Summary: Espainiako Gobernuak proposatu du irakasle ikasketetara sartu aurretik azterketa bat egin behar izatea. Irakasleen jarduna aldatzeko 24 proposamen aurkeztu dizkie Espainiako Gobernuko Hezkuntza Ministerioak sindikatuei eta autonomia erkidegoei. BERRIAk jakin duenez, Hego Euskal Herrian ere izan dezakete eragina, aurrera egiten badute.

Hezkuntzarako hainbat aldaketa proposatzen ari dira azkenaldian, eta, orain, Espainiako Gobernuko Hezkuntza Ministerioa irakasleei begira jarri da. Hain zuzen ere, 24 proposamen egin ditu haien jarduna aldatzeko, eta dagoeneko aurkeztu dizkie autonomia erkidegoetako ordezkariei eta zenbait sindikaturi. Proposamen garrantzitsuenetako bat irakasle ikasketetarako sarbidea aldatzea da: aparteko azterketa bat eginarazi nahi diete Haur Hezkuntza edo Lehen Hezkuntza ikasi nahi dutenei. BERRIAri Nafarroako Gobernuko Hezkuntza Departamentuak adierazi dionez, proposamenak autonomia erkidego guztietan izango du eragina, aurrera eginez gero. Departamentuak ontzat jo du proposamen itxia ez izatea, eta egun hezkuntzan ondo funtzionatzen duten praktikak txertatzeko baliagarria izan daitekeelakoan daude.

Dokumentuan jaso dutenez, irakaslegaiei egin asmo dieten proba horrek modua emango du ikasleak hobeto aukeratzeko, eta komunikazio gaitasuna, arrazoiketa kritikoa eta gaitasun logiko eta matematikoak ebaluatu beharko ditu, baita irakasle izateko jarrerak eta konpetentziak ere. HHko eta LHko irakasle ikasketetara sartzeko ez ezik, 12 urte baino gehiago dituzten ikasleen irakasle izateko masterrera sartzeko proba bat ezartzea ere aztertzekoa dela jaso dute dokumentuan.

Zirriborroak aldaketak proposatzen ditu behin azterketa hori gainditutakoan ere. Praktikei garrantzi berezia eman nahi diete, eta horiek aldatu behar direla aipatu dute testuan, «ikasleak gehiago gerturatzeko lanean aurkituko duen errealitatera, eta prestakuntza teorikoa zuzeneko esperientzia batekin aberasteko». Hain zuzen, proposatu dute unibertsitateko ikasketak eta ikastetxeetako praktikak uztartuz egin ahal izatea ikasketak. Hau da, gradu horietako ikasleek ikasketa dualak egin ahal izatea, eta horiek ordaindutakoak izatea. Gainera, irakaskuntza publikoan arituko diren lehen urtean ere praktiketan aritzea nahi dute, eta ikastetxeko zuzendaritzak, ikuskariek-eta ebaluazio bat egitea urte horretan ikusitakoarekin.

Oposizioetan zenbait aldaketa egitea ere jaso dute dokumentuan. Gaiak aldatzea nahi dute, baita haren egitura ere, «orain aintzat hartzen ez diren alderdiak ere baloratzeko».


Summary: Sukaldaritzaren sektoreak agerian utzi du itunen lehentasunaren garrantzia. Patronalak ez du sektoreko negoziazio mahaia ireki nahi Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, hura estatuan egin behar delakoan. Erreformaren inguruan, jarrera desberdinak argiago marrazten hasi dira alderdi abertzaleen artean, Urkulluk lan legea onartzeko «beste mekanismo batzuk» daudela aipatu eta gero. EH Bilduk berretsi egin dio bere ezezkoa gehiengo sindikalari.

Madrilen, Bilbon eta Bartzelonan Espainiako Gobernuaren azken urteotako lege garrantzitsuenaren patua negoziatzen ari diren bitartean, sektore batek agerian utzi du lan erreformaren funtsezko eduki baten garrantzia. Sukaldaritza kolektiboko patronalak —Euskal Ostalaritza Federazioak, Food Service Espainiako patronalak eta enpresek— uko egin dio sektoreko ituna berritzeko negoziazio mahaia zabaltzeari. ELA eta LAB sindikatuek sektoreko ordezkaritzaren %83 dute, Araban Bizkaian eta Gipuzkoan, eta, mahaira deitzea haiei dagokien arren, patronalak dio negoziatzeko eta aplikatzeko lehentasuna estatuko hitzarmenarena dela, indarrean dagoen lan erreformak —eta onartzeko bidean dagoenak— horrela jasotzen duelako.

Euskal gehiengo sindikala alderdiei lan erreforma ez onartzeko eskatzearekin batera azaltzen ari den kalteetako bat erakutsi du sektore horrek: Estatuko itunen nagusitasuna ekar dezake sektore horretan milaka euskal langilerentzat Espainian negoziatutako itun batek ezartzea soldatak; askoz apalagoak lirateke bertan negoziatuko balira baino. Pedro Sanchezen gobernuak ez du erakarri oraindik babes nahikorik erreformaren dekretua baliozkotu dadin Kongresuan, datorren ostegunean, baina koma bakar bat ere aldatu gabe aurrera atera dadin bultza eta bultza ari dira gobernuan, Espainiako sindikatuetan, CEOE patronalean eta hedabideetan. EAJ eta ERC dituzte miran estu hartzeko saio etengabe horiek, EH Bilduk dagoeneko garbi utzi baitu itunen lehentasuna bakarrik ez, kaleratze errazen eta merkeen araudia ere aldatu egin beharko litzatekeela beren babesa lortzeko.

Hain zuzen, horixe bera eskatu zioten atzo koalizio abertzaleari, bilera batean, ELA, LAB, ESK, Steilas, Hiru eta Etxalde sindikatuek. Ainhoa Beolak eta Oskar Matutek hartu zituzten sindikatuen ordezkariak (argazkian). Kaleratzeen edukian eta euskal esparruaren defentsan duen «jarrera mantentzeko» eskatu zieten, «eta orain arte izandako jarrera eskertu». Beolak iragarri zuen koalizioak parte hartuko duela urtarrilaren 30erako sindikatuek deitutako mobilizazioetan, erreformaren aurka. «Lege proposamen gisa bidera dezala erreformaren proiektua gobernuak, haren gainean zuzenketak egin ahal izateko. Lan hitzarmen autonomikoak eta probintzialak, biek, nagusitasuna edukitzea proposatu nahi dugu zuzenketen bidez. Eta, kaleratze merkeen inguruan, ezinbestean zuzendu behar da araudia; urteotan hainbestekoa izan da milaka langilek jasotako kaltea».

Oztopoak gaindi daitezke

Astelehenean, berriz, EAJko ordezkariekin biltzekoa da gehiengo sindikala, horiei ere esateko 2010. eta 2012. urteetako lan erreformak baliogabetu eta aurreko baldintzetara itzuli behar dela lan araudia. EAJk berretsi du euskal itunen lehentasuna bermatu gabe ez duela erreformaren alde egingo edo abstentziora joko. Baina azken orduetan Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluk formula berriak topatzeko ahaleginak eskatu ditu, modu horretan Madrilen sei diputatu dituen alderdiaren jarrera leunduz.

Urkulluk garbi utzi du euskal itunen lehentasuna jaso behar dela nola edo hala legez, baina denborak esango du Espainiako Gobernuak espero duen flotagailua izan daitekeena iradoki ote duen «beste mekanismo batzuk» erabil daitezkeela helarazi duenean. «Dekretuari lotutako beste mekanismo batzuk» badirela esan du itunen lehentasunaren arazoa gaindi dadin, eta ez luketela «ezertan» aldatuko erreforma. Oraingo blokeo egoera eta «oztopoak» gainditzea espero du Urkulluk, euskal esparrua errespetatzeak ez duelako zertan aldatu erreforma, haren ustez. EAEko lehendakariak adierazi du EAJk negoziatu egin nahi duela. Berritasuna da «beste mekanismo batzuk» aipatu dituela, «dekretuari lotutakoak», eta beharbada dekretuari lotuta egoteak ez duela zertan izan dekretuan jasota egotea. Edonola ere, orain arteko baldintzak indarrean ditu EAJk: erkidegoko sektore hitzarmenak estatukoen gainetik egotea. 2017ko Lanbide arteko euskal esparru akordioari nola eman lege kategoria, hori izan daiteke gakoa EAJk erreforma onartzen laguntzeko.

Confebask ere ahoan hartu du Iñigo Urkulluk, orain arte soluziorik izan ez duen auzian bide berriak zabaltzeko eragile gisa. Duela egun batzuk, Urkulluk patronalari esan zion itunen nagusitasunaren lokarria beste mekanismo batzuekin gaindi daitekeela. Euskal patronala CEOEren kide da, eta CEOE da koma bat ere ez aldatzea exijitu duena. Erreformaren ituna utziko lukeela ohartarazi du idatzia aldatuko balitz. «Estatuko eragile sozialen nahia partekatua izan dadin aukera bat» badela esplikatu du Urkulluk, «nahikoa den lan erreforma bati» bidea irekitzeko «eta, aldi berean, euskal lan esparrua errespetatzeko».

Pentsiodunak ere kalera erreformaren aurka

Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak iragarri du bat egin duela euskal gehiengo sindikalak urtarrilaren 30erako deitutako protesta egunarekin, «erreforma ez delako baliogabetu». Hilean 1.200 euroko gutxieneko soldata eskatzen du EHPMk, «eta 2010eko eta 2012ko lan erreformak indargabetzea». Gogorarazi dute Espainiako Estatua dela «prekaritaterik handiena duena, behin-behinekotasunik handiena duena eta gazteen langabezia tasarik handiena duena». Txarrena emakumeek pairatzen dutela erantsi dute. «Bertakoak edo emigranteak, gizonek baino langabezia tasa handiagoa dute: %30 gutxiago kobratzen dute batez beste, eta haien pentsioak % 37 apalagoak dira».


Summary: Alta jasota, kartzelara itzularazi dute Francisco Jose Ramada. Etxerat-ek «kezka handia» adierazi du, eta euskal presoa aske utz dezatela eskatu du. Joan den astean ospitaleratu zuten, «bihotzeko krisi» baten ondorioz.

Alta jasota, berriro itzularazi dute Martuteneko espetxera (Donostia). Francisco Jose Ramada Estevez euskal presoa joan den ortziralean erietxeratu zuten Donostia ospitalean, «bihotzeko krisi» batengatik, eta astebete baino ez du eman kalean: ospitalean. Etxerat euskal presoen senideen elkarteak «kezka handia» adierazi du haren osasun «delikatuagatik», eta, joan den astean galdegin bezala, aske utz dezatela eskatu du, «behar bezala sendatu ahal izateko».

Elkarteak azaldu du espetxeko patioan izandako bihotz eta arnas gelditze baten ondorioz eraman zutela Ramada ospitalera, zehazki: «Konortea galdu zuen, eta kezka handia sortu zuen haren egoerak». Larruazaleko holter txiki bat ezarri diote orain euskal presoari, eta berriro eraman dute espetxera, arratsalde hasieran.

Martuteneko espetxeko tratamendu batzordeak hirugarren gradua proposatua du Ramadarentzat, eta Eusko Jaurlaritzari dagokio orain horri buruz erabakitzea. Etxerat-ek gogoratu du Irungo (Gipuzkoa) euskal presoak duela urte eta erdi bete zituela zigorraren hiru laurdenak, eta, beraz, baimenak eta hirugarren gradua eskuratzeko arazorik ez lukeela izan behar. Eritasun larri eta sendaezinak dituzten hemeretzi euskal presoak ere aske uzteko eskatu du elkarteak.


Summary: Greban daude CAFen Poloniako filialeko langileak, eta poloniar batek euskaraz azaldu ditu arrazoiak. Sindikatuek azaldu dutenez, 85 euroko soldata igoera eskatu zuten inflazio handiari aurre egiteko, baina Beasainen egoitza duen multinazionalak ez zuen onartu.

Urtarrilaren 24tik greban daude Solarisen, CAFek Polonian duen filialean. Sindikatuek azaldu dutenez, 85 euroko soldata igoera eskatu dute inflazio handiari aurre egiteko, baina Beasainen egoitza duen multinazionalak ez du onartu, hil honetatik aurrera hilero 50 euroko igoera jasoko dutela argudiatuta. Solaris autobus elektrikoen ekoizle nagusia da Europan eta 2019an erosi zuen CAFek.

Radoslaw Koba euskaldundutako poloniarrak euskaraz azaldu du lan gatazkaren funtsa, Twitterren zabalduriko hari baten bidez. Hemen irakur daiteke mezu katea.

Euskaraz bikain idatzi arren, katearen amaieran «ulerberak» izateko eskatu die Kobak irakurleei, badirelako sei urte ez duela euskaraz egiteko aukerarik.


Summary: Lasok eta Imazek Elezkano eta Zabaleta harrapatu dituzte sailkapenaren buruan. Partida irauli dute urdinek Hendaian. Elezkanok eta Zabaletak hirugarren partida galdu dute jarraian. Bi bikoteak dira orain sailkapenaren buruan, zazpina garaipenekin.

Emoziorik ez du faltako Binakako Txapelketako ligaxkak, ezta lehen posturako lehian ere. Ligaxkaren lehen bi herenetan Elezkano eta Zabaleta jaun eta jabe izan baziren ere, azken jardunaldietan pott egin dute, eta atzo hirugarren partida galdu zuten erreskadan, Laso eta Imazen aurka, 15-22. Garaipen horrekin Lasok eta Imazek zazpigarren puntua eskuratu dute sailkapenean, eta Elezkano eta Zabaleta harrapatu dituzte. Oraingoz, azken bi horiek jarraituko dute lehen postuan, euren arteko lehen partidan 22-11 irabazi zietelako Laso eta Imazi. Jardunaldi honetan, baina, beste bi bikotek ere izango dute aukera zazpigarren garaipena lortzeko, Irribarria-Rezustak eta Altuna III.a-Martijak, eta azken jardunaldian erabakiko da zer bi bikotek lortzen duten finalerdietara zuzenean sailkatzea.

Hendaiako Daniel Ugarte pilotalekua bete egin zen atzo ligaxkako azken aurreko jardunaldiko lehen partida ikusteko, eta ikusitakoak guztiak ase zituen. Pilotaleku azkarra da eta lau pilotariek bizi jokatu bazuten ere, Lasok atera zion etekinik onena: hamar tanto egin zituen. Bikain aritu zen Bizkarretako pilotaria. Arriskatu egin zuen, eta berera ekarri zuen partida, gauzak ondo ateratzen direla ikusten duenak hartzen duen konfidantzarekin. Elezkanoren sakea 11 aldiz jo zuen airez errestoan, eta Elezkano eta Zabaleta eraman zituen aurretik. Aurreko koadroetan jokoan sartu ezin aritu zen Elezkano, eta atzean Lasoren enbatari erantzun ezin, Zabaleta.

Jokoan ia ordubete eman zuten pilotariek (55 minutu), eta 384 pilotakada eman zituzten. Zabaletak aste honetan BERRIAn adierazi du ez dutela lortu partida bat hasi eta buka ondo jokatzea, eta atzokoa ez zen izan salbuepena. Elezkanok eta Zabaletak ondo bideratu zuten partida hasieran. Lehen erdia eurena izan zen, eta 11. tantora aurretik iritsi ziren, Laso eta Imaz oraindik 6.enean zirela. 8-12ra arte eutsi zioten alde horri gorriek, baina hortik aurrera partida Laso eta Imazena izan zen. Partidaren bigarren zati horretan 2-14 egin zuten markagailuan, eta urdinek puntu oso baliotsua eskuratu zuten sailkapenean. Imaz sendo aritu zen, eta Zabaletak atzera bidali zituen pilotakadak ondo eraman zituen oiartzuarrak, Lasok aurrean erabaki zezan tantoa.


Summary: Leire Iribarne Diabolo Kiwi taldeko musikagilea hil da, trafiko istripu batean. Umetatik aritu zen kantuan eta zenbait musika tresna jotzen, eta azken urteetan euskal eszenako ahots nabarmengarri bat bilakatu zen, Diabolo Kiwi taldearekin. 24 urte zituen.

Leire Iribarne Olhagarai Lasan jaio zen (Nafarroa Beherea), 1997. urtean. Umetatik aritu zen musikan, kantuan eta zenbait instrumentu jotzen, eta Diabolo Kiwi taldean aritu zen azken urteetan. Joan den ostiral iluntzean hil zen, trafiko istripu batean, A-64 autobidean, Bellocq parean (Okzitania), Euskal Herrirako noranzkoan.

Irulegiko Irratiak eman du istripuaren berri. 20:30 aldera hiru autok talka egin zuten, antza denez, basurde bat bidera atera zenean. Iribarne bigarren autoan zihoala adierazi du France Bleu irratiak. Beste zazpi lagun zauritu ziren ezbeharrean; horietako bat bertan artatu zuten, eta beste seiak Baionako eta Paueko (Okzitania) erietxeetara eraman zituzten, zauri arinekin.

Iribarne kantuan eta pianoan aritzen zen Diabolo Kiwi musika taldean. Iaz atera zuten beren bigarren diskoa, Uhin galduak izenekoa. 2018an osatu zuten taldea Iribarne, Amaiur Epher (gitarra), Allande Etxeberri (baxua) eta Julen Etxeberri (bateria) gazteek. Ordutik, hainbat kanta sortu dituzte, erritmo dantzagarrien eta melodia sarkorren arteko nahasketa baliatuta. Kontzertu ugari eman dituzte Euskal Herri osoan.

Argitaratutako bi diskoez gain, taldeak 2020ko Herri Urratsen kanta grabatu zuen: Gaki ge.

Dena den, Iribarne ume-umetatik aritu zen musikan, 6 zituenez geroztik. Kontrabaxua izan zen haren lehen instrumentua, Ipar Euskal Herriko Hitza-n orain hiru urte egindako elkarrizketa batean kontatu zuenez. Baionako kontserbatorioan sartu zen, eta han ikasi zuen hiruzpalau urtez. Gero, kontrabaxua utzi, eta gitarran eta pianoan jardun zen Donibane Garaziko musika eskolan. Gitarra lantzeko sartu zen kontserbatorioan berriz, eta solfeoa ere egin zuen. Jazz ikasketak egin zituen azken urteetan.

Haurra zela zenbait kantu txapelketatan parte hartu zuen gitarrarekin, eta sari batzuk irabazi zituen.

Ama musikari, kantari eta irakasle izatearekin lotu zuen zaletasuna, elkarrizketa hartan: «Betidanik horretan gara. Etxean musika bazen beti. [...] Zinez, beti a tope zen guk musika egiteko. Ebidentea zen gu musikan aritzea».

Diabolo Kiwi taldea sortu aurretik, beste proiektu batzuk izan zituen, musika garaikideko eta jazzeko ikasketen bueltan. Horietako bat zortzi neskak osatu zuten, a cappella abestuz; bestea lagun batekin sortu zuen, eta jazz errepertorioa kantatzen aritu ziren gitarraren laguntzaz. Paxkal Irigoien musikariarekin ere aritu zen Iribarne, Kontsumo Orkestran, pianoan batez ere.

Musika, gozatzeko

Diabolo Kiwi taldeko kideek musika landua sortu dute urte hauetan guztietan, umorez betetako hitzekin, eta, batez ere, entzuleei gozarazteko asmoarekin: «Maite duguna egin nahi dugu. Maite badugu egiten duguna, besteek sentituko dute. Jendea dantzarazi nahi dugu. Plazera hartu nahi dugu», azaldu zuen Iribarnek. Funka da taldeak sortutako musikaren oinarrietako bat, eta kanta bakoitzak poperako edo rockerako bidea egiten du hortik abiatuta.

Kanturako ahotsa lantzean, zenbait abeslarirekiko miresmena erakutsi izan zuen. «Biziki maite ditut Nina Simone eta jazzean diren boz lodi eta indartsu horiek». Kantu ikasketak egin izan zituen, eta haren ahotsa zen, hain zuzen, Diabolo Kiwiren bereizgarrietako bat.

BERRIAk iaz antolatutako Sortzaileak garai pandemikoan mintegian parte hartu zuen Iribarnek. Pandemiaren garaian kultura babesteko beharraz mintzatu zen orduan: «Guk segitu behar dugu sortzen, gauzak eskaintzen, eta gizartea ohartuko da inportantea dela kultura sostengatzea».

Abeslari gaztearen heriotzak atsekabea eragin du, eta hainbat musikarik eta erakundek dolumin mezuak idatzi dituzte Interneten; besteak beste, Euskal Kultur Erakundeak eta Gerediaga elkarteak. «Euskal kantagintzako ahots ederrenetako bat galdu dugu», adierazi du Ahotseneak.


Summary: Gudari baten gorpuzkiak berreskuratu dituzte Bilboko Begoñan. Gogora institutuaren arabera, 36ko gerran eta ondorengo urteetan hildako 60 lagun daude hilerri hartan lurperatuta.

Tomas Rubin Marin gudariaren gorpuzkiak berreskuratu dituzte gaur goizean, Bilboko Begoñako hilerrian. «Urrats garrantzitsua eman dugu Rubin familiaren eta euskal gizarte osoaren zauriak ixteko», azaldu du Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburu Beatriz Artolazabalek. Ekitaldian izan dira Gogora institutuko eta Aranzadi elkarteko kideak eta Rubinen senideak ere.

Igeltseroa ofizioz, EAE-ANV Eusko Abertzale Ekintzarekin jo zuen frontera, 31 urterekin. Legutioko (Bizkaia) gudan jasaniko zaurien eraginez, Amorebietako (Bizkaia) ospitale militarrera eraman zuten, eta han hil zen, 1936ko abenduaren 3an. Haren gorpua Bilboko Begoñako hilerrira eraman zuten, baina haren senideek ez dute orain arte jakin zehazki non zegoen lurperatuta.

Jaurlaritzak azaldu duenez, Rubinen biloba bat izan zen haren gorpua Begoñako hilerrian hilobiratu zutela deskubritu zuena, eta Begoñako Argia proiektuaren baitan eginiko bisita gidatuetako batean eman zien horren berri proiektuko arduradunei. Handik Gogora institutura jo zuen. Artolazabalek nabarmendu du familiaren «presentzia, keinuak, hitzak, emozioak eta poz malkoak» direla hilerrian egiten ari diren lanari «zentzu osoa» ematen diotenak: «Harrotasuna da Euskadin demokrazia defendatzeko borrokatu ziren Tomas Rubin bezalako pertsonei duintasuna itzultzen lagundu ahal izatea».

Izatez, Begoñako Argia proiektuaren pean eginiko aurkikuntza izan da gaur goizean jakinarazitakoa. 36ko gerran eta ondorengo urteetan hildako 60 lagunen gorpuzkiak berreskuratzea du helburu abenduan aurkeztutako proiektuak. Gogora institutuaren ikerketen arabera, gudulariak zein biktima zibilak daude lurperatutako Begoñako hilerrian; besteak beste, «1937ko apirilaren 18an Cotorrueloko babeslekuan izandako bonbardaketan hildakoak». Artolazabalen hitzetan, proiektua «gure herriaren bizikidetza eraikitzeko urrats bat» da, «memoria historikoa eta demokratikoa berreskuratzeko» egiten diren lan guztiak bezala.

Gogorak garaiko erregistro eta eliz liburuetatik atera zuen informazioa, eta, ondorioztatu dutenez, biktimen gorpuzkiak hilerriko bi eremutan daude banatuta; Aranzadik horietako batean hasi ditu berreskuratze lanak. Gainera, Artolazabalek dei egin zien herritarrei euren senideak non eta noiz hil ziren ez dakiten herritarrei, Gogora institutuarekin harreman jar daitezela eskatzeko, Rubinen familiak egin bezala.

Bilboko Udalak Begoñako hilerria «parke publiko» bihurtzeko plan bat du, eta hark bultzatu ditu lanak. Hilerria itxita dago 2006tik —1813tik 2003ra bitarte lurperatu zen jendea han—, baina, Begoñako Argia proiektuarekin, udalak eta Aranzadik memoria historikoaren esparruan ikertzeko leku bilakatu nahi dute hura. «Zientzia eta ezagutza biltzen dituen proiektu baterako agertokirik egokiena da», azaldu zuen Juan Mari Aburto alkateak aurkezpen ekitaldian.

Memoria historikoa garatzeko espazio izateaz gain, XIX. mende amaierako eta XX.eko hasierako arkitektura aztertzeko ere balioko du.


Summary: Burujabetza nahia nazioarteratzeko, hirurehun bat gailur argiztatuko dituzte. Gure Esku-k eta Kataluniako plataforma ugarik mobilizazio bat prestatu dute uztailaren 2rako. Pirinioetara igota, «herri gogoa aktibatzea eta burujabetzarako prozesu bat abiatzea» da asmoa.

Erabakitzeko eskubidearen aldeko mobilizazio handi baten berri eman du Gure Esku dinamikak: Kataluniako plataforma batzuekin batera, Pirinioetako hirurehun gailur baino gehiago euskal eta kataluniar herritarrez bete nahi dituzte, tontorrak argiztatu eta burujabetzaren aldarrikapena nazioartera zabaltzeko. Uztailaren 2an izango da mobilizazioa, Pirinioetako Bidea izena jarri diote, eta «erronka kolektiboaren» asmoa izango da «herri gogoa berpiztea, burujabetzarako prozesu bat abiatzeko».

Gure Esku-k ekitaldi bat egin du gaur goizean Bilbon mobilizazioaren xehetasunen berri emateko. Euskal herritarrek 115 gailur bete beharko dituzte, Jaizkibeldik (Gipuzkoa) Benasquera. Horiek bitan bereizi dituzte: gailur berde eta gorri gisa izendatu dituztenak. Igoeraren eta jaitsieraren iraupenaren, ibilbidearen, desnibelaren eta sarbidearen ezaugarriak aintzat hartuz bereizi dituzte, eta, berdeen kasuan, uste dute ez dute ez dutela aparteko zailtasunik eta jende gehienarentzat irigarriak direla. Beraz, izen ematea irekia izango da gailur berdeen kasuan. Halere, edukiera mugatu dute, «masifikazioa saihestu eta ingurumena zaintze aldera».

Kontrara, gailur gorri gisa izendatutakoak mendizale trebatuentzat izango dira soilik, eta izen ematea mugatua egongo da. Horietara joateko espedizio taldeak sortuko dituzte, eta gailur gorriren batera joan nahi dutenek posta elektronikoz jarri beharko dute harremanetan antolatzaileekin, zein gailurretara joan nahi duten zehaztuta. Izen ematea martxoan jarriko dute martxan, www.pirinioetakobidea.eus atarian, eta hamar euro ordaindu beharko da: bost euro antolakuntza gastuei aurre egiteko eta beste bost istripu zein erreskateetarako asegurua estaltzeko. Federatuta dauden mendizaleek soilik antolaketa gastuetarako bost euroak ordaindu beharko dituzte.

Gure Esku-rekin batera, ANC Biltzar Nazional Katalanak eta Kataluniako Txangozaleen Elkarteen Federazioak antolatu dute mobilizazioa, eta laguntzaile dira Omnium Cultural eta Artistes de la Republica. «Epe luzerako elkarlan baten abiapuntu gisa» irudikatu dute deialdia, antolatzaileen hitzetan. Mobilizazioarekin batera dokumental bat ere egitea aurreikusten dute.

Pirinioetako Bidea argiztatuz, «autodeterminazio eskubidearen alde nazioarteko komunitatearen arreta» berenganatu nahi dute antolatzaileek: «Mezu argi bat bidaliko dugu Pirinioetatik mundura: katalan eta euskal herritarrok libre eta burujabe izan nahi dugu, gure etorkizuna erabaki nahi dugu, eta herritarron borondatea entzun eta errespeta dadin eskatzen dugu». Izan ere, uste dute burujabetzaren auziaren aurrean, nazioarteko komunitateak ezin duela «beste aldera begira jarraitu». Zehazki, etorkizuna «erabaki ahal izateko prozesu bat landu, adostu eta bultzatzeko beharra» aldarrikatuko dute egitasmoaren bidez.

«Aktibazio soziala»

Gainera, eztabaida zabalik dagoela nabarmendu dute, oroitarazita Eusko Ikaskuntzak eta Ikasketa Katalanen Institutuak subiranotasun gatazkak konpontzeko kode bat prestatzeko oinarriak landu dituztela eta Europako indar subiranistek Self Determination Caucusa osatu dutela Europako Batasunean argitasun lege bat bultzatzeko asmoz: «Interesgarria da alor akademiko eta politikotik sustatutako ekinbide hauek norabide berean lerrokatu izana, eta uste dugu hauen eragina biderkatu litekeela aktibazio sozialarekin».

Gaur, ordubeteko ekitaldian, Gure Esku-ko ordezkariek hartu dute hitza. Amalur Alvarez eta Josu Etxaburu bozeramaileek nabarmendu dutenez, 1939an Jose Antonio Agirre Jaurlaritzako lehendakariak eta Lluis Companys Kataluniako Gobernuko presidenteak elkarrekin erbestera abiatzeko Pirinioak zeharkatu zituztenean, «mezu argi bat» utzi zieten ondorengo belaunaldiei: «Gure borrokak partekatuak dira; parteka dezagun. Beraz, askatasunerainoko bidea ere bai».

Horrez gain, erabakitzeko eskubidea «demokrazia eta askatasun kontu bat» dela adierazi dute: «Lurralde bateko herritarren gehiengoak estatu berri bat sortzea hautatuz gero, posible izan behar da herri borondate demokratiko hori bururaino eramatea». Ildo horretan, erabakitzea «askatasuna erabiltzea» dela uste dute: «Erabakitzea ez da inoiz gatazka iturri; erabakia ukatzea, aldiz, bai. Espainiako eta Frantziako estatuek gatazka demokratiko bat eragin dute gure herriei erabakitzeko askatasuna ukatuz eta gure aurkako errepresioa erabiliz. Arazoa ez dago, beraz, Katalunian edo Euskal Herrian; arazoa estatuena da».

Hori horrela, galdetu dute: «Non egon nahi dugu Europan hurrengo autodeterminazio erreferenduma(k) egiten direnean: beste mosaiko bat egingo dugu, ‘turista subiranista’ izango gara ala guk ere hautetsontziak jarriko ditugu?».


Summary: Gasteizko Santiago ospitaleko larrialdi zerbitzuak mantentzeko eskatu dute ehunka lagunek. Larrialdi zerbitzuak Txagorritxu ospitalean bakarrik izango dira Gasteizen asteazken honetatik aurrera. Udaleko osoko bilkurak ere, zerbitzua Santiagon mantentzeko eskatu du

Larrialdi zerbitzuak mantentzeko eskatu dute ehunka lagunek Gasteizko Santiago ospitalean, giza kate bat osatuta. Osasun Publikoa Aurrera plataformak deitu du ekimena, asteazken honetatik aurrera, zerbitzu horiek Gasteizko Txagorritxu ospitalean bakarrik emango dituztelako.

Osakidetzaren arabera ez dute zerbitzua murriztuko; larrialdiak hobeto eskaintzeko egin duten aldaketa bat omen da. Plataformako bozeramaile Jesus Oñatek, ordea, zerbitzu publikoak indartzeko deia egin du: «Gasteizko hegoaldeko larrialdi zerbitzuk bat kendu nahi dute. Nazkatuta gaude, murrizketa hori onartezina da. Gobernuaren helburua ez da jendea zaintzea; dirua aurreztea baizik». Gasteizko udaleko osoko bilkurak ere eskatu du Santiago ospitaleko larrialdi zerbitzua ez ixteko.


Summary: Euskararen foru dekretuaren erreforma aurrera pausotzat jo du Ollok, «partzialki» bada ere. Nafarroako Gobernuko Herritarrekiko Harremanetako kontseilariak argudiatu du eremu mistoan orain arteko egoera gainditzen duela aurkeztutako zirriborroak.

Ez da Geroa Bai-k nahiko lukeena, baina «partzialki» bada ere, aurrera pauso bat da. Hala mintzatu da Ana Ollo Nafarroako Gobernuko Herritarrekiko Harremanetako kontseilaria Gobernuak euskararen foru dekretua aldatzeko aurkeztu duen zirriborroaz. Atzo aurkeztu zieten zirriborro hori sindikatuei, eta espero zen bezala, Nafarroako eremu ez-euskaldunean euskara ez da merezimendu izango administrazioan sartzeko.

Ollok, ordea, gaur goizean Euskadi Irratian esan du Geroa Bai-ren gustoko erabakia ez izan arren, aurrera pauso bat dela. «Zirriborro honekin eremu mistoan gainditu egiten da egoera partzialki. Eremu ez-euskaldunean ez, eta guk esan genuen hori onartezina dela. Baina eremu mistoan gainditu egiten da». Eremu mistoan lanpostu batzuetan soilik hartuko da aintzat euskara jakitea, betiere «herritarrekiko tratu edo arreta mailaren arabera».

Gobernuak moldatu egin ditu egun indarrean dagoen 215/1985 foru dekretuko 9. eta 15. artikuluak, eta, horrez gain, bigarren xedapen gehigarri bat gehitu du. Euskararen Legearen araberako zonifikazioaren arabera, euskara eremu bakoitzean nola baloratuko den zehazten da dekretuan. Bada, eremu ez-euskaldunari dagozkion puntuetan ez dago euskararen inguruko aipamenik.

Navarra Sumak esan du PSNk botere eta erabakitzeko ahalmen gehiago ematen diela «nazionalistei», Gobernuak aurkeztu duen zirriborroarekin. Eskuineko koalizioaren arabera, «Euskarabidearen aholkularitzarekin» administrazioko zenbait departamentuk lanpostu gehiagotara zabaldu ahal izango dute euskara merezimendu gisara. «Ollori txeke zuri bat ematea da hori, nafar guztien aukera berdintasunaren aurkako politikak egin ditzan funtzio publikorako sarbidean».


Summary: Bizipoza elkartearen hamaika bizipen bildu dituzte kantuz. Mundu berri bat guztiontzat 2 proiekturako 11 kantu eta 11 bideoklip sortu dituzte, dozena bat elkarteren lana ezagutzera emateko.

«Izaera bereziko gaiak» lantzen dituzten 36 talde elkartzen dira Bizipoza Elkartean. Zenbait eskubide eta behar bereziak dituzten haur eta familiek osatzen dute, besteak beste, eta haiek dituzten kezkak kantuetan eman dituzte oraingoan, eta bideoklipetan ere jaso dituzte. Mundu berri bat guztiontzat 2 izena eman diote proiektuari, eta CD eta DVD formatuetan kaleratu dute lana. Larunbat goiz honetan aurkeztu dute, Hernanin, Gipuzkoan, eta lehen bideoklipa ikusgai jarri dute:

Bizipoza osatzen duten hamabi elkarte hartu dituzte, eta elkarlanean jarri dituzte elkarte horiek eta euskal sortzaileak, 11 kantu eta 11 bideoklip egiteko. Xabier Zabalak konposatu ditu kantu guztiak, eta hamabi idazle eta bertsolarik sortu dituzte letrak. Hamar kantari eta zortzi musikarik parte hartu dute grabazioetan. Gaurko ekitaldian, Motxila 21 taldeak jo ditu kantu horietako batzuk, zuzenean, Hernaniko Biteri Kultur etxean.

CDaz eta DVDaz gainera, liburuxka bat ere kaleratu dute, eta elkarte horiei buruzko informazioa eman dute horietan. Ipuin bat eta kantuaren letra ere erantsi dituzte, baita kantu horretan parte hartu dutenen argazkiak ere. Eñaut Aiartzaguenak egin ditu ilustrazioak. Elkarteek egunero egiten duten lana eta lantzen dituzten gaiak ezagutzera eman nahi dituzte, eta bideoklipek ere hori erakusten dute. Arena ekiztetxeak grabatu ditu bideoak.

Elkarte hauek parte hartu dute ekinbidean: SuperH, Beroa, Bortzirietako Guztiok Taldea, Ademgi, Gure Nahia eta Gure SenÌÂeak —elkarrekin atera dira kantu berean—, Gipuzkoako Kirol Egokituen Federazioa eta Mindara Elkartea —elkarrekin—, Txernobilen Lagunak, Euskal Herriko Down Sindrome Fundazioa, Sanfilippo Euskadi (Vass), Etiopia Utopia Fundazioa eta Bizipoza Elkartea bera.

Hamaika letragile, eta dozena pare bat musikari

Letrak egiteko hamabi bertsolari eta sortzaile hauengana jo dute: Jon Garmendia Txuria, Alaia eta Jon Martin Etxebeste, Sustrai Colina, Jon Maia, Onintza Enbeita Maguregi, Oihane Perea Perez de Mendiola, Andoni EganÌÂa, Gotzon Barandiaran Arteaga, Ane Labaka Maioz, Maialen Lujanbio eta Igor Elortza Aranoa

Kantuak grabatzeko, berriz, musikari askoren laguntza izan dute. Oinarrizko bandan, L.M. Moreno Pirata-k haize instrumentuak jo ditu; Igor Telletxeak, bateria; Ruben Caballerok, gitarrak; eta Ritxi Salaberriak, baxua. Kaabestri hari laukoteak ere parte hartu du —Itziar Prieto, Igor Torre, Arkaitz Martinez eta Yi-Weng Wang)—. Horiez gain, beste hainbat kantari eta musika talderen laguntza izan dute ahotsak grabatzeko: Maren, Alaia eta Jon Martin Etxebeste, Estitxu eta Petti, Anari Alberdi eta Jon Maia, Alex Sardui, Jurgi Ekiza, Motxila 21, Francis, Demode Quartet eta Amak.

Bizipoza auzolan kantuak, bildumako azkenekoak, elkarte guztien ahalegina laburbiltzen du, eta kolaboratzaile guztiek batera grabatu dute, Pirritx, Porrotx eta Marimototsekin batera. Kantu horri dagokion bideoklipa ere aurkeztu dute gaur Hernanin egin duten ekitaldian. Gainerako bideoklipak hurren asteetan aurkeztuko dituzte, banaka-banaka, Bizipozaren webgunean; elkarte horien lana ikusgarri egin nahi dute horrela. Egutegi hau jarri dute bideoklipak aurkezteko:

• Urtarrilaren 29an, Bizipoza auzolan bideoklipa. • Otsailaren 1ean, Hogeitabira (EHko Down Sindrome Fundazioa). • Otsailaren 4an, Txokotxoa (Beroa Elkartea). • Otsailaren 8an, Guztiontzat (Bortzirietako Guztiok Taldea). • Otsailaren 11n, Beste pauso bat (Ademgi Elkartea). • Otsailaren 15ean, Parke bat (Super H Elkartea). • Otsailaren 18an, Mundu bat non (Etiopia Utopia Fundazioa Tikal). • Otsailaren 22an, Gaur gu gara eguna (Sanfilippo Elkartea). • Otsailaren 25ean, Izan gure lagun (Gure Nahia eta Gure SenÌÂeak elkarteak). • Martxoaren 1ean, Nahi ibili gurekin? (Gipuzkoako Kirol Egokituen Federazioa eta Mindara Elkartea). • Martxoaren 4an, Misha Txikia (Txernobilen Lagunak Elkartea).

Enpresa zenbaiten babesa jaso dute proiektua egin ahal izateko: Laboral Kutxak, Fagorrek, Danobat Groupek, Irizarrek eta Kutxa Fundazioak, hain justu. Gaurko ekitaldian Xabier Lertxundi Hernaniko alkateak ere parte hartu du udalaren izenean. Bizipozari eskerrak eman dizkiote babesle guztiek.


Summary: Mattarellak presidente karguan jarraituko du. Italiako alderdiek ez dute lortu beste hautagairik adostea, eta agintari beteranoak baietz esan dio estatuburu postuan segitzeari, «herrialdearen egonkortasuna» bermatzeko.

Sergio Mattarellak 73 urte zituen Italiako presidente kargua hartu zuenean, eta argi utzi zuen agintaldi bakarra egingo zuela postu horretan, haren ibilbidea datorren ostegunean amaitu nahi zuelako. Italiako desegonkortasun ezagunak, baina, planak aldarazi dizkio agintari beteranoari, alderdi politikoak ez baitira ados jarri haren ordezkoa aukeratzerakoan. Zazpi bozketa egin dituzte asteon, baina inork ez du behar adina boto jaso, eta Mario Draghi lehen ministroak bere burua ezohiko eskari bat egitera ikusi du behartua: karguan jarraitzeko eskatu dio Mattarellari, «herrialdearen egonkortasuna» bermatzeko. 80 urteko politikariak baietz erantzun dio, eta ordezkarien gehiengoaren babesa jaso du.

Printzipioz, agintari beteranoak datorren urtera arte jarraitu beharko luke estatuburu postuan, orduan egingo baitituzte parlamenturako bozak; eta, hortaz, alderdiek hitzordu horren ondoren negoziatu beharko dituzte berriz lehen ministro eta presidente karguak. Finean, egunotan eta bereziki gaur gertaturikoa hauteskunde horietara begirako mugimendu bat izan da, inork ez baitzuen nahi bozak aurreratzea.

Arratsaldean hasi dute aste honetako zortzigarren bozketa, eta batasun nazionaleko gobernua babesten duten indar politiko guztiek bozkatu dute Mattarellak karguan jarraitzearen alde; Italiako presidentea ez dute boto emaileek aukeratzen, baizik eta alderdien diputatuek, senatariek eta eskualdeetako ordezkariek —mila politikari pasatxo dira—, eta botoa sekretua izaten da.

Alderdi garrantzitsuen artean, FdI Italiako Anaiak ultraeskuindarra izan da Mattarellak estatuburu postuan jarraitzearen aurka agertu den bakarra, eta Giorgia Meloni buruzagiak horixe adierazi du Draghiren eskaria jakitean: «Ez dut sinisten [gertatu dena]». Batez ere Matteo Salvini eskuin muturreko Legaren buruzagiarekin agertu da haserre, hasiera batean ez zuelako egungo kargudunaren alde egiteko asmorik.

Salvinik, baina, arratsalde hasieran adierazi du ez dela «seriosa ezezkoekin eta betoekin» jarraitzea, eta, besteak beste, M5S 5 Izar Mugimenduarekin, PD Alderdi Demokratikoarekin eta IV Italia Bizirik-ekin batera bozkatu du presidentearen alde.

Eskuineko blokearen zatiketa

Silvio Berlusconi lehen ministro ohiaren FI Forza Italiak ere Mattarellaren alde egin du, haren egunotako jarrerak agerian utzi baitu eskuineko koalizioa haustear dagoela. Legaren, FdIren eta FIren arteko desadostasunak handiak izan dira presidentea hautatzeko prozesuan: Maria Elisabetta Alberti Casellati Senatuko presidentearen alde bozkatzea adostu zuten, baina horietako batek ez zuen hitzarturikoa errespetatu. Harrez geroztik, elkarri mokoka aritu dira.

Lehen hiru saioetan, hautagaiek bi herenen babesa behar zuten hautatuak izateko, eta hori ez du inork lortu; hortik aurrerakoetan, berriz, gutxienez gehiengo osoarena da beharrezkoa, eta sostenguak kontuan harturik, Mattarellak ez du arazorik izan 505 botoetara iristeko.

Italiako presidenteak eskumen mugatuak ditu, eta batez ere zeremoniazkoak dira agintaldian zehar. Halere, krisi politiko eta hauteskunde garaietan profil erabakigarria izaten da, hari baitagokio gobernuburuak eta ministroak izendatzea —Mattarellak lau gobernu izan ditu bere agintaldian—; gainera, parlamentuko bi ganberak desegin ditzake, eta legeak eta dekretuak blokeatu, horiek eta konstituzioa bateragarriak ez balira.

Estatuburuak zazpi urteko legealdia izaten du —Mattarellaren, Giorgio Napolitanoren (2006-2015) eta Antonio Segniren (1962-1964) salbuespenak kenduta—, eta batasuna irudikatu behar du, alderdi politikoen eta ideologien gainetik.

Ordezkari politikoek italiar herritartasuna duen eta 50 urtetik gorakoa den edonoren aldeko botoa eman dezakete. Horrek, noski, proposamen bitxiak egiteko aukera eman die iragan bozketetan: Francesco Totti futbol jokalari izandakoa eta Sophia Loren aktorea, esaterako.


Summary: Milaka lagun bildu ditu GKSk Bilbon eta Iruñean. «Bizi kalitatearen okertzea eta eskubideen ezabapenak» salatu dituzte gazteek bi hiriburuetan eginiko manifestazio banatan. Iruñean, hainbat lagun identifikatu ditu Espainiako Poliziak

GKS Gazte Koordinakunde Sozialistak milaka lagun bildu ditu Iruñean eta Bilbon eginiko manifestazioetan. 7.000, antolatzaileen arabera. Burgesiaren diktadura gelditu lelopean egin dute protesta bi hiriburuetan, 18:00etan. Bilbon, Jesusen Bihotza plazatik atera da manifestazioa, eta Iruñean, berriz, Sarasate pasealekutik.

Protestaren bukaeran, antolatzaileek salatu dute azken urteetan okertu egin dela bizi kalitatea, eta eskubideak «ezabatu» dituztela: «Bizi baldintzak okertzen ari dira azken urteetan. Gazteriaren artean langabezia kronikoa, aldi baterako lanak eta soldata baxuak nagusitzen dira. Bizitza ere erabat garestitu da azkenaldian: oinarrizko produktuak, argindarra, errepideetako peajeak, gasolina... Krisiaren aurpegi ekonomikoa da hau».

Hori dela eta, «bankariei, enpresari handiei eta politikari profesionalei» mezua helarazi nahi izan diete: «Zuek zarete askatasunez bizi ahal izateko oztoporik handiena, eta zuen eraginetik kanpo mobilizatu eta antolatuko gara. Beste alde batetik, Euskal Herriko eta gainontzeko lurraldeetako gazte eta langile sektoreei zuzendutako mezua ere zabaldu nahi dugu: geure artean esperantza piztu eta antolatu egin behar dugu, zapalkuntzarik gabeko gizarte bat posible delako eta horren alde borrokatu behar dugulako».

Egoera horren aurrean, gainera, botere politikoaren eginkizuna «eskubideak ezabatzea» izan dela salatu dute GKSko kideek: «Pobrezian eta askatasun ezean oinarritutako bizi eredu batera eraman nahi gaituzte». Izurri garaian eskubideen murrizketa «areagotu» egin dela uste dute: «Oinarrizko eskubideen ezabapena, etxeratze agindua, konfinamendu perimetralak, kontrol sozialerako kameren ezarpena, COVID ziurtagiria, gazteon kriminalizazioa, jazarpen poliziala, osasun zerbitzuen murrizketak... Hori krisiaren aurpegi politikoa da».

Botere politikoaren eta ekonomikoaren aurrean, beharrezkotzat jo dute «alternatiba bat» eratzea «estatu sozialistaren bidean lan egingo duena». «Klaserik gabeko gizartea, zapalkuntza mota guztien gaindipena eta askatasun politikoa izan behar ditugu helburutzat. Gure aldarrikapenak eta mobilizazioak zentzu horretan egin behar ditugu, hori delako guztion arazoen soluzio bakarra». Helburu horren alde indarrak batzera deitu dituzte bertaratutako gazteak: «Eta gure indarrak estatu sozialistaren eraikuntzara bideratu behar ditugu; bestela, era batera edo bestera, gizarte kapitalistak gure aldarrikapenak irentsiko dituelako. Gizarte kapitalistak munduko lurralde askotan dena delako arazoak eta miseriak sortzen ditu, eta lurralde horietan guztietan sozialismoaren aldeko mugimenduak sortzera igaro behar dugu, eremu txiki batetik bakarrik ezin zaiolako gizarte globalizatu bat aurre egin».

Identifikazioak Iruñean

Espainiako Poliziak zenbait pertsona identifikatu ditu Iruñean, manifestazio bukaerako ekitaldia prestatzeko lanetan ari zirela. Ekitaldirako materiala miatu eta zenbait gauza eraman dituztela salatu dute GKSko antolatzaileek.


Summary: Kolektibo bat sortu dute ahateen hiltze prebentiboei buru egiteko. Milatik gora pertsona mobilizatu dira Donapaleun ahate hazleei babesa erakusteko. Sail industriala salatu eta Frantziako administrazioaren jarrera deitoratu dute.

Milatik gora pertsonak protesta egin zuten atzo arratsaldean Donapaleun (Nafarroa Beherea) Kanpoko hazkuntza, biharko laborantza lelopean, ELB sindikatuak deituta. Hegazti gripearen testuinguruan, sail industrialak eragiten dituen «kalteak» salatu, eta Frantziako administrazioaren jarrera deitoratu zuten. Herritar kolektibo baten sorrera iragarri zuten, elkarren artean antolatu, eta administrazioaren hiltze prebentiboak oztopatzeko.

Orain dela hamabost egun sartu zen hegazti gripea Lohitzüne-Oihergira (Zuberoa), eta Beti Aitzina etxaldea zen kabalak bizirik zituen azken hazkuntza. Orain arte ahateak sano ziren, baina asteazkenean test bat egin zieten albaitariek, eta egun bukaerarako iritsi zitzaien emaitza: positibo eman zuten. Administrazioko zerbitzuak ostegunean joan ziren etxaldera ahateak hiltzera. «1.300 ziren; gure ekoizpenaren erdia baino gehiago garbitu dute hiru orenez. Gu, lekuko ginen. Guretzako biziki bortitza izan da», kontatu zuen Julen Perez hazleak, hunkituta. «Laborari batentzat biziki neke da bere kabalak horrela joaten ikustea; ez da normala».

Kanpokoak, sanoagoak

Azken urteetan behin baino gehiagotan sartu da hegazti gripea Ipar Euskal Herrian, eta neurri zorrotzak agindu ditu Frantziako Gobernuak, hala nola kabalak barnean atxikitzea. ELBren babesarekin, neurriak ez betetzea erabaki dute hazle batzuek. «Logikoa da», Panpi Sainte Marie sindikatuko kidearen hitzetan. Kanpoko hazkuntzetan diren kabalak «sanoagoak» direla baieztatu du. Sail industriala da arazoaren funtsa, haren iduriko: «Debekatu ditzatela 20.000 ahateko etxaldeak, itzul gaitezen neurri txikietara, eta segur ez dugula eritasuna berdin biziko». Egoera laster konpontzeko txertoaren apustua egiteko prest badira ere, ELBko anitzen ustez, ez da beharrezkoa. Euskal Herriko Kriaxera arrazako ahateek hegazti gripea gainditzeko gaitasuna erakutsia baitute engoitik. «Ikusi dugu gure etxaldeetan ahateek birusa harrapatu dutela, baina eritasuna gainditu dutela. Horrek erran nahi du antigorputzak sortu dituztela», esplikatu du. «Kriaxera sendoa da, baina uste dugu ahate arruntak ere ongi heziak balira ez liratekeela erituko. Kanpoan balira, sano... Pertsonak bezala da, beti barnean, eritzen dira».

Frantziako Laborantza Ministerioarekin Kriaxera ahateek hegazti gripeari nola erantzuten dioten aztertzea onartu zuten orain dela hilabete batzuk, baina oraindik ez dute emaitzarik. «Adi ibili beharko dugu, ez daitezen gutaz trufatu».

Ahoan bilorik gabe mintzo da Sainte Marie: harentzat, «eritasun komertziala» da pairatzen dutena. «Frantzia estatu esportatzailea da, eta hegazti gripearen ondorioz esportazioa blokeatua da; herrialde anitzek ez dute hegazti gripea dagoen tokian erosi nahi». Horregatik agintzen dituzte hiltze prebentiboak. «Barneko merkaturako balitz, eritasuna ez litzateke arazo bat».

2017ko apirilean hiltze prebentiboak oztopatzeko herri harresiak osatu zituen ELBk Nafarroa Behereko eta Zuberoako hiru etxaldetan. Etxalde haietako laborariak auzipetu zituzten, baina errugabetzat jo zituen auzitegiak. Orduan, ez zeramaten birusik ahateek. «Aldi honetan arriskutsuegia zen laborarientzat, zigor gogorrak arriskatzen zituzten».


Summary: «Laborantza zentzuduna egiten dugu; borrokatuko gara iraun dezan».

Lohitzüne-Oihergiko (Zuberoa) Beti Aitzina etxaldeko partzuerra da Sabrina Larzabal ahate hazlea (1984, Urruña, Lapurdi). Julen Perezekin batera daraman hazkuntzan, hastetik buru dena beraiek egiten dutela dio harro, kalitatezko mozkinak ekoizten dituen etxalde txikiaren proiektua defendatuz. Baina, ostegunean, dena hondoratzen ikusi zuten, administrazioko zerbitzuak ahate guziak hil eta zakarretara botatzen aritu zirenean. Haserre eta hunkitua mintzatu da bizi dutenaz. Herritarren mobilizazioan sinesten du.

Nola zaudete?

Deus gabe gaude. Biziki haserre gaude. Gertatzen ari zaigun guzia ez da guk eragina izan. Ez dugu xinaurri txiki batzuen gisan zapaldu gaitzaten uzteko asmorik. Borrokatuko gara, borrokatuko gara gure laborari etorkizunaren alde, eta gure etxaldeetan kanpoko hazkuntzan ekoitziak izanen diren kalitatezko mozkinak eskaintzeko gure haurrei.

Momentu honetan, zein da zuen egoera?

Ostegunetik ez dugu kabalarik etxaldean; dena hustua izan da. Ondorioz, ez dugu gehiago salmentarik. Erresalbu batzuk baditugu 2021. urte bukaeran egin ahal izan dugunarekin, baina ez gara biziki urrun joanen horrekin.

Asteazken arratsean egindako probaren ondotik, administrazioari ahateak hiltzen uztea erabaki zenuten. Zerk motibatu zuen hautu hori?

Ez nuke erranen hautu bat izan zenik. Kontziente izan behar da halako egoeretan administrazioak presio anitz egiten duela. Kabalak aire librean izateagatik legez-kanpoko gisa kontsideratuak ginen jadanik, eta barnera sartzeko eskatua ziguten. Eta araudiak hala dio: kutsatutako galkatze zentrotik kilometro bat baino gutxiagora ginen, arriskutsu bezala kontsideratuak ginen, eta beraz hiltzera behartu gaituzte. Asteazken arratsean analisiak egin zituzten, eta ahateak birusaren eramaile zirela agertu zen. Birusaren eramaile, baina, ez ziren eri; bestela, bistan dena, arazorik gabe hilen genituen. Animalia batek sufritzen duenean ezin da hersturan utzi. Baina ez zen hori gure kasua.

Hegaztien gripea ez omen da arriskutsua gizakientzat, birusa eramanik ere ahateak sano ziren... Zerk justifikatzen du administrazio erabakia?

Gaur egun laborantzan eramana den politikak justifikatzen du, eta dramatikoa da. Hori da gaur defendatu nahi duguna. Ahateak ahal bezain fite hil nahi dituzte sistema industriala berriz martxan emateko. Ez da hori egin behar dena. Galdera egin behar da ea non dagoen arazoa, eta konponbideak atzeman aire librean ari diren etxaldeak babesteko etorkizunean.

Baikorra zara etorkizunari begira?

Bai. Gaur hemen ziren jende guziek erakutsi didate gure borroka ez dela debaldekoa. Laborantza zentzuduna egiten dugu, eta borrokatuko gara hala iraun dezan.

Ikusi gehiago: Kolektibo bat sortu dute ahateen hiltze prebentiboei buru egiteko


Summary: Ertzaintzaren oldarraldiak erakusten dituzten afixek «gorrotoa» sustatzen dutela dio Erkorekak. Erne eta Esan sindikatuek ere gogor kritikatu dituzte kartelak, eta «ezker abertzaleko gazteekin» lotu dituzte

Ertzain izateko deialdia, kanpaina ofizialaren lelo berarekin, baina manifestarien aurkako oldarraldi polizialak erakusten dituzten argazkiekin. Halako afixak agertu dira gaur Donostiako autobus geltokietako zenbait markesinatan, eta polizia sindikatuen haserrea eragin dute. Erne sindikatuak, esate baterako, Ertzaintzaren aurkako «gorroto erakustaldia» direla salatu du, eta kartelak jarri dituztenak auzibidean jartzeko eskatu dio Josu Erkoreka Justizia sailburuari.

Ertzaintzaren sindikatuak «ezker abertzaleko gazteei» egotzi die afixak jarri izana, eta Segurtasun Sailaren «erantzunik eza» kritikatu du: «Badago aukera gertaera hauek ikertzeko, eta difamazio kanpaina honen egileak identifikatu eta auzibidean jartzeko, gorroto erakustaldi honengatik». Are: Erkorekaren jokabide «onberak» ertzainei kalte egiten diela gaineratu du sindikatuak.

Esan sindikatuak ere dei egin dio Segurtasun Sailari, kritikaren egileak auzibidean jar ditzan. Horretarako, «baliabide tekniko eta kamara guztiak» erabiltzeko galdegin dio Erkorekari, «kanpaina sinatzen ez duten horiek identifikatzeko».

Poliziaren sindikatuen salaketaren ostean heldu da Erkorekaren erreakzioa: Ertzaintzaren oldarraldia agertzen duten afixek «gutxi batzuek duten gorrotoa» erakusten dutela idatzi du sailburuak Facebooken, eta gaineratu du ertzain edo udal polizia izateko lan deialdietara «6.000 edo 7.000 lagun» aurkezten direla.


Summary: Milaka lagunek lan erreforma ez onartzeko eskatu dute Hegoaldeko hiriburuetan. ELA, LAB, Steilas, ESK, Hiru eta Etxalde sindikatuek deituta, datorren astean Madrilen onartu nahi duten erreformaren aurka egin dute. Euskal alderdiek ezezko botoa eman dezaten nahi dute, azken erreformak aurrekoaren muinari eusten diolako.

Euskal gehiengo sindikalak ez du nahi ostegunean Madrilen bozkatuko duten lan erreforma onartzerik. Argi utzi dute hori gaur Bilboko, Donostiako, Gasteizko eta Iruñeko kaleetan. Milaka lagun mobilizatu dira euskal alderdiei ezezko botoa eskatzeko, PSOE eta Unidas Podemosen gobernuaren erreformak aurrekoaren muinari eutsi diolako, besteak beste. Madrilek CEOE patronalarekin, eta CCOO eta UGT sindikatuekin adostu du erreforma, eta, sindikatuen ustez, garaipen handia da patronalarentzat.

Oraindik ez dago argi zein izango den bozketa horren emaitza, eta sindikatuek mobilizatzen jarraitzeko eskatu dute. Otsailaren 2an, adibidez, lantokien aurrean elkarretaratzeak egiteko eskatu dute. Gaur, berriz, gehiengo sindikalaren deiarekin bat egin dute hainbat eragilek, tartean Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak.

Sindikatuek bi arrazoi nagusigatik gaitzetsi dute lan erreforma: batetik, ez duelako PPren gobernuak ezarri zuen lan eredua aldatzen, eta, bestetik, erabakiak Euskal Herrian hartu behar direla uste dutelako, eta ez Madrilen. Argia zen Bilboko manifestazioak pankartan zeraman leloa: Lan erreforma honi ez! Euskal lan harremanen markoa.

Erabakiak, Euskal Herrian

Sindikatuen arabera, «euskal langileak eta herritarrak ordezkatzen ez dituzten eragileak izan dira gai horren inguruko erabakiak hartu dituztenak». Horretaz gain, PSOE eta Unidas Podemosen gobernuari «PPk inposatutako erreforma» ez indargabetu izana leporatu diote: «Urardotutako akordio bat hobetsi dute langile klasearekin hartutako konpromisoa bete beharrean».

Gehitu dutenez, «oso larria den lan erreforma baten aurrean» daude, eta Euskal Herrian lan harremanetarako esparru propioa eratzeko urratsak egin beharra dago. «Euskal langileon lan eta bizi baldintzen inguruko erabakiak Euskal Herrian hartu behar dira, eta ez Madrilen. EAE eta Nafarroako instituzioei eskatzen diegu ikusle soila izateari utzi eta lan harremanetarako esparru propioaren aldeko pausoak eman ditzaten», galdegin dute.

Alderdiei dagokienez, EAJk bere jarrera leundu du azken astean. Uste du formulak badirela akordioa aldatu gabe jaso dadin euskal itunen nagusitasuna. Iñigo Urkullu Araba, Bizkai eta Gipuzkoako lehendakariak oraingo blokeo egoera eta «oztopoak» gainditzea espero duela esan zuen, euskal esparrua errespetatzeak ez duelako zertan aldatu erreforma, haren ustez.


Summary: Rafa Nadal 21 Grand Slam irabazi dituen lehen gizonezkoa bilakatu da. Mallorcakoak Australiako Irekia irabazi du, Daniil Medvedevi finala irabazita (2-6, 6-7, 6-4, 6-4 eta 7-5). Hogei Grand Slam dituzte Djokovicek eta Federerrek.

Rafa Nadal da historiako tenis jokalaririk onena. Edo hala diote zenbakiek behintzat. Gaur arte, hogeina Grand Slam zituzten irabaziak azken urteetan nagusi izan den belaunaldiko hiru izarrek, Nadalek berak, Novak Djokovicek eta Roger Federerrek. Mallorcakoak, ordea, berdinketa hautsi du: Australiako Irekiko finala irabazi du, Daniil Medvedev errusiarra irabazita (2-6, 6-7, 6-4, 6-4 eta 7-5).

Horiek hala, 21 Grand Slam txapelketa irabazi ditu Nadalek: «Sinestezina da. Duela hilabete eta erdi ez nekien berriz tenisean jokatuko ote nuen. Gaur, orain, hemen nago, garaikur honekin», aitortu du sari banaketa ekitaldian. Nadalek 35 urte ditu, eta lesio kroniko bat du hankan.

Gaur, gainera, garaipena gertu izan du Medvedevek, 2-0 aurreratu baita. Markagailua irauli behar izan du Nadalek, eta, amaieran, aitortu du bere ibilbideko neurketarik zirraragarrienetako bat izan dela gaurkoa. Bost ordu eta 28 minutu iraun du partidak.


Summary: Primario popularrak huts egin du: ezkerrak zatituta jarraituko du. Christiane Taubira Frantziako Justizia ministro ohiak irabazi du «inbestidura bozketa», eta batasunerako deia egin du. Melenchonek, Jadotek, Hidalgok eta Rousselek ezezkoa eman diote harekin elkartzeari.

Bozketaren biharamunean, Frantziako ezkerrean ez da ezer aldatu. Primario popularrak urtebete pasatxoko ibilbidea amaitu du, eta bilana ez da erabat baikorra: «inbestidura bozketako» parte hartzea handia izan da (%84koa), eta ekinbideak lortu du garaileak batasuna lortzen saiatzeko konpromisoa hartzea. Baina, horretaz haratago, antolatzaileen asmoak huts egin du, gainontzeko presidentegai garrantzitsuek ezezkoa eman baitiote hautagaitza bateratu batean elkartzeari.

Christiane Taubira Justizia ministro ohiak primario popularrean irabaztea jarri zuen baldintzatzat presidentetzarako bozetako lehian jarraitzeko, eta atzoko garaipen argiak —kalifikaziorik hoberena lortu zuen, «ongi +»— bide eman dio hori egiteko. Hau da: ezkerrean beste hautagaitza bat egongo da datozen hilabeteetan.

Emaitzak jakin eta berehala, Taubirak batasunerako deia egin zuen: «Batutako ezker bat nahi dugu, zutik dagoen ezker bat. Bide zoragarri bat dugu aurrean, harro nago, eta ez dugu amore emateko eskubiderik». Eta gaur France Inter irratian horretaz galdetu diotenean, primario popularrak babestuko duen presidentegaiak adierazi du harena dela «zilegitasunik handiena» duen hautagaitza.

Ekinbideko antolatzaileek eskatu bezala, Justizia ministro ohiak gainontzeko hautagaiak deitzeko konpromisoa hartu du, nahiz eta badakien zein izango den horien erantzuna: Jean-Luc Melenchon intsumisoak, Yannick Jadot ekologistak, Anne Hidalgo sozialistak eta Fabien Roussel komunistak adierazia dute ezetz esango diotela.

TF1 katean, Jadotek hau adierazi zuen atzo batasun posible horretaz: «Christiane Taubirarentzako primario popular bat zen. Irabazi egin du. Beste hautagaitza bat da, primario popularrak nahi zuenaren kontrakoa. Espero dut orain kanpaina egin ahalko dugula». Melenchonek ere antzeko mezua helarazi zuen France 5 katean egin zioten elkarrizketan, uste baitu Justizia ministro ohiak «harentzat prestatu zuten zapata jantzi» duela.

Hautagai ekologista eta presidentegai intsumisoa Taubiraren atzetik geratu dira primario popularreko bozketan; hurrenez hurren, «nahiko ongi +» eta «nahiko ongi -» kalifikazioak lortu dituzte. Hidalgok, berriz, espero baino emaitza okerragoa lortu du, Jadot, Melenchon eta Paul Larrouturou eurodiputatu ez hain ezaguna baino beherago geratu baita sailkapenean.

Inkesten arabera, Alderdi Sozialistaren presidentegaiak babes gutxi lortuko luke bozak gaur eginez gero (%3-5), eta atzoko bozketan «hala-holakoa +» kalifikazioa lortu izanak beste kolpe gogor bat eman dio haren kanpainari. Horretaz, Hidalgok atzo esan zuen «amaieraraino jarraituko» duela, baina, joera ez badu aldatzen, ugaritu egingo dira haren hautagaitza erretiratzea eskatuko dioten ahotsak; kasu horretan, ziurrenik Taubiraren edo Jadoten alde bozkatzera deituko luke.

Edonola ere, primario popularreko bi bozeramaileek, Samuel Grzybowskik eta Mathilde Imerrek, adierazi dute ezkerraren batasuna lortzeko mobilizatzen jarraituko dutela, betiere Taubiraren hautagaitza oinarri badu: «Gure helburua elkartzen jarraitzea da».

Hautagaitza guztiak kontuan hartuta, boto emaileek ezkerreko hamar bat presidentegairen artean aukeratu ahalko dute apirilaren 10ean egingo duten presidentetzarako bozen lehen itzulian.


Summary: Gurbindo, Hernandez, Odriozola eta Peciña, Europako txapeldunorde. Espainiako selekzioak 27-26 galdu du Europako Eskubaloi Txapelketako finala Budapesten, Suediaren aurka. Euskal herritarrek ez dute golik sartu finalean.

Ezin izan dute egindako lan bikaina borobildu Europako Eskubaloi Txapelketa jokatu duten euskal ordezkariek. Espainiarekin jokatu dute Eduardo Gurbindo eta Sergey Hernandez nafarrek, eta Kauldi Odriozola eta Iñaki Peciña gipuzkoarrek, eta finaleraino heltzea lortu dute, baina Suediak mendean hartu ditu txapelketako finalean (27-26).

Finalaurrekoetan faborito nagusia kanporatuta (Danimarka, 29-25), Espainiak hirugarren aldiz jarraian Europako txapelketa irabazteko aukera ederra zuen. Suediak, ordea, 2020ko finalaren errebantxa hartu du, lehiaketako jokalaririk onena izendatu duten Jim Gottfridsson zentralaren gidaritzapean. Finaleko jokalaririk onenaren saria, berriz, Andreas Palicka atezainari eman diote.

Euskal herritarrek ezin izan dute golik sartu gaur. Jordi Ribera hautatzaileak hemezortzi jokalari eraman zituen txapelketara, tartean lau euskal herritarrak. Gurbindorentzat izan ezik, beste hirurentzat ere euren lehen txapelketa handia izan da.

Gurbindok eta Peciñak jokatu dituzte minutu gehien; Peciñak defentsa lanetan nagusiki. Lehiaketan hamar gol sartu ditu Gurbindok, hiru Odriozolak, eta bat ere ez Peciñak. Hernandez atezaina, berriz, norgehiagoka bakarrean sartu da Riberaren deialdian.


Summary: Altuna III.a-Martija eta Irribarria-Rezusta garaile. Altuna III.a-Martijak 22-7 irabazi diete Jaka-Mariezkurrena II.ari, eta Irribarria-Rezustak, 16-22 Urrutikoetxea-Arangureni. Sailkapenaren buruan lau bikote daude, berdinduta, guztiak ere zazpi partidatan gailenduta.

Dena erabakitzeke dago oraindik Binakako Txapelketan. Lau bikote berdinduta daude lidergoan, zazpina garaipen erdietsita, eta Ezkurdia-Tolosak atzo irabazi izanak, berriz, estutu egin du sailkapenaren behealdea. Gaur, igandean, Altuna III.a-Martijak eta Irribarria-Rezustak lortu dute garaile irtetea. Zazpina partida irabazi dituzte bi bikoteek.

Jokin Altunak eta Julen Martijak erakustaldia eman dute Donostian, eta aise nagusitu dira Erik Jaka eta Jon Mariezkurrenaren aurka (22-7). Erasoan eta defentsan, bietan, bikain aritu dira irabazleak. Dirudienez, sasoirik onenean heldu dira txapelketaren azken txanpara. Jakak eta Mariezkurrenak, berriz, lau puntu dituzte, eta seigarren postua eskuratzeko lehian bete-betean sartuta daude.

Altunak eta Martijak bezainbeste garaipen dituzte Irribarriak eta Rezustak. Gaur, 16-22 irabazi diete Urrutikoetxeari eta Arangureni.


Summary: Costak elkarrizketa agindu du, bozetan gehiengo osoa lortu arren. Eskuin muturrak nabarmen egin du gora, eta parlamentuko hirugarren indarra izango da. Boto galera handia izan dute Ezkerreko Blokeak eta komunistek, sozialisten koaliziokide izandakoek.

Ezustekoa izan da. Azken inkestek pare-parean irudikatu zituzten PS Alderdi Sozialista eta PSD Alderdi Sozial Demokratikoa, baina kontserbadoreak urrun gelditu dira garaipenetik. Antonio Costa jarduneko lehen ministroaren alderdiak botoen %41,7 bildu zituen igandeko bozetan, eta, horrenbestez, gehiengo osoa izango du parlamentuan: gutxienez 117 ordezkari, 230 kideko ganberan. Lau eserleku jokoan daude oraindik, atzerriko botoen zain. Hauteskundeetako beste garailea eskuin muturra izan da, parlamentuko hirugarren indarra izango baita, hamabi ordezkarirekin. Abstentzioa %42koa izan da. Gobernatzeko inoren beharrik izango ez badu ere, Costak elkarrizketa agindu du, eskuin muturrarekin ez, gainerako alderdi guztiekin.

«Portugaldarrek berretsi dute Alderdi Sozialistaren gobernu bat nahi dutela datozen lau urteetarako. Egonkortasuna eta ziurtasuna nahi dute», adierazi zuen Costak hauteskunde gauean, jarraitzaileen aurrean, bozen emaitza ospatzeko hitzaldian. Hala ere, jarduneko gobernuburuaren iritziz, gehiengo osoa ez da «botere osoa» izatearen pareko. «Kontua ez da bakarrik gobernatzea».

Costarena gehiengo osoa duen bigarren gobernua izango da Portugalen, 1974ko Krabelinen Iraultzaz geroztik. Lehena, Jose Socrates sozialistarena izan zen. 2005ean lortu zuen gehiengo osoa. PSn ez dira gogoratzeko garai gozoak, ordea, Socrates epaitua izateko zain baitago, aginte urte horietan ustez ustelkeria delituen arduradun izateagatik. Aldi horren itzala gogoan izan zuen Costak, zuzenean aipatu gabe. «Nire helburuetako bat izango da portugaldarrak gehiengo osoarekin adiskidetzea eta demokraziarentzat onak direla frogatzea».

Eskuina, zatituta

Emaitzak kolpe gogorra izan dira PSDrentzat, espero zutenetik «oso urrun» gelditu baitira. Erreparorik gabe onartu zuen Rui Rio kontserbadoreen buruak, eta dimititzeko prest dagoela eman zuen aditzera. «Ez dakit zertarako izan naitekeen erabilgarri, PSk datozen lau urteetarako gehiengo osoa izanik».

Eskuineko alderdi nagusia PStik hamalau puntura gelditu da (%27,8), eta 76 ordezkari izango ditu parlamentuan, zituenak baino bat gutxiago —horietatik bost lortu ditu CSD-Alderdi Popularra indar demokristauarekin Azoreetan eta Madeiran egin duen koalizioaren bidez—.

Riok uste du eskuina zaitu izanak eragotzi diola PSDri emaitza hobe bat lortzea; Chega eskuin muturreko alderdiak nahiz IL Ekinaldi Liberalak izan duten hazkundearengatik.

Ultrek nabarmen handituko dute beren presentzia parlamentuan. Diputatu bakar bat izatetik dozena bat izatera pasako dira. Hala, amaitu egingo da Portugal Europan salbuespen egiten zuen ezaugarrietako bat, orain arte eskuin muturrak ez baitu ordezkaritza instituzional esanguratsua izan. Parlamentari kopuruan gora egin arren, Andre Ventura Chengako buruak ez du lortu azken hauteskunde presidentzialetan lortu zuen %12ko babesa berdintzea. %7,1ean gelditu da.

Chengaren ondotik, IL izan da bozkatuena, botoen %5arekin, 2019an jaso zituenak laukoiztuta. Liberalek, besteak beste, zerga sistema progresiboarekin amaitzea proposatu dute, eta herritar guztiei %15eko tipoa ezartzea, dituzten baliabide ekonomikoak edozein direla ere.

Eskuin muturrak eta ILk bototan gainditu dituzte PSrekin batera 2015etik bi koalizio gobernutan kide izan diren BE Ezkerreko Blokea eta PCP Portugalgo Alderdi Komunista. Biek nabarmen egin dute behera. BEk botoen %4,5 eskuratu ditu, 2019an jaso zuen babesaren erdia baino gutxiago. Alderdi Komunistak botoen %4,4 lortu ditu, aurreko bozetan baino bi puntu gutxiago.

Emaitzetatik ulertu daiteke herritarrek PSren koaliziokideei egotzi dietela 2021eko udazkenean sortu zen krisi politikoaren ardura. BE eta komunistak ez ziren prest agertu Alderdi Sozialistak 2022. urterako aurkeztu zituen aurrekontuak onartzeko, gutxieneko soldatari eta osasun sistemaren finantzaketari buruzko desadostasunak tarteko. Portugalen ezkerreko hiru indarren arteko gobernua posible egin duen akordioaren amaiera izan zen.

Gerençao [Tresna] izenez ezagutu den koalizio itun hori 2015ean sinatu zuten hiru alderdiek, PSDko Pedro Passos Coelho zentsura mozio batekin gobernutik kendu ostean.

Azken sei urteetako aginteak ez du Costaren irudia higatu; ezta azken bi urteak COVID-19aren pandemia kudeatzen eman dituen arren. Aldiz, PS indartzea lortu du, BEren eta komunisten bizkar.

Programari «fidel»

Elkarrizketa agindu arren, Costak argitu du bere gobernua «fidela» izango zaiola PSk aurkeztu duen hauteskunde programari. Lehentasun izango ditu pandemiari aurre egitea, haren ostean ekonomia suspertzea eta gizarte desberdintasunak murriztea. Garrantzia aitortu dio 2022ko aurrekontuak onartzeari, Europako Batasunaren funtsak kudeatzeko. Apirilerako izan ditzake indarrean.

Marcelo Rebelo de Sousa Portugalgo presidentea alderdietako buruzagiekin bilduko da asteartean eta asteazkenean, Costari gobernua osatzeko agindua eman aurretik.


Summary: Athleticeko Sancet jokalariaren auto istripua ikertzen ari dira. Nafarroako Foruzaingoaren arabera, futbolariak korrika egin zuen ihes igandean autoarekin ezbehar bat eragin ostean.

Igande goizaldean jazo zen gertaera. Auto bat errepidetik atera zen 01:20 aldera, Iruñeko Belosoko aldapan, eta hainbat kalte eragin zituen. Foruzainak gertatutakoa aztertzera joan ziren, eta hiru pertsona topatu zituen autoaren kanpoan. Gidaria falta zen, ordea. Foruzainen arabera, Oihan Sancet Athleticeko jokalaria zen gidaria, eta korrika ihes egin zuen, Burlatarantz, Arga ibaiaren ondoko ibilbidetik barrena.

Foruzainek ezagutu egin zuten kirolaria, eta autoan zeudenek baieztatu egin zieten Sancet zela. Udaltzaingoak hartu du bere gain ikerketa. Jokalaria deklaratzera deitu dute.

Iruñeko Mendillorri auzoan bizi da jokalaria. Nafarroako hiriburuan jaio zen, 2000ko apirilaren 25ean. Athleticeko izarretako bat izan da azken boladan. Real Madrilen aurkako azken partidan sartu zuen denboraldiko lehen gola elastiko zuri-gorriarekin. Eta urtarrilaren 4an hiru gol sartu zizkion Osasunari, Sadarren, zuri-gorriek gorritxoei 1-3 irabazitako partidan.


Inflazioa jaisten hasi da

Summary: Inflazioa jaisten hasi da. Argindarraren prezioak behera egin du abendutik, baina oso garesti dago oraindik.

Pare bat aste falta dira Hego Euskal Herriko inflazioaren datua jakiteko, baina beherantz egingo duela aurrera daiteke. INE estatistika erakundeak Espainiako datu aurreratua zabaldu berri du, eta bost hamarreneko jaitsiera zenbatu du: %6,5etik %6ra. Hego Euskal Herriak ere %6,5eko inflazioa zuen abenduaren amaieran.

INEk azaldu duenez, argindarraren prezioaren beherakadak eragin du inflazioa jaistea. Urtarrilean, batez beste, 201,72 euroan salerosi da argindarra Espainiako eta Portugalgo merkatu arautuan. Oso garestia da hori, historiako prezio handienetan bigarrena, baina, hala ere, abendukoa baino merkeagoa, orduan 239,22 euroan salerosi baitzen.

Iaz inflazioak izan zuen igoera handia neurri handi batean energiaren garestitzearen ondorio da —petrolioa eta batez ere gasa asko garestitu dira—, eta horren seinale da azpiko inflazioa —energia eta elikagai freskoak aintzat hartzen ez dituena— askoz apalagoa dela, nahiz eta urtarrilean hiru hamarren handitu den, %2,4raino.

Oraingoz, neurririk ez

Inflazioaren gorakadak Europa osoari eragiten dio, gasaren garestitze handiarekin oso lotuta dagoelako. Europako Banku Zentralak, ordea, uko egin dio orain arte haren aurkako neurriak hartu eta interes tasak igotzeari, uste baitu prezioen presioa arindu egingo dela urteak aurrera egin ahala. Abenduan %5,5era iritsi zen eurogunean, baina jada goia jo duela uste du banku zentralak.

Aldaketak kalkuluan

Eurostatek behartuta, INEk bere seriea berritu behar izan du urtarrilean, eta horrek aldaketa batzuk ekarri ditu kalkulurako erabiltzen diren aldagaietan. Horrela, 2021eko oinarria erabiltzen duen serieak 955 produktu eta zerbitzuren prezioak hartuko ditu aintzat, lehen baino 22 gutxiago. Kontsumoaren ohitura berrietara egokitzeko, INEk lehen aldiz erreparatuko die maskaren prezioari eta egunkarien Internet bidezko harpidetzen salneurriari. Zerrendatik aterako dira, berriz, CDak eta DVDak, musika eta bideo aparailuak, aldizkariak, margarina, alfonbrak eta moketak, zapata konpontzaileak eta antisorgailuak, besteak beste.

Argindarrari dagokionez, INEk soilik merkatu arautuko prezioen bilakaerari erreparatu dio orain arte, baina bazuen asmoa merkatu libreko prezioak ere aintzat hartzeko, horietan baitaude hamar herritarretik sei. Baina oraingoz ez du aldaketarik egingo, konpainia elektrikoak ez baitira gai INEk eskatutako datu zehatzak emateko.


Summary: DAPA ikus-entzunezko narrazioak saritu ditu ‘Argia’-k. Azpeitiko Kulturaz kooperatibaren eskutik, kultura sortzaileei buruzko 27 dokumental labur argitaratu ditu DAPAk bi urtean. Lehen Argia saria jaso dute; asteon, aldizkariak egunero emango du sari baten berri.

«Sormena oinarri eta helburu» duen proiektu batek jaso du aurtengo ikus-entzunezko Argia saria: DAPA egitasmoak. Azpeitiko Kulturaz kooperatibak (Gipuzkoa) sortua da, eta BERRIAren webguneko Kultura sailean ere ikusgai dago. «Euskal Herri luze-zabalean sortzen dena erakutsi eta kontatu nahi duten pilulak eskaintzen dizkigu, artistak beraiek protagonista eta narratzaile dituztenak», epaimahaiak azaldu duenez.

Euskarazko komunikazio lanei aitortza egiten hasi da gaur Argia aldizkaria; pandemiaren ondorioz, bigarren urtez, webgunearen bidez ematen ari da sarion berri, Usurbilgo Atxega jatetxean (Gipuzkoa) egin izan duen ekitaldiaren ordez: gaurtik larunbatera, egunero emango du sari bat. Ikus-entzunezkoa izan da lehena, eta beste bost banatuko ditu: prentsa, Internet, irratia, komunikazio kanpaina eta merezimenduzko saria.

Bi urte ditu DAPA proiektuak, eta 27 dokumental labur plazaratu dituzte denbora horretan. Kontatu dutena ez ezik, kontatzeko modua ere txalotu du epaimahaiak: «Bideo labur bakoitzak du bere kontaera, soinu eta irudi unibertso propioa, mimoz zaindua. Artisten lanak merezi duten moduan ekartzeagatik da DAPA ikus-entzunezko narrazioentzat aurtengo ikus-entzunezkoen saria».

Kulturaz kooperatibako eta DAPAko lantaldeko kideek esker onez jaso dute aitortza hori. Nora Alberdi Odriozolak bereziki eskertu du bidelagun izandako sortzaileen prestutasuna. «Gure xedea da euskal kulturari bizirik eta osasuntsu eusten saiatzea», erantsi du Jose Luis Otamendi Etxabek.


Summary: Pintaketa euskalfoboak egin dituzte Baionan. Eskuin muturraren mezuak margotu dituzte Lapurdiko hiriburuan. Nestor Basterretxearen eskultura bat zikindu dute, eta Frantziako Alderdi Komunistaren egoitza. Horrez gain, zeinu antisemitak idatzi dituzte.

Hau kaka euskalduna da mezua frantsesez idatzita agertu zen igande goizean, Nestor Basterretxearen Egun On Baiona eskulturan, Lapurdiko hiriburuko Pedro kaian. Hiriko eragileek zalantza gutxi dute pintaketen egileen inguruan, hirian agertu diren beste antzeko pintaketek ere eskuin muturreko kutsua dutelako. Izan ere, mezu iraingarriak idatzi dituzte Frantziako Alderdi Komunistako egoitzan, eta zeinu antisemitak Richard Anconina aktorearen ekitaldi baten afixan.

Duela gutxi jarri dute Basterretxearen eskultura Baionan. Euskaldunen aurkako mezuaz gain, Heil Pepito testua margotu dute artelanean, eta agur nazia egiten duen gizon baten marrazki infantil batekin lagundu dute. Atzo goizean bertan garbitu zituzten eskulturako mezuak.

Frantziako Alderdi Komunistak ohar bar argitaratu du mezuon inguruan. Izan ere, PCF, hemen putakumeak idatzi diete Santizpiritu auzoko egoitzaren horman. Alderdiak elkarretaratzera deitu du 15:00etarako, erasoturiko egoitzan bertan, protesta egiteko. «PCFren egoitzan irainak margotu dituzte, eta baita gure hautagai Fabien Rousselen afixak ere». Richard Anconina aktore juduaren afixetan eginiko pintaketal ere salatu ditu PCFk. Alderdiak zuzenean seinalatu ditu eskuin muturreko ekintzaileak: «Eskuin muturreko hautagaiaren bertako sostengatzaileek euren benetako aurpegia erakutsi dute».

EH Bai alderdiak ere adierazi du protesta sare sozialetan, eta, PCFri elkartasuna adierazteaz gain, elkarretaratzean egongo direla iragarri dute.

Abertzaleek adierazi dutenez, Baiona inguruko beste hainbat herritan ere egin dituztela eskuin muturreko pintaketak.

Baionako alkate Jean-Rene Etxegaraik pintaketak gaitzetsi ditu, eta salaketa jarraiko duela iragarri du.

Eskuin muturra kale eta mendietan

Frantziako neofaxistak kanpaina betean dira Euskal Herrian. Asteburuko pintaketez gain, joan zen irailean metalezko gurutze bat jarri zuten Orhi (Otsagabia, Nafarroa) mendiko tontorrean, besteak beste «Frantziaren burujabetzaren» ikur gisa. Croix Citadelles eskuin muturreko taldeak hartu zuen bere gain ekintza.

Ikurrak gutxi iraun zuen, ordea, inguruko hainbat mendizalek kendu egin zutelako luze gabe.


Summary: Hego Euskal Herrian 3.541 positibo atzeman dituzte. Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak ohartarazi du intzidentzia metatuaren jaitsiera «moteldu» egin dela Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan.

Pandemiaren bilakaerari buruzko datuak eman berri dituzte Hego Euskal Herriko osasun agintariek. Birusaren transmisioari dagokionez, atzo 3.541 positibo atzeman zituzten Hegoaldean: Osakidetzak 2.757 positibo detektatu zituen, eta Osasunbideak 784. Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak eguerdian kaleratuko du buletin epidemiologikoa, eta hor zehaztuko dira datu guztiak, baina, goizean, Gotzone Sagardui Osasun sailburuak horietako batzuk aurreratu ditu Eusko Legebiltzarreko agerraldian. Jakinarazi duenez, hamalau eguneko intzidentzia metatua «beheraka» doa «motel», eta oraintxe 3.134 kasukoa da 100.000 biztanleko. Behera doa azken zazpi eguneko intzidentzia tasa ere –1.571 kasu 100.000 biztanleko–, baina espero baino polikiago, Sagarduik jakinarazi duenez. Are, kezka agertu du intzidentziaren jaitsiera «moteldu» egin delako. Ospitaleetako egoera ere arintze bidean da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan: ospitaleetako gela arruntetan 624 gaixo daude gaitzak jota, eta ZIUetan, berriz, 92 daude larri. Duela bi asteko datuekin alderatuta, hobera egin du egoerak, nabarmen: zehazki, hilaren 17an baino berrehun pertsona gutxiago daude Osakidetzaren erietxeetako gela arruntetan gaitzarekin, eta 40 lagun gutxiago ZIUetan. Erietxeetako datuek hobera egin arren, «tentsio handiz» jarraitzen dutela ohartarazi du Osasun sailburuak: zehazki, Osakidetzaren kontingentzia planak hirugarren agertokian jarraitzen du. Horiek hala, indarrean diren neurriei eustea ezinbestekoa dela defendatu du Sagarduik, eta joan den ostiralean Labik neurriak bi astez luzatzeko hartutako erabakia egokia dela esan du, baita COVID ziurtagiriaren erabilera bi astez luzatzeko eta beste esparru batzuetara zabaltzeko eskaria ere. Jakinarazi duenez, ziurtagiria tresna «eraginkorra» da txertaketa sustatzeko, eta datua eman du: ziurtagiria indarrean sartu zenetik 20-29 eta 30-39 adin tarteetako 30.000 herritarrek lehen aldiz hartu dute txertoa, hau da, hiru puntu egin du gora txertaketak adin tarte horretan.

Nafarroan, bestalde, 15 lagun erietxeratu behar izan dituzte azken orduetan, eta horietako bi ZIUra eraman dituzte, foru gobernuak jakinarazi duenez. Oraintxe, 232 lagun daude ospitaleratuta Nafarroan COVID-19aren eraginez, eta horietatik 29 daude ZIUetan. Horrez gain, Nafarroako Gobernuak jakinarazi du beste bi pertsona hil direla COVID-19ak jota.

Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak azken astean gaitzarekin hildakoen kopurua ere eman dute, eta bada kezkarako motiborik. Izan ere, 137 lagun hil dira azken zazpi egunetan Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta beste 25 Nafarroan. Beraz, 162 pertsona hil dira, guztira, Hego Euskal Herrian astebetean. Aurreko astean ere heriotzek antzeko datu iluna utzi zuten: zehazki, 165 pertsona zendu ziren gaitzarekin urtarrilaren 17tik 23ra.


Summary: Mirentxin gidariak: «Guretzat azken bidaia heldu da». Euskal presoen senideak kartzeletara eramaten zituen gidari taldeak bukatutzat eman du bere bidea. Gutun baten bidez eman dizkie eskerrak bidelagunei: «Konplizitate bat sortu da kilometroz kilometro».

Mirentxin gidarien taldeak bukatutzat eman du bere bidea: «Badirudi guretzat azken bidaia heldu dela, eta gure desiorik sakon eta indartsuena helarazi nahi dizuegu, gurearen bukaera heldu den bezala, zuentzat ere azken bidaia laster hel dadin», idatzi dute gutun batean, euskal presoen senideei zuzenduta. Izan ere, jada ez dago euskal presorik Espainiako Estatuko urruneneko espetxeetan —Frantziako Estatuan oraindik urrun daude bortz emakume preso—, eta, beraz, bere jardunari bukaera ematea erabaki du taldeak. Gutun batekin itxi dute bidea, bereziki senideei eskerrak emanez: «Urte hauetan guztietan argi izan dugu guretzat protagonista nagusiak presoen senide eta lagunak izan zaretela, eta, bereziki, seme-alaba, senar-emazte zein gurasoak».

Elkartasun taldeak gogoratu duenez, Mirentxin gidarietan parte hartu izan dutenek «elkartasuna era aktiboan» gauzatzea erabaki zuten, senideek pairatzen zuten «egoera gogorra» goxatzeko, baina nabarmendu dute hori ezinen zuketela egin seniderik gabe: «Zuen duintasuna eta kemena ezinbestekoak izan dira guretzat gau ilunenei aurre egin ahal izateko edota bazkaldu ondorengo eguzki distirek eragin diguten logalea alde batera uzteko».

Gidariek gogoan izan dute, halaber, senideek nola «zaindu» dituzten: etxean egindako tortillak, bizkotxoak, kafeak... eta bidaietako hizketaldiak konpartituaz. «Zuekin izandako solasaldi luze bezain sakonak betirako izango ditugu oroimenean, bidaia luzeek hizketaldi luzeak egiteko tartea eskaintzen baitziguten: kartzela barruko egoeraz, marrazki bizidunez, eskola edo laneko kontuez, kirolaz, parrandaz, musikaz edo baita istorio pertsonalez ere». Mirentxineko kideen hitzetan, «konplizitate bat sortu da kilometroz kilometro», eta «benetan bete» ditu senideentzako «lagungarria» izan den «bitarteko bat sortu eta mantendu» ahal izateak. Euskal presoak etxera ekartzeko desioz bukatu dute gutuna: «Etxean nahi ditugu, zuen alboan».


Summary: Cebeken ustez, «ulergaitza litzateke elkarrizketa sozialaren alde agertzea, eta gero akordioak auzitan jartzea». Bizkaiko patronalak uste du lan erreformaren dekretuari dagokion «balioa aitortu» behar zaiola, EAJko presidente Andoni Ortuzarrek esan ostean norbaitek CEOE «irmo jarri» beharko lukeela. Bizkaiko Enpresaburuen Konfederazioaren arabera, herrialdeko ekonomia %5,3 haziko da 2022. urtean.

Lan erreformaren dekretuan aldaketarik ez du nahi Bizkaiko Enpresaburuen Konfederazioak. Patronaleko buruek mezu argia eman nahi izan dute gaur, bere horretan utzi behar dela abendu amaierako akordioa. Carolina Perez Toledo presidentearen arabera, onartutako dekretua «ez da nahiko genukeena», baina derogazio erabatekoaren mehatxuarekin eta testuinguru oso zailean «ardura ariketa» batean izan da onartua.

Cebekeko idazkari nagusi Fran Azpiazurentzat ere «oso ona da eragile sozialek postura maximalistak utzi izana, gutxieneko komun baten bilera». Hala, Azpiazuk zeharkako mezua bidali die erreformaren kontra dauden alderdiei: «Egiaz sinesten badugu kontzertazio sozialean, eragile sozialen arteko akordioetan, Cebeken uste dugu balioa eman behar zaiola akordioari».

«Ulergaitza izango litzaiguke estatuan eta Euskadin elkarrizketa sozialaren alde egitea, eta gero akordioak auzitan jartzea», esan du Azpiazuk.

EAJren jarrera

EAJko presidenteak asteburuan egindako adierazpenak ote zituzten gogoan? Andoni Ortuzarrek enpresaburuak izan ditu atzo ahotan El Correo-k egindako elkarrizketa batean, hain zuzen, gaur alderdi jeltzaleak ELA, LAB eta ESK sindikatuekin egitekoa duen bileraren bezperan.

Ortuzarren arabera, «patronalak ezin ditu (Sanchezen) Gobernua eta Kongresua bahitu». Akordioan aldaketarik egongo balitz CEOEk hura ukatzeko egindako ohartarazpena zuen jeltzaleak buruan. Ortuzarren ustez, «beharbada, norbaitek pixka bat irmo jarri beharko du patronala».

Carolina Perez Toledori galdetu diote horri buruz. Bizkaiko patronaleko buruak berretsi du balioa aitortu behar zaiela akordioei. «Nahiko genuke hemen Euskadin aukera hori izan gehiengo sindikalarekin akordioak iristeko. CEOEk, gainera, ardura ariketa bat egin du negoziatzeko, herritarren eskariari men eginez». Ardura ariketa hori azpimarratu du konfederazioko buruak, «interes politikoko adierazpenez harago».

Esparruen lehentasuna

Carolina Perez Toledok ez du «inolako kezkarik» aplikazio esparruarekin, hor dagoelako 2017. urtean Confebaskek lau sindikatu nagusiekin sinatutako lanbide arteko akordioa, «zeinak Euskadiko hitzarmenen lehentasuna ezartzen duen». Cebekeko presidenteak eta idazkari nagusiak uste dute horrekin negoziazio esparrua «nahikoa babestua» dagoela.

Azpiazuk, berriz, gogoratu du lanbide arteko akordio hori indarrean dagoela, mugagabea dela beste akordio batek ordezkatzen duen arte. «Eta Euskadiko hitzarmenen aplikazio lehentasuna ez da bermatzen horrekin bakarrik. Euskal enpresaburu eta sindikatuek asmo argia dugu akordioak Euskadin negoziatzeko eta sinatzeko».

Bizkaiko patronaleko idazkari nagusiaren aburuz, «euskal itunen lehentasuna erabat bermatua dago; ez dugu uste kontu hori arazo tekniko-juridiko bat denik. Ziurrenez, beste kontu bat izango da, ez dakit filosofikoa edo politikoa».

Bi aurpegiko urtea

Enpresen egoerari dagokionez, 400dik gora enpresen artean egindako inkestaren arabera, oro har igarotako urteak bi aurpegi izan ditu Bizkaiko enpresentzat. «Alde batetik datu onak izan dira, enpleguan, suspertzean, zerga bilketan; eta bestetik, zalantzak eta zailtasunak izan dira». Kostuak dira, Fran Azpiazuaren arabera, kezka handiena.« Lan arloko kostuak, hornidurenak, energiarenak eta inflazioa bera ere». Adibidez, Bizkaiko enpresen ia herenek (%32) hornidura kostuetan %21etik gorako hazkuntzak izan dituzte.

Oraindik pandemian, 2021. urtea %,5,5 hazkundearekin itxi du Bizkaiko ekonomiak, eta 2022an, hazkunde %5,3koa izango dela. Ziurgabetasuna oraindik ere handia denez, Bizkaiko enpresa gehienek uste dute suspertze erabatekoa iristeko 2023. urtera arte itxaron beharko dela, eta inbertsioak ez direla 2022 honetako azken hilabeteak baino lehen iritsiko.

Ildo horretan, Carolina Perez Toledok Europako funtsei aipamen berezia egin die: «Enpresen %67k uste dute ez dutela onurarik izango Next diruetatik. Kopuru handiegia dela uste dugu. Europako funtsak aukera historikoa direla uste dugu, eta sare industrialaren eraldaketarako erabili behar direla, eraginkortasunik eta gardentasunik handienarekin kudeatuta».

Enpleguaren datu onak ere azpimarratu dituzte Cebekeko buruek, besteak beste, herrialdeko langabezia tasa (%9,9) pandemia aurrekoa baino hobea delako. Patronalaren inkestaren arabera, enpresen %22k uste du langileria handituko duela 2022an zehar, eta beste %70ek enpleguari eutsiko diotela diote.

Inkestak erakutsi du absentismoa «urtetik urtera larriagotzen ari den arazoa» dela enpresentzat. Arazo inportantea da enpresen %42rentzat,«eta pandemiak larriagotu egin du arazoa».


Summary: Albertina Carriri emango diote Zinegoak jaialdiaren Ohorezko Saria. Zinemagile eta ekintzaile argentinarrari emango dio festibalak bere sari nagusia, otsailaren 28an, Bilboko Arriaga antzokian egingo duten inaugurazio ekitaldian.

Albertina Carri zuzendari eta aktibistaren lanari aitortza egingo dio aurtengo Zinegoak Bilboko LGTBI+ zinema eta arte eszenikoen jaialdiak, bere sari nagusia hari emanez. Alaitz Arenzana jaialdiko zuzendari artistikoak nabarmendu duenez, «Hego Amerikako sortzaile belaunaldi berri baten ahotsik nabarmenetariko bat da. Haren lana etengabeko esplorazio bat da, begirada hegemonikotik kanpo geratzen den guztiari ikusgaitasuna emateko, hizkuntza propioen bidez». Otsailaren 28an hasi eta martxoaren 7ra bitarte egingo dute aurtengo jaialdia, eta Arriaga antzokiak hartuko duen inaugurazio ekitaldian jasoko du aitortza zinemagile argentinarrak.

Carrik ibilbide luzea egina du zinema zuzendari, gidoilari, ekoizle eta aktibista feminista gisa. Buenos Airesko Universidad del Cine fundazioan gidoigintza ikasi zuen, eta hainbat film labur ondu zituen hurrengo urteetan, hala nola Excursiones, Aurora, Historias de Argentina en vivo eta Barbie también puede estar triste (denak 2001ean), Fama (2003), De vuelta (2004) eta Restos (2010), besteak beste. Rotterdam, Londres edo Vienako jaialdietan aukeratutako No quiero volver a casa (2000) bere lehen film luzearen ondoren, Carrik bidaia bat hasi zuen bere guraso Roberto eta Ana Mariaren bila; intelektual eta militante iraultzaileak biak, 1977ko diktadura militarrak bahitu eta desagerrarazi egin zituen, Carrik 4 urte besterik ez zituenean. Bilaketa hori bere ondorengo film luzeetan ere islatu zuen: Los rubios (2003) eta Cuatreros (2017) lanetan.

Hutsunea ulertzeko saio horiekin batera, Carrik sexualitatea ere landu izan du bere zinemagintzan, arau, patroi eta jarrera normatiboen aurrean askatasuna eta autonomia aldarrikatuz: besteak beste, Geminis (2005) eta La rabia (2008) filmetan. Nabarmenen Las hijas del fuego (2018) filmean landu zuen sexualitatearen, zinemaren, askatasunaren, politikaren eta feminismoaren arteko lotura.

Zinema lanez gain, Carrik telebistarako saioak ere sortu izan ditu bere ibilbidean. Asterisco LGTBI+ Nazioarteko Zinemaldiaren sortzailea ere izan da.

Ohorezko Saria dela eta, Zinegoak-ek jakinarazi du ziklo berezi bat antolatu duela haren zinematografiari buruz; martxoaren 1etik 4ra bitarte, Carriren hainbat lan proiektatuko dituzte Bilbo Arten. Halaber, otsailaren 27an, inaugurazio ekitaldiaren bezperan, Las hijas del fuego filma proiektatuko dute BBK Aretoan. Solasaldia ere izango da Carrirekin eta Irantzu Varela kazetari eta ekintzaile feministarekin.


CAFek kontratu bat irabazi du Israelen

Summary: CAFek kontratu bat irabazi du Israelen. Tel Aviv hirirako tren arinen sistema bat eraikiko du, eta 98 tranbia egingo ditu.

CAF bere eskaera zorroa betetzen ari da 2022. urtearen hasieran. Zeelanda Berrirako 23 tren elektriko egiteko kontratuari eta Solaris filialak jasotako eskaera handiei beste bat gehitu die: 98 tranbia egingo ditu Tel Aviv hirirako.

Inguru horretan beste lan bat badu CAFek, eztabaida handia sorrarazi duena: Israelek okupatutako Jerusalem ekialdea eta Zisjordaniako hainbat kolonia judu lotuko dituen tranbia egiteko lehiaketa irabazi du. CAFeko langileek beraiek eta nazioarteko hainbat taldek lan hori ez egiteko eskatu diote enpresako zuzendaritzari, baina eskaerak alferrikakoak izan dira.

Tel Aviv ez da, ordea, nazioarteak militarki okupatutzat jotzen duen lurralde gisa hartzen, Israelgo estatuaren parte baizik. Are gehiago, nazioarteak Tel Aviv jotzen du Israelgo hiriburutzat eta han daude enbaxada gehientsuenak, hango gobernuak Jerusalem dela esan arren.

Hiri handia da Tel Aviv, 1,3 milioi biztanletik gora biltzen baititu bere metropolian, eta haren berrikuntzan ari da orain NTA Metropolitan Mass Transit Systems garraio publikoen agintaritza. Gush Dan eremuko garraio publikoko sistema nagusia eraikitzen ari dira, Israelen sekula gauzatutako garraio proiektu handiena da, duen bolumenagatik eta zailtasunagatik. Haren barruan dago Purple Line proiektua, CAFek eta Saphir enpresak elkarlanean eraikiko dutena.

Kontratu handia

Oso kontratu handia da, 1.015 milioi eurokoa. Horren barruan dago tren arinaren sistema bat diseinatzea, eraikitzea, finantzatzea eta 25 urteko epean mantentzea. Linea berria 27 kilometro luze izango da, eta 45 geltoki izango ditu, eta hiriko erdigunea (2000 Terminala) eta metropoliko ekialdea lotuko ditu. Amaierako zatian bi adarretan zatituko da: Bar Ilan Unibertsitateen eremura iritsiko da bat, eta ondoko Yehud-Monoson hirira bestea.

Tren arinaren sistema eraikitzeaz gain, zoru baxuko 98 Urbos tranbia hornituko ditu CAFek. Tranbia horiek ia 35 metro luze izango dira, eta bakoitzak bost modulu izango ditu. Horrez gain, proiektuak etorkizunean beste 32 unitate gehiago egiteko aukera ere biltzen du. Era berean, aukeratutako kontsortzioak seinaleztapeneko, energiako eta komunikazioetako sistemak hornitu eta linea 25 urtez mantentzeko lanak ere egingo ditu.

CAF Taldeari dagokion proiektuaren zatia 525 milioi euro baino gehiagokoa da, eta unitate berrien diseinua eta fabrikazioa, seinaleztapeneko, energiako eta komunikazioetako sistemak hornitzea eta proiektua integratzea biltzen du. Horri gehitu behar zaio SPV sozietatean duen % 50eko partaidetza, hark kudeatuko baitu linearen mantentze lana. Linea berria 2027. urtean guztiz operatibo egotea aurrez ikusi da.


Summary: Kontseiluak eta Behatokiak salatu dute euskararen dekretuaren zirriborroa «onartezina» dela. Paul Bilbao idazkari nagusiaren arabera, 2017 baino lehenagoko araudiarekin erkatuz gero «atzerapauso nabaria» de, eta «adarjotzea» deritzo Auzitegi Nagusiaren epaiaren ostean zirriborro honen edukia hainbeste luzatu izanari

«Ez dugu baztertzen kalera ateratzea dekretu hau salatzeko eta batez ere hau konpondu dezatela eskatzeko. Oraindik garaiz gaude bidegabekeria honi amaiera emateko». Paul Bilbao Kontseiluko idazkari nagusiak eta Agurne Gaubeka Behatokiko zuzendariak irmo salatu du Nafarroako herritarrei euskara erabili ahal izateko eskubidea dagoenik horiek bermatzeko mekanismoak ezartzen ez badira. Hala uste dute, administrazio publikoko lan deialdietan hizkuntzak baloratzeko Nafarroako Gobernuak bultzatu nahi duen dekretua «onartezina» dela eta «atzerapauso ukigarriak» dituela, ez soilik Uxue Barkosen gobernuak 2017an bultzatu zuenaren aldean, baita UPNk 2009an bultzatu zuenaren aldean ere.

UGTk jarritako salaketa baten aurrean, 2019ko urriaren 1ean, Nafarroako Auzitegi Nagusiak edukiz hustu zuen 2017ko dekretua. Haren ordezkoa 2020 hasierarako prest izango zuela zin egin zuen Maria Txibiteren gobernuak, baina bi urte behar izan ditu azkenik. Ostiralean, Nafarroako Gobernuak dekretuaren lehen zirriborroa aurkeztu zuen Funtzioko Publikoko Mahai Orokorrean.

Alta, asteburuan zirriborroa sakon irakurri ostean, haren inguruko iritzia kaleratu dute Kontseiluak eta Behartokiak, Iruñean egindako prentsaurreko batean. Zirriborroaren arabera, eremu ez-euskalduneko deialdietan, euskara ez da merezimendu gisa hartuko; bai, ordea, ingelesa, frantsesa edo alemana: «Hemen kontua da Nafarroan berezkoak eta ez-ofizialak diren hizkuntzen balorazioa lanpostu guztietara zabaltzen dela, eta horrek indarrean diren nazioarteko itunen kontra egiten du. Ez da ulertzen berezko eta ofiziala ez den hizkuntza baten ezagutza kontuan hartzea eta berezko hizkuntza baten ezagutza albo batera uztea», azpimarratu du Bilbaok.

«Adarra jo» izanaren sentsazioa du Bilbaok. Aspalditik iragarri zuena proposatu duelako gobernuak eta bitartean ehunka lanposturen deialdia atera direlako, hizkuntzen balorazioan euskarari baliorik eman gabe —adibidez, erizaintzeko lanpostuetan— . Zirriborroak, orain, sei hilabete inguruko bidea egin behar du, eta, bidean hura aldatzeko presio egingo badute ere, epe horretan beste hainbat lan deialdi publiko atera daitezkeela gogorarazi du Bilboak. Horregatik, nabarmendu du hilabeteotan ez litzatekeela deialdi publikorik atera behar. Epeen eta euskararen beraren «erabilpen politikoa» gaitzetsi ditu.

«Atzerapauso onartezina»

Bilbaok azpimarratu duenez, dekretuaren zirriborroa «atzerapauso onartezina» da. Hiru adibide jarri ditu. Lehenik, 2017 aurretik, UPNk bultzatutako araudi barruan, Nafarroako administrazio publikoko lanpostu guztietan %3ko balioa ematen zitzaion euskarari, eta gero, beste zenbaitetan, herritarrekin harreman zuzena dutenetan, %6koa. «Oraingo zirriborro honetan, batzuetan %0koa da, eta beste batzuetan %6koa da, baten batean %7koa. Hor badago atzerapauso ukigarri bat. Hainbat lanpostutan ez da euskararen ezagutza baloratuko».

Bigarrenik, eremu mistoan euskararen ezagutzaren balorazioa egingo zaien lanpostuen zerrendan bi postu falta dira: museoetako zaintzaileak eta adminstrari laguntzaileak. Bigarren kasu hori lanpostu garrantzitsua denez, Bilbaok espero du hutsune hori konponduko dela.

Hirugarrenik, «kezka handia» adierazi du eremu euskaldunean izango dituen ondorioez. Aurreko dekretuak, 2017koak, euskararen ezagutzari %11ko balioa ematen zion lanpostu guztietan, eta herritarrekin harreman zuzena dutenetan, %20-23koa. Artikulu hori ez zuen baliogabetu Nafarroako Auzitegi Nagusiak. «Aurkeztu den zirriborro berrian, lanpostu guztietan %11 baloratuko da euskararen ezagutza. Hor ere jakin nahi dugu nola interpretatuko den hemendik aurrera: ea aurreko dekretuak aurreikusitako lanpostuetan eta auzitegiaren bermea zuen artikuluarekin zer gertatuko den, halakorik ez baitago jasoa», azaldu du; hots, ez dio ezer herritarren arretarako lanpostuetan %20-23 baloratuko ote den edo %11.

Zirriborroak zer dioen jakinda, edukia aldatzera deitu ditu alderdiak: «Alderdi guztiei erantzukizunez jokatzeko eskatu nahi diegu; gobernuan daudenei eta gobernua sostengatzen dutenei. Marra gorri hau pasatzen utziz gero, duela hogei urte abian jarritako hizkuntza politiken muina berretsiko da», aipatu du Bilbaok. Hurrengo asteetan estrategia adostu eta, beharrezko bada, mobilizaziorako deia egingo dutela aurreratu du.

Gaubekaren analisia

Gaubekaren esanetan, dekretuak ez du ahalbidetuko eta bermatuko herritarrek administrazio publikoan euskara erabili ahal izatea. «Dekretuak hau legitimatuko du, eta berezko hizkuntzan bizi nahi duten herritarrak desberdinkeriaz tratatuko dira, eta beraien hizkuntza garatzeko oztopoak izango dituzte».

Gaubekaren arabera, zerbitzu zentraletan lanpostu bakan batzuetan atzerriko hizkuntzei baino puntuazio «zertxobait handiagoa ematea neurri erabat hutsala egitea da». Era berean, uste du lurralde osoko herritarrei euskarazko zerbitzua ukatzen zaiela, «baita eremu euskaldunekoei ere». Hegoaldean bizi direnei «bi aldiz» kalte egiten dietela nabarmendu du, beren herrian zerbitzuak euskaraz jasotzeko aukera gutxiago izango dituztelako eta zerbitzu zentraletan ere ez zaielako aukera hori bermatuko».

Azkenik, 2017ko dekretua kenduta, Gaubekak araudietan eman diren atzerapausoen errepasoa egin du. «Adibidez, 1994ko dekretuan, euskarari eremu euskalduneko lanpostu guztietan %10eko puntuazioa ematen zitzaion, eta %5ekoa eremu mistoan; 2009an, eremu euskaldunean %6, eta %10 herritarrekin harreman zuzenagoa zuten lanpostuetan, eta eremu mistoan, berriz, %3 eta %6koa. Dekretua proposatu duten alderdiek noraino heldu nahi dute? Hainbat urtean euskaldunen kontra egin dutenak baino harago joango dira?».

Gaubekaren ustez, merezimendutik harago joan beharko litzateke, eta «euskarazko lanpostuak sortu, hori bermatu ezean hizkuntz eskubideak urratu egingo direlako». Bere ustez, dekretu zirriborroak, urraketei aurre egin ordez, atzerapausoak baino ez ditu proposatzen.


Summary: Emakume bat eta haren hiru seme-alabak etxegabetu dituzte Barakaldon. Andrea indarkeria matxistaren biktima da. Dozenaka herritarrek protesta egin dute etxegabetzea gaitzesteko.

Alokabide Eusko Jaurlaritzaren alokairurako sozietate publikoak asmoa bete du, iragarria zenez. Barakaldoko (Bizkaia) emakume bat kanporatzeko prozedura eskatu zuen Alokabidek, eta gaur gauzatu da etxegabetzea azkenik. Operazioa burututa, etxerik gabe gelditu dira han bizi ziren emakumezkoa eta bere ardurapean dituen hiru seme-alabak.

Orain aste batzuk jakinarazi zuen Jaurlaritzak etxebizitza husteko aurreikusitako data. Datu hori argitara ateratakoan, hura salatzeko elkarretaratzea egin zuten Argitan emakumearen aholkularitza zentroko eta Berri-Otxoak bazterketaren aurkako plataformako kideek, urtarrilaren 10ean. Orduantxe, salatu zuten etxegabetu duten emakumezkoa indarkeria matxistaren biktima dela. Nabarmendu zuten andrea bereziki zaurgarria dela. «Lau seme-alaba ditu, horietako hiru adingabeak; indarkeria matxistaren biktima da, eta udaleko gizarte zerbitzuek egiaztatuta daukate kaltebera dela», adierazi zuten orduan. Etxegabetzea irmo salatu dute gaur ere: dozenaka lagun bildu dira protesta egiteko.


Summary: Erabat aske da Gorka Fraile euskal presoa. Baldintzapean aske zegoen 2020ko apiriletik. 24 urteko zigorra osorik bete du.

Baldintzapean zegoen, eta gaur utzi dute erabat aske Gorka Fraile preso durangarra (Bizkaia). Etxerat-ek jakinarazi duenez, 24 urteko espetxe zigorra bete du, osorik.

2020ko apiriletik zegoen baldintzapean aske, eta aurretik hirugarren graduan eduki zuten, 2020 hasieratik, Iruñeko kartzelari lotuta. Preso eria zen.


Summary: Hasi da joaldun hotsa Iturenen eta Zubietan. Izurria gorabehera, inauteriak ospatzea erabaki dute gazteek, baina kanpotarrei ez joateko eskatu diete.

Hartza dantzan, eta joareak danbadaka. Neguaren gorrian, lurra iratzartzeko hotsak aditzen hasi dira Iturenen eta Zubietan (Nafarroa).

Koronabirusaren izurriak ez ditu gelditu, nahiz eta inguruko hainbat herritan inauteriak bertan behera utzi dituzten; esaterako, Leitzakoak joan zen astean. Zubietan eta Iturenen jaiak ospatzea erabaki dute, baina normalean herriotan jasotzen dituzten bisitariei ez joateko eskatu diete.

Atzo, Iturengo joaldunak puska biltzen aritu ziren.

Herritik kanpo inor gutxi zegoen, Jagoba Manterola Foku agentziako argazkilaria iturendarrak Euskalerria irratiko Metropoli forala saioan gaur kontatu duenez.

Manterolaren arabera, inauteriari benetakotasun kutsua eman dio turistarik ez egoteak. Bera haurra zeneko giroa etorri zaio gogora: «Orduan, karroza batzuk baziren, gutxi baina baziren. Joaldunak ere bai. Eta jendea etortzen zen, baina gutxi. Kulturako jendea etortzen zen. Barojatarrak edo Oteiza bezalakoak. Margolari pila bat. Bidasoko lurralde hau kulturalki beti izan da erreferentzia bat, mendeetan. Agian horretara itzultzen ari gara, modernitate puntu batekin».

Gogoratu duenez, azken urteotan hamar bat autobus eta hainbat auto heldu izan dira inauteriak ikustera. Horrek herriak berak duen biztanleria bikoizten duela azaldu du.

Zubietan, urtarrilaren 15ean erabaki zuten inauteriei eustea, eta Iturengoek ere baiezkoa eman zioten proposamenari.

Edonola ere, neurri bereziak hartu dituzte. Esaterako, Zubietako otorduetan hirurogei pertsona bakarrik hartuko dituzte estalpean, eta zerrenda bat osatu dute izena emandakoekin.

Horrez gain, musika emanaldia bakarrik gaur eta bihar egingo dute, dantzarik gabe, eta, bazkaria bezala, bakarrik gazte taldeetako kideentzat.


Summary: EAEko Fiskaltzak ez du egokitzat jo ziurtagiria eremu gehiagotara zabaltzea. Argudiatu du Eusko Jaurlaritzak ez duela aurkeztu establezimendu gehiagotara zabaltzeko beharra justifikatzen duen daturik. Orain arte erabili den moduan erabiltzen jarraitzearen alde agertu da. Bihar hartuko du behin betiko erabakia EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak.

EAEko Auzitegi Nagusiko Fiskaltzak egokitzat jo du Eusko Jaurlaritzaren eskaera, eta COVID ziurtagiriaren erabilera otsailaren 13ra arte luzatzearen alde agertu da, baina ez du ontzat jo eremu gehiagotara zabaltzea. Eusko Jaurlaritzak ostegunean eskatu zuen COVID ziurtagiriaren derrigortasuna otsailaren 13ra arte luzatzea, eta orain arteko establezimenduetan ez ezik —esaterako, tabernetan, gimnasioetan, ospitaleetan eta zahar etxeetan— hoteletan, turismo ostatuetan eta joko aretoetan ere eskatzea. Fiskaltzak dio Jaurlaritzak ez duela eman ziurtagiria beste eremu batzuetara zabaltzeko beharra justifikatzen duen datu zehatzik, eta, beraz, ezin duela eskaera hori ontzat jo. EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak bihar aztertuko du fiskaltzaren txostena, eta erabaki bat hartuko du.