Summary: Juan Carlos Borboikoak alde egin du Espainiatik. Espainiako errege emerituak herrialdetik kanpo bizitzeko erabakiaren berri eman dio haren seme eta Espainiako errege Felipe Borboikoari.

Espainiako errege etxeak ohar bidez jakinarazi duenez, Juan Carlos Borboikoa Espainiako errege emerituak Espainia utzi du, eta aurrerantzean herrialdetik kanpo biziko da, bere «iraganeko bizitza pribatuko zenbait gertakari izaten ari den oihartzun publikoarengatik». Besteak beste, Suitzako eta Espainiako fiskaltzak hainbat ustelkeria kasurengatik ikertzen ari dira Borboikoa, ustez zenbait paradisu fiskaletan zituen funtsengatik.

Komunikatuan azaldu duenez, Felipe VI.a erregeari gutun bat bidali dio erabakiaren berri emateko, eta adierazi «sentimendu osoz» hartutako erabakia dela. Errege emerituaren esanetan, ia lau hamarkadako erregealdian «Espainiarentzat eta koroarentzat onena» nahi izan du. Azken hilabeteetako informazioek eta haren aurka hasitako prozesu judizialek, ordea, jomugan jarri dute hark urte horietan guztietan izaniko rola.

Bere erabakiaren arrazoia Felipe VI.ari lanak erraztea dela argudiatu du gutunean, semearen «ardura handiak» kontuan izanik. Horregatik, bere «duintasunak» eskatutako erabakia dela gehitu du. Espainiako errege etxearen arabera, egungo erregeak bere aitaren erabakia «eskertu» du, eta Juan Carlos Borboikoaren erregealdiaren «garrantzia historikoa» azpimarratu.

Errege emerituaren abokatuak adierazi duenez, estatuburu emerituak, Espainiatik alde egin arren, prestasun osoa du justiziarekin elkarlanean jarduteko.

Ikerketak irekita, Suitzan eta Espainian

Juan Carlos I.aren aurkako prozesuak 2018. urtean hasi ziren. Suitzako Polizia Judizialeko agenteak, fiskaltzaren aginduetara, Arturo Fasanaren funts gestoriara sartu ziren, eta herrialde hartako bankuetan kontuak irekita zeuzkaten bi fundazio aurkitu zituzten. Lehenak (Zagatka) Liechtensteinen zuen egoitza, errege emerituaren urruneko lehengusu baten izenean, eta haren bitartez ordaindu zituzten Juan Carlos Borboikoak Corinna Larsen bikotekide ohiarekin eginiko bidaiak. Bigarrenak (Lucum), berriz, Panaman zuen egoitza, onuradun nagusia Juan Carlos I.a izanik, eta bigarrena, berriz, Felipe VI.a.

Albistea, ordea, ez zen jakinarazi aurtengo martxora arte. Orduan, Felipe VI.ak errege emeritu gisa zuen urteko 200.000 euroko esleipena kendu zion bere aitari, eta adierazi uko egingo ziola harengandik jaso beharreko herentziari —ezin zaio uko egin hil arte—. Gainera, une horretan, Errege Etxeak publiko egin zuen Felipe VI.ak urtebete lehenago jakin zuela fundazioaren onuradun gisa agertzen zela, bere arrebekin batera. Informazio hori Larsenek eman zien.

Ikerketa hartatik abiatuta, Suitzak jakinarazi zuen Arturo Fasanak 68,8 milioi euro sartu zituela Lucum fundazioaren kontuan. Saudi Arabiako Finantza Ministerioa zuten jatorria, eta Mekarako trenbidearen esleipenarekin lotutako komisio bat izan liteke. Lau urte geroago, diru hori Bahametako beste kontu batera mugiarazi zuen errege emerituak; Solare sozietatearen izenean zegoen kontu batera. Sozietate horren jabea Larsen zen.

Suitzako fiskaltzak kontu guztiak enbargatu zituen, eta auzi bat ireki zuen, sekretupean, diru zuritzeagatik. Uneotan, Espainiako errege emeritua ez dago ikerketapean, baina iturri judizialek ez dute baztertu aurrerago egon ahal izatea.

Suitzak Espainiako fiskaltzari emaniko datuak kontuan izanik, estatuko fiskal nagusi Dolores Delgadok Auzitegi Gorenaren esku utzi zuen kasuaren ikerketa. Hura da Juan Carlos Borboikoa epaitu dezaken auzitegi bakarra. Uneotan ikertzen ari direna da ea errege emerituak abdikatu eta gero deliturik —diru zuriketa eta delitu fiskalak— egin izanaren zantzurik baden.


Summary: «Hutsune handia uzten diguzu, baina gurekin jarraituko duzula badakigu». Joan Mari Torrealdairen alabak aitari zuzendutako agurra irakurri du, senideen izenean. Hark utzitako azken hitzak ere irakurri ditu: «Harro nago eraiki dudanaz, bai familia eta lagunarte mailan, eta baita euskal kultura eta gizarte mailan ere; ezin hobea izan dut bizitza eta eskertua nago guztiz».

«Familiaren ardatz, hutsune handia uzten diguzu, baina gurekin jarraituko duzula badakigu, gu zaintzen, gure bidelagun». Joan Mari Torrealdairen alaba Garazi Torrealdai Gorritik aita omentzeko hitz batzuk izan ditu haren hiletan. Aitaren partetik mezu bat ere bidali die inguratutakoei: «Bakean joan naiz familiaz inguratuta, bizitzak eman didan guztiari eskertua».

Senideek Joan Mari Torrealdairenganako zuten maitasun sentimendua adierazi nahi izan du haren alabak: «Bihotz-bihotzez maite zaitugu». Torrealdai «lasai» joan dela adierazi du, baina amaierara arte «borroka» eginda, «zuk bakarrik dakizun bezala». Hark utzitako ondarea ere azpimarratu du: «Zailtasunen aurrean adorea erakutsi izan duzu beti. Zurekin ikasi dugu adore hitzaren esanahia zein den, kemena, talde lana».

Torrealdai lanean aritu da amaierara arte, eta hala gogoratu nahi izan dute. Aitaz, eta hark erakutsitako balioez, «harro» daudela nabarmenduta: «Harro, pertsona hobeak egin gaituzulako. Zortekoak gu, senar eta aita gisa izan zaitugulako; zenbat zor diogun bizitzari zutaz gozatzeko aukera emateagatik. Ohore bat izan da, aita».

Joan Mari Torrealdaik utzitako hitz batzuk ere helarazi ditu. Hauek dira, osorik, Torrealdaik utzitako azken hitzak, bere alabaren ahotik: «Bakean joan naiz familiaz inguratuta, bizitzak eman didan guztiari eskertua. Ezin izan zaituztet guztiok banan-banan agurtu, baina badakit ulertu eta barkatuko nauzuela. Harro nago eraiki dudanaz, bai familia eta lagunarte mailan, eta baita euskal kultura eta gizarte mailan ere; ezin hobea izan dut bizitza eta eskertua nago guztiz. Eta, nola ez, nire eskerrik beroenak Beatrizi, amari, azken urteetan nire ondoan tinko eta gogor eutsi dion emakume ausartari. Bera gabe nola jarraitu aurrera... Nire ardatza, emazte bikaina. Bizitza zor dizut».

Hiletara gerturatu direnentzat, eta «gure aitaren bizitzan egon zareten guztiontzat» ere, esker hitzak izan ditu Garazi Torrealdaik, «aitari eman diozuen bizitza zoragarri honengatik». «Beti egongo da gu guztion bihotzetan», amaitu dute: «Bihotzez maite zaitugu eta ez adiorik, aita».


Izar bat oinak lurrean zituena

Summary: Izar bat oinak lurrean zituena. Euskal Herriko atezainik loriatsuenen artean dago Jose Arakistain. Realean hasitako bideak goia jo zuen Real Madrilen aritu zenean, eta, tituluak lortzeaz gain, Txileko Munduko Txapelketa jokatu zuen 1962an. Haatik, Realeko aldia goratu du: «Haiek izan ziren urterik politenak».

Mende erdia baino gehiago igaro da Aritza baserrian jaiotako mutiko hark munduko estadioetan jauziak eta geldiketak egiten zituenetik, baina Jose Arakistain Arrietak (Azkoitia, Gipuzkoa, 1937) gogoan ditu ordukoak. Horretarako modua eman dio futbol profesionalean osatutako hamazazpi denboralditan (1956-1973) lortutako sarien zerrenda oparoak: Europako Kopa bat, sei Espainiako Liga eta Espainiako Kopa bat ditu irabaziak.

Egungo argazki bat. JON URBE, FOKU

Lagunartean jokatzen hasi, Elgoibarko taldera egin zuen jauzi lehendabizi, eta Realera gero. Donostian ondo aritu izanak bide eman zion ondoren Real Madrilera joateko, eta zurien taldearekin eskuratu zituen garaikur guztiak. Garai hartan jokatu zuen Txileko Munduko Txapelketa, 1962an, Espainiako selekzioaren elastikoa soinean zuela. «Kirol aldetik, nire urterik onenak izan ziren. Europako Kopako finala bi aldiz jokatu nuen, eta bat irabazi genuen, Real Madrilen seigarrena. Ikaragarria izan zen hori lortzea», esan du Arakistainek. 1965-1966 sasoian izan zen hori; Santiago Bernabeuren, Antonio Calderonen eta Raimundo Saportaren gidaritzapean zegoen klub zuria: «Izugarri balio zuten. Lanerako toki serioa zen, eta jokalariei eta haien familiei laguntzeko zeuden beti. Gainean egoten ziren». Arakistainek zazpi urte egin zituen Madrilen, eta haietatik seitan liga irabaztea lortu zuen. Haren esanetan, halakorik lortzea ez da erraza izaten: «Madrilen kontra beste motibazio bat izaten zuten aurkariek. Realean geundenean ere, ez genuen drogarik behar izaten haien aurka aritzeko. Gogoa zen droga hori». Onerako edo txarrerako, demaseko dimentsioa du Espainiako klubak. Berehalakoan hauteman zuen hori Arakistainek, Reala utzi eta harako bidea hartu orduko: «Hemen, kazetari bat etortzen zen ostiraletan, hamaikakoa jakitera, eta kito. Han, asteko egun guztietan zegoen dozena bat kazetari. Oso ezberdina zen». Dena den, Realeko urteei egin die azpimarra Azkoitian jaiotako atezain ohiak: «Niretzat, haiek izan ziren urterik politenak». Bestelako egoera batean zegoen Reala: sarri mailaz igo eta jaitsi egiten zenez gero, talde igogailua deitzen zioten, baina «gazteen ilusioak» eta «indarrak» horrek baino gehiago balio zuen Arakistainentzat: «[Jose Antonio] Irulegi eta ni ginen gazteenak, eta oso ondo hartzen gintuzten. Oso bizimodu pozgarria zen». Txuri-urdinek 1956ean fitxatu zuten Arakistain, eta han aritu zen 1960-1961 sasoiaren amaierara arte. Lehen bi urteetan, egunero egiten zuen Elgoibartik Donostiarako joan-etorria: «Trenean joaten nintzen entrenatzera, eta bazkalostean itzultzen nintzen». 18 urte zituela, Donostiara joan zen bizitzera.

Ordurako maila onean ari zen atea zaintzen. «Taldeak sufritu» egiten zuen, baina, bera ondo aritu zenez, Espainiako selekzioko hautatzailearen deia jaso zuen, artean 20 urte zituela. «Bigarren taldean hasi nintzen, eta 21 urterekin talde nagusira igaro nintzen, [Antoni] Ramalletsen ordezko gisa». Urte haietan, Reala etxean aritzen zen aldiro Atotxako atea zaintzea egokitzen zitzaion Arakistaini: «Kristoren giroa egoten zen, jendea ia-ia gainean zela. ikaragarri gustatzen zitzaidan han jokatzea». Lan onaren ordaina Bere ibilbidean koska bat gorago aritzeko aukera 1961-1962 sasoian iritsi zitzaion. Egindako lan onak gorengo mailako kluben interesa piztu zuen, eta bere ibilbideari beste norabide bat eman zion orduan: «Real Madrilera edo Bartzelonara joateko aukera nuen. Garai hartan madrildarrak hobeagoak ziren, eta hara joatea erabaki nuen». Guztira, 123 neurketa jokatuta utzi zuen Reala. Zurien ordezkariak Euskal Herrira etorri ziren, donostiarrekin eta jokalariarekin hitz egiteko. «Gauzak errazagoak ziren», esan du Arakistainek, garai hartan ez baitzeuden futbolarien agenteak eta halakoak. Hala, ados jarri ziren alde guztiak; Real Madrilek garai hartako sei milioi pezeta (36.060 euro) ordaindu zituen, eta, horrez gain, lau jokalari utzi zizkion Donostiako taldeari. Haien artean zen Agne Simonsson aurrelari suediarra: «Izen handia zuen. 1958ko Munduko Txapelketan bigarren golegile nagusia izan zen».

Real Madrilekin Europako Kopa irabazi zueneko argazkia. Seigarrena zuen Espainiako taldeak. JOSE ARAKISTAIN

Akordio horren ondorioz joan zen Arakistain Madrilera, «pena handiaz». Izan ere, mundu mailan onenen artean zegoen talde batera joanagatik, «hemengo bizimodua, familia eta lagunak uztea izugarri kostatu» zitzaion, baina hartu zion neurria hangoari ere. Real Madrilera iritsi, eta agudo egin zuen lekua hamaikakoan. Estreinako urte hartan gol gutxien jaso zuen atezaina izan zen, eta Espainiako Liga eta Kopa irabazi zituen. Jokalari on askoak zituen taldeak: «[Alfredo] Di Stefano, [Ferenc] Puskas, [Paco] Gento, [Emilio] Santamaria... Munduko onentsuenak ziren». Haiekin harreman ona izan zuen Elgoibarkoak, baina, azaldu duenez, «jokalari handi-handiak, bereziak» dira izaeraz: «Bestelako ukitua dute, baina jatorrak dira. Puskasen oso laguna nintzen». Txileko esperientzia hura Bere ibilbideko mugarrietako bat Txilen ezarri zuen Arakistainek. Espainiako selekzioaren deialdian izan zen Munduko Txapelketa jokatzeko, eta gisa horretara izan zuen nazioarteko lehia nagusian aritzeko modua.

«Ondo sentitu nintzen», esan du Arakistainek. Urte hartan 60 neurketatik gora jokatu zituen, eta bera zen atezain titularra Helenio Herrerak zuzendutako talde hartan: «Entrenatzen hasi ginenean, xisko eginda geratu ginen. Pentsa, 77-78 kilo pisatzen nuen, eta 72 kiloan geratu nintzen». Entrenamenduetan jasotako astinduen ondoren, hautatzaileari gauza ez zela esan, eta hark aulkian utzi zuen: «Carmelok [Cedrun] jokatu zuen Txekoslovakiaren eta Mexikoren aurka. Brasilen aurka nik jokatu nuen». Lehiaketa hartan urrunago ez iristeak penatu zuen Arakistain. Oso talde ona zutela dio, «Brasilen adinakoa». Huraxe izan zuen Munduko Txapelketa batean izandako esperientzia bakarra, baina, handik itzulita, garaipenen xendari helduta segi zion kluben arteko txapelketetan, nahiz eta haren parte hartzeek murriztera egin zuten. Gauzak horrela, 1968-1969 sasoian, Real Madril utzi, eta Elxen hartu zuen ostatu. Historiako urterik onentsuenak osatzen ari zen talde hura, eta gertu izan zuten garaikur bat lortzeko aukera: «Athleticen aurka jokatu genuen Kopako finala. Ligan seigarren-edo izaten ginen, eta finalerako sailkatu ginen». Atezain bizi bat 1973an utzi zuen futbola Jose Arakistainek, eta jokoa asko aldatu da orduz geroztik. Horren adibide gisa ditu baloien pisua, zelaietako lokatza eta abiadura. «Jokoa motelagoa izaten zen, ezberdina, eta ezin da ordukoarekin alderatu». Garai haietantxe azaldu ziren futbol modernoaren lehendabiziko zertzeladak, eta, hain justu, Herrera prestatzailea izan zen haien pizgarrietako bat. Bi hamarkadaren arteko trantsizio horretan, Arakistainek berak zuen jokatzeko estiloaz galdetuta, atezainak dio bera ez dela nor hortaz mintzatzeko, baina «azkarra eta kalkuluak ondo egiten zituena» zela. Hala, area txikian nagusitzeko modua egiten zuela esan du, eta argitara ekarri du datu esanguratsu bat: 14 urtera arte erdiko atzelariaren postuan aritzen zen. Kontuak aterata, bizpahiru urte besterik ez zituen egin atezain gisa hasi zenetik futbol profesionalerako jauzia egin zuen arte: «Lagundu zidan horrek, hankekin jokatzerakoan eta. Ateko sakeak neuk ateratzen nituen, eta garai haietan hamarretik zortzitan ez zen hala». Euskal atezainek historikoki izan duten maila onaren inguruan, Arakistainek azaldu du ez duela bat egiten askok hondartzako futbola arrazoi nagusienetako baten gisa jotzeko duen ohiturarekin. Alde horretatik, bestelako kirolen garrantzi handiagoa azpimarratu du: «Pilota eta frontoiko jokoak oso onak dira, erreflexuak lantzeko, adibidez. Nik asko ikasi nuen pilotarekin, udaletxe azpiko arkupeetan».

Arkonada, Arakistain, Eizagirre, Iribar eta Zubizarreta. JOSE ARAKISTAIN

Pilotan «asko» aritutako da Arakistain, eta kontzejupean aritzea «teknika hobetzeko» baliagarria izan zitzaion, esaterako, kalkuluak egiterako garaian. «Herrian bagenuen pilotari bat, antzinako profesionala, Arriola III.a, eta hark esaten zidan futbola utzi eta pilotan egiteko».

Izan ere, gaztea zenean hiru kirol besterik ez zituzten hautatzeko: atletismoa, pilota eta futbola. Hiruretan aritutakoa da, eta bakoitzean pilatutako jakintzak eraman du euskal atezainik onentsuenen zerrendara. Sei Liga, Europako Kopa bat eta Espainiako Kopa bat. Egun bateko txinpartatik abiatuta, sari zerrenda luzea utzi du Josetxo Arakistainek: «Soraluzen jokatzen zen inguruetako txapelketarik garrantzitsuena, eta hemengo [Elgoibarko] kuadrilla bat zegoen izena emanda. Zaharragoak ziren guztiak, eta ni, 14 urterekin, atezain jarri ninduten».

Horrela hasi zen atezain postuan. Lagunarteko lehia batetik estadio handienetaraino. Izar bat izan da, nahiz halakorik ez duen uste. Hankak lurrean izan ditu beti, baita final batean penaltia jaurti izan diotenean ere. Gustatu zaiona egiteko modua egin du, eta horrek balio dio: «Futbolak mundua ikusteko eta hortik bizitzeko aukera eman dit. Jainkoari eskerrak, bizitzan ez dut zertaz damuturik». Gauzak ondo egin dituen seinale.


Summary: Torrealdairen azken mezua: «Bakean joan naiz. Harro nago». Azken agurra eman diote Joan Mari Torrealdairi Usurbilen. Despedidarako utzitako mezua irakurri dute hiletan: «Harro nago eraiki dudanaz».

Horma sendoa, harriz harri eraikia, zimendu sendotik gora jasoa. Usurbilgo elizaren horma sendoa. Dorrearen oinetan, ate ondoan, argazki handi bat, Joan Mari Torrealdairena. Beste horma sendo bat, arloz arlo eraikia eta zimendu sendokoa, joan den ostiralean heriotzak ilundua, 77 urterekin. Haren hileta, Usurbilgo elizan (Gipuzkoa). Horma barru eta kanpo, jendetza handia, aurreko egunetan hil kaperan bezalaxe. Egindako ibilbidea goraipatzeko egunak izan dira, eta utzitako ondarea eskertzekoak, eta jasandako mina ez ahaztekoak. Eta agurrean, soseguzko mezu bat: «Bakean joan naiz, familiaz inguratua, bizitzak eman didan guztiari eskertua. Harro nago eraiki dudanaz».

Horma sendo bat, arantzazko horma bat, aldarean, irudi handitan: Arantzazuko santutegi ataria (Oñati, Gipuzkoa). Arantzazu, Torrealdairen «jaioleku kulturala». Bertako seminarioan sartu zen 1954an, 12 urterekin. Euskal kulturarako bidea izan zitzaion: bertan murgildu zen Jakin taldean, adibidez. Arantzazuk presentzia handia izan du hiletan. Salbatore Mitxelenaren Zuk zer dezu, Arantzazu? kantuaren doinuarekin sartu dituzte errautsak elizara, Beatriz Gorriti alargunaren besoetan, eta Bitoriano Gandiagaren Dezagun argia piztu olerkia kantatuz hasi dute elizkizuna.

Horma sendo bat, askotariko harriz eraikia. Ia 60 urteko bidea utzi du Torrealdaik euskalgintzan eta kulturgintzan, eta haren itzalean sortu eta sendotu dira proiektu ugari. Agurrean izan dira Jakin aldizkariko lankideak, Euskaldunon Egunkaria-koak eta BERRIAkoak, Euskaltzaindikoak eta euskalgintzako beste dozenaka lekutakoak. Belaunaldi berrikoak eta zaharrekoak. Katea da Torrealdai.

Horma sendoa, itzal handikoa, baina harremanetarako gai zena. Ehuna josi du urteotan, eta azkenean ere bai. Erakundeak eta herrigintza bildu ditu, tradizio politiko bateko eta besteko ordezkariak. Besteak beste, Eusko Jaurlaritzako Kultura sailburu Bingen Zupiria, EAJko buru Andoni Ortuzar eta EH Bilduko ordezkari Maddalen Iriarte. Eta beste dozenaka eragile eta taldetako kideak.

Tortura eta gorrotoa Horma sendoa, baina zauritua, pitzatua. Hezur muineko minbiziak eraman du, duela bost urte atzemandako gaitzak, Egunkaria itxi osteko atxiloaldian jasandako torturarekin lotu zuen minbiziak. «Esaten nuen hezur muineraino min egin zidatela. Hezur muinean agertu zitzaidan minbizia». 2003an eragin zioten zauria, eta odol gorritan eduki zuen 2014ra arte, auzibideak itxi arte. Zauria ez zen itxi. 2015ean azaleratu zen.

Horma pitzatua, baina osorik eutsi ziona. Azken urteetan lanean jarraitu du Torrealdaik, azkenera arte ia —duela hilabete entregatu zuen azken liburua—, nahiz eta «zauri kulturala» ere sortu zioten, agiriak kenduta eta nahasita. «Ez ahaztu»: mezu hori bidali zuen Egunkaria auziaren bukaeran. Ibon Alberdi apaizak horri heldu dio hiletan: «Ahaztea ez da kristaua, baizik eta bakez gogoratzea. Torturak jasan ondoren gorrotorik ez duenak ulertu du hori». Maiz esan du Torrealdaik: mina zuela, ez gorrotorik. Alberdi: «Ez dezagun ahaztu gure herrian hainbatek jasandakoa, baina hori ez bedi izan gorroto iturri».

Horma sendoa, baina eliza dardarka jarri dute hiletan. Lehenik, Manex Torrealdai semeak eta haren bikotekide Kattalin Zubizarretak: Leonard Cohenen Hallelujah-ren bertsio bat egin dute gitarra eta trikititan, eta Mendian gora haritza-ren bat ere bai, Torrealdaik hain gogoko zuen abestia. Garazi Torrealdai alabak eskutitz hunkigarri bat irakurri du ondoren, aitari eskerrak emateko gutuna: «Bukaerara arte egin duzu borroka. Zailtasunen aurrean adorea erakutsi izan duzu beti. Zurekin ikasi dugu adore hitzaren esanahia zein den: kemena, talde lana». Ez da mezu bakarra izan: Torrealdaik berak ere utzi du despedidakoa, alabaren ahotsean irakurria. «Bakean» joan dela esan du, eta «harro» dagoela: «Harro nago eraiki dudanaz, bai familia eta lagunarte mailan, baita euskal kultura eta gizarte mailan ere. Ezin hobea izan dut bizitza, eta eskertua nago guztiz». Senideak eta lagun gertukoenak agurtuta hil zen ostiralean, etxean. «Ezin izan zaituztet zuek guztiok banan-banan agurtu, baina badakit ulertu eta barkatuko didazuela». Bereziki gogoan izan du emaztea: «Azken urteetan nire ondoan tinko eta gogor eutsi dion emakume ausarta. Bera gabe nola jarraitu aurrera... Nire ardatza. Bizitza zor dizut».

Horma sendoa ilundu da. Eliza atarian agurra, jendetzaren artean, Torrealdairen errautsen aurrean: Jon Maia dantzariaren agurra, Mendian gora haritza-ren doinuarekin, eta herria kantuan, Adio laguna eta Behin betiko ahotan. Eta txaloak: bi minututik gorako txalo amaigabeak. Ilundu da horma. Baina zutik dago eginikoa.


Summary: Langabeziaren igoerak eten bat izan du abuztuan. 183.408 langabe erregistratu zeuden uztailean Lanbiden eta Nafar Lansaren, ekainean baino 1.504 gutxiago. Beste 37.000 langile atera dira erregulaziotik; 50.000 geratzen dira

Lau hilabetez zenbaki beldurgarriak eman ondoren, langabeziak igotzeari utzi dio. Uztailaren amaieran 183.408 lagun zeuden lanik gabe Hego Euskal Herrian, hilabete lehenago baino 1.504 gutxiago. Antzera handitu da Gizarte Segurantzan kotizatzen duten langileena ere (+1.472). Hobekuntza apala da, eta, ziur asko, faktore bati lotuta dago: udan ostalaritzan eta turismoari lotutako lanetan sortzen den aldi baterako enpleguari. Hau da, sortu den bezala desagertzeko arriskua duela.

Ikusi beharko da, era berean, zer gertatzen den udazkenean enplegua aldi baterako erregulatzeko espedientea duten langileekin. Uztailean 50.676 zeuden erregulazioan, Espainiako Gizarte Segurantzako Ministerioaren arabera. Ekainaren amaieran baino 37.000 gutxiago dira, eta erregulazioek goia jo zutenean baino 180.000 gutxiago.

Erregulazioan dauden langileei buruzko kezka handia azaldu du Borja Belandia Lanbideko zuzendariak: «Arazo serioa izango du aldi baterako espedienteak ezin badira irailetik aurrera luzatu». Ez dirudi hori gertatuko denik, Yolanda Diaz Espainiako Lan ministroak azken egunotan baieztatu baitu baldintza bereziko erregulazioak luzatu egingo dituztela irailaren 31n amaitzen direnean. «Ez dugu babes sistema bat sortu ondoren alde batera uzteko», argudiatu du.

Atzo, berriro ere, aldi baterako erregulazioei eusteko deia egin zuten sindikatuek. «Enpleguaren suntsiketa eragozteko eraginkortasun handia erakutsi duen tresna bat da», azaldu zuen Nafarroako UGTk.

Turismoaren ondorioa

Herrialde eta eskualde turistikoetan ez bezala, Hego Euskal Herrian uztaila ez da beti ona izaten enpleguarentzat. Turismoarekin lotutako negozioek enplegua sortu ohi dute, baina beste atal askotan kalera joan ohi dira ordura arte lanean egondako milaka langile; hezkuntzan, esaterako. 2018an eta 2019an gora egin zuen langabe kopuruak. Baina 2020a, nola ez, ezohiko urtea izaten ari da lan merkatuarentzat ere, eta behera egin du langabe kopuruak, apal bada ere (-1.504).

Bi faktorek azal dezakete aldaketa hori: batetik, ohikoan udan lana galtzen duten batzuek udaberrian galdu dutela aurten; bestetik, ostalaritzari lotutako jarduera batzuetan uztailera arte itxaron dutela langileak kontratatzeko, herritarrak alde batetik bestera aske mugitzeko debekuak erabat kendu eta negozioak ireki diren arte.

Langabezia batez ere zerbitzuetan apaldu da (-1.595), baina industrian ere pixka bat jaitsi izanak (-194) erakuts dezake sektore horren jarduera leheneratzen ari dela. Hala ere, ohar bat egin du Belandiak: «Industria sektorea enpleguari eragingo dioten erabakien aurreko fase batean dago». Hau da, Lanbideko zuzendaria beldur dela uda bukatutakoan luzatu egingo ote den kaleratze masiboak iragarri dituzten enpresen zerrenda.

Edonola ere, zantzu positibo horiek guztiek ez dute ezkutatzen larria dela egoera. Iazko uztailean baino ia 40.000 langabe gehiago daude Lanbiden eta Nafar Lansaren. Hau da, %27 handitu da langabezia azken urtean. Igoera handiago bat 2008tik 2009ra ikusi zen soilik, baina hilabete gehiagotan zehar izan zen. Lau urte egin behar da atzera antzeko langabe kopuru bat aurkitzeko.

Langabeen %55,5 dira emakumezkoak eta %44,5 gizonezkoak. Alde horretatik, koronabirusaren krisiak ez du gehiago okertu andrazkoen egoera kaskarragoa, iazko uztailean langabeen %58,5 baitziren emakumeak.

Iaz baino 38.000 afiliatu gutxiago

Langabeak galtzeaz gain, langile batzuk berreskuratu ditu lan merkatuak: batez beste, ekainean baino 1.471 lagun gehiagok kotizatu dute Gizarte Segurantzan. Igoera txikia da, kontuan hartuta martxotik ekainera 38.000tik gora afiliatu galdu zituela sistemak, horietatik 2.000 inguru autonomoak eta beste hainbat etxeko langileak.

Erregulazioek desitxuratutako datua

Aldi baterako erregulazioek guztiz baldintzatu dituzte langabeen babes sistemari buruzko datuak. Izan ere, Espainiako Lan Ministerioak bere datuetan ez du bereizten langabezia saria jasotzen dutenen artean zenbat dauden lanik gabe eta zenbat dauden aldi baterako erregulazioan; azken horiek, sailkapen guztien arabera, ez dira ofizialki langabeak. Horrela, ekainean 153.314 lagunek jaso zuten sari bat, hau da, hilabete horretan lanik gabe zeudenen %87k. Baina horien artean dozenaka mila dira erregulazioan dauden langileak, Espainiako Gobernuak pandemiaren hasieran onartutako arauek egoera horretan dauden langile guztiei bermatzen dielako saria.


Summary: Bi eguneko etxeratze agindua ezarri dute Kaxmirren, manifestazioak eragozteko. Bihar beteko da urtea Indiako Gobernuak estatus berezia kendu ziola. Egun beltza izendatu du oposizioak biharkoa, eta protesta baketsuak antolatu ditu

Bozak irabazi eta lau hilabete aski izan zituen eskuineko BJP Aliantza Nazional Demokratikoa alderdiak kanpainan iragarritakoa bete eta Indiako Konstituzioko 370. artikulua indargabetzeko. Kaxmir eskualde autonomoari estatus berezia aitortzen zion puntu horrek, eta, hura ezabatuta, New Delhiren menpe geratu zen eremua.

Bihar beteko da urte bat erabakia indarrean sartu zenetik, eta eskualdeak bere horretan jarraitzen du. Oposizioak Egun beltza izendatu du biharkoa, eta protesta baketsuak egitera deitu du. Horiek eragozteko, bi eguneko etxeratze agindua ezarri du Indiak. «Polizia eta militarrak bidali ditugu Kaxmirrera, separatistek liskarrik eragin ez dezaten», adierazi dute gobernuko iturriek.

Indiako Gobernuaren ordezkari Shahid Iqbal Choudharyk jakinarazi duenez, Srinagar hiriburuan segurtasun indarrak etxez etxe joan dira herritarrei kalera ez irteteko aginduz. «Pakistanek lagundutako taldeak liskarrak eragiteko asmotan dabiltza, eta ez dugu halakorik ahalbidetuko», ohartarazi du.

Iazko abuztuaren 5ean, Narendra Modi lehen ministroaren gobernuak autonomia kendu zion Jammu eta Kaxmir eskualdeari eta bitan banatu zuen eremua, estatus bereziak haren garapenari «kalte» egiten ziola argudiatuta. Oposizioak salatu du gehiengo musulmana duen eskualdeko demografia aldatzea duela helburu gobernuak.

Atxiloketak

Estatus berezia kendu ostean, Kaxmir itxi egin zuten hainbat hilabetez, eta baita Indiako Gobernuarekin kritikoak ziren hainbat buruzagi politiko atxilotu ere. Oposizioaren arabera, haietako ehunka daude oraindik espetxean.

Martxoan, pandemiaren aurkako neurriak argudiatuta, beste etxeratze agindu bat ezarri zuen gobernuak eremu osoan. Giza eskubideen aldeko erakundeek «herritar musulmanen aurkako politikak bultzatzea» egotzi zioten Modiren gobernuari.


Summary: Lauak taldeak 156 langile kaleratuko ditu Aiherran eta Hazparnen. Aeronautikako enpresak lantaldearen heren bat kenduko du COVID-19aren krisi ekonomikoari aurre egiteko.

Lauak taldeak 156 langile kaleratuko ditu Aiherran eta Hazparnen (Lapurdi) dituen lantegietatik; guztira, 528 ditu han. Beharginek ostiralean izan zuten erabakiaren berri, eta lehen kaleratzeak 2020ko azaroan izango dira.

Hegazkinentzako piezak ekoizten ditu enpresak. Lapurdin du egoitza, eta lantegiak ditu Okzitanian, Portugalen, Mexikon, Kanadan eta Indian.

Sektore aeronautikoaren «egoera ekonomiko kritikoa» argudiatu du enpresak erabakia hartzeko. Lan eskaerak %40 jaitsi direla azpimarratu du, eta luze gabe ez dirudi egoera hobetuko denik: urteko azken hilabeteetarako eskariak %50 jaitsiko direla aurreikusi dute. COVID-19ak krisiak guztiz lehortu du hegazkinen eskaria, eta arriskuan jarri du sektore osoa, Airbus erraldoia barne.

Airbus da, hain justu, Lauak taldearen bezero nagusietako bat: hari saldutako piezetatik eskuratzen ditu bere irabazien %60. Berdin Ipar Euskal Herriko beste enpresa batzuentzat. Dassaultek Lapurdiko lantegi handiena du Miarritze eta Angelu artean, 900 langilekoa, eta Zuberoan, berriz, Elkar ingeniaritza enpresaren jarduera nagusia da aeronautika.

Krisia hasi zenetik ez du aldi baterako langilerik kontratatu Lauak-ek, eta, orain, kaleratzeak ez ditu Euskal Herrian soilik egingo: Okzitanian dituen bi lantegietan 93 langile kaleratuko ditu, Isle-Jourdanen eta 33 Saint-Germen, 60. Enpresak argi utzi du kaleratutako langileei ezin diela lanposturen bat eman bere beste lantegietan.

Frantziako Gobernuak 15.000 milioi jarriko ditu industria aeronautikoa salbatzeko.

Hego Euskal Herrian ere kaleratzeak iragarri dituzte sektoreko enpresek: Arabako Aernnovak eta Bizkaiko ITP Aerok.


Summary: Gasteizen gizon bat atxilotu dute neska lagun ohiari eraso egitea leporatuta. Erasoa bart gertatu da, 22:00ak aldera.

36 urteko gizon bat atxilotu du Gasteizko Udaltzaingoak, neska lagun ohiari eraso egitea egotzita. Erasoa bart gertatu da, 22:00ak inguruan, Gasteizko Santa Barbara plazan. Gaur goizean jarriko dute atxilotua epailearen esku.

Udaltzaingoak jakinarazi duenez, lekuko batek ohartarazi zien gizon bat emakume bati eraso egiten ari zitzaiola, biktimak adingabe bat besoetan zuela. Patruila iritsi zenean, bikotea eztabaidatzen ari zen, eta banandu egin zituen. Gizonak agenteetako bati ere eraso zion. Erasotzailea atxilotu zuten, genero indarkeria delitu bat eta agente baten aurkako erresistentzia eta atentatu delitu bat egotzita.


Summary: Berrehun positiboren langa gainditu da seigarren egunez jarraian Hego Euskal Herrian. Azken orduetan 224 kasu atzeman dituzte. Positiboetatik 123 Bizkaian detektatu dira.

Seigarren egunez jarraian, berrehun kasutik gora atzeman dituzte Hego Euskal Herrian, azken zenbaketetan 224 kasu detektatu baitituzte. Beste egun batez, Bizkaian izan dira kutsatze gehienak: 123. Nafarroan 59 kasu detektatu dituzte; Gipuzkoan, 25; Araban, 14: eta erkidegotik kanpo, 3. Bilbo izan da egunotan arretagunea, han atzeman baitituzte positibo gehienak azkenaldian. Azken kontaketen arabera, beste 73 kasu izan dira, eta ostegunetik 335 positibo atzeman dituzte dagoeneko. Jaurlaritzak atzo jakinarazi zuen hiriburuko Fever diskotekan sei kasu detektatu zituztela, eta dei egin zien uztailaren 24tik 26ra diskoteka horretan izan zirenei PCR proba egitera joateko. Gaur egingo dizkiete testak, Basurtuko ospitalearen kanpoan dagoen karpan. Bestalde, hilaren 25etik 30era Erandioko Goikoa batzokian izan zirenei ere proba egitera joateko eskatu die Osasun Sailak. Testak Urdulizko ospitalean egingo dizkiete.

Azken orduetan, hamahiru pertsona ospitaleratu behar izan dituzte gaitzaren ondorioz, eta zazpi pertsona daude ZIUetan. Nafarroan, gainera, bost pertsona etxean daude ospitaleraturik. Oraintxe, 98 pertsona daude COVID-19aren ondorioz Hego Euskal Herriko erietxeetan.

Neurriak martxan Zangozan

Nafarroako Gobernuarekin bildu ostean, Zangozako Udalak (Nafarroa) herrian aplikatuko diren neurri murriztaileen berri eman du. Azken egunotan, hamazortzi kasu atzeman dituzte herrian, eta jarduerak mugatzeko erabakia hartu du udalak. Herriko zenbait instalazio itxita egongo dira: kiroldegia, haur eskola, jolas parkeak, liburutegia eta kultur eta gizarte taldeen jardueretarako lokalak. Gazte lokalak eta elkarte gastronomikoak ere itxi egingo dituzte. Bestalde, tabernek eta jatetxeek gauerdira arte bakarrik ireki ahal izango dute. Halaber, Nafarroako Osasun Sailak jakinarazi du azken orduetan ez dela beste kasurik atzeman Zangozan.


Summary: Tapia: «Lan eremuan ez da agerraldirik izaten ari». Jaurlaritzako sailburuak esan du «euskal gizarteak udazkenean izango duen erronka handiena» dela oreka aurkitzea osasuna babestearen eta jarduera ekonomikoarekin jarraitzearen artean. Aitortu du ez dakiela Urkulluren gobernu berriko kide izango den ala ez.

«Hasieratik erabaki genuen agerraldiak izan diren guneak eta haien inguruak kontrolatu behar genituela; horretan jarraitu behar dugu, izan aisialdi, garraio edo lan eremuak, non, gainera, ez den agerraldirik izaten ari». Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Ekonomia Garapen eta Azpiegituretarako sailburuak hala defendatu du gaur langileak beharrera itzultzeko hartu zuten erabakia, Onda Vasca irratian.

Tapiaren iritziz, frogatuta dago osasuna babestearen eta jarduera ekonomikoarekin jarraitzearen arteko oreka aurkitu behar dela, nahiz eta horrek «esfortzu ikaragarria» eskatzen dien osasun langileei: «Euskal gizarteak udazkenean izango duen erronka handiena da bi aldagai horien arteko oreka aurkitzea».

Bere etorkizunaz galdetuta, aitortu du ez dakiela osatzeko dagoen Eusko Jaurlaritza berriko kide izango den ala ez, eta Iñigo Urkullu lehendakarigaiak aukeratu beharko duela nor izan nahi duen alboan.

Ezinbestean, azken asteetan hainbat enpresak iragarri dituzten kaleratzeen inguruan ere galdetu diote sailburuari —Tubacexek, ITP Aerok eta Aernnovak, besteak beste—. Adierazi du Jaurlaritzak dena emango duela konponbideak aurkitzeko, eta halako arazoei aurre egiteko beharrezkoa dela hiru aldeen arteko elkarlana: enpresena, langileena eta erakundeena.

Konponbide izan litezkeen batzuk proposatu ditu Tapiak. Batetik, ordu poltsak sor daitezkeela esan du, eta, bestetik, azken asteetan gehien babesten ari den aukera aipatu du, langileei soldatak murriztearena: «Egoera problematikoa delako egin daiteke hori, enpresak une zail honetatik irteteko eta, berriz ere irabaziak dituztenean, soldatak berreskuratzeko».

«Gerrikoa estutzea tokatzen da»

Sailburuaren iritziz, «gerrikoa estutzea tokatzen da orain», baina langileek orain egingo duten esfortzuaren adinakoa izan behar du ordainak enpresetara emaitza onak itzultzen direnean.

Sektore guztiak, gainera, ez daude egoera txarrean. Tapiak hizpide izan ditu energia berriztagarriena, sare inteligenteena eta «albiste onak iragar ditzaketen beste batzuk»; haietan inbertitzen jarraitu behar dela azpimarratu du, «punta-puntan egoteko eta beharrezko azpiegiturak izaten jarraitzeko», besteak beste, garraioan eta 5G teknologian. Enpresa eredu parte hartzaileagoen alde ere hitz egin du, malguagoak eta denen parte hartzea bultzatuko dutenak.

Azkenik, autogintza izan du hizpide, uztailean autoen salmenta %34 handitu baita Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. Hori Eusko Jaurlaritzak eta Espainiako Gobernuak martxan dituzten Renove planen ondorio zuzena da, sailburuaren ustez, eta gehitu du sektorea apirilean baino lasaixeago dagoela orain, nahiz eta kezkatuta jarraitzen duen.

Planaren beste helburua da CO2 isuriak murriztea, eta, alde horretatik, neutraltasun teknologikoa defendatu du: «Ibilgailu mota guztiak sustatu behar dira».

Laudioko eta Amurrioko alkateekin

Tapiak bilera bat egin du Ander Añibarrorekin eta Josune Irabienekin, Laudioko eta Amurrioko alkateekin. Aiarako eskualdearen egoera sozioekonomikoa aztertzea zen helburua, langabeziak Euskal Herrian gogorren jo dituen eremuetako bat baita —besteak beste, han daude Tubacexen lantegi nagusiak—.

Alkateek kezka azaldu diote sailburuari, eta ekintza batzuk adostu dituzte. Lehenik, eskualdeko enpresa nagusiekin bilduko dira haien informazio zehatza eskuratzeko, eta, hala, krisiaren eraginak arintzeko ezarri beharreko neurriak zehaztu ahal izateko.

Horrez gain, erabaki dute berriz ere abiatzea Eusko Legebiltzarrean eratutako Aiaraldeko Sozioekonomia Lantaldea, Jaurlaritzak eta udalek hartzen dituzten erabakiak koordinatzeko eta eztabaidatzeko.


Summary: Zahar etxeetako lan baldintzak hobetzeko eskatu du Gipuzkoako Senideak taldeak. Elkarretaratzea egin dute Gipuzkoako Foru Aldundiaren egoitzaren aurrean, eta "neurriak" eskatu dituzte "urte luzez" mahai gainean daraman arazo horretarako.

Elkarretaratzea egin dute gaur goizean Gipuzkoako Senideak taldeak deituta. Zahar etxeetako lan baldintzei konponbidea jartzeko eskatu diote Gipuzkoako Foru Aldundiari. Hogei lagun bildu dira, eta ordu erdiko kontzentrazio zaratatsua egin dute.

Izaskun Zuartegi eta Xabier Pierrugues Gipuzkoako Senideak taldeko kideek BERRIAri adierazi diotenez, egoitzetan “oso langile gutxi” daude, eta ezinezkoa egiten zaie pertsonen “oinarrizko beharrak” betetzea: “Berez, irteera terapeutikoak egin beharko lituzkete, baina langile gutxirekin ezinezkoa da”. “Urte luzez” mahai gainean egon den gai bat dela salatu dute, eta Pierruguesek “behingoz arazoari aurre egiteko” eskaera egin dio aldundiari.

Hala ere, adierazi dutenez, ez da kexu egoteko duten motibo bakarra. Zahar etxeetako egoiliarren egoera oso lazgarria dela nabarmendu dute: “Gure senideak irten gabe daude; bisitak astean behin egin ditzakegu, eta hiru metroko distantzia mantendu une oro. Ezin gara ongi komunikatu”. Bi kideen iritziz, egungo egoeran, zahar etxeak “kartzela” baten modukoak dira.

Zuartegiren ustez, fisikoki eta psikologikoki eragiten die egoerak, eta “tristura handiz” bizitzen ari direla gehitu du. Pierruguesek neurriak “lasaitzea” eskatu du, egungo neurriekin “kalte handiak” sortzen ari direlako.


Summary: Juan Carlos Borboikoa Dominikar Errepublikara joan dela zabaldu dute Espainiako komunikabideek. Errege emeritua ezingo lukete Dominikar Errepublikatik Suitzara estraditatu, azken horrek auzipetuko balu. Pedro Sanchez Espainiako presidenteak adierazi du ez dakiela non dagoen.

Espainiako prentsak ez bezala, nazioartekoak Juan Carlos Borboikoaren ihesaz eta erbesteaz hitz egiten du. Espainiako errege etxeak atzo jakinarazi zuen errege emeritua aurrerantzean Espainiatik kanpo biziko dela, bere «iraganeko bizitza pribatuko zenbait gertakari izaten ari den oihartzun publikoarengatik». Errege etxeak, ordea, ez du zehaztu nora joan den Borboikoa, eta aurreratu du ez duela bidaiari lotutako azalpenik emango, «errege emerituaren erabaki pertsonal bat» delako.

ABC eta La Vanguardia egunkariek aurreratu dutenez, Dominikar Errepublikan dago. Kazetok zabaldutako informazioaren arabera, igandean Felipe Borboikoa semearentzako oharra idatzi ostean Zarzuelatik Sanxexo (Galizia) aldera irten zen, eta handik Portora (Portugal), non Dominikar Errepublikarako hegaldia hartu zuen. Iturri horien arabera, egun Fanjul familiaren jabetza den hotel batean dago Espainiako errege emeritua.

Suitzako eta Espainiako fiskaltzak zenbait ustelkeria kasurengatik ikertzen ari dira Borboikoa, ustez zenbait paradisu fiskaletan zituen funtsengatik. Hain zuzen ere Espainiarekin badu estradizio akordioa Dominikar Errepublikak, baina, hitzarmenaren 10. artikuluaren arabera, ez da inor estraditatuko haren erantzukizun penala amaitu bada, izan karguek preskribatu egin dutelako, izan beste arrazoiren batengatik. Suitzaren kasuan, berriz, zigortutako dominikar edo suitzarrak estraditatzeko aukera soilik aurreikusten du akordioak; beraz, Borboikoari ez lioke eragingo.

Pedro Sanchez Espainiako presidenteak ohiko agerraldia egin du gaur, ministro kontseiluaren ostean, eta kazetariek hainbatetan galdetu diote gobernua errege emerituaren erabakiaren jakinaren gainean al zegoen eta zer egiteko izan duen hark herrialdetik alde egin zezan. Sanchezek erantzun du Borboikoarekin izan dituen elkarrizketak «diskretuak» direla, eta ez dituela publiko egingo. Espainiako presidenteak «errespetua» agertu dio errege etxeak hartutako erabakiari, «eman duen mezuarengatik». Sanchezen esanetan, errege etxeak «distantzia» ezarri nahi izan du errege emerituaren jarrerekiko.

Presidenteak nabarmendu du Juan Carlos Borboikoaren erabakiak ez diola eragin behar errege etxeari. «Ez dira erakundeak epaitzen, pertsonak baizik». Espainiako «larrialdi egoerak» erakunde «indartsuak» eskatzen dituela gaineratu du.

Borboikoaren erabakiak Espainiako Gobernuaren aurkako kritikak eragin ditu, ordea, Kongresuan. Ugari izan dira Pedro Sanchezi azalpenak eskatu dizkioten alderdiak, tartean koaliziokide duen Unidas Podemosek. Talde parlamentarioko buru Jaume Asensek «leialtasunik gabe» jokatu izana egotzi dio gobernuburuari, hark errege etxearekin zituen hizketaldien berri eman ez zielako. «Gobernuaren parte baten erabakia izan da. Ez zaigu ezer jakinarazi, eta, beraz, ez gara hartutako erabakien erantzule egingo».

Urrats bat gehiago egin du JxC Junts Per Catalunyako eledun Laura Borrasek, eta Sanchezen eta Carmen Calvo presidenteordearen agerraldia eskatu du. «Gobernuak bat egin du errege etxearekin, eta Borboikoari joaten utzi dio dirua itzularazteko ahaleginik egin gabe. Oso larria da ustez modu ilunean aberastu den errege batek ihes egin izana».

Euskal ordezkaritzak ere kritikatu egin du Espainiako errege emerituaren jarrera. EAJko bozeramaile Aitor Estebanek onartezintzat jo du Espainiatik irten izana: «Harrigarria da zer jarrera hartu duen gobernuak egoera honetan. Ez genuen inondik ere espero bat-batean joatea, inolako azalpenik eman gabe eta gertatutakoari buruzko adierazpenik egin gabe».

EH Bilduko koordinatzaile nagusi Arnaldo Otegiren esanetan, baina, «Felipe VI.a babesteko» joan da Borboikoa Espainiatik, eta nabarmendu du erregimena aldatzea dela orain garrantzitsuena, eta ez errege emerituak ihes egin izana. «Espainiak nahikoa denbora izan du ustelkeria hor zegoela aitortzeko. Francok izendatu zuen Juan Carlos Borboikoa. Hori da dagoen ustelkeriarik handiena».

Aitonaren bidetik

Espainiako errege emeritua ez da izan ihes egin duen lehen Borboikoa. Haren aitonak, Alfonso XIII.ak, atzerrira joatea erabaki zuen 1931n, II. Errepublika aldarrikatu zenean. Borboikoak apirilaren 14ko gauean egin zuen ihes. Lehenik, autoz, Cartagenaraino, eta ondoren itsasontziz Marseillara, jarraian Parisen aterpe hartzeko.

Haren seme eta Juan Carlos Borboikoaren aita Erroman bizi izan zen, eta 1936an Francisco Francoren indarrei babesa eskaini zien, baina diktadore izango zenak ez zuen boterea beste inorekin partekatzeko asmorik. Hala, Erroman jaio zen Juan Carlos bera ere. Haren aitak ahaleginak eta bi egin zituen Espainiara itzuli ahal izateko, baina ez zuen Francoren onespena lortu. Diktadoreak, aldiz, haren semearen alde egin zuen, eta 1948an Juan Borboikoak eta Francok adostu zuten egun errege emeritua dena Espainiara itzultzea.


Summary: «EAJk berdinen arteko harreman bat izan nahi badu Espainiako Estatuarekin, gurekin egin behar du ituna». Voxek Eusko Legebiltzarreko agenda «markatu» ez dezan, «akordio antifaxista bat» egitera deitu du Otegik.

Bakartxo Tejeria (EAJ) Eusko Legebiltzarreko presidente izendatu zuten atzo, berriro, eta legegintzaldi berriko estreinako osoko bilkuran adierazi zuen, besteak beste, Espainiako Estatuarekin «harreman molde berri bat» lortu behar dela, eta horrek «aldebikoa» behar duela izan. Arnaldo Otegi EH Bilduren koordinatzaile nagusiak hitz horiek izan ditu ahotan gaur, eta jeltzaleei adierazi die hori egiteko asmoa badute ituna beraiekin egin beharko duela. «Politika oso sinplea da: EAJk erabaki behar du zer egin eta norekin. EAJk nahi badu berdinen arteko harreman bat Espainiako Estatuarekin, gurekin egin behar du ituna, subiranistekin», nabarmendu du Bizkaia Irratian emandako elkarrizketa batean.

Otegiren iritziz, Tejeriak plazaratutakoa koalizio independentistak defendatu du autogobernu lantaldean. «Baina jeltzaleek, azkenean, PSOEren besoetara egin zuten jauzi». EAJri jakinarazi dio, bide batez, haiengana ez jotzeko bere intentzioa baldin bada Gernikako Estatutuaren «erreforma bat» egitea. «Hori PSOErekin egin dezake». Otegik ez ditu beste lau urte igaro nahi estatus politiko berriaz eztabaidatzen: «Hemen egina dago debatea».

Voxi buruz ere galdetu diote EH Bilduren koordinatzaile nagusiari, eta, eskuin muturreko alderdiak legebiltzarreko agenda «markatu» ez dezan, «akordio antifaxista bat» egitera deitu du. «Uste dut lortuko dugula», adierazi du Otegik. Haren esanetan, koalizio independentistak hori egiteko proposamen batzuk jarri ditu mahai gainean dagoeneko. «Baina argi dugu akordio bat egin behar dela hori nahi dugun alderdion artean». Planteamenduetako bat da, koalizio independentistak aurreko legegintzaldian hauspotu bezala, ganberako araudia aldatzea. «Beste aukera bat da jarraipenik ez ematea Voxek egindako planteamenduei».

«Eskumen asko falta dira oraindik»

Tejeriak gaur Radio Euskadin berretsi duenez, «errespetuan, aldebikotasunean eta berdintasunean» oinarritutako harreman bat planteatzen du EAJk Espainiako Estatuarekin. «Errespetatu daitezela euskaldunok erabakitakoa, gure eskumenak. Izan ere, ahal den neurrian zentralizatzen ari da, urteak daramatzagu horrela, eta ez da posible». Eusko Legebiltzarreko presidentearen iritziz —hirugarren legegintzaldia egingo du karguan—, «eskumen asko falta dira oraindik» Gernikako Estatutua betetzeko. Pentsatzen du bi aldeek, Madrilek eta Eusko Jaurlaritzak «egutegi bat» zehaztu zutela, eta hori «betetzea» aldarrikatu du.

Iruditzen zaio, gainera, «inondik inora» ez dela «bateraezina» alde batetik autogobernua lantzen jarraitzea eta bestetik COVID-19ak eragindako krisiari irtenbide bat nola eman lantzea. «Txanpon beraren bi aldeak dira». Elkarrizketan esan diote aurreko legegintzaldian ez zutela akordiorik lortu EAEko estatus politiko berriaren inguruan, eta galdetu diote ea oraingoan ere gauza bera gertatu ote daitekeen. «Ez dut egoera horretan jarri nahi. Badugu denbora akordioak lortzeko».


Summary: EH Bilduk Harroturen «izaera integrala mantentzeko» eskatu dio Iruñeko Udalari. EH Bildu Iruñeak bat egin du Harrotu sexu eta genero aniztasunaren arreta zerbitzuko udal zentroak Iruñean LGTBIQ+ arretaren «aitzindari» izaten jarraitzeko aldarrikapenarekin.

Koalizioak jakinarazi duenez, Iruñeko Udalak dio Harrotuk eta Kattalingunek zerbitzu berak eskaintzen dituztela, eta «bikoiztasuna» dagoela. Hori ikusirik, alderdiak jakinarazi du «Harroturen funtzioak aldatu edo murrizteko arriskua dela-eta» babesa adierazten diela Nafarroako LGTBIQ+ kolektiboei. Bi zerbitzuak «osagarriak» direla adierazi du EH Bildu Iruñeak, eta salatu du «etete horrek eredu integralaren galera» ekarriko lukeela.

Koalizioak uste du Navarra Sumaren «beste murrizketa bat» dela, eta Harrotuk erabiltzaileei eskaintzen dien «zerbitzu integralaren galera» eragingo lukeela horrek. Gainera, zerbitzuan lan egiten duten profesionalen lana «gutxietsiko» litzatekeela uste du, eta, horrela, aholkularitza soilik sexologikora eta juridikora «murriztuko» litzatekeela.

Bestalde, EH Bilduk eskatu du Nafarroako LGTBIQ+ kolektibo guztiek parte hartzeko prozesu bat irekitzea, haien ekarpenak eta beharrak kontuan hartzeko.

Navarra Sumaren «gardentasunik eza» salatu du koalizioak, eta uste du «ezinbestekoa» dela, besteak beste, Iruñeko Udalak Harrotu zentrorako aurreikusitako funtzioak eta ezaugarriak «argitzea».


Summary: Zazpi lagun atxilotu dituzte Bizkaian, pertsonak salerosteko sare bat desegiteko operazio batean. Pertsonen salerosketarako sare bat desegin dute Bizkaian, eta zazpi pertsona atxilotu dituzte. Lan ustiapenerako antolatutako sare bat zen.

Espainiako Barne Ministerioak jakinarazi duenez, Espainiako Poliziak gizakien salerosketarako eta lan ustiapenerako erakunde bat desegin du Bizkaian, eta zazpi pertsona atxilotu dituzte.

Biktima gehienak gizonezkoak dira, eta sarearen ustezko arduradunei 8.000 eta 10.000 euro artean ordaintzen zizkieten haiek Pakistandik garraiatzeagatik. Bizkaiko hainbat etxetan zeuden erroldatuak; aurrez 3.000 euro ordaindu behar zituzten, eta, Barne Ministerioko oharrak dioenez, Bizkaiko fruta dendetan lan egiten zuten, kontraturik gabe eta gizarte segurantzan izena eman gabe. Hiru urte igaro ondoren, kontratupeko lanpostu bat eskaintzen zieten beste 8.000 euroren truke, Espainian bizileku txartela eskuratu ahal izateko, betiere oharrak dioenez.

Guztira zazpi pertsona atxilotu dituzte: hiru Gernikan, beste hiru Bermeon, eta bat Mungian. Gainera, miaketak egin dituzte Bizkaiko lau udalerritako zenbait etxetan; besteak beste, bi Gernikan eta bi Bermeon. 93.522 euro, dokumentazioa eta sakelako telefonoak atzeman dituzte operazioan.


Summary: Pandemiak desberdintasunak sakondu dituela dio Emakunderen txosten batek. Gizon eta emakumeen osasuna, ordaindu gabeko zaintza lanak, enplegua, indarkeria matxista, bazterkeria eta parte hartzea azken hilabeteotan nola aldatu diren aztertu du Emakundek. Egoera hobetzeko gomendioak egin dizkie erakundeei.

Araba, Bizkai eta Gipuzkoako emakume eta gizonen arteko desberdintasunak pandemia garaian nola aldatu diren ikertu du Emakundek Berdintasuna pandemia garaian txostenean. Eta, hain justu, ondorioztatu du ez dagoela berdintasunik: are, ezberdintasunak handitu egin direla azaleratu du. «Pandemiak eragindako krisi honek ez du eragin bera izan pertsona guztiengan: kalte handiagoak izaten ari da eta izango ditu aurretik zaurgarritasun handiagoko egoeran zeuden pertsonengan». Eta horien artean dira emakumeak.

Bertzeak bertze osasuna, ordaindu gabeko zaintza lanak, enplegua, indarkeria matxista, bazterkeria eta parte hartzea aztertu ditu Emakundek, eta nabarmendu du arlo horietan guztietan daudela balantzaren azpian emakumeak: «Genero desberdinkeriak azaltzen du talde horien artean emakumeek eta neskek diskriminazioa eta indarkeria jasateko eta beren eskubideak urratzeko arrisku handiagoa dutela».

OSASUNA

Osasunean, erraterako: koronabirusarekin kutsaturiko hamar lagunetik sei emakumeak izan dira. Esposizio handiagoa daukatelako eritasunarekiko: hamar osasun langiletik zortzi emakumeak dira, baita adinekoen egoitzetako langileak ere. Pandemian zehar izandako gainkargaren eta estresaren ondorioz, lau emakumetik batek lo egiteko arazoak dituela azaldu du Emakundek, eta, oro har, osasun emozionalean gehiago eragin diela emakumeei pandemiak.

Gaixotasunak ezberdin eragin die emakume eta gizonei, halere: hilgarritasun tasa, erraterako, handiagoa izan da gizonen artean. Emakundek ohartarazi du genero ikuspegia garrantzitsua dela gaixotasunak ikertzerako garaian. Izan ere, sintoma ezberdinak garatu dituzte gizon eta emakumeek: gizonek joera handiagoa izan dute pneumonia garatzeko, eta emakumeek, aldiz, beherakoa eta gorakoa gehiago izan dituzte, txostenaren arabera.

ZAINTZA LANAK

Konfinamenduan zaintza eremu publiko ugari bertan behera gelditzeak —erraterako, eskolak— emakumeei eragin die bereziki, Emakunderen arabera: «Zaintza berriro ere familiaren ardura bilakatzeak eragin asimetrikoa izan du eta bereziki emakumeei eragin die», azaldu du. Hala, emakumeak ibili dira gehiago haurrei eskolako lanekin laguntzen edota menpekotasuna duten pertsonak zaintzen. Berdintasuneranzko aldaketa ere gertatu da zenbait kasutan: «Gizonek lehen egiten ez zituzten lanak egiteko asmo handiagoa erakutsi dute». Baina Emakundek ohartarazi du horrek ez duela orekatu balantza: «Banaketaren aldaketa ez dago familietan kudeatu behar izan den lan kargaren igoerarekin alderatzerik».

Telelanaren arriskuez ohartarazi du Emakundek, emakumeek gehiago egin baitiote uko soldatapeko lanari «familiako ongizatearen izenean». Aurrerantzean ere gerta daitekeela aurreikusi du Emakundek: «Epe ertain eta luzera soldatarik gabeko zaintza lanak ugaritzea aurreikusten da; hori dela eta, badirudi handia dela emakumeak lan merkatutik ateratzera eta etxera itzultzera bultzatzen dituen arriskua».

ENPLEGUA

Ordaindu gabeko zaintza lanetan bezala, enpleguan ere lehendik zeuden desberdintasunak areagotu direla nabarmendu du Emakundek. Alde batetik, emakumeak nagusi ziren eta «ikusezinak» ziren jarduerak funtsezko bilakatu dira. «Paradoxikoki, lanpostu horietako asko lehenago ikusezinak ziren ia, prestigio baxua zuten eta baldintza prekarizatuetan egiten ziren». Emakumeak nagusi diren bertze sektore batzuetan, berriz, lana galdu dute emakume anitzek: «Presentzia esanguratsua izan dute berrogeialdian egon diren sektore batzuetan (turismoari, ostalaritzari eta txikizkako merkataritzari lotutako jardueretan, nagusiki), eta aldi baterako edo behin betiko lana galtzeko aukera gehiago dituzte».

Txostenak aipamen berezia egin die etxeko langileei, eta ohartarazi du horietako askok lantokian konfinatu behar izan dutela. Emakundek kalkulatzen du, langile horientzat ezohiko laguntza bat onartu bada ere, gutxienez erdiek ez dutela laguntza hori jasoko, «egoera irregularrean egoteagatik».

Langabezia tasa ere handiagoa da emakumeengan gizonezkoengan baino: maiatzean 15 puntukoa zen emakumeena, eta gizonena, aldiz, 11,6koa.

INDARKERIA

Konfinamenduan emakume anitzek beren erasotzaileekin itxi behar izan dutela ohartarazi du Emakundek, eta horrek arriskuan jarri dituela. Eusko Jaurlaritzak biktimen arretarako jarritako telefonoko kontsultak igo egin dira pandemia garaian (%10,5). Era berean, foru aldundiek eskaintzen duten arreta psikologiko espezializatuetan zerbitzuen jarduera «esanguratsua» izan da hilabeteotan, Emakunderen arabera: 5.963 esku hartze egin dituzte, 1.533 kasu aktibori erantzun diete, eta 332 kasu berriren esku hartzea hasi dute.

Salaketa kopuruak behera egin du, baina, Emakunderen ustez, horrek ez du erran nahi indarkeria gutxiago egon denik. «Kontrara, esan nahi du kasu horiek estali egin direla eta emakume erasotuek beste babes estrategia batzuk bilatu dituztela».


Summary: Zaintza langileentzako sari bat hitzeman du Macronek. Adinekoez eta elbarrituez arduratzen diren zaintzaileek 1.000 euroko «COVID saria» jasoko dute. Frantziako Estatuak 80 milioi euroko diru laguntza emanen die departamenduei.

Emmanuel Macron Frantziako lehendakariak jakinarazi du etxeko zaintzaileek 1.000 eurorainoko saria ukanen dutela, pandemia garaian «ezkutuan eta baldintza zailetan» aritu direla argudiatua. Zaintzaileek departamenduen tutoretzapean egiten dute lan; hala, estatuak 80 milioi euroko laguntza isuriko die departamenduei. Estatuaren diru laguntzaz gain, departamendu bakoitzak beste 80 milioi euro baliatuko ditu COVID-19 saria banatzeko: guztira 160 milioi euroko zorroa osatuko dute zaintzaileei banatzeko.

Frantziako Estatuko 320.000 langilek jasoko dute prima —horietarik %97 emakumeak—, abenduan «berantenez». Langileen lanaldiaren arabera kalkulatuko dute kopurua, eta 1.000 eurokoa izaten ahalko da gehienez ere. Bestalde, «zaintzaileen lan baldintzak eta artatuen bizi baldintzak hobetze aldera», Macronek «dependentziaren gaiaren inguruko» neurriak hartuko dituela hitzeman du goizean, Toulonen (Okzitania) egindako agerraldi batean.

Pandemia garaian zerbitzu berezietan lan egin zuten ospitaleetako langileek jada jaso dute COVID-19 sari berezia, tartean Baionako ospitaleko zenbait erizain.


Summary: Maskara derrigortu dute Lapurdiko zenbait herritan. Miarritzen, Donibane Lohizunen eta Baionan (Lapurdi) beharrezkoa izanen da maskara erabiltzea. 135 euroko isuna izanen du maskararik gabe doanak. Euskal Hirigune Elkargoak jakinarazi du Angeluko eta Miarritzeko hondartzetako gaueko garraioak geldituko dituztela, COVID-19aren hedapena murrizteko.

Pirinio Atlantikoetako departamenduko prefeturak maskararen erabilera derrigortu du Lapurdi kostaldeko zenbait hiritan. Hala, bihartik aitzina Miarritzeko, Baionako, eta Donibane Lohizuneko hiri barneetan maskararekin ibili beharko du 11 urtetik gorako edonork. Elbarritasunagatik maskararik erabiltzen ahal ez duenak mediku agiria beharko du.

Maider Aroztegi Miarritzeko auzapeza izan zen neurria hartu zuen lehena, eta ondoko herrietako auzapezei dei egin zien ber neurria hartzeko. Turismoaren eraginez karrikak jendez bete dira udan, eta, karriken estutasuna ikusirik, metro bateko distantzia atxiki ezina dela argudiatu zuen.

Angelun eta Ziburun (Lapurdi), maskara merkatu irekietan derrigortu dute; karriketan, ordea, ez. Neurriak agorrilaren 31 arte iraungo du, oraingoz. Maskara jantzi gabe doanak 135 euroko isuna ukanen duela azpimarratu du prefeturak.

Neurriarekin bat egiteko asmoz, elkargoak azaldu du gauerdi ondotik geldituko direla hondartza inguruetara doazen autobus ibilbideak (T1, 5 eta 44 ibilbideak). Agorrilaren 30a arte iraunen du geldialdiak. Izan ere, Miarritzeko eta Angeluko herriko etxeek hondartzen itxiera agindu zuten 22:00etatik 06:00ak arte, «COVID-19aren hedapena oztopatzeko». Elkargoaren arabera, gaueko garraio publikoak murrizteko erabakia «koherentea» da prefeturak hartutako neurri berriarekin.

Gaueko langileen ez zigortzeko, Chronoplus garraio sareak lehen astea baliatuko du entsegu gisa ordezkapen sistema bat plantan ezartzeko, «beharrezkoa bada».


Summary: Menpekotasunaren itxaron zerrendetako 1.571 pertsona hil dira Hego Euskal Herrian lehenengo sei hilabetean.

Hildako 1.571 pertsonetatik, %82,74k (1.300) zerbitzuak jasotzeko eskubidea zuten; %17,25 (271), berriz, behin betiko menpekotasunaren ebazpenaren zain zeudela hil dira. Hildakoetatik 1.400 Bizkai, Gipuzkoa eta Arabakoak ziren, eta 171 Nafarroakoak. Hala azaldu du Gizarte Zerbitzuetako Zuzendarien eta Kudeatzaileen Estatuko Elkarteak (ADYGSS) Mendekotasunerako Estatuko Behatokia izeneko txostenean.

Txostenaren arabera, zortzi minutuan behin menpekotasunaren itxaron zerrendetako pertsona bat hiltzen da Espainiako Estatuan, eta egunean 176 pertsona hiltzen dira «labirinto burokratikoaren» ondorioz.

Konfinamenduaren hiru hilabeteetan, menpekotasunen bat zutenen heriotzak nabarmen ugaritu dira. Zahar etxeetan ere, ohiko kopuruak gainditu dituzte. Hori ikusita, elkarteak adierazi du beharrezkoa dela «prozedurak sinplifikatzea», eta gobernuek «irizpideak arintzeko erreformak» ezarri behar dituztela horretarako. Azaldu duenez, aldaketa horiek gauzatu ezean, erkidegoetako gobernuak eguneroko «heriotzen eta sufrimenduaren erantzule» izango dira.


Summary: Arabako eta Gipuzkoako zahar etxeetako hamar langilek positibo eman dute. Gainerako langileei eta egoiliarrei probak egin dizkiete, eta ez da kasu gehiago atzeman oraingoz.

Arabako eta Gipuzkoako Foru Aldundiek jakinarazi dute zahar etxeetako hamar langilek positibo eman dutela PCR proban, bik Araban eta zortzik Gipuzkoan. Zahar etxe horietako gainerako langileei eta egoiliarrei ere egin dizkiete testak, eta, oraingoz, negatibo eman dute denek. Ramiro Gonzalez Arabako diputatu nagusiak adierazi du zahar etxeen egoera «kontrolpean» dagoela.

Eusko Jaurlaritzak, uztailaren 18an, murriztu egin zituen zahar etxeetako bisitak, egoiliarren eta langileen osasuna babeste aldera, baina hainbat familia kexu agertu dira. Diputatu nagusiak gogorarazi du azken egunetan malgutu egin dituztela neurri horiek, gaur egun bi bisita izan baititzakete egoiliarrek. Lehentasuna betiere kolektiborik «zaurgarrienetako» bat babestea dela nabarmendu du Gonzalezek.


'Crew Dragon' kapsula Lurrera itzuli da

Summary: 'Crew Dragon' kapsula Lurrera itzuli da. Lurrera itzuli dira Doug Hurley eta Bob Behnken astronautak, ISS Nazioarteko Espazio Estazioan zenbait ikerketa egiten ibili ondoren. Misioak bestelako aro bat ekar dezake espaziorako bidaietan.

Joan den igandean itzuli zen Lurrera Crew Dragon kapsula, Doug Hurley eta Bob Behnken astronautak ISS Nazioarteko Espazio Estazioan 62 egun egon ondoren. Misioak beste aro bat ireki dezake espaziorako bidaietan. Izan ere, NASAk bederatzi urte zeramatzan espaziora astronautarik bidali gabe; denbora horretan, Errusia behar izan du espaziora astronautak bidaltzeko.

Robert Behnken (ezkerrean) eta Douglas Hurley (eskuinean) astronautak 'Crew Dragon' kapsulan eserita, Lurrera iristean. Bill Ingalls HANDOUT / EFE

Misio horretan, NASAk egiaztatu du Space Exploration Technologies (SpaceX) konpainia komertzialak baduela gaitasuna duela jendea espaziora bidaltzeko —konpainia horren suzirian jaurti zuten Crew Dragon kapsula—, eta horrek beste aro bat ireki dezake espaziorako bidaietan. Alberto Santiesteban Europako Espazio Agentziako industria laguntzaile bateko ingeniari aeroespazialak azaldu duenez, misio horrekin AEBek «autoestimua berreskuratu, bere industria aeronautikoa sustatu, eta atea ireki diote elkarlan pribatuaren aro berri bati».

Kapsula Nazioarteko Espazio Estaziora egokitu zen unea. NASA TV HANDOUT / EFE

Kapsula Falcon 9 espazio suzirian jaurti zuten, maiatzaren 30ean, Cañaveral lurmuturretik (Florida, AEB). Astronautak biharamunean iritsi ziren Nazioarteko Espazio Estaziora, eta, bertan, zenbait ikerketa tekniko eta zientifiko egiten aritu ziren 62 egunez. Lurrari 1.024 bira eman zizkioten. Abuztuaren 2an itzuli ziren Crew Dragon kapsulan Lurrera, eta, 20:48an, Mexikoko golkoan itsasoratu ziren.

Hurrengo jaurtiketa abuztuaren 30ean egitekoak dira; NASAren berezko misioak hasiko dira orduan.


Summary: Gutxienez 135 hildako eta desagertu eragin ditu Beiruteko leherketak. 5.000 zauritu baino gehiago daude, eta dozenaka pertsona galduta. Eztanda hiri osoan sentitu zen, eta erre den lehergailu biltegitik kilometro batera dauden eraikinetako leihoak ere hautsi ditu.

Leherketa ikusgarri batek dardarka jarri zuen Beirut atzo arratsaldean. Libanoko hiriburuko portuko lehergailu biltegi batek su hartu zuen, eta horrek eragindako leherketa hainbat kilometrora ere sumatu zuten. Ezbeharretik 24 ordu baino gehiago pasa direnean, gutxienez 135 lagun hil edo desagertu direla baieztatu du Libanoko Osasun Ministerioak, eta 5.000 baino gehiago zauritu. Horrez gain, gutxienez ehun pertsona galduta daude, eta milaka etxerik gabe geratu dira. Gobernuak «gune katastrofiko» izendatu du hiria, eta gutxienez bi astez iraungo du han larrialdi egoerak.

Portuko gari siloetako batean piztu zen sua, eta alboko lehergailu biltegira pasatu zen ondoren, 18:15ak aldera —17:15ak Euskal Herrian—, ANNren arabera. Gorantz nabarmendu den ke gorrixka bat eragin du suteak, eztanda soinuekin batera. Sare sozialetan zabaldu diren bideoetan ikusten denez, segundo batzuk geroago gertatu zen leherketa handia. Hiri osoan sentitu zen eztanda. Leherketaren hedatze uhinak bost kilometrora dauden hainbat eraikinetako leihoak ere hautsi zituen. Aboudek azaldu du «hiri erdiak kalte larriak» jasan dituela.

Gertatutakoaren inguruan hainbat bertsio zabaldu dituzte. Atzo, Libanoko Segurtasun zuzendari Ibrahim Abbasek baieztatu zuen «urteetan konfiskatutako material bereziki lehergarria» gordetzen zela lehertu den biltegian. Gaur, hori berretsi du Libano presidente Michel Aounek. Hark esan duenez, biltegian 2.750 tona amonio nitrato pilatuta egon dira sei urtez. Antza, portuko agintariek bahituriko itsasontzi batetik atera zuten gai kimiko hori, 2013. urtean. Amonio nitratoa ongarria egiteko erabiltzen da nekazaritzan, eta askotan erabili izan da lehergaiak egiteko, besteak beste eskuin muturreko talde batek Oklahoman (AEB) 1995. urtean eginikoan. Ez du eman, ordea, geratutakoaren inguruko xehetasun gehiago. Herrialdeko Al-Mayadin telebista katearen esanetan, lehergailuez gain, gasolina ere bazegoen biltegian.

Libanoko Gobernuak dolu eguna ezarri du gaurko, eta adierazi du ikerketa bat abiatu dutela arduradunek erantzun dezaten. Arrazoiaren inguruan, herrialdeko presidenteak adierazi du «axolagabekeriaren» ondorio dela, eta zigor «gogorrak» ezarriko dituztela aurreratu du: «Ikerketarekin aurrera jarraitzeko erabaki irmoa hartu dugu, gertatutakoaren arrazoiak lehenbailehen argitzeko, eta arduradunak gogor zigortzeko».

«Hondamendi ikaragarria da hau: biktimak eta hildakoak daude leku guztietan», esan du Libanoko Gurutze Gorriko eledun George Kettanik. Kalterik larrienak portu inguruko eraikinetan eragin ditu leherketak. «Hildako eta zauritu asko» zeuden han inguruan, testiguen arabera. Arratsalderako, bostehun lagunetik gora ospitaleratu zituzten Hotel Dieu ospitalean, LBC telebista katearen arabera, eta herritarrei odola emateko eskatzen ari dira. Efe albiste agentziaren iturrien arabera, gainera, ospitale hark denbora gutxira azaldu zuen ezin zuela zauritu gehiago hartu. Egoerari aurre egiteko, kanpaina ospitaleak jarriko dituzte hirian, Osasun ministerioaren arabera.

Gainera, Osasun ministroak zauritu guztiak hartzeko agindua eman die ospitaleei, eta tratamenduak Osasun Ministerioak ordainduko dituela adierazi. Era berean, herrialdeko presidente Michel Aounek eskatu du leherketaren eraginez desplazatu behar izan dutenei laguntzeko. Izan ere, leherketak Beiruteko portua suntsitu du, eta dozenaka etxebizitza, hotel eta denda eraikin inguru zabal batean. Milaka pertsona etxerik gabe geratu dira.

Erreskate lanei dagokienez, larrialdi zerbitzuak portu inguruan ari dira jardunean, eta Gurutze Gorriak ere ingurura gerturatzeko eskatu die erakundearen kolaboratzaileei. Horrez gain, Aoun presidenteak armada bidaltzeko agindu zuen atzo, «leherketa handiaren ondorioak tratatzeko» eta «segurtasuna bermatzeko». Beiruteko gobernadore Marwan Aboudek atzo jakinarazi zuen agintariek kontaktua galdu zutela ingurura joandako hainbat suhiltzailerekin.


Summary: Laboral Kutxak 46 milioi euro irabazi ditu. Maileguak jasotzeko arazorik ez duen arren, badaezpada 25 milioi baztertu ditu. Enpresei eta dendariei emandako kredituak asko handitu ditu. Kontsumorako kredituak %15 gutxitu ditu.

Laboral Kutxak ere ongi eutsi dio koronabirusaren krisiaren lehen zatiari. Urteko lehen erdian irabaziak izan ditu (46 milioi) , nahiz eta badaezpada 25 milioi baztertu dituen, krisiaren ondorioz bezero batzuek maileguak itzultzeko izan ditzaketen arazoak estaltzeko. Edonola ere, Mondragon taldeko kreditu kooperatibak azpimarratu du ez zuela horniduren beharrik, oraingoz mailegatutako dirua berreskuratzeko arazorik ez duelako izan. Are gehiago, maileguen berankortasuna zortzi ehunen jaitsi du, %3,65eraino.

Azken urteetan bezala, Laboral Kutxak ohartarazi du garai zailean daudela bankuak, interes tasak zerotik oso gertu daudelako. «Krisialdiak eraldatze prozesuan murgilduta harrapatu du finantza sektorea, baita emaitzak lortzeko egoera ahulean ere». Testuingurua hori izanik ere, dirua irabazteko gai da. Azken bi urteetan, 130 milioi eurotik gora irabazi ditu, baina aurten nekez iritsiko da kopuru horietara, urteko lehen sei hilabeteetan mozkina %40 jaitsi baitzaio, eta urtearen bigarren erdia zaila izango baita ekonomiarentzat.

Interes tasak oso txikiak izan arren, haiek emandako irabazi tartea %1,6 handitu ahal izan du, 124 milioi euroraino. «Likideziaren kudeaketa egokiak» ez ezik, maileguen ugaritzeak azaltzen du igoera hori. Izan ere, koronabirusaren krisiari aurre egiteko kredituak eskatu dituzte merkataritza sektoreak eta enpresek. 2019ko lehen erdiarekin alderatuta, hirukoiztu egin da mailegu berrien eskaria. Ondorioz, 14.663 milioi euro mailegatuak zituen ekainaren amaieran Laboral Kutxak, urtebete lehenago baino %8,2 gehiago. Batez ere, enpresa txikiei eta ertainei emandako kreditua handitu da (+%27,9), baina baita negozio txikiei eta autonomoei emandakoa ere (+%15,6). Partikularrei utzitako diruan ez da aldaketa handirik izan azken urtean (+%0,3). Hipoteka maileguetan emandakoa %5,7 handitu da, baina azken hilabeteetan amildu egin dira kontsumorako kredituak (-%15,4).

Aurrezkia

Kontsumoa jaitsi ahala handitu da aurrezkia. Gaur egun, 25.247 milioi euro kudeatzen ditu Laboral Kutxak, urte hasieran baino %7 gehiago, eta duela urtebete baino %10,1 gehiago.

Azken sei hilabeteetako irabaziek handitu egingo dute Laboral Kutxaren kaudimena. Azken seihilekoko emaitzak zenbatu gabe, %19,65eko kapitala zuen, CET1 ratioaren arabera neurtuta. Lehiakideenaren gainetik dago kopuru hori. Kutxabankek, esaterako, %17,2koa duela esan zuen joan den astean, eta hura ere handienetakoa da. Kutxabankek berak 137 milioi irabazi ditu, horniduretarako 187 milioi jarri arren.


Summary: Argentinak akordioa egin du zorrari buruz. Zor duen dolar bakoitzagatik 54,8 zentimo ordainduko ditu

Argentinak iragarri du akordioa egin duela bere zorraren hartzekodunekin, eta horren ordainketa atzeratzea lortu duela, gehienez 2038. urtera arte. Argentinak 65.000 milioi dolarreko zorra du (58.000 milioi euro inguru) funts handien hiru talderekin, haien artean Black Rock ezaguna. Maiatzaren 22an amaitu zen ados jartzeko epea, eta ordutik negoziatzen aritu dira.

Buenos Airesko gobernuak gaur jakinarazi duenez, akordio bat egin dute eta abuztuaren 24an sinatuko dute. Horren arabera, 2005etik 2010era jaulkitako bonuak eta 2016tik aurrerakoak beste bonu batzuekin ordezkatuko dituzte, eta 2029an, 2030ean eta 2038an iraungiko dira.

Zor duen dolar bakoitzagatik 54,8 zentimo ordainduko ditu Argentinak datozen bi hamarkadetan. Akordio hori dela eta, Buenos Airesek Nazioarteko Diru Funtsaren esku hartzea saihestu du. Herrialdea atzeraldian dago 2018. urtetik.


Summary: Alvaro Uriberi etxeko atxiloaldia ezartzeko agindu du Kolonbiako Auzitegi Gorenak. Kolonbiako presidente ohiak berak konfirmatu du atxiloaldia, sare sozialetan zabaldu duen mezu baten bidez.

«Nire askatasunaren galerak tristura handia sortzen dit nire emaztearengatik, nire familiarengatik eta oraindik aberriarengatik zerbait ona egin dudala sinesten duten kolonbiarrengatik», adierazi du Uribek.

Presidente ohiari prozesu iruzurra eta lekuen eroskeria leporatzen dizkiote. Auzitegiak oraindik ez du azalpenik eman.

Uriberen atxiloketak 2012an du jatorria. Urte horretan, presidente ohia Bloque Metro izeneko talde paramilitar baten sorrerarekin lotzen zuten informazioa zuela adierazi zuen Ivan Cepeda senatariak. Talde paramilitarreko kide izateagatik kondenatua izan zen Uriberen lursail bateko langile ohi batek Bloque Metroren sortzaile izatea leporatu zien presidente ohiari eta haren anaiari.

Uribek akusazioak ukatu zituen, eta Auzitegi Gorenean ikertzaile pribatu batek eginiko txostena aurkeztu zuen. Txosten horretan, hainbat lekukoren testigantzak bildu zituen, eta ziurtatu Cepeda senatariak Uriberen kontra deklaratzeagatik diru eskaintzak egin zizkiela.

Kolonbiako Auzitegi Nagusiak sei urtez aztertu zuen auzia, eta 2018an Cepedaren kontrako salaketa baztertu zuen. Aldiz, Uribe ikertzeari ekin zion, lekukoen ustezko eroskeriagatik.

Lehenengo aldia da Kolonbiako presidente ohi bat etxean atxilo egotera behartzen dutena.


Summary: ACBk GBC gonbidatu du 2020-2021eko denboraldirako. Bartzelonako epaitegiak ezarritako kautela neurriei men egin die ACBk. GBCren igoera baieztatuko balitz, lehen mailak hemeretzi talde izango lituzke.

ACB Espainiako saskibaloi ligak 2020-2021eko denboraldian bertan parte hartzeko gonbidapena igorri dio Delteco Gipuzkoa Basketi. Bartzelonako epaitegiak ezarritako «kautelazko neurriei» jarraikiz hartu dute erabakia. Epaitegiak GBC «berehala» onartzeko adierazi zuen hark, talde donostiarraren eskaerari men eginez. Talde donostiarrak 2019-2020ko denboraldian lortu zuen igotzea, eta beharrezko tramite administratiboak ere bete ditu. Igoera baieztatuko balitz, ACBk hemeretzi talde izango lituzke datorren denboraldian, jaitsierarik ez egotea adostu baitzuten.

ACBk komunikatu baten bidez eman du gonbidapenaren berri, azpimarratuta epaitegiak adierazitakoari men eginez egin duela, baina «kautelazko neurriei aurka egiteko elkarteak duen eskubideari» kalte egin gabe.

Liga osatzen duten hemezortzi taldeek uztailaren 23an adostu zuten GBC ligan ez onartzea. Erabaki haren ostean, Espainiako Kirol Batzorde Gorena eta Saskibaloi Federazioa batzartu ziren erakundearekin, baina ez zuten lortu ados jartzea. Erabaki horren aurrean, «araudi eta hitzarmenak betearazteaz arduratzen diren kirol erakundeek eta instituzio publikoek horiek betetzea lortu ez dutenean» jo zuen GBCk epaitegietara. Taldearen esanetan, hori zuelako bere «eskubideak babesteko» modu bakarra.


Oiartzundik oihartzunera

Summary: Oiartzundik oihartzunera. Berezkoa zuen kirolerako sena. Atezain bizi eta grinatsua izan zen, eta horrek bere postuan erreferente bilakatu zuen. 1993ko azaroan hil zen, auto istripu batean, 26 urte zituela.

Garai hartako gazte asko nola, bere talde kutuneko izarraren jarraitzaile zen Ana Ruiz Mitxelena. Luis Miguel Arkonada zen Realeko orduko atezaina, eta haren bideari segika jantzi zituen eskularruak lehendabiziko aldiz, eta, ondoren, kirol ibilbide propioa egin zuen. Pasioa zuen futbola, eta huraxe izan zuen bere biziaren zeharlerroa, harik eta 1993ko azaroan Irurtzunen (Nafarroa) auto istripuz hil zen arte. 26 urte zituen Ruiz Mitxelenak. Ordutik bi hamarkada igaro diren arren, Oiartzungo atezain ohiaren oihartzuna ez da erabat apaldu.

«Garai hartan Realak zuen taldeak eta Arkonada erreferente izateak orain baino atezain gehiago egotea ekarri zuen», esan du Ander Ruiz Mitxelenak, Anaren anaiak. Sei urte gazteagoa da Ander, eta, esan duenez, «txikitatik» ikusi zuen arreba futbolean aritzen. Anak Arkonada nola, Anderrek arreba izan du erreferente.

Atezainak izaera handiko jokalariak izaten dira sarri, eta halakoxea zen Ruiz Mitxelena ere. Jokalari «bereziak» direla esan du Anderrek, eta, hain zuzen ere, zelaian nortasuna zuen ezaugarrietako bat: «Bai jokalari gisa, eta baita etxean ere. Pertsona ona zen, zintzoa, baina metxa laburrekoa».

Aitzindaria izan zen. Emakumezkoen txapelketarik ez zegoen orduan, eta bera eta 1980ko hamarkadako kideek ireki zuten bidea. / Ander Ruiz

Kirolzale porrokatua zen Ana, zenbait diziplinatan aritzen zen, eta «oso lehiakorra» zen, haren anaiaren iritziz. Exijentzia maila handia ezartzen zion bere buruari, eta baita bere taldekideei ere: «Haren kide izandakoekin hizketan, esan izan didate exijentea zela bere buruarekin ere».

Kidetasun estua izan zuen jokalarietako bat izan zen Garbiñe Etxeberria (Hernani, Gipuzkoa, 1967) Realeko kirol zuzendaria: «Atezain ona zen, partidatan eta entrenamenduetan dena ematen duten horietakoa. Halaxe zen zegoen toki guztietan». Biek ala biek gaztetxotan ezagutu zuten elkar, ikasten, eta futbolean ere elkarrekin eskuratu zituzten lorpenik handienak, Oiartzungo taldearekin jokatuz. Huraxe izan zuten beren ibilbideko garai gorena, bitan Espainiako Kopa irabazita, 1987an eta 1988an.

Anaiak nola, Etxeberriak ere Ruiz Mitxelenaren bi ezaugarri nagusi ekarri ditu hizpidera: altuera eta azkartasuna. «Ez zen oso altua, baina goiko baloietan aise altxatzen zen. Behekoetan, berriz, bizia zen. Ausarta eta indartsua ere bazen». Gaitasun horien zerrendara «erreflexuak» gehitu ditu Anderrek.

Etxeberriak eta Ana Ruiz Mitxelenak ikastola garaian ekin zioten futbolean aritzeari, «ate txikietan», eta hondartzara igaro ziren gero: «Ate handiagoak ziren, eta jokalekuak ere bai. Halere, hondartzak lurrera botatzean ematen du abantaila. Errazagoa da, beldurrik gabe aritzen uzten duelako», esan du egun Realeko emakumezkoen futbolaren kirol arloko arduradun nagusia denak.

Aritu zen talde guztietan garrantzi handiko jokalaria izan zen donostiarra. Maila handia izateaz gainera, zelaian zuen grina azpimarratu du Etxeberriak: «Anarentzat ez zegoen lagunarteko partidarik», esan du irribarrez. Zelaian aritzeko modu horrek eta kokalekuak ahalbidetu zioten taldeko kapitain izatea. Aitzindariak izan ziren Ana Ruiz Mitxelenak eta haren garaiko jokalariek 1980ko hamarkadaren hondarrean osatu zuten beren futbol ibilbidearen aldirik oparoena. Oso bestelako garaiak ziren emakumezko futbolarientzat; txapelketek ez zuten orain duten oihartzunaren laurdenik ere, eta fitxa federatiboen kopurua ere nabarmen murritzagoa zen oraingoen aldean. Hargatik, ondorengo belaunaldiei orduko bide estua apur bat gehiago zabaltzen lagundu zieten Ruiz Mitxelenak eta enparauek. Ander nebak zehaztu duenez, lagun talde bat bildu zen hondartzan aritzeko, eta Oiartzun taldetik deitu zioten jokatzen ikusi ostean, eta berak lotu zituen beste lau lagun taldera batzeko.

Ezagutu zutenek izaeraz «zintzoa baina metxa laburrekoa» zela zioten. / ANDER RUIZ

Haien artean zen Etxeberria. Jokalari ohiak dio «zorteko» izan zirela, lagun talde hark zaletasun bera izan zuelako, futbolean jokatzea: «Hasi ginen jolas moduan, eta erreferenteetan, mutilen Reala genuen. Guk futbolean jokatu nahi genuen, baina ez genuen bestelako erreferenterik. Orain baloratzen dugu orduan egin genuena, eta merezi izan du».

Garai hartan puntako taldea izan zen Oiartzun, eta tituluak lortzeaz gain, nazioarteko lehiaketetan jokatzeko ateak zabaldu zizkien horrek. Ruiz Mitxelenaren kasua izan zen; Espainiako hautatzailearen deia jaso zuen lehen atezain euskal herritarra izan zen, eta talde horrekin aritu zen lehen jokalari gipuzkoarra. Ander anaiak ondo gogoan ditu ordukoak: «Garai hartan ez zegoen horrenbeste telefonorik, eta Gipuzkoako Federaziotik abisatzen zioten telegrama bat iritsi zela eta bila joateko. Telegramak non, noiz eta nola aurkeztu behar zuen jartzen zuen. Pozgarria izaten zen federaziotik halako dei bat jasotzea».

Artean Oiartzungo atezain zela, Italiako ligara joateko eskaintzak izan zituen. Han, profesionaltasun maila handiagoa zuten emakumezko jokalariek, eta baita soldata baten truke aritzeko aukera ere. Ezezkoa eman zuen, ordea, lanean hasita baitzegoen Donostian: «Deitu zioten, eta pozez hartu zuen, baina argi zuen Donostian segitu nahi zuela», esan du bizipen haiek «etxeko eremuan» pilatu zituen Anderrek.

Atean aritu izanagatik, gisa guztietako espazioetan jokatu zuen Ana Ruiz Mitxelenak. Hondartzan eta soropil gainean ez ezik, areto futbolean ere jokatu zuen. Maxim's taldearen, eta, bereziki, Sanpedrotarraren koloreak eraman zituen soinean. Hasieran, bi moldeko futbola uztartu zuen, baina, amaierarako aretokoaren aldeko hautua egin zuen. «Ondo moldatzen zen», azpimarratu du anaiak. Atezainaren parte hartze handiagoak gozatzeko tarte handia ematen ziola nabarmendu baitu. Areto barruan ere izan zuen loriarako astirik: «Oiartzunen gertatu bezala, Sanpedrotarran ere oso talde ona egokitu zitzaion».

Heriotza, eta segida

Ruiz Mitxelena gazterik heldu zen futbolari onenen artera, eta artean gaztea zela hil zen, ezbeharrez. Auto istripu batean galdu zuen bizia atezain donostiarrak, 26 urte zituela. 1993ko azaroaren 26an izan zen, astelehenez: «Lanegun batean, Zaragoza [Espainia] aldera abiatu zen autoz. Istripua izan zuen, eta aita eta arreba zaharrena joan ziren harantz». Orduan, 20 urte zituen Anderrek.

Kontxan. Ikastola garaian ekin zion futbolean jokatzeari, eta ondoren pasatu zen hondartzan jokatzera. ANDER RUIZ

Etxeberria taldekideak ere oroitzen du zorigaiztoko egun hura. «Egun zailak» izan ziren harentzat eta beren gertukoentzat: «Kolpe handia izan zen». Taldekide ez ezik, laguna zuen Ruiz Mitxelena, gertukoa. Garai «gogorra» izan zen, «goizetik gauera» lagun hura gabe geratu zelako: «Denborarekin, pixka bat gainditzen duzu, baina ahaztu, inoiz ez».

Arreba hil eta urte batzuetara, atezainen entrenatzaile hasi zen anaia gaztea, non eta Oiartzunen. Haren urratsei segitzeko modu propioa izan zuen hori: «Arreba ez duzu sekula ahazten, eta esku bat botatzeko asmoz hasi nintzen. Neure burua eskaini, eta beso zabalik hartu ninduten; ezagutzen nuen zuzendaritzako jendea, taldekide izandakoak... Etxean bezala sentitu ginen, eta nire gurasoak berriz ere nesken futbola ikusteko zelaira joatea oso polita izan zen».

Hiru urte egin zituen Oiartzunen, eta, gaur egun, Realeko emakumezkoen taldeko atezainen prestatzailea da Ander. Han batu da berriz ere Etxeberriarekin, eta hernaniarrak bien arteko lotura horri egin dio azpimarra: «Berezia da Anderrek nahi hori izatea. Betidanik ezagutu dut, bere arrebarekin jokatzen nuelako futbolean. Beti entzun diot horren segida izan nahi zuela, eta atentzioa eman dit nola barneratu duen hori. Zer-nolako meritua duen. Gaiaz ez dugu sarri hitz egiten, baina lotzen gaituen gaia da, zalantzarik gabe».

Klubean ez ezik, handik kanpora ere Anderrek izan du arrebarekin jokatu zutenen berri: «Zelaietan hurbildu izan zait jendea berarekin jokatu zuela esatera, eta, iaz, esaterako, Coruñako [Galizia] aireportuan geundela, Ana ezagutu zuen pertsona batek idatzi zidan». Ordu eta erdi igaro zituzten hotelean, hizketan: «Ikusten duzu oso pertsona maitatua izan zela, eta polita da hori». Oiartzungo atezainaren izaerak eta jokoak utzitako oihartzunaren seinalea da hori.


Summary: Pablo Machin izango da Alaveseko entrenatzaile berria. Denboraldi baterako sinatu du entrenatzaile espainiarrak Alavesekin.

Pablo Machinek zuzenduko du datorren denboraldian Alaves, klubaren mendeurrenean. Hala baieztatu du duela minutu gutxi Gasteizko taldeak. Alaveseko zuzendaritzako taldeak liga bukatu eta berehala erabaki zuen Juan Ramon Lopez Muñiz entrenatzaile kargutik kentzea. Machinek hartuko du, beraz, taldearen gidaritza, urtebeterako.

Machinek 45 urte ditu, eta Sorian (Espainian) jaiotakoa da. Bi urtez soilik izan zen jokalari profesionala; etxeko taldean egin zituen bi sasoiak, Numantzian, 2. B mailan. 23 urte zituela, futbola uztea erabaki zuen, belauneko lesio bat tarteko. 2011ko denboraldian hasi zen goi mailako entrenatzaile lanetan, Numantziako lehen taldearekin. 2014an, Gironara joan zen, eta lehen mailara igotzea lortu zuen, baita hurrengo denboraldirako salbazioa erdiestea ere. Lorpen horri esker, 2018an Sevillaren arreta piztu eta Andaluziako taldearen gidaritza hartu zuen. Besteak beste, Espainiako txapelketan eta Europako Ligan lehiatu zen. Iazko denboraldian, berriz, Espanyol zuzendu zuen.


Summary: Zabalik da NUPeko ikasle berriak matrikulatzeko epea. Osasun egoera dela eta, Interneten bidez egin beharko dute matrikula ikasle berriek. NUPek zenbait ikastaro antolatu ditu abuzturako.

Nafarroako Unibertsitate Publikoak gaur ireki du matrikulazio epea lehen ikasmailarako onartuak izan diren ikasle berrientzat. Osasun egoera kontuan hartuta, Interneten bidez soilik egin ahal izango dute matrikula, eta unibertsitatearen webgunean dute informazio guztia eskuragarri.

Matrikulazioaz gain, unibertsitatean aurten hasiko diren ikasleentzat ikastaro batzuk antolatu ditu NUPek abuzturako, aurretik dituzten ikasketen eta unibertsitatean egingo dutenaren arteko trantsizioa errazagoa egiteko. Aurten, Adierazpen Grafikoa, Estatistika, Fisikaren Hastapenak eta Matematika kurtsoak izango dira.


Summary: Abisu horia biharko, tenperatura beroak eta sute arriskua direla eta. Tenperatura maximoak 36ºC ingurura iristea espero da, eta ostiralean ere mantenduko da abisua.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak abisu horia ezarri du biharko, muturreko tenperatura beroak direla eta. Abisua 12:00etatik 19:00etara egongo da indarrean; izan ere, espero da Kantauri barnealdean, Ebro ondoko eskualdean eta Iragate inguruan tenperatura maximoa 36ºC ingurura iristea, eta kostaldean 31ºC ingurura. Baso suteak gertatzeko arriskuagatik ere ezarri du abisu horia, eta 18:00etatik 00:00etara egongo da indarrean.

Ostiralean ere mantenduko da tenperatura beroengatik ezarritako abisua, 12:00etatik 18:00etara. Suteak izateko arriskuagatik ere egongo da abisu horia, 00:00etatik 21:00etara.


Summary: Nafarroako haur eskoletan «normaltasun berriarekin» ekingo diote ikasturteari. Lau egoera posible irudikatu ditu Nafarroako Gobernuak, eta COVID-19aren bilakaeraren arabera ezarriko da bat edo beste.

Gaur aurkeztu du Nafarroako Gobernuak haur hezkuntzako lehen zikloko zentroen protokoloa, datorren ikasturteari begira. COVID-19aren udako agerraldiek zalantza asko piztu dituzte hastear den ikasturterako; horregatik, Osasun Sailak haur eskola eta familia guztiei helaraziko die gaur bertan aurkeztu berri duten protokoloa. Carlos Gimeno Hezkuntza kontseilariak prentsaurrekoan nabarmendu du egoera berezi honetan ere «haurren eta hezitzaileen ateko lotura afektiboak mantentzea» izango dela lehentasuna, eta neurri bereziak hartuko dituztela une oro horri eutsi ahal izateko.

Hezkuntza Saileko batzorde teknikoak, Osaun Sailak eta hezkuntza arloko beste hainbat profesionalek osatu dute protokoloa, eta, bertan, lau egoera posible jasotzen dira. Ikasturtea lehen jokalekuarekin hasiko da; hau da, «normalitate berrian». Elkarbizitzarako talde iraunkorrak ezarriko ditu zentro bakoitzak, eta eremu jakin batzuk zehaztuko dira talde bakoitzarentzat. Talde horren parte izango dira haurrak, hezitzaileak, hezitzaile laguntzaileak eta, zentroak erabakiz gero, baita zuzendaria eta praktiketan dauden hezitzaileak ere. Asmoa da taldeen arteko kontaktua mugatzea, kutsatzeko arriskua mugatze aldera. Era berean, zentro barruko mugimenduak sahiestu beharko dira ahal den heinean, eta sarrera-irteerak ere modu antolatuan egingo dira. Osasun kontseilariak gehitu du egokitzapen egunak mantendu egingo direla, betiere segurtasun neurri guztiak errespetatuz, eta, ahal dela, beti pertsona bera izatea gomendatuko da.

Elkarbizitzarako talde iraunkor bakoitzeko haur kopurua adinaren araberakoa izango da. Urtebeterainoko taldeetan zortzi haur egon ahalko dira gehienez ere; urtebetetik bi urtera bitartekoetan, hamabi haur; eta bi urtetik hiru urtera bitarteko taldeetan, hamasei. Talde horietan adin desberdinetako haurrak batera badaude, kopuruak honako hauek izango dira: urtebetera bitartekoetan, zortzi haur; urte bat eta bi urte bitartean dituzten haurren taldeetan, hamalau; eta adin guztietako haurrrak dauden taldeetan, hamar.

Nafarroako Osasun Sailaren esku egongo da egoera batetik bestera igarotzea, eta egoera epidemiologikoaren bilakaeraren araberakoa izango da. Agerraldirik balego, bigarren fasera igaroko lirateke haur eskolak. Orduan, haurren laguntzaileak ezingo dira gela barrura sartu, egokitzapen aldian ez bada; eremu amankomunak mugatuko egingo dira; eta haurrek ezingo dute jostailurik edo objekturik eraman etxetik. Egoera okertuko balitz, hirugarren egoera bat ere irudikatu du Hezkuntza Sailak. Jokaleku horretan, unitate berriak ezarriko dira, eta ratioak eta espazioak egokituko dira. Kasu horretan ere, laguntzaileak ezingo dira barrura sartu. Laugarren egoera eta muturrekoena ezarriko balitz, haur eskolak itxi egingo lirateke.

Gimenok azaldu du ezinbestekoa izango dela ikasturtean zehar aztertzaileen lana. Osasun Sailak sarbidea izango du hezkuntza sistemako datu guztietara, kontaktuen jarraipen xehea egin ahal izateko. Kasuren bat atzemanez gero, aztarnariek protokoloa aktibatuko dute zentroan, eta lantaldearen esku egongo da zehaztea neurriak talde orokarrari aplikatuko zaizkion edo zentro guztiari.

Jantokiak martxan izango dira

Hezkuntza Sailak beste zalantza bat ere argitu du prentsaurrekoan: jantoki zerbitzua martxan egongo da haur eskoletan. Ekainean, protokolo bat zehaztu zuen Nafarroako Gobernuak datorren ikasturteari begira, eta, orduan, erabaki zuen ez zela izango jantokirik. Halaber, atzo gobernuko arduradunekin bildu ostean, eta parlamentuaren eta hainbat familiaren eskariei men eginez, jantokiak martxan izango direla baieztatu du Gimenok. Lehen egoeran, haurrek jantokian jateko aukera izango dute, txandak errespetatuz eta segurtasuna une oro bermatuz. Bigarren egoeran ere zentroan bertan jateko aukera bermatuko da, baina ez dago argi eremu berean izango den edo beste eremu bat ezarriko den; esaterako, ikasgelan bertan. Hirugarren egoeran ere ikasgelan bertan jatea aurreikusten da.


Summary: 300 positibotik gora Hego Euskal Herrian. Bizkaian eta Araban gorakada nabarmenak izan dira.

Azken orduetan, 311 kasu atzeman dituzte Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak, atzo baino 87 gehiago. Sei egunez jarraian, 200 positiboren langa gainditu da Hegoaldean, eta gaur 300era iritsi da. Apiril amaieratik kasu gehien atzeman dituzten eguna izan da gaurkoa. Aginariek jakinarazi dutenez, 6.857 PCR proba egin zituzten atzo. Gorakada nabarmenenak Bizkaian eta Araban izan dira. Bizkaian 155 izan dira guztira, astelehenean baino 32 positibo gehiago. Araban beste 58 kasu atzeman dituzte, astelehenean baino 44 gehiago, gehienak Gasteizen: 47, hain zuzen. Nafarroan gorakada apalagoa izan da; 70 positibo atzeman dituzte, atzo baino 11 gehiago. Gipuzkoan, berriz, beste 26 kasu atzeman dituzte.

Positibo eman dutenetatik 12 erietxean daudela jakinarazi dute osasun agintariek, horietako sei ZIUetan. Bestalde, uztailaren 27tik abuztuaren 2ra COVID-19aren ondorioz bi pertsona hil direla ere jakinarazi du Osasun Sailak.


Summary: Endarak Bizirik-ek 3.433 sinadura bildu ditu Lesakako parke eolikoaren aurka. Taldeko kideek gaur entregatu dizkiote sinadura guztiak Nafarroako Gobernuari.

Parke eolikoaren proiektua Lesakako ingurunea “mehatxatzen” ari dela adierazi du Oihan Zabaleta Endarak Bizirik taldeko kideak, eta sortuko dituen kalteak “oso handiak” direla ziurtatu du: “Lurrarerako kaltea, paisaia hondatzea, hegaztien arriskua... sekulako inpaktua edukiko luke”. Gehitu du proiektuarekin ez zaiela “inolako errespeturik” erakutsi herritarrei.

Pozik agertu dira Endarak Bizirik taldeko kideak lortutako babesarekin. Zabaletak nabarmendu du “sekulako arrakasta” eduki dutela. Eskerrak eman dizkie Lesakako Udalari eta herritarrei, baita inguruko herrietatik babestu dituztenei ere.


Summary: Kamioiek ezingo dute N-1-ean zirkulatu bi astez, Andoain eta Beasain artean. Abuztuaren 8tik 23ra N-1 errepidean egingo diren obrak direla eta, kamioiek debekatuta edukiko dute zirkulazioa Villabona parean. Neurriak ez du erabat eragotziko inguru horretan auto ilarak eta zirkulazio motela izatea.

Gipuzkoako Foru Aldundiak berreraikitze lanak egingo ditu abuztuaren 8tik 23ra N-1 errepidean, Villabona parean. Obren konplexutasunaren eta iraupenaren ondorioz, kamioiek debekatua izango dute bi astean N-1 errepidetik ibiltzea Andoain eta Beasain artean. Debekuak 3,5 tonatik gorako kamioi guztiei eragingo die, 08:00etatik 20:00etara, salbu eta helmuga ibilbide horretako udalerri batean badute.

Aintzane Oiarbide Bide Azpiegituretako foru diputatuak adierazi duenez, kamioiak debaketzeko arrazoi nagusia ibilgailu astunek errei aldaketa egiteko izan ohi duten zailtasuna da. Horregatik, trafikoaren arintasunaren eta segurtasunaren mesedetan, «beharrezkotzat» jo dute ibilgailu horiek eremu horretan duten presentzia murriztea. Horrez gain, azpimarratu du neurriak ez dituela erabat eragotziko inguru horretako auto ilarak eta zirkulazio motela, eta ibilgailu guztiei gomendatu die ibilbide alternatiboak erabiltzea, nondik datozen eta nora doazen kontuan hartuta.

Oiarbideren arabera, egin beharreko obrak oso sakonak dira, lehendik dagoen bide zoruaren ordez eraikuntza berriko beste bat jarriko delako. Horrekin batera, «ezaugarri funtzionalak ere hobetuko dira, segurtasunari eta erosotasunari dagokienez, eta zoru osoa babestuko da, iraunkortasunari, iragazgaiztasunari eta uniformetasunari dagokienez». Obren aurrekontua 684.840,08 eurokoa dela adierazi du.

Foru diputatuarek azaldu duenez, obrak abuztuaren 8tik 23ra egingo dira, «abuztuaren erdiko bi asteetan trafikoa % 20 inguru murrizten» delako zirkulazioa.

Zirkulazioa debekatuta izango duten ibilgailuek ordezko ibilbideak hartu beharko dituzte: Nafarroatik Gipuzkoara doazen ibilbide luzeko ibilgailuek, A-15 autobidea (Nafarroa-Gipuzkoa) Irurtzundik Andoainera; Gipuzkoatik Nafarroara doazen ibilbide luzeko ibilgailuek A-15 autobiatik jarraitu beharko dute Andoaindik Irurtzunera; eta Goierriko eskualdetik datozen erabiltzaileei gomendatzen zaie Olaberriko N-I-417 lotunetik sartzea A-636 autobiara (Beasain-Bergara) eta AP-1 eta AP-8 autobideak erabiltzea beren helmugara iristeko.


Summary: Pentsiodunek pandemiako testigantzen txosten bat aurkeztuko diote EAEko Fiskaltzari. Irailaren 7an bilduko dira fiskalarekin pandemiako testigantzak eta datuak biltzen dituen txostena helarazteko

Pentsiodunen mugimenduak txosten bat aurkeztuko dio EAEko Fiskaltzari, COVID-19a hedatu zenez geroztik menpekotasun egoeran dauden edo zahar etxeetan izan diren hainbat kasu jasotzen dituena. Dagoeneko Arartekoari aurkeztu diote, eta gaur fiskalarekin biltzeko aurreikuspena zeukaten, baina, oporraldia dela medio, irailaren 7ra atzeratu behar izan dute bilkura. Bilboko Justizia Jauregiaren aurrean bildu dira gaur txostenaren nondik norakoak azaltzeko.

Pentsiodunek zehaztu dutenez, pandemiako hilabeteetako testigantzak eta datuak biltzen ditu txostenak. Datu eta testigantza horiek «giza eskubideen urraketak» direla azaldu dute. Txostenean, herrialdez herrialdeko azterketa egina dago, eta, horren bidez, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako analisi orokorra jasotzen du. Azaldu dute eragile sozialekin, langileen ordezkariekin eta zahar etxeetakoekin elkarlanean aritu direla azterketa egiteko.


Summary: Monarkiaren aurkako mobilizazioak egin dituzte Hegoaldeko hiribiruetan. Donostian monarkiari buruzko erreferentzia guztiak kentzeko eskatu dute EH Bilduk eta Elkarrekin Donostiak

Mugimendu errepublikanoak deituta, monarkiaren aurkako mobilizazioak egin dituzte Bilbon, Donostian, Gasteizen eta Iruñean, Borboiak kanpora, monarkia kanpora lelopean. Izan ere, aste honetan jakin denez, Juan Carlos Borboikoa Espainiako errege emerituak alde egin du, eta Espainiatik kanpo biziko da, nahiz eta, besteak beste, Suitzako eta Espainiako fiskaltzak hura ikertzen ari diren ustelkeriarekin lotutako hainbat kasurengatik.

Hego Euskal Herriko hiriburuetan antolatutako elkarretaratzeekin bat egin dute ELA eta LAB sindikatuetako ordezkariek, baita EH Bildu, Ezker Anitza eta Ahal Dugu indar politikoetakoek ere.

Horren harira, eta Juan Carlos Borboikoak «justiziari ihes» egin diola iritzita, EH Bilduk eta Elkarrekin Donostiak adierazpen instituzional bateratu bat erregistratu dute Donostiako Udalean, eskatuz «oro har» monarkiari buruzko erreferentzia guztiak hiritik kentzeko.

Adierazpen hori aurkeztu dute, udalaren hurrengo bozeramaileen batzarrean eztabaidatua eta bozkatua izan dadin. Suitzako eta Espainiako fiskaltzak ustelkeriarekin lotutako hainbat kasurengatik ari dira ikertzen Borboikoa, eta, hori aintzat hartuta, bi indar politikoek nabarmendu dute testuan «beharrezkoa» dela hari «errege» titulua eta «maiestate» izendapena kentzea. Adierazpenak eskatzen du, gainera, Donostiako Udala agertu dadila Espainian ikertua izatearen alde.

EH Bilduk eta Elkarrekin Donostiak udalari eskatu diote ebazpena helaraz diezaiela Espainiako Gobernuari, Kongresuari eta Senatuari.


Summary: Nafarroan PCR probak egingo dizkiete sasoikako langileei. Abuztutik urrira ardotarako mahatsa biltzeko edo bestelako barazki eta fruituen uzta biltzeko Nafarroaz kanpotik etorriko diren langileei probak egingo dizkiete, eta, positibo emanez gero, konfinamenduan lagunduko die gobernuak.

Beste toki batzuetan ikusi denez, sasoikako langileen artean kutsatzeak gertatu dira, eta, horregatik, protokolo bat ezarri du Nafarroako Gobernuak. Ignacio Gil Nekazaritzako zuzendariaren arabera, uzta bilketarako Nafarroan bizi diren langileak kontratatu ohi dira, baina, datozen hilabeteetako kanpaina berezietan sasoikako langileak etor daitezkeenez, PCR probak egiteko konpromisoa hartu du. Halaber, positibo emanez gero, konfinamenduaz arduratuko da gobernua.

Iaz, abuztutik urrira arteko bolada horretan, 4.500 kontratazio egin ziren, eta mila langile inguru mugitu ziren. GIlen arabera, kontratuak egun gutxikoak dira, eta langileak toki batetik bestera ibili ohi dira. Halaber, uzta bilketan ibiltzen diren batzuk Nafarroan bizi dira, baina beste batzuk kanpotik etorri ohi dira, eta horrek denak kutsatzeak gertatzeko arriskua handitzen du. Horregatik egingo zaizkie PCR probak.

Enplegatzaileek erantzukizun sozialeko aitorpen bat sinatu beharko dute, eta konpromisoa hartu langileen lan baldintzak egokiak direla. Datozen egunetan kaleratuko dira Nafarroako Aldizkari Ofizialean hala protokoloa nola erantzukizun sozialeko aitorpena.

Hori guztia etorri aurretik, Errumaniatik Tuterara fruta biltzera etorritako 84 emakumeri PCR probak egin zaizkie jada. Sektoreak begi onez hartu du protokoloa, Ignacio Gilen hitzetan.

Gau giroa mugatzeko agindua

Nafarroako Osasun Publikoaren eta Lan Osasunaren Institutuak asteroko bilakaera epidemiologikoaren txostena aurkeztu du, eta hor ondorioztatu da uztailaren 6tik kasuek gora egin dutela. Oraintxe, Nafarroan, 59 agerraldi aktibo daude —hiru kutsatze baino gehiago dituzten kasuak, alegia—. Maria Nuin INSLko zuzendariaren arabera, kezkatuta daude egoerarekin, baina ez daude inondik inora martxoko egoeran.

Hain zuzen ere, kasu gehieneko agerraldia, «alde handiz», uztailaren 11koa da. Iruñeko Alde Zaharrean zabaldu eta Mendillorri auzoan eragin berezia izan arren, «Iruñerri osoko osasun etxeetan» nabaritu dena. Dagoeneko, 224 positibo ditu, eta, sanferminik ez izan arren, festa giroan gertatu izanak beste herrietan halako egoerak eragoztera bultzatu du gobernua. Ikusi dute Tuteran ere positiboak egon direla Santa Ana jaien garaian, nahiz eta festarik ez izan.

Horregatik, Nafarroako Gobernuak, garaia heltzen denean, ofizialki festarik izan ez arren, bateko eta besteko herrietako gau giroa are gehiago mugatzeko neurriak hartuko ditu. Carlos Artundo Osasun kontseilariak arduratsu jokatzeko dei berezia egin du. Artundoren ustez, datozen hilabeteetan COVID-19arekin bizitzera ohitu behar du gizarteak, eta bizitzari eta ekonomiari berrekin, «obsesioan erori gabe baina, aldi berean, zuhurtziaz jokatuz».


Summary: Zigor Blanco euskal presoa Asturiasera hurbilduko dute. Coruñako Teixeiro espetxetik Asturiasko Villabonara lekualdatuko dute: orain arte, etxetik 600 kilometrora zegoen; hemendik aurrera, 250 kilometro ingurura egongo da.

Espetxe Zuzendaritzako Idazkaritza Nagusiak jakinarazi duenez, Zigor Blanco euskal presoa Coruñako Teixeiro espetxetik Asturiasko Villabona kartzelara hurbilduko dute, hartara «bere lotura familiarretatik gertu» egongo delako. Izan ere, orain arte etxetik 600 kilometrora zegoen, baina aurrerantzean 250 kilometro ingurura egongo da.

Blanco 2003. urtean espetxeratu zuten. Hogei urteko kartzela zigorra ezarri zioten, 2001ean Portugaleten (Bizkaia) ETAko zenbait kiderekin batera Ertzaintzaren patruila baten kontra molotov koktelekin egindako eraso batean parte hartzea egotzita.

PSOE Espainiako Gobernuan dagoenetik —2018ko ekaina—, 40 euskal preso hurbildu dituzte, eta hamabi Euskal Herriratu.


Pirata setioa, ez-festen alternatiba

Summary: Pirata setioa, ez-festen alternatiba. Donostiako Piratek egun osoko egitaraua prestatu dute abuztuaren 10erako. Datorren Larunbateko manifestaziora biltzeko deia egin dute, «jai herrikoiak babesteko».

Aurten Aste Nagusirik ospatuko ez den arren, Donostiako Piratek ohiko festen «alternatiba bat» antolatu dute: Pirata setioa. Abuztuaren 10ean ospatuko dute, Trinitate plazan. «Festa giro masiboa» bultzatzeko asmorik gabe, kaleak hartzeko asmoa adierazi dute, «kontsumo eredutik haratago doan eskaintzarekin». Horretarako, egun osoko egitaraua antolatu dute. Era berean, Donostiako Udalak eurekin izaniko jarrera kritikatu dute.

Trinitate plaza aukeratu izanaren arrazoia, berriz, piraten mugimenduaren hasierari erreferentzia egitea da, han ezarri baitzen lehen aldiz La Flamenka karpa, 2004an. Hala, hasieratik mugimenduarekin bat egin zutenak omendu nahi dituzte. Aurten, beraz, mugimenduaren sorreran «horren garrantzitsu izan ziren tabernariak» izango dira Matti, hiriko komertzio txikien izenean. Mugimenduaren balioekin bat egiten duten eragile eta elkarteek ordezkatu ohi dute pertsonaia hori.

Eguneko egitaraua eguerdian abiatuko dute, 12:00etan, haurrentzako ikuskizun batekin. 16:30ean, berriz, musika emanaldi bat egingo dute, eta, 19:00etan, bertso musikatuak. Eguna amaitzeko, Izan Pirata dokumentala emango dute, 22:00etan. Antolatzaileek jakinarazi dute ekitaldi guztietan beharrezko segurtasun neurriak beteko dituztela: «Beharrezkoa izango da maskara une oro jantzita eramatea, sarreran gel hidroalkoholikoa jarriko dugu eta eserlekuak aldez aurretik egongo dira antolatuta, segurtasun distantzia mantenduz». Hala, edukiera mugatua izango da, eta bertaratu nahi dutenek aurrez eskuratu beharko dituzte horretarako txartela, euren webgunean edo Pandora, Platero, Zulo Zahar eta Belfast tabernetan. Sarrerak doakoak izango dira, baina, egoera kontuan izanik, «borondatea» emateko aukera egongo da.

Donostiako Udalaren jarrera gaitzetsi du mugimenduak, Aste Nagusia bertan behera uzteko erabakia hartzeko orduan haien iritzirik «entzun nahi ez» izateagatik, eta udan zehar eginiko proposamenei jarritako «oztopoengatik». Horrez gain, Udalak abuzturako antolatutako egitaraua ere kritikatu dute, eta gogoratu udalak jai batzordeei adierazi ziela ez dela «inolako azpiegiturarik emango» bide publikoan jarduerak egiteko, ezta halakorik baimenduko ere.

Horregatik guztiagatik, larunbaterako iragarritako manifestaziora biltzeko deia ere egin dute piratek. Hiriko jai batzordeek eginiko deialdia da, «jai herrikoiak aldarrikatu eta defendatzeko». 12:00etan abiatuko da, Kristinaenea parkearen Egiako sarreratik.