Summary: Emagin elkarteak amatasunaren inguruko jardunaldiak eginen ditu azaroan. (Ez)amatasunaren inguruko ikuspegi guztietako feministei egin die gonbit elkarteak

(Ez)amatasunak ikuspegi feministatik: desegin, egin, berregin jardunaldiak antolatu ditu Emagin elkarteak. Datorren azaroaren 11n eta 12an izanen dira, Donostiako Tabakaleran. «Euskal Herria feminista bilakatzea eta burujabetza prozesuan sakontzea» da jardunaldien helburu nagusia. Izan ere, aukeratutako solasgaia «konplexua» den heinean, eta horren inguruko ikuspuntu andana daudenez, «hausnarketa feminista sustatu behar» dela adierazi dute elkarteko kideek. Miren Aranguren eta Ainara Lasa elkarteko kideek egin dute egitasmoaren aurkezpena, gaur, Donostian.

Lehenbiziko helburua abiapuntu, Emaginek bertze zenbait hausnarketa planteatu ditu egitasmorako. Hala nola «askotariko amatasun ereduak» ezagutaraztea, gaiaren inguruan sortutako «iruditegiak» aztertzea eta «teoria, diskurtso eta estrategia feminista» anitzak ezagutzea. Izan ere, «amatasuna esperientzia kolektiboa» dela nabarmendu dute elkarteko kideek.

Kideen erranetan, amatasuna mintzagai duten diskurtso gero eta gehiago daude Euskal Herrian, baina ez dituzte «artikulatuta» ikusten. Iritzi eta esperientzia horiek guztiek bat egiteko, jardunaldi hauek antolatzea erabaki du elkarteak. Hortaz, (ez)amatasunaren inguruko ikuspegi guztietako feministak gonbidatu ditu jardunaldietara. Parte hartze plurala ziurtatzeko, haurrak zaintzeko zerbitzua egonen da jardunaldietan, eta umeek saioetan egoteko aukera ere izanen dute.

Sarrerak

Jardunaldietan parte hartzeko ezinbertzekoa da aldez aurretik izena ematea. Gaur ireki da sarrerak eskuratzeko epea, eta datorren azaroaren 4ra arte erosten ahalko dira. Egun bakoitzeko hamar euro ordaindu beharko dira. Hala ere, elkarteak nabarmendu du norbaitek arazoak baldin baditu kopuru hori ordaintzeko eurei idazteko, eta ordainketatik salbuetsita egonen direla. Ostiral eta larunbat arratsaldean ikuskizun artistikoak egonen dira. Ikuskizun horietako sarrerak soilik erosteko aukera ere egonen da, zazpi euroren truke.


Summary: Krisi egoeratik alerta egoerara itzuli da Ipar Euskal Herria, lehorteagatik. Neurriak doi bat malgutu ditu prefeturak, baina oraindik indarrean dira murrizketa gehienak. Azken egunotako euriteek eta tenperaturen apaltzeak egoera hobetzea ahalbidetu dute.

Lehorteari aitzin egiteko batzordea osatu zuen Pirinio Atlantikoetako prefeturak uda honetan, eta bosgarren batzarra egin berri dute. Iragarri dute krisi egoeran ziren Ipar Euskal Herriko 95 herriak berriz alerta egoerara pasatu dituztela; hots, hozka bat apalago den arrisku mailara. Horiek horrela, neurriak pixka bat malgutuko dituztela erran dute; nahiz eta ez duten oraino zehaztu hemendik aitzinakoak zein izanen diren.

Prefeturak agiri batean esplikatu du azken egunotako euri kopuruari esker eta tenperaturen apaltzeari esker doi bat hobetu dela lehorte egoera. Halere, «adi» egotea ezinbestekoa dela erran dute, erreka batzuk oraino lehorrak direlako. Hala, tentsio egoerak urri bukaera arte iraun dezakeela uste dute. Anartean, herritarrei dei egin diete «arduraz» jokatzeko, eta urik debalde ez xahutzeko eskatu diete.


Summary: A-1 errepidea itxi egin dute Gasteiz parean, hainbat ibilgailuren arteko istripu bat dela eta. Hamar lagun zauritu dira ezbeharrean, eta larri daude horietako bi.

Hainbat ibilgailuren arteko istripu bat gertatu da gaur eguerdian, 14:00 aldera, A-1 errepidean. Bi kamioik, autobus batek eta sei autok elkarren kontra jo dute. Zehazki, Gasteiz parean izan da ezbeharra, Jundizko industrialdearen irteeran.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, gutxienez hamar lagun zauritu dira, eta larri daude horietako bi. Ospitalera eraman dituzte guztiak.

Ertzaintzak errepidea itxi du Irungo (Gipuzkoa) noranzkoan, eta auto ilara luzeak izan dira arratsaldeko lehen orduetan; lau kilometro arteko auto pilaketak izan dira. N-102etik ari dira trafikoa desbideratzen.


Summary: COVID ziurtagiriaren luzatzea indargabetu du EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak. Herritar batek inpugnatu zuen COVID ziurtagariaren luzatzeko modua eman zuen dekretua, oinarrizko eskubideen babesaren arrazoiagatik, eta auzitegiak onartu egin du eskubideak urratzen zituela, «arin» bada ere.

EAEko Justizia Auzitegi Nagusiko Administrazioarekiko Auzien Salak Iñigo Urkulluk 2021eko abenduaren 14an ateratako dekretua indargabetu du, eta, onartu du berdintasun eta intimitate eskubideak urratzen zituela, modu arinean bada ere. Ospitaleetan, erresidentzietan, ostalaritza establezimenduetan, kiroldegietan, kontzertuetan, festibaletan eta bestelako ekitaldietan COVID ziurtagiria derrigorrez eskatzea luzatu zuen orduan Jaurlaritzak, dekretu horri esker.

Dekretuak jurisprudentziak eskatzen dituen motibazio, proportzionaltasun, egokitasun eta behar parametroak betetzen zituela bermatzeko, Jaurlaritzak bi ikerketa aurkeztu zituen, Madrilek eta Lakuak eginak, eta «neurri handi batean kontraesanezkoak» zirela ebatzi du auzitegiak. Eusko Jaurlaritzaren Osasun Publiko eta Menpekotasunen Zuzendaritzak egindako txostenaren arabera, COVID ziurtagiriaren exijentziak «espazio seguruagoak» bermatzen zituela zioen, baina, Espainiako Osasun Ministerioaren Osasun Publikoaren Komisioaren txostenaren arabera, ez zegoen ebidentziarik baieztatzeko ziurtagiriaren eskakizunak lagundu egiten zuela «SARS-CoV-2 birusaren transmisioaren jaitsieran».

Auzitegiak gehitu du motibo gehiago zeudela ziurtagiriaren eskakizunaren aurka alde baino; beraz, esan du dekretuak ez zuela «nahikoa motibaziorik».

Herritar anonimo bat izan zen dekretua inpugnatu zuena, neurriak oinarrizko eskubideak urratzen zituela argudiatuta.


Summary: Braulia erraldoiaren dantza, haurren izu. Herritarrak hunkitu ditu azken egunotan Iruñerrian zabaldutako bideo batek: irudiotan, Iruñeko Braulia erraldoiaren dantza, lau begi gazte balkoian, eta ate danbateko bat, izuaren izuz.

Sarri esana da iruindarren artean: San Fermin Txiki festek deus gutxi dute txikitik. Aurten, bi urteko etenaren ondotik, hiriko karrikak izan dira horren lekuko. Jai giroak hartu zituen Iruñeko txokoak; plazak eta kale bazterrak, taberna eta balkoiak. Eta festa berriz izan zen handi. Gonbidatuak ere bai: hutsik egin gabe, dantzara atera ziren erraldoiak, Braulia tartean. Erregina amerikarra da erraldoirik mugituena Iruñean, eta berebizikoa da jendearengan pizten duen zirrara. Zirrara bai, dantza gogoa ere bai, baina baita izua ere, inoiz. Sarean zabaldutako bideo batek bistan utzi du hori.

Une hartantxe, Ikusi mendizaleak adi zitekeen erraldoien dantza artean, eta bi haurrek balkoitik izan zuten aditu eta ikusteko aukera. Erne-erne egin zioten so Braulia erraldoiari. Hasieran, baita haren erritmo berean hankak astindu ere. Ordea, lasaitasunak ez zien luze iraun haurrei. Haiengana hurbildu zen Braulia, umeen erreakzioa espero gabe segur aski. Bi haurrek ziztuan egin zuten atzera, beldurrez, eta ate danbatekoz itxi zuten balkoiko atea. Ez zuten pentsatuko erregina kariño bila zihoanik haiengana.


Summary: Miren Larrion: «Ez naiz ezkutatuko, eta ez naiz geratuko burua altxatu gabe». Dimisioa aurkeztu zuenetik lehen aldiz hitz egin du Gasteizko Udaleko EH Bilduren eledun ohiak, Euskadi Irratian. Oso egoera gogorra bizi izan zuela azpimarratu du, eta horrek eraman zuela kide baten izenean bankuan kontu bat irekitzera.

«Motxilan zama gutxiago dut, baina ezin dut ukatu gaixorik egon naizela». Hala aitortu du gaur goizean Miren Larrionek. Euskadi Irratiko Faktoria saioan elkarrizketatu dute Gasteizko Udaleko EH Bilduren eledun ohia, eta luze eta zabal hitz egin du buru osasunarekin izan dituen arazoez. Maiatzean lan komunitarioak egitera kondenatu zuen Gasteizko Epaitegiak, eta, epaiketan egin zuen moduan, elkarrizketan ere aitortu du egin zuena. Estatu zibila usurpatzeko delitua, ebasketa arinarena eta dokumentuak faltsutzearena egotzi zizkioten.

Ia hogei hilabete igaro dira dimisioa aurkeztu zuenetik, eta, sare sozialetan idatzi izan duen arren, gaurkoa izan du lehen agerraldi publikoa. Argi utzi du ez dela ezkutatuko, eta burua altxatuko duela: «Batzuengatik balitz, ni zigor etengabe batean biziko nintzateke, une oro ordaintzen egongo nintzateke, eta egoera hau betiko luzatuko litzateke», esan du. Dena den, Larrionek gehiago hitz egin du lagundu diotenen inguruan, lagundu ez diotenen inguruan baino. Goraipatu egin ditu alboan izan dituen lagunak, lagundu dioten Osakidetzako langileak, eta babesa adierazteko mezuak idatzi dizkiotenak.

Lehenik eta behin, gaixorik egon dela aitortu du: «Traumaren osteko estresa daukat diagnostikatuta, oso ondo banago ere». Esan du oraindik ere badituela horrekin lotutako hainbat arazo, baina ari dela lantzen «leku seguruetan eta psikologoarekin»: «Oraindik hainbat gauza ez dauzkat oroimen gisa prozesatuta. Oraindik, horietan pentsatzen dudanean, berriz bizitzen ditut, eta hori da osatzeko dudana, ikasturte honetan lantzeko dudana, baina gainontzeko zama guztiak kendu egin nahi ditut», adierazi du.

Erasoak

Dimisioa eman zuen garaia nola bizi izan zuen galdetuta, argitu du egin egin zuela «hedabideetan agertu dena»: «Lankide baten diru zorroa topatu nuen, eta pentsatu nuen hori izan zitekeela nire arazoaren irtenbideetako bat. Mehatxatuta sentitzen nintzen, eta irtenbide bat behar nuen. Haren agiriak erabili nituen kontu korronte bat irekitzeko, eta pentsatzen nuen ez niola minik egingo; espero nuen ezer ez gertatzea, dena itzuliko niola uste nuen, baita opari bat egin ere konpentsazio gisa, baina arazo handi batean nengoen».

Oso egoera gogorrean zegoela kontatu du Larrionek, «disoziatuta» zegoela, burua alde batetik zihoala eta sentimenduak bestetik. «Egunero lanean nenbilen, pozik nengoen asteburuan egun batez soilik lan egin behar banuen, ni nintzen azkena irteten udaletxeko bulegoetatik, eta, giro horretan, estres horretan, erasoak ere bazeuden. Ez une oro, baina edozein unetan egin ziezadaketen eraso. Zenbat denboraz bizi daiteke bat halako egoera batean? Nik horraino iraun nuen: amore eman gabe, baina burua zatikatuta», azaldu du. Gehitu du «trauma sortu dion horri buruz» ari dela «erasoak» dioenean.

Egoera horretara pixkanaka iritsi zela adierazi du EH Bilduko kide ohiak, eta ohitu egin zela: «Nire seme-alabek askotan esaten zidaten utzi egin behar nuela, eta nik ezin nuela erantzuten nien. Ni gauza bat egitera konprometitu nintzen, eta egin behar nuen. Niretzat amore ematea ez zegoen aurreikusita». Asko sufritu zuela gehitu du, baina ez zekiela zeinen gaizki zegoen. Oroitu du pandemia garaia zela, eta gaizki zegoela esaten zuenean ingurukoek erantzuten ziotela eurak ere hala zeudela.

Lasaitua

Entzuleei mintzatu zaie orduan: «Zu baldin bazaude gaizki, ez entzun ondokoak esaten beraiek ere hala daudela; agian ez zaudete berdin, agian gaizki egote hori oso ezberdina da. Ez haien errua delako, baina...». Atseden etxe batera jo zuela kontatu du, baina ez zituela bere arazoak ikusten: «Hiperfagia nuen, eta nutrizionista batengana jo nuen. Arazo fisikoak ere banituen, giharretako minak, eta fisioterapeuta batengana jo nuen. Gauean ezin izaten nuen lo egin, eta beroaldiak izaten nituen; bueno, ba, menopausia izango zela uste nuen».

Dimisioa emandakoan «lasaitu ederra» hartu zuela ere esan du, nahiz eta badakien «jendeak pentsatuko duela beste zerbait sentitu beharko» zukeela. Azaldu du lehenenik eta behin diru zorroa hartu zion lankidearengana jo zuela, azalpenak emateko. Eskertu egin dizkio erakutsiko eskuzabaltasuna eta jarrera. Alderdira ere jo zuen «dimisioa aurkeztera eta dena kontatzera». Arratsaldean, berriz, hainbat lagunekin hitz egin zuen, baina guztiekin gauza bera gertatzen zitzaiola esan du: «Dena azaltzen nien, eta inork ez ninduen ulertzen. Nik ikusten badut niretzat zentzua duela, baina beste inorentzat ez... agian zerbait gertatzen zait», pentsatu zuen.

Gau horren ostean jo zuen Osakidetzako psikiatrengana, eta berehala hasi zen tratatzen. Ekaitz mediatikoa izango zela ere bazekien, eta bakartzea erabaki zuen. Esan du ez zuela hura bizi izan: «Jende artean bizi nintzen, baina desherrian sentitzen nintzen. Whatsappeko eta Telegrameko mezuak ere ez nituen irakurtzen. Dena den, hasi nintzen merezi ez nuela uste nuen babesa jasotzen. Ez nuen ulertzen», azaldu du. Hedabideei ere eskerrak eman dizkie, «orokorrean» errespetuz tratatu dutelako. Gizarteak aurrerapauso bat egin duela ere azpimarratu du, gisa horretako arazoak hobeto onartzen direlako gaur egun: «Ezin dut kontatu ere egin zenbat babes keinu jaso ditudan». «Zigor iraunkorra» gaitzetsi du.

Jendearekin konektatu

«Ate bat ixten denean, ordea, leiho bat irekitzen da». Horrela azaldu du minbizia zuen lagun batekin izandako harremana, eta harekin eta bestelako arazoak zituzten lagun batzuekin osatutako taldetxoak eman dion indarra.

Osasun mentalarekin arazoak izan dituztela aitortu duten ospetsuen kasuak ezagutzeak ere lagundu diola esan du Larrionek, eta gehitu du orain berak lagundu nahi diela egoera horretan daudenei. Esan du oso garrantzitsua dela, bereziki, gazteen egoera: «Gure garaian, etxe guztietan egoten ziren aspirinak; orain, ia gazte guztiek dute lorazepama». Gaiaz gogoeta egin behar dela nabarmendu du.

Gasteizko Epaitegiak jarritako zigorrari dagokionez, esan du berak eskatu zuela lan komunitarioak egitea, eta horrek lagunduko diola «prozesua ondo amaitzen eta gainetik zama kentzen». Aktualitatearekin harremana izaten ere hasi da: «Hasieran The Guardian irakurtzen hasi nintzen; gero, La Vanguardia; gero izan zen Le Monde Diplomatique; eta, orain, BERRIA; orain jada BERRIA ere irakurtzen dut, duela hilabete batzuetatik. Baina gauza batzuk ez ditut irakurtzen», aitortu du.

Amaitzeko, politikaz jardun du: «Politika egiten denean sistema politikoari begira, alderdien arteko lehiei begira eta ez gizarteari begira, jendea politikatik aldentzen da. Ni saiatu naiz jendea iparrorratz moduan izaten, eta sentitu dut konexio hori itzuli didatela. Konektatu jendearekin, aldaketa hortik etorriko baita».


Summary: Hilda aurkitu dute Hilaree Morrison eskiatzaile eta alpinista. Manaslu menditik eskiz jaisten ari zela erori zen, Himalaian. Hiru egunez desagertuta egon ostean, atzo aurkitu zuten, elur azpian.

Manalun (Nepal, Himalaia, 8.156 metro) espedizioan zen Hilaree Nelson. Astelehenean heldu zen tontorrera, eta handik eskiz jaisten ari zela, mendi hegalean erori zen, 6.000 metroko garaieran. Ordutik desagertuta zegoen eskiatzaile eta alpinista estatubatuarra. Besteak beste, eguraldi txarrak erreskatea zaildu zuen. Jim Morrison alpinistarekin batera igo zen Nelson Manalura (haren senarra zen). Azkenean, atzo, Morrison eta hiru sherpa helikoptero batekin gerturatu ziren Nelson erori zen ingurura. Goizaldean topatu zuten haren hilotza, elur azpian. 49 urte zituen.

Ibilbide oparoa izan zuen eskiatzaileak mendi artean. 2005ean Cho Oyu (Himalaia, 8.201) igo zuen oxigenoaren laguntzarik gabe; ondoren, eskiz jaitsi zuen. 2012an ere Himalaiara itzuli zen, eta 24 ordu baino gutxiagoan Everest eta Lhotse tontorretara heldu zen (8.848 eta 8.561 metro, hurrenez hurren). Marka hori hautsi zuen lehen emakumea izan zen Nelson.

Dena dela, haren izena Lhotse mendiari lotuta geratuko da. 2018an, Nelson eta Morrison Lhotse tontorretik beheraino jaitsi ziren eskiz; hala egiten lehenak izan ziren. Dream Line gisa izendatu zuten biek ala biek egindako ibilbidea (ametsetako lerroa).


Summary: Jaurlaritzak ez du atzeraldirik espero datorren urterako. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako barne produktu gordina %2,1 haztekoa da 2023an, aurretik iragarri baino bi puntu gutxiago. Enpleguaren sorrera ere moteldu egingo da: 26.000 lanpostu sortuko dira aurten, eta 12.000 datorren urtean.

Argi mintzatu da Pedro Azpiazu Eusko Jaurlaritzako Ekonomia sailburua: «Ez dut atzeraldirik ikusten». Inflazio handiaren ondorioz, murriztu egin ditu aurtengorako hazkunde aurreikuspenak, pixka bat aurten (%4,5etik %4,3ra) eta asko datorren urtean (%4,1etik %2,1era), baina Alemanian eta beste herrialde batzuetan iragartzen den uzkurtzerik ez du espero Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ekonomiarako. «Alemaniaren kasua berezia da, bere industriaren energia beharren ondorioa», azaldu du.

Dena den, Azpiazuk onartu du «inguruak» okerrera egiten badu eta inflazio handia luzatuz gero aldatu egin beharko dituztela iragarpenak. Kontrako haizeak, egon, badaude, eta gutxi batzuk aipatu ditu sailburuak: inflazio handia, hari aurre egiteko banku zentralek interes tasak igo izana, «Txinan aurreikusi baino desazelerazio handiagoa egotea», eta Ukrainaren inbasioa.

Hazkundeak eutsi egingo dionez enpleguak goranzko joerari eutsiko diola kalkulatu du Ekonomia Sailak, aurten baino motelago izango bada ere. 2022an 26.000 lanpostu garbi sortuko direla uste du, eta urteko batez besteko langabezia tasa %8,8ra jaitsiko dela; 2023an, berriz, 12.000 lanpostu ingururen sorrerak %8,3ra jaitsiko du langabezia tasa, Jaurlaritzaren iragarpena betez gero.

Industria geratzen ari da

Sektore ekonomikoei dagokienez, haien bilakaera oso desberdina idela azaldu du Iñaki Barredo Ekonomia sailburuordeak. Batetik, zerbitzuak jada itzuli dira pandemia aurreko mailara, eta hazkunde tasa sendoei eutsiko diete aurten (%4,7) eta 2023an (%2,9).

Industriak, berriz, ezingo dio eutsi iazko udazkenean hasitako joera bizkorrari, udako azken datuek erakusten baitute jarduera geratu egin dela: urte hasierako bilakaera onari esker, aurten %5,2 haziko da, baina 2023an %0,2 baizik ez da handituko haren ekarpena, eta negatiboa izango da hiruhileko batzuetan. Barredok gaineratu duenez, industriari bi puntu falta zaizkio COVID-19aren agerraldiaren aurretik zuen mailara iristeko.

Eraikuntzan, berriz, kontrakoa gertatuko da. Aurten asko sufritu du sektore horrek, lehengaien eta beste materialen garestitzeak kalte handia egin diolako; aurten %1,7 haziko da, baina 2023an, kostuak hainbeste igotzea espero ez dutenez, %2,7.

Bilakaerarik okerrena, dena den, lehen sektoreari dagokio: aurten %4,6 murriztuko da, eta beste %4,7 datorren urtean.

Langile publikoei, %3,5

Langile publikoen soldatari buruz, sindikatuek gogoko izango ez duten adierazpen bat egin du Azpiazuk: Jaurlaritzak bete egingo du «Madrilen agindua». El País egunkariak gaur kaleratu duenez, Espainiako Gobernuaren asmoa da langile publikoen saria %3,5 igotzea datorren urtean, gaur egungo inflazioaren heren bat baizik ez. «Gehiago [igo] nahiko nuke, baina dagoena dago», esan du Azpiazuk, eta langile publikoen soldaten eguneratzea Espainiako Gobernuaren eskuduntza dela nabarmendu du. «Gutxiago igotzeko aukera dugu, baina ez dugu hala egingo».

«Zerga jaialdia»

Azpiazuk esan du haserre dagoela azken asteetako «zerga proposamenen kataratarekin», eta «zerga jaialdiarekin». Izan ere, sailburuak gogorarazi du foru ogasunek dutela eskumena zerga zuzenei dagokienez, baina «hedabideen bitartez» izan dute Espainiako Gobernuak sortu nahi dituen hiru tasen berri: bankuena, energia konpainiena eta aberastasun handiena. «Lankidetza serioagoa» eskatu dio Madrili.

Halaber, esan du EAEko erakundeek ez dutela «zerga gerran» sartu behar, eta ez dela «une egokia» zerga sistemaren erreforma sakon bat egiteko.


Summary: Bilboko metroko lehen eta bigarren linea lotuko dituzte, itsasadarraren azpiko tunel batekin. Unai Rementeria Bizkaiko Ahaldun Nagusiak iragarri du, politika orokorrari buruzko bilkuran, Gernikan.

Unai Rementeria Bizkaiko ahaldun nagusiak, metroko lanen gaineko iragarpena ez ezik, beste bi iragarpen ere egin ditu politika orokorrari buruz egiten ari den bere azken hitzaldian, Gernikako Juntetxean. Bilboko metroko bi lineak lotzeko itsasadarraren azpiko tunela iragartzeaz gain, Gernikako Guggenheim sustatzeko lanen aurrerapena iragarri du, eta elkarbizitza unitate bihurtuko dituzte zortzi zahar etxe. Gaur emango du Rementeriak politika orokorreko azken mintzaldia, iragarri baitzuen ez zela berriz aurkeztuko kargura. EAJren BBBk Elixabete Etxanobe proposatu du 2023ko foru hauteskundeetarako diputatugai gisa.

Rementeriak zera esan du Bilboko metroaren lanei buruz: «Hasieran ibilgailuentzako tunela izatekoa zena tunel intermodala izango da: tren batek metroaren 1. eta 2. lineak lotuko ditu Sestaoko eta Areetako geltokien artean. Uste da egunean 5.000 pertsonak erabiliko dutela, eta ia hogei minutu gutxiago beharko direla geltoki batetik bestera heltzeko San Inazion zehar. Gaur egun, 25 minutu izaten dira, eta amaitutakoan lau inguru izango dira». 2028rako prest egotea espero du, eta 600 milioi kostatuko dela esan du. Rementeriaren ustez, «guztiz beharrezkoa da»: «Bizkaiko saihesbide handia Supersur saihesbidearekin batera, Errontegiko zubiaren alternatiba, egunero 155.000 ibilgailu igarotzen dira bertatik eta. Batez beste, zubitik 51.000 ibilgailu pasatuko dira lanegunetan, 18.000 ibilgailu kenduko ditu Artatzatik, 14.000 Max Centerren zuzenetik, eta 35.000 Errontegiko zubitik». Bestalde, esan du urrian sinatuko dela Galdakaora metroa iristeko obren finantzaketaren akordioa, eta obraren hiru zati lizitatuko direla.

Bestalde, Gernikako Guggenheimerako sustapen lanen berri eman du. Arkitektura, ingurumen eta paisaia planaren oinarriak lantzeko, «ospe handiko» nazioarteko talde bat kontratatuko dute. «Espero dugu bost hilabete barru prest izatea plana. Aldi horretan, Espainiako Gobernuarekin hitzartutako 40 milioiko ekarpena ziurtatu behar dugu. Gainera, Eusko Jaurlaritzarekin lankidetzan jarraitu behar dugu, bai ingurumenaren arloan, eredu jasangarria ezartzeko eta Urdaibaiko erreserba zaintzeko, bai garraioen arloan, aldundia eta Eusko Jaurlaritzako Garraio Saila museora Euskotrenen oraingo lineatik trenez joateko modurik hoberena argitu nahian lantzen ari diren protokoloa martxan jartzeko», adierazi du Rementeriak.

Azkenik, iragarri du elkarbizitza unitateak eratuko dituztela. Zamudioko egoitzarekin hasiko direla esan du. «868 plaza gehiago elkarbizitza unitateetan. Eraldakuntza horren ondorioz, 243 leku gutxiago egongo dira zentro horietan, baina bi zentro berri zabalduko dira leku gehien beharko diren tokietan, Sestaon eta Durangaldean. Bakoitzean 120 plaza egongo dira. Inbertsioa 18,4 milioi eurokoa izango da. Diru erreserba eginda dago. Gure helburua da datorren urtean 1.200 plaza egotea egoitzetan. Eredu horrekin 39 egoitza zentrok egin dute bat dagoeneko, eta aldundiak laguntza emango dio. Prestakuntza ziklo bat bultzatuko dugu egoitza zentro horren eraldakuntzaren buru izango direnentzat, eta elkarbizitza unitateak ikuskatzeko plan berezia aplikatuko dugu».


Summary: Sansohetako laugarren akusatuak aitortu du adingabeez abusatu zuela, eta zigorra arindu diote. Astelehenean beste hiru gizonek onartu zituzten beren aurkako akusazioak, eta urtebete eta hamahiru urte arteko kartzela zigorrak ezarri zizkieten.

Aurrera doa Arabako Foru Aldundiaren Sansoheta zentroan zaintzapean zeuden adingabeak prostituitu zituen sarearen aurkako epaiketa, Arabako Probintzia Auzitegian. Hamar akusatuetatik lauk onartu dituzte jada beren aurkako akusazioak; hiruk astelehenean, eta laugarrenak gaur. Adingabeez abusatu eta haiek galbideratu izana aitortu du laugarren akusatuak, zeina psikologoa baita lanbidez, eta, fiskaltzarekin aurreakordioa eginda, zigorra arintzea lortu du.

Akusazioen gertuko iturrien arabera, bost urte eta erdiko kartzela zigorra ezarriko diote, nahiz eta kondena datorren astelehenean baieztatuko den. Epaiketaren bigarren saioa ateak itxita egiten ari dira; izan ere, akusatuek deklaratzeaz gain, biktimak deklaratzen hastea espero da.

Hamar akusatu

Hamar akusatuei Arabako Foru Aldundiaren zaintzapean zeuden adingabeak prostituitu zituen sare bateko kide izatea leporatzen diete.

Orduan 14 eta 17 urte bitartean zituzten neska eta mutil batzuek egin zuten salaketa, 2016. urtean. Gasteizko Sansoheta zentroan bizi ziren. Akusatuetako asko horko langileak dira, eta, besteak beste, ustelkeria, sexu abusua, adingabekoei pornografia erakustea eta osasun publikoaren aurkako delituak leporatzen dizkiete. Guztira 214 urteko zigorra eskatu dute akusatuen aurka.

Astelehenean hasi ziren epaiketaren saio publikoak, eta urriaren 3an amaituko dira, denera bost. Gaur eta bihar artean zazpi biktimak mintzatuko dira, ateak itxita, ez dadin jakin nor diren.

Gasteizko instrukzio epaitegiak eta Ertzaintzak eginiko ikerketaren arabera, akusatuek eduki sexualeko webgune baten bitartez kontratatu zituzten adingabeak sexu harremanak izateko. Jarduera horrek hamar hilabete iraun zuen.

2016ko urriaren 6an, gertatzen ari zena salatu zuen adingabe batek tutoretza batean. Orduan, psikologo bat espetxeratu zuten, eta zentroko langile bat identifikatu. Ramiro Gonzalez diputatu nagusiak, orduan, adierazi zuen halakoak «edonon» gerta zitezkeela.


Summary: Gaztelaniazko ikus-entzunezkoak dira nagusi Uemako herrietako ikasleen artean. Uemako herrietako ikasleen %73k gaztelaniaz ikusi dute, azkenekoz, telesail bat. Netflix 'streaming' plataformaren kontsumoa gehien ikusten den hurrengo plataformarena halako bi da. Lehen Hezkuntzako ikasleen artean, marrazki bizidunen Clan katearen audientzia ETB3rena halako bi da.

Datorren moduan hartzen da, eta etorri, nagusiki, erdaraz dator. Ondorio hori erator daiteke Uema Udalerri Euskaldunen Mankomunitateak gazteen ikus-entzunezkoen kontsumoari buruz egin duen ikerketatik. Apaltzen ari da telebistaren kontsumoa, eta areagotzen, aldiz, plataformena —bost ikasletik lauk erabili ohi dituzte—, eta erdarazko eskaintzak jan egiten du hor euskarazkoa. Bestalde, gehien erabiltzen diren sare sozialetan ere, jarduna gaztelaniaz egiten da batez ere.

Datuak modu orokorrean hartzerik ez dago, hala ere. Uemako herrietako datuak dira jasotakoak; hots, gune soziolinguistiko euskaldunenetakoak —herritarren %70 baino gehiago euskalduna dute—. Eta, gainera, adin tarte jakin bati dagozkionak: 9 eta 17 urte bitarteko herritarren kontsumoa ikertu dute, ia 11.600 inkesta eginda.

Laginaren berezitasunak direnak izanik ere, euskalgintzaren barruko kezka hedatuenetako bati erantzun asmo dio ikerketak: ikus-entzunezkoen kontsumoak belaunaldi berrien hizkuntza gaitasunean, ohituretan eta erabileran duen inpaktuari. Eta, halaber, herri euskaldunenetako gazteen artean ere euskararen erabilera aldakorra dela berresten du ikerketak, hizkuntza non eta zertarako erabiltzen den.

Ikusi gehiago: UEMAk adierazi du «sendotasun handiagoz» heldu behar zaiola ikus-entzunezkoen gaiari

Telebista

Gehien ikusten den telebista katea ETB1 da, alde handiz: hirutik batek baino gehiagok hautatu dute. Koska handia ateratzen die haren atzetik gehien ikusten direnei: Telecinco (%21,6), Clan (%21) eta FDF (%20). Koska bat beherago daude beste sei bat kate, eta, horien artean, ETB3 (%12,3), haurrentzako ETBren katea. ETB3 ez da gehien ikusia Lehen Hezkuntzako ikasleen artean, eta, are, erdarazko marrazki bizidunen Clan kateak bikoiztu egiten du ETB 3 ikusten dutenen ehunekoa.

Bestalde, ETB1en kontsumoa estuki lotuta dago euskara lehen hizkuntza dutenekin. Horien artean du irismenik handiena. Lehen hizkuntza euskara dutenek, gainera, ETB2ra gehiago jotzen dute.

Telebistaren kontsumoaren beherakadari buruzko datu adierazgarriak ere ematen ditu ikerketak. Sei ikasletik batek ez dauka telebista ikusteko ohiturarik. Gainera, adinean gora egin ahala, apalagoa da telebistaren kontsumoa.

Plataformak

Uemako herrietako gaztetxoen artean ere nagusi da Netflix streaming plataforma, alde handiz. Inkestari erantzun diotenen artean, hamarretik seik aitortu dute azken hiru egunetan erabili izana. Haren erdia da Amazon Prime Videoren erabilera (%33), eta Movistar Plusena, berriz, herena (%20). Hiru horien kontsumotik dezente behera daude beste plataformenak, baina badira aldeak horien artean ere. Deigarria da, esaterako, ETB Nahieran plataformaren kontsumoa (%9,8) handiagoa dela HBOrena (%7,9) baino.

Plataformen erabileran ez dago telebistarenean dagoen besteko gorabeherarik adinari dagokionez, baina, aldiz, zer kontsumitzen den, horretan badago aldea. Adinean gora egin ahala, handitu egiten da Netflix, Movistar+ eta ETB Nahieran-en kontsumoa, adibidez. Aldeak daude ikus-entzulearen lehen hizkuntzaren arabera, bai plataformaren aukeraketan, baita kontsumoan ere. Gaztelania eta euskara lehen hizkuntza ez dituztenen kontsumoa apalagoa da, eta euskara eta gaztelania biak batera jaso dituztenek erabiltzen dituzte gehien. Netflix eta Amazon Prime ere bi hizkuntzak edo gaztelania soilik jaso dituztenek ikusten dituzte gehien. Ifrentzuan dago ETB Nahieran: lehen hizkuntza euskara dutenek ikusten dute gehien (%14), eta gaztelania dutenek gutxien (%1).

Sexuaren arabera ere aldatzen da kontsumoa. Oro har, emakumeek gehiago kontsumitzen dituzte plataformak gizonezkoek baino. Gizonek, gainera, gehiago jotzen dute kirol eskaintza daukaten plataformetara.

Telesailak

Zer telesail ikusten dituzten ere galdetu diete ikasleei. La casa de papel da gehien ikusitakoa (%54), eta euskarazko bat dago bigarren lekuan: Goazen (%45). Euskarazko telesailetan, gehien ikusten diren hurrengoak %10etik behera daude: Altsasu (%8), Ihesaldia (%4) eta Alardea (%3).

Euskarazko telesailak, batez ere, lehen hizkuntza euskara dutenek kontsumitzen dituzte, eta zertxobait beherago daude bi hizkuntzak etxetik jaso dituztenak. Aldea handiagoa da lehen hizkuntza gaztelania dutenekin. Edonola ere, errealitateari tamaina hartzen laguntzen du Uemak Lehen Hezkuntzako ikasleei egindako galdera batek: azkena ikusi duten telesaila zein hizkuntzatan zegoen. %73k esan dute gaztelaniazkoa zela, eta %11k euskarazkoa zela. Azkeneko telesaila bi hizkuntza horietan ez besteren batean ikusi dutenen proportzioa (%12) zertxobait handiagoa da euskaraz ikusi dutenena baino.

Euskarazko telesailen kontsumoa apaldu egiten da adinean gora egin ahala, baina eskaintza apalagoari ere zor zaio, hein handi batean. Bestalde, adierazgarria da euskarak galtzen duen espazioa, batez ere, ingelesak irabazten duela.

Sare sozialak

Sare sozialetako ikus-entzunezkoen kontsumoa ere aztertu du Uemak. Youtube (%85), Whatsapp (%74), Tiktok (%65) eta Instagram (%56) dira gehien erabiltzen diren aplikazioak, eta, horien atzetik, Snapchat (%40), Twitch (%24), Twitter (%13), Telegram (%6) eta Facebook (%4). Azken hiru egunetan zer sare sozialetan ibili diren galdetuta atera da emaitza hori. Eta gehien erabiltzen den aplikazioan, Youtuben, euskarazko edukien kontsumoa oso apala da: %9koa. Gaztelaniazkoa, berriz, %71koa.

Adinaren arabera, baina, badira gorabeherak. Sare sozialak gehiago erabiltzen dituzte nagusienek, eta aldatu egiten da, halaber, zer aplikazio darabilten. Batxilergoan, esaterako, hamarretik bederatzik erabiltzen dituzte Whatsapp eta Instagram.

Argazki orokorrari erreparatuta, agerikoa da sare sozialetako jarduna gaztelaniazkoa dela nagusiki: Youtuben, %76 da gaztelaniaz; Tiktoken, %78; eta Twitchen, %88. Hala ere, badira aldeak sare sozial batetik bestera, bai edukiak jasotzeko moduan, baita ekoizteko eran ere. Tiktoken eta Twitchen, adibidez, erdaraz sortzen dituzte edukiak, batik bat, baina Instagramen, euskarazko sorkuntza %50ekoa da Uemako ikasleen artean. Datuek erakusten dute, hortaz, sare sozialetan jarduteko modua eta horietan dabiltzanen soslaia asko aldatzen direla batetik bestera.

Musika

Ikus-entzunezkoen kontsumoa ez ezik, musikarena ere aztertu dute, zer hizkuntzatan entzuten duten jakite aldera. Batez ere Youtube (%78) eta Spotify (%69) erabiltzen dituzte herri euskaldunenetako ikasleek musika kontsumitzeko. Entzuten duten musikaren erdia gaztelaniaz entzuten dute. Laurden bat pasatxo euskaraz, eta ia beste hainbeste gainerako hizkuntzetan.

Adinean gora, gutxiago kontsumitzen da musika euskaraz. Lehen Hezkuntzan entzuten dute gehien euskarazko musika (%37), baina, hala ere, kopuru hori baxuagoa da gaztelaniazkoarena baino: %46,5.

Lehen hizkuntza zein duten nabari da musikan ere. Lehen hizkuntza euskara dutenek entzuten dute euskarazko musika gehien (%33), baina horien kasuan ere handiagoa da gaztelaniazko musikaren presentzia (%46).

Bideojokoak

Azkenik, bideojokoen kontsumoa eta horretan euskarak duen presentzia aztertu dute. Hutsala da hor euskarak duen lekua: %4. Batez ere gaztelaniaz da kontsumoa (%54), eta, hein txikiagoan, beste hizkuntzetan (%19)

Bideojokoak, batez ere, Lehen Hezkuntzako ikasleek erabiltzen dituzte, eta euskarazko bideojokoek ikastaldi horretan dute, halaber, presentziarik handiena. Ez da %10era iristen, dena den.


Summary: Jaurlaritzak bete egingo du Madrilen igoera langile publikoentzat: %2,5. Nafarroako Gobernua %3ko soldata igoerarekin ari da prestatzen aurrekontuak. ELAk eta LABek ez dute onartzen Espainiako Gobernuaren «murrizketa» eta Hegoaldeko gobernuen «antzerkia»

Hegoaldeko langile publikoek erosteko ahalmena galduko dute aurten ere. Sindikatuek jakinarazi dute langile publikoen lansaria %2,5 igo nahi duela Espainiako Gobernuak datorren urtean, eta, 2010etik Madrilek finkatzen duenez Espainiako Estatuko administrazio guztietako langile publikoen soldata igoera, Hego Euskal Herrikoek ere igoera hori bera izango lukete.

Espainiako Ogasun eta Funtzio Publikoko Ministerioak proposatu du 2022an egin zuen %2ko igoera beste %1,5ekoarekin osatzea; 2023an lansariak %2,5 igotzea, eta, 2024an, %2. Horrez gain, 35 orduko lanaldian sakontzeko aukera eskaini die langileen ordezkariei, eta baita «barne promoziorakoa eta mugikortasunerako hobekuntzak» ere. Hala azaldu dute CSIF, UGT eta CCOO sindikatuek, iluntzean, alorreko ministerioarekin batzartu ondoren. Gaur berriro elkartuko dira negoziatzen jarraitzeko, baina exekutiboak ezarri du jadanik negoziazio horretarako oinarri nagusia.

Pedro Azpiazu Jaurlaritzako Ogasun sailburuak iragarri du «Madrilen agindua» beteko duela, eta Nafarroako Gobernuak, berriz, %3ko igoerarekin ari dela prestatzen aurrekontuak. Baina espero da Iruñea ere Madrilen adosten den kopurura batzea, azkenerako. Aurten, %2ko igoera ezarri zien langile publikoei Pedro Sanchezen gobernuak, eta, Hegoaldean, %4,4ko erosteko ahalmena galdu zuten funtzionarioek, urte arteko KPIa %6,4koa izan baitzen. Ikusteko dago zenbatekoa izango den datorren urteko galera, baina gaur-gaurkoz %10,4koa da inflazioa, eta, urte amaierako zerbait apalduko dela espero den arren, erosteko ahalmen esanguratsua galduko dute langile publikoek atzera %2,5eko igoera horrekin; baita aurten %1,5eko osagarria jasotzen badute ere. Atzera eraginez jasoko litzateke igoera hori, ordain bakar batean.

Arabako, Bizkaiko, Gipuzkoako eta Nafarroako 160.000 langile publiko ingururi eragingo die neurriak, eta horiei gehitu behar zaizkie elkarte publikoetako beste 40.000 langile inguru. Sindikatuek desadostasuna adierazi dute, eta ohartarazi dute «ez dutela onartzen halako erabakiak Madrilen hartzea».

KPIaren «etengabeko» igoera kontuan hartuta, ELAko kide Igor Eizagirrek ohartarazi du langileen erosahalmenak %20 egin dezakeela behera azken urteetan, proposatutako errefentzia onartuz gero. Halaber, «irmoki» salatu du Madrilen hartzen diren erabakiak «automatikoki Hego Euskal Herrian ezartzea». Haren ustez, «eusko alderdi politikoek negoziatu behar lituzkete» Arabako, Bizkaiko, Gipuzkoako eta Nafarroako langileen ordainsariak eta lan-baldintzak.

«Hemengo errealitatea»

Bide beretik, LABek salatu du horrelako erabakiak Madrilen hartu eta ondoren Euskal Herrian dekretuz ezartzea. Batetik, adierazi du «horrelako jokaerek urratu egiten dutela langile publikoek negoziazio kolektiborako duten eskubidea», eta, bestetik, zapuztu egiten duela «hemengo errealitateari lotutako zerbitzu publikoak antolatzeko aukera».

Gaineratu du «antzerki hutsa» izango direla datorren asteetako negoziazio eta mobilizazio posibleak, eta «iraingarritzat» jo du Madrilen hizpide den igoera: «Aurrekontuak berriro ere langile publikoon lepo koadratu nahi dituzte».

Eskaerak eskaera, Azpiazuk iragarri du ez dutela aldaketarik egingo: «Gehiago [igo] nahiko nuke, baina dagoena dago». Halaber, nabarmendu du Espainiako Gobernuaren eskuduntza dela langile publikoen soldatak eguneratzea


Summary: 230 milioi euroko kostua izango dute Gipuzkoako bide azpiegiturak berritzeko lanek. Markel Olano Gipuzkoako ahaldun nagusiak hasiera eman dio legealdi honen politika orokorreko azken bilkurari. Adierazi duenez, pandemiaren eta Ukrainako inbasioaren ondorioek mugatzen dituzte gaur egungo politikak hein handi batean.

Gipuzkoako zenbait errepide hobetzeko lanak egiten ari da Gipuzkoako Foru Aldundia, eta Markel Olano Gipuzkoako ahaldun nagusiak legealdiko politika orokorreko azken bilkuraren hasieran adierazi du 230 milioi euroko kostua izango dutela. Garrantzitsuenak hauek dira: Leitzarango autobideko zortzi tunelen berrikuntza (82 milioi euro), A-15aren eta N-1aren arteko Andoaingo lotune berria (75 milioi euro), Azkoitia eta Urretxu arteko errepidearen hiru faseen amaiera (45,5 milioi euro), Marrutxipiko (Donostia) lotune berria (11,5 milioi euro), eta N-1 errepidearen gaineko biribilgune berria Lasarte-Orian (9 milioi euro). N-1ean eta A-15ean kamioientzako bidesariak jartzeko lanak amaitzen ari direla nabarmendu du ahaldun nagusiak.

Adinekoen bizitza kalitateari buruz, zahar etxeetan hainbat hobekuntza egin nahi dituzte: zainketen pertsonalizazioan, langileen lan baldintzetan, ratioetan, espazio fisikoen arkitekturan eta ebaluazioan. Usurbilen, Irunen, Elgoibarren eta Pasaian erresidentzia berriak eraikitzeko lanak egiten ari direla adierazi du, eta 357,7 milioi euroko kostua izango dutela gehitu du. Beste 11 zahar etxeen instalazioak hobetzeko lanetarako ere 29 milioi euro jarriko dituztela esan du. Gai horri jarraituz, patronalak eta UGT sindikatuak lortutako akordioa goraipatu du, nahiz eta sindikatu horrek langileen %7 bakarrik ordezkatu.

Energiaren gaia auzi publiko nabarmena bihurtu da azken urtean, elektrizitatearen prezioa etengabe igotzen hasi zenetik. «Energia larrialdi» batean gaudela esan du Olanok, eta Eusko Jaurlaritzan eta Espainiako Diputatuen Kongresuan ordezkapena duten alderdiei energiaren inguruko «herri akordio» bat lortzeko eskatu diete.

Aldundia «sektore erabakigarrietan» inbertitzen ari dela adierazi du Olanok: «Enpresa da herrialdean aberastasuna eta oparotasuna sortzen duen eragilea». Araba, Bizkai eta Gipuzkoako foru aldundiek autonomoen eta enpresarien egoera hobetzeko neurriak hartu dituztela esan du, eta horretarako zerga tarte guztiak jaistea erabaki zuten uztailean. Etorkizuna Eraikiz programaren bidez erreferentziazko zentro eta estrategiak sortzen ari direla goratu du Olanok: «Aldundiak zortzi zentro eta hiru proiektu estrategiko bultzatu ditu sektore erabakigarrietan. Etorkizuneko Gipuzkoa sendoa eraikitzen laguntzen dute horiek guztiek», ñabartu du.


Summary: Erruduntzat jo dute Abanton emaztea eta alaba hil zituen gizona. Herri epaimahaiak ebatzi du «maltzurkeriaz eginiko hilketa» izan zela, eta astungarritzat jo ditu «senidetasuna» eta «generoa»

«Maltzurkeriaz eginiko hilketa». 2020ko martxoaren 10ean Miren Uranga eta Paola Mendez ama-alabak hil zituen senar eta aita zuten gizonak, Abantoko euren etxean (Bizkaia). Hala azaldu zuten fiskalak eta akusazioek, eta hala aitortu zuen gizonak berak, Bizkaiko Probintzia Auzitegian, bere aurkako epaiketan. Orain, herri epaimahaiak bat egin du fiskalarekin eta akusazioekin, eta krimenaren astungarritzat jo ditu hiltzailearen eta biktimen arteko senidetasun lotura, eta biktimen generoa. Ez du aringarririk onartu. 50 urte arteko kartzela zigorra ezar diezaiokete akusatuari.

Aldeak bat zetozen gertatutakoan, baina ez hilketen definizioan. Fiskaltzak eta akusazioek hilketa matxistatzat dauzkate: nabarmendu zuten akusatuak «jokabide autoritarioa» zuela, «erabat azpiratuak» zituela bi emakumeak, eta guztiz babesgabe zeudenean hil zituela. Defentsak, berriz, ukatu egin zuen hori, eta argudiatu zuen akusatua edanda zegoela eta «krisi psikotiko» bat izan zuela. Gizonak adierazi zuen bere buruaz beste egiteko asmoa zuela, eta ez zituela emaztea eta alaba «bakarrik» utzi nahi.

Fiskaltzak 24 urteko espetxe zigorra galdegin zuen emaztea hiltzeagatik, eta beste 23koa alaba hiltzeagatik; azpikeria, ahaidetasun eta genero larrigarriak eskatu zituen. Akusazio partikularrak —familiarenak— eta herri akusazioak —Clara Campoamor elkartearenak— 25 urteko kondena eskatu zuten hilketa bakoitzagatik. Defentsak, ordea, zortzina urtera murriztu zuen zigor eskaera, eta aringarri gisa aurkeztu zituen aitorpena, alkoholismoa eta gaitz psikiatrikoa.

Irailaren 13an eginiko deklarazioan, akusatuak aitortu egin zuen bi emakumeak hil izana. «Errudun naiz», esan zuen, magistratua errugabetasun ustekizuna azaltzen ari zitzaiola. Berretsi zuen bere buruaz beste egin nahi zuela: «Ezin nuen egoera jasan, eta haiek ez zuten jasango ni gabe». Damua ere agertu zuen: «Egin dudan gauzarik lazgarriena da».

Indarkeria handiko krimena

Bortxa handiz eten ziren Miren Urangaren eta Paola Mendezen bizitzak, 54 eta 24 urte zituztela. Aldeen txostenen arabera, akusatuak lehenik emaztea hil zuen, egongelan, eta gero alaba, logelan; biak lotan zeuden. Gizonak buruan jo zituen bi mailutzarrekin —eraiste lanetan baliatzen direnetakoak—, eta, ondoren, lepoa moztu zien aizto batekin. Alabari eskuak eta oinak lotu zizkion. Gazteak zauri bat zuen buruaren atzeko aldean, hil ostean eginikoa: fiskalak uste du akusatua alabaren burua mozten saiatu zela, baina gizonak ukatu egin du. Haren hitzetan, «sufrimendua saihesteko» hil zituen hala. «Ez zuten beren burua defendatzeko aukerarik izan», esan zuen fiskalak.

Akusatuak etxean igaro zuen gaua, gorpuekin, eta biharamunean aitortu zien egindakoa arrebei eta bazkide bati; haren etxe agentziako partaide ziren. Ondoren, bere buruaz beste egiten saiatu zen, baina Ertzaintzak enpresaren trasteleku batean topatu zuen, konorterik gabe, botikak hartuta. Defentsaren tesia da akusatuak burua galdu zuela enpresaren arazo ekonomikoen ondorioz, baina fiskalak eta akusazioek argudiatu dute zorrari aurre egiteko moduko ondasunak zituela.


Summary: LABek ordezkari gehien duten sindikatuetan bigarrena izan nahi du ekainerako. ‘Zurekin bagara’ lelopean ekingo dio hauteskunde sindikalen epe trinkoari, gorako joerari eutsi eta CCOO pasatzeko asmoz

LAB sindikatuak «inoiz baino indartsuago» ekingo dio hauteskunde sindikaletako epe trinkoari. Igor Arroyo idazkari nagusiak nabarmendu du azken bost urteetan %12 handitu dela LABen afiliazioa, eta gihar berri horrekin joko du hauteskundeetara, lelo honekin: Zurekin bagara. Egiteko beste modu bat. Euskal Herrian ordezkari gehien duten sindikatuetan bigarrena izatea da LABek bere buruari jarri dion helburua, eta aurrenekoa izatea eragin ahalmenean. «Garrantzitsua da hori, feminismoaren eta arrazakeriaren aurkako borroketan bidea urratu dugunean beste sindikatu batzuk gure gurpilera etorri direlako», azaldu du.

Urrian hasiko da hauteskunde sindikaletako epe trinko delakoa. Bederatzi hilabeteko tarte batean, Hego Euskal Herriko ordezkari sindikalen %47 aukeratuko dira, tartean lantoki publiko eta pribatu handi askotakoak. LABek gaur egun 4.685 ordezkari ditu Hego Euskal Herrian, guztien %19,08, eta bigarrena izateko, CCOO pasatu beharko luke. CCOOk 4.925 ordezkari ditu, %20,06. Eta helburu hori posible al da? Joera ikusita, bai, baina, horretarako, azken urteetako gorako bideari eutsi beharko lioke. 2014an, LABek ordezkarien %17,13 zituen, 2018an %18,35, eta azken hiru urteetan gora egin du. CCOOk, berriz, 2014an %20,66eko ordezkaritza zuen, eta 2018an, %19,99koa.

Hirurehun ordezkariren aurrean Bilbon emaniko hitzaldi batean azaldu ditu helburuak Arroyok. LABen izena ematea «ahalduntze prozesu» moduan deskribatu du, eta esan du prozesu horretan sindikatua ez dela helburua, «tresna baizik». LABek sindikalismo eredu berri bat proposatzen duela nabarmendu du, «sakoneko aldaketak» lortu nahi dituena egoera zailetan. Alde horretatik, ardura plazaratu du patronalaren jarrerarengatik, eta «klasista» eta «matxista» izatea leporatu dio bereziki emakumeak nagusi diren sektoreetako lan itunak negoziatzeko garaian duen jarrerarengatik.

Beste sindikatuak ere kritikatu ditu. UGT eta CCOOri, besteak beste, euskal negoziazio esparru propioa ukatzea, erretiroa 67 urtera atzeratzea onartzea, eta batzuetan patronalaren eskutik joatea leporatu die. Hala ere, zehaztu du hainbat borrokatan bidelagun dituztela, eta ongi etorriak direla «LABen eredura gehitzen direnean». ELAri, berriz, egotzi dio erakundeen interesak lehenestea «langileen interesen aurretik». «Paperezko tigrea» dela esan du, «lokatzezko oinak dituen erraldoia», eta haren eredua ez dela oso eraginkorra, grebak egin bai baina ez dituztelako prestatzen.

Jaurlaritza ere hartu du hizpide Arroyok, eta beti patronalaren alde egiten duela esan du. Gaur egungo egoera ekonomikoa hamarkada askoko erabakien ondorio dela salatu du, eta «harria bota ondoren eskua ezkutatzea» egotzi dio Iñigo Urkullu lehendakariari. Lan hori arlo publikotik zein pribatutik egiten dela adierazi du. «Zer da, bada, Josu Jon Imaz Petronorreko buru izatea? Ate birakarien eraginaren eredua da».

LABen afiliatuen pizgarria «ilusioa” dela goratu du, eta azaldu du ordezkariek ez dutela emaitzen araberako dirusaririk. Gai berean, nabarmendu du uztailetik hona LABek sektore mailako zortzi lan itun on lortu dituela, eta iragan astean hiru «garaipen” lortu zituela: Arabako metalgintzako lan itun berria, Arrasateko lorezainena, eta BM Shopeko erregulazio txostena bertan behera gelditu izana.


Summary: Hondakinen gainean eraikitako obra bat geldiarazi dute Angelun. Lurrarekin nahasitako dozenaka hondakinek osatzen dute eraikuntzaren zimendua

Hugo Clement Frantziako kazetari ezagunak egin zuen salaketa, atzo arratsaldean, Twitter sare sozialean zabaldutako bideo baten bidez. Angeluko (Lapurdi) BAB 2 merkataritza gunetik hurbil dagoen eremu batean, Eiffage enpresa egiten ari den eraikuntza bat ikus daiteke bertan. Lurrean, hondakin mordoa ageri da, hondeamakinek lurrarekin nahasi eta mugitua. Horiek dira errekatxo baten ondoan dagoen eraikuntza berriaren zimenduak. «Ozeano Atlantikoa ere bertan dago», azaldu du bideoan kazetariak.

Atzo gauean, agiri bat zabaldu zuen Angeluko Herriko Etxeak, obra berehala geldiaraziko zutela jakinarazteko. Baina, gaur goizean, lanean segitzen zuten Eiffage eraikuntza enpresako langileek; Angeluko polizia munizipalak geldiarazi behar izan ditu. Era berean, seinalamendua egin dio Herriko Etxeak Euskal Hirigune Elkargoari eta DDTM lurraldeen eta itsasoaren departamenduko zuzendaritzari. Office 64 de L'habitat egiturak bizitegi sozialak eskuratu behar ditu proiektu horretan, baina zehaztu dute ez duela eraikuntzarekin inolako zerikusirik. Hala baieztatu dio Claude Olive Angeluko auzapezak ere BERRIAri: «Atzo gauetik zernahi idatzi da: Office 64 ez da lurren jabea, ez da ezer sinatu», haserretu da. Olive bera da bizitegi sozialez arduratzen den egitura horren arduraduna.

Angeluko auzapezak behin eta berriz errepikatu du: «Ez da herriko etxearen ardura». Zehaztu du Carrefour Property dela lurren jabea eta 2013ko hirigintza planaren arabera eman zitzaiola eraikitzeko baimena. «Etxebizitza berrietan, %40 bizitegi sozialak izan behar dira. Horregatik jo zuten Office 64 egiturara». Oliven hitzetan, hondakindegi bat zegoen garai batean lur horietan, eta hondakin bizigabeak lirateke bertan. «Eraikuntzaren oinarriak egiteko lurrak altxatu direnean agertuko ziren hondakinak. Baina, segitu aitzin, hortik kendu beharko zituzten», ohartarazi du. Halaber, lurren zundaketa eta bestelako egiaztatzeak egitea Euskal Hirigune Elkargoaren ardura zela erran du. BERRIAk Ipar Euskal Herriko instituzioaren komunikazio zerbitzuari dei egin dio bere bertsioa ukaiteko, baina, oraingoz, ez du erantzunik jaso.

Atzo arratsaldean seinalamendua jaso zutenean herriko etxeko zerbitzuak obren lekura bidali zituela kontatu du Angeluko auzapezak, eta ordutik Carrefour taldearekin harremanean eman direla. «Gaur goizean hegazkina hartu dute, eta eraikuntza enpresari kontuak eskatzera etorri dira. Hondakin guziak atera behar dira hortik; horren baieztapen idatzirik ez dudan bitartean, ez dute segitzen ahalko». Aferak izan litzakeen segida administratibo eta juridikoez mintzatzeko «goizegi» dela erran du.

Sandrine Derville (PS) Angeluko oposizioko hautetsiak egoera gogorki salatu du. «Ikuspegi juridiko soil batetik begiratuta, Carrefour Property enpresarena da ardura, baina Herriko Etxeak eraikitzeko baimen bat eman du, lurren ikerketa batean oinarrituta. Beraz, nola liteke hondakinak badaudela ez jakitea? Are gehiago, angeluarrok ongi dakigu lehen hondarkindegi bat zegoela lur horietan. Arreta handiz ibili beharko zuen Herriko Etxeak». Dervillek, bestalde, «espero» du obra gelditzeko dagoen agindua errespetatuko duela obren eramaileak, «behar bezalako azterketak egin eta behar izanez gero lurra deskutsatzeko».

Obra eramaten duen Eiffage enpresarekin eta Carrefour Property lurren jabea den enpresarekin hitz egiten saiatu da BERRIA, baina oraindik ez dute erantzun.


Summary: AEBek harremana estutzeko eginiko proposamenak ez ditu asebete Pazifikoko herrialdeak. Etxe Zuriak bi eguneko goi bilera bat antolatu du bere influentzia indartzeko. Txinarekin segurtasun itun bat sinatu zuen. Salomon Uharteek esan dute ez dutela akordiorik sinatuko.

AEB Ameriketako Estatu Batuek goi bilera bat antolatu dute, lehen aldiz, Pazifikoko herrialdeetako agintariekin. Eremu hori geopolitikoki gero eta garrantzi handiagoa hartzen ari den honetan, Etxe Zuriak Txinaren influentziari aurre egin nahi dio, eta horregatik erabaki zuen gaur hasi eta bihar amaituko den hitzordua antolatzea, Washingtonen. Helburua argia da: estatu horiekiko harremanak estutzea, eta AEBen interesak defendatzea. Hasiera, ordea, ez da baikorra izan, Salomon Uharteek uko egin baitiote Etxe Zuriak proposatu duen akordio diplomatikoa sinatzeari; gainontzeko herrialdeentzat, gainera, eskainitako laguntza ez da nahikoa.

Etxe Zuriak 11 puntuko adierazpen zirriborro bat aurkeztu die gonbidaturiko agintariei, eta elkarlana eskaintzen die «okertzen ari den klima krisiaren eta ingurune geopolitiko geroz eta konplexuagoaren» aurrean. Eduki aldetik, itun hori nahiko orokorra da, eta engaiamendua du oinarri, besteak beste, klima larrialdiaren kontrako borroka indartzeko, hazkunde ekonomikoa sustatzeko eta bakea eta segurtasuna bermatzeko.

Pazifikoko herrialdeetako buruzagiek, baina, neurri eta konpromiso zehatzagoak nahi dituzte AEBetako Gobernuaren partetik, eta, batez ere, ituna beren interesentzako ere mesedegarria izatea. Hau da, ez dute nahi Washingtonen peoi izan, batez ere geopolitikaren ikuspuntutik, Txinaren aurkako influentzien borroka geroz eta sutsuagoan.

Proposaturiko adierazpena zirriborro bat izanik, Etxe Zuriak espero du goi bileran gai izango dela itun horren edukia negoziatu eta adostasun batera iristeko —Joe Biden AEBetako presidenteak ere parte hartuko du—. Halere, badirudi Salomon Uharteek ez dutela hori egiteko asmorik, herrialde horren AEBetako enbaxadak ohar baten bidez jakinarazitakoaren arabera. «Salomon Uharteak ez daude adierazpen hori aste honetan onartzeko moduan, eta denbora beharko dute horretaz gogoeta egiteko eta ituna Salomon Uharteen erabakitzeko prozesu nazionalari [parlamentuari] helarazteko. Salomon Uharteek kontuan hartzen dute adierazpena eztabaidatzen ari direla, eta oraindik kontsentsua falta dela», azaldu die enbaxada horrek beste herrialde gonbidatuei, The Guardian egunkariaren arabera.

Jarrera horren arrazoietako bat izan liteke herrialde horrek Txinarekin iragan apirilean adostu zuen segurtasun akordioa. Horren arabera, Salomon Uharteek eskaria eginez gero, Pekinek, besteak beste, «poliziak, polizia armatuak eta tropak» bidali ahalko ditu herrialde horretan «ordena ezartzen laguntzera»; are, bere «beharren» arabera, Txinak baimena izango du uharte multzora «itsasontziak eta logistika» eramateko, baita uhartedia bidaietako trantsizio gune gisa erabiltzeko ere.

Batez ere azken neurri horiek eragin dute kezka inguruko herrialdeetan, Pekinek uhartedian base militar bat eraiki nahi duela iradoki baitezakete; Manasseh Sogavare Salomon Uharteetako lehen ministroak, ordea, adierazi zuen ez duela halakorik «onartuko».

Txinako Gobernuaren ordezkaritza bat itun hori adosten saiatu zen Asia-Pazifikoko beste herrialde askorekin, estatu horietara bidaiatuta, baina ezezkoa jaso zuen, gehienek nahiago dutelako AEBekin aliatuta jarraitu. Halere, akordio horrekin konparatuta, Washingtonena askoz ere orokorragoa da, Pekinena inbertsio kopuru eta programa zehatzez aritzen baitzen.

«Proposamena ez da nahikoa»

Etxe Zuriaren lehen eskaintza aztertu ondoren, egunotako goi bileran parte hartuko duten gainontzeko herrialdeek Washingtoni erantzun diote gehiago espero eta nahi dutela AEBetako Gobernuaren partetik, eta presio egiten aritu dira hori lortzeko. «Egungo proposamena ez dator bat gure irlek eremuko [Pazifikoko] segurtasunari eta egonkortasunari begira emandako laguntzarekin. Badirudi AEBen laguntza ekonomikoko proposamena aurrez erabakia eta beharrezko analisirik gabea dela... Modu sinplean esanda: AEBen laguntza ekonomikoa ez da nahikoa», besteak beste, Palauko eta Marshall Uharteetako enbaxadoreek Washingtoni esan diotenez, The Guardian-en arabera. Hori bai, Etxe Zuriari berretsi diote AEBak «oraindik ere aliaturik garrantzitsuena» izango direla.

Egunotako goi bilerarako prestakuntzek desadostasunen lehen zantzuak eman zituzten, Washingtonek Pazifikoko herrialde horietako enbaxadoreei eskatu baitzien Marshall Uharteetako afera nuklearra lantzeari buruzko erreferentzia kentzeko, Reuters albiste agentziak jakinarazi duenez.

1946. eta 1958. urteen artean, AEBek 66 arma nuklear probatu zituzten herrialde horren inguruan, eta hamarkadotan horren ondorioak nabaritu dituzte Marshall Uharteetako herritarrek. Esaterako, minbizi tasa bikoiztu egin da, eta milaka pertsonak uharteditik atera behar izan dute.


Summary: Uemak adierazi du «sendotasun handiagoz» heldu behar zaiola ikus-entzunezkoen gaiari. Iraitz Lazkano Uemako lehendakariaren erranetan, EITBk eta RTVEk «ardura handia» dute. Online plataformen eta sare sozialen eginkizuna ere azpimarratu du.

Gaztetxoen ikus-entzunezkoen kontsumoari buruzko ikerketa aurkeztu dute gaur Eusko Legebiltzarrean. Iraitz Lazkano Uemako lehendakariaren erranetan, «beharrezkoa eta urgentea» da ikus-entzunezkoen gaiari heltzea, egoera «abiada bizian aldatzen» ari baita. Nabarmendu du, gainera, «sendotasun handiagoz» heldu behar zaiola gai horri hizkuntza politikan, ikus-entzunezkoek gazteen «hizkuntza gaitasunean eta ohituretan» duten eragina ikusita.

Gazteengana iristeko gakoa fikzioa dela erran du Lazkanok, eta nabarmendu du arlo horretan «apustu sendoago» bat behar dela. Goazen telesailaren gisako gehiago behar direla azpimarratu du, gisa horretako edukiei esker posible delako «etxean euskaraz egiten ez duten gaztetxoengana iristea». Hala, Lazkanok adierazi du EITBk «ardura handia» duela gai honetan, baita RTVEk ere. «Gure udalerrietako milaka gaztetxok jotzen dute egunero RTVEra, marrazki bizidunak ikustera, eta euskarak ez dauka batere presentziarik RTVEn», gehitu du.

Telebistaz gain, plataforma digitalek eta sare sozialek duten eginkizunaz ere mintzatu da Lazkano. Plataformei dagokienez, adierazi du euskararen presentzia «mugatua» dela. «Gure gaztetxoetatik, zenbatek dakite Netflixen jadanik badauzkatela euskarazko edukiak?», galdetu du Lazkanok.

Sare sozialen eginkizunari dagokionez, Lazkanok adierazi du «bi mundu» direla gazteek egunerokoan erabiltzen duten hizkuntza eta sare sozialetan erabiltzen dutena. Hortaz, Lazkanok erran du «euskal sortzaileen aldeko apustua» egin behar dela. Egun dauden bi gabezia nabarmendu ditu: batetik, «euskarazko erreferente falta»; eta, bertzetik, euskaraz edukiak egiten dituzten sortzaileen «ikusgaitasun falta». Egoera ikusita, Lazkanok ezinbertzekotzat jo du galdera honi erantzutea: «Hizkuntza komunitate gisa, herri gisa, zein izango da gure apustua ikus-entzunezkoen arlo honetan?».


Summary: Galdeketen harira Errusiari presioa «nabarmen» handitzeko eskatu dio Ukrainak Mendebaldeari. Zigor gehiago eta laguntza militar handiagoa nahi ditu Kievek. NBEek ez ditu aitortuko emaitzak. Zelenskik adierazi du Errusiak anexioa gauzatzean ez dela egongo «zer negoziatu».

Egin dituzte NBE Nazio Batuen Erakundeak zilegitasunik ematen ez dizkien galdeketak Errusiak Ukrainan partzialki okupatutako eremuetan, eta bozketa horietan Errusiako Federazioarekin bat egitearen alde bozkatu dute, nabarmen. Orduan, lurralde horiek anexionatzeko pronto da Kremlin, 2014an Krimeako penintsularekin egin bezala. Errusiaren inbasioan «krimen bat gehiago» dira Donetsken, Luhansken, Zaporizhian eta Khersonen egindako galdeketak, Kieven arabera. «Eskatzen diegu Europako Batasunari, NATOri eta G7ari nabarmen handitzeko presioa Errusiari», azpimarratu du Ukrainako Atzerri Ministerioak, ohar batean. Zigor gehiago nahi ditu, baita laguntza militar handiagoa ere gerran jarraitzeko.

NBEk ez ditu emaitzak aitortuko, argudiatuta Ukrainan okupatutako lurraldeetan egindako galdeketak ezin direla hartu, erakundearen idazkariorde nagusi Rosemary DiCarloren esanetan, «herri borondatearen benetako adierazpen gisa», eta ezin direla legezkotzat jo nazioarteko zuzenbideari erreparatuta. NBEren Segurtasun Kontseiluak auziari buruzko ezohiko saio bat egin zuen atzo New Yorken, eta DiCarlok esan zuen de facto-ko agintariak soldaduz lagunduta «atez ate» joan zirela hautetsontziekin. Errusiak segurtasun kontseiluan duen ordezkari Vasili Nebenziak adierazi zuen, ordea, bozketak «modu gardenean» eta nazioarteko arau guztiak errespetatuz egin dituztela. Zehaztu zuen berrogei herrialde baino gehiagotako ehun bat begirale egon direla, eta horiek «harrituta» geratu direla bozkatzaileen «suhartasunarekin».

Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak ere parte hartu zuen saioan, bideokonferentzia bidez, eta azpimarratu zuen ez dela egongo «zer negoziatu» Errusiak lurralde horien anexioa formalizatzen duenean. Vladimir Putin Errusiako presidentea parlamentuko bi ganberetan mintzatzekoa da ostiralean, eta Kremlinek atzo esan zuen prest dituela anexioa gauzatzeko «botere legegilea, exekutiboa eta juridikoa». Horrekin lotuta, AEBak ebazpen bat aurkeztekoak dira NBEren Segurtasun Kontseiluan, eskatuz kontseiluko kideei ez aitortzeko anexioak. Errusiak, kide iraunkor den neurrian, beto eskubidea du organo horretan.

Anexioen harira, Donetsk eta Luhansk herri errepublika errusiazaleetako liderrek, Denis Puxilinek eta Leonid Pasetxnikek, hurrenez hurren, Moskura bidean daudela jakinarazi dute. Pasetxniken hitzetan, Errusiarekin bat egiteko «kudeaketa juridikoa» gauzatzea du helburu bidaiak. Galdeketen hauteskunde batzordeak Interfax Errusiako berri agentziari emandako datuen arabera, Donetskeko bozkatzaileen %99k Errusiarekin bat egitearen alde bozkatu zuten, Luhansken %98k, Zaporizhian %93k, eta Khersonen %87. Parte hartzea %97koa eta %98koa izan da Donetsken eta Luhansken. Ez dute jakinarazi zenbatekoa izan den beste bi eskualdeetan.

Meloniren babesa Zelenskiri

Georgia Meloni FdI Italiako Anaiak alderdi ultraeskuindarraren buruzagiak Twitterreko mezu batean adierazi du Ukrainari «leial» izango zaiola. Italiako hauteskundeen garaileak, gobernua osatzeko ardura edukiko duen politikariak, Zelenskiri erantzun dio modu horretan. Izan ere, Ukrainako presidenteak mezu bat idatzi du sare sozial berean Meloni zorionduz, eta Italiako gobernu berriari «lankidetza» eskatuz. Bide batez, Mario Draghi Italiako lehen ministro ohia neofaxisten liderraren aholkularia izango da Europako Batasunarekin negoziatu beharreko auzietan.

Mobilizaziorako zentroa

Joan den irailaren 21ean Putinek mobilizaziorako deia egin zuenetik, gero eta jende gehiago egiten ari da alde Errusia eta Georgia arteko mugatik, eta, hori saihesteko, Errusiak errekrutazio zentro bat ireki du Verjni Larsen (Ipar Osetia), bi herrialdeen arteko igarobide bakarrean. «Mobilizatzera deituta daudenen zerrendak ditugu», zehaztu du TASS Errusiako berri agentziak, hango iturri militar bat aipatuta. Mugako egoera aintzat hartuta, Ipar Osetiako lau departamentutan alerta gorena ezarri dute.


Summary: Aragonesek Puignero Generalitateko presidenteordea kargugabetu du. Puignerorenganako «konfiantza politikoa galdu» du Aragonesek, ez zuelako espero JxCk konfiantza arazo batera aurkezteko aukera mahai gainean jarriko zuenik astearteko politika orokorreko eztabaidan.

Atzo gauean Pere Aragones Kataluniako presidenteak Jordi Puignero Generalitateko presidenteordea kargugabetu zuen, harenganako «konfiantza politikoa galdu» zuelako. Presidenteak azaldu duenez, Puignerok ez zion jakinarazi JxC Junts Per Catalunyak konfiantza arazo batera aurkezteko eskatuko zionik, uste duelako ez dela gobernu akordioa betetzen ari.

Aragonesek nahi du JxCk ERC Esquerra Republicanarekin batera osatzen duen koalizio gobernuan jarraitzea, eta atzoko hitzaldian jakinarazi zuen esperoan gelditzen dela alderdi horrek Puignero ordezkatzeko pertsona bat proposa dezan. Hori bai, ohartarazi du presidenteordearen eta Politika Digitalerako eta Lurraldetasun Politiketarako kontseilariaren kargua hartuko duenak «elkarlanerako borondatea» izan behar duela. «Presidenteordea kargugabetzea mingarria zaidan urrats bat da, baina gobernua indartzeko ezinbestekoa», gaineratu du.

Barkamena eskatuz hasi zuen atzo prentsa agerraldia presidenteak, 23:00ak pasatuta, herrialdea «egoera oso zailean» dagoen garai honetan JxCk «gobernura zabaldu» duen krisiak haren «lana zaildu» duelako. Aragonesek nabarmendu zuen bere ardura dela «herritarrentzako onena» lortzen saiatzea, eta, horretarako, Kataluniak «erakunde egonkorrak» behar dituela. Presidentearen iritziz, egonkortasun hori ez da bateragarria bere burua konfiantza arazo batera aurkeztearekin eta gobernua «behin-behinekotasun egoera batean» uztearekin, egoera ekonomiko eta sozial «zaila» iragarrita dagoen «udazken eta negu honetan».

Kataluniako Gobernuaren «urgentziazko bilera» batera deitu zuen Aragonesek atzo arratsalderako, goizean bere hurbilekoekin egoera aztertu ostean. 17:00etan hasi zuen bilera kontseilari guztiekin, Generalitatearen egoitzan, Bartzelonako Sant Jaume jauregian. Izan ere, herenegungo politika orokorreko eztabaidan, Albert Batet JxCk Kataluniako Parlamentuan duen eledunak Aragonesi esan zion ERCk eta JxCk sinatutako «gobernu akordioa betetzeko bermerik» aurkeztuko ez balu konfiantza arazo batera aurkeztu beharko lukeela bere burua parlamentuan. JxCko kontseilariak eskari horrekin ados dauden eta haren berri bazuten argitu nahi izan zuen Aragonesek atzoko bileran.

Bileraren edukiari buruzko informazio kontraesanezkoak argitaratu ziren bilduta zeuden bitartean, eta ez dago argi eztabaidan zer hitz egin zuten. 20:00 aldera, Generalitatearen egoitzara iritsi zen Jordi Turull JxCko idazkari nagusia, Aragonesek berak deituta. 22:00ak inguruan, JxCko kontseilariek Sant Jaumeko jauregia utzi zuten, eta segidan iritsi zen Laura Borras JxCko presidentea, Aragonesen eta Turullen arteko bilerara batzeko.

JxCk gobernu akordioa ez betetzea leporatzen dio ERCri, eta hiru eskari egin dizkio bien arteko krisia gainditzeko: prozesu independentista bultzatzeko zuzendaritza estrategiko bat eratzea, Espainiako Gorteetan bi alderdiek fronte bakarra osatzea, eta Kataluniako eta Espainiako gobernuen arteko elkarrizketa mahaiaren edukia amnistiara eta autodeterminaziora mugatzea.

Are, Aragonesek «bermerik» aurkeztu ezean, militanteei galdetuko die Junts Per Catalunyak koalizio gobernuan jarraitu behar duen ala ez. ERCk ez die erantzun koaliziokidearen eskariei, eta adierazi du ez duela «ultimatumik» onartuko. Aragonesek argitasun akordio bat adostu nahi du, Kanadaren eta Quebecen ildotik, gizartearen «aniztasuna» aintzat hartu eta autodeterminazioaren aldeko «adostasun zabala» bilduko duena.

Koalizio gobernuaren etorkizuna, kolokan

ERCren eta JxCren arteko desadostasunek baldintzatu zuten herenegun Kataluniako politika orokorreko eztabaida. Bi alderdi independentista nagusien arteko ika-mikek kolokan jarri dute Generalitateko koalizio gobernuaren etorkizuna. Aragonesek gobernu akordioa «osorik» betetzeko borondatea agertu zion atzoko eztabaidan Batet JxCren parlamentuko bozeramaileari, ohartarazita JxCk ez dituela bete akordioko puntu guztiak. Presidentearen iritziz, JxCk ez du gobernua behar bezala babestu Espainiako Gobernuarekin abian duen negoziazio mahaian.

Aurreko egunetan, ERCk JxCri leporatu dio alderdi barruko krisia gobernura hedatzea, eta eskatu dio argitu dezala koalizioan agintzen jarraitu nahi duen ala ez. Carles Puigdemont Kataluniako presidente ohiak sortutako alderdian, bi sektore nagusi daude: batetik, Laura Borras JxCko presidenteak gidatzen duena, ERCk JxCren eskariei muzin eginez gero gobernutik ateratzearen aldeko jarrera argia babesten duena; eta, bestetik, Jordi Turull JxCko idazkari nagusiarena, ERCri exijentziak egin bai baina koalizio gobernua apurtzeko aukera gustuko ez duena.


Summary: Irakasleek berriz ere aukera edukiko dute eszedentziak noiz amaitu aukeratzeko. Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak duela urtebete arautu zituen jardunaldi murrizketak, eszedentziak eta aldi baterako eteteak, eta erabaki zuten baimenak horiek emateko arrazoia amaitzen zenean edo urtarrilaren 31n edo abuztuaren 31n soilik bukatu ahal izango zituztela. Arartekoak eskatu zuen agindu hori bertan behera lagatzea, eta hala egin du Hezkuntza Sailak.

Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak indarrik gabe utzi du duela urtebete lanaldi murrizketen, aldi baterako eteteen eta eszedentzien iraupenaren inguruan ezarritako agindua. Horrenbestez, Arartekoaren gomendioari jarraikiz, irakasleek noiznahi erabaki ahal izango dute baimen horiek bertan behera uztea.

Hezkuntza Sailak duela urtebete pasatxo agindu zuen baimenak horiek emateko arrazoia amaitzean bukatuko zirela, eta, gainontzean, urtarrilaren 31n edo abuztuaren 31n soilik egin ahalko zutela aldaketa. Alegia, esaterako, lanaldi murriztua zuen pertsona batek ezingo zuela Gabonetako edo udako oporretarako lanaldi osora itzuli edo eszedentzia bertan behera laga. Hezkuntza Sailak Arartekoari erantzun zionez, hain zuzen, horixe zen helburua: «abusuak murriztea».

Ikusi gehiago: Zortzi urtez zuzendari izanda, urtebetez ez dute eskolarik eman beharko

Alabaina, Arartekoan kexa jarri zuen herritar batek, iritzita langileen esku egon beharko lukeela baimenak noiz hasi eta bukatu erabakitzeak. Kasua aztertuta, Arartekoak Hezkuntza Sailari eskatu zion berrikusteko eta indarrik gabe uzteko jarraibide hori, eta, orain, jakinarazi diete hala egingo dutela.


Summary: Mercedesek ibilgailu elektriko bat ekoitziko du gutxienez Gasteizen. 2025aren hasieran hasiko da harekin. Ziurtzat jo daiteke 1.200 milioi euroko inbertsioa iritsiko dela.

Mercedesek ibilgailu elektriko eredu bat ekoitziko du gutxienez Gasteizen duen lantegian. Gama altuko monobolumen bat izango da, eta 2025eko lehen hilabeteetan irtengo dira lehen aleak. Enpresak ez du ofizialki baieztatu, multinazionala ibilgailu elektrikoak non eta nola ekoitziko dituen erabakitzen ari delako, baina Emilio Titos Gasteizko plantako zuzendariak dagoeneko eman die erabakiaren berri bere azpitik dauden 200 arduraduni. Sektoreko iturriek ere ziurtzat jotzen dute.

Azken hilabeteetako ziurgabetasunaren ondoren, apurka argitzen ari da langile gehien dituen Euskal Herriko plantaren etorkizuna. Mercedesek ibilgailu elektriko bat gutxienez ekoiztea espero zen, baina baieztapen ofizialik ezean zalantzak hor zirauen. Orain, albiste honekin, ziurtzat jo daiteke aurrera egingo duela Gasteizen egin asmo zuen 1.200 milioi euroko inbertsioarekin.

Azken hilabeteetan Mercedesen erabakia erraztu duten bi pauso eman dira. Batetik, langile batzordeak zuzendaritzak proposaturiko lan itun berria onartu zuen uztailean. Zuzendaritzak esana zuen hura onartu gabe inbertsioa egitea oso zaila izango zela. Bestetik, iragan astean Gasteizko udalak lantegia 23,8 hektarea handitzeko baimena eman zion Mercedesi. Zabalagana parkearen alboan zabalduko da.

Auto elektrikoaren ekoizpena bi urte barru hasiko da, eta egun Gasteizen muntatzen diren leherketa motorreko bi ereduekin uztartuko da (Vito eta V klaseko furgonetak). Hasieran Mercedesek 2024an eten nahi zuen bi eredu horien ekoizpena, baina iritziz aldatu zuen, eta litekeena da beste lau edo bost urtez luzatzea.

Epe horien arabera, Gasteizko plantan bi birmoldaketa handi egingo dituzte. Aurrenekoa 2023an izango da, auto elektrikoaren beharretara egokituko dena. Bestea 2030ean egitea espero da, betiere erregai kutsakorren debekuaren dataren arabera. Europak 2035. urterako ezartzea espero da, eta orduan bai desagertuko direla egungo ekoizpen lerroak.

Ibilgailu elektrikoak ekoitziko direla baieztatuta, zenbat ekoitziko diren jakitea da hurrengo pausoa. Iaz, esaterako, 134.000 furgoneta ekoitzi zituen Gasteizen. Izan ere Mercedesek auto bera ekoitziko du Düsseldorfeko (Alemania) eta Kecskeméteko (Hungaria) plantetan. Kopurua erabakigarria izango da Mercedesek Basquevolt egitasmoari eman diezaiokeen babesarentzako.


Summary: Edith Wharton batu da Literatura Unibertsala bildumara. Egile estatubatuarraren 1911ko ‘Ethan Frome’ nobela laburra euskaratu dute Miren Arratibelek eta Aintzane Atelak. Izen bereko pertsonaiaren gorabeherak ditu ardatzean.

«Perlatxo bat». Hala kondentsatu du, hitz bakarrean, Edith Whartonen (New York, 1862 -Saint-Brice-sous-Foret, Frantzia, 1937) Ethan Frome nobela laburra Inazio Mujika Ereineko editoreak, eta hitz gutxirekin osatu du segidan: «Perlatxo bat da, bai autorearen ibilbidean eta bai literaturaren historian». Ereinek eta Igelak publikatzen duten Literatura Unibertsala bildumara batu den azken lana da, eta Miren Arratibelek eta Aintzane Atelak itzuli dute. 1911n kaleratu zuen jatorrizko lana egileak, eta izen bereko pertsonaiaren bizitza —eta bi maitasunen arteko zalantza— du kontagai. Alain Urrutiak egin du oraingoan ere liburuaren azala.

Lau eskutara itzuli dute eleberria Arratibelek eta Atelak, eta ez da hala lan egiten duten lehen aldia. Martuteneko itzultzaile eskola «mitikoan» elkarrekin hasi zirela ekarri du gogora Mujikak, eta batera aritu direla gerora ere, besteak beste, Lur Hiztegi Entziklopedikoan, Rosetta Testu Zerbitzuetan, eta baita zenbait literatur lan itzultzen ere; George Sanden Negu batez Mallorcan (1999), Groucho Marxen Groucho eta ni (2006) eta Toti Martinez de Lezearen Otalorea (2008), esaterako. «Eleberriaren gorabeheretan ibili gara geu ere; hotz eta uzkur batzuetan, itxaropenez beteta besteetan; negarrez pasarte tragikoenetan», adierazi du Arratibelek. «Berebiziko zortea izan dugu itzulpen lanerako bakartu eta buru-belarri aritzeko aukera izan genuelako. Herri bakarti batean eta negu minean».

Halakoxea baita, hain justu, eleberriaren giroa. XIX. mendetik XX. menderako igarobidean, Ingalaterra Berrian (AEB) kokatzen da narrazioa, Starkfield herrixka asmatuan, Massachussetsen. Hiru pertsonaia nagusi ageri dira bertan: Ethan Frome bera; haren emazte Zeena, gaixorik dagoena; eta emaztearen lehengusina Mattie, haien neskame bihurtuko dena. Hiruren arteko «maitasun harreman ezinezko bat» kontatzen du liburuak, eta, Arratibelen esanetan, baditu bi bereizgarri aipagarri: landa eremuan kokatua egotea, bata; eta pertsonaia nagusiak goi klaseko jendearen ordez herritar xumeak izatea, bestea. «Hala ere, bere obrako gai nagusietako bat gizarteko morala bete beharraren eta libre bizi nahi izatearen arteko kontraesana izan zen, eta hemen ere hori nabarmentzen da».

Bederatzi atalek osatzen dute eleberria, eta «etsipenak ezaugarritutako tragedia intentso bat» topatuko du irakurleak horietan, Arratibelek azaldu duenez. Ilun agertuko da senar-emazteen etxaldea hasieran, baina Mattieren etorrerak «zorion esperantza» ekarriko du; bai bederen gizonari, emazteari ezinegona sortuko baitio bien arteko desira jolasaz ohartzeak. «Kuriosoa da itxuraz ahula den emakumea nola agertzen den senarrarekiko gailentasun psikologiko batez. Eta gero dago Mattie, Zeenaren kontrako jarrera daukana bizitzaren aurrean; esker onez bizi da. Hiruren aurrean giro deserosoa sortuko da kapituluek aurrera egin ahala».

Eleberriaren egiturak ere bihurtu du klasiko Whartonen lan hau. Lehen atalean, narratzaile anonimo batek Frome ezagutuko du —lehen pertsonan kontatzen da hau—, eta, flashback handi baten bitartez, istripu bat eta ondotik gertatutakoak kontatuko dira hurrengo ataletan —hirugarren pertsonan—. «Istorioaren barruko beste istorio bat da», Arratibelen hitzetan.

Idazkera «zorrotz eta bakuna» erabili zuen egileak. Aitzitik, soiltasun horretan sinboloen ugaritasuna nabarmentzen dela aipatu du Arratibelek: «Bere gai kuttunak adierazteko —bakardadea, isiltasuna, gizartearen arauetatik at bizitzea, maitasuna, etsipena— sinbolo ugari eta indartsuak baliatzen ditu. Mattiek, esaterako, kolore biziko soinekoak erabiltzen ditu; eta Zeenak, berriz, kolore iluneko arropak. Ethanek eta Mattiek topo egiten duten lekuak maiz daude elurraren zuritasun itsugarri batek blaituta; Ethan eta Zeena elkartzen diren etxaldea, berriz, ilunak hartuta dago».

Egilearen ingurukoak aletu ditu aurkezpenean Atelak, eta hainbat arlotan aurrendari izan zela ekarri du gogora. Bera izan zela lehen Pulitzer saria jaso zuen emakumea; 23 urterekin ezkondu, gero dibortziatu, eta Lehen Mundu Gerran frontetik kronikak idazten aritu zela; garaiko artista eta idazle askoren gertuko izan zela; eta beste. «Oso modu librean bizi, eta oso pentsamendu aurreratua izan zuen garairako. Baina, hala izanik ere, ez zuen bat egin garai hartako sufragistekin, adibidez; kontraesanez betetako emakumea izan zen askoren ustez». Osatu zuen obra oparotik, The House of Mirth (1905) eta The Age of Innocence (1920) dira ziurrenik lanik sonatuenak.

Itzulpenaren «festa»

Literatura Unibertsala bildumako 185. zenbakia hartu du Whartonek, eta EIZIEko lehendakari Manu Lopez Gasenik poza agertu du bilduma urratsez urrats aurrera doalako. Gogora ekarri du martxan direla beste bi itzulpen—Elsa Moranteren L’isola di Arturo (Koldo Biguri) eta Karel Capeken Valka s mloky (Koro Navarro)—, eta urrian itzulpen berri bat esleituko dutela ere aurreratu du.

Eusko Jaurlaritzako Kultura Sailaren laguntza jasotzen du bildumak, eta haren ordezkari Joxean Muñoz ere izan da aurkezpenean. Itzulpena euskal irakurlearentzat «festa bat» dela aipatu du, eta urteekin irabazi duen izen ona ospatu: «Literaturaren eta euskal kulturaren alde egiten ari zareten lana paregabea da, eta inpresioa daukat gizarteak gero eta garbiago duela hori; gero eta zentralagoa da itzulpena».


Summary: Espainiako Gobernuak Araban duen ordezkaritzara eraman dute aldiriko tren zerbitzuaren eskaera. Arabako eta Nafarroako 50 toki erakundek udaberrian abiatutako prozesuari jarraikiz bildu dira Arabako ordezkariarekin, AHTaren aurkako alternatibaren berri emateko.

Egungo trenbide azpiegiturak modernizatzea eta aldiriko tren zerbitzu publiko bat martxan jartzea. Bi eskaera horiek bideratzeko, Arabako eta Nafarroako 50 toki erakundek manifestu bat aurkeztu zuten udaberrian, eta gaur Espainiako Gobernuak Araban daukan ordezkariordeari helarazi diote. Asparreneko, Dulantziko eta Argantzongo alkateek eta Munaingo Kontzejuko lehendakariak hartu dute parte bileran, eta Araba eta Nafarroa arteko AHT abiadura handiko tren proiektua alboratzea galdegin dute: «Uste dugu abiadura handia ez dela gure herrietarako soluzioa. Azpiegitura horiek kalte handia eragingo dute gure hiriguneetan, baita gure landa eremuan ere, eta ingurumen inpaktu asko dituzte. Bitartean, gure garraio publikoaren gabeziak gero eta handiagoak dira; kalitatezko aldiriko tren baten aldeko apustua egiten dugu».

Zehazki, Miranda Ebro (Espainia) eta Altsasu (Nafarroa) arteko tren korridorean aldiriko zerbitzu publiko bat egitea proposatu dute toki erakundeetako ordezkariek. Izan ere, martxoan abiatutako prozesuaren helburua da «trenbide sarea birpentsatzea, merkantzien eta bidaiarien garraioari benetako konponbidea emateko, helmugako denborak hobetzeko, eta lurralde kohesioa eta egituraketa errazteko». Hala, egungo trenbide proiektuaren plangintza «berriz bideratzeko beharra» azpimarratu dute.

Era berean, gogora ekarri dute herri mugimendua ere «alternatiba bat» lantzen ari dela, eta, Adifeko eta Renfeko sindikatuekin batera, Espainiako Gobernuari eskatua diotela «trenaren gaur egungo trazadurak egokitzeko eta hobetzeko». Are, tren «sozial, publiko, efiziente eta iraunkor» baten proposamena aurkeztu zuten ekainean Espainiako Kongresuan: «Alternatiba hau ministerioaren proposamena baino 1.500 milioi euro gutxiago kostatuko litzateke».


Summary: Israelgo armadak lau palestinar hil eta 44 zauritu ditu Zisjordania iparraldeko kanpamentu batean. NBEk adierazi du Israel «gehiegizko bortizkeriaz» jarduten ari dela. Erakundearen arabera, indarkeria kasu gutxi batzuetan da zilegi: «Soilik bizitzak babesteko guztiz ezinbestekoa denean». Azken sei hilabeteetan ehun palestinar inguru hil dira Israelen erasoaldietan.

Hazi eta hazi ari da Israelen armada Zisjordanian hiltzen ari den palestinar kopurua. Azken asteotan, nabarmen bizitua dago tentsioa karriketan, borroka ugari izaten ari dira; hildako eta zauritu ugari ere bai, ondorioz. Palestinako Osasun Ministerioak zabaldu duenez, Jenin inguruan izan da azken erasoaldia, kanpamentu batean. Lau hildako eta 44 zauritu izan dira.

Hain zuzen, NBE Nazio Batuen Erakundeak Zisjordaniako egoeraren gaineko adierazpenak egin ditu berriki. NBEren Ekialde Hurbileko arduradun Tor Wenneslandek nabarmendu du erakundea «biziki kezkatua» dagoela azken asteotako gertakariak ikusirik. Batik bat, Israelgo armadak hainbat palestinar hil izana gaitzetsi du NBEk, eta iradoki du Israel «gehiegizko bortizkeria» erabiltzen ari dela; hildako kopurua «handiegia» dela ere bai. Azaldu duenez, hildakoetako asko ez ziren «inongo mehatxu» Israelentzat.

Izan ere, Wenneslandek aldarrikatu du indarkeria erabiltzea ez dela beti egokia. «Indar armatuek indarkeria erabili behar dute soilik bizitzak salbatzeko ezinbestekoa denean», esan du.

Halaber, Palestinako Gobernuak gogora ekarri du Israelen erasoaldiak orain dela sei hilabete hasi zirela. Ordutik, zabaldutako datuen arabera, ehun palestinar inguru hil dira, eta 2.000 lagun atxilotu dituzte.


Summary: Errusiako petrolioaren prezioa mugatzea proposatu du Bruselak. EBko ontziek ezingo lukete hortik gora saldu Batasunetik kanpoko herrialdeetan. Errusiako Estatuaren enpresetako administrazio kontseiluetan partea hartzea debekatu nahi du.

Abenduaren 5etik aurrera, Europako Batasuneko herrialdeek uko egingo diote itsasoz garraiatutako Errusiako petrolioa erosteari. Jakina zen erabaki hori, baina orain beste debeku batzuk gehitu nahi dizkio Batzordeak, Batasunetik kanpoko herrialdeen eta Moskuren arteko petrolio salerosketak baldintzatzeko, eta Errusiaren diru sarrerak gutxitzeko. AEBekin eta Erresuma Batuarekin adostuta, Errusiako petrolioari prezio muga bat jarri nahi dio; horren arabera, Batasuneko ontziek —AEBetakoek eta Erresumako Batukoek bezala— ezingo lukete prezio jakin batetik gora saldu beste herrialdeetan.

Irail hasieran egindako G7aren bileran adostu zuten neurria, eta handik ordu gutxira iritsi zen Kremlinen erantzuna: Nord Stream 1 gasbidea itxi zuen, matxura batzuk argudiatuta. Ordutik zerbitzuz kanpo dago, berriz zabaltzeko datarik gabe.

AEBek bultzatu zuten G7ko akordioa. Txinak eta Indiak ez zuten bat egin. Dena den, Washingtonek uste du neurriak bi herrialde horiek Moskurekin dituzten harreman komertzialak baldintzatuko dituela, Errusiako petrolioa prezio merkeagoan erostera behartuz.

Ekainean, EBko herrialdeek adostu zuten abenduaren 5etik aurrera itsasoz garraiatutako petrolioaren erosketak eta horretan aritzen diren enpresei ematen zaizkien zenbait zerbitzu debekatzea —aseguruak eta finantzaketa—. Horrekin batera, erabaki zuten hoditegien bidez Europara iristen den Errusiako petrolioa ere debekatzea, herrialde batzuk salbuetsita geratzekoak badira ere.

AEBek utzia diote Errusiako petrolioa erosteari, eta nahi dute abenduan sartzea indarrean debeku berriak , baina Europako Batasunean adostasuna ez da erabatekoa, eta neurriak 27 herrialdeen babesa jaso beharko du. Zalantzak agertu dituzte Greziak eta Ziprek, hangoak baitira mundu osoan zehar Errusiako petrolioa garraiatzen duten ontzi ugari. Hungariak ere ohartarazi du ez duela debeku gehiago babestuko.

Administrazio kontseiluak

Batzordeak asteazkenean aurkeztu du abian jarri nahi duen neurri sorta berria, Ukrainako gerra hasi zenetik zortzigarrena. Agerraldi labur batean, Ursula Von der Leyen presidenteak azaldu du petrolioaren prezioa mugatzeaz gain Batzordeak hainbat produktu inportatzea debekatu nahi duela; ez du zerrendatu zein, baina Errusiak 7.000 milioi euro galduko lituzkeela esan du. Esportazioak ere mugatu nahi ditu, bereziki arlo militarrean, teknologikoan eta kimikoan, eta Europako enpresek Errusiakoei zerbitzu ematea.

Horrekin batera, Batasuneko herritarrei Errusiako enpresa estataletako administrazio kontseiluetan parte hartzea debekatu nahi die, Gerhard Schroeder Alemaniako kantziler ohiaren moduko kasuak saihesteko —Gazpromen aritu zen—. Halaber, Errusiari «babesa» ematen dioten pertsonen eta erakundeen zerrendak eta zigorrak gehitu nahi ditu.


Summary: Euskara ez beste 11 hizkuntzatako Wikipedian baliatu dute BERRIAren infografia bat. Nord Stream 2 gasbidea irudikatzeko infografia da zabaldutakoa. Aste honetako gas isuriei buruzko informazioa ematen du.

Albisteak batzuetan lau haizeetara zabaltzen diren gisan, berdin gertatzen da, inoiz, irudizko informazioekin ere. Horren adibide da BERRIAk ondutako infografia batekin gertatua. Nord Stream 2 gasbideari buruzko infografia egunkariko mugetatik atera da nabarmen, nazioartera.

2022ko Nord Streameko gas isurketa artikulua sortu dute egunotako gertakariak azaltzeko, eta artikulu hori sortu duten Wikipediako beste 11 hizkuntzatan erabili dute BERRIAren grafikoa, Euskarazko Wikipediatik hartuta. Munduko hizkuntza nagusiak daude horien artean: txinera, ingelesa, frantsesa, portugesa, eta errusiera eta ukrainera ere bai. Euskaraz irakur litezke herrialdeen izenak orrialde horietan.

Galder Gonzalez Euskarazko Wikipediaren ordezkariak erreparatu dio gertatuari, eta Twitterren eman du horren berri:

2018an, hitzarmen bat sinatu zuten BERRIAk eta Euskarazko Wikipediak, egunkariaren infografiak CC Creative Commons lizentziarekin Wikipedian eransteko. Gonzalezek berak esplikatu du, hain zuzen ere, akordio hari esker eta CC lizentziei esker balia daitekeela infografia hori atarian, hizkuntza edozein dela ere. «Eta zergatik dute BERRIAk egindako mapa bat, euskaraz, munduko gertakari garrantzitsu hau irudikatzeko? Ba, BERRIAk libre utzi dituelako egindako mapa eta infografiak».


Summary: Inflazioak koska bat egin du behera irailean. Prezioen urte arteko gorakada %10,5etik %9ra apaldu da Espainian, argindarra merkatu egin baita.

Abuztuan, etenaldi bat izan zuen KPI kontsumo prezioen indizearen gorakadak Hego Euskal Herrian, %10,7tik %10,5era jaitsi baitzen urte arteko hazkunde tasa. Irailean beste koska bat egingo duela behera iradokitzen du INEk gaur goizean aurreratutako datuak. Espainiari dagokio datua, baina inflazioa oso antzekoa da bi eremuetan.

Horrela, Espainian puntu eta erdi murriztu da inflazioa, abuztuko %10,5etik iraileko %9ra. Igoera oso handia da, baina, hala ere, maiatzaz geroztiko txikiena da. Inflazioak uztailean jo zuen goia: %10,7 izan zen orduan.

Azpiko inflazioa, elikagai freskoen eta energiaren prezioen bilakaera aintzat hartzen ez dituena, bi hamarren apaldu zen, %6,2raino.

INEk agiri labur batean azaldu duenez, neurri handi batean argindarraren merkatzeari zor zaio murrizketa: iaz, gasa dagoeneko garestitzen ari zela, argindarra garestitu egin zen irailean, baina aurten, ordea, merkatu egin da, abuztuan inoizko preziorik handienera iritsi ondoren. Azken astean gertatu dira preziorik merkeenak, udazken giroa hedatu ahala parke eolikoen ekarpena handitu egin delako eta, ondorioz, gas gutxiago erre dutelako ziklo konbinatuko zentralek.

INEk aurreratu duenez, erregaiak ere ekarpen positiboa izan du prezioen bilakaeran, neurri txikiago batean bada ere. Euskal Herriko gasolindegietan ere antzeman da merkatze hori. Gasolioa, esaterako, batez beste 1,935 euroan salerosi zen iraileko lehen astean, eta 1,827an azkeneko astean. Gasolina ere hamar zentimo merkatu da: 1,809tik 1,705era.

INEk urriaren 14an kaleratuko ditu datu xeheagoak, eta horien artean baita Hego Euskal Herrikoak ere.

Gasaren kontsumoa, gora

Energiaren kontsumoari buruzko datuak gaurkotu ditu abuztuko kopuruekin EEE Energiaren Euskal Erakundeak, eta berretsi egin da gas kontsumoa gora doala Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. %5,7 egin du gora abuztuan, eta %24,7koa da igoera metatua urte osoan. Baina igoera horrek badu azalpen bat: zentral termikoak. Izan ere, %187,5 gas gehiago erabili dute urteko lehen zortzi hilabeteetan. Beste alor batzuetan, behera egin du gas kontsumoak abuztura arte: zerbitzuetan (-%3,1); etxebizitzetan (-%2,9); eta industrian (-%8,6)

Argindarraren erabilerari dagokionez, EEEren txostenak islatzen du behera egin duela zertxobait, aurreko urtekoarekin alderatuta: %2 gutxiago kontsumitu da. Sektoreka, hauek dira 2022ko datuak abuztura arte: industrian, -%4,6; eraikinetan, -%0,8; etxebizitzetan, -%7,6: zerbitzuetan, -%4,7; eta altzairugintzan, -%10,1.


Summary: Bertze zulo bat topatu dute Nord Stream 2 gasbidean. Aurkitzen duten laugarren gas ihesa da. Bi Danimarkako eremuan daude, eta bertze biak Suediakoan. Alemaniako Ingurumen Ministerioak ohar egin du metano isuriek eragin ditzaketen kalteez.

Nord Stream 2 gasbidean bertze zulo bat topatu dute Suediako agintariek, eta aurkitu duten laugarren gas ihesa da. Jenny Larsson Suediako kostazaintzako arduradunak adierazi duenez, lehenago topatu zuten zuloa «900 metroko isuri handi bat da», eta aurkitu berri duten laugarrena, berriz, «200 metro ingurukoa». Bi zulo Danimarkako eremuan daude, eta bertze bi Suediakoan, nazioarteko uretan. Bi herrialdeetako gobernuak, Alemaniakoa eta Europako Batasuna ari dira gertatutakoa ikertzen. Sabotaje bat dela uste dute.

Nord Stream 1 irailaren 2an itxi zuen Errusiak, konpresore batean matxura bat zegoela argudiatuta, eta ez du esan noiz abiaraziko duen berriz—uztailean hamar egunez itxi zuen, mantentze lanengatik eta Alemania turbina baten bidalketa blokeatzen ari zela argudiatuta—; Nord Stream 2, berriz, ez da inoiz martxan egon, Alemaniak bertan behera utzi baitzituen gas garraioari ekiteko baimenak, Errusiak Ukrainan esku hartu baino aste batzuk lehenago; hala ere, bi gasbideek gasa behar dute hodietan, arrazoi teknikoengatik. Orain izandako isuriak konpontzeko gutxienez hilabete beharko dutela esan dute.

Ikerketa astiro doa, gas ihesek zaildu egiten dutelako eremura hurbiltzea. Suediako Energiaren Zuzendaritza Nagusiak adierazi duenez, jada gasaren erdia atera da, eta baliteke ihesa igandean gelditzea. Hala ere, Suedia, Danimarka eta Norvegiako gasaren eta energiaren sektoreek alarma egoera handitu dute.

Alemaniako Ingurumen Ministerioak gas ihesen ondorioez ohartarazi du. Haren arabera, isuriek ez dute itsas ekosisteman kalte larririk eragingo; bai, ordea, atmosferan. Ministerioak zehaztu duenez, guztira 300.000 tona metano isuriko dira. Hau da: Danimarkak urtebetean isurtzen duenaren herena gutxienez, eta Frantziak isurtzen duenaren %4-7. Gas hori CO2a baino kaltegarriagoa da, autoritateen arabera —zehazki, metano tona batek 25 tona CO2k adina berotzeko gaitasuna du, hogei urteko epean—.

Ezohiko gertakaria

Mette Frederiksen Danimarkako lehen ministroak adierazi duenez, «zaila da imajinatzea» isuriak «ustekabekoak» direla, eta azpimarratu du ezin dela baztertu sabotajearen hipotesia. Ekainean, Danimarkako armadak salatu zuen Errusiako gerraontzi batek birritan igaro zituela itsas mugak Bornholm uhartearen iparraldean. Europako Batzordeak, berriz, ez du sabotajeei buruz «espekulatu» nahi izan.

Bi gasbideen operadoreak, Nord Stream AGk —Suitzan du egoitza—, azaldu du egun berean eta ia aldi berean gertatu direla kalteak. Aitortu du aurrez sekula ez dela gertatu halakorik.

Alemaniako Tagesspiegel egunkariaren eta Der Spiegel astekariaren arabera, gobernuak ez du uste gertatutakoa «kasualitatea» denik, eta ez du baztertzen sabotaje ekintza bat izatea: Errusiak «bandera faltsuz» egindakoa ala Ukrainak edo herrialde horrekin zerikusia duten indarrek egindakoa.

Errusiako Gobernua ere «oso kezkatuta» agertu da gertatutakoarekin, eta aukera guztiak zabalik daudela azpimarratu du. «Ikerketaren emaitzak izan arte, ezin dugu ezer baztertu», adierazi du Dmitri Peskov Errusiako Presidentetzako bozeramaileak, prentsaurreko batean. Ukrainak eta Poloniak Moskuri leporatu diote «eraso terrorista».


Summary: Urtea amaitu aurretik ireki nahi dute Durangoko Plateruena. Udalak adierazi duenez, eredu publiko-komunitario bat mamitzen ari dira orain. Durangoko Azoka igaro ostean zabaldu nahi du.

2020ko abenduan Durangoko (Bizkaia) Plateruena kafe antzokia itxi zutenetik, bi prozesu parte hartzaile egin dira, aretoaren etorkizunari buruzko iritziak jasotzeko. Bata udalak bultzatu du, eta bestea, berriz, herritar talde batek. Anboto aldizkariak jakinarazi duenez, atzo egindako udalbatzarrean EAJko zinegotzi Jon Sergio Atxotegik galdetuta, udal gobernu taldeko Iker Urkizak adierazi zuen urtea amaitu aurretik ireki nahiko luketela Plateruena.

Urkizak jakinarazi zuen azken hilabeteetan hainbat pauso eman dituztela proiektu berriak nolakoa izan beharko lukeen aztertzeko bidean. Hain zuzen ere, beste herri eta hiri batzuetako ereduak izan dituzte kontuan: besteak beste, Azpeitiko (Gipuzkoa) San Agustin kulturgunea, Madrilgo Matadero eta Zaragozako (Espainia) beste proiektu bat.

Bildutako informazioarekin, txosten juridiko-tekniko bat egin dute, eta, bertan, Plateruena kudeatzeko hiru eredu proposatzen dira: kudeaketa zuzena (udalak kudeatua), zeharkakoa (kontzesio bidezkoa) eta partekatua, hau da, publiko-komunitarioa. «Azken horrek islatzen ditu ondoen prozesu parte hartzaileetan jasotakoak. Eredu horri forma ematen ari gara», azaldu du Urkizak, Anboto-k jakinarazitakoaren arabera. «Udalak bere baliabideak jarriko ditu, eta komunitarioa izango da Durangoko elkarteak, eragileak eta sortzaileak kontuan hartuko dituen heinean. Hortik kultur mahaia irtengo da, eta mahai hori izango da Plateruenako kultur arloko motorra», azaldu du Urkizak.

Urtea amaitu aurretik zabaldu nahi dute Plateruena. Abendu hasieran, Durangoko Azokan, Ahotsenea gunea kokatuko da bertan, eta horren ondoren irekitzen saiatuko dira. «Eta ezin bada, 2023aren hasieran».


Summary: Hertzainak taldeak BECen eta Gasteizen joko ditu azken bi kontzertuak, abenduaren 16an eta urtarrilean. Barakaldorako sarrerak urriaren 5ean jarriko dituzte salgai, nahiz eta Kutxabankeko bezeroek urriaren 4an izango duten aurresalmentan erosteko aukera. Arabako saioa «bilduagoa» izango dela iragarri dute oraingoz.

1993ko urtarrilaren 24an lehenik, Donostian, talde osoarekin. 2019ko irailaren 26an bigarrenik, Bilbon, Josu Zabala eta Iñaki Igon Garitaonandia Gari-rekin. Eta bikoteari Luis Xabier Sainz Txanpi bateria jotzailea gehituta orain. Hirugarren agurra izango du Hertzainak taldeak oraingoa, eta, diotenez, baita denetan azkena ere, eta bi kontzertu joko dituzte horretarako: 2022ko abenduaren 16an izango da bata, Barakaldoko BEC erakustazokan, eta urtarrilean bestea, Gasteizen. Urriaren 5ean jarriko dituzte Barakaldorako sarrerak salgai, eta 29, 40 eta 45 euroan egongo dira. Urriaren 4an Kutxabankeko bezeroek aurresalmentan eskuratu ahalko dituzte, eta horregatik sortu da nahasmena datekin hedabideetan.

Beste talde batzuk ere arituko dira emanaldietan Hertzainak-en aurretik, eta, horrez gainera, taldearen lagunak ere igoko dira oholtzara. Gasteizko saioa zer egunetan eta non egingo duten ez dute iragarri oraindik, baina esan dute «bilduagoa» izango dela. «Lagunarteko agur ospakizun bat».

Zabalak eta Garik Bilboko Kafe Antzokia lehenik eta Euskalduna jauregia gero bitan bete zuten 2019ko agur kontzertuetan, eta orduan sortu zitzaien amaiera Gasteizen egiteko ideia, taldearen jatorrizko kide gehiago ere gonbidatuta. Pandemiak eten zuen asmo hori, ordea, taldekideek azaldu duenez. «Bilbon bizitakoak Gasteizen ere bizitzea lortu behar genuke. Bertan hasi zen dena, eta bertan bukatzea zor diogu. Egin dezagun azkena gure alde, sortzen ikusi gintuen hirian. Horrenbeste merezi dugu bai Hertzainak-en zaleek, bai guk. Egin dezagun azken gure alde».

Euskal musikagintzan izen handia da Hertzainak taldearena. 1978an hasi zuen ibilbidea, eta estudioko zazpi disko luze grabatu zituen bere ibilbidean. Oraindik ere bistakoa da haien musikaren eta jarreraren eragina egungo taldeetan, eta euskaraz abesteko hautua egin zuten musikariek beti. Jakin-min handia piztu zuen horregatik Zabalak eta Garik 2019an egindako bira txikiak, eta oraingoan ere arreta handia piztu du taldearen azken agurra izango denak.


Summary: Irungo Harrera Sareak ohartarazi du handitzen ari dela seguruak ez diren bideak hartzeko arriskua. Mugako kontrolak gogortu egin direla salatu du, eta Gurutze Gorriarren egoitza ahalik eta azkarren uztera behartzen dituztela migratzaileak. «Egoera lazgarriak prebenitzeko» eskatu die sareak erakundeei.

Azken egunetan, «gogortu» egin da Poliziak Irun (Gipuzkoa) eta Hendaia (Lapurdi) arteko mugan egiten duen kontrola, eta horrek bide ez-seguruak hartzera eraman ditzake migratzaileak, Irungo Harrera Sareak ohartarazi duenez. «Santiagoko eta Behobiako zubietan egon ohi diren poliziek, zeinak ohi baino gazteagoak diren nabarmen, gehiago estutu dute kontrola, pasabidea estutuz konoekin, eta ilara luzeagoak sortzen dituzte. Hori gutxi ez, eta Poliziaren jarrera desatseginagoa da. Identifikazioa beste aldietan baino gehiago eskatzen ari dira», azaldu du sareak, ohar batean.

Halaber, jakinarazi du joan den igandean hainbat migratzailek laguntza eskatu zietela Irungo Harrera Sareko kideei Bidasoa ibaiaren ertzean, «ibaia gurutzatu ahal izateko». Halakoak, gainera, azken boladan gehiagotan ere gertatu dira «seguruenik», sarearen arabera.

Bidasoa ibaia gurutzatzearen arriskuaz ohartarazten ditu sareak migratzaileak egunero, nabarmendu duenez. «Hala ere, jakin badakigu oraindik bide hori hartzen jarraitzen dutela», gaineratu du. Udan ibaiaren emaria ohi baino txikiagoa izan denez, gainera, igerian muga pasatzeko aukera argiago ikusten dutela azaldu du harrera sareak.

Irungo Gurutze Gorriaren jokabidea ere gaitzetsi du sareak: «Presioa sartzen die Hilanderaseko baliabidearen erabiltzaileei, hasieratik esanez hiru gau bakarrik gera daitezkeela, eta presio horrek behar baino lehen alde egitera bultzatzen ditu. Ondorioz, Hendaiarako eta Biriaturako muga gurutzatzera behartzen dituzte, ahalik eta azkarren, beren bizitza arriskuan jarriz». Alde horretatik, gogorarazi du ekainean Eusko Jaurlaritzako ordezkariekin bildu zirela, eta «presio» hori kentzeko eskatu ziotela, «haien eskumena delako». Eskaera bera berretsi diete orain.

Egungo egoerak bere horretan jarraitzen badu, Bidasoa ibaia migraziorako bidea bilaka daitekeela ohartarazi du harrera sareak. Horregatik, Ipar eta Hego Euskal Herriko erakundeak deitu «aurrea hartzera eta egoera lazgarriak prebenitzera». Kontrolak eragotzi eta bide ez-seguruetatik muga gurutzatzen saiatzeagatik bederatzi lagun hil dira dagoeneko. Aurten, dagoeneko, bi hil dira modu horretan; azkena, 25 urteko gizonezko bat, ekainean.


Summary: Pintaketa homofoboak egin dituzte Tuteran. Ortzadarraren koloreekin margotutako banku bat pintatu dute, eta 'maricones' (maritxuak) hitza idatzi dute

Eragile andanak salatu dituzte joan den asteartean Tuteran (Nafarroa) agertu ziren pintaketa homofoboak. Queiles pasealekuko banku bat ortzadarraren koloreekin margotuta zegoen, LGTBIQ+ kolektiboaren koloreekin. Norbaitek pintura urdina bota dio, eta maricones (maritxuak) hitza idatzi du lurrean. Ekintza, bada, ez da oharkabean pasatu, herriko zenbait eragilek sare sozialen bidez egin baitituzte adierazpenak.

Izquierda-Ezkerra taldeak, erraterako, ekintza gaitzetsi du Twitterren bidez: «Haien gorrotoaren aurrean gure duintasuna babesten jarraitu behar dugu». Alderdiaren bozeramaileak, berriz, Olga Risueñok, Facebook bidez egin ditu adierazpenak: «Gizarte gisa ezin dugu hau onartu. Jende hau gorrotatuz bizi da, eta ez dakite zer galtzen duten. Maitasun gehiago eta gorroto gutxiago». Tuterako EH Bilduk bere Twitter kontuaren bidez egin ditu adierazpenak: «Eskuin muturra normalizatzen denean, harekin itunak egitea erabakitzen denean, edozer egiteko gai diren munstroak askatzen dira». Politika arlotik kanpo jarduten dutenek ere adierazpenak egin dituzte. Union Tutera kirol taldeak, erraterako, honako hau zabaldu du bere Twitter kontuan: «Homofobiak eta intolerantziak ez dute lekurik ez gure hirian, ez gizartean». Tuterako Independenteen Kolektiboak, berriz, irudi bat zabaldu bere sare sozial guztietan, eta esaldi hau irakur daiteke bertan: «Ezin bagara eseri, zutik jarri beharko dugu. Tutera gorrotoaren kontra!».

Ez da lehenbiziko aldia

Antzeko pintaketak egin zituzten joan den apirilean. Lehenbiziko ekintza hartan ez zuten bankua margotu, atzeko pareta baizik. «Zuen harrotasunak ez dio Espainiari jaten ematen» esaldia idatzi duten, eta Bastion Frontal izeneko talde ultraeskuindarrak sinatu zuen. Apirilean ere, Tuterako zenbait talde politikok salatu zuten ekintza. Alejandro Toquero alkateak, adibidez, zera adierazi zuen: «Nire gaitzespen osoa. Gizalegearen kontrako ekintza bat izateaz gain, ekintza homofoboa ere bada. Hau ez da Tutera».


Summary: Eiffage enpresaren arabera, «ez dago arrisku sanitariorik» Angeluko obran. Eiffage enpresako komunikazio zerbitzuak BERRIAri esan dio enpresak «ulertzen» duela zabaldutako bideoek eragin «emozioa», baina segurtatu dute hondakin bizigabeak direla.

Angeluko (Lapurdi) BAB 2 merkataritza gunetik hurbil dagoen eremu batean, Eiffage enpresa eraikuntza bat egiten ari da, eta hango lurrean hondakin mordoa ageri den bideo bat zabaldu zuen Hugo Clement Frantziako kazetari ezagunak sare sozialetan. Polemika piztu du, eta Angeluko Herriko Etxeak berehala agindu du obra bertan behera uzteko. Izan ere, Claude Olive auzapezak erran du hondakindegi bat zegoela eremu horretan, eta Euskal Hirigune Elkargoaren gain utzi du ikerketa egiteko ardura. Eiffage enpresak gaur goizean erantzun dio BERRIAri, eta, komunikazio zerbitzuaren arabera, «ez dago arrisku sanitariorik» eremu horretan.

Eiffage enpresak baieztatu du lehen hondakindegi bat zegoela eremu horretan, baina segurtatu du beharrezko azterketak egin direla. Hasteko, haien hitzetan, «ohikoa» da halako obrak gisa horretako eremuetan egitea. «Laborantza lurrak atxiki behar diren heinean, geroz eta gehiago eraiki beharko da aurretik artifizializatuak izan diren eremuetan, Angeluko kasuan bezala». Segurtatu dute, halaber, ikerketaren arabera hondakinak bizigabeak direla, eta bizitegiak leku horretan eraikitzeak ez dakarrela arriskurik.

Bestalde, Eiffagek erran du «ulertzen» dutela Hugo Clement kazetariak zabaldutako irudiek «emozioa» eragin izana. Eta honako hau gehitu du: «Irudi horiek hondakinak bereizi eta kendu aitzin filmatuak izan dira». Hala, zehaztu dute obra eten dutela, Angeluko Herriko Etxearen aginduaren ondorioz, baina «prest» daudela «ahal bezain fite» berriz hasteko.