Summary: EBZk %4ra jaso ditu interesak, eta iragarri du uztailean ere igoko direla. Christine Lagardek ez du argitu datorren hilekoa azken igoera izango ote den ala irailean beste bat izango den. Langileen soldaten eguneratzea inflazioa elikatzen ari dela ohartarazi du EBZk

Helmugarako bidean, urrats txikiak. Interes tasak beste puntu laurden igo ditu Europako Banku Zentralak, %4raino, eta, inflazioa kontrolpean izateko igoera gehiago behar direla ziurtatu duenez, iragarri du «oso litekeena» dela uztaileko bileran beste hainbat jasotzea. Hortik aurrera zer egingo duen ez du argitu Christine Lagarde EBZko buruak, azken bileretan erabili duen formula berarekin: «Jasotzen ditugun datuen araberakoa izan da».

Datuek diote inflazioa behera egiten ari dela —urriko %10,6tik maiatzeko %6,1era—, baina oraindik oso urrun dagoela EBZren zenbaki kutunetik, %2tik. Horretara iristeko behar dena egingo dutela agindu du Lagardek.

Gaurko bileran interes tasek gora egingo zutela garbi zegoenez, bi zalantza baizik ez zeuden: zenbat igoko zituen, eta noiz arte. Puntu laurdenaren aldeko apustua «oso-oso adostasun zabalarekin» hartutakoa izan dela ziurtatu du Lagardek, baina hurrengo urratsak ezkutatu ditu. «Ez. Ez gara helmugara iritsi. Gehiago ezin dut esan».

Analistak bitan zatituta daude: uztailekoa azken igoera izango dela diotenak, eta irailerako beste bat espero dutenak. Uste horiek eragina dute maileguetarako gehien erabiltzen den indizearekin, Euriborrarekin. %3,965era iritsi zen atzo, eta agian gaur bertan gaindituko du %4ko muga.

Hazkundea eta soldatak

Analisten iragarpenak EBZko kontseiluko kideen adierazpenek baldintzatzen dituzte, eta haien artean berriro piztu dira usoen eta belatzen arteko borrokak. Lehenengoak, maileguak hainbeste garestitzeak ekonomia itoko duen beldur; bigarrenak, inflazioa orain ez itotzeak, egoera luzatuko den beldur. Azken horien artean, Isabel Schnabel alemaniarra: «Gutxiegi egitearen kostuak oraindik handiagoak dira gehiegi egitearen kostuak baino».

Kostuak ekonomiaren hazkundean neurtzen dira, eta EBZren beraren datuek diote interes tasak igotzeak familien eta enpresen eskaria apaldu duela, eta jarduera ekonomikoa txikitu dela. Atzeraldi teknikoan sartu da eurogunea —azken bi hiruhilekoetan %0,1 uzkurtu da—, eta urte osorako iragarpena pixka bat apaldu zuen atzo EBZk: %0,9 aurten, eta %1,5 datorren urtean.

Inflazioari dagokionez, kontrakoa egin du EBZk: gehiago espero du orain —%5,3 aurten, %3, 2024ean—, arrazoi bat dela eta: soldata igoerak. Aho txikiarekin, Lagardek aitortu du «sektore batzuetan» enpresen irabazi tarteak handiak direla, baina behin baino gehiagotan esan du orain inflazioa elikatzen ari dena soldaten eguneratzea dela, eta «oreka» eskatu die gizarte eragileei.

EBZk ia bilioi erdi euro jaso behar ditu bankuetatik

Ekainaren 28an amaitzen da epea euroguneko bankuek EBZri 476.800 milioi euroren maileguak itzultzeko. TLTRO programaren barruan utzitako dirua da, bankuek likidezia izan zezaten jarduera apaleko garaian eta pandemian. Diru hori gabe, bankuek beste leku batzuetara jo beharko dute likidezia lortzeko —gordailuak eta beste bankuen maileguak— eta horrek banku batzuk kinka txarrean utziko dituen ustea zabaldu du. Batez ere Italiako banku txikiek sortzen dute kezka.

Beldur horiek uxatu nahi izan ditu Christine Lagardek, esanez aspaldi jakina zen data zela eta bankuek astia izan dutela sor daitezkeen arazoei aurre egiteko.


Summary: «Espainiaren ustezko etsaiek [EH Bildu] gehiago egin dute Espainiagatik espainiazale eskumuturrekodunek baino». Francisco Martin Espainiako Gobernuak Madrilen duen ordezkariak barkamena eskatu die bere adierazpenengatik «minduta sentitu diren pertsonei»

«EH Bildurekin egindako akordioei buruz galdegin didazuenez, gogoeta pertsonal batez aritu nahi dut: azken bost urte hauetan, Espainiaren ustezko etsai horiek gehiago egin dute Espainiarengatik eta espainolengatik, espainiazale eskumuturrekodun guztiek elkarrekin baino». Horrela mintzatu da Francisco Martin Espainiak Madrilen duen ordezkaria, gosari informatibo batean.

Azpimarratu du «ustezko etsai» horiek «milaka herritarren bizitza salbatzen lagundu» dutela, alarma egoera «garai konplikatuenetan babestuz». Gehitu du «milioika pentsiodunen bizitza duintzen» lagundu dutela, eta milaka langileren lan baldintzak hobetzen lagundu dutela. Hala, borobildu du galdera ez dela norekin egin diren akordioak, baizik eta «nola ote den posible espainiazale eskumuturrekodunek Espainiaren alde egin ez izana».

Juan Lobato Madrilgo PSOEko kideak, ordea, bertze modu batera interpretatu ditu Martinen hitzak. Haren erranetan, Martinek, «Espainiaren ustezko etsai» kontzeptua erabiltzean, ez dio EH Bilduri erreferentzia egin, PSOEri baizik.

Barkamena

Egindako adierazpenengatik, Martinek barkamena eskatu die «minduta sentitu diren pertsonei». Adierazi duenez, esan nahi zuena ez du «modu egokian» azaldu goizeko ekitaldian. Azpimarratu du zera gogoratu nahi izan duela: «legegintzaldiaren hasieratik eskuindarrek izan duten etengabeko desleialtasuna, bereziki unerik zailenetan».


Summary: Sindikatuek eta Espainiako Gobernuak Bekadunen Estatutua adostu dute. Bekadunen gastuak ordaintzera behartuko dituzte enpresak, eta ikasleek kotizatu egingo dute bekaldian.

Yolanda Diaz Espainiako Lan ministroak eta Pepe Alvarez eta Unai Sordo UGT eta CCOO sindikatuetako idazkari nagusiek Bekadunen Estatutua onartzeko akordioa sinatu dute gaur, Madrilen, urtebete eman ostean ez atzera eta ez aurrera. Diazen asmoa zen estatutuak CEOE Espainiako patronalaren baiezkoa ere izatea, baina ez da posible izan, patronalak mahaian parte hartzeari utzi baitzion desadostasunengatik, 2022ko urrian. Neurri berriarekin bekadunak hartzen dituzten enpresek ikasleen gastuak ordaindu beharko dituzte, eta bekak irauten duen epean kotizatu egingo dute.

Bekadunen egoera aldatzea izan da Espainiako Lan Ministerioaren helburua. Izan ere, Yolanda Diazek bekadunak «zaurgarri eta prekario» daudela adierazi zuen joan den urtean, eta gehitu zuen enpresariek askotan beste langileen lana ordezkatzeko hartzen dituztela. Hori dela eta, enpresek gehienez zenbat bekadun har ditzaketen ere zehaztu dute.

UGTko idazkari nagusiak, Pepe Alvarezek, adierazi du akordioa ez dela hiru aldeen artekoa izan patronalaren erruz. Yolanda Diazek akordioa goratu du: «Amaitu da gazteak erabili eta botatzeko moduan erabiltzea, soldatapeko mamuak balira bezala. Amaitu dira tranpak».

2021. urtearen amaieran onartutako lan erreformaren bigarren xedapen gehigarriak hasi zuen Bekadunen Estatutua onartzeko bidea: «Gobernuak, lege hau onartu eta gehienez sei hilabetera, sindikatu eta enpresari erakunde garrantzitsuenak deituko ditu Bekadunen Estatutuari buruzko eztabaidak abiatzeko», dio erreformak.

2022ko apirilean hasi zen Espainiako Gobernua CCOO eta UGT sindikatuekin eta CEOE Espainiako patronalarekin estatutuaren inguruan eztabaidatzen eta negoziatzen, baina, bitartean, gorabeherak izan dira, eta uste baino gehiago atzeratu da. Orain, behin akordioa plazaratuta, Espainiako Ministroen Kontseiluan onartu beharko dute errege dekretu gisa.

Hala ere, ez dago garbi onartuko duten ala ez. Izan ere, hilabete pasatxo falta da Espainiako hauteskunde orokorretarako, eta El Pais egunkariaren arabera, Espainiako Ministroen Kontseiluak ez du hauteskundeen aurretik onartuko estatutua, araua oraindik «berde» dagoela iritzi baitute gobernuko beste kideek.

ZEINTZUK DIRA BEKADUNEN ESKUBIDE BERRIAK?

Estatutu berriak uztailaren 11ko 592/2014 Errege Dekretua ordezkatuko du, eta, arau horretan bekadunen eskubideak eta betebeharrak arautzen baziren ere, oraingo testuak berritasunak dakartza.

Ikasleek eskubidea izango dute praktikaldiak sortutako gastuengatik konpentsazioa jasotzeko. Hala, enpresak garraio, ostatu eta mantenu gastuak ordaindu beharko dizkio ikasleari, betiere gastu horietarako bekarik edo laguntzarik jasotzen ez badu. Hala ere, ez da gutxieneko ordainsaririk ezarriko; izan ere, bekadunek formakuntza ziklo bat egiten dute enpresan, eta ez lan ziklo bat. Hau da, enpresaren eta ikaslearen artekoa ez da lan harremana: formakuntzari dagokio.

Bekadunek ezingo dute jaiegunetan lan egin, eta sektore bakoitzeko hitzarmenaren araberako opor eta atseden egunak hartzeko eskubidea izango dute. Bestalde, ezingo dute gaueko orduetan lan egin, ezta txandakako jardunaldietan ere. Hala ere, neurri horretatik salbuetsita egongo dira beste ordutegi batean egin ezin daitezkeen eta trebakuntza prozesuekin zerikusia duten jarduerak.

Gainera, praktikaldiak gehienezko iraupena izango du. Hala, praktikek ezingo dute gainditu tituluaren iraupenaren %25. Graduen kasuan, 240 kreditu direnez, 60 kredituk eskatzen duen denbora eman ahalko dute gehienez praktiketan.

Enpresetako bekadun kopurua mugatzea helburu izanik, legea onartu ostean bekadunak ezingo dira enpresako langileen kopuruaren %20 baino gehiago izan. Hala ere, enpresa txikiek –lau edo zazpi langile dituztenek, esaterako– bi bekadun hartu ahal izango dituzte.

Urriaren 1etik aurrera, bekadunek kotizatu egingo dute praktikaldian ematen duten denboran, baina epe hori ez da kontuan hartuko langabezia kalkulatzeko orduan. Arkaitz Antizar CCOO-Euskadiko Gazteria idazkariaren arabera, printzipioz neurriak praktikaldia kontuan hartu behar zuen langabezia kalkulatzeko orduan ere, baina, azkenean, ez dute onartu, enpresaren eta ikaslearen artekoa ez delako lan harremana.

Hala ere, Espainiako Gobernuak ordainduko du kotizazioaren parterik handiena: %97 aurten, eta %95 2024tik aurrera.

NOREN ARTEAN ADOSTU DUTE ESTATUTUA?

Espainiako Gobernuak CCOO eta UGT sindikatuen babesarekin atera du aurrera estatutu berria. Oihana Lopetegi LABeko kideak adierazi du estatutua Madrilen adostu dela osorik, eta uste du ez dela amaiaraziko ikasleen esplotazioa. Hala ere, aurrerapauso bat dela esan du.

Eztabaida eta negoziazio mahaian CEOE Espainiako patronala ere bazegoen, baina, azkenean, haren babesik gabe onartu dute neurria. Patronalaren jarrera kritikatu du Diazek: «CEOE berriro ere egoerak eskatzen duen mailan egotea espero dut, batez ere eskerrak ematen dizkiodalako zazpi hilabete luzez lanean aritzeagatik».

CRUE Espainiako Unibertsitateetako Errektoreen Konferentziak estatutu berria gaitzetsi du, eta eztabaida patronalarekin eta sindikatuekin bakarrik egitea leporatu dio gobernuari: «Apenas izan duten kontuan CRUE ekarpenak egiteko edo gure iritzia entzuteko», adierazi dute prentsa ohar baten bidez. Gizarte Segurantzan altak eta bajak egiteak unibertsitateen lan karga handituko duela adierazi dute, eta formakuntzaren kalitatea jaitsiko dela.

ZER PRAKTIKA MOTA BABESTUKO DITU NEURRIAK?

Enpresetan edo bestelako erakundeetan curriculum barruko praktikak egiten dituzten ikasleak dira bekadunak. Ikasleak ez du lan harremanik enpresarekin, formakuntza harremana baizik, eta unibertsitateko pertsona baten eta enpresako arduradun baten tutoretzapean jarduten du bekaldian: horiek dira Bekadunen Estatutu berriak arautuko dituen praktikaldiak.

Horiez gain, beste bi praktika mota daude: curriculumetik kanpoko praktikak eta lan kontratua duten praktikaldiak. Hasieran, curriculumetik kanpoko praktika horiek debekatzeko asmoa zuen Yolanda Diazek, eta praktikak beste bi formatuetara mugatzekoa, baina, azkenean, eutsi egingo diete. Praktika horiek harreman zuzena dute ikasketekin, baina ez dira Ikasketa Planaren parte.

Curriculumetik kanpoko beka horrek ere gehienezko iraupena izango du: tituluaren iraupenaren %15 gehienez, betiere 480 ordu gainditu gabe.

Lan kontratua duten praktikaldiak ere badaude, eta Langileen Estatutuaren 11. artikuluak arautzen ditu. Hala ere, lan erreformarekin aldatu egin da formakuntza kontratuen afera, eta hiru kontratu mota izan ordez, lehen bezala, bi dira orain. Ikasketak egin bitartean egiten diren praktikak arautuko ditu lehenak –alternantzia formakuntza delakoa–, eta titulazioa dutenen praktikak arautuko ditu bigarrenak; praktika profesionala lortzeko kontratuak, alegia.

Aldi baterako erregulazioan dagoen enpresa batek formakuntza kontratuak sinatu ahalko ditu, betiere praktiketan daudenek neurri horien eraginpean dauden langileen funtzioak betetzen ez badituzte.


Summary: Ertzain ugarik Erkorekaren dimisioa eskatu dute berriro legebiltzarraren aurrean. Ertzainak Borrokan plataformak eta sindikatuek protesta egin dute Gasteizen. Hurre dago Frantziako Tourra, baina ez dago argi segurtasuna bermatuta egongo den.

Gaur goizean, kaleko jantzitako ertzainek protesta egin dute Eusko Legebiltzarraren aurrean, hitzarmen berri bat eta Josu Erkoreka Segurtasun sailburuaren dimisioa eskatzeko.

2.000-2.500 pertsona egon dira protestan, Gasteizko udaltzainen arabera. Ez da zifra makala, guztira 8.000 ertzain baino gutxiago daude eta. Erne, Esan, Euspel eta Sipe sindikatuak ere —ordezkaritza daukatenak— bertan izan dira, baina ez dute sinatu pankarta: «Itun duin barik ez dago Tourrik. Hamabi urte hitzarmen barik» zioen, eta Ertzainak Borrokan kolektiboaren zigilua bakarrik eduki du.

Tranbia zerbitzua bi orduz eten du Euskotrenek, protesta egongo zela aurreikusita. Ez da zerbitzua eten duten lehenengo biderra. Ekainaren 1ean ere trabatu zuten, orduko hartan ertzainek baimen barik oztopatu zutelako. Hamabost egun falta dira Frantziako Tourra Euskal Herritik abiatzeko, baina oraindik ez dago argi segurtasuna bermatuta egongo den, giroa nahastuta dago-eta ertzainen eta Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailaren artean.

Ertzaintzaren zuzendari Victoria Landa debekatzen saiatu arren, ertzainak txistuka eta klaxonak jotzen aritu dira protestan, EAEko Auzitegi Nagusiak bertan behera utzi zuelako haren agindua. Soldata 1.100 euro igotzea eta erabiltzen duten materiala hobetzea da Ertzainak Borrokan taldearen aldarrikapenetako bat.


Summary: Eusko Jaurlaritzak, EITBk eta Kutxabankek euren logoak jarri dituzte Tourrerako ikurrinetan. Hiru erakundeek 60.000 ikurrin atera dituzte euren logotipoekin eta 'Ongi eTourri' leloarekin, eta Kutxabanken bulegoetan eta kalean banatuko dituzte.

Eusko Jaurlaritzak, EITBk eta Kutxabankek euren logoak jarri dituzte Frantziako Tourrerako atera dituzten 60.000 ikurrinetan. Gaur aurkeztu dituzte, eta, irudietan ikus daitekeenez, ikurrinaren behealdean ipini dituzte logotipoak: Euskadi Basque Country, EITB eta Kutxabanken K ikurra. Horiekin batera, lelo bat ageri da: Ongi eTourri. Aurkezpenean azaldu dutenez, gaurtik daude eskura Tourra igaroko den herri eta hiri guztietan, Kutxabanken bulegoetan. EITBk Bilbon, Donostian eta Gasteizen kalean banatuko ditu.

«Ekintza berezitzat» jo dute hiru erakundeetako ordezkariek babesletza. Ezohikoa bada behintzat ikur nazional batean logotipoak ipintzea. Eta, are gehiago, finantza erakunde pribatu baten logotipoa.

Hona hemen, esate baterako, Espainiako 39/1981 Legeak Espainiako banderaren erabileraz zer dioen zortzigarren artikuluan: «Debekatuta dago Espainiako banderan edozein alderdi politiko, sindikatu, elkarte edo erakunde pribaturen ikurrak edo siglak erabiltzea». Bederatzigarren artikuluak gaineratzen du agintariei dagokiela lege horren urraketak zuzentzea.

Luis Manuel Martin eta Ines Monguilot, logotipoak dituzten ikurrinetako batekin. / EITB

AEBetako Legeen Kodeak ere, laugarren artikuluan, debekatu egiten du ikur nazionala hala erabiltzea: «Banderak inoiz ez du izango gainean, ezta zati batean edo itsatsita ere, inongo markarik, intsigniarik, letrarik, hitzik, figurarik, diseinurik, irudirik edo marrazkirik».

Ines Monguilot Kutxabankeko Marketin eta Publizitateko zuzendariak eta Luis Manuel Martin EITBko Promozioko eta Irudi buruek aurkeztu dituzte ikurrinak. «Euskadi ez ezik, Kutxabank ere gure herrialdeko erreferentziako finantza erakunde gisa kokatu nahi dugu», esan du Monguilotek. «Lasterketa eta milaka gonbidatuak Euskadira iritsiko diren honetan, dagokien bezala hartu nahi ditugu, edizio hau bakarra eta errepikaezina izango baita», gaineratu du Martinek.


Summary: Gipuzkoa Turismoak astebururako agenda aurkezten dizu. Jai Alive World Tour txapelketako finala, Tolosa eta Hernaniko Sanjoanak, Eibarko minbiziaren aurkako martxa eta Live Music Days edizioaren hasiera Donostian.

Larunbat honetan, ekainaren 17an, jokatuko da Jai Alive World Tourreko Donostia Grand Slam 2023 txapelketako finala. Pilotazaleen gozamenerako aukera paregabea izango da. Iñaki Osa eta Gorka Sorozabal bikotea arituko da, nor baino nor gehiago, Erik Mendizabal eta Unai Lekerika beste bikotearekin txapelaren bila. Finaleko jaialdia ekainaren 17an jokatuko da, 18:00etan, Carmelo Balda pilotalekuan.

Sarrerak erosi nahi izanez gero, sartu hemen

Badatoz udako jaiak, eta herritarrak ospatzeko irrikaz gaude. Sanjoanak ate joka ditugu. Hemen aurkezten dizkizuegu bi aukera eder herriko jaiez gozatzeko:

- Bero-bero datoz Hernaniko jaiak: ostiralean hasi eta datorren asteazkenera arte, makina bat ekintza izango dira herritarren gozamenerako. Gudarien plazan hainbat kontzertu izango dira; besteak beste, Gatibu, Brigade Loco, Bad Sound System eta LaMia Mari.

Informazio gehiago nahi izanez gero, sartu hemen - Tolosako Sanjoanak ere ate joka dira. Herritarren parte hartze handiarekin egitarau zabala osatu dute sanjoanetarako. Jendetsuak eta parte hartzaileak espero dira bai kuadrilla eguna, baita San Joan eguna bera ere.

Informazio gehiago nahi izanez gero, sartu hemen

Eibarko Untzaga plazan, Minbiziaren Aurka Gipuzkoan elkartearen ‘Martxan Minbiziaren Aurka’ egitasmoaren 2. edizioa ospatuko da. 3 kilometroko martxa izango da, eta guztion artean berdez estaliko ditugu Eibarko kaleak.

Informazio gehiago nahi izanez gero, sartu hemen

Larunbat honetan itzuliko da La Perlako Igueldo terrazara Live Music Days egitasmoaren edizio berria. Arratsaldeko 17:00tatik hasita, Donostiako arratsalde zoragarriaz gozatzeko aukera izango da. Apache Kid-ek inauguratuko du edizio berri hau.

Informazio gehiago nahi izanez gero, sartu hemen

Agenda osoaren berri izateko, sartu gipuzkoaturismoa.eus helbidean edo jarraitu Instagramen.

Ondo pasa!


Summary: Pentagonoaren arabera, Ukrainako gerra ez da «esprint bat, maratoi bat baizik». Lloyd Austin AEBetako Defentsa idazkariak esan die NATOko kideei «luzaroan» jarraituko dutela Kiev babesten. Errusiak Odesa eta Zelenskiren jaioterria bonbardatu ditu berriro, baina ez du biktimarik eragin.

Volodimir Zelenski Ukrainako presidentea aldiro ari da laguntza militarra eskatzen, eta Mendebaldeak erantzuten dio behar beste denboraz lagunduko diola. Pentagonoak mezu hori nabarmendu du gaur, Bruselan, Ukrainaren Defentsarako Bitartekarien Taldearen bileran. Izan ere, Lloyd Austin AEBetako Defentsa idazkariak adierazi du «luzaroan» jarraituko dutela Kiev militarki babesten, eta NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko kideei ohartarazi die, bide batez, Ukrainako gerra ez dela «esprint bat, maratoi bat baizik». Paraleloki, Ukrainaren kontraerasoaren nondik norakoak eta aliatuen ekoizpen militarraren handitzea dituzte hizpide gaur eta bihar Mendebaldeko aliantza militarreko Defentsa ministroek, Bruselan.

Horren harira, Lloydek adierazi die aliatuei segitzeko Ukrainari aireko defentsa sistemak eta munizioak entregatzen. Maiatz hasieratik gaurdaino, ugaritu egin dira herrialdearen hegoaldeko eta hego-ekialdeko gerra fronteetatik haratago egindako bonbardaketak, eta Errusiak maiz egin dio eraso Kiev hiriburuari. Hain zuzen, aireko defentsa sistema gehiago behar dituztela azpimarratu du Ukrainako presidenteak azken asteetan. Oleksandr Reznikov Defentsa ministroak ere parte hartu du NATOren Defentsa ministroen bileran, baita Ukrainaren Defentsarako Bitartekarien Taldearenean ere.

Duela hilabete batzuk, aurreko urtearen amaieran, Mendebaldearentzat zeharkatu ezineko marra gorri bat zen Ukrainari arma astunak ematea. Baina, urtarrilean bertan, Kievi erasorako blindatuak entregatzea onartu zuen, eta, gaur, Austinek nabarmendu du laguntza «egokituz» joango direla, aintzat hartuta Ukrainako armadaren beharrak eta «guda zelaiko nondik norako aldakorrak».

Esate baterako, ez dago baztertuta Ukrainari F-16 gerra hegazkinak ematea. Oraingoz, pilotu ukrainarrek horiek gidatzeko formakuntza jasotzea adostu dute, eta Jens Stoltenberg NATOko idazkari nagusiak gaur baieztatu du pilotuak hasi direla abioi horiekin entrenatzen. Danimarka eta Herbehereak ari dira horretaz arduratzen. Bide batez, Ukrainari laguntza militarra ematen jarraitzeko, Stoltenbergek argudiatu du aliatuen laguntzak «aldea» egiten duela guda zelaian. Eta Europako Parlamentuak ebazpen bat onartu du gaur, zeinaren arabera eskatzen duen behin gerra bukatuta has dadila Ukraina aliantzako kide bihurtzeko prozesua, eta hori «ahalik eta azkarren» gauzatua izan dadila.

Eta, horrekin lotuta, Ukrainako Defentsa Ministerioak gaur ere adierazi du jarraitzen duela, Errusiaren erresistentzia gorabehera, duela astebete inguru hasitako kontraerasoaren bidez «pixkanaka» aurrerapausoak ematen. Kieven arabera, azken egunetan zazpi herriren kontrola berreskuratu du Donetsk eta Zaporizhia eskualdeetan.

Ikusi gehiago: Errusiaren eraso batek gutxienez 11 pertsona hil ditu Zelenskiren jaioterrian

Hegoaldeko eta hego-ekialdeko fronteetatik urrun, bi aldeek segitzen dute, gainera, elkar bonbardatzen. Moskuk hogei drone eta lau misil jaurti ditu goizaldean Odesaren —Itsaso Beltzaren kostaldean dago, mendebaldean— eta Kryvyi Rihren aurka —Zelenskiren jaioterria da, eta hiriburutik 400 bat kilometro hegoaldera dago—, baina, Ukrainako buruzagitza militarraren arabera, aireko defentsa sistemek horiek denak erorarazi dituzte. Ez dago biktimarik. Kryvyi Rihko alkateak esan du erasoek «kalte esanguratsuak» eragin dituztela bi industrialdetan, eta horietan ez dagoela azpiegitura militarrik. Errusiako Defentsa ministerioak jakinarazi du, ordea, droneak ekoizteko gune bat jo dutela. Atzo ere bonbardatu zuten Odesa, eta hiru zibil hil; asteartean, bestalde, hamabi pertsona zendu ziren Zelenskiren jaioterrian, Errusiaren aire eraso baten ondorioz.

Eta Errusiak salatu du Ukrainako indarrek bederatzi drone jaurti dituztela goizaldean, Krimeako penintsularen kontra. Hango gobernadoreak jakinarazi du denak erorarazi dituztela, eta ez dutela biktimarik eragin. Joan den urriko eraso batek Krimea eta Errusia lotzen dituen zubia hondatu zuenetik, bonbardaketak ugaritu egin dira penintsulan. Ukrainak ez ditu bere gain hartu.

Ikusi gehiago: Krimeako anexioaren ikur den zubiaren zati bat hondatu dute

Bestalde, IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziaren idazkari nagusi Rafael Grossik Zaporizhiako zentral nuklearra bisitatu du gaur, eta azpimarratu du «neurri batzuk» hartu dituztela instalazioko egoera «egonkortzeko». Europako zentral nuklear handiena da, gerra fronteetako batetik gertu dago, eta joan den astean Dnieper ibaiko presa estrategiko bat txikitua izan ondoren, instalazioko erreaktoreak hozteko ur mailak behera egin du —presaren paretatik 60 bat kilometroa dago zentrala—, eta kezka eragin.


Summary: Bastidako alkategai jeltzaleak dimisioa eman du. Eduardo Barinagak uko egin dio zinegotzi akta jasotzeari, Arabako Errioxako udalerri horretan EAJk hautagaitza ez aurkezteko agindua eman diolako Araba Buru Batzarrak. Alkatetza PPren esku geratuko litzateke, hortaz.

Baliteke euskal politikagintzan lurrikara eragitea Bastidako (Araba) EAJren alkategai Eduardo Barinagak hartu duen erabakiak. Inbestidura saiorako 48 ordu falta diren honetan, alkategai jeltzaleak dimisioa eman du. PPri gobernatzen uzteko eskaera jaso duela jakinarazi du Euskadi Irratian. Hau da, Araba Buru Batzarrak eskatu dio uko egin diezaiola hautagaitza aurkezteari. Horrekin ados egon ez, eta zinegotzi akta jasotzeari uko egin dio Barinagak.

«Dei bat jaso nuen atzo, eta eskaera hori egin zidaten. Agintaldia presatzen ari ginen, baina alderdi baten barruan gaude, eta erabaki batzuk gure gainetik daude. Erabaki horiek bete behar dira, eta nik bazterrera egin dut hori horrela gerta dadin», azaldu du Barinagak.

EAJk eta PSE-EEk PPren babesa behar dute Gasteizko Udalean, EH Bilduren alkategai Rocio Vitero baztertzeko –hauteskundeak hark irabazi dituen arren– eta, hala, PSEko Maider Etxeberria alkate egiteko. PPk esana du koalizio abertzaleak ez gobernatzea duela helburu, baina, aldi berean, Guardia eta Bastidako alkatetzak eskatu ditu, han lehen indar izan delako.

EAJk ukatu egin du PPrekin ezer negoziatzen ari dela, nahiz eta egunotan Arabako PPko presidente Iñaki Oiarzabalek esan duen hizketan ari direla. Orain, Bastidako alkategai jeltzalearen dimisioa iritsi da, eta gertaera horrek islatzen du EAJk gobernatzen utziko diola PPri han. Arabako Errioxan udal euskaltzale eta abertzaleak eratze aldera, EH Bildu prest dago alkategai jeltzaleak babesteko, Leire Garbaio koalizioaren Bastidako alkategaiak berriki berretsi duenez; Guardian ere horrela da; baina Bastidan behintzat, EH Bilduk ez du aukerarik izango gobernuan sartzeko, ez baitzaio eutsiko aurreko agintaldian osatutako gobernu abertzaleari.

Gipuzkoako Foru Aldundia

Guardian ere ikusteko dago EAJk zer erabakiko duen. Hango alkategai jeltzaleak, Raul Garciak, hautagaitza aurkeztuko duela esan du egunotan, EH Bilduren babesari esker aginte makila hartzeko. Baina EAJko Araba Buru Batzarrak garbi utzi du bere esku duela azken erabakia. Ez da jakina Araba Buru Batzarrak hari ere agindu ote dion hautagaitza ez aurkezteko. Ematen du balitekeela Guardian alkatea EAJkoa izatea, aurreko legegintzaldian bezala. Izan ere, PP lehen indarra izan bada ere, alde oso txikia atera du.

Edonola ere, EAJk Arabako Errioxako udalerririk populatueneko alkatetza ere jokoan dauka estrategia honekin: Oiongoa. EH Bilduko hautagaiak irabazi ditu han hauteskundeak, baina, PPren babesari esker, aginte makila EAJren esku geratzekoa da.

Guardia, Bastida eta Oiongo alkatetzen auzian, ordea, ez dago Gasteizko alkatetza bakarrik nahasturik. EAJren helburu nagusia Gipuzkoako Foru Aldundiko agintea lortzea da, eta PPren esku hartzea beharko luke horretarako. Horregatik, Euskadi Buru Batzarra tokiko erabakiak ez, baizik eta estrategia oso bat diseinatzen ari da azken egunotan.

EAJrentzat ez da nahikoa PSE-EEren babesa Gipuzkoan, eta, PPk esan duen arren Eider Mendoza ahaldungai nagusi jeltzalearen alde bozkatuko duela, exijentzia batzuk ditu: besteak beste, Guardia eta Bastidako alkatetzak. Haren babesari esker, Mendozak Gipuzkoako aginte makila hartuko luke, foru hauteskundeak EH Bilduko ahaldungai nagusi Maddalen Iriartek irabazi dituen arren, alde handiz –bost batzarkide gehiago ditu–.


Hiru enbaxadoreren bilkura

Summary: Hiru enbaxadoreren bilkura. BERRIAko, ‘Vilaweb’-eko eta ‘Nós Diario’-ko zuzendariek mahai inguru bat egin dute, hizkuntza gutxituetan egindako kazetaritzak dituen erronken inguruan.

Euskal Herriko, Herrialde Katalanetako eta Galiziako errepubliketako enbaxadoreak izan zitezkeen, baina ez ziren. Hiru nazio horiek osatutako Galeusca-n, diplomazia kazetaritzaren bidezkoa da, besteak beste, eta alor horretako hiru enbaxadorek bilkura bat egin zuten atzo, Donostian. BERRIAko zuzendari Martxelo Otamendi, Vilaweb-eko zuzendari Vicent Partal eta Nós Diario-ko zuzendari Maria Obelleiro euskarazko, katalanezko eta galizierazko kazetaritzaren enbaxadoreak dira, eta hizkuntza gutxituetan egindako egunkari nazionalek dituzten erronken inguruan hausnartu zuten.

Igandero, BERRIAn, Vilaweb-en eta Nós Diario-n iritzi artikulu bana argitaratzen dute hirurek, elkarren alboan, Zuzendarien Galeusca atalean. Hala ere, egunkarietako letra artetik atera izan dira, elkarrekin jendaurrean hausnartzeko. Bartzelonan eta Santiago de Compostelan egin izan dituzte solasaldiak, eta atzo Donostiaren txanda izan zen. BERRIAren 20. urteurrenaren harira antolatutako ekitaldietako bat izan zen hiru zuzendarien mahai ingurua. Enbaxada bila ibilitakoek beren arteko entente cordiale-a berretsi zuten ONCEren Donostiako egoitzan.

2020ko urtarrilean sortu zuten galizierazko Nós Diario egunkaria. Asteartetik larunbatera argitaratzen dute kazetaren paperezko edizioa, eta egunero eskaintzen dute informazioa webgunean. Obelleiroren ustez, «Galizian galizierazko egunkaririk ez egotea anormaltasun historiko bat zen». Orain, galizierazko egunkari nazional bakarra da Nós Diario. Obelleirok nabarmendu du «kazetaritza ausarta» egiten dutela, eta hori harpidedunen konpromisoari esker lortu dutela.

Hala ere, Galiziako Xuntaren jokabidea gaitzetsi du: «Galiziako Gobernuak ez digu inolako laguntzarik ematen. Areago, astez aste boikotatzen gaitu. Galiziako hedabideen sistema Xuntak finantzatzen du; ez dago joko araurik, eta ez dago irizpide objektiborik. Dauden irizpide objektibo urriak ez dituzte betetzen, Nós Diario-ri laguntzak ukatzeko. Alderdi Popularrari eraso egingo ez dion bezero sare bat sortu dute».

Ondoren, Partalek hartu du hitza; mahaikideen eta publikoaren harridurarako, euskaraz. «Maisua izan da, lagun bat izan da, erreferentzia bat izan da. Katalan asko zorretan egongo gara beti berarekin», esan dio Otamendiri. «Hau da irakurtzeko gai naizen euskara gutxia», esanez bukatu du euskarazko hitzaldia, txalo eta irribarre artean.

Jasangarritasuna

Gaztelaniaz ekin dio, gero, hizkuntza gutxituetako hedabideen erronkez hausnartzeari. Gogorarazi du Vilaweb dela egungo egunkari digitaletan «zaharrena». 1995ean sortu zuten, eta 2004tik du egunkari digital baten forma; ez du papereko ediziorik. «Garai berri batean sartzen ari gara; garrantzitsua izango da hedabideen jasangarritasuna, eta ez dut uste laguntzek askorako balioko dutenik. Hedabide bat jasangarria ez bada, ez da independentea», nabarmendu du Vilaweb-eko zuzendariak.

Gaineratu du Vilaweb ez dela katalanez argitaratzen den egunkari nazional bakarra, eta hori «zoriontzekoa» dela. Gainerako egunkariengandik bereizteko, hark zuzentzen duen egunkariak «kalitatea» eskaintzen duela nabarmendu du: «Shakiraren eta [Gerard] Piqueren arteko banaketaz hitz egin ez duen egunkari katalan bakarra gara, esaterako». Besoa altxatu du Otamendik, berehala. «Katalana esan dut, Martxelo», esan dio Partalek, barre txikiarekin.

Berrikuntzari ere garrantzia eman dio Partalek, eta aipatu du Paraulogic jolasa Vilaweb-ek eskaintzen duela; Berbaxerkaren bertsio katalana, alegia. «Jauzi handi bat izan da kultura katalarentzat», azaldu du. Audioari ere erreparatzen hasiak direla esan du. Hori ere nabarmendu du Obelleirok, eta astean behin grabatzen dituzten eztabaidak azpimarratu ditu. «Hobetzen ahalgintzen gara, ditugun baliabideekin. Horrela hasi ginen eztabaidak egiten. Esaterako, As bestas filmari buruzko eztabaida bat egin genuen. Gizartean eztabaida handia sortu zuen filmak: batzuen ustez, Galizia atzeratuaren irudi espainiartua ematen du, eta beste batzuek uste dute munduan jartzen gaituela».

Obelleirok esan du Galiziak ez duela berezko agenda mediatikorik, eta Nós Diario gizartea «galiziartzeko» sortu zutela.

Bilkuraren anfitrioia izan denez, Otamendik mahaikideei galderak egin dizkie bereziki, baina hitza ere hartu du, bere iritzia emateko. Esaterako, lerro editorialari buruz jardun du: «Euskarazko egunkari bakarra dugunez, ahalegintzen gara gustura egon daitezen euskaraz irakurtzeko prest dauden guztiak, baina hori lortzea zaila da. Le Monde-ren irakurle guztiak ere ez daude gustura egunkariak idazten duen guztiarekin».

Hedabideek irakurleekin eraiki behar dituzten harremanen garrantzia azpimarratu dute hiru zuzendariek. «Harpidedunek askotan deitzen digute esanez ea zergatik elkarrizketatu dugun hau, edo ea zergatik kontatu dugun bestea», esan du Obelleirok, irakurleen atxikimendua goretsiz. «Ongi etorri klubera», erantzun dio Otamendik, barrez.

Hirurek nabarmendu dute zuzendarien lanaren zati garrantzitsu bat eskaintzen diotela harpidedunekin harreman zuzena izateari. Partalek esan du harpidedun guztien gutunei pertsonalki erantzuten diela, eta harremana izateko modu zuzen hori ere ikusi duela BERRIAlagunen ereduan.

Izan ere, finean, enbaxada bila aritu diren zuzendariei bidea erakutsi dietenak irakurleak ere izan dira: herritarrak.


Summary: Nortasun espainiarra balantze negatiboan dago Hegoaldeko biztanleen artean. Electomania estatistika guneak eginiko galdeketaren arabera, espainiartasun sentimenduaren balantzea -%6,8 litzateke Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta -%7,6 Nafarroan.

Herritarren nazio sentimenduen inguruko galdeketa egin du Electomaniak Espainian eta Hego Euskal Herrian, eta ondorioek berriz utzi dute agerian zer-nolako aldea dagoen espainiarren eta euskal herritarren artean nortasun nazionalari dagokionez.

Gaur argitaratu dituzte ElectoPanel ikerketaren emaitzak. «Herritarren nortasun sentimendua» jasotzea du helburu. «Euren autonomia erkidegokoak sentituko dira espainiarrak baino gehiago? Kontrakorik gertatuko al da?». Galdera horiei erantzuna bilatu nahi izan diete. Eta erantzun nabarmenak jaso dituzte.

Espainian, ondorioztatu dute nortasun bikoitza dela nagusi, hau da, herritarrek Espainiari adinako atxikimendua diotela euren autonomia erkidegoari. Espainiarekiko atxikimendu txikiena, ohi bezala, Galizian eta Katalunian antzeman dute, eta kontrakoa Madrilen. Esaterako, azken horretan galdekaturikoen %26k erantzun dute espainiar bakarrik sentitzen direla; %45 berriz, espainiar bezain madrildar sentitzen dira, autonomia erkidegoari dagokionez; eta %1,1 soilik sentitzen da bakarrik madrildar.

Kopuru horiek oso ezberdinak dira Galizian. Han, soilik %4,8 sentitzen dira bakarrik espainiar; %38,2 bietakoak, eta bakarrik galiziar sentitzen direnak %16,1 dira. Katalunian Galizian baino gehiago dira espainiar bakarrik sentitzen direnak (%5,7), baina zazpi puntu gutxiago bi nortasunekin identifikatzen direnak (%33,3), eta bakarrik katalan direnen kopurua askoz handiagoa da (%30).

Datuen iraultza gertatzen da Hego Euskal Herrian, ordea. Nafarroan, bakarrik espainiar sentitzen direnak %1,2 besterik ez dira; nafar eta espainiar sentitzen direnak %38,2 dira, eta bakarrik nafar sentitzen direnak %23,6.

Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, Galizian bezain gutxi dira bakarrik espainiar sentitzen direnak (%4,8); bi nortasunak sentitzen dituztenak, %33,1 dira, eta bakarrik EAEko direnak, %33,8.

Electomaniako ikertzaileek ondorioztatu dutenez, Madrilen espainiartasunaren aldeko balantzea %84,4 litzateke, eta Hego Euskal Herrian, berriz, espainiartasun sentimenduaren balantzea negatiboa litzateke: -%6,8 Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta -%7,6 Nafarroan.

Bistan denez, Electomaniak ez du aintzat hartu Euskal Herriarekiko sentimendurik galdeketa egiteko orduan, eta bakarrik «norbere autonomia erkidegoaz» egin du galdera.

Inbasioak

2013. urtean sortu zuten Electomania gunea. Hasieran, ekonomia, politika eta gizarte gaiak ikertzen zituzten. Geroztik asko zabaldu dute ikerketa eremua, bai gaien aldetik eta bai geografikoki.

Lehen ere argitaratu izan dituzte Hego Euskal Herria nabarmendu duten bestelako ikerketak.

Iazko martxoan, esaterako, galdetu zuten ea herritarrak prest ote leudekeen «Espainia defendatzeko, inbasio bat izanez gero». Hor ere, Hego Euskal Herriko datuak nabarmendu ziren, Kataluniakoekin batera.

Ondorioztatu zutenez, Hegoaldeko herritar gehien-gehienek ez lukete izenik emango Espainia defendatzeko.

Galdekaturiko Arabako, Bizkaiko, Gipuzkoako eta Nafarroako biztanleen %58,7k ezetz erantzun zuten (20,75ek baietz). Ezezko erantzunik argiena Gipuzkoan jaso zuten (%65,3), ondoren Bizkaian (%61,4), Araban (%58,6) eta Nafarroan (%49,5).

Horrez gain, erantzunen arabera, EH Bilduren boto emaileek adierazi zuten argien ez leudekeela prest Espainiako armadan sartzeko (%80,5). Ondoren zetozen Geroa Baiko bozkatzaileak (63,9) eta, azkenik, EAJkoak (62,7).


Aldi hau kontatzeko, kazetaritza

Summary: Aldi hau kontatzeko, kazetaritza.

Hogei urteotan gertatutako gauza garrantzitsu asko ahaztuak ditugu seguruenik, nork bere barruan batzuk bakarrik gordetzen dituelako, hautuz edo burmuinaren mekanismoz, memoria onaren edo ez hain onaren arabera. Gure herriaren norabidea aldatu dute hainbat gertaerak; mingarriak izan dira asko, eta pozgarriak batzuk, baina denak kontatu ditugu, eta hor geratu dira, gure herriko historiaren parte: hor daude datorrenari zentzua emateko.

Mundua ere azkar ibili da, eta presaka gabiltza, inoiz baino gehiago, etenik gabeko aldaketen zurrunbiloan. Mundu aldakor horrek harrapatuta gauzka gu ere, ezinbestean, kazetaritzaren etorkizuna nondik etorriko den sumatu nahian. Beldurrak jota geratu beharrean, ordea, egunero-egunero egokituz goaz aurrera, gure etorkizuna eraiki eta ziurtatzeko, zurrunbiloak irents gaitzan utzi gabe, bai baitakigu zertarako gauden hemen: kazetaritza ona egiteko, euskaldun guztiontzat eskuragarri eta nahas-mahasean argigarri izango dena.

Egunero bada-eta zer kontatu eta zer argitu. Ez da hilabete hauteskundeak izan ditugula Hego Euskal Herrian, eta xehetasunez, begirada zorrotz eta analitikoz kontatu ditugu, herritarren ordezkari guztiei ahotsa emanez. Emaitzen ondorioak ikusi berri ditugu udal osatu berrietan, baina oraindik ere falta da gobernabideak argitzea, lehen gutxi ez, eta Espainiako boz aurreratuek baldintzatuta datozelako. Hauteskunde garaia izan edo ez, ezberdinak izaten dira hainbat gairi buruzko erabakiak, eta hauteskunde sasoi luze bat datorkigu. Mugimendu batzuk joko politiko horien erdian kokatu behar dira, eta horiek argitzen saiatuko gara, gakoak zein izan daitezkeen ezagutarazten.

Hauteskundeez harago, bizitzak aurrera jarraitzen du, ordea, eta ikusi dugu nola kanpainan bertan hil dituzten bi emakume. Indarkeria matxistak hiltzen gaitu, eta ez gara aspertuko esaten ez dela nahikoa kalera protesta egitera ateratzea, edo mitinetan salatzea, modu horretara zuritzea errealitate beltza. Egiturazkoa da arazoa, eta gizarte eredua aldatu beharra dago, aldaketa sakonak izango badira. Komunikabide feminista da gurea, eta presio bide bat ere izan nahi du, eragileekin batera, sistema patriarkala eraisteko.

Gure umeen eta gazteen etorkizuna ere jokoan dagoenez, hezkuntzan ere jarria dugu begirada, sentsibilizazio guztiei ahotsa emanda, gure irakurleen artean ere askotarikoak baitira hezkuntzaren inguruko pentsamoldeak. Euskarak eta kulturak batzen gaituzte, eta hezkuntzan zer leku izan behar duten, hori lantzea da gure xedea, murgiltze eredu inklusiboa ardatz hartuta, denon eskura egongo dena.

Kanpotik datorrenari bide emanez euskaraz bizi dadin. Ez diogu gure zilborrari soilik begiratu behar, eta euren lurraldeetatik ihesi datozenei atea zabaldu behar diegu, nondik datozen edo zer kolore duten axola izan gabe. Ezberdinak gero eta gehiago beldurtzen gaitu, baina ez dezagun ahaztu ezberdintasunak aberasten gaituela.

Gerratik eta pobreziatik ihesi etorri dira milaka; orain, berriz, beste milaka batzuk hasi dira etortzen klima aldaketa eragiten ari den sarraskien ondorioz, eta, mundua urtzen ari dela ikusten ari garen bitartean, lurra ustiatzen eta suntsitzen jarraitzen dugu, kontsumoak behartuta. Dudarik gabe, kezkatzen gaitu ingurumenak, eta, zer esanik ez, etorkizunean gertatuko denak. Horregatik, garrantzitsua iruditzen zaigu BERRIAk begirada zorroztea gai horiei behar bezala heltzeko.

Eguneroko bizitzari aurre egiteko eta mundua ulertzeko behar dugun ezinbesteko informazioa eskura jartzea da gure xedea. Aldi konplexu hau ulertzeko inoiz baino beharrezkoagoa baita kazetaritza. Informazio oldeak itota, berehalakotasun obsesibo baten menpe, eta zabor informatibo askoren erdian, kalitatezko edukiak emateko obligazioa dugu, informazio fidagarria, jendearen behar eta kezkekin lerrokatuagoa egongo dena. Euskal Herritik Euskal Herriarentzat sortutakoa. Zer gertatzen den begirada propioz begiratuko duen kazetaritza, garaian garaiko erronkei erreparatuko dien kazetaritza: feminismoaren begirada, gutxituen eta baztertuen begirada, klima larrialdiari buruzko begirada... Horregatik, kazetaritza hobea egiteko helduleku berriak prestatzen ari gara.

Udazkenean, BERRIAk jauzi digital garrantzitsu bat egingo du. Webgunea eta aplikazioak eguneratuko ditu, sarearen erabiltzaileei zerbitzu hobea emateko. Euskaldunok beharrezkoa dugu egunkari moderno bat sarean, informazioa kontsultatu eta zabaltzeko euskarri nagusi bihurtu baitira Internet eta sare sozialak.

Erredakzioaren funtzionamendua aldatuko dugu, eskaintza digitala indartzeko. Euskarri digitalen erabiltzaileen esperientzia hobetuko dugu, eta irakurleari edukiak pertsonalizatzeko aukera berriak eman, gogoko gaiak eta egileak esku-eskura edukitzeko. BERRIA entzuteko gune bat ere sortuko dugu. Gertuko informazioak leku propioa izango du, lurraldeka antolatuta, eta, horretarako, azpiegitura tekniko berri bat sortuko dugu.

Paperean ere egunkari moderno bat egiten jarraitzeko apustua berretsiko du BERRIAk. Duela urte asko darabilgu buruan papera desagertzeko arriskuaren beldurra, baina, pronostiko guztien gainetik, uste baino gehiago irauten ari da, eta gaur-gaurkoz, harpidedunei eta publizitatea ezartzen dutenei esker, egunkari sendo bat egiteko moduan gara. Duela bederatzi urte gogoeta sakona egin zuen BERRIAk, papereko egunkariaren eskaintza eguneratzeko, aldi konplexu hau azaltzeko pentsatua. Eguneroko berriez gain, gogoeta egiteko eta aldi hau ulertzeko gakoak ematen dituena. Egunkari diferente bat, modernoa. Asmatu genuela uste dugu, eta apustu horretan sakondu nahi dugu orain.

Mundu osoko egunkariak ari dira aldatzen, krisi ekonomikoen eta sektorearen krisiaren eraginez. Testuinguru honetan, inoiz baino garrantzitsuago bihurtu da BERRIAk papereko eskaintza horri eustea, euskaldunek behar duten eta merezi duten zerbitzua emateko.

Berritua etorriko da, gainera. Diseinua berrituko dugu digitalean eta paperean, modu integralean, produktu argiagoa, arinagoa, irakurterrazagoa eta erabilgarriagoa egiteko. BERRIAren nortasunari eutsita, euskarri guztiak berrituko ditugu: ordenagailua, papera. Sakelako telefonoa, tableta eta aplikazioak. Gure bi zutabeak indartuko ditugu: kultura eta iritzia. Eta egungo kezka nagusi batzuetan ere indar handiagoa jarriko dugu: feminismoan eta ingurumenean.

Berrikuntza horiek guztiak zure babesari esker egin ahal izango ditugu. Komunitatearen babes ekonomikoa da BERRIAren independentziaren bermea. Irakurleen eta publizitatearen ekarpenei esker lortzen du BERRIAk bere diru sarreren %70. Horrek aukera ematen digu inongo menpekotasunik gabeko kazetaritza egiteko. Apustu horri eutsi nahi diogu, irakurle gehiagoren babes ekonomikoa lortuz eta komunitatea gure jardunaren erdigunean jarriz. Herritarrek egin zuten BERRIA, eta herritarrek egin behar dute BERRIA. Komunitateari parte hartzeko aukerak eta zerbitzu hobea emateko baldintzak sortuko ditugu berrikuntza horiekin.

Berrikuntza izango da zuzendari aldaketa ere, eta ez nuke amaitu nahi Martxelo Otamendiri eskerrak eman gabe. Lankide paregabea izan da, eskuzabala, gertukoa, eta sekulako jakintza jarri du gure eskura. Gure proiektuan bete-betean sinetsi duelako eta aurrera eramateko gaitasun aparta eduki duelako izan zen herri honetako gertakari lazgarrienetako baten protagonista, baina ez zuten lortu mendean hartzea, eta indartsu eta gogotsu jarraitu du, munduari erakutsiz euskarazko egunkari bakar eta bakanak zuzendari bikaina duela.

Martxelo badoa. Lankide batzuk joan dira, eta beste batzuk etorri, baina talde sendo bat du BERRIAk oinarri, eta egiteko modu bat, elkarrekin aritzea baita daukagun baliorik handiena. Gizartea ere hala ulertzen baitugu: solidarioa, kolektiboa eta zabala.


Pantailen gatibu

Summary: Pantailen gatibu. Interneten eta sakelakoen demokratizazioak, sare sozialen bilakaerak eta hiperkonexioak erabat baldintzatu dute azken hogei urteotako bizimoldea: erreminta zirenak eragile bihurtu dira. Anabasa horretan ordena jartzea izango da erronka.

Presatik patxadarako igarobide eta zubi bilakatzea da erronka, ikusita patxadak presan nekez duela tokirik. Periodikoa leituz ilustratzen denik bada oraindik, baina jakinarazpenen tituluekin asebetetzen direnak dira gehiago. Pantailak ispilu bihurtu dira, eta isla desitxuratua dakarte bueltan. Haien bidez eta haiekin bizi dute gehiegik bizitza, benetakoa delakoan bestaldea, eta norberaren azala haren gainaldea. Iragazki funtzioa egitea, izpiritu kritikoa ernaraztea eta erabiltzaileak gurera erakartzea: horra teknologia berriek azken hogei urteotan izan duten bilakaerak (pantailaren) aurrean jarritako erronka.

Nokia markakoak ziren BERRIAren sorrerako haiek, eta deitzeko balio zuten; bai, deitzeko: Ertzaintzaren komisariara Euskaldunon Egunkaria-ko lankide espetxeratuen aldeko elkarretaratzeak egiteko baimenak eskatuz; kultura eta kirol alorreko jende ezagunari babesa eskatuz; eta deirik kezkagarrienak zein abisurik pozgarrienak jasotzeko mesanotxean pausatuz.

2003 hartan, sexu bereko bikoteak ezin ziren ezkondu, eta ezin zuten umerik adoptatu; tabakoa erretzen zen osasun etxeetako itxarongeletan, lantokietan, trenetan; eta aitatasun baimenen egunak esku bateko hatzekin konta zitezkeen. 2003a zen, eta Prestige itsasontziko fuel olio arrastoak oraindik iristen ziren euskal kostaldera; Itoizko urtegia betetzeko, inguruko herriak bota berri zituzten hondeamakinek.

SMSak banaka ordaintzen ziren, eta ez zegoen Whatsapp mezu, audio eta talderik. Pantailek bertara begiratzeko balio zuten, eta ez atzean ezkutatzeko. Konexiorik onena ADSL bidezkoa zen, eta wifi, 4G eta 5G hitz arrotzak. Lainoa fenomeno meteorologiko bat zen, eta argazkiak albumetan, artxiboetan edo, asko jota, CD eta DVDetan gordetzen ziren. Google Drive, Dropbox, Box eta iCloud? Hodei arraroak ziren horiek orduko ortzi muga digitalean.

Musika kasetean, biniloan edo CDan entzuten zen. Eta erosi egiten ziren, edo trukatu, edo BitTorrentekin pirateatu. Aurreratuenek MP3a zer zen zekiten. Youtube, Spotify eta streaming-a zetozela, aurreratuenek ere ez.

Erredakzioak toki fisikoak ziren, eta kazetariak plumilla-k. Presentziala izatea ez zen ez baldintza, eta ez salbuespen. Aurrez aurrekoa zen naturala, elkarrizketa ere bai, eta eztabaida ere bai. Erredakzioan boz gora aritzeak girotu egiten zuen lana, kafeak ez ziren bakarka hartzen, aurikularrak ez ziren lankideengandik isolatzeko jartzen, zierreak makinako garagardoa lagun egiten ziren batzuetan, eta kronikak partidak amaitu baino lehen egoten ziren idatzita gehienetan.

Aro multimedia

Joan zen aro hura. Multimedia izan zen lehen koska, eta lehen erronka: idatzi koadernoan eta idatzi webgunean. Atera argazkiak eta grabatu bideoak. Txiokatu Twitterren. Besteen pare eta onenen mailan aritzearen presaz sartu ziren pantailak askoren bizitzetan. Lanaren eta etxearen mugak lausotuz kazetari askorenetan, baina informazioa, aisia, egia eta iruzurra nahastuz ere bai besteen bizitza gehienetan: Interneten eta sakelakoaren demokratizazioa, sare sozialen bilakaera eta hiperkonexioa.

Smartphonearen sorrerak, hedatzeak eta merkatzeak ekarri zuen iraultza erabatekoa, eta azken hogei urteotan gauzatu da hori: munduarekin erlazionatzeko beste modu bat. 2007ko ekainean merkaturatu zuen Apple etxeak bere lehen iPhonea, eta 2008ko urrian HTC Dream etxeak bere lehen smartphonea. Gaurko sakelakoen aldean mugatuak ziren oso, baina erabat irauli zuten ekosistema teknologikoa: denda bat zekartelako eurekin, nahi adina aplikazio eta tresna deskargatu eta erabiltzeko —urteen poderioz, hazi eta hazi joan den eskaintza, bizitzaren alor ezberdin bakoitzerako aplikazio bana sortzeraino—.

Izan ere, jendea jada ez da galtzen eta jendeak ez du jada galdetzen, baduelako mapa bat pantailan, esaten diona nondik nora joan eta zenbat denboran iritsiko den. Erraztu beharraren erraztu beharraz, amaitu egin da arlo askotan transmisioa. Zein txorirena den txorrotxio hura? Galdetu aplikazioari. Zein talderena den abesti hura? Galdetu aplikazioari.

Ez dago boterik jarri beharrik kuadrillan: «Bidaliko dizut bizum bat». Sakelakoarekin ordain dezake norberak bere kalimotxoa, eta atera daiteke dirurik gabe etxetik, baina sakelakorik gabe ez. Pantailak parte gisa onartu dira hogei urteotan, erreminta gisa onartu beharrean.

Sare sozialak

Eta pantailetan kontatu behar da bizitza, eta pantailetan sinetsi eta sinetsarazi. Facebook, Pinterest, Twitter, Youtube, Instagram, Whatsapp, Snapchat, Tiktok... Norberarena jarri, besteena kuxkuxeatu, eta egiaztatu gabe sinisteko sarerik gabeko sare bihurtu dira. Denbora gutxian, eta abailan sortu eta sartu dira. Facebook 2004an sortu zen, Pinterest eta Instagram 2010ean merkaturatu zituzten, Twitter 2006an eta Youtube 2005ean. Whatsapp 2009an agertu zen, Snapchat 2011n eta Tiktok 2016an. Aldarrikatzen duten kontsumo eredua kontsumiarazten dute, eta horri neurria jarri eta hartzea izango da komunikabide gehienen hurrengo erronka.

Haiekin hazten eta hezten ari baitira belaunaldi berriak, eta haiek ulertu nahian orduan belaunaldi berriak zirenak. Hogei urteko joanak sortu baitu belaunaldiartekotasun berezi bat. Non abiadurak eta presek ez duten aurreko belaunaldien artean gertatutako etenik eta hausturarik sortu. Non aisialdirako eta kontsumorako ohiturak ez diren horren ezberdinak belaunaldien artean. Non aita-amek eta seme-alabek topo egiten duten txosnetan, eta sare sozialetan.

Pandemia bat

Izan ere, hiperkonexio betean iritsi zen pandemia, eta are gehiago jainkotu zen pantaila. Haren bidez jakin eta sinetsi genuen. Salbatzaile eta helduleku bihurtu zen, eta osasunean, hezkuntzan, enpresan, lanean eta bizimoduan hartu eta egin zuen tokia, lehenaz gainera. Zoom, Skype eta Meet izena dute geroztik askoren zilbor heste berriek. Askatzen gaituztelakoan lotzen gaituztenak batzuetan, eta lotzen gaituztelakoan askatzen gaituztenak besteetan. Telelana kontzeptu lausoa zen lehen, eta ohitura eta araua da orain.

Aldi berean eros daiteke arrandegian kilo bat bokarta, eta laneko Skype taldean erantzun. Baina aldi berean errekonozi daitezke ere gaixotasunak, auskultazioa egin gabe. Eta aldi berean egin dute bertan goxo aurrez aurrekoaren, presentzialtasunaren eta gizarteratzearen beldur ziren beste askok pantailaren babesean eta haren ezkutuan.

Euskarriak, tresnak eta lan egiteko modua aldatu dira kazetaritzan (berriro). Horrek guztiak ofizioa ere aldatuko ote duen ohartzea, neurtzea eta neurriak hartzea izango da erronka (berriro). Eta testu hau adimen artifizialeko programa batek idatzi ote duen ikertzea (oraingoan).

Izan ere, hogei urte horietan euskal musikari «katedral bat» eginda joan zen Berri Txarrak. Pantaila ditxosozkoan dator Zea Mays arto mota baten izen zientifikoa dela. Hertzainak itzuli dira, eta ohartu zara arrazoi zuela, duela eta izango duela: «Ezer ez da berdin». Baina alaiagoa izanen (ote) da.


Beste mundualdi bat euskaldunontzat

Summary: Beste mundualdi bat euskaldunontzat.

Hogei urte eta mundualdi oso bat. Horixe da BERRIAk euskaldunoi kontatu diguna. Kontatu dizkigu XXI. mendeko lehen bi hamarkadak, xeheki: mendebalde hurbilak ekialde urrunetan egindako gerrak; etxeko ekonomiak gerrako bihurtu dituzten kapitalismoaren krisiak; etxea gerra dutenen Mediterraneoan barreneko ihesaldi itogarriak; ETAren borroka armatuak ezaugarritutako hamarkada luzetako ziklo politikoaren amaiera; amaierarik ez duen emakumeen kontrako gerra; feminismoaren loraldi bat; Lurraren ihartze azeleratua; garapen ustezkoaren zorua hankazgoratu zigun arren dagoneko ahaztua dugun pandemia bat...

Kontatu dizkigu, halaber, jada gure hezurdura emozionalaren parte diren liburu, disko, bertso, film, antzezlan, dantza, margolan, eskultura eta osterantzeko kultur artefaktuen erditze eta ibilerak. Kontatu dizkigu munduarekin ez ezik geure buruarekin dugun harremana moldatzen ari zaizkigun trepeta teknologikoen nondik norakoak, eta mundu berri horren bidezidorrak. Eta, nola ez, kontatu dizkigu gutxitutako hiztun komunitate baten poz eta minak, barne amodio eta haserreak. Finean, mundualdi oso bat, hogei urtean.

Baina kontatu ez ezik, BERRIAk euskaldunoi mundualdi hori eskaini egin digu: egin, eragin, sortu eta eman. Mundualdi baten berri emateak eskatzen baitu aurretik ez zeuden hitzak asmatzea, edo zeudenei esanahi berriak ematea, ikuspuntu, ideia eta kontzeptu berriak mamitu eta gorputzetara ekartzea. Eta, eskatzen du, hori guztia garaian garaiko jendarte egiturei egokituta eta gailu teknologikoetan gertatzen diren aldaketekin sinkronian egitea.

Komunitate batek, berriz, izaten segituko badu, ezinbestekoa du mundualdi baten kontakizuna partekatzea, eztabaidatzea, jostea zein urratzea. Are eta beharrezkoagoa gurea bezalako hiztun gutxituen komunitate batek, existentzia onetsirik gabeko herri batek. Hortxe, beraz, BERRIAk euskaldunoi egin digun eskaintza handia: Euskal Herria eta mundua kontatu dizkigu, baina bereziki, Euskal Herria, euskaldunon komunitatea, mundu egin digu; mundualdi baten ardatz, izaten jarraitzeko arnasa.

Beste era batera esanda, oinarrizko herri zerbitzua eskaini digu euskaldunon komunitateari, funtsezko lan soziala, ezinbesteko funtzio publikoa. Eta, hala eta guztiz, funtzionarioen baldintzetatik urrun prekaritatea zer den ederki asko dakite BERRIAko lantaldeko kideek. Sortzetik beretik. Izan ere, BERRIA eta eskaini digun mundualdia ulertzeko ezin ahaztu Euskaldunon Egunkaria-ren itxiera muturreko indarkeriaz gauzatu eta gezurrez elikatua izan zuela ernamuin, haren oinordeko dela. Euskaldunon komunitateari herri zerbitzua eskaintzea delitu bakar.

Beharbada, bortxaren izugarriak markatuta itxiera hura gogoan dugu oraindik. Ahaztu egiten dugu, ordea, BERRIAko lantaldea norbere buruarentzako diru probetxua ateratzearen logika hegemonikotik oso aparte aritu dela hogei urtean. Halaxe dabilela, haize kontra. Are, normalizatuta daukagu gainerako sektoreetan gutxienekotzat jotzen ditugun lan baldintzak (justizia osoz, bestalde) lorpentzat hartzea euskarazko hedabideetan, eta orokorrean, euskalgintzako hainbat arlotan. Normalizatu egin dugu osterantzeko sektoreetan ehun produktiboari edo kohesio sozialari eusteko diru publikoaren birbanaketa ezinbestekotzat jotzen dena dirulaguntza ia xahutzaile gisa aurkeztea euskaldunon komunitatea elikatzeko denean. Ez da erraza baldintza horietan proiektu eta lan talde sendo bati eustea. BERRIAk oraingoz lortu du, baina argi ibili behar dugu, eremua gero eta lehorragoa baita hedabideentzat, gero eta lehorragoa norbere probetxuaz besteko xedeak eskatzen dituzten proiektuentzat.

Eta datorren mundualdiari ekiteko gurea bezalako gutxitutako hiztun komunitate batek inoiz baino beharrezkoagoa du BERRIA. Munduarekin zein geure buruekin harremanean izateko egitura eta moduak goitik behera eta abailan itzulikatzen ari diren garaiotan sekula baino premiazkoa dugu mundua kontatu ez ezik mundu egingo gaituen ahotsa. Mundualdi baten ardatzean jarriko gaituena, mundualdi bat eskainiko diguna.

Handiak baitira datozen erronkak: hizkuntz praktika eta hautuak gero eta konplexuagoak dira, gaztelera eta frantsesa ez ezik, ingelesa hizkuntza bizi eta gorpuztua dugu belaunaldi berrien egunerokoan. Halaber, jendarteko hartu-emanak ulertzeko eta bizitzeko modua aldatzen ari dira digitalizazioaren ildoan, komunitatearen ideia bera lausotzeraino. Beraz, kemen eta inteligentzia handiak behar ditugu itsaso hau behar bezala nabigatzeko, beste mundualdi bat euskaraz bizi ahal izateko. Euskalgintza askotariko honetan aspaldion ahots bateratuz esaten ari garen moduan, euskararen aldeko politiketan jauzi bat egiteko garaia da. Eta BERRIA lagun behar dugu horretan.

Txarrena da gure indar guztia aurrera begirako erronka horiei heltzera bideratu beharko genukeen honetan iraganeko uste genituen mamuak bizi-bizi agertu direla berriz, batik bat oldarraldi judizialaren forman. Baina iragan maiatzaren 10ean Bilbon egindako agerraldi jendetsuan azpimarratu genuen bezala, judiziala ez ezik, mediatikoa ere bada oldarraldia. Horrenbestez, honetan ere, hurbileko konplize behar du euskaldunon komunitateak BERRIA, oldarraldi horren olatuan isurtzen ari diren gezur sozialak deseraikitzen, hizkuntz politiken gaineko hausnarketa eta eztabaida zentzuzko, arrazoitsu eta eraikitzailea bideratzen.

Ez dakit hamar urte barru paperezko egunkaririk izango dugun. Baina badakit euskaldunon komunitatea izango bagara BERRIA (euskarria eta forma edozein duela ere) izango dugula, beste mundualdi bat izan dezagun.


Mila esker denoi, benetan

Summary: Mila esker denoi, benetan.

Munduko gauzarik errazena da egunkari bat zuzentzea, ondoan daukazun lankide taldea bikaina bada. Horrelako zoriona eduki dut nik, eta zuek ere bai, irakurleok. Kalitatetik bezainbeste grina profesionaletik daukan lantaldea eduki dugu eta daukagu BERRIAn. Horietako asko, injustuki eta bortxaz itxi zuten Euskaldunon Egunkaria-ren harrobian zaildutakoak: erredakzioan eta bestelako zerbitzuetan. Horrexegatik diot erraza dela egunkari bat zuzentzea; meritua ez baita, horrelakoetan, zuzendariarena, gainerako lankide guztiena baizik. Besterik, demeritu larria litzateke.

2003ko ekainean abiatutako BERRIAren proiektu ilusio sortzaile hartan, milaka herritarrek erosi zenituzten akzioak, handiak eta txikiak, guk buruan geneukan diru kopurura iritsita. Marka guztiak hautsi zituen dirua biltzeko kanpaina hark. Zuetako askok dirua jartzeaz gain, akzio erosle bila jardun zenuten, arrakasta handiarekin. Ondoko hogei urteotan, egunkaria erosita, harpidetza eginda, BERRIAlagun komunitatean izena emanda, bateko eta besteko kanpainetan parte hartuta, publizitatea erosita... zuek izan zarete arrakastaren bigarren partea. Lehena lantaldea, bigarrena zuek, BERRIAren oinarri soziala zaretenok. Modu bakarra daukagu zuen ahalegin hori eskertzeko: gure eginahal guztia egitea zuek merezi bezalako komunikabidea egiteko. Hori izan da, eta hori izango da zuekin dugun konpromisoa. Era berean, eskertzekoak dira Euskal Herriko erakunde publikoek urteotan emandako diru laguntzak, ezinbestekoak izan direlako gero eta exijenteagoa den komunikazioaren esparru honetan gure helburuak lortzeko.

Lanbide zoragarria da kazetaritza, etengabe ikasteko aukera emateaz gain, gure herrian eta munduan zer gertatzen den lehen eskutik ezagutzeko aukera ematen digulako. Askotan, filtro interesatu askotatik pasatutako errealitatea da; hor dago gure lana, gure zeregin nagusietako bat, filtro horiek desaktibatzea zuoi, irakurleoi, zer gertatzen ari den azaldu, eta batzuek azaltzea nahiko ez luketena azaltzeko. Gure neurrian, harrokeriarik gabe baina ahalkez jardun gabe, errealitatearen gertuko behatzailea, aztertzailea eta azaltzailea izatea dagokigu. Eta lantegi hori oso garbi dauka gure lantaldeak, alegia, zertarako egiten dugun lan komunikazio talde batean. Ondo bereiztea zarata eta albistea, azala eta mamia... ezerk desbidera ez gaitzan gure zereginetik.

Topiko bat da esatea horrelakoetan «zenbat aldatu den mundua azken urteotan». Topiko askok bezala, badu esaera horrek justifikazioa. Kazetaritza, funtsean, ez da asko aldatu 1702an Ingalaterran ameslari batzuek bi zutabetara argitaratzen hasi ziren Daily Currant egunkaria sortu zutenetik. Errealitatean zer edo zer gertatzen da, eta kazetariak kontatu egiten die jazotakoa irakurleei, ez dezagun ahaztu, diru kopuru baten truke. Orduz geroztik, tresnak aldatu dira, inprimatzekoak —linotipiarik offsetera—, idaztekoak —idazmakinatik ordenagailura— eta zabaltzekoak —paperetik sarera—. Askoz gehiago, ez.

Ezin esango dugu gauza bera hurrengo urteotan etorriko zaigunaz. Ikusteko dago adimen artifizialaz esaten ari diren guztia beteko den, baina, erdia beteta ere, aldaketa handiak datoz bide horretatik. Beste lanbideetan egin duten bezala, gure ofizioan hasita daude robotak oinarrizko testuak idazten. Bien bitartean, sortu genuenetik egin duen bezala, kazetaritza humanoa egiten segituko du BERRIAk. Humanoek egingo dutelako , eta humanoengandik gertu egingo duelako. Ez genuke gure funtzioa beteko horrela egingo ez bagenu.

Bi interesgune geografiko eduki ditu BERRIAk hogei urteotan: Euskal Herria eta mundua. Bi esparru horien oreka bilatu dugu urteotan, gure herria eta nazioartea; euskarazkoa izateak ez duelako esan nahi gure herrian gertatu dena bakarrik jorratu behar dugunik. Xabier Lizardik euskara noranahikoa nahi zuen bezala, halakoxea nahi izan dugu guk BERRIA: noranahikoa eta edozertarakoa, hau da, edozein gai jorratzeko tresna baliagarria izatea BERRIA, mundura irekia. Jarrera horrek eraman ditu gure kazetariak munduan barrena lan egitera, irakurleek lehen eskutik jaso behar dutelako informazioa. Atzerrietako hauteskundeak, bake prozesuak, herrialde zanpatuak, Olinpiar Jokoak, euskal kirol taldeen nazioarteko partidak, munduko klima batzarrak, elkarrizketak... Hor egon da BERRIA, eta hor segituko du, egunkari osoa eskaintzea delako marketako bat.

Euskal Herriko informazioa ematea izan da beste ildo nagusia. Euskarazko egunkari nazional bakarra garela jakitun, saiatu gara komunikabide nazionala euskaraz irakurtzeko prest daudenak eroso egon zitezen BERRIA irakurtzeko orduan. Lanbide honetan guk baino gehiago dakitenekin aspaldi ikasi genuen ezinezkoa dela irakurle bat %100 kontent egotea produktu guztiarekin, baina, hala ere, hori posible balitz bezala egin behar dugula lan. Aldaketa handiak jazo dira gure herrian hogei urteotan: ETAren bukaera eta euskal preso politikoen hurbiltzea, feminismoaren indarra, euskara eta hezkuntza, genero hilketak, lan gatazkak, etorkinen kopuruaren handitzea, COVID-19a, kirolarien garaipenak, kulturaren ugaritzea... Horiek eta zerrenda luzea osatzen duten beste gai asko eduki ditugu miran BERRIAn.

Sortu zenean jendaurrean hartu zituen konpromisoak betetzeko ahalegina egin dugu. Batean eta bestean saiatu gara onena ematen, gertatu dena ikuspegi desberdinetatik ikusten eta azaltzen, ulertzen zaila zena ulertzeko saiakera egiten, betiere kazetaritzaren baliabide aurreratuak erabilita. Unean uneko teknologia eta programak gureganatu ditugu, eta hori, kostuagatik ezinezkoa izan denetan, etxeko informatikariek egindako lan iaioarekin ordezkatu dugu.

Akatsak egindakoan umil jokatzen saiatu gara, alegia, onartuta ez ditugula gauzak beti ondo egin, eta zuzenketak argitaratuta konpontzen saiatu gara eta kaltea arintzen. Zero akats kontzeptua betetzen zaila izan arren, ez dugu amore eman.

Eskerrik asko zuen lan bikainagatik etxeko sailetan lanean ari diren lankide paregabeei: erredakzioan, dokumentazioan, diseinuan, infografian, euskara zuzentzaileen zerbitzuan, webgunean, ikus-entzunezkoetan, administrazioan, sustapenean, publizitatean, finantzetan, teknikan, banaketan, inprimategian... denak ezinbesteko eta denak konprometituak.

Robotek komunikabideetako erredakzioak inbaditu bitartean, BERRIAk giza talde prestu batekin segituko du lanean, hemendik aurrera zuzendari berria izango den Amagoia Mujika Tolaretxipirekin; orain arte iritsi ez den kalitate maila batera igoko baitu Amagoiak, bere lantalde apartarekin, BERRIA. Pertsona bikaina, lankide solidarioa, eta kazetari trebea.


Hiztegi bat kulturari

Summary: Hiztegi bat kulturari. Duela hogei urte, BERRIAren lehen zenbakia iristeko zain zeuden kultur arloko hainbat lagun Andoaingo Martin Ugalde kultur parkean. Haien izenak maiz agertu ziren gerora egunkarian. Luzea da bi hamarkadotan joan diren sortzaileen, eman dituzten lanen eta bidea amaitu duten egitasmoen zerrenda. Baina sortu dira berriak ere. Dena ez da testu bakarrean sartzen, baina hona laburpen gisa balio nahiko lukeen hiztegi bat:

AUZOLANA

Kolokan izan da zenbaitetan —2010ean eta 2017an, kasurako, euriteengatik—, baina auzolanean atera dute aurrera, urtez urte, EHZ Euskal Herria Zuzenean. Jaialdiaren doinuak Ipar Euskal Herriko hiru herrialdeetara iritsi dira, Arrosa, Idauze-Mendi, Heleta, Lekorne eta Irisarri aterpe hartuta. Gazte belaunaldi batek biziberritu du azkenaldian. BELAUNALDI BAT

Ikur izan den belaunaldi baten agurra bizi izan du euskal kulturak bi hamarkadotan. 2003an zendu zen Jorge Oteiza, eta beste izen handi batzuen heriotza ere izan zen albiste ondotik, hala nola Imanol Larzabal (2004), Lourdes Iriondo (2005), Mikel Laboa (2008), Xabier Lete (2010), Nestor Basterretxea (2014), Joxan Artze (2018) eta Jose Luis Zumeta (2020). Jaio dira berriak, ordea, aurrekoen bideak edo beste batzuk urratuz sortzen dihardutenak. DURANGOKO AZOKA

Aldaketa ugari ezagutu ditu Durangoko Azokak hogei urteotan: Landakoko eraikinera mugitzetik hasi (2003), eta online denda irekitzeraino. Tartean, izen aldaketa, zenbait krisi —2013an Aiert Goenaga zuzendaritzatik at utzi zutenekoa, kasurako—, gune berrien sorrera —tartean, Ahotsenea— eta bestelako berrikuntzak —Argizaiola saria sormen beka bihurtzea, adibidez— bizi izan ditu. Egun, milaka kulturazaleren eta sortzaileren bilgune da oraindik ere. EUSKADI SARIAK

Hamaika idazle, itzultzaile eta irudigilek jaso dute Euskadi Sarien aitortza urteotan. Izan da urte batean baino gehiagotan aitortza jaso duen idazle eta itzultzailerik, izan da uko egin dionik, izan da hautsak harrotu dituen saririk, eta izan da argazki aldaketarik ere —lehen, gizonak ziren nagusi; orain, ordea, emakume gehiago izaten dira sarituen artean—. GUGGENHEIM

Bilboko Guggenheim museoak hamar urte bete zituen 2007an, eta, handik urtebetera, museoak berak eta Bizkaiko Foru Aldundiak asmoa azaldu zuten Urdaibain, Sukarrietan zehazki, museo bat eraikitzeko. Eusko Jaurlaritzak, baina, ez zuen aldeko jarrera argirik erakutsi, eta, 2009an PSE-EE Gasteizko gobernura iritsi zenean, argi azaldu zen kontra. Egitasmoa lozorroan egon zen hainbat urtez, 2018an museoaren plan estrategikoan berriro sartu zuten arte. 2020an, Europako funtsak jasotzeko Jaurlaritzak eginiko proiektuen zerrendan ageri zen Guggenheim Gernika, Bilboko Guggenheim museoaren zabalkuntza berdea. Jaurlaritzaren azken plan estrategikoak (Kultura 2028) Urdaibaiko Guggenheimen proiektuaren oinarriak finkatu asmo ditu. HIRIBURUTZA

2011n hautatu zuten Donostia 2016an Europako kultur hiriburu izateko, eta ordutik bertatik zeresan handia eman zuen izendapenak. Sustatzen zuen kultur ikuspegia kritikatu zuten hainbatek, aldaketa ugari ere izan ziren lantaldean, baina baita herritar ugari bildu zituzten egitasmoak ere, hala nola Olatu Talka jaialdia. Maria Kristina zubian egindako ekitaldi polemiko batek ireki zuen hiriburutza urtea, eta askotariko hamaika ekitaldi izan ziren hurrengo hilabeteetan. Zenbait egitasmok jarraipena izan dute hurrengo urteetan. ITZULERAK

Talde eta bakarlari ugarik jauzi egin dute musikara azken bi hamarkadetan, eta izan dira deseginda denbora eman ondoren oholtzetara itzultzea erabaki dutenak ere. Batzuek disko berriak argitaratu dituzte —Kashbad (Arrakala, 2014), Delirium Tremens (Hordago, 2022), Ama Say (Ren Fan, 2010; Ero Bomb, 2022), Lorelei (Ekografiak, 2022)...—, eta beste batzuek agertokira mugatu dute itzulera (Hertzainak, Jotakie, Lin Ton Taun...). JOANDAKOAK

2015eko azaroaren 22an Bilboko Arriaga antzokian emandako kontzertu batekin esan zuen agur betirako Oskorri taldeak, azken mende erdiko euskal musikan lorratz nabarmena utzita. Urte gutxiago egin ditu euskal musika eszenan Berri Txarrak-ek —1994an sortu zuten—, baina haren lanaren oihartzuna ere oso handia izan da, 2019ko agur bira luze eta izugarri arrakastatsuak erakutsi zuenez. Oso bestelakoa, samin handia eragin zuena, izan zen beste agur bat, Iñigo Muguruzarena. Kortatu, Delirium Tremens, Negu Gorriak, Joxe Ripiau, Sagarroi eta Lurra taldeetan ibili ondoren, Hiru Leike zuen bere azken proiektua. 2019ko irailaren 5ean zendu zen. KARTELAK

Nazioartean aurretik ere egiten ziren musika jaialdi handiak, baina Euskal Herrian azkeneko hogei urteetan errotu dira batik bat. 2002an sortu zuten Azkena Rock, rock-and-rollaren aldaera ezberdinetako proposamenak jasotzeko asmoz, eta lau urte geroago iritsi zen BBK Live, joera estilistiko zabalago batekin. Miarritzen ere antolatu zuten Big Festival 2008tik 2016ra, nazioarteko artistek osatutako kartel hasieran arrakastatsuekin. Kasu guztietan, jaialdiek laguntza instituzional handia izan dute, eta turismoa bultzatzeko estrategiaren barruan kokatu izan dituzte. LETRAK

Durangoko Azokak hartzen du urtero zentralitatea euskal letren esparruan, baina euskara oinarri eta hizkuntza bakar duten hainbat egitasmo sortu dira hogei urteotan. Aipagarriena, ziur asko, Literaturia: euskara, letrak, sortzaileak eta herritarrak elkartzeko 2009an Larrabetzun sortu zuten liburu azoka —2015ean Zarautzera pasatu zuten—. Gerora, beste hainbat sortu, eta aurten Doinuele plazan saretu dira. Euskara du ardatz, era berean, Loraldia jaialdiak, 2015ean sortu eta gaur egun ere Bilbon antolatzen dutenak. (H)ilbeltza Euskal Nobela Beltzaren Astea ere abiatu zuten, Baztanen. Eako Poesia Egunek, berriz, hamabost urteko ibilbidea eginda esan zuten agur. MUSEOAK

Gasteizko Artium 2002an irekita, museo eta arte zentroen sarea osatuz joan da azkeneko hogei urteotan; ez arazo eta oztoporik gabe, ordea. Tabakalera Donostiako Kultura Garaikidearen Zentroak, adibidez, ireki baino lehen ere, moldatu egin behar izan zuen bere kultur proiektua —2010ean, diru murrizketen ondorioz, Joxean Muñoz zuzendariak dimisioa eman zuen—, eta, azkenean, 2015ean ireki zuten, lehen egitasmoak aurkeztu eta hamar urtera. Uharteko Arte Garaikidearen Zentroa 2007an ireki zuten, eta Balentziaga museoa, 2011n. Txillida Leku, berriz, zortzi urtez itxita egon ondoren, berriro ireki zuten 2018an. NAZIOARTEA

Batez ere Euskal Herriko sortzaileei eta haien lanei begiratu die BERRIAk bi hamarkadotan, baina nazioartetik iritsitako kultur albisteei ere egin die lekua. Zinema jaialdi nagusien berri eman du urtero, baita hainbat izen handiren heriotzen berri ere, hala nola Ingmar Bergman (2007), Paul Newman (2008), Michael Jackson (2009), Elizabeth Taylor (2011), Amy Winehouse (2011), Lou Reed (2013), Pete Seeger (2014), Gabriel Garcia Marquez (2014), Lauren Bacall (2014), Maia Plisetskaia (2015), David Bowie (2016), Umberto Eco (2016), Prince (2016), Leonard Cohen (2016), Zygmunt Bauman (2017), Aretha Franklin (2018), Agnes Varda (2019) eta Tina Turner (2023).

Irulegiko eskua. / Iñigo Uriz, Foku

ONDAREA

Irulegiko Eskuarena izan da azkena, baina hogei urtean ondarea aberastu duten aurkikuntza arkeologikoen zerrenda luzea da. Adibidez, 2005ean, Praileaitzen (Deba) 15.500 urteko hainbat zintzilikario eta labar pinturen multzo bat aurkitu zituzten, eta gerora beste aurkikuntza ugari egin dituzte: Zestoako Danbolinzulon, Debako Astigarragan, Berriatuko Atxurran, Lekeitioko Armintxen... Bestelako aurkikuntzen artean, nabarmentzekoa da Joan Perez Lazarragak XVI. mendean idatzitako eskuizkribua erosi eta aurkeztu zuela Gipuzkoako Foru Aldundiak 2004an. PREKARITATEA

Sortzaileen urtez urteko uztarekin batera etenik izan ez duen zerbait izan bada, sektorearen prekaritatea izan da. Hainbat azpiegituratako langileek grebara jo dute —Bilboko Arte Ederren Museokoek eta Tabakalerako Ubikekoek, kasurako—, eta sortzaileen egoera zaurgarria are ageriago geratu zen pandemia garaian, saioak bertan behera utzi edo neurri zorrotzekin egin behar izan zirenean. Ordurako, sortua zen Lanartea, Euskararen Langile Profesionalen Elkartea —2019an egin zuen lehen batzar nazionala—, eta kultur diziplinakako diagnostikoak aurkezten, sortzaile eta interpreteen babes falta salatzen eta neurriak proposatzen dihardu ordutik. SARRIONANDIA

Urteetan, haren lanek hitz egin dute; Joseba Sarrionandia presentzia etengabea izan da euskal kulturan azken berrogei urteetan, nahiz eta maiztutako argazki zahar batzuek baino ez zituzten ilustratzen hari buruzko albisteak. 2016ko azaroan jarri zion aurpegi gaurkotua BERRIAk, Habanan eginiko elkarrizketaren bitartez. 2021ean itzuli zen erbestetik Euskal Herrira. TXAPELAK

Bertso jardunak Euskal Herriko plazak bete ditu bi hamarkadotan, eta, haietatik kanpo, txapelketa garaian batez ere, ikusgaitasuna irabazi du bertsolaritzak. Herrialdeetako txapelketak aintzat hartuta, luzea da lehian nagusitu diren bertsolarien zerrenda, baina esan liteke aldaketa ere irudikatu zuela horietako batek: Maialen Lujanbiok 2009an Bertsolari Txapelketa Nagusiko txapela jantzi zuenekoak. Belaunaldi berriak batu zaizkio bertsoari, eta emakumeen presentzia areagotu egin da. URBANOA

Musikaren arlora iritsi den azken kontzeptua da urbanoa, nahiz eta atzerrian aspaldi hasi ziren erabiltzen, eta lekuan leku ezaugarri ezberdinak hartu dituen. Hip-hopa eta R&B garaikidea izendatzeko erabili zuten hasieran, eta, gerora, beste estilo ugari batu zaizkio: reggaetona, trapa, dancehalla... Euskarara ere iritsi da, eta arlo horretan aritzen diren artistak asko ugaritu dira azken lauzpabost urteetan. 'VELEIA AUZIA'

2006an, urteko kultur berri nagusia izan zen Iruña-Veleiako aztarnategian (Araba) euskarazko idazkunak agertu izana. Poza nagusitu zen hasieran, eta baieztatuz gero garrantzi handiko aurkikuntza litzatekeela iritzi zioten adituek. Baina urtea bukatu baino lehen batu zitzaizkion aurreneko galdera markak albisteari, hizkuntzalariak zalantzan hasi baitziren. Soka luzea ekarri zuen ondotik, eta, bederatzi urteko instrukzio fase bat igarota, epaiketa ere egin zen: grafitoak faltsuak zirela ondorioztatu zuen epaileak, eta Eliseo Gil aztarnategiaren arduradun izandakoari kartzela zigorra ezarri, erantzule nagusitzat jota. ZINEMA

Antxon Ezeizaren Ke arteko egunak (1989) filma erakutsi zutenetik, 25 urte ziren euskarazko lan bat ez zela lehiatzen Donostiako Zinemaldiko Sail Ofizialean. 2014an hautsi zuten bolada hori Jon Garañok eta Jose Mari Goenagak, Loreak-ekin; Asier Altunak Amama-rekin jarraitu zien hurrengo urtean; eta Garañok eta Aitor Arregik geroago, Handia-rekin (2017). Aupa Etxebeste!-ren aretoetako arrakastaz geroztik (Altuna, Telmo Esnal, 2005), urteak ziren euskarazko lanek ez zutela halako oihartzunik. Beste film batzuek ere jaso dute jaialdien eta ikusleen aitortza gerora: Paul Urkijoren Irati (2022) da berrienetako bat.


BERRIA, hogei urtez ezinbesteko bidaide

Summary: BERRIA, hogei urtez ezinbesteko bidaide.

Beti eman dit errespetua itsasoak, agian lehorrekoa naizelako, ez dakit. Itsasontzirik handienak ere txiki ikusten dira itsasoaren handitasunean eta zer esanik ez txikiagoak direnak. Horrexegatik, miresgarria iruditu zait beti gaueko iluntasunean itsaso zakarrean sartzen direnen ausardia. Zerk bultzatu zituen lehen marinelak itsaso arrotzean abiatzera? Hil ala biziko arrazoiak izango zituzten, dudarik gabe, lehorreko babesa utzi eta olatu arriskutsuen erresuman barrena abiatzeko.

Ugariak dira historian zehar pertsona ausarten balentriak eta, hein handi batean, pertsona edo gizatalde ausart horien ekintzek egiten dute historia. Eta zorionez, gurean ere badira horrelakoak. Gaur bereziki gogoratu nahi ditut, itsaslapurren erasoaren ondorioz urperatutako itsasontziaren zatiak oraindik ur gainean zirela, euskarazko itsasontzi berria eraiki eta erdaren itsaso arrotzean abiatzea lortu zuten horiek. Argi dago motibazio handiko pertsonak izan zirela, norabidea argi zutenak, bere bidea erabaki nahi duen herri batek behar dituen horietakoak. Erasoak eraso, itsaso zabalean barneratu ziren berriro ere, enbatak, ekaitzak eta mota guztietako haize bortitzak gainditzeko asmo sendoz. Eta lortu dute, egin dute bidea. Ohartu orduko bi hamarkadako bidea egin du BERRIAk, euskarazko komunikabideen ontziterian ezinbesteko bilakatu den itsasontziak.

BERRIA ez dabil bakarrik, ordea; badira norabide berean doazen bidelagunak. Euskarazko komunikabideek osatzen duten ontziteria askotarikoa eta aberatsa da. Badira hedabide orokorrak eta espezializatuak, badira nazionalak eta tokikoak, telebistak eta irratiak, paperean ere eskaintzen direnak edota digital hutsak direnak, denak ere gero eta digitalagoak, garai berriek eskatzen duten bezala. Bakoitzak bere eskifaia du eta proiektua gobernatzeko modu eta manera desberdinak, baina guztiek dituzte antzeko erronkak eta, garrantzitsuena dena, norabide bera. Egun euskal herritarrei euskaraz informatzeko, entretenitzeko eta, oro har, euskaraz bizitzeko aukera eskaintzen dien euskarazko komunikabideen ontziteria zabala dugu pertsona ausart askoren lanari eta komunitate zabalaren babesari esker.

Bada, bidaia zail bezain eder horretan BERRIAk hogei urte bete ditu jada. Bi hamarkada informatzen, bidea irekitzen, bidea argitzen, bai euskarazko komunikabideen sektorean, bai eta herri honen hizkuntzaren normalizazio prozesuan ere. BERRIA ez baita komunikabide bat soilik. BERRIA zerbait gehiago da. Bere zeregina euskal herritarren artean kalitatezko informazioa hedatzea baino askoz gehiago da. BERRIA euskararen normalizaziorako aparteko eragilea ere bada, euskaraz bizitzeko eskubidea bermatzeko ezinbesteko tresna. Izan ere, urte hauetan guztietan esperientzia handia metatu du BERRIAk, eta egun bere eskifaia esperientzia eta kemen handiko marinelek osatzen dute.

Bidaia hasi besterik ez da egin, ordea. Oraindik ere bide luzea dute aurretik euskarazko komunikabideek, arriskuz eta aukeraz betetako bidea. Guztiek ere trebezia handia erakutsi beharko dute ortzi mugan ikusten diren hodeiek iragartzen dituzten ekaitzak gainditzeko.

Kazetaritzari bete-betean eragiten dioten teknologia berrien garapen azkarraren aurrean ongi egokitzea, negozio ereduaren aldaketaren aurrean bideragarritasun ekonomikoa bermatzeko hartu beharreko erabakiak tentuz hartzea, edukiak plataforma berrietan eta era desberdinetan eskaintzeko erronkari aurre egitea, sostengua ematen duen komunitatearekiko lotura are gehiago sendotzea, proiektu berriak sortu eta abiatzea, euskarazko gainerako komunikabideekiko elkarlana sustatzea eta errealitate bihurtzea dira, besteak beste, gure ontziteriak landu beharko dituen gaiak. Baina zalantzarik ez dugu: etorkizunean ere, iraganean egin duen bezala, euskarazko komunikabideen sektoreak irtenbideak bilatzen jakingo du.

Hekimen elkartean argi dugu aipatutako erronkak sektore osoarenak direla eta errazagoa dela datorrenari taldean aurre egitea, eta horrexegatik beragatik, euskarazko komunikabideei laguntza eta babesa eskaintzeaz gain, elkarlana sustatzea da gure egitekorik garrantzitsuenetakoa. Batasunak ematen digu indarra. Elkartea proiektu komunikatibo desberdinez osatzen bada ere, testuinguru orokor zaila eta helburu nagusiak konpartitzen ditugu eta horrek elkarlan aukerak errazten ditu. Kazetaritzaren mundua eraldaketa prozesu bizian dago, mundu mailako testuinguru aldakorrak eraldaketa sakona eskatzen du eta argi dugu, euskarazko proiektu komunikatibo guztiak beharrezkoak diren heinean, ez dela inor atzean utzi behar. Hekimenen gogo biziz lan egingo dugu euskarazko komunikabideen ontziteriak aurrera egin dezan, etorkizunean ere euskaraz bizi nahi duen ororentzat erreferentzia izaten segitzeko. BERRIAk beste horrenbeste urte eta gehiago bete ditzan eta garapen horretan euskarazko komunikabide guztiak bidelagun izan daitezen.

Bihotz-bihotzez, zorionak, BERRIA. Hor ari zaretela jakiteak lasaitasuna eta ziurtasuna eskaintzen ditu eta etorkizunean ere hor egongo zaretela sentitzeak bidea argitzen du. Zabaldu haize-oihalak, tinko eutsi lemari, eta segi dezagun euskaraz biziko den herria helburu.


Summary: «Komunitatea etxe honetako habeetako bat da». Egunkariak euskaraz bizitzeko testuinguru oso bat eskaintzen duela nabarmendu du Zabalondok. Estilo liburuaren garrantzia azpimarratu du.

BERRIA Taldeko lehendakaria da Beatriz Zabalondo (Elgeta, Gipuzkoa, 1961). 2013an hartu zuen kargua, egunkariak hamar urte bete zituenean; hogeigarren urteurrena ospatuko du aurten: «Nabarmentzekoa da jende askori esker iritsi garela honaino; denei eskerrak eman behar zaizkie».

Hogei urte bete ditu aurten BERRIAk. Hogei urte igaro dira Euskaldunon Egunkaria itxi zenetik. Nolakoa izan da ordutik honako bidea?

Gorabeheratsua izan da. Ilusio handi batetik sortutako egunkari berri bat izan zen, baina trauma handi batetik gentozen, eta ilusio hori testuinguru horretan ulertu behar da. Gero, BERRIAk urte zailak eduki ditu. Enpresa ikuspuntutik, azkeneko urteak hobeak direla esango nuke. Kazetaritza ikuspuntutik, berriz, hogei urte hauetan asko ikasi eta hobetu da.

Egindako bide horretatik zer nabarmenduko zenuke?

BERRIAren kapitalik handienetako bat jendea da, eta beti izan da. Talentua da proiektu honen gauzarik inportanteenetako bat. Diru gutxi daukagu, baina, talentuari esker, gauza ederrak egin dira.

Zergatik uste duzu dela garrantzitsua BERRIAren pareko egunkari bat izatea?

Erronka inportante bat da hizkuntza minorizatu guztietarako. Munduan egon nahi dugu, eta besteen pare. Zer ez daukagu? Ez dauzkagu hainbeste hiztun, ez dauzkagu hainbeste baliabide; baina bestela berdinak gara. Guk gurea garatu nahi dugu, eta munduari hori erakutsi. Gure hizkuntza bakarra da, eta egunkaria behar du hizkuntza honek ere. Hau da gure hizkuntza, eta hau da gure kultura. Hori bezain sinplea eta hori bezain konplikatua da.

Zer ematen dio BERRIAk euskal gizarteari?

Euskara eta euskal kultura. Uste dut hori dela parterik inportanteena. Euskarazko egunkari nazional bakarra da, baina ez hori bakarrik: euskaraz da, eta euskal kultura da. Eta zer gehiago? Mundua euskaratik ikusteko modu propio bat ematen dio. Edo munduan gertatzen diren jazoeren interpretazio bat, eta gertaera horiek analizatzeko giltzak. Egoteko modu bat ere bada. Euskaraz bizitzeko modu bat ere bai. Testuinguru oso bat eskaintzen du euskaraz bizitzeko.

Zein dira proiektuaren ildo nagusiak?

Produktu edo proiektu gisa ulertuta, euskara eta informazioa. Eta gero, enpresa gisa bideragarria izatea ere bada ildo inportante bat.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua egin nahi da. Horretan jartzen dira indarrak?

Bai, baina erronka zailak dira. Kazetaritza libre egitea oso zaila da. Gure testuingurura etorrita, esan nahi du askatasuna izan nahi dugula edukiak gure erara, gure ikuspuntutik eta gure baliabideekin eskaintzeko. Irekia izatea, berriz, zer da? Nire ustez, gizartearen mugimenduetara egokitzea, eta ez izatea mugatua. Eta konprometitua... Kazetaritza baldin bada, konprometitua izan behar du. Alde horretatik, badago konpromiso bat egiaren, hizkuntzaren eta gizartearen aurrean.

Eguneroko kazetaritza jardunean ikuspegi feminista eta genero ikuspegia sustatzen ere saiatzen da BERRIA, eta, horri esker, Emakunderen berdintasun saria jaso zuen iaz. Zer urrats egin dira alor horretan?

Gizarteak eskatzen duen gauza bat da ikuspegi feminista eskaintzearena. Gizartean txertatuta dagoen mugimendu bati erantzutea izango litzateke. Dena den, gogoratu behar dugu BERRIA sortu zenean eta estilo liburua egin zuenean, deontologia atalean agertzen zela dagoeneko. Hori dena elaboratuta zegoen duela hogei urte. Areago, Euskaldunon Egunkaria-rekin hasi ginenean ere bazegoen. Nolabait, Egunkaria-rekin eta BERRIArekin datorren ernamuin bat da. Eta horri kasu egin behar zaio.

Saria aitortza bat izan zen?

Sari guztiak dira ongi etorriak, eta hau ere bai. Uste dut aitortza bat dela, baina baita merezimendua ere. Urteetan egindako lanari esker lortutako merezimendu bat da.

Feminismoa indarra hartuz joan da azken urteetan. BERRIAn ere aldaketa nabari da egiteko moduetan? Eta edukietan?

Nabari da edukietan, lehen baino gehiago jorratzen delako. Beti dago gehiago egitea, baita diskurtsoetan ere. Gauza bat da feminismoarekin lotutako gai bat berri bihurtu eta hori ematea, eta beste gauza bat da zeharkakotasunez albiste guztietan txertatzen diren diskurtsoak ikuspegi feministatik lantzea. Uste dut hor ere lan asko egin dela. Eta gero, beste parte bat dago: enpresa barrukoa. Berdintasunean sinisten badugu, hortik hasi behar dugu. Aurrerapausoak egin dira, baina ez dugu guardia jaitsi behar. Hori hor dago, eta zaindu egin behar da.

BERRIAn hasieratik nabarmendu izan da komunitatearen indarra. Zer garrantzi dute BERRIAlagunek?

BERRIAlagunak zutabeetako bat dira proiektu honetan. Euskalgintzako babesa oso inportantea izan da, gizartearen babesa ere hor dago, eta hor behar ditugu babesle horiek. Irakurle moduan, laguntzaile moduan, edo dena dela. Proiektu hau sostengatzen duten habeetako bat da komunitate hori.

Eta zer egin dezake BERRIA Taldeak komunitatea handitu eta zabaltzeko?

Komunitatera heltzeko dugun erreminta nagusia eguneroko kazeta da. Eta informazioa eta euskara dauzkagu eskaintzeko. Informazio zuzen eta orekatu bat euskaraz eskaintzen jarraitu behar dugu. Hori da gure eginkizuna. Eta hori da komunitateari esateko: eskerrik asko, hemen gaude, baina jarraitzen dugu lehenengo egunean bezala lan hau zintzo egiten. Gero, proiektua bera hobetzeko ahaleginean dihardugu, baita komunitatearekin harremanak estutzen ere. Harreman estutze horiek ere badira komunitatea sendotzeko urratsak.

BERRIAk hasieratik eduki du erronkatzat bideragarritasuna. Zein da gaur egungo egoera ekonomikoa?

Gorabehera handiekin bizi izan da BERRIA. Ondo hasi zen, gizartearen babes hori jaso genuelako, baina egon ziren zailtasunak hasiera horretan ere. Eta geroago, konplikazioak egon dira. Hala ere, esango nuke azken urteetan txukun samar gaudela. Lan asko egiten da, eta oraindik ere ez dugu jendeak merezi duen guztia emateko adina. Egia da ez gaudela zorretan, baina enpresa ikuspuntutik hobetzea nahiko genuke.

Eusko Jaurlaritzak eta BERRIAk akordioa sinatu zuten 2019an. Zer garrantzi izan zuen?

Inflexio puntu bat izan zen, oso positiboa, eta, harrezkero, egoera asko hobetu da.

Hala ere, ezinbestekoa da komunitatearen babesa, ezta?

Dudarik gabe. Komunitatea etxe honetako habeetako bat da. Hori gabe, ez genuke ez babesik, ez laguntza ekonomikorik, ez irakurlerik, ez sostengu sinbolikorik... ezer ez.

BERRIAk urte hauetan egin dituenen artean, zer proiektu nabarmenduko zenituzke?

Beti esan dut: etxe hau diruz pobrea izan da, baina talentuz oso aberatsa. Euskaldunon Egunkaria-rekin hainbat proiektu sortu ziren, eta BERRIAk ere asko izan ditu. Orain, beharbada, BERRIA Ikasgela eta podcastak datozkigu burura, baina izan ditugu beste hainbeste proiektu ere. Esaterako, Mantangorri; eta Kulturako eta Mendiko gehigarriak. Oso proiektu interesgarriak dira, eta funtzionatzen duten heinean aurrera egin behar da. BERRIA telebista ere hor dago. Eta estilo liburua: hasiera-hasieratik dagoen proiektu bat da, oinarrizkoa, ardatza. BERRIAren bizkarrezurra da.

Urteurrenarekin batera, hainbat berrikuntza egingo dira. Zein norabidetan? Zer urrats egingo dira?

Berrikuntzarik inportanteena da lanerako sistema berria ezarriko dela. Erredakzio guztia bateratua izango da, eta sistema berean lan egingo dute kazetari guztiek. Horrekin, lan fluxua askoz integratuagoa eta errazagoa izango da. Nabarmentzekoa da paperak eta webguneak beste itxura bat hartuko dutela; diseinua berrituko da.

Zeintzuk dira BERRIA Taldearen etorkizuneko erronka nagusiak?

Bideragarritasun eta egonkortasun ekonomikoa bermatzea. Horiek oso inportanteak dira. Eta egonkortze eta bideragarritasun horretan, nire lehenengo fokua langileak dira. Dudarik gabe. Gero, euskara hizkuntza minorizatua den aldetik, euskaraz bizitzeko eta lan egiteko gogoari eutsi behar diogu, ez bakarrik BERRIA bezala, baizik komunitate eta herri bezala. Uste dut hor erronka handiak ditugula. Gazteengana hurbiltzea ere izango da erronketako bat.

Aldaketak izan dira hedabideak kontsumitzeko ohituretan. Nola ikusten duzu, oro har, komunikabideen egoera?

Inflexio puntu batean gaude. Alde batetik, teknologiek ekarritako aldaketak daude, eta horiek eragina izan dute audientzietan eta kontsumitzeko moduetan. Kazetaritzan eta informazioa lantzeko moduetan ere beste egoera batean gaude. Kalitatearen estandarretan jokabide arriskutsuak nabaritzen hasi gara. Informazio faltsuaren hedapena, esaterako. Eta horien gainean dugu inteligentzia artifizialaren kontua ere. Alarmak piztu dira. BERRIAn ez ditut arrisku horiek gain-gainean ikusten; oraingoz ez, behintzat. Baina ingurua oso zatar jartzen ari da.


Summary: Eusko Legebiltzarrak atzera bota du auzi judizialak euskara hutsean garatzeko eskea. EH Bilduren legez besteko proposamenaren aurka bozkatu dute EAJk, PSE-EEk, PP+C's-ek eta Voxek. Euskalduntze prozesua «bizkorregi» egitea alboratu dute.

Araba, Bizkai eta Gipuzkoako justizia administrazioa urrun dago oraindik euskararen normalizaziotik: gaur-gaurkoz ia ezinezkoa da auzi oso bat euskaraz egitea, eta herritarren hizkuntza eskubideak «sistematikoki» urratzen dira. EH Bilduk gaur egin du salaketa Eusko Legebiltzarreko osoko bilkuran, legez besteko proposamen batean. Eraitz Saez de Egilaz legebiltzarkideak deitoratu du 2011 eta 2020 arterako Hizkuntza Normalizaziorako Planean jasotako neurriak ez direla aski izan justizia euskalduntzeko, eta ordutik ez dela plan berririk egin. Kritikatu du azken hamarkadetan «oso urria» izan dela Jaurlaritzak justizia euskalduntzeko egindako lana, eta «borondaterik eza» egotzi dio «konpromiso sendoak» hartzeko. Hala, neurriak hartzeko galdegin dizkio Jaurlaritzari. Batetik, eskatu dio «kezka» agertzeko euskararen aurkako epaiekin, eta, bestetik, auzi judizialak osorik euskaraz egiteko proiektu pilotuak martxan jartzeko hainbat barrutitan.

Ganberaren gehiengoak, baina, atzera bota du ekinbidea, eta EAJk eta PSE-EEk hitzartutako zuzenketa bat onetsi du. Bi taldeek aitortu dute euskarak ez duela egoera normalizatua justizia administrazioan, baina baztertu egin dute euskalduntze prozesua «bizkortzea». Eva Juez EAJko legebiltzarkideak ohartarazi du «azkarregi joateak» atzera egiteko arriskua duela, eta euskalduntze prozesua «pausoz pauso» egiten jarraitzea babestu du. Eskaerarekin bat egin dute sozialistek ere. Jeltzaleek eta sozialistek azpimarratu dute oraindik «bide luzea» dagoela egiteko herritarrek arreta eurek aukeratzen duten hizkuntza ofizialean jasotzeko duten eskubidea bermatzeko. Adostutako zuzenketan, baina, ez dute neurri zehatzik proposatu egoera iraultzeko. Horren ordez, Eusko Jaurlaritzari galdegin diote jarrai dezan justizia administrazioan koofizialtasunaren aldeko «apustu irmoa» egiten eta euskara normalizatzeko planean jasotako neurriak garatzen. Saez de Egiluzek salatu du «ulertezina» dela EAJren eta PSEren jarrera, eta «euskararen alde egotetik euskararen alde egitera» igarotzera deitu ditu bi alderdiak. Euskararen aldeko «konpromiso sendoak» hartzeko eskatu die; besteak beste, auziak euskara hutsean egiteko proiektu pilotua martxan jarrita hainbat barrutitan. Besteak beste, Bergaran, Bilbon, Donostian, Durangon, Gasteizen, Gernikan eta Tolosan proiektu hori martxan jartzeko eskatu die; horretarako, behar adina baliabide erabiltzea eta etorkizunean auzi guztiak epaitegi guztietan euskaraz egiteko konpromisoa bere gain hartzeko galdegin die. EP-IUren izenean, Gustavo Angulok ezinbestekotzat jo du justizia euskalduntzeko planak eta programen ebaluazioak egitea justiziaren euskalduntzean aurrera egiteko. EP-IU abstenitu egin da EAJren eta PSEren zuzenketaren bozketan.

PP+C’s-k eta Voxek, berriz, ukatu egin dute justizian hizkuntza eskubideak urratuak daudela. «Kontua ez da euskaraz edo gazteleraz bizi nahi izatea, baizik askatasunean bizitzea», esan du Luis Gordillo PP+C's-ko legebiltzarkideak.