Summary: Baliorik gabe utzi dute Berriozarko kontratu batean jasotako euskara eskakizuna. Kiroldegiko taberna kudeatzeko kontratuaren bi atal baliogabetu dituzte; besteak beste, euskaraz aritzeko B2 maila zen eskakizunetako bat.

Nafarroako Administrazio Auzitegiak bertan behera utzi du Berrikilan sozietate publikoaren administrazio kontseiluak iazko ekainaren 11n hartutako erabaki bat, Berriozarko kiroldegiko taberna kudeatzeko kontratuan ezarritako klausula batzuengatik. Zehazki, bi atal baliogabetu ditu auzitegiak: batetik, eskakizunetako bat zen kontratua esleitzen diotenak zera bermatu behar zuela: bezeroekiko arretan egongo diren langileek euskaraz komunikatzeko gaitasuna izatea, Hizkuntzen Europako Erreferentzia Markoaren araberako B2 maila egiaztatuta. Horrez gain, tabernaren kudeatzaileak euskarazko komunikabideen presentzia «bermatu» behar zuen (telebista, irratia, prentsa idatzia edo musika).

Navarra Sumaren Berriozarko udal taldeak helegitea jarri zuen, eta koalizio horrek eman du auzitegiaren erabakiaren berri. Jakinarazi duenez, auzitegiak ebatzi du «hizkuntzaren araberako diskriminazioa» dagoela kontratuan. Areago, auzitegiaren arabera, «euskarazko gaitasun linguistikoari buruzko preskripzioak eta baldintzak ordenamendu juridikoaren aurkakoak dira; izan ere, ez Europako, ez [Espainiako] Estatuko ezta foru arauek ere ez dute aurreikusten baldintza diferenteak ezartzea ekonomian edo berrikuntzarekin lotutako arloetan, ingurumenean, gizarte arloetan».

Hedabideen presentziari dagokionez, auzitegiak dio baldintza hori ezartzea «diskriminatzailea» dela kontratu berak ez badu zehazten gaztelaniazko hedabideak edukitzeko derrigortasuna ere.

Navarra Sumak nabarmendu du auzitegiek arrazoia eman diotela koalizioari, «urteak» daramatzalako «EH Bilduren hizkuntza politika sektarioa salatzen». Horregatik, eskatu du beste kontratazio prozesu bat abiatzeko, «berdintasunaren eta diskriminaziorik ezaren printzipioak errespetatuko dituena». Gainera, Raul Maiza alkateari galdegin dio barkamena eska diezaiela deialdian parte hartu ez zutenei. Era berean, PSN, Ezkerra eta Ahal Dugu-ri ere dei egin die, «beharrezkoa den gehiengoa osatu dezaketelako EH Bilduren politika baztertzaileak amaitzeko».


Summary: Eguaras barrutiko sutea egonkortu egin da, baina oraindik ez dago kontrolpean. Hegazkinen eta helikopteroen bidez ari dira sutea kontrolatzeko eta itzaltzeko lanetan. Astearte arratsaldean piztu zen sua Bardearen ipar-mendebaldeko naturgune horretan, eta, baldintzen ondorioz, sua berpizteko arrisku handia dago

Airetik eta lurretik, suhiltzaileek lanean jarraitzen dute astearte arratsean Bardean ingurumen balio handiko Eguaras barrutian sortutako sutea itzaltzeko asmoz. Nafarroako Gobernuaren arabera, sutea ez dago kontrolpean, baina gutxienez egonkortu egin da. Atzo adierazi bezala, ingurumenean eragindako kaltea handia izango da.

Tutera, Azkoien, Lodosa, Tafalla, Zangoza eta Cordovillako parkeetako suhiltzaileak dabiltza orain itzaltzeko lanetan, eta Ejea de los Caballerosko (Aragoi, Espainia) parketik ere jaso dute laguntza. Horrez gain, gobernuko basozainak, Valtierrako udaltzainak ere laguntzen ari dira, eta Gurutze Gorriak logistika eskaini die.

Itzaltzeko lanak batik bat airez egiten ari dira: Nafarroako Gobernuaren bi helikoptero, Noainen egon ohi den Azor hegazkina, Errioxako Agoncillo base militarreko bi hegazkin, Madrilek jarritako Kmov helikoptero astuna eta Foca ur hegazkina erabiltzen dira dira. Lurrean, berriz, su teknikoa erabiltzen dute, eta traktoreen eta bulldozerren bitartez sasiak kendu eta su hesiak sortzen ari dira.

Uneotan, baldintzak ez dira onak. Goizetik, helikoptero bidez, sua itzaltzeko lanen arduradunek egoera aztertu dute, estrategiarik egokiena hartzeko asmoz. Izan ere, Aemet meteorologia agentziak muturreko alerta laranja iragarri du, muturreko tenperaturak eta haizeteak espero direlako. Horri gaineratuz gero hezetasunik apenas dagoela, ondorioztatu daiteke suteak berpizteko arriskua handia dela.

Asteartean, 20:17an jasotako telefono dei baten bitartez izan zuten larrialdi zerbitzuek sutearen berri. Uzta biltzen ari ziren zereal eremu batean sortu zen sua, zantzu guztien arabera uzta biltzeko makina baten txinpartak eraginda. Oso azkar zabaldu zen, eta Eguaras barrutiraino heldu.

Eguaras barrutiak ingurumen balio handia du, eta Bardearen ipar-mendebaldean dago. 1.225 hektarea hartzen ditu, eta Bardeako ingurune idorrean oasi moduko naturgune bat da —Bardearen barruan, %3ko azalera hartzen du—.


Summary: Garestik abiatu da euskal presoen aldeko bizikleta martxa. Sarek antolatuta, hiru egunez Nafarroa, Araba, Bizkaia eta Gipuzkoa zeharkatuko ditu martxak, 'Ibilian-ibilian etxerako bidean' lelopean. Larunbat eguerdian bukatuko da, Donostian.

Gaur goizean abiatu da euskal presoen eskubideen aldeko bizikleta martxa. Garesen eman diote abiapuntua, Nafarroan, eta pedal kolpeei ekin aitzinetik ekitaldi bat egin dute herriko plazan. Ibilian-ibilian etxerako bidean leloa jarri dio aurten Sarek bizikleta martxari, eta, hiru egunez, euskal presoen aldeko aldarria Nafarroan, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan hedatuko dute.

Gaurko etapan, Nafarroatik Arabara eginen dute: Gares, Lizarra, Antzin, Kanpezu, Genevilla, Lapoblacion eta Ekora zeharkatuko dituzte, eta Oionen bukatuko dute ibilaldia, 15:30ak aldera. Bihar Bizkaian ibiliko dira: zehazki, Sopelan, Urdulizen, Plentzian, Armintzan, Bakion, Bermeon eta Mundakan. Eta, larunbatean, azkenik, Zumaiatik Donostiarako ibilbidea eginen dute (Gipuzkoa), Getaria, Zarautz, Orio eta Usurbildik igarota. Larunbat eguerdian emanen diote bukaera martxari, Donostiako Alderdi Ederren eginen duten ekitaldi batekin.

Alkatearen harrera Garesen

Garesko ekitaldian, Oihan Mendo Goñi alkateak (EH Bildu) harrera egin dio bizikleta martxari: «Bizikleta itzuli honek preso eta iheslarien etxeratze bidean bultzada izan asmo du, eta guk ere, Garestik, bide horri gure aletxoa jarri nahi izan diogu gaur». Alkatearen hitzetan, «elkarbizitzaren bidean ezinbestekoa» da euskal presoak «etxerako bidean» jartzea: «Horretarako, Euskal Herriratzea eta graduen progresioa ezinbestekoak dira, eta horixe da datozen hiru egunetan guztion artean zabalduko dugun mezua».


Summary: Hemezortzi preso hil dira Ekuadorren, bi espetxetan izandako motinetan. Guayaquilgo eta Latacungako espetxeetan matxinatu dira presoak.

Matxinadak izan dira Ekuadorko bi kartzelatan, eta gutxienez hemezortzi lagun hil dira, espetxeen kudeaketaz arduratzen den SNAI Arau-hausleen Arreta Integralerako Zerbitzu Nazionalak jakinarazi duenez. Guayaquilgo espetxean eta Latacungakoan izan dira motinak. Lehenengoan izandako istiluetan zortzi preso hil dira, eta lau polizia zauritu dira, SNAIren arabera. Beste hamar hildako izan dira Lacatungan, erakundeak zabaldu duenez. Horrez gain, sei agente zauritu eta espetxean kalteak izan direla azaldu du.

Poliziaren errefortzuak bidali dituzte bi espetxeetara, eta egoera baretu da horren ostean, SNAIren arabera: «Segurtasun indarrek eta espetxe zaintzako agenteek, Poliziaren eliteko indarrekin batera, espetxeen kontrola hartu dute».

Zenbait hedabidek zabaldu dute leherketak eta tiroak izan direla Latacungako istiluetan leherketak, eta suzko armak erabili dituztela. Polizia agente batek azaldu du zenbait agente atxiki dituztela presoek. Segurtasun maila ertaineko eta altuko pabiloietako presoak matxinatu dira espetxe horretan, Poliziaren bertsioaren arabera. 70 preso inguru espetxearen atean pilatu direla esan du.


Summary: Birusak orain arteko marka hautsi du: 2.235 kutsatu atzeman dituzte Hegoaldean. Kasuen ia erdiak Bizkaian izan dira: 1.078 zehazki.

Azken egunetan, markarik altuenera hurbiltzen ibili da pandemia, eguneko 2.000 kasuak ganditzeraino. Gaur, ostera, pandemia hasi zenetik atzemandako positibo gehien detektatu dutela jakinarazi dute Osakidetzak eta Osasunbideak: 2.235 lagunek eman dute positibo azken orduetan (ikusi grafikoak).

Gaurko datuen aurretik, iazko urriaren 31koak ziren orain arteko okerrenak: 2.082 kutsaturen berri eman zuten orduan. Bizkaiko kasua da kezkagarriena, han baitaude ia kasuen erdiak, 1.078. Gaurko kutsatuekin, ia 2.000 positibo zenbatu ditu bi egunean. 482 izan dira Gipuzkoan, 434 Nafarroan, eta 204 Araban.

Ospitaleratzeetan ere egon da igoerarik azken orduetan: 38 ospitaleratze jakinarazi dituzte Osakidetzak eta Osasunbideak. Horietako bat, gutxienez, ZIUetara bideratu dute.


Summary: 1935. urtetik dantzatzen ez zen emakumezkoen sokadantza berreskuratu eta osatu dute Otxandion. Sukaldari eta garbitzaileen egunean dantzatzen zen, emakumeek jaietan libre zeukaten egunean. Otxandioko Urduri dantza taldeak eta Santurtziko Mendi Alde taldeak berreskuratu dute dantza, ia laurogei urteren ondoren.

1935an dantzatu zuten azken aldiz Otxandioko emakumeek bertako sokadantza tradizionala. Orduz geroztik, bazirudien desagertuta zegoen traidizio bat zela, harik eta 2017. urtean Otxandioko Urduri dantza taldeko kideak Santa Marina jaietako ohiko emanaldian berriro dantzatzen hasi ziren arte. Orduko hartan, jende ugari hurbildu zen dantza ikustera, baina, Urduri dantza taldekoek azaldu dutenez, hainbatek aipatu zien dantzako zenbait xehetasun ez zetozela bat Durangaldeko gainontzeko herrietan egiten ziren sokadantzekin.

Izan ere, badira otxandiarrek sokadantza iurretarren antzera dantzatzen zutela baieztatzen duten dokumentuak. Orain, duela lau urteko dantza osatu dute, eta gaur dantzatzekoak dira, Otxandioko plazan. Koronabirusaren ondorioz, ordea, herrian dagoen egoerak ekitaldiko edukiera murriztera behartu du udala.

2017. urteko emanaldiaren ondoren, pandemiako konfinamendua baliatu zuten Urduri dantza taldekoek dantzaren inguruan gehiago ikertzeko, baina ez ziren hutsetik hasi. Izan ere, duela bost urte berreskuratu zuten sokadantza hark Santurtziko Mendi Alde dantza taldeko Mundi eta Andoni Flores anaiek Otxandioko taldeari egindako proposamen batean zeukan oinarria: antzinako sokadantza tradizionala birsortzea. Santurtziarrek, gainera, informazio baliotsua zuten haren inguruan.

Sabina Oiangurenek hainbat urrats erakutsi zizkien, eta, horrez gain, 80ko hamarkadan sokadantzaren inguruko informazio historikoa, ahozko testigantzak eta herriko hainbat abestiren partiturak bildu zituzten. Oianguren, hain justu, Otxandion sokadantza modu zaharrean dantzatu zuen azken belaunaldiko emakumea zen. «Ikerketa hau egin genuen garaian Sabina Oiangurenek kontatu zigunaren arabera, ematen du bazirela gutxienez berrogei urte errementarien sokadantza dantzatzen ez zela», azaldu dute Mendi Alde dantza taldekoek.

Tradizionalki, uztailaren 22an egin izan da sokadantza, Otxandioko Santa Marina jaietan. Gaur egun, jaien errepikapena egiten da, baina sokadantza dantzatzen zen garaian ez zegoen halakorik. Uztailaren 22a jaietako laugarren eguna zen: sukaldari eta garbitzaileen eguna. Emakumeek etxean igarotzen zituzten jaietako gainerako egunak, etxeko lanak egiten eta jaietako prestakuntza lanetan. Egun hura, ordea, berezia izaten zen etxeko andreentzat, askatasun arrasto bat ekartzen baitzien.

Soka luzea dakarren dantza

Otxandio, tradizionalki, errementarien herria izan da, eta hori dantza eta errituetan ere islatzen zen. Sokadantza, hain zuzen, olagizonak lanetik irteten zirenean hasten zen, arropa eta esku zikinekin. Emakumeak herriko garbilekuetan egoten ziren ordurako, eta gizonak, txistuak lagunduta, andreen bila joaten ziren, garbileku horiek lotzen zituen ibilbide bat osatuz. Herriko plaza zen azken geltokia, eta gizonak eta emakumeak batu egiten ziren han, Flores anaiek egin zuten ikerketaren arabera, «askotan, gogoz kontra, olagizonen usain txarragatik». Hala ere, beste testigantza batzuen arabera, emakumeak joaten ziren gizonen bila lantegira.

Santi Kapanaga otxandiarrak ere hori baieztatzen zuen. Haren hitzetan, orduan, emakumeei lanetik zetozen errementariak aurkezten zitzaizkien. Emakume bakoitzak gizon bat aukeratzen zuen, eta haren aurrean dantzatzen zen. «Burdinolak desagertzean eta fabrika modernoak eta kooperatibak funtzionatzen hastean, errementariak jada ez ziren joaten laneko arropekin, esku zikinekin eta aurpegi belztuarekin etxera. Orduan, garai zaharrak gogoratzeko, gizonak tailerrera joaten ziren, laneko arropa zikinak janzten zituzten, eta aurpegia eta eskuak zikintzen zituzten nahita, sokadantza egiteko».


Summary: Migratzaileek behin-behinean eten dute gose greba, negoziazioetan izandako aurrerapausoen harira. Belgikako lehen ministroak «lasaitasuna» agertu du erabakiaren aurrean. Grebalarien «egoera erregularizatzeko itun bat» elkarrizketen mahai gainean dago.

Belgikako Gobernuarekin izandako negoziazioetan aurrerapausoak egon direla kontuan hartuta, maiatzaren 23az geroztik Bruselan gose greban zeuden 450 bat migratzaileek erabaki dute behin-behinean etetea beren eskubideen alde abiatu zuten ekinaldia. Aste honetan egarri greba hasi zutenek ere hori amaitzea adostu dute, eta, hortaz, «lasaitasuna» zabaldu da herrialdean, batez ere Alexander De Croo lehen ministroaren lantaldean, egunotan haren koalizioa arriskuan egon baita protestarien presioarengatik: «Greba amaitzea da erabaki on bakarra. Gobernu batek ezin du inoiz xantaia onartu».

Gaurtik aurrera, Belgikako hiriburuko San Joan Bataiatzailearen elizan eta Unibertsitate Askeko bi campusetan manifestatzen aritu direnek aukera dute gobernuak sorturiko «eremu neutralera» joateko, «beren erregularizazioa eskatzeko eta norberaren egoeraren berri izateko». USPR Erregularizazioaren Aldeko Dokumentaziorik Gabekoen Batasunak atzo azaldu zuenez, gobernuak migratzaileen «egoera erregularizatzeko itun bat» jarri du elkarrizketen mahai gainean, eta, printzipioz, bi aldeak ados jarri dira horren inguruan.

USPR-ren arabera, agintean dagoen koalizioak «eskua luzatu» die grebalariei, eta onartu egin du elementu batzuk kontuan hartzea haiei bizileku baimena emateko; tartean, herrialdean bizitzen denbora asko daramatela frogatzeko aukera, zaurgarritasun kasuak egotea, edota, batzuen kasuan, «nazioarteko babesa» jasotzeko beharra izatea.

Grebalariek erregularizazio kolektiboaren aldeko jarrera dute, baina Belgikako lehen ministroa eta auziaz arduratu den Sammy Mahdi Asilo eta Migraziorako Estatu idazkaria beti agertu dira horren kontra, defendatu baitute migratzaile bakoitzaren egoera banan-banan ikertu behar dela.

Belgikako hedabideei egindako adierazpenetan, Mahdik zera zehaztu du elkarrizketen egoeraz: «Ez dugu akordiorik egingo migrazio politikaz. Arauak dituen politika bat dago, eta bete egin behar da. Hainbatetan azaldu dugu hori, eta gizarte zibilarekin eztabaidatu. Baina prozeduran ez dago aldaketarik, gure prozedura bidezkoa, zuzena eta humanoa baita».

Gose greban izan diren migratzaile gehienak Asia hegoaldetik eta Afrika iparraldetik iritsi ziren Belgikara, eta urteak eman dituzte han bizitzen. COVID-19aren pandemiak eztanda egin baino lehen, gehienek eraikuntzan egiten zuten lan, baina, osasun krisiak eragindako kalteen ondorioz, lanpostuak galdu eta beren bizia «arriskuan» ikusi zutela salatzen dute grebalariek. Egun, dokumentaziorik gabeko 150.000 migratzaile bizi dira herrialdean.

Grebalariek ia bi hilabete bete dituzte gose greban, eta horietako batzuek egarri greba abiatu izanak nabarmen okertu zuen egoera, hasi eta ordubetera bi lagun ospitalera eraman baitzituzten. Hurrengo orduetan, migratzaile gehiago ospitaleratu behar izan zituzten; denera, 55 inguru. Gurutze Gorria eta Munduko Medikuak gaur hasi dira horiek artatzen, eta, besteak beste, zopa eman diete.

Ganten (Flandria), berriz, elkartasun gisa hango unibertsitateko eraikin bat okupatu duten militanteek jakinarazi dute ekinaldi horri eutsiko diotela, haien iritziz ez baitago «argi» gose grebaren etenaldia «egiazko irtenbide bat» ote den. Jip Van Gool bozeramaileak azaldu duenez, mobilizatzen jarraituko dute migratzaileen erregularizazioa gauzatu arte: «Zain gaude, argitzeko honek guztiak zerbaitetarako balioko duen».

Iragan astean, Ganteko Unibertsitateko errektore Rik Van de Wallek ohartarazi zien igandera arteko epea dutela eraikin horretatik ateratzeko, hori egin ezean Polizia deituko baitu.

Koalizio gobernua arriskuan

Haien eskariek mota guztietako erreakzioak eragin zituzten Belgikako politikan. Asteon, Valoniako PS Alderdi Sozialistak mehatxu egin zion De Croori, migratzaileren bat hilko balitz koalizio gobernua utziko zutela esanez; harekin batera, Jean-Marc Nollet Valoniako Ecolo alderdi ekologistako kopresidenteak ere abisu bera helarazi zion gobernuburuari: «Gure ekintzak guztiz koherenteak izango dira gure hitzekin, eta halaxe jakinarazi diogu lehen ministroari».

Migrazioaren auziak eztabaida handiak sortu ohi ditu Belgikako politikan. Hilabeteotako protestez gain, 2018ko abenduan Charles Michel buru zuen gobernuaren amaiera ere eragin zuen, N-VA Flandriako Aliantza Berria eskuindarra koaliziotik atera baitzen.

Erabakiaren atzean Michelek Nazio Batuen Erakundearen Migrazioaren Mundu Ituna sinatzeko asmoaren berrespena egon zen, N-VA hori egitearen aurka agertu baitzen hasiera-hasieratik.


Summary: «Gorrotoari erantzuteko» deia egin du Norvegiako lehen ministroak, Utoyako sarraskiaren urteurrenean. Eskuin muturraren eta «edozein estremismoren» aurka egin beharra defendatu du Erna Solbergek, eta norberak egin beharreko lanketa «euste hormarik garrantzitsuena» dela nabarmendu du.

Hamar urte dira Anders Behring Breivik eskuin muturreko kideak Norvegiak Bigarren Mundu Gerraz geroztik ezagututako eraso handiena egin zuenik. 77 lagun hil zituen, bi atentatutan. Ibilgailu bat lehertarazi, eta zortzi lagun hil zituen, lehenik, gobernuaren egoitzaren ondoan, eta Utoya uhartera jo zuen gero. Norvegiako Alderdi Laboristako gazte erakundearen kanpamentua egiten ari ziren bertan, eta han bildutakoei eraso zien tiroz —69 lagun hil zituen, gehienak 14 eta 19 urte artekoak—. Kultur aniztasunaren eta islamaren aurkako diskurtsoarekin justifikatu zituen hilketak.

Sarraskia gogora ekartzeko eta hildakoak omentzeko hainbat ekitaldi antolatu dituzte gaurko Norvegian. Horietako batean izan dira Erna Solberg lehen ministroa eta Jens Stoltenberg lehen ministro ohia —NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko idazkari nagusia da egun—. «Gorrotoak ezin du erantzunik gabe geratu», adierazi du Solbergek, erasotik bizirik atera ziren hainbat lagunen eta euren senideen aurrean, eta azpimarratu du «era askotako estremismoen» aurkako borrokan asko aurreratu dutela segurtasun indarrek, azken hamar urteetan. Hala ere, norberak gorrotoa sustatzen duten diskurtsoen aurka egin beharreko lanketan jarri du fokua: «Gutako bakoitzak gure baitan eraiki behar duguna da euste hormarik garrantzitsuena».

Alabaina, Norvegiako ezkerreko sektoreek nahiz erasotik bizirik ateratako hainbatek sarritan kritikatu izan dute herrialdean ez dela eskuin muturreko ideologia erauzteko behar besteko ahaleginik egin.

Gertakaria oroitzeko lehen ekitaldia izan da gaur goizekoa. Osloko udaletxean hasi da, eta katedraldean amaitu. Arratsaldean ere izango da oroitze ekitaldi gehiago. Utoyan hildakoak gogoratzeko kontzentrazio bat egingo dute uhartean bertan, arratsaldean, eta erregeak hitz egingo du gauean.


Summary: Asteburu eta jaietan etxeratze agindua jartzeko eskatuko du Nafarroak. Nafarroako Auzitegi Nagusiari bidaliko dio eskaera. Hamalau egunean 250 positibo baino gehiago pilatuta dituzten herrietan ezarriko litzateke neurria.

Nafarroako Gobernuak foru arau bat bidaliko dio gaur herrialde horretako Auzitegi Nagusiari, etxeratze agindua ezartzeko aukera eskatzeko. Zehazki, une jakin batzuetarako nahi du gobernuak etxeratze agindu hori: asteburuetarako eta udalerriek festak ospatzen dituzten egunetarako. Gainera, neurri hori ezarriko litzateke bi astean 250 COVID-19 kasu baino gehiago edo astebetean 125 baino gehiago antzeman dituzten udalerrietan.

Aste honetan bertan, Nafarroako Auzitegi Nagusiak atzera bota zuen etxeratze agindua. Epaileen arabera, gobernuak udaletako kutsatzeen datu zehatzak eman beharko lituzke, eta eskaeran aurkeztutako polizia txostenak ez dira nahikoa. Gaueko jarduera mugatu nahi zuen gobernuak: 01:00etik 06:00etara.

Javier Remirez gobernuko bozeramaileak adierazi du etxeratze agindua «beharrezko tresna» dela kutsatzeen hedapena mugatzeko: «Noski, auzitegiaren ebazpena aztertuta, saiatu gara haren eskari eta irizpideetara egokitzen». Horregatik, gaineratu du oraingoa «neurri zehatzagoa, kirurgikoagoa» dela, eta pozik agertu da arau berriarekin. Asmoa litzateke foru araua indarrean egotea bihartik etzirako gauerditik aurrera, hilaren 28ra arte, asteburua «harreman sozial handikoa» delako Nafarroan, Remirezen arabera.


Summary: Okupazioa hasi eta hilabetera, sostengua galdegin dute ELBk eta Lurzaindiak. Hilabete da Arbonako Berrueta bidean kokaturiko etxaldea okupatua dutela, lurraren salmenta espekulatiboa salatzeko. Laborantzarako lurrei buruzko hainbat hitzaldi prestatu dituzte heldu diren egunetarako.

Joan den ekainaren 23an Arbonako (Lapurdi) etxalde bateko lurretan sartu ziren ELBko eta Lurzaindiko hainbat militante, hura okupatzeko. Hiru milioi euroan saldu nahi dute hamabost hektareako laborantza lur bat, etxearekin, eta ELBk eta Lurzaindiak salatu zuten saltze prezioa «espekulatiboa» dela. Oraindik ez dute etsi, eta, okupazioaren hasieratik hilabete bat igarota, sostengua emateko deia egin diete «laguntzeko prest» diren guziei.

Datozen egunetarako egitaraua prestatu dute, «lurra hazkurri emaile izatearen erronka» ardatz hartuta. Alegia, lurra elikadurarako erabil dadin, eta ez diru gehiago pilatzeko. Gaur solasaldi bat eginen dute zapatisten mugimenduaz; bihar, NPB Nekazaritza Politika Bateratuari buruz, eta larunbatean zikiroa prestatuko dute. Heldu den asterako ere iragarri dituzte ekintzak.

Uztailaren 16an Arbonako lurrak erosteko lehentasun partziala eskatu zuen Lurzaindiak, eta, ELB sindikatuarekin batera, beren ekintzak «hozka batez gogortzea» erabaki zuten bi egiturek, lurra ez ezik etxea ere okupatuta. Saltzailearen eta eroslearen arrapostuaren beha diren bitartean, sostengu sarea osatzen segitzen dute: «Okupazioaren hogeita hamargarren egunean 27.500 izenpetze ditu petizioak; Iparraldeko laurogei bat auzapezen sostengua eta hainbat elkarte eta kolektiborena».

Gainera, eragileak berriz bilduko dira gaur Jean Bernard Sempastous Frantziako Asanbleako diputatuarekin. SAFER eta EPFL egiturak ere bileran izanen dira: «Lan bilkura garrantzitsu honen helburua da lege baten plantan ezartzea, laborantza lurrak ez daitezen gehiago joan laborari ez direnen esku».


Bilboko portua, espero baino motelago

Summary: Bilboko portua, espero baino motelago. Lehen seihilekoan %6,6ko jaitsiera izan du, eta agintaritzak bi arrazoiri egotzi die: Petronorren geldialdiari eta zamaketarien grebaren ondorenari.

Bilboko portuak hilabeteak beharko ditu pandemia aurreko zenbakietara itzultzeko. Agintaritzak jakinarazi duenez, hori ez da aurten gertatuko eta 2022rako izatea espero du. Lehen seihilekoan 15,29 milioi tona zama mugitu dira portuan, pandemia aurreko azken urtean baino %6,6 gutxiago. Joera, halere, ona da eta ekaina eta uztailean erritmoa bizitu egin da, eta bigarren seihilekoan %10 inguru igotzea espero dute. Agintarien kalkuluen arabera, aurten 32,5 milioi tona zama mugituko dituzte guztira; 2019ko 35,4ak baino gutxiago.

Ricardo Barkala Bilboko portuko agintaritzako presidenteak aurtengo lehen seihilekoaren balantzea aurkeztu du, eta susperraldia motela izaten ari dela onartu. Zergatien azalpenean, erruaren zati handi bat zamaketariei egotzi die, ea iazko neguan haiek eginiko grebari: «Kalte handia egin zigun, eta erabaki ulertezin haren eragina nozitzen ari gara oraindik». Era berean kritikatu du oraindik ez dagoela haien jarduna arautuko duen lan marko orokorrik. Beste arrazoi handia Petronorren ekoizpen baxua da, hura baita portuko erabiltzaile handiena. Hark ekoizten du portuan mugitzen den zamaren erdia, eta Muskizen (Bizkaia) dituen bi findegietako bat geldirik dagoenez, asko nabaritzen da portuan.


Summary: Hiru gazte atxilotu dituzte Sopelan, joko aretoetan kalteak egitea egotzita. Ernaik jakinarazi duenez, Espainiako Poliziak egin ditu atxiloketak; laugarren pertsona baten etxera ere joan dira. Aske geratu dira ordu batzuetara.

Ernai gazte antolakundeak jakinarazi duenez, Sopelako (Bizkaia) hiru gazte atxilotu dituzte gaur goizean, «joko aretoek sortzen duten miseria salatzeagatik». Espainiako Poliziak egin ditu atxiloketak; beste pertsona baten etxera ere joan dira, eta hari ere aretoetan kalteak egitea leporatu diote, baina ez dute atxilotuta eraman. Eguerdian aske geratu dira.

Atxiloketak salatzeko, mobilizatzera deitu du Ernaik. Dozenaka lagunek parte hartu dute Sopelako udaletxe plazan egindako elkarretaratzean.

Sortuk polizia operazioa gaitzetsi du, eta elkartasuna helarazi die atxilotuei. Espainiako Poliziaren parte hartzea ere salatu du: «Guztiz tokiz kanpo dago Euskal Herrian, are gehiago, herri-mugimenduko kideak kriminalizatu eta beldurtzeko».


Summary: Urriaren 16an eta 17an ospatuko dute Nafarroa Oinez. Lizarrako ikastolak mende erdi beteko du aurten, eta abuztuaren 13an eta 14an jarduera ugari egingo dituzte urteurrena ospatzeko.

Lizarrako ikastolak antolatuko du aurtengo Nafarroa Oinez, ikastolaren 50. urteurrenean. Horretarako, eta oraindik COVID-19ren izurria izaten ari den eragina aintzat hartuta, erabaki dute festa asteburu batean zehar egitea, egun bakarrera mugatu beharrean. Hori horrela, urriaren 16-17ko asteburuan izango da jaia: «Pandemiak ezarritako jarraibidea kontutan hartuta, esate baterako lekuen edukieraren kontrola, festa bi egunetan egiteak jende gehiagok disfruta dezan ahalbidetuko duelako, hain zuzen; betiere, segurtasun neurriak errespetatuz».

Aurrez, ordea, ikastolaren urteurrena ospatuko dute, abuztuaren 13an eta 14an. 13an, ostiralarekin, 20:00etan Los Llanos Zinemetan, ikastetxearen ibilbidea errepasatzeko ekitaldi bat egingo dute, aurtengo Nafarroa Oinez-en bideoklipa ezagutaraztearekin batera. Urko Peralek konposatu du musika, eta Iñigo Urrizelkik ekoiztu eta Iñaki Elcanok filmatu dute ikus-entzunezkoa.

Abuztuaren 14an, larunbatarekin, publiko anitzarentzako ikuskizunak eskainiko dituzte. 12:30ean Los Llanos Kulturaguneko Lorategietan, Kiki eta Koko pailazoak ariko dira, doakoa izango den Bizi-bizi Zirkua saio parte-hartzailearekin; eta geroago, leku berean, helduentzako bi kontzertu prestatu dituzte: Paulantropia, 20:30ean, eta Gatibu, akustikoan, 22:00etan. Musika taldeetarako sarrerak hurrengo estekaren bitartez eskuratu daitezke, https://estella-lizarra.sacatuentrada.es helbidean, eta hamabi euroko salneurria izango dute.

Antolatzaileek nabarmendu dute «euskara eta euskal kulturaren hedapenarekin koherentea» dela egitaraua, «Lizarraldeko bizilagunei eta bisitariei zuzenduta dagoena, urriko asteburuaren atari gisa balioko duten abuztuko bi egun horietan zehar, hezkuntza eredu honen ibilbidea eta lorpenak mundu guztiak ospatu dezan».


Summary: Bizkaiko metalgintzako enpresen %78 espero bezain ondo edo hobeto ari dira lanean. Joera onari eusten ari da Bizkaiko metalgintzako sektorea. Bigarren seihileko honetan ere ildo horri eustiko dio, enpresen %53k haien jarduera %75aren gainetik egotea espero baitute

Bizkaiko metalgintzako sektoreak azken hilabeteetako joera onari eutsi dio, eta aurtengo bigarren hiruhilekoan nabarmen hobetu dira aurreikuspenak. Horrela, sektoreko enpresen %78k espero zituzten emaitzen pare edo hobe aritu dira. Joera hori aurtengo bigarren seihilekoan mantenduko da, enpresen %53k jarduera %75aren gainetik egotea espero baitute. Era berean, ondo bidean, nabarmen murriztuko dira (%10etik %5era) uste dutenak laurden batetik beherako jarduera izango dutela.

Datu horiek iragarpenak dira, FVEM Bizkaiko metalgintza enpresen elkartearen barne inkesta baten emaitzak. Ikerketak berretsi egin du merkatuen (barnekoak eta kanpokoak) egoeraren bilakaera positiboa dela. Izan ere, enpresen ia erdiek adierazi dute suspertze egoeran daudela edo egoera indartsuan, eta %66k egoera horretan egotea espero dute sei hilabete barru. Eskaera poltsek ere merkatuaren bizitasun berria erakusten dute, eskaera handiak dituzten enpresen kopurua bikoiztu egin baita apiriletik uztailera: ia %25 dira egun, eta %11,4 ziren lehen hiruhilekoan. Denbora tarte berean, erdira jaitsi dira eskaera txikiko enpresak, %14tik %7,4ra.

FVEM, baikorra da bigarren seihilekora begira. Hala ere, metalaren patronalak uste du oraindik denbora beharko dela pandemia aurreko egoeraren zenbakietara itzultzeko. Txostenean gaineratu dute enpresaren neurriaren arabera ere egoera ezberdina dela; enpresa txikiek datu okerragoak dituzte. Fakturazioari dagokienez, lehen seihilekoan % 7,4 igo da iazko datuekin alderatuta. Dena den, kontuan izan behar da 2020ko fakturazioa 2019koa baino %18 apalagoa izan zela. Enplegu datuetan, aldiz, egonkortasuna da nagusi, enpresen %78,8ek langile kopuru egokia dutela uste dute, eta %9,2k gehiago behar dituztela.

Zalantza eta beldurrei dagokienez, lehengaien kostua da “alde handiz” enpresak gehien kezkatzen dituen aldagaia. Bigarrena salmenten errentagarritasuna da, eta, hirugarrena, ekonomiaren ahulezia.


Summary: Langile batzordea mehatxuak jasaten ari dela salatu du Tubacexeko zuzendaritzak. ELAk negoziazio prozesu erreal bat abiatzeko eskatu dio enpresari, «hamabost lerroko» idazki bat ez delako nahikoa egoera bideratzeko

Tubacexeko zuzendaritzak Laudio eta Amurrioko (Araba) plantetako langile batzordea «mehatxuak» jasotzen ari dela salatu du. Hodigintza enpresak ohar bidez azaldu duenez, «pertsona talde batek» langile batzordeak asteazkenean egin zuten bilera moztu zuen. Enpresaren arabera, jende horrek langileen arteko barne bozketa egiteko erabakia hartu ahal izatea oztopatu zuen. Balizko bozketa horretan grebarekin jarraitu ala ez erabaki beharko lukete langileek. Zuzendaritzaren ustez, hori lantaldea isilarazteko asmo baten gailurra da.

Tubacexek gertaturikoa salatu du eta langile batzordeari lan egiten uztea eskatu du. Zentzu horretan, sindikatu eta langileen konpromisoa eskatu du. Langile batzordeko presidentea ELA sindikatukoa da, eta hark du afiliatu gehien enpresan. Bada sindikatuak, bere aldetik, «negoziazio prozesu erreal» bat hasteko eskatu dio zuzendaritzari, «hamabost lerroko proposamen bat» ez delako nahiko horrelako gatazka bat konpontzeko.

ELAk ez du begi txarrez ikusten kaleratu asmo zituen 129 langileak lan txandetan sartzea, baina zein baldintzatan izango den argitu beharra dagoela uste du: jarduera itzultzeko modua, nola sartu aldi baterako erregulazioan… Era berean, ELAren ustez «juridikoki bateraezinak» diren auziak konpondu beharko lirateke, besteak beste, Auzitegi Gorenean duen helegitea. EAEko Auzitegi Nagusiak lan erregulazioa baliogabetu zuenean enpresak helegitea jarri zuen, eta auzi hori mantentzen duen ala ez izan daiteke negoziazio berrien korapilo estuena.


Urregarai harrigarria

Summary: Urregarai harrigarria. Paisaia karstiko batean barrena ibiliko da bidaztia Markina-Xemeindik Urregarai-Bedartzandi mendiguneraino. Ibilian-ibilian, magal urgondarrak mito eta elezaharrez jantziko dira.

Mendiguneek eragin berezia izan dute beti gizakiengan. Erakarpen magnetikoaren moldean-edo, naturguneak oso-osoki miretsiak izan dira. Izan ere, jainkotzat edo jainkoen bizilekutzat hartu izan dira Euskal Herria egituratzen duten hainbat eta hainbat gune. Akaso horrexegatik, landareek eta animaliek hizketan zekiten garaian, izaki mitologiko ugarik babesa topatu nahi izan zuten natur eremuetan. Urregarai mendi kuttuna ametsezko babesleku horietako bat da, inolako zalantzarik gabe. Eremu karstikoan baseliza ttipi bat dago, eta hamaika mitok eta elezaharrek aipatzen dute.

Urregarai./ Josean Gil-Garcia

Tontorraren izenari dagokionez, esaterako, Barandiaran ikerlari ezagunak jasoa du urrezko kanpai edo kaxa bat ezkutatzen dela mendiaren barrualdean. Batek daki egia ote den! Baiezta daiteke, ordea, Urregarai-Bedartzandi mendiguneak kareharrizko paisaia ederra osatzen duela Bizkaian. Azaleko harrizko morfologia bitxia bada, askoz harrigarriagoa litzateke lur azpian gordetzen den errainua. Izan ere, mendigune horrek Behe Kretazeoan sortutako kareharrizko fazies bat osatzen du, karstaren garapenarekin oso lotuta dagoena.

Beste kontakizun bat jentilen presentziaz mintzo da, betiere Xemeingo elizaren eraikuntzaren tamaina argitze aldera. Nonbait, izaki mitologiko indartsu horiek, habaila erabilita, harri puskak jaurtitzen zituzten, indarrez. Behialako beste kondaira baten arabera, Urregarai eta Bedartzandi mendiek osatzen duten mendigunean Alarabi izenez ezaguna zen numen izugarri bat bizi omen zen. Izakia hain handia zenez, tontor biak behar zituen oinak pausatzeko. Izaki erraldoi horren antzera-edo, egungo bisitariari ere tontor bietan pausatzeko gogoa etorriko zaio; izan ere, txangolari askok bi sabaiak kateatzeko desira agertzen dute behin Urregaraiko lepora iritsita.

Urregaraiko tontorrean dagoen Santa Eufemia baseliza./ Josean Gil-Garcia

Luis Pedro Peña Santiago etnologoak jaso zuenaren arabera, Santa Eufemia baseliza tradizio handiko tenplua zen garai batean. Tontorreraino igotzeko ohitura zegoen orduan, gerriko mina arintzeko. Ikerlari gipuzkoarrak gogora ekartzen zuenez, bizilagun ugari metzarrak edo argizariak gerrian jarrita igotzen ziren Urregarairaino. Nekea eta izerdia ez ziren desenkusa santuaren adeitasuna eskertzeko.

Markina abiapuntu

Urregaraiko tontorrera igotzeko asmoz, Markinako plazan jarriko da abian ibiltaria (Bizkaia). Elizaren eskumaldetik jaisten hasiko da, parke zabala zeharkatuta. Aldaola kalean aurrera eginda, Lekeitio eta Ondarroara doan errepidearekin topo egingo du berehala. Ibaia gurutzatzeko zubi txikia baliatu eta gero, errepide nagusiaren azpitik doan tunela igaroko du. PR-BI 27 ibili laburreko zidorra bidelagun, Urregarai eta Santa Eufemia aldera urratsak egiten jarraituko du, astiro-astiro.

Urregarai-Bedartzandi mendigunea karstikoa da./ Josean Gil-Garcia.

San Hiazinto baselizara iritsi gabe, ezkerrera hartuko du bidebanatzean, eta Ituarte baserri zaurituaren paretik igaroko da. Eskuinera joko du han, eta asfaltoan gora egiten hasiko da. Olabe baserria alboan lagata, pinudian aurrera egingo du, harik eta aldatsa samurtzen den arte. Bihurgunea egin eta berehala, asfaltoa utzi eta ezkerretik arriskatzen den zidor estuari men egingo dio. Alboko argi transformadore zaharra erreferentzia ona izaten da.

Mendiko maldetan gora jarraituko du bidaztiak, insignis pinu orrazdunak lagun. Koniferoen artean aski maskaraturik, baina so egileak ikusiko du espezie hostozabalak ere hazten direla; gaztainondoak, akaziak eta ereinotzak, besteak beste. Harbidean gora, eskailera mailen antzera kokatutako kareharrizko bloke xumeak ikusiko ditu bidezidorrean. Sigi-saga, bidarria baliatuta, porlanezko pistara irtengo da laster. Basabidea zeharkatu, eta gora egiteari eutsiko dio orduan. Espezie hostozabalen magalean, orkatx arrunt (Hypericum androsaemum) ugari ikusteko parada izango du ibiltariak. Europan, landare aski ezaguna da; sendabelar gisa erabili izan da Erdi Aroatik. Landareak inguru hezeak ditu gustuko, baita itzaltsuak ere. Orkatx arrunta bakarrik ez, endalar landare igokaria ere ikusiko dugu, gora eta gora egiten, adar arantzatsuak zuhaixka geruzetan harroturik.

Urregaraiko terraza

Galtzadan barrena jarraituta, bidaztia basabidera irtengo da berriz ere. Eskuinetik segituko du ehunka metro, leun-leun. Lau bide elkartzen diren gunera helduta, ezkerrera hartu, hango barrera igaro eta Igotz baserrirantz abiatuko da. Goratasuna hartzeari eutsiko zaio, atsedenik gabe. Bi urki hazten diren tokira iritsita, ezkerrera egin, eta, porlan bidea gogaide, Igotz baserrira helduko da. Eraikina babesten duen pago sendoaren aurrean igaro, eta, bide nagusitik aldendu gabe, lepo batera helduko da. Ibiltariak Jantzilekuko gailurreria karstikoa bistaratuko du, baita kareharriari kilimak egiten dizkion artadi kantauriarra ere.

Harrizko maila ugari igo behar dira Santa Eufemia baselizara iristeko./ Josean Gil-Garcia

Sakonunearen beste aldean, Larruz baserria antzemango du. Gure bidazti trebeak haraino bideratuko ditu pausoak. Hala, tipi-tapa porlanezko bidean aurrera, pagoak, lizarrak, hurritzak eta urkiak janzten duten eraikin zahar batera helduko da. Gero, bigarren sakonune karstikoa inguratuta, Urregaraiko atsedenlekura iritsiko da. Lepo luzea zeharkatuta, Atxagaraiko aterpetxera helduko da. Bidaiariak haren atzetik jarraituko du, goratsuna hartuz eta urki eta pago bikainek ederki babestuta. Bedartzandiko gune karstikoa bete-betean harrapatuko du oinezkoak, zelaigune batera iritsitakoan. Eskuinera egingo du han, eta, harrizko eskailerak banan-banan zapaldu ostean, Santa Eufemia tenplura iritsiko da. Tontorra hurbil dago, baselizaren ondoan dagoen goranzko bidexka hartuta.

Bihar: Iragana, harrietan irarrita (V): Jaizkibelgo paramoudrak.


Summary: BERRIAk zuzenean kontatuko du irekiera ekitaldia.

COVID-19ak guztiz baldintzatutako Olinpiar Jokoak izango dira Tokiokoak, eta hori bete-betean ikusi ahal izango da, bihar, irekiera ekitaldian, Japoniako hiriburuko olinpiar estadioko harmailetan —68.000 pertsonarentzako lekua du— ez baita ia publikorik egongo. 13:00etan hasiko da —Euskal Herriko orduan—, eta, ohi bezala, antolatzaileek ez dute horri buruzko detaile gehiegi eman nahi izan. Marco Balichek lan egin zuen Rio 2016ko inaugurazioa prestatzen —antolakuntza batzordearen aholkularia da orain—, eta Reuters agentziari adierazi dio «errealitatearekin, egungo sentipenarekin«, ados etorriko dela ekitaldia. BERRIAk zuzenean kontatuko du webgunean.

«Soila» izango da, antolakuntzaren aholkulariaren arabera. Hau da, programa artistikoa ez dela izango, beharbada, ohi bezain koloretsua. Normalean, herrialde antolatzailearen historian zehar ibilia eginez egituratu izan da ikuskizuna. «Oso japoniarra izango da», iragarri du Balichek.

Eta irekiera ekitaldiaren beste hiru elementu ezinbesteko dira bai desfile olinpikoa , zeinean parte hartzen duten kirolari guztiek; bestetik, antolakuntza batzordearen presidentean diskurtsoa; eta, azkenik, olinpiar sua pizteko liturgia. Japoniako zenbat hedabideren arabera, 2011n herrialdean gertatutako Fukushimako istripu nuklearrarekin zerikusia duen pertsona bati emango diote pizteko ardura.

950 bat pertsona

Antolatzaileek gaur bertan aurreratu dutenez, kirolariez beraiez gain 950 bat pertsona egongo dira estadioan; gehienak, VIPak. Panasonic eta Toyota Japoniako enpresetako buruak, esaterako, gonbidatuta zeuden, baina ez joatea erabaki dute, japoniar asko jokoak orain egitearen aurka baitaude, argudiatuta horrek koronabirus kasuetan gorakada nabarmen bat eragingo duela.


Hilabete amets bat prestatzeko

Summary: Hilabete amets bat prestatzeko. Clara Azurmendi donostiarrak estreinakoa du Olinpiar Jokoetan. Emaitzei erreparatu gabe, bere arrastoa utzi nahi du: «Nire ohiko jokoa erakutsi nahi dut».

Urtea hasi zen bezala hasita, nork esan behar zidan Olinpiar Jokoetan parte hartuko nuenik». Clara Azurmendirentzat (Donostia, 1998) ez ziren errazak izan urteko lehen hilabeteak. Batetik, oin zolako faszian arazoak izan zituen, eta horrek ez zion utzi nahi bezala jokatzen eta entrenatzen. Bestetik, koronabirusarekin kutsatu zen. Ez zuen sintomarik izan, baina Europako Txapelketara joan ezinik geratu zen: «Hamar eguneko itxialdia egin nuen, eta kalera irteteko moduan nengoen. Baina oraindik birusaren arrastoak nituen gorputzean, eta positibo ematen nuen. Horren ondorioz, ezin izan nuen bidaiatu». Gainera, nahiago zuen zuhurtziaz jokatu: «Hamar eguneko etena izan eta gero, arrisku handiagoa zegoen lesioren bat izateko. Hori ere bazen beste arrazoi bat».

Hala, aurtengorako zuen helburu nagusia zapuztu zitzaion: «Amorrua sentitu nuen». Baina, egoerara egokitu, eta joka zitzakeen torneo apurrei eta urte amaieran izango den Munduko Txapelketari begira jarri zen: «Inondik inora ez nuen pentsatu Tokiora joango nintzenik». Ekainean, ordea, Carolina Marinek min hartu zuen. Egungo olinpiar txapeldunak ezker belauneko lotailu gurutzatua apurtu zuen, eta handik gutxira Espainiako Federazioak baieztatu zion Tokion izango zela.

Bitxia da nola jaso zuen berria. Izan ere, Azurmendiren aita Espainiako Badminton Federazioko presidentea da; haren familian kirol hori zein errotua dagoen seinale: «Mezu bat bidali zidan. Afalordua zen, eta goi errendimenduko zentroko jangelara sartzean, zain nituen taldekide guztiak zoriontzeko». Azurmendik argi du: «Pena da kide baten lesioagatik izatea, lagun handia baitut Carolina, eta nire hazkundea harekin entrenatzetik ere bai baitator. Baina nire ametsa beteko dut, eta ilusio handia dut».

Kirolari askok lau urte izan ohi dituzte Olinpiar Jokoak prestatzeko. Oraingoan, bost, COVID-19ak eragindako atzerapenagatik. Azurmendik 30 egun eskas izan ditu burua eta gorputza Tokiora begira jartzeko. Halako lehiaketa bat prestatzeko orduan kirolariek izaten duten hilabeteetako presioa kendu al dio horrek? Bada, ez: «Berdin dio noiz esaten dizuten. Hain txapelketa handia jokatzeak beti eragiten du presioa. Baina presio positiboa da, eta kudeatzen jakin behar da». Horri lotuta, ondorengo hau erantsi du: «Goi mailan, buruz indartsu ez bazara, jai duzu. Presioak ezin dit eragotzi bizitzen ari naizen amets hau disfrutatzea».

Prestakuntza «oso intentsoa» izan da: «Baina, gutxienez, lehen egunetan Donostian egin genuen, etxean». Azurmendik urteak daramatza Madrilgo Goi Errendimendu Zentroan, eta han dituen prestatzaile eta entrenamendu kideak Donostiara etorri ziren ekain amaieran eta uztail hasieran: «Argi nuen etxekoekin egon beharra nuela Tokiora joan aurretik. Beti izan ditut ondoan: badmintonean jokatzen hasi nintzenean, 13 urterekin Madrilgo Goi Errendimendu Zentrora joan nintzenean, orain... Haientzat ere ez da erraza izan alabarengandik urrun egotea. Eta ahal nuen neurrian haiekin bizi izan nahi nituen hona etorri aurreko ilusio egunak».

Pio Baroja kiroldegian egin zituen entrenamendu tekniko-taktikoak, eta Hegalak gimnasioan fisikoak. Lan ona egin zutela uste du: «Bi prestatzaile eta bederatzi jokalari aritu gara buru-belarri lanean, eta izan dugun denborarako lan oso ona egin dugula uste dut». Goizez hiru entrenamendu egiten zituzten, eta arratsaldez, bi: «Horrez gain, astean behin psikologoarekin lan egiten nuen».

Egun batzuk daramatza jada Tokion. «Oso gustura» dago: «Olinpiar Hiria oso ondo dago antolatuta, eta lehiaketa gunea oso ondo dago. Hiru pista ditu». «Lasai» daude, Olinpiar Hirian dauden kirolarien artean COVID-19 kasuak egon diren arren. «Oro har, giroa lasaia da. Osasun neurriak zorrotz betetzen direla ikusten da, eta horrek beti ematen du lasaitasuna».

Larunbatean du lehen lehia, An Sy korearraren kontra (13:00): «Multzoko aurkaririk gogorrena da. Gaztea da, baina oso ondo jokatu du azken torneoetan. Nik nire onena emango dut, eta, irabazten badit, izan dadila hobeto jokatu duelako».

«Lasai» dago, helburua «argi» duelako, eta jokoz «ondo» ikusten duelako bere burua: «Espainiako Txapelketa eta Austriako Irekia irabazi ostean, konfiantza daukat. Nire ohiko jokoa berreskuratu dut. Gainera, fisikoki ere fresko nago, bizkor. Hori funtsezkoa da niretzat. Izan ere, COVID-19a pasatu eta gero, kostatu egiten zitzaidan ahaleginetik indarberritzea. Aste hauetako lan karga ondo eraman dut».

Tekniko-taktikoki, berriz, ez du ezer berezirik prestatu: «Emaitzetatik harago, nire arrastoa utzi nahi dut, nire jokoa erakutsi. Hala eginez gero, gustura itzuliko naiz etxera». Bere jokoari azpimarra hau egin dio: «Gai naiz tanto luzeko partidei eusteko, baina jokalari bizia eta oldarkorra naiz batez ere, eta tanto gehienak lehen 6-8 pilotakadetan egiten ditut. Ea joko hori egiteko gai naizen, baita eraginkor aritzeko ere».

Zortzi erraketa

Maleta ilusioz gainezka duela iritsi da Tokiora, eta horrekin batera joan dira erraketak. Zortzi eraman ditu. Oraindik, hala ere, ez du aukeratu zeinekin jokatuko duen. «Ez dut mania handirik horrekin. Denak berdinak dira, eta, entrenamenduetan erabili eta gero, ez dut lehentasun handirik izaten».

Behin Tokiotik bueltan, atseden hartzeko egun gutxi batzuk baino ez ditu izango: «Abenduko Munduko Txapelketa prestatzen hasi behar dugu». Baina Jokoak «mugarri» izatea nahi du. «Hazten segitu nahi dut; ez naiz konformatzen orain artekoarekin. Onenekin lehiatzeko aukera izango dut, eta uste dut horrek beti laguntzen duela hazten eta hobetzen. Ea horrela jarraitzen dudan».


Trantsizio ekologikoaren ertzak

Summary: Trantsizio ekologikoaren ertzak. Deskarbonizatzeko moduez eztabaidan aritu dira Lopez de Uralde eta Lopez de Guereñu. Podemoseko diputatuak berehala ekiteko eskatu du, eredu guztiz berriztagarri bat lortzeko. Lopez de Guereñuk ez du baztertu trantsizio horretan gasa ere erabiltzea, iraunkortasun ekonomikoa eta soziala ere beharrezkotzat jo baititu

Talka egin dute batzuetan, eta adostasuna erakutsi besteetan. Mundu eta ideologia ezberdinetatik eztabaidatu dute egungo munduak duen erronka nagusietako bati buruz: trantsizio ekologikoa. Erritmoetan eta moduetan ñabardurak dituzte egitekoetan, baina bat datoz iritsi beharreko helmuga zehazteko garaian.

COVID-19ak gogor jo du. Zer irakaspen atera dituzue?

JUAN LOPEZ DE URALDE: Lehenengoa: pandemia gehienak zoonosietatik datozela. Gainera, lotura dago, zientifikoki frogatuta, koronabirus honen eta Asia hego-ekialdeko oihanen degradazioaren artean. Natura da gure lehen defentsa harresia, eta, suntsitzen dugun neurrian, arriskua handitu egingo da. Bestalde, esango nuke murriztu daitekeela ingurumenean dugun inpaktua. 2020an, isuriak asko gutxitu dira; beraz, posible da. Tamalez, energiaren prezioen gorakadak zerikusia du petrolioaren eta gasaren eskaerarekin, eta horrek erakusten du jarduerarako itzulera erabat izan dela aurrekora itzultzea.

NURIA LOPEZ DE GUEREÑU: Trantsizio ekologikoa egiteko, denbora behar da, eta ez dugu ahaztu behar jarduera eteten denean sozialki sufritu egiten dugula. Egokitzea kostatzen ari zaigu, eta egia da normaltasun berrira baino gehiago normaltasun zaharrera itzuli garela: bidaiatzeko gogoz dago jendea, kontsumitzeko gogoz... Gure bizimodua aldatzeko, denbora gutxi pasatu da, eta are gutxiago ekoizpen sistema oso bat eraldatzeko... Agerian uzten du beharrezkoa dela aldaketa hori, baina denborak epe ertain-luzerako direla.

LOPEZ DE URALDE: Baina ez daukagu denborarik.

LOPEZ DE GUEREÑU: Bestalde, asko aurreratu dugu teknologien erabileran. Ikasi dugu egiten ez genituen gauza batzuk egitea posible dela, eta giza harremanetan garrantzia eman izan ez diegun gauza batzuk oso garrantzitsuak direla. Lan arloan, adibidez, bilera asko egin ditugu online, eta jarraitu behar da hori egiten, baina giza harremanak galdu gabe.

Nazioarteko Energia Agentziak (IEA) aipatuak ditu karbono neutraltasunerako urratsak: ikatza erabiltzeari 2030erako utzi behar zaio, eta errekuntza autoak erabiltzeari, 2035erako. Posible da?

LOPEZ DE GUEREÑU: Petrolioa urte gutxiren buruan erabiltzeari utziko zaiola pentsatzea ez da errealista. Halako gaiak ateratzen direnean, badirudi honen guztiaren alde industriala ahazten zaigula. Garrantzitsua da teknologia guztiei erreparatzea, eta askotan elektrifikazioa bakarrik hartzen da aintzat. Horrekin bakarrik hankamotz ibiliko gara. Horregatik, sektore batzuek uzkur ikusten dute deskarbonizazio prozesua.

LOPEZ DE URALDE: Komunitate zientifikoari entzun egin behar zaio: hamarkada hau dugu hondamendizko klima aldaketa bat galarazteko. Zer da hori? Zantzuak ditugu: Kanadako muturreko beroaldiek erakusten digute norabidea. Denbora pila bat galdu dugu. 1992an, Rioko goi bileran, estatu eta gobernuburuek akordio bat egin zuten, baina isurketak handitu baino ez dira egin. Txosten baten arabera, energia berriztagarrien hazkunde global bat dagoen arren, energiaren eskaeraren hazkunde bat dagoenez, berriztagarriek ez dute lortzen erregai fosilak gutxitzea. Mezua garbia da: energiaren kontsumoa gutxitu beharko da.

LOPEZ DE GUEREÑU: 2016tik 2018ra gai izan gara BPGa %10 handitzeko isurketak handitu gabe. Fedea dut teknologian, ez bakarrik isurketak eteteko, baizik eta hazkundea bermatzen jarraitzeko ere bai. Munduan gero eta jende gehiago ari da energia kontsumitzeko eskubidea gauzatzen. Eskubidea dute horretarako, eta ezin diegu esan ez egiteko, guk mendeak daramatzagu-eta isurketak egiten. Energia gakoa da herrialdeak garatzeko... Baina energia berriztagarrien bidez egin behar dugu hori.

LOPEZ DE URALDE: Ñabardura bat: energia berriztagarriak euren lana egiten ari dira, baina, beste zenbait lekutan energia fosilen kontsumoa handituz gero, munduko datuak ez dira aldatuko.

LOPEZ DE GUEREÑU: Eta beste kontu bat: energia berriztagarriak erabiltzean, haiek ekoizteko altzairutegietan-eta, meategi sistema oso intentsiboetan ekoitzitako materialak erabiltzen ditugu askotan, batere demokratikoak ez diren herrialdeetan. Menpekotasun energetikoaz gogoeta egin behar dugu, zeren handia dugu petrolioarekin eta gasarekin, eta, orain, gauza bera gerta daiteke bestelako materialekin ere.

Berriztagarrien azpiegitura handiek kalte egiten diete, sarri, naturguneei. Non dago oreka?

LOPEZ DE URALDE: Arazo handi bat dugu klima aldaketarekin, eta toki eta ekosistema guztietan eragiten ari da. Bestalde, badaude energia iturri gehienbat garbiak, berriztagarriak... Beste kontu bat da energia iturri horiek ondo kokatu behar direla eta inguruan bizi diren herritarrekiko lotura ondo egin behar direla, bioaniztasunari kalte egin gabe. Babesguneetan ez da jarri behar halakorik. Horrek ez du zalantzan jartzen azpiegitura, baizik eta kokapena. Badago eremu oso bat, urbanoa eta industriala, oraindik eguzki plakaz horni daitekeena.

LOPEZ DE GUEREÑU: Energia iturri batzuk deabrutzeko joera dugu, baina alternatibak egokiagoak diren sakon aztertu gabe. Aldaketa batean gaude, eta ohitura batzuk, kontsumo batzuk, aldatu egingo dira, eta lehen ez zeuden instalazio batzuk ikustera ohitu beharko dugu. Hori ongi pentsatzea komeni zaigu haiek gaitzesten hasi baino lehen.

Zein dira zure ustez deabrutzen diren instalazioak?

LOPEZ DE GUEREÑU: Adibidez, instalazio eolikoak... Eta ez bakarrik naturguneetan daudenak. Ados nago naturgune babestuak halakoak direla eta halakoak izan behar dutela. Baina badira beste toki batzuk, eta, askotan, ezetz esatea izaten da gure erreakzioa. Neurtu egin behar dugu hori, zeren bestela ez baitago alternatibarik. Herri txikia gara, eta, ez badugu nahi energia mendekotasunean bizi, bada, zerbait egin beharko dugu.

LOPEZ DE URALDE: Zenbat eta hedadura eta interkonexio handiagoa izan lurralde batean, orduan eta errazagoa da eredu berriztagarri batekin moldatzea. Euskal Herrian leku gutxi badago, eta babesguneak badaude, ez dago zertan tematu bertan instalazioak jartzeko. Igual independentzia energetikoaren paradigma horretaz ahaztu behar dugu eredu berriztagarri batekin, zeren eraginkorragoa da plaka fotovoltaikoak egotea eguzki gehien dagoen tokietan. Babesguneak sakrifikatzea akatsa litzateke.

LOPEZ DE GUEREÑU: Berriztagarrien arazoetako bat da ez dizutela bermatzen hornidura, eta egoera meteorologikoak baldintzatuta egoten direla. Eguzki energia interesgarria da ekoizpen zentro bat jar dezakezulako eskura ez dagoen toki batean. Bestalde, garrantzitsua iruditzen zait ez ahaztea Euskal Herria inguru industriala dela, eta gure eredu ekonomiko eta sozial garatu eta orekatuaren zati handi bat horren araberakoa dela. Industriak bere beharrak dauzka, eta daukaguna aintzat hartuta bideratu behar dugu gure garapen iraunkorra.

Nola elektrifika daiteke industriaren energia hori?

LOPEZ DE GUEREÑU: Deskarbonizazioa ez da elektrifikazioa bakarrik. Badira funtzionatzen jarraitu behar duten industriaren eta garraioaren sektoreak. Haiek deskarbonizatzeko, ez da nahikoa elektrifikazioa... Beste teknologia batzuei ere erreparatu behar diegu, deskarbonizazioan laguntzeari ez ezik gure garapen teknologikoari, BPGari eta ongizatea sortzeko ahalmenari eusteko.

LOPEZ DE URALDE: Deskarbonizazio-elektrifikazio binomio hori uste dut batez ere errepideko garraiorako erabiltzen dela. Energia kontsumo intentsiboa duen industriak bestelako formulazio batzuk eskatzen ditu. Herrialde nordikoetan, badira kontsumo handiko plantak hidrogenoa erabiltzen hasi direnak. Toyotako ordezkariekin egin nuen bilera batean, atentzioa eman zidan haien etorkizuneko apustua hidrogenoa izateak. Teknologia azkar garatzen ari da. Hala ere, esan behar da arrautza guztiak ezin direla jarri teknologiaren saskian. Aldaketa sozialak ere egin behar dira, kontsumoa gutxitu, eta erabilera batzuk aldatu eta ordezkatu; esaterako, hegazkin bidaia batzuk.

LOPEZ DE GUEREÑU: Badira proiektu interesgarriak hemen. Europako diru laguntzak ere bide horretatik doaz, hidrogeno berdearen alorrean, CO2 sarbegiak garatzeko... Epeak estuak direla badakigu, eta jendeak sinestezintzat dauzkala. Agian azaldu behar da ze ahalmen daukaten teknologiek eta zabalik dauden ikerketek horretara iristeko.

LOPEZ DE URALDE: Kontuz ibili behar dugu hidrogeno berdearen kontu honekin. Hidrogeno berdea iturri berriztagarrietatik sortutakoa da. Eta garrantzitsua da gogoratzea, zeren petrolio industria hura erabiltzen saiatzen ari da bere produktuarekin jarraitzeko.

LOPEZ DE GUEREÑU: Bioerregai batzuk ere badaude, eta erabil daitezke. Altzairugintzan ere badira balia daitezkeen erdibideko gas batzuk. Bada elektrifikazioa baino askoz teknologia gehiago.

Hidrogenoak, baina, eraginkortasun txikia du oraindik.

LOPEZ DE GUEREÑU: Ez dago hasieratik eraginkorra izan den energia berriztagarririk. Fotovoltaikoa gaur egun errentagarria da Saharaz hegoaldeko Afrikan ere, hain zuzen aurrerapen teknologiko oso garrantzitsua izan delako. Urte gutxian aldaketa handiak eragiteko gai da teknologia.

LOPEZ DE URALDE: Duela urte batzuk, ikerketek zioten eguzki plaka batek energia gehiago kontsumitzen zuela bere bizitza baliagarrian ekoizteko gai zena baino. Egun, hilabete bakar batzuk soilik behar ditu horretarako. Eta energia ekoizten du 30 urtean ere.

Espainiako Klima Aldaketaren Legeari egin dioten kritiketako bat izan da anbizio gutxi izatea.

LOPEZ DE URALDE: Bidenen iragarpenak txalotzen dituzten batzuek —%55 gutxitzea gas isurketak 2005ekoen aldean— Espainiakoak kritikatzen dituzte —%23 1990ekoen aldean—, antzeko murrizketak badira ere. Horrez gain, badira neurri gehiago: erregai fosilen ustiaketaren, fracking-aren eta uranio meatzeen debekua ezartzen du, isuri gutxiko eremuak martxan jartzen ditu hirietan, kargaleku sarea eratzea planteatzen du, eta %100 berriztagarria izango den eredu batera iristeko helburua aipatzen du... Proiektu handinahia da. Ezin dugu ahaztu zein den herrialdearen errealitatea. 2030erako gai bagara isurketak erdira gutxitzeko, uste dut pozik egon gaitezkeela

LOPEZ DE GUEREÑU: Atentzioa ematen dit esateak produktibitatea hobetu behar dela baina ez zehazteak hori nola egin nahi den. Industria ezberdina bai, baina industria lehiakorra behar dugu. Bide horretan, industriak energia hornidura egokia behar du, eta hori nola bermatuko den ez du esaten legeak. Iraunkortasuna aipatzen dugu, baina iraunkortasun sozial eta ekonomikoa ere oso garrantzitsua da. Enpresek trantsizio hori egiteko neurri egokiak eskura izatea lortu behar dugu.

Arabako gas ustiaketak bertan behera utzi ditu legeak. Jaurlaritzak ez du batere ongi hartu.

LOPEZ DE GUEREÑU: Ez dugu nahi izaten gurean gauza batzuk egitea, baina gero itsasontzi erraldoiak ekartzen ditugu gasez beteta honaino. Eta hori inporta zaigu bakarrik argindarraren faktura garestitzen denean. Ikuspegi orokorra behar da. Eta CO2 isurketak mundu osoan gertatzen dira, ez bakarrik hemen. Uko egiten badiegu zero kilometroko jarduerei, kontziente izan behar dugu horren ondorioez. Gutxienez ona izango zen esploratzea eta jakitea zer dagoen, eta gero erabaki

LOPEZ DE URALDE: Subillan gasa erauzteko plana albiste txarra zen ingurumenarentzat. Gainera, inbertsioa hobeto erabilia egongo da beste teknologia batzuetan. Aldaketa prozesua bizkortu egin behar da, eta ez dauka zentzurik ikatzean edo gasean inbertitzen jarraitzeak. Apustu energetikoak ez dira epe laburrekoak. Gaur apustu bat egiten duzu 25 urte barrurako. Energia berriztagarrien alde apustu egiten bada, %100 berriztagarria izango den eredu batera jo behar da. Gainera, erregai fosil gutxi dugu, mendekotasun handia —%75 ingurukoa—, eta, aldiz, haize eta eguzki ugari

LOPEZ DE GUEREÑU: Imajinatu Saharaz hegoaldeko Afrikan... Baina kontua da gaur-gaurkoz munduko berogailuen eskaeraren %75 petrolioan eta ikatzean oinarrituta dagoela oraindik. Hori aldatzeko, inbertsioak behar dira. Uste dut, oraingoz, asko ari dela jotzen inbertsio pribatura... Utzi egin behar zaio ahalegin hori deabrutzeari.

LOPEZ DE URALDE: Nik esango nuke hemen inbertsio publikoa deabrutzen dela. Energiaren enpresa publiko bat nahi dugula esaten dugunean, komunistak izatea egozten digute. Trantsizio energetikoa bultzatzeko, ezinbestekoa da ekinbide publikoa.

LOPEZ DE GUEREÑU: Elkarlan publiko-pribatuan sinesten dut. Lege esparruak eta administrazioaren bultzada garrantzitsuak izango dira, baina benetako aldaketa dakarten ekinbideak, asko eta asko, arlo pribatukoak dira. Guk Afrikan ikusten dugu hori, non instalazio asko ezartzen ari diren, formakuntza sustatuz, gainera... Askotan begiratzen diogu gure zilborrari, baina pentsatu beharko genuke Saharaz hegoaldeko Afrikan 600 milioi lagun bizi direla energia eskuratu ezinik.

Parisko Akordioak 100.000 milioi dolarreko funts bat sortzea aurreikusi du herrialde pobretuei emateko. Beti dago aitzakiaren bat diru hori ez lortzeko.

LOPEZ DE URALDE: Ez dago borondate politikorik. Uste dut Biden heldu izana esanguratsua izan daitekeela gai honetan ere, zeren egia da finantzaketa hori ez badago zaila izango dela herrialde batzuek trantsizio hau egitea.

LOPEZ DE GUEREÑU: Garrantzitsua iruditzen zait begiratzea ikusten ez ditugun horiek nola garatzen ari diren... Kontuan hartu behar dugu mundu mailako helburua ezin dugula lortu ez badugu hor indar handiagoa egiten. Hori, azken finean, sektore berriztagarri indartsu bat lortzen laguntzea da.

NBEk dio 30 urteren buruan hamar bider gehiago izango direla klima errefuxiatuak.

LOPEZ DE URALDE: Unidas Podemosen badugu diputatu bat Madrilgo Asanblean, Serigne Mbaye, ingurumen errefuxiatua dena, berez... Arrantzalea zen Senegalen, eta alde egin behar izan zuen arrainik ez zegoelako, arrantza industriak desagerrarazita. NBEk dio jadanik lehen migrazio arrazoia dela ingurumena eta klima, baina ez dago onartuta ingurumen errefuxiatuaren estatutua, eta hori normalizatu egin behar da. Jendeak uste du gradu bat berotzea ez dela hainbeste, baina tokian tokiko ondorioak askoz larriagoak izaten dira, eta horrek denak erasaten die pertsonei. Saharaz hegoaldean, adibidez, milaka lagunek alde egin behar dute basamortua zabaltzen ari delako. Pandemia baino larriagoa da hau.

LOPEZ DE GUEREÑU: Egoerak migrazio joan-etorriak eragingo ditu, baina ezinezkoa iruditzen zait denei harrera egitea. Premiazkoa da modu ziur eta iraunkor batean garatzeko behar dituzten baliabideak lortzen laguntzea.

Uste duzue posible dela kapitalismoaren eraldatze berde bat?

LOPEZ DE URALDE: Kapitalismoa eta Lurreko bizitza kontraesanean daude. Muga biofisikoak dituen planeta batean hazkunde mugagabea bilatzen baduzu, noizbait horma batekin egingo duzu topo, baliabideen kolapso batekin. Badira komunitate zientifikoak mahai gainean jarri dituen bederatzi adierazle —nitrato kutsadura itsasoetan, lurzoru galera, oihan tropikalen galera, elikadura baliabideak...—, eta batzuetan marra gorritik gertu edo gaindituta gaude. Pertsonen bizitza hazkunde ekonomikoaren aurretik jarriko duen eredu bat behar dugu.

LOPEZ DE GUEREÑU: Ez dut uste Txina iraunkortasun sozial eta ingurumenekoaren eredutzat har daitekeenik.

LOPEZ DE URALDE: Txina ere kapitalista da.

LOPEZ DE GUEREÑU: Agian ez zaie gustatuko hori, baina, tira, eztabaida ideologikoak dira... Badakigu aldatu behar dugula, baina beste kontu bat da zenbat kostatzen zaigun bakoitzari zerbait aldatzea. Gogoeta martxan da, goi mailako erakundeetan ere, eta onartu da: zoritxarrez, mugara iritsi gara. Kapitalismoaren izaera aldatzen ari da, eta gogoetagai da Nazioarteko Diru Funtsean, Munduko Ekonomia Foroan... Uste dut baietz, eraldatze bat behar dela, ulertu behar dugula bizitzak beste era batekoa izan behar duela.

Garraioa da klima krisiaren eragile nagusietako bat. Hazkunde handia izan du, eta gehiago hazteko aurreikuspena dago.

LOPEZ DE GUEREÑU: Garraioa egoteak esan nahi du kontsumoa eta ekoizpena dagoela. Industria sistemaren zati bat da. Lanpostuei eta jarduerari eutsi nahi diegunez, garraioa egotea komeni zaigu. Kontua da ez izatea horren kutsagarria. Elektrifikazioarena ongi dago, baina garraio astunean beste teknologia batzuetan jarri behar da indarra. Eta badira betikoak ez diren garraio sistemak bidegabeki kritikatu direnak.

LOPEZ DE URALDE: Nire ustez, elektrifikazioa da oinarria. Askotan ez dira gauza berriak asmatu behar. Adibidez, Espainian salgaien trenbide garraioa penagarria da. Salgaien %96 errepidez eramaten dira. AHTaren aldeko apustua huts egite bat izan da. Azkenik, autoarena aipatu behar da. Auto elektrikoa alternatiba bat da, eta legeak sustatu nahi du autogintzaren industriak etorkizuna izateko. Zorionez, industriak mezua entzun du, eta aldatzen hasi da. Azkenik, hirietako egoera dago. Hiriek utzi egin behar diote autoentzako izateari, eta pertsonentzako hiri bihurtu.

LOPEZ DE GUEREÑU: XXI. mendean esaten aritzea ez dela behar beste garatu salgaien trenbidea, Garraio Sailean bizi izan nuenaren ostean, bada, ez dakit zer pentsatu... AHTari buruzko eztabaida bat badago, baina Europak eskatu du trenbideak izatea salgaiak garraiatzeko alternatiba bat. Urteak dira, aitzakia bat dela edo bestea dela, eta ez dugu azpiegitura bukatzen. Euskal Y-a lehentasunezko eta estrategikoa da Europarentzat, hain zuzen ere kamioiak errepidetik ateratzeko. Hainbeste urteren ostean, ikusten dugu kamioiek errepidean jarraitzen dutela.

Uste duzu amaituta ikusiko dugula euskal Y-a?

LOPEZ DE GUEREÑU: Bai, baina horrenbeste urte eztabaida honekin, eta ze eztabaida, hildakoak ere izan dira tartean.... Eta bagenuen azpiegitura bat, aukera ematen ziguna salgaiak eramateko Portotik Europa iparralderaino, ez bailuke arazorik izango zabaleraren kontuarekin.

Adituek zalantzan jartzen dute euskal Y-a salgaientzako azpiegitura bat dela.

LOPEZ DE GUEREÑU: Zer aditutaz ari zara? Zeren diseinu ezaugarriek —pendizek, bihurguneek eta lurperatze mailak— erantzuten diote, hain zuzen ere, salgaiak garraiatu ahal izateari.

LOPEZ DE URALDE: Euskal Y-a bidaiaren garraiorako apustu bat zen bereziki.

LOPEZ DE GUEREÑU: Hori ez da egia. Euskal Y-aren Gipuzkoako adarra Europaren trenbide estrategikoen zati bat da. Europako trenbide zabalera berera egokitzea da gakoa. Beste kontu bat dira dena nahastu duten eztabaida ideologikoak.

LOPEZ DE URALDE: Kontu ekonomikoa da. Hasieran inor gutxik jartzen zuen zalantzan, baina gero txostenak etorri dira: kontu auzitegiarena, Gizarte Segurantzako Ministerioarena, Europako Batasunarena, esanez AHTaren azpiegituren planteamendu estrategikoa eskasa dela...

LOPEZ DE GUEREÑU: Ni ez naiz ari AHTaz, ni euskal Y-az ari naiz, eta beste garraio eredu bat izateko tresna bat izateaz, kamioiak errepidetik kentzeaz, eta salgaiak oztoporik gabe eramateaz penintsulatik Europara.

Europan, 2035erako, ez da errekuntza autorik salduko. Ez al goaz polikiegi horra heltzeko?

LOPEZ DE URALDE: Horretara iristeko oinarria jarri dugu legearen bidez, eta auto elektrikorako aldaketa berehalakoa da. 2040a esaten dugu guk, baina Erresuma Batuak 2030a aipatu du. Aldaketa Europa osoan gertatuko da. Tema gaitezke gauza bera egiten, edo ekoizpen prozesuak aldatu... Noiz gertatuko da jauzi kualitatiboa? Diesel autoen salmenta asko apaldu da. Hurrengo urtean, autoen %20 elektrikoak izango dira Txinan. Joera hori da.

LOPEZ DE GUEREÑU: Pozten naiz esan izanak saihestu behar dela gure enpresak ixtea. Zeren errealistak izan behar dugu, eta ikusi non dagoen gure BPGa eta enpleguak. Beraz, gure gaitasun teknologiko eta produktiboari eutsiz egin behar da eraldaketa.

Nola egin aldaketak gutxien dutenen egoera okertu gabe?

LOPEZ DE URALDE: Ekologismo sozialarentzat, garrantzitsua da ikuspegi soziala ez galtzea, baina etorkizuneko ikuspegia izan behar dugu. Errazena da egoerari aurre ez egitea, eskuinak eta eskuin muturrak egiten duten moduan. Egoerari ez badiogu aurre egiten, berandu helduko gara. Kezkatzen gaitu eraldatze ekologikoaren zama zaurgarrienen gainean erortzeak. Baina hori ez dadila aitzakia izan aldaketa eragozteko. Fiskalitate berdeak progresiboa izan behar du: ordain dezatela gehien dutenek eta gehien kutsatzen dutenek.

LOPEZ DE GUEREÑU: Faktura nork ordainduko duen ez dakit. Argindar fakturari dagokionez, gasa ez da osagai bakarra. Zergak daude, eta eredu energetiko zahar batetik datozen bestelako kontu batzuk ere bai. Horiei heldu egin behar zaie, eta ez bakarrik herritarrentzat garrantzitsua delako, baizik eta baita jarduera ekonomikorako ere, hornidura energetikoa garrantzitsua baita denentzat.

Enpresa elektriko handiek diote CO2 eskubideengatik garestitu dela argindarraren faktura.

LOPEZ DE URALDE: CO2-a hor da, baina, orain, handizkako merkatuan prezioa ezartzeko dagoen eragatik ari da prezioa igotzen. Sartzen den azken erregaiak ezartzen du kontsumo prezioa, hau da, gasak. Hori dela-eta, kilowatt hidrauliko eta nuklearra gasaren pare ordaintzen da. Gasaren prezioa garesti dagoenez, faktura garesti dago. Neurriak har daitezke, BEZa jaistea adibidez, baina epe laburrean askoz gehiago ezin da egin. Epe luzera, iraunkortasun funtsak tarifan dauden kostu batzuk kenduko ditu, eta enpresa elektrikoek eta petrolio enpresek ordaindu beharko dituzte... Horrek %16 merkatuko du faktura.

LOPEZ DE GUEREÑU: Mendekotasun energetikoak halakoak ere badakartza. Eduki genezakeen gasa gurean, baina erabaki dugu nahiago dugula urrutitik ekarri, eta, hornidura arazoak daudenean, prezioak igotzen dira. Bestalde, faktura elektrikoaren arazo hauek aspaldikoak dira, eta igual konpontzen hasi behar da.

LOPEZ DE URALDE: Bai, urteak daramatzagu Espainiako argindar merkatua oligopolio batek kontrolatzen duelako, eta horrek jartzen dituelako arauak. Horregatik diogu energia enpresa publiko bat beharrezkoa dela, oligopolio horri aurre egiteko. Hor daude ate birakariak ere. Interes batuketa bat egon da boterean izan diren alderdi handien eta sektoreko enpresen artean, eta horregatik daude gauzak dauden moduan. Hori aldatzea ez da erraza.

LOPEZ DE GUEREÑU: Eta zer esan duela urte asko egin den energia berriztagarrien kudeaketa kaotikoaz. Diru laguntzen bidez puztu zen, eta gero egin utzi ziren, eta enpresa askok alde egin zuten hemen ezinezkoa zelako berriztagarriei eustea. Ez dakit errua norena den, baina gauzak ez dira ongi egin.

Karbonoan intentsiboak diren sektoreetan jarduera eta enplegu galera gertatu beharko litzateke. Protestek eta eskuin muturraren harrotzeak kezka sortzen dizuete?

LOPEZ DE URALDE: Guk trantsizio bidezkoaren alde egiten dugu, hau da, ez dezatela ordaindu ez lurraldeek, ez langileek. Horrek esan nahi du diru laguntzak jarri behar direla, adibidez, ikatzean oinarritu diren lekuetan alternatibak bilatzeko. Esparru globalari ere erreparatu behar zaio, eta trantsizio ekologikoaren enplegu sorrera askoz handiagoa da suntsiketa baino.

LOPEZ DE GUEREÑU: Denok barneratu beharko dugu enpresak eta teknologiak ezberdinak izango direla eta lan profilak ere bai. Ahalmen eta ezagutza berriak beharko dira, eta giza faktore hori ez dakit aintzat hartzen ari ote garen. Pertsona batzuen formakuntza ez da nahikoa izango, eta etengabeko ikasketa oso garrantzitsua da. Horrek ere inbertsioa eta ahalegin bat eskatzen du.

Energia nuklearrak zer eginkizun du trantsizio energetikoan?

LOPEZ DE URALDE: Pixkanaka hiltzen joatea. Eginkizun bat du epe laburrean, baina berebizikoa da horiek ere ordezkatzen joatea, zeren energia nuklearrak, segurtasunaren eta hondakinen arazoa konpondu gabe izateaz gain, kostu handiak dauzka.

LOPEZ DE GUEREÑU: Berriztagarriei tokia uzten joan behar dute energia batzuek, baina oraingoz beharrezkoak dira.

Eta gasak?

LOPEZ DE URALDE: Erregai fosilak, oro har, bukatzen joan behar dira.

LOPEZ DE GUEREÑU: Elektrifikazioaren osagarri moduan denbora luzean beharko dugu gasa, nire ustez. Helburuetara iritsi nahi badugu, iraunkortasuna bermatzeko, iraunkortasun ekonomikoa ere garrantzitsua izango da.


Summary: «Olinpiar domina batek nire ibilbidea biribilduko luke». «Sasoi onean» helduko die Olinpiar Jokoei Julen Aginagaldek. Denboraldia ondo amaitu zuen Bidasoarekin, eta horri segida ematen saiatu da. Selekzioen arteko azken txapelketa izango ditu Jokoak.

Lehen egunak ditu Tokion Julen Aginagaldek (Irun, Gipuzkoa, 1982). «Ondo egokitu gara Olinpiar Hirira, eta gogoz gaude lehiari ekiteko». Larunbatean izango da, Alemaniaren aurka (09:15). Aurreikusi du txapelketa «fisikoa eta parekatua» izango dela, baina ez da ausartu esatera nortzuek jantziko dituzten dominak.

Nolakoak ari dira izaten lehen egunak Tokion?

Ondo gaude. Bidaia luzea eta nekagarria izan zen. Ez genekien zer topatuko genuen Olinpiar Hirian. Baina dena ondo dago. Ohiko osasun neurriak betetzen ditugu, eta egunero egiten dizkigute testak. Gainontzean, ondo kokatuta gaude.

Dozenaka nazioarteko txapelketa jokatu dituzu, eta bigarren Olinpiar Jokoak izango dira zuretzat. Hasiberri baten ilusioarekin bizi dituzu?

Dudarik gabe. Hasi aurreko tximeletak hor daude. Ilusio hori beti eduki behar da. Gainera, belaunaldi hau osatzen dugunok Rioko Olinpiar Jokoetatik kanpo geratu ginen, eta gogotsu gaude arantza hori kentzeko. Jokoak prestatzeko elkartu ginen lehen egunetik ikusi zen hori. Oso lagunak gara denak, giro aparta dugu, baina inork ez zuen azken zerrendatik kanpo egon nahi. Bi txandatan eman zuen hautatzaileak kanpoan geratzen ziren jokalarien berri, eta denak geunden urduri samar, oso garesti egon baita ona iristea.

Zuk badakizu zer den kanpoan geratzea. Pekinen hori pasatu zitzaizun. Nola hartu zuten Iosu Goñik eta Sergei Hernandezek?

Ez da erraza. Nik zera esan nien, segitzeko lanean. Izan ere, hona etorri arte oraindik bazuten aukeraren bat, beti gerta baitaiteke azken orduko ezustekoren bat. Nik hala egin nuen, eta kolpeaz ahazten lagundu zidan.

Selekzio arteko zure azken txapelketa da hau?

Jokalari belaunaldi honek batera hasi genuen ibilbidea selekzio arteko txapelketetan, eta batera esan nahi dugu agur. Gazteagoei lekua egiteko unea da.

Azken lehiaketa handian, Munduko Txapelketan, ez zinen egon, bizkarrean zenituen arazoengatik. Nola zaude fisikoki?

Oso ondo nago. Ligako bigarren itzulian ondo sentitu nintzen, eta ondoren nire kabuz lanean ibili nintzen, bi egonaldiak iritsi arte. Bertan lan oso ona egin genuela uste dut, eta arlo horretan ondo ikusten dut neure burua. Argi dago ez zela erraza izan Munduko Txapelketari ezetz esatea. Nik nire arazoen berri eman nion hautatzaileari, eta hark hartu zuen azken erabakia. Dena den, uste dut Munduko Txapelketan ez egoteak mesede egin zidala. Atseden hartu eta denboraldiaren bigarren zatiari begira ondo prestatzeko aukera eman zidan. Horri esker iritsi naiz neurri batean hain ondo Jokoetara.

Bigarren zatia ez, baina lehenengoa ez zen erraza izan. Batetik, COVID-19a pasatu zenuen, eta, bestetik, pandemiagatik ere eten asko izan zenituzten.

Hala da. Adinean aurrera joan ahala, gero eta gehiago kostatzen da fisikoki erregularra izatea, eta gehiago kostatzen da etenetatik itzultzea. Horregatik izan zen hain gogorra, eta horregatik erabaki nuen liga amaituta lanean segitzea.

Beste urtebetez jarraituko duzu Bidasoan. Hurrengo denboraldiari begira, nolako eragina izan dezake zure adinarekin hau hainbeste luzatzeak? Kezkatzen zaitu horrek?

Olinpiar Jokoen osteko denboraldiak beti izaten dira zailak. Baina, aipatu bezala, ondo sentitzen naiz, eta hori da inportanteena. Zure kirol ibilbidean aurrera joan ahala, konturatzen zara zein garrantzitsua den harago ez begiratzea, eta arreta osoa egunerokoan jartzea. Gainera, zure gorputza hobeto ezagutzen duzu.

Egonaldietako lan fisikoa aipatu duzu. Prestaketako asteez gain, orain, gutxienez bi aste emango dituzue Tokion. Gero eta gehiago kostatzen dira halakoak?

Alde batetik bai. Baina, bestetik, esan bezala, jokalari belaunaldi batentzat hau izango da gure nazioarteko azken txapelketa, eta modu berezian ari gara bizitzen eta disfrutatzen. Europako Txapelketa irabazi genuenean, garaipenetik harago, gehien poztu gintuena Olinpiar Jokoetan egotea zen, bertan esan nahi genuelako agur, elkarrekin.

Pena izan duzue COVID-19agatik nahi baino gutxiago egon zaitezketela elkarrekin, ezta?

Pixka bat, bai. Baina oso maiz egiten dizkigute testak, eta aukera dugu segurtasun neurriekin elkarrekin egoteko.

Eta entrenatzen edo jokatzen ez zaudenean, zer duzu gustuko egitea egonaldietan?

Egia esan, denbora gutxi izaten da horretarako. Nik, batez ere, atseden hartzeko aprobetxatzen dut. Bestela, lanen bat egiteko aprobetxatzen dut. Anaiak eta biok eskubaloi campus bat egiten dugu, eta horri lotuta beti bada egitekoren bat. Bestela, telesailen bat ikusten dut, baina egunak oso nekatuta amaitzen ditut. Ikusten nabilen azkena Lupin da.

Larunbatean hasiko duzue lehia. Nolako txapelketa espero duzu?

Dauden selekzioak kontuan hartuta, oso fisikoa eta gogorra. Arlo horretan ondoen iristen denak aukera asko izango ditu dominak lortzeko borrokan izateko.

Frantzia, Alemania, Norvegia, Brasil eta Argentina egokitu zaizkizue multzoan. Gogorra, ezta?

Oso. Agian, jendeak pentsa dezake Brasil eta Argentina koska bat beherago daudela, baina ez da horrela. Brasil beti da aurkari deserosoa, eta Argentinak asko hobetu du azken urteetan. Alemania, Frantzia eta Norvegia, berriz, finalerdietan egoteko hautagaiak dira. Beraz, ez dizkigute gauzak erraz jarriko. Alde horretatik, funtsezkoak izango dira lehen bi partidak. Horiek irabazteak patxada eta konfiantza emango liguke, eta horrek asko laguntzen du jokatzeko orduan.

Zer esan nahi du zuretzat olinpiar domina bat irabazteak?

Munduko eta Europako txapeldun naiz, eta olinpiar domina batekin selekzio arteko txapelketetan nire ibilbidea biribiltzea litzateke. Beste bien gainetik daude Olinpiar Jokoak. Hori eta Bidasoarekin titulu bat irabaztea litzateke niretzat gauzarik handiena.

Zer oroitzapen duzu Londresko Olinpiar Jokoez?

Nik uste dut Olinpiar Jokoak kirolaren balio guztiak eta esentzia biltzen dituen txapelketa dela, eta balio horiek guztiak Olinpiar Hirian islatzen ziren: kirol legea, errespetua, sakrifizioa...

Aukera izan zenuen beste kirolez disfrutatzeko?

Egia esan, ez. Eskubaloia lehen egunean hasten da, eta azkenengoan amaitu. Bi egunean behin partida bat jokatzen dugu, eta atseden hartzea funtsezkoa da. Gainera, kontuan izan behar da txapelketa honetan zerrenda hamasei jokalarikoa izan beharrean hamalaukoa dela.

Eta ezagutu nahi zenuen kirolariren batekin egon zinen?

Selekzioko beste hainbat kide hara eta hona ibiltzen ziren horretan. Baina ni ez naiz oso mitozalea.


Juan Lopez de Uralde

Summary: Juan Lopez de Uralde.

Alianza Verde alderdiko sortzaile eta kidea da, Podemoseko diputatu izateaz gainera. Espainiako Kongresuko Trantsizio Ekologikorako Batzordeko presidentea ere bada. Ekologismo sozialean ere ibilita dago, Espainiako Greenpeaceko idazkari nagusi izan baitzen hainbat urtez. Ondoren, Equo alderdia sortu zuen, beste hainbatekin batera. Espainiako Klima Aldaketaren Legearen bultzatzaile nagusietako bat izan da.


Nuria Lopez de Guereñu

Summary: Nuria Lopez de Guereñu.

Telekomunikazio ingeniaria eta Soziologia doktorea. Eusko Jaurlaritzako Garraio eta Herrilanetako sailburua izan zen, Juan Jose Ibarretxeren gobernuan. Confebaskeko idazkari nagusi ere izan zen. Mundu akademikoan aritzen da, EHUn eta Deustuko Unibertsitatean. Enpresa munduarekiko lotura ez du erabat eten, Tubacex Taldearen kontseilaria baita. EKI fundazioko zuzendari exekutiboa da, eta energia fotovoltaikoan oinarritutako proiektuak garatzen ditu Afrikan.


Summary: Arkaitz Goikoetxea presoaren senideek istripu bat izan dute kartzelara bidean. Logroñoko kartzelan dago presoa.

Arkaitz Goikoetxea Basabe euskal presoaren senideek auto istripu bat izan zuten dute Logroñoko espetxera bidean zihoazela, Algortako (Bizkaia) Sarek sare sozialetan zabaldu duenez. Gurpil bat lehertu zaie. Onik atera dira, baina galdu egin dute Goikoetxearekin zeukaten bisita.

Sarek gogorarazi du euskal presoen herenak baino ez daudela Euskal Herriko espetxeetan, eta «salbuespenezko politikaren atal guztiak» amaitzeko eskatu du: «Hiru hamarkada igaro dira urruntze politika mugitzen hasteko, baina senide eta lagunek oraindik autoa hartu behar dute bisitak egin ahal izateko».


Summary: Argentinako nortasun agiriak genero identitate ez-binarioak aitortuko ditu. ‘X’ hizkia gehitu die gobernuak ‘maskulino’ eta ‘femenino’ markei. Argentina Latinoamerikako herrialdeen artean lehena da hori egiten.

Euren burua genero sistema binariotik kanpo kokatzen dutenek hala adierazi ahalko dute Argentinako nortasun agirian. Gobernuak maskulino eta feminino markei hirugarren aukera bat gehitzea onartu du, eta, hala, urrats hori egin duen Latinoamerikako lehen herrialdea bihurtu da. Alberto Fernandez presidenteak eman du erabakiaren berri, eta boletin ofizialean publikatu dute handik gutxira.

Nortasun agirian nahiz pasaportean, orain arteko sexu kategoriaren barruan, hiru hizki aukeratu ahalko dira: F, M eta X. Azken hori da genero identitate ez-binarioak aitortzeko dekretu berriak ezarritakoa.

Identitate ez-binarioak nolabait jaso ahal izatearekin pozik agertu dira LGTBI komunitatearen alde jarduten duten gizarte erakundeak, baina, hala ere, gobernuak kritikak jaso ditu hori erregistratzeko moduagatik. Dekretu berria iragartzeko ekitaldian bertan erakutsi du desadostasun hori herritar batek, «ez gara x bat» oihukatuz. Protesta horri erantzunez, Fernandezek aitortu du badirela pertsona ez-binarioen identitateak jasotzeko «beste modu batzuk», baina zehaztu du sistema ez-binariotik kanpo geratzen diren guztiak x horren barruan sartuta daudela, eta Argentina atxikita dagoen nazioarteko hitzarmenetan oinarritu dutela erabakia. «Aurrerapen bat da. Ez genioke horri uko egin behar».

Urrats gehiago egin beharraz ere mintzatu da, «nortasun agirian inori gizona, emakumea edo dena delakoa den galdetzeari uzten zaion artean». Haren gobernukideek ere hitz egin dute erabakiaz. Elizabeth Gomez Alcorta Emakume, Genero eta Aniztasun ministroak adierazi du gobernuaren «proiektu politikoaren identitatearen parte» dela «eskubideak handitzea eta aitortzea».

Ildo horretan kokatu ditu Cristina Fernandez egungo presidenteordeak bere agintaldian hartutako erabakiak; hala nola, Genero Identitatearen Legea sustatu izana eta homosexualen arteko ezkontza legeztatu izana. «Bere lehen legealdian eskubideak zabaldu ziren, modu izugarri batean. Ondoren gu etorri ginen, eta horretan jarraitzen dugu», adierazi du Gomez Alcortak. Dena den, azpimarratu du atzo iragarritako neurria ez dela «bidearen amaiera», indarrean baitaude «patriarkatua eta praktika diskriminatorioak».


Summary: Tabernak 01:00ean ixtea eta edukierak %35era murriztea erabaki du Labik. «Jendea ibiltzen den hiriguneetan» maskara erabiltzea derrigorrezkoa izango da, eta haragoko neurriak hartzea ere aztertzen ari direla esan du Urkulluk: «Eta ez dugu baztertzen auzitara jotzea».

EAEko Babes Zibileko Planaren aholku batzordeak (Labi) Koronabirusaren delta aldaera Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan izaten ari den hedatzeari aurre egiteko neurri berriak iragarri ditu. Horien artetik, nabarmenenak dira jarduera ekonomiko guztien itxiera 01:00era aurreratzea eta «jendea ibiltzen den hiriguneetan» maskara derrigorrezkoa egitea. Neurriak bihar argitaratu eta sartuko dira indarrean.

Labik erabaki du Araba, Bizkaia eta Gipuzkoa Biziberri IV planaren hirugarren mailan kokatzea. Hala, bihartik tabernen itxiera aurreratzeaz gain, astelehenetik aurrera lokal eta instalazio guztietan gehieneko edukiera %35ekoa izango da, eta jarduera sozial eta kulturaletan eta kirol ekitaldietan bildu daitezkeen pertsona kopurua ere gehiago murriztuko da.

Maskarari dagokionez, hiriguneetan bere erabilera derrigorrezkoa izango dela erabaki du Labik, Espainiako Kongresuak aste honetan bertan maskararik gabe ibili daitekeela onartu berri duen arren, betiere ondoko pertsonekin 1,5 metroko distantzia eduki badaiteke. Edonola ere, natur inguruneak, hondartzak eta igerilekuak salbuetsita daudela zehaztu du batzordeak.

Iñigo Urkullu lehendakariak agerraldia egin du erabakiei buruzko azalpenak eman eta horien ezarpena justifikatzeko: «Indarrean dauden neurriak eta neurri berriak bete behar ditugu, gehiegi erlaxatzea baita irizpiderik txarrena». Neurriak pandemia osoan egun bakarrean kasu positibo gehien atzeman diren egunean iritsi dira, Hegoaldean atzo erregistratutako errekorra berriro gainditu baita gaur, 2.235 kutsatu berrirekin.

Halaber, haragoko neurriak ere buruan dituztela iragarri du Urkulluk, eta azaldu du Jaurlaritzak ez duela baztertzen auzitegietara joatea. Hain zuzen, hainbat autonomia erkidegok, etxeratze agindua ezartze aldera-eta, jo dute dagoeneko auzitara babes eske, adibidez Nafarroak, eta Jaurlaritza ere aukerak aztertzen ari dela jakinarazi du. Autonomia erkidegoek izurriaren kontrako erabakiak hartzean «segurtasun juridikoa» izate aldera, neurriak eskatu dizkio Urkulluk asteon Espainiako Gobernuko presidente Pedro Sanchezi, maskaren derrigortasunaren eskaria egitearekin batera, baina momentuz erantzunik jaso ez duela adierazi du.

Etxeratze agindurik ez izan arren, herritarrei «automugatzeko» eskatu die, ordea, lehendakariak, eta, ildo beretik, Labiak Betebehar zibikoak izeneko artikulua argitaratu du, gaueko mugikortasuna eta jende topaketak boluntarioki mugatzea eskatzeko. «Beste ahalegin bat egin behar dugu, beharrezkoa da, ezinbestekoa da», adierazi du Urkulluk.


Summary: Konstituzio aldaketa baztertu dute hizkuntza gutxituen irakaskuntza landu duten diputatuek. Frantziako Konsituzio Kontseiluak hizkuntza gutxituen legea zentsuratu ondotik, haren ondorioak aztertu eta proposamenak lantzen ari dira Christophe Euzet eta Yannick Kerlogot Martxan alderdiko diputatuak. Atzo helarazi zioten ondorioen txostena Jean Castex Frantziako lehen ministroari. Murgiltze ereduan oinarritzen den hizkuntza gutxituen irakaskuntza araudi bidez definitzea proposatu dute, berme juridikorik gabe.

Orain dela bi hilabete zen: 60 diputatuk jarritako helegiteari erantzunez, hizkuntza gutxituen aldeko legea atzera bota zuen, partzialki, Frantziako Konstituzio Kontseiluak, eta hizkuntza gutxituen irakaskuntza murgiltze ereduan egitea Frantziako Konstituzioaren kontrakoa dela adierazi zuen. Erabakiak haserre handia eragin zuen, eta milaka pertsona mobilizatu ziren Frantziako Estatuaren meneko lurraldeetan hizkuntza gutxituen irakaskuntza defendatzeko. Departamenduetako eta Eskualdeetako hauteskundeen giroan eta haserrea baretze aldera, Konstituzio Kontseiluaren ebazpenaren ondorioak aztertu eta proposamenak egiteko eskatu zien Jean Castex Frantziako lehen ministroak bi diputaturi: Martxan alderdiko Christophe Euzet eta Yannick Kerlogot. Hilabeteko epean, hirurogei bat elkarrizketa egin dituzte eragileekin, hautetsiekin eta adituekin, eta atzo helarazi zioten ondorioen txostena Frantziako gobernuburuari.

Bi diputatuek ondu duten txostena aztertu du BERRIAk. Frantziako Estatuan hizkuntza gutxituek duten egoeraren diagnostiko zabal bat egin dute bi diputatuek, eta Konstituzio Kontseiluak eskatutako koadroan sartzeko erantzun batzuk proposatu dituzte, ebazpenaren ondorioz itunpeko eskolek pairatzen duten ziurgabetasun juridikoari konponbiderik eman gabe.

«Harritzen nau proposamenen herabetasunak, urrun baitaude murgiltze bidezko irakaskuntza metodoa legalki segurtatzeko behar denetik», adierazi du Paul Molac Bretainiako diputatuak. Bera izan da hizkuntza gutxituen legearen sustatzaile nagusia. «Konstituzioa berrikusteko prozedura batek bakarrik ahalbidetuko du gure hizkuntzen murgiltze irakaskuntza behin betiko bermatzea. Ez dut ulertzen txostengileek proposamena ez dela desiragarria erratea». Konstituzio aldaketaren proposamena jadanik 140 parlamentarik babestu dutela ohartarazi du: «horrek erakusten du gehiengo bat lortzea posible dela». Horrez gain, kezka agertu du bi diputatuen proposamenek pedagogikoki izan litzaketen ondorioez.

Konstituzio Kontseiluaren ebazpena ezagutu bezain laster mintzatu zen Paul Molac Bretainiako diputatua. Hizkuntza gutxituen irakaskuntza murgiltze bidez egitea Frantziako konstituzioaren kontrakoa bada «ez da metodo pedagogikoa aldatu behar, baizik eta konstituzioa», adierazi zuen. Geroztik, aldarrikapen hori zabaldu dute gehienek, hizkuntza gutxituen irakaskuntzari leku eginen liekeen konstituzio aldaketa bat erregutuz. Baina aukera hori baztertu dute bi diputatuek, «epe laburrean» gutxienez. «Eskualdeko hizkuntzen murgiltze irakaskuntzari buruz disposizio berezitu baten idazketak artoski aztertu beharreko albo kalteak izan litzake, eta analisia hori ezin da urgentzian egin», esplikatu dute txostenean.

Beraien iritziz, konstituzio aldaketa bat aurreikustekotan, modu zabalagoan eta epe luzera pentsatu beharko litzateke, hizkuntza gutxituei Frantziako konstituzioan eman beharreko lekuaz gogoetatuz. Hala, «eskualdeko hizkuntza Frantziako ondarearen parte» direla dioen 75-1 artikulua moldatzea hobesten dute. «Hala ere, eragile andanak eskatzen duen konstituzio aldaketa horrek ez luke identifikatutako oztopo guziak gainditzea ahalbidetuko. Halako hipotesia batean Konstituzio Kontseiluak oreka eta proportzionaltasun bat aurkitu beharko luke 75-1 artikuluan integratutako disposizio berrien eta 2. artikuluaren artean». Bi diputatuek zehaztu dute gaur egun ez dela 2. artikuluaren ezabatzerik aurreikusten.

Hizkuntza gutxituen irakaskuntza definituko lukeen lege berri baten aukera ere erabat baztertu dute bi diputatuek. «Parlamentuan jadanik programatuak diren lege testuetan emendakin bat gehitzeko ez dago heldulekurik, eta 2021. urte bukaera aitzin dagoen egutegia biziki baldintzatua da». Era berean, Konstituzio Kontseiluaren beste zentsura bat eragileentzat «kaltegarria» litzatekeela ebatzi dute: «dituzten arrangurak areagotu besterik ez lituzke eginen».

Araudian edo hitzarmenetan

Hala ere, bi diputatuek uste dute posible dela jadanik egiten dena epe laburrean segurtatzea. 2021eko ikasturte hasiera aitzin eta arau bidez egin litekeela diote, zirkular baten bidez adibidez -azkena 2017koa da-. Horretarako, konstituzio kontseiluak azpimarratutako baldintzei arreta jarri beharko litzaiekela uste dute. Horrez gain, tokian toki itunpeko eskolek dituzten hitzarmenak berrikustea ere proposatzen dute. Gehienak 2021-2022 ikasturtean bukatuko dira. Hitzarmen horietan zehaztu nahiko lukete murgiltze irakaskuntzan zer urtetatik aitzina hasiko diren frantsesa ikasten, eta frantses maila neurtzeko ebaluaketa batzuk aurreikustea ere aipatu dute.

Azkenik, eragileekin elkarlanean murgiltzearen definizio lan bat egitea beharrezkotzat jo dute bi diputatuek, «Konstituzio Kontseiluaren erabakiaren arrazoiekin erabat bateragarri izan dadin». Hauek lirateke irakaskuntzaren zerbitzu publikoan gainditu beharko ez liratekeen mugak: Murgiltze ereduaa hautazko izatea; elebitasunaren helburua; frantsesaren ezinbesteko irakaskuntza hiru zikloetan -lehen hezkuntzan, kolegioan eta lizeoan-; ikastetxeen komunikazio hizkuntzari buruzko argipenak. Azken honi buruz, honela idatzi dute bi diputatuek: «Ikastetxe barruan eskualde hizkuntza erabili badaiteke, hautazkoa izan behar da eta helburu pedagogikoei erantzun behar die».


Summary: Arabako Auzitegiak ebatzi du EAk Ramirezen hautagaitzari kalte egin ziola. Sektore kritikoak jakinarazi duenez, epaileak adierazi du alderdiak ez zuela «pluralismo ideologikoa» errespetatu.

Arabako Probintzia Auzitegiak ebatzi du Eusko Alkartasunak, 2019an idazkari nagusia aukeratzeko prozesuan, ez zuela «pluralismo ideologikoa» eta «alderdiaren funtzionamendu demokratikoa» errespetatu, eta, beraz, kalte egin ziola Maiorga Ramirezen hautagaitzari. Hala jakinarazi du sektore kritikoak.

Sententziaren arabera, 2019ko prozesuan, alderdiko Hauteskundeen Antolaketa Batzordeak soilik Eba Blancoren hautagaitzaren alegazioak jaso zituen, eta Blancok berak aitortu zuen abalak biltzen hasi zela horretarako epea zabaldu aurretik: «Agerikoa da proklamatutako hautagai bakarrak ez zuela errolda kontsultatu beharrik abalak biltzeko», azaldu du epaileak. Horrek, ebazpenaren arabera, aditzera ematen du «desorekak» zeudela bi hautagaitzen artean.

Ramirezek esan du «barne demokraziarako berri ona» dela epaia, eta datozen orduetan agerraldi bat egingo du, epaiaren balorazio xeheago bat egiteko.

EAk 2019ko urrian gauzatu zuen idazkari nagusia aukeratzeko prozesua; orduan, Hauteskunde Antolaketa Batzordeak lehiatik kanpo utzi zuen Maiorga Ramirezen hautagaitza; 400 bat abal eskuratu zituen Ramirezen hautagaitzak, beharrezkoak zirenak baino gehiago, baina Hauteskunde Antolaketa Batzordeak ebatzi zuen Ramirezek ez zituela aski abal eskuratu Ipar Euskal Herrian, eta, beraz, ez zituela hautagai izateko irizpideak bete.

Hori horrela, eta hautagai bakarra izanda, Eba Blanco izendatu zuten idazkari nagusi. Sektore kritikoak auzitara jo zuen, eta Gasteizko Auzitegiak behin-behinean eten zuen izendapen hori. Halere, Blanco jarduneko idazkari nagusi aukeratu zuten, prozesuak iraun bitartean.


Summary: Labiren neurriak, bost puntutan laburtuta. Maskaren erabilera bermatzeko, gauetako ibilerak mugatzeko eta jarrera zibikoa sustatzeko pentsatuta daude.

Maskararen derrigortasuna. Pertsonen artean metro eta erdiko distantzia etengabe mantendu ezin den guztietan erabili beharko da maskara. Jaurlaritzak dio maskara jantzita erabiltzea dela irizpide nagusia, eta salbuespen egoera batzuetan ken daitekeela. Ostatuetan-eta ere beti soinean eraman beharko da; jateko eta edateko unea izango da salbuespen bakarra. Kirol jarduerak-eta egiteko kentzeko aukera egongo da. Hondartzetan-eta, joan-etorrietan jantzi egin beharko da beti.

Itxiera, lehenago. 01:00ean amaitu beharko dira jardun komertzial, sozial eta kultural guztiak. Bide batez, gaueko mugikortasuna mugatzeko eskatu zaie herritarrei: 01:00etik 06:00etara.

Edukierak, murriztuta. Lokal eta instalazioetan gehieneko edukiera %35era murriztuko da. Hainbat jarduera motatan ere mugak jarriko dira. 1.600 pertsona kabitzen diren esparruetan, 400 pertsona batu ahal izango dira gehienez, eta kanpoaldean daudenean, 600. 1.600 eta 5.000 bitarteko esparruetan, 600 pertsona onartuko dira gehienez, eta 800 kanpoaldean daudenean. 5.000 pertsonatik gorako tokietan %20 arteko edukiera onartuko da.

Betebehar zibikoak. Dekretuak zehaztuko du positiboren batekin lotutako pertsonek ezinbestean lagundu beharko dutela kasuen trazabilitatea errazten, ahalik eta egiazkotasun handienarekin, gainera. Halaber, osasun sistemak ematen dizkien jarraibideak bete behar dituzte beti, eta, bakartzeko esaten badiete, esana konplitu beharko dute.

Jende pilaketak, sei pertsonakoak. Elkarrekin bizi ez diren pertsonen taldekatze muga sei pertsonakoa izatea eskatu zaie herritarrei.


Summary: Borrokarako tropak Iraketik ateratzea onartu dute AEBek, zenbait hedabideren arabera. Irakeko «misio militarra» aldatzea adostu dute bi herrialdeetako funtzionarioek, 'The Wall Street Journal' eta 'Politico' hedabideek zabaldu dutenez. Urtea amaitzerako aterako ditu borrokarako soldaduak Etxe Zuriak, eta bestelakoekin ordezkatuko ditu.

Irakeko eta AEBetako goi funtzionarioak komunikatu bateratu bat prestatzen ari dira, AEBek Iraken dituzten borrokarako tropen erretiratzea iragartzeko. Hala jakinarazi dute The Wall Street Journal eta Politico hedabideek. Zabaldu duten informazioaren arabera, urte amaierarako erretiratu egingo ditu tropa horiek Etxe Zuriak, eta Iraken egiten ari den "misio militarra" aldatu egingo du. «Aholkulari» izango da aurrerantzean. AEBetako bi funtzionario eta beste bi pertsona aipatu ditu iturri gisa Politico-k.

Aldaketaren berri datorren astelehenean emango dutela diote bi hedabideek, Mustafa al-Kadhimi Irakeko lehen ministroa Joe Biden AEBetako presidentearekin Washingtonen bildu odoren.

«Misio» berriak aurreikusten du AEBek bere armadako hainbat kide herrialdean mantentzea —ez dute zehaztu zenbat, ezta noiz arte ere—, eta horiek aholkularitza eta babes logistikoa ematea Bagdadi EI Estatu Islamikoaren aurkako borrokan; baita aireko babesean, zerbitzu sekretuetan eta zaintzan ere. Zabaldutako informazioaren arabera, baliteke AEBek Iraken duen soldadu kopuruan aldaketa handirik ez izatea —2.500 inguru ditu egun—, eta, aldiz, borrokarako soldaduak bestelako gaitasun batzuek dituztekin ordezkatzea, urtea bukatu bitartean.

Gaiaren inguruan Pentagonoan ari dira eztabaidatzen bi herrialdeetako funtzionarioak, bi hedabideen arabera, atzotik.

Zabaldutako informazioaren inguruko aurrerapen moduko bat egin zuen, aurrez, Irakeko lehen ministroak, The Washington Post egunkariari emandako elkarrizketa batean: «Irakiarrak prest daude zutik jartzeko eta babesteko. Jada ez ditugu behar borrokarako tropa estatubatuarrak». Hala ere, beste era bateko babesa beharko dutela aitortu zuen: «Zerbitzu sekretuak, gaitasunen garapena eta aholkularitza».

John Kirby Pentagonoko bozeramaileak, berriz, Irakeko goi kargudunekin bilerak egiten ari direla aitortu zion Politico-ri. Kirbyren esanetan, elkarrizketa horiek erakusten dute Joe Bidenen administrazioak «Ekialde Hurbileko euste puntu moduan» ikusten duela Irak.

Politico-k dio Kadhimik geroz eta presio handiagoa duela bere gobernu barruan; batez ere, «fakzio xiitena». AEBetako tropa guztiak erretiratzearen aldekoak lirateke horiek, agerkariaren arabera, eta gaur aurreratutako akordioaren bidez presio hori txikitzea nahi du Kadhimik.


Summary: Frantziako Asanbleak onartu du osasun ziurtagiriaren erabilera orokortzeko lege proiektua. 117 diputatuk aldeko boza eman dute, eta 86k aurkakoa; asteburuan testuak Senatuan ere onespena lortzea da asmoa, eta abuztuaren hasieran indarrean jartzea

Lehengo astean iragarri zuen Frantziako Gobernuko presidente Emmanuel Macronek osasun ziurtagiriaren erabilera legez orokortzeko asmoa. Garraio publikoa erabiltzeko, adibidez, edo jatetxe batean sartzeko, COVID-19aren aurreko immunitatea erakusten duen ziurtagiria aurkeztu beharko da. Txertoaren bidez, gaixotasuna igaro berria dela egiaztatuta, edo test negatibo baten bidez lortu ahal izango da aldeko ziurtagiria.

Zalantza handiak eragin zituen proposamenak, kritika ozenak ere eragin ditu, baina aurrera doa lege proiektua: Asanblea Nazionalak onespena eman dio. 117 diputatuk aldeko botoa eman dute, eta 86k aurkakoa. Orain asteburuan legeak Senatuan ere onespena lortzea da plana, eta, hartara, abuztuaren hasieran indarrean jartzea.

Osasun ziurtagiriaren erabilera orokortzeko neurriak azaltzearekin batera, Macronek esan zuen, baita ere, osasun profesionalak txertatzera derrigortuko dituztela lege proiektu horren bitartez. Irailaren 15a bitarteko epea jarri diete horretarako. Kritikak eragin ditu erabaki horrek ere, pertsonen erabakitzeko askatasuna urratu egiten dela argudiatuta.

Gobernuko ordezkariek onartu dute legearen xede nagusia dela jendea txertaketara era«masibo» batean bultzatzea, izurriaren aurka egiteko tresna ezinbestekoa dela iritzita. Gobernuko eledun Gabriel Attalek argi utzi du mezu hori: «Birusaren delta aldaerak gauza bakar bati dio beldurra: txertoari».

Aste honetan bertan ziurtagiria eskatzen hasi behar izan dute 50 lagun baino gehiagoko ekitaldiak antolatzen dituzten tokietan. Dudaz eta zalantzaz beterik hartu dute betebehar hori eragile askok, eta informazio falta ere deitoratu dute.


Summary: Bizkaiko kostan su hartu duen arrantzontzi bateko 11 eskifaiakide onik erreskatatu dituzte. Santoñako (Kantabria) arrantzontzi batean sutea piztu da bart gauean, eta eskifaia onik erreskatatzea lortu dute.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak azaldu duenez, 01:30 inguruan piztu da sutea Santoñako arrantzontzi batean, Armitza eta Lemoizko portuaren (Bizkaia) aurrean zegoela. Itsasoko salbamendu taldeak sua itzaltzea lortu du, baita ontziko 11 kideak onik erreskatatzea ere.

Gaur goizean Bilboko portura eraman dute ontzia.


Summary: Hirugarren dosia jarri behar izatea «litekeena» dela adierazi du Dariasek. Espainiako Gobernuko Osasun ministroak iritzi dio biztanleak urtero txertatu beharko direla

Txertaketa pautak hirugarren dosi bat behar izatea «litekeena» da, Carolina Darias Espainiako Osasun ministroaren hitzetan. 2022 eta2023an booster edo immunizazioa indartzeko beste dosiak jasotzeko kontratuak sinatu ditu Espainiak Pfizer eta Moderna botika etxeekin; 1.800 milioi eurokoa bata eta 480 milioikoa bestea, hurrenez hurren. Hala ere, oraindik ez dakite noiz hasiko diren dosi horiek jartzen.

Egun, Espainiako Gobernuaren helburua txertaketarekin jarraitzea da, «posiblebalitz biztanleriaren %100era heldu arte». Hala ere, ministroak argi du horrekin ez dela nahikoa izango, «zalantzarik gabe» adierazi baitu biztanleriak urtero hartu beharko duela txertoa.

Nazioartean eztabaida handia piztu du txertoaren hirugarren dosiak. Izan ere, ebidentzia zientifikoak txertoen eraginkortasuna ziurtatu badu ere, horien iraupena jakiteko oraindik goiz da. Pfizer etxea hasia da jada hirugarren dosia eskaintzen, duela bi aste beste dosi bat baimentzeko eskaria egin zion AEBetako elikagaien eta botiken gaineko ardura duen FDA agentziari. Adierazi dutenez, hirugarren dosi batek izan dezakeen eraginari buruzko ikerketak egiten ari dira, eta «esperantza» eragiten duten aurkikuntzak egin dituzte: horregatik eskaria egiteko asmoa. Txertatuen babesa sendotzeko ona izango dela adierazi dute. Hain zuzen ere, bigarren dosia jarri eta sei hilabetera beste bat jartzen bada, gaitzaren aurka egiteko antigorputzak bost-hamar bider ugariagoak izaten direla argudiatu dute.