Summary: 'Aita Mari' erreskate ontziak beste 17 pertsona hartu ditu Mediterraneoan. Ekainaren 6an abiatu zenetik egin duen bigarren erreskate lana da. Orain, 28 migratzaile daude ontzian.

Aita Mari erreskate ontziak 11 pertsona erreskatatu zituen atzo goizaldean hondoratzear zegoen txalupa batetik, Mediterraneo itsasoan. Goizean goiz jaso zuten abisua, eta handik ordubetera topatu zituzten. Gaur goizaldean, beste 17 lagun hartu dituzte. EITBren arabera, Libiatik abiatutako 17 errefuxiatu dira erreskatatuak, eta Libiako kostazainengandik ihesean ziren aurkitu dituztenean.

Lehen abisua 04:30 aldera jaso dute, eta ia bi ordu behar izan dituzte txalupa zegoen lekura iristeko. Abisua jaso dutenean, ehun pertsona inguru arriskuan zeudela ohartarazi diete erreskate ontziko kideei, baina hara iritsi direnean ohartu dira asko Libiako kostazainen ontzian eraman dituztela. Txalupan zihoazen beste errefuxiatu batzuek, baina, uretara jauzi egin dute, eta azkenean Aita Mari erreskate ontzian hartu dituzte.

Ekainaren 6an abiatu zen Aita Mari Balearretatik Mediterraneo itsasora, eguraldi onarekin batera ugaritu egiten baitira Afrikatik irten ohi diren ontziak, sarri jendez gainezka eta baldintza kaskarretan. Abiatu zenetik egin duten bigarren erreskate lana da gaurkoa. Orain, 28 lagun dituzte ontzian.


Summary: «Gazte borrokaren» beharra berretsi du Ernaik, eta gazte auzipetuei elkartasuna agertu. Iazko maiatzean Bilbon atxilotutako zazpi gazteen kontrako epaiketa hasi da. Fiskaltzak akordioa proposatu dio defentsari, eta hark ez du onartu, akusazioei «zilegitasunik ez» emateko. Urtebete eta urte eta erdiko kartzelaldiak eskatzen dituzte gazteentzat, eta 20.000 euro baino gehiago isunetan eta kalte ordainetan.

Gaur hasi da Bilbon iazko maiatzean hiri horretan bertan atxilotutako zazpi gazteren kontrako epaiketa. Fiskaltzak akordio proposamena egin dio defentsari, baina hark ez du onartu. «Akordio proposamenak frogarik eza agerikoa dela ikusarazi du, eta, beraz, ez zaie akusazio eta karguei zilegitasunik eman nahi izan», azaldu dio Ernaik BERRIAri. Hala, epaiketarekin aurrera egin dute.

Auzitegiko atarian, dozenaka lagunek elkartasuna adierazi diete auzipetuei, eta, horrekin batera, «bizitza duinen aldeko borrokan» jarraitzeko deia egin dute. Halaber, gogor salatu dute epaiketaren zioa. «Gezurrez beteriko atestatu baten ondorio» dela adierazi du Ane Alaba Ernaiko bozeramaileak, eta gaineratu «mugimendu eta borroka sozialen aurkako estrategia» baten erakusgarri dela, gazte mugimenduaren kontrakoa izateaz gainera.

Gazteentzat bizi baldintza duinak aldarrikatzeak eraman ditu auzitegira zazpi gazteak. Iazko maiatzean, Ernai gazte antolakundeak manifestazioak egin zituen Bilbon, Donostian, Gasteizen eta Iruñean, Larrialdi egoeran gaude lelopean, eta Bilboko nahiz Gasteizko manifestazioen amaieran Ertzaintzak gazteen kontra jo zuen. Zortzi gazte atxilotu zituen, eta 60 baino gehiago zauritu. Bilbon atxilotutakoen kontra urtebete eta urte eta erdiko espetxe zigorrak eskatu dituzte, eta 20.000 euro baino gehiago isunetan eta kalte ordainetan.

Hala ere, Ernaik gaur nabarmendu du, ohar bidez, epaituak ez direla eurak soilik izango, «bizi baldintza duinen alde» borroka egiten duten guztiak baizik: «Tubacex, ITP eta Alconzako langileak jipoitzen dituzten borrek denok jipoitzen gaituzten bezala; San Frantzisko auzoko gure auzokideen aurkako mehatxuak gure aurkako mehatxuak ere badiren bezala; eta kide feminista bat atxilotzen dutenean denok atxilotzen gaituzten modu berean».

Mobilizazioaren arrazoiak ere gogoratu ditu Ernaik. Azaldu duenez, sistemak gazteak «estrukturalki» zapaltzen dituelako atera ziren kalera, baita «orainik zein etorkizunik eza» besterik jasotzen ez dutelako ere. «Gazteon egoera benetako larrialdi egoeran murgildu zela ikusten genuen». Larrialdi egoera horrek gazteen egunerokoan zer esan nahi duen ere gaineratu du gazte antolakundeak; «emantzipatu ezina eta bizi proiektu bat garatu ezina», «hedabideetan gazteak etengabe kriminalizatuak izatea» eta «antsietate eta depresio kasuek gora eta gora egitea», besteak beste. Egoera horrek, gainera, bere horretan jarraitzen duela ohartarazi du.

«Bortizkeria» eta «muntaketa»

Aldarrikapenok kalera ateratzeari Ertzaintzak «bortizkeriaz» erantzun ziola salatu du Ernaik, «Eusko Jaurlaritzaren isiltasun eta konplizitate guztia bazutela jakitun egonda». Modu hori, gainera, lan gatazketan, etxegabetzeetan eta herri mugimenduen mobilizazioetan «etengabe» errepikatzen dela erantsi du: «bortizkeria poliziala», lehenik, eta «muntaketa polizialean oinarritutako epaiketa», ondoren.

Halakoak ikusita, «elkartasuna josi eta gure borroketan berrestea» da erantzunik onena, Ernairen arabera, eta, batez ere, «gazteen bizi baldintza duinen aldeko eta bizi proiektu burujabeak garatzeko borrokan» jarraitzea. Horretarako deia egin dute auzitegi atarian, eta, halaber, barruan ere hala egingo dutela nabarmendu dute.


Summary: EBZk tresna bat sortuko du arrisku saria apaltzeko. Ezohiko bilera batean, iragarri du lehenik PEPP programaren zorraren berrinbertsioak erabiliko dituela Italiaren eta hegoaldeko beste herrialde batzuen arrisku sariak jaisteko, baina gero «zatiketaren aurkako tresna» bat egingo duela.

Ostegunean aztertzeko utzi zuen gai bati heldu behar izan dio EBZ Europako Banku Zentralak: hegoaldeko herrialdeen arrisku sariaren igoerari. Erdizka heldu ere, aurreragorako utzi baitu sari hori apaltzeko tresna bat sortzea. Hori iritsi bitartean, PEPP pandemian zorra erosteko programa bereziaren berrinbertsioak «malgutasunez» erabili nahi ditu, Italiak, Espainiak, Portugalek eta beste batzuek zor jaulkipenetan ordaindu beharreko interesa apaltzeko.

Ezohiko bilera bat egin du gaur EBZko gobernu kontseiluak Frankfurteko egoitzan, ikusita ostegunean arrisku sariaren gaia konpontzeko biderik iragarri ez izana arazoa okertzen ari zela. Ez da batere ohikoa banku zentralak bere egutegia aldatzea —konfinamenduaren hasieran egin zuen azken aldiz, 2020ko martxoan—, baina behartuta zegoela ikusi du, astelehenean eta asteartean merkatuek argi utzi baitzuten ez ziotela tarterik utziko gaiari patxadaz erantzuteko.

Euriborra ere, oso gora

Izan ere, azken astean koska bat egin dute gora euroguneko hegoaldeko estatuetako arrisku sariek. Berez, interes tasa guztiak gora egiten ari dira EBZk iradoki zuenetik atzean utziko zuela zero intereseko aroa. Uztailean egingo du, 0,25 puntuko igoerarekin, baina jada horren oso gainetik daude herritarrek, enpresek eta, noski, estatuek ere ordaindu behar dituzten interes tasa errealak. Horrela, Euriborra %1,067ra iritsi da gaur, eta analistek ez zuten halakorik espero datorren urtera arte.

Estatuen hamar urteko zorra, berriz, %1,5etik gora kotizatzen ari da bigarren mailako merkatuan. Inbertitzaileen artean salerositako zorra dago merkatu horretan, eta erreferentzia gisa balio du jakiteko zenbat ordaindu beharko duten erakunde publikoek zor jaulkipen berrietan.

Horrela, Alemaniaren hamar urteko bonuak %1,73ko interesa eman du gaur bigarren mailako merkatuan, eta %2ren bueltan dabiltza Herbehereak (%2,07), Frantzia (%2,3) eta Irlanda (%2,4).

Italiarekin kezkatuta

Espainia eta Portugal koska bat gorago daude (%3), baina gehien kezkatzen duena Italia da, %4an baitago. Hau da, Alemaniaren zorrarekin ia 230 punturen aldea du, iazkoa halako bi. Arrisku saria deitzen zaio Alemaniaren zorrarekin dagoen aldeari, haren bonua Europako ziurrena dela ulertzen baitute inbertitzaileek.

Italiari dagokionez, egia da 230 punturen aldea arriskutsua dela, milioika euroko kostua dakarkiolako Italiari, oso zor handia baitu: BPGaren %150,8ko zorra zuen 2021 amaieran, 2,67 bilioi euro kopuru zehatzetan.

Greziaren zorra handiagoa da proportzionalki —BPGaren %193—, eta handiagoa da arrisku saria (276 puntu), baina herrialde horren zorpetzeak gutxiago kezkatzen du, ESM Europako erreskate funtsari zor diolako diru gehien eta ez inbertitzaile pribatuei, eta interes txikiekin, gainera.

Agiri laburra

Gaurko datuetan jada islatzen zen EBZk zerbait egingo zuen ustea —arrisku saria apaldu egin zen atzo—, astearte arratsean eman baitzuen Isabel Schnabel EBZko kontseiluko kideak arrisku sarien igoera eteteko lehen pausoa. Hitzaldi batean, nabarmendu zuen banku zentralak «mugarik ez» zuela euroa defendatzeko orduan.

Antzeko adierazpen batek eten zuen euroaren krisiaren hedapena, Mario Draghi EBZko orduko buruak ziurtatu zuenean «beharrezkoa zen guztia» egingo zutela euroa defendatzeko.

Ez dauka halako hitz indartsurik EBZko gobernu kontseiluak atzo arratsaldearen hasieran zabaldutako bi paragrafoko agiriak. Horretan, EBZk onartu egin du ekonomia dopatzeari uztearekin batera zabaldu direla «zatiketa arriskuak», herrialde batzuk ahulagoak direlako beste batzuk baino, eta horrela «diru politikaren transmisioan gorabeherak» daudela herrialde batetik bestera.

Hori dela eta, gobernu kontseiluak banku zentraleko zerbitzuei eskatu die lana «bizkortu» dezatela «zatiketaren aurkako tresna bat» sortzeko. EBZk ez du zehaztu tresna horrek zer egin ahal izango duen eta nola, baina analistek uste dute estatu kide ahulenen zorra erosteko balioko duela.

Tresna hori iritsi bitartean, eskura duten beste bat baliatuko dute: PEPP pandemiaren garaiko zor erosketarako programaren berrinbertsioak. Aurten itxi du EBZk programa hori, bi bilioi zor erosi ondoren, baina erositako zorra berriro inbertitzen du behin haren epe muga bukatzen denean. Ulertzen denez, hurrengo asteotan batez ere hegoaldeko estatuen zorrean berrinbertituko du dirua banku zentralak, haiek errazago izan dezaten merkatuetara jotzen dutenean.


Summary: Iruñeko Udalaren traben gainetik, bere egitaraua aurkeztu du Herri Sanferminak plataformak. Enrique Maiak festen erdigunetik kanporatu baditu ere, Alde Zaharrean emanaldi eta ekitaldiak eskainiko dituzte. Protesta gisa, kalejira itxurako manifestazio batera deitu dute uztailaren 10erako.

«Egitarau xumea baina inoiz baino duinagoa osatu dugu». Herri Sanferminak plataformak behetik gorako jai eredu «koloretsu, errebelde, alai eta herrikoia» ikusarazi nahi du festen erdigunean. Udalak eurak kanporatzeko hartutako erabakiaren aurretik zuten egitaraua «birbideratu eta egokitu» ostean, Alde Zaharrean hainbat ekitaldi eta emanaldi antolatuko ditu. Harri guztien artetik loratzen jarri diote izenburu programazioari.

Leloan aipatutako harriak Iruñeko Udalak jarri ditu. Duela bi aste adierazi zuten aurten ez zutela txosnarik jarriko, udalak «festen erdigunetik bazterrera» bidali nahi izan dituelako: Oko Andre Mariaren eta Errekoleten plazatik Errotazarrera; Arrotxapea auzora, alegia.

Gaur, Iruñean eskainitako prentsaurrekoan gogora ekarri dute Enrique Maia Iruñeko alkateak «oinarririk gabeko aitzakiak» eman dituela, eta plataformak aurkeztutako alternatiba orori ezezkoa eman diola —udalak, kasurako, argudiatu du Alde Zaharrean enbarazu egingo lieketela bizilagunei—. Bitartean, Gazteluko plazan, sanferminen bihotzean, «makrofesta pribatua» antolatu du, festen «izaera herrikoiaren aurka».

Udalaren erabakiak eragindako haserrea «loraldi herrikoi» bihurtu nahi izan dute, eta Enrique Maiari adierazi jarritako traba guztien gainetik zirrikituak baliatuko dituztela. Eskerrak eman dizkiete egitarau horretan parte hartu duten guztiei, eta bereziki Matalaz eta Zabaldi elkarteen ekarpena nabarmendu dute.

Herri Sanferminak plataformaren arabera, egitarau hori auzolanean aurrera ateratzeko gai izan badira ere, ezin da egoera hori normalizatu. Hala, uztailaren 10ean, 18:30ean kalejira itxurako manifestazioa antolatuko dute, udalaren «goitik beherako festa eredu grisaren aurka» behetik gorako festa herrikoia aldarrikatzeko.

Mezu argi bat bidali diote Maiari: «Hemen gaude, ez goaz bazterrera».


Summary: Egoitz Urrutikoetxea EH Baiko hautagaiak NUPESen alde bozkatuko du bigarren itzulian. «Ardura politiko eta morala» adieraztea da, laugarren hautesbarrutian hautagai izan denaren hitzetan. EAJk Ensembleko hautagaitzak babestu ditu

Ezkerreko abertzaleen babesa lortuko ote du NUPESek Frantziako Asanblearako bigarren itzulian? Laugarren hautesbarrutian EH Baiko hautagai izan den Egoitz Urrutikoetxeak erran du Iñaki Etxaniz NUPESeko hautagaiaren alde bozkatuko duela bigarren itzulian. «Nire ardura politikoa eta morala da adieraztea, [Emmanuel] Macroni bidea hesteko hautuaz harago, gure proiektu eta aldarrikapenekiko gutxieneko adostasuna adierazi duen Etxanizen aldekoa izanen dela nire bozka», jakinarazi du.

EH Baik, berriz, astelehenean hartutako erabakia berretsi du agiri batean: NUPES eta Ensemble ez dituzte «hein berean» ezartzen, baina ez dute boto kontsignarik emanen. «NUPESen programan, gure engaiamendu politikoarekin bat egiten ez duten puntu batzuk badira», idatzi dute, euskarari, gatazkaren konponbide prozesuari eta Ipar Euskal Herriaren garapen instituzionalari erreferentzia eginez.

Hala ere, Iñaki Etxaniz laugarren hautesbarrutiko hautagaia desberdindu dute ezkerreko abertzaleek. Atzo bildu ziren NUPESeko kidearekin, haren eskariz, eta izandako «trukaketa ireki eta eraikitzailea» azpimarratu dute. «Beste hautesbarrutietan ez bezala, gure aburuz, arazo gutxiago sortzen ditu Etxanizen aldeko bozka papera hautatzeak, Macronen ildotik doan Annick Troundayrena hautatzeak baino».

Ensembleko hautagaien aldeko hautua egin du, berriz, EAJko Ipar Buru Batzarrak, agiri batean. «Etorkizuneko diputatuek gehiengo presidentziala edo ezker muturreko NUPES koalizioa defendatuko dute, Frantzia Intsumisoaren programan oinarritzen baita NUPES koalizioa». Bi arrazoi nagusi eman dituzte erabakia azaltzeko. Batetik, NUPESen programa «zentralistena», «eraginkortasunik gabea», «lurraldeetako errealitateetatik urrunena», «subiranistena» eta «antieuropeistena» dela, eta, bestetik, NUPESeko hautagaiak «euskararen eta eskualdeko hizkuntza eta kulturen kontrakoenak» direla.


Summary: Londresek esan du beste hegaldi bat prestatzen ari dela asilo eskatzaileak Ruandara deportatzeko. Giza Eskubideen Europako Auzitegiak bertan behera utzi du Erresuma Batutik ateratzekoa zen lehen bidaia. Priti Patel Barne ministroak erantzun du «oraindik ere konprometituta» daudela plan horrekin.

Erresuma Batuko Gobernua «harrituta eta etsituta» dago Giza Eskubideen Europako Auzitegiak bertan behera utzi duelako atzo gauean asilo eskatzaileak Ruandara deportatzekoa zen lehen hegaldia, baina, halere, Priti Patel Barne ministroak jakinarazi du planari bere horretan eusteko asmoa dutela, eta jada hasi direla beste hegaldi bat prestatzen: «Konprometituta gaude oraindik ere. Auzitegiak ez du ebatzi legez kanpokoa denik».

Patel Komunen Ganberan mintzatu zaie diputatuei migrazioaren aferaz, eta erasokor agertu da, gobernuaren asmoa defendatzen aritu baita une oro. Besteak beste, «kezka» agertu du Estrasburgoko auzitegiaren erabakiaren «izaera opakoagatik», azken orduan eman zuelako agindua, eta argudiatu du asilo eskatzaileak Afrikako herrialde horretara bidaltzea «moralki arduratsua» eta egokia dela «legez kanpoko immigrazioari» aurre egiteko.

«Ez digute eragotziko egoki jokatzea. Erresuma Batuak eta Ruandak bide bat erakutsi dute immigrazioaren arazoari aurre egiteko», azaldu du Barne ministroak. Eta, hori egiteko, Patelen agerraldiaren aurretik, Therese Coffey Lan eta Pentsioen ministroak iradoki du gobernuak helegite bat aurkeztuko duela Giza Eskubideen Europako Auzitegiaren erabakiaren kontra; Sky News telebista katean egin dioten elkarrizketan egin ditu adierazpenok, eta horretan ere adierazi du gobernuak «bide legal eta seguruak» sortu nahi dituela jendeak asiloa eska dezan.

Erresuma Batuko Gobernuaren migrazio planak eztabaida handia sortu du herrialdean eta nazioartean, helburutzat baitu Mantxako kanala gurutzatzen duten migratzaile batzuk —atzo 444 pasatu ziren— Ruandara bidaltzea, asiloa han eska dezaten Europako herrialdean eskatu beharrean. Horiek onartzearen truke, Londresek 138,2 milioi euro emango dizkio Kigaliri, eta Erresuma Batuko Gobernuak berak finantzatuko ditu bidaiak —576.000 euro balio zuen lehen hegaldiak—.

Lehena atzo gauean zen ateratzekoa, zazpi lagun eramateko —hasieran, 130—, baina oraingoz Erresuma Batuan geratu dira; halere, Patelek atzo gauean esan zuenez, haien «asmoa» da horiek hurrengo hegaldian bidaltzea Afrikako herrialde horretara.

Hori bai, ez Barne ministroak ez gobernuko inork ez du jakinarazi hurrengo bidaia noiz izango den, eta baliteke atzoko gauza bera gertatzea gainontzeko hegaldiekin migrazio planaren legezkotasunaz erabaki arte; Erresuma Batuko Auzitegi Gorena horretaz da eztabaidatzekoa, eta, printzipioz, uztailean eman beharko luke erabakiaren berri.

Asilo eskatzaileak Ruandara bidaltzeko planak gobernuz kanpoko erakundeen, Eliza anglikanoaren eta oposizioko indarren haserrea eta kritikak eragin ditu. Esaterako, Komunen Ganberako gaurko saioan, Yvette Cooper laboristak gobernuari esan dio plana «hondamendi bat» dela, eta Ruandak ez duela ziurtatu asilo eskatzaileen eskubideak bermatuko dituenik.

Horren ordez, Cooperren ustetan, beharrezkoa da Erresuma Batuko asilo sistema hobetzea; besteak beste, batzuetan bost urte behar dituelako eskariei erantzuteko.

Kigali, lasai

Yolande Makolo Ruandako Gobernuaren bozeramaileak ez dio garrantzi handirik eman Estrasburgoko auzitegiaren erabakiari, eta «lankidetza» hori irtenbide gisa aurkeztu du berriz ere, «bizitzak salbatzeko» balioko duelakoan.

«Ruanda harrera lurralde bilakatu nahi dugu pertsona zaurgarrientzat. Eta denei eskatzen diegu aukera bat emateko proiektu honi, asilo sistema ahula baita. Trafikatzaileek erabiltzen dute, eta migratzaile klandestino askok bizitza arriskuan jartzen dute itsasoak igarota», argudiatu du Makolok.

Giza Eskubideen Europako Auzitegiaren erabakiak kalte egin dio Boris Johnson Erresuma Batuko lehen ministroaren autoritateari eta hark migrazioaren aferan dituen asmoei. Are gehiago kontuan harturik brexit-a sustatu zuela, besteak beste, Europako erakundeen «kontroletik ateratzeko».

Estrasburgoko auzitegia, baina, ez da Europako Batasuneko erakunde bat, eta, hortaz, Erresuma Batuak haren erabakiak errespetatu behar ditu. Atzo arratsaldean, erabakiaren berri izan aurretik, Johnsonek esan zuen aukera bat dela Giza Eskubideen Europako Ituneko sinadura kentzea eta, beraz, auzitegiaren eraginpetik irtetea; gobernuko zenbait ordezkarik eta Suella Braverman fiskal nagusiak gaur ere atea irekita utzi diote aukera horri.


Summary: Claude Sautet zuzendari frantziarrari atzera begirako bat eskainiko dio Zinemaldiak. Polizia-zinemagintza landu zuen nagusiki, eta gerraosteko belaunaldiaren eta nouvelle vague mugimenduaren artean kokatzen dute adituek.

Ez zen gerraosteko zinemagintzaren belaunaldiko kide, ez eta nouvelle vague izenekoaren parte ere. Frantziako zinemagintzaren bi belaunaldi esanguratsu horien arteko bidegurutzean kokatzen da Claude Sautet gidoigile eta zinema zuzendariaren filmografia (Montrouge, Frantzia, 1924 - Paris, 2000). Haren lanari atzera begirako bat eskainiko dio aurtengo Donostiako Zinemaldiak Euskal Filmategiaren laguntzarekin, eta zinemagile esanguratsuei eskainitako liburu bilduma berri bat ere hasiko dute Sauteti buruzko argitalpenarekin.

Besteak beste, lan hauen egilea da Sautet: Classe tous risques (1960), Les choses de la vie (1970) eta Max et les ferrailleurs (1971). Atzera begirakoaren albistea ematearekin batera, autorearen biografia laburra ere eman du Zinemaldiak, eta polizia eta kriminalen zinemagintzan egindako lana nabarmendu dute nagusiki.

Komediatik krimenera

1950ean hasi zen zinemaren industrian, zuzendari laguntzaile gisa, eta, gerora genero beltza lantzen espezializatu zen arren, Bonjour sourire! (1956) izan zen zuzendu zuen lehen lana: komedia musikal bat. Nouvelle vague mugimendua jaio zen garaian jadanik hasia zen polizia zinemagintza lantzen, eta sekula ez zen mugimendu haren parte izan.

70eko hamarkadan Romy Schneider eta Michel Piccoli aktore bikotearekin egindako lana ere nabarmendu du Zinemaldiak. Haiek izan ziren protagonista, esaterako, Les choses de la vie (1970) eta Max et les ferrailleurs (1971) filmetan. 80ko hamarkadan sartu ahala haren lanetan drama «ilundu» egin zela ere azaltzen du Donostiako jaialdiak egindako erretratuan, eta horren adibide dira Mado (1976); Une histoire simple (1978), eta Garçon! (1983).

Azken manifestua

Azken lana Papergabeen Aldeko Zinemagileen Taldearekin batera sinatu zuen Sautetek. 200 zuzendari, ekoizle, erakusle eta banatzaile frantziarrek osatzen zuten kolektibo hori, eta haren parte ziren, besteak beste, Bertrand Tavernier, Jacques Audiard, Solveig Anspach, Catherine Corsini, Laurent Cantet, Philippe Garrel, Lola Doillon, Alain Bergala eta Sautet bera ere. Eta, Zinemaldiak gogora ekarri duenez, film labur formako manifestu bat sinatu zuten guztiek, Frantziako legez kanpoko etorkin guztiak babesteko: Nous, sans-papiers de France (1997).

Orain arte, Espainiako Zinematekarekin batera eman ditu argitara zinemagileei buruzko liburuak Donostiako Zinemaldiak, baina etapa hori amaitu, eta Euskadiko Filmategiarekin jarraituko du argitalpenekin aurrerantzean. Eta horregatik eman diote liburu bilduma berri bati hasiera Sauteti eskainitako lanarekin.


Summary: 36ko gerratik erbesteraturiko 6.819 ume gipuzkoar identifikatu dituzte. Intxorta 1937 elkarteak eta Gipuzkoako Foru Aldundiak laguntza eskatu diete herritarrei, gerrako ume gehiago identifikatu eta haien datuak, argazkiak zein testigantzak jasotzeko. 45 testigantza bildu dituzte jada, baina ohartarazi dute oraindik bizirik direnak ez direla anitz izanen.

«Erlojuaren kontra» dabiltza, baina ahal duten guzia egin nahi dute. Intxorta 1937 elkartea ikerketa bat egiten ari da 36ko gerratik ihesi erbestera joan ziren umeei buruz, eta laguntza eskatu diete herritarrei, ume izandako horiek identifikatu eta haien testigantzak jaso ahal izateko. Harremanetan jartzeko helbide bat eman dute, eta eskatu dute horra idazteko, kasuren baten berri izanez gero: intxorta1937@gmail.com.

Zailtasun nabarmen bat dute: denbora. «Testigantza berriak biltzea gero eta zailagoa da», azaldu du gaur Donostian Ion Gambra Gipuzkoako Foru Aldundiko Giza Eskubideen zuzendariak —elkarteari ikerketa egiten laguntzen ari zaio diputazioa—. Baina egina dute lana dagoeneko: jakinarazi dutenez, gipuzkoar jatorriko 6.819 ume identifikatu dituzte jada, Gipuzkoako 57 herritakoak: horietako 3.468 gizonak dira, eta 3.300 emakumeak. Intxorta 1937 elkarteko kideak azken bi urteotan ibili dira Euskal Herriko zein atzerriko artxiboetan arakatzen, eta horren emaitza da lortu duten zerrenda, uste zuten baino luzeagoa. Horietatik 3.139 Frantziara joan zirela jakinarazi dute, 1.796 Kataluniara, 466 SESBera, 334 Belgikara, eta 180 Erresuma Batura. Baina badira herrialde gehiago ere, tartean Latinoamerikakoak.

Dena den, asmoa ez zen zerrenda bat osatzea soilik. «Bizipenak, testigantzak eta datuak bildu nahi ditugu, gertaturikoa galdu ez dadin, eta hurrengo belaunaldiei helarazteko», Gambrak gaur Donostian erran duenez. Dagoeneko badituzte 45 testigantza bilduak, eta uste dute guti izanen direla lortu duten zerrendatik oraindik bizirik dauden gizon-emakumeak. Horietako aunitz, gainera, ez ziren sekula Euskal Herrira itzuli, eta horrek zailtasun erantsia dakar pertsonak bilatzerako orduan, nabarmendu dutenez.

Iosu Chueca Intxorta 1937 elkarteko kideak azaldu du berezitasun bat duela Gipuzkoak, eta horregatik merezi duela ikerketa berezitu bat egitea. Izan ere, 36ko gerra hasi eta berehala ehunka lagunek gurutzatu zuten Bidasoa Irundik, Ipar Euskal Herrira eta ondotik Frantziara joateko, 1936ko irailean. Donostia ere geroago «hustu» egin zela kontatu du, eta, beraz, bertze leku batzuetan ez bezala, modu antolatuan ihes egin ez zuten anitz egon daitezkeela uste dute: horiek zailagoak dira identifikatzen, elkartekoen hitzetan. Julia Monge Intxorta 1937ko kideak zehaztu du atzeman dituzten gerrako ume gipuzkoarretatik 2.773 direla donostiar jatorrikoak: «Eta badakigu badirela askoz gehiago». Horregatik, lanketa berezia eginen dute Gipuzkoako hiriburuan: ekainaren 27an eta 29an eta uztailaren 11n eta 12an bulego bat irekiko dute Gipuzkoako Foru Aldundian, kasuak eta testigantzak jasotzeko: 10:00etatik 14:00etara egonen dira, Gunean. Bertze hainbat lekutan ere jarriko dituzte bulegoak: Irunen, Eibarren, Soraluzen, Tolosan eta Andoainen. Herri horietako memoria elkarteei eskerrak eman dizkiete ematen ari diren laguntzagatik.

Aitortza ekitaldia

Gambrak aitzinatu duenez, ikerketarekin segitu ahala asmoa dute gerrako umeei aitortza ekitaldi bat egitea: «Otsail aldera edo». Egitasmo gehiago ere badituzte aurreikusiak: erakusketa ibiltari bat egitea, erraterako.


Summary: Ekotopaketak egingo dituzte Portugaleten, «krisi ekologikoa erdigunean» jartzeko. Irailaren 30ean eta urriaren 1ean eta 2an izango dira, 'Azken krisia, gure garaia!' lelopean

Ez da kontu berria: mundua kinka larrian dago, eta, gauzak aldatu ezean, litekeena da planetan bizia bideragarri ez izatea etorkizun hurbilean. Horregatik, zenbait eragilek Ekotopaketak antolatuko dituzte irailaren bukaera aldera Portugaleten (Bizkaia), Azken krisia, gure garaia! lelopean, «krisi ekologikoa erdigunean» jarri eta Euskal Herrian aldaketa bultzatzeko moduez hausnartzeko.

Zenbait elkarte ekologista, unibertsitate irakasle, nekazari eta beste eragile batzuk batu dira gogoeta hori sustatzeko, baina, nabarmendu dutenez, Ekotopaketak mundu guztiarentzako irekiak egongo dira. Portugaleteko merkatuan eta Sastraka gaztetxean egingo dituzte, eta, egitarau zehatza aurrerago jakinaraziko badute ere, iragarri dute hitzaldi, mahai inguru eta eztabaidekin batera musika emanaldiak eta bestelako ekitaldiak ere egingo dituztela.

Ane Etxabek, Alaitz Ajuriagerrak eta Juan Gorostidik nabarmendu dute «gertatzen ari denaz» hitz egin beharra dagoela: «Psikologoen kontsultak gaztez beteta daude, antsietateak gora egin du, dena gero eta azkarrago doa, eta, hala ere, inoiz ez da hain denbora gutxi egon bizitzeko. Ez da ingurumena bakarrik: prezioen igoeraz, pandemiez, hornidura faltagatik itxiko dituzten enpresez, uzta txarrez... Horretaz guztiaz hitz egin behar dugu».

Ekotopaketen antolatzaileek kezkaz ikusten dute ezen gai horiek guztiak, hil ala bizikoak izanik ere, «marjinalak» direla agenda politiko eta sozialean, eta, horregatik, eztabaida bultzatu nahi dute, sinetsita baitaude «arazo ekosozialek irtenbide ekosozialak» dituztela: «Galdera asko ditugu, zalantzak ezin konta ahala, baina ziur dakigu behintzat hau ez dela krisi ekologikoa geldiarazteko egin dezakegun guztia».

Arazoak globalak izanik ere, «Euskal Herrian aldaketa eragiteko» zer egin behar den izango dute mintzagai Ekotopaketetan, bai eta, xede hori lortze aldera, «tresna berri bat» behar ote den ere. Hortaz, «euskal mugimendu berri baten beharraz» gogoeta egingo dute Portugaleteko jardunaldietan: «Hau baldin bada azken krisia, hau da gure garaia», azaldu dute.


Summary: Garai berrira egokitutako hitzarmena sinatu dute EITBk eta ikus-entzunezkoen ekoizleek. EITBko zuzendari nagusi Andoni Aldekoak azaldu duenez, datozen lau urteetan 25 milioi euro inbertituko ditu EITBk ekoizle inpendenteen lanetan.

EITBk eta Ibaia, EPE eta Apika ikus-entzunezkoen elkarteek lankidetza hitzarmena sinatu dute gaur goizean, Donostian. «Garai oso berezian gaude, eta helburuak oso garrantzitsuak dira», esan du EITBko zuzendari nagusi Andoni Aldekoak. Lankidetza hitzarmena sinatzeko ekitaldian parte hartu dute Aldekoak berak, Ibaia Ikus-entzunezkoen Euskal Ekoizle Burujabeen Elkarteko presidente Marian Fernandezek, EPE Euskal Produktoreen Elkarteko Carlos Juarezek eta Apika Arabako ekoizleen elkarteko Maria Teresa Ruiz de Austrik.

Aldekoak nabarmendu du «gauza asko» gertatzen ari direla ikus-entzunezkoen sektorean, eta hitzarmenean jaso dituzten zenbait puntu azaldu ditu: «Euskal ikus-entzunezko edukiek hedapen eta kontsumo handiagoa izateko lan egingo dugu. Kontsumo, formatu eta euskarri berrietara egokitu behar dugu, eta horretara bideratu dugu hitzarmena. Parte hartuko duen produktu guztien euskarazko bertsioak erosiko ditu EITBk. Emakumeek sustatzen dituzten proiektuen garapenaren alde lan egitea adostu dugu. Zuzendari, gidoilari nagusi edo ekoizle eragilea emakumezkoa dutenak babestuko ditugu». Euskararen munduan indarrak jarri behar dituztela gaineratu du Aldekoak: «Kontsumo digital berrietan eskaintza erakargarria egin behar dugu euskaraz. EITBn lan egingo dugu euskarazko bertsioa izan dezaten EITBk lagundutako proiektu guztiak».

Hitzarmenean, azpimarra berezia jarri dute mota guztietako ikus-entzunezko edukien kontsumoaren hazkunde iraunkorraren eta hedapenaren alde lan egiteko konpromisoan. Eduki horiek denetariko kanaletan zabaldu eta kontsumitu ahal izatea nahiko lukete sinatzaileek, «bereziki plataforma digitaletan». Euskal Herriko errealizadore berriei babesa ematea eta sormen profesionalak ekoizpen independenteetan lan egitea lehenetsiko dute. Euskal ikus-entzunezkoen industria «lehiakorra» indartzeko, Euskal Autonomia Erkidegoan inbertsioan parte hartzea du helburu hitzarmenak. Nazioarteko koprodukzioen alorra sustatzea adostu dute sinatzaileek. Eta lehentasuna emango diote euskal kultura eta euskara nazioartean sustatzeari.

Ikus-entzunezkoen hiru elkarteetako presidenteek gaztelaniaz egin dituzte hizketaldiak, akordioa sinatu berritan. Maria Teresa Ruiz de Austrik azaldu du lehen aldia dela Apikak hitzarmena sinatzen duena: «Oso pozik gaude. Prozesuan borondate ona ikusi dut EITBren aldetik. Etorkizunean sinatu daitezkeen beste akordio batzuen adibide ona izan daiteke».

Caros Juarez EPEko presidenteak parte hartu zuen 2005ean eta 2008an sinatu zituzten lehen akordioetan. «Gazteen artean talentu handia dago, eta erantzukizuna dugu haiekin". Bingen Zupiriak lehen akordio haietan parte hartu zuela gogorarazi zuen. Gaurko ekitaldian ere izan da Zupiria. Atzera begiratzeko egun egokia dela adierazi du Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politikarako sailburuak: «2008an, hitzarmena bigarrenez sinatu zenean, Miren Azkarate orduko Kultura sailburuak obligazio bat ezarri zion EITBri, urtero diru sarreren araberako ehuneko bat inbertitzeko ikus-entzunezkoen ekoizle independenteei. Hamalau urte hauetan, 208 ekoizpenetan parte hartu du EITBk». 208 lan horien artean fikziozko film luzeak daude, animaziozko filmak eta dokumentalak, zinema aretoetan estreinatu direnak —208 horietatik 83 eamn dituzte euskaraz, eta 70ek izan dute jatorrizko bertsioa euskaraz—. «Industria bat eraiki eta indartu da. 6.000 lanpostu daude ikus-entzunezkoetan, eta 1.500 enpresa. Euskal kulturaren sarreren %40 ikus-entzunezkoena da», gaineratu du Zupiriak. «Ekosistema bat dago. Diru laguntza sistema publiko bat dago, telebista publiko bat dago, zerga sistema bat hobariak dituena zinemagintzarako, bi jaialdi handi eta beste batzuk kalitate handikoak, zinema aretoen sare bat, Zineuskadi plataforma, hezkuntza sistema talentuak sortzeko. Hori guztia lortu dugu elkarrekin lan egin dugulako».

Marian Fernandez Ibaiako presidenteak, berriz, hausnarketa egin behar dela adierazi du: «Erantzukizuna daukagu euskal ikus-entzunezko edukiak eta dibertsitatea defendatzeko. Bide horretan lan egin behar dugu. Halaber, ekoizpen eta kontsumo mota berriei heldu behar diegu».

Aldekoak gogorarazi du aldaketak oso bizkor ari direla gertatzen sektorean, eta ziur aski urtebete barru berriro elkartu beharko dutela ekoizleekin. «Hunkituta nago, hitzarmena sinatzea zaila izan baita. Konpromisoa hartu dugu, eta gure aldetik malgutasuna eta eskuzabaltasuna egongo dira».


Summary: Euskal aeronautikaren fakturazioaren «%10 baino gutxiago» iristen da egitasmo militarretatik. Hegan klusterrak ez daki zehazki bere ekoizpenaren zer batezbesteko doan defentsara, baina «oso txikia» da haren ustez. 2021ean %3 handitu zen sektorean diharduten langileen kopurua.

Hegan aeronautikako euskal klusterrak ez daki bere fakturazioaren zer batezbesteko iristen den egitasmo militarretatik. Datu horiek ez dauzkatela jasota azaldu du Ana Villate enpresa elkartearen zuzendariak, eta «oso zaila» dela hori jakitea. Carlos Alzola presidenteak azaldu duenez, zati «oso txikia» da, eta, haren hitzetan, «%10 baino gutxiago» da. %10 balitz, 186 milioi euro inguru lirateke. Horiek hala, onartu dute NATOk bere kide diren herrialdeak defentsa aurrekontuak handitzera behartu izanak eragina izan dezakeela sektorean, baina zehaztu dute ez dela «epe motzean» izango.

Datuen garrantzia nabarmentzen den garai batean, arraroa da entresaka hori ez izatea; aldiz, Heganek baditu fakturazio osoarenak. Iaz, enpresek 1.867 milioi euro fakturatu zituzten, 2020an baino %0,3 gutxiago. Ikerketan inbertiturikoa, berriz, %6,3 handitu zen, 102 milioi eurotik 117ra igarota. Langile kopurua ere handitu zen, %3,1, eta, ondorioz, gaur egun 13.766 dira sektorean diharduten langileak. Entresaka egiten hasita, fakturazioaren %46,4 motorren sektoretik iritsi zen, eta %44,6 azpiegitura eta fuselajetik. Gaur egin du urteroko batzar orokorra, eta haren karietara eman dituzte datuak.

Iazkoa susperraldi urtea izan zen industriaren sektore askotan; aeronautikan, berriz, motelago doa prozesua. Villate: «Nazioartean esaten zen 2023 eta 2025 artean itzuliko ginela aurrerakora, eta aurreikuspen horiek indarrean diraute. Aurten hegaldi komertzialen 2019an baino %20 txikiagoa da, baina %60 txikiagoa da. Hortik dator. Aeronautikan, joera aldaketek urte batzuk behar izaten dituzte». Hala ere, joera ona dela azaldu du Alzolak, iaz pixkanaka hobera egin baitzuen, eta aurten berdin mantentzea espero du: «Iaz baino hobea izatea espero dugu, baina normaltasuna ez da iritsiko 2024ra arte».

Airbus eta Boeing hegazkin ekoizleak dira Heganen bezerorik handienak, eta haien aurreikuspenak pixka bat hobetu izanak baikortasuna zabaldu du, eta agian hegaldi komertzialen suspertze prozesua bizkortu dezake. Alzolak azaldu du hegaldi mota guztiek ez dutela bilakaera bera izan: «Korridore bakarreko hegazkinak bizkorrago suspertzen ari dira; bidaia motzagoak egiten dituztenak dira. Bi korridorekoei, berriz, kontinente arteko hegaldiak-eta egiten dituztenei, gehiago kostatuko zaie».

Baikortasuna hedatzen duen beste ezaugarri bat da Heganeko enpresak ondo kokatuta daudela Europako egitasmo handietan, zibiletan zein militarretan. Villatek azaldu du enpresa handiak egitasmo horietan sartuta daudela, eta Hegan dela Skyteam aliantza pisu handiena duten herrialde mailako klusterretan bigarrena. Era berean, nabarmendu dute sektorean kapilaritate handia dutela beren enpresetan, eta salmenten dirua katearen katebegi guztietara iristen dela.


Summary: Iruñeko alkateak euskaraz ere jarri beharko du Konstituzio plazako plaka. Nafarroako Administrazio Auzitegiak Enrique Maiaren gobernu taldea berriz zigortu du Euskararen Ordenantza ez betetzeagatik

Iruñeko Baluarte plazari izena aldatu zion Enrique Maia (Na+) urtarrilaren 24an, Espainiako 1978ko Konstituzioa goresteko. Baina izen berria jartzeko plaketan Euskararen Ordenantza ez zuela bete ebatzi du Nafarroako Administrazio Auzitegiak, eta udalak aldatu beharko dituela agindu du.

Trikimailu bat erabili nahi izan zuen Maiak plazaren euskarazko izenik ez jartzeko. Plaketan Constitución izena agertzen da. Horren azpian, 1978ko Espainiako Konstituzioa adierazten du, ele bitan. Konstituzioa hitza ez jartzeko, Constitución izen propioa dela argudiatu zuen Maiaren taldeak, eta izen propioak ez direla itzuli behar.

Epaitegiak ukatu egin du hori izen propioa dela, eta gogora ekarri du Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiak lehen ere txarretsi diola Iruñeko Udalari euskarazko bertsioei ezarritako debekua.

Maiaren taldeak Euskararen Ordenantzaren 8. artikulua urratu duela adierazi du auzitegiak. Arau horrek agintzen dio udalari euskara eta gaztelania erabili behar dituela herritarrei oro har zuzentzen zaienean, eta zehazten du kartelak eta informazio plakek ele bikoak izan behar dutela. Nafarroako Administrazio Auzitegiak lehen ere ebatzi du kartelek eta plakek ele bikoak izan behar dutela elementu guztietan, eta hizkien edukiak, tamainak eta kontrasteak berdinak izan behar dutela. Dagoeneko bederatzi aldiz ebatzi du horren inguruan udalaren aurka.

Adibidez, 2020ko uztailean, COVID-19 birusaren izurriak eragindako konfinamendua zela-eta sanferminak bertan behera geratu zirenean, Biziko ditugu kanpaina kaleratu zuen Maiaren taldeak, eta lelo hori zeukan zapi handi bat zintzilikatu zuten udaletxeko balkoian. Nafarroako Administrazio Auzitegiak gero ebatziko zuenaren arabera, kanpaina horrek ere euskararen ordenantza urratu zuen, mezua nagusiki gaztelaniaz idatzita zegoelako.

EH Bilduk eman du ebazpenaren berri, eta salatu du Maiak eta haren alderdiak Euskararen Ordenantza «etengabe urratzen dutela, milaka pertsonaren hizkuntza eskubideak urratuz». Udalak behin eta berriz «urraketa berak» egiten dituela gaineratu du koalizioak, eta «apropos» ari dela «prebarikazioan». «Ez dugu onartuko euskaraz bizi nahi duen jendearen eta Iruñeko elebitasuna goraipatu eta errespetatu beharreko altxor kultural gisa onartzen duen herritar gehienen eskubideak urratzen jarraitzea».

Nafarroako Gizarte Zibila elkarteak egindako eske bati segika agindu zuen Maiak Baluarte plazari izena aldatzeko. Udalak orduan azaldu zuenez, izen aldaketa ez zen izan itsuan eginiko urrats bat, baizik eta asmo jakin batekin: «Gizarteak trantsizio demokratikoan egindako esfortzuari aitortza egitea».

2019ko maiatzak 2an onartu zuten gaur Iruñean indarrean dagoen Euskararen Ordenantza, EH Bilduren, Geroa Bairen, Aranzadiren eta Ezkerraren botoekin. Aurka bozkatu zuten, ordea, PSNk eta UPNk. Ordenantza auzitara eramango duela esan zuen orduan Maiak, oposizioan zegoelarik. 2020ko martxoan, berriz, arautegi hura ordezkatzea erabaki zuten PSN eta Na+ alderdiek.


Summary: ELA, LAB eta ESK-k bost greba egunetara deituko dute ekain amaierarako Mercedesen. UGT eta CCOOk ere lanuztera deitu dute ekainaren 22rako eta 29rako. Ostiralean bilduko dira berriz zuzendaritzarekin.

Gasteizko Mercedeseko lan gatazkan urrats bat aurrera egitea erabaki dute ELA, LAB eta ESK-k: mobilizazioak gogortu, eta ekain amaierarako bost greba egunetara deituko dute. Hala adostu dute gaur goizean egindako batzarrean. Hiru sindikatuen ustez, «gainditu ezin diren marra gorriak» daude negoziatzen ari diren lan hitzarmenean, eta ez daude horiek onartzeko prest.

Hiru sindikatuek batzar orokorrera deitu nahi zuten, langile guztiei negoziazioen berri emateko eta aurrera begirako urratsak zehazteko. Enpresako langileen artean 2.500 sinadura ere bildu zituzten horretarako (produkzioko langileen %80k babestu zuten proposamena). UGTk, CCOOk, Ekintzak eta PIMek, ordea, atzera bota zuten proposamena. Hori dela eta, batzar ireki batera deitu zituzten langile guztiak, gaurko. Bertan bozkatu eta adostu dute greba antolatzea.

Zuzendaritzaren azken proposamenaren berri eman diete hiru sindikatuetako kideek bertaratu direnei, eta denek izan dute bozkatzeko aukera gero. Arratsaldean beste bilera bat egingo dute, eta bertan berretsi beharko dute greba deialdia. Igor Gebararen hitzetan, langileek argi adierazi dute ez dutela babesten enpresaren proposamena.

Lan hitzarmen berriaren negoziazioetan, ELA, LAB eta ESK sindikatuen marra gorriak honako hauek dira: erosteko ahalmenari eustea, gaueko txandan egun bat gehiago lan ez egitea, txandakako kontratua hobetzea, V automobil modeloa fabrikatzeko langile berriek lan baldintza okerragoak ez izatea, eta asteburuan lan egiten dutenenak arautzea.

UGTk eta CCOOk ere greba

Gebarak iragarri duenez, greba antolatzeko proposamena UGT eta CCOO sindikatuei helaraziko diote, protesta elkarrekin antolatzeko. Izan ere, uste dute posible dela gutxieneko batzuk adostea mobilizazioak egiteko.

Bi sindikatu horiek, hain zuzen ere, bi orduko lanuztea eta elkarretaratzea egin dute gaur, enpresaren atarian. Eta bertan iragarri dute bi greba egun antolatuko dituztela: ekainaren 22an eta 29an izango dira. Aurrez iragarria zuten ekainean eta uztailean bost greba egunetara deituko zutela, baina datak ez zituzten jakinarazi. Uztaileko hiru greba egunak ere noiz izango diren aurrerago esango dute.


Summary: Kutxabankek %15 handitu du euskal ekonomian duen pisua. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako foru ogasunek 187 milioi euro jaso dituzte guztira tasetan eta zergetan. Ia 9.000 milioi euro jarri ditu enpresentzako eta partikularrentzako kredituetarako.

Iaz, Kutxabankek eta haren hiru fundazioek 776 milioi euroko ekarpena egin zioten Araba, Bizkai eta Gipuzkoako ekonomiari, 2020an baino %15 gehiago. Bilbon egindako bilera batean, Gregorio Villalabeitia Kutxabankeko presidenteak datu horiek biltzen dituen txostenaren ondorioak azaldu dizkio Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariari. Azterketan azpimarratu dutenez, susperraldi ekonomiko motela, inflazioaren eragin negatiboa eta lehengaien garestitzea ezaugarri dituen urte batean, Kutxabank Taldeak areagotu egin du euskal ekonomian duten pisu erlatiboa. 2021ean Kutxabank eta haren fundazioak izan ziren euskal enpresen lehen kontratatzaileak: gehienak (%85) zerbitzuen sektorekoak izan ziren, eta, zehatzago, informatikaren arlokoak. Guztira, 4.100 enpresari egin zizkieten zerbitzu eskaerak, 213 milioi euroko balioarekin.

Iaz, 3.000 langile zituen taldeak Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, eta hiru lurraldeetako foru ogasunek guztira 187 milioi euro jaso zituzten tasetan eta zergetan, zergadun nagusietako bat izanik. Azterketak zeharkako ondorioak ere zehazten ditu, Kutxabanken kreditu jardueratik eratorritakoak: bankuak enpresei eta partikularrei bideratutako finantzaketak zeharka 8.759 milioi euroko ekarpena egiten dio hiru lurraldeetako BPGari, guztizkoaren %13,2.


Summary: Athleticeko buruzagitzarako hiru hautagaien eztabaida bertan behera utzi du Euskal Kazetarien Elkarteak. Eztabaidaren inguruan «gezurrak eta zurrumurruak» zabaldu direlako eta hautagaietako bik erantzun ez dutelako hartu dute erabakia.

Euskal Kazetarien Elkarteak eta Kazetarien Euskal Elkargoak eztabaida antolatu nahi zuten Athleticeko presidente bihurtzeko aurkeztu diren hiru hautagaiekin: Jon Uriarte, Ricardo Barkala eta Iñaki Aretxabaleta. Baina, azkenean, egitasmoa bertan behera utzi behar izan dute, «sortu den polemika ikusirik», plazaratu duten agirian irakur daitekeenez.

Ika-mika euren «inpartzialtasuna eta lan ona zalantzan jarri nahi duten gezurretan eta zurrumurruetan» oinarritzen dela adierazi dute elkarteok, beste azalpenik eman gabe. Horrez gain, azaldu dute hautagaietako bik ez diotela erantzun ofizialik eman proposamenari.

«Gure aldetik asmo onez egindako eskaintza bat gaizki ulertu eta modu interesatuan erabili izanak sortzen digun sumindura eta tristuraren ondorio da erabakia».

Elkarteok «hiru hautagaitzen arteko su gurutzatuaren erdian» geratu izana deitoratu dute, eta horien Zuzendaritza Batzordeko kide batzuen «asmoak eta profesionaltasuna zalantzan jartzera ere ausartu» direla.


Summary: Bizkaiko metalean lanuzteei eutsiko diete sindikatuek. Patronalaren iritzian, ezinbestekoa da protestak bertan behera uztea lan hitzarmenaren negoziazioetan aurrera egiteko. Sindikatuek salatu dute FVEMek ez duela eskaintza berririk egin.

FVEM Bizkaiko metalgintzaren patronalak sindikatuei eskatu die datozen asteetarako deitutako hiru greba egunak bertan behera uzteko, lan hitzarmenaren negoziazioan aurrera egin ahal izateko.

Patronalak eta sindikatuak proposamenak trukatu dituzte asteazkenean Lan Harremanen Kontseiluan, baina batzuek eta besteek ondorioztatu dute gaur-gaurkoz oso urriak direla akordiorako aukerak. Ekainaren 23 eta 30erako, eta uztailaren 1erako deitu dute lanuzteetara.

Sindikatuek aurrez aurreko bilera bat eskatu zioten patronalari, baina, salatu dutenez, sektoreko enpresen elkarteko ordezkaririk ez da bertaratu, eta igorritako dokumentuetan ez du «ezer berririk planteatu». Horiek hala, greba egunei eusten dietela azpimarratu dute, eta mobilizazioak «buru-belarri prestatzen» hasi direla ohartarazi.

FVEMen iritzian, berriz, «egungo egoeran» lanuzteak egitea «arduragabekeria» da. Patronalaren iritzian, agerikoa da sindikatuen artean «konfrontaziorako gogoa negoziaziorako gogoa baino handiagoa» dela.

FVEMek azpimarratu du «sektoreari egonkortasuna ekarriko dion hitzarmen berri bat» sinatzeko «borondatea eta interesa» duela, baina aitortu du akordiorako aukerak «oso urrun» daudela.

Balorazio bera egin dute sindikatuek. Patronalaren jarrera «arduragabea eta ulergaitza» dela diote, batez ere datorren astean lanuzteak hasiko direla kontuan hartuta. Eta hurrengo bilerara berak deitzeko eskatu diote, «zerbait berria eskaintzeko baldin badu».

Soldaten eguneratzea

Sindikatuek maiatzaren 16an aurkeztu zuten beren eskaerak biltzen dituen plataforma bateratua, eta FVEMek hamar egun geroago erantzun zuen. Soldataren eguneratzean dago puntu beroenetako bat: patronalak %2,75eko soldata igoera proposatu du 2022rako, %2,5ekoa 2023rako, eta %2koa 2024rako. Eskaintza horrek sutu egin ditu sindikatuak, benetako KPItik oso urrun dagoelako. Haien eskakizuna KPIa +%1 igotzea da.

Malgutasuna ere handitu nahi du patronalak, 160 orduraino. Sindikatuek ordu horiek mugatzea galdegin dute. Beste hainbat eskakizun ere aurkeztu dituzte. Besteak beste, antzinatasuna desizoztea, lanaldia murriztea indarraldiko urte bakoitzeko, jarduera guztietarako subrogazioa, eta aldi baterako laneko enpresen kontratuak hiru hilabetera mugatzea. Patronalak «ezezkoa» eman die proposamen horiei.

Duela hiru urte, lan ituna hamar greba egunen ostean adostu zuten bi aldeek, eta iaz arte egon zen indarrean. Bizkaian 49.712 langile daude metalgintzaren lan itunaren eraginaren menpe.


Summary: Seaskako guraso, ikasle eta irakasleen kontra oldartu da Frantziako Polizia. Akademia ikuskaritzak Baionan duen egoitzaren okupazioa abiatu dute azterketak euskaraz pasatzeko eskubidea aldarrikatzeko

Azterketak euskaraz egiteko eskubidea aldarrikatu nahi zuten; kolpeka eta negarra eragiteko gasa erabilita, bortizki oldartu zaie Frantziako Polizia. «Frantziako Hezkuntza Ministerioarekin mintzatu nahi dugu, baina Barne Ministerioarekin erantzun digute», laburbildu du Peio Jorajuria Seaskako lehendakariak. Frantziako Gobernuaren debekuei buru egiteko desobedientziarako deia egin du ikastolen elkarteak azken asteetan. Atzo, protestara pasatu ziren.

Ehun bat pertsona elkartu dira Baionan, Pirinio Atlanikoetako Akademia Ikuskaritzaren egoitza okupatzeko xedez. «Pap Ndiaye Frantziako Hezkuntza ministroarekin hitz egin nahi dugu, hori da gure galdea, eta hemen gelditzeko asmoz gara», esplikatu du Elorri Falxa irakasleak. Baina Seaskako kideak iritsi direnerako, egoitza itxia zuten, eta Frantziako Polizia bertan zen. Ekintzaileek Azterketak euskaraz eta kitto! zioen pankarta bat zintzilikatu dute teilatutik, eta guraso, irakasle eta ikasle batzuk sarrerako hesira kateatu dira.

Arratsalde bukaeran hasi da tentsioa igotzen. Ikuskaritzako langileak egoitzaren barnean geldituak ziren, eta beraiek ateratzea baliatu nahi izan zuten Seaskako kideek barnera sartu eta okupazioa abiatzeko. Gibeleko atean elkartu dira, blokean. Frantziako Poliziak indarkeria erabiltzeko mehatxua egin die, baina ez dira mugitu.

Bultzaka hasi dira lehenik, baina gero eta bortitzagoa bilakatu da egoera. Ekintzaileak besoetatik eta lepotik hartu, eta tiraka mugitzen entseatu dira poliziak, baina determinazioz erantzun dute egoitza barnera sartzeko asmoz mobilizatutakoek, Azterketak euskaraz! oihuen artean. Bat taldetik ateratzea lortzen zuten bakoitzean, berehala itzultzen zen blokera, poliziaren bultzadei aurre egitera. Gogor ekin dio Frantziako Poliziak, tartean adingabeen kontra. «Ikasle, guraso eta irakasleen kontra ari zarete joka; hori da egiten ari zareten gauza bakarra», oihu egin die Falxak. Baina ez dira gelditu. Azkenean, negar gasa bota die Frantziako Poliziak egoitzaren ate aitzinetik lekutzeko. Begiak eta aurpegia erreta, eztulka eta negarrez; tixerta urratuta batzuk, zauri arinekin besteak; horrela bukatu dute ikasleek azterketak euskaraz pasatzeko eskubidea aldarrikatzera joandakoek.

Okupazioarekin aitzina

Frantziako Poliziak alde egin zuenean, irekita utzitako leiho batetik ikuskaritzara sartzea lortu zuten Seaskako kideek. Bertan pasatu dute gaua, eta Frantziako Hezkuntza Ministerioarekin mintzatzea lortu arte handik ez mugitzeko borondatea erakutsi dute. Frantziako Asanblearako bozen testuinguruan, erantzun politiko baten beha dira.


Summary: Donostia, Mutriku, Muskiz, Gernika eta Murueta, Bandera Beltzen zerrendan. Ekologistak Martxan elkarteak aurten ere banatu ditu «kutsatzeagatik» eta «kudeaketa txarra egiteagatik» urtero banatu ohi dituen Bandera Beltzak. Guggenheim 2,3, Petronor eta Donostiako Antondegi mendiko proiektuei eman dizkie banderak.

Bi motatako banderak banatu ohi ditu Ekologistak Martxan erakundeak urtero, biak beltzak. Bata, zenbait udalerritan eraiki diren proiektuen «kudeaketa txarragatik»; bestea, proiektuen kutsadura maila handiagatik. Euskal Herrian, aurten, lau banatu dituzte: Bizkaiko Foru Aldundiari eman diote bat, Guggenheim 2,3 bat sortzeko proiektuan egindako kudeaketa txarragatik, eta Mutrikuko Barbadun itsasadarraren inguruan ere eman dute halako izendapen bat. Kutsaduragatik, berriz, Petronorri eman diote, «Barbadun ibaira isurketa kutsagarriak egin eta kostaldeko lur publikoaren legez kanpoko okupazioagatik», eta baita Donostiako Antondegi mendiko proiektuari ere.

Kudeaketa txarra

Urdaibaiko itsasadarrean Bilboko Guggenheimen osagarri izango diren beste bi museo eraikitzeko proiektua «zentzugabea» dela iritzi dio elkarteak, eta horregatik eman dio kudeaketa txarraren izendapena. Izan ere, azaldu du museoa eraikitzen hasiko balira kamioien joan-etorria «handitu» egingo litzatekeela, eta, behin eraikina altxatuta, joan-etorri hori «nabarmen handituko litzateke, urtean milaka turista erakarrita; 140.000raino, proiektuaren beraren arabera».

Horrez gain, ohartarazi dute proiektuaren atzean eskualde osoaren «ezkutuko urbanizatzea» egon daitekeela: «Izan ere, gehiegizko hirigintza zailtzen duten antolamendu planak aldatuko baitira, Bizkaiko kostalde osoko beste herri batzuetan egin den bezala, Getxon, Plentzian eta abarretan».

Mutrikuko Barbadun itsasadarreko kanpoaldeko dikea handitzeko lanei dagokienez, hainbat irregulartasun azaleratu dituzte: «20 milioi euroko obra bat lizitatu da, eta Eusko Jaurlaritzaren kontratazioen orrialdean soilik egin da publiko, inongo aldizkari ofizialetan argitaratu gabe eta udalari berari inolako jakinarazpenik egin gabe. Proiektuak dagoeneko haren oniritzia du, Portuko Udal Kontseilua eratu gabe, eta hori eskatzen du Eusko Jaurlaritzaren 2016ko Portuen Legeak».

Bestalde, gehitu dute dike hori handitzeak 500 edo 600 amarraleku berri sortzea dakarrela, eta horrek, era berean, kirol portua zabaltzea eragingo duela: «Horrek, zalantzarik gabe, hirigintza proiektu berriak bultzatzea ekarriko du».

Kutsadura

Petronorri, berriz, egotzi diote koke planta bat ezarri izana, kostuen araudia bete gabe, eta «legezko trikimailu batengatik 200 milioi euro arteko isuna ordaintzetik salbatzea».

Hala ere, zehaztu dute erakundeek ere badutela erantzukizuna auzi horretan: «Ia justifikatuagoa egongo litzatekeenean kudeaketa txarreko bandera ematea Eusko Jaurlaritzari, Fiskaltzari edo Kostaldeen Zuzendaritzari, esaterako, arduragabekeriagatik edo irabazi nahiagatik enpresa babesten duten erakundeei, inpunitate osoz ingurumen legeak, kostaldeak eta abar gaindi daitezen eta Barbadun ibaiaren itsasadar osoa kutsa dezan, eta lur publikoaren 46.000 metro karratu har ditzan».

Donostiako Antondegi mendiko proiektuaz, esan du «lurzoru publiko eta naturalaren hedadura handi bat urbanizatzen» ari direla, erabilera pribaturako. Azaldu dutenez, lurzoru naturala eta nekazaritzakoa artifizialtzea ekarriko luke Donostiako Udalak proposatu duen olatu artifizialen sei hektareako azpiegiturak, «Donostian geratzen diren berdegune urrienetariko baten bihotzean»: «Donostian olatu artifizialen instalazio bat eraikitzea, baliabideen kontsumo handia dakarrena, bateraezina da egungo klima larrialdiarekin, areago kontuan harturik ingurune naturala zein hondatua dagoen eta kostaldea zein gertu».


Summary: Manifestazioa antolatu dute Bergaran, papergintzako hondakinen errauste plantaren aurka. Hurrengo igandean izango da manifestazioa, Larramendiko Arnasak antolatuta; Jaurlaritzak proiektuari ingurumen baimena eman diola gaitzetsiko dute.»»

Eusko Jaurlaritzak ingurumen baimena eman berri dio Valogreene enpresak Bergaran egin nahi duen papergintzako hondakinak errausteko proiektuari. Bergarako Udalak proiektuari jarritako alegazioak ez ditu aintzat hartu, eta horrek haserrea piztu du herrian. Larramendiko Arnasa taldeak proiektua ez du gustuko, eta herritarrei dei egin die haren aurka azaltzeko, eta Jaurlaritzaren jarrera. «Erabaki horrek, agerian uzten ditu Eusko Jaurlaritzaren lehentasuna, herritarren osasunaren gainetik, enpresa pribatuen interes ekonomikoen alde egitea dela», salatu dute manifestazioaren antolatzaileek.

155.000 tona papergintzako hondakin kudeatu nahi dituzte Bergarako plantan, eta horrek sortuko dituen hondakin eta isurketengatik kezkatuta agertu dira proiektuaren aurkariak. Manifestazioa igandean irtengo da, 12:30etan, San Martin plazatik.


Summary: Berdintasuna «azkartzeko» herri ituna aurkeztu du Jaurlaritzak. Eragileekin landu ostean, hamar konpromiso ezarri dituzte. Gizarte osoaren inplikazioa eskatu du Iñigo Urkullu lehendakariak, bereziki gazteena.

«Eraiki nahi dugun etorkizuna marraztu dugu gaur». Hitz horien bidez aurkeztu du Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak berdintasunaren alorreko tresna berria: Berdintasunaren eta Indarkeriarik Gabeko Bizitzen Aldeko Herri Ituna. Ekitaldi jendetsua egin dute gaur arratsaldean Bilboko Alondegian, agintariak, ordezkari politikoak eta itunean parte hartu duten eragileak gonbidatuta. Berdintasuna «erronka handi bat» dela berretsi du Urkulluk, eta gizarte osoaren inplikazioa galdegin du: «Egiturazko arazoak kolektiboki baino ezin dira konpondu».

Arlo ugaritako 93 entitatek eta 450 pertsonak baino gehiagok hartu dute parte azken urtean herri ituna lantzeko prozesuan, Emakunderen ekimenez. Haien ekarpenak kontuan hartuta, hamar konpromiso handi ezarri dituzte, honako eremu hauetan: justizia ekonomikoa, emakumeen eta nesken ahalduntzea, emakumeen kontrako indarkeria matxista, haurrak eta nerabeak, zaintzak, gizonen inplikazioa, trantsizio ekologikoa, eraldaketa digitala, emakumeen mugimenduak eta lidergo feministak, eta gobernu ona.

Hala, itunaren bitartez mezu bat igorri nahi diote gizarteari, Beatriz Artolazabal Berdintasun sailburuaren hitzetan: «Berdintasunaren aurrerapena azkartu behar dugu. Gure seme-alaben belaunaldia berdintasunaren belaunaldia izan behar da, eta horregatik behar dugu etorkizuneko itun hau». Helburuen artean, gazteak inplikatzea nabarmendu du: «Berdintasunaren aldeko lanaren lekukoa har dezaten».

Pekindik 25 urtera

NBE Nazio Batuen Erakundeak eginiko biltzar baten urteurrena da herri itunaren abiapuntua: Pekinen 1995ean Emakumeei Buruzko IV. Mundu Konferentziaren urteurrena, hain zuzen. NBE Emakumeak batzordeak Generation Equality egitasmoa jarri zuen martxan 2020an, konferentzia historiko hartatik mende laurdena bete zenean, eta horren barruan sustatu du Emakundek eragileen lana.

Izan ere, emakumeen eskubideen eta berdintasunaren alorreko adierazpen garrantzitsuenetako bat izan zen Pekingoa: 189 herrialdek onartu zuten aho batez. Mugarritzat jo izan da, berdintasunaren arloan nazioarteko agenda bat zabaldu zuelako, eta helburu estrategiko batzuk zehaztu zituelako hainbat eremutan, hala nola emakumeen giza eskubideetan, hezkuntzan, osasunean, indarkerian, gatazka armatuetan, pobrezian eta hedabideetan. Ordukoak dira, era berean, egun berdintasun politikak gidatzen dituzten bi ildo nagusiak: emakumeen ahalduntzea sustatzea eta genero ikuspegia zeharkakotasunez aplikatzea.

Emakundek ere parte hartu zuen 1995eko bilkura hartan, eta haren garrantzia nabarmendu du Izaskun Landaida zuzendariak: «Gure berdintasun politikek beti bat egin dute nazioartean ezarritako irizpide horiekin; legitimitatea eman dio egin dugunari. Berdintasunik eza egiturazko arazo bat da, eta horri aurre egiteko ezinbestekoa da elkarlanean aritzea, bakoitza bere eremuan». Pekingo akordiotik aurrerapauso asko izan direla gaineratu du: «Baina ez dira berez etorri. Atzetik sekulako lana etorri da: mugimendu feministarena, elkarteena, instituzioena, norberarena eguneroko erabakietan...». Beste bultzada bat behar da, ordea: «Horren balioa azpimarratzeko, belaunaldien arteko elkarrizketa ahalbidetu nahi dugu, gazteek jakin dezaten zer izan zen Pekin, zer lan egin duten aurrekoek, eta lekukoa har dezaten».


Summary: Ion Parot euskal presoaren baldintzapeko askatzearen alde bildu dira. Gaur ematekoa zuen Parisko Auzitegiak Paroten eskaeraren erantzuna, baina ez dute jakinarazi. Bakegileek «adi» egoteko eskatu dute, eta berretsi Ipar Euskal Herria blokatzeko prest daudela.

Gaurko espero zuten erantzuna, baina Parisko Auzitegiak ez du oraino jakinarazi zein erabaki hartu duen Ion Parot euskal presoaren baldintzapeko askatasunari buruz. Halere, haren baldintzapeko askatasuna galdetzeko dozenaka lagun bildu dira Baionako suprefeturan. Bake Bideko Anaiz Funosas bozeramaileak salatu du «denborarekin jolasten» ari direla. «32 urte preso daramatzan Ion Paroti erantzuna zor zioten».

Hala, Bakegileek «adi» egoteko eskatu diete herritarrei. Izan ere, ondoko orenetan espero dute erabakia. Funosasek iragarri du, erabakiaren arabera, Ipar Euskal Herria «blokeatzeko» prest daudela. «Parisko Auzitegiak ezezkoa ematen badu, edo, fiskalak enegarren aldiz helegitea ezartzen badu, berehala, antolatzen dugun blokatze eguna publiko eginen dugu», erran du. Beraz, espero daiteke bihar emanen dutela ekintzaren dataren berri.

Parotek baldintzapekoa eskatzen duen seigarren aldia da oraingoa. Parisko Auzitegiak haren galdea maiatzean aztertu zuen, baina Terrorismoaren Kontrako Parisko Auzitegian egindako auzi saioan, prokuradorea kontra agertu zen, berriz. Fiskalaren jarrera «etsigarritzat» jo zuen haren abokatuak orduan, «Ipar Euskal Herriko egoera nola aldatu den ikusirik».

Ion Kepa Parotek 32 urte daramatza preso, eta egun Mureteko kartzelan da (Okzitania, 425 kilometro). 72 urte bete berri ditu. Fiskalak, egindako auzi saioan, presoak haren baldintzapeko askatasuna lortzeko «goizegi» zela argudiatu zuen.

Esnalena, uztailean

Iragan astean, ekainaren 10an ematekoa zuten ere Jakes Esnal euskal presoaren baldintzako askatasun galdearen erantzuna. Hori ere atzeratu zuten: uztailaren 21era arte. Korapilatsua da Esnalen afera, eta prozedura luzatu da. Baldintzapeko askatasuna galdetu zuenean,CPMS Segurtasun Neurrien Diziplina Anitzeko Batzordearen iritzia ukan zuen, 2020ko urtarrilean. Baina auzi saioa egin zutenerako, «iraungia zen», haren abokatuak azaldu zuenez. Horrenbestez, epaileak batzordeari berriz eskatu dio presoaren «arrisku mailari» buruzko iritzia batzorde horri. «Ez dugu onartzen terrorismoaren kontrako logikak eskubideak alde batera uztea eta estatu mendekuak etengabe irautea», erran zuten orduan Bakegileek.


Summary: Sarek salatu du larunbateko mobilizazioaren zati bat debekatu dietela. Euskal presoen eskubideen aldeko manifestazioa eginen dute Iruñean, eta aitzinetik lau zutabetan abiatzekoak ziren herritarrak: horietatik bi egitea galarazi diete. Manifestazioaren hasieraren lekua ere aldarazi egin diete.

Sare euskal presoen eskubideen aldeko mugimenduak salatu du Espainiako Gobernuak Nafarroan duen ordezkaritzak «trabak eta oztopoak» jarri dizkiela larunbaterako Iruñean deitua duten mobilizazioa egiteko. Zehazki, manifestazioaren aitzinetik egitekoak zituzten lau zutabeetatik bi debekatu dizkiete, «bi egun eskas falta direnean»: ekialdeko eta mendebaldeko zutabeak, hain zuzen. Manifestazioaren hasierako lekua ere aldarazi egin diete: «Hasieran lau zutabeetarako eta manifestaziorako jakinarazpenak egin genituen, eta manifestazioaren irteera lekua aldarazi ziguten: Antoniuttin ezin zela».

Mobilizazioari eutsiko diote, halere. Intsumiso parketik abiatuko da manifestazioa, eta, aitzinetik, aurreikusiak zituzten bertze bi zutabeetan bilduko dira herritarrak: Decathlondik abiatuko da bata, Cordovilla poligonotik bertzea, biak 17:00etan. Manifestazioa 18:00etan hasiko da.

Euskal presoek oraindik ere jasaten dituzten salbuespen neurriak salatuko dituzte manifestazioan, eta, joan den maiatzean manifestazioa iragartzerakoan azaldu zutenez, «elkarbizitzaren eta bakearen alde bat egiten duten herritarrak» bildu nahi dituzte martxan. Etxera bidea, gertu lelopean eginen dute mobilizazioa —lelo bera jarri diote urriaren 8an Donostian eginen duten aldarrikapen egunari—.

Sareko kideek maiatzean adierazi zutenez, azken bi urteak «garrantzitsuak» izan dira euskal presoentzat: «Urte luzeetan ezarritako urruntze politikaren amaieraren atarian gaudela esan genezake, eta, horrekin batera, salbuespen legedia atzean utzi eta legedi arruntera salto egiteko unea dela». Salatu zuten, ordea, kontrako jarrerak ere azaleratu dituela aldaketa horrek, eta oraindik ere badirela «oztopoak». Horregatik deitu zituzten herritarrak karrikara ateratzera: «Aldaketa hau egia bihurtzeko, euskal presoen etxeratze bidean ezarritako oztopo bakoitza salatu eta kalera atera behar dugu». Nabarmendu zuten «guztien ardura» dela: «Izan gaitezen aktibo, elkarbizitzarako, bakerako eta etxerako bidean».


Summary: 'Aita Mari' Lampedusara bidean da beste 40 migratzaile erreskatatu ondoren. Beste erreskate bat egin du 'Aita Mari' ontziak: 40 migratzaile erreskatatu ditu. Italiak oraindik ez du eman porturatzeko baimenik, baina Lampedusa uharterako bidean da ontzia.

Azken egunotako erreskateekin, jada 68 dira Aita Mari erreskate ontzian diren migratzaileak. Ekainaren 6an abiatu zen, eta ontziak hiru egunetan erreskatatu ditu migratzaileak: 11 lehen egunean, hamazazpi bigarrenean, eta 40 hirugarrenean.

Bart gauerdian egin du azkena eta hiru erreskateetan handiena: abisua jaso, eta ordu eta erdi behar izan zuten migratzaileak ziren tokira iristeko. Adin txikikoak eta mugikortasun mugatua duen pertsona bat ziren tartean.

Italiak oraindik ez du eman porturatzeko baimenik, baina, edonola ere, Lampedusa uharterako bidean da Aita Mari, migratzaileak utzi eta behar duten mediku arta jaso dezaten.

Beste bi erreskate

Atzo, beste hamazazpi migratzaile hartu zituen Mediterraneoan. Goizean goiz jaso zuten abisua, haiengandik hamabost itsas miliara 100 bat pertsona zeramatzan gomazko txalupa bat zegoela esanez. Libiako agintariek ere aldi berean jaso zuten deia, eta horregatik joan ziren leku horretara. Libiako patruilaontzi bat joan zen, eta han ziren migratzaileetako hamazazpik txalupatik jauzi egin zuten. Azkenean, Aita Mari erreskate ontziko tripulazioak erreskatatu zituen.

Herenegun ere 11 lagun hartu zituen. Goizaldean jaso zuten abisua, 05:00etan, eta 06:00etan topatu zituzten, hondoratzear zegoen txalupa batean. Guztiak onik topatu zituzten, baina abisu eman zieten haiekin batera beste hainbat ontzi ere abiatu zirela Libiatik.


Summary: Nafarroako hiru suteak, «egonkortzeko bidean». Suteak ez dira berriro piztu arratsaldean Leire mendikatean, Tafallan eta Olletan, eta gauean egoera berean jarraituz gero, suhiltzaileek kontrolatutzat joko dituzte goizean.

Astearte gauean Nafarroan piztutako hiru suteak aktibo daude oraindik ere. Zehazki, Leire mendikatean, Tafallan eta Orbaibarreko bailaran, Leotz eta Olleta artean. Nafarroako Gobernuak azaldu du «egonkortzeko bidean» daudela. Suhiltzaileak beldur ziren berriro piztuko ote ziren suteak arratsaldean, baina ez da halakorik gertatu.

Gauean, egoera horretan jarraituz gero, sutea kontrolpean egongo litzateke. Horregatik, gauean suhiltzaile taldeek suteak kontrolatuko dituzte, ez daitezen berriz piztu eta ez dezaten indarra hartu. Tenperatura beroen ondorioz, hausterrea bero da oraindik, eta, horregatik, arriskua ez da desagertu.

Hegazkin bat eta sei helikoptero ari dira hiru suteak itzaltzeko lanetan. Espainiako Gobernuak jarritako lau helikoptero eta Foca hegazkina Leire mendikateko sutean ari dira itzaltze lanetan, eta Nafarroako Gobernuarenak batik bat Tafallakoan. Azken horretan, sua Larragako eremuan sartu da, eta, oraindik bildu gabeko zereal lur sail batera iritsi denez, Nafarroako Gobernuaren bi helikoptero eremu hori itzaltzen izan dira azken orduetan.

Hiru suteak egonkortzen ari direnez, suhiltzaileak batik bat sutearen bazterrak zaintzen ari dira, baldintzak aldatuko ote diren erne.

Gobernuak jakinarazi duenez, Iruñeko Miluzeko helikopteroetako batean diharduen 48 urteko suhiltzailea larri zauritu da, eta tibia eta perone hezurrak hautsi ditu, Leire mendikateko sutearen itzaltze lanean helikopterotik jaisten min hartuta.

Hain zuzen ere, sute horrek eragin du kezka handiena. Bart gauean, haizearen norabide aldaketak lagunduta, Arangoiti magaleko suteak aurrera egiten jarraitzea galarazi zuten suhiltzaileek. Egunez, sute horren itzaltze lanei hegazkin eta helikopteroak gehitu zaizkie, eta batik bat su garrak ikusten diren eremuetan bota dute ura.

Suhiltzaileen arabera, nahiz eta oraindik ez den kontrolpean, sutea printzipioz «egonkortuta» dago. Goizean sugar handieneko eremuak hegazkinen eta helikopteroen bitartez bustitzen joan dira. Aipatu dutenez, bertan mugitzeko zailtasunak dituzte. Datozen orduak erabakigarriak izango dira.

Herenegun gauean piztu zen Arangoitiko sutea, eta beroak eta haizeak zaildu egin zituzten itzaltzeko lanak. Sutea apurka gerturatzen ari zenez, badaezpada ere Leireko monasterioa hustu zuten asteazken arratsaldean. Dena den, sutea ez zen eraikin nagusitik bi kilometrora hurreratu.

Tafallako sutea

Astearte gauean, Leireko mendikatea piztu baino ordubete lehenago, beste sute bat piztu zen Tafallatik gertu, NA-132 errepidean. Asteazken goizean kontrolatzea lortu bazuten ere, arratsaldean berriro indarra hartu, Tafalla eta Miranda Arga arteko NA-1640 errepidea gainditu eta Larraga herriaren lur eremuetan sartu zen.

Nafarroako Gobernuak jakinarazi du sute hori kontrolatzea lortu dutela berriz. Lizarra, Tafalla, Tutera eta Azkoiengo suhiltzaileak izan dira lanean.

Beste sute bat piztu zen Orbaibarren, astearte goizaldean, Olleta eta Leotz artean. Atzo gauean piztuta zegoen oraindik, baina haren bilakaerari buruzko informaziorik ez da gaurkotu oraingoz. Sute hori itzaltzeko lanetan bi helikoptero aritu ziren atzo.

Gobernuak herritarrei eskatu die suteak sortzeko arrisku gorena dela. Beroak eta landaredia idor egoteak erraztu egiten du sua piztea eta azkar zabaltzea.

Bero saparen ondorioz, alerta laranja ezarri dute Nafarroan. Erriberan alerta gorria ezarri dute, eta larunbatera arte «tenperatura beroak» izango direla ohartarazi diete herritarrei. Krisi batzorde bat ere eratu dute, prebentzio neurriak ahalik eta azkarren martxan jartzeko.


Summary: Esportazioak %22,2 handitzen ari dira aurten. Petrolio garestiak puztu egin du inportazioen balioa, baina baita esportazioena ere.

Kanpo merkataritza hazkunde betean dago oraindik. Aurtengo lehen lau hilabeteetan, Hego Euskal Herriko enpresek 13.709,8 milioi euroren ondasunak esportatu dituzte, iaz epe horretan baino 2.493,4 milioi gehiago (+%22,2).

Ezin da esan Ukrainako gerra luzatzeak kalte egin dionik kanpo merkataritzari, apirilean are gehiago egin baitute gora esportazioek, %27,6 hain zuzen ere.

Kopuru horretan, ordea, pisu nabarmena izan du energiaren garestitzeak. Izan ere, Eustatek nabarmendu du petrolioaren olio finduen atala izan dela gehien hazi den esportazio saila, hau da, Petronorren findegitik ateratzen diren gasolina, gasolioa eta beste erregaiak. Eurotan, %114,3 egin du gora sail horrek, baina tonatan, %28,5.

Edonola ere, energiari lotutakoak ez dira Hego Euskal Herriko ekonomiaren esportazio gai nagusiak. Enpresek gehien esportatzen dutena –%30,1 aurten– ekipo ondasunak dira, hau da, enpresek erabiltzen dituzten elementuak kontsumo ondasunak edo zerbitzuak sortzeko: makinak eta osagaiak. Urteko lehen lau hilabeteetan, 4.124,2 milioi euroren esportazioak izan ditu sail horrek, Espainiako Industria eta Merkataritza Ministerioaren arabera, iaz baino %12,7 gehiago.

Bigarren esportazio gai nagusia autoak eta furgonetak dira: 3.253,2 milioi euro atera dira portuetatik, trenbideetatik eta errepideetatik, iaz baino %18,3 gehiago. Esportazioen %23,7 dira.

Inportazioak, are indartsuago

Energia garestiak pisu handia izan du inportazioen hazkundean ere. Esportazioek baino are gehiago egin dute gora inportazioek (+%41,7), eta, batez ere, Bizkaian handitu dira (+%58,1), lurralde horretara iristen baitira Petronorri petrolioa ekartzen dioten ontziak eta Bahia de Bizkaiari gasa ekartzen diotenak. Eustaten arabera, produktu energetikoen inportazioak %96,8 egin du gora.

Edonola ere, Hegoaldeko beste hiru lurraldeetan ere handitu dira inportazioak, %30 inguru, eta horrek erakusten du nabarmen handitu dela erregaiaz bestelako kanpoko produktuen eskaria ere.

Inportazioak esportazioak baino gehiago handitu arren, kanpo saldo positiboa du Hego Euskal Herriak, 2.457 milioi eurokoa. Bizkaia da kanpo saldo negatiboa duen bakarra (-1.151 milioi), energia sektoreak lurralde horretan duen garrantziaren ondorioz. Beste hiru lurraldeek mila milioi eurotik gorako kanpo saldo positiboa dute.


Summary: Auzitegiak Ion Parot askatzea onartu arren, prokuradoreak dei egin dio erabakiari. Bakebideak jakinarazi duenez, Kondenen Aplikaziorako Auzitegiak Ion Parot euskal presoa baldintzapean askatzea onartu du, baina PNAT Terrorismoaren Kontrako prokuradoreak dei egin du. «Beste behin ere, PNAT-aren itsutasun sektarioak, euskal auziaren berezitasuna kontuan hartzen ez duen segurtasun ideologia batean sarturik, Ionen baldintzapeko askatasunaren aldeko TAPAT Kondenen Aplikaziorako Auzitegiaren erabakiak sortu itxaropena zapuztu berri du», erran du Bakebideak.

Atzo etortzekoa zen erabakia egun jakinarazi dute: Zigor Auzitegiak Ion Paroten baldintzapeko askatasuna onartu du, baina fiskalak helegitea jarri dio epailearen erabakiari. Prokuradorearen «helegite hau ulertezina da», deitoratu du Bakebideak eta gehitu «are jasanezinagoa» dela «71 urte dituen eta bizitza erdia presondegian pasatu duen eta bere askatasunak inongo arriskurik ondorioztatzen ez duen presoarekiko jazarpen sentimendua bereganatzen duelako».

Emmanuel Macron Frantziako lehendakariari dei egin dio «gaia berehala bere gain har dezan politikoki, Euskal Herriko hautetsi eta gizarte zibilak daramaten dinamika eraikitzailea lagun dezan».

Prokuradorearen «itsutasunaren» ikusita eta «estatuburuak eta bere gobernuak ez dutenez bake prozesua kontuan hartzen», uztailaren 23an «Ipar Euskal Herri osoa» blokeatuko duela iragarri du Bakebideak.


Summary: Afiliatuen babes zabala jaso du zuzendaritzaren kudeaketak. Garbiñe Aranburuk nabarmendu du duela bost urte ezarritako ildoetan «asmatu» egin dutela, batean izan ezik: gehiengo sindikalaren aliantzan. Biharko saioan aukeratuko dute zuzendaritza berria: bi buruko lidergoa izango du: Aranbururekin batera Igor Arroyo arituko da.

LABek «eredu sindikala berritzeko» apustua» egin zuen 2017an, eta horrekin «bete-betean asmatu» dutela nabarmendu du Garbiñe Aranburu idazkari nagusiak. Gainera, afiliatuen babesa jaso dute berak eta hark gidatutako zuzendaritzak, Miarritzen (Lapurdi) gaur hasi duten X. Biltzar Nagusira joan diren ordezkariek aho batez ia (%99,13) babestu egin baitute azkenengo bost urteotako kudeaketa.

Horrez gain, datozen bost urteetarako txostena aztertu eta eztabaidatuko dute gaur, eta bihar aukeratuko dute zuzendaritza berria. Berrikuntza nagusia, bat: LABek lehen aldiz bi buruko lidergoa izango du: ezustekorik ezean, Garbiñe Aranburu egongo da aurrerantzean ere idazkari nagusi karguan, eta harekin batera arituko da Igor Arroyo, orain arte idazkari nagusiaren albokoa izandakoa.

Aranburuk 500 afiliatu ingururen aurrean egin du azken bost urteetako balantzea. Sindikatua «osasuntsu» dagoela azaldu du, «prest» dagoela biltzarrean onartuko diren erronkei aurre egiteko. Duela bost urte baino 5.000 afiliatu gehiago dituzte (%12,5eko igoera): 46.000 inguru guztira. Eta nabarmendu du hori lortu dutela orain arte LABentzat eta sindikatuentzat oro har oso zailak ziren lan esparru batzuetara heltzea lortu dutelako. Hori gertatu da, Aranbururen arabera, LABek «paradigma aldaketa garrantzitsu bat» gauzatu duelako. «Kapitala-lana konfrontaziotik kapitala-bizitzara igaro gara». Edo bestela esanda: «Bizitza erdigunean» jarri dutelako gertatu da hori. «Sindikalismoa berritzen aitzindariak izan gara, eta asmatu egin dugu».

Sektore batzuk aipatu ditu: etxeko langileena, adibidez. Aurreko biltzarrean alor sindikal berezitu bat sortu zuten langile horientzat. Horrekin batera, migranteak sindikalgintzara ekartzeko egindako ahalegin berezia aipatu du: Nafarroako Erriberan egindako lana nabarmendu du. Goraipatu egin du, halaber, gazteekin eta bereziki Ernai antolakundearekin egindako lana. Alor horiez gain, 100 bat enpresatan egindako grebak gogoratu ditu, eta hainbat gatazka «sozializatzeko» egindako lana. Horretan gako izan dira, Aranbururen arabera, duela bost urte ezarritako afiliazio kuota sistema berria —diru sarreren araberakoa— eta «borroka kutxa indartu» izana.

Beste hainbat gai zerrendatu ditu Aranburuk bere hitzaldian: ikuskera feminista sindikatuan txertatzeko egindako lana; lan harremanen euskal esparrua eta pentsio sistema propioa garatzeko proposamenak, eta sektore publikoaren kontrol politikoa eta soziala indartzeko aurkeztutakoak; gatazka politikoaren konponbideari begira egindakoak... «Arrazoia izatea ez da nahikoa; aldaketa erdiesteko bidea marraztu behar da, eta hori egin dugu», azpimarratu du.

ELArentzako mezua

Aurreko biltzarrean, LABek bere burua sindikatu ekosozialista eta feminista gisa definitu zuen, eta abiatutako bide hori garatu eta indartzeko konpromisoa agertu du datozen bost urteetarako. Horrekin batera, ezkerreko independentismoak estrategia bateratzeko apustua egin zuela nabarmendu du, eta hori izan dela, akaso, hutsegite nabarmenena. «Ez da gozoa izan. Haizea alde genuela uste genuen».

2017an ELArekin sinatutako adierazpena gogoratu du. Besteak beste lan harremanetarako esparru propioa osatzeko pausoak emateko konpromisoa agertu zuten bi sindikatuek, baina LAB bakarrik geratu dela azpimarratu du. Gertakari bat gogoratu du: pentsio sistemaren erreforma dela-eta negu honetan Hego Euskal Herrian egin asmo zuten greba orokorrak aurrera egin ez izana. Aranburuk Mitxel Lakuntzaren sindikatuari leporatu dio horren erantzukizuna. «Borroka ez da diskurtsoetan txertatzeko hitz bat». Biharko saioan hitz egingo du Lakuntzak, eta, harekin batera, Arnaldo Otegi EH Bilduko idazkari nagusiak eta beste ordezkari politiko eta sindikal batzuek.

Aurrera begirakoak

Kudeaketa txostena onartu ostean, afiliatuek datozen bost urteetarako estrategia fintzeari ekin diote gaurko saioan, ateak itxita. Guztira 203 zuzenketa aurkeztu dituzte biltzarkideek. Horietatik 102 zuzenean onartu dituzte, 115 adostu egin dituzte, 47 bertan behera geratu dira, eta 19 ez dituzte onartu.

Bi buruko lidergoarekin batera, beste hainbat gai jasotzen ditu zuzendaritzaren proposamenak. Besteak beste, instituzio publikoetan parte hartzea berrikusiko du sindikatuak. LABek horietako batzuetan ez parte hartzea erabaki zuen —adibidez, Lanbiden eta Lansaren, eta Kontseilu Ekonomiko eta Sozialean— langileen lan baldintzak hobetzeko balio ez dutelakoan. Horietako batzuetara nola itzuli aztertuko dute. Erakunde horiek «konfrontaziorako» eremu gisa ikusten ditu sindikatuak.

Horrekin batera, «kontrabotere sindikalismoaren» definizioa garatuko dute. Elkarrizketa sozialeko mahaietan ez egoteko erabakia berretsi du zuzendaritzak, eta grebari lehentasuna emango dio borrokarako tresna gisa, baina horrekin batera «mekanismo osagarriak» behar direla dio; bereziki, «gatazken sozializazioa».

Sindikatuaren estatutuetan ere aldaketa batzuk planteatu ditu, «horizontalagoa, kolegiatuagoa, parte hartzaileagoa eta feministagoa» izan dadin. Eta, besteak beste, idazkaritza antirrazista bat sortuko du. Lan osasunaren arloa ere indartu nahi du.


Summary: Mercedesen, ELAk, LABek eta ESK-k ere deitu dute grebara 22rako. Ekainaren 27ko asteko grebari eutsi diote, baina UGTri eta CCOOri eskaini diete lehen lanuztean indarrak batzea.

Mercedesko zuzendaritzaren azken proposamena gauza zail bat lortzen ari da: Gasteizko fabrikako sindikatuen arteko arrakala txikitzea. Bi bloke daude oraindik ere, baina jarrera batean ados jarri dira: grebarekin erantzungo diete zuzendaritzaren «xantaiari». Izan ere, langileen ordezkariek oso gaizki hartu dute Alemaniako multinazionalak malgutasuna handitzea baldintza gisa jartzea lantegian 1.200 milioi euroren inbertsioa egiteko.

ELAk, LABek eta ESK-k deituta, langileen batzar bat egin zuten atzo, eta han erabaki zuten bost eguneko lanuztera deitzea, ekainaren 27tik uztailaren 1era. CCOOk eta UGTk, berriz, ekainaren 22rako eta 27rako deitu zuten protestara.

Azken horiei keinu bat egitea erabaki dute sindikatu abertzaleek, eta gaur goizean erabaki dute ekainaren 22an ere grebara deitzea. Ordezkaritzaren %45 dute ELAk, LABek eta ESK-k, eta %35, berriz, CCOOk eta UGTk. Gainontzeko %20a dute Ekintzak eta PIMek.

Agiri baten bidez, ELAk, LABek eta ESK-k aitortu dute ez daudela erabat ados beste sindikatuen iritzi guztiekin, baina «batzordearen %80k babestuko duen» gutxieneko jarrera bat badagoela uste dute. Gauzak horrela, langileek batzarrean eskatutakoarekin bat eginez, datorren asteazkenean ere lanuztera deitzea erabaki dute. Gainera, eskatu diete CCOOri eta UGTri deialdi bateratua egitea, baldin eta ontzat jotzen badute egun horretako protestaren leloa: Malgutasuna handitzeari ez. Seigarren gaiari ez. Sindikatu abertzaleek uste dute hori dela Mercedesko zuzendaritzak proposatutako aldaketen artean «kaltegarriena»: lan egutegiaren malgutasuna handitzea, astean sei gautan lan egin behar izateko.

Halaber, CCOOri eta UGTri proposatu diete «gutxieneko» beste bost puntuak bateratzea: erosteko ahalmena ez galtzea, errelebo kontratua hobetzea, langile finkoen eta berrien artean soldatetan desberdintasunik ez egotea, mugikortasuna adostu eta hitzarmenean jasotzea, eta asteburuan lan egiten dutenen baldintzak arautzea.


Summary: Hezkuntza Legean euskarazko kulturgintzaren transmisioa bermatzeko eskatu dute 63 kultur eragilek eta sortzailek. Eusko Jaurlaritza prestatzen ari den lege berriari proposamenak egiteko eta eztabaidan parte hartzeko aukera eduki nahi dute. Gaur egungo egoera iraultzea dute helburu: transmisioan dagoen «etenari» buelta ematea.

Euskarazko kulturgintzaren transmisioa bermatuko duen hezkuntza legea erdiestea. Horixe dute xede euskaraz aritzen diren dozenaka kultur eragilek eta sortzailek. Eusko Jaurlaritza hezkuntza lege berria idazten ari den garaiotan, haien eskea eta eskaintza lau haizeetara zabaltzeko baliatu dute Donostian gaur goizean egin duten agerraldia. Batetik, eskaria egin diote administrazioari: legean berariaz jaso dezatela euskarazko kulturgintzaren transmisioa bermatuta egongo dela. Bestetik, eskua luzatu diete: prest agertu dira helburua erdiesteko lan egiteko.

Egungo sistema bestelakoa dela irizten diote, ez dagoela bermatuta euskarazko kulturgintzaren transmisioa. Irakurri duten testu bateratuan jaso dutenez, azken hamarkadetan kultur sorkuntza zabaltzeko, transmititzeko eta gizarteratzeko moduak eraldatu egin dira: «Sorkuntza testuinguru berriak sortu dira, kultur industrian eraldaketak gertatu dira, kazetaritzaren parametroak aldatu dira, hezkuntza arautuan pedagogiak berritu dira, kultur sorkuntzaren berariazko irakaskuntza murriztu da, kultur kritikaren ekarpenak sakabanatu dira...». Eta, hori horrela, itzalak daude transmisioan: «Paradigma honen baitan eta azken urteotako inkestek zein azterketek erakutsi dutenez, eten bat gertatu da, eta gaur egun hezkuntza arautuak ez du bermatzen euskarazko kulturgintzaren transmisioa».

Kezka ez da gaurkoa. Agerraldian azaldu dutenez, hainbat eragile 2019ko urrian jardunaldi batzuetan batu ziren euskal kultur transmisioa hezkuntza aratuaren testuinguruan lantzeko. Orduan ondorioztatu zuten transmisioa «egituratzeko eta sendotzeko» beharrezkoa dela kultur eragileak eta kultura transmisioan aritzen diren eragileak saretzea. Giro horretan iritsi zitzaien hezkuntza akordioaren eztabaida: «Premiazkoa iruditu zaigu hezkuntza itunaren testuinguruan kulturgintzatik geure ikuspegia gizarteratzea, geuk ere ahotsa hartzea etorkizuneko legeak euskal kultur sorkuntzaren transmisioa hezkuntzan berma dezala eskatzeko». Halaber, beharrezkoa iruditzen zaie gaia «lehen lerrora» ekartzea.

Hain zuzen ere, horixe dute eskari nagusia, transmisioa bermatzea: «Egin nahi den hezkuntza lege berriak euskarazko kulturgintzaren transmisioa bermatu behar du hezkuntza eraldatzailea lortu nahi badugu, eta, hori hala izan dadin, garrantzi handia du legeak modu esplizituan behar hori jasotzeak». Baina, eskatzearekin batera, eskaintzekorik ere badute: «Euskarazko kulturgintzaren ekosistemako eragile garenok kulturgintzaren transmisioa bermatu dadin hartu beharreko neurrien proposamen, eztabaida eta adostasun prozesuan parte hartu nahi dugu». Beste hitz batzuekin esanda: prest daude transmisio hori bermatzearen alde lan egiteko.

Izan ere, berebiziko garrantzia aitortzen diote hezkuntza arautuan egiten den lanari: «Euskararen eta bere kulturgintzaren normalizaziorako estrategikoa da hezkuntza arautuan ere transmisioa bermatzea. Guk ardura eta prestasun osoa dugu hala izan dadin».

63ren babesa

Babes zabala jaso du testuak. Honatx zerrenda osoa:

-Ahotsenea -Aiaraldea Ekintzen Faktoria -Bertsozale Elkartea -Dantzan -Elkar Fundazioa -Euskal Aktoreen Batasuna -Euskal Editoreen Elkartea -Euskal Herriko Antzerkizale Elkartea -Euskal Herriko Dantza Profesionalen Elkartea -Euskal Idazleen Elkartea -Euskal Itzultzaile, Zuzentzaile eta Interpreteen Elkartea -Euskal Herriko Trikitixa Elkartea -Euskaltzaleen Topagunea -EuskalPEN -Galtzagorri -Gerediaga -Ibaia -Jakin -Lanartea -Tupust! -Xabiroi -Amaia Lasa -Andoni Tolosa -Antton Olariaga -Arkaitz Miner-Beñat Gaztelumendi -Eñaut Aiartzaguena -Gari Otamendi -Irene Aldasoro -Joseba Tapia -Oihana Iguaran -Peter Ansorena -Xabi San Sebastian -Yolanda Arrieta -Ainara Azpiazu -Alaitz Olaizola -Ana Galarraga -Ander Lipus -Anjel Lertxundi -Bixente Martinez -Danele Sarriugarte -Dorleta Kortazar -Eider Rodriguez -Ekaitz Goikoetxea -Eñaut Elorrieta -Harkaitz Cano -Imanol Epelde -Ines Osinaga -Irati Goikoetxea -Iratxe Ormatza -Jon Maya -Joseba Irazoki -Iurgi Ekiza -Mielanjel Elustondo -Mikel Inuntziaga -Mikel Urdangarin -Nerea Loiola -Oier Guillan -Petti -Rafa rueda -Txuma Murugarren -Uxue Alberdi -Ximun Fuchs


Summary: Navaleko orubean «jardun industriala» izango da nagusi. VGPk esan du erabilera industriala %51tik gorakoa izango dela, eta onartu du ontzigintza sektoreko eskaintzak jaso dituela bi dike lehorrak erabiltzeko

Naval ontziola historikoaren izenak industria jardunari lotuta jarraituko du. Hala adierazi du behintzat haren orubea enkantean erosi zuen VGP enpresa logistikoak. Ohar batean azaldu duenez, azaleraren %51 industria jardunean erabiltzera behartzen du legeak, baina jaso dituen eskaintzak ikusita, batez besteko hori «nabarmen handiagoa» izango da. Tartean leudeke ontzigintza sektoreko enpresak, dike lehorrak erabiltzeko eskaintzak egin dituztelako. Bai itsasontziak eraikitzeko eta baita haiek konpontzeko ere. Orubearen zati horretan ez zuen beste aukerarik, Jaurlaritzak ondare babestu izendatu baititu dikeak eta ezin ditu eraitsi.
 VGPk iazko apirilean erosi zuen ontziola zenaren 300.000 metro koadroko orubea. 36 milioi euro ordaindu zituen, eta Sestaon (Bizkaia) logistika parke handi bat eraikitzeko asmoa plazaratu zuen. Fotomuntaia eskegi zuen bere webgunean. Asmoak, baina, oztopoak zituen bidean. Handiena, legedia, Sestaoko Udalak orubea zoru industrial bezala izendatu baitzuen bere garaian, eta hortik zetorkion azaleraren %51 gutxienez industriara bideratzeko obligazioa. Gero etorri zen hainbat eraikin bilduma historiko izendatzeko eskaera. Jaurlaritzak duela bi aste berretsi zuen, eta, ondorioz, lau garabi, bi pabiloi, bulego batzuk, eta, batez ere, bi dike lehorrak bere horretan mantendu behar zituen VGPk. Muga horiekin, hasierako asmotik urrundu beharra zeukan. Oharra errealitate horren onarpen bat da, eta, jabearen arabera, «asko» dira orubera joateko asmoa aurkeztu duten lantegiak. Navalek ia kilometro bateko itsaso marra du, eta kokapen hori aproposa da pieza oso handiak itsasoratu behar dituzten enpresentzat. Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapen sailburuak sorgailu eolikoen sektoreko enpresen interesa aipatu izan du.
 Eraiste lanak, hasiak VGPk zehaztu du horietako asko «itsas sektoreko» enpresak direla. Urrunago joan gabe, pare-parean du Murueta ontziola, Erandion (Bizkaia), eta hark erabili izan du bi dikeetako bat. Bestea, berriz, hustu beharra dago, Navalek bere garaian entregatu ez zuen dragaontzi bat baitago han. Navaleko dike lehorren ezaugarri nagusia da oso bizkor hustu eta betetzen direla, eta egokiak dira konponketetarako. Hilabete batzuk dira eraiste lanak hasi zirela Navalen, baina badirudi orain abiadura handituko duela VGPk. Egun zoruaren garbitze eta egokitze prozesu betean dago eta ondoren hasiko da eraikuntza baimenak eskatzeko prozesua. Konpainiak zehaztu du lankidetza estua duela erakunde publikoekin.


Summary: Hego Euskal Herriko biztanle guztiek izanen dute txertoaren laugarren dosia jartzea. Espainiako Gobernuko Osasun ministro Carolina Dariasen hitzetan, udazkenerako aurreikusi dute laugarren zizta.

COVID-19aren kontrako txertoaren laugarren dosia ez da adinekoetara eta pertsona kalteberetara mugatuko Hego Euskal Herrian; herritar guztiek izanen dute zizta jasotzeko aukera. Hala iragarri du gaur Espainiako Gobernuko Osasun ministro Carolina Dariasek, La Sexta telebista katean eginiko elkarrizketa batean. Ministroak adierazi duenez, Osasun Publikoko Batzordeak dagoeneko hartu du erabakia, eta, data zehatzik eman ez badu ere, plazaratu du gutxi gorabeherako bat: «Udazkenean izan liteke».

Espainiako Gobernuak joan den urtarrilean onartu zuen zenbait pertsona talderi laugarren dosia jartzea. «Arrisku handikoak» ziztatuko dituztela erabaki zuten, zehazki. Orain, baina, aukera herritar guztiei zabaltzea erabaki du Madrilek. «Birusaren aldaera berrietarako egokiak diren txertoak udazkenerako espero ditugu hemen, hori baitugu sinatua botika etxeekin». Dioenez, aurrerago emanen dute txertaketa kanpainaren gaineko informazio gehiago.


Summary: Gobernuaren eskaera «aintzat hartzeko» eskatu dio Gimenok 0-3 plataformari. Nafarroako Udal eta Kontzejuen Federazioarekin elkarlanean landutako proposamenak aurrera eginez gero, aurrekontua %27 igoko litzateke legealdi hasieratik, Hezkuntza kontseilariaren arabera

Maiatzaren 2tik greban dira Nafarroako haur eskoletako hezitzaileak, eta Carlos Gimeno Hezkuntza kontseilariak eskatu die bertan behera uzteko. Haren arabera, Nafarroako Udal eta Kontzejuen Federazioarekin batera landutako proposamen bat helarazi diete greba antolatu dutenei, hau da, 0-3 plataformari. Abiapuntu egokia dela iritzi dio, eta horregatik testua «aintzat hartzea» galdegin die.

Komunikabideei adierazi die proposamenak aurrera eginez gero 0-3 urtekoen haur eskolen aurrekontua %27 handituko litzatekeela legealdi hasieratik gaurdaino. Haren esanetan, akordio hori «irailean», hurrengo ikasturtearen hasieran, sar daiteke indarrean, «Nafarroako Gobernuak bermatzen baitu finantzaketa».

Gimenoren arabera, grebalariek kontuan hartu beharko lukete Nafarroako Gobernuak egin duen esfortzua. «Greba bertan behera uztea lagungarria izango litzateke lanerako, komunikaziorako eta adostasuna lortzeko». Haren irudiko, aurrekontu igoera «nabarmena» da, eta esfortzu handia egin du gobernuak: «Aintzat hartzen du orain geure gain har dezakeguna, eta aurrera egiten du legealdian egindako esfortzu horretan».

Hezkuntza kontseilariak gogoratu du 20.000 eurotik beherako diru sarrerak dituzten familiei doakotasuna ziurtatu diela 0 eta 3 urte arteko zikloan. Era berean, udalei puntu bat jaitsi zaie haur eskolen finantzaketan egin beharreko ekarpenaren ehunekoa, %24raino.

Gainera, Hezkuntza Departamentuaren egiturari buruz aurki onartuko den foru dekretuan, Gizarte Eskubideen menpeko haur eskolak Hezkuntza Departamentuaren egituraren barruan sartuko dira lehen aldiz. Horrez gain, 0 eta 6 urte arteko zikloetan curriculum berri bat onartu da, eta lehen aldiz, beraz, 0-3 zikloa sartu da.

Gimenok zehaztu du dokumentu horren gainean negoziatzen jarraitu dezaketela, baina abiapuntu egokitzat jo du.

Orain, ikusteko dago 0-3 plataformak zer erantzungo dion gobernuaren eskaerari.


Summary: Joan Mari Torrealdai beka sortu dute, kultur ikerketak eta egitasmoak sustatzeko. Jakinek eta Usurbilgo Udalak elkarlanean sortu dute beka, eta lau urteko hitzarmena sinatu dute. Torrealdaik landu zituen esparruetako ikerketak ez etetea du helburu bekak.

Joan Mari Torrealdai idazle eta ikerlaria hil eta bi urte eskasera, Usurbilgo Udalak eta Jakin aldizkariak Joan Mari Torrealdai beka aurkeztu dute gaur, Usurbilgo Potxoenea etxean. Bi erakundeen arteko hitzarmenarekin, Torrealdaik bere bizitzan landutako esparruak ikertzen jarraitzea bultzatu nahi dute. Hala azaldu du Agurtzane Solaberrieta Usurbilgo alkateak: «Ikerketan, herrigintzan eta dibulgazioan aritu zen Torrealdai bere bizitzan. Egoerak aztertu, eta etorkizunerako bideak planteatzen zituen, eta beka honek hari hori ez eteteko bitartekoa izan nahi du».

Usurbilgo Udala izan zen Jakini Torrealdairen «izena eta izana» uztartuko zituen egitasmo bat abiatzeko gogoa transmititu ziona, eta, bi erakundeek adierazi duten moduan, «azkar batean» adostu zuten bekaren sorrera, elkarren arteko «konplizitateak eta konfiantzak» horretarako bidea emanda. Izan ere, bi erakundeen arteko elkarlana bekaren sorrera baino lehenagokoa da. 2017tik hona, Jakin jardunaldiak ari dira antolatzen Usurbilen, Udako Euskal Unibertsitatearekin batera. Alkateak adierazi du ez dela kasualitatea Jakin jardunaldiak Usurbilen egitea, «Torrealdaik Usurbilen utzitako arrastoaren erakusgarri baizik»; 1960ko hamarkadan eta 1977tik 2014ra arte, Jakin aldizkariaren zuzendari izan zen Torrealdai.

2022. urtean emango dute lehenengoz Joan Mari Torrealdai beka, eta Euskara eta kultura gaurko eta biharko gizartean izango da bekadunak landu beharko duen gaia, Haritz Azurmendi Jakineko teknikariak adierazi duen moduan: «Gaur egun euskarazko kulturaren askotariko arloetan dauden zer eztabaidetatik, zer esperientzietatik atera daitezke etorkizunerako irakaspenak? Non daude etorkizun desiragarriago baten aztarnak gaur egungo euskal kulturan? Edo, alderantziz: nolakoa imajinatzen da gaur egun etorkizuneko euskal kultura desiragarri bat?», azaldu du Azurmendik.

Ikerketaren emaitzak hainbat formatakoak izan daitezkeela dio Azurmendik: izan liburua, ikus-entzunezko produktua, webgune bat edo erakusketa bat. Banaka edo taldean parte hartu daitekeela adierazi du, eta jmtbeka@jakin.eus helbide elektronikora bidali behar da bekaren eskakizuna. Urriaren 24a izango da eskaerak bidaltzeko azken eguna. Ikerketa proiektuak bost irizpide zehatzen arabera baloratuko dituzte Jakinek aukeratutako epaimahaiko bost kideek, proiektuen egileak zeintzuk diren jakin gabe. Behin beka esleituta, hemezortzi hilabete izango dituzte ikerketa egiteko, eta 14.000 euro jasoko ditu bekaren irabazleak, Manex Torrealdaik, Joan Mari zenaren semeak, adierazi duen moduan, ikerlariak «lasaitasunez eta askatasunez» lan egin dezan.

Ondare oparoa

Torrealdaik Euskal Herriari utzi dion ondare intelektuala goratu du Lorea Agirre Jakin fundazioko zuzendariak. 24 liburu oso, 47 liburu zati eta 517 artikulu idatzi zituen Torrealdaik. Iraultzaz izan zen lehen liburua, eta Egunkaria. Gizarte zibilaren arrakasta azkena, hil ostean publikatu zutena. Agirreren arabera, euskararen inguruko hainbat gai landu zituen Torrealdaik: euskalgintzaren izaera, estrategia, egituratzea eta helburua; zergatik eta zertarako izan euskaldun; euskara batuaren estatusa eta sozializazioaren beharra; liburugintzaren ikerketa; euskararen zentsura; eta euskarazko komunikabideak.


Summary: Iruñeko kartzelak presoei jarritako oztopoen berri eman diete Nafarroako ordezkariei. Foro Sozialak dokumentu bat osatu du, eta Jose Luis Arasti Perez Espainiako Gobernuak Nafarroan duen ordezkariari eta Nafarroako Parlamentuko talde politiko guziei eman die, baita Nafarroako Gobernuko hainbat karguduni ere

Maiatz hasieran egindako mahai inguru batean Iruñeko kartzela presoentzako «bide itsu» bat dela salatu zuen Foro Sozial Iraunkorrak. Izan ere, eta foroak gaur gogorarazi duenez, jarrera «immobilista» du Nafarroako kartzelako zuzendaritzak, eta ez die presoei ez baimenik, ez hirugarren gradurik ematen: «Espetxeak ez du bigarren graduko baimenen aldeko txostenik egin, ezta hirugarren gradura iristearen aldeko txostenik ere». Solasaldi hartan ateratako ondorioak dokumentu batean bildu ditu foroak, eta Nafarroako ordezkariei eman diete txostena Juanje Soria abokatuak eta Expe Iriarte Foro Sozialeko kideak, gaur.

Honako ordezkari hauek jaso dute dokumentua: Jose Luis Arasti Perez Espainiako Gobernuak Nafarroan duen ordezkariak —Iruñeko kartzela Espainiako Espetxe Erakundeen menpe dago—, Nafarroako Parlamentuko talde parlamentario guztiek, Eduardo Santos Itoiz Nafarroako Gobernuko Justizia sailburuak, Ana Ollo Herritarrekiko Harremanetarako kontseilariak, Martin Zabalza Bake, Bizikidetza eta Giza Eskubideen zuzendariak eta Patxi Vera Donazar Nafarroako Ararteko berriak. Jakinarazi dutenez, gainera, azken hori Foro Sozialarekin bildu zen joan den maiatzaren 18an. Enrique Soto Iruñeko kartzelako zuzendariari ere eman diote dokumentua, baita Iruñeko kartzelan diren motibazio politikoko zazpi presoei eta EPPKri ere.


Bakarrik gelditu da De Prada

Summary: Bakarrik gelditu da De Prada. Espainiako Auzitegi Nazionaleko epaile Maria Fernanda Garciak gibelera egin du Gorka Loran euskal presoak eskatutako bertze baimen batean: adierazi du presoak ez duela «biktimei eragindako mina aitortu», eta, beraz, irteera baimen bat ukatu dio

Aldaketa haizea zebilen Espainiako Auzitegi Nazionaleko lehen zigor aretoan, baina hankamotz gelditu da. Maria Fernanda Garcia Perez epaileak, azken ebazpenetako batean Jose Ricardo de Prada epailearen irizpide bera baliatu zuenak, gibelera egin du orain, eta euskal preso bati baimen bat emateko «biktimei eragindako mina aitortzea» eta ardura zibila ordaintzea beharrezkoak direla adierazi du.

Preso berari dagokio baimena: Gorka Lorani. Azkeneko ebazpenean baimen bat ematearen alde agertu ziren Garcia Perez eta De Prada —aurka egin zuen hirugarren epaileak, Francisco Javier Viera Morantek—, baina oraingoan De Prada epaile progresista bakarrik gelditu da. Bertze egun batzuetako baimenari dagokio ebazpena.


Summary: Konbertsio terapiei jazartzeko agindu du Bidenek. AEBetako presidenteak eskatu du funts federalak erabil ditzatela LGTBI kolektiboko gazteen buru osasuna bermatze aldera.

Joe Biden AEBetako presidenteak LGTBI kolektiboko gazteak «zaindu» nahi ditu, eta, horregatik, herrialde osoan konbertsio terapiei jazartzeko agindu bat sinatu du. Eskatu du bide batez funts federalak erabil daitezela kolektibo horretako kideen eta haien senideen buru osasuna bermatu ahal izateko.

LGTBI Komunitatearen Nazioarteko Egunaren —ekainaren 28an da— bueltan plazaratu du erabakia Etxe Zuriak, eta Biden kolektiboko zenbait gaztez inguratuta mintzatu zen atzo, Washingtonen. «Sinesgarritasunik gabeko praktika bat da, eta, ikerketen arabera, kalte esanguratsuak eragin ditzake; are, suizidioarekin lotutako jarrerak eta pentsamenduak areagotu ditzake gazteen artean», nabarmendu zuen Bidenek, konbertsio terapien kontra egiteko. Sexu orientazioa aldarazteko eta heterosexualitatea inposatzeko sasi-metodo bat dira, finean. AEBek 50 estatu dituzte, eta hogei estatutan debekatu dute gutxienez.

Etxe Zuriko maizterrak nabarmendu zuen, gainera, bere gobernuak hartuko dituela LGTBI komunitateko gazteek zenbait estatutan pairatzen dituzten «desberdintasun esanguratsuei» aurre egiteko neurriak. Estatu horietan diskriminatuta sentitzen direnei adierazi die jo dezatela erakunde federaletara.

Bide batez, Miguel Cardona Hezkuntza idazkariari eskatu dio haren departamentuko eskumenak balia ditzala LGTBI kolektiboko ikasleei, haien senideei eta irakasleei laguntzeko, eta ikasle horien «ongizatea, segurtasuna eta eskubideak» bermatzeko.