Summary: Durangoko Azokak ez du salmahairik izango. Abenduaren 4tik 8ra saltoki digital bat zabalduko dutela esan du Gerediaga elkarteak, eta zuzeneko hainbat emanaldi egongo direla iragarri du. Horietara joateko, aurrez eman beharko da izena. 'Streaming' bidez ere ikusteko eta entzuteko aukera izango da.

Orain artekoaz erabat bestelako itxura izango du aurten Durangoko Azokak. Ez da egongo argitaletxeen eta diskoetxeen erakusmahairik Landako gunean, eta ez da azken urteetako jenderik bilduko. Halere, 55. azoka egin egingo dela berretsi dute antolatzaileek, saltoki fisikoen faltan salmenta gune digital bat irekiko baitute azoka egunek iraun artean, eta zuzeneko hainbat emanaldi ere egingo dituztela iragarri baitute. Salgune birtual hori izango da azokaren salerosketa gune bakarra. Kontzertuak eta liburu aurkezpenak izango direla aurreratu dute, eta bertaratu nahi duenak aurrez eman beharko du izena. Gaur eman dituzte lehen xehetasun horiek, Plateruena Durangoko kafe antzokian antolatutako prentsaurrekoan.

Plateruena kafe antzokian eta Landako gunean egingo dira zuzeneko ekitaldiak, eta streaming bidez ere ikusteko aukera izango da. «Guztiontzako segurua den azoka» bat sortzea izan da antolatzaileen helburua, Nerea Mujika Gerediaga elkarteko lehendakariaren hitzetan. «Agian errazena izango zen aurtengo azoka bertan behera uztea, baina uste dugu kulturak inoiz baino gehiago behar duela azoka». Kulturgile zein zaleei azokarekin konpromisoa azaltzeko deia ere egin diete.

Landako gunea, biltoki

Gaur bertan zabaldu diete saltzaileei azoka digital horretan parte hartu ahal izateko izena emateko epea. Zehaztu dutenez, argitaratzaile guztiek tarte bera izango dute denek orri horretan, «txiki zein handi» izan. Erosketa prozesua «erraztea» da Gerediaga elkartearen asmoa. Horregatik, erabiltzaileak saski bakar batean bildu ahalko ditu saltzaile baten zein bestearen produktuak, eta guztiak batera jasoko ditu etxean. Biltoki modura baliatuko dute Landako Gunea horretarako, eta handik aterako dira erosleen etxeetara helduko diren poltsak.

Urtean bertan argitaratutako lanak izango dira nagusi saltoki horretan, nahiz eta argitaletxe bakoitzak izango duen fondoaren zati bat ere salgai jartzeko aukera. Orain arte ezarri izan dituzten irizpideei eutsiko die Durangoko Azokak. Nagusiki euskarazko produkzioari egingo diote lekua, eta baita «euskal gaia» etiketapean kabi daitekeenari ere.

Aurtengo kartela

Aurtengo kartelaren aurkezpena ere egin dute Gerediaga elkarteko kideek. Ane Pikaza ilustratzaile eta aktoreak jarri dio irudia aurtengo ezohiko aldiari. TaudaDA! izango da aurtengo leloa, eta ideia horrekin bat egiten duen marrazki bat sortu du Pikazak. Liburu hegalariak eta jendea inguruan dituen bihotz bat da.

Ahotsenea, martxan

Koronabirusaren eraginez hartu du azokaren eredua moldatzeko erabakia antolakuntzak. Krisia aurreikusiz, azokaren parte diren eragileekin hainbat bilkura antolatu dituzte, eta ekainean ere aipatu zuten hedabideen aurrean azoka digitala izateko aukera. Zuzeneko emanaldi gutxiago eta bisitari kopuru kontrolatuagoa duen azoka bat izango zela esan zuten orduan. Edonola ere, beti adierazi dute azoka egiteko borondatea.

Ahotsenea guneak ere duela aste batzuk jakinarazi zuen Durangoko Azokan emanaldiak antolatzeko asmoa, eta bere proposamena bestelako jaialdi batzuetara ere hedatuko zuela iragarri zuen. Azoka ez ezik, Zarauzko Literaturia jaialdia, Araba Euskaraz eta oraindik zehaztu gabeko hirugarren jaialdi bat aipatu zituzten prentsaurrekoan. Pentsatzekoa da, beraz, Ahotseneak antolatutakoak izango direla Gerediaga elkarteak aipatutako zuzeneko emanaldi horietako batzuk. Zehaztu dutenez, gune guztietako ekitaldiak hartuko dituzte bai Plateruenako zein Landako gunean jarriko dituzten oholtzetan.


Summary: Larunbatean Baionan mobilizatzera deitu du euskalgintzak. Gatazka eskola publikoan sortu bada ere, sail katolikoan eta ikastoletan ere «lanjerra» sentitzen dutela erran dute.

«Egoera biziki larria da, eta beharrezkoa da mugimendu azkar bat altxatzea [Frantziako] estatuari erakusteko gure desadostasuna, eta errateko erabaki kaltegarri horiek ez ditugula onartzen». Honela mintzatu da Celine Etxebarne Ikas Bi guraso elkarteko kidea gaur goizean, euskalgintzako eragileetako kideekin batera Baionan egin duten prentsaurrekoan. Hiriburuko (Lapurdi) Baste Quieta eskola publikoan euskara hutsezko esperimentazioa abiatzea errefusatu zuen Bordeleko errektoretzak, eta ordutik gatazka irekia da. EEP Euskararen Erakunde Publikoko ordezkariek bilera bat galdetua diote Frantziako Hezkuntza ministerioari, baina, gaur-gaurkoz, ez dute erantzunik. Euskararen gizarte eragileek mobilizaziora deitu dute.

Rene Cassinen sortetxearen aitzinean elkartu dira gaur, leku horren eta Baionako suprefeturaren artean eginen dutelako giza katea, larunbatean, 11:00etan. «Giza eskubideen aldarrikapen unibertsalaren idazleetariko bat izan zen», oroitarazi du Jessica Dordeins Narzabal Biga Bai guraso elkarteko kideak. Azpimarratu du 1948an NBE Nazio Batuen Erakundean bozkatu zen testu horretan pertsona orori oinarrizko eskubideak aitortzen zaizkiola, «edozein izanik ere bere hizkuntza eta lurraldea», eta gurasoek beren haurrentzat nahi duten hezkuntza mota hautatzeko eskubidea ere aipatzen dela. «Adierazpen horren izenean, gure hizkuntza eskubideak defendatu nahi ditugu, eta Frantziako Gobernuak gure hizkuntzen kontra duen jarrera salatu».

Hiriburuko esperimentazioari uko egitea «biziki kolpe gogorra» da euskarazko irakaskuntzarentzat, euskalgintzako eragileek adierazi dutenez. Pirinio Atlantikoetako akademia ikuskariak jakinarazi zuen hemendik aitzina agertuko diren euskara hutsezko esperimentazio eskaera guziak errefusatuko dituela. «Erabaki horren bukaera ematen dio orain dela hamabi urte eskola publikoan martxa eman zen eredu horri». Dordeins Narzabalen hitzetan, «argi da» Frantziako Gobernuak, Hezkuntza Ministerioaren bidez, hizkuntza gutxituen kontrako jarrera «gogortu» duela. Iaz, «sekulako borroka» izan zen Irisarriko (Nafarroa Beherea) eta Ainhoako (Lapurdi) proiektuak onartzeko. «Aurten, gatazka maila bat igo da, eta murgiltzearen ereduaren etorkizuna arras iluntzen ari da eskola publikoan. Lanjerra sentitzen da sail katolikoan ere, eta laster, baita ikastoletan ere».

22 protesta

Euskarazko irakaskuntza bultzatzen duten eragile guziek deitu dute larunbatean Baionan eginen den protestara, hala nola Biga Bai, Erakasleak, Euskal Haziak, Euskara Geroan, Ikas Bi eta Seaskak, Euskal Konfederazioarekin batera. Euskaltzale guziei egin diete deia, baina «bereziki beren haurrentzat euskararen eta euskarazko irakaskuntzaren hautua egin duten guraso guziek hizkuntza eredua libreki hautatzeko duten eskubidea defendatzeko, eta euskaraz irakasteko hautua egin duten irakasle guziek, euskaraz eta Euskal Herrian irakasteko duten eskubidea aldarrikatzeko».

Osasun egoera kontuan hartuta, giza katea ahal bezain ongi antolatzeko, ekitaldira tenorez iristeko eskatu diete herritarrei. Maskara jantzita eta distantziak errespetatuz eginen dute mobilizazioa.

Baionakoa ez da hizkuntza gutxituen alde larunbat honetan antolatuko den mobilizazio bakarra. Pour Que Vivent Nos Langues kolektiboak deituta, 22 protesta izanen dira Frantziaren meneko lurraldeetan, Bretainian, Alsazian, Korsikan, Flandresen, Arpitanian, Katalunian eta Okzitanian.


Summary: Grebari eustea erabaki dute Baikoko pilotariek. Aho batez hartu dute erabakia. Larunbateko Binakako Txapelketako finalaurrekoa bertan behera geratu da, Agirrek eta Albisuk greba egingo dutelako. Ezkurdia eta Martija pasatuko dira finalera, eta Olaizola eta Urrutikoetxearen aurka jokatuko dute. Aspeko pilotariek erabaki dute igandetik aurrera ez jokatzea Baikok antolatutako partidak.

Baiko enpresako hamabost pilotarik greba egingo dute bihartik aurrera. Guztiek, Aimar Olaizolak, Mikel Urrutikoetxeak, Ander Imazek, Iraitz Zubizarretak eta Endika Uriondok ez beste. Hamabi eguneko lanauztea da, hamabi egun zehatzekoa: ez dute jokatuko hurrengo hiru asteetako ostiral, larunbat, igande eta astelehenetan.

Baikoko pilotari talde horrek gaur erabaki du duela astebete deitutako greba egitea. Bozketa egin dute, ELA sindikatuak Bilbon duen egoitzan, eta aho batez egin dute greba egitearen alde. «Ez da egon eztabaidarik. Egia esan, ez digute gatza jarri [Baikoko arduradunek]», esan dio Ibai Zabalak BERRIAri. Izan ere, esperotako erabakia izan da. Ustela izan zen bezperan Baikoko arduradunekin eginiko bilera. Lan gatazka konpontzeko bi aldeek egin zuten lehena izan zen. Ez zuten aurrerapausorik eman. Are gehiago, pilotarien ordezkariek bilera amaitutakoan aitortu zuten «ilusioz eta gogoz» joan zirela bilerara, baina «oso burumakur, oso triste eta etsita» etxeratuko zirela. «Borondaterik ez izatea» leporatu zioten enpresari. «Iritsi nahi ez dugun puntu batera ari dira gu eramaten», azpimarratu zuten. Halako salaketak eginda, zaila zirudien pilotariek atzera egitea eta deitutako lan uztea ez egitea. Eta hala izan da azkenean, eta greba egitea erabaki dute.

Gaur ere gogor salatu dute enpresak bezperako bileran izandako jarrera, baita Jose Ramon Garai Baikoko zuzendari nagusiak gaur ETBri egindako adierazpenak ere: «hitz egiteko borondateari» eusten diola esan du. ELAren eta pilotarien ustez, «onartezinak» dira Garairen jarrera eta adierazpenak. «Garbi dago bilera horren helburua ez zela inola ere gatazkari irtenbide bat bilatzea. Greba testuinguru batean negoziazio bilera batera esku hutsik etortzea ez da onargarria, eta argi geratu zen adostasun batera heltzeko borondaterik eza. Baiko Enpresak ez zuen langileen aldarrikapen bat bera ere aintzat hartu, eta orokorrean ‘hausnarketa prozesu’ bat irekitzeko prest daudela baino ez zuten esan. Jarrera hori ikusita, eta Baiko Kirola enpresak gardentasun ekonomikoaren aldarrikapenari muzin egiten diola ikusita, datozen egunetan ELAk juridikoki aztertuko ditu Bainet Taldea S.L. eta Baiko Kirola S.L. enpresen arteko merkataritza-harremanak, eta horren ondorioz egikaritu litezkeen akzio legalak», diote ohar batean. Baikori eta Enpresen Ligari zuzendu zaizkie ere. «Datozen egunetan ikusiko da Baiko Kirolak eta Eskuzko Pilota Enpresen Ligak benetako borondatea duten gatazkari irtenbide bat emateko ala kontrara, langileen greba eskubidea urratu eta bazterrak are gehiago nahastea erabakiko duten. Denon hobe beharrez, baina batez ere hainbeste maite dugun pilotaren hobebeharrez, ELAk eta pilotariok negoziaketa zintzo bat egiteko deia egiten diogu enpresari. Gu hemen izango gaitu zain».

Greba egiteak kirol ondorioak ditu, talde hori osatzen duten pilotariek ez baitute partidarik jokatuko greba deituta dagoen egunetan. Larunbatean izango du eragina lehen aldiz grebak, eta ez nolanahikoa. Izan ere, Baikoko bi pilotari, Asier Agirre eta Jon Ander Albisu, Binakako Txapelketako finalerdietako ligaxkako partida erabakigarria jokatzekoak ziren Joseba Ezkurdiaren eta Julen Martijaren aurka, Bilbon. Norgehiagokako irabazlea finalerako sailkatuko da. Baina Agirrek eta Albisuk ez dute jokatuko, eta beraz, Ezkurdia eta Martija pasatuko dira finalera. Eta hilaren 18an, Bilbon, Aimar Olaizola eta Mikel Urrutikoetxea izango dituzte aurkari. Olaizola II.a eta Urrutikoetxea aurreko asteburuan sailkatu ziren. Baikokoak dira biak, baina ez dute bat egin enpresako pilotari gehienek egindako eskaerekin.

Aspekoen elkartasuna

Horren harira, Aspeko pilotariek gaur erabaki dute igandetik aurrera ez jokatzea Baikok antolatutako jaialdiak, «onura baino kalte handiagoa» egingo diela uste baitute. «Ez dugu inondik inora egiten ari den grebak indarra galtzea nahi, ezta Baikok antolatutako partidak Aspeko pilotariekin aurrera ateratzerik nahi ere. Zoritxarrez, azken aste honetako bat-bateko jaialdiak eta denbora faltak Gernikako partidak jokatzera behartzen gaitu [larunbatean izango dira]. Jokatu ezean, bertan izango diren pilotariek ondorio larriak izan ditzakete euren kontratu legalekin, baita Aspek EITBrekin ere». Finala bi enpresek antolatzen dute.


Summary: Bildarratzek adierazi du Jaurlaritzak akordioa lortu duela hezkuntza sindikatuekin. Sindikatuak eta Eusko Jaurlaritza ados jarri direla azaldu du Hezkuntza sailburuak, eta mahai sektorialak antolatuko dituzte bi asteren buruan. Bildarratzek gaitzetsi egin du jantokietako langileek deitutako greba, eta iragarri du kontratatuko dituztela profesional gehiago. Dioenez, ez da egonen murrizketarik.

Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburu Jokin BIldarratzek azaldu du akordioarekin bukatu zela atzo hezkuntzako sindikatuekin izandako bilera. Dioenez, ez du ulertzen zergatik gorde duten sindikatuek albiste hori «ezkutuan». «Lau ordu iraun zuen batzarrak, tentsioa izan zen, baina lortu genuen adostasuna, eta, beraz, positiboa da emaitza», azaldu du goizean Radio Euskadin egindako elkarrizketa batean. Bestalde, sailburuak jakinarazi du, akordioa lortuta, bi astetan lau mahai sektorial jarriko dituztela martxan: kontratatutako langileekin, irakasle funtzionarioekin, jantokietako langile eta garbitzaileekin, eta erlijio irakasleekin bilduko dira.

Halaber, Bildarratzek gaitzetsi egin du Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako eskoletan jantokietako langileek berriki iragarri duten greba. Hiru egunekoa izanen da: urriaren 21ean, 27an, eta 29an eginen dute, eta ikastetxe publikoetako, itunpekoetako eta pribatuetako langileak deitu dituzte bat egitera. Lan baldintza txarrak salatu dituzte sindikatuek, eta langileen eta erabiltzaileen osasuna bermatzeko galdegin dute. Halaber, langileen lanari eta lan baldintzei eustea nahi dute sindikatuek. Bildarratzek argitu du jantokietako langileek atzoko bilerako denbora gutxi falta zenean iragarri zutela greba, eta esan du atzoko batzarrean ez zutela jorratu gai hori sindikatuekin.

Sailburuak esan du ez dela egonen murrizketarik jantokietan, eta gaineratu du Jaurlaritzak konpromisoa duela profesional gehiago kontratatzeko zerbitzu horietarako. Haren arabera, 730 langile kontratatzea ari da aztertzen Hezkuntza Saila. Bildarratzek, gainera, «guztiei» eskatu die gatazka ikastetxeetatik atera dezatela. «Egoera den bezalakoa izanik, ikasleek ez dute merezi horrelakorik», adierazi du.


Summary: Preso palestinar batek 73 egun egin ditu gose greban. Maher al-Akhras presoa «larri» dagoela ohartazi dute. Uztail amaieratik atxilotze administratibopean dago atxilotua. Presoa askatzeko eta haren aurkako prozedurak bertan behera uzteko eskatu dute.

Maher al-Akhras presoaren osasunak «okerrera» egin duela ohartarazi dute haren senideek. Uztailaren 27an hasi zuen gose greba, Israelen atxilotze administratiboaren formula salatzeko; izan ere, atxilotze horrek jendea preso hartzea ahalbidetzen du inolako kargurik aurkeztu gabe. Al-Akhras aske uzteko eta atxilotze administratiboa deuseztatzeko eskatu du Palestinako Giza Eskubideen Kontseiluak.

Kaplango ospitalera (Israel) eraman zuten irailean, pisua galdu baitzuen, lehen zeukanaren erdia izateraino. Israelgo Shin Bet segurtasun agentziak adierazi du erakunde jihadista baten ustezko kide izateagatik atxilotu zutela. Al-Akhrasen senideek ezeztatu egin dute hori. Oraingoa ez da Al-Akhras atxilotze administratibopean egon den lehen aldia. Beste lau aldiz atxilotu dute, 1989an lehen aldiz. Guztira, bost urte baino gehiago eman ditu Israelgo kartzeletan.

Irailaren 23an Al-Akhrasen abokatuak atxilotze administratiboaren agindua deuseztatzeko eskakizuna egin zuen, eta, ordutik, «izoztu» egin zuten presoaren aurkako agindua, hura «larri» dagoenez gero arriskurik ez dagoela argudiatuz. Urriaren 1ean abokatuak agindua deuseztatzeko eskaera egin zuen berriz, baina eskaera atzera bota zuten, atxilotze administratiboa martxan ez dagoela argudiatuz. Palestinako Giza Eskubideen Kontseiluak salatu egin du atxilotze administratiboa gelditzea presoaren «gose greba geldiarazteko larderia taktika» dela. Presoak gose greban jarraituko duela jakinarazi dute.

Atxilotze formula hori deuseztatzeko eskatu du kontseiluak, «oinarrizko giza eskubideak urratzea» dela argudiatuz. Gogorarazi du Torturaren Aurkako Nazio Batuen Konbentzioak (UNCAT) «atxilotze administratiboa desagerrarazteko neurriak hartzeko eta erregimen horretan dauden presoei legezko oinarrizko babesa ziurtatzeko» eskatu ziola Israelgo Gobernuari.


Summary: Eskoletako protokoloetan aldaketak egiteko eskatu du Haurrak Ere Bai sareak. Haurren eta nerabeen egoera emozionala gogoan izateko eskatu dute, eta protokoloak «era gizatiarrago» batean aplikatzeko. Ikasleen egoera «samurtu» nahi dute, eta Jaurlaritzak «inposatutako» protokoloa indargabetu.

Ikastetxe batzuetan ezarritako kontingentzia planek «itxura militarra» dutela uste du Haurrak Ere Bai sareak, eta Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako eskoletan martxan dauden protokoloak aldatu beharra nabarmendu du. Areago, erantsi dutenez, Eusko Jaurlaritzari horretarako eskaria ere egin diote. Sareko kideen arabera, ikasturte hasieran ez zen kontuan hartu haurren eta nerabeen «osasun integrala», eta «osasun fisikoaren zaintza» gailendu da. Beraz, beharrezkotzat jotzen dute protokoloak «era gizatiarrago» batean aplikatzea. Proposamenak egin dituzte.

Haurren eta nerabeen egoera emozionala gogoan izan beharra azpimarratu dute, helduaroan osasun integral «ezin hobe bat» izateko oinarriak etapa horietan zehazten direla nabarmenduta. «Ikastetxe barruan zaintza eta babesa kalitatezkoa eta gertukoa izatea ezinbestekotzat jotzen dugu, ikasleak gertutasunez, afektuz, begiradaz eta entzutez laguntzea». Besteak beste, garrantzitsua iruditzen zaie ikasleek izan ditzaketen «kezkak eta beldurrak» plazaratzeko aukera bat izatea. Harrera emozional bat egiteaz gain, kanpoko espazioen erabilera ere aldarri dute, «ahal den neurrian», bederen. Haien iritziz, aire zabalean COVID-19a kutsatzeko arriskua txikiagoa da, eta Osasunaren Mundu Erakundeak ere eskolak hala ematea aholkatzen du.

Segurtasun eta higiene neurriei dagokienez, adierazi dute metro eta erdiko distantzia mantenduta, aire zabalean eta bizikidetza taldeetan, ez dela beharrezkoa maskara erabiltzea, azken protokoloen arabera. Hori dela eta, ikastetxeei eskatu diete ahalegina egin dezatela «arnasguneak» sortzeko, eta haurrek maskara kentzeko aukera izateko. Bakartze gelan, berriz, haurrak laguntzaile batekin egon daitezela eskatu dute, eta tenperatura hartzerakoan «modu natural eta goxoan» aritu daitezela. Azkenik, gel hidroalkoholikoen erabilera ere zalantzan jarri dute. Aitortu dute onartzen dutela horren garrantzia, baina familiei erabakitzeko askatasuna ematea eskatu dute: «Kezkatuta gaude produktu horren kutsagarritasunarekin eta maiz erabiltzeak ekar ditzakeen ondorioekin; beraz, kezka dugunon seme-alabek eskuak urarekin eta xaboiarekin garbitzeko aukera izan dezatela eskatzen dugu».

Egoera «samurtzea» helburu

Haurrak Ere Bai plataformak jakinarazi du egindako eskariekin haurren eta nerabeen eskolako egunerokotasuna «samurtzea» dutela helburu, eta gurasoak ere pauso horietan laguntzeko prest daudela, ikastetxearekin elkarlanean. Hala ere, nabarmendu dute haien asmoa Eusko Jaurlaritzak ezarritako, «inposatutako» protokoloaren «abolizioa» dela. «Politikariei eskatzen diegu agintari izateari uzteko eta arduradun izaten hasteko. Har ditzatela ardurak, eta hezkuntza komunitateari ere dagokion ardura hartzeko aukera eman diezaiotela, eskolarako buelta adostua izan dadin». «Minik egin gabe babesteko beharra» jarri dute erdigunean.


Summary: Karabakh Garaiko biztanleen erdiek etxetik alde egin behar izan dute, borroken ondorioz. Azken orduetan 30 zibil hil izana egotzi dio Azerbaijaneko Armeniari. Genevan bilduko da nazioarteko bitartekaritza taldea.

«Lehen datuen arabera, herritarren erdiek eta emakume eta haurren %90ek ihes egin dute beren etxeetatik», esan du Atak Berglarianek Karabakh Garaiko arartekoak. Stepkanakerten bizi ziren 50.000 lagunetatik oso gutxi geratzen dira hirian; gehienek Armenia aldera egin dute ihes, Azerbaijanen bonbetatik urrun. Irailaren 27an hasitako gerrak 75.000 barne desplazatu inguru eragin dituela uste du Berglarianek.

Karabakh Garaiko agintariek adierazi dute bart gaua «lasaia» izan dela, baina borrokak hasi zirenetik Azerbaijango 4.000 soldadu inguru hil dituztela zabaldu dute, Azerbaijanek, ordea, ez du hildako militarrei buruzko adierazpenik egin, baina egotzi dio Armeniari azken orduetan 30 zibil hil izana bonbardaketetan.

Borrokak etete aldera, nazioarteak Karabakh Garaiko gatazkari buruzko goi bilera egingo du gaur Genevan. Han izango da Azerbaijango Azterri ministro Jeyhun Bayramov ere, ESLA Europako Segurtasun Lankidetzako Antolakundeko, AEBetako, Frantziako eta Errusiako ordezkariekin batera. Aldiz, uko egin dio elkarrizketetan parte hartzeari Armeniako Atzerri ministro Zohrab Mnatsakanianek, argudiatuz ezin dela hitz egin «alde batetik bonbardatu eta bestetik negoziazio mahaian esertzen den inorekin».

Turkiak gatazkan duen esku hartzea ere salatu zuen atzo Armeniako presidente Nikol Paxinianek, eta egotzi zion Recep Tayyip Erdoganen gobernuari «Armeniako genozidioa jarraitzea», Karabakh Garaiko gatazkan Azerbaijani babesa emanez -armeniarrak dira Karabakh Garaiko 140.000 herritarretatik gehienak-. Bestalde, Azerbaijanen aurkako borrokak «terrorismoaren aurkako» gerraren baitan sailkatu zituen.


Summary: Aita Menni ospitaleko langileek grebarako deia egin dute. Urriaren 14an izango da; enpresari egozten diote lan ituna ez negoziatzea, eta instituzioei, «konplize» izatea

Aita Menni ospitaleko langileak eta enpresa bereko beste hainbat zentrotakoak, 500 bat langile denera, grebara deituta daude; urriaren 14rako eginda dago deia, gaur lantaldeko hainbat ordezkarik ELA sindikatuaren Donostiako egoitzan jakinarazi dutenez. Mobilizazio nagusiak Arrasaten (Gipuzkoa) egingo dituzte, hantxe baitago erietxea.

Buruko osasuneko eta desgaitasunen alorreko zentroak batzen ditu Aita Mennik, Gipuzkoan. Langileek adierazi dute bi urte daramatzatela lan ituna negoziatzen, baina jarrera uzkurra duela enpresak. «Ez du inolaz ere gure lan baldintzei buruz hitz egin nahi», salatu dute: «Aldez aurretik adostutako edukiak boikotatzen ditu, langileon negoziazio eskubidea urratuz. Hau ez dugu inola ere onartuko».

Gogorarazi dute, berez, «irabazi asmorik gabeko» enpresa dela Aita Menni, «finantzaketa publikoa» duela, eta urtean milioi bat euroren irabazi garbiak dituela; horiek horrela, langileen soldatak %7 igotzeko ahalmena badutela uste dute, baina borondaterik ez dagoela horretarako: «Negozio aparta bihurtu dute osasuna». Arbuiagarria deritzote jarrera horri: «Aita Menniren filosofia omen da pertsonen ongizatea eta errespetua erdigunean jartzea. Hemendik zuzendaritzari galdera zuzena egin nahi diogu: langileek zer toki dute hainbeste aldarrikatzen duzuen filosofia horretan?».

Enpresarekin konpontzeko ahaleginek orain arte ez dutela fruiturik eman esan dute, eta horregatik hautatu dutela grebaren bidea. «2017tik ez daukagu soldata hobekuntzarik, eta langile publikoen soldatetatik oso urrun gaude», deitoratu dute. Bestelako zailtasunen berri ere eman dute: «Kontratazioan ere sekulako arazoak daude. Postuak ez dira betetzen, aldi baterako langileei ez diete uzten oporrak hartzen, eta lan kargak sekulakoak dira».

Enpresari bakarrik ez, erakundeei ere mintzatu zaizkie langileak. Gipuzkoako eta Bizkaiko diputazioek eta Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak enpresaren «finantzaketa publikoan» parte hartzen dutela gogoratu dute, eta, hein batean, enpresak sustatu duen «negozio» ereduaren «konplizeak» direla deitoratu dute. Bereziki gaitzetsi dute Gipuzkoako Foru Aldundiaren jarrera.

Pandemiarekin, gainera, egoerak okerrera egin duela adierazi dute. «Lehen lan karga handiak bagenituen, orain zama bikoiztu egin da, eta ez da langile gehiago kontratatu», salatu dute. Enpresak oinarrizko segurtasun neurriak ere ez dituela betetzen salatu dute: «Oporretatik itzulitako langileei ez diete PCR probarik egin hasieratik, Arrasateko erietxean gaitzaren agerraldi bat baino gehiago egon direla jakinda ere».

Beren borrokaren muinean «kalitatezko asistentzia» bermatzea dagoela adierazi dute, eta atxikimendua eskatu dioten gizarteari: «Txaloetatik ekintzetara pasatzeko eskatzen diegu».


Summary: Adegik beharrezkotzat jo du Europako dirua enpresa txikietara ere iristea. Patronalak aurreikusi du Gipuzkoako ekonomia %8-10 apalduko dela 2020an eta 10.000 lanpostu galduko direla. Hala ere, «susperraldia hasi» dela azpimarratu du.

Behiak trenei bezala. Gipuzkoako enpresariek ez dute Europatik etorriko diren diru laguntzei begira hala gelditu nahi. «Ez gaude aukera hau alferrik pasatuko den beldurrez. Guk uste eta esaten duguna da denoi iritsi behar zaizkigula», zehaztu du Jose Miguel Aierza Adegiko zuzendari orokorrak. Lurraldearen ehun produktiboaren ezaugarriak kontuan hartuta, laguntza horiek enpresa txiki eta ertainetara bideratzeko moduak landu behar direla uste du Adegik, eta bide horiek lantzeko eskatu die erakundeei eta enpresaburuei. Aierzak azpimarratu duenez, «elkarlana» izan behar da hitz gakoa: instituzioen artekoa, «Europak finantzatuko dituen egitasmo gehienak publiko-pribatuak izango direlako», eta enpresen artekoa ere bai,«txikiak elkartu beharko direlako, proiektu handiagoak-eta aurkezteko».

Mezu hori eman du ostegun honetan Gipuzkoako patronaleko buruak, egoera ekonomikoari buruzko inkestaren emaitzak aurkezteko agerraldian. Aierzak azpimarratu duenez, egungo testuingurua «gogorra eta zaila» da, eta «ziurgabetasun handikoa», osasun krisiaren garapenaren arabera har daitezkeen erabakiengatik. Dena den, adierazi du Gipuzkoan «susperraldia hasia» dela, bereziki industriaren eta eraikuntzaren sektoreetan, eta, ezbeharrik ezean, espero du hala jarraitzea. Hori hala, maiatzean eginiko aurreikuspenari eutsi dio patronalak: uste du aurten %8-10 artean jaitsiko dela Gipuzkoako BPGa, eta 10.000 lanpostu inguru galduko direla. Zifra kezkagarriak direla aitortu du Aierzak, baina buelta emateko modukoak ere badirela.

«Erantzukizun kolektiboa»

Aurrera begirakoari buruz, itxaropentsu azaldu da, eta lurraldeko enpresen artean egindako inkestaren emaitzak jarri ditu adibide gisa: hamarretik zazpik uste dute urtebete barru edo lehenago gertatuko dela suspertzea, eta %15ek, dagoeneko gauzatu dela. «Egia da, halere, sektore batzuek, aisialdiarekin eta kulturarekin loturikoek bereziki, denbora asko beharko dutela pandemiaren aurreko mailara iristeko», zehaztu du Patxi Sasigainek, Adegiko Lehiakortasun eta Berrikuntza arduradunak.

Patronaleko presidente Eduardo Junkerak, berriz, gogoratu du Gipuzkoako egitura ekonomikoa industriala dela bereziki, enpresa horiek BPGaren %28 sortzen dutela —lau lanpostutik bat—, eta oso dibertsifikatuta dagoela jardunen arabera. Beste sektoreen garrantzia ere nabarmendu du, eta azpimarratu du enpresa pribatuek eta bereziki txiki eta ertainek (%95ek) sortzen dutela enpleguaren %85. Hori kontuan hartzeko eskatu du diru laguntzak-eta banatzeko orduan. «Ez ahazteko esaten dut: enpresek sortzen duten enplegua, aberastasun soziala eta ongizatea ekarpen ordezkaezina da. Enpresek egiten ez badugu, ez du inork egingo. Zaindu ditzagun. Lagun diezaiegun».

Adegiko kideek aipamen berezia egin diote Europako laguntzei. Handik etorriko den dirua ekonomia jasangarria eta digitalizazioa bultzatuko duten proiektuetara bideratuko dira, baina aitortu dute «lausoak» direla oraindik Bruselaren baldintzak eta epeak. Patronaleko buruek gogoratu duten moduan, Espainiako Gobernuak kudeatuko ditu jasoko dituen 72.000 milioi euroak, eta autonomia erkidegoek proiektuen zerrendak aurkeztu beharko dituzte; horretan ari dira.

Aierzak azpimarratu du Adegik ez duela zalantzan jartzen prozedura, eta gaineratu du «erronka» gisa ikusten duela Europatik datorren dirua, enpresek egungo krisiari erantzuteko finantzaketa lortzeko, baina baita patronala azken urteetan bultzatzen ari den «enpresa eredu berrian» sakontzeko ere. Egoerak erantzun «kolektibo» bat eskatzen duela azpimarratu du.

Metaleko itunarekin baikor

Adegiri zuzenean eragiten dion beste gai bati buruz ere mintzatu da patronaleko burua: Gipuzkoako metalgintzako lan hitzarmenaren negoziazioari buruz, alegia. Aurreko astean ELArekin eginiko aurreakordioaz esan du Adegik «dena eman» duela, eta gogoratu du sindikatu horrek berak aitortu duela «historikoa dela, parekorik gabea, [Espainiako] estatuko onena, eta kalitatezko enpleguaren aldeko apustua egiten duela».

Aurreakordioak, dena den, gutxienez beste sindikatu baten babesa behar du onartu ahal izateko. Horren harira, Aierzak ez du epe zehatzik jarri nahi izan, baina esan du «egun batzuk» eman dizkietela, behar dituzten kontsultak egin ditzaten, eta ezezkoan jarraituz gero, patronalak atzera egingo duela ohartarazi du. Dena den, «baikor» azaldu da. «Egoera zail honetan, akordio ona da, eta gainerako sindikatuetako afiliatuek horrela ulertuko dute».

CCOOk, baina, ez du iritzi bera. Komunikabideetara bidalitako ohar batean adierazi du ez dela «nahikoa», eta aukera dagoela «puntu guztietan» gehiago sakontzeko, bereziki lan segurtasunarekin eta berdintasunarekin loturikoetan. «Gai hauetan aurrera egiteak lehentasun osoa izan beharko luke Gipuzkoako hitzarmenik garrantzitsuena negoziatzen ari diren erakunde guztientzat». CCOOren ustez, «patronalaren itxikeriak» ez luke hori oztopatu behar.


Summary: Hegoaldeko kasuek 800en langa gainditu dute berriz. Egun bakarrean 854 kasu zenbatu dituzte Hego Euskal Herrian. Araban izan ezik, Hegoaldeko lurralde guztietan ugaritu dira positiboak. Lau pertsona hil dira birusaren ondorioz, eta 54 lagun ospitaleratu dituzte.

Azken bi asteetako positibo kopururik handiena erregistratu dute azken egunean Hegoaldean; irailaren 24az geroztik, atzo egindako probetan zenbatu dira kasu gehien: 854. Gorakada nabarmena izan da egun batetik bestera; aurreko egunean baino 173 gehiago izan dira. Guztira 13.550 test egin dituzte Osakidetzak eta Osasunbideak.

Halaber, Nafarroako Gobernuak emandako datuen arabera, azken egunean lau pertsona hil dira COVID-19aren ondorioz: 82, 87 eta 94 urteko hiru emakume eta 87 urteko gizonezko bat.

Kutsatuen datuak aztertuta, Nafarroak erregistratu ditu positibo gehien, beste behin. 400 zenbatu dituzte foru erkidegoan, azken egunean egindako 3.236 testetan oinarritua; proben %12k eman dute positibo. Bestalde, Osasun Sailak emandako datuen arabera, 195 zenbatu dituzte Bizkaian, joan den egunean baino 11 gehiago. Gipuzkoan ere ugaritu egin dira kasuak: 192 izan dira, joan den egunean baino hamabi gehiago, alegia. Araban, berriz, ez da gorabeherarik izan kutsatuen kurban, eta kopuru bera erregistratu dute bigarren egunez: 58 positibo atzeman dituzte lurralde horretan.

Osakidetzak eta Osasunbideak emandako informazioaren arabera, 54 lagun erietxeratu dituzte azken egunean Hego Euskal Herriko ospitaleetan. Hori horrela, pixka bat handitu da kopurua, 51 erietxeratu baitzituzten aurreko egunean gaitzarengatik. Halaber, koronabirusarekin eri diren 489 pertsona daude Hegoaldeko ospitaleetan. Horietatik 251 Nafarroakoak dira. Bestalde, Hegoaldean 74 pertsona daude ZIUetan.

Koronabirusak Euskal Herrian utzitako datuak sakonki ikusteko, jo ezazu BERRIAk webgunean sortutako atal berezira: Koronabirusaren azken datuak. Bertan jasota daude COVID-19ak Euskal Herrian zer eragin duen azaltzen duten grafikoak eta mapa interaktiboak.


Summary: Louise Gluckek irabazi du Literaturako Nobel saria. Akademiak poeta estatubatuarraren ahots «ezinago berezia» goraipatu du, zeinak, «edertasun soil batez, existentzia indibiduala unibertsal bihurtzen baitu».

Azken bi urteetako giro nahasiaren ondotik, ohi duen prestigio eta distira izen bakar baten bueltan jarri nahi izan du ostera Suediako Akademiak: Louise Gluck poetarengan. Hura izendatu dute 2020ko Literatur Nobel saridun. New Yorken jaio zen, 1943an, eta Cambridge (Massachusetts) du bizileku egun. Irakaslea da Yale Unibertsitatean (New Haven, Connecticut), eta 1960ko hamarkadaren azkenetan hasi zen bere obra poetikoa argitara ematen. 1968an egin zuen debuta Firstborn obrarekin, eta berehala sartu zuten AEBetako literatura garaikideko poeta nabarmenen zerrendetan. Ordutik hamabi poesia lan argitaratu ditu, baita poesiaren gaineko zenbait saiakera ere.

Akademiak nabarmendu duenez, idazkera aratz baten bilaketan datza Glucken lanaren balioa; haien esanetan, araztasun hori bilatzeko ahaleginak ezaugarritzen du idazlearen obra. "Haren poemetan, ni-ak bere ametsetatik eta ilusioetatik geratzen dena aditzen du, eta inork ezin du izan bera baino gogorragoa ni horren ilusioei aurre egiteko”, gehitu dute. Haurtzaroa, familia barneko bizitza eta senideekiko harremanak dira haren poemetan maiz agertzen dituen gaiak. Akademiaren esanetan, “existentzia indibiduala unibertsal bihurtzeko” baliatzen ditu, eta mitoak eta motibo klasikoak ere ekartzen ditu bere olerkietara horretarako.

Gaur arte, ez da Glucken lanik euskarara ekarri, eta litekeena da orain artean askorentzat egile ez oso irakurria izatea. Kirmen Uribe idazleak BERRIAri adierazi dionez, baina, AEBetako poesia zirkuluetan “oso poeta ezaguna” da Gluck: “Poeta anitza da, kriptikoa askotan, iluna, ausarta formetan. Yalen ematen ditu eskolak; ez da batere outsider-a, nolabait Wallace Stevensen bideari jarraitzen dio. Badu harreman bat greziarrekin, [Anne] Carsonek bezala. Ona da”. Uriberen ustetan, 2016an Literaturako Nobel saria Bob Dylani banatu izanaren “ifrentzuan” dago aurten Glucki eman izana: “AEBetako poesia kultuaren adierazpena da, barrura begira dagoena”.

Pandemiak eragindako segurtasun neurriengatik, normaltasunera itzuli nahian ari den akademiak izango du beste oztoporik aurten. Abenduan Stockholmen egin ohi duten sari-banatze ekitaldia ez egitea erabaki dute, eta, hala, AEBetan bertan banatuko diote Nobel saria Glucki, aurrez irabazitako aitortza esanguratsuen zerrendara batuz: horien artean ditu, besteak beste, 1985ean jasotako National Book Critics Circle Award saria, Triumph of Achilles lanagatik; 1993eko Pulitzer Poesia saria, The Wild Iris poemagatik, eta 2015ean lortutako Arteen eta Letren AEBetako Akademiaren Urrezko Domina, poesia arloan. Bestalde, Nobelaren ordain ekonomikoa bederatzi milioi suediar koroatik hamarrera igo da aurten, hots, milioi bat euro ingurura.

Zenbakitan

Nobel sariaren 120 urteko historian, akademiak 116 idazleri egin die aitortza, eta horietatik soilik hamasei izan dira emakumezkoak, Gluck barne. Jatorriari dagokionez, saritutakoen %80 idazle mendebaldarrak izan dira, gehienak ingelesez idatzi duten edo idazten duten egileak, frantsesaren, alemanaren eta espainolaren ondoren.

Azken egunetako kinieletan, Anne Carson, Jamaica Kincaid, Ngugi wa Thiong’o, Liudmila Ulitskaya eta Margaret Atwooden izenak errepikatu dira 2020ko Literatura Nobel saridun izateko hautagai posibleenen artean. Ez zen ageri, ez lerroburuetan, Glucken izena, eta ezustez hartu du zenbaitek.


Summary: Andoni Aldekoa izango da EITBko zuzendari berria. Datorren asteartean proposatuko du ofizialki Eusko Jaurlaritzak, baina ez du izendapena gauzatzeko arazorik izango, EAJk eta PSEk gehiengo osoa baitute

Eusko Jaurlaritzako lehendakaritzak jakinarazi du Gobernu Kontseiluak Andoni Aldekoa proposatuko diola Eusko Legebiltzarrari EITBko zuzendari berria izateko. Hala, Maite Iturbek azken bi legealdietan izandako kargua hartuko luke bere gain. Egun, Euskalduna Jauregiko zuzendaria da Aldekoa.

Aldekoa kazetaria da, eta Iñigo Urkullu lehendakariaren konfiantzazko karguak izan ditu azken urteetan; besteak beste, Lehendakaritzako komunikazio arduradunarena. Aurretik, Iñaki Azkuna Bilboko alkate zenaren gertukoa ere izan zen, haren komunikazio zuzendari ere izanda. Basque Country irudi egitasmoan aritu zen.

Jaurlaritzako iturrien arabera, Iturbek ez jarraitzeko asmoa adierazia zion lehendakariari. Gauzak hala, Aldekoaren hautagaitza PSE-EErekin adostua dela nabarmendu dute. Eusko Jaurlaritzaren Gobernu Kontseiluak datorren asteartean du hurrengo bilera, eta orduan egingo dute ofizial Aldekoaren proposamena. Hark Eusko Legebiltzarraren onespena beharko du, baina ez du arazorik izango, EAJk eta PSE-EEk gehiengo osoa baitute.

Iturbe zazpi urtez egon da karguan, eta hainbat arazo eduki ditu horretan. 2015eko otsailean, haren dimisioa eskatzeko mozioa eztabaidatu eta onartu egin zuen Eusko Legebiltzarrak. Irrati publikoetan 30 lanpostu kentzeko erregulazio espedientea aurkezteagatik eskatu zuten dimisioa.


Summary: Sinadura bilketa bat abiatu dute Irati haurra eta gurasoak Zaballako espetxera hurbil ditzaten. Martxoan 3 urte beteko ditu umeak, eta Aranjuezko kartzelan preso dauden gurasoengandik urrunduko dute.

Espetxe erregimenetan haurren eta haien gurasoen eskubideak bermatuko dituen araudia aplikatzea: horixe eskatu du gaur Irati Gurasoekin Euskal Herrira plataformak, umea gurasoengandik bana ez dezaten. Izan ere, gurasoekin bizi da Irati Aranjuezko kartzelan (Espainia), baina martxoan 3 urte beteko ditu, eta hori da haurrak espetxean edukitzeko adin muga. Hala, gurasoak gerturatzea galdegin dute, eta espetxe araudian horrelako egoeretarako aurreikusita dauden neurriak hartzea: Zaballako kartzelan (Gasteiz) modulu mistoa zabaltzea eta, Euskal Herrian erregimen irekia hedatzeko, espetxeen menpeko etxeak irekitzea. Eskaerok hauspotzeko, sinadura bilketa bat abiatu dute.

Hain justu, hori izan da gaur plataformak Bilbon egin duen agerraldiaren helburua, sinadura bilketari hasiera ematea; kanpainari atxikimendua agertu dioten eragile batzuek bertan sinatu dute, eta beste batzuek sakelako telefonoen bidez izenpetu dute, webgune honetan: http://iratigurasoekin.eus/

Katixa Agirre idazleak plataformarentzat ondutako testua irakurrita, gogora ekarri dute «umeak bigarren mailako pertsona gisa» hartzen direla oraindik, eta haurrek «ahotsa altxatu ezin dutelako» urratzen zaizkiela eskubideak: «Umeak bizi daiteke txirrindularik gabe, piszinarik gabe, marrazki bizidunik gabe, musika eskolarik gabe. Gauza gutxi behar ditu ume batek benetan, baina badago bat guztiz beharrezkoa zaiona: gurasoen babesa, maitasuna eta gertutasuna. Iratik bere gurasoekin egoteko beharra dauka. Iratik bere gurasoekin egoteko eskubidea dauka».


Summary: Bertan behera utzi dituzte Tolosako inauteriak. Udalak jakinarazi du «arduragatik» hartu dutela erabakia, jendea pilatu ez dadin.

Koronabirusaren pandemiak beste ekitaldi esanguratsu bat utzi du bertan behera: Tolosako Udalak (Gipuzkoa) jakinarazi du datorren urtean ez dutela inauteririk egingo. Ohiko egutegiaren arabera, otsailaren 11tik 16ra zituzten egitekoak, baina «arduragatik», bertan behera uztea erabaki dute. «Egungo egoera dela eta, funtsezkoa da jende pilaketak ekiditea, segurtasuna, osasuna eta ongizatea bermatzeko».

Inauteririk ez da izango, baina udalak jakinarazi du hartu-emanetan ari dela inauterien bueltan aritzen diren eragileekin, «egon litezkeen aukera berriak lantzeko». Besteak beste, gaur bertan dituzte bilerak aisialdi taldeekin eta txarangekin, eta datozen egunetan bilduko dira danborradako, karrozetako eta konpartsetako, txosnetako eta elkarte gastronomikoetako arduradunekin. «Tolosako inauteriak herritik eta herriarentzat antolatzen dira, izugarrizko parte hartze handia dute; horregatik, udalak eragile guztiekin bildu nahi du, inauteriak ohiko moduan ospatzea ezinezkoa bada ere beste aukera batzuk mahai gainean jarri, aztertu eta lantzeko».

Bilera horietan taxutu nahi dute inauterien ordez zer ekitaldi egin, eta «landu eta adostu ahala» emango dute horien berri.


Summary: Uriarteri urte bat eman diote Frantziako Estatuan bere egoera legeztatzeko. Baionako Auzitegiak epaiaren atzeratzearen alde egin du; eta epaiketaren emaitza 2021eko irailean emanen du. Anartean, libre izanen da Igor Uriarte, baina Frantzian egoteko debekua kentzeko eskatu beharko du.

Duela bi egun atxilotu zuen Frantziako Poliziak Igor Uriarte, Ziburun (Lapurdi), errepideko kontrol batean. Bilatuak diren pertsonen fitxategian Frantziako Estatuan egoteko debekua zuela agertzen zen, eta berehala atxiloaldian sartu zuten euskal preso ohia. Jakinarazpena jaso eta, Prokuradorearen aitzinetik pasatu zen atzo, eta epaiketa gaur arratsaldean izan du, Baionako Auzitegian. Epaileak Fiskalaren eskaerarekin bat egin du: urte beteko epea eman dio gasteiztarrari Frantziako Estatuan egoteko debekua kentzeko desmartxak egiteko. Parisko Auzitegiak hartu beharko du erabakia, han ezarri ziotelako zigorra 2017an. Hala, 2021eko irailaren 21ean pasatuko da berriz Baionako Auzitegiaren aitzinetik. Bitartean, lurralde debekuak indarrean segitzen du; Uriartek ez du, beraz, ez Ipar Euskal Herrian ez eta Frantziako Estatuko lurraldeetan ere egoteko eskubiderik. Libre utzi dute epaiketaren ondotik, Baionako espetxean gau bat pasatu ondoan.

2019tik bizi izan da Urruñan, eta Lapurdin egiten du lan. Haren abokatu Maritxu Paulus Basurkok zehaztu du Uriarte ez dela «gordeka» bizi izan: zergak deklaratu ditu, enpresa muntatzeko prefetaren baimena lortu du, eta etxebizitza Urruñan duela ere deklaratu du. «Gizarteratze eredu arrakastatsua» izan duela argudiatu du, oro har. Epaiaren harira «egoera biziki konplikatua» dela esan du abokatuak, debekuak indarrean jarraitzen duelako prozedurak egin bitartean.

Uriarte 2017ko irailean epaitu zuten Parisen, beste bost presorekin batera, eta 2018ko martxoan utzi zuten libre, lau urteko espetxe zigorra bete ostean, Frantzian.


Summary: Euskal Herriko kohesio bideak aztergai Martin Ugalde foroan. Udalbiltzak eta Aztikerrek egindako ikerketa bat aurkeztu dute gaur arratsaldean Martin Ugalde foroan, euskal herritarren arteko kohesio bideei eta haiek inguru sozialean izandako eraginari buruzkoa. Mahai inguru bat ere egin dute, eta streaming bidez emititu da jardunaldia.

Martin Ugalde foroaren jardunaldi berri bat egin dute gaur arratsaldean, Andoaingo Martin Ugalde kultur parkean (Gipuzkoa). Streaming bidez zuzenean jarraitu ahal izan da, eta antolatzaileek honela aurkeztu dute: «Euskal Herria kohesionatzea eta saretzea izan da azken urte hauetan gure herrian sortu diren hainbat proiekturen iparrorratza. Ordutik hona, baina, zer-nolako ibilbidea egin dute egitasmo horiek? Nolako uzta ari dira jasotzen uzta? Bide onetik doaz?».

Galdera horiei erantzuna bilatzeko xedez, Udalbiltza partzuergoak eta Aztiker ikerguneak ikerketa kualitatibo bat egin dute elkarlanean, jakiteko zer emaitza izan duten lurraldearen eta euskal herritarren arteko kohesio bideek eta zer-nolako eragina izan dute euren inguru sozialean.

Ikerketa horren emaitzak aurkeztu dituzte gaur. Gero, mahai inguru bat ere egin dute ikerketan parte hartu duten hiru eragilerekin, euren gogoetak eta hausnarketak ezagutzeko. Parte hartu dute BERRIAko zuzendari Martxelo Otamendik, Bertsozale Elkarteko Aritz Zerainek eta Errigorako Erruki Ezkurrak, besteak beste. Moderatzaile lanak Udalbiltzako komunikazio arduradun Lide Hernandok egin ditu.


Summary: Kalean daudenei «berehalako konponbideak» emateko eskatu diote Gasteizko Udalari. Arabako Ongi Etorri Errefuxiatuak elkarteak eta Etxebizitza Eskubidearen aldeko eta Gizarte Bazterkeriaren aurkako Ekimenak Gasteizko Udalari aurpegiratu diote etxegabeak eta adingabeak «abandonatzea».

Ongi Etorri Errefuxiatuak Araba elkarteak eta Etxebizitza Eskubidearen aldeko eta Gizarte Bazterkeriaren aurkako Ekimenak agerraldia egin dute gaur goizean Gasteizen, eta Gasteizko Udalak etxegabeekin duen «sentsibilitate eskasa» salatu dute. Elkarteetako kideek gogoratu dute maiatzean, konfinamenduaren ondorengo lehenengo fasean, idazki bat bidali ziotela Gorka Urtaran alkateari, etxerik ez dutenen, herritar migratuen eta babes bila dabiltzanen arazoak azaltzeko. Ordea, deitoratu dute oraindik ez dutela erantzunik jaso. «Antza denez, ez da loa kentzen dion zerbait. Askoz garrantzitsuagoak dira Abiadura Handiko Trenaren lurperatzea edo autobus elektrikoa, eta proiektu horietara diru publiko asko bideratzen da».

Idazkian udal politika zuzentzeko zenbait jarduera proposatu zizkioten Udalari. Besteak beste, Gasteizko alokairu merkatuaren erregulazioa, aldi baterako harrera guneetan dauden pertsonak babestea, tutoretzapeko gazteen kolektiboari arreta berezia eskaintzea eta gizarte erroldatzea bermatzea behar duten pertsona guztiei.

Elkarteetako kideek kritikatu dute udalak adingabeei bizitokia bermatu behar dien arren ukatu egiten dietela, argudiatuta ez dutela baliabiderik. Ohartarazi dute, halaber, egon dela jendea abandonatutako pabiloi industrialetan lo egin duena edo Gasteiztik alde egin behar izan duena. Hori hala, Gasteizko Udalari «berehalako konponbideak» eskatu dizkiote.


Summary: Monarkia «amaitzearen» aldeko mozio bat baztertu du Eusko Legebiltzarrak. EH Bilduk eta Elkarrekin Podemosek aurkeztu dute erdibideko proposamen bat, eta soilik bi indarren aldeko botoa jaso du.

Eusko Legebiltzarrean eztabaidagai izan da gaur Espainiako monarkia. EH Bilduk eta Elkarrekin Podemosek mozio bat aurkeztu dute, Espainiako Estatuan «monarkiaren amaiera» eskatzeko eta Juan Carlos I.a errege emerituaren «ustezko delituak» argitu daitezela galdegiteko. Egitasmoa ezetsi du Osoko Bilkurak, EAJk, PSE-EEk, PP+C's-ek eta Voxek kontrako botoa emanda.

Elkarrekin Podemosek aurkeztu zuen proposamena, eta EH Bildurekin adostu du zuzenketa bat. Besteak beste, Juan Carlos Borboikoari leporatzen zaizkion delituak «gardentasun osoz» ikertzeko eskatu dute, gogora ekarrita ustelkeria, zerga ihesa eta diru zuritzea egotzita ikertzen ari direla.

Hitzartzean, Jon Hernandez Ezker Anitzako legebiltzarkideak esan du errege emerituaren «ihesa ekintza onartezin eta sarri delitu multzo baten azken atala» dela, eta Jasone Agirre EH Bilduko legebiltzarkideak nabarmendu du monarkia «Francoren azken oparia» izan zela.

Joseba Egibar EAJko bozeramaileak, berriz, «Euskadiko politika espainolizatzea» leporatu dio Elkarrekin Podemosi: «Gure herriaren etorkizunaz hitz egin nahi badu, eraikuntza nazionalean pentsatu» dezala gomendatu dio, «hemen ez baitugu erregerik».

Txarli Prieto PSE-EEko legebiltzarkideak «sorpresa» agertu du egitasmoaren aurrean, eta sistema judiziala «susmopean» jartzea leporatu dio Elkarrekin Podemosi. Monarkiarekin «obsesioa» izatea aurpegiratu dio, berriz, Carmelo Barrio PPko bozeramaileak. Amaia Martinez Voxeko parlamentariak «espainiar guztien ondaretzat» jo du monarkia.


Demare, nagusitasunez

Summary: Demare, nagusitasunez. Espero bezala esprintean erabaki da Giroko seigarren etapa, eta Groupama FDJ taldeko txirrindulariak irabazi du. Bigarren garaipena du aurtengo lasterketan.

Filippo Gannaren (Ineos) antzera, aurtengo Giroan bigarren garaipena lortu du Arnaud Demare (Groupama FDJ) txirrindulariak. Sei etapa korritu dira, eta frantziarrak bigarren aldiz igo ditu besoak. Laugarren etapan esprintean irabazi zuen, eta oraingo honetan ere azken metroetan bizkorrena izan da. Michael Matthwesi (Sunweb), eta Fabio Fellineri (Astana) aurre hartuta. Sailkapen nagusian ez da aldaketarik izan. Joao Almeidak (Deceuninck) jarritzen du elastiko arrosarekin, eta 43 segundora dago Pello Bilbao (Bahrain), bigarren.

Etapa ehiztarientzat, baina batez ere esprinterrentzat zen Castrovillari eta Matera artekoa. Esperotako gidoia izan du. 188 kilometro zituen, eta 40.ean osatu da eguneko ihesaldia. Lau izan dira tropela atzean utzi duten txirrindulariak: Matia Vais (Androni), Filippo Zana (Bardiani), James Whelam (Education First) eta Marco Frapporti (Vini Zabu). Atzean ez egoen kontrol lana egin nahi zuen talderik, beraz erritmo handirik ezarri gabe egin ahal izan dute aldea iheslariek. 9 minututik gorako errenta izan dute, eta hainbat kilometrotan horri eutsi diote.

Joao Almeida liderraren taldea aurrean jarri da, eta zertxobait bizkortu du tropelaren erritmoa. Baina asko estutu gabe. Aurrekoak, gainera, oso ondo antolatu dira, erreleboak emanez. Esprinterrentzako etapa izanda, haien taldeek ardura hartu behar zuten. Borak egin du,. 95 kilometro falta zirenean egin du, eta antzeman egin da, Zana, Whelam, Vais eta Frapporti aldea galtzen joan baitira. 50 kilometro falta zirenean aldea 2.30ekoa baino ez zen.

Orduan hasi dira aurrekoen zalantzak. Jakitun ziren irabazteko aukera bakarkako ahaleginean izango zutela. Horretan saiatzen lehena Frapporti izan da, eta ondoren Whelam. Education Firsteko txirrindularia izan da amore ematen azkena. 14 kilometro falta zirenean harrapatu dute. Artean, esprintean sartzeko faboritoetako bat zen Elia Viviani (Cofidis) atzean geratu da. Ibilbide gorabeheratsuak eta tropelaren erritmoak min egin diote. Almeida liderra adi zihoan, eta Gannak duen sasoia erakutsi du azken txanpan zegoen 750 metroko igoeran. %10eko pendiza ere bazuen une batzuetan.

Baina etapa zein sailkapen nagusirako faboritoak ez dira atzean geratu. Vinzenzo Nibali (Trek) Jakob Fuglsang (Astana) ezustean harrapatzen saiatu da. Baina ez du lortu. Eta esprint erabakigarrian Demarek ez du aurkaririk izan.


Summary: EAko kideek agiriak faltsutu ote zituzten ikertuko du epaileak. Sektore kritikoak jakinarazi du Gasteizko Instrukzio Auzitegiak nahikoa zantzu antzeman dituela Mariano Alavaren eta Iker Ruiz de Eginoren aurkako salaketa bat aztertzeko.

Gasteizko Instrukzio Auzitegiko epaileak auto bat plazaratu du gaur, jakinaraziz ikertzen hasiko dela ea EAko hauteskunde primarioen prozesuan dokumentuak faltsutu ziren eta, horrekin batera, Datuen Babeserako Espainiako Legea urratu ote zen.

EAko sektore kritikoak salaketa bat aurkeztu zuen, eta orain epaileak uste du nahikoa zantzu badaudela ikertzeko ea alderdikoak ez ziren pertsonen esku jarri ote ziren babes berezia izan behar duten datuak. Era berean, epaileak onartu du ikertzea ea Iker Ruiz de Egino alderdiko bozeramaileak eta Mariano Alava Antolaketa idazkariak EAko zuzendaritzako akta bat faltsutu ote zuten.

Uztailean, hauteskunde primarioen aurkako salaketari buruzko epaian, epaileak ebatzi zuen primarioen prozesuan ez zela bidegabea izan EAko alde ofizialaren jardunbidea. Helegitea aurkeztu zuen sektore kritikoak, eta beste salaketa bat jarri zuen, agiriak faltsutzea egotzita. Ildo horrek ohar batean azaldu duenez, batetik, epaileak ikertuko du ea Alavak alderditik kanpoko pertsonaren baten esku utzi ote zituen datuen babesa urratuko luketen agiriak.

Bestetik, Ruiz de Eginok EAko batzorde exekutiboaren akta bat faltsutu ote zuen aztertuko du. Izan ere, ildo kritikoaren arabera, Ruiz de Eginok aktan jaso zuen bilera horretan zeudela Iratxe Lopez Aberasturi, Miren Aranoa eta Mikel Goenaga Arabako, Nafarroako eta Gipuzkoako koordinatzaileak, baina hirurak ez zeuden bilerara deituta.


Summary: ETAren biktimen «oinaze handia» aitortu du Kubatik. Antton Lopez epaitzen hasi dira Auzitegi Nazionalean, 1986ko atentatu baten harira.

Antton Lopez Ruiz Kubati eta Jose Miguel Latasa Getaria preso ohiak epaitzen hasi dira gaur Espainiako Auzitegi Nazionalean, 1986an Aretxabaletan (Gipuzkoa) izandako atentatu batean parte hartu zutelakoan. Eraso hartan bi guardia zibil hil zituen ETAk. Epaiketan, Lopezek ETAren biktimen «oinaze handia» aitortu du, eta erantsi bere buruarekin «bakean» dagoela.

Fiskalari eta akusazioaren abokatuei erantzun die Lopezek, uste baitu «bizi dugun aro berriari egindako ekarpena» dela: «Ez dut ezer erantzuteko beldurrik. Zuri eta biktimen abokatuei erantzuten dizuet errespetuagatik, beste fase batean gaudelako eta koherenteak izan behar dugulako».

Lopezek eta Latasak azaldu dute ez zutela parte hartu Aretxabaletako atentatuan; bai, ordea, egun berean, ordu batzuk lehenago, Ordiziako kuartelaren aurkako erasoan. Bi guardia zibil zauritu zituzten Ordiziako erasoan.


Summary: Hamasei urteren ostean, Iturgaiz EAEko PPren presidentetzara itzuli da. Alderdiko zuzendaritzak Iturgaizen hautagaitza babestu du: 57 bototatik hiru abstentzio jaso ditu.

Zortzi hilabeteko hutsunearen ondoren, PPk badauka presidentea Euskal Autonomia Erkidegoan: Carlos Iturgaiz (Santurtzi, Bizkaia, 1965). Eusko Jaurlaritzako lehendakarigai izan eta Eusko Legebiltzarreko egungo bozeramaileak hartuko du alderdiaren buruzagitza ofizialki, gaur arratsaldean zuzendaritza batzartu eta gero. Alfonso Alonsok otsailean dimisioa eman zuenetik, Amaia Fernandez idazkari nagusia zebilen zeregin horretan, behin-behinean. 57 bototatik hiru abstentzio izan dira Iturgaizen hautagaitza babesteko bozketan, PPko iturriek zabaldu dutenez.

Presidente aukeratua izan aurretik, Iturgaizek Eusko Legebiltzarreko atarian hitz egin du. Besteak beste, dei egin du PPkoek Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan duten presentzia «indartzeko», «[Espainiako] Konstituzioa, askatasunak, demokrazia eta Espainiaren batasuna defendatzeko». Iturgaizek «ilusio handiz» ekingo dio «aro berriari, eta «batasuna, adostasunak eta alderdiaren indartzea» bilatzea izango du helburu.

Zeregin ezagunetara itzuli da Iturgaiz, alderdiko presidente izan baitzen 1996tik 2004ra bitartean. Hura izendatuta, Pablo Casado Espainiako PPko presidentearen sokakoek beren ildoko kide bat jarri dute alderdiaren buruzagitzan Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, Fernandezek ere Alonsoren ildoa ordezkatzen baitu alderdian. EAEko PPk 2017ko martxoan egin zuen azken kongresua, eta Iturgaizen presidentetza hurrengo kongresuan berretsi beharko dute alderdikideek; hamaseigarrena izango da, eta, beranduenera, datorren urteko martxoan egin beharko dute. Baina izurriaren egoerak zehaztuko du noiz, Iturgaizek atzo azaldu zuenez.

Hala ere, izendapenetan antzeman daiteke Iturgaizen asmoa dela alderdi barruan gutxieneko batasun bat lortzen saiatzea; espero denez, Laura Garrido jarriko dute idazkari nagusi, eta Mikel Lezama koordinatzaile eta bozeramaile. Horrela, hiru kargu nagusiak euskaldunak izango dira. Alonsoren garaitik legebiltzarkide karguari eusten dion bakarra da Garrido; Lezama, berriz, zinegotzia da Donostian, eta Borja Senperren gertukotzat jotzen dute. Senperrek desadostasun nabarmenak izan zituen Madrilgo egungo zuzendaritzarekin, eta urtarrilean utzi zuen politikagintza —zehaztu zuen erabakiak ez zuela zerikusirik desadostasun horiekin—. Fernandezek ere jarraituko du zuzendaritzan.


Summary: Euskal Herriko lan kode berria eta gizarte segurantza legea proposatu ditu LABek. Lana eta babes soziala «koma» egoeratik ateratzeko beharrezkoak direla aldarrikatu du Garbiñe Aranburu sindikatuko idazkari nagusiak. Delegatuen babesa jaso du LABen batzar arteko biltzarrean.

«Lan harremanekin eta babes sozialarekin lotutako kontuak funtsezkoak dira jendeari bizitza duina bermatzeko. Horregatik jarraituko dugu lanean gai soziolaboraletan eskumen osoak izango dituen estatus berria lortzeko». Garbiñe Aranburu LAB sindikatuko idazkariak horrela aldarrikatu ditu gaur bere sindikatuak lana eta babes soziala «koma» egoeratik ateratzeko diseinaturiko bi lege proposamenak: Euskal Herriko lan kodea eta gizarte segurantza lege propioa.

«Estatus berria» izendatu du Aranburuk, eta kontzeptu teoriko hori lurrera jaitsi zuen bi proposamenak aletuz BEC erakustazokan bildutako sindikatuko 500 delegatuen aurrean. Euskal Herriko lan kodea «lan harremanek behar duten eraldaketa sakonerako» proposamen bat da. Kode horrek «lan guztiak» aitortu beharko lituzke, zaintza lanak berrantolatu, eta zaintzarako baimen bereziak sortuz. «Langile klase osoa» aintzat hartuko luke, erregimen orokorretik kanpo gelditzen diren langileak ere araututa. «Etxeko langileak, rider-ak, ekonomia ezkutuan ari direnak, eta ekonomikoki menpekoak diren langileak» izendatu ditu.

Kodeak «enplegu duina bermatu» beharko luke, baina nola? Lau oinarri errespetatuz: kontratu mugagabea izango da arau orokorra; gutxieneko eta gehiengo soldatak arautuko ditu; lanaldi partzialen erabilera mugatuko du; eta kaleratze librerik ez da izango. Oro har, lan harremanak «demokratizatzeko» proposamena da kodea, «patronalaren aldebakartasunarekin amaitu» eta langileen ordezkariak eta negoziazio kolektiboa indartuz.

Trantsizioa

Gizarte segurantzarako legeari dagokionez, azken urteetako erreformak atzera botatzea da lehen pausoa, eta ondoren euskal lege propioa onartzea. Lege horrek pentsio sistema publiko duina bideratuko luke, babes sozial sistemak izango dituena. «Langile guztiei bermatu behar zaizkie etxebizitza edo elikadura bezalako behar sozialak», aldarrikatu du Aranburuk. Administrazioari egokituko zaio herritar orori enplegu duina bermatzeko ardura, eta horrela egin ezean, oinarrizko errenta jasotzeko eskubidea izango dute herritarrek.

Aranbururen ustez, legezko marko berri hori «eredu zaharretik berrirako» trantsizio bat da, eta hor ezarri du LABek hirugarren lehentasuna: «Zerbitzu publikoa indartu eta sistema publikoa eraikitzea». Herritarrek kalitatezko hezkuntza, osasuna eta zerbitzu publikoak jasotzeko eskubidea dute, eta horretarako, besteak beste, azken urteetako murrizketak «atzean utzi» behar dira, langileen baldintzak hobetu eta zerbitzuak publiko bihurtuz.

Zentzu horretan «Iñigo Urkullu eta Maria Txibiteren gobernuek» askoz gehiago egin dezaketela uste du, kontzertu eta hitzarmen ekonomikoek ahalbidetzen dutelako. Halere, ez du ikusten zerga erreformarako borondaterik: «Diru gehiago bildu behar da, baina ez BEZa bezalako zeharkako zergekin. Gehiago irabazi behar da kapitalaren errentak eta enpresen irabaziak are gehiago zergapetuz».

Ondorioz, «erronkaz beteriko» garaiak datoz, eta horri aurre egiteko «indarrak metatu» behar direla nabarmendu zuen mezu argi batean. Horretarako fronte soziosindikalak antolatzea da apustua: «Borrokaren helburuetan bat egiten dugun sindikatu guztion artean, Bizkaiko metalean edo orain hezkuntzan, osasungintzan eta azpikontratetan egiten ari garen bezala».

Gehiengoa alde

Idazkari nagusiak LABek bere historian antolaturiko lehen Biltzar Arteko Batzarrean eman zuen hitzaldia, sindikatuak hainbat gai bozkatzeko baliatu zuena. Biltzarkideen %90ek babestu zuten azken hilabeteetako txostena. Aurrera begirako ildoei dagokionak, aldiz, Aranbururen hitzaldiaren muina zena —sindikatuen arteko elkarlana barne—, bozen %93,4 jaso zituen. Sektorializazioaren aldeko apustuak %66en babesa jaso zuen, eta zuzendaritza aldaketek, %97ena.

Sindikatuaren datuen arabera, LABek egun ordezkaritzaren %19,5 du EAEn, eta %17 Nafarroan.


Summary: Muga gehiago ezarriko dituzte Alesbesen, Valtierran, Cadreitan, Zarrakaztelun, Castejonen eta Cintruenigon. Ordutegiak eta edukierak murriztuko dituzte, baina ez dute eraginik izango mugikortasunean. Neurriak hamabost egunerako ezarri dituzte, eta bihar gauerdian sartuko dira indarrean.

COVID-19a hedatu ez dadin, Nafarroako Gobernuak hainbat neurri ezarriko ditu intzidentzia handiena duten herrietan: Alesbesen, Valtierran, Cadreitan, Zarrakaztelun, Castejonen eta Cintruenigon. Neurriek edukierak, ordutegiak eta elkartu daitezkeen pertsona kopurua mugatuko dituzte, baina ez dute eraginik izango mugikortasunean. Bihar gauerdian sartuko dira indarrean, eta hamabost egunerako ezarri dituzte.

Nafarroako Gobernuak zehaztu duenez, sei herri horietan, gehienez sei pertsonako taldeak elkartu ahal izango dira eremu pribatuan ere –dagoeneko muga hori ezarrita dago eremu publikoan. Mugek ostalaritzan ere izango dute eragina: edukiera %50ekoa izango da barruan nahiz terrazan, eta mahaietara soilik zerbitzatu ahal izango dute. Mahai horietan, gehienez sei lagun egongo dira. Edukiera muga horrek dendei, azokei eta abarri ere eragingo die. Ezkontzetan, bataioetan eta bestelako ospakizunetan elkartu daitezkeen pertsona kopurua ere mugatu dute: barruan egiten badira, hemezortzi pertsona batu daitezke; kanpoan egiten badira, berriz, 36. Gainera, itxi egingo dituzte kirola egiteko eta kultur jardueretarako instalazioak, baita parke publikoak ere.


Hau ez da pandemia bakar bat

Summary: Hau ez da pandemia bakar bat.

2020ko martxoaren 11n, Osasunaren Mundu Erakundeko (OME) zuzendari nagusiak, Tedros Adhanom Ghebreyesusek, 2019ko koronabirusaren gaixotasun berria (COVID-19) pandemia bezala definitu zuen. Orduz geroztik, herrialde guztiak etengabe ari dira birusari eta gaixotasunari egokitzen, eta hainbat estrategiaren bidez aurre egiten, nahiz eta guztiak eraginkorrak ez izan. Baina pandemia arazo sanitarioa baino zerbait gehiago azaleratzen ari da. Nabarmendu du gizarte bezala baditugula beste pandemia kezkagarri batzuk. Gure gizartearen josturak agerian uzten dituzten egiturazko arazoak. Richard Horton The Lancet aldizkari zientifiko ospetsuko editore buruak iradokitzen zuen COVID-19a ez dela pandemia bat bakarrik. Hori baino gehiago da. Sindemia bat da, hau da, bi epidemiaren edo gaixotasun-agerraldiren edo gehiagoren batura. Ikuspegi zabalagoa izan behar du, birusari berari ez ezik, beste gaixotasun kronikoen agerpenarekin erlazionatzen diren arazoak: desberdintasun sozialak, prekaritatea eta etxebizitzaren kostua, lan-baldintzen ziurgabetasuna eta bermerik eza, pobrezia, hezkuntza-sistemako desberdintasunak, ingurumen- eta klima-aldaketako arazoak, zientzian eta osasunean inbertsio sendorik eta iraunkorrik ez izatea, eta etengabeko banaketa politikoa eta koordinazio-falta. Baliabideak eta ahaleginak bideratu behar dira «beste pandemiak» konpontzeko ere. Birusak gizartean sartzen jakin du desberdintasunen poroen bidez, eta eragin larria izan du komorbilitateak dituzten pazienteengan, auzo ekonomiko eta sozialki behartsuenetan, langileak gaizki bizi diren espazio pilatuetan, inbertsiorik ezak kolapsatutako lehen mailako arretan, lan-baldintza prekarioetan eta aldi baterako lan-baldintzetan edo inguruko herrialdeekin alderatuta osasun- eta zientzia-gastuetara bideratutako gastu txikiagoan (Espainiak, 2018an, Europako Batasunarekin konparatuz, batezbestekoa baino %15 gutxiago bideratu zuen gastu sanitarioetara). Baina birusari onura ekarri dio batasunik eta lankidetzarik ezak ere, egoismoak, etengabeko polarizazioak eta konfrontazio politikoak, negazionismoak eta gizarte gisa eragiten diguten beste gaitz batzuek. Iritsiko da eguna, laster espero dut, herritarrak immunizatzeko koronabirusaren aurkako txerto bat edo gehiago izango dituguna, baina egongo al da txerto edota tratamendu eraginkorrik «beste pandemientzat»?


Summary: 850 positibo, azken bi asteetan izandako kutsatuen kopururik handiena. Nafarroako Gobernuak hainbat neurri hartuko ditu intzidentzia handia duten sei herritan.

Nabarmen goratu da koronabirusak kutsatuen kurba. Are, azken bi asteetako positibo kopururik handiena erregistratu dute Hego Euskal Herrian: 854 kasu zenbatu dituzte herenegun egindako PCR probetan, bezperan baino 173 gehiago. Araban izan ezik, Hegoaldeko beste hiru lurraldeetan igo dira positiboak azken egunean. Nafarroako Gobernuak, arazoaren neurria ikusita, eta hainbat neurri ezarriko ditu intzidentzia handia daukaten honako sei herri hauetan: Alesbesen, Valtierran, Cadreitan, Zarrakaztelun, Castejonen eta Cintruenigon. Neurri horien bidez, mugatu egingo dituzte edukierak, ordutegiak eta elkartu daitezkeen pertsonen kopuruak, baina ez dute eraginik izango mugikortasunean. Gobernuak iragarri du gauerdian sartuko direla neurriak indarrean, eta hamabost egun iraungo dutela. Nafarroako Gobernuak emandako datuen arabera, gainera, lau pertsona hil dira COVID-19aren ondorioz: 82, 87 eta 94 urteko hiru emakume, eta 87 urteko gizonezko bat. Zahar etxeetan ere izan da heriotza gehiago: bi egoiliar hil dira Gipuzkoako zaharren egoitzetan, eta Arabako Aldundiak jakinarazi du irailaren 21etik urriaren 4ra Zuiako zahar etxeko lau egoiliar hil zirela gaitzarengatik. Kutsatuen datuak aztertuta, Nafarroak erregistratu du positibo gehien, beste behin. 400 zenbatu dituzte foru erkidegoan, asteazkenean egindako 3.236 testetan oinarrituta. Zehazki, proben %12k eman dute positibo. Adierazle horri dagokionez, egun bakarrean egindako testen gaineko positibo tasari, gorabehera handiak izan dira azken astean foru erkidegoan. Astelehenean egindako testen %13k eman zuten positibo. Asteartean, berriz, nabarmen apaldu zen tasa: %8,8 izan zen. Nafarroako Gobernuak adierazi du tasa %5era jaistea dela helburua orain. Halaber, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, nabarmen apalagoa da positibo tasa. Osakidetzak egindako testen %4,4k eman dute positibo. Zehazki, Osasun Sailak jakinarazi duenez, 195 kasu zenbatu dituzte Bizkaian, joan den egunean baino 11 gehiago. Gipuzkoan ere ugaritu egin dira kasuak: 192 izan dira, joan den egunean baino hamabi gehiago. Araban, berriz, ez da izan gorabeherarik, eta kopuru bera erregistratu dute bigarren egunez: 58 kasu atzeman dituzte. Iragan den astearen bukaeran nolabaiteko apaltzea izan bazen ere, astelehenetik aurrera antzeko mantendu da COVID-19arengatik erietxeratutako lagunen kopurua: 500 inguru izan dira ordutik. Zehazki, Osakidetzak eta Osasunbideak emandako datuen arabera, oraintxe bertan 489 pertsona daude ospitalean gaitzarengatik. Ordea, egoera ez da berdina lurralde guztietan. Izan ere, Nafarroakoak dira ospitaleratuen erdiak. Osasun Departamentuak jakinarazi duenez, 251 lagun daude erietxeratuta herrialdean. Osasunbideak eta Osakidetzak emandako datuen arabera, 54 lagun sartu zituzten ospitalean herenegun birusagatik. Bezperan, berriz, 51 pertsona erietxeratu zituzten Hego Euskal Herrian. Gainera, 74 lagun daude ZIUetan.


Summary: Munduko Elikadura Programari eman diote Bakearen Nobel saria. Gatazkek eragindako gosea amaitzeko egindako ahalegina saritu nahi izan du Nobel Institutuak.

Asko ziren hautagaiak, tartean, OME Osasunaren Mundu Erakundea bera, pandemiaren aurka egindako lanagatik, baina Osloko Nobel Institutuak erabaki du 2020ko Bakearen Nobel saria MEP Munduko Elikadura Programari ematea, mundu osoan gosez bizi diren milioika lagunen bizi baldintza hobetzeko egindako ahaleginagatik.

Nobel Institutuak azaldu du «munduko gatazkarik zaharrena» dela gosea, eta gaur egun oraindik ere gosetea «gerrako arma gisa» erabiltzen dela gatazka askotan; aldiz, NBE Nazio Batuen Erakundearen programari esker toki askotan gatazken eta gosearen arteko lotura etetea lortu dutela. Institutuak gogorarazi du munduan 265 milioi pertsona bizi direla gosez, eta horien egoera hobetuko bada nazioarteak MEPen beharrak ase behar dituela behar dituen funtsak emanez.

Munduko erakunde humanitariorik handiena da Munduko Elikadura Programa eta iaz mundu osoko 100 milioi laguni eman zien giza laguntza, 88 herrialdetan. «Pandemia garaiotan gero eta gehiago dira gosez daudenak, baina MEPek ahalegin handia egin du guztiengana heltzeko», azaldu du Nobel Institutuak.

Aste honetan zehar jakinarazi dituzte beste Nobel saridunak, medikuntzakoa, fisikakoa, kimikakoa eta literaturakoa, eta datorren astean emango dute Ekonomiako Nobel saria jasoko duen pertsona edo erakundearen izena.


Summary: Kirgizistango hiriburuan larrialdi egoera ezarri dute. Militarrek kaleak hartu dituzte. Aurretik, presidenteak Kirgizistango Gobernu osoa kargugabetu du, eta beste baten osaera erraztuko duela azaldu du.

Kirgizistanen aste honetan egiten ari diren protesta sutsuen eta gertakarien ondorioz, herrialdeko presidente Sooronbai Zheenbekovek iragarri du alarma egoera ezarri duela Bixkek hiriburuan, dekretu bidez. Gaur arratsaldeko zortzietan sartu da indarrean —Euskal Herriko 16:00etan—, eta hilaren 21 arte iraungo du; militarrek hartu dituzte kaleak. Igandean eginiko legebiltzarrerako hauteskundeez geroztik, krisi politiko larrian dago herrialdea, eta mobilizazioek Hauteskunde Batzordea bozetako emaitzak baliogabetzera behartu zuten. Hain zuzen, bozak iruzurrean oinarrituta zeudela salatu zuen oposizioak.

Presidentetzaren dekretuak herrialdeko egoera baliatu du larrialdi egoera ezartzeko justifikazio moduan; izan ere, hauteskundeen ostean gertatzen ari diren "istilu masiboak" herritarren bizitzei "mehatxu" egin diezaieketela adierazi dute.

Ordenan, hainbat neurri onartu dituzte: besteak beste, etxeratze agindua ezartzea; herritarren sarrera-irteerarako araubide berezia jasotzea; etxebizitzetatik irteteko debekua; eta polizia indarren eta militarren parte hartzea “ordena publikoa bermatzeko”. Larrialdi egoerak "ekitaldi masiboak" egitea ere debekatzen du, baita hedabideen gaineko “kontrola” izatea ere.

Zheenbekovek jakinarazi duenez, Kirgizistango Indar Armatuek ibilgailu militarrak zabalduko dituzte “errepide kontrolak ezartzeko, liskar armatuen prebentziorako, eta ordena publikoaren eta zibilen babeserako”. Halaber, neurriaren helburua herritarrak babestea, segurtasuna bermatzea, eta egoera soziopolitikoa azkar egonkortzeko ordena publikoa mantentzea dela adierazi dute. Alarma egoerak irauten duen bitartean, Almazbek Orozaliev Barne ministrordea izango da Bixkeken gaineko kontrola izango duena.

Dekretua sinatu eta gutxira, liskarrak izan dira hiriburuko Ala-Too plazan.Tokiko komunikabideen arabera, buruzagi politiko batzuen aldeko taldeek elkarri harriak eta botilak jaurti dizkiote. Lekukoek tiroak ere izan direla adierazi dute. Istiluetan, besteak beste, Tilek Toktogaziyev lehen ministro izateko hautagaia zauritu dute.

Alarma egoera ezarri baino ordu batzuk lehenago, Zheenbekovek jakinarazi du Kubatbek Boronov lehen ministroaren dimisioa onartu duela, eta bera ere kargua uzteko prest dagoela, gobernu berri bat eratu eta hurrengo lehen ministroa nor izango den aukeratzen denean. Bide horretan, egungo gainerako gobernukideak kargugabetzeko dekretua sinatu du. Horiek, baina, euren postuetan jarraituko dute behin-behinean, gobernu berria osatu arte.

«Beharrezkoa da krisiaren aurretik lan egin zuten lehen ministroa eta gobernuko kideak kargugabetzea. Horrek izendapen berriak egiteko oinarria legez finkatuko du», azpimarratu du Zheenbekovek. Izan ere, presidentearen esanetan ezinbestekoa da «legezko esparrura» itzultzea. Gainera, gobernuko kideez gain, Segurtasun Nazionaleko Batzordeko presidente Orozbek Opumbaev ere kendu du postutik.

Izendapen berriak aurrera eramateko, ordea, beharrezkoa da akordio bat erdiestea. Ez dago adostasunik, baina, oposizioko alderdien artean ere. Bozen emaitzak baliogabetzearekin batera, parlamentuak oposizioko diputatu izaniko Sadir Zhaparov hautatu zuen gobernuburu kargua hartzeko, eta Miktibek Abdildaev parlamentuko presidente izateko.

Alderdi guztiak, ordea, ez datoz bat, eta hainbat Zhaparoven izendapenaren aurka agertu dira. Horien ustez, oposizioko alderdiek proposatutako hainbat hautagairen artean hautatu beharko litzateke. Hala, behin-behineko gobernu «tekniko» bat osatu nahi dute, bi edo hiru hilabete barru beste hauteskunde batzuk egin arte. Bide horretan, Errepublika, Ata Meken, Bir Bol eta Erreforma alderdiek Omurbek Babanov lehen ministro ohiaren alde egin dute.

Herrialdea krisi politiko betean da aurreko igandean egin ziren hauteskundeetatik. Lau alderdik bakarrik eskuratu zuten parlamentuan sartzeko beharrezko botoen %7ko langa gainditzea. Hori ikusirik, iruzurra salatu zuten bozetara aurkeztutako hamasei alderdietatik 11k,prozesuan urraketa larriak egin zituztela argudiatuta. Hala, milaka herritar kalera atera ziren astelehenean, Bixkek hiriburuan. Manifestariek parlamentua eta gobernuko kideen hainbat bulego hartu zituzten, eta ustelkeriagatik preso zeuden Sapar Isakov eta Zhantoro Satibaldiev lehen ministro ohiak eta Almazbek Atambaiev presidente ohia askatu zituzten, beste hainbat goi kargudunekin batera. Kirgizistango Osasun Ministerioaren arabera, liskarretan mila lagun inguru zauritu ziren, eta bat hil.<br />


Summary: Joaquin Beltran topatzeko lanak «eremu berora» iritsiko dira datorren astean. Eusko Jaurlaritzak jakinarazi du hurrengo ostegunean hasiko dituztela indusketa lanak behargin desagertua azkeneko aldiz ikusi zuten eremuan.

Alberto Sololuzeren gorpuzkiak, Zaldibarko Verter Recycling zabortegia (Bizkaia) erori zenean desagertu ziren bi beharginetako batenak, joan den abuztuaren erdialdean topatu zituzten. Joaquin Beltran zen, hain zuzen, joan den otsailaren 6an luiziak desagerrarazitako beste langilea, eta oraindik ez dute aurkitu. Baina Josu Erkorekak gaur goizean nabarmendu duenez, hura topatzeko lanak «etapa erabakigarrian» sartuko dira datorren astean; zabortegiaren «eremu berora» helduko dira, Eusko Jaurlaritzaren oharraren arabera. Izan ere, bilaketa lanetan ari diren ertzainak hurrengo astean hasiko dira lanean Beltran azkenekoz ikusi zuten eremuan, B1-a gisa identifikatutakoan. 15.000 metro kubiko material dira handik ateratzekoak, eta bizpahiru aste beharko dituzte horretarako.

Eusko Jaurlaritzaren lehen lehendakariorde eta Segurtasun sailburuak zehaztu duenez, teknikarien arabera, «lehentasunezko» bi eremuetako bat da hori. B1-a-n topatzen ez badute, haren ondoko B4 eremuan hasiko dituzte bilaketa lanak, azaro hasieran. Beste eremua baino handiagoa da, eta 80.000 metro kubiko material hustu beharko lituzkete beharginek. Erkorekak azpimarratu nahi izan du lanen erritmoa eguraldiak baldintzatuko duela.

Beltran ez badute bi eremu horietako batean topatzen, Jaurlaritzak B1-c eta B1-b eremuak identifikatu ditu. Baina lehen lehendakariordeak adierazi du ez dutela «hipotesi hori» planteatzen; hau da, espero dutela Beltran beste bi eremuetako batean topatzea. B1-c eta B1-b eremuetako lanei 2021eko urtarrilean ekingo liekete, azkenean beharrezkoak izanez gero.

Jaurlaritzaren lehen lehendakariordearen arabera, lan tekniko «korapilatsua eta zaila» izango da. Halere, baikor agertu da hedabideen aurrean. «Baina baliabide teknikoak ditugu, baita ezagutza ere, arrakastaz egiteko».

Erkorekarekin batera, Arantxa Tapia Jaurlaritzaren Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen sailburuak parte hartu du zabortegiaren beheko aldean, N-634 errepidearen alboan, egindako agerraldian. Han daude, hain zuzen, bilaketa lanean dabiltzan beharginentzako etxolak. Tapiak «emergentziazko lanen oinarrizko kanpalekua» deitu dio guneari.

«Faktura» pasatuko diote Verterri.

Kazetarien galderen txanda iritsi denean, Tapiak behin baino gehiagotan errepikatu du Jaurlaritza «subsidiarioki» ari dela bilaketa eta «egonkortze» lanak egiten, baina hori Verterren ardura izan beharko litzatekeela. Erkorekaren arabera, behin lanak amaituta pasatuko diote «faktura» zabortegiaren jabeari. Ez du esan nahi izan, ordea, ea oraingoz zenbat milioi eurokoa den. «Milioi dezentekoa» adierazi du Tapiak. Haren esanetan, ordea, Beltran topatzea da orain «helburua».


Summary: Osakidetzak deituko die gripearen aurkako txertoa jarri behar dutenei. Asteartean hasiko dira arrisku handiko taldeei txertoa jartzen. Txertaketa kanpainak sei astean iraungo du.

Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak iragarri du asteartean hasiko direla gripearen aurkako txertoa jartzen arrisku handiko taldeetako kideei: 65 urtetik gorakoei, gaixotasun kronikoak dituztenei eta haurdun daudenei. Sagarduik azaldu duenez, Osakidetzak deituko die ordua emateko.

Gaixotasun kronikoak dituztenek ez ezik, egoitzetako pertsonek, osasun langileek eta gainerako herritarrek ere izango dute txertatzeko aukera. Sagarduiren hitzetan, osasun langileei jada txertoa jartzen hasita daude; gainerako herritarrek, berriz, urriaren 31tik aurrera izango dute horretarako aukera. Guztira, 558.000 dosi dituztela esan du, iaz baino heren bat gehiago, eta bi milioi euroko inbertsioa egin dute. Txertaketa kanpainak sei astean iraungo du, baina luzatzeko asmoa erakutsi dute, «hala behar izanez gero».

COVID-19ak ere utziko du bere arrastoa. Txertoa jartzeko, 300 leku ipiniko dituzte, eta horietako ehun Osakidetzak orain arte erabili ohi ez dituenak dira: frontoiak, karpak...


Nafarroako kasuek goia jo dute: 449

Summary: Nafarroako kasuek goia jo dute: 449. Beste 907 positibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian. 64 lagun erietxeratu dituzte gaitzarengatik, eta 82 pertsona daude ZIUetan. Lau pertsona hil dira azken egunean COVID-19arengatik.

Astelehenetik aitzina, gora eta gora ari da kutsatuen kurba Hego Euskal Herrian. 907 zenbatu dituzte atzo egindako zenbaketetan, aurreko egunean baino 53 gehiago. Aurretik, irailaren 19an gainditu zuten kasuek 900en langa azken aldiz. Berriz ere, Nafarroako datuak dira makurrenak. Kutsatuek goia jo dute lurralde horretan, eta hari dagozkio Hegoaldeko kasuen ia erdiak.

Zehazki, Nafarroako Gobernuak jakinarazi duenez, 449 kasu zenbatu dituzte foru erkidegoan egindako azken zenbaketan. 3.208 PCR proba egin zituzten atzo, eta horien %14k eman dute positibo. Osasun Departamentuak pandemiak utzitako datuen gaineko balorazioa egin zuen aste hasieran. Hartan esan zuen positibo tasa %5era jaistea dutela helburu.

Halaber, Nafarroako Gobernuak jakinarazi du azken egunean lau pertsona zendu direla koronabirusarengatik. Emandako datuen arabera, 58, 76, 80 eta 97 urteko lau gizon dira hildakoak.

Hegoaldeko gainerako lurraldeetan dagokienez, Bizkaian 199 zenbatu ditu Osakidetzak, bezperan baino lau gehiago. Gipuzkoan, aldiz, 191 izan dira, aurreko egunean baino bat gutxiago. Halaber, 61 positibo erregistratu dituzte Araban, bezperan baino hiru gehiago.

Bestalde, azken egunean 64 pertsona eraman dituzte ospitalera gaitzarengatik Hegoaldean, hau da, joan den egunean baino hamar gehiago. Gainera, Osakidetzak eta Osasunbideak emandako datuen arabera, COVID-19arekin eri diren 82 lagun daude ZIUetan erietxeratuta oraintxe bertan. Gora egin du kopuruak: 74 ziren bezperan.


Summary: Abaurrearen kontrako «jazarpen juridikoa eta politikoa» salatu du EH Bilduk. Fiskaltzak bi urte eta erdiko kartzelaldia eta kargu publikoa izateko inhabilitazioa eskatu ditu zinegotzi abertzalearen aurka, iazko txupinazoko istiluengatik

EH Bilduko legebiltzarkide Bakartxo Ruizek salatu du Navarra Sumak «jazarpen juridikoa eta politikoa» abiatu duela koalizio abertzaleak Iruñeko Udalean duen zinegotzi Joxe Abaurrearen kontra. Navarra Sumak du aginte makila Iruñeko Udalean, eta salaketa jarri du Abaurrearen aurka, iazko sanferminetako txupinazoan udaletxeko balkoian gertatutako istiluengatik. Egun hartan, zinegotzi abertzaleak saiatu ziren ikurrin bat balkoira ateratzen, baina udaltzainek galarazi egin zieten. Bultzaka eta kolpeka aterararazi zituzten Abaurrea eta Maider Beloki (EH Bildu) eta baita Itziar Gomez ere (Geroa Bai). Hala ere, udaltzainek eginiko txostenean irakur daiteke Abaurrea izan zela udaltzainei oldartu zitzaiena «kolpeka, ostikoka eta hozka eginez», eta «zauriak» eragin zizkiela agente bati eta Carmen Alba Navarra Sumako zinegotziari. Txosten horretan oinarrituta, 30 hilabeteko kartzelaldia eta kargu publikoa izateko inhabilitazioa eskatu ditu Fiskaltzak, Abaurrearen aurka.

Gaur goizean eginiko agerraldian, Ruizek «babes osoa» adierazi die Abaurreari eta EH Bilduk Iruñeko Udalean duen talde osoari, eta Navarra Sumari egotzi dio «konfrontazio politikoa» lortu nahi izatea, «kudeaketa gaitasunik eza estaltzeko». Parlamentariaren esanetan, UPNk, PPk eta Ciudadanosek osatutako koalizioa «ez da gai proiektuak aurrera ateratzeko, ezta Nafarroako Parlamentuan dituen ordezkari guztiekin ere». Hori dela eta, «gabeziak estali nahi dituzte, esparru politikoa asaldatuz».

Abaurrearen aurkako jazarpenak «oinarri politikoa» duela gaineratu du Ruizek, EH Bilduk Iruñeko udalbatzan egiten duen jarduna oztopatzeko: «Navarra Sumak epaitegietan lortu nahi du politikoki lortu ezin duena, eta iraganeko garai ilunetara eraman nahi gaitu». Larritzat jo du, halaber, erabaki politikoak «auzitegien bidez baldintzatu» nahi izatea: «Egoera hau saihets genezakeen, EH Bilduk aurkeztu baitzuen bitartekaritza prozesu bat, baina Navarra Sumak uko egin zion».

Ikurrina eta euskara

Bakartxo Ruizek esan du, gainera, EH Bilduren lana «deserosoa» dela eskuin espainiazalearentzat, eta horretan segitzeko asmoa agertu du: «EH Bildu deserosoa da ikurrina gustuko ez eta debekatu nahi dutenentzat, euskaldunen eskubideak zanpatu nahi dituztenentzat eta baita pandemia honek eragindako krisia betikoek ordaintzen segitzea nahi duten horientzat».

Hain zuzen, parlamentariak «arduragabetzat» jo du, izurri garaian, Iruñeko Udalaren baliabideak «konfrontazioan xahutzea, herritarren beharrak eta pandemiaren ondorioak lehenetsi ordez».


Summary: Bittor Franco presoaren aita hil da, urrunketarengatik ezin agurtuta. Huelvako espetxean dago Franco.

Etxerat euskal presoen senide eta lagunen elkarteak jakinarazi duenez, Bittor Franco Barakaldoko presoaren aita zendu da, eta semeak ezin izan du agurtu presoak urruntzeko politikaren ondorioz. Elkarteak gogorarazi du Huelvako kartzelan dagoela, Euskal Herritik mila kilometrora, eta gaineratu du pertsona maitatu baten galera «are mingarriagoa» dela presoentzat, «bizi dituzten baldintzengatik».

Franco 2005az geroztik dago espetxean, eta otsailetik ezin izan du 2 urteko semea ikusi, «hasiera batean, pandemiak eragindako konfinamenduaren ondorioz, eta, ondoren, Huelvako espetxeak bisitentzat ezarri dituen baldintzen ondorioz».

Horrela, eta dolumina azaltzearekin batera, Etxerat-ek adierazi du euskal presoak «lehenbailehen» eraman behar dituztela Euskal Herriko espetxeetara eta aske utzi behar dituztela «gaixotasun larriak dituztenak, 65 urtetik gorakoak eta kondena betea duten baina legeria arrunta aplikatzen dioten presoak».


Summary: Euskararen eta generoaren arteko erlazioaz hausnartzeko jardunaldiak antolatu dituzte. Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikarako sailburuordetzak, Emakundek eta Hizkuntza eta Generoa batzordeak antolatu dituzte 'Euskara eta feminismoa' jardunaldiak.

Hizkuntzaren eta generoaren arteko erlazioaz hausnartzeko, Euskara eta feminismoa jardunaldiak antolatu dituzte Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikarako sailburuordetzak, Emakundek eta Hizkuntza eta Genero Batzordeak. Izaskun Landaida Emakundeko zuzendari nagusiak eta Miren Dobaran Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikarako sailburuordeak azaldu dituzte nondik norakoak prentsaren aurrean.

Jardunaldiak azaroko lau astearteetan egingo dituzte, 10:00etan, eta online izango dira. Parte hartzeko, beharrezkoa izango da aurrez izena ematea.

Lau saioak ere zehaztuta dauzkate dagoeneko. Lehenengoa Hizkuntza eta generoa: hurbilpen teoriko bat izango da. Lorea Agirre eta Idurre Eskisabel arituko dira hizketan hizkuntzaren eta generoaren arteko gurutzaketaz. Azaroaren 10eko saioaren izena Ez gara euskaldun jaiotzen, egin egiten gara da. Bertan, Irene Arraratsek eta Lutxo Egiak parte hartuko dute, eta, besteak beste, hiztunak eraikitako subjektuak ote diren, nola eraikitzen diren eta deseraiki ote daitezkeen aztertuko dute. Hirugarrena Hizkuntza, generoak eta beste menderakuntza batzuk jardunaldia izango da. Tarana Karimek, Palmira Dualek eta Leocadia Bueriberik euskararekiko izandako bizipenez jardungo dute, baita bestelako menderakuntza batzuek –jatorriak, klaseak...– nola eragiten duten aztertu ere. Azken saioa, berriz, Euskalgintzaren eta feminismoaren arteko zubiak izenekoa izango da. Mari Luz Esteban, Saioa Iraola eta Elurre Iriarte arituko dira hizketan euskarak mugimendu feministan eta feminismoak euskalgintzan izandako lekuaz eta eraginaz.

Prentsaurrekoan adierazi dutenez, asko dira feminismoaren eta euskararen inguruan egindako gogoetak, ekarpenak eta «esperientzia interesgarriak», eta bereziki azpimarragarriak iruditzen zaizkie euskalgintzatik eta mugimendu feministatik sortutakoak. «Jardunaldi honen asmoa da horiek guztiak mahai gainean jartzea eta partekatzea».


Summary: Armeniako eta Azarbaijango Atzerri ministroak elkarrekin bilduko dira gaur, Moskun. Nikol Paxinian Armeniako lehen ministroak adierazi du bere herrialdea prest dagoela Azerbaijanekin berriz bake prozesu bat abiatzeko. Azerbaijanek bere tropak eskualdetik erretiratzeko exijitu dio Armeniari.

Gatazkak ez du etenik Karabakh Garaian, eta eskualdeko Defentsa ministroak bere armadako beste 26 militarren heriotzaren berri eman du, gaur goizean. Irailaren 27az geroztik egunero izan dira enfrentamendu armatuak Armenia eta Azerbaijan artean, Karabakh Garaiko eskualdearen gainean duten lurralde gatazkari lotuta, eta 400 soldadu eta zibil baino gehiagoren heriotza eragin du. Karabakh Garaiko biztanleen erdiek etxetik alde egin behar izan dute, borroken ondorioz. Bi aldeek zibilak bonbardatzea egotzi diote elkarri.

Erasoek su-eten bati bide emateko itxaropena indartu egin da, baina, azken orduetan, Errusiak Azerbaijango eta Armeniako Atzerri ministroen arteko bilera antolatu duela jakinarazi ostean. Bi herrialdeetako gobernuek baieztatu dute bilkura. Gaur arratsaldean izatea espero da, Moskun.

Vladimir Putin Errusiako presidenteak adierazi du telefonoz hitz egin duela Ilham Aliyev Azerbaijango presidentearekin eta Nikol Paxinian Armeniako lehen ministroarekin. Su-eten bat eskatu die biei «arrazoi humanitarioengatik», «hildakoen gorpuak eta presoak trukatzeko». Hala egin dute Frantziak eta AEBek ere. Hain justu, atzo Genevan (Suitza) bildu ziren ESLA Europako Segurtasun Lankidetzako Antolakundearen Minskeko taldeko kide diren Errusia, Frantzia eta AEB, Karabakh Garaiko egoera aztertzeko.

PAxinian Armeniako lehen ministroak adierazi du bere herrialdea prest dagoela berriz ere bake prozesu bati ekiteko. «Karabakh Garaiko gatazkari irtenbide baketsu bat ematearen aldekoak gara, eta bat gatoz azken egunetan ESLAren Minskeko taldean lehendakarikide diren herrialdeetako Atzerri ministroek eta presidenteek egin dituzten adierazpenekin». Karabakh Garaiko herritarrak «giza hondamendi bat jasateko zorian» daudela ohartarazi du, eta Turkiaren kontra mintzatu da. «Batez ere Turkiaren ekintzak dira kezkagarriak, eskualdea eta mundu osoa desegonkortzeko mehatxua baitira».

Azerbaijanek, berriz, nabarmendu du konponbide baterako ezinbesteko baldintza dela Armeniako indarrak Karabakh Garaitik erretiratzea, eskualde hura bere lurraldearen parte dela argudiatuta. NBE Nazio Batuen Erakundeko hainbat ebazpenek hala eskatu izan diote Armeniari. Aldiz, Armeniak Karabakh Garaiaren autodeterminazio eskubidea babesten du —herritarren gehiengoa armeniarra da—, eta irtenbide baterako negoziazioetan eskualdeko ordezkariek parte hartzea eskatzen du. Karabakh Garaiak independentzia aldarrikatu zuen 1991n, baina ez du nazioartearen aitortza jaso.


Summary: Beste lurrikara bat atzeman dute Iruñerrian. 3,1 gradukoa izan da, eta Lizoain izan du epizentro.

Lurrikara berri bat detektatu dute Iruñerrian, 12:44 aldera. Espainiako Geografia Institutuaren arabera, Lizoain (Lizoainibar-Arriasgoiti, Nafarroa) izan du epizentro, eta Richter eskalako 3,1 gradukoa izan da.

Mugimendua Lizoainen soilik ez, Atarrabian, Aoizen, Uharten, Noainen, Zizur Nagusian eta Iruñean sentitu da, besteak beste. Hilabete hasiera honetan ugari izan dira eskualdean atzemandako lurrikarak. Urriaren 3an hogei inguru atzeman zituzten. Kasu hartan ere, gehienek Lizoain zuten epizentroa. Halere, indartsuenak pare bat egun lehenago detektatu zituzten: 4,6 graduko lurrikara bat eta eta 4,4ko beste bat.


Summary: EHUren «engranajea ahalik eta onena izatea» jarri du xede Eva Ferreirak. Euskal Herriko Unibertsitateko errektoregai izango dela baieztatu du. Azaroaren 26an egingo dituzte bozak, eta oraingoz Ferreirarena da hautagaitza bakarra.

EHU Euskal Herriko Unibertsitateko errektore izaten saiatuko dela berretsi du Eva Ferreirak. Agerraldia egin du gaur goizean Bilbon, ofizialki jakinarazteko hautagaitza aurkeztuko duela, «EHUko komunitatean dudan konfiantzak bultzatuta». Bere egitasmoari eta lantaldeari buruzko xehetasunik ez du eman oraindik, baina nabarmendu du ondo ezagutzen dituela unibertsitatea eta haren funtzionamendua: «Badakit pieza oso onak ditugula, eta nire helburua da engranajea ahalik eta onena izatea: ondo dabilena egiten jarraitzea, eta nahi dugun mailan funtzionatzen ez duena hobetzen saiatzea».

Azaroaren 26an egingo dituzte EHUko hauteskundeak; momentuz, Ferreirarena da ofizialki aurkeztutako hautagaitza bakarra, eta ez da espero besterik izatea. Hain justu, azken urteetako errektoreen ildo berekoa izango da Ferreiraren hautagaitza, egitasmo horietan parte hartu izan baitu errektoregaiak: 2004-2008 artean, Juan Ignacio Perez Iglesias errektore zela, Akademia Antolakuntza eta Koordinazioko errektoreorde izan zen Ferreira, eta, ondoren, Iñaki Goirizelaiaren agintaldian, idazkari nagusia izan zen. Azken urteetan Unibasq erakundeko zuzendaria izan da, EAEko unibertsitateetako kalitate agentziako zuzendaria, baina joan den urrian utzi zuen postua.

Ferreira Barakaldon (Bizkaia) jaioa da 1963an; Ekonomia Aplikatuko katedraduna da EHUn, eta, besteak beste, ikergai izan ditu genero arrakala eta emakumeen kristalezko sabaia. Ingelesez eta gaztelaniaz garatu du ikerketa ibilbidea, eta azken urteetan ikasi du euskara. Gaztelaniaz erraztasun handiagoz mintzo den arren, elebitan irakurri du gaurko mezua, euskaraz eta gaztelaniaz, edukirik errepikatu gabe. Eta Immanuel Kant filosofoaren aipu batekin abiatu du hitzaldia: «Giza adimena ziurgabetasuna kudeatzeko gaitasunaren arabera neurtzen da».

Izan ere, bozak irabaziz gero, pandemia garaia kudeatzen segitzea egokituko zaio Ferreirari. Aitortu du osasun krisia «azken hamarkadetako esperientziarik zail eta gogorrenetako bat» dela, baina nabarmendu du EHU aurrera egiten ari dela, unibertsitate komunitatearen lanari esker: «Eguzkia ateratzen denean garbiketa lanak hasten dituztenen lanari esker, administrazio eta zerbitzuetako langileen eguneroko lanari esker, irakasle eta ikertzaileen lanari esker, zuzendaritza taldeen lanari esker eta ikasle bakoitzaren erantzukidetasunari esker. Euskal Herriko Unibertsitatea erakusten ari da aldeko egoeretan oso ona dela, baina egoera txarretan, are hobea».

Era berean, bere ibilbidea aipatu du, goi ikasketen publikotasunaren garrantzia azpimarratzeko: «Galiziar immigranteen alaba eta familia ugariko kidea naiz: merkatuko prezioan ikastea ez zen aukera bat gure etxean. Baina EHUn matematika ikasteko aukera izan nuen, eta, ondoren, arlo horretako institutu ospetsuenetako batean master bat egitekoa. Han konturatu nintzen zein prestakuntza ona jaso nuen». Erronka sozialei ere erreparatu die: «Garapen iraunkorreko helburuek eta 2030 agendak helburu berri bat eransten dute gure unibertsitatean: euskara eta euskal kultura bultzatzea».


Summary: Zamaketari guztiek egin dituzte lanuzteak Bilboko portuko lehen greba egunean. Bi orduko etenaldiak egin dituzte txanda bakoitzean eta hamahiru ontzi egon dira zain. Asteburuan egun osoko lanuzteak hasiko dituzte.

Bilboko portuko zamaketarien langile batzordeak «arrakastatzat» jo du hamasei eguneko grebaldiko lehen eguna. Hala jo du behintzat Israel Ruiz UGTko kideak. Zamaketari guztiek egin dute goizeko txandako greba —09:00etatik 11:00etara—, eta arratsaldekoan beste hainbeste espero da. Langile batzordeko sindikatu guztiek deitu dute grebara, ELAk izan ezik, baina haien afiliatuek ere egin dituzte lanuzteak. Grebaren ondorio hamahiru ontzi egon dira zain portuan.

Hamasei eguneko greba da, eta lau eta hogeita lau orduko lanuzteak txandakatuko dituzte hilaren 5era arte. Urriaren 13a, 19a eta 20a ez beste egun guztietan hogeita lau orduko grebaldiak egingo dituzte. Zamaketariek urtebete egin dute lan hitzarmen berria negoziatzen, eta azken bi hilabeteetan enpresak atzerapausoak eman dituelako antolatu dute greba. Azken eskaintza asteazkenean jaso zuten, baina aldaketa txikiak ziren, eta ez zituen langileak asebete.

Zamaketariek, besteak beste, egutegiari eta atseden sistemari buruzko eskakizunak dituzte. Jarduna liberalizatu berri da, eta portuan lan egiteko modua birrantolatu behar dute. Zortzi urte dira ez dietela soldata eguneratzen, baina sindikatuek esan dutenez hori ez da punturik gatazkatsuenetako bat. Ez da berdin gertatzen langile berrien kontratazioarekin. Hamabi urte BilboEstiba portuko zamaketariak kudeatzen dituen enpresak ez duela kontratu finkorik egiten, eta tarte horretan, erretiroen eta heriotzen poderioz, langile finko multzoa 405etik 320ra murriztu da. Behin-behinekoen kopurua, aldiz, iaz bikoiztu egin da: 60tk 116ra. Tartean badago hamabi urte behin-behineko kontratupean egin duenik.

Greba egingo dute bai, baina portuko agintaritzak gutxieneko zerbitzu handiak ezarri ditu —gaur bertan ezagutu dituzte—: %100 pertsonen, eta merkantzia galkor eta arriskutsuetan, eta %50 beste oinarrizko zerbitzu batzuetan. Lehiaren Euskal Agintaritzak ere ohartarazi ditu deitzaileak lehiari eragiten dioten ekintzarik ezin dutela egin. Sindikatuak kexu agertu dira agintaritzaren oharra ez delako batere argia eta ez duelako zehazten zeintzuk diren zerbitzu horiek.


Summary: Protestekin hartu dute Espainiako erregea Katalunian. Kataluniako azken hiru presidente kargugabetuek agerraldia egin dute elkarrekin Perpinyan, Felipe VI.aren bisita salatzeko.

Felipe Borboikoa Espainiako erregeak bisita labur bat egin du Bartzelonara. Ordu bat inguru besterik ez du iraun, baina aski izan da protesten oihartzuna entzuteko. Bartzelona New Economy Week deiturikoaren sariak banatzeko ekitaldira joan da Borboikoa, Kataluniako hiriburuko Frantziaren Geltokira. Leku hori aukeratu dute monarka protestetatik urrundu eta bakartu ahal izateko.

Izan ere, Kataluniako hainbat gizarte mugimenduk manifestazio eta bestelakoak antolatu dituzte Espainiaren ordezkari gorenaren bisitaren kontra, Kataluniak ez du erregerik lelopean.

Dozenaka mossok itxi egin dituzte geltokira heltzen diren kale guztiak. Eta, Espainiako Errege Etxeak eskatuta, bisitaren aurkako pankarta bat kendu dute ekitalditik gertuko balkoi batetik: Juan Carlos Lehena, Felipe Azkena zen pankartaren mezua.

Monarkak Espainiako gobernuburu Pedro Sanchez agurtu du geltokiaren sarreran. Espainiak Katalunian dituen ordezkaritzako hainbat kidek hartu dute parte ekitaldian, eta enpresaburuen ordezkariEk. Baita PSC alderdiko buru Miquel Icetak ere. Baina Kataluniako Generalitateko kiderik ez da egon ekitaldian, eta Bartzelonako alkate Ada Colauk ere muzin egin dio.

Hogei minutu eskas iraun du ekitaldiak.

Kalean hainbat protesta ekitaldi egin dituzte. Horietako ikusgarrienean, Espainiako erregearen argazki handi bat erre dute. Kataluniako Asanblea Nazionalak antolatu du ekitaldia, eta haren presidente Elisenda Paluziek eman dio su irudiari. Aurretik azaldu duenez, Europako justiziak ebatzita du adierazpen askatasunak babesten duela Espainiako erregearen irudiak erretzea. Hori hainbat ekintzaileren lanari esker lortu dela gaineratu du: «Desobedientzia zibilak eskubideak zaindu dizkigu».

Presidenteen agerraldia

Kataluniako Generalitateko azken hiru presidenteak elkarrekin agertu dira Perpinyan (Herrialde Katalanak), Espainiako erregeak Bartzelonara eginiko bisitari erantzunez. Artur Mas, Carles Puigdemont eta Quim Torra presidente ohiek salatu dute azken urteotan Kataluniako gobernuburuek pairatu duten «errepresioa», eta nazioarteari laguntza eskatu diote, manifestu baten bitartez. «Giza eskubideen Europa ez da bateragarria zapaltzera dedikatzen den herrialde batekin», adierazi dute manifestuan.

«Felipe VI.aren sei urteotan, Generalitateko presidente guztiak kargugabetu dituzte», esan du Puigdemontek. Gobernuburu ohiek galdetu dute «normala» ote den Europako Batasuneko lurralde batean presidenteak agintetik kentzea ideiak defendatzeagatik edo ekintza ez-bortitzengatik, eta «etikoa» ote den «Kataluniak hiru presidente jazarrita edukitzea, eta preso politikoak, Espainiako errege ohiak estatuaren laguntzarekin ihes egin duenean».

Salatu dute eurek agerraldia Perpinyan egin behar izana, Espainiako erregea Bartzelonan den bitartean. Monarkak «enpresen ihesa bultzatuz, kataluniarren interesei kalte» egin ziela gogoratu dute. «Independentismoa gauzak aldatu asmo ditu modu erabat demokratikoan», esan du Torrak. «Orain hiru [presidente] gara, baina auskalo zenbat gehiago izan ahalko diren». Etorkizuneko presidenteei eskatu die bidean topatuko dituzten «pareten gainetik egiteko».


Summary: Gure Esku-k euskal kulturgintza sustatuko du Tripontziarekin. 'Tripontzia: Burujabetzara bidean' komiki digitala eta urteberriko zozketa aurkeztu dituzte. Guztira, 52.000 euro banatuko dituzte.

Gure Esku-k Tripontzia: Burujabetzara bidean komiki digitala eta urteberriko zozketa aurkeztu ditu gaur goizean, Donostian. Tripontzia istorio sorta erosten duten guztien artean 52.000 euro zozkatuko dituzte, eta urtarrilaren 18an egingo dute zozketa.

Aurtengoan Tripontziak helburu ekonomikoa eta kulturala izango dituela zehaztu dute. Gure Esku-ren bozeramaile Amalur Alvarezek azaldu duenez, Tripontzia «autogestiorako» tresna bat da taldearentzat, eta aurtengo krisiak Gure Esku ere jo duen arren, herritarrek Tripontzia erosten jarraituko dutela uste du: «Gu sinetsita gaude une latzetan inoiz baino gehiago, komunitatea dugula babesgune».

Baina aurtengoan, ohiko helburuetatik harago joatea erabaki dute, eta jasotzen duten diruaren zati bat kulturgintzari lotutako proiektu batera bideratuko dute: «Helburua da euskal kultur ekosistema artikulatzea; epe motzera, sektoreak bizi duen larrialdi egoerari erantzuteko, eta epe ertain-luzera, ikuspegi estrategiko batekin urratsak egiteko».


Summary: Negoziazioak hasteko, langileen %15 kentzeko eskatu du Iberdrolak. Kaleratze gordinen ordez, erretiro aurreratuak eta borondatezko irteerak negoziatu nahi ditu. 2.000 langiletik gora ditu Euskal Herrian.

Mahaian kolpe bortitz bat jota hasi du Iberdrolak datorren urteotarako lan hitzarmenaren negoziazioa. Argindar konpainiak iragarri du Hego Euskal Herriko eta Espainiako adarrean lantaldearen %15 kendu nahi duela. Ez lirateke kaleratze gordinak izango, baizik eta aldez aurretiko erretiroak eta borondatezko irteerak. Sindikatuek oso gogor salatu dituzte enpresaren asmo «onartezinak», eta gogorarazi dute irabazi mardulak dituela Iberdrolak: iaz 3.406 milioi euro irabazi zituen, eta koronabirusak ez dio askorik eragin, aurtengo lehen sei hilabeteetan gai izan baita mozkinak %12 handitzeko, 1.845 milioi eurora arte.

Iberdrolak 2.000 langiletik gora ditu Hego Euskal Herrian, horietako asko Bilboko Iberdrola dorreko egoitza nagusian.

Ikusteko dago, ordea, hori gertatuko ote den, negoziazioaren hasiera baizik ez da eta. Baina zuzendaritzaren mugimenduak eragin dezake sindikatuak defentsa lana egin behar izatea, ahalik eta lanpostu gehien defendatzeko. Ez zen, ordea, beren asmoa. Izan ere, langileen lan baldintzak hobetzeko proposamenak egin dituzte, enpresaren une goxoa baliatuz.

Horrela, soldatak %1,5 eta %3,7 artean handitzea eta irabazien araberako %1,5 eta %3,25 arteko sari gehigarria eskatu dute. Gainera, lanaldia %7 txikitzea nahi dute, pentsio planerako enpresaren ekarpena handitzea, opor egunak handitzea antzinatasuna duten langileei, lanaldia malgutzea...

«Ulertezina»

Iberdrolako euskal langileen artean, ELAk du ordezkari gehien, eta horregatik eskatu du Hego Euskal Herriko langileek beren aldetik negoziatu ahal izatea, eta ez Espainiako adarraren barruan (9.500 langile). Beste sindikatuek ez dute eskaera hori onartu.

ELAren iritziz, enpresaren proposamenak «ez du ez hankarik, ez bururik», enpresaren emaitzak «oso onak» direlako.

«Ulertezina izango litzateke lan baldintzek behera egitea konpainia gorantz doanean», azaldu du, berriz, UGTk, eta berretsi du enpresaren emaitzetan «parametro bakar batek ere» ez duela justifikatzen lantaldea murriztea eta lan baldintzak okertzea.

Ez da lehen aldia Iberdrolak erretiro aurreratuen bidea hartu duela lan taldea txikitzeko. Aurrekoetan eskaini du langileak soldataren %80 jasotzea erretiroaren adinera iritsi artean, eta gizarte segurantzaren kotizazioak bere