Summary: Ikastetxean ezkaratza eraikitzeko eskatu diote hamazazpi eskolak Jaurlaritzako Hezkuntza Sailari. Sare publikoko eskolen herenek bakarrik daukate sukaldea Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan.

Bihar Platerean Jateko Nazioarteko Eguna dela aprobetxatu du Gure Platera Gure Aukera taldeak aldarrikatzeko eskola guztiek eduki behar dutela ezkaratza. Hamazazpi ikastetxek eskari komuna egin diote Eusko Jaurlaritzaren mendeko Hezkuntza Sailari euren eskoletan sukaldea eraikitzeko, gaur Bilbon egindako prentsaurrekoan jakinarazi dutenez. Taldeak emandako datuen arabera, ikastetxe publikoen herenak bakarrik dauka ezkaratza ikastetxean bertan, eta gainerakoetara sukalde zentraletan prestatutako janaria garraiatzen dute.

Gure Platera Gure Aukerako Lurdes Imazek azaldu duenez, 2019-2023ko Hezkuntza Azpiegituren Planak dagoeneko jasotzen zituen lerro estrategikoetako bat da «lekuan lekuko sukaldeak berreskuratzea», eta sei ikastetxetan eraikitzeko konpromisoa hartu zuen Hezkuntza Sailak. «Hala ere, plan hori 2023an amaituko da, eta momentuz sei horietatik bi bakarrik egin dira», ohartarazi du Imazek.

Ikastetxe horiez gain, sukaldea eskatu duten hamabost eskola biltzen ditu eskaera komunak —Atxondo LHI eta Zabalarra HLHI Hezkuntza Sailaren planean daude— baina oraindik ez dute erantzunik jaso.

Aldatuz joan da joera urteotan. Azken hamarkadetan, nagusitu da sukalde zentralizatuen bidez hornitzea jantokiak, eta «tradizioa» egon da sukalderik gabe egiteko eskolak. Hezkuntza Saila hori alboratzen hasi den arren, pausoak «motel» doazela iritzi dio Imazek.

Sukaldearen abantailak

Ikastetxeek sukaldea edukitzeak hainbat abantaila dauzkala esan dute. Alde batetik, «nabarmen murrizten du elikagaien xahuketa», goizean goiz kalkulatu dezaketelako zenbat janari egin, ikasleak zenbatu ostean. Gainera, argudiatu dute bazkariak «zapore eta nutrizio balio guztia» mantentzen duela zerbitzatu baino denbora gutxi lehenago prestatuz gero.

Janariaren jatorria aukeratzeko abagune gehiago izango dituztela uste du taldeko Eneko Viñuelak. «Sukaldeak tresna bat izango dira hurreko produktua, sasoikoa, freskoa eta jasangarria gure seme-alaben menuetan egon dadin». Horrez gain, taldekoek esan dutenez, «familiek hobeto baloratzen dute menuen kalitatea» janaria eskoletan bertan eginda dagoenean. «Gurasoek horren arabera erabakitzen dute seme-alabak nora eraman; beraz, ulertzen dugu eskola publikoak, kalitatezkoa izan behar badu, sukaldea behar duela», aldarrikatu du Imazek.

Oraindik kanpainara hamazazpi eskola bakarrik batu badira ere, Viñuelak esplikatu du eskaera egiteko «prozesu» bat egin behar dela eskolan bertan: «Kanpaina orain dela hiru aste bultzatu dugu, eta eskola batzuek egin ahal izan dute prozesu hori eta beste batzuek ez, baina jakitun gaude eskola askok sukaldea eskatu nahi dutela».


Summary: 'Simpsondarrak' filma ikusgai dago jada euskarara bikoiztuta. Ander Torregarai bikoizketa ikasleak 'Euskal encodings' webgunera igo du. Berak egin ditu ahots guztiak.

«Irudikatu zoro batek munduko pelikularik onena osorik bikoiztu eta euskaraz ikusteko aukera ematen dizula. Ez al da plan bikaina?». Ander Torregarai bikoizketa ikaslea da «zoro» hori, eta Simpsondarrak: filma, berriz, «munduko pelikularik onena». Euskarazko bertsioa ikusgai dago jada Euskal encodings webgunean, eta ikus-entzunezkoa sustatzeko argitaratu duen bideoan egin du galdera hori.

17 urteko donostiarrak duela pare bat aste eman zuen egiten ari zenaren berri, eta egitasmoak ikusmina eta miresmena sortu zituen hainbat zinemazaleren artean. Izan ere, hark egin ditu pertsonaia guztien ahotsak. Bikoizketa argitaratu duenean ere asko izan dira eskerrak eman dizkioten Twitterreko erabiltzaileak, baita zoriondu dutenak ere.

Izan da pelikulako une bat nabarmendu duenik ere. Itzulpena ere Torregaraik berak egin behar izan du, gaztelerazko azpidatzietan oinarrituta. BERRIAri azaldu zizkion izandako zailtasunak: «Badaude itzuli ezin izan ditudan hitz joko asko. Baina, ezin bada, beste txiste bat sartzen saiatzen naiz». Horietako bat da @IEJardunaldiak erabiltzaileak zabaldutakoa: «Hatu anasa meme itzela da?», galdetzen du han Homerrek.

Itzulpenak, berak

Torregarairen arabera, bertsio originalean ere sei aktoreren artean egin zituzten ahots guztiak, eta, horren ondorioz, «karikatura» modukoak dira. «Beraz, imitatzea nahiko erraza da», adierazi zuen. «Baina egia da ez ditudala erregistro asko, eta ahots batzuk antzekoak dira».

Marge simpsondarren amaren ahotsa kostatu zaio gehien, hura imitatzen saiatzean «kibo modukoak» ateratzen zitzaizkiolako, goiko notak jo nahian huts egiten duten abeslariei bezala, alegia. «Beraz, askotan errepikatu behar izan dut, ondo geratu arte».

Filmak 87 minutu irauten du, eta osorik deskargatu daiteke Euskal encodings-en bidez. Euskarazko ikus-entzunezko asko bildu dituzte zaleek han azken urteotan, eta, besteak beste, marrazki bizidunak jarri dituzte Youtuben.


Summary: Jaurlaritzak hezkuntzako 1.800 profesional trebatuko ditu suizidioaren prebentzioan. Jokabide suizidak «hautemateko» prestatu nahi dituzte eskolak, beharrezkoa denean «esku hartzeko» eta «prebentzioan» ere urratsak egiteko.

Aste osoan hezkuntzako 1.800 profesional inguru trebatuko ditu Jaurlaritzak suizidioaren inguruan. Barakaldon egingo dute, BECen. Lehen Hezkuntzako, Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzako, Batxilergoko, Lanbide Heziketako eta Helduen Hezkuntzako profesionalak izango dira; 900 ikastetxetako ordezkariak. Gaur izan da lehen saioa. Parte hartzaileek zortzi orduko formakuntza jasoko dute.

Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza eta Osasun sailek estrategia bateratu bat aurkeztu zuten iaz, suizidioaren gaiari erreparatzeko, arazoaren inguruan aurrez hasitako lanketa baten ondorio gisa, eta, hain zuzen ere, horren emaitzetako bat da irakasleak trebatzeko egitasmoa.

Suizidioa osasun publikoko arazo bat den heinean, Eusko Jaurlaritzaren osasun eta hezkuntza arduradunek aparteko kezka dute gai horrekin. Faktore askok bultza dezakete norbait bere buruaz beste egitera, prebentzioak «sektore askoko» hurbilketa eskatzen du, eta uste dute hezkuntza sektoreari ere «bete-betean» dagokiola arlo horretan eragitea.

Jokabide suizidak «hautemateko» prestatu nahi dituzte eskolak, beharrezkoa denean «esku hartzeko»; «prebentzioan» aurrera egitea ere bada helburua. Hezkuntza Saileko iturriek nabarmendu dute irakasleek ez ezik eskoletako ikuskariek eta Berritzeguneetako bizikidetza aholkulariek ere jaso dutela trebakuntza berezia.

Lehendik urratutako bidea

Hezkuntza sailburuorde Begoña Pedrosa Barakaldon izan da gaur. Esan du aspalditik ari direla lanean ikasleen «ongizate emozionalari» erreparatzeko kezkak bultzatuta, eta Hezkuntza Sailak hainbat ahalegin egin dituela lehendik ere bide horretan, Bizikasi egitasmoaren bidez. «Egitasmoa martxan jarri genuenetik sustatu nahi izan dugu ikastetxeak bizikidetza positiboko eta zero tolerantziako gune seguruak izatea», azaldu du. 2017tik ari dira egitasmo horretan.

«Bizitza osorako trebetasun sozioemozionalak» eman nahi zaizkie ikasleei, eta aparteko arreta jarri nahi dute «babes faktoreetan». Hala nola erregulazio emozionalari, arazoei aurre egiteko trebetasunei, erabakiak hartzeko erremintei, bizikidetza positiboari eta eskola jazarpenaren aurkako prebentzioari erreparatzen diete.

Aparteko kezka

COVID-19aren izurria eta konfinamendu neurriek buruko osasunean eragindako arazoak direla medio, suizidioen eta suizidio ahaleginen igoerari buruzko goiburuak ugariak dira, eta hainbat profesionalek eta erakundek erakutsi dute kezka horren harira.

INE Espainiako Estatistika Institutuaren datuen arabera, 2021ean 207 pertsonak egin zuten beren buruaz beste Hego Euskal Herrian; 2020an, 223 izan ziren. 2019an baino gehiago izan ziren, baina ez inoizko gehien. 2017an, adibidez, gehiago izan ziren: 230. Eta aurreko urteetan ere badira antzeko datuak.

Halaber, hilabeteotan kezka zabaldu da nerabeen eta gazteen suizidioek izan duten igoeraren inguruan ere. Datuei begiratuta, horra zer ikus daitekeen arlo horretan: INEren arabera, 2021ean 15 eta 29 urte arteko 24 gaztek egin zuten beren buruaz beste; 2020an, hamahiru izan ziren; 2019an, berriz, hemeretzi.

Hilabete honetan, bestalde, Eusko Jaurlaritzak iazko datuaren berri eman du: 184 suizidio izan zirela esan du, eta oso datu kezkagarria dela. Suizidio ahaleginak, gainerako edade taldeekin alderatuta, «gehiago» izan ziren gazteenen artean, eta horren inguruko kezka ere adierazi du.


Summary: BGAEen dekretu berriak errenta moduan kobratzea sarituko du. Erretiro laguntza osagarriak lan itunetan orokortzea da Jaurlaritzaren helburua, eta langileen %70ek izan ditzatela. Araba, Bizkai eta Gipuzkoako BGAEen ondarea %7,6 murriztu zen iaz

«Gure mezua argia da: BGAEetan sarturiko dirua errenta bidez ateratzea saritu behar da, pilaturiko kapital osoa kolpetik ateratzearen aurretik». Hernando Lacalle Eusko Jaurlaritzako Finantza eta Aurrekontuetako sailburuordeak horrela laburbildu du zein izango den borondatezko gizarte aurreikuspeneko erakundeen (BGAE) dekretu berriaren muina. Eta aurreratu du ildo hori babestuko duela udazkenean iritsi beharko litzatekeen zerga erreformaren negoziazioan.

Lacallek Euskadiko BGAE Federazioaren urteroko balantzearen aurkezpena baliatu du dekretu proiektuaren eta erreformaren inguruko zertzeladak emateko. Azken horren inguruan gutxi zehaztu du, «zuhurtziaren» izenean: «PFEZen edo Sozietate Zergaren inguruko hobariak eztabaidatzen direnean, beren osotasunean begiratu behar zaie, ez arlo jakin batean bakarrik».

Zabalago mintzatu da dekretu berriaz, eta aitortu du atzerapen txiki bat egon dela, baina baieztatu du uda aurretik hasiko dela haren tramitea. Esan bezala, errenta bidez kobratzea lehenetsiko du Jaurlaritzak. Egun, enplegu BGAEen %61 bakarrik kobratzen dira modu horretara, eta BGAE indibidualen %22.

Alde horretatik, nabarmentzekoa da iaz BGAE indibidualen kopuruak %1,83 egin zuela behera. Enplegu BGAEek, aldiz, %2,91 egin zuten gora, 516.810 izateraino. Horiek ugaritu nahi ditu Jaurlaritzak. Egun, biztanleria aktiboaren %27k du pentsio pribatuko formularen bat sartuta bere lan itunean, eta Jaurlaritzaren helburua %70era iristea da. Halakoetan, langileek eta enpresek pentsio plan pribatu bat diruz hornitzea adosten dute, eta bi aldeek hobari fiskalak jasotzen dituzte errenta aitorpena egitean.

Dekretu berriarekin «inbertsio errentagarri eta seguruen esparru berriak» irekiko dituztela aurreratu du Lacallek. BGAEen dirua nola doan bideratu nahi du Jaurlaritzak, kopuru oso handia baita. Ondare osoa Araba, Bizkai eta Gipuzkoako BPGaren %30,69 da. Gauzak horrela, «inbertsio jasangarriak» egin daitezela lehenetsiko dute: bonu berdeak, bonu sozialak... «Merkatu finantzarioetan lorturiko ondasunen berri eman beharko da», zehaztu du.

Eta, egun, nora doa dirutza hori? %38 «barne merkatura» doa —Espainia barne—; %49, eurogunera; eta %13, euroaz kanpoko guneetara, «Amerikako iparraldera bereziki». Sailburuordeak azaldu duenez, aurreko dekretuetan ez zen lehenesten inbertsioen helburuen «fiskalizazioa», eta orain eman nahi den pausoa «pentsaezina» zen. Aitortu du beste dekretu batzuetan «tradizionalki» inbertsioen eta pilaturiko diruaren erreskatearen inguruko xehetasunez hitz egiten zela, eta ez inbertsioen norabideaz.

«Ez da urte ona izan»

Sailburuordearekin batera, Ignacio Javier Etxebarria agertu da: Euskadiko BGAEen Federazioko presidentea. Atzera begira jarrita, onartu du iazko urtea ez zela ona izan, federazioaren ondarea %7,67 murriztu baitzen. 28.242 milioi eurotik 26.076ra jaitsi zen. Mota guztietako BGAEen ondarea jaitsi zen, gainera: %9,6 indibidualena, %5,9 enplegu BGAEena, eta %12,4 elkarte BGAEena. Etxeberriak merkatu finantzarioen egoerari egotzi dio, eta zehaztu du 2023aren hasieran aldatzen ari dela joera hori.

Etxeberriak lasaitasun mezua zabaldu nahi izan du, eta azaldu du ondarearen bilakaera aztertzean epe luzeagoko lagina behar dela ondorioak ateratzeko. Urte askotako aportazioak izaten dira eta urte txar bat izan arren, inbertsio errentagarriak izaten direla. Ez zaio falta arrazoirik, ondarea %6,7 handitu baitzen iaz; %2, 2020n; eta %8, 2019a.

Datu orokorrei erreparatuta, BGAEek iaz ordaindutako prestazioak 785 milioi eurotik gorakoak izan ziren: 2021ean baino %6,39 handiagoak. Bazkideen ekarpenei dagokienez, 803 milioi eurokoak izan ziren: prestazioak baino gehiago. Datu horrek, baina, behera egin zuen 2021aren aldean (-%1,56).

20.000 eta 22.000 euro artean bezeroko Nolakoak dira Araba, Bizkai eta Gipuzkoako BGAEak oro har? Bada, federazioak aitortu duenez, «txikiak». Edo, beste modu batera esanda, diru gutxi izaten dute. Federazioen datuen arabera, BGAEaren fruituak jasotzeko garaian, batez beste 20.000 eta 22.000 euro artean egon da produktu finantzario horietan. Normalean, pentsio plan pribatuak izaten dira. Federazioaren arabera, 1,1 milioi pertsonak dute horrelako produkturen bat kontratatuta. Nabarmentzekoa da askotan bankuek horrelako produktuak inposatzen dituztela mailegu hipotekarioak edo antzekoak eskatzean. Ekarpen txikiak izaten dira, eta horrek azaltzen du luzaroan mantendu arren diru gutxi pilatzea.


Summary: Humza Yousaf aukeratu dute SNPko buruzagi. Alderdiko militanteen botoen %52 lortu ditu Yousafek, eta %48 Kate Forbes Finantza ministroak. Bihar aurkeztuko du hautagaitza lehen ministroaren kargurako.

Euskal Herrian 15:10 inguru zirenean jakinarazi du SNP Eskoziako Alderdi Nazionaleko idazkari nagusi Lorna Finnek alderdiko buruzagi berriaren izena, Murrayfield estadioan bildutako 300 militanteren aurrean. Humza Yousaf hautatu dute. 37 urte ditu Yousafek, eta bera zen Nicola Sturgeonengandik gertuen zegoen hautagaia ere.

Bozkatzean, militanteek bi hautagai aukeratzen dituzte, lehentasunaren arabera. Horiek hala, lehen zenbaketan Yousafentzat izan dira botoen %48, Kate Forbes Finantza ministroarentzat %40, eta Ash Regan Eskoziako Parlamentuko diputatuarentzat %11 —hala, lehiatik at geratu da Regan—. Bigarren zenbaketan lortu du garaipena Osasun ministroak, baina oso alde txikia atera dio bigarrenari, Forbesi: soilik lau punturen aldea —botoen %52 lortu ditu Yousafek, eta %48 Forbesek—. Emaitzekin pozik agertu da buruzagi berria, eta nabarmendu du orain arte lehiakide izan direnek «talde gisa» lan egingo dutela aurrerantzean: «Alderdikide guztientzat gidatuko dut alderdia, ez soilik nire alde bozkatu dutenentzat».

Adierazgarria da Yousafen alde bozkatu dutela Eskoziako Parlamentuko diputatu gehienek, baita Sturgeonen gertuko buruzagitzako kideek ere. Aldi berean, ordea, militante askok babestu dituzte aldaketa hitzeman duten beste bi hautagaiak. Alderdiburu berriak behin baino gehiagotan zehaztu du, orain arteko buruzagiaren bideari eutsiko dion arren, berak «bere erara» egingo dituela gauzak. Haren alde egin dutenen iritziz, hala ere, hark du aukera gehien alderdiari batuta eusteko.

Ikusi gehiago: Analisia. Ander Perez Zala: SNP, «sekulako anabasa»

SNP zuzentzen duen lehen musulmana izango da Yousaf. Alderdiko militanteei eskerrak emateko baliatutako hitzaldian gogoratu duenez, haren aitona-amonak 1960ko hamarkadan heldu ziren Eskoziara, «ingelesez hitz bat bera ere jakin gabe», eta ez zuketen «ametsetan ere irudikatuko» euren biloba lehen ministroaren kargura helduko zela. Hiru hautagaien artean esperientziarik handiena duena da Yousaf: Justizia eta Garraio ministerioak zuzendu zituen, Osasun ministro izendatua izan aurretik.

Datozen aste eta hilabeteetan izango dituen lehentasunak ere zehaztu ditu; besteak beste, neurri ekonomikoak eta sozialak. Baina, batez ere, independentziarako bidea egiteari eman dio garrantzia: «Europako nazio bat da Eskozia, eta Europako Batasunera itzuli behar dugu». Hala, berretsi du bere belaunaldiak eramango duela herrialdea independentziara, baina nabarmendu du horretarako oinarrizkoa dela bat eginda egotea.

Nicola Sturgeonek otsailaren 15ean iragarri zuen Eskoziako lehen ministro kargua eta SNPko buruzagitza uzteko asmoa. Ezustean heldu zen erabakia, Londresek bigarren erreferendumari hainbatetan ezezkoa eman ostean, eta Eskoziako Parlamentuak onartutakoa trans lege proiektuaren inguruan sortutako zalaparta oraindik isildu ez zenean.

Hiru hautagai aurkeztu dira alderdi barruko bozketarako: Yousaf, Forbes eta Regan. Eztabaida ugari eragin zituen Forbesen hautagaitzak hasieratik. Izan ere, Finantza ministroa ebanjelikoa da, eta ikuspegi oso kontserbadorea du zenbait gairen inguruan; besteak beste, abortua eta sexu berekoen arteko ezkontzak. Hura kritikatu dutenen artean daude John Swinney lehen ministrordea. Dena den, urteotan Sturgeonen aliaturik sendoenetako bat izan denak, Swinneyk, laster utziko du kargua, lehen ministro berria aukeratutakoan.

Era batera edo bestera, hautagaien arteko ika-mikek argi utzi dute alderdia ez dagoela Alex Salmonden edo Sturgeonen agintaldietan zirudien bezain batuta. Forbesek berak irudikatu zuen batasun hori, telebistan zuzenean eskainitako eztabaida batean, zalantzan jarri zituenean Yousafen hautagaitza eta Sturgeonen beraren agintaldia, esanez «erdipurdikeria onartzea» litzatekeela «lehengoan segitzea».

2004tik ez zen buruzagi berria aukeratzeko bozketarik egin SNPn; izan ere, Sturgeonek ez zuen aurkaririk izan 2014an Salmond ordezkatu zuenean. Dena den, alderdiko buruzagi berria ez da automatikoki lehen ministro bilakatuko. Bihar bozkatuko dute hori Eskoziako Legebiltzarrean, eta nahi duen orok aurkeztu ahal izango du hautagaitza, nahiz eta SNPk duen gehiengoa Alderdi Berdearen babesarekin eta, beraz, ia ezinezkoa den beste inor gailentzea.

Berdeen oharra

Eskoziako Berdeek asteburuan ohartarazi zutenez, Forbes izendatuko balute alderdiko buru, litekeena izango litzateke koalizioa bertan behera geratzea, hautagai ebanjelistak agertutako jarrera dela medio. Hori dela eta, Yousafen garaipenaren berri izan bezain azkar zoriondu du alderdiak SNPko buruzagi berria. «Espero dugu haren aurrekoaren oinordetzari eutsiko diola Eskoziarentzako agenda aurrerakoi bat osatuz, klimarekiko arduratsua eta bidezkoa».

Gobernuburu karguaren zina eginda —bihar egingo dute bozketa Eskoziako Parlamentuan—, hainbat erronkari aurre egin beharko dio buruzagi berriak; horietatik lehena izango da erabakitzea zer egin Erresuma Batuko Gobernuak blokeatutako trans lege proiektuarekin: hau da, erabakiari helegitea jarriko dioten edo ez erabakitzea. Horrez gain, joan den astean eskainitako elkarrizketa batean aurreratu zuenez, lehen ministroaren kargura iritsitakoan bere lehentasunetako bat izango du «pobreziaren aurkako goi bilera bat» antolatzea, aberatsenei zergak igo eta hortik ateratako funtsekin irabazi gutxien dituztenei laguntzak handitzeko bideak eztabaidatzeko —joan den astean zabaldutako datuen arabera, haurren pobrezia maila 2007an SNP lehen aldiz boterera heldu zen garaiko bera da—.

Bigarren independentzia erreferendumarekin zer egin ere erabakitzeke dago oraindik. SNPko buruzagi berriaren ardura nagusietako bat izango da baiezkoaren aldeko sostengua handitzea, eta erabakitzea Erresuma Batuko Komunen Ganberarako bozak de facto galdeketa bilakatzea. Izan ere, AFP agentziak aurreratu duenez, Erresuma Batuko lehen ministro Rishi Sunakek dagoeneko aurreratu du ez duela onartuko beste erreferendumik egitea.


SNP, «sekulako anabasa»

Summary: SNP, «sekulako anabasa».

SNP Eskoziako Alderdi Nazionalaren garairik arrakastatsuenaren arrazoia, besteak beste, hau dela esan daiteke: Alex Salmond (2004-2014) edo Nicola Sturgeon (2014-2023) buruzagi zuela ere, alderdi independentistak beti erakusten zuela, kanpora begira, batasun itxura ia hautsezina. Barnera begira ere, sentsazioa antzekoa zen; desadostasunak desadostasun —bigarren independentzia erreferendumerako estrategia, kasurako—, beti egiten zuten bat buruarekin, batez ere diziplina aldetik.

Sturgeonen ordezkoa aukeratzeko primarioek, ordea, agerian utzi dute badela barne zatiketa sakon bat SNPn, eta uste baino handiagoa. Michael Russell alderdiaren presidenteak egin zuen ohartarazpena, hilaren 19an, BBC telebista kateari emandako elkarrizketa batean: «sekulako anabasa» gisa deskribatu zuen barne bozketari begirako kanpaina eta asteotan gertaturikoa. Russellek, azken finean, aitortu zuen SNPren oinarriak ez direla uste bezain sendoak; edo, gutxienez, horietan badirela pitzadura sakonak.

Kate Forbes Finantza ministro eta primarioetako hautagaia izan denaren jarrerak eman zion lehen kolpea Eskoziako alderdi independentistak urteotan eman duen irudiari. Forbes ebanjelikoa da, eta Sturgeonen gobernuak sustaturiko hainbat neurriren eta balio sozialen aurka agertu da kanpainan; kasurako, aborturako eskubidea, Londresek blokeatu zuen trans legearen proiektua, bigarren galdeketa egiteko bide orria eta klima aldaketari aurre egiteko proposamenak. Hau da, Finantza ministroak talka egiten du Sturgeonen ideia progresistagoekin.

Kide kopuruari buruzko eztabaidak eman zion bigarren kolpea SNPri. Hedabideen eta primarioetako hiru hautagaien presioen ondoren, alderdiak, azkenean, aitortu zuen 72.186 direla; hau da, orain arte jakinarazitako 104.000ak baino gutxiago —2019an 125.000 zituen—. Horren ondorioz, SNPren Eskoziako Parlamentuko komunikazioburu Murray Footek dimisioa eman zuen, eta esan zuen «egoitza zentraleko lagunek» behartu zutela kopuru horretaz gezurra esatera.

Hirugarrenik eta azkenik, Eskoziako The Herald egunkariak argitara atera zuen SNPren buruzagitzak ultimatum bat eman ziola Peter Murrell buruzagi exekutiboari —1999tik zegoen kargu horretan—, Sturgeonek talde horretan zuen kontrolarengatik —bikote dira—: dimisioa eman ala zentsura mozio bati aurre egin. Murrellek kargua utzita erantzun zuen, argudiatuta beti izan zuela asmo hori.

Russellek deskribaturiko nahaspila sorta hori egun gutxiko kontua izan zen; hilaren 17tik 19rakoa, ostiraletik iganderakoa. Ondorioa zera izan da: orain, SNP barne gatazka betean dagoela, bataila ideologikoetan murgilduta. Ikusteko dago, beraz, Salmondek eta Sturgeonek alderdia zentro-ezkerrera mugitu izanak egiazko oinarriak dituen, eta bi politikari horiek gabe iraungo al duen, ala Humza Yousafek, buruzagi berriak, norabidea aldatzea lehenetsiko duen. Printzipioz, ez luke halakorik egingo, esan baitu karguan haren aurrekoak egiten zuenaren jarraitzailea izango dela.

Nolanahi dela ere, gidari berriaren lehen helburua alderdia berriz eraikitzea eta elkartzea izango da, eta herritarrak erakartzea ere bai. Ez da erronka erraza izango, are gehiago ikusirik primarioetako emaitzek barne zatiketa utzi dutela agerian; nabarmen, gainera. Bigarren preferentziako botoak kontuan hartuta, Yousafek babesen %52,1 bildu ditu, eta Forbesek, %47,9.

SNP, berez, gauza asko da, baina batez ere independentismoa da; independentista izatea. Azken aldiko joera, ordea, ez du aldeko: pixkanaka-pixkanaka, azken inkestek islatu dute aukera horren aldekoak gutxitzen ari direla, nahiz eta Erresuma Batutik ateratzearen aldekoak oraindik egoera onean dauden, %45 inguruan. Aldiz, boto emaileentzat, lehentasunak beste bi dira: osasun sistema eta egunerokoaren garestitzea.

Oro har, SNPrentzat, primarioak ezohiko prozesu bat izan dira. Eskoziarentzat, garai berri baten abiapuntua finkatu dute, eta agian horrek eragina izango du Erresuma Batuan ere; besteak beste, Alderdi Laboristari komeni zaio independentisten barne krisi hori, Eskozian gora egin eta 2024ko Erresuma Batuko Komunen Ganberarako bozak irabazteko.

Galdera bakarra dago orain Eskoziako alderdi independentistaren etorkizunaz: urteotan goia jo al du, ala badu oraindik are gehiago hazteko tarterik? Eta kontuan hartzeko beste aldaketa bat: Salmond, Sturgeon, Russell eta Murrell gabe, alderdia —edo zuzendaritza— pisu gehien zuten kide beteranoak gabe geratu da.


Summary: Urtarrilean %11,8 hipoteka gehiago sinatu dira. Hego Euskal Herrian etxebizitza erosteko 2.287 hipoteka sinatu dira urtarrilean, 2022an baino 243 gehiago.

Abenduko jaitsieraren ondotik, etxebizitza erosteko hipoteka gehiago sinatu ziren urtarrilean Hego Euskal Herrian: 2.287. Iragan urteko datuekin alderatuta, %11,8ko igoera izan da. Halaber, handitu egin da maileguan hartutako kapitala, hots; 310 milioi izan ziren iazko urtarrilean, eta, aurten, berriz, 354 milioi.

INE Espainiako Estatistika Institutuak argitaratutako datuen arabera, are handiagoa da aurreko hilarekin konparatuta dagoen koska: abenduko datuekin alderatuta, %37 hipoteka gehiago sinatu dira.


Summary: Elkarrizketara deituta gainditu nahi du Macronek bere bakardadea. Sindikatuek erretretaren erreformaren aurkako hamargarren protesta egunera deitu dute gaurko.

Erretretaren erreformarekin piztu duen sutea itzali nahi du Frantziako Gobernuak. Su horri gasolina bota zion joan den astean, erreforma parlamentuaren botorik gabe onartzeak manifestazioak hauspotu baitzituen, haserreak ordura arte oso bakan ikusitako istiluak areagotu baitzituen eta berriro piztu baitzen Poliziaren erantzun bortitzari buruzko polemika.

Giroa baretu, bere bakardadetik atera eta ekimen politikoa berreskuratu nahian, Emmanuel Macron presidenteak bi enkargu eman dizkio Elisabeth Borne lehen ministroari. Alderdi politikoekin bilera sorta bat egitea nahi du, geratzen den lau urteko legealdian zenbait gairen inguruan gehiengoak sortu ahal izateko.

Sindikatuekin ere batzartzeko agindua jaso du Bornek, baina ez erretretaren erreformari buruz hitz egiteko, gai hori itxitzat jotzen baitu zentsura mozioak ozta-ozta gainditu ondoren. Gobernuak enpleguari buruz hitz egin nahi du sindikatuekin, baina horiek, ordea, ez dute pentsioen gaia alboan utzi nahi, eta erreformaren aurkako hamargarren protesta egunera deitu dute gaurko.

«Pentsioei buruzko legea gibelean utzi dugu», esan du gaur Olivier Veran Frantziako Gobernuko bozeramaileak BFMTV telebistan. Antzeko mezuak hedatu dituzte gobernuko beste kideek, joan den asteazkenean Macronek esan zuenetik ez zuela inolako asmorik amore emateko. «Sindikatuekin elkartu behar dugu berriro, eta oinarrizko aferez mintzatu», hala nola «erosteko ahalmenari eta zerbitzu publikoei buruz», ziurtatu du Stanislas Guerini Funtzio Publikoko ministroak.

49.3 artikulua, alde batera

Alderdiei eta sindikatuei promes egin zien Bornek asteburuan: ez du berriro erabiliko Frantziako Konstituzioaren 49.3 artikulua, zeinak aukera ematen baitu legegai bat botorik gabe onartzeko. Salbuespen bat aipatu du, halere: aurrekontuekin estuki lotutako kontu bat izatea. Hau da, aurrerantzean, legegai bat baldin badago, negoziatutakoa izango da.

Bornek gaur zortzi hasiko ditu elkarrizketak alderdi politikoekin, baina nekez lortuko du erantzun positiborik. Erretretaren erreformak are gehiago okertu du frantziar gehienek Macroni buruz duen iritzi txarra, eta oposizioak etekin politikoa atera nahi dio presidentearen ahuleziari. Azken orduetan kaleratu diren inkestetan, Nupes ezkerreko koalizioak eta RN Batasun Nazionala eskuin muturreko alderdiak gora egin dute nabarmen, Macronen koalizio zentristaren kaltetan.

Sindikatuak, berriz, ez daude amore emateko. Komeni zaie protesta bizirik atxikitzea, hartara presioa egin baitiezaiokete Kontseilu Konstituzionalari, erretretaren erreforma aztertzen ari denez gero. Organo horrek lau aste ditu ebazpen bat kaleratzeko eta, bereziki, erabakitzeko gobernuak konstituzioa urratu ote zuen erreformaren eztabaida bizkortzeko parlamentuan erabilitako tresnekin.

Edonola ere, giroa baretzeko intentzioa nabari zaio Laurent Berger CFDTko idazkari nagusiari. Frantziako sindikatuetan handiena da CFDT, baina baita gizarte elkarrizketaren aldekoena ere, eta ez dago eroso azken astean hedatu den indarkeriarekin. Asteburuan, Bergerrek eskatu du erreforma sei hilabetez geratzeko, eta tarte horretan Gizarte Segurantzaren defizita gutxitzeko beste tresna batzuk negoziatzeko.

CGTren kongresua

Gaurko protesta egunak beste zeregin batzuetan harrapatu du sindikatuen artean bigarrena, CGT: kongresu konfederala hasi du Clermont-Ferrandeko aldirietan, Phillippe Martinez idazkari nagusiaren ordezkoa hautatzeko.

Martinezek Marie Buissonen hautagaitza sustatu du, baina ez dago hain garbi batzarkideen babesa jasoko ote duen. Beste hautagai bat badago, Olivier Mateu, eta azkenaldian gogor kritikatu du Martinezen taldearen norabidea. Mateuren arabera, CGT epelegi jokatzen ari da, pentsioen erreformaren aurkako mugimenduan CFDTrekin eskuz esku joatearen truke.


Summary: Eusko Jaurlaritzak 27 enpresari lagundu zien iaz arrisku kapitaleko funtsen bidez. Gaur egun, 102 enpresatan parte hartzen du. Haien kapitalean sartzeaz gain, maileguen bitartez ere laguntzen die.

Euskal enpresei finantzaketan eta garapenean laguntzeko, Eusko Jaurlaritzak 32 inbertsio egin zituen iaz, arrisku kapitaleko funtsen bitartez. Guztira, 80 milioi euroko balioa izan zuten operazio horiek, eta 27 enpresari lagundu zien, haien kapitalean sartuta edota maileguak erraztuta. Hazkunde betean dauden edo sortu berriak diren enpresa txiki eta ertainak dira gehienak, biozientzien eta energia berriztagarrien sektorekoak batez ere.

Jaurlaritzaren industria politikarako tresna bat dira arrisku kapitaleko funtsak, estrategikoak diren enpresen errotzea bermatzea helburu duen Finkatuz funtsa bezala, Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapenerako sailburuak azaldu duenez. «Gure industria bultzatzea eta sustatzea, hobetzea eta modernizatzea, eta errotzea dituzte helburu».

Duela 40 urte eratu zituzten funtsok, «zaharkituta» zegoen industriari bultzada bat emateko asmoz, eta, urte horietan guztietan, bostehun enpresari lagundu diete guztira. Gaur egun, 102 enpresatan parte hartzen du Jaurlaritzak. Horien artean daude, besteak beste, Arteche, Alfa, Basquevolt, Sherpa eta Nuuk.

Aktiboki lanean Enpresa eta proiektu guztiak aztertzen dituzte, baina bereziki jomugan dituzte teknologikoki balio handia dutenak eta ekintzailetasuna sustatzen dutenak. «Beti lehenetsiko ditugu berritzaileagoak, nazioartekotzea helburu dutenak edota hazkunde potentzial handiagoa dutenak», esan du Tapiak.

Edonola ere, jabetzaren zati txiki bat baino ez du eskuratzen Jaurlaritzak, eta epe jakin baterako betiere. «Ez daukagu betiko geratzeko bokaziorik; horretarako, beste tresna batzuk daude». Halako inbertsioek zazpi urte irauten dute batez beste, nahiz eta badauden gehiago irauten dutenak ere. Enpresaren bilakaerak eta sektorearen egoerak baldintzatzen dute hori.

Funts berri bat Sei funts kudeatzen ditu Jaurlaritzak egun; SPRI agentziaren menpe daude guztiak, eta CNMV Balore Merkatuaren Espainiako Batzordeak gainbegiratzen ditu. Enpresetan inbertsioak eginda, Jaurlaritzak haien bidelagun izan nahi du, luzera begirako finantzaketa eta egonkortasuna bermatzeko. Ez du diru kopuru jakinik gordea horretarako: beharren arabera zehazten dute inbertsioen zenbatekoa.

Zuzeneko inbertsioak egiten ditu enpresen kapitala eskuratuta, eta baita zeharkako esku hartzeak ere, beste funts batzuekin elkarlanean edota maileguak erraztuta. Tapiak azaldu duenez, Jaurlaritza «aktiboki» ari da lan hori egiten, eskaeren zain egon gabe.

Hain zuzen ere, berriki funts bat sortu du, goi mailako teknologiako proiektuak finantzatzeko: Basque Tek Ventures. BRTA Basque Research and Technology Alliance partzuergoa osatzen duten zentro teknologikoetan sortutako proiektuei zuzenduta dago, enpresa ideia berriak merkaturatzen laguntzea izango baitu helburu batez ere. Tapiak azaldu duenez, start-up teknologiko berriei lagunduko die, esaterako, ideia baten edo proiektu baten garapenetik patente bat lortzerainoko bidea egiten. «Eroso gaude Artechen» Eusko Jaurlaritzak argi adierazi du gaur-gaurkoz ez duela asmorik Arteche enpresan duen parte hartzea saltzeko. «Eroso gaude Artechen», nabarmendu du Zigor Urkiaga Jaurlaritzako Proiektu Estrategikoen eta Industria Administrazioaren zuzendariak.

2015ean eskuratu zuen Bizkaiko enpresaren kapitalaren zati bat, arrisku kapitaleko funtsen bitartez. «Egoera konplikatuan» zegoen Arteche orduan, krisiak erabat jota, eta, egoerari buelta emateko asmoz, enpresaren %6 pasatxoren jabe egin zen Jaurlaritza, bost milioi euro inbertituta.

Haren egoera nabarmen aldatu da orain, ordea, enpresa hazkunde betean baita. Burtsara ere atera zen duela bi urte, eta haren akzioek orduan «halako bi baino gehiago» balio dute orain. Tapiak azaldu duenez, «pozik eta harro» daude enpresaren bilakaera onbideratzen lagundu dutelako. Eta nabarmendu du «bazkide fidagarria» dela Jaurlaritza.

Nolanahi ere, ez du baztertu partaidetza Finkatuz funtsaren bitartez izatea aurrerantzean. «Trantsizio idilikoa» litzateke hori Jaurlaritzarentzat, enpresak ez baitu garapenerako laguntzarik behar jada, eta gobernuak kapitalaren jabe izatearen xedea ere beste bat litzatekeelako. Artechek transformagailu eta gailu elektrikoak ekoizten ditu, eta 2.000 langile ditu munduan; horietatik 600, Mungiako eta Gasteizko plantetan.


Summary: «Euskadi zaintzailea eta plurala» defendatu nahi du PSE-EEk udal eta foru hauteskundeetan. PSE-EEren proiektua «eraldatzailea» dela esan du Anduezak, eta «Euskadi hobea» duela helburu: «Hobeto haztea, hobeto bizitzea eta hobeto zaintzea elkar».

Maiatzaren 28ko udal eta foru hauteskundeetarako programa politikoa aurkeztu du gaur PSE-EEk. Gipuzkoaren, Bizkaiaren eta Arabaren diagnostiko bateratu bat egin dute sozialistek, eta hainbat helburu ezarri dituzte hiru lurralde horietarako. «Euskadi hobea» da PSE-EEk nahi duena, eta helburu horrek hiru hanka dituela nabarmendu du Eneko Andueza PSE-EEko idazkari nagusiak: «Hobeto haztea, hobeto bizitzea eta hobeto zaintzea elkar». Haiena proiektu «eraldatzailea» dela esan du Anduezak, eta gaur egungo «erronka handiei» erreparatzen diela; «klimatikoari, demografikoari eta digitalari», hain zuzen. Bizkaiko ahaldun nagusi izateko PSE-EEren hautagai Teresa Laespadak adierazi du «Euskadi zaintzailea, askotarikoa eta plurala» defendatu nahi duela PSE-EEk udal eta foru hauteskundeetan.

Foru aldundietako eta udaletako gizarte zerbitzuak indartzeari garrantzia eman dio Laespadak, eta Gizakidetza deituriko erakundea sortzea proposatu du. Haren arabera, erakunde horrek Gipuzkoako, Bizkaiko eta Arabako gizarte zerbitzuak hartuko lituzke, eta «tresna instituzional bat» izango litzateke zaintza eta arreta eskaintzeko «konplexutasun eta larritasun handieneko kasuetan». Anduezaren arabera, eredu horren oinarriak diputazioetan lantzen has litezke. Egun, gizarte politikaren eskumen nagusia foru aldundiena da.

Ikusi gehiago: UPNk inoizko emaitzarik apalenak izango ditu, EITB Focusen arabera

Jose Ignacio Asensio Gipuzkoako ahaldun nagusi izateko PSE-EEren hautagaiak Zubietako erraustegiaren (Gipuzkoa) eredua defendatu du: «Foru aldundira iritsi ginenean, Gipuzkoak inoiz izan duen gatazkarik handienetakoari aurre egin behar izan genion. Atez atekoarekin aurrez aurre zegoen gizarte bat izatetik, ekonomia zirkularra garatzeko aukerak eman dizkigun hondakinen tratamenduaren azpiegitura eredu batera igaro gara».

Asensiok nabarmendu du klima aldaketari aurre egitea eta «trantsizio berde eta justua» egitea izango direla PSE-EEren lehentasunak udaletan eta diputazioetan. Hori lortzeko «berme onena» PSE-EE dela adierazi du.

«Mugi eredua»

Mugikortasunari dagokionez, Asensiok azaldu du «Mugi eredua» deitu diona orokortu nahi duela bere alderdiak: «Garraioa sozialistentzat eskubide sozial bat da, eta urrats sendoz bultzatzen jarraituko dugu, Euskadi osoak garraio kolektibo, publiko eta elektrifikatu bat izan dezan». Erantsi du Gipuzkoako Mugi, Bizkaiko Barik eta Arabako Bat garraio publikoko txartelen prezioak eta erabilera bateratzea dutela helburu, baita autobus aldaketak doakoak izatea ere.

Gainera, Europako Batasuneko funtsak enplegua sortzeko erabiliko dituztela azaldu du Cristina Gonzalez Arabako ahaldun nagusi izateko PSE-EEren hautagaiak. Gaineratu du negozio hobi berriak sortzeko modua egingo duten politikak martxan jartzeko asmoa duela bere alderdiak. «Enpresei lagunduko diegu trantsizio ekologikoak eskaintzen dituen aukerak identifikatzen», esan du. Zerga politika «progresiboago» baten alde ere egin du Gonzalezek: «Ez dago justizia sozialik justizia fiskalik gabe». Ingurumen fiskalitatea txertatzea ere defendatu du.

«Euskadi plural» baten defentsa egin dute PSE-EEkoek, eta proposatu dute diskriminazioen eta gorroto delituen biktimak artatzeko udal bulegoak sortzea.


Summary: Bizkaiko Supersurren bigarren zatia apirilaren 5ean irekiko dute. Bizkaiko foru diputatu Imanol Pradalesek esan du bete egin direla epeen eta inbertsioaren aurreikuspenak

Supersur esaten zaion Bilboko hegoaldeko saihesbidea handitzeko lanak amaitzear daude, eta azken lau urteetan eraiki duten bigarren zatia apirilaren 5ean irekiko dute. Egun horretatik aurrera, autobide hori erabiltzen duten gidariek aukera izango dute AP-68 autobidearekin lotzeko, eta handik Gipuzkoarako zein Arabarako bidea hartzeko.

«Hitza bete dugu, eta lanak aldez aurretik ezarritako epean amaitu ditugu». Hala mintzatu da Azpiegituretarako eta Lurralde Garapenerako Bizkaiko foru diputatu Imanol Pradales, gaur lanetara egindako bisitan. «Ikuspegi teknikotik oso lan konplikatua izan da, eta, gainera, lau urte hauetan denetarik izan dugu: pandemia bat, hornigaiak lortzeko krisia, Ukrainako gerrak ekarritako zailtasunak eta abar, baina hitza bete dugu».

Inbertsioaren aldetik ere «aurreikuspenak bete» direla esan du Pradalesek. Lanen hasierako aurrekontua 240 milioi eurokoa izan zen, eta geroago 210 milioi eurorengatik adjudikatu zen. Azkenean, 222 milioi gastatuko dituzte. Pradalesek esan duenez, Espainiako Gobernuak iazko martxoan prezioak berraztertzeko egindako dekretuaren ondorioa da hamabi milioi euroko alde hori.

Orain zabalduko duten zatiak 4,7 kilometro ditu, eta saihesbidea AP-68 autobidearekin lotzen du Betelurin. Orotara, 19 kilometro izango du hegoaldeko saihesbideak Santurtzitik Betelurira: «Lurraldearen konexioak hobetzen dituen azpiegitura bat dugu, eta Bizkaia zeharkatzen duten gidariei Bilboko metropolia saihesteko aukera ematen die, erosoago, seguruago eta arinago ibiliz. Kantabriatik goi lautadara bi norabideetan doazen gidariek badute beste aukera bat, eta, gainera, metropolitik ibilgailu astun asko ateratzea ahalbidetzen digu».

Pradalesek emandako datuen arabera, gaur egun egunero 17.000 ibilgailu inguruk erabiltzen dute hegoaldeko saihesbidea. Horietatik %35 kamioiak dira. AP-68 autobideko lotura zabaldu ondoren kopuru hori handitu egingo dela espero du aldundiak, eta xedetzat jarri dute egunero 20.000 izatea: «Batez ere, ibilgailu astunentzat erakargarriagoa izango da aukera berri hau, eta horien kopurua handitzea espero dugu. Hori garrantzitsua da lehiakortasunaren ikuspegitik, eta baita kutsadura txikitzeko ere, kamioi horiek metropolitik ateratzen baititugu».

Zati berria erabiltzeagatik, auto gidariek 0,30 euro gehiago ordaindu beharko dute, eta kamioi gidariek, 1,40.

Tiketik gabe

Beste berrikuntza garrantzitsu bat iragarri du Pradalesek: apirilaren 1etik aurrera tiketak desagertuko dira hegoaldeko saihesbidetik, eta ordainketa free flow izeneko sistemaren bidez egingo da. Bizkaian sistema hori ibilgailu guztientzat erabiliko den lehenengo aldia izango da.

OBE ordaintzeko gailu telematikoa daukaten gidariek ez dute besterik egin behar, eta horren bidez ordainduko dute. Horrelakorik ez dutenek, berriz, aldez aurretik erregistratu beharko dute Interbiak sozietate publikoaren webgunean, autoaren matrikula eta kreditu txartelaren zenbakia jarrita. Pradalesek azaldu duenez, larunbatetik aurrera gidariren batek saihesbidea erabiltzen badu aldez aurretik erregistratu barik, geroago gutun bidez erreklamatuko diote bidaiaren zenbatekoa.

Pradalesek iragarri du orain beste lan handi bati ekingo diotela, Bizkaiko garraio sistema osatzeko: itsasadarraren azpitik igaroko den errepidea. Esan duenez, proiektua udazkenerako amaituta egongo da, eta espero dute 2024an ekitea lanei.


Summary: Euskal Herriko hainbat mendizale Canal Royako proiektuaren aurka agertu dira. Salatu dute Formigal eta Astun eski estazioak elkartzeak harana suntsituko lukeela.

Aragoiko Gobernuak martxan du Formigal eta Astun eski estazioak elkartzeko proiektua; Aragoiko eta Tenako haranak lotu nahi ditu, gutxienez lau kilometro luze izango den teleaulki baten bidez, eta, horretarako, Europako Batasuneko Next Generation funtsetako dirua baliatzea du asmo. Egitasmoak, baina, harrabotsa eragin du, eta hainbat mendizale agertu dira proiektuaren kontra. Canal Roya harana suntsituko lukeela salatu dute.

Kritika egin dutenen artean daude Euskal Herriko hainbat mendizale. Esaterako, Gipuzkoako Mendizale Federazioak komunikatu bat kaleratu du, eta salatu Aragoiko Gobernuak «zaharkitua dagoen aisialdi eredu bat» sustatzeko baliatu nahi duela Next Generation funtsetako dirua. Egitasmoa 34 milioi euro inguru kostatuko dela aurreikusten da, eta gobernuak Europako funtsetatik 26,4 milioi jarri nahi ditu horretarako.

Federazioak adierazi du Canal Royako «makroproiektuak» biodibertsitatea eta ondare geologikoa hondatuko dituela, hurrengo belaunaldiei etorkizun iraunkorragoa bermatu beharrean. Zentzugabetzat jo dute egitasmoa.

Ikusi gehiago: BERRIAk mendiari eskainitako webgune berezia

Halaber, Aragoiko Gobernuari leporatu diote epe laburreko onura ekonomikoak izatea helburu, eta, modu horretara, ingurune naturalak sistematikoki suntsitzea. «Gutxi batzuen kapritxoagatik Canal Royaren pareko altxor natural bati hain kalte larriak eragitea eragotzi behar dugu». Proiektua gelditzeko eskatu dute.

Era berean, Espainiako hainbat alpinistak manifestu bat sinatu dute egitasmoaren kontra. Euskal herritarrak ere badaude sinatzaileen artean. Besteak beste, Juanito Oiarzabal, Alberto Iñurrategi, Javier Alonso, Javier Baraiazarra, Josu Bereziartua eta Rafa Elorza. Arduradun politikoei eskatu diete prozesua bertan behera uzteko, haranean «kalte nabarmenak» eragingo dituela aintzat hartuta.


Arlas, behatoki aparta euskal Piriniora

Summary: Arlas, behatoki aparta euskal Piriniora. Ez da desnibel handiko mendia, baina bai oso esker onekoa: Arlas tontorretik euskal Piriniora, Auñamendira, Kartxela eta Orhiko mendiguneetara, Larrako karstera... zabaltzen zaizkigun ikuspegiak ederrak dira zinez. Goi-mendian hastapeneko urratsak emateko ere gailur egokia da.

Mendizaletasuna gurasoen eskutik txikitatik jaso dugun askok, Ernaz lepoaren ondoan kokatuta dagoen Arlas mendia sekula ahaztuko ez dugun gailurren artean dugu. Igo beharreko desnibelari erreparatuta mendi handia ez den arren, goi-mendien eremuan sartzeak sortzen zuen zirrarak eta gailurrera iritsi aurretiko aldaparen tentetasun mailak, gailur hau begirunez ikustera behartzen gintuen haurtzaroan.

Tontorrari dagokion errespeturik galdu gabe baina heldu baten ikuspuntutik, mendi erraz, labur eta irisgarri baten aurrean gaudela aipatu behar da, aproposa erabat goi-mendian hastapeneko urratsak egiteko eta nola ez, haurrei mendizaletasuna transmititzeko.

Neguan ere, kranpoi eta pioleta erabiltzen hasteko aproposa da oso, Pescamou lepora arte behintzat. Hortik gorako bidea, elurraren baldintzen arabera oso bestelakoa izan daiteke eta aipatutako erreminten erabilera ez bada ezagutzen, labainduz gero sustoren bat ere izan daiteke, betiere, elurraren baldintzen arabera. Baldin eta gutxieneko ezagutzak baditugu, hastapenetan bada ere, gozamenerako esparru zabala eskaintzen duen mendia dugu Arlas.

Bada Ernaz lepotik zuzenagoa den bide bat, ipar hegala hartzen duena, baina Arlas mendiaren ekialdera dagoen ikuspegia aitzakia nahiko bada hego-magaletik doan bidea ezagutzeko.

San Martin-Pescamou

Ernaz lepoan dagoen San Martin aparkalekuan, 262 mugarriaren ondotik ekingo diogu ibilbideari. Ohiko bidea, aparkalekuaren hegoaldean dagoen aterpe librearen atzealdetik badoa ere, muinoa inguratu eta gandorretik doan bidea hautatu dugu gaurko egunean.

Elurra gogortuta topatu dugunez, hasieratik kranpoiak jantzita ibiliko gara. Hegoaldera begira, zuzen eta ezker aldean dugun muinoa inguratu eta ekialderantz goranzko bira bat eginez gandorrean kokatzen gara eta bertatik IE norabidean jarraitzen dugu, lehenengo lepotxoak ekialdera birarazi eta Arlas aurrean ikusten dugun arte.

Gandorra utzi, eta norabidea aldatu gabe, erliebeari jarraituko diogu beheranzko aldapa batek ohiko bidera bueltatzen gaituen arte. Bertan, orain arte bezala orografiari jarraituko diogu, IE norabidean. Bailara txikia ixten duen aldapa eskuin aldetik igo eta ekialderantz jarraituko dugu.

Bide erdian isolatutako bi zuhaitzen eskuin aldetik igaro eta berehala eskuin aldera bira egingo dugu arrapala zuzen igotzeko, hegoalderantz. Goialdeko muinoa eskuin aldetik inguratuko dugu eta ekialderanzko joera berreskuratuko dugu, orain bai, ageriko bidetik, galtzeko arriskurik gabe, Arlas mendiaren tontorra aurrean dugula.

Arlas mendira gerturatu ahala, aldapa baretu egiten da eta Monbiela mendiaren gainaren eskuin aldetik ia guztiz lau igaroko gara. Mendi-bidearen punturik gorenean, bidebanatzean, eskuin aldetik jarraituko dugu Arlas mendiaren hego-mazela zeharkatzeko. Elur karga handiarekin, elauso arriskua dela eta zeharkaldi hau saihesteko, Kontiendatik abiatzea komeni da, edo bestela, iparreko bidearekin uztartzea.

Itzuli osoa egin eta HE norabidean, Pescamou lepora iritsiko gara, seinale tantaiaren ondora.

Pescamou-Arlas

Seinale tantaian ezker aldera egin eta muinoa inguratuz, itzuli osoa burutuko dugu, ipar aldera begira jarri eta Arlas aurrean ikusi arte.

Bertan agerikoa da hegoaldeko bidea hautatzearen zergatia. Larra-Belagua gune karstiko harrigarria azaleratzen hasten da, gure begien aurrean oraindik bere osotasunean agertu gabe eta gunerik garaienean, irmo, Auñamendi.

Ipar aldera emeki jarraituko dugu bidea estutzen doan heinean, azkeneko aldaparen oinean kokatu arte. Malda zeharo gogortu egiten da eta ertza osatzen duen harrien ondotik, elur-korridore estua probestuz, arazorik gabe gailurrera arte igoko gara.

Gailurretik ikuspegia ederra da, mendebalderantz begiratuta, gertuko Kartxela eta Orhi ingurua ederki ikus daiteke. Hegoaldetik Linza eta Zuriza inguruko mendiak, hego-ekialdera berriz, Larra-Belagua Karst gunea eta nola ez, Auñamendirekin batera, Soumcuy, Countende, Castetné eta Añelarra osatzen duten bi tontorrak, besteak beste. Laino ezean oraindik ere urrutiraago begiratu daiteke, gure kostaldetik oso gertuko mendiak ere ikusiz, ikusmena fin zorrozten badugu.

Jaitsiera iparretik jarraituta egin daiteke, hegalaren aldaparik gogorrena jaitsi arte. Bertan, eski pisten gainetik ezker aldera eginez, IM hegala zeharkatu daiteke beheranzko diagonal bat osatuz, mendi-bizikletan ibiltzeko seinaleztatutako bidetik (elurrez estalia ez bada), Col d’Arlas leporaino.

Lepotik ezker aldera eginez gero, igoeran aipatutako bidebanatzera bueltatuko ginateke, baina bidera jaisten galdutako metroak berriro ez igotzearren, Monbielako gaina atzean utzita, berriro ere hartu daiteke igoerako bidea, ezker aldera sartzen den adarretako bat baliatuz.


Summary: Euskal Sagardoa ikertzen ari dira, prezioak hitzartu zituelakoan. Sagardoaren prezioa %25 igoko zutela iragarri zuten 2022 amaieran.

Euskal Sagardoa jatorri izenak «prezioen gomendio kolektibo» bat egin duen ala ez ikertzen ari da Lehiaren Euskal Agintaritza. Hala adierazi du Alba Urresola agentziaren presidenteak gaur, Eusko Legebiltzarreko batzorde batean egindako hitzartzean.

Izan ere, iazko abenduaren amaieran sor-markak iragarri zuen bertako sagardogileek prezioa %25 igoko zutela. Produkzio kostuen igoerari eta «uzta txarrari» aurre egiteko neurria zela adierazi zuten orduan.

Ikusi gehiago: Aurten sagardoaren prezioa %25 igotzea adostu zuten.

Agintaritzaren 2023rako Ekintza Plana eta 2022ko memoriak aurkeztu ditu Urresolak batzordean, eta lanean dabiltzan espedienteak zeintzuk diren adierazi du, Euskal Sagardoaren afera tarteko. Horrez gain, beste hiru kasu ari dira ikertzen; bat 2022an hasi zuten, eta instrukzio fasean dago. Eusko Jaurlaritzaren informatika enpresaren —EJIE— lizitazioei buruzkoa da, eta hamahiru enpresa daude tartean.

Notarioak ere ikerketapean ditu, ustez COVID maileguen luzamenduetan prezio gomendio kolektibo bat egiteagatik. Bestalde, Furesa eta Memora ehorztetxeei ere espedientea ireki diete, ustez Villabonan (Gipuzkoa) nagusitasun posizioaz baliatzeagatik.


Summary: Letraduek bertan behera utzi dute greba, hileko 450 euroko soldata igoera onartuta. Espainiako Justizia Administrazioaren menpeko letraduak urtarrilaren 24tik ari ziren greban Hego Euskal Herrian.

Bi hil inguru egon dira epaitegiak «kolapsatuta» Hego Euskal Herrian letraduen grebarengatik. Urtarrilaren 24an hasi zuten, baina askatu da marapiloa, oraintsu Espainiako Justizia Administrazioko letraduen asanbladek gehiengo handiz onartu baitute Justizia, Ogasun eta Funtzio Publikoko Ministerioak egindako proposamena, SER irrati katearen arabera. 430 eta 450 euro artean igoko diete soldata, «eraginkortasun osagarri» moduan, mailaren eta funtzioaren arabera.

Bihar egingo da ofizial, elkarteek Justizia Ministerioarekin izango duten batzarrean. Igoera hiru fasetan egingo diete: %40, atzerako eraginez, aurtengo urtarrilaren 1etik aurrera; %40, datorren urtarrilaren 1etik aurrera; eta gainerako %20a, 2024ko uztailaren 1etik aurrera.

Epaitegietan, beharrezko

Epaitegietan dokumentazio lanez arduratzen dira letraduak —garai bateko idazkari judizialak—; beraz, haien lanuzteek goitik behera eragin dute egunerokoan: epaiketak, deklarazio hartzeak eta bestelako tramitazioak bertan behera geratu dira grebak iraun duen bitartean, baita ezkontzak ere.


Summary: «Etxeratzea eskatzen ari gara, inolako pribilegiorik gabe». Sare Herritarreko Gipuzkoa eta Nafarroako arduradunek ohartarazi dutenez, aurrerantzean «ahalegin handia» egin beharko du elkarteak ikusarazteko «presoen eskubideen urraketa ez dela amaitu». Azpimarratu dute «pribilegiorik eta inpunitaterik» eskatu gabe ari direla euskal presoak etxeratzeko eskatzen, «legeak jasotzen duenaren arabera».

«Ziklo baten amaieraz» hitz egin da ostiralaz geroztik, baina Espainiako Estatuak Euskal Herritik kanpo zituen azken bost euskal presoak aberriratu izanak «ez du desmobilizazioa ekarri behar», Sare Herritarraren arabera. Nahikari Iturbe Gipuzkoako Sareko arduradunak (Villabona-Amasa, Gipuzkoa, 1984) eta Mikel Mundiñano Nafarroakoak (Etxarri-Aranatz, Nafarroa, 1976) esan dute mobilizazioa «giltzarri» izango dela etxeratzeak lortzeko.

Poztasun hitza baina askoz inguraturik azaldu da Espainian ziren azken euskal presoen Euskal Herriratzearen balorazioa egitean. Zergatik?

Mikel Mundiñano: Urrunketaren aroa orain bukatu da, baina ezin dugu ahaztu 30 urtetik gorako aroa izan dela, eta gazitik izan duela gozotik baino gehiago. Errepidean hil direnak ezin dira ahaztu, ezta espetxe politika krudel baten ondorioz espetxean hil direnak eta arazo fisiko eta psikologiko larriak dituztenak ere. Albiste ona da, sufrimendu handia eragin duen aro bat amaitu delako, baina atzera begiratzeko ordua ere iritsi da, errepidean hildako hamasei pertsona horiek ez zutelako hil behar.

Euskal gizarteak behar bezainbeste barneratu ote du heriotza horien bidegabekeria?

Mundiñano: Eragileak urratsak eginez joan dira azken urteotan, eta erakunde armatuak jarduera utzi zuen duela hamabi urte; duela lau, haren desegitea izan zen, eta ikusten ari da gizartea prest dagoela konponbidearen alde lanean jarraitzeko. Urte asko izan dira, baina gizartearen gehiengo batek argi adierazi du sakabanaketa eta urruntzea eskubide urraketa krudelak izan direla, eta hori amaitu behar zela.

Nahikari Iturbe: Hasi dugun ziklo berrian ere sufrimendu guztien aitortza bat badago, euskal gizarteak eboluzio bat izan baitu; zoru berri bat eraikitzeko baldintzak daude, beraz. Hemendik aurrerako soluzioek bere bidea hartu beharko dute, eta esango nuke gizarteak sufrimendu denak aintzat hartzeko garaia ere badela.

Ziklo baten amaiera dela adierazi duzue. Saren ba al da kezkarik mezu horrek ez ote duen mobilizazioa apalduko?

Mundiñano: Gerta daiteke. Normala izan daiteke desaktibazio bat izatea urrats jakin batzuk egin direla ikusi ondoren. Arazoa erabat konponduko balitz eta horrek ekarriko balu desmobilizazioa, pozgarria litzateke, baina ez gaude agertoki horretan. Ahalegina egin behar dugu azpimarratzeko oraindik badela bidea egiteko, azaltzeko ziklo bat baizik ez dela amaitu, eta euskal presoen eskubide urraketa ez dela amaitu. Orain, aldarrikatzen ari gara, legea eskutan hartuta, euskal presoek eskubidea dutela etxerako bidea egiteko. Lege arrunta aplikatuz, preso gehienek kalean beharko lukete, bai baimenak lortuta, bai baldintzapean aske, bai hirugarren graduan. Salbuespen politikak bere hartan segitzen duelako, horrexegatik ez da halakorik gertatu.

Foro Sozialak ere amaitutzat jo du bere jarduera. Nola eragin dezake horrek presoen aldeko mobilizazioan?

Iturbe: Amaiera ekitaldian garbi esan zuten helburu batzuk egintzat jotzen zituztela eta beste batzuk ez. Presoen urrunketak oso argi islatzen zuen egoera bidegabea zela, eta urrunketa bukatu da, baina argi dugu salbuespen legedia amaitzeko bidea egin beharra dagoela oraindik.

Orain arte bezainbeste mobilizatuko zarete aurrerantzean ere, mezu hori gizarteratzeko? Mundiñano: Guretzat, oinarrizkoa da mobilizazioa, funtsezkoa. Orain arteko lorpenak oso lotuak daude gizartearen mobilizazioarekin: gizarte aktibo bat behar dugu soluzioak eskatzen. Eta hemendik aurrera ere horrela izango da: eragile sozial, sindikal eta politikoekin egongo gara. Adostasunak eta akordioak izango ditugu helburu fase honetan ere, sufrimendua eragiten duten arazo guztiak konponbidean jartzeko.

«Etxera» da Sareren lelo berria, xede berria. Alderdiekin adostasunak lortzea zailagoa izango da orain, helburua urrunketa amaitzea zenean baino?

Iturbe: Etxeratzea legeak dioen bidetik eskatzen dugu; presoek egin ditzaketen pausoetan behintzat oztoporik ez jartzea nahi dugu. Ez gara amnistia eskatzen ari, presoek dituzten eskubideak eta legea aintzat hartuta etxerako bidea egin dezatela eskatzen baizik. Gradu erregresioek oso argi islatzen dute salbuespen lege bat aplikatzen dela oraindik ere, eta horri irtenbide bat ematea dagokigu guztioi, talde politiko, sindikal eta sozialoi. Etxeratzeak gauza naturala beharko luke salbuespen horren oztoporik gabe. Mezu hori denei behar bezala helaraztea lortzen badugu, aurrerapausoak egongo dira. Fase berriak beste zoru bat behar du, baita diskurtsoari dagokionez ere.

Mundiñano: Urrunketa krudela eta bidegabea izan dela esatea politikoki oso zuzena da orain, baina 34-35 urteotan zenbait alderdik eta hedabidek urrunketa politika hori babestu dute. Oso ondo dago denek esatea Euskal Herriratzeak iritsi behar zuela, baina gure mezua ez dezatela nahas: presoak etxeratzea da bigarren fasea, eta legea eskuan hartuta eskatzen dugu, pribilegiorik gabe, inpunitaterik gabe, eta herri honi ekarpen bat egiteko, inertziak eta sufrimenduak atzean gera daitezen.

Zer-nolako kezka eragiten dio Sareri ikusteak aukera dagoela Espainian PPk eta Voxek gobernua osatzeko?

Iturbe: Inoiz ezin da jakin gisa horretako gobernu batek zer egin dezakeen...

Mundiñano: Kezka badago; begien bistakoa da. Gertatu behar badu, aurreratu dezagun ahalik eta gehien hori gertatu aurretik; lor ditzagun ahalik eta hirugarren gradu gehien, ahalik eta baimen gehien, betiere nahi dugun agertoki horretara hurbiltzeko. Espero dezagun ziklo berri hau ez dadila izan amaitu berri dena bezain luzea.

Zenbat preso egongo ziren hirugarren graduan edo egun baino egoera hobean baldin eta salbuespen legea aplikatuko ez balitz?

Iturbe: Euskal presoen %90 inguru egongo lirateke gaur egun etxera bidean, baimenekin eta abar. 33 preso daude gaur-gaurkoz hirugarren graduan, eta, berez, 110ek egon beharko lukete hirugarren graduan, horretarako baldintzak betetzen baitituzte. Dena den, modu batera edo bestera, kolektiboaren gehiengoak kalean beharko luke jada. Iheslari eta deportatuekin zer? Nola egin beharko litzateke aurrera haiek ere Euskal Herriratzeko?

Mundiñano: Hasteko, haien gaia oso isilean egon da beti, egoerak horrela eskatu duelako, eta ukaezina da aurrera egiteko zailtasunak badaudela. Egia da preso eta iheslarien kolektiboak urratsak egin dituela, bestalde, eta iheslariek beren ekarpena egin zuten, iragarrita Euskal Herrira etortzen hasiko zirela. Baina egoera zaila da, ez baitakite zein den beren egoera juridikoa. Epaileak eskatzen du pertsona aurrez aurre egotea jakiteko zertan den haren ikerketa. Hau da, epaileen traba bat dago iheslarien kasuan ere.

Autokritika egiteko garaia iritsi zaie «besteei», Joseba Azkarraga Sareko bozeramaileak esan berri duenez. Ados zaudete?

Iturbe: Erabat ados. Behin eta berriro, aurrerapausoak alde bakarrekoak izan dira elkarbizitzaren eta konponbidearen bueltan, eta eskaerak eta exijentziak betikoei egiten zaizkie. Norabide bat baino gehiagoko eskubide urraketak egon dira, eta guztiok egin beharko genuke autokritika. Aurrera begirako gizarte bat eraiki nahi badugu, mahai gainean jarri behar da hausnarketa hori ere.

Mundiñano: Guztiok baitugu hemen tartea eta errua autokritika egiteko. Den-dena jarri behar da mahai gainean konponbidea nahi badugu: denok lokatzetan sartu ezean, oso zaila izango da behar bezalako konponbide bat lortzea. Denok jarri behar ditugu bermeak iraganean egon zen indarkeria aroa errepika ez dadin.

Biktimen elkarte batzuek eta zenbait alderdik trukearen teoria elikatzen dute. Alegia, esaten dute Euskal Herriratzeak eta hirugarren graduak zerbaiten truke direla. Zer diozue horri buruz?

Mundiñano: Gauzak nola diren esaten ari gara etengabe, baina batzuek nahiago dute mezua nahastu. Ez dugu ez pribilegiorik ez inpunitaterik nahi: legea betetzea nahi dugu. Badakigu badirela gure mezu argia isiltzeko interesak, maltzurkeriagatik. Aski dela esateko garaia da.

Iturbe: Oso bidegabea da esatea hirugarren gradua ematean pribilegio bat edo inpunitatea ematen zaiela euskal presoei, kontuan hartuta 25-30 urteko espetxe zigorrak bete dituztela. Presoen ia %80k 20 urte egin dituzte kartzelan; horietako asko bakartuta eta lehen graduan. Horrek guztiak ondorio fisiko eta psikologiko larriak izan ditu, jakina. Izugarria da inpunitate hitza hain erraz erabiltzea. Legea betetzea ez da amnistia.


Summary: Euskal Herrian Euskaraz: «Datorren legealdia ofizialtasunarena izan behar da». Nafarroan euskararen ofizialtasuna onartuko duen euskararen lege berri bat aldarrikatzeko, hainbat mobilizazio egingo ditu EHEk. Nagusia maiatzaren 13an egingo dute, Iruñean.

Hauteskundeen atarian, EHE Euskal Herrian Euskaraz-ek euskararen ofizialtasunaren gaia agenda politikoaren «lehen lerroan» txertatzea bultzatu nahi du. Nafarroan euskararen ofizialtasuna onartuko duen euskararen lege berri bat aldarrikatzeko, hainbat mobilizazio egingo ditu apirilean eta maiatzean, Bada garaia, euskara ofiziala eta kitto! lelopean. «Egoera hau ezin da gehiago luzatu, eta datorren legealdia ofizialtasunarena izan behar da, herritarron eskubideak baitaude jokoan», nabarmendu du EHEk. Mobilizazio nagusia maiatzaren 13an egingo dute, Iruñean. 12:00etan abiatuko da Konstituzio plazatik.

Nafarroan indarrean dagoen Euskararen Legeak —zonifikazioa ezartzen duenak— herritarren hizkuntza eskubideen «zatiketa eta urraketa» eragin dituela salatu du EHEk: «Hiru eremutan sailkaturik jarraitzen dugu, eta, ondorioz, nafar gehienen hizkuntza eskubideak ez dira bermatzen. Hori gutxi ez, eta, lege horren bitartez, euskararen normalizazioa ekidin nahi da, euskararen diglosia eta mendekotasun egoera luzaraziz». Hori bera salatzeko, iazko abenduaren 15ean ere elkarretaratze bat egin zuen EHEk, lege hori onartu eta 36 urtera.

Horregatik, euskara Nafarroa osoan ofiziala izan dadin aldarrikatuko du EHEk datozen asteetan. «Kontuan hartu behar dugu, lehen aldiz, Nafarroako Gobernuaren erakunde aholkularia den Euskararen Nafar Kontseiluak lehen aldiz eta aurkako botorik gabe adierazi duela ofizialtasuna lurralde osoan aitortuko duen lege berri baten beharra», azaldu du EHEk.

Lau mobilizazio

Mobilizazio nagusia Iruñekoa izango bada ere, beste hiru mobilizazio egingo dituzte; «hizkuntza eremu» bakoitzean, bat. Apirilaren 22an abiatuko dute mobilizazio zikloa Bardean (Nafarroa), «ekintza» baten bidez. Apirilaren 29an elkarretaratze bat egingo dute Igantziko (Nafarroa) frontoian, 19:00etan. Maiatzaren 6an egingo dute bestea Tafallako (Nafarroa) Frantzisko Nafarroakoa plazan, 12:00etan.


Summary: Birala egin da Aguraingo dantza talde batek Eusko Legebiltzarrean egindako koreografia. Dardara Gune taldeak Tiktoken jarritako bideoak ia milioi bat ikustaldi ditu. Joan den ostiralean egin zuten dantza, legebiltzarraren 43. urteurrenean.

Arrazoi bategatik edo besteagatik, birala bihurtu da Dardara Gune dantza taldeak ostiralean argitaratutako bideo bat: Tiktoken ia milioi bat ikustaldi ditu jada. Han, Aguraingoak (Araba) Gasteizko legebiltzarkideen aurrean Rauw Alejandroren Ron Cola abestia dantzatzen ageri dira, Eusko Legebiltzarraren 43. urteurrenean.

Dardara Gunekoen dantza ez zen izan Eusko Legebiltzarrean ostiralean egin zuten bakarra. Ekitaldi sorta bat antolatu zuten egun horretarako, eta hainbatek zuten zerikusia dantzarekin.

Tiktoken era guztietako erreakzioak eragin ditu bideoak. Grazia egin die batzuei, legebiltzarra horretarako lekua ez dela salatu dute beste batzuek, eta gehienak, besterik gabe, bideoan ikusi dutenarekin harrituta geratu dira.

Agurainen joan den azaroan irekitako akademia bat da Dardara Gune, eta 150 ikasle inguru ditu, adin guztietakoak.


Summary: DSBEaren lege berriaren «tranpak» salatu ditu Pentsiodunen Mugimenduak. Salatu dute Eusko Jaurlaritza pentsiodunei kalte egiteko neurriak hartzen ari dela 2019tik.

Eusko Jaurlaritza DSBE diru sarrerak bermatzeko errentaren bidez gastu soziala «pentsiodunen kontura» murrizten ari dela salatu du EHPM Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak. Iazko abenduan onartu zen DSBE berriaren legea etzi sartuko da indarrean, eta gogorarazi dute 2008ko legeak hogeigarren artikuluan arautzen zuela pentsiodunek gutxieneko soldataren %100eraino osatu zezaketela pentsioa; egun EHPMk eskatzen duen 1.080 euroko gutxieneko pentsioa berdinduko luke horrek, baina Jaurlaritzak 2019an baliogabetu zuen artikulu hori; EHPMk«tranpa» gisa sailkatu du Jaurlaritzak egindakoa.

Pentsiodunek diote Eusko Jaurlaritzak badituela baliabideak zahartzaroan pertsonen «nahikotasun ekonomikoa bermatzeko», baina gehitu dute ez duela horretarako aukerarik ematen.

Bestalde, salatu dute DSBEa ez dela iristen pentsio txikiak dituzten askorengana. Haiek emandako datuen arabera, 2022ko abenduan 12.686 pentsiodunek jasotzen zuten DSBE osagarria. Baina Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 700 eurotik beherako 40.000 alargun pentsio baino gehiago daudela gogorarazi dute; eta 454 eurotik beherakoak, berriz, 62.000 pentsio.


Summary: Babesa handitzea izango da alderdi guztien helburua. Nafarroako agintaldiaren balorazioa egin dute alderdiek, eta inkestetako datuei buruz ere aritu dira.

Astebete geratzen da Nafarroako Parlamentua desegin eta Maria Txibite gobernuko lehendakariak foru hauteskundeetara deitzeko. Gaur, Parlamentuko Mahaiaren eta Eledunen Batzordearen bilera egin da, eta, haren ondotik astero egin ohi den agerraldian, alderdiek inkesten emaitzei eta kanpainari erreparatu diete. Bada guztiek aipatu duten xede bat: ahalik eta emaitzarik hoberenak erdiestea.

Hori da, adibidez, PSNren helburua. Ramon Alzorriz eleduna «konbentzituta» dago jarleku gehiago lortuko dituztela eta horri esker hurrengo gobernuaren lema izango dutela: «Txibiteren aldian gaude. Hark izango du Nafarroako Gobernuaren lehendakaritza». Inkestek bigarren indar izango direla adierazten badute ere, Alzorrizek ez du baztertzen UPNri aurrea hartzea. «Lehen indarra izateko moduan gaude».

Geroa Bairen irudiko, inkestek egungo gehiengoari eusteko joera islatu dute. Uxue Barkosen arabera, lau urteotan egindako lana berretsiko du gizarteak, eta Geroa Bai baliagarri dela azpimarratu: «Erabakitzeko ahalmena izan nahi dugu. Joera hori sendotu egin behar dugu hauteskundeetan».

EH Bilduren balorazioa

EH Bilduk goranzko joera izango du Nafarroan, inkestek diotenez. Bakartxo Ruizen arabera, koalizioa da ezkerreko politikak areagotzeko eta eskuineko politikei aurre egiteko bermea. «Konbentzituta gaude emaitza ona lortuko dugula, eta erabakigarriagoak izango garela». Koalizioak uste du akordioak egiteko gaitasuna erakutsi dutela lau urteotan, eta hitzartutakoa betetzea galdegin dio gobernuari: «Utz diezaiola propaganda egiteari eta bete dezala hitzemandakoa».

Zurekin koalizioa osatzen duten bi alderdien artean, ñabardura batzuk daude: Ezkerra kritikoagoa da, eta Ahal Dugu ez hainbeste. Ahal Dugu-ko Mikel Builen arabera, iragan legealdiko lana indartu da arlo sozialean. Dena den, uste du «indar handiagoa» izatea falta zaiela, gehiago eragiteko.

Ikusi gehiago: UPNk inoizko emaitzarik apalenak izango ditu, EITB Focusen arabera

Eskuina zatituta agertuko da, eta inkestak ez datoz bat haustura horrek zer eragin izango duen islatzeko orduan. Inkesten arabera PPk gora egingo badu ere, oro har «zentro eskuinak emaitza okerragoak» izango dituela uste du Javier Garciak: «Pena ematen dit».

UPNk asko izango du jokoan, eta tentsioa nabari da Javier Esparzaren adierazpenetan. Asteburuan, UPNren sendotasuna azpimarratu nahi izan zuen: «UPN lehen indarra izango da, bigarrengoari alde handia aterata. Ez dakigu EH Bildu edo PSN geratuko den bigarren».


Summary: Ganaltoko gurutzearen eraisketari buruzko ikerketa berriz irekitzeko agindu du Arabako Auzitegiak. Auzitegiak aintzat hartu du Abogados Cristianos elkarteak auzia artxibatzeari jarritako helegitea. Ezezagun batzuek eraitsi zuten gurutzea, iazko ekainean.

Arabako Probintzia Auzitegiak agindu du berriz zabaltzeko Badaia mendilerroan dagoen Ganaltoko gurutzearen eraisketari buruzko ikerketa. Ezezagun batzuek bota zuten gurutzea, joan den urteko ekainean, baina, handik gutxira, bizilagun talde batek bere tokira bueltatu zuen. Abogados Cristianos taldeak salaketa aurkeztu zuen, ondare erlijiosoaren aurkako erasoa zela argudiatuta, baina Gasteizko epaitegiak artxibatu egin zuen salaketa hura. Elkarte ultrakatolikoak helegitea jarri zuen erabaki horren aurka, eta Arabako Auzitegiak arrazoia eman dio orain. Ikerketa abiatzeko agindu duen autoan jaso duenez, «onartezina» izan zen auzia artxibatzea «inolako ikerketarik» egin gabe.

Ganaltoko gurutzea 898 metro luze da, eta Badaia mendilerroan dago, Gasteiz eta Gorbeialdea artean, Zuia udalerrian. Mendian zebiltzan hainbat mendizalek eraitsita topatu zuten iazko ekainaren 28an, ohiko lekutik metro batzuetara: hormigoizko oinarri baten gainean zegoen, burdinaz forjatuta, baina gurutzea lau hanketatik moztuta topatu zuten mendizaleek. Ordu gutxi batzuen buruan, Zuiako bizilagun talde batek lehengo tokira igo zuen gurutzea, poleen eta noranahiko ibilgailuen laguntzarekin.

Ganaltoko lehen gurutzea 1900ean jarri zuten, eta egurrezkoa zen. 1954an, Manuel Iradier Txangozale Elkarteak metalezko gurutze bat eraikitzeko eskatu zien Elejalde anaiei. Gaur egungo gurutzea Iñaki Elejalderena da, eta 2003an jarri zuten.


Summary: Gizonezko bat atxilotu dute Donostian, sexu eraso bat egitea egotzita. Emakume bati ukituak egitea leporatuta atzeman du Ertzaintzak.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, Ertzaintzak gizonezko bat atxilotu du gaur Donostiako Loiola auzoan, emakume bati sexu eraso bat egitea leporatuta. Iturri horien arabera, erasotzaileak ukituak egin dizkio emakumeari. Poliziak 01:15 aldera atzeman du gaztea, eta epailearen esku utzi du.


Summary: Sorgailu eolikoen ahalmen elektrikoa optimizatzeko laborategia jarri du martxan Mondragon Unibertsitateak. Erabiliko dituzten teknologiek haize erroten turbinen energia ekoizpena %5 hobetuko dutela iragarri dute.

Mondragon Unibertsitateak 700 metro koadroko laborategi berri bat estreinatu du gaur, Siemens Gamesa, Infineon eta SGB-SIMT enpresekin batera. Haize erroten turbinen ahalmen elektrikoa optimizatzea dute helburu, eta, erabiliko dituzten teknologiei esker, energia ekoizpena %5 handitzea espero dute. Bestalde, karbono dioxidoaren isuriak gutxitzen lagunduko dutela adierazi dute.

Instalazio berrietan zortzi megawatterainoko potentzia duten aerosorgailuak aztertu ahal izango dituzte. Bi zati izango ditu laborategiak: bata lau megawatteko behe tentsiokokoko eta potentzia txikiko probak egiteko, eta bestea hamar megawatteko erdi tentsioko eta potentzia handiko probak egiteko.

Europako Batasunaren Horizon 2020 programaren bidez ere jaso dute finantzaketa: bi milioi euro. Europan halako ezaugarriak dituen laborategi bakarra dela adierazi du unibertsitateak.


Summary: Ikasle ohi batek hiru adingabe eta hiru heldu hil ditu tiroz Nashvilleko ikastetxe batean. Poliziak erasotzailea hil du, tiroz. AEBetako banderak haga erdira jaisteko agindu du Biden presidenteak.

Biktimak izan dira berriro ere AEBetan jazotako tiroketa baten ondorioz. Nashvilleko ikastetxe katoliko pribatu batean izan da: 28 urteko gizon trans batek sei lagun hil zituen atzo. Hiru adingabe eta hiru heldu dira biktimak, 8-9 urte eta 60-61 urte artekoak; horien artean, ikastetxeko zuzendaria berau. Ikastetxe horretako ikasle ohia zen erasotzailea, eta poliziek tiroketaren unean hil zuten.

Ezbeharra 10:15 aldera jazo zen —sei ordu geroago Euskal Herrian—. Gizonak bi eraso fusil eta pistola bat zeramatzan, eta, Poliziak agerraldian zehaztu dutenez, horietatik bi behintzat legalki lortu zituen. Ikastetxeko ateak itxita ziren erasoaren unean; sarrerako ate bati tiro egin zion, eta beira apurtu artetik lortu zuen sartzea.

Polizia tiroketa hasi eta ia ordu laurdenera heldu zen. Tiroekin erantzun zuen erasotzaileak, eta polizien autoak hondatu zituen. Behin ikastetxe barruan, tiroz hil zuten gizona. Nashvilleko polizia buruaren arabera, «erremina» izan daiteke erasoa egin izanaren arrazoietako bat, baina aitortu du ez dutela «xehetasun gehiagorik». Erasotzaileak manifestu bat zuen idatzita, baita ikastetxearen mapa bat hara sartzeko argibideekin. Dokumentu horiek aztertzen ari dira orain. Poliziak azaldu duenez, 209 ikasle joaten dira egunero ikastetxe hartara, berrogei langilez gain.

Joe Biden AEBetako presidenteak herrialdeko banderak haga erdira jaisteko agindu du, martxo amaierara arte, «zentzugabeko indarkeriaren biktimei errespetua adierazteko». Halako erasoak gerta ez daitezen «gehiago» egin behar dela ere esan du: «Kongresuari berriro eskatzen diot suzko armen debekua onartzeko». Urte hasieratik 30 gertakari izan dira AEBetako eskoletan. Zortzi biktima eta 23 zauritu utzi dituzte eraso horiek, Everytown for Gun Safety erakundearen arabera.


Summary: CAFek aldiriko 29 tren hornituko ditu Renferentzat. 192 milioi euroko kontratua sinatu dute. Etorkizunean bederatzi tren elektriko fabrikatzeko aukera ere hitzartu dute.

CAFek aldiriko 29 tren hornituko ditu Renferentzat. Atzo goizean sinatu zuten 192 milioi euroko kontratua, Renfeko administrazio kontseiluak dokumentua onartu ondoren. Aldiriko tren horien hornikuntzaz gain, datozen urteetan CAFek bederatzi tren elektriko fabrikatzeko aukera ere hitzartu dute.

Lau kotxe izango dituzte CAFek fabrikatuko dituen aldiriko trenek, eta horietan bostehun bidaiarirentzat baino gehiagorentzat egongo da tokia. Gainera, tren horien mantenua eta ordezko piezak hornitzea ere haren esku egongo da datozen hamabost urteetan.

Trenen zati handi bat berritzea eta horiek eragingarriagoak eta jasangarriagoak egitea da Renfek etorkizunerako duen apustu handienetako bat. Horretarako, modernizazio plan bat jarri zuen abian 2019an, zeinak helburu duen aldirietako eta distantzia ertaineko trenen %50 berritzea.

Bada, modernizazio plan horren barruan CAFekin sinatzen duen hirugarren kontratua da hau. Izan ere, 290 milioi euroko kontratua sinatu zuten urrian, CAFek distantzia ertaineko tren berriak fabrikatzeko.

Horiek hala, CAFek adierazi du «baikortasunez» ekin diotela aurtengo ekitaldiari, eta espero du 2022ko joerari eustea. Hain zuzen, emaitza onekin amaitu zuten iazkoa, urte amaieran lortutako eskarien zorroa «inoiz» lortutakoa baino handiagoa izan baitzen; hots, 13.000 milioi eurotik gorakoa.


Summary: Hamargarren protesta eguna, baina ez azkenekoa. Sindikatuek erretretaren erreformaren aurkako 11. mobilizazio egunera deitu dute apirilaren 6rako. Baionan, 13.000 lagun bildu dira, eta oraingoan ez da istilurik gertatu.

Sindikatuek ez dute pentsioen gaia alboan utzi nahi, eta erreformaren aurkako hamargarren protesta eguna izan zuten atzo. Goizean goizetik hasi ziren: 05:30ean Angelun (Lapurdi) gelditu ondotik, Miarritzeko aireportua blokeatu zuten 150 manifestarik. 10:30ean, berriz, hamargarren mobilizazio handiari ekin zioten Baionan. «Bi urte gehiago ez! Legearen kentzera arte mobilizaturik» zioen kartela eskegi zuten herriko etxean.

Joan den astean baino manifestari gutxiago elkartu ziren atzo, eta manifestazio lasaia izan zen. Sindikatuen arabera, 13.000 lagun mobilizatu ziren; prefeturaren arabera, 6.500.

Eztabaida bakarra sindikatuen artean izan zen: Force Ouvriere sindikatuko kide bat Argitxu Dufau LABeko ordezkaria manifestazioaren aurrealdetik kanporatzen saiatu zen, baina ez zuen lortu. Joan den astean ere saiatu ziren sindikatu abertzalekoak baztertzen. Haatik, LAB, FSU eta Solidaires sindikatuek batzar orokorra egin zuten arratsaldean. LABeko eledun Argitxu Dufau: «Uste dugu denok batera mobiliza gaitezen dela giltza».

Hurrengo mobilizazioa apirilaren 6rako antolatu dute Frantziako sindikatuek. Horren aurretik, astelehenean edo asteartean, bilera batera deitu ditu Elisabeth Borne lehen ministroak. Ikusteko dago joango diren ala ez, agenda desberdinak dituztelako batek eta besteak. Sindikatuek nahi dute gobernuak atzera egitea eta erretretaren adina 64 urtera arte gibelatzea; gobernuak, alta, uste du gai hori jada finkatua dela, eta enpleguari buruz mintzatu nahi du.

Ikusi gehiago: Frantziako Auzitegi Konstituzionala, erretretaren erreforma geratzeko beste aukera

Erretreten erreforma bozkarik gabe pasatzeko 49.3 artikulua erabili izanak haserrea eragin du langileen artean, eta giroa ez da inondik inora ere baretu. Aurreko protesta egunean, joan den ostegunean, manifestazio oso jendetsua egin zuten Baionan: FSU sindikatuaren arabera, 24.000 pertsona batu ziren; Poliziaren aburuz, berriz, 9.500. Intersindikalak aurretik deitutako zortzi protesta egunetan ez zen istilurik gertatu, baina bai, ordea, ostegunean. Frantziako Poliziak negar gasa bota zien manifestariei, eta, Pirinio Atlantikoetako prefeturaren arabera, lau pertsona atxilotu zituen.

Intersindikalak aste guzian antolatu zituen blokeatze ekintzak Lapurdi kostaldean, eta, besteak beste, Baionako autobus sarea blokeatu zuten.

Frantzian ere manifestazio handiak eta istilu larriak izan ziren aurreko ostegunean. 172 lagun atxilotu zituzten, eta Bordelen (Okzitania), esaterako, herriko etxeko ateari su eman zioten. Parisen ere itxi egin behar izan zituzten Eiffel dorrea eta Versaillesko jauregia.

Atzo ere gertatu ziren zenbait borroka manifestatzaile taldeen eta polizien artean, Lyonen, Estrasburgon eta Bordelen, esaterako. Parisko manifestazioa aurreko egunotakoa baino baketsuagoa izan zen, baina izan ziren istilu batzuk, eta poliziek gutxienez 55 manifestari atxilotu zituzten. Poliziaren aurkako oihuak sarri entzun ziren. Frantziako hiriburuko manifestazioan 450.000 lagunek hartu zuten parte, CGTren arabera, eta 93.000k, gobernuaren arabera.

Gobernuak ez du bitartekaritza nahi

Emmanuel Macron presidentea Frantziako Kontseilu Konstituzionalaren zain dago erreforma sinatzeko. Hiru helegite jarri dituzte haren aurka erreformaren aurkakoek: Frantziako Asanbleako Nupes ezkerreko koalizioko diputatuek, RN Batasun Nazional ultraeskuindarreko diputatuek, eta ezkerreko senatari talde batek. Hilabeteko epea du Konstituzionalak erabaki bat hartzeko.

Konstituzionalaren ebazpenaren esperoan dagoela argudiatu du Frantziako Gobernuak sindikatuen bitartekaritza proposamena atzera botatzeko. Laurent Berger CFDTko idazkari nagusiak eskatu zion atzo gobernuari erreforma eten dezala eta bitartekari batzuen bitartez negoziazioak berriro hasteko. «Ez ditugu bitartekariak behar», erantzun dio gaur Olivier Veran gobernuko bozeramaileak. Macronek esandakoa berretsi du Veranek, hau da, erreforma dagoeneko onartuta dagoela eta gobernuak ez duela atzera egiteko inolako asmorik.

Sindikatuekin negoziatzeko prest azaldu da gobernua, baina ez erretretaren adina 62 urtetik 64 urtera atzeratzeari buruz. Enpleguaren inguruko erreformen inguruan mintzatzeko prest da, baina baita pentsio erreformaren zenbait atal zehaztu behar dituzten araudiei buruz.

Oraingoz, ezezko borobila jaso du gobernuak. Bergerrek berak ohartarazi du erretiroaren adina mahai gainean ez badago, ez dagoela zer hitz egin. CFDT da gaur egun lehen indarra Frantziako sindikatuen artean, eta elkarrizketa sozialaren aldekoa da.


Summary: Aurreskua eta kopla flamenko bat Sevillan, errepresaliatuen Espainiako hezurtegirik handienean. 1936ko gerran faxistek hil zituzten 1.786 pertsonaren gorpuzkiak atera ditu Aranzadik hobi komun batetik. Atzo hezurtegi batean sartzen hasi ziren, eta, ekitaldian, Manuel Gerena flamenko kantariak abestu ondoren, Anartz Ormaza Aranzadiko arkitektoak agurra dantzatu zuen.

Atzo hasi zen Sevillako hilerrian Aranzadik hiru urtez egin duen lanaren azken fasea. Espainia hegoaldeko hiri horretako Aranzadiko talde batek 8.000 gorputzen gorpuzkiak atera ditu hobi komun batetik. Espainian hobi batetik inoiz atera den gorpuzki kopururik handiena da. Tartean dira 1936ko gerran errepresaliatu zituzten 1.786 pertsonaren gorpuzkiak, eta atzo hasi ziren horiek hezurtegi batean sartzen, hilerrian bertan. Espainiako handiena da hezurtegi hori ere, eta gorputzak hilobitik atera dituzten Aranzadiko arkeologo eta antropologoek eraiki dute.

Hobian eta hezurtegian lanean aritu den Aranzadiko taldea, atzo, hilerrian. / Aranzadi

Anartz Ormaza Aranzadiko arkitektoak hezurtegiaren diseinuan parte hartu du, eta atzo, modu inprobisatuan bada ere, bere arrastoa utzi zuen azken ekitaldian. Lore eskaintza bukatu eta ia denak joan zirenean, Aranzadiko langileak eta hiruzpalau familia soilik geratu zirenean, Manuel Gerena flamenko kantariak martinete bat abestu zuen hezurtegiaren eta hiru urtez lanean aritu direnen aurrean, lau bertsoko kopla flamenko bat.

Han ziren Juantxo Agirre eta Eider Conde Aranzadiko kideak ere, eta Gerenak bukatu zuenean, Agirrek lekukoa hartzera eta agurra dantzatzera bultzatu zuen Ormaza. «Segur aski, nire bizitza profesionaleko egunik hunkigarriena», zioen Ormazak atzo Twitterren, eta zergatik azaldu du gaur: «Karga sinboliko handiko ekitaldia izan zen, eta arkitekto gisa, ez dugu horrelakoetan parte hartzeko aukera askorik izaten. Familiak oso eskertuta daude», adierazi dio BERRIAri.

Larunbatean joan zen Aranzadiko taldea Sevillara. Hiru urte behar izan dituzte Sevillako Aranzadiko langileek hobi horretan zeuden gorpuzki guztiak ateratzeko, eta 1936ko gerran errepresaliatu zituzten 1.786 pertsonaren gorpuzkiak bereizteko. «Prozesu konplexua izan da, erronka handia», Ormazaren hitzetan. Hasi dira horiei DNA frogak egiten, identifikatzeko, baina oraingoz anonimoak dira. Gorpuzkiak bereizi ondoren, Sevillako hilerrian horientzako hezurtegi bat eraikitzeko proiektua aurkeztu zuen Aranzadik. Atzo, hamabost pertsonaren gorpuzkian sartu zituzten.

Sevillan errepresaliatutako 1.786 pertsonaren gorpuzkiak jasotzeko egindako hezurtegia. / Aranzadi

Hezurtegiaren diseinuan parte hartu du Ormazak. «Azaroan aurkeztu genuen udalean, eta gorpuzkiak ateratzen aritu den taldeak berak eraiki du», azpimarratu du Aranzadiko arkitektoak. Egindako lanaren aitortza egiteko dantzatu zien agurra: «Konpromiso handia erakutsi dute. Oso prozesu bizia izan da».

Memoria elkarteetako kideak izan ziren Sevillako hilerrian atzo, 400 inguru. Manuel Gerena ere horietako batekoa da; haren aita fusilatu egin zuten 1936ko gerran. Espainiako hiri horretan, uztailaren 18an altxatu ziren faxistak Errepublikaren aurka, Gonzalo Queipo del Llano buru zela. Haren prentsa arduradun Antonio Bahamondek gero aitortu zuenez, ezkerreko 20.000 pertsona hil zituzten hiri horretan. Hilerriko hobietara 3.000ren gorpuak bota zituztela uste da.

«Oso gertaera gogorrak izan ziren 1936an Sevillan izandakoak: 1.800 pertsona hil zituzten, eta guk gordintasun hori islatu nahi genuen hezurtegian. Berezia da», nabarmendu du Ormazak hezurtegiari buruz. Sevillako hilerriko estetikarekin hausten duela aitortu du, eta horrek zeresana eman duela hirian. «Udalean harridura sortu zuen hasieran. Beste kontzeptu bat da. Ez nuke esango zatarra denik, baina porlana bistan dago. Adierazi nahi genuen horiek ez direla beste nitxo batzuk, eta familiek ere eskertu dute gordintasun hori. Ez zuten zerbait polita nahi, haien sentimenduak azaleratzen zituen zerbait baizik. Deserosotasuna eragin nahi genuen». Horregatik, gorpuzkiak zituzten kutxak ere gardenak ziren. «Gordintasun horren parte ziren».

1936an Sevillan errepresaliatutako baten senide bat, gorpuzkiak dituzten kutxa garden horietako batekin. / Aranzadi


Summary: Polizia hiltzaileak identifikatzeko saioak ez du emaitzarik izan. Pasaiako sarraskiko poliziak identifikatzeko saio bat egin dute Donostiako epaitegietan, baina lekuko bakarrak, Joseba Merinok, ezin izan du «ehuneko ehun» inor identifikatu. Komando Autonomoetako lau kideen hilketekin lotuta egon daitezkeen hiru polizia egon dira saioetan, eta saio gehiago egongo dira azaldu ez diren beste bi identifikatzeko.

«Sentitzen dut, baina ehuneko ehun identifikatu behar dira, eta ezin izan dut horrela egin». Joseba Merino Pasaiako sarraskitik bizirik atera zen lekuko bakarraren hitzek islatzen dute gaur goizean zer gertatu den Donostiako epaitegietan izandako identifikazio saioan. Santiago Gonzalez biktimen familien abokatuak azaldu du egoera: «Bakarrik hiru polizia egon dira saioan, eta ez da inor identifikatu ahal izan. Beste bi polizia falta dira etortzeko. Gainera, identifikazio zenbakiarekin arazoak egon dira, eta beste polizia bat hilik dago, Poliziak jakinarazi duenez». Alegia, zazpi dira Merinok aurrez ezagutu dituen poliziak, material grafikoan, eta gaur hiru identifikazio saio egin dituzte.

Eta orain zer? Familien defentsak aurrera egingo du Pasaiako sarraskiaren egileak identifikatzeko, eta epaituak izan daitezen. «Argibide gehiago eskatuko ditugu, eta auziak hortxe jarraituko du». Nolanahi ere, identifikazio saioak ez dira amaitu, epaitegian azaldu ez diren bi polizia horiekin saioak egingo baititu auzia kudeatzen ari den epaileak. Erronda horietan ere Joseba Merinok saiatuko beharko du haiek identifikatzen.

Tiroak eta lekuak

Dioni Aizpururen anaia Pello Aizpuruk hitz egin du 1984ko martxoaren 22an Pasaiako badian dozenaka tiroz hildako lau biktimen izenean, epaitegiko atarian egindako elkarretaratzearen amaieran. «Estatu indarkeriaren kasu argi-argia da hau», hasi da. «Segada prestatu zuten, eta sarraskia egin. 113 bala zulo egin zizkieten gure lau senideei». Zenbat bala eta gorputzaren zein ataletan zituzten azaldu du, haren inguruan zenbait senidek malkoei eutsi ezinik zeudela. «Pelitxok [Pedro Mari Isart] eta Peluk [Jose Mari Izura] 28 bala zulo zituzten; tiro bat, gutxienez, garondoan». Hizlariaren anaia Dioni eta Rafael Delas bizirik atera ziren, eta gero fusilatu egin zituztela erantsi du. «Odol hotzetan hil zituzten. Txapasi 11 tiro egin zizkioten bertatik bertara, horietako bat garondoan; guztira 21 bala zulo zituen. Anaia zenari garondoan tiro bakarra ez: zazpi bala zulo egin zizkioten. Zenbat bala behar dira pertsona bat hiltzeko? Zer krudelkeria izan zen hura? Tiro bat begian zuen, eta guztira 34 tiro jaso zituen».

Eduardo Calvo Rojasek, Pasaiako sarraskiaren auzia kudeatzen aritu zen epaileak, ez zuen ikusi delitu zantzurik datu horiek jakinda ere. «Hau dena ezkutatzen saiatu dira», salatu du Aizpuruk. Kasuak hortxe iraun du, ordea, familiaren ahaleginari esker, eta, 2016an, epaileek aitortu zuten Komando Autonomoetako lau kideek ez zutela tirorik egin gau hartan. «Tirorik ez bazuten egin, zer egin zuten orduan gure senideekin?», galdetu du Aizpuruk. Familiek defendatu duten hipotesiak inoiz baino indar handiagoa duela uste dute: «Epaiketaz besteko exekuzio bat izan zen».

Jaurlaritzaren txostena

Bide judizialaz gain, ordea, erakundeekin bidea egin behar dela argi utzi du Aizpuruk, eta haserre mintzatu da Eusko Jaurlaritzak eskatutako txostenarekin gertatutakoaz; alegia, hiru urte egon dela txosten hori tiradera batean, familiei haren berri eman gabe. «Ezkutatu egin digute, eta lanean aritzeko hiru urte lapurtu dizkigute. Ez dago eskubiderik: nork erabaki zuen txosten hori kaxoi batean sartu behar zela?». Txostena jaso ondoren, hiru aste eman dituzte familiek Jaurlaritzarekin hitz egin nahian, baina, Aizpuruk esan duenez, ez diete «jaramonik egin». Harik eta gertatutakoa jendaurrean jakinarazi duten arte. «Hurrengo egunean deia izan genuen, eta orain presa dute gurekin egoteko».

Pasaiako sarraskiaren biktimen familiek Gasteizko gobernuarekin duten harremanaren «errealitate gordinaz» aritu da Aizpuru. «Lau kasu ikertzeko agindua eman zuen Jaurlaritzak: Perturrena [Eduardo Moreno Bergaretxe], hiru galiziar desagertuena [Jose Humberto Fouz Escobero, Jorge Juan Garcia Carneiro eta Fernando Quiroga Veiga] eta Naparrarena [Jose Miguel Etxeberria], gurearekin batera». Pasaiakoa ez beste guztiak argitara eman zituztela kontatu du Aizpuruk, txostenak eskura eman zizkietela besteei. 2020ko martxoan eman zioten familiari Naparraren auziko txostena, eta Pasaiako biktimena data berekoa da. «Gurea, ordea, kaxoi batera bota zuten. Nork erabaki du Eusko Jaurlaritzan familia batzuei txostena eskura ematea eta beste batzuei ukatzea? Hauek al dira biktimak guztiak berdin tratatzen dituztenak?».

Aizpuruk «konpromisoak» eskatu dizkio Jaurlaritzari aurrerantzean izango duten harremanari begira. «Egin dezatela behingoz aitortza ofiziala, eta argitu dezatela gurekin lanean aritzeko prest dauden ala ez». Orain hiru urte egin eta egunotan ezagutu den txostenak berak jasotzen du Pasaiako sarraskiaren biktimen familiek ez dutela laguntzarik jaso erakundeen aldetik, isiltasuna egon dela. «Izugarria da egin digutena, eta barkamen soil batekin ez da konponduko, benetako lanerako borondatearekin baizik».

Testuinguru historikoa

Pasaiako sarraskiaren testuinguru historikora jo behar da Komando Autonomoetako lau kideen hilketaren zergatiak aurkitzeko. Izan ere, Felipe Gonzalezen (PSOE) agintaldi luzearen hasieran izandako gerra zikinarekin loturiko gertakari nagusietako bat da. Sarraskia gertatu baino urtebete lehenago eratu zuten GAL, 1983an. Bada, 1984ko martxoaren 22a baino lehentxeago, Rosa Jimeno oriotarra bahitu zuen Espainiako Poliziak, hura ere Komando Autonomoetako kidea, eta, torturapean, behartu egin zuten hildako militanteekin Pasaiako badian hitzordua egitera.

Taldea itsasoz iritsi zen Pasai Donibanera Lapurditik, gaueko hamarrak baino minutu batzuk geroago, eta tiroka hartu zituen Poliziak. Lurrera zetozen bost lagunetatik lau hil zituzten: Pedro Mari Isart eta Dionisio Aizpuru azpeitiarrak, eta Rafael Delas eta Jose Maria Izura irundarrak. Joseba Merino bosgarren taldekidea izan zen bizirik atera zen bakarra. Hamazazpi urte egin zituen espetxean, hilabete lehenago Enrique Casas PSEko kidearen hilketarekin zerikusia zuelakoan.

Gau hartan tiro egin zuen agente bat identifikaturik daukala esan zion BERRIAri Joseba Merinok otsail hasieran, argazkietan eta bideoetan ezagutu duela zibil jantzita. Zer arma zeraman ere gogoan du: «Eskopeta bat».

Casas eta «mendekua»

Estatu terrorismoaren ekintza gisa sailkatu dute askok badiako sarraskia. Lau militanteen hilketa gertatu baino hilabete lehenago, Enrique Casas Gipuzkoako PSEko idazkari nagusi eta senatariaren aurkako atentatua egin zuten; 1984ko otsailaren 23an hil zuen talde batek Casas. Hamabi urte geroago, Ricardo Garcia Danborenea Bizkaiko PSEko idazkari nagusi ohiak GALen sorrerarekin nahastu zuen Casas epailearen aurrean. Danborenea bera zazpi urteko kartzela zigorra jaso zuen GALen auziagatik.

Bada, Casasen hilketak lurrikara politiko handia eragin zuen, eta historialari batzuek, Komando Autonomoetako kide ohiek bezala, «mendeku» ekintzatzat jotzen dute Pasaiako badian gertatu zena. Orain, berriz, justiziak zabaldu duen bide berriak argi gehiago eman diezaioke gertakari ilun horri, hilketan zuzenean parte hartu zuten batzuen identifikazioa lortzeko aukera bat baita.


Summary: Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako familiek jada ikus dezakete zein eskolatan onartu dituzten. Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak gaur argitaratu ditu behin-behineko zerrendak. Jaurlaritzak aldaketak ezarri ditu matrikulazio prozesuan, ikasle zaurgarrien banaketa orekatuagoa lortze aldera.

Hezkuntza sistema «orekatuagoa» lortze aldera, 2023-2024ko ikasturterako matrikulazioan aldaketak iragarri zituen Eusko Jaurlaritzak. Nobedaderik garrantzitsuena hauxe izango da: ikasle zaurgarrientzako lekuak gorde beharko dituzte diru publikoz hornitutako ikastetxe guztiek. Familiek otsailaren 13tik 24ra izan zuten aukera seme-alabek zein ikastetxetan ikastea nahi duten aukeratzeko, eta Jaurlaritzak gaur egin ditu publiko behin-behineko zerrendak. Ikusgai daude www.ikasgunea.eus webgunean. Orain, hala nahi duten sendiek apirilaren 4ra arte erreklamazioak aurkez ditzakete.

2 urteko haurrak dituzten familien artean egongo da ikusmin handiena. Izan ere, Eusko Jaurlaritzak erabaki du adin hori duten umeen ikasgeletatik hasiko direla zaurgarrientzako lekuak gordetzen. Beste berrikuntza batzuk ere egongo dira: esaterako, zazpi puntu emango dituzte —orain arte sei ematen zituzten— familiaren bizilekutik hurbilen dagoen ikastetxean matrikulatzeko —publikoan nahiz itunpekoan—, betiere bizitokia ikastetxearen eragin eremuan badago. Gainera, familiek aukera izan dute nahi bezainbeste ikastetxe aukeratzeko.

Dagoeneko egon da kexaren bat edo beste. Zarauzko Salbatore Mitxelena ikastolaren atarian (Gipuzkoa), esaterako, atzo protesta egin zuten, eta salatu zuten 55 familiak izena eman badute ere 50 baino ezingo dituztela onartu.

Gaur publiko egin dituztenak behin-behineko esleipenak dira. Orain, familiek astebete edukiko dute erreklamazioak aurkezteko, eta behin betiko zerrendak apirilaren 20an jarriko dituzte ikusgai.


Summary: UPNk eta EH Bilduk izango dute boto gehien Iruñean, EITB Focusen arabera. Gasteizen, Bilbon eta Donostian EAJk irabaziko lituzke hauteskundeak, eta hiruretan EH Bildu litzateke bigarren indarra, inkestaren emaitzak beteko balira.

Iruñeko Udalerako hauteskundeak UPNk irabaziko ditu, eta EH Bildu izango da bigarren indarra. Hori da EITB Focus taldeak egindako makroinkestaren emaitzetako bat. Atzo aditzera eman zituzten Nafarroako Parlamenturako eta Gipuzkoako, Bizkaiko eta Arabako batzar nagusietarako foru hauteskundeen estimazioak, eta gaur, berriz, udal hauteskundeenak. Iruñean, Cristina Ibarrolaren hautagaitzak hamar zinegotzi eskuratuko lituzke —botoen %31,4—, eta Joseba Asironenak, zazpi —%24,3—. Aurreko udal hauteskundeetan, hamahiru zinegotzi lortu zituen UPNk eta PPk osatutako Navarra Suma koalizioak; aurten bereizita aurkeztuko dira, eta, EITB Focusen arabera, kalte egingo die, UPNk hamar zinegotzi eskuratuko baititu, eta PPk bi.

Irakurri gehiago: UPNk inoizko emaitzarik apalenak izango ditu, EITB Focusen arabera

Makroinkestaren arabera, PSNk lau zinegotzi izango ditu —orain baino bat gutxiago—, Geroa Baik oraingo bi zinegotziak mantenduko ditu, eta Zurekin Nafarroak beste bi eskuratuko ditu. Emaitzak horiek izango balira, PSNren esku egongo litzateke Iruñeko alkatetza Ibarrolaren esku uztea, edo Asironen esku.

Gasteizen, Bilbon eta Donostian, berriz, EAJk irabaziko lituzke hauteskundeak, eta hiruretan EH Bildu litzateke bigarren indarra. Gasteizen, Beatriz Artolazabalen hautagaitzak zortzi zinegotzi eskuratuko lituzke —orain baino bat gehiago—, eta EH Bilduk oraingo sei zinegotziak mantenduko lituzke. Hirugarren alderdia PSE-EE izango litzateke, bost zinegotzi lortuta —bat gutxiago—.

Bilbon, Juan Mari Aburtok eutsiko lioke hegemoniari, EITB Focusen arabera, hamalau zinegotziak mantenduta. EH Bilduko bost zinegotzi izango lirateke, orain baino bat gehiago, eta PSE-EEk bost zinegotziak mantenduko lituzke. Donostian, Eneko Goiaren hautagaitzak 11 eserleku lortuko lituzke —orain baino bat gehiago—, eta Juan Karlos Izagirrek ere zinegotzi bat gehiago eskuratuko luke: zazpi izango lituzke.

Beste zenbait udalerriri ere erreparatu die makroinkestak. Laudion (Araba), EAJk irabaziko lituzke udal hauteskundeak, zazpi zinegotzi lortuta; bigarrena EH Bildu litzateke, oraingo bostak mantenduta. Agurainen (Araba), EH Bilduren eta EAJren arteko aldea oso txikia litzateke. Aurreko bozetan, EAJk lortu zuen gehiengoa, baina, EITB Focusen arabera, EH Bilduk lortuko luke orain. Getxon (Bizkaia), Basaurin (Bizkaia) eta Barakaldon (Bizkaia), EAJk irabaziko lituzke hauteskundeak, baina bigarren indarra ez litzateke bera hiru udalerrietan: PSE-EE litzateke bigarrena Basaurin eta Barakaldon, eta EH Bildu Getxon.

Tolosan (Gipuzkoa), EH Bilduk EAJ gaindituko luke botoetan, baina zinegotzi kopuru bera lortuko lukete, zortzina. PSE-EEk bakarra lortuko luke. Hala ere, PSE-EE izango da garaile, makroinkestaren emaitzen arabera, Irunen (Gipuzkoa) eta Eibarren (Gipuzkoa). Bietan zinegotzi bana galduko lukete, ordea. EAJk bigarren postua mantenduko luke, eta EH Bildu litzateke hirugarrena: Eibarren orain baino zinegotzi bat gehiago lortuko luke, eta Irunen bi gehiago.

Foru hauteskundeak

Atzo jakinarazi zituen EITB Focus taldeak Nafarroako Parlamenturako eta Gipuzkoako, Bizkaiko eta Arabako batzar nagusietarako foru hauteskundeen estimazioak. Horien arabera, UPNk bilduko du boto gehien Nafarroako Parlamenturako hauteskundeetan. Hala ere, inoizko emaitzarik txarrenak izango ditu. PSNk egungo akordioei eutsiko balie, Maria Txibite Nafarroako Gobernuko oraingo lehendakariak karguan jarraituko luke. EAJk irabaziko lituzke foru hauteskundeak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. EITB Focusen arabera, gehiengoa indartuko luke hiru lurraldeetan.


Summary: Iñaki Perurena: «Gaizki pasatzen nuen Gorputz Hezkuntza ikasgaian». Nafarroako Gobernuak Karlos III.aren gurutzea eman dio harri jasotzaileari, eta hark hitzaldi hunkigarri bat eman du bere ibilbideari eta Nafarroak harriarekin duen harremanari buruz.

Iñaki Perurena harri jasotzaile, bertsolari, eskultore eta aktore ibilitakoa da, eta, batez ere, harriari lotuta ibilbide luze eta bikaina osatu du. Hori aitortu dio berriki Nafarroako Gobernuak, herrialdeko pertsona nabarmenduenei egiten dien aitortzarik handiena eginez: Karlos III.aren gurutzea eman dio. Perurena hizlari bikaina ere bada, ordea, eta hori erakutsi du ordezkari politikoen aurrean, gurutzea jaso duen ekitaldian. Hitzaldian bere gazte garaiak izan ditu gogoan, eta harriari esker egin duen bidea nabarmendu du gero: «Izan dudan bidelagunik onena da».

Perurenak, kontatu duenez, duela hirurogei urte inguru egin zituen lehen bidaiak Iruñera, batxilergoko azterketak egitera, Leitzako (Nafarroa) beste gazte batzuekin batera. Entzuleen artean harridura eta barreak eragin ditu Perurenak hasi eta gutxira egindako aitortzak: «Ikasgaietako batean benetan gaizki pasatzen nuen: Gorputz Hezkuntzan». Zaldiaren gainetik salto egiteak beldurra ematen zion. «Errukiz», ordea, gainditzen omen zizkioten Gorputz Hezkuntza eta Erlijioa ikasgaiak.

Iruñeko Gurutz plazako liburu denda batean ikusi zuen liburu batek aldatu zion kirolarekiko zuen ikuspegia: «Arreta eman zidan; herrian ez zegoen liburu dendarik. Erakusleihora gerturatu nintzen, eta liburu txiki bat zegoen han: Kultura fisikoaren gidaliburua, Bruguera argitaletxea, Enrique Revilla, 40 pezeta (0,24 euro)». Han ikusi zuen zamarekin entrenatu zezakeela: «Esan nuen: hau da nirea». Orduan hasi zen beste kirol batzuetako jakintzak harri jasotzera moldatzen, eta fruituak eman zizkion bide horrek.

Nafarroa eta harria

Urtebete geroago, beste liburu bat erosi zuen liburu denda berean: Nafarroako Pirinioak. Garai hartan «ia abentura bat zen» Leitzatik Iruñerainoko bidea, eta Pirinioak urrun ikusten zituen Perurenak. Sekula joaterik izango ez zuelakoan edo, haiek ikusteko erosi zuen liburua. «Gero, ordea, Nafarroa ia osoa erakutsi didan bidelagun bat izan dut: nire harria. Harriarekin ezagutu dut Nafarroa, Baskoien lurraldea. Gozatu dut, eta zoragarria izan da».

Pixkanaka, Nafarroaz geroz eta gauza gehiago ezagutu dituela azaldu du. «Gizon izugarri baten historia ezagutzeko zortea izan nuen, Petri mariskalarena (Petri II.a, Nafarroako mariskala); baserrian figura bat eskaini nion. Ondoren beste mariskal bat ezagutzeko zortea izan dut, gertuagokoa: Joxe Ulibarrena eskultorea. Hark lagundu zidan Nafarroa ulertzen».

Orain, berriz, Nafarroa «duen toponimia aberatsaren bidez» ulertzen saiatzen da. «Leitzatik Iruñera gatozela bi arrokaren artetik igarotzen gara, Biaizpetik. Biaizpek bi arroken azpian esan nahi du. Errepide zaharretik jarraituta, Aizkorbera heltzen gara; Aizkorbek harri handiaren azpian esan nahi du. Aurrera jarraituta, Sarasate topatuko dugu, Sarasara bidean dagoena, eta, euskaraz, Sarasatek esan nahi du Sarasarako bidea. Oskiako harria inguratuz Iruñera joaten saiatuko bagina, igarobidearen ondoan, Atondo izena duen herrixka bat dago. Igarobidearen ondoan esan nahi du horrek. Ikus ezazue zer esaten digun toponimiak euskaraz ondo hitz egiten badugu».

Amaitzeko, pozarren esan du bere bizitza eta azken urteak «nolabaiteko intentsitatearekin bizitzeko zortea» duela, baserrian, eta nahi bat duela: «Egiten ari naizenak irautea, etorkizuneko belaunaldiek topagune bat izan dezaten han».

Perurenaz gain, Karlos III.aren gurutzea jaso zuten atzo Vicente Madoz medikuak, Oihan Iturbide Maria Aranzadi fundazioko zuzendariak, Alfredo Sanzol antzerki zuzendariak, Antonio Elava artistak, Patxuka de Miguel emaginak eta Judith Torrea kazetariak.