Summary: Gametxo, Gurrea, Lertxundi eta Olaizola, Kimuak programaren katalogoan. Zortzi film labur hautatu dituzte aurtengo sortarako. Hiru euskara hutsezkoak dira: Gametxoren Berak baleki, Gurrearen Heltzear eta Maguregiren Trumoiak.

Kimuak programaren 24. aldiaren deialdira aurkeztutako 47 film laburrak aztertu eta gero, honako zortzi hauek hautatu dituzte aurtengo katalogoa osatzeko: Azaletik azalera (Mel Arranz), Berak baleki (Aitor Gametxo), Heltzear (Mikel Gurrea), Inner Outer Space (Laida Lertxundi), Resonancias (Iñigo Aranburu), Trumoiak (Iker Maguregi), Ur azpian lore (Aitor Oñederra) eta Zerua blu (Lur Olaizola). Eusko Jaurlaritzak Etxepare Euskal Institutuaren bitartez sustatzen du programa, Euskadiko Filmategiaren eta Zineuskadiren laguntzarekin, filmak nazioartean zabaltzeko asmoz.

Hautaketa batzordean aritu dira Vanesa Fernandez Zinebiko zuzendaria, Ainhoa Fernandez de Arroiabe EHUko irakaslea, Victor Lamadrid Spain Film Commissioneko presidenteordea, Alfonso Lopez Donostia Kulturako Zinema arloko teknikaria eta Ane Esperanza Donostiako Zinemaldiko Dokumentazio arloko eta hautespen batzordeko kidea.

Film labur gehienak fikziozko lanak dira; horietatik bi, animaziozkoak. Euskara hutsezkoak dira Berak baleki, Heltzear eta Trumoiak; euskarazkoa eta ingelesezkoa da Inner Outer Space; euskarazkoa, frantsesezkoa eta ingelesezkoa Zerua blu; gaztelaniazkoa Resonancias; eta gaztelaniazkoa eta txinerazkoa Ur azpian lore. Azaletik azalera-k ez du elkarrizketarik.

'Azaletik azalera'

Mel Arranzen (Gasteiz, 1998) lehen filma da. Animazio lan bat da: lerro eta formen artean, eskuak elkar ukitu, ezagutu eta esperimentatzen dute, azalen arteko mugak hautsi nahian.

Arranz Arte Ederretan graduatu zen EHUn. Zenbait arte erakusketatan parte hartu du, eta bere lan artistikoa sormen lantegien irakaskuntzarekin uztartzen du.

'Berak baleki'

Martinek ilusioz betetzen du egunero lan egiten duen platoa. Bere bizitza pertsonalean, berriz, hutsune handi bat sentitzen du. Iñigo Aranburuk gorpuzten du istorio horretako protagonista, eta Eneritz Artetxek, Koldo Olabarrik eta Jokin Uribelarreak osatzen dute aktore taldea.

Aitor Gametxo (Lekeitio, Bizkaia, 1989) zinemagileak narratiba tradizionalak eta esperimentazio formala uztartu ohi ditu. Lan ugari sortu ditu azken urteetan: besteak beste, Irudi mintzatuen hiztegi poetikoa (2013), Maria Elorzarekin eta Maider Fernandezekin batera; Bere bizitzetako bat (2014); Cicha Symfonia (2017); eta Hemen. Gaur. Berriz (2020).

'Heltzear'

Haizea Oses, Mikel Arruti eta Oier de Santiago dira Heltzear filmeko protagonistak. Mende aldaketako Donostian girotutako fikzioa da, eta euskal gatazkaren ingurukoa da. Sara, 15 urteko eskalatzailea, kanpoan den bere anaiari gutuna idazten ari zaiola, gogor entrenatzen ari da bere bizitzako igoerarik zailenerako.

Mikel Gurreak (Donostia, 1985) bigarren film laburra du Kimuaken; 2015ean Foxes-ekin hartu zuen parte. Bartzelonan eta Londresen egin zituen zinema ikasketak, eta bere film laburrak zenbait zinemalditan eman dituzte. Udan da lehen luzea filmatzekoa: Suro. Lehenagokoak dira Txoria (2013), Rojo en el agua (2010), Los gatos del tejado (2009) eta Primo (2008).

'Inner Outer Space'

Laida Lertxundi zinemagile entzutetsuaren pieza esperimental bat da Inner Outer Space. Barnekotasunaren eta ekologiaren gaineko gogoeta bat egin du, indibidualaren eta komunitarioaren ideiak lantzen. Aktore ez-profesionalekin zentzumen ariketak egin dituzte —elkarrizketa telepatikoak, paseoak begiak estalita...—, eta konfinamendu osteko errealitateaz jardun dute horrela.

Laida Lertxundi (Bilbo, 1981) AEBetan bizi izan da hemezortzi urtez, New Yorken lehenengo eta Los Angelesen ondoren. Arte Ederretan lizentziatu zen, eta Maya Deren saria eman zioten graduatu zenean. Kaliforniako Arteen Institutuan ere ikasi zuen. Irakasle ere aritu izan da; Elias Kerejeta Zine Eskolaren sorreran parte hartu zuen, eta hor ari da lanean oraindik ere. Dozena bat film sortu ditu azken hamar urtean, hamasei milimetrotakoak gehienak, eta mundu osoko zinemaldietan eta arte zentroetan erakutsi izan dituzte. Lan horietako batzuk dira Footnotes to a House of Love (2007), Cry When It Happens (2010), 025 Sunset Red (2016) eta Words, Planets (2018).

'Resonancias'

Iñigo Aranburu da fikziozko film honetako zuzendaria eta protagonista. Atzo grabatutako soinuak eta ahotsak gaur erreproduzitzen dira, erresonantzia kaxa handi batean.

Aranburu (Donostia, 1971) aktorearen lehen lana da zuzendari gisa. Aktore aritu da, besteak beste, Handia (Aitor Arregi eta Jon Garaño, 2017), Diecisiete (Daniel Sanchez Arevalo, 2019) eta Hil kanpaiak (Imanol Rayo, 2020) filmetan.

'Trumoiak'

Jolasean ari diren bi anaiek autokarabana bat aurkitzen dute. Jaberik ez da ageri inguruan, eta barrualdea aztertzen dute, arriskuak erakarrita. Aktoreak Peio Bilbao, Tasio Bilbao eta Daniel Gomara dira.

Iker Maguregi (Getxo, Bizkaia, 1996) Ikus-entzunezko Komunikazioan graduatu zen, eta zuzendaritza ikasketak ere egin ditu, Bartzelonako ESCAC zinema eskolan. Azken otsoa (2018) gradu amaierako lana Zinebin hautatu zuten, besteak beste. Trumoiak zuzendaritza masterreko lana du.

'Ur azpian lore'

«Ezin nion inori ezer kontatu. Bakarrik nengoen». Animazio horren protagonista bakarrik dago, eta inori kontatu ezin dion sekretu bat dauka.

Aitor Oñederrak (Deba, Gipuzkoa, 1983) bigarren aldiz hartu du parte Kimuaken bakarka: I Said I Would Never Talk About Politics aurkeztu zuen 2015ean. Gainera, Beti bezperako koplak (2016) eta Areka (2017) film kolektiboetan lan egin izan du. Arte Ederretan lizentziaduna da, eta bideogile eta ilustratzaile gisa aritzen da lanean. 2008an, Animadeba animazio zinemaldia sortu zuen.

'Zerua blu'

1954ko urtarrilaren 24ean, 22 urteko Mamaddik itsasontzi bat hartu zuen Le Havretik New Yorkera. Baina bere bidaia lehenago hasi zen herriko zineman, pantailatik atera eta inoiz desagertzen ez diren irudiekin: Cadillac ederra, neska gaztea, zerua blu.

Lur Olaizola (Donostia, 1988) zinemagile eta programatzailearen bigarren filma da Zerua blu. Joan den urtean estreinatu zuen, Zinebin, eta Espainiako film laburrik onenaren saria eman zioten. Aurretik, Xulia egin zuen (2019); pertsona baten memorian arakatu zuen dokumental hartan, eta bide horretatik jarraitu du lan berrian ere. Olaizola Tabakalerako zinema arloko arduraduna da, baita Elias Kerejeta Zine Eskolako irakaslea ere.


Summary: Eibar zuzenduko du bigarrenez Gaizka Garitanok. Bi sasoirako sinatu du, beste urtebetez luzatzeko aukerarekin bLehen aldian Bigarren B Mailatik Lehen Mailara igo zuen taldea

Zurrumurrua baieztatu da. Gaizka Garitanok zuzenduko du datorren denboraldian Eibar. Iragan astean, Cesar Palacios kirol zuzendariak adierazi zuen argi zuela nolako entrenatzailea nahi zuen taldea zuzentzeko, eta ahalik eta azkarren lotu nahi zuela. Bada egun gutxira iritsi da berria.Azkenekoz bertan entrenatu eta sei urte geroago itzuli da Garitano. Bi denboraldirako kontratua adostu du klubarekin, hitzarmena beste urtebetez luzatzeko aukerarekin. Aurrekoan bezala, Patxi Ferreira izango du bigarren entrenatzaile.

Palaciosek adierazi zuen kluba eta haren filosofia ondo ezagutzen zuen entrenatzaile bat izatea nahi zuela. Bada, Garitanok goitik behera betetzen ditu ezaugarri horiek. Jokalari gisa 167 partida jokatu zituen Eibarrekin, eta hamasei gol sartu.Entrenatzaile bezala, berriz,haren eskutik iritsi zen Lehen Mailara Eibar, 2013-2014 denboraldian. Aurretik jada hainbat sasoi zeramatzan aulkian. 2009-2010 denboraldian hasi zen teknikari, Carlos Viaderoren laguntzaile moduan. Artean 2.B mailan zegoen Eibar. 2012-2013 denboraldian hartu zuen lehen entrenatzaile kargua, eta taldea Bigarren Mailara igo zuen, eta aipatu bezala, ondoren Lehen Mailara. Zurruntasuna izan zen Eibarren ezaugarri nagusia. Atzetik aurrera eraikitako taldea zen, lerroak elkartuta defendatzen zuen. Trantsizio azkarretan trebeago zen, atzetik jokoa sortzen bainoago. Gainera, geldikako jokaldietan eraginkorra zen, eta langilea. Jokalarien artean ziren, besteak beste, Xabi Irureta, Yuri Bertxitxe, Dani Garcia, Jon Errasti, Mikel Arruabarrena, Txea Añibarro eta Ander Capa.

Lehen Mailako estreinako denboraldi hartan jaitsiera postuetan amaitu zuen Eibarrek, baina salbazioa lortu zuen Elxek maila galdu zuelako diru kontuengatik. Garitanok ez zuen karguan segitu: «Ni naiz taldeak maila galdu izanaren arduradun nagusia. Bukatu da nire aroa Eibarren». Guztira 135 partida zuzendu zituen, 57 garaipen, 37 berdinketa eta 41 porrotekin. Jose Luis Mendilibarrek hartu zuen haren lekua. Orain, aldiz, alderantziz gertatuko da. Ondoren Garitanok Valladolid, Deportivo, eta Athletic zuzendu zituen. Zuri-gorrien aulkia urtarrilean utzi zuen.


Summary: Castillok aurre hartuta, iruzurra salatu du Fujimorik. Botoen ia %95 zenbatuta, 98.000 bozka ateratzen dizkio sindikalistak eskuin muturreko hautagaiari.

Gidoia betetzen ari da Perun. Jakina zen emaitzak estuak izango zirela presidentetzarako bozetan, eta galtzaileak iruzurra salatuko zuela. Botoen %94,9 zenbatuta daudela, Pedro Castillo sindikalistak 98.000 bozka ateratzen dizkio Keiko Fujimori eskuin muturreko hautagaiari, eta azken horrek «herriaren nahia zapuzteko asmo argia» dagoela adierazi du.

Herritarrei eskatu die Fujimorik «iruzurraren» inguruko bideoak zabaltzeko sare sozialetan. Pera Aske alderdiko Castillok botoen %50,28 ditu oraingoz, eta Herri Indarra alderdiko Fujimorik, %49,71.

Hauteskunde batzordera 83.386 boto agiri bidali dituzte, zuzenak diren edo akatsen bat duten aztertzeko.

Oraindik zenbatzeko daude 3.102 agiri, hau da, botoen %3,58. Batez ere, atzerrian emaniko botoak eta herrialdeko landa eremu bazterrenetakoetatik heldutakoak. Lehenak, Fujimoriren aldekoagoak izatea espero dute adituek, eta bigarrenak, Castilloren aldekoagoak.

Fujimorik esan du baikorra dela, emaitzak «parekatuko» direlakoan atzerriko bozkekin. Eta, halere, iruzur salaketei eutsi die.

Castillok, berriz, «bakea eta zuhurtasuna» eskatu du, eta bere jarraitzaileen «ausardia» goraipatu du. Izan ere, hauteskunde batzordearen aurrean gaupasa egiten ari dira, Liman. «Ez gara nekatuko betikoa esaten: herriak bakarrik salbatuko du herria», adierazi die jarraitzaileei.


Summary: Guggenheim museoari bi kimu egin nahi dizkiote Urdaibain. Gernikan zabalduko lukete horietako bat, Dalia lantegi zaharrean, eta Muruetako ontziolan bestea. Bide berde batek lotuko lituzke biak, eta artelanak jarriko lituzkete hor.

Juan Ignacio Bidarte Guggenheimeko zuzendariak 2018an iragarri zuen museoa zabaltzeko lekuen bila ari zirela Gernika-Lumo (Bizkaia) inguruan. Urte batzuk lehenago, Busturia-Sukarrieta (Bizkaia) ingurura hedatzeko aukera aztertu zuten, baina atzera bota zuten gero egitasmoa. Museoaren 2018-2020 urteetarako plan estrategikoan ageri zen asmoa, eta atzo jakinarazi zuten behin betiko erabakia: Guggenheimi bi kimu egiteko asmoa dute Udaibain (Bizkaia): bat Gernikan, Dalia lantegi zaharraren orubean. Bestea Muruetako ontziolan. Lotuta egongo lirateke bi guneok, «bide berde» baten bitartez, atzo museoaren Fundazioaren Patronatuan esan zutenez.

«Museo eredu berri bat izango da, ekoizpen artistikoa, ekologia, teknologia, lotura soziala eta ikerketa uztartuko ditu, bisitariari esperientzia berri bat eskainiko dio, eta Bilboko Guggenheim Museoaren osagarria izango litzateke». Natura eta artea lotuko lituzke museook, adierazi dutenez. Izan ere, ez litzateke oinarrituriko eraikin berezietan, baizik eta «paisaia ikoniko» batean. Horretarako, nazioarteko lehiaketa bat antolatzeko asmoa dute, munduko artista, paisaiagile, arkitekto eta ekologo taldeek ideiak plazara ditzaten.

Izan ere, Urdaibai biosferaren erreserba izendatu zuten 1984. urtean. Horrez gain, Hegaztien Babeserako Zona Berezien egitasmoan dago, 1994tik. Museoko arduradunek esan dute Urdaibaiko egoitzek eskualdeko jarduera ekonomikoa suspertzea espero dutela, «Urdaibaiko ingurumena errespetatuta».

Bide berde horretan, arte instalazioak eta bestelako artelanak jarriko lituzkete, bi eraikinak lotzen. Denera 3.000 metro koadro erakusketarako leku irabazteko asmoa dute, kanpoaldea galeria bihurtuta. Oinez joan beharko lukete bisitariek, baina garraiobide elektriko batzuk jartzea ere pentsatu dute, hala nola bizikletak edo autobusak.

Egoitza berriak Europako Batasuneko Next Generation funtsekin ordaintzea espero dute. Eusko Jaurlaritzak sartuta du egitasmoa EBko diru laguntzak jasotzeko egitasmoen zerrendan. Zabalkuntzaren aurrekontua 120 milioi eurokoa da, eta horretako 81 EBtik letorke, gainerakoa hemengo erakundeetatik eta inbertsore pribatuetatik.

Bost urte iraungo lukete lanek. Urtean 140.000 bisitari jasotzea espero dutela esan dute.

«Bide luzea du egiteko»

Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramaile eta Kultura sailburuaren hitzetan, proiektuak «bide luzea egin du orain arte, eta oraindik ere bide luzea du egiteko». Gobernu Kontseiluaren osteko agerraldian azaldu duenez, «proiektua zertan dagoen eta 2008ko planarekin dituen desberdintasunak» azaldu zizkieten atzoko bileran Guggenheim museoko patronatuko kideei, baina, onartu duenez, «lehenengo eta behin jakin behar da ea aukera izango duen Europako funtsak jasotzeko, eta falta da ere proiektua puntuz puntu zehaztea». Funtsik jaso ezean, ez du baztertu egitasmoak beste finantza bide bat izan dezakeenik, baina ezta baieztatu ere: «Kasuan-kasuan, datozen hilabeteetan ikusi beharko da proiektuetako zeintzuek egingo duten aurrera eta zeintzuek ez. Ogasun sailak ikusi beharko du nola txertatzen diren funtsak».

Bestalde, Guggenheimen zabalkundea aukeratzat jo dute batzuek Picassoren Gernika (1937) udalerrira lekualdatzeko —besteak beste, Gernikako alkate Jose Maria Gorroñok proposatu du—. Argi adierazi du Zupiriak: «Jaurlaritzak uste du eztabaida itxita dagoela; Gernika dagoen tokian dago».


Summary: Familia musulman bateko lau kide hil ditu gizon batek Kanadan. Gorroto delitutzat jo du Poliziak gertatutakoa, eta erasotzailea atxilotu du. Ikerketak zabalik dago oraindik ere.

Igande gauean gertatu zen erasoa Kanadako Londres hirian, Ontario probintzian, baina Poliziak atzo eman zuen haren berri. Gaueko 20:40 inguruan, 20 urteko gizonezko batek gidatzen zuen autoa espaloira igo zen, eta familia bereko bost kide harrapatu zituen. Lau pertsona hil zituen, 74 urteko emakumezko bat, 44 urteko beste bat, 46 urteko gizonezko bat eta 15 urteko nerabe bat; bederatzi urteko adingabea larri eraman zuten erietxera.

Gorroto delitutzat jo dute segurtasun indarrek gertatutakoa, eta azaldu biktima guztiak musulmanak direla. «Frogak daude esateko aldez aurretik prestatutako eraso bat izan zela, eta gorrotoak bultzatutakoa. Islamean sinesten zutelako eraso zieten», azaldu dute ikertzaileek, eta argitu erasotzailea atxilotuta dagoela. Atzo deklaratu zuen epailearen aurrean.

Justin Trudeau lehen ministroak gogor gaitzetsi du gertatutakoa, eta elkartasuna adierazi die biktimei, baita komunitate musulmaneko kideei ere. «Islamaren aurkako gorrotoak ez du tokirik gure komunitateetan. Gorrotoa gaitzesgarria da, eta gelditu egin behar dugu».


Summary: Espainiako Osasun Ministerioak ostalaritzaren murrizketak bertan behera uztea proposatu du. Ostalaritza eta gaueko aisialdia arautzeko dokumentu berri bat prestatzen ari da, eta zirriborroa bidali die erkidegoei.

Joan den astean Espainiako Gobernuaren eta Eusko Jaurlaritzaren artean polemika piztu zen, Iñigo Urkulluren gobernua ez zetorrelako bat ostalaritzaren itxieraren inguruan Madrilek ezarritako baldintzekin. Jaurlaritzak ez ezik, Espainiako beste erkidegoetako gobernuek ere ez zituzten ontzat jo Osasun Ministerioak erabakitako neurriak. Bada, Carolina Darias ministroak zuzentzen duen ministerioak atzera egin du, eta dokumentu berri bat prestatzen ari da ostalaritza eta gaueko aisialdia arautzeko. Madrilek erkidegoei bidali dien zirriborro batean proposatu die ostalaritzarako erabakitako murrizketak bertan behera uztea, eta gaueko aisialdia irekitzeko baimena ematea, baita arrisku ertaineko eta maila baxuko eremuetan ere. Hala ere, neurri berriak pandemiaren bilakaeraren arabera «berrikusi eta malgutu» egingo dira. Espainiako Osasun Ministerioak bart bidali zien zirriborroa erkidegoei. Bertan, Osasun Sailak aldatu egin du joan den astean Lurralde arteko Osasun Kontseiluan onartutako eta larunbatean Espainiako Estatuko Aldizkari Ofizialak argitaratutako araua. Zehazki, Osasun Ministerioren planteamendu berriaren arabera, joan den astean ostalaritzarekin lotuta hartutako neurriak bertan behera geratuko dira. Besteak beste, ez da beharrezkoa izango ostalaritza barrukoak ixtea intzidentzia tasa 150 kasutik gorakoa baldin bada. Halaber, gaueko aisialdiari lotutako atala aldatu egin du ministerioak: gaueko aisialdiak 02:00ak arte ireki ahal zuen lehen mailako alerta egoeran zeuden eremuetan, baina Osasun Ministerioaren zirriborroak jasotzen du bigarren alerta mailan dauden eremuetan ere ordu horretan itxi ahal izango dutela.


Summary: Pantailak Euskaraz mugimendua sortu dute. Netflix Euskaraz eta Disney Plus Euskaraz taldeak, Tinko euskara elkartea eta Bieuse bikoizleen elkartea aldarrikapen batzuen inguruan batu dira, eta Pantailak Euskaraz mugimendua sortu dute. Sektoreko eta euskalgintzako eragileekin lanean ari dira.

Ikus-entzunezkoetan euskarak duen egoera «irauli» eta «euskarazko etorkizuna» lortzeko helburuarekin, Pantailak Euskaraz mugimendua sortu dute zenbait eragilek. Pantaila guztietan euskarak duen «presentzia eskasarekin» arduratuta daude, eta egoeraren inguruko hausnarketa partekatzeko prest azaldu dira Euskal Herriko ikus-entzunezko sektoreko eta euskalgintzako eragile guztiekin. Hastapenean, mugimenduko talde eragilean hauek ari dira lanean: Netflix Euskaraz herritar taldea, Disney Plus Euskaraz herritar taldea, Tinko euskara elkartea eta Bieuse bikoiztaile euskaldunen elkartea. Berriki sortutako Zinema Euskaraz herritar taldeak ere haiekin bat egin du. Beste eragile batzuekin ari dira bilerak egiten eta aldarrikapenak partekatzen. Aldarrikapen horiek babestu dituzte dagoeneko, besteak beste, IBAIA Ikus-entzunezkoen Ekoizle Burujabeen Elkarteak, EHBE Euskal Herriko Bikoizleen Elkarteak eta NAPAR Nafarroako Ekoizleen Elkarteak.

Pantailak Euskaraz mugimendua euskarazko ikus-entzunezkoen aldeko manifestu bat lantzen hasi da. Horretarako, aldarrikapen taula bat plazaratu du, «tresna ireki» gisa. «Euskal Autonomia Erkidegoko, Nafarroako Foru Komunitateko eta Ipar Euskal Herriko ahalik eta eragile gehienen ekarpenekin osatuko dugu manifestu berria». Eztabaida prozesu bat abiarazi dute jada.

Hamar aldarrikapen

Pantailak Euskaraz mugimenduak hamar aldarrikapen nagusi plazaratu ditu «tresna ireki batean», xede honekin: «Hizkuntzaren normalizazioan pauso sendoak ematea, euskarazko ikus-entzunezkoen produkzioa sustatu eta hedatzea, eta bikoizketa indartzea». Euskal Herrian lanean ari diren alderdi politiko eta eragile guztiei eskatu diete aldarrikapenak beren egiteko, eta lan egin dezatela «euskarazko ikus-entzunezkoen industria, euskal kultura eta euskara dagokien lekuan jartzeko».

Ikus-entzunezkoen sektorea «estrategikotzat» jotzen du mugimenduak, eta, horregatik, hala eskatu du: «Euskarazko ikus-entzunezkoen sektoreko finantzaketa publikoa handitzea». Mugimenduari garrantzitsua iruditzen zaio, halaber, EITB «indartzea» eta «euskararen normalizaziorako tresna bihurtzea». Euskarazko tokiko telebistak indartzea ere eskatu du Pantailak Euskaraz mugimenduak, «haiek ere funtsezko rola betetzen baitute euskararen normalizazioan».

Proposamen zehatzen artean, mugimenduak eskatu du euskarazko streaming plataforma «sendo» bat sortzea. «Euskaraz sortutako eta euskarara ekarritako nazioarteko edukiak bilduko dituen plataforma bat beharrezkoa da, euskaldun komunitatearen streaming plataforma nagusia bihurtuko dena». Azkeneko urteetan AEBetatik iritsi diren streaming plataforma erraldoietan —Netflix, Disney Plus, Amazon Prime Video, HBO...— euskaraz sortutako edo euskarara jadanik bikoiztuta eta azpidatzita dauden katalogoko edukietan, euskararen aukera gehitzea eskatu dute. «Streaming plataforma nagusietan euskararen presentzia legez bermatu eta areagotu behar da», da aldarrietako bat. Tramitatzen ari den Espainiako Ikus-entzunezko Lege Orokorrean euskararen presentzia bermatzeko eskatu du mugimenduak. Halaber, erakundeei eskatu diete plataforma horiekin negoziatzen hasteko. Berriki, Eusko Jaurlaritzako Kultura Sailak eta Netfixek aurrez aurreko bilera bat egin dute.

Zinemaren lege propioak sortzea da beste aldarri bat. Hain zuzen ere, maiatzaren 21ean jarri zuten martxan Zinemak Euskaraz herri mugimendua. Talde horrek sinadura bilketa bat abiarazi du, zinema aretoetan euskararen presentzia legez bermatuko duen lege propio bat eskatuz. «Zinema euskaraz ikusteko dagokigun eskubidea betetzeko eskatzen dugu», dio taldeak. Sinadura bilketa horrekin batera, Disney Plus Euskaraz taldearena eta Netflix Euskaraz mugimenduarena ez dira eten: www.pantailakeuskaraz.eus webgunean aurki daitezke egitasmo horiek. 12.600 sinadura lortu ditu jada Netflix Euskarazek, eta 6.000 Disney Plus Euskarazek.

Bideo jokoak ez ditu ahazteko Pantailak Euskaraz mugimenduak. Uste du horietan ere euskararen presentzia bermatu eta sustatu behar dela. Game Erauntsia elkartearekin harremanetan da mugimendua.

Aldarrikapen taularen beste puntu batean, ikus-entzunezkoen lege propioak sortzea eskatu du Pantailak Euskarazek. Ikus-entzunezko kontseilu propioa sortzea ere eskatu du, lurralde administrazio bakoitzean. «Aditu independentez osaturiko ikus-entzunezkoen kontseilu horrek sektorearen egoerari buruzko txostenak egingo lituzke; bitartekaritza lanak egin, eta bere eskuduntzen markoan dauden ikus-entzunezkoen arloko legeak betetzen direla bermatuko luke». EH Bilduk maiatzaren 24an lege proposamen bat egin zuen Eusko Legebiltzarrean, ikus-entzunezko hedabideen euskal kontseilua sortzeko. Pantailak Euskarazek Euskal Autonomia Erkidegorako ez ezik, Nafarroarako eta Ipar Euskal Herrirako eskatu ditu kontseilu horiek. Era berean, Euskal Herriko ikus-entzunezkoen koordinazio organo bat sortzea proposatu du: «Organo hori hiru administrazioetako ordezkari politiko eta instituzionalez egongo litzateke osatua, eta bere helburuen artean euskarazko ikus-entzunezkoetan inbertitutako baliabide publikoen eraginkortasuna lortzea legoke». Aukeren artean, hauek aipatu ditu mugimenduak: filmen eta telesailen bikoizketak partekatzea, telebista tradizionalerako eta sare sozialetarako egondako programak trukatzea, koprodukzioak... «Euskararentzat publiko berriak lortzea» litzateke helburuetako bat.

Halaber, Pantailak Euskarazek eskatu du Espainiako eta Frantziako kate publikoek edukiak euskaraz ematea. «RTVEk eta France Televisions taldeak hizkuntza aniztasuna beren programazioetan bermatzeko eta edukiak euskaraz eskaintzeko eskatzen dugu». Ildo berean, egunotan plazaratu du Naziogintza taldeak artikulu bat, Telenortek euskaldunak baztertzen ditu izenburupean. «EAEn bertako hizkuntza guztiz baztertuta dago, minutu eskas batera zokoratua saioaren bukaera aldera», salatu du Naziogintzak. Mobilizazioak iragarri ditu, «Telenorte-k gure hizkuntza eskubideak errespeta ditzan».

Durangon ernaldu zen hazi bat

Herri mugimenduen indarretik sortu da Pantailak Euskaraz mugimendua. Disney Plus Euskaraz herritar taldeko Alex Aginagalde izango da bozeramailea lehen fase honetan. Mugimenduak garrantzitsutzat eta mugarritzat jo du apirilaren 17an Durangon (Bizkaia) egin zuten agerraldia: euskalgintzak eta ikus-entzunezkoen sektoreko hamasei eragilek babesa eman zioten Netflix Euskaraz taldeari. Euskarak bizi duen «larrialdiaz» ohartarazi zuen talde horrek, eta streaming plataformetan duen presentzia urria salatu. Durangokoaren ostean ekin zieten bilerei Netflix Euskaraz eta Disney Plus Euskaraz taldeek sektoreko zenbait eragilerekin. Gero eta elkarte eta talde gehiago ari dira aldarrikapen horiek babesten.


Summary: Bihar hasiko da neurriak arintzeko hirugarren fasea Iparraldean. Etxeratze agindua 23:00etan izanen da, eta ostatuen barnealdea irekiko dute.

Maiatzaren 19an hasi ziren neurriak arintzen Ipar Euskal Herrian, eta bihartik aitzina, hirugarren fasea indarrean sartuko da. Etxeratze agindua 23:00etara gibelatuko dute, eta ostatuen barnealdeak irekitzen ahalko dituzte, betiere, protokolo zorrotzekin. Zenbait sektore berriz irekiko dituzte bihartik aitzina: kirol gelak, kasinoak, talasoterapia guneak eta jolas parkeak. Bestalde, enpresetan telelana ez da derrigorrezkoa izanen.

Maiatzaren 19an ireki zituzten berriz ostatu eta jatetxeetako terrazak Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan. Edukiera %50era mugatua izan da, baina bihartik hasita, osoki irekitzen ahalko dituzte kanpoaldeak. Horrez gain, barnealdeak ere irekiko dituzte, edukieraren erdiarekin. Dena den, baitezpadakoa izanen da jarririk kontsumitzea, eta mahai inguruan sei lagun elkartzen ahalko dira, gehienez. Maskara janztea derrigorrezkoa izanen da joan-jinak egiteko.

Gainera, barnealdeetan egoten diren bezeroek beren datuak utzi beharko dituzte —izen-deiturak eta telefono zenbakia— kutsatzerik gertatuko balitz abisua jasotzeko. Datu horiek paperean idazten ahalko dituzte, edo, bestela, QR kode bat baliatzen ahalko dute Tous Anti Covid aplikazioaren bidez. Bezero batek Covid-19aren gaitza izanez gero, abisua eman beharko dio ostatuari, eta harekin batera egon diren bezeroek PCR proba egiteko gomendioa jasoko dute. Aldiz, hiru lagun baino gehiago kutsatuak badira, «alerta gorria» egoera martxan jarriko da: bezero guztiek PCR proba egin beharko dute «ahalik eta azkarren», anartean isolaturik egonez.

Kirol jarduerak, malguago

Kirolari dagokionez, kirol gela itxiak berriz irekitzen ahalko dituzte, igerilekuak barne, edukieraren %50arekin. Ostatuetan bezala, leku horietan ere bezeroen datuak bilduko dituzte kutsatze kateak kontrolatzeko. Era berean, publikoa hartzen duten kirol guneak zabalduko dituzte, tokien %65ekin. Halere, muga 5.000 lagunetan ezarri dute, eta 1.000 lagun baino gehiago biltzen diren lekuetan ziurtagiri sanitarioa beharrezkoa izanen da: 72 ordu baino gutxiago dituen PCR proba negatiboa, txertaketa agiria edo sei hilabete baino gutxiagoko COVID-19aren kutsatze froga. Kanpoaldean kirola egitea baimendua izanen da, baina 25 lagun elkartzen ahalko dira gehienez. Halere, orain arte bezala, hunkitze kirolak egitea debekatua izanen da barnealdeetan.

Iragan maiatzaren 19an ireki zituzten berriz kultur gelak —museoak, antzokiak, zinemak—, eta ikusleria edukieraren herenera mugatua izan dute. Bihartik goiti, %65era pasako da muga hori.

Azkenik, bihartik goiti ziurtagiri sanitarioa martxan ezarriko dute Ipar Euskal Herrian. Hala, Hego Euskal Herritik Ipar Euskal Herrira joateko ez da beharrezkoa izanen PCR proba negatiboa osoki txertatuak diren herritarrentzat.


Summary: Transfobia egotzi diote Donostiako PPren bozeramaileari. Aitzole Araneta Elkarrekin Podemosen bozeramaileak Hondalea-ri buruzko azalpen bat eman dio Borja Corominasi, eta hark Twitter bidez erantzun dio: «Hori mansplaining-tzat har daiteke?». Transexuala da Araneta.

«Hori mansplaining-tzat har daiteke?». Hori erantzun zion atzo Borja Corominas Donostiako PPren bozeramaileak Donostiako Elkarrekin Podemosen txio bati, zeinetan Aitzole Araneta Elkarrekin Podemosen bozeramaileak Santa Klara uhartean egin duten Hondalea lanari buruzko azalpenak ematen zizkion PPkoari. Mansplaining-a da konptzeptu bat azaltzeko gizon batek emakume bati azalpen bat harrokeriarekin edo jarrera paternalistatik ematen dionean gertatzen dena.

Transexuala da Araneta, emakumea. Hori dela eta, sare sozialeko hainbat erabiltzailek eraso transfobiko bat egin izana egotzi diote Corominasi, EPren bozeramailea gizontzat hartzeagatik eta haren sexualitatea ukatzeagatik.

Beste hainbat erabiltzaileren artean, Aranetak berak ere erantzun dio PPren bozeramaileari: «Ah, baina zuk gizon bat naizela diozu? Itxaron, azalduko dizut eta (beste behin)», idatzi dio, mansplaining-a zer den azaltzen duen esteka bat bidali aurretik.

Corominasek hala azaldu zion atzo: «Zu Aitzole zara, Podemoseko bozeramailea den gure adiskide maitatua. Eta gustuko dut hala izatea. Baina noizean behin gizon matxistek izan ohi dituzten jarrerak erakusten dituzu. Denetik irteten da». Jarraitu egin du gaur PPkoak: «Liskarrean eroso bizi diren gizon eta emakumeak daude. Hori aurpegiratu diezaiokezu gizon bati, baita emakume bati ere. Baina kontuz, ez esan emakume trans bati jarrera matxistak dituela. Trans emakumea orbanik gabeko izakia da».

Txioaren erantzunetan egurra jaso du Corominasek. Hainbatek eskatu dute haren dimisioa, barkamena eskatzeko ere esan diote, eta beste hainbatek PPko bozeramailearen hitzek sentiarazi dieten nazka adierazi dute, besterik gabe. Aranetari elkartasuna ere erakutsi diote hainbatek.


Summary: 800 lagunetik gora atxilotu dituzte nazioartean, talde kriminalekin zerikusia dutelakoan. AEBetako eta Australiako segurtasun indarrek 2018an hasi zuten ikerketa. Atxilotuei droga trafikoan aritzea eta hilketak antolatu izana egozten diete.

Orotara 800 lagunetik gora atxilotu dituzte 18 herrialdetako segurtasun indarrek egindako operazio bateratuan. Krimen antolatuarekin lotura izatea egozten diete, zehazki, talde kriminalei telefono zifratuak saltzea, haien arteko ezkutuko komunikazioa errazteko. Orotara, 148 milioi dolar atzeman dizkiete, eta ehunka arma eta luxuzko ibilgailu.

2018an hasi ziren sarea ikertzen AEBetako FBIa eta Australiako Polizia, antzeman zutenean mezuak enkriptatzeko diseinatutako aplikazio bat talde kriminalei saltzen ari zitzaizkiela.

Ehundik gora suzko arma atzeman dituzte, eta droga trafikoarekin lotutako 25 milioi mezu bildu. «Krimen antolatuaren aurkako kolpe handia izan da. Une garrantzitsua da hau Australiako zuzenbidearen historian», esan du Scott Morrison lehen ministroak.


Summary: CUPek Junquerasen gutunari erantzun dio: «Ezin diogu uko egin aldebakartasunari». Espainiako Konstituzioaren barruan negoziatzea «sarraila bat okerreko giltzarekin zabaltzea» dela dio CUPek.

Kataluniako independentismoaren barruan harrabotsa sortu du Oriol Junqueras ERC Esquerra Republicanako presidenteak atzo argitara emandako artikuluak, eta hari erantzun dio gaur CUPeko talde parlamentarioak, Ara egunkarian publikatutako beste artikulu batean. Aldebakarreko bidea alboratzea defendatzen zuen Junquerasek. CUPek, berriz, bide hori ere irekita mantentzearen beharra nabarmendu du: «Garbi dagoena da mundu guztiak dakiena: ezin diogula uko egin askatasuna irabazteko borroka demokratikorako ezein bideri, ezta aldebakartasunari ere».

Kataluniako gatazka konpontzeko, Eskozia eredutzat hartzea proposatu zuen Junquerasek, baina antikapitalistek gogoratu diote Erresuma Batuko Gobernuak «independentismoak bozkalekuetan lortutako garaipena» onartu zuela, «borrekin eta errepresioarekin eraso egin beharrean». Egungo Espainiako Gobernuak oraindik ere «erreferenduma demonizatzen» duela dio, eta horrek «iragan triste eta autoritario baten mamuak» haizatu besterik ez dituela egiten. Espainiako Konstituzioa onartzea elkarrizketarako baldintzatzat jartzen duela oroitu du CUPek, eta bide horrekiko eszeptiko agertu da: «Espainiako Konstituzioaren barruan elkarrizketaz aritzea sarraila bat okerreko giltzarekin zabaltzen saiatzea bezala da; ez du zentzurik».

Herri mobilizazioaren garrantzia nabarmendu du CUPek idatzian, argudiatuta elkarrizketa mahaia Tsunami Demokratikoa mugimenduaren mobilizazioen emaitza izan zela. Mahai horrekin Madrilek «tentsioa baretu» nahi dutela uste du CUPek, eta estrategia horretan kokatu ditu indultuak ere: «Borroka eta antolakuntza ziklo bat itxi nahi du indultuekin».

«Babesgabeenen» alboan

Horren aurrean, «langileriaren eskubideak eta askatasuna defendatuko dituen gobernu independentista bat» aldarrikatu du, eta horrek «indarra» eskatuko duela gaineratu. «2017ko urrian jendeak gorputza eta bihotzak jarri zituen, eta orain, instituzioak ez direnean ari maila ematen, berriz ere jendea behar dugu: desobedientzia zibila etxegabetzeen aurka eta familiak etxeetatik kanporatzen dituzten agindu judizialen aurka». COVID-19ak eragindako krisiari aurre egin, eta «babesgabeenak» defendatu behar ditu Generalitateak, CUPek azaldu duenez.

Ildo horretan, kritika egin dio Pere Aragones Kataluniako presidenteari ere, Pedro Sanchez Espainiakoarekin batera La Vanguardia egunkariaren jabe Javier Godo omentzeko ekitaldi batean parte hartzeagatik. Espainiako Gobernua eta Kataluniakoa «elkar ulertzearen aldeko apustu instituzionala irudikatzen» aritu ziren bertan, CUPen irudiko, eta antolatzaileak Foment patronala eta La Vanguardia egunkaria zirela gogoratu du, zeinak «gure herriak bere etorkizuna erabakitzeko duen borondatearen aurka posizionatu ziren publikoki, hitzekin nahiz keinuekin». Orduko irakaspen bat izan zen, CUPen arabera, «oligarkia beti kokatzen dela indartsuenaren aldean».

ANC Kataluniako Biltzar Nazionaleko presidente Elisenda Paluzie ere desados agertu da Junquerasek esandakoekin, eta, halaber, Godo omentzeko ekitaldian Aragonesek parte hartu izana kritikatu du, Catalunya Radio irratian emandako elkarrizketa batean. «Ahoa instituzionalizazio errepublikanoz bete eta gero, ez dugu ulertzen gobernuko presidentearen eta Generalitateko presidentearen lehen topalekua Foment del Traballek antolatutako ekitaldi bat izatea». Eta gaineratu du halako keinuekin Aragones ez dela betetzen ari «haren jardun instituzionalarekin eskatzen geniona».

Independentziara iristeko bideaz ere aritu da Paluzie, eta aitortu du «autodeterminazio eskubidea gauzatzeko modurik onena» Madrilekin erreferendum bat adostea litzatekeela, baina ñabartu du hori Espainiako Estatuaren esku dagoela, eta hark ez duela «inolako borondaterik autodeterminazio eskubidea errespetatzeko». Horrenbestez, «munduko estatuak independentziara eraman dituzten» bide guztiak zabalik mantentzearen alde mintzatu du, horietatik salbuetsita soilik indarkeriaren erabilera eskatzen dutenak.


Summary: «Ezinbestekoa da aisialdian euskara sendo egotea». Pantailak Euskaraz mugimenduko bozeramaileak uste du euskarazko ikus-entzunezkoen finantzaketa publikoa biderkatu egin behar dela, «egoerari buelta emateko».

Zuzenbide eta antropologia ikasketak egin ditu, eta kultur teknikaria da lanbidez Alex Aginagalde (Donostia, 1981).

Zer asmorekin sortu duzue Pantailak Euskaraz mugimendua?

Ikus-entzunezkoetan euskarak bizi duen egoera kezkagarria iraultzeko sortu da mugimendua.

Zein da ikus-entzunezkoetan euskarak duen presentziaz egiten duzuen diagnosia?

1990ean, euskarazko telebistak eskaintzaren %25 osatzen zuen. Telebista digitalarekin, Internetekin eta plataformekin, euskarazko eskaintza erabat diluitu da. Ez da garai berrietara egokitzeko behar bezalako apusturik egin erakundeen aldetik. Euskarazko ikus-entzunezko sektorearen finantzaketa publikoa biderkatu behar dela pentsatu behar dugu.

Larrialdia handia al da?

Erabatekoa da larrialdia. Egunean ordu ugari ematen ditugu pantailen aurrean, eta euskarazko eskaintza hutsaren hurrengoa da. Euskararen erabilera handitzea nahi badugu, ezinbestekoa da aisialdian euskara sendo egotea.

Zer garrantzia du belaunaldi gazteentzat pantailetako ia eduki guztiak gaztelaniaz edo frantsesez jasotzeak? Ikerketa soziolinguistikoek diote aisialdia bizitzeko dugun moduak erabateko eragina duela hizkuntza ohituretan. Haur eta gazteek dituzten erreferente guztiak erdarazkoak izateak ekar dezake etorkizunean belaunaldi horiek erdaraz bizitzea. Estrategikoa da egoerari buelta ematea.

Zein izango dira Pantailak Euskaraz mugimenduaren hurrengo pausoak?

Azken asteetan ikus-entzunezkoetako eta euskalgintzako pertsona erreferenteekin aldarrikapenen inguruan eztabaidatzen aritu gara. Hemendik aurrera, gure asmoa litzateke eragile gehienekin bilerak egitea, ekarpenak jasotzea, baita atxikimenduak ere, eta egoera aldatzeko neurriak jasotzen dituen proposamen bat lantzea. Proposamen hori gero erakunde publikoei helaraziko genieke. Uste dugu herritarren aktibazioak lagunduko duela erakundeak mugiarazten.

Iruditzen zaizu alderdi politikoak arduratzen direla euskarak pantailetan duen egoerarekin?

Badirudi alderdiak eta erakundeak mugitzen hasi direla. Pozgarria da ikustea Andoni Aldekoa EITBko zuzendari nagusiak bere egin duela gure diskurtsoa, esaten duenean ezinbestekoa dela streaming plataformetan euskararen presentzia sendoa izatea.

Azkeneko bederatzi urteetan ez da atzerriko helduentzako filmik bikoiztu euskarara. Zer diozu? Funtsezkoa da bikoizketa, kanpoko edukiak ere jaso behar dira norbere hizkuntzan. Bikoizketarik ez badago, jendeak filmak euskaraz ikusteko ohitura galdu egiten du. Azpidatziak ere aldarrikatzen ditugu, eduki asko euskarara ekarri daitezke eta.


Summary: Olarizuko bizilagunak kaleratu egin ditu Gasteizko Udalak. Duela urte batzuetatik hona, Gasteizko Olarizu hiribideko eraikinak etxebizitza bat ordaintzeko aukerarik ez zeukaten herritarrek okupatu izan dituzte. Urte luzez udalarekin harreman gorabeheratsua izan ondoren, gaur kaleratu dituzte azkenean.

«Esan eta egin. Olarizuko okupa ilegalei kaleratuak izango direla jakinarazten gabiltza. Egun gutxi barru burutuko da. Geroxeago birgaituko dugu eremu hori, hiriarentzat berreskuratzeko». Horrela jakinarazi zuen Gorka Urtaran Gasteizko alkateak duela egun gutxi Olarizuko bizilagunen gainean hilabeteak daramatzan mehatxua beteko zuela udalak. Zehazki, gaur goizeko zazpietatik aurrera kaleratzeak edozein momentutan has zitezkeela jakinarazi zien auzokideei, gutun baten bidez. Eta beste behin, esan eta egin. 07:00ak jo dutenerako, Ertzaintzaren dozena erdi patruilak inguratu dituzte okupatutako etxeak. Duela egun batzuk jada burdinazko hesiz itxi zituen eraikinak Poliziak. Minutu batzuk geroago hasi dira Olarizu hiribidea ere hesiz ixten. Autoei sarrera galarazteaz gain, kazetariak ere eremutik kanpora irtenarazi dituzte. Ordurako, bizilagun batzuk hasiak ziren etxeetatik denetariko objektuak ateratzen, etsita: arropa, sukaldeko tresnak, maletak, sehaska bat. Gizon bat burumakur atera da atari batetik, eta, ertzainen begiradapean, gurpildun maleta handi bat hartuta auzotik urruntzen hasi da. Autoen zarataren artean galdu da laster.

Atzo Olarizuko bizilagun batek BERRIAri azaldu zionez, okupatutako eraikinetan oso pertsona gutxi geratzen ziren azken egunetan. Hala ere, Ertzaintzaren furgonetak bata bestearen atzetik heltzen hasi dira: bat, bi, hiru... Gero eta kazetari gehiago gerturatzen hasi dira, eta, bitartean, atarien aurrean pilatzen diren objektuen multzoa handituz joan da, astiro. Giroa lasaia zen arren, Ertzaintzak istiluen aurkako tresneria atera du. Ezkutu eta kaskoez horniturik hasi dira etxeetara sartzen, baina ez dirudi iskanbilarik egon denik.

09:00ak aldera, Errekaleor auzo okupatuko kide batzuk ere hurbildu dira Olarizuko bizilagunei elkartasuna adieraztera. Olarizukoek eskertu dute Errekaleorrekoen babesa, baina udalaren jarrera salatu dute: «Errekaleorreko bizilagunek ez digute irtenbiderik eman behar. Udala da gure egoera konpondu behar duena». Auzokide horren arabera, batzuei eman die aterpe udalak: bi pertsona babespeko etxebizitza batean daude, eta beste lau, udal aterpetxean. Gainerako bizilagunek, ordea, beste irtenbiderik ezean, inguruko pabiloi batean hartuko dute aterpe.

Goizeko lehen orduan irten den gizonaz gain, beste hiru pertsona gutxienez atera dira eraikinetatik. Goiza aurrera joan ahala, eguzkia berotzen hasi da. Emakume bati izerdia eta malkoak nahasten zitzaizkion kaleratu berri duten etxearen ataritik gauzak hartu eta kalearen beste aldera eramaten zituen bitartean. Harekin batera eraikinean geratzen ziren beste bi bizilagunek lagundu diote. Horiez gain, beste bi bizilagun ere agertu dira, eta objektuak auto batean sartu dituzte. Bitartean, lehenengo atarian langile batzuk betoia egiten hasi dira, ateak ixteko, eta beste batzuek burdinazko ateak soldatu dituzte. Ertzaintza inguru guztia zaintzen aritu da une oro. 10:00ak jotzeko zirela bukatu dituzte bizilagunek atarietatik kalearen bestalderako bidaiak. Izerditan zegoen emakumea kaleko banku batean eseri da, beste bizilagun batekin batera. Haien ondoan, txakurra. Alde batean, berriz, orain arte beren etxe izandako eraikinean eduki dituzten objektu guztiak, espaloiaren izkina batean pilatuta. Gauzen multzoak kontraste nabarmena egiten zuen ondoan zeukan etxe moderno berriekin. Izan ere, alkateak dioenez, auzoa «birgaitzeko» asmoa dauka udalak. Eta, segur aski, auzoak beste bizilagun batzuk izango ditu: orain arte eraikin okupatuan bizi izan direnek ezingo dituzte eremu berri horretako etxeen prezioak ordaindu.


Summary: Positiboen ehunekoa %2,4 da Hego Euskal Herrian. Beste 245 positibo erregistratu dituzte 10.201 proba diagnostikotan.

Arintzea erakusten dute transmisioari buruzko datuek. Zehazki, Osakidetzak eta Osasunbideak 10.201 proba egin zituzten atzo: 245 kasu atzeman zituzten, eta, beraz, %2,4 izan zen positiboen ehunekoa. Hain zuzen, adierazlea OME Osasunaren Munduko Erakundeak gehienezko mugarritzat ezarria duen langaren oso azpitik dago: erakundeak %5ean du zehaztua muga.

Hego Euskal Herriko lurraldeak banan-banan aztertuta, Bizkaian detektatu da positibo gehien: 107 izan dira. Gipuzkoan, berriz, 70 positibo zenbatu dituzte; Nafarroan, 44 atzeman dira, eta Araban, 21.

Ospitaleei dagokienez, Eusko Jaurlaritzak emandako datuen arabera, atzo 32 lagun ospitaleratu zituzten COVID-19aren sintomak larriagoturik Osakidetzaren menpeko ospitaleetan, eta 84 lagun daude ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan.


Summary: Jaurlaritzak Erlijio Aniztasunaren Lege proiektua onartuko du datorren astean. Udalerriek erlijio zentroentzako eremuak gorde beharko dituzte fede ezberdinen kultu askatasuna bermatzeko.

Eusko Jaurlaritzak datorren astean onartuko du elkarbizitza eta erlijio askatasunerako eskubidea babestea helburu duen Kultu lekuen, Zentroen eta Erlijio Aniztasunaren Lege proiektua. Legearekin, gizarteko aniztasun erlijiosoaren babes juridikoa indartuko litzateke, fede ezberdinei tratamendu bera eskainiz eta kultu leku eta zentroen irekiera eta erabilera bermatuz.

Jaurlaritzaren onespena jasota, lege proiektua Legebiltzarrera pasatuko da tramitaziorako eta behin betiko onespenerako, eta, behin indarrean dagoenean, legeak eragin zuzena izango du Araba, Bizkai eta Gipuzkoako udaletxeetako hiri antolamendurako planetan. Izan ere, testuaren arabera, udalerri bakoitzak behar dituen erlijio ekipamenduetarako guneak erreserbatu beharko ditu, «betiere lurzoruaren erabilgarritasunaren arabera».

Hala, legeak lizentzia urbanistikoei eta kultu zentroen irekieren jakinarazpenei buruzko neurriak erregulatzen ditu, eta gune eta ekipamendu publikoak tarteka ekimen erlijiosoetarako erabiltzea baimentzen du. Halaber, udalerriek erabilera publikoko leku, lokal eta eraikinak «xede plurikonfesionalei» uzteko aukera ere jasotzen du.

Gainera, testuak espresuki galarazten die udalei «zuzeneko edo zeharkako diskriminazioa edo debeku arbitrarioak eragin ditzaketen irizpideekin jardutea».

Erlijioen arteko Kontseiluaren sorrera

Legearekin batera, Jaurlaritzak Erlijioen arteko Kontseiluaren sorrera ere proposatu du, izaera aholku-emailea izango lukeena eta kultu eta erlijio askatasunari eragiten dioten erabakiak hartzeko orduan «laguntza handikoa» izango litzatekeena, Jaurlaritzaren arabera.

Kontseilua Eusko Jaurlaritzako, EAEko hiru aldundietako, udaletxeetako, elizetako, komunitate erlijiosoetako eta «interes kualifikatua» duten elkarteetako kideek osatuko dute, «gaitasun aitortua» duten beste pertsona batzuekin batera. Halaber, bere osaketan «gaitasun eta prestakuntza egokia duten gizonen eta emakumeen ordezkaritza orekatua» bermatuko dela ere jakinarazi dute.

Erlijioen arteko Kontseiluaren azken osaera, eginkizunak eta funtzionamendu arauak Eusko Jaurlaritzaren dekretu baten bidez zehaztuko dira.

Aniztasun erlijiosoa Araba, Bizkai eta Gipuzkoan

Autonomia erkidegoko hiru herrialdeetan, konfesiorik hedatuena katolizismoa da askogatik: guztira 1.489.864 fededun ditu. Haien atzetik, musulmanek (89.487), ebanjelikoek (29.326) eta ortodoxoek (18.964) osatzen dituzte hiru lurraldeetako konfesiorik jendetsuenak. Gainera, erlijioarekin loturiko talderik handienetan bigarrenak fedegabeak dira, erlijioetan sinesten ez duten 515.771 pertsona baitaude.

Datu horiek Ikuspegik eta Deustuko Unibertsitateko Pedro Arrupe Institutuak eginiko maparenak dira, eta, dokumentu horretan, EAEko kultu leku eta tenpluen kopurua ere biltzen da. Hala, mapak zehazten du, aipaturiko konfesioen zentroez gain, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan hamar tenplu budista daudela eta ez dagoela sinagogarik eta tenplu hinduistarik.


Summary: Hainbat sare sozial eta hedabide erori dira, zerbitzu enpresa baten akats baten ondorioz. Twitch, Twitter, BBC, The New York Times eta The Guardian izan dira Fastly sareko zerbitzuen enpresak izan duen akatsa pairatu dutenetako batzuk. Konpainiak jada konpondu du matxura.

Gaur goizean ezin izan dituzue Twitterreko emojiak edo irudiak ikusi? Arazoak izan dituzue nazioarteko hedabide batzuen webguneetara sartzeko? Jatorri bera izan dute akats horiek eta beste hainbatek: Fastly sareko zerbitzuen enpresak izan duen matxura bat, gaurko goizeko hamabiak aldera. Jadanik itzuli dira beren onera zerbitzu horiek, eta enpresak ere jakinarazi du konpondu duela. Ordubete inguru iraun du akatsak.

Hainbat izan dira Fastlyren akatsa pairatu duten sare sozialak eta hedabideak: Twitch, Twitter, BBC, The New York Times, The Guardian eta El Pais, besteak beste.

Sareko zerbitzuak eskaintzen dituen enpresarik handienetako bat da Fastly. Konpainia horrek mundu osoan ditu zerbitzariak, eta enpresei azken erabiltzailetik jatorrizkoak baino gertuago dauden zerbitzariak eskaintzen dizkie, konexioen abiadura azkarragoa izan dadin.

Enpresak jakinarazi duenez, mundu osoan dituzten zerbitzariei eragin die matxurak: AEBetan, Europan, Hego Amerikan, Asian... Europan, zehazki, hemezortzi zerbitzari ditu.


Summary: COVID-19 ziurtagiri digitalaz informazioa eskainiko du gaurtik aurrera Jaurlaritzako Osasun Sailaren webguneak. Ziurtagiria QR kode baten bidez eskuratzeko modua eskainiko du gaurtik aurrera webguneak.

Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak atzo jakinarazi zuenez, gaurtik aurrera Osasun Saileko webguneak COVID-19 ziurtagiri digitalari buruzko informazioa eskainiko du, bai eta QR dokumentu baten bidez ziurtagiri hori eskuratzeko modua ere. Sagarduik adierazi zuen gaur egun hainbat autonomia erkidegotan COVID-19 pasaportearen inguruko proba pilotuak egiten ari direla, baina Jaurlaritzak ez duela proba horietan parte hartu proposamena egin zenean uste zuelako joan-etorriak ez zeudela lehentasunen artean, baizik eta pandemiari aurre egitea. Nolanahi ere, Osasun sailburuak azpimarratu zuen uztailaren 1etik aurrera ziurtagiria izateko eskubidea bermatuko zaiela hala eskatzen duten Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako herritar orori. Izan ere, uztailaren 1etik aitzina, ziurtagiria Europako Batasun osoan izango da indarrean.

Sagarduik gaineratu duenez, gaurtik aurrera, ziurtagiri hori zer den azaltzen duen informazioaz gain, esteka baten bidez eskuratu ahal izango da ziurtagiri bat zeinak adierazten duen herritarrak gaitzaren kontrako txertoaren dosiren bat hartua duen, edo dagoeneko gaitza igarota duen.


Summary: Txabi Etxebarrietaren omenezko loreak eta ikurrina bat jarri dituzte hil zuten lekuan. Tolosako Benta Handin Oteizak eskaini zion eskulturaren azpian jarri dituzte. Hainbatetan egin diote eraso oroigarriari. Bilboko Udalak ukatu egin zuen areto bat erabiltzea haren heriotzaren inguruko hitzaldi bat egiteko.

Lehengo batean / kalearen erdian / Benta-Handi erdian / Xabier anaia, hil zuten. Horrela abestu zuen Imanol Larzabal musikariak Txabi Etxebarrietaren heriotzaz, 1974ko Herriak ez du barkatuko diskoan. Tolosan (Gipuzkoa) dago Benta Handi, bidegurutze batean, Azpeitia-Azkoitiara doan errepideak eta Donostia eta Gasteiz batzen dituenak bat egiten duten lekuan. Han hil zuten Etxebarrieta ETAko kidea, 1968ko ekainaren 7an. Haren omenezko loreak eta ikurrin bat utzi dituzte egunotan, gertaera gogoratzeko Jorge Oteiza eskultoreak eginiko Par móvil (pare mugikorra) eskulturaren azpian.

Albiste izan dira azken egunotan Etxebarrietaren heriotzaren inguruan antolatu diren ekitaldiak. Ostiralean, Egiari Zor fundazioak bertan behera utzi zituen Etxebarrietaren heriotzari buruzko ikerketaren inguruan larunbatean Bilbon egitekoa zen hitzaldia eta igandean Derioko hilerrian antolatua zuen ekitaldia. Igandean azaldu zutenez, Dignidad y Justicia elkarteak auzitara jo zuen ekitaldiak debekatzeko, argudiatuta «terrorismoa goratzeko» delitu bat izan zitekeela horiek egitea, baina Espainiako Auzitegi Nazionalak baimendu egin zituen. Udalak, ordea, ez zien baimenik eman hitzaldia egitekoak ziren aretoa erabiltzeko.

Etxebarrietak eragin zuen ETAren lehen biktima, Jose Antonio Pardines guardia zibila, 1967ko ekainaren 7an, Francisco Francoren diktaduraren garaian. Egun berean, Guardia Zibilak Etxebarrieta bera hil zuen tiroz, Benta Handin.

Hainbatetan egin diete eraso Etxebarrieta gogoratzen duen monolitoari eta han zegoen plakari. Oteizak eginiko eskulturak eusten dio, ordea. 1956. urtean sortu zuen lana eskulturagileak, aluminioa erabilita, eta altzairuzko bertsioa egin zuen Benta Handin jartzeko. Azkenean, 1994. urtean jarri zuten eskultura.

Oteizaren lan guztietan bezala, eskulturak hausnarketa teoriko bat du atzean; ez da formalismo hutsa. Kasu horretan, bi disko erdi gurutzatuta, lurrean utziz gero berez biraka hasiko liratekeen pieza bat egin nahi izan zuen artistak, etengabeko mugimendua irudikatuz, eta, horren bidez, iraultza. Horregatik eskaini zion lana Etxebarrietari.

Harreman handia izan zuten artistak eta ekintzaileak. «Ekainaren 7an, sakrifikaturik Benta Handin gure azken erresistentziaren lehena», idatzi zuen Oteizak, eta han jarritako eskultura «fusilamendu baten hilarri» gisa definitu zuen.

Oteizak kontatu zuen Etxebarrieta Euskal Herriko artista eta intelektualen manifestu bat prestatzen ari zela 1968. urtean, eta berarekin hitz egin nahi izan zuela. Baina artistak Madrilera joan behar izan zuen, eta han jaso zuen ekintzailearen heriotzaren albistea. «Ezin nuen ulertu betiko galdu genuela», idatzi zuen.

Etxebarrietaren omenez, haren soina irudikatzen zuen eskultura bat egon zen jarrita Bilboko Otxarkoaga plazako Urretxindorra plazan. Bilboko udalak kendu egin zuen 2004. urtean, Basta ya taldearen presioaren ostean.

Bilboko Zazpikaleetan Etxebarrieta Anaiak plaza dago, Txabi eta Jose Antonio Etxebarrietaren omenez. Ezker abertzaleko herritarrek hala ezagutzen dute, behintzat, ofizialki Miguel Unamuno plaza izena baitu.


Summary: Bi urtez jarraian hutsik dauden etxebizitzei tasa bat ezarriko die Jaurlaritzak. Eusko Jaurlaritzaren arabera, 15.000 etxebizitza hutsi eragin diezaieke. Dekretuan, salbuespen batzuk ezarri dira: adibidez, bigarren etxebizitzak edo hainbat arrazoigatik aldi baterako etxebizitza aldaketak.

Araban, Gipuzkoan eta Bizkaian hutsik dauden etxebizitzei tasa bat ezarri ahal izango zaie. Hori jaso du, besteak beste, Eusko Jaurlaritzak onartutako dekretuak. Etxebizitzaren metro koadro erabilgarri bakoitzeko 10 eurokoa izango da kanona, lehen urtean, eta %10 handituko da hutsik jarraitzen duen urte bakoitzeko. Etxebizitzaren funtzio soziala «bermatzea» helburu du dekretuak, Iñaki Arriola Jaurlaritzako Lurralde Plangintza, Etxebizitza eta Garraio sailburuaren esanetan.

Eusko Legebiltzarrak 2015 ekainean onartutako Etxebizitza Legea garatu du dekretuak. Jaurlaritzak gobernu kontseiluan onartu du dekretua, eta, Arriolak ondoren egindako agerraldian adierazi duenez, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 15.000 bat etxebizitzari eragiten diezaieke. Dekretuak dioenez, etxebizitza huts gisa hartuko da bizileku bezala erabil daitekeen egunetik aurrerako bi urteetan etengabe hutsik dagoena. Arautegi berriak zehazten du zein den etxebizitza bat hutsik dagoela esateko prozedura.

Salbuespenak

Dena dela, «justifikatutako» salbuespenak jaso ditu araudi berriak: bigarren etxebizitzak; lanagatik, osasunagatik, mendekotasunagatik eta larrialdi sozialagatik egindako aldi baterako bizileku aldaketak; eta gutxienez hiru hilabeteko epean merkatuko prezioan salgai edo alokagai jarritako etxebizitzak.

Salbuetsi dituzte, gainera, administrazioei, babestuta aloka ditzaten utzitako etxebizitzak; irabazi asmorik gabeko elkarteek migratzaileak, desgaituak edo genero indarkeriaren biktimak hartzeko erabilitakoak; eta zaharberrituak izaten ari direnak edo gutxieneko biziegokitasun baldintzak betetzeko ez dituztenak.

Udalak arduratuko dira etxebizitzak hutsik daudela egiaztatzeaz, eta ikuskaritzak egingo dituzte: izan errolda baieztatuz, edo uraren, gasaren eta argindarraren kontsumo txikiak identifikatuz, dekretuak dioenez. Nolanahi ere, lan horiek Jaurlaritzak hartu ahal izango ditu subsidiarioki.

Udalei eskaera

Kaleratzeak Stop plataformak kanpaina bat abiatuko du udalak inplikatzeko asmoz. Haren esanetan, udalek dute bi urtetik gora hutsik dauden etxebizitzak erregistroan sartzeko ahalmena, eta hori egin ezean, «ezingo da kanona ezarri edo alokatzera behartu». Horregatik, arlo horretan ezer egiten ez duten udalak ordezkatu eta herri horietan zuzenean esku hartzeko exijitu dio Jaurlaritzari.

Izan ere, dekretuaren arabera, udalek behartu dezakete jabe bat bere etxebizitza alokatzera. Horretarako, hasteko, beharrezkoa da etxebizitzaren gunea eskari handiko eremu gisa izendatzea, eta bertan etxebizitza premia egotea. Etxebizitza sailburuak izendatuko ditu eremu jakin horiek, bai udalek beraiek eskatuta, bai ofizioz. Urtebetera hutsik jarraitzen duten etxebizitzetako jabeei alokatzera behartu ahal izango dituzte, eta gehienez bost urtez alokairu publikoan edukitzera derrigortuko, era berean.


Summary: Kontseiluak hizkuntza politika berrirako «jauzia» irudikatuko du Kursaalean. Euskalgintzako hainbat eragilerekin batera landutako Hizkuntza-politiketan eragiteko adostasun soziala dokumentua aurkeztuko du Kontseiluak Donostian, ekainaren 19an.

«Hizkuntza politika berrirako bide orria» proposatzeko asmoz, Euskalgintzaren Kontseiluak Hizkuntza-politiketan Eragiteko Adostasun Soziala izeneko dokumentua landu du euskalgintzako hainbat eragilerekin batera, eta ekainaren 19an aurkezpen publikoa egingo du Donostiako Kursaal jauregian. Kontseiluak gaur eman du aurkezpen ekitaldiaren berri, dokumentuarekin bat egin duten zenbait eragiletako ordezkariekin batera, Koldo Mitxelena kulturunean eginiko agerraldian.

Paul Bilbao Kontseiluko idazkari nagusiak aurkeztu zuen: «Sektore oso desberdinetako eragileekin aurkezten ari gara ekainaren 19ko ekitaldia, askotariko eragileekin egindako lanaren emaitza delako, eta horixe erakutsiko dugulako». Hain zuzen, harekin izan dira gaur Joan Mari Larrarte Elkar taldeko ordezkaria, Leire Elizegi Bizipoza eragileen bilguneko koordinatzailea, Ander Etxeberria Mondragon Taldeko hedapen kooperatiboko arduraduna eta Pilar Lekuona Gipuzkoako Erizainen Elkargoko lehendakaria.

Kursaalean egingo den ekitaldian dokumentuaren aurkezpena, sinatzaileen konpromisoa eta «adostasunetarako jauzia» irudikatuko dira. Ekitaldia irekia izango da, baina, segurtasun neurriak bermatzeko, aurretik izena eman beharko da Kontseiluaren webgunean edo gonbidapenak@kontseilua.eus helbidera idatziz.

Bost hilabeteko «prozesu aberatsa» Kontseiluko idazkari nagusiak gogoratu du iazko abenduan Kontseiluak «konpromiso zehatza» hartu zuela eragile politiko, sozial eta sindikalen aurrean: «Hizkuntza politiketan adostasun sozial eta politikoak eraikitzeko eta konpromisoak hartzeko ordua heldu zela esan genuen, eta, horri begira, eragile anitzekin prozesua zabalduko genuela aurreratu genuen». Bada, bost hilabetez «buru-belarri» jardun ostean, lorturiko emaitzarekin eta izandako harrerarekin «pozik» daudela jakinarazi du Bilbaok.

Hizkuntza-politiketan Eragiteko Adostasun Soziala osatzeko, Euskalgintzaren Kontseiluak hamarnaka mintegi eta bilera antolatu ditu eragileekin, eta dokumentuak orotara ehundik gora ekarpen jaso ditu. Bilbaok azpimarratu du ekarpenak «eremu oso desberdinetako eragileen aldetik» heldu direla, baita Euskal Herri osoan jaso dituztela ere: «Ainhize-Monjolosetik Tuterara iritsi da proiektua».


Summary: Herritar batek belarrondoko bat eman dio Emmanuel Macroni. Frantziako presidenteak Drômeko departamendura egin duen bisita ofizial batean gertatu da. Oraingoz bi gizon atxilotu dituzte.

Duela urte batzuk ospetsu egin zen herritar batek Mariano Rajoy orduko Espainiako presidenteari eman zion zaplaztekoa, eta oraingoan Emmanuel Macron Frantziako presidentearen txanda izan da: bisita ofizial bat egin du Drômeko departamendura, eta publikoko gizon batek belarrondoko bat eman dio.

Azaldu dutenez, jada bi lagun atxilotu dituzte gertakariaren ondorioz. Bideoan argi ikusten da Tain-l'-Hermitage (Frantzia) herrian gertatutakoa: eraikin batetik irten da presidentea, publikoarena gerturatu da, eta haietako batek zaplaztekoa eman dio. Segurtasuneko langile guztiak berehala zituen gainean zaplaztekoa eman duenak.

Belarrondokoa eman aurretik bi oihu egin ditu zaplaztekoa eman duenak: lehenik «Montjoie Saint-Denis» esan du; erregezaleen oihu bat da hori, gaur egun Frantziako ultra eskuindarrek erabiltzen dutena. Jarraian, «utikan Macronismoa!», egin du oihu.

Jean Castex lehen ministroak zaplaztekoari buruz hitz egin du: azaldu du demokrazian eztabaida bidezkoa dela, baina sekula ez dela onartu behar indarkeriarik.

Frantzian eta Ipar Euskal Herrian bihar zabalduko dute tabernen barnealdea, eta hori ospatzeko ekitaldi bat zen gaurkoa.


Summary: Marixol Iparragirreri 46 urteko zigorra jarri diote. Talde armatuko kide izateaz absolbitu egin dute, horregatik Frantzian ezarritako zigorra bete duela-eta.

Espainiako Auzitegi Nazionalak 46 urteko espetxe zigorra ezarri dio Marixol Iparragirreri, 1987ko maiatzean bi hilketa saio egitea eta Eskoriatzan (Gipuzkoa) lehergailu bat jarri eta kalteak eragitea egotzita. Auzitegiak frogatutzat jo du Iparragirrek eta ETAko beste lau kidek lehergailu bat jarri zutela, guardia zibilak hura desaktibatzera joandakoan leherrarazteko asmoz.

Gainera, auzitegi berak absoluzioa eman dio Iparragirreri talde armatuko kide izateko akusaziotik. Fiskalak aurkeztu zuen akusazio hori, baina epaileak ebatzi du delitu horregatik zigorra bete zuela Frantzian.

Urtea hasi denetik Iparragirreri ezarri dioten laugarren zigorra da hau. Otsailean, Espainiako Auzitegi Gorenak berretsi egin zuen Auzitegi Nazionalak iazko uztailean ezarritako 122 urteko espetxe zigorra, 1995ean Luciano Cortizo Espainiako armadako komandantea hiltzea leporatuta. Martxoan, 61 urteko zigorra ezarri zion Auzitegi Nazionalak, 1994ko eta 1995eko bi atentatu agindu izana leporatuta. Apirilaren 27an, berriz, 39 urterako beste zigor bat ezarri zioten, 1985eko atentatu batengatik.

Espainiako Espetxe Erakundeetako Idazkaritza Nagusiak joan den ostiralean jakinarazi zuen Iparragirre behin-behinean Zaballako espetxera (Araba) ekarriko dutela, Madrildik.


Summary: Selektibitatea egiten hasi dira Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 12.782 ikasle. Iazkoarekin alderatuta, %1,49 hazi da Unibertsitatera Sartzeko Ebaluazioan izena eman duten ikasleen kopurua. Batxilergoko ikasleen %75ek proba euskaraz egingo dute.

Gaur hasi dute Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan milaka ikasleren etorkizuna markatuko duen proba. Hain zuzen, 12.782 ikasle hasi dira selektibitatea bezala ezaguna den USE Unibertsitatera Sartzeko Ebaluazioa egiten. Nafarroako ikasleek iragan astean egin zuten proba, eta etzi jakingo dute zer emaitza lortu dituzten.

Gaurtik hasita hiru egunez, USEko azterketak egiten arituko dira Batxilergoko 11.947 ikasle eta Lanbide Heziketako 835. Gainera, 626 nota igotzera aurkeztuko dira irakasgai batzuetara. Azterketari gehienak emakumeak dira —Lanbide Heziketako ikasleen %69 eta Batxilergokoen %57—. Hizkuntzari dagokionean, proba euskaraz egitea erabaki dute ikasle gehienek: Batxilergoko ikasleen %75ek eta Lanbide Heziketako %55ek egin dute hautu hori.

Lurraldeei erreparatuz gero, Bizkaiko campusak jasoko ditu ikasle gehien (6.385), 4.618k egingo dute Gipuzkoan, eta 1.731k Araban. Orotara, iaztik %1,49 hazi da izen-emate kopurua.

Iazkoa bezala, koronabirusaren pandemiak eskatzen dituen babes neurrietara egokitutakoa izango da aurtengo proba ere. EHU Euskal Herriko Unibertsitatearen campusak ez ezik, BEC, Ficoba eta Iradier Arena ere erabiliko dituzte. Gainera, iaz azterketetan egindako aldaketak mantentzea erabaki dute, ikasleek aukera gehiago izan ditzaten.


Summary: Jaurlaritzak «anbizio handiko inbertsioak» agindu ditu 2022ko aurrekontuetan. Gastua mugatzeko eta zorra txikitzeko arauak etenda daudela baliatu nahi du inbertsio publikoak bizkortzeko. Madrilekin %2,2ko defizita du hitzartua: 1.600 milioi euro, gutxi gorabehera.

Europak atea irekita duen bitartean, muga handirik gabe gastatzeko aukera erabili nahi du Eusko Jaurlaritzak. 2022. urterako aurrekontu proiektuan «anbizio handiko inbertsio plan» bat izango duela agindu du Pedro Azpiazu Jaurlaritzako Ekonomia eta Ogasun sailburuak. «Inbertsio publikoa izango da aurrekontuaren ezaugarri nagusia», aldarrikatu du.

Koronabirusaren krisiaren ondoren, ekonomia «suspertzeko eta eraldatzeko» unea iritsi dela uste du Gasteizko gobernuak, eta, horretarako, «inbertsio plan handia diseinatuko eta abiaraziko» ditu. Hiru multzo handitan banatu ditu inbertsio horiek: trantsizio teknologiko digitala, energetiko klimatikoa eta osasun arlokoa. Gainera, Azpiazuk ziurtatu du genero ikuspegiarekin landuko dutela aurrekontua.

Jaurlaritzak urrian du aurkeztekoa aurrekontu proiektua, eta orduan jakingo du zehatzago zenbat diru gehiago izan dezakeen gastatzeko, ordurako 2022rako iragarpena egina izango baitu Finantzen Euskal Kontseiluak. Zerga bilketak ongi hasi du 2021. urtea, urtarriletik apirilera iaz baino %9,9 gehiago jaso dutelako foru ogasunek, 375 milioi euro gehiago. Maiatzeko datuak ziur aski hurrengo astean jakinaraziko dituzte.

2022ra arte, mugarik ez

Baina zerga bilketaren kopuruak ez du guztiz baldintzatuko Jaurlaritzaren gastua. Inbertsioak egin eta gastu publikoari aurre egiteko zorpetzeko prest dagoela argi utzi du Azpiazuk. Mugarik gabe halakorik egin dezakeen azken urtea izan daiteke. Izan ere, pandemiari eta hari aurre egiteko gastuei aurre egitearren, Europako Batzordeak eten egin du estatukideek (eta haien menpeko erakundeek) zorra eta defizita kontrolpean izateko agindua. 2020an eta 2021ean ez ezik, arintze hori indarrean izango da 2022an ere, Bruselak uste baitu estatukideek beren ekonomiak diru publikoarekin suspertzeko unea dela.

«Aurrekaririk gabeko aukera leiho bat da, eta eskatzen du ahalik eta inbertsio publiko gehien egitea, baimendutako mugak azken muturreraino erabili eta eskura ditugun baliabide guztiak erabilita», azaldu du Azpiazuk. Bruselaren aldetik jasotako malgutasuna aplikatu zien Madrilek bere menpeko erakundeei ere, neurri batean bada ere. Defizit mugak jarri beharrean, «erreferentziazko defizitak» finkatu zituen erkidegoekin, BPGaren %2,6koak Jaurlaritza ez zen kopuru horretara iritsi, eta %1,12ko zuloarekin itxi zuen 2020. urtea. 2022an, berriz, %2,2koa izango da erreferentziazko defizita. 1.600 milioi euroren defizita, gutxi gorabehera.

Itzulera iraganera

Baina zer gertatuko da 2023an? Aurrekontuetako diziplina lehenesten duten arauak berriro indarrean izango al dira, Europa iparraldeko estatukide batzuek nahi duten moduan? Ala garai bateko arauak lurperatuko ditu Batasunak, hegoaldeko batzuek nahi duten bezala? Europako Batzordeak ez du erabakirik hartu, baina gerrikoa berriro estutu eta zor publikoa jaisten hasteko agindua espero du Azpiazuk. «Ikusiko dugu zer gertatzen den 2023an, baina espero dut iraganera itzultzea ez dela gogorregia izango, eta mailakatzea izango dela, edo, are hobeto, ez egotea egonkortasun araurik».


Summary: Knorr-Bremsek Iruñeko bere planta handitu eta 142 lanpostu sortuko ditu. Trengintzako osagaietako enpresak 50 milioi euroko inbertsioa egingo du, egun dituen 213 beharginen lantaldea egonkortuta

Knorr-Brense enpresak Iruñeko bere lantegia zabaltzeko duen proiektua foru interesekoa izendatu zuen Nafarroako Gobernuak maiataren 26ean, eta babes horretan exekutiboak beste urrats bat egin du Mikel Irujo Ekonomiako Garapeneko kontseilariak fabrikara egindako bisitarekin. Nafarroan 50 milioi euroko inbertsioa egin eta 142 enplegu berri sortuko lituzkeen proiektua egia bihurtzea nahi du gobernuak, eta, bidez batez, gaur egun Iruñeko lantegian diharduten 213 beharginen lanpostuak egonkortzea.

«Enpresak hazkunde handia izan du azken hamarkadan, baita azken urtean bizi duen egoera zailarekin ere. Enpresaren aurreikuspenen arabera, hazkunde horrek jarraitu egingo du», esan du Irujok Knorr-Brensenen. Enpresa egitekoa den inbertsioa ez da lantegia handitzeko besterik gabe, Irujok berak azaldu zuenez. «Ikerketaren eta garapenaren inguruko ezagutza guztia Nafarroan kokatzea ahalbidetuko luke inbertsioak. Horrek Nafarroa osorako eragin traktorea izango lukeela sinetsita nago», erantsi du.

Manchester eta Chicago

Alemaniako multinazionala merkatuko liderretako bat da trengintzaren galga sistemen azpisektorean. Hiru fabrika nagusi ditu ekoizpenari dagokionez: Manchesterren (Erresuma Batua), Chicagon (AEB) eta Iruñean. Nafarroan, galga organikoen eta marruskadurarako osagai sinterizatuen disenua eta ekoizpena egiten du. Bere produktuak Renferen, Euskotrenen eta Feven trenbideetan ezarri dituzte, esaterako. Bilbo, Madril eta Sevillako metroetan ere erabiltzen dituzte Iruñean ekoitzitako piezak. Dena den, Nafarroako fabrikaren ekoizpenaren gehiengoa nazioartean saltzen du enpresak.


Summary: Hamahiru lagunen artean gazte bat jipoitu dute Basaurin, «marikoi zikina» oihuen artean. Larunbat gauean izan zen erasoa. Erasoa jasan zuen gaztea konorterik gabe utzi zuten, eta ospitaleratu egin behar izan zuten.

Eraso homofobo bat izan zen larunbat gauen Basaurin (Bizkaia), Bizkotxalde parkean, 2:30ean aldera. Erasotua konorterik gabe utzi zuten, eta ospitaleratu egin behar izan zuten. Lekukoek azaldu dutenez, 23 urteko gaztea jipoitzen zuten bitartean «marikoi zikina» zioten oihuak entzuten ziren, baita nazka ematen zuela ziotenak eta handik alde egiteko agintzen ziotenak ere.

Ustezko erasotzaileak biktimaren adin berekoak dira. Lehenik haietako bat hasi zen hura jipoitzen, eta gero gehitu ziren beste hamabiak. Jarraian, Azbarren auzorantz egin zuten ihes.

Erasotuak kolpeak ditu gorputz osoan, buruan eta aurpegian bereziki. Salaketa jarri du Ertzaintzan, eta haiek ari dira gertatutakoa ikertzen. Ustez, Basauriko Udaltzaingoarekin elkarlanean, identifikatu dituzte erasotzaileak.

Eraso homofoboa salatzeko datozen orduetan agerraldi bat egingo dute Basaurin. Herriko gizarte eragileek eta talde politikoek salatu dute erasoa jada.


Summary: Martintxo Altzueta marrazkilariaren ilustrazioetan oinarritutako bideoklipa kaleratuko du Lur Barnea proiektuak. Noaingo guduan oinarrituko da kantua, baita bideoklipa ere. Aingeru Gorrotxategi eta Eneko Benito musikarien azken proiektua da Lur Barnea.

Hilean behin abesti bat argitaratzeko asmoa dauka sortu berri den Lur Barnea proiektuak, eta Noaingo guduaren inguruko Azken esperantzaren guda da segida horretako lehen kantua. Aingeru Gorrotxategi musikariak eta Eneko Benito Garilak 26 taldeko albokariak osatzen dute taldea, eta lehenengo bideoklip horretan, Martintxo Altzueta marrazkilariaren irudiek lagunduko dute musika. Proiektuak rocka eta folka uztartu nahi ditu, sortzaileek adierazi dutenez, rockaren «indarra eta erritmoak» euskal folkaren elementuekin nahasita. Modu horretan, Euskal Herriko historia eta mitologia landu nahi dituzte.

Bideoklipa osorik ostegunean estreinatuko bada ere, jada aurrerapen bat argitaratu dute Lur Barneako kideek, eta hemen dago ikusgai:


Summary: EB bere plana finantzatzeko zorra jaulkitzear dago.

Next Generation EU planaren 750.000 milioi euroak finantzatzeko zorra «egun pare batean» hasiko da jaulkitzen Europako Batasuna, Johannes Hahn Aurrekontu komisarioak iragarri duenez. Udako oporraldiaren aurretik beste bi zor jaulkipen egingo ditu EBk. Aurten planaren %13 inguru finantzatuko du EBk, 80.000 milioi euro inguru, hori baita lehen urtean estatukideei agindutako dirua.

Lehen sosak uztailean da banatzekoa, dagoeneko Bruselara beren berreskuratze eta erreforma planak bidali dituzten 23 estatukideen artean.

Hain zuzen ere, Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidenteak jakinarazi zuen atzo datorren astean emango dietela oniritzia lehen planei. Horien artean egon daitezke Frantziako eta Espainiako gobernuek bidalitakoak eta, horrenbestez, haien dirua iritsi ahal da Euskal Herrira ere.

Batzordearen oniritzia jaso aurretik, erakunde horrek egiaztatu behar du estatuek bete egin dituztela baldintza batzuk. Horrela, gutxienez aurrekontuaren %37k izan behar du trantsizio energetikorako eta beste %20k digitalizaziorako. Diru horien truke zenbait baldintza bete beharko dituzte estatukideek, eta hitz emandakoa betetzen ez badute, dirua galdu ahal dute.


Summary: Ratko Mladicen aurkako zigorra berretsi du Hagako auzitegiak. Srebrenicako genozidioaren erruduntzat jo dute indar serbiarren buru ohia. Defentsak haren absoluzioa nahi zuen; fiskaltzak, berriz, beste bost genozidio leporatzen zizkion.

Nazioarteko Zigor Auzitegientzako Mekanismoak ez du ontzat jo Ratko Mladicen defentsak jarritako helegitea, eta indar serbiarren jeneral ohiaren aurkako zigorra berretsi du. Hari bizi osorako espetxealdia ezarri zion 2017an Jugoslavia ohirako Nazioarteko Auzitegiak, Bosniako gerran (1992-1995) izaniko rolagatik. Besteak beste, Srebrenicako (Bosnia eta Herzegovina) genozidioaren eta Sarajevoko setioaren erruduntzat jo zuen.

Genozidio bat, lau gerra krimen eta gizateriaren aurkako beste bost. Delitu horien eta beste hainbaten erruduntzat jo dute auzitegiek Mladic. «Egun gutxian 7.000 gizon eta haur baino gehiago hil, eta 30.000 emakume, haur eta adineko baino gehiago lurraldetik indarrez atera zituen eskala handiko operazio ongi antolatu bat jarri zuen martxan Mladicek», adierazi zuen Dermot Groome fiskalak haren aurkako lehen epaiketan. Srebrenicako jazoeraz ari zen.

Fiskaltzaren esanetan, kasu hartan frogatutzat jo zitekeen Mladicek «oinarrizko rol bat» jokatu zuela, baita soldaduek «garbiketa etnikoa» zutela helburu ere. Izan ere, Mladicek zail zuen bere burua defendatzea. 1995eko uztailean, Srebrenicara heldu berritan, argi mintzatu zen telebista kameren aurrean: «Oparitu diezaiogun serbiar Srebrenica serbiar herriari. Turkiarrei [musulmanei] mendeku hartzeko garaia heldu da». Aurrez, Sarajevon, hiria inguratuta zutela, hitz hauek erabili zituen: «Egin tiro Velusicera. Han ez dira serbiar asko bizi». Setioak 10.000 hildako baino gehiago utzi zituen.

Militar ohiak, baina, ez ditu sekula bere gain hartu ekintza horiek, eta bere errugabetasuna defendatu du azkenera arte. «Gezurra da dena. Gezurti batzuk zarete», oihukatu zuen Mladicek 2017ko ebazpena entzutean.

Haren defentsaren esanetan, Mladicek ez zuen bosniaken aurkako genozidiorik agindu, eta «bigarren mailako rol bat» jokatu zuen gerran. Hala, helegitea ezarri zion ebazpenari, militar ohiaren absoluzioa eskatu, eta, halakorik lortu ezean, zigorraren murrizketa edo epaiketaren errepikapena.

Saiakera, baina, alferrikakoa izan da, duela lau urteko ebazpena goitik behera berretsi baitu Nazioarteko Zigor Auzitegientzako Mekanismoak, Jugoslavia ohirako Nazioarteko Auzitegiaren kasuak hartu dituenak —2017an itxi zuten hura—, eta ez dago helegite gehiago aurkezteko modurik. Defentsak «ezin izan du inolako ebaluazio akatsik» frogatu, Prisca Matimba Nyambe epaileak argitu duenez.

Era berean, epaileek fiskaltzaren eskaerei ere muzin egin die. Lehen ebazpenari helegitea jarri zion hark, exijitzeko ustez Bosnia eta Herzegovinako beste bost hiritan eginiko genozidioengatik ere zigortzeko; besteak beste, Prijedorren eginikoagatik. Fiskalaren esanetan, 3.000 bosniar musulman eta kroaziar hil edo desagerrarazi zituzten han, eta 50.000 inguru kanporatu.

25 urte eta gero

Mende erdi behar izan dute nazioarteko auzitegiek Mladici behin betiko zigor bat ezartzeko. Jeneral ohia arazorik gabe bizi izan zen Belgraden, 2002ra arte, eta ezkutaturik igaro zituen beste zortzi urte, 2011n Lazarevon (Serbia) atxilotu eta Hagara (Herbehereak) estraditu zuten arte. Orduko Serbiako presidente Boris Tadicek adierazi zuen, atxiloketarekin, «eskualdearen historiaren atal bat» itxi zela, «adiskidetzerako» bidean.

Halakorik gertatzetik urrun daude, ordea. Oraindik ere, Mladicen inguruko oso iritzi ezberdinak daude eskualdean. Serbiar askorentzat injustuko zigortu dute jeneral ohia, eta euren herriaren defendatzaile gisa irudikatzen dute. Bosnia eta Herzegovinako presidentetzako —serbiar, bosniak eta kroaziar banak osatzen dute— buru Milorad Dodiken hitzetan, esaterako, auzitegiek «kriminal» gisa erakutsi nahi dute Mladic. Zerbait «onartezina», haren arabera: «Herrien arteko konfiantzarik eza indartuko du».

Kontrara, musulmanek presidentetzan duten ordezkari Sfik Dzaferovicek nabarmendu du Mladic «gerra kriminal» gisa gogoratuko dela «mundu zibilizatuan». Era berean, Srebrenicako Amak elkarteak ere ontzat jo du ebazpena, NBEren Giza Eskubideen goi mandatari Michelle Bacheletek egin bezala: «Nazioarteko justizia sistemak, horretarako behar den denbora kontuan hartu gabe, ardurak bermatzeko duen determinazioa erakusten du».


Summary: Renault inputatu dute Frantzian, diesel motorrak manipulatzeagatik. Frantziako konpainiak 20 milioi euroko fidantza jarri behar du, horietako hemezortzi isunak eta beste kalte batzuen balizko ordainketa gisa

Volkswagenen dieselgate auziak piztu zuen susmoa duela urte batzuk auto ekoizle guztiei begira, eta, orain, eskandalu horren anaia txikia izan daitekeena urrats handia egiten hasi da Frantzian. Frantziako justizia Renault konpainia ikertzen ari da 2017. urtetik, hain zuzen, diesel motorretan iruzur egin duelakoan isuri kutsakorrak neurtzeko sisteman. Bada, gaur, Renaultek berak jakinarazi du inputatu egin dutela, gardentasun itxura helarazteko saio batean. Auto konpainiak ezagutarazi du hogei milioi euroko fidantza jartzera derrigortu dutela, eta jaso ditzakeen isunak pagatzeko liratekeela horietako hemezortzi milioi.

Baina Frantzian lehertu den eskandaluaren kopuruak handiagoak izan daitezkeela pentsatzeko arrazoiak badira, justiziak hartutako neurriak kontuan hartuta. Hogei milioiko fidantza horrez gain, 60 milioi euroko banku bermea ere ematera derrigortu dute Renault, bezeroei balizko kalte ordainak pagatu ahal izateko. Konpainiak, berriz, errugabe dela azpimarratu du, eta ez duela inolako araurik urratu. Bere gasolio motorretan isurien kontrolean iruzur egiteko mekanismorik ez dagoela esan du argi, lerro artean Volkswagenen auziari erreparatuta, betiere. "Renaultek beti errespetatu du Frantziako eta Europako araudia", esan du ohar batean.

Frantziako Gobernuak zenbait ikerketa abiarazi zituen 2015. urtean, Alemaniako dieselgate auziaren itzalean, auto ekoizleak kutsadura araudia errespetatzen ari ote ziren finkatzeko. Segolene Royalen Ekologia Ministerioak irregulartasun batzuk atzeman zituen Renaulten zenbait modelotan. Teknikoek ikusi zuten Capture eta Espace diseletan ez zetozela bat kutsadura kopuru errealak eta homologazioan jasotakoak. Duela sei urte abiatutako prozesu horrek justiziaren ekinaldia eragin zuen 2017. urtean, eta, orain, berriz, Renaulten inputazioa iritsi da.


Summary: Bederatzi lagun ikertzen ari dira Basauriko jipoiagatik. Larunbat gauean 23 urteko gazte bat «marikoi zikina» oihuen artean jipoitzea egozten diete. Manifestaziora deitu dute biharko.

Bederatzi lagun ari dira ikertzen larunbat gauean 23 urteko gazte batek Basaurin (Bizkaia) hartu zuen jipoiaren arduradun direlakoan. Hala jakinarazi du Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak. Atzo zabaldu zenez, hamahiru lagunen artean jipoitu zuten gaztea «marikoi zikina» oihuen artean, baina Ertzaintzak eta Basauriko Udaltzaingoak egindako ikerketan bederatzi pertsona identifikatu dituzte, 18 eta 27 urte bitartekoak.

Eraso homofoboa Bizkotxalde parkean izan zen, larunbat gaueko 2:30ean aldera. Erasotua konorterik gabe utzi zuten, eta ospitaleratu egin behar izan zuten. Lekukoek azaldu dutenez, 23 urteko gaztea jipoitzen zuten bitartean, «marikoi zikina» zioten oihuez gain, nazka ematen zuela esaten zioten erasotuari, eta handik alde egiteko agintzen zioten.

Lehenik erasotzaileetako bat hasi zen biktima iraintzen, hark erantzun egin zion, eta orduan hasi ziren kolpeak; gero gehitu ziren beste erasotzaileak. Jarraian, Azbarren auzorantz egin zuten ihes. Erasotuak kolpeak ditu gorputz osoan, buruan eta aurpegian bereziki. Erasotuak berak El Correo-ri azaldu dionez, gertatutakoa kontatzea erabaki du «beste norbaiti gauza bera ez gertatzeko». Kolpeen ondorioz, erasoaz ez dela gogoratzen gehitu du.

Salaketa eta manifestazioa

Basauriko Udaleko talde politiko guztiek idatzi bateratu bat argitaratu dute erasoa gaitzesteko. Oharrean diotenez, «erabat gaitzetsi behar dira pertsonen askatasuna mugatzea helburu duten horrelako ekintza matxistak», eta bakoitzak bere sexualitatea lasai adieraztea oinarrizko giza eskubide bat dela gehitu dute.

Erasotuaren sendiak sare sozialetan zabaldu duenez, gertatutakoa salatzeko manifestazio bat egingo dute bihar, 19:00etan, udaletxetik atera eta Bizkotxalderaino, erasoa izan zen lekuraino.


Summary: Euskal Herria ez al dute maite arabarrek, bizkaitarrek eta gipuzkoarrek? Misterioa argituta. Suediako unibertsitate batek eginiko ikerketa baten emaitzek harridura sortu dute, baita egileei beraiei ere. Europan, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako herritarrek dute estatuarekiko atxikimendurik txikiena, baina euren «erregioarekikoena» ere bai. BERRIAk ikertu du nola egin zuten galdera.

Astelehenean eman zuen BERRIAk Suediako Goteborgeko Unibertsitateko Quality of Government Instituteko ikertzaileek eginiko ikerketa baten berri. 2021. urteari dagokion txosten bat plazaratu berri dute, eta, horretan, besteak beste, galdera honi erantzun nahi izan diote: Zeri diote europarrek atxikimendurik handiena? Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako herritarren erantzuna nabarmendu dute. Izan ere, hor topatu dute estatuarekiko atxikimendurik txikiena Europako Batasun osoan. Baina baita «erregioarekiko» atxikimendurik baxuena ere. Azken horrekin egileak ere harrituta zeudela adierazi dute. BERRIAk hitz egin du Goteborgeko ikertzaileekin, eta, argitu diotenez, galdekatuei ez zieten hitzez hitz «erregioari» buruz galdetu, edo Euskal Herriaz, baizik eta «autonomia erkidegoaz».

Goteborgeko Unibertsitateko Zientzia Politikoetako katedraduna eta ikerketaren egileetako bat da Nicholas Charron irakaslea. Argitu duenez, lehenengo galderan galdekatuei eskatu zieten zerotik hamarrera baloratzeko estatuari dioten atxikimendua. «Galdera horietan herrialdearen izena sartu genuen, herrialdearekiko atxikimendua-ren inguruko galderan». Hegoaldeko euskal herritarrei «Espainiarekiko duten atxikimendua galdetu genien; beraz, anbiguotasunik ez horretan».

Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, estatuarekiko identifikazioak 4,5 bat baino ez du jaso, eta, ikertzaileen arabera, Europako Batasuneko baxuena da. Nafarroan, 7,2koa izan da emaitza, eta Akitanian, 8koa. Katalunian ere oso baxua da emaitza, baina ez horrenbeste: 5,9. Horraino, ustekabe gutxi, emaitzek berresten dutelako beste hainbat ikerketek erakutsi dutena: Espainiak eta haren erakunde eta ikurrek atxikimendu txikia eragiten dutela Hegoaldean, batez ere Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Edonola ere, berria eta nabarmentzekoa da ikerketa batek erakutsi izana atxikimendu falta hori Europako Batasuneko sakonena dela.

Baina ikerketan eginiko bigarren galderaren emaitzak bekainak altxarazi dizkie bati baino gehiagori, besteak beste ikertzaileei beraiei ere. Galdeketaren arabera, arabarrak, bizkaitarrak eta gipuzkoarrak dira, halaber, Europako Batasun osoan «erregioarekiko» atxikimendurik txikiena daukatenak: 6,0. Datua nabarmendu egin dute ikertzaileek mapan bertan, mezu honekin: «Basque Country: lowest attachment to country AND lowest attachment to region». Nafarroan, 7,9koa da atxikimendua, eta Akitanian, 8,1ekoa.

Mapa honen bidez azaldu zituzten emaitzak:

Posible al da hori? Intuizioaren kontrakoa ematen du mapa politikoa ikusita.

Anders Sundell Goteborgeko ikertzaile eta emaitzen maparen egileak Twitterren onartu zuen berari ere zentzugabea iruditu zitzaiola emaitza hasieran. «Uste dut polarizazioaren emaitza dela», idatzi zuen.

Galdera eta hipotesi asko eragin ditu horrek sare sozialetan. Batzuek proposatu dute emaitza galderak berak sorturiko artefaktu bat izango dela, «erregio» hitza erabili zutelakoan. «Beste azalpen bat egon daiteke erregio hitzak duen esanahi politikoan. Izan ere, bakarrik Euskal Autonomia Erkidegoa esan nahi du; beraz, abertzaleak ez lirateke eroso sentituko erregioarekiko atxikimendu horrekin», idatzi zuen Twitterreko erabiltzaile batek. Euskal Herrian eta Katalunian askorentzat erregio terminoa «iraingarria» izan daitekeela erantzun zuen beste batek. «Berdin gerta zitekeen Quebeceko jendeari galdetzen badiozu atxikimendua ote dion Kanadako Quebec erregioari», gaineratu zuen beste batek.

Charronek argitu du zer galdetu zuten zehazki: «Erregio gisa comunidad autónoma terminoa erabili genuen gaztelerazko bertsioan». Euskarazko bertsio bat ere eman zutela gaineratu du, baina ez duela zehazki gogoratzen nola itzuli zuten comunidad autónoma hori. «Beraz, uste/espero dugu jendeak argi ulertuko zuela zertaz ari ginen».

Galdeketaren txantiloiaren ingelesezko bertsioa. Euskarazko eta gaztelerazko bertsioetan 'erregio' hitzaren ordez, 'autonomia erkidegoa' erabili zuten. BERRIA

Beraz, ikerketak bi emaitza berri eta interesgarri utzi dituela esan daiteke: Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako herritarrek diote Europako Batasun osoan atxikimendurik txikiena estatuari, baita tokiko administrazioari ere, Euskal Autonomia Erkidegoari kasu honetan.

Charronek erakunde politikoak ikertzen ditu, ustelkeria eta gobernuaren kalitatea, eta faktore horiek nola eragiten dioten ekonomiaren garapenari. Liburu bat argitaratu du Europako batasuneko estatuetako eta eskualdetako gobernu kalitatearen inguruan.

Gobernu Kalitaterako Institutua (QoG) 2004. urtean sortu zuten, Goteborgeko Unibertsitatearen Zientzia Politikoen departamenduaren barruan. 30 bat ikertzaile ari dira lanean horretan.

Datuak hemen kontsulta daitezke.


Summary: Hasi da ia 200 ikertzaile gazte bilduko dituen Ikergazte kongresua. Udako Euskal Unibertsitateak antolatuta, Gasteizko Europa jauregian elkartuko dira hiru egunez.

Ikertzaile gazte eta euskaldunak bilduko dituen kongresua. Finean, horixe da Ikergazte. UEU Udako Euskal Unibertsitateak antolatuta, gaur hasi da, eta, hiru egunez, ia 200 ikertzaile bilduko ditu Gasteizko Europa jauregian. Orotara, 214 lagunek parte hartuko dute, eta emakumeak izango dira gehienak: %60 inguru.

Aurten laugarrenez egingo dute kongresua, eta inoiz baino ekarpen handiagoa izatea lortu dute: 163 lan jaso dituzte, eta 150 onartu. Ikergazteren koordinatzaile Olatz Arbelaitzek BERRIAri nabarmendu dionez, Ikergazte ikertzaile gazteen artean dagoeneko baloratzen denaren seinale da hori.

Gaur ekin diote kongresuari, harrera ekitaldi bat eginda. Bertan izan dira Kepa Sarasola UEUko zuzendaria, Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburu Jokin Bildarratz, Blanca Urgell Euskal Herriko Unibertsitateko irakaslea eta Olatz Arbelaitz Ikergazteren koordinatzailea. Horretaz gainera, besteak beste, What is feminist research in art history? hitzaldia izango da, Middlesex Unibertsitateko Katy Deepwellen eskutik; Hizkuntza teknologiaren bilakaera: Ixa taldearen esperientzia. Erabili zientzia gure gizartearen alde hitzaldia emango du EHUko eta UEUko Arantza Diaz de Ilarrazak; eta Ezagutzaren dibulgazioa, ahalduntzeko tresna solasaldia izango dute.

Datozen egunetarako ere egitarau oparoa prestatu dute. Hainbat hitzaldi, aurkezpen eta bestelako ekintza izango dituzte, tartean, Nuria Oliver telekomunikazio ingeniari eta Inteligentzia Artifizialeko doktoreak eta Eneko Axpe fisikariak eskainiko dituzten hitzaldiak.


Summary: Castillok garaipena aldarrikatu du, Fujimoriri 113.000 boto aterata. Botoen %96,86 zenbatu dituzte, eta sindikalistaren abantaila hazi baino ez da egin zenbaketak aurrera egin ahala.

Azken datuen arabera, Pedro Castillo sindikalistak 113.193 boto ateratzen dizkio Keiko Fujimori eskuindarrari Peruko presidentea aukeratzeko bozetan, botoen %96,86. Beraz, Castillo garailetzat har daiteke, ezinezkoa delako emaitzek buelta ematea; besteak beste, egun osoan zenbatu ahala haren abantaila hazi besterik ez denean.

Hauteskunde batzordearen arabera, Castillok 8.687.367 boto jaso ditu, eta Fujimorik 8.574.174. Atzerrian daude perutarren 1.419 boto agiri falta dira zenbatzeko, eta ia beste horrenbeste aztertu beharko dituzte, arazorik ote duten zehazteko.

Edonola ere, batzordeak esan du orain arte bakarrik 454 agiri onartu dituztela berriz aztertzeko.

«Peruko herriaren nahia aintzat hartzeko» eskatu dio bart Castillok hauteskunde batzordeari. Bere burua garailetzat eman du, bozka bulegoetara bidalitako ordezkariek emaniko datuen kalkulua amaituta. «Herria nagusitu da balentria honetan».

Dagoeneko Peruko enpresaburuen ordezkariekin bildu dela adierazi du, eta «egonkortasuna» agindu die ekonomia kontuetan. Atzerriko hainbat gobernuk ere zoriondu dutela nabarmendu du.

Fujimorik «iruzur sistematikoa» salatu zuen atzo, baina hauteskunde batzordeak gezurtatu egin zuen bozetan halakorik geratu izana.


Summary: Mila lagunetik gorako ekitaldietan beharrezkoa izanen da osasun ziurtagiria Iparraldean. Frantziako Gobernuak segurtatu du "eguneroko jardueretarako" ez dela beharrezkoa izanen; festibal, kirol zelai eta antzekoetara sartzeko, bai.

Ipar Euskal Herrian, 11 urtetik gorakoentzat, mila pertsona baino gehiago biltzen diren lekuetan derrigorrezkoa izanen da osasun ziurtagiria, hala nola festibaletara, kirol zelaietara edota kultur gela handietara sartzeko. Bi forma izanen ditu: paperezkoa edo zenbakizkoa, Tous Anti Covid aplikazioaren bidezko QR kode batekin.

Ziurtagiri hori lortzeko hiru bide izanen dituzte herritarrek: txertoa egina izatea, immunitatea garatua izatea, edo PCR proba negatiboa lortzea. Txertoa jarri dutenek txertaketa pauta osoki egina dutela frogatu beharko dute. Hala, bi dosiz osaturiko txertoen kasuan, azken dosia jarri eta bi astetara lortzen ahal da txertaketa agiria, eta dosi bakarraren bidezko txertoekin, lau astetara. Gaitza jada pasatu duten herritarrek dosi bakarra jartzen dutenez, dosi hori hartu eta bi astetara lor dezakete txertaketa agiria. Ameli Gizarte Segurantzaren webgunean jaso daiteke zenbakizko ziurtagiria. Paperezko bertsioa txertaketa guneetan eskuratzen ahal dute herritarrek.

Bestetik, gaitza jada pasatu duten herritarrek medikuaren agiri bat beharko dute, 15 egun baino gutxiagokoa, eta gaitza pasatu duteneko PCR proba positiboa izan beharko dute, sei hilabetekoa, gehienez. Azkenik, PCR proba negatiboa egitea izango da ziurtagiria lortzeko azken bidea: 72 ordu baino gutxiagokoa izan beharko du. Datu horiek guziak —txertaketa eskema, immunitatea, PCR proba— Tous Anti Covid aplikazioan biltzen ahalko dituzte herritarrek, QR kodeak eskaneatuta.

Bestalde, Hego Euskal Herritik Ipar Euskal Herrira sartzeko jada ez da derrigorrezkoa PCR proba negatiboa aurkeztea txertaketa eskema osorik hartu duten herritarrentzat, txertaketa agiriak balio baitu.

Ziurtagiri sanitarioaz gain, uztailaren 1etik aitzina COVID ziurtagiri digitala ezarriko dute EBko herrialdeek, herrialde batetik bestera bidaiatzeko. Ipar Euskal Herrian, ziurtagiri sanitarioaren parekoa izanen da, baina, data horretatik aitzina, EBko herrialdeetara bidaiatzeko ere baliatzen ahalko dute herritarrek.


Summary: COVID ziurtagiri digitala eskuratzeko bidea ireki du Jaurlaritzak. Oraingoz, sinadura elektronikoaren bitartez baizik ezin da eskuratu; bide telematikoa eta aurrez aurrekoa aktibatzeko prozesuan dira. Irizpide berdinak daude Hego Euskal Herri osoan.

Administrazio bakoitza bere erritmoan ari da COVID ziurtagiri digitala herritarren esku uzteko bidea zabaltzen. Nafarroak astelehenean jarri zuen martxan agiria jasotzeko prozedura; gaur ailegatu zaio txanda Eusko Jaurlaritzari.

Arabarrek, bizkaitarrek eta gipuzkoarrek gaurtik aurrera dute ziurtagiria deskargatzeko aukera; oraingoz, soilik bertsio digitala dute eskura, eta, Jaurlaritzak emandako argibideen arabera, sinadura elektronikoei loturiko tresnekin egin behar dira urratsak. NAN elektronikoarekin, kasurako. Halaber, zehaztu dute, egunek aurrera egin ahala, beste bide batzuk ere zabalduko dituztela: aurrez aurrekoa, esaterako.

Nafarroako Gobernuak joan den astelehenean aktibatu zuen COVID-19arekiko immunitate egoeraren berri ematen duen ziurtagiria. Hain zuzen ere, Hegoaldeko bi osasun sistemek irizpide berdinak zehaztu dituzte agiriak betetzen dituen funtzioari dagokionez. Hiru ziurtagiri mota lor daitezke: txertaketa ziurtagiria, errekuperazio ziurtagiria eta proba negatiboaren ziurtagiria. Izenek adierazten dutenez, lehenbizikoak adierazten du herritarrak COVID-19aren kontrako txertoa jasoa duen –zehaztua izanen da zenbat dosi hartu diren–. Bigarrenak, gaitza igaro duen. Gaitza pasatu dutenei dagokienez, ziurtagiriak 180 eguneko iraungitze epea izanen du; hortik aurrera, ez du balioko. Gainera, herritarrak erakutsi nahi badu gaitza atzemateko diagnostiko proban emaitza negatiboa izan duela, hauek dira baldintzak: antigeno test bat baldin bada, 48 ordu lehenago egina izan beharko du, gehienez. PCR proba baldin bada, 72 ordukoa izanen da gehienezko epea.

Ziurtagiriak jadanik eskura badaitezke ere, Europako Parlamentuak gaur eman du oniritzia pasaporteari lotua den neurria indarrean sartzeko. Erabaki du uztailaren 1etik aurrera ezarriko dela ofizialki. Hala, ordutik aitzina, ziurtagiria edukitzea giltzarri izanen da Europako Batasuneko herrialdeetara bidaiatzeko. Zenbait kasutan, hura gabe ere posible izanen da bidaiatzea, baina nabarmen gehiago izanen dira mugak; bidaiariek moldatu egin beharko dute herrialde bakoitzak dituen eskakizunetara.


Summary: Nikaraguako Poliziak oposizioko bi kide atxilotu ditu. Juan Sebastian Chamorro eta Felix Madariaga dira atxilotuak, biak ere azaroko hauteskundeetarako hautagaiak. Haiekin batera, gobernuaren kontrako beste bi kide ezagun atzeman dituzte.

Udazkenean hauteskundeak egingo dituzte Nikaraguan, eta oposizioak zailtasunak izango ditu hautagaiak aurkezteko. Horretarako aukera asko zituztenetako bi atxilotu ditu bart gauean Poliziak: Juan Sebastian Chamorro Ogasun ministro ohia, Violeta Barrios Chamorro presidente ohiaren iloba dena, eta Felix Madariaga, herrialdean ezaguna den akademiko bat. Aurrez, Jose Adan Aguerri Cosep patronalaren presidente ohia eta Violeta Granera oposizioko politikaria ere atxilotu dituzte. Azken horri etxeko atxiloaldia ezarri diote, eta gainerakoak Managuako espetxe batera eraman dituzte.

Fiskaltzaren aurrean deklaratu ondoren hartu zuten atxilo Maradiaga. Bertan jakinarazi zioten haren kontrako ikerketa bat zabalik zegoela. Geroago sartu zen Polizia Chamorroren etxera, eta han atzeman zuten. Daniel Ortega presidenteari aurre egiteko aliantza bat osatzeko asmoa zuten biek, azaroko hauteskundeetara begira. Aguerri, berriz, enpresarien elkarteko presidente ohia izateaz gain, Aliantza Zibikoa oposizioko taldeko kidea da. Erakunde hori 2018ko protesten harira sortu zen, eta enpresariez osatuta dago, besteak beste. Haien interesak babestea da beren jardunaren helburu nagusietako bat. Gobernuarekin oso kritikoa da Granera ere. Presidenteordetzarako hautagaia izan zen 2016ko hauteskundeetan, eta 2018ko protesten bultzatzaileetako bat izan zen. Haren aita, Ramiro Granera, senatari izan zen, eta Anastasio Somoza diktadorearen jarraitzailea zen. FSLN Nazio Askapenerako Fronte Sandinistak hil zuen.

Poliziaren iturriek jakinarazi dutenez, «barne aferetan atzerriko esku hartzea sustatzea» egozten diete guztiei. Nikaraguako Parlamentuak abenduan onartu zuen Herrien Independentziarako, Subiranotasunerako eta Bakearen Autodeterminaziorako Eskubideen Defentsarako Legea deiturikoa, eta lege horrek delitutzat jotzen du atxilotutakoei egotzitakoa.

Bart gauekoekin, lau dira dagoeneko atxilotutako hautagaiak, joan den astean Cristina Chamorro eta Arturo Cruz ere atzeman baitzituzten. Zenbaitek presidentetzarako hauteskundeak irabazteko hautagai garbitzat jotzen zuten Chamorro. Cruz, berriz, Ortegaren gobernuaren enbaxadore izan zen AEBetan, 2007 eta 2009 artean.


Summary: LABek protesta ikusgarria egin du Donostian, emakumeen lan baldintza kaskarrak salatzeko. Krisia emakumeen lan baldintzen eta lanpostuen kontura gainditzea onartezina dela salatzeko egin dute.

"Sektore feminizatuetako langileek bizi duten prekaritatea eta enplegu galera borrokatzeko" LAB egiten ari den ekintza sortaren barruan, beste protesta bat egin du gaur Donostiako erdigunean, ekintza ikusgarria, zenbait pertsona autobus baten gainera igo baitira sindikatuaren erreibindikazioak erakusteko.

"Sektore feminizatuetako langileen lana aitortzea, duintzea eta babestea" eskatu zuen sindikatuak, astelehenean, Deustuko zubian, Bilbon. Bada, gaur, Donostiako Askatasunaren hiribidea blokeatu dute, autobus artikulatu batera igota. "Inor ez dagoela soberan aldarrikatu dugu, sektore feminizatuetako langileek bizi duten prekaritatea eta enplegu galera salatzeaz gain. Emakume langileok kalera atera gara, eta egunerokoa eten nahi izan dugu gaurko ekintzarekin".

Sindikatuak dio "emakumeen lan baldintza prekarioen arduradun nagusiak seinalatzeko" egin duela ekintza, eta instituzio zein patronalei mezu bat helarazi diotela: "Langabezia izugarria da, eta, hemendik aurrerako joeran, kopurua hau biderkatzeko arrisku handia dago. Krisia ezin da gure lan baldintzen eta lanpostuen kontura gainditu. Eta ezin du isilpean gelditu”.


Summary: Pandemiaren aurkako lege egitasmoan akordioa lortu dute EAJk, PSEk eta EP-IUk. Elkarrekin Podemos-IUk azpimarratu du, akordioari esker, isunen pisua murriztuko dela legean, eta gizarte zibilaren parte hartzea sustatuko dela.

Legealdiko lehen akordio garrantzitsua erdietsi dute EAJk, PSEk eta Elkarrekin Podemos-IUk Eusko Legebiltzarrean: pandemiaren aurkako lege egitasmoan ados jarri dira hiru taldeak. Akordioaren garrantzia azpimarratu dute adostasunera iritsi diren hiru alderdiek, gaur goizean egindako agerraldietan.

Miren Gorrotxategi Elkarrekin Podemos-IU taldeko bozeramaileak azaldu du legea «hobetzea» lortu dutela. Besteak beste, jakinarazi du murriztu egingo direla lege egitasmoak jasota zituen isunak. «Pedagogiaren alde egin behar dugu, ez zigorraren alde», azaldu du. Horrez gain, gizarte zibilaren parte hartzea sustatu egingo da pandemia arautzen duten organoetan; hala nola hezkuntza komunitatea erabakiguneetan egon ahalko da ikastetxeak berriz itxi beharko balira, edo osasun publikoaren defentsarako plataformak parte hartuko du Osakidetza indartzeko erabakitzen den organoetan. Lortutako akordioaren beste gakoetako bat izango da Eusko Jaurlaritzak azalpenak eman beharko dituela aldiro Eusko Legebiltzarrean, osasun egoeraz ez ezik, baita gizartearen eta ekonomiaren egoeraz ere. Halaber, oinarrizko eskubideak «blindatu» egingo dira akordioari esker, eta, beraz, alarma egoeratik kanpo ezin izango dira oinarrizko eskubideak murriztuko dituen neurririk hartu, Gorrotxategik jakinarazi duenez.

EAJk eta PSEk txalotu egin dute Elkarrekin Podemos-IUrekin erdietsitako akordioa. Javier Telleria EAJko legebiltzarkideak azpimarratu du lan eredu «zintzoa, arduratsua eta eraikitzailea» izan dela, eta eskertu egin dio Elkarrekin Podemos-IU alderdiari adierazi duen borondatea. Akordioari esker, legeak «segurtasun juridiko handiagoa» izango duela esan du Telleriak. Bide beretik mintzatu da Ekain Rico PSEko legebiltzarkidea ere, nabarmenduta akordioari esker «tresna eraginkorragoak» egongo direla birusari aurre egiteko.

EH Bildurentzat, ordea, aterki juridiko txikiegia eskaintzen du hiru taldeek legearen inguruan lortutako akordioak, eta koalizioak 72 zuzenketa aurkeztu dizkio lege proposamenari. Helburu bikoitza dute zuzenketek, Maddalen Iriartek eta Rebeka Uberak azaldu dutenez: osasun sistema publikoa «ondo egituratzea» balizko osasun larrialdiei erantzun egokia emateko, eta herritarren zaintza eta babesa bermatzea. Zuzenketen artean, besteak beste, EH Bilduk proposatu du Labi teknikoa indartzea eta guztiz independentea izatea, eta, horrekin batera, Labiren mahai politikoa desagertzea. Ildo horretan, EH Bilduk proposatu du Labik izaera independentea izatea, askotariko alorretako teknikari eta adituek osatuta egotea, eta haren erabakiak publikoak izatea.


Summary: Presoen aldeko martxa eginen dute uztailaren 10ean, Baionatik Donibane Lohizunera. Bakegileek terrorismoaren kontrako Frantziako fiskaltzaren jarrera salatu dute, eta kezka agertu dute Frantzian gertatzen ari den «lerratze sekuritarioaren» aitzinean. Jakes Esnal eta Jon Kepa Paroten baldintzapeko askatasun eskaerei oztoporik ez jartzeko eskatu dute.

Orain presoak! lelopean, euskal presoen eskubideen aldeko martxa eginen dute Bakegileek uztailaren 10ean, Baionatik Donibane Lohizunera (Lapurdi). Frantziako Justizia Ministerioarekin harremanean segitzen badute ere, azpimarratu dute egiten dituzten eskaerek ez dutela erantzun baikorrik eskuratu, eta kezka agertu dute azken urteetan Frantzian gertatzen ari den «lerratze sekuritarioaren» ondorioz egoerak har lezakeen bilakaerarekin. Terrorismoaren kontrako Frantziako fiskaltzaren jarrera azpimarratu dute, beste behin; erran dute «konfrontazioa» nahi duela eta «iraganeko eskemetan» dela.

Anaiz Funosas Bake Bideako presidenteak oroitarazi du orain dela 31 urte atxilotu zituztela Unai eta Jon Kepa Parot, Jakes Esnal eta Frederic Haranburu Xistor. Joan den azaroan baldintzapeko askatasuna onartu zioten Haranbururi, eta etxean betetzen ari da zigorra; gainerakoek presondegian segitzen dute. «Iraganaz egiten dugun irakurketa edozein izanik ere, militante hauen askatasuna ezinbestekoa den zerbait bilakatu da lurralde mailan. Gainditu beharreko etapa bat da, 2011ko urriaren 17an Donostian abiatu zen bake prozesuak indartua eta iraunkortua izan behar baitu». Donibane Lohizunekoa da Esnal, eta Baionan bizi zen Jon Kepa Parot, horregatik lotuko dituzte bi herriak: 31 urte, 31 kilometro.

Orain dela aste batzuk zendu zen Mixel Berhokoirigoin Bakegilea oroitu dute, eta harekin hasitako bidea bururaino eramateko borondatea agertu dute. Hala ere, «kezkagarria» zaie gaur egungo egoera politikoa. Espainiako Estatuan «mugimenduak» ikusten badituzte ere, Paris «atzeraka» ari dela deitoratu dute: «Gaur egun, testuinguru politikoa kontuan hartu, eta baldintzapeko askatasunei bidea ireki diete epaitegiek, baina terrorismoaren kontrako Frantziako fiskaltzak harresi bat altxatu du bake prozesuarentzat beharrezkoa eta logikoa den bide horren aitzinean». Arrangura agertu dute Esnal eta Jon Kepa Paroten epe muga juridikoari emanen dioten irtenbideari buruz: «Zer espero behar dugu? Ez dugu, Xistor Haranburuk izan duen beste irtenbiderik onartuko».

Bakegileen iritziz, Euskal Herriko gizarteak «bilakaera erradikal bat» espero du euskal presoen gaiaren inguruan. «Euskal jendartea prest da urrats guztiak laguntzeko eztabaidaren bidean, eta ondotik gatazkaren biktima guztien inguruan eta justizia trantsizionalaren inguruan». Horregatik, ondoko asteetako mobilizazioa «erabakigarria» izanen dela erran dute.