Summary: Herritarren %42,5ek euskal estatuaren alde bozkatuko lukete erreferendum adostu batean. Telesforo Monzon eLaborategiak eta Parte Hartuz EHUko ikerketa taldeak Naziometroa aurkeztu dute: burujabetzari buruzko barometro bat da, eta segida izango du datozen urteetan.

Zer iritzi dute euskal herritarrek Espainiarekiko eta Frantziarekiko independentziaren inguruan? Eta euskal estatu bat sortzeko aukeraren inguruan? Zer aldagaik eragiten dute iritzi horretan? Era berean, zenbateraino daude pozik egungo estatus politikoarekin, eta zenbatek nahi lukete etorkizun politikoa erreferendum bidez erabakitzeko aukera edukitzea, erreferendum horretan aukera baten edo bestearen alde egiten dutela ere? Galdera horiei erantzuteko, Naziometroa argitaratu dute Telesforo Monzon Laborategiak eta Parte Hartuz Euskal Herriko Unibertsitateko ikerketa taldeak; burujabetzari buruzko barometro bat da, eta hau da galdeketaren emaitza nagusietako bat: galdetutako herritarren %42,5 euskal estatu baten alde legoke Madrilekin edota Parisekin adostutako erreferendum ofizial batean. 11 punturen aldea ateratzen dio euskal estatuaren aldeko jarrerak kontrako iritziari (%31,5).

Lurraldeka, euskal estatuarekiko jarreren aldea nabarmena da Euskal Autonomia Erkidegoaren eta Nafarroaren artean; aurrenekoan, aldekotasuna %48koa da, eta Nafarroan, %26koa. Haatik, euskal estatuaz galdetu beharrean nafar estatuaz galdetuta, herrialde horretan apur bat orekatzen dira joerak: %43,1 lirateke kontra daudenak, eta %35,4 aldekoak.

Euskal estatu horrekiko jarrera, ordea, aldakorra da zenbait aldagai aintzat hartuz gero, eta ondorio nagusi bat azaleratzen du: euskal estatu baten aldeko edo kontrako iritzia erabat baldintzatuta dago estatu berri horrek herritarren eguneroko ongizatean izan lezakeen eraginarekin. Esaterako, euskal estatuaren alde leudekeen guztietatik herenak (%32,2) desados edo oso desados leudeke aukera horrekin, baldin eta Espainiaren edo Frantziaren parte izanda duen egoera ekonomikoa hobetuko ez balu. Joera antzerakoa da politika sozialei erreparatuta —euskal estatu batekin desados edo oso desados leudeke %44,9 egungo politika sozialak hobetuko ez balitu—, eta baita genero politikez galdetuta ere —%42,1, desados edo oso desados; aldiz, %27,1, ados edo oso ados—. Euskal estatuaren inguruko iritzian ere ezinbestekoa da kontuan hartzea Europako Batasunean jarraitzeko aukera; izan ere, euskal estatuaren aldekoen ia erdiak (%49,3) desados edo oso desados leudeke Europako Batasunetik kanpo geratzeko arriskua balego.

Kontrakoa ere gertatzen da, ordea: a priori euskal estatuaren aurka daudenetako batzuk ados edo oso ados egon daitezke aukera horrekin egoera ekonomiko hobea ekarriko balu (%34,4), Europako Batasunean segituko balu (%33,8), politika sozial hobeak sortuko balitu (%40,5) eta genero politika hobeak landuko balitu (%37,8). Aintzakotzat hartu beharra dago zenbaki horiek guztiak emandako aukeren artean nagusiak direla; alegia, euskal estatuaren aldekoen nahiz kontrakoen artean, eta atalez atal galdetuta, gehiago direla iritzi hori aldatzeko prest leudekeenak beren hasierako hautuari eutsiko lioketeenak baino.

Jokaleku horretan, batetik, gehiago dira euskal estatu baten bideragarritasuna ziurtzat jotzen dutenak (%37,4) hala uste ez dutenak baino (%27,8), baina parekatuagoak daude euskal estatu horretan hobeto edo okerrago biziko liratekeela uste dutenak: %30,4k diote hobeto biziko liratekeela; %31,5ek, okerrago; eta %20,4k, berdin. Halere, erronka sozialei erantzuteko orduan izango lukeen gaitasunari dagokionez, %34k uste dute euskal estatu batek egun dauden erronka ekonomiko eta sozialei hobeto erantzungo liekeela, eta %21ek, okerrago.

Gai batean, ordea, adostasunak zabalagoak dira: hiru euskal herritarretik bik uste dute beren etorkizun politikoa erabakitzeko eskubidea izan beharko luketela (%63). Ehuneko handiena Euskal Autonomia Erkidegoan dago (%64,1), eta parekoa da Nafarroan ere (%63,4). Ipar Euskal Herrian, berriz, apur bat apaltzen da (%58). Duela lau urte, Euskal estatua irudikatzen ikerketa egin zuten Ipar Hegoa fundazioak eta Parte Hartuz-ek, eta orduko hartan ere antzekoa izan zen erabakitzeko eskubidearen aldeko jarrera zeukatenen ehunekoa (%66,8). Gehiengo hori berresten du beste datu batek: erkidego bakoitzean adostasun politikoa egonda, etorkizun politikoa erreferendum bidez erabakitzeko aukerari buruz galdetu denean, Frantziako edo Espainiako Gobernuek erreferendum hori onartu beharko luketela uste dute euskal herritarren %66k, eta debekatu, berriz, %19k.

Etorkizun politikoaz harago galdetuta, ordea, erabakietan parte hartzeko eta bestelako gobernantza eredu bat ezartzeko nahiak adostasun zabalagoa du; galdekatuen %72k nahi dute bizi diren lurraldeko gai sozial, ekologiko eta ekonomikoekin zerikusia duten edukiez erabaki ahal izatea.

Oro har, euskal herritarren erdiak baino gehiago oso edo nahikoa pozik daude egungo estatus politikoarekin (%55,1), baina, Espainiako eta Frantziako lurralde antolaketarako formulak proposatuz gero, seitik batek aukeratuko luke egungo eredu autonomikoa. Babes handiena lukeen formulazioa litzateke erkidegoei erabakitzeko eskubidea aitortzea; hirutik batek nahiko lukete eredu hori (%33,6), eta %30,1ek eskumen gehiago ematea erkidegoei.

Euskal lurraldeen arteko kohesioaz ere galdetu dute inkestan. Batetik, egileek nabarmendu dute inor gutxik (%3,7) jartzen duela auzitan Euskal Herriaren existentzia, baina hura ulertzeko modu diferenteak daudela. Nagusia da hamarretik lauk azaltzen dutena: zazpi lurraldeena. %35ek, ordea, Araba, Bizkai eta Gipuzkoarekin soilik lotzen dute Euskal Herria.

Hori horrela, zer iritzi dute herritarrek lurraldeen arteko harremanez? Hegoaldeko lurraldeek erkidego bakarra osatzearen aldekoak %45,7 dira, eta hirutik bat kontra dago. Aldiz, askoz zabalagoa da hiru eremuek beren erkigoetan jarraitu eta harremanak estutzearen aldeko iritzia: bostetik lauk onesten dute aukera hori.

Bestalde, COVID-19aren izurriaren kudeaketaz galdetzeko ere baliatu dute inkesta. Besteak beste, ondorioetako bat da udalak direla herritarren aldetik balorazio onena jasotzen duten erakundeak: %42,6 daude pozik horien jardunarekin. Ondoren daude Jaurlaritza, Nafarroako Gobernua eta Elkargoa, eta segidan Araba, Bizkai eta Gipuzkoako diputazioak. Espainiako edota Frantziako Gobernuak dira balorazio kaskarrena jasotzen duten instituzioak (%23,8), Europako Batasunaren atzetik.

Horri lotuta, eta pandemia kudeatu ahal izateko, herritarrek uste dute Jaurlaritzak, Nafarroako Gobernuak eta Euskal Elkargoak eskumen gehiago behar dituztela (%45,7). Haatik, aginte bakar bat zehaztu behar izanez gero, ia pare-parean daude hiru aukera: Europako Batasuna; Frantziako eta Espainiako Gobernuak; eta Euskal Elkargoa, Nafarroako Gobernua eta Jaurlaritza. Osasun publikoan eta herritarren bizimoduan izandako ondorioez gain, koronabirusak beste dimentsio batzuetan izan ditzakeen eraginak aztertu nahi izan dituzte ikerketan. Batetik, hamar herritarretik lauk uste dute izurriak ahuldu egin dituela Europako Batasunaren integrazio handiagorako argudioak (%42), eta bostetik batek uste dute kontrakoa: indartu egin duela (%19). Mugimendu independentisten argudioei dagokienez, ordea, herritarren ia erdiek ez dute uste COVID-19ak inolako eraginik izan duenik (%46,3). Gainerakoen artean, gehiago dira, eraginik izatekotan, kalte handiagoa egin diela uste dutenak (%24) mesede egin diela uste dutenak baino (%18).

Inkestatuen soslaia ere landu dute barometroaren egileek. Erdiak euskal herritarrak sentitzen dira, eta horietatik erdiak pasa (%26,9), baita espainiarrak edo frantziarrak ere. Soilik frantziar edo espainiar sentitzen direnak %7 dira. Horrez gain, galdekatutakoek ezkerrean kokatzen dute euren burua ezker-eskuin ardatzean (hamar puntutik lau), eta beren burua feministatzat (5,9) eta ekologistatzat (6,8) dute. Gainera, zerotik hamarrera, 6,6 puntutan kokatzen dute batez beste euskararen normalizaziorako duten aldekotasuna, eta, euskal abertzaletasunaren ardatzean, 4,8koa da batezbestekoa.


Summary: Behargin bat hil da Saratxoko saihesbideko lanetan. Atzo gertatu zen istripua. Gainera erori zitzaion gaineko pasabide baten kofratuaren zati bat.

Saratxoko (Araba) saihesbidean lanean ari zela gertatu da istripua: gaineko pasabide baten kofratua desmuntatzen ari zirela, egitura metalikoaren zati gainera erori zaio. Osalanen arabera, atzo goizean gertatu zen ezbeharra. 31 urteko langilea helikopteroz eraman zuten Gurutzetako ospitalera, baina arratsaldean hil zen. Atzokoarekin, sei dira urtea hasi zenetik lan istripuen eraginez hil diren beharginak Aiaraldean; 69 Euskal Herrian —Joaquin Beltran desagertuta dago—, LAB sindikatuaren arabera.

Arabako Aldundiak sustatutako lanak dira saihesbidekoak, eta UTE Balgorza –NYPSA- Aglomerados Los Serranos enpresa ari da horiek burutzen. Hildako langilearen kasuan, azpikontrata baten soldatapean ari zen jardunean.

LAB sindikatuaren zenbaketaren arabera, Euskal Herrian 69 langile hil dira urtea hasi zenetik, eta kopuru horri oraindik Zaldibarko zabortegian desagertuta dagoen Joaquin Beltran gehitu behar zaio. Sindikatuaren arabera, heriotza horiek ez dira «kasualitateak» eraginak: «Sistema eta eredu produktiboaren emaitza diren erailketak dira». CCOOk ere «ohiz kanpokotzat» jo du aurtengo heriotza kopurua, kontuan izanik COVID-19ak eragindako egoerak jarduera ekonomikoaren moteltzea eragin duela; «eskandalagarria da».

CCOOk mobilizaziorako deia egin du biharko, Arabako patronalaren egoitzaren aurrean, Gasteizen.

Obraren gorabeherak

Saratxo Bizirik plataformak eta Saratxoko Administrazio Batzarrak hainbat aldiz salatu dituzte saihesbidearen lanetan egondako gorabeherak, aiaraldea.eus atariak argitaratu duenez. Besteak beste, uraren bideraketa okertzea eragin duela adierazi dute.


Summary: Krisiak gutxienez bi urte iraungo duela uste dute enpresari gehienek. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako merkataritza ganberen inkestaren arabera, enpresarien %56k uste dute koronabirusak eragindako krisi ekonomikoak 2021. urtean ere indarrez jarraituko duela

Bigarren olatuaren larritasunak areagotu egin du euskal enpresarien kezka ekonomiaren susperraldiaren inguruan. Erdiek baino gehiagok (%55,6) uste dute bi urtez luzatuko dela krisia, bi urtez behintzat. Azaroaren 18tik 30era 2.081 enpresariren artean egindako inkestaren emaitza jakinarazi dute gaur Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako merkataritza ganberek, eta emaitza horrek oso behean kokatzen du enpresarien konfiantza pandemiaren irtenbideari dagokionez.

Izan ere, bigarren olatuaren larritasunak eta hark eragin dituen neurri murriztaileek iritzi aldaketa nabarmena ekarri dute enpresetara; duela sei hilabete, aurreikuspen baikorragoa helarazi zuten enpreariek. Orain beltzago ikusten dituzte gauzak. %44k uste dute 2020ko negozio maila txarra edo oso txarra izango dela; ehunekoa %25era jaisten da 2021. urteaz galdetzean. Bada beste datu kezkagarri bat euskal ekonomiarentzat: enpresa esportatzaileen %67k diote COVID-19aren krisiak kalte handia egiten diela beren salmentei.

Dena den, salmenten nazioartekotzean kokatzen dute soluziorik eraginkorrena. %65ek diote orain beren helburua dela merkatuen azterketa zorrotz bat egitea salmentak handitu ahal izateko. Beste giltzarrietako bat inbertsioa da; uste dute inbertsio gutxi egongo dela datozen bi urteetan. %20k esan dute ez dutela inbertsiorik egingo, eta %51k, gutxienekoa baizik ez dutela inbertituko.

Laguntza publiko gehiago

Jokalekua horren kezkagarria izanik, eta txertoen eraginkortasunaren eboluzioaren zain, Jose Angel Corres ganberen presidenteak apustu argia egin du "kolaborazio publiko pribatuaren alde enpresentzat". COVID-19ak jotako enpresa txiki eta ertainentzat, baita autonomoentzat ere, errezeta bera nahi du: kolaborazio publiko-pribatua. Alegia, laguntza publiko handiagoak nahi ditu enpresentzat, finantzaketa alorrean esaterako, eta zergak arintzea ere bai.


Naziometroa: burujabetzaren barometroa

Summary: Naziometroa: burujabetzaren barometroa.

Telesforo Monzon Laborategiak eta Euskal Herriko Unibertsitateko Parte Hartuz ikerketa taldeak osatu dute Naziometroa, zio batek bultzatuta: “Euskal Herri mailan burujabetza eta independentzia asmoek politikaren erdian jarraitzen badute ere, ez dago oso argi burujabetza, autogobernua, independentzia eta horiek zeharkatu ditzaketen gaien inguruko herritarren iritzia zein den. Naziometroaren bidez Euskal Herrian herritarrek gai hauen inguruan dituzten iritzi eta hautemateak aztertu nahi dira”. Hori modu jarraian egin nahi dute: “Neurketa puntual edo koiuntural batetik harantzago, urteroko maiztasuna izango duen barometro bat osatu da iritzi joerak aztertu ahal izateko”.

Funtsean, honakoak izango dira ikerketaren helburu nagusiak: “independentzia nahia neurtzea” eta horretarako nahiz unionismoaren aldeko hauturako arrazoi nagusiak zehaztea, “unean uneko abagune politikoan Euskal Herri osoa bilduko duen estatu edo errepublika baten aurreko jarrerak” neurtzea, jarrera horien atzean egon daitezkeen motibazio ekonomiko, politiko, sozial eta abarrak neurtzea, “atxikimendu gehien jaso dezaketen hitz edo kontzeptuak ezagutzea”, “subiranotasunak lurraldeka garatuta burujabetza orokorrari egin diezaiokeen ekarpena neurtzea” eta “jarrera eta iritzi horien ezaugarritze soziodemografikoa” egitea.

Batzorde Zientifiko bat osatu dute, inkesten emaitzen berariazko irakurketa burutzeaz arduratuko dena. Batzorde honen ardura izango da, halaber, Naziometroaren zehaztasun zientifikoa bermatzea. Landa-lana Aztiker soziologia ikerguneak egingo du.

1.289 elkarrizketa egin dituzte: Araba, Bizakaia eta Gipuzkoan 629 inkesta egin dira, 420 Nafarroan eta 240 Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan. Landa-lana urriaren 2tik azaroaren 9ra egin zen. Elkarrizketak telefonoz edo online egin dituzte, euskaraz, gaztelaniaz edo frantsesez, elkarrizketatuen nahiaren arabera.


Summary: Gorenaren ustez, epaia bertan behera uzteak ez dakar absoluzioa. Bigarren aretoak arrazoitu du Auzitegi Nazionalaren sententzia indargabetzearen «ondorioa» izan beharko litzatekeela beste epaiketa bat egitea. «Eskubidea» dute defentsak eta akusazioek

Bateragune auziko bost auzipetuak atzera epaitzea «derrigorrezkoa» da, Espainiako Auzitegi Gorenaren ustez. Bigarren aretoko hamasei epaileek argudiatu dute, Giza Eskubideen Europako Auzitegiak 2018ko azaroan ebatzi zuela auzipetuek ez zutela epaiketa justu bat eduki, Angela Murillo Auzitegi Nazionaleko epailea ez zelako «inpartziala» izan. Gorenak gaur kaleratutako epaiaren arabera, joan den udan horregatik beragatik indargabetu zuen 2012ko maiatzean berretsitako epaia. Iruditzen zaio, horrenbestez, epaia «bertan behera» uztearen «ondorioa» izan beharko litzatekeela beste epaiketa bat «ahalik eta azkarren» egitea, egin ezean ez legokeelako auziari buruzko «baliozko epairik», eta horretarako «eskubidea» baitute defentsak eta akusazioek. Guztiz baztertu du, ordea, sententzia indargabetua izatearen ondorioa «absoluzioa» denik.

Joan den astelehenean jakinarazi zuten Arnaldo Otegi, Sonia Jacinto, Miren Zabaleta, Rafa Diez eta Arkaitz Rodriguez berriro epaituko dituztela Auzitegi Nazionalean, Goreneko fiskalaren eskaerari men eginez. Miguel Colmenero Goreneko bigarren aretoko magistratuak idatzi du sententzia, eta azaldu du auzipetuak kondenatuak izan zirela, ezarri zizkietela kartzela zigorrak: 31 urte guztira, 2009 eta 2017 artean betetakoak. «Horiek horrela, alde batetik, zuzenbide estatua ezin da ezer egin gabe gelditu zuribide ezagunik ez duen libertate urraketa horren aurrean», nabarmendu du Colmenerok. Ahozko epaiketaren aurreko egoerara itzuliko da auzia.

Ez zen egon, hemezortzi orrialdeko epaian jaso dutenez, auziari buruzko «baliozko ebazpen jakinik», eta horrek «berehalako bi ondorio» edukiko lituzke. Batetik, «justiziak» ez duela hartu gertatutakoari buruzko «behin betiko» erabakirik; eta akusatuek zigorra bete dutela gertakari batzuen ondorioz, «zeintzuen gainean ez den behin-betiko erabakirik hartu».

Zigor areto hartako osoko bilkurak aho batez azpimarratu du akusatzaileek akusazioei eusten dietela. Vox eskuin muturreko alderdiak jarritako helegitea aintzat hartu zuen fiskaltzak duela hilabete inguru, eta, hain zuzen, horri men egin dio Manuel Marchena magistratua buru duen aretoak —Kataluniako buruzagi subiranisten kontra egindako epaiketako epaimahaiko presidentea izan zen—. Auzitegi Nazionalean, ordea, —han epaitu zituzten akusatuak 2011ko udan, ETAren gidaritzapean Batasunaren Mahai Nazionala berregitea egotzita— ez zuen onartu epaiketa berriro egiteko AVT-Verde Esperanza biktimen elkarteak egindako eskaera. Joan zen urrian ebatzi zuen hori.

Ebazpen horretan zehaztu zuen, hain zuzen ere, Giza Eskubideen Europako Auzitegiak adierazten duela «pertsona interesdunek» eskatuta soilik egin daitekeela epaiketa berriro. Gorenak uste du auzipetuen defentsek horri heltzen diotela, baina bigarren aretoaren «irizpidea» ez dela hori. «Izan ere, ez litzateke bigarren epaiketa bat izango, lehena indargabetua izan baita akusatuetako baten oinarrizko eskubide bat babeste aldera», arrazoitu du. Horri dagokionez, nahiz eta aretoak uste duen urratu egin dela akusatuak epaile inpartzial baterako zeukan eskubidea, halaber nabarmentzen du ezin duela eragin hori gehiago hedatu eta akusatuari biderik eman «barne zuzenbideak onartzen ez dion ahalmenik izan dezan prozesuan, aintzat harturik leporatzen zitzaion delituak zer ondasun juridikori eragin dien».

Magistratuek pasa den astelehenean jakinarazi zutenez, Giza Eskubideen Europako Hitzarmeneko zazpigarren protokoloko 4.2 artikuluak bigarren epaiketa bat egiteko aukera ematen du, epaiaren aurreko prozesuan «funtsezko akats bat» eman baldin bada. Horri heldu dio, eta adierazi du badirela adibideak erakusten dutenak prozeduran «funtsezko akats bat» egon baldin bada beste epaiketa bat ekarri dutenak. Nabarmendu du Giza Eskubideen Europako Auzitegiak onartu zuela iaz Errumanian kausa bat berriro irekitzea. «Erabaki horrek justifikatuta egon behar du gertakari berriak daudelako, edo aurreko prozeduran oinarrizko akats bat aurkitu delako».

Dena den, berriak kontsultatutako juristen iritziz, 4.2 artikulu horren helburua da, nolabait, kaltetuek izatea aukera epaiketa berri bat edukitzeko.

Aurrekariez

Txostenean aipatu dute Gorenean zortzi aurrekari daudela adierazten dutenak lehen instantzian absoluzioa eman bazen ez zela «ebazpen berri bat», beste epaiketa bat, alegia, «beharrezkoa» izan, auzia Estrasburgora eramanagatik. «Baina kasu honetan, ordea, auzipetuak kondenatuak izan ziren lehen instantzian», zehaztu dute magistratuek epaian.


Summary: ELAk bi greba egunetara deitu ditu jangeletako eta eskola garraioko langileak. Urtarrilaren 27rako eta 28rako deitu ditu grebara. Eskatzen dutena bete ezean, ez dute baztertzen deialdi gehiago egitea. LABek, berriz, mobilizatzeko prest dagoela esan du, «irakaskuntza publikoko langile guztien lan baldintzak hobetzeko».

Ikasturte hasiera mugitua izaten ari da hezkuntzako langileen artean, eta ELAk beste bi egunetarako grebara deitu berri ditu Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikastetxeetako jangeletako eta garraioko langileak: urtarrilaren 27an eta 28an egingo dute greba. Eta ohartarazpen bat egin dute: eskatutako erabakiak eta neurriak bete ezean, ez dute baztertzen beste deialdi bat egitea.

Sindikatuaren arabera, badaude arrazoiak grebarako. ELAren irudiko, Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak ez du «konpromisorik» hartu eta «benetako apusturik» egin eskoletako jantoki eta garraio zerbitzuak «kalitatezkoak eta seguruak» izan daitezen.

Negoziatzea ere faltan bota du sindikatuak: «Hainbat aldiz eskatu dugu Hezkuntza Sailarekin eta hezkuntzako enpresa elkarteekin esertzeko, zerbitzu horiek adostasunez antolatzeko, kolektiboek planteatzen dituzten eskaera eta beharretatik abiatuta». Baina, sindikatuaren arabera, Hezkuntza Sailak ez die jaramonik egin familiek, ikastetxeek eta langileek dituzten premiei, «inposaketa jarrera batekin, aldebakarrez erabakiak hartuz eta kolektiboak aintzat hartu gabe». Nabarmendu dutenez, orain arte egindako greben bidez lortu dute Hezkuntza Sailarekin biltzea. Azaroaren 10erako deitua zuten bigarren bilera, ordea, bertan behera utzi zuen Hezkuntza Sailak, eta, ELAren hitzetan, oraindik ez diete jakinarazi noiz egingo duten.

Bitartean, uste dute ikasturte hasieratik egoerak ez duela hobera egin; aitzitik, agerian geratu dira «gabezia eta behar gehiago»: «Kolektibo hauek erabateko babesgabetasun egoeran daude». ELAren arabera, hartutako erabakiak ez dira izan langile horien beharrak asetzeko. «Hezkuntza Sailak publikoki esan du zerbitzuak indartu dituela [jangeletarako] 600 begirale berri kontratatuta, baina ez du esan zein izan den hori egiteko onartu duen aurrekontuetako aparteko dirua». Sindikatuaren arabera, gainera, lanpostu horiek ez dira berriak: «Lanpostu horietan jarri dituzte orain arte eta duela urte batzuetatik hona aldizkako lanpostu finkoa izan duten langileak, ohi baino lanaldi txikiagoekin eta enpleguari eusteko inolako bermerik gabe».

Egoera ikusita, hainbat eskaera egin ditu ELAk: ratioak berrikustea eta aplikatzea, ibilbideak areagotzea, begiraleei talde egonkorrak esleitzea, langileak kontratatu eta orduak areagotzea, protokoloak eta segurtasun neurriak adostea eta enpleguari eustea, besteak beste. Horrela laburtu ditu eskaerak ELAk: «Hezkuntza Sailak bere gain har dezala zerbitzu horiekin duen erantzukizuna ikastetxe publikoetan, pribatuetan eta itunpekoetan, eta, beste kolektibo batzuekin egin duen bezala, onar dezala ikasturte osoan zerbitzuaren eskaintza eta kalitatea bermatzeko eta enpleguari eta lan baldintzei eusteko behar den aurrekontua».

LAB, mobilizatzeko prest

LAB sindikatuak agerraldi bat egin du, eta esan prest daudela mobilizatzen jarraitzeko. Sindikatuaren arabera, hezkuntza publikoko langile kolektiboetan zabaldutako negoziazio mahaiak defendatuko dituztela, eta ziurtatu dute prest daudela mobilizatzeko, «lan hitzarmen duinak lortzeko eta langile publikoen baldintzak hobetzeko helburuarekin».

Sindikatuak nabarmendu du aldarrikapen zehatzak «planteatu eta aldarrikatu» dituztela: irakasleen kasuan, etapaz etapa aztertuz, geletako ikasle kopurua jaitsiz eta horretarako irakasleak kontratatuz; langile kolektibo guztietan erretiro pizgarriak ematea... «Langile kolektibo batzuetan Hezkuntza Sailarekin negoziazio mahaietan edukien lanketa egiten hasi bagara ere, argi daukagu aldarrikapenak lortzeko bidea ez dela erraza izango», ohartarazi du LABek. Horregatik, ziurtatu dutenez, ikastetxeetatik eta haur eskoletatik «presionatzen eta mobilizatzen» jarraitzeko asmoa dute. Izan ere, haien hitzetan, ez dago lan baldintza onik gabeko kalitatezko hezkuntzarik.


Summary: Hegoaldean atzemandako positiboen ehunekoa %3,6ra apaldu da. Beste 520 kasu atzeman dituzte Hego Euskal Herrian, bezperan baino 155 gutxiago. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, hiruretan apaldu da detektatutako positiboen kopurua; ez, ordea, Nafarroan. Azken hogei egunetako daturik makurrena erregistratu dute foru erkidegoan.

Nafarroako Gobernuaren eta Eusko Jaurlaritzaren datuen arabera, apaltzera egin du kutsatuen kurbak Hegoaldean. Birusa detektatzeko 14.402 proba egin ziren atzo, eta 520 COVID-19 kasu atzeman dituzte; hau da, bezperan baino 155 gutxiago. Gainera, nabarmen txikitu da positiboen ehunekoa: %3,6koa izan da atzo Hegoaldean egindako testetan. Asteartean egin zirenetan, berriz, %4,5ekoa izan zen. Hala eta guztiz ere, kontrako bi joera daude datu horren atzean: Osakidetzak egindako testen %3,1ek eman dute positibo. Nafarroan, berriz, ia %7koa da ehunekoa.

Bizkaian atzeman dute positibo gehien: 177 izan dira, bezperan baino 54 gutxiago. Gipuzkoan 138 kasu detektatu dituzte, aurreko egunean baino 105 gutxiago. Araban 79 positibo zenbatu ditu Osakidetzak, hau da, bezperan baino 25 gutxiago.

Nafarroan, berriz, Hegoaldeko gainerako herrialdeetan ez bezala, hazi egin da egun bakarrean atzemandako kasuen kopurua: 124 positibo zenbatu ditu Osasunbideak atzoko probetan. Nafarroako Gobernuak aurreratutako datuen arabera, azken hogei egunetan erregistratutako daturik makurrena da positibo kopuruari dagokionez. Positiboen ehunekoak ere nabarmen egin du gora foru erkidegoan: atzo egindako testen %6,8k eman dute positibo. Bezperan, berriz, %5ekoa izan zen ehunekoa, 93 kasu zenbatuta.

Ospitaleen egoerari dagokionez, Osakidetzak eta Osasunbideak jakinarazi dutenez, atzo 46 pertsona ospitaleratu zituzten gaitzak eragindako sintomak larriagotuta. Azken datuen arabera, 453 lagun daude ospitaleetako gela arruntetan erietxeraturik, eta, berriz, 120 pertsona daude ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan.


Summary: Hilaren 27an hasiko da txertaketa Europako Batasunean. Datorren astelehenean Europako Botiken Agentziak txertoaren aldeko erabakia hartzea espero da, eta prozesua lehenbailehen abiatzea

«Europaren garaia da», azaldu du gaur sare sozialen bidez Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidenteak: "Hilaren 27an, 28an eta 29an hasiko da txertaketa". Hain zuzen ere, hilaren 21ean dira egitekoak Pfizer eta Biontech konpainiek COVID-19aren aurka garatu duten txertoari onespena emateko bilera, Europako Botiken Agentzian, eta, batzar horretan dena ondo badoa, txertoak jartzen hasteko prozesua lehenbailehen jarri nahi du martxan Europako Batzordeak.

Lehia eta lasterka bizian jardun dute hilabeteotan botika konpainiek izurriari aurre egiteko txerto baten bila, eta, orain, administrazioak bizkortzen ari dira txertaketa hasteko prozesuak. Erresuma Batua izan zen lehena txertoa onesten eta jartzen: abenduaren 8an jarri zituzten lehen dosiak. Asteon Ameriketako Estatu Batuetan hasi dira. Europako Batzordeak ez du atzean geratu nahi. Hasieran iragarrita zegoen abenduaren 29an egingo zuela Europako Botiken Agentziak txertoari onespena egiteko batzarra, baina asteon adierazi dute bilera aurreratzeko asmoa.


Summary: Emaztea mailukadaz hiltzeagatik 21 urteko zigorra jarri diote gizonezko bati. Arabako Probintzia Auzitegiak 21 urteko kartzela zigorra ezarri dio 2017an Lantaronen (Araba) emaztea hil zuen gizonezkoari. Maltzurkeriaz aritzea ere egotzi diote, andrea lurrean zegoela oraindik ere jotzen segitzeagatik.

Joan den astean amaitu zen 2017an Lantaronen (Araba) emaztea hil zuen gizonezkoaren aurkako epaiketa, eta zinpeko epaimahaiak deliberatu zuen erruduna zela erasotzailea. Hilketa leporatu diote, astungarriekin eta maltzurkeriarekin. Horregatik, 21 urteko espetxe zigorra ezarri dio orain Arabako Probintzia Auzitegiak.

Sententziak dio "sopresaz" harrapatu zuela andrea, eta, hura lurrean egon arren, buruan mailu kolpeak ematen jarraitu zuela erasotzaileak. Hortaz, gizonak "emakumea hiltzeko intentzioa" zuela dio epaileak, eta azpimarratu du erail egin zuela ez zuelako onartu andreak gizonezkoarengandik banandu nahi izatea. "Berea ala beste inorena ez" zela izango ere esan zuela jaso dute sententzian.

Kalte ordainak

Hildako andreak eta erasotzaileak bi haur zituzten, eta bakoitzari 120.000 euroko kalte-ordaina ordaindu beharko dio; andrearen anai-arrebei, berriz, 20.000. Gainera, adin txikikoa den semearen gurasotasun baimena ere kendu diote.


Summary: Macronek positibo eman du koronabirusean. Zazpi egunez bakartuko da Frantziako presidentea. Jean Castex lehen ministroa eta Pedro Sanchez Espainiako presidentea ere bakartu egin dira, Macronekin kontaktuan izan direlako.

Emmanuel Macron Frantziako presidenteak positibo eman du PCR proban, Eliseo jauregiko iturriek ohar batean jakinarazi dutenez. Zazpi egunez bakartuta egongo da Macron, eta telematikoki erantzungo die dituen topaketei, oharraren arabera, baina aitortu dute agendan moldaketak egin beharko dituztela. Presidentetzako iturriek argitu dute Macronek "lehen sintomak izan eta berehala" egin zuela PCR proba, eta gaur jaso duela emaitza.

Jean Castex lehen ministroa ere bakartu egin da, Macronen positiboaren berri izan ostean. Frantziak txertaketa kanpaina egiteko zer irizpideri jarraituko dien azaltzeko agerraldia egitekoa zen Senatuan Castex, gaur arratsaldean, baina bertan behera utzi du. Senatuak berak azaldu du, ondoren, arrazoia. Castexek berak ere PCR proba bat egin du, baina haren iturriek adierazi dute oraindik ez dutela probaren emaitza jaso. Richard Ferrand Asanblea Nazionaleko presidenteak ere erabaki bera hartu du, eta bakartu egingo da zazpi egunez, asteartean Macronekin gosaldu zuela eta.

Berrogeialdiak, errenkadan

Kontaktu zerrenda luzeagoa da, ordea, eta herrialdeko mugetatik haragoko zenbaiti ere eragin die Frantziako presidentearen positiboak. Pedro Sanchez Espainiako presidentearekin, Charles Michel Europako Kontseiluko presidentearekin eta Angel Gurria OCDEko idazkari nagusiarekin elkartu zen Macron astelehenean. Moncloak jakinarazi du Sanchezek bertan behera utzi dituela konpromiso guztiak, eta bakartu egingo dela bera ere. Gutxienez abenduaren 24ra arte berrogeialdian egongo da Espainiako presidentea; alegia, Macronekin elkartu zenetik hamar egun igaro arte. Sanchezek ere COVID-19aren proba bat egingo duela zehaztu dute.

Michelek ere berrogeialdia egingo duela adierazi du Barend Leyts haren idazkariak, baina bakartzeko erabakia "badaezpada" hartutakoa dela esan du, Twitter bidez. "Gertuko kontaktua ez dela jakinarazi diote Frantziako agintariek presidenteari. Erregularki COVID-19aren testak egiten ditu presidenteak, eta negatibo eman zuen asteartean".

Antonio Costa Portugalgo lehen ministroa ere berrogeialdia egitera behartu du Macronen positiboak. Izan ere, elkarrekin izan ziren atzo. "Osasun agintariek arriskuaren inguruko balorazio bat egin arte" hala egongo dela jakinarazi du Portugalgo Gobernuak.

Frantziako Gobernuak Ministro Kontseilu bat eta Defentsa Kontseilu bat egin ditu asteon, eta bietan izan da Macron. Hala ere, Eliseoko iturriek argitu dute bilkura horietan izan zirenek ez dutela bakartu beharko, maskarak jantzita eta distantziak errespetatuta egin zituztelako.


Summary: Aurrekontuen tramitazioa abiatu du Eusko Legebiltzarrak. Otsailaren 11n izango da behin betiko bozketa.

Pedro Azpiazu Jaurlaritzako Ogasun sailburuak Eusko Legebiltzarraren esku utzi du 2021erako aurrekontu proiektua, ohiko tramitazioa abiatu dezan. Guztira, 12.442 milioi euro izango dira, iaz baino 668 milioi gehiago (+%5,7). Baina, finantza gastuak kenduz gero —zorra ordaintzeko gastatutakoa—, are gehiago handituko da aurrekontua: 770 milioi izango dira, %7,1 gehiago.

Datorren astean, hilaren 21etik 23ra bitartean, Jaurlaritzako sailburuek beren sailei dagozkien atalei buruzko azalpenak emango dituzte Eusko Legebiltzarrean, eta talde politikoek urtarrilaren 18ra arteko epea izango dute zuzenketak aurkezteko. Osoko zuzenketarik baldin badago, horiek eztabaidatuko dituzte urtarrilaren 29an. Batzordeko eztabaida otsailaren 3an egingo dute, eta behin betiko onespena emateko eztabaida otsailaren 11n egitekoak dira.

Jaurlaritzak bermatuta dauka aurrekontuen onespena, EAJk eta PSE-EEk gehiengo absolutua dutenez gero. Ikusteko dago ea oposizioko alderdiren batek ere bat egiten duen aurrekontu proiektuarekin.

Hori horrela, Eneko Andueza PSE-EEko bozeramaileak kontuak babesteko eskatu die oposizioko alderdiei, lege proiektua goraipatuta: «Aurrekontuek osasuna eta lanpostuak babesten dituzte, eta desberdintasunari aurre egiten diote». Uste du egungo egoerari «gobernu indartsu batekin» erantzun behar zaiola, eta arlo publikoaren garrantzia nabarmendu du: «Hamar eurotik ia zortzi osasun, hezkuntza, enplegu eta politika sozialeko arloetara bideratu dira».

Gainera, keinua egin dio Elkarrekin Podemos-IUri, ez baitu ziurtzat eman Armentian gasa ustiatzen jarraitzea. Puntu hori da gatazka eremuetako bat koalizioaren eta gobernuko kideen artean, eta Anduezak azaldu du aurrekontuetan horri buruzko diru sail bat egoteak ez duela esan nahi «gure babesa izango duenik edo proiektuak gauzatuko direnik».


Summary: EBko Justizia Auzitegiak Hungaria zigortu du asilo eskatzaileen eskubideak urratzeagatik. Ebatzi duenez, Budapestek 2015 eta 2018 urteen artean asilo baimenak lortzeko ezarri zituen oztopoak Europako Batasuneko zuzenbidearen kontrakoak dira.

Hungariako Gobernuak herrialdearen eta Serbiaren arteko mugan hartu zituen neurriek «ia ezinezko» bihurtu zuten asilo eskarien tramitazioa muga horretara iritsi ziren migratzaileentzat. Hala ebatzi du gaur Europako Batasuneko Justizia Auzitegiak. Haren esanetan, asilo eskaria aurkezteko urratsa «funtsezko fasea» da babes egoeren gaineko erabakiak hartzeko, eta batasuneko estatu kideek ezin dute «arrazoirik gabe atzeratu» kasu horien tramitazioa.

Auzitegiak Viktor Orbanen gobernuari gogorarazi dio estatu kideen ardura dela asiloa eskatu nahi duten migratzaileei horretarako aukera bermatzea, baita mugetan ere, horretarako «borondatea agertzen duten bezain laster».

Budapestek, baina, hainbat oztopo jarri zizkien asilo eskatzaileei. Besteak beste, asilo eskaria mugako «igarotze guneetan» aurkeztera behartu zituen babes bila ari ziren migratzaileak. Aldi berean, gobernuak zorrotz mugatu zuen gune horietara sar zitekeen migratzaileen kopurua. Horrenbestez, asilo eskaria aurkezteko aukerarik gabe utzi zituen Hungaria eta Serbiako mugan baina igarotze gunetik kanpo gelditu zirenak. Migratzaile horiek 11 eta 18 hilabete artean egon behar izan zuten zain, igarotze gunera sartu eta eskaria aurkeztu ahal izateko.

Horrez gain, Hungariak «igarotze guneetan» egotera behartu zituen asilo eskatzaileak, nazioarteko babesa lortzeko prozesuak iraun artean. Denbora horretan migratzaileak «itxialdian» izatea egotzi dio auzitegiak Budapesti.

Orbanen gobernuak auzitegiari erantzun dio «berandu» iritsi dela bere erabakia, «igarotze guneak» itxita daudelako joan den maiatzaz geroztik. EBko Justizia Auzitegiak Hungariaren kontrako beste ebazpen bat kaleratu zuen orduan. Asilo eskatzaileak «igarotze zentroetan» legez kanpo atxikitzea leporatu zion.

Europako Batzordeak kezka agertu zion aurreko urteetan Hungariari, 2015ean eta 2017an onartu zituen bi legek EBren araudia urratu zezakeela iritzita, asilo eskubideari eta atzerritarren kanporatzeari lotutako bermeei dagokienez. Orbanen gobernuak ez zuen atzera egin, eta batzordeak helegite bat aurkeztu zuen Hungariaren kontra EBko Justizia Auzitegian, 2018ko otsailean.

Hungariak, bere burua defendatzeko, adierazi zuen EBren zenbait irizpidetatik aldendu behar izan zuela migrazio krisia dela-eta, ordena publikoa eta barne segurtasuna bermatzeko. Luxenburgoko auzitegiak baztertu egin ditu argudio horiek.


Summary: Arabak inoizko aurrekonturik handiena izango du krisiari aurre egiteko. Aurtengoa baino %1,8 handiagoa da, diru bilketan 200 milioi gutxiago jaso arren. 106 milioiko zorra hartuko du diputazioak zulo hori estaltzeko.

Arabako Foru Aldundiak 527,7 milioi euroko aurrekontua izango du datorren urtean. Aurtengoa baino %1,8 handiagoa da hori; dirutan, hamar milioi gehiago izango du diputazioak osasun krisiak eragindako behar berriei erantzuteko. Inoizko kopururik handiena da hori, nahiz eta diru bilketan esperotakoa baino 200 milioi gutxiago jaso. Zorraren bitartez estaliko du zulo hori, hain zuzen ere.

Ramiro Gonzalez ahaldun nagusiak adierazi du «salbuespen egoerari» aurre egiteko prestatutako proiektua dela, eta aitortu du «ahalegin guztiak» bideratuko dituztela krisitik ateratzera. Erronka hori lortzeko beharrezkoak diren aldaketak sustatzeko lehen harritzat jo du aurrekontu proiektua bera. «Anbizio handiko aurrekontuak dira», esan du.

Itziar Gonzalo Ogasun, Finantza eta Aurrekontu Saileko diputatuak adierazi du, ordea, diru bilketan izandako zuloa estaltzeko zorpetu egingo direla, gainerako diputazioek egin moduan. Aurten denera, 106,8 milioi euro eskatu die bankuei aldundiak, eta gehiengoa urte amaieran itzuli nahi du (66,3 milioi). Hala, urte amaieran aldundiaren zorra 40,5 milioi handituko litzateke, eta 2021ean Arabaren zorra 545,5 milioi izango dira guztira. Zorraren zati bat, 56 milioi euro, udalekin partekatuko du Arabak ere. «Ez da erabaki erraza izan», adierazi du Gonzalezek. «Ahalegina egiten ari ginen zorra txikitzeko, baina ulertu dugu aurten ahalegin berezi bat egin behar genuela».

Hiru ildo nagusi Gonzalezek hiru lerro nagusi aipatu ditu: pertsonak eta zaintza, ekonomiaren eta enpelguaren susperraldia, eta «proiektu eraldatzaileak». Aurrekontuaren ia erdia hartuko du gizarte politiken arloak (%49). Aldundiak 85 milioi euro bideratuko ditu adinekoen zaintzarako, adibidez, eta 13,6 etxez etxeko laguntza zerbitzua indartzeko. Bestalde, 23,4 milioi euro bideratuko dira enplegua sortzeko eta krisiaren eraginik handiena jasan duten sektoreei laguntzeko: turismoa, ostalaritza edota merkataritza sektoreei laguntza zuzenak emango zaizkie. Azkenik, digitalizazioa, trantsizio energetikoa eta klima aldaketa ardatz dituzten proiektuak ere bultzatuko ditu Aldundiak.

Gonzalezke esan du krisia «aukera» izan behar dela Arabarentzat. Bada, aldundiak inbertsioei eusteko ahalegina egingo duela azpimarratu nahi izan du diputatu nagusiak. «Inbertsioen kopuruaren goranzko joerari eutsi nahi diogu». Aldundiak 105,17 milioi inbertitzea aurreikusten du obra publikoetan eta azpiegituretan. Atzeratu egin beharko dira, halere, Mendizorrotza futbol zelaiaren berritzea edo auditorio berria, besteak beste.


Summary: Abenduaren 23rako grebara deitu dute Arabako zahar etxe pribatuetan. «Lan prekaritatea» salatzeko eta hitzarmen propioa eskatzeko egingo dute lanuztea.

ELA, LAB, UGT eta CCOO sindikatuek deitu dute grebara. Arabako adinekoen egoitza pribatuetako langileek bi urte daramatzate mobilizazioak egiten «lan prekaritatea» salatzeko; izan ere, urtean 1.792 ordu lan egiten dute, eta hilean mila euro baino gutxiago kobratzen dute. Egoitzak kudeatzen dituen enpresei egutegiak ez betetzea leporatzen diete, bai eta legez ezarritako atseden ordutegiak ez errespetatzea ere. «Ez dugu makinekin lan egiten: gertuko arreta behar duten pertsonak zaintzen lan egiten dugu. Ia ez dugu astirik haiek garbitzeko eta jaten emateko. Aukeratu egin behar dugu: elkarrizketa edo garbiketa, ezin ditugu bi gauzak batera egin», salatu dute.

Sindikatuetako ordezkariek azpimarratu dute horrek guztiak «zama fisiko, emozional eta psikologiko handia» jasanarazten diela. «Pandemia hasi denetik ikusi dugu nola egoiliarrak bost urte igaro balira bezala zahartu diren. Beste batzuk bakardadean joan dira, laguntzarik gabe. Zama hori langileok ezin dugu gehiago jasan». Egoitzetako langileek lurralde hitzarmen baten alde borrokan daramatzate bi urte, eta negoziazioa behartzeko ezinbestekotzat daukate greba egitea. Enpresei eta Arabako Foru Aldundiari galdegin diote erantzukizunak bere gain hartzeko eta elkarrizketa mahaian esertzeko.


Summary: 'Bateragune auzia' aztertzeko eskatu dio EAJk Bruselari. Izaskun Bilbao eurodiputatuak egitasmo bat aurkeztu du Europako Parlamentuan, Europako Batzordeari eskatzeko funtsezko eskubideei buruzko hurrengo urteko txostenean sar dezala auzia.

Espainiako Auzitegi Gorenak erabaki eta gero Bateragune auziko epaiketa berriro egitea, EAJk Europako Batzordeari eskatu dio auzia azter dezala oinarrizko eskubideez urtero egiten duen txostenean. Izaskun Bilbao europarlamentariak erregistratu du eskaria Europako Legebiltzarrean, gogora ekarrita Giza Eskubideen Europako Auzitegiak Espainiako Estatua zigortu zuela bost auzipetuen epaiketa justu baterako eskubidea urratzeagatik.

Bilbaok gogora ekarri duenez, doktrinak dio epaiketa bat berriz egiteko zilegitasuna dagoela soilik kalte bat konpontzeko denean, eta «ezohikotzat» jo du sistema judizial zigortuak «epaiketa errepikatzera behartzea, bere erabaki bidegabea baliogabetzera behartuta egon ostean. Bost kaltetuek sei urte baino gehiago kartzelan bidegabeki eman dituztenez, zentzugabekeria hutsa da».

Bilbao harrituta agertu da Auzitegi Gorenak «akats prozesaltzat» jotzen duelako Auzitegi Nazionalak Bateragunekoak zigortzean egindako «eskubideen urraketa larria», eta Europako Batzordeari galdetu dio irizpide horrekin bat datorren. Gainera, eskatu du baloratzeko ea «neurririk egokiena epaiketa berriz egitea ote den, Giza Eskubideen Auzitegiak kasuari buruz emandako epaia, gaiari buruzko jurisprudentzia eta kasuaren inguruabarrak aintzat harturik».

Erabaki «politikoa»

Arkaitz Rodriguezek sei urteko zigorra osorik bete zuen Bateragune auziagatik, eta egun Sortuko idazkari nagusi eta EH Bilduko legebiltzarkide denak nabarmendu du Auzitegi Gorenaren erabakia «politikoa» dela. Uste du PSOE-Unidas Podemos gobernuarekin zabaldu den «aukera leihoa» ez dela «sakoneko estatuaren gustukoa» izan, eta erantsi du hari trabak jartzen ari zaiola.

Radio Euskadin elkarrizketatu dute Rodriguez, eta hor azaldu du «bakearen etsaiek» akusatuen aulkian nahi dituztela Bateragunekoak.


Summary: Marina Lameiroren 'Dardara' filmak zabalduko du 15. Ikuspuntu jaialdia. Lameirok Berri Txarrak taldearen azken biran filmatu zuen pelikula, iaz. Martxoaren 15etik 20ra egingo dute zinemaldia, Iruñean.

Ikuspuntu Nafarroako zinema dokumentalaren nazioarteko jaialdiak, ez-fikziozko zinemaren profesionalen eta zaleen topalekuak, hamabosgarren aldia izango du 2021ekoa. Martxoaren 15etik 20ra egingo dute, Iruñean, eta eskaintza nagusi gisa dakar Marina Lameiro zinemagile nafarrak Berri Txarrak taldearen agur biran filmatutako Dardara dokumentalaren estreinaldia.

Lameirok erretratu koral bat osatu du munduko hainbat lekutan bizi diren pertsonen istorioetan oinarrituta, guztiak ere interes komun batek zeharkatuta: Berri Txarrak taldearen musikak. Arena Comunicación enpresak ekoitzi du Dardara filma, eta Nafarroako Gobernuaren babesa jaso du. Garbiñe Ortega zuzendari artistikoaren hitzetan, «oso film berezia» da: «Musika dokumentalen artean ezohikoa da, zaleen begiraden eta esperientzien bitartez kontatzen delako pelikula». Ortegak gaur eman ditu jaialdiaren inguruko lehen xehetasunak, Teresa Morales zuzendari exekutiboarekin eta Ignacio Apeztegia Nafarroako Kultura zuzendariarekin batera, jaialdiaren egoitza nagusian: Baluarte auditoriumean.

Beste iragarki nagusia Amos Vogeli eskainitako atzera begirako bat da. XX. mendearen erdialdetik zine programazioaren funtsezko pertsonaia izan zen Vogel, eta 2021ean ehun urte beteko dira jaio zenetik, Vienan. Marcia Vogelekin batera, New Yorkeko Cinema 16 elkartea sortu zuen. «Elkartea New Yorkeko eszena kulturaleko gune garrantzitsuenetako bat izan zen 1950eko hamarkadan, eta bazkideen artean zeuden Meya Deren, Jonas Mekas, John Lennon edo Leonard Bresteinen gisako izen ospetsuak. Milaka pertsona mugitu zituen zinema aretoetara, eta balio itzela izan zuen zinemagileen lana bultzatzeko», azaldu du Ortegak.

Aurten ere, Dani Sanchisek diseinatu du jaialdiaren irudia. «Espazioen aniztasuna irudikatu nahi izan du; begirada subjektiboa, paisaiarekin eta naturarekin erlazionatzeko modu berriak». Horretarako, Nancy Holt zuzendarian eta haren lanean oinarritu da. Joseba Sarrionandiaren Ez diren gauzak poemak laguntzen die irudiei, «gogora ekartzen dituelako aurten bizi izan ditugun debekuak, ezintasunak, espazioan eta besteekin egoteko moduen birmoldaketak... existentzia emanez izan ez diren baina badiren gauza horiei, existitu egin direla esanez».

Urtero bezala, programazioa zazpi ataletan egituratuko da: Sail Ofiziala, Dokbizia, Atzera Begirakoak, Ikuspuntu Labs, Foku Garaikideak, Saio Bereziak, X Films eta heziketa programa. Ikus-entzunezkoen ekoizpenerako urte konplexua izan den arren, mundu osoko 900 pelikula aurkeztu dituzte, eta emakumeek egindako filmen kopurua «deigarria» dela azpimarratu dute.

Mugak aukera bihurtzen

Egitasmoarekin aurrera jarraitu arren, koronabirusaren izurriteak Ikuspuntu jaialdia zipriztindu duela zehaztu dute. Baina ez bereziki modu negatiboan. Batetik, antolatzaileek egoera baliatu dute zinemaldia era kolektiboan birpentsatzeko; eta, bestetik, zuzendarien lanen edukietan halabeharrez sartu da aktualitatearen berezitasuna, pandemia, baina «mugak sormenerako aukera» bihurtzen jakin dute.

Antolatzaileak aztertzen ari dira nola erantzun martxoan egon daitekeen osasun egoerari; zortea izan dute, dena den, iazkoa osasun krisiaren aurretik ospatu ahal izan zutelako, eta ondoren, testuingurura egokitzen ikasteko denbora izan dutelako.


Summary: EHUk 136 postuko lan eskaintza publiko bat iragarri du. Administrazio eta zerbitzuetako langileentzako 35 lanpostu eskainiko dituzte, irakasle eta ikertzaileentzako 93 postu, eta unibertsitateko irakasle katedradunen zortzi plaza, barne promozio bidezkoak.

EHUren Gobernu Kontseiluak aurtengo azken bilera egin du gaur, baita agintaldiko azkena ere. Bertan onartu dute lan eskaintza publikoa egitea administrazio eta zerbitzuetako langileentzat, eta irakasle eta ikertzaileentzat. Guztira, 136 lanpostu eskainiko dituzte: 35 administrazioko eta zerbitzuetako langileentzat, 93 irakasle eta ikertzaileentzat, eta zortzi unibertsitateko irakasle katedradunenentzat, barne promozio bidez.

Lan eskaintza publikoaren bidez, enplegua egonkortzeko bidea egin nahi dute. Administrazioko eta zerbitzuetako langileen egoera konpondu nahi dutela azpimarratu dute: «Lan eskaintza publiko honek, aurreko urteetakoarekin batera, aukera emango du egungo aldi baterako edo bitarteko langileen kopurua muga arrazoizkoagoetara murrizteko». Berdintsu mintzatu dira ikertzaileei eta irakasleei dagokienez ere: «93 plazetatik 86, hau da, % 92,5, enplegua egonkortzeko izango dira».

Nekane Balluerka EHUko errektoreak begi onez ikusten du deialdia: «Giza kapitala unibertsitate erakunde baten baliorik handiena da. Pertsonen alde egitea unibertsitatearen beraren alde egitea da». Nabarmendu duenez, bere agintaldian, errektoretza taldeak beti zaindu ditu langileak, eta haien lan baldintzak hobetu nahi izan ditu. Deialdi berria aurrerapauso bat delakoan dago: «Lan eskaintza publiko berri horiek aurreko deialdietan ezarritako politika indartzen dute, aukera profesionalak eskaintzen jarraitzeko, aldi baterako edo bitarteko lotura duten langileen egungo ehunekoa murrizteko eta langileen planifikazio eta erregularizazio egokian aurrera egiteko».


Summary: AEBek oniritzia eman diote zerri transgenikoen haragiari. Elikagai eta botiken segurtasuna aztertzen duen FDA erakundearen arabera, «segurua» da animalion haragia jatea. Bakarrik beste animalia transgeniko bat du baimendua erakundeak gizakiek jateko: izokina, 2015ean.

GalSafe izena jarri diete zerrioi. Izan ere, genetikoki eraldatu ditu Revivicor konpainiak, animalion zeluletatik alfa-gal azukrea kentzeko. Gai kimiko hori zerrien, behien eta ardien haragian dago, eta erreakzio alergiko arin edo larria eragiten die pertsona batzuei. FDA elikagaien eta botiken segurtasuna aztertzen duen AEBetako agentzia ofizialak baimena eman du GalSafe zerrien haragia saltzeko, botikagintzarako zein gizakiek jateko.

Mugarria da erabakia, orain arte bakarrik beste animalia transgeniko baten haragia sal daitekeelako AEBetan, gizakiek jateko. FDAk 2015. urtean baimena eman zuen Kanadako haztegietako izokin transgenikoa saltzeko. Arto eta soja transgenikoak aspaldi ditu onartuta.

Erabakia «osasun publikoaren alde» hartutakoa dela esan du FDAko buru Stephen M. Hahnek, agentziak argitaraturiko ohar batean. «FDAk kemenez bultzatzen ditu animalien produktu bioteknologikoak, seguruak direnean animalientzat, eta seguruak jendearentzat».

Agentziak azaldu du zertarako erabil daitekeen zerrion haragia botikagintzan: alfa-gal azukrerik gabeko odola arintzeko botikak egin daitezke. Horrez gain, zerrion ehunak edo organoak erabil daitezke transplanteak behar dituzten gizakiekin, uste delako alfa-gal azukrea dela gizakion immunitate sistemak horiek arbuiatzeko arrazoietako bat. Edonola ere, FDAk zehaztu du oraingo baimenak ez duela biderik ematen transplanteetarako erabiltzeko, eta horrek beste azterketa bat eskatuko duela.

Edonola ere, FDAk esan du aztertu duela GalSafe zerrien haragia, eta ondorioztatu duela «segurua dela populazio orokorrak jateko».

Agentziak adierazi du aztertu egin duela zerriok ingurunean eduki dezaketen eragina, eta «zerri arruntek eragin dezaketena baino handiagoa ez dela» ebatzi du.

AEBetan gero eta jende gehiagok dio alergia haragi gorriari, besteak beste, akainek zabalduriko sindrome batengatik. Akainak gizakiari heltzen dionean, alfa-gal azukrea sartzen dio, eta horrek, hainbat kasutan, gero haragi gorrian ere dagoen azukre horrekiko alergia eragiten du. Edonola ere, FDAk onartu du oraindik ez dituztela azterketak egin frogatzeko GalSafe zerrien haragiak ez diela erreakziorik sortzen alergia dutenei.

Helduko al da berehala zerrion haragia merkatuetara? Horren inguruko kezkak lasaitu nahi izan ditu FDAk, esanez, animaliok kopuru txikietan hazteko asmoa duela konpainiak, eta haragia ez dela supermerkatuetan salduko, baizik eta propio eskatuta, eta postaz bidalita. Zerria garatu duen konpainiako eledun batek esan du etxalde bakar batean haziko dutela zerria, 1.000 bat buru inguru, eta hiltegi bakarra erabiliko dutela.

Europan ez da baimenik eman animalia transgenikorik hazteko edo haien produkturik merkaturatzeko, Europako Elikagaien Segurtasunaren Administrazioaren arabera.


Summary: Beethoveni eskainitako egitaraua landuko du EGOk neguko topaketan. 'Heroiak' izenburupean, konpositorearen 250. urteurreneko ospakizunetara batuko da gazte orkestra. Urtarrilaren 2tik 5era egingo dute ondoko kontzertu bira, eta Eneko Sagardoi eta Jone Martinez izango dituzte gonbidatu.

EGO Euskal Herriko Gazte Orkestrak abenduaren 26tik urtarrilaren 5era bitartean egingo du urteroko hitzordu duen neguko topaketa. 46 musikari gaztek eta sei irakaslek hartuko dute parte; azkenak Euskadiko Orkestratik, Bilboko Orkestra Sinfonikotik eta bestetik helduko direnak. Donostiako Musikenen batuko dira, eta. egun horietan prestatuko dute topaketaren osteko kontzertu biran erakutsiko duten errepertorioa. Beethoven izango du ardatz; hura izan baita aurten musika klasikoaren munduan protagonista behinena. Asteon bete dira, hain justu, 250 urte konpositore enblematikoa jaio zela, eta hura omentzeko nonahi antolatu diren ospakizunetara batuko da hala EGO ere. Atzo eman zuten horren berri orkestrako kideek, instituzioetako ordezkariez lagunduta, tartean zela Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako Kultura sailburua ere.

Beethovenen obra marduletik bi landuko ditu EGOk aurtengo topaketan: Ah perfido aria izango da horietan lehena, «abandonuari eta traizioari buruz» ari den eta soprano eta orkestrarako idatzi zuen pieza; eta Egmont, berriz, programa osatuko duena. Heroiak izena jarri diote egitarauari.

Ruben Gimeno EGOren zuzendari artistikoak «ezinbesteko garrantzia» aitortu dio gazte orkestrarekin Beethovenen musika lantzeari. «Dudarik gabe, musikaren historiako giltzarrietako bat da», adierazi du.

Donostiatik Getxora Urtarrilaren 2an, larunbatez, ekingo dio kontzertu birari gazte orkestrak. Donostiako Kursaalean hasi, eta Gasteizko Principal antzokira (urtarrilaren 3an), Bilboko Euskalduna jauregira (urtarrilaren 4an) eta Getxoko Muxikebarri aretora (urtarrilaren 5ean) egingo du handik, Bizkaira. Eneko Sagardoi —narratzaile lanetan— eta Jone Martinez sopranoa izango dituzte bidelagun.


Summary: Eutanasiaren legea onartu dute Espainiako Kongresuan. 199 diputatuk egin dute lege proposamenaren alde, eta orain, Espainiako Senatuan bozkatu beharko da. Legea babestu dutenek gaurko eguna «historikoa» dela azaldu dute. PPk eta Voxek, berriz, proposamena salatu, eta zaintza aringarriak izan dituzte oinarri.

Eutanasia Arautzeko Lege Organikoaren proposamena onartu dute gaur Espainiako Kongresuan. Gehiengo absolutua -176 bozka- behar zuen legeak aurrera egiteko, eta hain zuzen, 199 diputaturen bozka lortu du. Kontrako botoak 138 izan dira, eta bi abstenitu egin dira. Senatuan onartzea izango da hurrengo urratsa. Horrela izanez gero, BOE Espainiako Aldizkari Ofizialen argitaratu, eta hiru hilabetera jarriko litzateke martxan legea. Ia alderdi guztiek jo dute historikotzat gaurko eguna, eutanasia baimentzea giza eskubideen defentsan pauso bat gehiago ematea dela nabarmenduta. Zaintza aringarriei buruz ere aritu dira eztabaidan, kasu batzuetarako konponbide bakarra ez dela argudiatuta.

Legealdi zenbaitetan saiatu dira eutanasiaren legeari forma ematen, baina saiakerek ez dute emaitzarik izan. PSOEk aurkeztu zuen azken lege proposamen hau urte honetako otsailean, eta alderdi guztiek hobetsi zuten, PPk, Voxek eta Navarra Sumak izan ezik. Gaur eginiko saioan ere beraiek izan dira legearen aurka gogorren jardun zuten taldeak, une zenbaitetan tentsioa ere sortuz. Hilabeteotan egitasmoari zuzenketak egin dizkiete talde batzuek, eta behin betiko proposamenari forma eman diote.

Lortutako kontsentsua txalotu du talde sozialistak. «Gaur, egun garrantzitsua da senideen mina frustrazio handiarekin jasan zuten familientzat», azaldu du Maria Luisa Carcedo diputatu sozialistak. Haren arabera, gizakiengan pentsatzen duen legea da; bizitza gain, gaixotasunak, sufrimendua eta heriotza ere badaudela gaineratu du. «Ezin da bizitza luzatzera behartu». Are, Salvador Illa Espainiako Gobernuko Osasun ministroa ere osoko bilkuran egon da, eta aitortu du giza eskubide bat gehiago aitortzeaz gain, egun inportantea izan zela gizarte «gizatiarrago eta justuago bat» lortzeko bidean. Unidas Podemosen arabera ere txalotzekoa da eskubide bat gehiago erdiestea, eta uste du bide horretan herritarren eginiko lana «funtsezkoa» izan dela.

Joseba Agirretxea EAJko diputatuak bere hitzartzean adierazi du hausnarketa sakon bat egin ondoren, eutanasia moralki onargarritzat jotzen duela alderdiak, betiere baldintza batzuetan eta segurtasuna bermatzen bada. «Uste dugu eutanasia despenalizatu egin beharko litzatekeela, legearen testuinguru batean». Iñaki Ruiz de Pinedo EH Bilduko diputatuak, berriz, azpimarratu du «premiazko betebehar sozial bat» dela lege proiektu hau onartzea, eta orain dela urte asko egin beharko litzatekeela. Egitasmoak hutsune batzuk dituela aitortu arren, erantsi du ez direla izan oztopo bat babestu ahal izateko, eta gainera, herritarren gehiengoak ere eutanasiaren alde egiten duela.

Zaintza aringarrien eta eutanasiaren arteko ezberdintasunak ere nagusi izan da eztabaidan. Izan ere, eskuineko eta eskuin muturreko indarrek zaintza aringarrietan oinarritutako lege baten alde egiteko nahia dute. PPren arabera, proposamen hau «legez kanpokoa, desegokia eta Espainiako Konstituzioaren aurkakoa» da. Horregatik, beste aukera bat badagoela aldarrikatu dute: «Kalitatezkoak eta bikaintasunezkoak izango diren zaintza aringarriak defendatzen ditugu, eta horien unibertsalizatzea». Voxek eutanasiaren legearekin «pertsona ahulenen heriotza sententzia» sinatzen dela aipatu zuen, eta «Espainia heriotzaren paradisua» dela. Hala ere, gainontzeko taldeek erantzun diete zaintza aringarriak, batzuetan, ez direla aski norbaiten minak sendatzeko.

Egindako lanari, eskerrak

Legearen alde egin duten taldeek eskerrak eman dizkiete eutanasia legeztatzeko haien kasuak ikusarazi dituztenei. Danel Lorente Maribel Tellaetxeren semea da, eta PPk eta Voxek izandako jarrera salatu du: uste du zainketa aringarriak eta eutanasia «guztiz bateragarriak» direla, baina erantsi du zaintza aringarriek mina arindu arren, giza sufrimendua ez dagoela soilik min fisikoaren menpe. Erantsi du, adibidez, Tellaetxeren arrazoiek ez zutela eritasun horrekin zerikusirik: «Nire amari ez zion aringarri batek ere oroitzapenak itzultzen, maite zituen pertsonak ezagutzeko gaitasuna bueltatzen, eta batez ere, autonomiarako gaitasuna».

Hain zuzen, Maribel Tellaetxek alzheimerra izan zuen hamabi urtez, eta aurrez idatzita utzi zuen erabateko ahanztura iritsi aurretik, bizitzeari utzi nahi ziola. Ez zuen horretarako aukerarik izan, eta 2019ko martxoan hil zen, baina Lorente-Tellaetxe sendoa eutanasia zigorgabetzearen alde aritu da. Sinadura bilketa bat ere egin, eta 280.000 pertsonaren babesa lortu zuten. Danel Lorente semearen arabera, Tellaetxe harro legoke orain arte egin duten borrokarekin, berak izan ez zuen aukera beste batzuk eduki dezaten. Haren ustez, legearekin norbanakoen askatasunak eta giza eskubideak errespetatzen dira: «Une jakin batean joatea erabaki nahi izatea, hautu propio bat da; soilik nik, eta ez beste inork, gobernatu beharko nuke halako erabaki batean».


Summary: Irakastorduen %25 gazteleraz eman beharko dituzte Katalunian. Kataluniako Auzitegi Nagusiak hartu du erabakia. Mariano Rajoy Espainiako gobernuburu zenean aurkeztu zuen salaketa Madrilek.

Mariano Rajoy Espainiako gobernuburu zenean aurkeztutako salaketaren zati bat soilik eman du ontzat Kataluniako Auzitegi Nagusiak. Ordu hartan Rajoyk salatu zuen Generalitateak ez zuela bermatzen gaztelaniaren erabilera komunikazio-hizkuntza gisa, eta eskoletako aurrematrilulazio prozedurak bakarrik haur hezkuntzako lehen mailan bermatzen zuela eskaintza hori eta «banakako arreta» eskainiz.

Orain, Auzitegi Nagusiak agindu dio Generalitateari har ditzala neurriak ikastetxeetan gaztelania eta katalana «normaltasunez» erabil daitezen komunikazio-hizkuntza gisa, haietako baten «erabilera sinboliko hutsa» saihesteko. Ondorioz, irakastorduen %25 gazteleraz ematera derrigortu du Kataluniako Generalitatea, eta kritikatu egin du orain arte gutxieneko kopuru hori betetzeko neurririk hartu ez izana.

Hezkuntza Kontseilaritzak emandako datuen arabera, lehen hezkuntzan orduen %18 ematen dira gazteleraz, bigarren hezkuntzan %19, eta %26 batxilergoan. Generalitateak froga gisa aurkeztu zituen 184 ikastetxeetatik bostetan ematen dira ikasgaien %25 gaztelaniaz.

Auzitegiak, baina, atzera bota du estatuko abokatutzak egindako eskaeretako bat zeinaren arabera, matrikula egiteko garaian gurasoei aukera eskaini beharko litzaieke irakastordu guztiak gaztelaniaz jasotzeko. Auzitegiaren esanetan, ordea, gutxieneko kopurua zehaztuta, bi hizkuntzetan ikasteko aukera bermatzen da.

Helegitea

Auzitegi Nagusiaren erabakia ez da behin-betikoa, eta beraz Generalitateak iragarri du helegitea aurkeztuko duela. Zentzu horretan, Hezkuntza Kontseilaritzak salatu du epaia komunikabideetara heldu dela Generalitatera baino lehenago, eta leporatu dio auzitegiari «hezkuntza politikak erabaki» nahi izatea, eskumen hori gobernuarena denean.


Urruntzearen akabera noiz iritsiko

Summary: Urruntzearen akabera noiz iritsiko. Gero eta gehiago dira Euskal Herritik hurbilagoko espetxeetan dauden euskal presoak. BERRIAk mapa interaktibo bat osatu du azken hiru urteetan gertaturiko mugimenduak bistaratzeko. Sartu albistean, mapa interaktiboa bere horretan tamaina handian ikusteko.

Frantziako Gobernuak egin zuen lehen urratsa: 2018ko urtarrilean jakinarazi zuen Euskal Herritik hurbileneko kartzeletara eramanen zituela haren menpeko lurraldeetan zeuzkan presoak. Hiru urte igaro dira ordutik, eta, pixkanaka bada ere, aldatu egin da euskal presoen mapa: itxuraz, hurbiltzen hasi da urruntzearen akabera.

Hiru urteotan gertaturiko mugimenduak bildu ditu BERRIAk albiste honetako mapa interaktiboan, Etxerat-en hilabeteroko txostenak eta BERRIAk jasotako datuak uztartuta. Zirkuluaren tamainak irudikatzen du espetxe bakoitzean momentu bakoitzean zenbat preso zeuden, eta, ardatz kronologiko mugikorrari pausa emanda, data jakin batean espetxe bakoitzean zegoen preso kopurua ikus daiteke —horretarako, pausari eman ostean, sagua zirkuluaren gainean jarri behar da; ikusi azalpena azpiko bideoan—. Eskuko telefonoan ikusiz gero, mapa txikitu, kartzela guztietako datuak ikusteko.

Hona, puntuz puntu, espetxeetan 2018tik gertatu diren mugimenduen azalpen bat.

2018ko urtarrilean ez zegoen euskal presorik Mont de Marsango espetxean (Okzitania): Zigor Garro eta Julen Mendizabal izan ziren hara eraman zituzten lehenak, otsailean. Paris hasia zen, beraz, iragarritako mugimenduak gauzatzen.

Martxo hasieran kartzela hartara eraman zituzten Josu Urbieta, Raul Aduna eta Jon Salaberria. Eta hilabete berean Jon Gurutze Maiza eta Alberto Ilundain, Lannemezango espetxera (Okzitania). Hilabetez hilabete, horrela mugitu zituzten euskal presoak, harik eta Frantzian zeuden ia gizonezko guziak Euskal Herritik hurbileneko espetxeetara eraman arte.

Ez ziren hala izan Jakes Esnal, Ion Kepa Parot eta Joseba Fernandez Aspurzen kasuak: Esnal 2020ko azaroan hurbildu zuten, eta bertze biak oraindik Mureten dira (425 kilometrora). Mikel Karrera ere geroago hurbildu zuten: 2019ko maiatzean, eta epaile baten erabakiz.

Emakume presoak, aldiz, ez dituzte hurbildu: urrun segitzen dute, eta, gainera, sakabanatuta, Roazhon (Rennes, Bretainia), Reau eta Roanneko espetxeetan (Frantzia) —ez dago emakumeentzako modulurik Lannemezanen eta Mont de Marsanen—.

Bertze hainbat kartzelaren izenak ezabatu egin dira, berriz, euskal presoen mapatik: Fleury-Merogisen eta Fresnesen, erraterako, ez dago jada euskal presorik.

2018ko maiatzean iragarri zuen ETAk bere ibilbidea bukatutzat eman zuela, eta, hilabete geroago, Pedro Sanchez Espainiako presidente berriak erran zuen «bertzelako espetxe politika» bat eginen zuela. Lehendik EPPK-k haren erabakiaren berri emana zuen, 2017ko uztailean: presoek espetxe legedian sakontzeko urratsak eginen zituztela iragarri zuen.

2018ko abuztuan hasi ziren lehendabiziko mugimenduak: Olga Sanz eta Xabier Moreno presoak Basaurira ekarri zituzten (Bizkaia), eta hirugarren gradua eman zioten Morenori —Sanzi, hilabete batzuk lehenago—. Sanz eta Moreno ez ziren EPPK-koak, eta ez zeuden inongo taldetan. Alfredo Remirez txiolaria ekarri zuten hurrena, Basaurira hura ere. Euskal Herri ingurura hurbiltzen lehena Marta Igarriz izan zen: Logroñora eraman zuten 2018ko irailean, uztailean bigarren gradua eman ondoren. EPPK-koa zen, eta ETAren laguntzaile izateaz akusatuta zigortu zuten.

Banaka, binaka, hasi ziren lehen gerturatzeak, apal. Baina Espainiako 2019ko azaroko hauteskundeek eta pandemiak etena ekarri zuten: 2019ko abendutik 2020ko ekainera ez zuten preso bat bera ere hurbilduko eta Euskal Herriratuko zutenik iragarri.

2020ko ekainetik hona, ordea, biderkatu egin dira Euskal Herriratze eta hurbiltze iragarpenak: Euskal Herri inguruko kartzeletara 75 mugimendu iragarpen egin dituzte, eta Euskal Herrira 25. Azken hilabeteotan astero bospasei hurbilduko dituztela iragarri dute Espainiako Espetxe Erakundeek; abenduaren 25ean ez zuten iragarpenik egin, eta abenduaren 31n hamar gerturatuko zituztela jakinarazi zuten.

Gaur-gaurkoz, 2018ko ekainetik 128 euskal preso hurbilduko dituztela iragarri dute Espainiako Espetxe Erakundeek —mugimendu horietako batzuk ez dituzte oraindik gauzatu, baina mapa interaktibo honen akaberan guztiak batu ditu BERRIAk, lekualdatzeak eginak baleude bezala—.

Egindako iragarpenak, guztira, gehiago dira, ordea: 132. Nolatan aldea? Bada, euskal preso batzuk bi jauzitan mugitu dituztelako: lehenik hurbildu, eta ondoren Euskal Herriratu —hamalau euskal presoren kasua da—.

Euskal Herriko kartzelak aparte utzita, Euskal Herritik 250-300 kilometroko tartean dauden espetxe hauetara ari dira mugitzen presoak, nagusiki: Zuerara (245 kilometro), Logroñora (170 kilometro), Soriara (260 kilometro), Burgosera (215 kilometro), Dueñasera (310 kilometro) eta El Duesora (170 kilometro).

Beste preso batzuk, berriz, Darocara (345 kilometro), Villabonara (285 kilometro) eta Mansillara (370 kilometro) ari dira mugitzen, baita Madril aldera ere —BERRIAk ez ditu azken horiek hurbiltze gisa zenbatzen, baina mapan ageri dira mugimendu horiek ere—.

Orain arteko iragarpenak gauzatzen direnean, beraz, preso kopuru esanguratsua egonen da Euskal Herriaren inguruko kartzela horietan.

Hurbildutako edota Euskal Herrira ekarritako preso horietako batzuk libre gelditu dira, bestalde: izan ere, zigorren zati handiena betea dutenak hurbiltzen dituzte maiz —ez beti—. Kopurua jaisten ari da, edozein moduz. 2018 amaieran, euskal presoak 309 ziren (300 EPPK-koak); 2019 amaieran, 275 (260 EPPK-koak); 2020 amaieran, 230 (218 EPPK-koak) —mapan guztiak ageri dira—.

Etxerat elkarteak 2020. urte bukaeran emandako datuen arabera, Euskal Herrian 25 euskal preso daude gaur egun —horietatik zazpi etxean ari dira zigorra betetzen—. Espainiako administraziopean dauden presoen erdiak daude 400 kilometro baino urrunago. Frantziaren administraziopean daudenen %77 daude gertuko kartzeletan, eta gainerakoak, laurden bat, 600 eta 1.100 kilometro artean.

Espainiako Espetxe Erakundeak bigarren graduak ematen hasi dira hurbiltzen dituzten preso batzuei: abendu erdialdeko iragarpenean, erraterako, bortzi. Gaur egun, Etxerat-en arabera, 107 preso daude lehen graduarekin, 71 bigarren graduarekin, eta bederatzi hirugarren graduarekin.

Bertzelako aldaketak ere badira: bakartze moduluetatik atera dituzte presoak Huelvan, Kordoban, Estremeran eta Sevillan.

Frantziako Estatuan gertatu bezala, pixkanaka bada ere, espetxe batzuk euskal presorik gabe geldituko dira laster Espainiako Estatuan ere, hamarkada askoren ondoren: Algeciras, Ocaña eta Badajozko espetxeen kasua da. Oraindik horietan euskal preso bakan batzuk gelditzen badira ere, hurbilduko dituztela iragarria dute jada, eta aurki ez da euskal presorik izango horietan.

Herrera de la Manchan, Foncalenten (Alacant, Herrialde Katalanak) eta Curtisen (Galizia), berriz, iragarritako mugimenduak egindakoan euskal preso bakarra geldituko da kartzela bakoitzean.

2018ko urtarrilean, euskal preso gehien zituzten Espainiako kartzelak hauek ziren: Valentzia (14), Granada (13), Villena (12), Puerto III (12), Algeciras (11), Puerto I (10), Sevilla (10), Curtis (10), Huelva (10), Kordoba (10) eta Murtzia II (12). 2020 bukaeran, iragarritako mugimenduekin, euskal preso gehien dituzten Espainiako espetxeak hauek dira: Zuera (15), Logroño (14), Dueñas (12), Puerto III (11), Dueso (11) eta Burgos (10).

Bertze espetxe batzuetan, ordea, mugimendu guti sumatzen da: Puerto III kartzelatik, adibidez, ez dute presorik hurbildu. Bai ordea Puerto Ietik.

Hurbilduta ere dena ez da urre, ordea. Izan ere, badira Euskal Herri inguruan egonda ere gradu progresiorako oztopo diren espetxeak: Zuerakoa da horietako bat. Foro Sozialak abendu hasieran salatu zuenez, kartzela horretan lehen graduan dauden presoei ez diete aukerarik ematen bigarrenera igarotzeko, eta bigarren graduan daudenek, berriz, ez dute irteera baimenik eskuratzen.

Foro Sozialak, bestalde, urtarrilaren 4 honetan salatu du Euskal Herriko kartzeletan badagoela leku aski euskal preso gehienak edo guztiak hartzeko, eta bertara eraman ordez inguruko kartzeletara ari direla eramaten.


Summary: 'Brexit'-erako azken erlojupekoa, Bruselan. Europako Parlamentuak ohartarazi du igande gauerako jaso behar duela akordioa, berresteko denbora izan dezan. Baikor dago oraindik Europako Batzordea, baina gutxiago Erresuma Batua.

Aldapa motzeko eta pikoko udaberriko klasikoengatik da ezaguna Belgika ziklismozaleen artean, baina bestelako lasterketa bat da orain herrialde hartako hiriburuan jokatzen ari dena: erlojupeko bat, gogorra hura ere, brexit-aren osteko merkataritza akordio bat egiteko Europako Batzordearen eta Erresuma Batuaren artean. Urteberriarekin batera aterako da Erresuma Batua EBren merkatu bakarretik, baina erlojupekoa egun batzuk lehenago bukatu behar duela ohartarazi du Europako Parlamentuak: ezein akordio igande gauerdirako ez badago, ez du astirik izango berresteko, eta ezingo du urtarrilaren 1ean indarrean jarri.

Michel Barnier EBko negoziazio taldeko buruaren bisita izan dute gaur Europako Parlamentuko taldeetako buruzagiek. Astearen hasieratik EBren aldetik jasotzen ari den mezu baikorrarekin joan zaie Barnier. Negoziazioak «azken urratsetan» zeudela esan die, eta «azken oztopo batzuk» gainditzea falta dela akordio bat lortzeko. Ituna biharko egon ote zitekeen galdetuta, ez du erabat baztertu, baina ziurtatu du zaila izango zela. Negoziazioek asteburuan jarraituko dutela aipatu diote EBko iturriek Financial Times egunkariari.

Lanegunari bukaera emateko, 20:00etan telefonoz hitz egin dute Boris Johnson Erresuma Batuko lehen ministroak eta Ursula von der Leyen Europako Batzordeko lehendakariak. Von der Leyenek esan du «diferentzia handiak» hor daudela oraindik, batez ere arrantza gaietan. «Erronka izango da haiek gainditzea. Elkarrizketek bihar jarraituko dute». Downing Streeteko iturrien arabera, Johnsonek Von der Leyeni ohartarazi dio «egoera oso larria» dela, «denbora gutxi» dagoela eta oso posible dela akordiorik ez egotea «EBk ez badu jarrera aldatzen».

Europako Parlamentuaren oharra

Akordioaren edukiak ez ezik, epeak ere garrantzitsuak direla entzun du Barnierrek. Izan ere, eurodiputatuek esan diote beranduenik igande gauerako jaso behar dutela akordioa, ongi aztertzeko eta horri buruz erabaki bat hartzeko astia izan dezaten. Berez, ituna erabat lotu aurretik nahi dute testua, aztertzen hasteko. Jasoko balute, prest daude abenduko azken astean osoko saio batera deitzeko eta han bozkatzeko.

Europako Parlamentuak aste batzuk daramatza EBko gobernuei eta negoziatzaileei gogorarazten merkataritza itun guztiei buruzko azken hitza berea dela. Normalean, hilabeteak behar ditu prozesuak, halako itunek ehunka eta milaka orrialde izaten baitituzte, ager daitezkeen zirrikitu guztiak ixten saiatzeko. Baina brexit-aren ostekoa «kasu berezia» dela aitortu dute europarlamentariek, eta prest agertu dira tramiteak bizkortzeko.

Ikusteko dago zer gerta daitekeen iganderako akordiorik ez badago, baina urteko azken egunotan lortzen badute, Barnierrek berak aipatu izan duen aukera bat da akordioa behin-behinean indarrean jartzea, Parlamentuaren onespena jaso bitartean.

Mugimendu eztabaidatsua izango litzateke hori, Europako Parlamentuak gogoraraziko bailuke bera dela EBko herritarren borondate demokratikoaren ordezkaria. Edonola ere, ez litzateke lehen aldia izango EBko egiturek beren araudi propioen interpretazio aske bat egiten dutela praktikotasunaren izenean.

Westminster ere, prest

Baina itun batek gutxienez bi alde behar ditu itun bat izateko, eta, kasu honetan, Londresi egokitu zaio ezkorrarena egitea. Akordio baterako aukerak «%50 baino txikiagoak» direla esan du goizean Michael Gove Kabineteko ministroak; arratsean, berriz, eguberritik landa luza daitezkeela negoziazioak. Zenbateraino den egia eta zenbateraino negoziaziorako estrategia ez dago jakiterik, baina ez da harritzekoa Boris Johnsonen gobernuak gogor plantak egitea, bere jarraitzaile batzuek ez dutelako nahi inolako akordiorik, eta beste batzuek soilik onartuko dutelako asko borrokatutakoa dela sinestarazten baldin bazaie.

Brexit zale sutsuenetako bat Jacob Rees-Moog izan da, gaur egungo Komunen Ganberako liderra. Beste diputatuek bezala, oporrak hartu zituen atzo, baina iragarri zuen akordio bat badago Westminsterreko parlamentuak saio berezi bat egingo duela datorren astean, akordioa berresteko.


Summary: Boko Haramek aske utzi ditu bahitutako ikasleak. Boko Haram talde islamistak ehundaka ikasle bahituak izan ditu joan den astetik. Gobernuaren arabera, 344 ziren, baina taldeak 520 direla dio, eta litekeena da guztiak askatu ez izana. Katsina gobernadoreak esan du ez dutela haietako bat ere hil, eta guztiak osasunez ondo daudela.

Boko Haramek askatu egin ditu bahituak zituen 300 ikasle baino gehiago. «Islama sustatzeko eta islamarekin lotu gabeko praktikak errefusatzeko», talde islamistak bahituta eduki ditu joan den astetik Nigeriako Katsina estatuan. Hainbat agintarik baieztatu dute albistea, baina ez dute zehaztasun gehiago eman, eta askatu izanaren arrazoia zein izan den ere ez dute argitu; esan duten bakarra da bahitu zituzten guztiak bizirik daudela, eta osasun arazorik ez dutela.

Baieztatzeke dago Boko Haramek bahitutako ikasle kopurua ere. Agintarien arabera 344 ziren, baina talde islamistak 520 direla dio zabaldutako bideo batean, eta litekeena da oraindik guztiak askatu ez izana. Bahiketaren unean 800 ikasle baino gehiago zeuden ikastetxean.

Boko Haramek asteartean aitortu zuen eurak zeudela erasoaren atzean. Lehen aldia da taldeak Nigeria ipar-mendebaldean halako ekintza bat egiten duena, orain arte herrialdearen ipar-ekialdean zentratu baititu bere ekintzak.

Katsina estatuko gobernadore Aminu Bello Masarik orduan adierazi zuen bahitzaileekin kontaktuan zeudela, eta segurtasun irizpideak eta ikasleak euren etxeetara itzultzeko prozedura eztabaidatzen ari zirela. Boko Haramek HumAngle atariari ziurtatu zionez, ordea, talde islamistak ez zuen inolako eskakizunik egin, eta ez zuten ikasleak askatzeko baldintzarik jarri. Taldearen ohiko eskari bat soilik: korana irakasten ez duten ikastetxe guztiak ixtea.


Summary: Herrialdeetako 'Hitzetan', gaur urtekariak. Urtarrilaren 8an argitaratuko dituzte berriro Bizkaiko, Gipuzkoako, Ipar Euskal Herriko eta Nafarroako Hitzak.

Gaur atera dituzte herrialdeetako Hitza agerkariek 2020ko azkeneko zenbakiak, eta, urtero legez, urtekariak izan dira, tokian tokikoak. Bizkaiko, Gipuzkoako, Ipar Euskal Herriko eta Nafarroako Hitzetako urtekarietan gai nagusi bat dago, guztiek aipatzen dutena: COVID-19a, nola ez. Koronabirusak markatu du urte hau Euskal Herrian ere, eta horren gaineko artikuluak dakartzate urtekarian ere lurraldeetako euskarazko astekariek.

Lau Hitzetako lantaldeek bi asteko oporrak hartuko dituzte orain, eta urtarrilaren 8an argitaratuko dituzte berriro kazetak.

Hain zuzen, aurten 10 urte bete dituzte Bizkaiko, Gipuzkoako, Ipar Euskal Herriko eta Nafarroako Hitzek: azaroaren 5ean. BERRIA Taldeak sortutako astekariak dira, eta beti argitaratu izan dira ostiraletan. Nafarroakoa eta Ipar Euskal Herrikoa zortzina orrialdekoak dira, eta beste biak, hamaseinakoak. Araban ez dago Hitza-rik; han, Alea astekaria dago, eta BERRIA Taldea da haren bazkideetako bat.

1990etik aurrera dago kazeta nazionala —Euskaldunon Egunkaria eta BERRIA—, eta eskualdeetakoei 2001ean ekin zien hedabide taldeak, tokiko eragileekin elkarlanean, Tolosaldean Egunero sortuta —2003an, Espainiako Estatuak Egunkaria itxi ondoren, Tolosaldeko Hitza izena hartu zuen—. Komunikazio proiektua osatzeko sortu zituen, orain hamar urte, herrialdeetako euskarazko astekariak.


Summary: Auzitegi Gorenaren erabakia kritikatu du Foro Sozialak. Plataformaren arabera, epaiketa berriro egitea «bizikidetza demokratikoaren eraikuntzaren aurkako eraso zuzena» da

Bateragune auziko bostak berriro epaitzeko Auzitegi Gorenak hartutako erabakia kritikatu du Foro Sozial iraunkorrak. «Bizikidetza demokratikoaren eraikuntzaren aurkako eraso zuzena da», nabarmendu du plataformak, ohar batean. Iruditzen zaio, halere, ez dela «kasualitatea», kontuan hartuta bizikidetza demokratikoan dauden «hiru korapiloak (biktimak, presoak eta oroimen inklusiboa) konponbidean jartzeko urrats sendoak» egiten ari diren honetan gertatu baita.

Foro Sozialak uste du epaiketa berriz egitea «remake bat» izango zela. «Kasu honetan, zuri-beltzean: gaindituta dauden garaietakoa. Errealitateak fikzioa gainditu du». Ohartarazi du euskal gizartea «nazkatuta» dagoela «gehiegi» errepikatzen diren erabakiekin. «Gizarteak behin eta berriz errepikatu du ez dela tentsio eta sufrimendu gehiago gehitzeko garaia, baizik eta, hain zuzen ere, gaur egun oraindik ere irauten duten sufrimenduak konpontzekoa».

Plataformak uste du orain arte «aurreratu» dena «desegin» nahi duen «lobby bat» dagoela erabakiaren atzean. «Lobby bat eratu da, hainbat interes dituzten eragile politikoak, elkarteak, talde mediatikoak, ETAren biktimen sektore antolatuak eta fiskaltzaren eta epailetzaren sektoreak biltzen dituena. Tamalez, gaur esan behar dugu gure azterketa zuzena zela. Hain zuzen, lobby horrek pisu handia du Auzitegi Gorenean, eta bizikidetza demokratikoaren aurkako bere agenda ezartzen saiatzen ari da».

Gorenak hartutako erabakia salatzeko, elkarretaratzeak egingo dituzte bihar Euskal Herriko herri eta hirietan (12:00), Demokrazia lelopean. Foro Sozialeko ordezkaritza bat Bilbokoan egongo da.


Agertokiko hitzak eta ekintzak

Summary: Agertokiko hitzak eta ekintzak. Haizea, J Martina, Kai Nakai eta Ningra musikariak agertokia hartzeaz aritu dira Sormeneko ekitaldi batean. Arreta handiz prestatzen dituzte mezuak: zer esan nahi duten, zer lekutatik

Belaunaldi bakoitzaren musika kaxari giltza emanda entzuten bada hura dantzarazten duen soinua, gazteenari bira laurdena egitea nahikoa da barrutik ateratzen dena igartzeko: urbano esaten dioten eta trebatu gabeko belarrientzat sailkatzeko zaila den genero nahas-mahas hori. Rap, trap, reggaeton, hip-hop. Estilo adina proposamen daude Euskal Herrian, eta kantagintza horren erakusgarri zenbait bildu zituzten atzo Sormene programako emanaldi batean, Galdakaon (Bizkaia). Emakume sortzaileak nabarmentzea da kultur ekitaldiaren helburuetako bat, eta, hala, Haizea, J Martina, Kai Nakai eta Ningra musikariek hartu zuten parte, mahai inguru batean lehenik, eta kontzertu banatan gero. Maider Galardi BERRIAko kazetariak gidatu zuen solasaldia, eta Berria FM podcast feministaren datorren asteazkeneko saiorako egokituko du han esandakoen laburpen bat. Emanaldiak zuzenean ikus daitezke BERRIAn.

«Kaleak su hartu du/ ez naiz beldur/ erretzen ikusiko al dugu?». Puskaka erortzen ari den mundu bati eta hari eusten dion zapalketari begira, Auto-Tunearen atzean gordeta edo tresna bera armatzat hartuta, espanturik gabeko dantza barean hasi zuen kontzertua J Martinak. Ane Barcena, Kattalin Barcena eta Javi Jorajuria dira, Larrabetzu (Bizkaia) eta Barañaingoak (Nafarroa), eta Youtubera igo dituzten bideoklipak ikustea besterik ez dago sumatzeko haien proposamen estetikoaren atzean badela asmo bat gauzak euren erara egiteko, erabaki guztiak zaintzeko, hitz, soinu eta irudi bakoitzaren mezua biribiltzeko.

«Zentralitatea beti du musikaren bitartez transmititu nahi dugun edukiak edo gogoak. Gero, horren inguruan sortzen dugu forma, eta bideoklipak beste zerbait ematen dio forma horri. Osotasun bat bilatzen dugu, baina badakigu zer dagoen zeren mende», esplikatu zuen Kattalin Barcenak solasaldian. Sarri esaten diete trapa egiten dutela, eta harritu egiten ditu horrek, askotariko erreferenteak dituztelako; «esango genuke poperoagoak garela».

Pasarte ilun astunak eta erritmo bizi dantzagarriak tartekatzen dituzte. «Utzi ditzagun hitzak/ agindu beza ekintzak» lelo indartsua, aurrena; Dellafuenteren eta Novedades Carminharen Ya no te veo kantaren bertsioa, hurrena; azken hilabeteetan tantaka atera dituzten Beste zerbait, Mundu zahar eta Desira, hurrenago. Guztietan gozo eta irmo.

Duela urtebete inguru Internetera kantuen bideoak igotzen hasi ziren Haizea eta Ningra ere, Urizaharretik (Araba) eta Bitorianotik (Zuia, Araba), hurrenez hurren. Dozenaka mila ikustaldi dituzte bideo horiek. Bakoitzak bere abestiak sortu ditu, baina elkarrekin eman izan dituzte kontzertuak. «Rapa mutilen eszena bat izan da, eta elkarren sostengua izan dugu eszena horretara igotzeko adorea hartzeko», azaldu zuten.

Eroso aritu ziren Galdakaoko agertokian, ausart. Haien jarrera argi adierazi zuten bigarren kantuko errepikan: «Zuen produkzio makinak ez gara/ entretenimendu makinak ez gara/ gu gara ahaztu duzuen hip-hopa/ borrokalariengatik egiten dut nik topa». Aldarrikatu zituzten rapa eta hip-hopa adierazpide gisa, eta kolektiboa indartzea eta elkar zaintzea aurrerabide gisa.

Kolaborazio jostalaria

Bizi-bizirik dago Haizearen eta Ningraren musika, hori bistakoa zen kontzertuan, une oro erakutsi baitzuten, natural, sormenerako eta jolaserako duten gaitasuna; bakoitzak sortutakoa elkarrekin emanez, entzuleei parte hartzeko eskatuz, etorri handiko aurkezpenak eginez: «Hau nire lehenengo abestia izan zen, eta pixka bat gorroto dut, baina abestu beharko dut», esan zuen Haizeak, Nire bala jaurti aurretik. «Ez zait batere gustatzen oinarria, baina, tira, nahasketa bat egingo dut», Ningrak, Hazia kanta indartsuaren lehen noten gainetik. Kontzientziak errimaka piztu zituzten Petricor, Hitzak eta oraindik Internetera igo ez dituzten gainontzeko kantuen bidez.

Haiek rapa defendatu zuteneko kemen bera erakutsi zuen Iratxe Aguilerak reggaetonaren alde egitean. Argi du berea zer den: «Reggaeton feminista euskaraz». Berak, ordea, ekoizle baten laguntzarekin sortu du Kai Nakai proiektua, aurrez sumatu baitzuen euskaraz egindako musika estilo horren gabezia, eta ahalegin handia egin du hutsunea betetzeko. Durangoko Azokaren Sormen Beka irabazi zuen iaz, eta horren emaitza da azaroan argitaratu zuen Baimenik gabe diskoa.

Bidean, hark asko landu du eman nahi zuen mezua. «Inportantea da esatea gure musika feminista dela, jendeak jakiteko eta garrantzia emateko horri», esan zuen. Aneguria eta La Basu erreferenteak dira harentzat, eta «olatuarekin» bat egiteko deia egin zien emakume musikariei.

Oholtzan, nabari zen Kai Nakaik bilatu duen itxura. Aguilera erdian, DJa atzean, eta bi dantzari ezker-eskuin. «Kai Nakai naiz, Gasteiztik nator, eta gaur Euskal Herria perreatzen jarriko dugu». Esan eta egin. Konplexurik gabeko reggaetona egiten du, eta sortu ditu hit batzuk, generoaren barruko askotariko formekin: neurritsu kantatu zuen Emoiztatu bihotz, eta eztanda egin zuen Ez dakit-ekin. Kolaboratzailerik gabe ere, aise hartu zuen agertoki osoa. Amaitzeko, abeslariaren estreinako astindua: Kolpe. «Perreoa nahi dut hasi eta buka».


Ahotsa jarri eta ahotsa eman

Summary: Ahotsa jarri eta ahotsa eman. Hainbat literatur lan aurkeztu dituzte Sormenen; besteak beste, Miren Amurizaren eta Eider Eibarren Kokonutt, Yolanda Arrietaren Txokolãtegia eta 24 idazle gazteren Izotzetatik islatuak testu bilduma. Eñaut Elorrietaren kontzertu goxo batekin bukatu dute larunbateko egitaraua.

«Heldu batek haur bati ahotsa jartzen dionean, gehien-gehienez iritsi daiteke haur baten plantak egitera; inoiz ez du haur batek egingo lukeen moduan egingo». Hori uste du Miren Amuriza bertsolari eta idazleak. Inguruan sarri entzuten du zein garrantzitsua den haurrei ahotsa ematea, eta aldarri hori ozendu egin da aurten, konfinamenduaren garaian-eta, baina igartzen du espazio publikoan jartzen dituztenean ere umore kode baten barruan egoten direla beti, helduen entretenigarri. Horregatik, plantarik egin gabe umea den ume baten ahotsetik idatzi du liburu bat, Eider Eibarrek ilustrazioekin osatua: Kokonutt (Elkar). Atzo aurkeztu zuten, Sormeneko ekitaldi batean, Galdakaoko Torrezabal aretoan (Bizkaia). Emanaldi guztiak BERRIAren webgune berezian ikus daitezke zuzenean.

Umore «garratz, zorrotz eta umoretsu bat» sortu dute, Amurizaren hitzen eta Eibarren irudien bidez. Konfinamenduan ondu zuten lana, baita sasoi hartan girotu ere. Liburuan, idazleak ume batekin egiten du topo Iparraldeko hiri hotz batean, helduz jantzitako ume batekin. Doretta da bera, 7 eta 11 urte arteko haurra, ez baitzaio gustatzen duen adinaz zehatz hitz egitea. Etxean, baina, Doretta izatetik Kokonutt izatera igarotzen da: alter ego artistikoa.

Haren begietatik jasotako mundua haren eskuz idatzita bezala kontatu du Amurizak. Kokonuttek duen ikuskera berezi horretatik deskribatu zituen atzoko aurkezpenean haren guraso dibortziatuak, bere ametsen aurka konspiratzen duen ama, eta pantailaz bestaldetik planak proposatu eta proposatu ari den aita; iragan misteriotsuko aitona «mukerra»; Pantera Rosa bizilagun erakargarria. Bitartean, Eibarrek marraztu egin zituen banan-banan.

«Umeeraz» idatzitako lan bat dela esan zuen, eta Eibarrek ere antzeko ariketa bat egin zuen marrazterakoan: «Gogoratzen dut zer sentitzen nuen umetan, eta saiatzen naiz haur horrek sentituko duena imajinatzen eta hori bilatzen», azaldu zuen.

Haien atzetik, plantarik egin beharrik gabe aurkeztu zuen Yolanda Arrietak Txokolãtegia gazte literaturako liburua (Denonartean), parean baitzuen protagonistaren adin bertsuko gazte bat, Nora Jambrina, eta hark gidatu baitzuen saioa. Idazleari azaldu zion zergatik iruditu zitzaion liburua horren berezia: «Nik liburu asko irakurri ditut, baina txokolateari buruz hainbeste sakondu duen libururik ez dut ezagutu».

Arrieta bera txokolatezalea da, eta txokolatezale guztiak konplizetzat dauzka. Jakin nahi zuen zer dagoen jaki gozoaren atzean: «Ikusi nuen atzean kakaoa dagoela, eta horren atzean kakao asko dagoela, nahaste-borraste handia». Egon, gauza ugari daudela ikusi zuen: mitologia, ekonomia, historia, gizarte egiturak. Baina berehala sumatu zuen zerbaiten falta: txokolate maistrarik ez zegoen. Horrela ekin zion, besteak beste, historiako gizarte rolei buruzko istorio bat sortzeari. Txokolategile ofizioa ikasi nahi duten bi ahizpa daude XIX. mendean, Dona eta Lili, eta Iga etorkizuneko ikerlariaren bisita jasoko dute.

Jambrinak kontatu zuen garai hartan inork ez zuela gogoan gizarte arauak haustea, eta Igak denboran egindako saltoak galdearazten diela euren buruari: «Zergatik ez?». Denbora jauzi horiekin eta harrien magiarekin, Arrietak Txokolãtegia lotu du Atãria aurreko nobelarekin (2019). Jambrinak arreta handia jarri zuen emakumeek historian jasan duten bazterkerian eta ikusezintasunean, baita liburuko pertsonaien bi garaien arteko talkak sortzen dituen egoeretan ere. Igak etorkizunetik bestelako ideia batzuk eramateaz gain, hitzak, objektuak eta koloreak ere garraiatzen ditu, eta horietako bakoitzak pasarte dibertigarri bat ematen die irakurleei. Bata bestearen hitzei segika, bien artean xehatu zituzten liburuaren alderdi guztiak.

Belaunaldi baten antologia bat

«Ahotsa nondik datorren, nirea den, ala zurea, ala nire barnean ezkutatzen den hotzikararena». Iosune de Goñiren 3.36 insomnioa (edo begiak ixten ditudanean ikusten dudana) testuarekin hasi zuen aurkezpena Leire Alonso Liberoamerika literatur plataformako kideak. De Goñi eta biak editore lanean aritu dira Izotzetan islatuak. Euskal idazle gazteen bilduma izeneko liburuan, Euskal Herriko 24 idazle gazteren askotariko testuak biltzen dituen lan batean. Hain zuzen, gazteei ahotsa ematea da haien asmo nagusia, horretarako sortu baitzen Liberoamerica, Iberiar penintsulako eta Latinoamerikako idazle gazteen —eta, batez ere, emakumezkoen— lanei hauspoa emateko helburuarekin. Baita, aldi berean, askotariko hizkuntzetako eta jatorrietako autoreak elkartzeko asmoarekin ere.

Plataforma horren euskarazko adarraren lehen argitalpena da Izotzetan islatuak, eta atzo aurkeztu zuten hura ere, Galdakaon, Alonso editoreak eta beste hiru parte hartzailek: Aroa Elortzak, Idoia Ugaldek eta Kattalin Urrengoetxeak. Autore gazteentzako aukera bat izan nahi zuen proiektuak, eta deialdi bat egin zuten idazlanak jasotzeko, mugarik gabea, eta mugak haustera gonbidatzen zituena, gainera. 44 lan jaso zituzten, eta horietako 24 argitaratu dituzte.

Ugaldek Matryoshka izeneko testua eman du argitara liburuan. Izenak iradokitzen duen moduan, formarekin egin zuen jolas, esaldi bati geruza bat eransten baitio bestearen atzetik. «Kosta zitzaidan generoak lausotzeko gonbidapenari erantzutea», aitortu zuen, baina gustatu zaio bere burua estutu eta hitzekin jolasteko aukera eman izana. Elortzarentzat ere «erronka» izan zen poema sortzea, ipuinak idazten aritu baitzen lehenago, batez ere. Urrengoetxeak eskertu egin zuen Alonsoren eta De Goñiren editore lana, haiek proposatutako zuzenketa batzuek lagundu egin baitzioten testua hobetzen.

Zortzi liburu aurkeztu zituzten atzo Sormenen, Ahotsenearen eskutik, idazle bakoitzak bere ahotsez aurkeztu ere. Eguna, ordea, kantuan amaitu zen. Gauean, Eñaut Elorrietak kontzertu bat eman zuen Ruben Caballero gitarristarekin eta Ander Zulaika bateria jotzailearekin batera. Ur gainean kantuarekin hasi zen iaz kaleratu zuen Irteera argiak diskoa aurkezten (Elkar). Atzetik etorri ziren diskoko beste guztiak. Eta, tartean, Deserriko kantak-eko eta Harian-eko abesti batzuk ere bai —Besamotzaren besoa, Geografia, Tren luzea, Non dago nire herria...—; «aurrekoei» omenaldi gisa, Itoizen As noites da Radio Lisboa-ren bertsioa.

Perkusio leunak eta gitarra elektrikoaren akonpainamendu finak berehala eratu zuten giro berezi bat, goxoa, eta Elorrietaren popa joan-etorrian aritu zen country eta folk inguruetatik. Azkenerako, ordubetetik gorako kontzertu bat eman zuten, edozein entzule barruan biltzeko modukoa, formatu txiki baina betean. Elorrietak gitarra eskutan hartuta baina ia sokarik astindu gabe itxi zuen gaua, Ez dago ezer kantuarekin, kideek jotako melodiari ahotsa erantsiz. Eta kantuan itxiz ahotsen egun beteko bilaketa bat.


Summary: Bigarren egunez, %3,6 da positiboen ehunekoa Hegoaldean. Beste 530 koronabirus kasu zenbatu dituzte Hego Euskal Herrian, aurreko egunean baino hamar gehiago. Bezperako datuen aldean, Nafarroan ia erdira murriztu dira kutsatzeak: 65 izan dira. 553 lagun daude Hegoaldeko ospitaleetan erietxeraturik; horietatik 119, ZIUetan.

Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak emandako datuan arabera, birusa atzemateko 14.637 proba egin ziren atzo Hegoaldean, eta horien %3,6k eman dute positibo: 530 lagunek. Ehunekoa ez da aldatu asteazkenean egindako probekin alderatuta. Hala, Hegoaldeko positiboen ehunekoa laugarren egunez jarraian da %5etik behitikoa. Hain justu, OME Osasunaren Mundu Erakundeak ehuneko horretan du ezarria izurritea kontrolpean edukitzeko muga. Zehazki, Osakidetzak egindako testetan %3,6koa da ehunekoa; Osasunbideak egindakoetan, berriz, %3,5koa.

Lurraldez lurralde, Bizkaian atzeman dute positibo gehien atzo egindako testetan: 193 izan dira, bezperan baino hamasei gehiago. Antzeko datua erregistratu dute Gipuzkoan: 191 positibo zenbatu dira herrialde horretan. Dena dela, nabarmenagoa izan da gorakada; aurreko egunean baino 53 gehiago detektatu dituzte. Araban 78 kasu atzeman dituzte, bezperan baino bat gutxiago. Nafarroan izan da aldaketarik handiena azken egunean. Nafarroako Gobernuak argitaratutako datuen arabera, 65 kasu zenbatu ditu Osasunbideak atzoko probetan, eta, beraz, herenegungo datuen aldean, ia erdira murriztu da positiboen kopurua: 124 COVID-19 kasu izan ziren asteazkenean.

Bestalde, Nafarroako Gobernuak beste heriotza baten berri eman du. Koronabirusarekin eri zen emakume bat zendu zen atzo foru erkidegoan; 90 urte zituen.

COVID-19a ospitaleetan

Geldo bada ere, azken datuek erakusten dute apaltzen ari dela Hegoaldeko ospitaleetan gaitzarengatik erietxeratuta daudenen kopurua. Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak jakinarazi dutenez, oraintxe bertan 553 lagun daude ospitaleratuta, bezperan baino hogei gutxiago, zehazki. 434 pertsona ospitaleetako gela arruntetan daude, eta, aldiz, 119 gaixo daude ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan.


Olentzero eta Mari Domingiren sekretua

Summary: Olentzero eta Mari Domingiren sekretua. Zer egin eta nola jokatu haien sekretuari buruzko galdera iristen denean. BERRIAk erreportaje bat kaleratuko du bihar trantze berezi horri buruz. Psikologoek, irakasleek eta gurasoek eman dute euren iritzia.

Mugarri baten eraistea izaten da. Erortze baten kronika. «Existitzen dira?». «Zuek zarete?». Zer egin eta nola jokatu galdera iristen denean. Noiz da garaia? Eta zeintzuk dira zergatiak? Josune Martirena gorputz psikoterapeutak eta Ivan Pico psikologoak eman dituzte galdera eta kezka berrien sorrerari buruzko gako batzuk, eta horien aurrean jokatzeko gomendio batzuk.

Haize Irulegi Andoaingo (Gipuzkoa) Aita Larramendi ikastolako LH4ko irakasleak gai horren inguruan gelan egiten duten lanketa eta izan dituen esperientziak kontatu ditu. Nora Zubizarreta LH4ko haur baten amak azaltzen du nola bizi izan zuten afera duela urtebete, eta baita txikitako bere esperientzia pertsonala ere. Gehienok akordatzen baikara une hartaz.

Egun bereziak dira haurrentzat, eta arraroak ere bai, pandemiagatik. Olentzero eta Mari Domingiren desfileak ez dira ohi bezala egingo, baina egin egingo dira, eta emango dugu horren berri erreportaje batean.

Zinemari dagokionez, Florian Zeller antzerkigilearen lehen filma aztergai: The Father. Alzheimerra duen adindu baten egunerokotasuna azaltzen du, eta Anthony Hopkins antzezleak interpretatu du.

Telesailen atalean, 2020ko telesail onenen errepasoa, eta aurten genero horrek sortu duen interesari eta gertatu den uholdeari buruzko hausnarketa.

Gastronomian, Eneko Atxa sukaldariari elkarrizketa. Bost Michelin izar ditu dagoeneko zornotzarrak: hiru Azurmendi jatetxean, eta bana Enekon eta Lisboan.


Summary: Bidenek Deb Haaland amerikar natiboa proposatu du Barne idazkari kargurako. Senatuak berretsi beharko du bere izendapena. Hala eginez gero, kargu hori hartuko duen lehen amerikar natiboa izango da Haaland.

Mexiko Berriko kongresukide Deb Haalandi AEBetako Barne idazkari kargua ematea proposatu du Joe Biden herrialdeko presidente berriak, eta Senaturen gain utzi du azken erabakia, ganbera horri baitagokio proposamenari baiezkoa eman ala ez erabakitzea.

Senatuak Haalanden izendapena berresten badu, kargu hori hartuko duen lehen amerikar natiboa izango da. Laguna Pueblo komunitatetakoa da Haaland, Mexiko Berria estatuaren erdialdea bizileku duen tribu txiki batekoa. Kongresuko diputatua da 2018az geroztik, eta bere jardun politikoa komunitate natiboen egoera hobetzeko lanaren inguruan ardaztu du, hein handi batean. Pandemia garaian nabarmen egin du komunitate horietako kideei laguntzak biderkatzearen alde. Era berean, klima aldaketaren aurkako neurriak hartzeko beharra azpimarratu izan du.

AEBetako Barne Idazkaritzak errekurtso naturalen gaineko eskumenak ditu, eta hark kudeatzen ditu, besteak beste, parke naturalak eta gas eta petroleo ustiategiak. Komunitate natiboekin harremanak kudeatzeaz ere arduratzen da; egun, 578 komunitate natibok dute aitortza ofiziala AEBetan.

«Nirea bezalako ahots bat inoiz ez da egon kabinetean; ezta Barne Idazkaritza gidatzen ere", adierazi du Haalandek, Twitter bidez. "Puebloko nire amaren etxean hazteak indartsu egin ninduen. Indartsua izango naiz, zuek guztiok, gure planeta eta gure lur babestua bezala".

Hautagai gehiago

Haalandez gain, ingurumen gaiekin lotutako karguetarako aukeratutako beste zenbait hautagairen berri ere eman du Bidenek. Jennifer Granholm Michiganeko gobernadore ohia proposatu du Energia idazkari kargurako, eta Brenda Mallory abokatua Ingurumen kontseilari izateko. EPA Ingurumena Babesteko Agentziako buru Michael Regan izatea nahi du Bidenek. Ali Zaidi eta Gina McCarthy bere ingurumen aholkulari izatea ere eskatu du presidenteak.

2035erako karbono emisioekin amaitzea eta ingurumenarentzat kaltegarriak izango ez diren azpiegituretara 2.000 milioi dolar —1.600 milioi euro— bideratzea daude Bidenek bere hauteskunde programan jasotako neurrien artean.


Summary: Bruselaren gomendio «guztiak edo gehienak» bete beharko dituzte estatuek laguntzak jasotzeko. Zorra murrizteko helburuak betetzen ez badira, laguntzak bertan behera uzteko aukera zabalik utzi dute Europako erakundeek. Jaurlaritzak berretsi du oposizioak ez duela parte hartuko proiektuen aukeraketan.

Europako Batasuneko erakundeek akordio bat lortu dute Europako suspertze funtseko laguntza zuzenak eta maileguak eskuratzeko baldintzei buruz.

Jakina zen moduan, herrialde bakoitzak bere plana egin beharko du, laguntza horien bidez finantzatuko dituen erreforma zein inbertsioekin, eta egutegi jakin batekin. Proposamena Bruselara bidali beharko dute urteko lehen seihilekoan, eta Europako Batzordeak ebaluatu eta gainerako estatu kideek onartu beharko dute ondoren.

Azterketa horren xehetasunak ziren Europako Parlamentuko eta Europako Kontseiluko negoziatzaileak gehien banatzen zituen puntuetako bat; izan ere, bigarrenak eskatzen zuen plan horiek lotura handiagoa izatea Bruselak urtero argitaratzen dituen herrialde bakoitzerako gomendio espezifikoekin. Azkenean, plan horiek Batzordearen eskaera «guztiak edo horien multzo esanguratsu bat» bete beharko dituzte. Espainiaren kasuan, 2019an honako hauek egin zizkion: pentsio sistemaren iraunkortasuna bermatzea, lan erreforma bat egitea kontratu mugagabeak errazteko, eta langabeei laguntzeko sisteman dauden hutsuneak konpontzea, besteak beste.

Bestalde, defizita eta zorra murrizteko helburuak betetzen ez badira, laguntzak bertan behera uzteko aukera zabalik utzi dute Europako erakundeek. Parlamentuak puntu hori ezabatu nahi zuen, baina azkenean laguntzak blokeatu ahal izango dira, BPGaren %0,25era arte. Hala ere, arau hori eraginkorra izan dadin, lehenik eta behin, egonkortasun itunaren arauak berrezarri beharko dira. Egun etenda daude, estatu kideek COVID-19aren krisiari aurre egiteko gastu publikoa handitu ahal izan dezaten. Gutxienez 2021 osoan mantenduko da horrela.

Klima eta digitalazioa

Jakin zenez, nagusiki bi zutabe indartzeko erabili beharko dira laguntzak: ekonomia berdearekin loturiko proiektutarako eta digitalizaziorako. Adostutako araudiak laguntzak jaso ahal izateko baldintza batzuk ezartzen ditu: funtsen %37 klima aldaketari aurre egiteko helburuak dituzten erreforma eta inbertsioetara bideratu beharko dira; ingurumenari kalte egiten ez dioten proiektuetarako soilik izango dira.

Gainera, estatu kideek trantsizio digitala bultzatzeko erreformak eta inbertsioak proposatu beharko dituzte. Neurri horiek, gutxienez, guztizkoaren %20 izan behar dira.

Azpiazu: «Hau ez da enkante bat»

Pedro Azpiazu Ekonomia eta Ogasun sailburuak uste du Jaurlaritzak aurreikusitako «ahalik eta zatirik handiena» lortu ahal izango duela Espainiako Gobernuak dagoeneko bere aurrekontuan sartu dituen Europako funtsen kopuruetatik.

Radio Euskadin eginiko elkarrizketa batean azaldu du EAEko aurrekontuen proiektuan ez direla sartu Europatik jaso nahi diren diru sarrerak, oraindik ez direlako ezagutzen. Hala ere, jakinarazi du mekanismoa zehaztu dutela, Europako baliabideak jasotzen direnean horiek sartu ahal izateko eta, gero, «politika zehatzetara bideratzeko».

Oposizioak proiektuen aukeraketan parte hartzeko egindako eskaera ikusita, gobernuaren erantzukizuna eta legebiltzarrarena «bereizi» behar direla adierazi du. «Gauza hauek ez dira modu asanblearioan egiten, ezta enkante batean edo plaza publikoan jarrita ere. Entretenigarria izan daiteke, baina ez da arduratsua, ezta operatiboa ere». Azpiazuk gaineratu du legebiltzarraren eginbeharra dela gobernuaren kudeaketa «kontrolatzea», eta gobernuarena, «informazio guztia ematea».


Summary: Labik bere hartan utzi ditu Gabonetarako emandako irizpideak. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako datuetan «apaltzeko» joera dagoela adierazi du; hilaren 22an bilera egingo du berriro.

Eusko Jaurlaritzako hainbat agintarik esana zuten prest zeudela Gabonetarako irizpideak «gogortzeko» COVID-19ari aurre egite aldera, datuek hori eskatzen bazuten, baina, oraingoz, horretarako premiarik ez dagoela ondorioztatu du Labik gaur, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan kontuoz arduratzen den erakunde arteko batzordeak. Birusaren transmisioaren berri ematen duten datuei erreparatu diete horretarako, eta baikorrak dira: «Aldagai guztietan igartzen da beherako joera; Arabak izan du portaera txarragoa: joera hori geratu egin da han».

Horiek horrela, gogora ekarri dituzte lehengo astean Iñigo Urkullu lehendakariak jakinarazitako irizpideak. Esaterako, oroitarazi dute Gabonetako topaketetan ahalik eta jende gutxien batzea komeni dela, hamar laguneko muga jarria dagoela baina hobe dela gutxiago izatea, ahal bada: «Hamar izan beharrean zortzi badira, hobe; zortzi izan beharrean sei badira, oraindik hobe». Batzen diren bizikidetza taldeak ere mugatu egin behar direla oroitarazi dute, klase guztietako jende pilaketak eragotzi behar direla, ahalik eta gehien aurreratu behar dela etxeratzeko ordua, eta adi erreparatu behar zaiola toki itxietako aireztapenari. Dekretu batean bilduta daude propio Labik emandako irizpideak, baina gogora ekarri dute «herritarren konpromisoa» dela halako gai batean ororen gainetik lehenetsi beharrekoa, dekretu batek ezin baitie erantzun errealitatean sortzen diren egoera guztiei.

Bestetik, adierazi dute asteotan asmoa dutela birusaren jarraipena egitea erraztuko duten kontrolak zorrozteko, eta egoera epidemiologikoa zorrotz analizatuko dutela, akaso neurriak «irmotzera» jo beharko baita oraindik. Hilaren 22an batzordeak bilera egingo du egoera berriro aztertzeko.