Summary: Urkulluk adierazi du Emakunde «indartu» egingo dela sail batean sartuta. Iñigo Urkulluk baieztatu du, Lehendakaritzako parte ez bada ere, Emakunderekin lehengo harreman bera izango duela. Erakunde autonomoaren lekualdaketak gobernuan duen pisua gehituko duela gehitu du.

Oposiziotik zein mugimendu feministatik jasotako kritikei entzungor egin die Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak. Adierazi du Emakundek Lehendakaritzatik kanpo geratuta ere transbertsala izaten jarraituko duela; are gehiago, Justizia eta Gizarte Politiketako Sailari atxikitzeak zentralitatea eta gobernuan dituen pisua areagotuko dituela baieztatu du.

Lehendakariak mintzaldia baliatu du berdintasun politiken programa azaltzeko: haren helburua «gizonen eta emakumeen arteko berdintasuna bultzatuz, zeharlerrotasuna indartzea» dela adierazi du. Horretarako, soldata-arrakala eta diskriminazioa baztertzearen aldeko politikak ezarriko dituela azaldu du, kontziliazio politikak ezartzearekin batera.

Lehendakariak EH Bilduko Oihana Etxebarrietak egindako galderari erantzunez egin ditu adierazpenok. Etxebarrietak gogorarazi dio Emakunde eredu izan dela Lehendakaritzari atxikitako erakunde autonomo gisa, eta erabakia erakundearen sorrera legeari berari muzin eginez hartu duela. Izan ere, 1988ko lege horrek Lehendakaritzari atxikita egon behar duela adierazten du. Urkulluk erantzun dio erabakia hartzeko ez dutela lege hori kontuan izan, 1981ekoa baizik.

«Gobernutik kanpoko inork ez du zuen erabakia defendatu»

Etxebarrietak mahai gainean jarri ditu Lehendakaritzaren erabakiak sortutako kritikak. Hainbat sektoretatik heldu direla adierazi du, «[Emakunde] herriak bere egin duen instituzio bat» baita bere ustetan.

Gogora ekarri du Emakundeko lehen zuzendariak eta idazkariak, Txaro Arteagak eta Itziar Fernandezek, idatzitako idatzia. Emakunde Lehendakaritzara bueltatzeko eskatzen zuten. Euskal Herriko mugimendu feministako 70 talde ere erabakiaren aurka agertu direla gehitu du, baita Euskal Autonomia Erkidegoko 60 berdintasun teknikari ere. Emakunde bereziki haserre dagoela adierazi du, erabakiaren berri komunikabideen bitartez jaso zutelako.

Iñigo Urkullurengandik «errektifikazioa» espero zutela azaldu du Etxebarrietak; erreakzioak ikusi eta adituekin berba egin eta gero bere erabakiaren “okerraz” jabetuta. Dena den, erabakia «birpentsatzeko» eskatu dio, berriz ere, EH Bilduk erabakiari aurkeztuko dion mozioa ere horretarako baliatuko dutela gehituz.


Summary: 'Aralar, mundua leku den lurra', Natura 2000 sarietako finalisten artean. Komunikazio arloko lan onenaren garaikurra irabazteko bost hautagaietako bat da. Urriaren 14an egingo dute sari banaketa.

Landarlan elkarteak eta On Produkzioak ekoiztetxeak eginiko Aralar, mundua leku den lurra dokumentala Natura 2000 sarietako komunikazio arloko lan onenaren garaikurra irabazteko bost finalisten artean dago. Natura 2000 sariek Europako Batasunean azken bi urteetan egin diren ingurumenari buruzko lan onenak sarituko dituzte.

Bi urte igaro dira dokumentala Donostiako Principe aretoan estreinatu zutenetik. Ordutik, hainbat zinema jaialditan eman dute, eta Mammoth Mountain hiriko (Kalifornia) Mendi Filmen Jaialdiko Mendiko kultura eta ingurumen saria eta Ukerdi Mendi Filmen Jaialdiko (Erronkari, Nafarroa) gidoi onenaren saria irabazi ditu. Hala, munduko txoko ezberdinetan erakutsi ostean, eta «proiektuaren azken txanpan» sartuta zeudela, iritsi zaie berria egileei.

Antolatzaileek dokumentalaren oinarrian dagoen «kontzientziazio» asmoa azpimarratu dute, Aralarren «balioaren, edertasunaren eta zaurgarritasunaren» inguruan, baita Natura 2000 espazio babestuak «gizarteari gerturatzeko» eginiko lana. Dokumentalak hainbat adituri eta Aralar inguruko herritarrei eginiko elkarrizketak ditu nagusi, fikziozko narrazio baten hari lanarekin kateatuta, mendi eta larreetan barrena dabilen emakume bat protagonista duela. Hala, horren «kalitate poetikoa eta eszenografia ederra» ere kontuan izan dituzte.

Urriaren 14an egingo den sari banaketa telematikoan, bost sari emango dituzte, eta horietarako 27 hautagai daude denera. Horiez gain, Hiritarren Saria ere banatuko dute, herritarren boto gehien jasotzen duen lanari. Landarlanek adierazi duenez, Aralarren inguruko dokumentala boto gehien dutenen artean dago.

Horrez gain, ekitaldia ixteaz arduratuko den abestia Pello Ramirezen Natura gure baitan izango da, dokumentalaren soinu bandaren parte dena. Sahatsa Ramirezek dantzatu eta On Produkzioak-ek ekoitzitako bideokliparekin izango da. Orduan estreinatuko dute.

Jarraian dokumentalaren trailerra:


Summary: Politikari buruzko blog berria abiatu du BERRIAk. Jon O. Urain kazetariak euskal politikagintzaren inguruko gogoetak argitaratuko ditu Bazkalosteko kafea atal berrian.

Urte politikoa hastearekin batera, Jon O. Urain BERRIAko Politika saileko kazetariak blog berri bat abiatu du: Bazkalosteko kafea. Euskal Herriko politika izango du hizpide nagusia, baina gai gehiago ere jorratuko ditu bertan. Lehen sarrerak, esaterako, duela hiru urte Kataluniako erreferendumaren aurretik eta gero Iñigo Urkullu lehendakariak eginiko bitartekaritza izan du aztergai: Urriak 1.

Testuan, Urkulluk data haietan mahai gainean jarritako proposamen politikoak aztertu ditu, BERRIAk atzo argitaratutako Mezularitza baten agiriak artikulua oinarri. Lan horretarako ere Urkulluk ezagutarazitako 600dik gora orrialde eta Kataluniako presidente ohi Carles Puigdemonten liburua hartu ditu abiapuntu.


Summary: Beste sei preso lekualdatzea onartu dute Espainiako Espetxe Erakundeek. Xabier Atristain Euskal Herriratu egingo dute; Jon Zubiaurre, Liher Aretxabaleta eta Roberto Lebrero Burgosera gerturatuko dituzte, eta Arkaitz Agote, berriz, El Duesora, eta Xabier Zabalo Valladolidera lekualdatuko dute.

Euskal presoen mugimendu gehiago izan dira azken orduetan; kolpe batean preso bat Euskal Herriratzea, lau gerturatzea eta bat lekualdatzea onartu dute Espainiako Espetxe Erakundeek. Seiak dira Euskal Preso Politikoen Kolektibokoak.

Xabier Atristain da Euskal Herriratutakoa; Soriako kartzelatik Martutenera ekarriko dute, Donostiara. 2013ko maiatzean espetxeratu zuten, hamazazpi urteko zigorra betetzeko, eta 2024ko urtarrilean beteko ditu zigorraren hiru laurdenak. Efe berri agentziaren arabera, uko egin dio indarkeria erabiltzeari, eta eragindako kaltea aitortu du.

Bestalde, hiru preso Burgosera gerturatuko dituzte. Bat, Jon Zubiaurre: Puerto I presondegian zegoen, Euskal Herritik mila kilometrora. 2001ko martxoaren 13tik dago kartzelan, eta 97 urteko espetxe zigorra ezarri zioten, 2001eko martxoan Iñaki Totorika ertzaina hiltzea egotzita. Zigorraren hiru laurdenak 2023ko irailean beteko ditu. Hark ere espetxe legeria onartu du, eta idatziz aitortu eragindako kaltea.

Burgosera eramango dute Liher Aretxabaleta ere, Ocañatik (520 kilometro). 2017an 535 urteko zigorra ezarri zioten, 2005eko maiatzean Madrilen furgoneta bat leherraraztea leporatuta. 2046ko uztailean beteko lituzke zigorraren hiru laurdenak, eta Aretxabaletak ere onartu du espetxe legeria.

Gainera, Sevillatik (990 kilometro) Burgosera gerturatuko dute Roberto Lebrero ere. 2001eko urritik dago preso, eta 25 urtera zigortu zuten. Uztailean bete zituen zigorraren hiru laurdenak, eta espetxe legeria onartu du.

Arkaitz Agote El Duesoko kartzelara gerturatuko dute; Alboloten egon da orain arte, Granadan (855 kilometro). 2007ko apirilean sartu zuten preso, 25 urteko zigorra betetzeko, eta 2025eko abenduan beteko ditu zigorraren hiru laurdenak.

Azkenik, Xabier Zabalo ere lekualdatu dute, baina ez dute Euskal Herritik 250 kilometro edo gutxiagora dauden espetxeetako batera eraman; Puerto I-etik (1.020 kilometro) Valladolidera (335 kilometro) eraman dute. 2006ko urtarrilean kartzelaratu zuten 72 urteko zigorra betetzeko, eta 2028ko uztailean bete beharko lituzke zigorraren hiru laurdenak.

Duela bi aste ere izan ziren mugimenduak; bost preso lekualdatzeari oniritzia eman zioten Espainiako Espetxe Erakundeek. Espainiako Gobernuan PSOE dagoenetik, 2018ko ekainetik, 50 euskal preso gerturatu eta hamalau Euskal Herriratu dituzte; 25 dira ekainaren 20tik hurbildutako presoak.


Gorrien memoria

Summary: Gorrien memoria. Mikel Huartek Rojos. Futbol, política y represión en Osasuna (Gorriak. Futbola, politika eta errepresioa Osasunan) liburua atera du. Frankisten errepresioa sufritu zuten Osasuna taldeko kideen memoria jaso eta zabaltzea da helburua.

Suhiltzailea da lanbidez, baina Mikel Huartek artxiboetako agirien artean sartu du burua azkeneko hilabeteotan, helburu garbi batekin: frankisten errepresioa sufritu zuten Osasuna taldeko kideen memoria jaso eta zabaltzea. Sare sozialetan hasi zuen bide hori, eta liburu batean jaso du orain, Txalaparta etxearen eskutik: Rojos. Futbol, política y represión en Osasuna (Gorriak. Futbola, politika eta errepresioa Osasunan). Gaur aurkeztuko dute, Iruñean.

Felix Monreal kazetariak emandako pistek eman zioten atentzioa Mikel Huarteri gaia lantzen hasteko. «Osasunako hainbat kidek 1936ko altxamendua gertatu eta gero errepresioa sufritu zutela aipatu zuen; izen batzuk eman zituen, eta gehiago ote ziren pentsatuz, bila hasi nintzen», gogoratu du Huartek.

Soziologiako eta Gizarte Laneko ikasketak egin zituen Huartek, baina futbola beti izan du pasio; jardunaldiak antolatu zituen Futbola ere lapurtu ziguten izenburupean, 2015ean, bertze hainbat kiderekin batera, dirua oinarri duen oraingo futbolari buruz hausnarketa egiteko.

Jardunaldi horien bidetik sortu zen Twitterren kontu bat irekitzeko asmoa: Huartek kontu horren bidez zabaldu zuen frankisten errepresioa sufritu zuten Osasunako kideen berri, iazko uztailaren 18an.

Interneten bidez egindako lan horri esker, ezagutzen ez zituen testigantzak eta datuak jaso ditu Huartek. Eta jasotako hori guztia behar bezala gordetzeko beharrak eraman du liburua egitera. «Osasunari buruzko liburuetan jaso izan da frankisten aldean hildako kideen berri Antonio Oloriz, Jose Bezunartea, Angel Avizcuri, Otxoa de Olza eta Dueñas; ez, ordea, frankisten errepresioa sufritu zutenena. Argi nuen memoria hori jaso eta errepresioa pairatu zutenei aitortza egin behar zitzaiela; arrastoa utzi zuten hamaika arlotan», nabarmendu du Huartek.

Bengarairen biografia

Frankistek Osasunako zuzendaritzako kide edo jokalari izandako sei fusilatu zituzten, 1936ko altxamendua gertatu eta gero: Eladio Zilbeti, Natalio Cayuela, Fortunato Agirre, Filomeno Urdiroz, Alberto Lorenzo eta Ramon Bengarai. 1920ko udazkenean sortu zen Osasuna kluba, eta Agirre eta Zilbeti izan ziren sortzaileetako bi. 1922an, Donibaneko zelaia ireki zuten, eta Espainiako Ligan 1928an egin zuen debuta taldeak. 1934-1935eko denboraldian aritu ziren gorritxoak lehen mailan aurrenekoz. 1936ko apirilean berriz jaitsi ziren. Uztailetik aurrera, halere, zelai barruko arazoak hutsean gelditu ziren, militarrak altxatu eta gero.

Frankistek hildakoen artean, nabarmentzekoa da Ramon Bengaraik egin zuen bidea. Horregatik, Huarteren eskutik sortutako proiektu beraren barruan, Osasunako zuzendaritzako kide izandakoaren biografia argitaratu du Katakrakek: Ramon Bengaray, Osasuna y república (Ramon Bengarai, Osasuna eta errepublika). Esther Aldabe historialariak sinatu du, baina argi utzita «talde lana» dagoela liburu horren atzean. Josu Chueca historialariak idatzi du hitzaurrea.

Historialaria ez ezik, «futbolzale amorratua» ere bada Aldabe: «Erraza izan zen Huarteren proposamenari baiezkoa ematea». Artxiboko agirien artean ezagutu zuten elkar, eta proiektuaren berri jaso bezain pronto erabaki zuen Aldabek Bengarairen biografia idazteko lanean inplikatzea. Lanbidez tipografoa zen Bengarai, baina «hamaika arlotan» egin zuen bidea: «Sindikalista izan zen, Iruñeko Orfeoiko abeslari, bai eta politikari ere», aipatu du Aldabek. Fronte Popularreko presidente izan zen Nafarroan; 1936an fusilatu zuten.

Bengarairen eta errepresioa sufritu zuten Osasunako gainerako kideen memoria «ezabatu» egin dutela nabarmendu du Aldabek. «Klubak berak ez du ahaleginik egin gertatu zena zabaltzeko. Orain plazaratu diren liburuen atzean ere herritarren ekimena dago», erantsi du historialariak. «Gorritxoen memoria jaso beharra zegoen; futbolaren esparruan egindako lanaz gain, herrialdeko gizartearekin eta kulturarekin ere konpromisoa hartu zuten», bukatu du Huartek.

Andres Jasoren gorpua bilatzeko kanpaina

Andres Jaso (Melida, 1912-1936) Osasunako jokalaria izan zen, eta 1936an bonbardaketa batean hil omen zuten, Asturiasen (Espainia). Geroztik desagertuta dago. Familiak ez du amore eman, eta, orain, Osasunari buruzko liburuen bultzada baliatuz, kanpaina bat hasi dute Twitterren (#ElFutbolistaDesaparecido traolarekin), jokalariaren gorpua bilatzeko.

Jaso 1930-1931ko denboraldian aritu zen gorritxoekin. Osasunatik Zaragozara joan zen, eta handik Valentzia eta Gijonera. Kanpainaren bidez, futbolaren mundua astindu nahi dute senideek, auzia erdigunean jartzeko. Mikel San Jose jokalariak bat egin du jada.


Urteko uzta aurkezteko lekurik ez

Summary: Urteko uzta aurkezteko lekurik ez. Baserritarrentzat urte zaila izan da COVID-19ak markatutakoa. Azoka gutxiago egiteak erakusleihorik gabe utzi ditu. Gazteen egoerak kezkatzen ditu.

Astelehenean, Gernika-Lumoko kale eta bazterrak ez dira beteko behien eta zezenen orro eta marruen oihartzunez. Jende pilaketarik ere ez da izango. Plazek ez dute nabariko urriko lehen astelehena denik, ez baitute egingo egun hori ezagun bihurtu duen azokarik. Urriko azken astelehena ere letra txikiz dator aurten. Beste herrietan bezala, ez da-eta azoka handirik edo berezirik izango. Uzta jaso berri duten baserritarrek erakuslekurik garrantzitsuenak galdu dituzte. Eta abeltzainei ere ihes egin die diru iturri nagusiak.

Ondo ezagutzen dute egoera hori Adela Andikoetxea baserritarrak eta Jon Koldo Bikandi abeltzainak. Era horretako azoketan sari ugari jasotakoak dira biak ala biak. Andikoetxeak 700 sari baino gehiago eskuratu ditu ortuariengatik; Bikandik abelbururik onenaren sari mordoa lortu du, azokaz azoka. Bikandik eta beste abeltzain batzuek ere diru iturririk garrantzitsuenetako bat galdu dute: «Azoketara joateko diru laguntzak egoten dira, ganadua prestatzeko eta hobetzeko. Azoketara joateak esan nahi du ganadua hobetzen ari garela. Azokarik ez badago, ez dago diru sarrerarik abeltzainentzat; ez dago laguntzarik baserritarrentzat».

Abeltzainentzat bestelako azoka txikiagorik ere ez dago, gainera. Abelburuak salerosteko, Mungian hamabost egunez behin, domekaz, egiten zen azoka ere bertan behera utzi dute. Hori zen Bizkaian modu erregularrean ganadua salerosteko egiten zen azoka bakarra.

Baserritarrentzat urte zaila izan da COVID-19ak markatutakoa. Andikoetxea erretiroa hartzeko atarian dago. Amaren eta senarraren gaixotasunek erabakia azkartu zuten. Ia 35 urteko ibilbidea egin du azokarik azoka. «Egoera honetan, ez nekien aurten zerbait landatu edo ez. Azkenean, tipulak eta porruak landatuta nituenez, piper, tomate eta leka apur batzuk jartzea erabaki nuen, Bilbora eramateko». Udaletxe ondoan zapatuetan egiten duten azokara joaten da, tokatzen zaionean. «Lana uzteko asmoa nuenez, azoka berezirik ez egiteak ez dit kalte handirik egingo. Baina jarraituko banu, bai, handia, nire bizimoduaren oinarria azoka horiek zirelako. Baserritar gazteei eta azoka bereziotatik soilik bizi direnei kalte oso handia egingo die egoera honek».

Aurten, Bilbotik kanpoko erakusleku gutxitan izan da Adela Andikoetxea ikusteko aukera. Eta giroa eta azpiegiturak ez dira izan beste urte batzuetakoak, gainera. «Sopelako azokara bakarrik joan nintzen [irailaren 5ean egin zuten], etxe ondoan dagoelako, eta eurek deitu zidatelako. BBKren erakuslekurik ez zegoen. Ikusle gutxiago gerturatu ziren, baina oso ondo antolatu zuten: dena hesitu zuten, eta bi plazatan jarri gintuzten. Ekoizle gutxi geunden, beste urte batzuekin alderatuta. Hala ere, nik nahiko ondo saldu nuen. Ez naiz kexatuko».

Andikoetxea Urdulizkoa da, eta azaldu du bertako azoka ez dutela egin. «Nire inguruan egin dituzten bakarrak, nik dakidala, Gorlizkoa eta Sopelakoa dira».

Kezka, gazteengatik

Gazteen egoerak asko kezkatzen du. Bilboko azokara mutil gazte batekin batera joaten da. Berotegietan kalteak izan dituzte biek: «Egoera hau hondamendia dela esan zidan. Azoka berezirik gabe, are gehiago», ekarri du gogora, penaz. «Gaztea da. Uste dut etxez etxe, Internet bidez ere saltzen duela, baina oso gaizki pasatzen ari da. Haizeak berotegiak apurtu dizkio. Arazoa larria da».

Azoka berezi guztiak ere ez direla berdinak azaldu du. «Nik, esaterako, San Tomas egunean [Bilbon] oso ondo saltzen dut; Gernikako Urriko Azken Astelehenean, berriz, ez horrenbeste», aitortu du. «Nik nire esperientziari buruz hitz egiten dut, eta egia esatea gustatzen zait. Kontua da baserritar asko elkartzen garela. Gernikara askok eramaten ditugu barazkiak, eta asteleheneroko azoka ere egoten da. Ez dut esango gaizki saltzen dudanik, baina Gernikan ibiltzen den jende mordoa kontuan izanda, bai. Asko eta asko begiratzera baino ez dira joaten. Algortan Gernikan baino gehiago saltzen dut. Hala ere, Bilbokoa, Algortakoa eta Gernikakoa dira onenak. Gorliz eta Sopelakoak ere onak dira. Nik Sopelan Plentzian baino gehiago saltzen dutÂ».

Kolore festa

Lan nekeza da haiena: «Santomasen gauerdia arte egon behar dugu bertan, udaltzainek ez digutelako materiala jasotzeko furgoneta sartzen uzten. Eta askotan goizeko bostetan iristen gara azokara». Prestalanak ere zorrotzagoak dira, batez ere, lehiaketak dituzten azoketarako. Kolore festa ziruditen Andikoetxearen eta beste ekoizle askoren erakuslekuek. «Hala ere, gero eta sari gutxiago dago, eta saltokiak ez dira egoten lehen egoten ziren bezala».

Bost ordu behar izan zituen berak dena prestatzeko. «Eta gero, saldu ezean, beste bizpahiru ordu behar nituen dena jasotzeko. Sariak badaude, esfortzu handiagoa egiten duzu. Saririk ez baldin badago, eta helburua saltzea besterik ez bada, zuretzako erosoen den moduan jartzen dituzu espezie bereko ortuariak batera sailkatuta».

Erakusleihoak baino gehiago

Azoketarako diru laguntzez gain, erakusleiho garrantzitsua galdu dute abeltzainek, Bikandiren arabera. «Azokak egiten direnean, jende asko mugitzen da. Ganadua ikustera gerturatzen dira, eta lehiaketek beti mugiarazten dute salmenta. Lehiaketetan-eta ibiliz gero, errazagoa da saltzea».

Egoera ez du ondo ikusten. «Azokatako lehiaketetarako ganadutegia hobetu guran ibiltzen gara, eta zekor bat edo behi bat erostea pentsatzen dugu. Azokarik egin ezean, hoztu egiten zara. Ez dago horretarako poztasunik».

Gernika-Lumoko Urriko Lehen Asteleheneko eta Elizondoko (Nafarroa) azokak dira garrantzitsuenak eurentzat. Hala dio Bikandik. «Lehiaketak egiten direlako. Gainerakoak erakusketarako dira».

Beldur ere bada; azoka batzuk egiteari utzi ostean, horiek berreskuratzerik izango den beldur: «Udal diru laguntzak ere oso mugatuta daude. Bertan behera utziz gero, gauzak hoztu egiten badira, zer gertatuko da? Aurrerago jarraituko al dute denek era horretako azokak antolatzen?».


Summary: Urnietan transmisio komunitario bat dagoela ukatu du udalak. Azken astean hamabi kasu atzeman dituzte herrian. Segurtasun neurriak betetzeko deia egin dute.

Urnietako Udalak baztertu egin du herrian transmisio komunitariorik gertatu izana. Halako zerbait gerta zitekeela iradokitzen zuen mezu batek herritarrak aztoratu ditu, baina udalak argitu egin ditu hitz horiek arratsaldean. Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak ere ukatu egin du halakorik gertatu dela. Azken astean, hamabi kasu atzeman dituzte herrian, horietatik zortzi azken hiru egunetan. Gauzak hala, 10.000 biztanleko 19,3 positibo baieztatu dituzte azken zazpi egunetan: Gipuzkoako batez bestekoa baino handiagoa da, baina ez da kopurua arriskutsua, Osasun Sailaren arabera.

Herriko ikastetxean atzemandako kasu batek hasi du tirabira, Ainara de Miguel zinegotziak BERRIAri azaldu dionez. Positibo horrekin batera, eta protokoloek adierazitakoari jarraituta, ikasgela itxi eta gelakideei PCR probak egin zaizkie. Urnietako osasun etxetik, ordea, udalari jakinarazi diote litekeena zela hainbat lagunek testa egin osteko itxialdia bete ez izana. Hori ikusirik, Urnietako Udalak mezu bat argitaratu du beharrezko neurriak hartzeko deia eginez. Lehen oharrean, orain transmisio komunitario bat egon zitekeela iradokitzen zuen, gaizki ulertu baten eraginez. Gerora zuzendu dute, ordea, eta adierazi «herritarren osasuna arrisku larrian» jar daitekeela ezarritako neurriak errespetatu ezean.

«Kontuan hartuta hezkuntza eta kirol arloan toki berberetan dabiltzan pertsonak direla, komunitate kutsatze bat gerta liteke pertsona horiek eta haiekin kontaktu zuzena izan dutenek ez badituzte beharrezko prebentzio-neurriak hartzen eta ez badute berrogeialdia zorrotz errespetatzen PCR testa egin eta emaitza jakin arte», argitu du udalak.

Horregatik, ezinbestekotzat jo dute une oro maskara erabiltzea, eskuak sarri garbitzea, metro eta erdiko segurtasun distantzia errespetatzea, pilaketarik ez sortzea eta, sintomarik izanez gero, herriko osasun etxera deitzea (943-00 66 80). Gainera, beharrezkoak ez diren jarduerak bertan behera uzteko eskatu dute.


Summary: Sindikatuek hezkuntzarako baliabideak eta negoziazioa eskatu dituzte. ELA, LAB, Steilas, CCOO eta UGT sindikatuek deituta, protestak egin dituzte Bilbon, Donostian eta Gasteizen.

Hezkuntzako langileen protestek ez dute etenik. Gaur arratsaldean, Bilbon, Gasteizen eta Donostian bildu dira, ELA, LAB, Steilas, CCOO eta UGT sindikatuek deituta. Baliabideak eskatu dizkiote Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailari, baita negoziazioa ere.

Arazoa joan den ikasturtetik datorrela nabarmendu dute sindikatuek, eta Hezkuntza Sailaren jokabidea salatu dute: «Aurrez aurreko ikasturte hasiera abian jartzea posible izan bada, ikastetxeetako zuzendaritza taldeen zein langileen inplikazioari eta lanari esker izan da, Hezkuntza Saila izan baita pandemiaren kudeaketan kale egin, eta erabat desagertuta egon dena».

Hezkuntza Sailari eskatu diote «dagokion ardura» bere gain hartzeko, eta eskoletan osasuna eta hezkuntza bermatuko dituzten neurriak eta baliabideak «modu adostu batean» planifikatzeko, eta ikastetxeetara «lehenbailehen» helarazteko. Horrez gain, sukaldeetako eta garbiketako langileek duten egoerarekin ere ez daude ados, Hezkuntza Sailak aldebakarreko erabakiak hartu dituela uste baitute: «Berriro ere inprobisazioak gidaturik, eraginkortasun oso mugatua izango duten zein planifikazio zehatz bati erantzuten ez dioten errefortzurako kontratazioak egin dituzte, langile hauen prekarizazioan sakontzeko duten lau hilabeteko kontratuekin».

Urriaren 7an, bilera

Behin ikasturtea hasitakoan ere, sindikatuen hitzetan, ez zaie iritsi Jaurlaritzaren ekimenez baliabide zehatzen inguruko negoziazio bilerarako deialdirik. Azaldu dutenez, urriaren 7an Hezkuntza Sailarekin izango duten bilera lortzeko ere «ezinbestekoak» izan dira familiek, ikastetxeek, sindikatuek eta beste hainbat kolektibok egindako mobilizazioak eta ekinaldiak. Bilerara begira, eskaera egin diote Hezkuntza Sailari: «Eskatzen diogu urriaren 7an izango den bilerara ager dadila egoerak eskatzen dituen planifikazio integrala eta irizpide komunak zein beharrezko baliabide gehigarriak negoziatzeko prest, eta langileen ordezkariok mahai gainean jarri ditugun eskaerei erantzungo dien planteamenduarekin».


Summary: Trump erietxe militar batera eraman dute COVID-19aren ondorioz. Positibo eman eta ordu gutxira hartu dute erabakia, «segurtasunagatik». Zenbait iturriren arabera, «larria» da estatuburuaren osasun egoera; Etxe Zuriko medikuek, aldiz, esan dute «arinak» direla haren sintomak.

Donald Trump Ameriketako Estatu Batuetako presidentea bart gauean eraman dute Marylandeko (AEB) erietxe militar batera. Ostegun gauean jakin zen agintariari eta haren emazte Melanie Knaussi koronabirusa atzeman zietela, eta berria eman eta hamazazpi ordura hartu du Trumpek Marylandera eraman duen helikopteroa.

Twitterren zabaldutako bideo batean, Trumpek esan du ondo dagoela, baina badaezpada ere hobe dela dena ondo aterako den segurtasuna izatea. Eskerrak eman dizkie babesa erakutsi dioten guztiei, Knauss ere ondo dagoela esan du: «Ez dut sekula ahaztuko jasotako babesa».

Sean Conley Etxe Zuriko medikuak adierazi duenez, sukar apur bat du presidenteak, nekatuta dago, eta jada jaso du lehen erremdesivir dosia, baita oraindik esperimentatze fasean dagoen Regeneronen tratamendua ere. Arinak omen dira sintomak, eta Trumpek berak baieztatu du geroz eta hobeto sentitzen dela.

Ordea, medikuaren agerraldiaren ostean, presidentearen osasunaren jarraipena egiten ari den pertsona bat aipatuz Etxe Zuriko prentsaurrekoetan egon ohi diren kazetariek zabaldu zuten Trumpek arnasa hartzeko arazoak izan dituela azken orduetan, eta oxigenoa jarri behar izan diotela. Zabaldutako informazioaren arabera, «larria» dago estatuburuaren egoera, eta «erabakigarriak» lirateke datozen 48 orduak.

Estatuburuak eta haren emazteak ez ezik, haien inguruko beste hainbat goi kargudunek ere positibo eman dute COVID-19an: besteak beste, Utahko senatari Mike Leek, Ipar Carolinako senatari Thom Tillisek eta Trumpen kanpainaburu Bill Stepienek. Aldiz, negatibo eman du Joe Biden presidentegai demokratak. Azken horrek aukera baliatu du maskara erabiltzearen garrantzia nabarmentzeko; izan ere, Trumpek soilik une jakinetan erabili izan du maskara, eta bi hautagaiek aurrez aurre izandako lehen eztabaida saioan ere defendatu egin zuen bere jarrera, esanez maskara ez zela beharrezkoa distantziak mantentzen zirenean.

Presidentea bere onera itzultzen ez bada, Mike Pence presidenteordeak hartuko du haren lekua. Koronabirusaren proban negatibo eman du Pencek, baina etxetik ari da lanean. Medikuen arabera, arriskutsua da Trumpen egoera, bere pisuaren eta adinaren ondorioz —74 urte ditu—, nahiz eta karguan denetik osasun ona erakutsi duen.

Oraingoz, erietxeko gela berezi batetik lanean jarraituko du presidenteak datozen egunetan. Aurreikusitako agerraldiak, ordea, atzeratu egin beharko ditu, edo Internet bidez egin. Trumpen kanpainako zuzendariak ere positibo eman du.

Hauteskundeen atarian

Datorren azaroaren 3an dira egitekoak AEBetako hauteskundeak, eta COVID-19an positibo eman izana beste oztopo bat da Trumpen bidean. Oraingoz, inkestetan Joe Biden hautagai demokrataren atzetik dago errepublikanoa, eta hark normal jarraitzen du bere kanpainarekin. Azken agerraldian, Trumpi onena opa diola esan zuen, baina haren jarrera ere kritikatu zuen; izan ere, errepublikanoak burla egin izan dio Bideni maskararekin ibiltzeagatik, eta agerraldiak antolatu ditu distantziarik mantentzen ez zuen jendetzarekin.

Azkenean Trumpek ezin badu presidente izateko hautagai izaten jarraitu, beste norbait hautatu beharko du Errepublikanoen Batzar Nazionalak. Arazo bat dago, ordea: estatu gehienetan beranduegi da bozketako izenak aldatzeko, jada hiru milioi lagun inguruk bozkatu baitute.

Pandemia hasi zenetik, hark eragin zitzakeen kalteei garrantzia kendu die Trumpek, eta COVID-19arekin gaixotzeak hedabideen azaletara eta askoren gogora ekarri ditu berriro pandemiari larritasuna kentzeko egin dituen hainbat adierazpen. Pandemiak 7,2 milioi pertsona baino gehiago gaixotu ditu AEBetan, eta 208.000 lagunetik gora hil dira COVID-19aren ondorioz; ondorio ekonomiko larriak ere eragin ditu: presidenteak positibo eman izanak galerak eragin ditu Asiako eta Europako burtsetan, baita Wall Streeten ere.

Trump bezala, aurretik koronabirusarekin kutsatu dira Boris Johnson Erresuma Batuko presidentea eta Jair Bolsonaro Brasilgoa ere, beste estatu agintari eta gobernuburu batzuen artean. Horietako inor ez da gaixotu, ordea, bozetarako hilabete besterik falta ez zela.


Summary: Ehun-ek Eusko Legebiltzarra inguratzera deitu du hilaren 22rako. «Hondoratze jarraitua» saihesteko irtenbidea euskal errepublika dela esan du mugimenduak. Urriaren 22ko eguerdian egingo dute mobilizazioa.

Ehun euskal errepublikaren aldeko mugimenduak egunak zeramatzan sareetan urriaren 22rako data gordetzeko eskatzen, eta gaur goizean jakinarazi dute zer asmo duten egun horretarako: Eusko Legebiltzarra inguratzera deitu dute, «krisiak gure bizitzetatik erauzteko tresna Euskal Errepublika dela aldarrikatzeko». Eguerdian batuko dira, eta, hilaren 22a osteguna izanik, osoko bilkuran egongo dira legebiltzarkideak protestaren momentuan.

Ainhoa Gutierrezek eta Marta Machok eman dituzte egitasmoaren inguruko xehetasun batzuk, Gasteizen egindako agerraldi batean. «Krisiez» mintzatu dira, eta horien inguruan egituratu dute mobilizazioaren beharra azaltzeko diskurtsoa: «Osasun krisia, hezkuntza krisia, zaintzen krisia, krisi ekonomikoa, krisi klimatikoa, errefuxiatuen krisia, kulturaren krisia eta krisiak besterik ez». Gutierrezen esanetan, duela hamarkada bat baino gehiago krisialdia «sortu eta sartu» zieten herritarrei, eta harrezkero «krisia erabiltzen dute herritarrok mehatxatzeko, beldurtzeko, diziplinatu eta domestikatzeko».

Horregatik, uste dute krisialdia dela «herritarrok gobernatu ahal izateko asmatu zuten gobernu forma berria», eta haren «mehatxu etengabearen» bitartez euskal herritarrei «sinetsarazi» nahi dietela «edozein apurrekin konformatu» behar dutela: «Edozein lan baldintzarekin konformatu, edozein osasungintzarekin konformatu, edozein hezkuntza, edozein pentsio, edozein agintari, edozein estatu, edozein monarkia, edozein bizitza eta gure zaintzez emakume esplotatuak arduratu daitezela». Hortaz, egungo egituraketa ekonomikoa eta politikoa jarri dute jomugan: «Berdin dio nondik begiratu, berdin dio nondik aztertu: autonomismoak eta sistema ekonomiko honek beti etorkizun okerrago bat hitzematen digute, beti okerragoa den etorkizun hurbil bat zerumugan».

Egungo sistemaren «hondoratze jarraitua» eta euskal errepublika kontrajarri zituen Gutierrezek, lehena arbuiatu eta bigarrenaren alde egiteko: «Espainiako 1978ko erregimenak, bere monarkia, bere marko autonomiko, bere krisi eta agintari, iruzurti, hitzontzi eta alfonbra saltzaileek, zentzu guztietan dakarten hondoratze jarraituaren aurrean, gure gorputzak eta lurraldeak askatzeko unea iritsi da».

Ildo horretan, mugimenduak uste du «40 urtez bete gabe luzatu diren esperimentu autonomikoek» ez dutela balio «enpleguan, osasungintzan, hezkuntzan, hizkuntzan, zaintzetan, pentsioetan, elikaduran, energian» eta beste sektore batzuetan dauden erronkei aurre egiteko: «Herri gisa ditugun erronka hauei guztiei aurre egiteko, hemen eta orain, burujabetza behar dugu, benetako autogobernua, errepublika propio bat».

Urtebeteko jarduna

Iazko azaroan aurkeztu zuten publikoki Ehun herri mugimendua, euskal errepublikaren alde aritzeko asmoz. Aurtengo otsailaren 15ean egin zuten orain arteko mobilizazio nagusia: Euskal Errepublikaren Aldeko Eguna ospatu zuten hamabost udalerri eta auzotan.

Mugimenduaren helburua da euskal errepublikaren aldeko «gehiengo zabala» sortzea, lehentasuna emanik «behetik egindako lanari eta konfrontazioari». Haren arabera, lan jarduera horrekin, «gehiengoari gustagarria zaion aurpegia» jartzen zaio aldarrikapenari. «Goitik ehundu nahi den independentismoak ez du independentistarik sortzen; behetik ehuntzen denak, bai». Ondorioz, «agenda eta erritmoa markatzeko gaitasuna duen euskal errepublikaren aldeko mugimendu herritarra» sortu behar dela iritzi dio.


Summary: Osakidetzako langileek «errespetua» eskatu dute Bilboko kaleetan. Osasun Sailari ohartarazi diote mobilizazioak indartuko dituztela irtenbiderik proposatu ezean.

Osasun arloko langileek «errespetua» galdegin dute, eta eskatu dute «konponbidea» emateko pairatzen ari diren «muturreko egoerari». Bilbon egin duten manifestazio batean, salatu dute Osakidetza «zainketa intentsiboko unitatean» dagoela, eta lehen arretako zerbitzua, berriz, «hilzorian». Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu berriari ohartarazi diote mobilizazioei ekingo dietela berriro beren eskakizunei irtenbiderik eman ezean.

Bilbon manifestazio bat egin dute Osakidetzan ordezkaritza duten sindikatu guztiek —Satse, ELA, LAB, SME, CCOO, UGT eta ESK izan dira deitzaileak—, eta haiekin bat egin dute beste eragile batzuek: adibidez, pentsiodunen mugimenduak eta osasun arloan lan egin arren Osakidetzako behargintzat aitorturik ez dauden beste zenbait multzok, hala nola garbitzaileek, anbulantzietako langileek, erietxeetako kafetegietakoek eta abarrek. «Kalitatezko osasun publikoa eta langileen eskubideak» defendatu dituzte, COVID-19aren pandemiak sorturiko egoeraren aurrean.

Manifestazioa abiatu aurretik, Satse eta ELAko ordezkariek hitz egin dute, gainerako sindikatuen izenean. Esan dutenez, Osakidetzako langileek «urteak» eman dituzte murrizketak salatzen eta horiek etorkizunean izan zitzaketen ondorioez ohartarazten; orain, COVID-19aren pandemiak agerian utzi ditu gabezia horiek: «Osakidetza ZIUtik atera behar da, eta premiazkoa da erreformak bultzatzea egiturazkoa den arazo hau konpontzeko».

Langileen ustez, osasun arloko agintariak COVID-19a «aitzakia moduan» erabiltzen ari dira murrizketa are handiagoak egiteko: «Lehen arreta hilzorian dago; COVID-19aren aitzakiatan, aurrez aurreko arreta murriztu egin dute, eta telefono bidezko arretarekin ordezkatu nahi dute». «Honaino heldu gara», esan dute sindikatuetako ordezkariek.

«Lehen lerroan»

Horien ostean, Osakidetzak kontratatutako zerbitzuetako langileek hartu dute hitza. Garbitzaileek, anbulantzietako langileek, ospitaleetako kafetegietakoek eta bestek salatu dute pandemiaren unerik gorrienetan «lehen lerroan» aritu direla lanean eta askotan bizitza «arriskuan» jarri dutela, baina horren trukean «babes falta» sumatu dutela instituzioen aldetik: «Erantzuna beste alde batera begiratzea izan da. Beti azkenak izan gara; faktura psikologiko handia ordaindu dugu».

Osakidetzari «babesa» eta egoera hori amaitzeko neurriak eskatu dizkiote; batez ere, zerbitzu horiek guztiak publiko bilaka ditzan.

Manifestazioa Jesusen Bihotza plazatik abiatu da, eta segurtasun neurri zorrotzak ezarri dituzte: pankarten ostean, manifestariak hiru lerrotan joan dira, segurtasun tarteari eutsiz betiere, eta Plaza Eliptikora iritsi ondoren Bizkaia plazara abiatu dira. Manifestazioaren burua hara iritsi denean, eta oraindik jende asko Kale Nagusitik zetorren arren, txalo jo dute eta bukatutzat eman dute manifestazioa, pilaketarik sor ez zedin. Manifestariei eskatu diete amaierara iritsi ahala sakabanatzeko.


Balio handiko hiru puntu

Summary: Balio handiko hiru puntu. 90. minutuan sartu du garaipenaren gola Dimitrovicek penalti bat geratu du, eta azken 25 minutuak bat gutxiagorekin jokatu du

Eibarrek lasaitasunez heldu ahal izango dio bi asteko ligaren etenaldiari. 1-2 irabazi du Valladoliden, 90. minutuan atzetik etorrita Kevinek buruz sartutako gol bati esker. Meritu handiko hiru puntuak, Dimitrovicek penalti bat geratu baitu bigarren zati hasieran, eta lehiako azken 25 minutuetan jokalari bat gutxiagorekin jokatu baitute gipuzkoarrek. Epaileak txartel gorria erakutsi dio Diopi. Jokaldia eztabaidagarria izan da. Baloia babesten ari zela, senegaldarrak Kike Perez zapaldu du nahigabe. Txartel horia ateratzeko jokaldia zen, baina ez gorria. Eibarrek ondo eutsi dio. Lau punturekin sailkapenean, Elxen kontra emandako irudi kaskarra hobetuta eta bihar gauerdiraino egin ditzakeen fitxaketekin hazten eta hobetzen segitzeko aukera du orain.

Elxen aurkako norgehiagokatik Dimitrovicek, Kevinek, Inuik eta Mutok baino ez dute errepikatu hasieratik. Eñaut Mendia gazteak, gainera, hasieratik jokatu du estreinakoz. Valladolid oldarkorrago hasi da. Baina pixkanaka goiko presioan asmatzen joan da Eibar. 29. minutuan iritsi da gipuzkoarren lehen gola. Baloiak El Yamiqen eskuan jo du eta epaileak penaltia adierazi du. Esteban Burgosek ez du huts egin.

38. minutuan, ordea, etxekoek banakoa lortu dute. Nachok ezkerrean jaso du baloia, aurrera egin, eta atzera pasea eman dio paseaToni Villari. Hark iritsi bezala jo du baloia, eta gola egin: 1-1. Hala amaitu dira aurreneko 45 minutuak. Bigarren zatia hasi eta berehala, 49. minutuan, Eñautek zangotrabatu egin du area barruan Toni Villa, eta epaileak ez du zalantza egin: penaltia adierazi dy. Baina beste behin Dimitrivocik agertu da Mendilibarren taldea salbatzeko. Igarri egin dio nora jaurtiko zuen Guardiolari, eta penaltia geratu.

Sergiok Orellana eta Guardiola kendu zituen, Weissman eta Oscar Planoren ordez. Ez du asmatu, erasoan argitasun gutxiago izan du hortik aurrera Valladolidek. Eibar, berriz, ahal zuenean kontraerasoan ateratzen zen. 75. minutuan kanporatu du epailea Diop, Egoera horreta Eibarrentzat balio handikoa zen eskuan zuen puntua. Hamarrekin ondo eusten jakin du. Gainera, jokaldi batean, Valladolideko jokalari batek eskuarekin jo du baloia area kanpoan. Epailea penaltia adieraztear egon da. Baina azkenean falta izan da Kike Garciak jaurti du eta Robertok gelditu ona egin du (81. min). Eibarrek serio eta nekaezin jarraitu du lanean, eta 90. minutuan jaso du hiru puntuen saria.


Summary: Nafarroak beheranzko joerari eutsi dio, bezperan baino 90 kutsatu gutxiago zenbatuta. Ostiraleko zenbaketen arabera, Hego Euskal Herrian 687 pertsona kutsatu dira COVID-19 gaitzarekin, bezperan baino 66 gutxiago

Joan den astean, COVID-19ak kutsatutakoen kopuruak goia jo zuen Nafarroan, bigarren olatuko daturik makurrenak erregistratu baitzituzten: 421 positibo egun bakar batean. Bada, zenbateko horrek beheranzko joera izan du azken egunotan, eta ostiraleko zenbakiek jarraipena eman diote bilakaerari: 245 kutsatu erregistratu dituzte, bezperan baino 90 gutxiago. 2.953 PCR test egin zituzten, eta, ondorioz, positibo tasa %8,1eraino jaitsi da —ostegunean %11koa zen—.

Gainerako herrialdeetan, ordea, kutsatu gehiago erregistratu dituzte. Bizkaian 213 —bezperan baino 27 gehiago—, Gipuzkoan 145 —hiru gehiago— eta Araban 82 —hamabi kasu gehiago—. Denetara, Hego Euskal Herrian 687 kasu atzeman zituzten ostiralean, egun bat lehenago topatutako kasuak baino 66 gutxiago. Lau lurraldeetan, denetara, 10.899 PCR test egin ziren ostiralean, eta horien positibo tasa %6,3 izan zen Hegoaldean.

Ospitaletako eraginari dagokionez, Osakidetzan 39 pertsona erietxeratu zituzten, eta 31 Osasunbidean. Oraintxe, 81 pertsona daude ZIU zainketa intentsiboetako unitatean.

San Adrian, konfinatuta Nafarroako egoera baretzen hasi den arren, San Adrian herria konfinatuta dago gauerdiaz geroztik. Azken hamalau egunetan, 100.000 biztanleko 1.399 positibo kasu erregistratu dituzte, guztira 84 kasu inguru. Era horretan, Azkoien, Faltzes eta Funes herrietan bezala, herritik ezingo dira atera herritarrak ezinbesteko arrazoi bategatik ez bada —lanera, eskolara, ospitalera edo gaixo den norbait zaintzera joateko ez bada—. Foruzainek eta guardia zibilek kontrolak jarri dituzte herriko sarrera-irteeretan.

Bizi Berri II planaren neurketak Eusko Jaurlaritzak atzo aurkeztu zuen Bizi Berri II plana, eta bertan koronabirusaren eraginaren zenbatekoa neurtu dute. Pandemiak gogor jo ditu zahar etxeak; zehazki, martxoaz geroztik 716 egoiliar hil dira Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako egoitzetan. Horietatik 103, abuztuaren erdialdean hasi zen bigarren olatuan.

Planean egindako beste neurketa batek ikasturtea hasi denetik eskoletan atzemandako positibo kopuruak biltzen ditu. Irailaren 7tik 27ra 710 koronabirus kasu erregistratu dituzte Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako eskoletan. Horien eraginez, 132 zentroetako 6.683 ikasle bakartu behar izan dituzte denbora tarte horretan.

Azkenik, Osasun Sailaren arabera, COVID-19aren testetan positibo eman dutenen berrogeialdia hamalau egunetik hamarrera laburtu daiteke. Jaitsiera bera aplikatu ahal izango litzaieke positibo eman dutenekin harremana izan dutenei. Horrez gain, antigenoen testak egiten hasi daiteke Osakidetza urriaren 19tik aurrera.


Gannarentzat lehen etapa eta lidergoa

Summary: Gannarentzat lehen etapa eta lidergoa. Italiarrak hegan egin du 15 kilometroko erlojupekoan, eta jarraipena eman dio bolada onari. Minutu batetik gora galdu dute Nibalik, Fuglsangek eta Kruijswijkek, haizearen eraginez

Elastikoen bilduma egiteko moduan dago Filippo Ganna (Ineos). Italiako eta munduko erlojupeko txapeldunak indar erakustaldia egin du 15 kilometroko bakarkako saioan, eta, horri esker, aurtengo Giroko lehen maglia arrosa jantzi du. Faborito nagusia zen, eta iragarpenak ondo baino hobeto bete ditu. 15 minutu eta 24 segundoan osatu du erlojupekoa, hau da, batez beste orduko ia 59 kilometroko abiaduran. Joao Almeida (Deceuninck) eta Mikkel Bjerg (UAE) izan dira bigarren eta hirugarren, 22 segundora.

Ibilbidea oso berezia zen. Kilometro bateko malda bat zegoen hasieran, eta, hortik aurrera, ia dena aldapan behera egin behar zen. Abantaila handia zuten espezialista astunek, eta, bereziki, Gannak. Italiarrak distiraz luzitu du ortzadar maillota, eta txikitu egin ditu erreferentzia guztiak. Pello Bilbao (Bahrain) izan da irteten aurrenekoetako bat, eta lehen postuan izan da behin-behinean, 16.23ko denbora eginda. Gutxi iraun du aulki beroan, Almeidak ez bezala. Portugaldar gazteak 15.46 behar izan du ibilbidea osatzeko, eta buruan izan da Ganna iritsi den arte.

Italiarraz gain, baziren beste espezialista handi batzuk: Alex Dowsett (Israel), Victor Campenaerts (NTT), Rohan Dennis eta Jonathan Castroviejo (Ineos)… Ordea, ez dira esperotako mailan aritu. Castroviejo, adibidez, Bilbao baino zazpi segundo mantsoagoa izan da. Beteranoen ordez, gazteek egin dute distira: Gannak, Almeidak, Bjergek eta Tobias Fossek (Jumbo Visma) –bosgarren izan da, 31 segundora–.

Etapak ihes egin dio Almeidari, baina urratsa egin du sailkapen nagusiaren lehian. Hautagairik indartsuena izan da, Geraint Thomasen (Ineos) beraren aurretik. Galestarrak segundo bat gehiago behar izan du. Laugarren postuan bukatu du etapa. Simon Yates (Mitchelton) beldur zen izan zezakeen galeraz, baina oso denbora txukuna egin du: 16.13, Thomasek baino 26 segundo gehiago. Ondo moldatu den beste hautagaia Alexandr Vlasov (Astana) izan da; 21 segundo eskas galdu ditu Thomasekin alderatuta.

Gainontzeko hautagaiak ia bi ordu geroago atera dira, baldintza dezentez aldrebesagoekin. Kalte egin die haizeak, eta denak aritu dira ezinean. Thomas erreferentzia gisa hartuta, Vincenzo Nibalik (Trek) 1.06 galdu du, Steven Kruijswijkek (Jumbo Visma) 1.21, eta Jacob Fuglsangek (Astana) 1.24. Danimarkarra, gainera, bizkartzain bat gutxiagorekin gelditu da: Miguel Angel Lopezek lasterketa utzi behar izan du, erdibideko mugarrian erori ostean.

Bihar, lasterketak Siziliako lurretan jarraituko du, 149 kilometroko etapa batekin. Amaiera ia lau kilometroko koska batean egongo da; beraz, errematatzaileak eta maldan gora hainbestean dabiltzan esprinterrak sartuko dira jokoan.


Summary: Herriko plazetara eraman dute presoen aldeko aldarria. Urriaren 24an manifestazioa egiteko deia berretsi du Sarek. Donostian izanen da, 'Resolution! Etxera!' lelopean.

Ordizian, Bergaran, Leitzan, Otxarkoagan, Errenterian, Ondarroan, Gasteizen, Sopelan, Arangurenen, Berriozarren, Larrabetzun, Oñatin, Iruñean, Trebiñun, Erronkarin... Menditik herriko plazetara. Sare Herritarra plataformak gaurko egina zuen Euskal Herriko 650 mendi tontorretara igotzeko deialdia, baina eguraldi makurrak hasierako plana zapuztu ostean, plazara eraman dute presoen aldeko aldarria. Hala, ehunka lagunek elkarretaratzeak egin dituzte hainbat herriko plazetan eta sare sozialetan zabaldu dituzte #IzanBidea traolarekin.

Donostian eginiko agerraldian, «penatuta» azaldu dira Bego Atxa eta Joseba Azkarraga Sareko bozeramaileak, mendietara igotzeko egitasmoa bertan behera utzi izanagatik, baina «esker ona» ere adierazi nahi izan diete izena emandako pertsona guztiei. Heldu den urteko maiatzaren 8ra atzeratu dute deialdia: «Mendi tontorren igoera bertan behera utzi behar izan dugun arren, aise erakutsi duzue maiatzaren 8an ekimen ikusgarri eta historikoa egingo dugula», esan du Atxak.

Halaber, herriko plazetan bildutako jendeak argazkien bidez adierazi duen elkartasuna «oso garrantzitsua» dela nabarmendu du Azkarragak: «Ez gara gelditu. Ez dugu gelditu nahi. Prest gaude bakea eta elkarbizitza eragozten dituen sufrimendua behin betiko bukatzeko. Mendi tontorretan irudikatzekoak ginen marea urdina zabal dezagun, herriz herri eta sareetan».

Gaurko protesta ekintzaz eta maiatzera atzeratutako mendi igoeraz gain, Sareko arduradunek gogorarazi dute urriaren 24an Donostiako kaleetara eramanen dituztela sakabanaketaren eta espetxe politikaren aurkako aldarriak Resolution! Etxean! lelopean egitekoak diren manifestazioan. «Bertan, mundu osoari zuzenduko gatzaizkio, mundu osoak jakin dezan oraindik hemen ehunka preso etxetik ehunka kilometrora daudela; oraindik orain, preso gehienak lehen graduan edo zigor graduan daudela; oraindik orain, emakume presoak bakartuta jarraitzen dutela; ehun motxiladun haur inguru daudela, eta preso gaixoak heriotzara arte edukitzen dituztela espetxean», azaldu du Atxak.

Mosaiko erraldoia

Manifestazioaren bukaeran, mosaiko erraldoi bat osatuko dute parte hartzaileek, Kontxako hondartzan. Atxaren esanetan, mosaikoarekin irudikatuko dute «salbuespenezko espetxe politika bertan behera uzteko beharra», eta «ezinbestekoa dela presoen etxeratze prozesua abian jartzea».

Bere hitzartzearen bukaeran, Azkarragak gaineratu du Espainiako eta Frantziako gobernuek orain arte eginiko mugimenduak eta keinuak «adabakiak» besterik ez direla izan: «Konponbidearen zain jarraitzen dugu, euskal presoen %85 etxetik 650 kilometrora baino gehiago dagoelako. Presoak etxera ekarri arte ez dugu etsiko». Ordura arte, «bidearen parte» izateko deia egin die Donostian bildutakoei: «Argi dugu zein den gure tontorra: etxerako bidea, elkarbizitza eta bakea».


Summary: Inoiz baino «handiagoa» da inguruan duen komunitatea. Berria Taldeak akziodunen biltzarra egin du. Bidaide gehiago egitasmora lotu ditu, izurri betean ere: irakurleak eta Berrialagunak, gora

Munduaren taupadak nola, halaxe egin du aurten Berria Taldeak akziodunen batzarra: izurriak ezarritako erritmoan. «Ekainean egin ohi da bilkura hau; egoerak udazkenera ekarri du», azaldu du gaur bilkuraren hasieran administrazio kontseiluko lehendakari Beatriz Zabalondok. 2019ko jardunaren berri emateko zen berez topaketa, baina aurtengo kontuek ere izan zuten toki zabala, COVID-19aren pandemiak zedarrituta, aski urte berezia baita. Eta, hain zuzen ere, egoera honetan enpresa taldeak euskarazko hedabide «erreferentziazkoak» sustatzen jarraitzeko egin dituen ahaleginak hizketarako gaia izan ziren. Oro har, prozesu horretan langileek erakutsitako «sendotasuna» nabarmendu du, adibidez, BERRIA egunkariko zuzendari Martxelo Otamendik, eta informazioa indartze aldera martxan jarri diren ekimenak zerrendatu ditu. Enbataren aurrean egoerari tinko erantzun zaiola onartu du administrazio kontseiluko ordezkari Iban Arregik ere. «Proiektu honek inoiz izan duen komunitaterik handiena du inguruan». Audientziari begirakoa da hazkundea: «Inoizko irakurle kopuru handiena du euskarazko egunkariak». Datuak badira hori erakusteko: izurriak ekarritako egarri informatiboari lotuta, esaterako, sareko erabiltzaileak % 38 hazi dira; erabiltzaile berriak, % 42. «Audientzia nabarmen hazi da koronabirusaren krisiarekin. Asmatu dugu hor egoten. Lehen hilabete horietan, bereziki, jende berria erakarri genuen», azaldu du Arregik. Are, «mantentzen» ari dira orain horietako asko, eta hori da geroa goldatzeko era: «Estrategia da audientziak handitzea, proiektua sostengatzen duen komunitatea handitzeko. Audientzia berria gure etxean gelditu eta proiektuarekin konprometitzea lortu behar dugu». Eta, hain zuzen ere, audientzia hazi ahala, komunitatearen babesari begira ere, argi izpiak badira. «Berrialagunen komunitateak handitzen segitzen du urtetik urtera», azaldu du Arregik. 15.110 lagun dira egun. Izurriaren ondorioz, Berrialagunak erakartzeko kanpainarik ezin izan da egin, «jendearekin aurrez aurre» egon ez izana traba izan da ohiko lan asko egiteko, baina BERRIAren webgunea ate oparoa izan da: «Erregistro asko lortu dira». Biltzarrean nabarmendutako beste alde positiboen artean, Hekimen erakundearen abaroan hiru urterako iaz hitzartutako finantzaketa itunaren «balorazio ona» ere nabarmendu dute. «Koalitatiboki, eta zenbakiei dagokionez, pauso garrantzitsua da», onartu du Arregik. Etorkizunean bide horretan sakontzen jarraitzeko administrazioak eta sektoreak ehundutako foroa, gainera, abian dela gogora ekarri du. Denaren premia izango da. Joerei begira Izan ere, itzal ilunak ere badirela nabarmendu du Arregik: «Egunkari salmenta behera ari da; joera orokorra da». Publizitatean jaitsiera «orokorreko» urteak izan dira, eta datuak «egonkortuta» daude orain, baina, pandemiak ekarri duen nahasmendu giroan, zenbait joera negatibo «azkartu» daitezkeen kezka dago. Hortik ohartarazpena: «Inbertsioen beharra handia da; sektorea joera aldaketa handi baten aurrean dago, eta hor baliabideak behar dira. Bestela oso atzean geratuko gara». Administrazio Kontseiluan aldaketa egin dute; Castillo Suarezek utzitako tokia Mikel Legarrak beteko du. Eskertu egin die biei atxikimendua Zabalondok. Berria Taldearen xedea «mundua euskarari ematea» dela gogorarazi du, orain dela 30 urte hasi zela —Euskaldunon Egunkaria-en eskutik—, bide «malkartsu» horretan, eta ordutik bilaketa betean jardun dutela: «Ez gara gure txikian geratu». Hazten jarraitzeko, ordea, atxikimenduak gehitzen jarraitu behar duela gogoratu du hark ere: «Bidaideak behar ditugu». Urteotan joandako bidaideak ere gogora ekarri ditu, zendutakoak; Jonpa Albisu eta Lurdes Huizi Berria egunkariko langileak, eta Euskaldunon Egunkaria-ko administrazio kontseiluko lehendakari izana, Joanmari Torrealdai.


Summary: Maddi Ane Txoperena Iribarren nagusitu da Xilabako hirugarren kanporaketan. Larunbat arratsalde honetan iragan da hirugarren sailkapen saioa, eta lehen faseko azken kanporaketa heldu den astean izanen da, Larzabalen (Baxenabarre).

Xilabako lehen bi saioetan Aitor Servier Etxexuri eta Maddi Sarasua Laskarai final-herenetara sailkatu ondotik, Maddi Ane Txoperena Iribarren nagusitu da hirugarren kanporaketan, Ainhoan (Lapurdi).

Xumai Murua Berrak eta Ramuntxo Christyk egin dute bigarren eta hirugarren, hurrenez hurren. Ondotik iritsi dira Iker Altuna, Bixente Hirigarai eta Battitt Crouspeyre.

Fase horretako azken saioa datorren larunbatean iraganen da, urriaren 10ean, Larzabalen (Baxenabarre). Bertan lehiatuko dira Johaine Sarrailleta, Josu Txoperena Iribarren, Kerman Diaz, Mizel Mateo, Oneka Arteaga Olasagasti eta Xan Alkhat bertsolariak.


Summary: Realak nagusitasunez irabazi dio Getaferi. Oiartzabalek, Merinok eta Portuk egin dituzte donostiarren golak.

Anoetan gelditu dira hiru puntuak, aspaldiko partez. Etxean irabazi gabeko bost partidetako bolada txarrari amaiera eman dio Donostiako taldeak. 3-0 irabazi du etxeko taldeak Getaferen aurka. Realak bikain menderatu du Jose Bordalasek zuzendutako taldea. Azken partidetako joko ona goletan bilakatu dute txuri-urdinek, eta ez dute aparteko arazorik izan partida irabazteko. Lehiako azken txanpa ederra izan da.

Lehenengo momentutik partidan nagusi izan da talde txuri-urdina. Baloiaren jabetza edukitzeaz gain, gola sartzeko aukera dezente izan ditu. Aukera bikoitza izan du Mikel Merinok 8. minutuan. Bi aukeretan, baina, ez du baloia sarera bidaltzeko modurik izan: lehenengoan defentsa batek, eta bigarrengoan Soria atezainak eragotzi diote gola erdilari nafarrari. Taldeko ipar orratza dela erakutsi du beste behin.

Lehen zatiaren erdialdean, 27. minutuan, iritsi da Imanol Alguacilen taldearen lehendabiziko gola. Porturen erdiraketa eskuarekin ukitu du Matias Oliveirak area barruan; Mateu Lahoz epaileak ez du zalantzarik egin, eta penaltia adierazi du. Mikel Oiartzabalek barrura bota du baloia 11 metroetatik. 200. partida zuen gaur kapitainak elastiko txuri-urdinarekin, eta modu ezin hobean ospatu du.

Bi gol azken txanpan Bigarren zatian ere nagusi izan da Reala. Lehen minutuetan sendo aritu da defentsa lanetan, Bordalasen taldea gola sartzeko aukerarik gabe utziz. Minutuak aurrera egin ahala, gora egin du Getafek; horretarako, Jaime Mata eta Timor zelairatu ditu teknikari espainiarrak. Reala kontraerasoan mina egiten saiatu da, bisitariek atzean utzitako hutsuneak baliatuz.

Partida amaitzeko hamar minutu faltan zirenean erabaki du lehia Realak. Bi gol sartu ditu bata bestearen atzetik. 79. minutuan alboko falta batean iritsi da Donostiako taldearen bigarren gola. Mikel Oiartzabalek penalti puntuan jarri du baloia. Bertan, Mikel Merinok baloia bularrarekin jaitsi, eta ez du hutsik egin. Kliska batean, hurrengo jokaldian, hirugarrena egin du talde txuri-urdinak. Portuk Xabi Etxeitak eginiko akatsa baliatu, eta Getaferen atezaina bikain gainditu du jaurtiketa loratu batekin. Merezitako garaipen batekin eta konfiantzaz gainezka iritsi dira Imanolenak geldialdira.


Agirrek eta Albisuk badute zeresana

Summary: Agirrek eta Albisuk badute zeresana. 22-14 irabazi diete Jakari eta Zabaletari, eta Binakako Txapelketako finalerako sailkatzeko aukerekin jarraitzen dute.

Gogorra izan da astea Baikoko pilotarientzat. Hamabi greba egun egingo dituztela iragarri dute. Kantxan, ordea, albiste ona jaso dute. Izan ere, bi enpresakidek, Agirrek eta Albisuk, garaipena lortu zuten Binakako Txapelketako finalerdietako ligaxkako bigarren jardunaldian. 22-14 hartu dituzte mendean Jaka eta Zabaleta, eta hala aukerekin segitzen dute finalean egoteko. Aspekoak, berriz, apenas dute aukerarik. Garaileek Ezkurdiaren eta Martijaren aurka izango dute jokoan finalera sailkatzeko aukera.

Koronabirusaren pandemiak eragindako itxialdiaren aurretik jokatutako lehen jardunaldian, bi bikoteek galdu egin zuten. Horrenbestez, kale edo baleko neurketa izan da bientzat. Jaka eta Zabaleta ziren faborito, eta 2-0 aurreratu dira, Albisuk galdutako bi piloten ondoren. Partida hasiera ez da ona izan. Zabaletari kosta zaio norgehiagokan sartzea, eta lehen tantoetan Albisuk agindu egin zuen. Hori baliatu zuen Agirrek hainbat tantotan ausart jokatzeko. Atzoko lehian hori egin behar zutela garbi zuen Baikoko bikoteak, eta hala jokatuta 3-6 aurreratu ziren.

Agirre hasierako urduritasunak bazterrean uzten joan da. Lasoren ordez aritu da, Baikok kontratua eten ziolako, eta esana zuen ez zela egoera erosoa beretzat, Lasoren oso laguna baita. Zabaletak ez zuen lortzen pilota luze jotzea, eta Jakak ezin zuen nahi beste jokoan sartu. Ezker horman utzitako pilota batekin bost tantoren aldea lortu dute Agirrek eta Albisuk: 10-5.

Zabaleta, ordea, neurketan sartzen hasi da, eta gorriz jantzitako bikoteak eskertu zuen. an erdietan hiru tantoren aldea zuten Agirrek eta Albisuk: 11-8. Ederra ida zen haien hamabigarren tantoa, laugarren koadrotik boleaz jo du Albisuk, baina Jakak ezin izan du jaso. Atzetik joanda, beste zerbait behar zuten gorriek partida iraultzeko. Neurketa aurrera joan ahala, tantoak amaitzea gero eta gehiago kostatu zitzaien bi bikoteei. Hasiera batean, finago aritu dira Jaka eta Zabaleta lan horretan, eta Agirrek ez zuen asmatzen. 12-11 ere jarri dira galtzaileak, eta bazirudien partidari buelta emateko moduan izango zirela.

Baina ez da horrela izan. Agirrek eta Albisuk ondo estutu dituzte hortzak, eta berdin jarraitu dute lanean. Albisuk atzeko koadroetan sendo, eta kantxa ondo betez, eta Agirre bere aukerak baliatzen aurrean. Hura izanda partidako onena. 11 tanto egin ditu, eta bi baino ez galdu. ixkanaka aldea areagotzen joan dira urdinak, Zabaletak egindako pare bat akats baliatuz. Ederrak izan dira garaileen azken bi tantoak. Agirrek egin ditu, bata pilota txokoan utzita, eta bestea horma bikoa eginda.


Summary: «Europan elikadura burujabetzaren ideia sortu zen bileran izan nintzen». Ibilbide oparoa egin du Maite Aristegik (Bergara, 1962) hainbat esparrutan: euskara sustatzen, politikan, sindikalismoan... jaio zen baserritik, ordea, ez da sekula mugitu.

Zaila da etiketa bakarrarekin definitzea Maite Aristegi (Bergara, 1962). Baserrian jaio, hazi eta bizi da, eta, zerbait aukeratzekotan, baserritarra dela dio. Utzi ere ez du inoiz utzi, beste lanbide batzuetan aritu izan bada ere. Hamaika zelaitan landatu ditu haziak bergararrak: politikan, sindikalismoan, euskara sustatzen…

Jaio eta hazi zaren baserri berean bizi zara. Eragina dauka mundu horrekin izan duzun loturan?

Nik uste dut horrek markatu duela nire bizitza, zentzu handi batean. Bestalde, lau neba dauzkat eta neska bakarra naiz. Horrek ere markatu nau, nik uste. Azken batean, beti mutil artean jardun beharrak, beti burua atera beharrak, eragin izan dit.

Baserritik lortutakoarekin bizi zinen gaztaroan. Hori ere igartzen da mundua ikusteko moduan?

Gurasoek baserritik atera zuten bizimodua, eta horrek ere markatu nau, jakina. Nik baserriko kultura txikitatik ezagutzen dut. Gainera, bertatik bizi nintzenez, lan gehiago izaten genuen. Bederatzi urte neuzkanetik joaten nintzen amarekin esnea saltzera aste bukaeretan. Bergarako etxe mordo batera sartzen ginen. Nik uste dut hori ere garrantzitsua izan dela niretzat.

Harremanetarako gaitasuna eman al zizun esnea saltzeak?

Bai. Etxean sartu, eta besteen arazoak entzuten dituzu, etxeko beste bat bilakatzen zara, eta enpatia lortzen duzu. Herria beste modu batera ezagutu dut txikitatik. Bestalde, orain, gainera, bullying deitzen diogu, baina orduan ere hamaika etiketa jartzen zizkiguten baserrikoak izateagatik.

Landa auzokoa zara, gainera. Herrikoekin alderatuta, ba al dago alderik?

Gure sasoian, ia pasatuta zeuden lehenago egiten ziren auzolanak; auzolan produktiboak, esan dezagun. Oraindik mantentzen ziren, dena den, bideak garbitzeko antolatutakoak eta horrelakoak. 12 edo 13 urte izan arte, auzokoekin jolasten ginen. Nahiz eta gure auzoa kaletik gertu egon, urruneko auzokoekin elkartzen ginen gehiago. Askotan pentsatu dut horrek ematen duela nortasun bat, bergarar peto-petoa sentitzearekin alderatuta.

Zuzenbide ikasketak egin zenituen Bergaran bertan, UNEDen. Nolatan?

Kanpora ikastera joateko asmoa neukan; erizaintza edo albaitaritza ere gustuko nituen. Baserrian lagundu beharrak eta emakumeoi atxikitzen zaizkigun zaintza lanek moztu zuten bide hori. Ematen du Bibliak esaten duela emakumeok egin behar ditugula lan horiek. Amak esan zidan laguna behar zuela lanerako. Emakume baserritar prototipoa zen nire ama: etxea eramatetik segan egiteraino iristen zen; emakume indartsua.

Garai horietan askok hautatzen zuten baserrian segitu beharrean kalera jaistea. Ez zen zure kasua izan?

Gurasoengandik jaso dut lurrarekiko maitasuna eta lana egin bai baina gustura egitearena; lurra, ingurua eta basoa zainduz.

Ikasten ari zinela, irakasle lanetan ere jardun zenuen, ordea. Zerk bultzatu zintuen euskara irakastera?

Niretzat, euskara oso barruan daukadan zerbait da. Izan nuen nire fasea, 13 edo 14 urterekin edo, amarekin gazteleraz hitz egiten nuena. Etxean kargu hartu zidaten, ea zertan ari nintzen.

Udal euskaltegian bukatu zenuen, hala ere; ikasle hasieran, eta irakasle gero.

Lan ikaragarria egin zuen Bergarako euskara departamentuak. Milaka lagun euskaldundu zituen. Gainera, Joseba Sarrionandia nire irakaslea zen. Hala ere, larunbatetan ematen zituen klaseak. Nik baserrian beti neukan lanen bat zintzilik orduan. Amak esaten zidan: «Nola joango haiz euskara ikastera, badakin eta». Baserriko lanengatik ez nuen ezagutu Sarrionandia.

Zer moduz jardun zinen irakasle lanetan?

Gustura, oso gustura. Nik uste dut beti izan dudala irakaskuntzarako erakarpen hori. Sarri tokatu izan zait inguruan euskara ikasteko edo euskara mundura sartzeko lagundu beharra, eta beti gustura egin dut.

1980ko hamarkada zen. Zein zen Bergarako errealitatea?

Denetik zegoen: aspalditik hemen zeudenak eta euskaldundu nahi zutenak; lanerako beharra zeukatenak, Euskal Herrira iritsi berriak. Euskaraz idazten eta irakurtzen ikasi nahi zuten euskaldun zaharrak ere bageneuzkan. Ikasleekin asko disfrutatzen nuen, eta prozesua polita zen. Hasieran, beldur izaten ziren idazteko, adibidez, gaizki idatziko zutelakoan. Oso ondo idazten zuten, ostera. Bestalde, bazeukaten harrotasun puntu bat: Bergarako euskara eta batuan idazten jakitearena.

Euskara batuak ere izango zuen bere nobedade puntua. Kostatu egiten al zen ikastea?

Inondik inora ere ez. Bakoitzaren aberastasuna balioztatzea garrantzitsua da. Batua beti izango dugu hor, baina Bergarako euskarak, esaterako, badauzka bere hitz eta jostura politak. Orain, Euskaraldiarekin sortu dira ahobizi eta belarriprest rolak. Nik beti izan dut ekimen hori. Alabak esaten dit ea zer nabilen euskaraz ez dakien batekin. Nik gure hizkuntzan egiten diot, eta berak gazteleraz; ulertzen nau, ordea. Azkenean, biok pozik gelditzen gara.

Bukatu zenituen ikasketak, eta Euskal Herriko Nekazarien Elkartean bukatu zenuen abokatu lanean. Baserritik zetorren batentzat espero zenuen bidea izan zen?

Antxon Ibargurenek bideratu ninduen EHNEra. Pertsona ikaragarria zen Antxon. Haren eraginez ikasi nuen zuzenbidea, azkenean. Erreferente moduan neukan nik. Eskubideak defendatzen zituen abokatu justu bat zen niretzat.

Baserri munduaren eta zuzenbidearen arteko sinergia izan al zen EHNEko lana?

Bai. Gazte sartu nintzen mundu horretan, baina inoiz ez dut baserriko lana utzi. Egun osoko jarduna neukan abokatu gisa, baina eskatu nien esnea banatzera joan nahi nuela, behintzat. Orduan, amantalarekin eta abarka beltzekin saltzen genuen esnea. Gogoan daukat behin Tolosako EHNEren egoitzara sartu nintzela amantal eta guzti. Bizitza osoa daramat korrika alde batetik bestera.

Baserrien berregituratze garaia tokatu zitzaizun lanean. Zergatik berregituratu behar ziren?

Lehen, dozena bat behirekin, basoko lanekin, ortuarekin, txahal bat gizentzearekin eta saltzearekin, soldata polit bat lortzen zenuen. Aldatu zen filosofia, dena den. Bost behi izatea behi gutxi izatea zen. Gogoan daukat lotsa ematen zidala zenbat abere nituen esateak. Garai hartan modernoa zen kalean ez saltzea, behi gehiago erostea, makineria sartzea eta zerbitzuak kanpotik ekartzea. Lehen hamar zeuzkanak ehunekin bukatu zuen.

Zer dela-eta izan zen aldaketa?

Salmenta zuzena egiten baduzu, gehiago kontrolatzen duzu zer daukazun eta zer sal dezakezun, bitartekaririk gabe ari baitzara. Bitartekaria sartzen denean, hark ere irabaziak nahi ditu. Hor hasi zen hamar eduki beharrean hogei baldin badauzkazu, diru gehiago lortuko duzu filosofia. Esne saltzailearen ipuina da, testuinguru ezin hobean. Hor galdu genuen autonomia. Berrogei behi badauzkazu, zuk ezin duzu saldu esnea. Jezteko behar dituzun makinak ere ezin dituzu erosi, milioiak balio dituzte eta. Eskuetatik ihes egiten du. Nekazaritzan hori pasatu zen. Ihes egin zuen, eta beste batzuk agintzera pasatu ziren; egoera goitik behera aldatu zen. Nekazariek galdetzen zuten: «Zer egin behar dut? Hau? Ados. Zein preziotan? Horretan? Ados». Zorrei bueltarik eman ezinda jarduten zuten.

Bestelako eredu bat bultzatzen al zenuten?

Bai. Borroka handia egon zen eredu txikien alde edo norbere ahalmenetara egokitutako modu baten alde; zuk kontrolatzen duzunaren alde, azken batean. Esnea kalean saltzen jarraitzeko borroka handia izan genuen. Galdu zen hori ere, dena dela. Orain, ohikoagoa da zuzeneko salmenta. Dendetan edo ekoizleek otarreen bidez zuzenean saltzen dituzte euren produktuak.

Horrez gain, Emakume Baserritarren Elkartea (Ebel) sortu zenuen. Bistakoa zen sexu arrakala baserrian?

Bilera asko egiten genituen arauak eta legeak azaltzeko. Bileretara gizonezkoak etortzen ziren. Hurrengo egunean, hala ere, haien emaztea, alaba edo ama hurbiltzen zitzaizkigun gauzak azaltzera. Gizonen atzetik, emakumeak etortzen ziren gauzak egitera. Arazoa ez zen hor bukatzen, ordea.

Zer eremu gehiagotan igartzen zen sexu desberdinkeria?

Emakume asko ez zeuden gizarte segurantzan izena emanda. Arazo asko ematen zituzten afiliatzeko. Legez, gizonak beste irabazten zutela erakutsi beharra zeukaten. Askotan, produktuak saltzen edo kontserbak egiten jarduten zuten. Zenbat irabazten zuten galdetzen zieten. Produkzio lanei ematen zitzaien balioa, ez gainerakoei. Europa osoan zegoen arazo bat zen. Europan ere jardun nuen.

1995eko udal hauteskundeetan, dena den, Bergarako zerrenda batean aurkeztu zinen.

Jose Luis Elkororen garaiak ziren, eta zerrendan joateko eskatu zidaten. Abokatu lanak utzi nituen horretarako. Gregorio Ordoñez hil zuten, eta Bergaran hogei botorengatik galdu genuen. Egia esan, ni baserrian eta zinegotzi lanean oso zoriontsua nintzen.

1997an, EHNEko idazkari nagusi bilakatu zinen. Urrats garrantzitsua izan zen zuretzat?

Gure konfederazioa indartzen ari zen urte horien bueltan. ELAk eta LABek ere harreman handia zeukaten. Gatazka politikoa ere puri-purian zegoen. EHNEn beti uste genuen denetarik geneukala, eta ezin genuela jarrera bat hartu. 1997an egin zen kongresua, eta idazkari aurkezteko proposatu zidaten. Idazkari nagusi bat nahi zuten, gehiengo sindikalean egoteko eta zer nekazaritza eredu landu nahi genuen defendatzeko. Horrela aurkeztu nintzen, eta hor jardun nuen.

Baina krisia sortu zen EHNE barruan. Zerk eragin zuen hori?

Norbanakoen interesak zeudelako edo guk defendatzen genuen eredua ez zelako ikusten. Konfiantza kendu zidaten, eta oso kolpe latza izan zen. Gipuzkoako EHNE utzi nuenean, harreman itzelak nituen. Denbora gutxian deabrua bihurtu nintzen. Gainera, EHNEk postura bat hartu zuen gatazka politikoan. Ehun puntu zehaztu genituen; tartean, biolentzia eta errepresioa ez genituela nahi. Askorentzat, hori esatea ere gehiegitxo izan zen.

Politikoa zen nekazari elkarte barruko afera?

Nik uste dut gehienbat eredu kontua zela. Gipuzkoak askotan jarraitu dion eredua aldendu egiten zen sustatzen genuenetik. Saiatu ginen konpontzen eta bideratzen. Sei urte pasatu nituen idazkari lanetan. Gaur egun, EHNEk ez dauka garai batean zeukan indarra. Nik uste dut gatazkak ekarri zuela indar galera hori. Gerora, barkamena eskatu didate egin zutenagatik.

Europan ibili zineneko momentu gogoangarririk baduzu?

Europan elikadura burujabetzaren ideia sortu zen bileran izan nintzen, Monsen, Belgikan. Via Campesina barruko bilera bat zen. Orduan, txikia zen oraindik Via Campesina. Ehunka pertsona egongo ginen bilera hartan. Gaur egun, milioika jarraitzaile eta babesle dauzka.

Zer da zuretzat elikadura burujabetza?

Ez da bakarrik guk jateko beste ekoiztea; eredu kontua da. Lurra errespetatuko duen eredu bat behar dugu; lurra eta pertsonak, ingurua, eroslea eta beste herritar batzuk. Gure baliabideekin behar duguna ekoizteko kapaz izatea da. Oso kontzeptu iraultzailea da. Munduko gosea bukaraziko luke, pentsa.

Bergaran jardun zenuen politikari, baina baita Espainiako Kongresuan ere. Nolatan sortu zen aukera?

Euskal Herriaren burujabetza nire ametsa izan da, beste askorena bezala. Gure inguruan, ilegalizazioen garaian, ez zen erraza norbait lotzea. Nire ustez, istripuz etorri zen ni diputatu izatea.

Espero al zenituzten Amaiurren boz haietako emaitzak?

Karrusel bat izan zen. Batzuek idatzi zidaten: «Zorionak edo…». Esperientzia ona izan zen Kongresukoa; gehienbat, geunden lantaldeagatik. Pila bat ikasi genuen elkarrengandik, eta asko lagundu genion elkarri. Lan hori egin gabe zegoen sekula. Espainia zein ustelduta dagoen ikusteko ere balio izan zigun; zein gauza ustela den, zein oinarri eskasekoa, eta etxe hura zer den. Probatu beharko genuke hemengo denok, ikusteko zer den; batez ere, norbaitek idealizatuta badauka.

Bertsoa ere ezagun egin zenuen hemizikloan. Nola otu zitzaizun?

Bertsozalea izan naiz betidanik. Abestu beharrean, bertsoak idatzi egiten ditut, izan haur bat jaio delako edo norbait hil delako. LOMCEri buruz zerbait desberdina egin nahi nuen.

350 diputatuko plaza bat plaza ona al da abesteko?

Denak neuzkan aho zabalik, begira-begira. Konturatzen zara askotan lan galanta egiten duzula diskurtsoak prestatzen, baina azkar batean joaten dira. Horrelakoak gogoratzen ditu jendeak.


Summary: Ezezkoak gutxigatik irabazi du Kaledonia Berrian. Hautesleen %53,26k egin dute Frantziaren menpe jarraitzearen alde; 2018an, %56,7 izan ziren. Gora egin du parte hartzeak: %85,85ekoa izan da.

Lehen kontaketetan baiezkoa irabazten ari zen arren, ezezkoa gailendu da Kaledonia Berrian: hautesleen %53,26k ezezkoa eman diote Frantziarekiko independentzia eskuratzeari. Dena den, emaitza 2018ko erreferendumean baino estuagoa izango da, orduan %56,7k bozkatu baitzuten ezezkoaren alde.

Emaitzak jakin ostean egindako lehen agerraldian Frantziako estatuburu Emmanuel Macronek eskerrak eman dizkie Kaledonia Berriko herritarrei independentziaren aurka bozkatzeagatik: «Hautesleek hitz egin dute. Gehienek argi utzi dute Kaledonia Berriak Frantziaren menpe jarraitzea nahi dutela. Estatuburu gisa eskerrak ematen dizkiet gureganako konfiantza agertzeagatik». Baina Macron independentzia eskatzen dutenei ere mintzatu zaie, eta konpromisoa hartu du beste erreferendum bat ere antolatzeko, hirugarrena, Kaledonia Berriko Kongresuak hala eskatuz gero. «Kaledonia Berriko historia kolonizazio istorio bat da. Gaur badakigu bidegurutze batean gaudela. Bi urte ditugu aurretik hitz egiteko eta etorkizuna irudikatzeko».

Gora egin duena, berriz, parte hartzea izan da: 2018an, botoa eman zezaketenen %81,01 joan ziren bozkatzera, eta, atzo, %85,85 joan ziren.

Kaledonia Berriko deskolonizazio prozesuko bigarren independentzia erreferenduma da gaurkoa. Noumeako Akordioaren arabera, ezezkoak berriz irabaziz gero —badirudi hala gertatuko dela—, kaledoniarrek hirugarrenez eta azkenekoz izango dute aukera irla multzoaren subiranotasunaz iritzia emateko, beranduenez hemendik bi urtera, betiere Kaledonia Berriko Kongresuaren heren batek galdeketa horretara deitzen badu.

Independentzia erreferendumaren osteko bi jokalekuei buruzko dokumentu bat argitaratu du Parisek aurten, duela bi urte egin bezala; bi orrialdeko txostena baiezkoaren eta ezezkoaren garaipenez ari da, eta horien ondorioz gertatuko denaz.

Hirugarren aukera?

Batzuek dagoeneko zalantzan jarri dute hirugarren erreferenduma egiteko beharra. Sonia Backes Hegoaldeko probintziako presidente eta buruzagi loialistaren iritziz, «agian aukerarik onena» mahai beraren inguruan esertzea izango da: «Kaledonia Berriari begira, independentistek autonomia handiagoa lor dezaten, eta loialistek nahi dutena izan dezaten, Frantziaren parte izan aurrerantzean ere».

Halere, kontuan harturik independentistak Kaledonia Berriko Kongresuko kideen herenak baino gehiago direla, hirugarren erreferenduma egiteak egiazko aukera bat dirudi, gaur ezezkoak irabaziko balu. Izan ere, Victor Tutugoro Independentziarako Batasun Nazionaleko (UNI) buruzagiaren ustetan, «subiranotasun osora» iristea da deskolonizazio prozesua «amaieraraino eramatea».

Hala ere, ez dago argi zer gertatuko den hirugarren galdeketa horretan ezezkoa berriz gailentzen bada. Noumeako Akordioaren arabera, arduradun politikoak elkartu beharko dira «sorturiko egoera aztertzeko». Loialisten sektore moderatuak adierazi du egoera horretan autonomia handitzea litzatekeela pausorik egokiena, baina, egiaz, oraindik ez dago ezer esanguratsurik finkatua.

Beranduenez 2022rako independentzia edo Frantziaren parte izateko jarrera gailentzen bada ere, deskolonizazio prozesuak aldaketa gehiago eragingo ditu Kaledonia Berrian.


Summary: Ibilbideari bukaera eman dio Aitzina Gazte Antolakundeak. Gazte ezkertiar eta abertzale ororen espazioa izateko eta euskal gazteria eta herri gisa «ditugun erronkei» behar besteko eraginkortasunez erantzuteko «ezintasuna» aipatu dute bukaera iragartzeko agirian. Hilabete batzuetako epean «beharrezkoak diren gogoeta, harreman eta eztabaidei» bide emanen diete, «indarrak bildu eta euskal gazteriak tresna berriak sor ditzan».

Ipar Euskal Herriko gazte ezkertiar eta abertzaleen bilgune izateko sortu zen Aitzina gazte antolakundeak bere ibilbidea bukatzea erabaki duela jakinarazi du ohar batean. «Argi dugu, azken boladan Aitzinak jadanik ez ziela behar bezalako eraginkortasunez erantzuten euskal gazteria eta herri gisa ditugun erronkei», adierazi dute. Gazte ezkertiar eta abertzale ororen espazioa izateko «ezintasuna» aipatu dute, eta «hutsuneak» izan dituztela Hendaiatik (Lapurdi) Eskiulara (Zuberoa ), eta Bardozetik (Lapurdi) Urepelera (Nafarroa Behera) existitzen diren «errealitate, problematika eta erronka anitzei» erantzuterako orduan. «Abagunea aztertu, egoera barneratu, urte gorabeheratsu hauek baloratu eta heldutasunez, uneak eskatzen digun erabakia hartu dugu kolektiboki; Aitzina gazte antolakundearen ibilbideari bukaera ematea».

Gazteriaren baitan «engaiatzeko forma eta gai berriak» agertu ahala, 2010eko hamarkadako «militantzia asmatzeko zeregin zailak» markatu du Aitzinaren ibilbidea, azken oharrean idatzi dutenez.«Autokritika zintzoa egiten ari gara eta egiten segituko dugu. Irakaspenak atera behar ditugulako batetik ; eta bestetik, euskal gazteriari zor diogulako». Hala, gazte esparrutik Euskal Herriaren askapen prozesuari ekarpena egiteko «ardura historikoa» beren gain hartzen dutela erran dute: «haria ez da etengo». Zehaztapenik eman gabe, hilabete batzuetako epean «beharrezkoak diren gogoeta, harreman eta eztabaidei» bide emanen dietela jakinarazi dute, «indarrak bildu eta euskal gazteriak tresna berriak sor ditzan». Aitzinaren ustez, «ideia ezkertiar, abertzale, feminista eta ekologistak jendartearen gero eta sektore gehiagorengana hedatzen ari diren honetan, Ipar Euskal Herrian nehoizko baldintzarik onenak ditugu aipatutako askapen prozesuan aitzina pausoak egiteko».

Azken oharraren bidez, «esker berezia» helarazi diete azken urteetan Aitzinaren «parte, bidelagun eta burkide» izan diren guziei, eta «akatsak akats», Aitzinako militanteek izandako «ausardia» goraipatu dute. «Injustizien aurka altxatzeko ausardia, ekintzetan gure gorputzarekin gure ideiak defendatzekoa, konfluentzia guneak sortzen entseatzekoa edo feminismotik gure antolakundea ere zeharkatzen duen zapalkuntza patriarkala errotik mozteko ekitekoa...».

Aitzinaren agerraldia, frantsesez bakarrik idatzitako bide seinaleak kentzeko aldarrikatzeko. SYLVAIN SENCRISTO

Zazpi urteko ibilbidea

2013ko azaroaren 2an sortu zen Aitzina gazte antolakundea, Baionan egin zuten ekitaldi jendetsuan, hilabete batzuk lehenago Orain dun/k tenorea prozesua aitzina eraman ondotik. Lehenago, Gazteriak-ek, Haikak eta Segik izandako lekua hartu zuen. Euskal Herri mailan, Ernai gazte antolakundearekin lotura estua izan du azken urteetan, eta hainbat ekitaldi elkarrekin antolatu izan dituzte.

2013. urtea bukatu aitzin, euskara, gazteen zatiketari gaina hartzea eta nazio identitatea oinarri abiatu zituen lehen kanpainak Aitzinak. Baionako suprefetura aitzinean egin zuten lehen ekintza. Ikatza bota zuten «Frantziako Estatuak ikastolen aurka eramaten duen gurutzada» salatzeko. 2014. urtean, frantses hutsean idatziak ziren bide seinale zenbait kentzeari ekin zion, «Frantziako Estatuak euskal gizartearekiko duen jarrera zapaltzailea» salatzeko. Bide seinale horiek «urteetan eraman asimilazio prozesuaren sinbolotzat» jo zituen, eta Parisera zihoan tren batean sartu zituen, Frantziari itzultzeko. Ekintza horren ondorioz, Aitzinako kide bat atxilotu, eta gazte antolakundeak Baionan duen egoitza miatu zuen Frantziako Poliziak 2014ko urriaren 7an. Baina «ildo beretik» segitzeko borondatea agertu zuten gazteek. «Desobedientzia zibila erabiliz, gure herriaren nortasuna ukatzen duten sinboloak kenduz segituko dugu». Gerora, gazte gehiago ere atxilotu zituzten ekintza horiengatik. 2014ko abenduan, euskarazko bide seinaleak jarri zituen Aitzinak Ipar Euskal Herriko hamabost tokitan, Ipar Euskal Herriko onarpen instituzionala eta euskararen ofizialtasuna aldarrikatzeko.

Zazpi urteko ibilbidean, ekintza andana egin ditu gazte antolakundeak, eta hainbat aldarri plazaratu ditu. Aipagarriak dira, besteak beste, Aitzinak bultzatutako talde feminista, Guk EH kanpaina, eta G7koen goi bileraren kontra bultzatutako Oldartu gazte dinamika. Baina, arazoak ere aurkitu ditu ibilbidean zehar. 2016ko udan hasi eztabaida saioa abiatu zuten Aitzinako kideek, antolakundearen «efizientzia politiko eskasaren arrazoiak» identifikatzeko; gogoeta horren ondorio gisa, antolatzeko eredu berria proposatu zuten 2017ko urrian. Baina badirudi azken urteetan ez dutela lortu nahi zuten dinamika martxan ematen, gazte antolakundearen ibilbidearen bukaera iragarri baitute gaur. Aitzina segitzeko aldarriarekin eman dute azken hitza: «Bada bidea : Independentzia, sozialismoa eta feminismoaren bidean, beti Aitzina!».

Aitzinaren ekintza Altsasuko gazteekin elkartasunez, Espainiaren Baionako kontsulatuan. ISABELLE MIQUELESTORENA


Summary: Alaphilippen hutsegiteak Roglicentzat mesede. Emakumezkoetan Deignan nagusitu zen, bakarrik helmugaratuta.

Txirrindularitza egutegiko lasterketarik zaharrena jokatu zen atzo, denboraldiko hirugarren monumentua: Lieja-Bastogne-Lieja. Berriro ere, gizonezkoen tropeleko indartsuenak direla argi utzi zuten atzo Liejako helmugara garaipenaren lehian iritsi ziren lau txirrindulariek. Tadej Pogacarrek (UAE), Marc Hirschik (Sunweb), Julian Alaphilippek (Dequeunick) eta Primoz Roglicek (Jumbo-Visma) jokatu zuten azken esprinta. Ezustean, eta Alaphillipen hutsegiteei esker, Roglic nagusitu zen. Emakumezkoetan ere sorpresak. Ez Annemiek Van Vleuten, ez Anna Van Der Breggen ez ziren podiumera igo. Elizabeth Deignanek (Trek) lortu zuen garaipena, bakarrik helmugaratuta.

Gizonezkoen lasterketak erritmo gogorra baina mugimendu gutxi izan zituen azken mendate tentera iritsi arte. Orduan jo zuen erasoa Alaphilippek, eta hala egin zen garaipenerako lehian arituko zirenen arteko aukeraketa. Hirschi lehenik, eta Pogacar, Roglic eta Kwiatowski (Ineos) iritsi ziren haren gurpilera. Poloniarrak, ordea, ezin izan zion erritmoari segi.

Hala, azken kilometroak elkarrekin egin zituzten lau txirrindulariek, garaipena azken esprintean jokatzeko asmoz. Elkar zaintzen ari zirela, Matej Mohoric (Bahrain) iritsi zitzaien, baina bideratzaile lanak egiteko aukera besterik ez zuen izan. Haren atzetik, Alaphillippek abiatu zuen esprinta. Hirschi aurrea hartzen ari zitzaiola ikusita, ordea, mugimendu azkar bat egin zuen hari bidea ixteko asmoz. Sunwebekoak oina pedaletik atera behar izan zuen. Harekin batera, gurpilean zuen Pogacar ere garaipenerako lehia aritzeko aukerarik gabe geratu zen. Alaphilippek eskura zuen ortzadar maillotarekin monumentu bat irabaztea, baina azkarregi hasi zen garaipena ospatzen, eta helmuga pasatu baino zentimetro batzuk lehenago aurreratu zuen Roglicek. Esloveniarrak hala atera zuen Tourreko arantza.

Lasterketa amaituta, epaileek bigarren postutik bosgarrenera bidali zuten frantziarra, azken metroetan eginiko mugimendu itsusiagatik. Hura gabe, litekeena da Hirschik Ardenetako bigarren garaipena eskuratu izana, asteazkenean Fleche Wallonne irabazi ostean.

Erasoa jo eta helmugaraino

Emakumezko lasterketa ezustekoz betea izan zen. Munduko txapelketan andre eta jabe izan eta asteazkenean Fleche Wallone seigarrenez irabazi ostean, Van der Breggen zen garaipena eskuratzeko faborito argia, aurreko urteko emaitza berrituz. Deignan izan zen, ordea, lasterketa hausteko gai izan zen bakarra, eta helmugarako bidea bakarrik egin zuen. Ez zuen lasai egiteko aukerarik izan, ordea. Buruz buruko lehia baten itxura hartu baitzuten azken kilometroek. Deignan lortutako abantaila mantendu nahian, eta Grace Brown (Michelton) harengana gerturatzeko asmoz. Azkenean, bederatzi segundora iritsi zen australiarra.

Bi faboritoak jokoz kanpo, beste hiru herbeheretarren artean jokatu zuten podiumeko azken postua. Jada bi minutu baino gehiagoko atzerapenarekin, Ellen Van Dijk (Trek) helmugaratu zen hirugarren, Marianne Vosi (CCC) eta Amy Pietersi (Boels) aurre hartuta.


Summary: EKT graduondokoak euskal kulturaren egiturak eta espazio emozionalak aztertuko ditu. Zortzigarren edizioa du aurten, eta Joseba Sarrionandia irakasle gonbidatu arituko da. Gaur itxiko da matrikulazio epea.

Transmisioa, ez atzera begira, ezpada gerora. Transmisioa, izateko gogoa ereiten segitzeko bide modura. Izpiritu horrekin jarri zuten abian Euskal Kulturgintzaren Transmisioa (EKT) graduondokoa Mondragon Unibertsitatean, 2007-2008ko ikasturtean. Bi urterik behin egin da ordutik, eta hala heldu da zortzigarren aldira aurten. Ohi duenez, hilean asteburu batez hartuko du leku, Aretxabaletako (Gipuzkoa) Humanitate eta Hezkuntza Zientzien Fakultatean. Urriaren 17an hasi eta ekainaren 12ra arte egingo dute aurtengoa. Gaur da izena emateko azken eguna.

Hitzaldi kate baten bidez osatzen du EKTk bere formakuntza eskaintza. Askotariko ahotsak bildu ohi dituzte ikasgelara, diziplina ugaritatik datozen kulturgile, sortzaile, pentsalarienak. Bada, zortzigarren edizio honetan hizlari ariko direnen artean daude, besteak beste, Haizpea Abrisketa, Oscar Alegria, Elisabete Ansa, Eduardo Apodaka, Gaizka Aranguren, Rikardo Arregi, Edurne Azkarate, Harkaitz Cano, Jean Louis Davant, Pello Eltzaburu, Jon Eskisabel, Jon Garaño, Jose Angel Irigarai, Maialen Lujanbio, Ainhoa Urien, Asisko Urmeneta, Zaloa Ipiña, Angel Valdes eta Idoia Zabaleta.

Euren esperientziatik eta ezagutzatik ariko dira, eta ertz ezberdinetatik helduko diote euskal kulturgintzaren gaurko auziei. Aurreko edizioan, familia transmisioa, Kataluniako prozesu independentistan kulturgintzak izandako lekua, Euskaraldia eta beste izan ziren ikasgelara eramandako gaietako batzuk. Aurten, Nekane Goikoetxea eta Iñaki Urruzola graduondokoaren arduradunek azaldu dutenez, «euskal kulturari eusten dioten egituren» nolakotasuna izango dute hizpide. Baina ez hori bakarrik: «Euskaltasunak gaurko hirietan dituen gorpuzkerak ere aztertuko ditugu, euskal kulturaren espazio emozionalak, zinemagintzak ere berariazko lekua hartuko du, euskal kulturan historiak duen lekuaz gogoetatuko dugu...».

Sarrionandia, irakasle gonbidatu

Aurtengo edizioaren beste berezitasun bat Joseba Sarrionandia irakasle gonbidatu ariko dela da. Urruzolaren eta Goikoetxearen esanetan, aspalditik ari dira harekin lankidetzan, eta ekarpen ugari egin izan ditu aurreko ikasturteetan ere. Aurten, irakasle gonbidatu aritzea adostu dute, hots, asteburu guztietan ikasleen eta irakasleen solasaldi eta gogoetak bideratzen parte hartzea. Horrez gainera, haren gidaritzapean bi mintegi egiteko borondatea dutela ere aurreratu dute arduradunek, EKTn aritu diren ikasle ohientzat irekiak. Pandemiarengatik, baina, «moldatu» egin beharko dutela diote. Beharrezkoa balitz, eskolak online moldatzeko prest daudela aipatu dute, baina nabarmendu presentzialaren aldeko apustua egingo dutela.

Hamabost urte dira aurten graduondokoak bideari ekin ziola. Transmisioaren gaineko «hutsune nabarmen bat» antzemanda abiatu zuten, eta, ordutik, askotariko gaiak jorratzeaz gain, «begirada propioa» ezarri nahi izan dute. «Gizartearen, eta, bereziki, euskal kulturgintzaren baitan gertatzen doazen aldaketak berariaz ditugu jopuntu, hots, belaunaldi beteranoen eta berrien arteko kohabitazioa, kasurako. Talkak, eztabaidak eta halakoak beti egoten dira, baina arazo komunak eta egiturazkoak nabarmenak dira gaurdaino».


Hiru puntuak Sadarren geratu dira

Summary: Hiru puntuak Sadarren geratu dira. Roncagliaren eta Calleriren golek eman zioten garaipena Nafarroako taldeari.

Roncaglia eta Calleriren golek hiru puntu garrantzitsu eman dizkiote Osasunari. Nafarroako taldeak 2-0 menderatu zuen Celta, Sadarren.

Bi taldeek antzeko hasi zuten norgehiagoka, baina, pixkanaka, Osasuna jokoan nagusitzen hasi zen, eta gorriek izan zuten aurretik jartzeko aukerarik garbiena. Lehen zatiko 23. minutuan sartu zuen partidako lehena Roncagliak, baloia bikain gurutzatu eta Celtako atezaina ezer egiteko aukerarik gabe utzita. Hala, 1-0 amaitu zen lehen zatia, beste aukera nabarmenik gabe.

Bigarren zatia hastearekin, euria ere agertu zen. Hasi berri, Callerik izan zuen lehen aukera, baina burukada langaren gainetik joan zitzaion. Bigarrengoan, ordea, ez zuen huts egin, eta ate barrura errematatu zuen Roncagliak jarritako erdiraketa. Ordurako, 76. minutua zen, eta Celtak ez zuen erreakzionatzeko gaitasunik izan.

Osasuna: Sergio Herrera; Roncaglia, Unai Garcia (Adrian, 90. minutuan), David Garcia, Iñigo Perez; Ruben Garcia, Oier (Nacho Vidal, 83), Torro, Kike Barja (Jony, 64); Calleri, Enric Gallego (Moncayola, 64). Celta: Villar; Mallo, Aidoo, Murillo, Olaza; Baeza (Mor, 60), Okay, Tapia (Mina, 73), Denis; Aspas, Nolito (Rodriguez, 81).


Summary: Athletic burua altxatu ezinda oraindik ere.

Rodrigo Elyk denboraldiko lehen garaipena eman dio Alavesi. Athletic, berriz, burua altxatu ezinik dabil oraindik ere, eta sailkapeneko azken-aurreko postura erori da. Zuri-gorriek lau partidatik bat irabazi dute, eta ez dute punturik eskuratu gainerakoetan.

Partidaren hasieran etxeko taldea izan zen nagusi, baita aukerak izaten lehena. Halere, ez zuten aise jokatzerik lortu, baloia hanketan eurek izan zuten arren. Athleticek baloi luzeak, espazioa eta abiadura bilatu zituen, baina emaitzarik lortu gabe haiek ere, Arabako taldeak ondo itxi baitzuen atzeko lerroa. Zuri-gorriek 38. minutuan izan zuten lehen aukera garbia. Raul Garciaren errematea zutoinetik gertu igaro zen, baina sarearen kanpoaldetik.

Bigarren zatian, Alavesek izan zuen aurretik jartzekoa aukerarik garbiena. Lucas Perezekk baloia errekuperatu, eta ate aurrean utzi zuen, Edgar Mendezek erremata zezan. Erdilaria, ordea, ez zen baloira iritsi. Hortik aurrera, Alaves izan zen partidaren jabe. Hala, berriz ere, Lucas Perezen erdiraketa batek aldatu zuen markagailuko emaitza. Hark jaurtitako falta bat buruarekin desbideratu, eta bat eta hutsekoa jarri zuen Elyk. Ordurako, 74. minutua zen.

Azken txanpan, eta Ruben Duartek txartel gorria jaso eta gero, Athletic saiatu zen Pachecoren atera gerturatzen, baina zorterik gabe. Aukerarik garbiena Raul Garciak izan zuen, baina Alaveseko atezainarekin egin zuen topo.

Alaves: Pacheco; Ximo, Lejeune, Laguardia; Duarte, Pere Pons, Battaglia, Tomas Pina (Manu García, 76. minutuan), Edgar (Javi Lopez, 90); Deyverson (Lucas Perez, 46) eta Joselu. Athletic: Unai Simon; Capa, Unai Nuñez, Iñigo Martínez, Yuri (Balenziaga, 49); Dani Garcia, Unai Lopez (Berenguer, 79); Sancet (Muniain, 59), Williams (Villalibre, 79), Cordoba (Morcillo, 59); y Raul García.


Helburua bete du Ulissik

Summary: Helburua bete du Ulissik. Ganna lider oraindik ere. Gaur, Etna sumendian amaituko dute etapa.

Italiako Giroari hasiera eman aurretik adierazi zuen Diego Ulissik (UAE) atzoko eguna kolore gorriz markatua zuela. Amaiera ezin hobea zen italiarrarentzat Agrigentokoa. Azken lau kilometroak aldapa gora, udaberriko klasikoetan ikusi ohi den amaiera batekin. Peter Sagan (Bora) bera ere ez zen italiarra harrapatzeko gai izan, eta bigarren posturekin konformatu behar izan zuen. Zalantzak zeuden, era berean, Filippo Gannak arrosari eutsiko ote zion, baina erraz helmugaratu zen lehen tropeltxoan.

Giroko bigarren etapak Siziliako Alcamo eta Agrigento hiriak lotu zituen, 149 kilometroko ibilbidearekin. Ben Gastauer (Ag2r), Mattia Bais (Androni), Alessandro Tonelli (Bardiani), Etienne Van Empel (Vini Zabu) eta Thomas De Gent (Lotto Soudal) txirrindulariek osatu zuten eguneko ihesaldia. Hala, Italiako maila apaleko talde gonbidatuek hasi zuten euren ohiko jarduna. Hamar kilometro falta zirela irentsi zituen, ordea, tropelak.

Hala, azken zortzi kilometroetan nabarmen areagotu zen abiadura, azken aldapara ongi kokatuta iristeko asmoz aurrera egin baitzuten etaparako eta sailkapen nagusirako hautagai posibleek eta euren taldeek. Errepidea tentetu bezain laster, Luca Wackermann (Vini Zabu) izan zen aurrera egiten saiatu zen lehena. Valerio Contik lan ikaragarri egin zuen, ordea, Ulissirentzat, eta Wackermannek ez zuen iristeko aukerarik izan. Hala, Ulissik berak jo zuen aurrera, 800 metro falta zirela. Peter Sagan (Bora) eta Mikkel Honore (Dequeunick) atera ziren haren atzetik, baina ezin izan zuten italiarra harrapatu. Beste behin, bigarren geratu zen Sagan, eta aurten ez du garaipen bakar bat ere lortu oraindik.

Hirukotearen atzetik, bost segundora sartu zen tropela. Vlasov (Astana) errusiarra gabe sartu ere. Txirrindulari gaztea sailkapen nagusiko lehenengoen artean egoteko hautagaia zen, baina ondoezik utzi behar izan du lasterketa. Astanak bi egunean galdu duen bigaren txirrindularia da. Lehen erlojupekoan erori eta erretiratu egin baitzen Miguel Angel Lopez ere.

Gauzak hala, sailkapen nagusian ez da aldaketa nabarmenik egon. Ganna dabil lider oraindik, Joao Almeida (Dequeunick) 22 segundora duela, eta Geraint Thomas (Ineos) 23ra.

Gaur, benetako lehen proba izango dute sailkapen nagusirako hautagaiek, Etna sumendian amaituko baita etapa: 18,6 kilometroko mendatea, %6,7ko aldaparekin.


Lehena poltsikora

Summary: Lehena poltsikora. Eibarrek 1-0 garaitu du Betis, mailarik gorenera iritsi berritan.

Eibarrek ezin hobeto hasi du denboraldi berria. Lehen mailara itzuli berritan, 1-0 garaitu du Betis. Hala, bosgarren postuan amaituko du aurrenengo jardunaldia.

Partidaren hastapenetan, Betisek hartu zuen partidaren gidaritza. Sevillako taldeak ez zuen, ordea, ate aurrean asmatu. Lehen zatia golik gabe amaituko zela zirudienean, ordea, Jujubak Betisen ate barrura jaurti zuen baloia. 44. minutua zen, eta armaginak aurretik amaitu zituzten lehen 45 minutuak. Bigarren zatian, berriz, markagailuari eusteko adina indar erakutsi zuten gipuzkoarrek atzean, eta Betisek ezin izan zuen partida berdindu.

Eibar: Malena, Queralt, Esti, Llompart (Puyi, 90. minutuan), Ruth (Ane Campos, 90), Adule (Kgatlana, 68), Mar Torras, Arola, Jujuba, Sara N. (Honoka, 79) eta Sheila.

Betis: Meline, Nuria, Ana Gonzalez, Dorine, Medina (Otermin, 69), Eva Llamas (Abam, 69), Ana Hernandez, Rosa Marquez, A. Salvador, Altuve eta Mari Paz.


Ia 600 kasu gehiago atzeman dituzte

Summary: Ia 600 kasu gehiago atzeman dituzte. Positibo berri gutxiago detektatu dira Hego Euskal Herrian, oro har, baina Nafarroan bezperan baino 31 bat gehiago.

Jaitsiera orokorra antzematen da koronabirus positiboetan Hego Euskal Herrian, baina Nafarroan kasu kopuruak handitzen jarraitzen du, aurreko asteetan baino geldoago bada ere.

Araban, 41 positibo atzeman zituzten larunbatean (aurreko egunean, 82). Bizkaian, 165 kasu gehiago (aurreko egunean, 213). Gipuzkoan, 111 (aurreko egunean, 145). Nafarroako datuak askoz handiagoak dira, ordea: 276 kasu atzeman zituzten larunbatean, bezperan baino 31 gehiago. Nafarroan, 3.137 PCR proba egin zituzten, eta horietako %8,8k positibo eman zuten. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, berriz, 8.579 proba egin zituzten, eta horietako %3,8 baino ez ziren positiboak (aurreko bi egunetan, %5etik gora egon zen positibo tasa).

Denera, 41 pertsona sartu zituzten larunbatean Hego Euskal Herriko erietxetan. Horietako bat bera ere ez zuten ZIUn sartu. Edonola ere, denera, 220 pertsona zeuden zainketa intentsiboetako unitateetan; horietako 164, Nafarroan.

Iruñerrian atzeman zuten positibo gehien: %60. Atzetik zeuden Tutera eta haren ingurua (%15), eta Lizarraldea (%5).


Summary: 'Erraiak' dokumentala Los Angelesen eta Erroman saritu dute. Irrintzia du ardatz Ekain Martinez de Lizardui Sturtzek zuzendutako lanak, eta fikzioz besteko lanik onena izendatu dute bi jaialditan.

«Sinetsi ezinik!». Poza azaldu du zinemagileak sarean azken egunetan jasotako sariengatik. Izan ere, hiru sari jaso ditu bere lanak oso egun gutxian. Gau bakarrean, zehazki. Bart. Batetik, Dokumental laburrik onenaren saria eta, bestetik, ikusleen saria jaso ditu Los Angelesko Legendary Doc Film Festival jaialdian, eta Dokumentalik onena izendatu dute Erromako International Movie Awards jaialdian ere.


Summary: EH Bildurekin aurrekontuak negoziatzea babestu du Zapaterok. Espainiako Gobernuko presidente ohiak uste du EH Bildurekin hitz egiteak «eskuzabaltasun demokratikoa» erakusten duela.

EH Bildurekin akordioak lortzearen alde mintzatu da gaur Jose Luis Rodriguez Zapatero Espainiako Gobernuko presidente ohia, Radio Euskadi irrati katean. Zapaterok babestu egin du koalizioarekin aurrekontuen inguruan negoziatzea, «eskuzabaltasun demokratikoa» erakusten duelako. Zapateroren esanetan, norberaren ideologia politikotik harago joan beharra dago eta demokraziak «koherentea» izan behar du: «Demokraziaren printzipio nagusienetako bat izan zen ETAren indarkeria arbuiagarria desagertzen zen unetik, ahots eta iritzi guztiei adierazteko aukera eman ahal izatea». Hori horrela, Zapaterok uste du iraganari buruz norberak dituen iritziak alde batera utzi egin beharko liratekeela, eta Kongresuan ordezkaritza duten indar politiko guztien artean elkarrizketa sustatu eta akordioak lortu beharko liratekeela. PSOEren barruan EH Bildurekin hitz egitea gaizki ikusten duenik bada, eta haiei ere mezua bidali die Espainiako gobernuburu ohiak: «Koherentzia printzipioa ezarri beharko lukete». Horri lotuta, Zapaterok esan du «demokraziaren arrakastaren isla» dela EH Bilduk gainerako alderdiekin hitz egitea eta akordioak lortzea. Bestalde, Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzaile nagusiarekin 2018an izan zuen bileraz ere galdetu diote Zapaterori, eta hark esan du hartu-eman hark «gogoeta» egiteko balio izan ziola. Ordutik ez du berriro Otegirekin hitz egin, baina ez du baztertu berriro «noizbait» egitea.

GALi buruz ere galdetu diote Zapaterori. Zehazki galdetu diote ea Espainiako estatuko agintariek barkamena eskatu beharko luketen GALek egindako gerra zikinarengatik. Zapaterok erantzun du GALek egindako ekintzak epaituak izan zirela, eta elkartasuna eta babesa agertu die biktimei.


Summary: Olaizola eta Urrutikoetxea dira lehen finalistak. 22-13 irabazi dute Ezkurdiaren eta Martijaren aurka. Jaka eta Zabaleta finalera iristeko aukerarik gabe geratu dira.

Baiko enpresaren eta pilotarien arteko gatazkaren erdian ari dira jokatzen binakako txapelketaren azken txanpa. Atzo, Ezkurdia-Martija bikoteari 22-13 garaituta, finalerako aukera eskuratu zuten Olaizola II.ak eta Urrutikoetxeak. Egoera kontuan izanik, ordea, ez zen partida erraza izan bikotearentzat. Olaizolak sake bat ateratzen zuen bakoitzean txaloak eta txistu hotsak entzun behar izan zituen. Olaizola eta Urrutikoetxea baitira, Imazekin batera, Baikoko gainerako pilotarien eskaerekin bat egin ez dutenak.

Eztabaidak albo batera utzita, gorriak hasieratik nagusitu ziren. Urrutikoetxea jaun eta jabe izan zen atzeko koadroetan, eta Olaizolak ederki aprobetxatu zituen aukerak. Partidako lehen lau tantoak jarraian egin zituzten, eta, konturatzerako, 8-1 aurretik ziren. 10-6 gerturatzea lortu zuten Aspekoek, baina ezin gehiago hurbildu. Markagailuak 17-13 erakustean joan ziren urdinen aukera guztiak. Azken bost tantoak segidan egin baitzituzten Baikoko pilotariek.

Hala, 2016ko garaileek berriz ere txapela eskuratzeko aukera izango dute. Garaipenarekin, gainera, jokoz kanpo utzi dituzte Jaka eta Zabaleta. Bi bikoteak arituko dira aurrez aurre datorren astean, ezer jokoan ez dutela. Izan ere, Agirre-Albisu eta Ezkurdia-Martija bikoteek jokatuko duten partida irabazten duenak eskuratuko du finalerako beste aukera. Partida jokatuko den ez da ziurra, ordea. Baikoko pilotariek grebara deitua dute, eta, pilotarien eta enpresaren arteko akordiorik ezean, Agirre eta Albisu ez dira Tolosan izango.


Summary: Guardia Zibilak Kepa Arkauz, Ekhiñe Eizagirre eta Imanol Jaio atxilotu ditu. Preso ohiak dira Arkauz eta Eizagirre, eta iheslari ohia Jaio. Espainiako Auzitegi Nazionalak agindu ditu atxiloketak, «helburu terroristarekin lehergaiak edukitzea» leporatuta, Ertzaintzak 2019an atzemandako «zulo» batekin lotuta. EH Bilduk salatu du «estatu sakonak» eztabaida politikoa «baldintzatu» nahi duela atxiloketokin. Sarek eta EH Baik atxilotuen herrietan mobilizatzera deitu dute.

Guardia Zibilak Kepa Arkauz eta Ekhiñe Eizagirre preso ohiak eta Imanol Jaio iheslari ohia atxilotu ditu gaur goizean, Espainiako Auzitegi Nazionaleko Ismael Moreno epaileak agindutako operazio batean. «Helburu terroristarekin lehergaiak edukitzea» egotzita egin dituzte atxiloketak, Ertzaintzak 2019an Arraia-Maeztun (Araba) atzemandako «zulo» batekin lotuta. Zuloa aurkitu zutenean hamar urte baino gehiago izanen lituzkeela ondorioztatu zuen Poliziak. Bi bidoi ziren atzemandakoak: bertzeak bertze, amonio nitratoa, amonala, detonagailuak, tenporizadoreak eta baskula bat zituzten barnean.

Arrasaten atxilotu izanen lukete Arkauz, Zarautzen Eizagirre, eta Irunen Jaio (Gipuzkoa). Haien etxebizitzak miatzen ari da Guardia Zibila.

Eizagirre 2017ko azaroan utzi zuten aske baldintzapean, Frantziako Estatuan lau urte preso igaro eta Espainiaratu ondoren. Espainiako Auzitegi Nazionalaren aginduz gelditu zen aske, baldintzapean. Arkauz 2017ko irailean utzi zuten libre, espetxean lau urte eginda, hark ere Frantziako Estatuan.

Guardia zibilek Arrasaten atxilotu dute Arkauz. RAUL BOGAJO / FOKU

«Garaiz eta lekuz kanpo»

EH Bilduk atxiloketak salatu ditu: ohartarazi du «garaiz eta lekuz kanpo» daudela eta ez dutela Euskal Herrian «bakea eta bizikidetza demokratikoa eraikitzen laguntzen». Koalizio independentistak gogoratu du ia hamar urte igaro direla «ETA erakundeak indarkeria erabiltzeari uko egin zionetik» eta bertze ia bi urte «ETA desagertu zenetik». EH Bilduren ustez, eta testuinguruari erreparatuta, «estatu sakonak» eztabaida politikoa «baldintzatu» eta «bizikidetzaren eraikuntzan aurrerapausoak ematea eragotzi» nahi du atxiloketa horiekin.

Azpimarratu du ez dela horretarako «garaia»: «Espetxeak husteko unea da, ez betetzekoa. Bakea eta elkarbizitza demokratikoan aurrera egiteko garaia da. Estatuak gure herriaren aurka indarkeria erabiltzeari uko egiteko garaia da». «Bizikidetza demokratikoan oinarritutako Euskal Herriaren eraikuntzan aurrera egin nahi duen euskal gizarteari» atxiloketak salatzeko eskatu die EH Bilduk.

«Iraganari loturiko gertakaria»

Sare mugimenduak ere atxiloketak salatu ditu, eta adierazi du «iraganari loturiko gertakaria» dela, «sufrimendua sortu eta mendekatzea baino helburu ez duena». Sarek adierazi du atxiloketak «onartezinak» direla , eta «atzerapausoa» dakartela: «Erabaki honek iraganean ainguratutako justizia baten jokabidea islatzen du, eta azken urteetan euskal jendarteak, hala nola euskal instituzio, eragile, sindikatu eta alderdi politikoek adierazitako konponbide nahia zapuztera dator; auzi honi aterabidea emateko ordua da, ez korapilo berriak sortu eta sufrimendua areagotzekoa». Hiru atxilotuak askatzea galdegin du Sarek, eta mobilizazioetara deitu du atxiloturikoen herrietan: 19:30ean egin dituzte protestak, Zarautzen, Arrasaten eta Abadiñon.

EH Baik Ziburun (Lapurdi) deitu du elkarretaratzera: 19:00etan egin dute, Ziburuko biribilgunean.