Summary: Emakume bati eraso diote Legorretan, kalean. Bart gauean gertatu da erasoa, eta lekuko batzuek eman diote abisua Ertzaintzari. Atxilotu egin dute emakumearen bikotekidea, 33 urtekoa. Talde feministak protesta antolatu du, eta udalak bat egin du.

Herrian izandako eraso matxista baten berri eman du Legorretako Udalak: jakinarazi du bart gauean emakume bati eraso ziotela. Ertzaintzako iturriek BERRIAri azaldu diotenez, 33 urteko gizonezko bat atzeman zuten, bikotekideari eraso egitea leporatuta. Kalean gertatu zen erasoa, 22:40 aldera, eta hainbat lekukok ikusi zuten. Haiek eman zioten abisu Poliziari.

Hain justu, «herritarrek izandako jarrera» goraipatu du Legorretako Udalak. Udaleko bi taldeek adierazpen bat izenpetu dute: erasoa jasandako emakumeari babesa agertu diote, eta gogora ekarri dute bart gaueko erasoa ez dela «kasu isolatu gisa hartu beharrekoa», egiturazko arazoa baizik. «Guzti-guztien zeregina da indarkeria horri aurre egitea. Erakundeena, haien lana baita indarkeria hori saihesteko bideak jartzea, prebentzio lana egitea, eta biktimak babestea. Eta baita herritarrena ere: isilik ez geratuz, erasotzaileen jarduna salatuz, eta biktimak errespetatuz eta zainduz».

Legorretako talde feministak protesta antolatu du arratsalderako, eta udalak bat egin du deialdiarekin: 19:30ean, plazan. Gipuzkoako Foru Aldundiak bat egin du deialdiarekin.


Kragh Andersen, gelako argiena

Summary: Kragh Andersen, gelako argiena. Danimarkarrak bigarren garaipena lortu du aurtengo Tourrean, adimena eta indarra uztartuta. Saganek amore eman du maillot berdearen borrokan. Faboritoak lasai izan dira, biharko erlojupekoaren zain

Tour izugarria ari da osatzen Sunweb taldea, eta ginga jarri dio gaur, Soren Kragh Andersenek 19. etapan lortu duen garaipenarekin. Danimarkarrak ihesaldi ona harrapatu du, eta gero, ezustean hartu ditu aurkari guztiak. Aldamenean zituen Greg Van Avermaet eta Matteo Trentin (CCC), Peter Sagan (Bora), Sam Bennett (Deceuninck), Jasper Stuyven (Trek)… Alta, Sunwebekoak ustekabeko mugimendua egin du 15 kilometroren faltan, eta bakarrik egin du helmugara arteko bidea. Adimen eta indar erakustaldia egin du, aurrez Lyonen, 14. etapan egin bezala.

Borroka handia izan da eguneko ihesaldia osatzeko. Azken aukera zuten ehiztariek, eta ez zuten alferrik galdu nahi. Ordea, Borak kontrolpean eduki nahi zuen egoera, Saganek tarteko esprintean kolpea eman ziezaion Bennetti maillot berdearen borrokan. Hori horrela, Remi Cavagna (Deceuninck) izan da aurrera egitea lortu duen bakarra. Frantziarrak 115 kilometro egin ditu buruan, harik eta esprintaren aurretik atzetik zetorren multzo batek harrapatu duen arte. Borak ez du muinoetan Bennett atzeratzerik lortu, eta esprintera iristerako, amore eman du Saganek.

Hortik aurrera, eraso eta kontraeraso ugari izan dira. Klasiko itxura hartu du lasterketak, ibilbidea lagun, eta helmugatik 30 kilometrora osatu da gerora arrakasta izan duen ihesaldia. Klasikozalez eta esprinterrez osatutako maila handiko multzoa zen. Kragh Andersen ez zen, menturaz, apusturik garbiena, baina etekina atera dio Tour honetako gorputzaldiari. Trentinek piztu du sua, Saganek itzali egin du, eta ziklistak esfortzutik osatzen ari ziren unean jo du danimarkarrak. Ziztu batean atera da, eta berehala zabaldu du tartea. Pedalkada bakoitzarekin hurbilago zuen garaipena, atzean ez baitzegoen akordiorik. Garaipena ospatzeko nahi adina denborarekin iritsi da helmugara. Haren atzetik Luka Mezgec (Mitchelton) eta Stuyven sartu dira, 53 segundora.

Tropelak, berriz, 7.38ko atzerapena izan du. Tramite hutsa izan da sailkapen nagusiko ziklistentzat. Bihar azken estutua egin beharko dute, aurtengo Tourreko erlojupeko bakarrean. 36 kilometroko saioa izango da, eta zatirik handiena laua den arren, amaieran La Plance des Belles Filles (5,9 kilometro eta %8,5eko pendiza) igo beharko dute. Maillot horiaren lehian, Primoz Roglicek (Jumbo Visma) 57 segundoko abantaila defendatu beharko du Tadej Pogacarren (UAE) aurka. Podiumaren borroka, berriz, Miguel Angel Lopez (Astana) eta Richie Porteren (Trek) artean egongo da. Kolonbiarra 1.39ko errentarekin iritsiko da. Mikel Landak (Bahrain), berriz, bosgarren postua defendatzea izango du helburu. Podiuma urrutiegi dauka, 2.01era.


Amaieretan aditua

Summary: Amaieretan aditua. Biel Mesquida Castelló de la Planan jaio zen, Valentzian (Herrialde Katalanak), 1947an. 1973an argitaratu zuen L’adolescent de sal eleberria, eta 1974an idatzi arren, 1985ra arte ezinezko egin zitzaion El bell país on els homes desitgen els homes poesia liburua argitaratzea. Zazpi narratiba lan eman ditu argitara, guztira, bost eleberri, eta hiruna poesia zein ez-fikziozko liburu. Kataluniako Generalitatek ematen duen Literaturako Premio Nazionala jaso zuen 2006an Els detalls del món lanagatik, eta Llefre de tu du azken argitalpena, 2012koa.

Idazlea Paristik iritsi berri da, Louvren Vermeer-en erakusketa bat ikusi ondoren. Uste dut burua nahasi didala Vermeerrek argia margotzeko duen modu horrek. Edo koloreak argiaren bidez margotzeko moduak. Eta eguneroko, etxeko, ohiko gaiak erabiltzeak: emakume bat lepoko bat jartzen, geografo bat bere bulegoan, dama bat eskutitz bat idazten, neska bat birjinala jotzen… Ikusgarritik ez dauka ezer neskame bat kopa bat esnez betetzen ikusteak. Esnezalea izena du mundu osoan ezaguna den Vermeerren margolan batek. Zergatik? Horra margolariaren eta materialaren batasuna: argi hotza leihoan behera, arreta guztia zumezko saski batean edo ogi puska batean. Dena da ederra maitasunez begiratzen duenarentzat. Errealitate aztoragarri horretan bizi da idazlea, eta zur eta lur uzten dute inguruko gertakizunek, atsekabeturik. Urrutira gabe, atzo iluntzean kalean topatutako lagun batek, erdi negarrez lepotik heldu, eta esan zion lau garagardo hartu zituela, ama zahar etxe batean utzi berri zuelako, alzheimerrak jota. Horrek saminduta zeukan. Baina are gehiago samintzen zuen logelako atea giltzaz itxi beharrak, gauean amak hilko zuen beldurrez. Hori da errealitatea? Amets batean bezala sentitzen nintzen: malenkonia lekualdatzen, kondentsatzen eta sakabanatzen, udazkeneko ilunabar batean, ziklogenesi katastrofiko eta guzti. Zer gertatzen da gizon batek ez badaki nola desiratu, gozatu eta maitatu, edo ezin badu, edo nahi ez badu? Ia beti izaten duzu ziurtasun faltsu hori, ustez kontakizunaren hari guztiak ulertu dituzulakoa, nahiz eta oraindik ez dakizun pertsonaia nagusiak, lehen pertsonan idazten duen horrek, agertokiaren erdian azaldu nahiko duen, ikusleengandik oso hurbil, ahots gora esateko zerk sentiarazten dion; zerk pentsatzen duen bera, zerk sortzen, zerk erakusten. Ganga opakuaren kristalei distira ateratzea da nire lana. Badakit. Eta gero eta zailagoa egiten zait gangaren lilurari ihes egitea. Izugarri erakartzen nau metalezko mineralen inguruko harri horrek, interes praktikorik ez duen horrek. Eta galdu egiten naiz material horren opakutasunaren gogorduretan: material hori piztu egin behar da kondairaren distirekin, horren bidez erakutsi ahal izango baitu itxurazko iluntasunaren barruan daraman informazio misteriotsu, distiratsu eta egiazkoa. Peoi lanak, ezerezaren kaligrafoen lanak, irakurlearen buztinean aztarna uzten dutenak. Ez dakit gehiegi asaldatzen ote naizen ihes egiten didan protagonista bat esplikatzeko: aingiraren natura du, Llull maisuak esango lukeen moduan, eta eskuetan labaintzen zaizu, harrapatu uste duzunean. Ehiztariak pazientzia handiagoa behar du. Halaxe aholkatzen zien Pla maisuak idazteko bizio zentzugabe hori zutenei. Ehiztaria bezalakoa izan beharra dago: arretatsua, pazientzia handikoa eta eretismora jotzen dakiena (ileak lazten zaizkizun une hori), txoria begien bistan eduki orduko prest egon eta airean ehizatzeko. Nik arrazoiarekin sentitzen dut, eta zuk sentimenarekin arrazoitu: ezin elkar ulertu inoiz. Agian komeni da azaltzea nolakoa den agertokia, gizona ispilu bihurtzen baita han, eta segidan galdu, beti ispilu irudien artean. Emakumea han atzean, gazte, leiho aurreko ohean eserita, itsasoaren edertasunari begira. Konposizio horrek Edwad Hopper maitearen giro batera eraman dezake irakurlea. Ez da zertan hain perfekzionista izan. Antonioni edo Bergmanen sekuentzia bat ere izan zitekeen, Frantziako zinema moralistako sekuentzia bat, mundua eta giza harremanak ikusarazten dizkiguna. Gizonak ez dauka proiekturik. Badaki desiratua izan litekeen emakume baten gorputza dagoela han. Ihes egiten die beste gorputzarekin elkartu dezaketen hitzei. Oihal babesgarri bat dauka, berak irundakoa, inolako sentimendurik, inolako emoziorik, inolako aztoramenik ateratzen ez uzteko. Izan ere, adi-adi begiratzen badiogu, ispiluen islen eta argi-ilunen artean, ohartuko gara barnean zabaltzen hasia zaiola aztoramenaren atsegina: hanketatik gora doakion eroaldi bat, mendeak bezain geldoa. Gizonak gelara begiratu du, han emakumeak apur bat aurrerantz mugitu baitu eskuineko oina. Ilunabarreko argiaren belusak purpuraz tindatzen du emakumearen gorputza. Baina, emakumearen jarrerari alde guztietatik darion itxaronaldi horretan, ez da jestu handi baten adorerik ageri. Jakin egin behar da erantzi duen soinekoaren toles bakoitza irakurtzen, soinekoa ohazal granate margul baten gainean datzan honetan. Gorputz gazte hori ukitu duen gauza bakoitza ez dago modu konbentzionalean jarrita. Ikusi gabe ikusten dut emakumea; sentitu gabe sentitzen dut; desagertu egiten da, eta, bat-batean, ustekabeko itzal batean, hantxe dago. Gizonari iruditzen zaio aspaldi-aspalditik dagoela hantxe. Haren presentziaren pertzepzio biziak ez du ezeztatzen bereiztearen arte bat, barrua puskaka desegingo balitzaio bezala baita ikusten duenean nola doan denbora batere gupidarik gabe. Ez du esaldi luzerik esaten. Pentsatzen al du esaldi luzerik? Ametsez beterik dauka burua, elkarganatzez, ihesaldi librez, lorratzaz eta aztarnaz. Itsasoko kresal usain biziak erne-erne edukiarazten dizkio zentzumenak. Aspaldi hasia izan zitekeen historia, letretatik urrun, alproja gay batek uko egin zionean Rosarekin harremana izateari, arrats euritsu batean. Pentsatuko zuen bien sexualitateak ez zirela objektu beren gainean oinarritzen. Gai zen esaldiek arnasa hartzeko moduko isiltasunak idazteko, eta berak nahi zuen tokira eramaten zuten esaldi horiek. Entzun itxitako leihoen zirrikituetatik sartzen den itsasoa. Haize handia dabil. Lehen, hareazko kala txikira jaitsi da: bi haitz eta itsaslabar baten artean itxita dago, enbataren algez josita. Aurrean dituen posidoniazko bi bola marroi eta iletsu hartu ditu, bonbilla halogeno batek argitzen dituenak. Xaboi belarraren bi sasiko lore dira. Ozen esan du, eta badaki zerbait hedatu dela emakumea ohean etzanda itsasoaren isiltasuna entzuten ari den gelarantz. Espazioaren emultsioa. Denboraren konbultsioa. Koloreen indarra. Soinuen garbitasuna. Zetaren ukitua. Emateak berez dakar ukatzeko aukera ere. Bizitza oso baten hatsa dastatzen ari dela sentitzen du gizonak. Zerbaitek ez dio uzten emakumea ohean datzan gelan etzaten. Irudimenezko plazeraren galera nahasi egiten da ur jauzian desagertzen den ibaiaren mugimenduarekin. Ni aurrera noa, nire ibilbidean eta harenean. Bata bestearengana goaz bide arrotz batzuetatik. Kikara bat txikitu da, halaxe, lehor. Kikara aparta zen, baina aurrerantzean ez zen lehengoa izango. Ezinezkoa zen denboran atzera egitea, emozioak sortzen dituzten olatuak gelditzea ezinezkoa zen bezalaxe. Niri laztan samur amaigabeak ematea nahi nuke, behin eta berriz, haurtxo bat ferekatzen den bezala. Literatura ez dago ideiekin egina, hitzekin baizik. Hitzek erritmoarekin dantzan egiten dutenean, ideiak batu egiten zaizkie, koreografia horren harmoniak liluratuta. Maiteminduta dagoenaren begiekin begiratzen zidan. Begirada epela zen, eta nik erakarria zirudien. Ez ziren begi irrikatsuak, baizik gauza garrantzitsu bati so dagoenaren begiak. Olatuen eta haizearen zalapartak ispiluak eta islak zikintzen ditu zipriztin lausogarriz. Hala, ahal izan duzun modu bakarrean bizi izan duzu maitasun hau, iritsi aurretik galduta. Itzulpena: BERRIAko Euskara Taldea


Summary: 'Akelarre' filma aurkeztu du Pablo Aguerok. XVII. mendearen hasierako Euskal Herrian sorkingeria leporatu zieten neska batzuen istorioa kontatzen du pelikulak.

Pablo Aguero zinemagile argentinarrak Akelarre filma aurkeztu du, gaur goizean, Donostiako 68. Zinemaldiaren Sail Ofizialean. Lehiaketan eman duten lehendabiziko filma da, eta Kursaaleko auditoriumean izandako emanaldian oso harrera ona izan du. Euskaraz eta gaztelaniaz filmatutako pelikula da Akelarre.

1609. urtean kokatu du istorioa Aguerok, Euskal Herriko kostaldeko herri batean. Hara iritsiko da, inkisizoaren ordezkari, epaile bat, eta haren aginduz, berehala eramango dituzte atxilotuta bost neska gazte sorginkeria leporatuta. Epaileak akelarreetan parte hartu izana egotziko die emakumeei, eta, hori frogatu ahal izateko, behar duen guztia egingo du. Herriko gizonak itsasoan egonik eta jakinda herrira ilargi betearekin itzuliko direla, neskak saiatuko dira atxiloaldia luzatzen, ez ditzaten berehala erre.

Euskal aktore gazte talde bat da filmeko protagonista (Amaia Aberasturi, Garazi Urkola, Irati Saez de Urabain, Jone Laspiur, Lorea Ibarra), eta Alex Brendemuhl aktore kataluniarrak bete du inkisizioaren epailearen rola.

Filmaren musika, berriz, Maite Arroitajauregik eta Arantzazu Callejak konposatu dute.

Ez da hau Pablo Aguerok Donostiako Zinemaldian parte hartzen duen lehenengo aldia, 2015ean Eva no duerme filmarekin lehiatu baitzen Sail Ofizialean.

Cannestik dator Ozon

Akelarre-rekin batera, beste film bat sartuko da gaur Urrezko Maskorra lortzeko lehian; François Ozon zinemagile frantziarraren Été 85. Cannesko Zinemaldiak aurtengo ekitaldirako aukeratutako filmetako bat zen hori, baina zinema jaialdi hori bertan behera gelditu zenez, haren zigiluarekin iritsi da Donostiara.

Ez da hau izango Ozon Donostiako Zinemaldian lehiatuko den lehengo aldia ere. 2012an Urrezko Maskorra eskuratu zuen Dans la maison lanarekin, eta 2014an Una nouvelle amie aurkeztu zuen Sail Ofizialean.


Summary: Murru bat eraiki dute Baionako suprefeturaren aitzinean, blokeoa salatzeko. Herritar andana suprefeturaren atarira joan da bakegileek deituta, eta adreiluak bata bestearen gainean jartzen hasi dira. Jean Rene Etxegarai Euskal Elkargoko lehendakariak jarri du adreiluetako bat. Egun osoan izan dira egitasmoak Ipar Euskal Herriko 22 herritan. Baionan amaitu dute, suprefeturaren aurrean.

Goizeko 11:00etan hasi da egitasmoa, 30 urte aski da lelopean, herrietan antolaturiko ekitaldiekin. Eguerdian, ordea, auto karabana geldoak ziren hastekoak Maule, Donibane Garazi eta Hendaiatik (Lapurdi). Frantziako Gobernuak Baionan duen Suprefeturaren aitzinean elkartuta amaitu dituzte mobilizazioak, eta, bertan, harresi bat eraikitzen hasi dira suprefeturaren atzinean, salatzeko presoen eskubideen alorrean «murru baten aitzinean» daudela eta egoera blokeatuta dagoela.

Herritar andana batu dira, eta adreiluak pilatzen hasi dira bata bestearen gainean, suprefeturaren atarian. Adreiluetako bat jarri du Jean Rene Etxegarai Euskal Elkargoko lehendakari eta Baionako auzapezak. Haren esanetan, euskal presoentzat «heriotza zigorra berrezarri du Frantziak», eta hori «onartezina» iruditzen zaio: «Desobedientzia ekintzan parte hartu dut, hori delako modu bakarra Emmanuel Macron presidenteak entzun gaitzan».

Harresia eraiki ostean, Anaiz Funosas Bake Bideko lehendakariak hartu du hitza: «Eraiki dugu pareta, Frantziak bake prozesuaren aurrean ezarri digun pareta, eraitsiko dugun pareta. Arriskuak hartzeko prest gara. Hastapena baizik ez da, azkeneraino joanen gara».

Goizean, eskuorriak banatu dituzte, presoen egoera azaltzeko; besteak beste Baionako merkatuan ibili dira. Poliziak kanporatu ditu, ordea, debekatua dela esanez. Beste hainbat tokitan grafitiak egin dituzte euren aldarrikapenak zabaltzeko.

Mobilizazioa «inflexio puntua» izango dela esan zuen irailaren hasieran Mixel Berhokoirigoin bakegileak; «gobernuei sinetsarazi nahi diegu ez dela beste biderik».

Berhokoirigoinen arabera, bake prozesua «geldirik» dago, eta egoera «larria» eta «arriskutsua» da. Igor Gonzalez Sola euskal presoaren heriotza horren adibide gisa jarri zuen. Frantziako espetxeetan ere arrisku bera dagoela ohartarazi zuen, eta prokuradoreen jarrera «probokatzailea» salatu zuen.

Datozen egunetan etorriko diren erabakiei begira ere antolatu dute mobilizazio eguna. Izan ere, Irailaren 24an Frederic Haranburu Xistor euskal presoaren baldintzapeko askatasun eskaera aztertuko dute berriz, eta Jakes Esnalek egindako eskaerari erantzungo diote.


Summary: Izurriari eta haren ondorio sozialei aurre egitea izango da Sorturen xedea urte politikoan. Alderdiak laugarren konferentzia politikoa egin du, eta erronken artean kokatu du «salbuespenezko» espetxe legeria amaitzea eta EH Bildu indartzea.

Sortuk bere laugarren konferentzia politikoa egin du gaur goizean, Donostian duen egoitzan, Zer egin? lelopean. COVID-19aren izurriak hala behartuta, telematikoki egin dute konferentzia, eta Arkaitz Rodriguez idazkari nagusiaren hitzaldiarekin itxi dute saioa.

Rodriguezek azaldu duenez, lau erronka nagusi izango ditu Sortuk hasi berri den urte politikoan, eta horietan aurrenekoa izango da pandemiari aurre egitea, «kontrolatuta egotetik urrun» dagoelako: «Berandu eta gaizki aritu zirenek berandu eta gaizki egiten jarraitzen dute. Korrika eta presaka egin zuten deseskalatzea, eta harrezkero ez dituzte hartu behar ziren neurriak, egunotan kaleak hartu dituzten irakasle eta erizain eta medikuek nabarmen utzi duten bezala». Rodriguezek nabarmendu duenez, bigarren olatuko kutsatu eta hildako kopurua “onartezina” da, eta erantsi du egungo egoerak “guztion ardura” eskatzen duela: “Norbanakoena, familiakoena, komunitatearena, baina bereziki, administrazioarena. Horregatik diogu ez dugula onartuko ardura guztia jendearen bizkar gainean jartzea. Beste behin ere, behekooi dagokigu administrazioak faltan duen ardurarekin jokatzea; interes pertsonalen gainetik interes komunitarioak jartzea”.

Pandemiak eragindako krisi sozial eta ekonomikoari aurre egitea izango da Sorturen beste zereginetako bat: “Sortu eta ezker abertzalea krisi sozial eta ekonomikoaren ondorioei eman beharreko erantzunaren lehen lerroan egongo dira; emakumeekin, langileekin, pentsiodunekin, prekarioekin, langabeekin, gazteekin batera”. Rodriguezek gaineratu duenez, “neoliberalismoak sustatzen duen indibidualismo eta indibidualizazioaren aurrean, indarrak artikulatzeko apustua” egingo du hark zuzentzen duen alderdiak: “Ez dugu onartuko krisi honen kostuak beste behin betikoen bizkar gainean jartzea”.

Bestelako espetxe politika baten beharra ere nabarmendu du Rodriguezek, eta eskatu du “preso, iheslari eta deportatu politikoen etxeratzeko bidean, salbuespenezko legeria amaitzea”. Haren esanetan, euskal gizarteak “elkarbizitza eta bakea” nahi ditu, baina “ez dago hitz egiterik elkarbizitzaz eta bakeaz euskal preso politikoek espetxean jarraitzen duten bitartean, eta euren senideek errepidean hiltzen jarraitzen duten bitartean”.

Azkenik, EH Bildu indartzeko helburua adierazi du, “ezker subiranismoaren antolakunde nagusia” den heinean: “Herri gisako erronka global eta generazional eta estrategiko horiei erantzun baikor eta eraginkor bat eman ahal izateko ahalmena, indarra, gaitasuna, talentua eta anbizioa dituen indar politiko bakarra da”. Gogorarazi du ekainean kongresua duela EH Bilduk, eta, ildo horretan, azaldu du “Sortuko kidegoak eta ezker abertzaleko kideek ekarpen berezia” egingo diotela EH Bilduren kongresu horri eta federazio subiranista indartzeari. “Erronka argia da; EH Bildu errealitate organizatibo gisa indartzea herriz herri, eta datozen urteetan herri honen instituzio nagusiak ere eskuratu ahal izateko prestatzea”, Rodriguezek esan duenez.

Zerbitzu publikoak eta burujabetza

Koronabirusaren izurriaren testuinguruan, Sortuk ezinbestekotzat jo du “zerbitzu publikoak indartzea” eta administrazio publikoaren esku hartzea “areagotzea” ekonomian: “AHT bezalako egitasmo zalantzagarriak edo zentzugabeak gelditu beharra dago, eta horietan xahutzen ari diren dirutzak gastu sozialetara edo ekonomikoki nahiz sozialki errentagarriak izango diren inbertsioetara bideratu”. Erreforma fiskal “sakon” bat ere premiazkotzat jo du Rodriguezek, “fiskalitate benetan aurrerakoia, progresiboa eta ekitatiboa izateko; behingoz, gehien dutenen gehiago ordain dezaten”.

Bestalde, burujabetza ere beharrezko jo du: “Batzuek esango dute ez dela tokatzen; orain garrantzitsua dela krisi ekonomiko eta sozialari aurre egitea. Eta ados gaude: lehentasunezkoa da pandemiaren adar guztiei aurre egitea, baina horretarako beharrezkoa da burujabetza”. Rodriguezen arabera, burujabetza “ez da bandera kontu bat edo identitate kontu huts bat; burujabetza lotuta dago lan eta bizi baldintzak duintzeko aukerarekin, pentsio sistema publiko eta duin bat eraikitzeko aukerarekin, lan eta bizi baldintza duinak sortuko dituen euskal esparru ekonomiko bat eraiki ahal izatearekin. Finean, burujabetza lotuta dago kalitatezko eta benetako demokrazia bat eraikitzearekin; ongizate handiagoarekin”.


Summary: Kasuek nabarmen egin dute gora Hegoaldean: 932 positibo. Guztira, 12.746 PCR proba egin dira, eta egindako proba guztien %7,31k eman dute positibo. Nafarroan bi pertsona hil dira azken orduetan, eta Bizkaiko zahar etxeetan hiru egoiliar.

Datuak eman dituzte Hegoaldeko osasun sistemek, eta jakinarazi dute azken orduetan positiboek nabarmen egin dutela gora Hego Euskal Herrian. Hain zuzen, 12.746 PCR proba egin dituzte, eta horietatik 932 pertsonak eman dute positibo, aurreko egunean baino 139 gehiagok. Hau da, egindako proba guztien %7,31k eman dute positibo. Gainera, Nafarroako Gobernuak hiru heriotzaren berri ere eman du: 92 urteko emakume bat eta 97 urteko beste bat hil dira.

Lurraldeka, eta aurreko egunetako joerari jarraituz, Nafarroan atzeman dituzte kasu gehienak. Gainera, gorakada egon da azken orduetan: 334 positibo detektatu dira, atzo baino 57 gehiago. Gainontzeko hiru lurraldeetan ere gora egin dute datuek: Bizkaian 266 positibo atzeman dituzte, atzo baino 34 gehiago; Gipuzkoan 229 izan dira, aurreko egunean baino 39 gehiago; Araban, berriz, 98 beste kasu egon dira, hamahiru gehiago. Beste bost positiboak EAEtik kanpo bizi diren herritarren artean jasotakoak dira.

Ospitaleak ere betetzen hasi dira, eta azken egunetan gora egin dute ospitaleratze datuek ere. Hegoaldeko ospitaleetan beste 57 pertsona ospitaleratu dituzte azken orduetan, eta, beraz, guztira, 525 pertsona daude ospitaleetan. Areago, zaintza intentsiboen unitatean 69 pertsona gaixo daude ospitaleratuta.

Eusko Jaurlaritzak astelehenean emango ditu herriz herrikako datuak eta R0 indizea, asteburuko datu guztiak bilduta. Nafarroako Gobernuak, ordea, azaldu du non atzeman dituzten positibo gehien: emandako informazioaren arabera, kasu gehienak Iruñean detektatu zituzten, baita Erriberan ere. Halere, nabarmendu dute azken horiek «garrantzia gutxiagokoak» direla. Adin tarteari dagokionez, batez ere 45 eta 59 urte artekoen artean atzematen dituzte positibo kasuak, eta, batez besteko adin tartea 41,9 urtekoa da. Ondorioz, gobernuak ohartarazi du joera aldaketa bat dagoela. Haren arabera, udarako lehen hilabeteetan positibo ematen zutenen profila orain baino gazteagoa zen.

Bizkaiko zahar etxeetan, hiru hildako

Bizkaiko Foru Aldundiak jakinarazi duenez, azken orduetan zahar etxeetako hiru egoiliar hil dira birusaren ondorioz, eta, beraz, guztira, 47 dira bigarren olatuan egoitzetan hildakoak. Datu gehiago ere eman ditu; besteak beste, adierazi du egun 123 kasu positibo daudela, eta horietatik 27 ospitalean. Areago, langileen egoera zein den ere azaldu du. Hain zuzen, gaur-gaurkoz, 99 langilek eman dute positibo, eta beste 59 bakartuta daude, proben emaitzarik gabe. Guztira, hamahiru egoitzetan daude kasuak.


Summary: Aitortza bat egunerokoa poesia bilakatzen duen begiradari. Carlos Canovas argazkilariak Kulturaren Vianako Printzea saria jaso du, bere ibilbidearengatik eta fotografia artistikoaren berritzaile izateagatik. Argazkilari batek Nafarroako kultuaren sari nagusia jasotzen duen lehen aldia izan da.

Eguneroko paisaietan murgildu, atentzio handirik ematen ez duten xehetasunetan fokua jarri, eta pausaz begiratu. Pentsatu, landu, aurkitu; begirada eraiki. Pasioz. Argazkigintza hori izan da betidanik Carlos Canovas argazkilariarentzat: pasioa. Eta hori aitortu dio orain Nafarroako Gobernuak, 2020ko Kulturaren Vianako Printzea saria hari emanda. Canovas Hellinen (Espainia) jaio zen, 1951n, baina urte horretatik bertatik Iruñean bizi izan da, eta han eman zituen lehen urratsak argazkilari gisa ere. Berrogei urteko ibilbidearen ondoren, errekonozimendua iritsi zaio.

Argazkilariaren lana ezaugarritzen duen bere unibertsoak eta bere begirada bereziak ekarri diote Nafarroako Gobernuaren aintzatespena; baina baita argazkilaritzarekiko duen grina ere, berak azpimarratu duen bezala, «pasiorik gabe ez baitago kulturarik; pasiorik gabe ez dago arterik». Canovasentzat argazkilaria izatea da, hain zuzen ere, «norbere unibertsoa aurkitu eta eraikitzea; haren gainean eta bertatik argia egitea, eta, horren bidez, leku eta denbora zatitxoak ahanzturatik berreskuratzea eta gordetzea», saria emateko ekitaldian adierazi duenez.

Maria Txibite Nafarroako presidenteak eman dio saria, gaur eguerdian Erriberrin egindako ekitaldian. Iruñeko Ateneoak aurkeztu zuen Canovasen hautagaitza, argudiatuta haren ibilbideak «profesional onartu eta miretsia» bihurtu duela, eta Nafarroako eta Espainiako museo eta arte zentroetan erakutsi dituela lanak. Sari hori jaso duen lehen argazkilaria izan da. Ekitaldian Canovasek eskerrak eman dizkie Nafarroari, bere familiari, eta erkidegoko gainontzeko argazkilari guztiei: «Badakidalako, haiek bezala, zer den egunero borrokatzea argazkigintzaren mundu konplexu eta zirraragarri honetan; mundu gogor eta zoragarri, batzuetan hain ziztrin eta bestetan hain eskuzabal honetan».

Canovasi gaztetatik piztu zitzaion argazkigintzaren munduarekiko interesa, aitak bultzatuta, eta 1972an bere lehen kamera profesionala eskuratu zuen. Azkar utzi zuen alde batera orduko gizarteak markatutako bidea, eta urte haietan nagusi zen argazkigintza eredutik aldendu zen. Narratiba baino gehiago, poesia bilatzen zuen: «Nire argazkien mundua beste nonbait egotea nahi nuen: poesia intimoaren munduarekin antz handiagoa izatea, kontakizun sozialarekin baino». Horretarako, ezohiko agertokiak aukeratzen zituen fotografietan islatzeko: erdigunea baino, kanpoaldea; fatxada baino, atzeko pareta. Eguneroko paisaietako hegiak, eta horien poesia. «Baina ez dut ezer asmatu. Nik aukeratu besterik ez dut egin».

Kezka ofizioaren geroarengatik

Canovasek poza azaldu du Nafarroako kulturaren sari nagusiak argazkilari baten lanari aitortza egin diolako lehen aldiz. Uztailean Nafarroako Hitza-n adierazi zuenez, ordea, kezkaz begiratzen dio ofizioaren etorkizunari: «Garai konplikatua da. Gauzak anitz aldatu dira, eta horrek masifikazioa ekarri du. Batetik, ematen du argazkigintzak inoiz izan ez duen arrakasta soziala lortu duela orain; baina, bertzetik, hori egileon kalterako gertatu da, gero eta zailagoa delako nabarmentzea». Testuinguru horretan, argazkigintza «desagertzeko bidean» dagoela esan zion Edurne Elizondo kazetariari; guztiz desagertuko denik uste ez duen arren, ofizio gisa eusteko aukera gutxi ikusten baitio.

Hala ere, edonork argazkiak egiten dituen garaiotan, botoi bat sakatzea eta argazki bat egitea gauza ezberdinak direla defendatu nahi izan zuen; argazkilari batek beste zerbait behar duela; argazki on batek prozesu bat eskatzen duela: «Ez da gauza bera, inondik inora ere ez. Hori defendatu dut nik beti. Eta begirada eta prozesu osoa mantsotzeko beharra defendatu dut. Pentsatu behar da, landu, denbora hartu. Bide hori ezin da presaka egin».

Gogoeta mundu iragankor batean

Saria emateko ekitaldia Erriberriko Frantziskotarren komentuan egin dute. Ekitaldiaren buru Maria Txibite presidentea izan da, eta harekin batera izan dira Unai Hualde Nafarroako Parlamentuko presidentea, Rebeca Esnaola Kultura eta Kirol kontseilaria eta Maite Garbayo Erriberriko alkatea ere, beste ordezkari instituzional batzuen artean. Canovasek hainbat senitartekoen eta kultura munduko ordezkarien babesa izan du.

Txibite presidenteak Canovasen alderdi «sortzailea» nabarmendu du, «haren perfekzionismoa eta begirada sentibera, bestela oharkabean igaroko liratekeen txokoak ikusgarri eta protagonista bihurtzen dituena». Haren hitzetan, Canovasen lan artistikoa «gogoetatsua eta pentsatua da, begien bistatik haratago doan mezuak ditu, eta kantitatearen aurrean kalitatearen defentsa argia egiten du». «Iragankorraren aurkako borroka» fotografiatzen duela erantsi du, «irudia arte gisa erabiliz; emozioak transmititzeko bide gisa».

Vianako Printzea saria banatu duten 31. aldia izan da gaurkoa. 1990az geroztik urtero egin dute, etenik gabe, kulturaren edozein arlotan pertsonek, taldeek edo erakundeek egindako lana errekonozitzeko helburuarekin.


Summary: Ruth Bader Ginsburg AEBetako epailea hil da. Feminismoaren ikur izan da, eta, besteak beste, abortuaren bultzatzaile sutsua

Ruth Bader Ginsburg AEB Ameriketako Estatu Batuetako Auzitegi Goreneko epailea hil zen atzo, pankreako minbiziak eragindako konplikazioen ondorioz, gorteak berak jakinarazi zuenez. 87 urte zituen.

Arrasto handia utzitako epailea izan da, justiziaren, eskubideen eta emakumeen alde etengabe borrokatu duen ekintzaile sutsua, eta haren heriotzak hutsune handia utzi du AEBetan. Auzitegi Goreneko presidente John Robertsek “maila historikoko legelaritzat” jo du. “Etorkizuneko belaunaldiek Ruth Bader Ginsburg ezagutu genuen bezala gogoratuko dutelakoan gaude: Justiziako txapeldun nekaezina”.

Donald Trump herrialdeko presidenteak ere hitz egin zuen haren heriotzaren inguruan, eta adierazi, haren politikekin ados egon edo ez, “bizi ikaragarria egin zuen emakume ikaragarria izan dela”.

Bill Clinton AEBetako presidente ohiak izendatu zuen Ginsburg Auzitegi Goreneko epaile, 1993. urtean; herrialde horretako historian postu horretan aritutako bigarren emakumea izan zen, eta 27 urte baino gehiago egin ditu han lan. Bere ibilbidean, Estatu Batuetako gai sozial polemikoei buruzko boto aurrerakoiak eman ditu: besteak beste, abortatzeko eskubidearen, homosexualen ezkontzaren, botoa emateko eskubidearen, immigrazioaren eta arreta medikoaren alde egin zuen.

Epailearen heriotzak borroka politikoa piztu du AEBetako Auzitegi Gorenaren etorkizunaren inguruan. Hain zuzen, gortea presidente batek eta zortzi epailek osatzen dute, eta horiek herrialdeko presidenteak izendatuak eta Senatuak berretsiak izaten dira. Izendapenek bizitza osorako balio dute, eta Kongresuak soilik kargugabetu ditzake, kargugabetze edo impeachment prozesu baten bidez. Hala, Estatu Batuetako hauteskundeen atarian —bi hilabete baino gutxiago falta dira—, Trumpek aukera izan dezake herrialdeko instantzia judizial gorenaren balantza eskuinera are gehiago makurtzeko.

Testuinguru horretan, Joe Biden Etxe Zurirako hautagai demokratak adierazi du Ginsburgen ordezkoa azaroan presidentetzarako hauteskundeak irabazten dituenak proposatu beharko lukeela. Ordezkarien Ganbarako buru Nancy Pelosi demokratak, aldiz, nabarmendu du Ginsburgen "ibilbide aitzindaria ohoratzeko" eta "bere legatu indartsua babesteko", haren ordezkoak berdintasunaren aldeko konpromisoari eutsi beharko liokeela.


Summary: Ana Urkiza Eusko Ikaskuntzako lehendakari izendatu dute. Idazle eta itzultzaileak Iñaki Dorronsororen lekukoa hartuko du. 102 urtean erakundea zuzenduko duen lehen emakumezkoa izango da. Urkizari eginiko elkarrizketa argitaratuko du bihar BERRIAk.

Eusko Ikaskuntzak gaur egin du Batzar Nagusia, eta bertan izendatu dute lehendakari berria: Ana Urkiza Ibaibarriaga idazle eta itzultzailea. 1918an sortu zenetik, Eusko Ikaskuntzako lehendakari guztiak gizonezkoak izan ira, eta Urkiza izango da aurreneko andrea.

Harekin batera, Kontseilu Errektoreko kide izango direnak ere aukeratu dituzte: Asier Etxenike (Arabako kontseilukidea), Zelai Nikolas (Bizkaiko kontseilukidea), Manu Olariaga (Gipuzkoako kontseilukidea), Isabel Elizalde (Nafarroako kontseilukidea) eta Eguzki Urteaga (Ipar Euskal Herriko kontseilukidea).

Era berean, batzarrean onartu dute 2019ko jardueren memoria, iazko emaitzen kontua eta haren aplikazio proposamena, 2020ko ekintza plana eta horri lotuta dagokion aurrekontua, eta, azkenik, estatutuen eguneratzea.

Emaitzak ezagutarazi ondoren, Urkizak konfiantza eskertu du, eta etapa berriari ekin dio Iñaki Dorronsoro lehendakari ohiak mendeurreneko kongresuaren amaieran erabilitako hitz berberak aipatuz: «Eusko Ikaskuntza hemen dago, sortu eta 100 urtera, ideiekin eta proposamenekin, Euskal Herriaren zerbitzura lan egiten jarraitzeko gogoz (...) ezagutza sortuz, gure egungo erronkak ulertzeko eta erantzunak emateko». Urkizak esan duenez, «ilusioz» hartzen du erantzukizuna, «talde lana eta Eusko Ikaskuntzak eskaintzen dituen ekarpen, ezagutza, iritzi eta sentsibilitate anitzak kontuan hartuta».

2020-2024 aldirako lan programa ere onetsi du batzarraren gehiengoak. Horren arabera, Eusko Ikaskuntza «Euskal Herriko gizartea eta erakundeak inplikatuko dituen herri estrategia bat garatzeko erreferente nagusi gisa kokatzea du helburu nagusi».


Pogacarrek lehertu egin du Tourra

Summary: Pogacarrek lehertu egin du Tourra. Esloveniarrak azken unean kendu dio maillot horia Roglici, erlojupeko ikusgarria eginda. Porte podiumera igo da, Miguel Angel Lopezen kaltetan. Landa laugarren jarri da

Tourraren historiara pasako den iraultza gauzatu du Tadej Pogacarrek (UAE) lasterketako azken-aurreko etapan. 57 segundora zuen Primoz Roglic (Jumbo) sailkapen nagusian; bada, erlojupeko bikaina egin, saioa irabazi, eta herrikideari maillot horia kendu dio. Aurreneko Tourra zuen, eta irabazi egin du. Roglicek poltsikoan zuen garaipena, mendateak ahaltsu igaro eta gero, baina hondoratu egin da; non, eta espezialista den esparruan. Ia bi minutu galdu ditu helmugan. Lur jota iritsi da, eta bizikletatik jaistean, ezin zuen sinestu ere egin. Ezta Pogacarrek ere. Tourraren historiako bigarren irabazlerik gazteena izango da, Henri Corneten ostean –hemeretzi urterekin irabazi zuen 1904ean–.

Podiumeko hirugarren koskan ere aldaketa egon da. Miguel Angel Lopez (Astana) hirugarren zen, baina saio negargarria egin du, eta aurrea hartu dio Richie Portek (Trek). Baita Mikel Landak ere (Bahrain). Bosgarren postuari eustea zen arabarraren helburua, baina horren ordez, postu bat egin du gora. Hala, laugarren bukatuko du Tourra, podiumaren atarian, 2017an bezala. Orduan, segundo bakarrera gelditu zitzaion loria. Orain, berriz, urrutiago, 2.28ra. Enric Mas (Movistar) bosgarren jarri da, eta Lopez seigarren posturaino amildu da.

Lehen denbora aipagarria Remi Cavagnak (Deceuninck) ezarri d: 57.54. Haren marka denbora luzez egon da indarrean, harik eta sailkapen nagusiko ziklistak helmugaratzen hasi diren arte. Wout van Aert (Jumbo) izan da frantziarraren denbora ontzen lehena; 28 segundo atera dizkio. Gero, Tom Dumoulinek (Jumbo) aurrea hartu dio bere taldekideari, hamar segundo eskasengatik. Zaila zirudien inork herbeheretarraren aurretik bukatzea, baina Pogacarrek hegan egin du, bai ordekan, baita La Plancheko aldapa pikoetan ere. Erlojuari astindua eman dio: Dumoulin baino 1.21 azkarragoa izan da. Etapako podiuma Portek osatu du, Dumoulinen denbora berarekin.

Horiek horrela, Pogacar koroatu egingo da bihar Parisen, lasterketa hankaz gora jarri eta gero. Ez da Tour ikusgarria izan, mendateetan ez baita faboritoen arteko lehia bizirik ikusi. Baina bukaera, luzaroan oroitzeko modukoa izan du.


Denboraldiko lehen porrota

Summary: Denboraldiko lehen porrota. Emaitzak adierazten duena baino alde handiagoa egon da bi taldeen artean. Aurretik jarri bada ere bigarren zatian, eroso eman dio buelta etxeko taldeak.

Eibarrek 2-1 bakarrik galdu du Vila-realen zelaian Jokoaren bilakaera ikusita, alde handiagoarekin galtzea izango zen normalagoa. Baina etxekoek asmatu ez dutelako atearen aurrean, partidan sartuta egon da Jose Luis Mendilibarren taldea. Aurretik ere jarri da, partidako aurreneko gola Eibarrek sartu duelako, bigarren zatian, baina ikusten zen lanak izango zituela puntua ateratzeko ere. Hala izan da, eta eroso antzean irauli du emaitza Unai Emeryren taldeak. Horrenbestez, aurreneko partida galdu dute gipuzkoarrek liga honetan, eta puntu bakarrarekin geratu dira.

Hasieratik zulatu du etxeko taldeak Eibarren defentsako lana, eta hamargarren minuturako gola ere egina zuen. Baina VAR-ak baliorik gabe utzi du Gerard Morenoren gola. Handik gutxira, Inuik izan du gola sartzeko aukera, baina Asenjok zulo guztiak itxi dizkio. Segituan berrekin dio Vila-realek Eibarren atzeko lerro aurreratuari zirrikituak egiten, baina ez zuen asmatzen gola sartzen. Ura edateko geldialdiaren ondoren, atsedenaldiaren aurreko azkeneko hamabost minutuetan jokatu ditu minutu onenak Eibarren. Hala ere, atseden hartzera galtzen joateko gutxi behar izan zuen azkeneko minutuan.

Indarrak berreskuratu eta gero, antzeko bidetik joan da partida: eroso zebilen Emeryren taldea. Erasoan zailtasun handirik gabe lortzen zuen Eibar zulatzea, eta defentsan ez zen estutasunik pasatzen ari. Baina Kikek, 50. minutuan, huts bat baliatu du gola sartzeko. Handik hamahiru minutura Gerard Morenok egin du berdinketa, eta 71. minutuan, VAR-ak eman du balekotzat Alcacerren gola. Eibarren, debuta egin zuten atzo Kevinek eta Kadziorrek, azken hamar minutuetan.


Summary: Unai Lasok ez du Baiko enpresan jarraituko. Enpresaren arabera, kontratua berritzeko negoziazioan ez dira bat etorri pilotariarekin.

«Gaur, irailak 20, Unai Laso pilotariak Baiko Pilotako kide izateari utzi dio». Horrela iragarri du Baiko Pilota enpresak pilotariarekiko harremana eten duela. Enpresak adierazi duenez, pilotariak ez ditu onartu abuztuaren 12an Baikok eskaini zion kontratu berriaren baldintzak. Beste proposamen bat egin zion atzera jokalariak Baikori, baina enpresak ez zuen onartu azken hori. «Alde biak ez dira adostasun batera iritsi eta Unai Lasok ez du Baiko Pilotan jarraituko».

Enpresak «egoera ekonomikoa» aipatu du, eta ados jarri ez izana «sentitzen» duela gaineratu du. Pilotariari esan dio «ateak zabalik» dituela.

Enpresari jarrera aldatzeko eskatu ziotenen artean dago Laso. Enpresak gatazka du bere pilotari gehienekin. Lasok lan saria hobetzeko eskatu zion enpresari, azken boladan emaitzak asko hobetu dituelako.

Laso binakakoaren finalerdietan aritzekoa zen, Jon Ander Albisurekin. Enpresak ordezko bat topatu beharko du orain. Ez da ari Caixabank Mastersean.

Baikok itxaropen handiak jarri zituen Lasorengan. 23 urte ditu, kolpe bizia, eta buruz buruko lanetarako dohainak.


Summary: Positibo gutxiago, baina gaixo gehiago ZIUn. Denera, beste 35 gaixo sartu dituzte erietxeetan azken 24 orduetan, eta 80 daude zainketa berezian.

Osakidetzak eta Osasunbideak eman dituzten azken datuen arabera, hego Euskal Herrian 634 positibo atzeman zituzten atzo, hau da, ostiralean baino 298 gutxiago.

Denera, 11.676 PCR proba egin zituzten lau herrialdeotan. Kontuan hartu behar da aurreko egunean 12.746 proba egin zituztela (932 positibo). Araban Bizkaian eta Gipuzkoan, aztertutakoen %4,7k eman zuten positibo, eta Nafarroan, %8,06k. Nafarroan, Iruñerrian daude kutsatu gehienak (%57); Tutera aldean %14 dira, eta Lizarra inguruan, %6.

Beraz, datu ofizialen arabera, beste 227 kutsatu atzeman dituzte Bizkaian (aurreko egunean baino 39 gutxiago), 68 Araban (30 gutxiago), 149 Gipuzkoan (80 gutxiago), eta 187 Nafarroan (147 gutxiago).

Datuok badute ifrentzua: Nafarroan kutsaturiko bi emakume hil ziren larunbatean, 90 urtekoa bata eta 92 urtekoa bestea. Erietxeetan pertsona gutxiago sartu badira ere (35 larunbatean), lau pertsona gehiago daude egun zainketa intentsiboetako unitateetan: 80.


Hortzak erakutsi dizkio erraldoiari

Summary: Hortzak erakutsi dizkio erraldoiari. Jokalari asko min hartuta egon arren, Realak ondo eutsi dio Real Madrili. Gola sartzeko aukerarik onenak ere txuri-urdinek izan dituzte.

Iazko ligako garaileak denboraldi berriko estreinako lehia jokatu zuen atzo. Real Madrilek bikain bukatu zuen joan den denboraldia, baina bart ez zuen nagusitasun irudirik eman Realaren aurka; donostiarrek zail jarri zizkieten gauzak, eta irabazteko aukera onenak ere eurek izan zituzten. Asmatzea falta, ordea. Txuri-urdinentzat ere denboraldiko lehen partidua zen etxean, publikorik gabeko Anoetan.

Erritmo biziz hasi zen norgehiagoka. Real Madril egin zen baloiaren jabe, eta Realak zailtasunak izan zituen espainiarren presioa gainditzeko. Lehen zati ia osoa atzean sartuta igaro zuten donostiarrek, eta gola sartzeko aukerak ere izan zituzten madrildarrek. Argienak, Sergio Ramosek eta Benzemak. Gola iristea denbora kontua zela zirudien, baina lehen zatiko aukerarik onena, azkenean, txuri-urdinek izan zuten: Isak area barruan bakarrik geratu zen Oiartzabalen pase bati esker, baina aurrelari suediarraren jaurtiketari bikain erantzun zion Courtoisek.

Ezberdina izan zen bigarren zatia. Lehen zati ia osoan madrildarrek nagusitasun irudia eman zuten, baina bigarrenean donostiarrak izan ziren nagusi. Aurrean, Barrenetxeak izan zuen aukera garbiena, baina haren errematea gutxigatik kanpora joan zen. Nekearen ondorioz edo, ez zioten hasierako erritmoari eutsi Zidanen jokalariek, eta sendo aritu ziren Realeko atzelariak. Norgehiagoka bikaina jokatu zuten Aritzek eta Le Normandek, eta Remiro atezainak ere arazo handirik gabe geratu zituen Real Madrileko jokalarien saiakerak. Azkenean, golik ez eta puntu banaketa. Real Madrilek, 2015. urteaz geroztik, ligako estreinako partida guztiak irabaziak zituen.

Silva, Urko eta Odegaard

Azken minutuetan, moteldu egin zen erritmoa. Bi taldeek aldaketak egin zituzten, eta, besteak beste, bi jokalarik egin zuten debuta elastiko txuri-urdinarekin. Batetik, Realak aurten egin duen fitxaketa sonatuena sartu zen zelaira, David Silva, Alex Isaken ordez. Ikusmin handia sortu du jokalari beteranoaren debutak, baina kanariarrak ez zuen asko parte hartu jokoan.

Estreinakoa jokatu zuen beste jokalaria harrobiko Urko Gonzalez de Zarate izan zen. Imanol Alguacilek 88. minutuan sartu zuen, eta bizpahiru baloi garrantzitsu aldendu zituen erdilariak azken minutuetan. Real Madrilen, berriz, Martin Odegaard Realeko jokalari ohia izan zen berritasun nagusia.

Realaren hamaikakoa: Remiro; Gorosabel, Aritz, Le Normand, Aihen Muñoz; Guevara (Urko), Merino, Oyarzabal (Januzaj); Portu, Barrenetxea (Bautista) eta Isak (Silva),

Real Madrilen hamaikakoa: Courtois; Carvajal, Varane, Ramos, Mendy; Kroos, Modric (Fede Valverde), Odegaard (Casemiro); Rodrygo (Marvin Park), Vinicius (Arribas) eta Benzema.


Pogacarrek irabazi du Frantziako Tourra

Summary: Pogacarrek irabazi du Frantziako Tourra. Larunbateko erakustaldiaren ostean, Parisen elastiko horia jantzi du eslobeniarrak. Euskaldunik onena Mikel Landa izan da, laugarren, eta Eliseoko zelaietan San Bennett gailendu da, erregulartasunaren sariaren irabazlea.

Tadej Pogacar eslobeniarrak irabazi du 2020. urteko Frantziako Tourra. Txirrindulariak 22 urte beteko ditu gaur, eta larunbatean egin zion oparia bere buruari: elastiko horia orduan jantzi zuen lehen aldiz. Txirrindularitza zaleek ez dute berehalakoan ahaztuko Pogacarrek egindako erlojupekoa. Atzo, ohikoa den moduan, ibilaldi soil bat izan zen lasterketako irabazlearentzat, eta, hala, Tourra irabazi duten txirrindulari gazteenetan bigarrena bilakatu da UAE Emirates taldeko liderra.

Eslobeniar batek Frantziako Tourra irabazten duen lehen aldia da, baina aurtengoan argi zegoen hala gertatuko zela. Primoz Roglicek sailkapen nagusia aise irabaziko zuela zirudien larunbata baino lehen —eslobeniarra da hura ere—, baina eskuetatik kendu zion altxorra bere herrikideak, eta atzo biak igo ziren Parisko podiumera, Richie Porte australiarrarekin batera. Portek ere, 35 urterekin, ezustekoa eman du hirugarren sailkatuta. Askok onenak emanda zituela uste zuten, baina larunbatean erlojupeko bikaina egin eta hirugarren kokatzea lortu zuen.

Mikel Landak ere gertu izan du podiuma. Mungiakoa laugarren izan da sailkapen nagusian, euskaldunik onena, eta, azken aurreko etapan postu bat gora egin zuen arren, ez du lortu lehen hiru sailkatuen artean sartzea. Landaren ostean, haren taldekide Pello Bilbao izan da euskaldunik onena sailkapen nagusian: hamaseigarren amaitu du.

Pogacar, hiru aldiz

Pogacar, gainera, hiru bider igo zen sariak jasotzera, sailkapen nagusiaz gain mendiko saria eta gazte onenarena ere irabazi baititu. Talderik onena Nafarroan egoitza duen Movistar Team izan da, eta erregulartasunaren elastiko berdea Sam Bennett irlandarrak eskuratu du, atzoko etapako garaileak. Bennettek indartsuena zela erakutsi zuen esprinterren etaparik preziatuenean, eta aurre hartu zien Mads Pedersen munduko txapeldunari eta Peter Sagani.


Bi akatsek kondenatu dute

Summary: Bi akatsek kondenatu dute. Atzean ahul ibili da Alaves, eta horrek erabaki du neurketa. Banakoarekin, Edgarren jaurtiketa batek zutoinean jo du, eta jarraian heldu da Granadaren bigarren gola. Lehen bi jardunaldietan bi porrot jasan dituzte gasteiztarrek.

Bi akatsek, bi momentuk erabaki zuten Granadaren eta Alavesen arteko neurketa. Partidan zehar, gehiago izan zen Granada, baina egia da ez zutela haiek ere aukera argirik sortu, eta Alavasek ere izan zituela bereak. Momentuz, bi norgehiagokatan bi porrot jasan dituzte gasteiztarrek, biak gol bakarragatik eta azken minutuetan jasotako gol baten ondorioz.

Lehia hasi eta gutxira zabaldu zuen markagailua Roberto Soldadok, zazpigarren minutuan. Ikustekoa izan zen gola: Darwin Machisek pilota aldendu zuen defentsatik, ia Granadaren areatik bertatik, eta Soldadok agerian utzi zuen Ely defentsa brasildarra, hari lasterka aise irabazita. Makal ibili zen Alaveseko jokalaria. Pase bakar batekin heldu zen Granada Pachecoren ate pareraino, eta aurrelariak bikain amaitu zuen jokaldia.

Gutxi geroago berdindu zuen neurketa Alavesek. Joseluk falta bat jaurti zuen area ertzetik, eta haren jaurtiketa indartsua izan zen bat eta batekoa. Gaizki kokatuta harrapatu zuen Rui Silva, eta atezainaren zutoinetik sartu zen baloia.

Hortik aurrera, lehen zatian, sufritu egin zuen Alavesek, eta aukera argiren bat edo beste ere izan zuen Granadak; tartean, Antonio Puertasek ate aurrean huts egin zuen bat. Horregatik, atsedenaldian, sistema aldatu zuen Machisek, eta ez zion emaitza txarra eman: bigarren zatian, defentsan sendoago ibili zen Alaves.

Momentuak

Emaitzak, ordea, ez zuen gauza bera erakutsi. 75. minutuan izan zuten arabarrek aurrea hartzeko parada bikaina. Erdiraketa bat errematatu zuen Edgarrek atetik metro gutxira, baina atezainaren eta zutoinaren artean, baloia ez sartzea lortu zuten. Jarraian, Silva atezainak Edgarri penaltia egin ziola esan zuten, baina VAR-ak ez zuen halakorik ikusi.

Momentu batetik bestera aldatu ziren gauzak, ordea. Granadaren erdiraketa batean gaizki kalkulatu zuen Duarte Alaveseko atzelariak; ez zuen baloia aldendu, eta bakar-bakarrik geratu zen Darwin Machis. Haren lehen errematea ondo geratu zuen Pachecok, baina ezin izan zuen ezer egin bigarrenean. Bi eta bat, eta buelta punturik gabe.

Granadaren hamaikakoa: Rui Silva; Foulquier, Domingos Duarte, Vallejo, Carlos Neva; Gonalons, Yangel Herrera (Montoro), Luis Milla (Victor Diaz); Antonio Puertas (Kenedy), Machis (German) eta Soldado (Jorge Molina).

Alavesen hamaikakoa: Pacheco; Laguardia, Lejeune, Ely (Duarte); Edgar (Guidetti), Abdalli (Ximo Navarro), Bataglia, Pere Pons, Luis Rioja (Borja Sainz); Joselu eta Deyverson.


Summary: Eraikin publikoak eta tabernak itxi dituzte Zestoan. 28 kasu baieztatu dituzte azken egunetan, eta neurri murriztaileak hartu dituzte agerraldiari aurre egiteko asmoz. Datozen egunetan egoera «kontrolatzea» espero dute.

Pandemiaren lehen olatuak ia ez zuen eraginik izan herrian, baina azken egunetan gogor jo du. Eusko Jaurlaritzak emaniko azken datuen arabera, 28 COVID-19 kasu atzeman dituzte Zestoan (Gipuzkoa). Kasu guztiak herrigunean baieztatu dira, eta ez du eraginik izan auzoetan. Halere, egoera «egonkortzen» ari dela azaldu dio Mikel Arregi alkateak BERRIAri: «Hemendik aurrera beherakada bat gertatzea da logikoena». Izan ere, azken orduetan, positibo bakarra baieztatu dute. Uneotan, 200 lagun inguru daude konfinatuta, tartean udal gobernua, bi zinegotzik positibo eman baitute. Halere, ez dute uste transmisio komunitariorik gertatu denik, eta «bi edo hiru egunean» kontrolatuta egotea espero du alkateak.

Alkateak azaldu du herriko osasun zentroan «gainezka» daudela. Izan ere, asteburuan itxita egon da, eta ilarak daude PCR probak egiteko. Larunbatean eta igandean, bizilagunek probak egin behar izan zituzten Zarautzen. Denera, 200 proba inguru egin dituzte Zestoan, eta datozen egunetan gehiago egitea espero dute. «Gaurko eta biharko egunak erabakigarriak izango dira», azaldu du Arregik.

Gauzak hala, eta Jaurlaritzaren erantzunaren zain egon gabe, neurri bereziak ezartzea erabaki du udalak. «Zentzuz eta erantzukizunez» jokatu beharra azpimarratu du Arregik, besteak beste, adinekoen eta haurren artean ere hainbat kasu baieztatu dituztelako. Horregatik, presazko hainbat erabaki hartu dituzte agerraldiari «aurre hartzeko» asmoz. Eguneko zentroa itxi zuten ostiralean, Gipuzkoako Foru Aldundiak aholkatuta, eta astebururako prestatutako ekitaldiak bertan behera utzi zituzten.

Erabakiak ez dira horra mugatu, eta gaurtik aurrera itxita egongo dira kiroldegia, liburutegia, gaztetxea eta jarduera kulturaletara bideratutako eraikinak. Udalarekin egin beharreko gestioak ere telefonoz edo Internet bidez egiteko eskatu dute, udaletxea irekita egongo den arren.

Eraikin publikoek soilik ez, herriko tabernek ere pertsiana jaitsia izango dute. Bi tabernatako langile banak positibo eman dute PCR proban, eta horiek asteburuan itxi behar izan zuten. Gainerako tabernak ere ixtearen alde egin du udalak, baina, Arregiren esanetan, asteburua iritsi aurretik berriz irekitzea espero dute.

Ikusteko dago, ordea, zer gertatuko den herriko ikastetxearekin. Egun, 40 ikasle inguru konfinatuta daude, baina gainerakoek klaseekin jarraitzea espero dute.

Agerraldiaren jatorria zehaztu gabe dago oraindik, baina hasierak bat egiten du herriko festak ospatu ohi diren datekin. Aurtengoak bertan behera geratu dira, baina Arregik adierazi du egun horietan ohi baino mugimendu handiagoa egon zela kale eta tabernetan.


Summary: Espetxe politika aldatzearen aurkako lobby bat dagoela salatu du Foro Sozialak. Foro Sozial Iraunkorrak berak jardunaldi bat antolatu du Madrilen datorren ostegunerako, espetxe politikaren inguruan.

Foro Sozial Iraunkorrak kezka adierazi du «presio handiko lobby batek gero eta eragin handiagoa» duelako: «Lobby hau iraganeko logiketan oinarrituta dago, eta gai honetan egin beharreko urratsak baldintzatu nahi ditu, batez ere politika instituzionalean, baina baita ebazpen judizialak edo administratiboak ere». Lobby horrek «eragile politikoak, asoziatiboak, mediatikoak, biktimen sektore antolatuak eta fiskaltzaren eta epaileen sektoreak» biltzen dituela ohartarazi du.

Biktimen elkarte batzuen jarrerarekin ere kezka agertu du foroak, «biktima bakoitzak bere minaz egiten duen kudeaketarekiko erabateko errespetutik, elkarte batzuk interes partikularra eta interes orokorra nahasten ari direlako».

Espetxe politikaren inguruan datorren ostegunean Madrilen egitekoak diren jardunaldi baten berri ematearekin batera ezagutarazi du foroak lobby horren presentzia. Foro Sozial Iraunkorrak, Ezkerreko Abokatuen Foroarekin (FAI) eta Justizia Administrazioaren Letraduen Sindikatuarekin (SISEJ) elkarlanean, espetxe politikari buruzko jardunaldi bat antolatu du Madrilen datorren ostegunerako. Ecoo espazioan egingo dute topaketa, 16:00etatik aurrera, Euskal Herria: espetxe politika berri bat normaltasun berri baterako izenburupean.

Irekiera hitzaldia Antonio Martin Pallin Espainiako Auzitegi Goreneko magistratu emerituak egingo du. Segidan, Motibazio Politikoko Delituengatik Zigortutako Presoei Ezarritako Espetxe Politikaren Behatokia aurkeztuko du Aitzol Asla Bizkaiko Abokatuen Elkargoko kideak, eta bi mahai inguru egingo dituzte ondoren. Aurrenekoan, Nola igaro salbuespenezko espetxe politika batetik espetxe politika normalizatu batera? galderari erantzungo diote Javier Mirak, Silvina Ribottak, Xabier Etxebarriak eta Amaia Izkok; bigarrenean, berriz, Marta Vicente, Daniel Amelang, Marta Urbano eta Juan Izquierdo ariko dira hizketan Balio demokratikoak eta espetxe sistema espainiarra, aro berri bat izenburupean.

Foro Sozial Iraunkorrak gogorarazi du bere helburuetako bat "Espainiako Estatuan espetxe politikaren aldaketaren aldeko iritzi korronte bat aktibatzea" dela, eta jokaleku horretan antolatu du Madrilgo topaketa.


Summary: Erreskatatu dituzte Tasmanian hondartuta dauden pilotu izurde gutxi batzuk. Erreskatatutakoak itsasora bidali dituzte berriz ere. Aurkitu zituzten 270 izurdeen herenak, ordea, hilda zeuden erreskate lanak hasterako.

«Arrakastaz askatu dugu pilotu izurdeen (Globicephala) talde txiki bat, eta uretan daude berriz ere». Tasmaniako ipar-ekialdeko parkeez eta faunaz arduratzen den erakundeko Nic Dekaren hitzak dira. Bart hasi ziren herenegun hondartuta aurkitu zituzten 270 izurdeak erreskatatzeko lanak Tasmaniako Macquarie badian (Australia), eta, izurde batzuk erreskatatu izana albiste ona den arren, herenak erreskatea hasi baino lehenagotik hilda zeudela baieztatu dute.

Han lanean dabilen Kris Carlyon biologoak azaldu duenez, itsasontziz ezin izan dute heldu 200 izurde ingururenganaino. Ondorioz, erreskate taldeek «indarrak batu behar izan dituzte» bizitzeko aukera gehien zituzten izurdeei laguntzeko: «Animalia batzuk handiegiak ziren guk lagundu ahal izateko, eta beste batzuk oso kokapen txarretan zeuden». Hainbat aditu eta sorosle daude egunotan Macquarie badian, datozen egunetan hartu beharreko neurriak balioztatzen. Gune babestu bat da, oso oihantsua. Erreskate lanetan inguruko hainbat boluntario dabiltza, eta gunea itxita dago.

Carlyonek gehitu du erronka nagusia dela uretaratuta dauden izurdeak ondo bideratzea. Aurreratu du egun batzuk beharko dituztela animaliek hartzen duten norabidea jakiteko eta haiei laguntzeko.

Berriz Tasmanian

Duela hogei urte inguru gertatu zen antzeko zerbait, azkenekoz, Tasmanian. Deigarria da Australiak kostan hainbeste kilometro izanda han soilik gertatzea fenomeno hori. Gertatu den aurreko aldietan, zientzialariek esan izan dute baleak kostaldera gerturatu direla itsasontzi handien uhinei jarraika, edo gaixo eta galduta dagoen taldeburu baten atzetik. Aditu batzuek uste dute baleak animalia lagunkoiak direla, eta batek akats bat egin arren besteek jarraitu egiten diotela.


Summary: 'Sea Watch 4' ontzia Palermoko portuan geldiarazi dutela salatu du MSFk. Bost hilabetean geldiarazten duten bosgarren ontzia da Mugarik Gabeko Medikuak gobernuz kanpoko erakundearena.

MSF Mugarik Gabeko Medikuak gobernuz kanpoko erakundeak salatu du Sea Watch 4 erreskate ontzia Palermoko portuan geldiarazita dagoela joan den larunbataz geroztik. Egun horretan, Siziliako portu agintaritzak ontzia aztertu zuen 11 orduz, eta hainbat huts aurkitu zituen. Ontziko arduradunen esanetan, ordea, itsasontzia bahimendu administratibopean jartzea zuten helburu hasieratik. «Itsas legedia baliatzen dute ontziek erreskateak egin ez ditzaten. Erabaki politiko baten ondorioa da hau», salatu dute gobernuz kanpoko erakundekoek.

Itsasontziak 354 pertsona erreskatatu zituen lehen bidaian, bakarrik zihoazen adin txikikoak eta bi urte baino gutxiagoko haurrak tartean. Ontziko medikuek hainbat lagun artatu behar izan zituzten, batez ere, intoxikazioen ondorioz. «Denetarik ikusi dugu erreskatatutako pertsonen artean; hasi buruan jasotako kolpe baten ondorioz, itsu gelditu den haurrarengandik eta Libian plastiko urtua bota zioten gizonarenganaino. Guk jende hori artatzen dugun bitartean, gobernuak euren esku dagoen guztia egiten ari dira arreta hori eman ez dezagun», kritikatu du Barbara Deckek, ontziko koordinatzaile medikuak.

Administrazioaren azterketak erreskate lanak eragozteko bidea bilakatu direla gaitzetsi du Ellen van der Veldenek, MSFko erreskate lanetarako arduradunak: «Erreskate ontzi bat Italiako portu batera sartzen den aldiro, neurrigabeko azterketak egiten dizkiote, inolako zentzurik gabeak, huts txikiak aurkitu eta hari bahimendua ezartzeko aukera izan arte. Pertsonak sistematikoki erreskatatzea egozten digute, eta ontzian salbagerriko gehiegi eramatea; eta bitartean entzungor egiten diote arriskuan dauden ontziei laguntzeko obligazioari».

Lampedusa

Berrehun pertsonarentzako tokia duen Lampedusako harrera zentroan 1.200 lagun inguru daude egun. Asteburuan iritsi dira horietako asko, Afrikako kostaldetik. Goizaldean, esaterako, 263 pertsona heldu dira dozena bat ontzitan; haietatik gehienak, Tunisia eta Libiakoak.

Italiako Gobernuak ugaritu egin ditu migratzaileak Tunisiara itzultzeko hegaldiak, herrialde harekiko akordioak berritu ostean. Gaur egun astean gehienez 80 pertsona itzuli ditzakete Tunisiara, baina Erromak kopuru horiek bikoiztu nahi ditu datozen asteetan.


Summary: Hegoaldearen esportazioak %20,5 murriztu dira uztailera arte. Are gehiago ari dira txikitzen inportazioak, %23,4 hain zuzen ere.

Urtea beherakada handiarekin amaituko du kanpo merkataritzak. Martxoaren erdialdetik maiatzaren erdialdera izandako etenari buelta ematerik ez dute Hego Euskal Herriko enpresek, eta iaz baino nabarmen gutxiago ari dira esportatzen. Ekainera arte, esportazioen erorikoa %21,5koa zen; hilabete geroago, uztaileko datuak bilduta, %20,5 txikitu dira esportazioak iazko datuen aldean. Hau da, puntu bakarra berreskuratu dutela.

Uztailean bertan %13,7 txikitu dira esportazioak, iazko uztailarekin alderatuz gero. Ekainean, berriz, beherakada oso antzekoa izan zen, %13,3koa.

Guztira, 16.765 milioi euroren balioa duten produktuak esportatu dituzte Hegoaldeko enpresek, iazko lehen zazpi hilabeteetan baino 4.325 milioi euro gutxiago. Inportazioak gutxiago apaldu dira kopuru osoetan (-3,546 milioi euro), baina gehiago portzentualki (-%23,4), haien pisua txikiagoa baita kanpo merkataritzan. Izan ere, uztailera arte 5.190 milioi euroko kanpo saldo positiboa dute Hego Euskal Herriko lan lurraldeek (esportazioak ken inportazioak).

Bi dira kanpo merkataritzaren sektore nagusiak: ekipo ondasunak (makinak, trenak, osagaiak...) esportazioen %37 izan dira urtarrilaren 1etik uztailaren 31 arte, eta beste %10,4, berriz, autoak. Biak txikitu dira azken urtean, baina gehiago autoak (-%32,4) ekipo ondasunak baino (-%17,1).


Summary: Hainbat espetxetan komunikazioak eten dituztela salatu dute Sarek eta Etxerat-ek. Presoek eta haien senideek "garai oso zailak" bizi dituztela adierazi dute bi elkarteek, eta pandemiak "salbuespenezko erregimenaren aplikazioa" areagotzen duela. Positibotzat jo dituzte Eusko Legebiltzarrean eta Espainian espetxe politika aldatzeko egindako adierazpenak.

Espainiako Estatuko 30 espetxe inguruk bisean biseko komunikazioak eten dituztela salatu dute Sarek eta Etxerat-ek. Pandemiaren ondorioz hartutako erabaki bat dela adierazi dute, baina euskal presoei eta haien senideei are gehiago eragiten diela, “urruntze politikari eusteak eta euskal presoei salbuespenezko erregimena aplikatzeak” egoera larriagotzen duela adieraziz.

Bisean bisekoak baimenduta dauden espetxeen kasuan, pertsona bakar bat edo bi joan daitezke bisitan, eta zenbait espetxetan asteburuetan egin beharrean astegunetan egiten direla salatu dute bi elkarteek. Adierazi dute horrek “asaldura larria” sorrarazten diela bisita egiteko lanorduak galdu behar dituzten senideei. Gehitu dute pertsona kopurua mugatua denez zenbait euskal presok sei hilabete baino gehiago daramatzatela beren familiako zenbait kide ikusi barik.

“Urruntze politika eta horrelako egoerek dakartzaten eskubide urraketak” amaitzeko bidean, positibotzat jo dituzte Eusko Legebiltzarrean eta Espainiako Kongresuan eta Senatuan egindako adierazpenak, baita sindikatuek “salbuespen politika amaitzeko” hartutako konpromisoa ere.


Positibo kopuruak goia jo du Nafarroan

Summary: Positibo kopuruak goia jo du Nafarroan. Beste 749 kasu atzeman dituzte Hegoaldean, eta nabarmen ugaritu dira Nafarroan: 362 kutsatu detektatu dituzte azken egunean. 501 lagun daude erietxeratuta Hego Euskal Herrian, eta 82 gaixo daude ZIUetan.

Hirurehun kasuren langa gainditu du Nafarroak, berriz ere: 362 kasu atzeman dituzte azken egunean. Bigarren olatuan erregistratutako kopururik handiena da, oraingoz. Foru Erkidegoan egindako PCR proba guztien %14,4k positibo eman dute. Iruñerrian atzeman dituzte kasu gehienak, erregistratutakoen %52, zehazki. Halaber, Tuteran detektatu dituzte kopuru osoaren %10, eta Lizarrerrian, berriz, %4.

Hegoaldeko gainerako lurraldeetan, berriz, aurreko egunean baino koronabirus kasu gutxiago detektatu dituzte. Bizkaian 163 kasu atzeman dituzte, Gipuzkoan 142 izan dira, eta Araban, berriz, 73. Dena dela, egun bakarrean egindako PCR kopuruak nabarmen egin du behera hiru lurralde horietan: bi mila gutxiago egin dituzte; 7.316, zehazki. Egindako proben %5,2k eman dute positibo.

Azken egunean 34 lagun ospitaleratu dituzte Hegoaldean. Horietatik 12 Nafarroan erietxeratu dituzte, eta 22, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Guztira 501 pertsona daude ospitaleratuta Hegoaldean, eta, oraintxe bertan, 82 gaixo daude ZIUetan, aurreko egunean baino bi gehiago.

Kasu gehiago zaharren egoitzetan

Koronabirusak jota lau egoiliar hil dira azken bi egunetan Bizkaiko zaharren egoitzetan, Bizkaiko Aldundiak jakinarazi duenez.

Halaber, azken egunean positibo gehiago detektatu dituzte Hego Euskal Herriko egoitzetan. Nafarroan, agerraldi bat atzeman dute Funesko zaharren egoitzan. Nafarroako Gobernuko Eskubide Sozialen kontseilari Mari Carmen Maeztuk jakinarazi duenez, hango bi egoiliarrek positibo eman dute, eta kasu gehiago detektatu dituzte dagoeneko koronabirus kasuak zituzten beste bi egoitzatan: bi atzeman dituzte San Jose zentroan, eta beste bi Olabeko Mentalia egoitzan.

Araban ere kasu gehiago atzeman dituzte berriki. Zuiako Orobide egoitza pribatuan bederatzi egoiliarrek positibo eman dute azken egunean.


Summary: N-121-A errepidea itxi dute Gipuzkoako zatian, azpiegitura arazoengatik. Bi zubitan «gabeziak» atzeman ditu Gipuzkoako Foru Aldundiak, eta bidea itxi du Intxaurreta eta Gurutze lotuneen artean. Errepide zaharretik bideratuko dute zirkulazioa.

Azpiegituretan arazoak sumatu dituztela eta, N-121-A errepidea itxi egin dute Gipuzkoako zatian. Diputazioak azaldu duenez, errepidean egindako azterketek erakutsi dute arazoak daudela bi zubitan, Intxaurreta eta Gurutze lotuneen artean, eta bidea ixtea erabaki dute, «erabiltzaileen segurtasuna bermatzeko». Aintzane Oiarbide Bide Azpiegituretako diputatuak ohar batean azaldu duenez, teknikariak lanean ari dira arazoa nola bideratu aztertzeko, baina, oraingoz, itxita egongo da errepidea. Zirkulazio handiko errepidea da, Iruñea eta Irun (Gipuzkoa) lotzen baititu.

Ohiko ikuskaritza batean atzeman dituzte arazoak, diputazioaren arabera. Urtean ehun egitura aztertzen dituzte, eta N-121-A errepideko bi zubitan daude «akatsak». Oraingoz, ez dute zehaztu zenbaterainoko arazoa den eta konponbidea nola emango dioten.

N-121-A errepidea itxita, bide zaharretik ari dira zirkulazioa bideratzen, GI-3455etik.


Summary: Koronabirusaren biktimak omendu dituzte Gasteizen. Iñigo Urkullu lehendakariak gidatu du ekitaldia. Pandemiarengatik hildakoak gogoratu ditu, eta elkartasuna adierazi die familiei. «Elkarrizketa soziala» bultzatu dadin galdegin du, bizikidetza sozialaren berreraikuntzarako.

Gaurtik, izen berria du Gasteizko Sekuoiaren Parkeak. «Oroimenaren, elkartasunaren eta itxaropenaren parkea» izanen da hemendik aurrera, Iñigo Urkullu lehendakariak azaldu duenez. Sempervirens parkea izendatu dute, beti berde, alegia. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan koronabirusaren ondorioz hildako pertsonak omendu dituzte ekitaldian. Bertan adierazi dutenez, koronabirusarekin eri ziren 1.800 pertsona baino gehiago hil dira hiru lurralde horietan martxoaz geroztik.

Biktimei aitortza egiteko landatu duten sekuoia baten inguruan egin dute ekitaldia, eta oroitzapenezko plaka bat ipini dute bertan.

Ekitaldian izan dira, besteak beste, Iñigo Urkullu lehendakaria, Eusko Jaurlaritzako sailburuak, diputatu nagusiak eta Gasteizko, Bilboko eta Donostiako alkateak. Baita Eudeleko, Arartekoko eta alderdi politikoetako beste zenbait ordezkari ere.

Hildakoak oroitu eta haien familiei elkartasuna adierazteaz gain, Urkulluk eskerrak eman dizkie pandemiari aurre egiteko lanean ari diren profesionalei. Erantsi du, gainera, hemendik aurrera ere premiazkoak izanen direla «ahalegin kolektiboa, konpromisoa eta elkartasuna». Datozen urteetan izanen diren helburuak ere aipatu ditu Urkulluk. «Ekonomiaren eta enpleguaren susperraldi gogor eta premiazkoari aurre egin beharko zaio», adierazi du.

Gasteizen egindako omenaldiaz harago, lehendakariak dei egin die Arabako, Gipuzkoako eta Bizkaiko udalei, eta proposatu die herrika beste ekitaldi batzuk antola ditzatela, herri bakoitzean koronabirusaren ondorioz izandako biktimak omentzeko.


Santurtzik irabazi du Eusko Label Liga

Summary: Santurtzik irabazi du Eusko Label Liga. 'Sotera'-k Portugaleteko bandera ere irabazi du, zeregin gutxi izan duen Hondarribiaren kalterako. Zarautz izan da nagusi sailkatze estropadan, eta onenekin jarraituko du datorren urtean; Tiran ere igo da.

Hondarribiarekin buruz buruzko lehia izan du, baina azkenean Sarturtzik eskuratu du bere lehendabiziko Eusko Label Liga. Atzo lortu zuen, Portugaleteko (Bizkaia) uretan, eta txapeldunari dagokion moduan: azken bandera ere bereganatuz. Hondarribia bosgarren izan zen estropadako sailkapenean; larunbatean kolpea hartu zuen Kontxako irabazleak —26 ehunenengatik gainditu zuen Santurtzik—, eta atzo laugarren kaletik joateak gehiegi baldintzatu zuen Ama Guadalupekoa-ren lana.

Santurtzik hirugarren kaletik egin zuen arraun, eta, hura ere kalerik onena ez zen arren, izugarrizko estropada egin zuen Sotera-k. Garaipenak berretsi zuen ligak kolore morea zuela; egiari zor, bizkaitarrak izan dira ontzirik erregularrena ligan, eta Hondarribiak ezin izan ditu gainditu, behetik gora zetorren arren. Datu batek erakusten du Santurtzik izandako erregulartasuna: bederatzigarren jardunaldian irabazi zuen lehen bandera, baina ordurako ligako liderra zen. Azken hiru banderak ere Iker Zabalaren mutilek irabazi dituzte.

Sailkapen nagusiko beste lehiaren protagonistak Urdaibai eta Orio izan ziren. Puntuetan berdinduta zeuden bi ontziak, hirugarren postuan, eta Orio estropadan aurretik joan zen arren, azkenean bermeotarrek aurrea hartu zieten. Izugarria izan zen azken metroetako lehia, eta elkarren palak ere ukitu zituzten bi taldeek. Epaileek hiru segundoko zigorra ezarri zieten biei, eta azkenean bi segundo eskas atera zizkion Bou Bizkaia-k Mirotza-ri; nahikoak ligako podiumean sartzeko.

Zarautz eta Tiran, TKEn

Eguneko beste bi irabazleak Zarautz eta Tiran izan ziren. Eusko Label Ligako estropadaren aurretik jokatu zuten sailkatze estropadaren bigarren jardunaldia bost ontzik, eta lehen jardunaldian aurreneko bi postuetan izan zirenek lortu zuten helburua: Zarautzek, Eusko Label Ligan mantentzea, eta Tiranek, mailaz igotzea. Ur-lasterra oso indartsua zen Nerbioi ibaian, eta ontziek arazo handiak izan zituzten ziabogak hartzerakoan.

Ziabogetan onena Zarautz izan zen, eta estropada ere hark irabazi zuen. Tarteak, ordea, estuak izan ziren, aurreko egunean bezala. Inoizko sailkatze estropadarik berdinduenetakoa izan da aurtengoa. Enbatak hamar segundo atera zizkion bosgarrenari, Samertolameuri, eta bigarrena, hirugarrena eta laugarrena, berriz, segundo eta erdian sartu ziren. Laugarren izan zen Tiran, baina, larunbateko emaitzei esker, San Pedrok eta Pedreñak baino bi puntu gehiago eskuratu ditu asteburuan, eta onenekin lehiatuko da 2021. urtean.


Mantsoago ibiliko da Bilbo

Summary: Mantsoago ibiliko da Bilbo. Martitzenetik Bilbon ezingo da orduko 30 kilometroko abiadura gainditu. Kutsadura eta istripuak gutxitzeaz gain, oinezko eta bizikletazko mugimendua sustatzea da xedea.

Uztailean urte bi bete ziren Bilboko Udalak hiriburuko hainbat kaletan ibilgailuentzat abiadura muga orduko 30 kilometrora jaitsi zuenetik. Hain zuzen ere, kaleen %87an egon da muga hori indarrean. Gainontzekoetan orduko 50 kilometrokoa izan da. Datorren martitzenetik aurrera —irailaren 22a, Autorik Gabeko Eguna—, 50eko muga zuten horietara ere zabalduko da 30ekoa. Hartara, Bilboko kale guztietan ezingo da orduko 30 kilometroko abiadura gainditu. «Mundu osoan 300.000 biztanle baino gehiago dituen lehen hiria izango gara abiadura muga hori ezartzen», ohartarazi du Bilboko bigarren alkateorde eta Mugikortasun zinegotzi Alfonso Gilek. Abuztutik ibili dira udal beharginak seinaleak aldatzen, datorren astean dena prest edukitzeko.p>

Gilek azaldu du hasiera batean ez zutela 30eko muga hori hiri osoan ezartzeko asmorik izan. «Bilboko sarreretan eta irteeretan eta auzoen arteko loturetan 50eko muga nahi genuen. Baina ikusi dugu 30ekoak onura itzelak ekarri dituela. Eta zerbait ona bada, hiri osora zabaldu behar da». Hain zuzen, urte biotan igarritako lau onura aipatu ditu Mugikortasun zinegotziak: «Ibilgailuek eragindako zarata edo kutsadura akustikoa apaldu egin da, kutsadura eragiten duten partikulen isurketa ere txikitu da, istripuak gutxitu dira, eta bizikletaren erabilerak gora egin du». Horrez gainera, herritarrei mugikortasuna erraztu gura izan dietela ere esan du: «Asko izan dira non joan behar duten 30era eta non 50era ez dakitela-eta kexuka etorri zaizkigunak». Europako hiri nagusi guztiak, hau da, 150.000-200.000 biztanletik gora dituztenak, trafikoa eta mugikortasuna lasaitzeko neurriak hartzen ari direla esan du Gilek. Bilbok «aitzindari» izan gura du. 41,6 kilometro koadro ditu Bizkaiko hiriburuak. Eremu horretan, ibilgailuen batez besteko abiadura orduko 29,7 kilometrokoa da. «Izatez, lehendik ere nolabait betetzen ari gara lortu nahi dugun hori. Baina batez bestekoak esan nahi du batzuetan goitik eta besteetan azpitik zabiltzala. Orain helburua da hiri osoan abiadura bertsuan ibiltzea. Guk azeleratzeak eta galgatzeak leundu nahi ditugu. Izan ere, badakigu abiadura egonkor batek istripuak saihesten laguntzen duela, eta airera isurtzen diren partikulak gutxitzen dituela». Azpimarratu du Bilboko Udala 2015ean lantzen hasi zen Mugikortasun Planak jasotako lehen helburua osasuna dela. Bilboko Udalak jasotako datuen arabera, abiadura muga berriari esker, trafikoak behera egin du azken bi urteetan. «Horrelako neurriekin jendeak autoa gutxiago hartzen du, eta mugikortasun ohiturak aldatzen hasten dira. Izan ere, abiadura muga horrekin herritarrak autoz baino azkarrago mugitu daitezke bizikletaz edo garraio publikoan». Gilek ibilgailu pribatua bilbotarren eta bisitarien azken aukera izatea gura du. Eta gaur egun dagoeneko hala da: udalak egindako neurketen arabera, Bilbon egiten diren joan-etorrien %64 oinez edo bizikletaz egiten dira; %24, garraio publikoan; %11, ibilgailu pribatuan. Falta den %1 horretan daude patineteak eta gaur egungo gailu berriak. «Gure helburua da oinez dabiltzanak gero eta gehiago izatea, eta, era berean, bizikleta bihurtzea garraiorako baliabide nagusia. Horretarako, errepideak seguru bihurtu behar ditugu». Zinegotzia bera bizikletaz joaten da beharrera, Bilboko udaletxera. «2015ean mugikortasuna aldatzen hasi gineko Alfonso Gil eta gaur egunekoa ez dira bera: orain ez dut beldurrik, trafikoa askoz lasaiago dabilelako». Edonola ere, argi utzi gura izan du aldaketa honek ez duela ekarriko bidegorri gehiagorik ez eraikitzea: «Egingo dira, baina ez dira lehentasuna izango, bizikletak seguru eta lasai ibiliko direlako errepideetatik». Eta kanpotik datozenak zer? Udalak Bilbora garraio publikoz joatea gura du, eta hori sustatuko du. Gilek uste du hiriburuak komunikazio onak dituela. «Hirira etorritakoan, garraio publiko sare osatu bat eskainiko diegu bizkaitarrei, prezio onean. OCU kontsumitzaile elkartearen arabera, estatuko sare onena daukagu». Dena den, nabarmendu du Bilbon leku batetik bestera oinez joan daitekeela. Kaleak seguruago egiteko, abiadura mugatzeaz gain, espaloiak zabaltzen jarraituko du Bilboko Udalak. Datorren urtean, probak egingo dituzte Moyua plazan eta inguruan. Eta joan den udaberriko konfinamendu osteko asteetako «esperientzia ona» ikusita, kale batzuk tarteka soilik oinezkoentzat bihurtzeko asmoa dute; esaterako, Kale Nagusia domeka eta jai egunetan.


Lasterketa hankamotz

Summary: Lasterketa hankamotz. Aurten ez da ohiko Behobia-Donostia lasterketarik izango. Bertan behera utzi dute, pandemiaren ondorioz. Kolpe gogorra izan da antolaketaz arduratzen den elkartearentzat, Fortuna Kirolentzat.

Koronabirusaren eraginez, aurten bertan behera gelditu da Behobia-Donostia lasterketa ezaguna (20,1 kilometro). Azaroaren 8an ziren egitekoak, baina egin ezin diren ekitaldien zerrendara batu da. Lasterkari askorentzako proba garrantzitsua izaten da; azken urteetan, aldiko 30.000 parte hartzaile inguru izan ditu. Hala ere, ohiko proba egiterik ez dagoenez, aplikazio baten bidez egingo den Behobia birtual bat ari dira prestatzen. Fortuna Kirol elkartea arduratzen da antolaketaz, eta kolpe gogorra izan da klubarentzat bertan behera utzi beharra. Izan ere, elkartearen diru sarreren erdiak lasterketa horretatik iristen dira. Daniel Soliño Fortunako arlo ekonomikoko arduradunak azaldu du klubak Behobiarik gabe «nahiko zaila» duela aurrera egitea. «Horren beharra dugu; elkartea diru sarrera horien zain egon ohi da urte osoa pasatzeko». Behobia-Donostiako koordinatzaile Iñigo Etxeberriak adierazi duenez, lasterketaren bidez lortzen duten diruak egonkortasuna ematen die. «Orain, ziurgabetasuna sekulakoa da». Azaldu duenez, garai latzak dira Fortunarentzat: «Enplegua aldi baterako erregulatzeko espedientearekin gaude ia langile guztiak, diru sarrerak eskasak dira, maileguak eskatu behar izan ditugu, eta Behobia-Donostia bertan behera gelditu da». Soliñok erantsi du «zama astunegia» duela orain klubak. Izan ere, tartean, Donostiako Pio Baroja kiroldegia ere kudeatzen dute. Hortaz, lasterketa ez egiteari gehitu behar zaio, besteak beste, konfinamendu garaian bertan behera utzi zituztela eskaintzen dituzten zerbitzuak, eta dirua itzuli behar izan dute. «Normaltasunetik oso urruti gaude; neurriak hartu arren, beldurra nabari dugu erabiltzaileen artean», nabarmendu du Etxeberriak. Ikusteko dago ea denboraldi hasierarekin jendea animatuko den Fortunak eskaintzen dituen ikastaroetara, eta zerbitzuetara apuntatuko diren. Etxeberriak azaldu duenez, askotan entzun izan dute Behobia-Donostia «urrezko arrautzak ematen dituen oiloa» dela, baina ez dago ados aipamen horrekin: «Garbi ikusi da kirolean gastatzen dugula dirua, eta irabazten duguna berriz inbertitzen dugula». Soliñok gaineratu du irabazi asmorik gabeko elkarte bat dela Fortuna, eta, beraz, ez dutela dibidendu banaketarik egiten. 10.000 izen-ematetik gora Udan birusaren transmisioa areagotzen ari zela eta, abuztuaren 31n iragarri zuten lasterketa bertan behera geldituko zela. «Agian denok pentsatu genuen okerrena pasatuta zegoela, eta ez geunden prestatuta», aitortu du Etxeberriak. Soliñok azaldu du erabaki bat hartu beharrean zeudela: «Lasterketa eginez gero, datozen asteetan diru dezente gastatu beharko genuke, baina, egoera zein den ikusita, argi dago ez dela horrelakoetarako momentua». Martxoan ireki zuten izena emateko epea, eta abuztuaren amaierarako, lasterketa bertan behera gelditu zenerako, 10.443 partaide zeuden apuntatuta. Azkenean ez denez Behobia-Donostiarik izango, hiru aukera dituzte parte hartzaile horiek: izen-ematea hurrengo lasterketarako uztea, dirua itzultzeko eskatzea, edo ordaindutako kopurua edo zati bat dohaintzan ematea Fortunari. Aztertu zuten lasterketa beste modu batera egiteko aukera. Besteak beste, parte hartzaile kopurua erdira jaistea pentsatu zuten, eta irteera ordua ordubete luzatzea. «Espero genuen, berezia bazen ere, Behobia egin ahal izatea, baina ezinezkoa da», adierazi du Etxeberriak. Gaineratu du lasterketarekin aurrera jarraituz gero «nerbioak jota» egongo liratekeela, pandemiaren eboluzioa gorabeheratsua baita, eta ezin baita jakin aste batetik bestera zer gertatuko den. Lasterketa birtuala Behobia-Donostiak utzitako zuloa estaltzeko zer egin pentsatzen ari direla adierazi du Soliñok. Hala ere, aitortu du ez dutela espero «diru sarrera garrantzitsurik» izatea. Ohiko lasterketa ezingo da egin, baina Behobia birtual bat prestatzen ari dira. «Saiatuko gara beste modu batera presente egoten, eta horrek sortzen du ilusio puntu bat», adierazi du Etxeberriak. Parte hartzaileek azaroaren 2tik 8rako epea izango dute 20 kilometro egiteko, nahi bezala eta nonahi. Horretarako, aplikazio bat deskargatu beharko dute, eta han erregistratuko dute egindako ibilbidea. 15 euro ordaindu beharko dituzte. «Beste modu batera parte hartzeko aukera ematen du, eta fisikoki prestatuta ez daudenentzat ere alternatiba polita da», esan du Etxeberriak. Mila lagunek baino gehiagok eman dute jada izena lasterketa berezian, eta antolatzaileek aurreratu dute «sorpresatxo batzuk» prestatu nahi dituztela. Horrelako Behobia bat antolatu duten lehenengo aldia da, baina Etxeberriak esan duenez, badauka «xarma». Gaineratu du mantentzeko jaio dela, eta ez dutela baztertzen datozen urteetan ohiko lasterketa eta birtuala uztartzea. Antolatzaileek uste dute lasterketarik ez izatearen eragina Fortunan ez ezik Gipuzkoa osoan ere nabarituko dela, batez ere Donostia inguruan. «Ostalaritzan eta hoteletan betekada izaten da Behobia dela eta», azpimarratu du Etxeberriak. 2013an ikerketa bat egin zuten Deustuko Unibertsitatearekin batera, eta ondorioztatu zuten ia 15 milioi euroko eragin ekonomikoa duela lasterketak Gipuzkoan, eta Ogasunak 900.000 euro jasotzen dituela. «Hitzez aitortzen zaigu, baina ekintzaz ez hainbeste». Bi hilabete baino gutxiago falta dira aurten birtuala izan beharko duen Behobia-Donostiarako. Antolatzaileen esanetan, datozen egunetan buru-belarri arituko dira prestaketa lanetan, baita aurtengo nobedadeak ezagutarazten ere. Izan ere, ohiko lasterketa egingo ez den arren, Behobia presente egotea nahi dute.


Summary: Italian parlamentari kopurua murriztearen alde egin dute herritarrek. Opinio Italia etxeak zabaldutako zundaketen arabera, herritarren %60 inguruk babestu dute murrizketa.

Zundaketen iragarpenak beteko balira, garaipen handia litzateke 5 Izar Mugimenduak (M5S), Alderdi Demokratikoak (PD) eta Italia Bizirik-ek osatzen duten gobernuarentzat. Izan ere, parlamentuko diputatu kopurua 630etik 400era eta Senatuko kideena 315etik 200era gutxitzea 5 Izar Mugimenduaren (M5S) erronka izan da.

Opinio Italia etxeak egindako aurreikuspenen arabera, herritarren %60 eta %64 artean agertuko lirateke murrizketen alde, eta %36 eta %40 artean aurka.

Erreferendumarekin batera, asteburuan egin dituzte Italian zazpi eskualdeetarako hauteskundeak. Inkesten arabera, zentro-ezkerra nagusituko litzateke horietako bitan, Toscanan eta Campanian. Aldiz, zentro-eskuina litzateke garaile Veneton, Ligurian, Marcasen eta Apulian. Aostako bailararen kasuan, Lega litzateke nagusi.

Ligurian irabaztea jarria zuten helburu Italiako Gobernuan koalizioan diren M5S alderdiak eta PD Alderdi Demokratikoak, baina zundaketek porrota iragartzen diete. Iragarpenak beteko balira, gerta liteke datozen bozetan bi alderdiek erabakitzea batera ez aurkeztea.

Bestetik, nabarmentzekoa da Veneton eskualdean, koronabirusak gogorren jo duen eremuetako batean, egun agintean den Luca Zaiaren zerrendak lortuko lituzkeela boto gehien —%72 eta %76 artean— inkesten arabera.


Summary: Gidariek eta txirrindulariek zalantzak dituzte.

«Helburuarekin bat egiten dugu, baina ez hori lortzeko hartzen ari diren neurriekin». RACVN Real Automovil Club Vasco-Navarro gidarien elkarteak ez du begi onez ikusi Bilboko Udalak hiri osoko abiadura muga orduko 30 kilometrora jaistea. Duela urte bi, kale gehienetan ezarri zenean ere kritiko agertu ziren; orain, are gehiago: «Propaganda hutsa da. Hiriko bide nagusietan abiadura hainbeste mugatzea artifiziala eta arriskutsua da». Mario Garcia elkarteko komunikazio arduradunaren esanetan, gaur egungo teknologiak «neurri adimentsuagoak» hartzeko aukera ematen du. Eta uste du abiadura era horretan mugatzeak ez duela bermatzen ipini dituzten helburuak lortzea.

Uste du errepideak unean uneko egoeraren arabera egokitu beharko liratekeela. «Autobideetan orduko 130 kilometroko muga egon arren, euria egiten duenean, 110era jaisten da automatikoki. Eta eskolak dauden kale batean jar daiteke 20ko edo 30eko muga ikastetxera sartzeko eta irteteko momentuetan, baina gainontzekoan abiadura handiagoa».

Ukatu egin du kutsadura gutxitzen lagunduko duenik. Azaldu du azeleratzean eta galgatzean isurtzen dela gas gehien. «Ibilbide berean motelago joan behar baduzu, semaforo gehiago harrapatuko dituzu gorrian. Hala, gehiagotan azeleratu eta galgatu beharko duzu, gehiago kutsatuz». Gainera, esan du orduko 50 kilometroko abiaduran joateko hirugarren martxan eroaten dela autoaren motorra. «30eko abiadurara jaisteko, martxa txikiagoan sartu eta biraketa abiadura handitu behar duzu; ondorioz, gehiago kutsatuko duzu». Horrez gainera, «epe laburrera begira» hartutako erabakia dela salatu du: «Hamar bat urte barru, ibilgailu elektrikoak izango dira nagusi, eta ez dugu kutsadura eta zarata arazorik izango». Ukatu egin du ibilgailuak direnik «kutsaduraren erantzule bakarrak».

Garciak ez du uste 30eko mugak segurtasuna handitzea dakarrenik. Iruditzen zaio gidariak errepideari eta gainontzeko ibilgailuei begira baino gehiago ibiliko direla «abiadura kontrolatu ezinik». Gainera gaitzetsi egin du helburua istripuen larritasuna arintzea izatea, «istripuak saihestea izan ordez».

Bidegorriak baino gurago

Txirrindulariak, ostera, pozik daude neurriarekin. Biziz Bizi plataformako Javi Umaranen arabera, «neurri positiboa» da. Esan du eurek igarri dutela dagoeneko 30eko muga zuten kaleetan seguruago dabiltzala: «Ibilgailuak eta bizikletak abiadura bertsuan ibiltzeak arriskua txikitzen du». Baina zalantza egin du muga aldatuko zaien kale batzuetan neurria beteko den: «Deustuko zubian, esaterako, 50eko muga ere ez da errespetatzen. Uztailean neurketak egiten ibili ginen, eta asko ziren 70eko abiaduran igaro zirenak. Nork beteko du kale horietan 30eko muga?».

Umaranek bidegorriak baino gurago ditu 30eko kaleak. «Bidegorriak ondo daude esperientzia gutxi duten txirrindularientzat edo zirkulazio arauak ezagutzen ez dituzten gazteentzat, baina bizikletaz ibiltzera ohituta gaudenok nahiago ditugu errepide lasaiak». Dena den, 30eko muga duten kaleetan aldeak daudela esan du. Norabide bakarrekoak direnetan trafikoa lasaiagoa izaten dela iruditzen zaio, norabide bi eta norabide bakoitzean errail bat baino gehiago dituztenekin alderatuz gero.

Gainera, Bilbon bidegorri «asko ondo pentsatu gabe» diseinatuta daudela esan du, txirrindularien segurtasuna «arriskuan jartzeko beste». Ohartarazi du bizikletaren erabilera sustatu nahi bada, neurriak ondo diseinatu behar direla, eta, batez ere, erabiltzaileekin adostuta.


Summary: Londresek murrizketa gehiago iragarriko ditu kutsatzeak eragozteko. Aurreratu dituzten neurrien artean dago tabernak lehenago ixtea eta telelana sustatzea.

Koronabirusarekin lotutako alerta laugarren mailara igo du Erresuma Batuko Gobernuak. Horren arabera, kutsatzeko arriskua «handia» litzateke herrialde hartan. Hori eragozteko hainbat neurri iragarri ditu gaur Boris Johnson lehen ministroak Komunen Ganberan egindako agerraldian; besteak beste, telelana sustatzea, tabernak eta jatetxeak lehenago ixtea eta maskara nahitaez erabiltzea. Neurriok sei hilabetez egongo lirateke indarrean, baldin eta kutsatzeen kurbak beherantz egingo ez balu.

Lantokietan ere «legez» derrigortuko dituzte enpresak COVID-19aren aurkako neurriak hartzera. Bestalde, bilerak sei lagunekoak izango dira soilik, eta ezkontzetan gehienez ere hamabost lagun elkartu ahal izango dira. «Gustatuko litzaidake esatea proba gehiago egiten ari garelako ari direla ugaritzen kasuak, baina positiboen kopurua ere gora doa. Azken hamabost egunetan, bikoiztu egin da koronabirusak jota erietxean daudenen kopurua ere», ohartarazi du gobernuburuak.

Lehen ministroak iluntzean emango ditu neurri berriei buruzko xehetasun gehiago, baina gobernuko eledun Michael Govek dagoeneko iragarri ditu horietako batzuk, tartean herritarrei etxetik lan egiteko eskatzea. «Etorkizunean neurri gogorragoak hartzea eragotzi nahi dugu modu honetara. Kutsatzeak ugaritzen ari dira, eta gero eta gehiago dira erietxean daudenak; egoerak okerrera egitea eragotzi behar dugu».

Kirol ekitaldiak publikoarekin egiteko asmoa ere bertan behera utzi du Londresek, behin-behinean. «Ez dugu erabat baztertu aire zabalean egiten diren partidak jendaurrekoak izatea, baina ez da horretarako garairik egokiena», ohartarazi du Govek, BBC kateari eskainitako elkarrizketa batean.

Gobernuaren osasun aholkulari nagusi Patrick Vallacek atzo iragarri zuen neurriak hartu ezean urriaren erdirako egunean 50.000 kasu izango zituela Erresuma Batuak. Hark emandako datuen arabera, atzemandako kutsatzeak bikoizten ari dira zazpi egunetik behin.


Summary: «Moriara iritsi, eta emakumeen egoera bera zen; harrituta geratu nintzen». BERRIAren 'Moriako erretratuak' bideo sortako bosgarren eta azkenak Sarah du protagonista, kanpalekuko hainbat emakumek sortu duten Kairos babes sareko kidea.

Sarah Yosef Hego Sudangoa da, baina herrialdetik alde egin zuen hango indarkeria giro ezegonkorrak bultzatuta. Emakumeen egoera bereziki gogorra da han, baina Morian ikusitakoak ere «harritu» egin du. Hainbat emakumek antolatzea erabaki dute, eta komunitate bat sortu dute, Kairos izeneko babes talde bat. Iñaki Agirre kolaboratzailearen bitartez BERRIAk abian jarri duen bideo sortaren bosgarren eta azken erretratua da.

Irailaren hasieran piztu zen sua Greziako Lesbos uharteko Moriako errefuxiatuen kanpalekuan. Lehendik gordina zen egoera are eta gordinagoa bihurtu zen. Suak denda guztiak kiskali zituen, eta milaka migratzaile kanpamentuaren eta Mitilene hiriburuaren arteko errepidean harrapatuta geratu ziren. Greziako Gobernuak beste kanpaleku bat egitea erabaki du. Hori, ordea, itxia izango da, eta babesa eskatu duten errefuxiatuei mehatxu egin diete ez dituztela euren asilo eskaerak aztertuko ez badira han euren kabuz sartzen.

BERRIAk han daudenen egoera ezagutu nahi izan du Iñaki Agirre kolaboratzailearen bitartez, eta Moriako erretratuak izeneko bideo sorta jarri du abian; astero errefuxiatu baten istorioa ezagutaraziko du Agirrek.

Mahdie Afganistangoa da, baina talibanengandik ihesi atera zen herrialdetik. Duela urtebete inguru iritsi zen Moriara, amarekin eta nebarekin, ikasteko eta etorkizun hobe bat izateko itxaropenaz, «baina, orain, dena aldatu da».

Yadollah izan zen aurreko asteko protagonista, hirugarrena. Afganistangoa da, baina Iranen pasatu du bizitza osoa. Errefuxiatua izan da betidanik. «Horrek esan nahi du ez duzula inoiz herrialderik izango». Antzerki zuzendaria eta gidoilaria zen Iranen. Han zuen egoera salatu zuen, eta mehatxu egin zioten. Turkiara egin zuen ihes, eta urtebete igaro da handik Moriara joan zenetik. Moriako bizipenetan oinarritutako antzezlan bat prestatu du orain.

Carinerena izan zen bigarren erretratua. Kamerundik atera zuten Carine, Kuwaiten esklabo saltzeko. Ihes egin eta Irak eta Siria zeharkatu ostean, Turkian sexu trafikoan erabili zuten. Ontzi batean sartzera behartu eta Lesbosen dago (Grezia). Errefuxiatu estatusa eman diote, baina behin hori lortuta, laguntza guztiak galdu ditu. Sei hilabete daramatza Lesbos uhartean.

Carineren aurretik, Mohamed izan zen lehen protagonista. Burkina Fasokoa da, eta 17 urterekin iritsi zen Moriara. Urtebete eta hiru aste daramatza han, eta esaten du hango bizimodua «ikaragarria» zela. «Europa hau al da? Europa horrelakoa da? Hau ez da Europa», dio Berria TBko bideoan.


Summary: Miarritzeko Andre Maria eskola hetsi dute. Irakasle batek positibo eman du PCR proban. Pirinio Atlantikoetako departamenduko prefeturak erabaki du eskola hestea.

Eskola sartzea egin zutenetik, koronabirus kasuak ugaritzen ari dira ikastetxeetan. Eskola anitz batzen ari dira hetsiak direnen zerrendara. Bat gehiago: atzotik Miarritzeko (Lapurdi) Andre Maria eskola hesteko erabakia hartu zuen Eric Spitz Pirinio Atlantikoetako departamenduko prefetak. Irakasle batek positibo eman zuen, eta lankideak hurbileko kasutzat jo ditu Eskualdeko Osasun Agentziak. Berrogeialdian egon beharko dute testaren emaitza ukan arte.

200 ikaslek ikasten dute eskola horretan, eta irakasleek etxetik ematen dizkiete klaseak. Momentuz, ez dakite noiz irekiko den berriz eskola; baina Jean Luc Mouesca zuzendariak Sud Ouest egunkariari esan dio ostiralean berriz irekitzea espero duela.

Ipar Euskal Herriko daturik ez dago, Akademia Errektoretzak Bordeleko (Okzitania) akademiako datuak baizik ez baititu ematen. Datu horien arabera, eremu horretako ikasleen %0,05ek eman dute positibo, eta irakasleen artean %0,15 kutsatu dira.


Summary: Bilbon indarrean sartu da orduko 30 kilometroko muga. Munduan 300.000 biztanletik gorako lehen hiria da orduko 30 kilometroko abiadura muga ezartzen.

Gaurtik aurrera, Bilbon ibilgailuek ezingo dute orduko 30 kilometro baino azkarrago joan. Bilboko errepideen %87tan indarrean zegoen neurria –gainerako eremuetan, orduko 50 kilometrokoa zen–, baina hiri osora zabaltzea erabaki dute orain. Horrela, abiadura muga hori ezartzen duen 300.000 biztanletik gorako lehen hiria da munduan.

Erabakia hartzeko arrazoiak hainbat dira, Jesus Gil Bilboko Udaleko Mugikortasun eta Jasangarritasun zinegotziak azaldu duenez: «Istripu gutxiago nahi ditugu, eta noski, hildako bat bera ere ez. Berotegi gasen ondorioz sortutako kutsadura gutxiago nahi dugu, baita zarata gutxiago ere. Heriotza bakar bat eragozten badugu, neurriak merezi izango du».

Gilek Bizkaiko Hitza-ri adierazi dionez, mundu osoan 300.000 biztanle baino gehiago dituen lehen hiria izango dira abiadura muga hori ezartzen. Zinegotziaren arabera, orain arte «onura itzelak» izan ditu hirian orduko 30 kilometroko muga ezarri izanak: «Ibilgailuek eragindako zarata edo kutsadura akustikoa apaldu egin da, kutsadura eragiten duten partikulen isurketa ere txikitu da, istripuak gutxitu dira, eta bizikletaren erabilerak gora egin du».

Donostian, neurria zabaltzea aztertzen

Donostiako alkate Eneko Goiak ziurtatu duenez, lanean ari dira hiri horretan ere orduko 30 kilometroko muga kale gehiagotara zabaltzeko. «Ez dugu egun batetik bestera egin, pixkanaka baizik, orduko 30 kilometrora joateko eremua handituz, eta kale gehiago gehituz». Hori «zehatz» egin behar dela nabarmendu du, eta, agian, leku batzuetan orduko 50 kilometroko muga mantendu daitekeela. «Egia da zenbait gremiorengan edo sektorerengan eragin negatiboa izan dezakeela erabaki orokor batek, zenbait zerbitzutan denbora galtzen baita».


Summary: 'Sutemose' gerra garaian girotutako drama aurkeztu dute Sail Ofizialean. Sobietarren okupazioari aurre egin behar dioten partisanoak dira Sarunas Bartas zinemagile lituniarraren filmeko protagonista

Lituania. 1948. urtea. Bigarren Mundu Gerra amaitu da, eta herrialdea erabat hondatuta dago. Borrokak, baina, segitzen du, erresistentzia taldeak eratu baitira sobietarrei aurre egiteko. Jurgis Pliaugak etxalde bat, lurrak eta animaliak ditu, eta mugimendu partisanoko kideei laguntzen die. Eta harekin bizi dira emaztea, umetan bere gain hartu zuen semeordea eta neskame bat. Une batean, sobietarren indar armatuak azalduko dira etxaldera, eta Pliaugaren ondasunak eraman nahi izango dituzte. Abiapuntu horretatik, pertsonaien arteko harremanetan eraikitako drama gordina egin du Sarunas Bartas zinemagile lituaniarrak. Gaur goizean aurkeztu du filma Kursaalean, Sail Ofizialeko lehiaketan.

Sutemose Cannesko Zinemaldiak egindako hautaketa ofizialaren barruan izan zen, baina jaialdia ezin izan zenez egin, Donostiako Zinemaldiko lehian da azkenean.

1980ko hamarkadan hasi zen Bartas zinema egiten, eta ordudanik egin dituen filmen artean daude A casa (1997), Freedom (2000), Indigène d'Eurasie (2010) eta Frost (2017).

Gaur beste film bat ere sartuko da Urrezko Maskorra lortzeko lehian, Antonio Mendez Esparza zinemagile espainiarraren Courtroom 3H. Tallahaseeko familia auzitegi bateratuari buruzko dokumentala da. Floridako (AEB) auzitegi hori adingabeekin zerikusia dutuen gaietan espezializatua dago. Izan ere, gazte delinkuentzia altuenetakoa duen estatua da Florida AEBetan.

Ez da hau Mendez Esparza Donostiako Zinemaldian lehiatuko den aurreneko aldia. Hain zuzen ere, 2017an Life and Nothing More AEBetan kokatutako drama soziala aurkeztu zuen Sail Ofizialean, eta Fipresci kritikaren saria eskuratu zuen.

Bestalde, gaur euskaraz filmatutako bi pelikula estreinatuko dituzte Zinemira sailean: Caminho Longe (Josu Martinez) eta Non dago Mikel? (Amaia Merino eta Miguel Angel Llamas). Caminho Longe-k Alfonso Etxegarai ETAko militante ohiak Sao Tometik etxera itzultzeko egindako bidea kontatzen du; eta Non dago Mikel? Mikel Zabalzaren atxiloketan eta hilketan dago oinarrituta. Biak dokumentalak dira.


Summary: Zahar etxeen tamaina eta kokagunea faktore erabakigarriak izan dira COVID-19aren eraginean. Nafarroako Gizarte Errealitatearen Behatokiak lurraldeko 74 zahar etxeetan eta 14 menpekotasun zentroetan pandemiaren olatuak izandako ondorioak ikuskatu ditu txosten batean, eta hainbat gomendio eman dizkio gobernuari.

Gaur arte, Nafarroako zahar etxeetako 280 egoiliar hil dira COVID-19aren ondorioz, eta beste 163, COVID-19arekin bateragarri diren sintomekin, nahiz eta azken horien kasuan ez den azken emaitza berretsi. Gainera, menpekotasun zentroetan beste zortzi lagun hil dira. Horiek dira zifra lazgarriak, baina, zergatia azaltzerakoan, arrazoiak «askotarikoak» dira. Hala ere, arrazoi horien artean, eragin nabarmena izan dute kokaguneak, zahar etxearen tamainak eta alarma egoeraren aurreko bisita kopuruak.

Lehen olatuak 74 zahar etxeetan eta 14 menpekotasun zentroetan izan duen ikuskaritza egin du Nafarroako Gizarte Errealitatearen Behatokiak —zahar etxe batek ez du parte hartu—. Gaur goizean, Carmen Maeztu Nafarroako Gobernuko Gizarte Eskubideen kontseilariak txostenaren nondik norakoak laburbildu ditu.

Ikerketak ondorioztatu duenez, COVID-19ak eragin handia izan duen tokietan: «Mila herritarretik hiru kasu positibo baino gehiago zuten eremuetako zahar etxeek sei aldiz aukera gehiago dituzte gaixotasunak gogor eragiteko», azaldu du Maeztuk. Halaber, zenbat eta zahar etxe handiagoa, orduan eta aukera gehiago eragiteko. «Ehun egoiliar baino gehiago dituzten egoitzetan probabilitatea bost aldiz handiagoa izan da». Era berean, martxoaren 15 aurreko bi asteetan izandako bisita kopuruak ere eragin du. Adibidez, aurreko astean 50 bisita baino gehiago izan dituzten tokietan, COVID-19a larriko zabaltzeko aukera «hiru aldiz» handiagoa izan da.

Bestelako arrazoiak

Ez dira arrazoi bakarrak, baina bai nagusiak. Horrez gain, COVID-19ari aurre egiterakoan, babesteko faktore izan dira langileei zein egoiliarrei PCRak egiteko ahalmena, egoitzen desinfekzioa eta giza baliabideen kudeaketa. Alta, eragina izan duten arrisku faktore izan dira fidagarriak ez diren hornitzaileei babes ekipamenduak erostea edo etxean egindako ekipamenduak erabiltzea, zahar etxea sektoretan ez banatzea, langileen ratioa, eta bisitak ez mugatzea.

Azkenik, txostenak dioenez, beste arrazoi batzuek «pisu txikiagoa» izan dute: batetik, «nahiz eta zahar etxe pribatuetan eragina publikoetan baino handiagoa izan den», zahar etxeen jabegoa publikoa edo pribatua izatea ez da esanguratsua izan «estatistikoki»; bestetik, pandemiaren eragina ez du bereziki handitzen egoiliarrak logela berean bizitzeak. Pandemiaren aurretik zahar etxeak osasun zerbitzu bat izateak ere ez du eragin esanguratsurik izan, txostenaren arabera.

Gomendioak

Behatokiaren ikuskaritzak hainbat gomendio egin ditu. COVID-19an tasa handia duten eremuetako zahar etxeetan eragin handiagoa izan duenez, kutsatze tasa handia duten tokietako egoitzei «lehentasunezko arreta» eman behar zaie. «Funtsezkoa da, beraz, inguruneen jarraipena egitea, etengabe sektorizazio azterketak egitea eta lurraldeko kokagunearen arabera banaketa irizpideak erabiltzea». Prebentzio neurriekin jarraitu behar da, zahar etxeei nahikoa PCR egiteko ahalmena emanez eta desinfekzioari garrantzi handia emanez. Txostenak gogoratzen duenez, aztertutako 70 zahar etxeetatik 24tan pilatu dira kasuen eta hildakoen %93, eta, horregatik, prebentzioa funtsezkoa da.

Horri loturik, zahar etxeek nahikoa baliabide eduki behar dituzte prebentzio neurriak hartzeko, beharrezko ekipamendua edukiz eta galaraziz fidagarriak ez diren hornitzaileei babes neurriak erostea. Gainera, pandemiak langileen artean eragiten duenerako, langileok ordezkatzeko mekanismoak indartu behar dira, horrek egoitzen kudeaketan eragin ez dezan. Halaber, gutxieneko langileen ratioak, mediku eta erizainena barne, ezarri behar direla esaten du, zehaztu gabe kopurua. Bai gaineratzen du, pandemiaren testuinguruan, ratio hori indartu egin behar dela.

Era berean, zuzendaritza taldeen eta langileen prestakuntza indartu behar da. Pandemian, azkar eta presaka langileei prestakuntza emateko tenorean aurkitu dira zahar etxeetako buruzagitzak. Behatokiak gomendatzen du alor hori indartzea, eta zuzendaritza taldeak eurak ere prestatzea. Garrantzia ematen dio lantalde guztiari babesa emateari ere, azken hilabeteak oso zailak izan baitira. Azkenik, pandemiak agerian jarri du kasu askotan ez zegoela arrisku planik, eta horregatik egoera berezi eta larriei aurre egiteko plangintza, neurri eta protokoloak zehaztu behar direla.


Etxegabe bat hil da Baionan

Summary: Etxegabe bat hil da Baionan. Igandean atzeman zuten emakumea, Baionako Euskaldunen plazan. Turismo bulegoaren ondoan egiten zuen lo, bikotekidearekin.

Iragan igandean, goizaldean, emakume etxegabe baten gorpua atzeman zuten Baionako Euskaldunen plazan. Baionako Polizia Etxeak BERRIAri baieztatu dio «heriotza naturala» izan dela. Turismo bulegoko egoitzaren ondoan egiten zuen lo emakumeak, bikotekidea zuen gizon batekin. Auzoko herritarrek Mediabask-i kontatu diotenez «egoera oso triste eta gordina» izan da iragan igande goizekoa.

Iragan ostiralean, Baionako auzapez Jean Rene Etxegaraik neurri sorta bat izenpetu zuen «herriko bakearen, segurtasunaren eta ordena publikoaren kontrako elkarretaratzeak murrizteko». Hainbat elkarte eta eragilek etxegabeen kontrako neurri «diskriminatzaileak» direla salatu dute, eta ostegunean bilduko dira herriko etxean, protesta egiteko.


Summary: EAJk iragarri du ez duela Alderdi Eguna ospatuko. EBBk adierazpen politiko bat argitaratuko du igandean, COVID-19aren ondorioz hil diren pertsonak gogorarazteko eta familiei elkartasuna adierazteko. Ortuzarrek eskatu du etorkizunaz hausnarketa propioak egiteko.

Irailaren amaieran ospatu ohi du EAJk Alderdi Eguna, Forondan (Araba). Hala ere, EBB Euzkadi Buru Batzarra atzo arratsaldean bildu zen, eta gaur jakinarazi du ez duela Alderdi Eguna ospatuko. Andoni Ortuzar EBBko lehendakariak adierazi du erabakia hartzea «latza eta gogorra» izan dela, baina «erantzukizunez» jokatzea erabaki dutela, osasuna oinarri hartuta eta «gaizki pasatzen ari direnei» elkartasuna adierazita.

Hain zuzen, sare sozialen bidez zabaldu du mezua alderdiak, baina iragarri du igande goizean adierazpen politiko bat argitaratuko dutela, COVID-19aren ondorioz hil diren pertsonak gogorarazteko, besteak beste. Beraz, egun handirik ezean, Ortuzarrek alderdikideei «hausnartzeko» eskatu die: «Minutu batez, alderdiaren eta Euskadiren etorkizunaz hausnarketa bat egiteko eskatzera natorkizue». Haren arabera, «Euskadi zutik dago», eta baita alderdia eta euskal gizartea ere. «EAJ martxan dago, eta horixe hemendik aterako garela».