Summary: Eredu berri bat Euskal Hezkuntza Sistemarako.

Araba, Bizkai eta Gipuzkoarako Hezkuntza Lege berri bat izango dugu laster, eta horri begira itxaropenak bezala, zalantza eta kezkak sortu dira. Bakoitza bere lubakian jartzea da aukeretako bat; edo elkarlanean jardun eta gaiak perspektibarekin begiratu eta aztertzea beste bat. Ikastolok bigarren horretan kokatu gara. Azkeneko Hezkuntza Legea, erkidego honetan, 1993koa dugu, eta logikoa da pentsatzea hurrengoak ere urteak iraungo dituela. Beraz, burua hotz mantentzeko unea da, helburuak markatu eta horiek lortzeko hezkuntza sisteman non eta nola eragin behar dugun eztabaidatu eta erabakitzeko unea. Euskal Hezkuntzaren antolaketan sistema guztiak gara beharrezko eta elkarren osagarri, beti ere Euskal Hezkuntza Zerbitzu Publikoaren parte izateko baldintzak zorrotz betetzen badituzte partaide diren ikastetxeek. Premisa horretatik abiatzen gara gu.

Legea onartu bitartean, Hezkuntza Itunaren baitan hainbat dekretu iragarri dituzte, eta Hezkuntza Sailak argitaratu berri du 23/24 ikasturterako ikasleen onarpenerako dekretua. Harritu egin gara, egoera honetan, aipatutako dekretua oso orokorra delako, helburu lauso batzuk besterik ez dituelako markatzen. Hezkuntza sisteman sartzeko eta irauteko berdintasun eraginkorra bermatu nahi izatearekin bat gatoz, baina ondoren argitaratuko den aginduan zehaztuko dira helburu horiek lortzeko neurriak. Hezkuntza eragileok informazio gutxi jaso dugu agindu horren inguruan, baina jaso dugunak zalantzak eragin dizkigu aipatutako helburua lortzeko estrategiaren egokitasunaz. Hala ere, ez gaitezen aurreratu, itxaron dezagun agindua ezagutu arte.

Aginduaren zain, beraz, dekretua bera aztertuko dugu. Beronen bitartez, gure sisteman dagoen arrakala gutxitzeko neurri batzuk ezarri nahi dira. Uste dugu denok partekatzen dugula helburu hori; ikasle eta familien segregazioa bukatu behar dugu denon artean, eta prest gaude behar diren pausoak emateko. Baina helburu horiek lortzeko, ikastetxe (eta sare) guztiok arau berdinak izan behar ditugu, herri apustu bat da eta. Gaia korapilatsua da, ez da erraza, eta ikastetxeen arteko bereizketak egiten baditugu ez da lortuko jarritako helburua, benetan integrazio politika serio eta eraginkorra egin nahi badugu denok saiatu behar dugulako, eta denok izan behar ditugulako baldintza berdinak. Azken finean, denok batera egin behar ditugu gauzak, begiratu gabe sare bat edo bestea kaltetuago edo hobeto ateratzen den. Lanak ondo egiten baditugu Euskal Hezkuntza Sistemak irabaziko du, eta horrekin gure jendarteak.

Garbi izan behar dugu, baina, hau ezin dela behin betiko neurria izan. Gaia korapilatsua eta dinamikoa da. Guk dakigunez, arazoa hau leku eta estatu askotan errepikatzen da, eta inork ez du aurkitu formula magikorik. Ziur aski ez da irtenbide perfekturik egongo, baina saiatu behar dugu.

Jaso dugu ere haurreskolen patzuergoa datorren urteko irailetik doakoa izango denaren berria. Eta balekoa iruditzen zaigu baldin eta euskal hezkuntza zerbitzu publikoa osatuko duten ikastetxe guztientzat neurri bera aplikatuko bada. Hala eta guztiz ere, amorru puntu bat ematen digu 0-2aren antolaketaren inguruko eztabaida eragile desberdinekin ez landu izanak.

Hezkuntza legearen zirriborroari ere aipamena egin nahi genioke. Ikasturte hasierako ekitaldian gure lehen balorazioa egin genuen, eta momentu honetan ikastolaz ikastola eztabaidatzen ari gara zirriborroa, eskualdeko bilerak antolatuz. Hil honen amaiera aldera bukatuko dugu prozesua eta hori izango da unea behin betiko balorazioa egiteko. Ikastolok euskal Hezkuntza sistema berri bat sortzeko jaio ginen. Ez bakarrik euskararen berreskurapena eta euskal kulturaren transmisioaren inguruan, baizik eta XX. mendeko ohiko eskolaren alternatiba izateko eta ikastetxeen kudeaketa berri bat bultzatzeko ere sortu ginen. Komunitate logiketatik, herritarren arteko lotura horizontaletatik abiatuta, eredu autogestionarioarekin, komunitateko kide guztiek erabakiak hartzeko prozesuan parte hartzeko aukerarekin.

Ikastolok beti aldarrikatu dugu eredu berri bat. Ez dugu ulertzen hezkuntza sistema bat administrazioaren agindupean bakarrik, bere titulartasunaren menpe bakarrik. Jendarte osoak era antolatuan hartu behar du parte. Are gehiago, gaitasuna izan behar du momentu batzuetan bere askatasunetik administrazioaren aurrean nor izateko. Eztabaidatzen ari den legeak aukerak ematen baditu eredua aldatzeko eta Euskal Herrirako sistema berri bat eratzeko, ikastolok bat egingo dugu. Hor egongo gara elkarlanean beste hainbat hezkuntza eragilerekin, beti egin dugun bezala. Badakigu eraldaketa ezin dela bi egunetan lortu. Badakigu urratsak egin beharko direla, baina badakigu ere iparra hor dagoela, horretarako eman behar direla pausoak eta gaur egun dagoen eredu administratibista zentralizatuak ez duela aukera ematen helburu hori lortzeko. Hezkuntza Lege berri bat, hezkuntza-sistema berri bat, Euskal Herrirako, sistema propio bat sortzeko nahi dugu; hura lortzeko pauso esanguratsu bat izatea nahi dugu.

Izan daiteke utopia bat, baina herri bat (are gehiago gu bezalako herri bat) ez da aurrera aterako irudimenik gabe. Momentua da, jar dezagun begirada helburu horretan eta hartu ditzagun behar diren erabakiak bide horretan. Horrela bada ikastolok bultzatuko dugu Legea, bestela, azken 40 urte hauetan bezala, ikastolok gure bidea jorratzen jarraitu beharko dugu, gure autonomiatik eta auzolanean lan eginez, erreferentzia nazionala izanez hezkuntzan eta euskaran. Euskal curriculuma bultzatzeko motore izaten jarraituko dugu, Euskal Herri osoko ikastetxe guztietarako ikasmaterial aurreratua egiten segituko dugu eta, noski, hezkuntza ereduaren eraldaketa pedagogikoa bultzatzen jarraituko dugu.


Summary: Aragonesek esan du «pauso handia» dela sedizio delitua Espainiako Zigor Kodetik kentzea. Horren ordez, «desordena publiko larriak» zigortuko dituzte, eta zigorrak hamabost urtetik bost urtera jaitsiko dituzte. Kataluniako presidenteak begi onez ikusi du aldaketa: «Esperantza eman digu, eta aurrera egiteko indarra».

Espainiako telebista batean eginiko elkarrizketan eman du albistea bart Pedro Sanchez gobernuburuak: sedizio delitua kendu egingo dute Zigor Kodetik. Hamabost urteko zigorra dakar horrek, eta Kataluniako prozesuaren aurkako auzian hori egotzi zieten alderdi nazionalistetako buruei, eta hamahiru urteko zigorra ezarri. Horren ordez, «desordena publiko larriak» zigortuko dituzte, eta zigorrak hamabost urtetik bost urtera laburtuko dituzte. Sanchezek zehaztu duenez, inguruko estatuetako legedietara egokitzea izan da erabaki horren helburua. Proposamen hori ostiral honetan aurkeztuko dute PSOE Espainiako Alderdi Sozialista Langileak eta Podemosek, Diputatuen Kongresuan. Kataluniako Generalitateko presidente Pere Aragonesek, berriz, ongi iritzi dio erabakiari, eta «aurrerapausotzat» jo du.

Ikusi gehiago: Erantzun argirik ez duten galderak planteatu ditu Zigor Kodeko aldaketak

Izan ere, neurriak eragina izango du erbestean dauden buruzagi katalanengan: Carles Puigdemont presidente ohiarengan eta Marta Rovira ERC Esquerra Republicanako idazkari nagusiarengan, esaterako. Edonola ere, haiek epaitzeko eta zigortzeko arriskuak indarrean jarraituko du, zigor txikiagoekin bada ere. Sei eta zortzi urteko inhabilitazioa aurreikusten du lege berriak.

El País egunkariak jasotakoaren arabera, gaur erregistratuko duten Zigor Kodearen erreformaren 14. puntuak erabat ezabatuko du Zigor Kodearen XXII. tituluaren I. kapitulua, eta aldatu egingo du 557. artikulua, desordena publikoarena, hau esan dezan: «Sei hilabete eta hiru urte arteko espetxe zigorra ezarriko zaie taldean jardun eta bake publikoari eraso egiteko indarkeria edo larderia erabiltzen dutenei: pertsonen edo gauzen aurka eginez; bide publikoak oztopatuz, pertsonen bizitza edo osasuna arriskuan jarriz; edo instalazioak edo eraikinak indarrez hartuz». Artikulu berriaren arabera, «aurreko paragrafoan azaldutako egitateei hiru eta bost urte bitarteko espetxe zigorra ezarriko zaie, bai eta kargu publikorako inhabilitazioa ere. Egileak autoritate gisa eratuta badaude, inhabilitazioa erabatekoa izango da, sei eta zortzi urte bitartekoa».

Sanchezek ukatu egin du erabaki hori ERCk baldintzatu duela, trukean estatuko aurrekontu orokorrak onartzeko, eta gogorarazi du orain arte ez zegoela gehiengo nahikorik erreforma aurrera ateratzeko. Dena den, esan du azken asteetan hainbat alderdi prest azaldu direla aldaketa hori egiteko. Ziurtatu duenez, gobernuak ez du onartuko amnistia, alderdi independentistek eskatzen duten bezala, eta, beraz, Puigdemontek «azalpenak» ematen jarraitu beharko du Espainiako justiziaren aurrean. «2017an egindako delituak Zigor Kodean daude oraindik, ez sedizio delitu gisa, baizik eta delitu tipologia berri gisa», nabarmendu du. Nolanahi ere, gobernuburuak ohartarazi du estatua ez dela «ahulduta» geratuko konstituzioaren erronken aurrean. Haren esanetan, zigor berriak Europako «demokrazia nagusiekin homologatu daitezke».

Sanchezek egindako iragarpenaren ondoren, Aragonesek agerraldia egin du gaur goizean Generalitateko jauregiko galeria gotikoan, eta nabarmendu du sedizio delitua Zigor Kodetik kentzeak lotura zuzenena duela Katalunian indar demokratikoaren bidez eginiko ahaleginarekin. Are, esfortzuaren «fruitua» da zuzenean, haren iritziz. Batik bat, azpimarratu du legedian egitekoak diren moldaketa «berebiziko lorpena» dela, eta «gatazka politikoari soluzioa aurkitzen hasteko garrantzitsua». «Pauso handia eman dugu errepresioa amaitu dadin. Esperantza eman digu, eta energia kolektiboa ere bai, aurrera segitzeko», adierazi du, eta harago ere joan da: «Aurrerapauso bat da Kataluniako eskubideen eta askatasunen alorretan».

Generalitateko presidenteak agerian utzi nahi izan du Zigor Kodearen erreforma Espainiako Gobernuarekin izandako elkarrizketaren emaitza izan dela eta, aurrez iragarri bezala, urtea amaitu baino lehen «gatazka desjudizializatzeko» akordioak lortu dituela. Gainera, ziurtatu du Esquerrak negoziazioen bidearen alde egin izan ez balu «ezinezkoa» izango zela sedizioa berrikusi izana. Nolanahi ere, Aragonesek adierazi du oraindik ere kontu ugari falta dela argitzeko. «Gauza batzuk airean dira, baina horiek parlamentuko tramiteetan eztabaidatzen ahalko dira. Ikusiko da». Hala, Aragonesek nabarmendu du Kataluniako Gobernuak eta ERCk «konpromisoa» dutela amnistia posible egiteko, «errepresioaren amaiera ziurtatzeko».

Erreferenduma, begiz joa

Aurrera ere zuzendu du begirada Aragonesek. Sedizio delituari loturiko moldaketaren balorazioa egin ez ezik, Generalitateko presidenteak etorkizuneko asmoak berresteko baliatu du hiztekaldia. «Lanean segituko dugu Kataluniako herritarrek erreferendum batean bozkatzeko aukera izan dezaten. Eta, datorren aldian, inolako errepresiorik gabea izanen da, polizia indarren bortizkeriarik gabea, eta alde guztiek onartuko dituzte bozen emaitzak».

Hurrengo urrats logikoa izango litzateke errepublikanoek Espainiako Estatuko 2023ko aurrekontu orokorrak onartzea, azken bi urteetan egin duten bezalaxe. ERCk eta Sanchezen gobernuak agintaldi honetan egin duten idatzi gabeko ituna beti bera izan da, gorabeherak gorabehera: Espainiako Gobernuak gatazka politikoari buruzko negoziazio bat onartzen zuen, eta, trukean, Esquerrak PSOEren egonkortasuna bermatzen zuen kongresuan. Orain, sedizioaren erreformak beste aurpegi bat jarri dio negoziazio mahaiari, eta aurrekontuak onartzeak ziurtatuko luke Sanchezek boterean jarraitzea hurrengo hauteskundeetara arte.

Bada, Katalunian ere gauza bera gerta liteke; orain errepublikanoek bakarrik gobernatzen dutenez —Junts Per Catalunyako militanteek Kataluniako Gobernutik ateratzearen alde bozkatu zuten urriaren 7an—, aurrekontuak aurrera ateratzeko bazkideak behar dituzte. Hain zuzen, PSCk betoa kendu dio aste honetan aurrekontuak adosteko elkarrizketari. Halere, gai horri buruz galdetuta, Aragonesek ez du lotu nahi izan: «Hau ez da alderdien arteko akordio bat, gatazka politikoa konpontzeko aurrerapauso bat baizik», esan du, eta Palaukoek berresten dute JxC eta En Comu Podem direla Generalitatearen «lehentasunezko» bazkideak.

JxC eta CUP, kritiko

JxCko presidente Laura Borras kritiko azaldu da Sanchezek Espainiako Zigor Kodean egindako proposamenarekin. Twitterren idatzitako mezuan ziurtatu duenez, «desordena publiko larriaren konponbidea sedizioaren gaixotasuna baino okerragoa» izan daiteke. Bide horretan, Jordi Turull JxCko idazkari nagusiak ere hizpide izan du zigor aldaketa RAC irratiari emandako elkarrizketa batean, eta esan du erreforma hori «U-1a delitua izan zela esateko neurrira egina» dagoela. Carles Riera CUPeko diputatuak, berriz, errefusatu egin du Zigor Kodearen sedizio delitua kentzea, eta ERC kritikatu du Espainiako Gobernuko presidentearen «malabar jokoak garaipen politiko gisa saltzeagatik». Era berean, salatu du PSOE «iruzurgilea» dela.

Bestalde, Alderdi Popularreko buruzagi Alberto Nuñez Feijook gogor hitz egin du Espainiako gobernuburuaren aurka, sedizio delituaren erreforma iragarri ostean. «Sanchezek beti jartzen du interes politikoa Espainiaren gainetik. Arduragabekeria historikoa da Auzitegi Gorenaren lana zuzentzea; inozokeria hutsa da, independentismoa ez baita inoiz asetzen», idatzi du sare sozialetan. PPren egoitza nagusitik, Genovatik, gobernuari leporatu diote «traizioa egitea eta Espainia umiliatzea», baita alderdi independentistekin «txanpon trukea» egitea ere. Bide horretan, Ciudadanosek zentsura mozioa aurkezteko eskatu dio Feijori, baina alderdi eskuindarrak ez du PPko buruaren erantzunik jaso oraindik.

EH Bildu eta EAJ

EH Bilduk kongresuan duen diputatu Jon Iñarrituk ontzat hartu du sedizio delitua aldatzea, eta Espainiako Gobernuak «ekintza politikoa desjudizializatzeko» agenda betetzea galdegin du. Hala ere, ohartarazi du prozesu subiranistako buruzagi katalanen aurkako «Brunete judizial eta polizial» bat dagoela oraindik. EAJ Euzko Alderdi Jeltzaleko presidente Andoni Ortuzarrek ere begi onez hartu du erreforma hori, eta gogorarazi du EAJ ez dela «inoiz» sedizio delitua egotearen aldekoa izan, Europan eta demokrazia finkatuetan «beste zigor tipologia batzuk daudela» argudiatuta. Halaber, Ortuzarrek, Iñigo Urkullu lehendakariaren gisan, akordio bat eskatu du «Espainia Estatuko erkidegoek eskubidea izan dezaten euren etorkizuna erabakitzeko eta herritarrei zer nahi duten galdetzeko».


Summary: Hiru zauritu daude Lesarriko tunelaren erortzearen ondorioz. Aintzane Oiarbide Bide Azpiegituretako Foru Diputatuak adierazi du astelehenera arte tunela itxita egonen dela. Alboko tunelean, bide bat jarri dute noranzko bakoitzean, trafikoa bideratzeko.

Maltzaga (Eibar, Gipuzkoa) eta Bergara (Gipuzkoa) artean dagoen Lesarriko tuneleko sabaiaren estaldura erori egin zen atzo arratsaldean, AP-1 autobidean. Luiziak ez zuen autorik harrapatu, baina hiru autok elkar jo zuten. Gainera, hiru pertsona zauritu ziren, baina ez zituzten ospitalera eraman behar izan. Aintzane Oiarbide Bide Azpiegituretako Foru Diputatuak gaur goizean adierazi duenez, astelehenera arte egonen da tunela itxita, baina, bitartean, alboko tunelean bide bat jarri dute noranzko bakoitzean. Oiarbidek erran du behin-behineko bideak «ongi» funtzionatzen duela orain arte, eta ez dagoela auto ilararik.

Ertzaintzak trafikoa gelditu behar izan zuen Gasteizerako noranzkoan hiru orduz, ingurabide bat ireki zuten arte: Gasteizera zihoazenek Eibarren (Gipuzkoa) autobidetik irten behar zuten, Bergarara (Gipuzkoa) GI-627 errepidetik joan, eta herri horretan berriz ere autobidera sartu. Bitartean, Bidegiko teknikariak gertatutakoa aztertzen hasi ziren, eta errepidea garbitzeko lanei ere ekin zieten. Oiarbidek adierazi duenez, teknikoak jada lanean ari dira gertatutakoa konpontzeko.

Bigarren aldia

Atzokoa ez zen Lesarriko tunela erortzen zen lehenbiziko aldia, orain dela zortzi urte ere erori egin baitzen. Lur jausi baten ondorioz, tunelaren estalduraren bost metro erori ziren, baina ez zuen auto bakar bat ere harrapatu, eta ez zen zauriturik egon.


Summary: Jaurlaritzak 100 euroko laguntzak emango ditu hilean 3 eta 7 urte bitarteko hirugarren seme edo alabatik aurrera. Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politikoetako Sailak dekretu zirriborro batean jaso ditu laguntza horiek. Neurri horri gehitu behar zaio Jaurlaritzak umeek 3 urte bete arte 2023tik hiru urtera arte emango duen 200 euroko laguntza.

Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako Sailak prestatu duen dekretu zirriborroaren arabera, gobernuak 100 euroko laguntzak emango ditu hilean, 3 eta 7 urte arteko hirugarren seme edo alabatik aurrera. Laguntzak unibertsalak izango dira, eta familia guztiei emango zaizkie, diru sarrerak edozein direla ere. Eusko Jaurlaritzak duela gutxi iragarri zuen hilean 200 euroko laguntza emango duela 3 urte baino gutxiago duen seme-alaba bakoitzeko, familiaren errenta aintzat hartu gabe. Orain, laguntza horri beste bat gehituko die gobernuak: hilean 100 euro emango dizkie familia ugariei. Beatriz Artolazabal Berdintasun sailburuak adierazi duenez, familia horiek, gaur egun, «400, 500 edo 900 euro kobratzen ari dira urtean familia errentaren arabera, eta laguntza sistema berriarekin, berriz, hilean 100 euro kobratuko dituzte» . Hala, laguntza berriekin, urtean 1.200 euroko laguntza jasoko dute.

%33ko edo gehiagoko desgaitasunen bat eta mendetasun egoera aitortua duten haurren kasuan, laguntzak bikoiztu egingo dira. Dekretu berriarekin, familia horiek 400 euro jasoko dute hilean hiru urte arteko seme edo alaba bakoitzagatik, eta 200 euro hilean 3 eta 7 urte bitarteko seme edo alaba bakoitzagatik.

«Etorkizuneko inbertsioa»

Laguntza berri horiei buruz hitz egin du gaur goizean Artolazabalek Eusko Legebiltzarrean. Adierazi du bere sailak seme edo alaba bakoitzarentzat datorren urtean martxan jarriko dituen laguntzak «etorkizuneko inbertsioa» direla. Jakinarazi du 2023ko lehen hiruhilekoan argitaratuko direla laguntza horiek jasotzen dituzten dekretuak, baina, nolanahi ere, urtarrilaren 1etik aurrerako atzerako eragina izango dutela. «Laguntza zuzenen eta politika ausarten aldeko apustua egiteko unea iritsi da», defendatu du Artolazabalek, eta azaldu du ondorio horretara iritsi dela jaiotzak sustatzeko gaur egungo programak ebaluatu ondoren eta «arrakastarik ez» dutela izan egiaztatu ondoren. Sailburuaren iritziz, neurri hori positiboa izango da familiek nahi adina seme-alaba izan ditzaten; gogorarazi du unibertsalak direla eta bateragarriak beste laguntza, prestazio eta hobari fiskal batzuekin.


Summary: Hasi dira amatasuna «ikuspegi feministatik» aztertzeko bi egunak. Iritzi eta sentitzeko era askotarikoei lekua egitea da asmoa: «Zalantza, zaurgarritasuna, sentiberatasuna eta arrarotasuna ondo etorriak dira».

Abian dira (Ez)amatasunak ikuspegi feministatik jardunaldiak, Donostiako Tabakaleran. Gaur eta bihar egingo dira. Badira jardunaldietan ezohikoak diren irudiak: ume txikiak, esaterako. Eta parte hartzaile guztiek jaso dute «elkar zaintzeko ituna». Hartan, jardunaldiak antolatu dituen elkarteak, Emaginek, argi utzi du jardunaldion asmoa ez dela inor «epaitzea», baizik eta «(ez)amatasunari» buruz «ikuspegi feminista batetik» gogoeta egitea, «errespetuz».

Hori aintzat hartuta ondu dute ituna: «Ondokoak dioena entzun, eta enpatia ariketa bat egingo dugu, bakoitzak berea pixka bat mugituz, zabalduz», adierazi dute antolatzaileek. «Zalantza, zaurgarritasuna, sentiberatasuna, ezegonkortasun, txikitasuna eta arrarotasuna ondo etorriak dira». Lehen hitzaldiaren aurretik, adierazi dute parte hartzaile guztiak «aberastea» dela asmoa, eta ama izateko era «askotarikoei» erreparatu nahi dietela; «arrakalak» ere bilatu nahi dituzte, egun ezarrita dauden hainbat sistematan. «Egin, desegin, berregin», hori da, hain justu ere, jardunaldiaren aldarria.

Lehen mahai ingurua bukatu da. Diana Oliver izan da hitza hartzen lehena. Kazetaria da, eta lan ugari egin du «prekaritateak» ama izateko egun eragiten dituen arazoen inguruan. Hain justu ere, azaldu du «prekaritateak» ama izateko prozesua baldintzatzen duela. Horrek egoera aski zailetan uzten ditu emakume asko. Horiek horrela, umeen «erritmoak» errespetatuko dituen mundu bat aldarrikatu du, haien zaintza aintzat hartuko duena. Feminismoari eskatu dio bideak irekitzeko «amatasun kontziente» bat bizi nahi duten andreentzat. Esan du amatasuna «esentzialismoarekin» lotzeko joera izan dela usu feminismoan, eta ez zaiola gaiari trataera ona eman. Amatasunak, era batera edo bestera, emakumeen bizitzak «ardazten» dituela onartu behar dela esan du, eta tokia egin behar zaiola. Finean, «patriarkaturen» garaipena emakumeek «aukeratu ezin dutenean» gertatzen dela argudiatu du, eta andreek hitza izatea lehenetsi behar dela.

Marina Sagastizabal soziologoak hartu du gero hitza. Nabarmendu du amatasunak emakumeak «zigortu» egiten dituela gehiegitan, «zaintzaren» arloan haiei egokitzen zaielako jardutea, batez ere. «Familia ereduak» aldatu direla esan du, baina «gizarte zerbitzuak» ez direla hein berean garatu, eta gizonek ez dituztela hartzen beren andreen pare zaintzarekin lotutako erantzukizunak.

Anna Molasek itxi du mahai ingurua. Obulu ematearen inguruko ikerketa bat egiten ari da, eta horren berri eman du. Horrek donazioa egiten duten andreentzat ekar ditzakeen «arriskuen» gaineko ikerketak falta direla esan du, eta ernalkuntza lagunduan diharduten klinikek usu ez dituztela emakume horiek era egokian informatzen.


Summary: Olga Tubau, Segundo Mareyren abokatua: «Nola da posible estatu batek halako izugarrikeriak egitea?». Jose Barrionuevok gerra zikina aitortzen duen adierazpenen harira, Segundo Marey GALen biktimaren abokatua elkarrizketatu du VilaWeb hedabideak. «Mina eta tristura handia eragin zizkidan Barrionuevoren indultuak».

GALi egotzitako lehenbiziko ekintza izan zen Segundo Mareyren bahiketa, 1983an. Handia izan zen ekintzak utzitako arrastoa. Luzea, ondotik ekarriko zuen guztia, auzibidea barne. Olga Tubau abokatuak hartu zuen kasua bere gain, Marey defendatzeko, eta, hain zuzen, Jose Barrionuevo, Rafael Vera eta beste kargudun batzuk kondenatzea erdietsi zuen 1998an, handik urte gutxira aske geldituko baziren ere. «Mina eta tristura eragin zizkidan». Horiek guztiak gogora ekarriz, eta Barrionuevok berriki eginiko adierazpenen harira, Vilaweb hedabideak elkarrizketa egin dio abokatuari. Aitortu duenez, Espainiako Gobernuko Barne ministro ohiaren hitzek ez dute batere harritu. «Tonuak, bai».

Mareyren bahiketari buruzkoak eta horren ondorioak errepasatu ditu Tubauk elkarrizketan. Gogorra ekarri dituzte ekintzak Mareyri eraginiko kalteak, bai eta auzitegietan egin zituen deklarazioetarako prestatzeko hitz egindakoak ere. Nabarmendu duenez, «agerikoa» zen Barne Ministerioak zerikusia zuela auzian.

Ikusi gehiago: «Maila instituzional goreneko adierazpen bat» eskatu dute GALen biktimek

Hain zuzen, Barne ministro ohiak esandakoei buruz, Tubauk adierazi du eginiko adierazpenek ez dutela harritu, «inondik ere». «Sententzia irmo bat dago, argi esaten duena Mareyren bahiketa antolatzen jardun zuela», zehaztu du. Ordea, aitortu du Barrionuevoren manerek harritu egin dutela. «Harrokeria puntu hori, eta egindakoa justifikatzeko darabilen legitimitate morala. Gainerako herritarrek hori babestuko eta txalotuko bagenu bezala hitz egiten du», azaldu du abokatuak.

Hala eta guztiz ere, Tubauk adierazi du gerra zikinari buruz esandakoek ez dutela eraginen ikerketa berriz zabaltzea, eta jadanik badagoela sententzia bat, 1998koa. «Irmoa da, eta frogak garbiak dira», zehaztu du.

Azaldu duenez, gainera, urteek aurrera eginda ere Tubauk GALen auzia «ezin sinetsirik» segitzen du. «Nola da posible estatu batek halako izugarrikeriak egitea? (...) Estatu demokratiko batean, non hitzematen dizuten estatuak babestu egiten zaituela, nola antola ditzakete bahiketak, hilketak?».


Atzeraldi labur bat eurogunean

Summary: Atzeraldi labur bat eurogunean. Europako Batzordeak iragarri du BPGa txikitu egingo dela aurtengo azken hiruhilekoan eta 2023ko lehenengoan. Inflazioa apaldu egingo da datorren urtean, baina ez asko

Atzeraldia iritsi da eurogunera. Hala diote Europako Batzordearen azken datu ekonomikoek eta datorren urterako egin dituzten aurreikuspenek. «Atzeraldi teknikoa» izango da, hau da, bi hiruhileko segidan uzkurtu egingo da Europako Batasuneko BPG barne produktu gordina: aurtengo azkenekoan eta 2023ko lehenengoan. Herrialde gehienetan izango dute atzeraldi teknikoa, guztiei eragiten baitie kontsumoa eta industriaren ekoizpena apaltzen dituen inflazio handiak. Salbuespenak izango dira, eta horien artean dago Espainia; ez, ordea, Frantzia.

Batzordeak atzo aurkeztutako udazkeneko aurreikuspenen arabera, laburra izango da atzeraldia: udaberrian egonkortu egingo da jarduera ekonomikoa, inflazioaren gorakada apaltzen denean, eta udatik aurrera pixka bat handituko da. Iaz bezala, herrialde turistikoek emaitza hobeak izango dituzte, baina kontuan hartu behar da horiek pairatu zutela gehien koronabirusaren krisia.

2023an, oro har, %0,3 baizik ez dira haziko EBko eta euroguneko ekonomiak, eta izango dira hazkunde negatiboa izango duten estatu kideak ere, horien artean Alemania eta Suedia (-%0,6). Herbehereak %0,6 haziko dira; Frantzia, %0,4; eta Italia, %0,3.

Espainian, atzeraldirik ez

Haren gainetik geratuko da Espainia (%1), eta hura izango da kiderik handienen artean orain atzeraldi teknikoari izkin egingo dion bakarra. Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak ere ez dute atzeraldirik iragarri hurrengo hilabeteetarako, motelaldia dagoeneko gertatzen ari dela onartu badute ere. Desberdintasun horren faktoreen artean Next Generation funtsak daude, milaka milioiren inbertsioak eragingo dituztelako. Bruselaren arabera, suspertze handiagoa etorriko da 2024. urtean. EBko ekonomia %1,6 da haztekoa urte horretan, eta %1,5, berriz, eurogunekoa. Azken kopuru horretara iritsiko da Frantzia, eta gainetik geratuko da Espainia (+%2).

Kontrako bidea egingo du inflazioak: beherakoa. Izan ere, prezioen igoera apaltzea ezinbesteko baldintza da herritarrek gehiago kontsumitu dezaten eta ekonomia haz dadin. Paolo Gentiloni Ekonomia komisarioak ziurtatu duenez, inflazioa goia jotzear da —dagoeneko egin du Espainian eta Frantzian eta, hortaz, baita Euskal Herrian ere—, eta poliki bada ere, apaltzen jarraituko du hurrengo urteetan. Eurogunean, esaterako, %8,5era helduko da aurten batez beste, %6,1era jaitsiko da 2023an eta %2,6ra 2024an.

Langabeziaren igoera txikia

Lan merkatuak aurreko krisi batzuetan baino hobeto eutsiko diola uste du Bruselak. Oraingo egoera «inoizko sendoena» da, eta langile falta nabaria da arlo batzuetan, baina eskasia hori desagertzen ari da, eta 2023an langabezia pixka bat handituko dela iragarri du: aurtengo %6,2tik %6,3ra 2023an eta %6,4ra 2024an.

Estatu kideen kontuetan ez du triskantza handirik eragingo atzeraldiak. Inflazio handiak BPG nominala puzten du, prezioak handitzean BPGa ere handitzen delako, eta, horregatik, defizitak eta zorrak ekonomian duten pisua ez da askorik aldatuko.

Eurogunean, %5,1era iritsi zen iaz defizit publikoa, gobernuek gastu publiko handia egin zutelako pandemiaren ondorioen aurka borrokatzeko, eta aurten %3,5era jaitsiko da; 2023an, %3,7ra helduko da, finantzaketaren truke ordaindutako interes tasak handitu egingo direlako eta Europako Batzordeak espero duelako gobernuek neurri gehiago hartzea energia garestiaren kalteak arintzeko.


Erabakiguneetara heltzea xede

Summary: Erabakiguneetara heltzea xede. Alokairu apaleko bizitegien erakunde publikoetako bozak iraganen dira asteazkenetik abenduaren 5era. Alda elkartea lehen aldikoz aurkeztuko da, deliberoak hartzen diren guneetara heltzeko asmoz.

Alokairu apaleko bizitokietako bozak azaroaren 16tik abenduaren 5era iraganen dira. Bizitegi sozial publiko bat alokatzen duten biztanleek beren ordezkariak hautatuko dituzte, alokatzaile erakundeetako administrari izateko. Bi erakunde nagusi dira Ipar Euskal Herrian: EPPAB, Etxebizitza Publikoaren Pirinio Atlantikoetako Bulegoa eta Euskal Elkargoko HSA. Bien artean 13.664 bizitegi badituzte, nagusiki Lapurdin (ikus, mapa beherean eta herriz herriko banaketa taula, hemen). Bozetarako, bozkatzaileen %77 ordezkatzen dituzte. EPPABan, bederatzi ordezkari elkarte dira hautagai. HSAn, zazpi. Hautagaitza jin berria Alda mugimenduarena da.

FCL Adeic bizilagun elkartea sei bizitegi sozial erakundetan aurkeztuko da: HSA, EPPAB, XL Habitat, Domofrance, Erilia, Pau Bearn Habitat. HSA eta EPPABko administrari da aspaldian.

FLCko administrari izan da Roger Kubler, 2003tik orain arte. Alokatzaile erakundeetako bozetan aurkezteko Frantziako Estatu mailako elkarte edo sindikatu bati loturik izan behar denez, Adeic izenekoarekin aurkezten da FLC.

Bizilagunen ordezkariek erakundeko beste administrarien botere bera dutela dio Kublerrek: «Aurrekontua bozkatzen dugu, zuzendari nagusiaren hilabete saria, inbertsioak…; administrazio kontseiluko erabaki guziak».

Horrez gain, Alokatzaileekiko Hitzartze Batzordeetan ordezkariak badituzte biztanle elkarteek 2000. urteko SRU legeaz geroztik. «Batzorde horietan alokairu peko bizitegien kudeaketari lotu gai guziak aipatzen dira», erran du Kublerrek. «Biztanleen ordezkariek aipagaiak ekar ditzakete batzordera. Ez da hala administrazio kontseiluetan». Beste gauza batek inportantea egiten du elkarteentzat batzorde hori: hor dira adosten erakundeak elkarteei legez isuri behar dizkien sarien zenbatekoak. Hauteskundeetako emaitzen arabera kalkulatuak dira. FLC Adeic elkarteak, konparazione, urtean 15.000 euro altxatzen ditu. «Elkarteak sari horri esker bizi dira», dio Kublerrek.

Estatua xurgatzaile

Kublerrek uste du egungo desafioak politikoak direla biztanle elkarteentzat. «Alokatzaile erakundeek gobernuak finkatu bidetik ibili behar dute, eta gobernuak, orain, ez du gehiago inbertsiorik egiten bizitegi sozialetan». Gehiago dena, «gobernuak erakunde sozialen kutxetarik dirua xurgatzen du, 2018tik», salatu du. EPPAB bezalako erakundeari urtean 4 eta 5 milioi euro artean hartzen dizkio estatuak, Kublerren arabera.

Alokairu apaleko bizitegi berrien egiteko gastuak ere azkarki emendatu dizkie estatuak, hark dioenez; partikularki, obretako BEZan. «Izugarriko zuloa ekarri du erakundeen aurrekontuetan». Ondorio bat du beren kudeaketapean dituzten bizitegi sozialen mantentze betekizunetan. «Gauza anitz utziak dira. Ez dute isolazio termikorako lanik egiten ahal, baratze eremuak utziak dira. Garbiketa lanak ez dira gehiago publikoki kudeatuak; gero eta gehiago langileak gaizki pagatuak diren enpresa pribatuek egiten dituzte, eta gauzak ez dira ongi eginak».

Zaharkituak diren bizitegietan norbait bizi delarik zaharberritze lanak bere gain ditu, ontsalaz, erakundeak. Kublerrek dio ez dutela egiten.

FLC Adeiceko ordezkari ohiak oroitarazi du Francois Hollanden gobernuak kalte egin ziela bizitegi sozialen erakundeei, alokairua ordaintzeko laguntza ttipitu zuelarik. «Alokatzaileak behartuak izan ziren alokairuen apaltzerat, eta diru iturria ttipitu zitzaien».

Aldagai berria

Alda elkartea duela bi urte sortu zen, langile auzoetan gai sozial eta ekologikoen inguruan herritarrak antolatzeko asmoz. Turismorako alokatu bizitegiek eragin espekulazioa eta urte osorako etxebizitza beharrari ekarri kalteak salatzeko ekintzekin ezagun egin da. Alokairu apaleko bizitegi erakundeetako bozetan aurkeztea erabaki du. Frantzia mailan aurkezteko baimena duen DAL —Bizitegi Baterako Eskubidea— elkartearekin muntatu ditu zerrendak; HSA eta EPPAB erakundeetarako, bereziki.

Alda elkarteko Ainize Butronek esplikatu du Baionako Habas La Plaine eta Cam de Prats auzoetan sortu dituzten bizilagun taldeen segida gisa dela hautagaitza. «Laguntza eta aholku eske heldu zaigun jendearekin mintzatuz, ohartu gara anitz erabaki bizitegi sozialen erakundeetan hartzen direla». Bizitegi horien egunerokoari lotuak diren erabakiak aipatu ditu Butronek: «Adibidez, etxebizitza horiek berrantolatzeko». Halaber, alokairu apaleko bizitegi baten eskaera aspaldian egina duten jendeei begira: «Badira jendeak hamar urtez beha egoten direnak bizitegi sozial baten erdiesteko, alta baldintza guziak betetzen dituztelarik. Jakin nahi dugu bizitegi banaketak nola egiten dituzten». Aldak erabakigune horietan sartu nahi du.

Arazoak gertatzen dira bizitegia aldatu nahi dutenentzat ere, dutena ez delarik gehiago egokia. Carole Sermet-Bellet, Baionako Cam de Prats auzoko bizitegi sozial batean bizi da lau urte hauetan, eta Alda talde bat sortu du auzoan. Bozetarako hautagai da, HSAko administrazio kontseilurako. Sermet-Belletek aldaketa behar baten etsenplua eman du: «Bost gelako apartamentuan bakarrik bizi bazara, haurrak joanak direlako, eta ttipiagoa nahi baduzu, araberako batzordeetan erabakitzen dituzte lekualdatzeak. Ezin ulertua da erabakiak nola hartzen dituzten».

Sermet-Belletek dio bere auzoan ez dutela kasik sekula biztanle elkarte ordezkarien berririk. Duela lau urte hautagai zerrenda bat ukan zuen gutun ontzian. «Ez nuen bozkatu, ez bainekien zertarako ziren ordezkari horiek. Eta lau urtean aski bakartuak izan gara auzoan». Aldak atez ate jo zuen, auzotarren artean talde bat sortu eta kolektiboki antolatzea proposatuz. Lan horren ondorioz deliberatu du aurkeztea Sermet-Belletek. Biltzeko lokal bat eskatu zioten HSA jabeari, eta hilabete honetan ukanen dute. «Antolatu gara eta lortu dugu. Ez dugu gauza handirik eskatzen, joko eremu bat haurrentzat ez daitezen aparkalekuan egon; oinarrizko gauzak eskatzen ditugu».

Norbera erabakitzaile

Asteazkenean hasiko du kanpaina Aldak. «Laburra da kanpaina; beraz, intentsiboa izanen da», erran du Butronek. Aldaren aldizkaria banatua dute jada eraikinetan dituzten aldarrikapen eta ekintzen berri emateko. Atez ate ibiliko dira hautagaiak, eta afixak ezarriko dituzte denetan. «Aldaren estiloko ekintza bat ere eginen dugu, hain segur», salatu du Butronek. Azaroaren 21erako bizitegi larrialdiari buruzko mahai ingurua ere antolatu du Aldak, Baionako elkarteen etxean.

Bizitegien eta inguruen hobetzeaz gain, borroka politikoa ere eraman nahi luke Aldak, estatuari begira, jende xumeenaren erosahalmena beheiti doalako urtez urte. «Gastuak emendatuz doaz; energia sariak goiti joatearekin ondoko urteetako desafio bat da», adierazi du Butronek. Aldaren beste galde bat da alokairu ordaintzeko laguntzak berriz 2015eko heinerat ekartzea.

Butronen ustez, lehen lorpena auzo xumeetako herritarren antolatzea eta engaiatzea da. «Hautagaitza horiek garrantzitsuak dira, orain arte militantzia ezagutu ez duten jende anitz engaiatu baitira». Arrunt ados da Sermet-Bellet. Lehen aldia du militantzian eta boteretze baten gisa bizi du. «Ez dute gehiago bestek guretzat erabakitzen. Eragile izan gaitezen gure auzoetan». Beheretik, antolatzea funtsezkoa zaio: «Tokian toki antolatzen bagara, dena da posible. Indarra beherean da».

Bozetako emaitzak abenduaren 6an jakinen dira.


Summary: Aitor Mendiluzek irabazi du Durangoko finalaurrekoa. 726,5 puntu eskuratu ditu Mendiluzek. Bigarren egin du Beñat Gaztelumendik (716,5). Haien atzetik geratu dira Julio Soto (686), Aitor Bizkarra (677,5), Saioa Alkaiza (662) eta Eñaut Martikorena (636).

Aitor Mendiluze Gonzalez gailendu da Bertsolari Txapelketa Nagusiko lehenengo itzuliko azken finalaurrekoan, Durangon. 726,5 puntu eskuratu ditu andoaindarrak, eta, haren ondotik, honela geratu da sailkapena: Beñat Gaztelumendi (716,5), Julio Soto (686), Aitor Bizkarra (677,5), Saioa Alkaiza (662) eta Eñaut Martikorena (636). 2.000 bertsozale elkartu dira Landako gunean, eta, saio amaieran, sei bertsolari hauek geratu dira bigarren itzulirako aukerarik gabe: Ane Labaka (631,5), Nerea Elustondo (628), Iñaki Apalategi (623), Asier Azpiroz (616,5), Haritz Mujika (615) eta Aitor Etxebarriazarraga (612). Aurrera egin duten bertsolariak, berriz, ez dira hutsetik hasiko: lehen faseko eta bigarren faseko puntuak batuta erabakiko da zein zazpi bertsolari sailkatuko diren final handirako.

Hauek izango dira bigarren itzuliko saioak:

Amurrio (azaroak 19):

- Agin Laburu - Aitor Bizkarra - Alaia Martin - Miren Artetxe - Oihana Iguaran - Onintza Enbeita

Baiona (azaroak 26):

- Beñat Gaztelumendi - Eñaut Martikorena - Julio Soto - Nerea Ibarzabal - Sustrai Colina - Unai Agirre

Bilbo (abenduak 3):

- Aitor Mendiluze - Amets Arzallus - Joanes Illarregi - Jone Uria - Maddalen Arzallus - Saioa Alkaiza Honela egin du BERRIAk Durangoko saioaren kontakizuna:


Betikoak, baina ez betirako

Summary: Betikoak, baina ez betirako. Askotariko arrazoiak direla medio, historia luzeko zenbait saltokik eta jatetxek negozioa utzi dute azken hilabeteetan. Jabeak ez ezik, bezeroak ere hunkituta geratu ohi dira itxiera horien berri izaten dutenean.

Batzuek itxi eta besteek ireki. Alde horretatik, beste sektore batzuek baino mugimendu handiagoa izaten dute merkataritzak eta ostalaritzak. Badira, ordea, beti hor egon direnak, herriko paisaiaren parte izan direnak, eta harridura eragin ohi du haietakoren batek lanean ez jarraitzeko erabakia hartzeak. Alabaina, historia luzeko zenbait denda eta jatetxek itxi dituzte ateak azken hilabeteotan Gipuzkoan. Donostian bertan bakarrik, Txokolo jatetxea, Arakistain okindegia, La Esperanza arropa denda, La Dalia mertzeria, Ciprian ehungintza denda, Gurutz liburu denda, El Puerto itsaski denda, Eceiza altzari denda eta abar daude zerrenda horretan.

Legorretako dendarik zaharrena zen Arregi okindegia, eta aurreko astean izan zuen azken laneguna; Igeldoko (Donostia) Mendizorrotz jatetxeak irail amaieran zerbitzatu zituen azken otorduak; eta Donostiako Los Italianos kafetegi eta izozki dendak azken egunak ditu zabalik.

«Zorionez, bezero eta langile oso onak izan ditugu» (Arregi okindegia, Legorreta, Gipuzkoa)

Urriaren 31n izan zuen azken laneguna Legorretako saltokirik zaharrena zenak: Arregi okindegiak. «Hainbeste urtez irekita egonda, arraro samar egiten da itxita ikustea, bai», aitortu du Marivi Goiak. Urduritasun eta emozio handiko egunak izan direla kontatu du. «Zorionez, bezero eta langile oso onak izan ditugu. Herri txiki bateko denda bat izan gara. Herrian, batzuentzat panaderiakoak gara, eta, beste batzuentzat, denda zaharrekoak». Egunotan, jende asko joan zaie kalean, denda ixteak egundoko pena eman diela esatera, beren haurtzaroko denda guztiak itxita daudelako jada.

Haren aitona-amonek ireki zuten saltokia. Errezildarra zuten aitona, Juan Arregi, eta beizamarra amona, Tomasa Elosegi. Aitona, hasieran, Ordizian aritu zen okin. Okindegi propioa nahi zuten, ordea, eta, Legorretan ez zegoenez halakorik, hara jo zuten, Etxezarreta paper fabrikako nagusiak aholkatuta. Ez dakite ziur noiz izango zen, baina Goiak dio duela 90 urte baino gehiago jarriko zutela martxan Arregi okindegia.

Legorretan bertan, beste toki batean zegoen aurrena, baina uholdeek labea izorratu zuten, eta, 1955ean, gaur egun denda eta etxea duten eraikina egin zuten, labe berria jartzeko. Aitona gazte hil zen, eta amonak jarraitu zuen, Goiaren amaren, osabaren, izebaren eta langile batzuen laguntzarekin. «Badut horri lotutako anekdota bat. Aitona Baliarrainera joaten zen ogia banatzera. Egun batetik bestera hil zen, eta amona-eta oso kezkatuta omen zeuden, ez baitzekiten nola egin banaketa». Ezagun batek esan zien astoari kasu egiteko. «Eta hala egin zuten. Astoa kargatu, eta baserriz baserri joan omen ziren: astoa geratzen zen tokietan, ogia uzten zuten; beste baserri batetik pasatzean ez bazen geratzen, horrek esan nahi zuen han ez zutela utzi behar. Horrela moldatu omen ziren lehen egunetan».

Osaba hil ostean, 1997an, ogia egiteari utzi zioten, baina dendari eutsi zion Patxi Goiak, Marivi arrebaren laguntzarekin eta langile batekin. «Irakaskuntzan lan egin izan dut nik, baina ahal nuen guztietan lagundu diot anaiari. Familiako negozioetan badakizu nola izaten den…».

«Penagatik», itxiera atzeratuz joan dira, baina, dioenez, noizbait itxi beharra zegoen. Anaiak 70 urte ditu, eta Ticket Bairen kontua ere bazetorrenez, pentsatu zuten hauxe zela garai egokia. Ogia izan da dendako produktu nagusia hasieratik, baina saldu dituzte bestelakoak ere: janaria, edariak eta garbiketarako gauzak. «Lekaleak, fideoak, azukrea eta horrelako produktuak soltean saltzen genituen. Akordatzen naiz maionesa erosteko ere jendeak ontzia etxetik ekartzen zuela».

Bestelako ohitura aldaketei aurre egitea ere egokitu zaie; adibidez, saltoki handietan erosteko ohiturei. «Zorte handia izan dugu guk, eta bezero leialak izan ditugu». Dendaren bueltan egin dute bizitza; ogia saltzen zutenez, egunero irekitzen zutela azaldu du, baita jaiegunetan ere. Eskualdatzerik ez dute izan buruan amaieran. «Izan ere, denda gure etxearen barruan dago, ez dago pribatutasunik, eta ezin zen».

«Hainbeste lan etekinik ez izateko? Horretarako, hobe etxeko sofan» (Los Italianos izozki denda, Donostia)

Argi mintzo da Jose Mari Arin Donostiako Aldamar kaleko Los Italianos kafetegi eta izozki dendako nagusia. «Jada ez daukat borrokatzeko indarrik». Oporraldi labur bat egiten ari dira, eta asteazkenean itzuliko dira lanera, azken txanpa egitera: azaroaren 30ean itxiko dituzte ateak. «Dena gora eta gora eta gora doa. Egunero, prezio berrien zerrenda jasotzen nuen. Eta zuk 20 zentimo igotzen duzu izozkiaren prezioa, eta bezeroak kexaka, oso garesti dagoelako». Kito esatea erabaki du. Kontatu du pandemiatik «arrastaka» zetozela, baina aurtengo uda ondo joan dela, lan asko egin dutela. Itxiera ez du bezero faltak eragin. «Baina pagatu eta pagatu, eta pentsatzen duzu: 'Zer egin behar dut, kafea lehen halako bi kobratu? Hainbeste lan etekinik ez izateko? Horretarako, hobe etxeko sofan'».

61 urte egitera doa Arin, eta 46 egin ditu Los Italianosen lanean, azken hamarkadak nagusi moduan —saltokia Giuseppe Moncalvo eta Matilde Priamo bikoteak ireki zuen, 1939an—. 61 urte eginda ditu Antonio Jauregi langileak ere, eta 32 urte daramatza han lanean. Itxierak «izugarrizko tristura» ematen diola kontatu du Jauregik ere, haren nagusiak bezain hunkituta.

Jauregiren esanetan, argindarraren prezioa izan da «azken errematea». Izozkiaren osagai guztiak ere garestitu zaizkie: esnea, kakaoa, hurrak, azukrea… Aurreko bi urteak ere ez dira samurrak izan. «Pandemiagatik, arratsaldeko kafea utzi egin du jendeak. Herrietatik etortzen zen jendea ere gutxitu zitzaigun. Baina prezioen igoerak eragin du itxiera». Aurtengo udan, beste arazo bat gehitu zitzaien: ezin langilerik aurkitu. «Beste urteetan, ez dugu arazorik izan, baina orain gazteek ez dute lan egin nahi igandeetan. Ez dakit nondik ateratzen duten dirua. Nik 32 urte daramatzat igandeetan lanean».

Jauregik azaldu du ez dagoela laguntzarik saltoki txikientzat, erakundeek ez dituztela babesten. «Komertzio txikia pikutara doa, eta inguruko saltokiei begiratzea besterik ez dago: denak ixten ari dira». Bezero asko jarri dira haiekin harremanetan itxieraren berri izan orduko, azken izozkiak eskatzeko. Galdetzen diete nolako agurra egingo duten. «Ez dakit zer uste duten, baina ez gaude su festa egiteko. Despedida tristea izango da. Ez daukat hitzik daukadan tristura adierazteko».

«Gauza asko jasan behar izaten dira, baina bezero asko lagunak dira jada» (Mendizorrotz jatetxea, Igeldo, Gipuzkoa)

Igeldoko Mendizorrotz jatetxea irailaren amaieran itxi zuten. Erretiroagatik. Nekane eta Victor Etxebeste anai-arrebak eta Esperanza Remiro koinata izan dira negozioaren buru azken hogeiren bat urteetan. «Anaia eta ni erretiro adinera iritsita gaude, eta koinatari urtebete falta zitzaion. Leher eginda geunden, eta itxi eta bakea. Goza ditzagun geratzen zaizkigun urteak».

Hirugarren belaunaldia ziren. Ez dakite zehatz-mehatz noiz ireki zuten jatetxea. «Ni 1956koa naiz, eta ordurako martxan zegoen». Tabernan hazi dira anai-arrebak. «Umetan, etxean bezala izaten zen: eraman plater hau hara, edo ekarri hura… Eta, gero, serioago hasi ginen laguntzen». 1969-1970ean berritze lan handiak egin zituzten, jatetxea azkenaldian zen bezala jartzeko.

Aitak erretiroa hartu zuenean, negozioa jarraitzea eskaini zien, eta Etxebestek kontatu du ez zutela zalantzarik izan, eta anaiaren, koinataren eta hiruren artean aurrera egitea erabaki zutela. «Gustatzen zitzaidan tabernako lana. Gauza asko jasan behar izaten dira, baina bezero asko astero etortzen ziren, eta bezeroak baino gehiago, lagunak dira jada. Beti badaude mareatzen zaituzten bezeroak, baina beste horiengatik merezi zuen tabernako lanak».

Aste batzuk pasatu dira jatetxea itxi zutenetik, eta, oraingoz, oso pozik dagoela dio Etxebestek. «Oraindik nekea pilatuta dugulako izango da. Lanaren faltarik ez dugu nabarituko gero ere, baina tabernako saltsa horrena eta betiko bezero horiena bai, agian». Behin negozioa itxita, saltzea du buruan orain familiak. «Alokatzea baino nahiago dugu, eta ea norbait animatzen den erostera».


Summary: «Maila instituzional goreneko adierazpen bat» eskatu dute GALen biktimek. «Asko eta asko beren erantzukizunetatik salbuetsita uzten dituen kondena generikorik ez dugu behar»

Espainiako Estatuaren indarkeriaren biktimak biltzen dituen Egiari Zor fundazioak agerraldia egin du Espainiako Barne ministro ohi Jose Barrionuevoren adierazpenak baloratzeko. Haren izenean, GALek hildako Santi Brouarden alaba Edurne Brouardek eta Xabier Galdeanoren alaba Begoña Galdeanok Espainiako Gobernuari eskatu diote «adierazpen argi bat» egin dezala «erantzukizunak bere gain hartzeko eta eragindako mina aitortzeko». Era berean, «estatu terrorismoak eragindako krimenak ebaztea ahalbidetuko duen dokumentazio sekretua desklasifikatzeko» ere eskatu dute: «Asko eta asko beren erantzukizunetatik salbuetsita uzten dituen kondena generikorik ez dugu behar».

Brouardek eta Galdeanok esan dute Barrionuevoren hitzek ez dituztela ezustean harrapatu: «Ez dute lehendik ez genekien ezer berririk ekarri: zigorgabetasun osoz sentitzen denaren eta egindako terrorismoaz harro dagoenaren jarrera baino ez du erakutsi». Edonola ere, «paradigma aldaketa» ikusten dute biktimek ministro ohiaren hitzetan: esan dutenez, lehen «ukazioa» erabiltzen zuten, «ekintza terroristetan edozein parte hartze edo erantzukizun ukatzea»; orain, aldiz, estrategia «estatu aparatuek eragindako terrorismoa zuritu eta legitimatzen saiatzea» da, haien aburuz.

Ikusi gehiago: Olga Tubau, Segundo Mareyren abokatua: «Nola da posible estatu batek halako izugarrikeriak egitea?»

Egiari Zor elkarteko kideek uste dute fiskaltzak ofizioz jardun beharko lukeela adierazpen horien aurrean, eta berdin egin beharko zukeela Felipe Gonzalez presidente ohiak gerra zikinaren inguruko adierazpenak egin zituenean edo Jose Luis Corcuera barne ministro ohiak Antonio Cardosa postariaren hilketan izan zitzakeen erantzukizunen inguru informazioak plazaratu zirenean. «Ez dute egin, erabateko desoreka duen justizia eredua dagoelako: indarkeria eragin duten batzuengan legearen pisu guztia jartzen du, biziarteko kartzela zigorra ezartzeraino, eta beste batzuei, gure sufrimenduaren erantzule diren horiei, zigorgabetasuna oparitzen die». Egiari Zor fundazioko kideek iragarri dute Jose Maria Larretxea Goñiren senitartekoak aztertzen ari direla auzitara jotzeko aukera.


Summary: «Ikus-entzunezko oso-oso eduki gutxi dago euskaraz». Ikus-entzunezkoen kontsumoa asko handitu den arren, euskarazko eskaintzak ez du neurri berean aurrera egin, Ioritz Gonzalez Lertxundi Pantailak Euskaraz mugimenduak sustatutako Pantailaldia egitasmoaren Gipuzkoako koordinatzailearen ustez. Dauden edukiak eta gabeziak ezagutarazi nahi dituzte Pantailaldian.

Ostirala bitartean ikus-entzunezko edukiak euskaraz kontsumitzeko eskatzen ari da Pantailak Euskaraz mugimenduak sustatutako Pantailaldia egitasmoa. Ioritz Gonzalez Lertxundi da Gipuzkoako koordinatzailea (Azkoitia, 1980), eta, haren esanetan, ikus-entzunezkoen kontsumoak eragin handia du hizkuntza ohituretan, batez ere haurren artean. Belaunaldi berriek euskaraz «oso gutxi» kontsumitzen dutela ohartarazi du.

Ostiralean hasiko da Euskaraldia. Eta haren aurretik, ostirala bitartean, Pantailaldia egitasmoa antolatu duzue. Zer helburu ditu?

Egitasmoaren funtsa da astebetez ikus-entzunezkoak euskaraz kontsumitzen saiatzea. Horri lotuta, nahi dugu jendeak jakitea euskarazko zer eduki dauden eskuragarri, batzuetan ez baitugu jakiten euskaraz zer dagoen, non dagoen… Eta zer gabezia dauden ere erakutsi nahi dugu; hau da, gazte, ume nahiz helduek zer zailtasun dituzten euskarazko edukiak kontsumitzeko.

Zer egin behar da parte hartzeko? Izena ematea beharrezkoa da?

Konpromiso pertsonal bat izango da, norberak hartu beharrekoa, baina gure webgunean ere jarri dugu izena emateko aukera, eta nahiko genuke jendeak izena ematea. Horrez gain, jendea bultzatu nahi dugu Pantailaldiari lotuta egiten dituen gauza boluntario horiek sarera igotzera.

Euskal Herri osoko egitasmo bat izango da, baina zer berezitasun izango ditu herrialde bakoitzean?

Euskal Herriko probintzia bakoitzean boluntario bat edukiko dugu, Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan salbu, han hiru herrialdeotarako boluntario bat izango baita. Boluntario horrek egunero euskaraz ikusi edo entzun duen edukiren bat jarriko du sarean: Interneten, telebistan, zineman, irratian eta edozein ikus-entzunezkotan ikusitako zerbait.

Igandean, zinemen aurrean ere izan zineten protestan. Zer salatu zenuten?

Donostiako Zinemaldian ere izan ginen irailean, euskarak zinemetan duen presentzia urria edo presentziarik eza salatzeko, zinema batzuetan ez baitago batere eskaintzarik. Areto batzuk aukeratu ditugu, eta protesta bat egin dugu horietan, eskaintza falta horretaz konturatzeko jendea.

Pantailaldiaren harira, egin duzue lanketa bereziren bat ikus-entzunezko sektoreko eragileekin egun horietan eskaintza areagotzeko edo?

Ikusten dugu behar-beharrezkoa dela euskarazko edukiak gehitzea, euskararen erabileran zuzenean eragiten duelako; batez ere, gazteen artean. Nahiko genuke instituzioak gehiago inplikatzea, euskarazko eduki gehiago izateko, eta ari gara lanean haiekin, baina printzipioz ez dute publikoki ezer argitaratu. Baina guk ez dugu nahi instituzioen inplikazioa bakarrik: nahi dugu jendea ere konturatu dadin zer garrantzitsua den gaur egun ikus-entzunezko horiek euskaraz kontsumitu ahal izatea.

Pantailei buruz aritzean, haur eta gazteengan jartzen da askotan arreta. Horretan ere, ordea, helduek egiten dutena eredu izango dute gazteek, ezta?

Argi dago helduok ere asko kontsumitzen dugula, eta helduen kontsumoak baduela eragina gazteagoengan. Hala ere, gazteekin eta umeekin gaude bereziki kezkatuta edo kontzientziatuta, asko kontsumitzen dutelako pantailetatik. Duela hamarkada bat edo bi, beste era batekoa zen kontsumoa, eta kontsumitzen genuen ikus-entzunezkoen portzentaje handi bat euskaraz izaten zen; beste datu batzuk zeuden. Teknologikoki egon den iraultza honekin, gazteek eta umeek askoz gehiago kontsumitzen dute pantailetatik, eta edukiek ez dute eduki proportzioan halako hazkunderik. Beraz, belaunaldi berriek gure aldean oso gutxi kontsumitzen dute euskaraz. Horrek zuzeneko eragina du haurren euskararen erabileraren datuetan.

Kontsumo urri hori zerekin lotzen duzue: edukien kopuru txikiarekin edo kalitatearekin?

Denetik pixka bat. Kalitatearen inguruan ere badago eztabaida, baina lehentasuna, agian, eduki faltak du. Ikus-entzunezko oso-oso eduki gutxi dago euskaraz; adibidez, harrigarria da duela 20-30 urte baino film gutxiago egotea bikoiztuta, askoz gehiago kontsumitzen ditugunean. Hala da marrazki bizidunekin ere. Kate gehiago daude, gehiago kontsumitzen da, aukera zabalagoa dago, baina euskarazko eskaintza berdin mantendu da edo gutxitu egin da.

Salatu izan duzue kostatu egiten dela euskarazko materiala plataformetara iristea. Zergatik?

Bai, promozio oso gutxi egiten delako dagoenari buruz. Azpidatziak sortu edo bikoiztu arren —adibidez, ETBn—, ikusten dugu alde handiak daudela erdarazko katean saio batzuekin egiten den promozioaren eta euskarazkoekin egiten denaren artean.

Pantailaldian, ahalik eta oihartzunik handiena lortu nahi duzue sarean, baina duela gutxi Twitterreko kontua hackeatu zizuetela jakinarazi zenuten. Zer gertatu da kontu horrekin?

Egun batetik bestera, hackeatu egin ziguten kontua, eta propaganda mezu batzuk zabaltzen hasi ziren gure kontutik. Propaganda hori kendu, eta pasahitzak aldatu genituen. Hurrengo egunean, kontua itxita geneukan. Twitterreko kontua kudeatzen dutenei idatzi genien azalpenak eskatzeko, baina ez digute erantzun, eta beste kontu bat zabaltzea erabaki dugu. 2.500-3.000 jarraitzaile genituen, eta ea berreskuratzen eta gehitzen dugun kopuru hori.


Summary: EAJk eta Espainiako Gobernuak 70 milioi euroren neurriak adostu dituzte aurrekontuetan. EAJren 48 zuzenketa partzial onartu ditu Madrilek. Aitor Esteban EAJk Kongresuan duen bozeramaileak jakinarazi du negoziazioak ez daudela itxita eta zuzenketa gehiago onartzeko aukera dagoela.

Espainiako Gobernuaren aurrekontuei osoko zuzenketarik ez ziola aurkeztuko iragarri ondotik, akordiorako bidean beste urrats bat iragarri du EAJk. Aitor Esteban EAJk Espainiako Kongresuan duen bozeramaileak agerraldia egin du gaur, Bilboko Sabin Etxean, eta azaldu du azken bi aste hauetan «modu positiboan» negoziatu direla aurrekontuei egindako zuzenketa partzialak. Bide horretan, jakinarazi du atzo lortu zutela beren zuzenketen «kopuru handi bat» aurrekontuen proiektuan sartzea, zehazki 48, EAJren «zuzenketen %70». Denera, 70 milioi euroren neurriak adostu dituzte. Estebanek azaldu duenez, ekonomia bultzatzeko, azpiegiturak hobetzeko, kultura proiektuak garatzeko eta giza eskubideen defentsa babesteko dira diru sailak. Besteak beste, 25 milioi euro bideratuko dira Urdaibaiko Guggenheimen egitasmoa garatzeko, hamar milioi ur hondakinak garbitzeko Loiolako estaziorako, eta bederatzi milioi Arabako Zadorra ibaiaren inguruko hainbat jardueratarako. Estebanek azaldu duenez, EAJren zuzenketa bati esker, lehen aldiz giza eskubideen defendatzaileak aldi baterako babesteko programa bat sortuko da. Horrekin lotuta, portuetako tasak doan izango dira giza salbamenduan dabiltzan ontzientzat: adibidez, Aita Mari-rentzat.

Akordioa «oparoa» izan dela nabarmendu du Estebanek: «Balantze ona dela uste dugu, Euskal Autonomia Erkidegoko eta Nafarroako herritarren bizitza hobetzeari eragingo dioten gai interesgarriak sartzea lortu dugu». Hala ere, zehaztu du oraindik ere negoziatzen jarraituko dutela eta zuzenketa gehiago adostea espero dutela.


Summary: Tokikomek bere bazkide guztiak saritu ditu. Elkarrekin egindako bidea ospatzeko eta aldarrikatzeko baliatu dute Oñatin (Gipuzkoa) egin duten ekitaldia. Hamar urte bete ditu Tokikomek, eta gaurkoa ez da izango ospakizun bakarra. '10 urte, hamaika ahots' ikus-entzunezko erreportajea zabalduko dute datozen egunetan.

Tokikomek, tokiko komunikabideak bateratzeko guneak, bere sariak banatu ditu gaur Oñatiko Arantzazulaben (Gipuzkoa). Aurreko aldietan ez bezala, komunikazio proiektu osoak aukeratu dituzte gaurko sarietarako, kazetaritza lan jakinen ordez. Baina hori ez da izan eguneko ezusteko bakarra: parte hartzaile guztiak ezustekoz hartuta, Tokikomek bere bazkide guztiak saritu ditu, «elkarrekin egindako bidea ospatzeko eta aldarrikatzeko».

Tokikomeko IKT eta Komunikazio zuzendari Joxe Rojasek zera adierazi du: «Perspektiban jarrita, espero genuena baino askoz ere gehiago aurreratu dugu Tokikom martxan jarri zenetik. Aurrerapen hori, oinarrian, bazkide guztiek denbora honetan egindako ahaleginari eta bultzadari esker izan da, eta iruditu zaigu gaurkoa aukera ezin egokiagoa zela ahalegin eta lorpen horiei benetan duten meritua aitortzeko».

Komunikabide taldetik, komunikazio taldera

Sariak banatzeaz gain, gaurko ekitaldian errepaso bizkorra eman diote Tokikomen historiari, 10 urte, hamaika ahots ikus-entzunezko lanaren bidez. Erreportaje labur hori hurrengo egunetan egongo da ikusgai Tokikomen webgune guztietan.

Bazkideak eurak protagonista izan dira goizeko mahai inguruetan; Tokikomek talde gisa hurrengo urteetarako dituen erronkak izan dituzte mintzagai. «Handienetako bat Tokikomen beraren izaera eraldatzea da», adierazi du Alaitz Artolazabal zuzendari nagusiak. «Gure hausnarketa estrategikoan onartuta daukagu Tokikom komunikabide talde izatetik komunikazio talde izatera pasatu behar dugula, eta horren inplikazioak zehaztuz joan behar dugu pixkanaka-pixkanaka».

Finantzaketa formula berriak

Bigarren erronka handi batek taldearen eta osatzen duten komunikabideen finantzaketan datza. Tokikomeko presidente Iban Arantzabalek bi ildo nagusi nabarmendu ditu: «Batetik, munduko beste komunikabide guztiek bezala, formula berriak bilatu behar ditugu gure komunitatearen sostengua handitzeko: kidetza formula berriak sortu, produktu berriak eskaini, harreman estuagoa garatu tokian tokiko merkatariekin... Eta, bestetik, diru laguntza publikoen gaian ere, erakundeekin azken urteetan landutako akordioetan sakondu eta formula berriak adostera jo beharko genuke, betiko laguntza lehiakorren eskematik atera eta hitzarmen egonkorragoak lortu, oraingo laguntzen ziurgabetasuna amaitzeko».


Summary: ELAk mobilizazioak iragarri ditu sektore publikoan, erosahalmena galtzearen kontra. Sindikatuak salatu du Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak men egin diotela Madrilek ezarritako %2,5eko igoerari.

ELAk mobilizazioak iragarri ditu sektore publikoan azaroaren 21erako, Espainiako Parlamentuan aurrekontuak bozkatuko diren egunerako. Sindikatuak ordura arteko epea eman die EAJ, EH Bildu eta Elkarrekin Podemosi aurrekontuen negoziazioan Espainiako Gobernuarekin akordio bat erdiesteko, Hego Euskal Herriko administrazioek aukera izan dezaten beren langile publikoen soldatak arautzeko.

ELAk gogoratu duenez, Madrilek CCOO eta UGT sindikatuekin adostu zuen datorren urtean soldatak %2,5 igotzea, eta horrekin bat egin dute Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak, beren mendeko administrazioetako langileei igoera bera ezarrita. ELAren arabera, igoera hori inflazioaren oso azpitik dago, eta horrek langile publikoen erosteko ahalmenari eragiten dio; nabarmendu du «azken urteetan pilatutako galera» %20tik gorakoa dela.

Sindikatu abertzalearen ustez, Eusko Jaurlaritza eta Nafarroako Gobernua «aitzakia» moduan erabiltzen ari dira Madrilen erabakia, eta uste du badutela horri izkin egiteko aukera; adibidez, Espainiako aurrekontuen negoziazioetan alderdiek Madrilekin zuzenketa bat adostuta. Horretarako, «testu artikulatu bat» bidali die EAJ, EH Bildu eta Elkarrekin Podemosi. «Horri esker, Gasteizko eta Iruñeko gobernuek eta udal eta foru erakundeek aukera izango lukete Madrilek funtzionarioen soldatetan ezarritakoa baino igoera handiagoa adosteko, eta enplegu publikoaren beharrizanei buruz erabakitzeko».

«Eskumen inbasioa»

ELAren arabera, Madrilek Hego Euskal Herriko funtzionarioei eta Espainiakoei igoera bera ezartzea «eskumen inbasioa» da, eta Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak horrekin bat egin izana, berriz, «estatua negoziazio esparru gisa onartzea» eta «lan harremanen euskal esparruari» muzin egitea. Hori salatzeko eta konponbide bat bilatzeko deia egin die bere proposamenaren hartzaileei. «Diputatuen Kongresuko aritmetika parlamentarioa ikusita, badute aukera aurrekontuen negoziazioa baldintzatzeko».

Horrez gain, azpimarratu du sindikatuak ere ezin direla geldirik egon. Jakinarazi duenez, administrazio publikoan grebarako deia egiteko aukera proposatu du, baina, «aldarrikapenekin bat egin arren», beste sindikatuek ez dute babestu. «ELAk ez ditu ulertzen grebari uko egiteko emandako arrazoiak. Guretzat, mobilizazioa eta greba ezinbestekoak dira oraindik, eta lanean jarraituko dugu horiek gauzatzeko».


Summary: Agentzia nazional bat sortzea proposatu du Kontseiluak, helduen euskalduntzea koordinatzeko. Euskaraz jakiteko beharra sustatzeko proposamen bat aurkeztu du Gasteizen. Euskaltegien zerbitzua doan izango litzateke, dirua aurreratu beharrik gabe eta tituluren bat lortzeko helbururik gabe. Sektoretik haragoko neurriak ere jasota daude.

Euskal Herri osoa aintzat hartuko duen egitura «egonkor eta iraunkor» bat sortzea proposatu du Euskalgintzaren Kontseiluak, helduen euskalduntzea eta alfabetatzea koordinatuko duena eta Eusko Jaurlaritzak, Nafarroako Gobernuak, Euskararen Erakunde Publikoak, Euskaltzaindiak eta herri ekimeneko euskaltegiek osatua. Aize Otaño AEK-ko kideak eta Joxerra Olano IKAkoak aurkeztu dute proposamena, Gasteizen, euskararen jakintza unibertsalizatzeari buruzko jardunaldietan.

Euskaraz jakiteko beharra helduengan sustatzeko proposamen integralago bateko puntuetako bat da agentzia sortzearena. Egungo erronkei eta urteetako gabezia bati erantzun nahi die, Kontseiluaren arabera. Honela arrazoitu du beharra: «Bada, gure ustez, Euskal Herri osoa hartuko duen egitura egonkor eta iraunkor bakar baten premia, helduak euskalduntzea estrategikotzat joko duena, alor hori koordinatuko duena, euskal herritar heldu guztiek euskaraz jakitea helburu izan eta horretarako epeak ezarri eta behar adina bitarteko izango duena, aldian aldiko gorabehera politikoen menpe ibiliko ez dena, eta euskalduntzeari, zentzurik zabalenean ulertuta, bultzada atzeraezina emango diona».

Agentzia horrek finantzatuko luke «oso-osorik» helduak euskalduntzeko eta alfabetatzeko jarduna, eta «epeak» eta «bidea» finkatuko lituzke, «euskara Euskal Herri osoan bizitzaren alor guztietan nagusi izan dadin». Besteak beste, agentziak bermatuko luke Euskal Herriko herri eta hiri guztietan herritarrei zerbitzua doan emango dieten euskaltegiak izatea. Egungo sistema guztiz aldatuko litzateke, eta herritarrak ez luke dirurik aurreratu beharko zerbitzua jasotzeko. %75eko asistentzia izanez gero, doan jasoko luke ikastaroa. Ez luke ikasmailarik ezinbestean egiaztatu beharrik izango ere.

Egiteko gehiago ere izango lituzke agentziak; hala nola euskal herritarrei euskaraz jakitearen beharra helarazteko hizkuntza politika eraginkorrak eskatzea erakundeei, glotodidaktikan ikertzea, helduen euskalduntzean ari diren irakasleen formakuntza hobetzea eta Euskal Herri osorako baliagarria izango den azterketa batzorde bat sortzea, administrazioan lanean aritzeko hizkuntza eskakizunak finkatuko dituena.

Bi hankaren gainean

Euskalgintzaren Kontseiluak sustatutako Batuz Aldatu adostasunean —ehundik gora eragilek izenpetu dute— zehaztutako helburuetako bat da «euskara eroso erabiltzeko baldintzak sortu eta bermatzea». Hori lortzeko, ordea, aurretik bi baldintza beharrezkoak direla gogorarazi du Kontseiluak: «Alde batetik, hizkuntzaren ezagutzaren unibertsalizazioa bultzatu beharko da, herritar guztiek euskaraz aritzeko gaitasun egokia izan dezaten, eta, bestetik, euskara eroso erabiltzeko eremuak sortu, garatu eta elkarrekin lotu beharko dira, hala nahi duen inork ez dezan izan euskara erabiltzeko inolako eragozpenik».

Oinarri horren gainean, ezagutza unibertsalizatzeko eta helduen euskalduntzearen sektoreari begirako hizkuntza politiken nolakotasuna zehaztu dute helduen euskalduntzearen sektorea osatzen duten Kontseiluaren barruko eragileek. Batetik, Euskal Herriaren zatiketa administratiboa gaindituko lukeen hizkuntza politika koordinatu bat galdegin dute: «Euskal Herri osoan bizitzaren alor guztietan euskara nagusi izatea ipartzat hartuta, hizkuntza politika koordinatu, bateratu eta bakarra behar dugu, erdaldun elebakarrari euskara ikastea gero eta beharrezkoagoa gertatuko zaiola argi sentiaraziko diona, helduen euskalduntzea eta alfabetatzea arnasberrituko dituena, euskaldunon hizkuntza eskubideak lehenbailehen bermatuko dituena». Bestetik, eta hizkuntza politika horren zutabeetako bat ezagutzaren unibertsalizazioa izanik, bi ardatzetan kokatu dituzte etorkizuneko erronkak: «Euskalduntze prozesu osoan euskara ikasteko eskubideari erantzuten dion doakotasuna ezartzea» eta «ezagutzaren beharra sozializatzea».

Helduen euskalduntze eta alfabetatzearen sektoretik harago ere hartu beharko dira neurriak, haien ustez, eta zerrendatuta daude gaur aurkeztutako dokumentuan. Administrazioa, hezkuntza ez-formala, eremu sozioekonomikoa eta ingurune digitala euskalduntzeko neurriak daude proposamenean, Kontseiluak aurrez alor horietako bakoitzean proposatutako neurrien ildokoak: administrazioko lan deialdietan euskara balioztatzeko merituen sistema amaitu, eta lanpostu guztietan euskarazko gaitasun «egokia» eskatzea; eremu ez-formalean diruz lagundutako eskaintza euskarazkoa izatea; langile guztiei lanorduetan euskara ikasteko eskubidea aitortzea, eta abar.

Etorkizunerako «ardatza»

Helduen euskalduntze alfabetatzea «estrategikoa» da Kontseiluarentzat, eta, dokumentuan jaso duenez, horrek izan behar du datozen hamarkadetan «herria euskalduntzeko prozesuaren ardatza». Izan ere, horrek ekarriko luke, haren arabera, «herritar guztiek euskaraz jakitea, euskararen erabilera nabarmen areagotzea, euskaltzaletasuna eta euskal kulturaren ezagutza hedatzea eta handitzea, euskal kultur produktuen kontsumoa haztea, euskarazko irakaskuntza Euskal Herri osoan nagusitzea, euskararen aurkako jarrerak neutralizatzea eta hizkuntza politika egokiak egitea erraztea».

Bide hori mailakatua izango dela aitortzen du, hala ere, Kontseiluak. Ulermena «unibertsalizatzea» da lehen urratsa, eta herritarrek euskaraz jakitea jomuga. Bi motibazio mota landu beharra ikusten du Kontseiluak horretara iristeko. «Pragmatikoa» batetik, «norbere garapen pertsonalean eta profesionalean euskara ikasteak edo euskaraz hitz egiteak ekarriko dizkion onurekin» lotutakoak. Horietan politika publikoek zeresan handia dutela nabarmendu du, hala ere. Eta, bestetik, motibazio «afektiboak», komunitatearen pertenentziatik, identitatetik eta euskararekin izandako bizi esperientzia positiboetatik eratortzen direnak. Azken horretarako, beharrezko ikusten du Kontseiluak «hizkuntzaren eta kulturaren arteko hariak egoki jostea» eta «motibazio hori lantzeko etengabeko sentsibilizazio eta komunikazio estrategia egokiak garatzea».


Summary: Gasteizko tranbia zabaltzeko egitasmoak ika-mika sortu du Urtaranen eta Jaurlaritzaren artean. Tranbia Zabalgana auzora zabaltzeko Jaurlaritzak landutako informazio azterlanak Gasteizko alkatea haserretu du, udalak aurrez egindako eskariari muzin egin diola iritzita. Urtaranek atzera egiteko eskatu dio Jaurlaritzari.

Ika-mika sortu du Gasteizko tranbia Zabalgana auzora zabaltzeko egitasmoak. Izan ere, Eusko Jaurlaritzak proposatu duen ibilbideak haserretu egin du Gorka Urtaran alkatea, Gasteizko Udalak egindako eskariari muzin egin diolako. Eusko Jaurlaritzak Gasteizko tranbia Zabalgana auzora zabaltzeko ondu duen azterlanak piztu du polemika. Hiriaren erdigunea Zabalgana auzoarekin lotzeko Jaurlaritzak proposatu duen ibilbideak 5,8 kilometro ditu, eta 11 geltoki, eta Abendaño, Adriano VI.a eta San Martin kaleetatik igaroko da. Ibilbide hori hasieratik baztertu zuen Gasteizko Udalak, hiria zatitzen zuelako eta herritarrengan eragin handia izango zuelako. Eusko Jaurlaritzak, ordea, ez du Gasteizko Udalaren iritzia aintzat hartu proposamena egitean.

Haserre mintzatu da gaur Urtaran: «Gasteizko tranbiaren historian lehen aldia da hura zabaltzeko proposamen bat aurkezten dena udalarekin aldez aurretik adostu gabe. Hiria eta gasteiztarrak aintzat ez hartzea da hori». Hala, proposamena bertan behera uzteko eskatu dio Iñaki Arriola Eusko Jaurlaritzako Garraio sailburuari. «Ez gaude ados proiektuarekin, ez mamian eta formetan. Proposamena bertan behera uzteko eskatzen diogu». Urtaranek gaineratu du Zabalaganeko tranbia proiektua lehentasuna dela udal gobernuarentzat, eta «adostasunez eta hiri plangintza egoki batean oinarrituta» jorratu beharko dela. Jaurlaritzak proposatutako ibilbidea ez da izan desadostasun bakarra. Tranbia gordeko duen biltegi berria Aretxabaleta auzoan egin nahi du Jaurlaritzak, baina udalak ez du gogoko aukera hori, uste baitu hiriaren hegoaldeko trafiko arazoak areagotu besterik ez duela egingo.

Zabalganeko tranbiaren informazio azterlanari alegazioak aurkezteko epea astelehenean zabalduko da. Aurreikusitakoaren arabera, 2024an hasiko dira lanak, eta 2027an amaitu. EH Bilduren kritikak

EH Bilduk Eusko Jaurlaritzako Garraio Sailaren azterlana baztertu du, halaber. Rocio Vitero zinegotziak azpimarratu du Zabalganeko tranbia Nazio Batuak kalearen amaieraraino iristeak agerian uzten duela linea hori Jundizko industrialderaino heda daitekeela, «EH Bilduk 2021eko maiatzean proposatu zuen bezala eta gerora gainontzeko instituzioetan defendatu duen bezala». Bestalde, kritikatu du «onartezina» dela tranbien biltokiak Aretxabaletan jartzea. Erabaki horrek presioa areagotu baino ez du egingo hegoaldean, haren iritziz.


Summary: Nahasian doazen estreinaldiak eta erbestealdiak. Zinebi jaialdiak Agnieszka Holland zinemagile poloniarra omenduko du gaur, Arriaga antzokiko irekiera ekitaldian, eta zinemagintzaren kinkari buruz aritu da zuzendaria Bilbon

«Poloniako zinemagileak eta intelligentsia burbuila moduko batean bizi ziren, ez zuten nik ikusten nuen jendea ikusten, eta ikusleak astindu egin nahi nituen». 1981ean estreinatu eta nazioarteko sona eman zion Komieta samotna filmari buruz hizketan hasi (emakume bakarti bat), eta berehala nahasten dira biografia, filmografia eta historia Agnieszka Holland zinemagile poloniarraren kontakizunean (Varsovia, 1948). Haren ibilbidean, eskutik doaz estreinaldiak eta erbestealdiak, debekuak eta sariak, eta hala kontatu ditu Bilbon ere. Poloniako zinemagile handietako bat da, eta lau hamarkada baino gehiagoko ibilbide horregatik eman diote Ohorezko Mikeldi saria aurten, Zinebi Bilboko Film Laburren eta Dokumentalen Nazioarteko Jaialdian. «Norbanakoen askatasunen gainean izan duen begirada konprometituagatik eta Europako historiaren aldaketa handiak islatzeagatik». Polonia komunistan hasi zen lanean, Europa osoa gurutzatu zuen hamar urteko erbestealdian; AEBetara joan zen ondoren; aritu da telesailak sortzen, hiru aldiz izan da Oscar sarietarako hautagai, eta Europako Zinema Akademiako lehendakaria ere bada egun. Zinemagintzaren historia ez ezik, zinemagintzaren etorkizuna ere izan du ahotan horregatik Arriaga antzokian egin duen prentsaurrekoan.

Irauteko kinkan ikusten du zinema Hollandek. «Europako zinemaren historiako garai berezia da; izan ere, pandemiatik atera berri gara, eta zinemagintzaren banaketa, finantzaketa eta proiekzioa erabat aldatu ditu horrek. Ez dakigu zer datorkigun, beraz, eta ez da hori aurrean dugun krisi bakarra, Ukrainako gerra ere hor baitago, eta, herritarrei eragin dien kalteaz gainera, munduan izan duen eragina ere kontuan hartzekoa da. Klima krisia ere hor dago, eta, beraz, ezezaguna zaigun etorkizun bat dugu aurrean. Eta zinema ardura hartzera behartzen dute halakoek, haren egiteko bakarra ez baita publikoa entretenitzea; aurrean ditugun galdera handiak landu behar ditu». Eten labur bat egin du gero, eta itxaropentsu izateko asmoz hasitako azken puntu bat, ondoren, amaitzeko. «Nahi nuke gehitu zerbait dibertigarriagoa, baina ez dakit».

Gerrak eta «gerrilla filmak»

Historia da Hollanden zinemagintzaren konstante nagusietako bat. Bigarren Mundu Gerran emakume judu batek egindako ihesaldia kontatu zuen, esaterako, Bittere Ernte filmean (uzta mikatza) , eta ingelesez besteko film onenaren Oscar sarirako izendapena lortu zuen hari esker. Alemaniatik ihesi joanda, Sobietar Batasunak okupatutako Poloniako sektorera iristen den nerabe judu baten biografia du oinarri Europa, Europa filmak (1990), eta Urrezko Globoa eta gidoi egokiturik onenaren Oscar saria jasotzeko hautagaitza lortu zituen harekin. Eta W ciemnosci (iluntasunean) filmarekin heldu zitzaion hirugarren Oscar sarirako hautagaitza, 2011n, Poloniako juduek alemanen okupazioan bizitakoak kontatzen dituen lan batekin, hain zuzen ere.

Bi lan ditu esku artean orain. Franz Kafka idazleari eskainitako biografia «ia esperimental bat» da bata, eta Bielorrusiaren eta Poloniaren arteko mugako oihanean hiltzen ari diren errefuxiatuei buruzko film bat da bestea: «Gerrilla pelikula bat, aurrekontu txikikoa eta azkar egiteko modukoa».

Eta, kasu horretan ere, begirada historikoa hartu du azalpena ematean. «Politikoki oso gai konplexua da, baina Europaren etorkizuna dago hor jokoan, gotorleku bat bilakatuko ote garen edo krisiari aurre egin ahalko diogun».

Debekuak eta sariak

Ezinbestean bizi ditu uztartuta datu biografikoak eta historikoak. Hollandek Bilbon gogoratu duenez, esaterako, atzerrian bere lehen filma aurkezten zebilela ezarri zuten gerra legea Polonian, eta, hala, hamar urteko erbestealdi behartuaren hasierarekin egiten zuen bat Komieta samotna filmaren estreinaldiak, 1981ean. Debekatu egin zuten hura proiektatzea, eta aitaginarrebak asmatu behar izan zuen modua haren kopia bat lapurtzeko eta zinemagile konplizeren batzuen bidez hura herrialdetik ateratzeko. Garai hartako poloniarren miseriak erakutsi nahi zituen zinemagileak, orokorrean, eta kolpe modura heldu zitzaien lana horregatik lagun zituen askori.

Debekatu egin zuten lana sorterrian, baina bizkor mugitu zen modu underground batean, eta sari sorta bat ere jaso zuen. Eta, hain zuzen, biografikoki eta historikoki duen garrantzi horregatik hautatu du lan hori Zinebin proiektatzeko. Bihar emango dute, zehazki, Bilboko Guggenheim museoan, eta zuzendaria Angeles Gonzalez Sinde gidoigile, zinemagile eta Espainiako Kultura ministro ohiarekin arituko da hizketan, emanaldiaren ostean.

Telesailen bizitasuna

Filmak ez ezik, ordea, hainbat telesail ere zuzendu ditu Hollandek, eta Bilbon zehaztu duenez, alor horretara pasatu ziren ibilbide luzeko lehen zinemagileetako bat ere izan zen. The Wire sailean aritu zen lanean, esaterako, eta honela azaldu du jauzi horren zergatia Zinebin. «90eko hamarkadan ohartu nintzen amerikar zinema konbentzionalegia, zuhurregia eta alferregia bilakatu zela, eta energia sortzailea telesail anbiziotsuetarantz mugitu zela, HBO nagusiki. Hor zeuden gaiak, aktoreak, kontakizuna antolatzeko modua... Probatu egin nahi nuela sentitu nuen».

Urteak eman ditu geroztik zinemagintzatik telesailetara eta telesailetatik zinemagintzara saltoka, baina amaitu dela esan du Bilbon. «Ez dut uste gehiago egingo dudanik; batetik, zaharragoa naizelako jadanik, eta ez dudalako hainbeste denborarik, baina, bestetik, telesailak ere, urteekin, gero eta konbentzionalagoak bilakatu direlako, algoritmoaren menpekoago, eta galdu egin dute lehen izan zuten bizitasun hori». Eta muturrera eraman du azalpena gero: «Herrialdeak polarizatuta daude, eta esaten baduzu zerbait polemikoa, ikusleen %50 galduko duzu, eta, beraz, lan ausartak lagundu beharrean, errazagoa da beste detektibe film eskandinaviar bat egitea».

Hizkuntza txikiak

Kritiko azaldu da streaming plataformek zinema aretoetan duten eraginaz. «Pandemiaren aurretik, Poloniako zinemak merkatuaren %30 edo %40 hartzen zuen, eta, orain, bizirauteko borrokatzen ari da. Amerikar zinema da berriz ere arrakastatsuena, eta film poloniarrek oso emaitza txarrak dituzte. Netflixek oso era inteligentean jokatu du, hizkuntza txikien aldeko apustua eginez, eta, beraz, horrekin zinemagintza poloniarra ikusten dutela uste dute, eta lan ikusgarriak ikustera doaz gero zinemara».

Emakumezko zinemagileen egoera ere izan du ahotan Hollandek Bilbon, eta esku hartzearen alde azaldu da. «Duela urte batzuk, AEBetako zinemaren %97 gizonek sortutakoa zen. Europan, %80-%20. Aldaketa hasi da, baina berdintasunik ez dago inondik ere. Ingeniaritza lana ongi datorkigu. Norvegiako Zinemagintza Institutuak, 2020an, erabaki zuen finantzaketa gizonen eta emakumeen artean erdi eta erdi banatzea, eta berehalako eragina izan du horrek. Saritu egin dituzte emakumezkoen lanetako asko. Aukera dagoenean egin egiten baituzu. Normalduz joango da kontua, eta ekonomiak ere sustengatuko du bide hori. Duela hiru urte, AEBetan, adibidez, emakumezko protagonistak zituzten filmek diru poltsa handiagoa izan zuten gizonezko protagonistak zituztenek baino».

Gaur egingo dute Zinebi hasteko festa, Bilboko Arriaga antzokian, eta han emango diote Mikeldi saria Hollandi. Iñigo Salaberria bideogile eta zinemagile hil berria ere omenduko dute, eta haren senideek jasoko dute hari eskainitako Mikeldi saria, kasu horretan. Hilaren 18ra bitartean, 148 film proiektatuko ditu jaialdiak orain.


Summary: Erantzun argirik ez duten galderak planteatu ditu Zigor Kodeko aldaketak. Baliteke Espainiako Gobernuaren erabakiak Carles Puigdemonten eta Marta Roviraren egoerari eragitea, baita Oriol Junquerasen inhabilitazioari ere.

Sedizio delitua Espainiako Zigor Kodetik kentzeko Espainiako Gobernuak egindako proposamenak zenbait galdera planteatu ditu. Kasu batzuetan, erantzun argi samarra dute, eta beste batzuetan ez. Adibidez, hauek: Carles Puigdemonti zein delitu egotziko diote aurrerantzean? Marta Rovira Kataluniara itzuli eta ez kartzelatua izateko posizioan dago? Eta Kataluniako prozesu subiranistaren aurkako epaiketan zigortuak izan zirenek, Oriol Junquerasek adibidez, noiz bete ahal izango dute berriro kargu publiko bat? Galdera horiei erantzuterakoan, gainera, kontuan hartu beharko dira bai buruzagi subiranista izandakoen eta bai Espainiako Auzitegi Gorenaren hurrengo mugimenduak.

Pedro Sanchez buru duen gobernuak Espainiako Kongresura eramandako testuaren arabera, sedizio delitua ezeztatuko dute —Zigor Kodeko 544. artikulua—, eta, paraleloki, desordena publikoen delitua —557. artikulua— aldatuko dute, «taldean bake publikoaren aurka egiteko asmoa» eta «ordena publikoari larriki eragitea» zigortuak izan daitezen erreforma horren bidez.

Ikusi gehiago: Bederatzi eta hamahiru urte artera zigortu dituzte prozesu subiranistaren buruzagiak

Puigdemont Generalitateko presidente ohia Belgikan dago erbesteratuta 2017ko azarotik, eta, sedizioa egotzita, haren kontrako euroagindu bat eman zuen Pablo Llarena Auzitegi Goreneko epaileak 2019ko urriaren 14an; hain zuzen, buruzagi subiranistak zigortu zituzten egunean. Nolanahi ere, bere kabuz itzultzea erabakiz gero, Kataluniako Gobernuko presidente izandakoak ezinezkoa izango luke kartzelaldia saihestea. Batetik, diru publikoa bidegabe erabiltzea ere egozten diotelako, eta horregatik hamabi urtekoa ere izan daitekeelako zigorra. Eta, bestetik, ezin delako baztertu Goreneko fiskaltzak, atzera, matxinada leporatzea, epaitu zituztenekin egin zuen bezala. Hori bai, Gorenak nekez egingo luke aurrera bide horretatik, sediziogatik zigortu baitzituen lider independentistak.

Horrekin guztiarekin lotuta, Puigdemonti eta harekin batera Belgikara erbesteratutako Antoni Comin eta Clara Ponsati Generalitateko kontseilari ohiei immunitate parlamentarioa kentzeko suplikatorioari buruzko auzi saioa egitekoak dira Europako Justizia Auzitegi Nagusian, hilaren 25ean.

Ikusi gehiago: Ez delako gorrotoa

Rovira ERC Esquerra Republicanako idazkari nagusia 2018ko martxotik dago Suitzan erbesteratuta —Kataluniako Parlamentuko diputatua izan zen 2012tik 2018ra—, eta Llarenak ez zuen haren aurkako euroagindurik eman. Matxinada leporatzen diote; ez, ordea, diru publikoa bidegabe erabiltzea. Ikusteko dago, baina, ez ote dioten desordena publikoen delitua leporatuko. Delitu horrengatiko espetxe zigorra hiru eta bost urte artekoa izatea proposatu du PSOEren eta UP Unidas Podemosen arteko gobernuak, eta, aplikatua izateko, frogatu behar da «indarkeriaz eta larderiaz» jokatu duela auzipetuak.

Ikusi gehiago: Marta Rovira: «Prest gaude ziklo politiko berriaren erantzukizun osoa hartzeko»

Eta, Junqueras Generalitateko presidenteorde zenaren eta ERCko presidentearen kasuan, ez dago argi zer gertatuko den, sedizioa eta diru publikoa bidegabe erabiltzea egotzita hamahiru urteko inhabilitazio zigorra ezarri baitzioten. Soilik diru publikoa bidegabe erabiltzeagatik ere, inhabilitazio zigorra handia da: hamar eta hogei urte artekoa izan liteke. Desordena publikoen delituagatik kargu publiko bat edukitzeko inhabilitazioa sei eta zortzi urte artekoa izan daiteke, baldin eta delituaren egilea goi kargudun bat bada. Hori bai, azkenean azken delitu horrengatik inhabilitatzen badute, 2025ean kargu publiko baterako hautagaia izateko moduan legoke kasurik onenean, lege aldaketetan atzerako eraginez jokatzen baita.


Summary: Mari Paz Jimenezen inguruko album ilustratua kaleratu du Pamielak. Elena Olabek eta Irrimarrak ondu dute 'Mari Paz Jimenez eta pintura. Ahizpari gutuna' lana, artistak Rosario Escudero ahizpari bidalitako gutun bat itxuratuz.

Euskal Herrian pintura abstraktua jorratu zuen lehen artista izan zen. «Lehen artista, ez lehen artista emakumea». Eta hala ere, gaur-gaurkoz, justuan heldu zaio aitortza Mari Paz Jimenez artistari (Valladolid, Espainia, 1909 - Donostia, 1975). Aski motibo iruditu zaie hori Garazi Ansari eta Haizea Barcenillari eurek zuzentzen duten eta Pamielak argitaratzen duen Bagara sailaren barruko bigarren album ilustratua hari eskaintzeko. Elena Olabek idatzi du testua, Irrimarrak —Karmele Gorroño eta Irene Irureta— egin ditu irudiak, eta erabateko abstrakziora heldu aurretik artistak izandako garapenean jarri dute begirada. «Testuan asko kontatzen da esan gabe, eta saiatu gara irudietan ere hala izan zedin», aurreratu du Gorroñok.

Mari Paz Jimenez eta pintura. Ahizpari gutuna da lanaren izenburu osoa, artistak 1950ean bere ahizpa Rosario Escuderori bidalitako fikziozko eskutitz bat baitu ardatzean. Olabek bazekien Jimenezek gutun ugari bidali zituela bere bizitzan, eta aise etorri zitzaion ideia gogora. «Bere bizitzari eta bere ideia filosofiko eta artistikoei buruz jaso izan dudan informazio gordinena gutunetan topatu izan dut; hor ikusi nuen gutuna formatu egokia zela bere bide artistikoaren eta bizipenen inguruan berba egiteko».

Gutun bat idazteak aukera eman dio, halaber, irakurlea ez zen beste hartzaile bat txertatzeko testuan; Rosario Escudero, artistaren ahizpa. Flamenkoko dantzaria izan zen hura, Jimenez bera baino are ezezagunagoa, Olabek azpimarratu duenez. Esperimentazio gogoz jardun zuen beti, eta Frantzian topatu zituen bere lana erakusteko agertokiak, apenas aurkitu zuen halakorik Espainian. «Badakigu New Yorken ere egon zela Marta Grahamen eskolan, eta Mari Paz Jimenezek jantziak josi eta kartelak egin zizkiola». Hari ere bidali zizkion gutunak Jimenezek, ahizparen «sorkuntza elikatuko zuten» irakurketak aholkatuz.

Testuinguru bat eta ijito komunitatearen inguruko iruditegia partekatu zuten bi ahizpek, eta Jimenezek bere hasierako margolanetan islatu zuen hori, oihalen, jantzien eta dantzen aipamenekin eraman du testura orain Olabek. Haren koadernoetatik bildutako oharrak ere baliatu ditu. «Oso ondo islatzen dute existentzialismoarekiko, naturarekiko, geologiarekiko eta abarrekiko izan zuen interesa; batik bat, bere lan abstraktuarekin lotzen dena». Pinturaz arituta, akrilikoa baliatu dute teknika gisa Irrimarrakoek. Gorroñok kontatu du duda izan zutela non jarri arreta, artistaren lan figuratiboa ezagutaraztean edo haren ibilbidearen garapena irudikatzean; bigarrenaren alde egin dute azkenean. «Nolabaiteko porfolio bat balitz bezala; munduak ikus dezan nor izan zen bera, nolakoa bere lana».

Barcenillak, hain justu, garapen hori islatu izana ospatu du: «Mari Pazen lanean, ikusgarritasun handiagoa eman zaio beti alde abstraktuari, eta inportantea da ikertu gabe dagoen bere aurreko garaira eta emakume arrazializatu askoren errepresentaziora hurbilketa bat egin izana liburu honetan. Abstrakzioa inportantea izan da Euskal Herrian, baina figurazioa ere hor egon da beti; esperimentazio iturri handia izan da, eta Mari Pazen ekarpena oso inportantea izan da hor».

Ansak aipatu du, bestalde, haurrentzat ere pentsatuak daudela Bagarako albumak, eta garrantzitsutzat jo du haien iruditerian emakume artisten erreferentziak txertatuz joatea. Artistaren inguruan ikertzen segitzeko QR kode bat ere erantsi diote liburuari.

Hurrengoa, Rosa Valverde

Esther Ferrerren ingurukoa izan zen Bagara sailean kaleratu zuten lehen lana, eta, Jimenezenaren ondotik, Rosa Valverderi eskainiko diote hurrengoa. Maialen Lujanbiok (hitzak) eta Arrate Rodriguezek (irudiak) onduko dute, eta Valverdek landu zituen ehunka kaxak izango dituzte oinarrian.


Summary: Zaldibarko auzian Jaurlaritzako hiru teknikarik prebarikazio delitua egin duten ikertuko dute. LKS ingeniaritzak egindako zabortegi proiektua aldatu zuen Geyser enpresak, eta aldaketa garrantzitsuak egin zizkion. Prozesu horretan esku hartu zuten Ingurumen saileko teknikariek ikertu gisa deklaratu beharko dute epailearen aurrean, zuhurtziagabekeriazko prebarikazio delitua egin ote duten argitzeko. Horrez gain, 2017ko zabortegiaren ikuskaritza egin zuen teknikaria ere deitu dute deklaratzera.

Aurrera doa Zaldibarko zabortegiaren amiltzeari lotutako prozedura judiziala, eta horri dagozkion berriak jakinarazi ditu auzia daraman Durangoko Instrukzio 1. Epaitegiak. Epaileak erabaki du zabortegiaren hainbat fasetan esku hartu zuten Eusko Jaurlaritzako ingurumen teknikariak ikertzea, «zuhurtziagabeko prebarikazio» delitu bat egin dutela susmatuta. Ingurumen Saileko hiru teknikari ikertuko dituzte: Xabier Galdos Ezeolaza kuskaritza zerbitzuko teknikaria, Carlos Luengo Alonso hondakin ez-arriskutsuetako zerbitzukoa eta Idoia de la Vega Sarazibar ikuskaritza taldekoa. Lehenengo biak 2007tik 2011ra proiektuan egin zituzten aldaketen harira ikertuko dituzte. De la Vega Sarazibar, berriz, 2017an Verter Recycling 2002 SMren zabortegian egin zuten ikuskaritzarekin lotuta.

Horiek ez ezik, Geyser HPC Ingeniaritza enpresako bost arduradun ere ikertuko ditu instrukzioko epaileak, ingurumenaren aurkako delitua egin eta agiriak faltsutu ote dituzten. Jakina denez, ingurumen delituari dagokion atala ari dira ikertzen, instrukzio fasean, eta lekukoak eta frogak jasotzen ari dira epaileak.

Zaldibarko zabortegia 2020ko otsailaren 6an amildu zen, eta hondakinek harrapatuta hil ziren bi langile, Alberto Sololuze eta Joaquin Beltran. Geroztik, martxan jarritako ikerketak hainbat irregulartasun utzi ditu agerian. Nabarmentzekoa da Espainiako Gobernuko Herri Lanetako Mininsterioaren Esperimentazio Zentroak (Cedex) epailearen aginduz zabortegiaren amiltzeari buruz egindako peritu txostena. Ikerketa horrek agerian utzi zuen Verter Recycling 2002 SMk kudeatu zuen zabortegiaren ibilbide osoan izan zirela akatsak. Eta maila guztietan egin zituzten, gainera: proiektu teknikoetan, hondakindegiaren kudeaketan eta jardueraren kontrol publikoan.

Itxura guztien arabera, txosten horren ondorioei heldu die fiskalak Jaurlaritzako teknikarien eta Geyser HPCko arduradunen deklarazioak eskatzeko, eta, kasu honetan, auzia daraman Durangoko Instrukzio Epaitegiko epaileak aintzat hartu ditu eskaerak. Ikertu gisa deklaratzera deitu dituzten zortzi lagunek 2023ko otsailaren 23an agertu beharko dute epailearen aurrean.

Moldaketak proiektu aldatuan

Geyser HPC enpresak 2007an jaso zuen Verter Recycling 2002 SMren enkargua, zabortegiaren eraikuntza proiektuaren diseinua eta ustiatze prozesuaren aholkularitza egiteko. Horren ondorioz, Zaldibarko zabortegiaren proiektua —LKS ingeniaritzak 2004an egindakoa— aldatu zuen 2008an, eta Cedexen txostenak akats esanguratsuak topatu zituen Geyserren lan horretan. Besteak beste, zabortegia bakartzea bermatu behar zuen geomintza motaren inguruan. Izan ere, proiektuaren pleguetan bi aldeetatik geotestil zimurrak erabiltzeko betebeharra ezarri arren, Geyserren agirietan ez zen horren garbi azaldu betebehar hori.

Besteak beste, erreferentziak aurkitu dituzte Geyserren dokumentazioan, bai mota horretako geomintza jartzeari buruz, eta baita alde zimur bakarrekoei buruz ere. Areago, peritu txostenak nabarmendu zuen Geyserrek aurreikusitako aurrekontuan ez zela jasotzen bi aldeetatik zimurra den geotestil horren aipurik. «Litekeena da Proiektu Aldatua osatzen duten hainbat agiriren arteko koherentziarik ezak eragina izatea luizian, eta garrantzi handia izatea zabortegiaren hausturan», nabarmendu zuen perituak.

Atal horretan, Cedexek garrantzi handia eman zion segurtasun faktorearen kalkuluari. Izan ere, Geyserrek kalkulatu zuen instalazioaren segurtasun faktorea 1,30ekoa zela, baina Garapen Teknikoko zirriborroak gutxienez 1,50eko segurtasun faktorea eskatzen du, eta hori are eta txikiagoa da zabortegiaren jatorrizko proiektukoa baino.

Horretan eragin handia izan zuen geomintz zimurrak erabili ez izanak. Izan ere, Cedexek ondorioztatu zuen interfaze kritikoan —zabortegiaren punturik ahulena— bi aldeetatik zimurtutako geotestilak jarri izan balituzte zabortegiaren geometria «egonkorra» litzatekeela, 2,50eko segurtasun faktorea izango zukeelako. «Alde leun bat duen geomintza jartzeak 1,0eko segurtasun faktorea dakar; hau da, betetze kota ezberdinetan potentzialki ezegonkorra den egoera bat».

Aldaketa horiek guztiak egiteko, Verterrek ez zuen eskatu 2007ko proiektuari emandako ingurumen baimen bateratua berritzeko. Jaurlaritzak ebatzi zuen aldaketak ez zirela esanguratsuak, eta, beraz, ez zela beharrezkoa baimena berritzea. Horrek argi berdea eman zion zabortegia martxan jartzeari. Gobernuaren ebazpen horretan esku hartu zuten bi teknikariak dira, itxura guztiaren arabera, epaileak ikertuko dituenak.

2017ko ikuskaritzaren arduraduna

Bestalde, Cedexen txostenak ondorioztatu zuen lur mugimenduak ia hasieratik izan zirela zabortegian, eta haiei arreta handiagoa jarri beharko zietela. Ondorio hau atera zuen: lur mugimenduak neurtzeko ez zela behar beste makila jarri, eta, gainera, modu desegokian jarri zituztela. 2017an topografia azterketa bat egin zuten, eta lur mugimenduak atzeman zituzten. 2018an berriz egin zuten, eta lurra horizontalki mugitzen ari zela ondorioztatu zuten, baina ez zioten arriskurik ikusi. Bada, 2017ko ikuskatze programatuen Jaurlaritzako teknikaria ikertu nahi du epaileak orain.

Cedexek egindako ikerketak zioen kasu handigoa egin beharko zietela lur mugimenduei. Izan ere X-Y-Z planoan —plano horizontalean—, zabortegitik ertzetara, mugimenduak atzeman zituzten ustiaketa hasi eta aski berehala. 2018tik aurrera, maldan beherako mugimenduak ez ezik, behetik gorakoak ere atzematen hasi ziren. Mugimendu horiek «ezohikoak» direla ohartarazi dute adituek. 2017ko azterketan ere atzeman zuten ura pilatzeko joera zegoela zabortegian, eta Cedexek uste dut litekeena dela horrek ere eragina izatea zaborraren ezegonkortasunean.


Zer musika dakar Durangoko Azokak?

Summary: Zer musika dakar Durangoko Azokak?. Lehen aldiz, Badok atariak egin du euskal musika taldeek Durangoko 57. Azokan aurkeztuko dituzten nobedadeen zerrenda. 75 lan baino gehiago bildu dituzte oraingoz.

Hilabete baino gutxiago falta da Durangoko 57. Azoka hasteko, eta dagoeneko entzuteko moduan dago musika zerrenda. Lehen aldiz, zerrenda Badok atarian dago aurten. Euskal musika taldeek azokan aurkeztuko dituzten nobedadeen lagin bat dago han: 75 lan baino gehiago, estilo askotakoak.

Talde batzuen lehen lanak jasotzen ditu zerrendak (Goxua’n Salsa, Esti Markez, Mirua, Kristonak, Benizze), baita musikazaleek ondo ezagutzen dituzten talde batzuen berritasunak ere (Gatibu, Zetak, Eñaut Elorrieta, Izaro, Ines Osinaga...).

Zerrenda astero eguneratuko da, taldeek euren abesti berriak argitaratzen dituzten heinean. Badok-en egoteaz gain, azken urteetan bezalaxe, azokak musika zerrenda bat sortu du Spotify plataforman.

Durangoko 57. Azoka abenduaren 7tik 11ra egingo dute aurten; eztanDA! leloa izango du, eta, aurrez aurreko plaza izateaz gain, Interneteko dendari ere eutsiko dio, hilaren 7tik 10era. Urtero bezala, hamaika kultur jarduera izango dira Durangon egun horietan: disko aurkezpenak, solasaldiak, proiekzioak, antzezlanak... Azokak azaro amaieran aurkeztuko du egitarau osoa.

Zerrendaz gain, Durangoko Azokak aurtengo iragarkia ere aurkeztu du. Landako gunea hutsik ageri da, harik eta gazte batek, musikaren laguntzaz, eztanda egiten duen arte. Uma Bracaglia aktore durangarra da protagonista.


Summary: 103 metroko kargaontzi hibrido bat uretaratu du Muruetak. Erandioko ontziolan eraiki du 'Mundaka NM' kargaontzia. Bi tankerako motor ditu, diesel bidezkoak eta elektrikoak.

Murueta ontziolak Mundaka NM kargaontzia uretaratu du Erandioko (Bizkaia) ontziolan. 103 metro luze da ontzia, eta 8.050 metro kubikoko bodega du. Alegia, hiru igerileku olinpiar betetzeko adina ur hartu ahalko luke barnean, eta oraindik beste 500.000 litrorentzako tokia izango luke. Bodega neurtzeko litroak erabili arren, karga lehorra garraiatzeko erabiliko du Murueta Atlantico Alcudia Shipping konpainiak. Ontziak bi tankerako motor izango ditu, diesel bidezkoak eta elektrikoak, eta beharren arabera tartekatuko ditu.

Murueta ontziolak bere ibilbidean eraikitako 327. ontzia da Mundaka NM. Haren uretaratzeak ikusmin handia sortu du, eta azken hilabeteetan Europako armadore asko joan dira haren eraikuntza lanak ikustera. Motorren sistema hibridoa da ikusmin horren muina. Bi sorgailu elektriko nagusi eta laguntzarako beste bi izango ditu, eta horri esker energia kontsumoa optimizatu dezake une oro. Ontziolak teknologia hori erabiliko du hurrengo proiektuetan erabiliko.

Jabeak hurrengo urte hasieran jasoko du ontzia, eta Europako, Afrika iparraldeko eta Itsaso Beltzeko urtean ibiliko du. Mundaka ez da Muruetak aurten uretaratu duen ontzi bakarra. Besteak beste, apirilean Bahia Levante uretaratu zuen, Europan eginiko lehen petroliontzi hibridoa, eta urtarrilean, Tuugaalik arrainontzia. Horrek arraina izoztu eta biltzeko faktoria du barnean, eta jabeak 2023. urtean jasoko du.


Summary: Ehunka bizilagunek salatu dute Iruñean Ezpala tabernaren aurkako erasoa. «Eraso faxista bat» izan dela azpimarratu dute, eta pentsaezina dela egun-argiz horrelako eraso bat gertatzea eta ezer ez gertatzea.

Ehunka lagun atera dira kalera ostiral arratsaldean Iruñeko Iturrama auzoan, aste honetan Ezpala tabernan izan den erasoa salatzera. «Eraso faxista bat» izan zela adierazi dute, eta manifestazioaren buruko pankartak Iturramak faxismoari ez zioen. «Ezpala, aurrera» eta «ez, ez, ez, faxismorik ez» oihuak entzun ziren.

Manifestazioaren amaieran erasotzaileen inpunitatea salatu dute deitzaileek, eta argudiatu dute pentsaezina dela burua estalita daramaten 40 faxistak egun-argiz taberna bati eraso egitea eta «ezer ez gertatzea». Aldiz, auzoan egin ohi den edozein herri ekimen Poliziak jazarria, kriminalizatua eta debekatua dela.

Aste honetako erasoa ez dela lehena ere azpimarratu dute, eta tabernan «hainbat sarekada» izan direla, «kikiltzeko». «Herri mugimenduaren aurka, Polizia. Eta faxismoaren aurka, auzo antolatu bat», adierazi dute. Horrelako erasoen aurka sendo erantzungo dutela ere gaineratu dute.

Ikusi gehiago: Jendetza elkartu da Iturramako auzo batzarrean, Ezpala tabernako erasoa gaitzesteko

Manifestariek elkartasuna adierazi diete Ezpalako langileei eta eraso egin zietenei. Manifestazioaren amaieran horietako hainbat tabernara joan ziren, berriro ireki baitute. Asteartean egin zioten erasoa Ezpala tabernari. Burua estalia zeramaten hainbat lagun tabernara sartu, eta txikitu egin zuten. Han zeuden lau laguni ere egin zioten eraso.

Egun horretan Osasuna-Bartzelona gizonezkoen futbol partida jokatu zen, eta erasoa Bartzelonako ultrek egin zutela uste da. Ezpala taberna Indar Gorriko kideen ohiko bilgune da.


Summary: Azaroaren 20ko galdeketa bertan behera uzteko agindu diete Baztango alkateei. EH Bilduk jakinarazi duenez, atzo Guardia Zibilaren kuartelera deitu zituzten erabakiaren berri emateko. Astelehenean bilduko dira alkateak, egoera aztertzeko.

EH Bilduk ohar batean jakinarazi duenez, Guardia Zibilak Baztango alkateak kuartelera deitu zituen atzo ostirala, eta jakinarazi zien bi eguneko epean bertan behera utzi behar dituztela azaroaren 20rako deituak dituzten galdeketak.

Magnesitas de Navarraren Erdizko proiektuari buruzko galdeketa bat da. Magnak udalerriz gaindiko eragina duen plan gisa aurkeztu du egitasmoa, eta galdeketa alkateek antolatu dute, Baztango herri lurrak kudeatzeko ordenantzak baliatuta. Baztango hamabost herrietatik hamalautan dira egitekoak.

Alkateak aztertzen ari dira egoera, eta astelehenean egingo dute batzar bat. Ordurako eman behar dute erabaki bat. Zenbait herritan aztertzen ari dira herriko batzarrak biltzea ere, egoeraren berri emateko.

Hirugarren debekatua

Antolaketa administratibo berezia du Baztanek: herriko batzarrek onarpen juridikoa dute, eta haiek izendatzen dituzte herrietako alkateak, bi urtean behin. Herri guztiak udal bakarrean biltzen dira, eta hori da Baztango Udala. Juntak ere baditu ibarrak, eta haien bidez saiatu dira galdeketa egiten beste bi alditan. Bietan debekatu diete.

Bestela ezinda, udal bakoitzeko alkateak egin du azaroaren 20ko galdeketarako deialdia, Baztango ordenantzek horretarako aukera ematen dietelako. Almandozen ez gainerako herri guztietan egiteko asmotan ziren.

Baina Espainiako Gobernuak Nafarroan duen ordezkariak uste du herriek eta Baztango Udalak ez dutela eskumenik auzi honen gainean, Magnaren proiektua udalerriz gaindikotzat izendatu dutelako, bestez beste. Eta, horrenbestez, gai horri buruz galdeketa egiteko eskumena ukatu die.

Ordezkaritzak Guardia Zibilari bidali zion agindua; ostegunean jakinarazpenak bidali zituzten, eta atzo kuartelera joan behar izan zuten alkateek. Bi eguneko epea eman diete galdeketak bertan behera uzteko, eta epe hori astelehenean iraungiko da beraz.

EH Bilduren salaketa

EH Bilduk Espainiako Gobernuak Nafarroan duen ordezkaritzari leporatu dio herritarrei hitza kentzea. Koalizioak azpimarratu du galdeketa bat egitea ariketa demokratiko dela, «ibarrarenak diren lursail batzuei eman nahi zaien erabileraz herritarrek duten iritzia entzuteko».

Gaineratu du legediaren arabera herritarrek eskubide hori dutela. Kritikatu egin du, gainera, udalerriz gaindiko eragina duen plan gisara aurkeztu izana proiektua, «herri kaltetuen autonomiaren gainetik eta Baztango Udalari Erdizko lursailei eman nahi dien erabileraren gainean erabakitzeko aukera kenduz».