SUDUR GORRIEN BIRIBILGUNEAN

Summary: SUDUR GORRIEN BIRIBILGUNEAN. Pailazo deprimitua, pailazo beldurgarria, pailazo feminista. Sudur gorri txiki baten atzean milaka aurpegi ezkutatzen dira. Agustin Mujika ‘Takolo’ pertsonaiaren sortzaileak eta Bea Egizabal clownak azaldu dute nolakoa den pailazoterapiari eskainitako bizitza bat.

Punk bat, printzesa bat, hippy bat... eta bi pailazo elkartu dira biribilgune baten ondoko saltokian. Jaiak mozorro denda zabaldu zuen aspaldi Agustin Mujikak Zaldibian (Gipuzkoa), eta han bertan dira elkartzekoak. Izan ere, Takolo eta Bea Egizabal pailazoak mozorroturiko manikiz inguraturik daude, euren clowntasunaren berri emateko prest. Bi belaunaldi eta bi estilo, gai eta filosofia ordezkatzen dituzte. Ikuskizunetan, milaka haurri algara eginarazi die Takolo pertsonaiak urteetan eta urteetan, eta kantuan jarri ditu, bere ahots sendoarekin. Egizabal emakumetasunaren eta gizartearen inguruan aritu da ikuskizunetan, taldean zein bakarrik. Pertsonaiez harago, antzezleak mintzatu dira, sudur gorria erantzita. Apple konpainia garaje batean hasi zela kontatzen digute, eta Facebook, logela batean. Takolo pailazoa, berriz, ikasgela batean jaio zen? AGUSTIN MUJIKA 'TAKOLO': Bai. Erabateko giro erdaldunean, A ereduan. Zazpi gela nituen, eta bakoitzean 30-35 ume. Klaustroan 30 irakasle ginen, eta lau bat ziren euskaldunak. Neu ere 17 urterekin hasi nintzen euskara ikasten, eta 19 urterekin, AEKn irakasle hasi nintzen, irakaslerik ez zutelako aurkitzen. Irakasletza neukan eginda, eta eskola publikoan hasi nintzen soldaduskatik bueltan. Udalekuetan egoten nintzen Bernedon [Araba] eta Goiatzen [Bidania-Goiatz, Gipuzkoa], eta han egunak eta egunak pasatzen genituen. Gau batean, 18 urte edo izango nituela, bakarrizketa-parodia bat inprobisatu nuen. Haurrek barre asko egin zuten, eta lagunak esan zidan: «Oso ondo; hik balio duk horretarako». Ni, neurez, oso lotsatia naiz. Ezin dut testu bat irakurri jendaurrean; halako zera bat daukat... muga bat. Bea Egizabalen clowna, berriz, laborategi batean jaio zela esan daiteke. Eureka esan zenuen? BEA EGIZABAL: Arrasaten bizi nintzen [Gipuzkoa], eta Lagun Aroren laborategian egiten nuen lan. Kimika ikasi nuen eta hirugarren ikasturtera heldu nintzen, baina, orduan, krisi existentziala izan nuen, eta ingurumen modulua ikasi nuen. Mary Poppins bihurtu nintzen orduan. Tximiniak aztertzen egiten nuen lan: laginak hartu, eta kutsadura neurtzen genuen. Langileek lanpostuan jasotzen zuten kutsadura aztertzen genuen, eta baita enpresek airera jaurtitakoa ere bai. Lan horrekin gizarteari eta gizateriari mesede handia egiten zenion. Nolatan aldatu zenuen norabidea eta pailazo bihurtu? EGIZABAL: Asperdurarengatik. Astelehenetan lanera joan, eta fitxa sartzen nuen. Lan astea amaitzeko 42 ordu geratzen zaizkizula ikustea... Ezinezkoa da! Petronorren tximinian igota ibili nintzen. Gailuak igo, zunda sartu, iragazkiak pisatu... Azkenean esan zuen: begira, gustura geratu naiz; erakutsi dut gai naizela lan hau egiteko, baina ez dut berriz egin nahi. Antzuolan [Gipuzkoa] kontalari ikastaro bat egina nuen, eta hasia nintzen ipuinak kontatzen. Beraz, «nahikoa da!», esan nuen, eta amildegira! Euskararen kezkak eta herrian euskal giroa sortzeko gogoak bultzatu zintuzten euskararen lehenengo maratoia antolatzera Lasarten. 1987 hartan pailazo mozorroa jantzi zenuenean, bazenekien luzerako hartuko zenuela? MUJIKA: Kantagintzan ez zegoen gauza handirik haurrentzat. Imanol Urbietaren Ran rober ran eta halakoak zeuden. Hari baimena eskatu genion bere kantak jotzeko, eta beretzat «ohorea» zela esan zigun. Gainera, haren semea ere pailazoa zen Zarauzko talde batean: Kakax, Kokox eta Kirriki. Maratoia egin genuenean atera ginen lehen aldiz, eta Usurbilgo batzuk zeuden han. «Hurrengoan etorri herrira»; eta geu hara. «Etorri Bilbora», gero, eta han aritu ginen Aste Nagusian, ez megafoniarik eta ez ezer. Donostiako Aste Nagusian ere, agertoki handi bat genuen, eta plaza leporaino beteta. «Hau da hau! Non sartu gara!», pentsatu genuen. Gero poliki, megafonia erosi, furgoneta hipotekatu... Eta herriz herri hasi ginen.

Ulertzen ez zizueten lekuetara ere bai? MUJIKA: Bai. Nafarroa hegoaldera, Cortes, Ablitas, Cascante.... «Ez dakizue gazteleraz?», galdetzen ziguten. Baina geurea oso bisuala zenez, keinuen eta kantuen bidez aritzen ginen. Koloreak ere ez zekizkiten: «Zer kolore da hau? Gorria!», geuk esaten genien guztia. Clown ikastaroetan esaten dizute barruan duzun haurra atera behar duzula. Baina zeuk esan izan duzu zeuk barruan ez zenuela halakorik. Nola sortu zen, bada, zure clowna? EGIZABAL: Ni ume tuntuna izan nintzen, jatorra gurasoentzat, baina zintzoa. Nik ez nuen ume hori atera nahi. Kixki, Mixki eta Kaxkamelon ikusiko nituen txikitan, baina pailazoek ez ninduten erakartzen. Baina, non eta Brinkolan [Gipuzkoa], asteburu bateko ikastaro bat egin nuen, eta hantxe konektatu nuen, porrotaren bidez. Hor, bat-batean, porrota da arrakasta. Pailazoa erori egiten da, ez du asmatzen, dena apurtzen zaio... Hori espero da pailazo batengandik, eta niri horrek katakrak moduko bat eragin zidan. Zure bizitzan ere porrotari umorea ateratzeko tresna bat da sudur gorria. Horrek ez du esan nahi zure porrotak txantxa bat direnik; sufritzen dituzu, baina baduzu beste toki bat horiek ikusteko. Hori ematen dit niri sudur gorriak. MUJIKA: Niri eman dit neure burua pixka bat ateratzeko aukera. Etxean egoera gogorrak izan ditut. Haurtzaroa ez dut nik oso zoriontsua izan. Irtenbide bat izan da niretzat. Beste bat zara oholtzan, sudur gorria jantzita, eta autoestimua edo ez dakit zer goratzen dizu horrek. Baina jendeak gero uste du beti barrezka ibiliko zarela. Bada, ni ez naiz halakoa. EGIZABAL: Esaten dutenez, sudur gorria munduko maskararik txikiena da. Beraz, maskaraturik zaude, eta zeuregandik oso gertu dagoen pertsonaia bada ere, modua ematen dizu gauza batzuk egiteko, bestela inolaz ere egingo ez zenituzkeenak.

Badabil meme bat XIX. mendetik, eta azken urteotan indarberritu egin da: gizon bat psikiatrarengana doa, eta lur jota dagoela esaten dio; psikiatrak, terapia gisa, hirira heldu berri den sudurgorri ospetsu baten ikuskizunera joateko gomendatzen dio, algara batzuk eragingo dizkiola esanez; gizonak, orduan, psikiatrari azaltzen dio bera dela pailazo ospetsu hori. Identifikatzen al zarete horrekin? MUJIKA: Ni pixka bat bai. Ez dakit orain den garaia esateko, baina 17 urte nituenerako anaietako bat hilda zegoen. Bi arreba oso gaixorik zeuden, eskizofreniarekin. Beste anaia bat hortik... Ama ere ezinean. Soldata bakarrarekin bizi ginen sei seme-alabak eta gurasoak, etxe txiki batean. Gure lagun asko heroinarekin hasi ziren. Gipuzkoan lehenengo hildakoak geure auzokoak izan ziren. Hori ez bazen, gai politikoa zen: atxilotuak, torturatuak... «Nola aterako da pailazo bat halako auzo batetik?», esaten zuten.

EGIZABAL: Clown ikastaroetara zoaz, eta talde guztietan badaude bat edo bi psikologoak edo psikiatrak bidalitakoak. Erabiltzen da, baina aukera ematen dizulako beste ikuspegi batetik ikusteko dena. Zure errealitatea gogorra denean, aukera izatea gauzak ikuspegi dibertigarri batetik ikusteko... Hori umoreak egiten du orokorrean. Gainera, pailazoaren inozentziarekin... Ongi sentiarazten dizu agertokian eginiko jolasak. Jolasak balio du: hemen eta orain zaude. Jolastea oso teraupetikoa da, eta heldutan jolasa desagertu egiten da gure bizitzetatik. Jolasa umeekin lotuta egoten da. Baina helduok probatzen dugunean, berriz egin nahi dugu denbora guztian. Une horretan ez duzu zeure miseriaz pentsatzen. Hori opari bat da.

Sudurgorriari egiten dion mesedeaz aritu zarete, baina hor dago besteei eginiko onura. Takoloren miraria deituriko kasua argitaratu zenuten Sentitu, pentsatu, ekin liburuxkan. Bihotz arazo baten eraginez, paralizaturik geratu zen Julen haurra, eta Takoloren bisitak suspertu zuela kontatzen duzue. Kanonizatzeko prest al zaude? MUJIKA: Koman egon zen haurra, eta, atera zenean, gauza bakarra esaten zuen: Takolo. Gurasoek deitu zidaten Bilbora. Han zegoen haurra ohean, gurutzez eta amabirjinaz inguraturik. Abesten hasi nintzen, eta haurra mugitzen hasi zen. Gurasoak oso pozik geratu ziren. Hor dago oraindik mutila. Tarteka deitzen diot. Askotan egiten ditugu saioak leuzemia eta halakoak dituzten haurrekin. Baina gogorra da. Negarrez ateratzen zara. Etxera negar batean, Bilbotik. EGIZABAL: Pena da ospitaleko pailazoen lana txertaturik ez egotea hemengo erietxeetan. Leku batzuetan bai: ospitaleko taldeko kide dira pailazoak, eta, haurrekin batez ere, baina helduekin ere egiten dute lan. Formakuntza handia behar da horretarako, ezin duzu edozer gauza egin. Julenen anaiak —Yeraik—, ikusi zuenean Takolok zer eragin izan zuen gaixoarengan, zera esan omen zuen: «Pailazoak dira gauzak alda ditzaketen bakarrak». Horrek ez dizuete beldurrik ematen? EGIZABAL: Oso ohituta gaude gauzak modu batean egiten gizarte gisa. Bat-batean, gauzak beste modu batean egiten dituen izaki dibergente bat ateratzen denean, danba!, zirkuitulaburra eragiten du. Umoreak ahalmen hori du, baina pailazoaren emozionalitate berezia da. Tragikomikoa da: komikotasuna tragediarekin lotuta dago. Komikotasunak askoz gehiago funtzionatzen du tragedia batean gertatzen denean. Hileta batean, edo errepide kontrol batean, esaterako. MUJIKA: Behin, hementxe bertan gelditu ninduten guardia zibilek, ikuskizun batetik bueltan nentorrela. «Zabaldu atzekoa! Animalia bat, bonbo bat... Baina zertan egiten duzu lan?». Eta nik: «Pailazoa naiz». Eta guardia zibilak: «Ongi, norberak ahal duen bezala irabazi behar du ogia». Isildu egin nintzen. Bestela esango nion: «Bai, jauna, zeuk bezala». Autozentsura, beraz. EGIZABAL: Bizirik iraun nahia! Askok izango dute gogoan Jordi Pesarrodona Kataluniako pailazo eta ekintzailea. 2018an, bolo-bolo zabaldu zen haren irudia, sudur gorriarekin guardia zibil armatu baten ondoan protesta egiten, Kataluniako erakundeen kontra eginiko operazio batengatik. Epaitu ere egin zuten gero, eta zigortu, desobedientziarengatik. Batzuek serioegi hartzen dituzte sudurgorriak? EGIZABAL: Erridukulua ez da batere erosoa boterearentzat. Ez zuen berez ezer egin: gizajo eta galtzaile itxurarekin hor jarri, besterik gabe, baina autoritatea kentzen dio besteari.

«Ez da kontu barregarriagorik gehiegizko solemnitatea baino», idatzi zuen beste pailazo batek, Jose Inazio Ansorena Mirri-k. Boterearen estetika agerian uzten duelako gorroto dute umorea? EGIZABAL: Botereak erritualak ditu, eta hori apurtzea berez oso erraza da, edozein tontakeriak apurtzen baitu solemnitatea. Baina horrek prezio bat dauka. Politikari batzuen artean, joera dago pailazo gisa agertzeko, eta pitokeriak apropos esateko, jator emateko eta entzuleak eurekin identifikatzea bilatzeko. Zuen trikimailuak ikasi eta intrusismoa egiten dizuete? EGIZABAL: Tesiak egin dituzte horren inguruan, eta ondorioztatu dute botereak beti erabili duela umorea. Umorea oso zapaltzailea izan daiteke, baina oso askatzailea ere bai. Botereak, edo mainstream-ak, beti egin die barre zapalduei. Egin diezaiegun barre homosexualei, emakumeei..! Zapalduak boteredunari barre egiten dionean, orduan da umorea askatzailea. Mintzeko ere erabili daiteke umorea, baina erabaki behar duzu nor mindu nahi duzun, guardia zibila ala atxilotua? Ezin da aseptikoa izan, ez dago neutraltasunik, eta, dagoenean, askotan mainstream-a da, eta hori biolentoa da.

MUJIKA: Aho biko ezpata da umorea. Neuk ere erabili dut mintzeko. Pailazoak tarta hartzen du, eta bere aurpegira botatzen du, jendeak barre egin dezan. Bestearen aurpegira botatzen duenean, ordea, ederra egin du orduan! Nik jendeari esaten diot bihotza eta burua zabaltzeko, komikoak besterik ez direlako. Niri etortzen zaizkit andaluziarrak mozorro dendara, eta flamenko dantzariaren mozorroaz kexatzen zaizkit: «Nola sal dezakezu hau, gero jendeak barre egiteko?». EGIZABAL: Eta inauterietan baserritar jantziz gero euskaldunen lepotik barre egingo balitz? Ez al da norbait haserretuko? Oso zaila zaigu gutxitua eta zapaldua sentitzen denaren lekuan jartzea. Batzuk inauterietan emakumez nola mozorrotzen diren ez dit inongo graziarik egiten: prostitutak, erizainak... Mezu bat bidaltzen ari zara. Ulertzen dut beltzak haserretzea zuri bat beltzez mozorrotzen denean. Ez gaude gizarte berdindu batean. Zu pribilegiotik ari zara. Umorea gizartearekin aldatzen da. Zuri gertatzen al zaizu garai bateko txantxa edo esketxen bat gogoratzea, eta esatea: «Gaur hau onartezina litzateke; nolatan egiten genuen hau»? MUJIKA: Beste parametro batzuk ziren lehen, genero gaian, esaterako. Lehen edozein gauzarekin egiten ziren txisteak: gorrekin, itsuekin... Gaur, erne! Ezin da hori egin.

EGIZABAL: Ahal da, eta jendeak egiten du. Orain kantzelazioaren kontuarekin jendeak esaten du: «Orain ezin dugu ezer esan!». Hori esaten dutenak gizon zuri heteroak dira beti. Zuek nahi duzuena esaten duzue orain ere, baina badago adierazpen askatasuna. Kontua da orain besteok ere badugula adierazpen askatasuna zuri esateko adierazi duzun horrek indarkeria dakarrela. Nik dakidala, ez dago inor kartzelan arrazakeria edo matxistadak botatzeagatik. Kartzelan daudenak horren kontra joateagatik daude. Zuk nahi duzuna zera da: sekulako matxistada botatzea eta, gainera, jendeak esatea barregarria dela. Bada, ez. Jendeak «nahikoa da» esan du. Erantzukizuna eskatzen da. MUJIKA: Garaietara moldatu behar duzu; bestela, erantzuna helduko zaizu. Ni beti saiatu naiz pailazotzan beste zer edo zer egiten, magia adibidez. Kaiolaturiko uso zuriekin hasi nintzen lanean, esaterako. Gero Beltzi txakurra izan nuen. Neuk trebatu nuen. «Beltzi, guau, gau, lagun maitagarria...». Hori ikaragarria zen haurrentzat: igo eta jaitsi! Gero Margarita oiloa ere bagenuen... Animaliak erabiltzea ikuskizunetan? Oso kritikagarria da. Baina garai hartan niretzat familia ziren, etxekoak bezala. Etxeko sofa Beltzirena zen. Izugarria zen hura, artista zen, kobratzen ez bazuen ere. Hamahiru urtez bizi izan zen gurekin.

Zein izan zen Takolo, Pirritx eta Porrotxen arrakastaren funtsezko arrazoia? MUJIKA: Hutsune bat bete genuen, baita linguistikoa ere. Ez zebilen maila horretako beste talderik herriz herri. Telebistakoak bazeuden, baina ez ziren plazetara iristen. Geu bai, baina larunbatetan eta igandeetan lan egitearen truke. Familientzako musika ere zabaltzen lagundu zenuen, kanpoko kantak moldatuta. Asko harritu al dira jakitean haurren bainurako Riki Riki bertsio bat dela? MUJIKA: Ez dakit zer zintatatik atera genuen kanta. Arrakasta bihurtu zen. Batzuk gero harrituta etortzen zitzaizkigun: «Zuen kanta Bartzelonan entzun dugu. Kendu egin dizuete!». Hitzak dira geureak. Beste kanta batzuk bai, geureak dira; tira, Iñaki Salvadorrek-eta eginikoak. Oraindik jaietan talde batek kanta jotzen badu, jendea deika hasten zait: «Takolo! Igo agertokira Riki riki kantatzera». 25 urteren buruan esan zenuen nahikoa zela. Barnetegiko lana, familia, asteburuetan lan egin beharra... Damutu al zara inoiz? MUJIKA: Agian bai. Oraindik barruan daukat. Batzuetan oraindik amesten du bihar saio bat dudala, eta badira 18 urte utzi nuela. Urte gogorrak izan ziren, baina onak. Garai hartan, geuk egin behar genuen dena: muntatu eszenatokia, megafonia jarri... Zazpi ordu ziren ordubeteko saiorako. Orain, berriz, beste batzuek egiten badizute hori, eta zeu, antzeztu, eta etxera bazoaz... Hola bai!

Zer iruditzen zaizue azken boladan zabaltzen ari den pailazo beldurgarrien fenomenoa: Pennywise, Joker...? Koulrofobia da pailazoen beldur izatearen izen teknikoa. Ulertzen duzue? MUJIKA: Buruhandiekiko fobia ere badago. Ordizian [Gipuzkoa], Ertzaintza «pailazo hiltzaile» baten bila ibili zen behin [2016an]. EGIZABAL: Behin, Martuteneko espetxera sartu nintzen tailer bat ematera [Gipuzkoa]. Baina ez zidaten sudur gorriak sartzen utzi, emakume moduluko preso batek fobia zuelako, eta ez zutelako izua zabaltzea nahi. Zu orain menopausiaren inguruan ari zara, Magma mia saioarekin. Zer helburu duzu etorkizunerako? EGIZABAL: Orain salatu nahi ditudan gauzak umorearen bidez kontatu nahi ditut, eta ikuspegi feminista batekin. «Begira neskak nolakoak diren», entzuten duzu plazetan. Ez! Begira neskak nola egiten ditugun! Hori ulertaraztea nahi dut, sistema oso bat baitago horren atzean. Aurkikuntza bat egiten denetik gizartera iristen denerako ehun urte pasatzen ohi direla irakurri dut. Nik egon nahi dut aurkikuntzatik 70 urtera, eta jendeari 30 urte aurreztu.

Eta bilobak dira orain zure entzuleak? MUJIKA: 5 urteko bilobak orain jakin du Takolo naizela, batzuk hasi zirelako «Takolo, Takolo!». Ezagutzen zuen, behin antzeztu nuelako, baina ez zen konturatu neu nintzela. EGIZABAL: Oraindik ukazio fasean egongo da. MUJIKA: Okerrenak gurasoak dira: ez kendu ilusioa haur txikiei!


Agustin Mujika, ‘Takolo’

Summary: Agustin Mujika, ‘Takolo’.

'Takolo' izen artistikoarekin egin zen ezaguna, Pirrutx eta Porrotx hirukotearekin hasieran, eta Pirritxekin gero. Irakaslea izan da lanbidez, erretiroa hartu arte. Haren ekimena izan ziren haurrak hizkuntzan murgiltzeko Euskal Girotze Barnetegiak, eta hezkuntzarako materiala sortu du, besteak beste Euskal girotze barnetegiak: oinarri, jolas eta teknika hezitzaileak liburua. Pailazo taldea utzi arren, jarraitzen du antzezle. Sabelhiztun ikuskizunak ere garatu ditu, besteak beste Simon panpinarekin. Beste hainbat pertsonaia sortu ditu, tartean Lasarte-Orian Olentzeroren etorrera haurrei iragartzen dien Xixuko ahatea, eta Zaldibiko Mondeju jauna.


Bea Egizabal Ollokiegi

Summary: Bea Egizabal Ollokiegi.

Hiru urtez ikasi zuen unibertsitatean, baina laborategiaren eta beraren artean ez zen kimika handirik sortu. Kontu kontalari hasi zen orduan, eta, poliki, pailazo bihurtu zen Oihulari Clown taldean. Inprobisaziorako dohaina zuenez, Ane Labaka bertsolariarekin bat egin zuen Erradikalak gara ikuskizuna sortzeko. Feminismoaren inguruko ideiak eta hausnarketak umorez landu zituen hor. Ingurukoek nabarmendu dutenez, trebezia handia du pentsalari feministek erabiltzen dituzten kontzeptu abstraktuak edonork ulertzeko moduko eguneroko bizitzako adibideekin azaltzeko. Autoak gidatzeko beldurra gainditu zuen, ahalduntze taldeen laguntzarekin.


Summary: Txibite: «Sendotasun handia ematen digu Nafarroako Gobernua gidatzen jarraitzeko». PSNren Eskualdeko Batzorde Exekutiboa bildu da arratsaldean atzoko emaitzen balorazio positiboa egiteko.

Igandean, 92.748 nafarren babesa jaso zuen PSOEk, eta 1986ko Espainiako Gorteetako hauteskundeak geroztik lehen aldiz garaipena eskuratu du Nafarroan. Bi diputatu eta hiru senatari lortu ditu,. «Nafarrek mezu argi bat helarazi digute. Gorteetarako hautatu beharreko bederatzi ordezkaritatik bost sozialisten esku geratu dira», azpimarratu du Maria Txibite PSNko idazkari nagusiak.

Emaitza horiek hauspoturik. Txibitek nabarmendu du Nafarroaren interesen defendatzaile nagusi bihurtu dela Alderdi Sozialista. 18:00etan, PSNren Eskualdeko Batzorde Exekutiboa bildu da. Bilkura amaituta, Txibitek kazetarien aurrean adierazpenak egin ditu.

Kanpainan, PPren eta Vox-en arteko aliantza baten mehatxuaren aurrean herritarrek erantzun dutela uste du: «Herritarrek ez dute nahi ez murrizketarik ez eta atzerapausorik ere. Ezkerraren eta eskuinaren arteko lehian, ezkerra nagusitu da argi eta garbi».

Inbestidurari begira, Pedro Sanchezen alde egingo dutela argi utzi du. «UPNk esan du Feijoori emango diola babesa, bere balizko inbestiduraren aurrean. Zalantza dut aurkeztuko dela, ikusirik ez duela nahikoa babesik, baina edozein kasutan nafarrek PSN hautatu dute Nafarroaren interesak defenditzeko. UPNk albo batera utzi du bere erregionalismoa eta foraltasuna».

Gobernuaren osaeraz

Hilabete eta lau egun geratzen dira Nafarroan Gobernua osatzeko. Txibiteren iritziz, atzoko emaitzek PSNri «zilegitasuna eta sendotasun handia» ematen diote Nafarroako Gobernua gidatzen jarraitzeko. «Negoziazioetan aurrera jarraituko dugu». Txibitek azaldu du ez dutela egutegirik zehaztuta. «Datozen egunetan bilerak egingo ditugu negoziazioetan aurrera egiteko eta gobernuaren programa zehazteko». Garrantzitsua deritzo akordioa lortzeko, hiru indarrak «eroso egoteko» hurrengo lau urteetan.

Bere irudiko, programak berak zehaztuko du gobernuaren osaera eta norabidea. «Adibidez, osasungintzak garrantzia handia hartu du, etxebizitzak ere bai, eta programan garrantzia ematen diogun beste gaiek ezar dezakete organigramaren aldaketa». Txibitek, halaber, uste du gobernuaren baitan hobetu beharreko gauzak daudela uste du eta behin hori zehaztuta etor daiteke alderdi bakoitzaren ordezkaritzaren banaketa.

Negoziazioen hasieratik Geroa Baik eskatu du bere ordezkaritzari eustea eta gobernu eredua finkatzea. Txibitek zehaztu du ez diotela uko egiten bere ordezkaritza handitzeari. Igandeko emaitzek hori berretsi duela gaineratu du. "Horrek bere isla izan behar du ordezkaritza instituzionalean». Ez du zehaztu zer esan nahi duen, baina bai argitu du senatari autonomikoa sozialista izatea nahi dutela, besteak beste.


Summary: Osasunak Konferentzia liga jokatuko du Kirolaren Arbitraje Auzitegiak arrazoia eman ostean. Osasunak zelaian lortutakoaz gozatzeko aukera izango du azkenean. Gorritxoak abuztuaren 7an egingo den Konferentzia ligako kanporaketetako zozketan izango dira

Osasunak Konferentzia liga jokatuko du 2023-2024 denboraldian. Klubak azaldu bezala, Osasunak Konferentzia ligan parte hartzearen defentsan aurkeztutako froga berriak ikusita, Europako Futbol Federazioak (UEFAk) ondorioztatu du «Osasuna duela ia hamar urte izandako gertakarien biktima» izan zela, eta erakundeak gertakari horiek argitzeko egin zuen ekimena «baloratu» du. Ondorioz, UEFAk talde gorritxoaren parte hartzea onartu du Europako txapelketan. Osasuna, beraz, abuztuaren 7an egingo den Konferentzia ligako kanporaketetako zozketan izango da. Abuztuaren 24an eta 31n jokatuko ditu partidak.

Hil honen lehen astean UEFAren Apelazio Batzordeak atzera bota zuen erakunde horren Kontrol, Etika eta Diziplina Batzordeko ikuskatzaileek Osasunarentzat proposatutako zigorraren aurka klubak aurkeztutako helegitea. Ikuskatzaileek datorren denboraldian Konferentzia liga jokatu gabe zigortu zuten Osasuna, klubeko zenbait agintari ohik 2013-2014ko denboraldiko Espainiako Lehen Mailako bi partidaren emaitzak adostu zituztelako. Osasunak Kirola Arbitraje Auzitegira zuen orduan, «klubaren eskubideen aurkako erasoa» dela argudiatuta.

Hala ere, UEFAk diziplinazko prozedura bat ireki dio Osasunari prozesu horretan zuzenbide arruntera jotzeagatik, baina horrek ez du eragotziko klubak Europako lehiaketan parte hartzea. Klubak adierazi du UEFAk ezartzen dion zigorra onartuko duela, eta ez du helegiterik aurkeztuko.


Summary: Osasunak Konferentzia Liga jokatuko du, UEFAk oniritzia eman ostean. Halere, zigortzeko prozedura zabaldu dio talde gorritxoari, afera auzitegi arruntetara eramateagatik.

Azkenean bai. Osasuna futbol taldeko zuzendaritzak zabaldu berri duen agiri baten arabera, Europako Futbol Federazioaren (UEFA) Kirola Arbitratzeko Epaitegiak (TAS) ontzat eman du talde gorritxoak Konferentzia Ligan parte hartzea.

Uztailaren hasieran, Apelazio Batzordeak atzera bota zuen Osasunak Konferentzia liga ez jokatzeko zigorraren aurka aurkeztutako helegitea. Batzordeak erabaki zuen Nafarroako taldeak ezin zuela Konferentzia liga jokatu, klubaren agintari izandako batzuk 2013-2014ko denboraldiko Espainiako Lehen Mailako bi partidaren emaitzak adostu zituztelako.

Orduan, taldeari geratzen zitzaion azken aukera Kirola Arbitratzeko Epaitegia zen. Osasunako zuzendaritzak zabaldu duenez, proba gehiago aurkeztu dizkio auzitegiari, eta horrek ikusita, epaileek erabaki dute Osasuna «biktima» izan zela aferan, eta ontzat eman du taldeak kasua argitzeko eginiko lana. «Ondorioz, UEFAk gaitzat jo du Osasuna Europako lehiaketako oraingo aldian parte hartzeko».

Osasunak adierazi duenez, taldeak parte hartuko du Konferentzia Ligako kanporaketak zozketatzeko saioan, abuztuaren 7an. Kanporaketak abuztuaren 24an eta 31ean egingo dituzte. «TASen berresteak amaitu egin du erakundeak azken bi hilabeteotan kirol justizian zein auzitegi arruntetan egin duen borroka, bere eskubideak eta haien bazkideen eskubideen defentsan».

Edonola ere, taldeak azaldu du UEFAk zigortzeko prozedura zabaldu diola epaitegi arruntetara jotzeagatik bere burua denfendatzeko. Prozedura horrek ez dio eragingo, edonola ere, Konferentzia Ligan parte hartzeko baimenari. Taldeak adierazi du onartu egingo duela zigorra, eta ez diola helegiterik jarriko, eta UEFAri agindu diola ez dituela kirol auziak berriz eramango justizia arruntera.


Summary: Greba egitera deitu dute autobus gidariek Baionako bestetan. Txik Txak eta Chronoplus autobus zerbitzuetan trabak izanen dira Baionako bestetan, gidarien greba aurreikusia baita. Besten segurtasuna «jokoan ezartzea» leporatu die Etxegaraik.

Uztailaren 26tik 30era Txik Txak eta Chronoplus autobus sareko gidarien greba deitu dute FO, CFDT eta CGT sindikatuek. Izan ere, haien lan baldintzen hobetzea nahi dute, eta Keolis zuzendaritza enpresaren «kudeaketa errepresiboa eta antisoziala» deitoratu. FO eta CGT sindikatuek adierazi dutenez: «autobus gidari batek sei ordu segidan gida dezake benetako pausarik ukan gabe».

Aldarrikapena ez da berria. 2022ko udan ere mobilizatu ziren gidariak. Sindikatuek karrikaratu dutenez, joan den urtetik zuzendaritzak «hitzeman» zituen lan baldintza hobeak, batik bat, gidari guztientzat eman behar ziren irrati-sistema orokortuak ez dira plantan eman. Horrez gain, Txik Txak eta Chronoplus autobus zerbitzuetako langileei besten garaian emaniko lan sari emendatzea zalantzan jartzen du zuzendaritzak aurten.

Greba deialdi ulertezina da Jean Rene Etxegarai, Euskal Elkargoko lehendakariarentzat. Salatu duenez, «besten segurtasuna jokoan ezarria da». Haren ustez, nahiz eta joan den urteko mobilizazioen arrazoia ulertzen duen, «aurtengo elementu guztiek ez dute justifikatzen greba egoera hau» eta «besten instrumentalizazioa» dela adierazi du.

Sindikatuek igande honetan argitaratu den grebarako aitzinabisua urrira arte luzatzen dela diote, eta, ondorioz, behin eta berriz mobilizatzeko prest izanen dira negoziaziorik erdietsi ezean.


Summary: Haur bati sexu irudiak eskatzeagatik gizon bat atxilotu dute Tolosan. Hamar urteko neska bati eskatu dizkio irudiak, 26 urteko gizonak. Adingabearen gurasoek jarri dute salaketa.

26 urteko gizon bat atxilotu du Guardia Zibilak Tolosan, haur bati sexu irudiak eskatzeagatik. Tolosaldeko Atariaren arabera, ohartu dira mezuez gain sexu izaerako argazkiak ere trukatu zituztela.

Gizonaren arrastoa atzeman ondoren, haren etxea miatu du Guardia Zibilak; ordenagailua eta sakelakoa hartu dizkiote frogak eskuratzeko. Geroztik, gizona atxilotu egin dute, eta afera epailearen esku utzi.

Mezularitza aplikazio baten bidez, gurasoek alabaren eta gizonaren arteko elkarrizketak atzeman zituzten, eta salaketa jarri.


Summary: Milaka pertsona elkartu dira Santiagon, Galiziako Aberri Egunean. Euskal Herriko ordezkariak egon dira BNG alderdiak antolaturiko manifestazioan, tartean Kontseilukoak eta EH Bildukoak.

Aberri Eguna ospatzen dute Galizian uztailaren 25an, eta, horren harira, BNG alderdi nazionalistak deituriko manifestazioan milaka pertsona elkartu dira Santiagoko kaleetan.

Gero eta gehiago, Galizia berri baterako lelopean, martxa egin dute hiriko kaleetan barrena. Alderdiak sostengua pilatu nahi du Galizian egingo dituzten hurrengo hauteskundeetarako.

Ana Ponton eledunak «ziklo aldaketa» eskatu du, Xuntako historiako lehenengo emakumezko presidente bihurtzeko. Bloke nazionalistako ateak zabalik daudela esan du, «oinarria zabaltzeko».

Eguerdian abiatu da manifestazioa, Compostela zumarditik. «Galizia aske, herri boterea» oihuen artean egin dute aurrera, jai giroan. BNGko ordezkariez gain, Bruselako Legebiltzarreko Europako Aliantza Aske taldeko kideak egon dira manifestazioaren buruan. Euskal Herriko ordezkaritza bat ere, tartean Euskalgintzaren Kontseiluko idazkari nagusi Idurre Eskisabel Larrañaga, eta Paul Bilbao Sarria. Horrez gain, EH Bilduko nazioarteko taldeko Igor Zulaika egon da martxan, eta EAko Lorena Lopez de la Calle.

Amaierako ekitaldian, Ponton bera, Galiza Novako idazkari nagusi Marta Gomez, eta Daniel Castro diputatua mintzatu dira.


Summary: PSNk, Geroa Baik eta ZNk negoziazioei ekin diete berriz. Gobernabidea bermatzeko UPNk egindako proposamena baztertu du Alzorrizek: «Etenik gabe mespretxatu eta iraindu gaituzte»

Jaieguna izanagatik, gaur bilduko dira PSN, Geroa Bai eta Zurekin Nafarroa, Nafarroako Gobernuaren programa hitzartu asmoz. Uztail hasieran programen edukiaren negoziazioa hasiz geroztik, diskrezioa gorde dute. Beraz, ez dute deialdi publikorik egin.

Astelehen arratsaldean, PSNren Eskualdeko Batzorde Exekutiboaren bileraren ondotik, Maria Txibite idazkari nagusi eta jarduneko lehendakariak baieztatu zuen ez dutela egutegirik, baina abuztuaren 28ra arteko epemuga dute. Kazetariei azaldutakoaren arabera, gobernuaren osaeraren negoziazioa ondoren etorriko da, akordio programatikoaren lehentasunek markatu dezaketelako gobernuaren egitura bera.

Ikusi gehiago: Txibite: «Sendotasun handia ematen digu Nafarroako Gobernua gidatzen jarraitzeko»

Aurretik, Geroa Bai kritiko azaldu da negoziazioen eskema horrekin, aurretik nahi duelako PSNk argitzea zer gobernu eredu nahi duen eta zer pisu instituzional nahi duen alderdi bakoitzak izatea. Hilabete baten faltan, koalizioak ohartarazi du nahiago dutela akordio on bat lortu premiak behartuta akordio oker bat egin baino. Ez dirudi, dena den, desadostasun horiek traba gaindiezina izango direla.

Zurekin Nafarroa, pozik

Zurekin Nafarroak ohar bat bidali du, Sumarrek lortutako emaitzek zapore «gazi-gozoa» utzi dietela adierazteko. Nahiz eta diputatua ez lortu, maiatzaren 28ko bozekin alderatuta, ia bikoiztu egin dute, eta Idoia Villanueva Madrilera bidaltzeko «2.000 botoren faltan» geratu dira. Orotara, 43.564 boto lortu dituzte.

Emaitza horiek euren posizioa indartu egiten duela uste du ezkerreko koalizioak. Euren ustez, hauteskundeen ostean, PSNk, Geroa Baik eta Zurekin Nafarroak «are indar handiagoz» hartu behar dituzte gobernua osatzeko negoziazioak eta horiei begira euren rola indartu delakoan daude.

UPN, urduri

Testuinguru horretan, posizioa zailean geratu da UPN. 1986tik lehen aldiz lehen indar izateari utzi dio, eta laugarren geratu da. Diputatu bat eta senatari bat lortu badu ere, Javier Esparzak Nafarroako Gobernua lortzeko helburu are gehiago urrundu zaio.

Horren jakitun, UPNko presidenteak legealdiari begira gobernabidea bermatzeko «oso eskaintza eskuzabala» luzatu dio PSNri, EH Bildu negoziazioetatik at uztearen truke. Halaber, UPNk egungo udalei eutsi ahal izatea galdegin du, arriskuan ikusten duen seinale.

Alzorrizen erantzuna

Ramon Alzorriz PSNko Antolamendu idazkariak baztertu egin du proposamena. «Etenik gabe mespretxatu eta iraindu gaituzte azken urteetan, eta orain eskaintza hau egiten digute ez dituztelako emaitza onak izan». Amarru politikotzat jo du. «Gaur arte ibili zaizkigu aurpegiratzen Nafarroa saldu dugula». Alzorrizek gaineratu du proposamenak ez duela sinesgarritasunik ez zietelako hori esan maiatzaren 28aren ondoren.

Nafarroako Gobernua osatzeko negoziazioei begira, uste du ez dela arazorik egongo. «Sanferminen aurretik aurrera egin genuen elkarrizketatan, eta orain aurrera egingo dugu lehenbailehen akordiora iristeko». Bere irudiko, sozialisten emaitza onek euren posizioa indartu dute.

Onartu du hizkuntzaren arloan edo kudeaketan ez datozela bat, baina ez du uste eragozpen handia izango dela: «Herritarrek agindua eman digute ados jartzeko eta eskuina oposiziora bidaltzeko, eta ondorioz, gure arteko desadostasunez harago, akordiora ailegatzeko konpromiso hori bete behar dugu».


Summary: Aurreikuspenak hobetu ditu NDFk, baina arriskuei aurre egiteko prestatzeko eskatu die herrialdeei. Nahiz eta munduko ekonomia espero baino gehiago haziko den, hazkundea maila historikoen azpitik dagoela adierazi du Nazioarteko Diru Funtsak.

Apirilean 2023 eta 2024rako egindako aurreikuspenak berritu ditu NDF Nazioarteko Diru Funtsak, eta adierazi du orduan aurreikusitako ekonomiaren geldialdia motelagoa izango dela, eta inflazioa, berriz, espero baino azkarrago jaitsiko dela. Hala, 2023an munduko BPG barne produktu gordina %2,8 haztea espero zuten, baina Pierre-Olivier Gourinchas NDFko ikerketa alorraren zuzendariak adierazi du %3 haziko dela. Hala ere, finantza sektorearen ezegonkortasunari aurre egiteko prestatzeko eskatu die herrialdeei, eta likidezia azkar handitu dezaketen tresnak garatzeko.

Gourinchasen arabera, apirilean aurreikusitakoa gehien hobetu dutenak ekonomikoki garatuta dauden herrialdeak dira, %1,3tik %1,5era igo baitute horien hazkundearen aurreikuspena. Garabidean diren ekonomien hazkundea, berriz, espero baino %0,1 handiagoa izango da, %4. Hala ere, herrialde horien 2024ko hazkunde aurreikuspenak okertu dituzte, %4,2tik %4,1era.

Euroguneko ekonomia 2023an %0,9 haztea espero du NDFk, baina 2024an hazkundea azeleratu egingo da, %1,5era. AEB Ameriketako Estatu Batuetan, berriz, alderantzizkoa izango da joera: aurten %1,8 haztea espero du, baina 2024an %1era jaitsiko da.

Gourinchasek adierazi du herrialde garatuen hazkunde ekonomikoa ohiko mailaren azpitik egotea inflazioaren aurkako neurrien gogortasunagatik gertatu dela, interes tasen igoera azkarra batez ere; uste du hori dela motelaldiaren arrazoirik handienetako bat.

Garabidean diren herrialdeen artean, Txinako ekonomia da nagusia, eta, aurten, BPGa %5,2 haztea espero dute; 2024an, ordea, %4,5. NDFk uste du Txinak pandemiaren ostean ekonomia ireki izanak hazkundea bultzatu duela, baina adierazi du hainbat arazo direla-eta erritmoa jaisten ari dela.

Arazorik handienetako bat etxebizitzen merkatuaren «etengabeko ahultasuna» dela uste du. Horrez gain, kanpoko eskaria oraindik ere ahul dagoela adierazi du NDFk, eta gazteen langabeziak (%20,8 maiatzean) lan merkatuaren «makaltasuna» erakusten duela.

Inflazioaren bilakaera

Gourinchasen arabera, energiaren eta jakien prezioek «espero baino azkarrago» egin dute behera, eta hori ari da bultzatzen batez ere inflazioa jaistea. Hala, 2022ko %8,7ko inflazioa aurten %6,8ra jaitsiko dela uste du, eta 2024an, berriz, %5,2ra. Hala ere, inflazioaren aurkako borroka oraindik irabazi gabe dagoela adierazi du Gourinchasek.

NDFren beste buruhausteetako bat azpiko inflazioa da —energiaren eta elikagaien prezioak kontuan hartu gabe kalkulatzen da adierazle hori—. Izan ere, inflazio orokorrarekin alderatuta, azpiko inflazioak «motelago» egingo du behera: 2022an %6,5, 2023an %6 eta 2024an %4,7. Azpiko inflazioa oraindik oso goian duten ekonomietako banku zentralei gomendatu die politika murriztaileekin jarraitzeko, interes tasak goian mantenduz.

Bankuak eta interes tasak

Silicon Valley eta Credit Suisse bankuen krisiak 2008tik piztu gabe zeuden alarmak piztu zituen, eta lerroburuak beste finantza krisi baten hipotesiekin bete ziren. Erreskate azkarren bidez, AEBek eta Suitzak gutxi gorabehera konpondu zuten egoera, baina NDFk adierazi du antzeko gertakariak berriro gertatzeko aukera dagoela, eta herrialdeei eta ekonomiei prestatzeko gomendatu die.

Antzeko gauzak gertatuz gero inflazioak gora egin dezakeela ohartarazi du NDFk, eta likidezia azkar handitu dezaketen tresnak garatzeko eskatu die herrialdeei. Bestalde, finantza erakundeen ikuskapena bankuen arrisku mailaren eta tamainaren arabera moldatzeko gomendatu die.

NDF eta Europa

Nazioarteko Diru Funtsa gogorra izaten ari da eurogunearekin eta Europako Batasunarekin, joan den astean diru politika gogortzeko eta defizit publikoak jaisteko eskatu baitzien. Bestalde, EBZ Europako Banku Zentralari ere beste eskari bat egin zion: interes tasak gehiago igotzea.

Hain zuzen ere, etzi, ostegunean, Frankfurten (Alemania) bilduko da berriro ere EBZ, eta ziurrenik interes tasak beste %0,25 igoko ditu, %4,25era. Maiatzean, interes tasak %3,75era igo zituztenean, Christine Lagarde EBZko presidenteak adierazi zuen igoerak ez zirela amaitu oraindik; beraz, aurreikustekoa da datozen hilabeteetan tasek berriro gora egitea.

Etziko bileraren ostean, irailean elkartuko dira berriro ere, hilaren 14an, eta hurrengoa urriaren 26an izango da.


Summary: Ehun-ek proposatu du udaletxeetan erreferendum lotesleak antolatzea. Espainian eta Frantzian estrategia askatzaileak ezingo direla egin iritzita, aldebakarrez jardun behar dela dio, euskal errepublikaren alde

Ehun euskal errepublikaren aldeko mugimenduak uste du ezin dela Euskal errepublika eratzeko Frantziak eta Espainiak baimena noiz emango zain gehiago egon. Horregatik, erreferendum lotesleak antolatzea proposatu du udaletxeetan, «burujabetza eskatu beharrean burujabe jokatzen hasi behar dugu», esan du, ohar bidez.

Uste dute euskal independentismoak menpekotasunezko ikuskerarekin jardun izan duela Frantziarekiko eta Espainiarekiko. Karlismotik abiatuta egiten du irakurketa hori Ehun-ek. Geroztik, aldeak alde, «gutxiagotasun konplexu hori albo batera uzteko gaitasunik ez dela izan» iritzi dio. Estrategiak pentsatu izan direla Frantziak eta Espainiak askatasuna eman egingo zigutelakoan, hori sinetsita. «Estrategia askatzaileak»

Momentua da «estrategia askatzaile» berriak pentsatzeko, mugimenduaren arabera. Bide berri bat egiten hasteko unea delakoan, uste du lehenik eta behin bide berri hori normalizatzen hasi behar dela, diskurtso berriak barneratuz. Horretarako, ekintza bat egin dute, eta proposamena egin dute. Ekintza izan da hautetsontziak uztea Euskal Hirigune elkargoan, Nafarroako Parlamentuan eta Eusko Legebiltzarrean. «Nahi al duzu Espainiatik eta Frantziatik atera eta euskal errepublikan bizi?» galderari baiezko erantzunak jasotzen dituen hautetsontzia da. Ekintza horrekin adierazi nahi izan dute, zain egon gabe, ekimena hartzeko unea dela, eta horregatik proposatu dute udaletxeetan erreferendum lotesleak egitea, estatuek baimena eman zain egon gabe. Horrek aldebakarrez izan beharko duelakoan daude, «derrigorrez».


Summary: Prefetak Baionako prokuradorea deitu du U14 kolektiboaren aurka egitera. Joan den uztailaren 14an izen bereko kolektiboak burutu ekintzak salatu ditu Pirinio Atlantikoetako prefetak. Baionako prokuradoreari dei egin dio gertakizunak kontuan hartzeko.

Uztailaren 25 honetan agertu prentsa agiri batean, Pirinio Atlantikoetako prefetak jakinarazi du Baionako prokuradoreari eskatu diola U14 kolektiboaren aurka egiteko, joan den uztailaren 14an Frantziako besta egun nazionalean burutu ekintza baten salatzeko. Izan ere, militanteetarik batzuk Ziburuko hilen oroitarri puntara iragan ziren, eta frantses banderak kendu zituzten, eta lurrean utzi.

Hartara, prefetak prokuradorearen abertitzeko erabakia hartu du, prozedura penalaren kodeko 40. artikuluaren aplikazioz. Erraterako, artikulu horri jarraikiz, estatuaren langile orok, «bere eginkizunak betetzean krimen edo delituren bati buruzko berri helduko bazaio, prokuradoreari jakinarazi beharko dio luzamendurik gabe, eta horri buruzko informazio, akta eta ekintza guztiak magistratu horri helarazi beharko dizkio».


Summary: Berrindustrializazioaren finantzaketaz eztabaidatu dute Bilbon EBko industria ministroek. Inbertsiogile pribatuen ihesa saihesteko neurriak hartuko dituztela iragarri dute.

Europako Batasuneko estatu kideetako kontsumo eta industria ministroen bilkura informala egiten ari dira Bilboko Euskalduna jauregian atzo eta gaur. Industria ministroen txanda izan da gaur, eta inbertsiogile pribatuek Europa ez uzteko neurriak proposatu dituzte. Neurrion helburua da inbertsiogile pribatuek Europatik «ihes ez egitea», Didier Reynders Europako Batzordeko Justizia komisarioaren arabera.

Reyndersek adierazi du garrantzitsua dela Europako merkatu batua eraikitzen jarraitzea, eta, horretarako, uste du beharrezkoa dela Europako enpresen lehiakortasuna bultzatzea, Europa barruko zein kanpoko merkatuetan.

Kanpoko herrialdeekiko menpekotasuna murriztea ere erronka bat da Europarentzat, eta, horretarako, autonomia estrategikoa defendatu du Reyndersek. Europako Batzordeak 5.000 produkturen merkatuak ikertu ditu, jakiteko menpekotasun hori murrizteko zer industria indartzea komeni den eta zer politika behar diren sektore horiek berrindustrializatzeko. Adierazi du, halaber, hainbat produktu eta lehengai estrategikoren etxeko produkzioa hobetu behar dela.

Berrindustrializazio horretarako, baina, beharrezkoa izango da inbertsio publikoa zein pribatua handitzea. Europako funtsen helburuetako bat hori da, eta horren adibide da EBk gaur onartu duen Txipen Europako Legea. Inbertsio pribatuak ere bermatu behar dira, eta adierazi du inbertsiogile pribatuen ihesa saihesteko beharrezkoak direla inbertsioaren arriskua jaisteko neurriak.


Txipen Europako Legea onartu du EBk

Summary: Txipen Europako Legea onartu du EBk. 3.300 milioi euroren laguntza zuzenak izango ditu industriak, eta 43.000 milioi euro mugitzea espero dute.

Europako Batasuneko estatu kideek Txipen Europako Legea onartu dute gaur, duela gutxi Europako Parlamentuak egin ostean. Legearen neurri berriekin bikoiztu egin nahi dute Europako txipen ekoizpena, munduan egiten diren txipen %20 fabrikatzeraino. Helburu nagusia da Asiako herrialdeekiko menpekotasuna murriztea; izan ere, Hego Koreak eta Taiwanek fabrikatzen dituzte munduko txip gehienak —punta-puntako txipen %100—, eta azken urteetan hainbat arazo egon dira industria estrategiko horretan.

Legeak 3.300 milioi euroren zuzeneko laguntzak jasotzen ditu, baina, inbertsio publiko eta pribatu bidez, beste 43.000 milioi euro mugitzea espero du EBk.

Ekiteko hainbat lerro ditu lege berriak, industria oso konplexua baita. Lehenik eta behin, ekoizpena handitzeko fabrika nagusiak identifikatu eta finantzatuko dituzte. Epe motzeko neurria da hori, txip sinpleenen ekoizpena handitzeko; izan ere, gaur egungo autoek, esaterako, 3.000 eta 5.000 arteko txip kopurua dute, funtzio berri mordoa baitituzte auto modernoek zaharrekin alderatuta.

Ikusi gehiago: Irantzu Alustiza, Fagor: «Mikrotxip batek bi hilabete eman ditzake produkzio lerroan»

Bestalde, txipak fabrikatzeko makineria egiten duten enpresak ere lagunduko dituzte, eta diru laguntza bereziak jasoko dituzte bikaintasuna ematen dieten enpresei. Sektore horretan Europa munduko liderra da Herbehereetako ASML enpresagatik; izan ere, mikrotxip txiki eta aurreratuenak egiteko makinak —fotolitografiarako makinak— fabrikatzen dituen munduko enpresa bakarra da.

Ikusi gehiago: Erdieroaleen gerra hotzean

Azkenik, punta-puntako mikrotxipen ikerketa eta diseinua ere bultzatu nahi dute. Kasu horretan, nahiko atzean dago Europa, AEB Ameriketako Estatu Batuetako Hego Koreako eta Taiwango enpresek baitituzte txip onenen diseinuak —AEBetako Intelek ditu txikienak eta onenak—.

AEBen bidea

AEBek antzeko legea egin zuten jada, antzeko eta ez hain antzeko diren helburuekin. Izan ere, ardura bera dute AEBek eta Europak, baina egoerak ez dira berdinak. AEBetako enpresek dituzte mikrotxip aurreratuenen diseinuak eta patenteak, baina fabrikazioa ia guztiz kanporatua dute, Taiwanen, Hego Korean eta Txinan. Hala, barne produkzioa indartu nahi dute AEBek, baina ez soilik herrialde horiekiko menpekotasuna murrizteko, baita Txinari aurre egiteko ere.

Hori dela eta, joan den urtean onartu zuten lege berriarekin —Chips and Science Act—, hornidura bermatzeaz gain, Txinari punta-puntako mikrotxipak fabrikatzeko ahalmena oztopatu nahi dio Joe Bidenek. Txinari murrizketak jarri dizkio AEBetako gobernuak, eta, hala, mikrotxip aurreratuenak lortzeko eta sortzeko aukerak murriztu dizkio Asiako herrialdeari.

Lehenik eta behin, AEBetako teknologiarekin fabrikatutako mikrotxip aurreratuenak —adimen artifizialerako, superkonputaziorako eta superordenagailuetarako erabiltzen direnak— Txinara esportatzeko lizentzia berezia beharko da. Bestalde, AEBetako herritarrek eta enpresek ezingo dute lan egin txipak egiten dituzten Txinako enpresekin, baimen berezirik ez badute. Azkenik, txipak fabrikatzeko tresnak eta teknologia Txinara esportatzea debekatu du Bidenek.


Summary: Landarbaso Abesbatzak Asiako Grand Prixa irabazi du. Balin (Indonesia) jokatu da kantu lehiaketa, eta Errenteriako korua Asiako beste bost talderi gailendu zaio.

Errenteriako (Gipuzkoa) Landarbaso Abesbatzak bere ibilbideko saririk garrantzitsuena eskuratu du gaur, Balin: Asiako Grand Prix finala. Lehiaketa horretan parte hartu duen Europako lehenengo abesbatza da Landarbaso, eta estreinaldian sari nagusia irabazi du. Asiako Grand Prix finalera beste hainbat lehiaketatan garaile ateratako abesbatzak igarotzen dira, eta 2019an Balin bertan egindako txapelketa irabazi ondoren pasatu zen finalera.

Filipinetako bi abesbatzaz gain, Malaysiako koru bat, Indonesiako koru bat eta Taiwaneko beste bat izan ditu aurkari Iñaki Tolaretxipik zuzendutako taldeak. Finala Baliko Giri Nata Mandala aretoan jokatu da, abesbatzak berak ohar baten bidez adierazi duenez, «koru kanturako akustika zaila» duen areto bat: «Eszenatokiaren tamaina handia dela eta, zailtasunik handienetako bat musika publikoarengana eta, bereziki, nazioarteko epaimahaiarengana iristea izan da. Soinuaren potentzia eta kalitatea, ziur aski, faktore erabakigarriak izan dira garaipenerako».

Landarbaso Abesbatzako 40 lagunak larunbatean abiatu ziren Balira, eta ia bi eguneko bidaia izan zuten aurretik. Finalean, berriz, bost pieza interpretatu behar izan zuten hogei minutuko tartean. Lan horien artean, Jesus Guridiren Akerra ikusi degu eta Javier Bustoren Ametsetan zeuden.

Iñaki Tolaretxipiri egindako elkarrizketa argitaratu du gaur BERRIAk.


Sexu eraso bat salatu dute Getxon

Summary: Sexu eraso bat salatu dute Getxon. Neska batek ukituak egin dizkiotela salatu du. Oraindik ez dago atxiloturik.

Ertzaintzak jakitera eman duenez, neska batek sexu eraso bat salatu du. Aixerrotako Nazioarteko Paellen Lehiaketa egiten den gunean gertatu zen, Getxon (Bizkaia). Atzo arratsaldean izan zela baieztatu dute.

Arratsaldean bertan jarri zuen emakumeak salaketa, ukituak egin zizkiotelako. Hala ere, Ertzaintzak dio oraindik ez dutela inor atxilotu, eta gertatutakoa ikertzen ari direla.


Summary: Kontrolpean dute Petronorren piztutako sutea. Ez da inor zauritu.

Petronorrek jakinarazi du segurtasun protokoloak abian jarri dituela, Muskizko lantegian (Bizkaia) goizeko seiak aldera sute bat piztu eta gero. Findegia1 eremuan gertatu da, eta, Petronorren «bitarteko propioen bidez», kontrolpean hartu dute sutea.

Enpresak jakinarazi duenez, ez da inor zauritu, eta gertatutakoa ikertzen ari dira sutea zergatik piztu den jakiteko.


Summary: Aurreakordioa sinatuta, Bizkaiko merkataritzako langileei %18 igoko diete soldata. Cecobi patronalak eta sindikatuek sinatu dute aurreakordioa. Lurraldeko 5.000 langileri eragingo die itun berriak.

ELA, LAB, CCOO eta UGT sindikatuek aurreakordio bat lortu dute Cecobi patronalarekin, Bizkaiko merkataritza orokorraren sektorea arautuko duen hitzarmen bat izateko. %18 igoko diete soldata langileei, eta, ELAk adierazi duenez, KPIaren bilakaeraren arabera soldatak are gehiago igotzeko aukera egongo da, baina ez dute gehiago zehaztu. 5.000 langileren jarduna arautuko du itunak.

Soldata igotzeaz gain, lanaldia urtean hamabi orduan murriztuko zaie, eta atzerapenengatik 900 euroko konpentsazio ordainsaria jasoko dute langileek. Horrez gain, hitzarmeneko baldintzak aplikatzen jarraituko dira horiek iraungi ostean ere, eta beste hitzarmen bat sinatu arte mantenduko dira; hau da, hitzarmeneko baldintzek ez dute mugarik izango denboran.

ELA sindikatuak du gehiengo absolutua sektorean, eta adierazi du Bizkaiko merkataritzako langileek dituztela lurraldeko lan baldintza okerrenak, eta gogorarazi du azken urteetan hamalau greba egun egin dituztela itunaren negoziazioak bultzatzeko.

Akordioarekin «aurrerapenak» lortu direla uste badu ere, ELArentzat, oraindik hobekuntzak egin behar dira, langileen erosahalmenaren galera eragozteko: «Oso sektore heterogeneoa da, eta, arropa denden hitzarmena sinatu ondoren, indar korrelazio handiagoa lortzea zailtzen duen ordezkaritza sindikal eskasa du sektoreak», euskal sindikatuaren hitzetan. Hala, adierazi du aurreakordioa sinatuagatik ere helburua dela «hobekuntza handiagoak» lortzea, «sektorea duinduko duten soldata eta baldintza hobeak bermatzeko».

Merkataritzan azpisektore batzuk daude, eta ehungintzarenean, esaterako, duela gutxi berritu zuten Bizkaian hitzarmena, %12ko soldata igoerekin.


Summary: Prebentzioaren bidez 774.000 lagun itotzea eragotz daiteke 2050erako. OMEk egindako bideragarritasun ikerketa batek ondorioztatu duenez, bi neurriren bidez lor daiteke helburu hori: urtebete eta 5 urte arteko umeentzako materiala eta zaintza hobetuta, eta 5 eta 9 urte artekoei oinarrizko igeriketa teknikak irakatsita.

2050erako 774.000 bizitza salba daitezke bi neurrirekin. Horixe ondorioztatu dute OME Osasunaren Munduko Erakundearen ikerketa batean. Hauek dira neurriak: urtebete eta 5 urte arteko umeentzako materiala eta zaintza hobetzea eta 5 eta 9 urte artekoek oinarrizko igeriketa teknikak ikastea. Atzo, itotzeak eragoztearen aldeko egunean, OMEk txosten bat atera zuen prebentzioan inbertitu dadin bultzatzeko.

Asko dira itota hiltzen direnak, nagusiki urtebete eta 9 urte arteko haurrak, ikerketan ondorioztatu dutenez. Iaz Hego Euskal Herrian 8 pertsona hil ziren modu horretan; aurten, ekainean bakarrik, 6 pertsona ito ziren Hego Euskal Herriko hondartza eta ibaietan.

OMEk egindako ikerketak argi utzi du diru sarrera ertain eta txikiko herrialdeetan itotzen dela jende gehien. Gainera, erakutsi du prebentziorako egin behar diren inbertsioak ekonomikoki onak direla luzera: inbertitutako euro bakoitzeko, bederatzi aurreztu daitezke. Hegoafrikak, Bangladeshek, Vietnamek eta Thailandiak egin dute inbertsioa jada, gazte gutxiago itotzeko eta herrialdearen osasuna, ongizatea eta garapena hobetzeko.

OMEk nazioarteko akordio bat abiarazi du prebentziorako. «Bizitza asko salba ditzakegu prebentzio neurri eraginkorrei, inbertsio handiagoei eta kontzientzia hobetzeari esker», esan du OMEko zuzendari Tedros Adhanom Ghebreyesusek. Gainera, atzoko eguna dela eta, herrialdeei eta bazkideei eskatu die prebentzioa «lehentasun» izan dadila.

Orain, OME beste txosten bat prestatzen ari da mundu osoko prebentzio teknikei buruz. Horrela, argi ikusiko da prebentzioaren garrantzia, eta hainbat herrialdek erabili dituzten prebentzio teknikak aztertuko dituzte. Txosten horretatik abiatuz, saiatuko dira herrialde guztientzako prebentzio plan on bat egiten, herrialde gehienek martxan jartzeko modukoa izan dadin.


Summary: Macronek «barkamenean eta etorkizunean» oinarrituriko itun bat proposatu du Kaledonia Berrirako. Frantziako presidentea Ozeaniako uhartedian izan da, eta baieztatu egin du konstituzioaren erreforma egingo dutela estatus berria jasotzeko.

Nahita edo nahi gabe, Emmanuel Macron Frantziako presidenteak Kaledonia Berriko hiriburuan eman duen hitzaldia uhartediaren etorkizun instituzionalari buruzko negoziazioen isla izan da. Parean, oro har, europar jatorriko herritarrak eta haien ondorengoak izan ditu, Frantziako banderak astintzen ari zirela, segurtasun agentez jositako eta erabat itxitako Kokondoen plazan; hortik kanpo, Macronengandik urrun, FLNKS Askatasun Nazionalerako Fronte Sozialista Kanakak deituta, protestan aritu dira kanakak, independentisten banderak eskuan zituztela. Egoera horretan proposatu du Frantziako presidenteak «barkamenean eta etorkizunean» oinarrituriko itun bat uhartediaren geroaz ados jartzeko. Izena ere jarri dio: «Noumeako Hitzarmena», hiru independentzia erreferendumak eta eskumen gehiagoren eskualdatzea jaso zituen 1998ko Noumeako Akordioari erreferentzia eginez.

Macron duela bost urte izan zen Ozeaniako uhartedian, deskolonizazio prozesuko lehen independentzia erreferendumaren aurretik, eta orduan adierazi zuen Frantzia ez litzatekeela «hain polita» izango «Kaledonia Berria gabe». Aurtengo bisitan, berriz, esan du kolonia «frantsesa» dela, hala «izaten jarraitzea» erabaki duelako; 2018an, 2020an eta 2021ean egindako galdeketetan ezezkoak irabazi zuen, baina azken kontsultaren emaitzak eztabaida eta haserrea piztu zuen, independentistek hori boikotatzea erabaki baitzuten —abstentzioa %56,13koa izan zen—, koronabirusaren pandemia betean egitea ez zela egokia argudiatuta.

Halere, Frantziako Gobernuak urteotan behin eta berriz esan du ez dutela hirugarren erreferendumik egingo beste behin, eta, harrezkero, subiranistekin eta loialistekin mintzatzen ari da Kaledonia Berriaren etorkizun instituzionalaz. Macronentzat, estatus berri hori modu bat izango da gaur jakinarazi dituen «barkamen» eta «etorkizun» ideiak biltzeko, baina orain arteko bidea ez da ona izan: ez dute hiruko bilerarik izan, eta, are, alderdi independentista guztiak ez dira joan Frantziako presidenteak hitzaldiaren aurretik deitu zuen bilkurara.

Afera horretaz, Macronek agerraldian esan du «minduta» zegoela, baina, aldi berean, adierazi du «elkarrekin» adostu behar dutela uhartediaren «etorkizuneko proiektua, anbizio handiagoa duen gizarte baterako». Frantziako presidenteak, oro har, lankidetzan oinarrituriko hitzaldia eman du, eta, aldi berean, argi utzi du konstituzioa aldatuko dutela —estatus berria jasotzeko—, datorren urteko Kaledonia Berriko Kongresurako bozen hautesle errolda irekiko dutela —independentistak horren kontra daude— eta uhartediko erakunde politikoak erreformatuko dituztela.

Finean, zeharkako mezu bat bidali die subiranistei: haiekin edo haiek gabe egingo duela aurrera Frantziako Gobernuak. Horrek, hortaz, agerian utzi du Macronen bisitak, ziurrenik, ez duela lagunduko egoera lasaitzen, ezta adostasunera hurbiltzen ere; eta hori kontuan harturik Frantziako presidenteak negoziazioak, adostasuna eta bide komuna irudikatzen duen estatua bat zuela atzean hitzaldia eman duenean, Jean-Marie Tjibaou independentistak eta Jacques Lafleur loialistak elkarri eskua eman ziotenekoa, 1988an, Matignongo Akordioa sinatzean.

Independentistak, kritiko

Frantziako presidenteak deituriko bilkuran parte hartu ez duenetako bat UC Kaledoniar Batasuna izan da, FLNKSn pisu handiena duen alderdia. Macronen hitzaldiaren aurretik, UCko presidente Daniel Goak komunikatu bat argitaratu du, eta horretan kritiko agertu da Parisekin, uste baitu uhartedia bilakatu nahi duela Indo-Pazifikorako duen estrategiaren «puntu minbera».

Goaren arabera, «anbizio» horrek «hilzorian utzi du Kanakyko biztanleria», eta, are gehiago, kontuan harturik ez diola jaramonik egiten uhartediko herritarren parte handi baten iritziari: ez dutela aitortzen hirugarren independentzia erreferendumaren emaitza.

Adierazpen moderatuagoa egin du Louis Mapou-k, Kaledonia Berriko gobernuburu independentistak. Frantziako presidentearen hitzaldia entzun ondoren, esan du Macronek «[Frantziako] errepublika eta Kaledonia Berria engaiatzen dituzten auzi historikoez eztabaidatzeko beharra» aipatu duela, eta horretarako «elkarrizketaren bidea» hartu duela. Hori bai, Mapou zalantzati agertu da: «Ikusi beharko dugu hori guztia nola egin dezakegun».

Frantziako presidentearen asmoa da konstituzioaren erreforma 2024 hasieran egitea, Kaledonia Berriko hauteskundeak, printzipioz, maiatzean egingo baitituzte. Ikusteko dago, hortaz, independentistek zer jarrera izango duten negoziazioetan, eta, batez ere, zer eskatuko duten estatus berrirako, «subiranotasun osoa» nahi baitute.

Hautesle erroldaren aferak ere talka handiak eragingo ditu, uste baitute hori «irekitzeak» pisu handiagoa emango diela europar jatorrikoei eta haien ondorengoei. Egun, hiru errolda daude —bozen araberakoak—, eta Asanblearako hauteskundeetan botoa eman ahal izateko hiru baldintza bildu zituzten Noumeako Akordioan, baina gutxienez horietako bat bete behar da; kasurako, Kaledonia Berrian bizi izana 1988 eta 1998 artean, edo 1998ko hautesle zerrenda orokorrean egotea eta bozen egunerako gutxienez hamar urtez bizitzea uhartedian.

Irizpide horien ondorioz, hamarkadotan Kaledonia Berrira bizitzera joan diren herritar askok ez dute botoa emateko eskubiderik. Gehienak Frantziakoak dira, eta, boto dinamikak ikusirik, ia denek loialisten alde egingo lukete, bozkatzeko aukera izanez gero; hori saihesteko adostu zuten hautesle errolda bertan behera uztea, independentistek esan ohi duten modura, «kolonialismoa gehiago ez indartzeko».


Summary: Espainiako Konstituzioa «modernizatzeko» prest agertu da Eneko Andueza. PSE-EEko idazkari nagusiak jakinarazi duenez, prest daude lurralde ereduaren inguruan hitz egiteko, baina konstituzioaren mugak «direnak dira», eta ez dituzte igaroko. Adierazi du PSOEk eredu federala babesten duela.

Alderdi sozialista Espainiako lurralde eredua moldatzeko prest dagoela adierazi du Eneko Andueza PSE-EEko idazkari nagusiak Radio Euskadiko Boulevard saioan: «Alderdi sozialistak ez du arazorik lurralde ereduari buruz hitz egiteko guztiak aseko dituen eredu federal baterako bidean». Anduezak azaldutakoaren arabera, sozialistentzat eredu federala izango litzateke, egun, lurralde eredu «egokiagoa».

Horretarako, Espainiako Konstituzioa aldatzeko prest agertu da Andueza: «Konstituzioak 45 urte bete ditu. Igaro da nahikoa denbora, eta modernizatzeko, berritzeko eta etorkizunera begira jartzeko garaia da». Halere, nabarmendu duenez, konstituzioaren mugak «direnak dira» eta «inoiz» ez dituzte gaindituko.

Anduezak gogorarazi du alderdi sozialistak mahai gainean jarri izan duela eredu federalistaren gaia, eta gaitzetsi egin du EH Bilduk eta EAJk hartu izan duten jarrera: «Duela ez horrenbeste urte, batzorde bat osatu genuen Diputatuen Kongresuan. Hartatik alde egin zuten lehenak EAJkoak izan ziren, eta EH Bilduk iragarri zuen ez zuela parte hartuko». Anduezak adierazi du bi alderdi horiek «diskurtsoak» egiten dituztela hedabideen aurrean, baina mahaian eseri behar denean «eztabaidatik ihes» egiten dutela.

Halere, PSE-EEko idazkari nagusiak uste du EAJk eta EH Bilduk Pedro Sanchezen inbestiduraren alde bozkatuko dutela; «koherenteak badira, behintzat, bai», erantsi du. Izan ere, Anduezaren hitzetan, euskal herritarrek eta kataluniarrek «bozetan esan dute PSOEk gidaturiko gobernu bat nahi dutela» eta alderdi abertzaleek «horri jaramon egin behar diote».

Juntsek zein jarrera hartuko duen, ordea, ez du horren garbi, eta, PSEko buruaren arabera, Kataluniako alderdi horrek bi aukera ditu: «Hautua egin behar dute elkarrizketaren eta erakundeen arteko normaltasunaren alde egiten jarraituko duen gobernu sozialistaren edo eskuinari eta ultraeskuinari mesede egingo liokeen blokeoaren artean». Gainera, Carles Puigdemonti indultua ematea negoziatu ote daitekeen galdetuta, hau erantzun du: «Ez dut uste mahai gainean dagoenik».


Summary: Eusko Jaurlaritzak Etxebizitza Legearen aurkako helegitea aurkeztu du Auzitegi Konstituzionalean. Salatu duenez, lege horrek Jaurlaritzaren eskumenak urratzen ditu. EAJk legearen aurka bozkatu zuen apirilean, onartu zutenean. Ez dute erabakia babestu PSE-EEko sailburuek.

Eusko Jaurlaritzak ez du Espainiako Etxebizitza Legea indarrean nahi. Lege horren aurkako helegitea aurkeztu du Espainiako Auzitegi Konstituzionalean, argudiatuta Araba, Bizkai eta Gipuzkoaren eskumenak urratzen dituela. Legearen zazpi artikuluren eta hainbat xedapenen aurka egin du Jaurlaritzak, bere zerbitzu juridikoek osatutako txosten batean oinarrituta. Espainiako Gobernuari elkarrizketa eskatu dio, «legea ulertzeko moduan» dituzten moduetan ados jartzeko.

Helegitea jartzeko erabakiarekin bat ez datozela jakinarazi dute PSE-EEko hiru sailburuek, besteak beste, Iñaki Arriola Etxebizitza sailburuak.

Gobernu Kontseiluaren ostean egindako agerraldian —han erabaki dute helegitea jartzea—, Bingen Zupiria Jaurlaritzako bozeramaileak esan du Madrilek Araba, Bizkai eta Gipuzkoako legediak biltzen ez dituen baina haren eskumena diren gaiei dagozkien lege bat jarri duela indarrean. Horregatik, Zupiriak salatu du jokabide horrek ezarri beharreko legediaren inguruko segurtasun falta sortzen duela: «Euskadiri inposatu dizkiote autonomia erkidego honen eskumenak diren hainbat neurri».

Urradurarik ez

Kazetariek galdetu dioten arren, bozeramaileak ez du zehaztu PSE-EEko sailburuek zergatik ez duten erabakia babestu. Dena den, esan du gobernua osatzen duten bi alderdien arteko harremanean ez dagoela «inolako urradurarik». Gogorarazi du, gainera, Espainiako Gobernuak Jaurlaritzak onartutako hainbat legeren aurkako helegiteak aurkeztu dituela, baina bi aldeen artean elkarrizketa egon denetan lortu dituztela akordioak. Oraingoan ere gauza bera gertatzea espero duela esan du Zupiriak.

Etxebizitza Saila PSE-EEren esku dago gaur egun, eta alderdiak ohar batean azaldu du Etxebizitza Legea babesten duela «euskal legeriaren testuinguruan garatzen dituen politiken errefortzu eta osagai gisa». Hala ere, sozialistek espero dute helegitea ez izatea «oztopo» legea Euskal Autonomia Erkidegoan aplikatzen hasteko. Gainera, gobernukideen egiteko moduarekin kexu agertu da PSE-EE: «Administrazio bakoitzak bere interesak eta eskumenak defendatzeko eskubidea errespetatzeaz harago, uste dugu horien arteko auziak saihestu behar direla ahal den neurrian, eta interes orokorra bilatu behar dela».

Aldiz, PP pozik agertu da helegitearekin. Carlos Iturgaiz PPren EAEko presidenteak uste du erabaki egokia dela helegitea jartzea, eta uste du EAJk eta PPk «elkar ulertu» dezaketela gai horretan, «Etxebizitza Legea aberrazio bat delako, Soilik baietz da baietz legea eta Memoria Demokratikoko Legea bezala».

Etxebizitza Legea apirilaren 27an onartu zuen Espainiako Diputatuen Kongresuak. PSOEk eta UP Unidas Podemosek osatutako gobernuak EH Bilduren eta ERC Esquerra Republicanaren aldeko botoak baliatu zituen lege horretarako. Aurka bozkatu zuen EAJk, «eskumenetan eginiko inbasio bat» dela iritzita. Argudio bera erabili du orain. Legea maiatzaren 26an sartu zen indarrean.


Summary: Espainiako Kongresuak krisiari aurre egiteko neurrien luzapena onartu du. Espainiako Gobernuaren ohiko bazkideen aldeko botoei PPrenak batu zaizkie. Trukean Feijooren inbestiduran abstenitzeko eskatu diote PSOEri.

Espainiako Diputatuen Kongresuak, Diputazio Iraunkorraren bitartez, ekainaren amaieran Espainiako Gobernuak onartutako dekretu legea onartu du gaur, krisiari aurre egiteko neurrien indarraldia urte amaierara arte luzatzeko. Espainiako Gobernuaren ohiko bazkideen babesaz gain, PPrena ere izan du, eta emandako 64 botoetatik aldeko 53 jaso ditu dekretuak, eta 11 abstenitu egin dira. Hala, hainbat elikagairen BEZaren jaitsiera, garraio publikoaren deskontuak eta garraiolarientzako erregaiaren deskontuak indarrean egongo dira 2023ko abenduaren 31ra arte.

Uztailaren 23an egin ziren Espainiako hauteskunde orokorrak, eta hori dela-eta onartu da dekretua Diputazio Iraunkorrean, eta ez kongresuan; izan ere, Pedro Sanchezek gorteak desegin zituen hauteskundeak egin aurretik, eta, egoera horretan, botere legegileak martxan jarraitzeko organoa da hori. Bertan, PPk Espainiako Gobernuaren dekretuari babesa eman dio, baina Jaime Eduardo de Olano PPko diputatuak aukera aprobetxatu du PSOEri eskatzeko hauteskundeen ondoren PPren gobernu bat ez blokeatzeko: «Izan arduratsuak, jaunak, ez blokeatu gobernu baten sorrera, eta ez utzi espainiarren etorkizuna Espainiako gizartea etsaitzat dutenen eskuetan».

Zer neurriri luzatu dieten indarraldia

Espainiako Kongresuko Diputazio Iraunkorrak babestu berri duen dekretuaren bidez, krisiari aurre egiteko bost neurriren indarraldia abenduaren 31ra luzatu dute, baita La Palmako sumendiaren erupzioak eragindako txikizioari aurre egiteko neurriak ere.

Hala, hainbat elikagairen BEZaren jaitsiera mantendu egingo da: olioek eta pastek BEZa %10etik %5era murriztua izango dute aurrerantzean ere, eta beste hainbat oinarrizko elikagaik ez dute BEZa ordaindu beharko, lehen %5 ordaintzen bazuten ere; horien artean daude azukrea, irina, fruta eta barazki freskoak... Bestalde, jabetza publikoko garraio enpresen deskontuek ere bere hartan iraungo dute. Espainiako Gobernuak deskontuaren %50 ordainduko du, eta eskumena duten erakundeek —izan udalak, foru aldundiak edo autonomia erkidegoak— deskontu hori osatzea erabaki beharko dute.

Garraiolariek erregaia merkeago izango dute aurrerantzean ere. Urteko hirugarren hiruhilekoan, uztailaren 1etik irailaren 30era, litroko hamar zentimoko deskontua izango dute, eta laugarrenean, berriz, litroko bost zentimokoa.

Familia zaurgarrien etxegabetzeak ere debekatuta egongo dira, autonomia erkidegoek etxebizitzaren lege berriaren artikuluak aplikatu bitartean. Horrez gain, diru laguntza publikoak jaso dituzten enpresek debekatua izango dute kaleratzeak egitea dekretuak indarrean jarraitzen duen bitartean.

Dekretuaren beste neurriak

Onartu berri duten dekretuak, baina, krisiari aurre egiteko neurriak baino kontu gehiago arautzen ditu, eta hori da, hain zuzen ere, gaurko saioan eztabaida gehien piztu duen kontua. Izan ere, Espainiako araudian Europako justiziak egindako gidalerroak sartu dituzte, dekretuaren lehen, bigarren eta hirugarren liburuetan xehatua.

Oposizioko alderdi gehienek Espainiako Gobernuari eta, batez ere, PSOEko Felix Bolaños diputatuari leporatu diote pakete berean sartzea «gizartean eragin ona duten neurriak» eta bestelako neurriak. Mikel Legarda EAJko diputatuak adierazi du Pedro Sanchezen gobernuak hainbat gai nahastu dituela dekretu horretan, eta gehitu du jarduteko era hori ohitura bihurtu dela oraindik indarrean dagoen legealdian. «Onartzen dugu ezkutu sozial deiturikoa gobernuaren dekretu bidez onartzea, ez zegoelako horren indarraldia luzatzeko beste modurik. Hala ere, dekretuaren gainontzeko kontuak, Europako zuzenbidea edo Europako sententziak ekarri eta betetzeko adibidez, ez dugu uste dekretu lege bidez arautu behar direnik».

EAJren ustez, ohiko legez tramitatu behar dira kontu horiek, Diputatuen Kongresuan eztabaidatuz: «Botere exekutiboak behin-behineko lege xedapenak egiteko duen ahalmen konstituzionala, salbuespenekoa dena, ohiko bihurtu da hamalaugarren legealdian». Hala, berez lege proiektuaren bidea jarraitu beharko luketen gaiak dekretu bidez onartzea leporatu dio jeltzaleak PSOEri, parlamentuko debatea saihesteko.

Ciudadanosek, PPk eta Voxek ere gauza bera leporatu diote Espainiako Gobernuari.

Zehazki, Europako Batasuneko justiziak egindako gidalerroak ondorengo aferetakoak dira: merkataritza sozietateen egiturazko aldaketak, gurasoen bizitzaren eta lanaren arteko kontziliazioa hobetzeko neurriak, sareetan egiten den «eduki terroristen» zabalpenari aurre egiteko legedia aldatzea, trafikoan eta zirkulazioan Europako Zuzenbidearen aplikatzea...


Summary: Atristainen hirugarren gradua atzera bota du Auzitegi Nazionalak, berriz ere. Auzitegi Nazionaleko lehen zigor salak ebatzi du gradu progresioaren kontra, nahiz eta Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentralak kontrakoa adierazi zuen. Sarek «gizagabetzat» jo du auzitegiaren jarrera, eta mobilizatzeko deia egin du etziko.

Sare Herritarrak jakinarazi duenez, Espainiako Auzitegi Nazionaleko lehen zigor salak Xabier Atristain euskal presoaren hirugarren graduaren aurka ebatzi du. Plataformaren arabera, ebazpenak agerian utzi du auzitegiaren «errebantxa eta krudelkeria» jarrera. Izan ere, bigarren aldia da Atristainen hirugarren gradua atzera botatzen dutena; beste behin ere eten zuten behin-behinean. Erabaki horiek guztiak iritsi dira Estrasburgok ebatzi ostean haren aurkako epaiketa ez zela «justua» izan. Sarek dei egin die herritarrei hileko azken ostiraleko mobilizazioetan parte hartzera, eta batez ere uztailaren 28an Donostian egingo den mobilizazioan.

«Auzitegi Nazionalaren eta Fiskaltzaren etengabeko jarrera oztopatzaile eta konfrontatzaileen aurrean, Xabier Atristainen eta gainerako euskal presoen aurka egiten ari diren jazarpena salatzen dugu, justizia ez baita bere boterea justiziaz erabiltzen ari», adierazi du Sarek ohar bidez. Izan ere, plataformak azaldu du «nekez» uler daitekeela ETAk bere jarduera armatuari amaiera eman eta hamabi urtera halako «zigor krudelak» ezartzea, ez dutelako bat egiten «espetxe politika humanista» batekin: «Gizagabetzat baino ezin da jo». Izan ere, Sareren arabera, azken urteetan emandako 34 gradu progresioetatik 20ri jarri die errekurtsoa fiskalak, eta, hamalau kasutan, erregresioa agindu dute epaileek.

Atristainek hiru, sei eta bederatzi eguneko zenbait espetxe baimen izan ditu 2020ko urritik; orduan Euskal Herriratu zuten, Soriatik –Espainia, 230 kilometrora– Martutenera (Gipuzkoa) lekualdatuta. Hirugarren gradua, berriz, duela urtebete eman zion Eusko Jaurlaritzak lehen aldiz, Martuteneko tratamendu batzordearen oniritziarekin. Presoak hiru hilabete egin zituen hirugarren graduan, «inolako eragin negatiborik gabe». Baina, fiskaltzak progresioaren kontra jarritako errekurtsoa zela tarteko, Auzitegi Nazionaleko Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentralak urrian agindu zuen gradu erregresioa.

Atristain Martuteneko espetxera itzuli zen, baina kartzelako tratamendu batzordeak gradu progresioaren alde egin zuen berriz ere, 2022ko azaroaren 30ean. Eusko Jaurlaritzako Justizia Sailak aurtengo martxoaren 2an jo zuen ontzat aldaketa, baina hamar bat egun baino ez zituen egin erdiaskatasunean Atristainek. Izan ere, fiskaltzak berriz ere errekurtsoa aurkeztu zuen progresioaren kontra, eta, Auzitegi Gorenak ezarritako doktrina berria zela tarteko, behin-behinean itzuli behar izan zuen espetxera, helegitearen gainean ebatzi bitartean. Hura izan zen Gorenaren doktrina berria euskal preso bati aplikatu zitzaion lehen aldia; harekin batera, Juan Manuel Inziarterena ere eten zuten behin-behinean.

Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentralak Atristainen hirugarren graduaren alde egin zuen, eta ontzat jo. Baina, fiskalak beste helegite bat aurkeztu zuen. Kasu horretan, Auzitegi Nazionaleko lehen zigor salan, euskal presoen egoeraren inguruko azken hitza duen epaitegian. Hark bat egin du fiskalarekin, eta, beraz, bigarren gradua berrezarri dio Atristaini. Horrek prozesua berriz hastera behartuko ditu presoa eta espetxeko tratamendu batzordea.

Sareren arabera, Atristainek hirugarren graduan egoteko legezko baldintza guztiak betetzen ditu: laster beteko ditu zigorraren hiru laurdenak, ez du erantzukizun zibilik ordaindu behar, eta «egindako mina aitortzeko» eta «bakearen eta bizikidetzaren aldeko» idazki bat egina du. Gainera, zenbait espetxe baimen izan ditu; horiek ez dira betebeharrak, baina gomendagarritzat jotzen dituzte.

Estrasburgori entzungor

Atristain Miarritzeko (Lapurdi) komisarian aurkeztu zen 2010eko martxoan, eta Madrilera lekualdatu zuten. Auzitegi Nazionalak, baina, aske utzi zuen. Handik hilabete gutxira, irailean, atxilotu egin zuten, eta bi urte egin zituen behin-behinean preso, 2012ko irailean askatu zuten arte, epaiketa iritsi bitarte. 2013an egin zuten auzia, eta hamazazpi urteko espetxe zigorra ezarri zioten Atristaini.

Atristainen kasua berezi egiten duena, baina, Giza Eskubideen Europako Auzitegiak iazko urtarrilean argitaratutako ebazpena da: Espainia zigortu zuen inkomunikazio aldian abokatu bat aukeratzen ez uzteagatik, eta, beraz, prozesu «justu eta ekitatezko» bat izatea eragozteagatik. «Epaiak argi eta garbi adierazi zuen ez zela errespetatu bidezko prozesu baterako eskubidea», azaldu du Sarek. Izan ere, Atristainek inkomunikazio aldian torturak eta mehatxuak jasan izana salatu zuen.

Estrasburgoko auzitegiak Espainiako Auzitegi Gorenari agindu zion Atristainen kontrako epaia berrikusteko, eta otsailean behin-behinean libre utzi zuen Auzitegi Nazionalak, Gorenak sententziaz ebatzi artean. Orduan, EH Bilduk mahai gainean jarri zuen erabakia beste dozenaka kasutan ere aplikagarria izan zitekeela, besteak beste, salatuta «inkomunikaziopean eta torturapean erauzitako» inkulpazioak eta autoinkulpazioak Auzitegi Nazionalaren jardueraren oinarrian egon direla. Kontrara, Espainiako Estatuaren Abokatutzak helegitea jarri zion Estrasburgoren epaiari, nahiz eta auzitegi hark ez zuen tramiterako onartu.

Testuinguru horretan, Auzitegi Gorenak uko egin zion Estrasburgoren esana betetzeari, eta Atristainen zigorra berretsi zuen, argudiatuta bazela inkomunikazio aldiko deklarazio horiek gabe ere zigor ondorio berera ailegatzea. Hartara, preso donostiarra berriz espetxeratzeko agindu zuen: ekainaren 2an atxilotu eta espetxeratu zuen Ertzaintzak.

Orduan, EAJk, EH Bilduk eta Elkarrekin Podemos-IUk «harridura» eta «kezka» adierazi zituzten, Eusko Legebiltzarrean egindako agerraldi bateratuan. Hiru taldeek «arbitrariotzat» jo zuten Gorenaren erabakia, «ziurgabetasun juridiko sakona» eragin zuelakoan. Antzera mintzatu zen Donostiako Udala ere, hiru alderdi horiek onartutako adierazpen instituzional batean.


Summary: Zientzia-ikuskizunak, bisita gidatuak, saioak planetariumean eta errealitate birtualeko simulagailuak. Udara honetan hainbat jarduera berezi eskaintzen dizkiegu Eureka zientzia museoan haurrei eta helduei, familian edo lagun artean ondo pasatzeko.

Zer bisitatu Eureka zientzia museoan

8 aretok osatzen duten erakusketa iraunkorra.

Animalia aretoa daukagu, publiko mota guztietarako, eta gune honetan ekosistema desberdinak eta bertan bizi diren animalia ezberdinenak ezagutzeko prestatua.

Planetarium digitala ere badaukagu, askotariko karteldegia duena, familientzako eta astronomiaren zaleentzako modukoa; eguzki-sisteman bidaiak egin ahal izango ditugu, eta kupula osoan ikusi.

Simulagailuak, 300 m2-ko eremu ludikoa dugu, bisitaria sentsazioz beteriko mundu batera eramaten duena. Familientzako eta gazteentzako ezin hobea da. Gure eskaintzan: MAXFLIGHT hegaldi-kabina eta errealitate birtualeko azkenengo simulagailuak. Eta ez ahaztu gure errusiar mendian ibiltzea!

Jardueraz betetako programa

Gure udako agendan askotariko zientzia ikuskizunak, animazioak, Animaliarako bisita gidatuak eta planetarium digitaleko proiekzioak 4 hizkuntzatan eskaintzen ditugu.

Eureka! Eureka zientzia museoa publiko guztiarentzat da.

Kokapena eta zerbitzuak

Eureka zientzia museoa, Donostiako erdigunetik 15 minutura dago, eta ingurune natural batean kokatzen da. Museoko zerbitzuen artean jatetxea eta doako aparkalekua nabarmentzen dira. Gainera, gertu, hiriarekin lotzen duten autobusak daude: L17, L28, L31 eta L35.

Eureka zientzia museoa publiko guztiarentzat da (4 urtetik gorako haurrak). Gure eskaintzaren artean museorako sarrera, planetariumerako sarrera, konbinatua, Lego tailerrak eta simulagailuen sarrerak ditugu.

Kanpoko lorategietan Gipuzkoako ondare-eraikinei dagozkien maketa batzuk ikus daitezke, baita lorategi botaniko txiki bat ere. Horrez gain, haurrentzako parkea, kafetegia eta doako aparkalekua ditu. Eureka zientzia museoan familia edo lagun arteko plan batez goza dezakezu.

Museoak egunero irekitzen ditu ateak, 20:00ak arte.


Summary: Gizon bat atxilotu dute Gasteizen, sexu eraso bat egitea egotzita. Erasoa Gasteizko Bremen kaleko taberna batean gertatu zen.

Gasteizko Udaltzaingoak jakinarazi duenez, 44 urteko gizonezko bat atxilotu dute, emakume bati sexu eraso bat egitea leporatuta. Erasoa atzo izan zen, 21:25 aldera, Gasteziko Bremen kaleko taberna batean.

Udaltzainek dei bat jaso zuten, eta, gertaeren lekura joan zirenean, gizonarekin eta emakumearekin hitz egin zuten. Haiek esateko zutena entzundakoan, gizonezkoa atxilotzea erabaki zuten, eta sexu eraso bat egin izana egotzi zioten.


Summary: Irungo motor gidari bat hil da istripu batean, Nafarroan. 60 urteko gizon bat da biktima. 24 orduan Nafarroan hil den bigarren motor gidaria da.

Irungo 60 urteko gizon bat hil da Murillo el Cuenden (Nafarroa) izan den istripu batean: auto batek eta moto batek elkar jo dute N-121 errepideko 50. kilometroan. 11:55ak aldera iritsi da deia Nafarroako larrialdi zerbitzuetara.

Suhiltzaileak, anbulantzia eta Tuterako eta Iruñeko bide segurtasuneko langileak joan dira ezbeharra gertatu den tokira. Biktima suspertzen saiatu badira ere, ez dute lortu. Gorpua Nafarroako Medikuntza Legaleko Institutura eraman dute, autopsia egiteko. Foruzaingoa zer gertatu den ikertzen ari da. 14:00etatik aurrera ireki egin dute errepidea.

Nafarroan azken 24 orduetan hil den bigarren motor gidaria da. Atzo gauean, Aibarren beste istripu bat izan zen: NA-132 errepidean, motor batek auto bat jo zuen.


Summary: Golkoko itsaslasterra uste baino lehenago eten daitekeela ohartarazi dute. Itsaslasterra etengo balitz, denbora laburrean asko alda liteke munduko klima

Dagoen latituderako Europari daukan tenperatura epela bermatzen dion Golkoko itsaslasterra — zientzialariek Atlantikoko iraultze meridionaleko zirkulazioa (AMOC) izenez ezagutzen dutena— uste baino lehenago eten daitekeela jakinarazi du Nature aldizkarian argitaratutako ikerketa batek. Ez da zientzialariek hipotesi hori aipatu duten lehen aldia, baina ikerketa honen berritasuna da balizko kolapso horren data lehen pentsatzen zena baino askoz ere lehenagorako iragarri dutela. Izan ere, ikerketa egin dutenen arabera, 2057. urtearen inguruan gerta daiteke itsaslaster garrantzitsu horren kolapsoa.

Itsaslaster horrek ekuatoreko ur epelak (pisu eta dentsitate gutxiago du) iparraldera garraiatzen ditu, itsas azaletik. Bidaia horretan, Ipar ekialdeko Amerika eta Europa mendebaldeko klima epeldu egiten du ur bero horrek. Klima aldaketaren erruz izaten ari diren Artikoko izotzen urtzeak, baina, eragina dauka itsaslaster horretan, ur gezago eta pisutsuago horrek lehen aipatutako zirkuitu horretan eragiten ari delako, arriskuan jartzeraino.

Ikerketaren egileetako batek, Susanne Ditlevsenek, jakinarazi du duela 12.000 urte indartu zela itsaslaster hori, azken glaziazio aldiaren bukaeran. Azken aldian, baina, ahultzen ari da, izotzen urtzearen erruz. Gai hau ikertzen ari diren aditu gehienek uste dute Groenlandiaren izotz urtzea dela prozesu horren eragile handiena, eta atzetik doakiola Artikoko izotz geruzaren urtzea.

Azken ikerketa horren egileek XIX. mendetik hasita, ipar mendebaldeko atlantikoko azalerako uren tenperaturaren bilakaera aztertu dute, eta nabarmendu dute horretan izaten ari den aldea. Datu horiekin lanketa estatistiko bat eginez, Naturen argitaratu den ikerketa horien egileek iragarri dute 2057rako gerta daitekeela, probabilitate handiz, itsaslaster horren etena. Prozesu horretan eragin dezake karbono isurketen murrizte drastiko batek bakarrik, ikertzaileen arabera.

Golkoko itsaslaster hori munduko klimaren erregulatzaile nagusietako bat da, eta, hain zuzen ere, zientzialariek atzera bueltarik gabeko bederatzi puntuetako bat dela ondorioztatu dute. Hura etengo balitz, denbora laburrean asko alda liteke munduko klima, eta, adituen ustez, besteak beste, Europan tenperatura nabarmen hotzagoak nagusituko lirateke.


Summary: Bidenen migrazio neurriak bertan behera utzi ditu behin-behinean epaile federal batek. Maiatzean ezarritako 8. tituluaren aurkako erabakia hartu du, legez kontrakoa dela argudiatuta. Justizia Departamentuak erabaki horren kontrako helegitea aurkeztu du.

Kaliforniako epaile federal batek behin-behinean bertan behera utzi ditu AEBetako Gobernuak maiatzean abian jarritako migrazio politika berriak. Joe Biden AEBetako presidenteak AEBetako kodeko 8. titulua ezarri zuen maiatzaren 12an, orduan iraungi baitziren Donald Trump presidente ohiaren migrazio neurriak.

8. tituluaren bidez, AEBetako Gobernuak migrazioa erregulatu nahi du. Mugako «kaosa» ekiditeko neurriak zirela adierazi zuen Bidenek maiatzaren 12an. Lege horrek asilo eskubidean hainbat baldintzapen ezarri zituen: alde batetik, CBP One app-a sortu zuen Etxe Zuriak; sakelarako baliabide horren bidez, kanpotik zetozen pertsonek asiloa eskatzeko ordua lortu zezaketen. Soilik ordua lortua zuten migratzaileek zeharkatu zezaketen muga. Horrez gain, beste herrialde batean AEBetako asilo prozesua egin eta ezetza jaso zutenak salbuetsi egin zituzten, eta AEBetan ordua lortzeko eskubidea eman zieten.

Bidenen gobernuak erabakitako neurri horiek migratzaileen defentsan lan egiten duten taldeek salatu zituzten. Kaliforniako ipar barrutiko Jon S. Tigar epaile federalak, migrazio neurriak aztertu, eta behin-behinean bertan behera utzi ditu. Hala ere, bere erabakia hamalau egunez blokeatu du, AEBetako Justizia Departamentuak apelazio bat aurkezteko epea izan zezan. Apelazioa epailearen erabakia atera eta gutxira aurkeztu du Justizia Departamentuak.

Tigarren ustez, AEBetako Gobernuak hartutako erabakiak AEBetako migrazio lege federala urratzen du. Lege horren arabera, herrialdera modu ilegalean sartzen den migratzaile orok asiloa eskatzeko eskubidea dauka. Hau da, herrialdean modu ilegalean sartzeak ez luke oztopoa izan beharko AEBetan asiloa eskatzeko. Asiloa eskatzeko orduan, ez du axola migratzailea nola iritsi den edo lehenagotik herrialdean izana duen edo ez.

Justizia Departamentuak Tigarren erabakia «onartezina» dela esan du. «Apelazioa aurkeztu dugu, eta erabakiaren etenaren alde egingo dugu lan. Irmo jarraitzen dugu gure jarreran. Tigar epaileak hamalau egunez geldiarazi du bere erabakia; horrenbestez, oraingoz ez dugu aldaketarik antzemango mugetan», esan du AEBetako Segurtasun Nazionalerako idazkari Alejandro Mayorkasek. Migratzaileei AEBetara bide legala erabiliz sartzeko eskatu die Mayorkasek: «Ez egin kasu kontrabandisten gezurrei, gure administrazioak emandako aukerak erabili, gure herrialdera bide legaletatik sartzeko. Gure bideak erabiltzen ez dituzten pertsonek ondorio legalak edukiko dituzte».

Tigarren erabakia txalotu egin dute migratzaileen defentsan lan egiten duten taldeek. ACLU Ameriketako Askatasun Zibilen Batasunak komunikatu baten bidez erabakiaren iritzia eman du. «Epailearen erabakia garaipen bat da, baina Bidenek eta haren gobernuak migratzaileen aurkako neurriak ateratzen dituen heinean, familia askok arrisku etengabean bizi beharko dute», esan du Katrina Eiland ACLUko migratzaileen zuzendariordeak. «AEBek askatasunez eta itxaropenez beteriko herrialde bat izateko hitza eman zuten, eta administrazioak hitz horiek bete beharko lituzke. Orain arte soilik politika krudelak ikusi ditugu mugak zeharkatzen dituztenentzat».

Migrazio politikak erabakitzeko garaian, Bidenen erabakiei kritika sakonak egin zizkieten presidentearen gertukoek. Alderdi Demokratako kide asko ez zeuden ados estatuburuak hartutako erabakiarekin.

42. titulua, Trumpen eskutik

COVID-19aren garaian, Trumpek, AEBetako osasun segurtasuna bermatzeko migrazio neurri berriak ezarri zituen, AEBetako Kodeko 42. titulua erabiliz. Lege horren bidez, AEBetan gaitz kutsakorrak ez sartzeko helburuarekin, edozein migratzaile kanpora bidaltzeko aukera ematen zien mugetako agenteei. AEBetara modu legalean sartzeko era bakarra hirugarren herrialde batean asilo prozedurak aurkeztea zen.

Iaz, Trumpen migrazio neurriak indarrean zeuden bitartean, mugetako agenteek inoizko atxiloketa gehien egin zituzten. 2.766.582 migratzaile atxilotu zituzten CBP Mugetako Segurtasun Bulegoko agenteek. 8. titulua ezarri zenetik, berriz, atxiloketak urriagoak izan dira. Ekainean 100.000 migratzaile baino gutxiago geldiarazi zituzten agenteek, 2021. urteaz geroztik hilabeteko kopururik txikiena.


Summary: Goizero trabak izanen dira Baionako bestetako autobusetako sarean. FO, CGT eta CFDT sindikatuek adierazi dute 2022ko uztaileko negoziazioetako eskaera batzuk betegabeak direla eta, ondorioz, gaurtik igandera arte eginen dutela greba.

Sindikatuak kexu agertu dira Keolis enpresaren eta Ipar Euskal Herri-Aturriko Mugikortasun Sindikatuaren (IEHAMS) kudeaketa txarra pairatzen dutelako langileek. Izan ere, 2022ko uztaileko grebaren ondotik, sindikatu kudeatzaileak eta Keolis enpresak hitzemaniko «engaiamendu idatziak ez dira batere errespetatuak izan», esplikatu du Ekaitz Bergaretxek. Hala nola zuzendaritzarekin urtean hiru aldiz bilkurak ukaitea sindikatuen eskaerak eta aldarrikapenak entzuteko, linea bukaera guztietan komun «duinak» izatea. Segurtasunaren aldetik, geldiune seguruak eraikitzea, irrati sistema orokortuen ezartzea edota lan oren gehigarri guztien ordainketa galdegin dute.

Nahiz eta joan den urteko eskaerak oraindik bete gabe gelditzen diren, lan baldintzen okertze orokorra salatu dute sindikalistek: «Keolis etorri baino lehen, egunean 110-120 kilometro egin behar genituen; gaur, aldiz, 150-160 kilometro artean». Horrez gain, udan, autobus kopuruen murrizketa izatea deitoratu dute: «T1 linean, udan, jende kopurua bikoizten den garai hauetan, bakarrik zazpi tranbus ematen dituzte, eta neguan zortzi dira». Ondorioz, hainbat aldarrikapen tarteko, enpresan dimisio kopurua handituz doala ere nabarmendu dute: «Azken bi urteetan, hamabost dimisio izan ditugu, eta tailerreko lau lankide joan zaizkigu». Lan baldintza okerren ondorioak, berriz, erabiltzaileak pairatzen ditu: «Tenorea ezin atxikiz gabiltza, geroz eta beranta gehiago hartzen dugu. Atzo, errate baterako, T1 linean oren baten beranta genuen, eta erabiltzaileak biziki kexu ziren», dio Christophe Oyhamberrik, FOko sindikalistak.

Bestelako hitzak dituzte Jean-Rene Etxegarai Euskal Elkargoko lehendakariak, Jean-François Irigoien IEHAMSeko lehendakariak eta Fabien Duprez IEHAMSeko zuzendariak. Nahiz eta «errespetatzen» duten greba egiteko eskubidea, ohartarazi dute hainbat traba sortuko direla autobus sarean: «Autobus zerbitzua azkarki hunkitua izanen da egunero 14:00ak arte». Grebaren benetako arrazoien bila dabiltzala diote, «sindikatuen joan den urteko eskaerak bete zirelako», Duprezen arabera. Horren harira, Etxegarai asaldatu da sindikalistek «boterea hartu nahi dutelako» eta «bestazaleen zein biztanleen segurtasun eskubidea urratzen dutelako». Ondorioz, grebalariek biztanleak eta bestazaleak «bahitzen» dituztela salatu du Baionako auzapezak, nahiz eta baieztatu IEHAMSeko moldaketei esker «segurtasuna» mantentzen ahalko dutela bestazaleen joan-jinak bermatzeko.

Ororen buru, nahiz eta Keolis enpresak grebatik ateratzeko protokoloa proposatu duen, sindikatuek azpimarratu dute ez dutela negoziazioetarako tarterik irekiko Baionako besten denboran, eta lan baldintza hobeak aldarrikatzeko mobilizatzeko prest direla hemendik eta urrira arteko greba aitzinabisuaren karietara.


Summary: Landarbaso abesbatza: «poztasun eztanda bat» Asiako Grand Prix finalean. Asiako Grand Prix finala irabazi du Landarbaso abesbatzak, Balin. Bihar han arituko da berriro, Baliko Nazioarteko Koru Lehiaketan.

«Ez dute guk bezala abestuko», esan zuen Iñaki Tolaretxipik, Landarbaso abesbatzako zuzendariak, duela egun batzuk, Asiako Grand Prix finalaren inguruan galdetzean. Euren aurkariek ez zuten eurek bezala abestu, ez. Errenteriako (Gipuzkoa) abesbatzak balentria egin zuen asteartean, munduan Grand Prix bat irabazten duen Euskal Herriko lehen korua eta Asiako Grand Prix irabazten duen lehen koru europarra baita: «Oso momentu berezi eta gogoangarria izan zen», adierazi du Miren Agirregomezkorta abesbatzako kideak.

Adierazi dutenez, oraindik kosta egiten zaie Balin (Indonesia) gertatu zena onartzea: «Kontziente gara, bai, baina arrazionalki bakarrik. Ez dugu irabazi dugula sinesten». Astearte eguerdian (hemengo 08:00etan) egin zuten Asiako Grand Prix finala, Baliko Giri Nata Mandala aretoan. Indonesiako aretorik handienetariko bat da hori, eta Landarbasorentzat «erronka handia» izan da bertan irabaztea: «Aretoa erraldoia da, eta hori dena ahotsarekin bakarrik betetzea oso zaila da». Hala ere, esan dutenez, musika hobeto helarazteko aukera izan zutela iruditu zitzaien.

«Askotariko» programa bat eskatu zieten finalerako: «Iñakik, zuzendariak, oso ondo asmatu du», adierazi du Agirregomezkortak. Estilo desberdineko eta «teknikoki oso zailak» diren bost obra eraman zituzten, horien artean euskarazko bi. Bost obra horietatik bi, Filipinetako eta Indonesiako koruek ere, euren aurkaririk gogorrenek, kantatu zituzten. Dena den, horrek ere ez du eragin Errenteriako abesbatzaren gainbehera. Hogei minutuko tartea zeukaten bost obra horiek kantatzeko, eta 18 minutu eta 18 segundotan egitea lortu zuten.

Euforiatik lur hartzera

Baliko Kartika Plaza hotelean izan zen sari banaketa; hala amaitu zen Asiako Grand Prix finala, eta bihar hasiko den Baliko Nazioarteko Koru Lehiaketa abiatu. Landarbasok parte hartuko du horretan ere, bigarrenez. Izan ere, 2019an lehiaketa hori irabazteagatik eskuratu zuten Grand Prixerako sailkatzea. Hiru modalitatetan hartuko dute parte aurten: erlijio musikan, abesbatza mistoetan eta folklorean, eta astearteko garaipena ospatzen duten bitartean, biharko lehiaketarako prestatzen ari dira. «Poztasun eztanda» bat aipatu du Agirregomezkortak. Ez zuten espero epaimahaiak erabakia hain azkar hartzerik: «Errente hitza entzun orduko oihuka hasi ginen denak, elkar besarkatzen. Momentu euforiko bat izan zen».

Pozik daude finala irabazteagatik, baina «oinak lurrean» dauzkate biharko, gauza asko geratzen baitira oraindik prestatzeke. Oraingoan, lasai entseatzeko aukera dute, ordea. 31 orduko bidaia egin zuten Balira iristeko, eta, horrek dakarren nekea gainean zutela, Asiako Grand Prix finala irabazteko gai direla erakutsi dute Errenteriakoek. Argi utzi dute mundu osoa kantuz konkistatzeko adina talentu dutela.


Summary: Lankidetzarako eta Elkartasunerako lege proiektua aurkeztu du Eusko Jaurlaritzak. Lege berriak «lankidetzarako eta elkartasunerako euskal politikarako esparru juridiko berria» ezarriko duela esan du Melgosak.

Eusko Jaurlaritzaren Gobernu Kontseiluak gaur onartu du Lankidetzarako eta Elkartasunerako Euskal lege proiektua. Lege berri horrek 2007ko Garapenerako Lankidetzaren legea ordezkatuko du. Nerea Melgosa, Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuaren hitzetan, «lankidetzarako eta elkartasunerako euskal politikarako esparru juridiko berria» ezarriko du, egungo erronka globalei modu «eraginkorrean» aurre egiteko, «garapen ikuskera bat eskainiz, pertsonak eta planeta erdigunean jarriz, haien aniztasuna kontuan hartuz». Gaurko onarpenaren ondoren, Euskal Legebiltzarrera bidaliko dute lege proiektua, dagozkion tramiteak bete ditzan.

«Euskadin nazioarteko garapen agendak bere gain hartu eta konpromiso solidarioa indartu nahi da legearen bidez, kalitatezko lankidetza deszentralizatua bultzatuz, elkartasunean eta gizarte lankidetza publiko sendoan oinarrituta», esan du Melgosak. Hala, lankidetzarako euskal eragileen arteko koherentzia eta erantzunkidetasuna hobetzeko asmoz, «erakunde arkitektura berri bat» finkatu nahi dela ere jakinarazi du. Horretarako, «baliabide solidario posible guztiak mobilizatu» nahi dituzte.

Kontseiluaren akordioak

Bide beretik, Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramaile eta Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburuak Kontseiluaren akordioen berri eman du.

Batetik, ezagutarazi du Lan eta Enplegu Sailak 270.000 euro emango dituela mendekotasun egoeran dauden pertsonak egoitzetan zaintzeko prestakuntza proiektu bat abian jartzeko. Mentins izena du egitasmoak, eta prestakuntza arautua jasotzeko zailtasunak dituzten emakumeentzat eta etorkinentzat da.

Bestetik, Hezkuntzan, EHUn Medikuntza eta Erizaintza fakultate berria eraikitzeko diru laguntza handitu dutela jakinarazi du Zupiriak. Bozeramaileak esan bezala, 2021ean onartu zen inbertsio plan baten parte da eraikina, bere garaian 55 milioi euroko aurrekontua izan zuen lanak, baina hura egin behar zuen enpresak ezin izan zion lehengaien prezioaren garestitzeari aurre egin, eta uko egin zion proiektuari. Orain, Jaurlaritzak 11 milioi euro (diru laguntzaren %20) gehituko dizkio aurrekontuari, eta aste honetan hasiko dira lanak.


Beste eredu bat aldarri

Summary: Beste eredu bat aldarri. Maurizia kolektiboa eta Herrian Bizi plataforma omendu ditu gazte asanbladak, besta alternatiboen irekitze ekitaldian.

Nafarroako bandera eta ikurrina zintzilik dira Les Pyrenees ostatu gaineko paretan. Bien artean, egurrezko seinale bat: Herriko etxea. 19:00ak jo dituenerako, leihoak ireki eta bi gazte atera dira jendez mukuru dagoen plazari agurra egitera. Azken urteetan tradizio bilakatu da Baionako gazte asanbladaren besten irekiera alternatiboa. Ahantzi herriko etxeko balkoian biltzen diren izen handiko pertsona ezagunak, ahantzi hiriko giltzak, ahantzi Leon erregea, ahantzi su artifizialak. Baionan bestelako bestak posible direla uste dutenentzat, hemen hasten dira bestak egiazki; euskaratik eta euskal kulturatik edaten duten bestak.

Ikusi gehiago: Argazki galeria

Herriko etxeko balkoian bertsolaria zentsuratu zutenetik, irekiera alternatiboan kantatzen dute bestetako bertsoa. Aitor Servierek eman dio ahotsa: Sutara bota dezagun, ukatzen dugun den dena / bost egunez ospatzeko izan nahi genukeena.

«Baionako gazte asanbladak ez du gaur egun Baionako bestetan nagusi den besta ereduarekin bat egiten, eta defendatzen ditugun balioetan oinarritutako besta gune bat sortuko dugu aurten ere», egin dute aldarri Lukas Hiriartek eta Eneka Barnetxe Bordak. Batzuek zabaldu izan duten «zure etxean eginen ez zenukeena Baionan egizu» mezua gaitzetsi dute. «Patxa plazan ez dugu inolako eraso matxistarik onartuko, eta mezu argia dugu erasotzaileentzat: ez badakizu egoten, ez etorri!».

Baionako karriketan eta Plazako txosnagunean aurkitu daitezkeen ereduak kontrajarri zituzten ondoren: kontsumo eredua eta «25 euroan saltzen diren xingar platerak», besten masifikazioa, turismo etxebizitzen emendatzea eta euskal kulturaren zokoratzea. Baina ekitaldian etxebizitzaren egoerari eman diote azpimarra berezia: «Salatzen dugu aste honetan ehunka etxebizitza turistiko alokatuko direla Airbnb eta bestelako plataformetan, alimaleko prezioetan bertako gazteen etxebizitzarako eskubidea bermatua ez duten bitartean».

Urte osoan Ipar Euskal Herrian esanguratsuak izan diren hainbat eragileren lana txalotu ohi du gazte asanbladak irekiera alternatiboan. Gaur, ekainean Baionan eraikin bat okupatu zuen Maurizia kolektiboa eta 40 bat eragile biltzen dituen Herrian Bizi plataforma omendu dituzte. Okupazioa «zilegi» dela erran dute Mauriziakoek, eta «merkatu librearen parean» auzolanean aritzera deitu dute. Herrian Bizi plataformakoek bigarren etxebizitzak eta espekulazioa gaitzetsi eta «ausardiaz» jokatzeko eskatu diete hautetsiei.

Bertaratutakoek txalo artean hartu dute leihotik botatako suziria, Beskoitzeko (Lapurdi) musikari eta dantzariek plaza hartu bitartean. Ez da urteroko banakorik falta izan. Etxeparanga txarangarekin Patxa plazara bildu aitzin, igandera arte ausarki zabalduko duten aldarria entzunarazi dute Hiriartek eta Barnetxe Bordak: «Gora Baionako besta euskaldun, herrikoi eta feministak!».


Summary: Sinead O'Connor abeslari irlandarra hil da. Arrakasta handia izan zuen 1990eko urteetan, bereziki 'Nothing Compares 2 U' abestia argitaratu zuenez geroztik. 56 urte zituen.

Sinead O'Connor abeslari eta musikariak (Dublin, 1966 - 2023) 1987an kaleratu zuen bere lehen diskoa, The Lion and the Cobra, eta mundu osoan zabaldu zen denbora gutxian. Arrakasta handiagoa izan zuen bigarrenak, I Do Not Want What I Haven't Got izenekoak (1990), eta, batez ere, single batek: Nothing Compares 2 U abestiak—Princek konposatu zuen—. Hura izan zen O'Connorren ibilbideko lanik ezagunena. Gaur hil da, 56 urte zituela, haren senideek jakinarazi dutenez.

Haren ahots bereziak urte gutxian pop ikono bilakatu zuen O'Connor, eta etiketa horretatik askatzeko saiakera guztiek probokatzaile fama utzi zioten betiko. «Hedabideek erotzat hartzen ninduten, ez nuelako jokatzen pop izar batek jokatu beharko lukeen eran», esan zuen orain bi urte, The New York Times egunkarian egindako elkarrizketa batean. «Pop izar bat izatea kartzela moduko batean egotea bezala da. Neska on bat izan beharra daukazu».

Abeslariari desoreka bipolarra diagnostikatu zioten orain hogei urte, eta haren bizitza gorabeheratsua izan zen ordutik: boladaka aritu zen musikan, eta krisi gogorrak izan zituen, behin baino gehiagotan bere buruaz beste egiten saiatzerainokoak. Bestalde, urte eta erdi besterik ez da igaro O'Connorrek 17 urteko semea galdu zuenetik. Abeslariak publikoki hitz egin izan zuen buruko gaitzaz, eta, 2021ean argitaratu zuen Rememberings memoria liburuan —bestseller bat izan zen—, xeheki jardun zen haren haurtzaro zailaz —gerora kontatu zuen abusuak jasan zituela—, buruko gaitzak eragindako arazoez eta musika popularrari egindako ekarpenez, besteak beste.

Musikarako jaiotzezko izen-abizenak erabiltzen zituen azken unera arte, baina O'Connor islamera aldatu zen duela sei urte; Shuhada' Sadaqat izena zuen ordutik.

Haren musikari ibilbidean, hamar disko argitaratu zituen; azkena, 2014an: I’m Not Bossy, I’m the Boss. Hasierako arrakastaren ostean, haren ondorengo diskoek ez zuten hain harrera berorik izan, bereziki 2000ko urteetatik aurrera, baina O’Connorrek estilo ugaritara zabaldu zuen bere musika: jazz moldaketak (Am I Not Your Girl?, 1992), folk rocka (Universal Mother, 1994), musika zelta (Sean-Nós Nua, 2002) eta reggaea (Throw Down Your Arms, 2005), besteak beste.

Probokatzaile fama 1990eko urteetatik zetorkion. O'Connorrek, haren karreraren hasieran, ilea arras ebaki zuen, diskoetxe bateko buruak ile luzea uzteko eskatu zionean. Harrezkero, hala eraman zuen ilea, eta haren ezaugarririk adierazgarriena izan zen beti; horrek ere egin zuen ikono.

Abeslariak izandako jarrera batzuek zeresana eman zuten: Behin-behineko IRAri babesa adierazi zion —atzera egin zuen handik urte batzuetara—, uko egin zion AEBetan jotzeari aurretik herrialdeko ereserkia jarriz gero, 1991n Grammyak boikotatu zituen sarien izaera komertziala salatzeko, eta Joan Paulo II.a aita santuaren argazki bat puskatu zuen Saturday Night Live telebista programan, ikusleei «benetako etsaiari aurre egiteko» eskatzearekin batera.