Summary: Haserrea, dolua eta mobilizazioak Colonnaren heriotzagatik. Korsikako lizeo gehienak blokeatuta daude goizetik, eta hainbat manifestazio antolatu dituzte militante independentista omentzeko. Macronek «lasaitasunera» deitu du.

Yvan Colonna Korsikako militante independentista ezagunaren heriotzak denetariko erreakzioak eragin ditu Mediterraneoko irlan eta Frantzian. Haserrea, dolua eta beste hainbat sentimendu nahasi dira atzo gauetik, eta lehen elkarretaratzeak berehalakoak izan ziren; gaur ere gazteak segituan atera dira hainbat herritako eta hiritako kaleetara Colonna omentzera, eta manifestazio baketsuak egitera.

Ajaccio hiriburuan egin dute lehen protesta esanguratsua. 10:00etan abiatu dute, eta prefeturaraino egin dute martxa; arratsalderako, Bastian ere mobilizatzera deitu dute, suprefeturaren egoitzaren aurrean. Goiz-goizetik, gainera, lizeo gehienak blokeatuta daude, eta horrek erakutsi du protestetan protagonista izan diren gazte mugimenduek mobilizatzen jarraituko dutela. Colonnaren familiak ez du adierazpen publikorik egin, eta bere abokatuen bitartez eskatu zuen, atzo, «dolurako denbora errespetatzeko».

Korsikako politikarien artean gaur ugaritu dira heriotzaren inguruko erreakzioak, eta, oro har, nahiko moderatuak izan dira. Gilles Simeoni Korsikako gobernuburuak honakoa idatzi du Twitterren: «Yvan Colonnak, abertzale korsikarrak, beti aldarrikatu du bere errugabetasuna. [...] Haren heriotza injustizia eta tragedia bat da; Korsikaren eta bere herriaren historia garaikidea markatuko du. Doluaren eta biltzearen garaia da». Simeonik ongi ezagutzen du Colonna, haren abokatua izan baitzen urte luzez.

Jean-Felix Acquaviva Frantziako Asanbleako diputatu eta Korsikako Asanbleako kontseilari autonomista, berriz, gogor mintzatu da militante independentistaren heriotzaz, eta «[Frantziako] estatuaren mendekuaz» aritu da: «Mendeku horrek eragotzi dio [Korsikara] hurbiltzea, eta horrek heriotzara eraman du».

Core in Fronte independentistako buruzagi Paul-Felix Benedetti ere asteotan baino lasaiago mintzatu da Colonnaren heriotzaz aritzean. «Urteak dira legearen aplikazioa eskatzen genuela. Tamalez, honetarako prestatu ginen. Penaz gaude. Gertatu dena galtze handi bat da», esan du Franceinfo irratian. Hura ere «estatuaren mendekuaz» aritu da, Acquavivak egin bezala.

Ikusi gehiago: Yvan Colonnaren heriotza gaitzesteko manifestazio bat egingo dute larunbatean Baionan

Korsikako mugimendu nazionalistatik kanpo, Laurent Marcangeli Ajaccioko auzapez eta Korsikako Asanbleako hautetsi eskuindarrak «dolua errespetatzera» deitu du, eta esan du «eztabaidak» beste baterako utzi behar dituztela; lasaitasunerako mezuak ere eman ditu, argudiatuta militantearen heriotza ez dela garai egokia kalean liskarrak berriz izateko.

Valerie Bozzi irlako Asanbleako hautetsi eta Grosseto-Prugna-Porticcioko auzapez eskuindarrak ere «doluminak» helarazi dizkio Colonnaren sendiari, eta ohartarazi du «baldintza lazgarrietan» hil dela militante nazionalista. Bonifacioko auzapez eta Emmanuel Macron Frantziako presidentearen aliatu Jean-Charles Orsuccik ere «doluminak» helarazi dizkio Colonnaren familiari, eta esan du «dolurako garaia» dela.

Frantzian, berriz, bi ideia nabarmendu dira erreakzioak aztertzerakoan: batetik, gobernuak lasaitasuna eskatu du, ez duelako azken asteotako protestak eta istiluak errepikatzea nahi; bestetik, oposizioko alderdiek eta agintari politikoek gertaturikoa argitzeko exijitu diote gobernuari.

Gabriel Attal bozeramailea mintzatu da gertaturikoaz gobernuaren izenean, eta «lasaitasunerako eta elkarrizketarako» deia egin die Korsikako herritarrei; beste behin ere, esan du Colonnaren heriotzaren ingurukoak argituko direla. «Zer gertatu den bilatuko dugu, baita erantzukizunak ere», adierazi du Europe1 irratian. Gerora mintzatu da Macron, eta hark ere mezu bera helarazi du, «lasaitasuna eta erantzukizuna» eskatu baititu France Bleu irratiari emandako elkarrizketan.

Datorren hilabetean egingo dituzte Frantziako presidentetzarako bozen bi itzuliak, eta horretan lehiatuko diren hautagaiak ere mintzatu dira Colonnaren heriotzaz, afera hori bozen aurrekanpainan sartu baita. Yannick Jadot hautagai ekologistak, esaterako, France Inter irratian esan du militante nazionalista «hil» dutela, eta «beharrezkoa» dela Frantziako Estatuaren eta Korsikaren artean «harreman berri bat irekitzea».

Fabien Roussel Frantziako Alderdi Komunistaren presidentegai eta idazkari nazionalak, berriz, galdera bat bota du Twitterren: «Nola ito ahal izan dute, zortzi minutuz, bereziki zainduriko atxilotu bat?». Horrekin batera, hura ere ikerketa bat egiteko beharraz aritu da.

Valerie Pecresse LR Errepublikanoak eskuindarraren hautagaia ere mintzatu zen atzo gauean Colonnaren heriotzatz, CNews katean, eta horretan esan zuen gertaturikoa «drama bat» dela: «Ordena Korsikara itzultzea nahi dut. Gure herrikideak deitzen ditut lasaitasunera eta zuhurtasunera».

Eraso baten ondorioz

Colonna atzo hil zen Marseillako ospitale batean (Okzitania), 61 urte zituela; ia hiru aste zeramatzan koman, hilaren hasieran Arlesko presondegian eraso egin ziotenetik. Erasotzailea beste preso bat da, eta esan zuen «profetari birao egiteagatik» jo zuela militante nazionalista; zenbait ikerketa irekita daude gertaturikoa argitzeko.

Patrice Spinosi haren abokatuetako batek eman zuen heriotzaren berri, eta jakinarazi zuen hildakoaren familiak ez duela adierazpenik egingo gertaturikoaz. Colonnaren hilketak zeresan handia eman du Korsikan eta Frantzian, erasoaz geroztik aspaldidaniko manifestaziorik eta mobilizaziorik handienak egin baitituzte Mediterraneoko irlan.

Ikusi gehiago: Injustizia baino latzagorik...

Korsikako mugimendu nazionalistak asteotan salatu du Colonna Korsikara gerturatu izan balute ez zela haren kontrako erasorik izango; are, Frantziako Estatuari egotzi diote «erantzukizuna» duela gertaturikoan. Erasotzailea beste preso bat da, eta esan zuen «profetari birao egiteagatik» jo zuela militante nazionalista; zenbait ikerketa irekita daude gertaturikoa argitzeko.

Colonna oraindik koman zegoela, eta Korsikako herritar askoren haserrea ikusirik, Jean Castex Frantziako lehen ministroak erabaki zuen presoa zenari DPS estatusa kentzea, eta, iragan astean, Frantziako justiziak zigorra eten zion, osasun arrazoiak argudiatuta.

Hori gertatu aurretik, hainbat mobilizazio egin dituzte Korsikan, prefeturaren eta suprefeturen egoitzen aurreko protestak tarteko. Aspaldidaniko liskarrak itzuli dira irlara, eta bereziki deigarria izan zen Corten egin zuten manifestazioa; 10.000 eta 15.000 lagun artean elkartu ziren.

Bizitza bat Korsikari lotua

Colonna Korsikako —eta Frantziako— atxiloturik eta presorik ezagunenetako bat izan da. 1960an jaio zen Ajaccion, eta nerabezaroaren parte bat Nizan (Okzitania) pasatu zuen, haren aita Jean-Hugues Colonna politikaria baitzen, eta hiri horretako hauteskundeetan lehiatu baitzen; 1981ean itzuli zen Korsikara —21 urterekin—, haren familiaren herrira, Cargesera, irlaren mendebaldean. Hurrengo urtean sartu zen Korsikako irakasleen sindikatuan, eta 1983an herriko bozetara aurkeztu zen, lehen zerrenda nazionalistan.

Gerora egin zen 1988an sorturiko A Cuncolta Naziunalista alderdi ezkertiar independentistako kide —FLNC Korsikako Nazioa Askatzeko Frontearekin harremana zuela salatu izan dute—, eta indar politiko horretan egon zen 1993ra arte. 1990eko hamarkada oso zaila izan zen mugimendu nazionalistarentzat: FLNC bitan zatitu zen, eta mugimendu barneko eztabaidak, kritikak eta hilketak ugaritu egin ziren. Urte horietan, Colonnak artzain lana izan zuen, eta horrengatik ere egin zen ezagun.

1998ko otsailaren 6an hil zuten Claude Erignac prefeta, Ajaccion, eta hilketa horrekin zerikusia zuelakoan atxilotu zuten Colonna, 2003an; lau urte horietan ihesean egon zen, hainbatetan defendatu baitzuen ez zuela heriotza horretan parte hartu. Ezaguna egin da Nicolas Sarkozy garai hartan Frantziako Barne ministro zenak esandakoa; oraindik Colonnaren kontrako epaiketarik egin ez zuten arren, adierazi zuen «Claude Erignac prefetaren hiltzailea» harrapatu zutela.

Aurrez, 1999an, Pierre Alessandri eta Alain Ferrandi ere hartu zituzten atxilo, Erignacen hilketarengatik. Colonna 2007an epaitu zuten, eta bizi arteko espetxealdira zigortu zuten. BERRIA Colonnaren abokatu Stella Canavarekin mintzatu zen iaz, eta hark adierazi zuen bere bezeroaren kasuko erabakiak «guztiz politikoak» direla.

Militante nazionalistaren kasua ezagun egin da urteotan, eta haren abokatu izan dira egungo politikari ezagunetako bi: Simeoniz gain, Eric Dupond-Moretti Frantziako Justizia ministroa. Colonna Korsikako mugimendu nazionalistako ikurretako bat da Erignacen heriotzaren harira abiaturiko ihesetik, eta badirudi hala izango dela aurrerantzean ere.


Summary: Martxoaren 3ko sarraskia ikertzeko batzorde bat eratzea galarazi dute PSOEk eta eskuinak. Kongresuko Bozeramaileen Batzarrean egin dute EH Bilduren eskaera osoko bilkurara eramateko bozketa. PSOEk argudiatu du «beste mekanismo batzuk» bilatu behar direla gertaerak argitzeko.

EH Bilduko diputatu Mertxe Aizpuruak goizean adierazi du «pilota PSOEren teilatuan» zegoela, eta hala izan da. Sozialistek, PP, Vox eta Ciudadanosekin batera, atzera bota dute Martxoaren 3ko sarraskia ikertzeko batzorde bat eratzeko proposamena. Espainiako Kongresuko Mahaiak hura tramiterako onartzearen alde egin zuen aurreko astean, baina Bozeramaileen Batzarrak galarazi egin du gaur EH Bilduren proposamena osoko bilkurara eramatea.

EH Bilduren proposamena babestu dute EAJ, Unidas Podemos, ERC, JxC eta Mas Pais alderdietako kideek, baina talde parlamentariorik handienen ezezkoak galarazi du hura aurrera ateratzea. «Gobernuak eta Espainiako justiziak biktimen egiarako eskubidea ukatzen jarraitzen dute, sarraskiari lotutako dokumentu guztiak sekretupean gordeta», azaldu du Aizpuruak. Gehitu du ez duela ulertzen sozialistek kontra egin izana, eta «biktimei bizkarra ematea» egotzi die: «Argi geratu da, beste behin ere, ez dutela inolako interesik egia osoa jakiteko eta argitara ateratzeko, baizik eta ezkutatzen jarraitu nahi dutela».

Bozeramaileen Batzarraren bilera hasi aurretik eginiko adierazpenetan, EH Bilduko diputatuak azaldu du biktimen senideen eskaerei erantzutea eta garai hartako gobernukideen ardura mailak ezagutzea zirela ikerketa batzorde bat sortzearen helburuak: «Inpunitatea amaitu eta bigarren mailako biktimarik ez egoteko, beharrezkoa zen 1976an gertatutakoa arakatzea eta argitzea. Biktimei zor diegu». Izan ere, salatu duenez, oraindik ere garai hartako gobernuaren bertsio ofiziala dago indarrean. Horiek hala, «hitzetatik ekintzetara» igaro eta beharrezko mekanismo politikoak aktibatzeko eskatu dio gobernuari, baina PSOEk uko egin dio neurriari baiezkoa emateari.

Ezezkoa justifikatzeko, PSOEko eledun Hector Gomezek adierazi du ikerketa batzorde bat ez dela Martxoaren 3ko gertakariak ikertzeko tresna egokia, eta gehitu «beste mekanismo batzuk» aurkitu behar direla. Bozeramailearen esanetan, sozialisten asmoa «beste alternatiba posible batzuen» inguruan hitz egitea da, baina ez du zehaztu zer ezaugarri izan beharko lituzketen horiek.

«Egia, justizia eta erreparaziorako» eskubidea izateko «ateak itxi» izana leporatu die Martxoaren 3ko biktimen elkarteak sozialistei. «Lore gutxiago eta ekintza gehiago!», exijitu du elkarteak, PSE-EEko kideek martxoaren 3an Gasteizen eginiko lore eskaintzak gogoratzearekin batera.

Argentinara begira

1976ko sarraskitik 46 urte igaro direla gogoratuz, Aizpuruak salatu du Argentinako Ganbera Kriminal Federalak irekitako auzia dela frankismoko eta trantsizioaren lehen urteetako krimenak ikertzen ari den bakarra. Auzi hartan Espainiako ministro ohi Rodolfo Martin Villa ikertzen ari da Maria Servini epailea, eta aurreko astean erreguzko hainbat eskaera egin zizkion Espainiako Estatuari; hala nola garaiko agintariek, tartean Martin Villa, manifestazioak eta protestak sakabanatzeko eta armak erabiltzeko emandako zuzentarauen berri emateko.


Summary: Juan Ignacio Lorente hil da, Everestera igo zen lehen euskal espedizioko kideetako bat. 82 urte zituen. Espedizio hartan mediku lanak egin zituen. Itzalean egotea gustatzen zitzaion alpinista zen.

Juan Ignacio Lorente hil da, 1980an Everesteko (8.848 metro) tontorrera iristea lortu zuen lehen euskal espedizioko kide eta medikua. 82 urte zituen, gasteiztarra zen, eta, mendizaletasunean ez ezik, medikuntza munduan ere ezaguna zen, oftalmologoa baitzen.

Euskal mendizaletasunaren historiaren mugarri izan zen espedizio hura. Otsailean aurkeztu zen espedizioa, eta hamabi mendizalez zegoen osatuta: Juan Ramon Arrue, Ricardo Gallardo, Joxe Urbieta, Felipe Uriarte, Martin Zabaleta, Angel Vallejo Rosen, Luis Marii Saenz Olazagoitia, Kike de Pablo, Emilio Hernando, Xabier Erro, Javier Garaioa eta Lorente bera. Martxoaren 20an iritsi ziren oinarrizko kanpalekura, eta maiatzaren 14an, 15:30ean, tontorrera ailegatzea lortu zuten, eta ikurrina jarri zuten gorenean. Ez zen Lorente Everesten zegoen lehen aldia. 1974an helburu bera izan zuen Tximist espedizioko kide ere izan baitzen. Orduan, gainetik 350 metrora geratu ziren.

Mendian beste hainbat balentria ere egin zituen: 1981ean ere Ticlio mendi tontorreraino igo baitzen (4.480 metro), Perun, Arabako beste hainbat mendizalerekin batera. 1990ean Cho Oyura (8.188 metro) igotzen ahalegindu zen, baina altuerako gaitza dela-eta ezin izan zen iritsi. Itzalean egotea gustatzen zitzaion mendizalea zen, eta harekin batera espedizioetan parte hartu zuten mendizaleek nabarmendu zuten haren gertutasuna eta lana. Funtsezkotzat jo zuten. Golfa eta eskia ere gustuko zituen. Azken urteetara arte egin zuen kirola.

Ogibidez oftalmogoloa zen, eta hamarkadetan zehar milaka gasteiztarren begi osasuna zaindu zuen. Marcelo aita ere oftalmologoa zen, eta haren lekukoa hartu zuen.


Summary: Tren sozialaren aldeko finantzaketa kolektiboa abiatu dute. AHTaren alternatiba gisa, «benetako azterlan alternatibo bat» landu nahi dute. Bi hilabete iraungo du finantzaketa kolektiboaren kanpainak, eta 12.000 euro biltzea espero dute.

AHT Abiadura Handiko Trenaren alternatiba aztertzeko kanpaina abiatu dute Arabako, Nafarroako eta Burgosko Trenaren Aldeko Alternatiba plataformak. Azterlana aurrera eraman ahal izateko, eta tren sozialaren aldeko kanpaina finantzatzeko, bilketa kolektibo bat iragarri dute. Azterlanaren helburua da dagoeneko eraikita dauden trenbideak erabil eta berritu daitezkeen edo ez aztertzea. Iñigo Leza plataformako kideak azaldu duenez, AHTaren alternatiba gisa, «benetako azterlan alternatibo bat» landu nahi dute. Bi hilabete iraungo du finantzaketa kolektiborako kanpainak, eta 12.000 euro biltzea espero dute. Plataformak prentsaurrekoa eman du Gasteizko tren geltokiaren parean, hori azaltzeko.

Nafarroari dagokionez, egungo trenbidearen bikoizketan, hobekuntzan eta doikuntzan datza azterlana. Lezak nabarmendu du, beraz, gaur egungo azpiegituren «hobekuntza garrantzitsua» ekarriko lukeela horrek: besteak beste, trenbideak dituen gune korapilatsuak desagertzea, lurperatzeak eta saihesbideak. Are, gaineratu du «mota guztietako trenentzat» egokituko direla trenbideak.

Azterlanak alternatiba bat garatuko du, trenbideetako ingeniaritza azterketa batek bermatua. Plataformako kideek ziurtatu dute «kontsentsu zabal batez» egingo dutela, eta lurraldearen kohesioa ziurtatuko duela; izan ere, «bertako biztanleen beharretara egokituko da». Horrekin batera, gaitasun teknikoak gehituko zaizkio merkantzien garraiorako eta «ingurumenari kalte askoz txikiagoak» eragiteko. Ohartarazi dutenez, «klima larrialdiari aurre egin beharrean dago» gizartea, eta, beraz, ezinbestekoa da «baliabideen eta aurrekontuen erabilera zorrotza» bermatzea.

Azterlanean jasotako emaitzak eragile sozial, sindikal eta politiko guztiei azalduko dizkiete, eta atxikitzeko eta babesa emateko eskatuko diete. Adifen eta Renferen sindikatuek, eta Arabako, Nafarroako eta Burgosko plataformek orain arte eskatu dutena babesten du proposamenak, eta jarraipena ematen dio ardatz atlantiko-mediterraneoko beste zati batzuetan egindako Garraio, Mugikortasun eta Hiri Agendako Ministerioaren trenbide politikari. «Azterlana hobetuko dugu. Trenbidea hainbat herritatik pasatzen da, eta batzarrak egingo ditugu, eta herritarren ekarpenak jaso», azaldu dute.

Maiatzaren 14ko manifestazioarekin bat

Halaber, plataformak dei egin du maiatzaren 14an Araba Bizirik plataformak Gasteizen deitutako manifestazioan parte hartzeko. Izan ere, Araba Bizirik plataformako kideek hilabeteak daramatzate Eusko Jaurlaritzaren Ingurumen Administrazioaren Lege berria salatzen. Iragan abenduan onartu zuten, eta, joan den astean salatu zutenez, Jaurlaritzak nabarmen handitu du ingurumen balio handiko guneetan energia berriztagarrien zentralen proiektua «lehentasunezkotzat jotzeko presioa». Uste dute Jaurlaritzak «erabilera interesatua egiten duela «energia premia» deitu zaionaren inguruan.

Ingurumen Administrazioaren Legea onartzeak Lurralde Antolamenduaren Legea moldatzea ekarri du, besteak beste. Horrekin, Jaurlaritzak bere esku du hainbat proiektu «goi mailako interes publikoko proiektu» gisa izendatzea. Ondorioz, hura onartu edo ez erabakitzeko eskumena galdu dute udalerriek.


Summary: Hizkuntza eskubideen urraketa «betikotzen» ari dela salatu du Behatokiak. Nafarroako Gobernuko plantilla organikoaren azterketa egin du, eta ondorioztatu du batez beste lanpostuen %3k dutela elebidun izateko betebeharra.

«Nafarroako Gobernuak ezin du esan hizkuntza eskubideak bermatzen dituela, une honetan ez duelako gaitasunik, profil elebidunen lanpostu kopurua oso urria delako». Foru administrazioan lan egiten duten plantilla organikoaren azterketa aurkeztuta, ondorio nagusi hori azpimarratu du Agurne Gaubeka Hizkuntza Eskubideen Behatokiko zuzendariak. Zehazki, lanpostuen %3k baino ez dute betetzen baldintza hori; departamentu batzuetan %2ren azpitik dago, eta lau departamendutan ez dago profil elebidunik. Gainera, lanpostu horietako asko eremu euskaldunekoak dira, eta, administrazioaren lanpostu gehienak eremu mistoan direnez, kopurua are urriagoa dela aipatu du Gaubekak.

Herritarrak administrazioaren aurrean euskaraz aritzeko eskubidea eta euskara bera sustatzeko bi tresna nagusi ditu gobernuak: batetik, lanpostu elebidunak jartzea, eta, bestetik, oposizio deialdietan euskarari puntuazio egokia ematea. Gaubekak gaitzetsi du kontrakoa gertatzen ari dela orain. Izan ere, lanpostu elebidunen kopuru eskasari urtarrilean ezagutarazitako merezimenduari buruzko dekretuaren zirriborroa gehitu behar zaio.

Horregatik, hori ikusita, «kezka handia» azaldu du Gaubekak, hizkuntza eskubideen urraketak «betikotzen» direlako: «Adierazi nahi duguna da panorama honekin ezinezkoa dela euskarazko gutxieneko arreta bat eskaintzea; ez bakarrik eremu ez-euskaldun eta mistoan: eremu euskaldunean ere arazoak daude».

Kezka azpimarratzeko, hainbat galdera plazaratu ditu: «Baldintza horietan, nola bermatuko da euskarazko zerbitzua? Nola bermatuko zaio euskara erabili nahi duen herritarrari mezua ondo ulertuko dela eta gaztelania erabili nahi duen berme eta azkartasun bera izango duela? Bestalde, eremu euskalduneko herritar batek zerbitzu zentralak behar baditu, zein eskubide bermatuko zaio? Azkenik, eremu ez-euskalduneko herritarrei zergatik ukatu behar zaie administrazioarekin euskara erabiltzeko eskubidea?».

Hori guztia salatzeko, datorren astean Kontseiluak kanpaina bat abiatuko du, eta harekin bat egingo du Behatokiak. Herritarrei dei egin die bertan parte hartzera.

Txostenaren edukia

Behatokiak aurreratutako datuetan, hamar departamentutako datuak aurreratu ditu —Hezkuntza, Herritarrekiko Harremanak/Euskarabidea eta Landa Garapen eta Ingurune departamentuetakoak ez ditu eman, hor daudelako, kasurako, irakasleenak—. Orokorrean, postu elebidunetan eskatzen den ezagutza maila B2koa da, eta postu zehatzetan, C1ekoa.

Kasurik paradigmatikoenetako bat Osasun Departamentuan eta hari atxikitako Osasunbidean gertatzen da: kopuruan, lanpostu elebidun gehien ditu, baina ehunekotan %2,3 baizik ez dira, «eta gehienak eremu euskaldunean». Zerbitzu zentraletan, eremu mistoan, diren postu elebidun gehienak erizainenak dira, eta asko hutsik daude. Espezialitate guztiak aztertuta, ez dago euskarazko derrigortasuna duen lanposturik, eta zeladoreen artean, bi baizik ez. Eremu euskaldun osoan, soilik zazpi mediku lanpostutan da euskara nahitaezkoa. Nafarroa osoan, berriz, 69 pediatra daude, eta horietatik bederatzik baino ez dute euskaraz aritzeko betebeharra —zazpi, eremu euskaldunean—. Halaber, lurralde osorako, psikologo kliniko batek eta terapeuta batek dute profil elebiduna.

Lehendakaritza, Barne eta Funtzio Publikoko Departamentuan ere joera antzekoa da. Foruzaingoa salbu, 1.253 lanpostuetatik 39 baizik ez dira elebidunak. Suhiltzaileen zortzi parkeetatik bostetan ez dago euskarazko profilik: berez, 619 lanpostuetatik, hamabost baizik ez dira elebidunak —Altsasu/Auritz (bost); Iruñea (bederatzi) eta Lizarra (bat). Larrialdi zerbitzuetan, berriz, ez da derrigortzen euskaraz jakingo duen lanposturik izatea. Foruzaingoan, berriz, 1.312 lanpostu daude —200 inguru hutsik daude egun—, eta horietatik 22k dute profil elebiduna: hamazazpik eremu euskaldunean (Altsasun edo Elizondon) eta soilik lauk gainerako polizia etxeetan. Deigarria da Iruñerrian trafikoan aritzen diren 104 polizia ez direla behartzen euskaraz jakitera, ezta eremu euskaldunean aritzen diren «gehienak» ere.

Herritarrekin arreta berezia duen beste departamentu bat Ekonomia eta Ogasuna da: 518 lanpostuetatik hamabik soilik dute hizkuntza eskakizun hori derrigortuta. Herritarrei zerga aholkularitza eta informazioa emateko atalean, 33 lanpostuetatik soilik biri eskatzen zaie euskaraz jakitea (C1 maila); zergadunekiko harremanetarako atalean, berriz, 31 postuetatik bakarrari. Nastat estatistika erakundean postu batean soilik da derrigorrezkoa euskaraz jakitea, eta Foru Auzitegi Ekonomiko Administratiboko beste batean ere bai.

Kulturan, berriz, 221 lanpostu daude, eta bederatzik soilik dute derrigortuta euskaraz jakitea. Horien artean daude liburutegi sareko langileak. 76 liburutegien artean, 125 lanpostu daude, eta arduradun postuen artean soilik zortziri eskatzen zaie euskaraz jakitea —zazpi eremu euskaldunean—. Hartara, eremu mistoko eta ez-euskalduneko 71 liburutegitan, lanpostu bakarrari eskatzen zaio euskaraz jakitea.

Aztertutako hamar departamentuetatik lautan ez dago profil elebiduna izatea derrigorrezkoa den lanposturik: Lurralde Antolamenduan eta Etxebizitzan, Justizia eta Migrazio Politiketan, Unibertsitatean eta Berrikuntzan, eta Garapen Ekonomikoan. Halaber, Gizarte Eskubideen Departamenturako lan egiten duten Nafar Lansareren «enplegu agentzia batzuetan eta haur eskoletako hezitzaile lanpostu batzuetan soilik daude euskarazko profila duten lanpostu bakan batzuk».

Ezagutzaren datuak, apur bat hobeak

Gaubekak gaineratu du ezagutzaren datuak hobeak direla. «Herritar bat joan daiteke departamentu horietako batera eta suerta dakioke euskaraz dakien norbait, baina ez Nafarroako Gobernuak neurririk hartu duelako; apur bat txiripaz. Begiratu genituen Euskarabidearen datuak, eta departamentu batzuetan ez dira asko hobetzen. Hau da, suerta daiteke euskarazko arreta emateko gai diren langile gehiago egotea, baina departamentu gehienetan ez da horrela. Ez da %3ra iristen».


Summary: ELAk hiru eguneko grebara deitu ditu eskola publikoetako garbitzaileak eta sukaldeko langileak. Sindikatuak datorren astearterako, asteazkenerako eta ostegunerako egin du deialdia, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Behin-behinekotasuna salatu eta ordezkapenak eskatuko dituzte.

Eusko Jaurlaritzak bizkarra ematen diela iritzita, ELAk grebara deitu ditu Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako sare publikoko ikastetxeetako sukaldeko eta garbiketako langileak. Hiru egunerako egin dute deialdia: datorren astearterako, asteazkenerako eta ostegunerako. Eskariak, hauek: behin-behineko langileak finko bihurtzea eta ordezkapenak garaiz egitea.

Sindikatuaren hitzetan, egun sektore horietan duten egoera «ezegonkorra» da, «pribatizazioaren aldeko apustu politikoak eragina». Hitzok berresteko, datuak eman ditu: hezkuntza publikoko sukalde eta garbiketa zerbitzuen %90 pribatizatuta daude, eta oraindik publikoak diren zerbitzuetan behin-behinekotasuna % 70etik gorakoa da, sindikatuaren esanetan. Baina langileak egonkortzeko Iceta legearen bidez egungo egoera aldatzeko bide bat ireki delakoan daude. Ordea, Eusko Jaurlaritzaren jarrera salatu dute: «Hezkuntza Sailak ez du oraindik mahai sektorialera deitu, nahiz eta prozesuan aterako diren lekuak ekainaren 1aren aurretik aurkeztu behar diren».

Ordezkapen faltari ere erreparatu diote, eta salatu dute ez dituztela garaiz egiten. Horiek horrela, greba beharrezkoa iruditzen zaie: «Garaiaren garrantziaz jabetuta, ELAk hiru greba egunera deitu du, Hezkuntza Sailaren itxikeria salatzeko, behin-behineko langileak finkatzea eskatzeko eta ordezkapenak egin daitezen exijitzeko».


Summary: Maileguak Ukraina, Errusia edo Bielorrusiarekin harreman komertzialak dituzten enpresentzat. Printzipioz hamar milioi eurokoa izango den finantzatze lerro bat sinatuko dute Finantzen Euskal Institutuak eta Elkargik. Pedro Azpiazuren ustez, COVID maileguen gabealdia luzatzea ez da neurri eraginkorra orain.

Ukrainako Gerraren testuinguruan, premiazko bi finantza lerro abiatu ditu Jaurlaritzak, berehala indarrean ezarriko direnak. Batetik, Finantzen Euskal Institutuak Elkargiren hitzarmena sinatuko du mailegu lerro berezi bat zabaltzeko Ukrainako, Errusiako eta Bielorrusiako bazkide komertzialak dituzten euskal enpresa ertain eta txikientzat; «gatazka armatuaren ondorioz jardueran eta transakzio ekonomikoetan kalteak izan dituztenentzat», zehaztu du Azpiazu sailburuak.

Hamar milioi euro izango dira printzipioz lerro horretarako, «eta, behar baldin bada, kopurua handitu egingo da beharrezkoa den kopururaino». Maileguak 50.000 euro eta milioi bat euro artekoak izango dira, hiru urtera itzultzekoak, urtebeteko gabealdiarekin eta Euribor (hamabi hilabete) gehi %1,25eko diferentzialarekin.

Beste finantzatze lerro bat ere atonduko du Jaurlaritzak enpresa mota guztientzat, kontuan izanik egungo ziurgabetasun egoeran zailago edo garestiago izan dezaketela finantzaketa lortzea, edota Elkargiren lerrotik ezin dituztelako behar horiek ase. Kasu horretan, enpresek eskura izango dute Finantzen Euskal Institutuak finantza entitateekin %50ean kofinantzatutako maileguen eskaintza osoa.

Pedro Azpiazuren arabera, «ez da baldintza zehatzik eta finkorik ezarriko eragiketa horientzat; gerraren ondorioz, enpresa horien beharrak estaltzea da kontua, eta, ondorioz, mailegatutako kopuruak, epeak eta interesak alde guztien artean ezarriko dira, kasuan-kasuan».

Bi erremintak, bi finantza lerroak bateragarriak direla ere zehaztu du Ekonomia sailburuak. Eta enpresek jada eskariak aurkez ditzakete Elkargin.

Luzapenik ez COVID maileguetan Azpiazuren ustez, Europan gauzak erabaki zain, «ezinbestekoa da bitartean diagnostiko onak egitea eta irtenbide egokiak eskaintzea, eta, horregatik, Eusko Jaurlaritzak gaur aurkeztutako erabakiak kirurgia finekoak dira, ez isipu lodiz margotuak».

Azken egunetan batez ere SEA Arabako patronalak COVID maileguen gabealdia luzatzeko egindako eskariaz galdetuta, Ekonomia sailburuak azaldu du haiek eman ziren garaian enpresa guztiek jasan zutela kaltea. «Orain, egoera beste bat da, eta beste neurri batzuk ipini ditugu martxan. Baten batek eskatu digu hori ere, baina nik uste dut baten bat hori solte dagoela eskari horretan. Ikusiko dugu etorkizunean; agian gauzak aldatuko dira, eta halako neurri bat beharrezkoa izango da. Baina orain halako neurri bat, enpresa guztientzat, sektore guztientzat, nire ustez, ez da efizientea, ezta eraginkorra ere».

Kontua da bere garaian COVID maileguak jaso zituzten hainbat enpresari hurbiltzen ari zaiela haiek itzultzen hasteko epea. Arabako eta Gasteizko Ostalaritza Elkarteak eta SEA patronalak eskari publikoak egin dituzte, esanez egoera dela-eta zenbait enpresak zailtasunak izango dituztela ordainketa horietarako.

2020ko apiril-maiatzetan eman ziren, Elkargiren bitartez, COVID mailegu deitutako gehienak —2021ean ere eman ziren 81 milioi euro mailegutan—. Hego Euskal Herrian, guztira, 948 milioiren kredituak bermatu zituen Elkargik; horietatik 800 milioi euro inguru, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan.

Hasieran, mailegu haiek lau urtean itzultzekoak ziren, urtebeteko gabealdiarekin. Baina, gerora, baldintzak aldatu egin ziren, eta itzulpena sei urtean egiteko aukera eman zen, gabealdia bi urte luzatuz. 520-520 milioi euroko kopurua bermatu zuen Elkargik baldintza berriko maileguetan, eta kreditu horiek dira orain gabealdi luzatua amaitzear dutenak.

Eusko Jaurlaritza ez da pandemia garaiko mailegu berezien itzulketa luzatzeko eskariak jaso dituen erakunde bakarra. Espainiako Gobernuak, esaterako, datorren astearteko ministro kontseiluan laguntza berriak erabakiko dituela aurreratu du Nadia Calviño Ekonomia ministroak, eta zenbait hedabidetan aipatu da litekeena dela ICO kredituen gabealdian luzapen bat egitea.


Summary: Udaltopek haurrei eta gazteei begirako hizkuntza politikak izango ditu ardatz. Eskolako eta handik kanpoko jarduerez arituko dira, maiatzaren 12an eta 13an, Lasarte-Orian.

Hamasei urte artekoentzat hizkuntza politika eraginkorrak eta egokiak zein diren, horren inguruan hausnartuko dute aurten Udaltop udaletako euskara zerbitzuen topaketan. Lasarte-Oriako (Gipuzkoa) Manuel Lekuona kultur etxean egingo dute, maiatzaren 12an eta 13an. Honako galdera hau izango du izenburu jardunaldiak: Eskolak bakarrik ezin badu... Zer eta nola egin behar dugu udalerrian hobeto 16 urte bitartekoentzat hizkuntza politika egokia antolatzeko? Hain justu, eskolako eta eskolaz kanpoko jardueretan euskarak zer leku duen aztertuko dute, eta nola handitu bi eremuotan haren presentzia.

Ikuspegi orokorra emanez hasiko dute jardunaldia. Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburuak eta Jokin Bildarratz Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburuak Araba, Bizkai eta Gipuzkoako egoeraz jardungo dute, eta Nafarroakoari erreparatuko dio Ana Ollo Nafarroako Gobernuko Herritarrekiko Harremanetako kontseilariak. Ipar Euskal Herriko egoeraz ere arituko dira ondoren, antolatzaileek jakinarazi dutenez.

Kataluniara begira jarriko dira gero. Han, Kataluniako Eskola Kontseiluak katalanaren erabilera areagotzeko 67 neurriko proposamen bat helarazi dio Generalitateari, eta proposamen sorta hori aletuko dute Jesu Vinyas i Cirera Kataluniako Eskola Kontseiluko kideak eta Marina Gay i Faura Omnium Culturalekoak.

Ikastetxeetan jarriko dute arreta hurrengo egunean. Soziolinguistika Klusterreko Joseba Suberbiolak «hiztun hobeak» sortzeko moduez hitz egingo du. Hezkuntza arautuan nahiz arautu gabean «hizkuntza politika egokia egiteko tresnez» ere arituko dira Gasteizko eta Donostiako udaletako euskara zerbitzuetako kideak. Talde lanarekin itxiko dute jardunaldia. Zenbait galderaren inguruan gogoeta egingo dute taldean parte hartzaileek: «Ados gaude 16 urte bitartekoen ekosistema lokala arnasgune soziofuntzionala izatea estrategikoa dela? Zer ekarpen egingo zenioke daukagun edo izan genezakeen arkitektura juridikoari? Zer eta nola egin behar dugu hobeto gure herrian 16 urte bitartekoen habitat linguistikoa hobetzeko?».

Galdera horiei tiraka, antolatzaileek eskuliburu bat osatu nahi dute, adin bitarte horretarako egokia izango den hizkuntza politika antolatzeko.

Hezkuntzara begira

Antolatzaileen artean, aurten nobedadea izango da Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailaren parte hartzea; zehazki, haren barneko berritzeguneetako hizkuntza normalizaziorako aholkularitza zerbitzua. Modu horretan hizkuntza politikaren alorrean jarduten dutenak hezkuntzan dabiltzanekin elkarlanean jarri nahi izan dituztela azaldu dute antolatzaileek.

Helburu hori indartzera begira, aurten jardunaldia streaming bidez ere ikusi ahalko dela aurreratu dute. Izen ematea zabalik egongo da maiatzaren 3ra bitarte, www.udaltop.eus atarian.


Summary: Gizon bati bi urteko kartzela zigorra ezarri diote 10 urteko bere ilobari sexu abusuak egiteagatik. Espetxe zigorraz gain, auzipetua ezin da urtebetez biktimarengana hurbildu, 6 urteko zaintzapeko askatasuna bete beharko du eta 1.000 euroko kalte ordaina eman beharko dio biktimari.

Nafarroako Auzitegi Nagusiak bi urteko kartzela zigorra ezarri dio Iruñeko 65 urteko gizon bati, bere iloba bati sexu abusuak egin zizkiolako hark 10 urte zituenean. Espetxe zigorraz gain, auzipetua ezin da urtebetez biktimarengana hurbildu, 6 urteko zaintzapeko askatasuna bete beharko du eta 1.000 euroko kalte ordaina eman beharko dio biktimari, Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiak ebatzi duenez.

Ebazpen judizialaren arabera, 2014ko abenduaren 14tik 2015eko otsailaren 28ra bitarteko egun batean, auzipetuak ilobari sexu erasoa egin zion, familiaren etxean bakarrik zeudela aprobetxatuz.


Summary: Txinan amildu zen hegazkinean ez dute inor bizirik aurkitu. Istripua gertatu zenean 132 bidaiari zituen hegazkinak, eta erreskate zerbitzuak haiek identifikatzeko lanetan ari dira oraindik ere. Atzo goizaldean erori zen.

Oraingoz, ez dute bizirik irten den inor aurkitu atzo Txinan erori zen hegazkinean. Hala jakinarazi dute Txinako erakundeek. Hegazkinak 132 bidaiari zituen barnean, eta haien gorpuak aurkitzeko eta identifikatzeko lanetan ari dira oraindik ere erreskate zerbitzuak. Jakinarazi dute haien jabetzako objektu batzuk berreskuratu dituztela jakinarazi dute.

Lan horietan 2.000 lagun baino gehiago dabiltza, droneen laguntzarekin. Izan ere, handia da arakatu beharreko eremua: 680.000 metro karratu inguru ditu. Boeing 737 hegazkinaren kutxa beltzak topatzen ere lagunduko dute droneek.

Istripua Guangxi Zuhan eskualdean gertatu zen, atzo goizaldean, eta oraindik ez dute argitu zerk eragin zuen China Eastern Airlines konpainiako hegazkina erortzea. Kunmingetik Guangzhoura zihoan. Sare sozialetan zabaldu dira hegazkina nola erori zen erakusten duten irudi batzuk, meatze bateko segurtasun kamerek grabatutakoak.


Summary: Alessandri eta Ferrandi presoak beranduenez apiril erdialderako hurbilduko dituzte Korsikara. Bi militante nazionalistek lekualdaketarako eskaria egin zuten DPS estatusa galdu ostean

Frantziako Gobernuak ohar labur baten bidez jakinarazi du Pierre Alessandri eta Alain Ferrandi presoak Korsikara hurbilduko dituztela, Borgoko presondegira. Matignonek azaldu duenez, lekualdatzea beranduenez apiril erdialdean egingo dute.

Yvan Colonnaren kontrako erasoaren ondoren sorturiko testuinguruak erabakiak hartzera behartu zuen Frantziako Gobernua, eta, egoera baretze aldera, Jean Castex Frantziako lehen ministroak DPS bereziki zainduriko presoen estatusa kendu zien bi preso horiei, hilaren 11n.

Estatus hori gabe, Alessandrik eta Ferrandik Korsikara hurbiltzeko eskaria egin ahal izan dute, eta hala gertatu da. Haien abokatuekin beharrezko kontsultak egin ostean hartu dute erabakia.

Gainera, biek ala biek 2017tik eskatu ahal dute baldintzapeko askatasuna, baina orain arte ezezkoa jaso izan dute DPS estatusa izateagatik. Hortaz, ikusteko dago zer gertatuko den apiriletik aurrera; Korsikako mugimendu nazionalistak horiek askatzea ere eskatu izan du.

Alessandri eta Ferrandi 1999an atxilotu zituzten, eta 2003an bizi osoko zigorra ezarri zieten, Claude Erignac prefetaren heriotzarekin zerikusia izan zutelakoan. Harrez geroztik, Frantzian betetzen ari dira kartzelaldiak, Paris inguruan.


Summary: Poliziaburu bat kargutik kendu dute, «nahiko lukete emakume batzuek polizia batek bortxatzea» esateagatik. Bilbon jaiotako Estibaliz Palma Espainiako Poliziako komisarioak adierazpenok egin ditu Kataluniako buruzagi independentisten aurkako zigorren ondorengo istiluetan arituriko polizia baten omenaldian.

Estibaliz Palma Varona du izena. Espainiako Poliziako Pontevedrako (Galizia) burua da, eta martxoaren 11n hitz egin zuen kide bati eginiko omenaldian. Zera adierazi zuen Kataluniako buruzagi independentisten aurkako ebazpena plazaratu ostean gertaturiko istiluetan larri zauritu zuten polizia omentzeko Vigoko (Galizia) jatetxe batean bilduriko agenteen aurrean: «48 ordu izan ziren; bazirudien Espainiako Polizia eraldatu egin zela, eta, bat-batean, bortxatzen zuen, tratu txarrak ematen zituen, eta beste ez dakit zer egiten zuen... Nahiko lukete emakume batzuek istiluen aurkako polizia batek bortxatzea».

Barrez eta algaraz hartu zuten bildutakoek adierazpena, Eldiario.es kazetak jakinarazi duenez. Ekitaldian Fernando Grande Marlaska Espainiako Barne ministroak propio grabaturiko bideo bat eman zuten, Palmak hitzaldia egin aurretik.

Grabazioa plazaratu ostean, kargutik kendu dute poliziaburua, eta zigortzeko prozesua zabaldu diote.

Bilbon jaiotakoa

Palma Varona Bilbon jaio zen, baina Espainian aritu da beti polizia gisa. 2019. urtean izendatu zuten Pontevedrako poliziaburu. Komisario gradua irabazi zuen 2014. urtean, eta duela gutxi Espainiako Poliziako gradu gorenerako probak gainditu zituen.

2019ko urriaren 14an Kataluniako buruzagi independentisten aurkako zigorrak plazaratu zituztenean, Pozuelo de Alarconen (Madril) ari zen lanean. «Pozuelo plaza nazionala da, ez errepublikanoa», adierazi zuen omenaldian. 1936ko matxino faxistek beren buruari deitzen zioten nazional. «Beraz, leku bikaina hitzaldi bat emateko», jarraitu zuen Palmak. «Baina une batean... sare sozialak zituzten neure haurrek esaten zuten: 'Baina, ama, zer egiten ari da Polizia Katalunian?'».

Egun haietan manifestazio eta bestelako protesta ekintza ugari egin zituzten Katalunian, prozesu subiranistaren buruzagiak bederatzi eta hamahiru urte artera zigortu ostean. Tsunami Demokratikoak deituta, milaka lagun atera ziren kalera, eta garraiobide nagusiak eten zituzten, eta Bartzelonako aireportua blokeatu zuten. Espainiako Poliziak gogor jo zuen manifestarien kontra, eta, besteak beste, gomazko pilotak erabili zituzten, Katalunian debekaturik dauden arren. Dozenaka herritar zauritu zituzten.


Summary: Lapurdik bertze bi Michelin izar jaso ditu. Ziburuko Ekaitza jatetxeak eta Miarritzeko Hotel du Palaiseko La Rotonde jatetxeak beren lehen Michelin izarra errezibitu berri dute.

Aurelien Largeau sukaldariaren jatetxeak bildu du lehentze izarra; Miarritzeko Hotel du Palaiseko La Rotonde jatetxeak, hain xuxen ere. Lehen Michelin izarra jaso duen beste jatetxea Guillaume Roget sukaldariaren Ekaitza jatetxea izan da, Ziburun.

Nafarroa Behereak eta Lapurdik duela bi urteko Michelin izar kopuru bera berreskuratu dute: 2022ko Michelin gidan bi probintzietako hamabi jatetxe daude. Iaz galdutako biak, aurten, nolazpait, itzuli egin dira Lapurdirat.

Roget sukaldaria izan zen iaz izarra galdu zuten bietako bat: 2019an Donibane Lohizuneko (Lapurdi) Brouillarta jatetxean jaso zuen izarra kendu zioten; proiektuz aldatu baitzen. Proiektu hori gauzatu du geroztik: Ziburun ireki baitu Ekaitza jatetxea, zeinean jaso baitu aurten Michelin lehen izar hau. Berezia da jatetxeko kontzeptua: arnoa menuaren arabera hautatzeko ordez, bezeroek hautatu arnoaren araberako menua proposatzen baitie. Gauzak hola, Roget sukaldariak bigarren aldia du izarra jasotzen, baina, bi jatetxeetan.

Aurten, gainera, laugarren aldikoz, Michelin gidak pastizagileak ere saritu nahi izan ditu: Miarritzeko Hotel du Palaiseko Aleksandre Oliver pastizagilea da haietako bat. Hala, Hotel du Palaisek sari bikoitza ukan berri du: Michelin izarra bera, eta Michelin gidak pastizagileei ematen dien "azkenburuko-pasio" hau.


Summary: COVID-19 kasu positiboek ez dute bakartu beharko Hegoaldean. Astelehenean sartuko da indarrean aldaketa, eta kasu asintomatiko eta arinentzat pentsatuta dagoela esan dute, gaur, Osasun Publikoko Batzordean

Bakartuta egon beharra. COVID-19ak eragindako osasun krisiaren ezaugarrietako bat izan da, izurria hesitzeko ahaleginean hartu den neurrietako bat. Bakartuta egon behar izan dute kasu positiboek eta, kasu askotan, haien kontaktu estuek ere bai. Astelehenetik aurrera, ordea, bakartu beharrik ez dute izango asintomatiko direnek edo sintoma arinak dituztenek. Artaz ibili beharko dutela esan da, baina ez dutela kanpora irten gabe geratu beharko. Gaur hartu dute erabakia Espainiako Osasun Ministerioko eta autonomia erkidegoetako ordezkariek, Osasun Publikoko Batzordearen bileran.

Kontaktu estuei dagokionez, hilaren 5ean utzi ziren berrogeialdiak bertan behera Hegoaldean. Txertatu gabe zeuden pertsonek bete beharrekoa zuten orain neurri hori ordura arte, baina Espainiako Osasun Publikoko Batzordeak erabaki zuen orduan ere neurri hori ja ez zela beharrezkoa. Ipar Euskal Herrian ere kenduta daude ja kontaktu estuen berrogeialdiak. Positiboek, hala ere, bakartzen jarraitu behar dute.

Era berean, gaur egin duten bilera erabaki dute diagnostikoa egiteko testak egingo zaizkiela soilik pertsona zaurgarriei: esaterako, adinekoak badira, immunoeskasiaren bat badute, bestelako patologiaren bat badute, edo haurdun badaude. Bestela ere, hori ja gaur egun Hego Euskal Herrian orokortutako jokaera da. Omikron aldaerak ekarri zuen, eragin zuen kasu uholdeari aurre egin ezinda, pronostiko larriena izan dezaketen pertsonei begira jartzea bereziki osasun sistema. Esaterako, gaur egun Osakidetzak proba diagnostikoa errepikatzen die bakarrik farmaziako test batean positibo eman dutenei, baldin eta kolektibo kalteberetakoak badira edo lanera joan ezinik horretarako paperak izapidetu behar badituzte.

Testak, egoki ikusten denean, eremu sanitario eta soziosanitarioetan ere egingo direla adierazi dute gaurko bileran, baina, oro har, kasu larrienei begirakoa izango dela hemendik aurrera COVID-19aren gaineko zaintza.


Summary: Sahararen aldeko protestak egin dituzte Espainiako Gobernuaren hiru ordezkaritzatan. «Espainiako Gobernuak bigarren aldiz traizio egin digu», esan du Dagna Magfrik Mendebaldeko Saharako ordezkariak Euskal Herrian.

Ehunka pertsona bildu dira Espainiako Gobernuak Bilbon, Donostian eta Gasteizen dituen ordezkaritzen aurrean, eta herri batzuetan, Mendebaldeko Saharari sostengua agertzeko, eta Pedro Sanchezen exekutiboak joan zen astean iragarritako politika aldaketa arbuiatzeko.

«Sanchez, entzun, Sahara ez dago salgai», leloa aireratu dute manifestariek Bilboko elkarretaratzean, Plaza Eliptikoan. Jende asko bildu da; saharar komunitateko kide horietako asko, eta elkartasuna adieraztera etorritako herritar ugari ere. Sanchezi «aurpegia emateko» eskatu diote, eta «Marokoren terrorismoa» salatu dute.

«Espainiako Gobernuak bigarren aldiz traizio egin digu», esan du Dagna Magfrik Mendebaldeko Saharako ordezkariak Euskal Herrian. Mohamed Limamek antzeko ideia adierazi zion atzo BERRIAri: «Espainiak traizio egin dio beste behin Mendebaldeko Saharari».

EAJ, EH Bildu eta Elkarrekin Podemos-IUko talde politikoetako ordezkariak ere egon dira.

Joan zen ostiralean jakin zen Espainiako Gobernuak Rabati adierazi ziola Mendebaldeko Sahara Marokoko eremu autonomo bihurtzea dela gatazka gainditzeko aukerarik «serioena, errealistena eta sinesgarriena». Sahararren erabakitzeko eskubideari uko egin izanak protesta oldea eragin du.

Sahara aske mezua zuten kartelak erakutsi dituzte, eta Sanchezen argazkiak, buruz behera.

Sahararren Euskal Herriko hainbat erakundek antolatu dute protesta. Agiri baten bidez, salatu egin dute Espainiak «okupatzaile marokoarrari legez kanpo emaniko sostenguarekin» are gehiago zaildu duela Nazio Batuen Erakundearen bake prozesua, «lehentasuna zuzenean negoziatzea denean, Marokoren eta Fronte Polisarioaren artean». Autodeterminazio eskubidea gauzatzea da euren helburu bakarra, gaineratu dutenez.

Iruñean, bihar dira biltzekoak, 19:30ean, Espainiako Gobernuak duen ordezkaritzaren aurrean, Merindadeen Plazan.


Summary: Euskadiko berrikuntza txertaketaren atzean. COVID txertoak ez dira erronka bat izan soilik industria farmazeutikoarentzat, txertoak biltegiratu eta banatzeaz arduratu direnentzat ere erronka bat izan dira. Hemen, eginkizun hori Bexen Medical enpresaren esku egon da, eta garatu dituen konponbideak Innobasqueren Kasu Praktikoen Bankuan daude dagoeneko.

COVIDak gure artean jarraitzen du, eta, nahiz eta haren eraginak eta hilgarritasun tasak oso handiak izaten jarraitzen duten, egoera duela bi urtekoa baino askoz hobea da funtsezko bi elementuri esker: txertoen garapen azkarra eta horiek herritar guztiei jartzeko logistika efizientea. Euskadin, logistika horren zati handi bat Hernaniko enpresa baten esku egon da: Bexen Medical.

Enpresa Mondragon Korporazioko kidea da, eta aitzindaria da lagin biologikoen eta medikamentu termolabilen kudeaketa eta biltegiratzean. Hau da, horiek hondatu eta alferrik gal daitezke garraioan zehar hotz-katea apurtzen bada. Batzuetan muturreko tenperaturak izaten dira (gogora dezagun, adibidez, Pfizerren txertoa -70 gradutan kontserbatzen dela), eta horrek sekulako erronka logistikoa planeatzen du banaketan. Bexen Medical enpresak lau hamarkada daramatza arlo horretan lanean, baina ez zuen inoiz aurrean izan, bolumena eta garrantzia aintzat hartuta, Euskadin jarritako dosi guztiak (4,72 milioi baino gehiago) txertaketa-zentro guztietara egoera bikainean bidaltzeko erronka.

Hasieran, 2020ko abenduan, garraio hori erabilera bakarreko ontzi isotermikotan egiten zen. Baina, txertoen kopuruak gora egin ahala, hotz-metagailuen, kutxa isotermikoen eta kartoiaren bolumenak ere gora egin zuen txertaketa-zentroetan, eta horiek zabortegian bukatzen zuten. Efizienteak eta azkarrak izan behar zuten alternatiba jasangarriago bat bilatzeko orduan, hau da, ontzien osagai guztiak berrerabiltzeko aukera emango zuen konponbide bat.

Erronka horrek aukera bat ezkutatzen zuen. Ez du merezi teknologia gehitzea erabili eta botatzeko ontzi bati, baina, elementu horri bizitza gehiago ematen badizkiogu, errentagarria izango da balio erantsia ematea. Datuen garaian, horren baliokidea da esatea hori zela ontziak adimendun bihurtzeko aukera.

Beraz, Bexenek CLCircular enpresarekin lankidetzan fabrikatu zituen eta 2021eko apirilean zirkulazioan jarri zituen ontzi isotermiko berriek erabilera anitzeko sentsoreak sartu zituzten kubeta berrerabilgarri batean, eta, tenperaturarekin batera, hezetasun-baldintzak, presioa eta argiztapena erregistratzen dituzte. Horrez gain, hauteman dezakete ontziak kolperik jasan duen, azelerometro bati esker. Eta, noski, kubeta bakoitzaren geolokalizazio zehatza adierazten dute, zuzenean. Datu horiek hodeira igotzen dira, eta jasota eta sailkatuta gelditzen dira plataforma batean. Prozesu logistiko osoaren gaineko kontrol-maila horri esker, gorabeherak prebenitu daitezke.

Gainera, ontzi berriek edukiera handiagoa dute, eta bakoitzean 6.000 dosi garraia daitezke; hasieran 1.200 dosi zeuden erabilera bakarrekoetan. Hustu ondoren, sentsoreak dituen kubeta ateratzen da, eta horiek berrezartzen dira edozein unetan erabili ahal izateko, nahi adina. Kalkuluen arabera, ontzi berriek bost urteko bizitza baliagarria dute, aurrekoen sei orduen aldean.

Hala ere, konponbideak oso-osorik bezeroaren esku gelditzen ziren beste bi erronka zituen. Kasu honetan, txertaketa-zentroen esku, eta lankidetza erabatekoa izan da. Lehena ontzien itzulerako inplikazioa zen. Bigarrena, langileak prestatzea plataforma erabiltzeko. Arrakasta kolektibo horren ondoren, Bexen Medical berrikuntza horretarako aplikazio berriak aztertzen ari da.


Summary: Ehunek salatu du arrazista dela Ipar eta Hego Euskal Herriaren arteko muga. Mugimenduak esperimentu bat egin du, Poliziak mugan duen jokabidea salatzeko: Hendaia eta Irun arteko Santiagoko zubia arazorik gabe igaro du mutil gazte batek, baina, aurpegia beltzez margotu diotenean, geldiarazi egin dute.

«Muga arrazista bat dugu Euskal Herriaren erdian». Ehun mugimenduko kideek salatu dute Hego Euskal Herriaren eta Ipar Euskal Herriaren arteko mugan egon ohi diren polizien jokabidea, eta, hori erakusteko, esperimentu bat egin dute Hendaia eta Irun arteko Santiagoko zubian. Mutil gazte zuri bat bidali dute zubia oinez igarotzera, eta, ondoren, gauza bera egin dute, baina mutilari aurpegia beltzez margotuta. Emaitza, espero zutena: lehen aldian, Polizia han zegoen arren, gazteak arazorik gabe egin du bidea, baina, bigarren aldian, gelditu eta identifikatu egin dute.

Ehunen ustez, «Ipar Euskal Herriaren eta Hego Euskal Herriaren artean inposatutako muga arrazista da, eta, terrorismoari aitzin egiteko aitzakian, terroretik ihesi doazen pertsonak geldiarazten dituzte». Ekintzaren nondik norakoak ere azaldu dituzte, eta azaldu euren asmoa zela Poliziari ziria sartzea eta «mugaren izaera arrazista» salatzea.

Mugimenduak normalean egin ohi duen moduan, Euskal Errepublikaren aldeko aldarrian egin du azpimarra: «Frantziako eta Espainiako estatuek izaera arrazista dute, eta haien barnean gauden bitartean horrelako egoerak pairatzen segitu beharko dugu».

Ehunek joan den astean aurkeztu zuen burujabetza «praktikara eramateko» Gu prest gaude kanpaina. «Estatuek ebatsi» dizkieten burujabetzak berreskuratzeko, kanpaina horrekin bat egiteko eskatu diete herritarrei. Maiatzaren 14an jakinaraziko dute nortzuek egin duten bat egitasmoarekin, eta azalduko dute lehenengo burujabetza ekintza noiz eta non izango den.


Summary: 25 urterekin tenisa utzi du Ashleigh Bartyk, munduko zerrendako lehenak. Pozik agertu da egin duen ibilbidearekin, eta nabarmendu du «dena» emanda utziko duela tenisa.Urtarrilean Australiako Irekia irabazi zuen. Albisteak ezustean harrapatu ditu zaleak.

Inork espero ez zuena iragarri du Ashleigh Barty Australiako tenis jokalari arrakastatsuak: tenisa utziko du, 25 urterekin. WTA sailkapeneko lehena da, eta, adinagatik bezainbeste, horregatik ere sortu du harridura bere erabakiak. «Egun zaila eta zirraragarria da niretzat: tenisetik erretiratu naizela iragarri dut», adierazi du kirolariak bere Instagramen kontuan. Australiako Irekian lehen postuan gelditu ondoren eman du erabakiaren berri.

Erretiroaren albistearekin batera, esker mezuak ere zabaldu ditu tenis jokalariak. Casey Dellacqua lagun eta tenis jokalariarekin batera ageri den bideo bat partekatu du sareetan, eta, ibilbide profesionalean izan dituen bidelagun guztiak ez ezik, kirola bera ere izan du mintzagai Bartyk. «Zinez eskertuta» agertu da tenisean aritzeak eman dion «guztiagatik».

Erabaki hori hartu izanaren arrazoiei so, bat nabarmendu du Australiako kirolariak: «Jada ez dut maila gorenean egotera iristeko behar den motibazio fisikorik eta desio emozionalik». Hala ere, gaineratu du ez dagoela triste, pozarren dagoela, eta «dena» eman ostean utziko duela tenisa: «Niretzat, arrakasta da jakitea dena eman dudala, ahal dudan guztia. Pozik nago, eta badakit zenbat lan egin behar den norberaren onena ateratzeko».

Hiru Grand Slam titulu

Ez da eskasa Ashleigh Barty tenis jokalariak lortu duena. WTA sailkapenean lehena izan da bi urtez baino gehiagoz, eta Grand Slam kategoriako hiru titulu ere irabaziak ditu: Roland Garros lehiaketa irabazi zuen 2019an, Wimbledon sariketa 2021ean, eta Australiako Irekian lehena izan da aurten.

Zaleek ez ezik, tenisaren munduak ere ezustean hartu du Bartyren iragarpena. Horrela mintzatu dira, adibidez, WTA sailkapen zerrendaren Twitterreko kontu ofizialean: «Eskerrik asko kirolaren enbaxadore bikaina izateagatik. Zure falta sumatuko dugu, Ash».


Summary: Aste honetan bertan garraiolariekin akordioa egingo duela agindu du Sanchezek. Espainiako presidenteak ez du zehaztu neurririk, 500 milioi euroko ekarpen ezagunaz harago. Garraiolarien patronalik handienarekin beste bilera bat egingo du gobernuak bihar. Eusko Jaurlaritza Hirurekin elkartuko da.

Espainiako Gobernua zain-zain dago biharko eta etziko Europar Kontseiluan argituko diren zenbait aldagairen berri izateko eta, horien arabera, konponbide batzuk edo besteak eskaintzeko greban dauden garraiolariei. Pedro Sanchez presidentea baikor azaldu da Espainiako Kongresuan: iragarri du «aste honetan bertan» akordioa egongo dela errepideko garraiolariekin. Hau da, aditzera eman du bihar edo etzi beste neurri batzuen berri emango duela gobernuak, Europar Kontseiluan mugak non dauden argitu ondoren. Grebaren amaiera aurreikusi du, beraz, Sanchezek; «sinistuta» dago hala izango dela: «Akordio bat lortuko dugu aste honetan, gasolinaren eta gasolioaren ondorioetako asko apaltzeko».

CNTC garraiolarien patronalik handienarekin beste bilera bat egingo du gobernuak bihar bertan. Elkarte horrek ez du grebara deitu, baina horri azalduko dioten informazioaren bidez lanuztea gelditzeko formularekin ari da lanean gobernua. Ostiralean ziren elkartzekoak berriro, baina ostegunera aurreratu du bilera Madrilgo gobernuak, egoera gero eta jasangarriagoa bihurtzen ari baitzaio. «Modu zehatzean landuko ditugu neurri eraginkorrak», esan diote gobernuko iturriek Efe agentziari.

Gobernuaren bide orrian hilaren 29a zen E eguna greba amaitu zedin, baina egoerak gainez egin diola ohartu da, eta negoziazioak azkartu egin ditu. Raquel Sanchez Garraio ministroarekin batera, Nadia Calviño Ekonomia ministroa izango da biharko bileran, baita Maria Jesus Montero Ogasun ministroa ere. «Ezin gara bilera horretatik atera akordiorik gabe», esan du Sanchez presidenteak.

Grebara deitu ez duten garraiolarien elkarteekin akordioa egin du asteon Espainiako Gobernuak gasolioa merkatzeko, baina lanuzteak aurrera egin du, eta garraiolari gehiago batu dira protestara. 500 milioi euroren laguntzak iragarri ditu Madrilek garraioaren sektorea laguntzeko, baina ez du azaldu nola gauzatuko duen laguntza hori, zer neurri zehatzen bidez. Bakarrik CNTC Espainiako garraiolarien elkarterik handienak onartu du gobernuaren eskaintza.

Bada, Sanchezek ere ez ditu zehaztu ostiralean iragartzekoak diren neurrien ezaugarriak edo edukiak. Hilaren 29an, asteartez, gobernuak lege dekretu bat onartuko du energiaren kostuen garestitzeari aurre egiteko, baina Espainiako presidenteak, oraingoz, ez du aztarnarik eman neurri horien inguruan, 500 milioi euroren laguntza bereziak aipatzeaz gain. «Gerraren zama ekonomikoak justizia sozialeko ikuspuntu batetik banatu» nahi duela aurreratu du, eta «ahulenak» babestu behar direla; horixe baino ez du azaldu Madrilek hartuko dituen neurrien inguruan. «Badakigu zein den herritarren sentipena, haien kezka eta larritasuna. Mekanismo guztiak jarriko ditugu martxan, baina onartu behar da orain arte hori bera egin dugula».

Bien bitartean, greba aurrera doa Euskal Herrian, eta garraiolarien lanuztea gero eta arazo gehiago eragiten ari da banaketan; industrian, ordea, handiagoa da eragin hori, eta zenbait enpresatan hasi dira geldialdiak, hornidura arazoak dituztelako. Gaur bertan, CAFek bere jardueraren zatirik handiena gelditu du. Errenteriako Papresa ere geldirik dago lehengaien gabezia duelako. Industria asko nabaritzen ari da Hiru sindikatuak eta Bilboko Portuko garraiolariek grebarekin bat egin izana. Beste enpresa batzuek geldialdiak iragarri dituzte ordu gutxian ez badute hornidura jasotzen, adibidez, Basauriko Bridgestone. Gipuzkoako Adegi patronalak jakinarazi du greba ez bada bukatzen lurraldeko enpresen %22k geratu egin beharko dutela jarduera astebetean edo gutxiagoan. Lanuztea ABEEak aurkezteko arrazoi izateko eskatu du patronalak.

Hiruren eta Jaurlaritzaren arteko bilera

Hiru sindikatuak, berriz, protesta egin du gaur Eusko Jaurlaritzaren egoitzaren aurrean, Gasteizen, eta Pedro Marco Garraio sailburuordearekin elkartzea lortu du. Alberto Nuñez Hiruko kideak azaldu du Jaurlaritzak konpromisoa hartu duela, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako aldundiekin batera, Hirurekin elkartzeko, sektorearen baldintzak aztertzeko bilera batean. Bilera horretan ezingo litzateke erabaki grebaren amaiera, Nuñezek argitu duenez, hori Espainiako elkarte deitzailearen esku dagoelako.

Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluk ere estu hartu du Sanchez gaur. Hartu behar dituen neurriak lehenbailehen hartzeko eskatu dio. Erregaien zerga sistema «aztertzeko» ere esan dio Espainiako Gobernuari, eta adierazi zergak aldi baterako jaitsi beharko lituzkeela, «Frantzian egin duten moduan».


Summary: Osakidetzako profesionalen %52,8k dute egiaztatua euskara maila. Kopurua duela bederatzi urte halako bi dela jakinarazi du erakundeak. Euskara plan berriaren barruan, 'Osasun Karpeta' deritzon tresna bat jarriko dute martxan, pazienteek arta zein hizkuntzatan jaso nahi duten adieraz dezaten. Egun, %20k daukate euskara lehentasunezko hizkuntzatzat.

Plantillaren erdiak pasatxok bere lanpostuari dagokion euskara maila egiaztatuta daukala jakinarazi du Osakidetzak. %52,8 dira baldintza hori betetzen duten langileak: duela bederatzi urte halako bi. Euskararen Erabilera Normalizatzeko III. Planaren xehetasunak ohar batean ematearekin batera zabaldu dute datua. Osakidetzako administrazio kontseiluak berriki onartu du plana, eta 2028ra arte iraungo du. Osakidetzan euskara normalizatzeko 2003an hasitako prozesuari jarraipena eman nahi diote modu horretan.

Plan berriaren helburu nagusietako bat da «Euskadiko herritar guztiek adieraztea zer hizkuntzatan jardun nahi duten harremanetan Osakidetzan», oharrean azaldu dutenez. Horretarako, Osasun Karpeta deritzon tresna hedatu nahi dute. Karpeta horretan jasota geratuko da herritar bakoitzak zer hizkuntzatan jaso nahi duen arta. Osakidetzak jakinarazi du egun pazienteen %70ek baino gehiagok —1,6 milioi pertsonak— dutela adierazia. Hala ere, planaren amaierarako kopuru hori handitu nahi dutela nabarmendu du: «Ahalegina egingo da erabiltzaile guztiek Osakidetzarekin harremanetan egoteko hizkuntzaren erregistroa egina izan dezaten». Egun, arreta euskaraz jaso nahi dutela zehaztua dutenak %20 inguru dira, Osakidetzaren esanetan.

Ikusi gehiago: ELAk hamabost urtean euskaldunduta nahi du administrazio publikoa

Herritarrek hizkuntzari dagokionez zer lehentasun dituzten jakiteak modua emango dio Osakidetzari «asistentzia mailetan behar diren osasun zerbitzuen euskarazko eskaintza integrala» antolatu ahal izateko, nabarmendu duenez, izan lehen mailako arretan, arreta espezializatuan nahiz buru osasunean. Euskara lehentasunezkotzat jotzen duten pazienteen kasuan, euren identifikazio elementuetan hala adieraziko dela zehaztu du Osakidetzak. Seinale urdinak e letra izango du alboan, horiei dagokienez.

Elebiduntzeko konpromisoa

«Plantilla elebiduna areagotzeko prozesuarekin jarraitzea» ere badu xede euskara plan berriak, Osakidetzaren arabera. Profesionalek euskara ikasten eta hobetzen jarraitzeko konpromisoa agertu du. Horretarako mekanismoa, orain arteko moduan, euskalduntzen laguntzeko sistema izango da. Haren bidez, aurreko planean 15.087 langilek jaso zuten formazioa, Osakidetzak jakinarazi duenez.

Halaber, aplikazio informazioak «osorik euskaraz garatzeko» konpromisoa ere jaso du planean erakundeak. Azaldu duenez, «informazio sistema nagusiak euskaraz erabat egokitzeak» modua emango du «pazienteei arreta euskaraz ematen dieten eremu kliniko-asistentzialeko profesionalek historia klinikoaren erabilera hedakorra egin ahal izateko», baita «haien ebolutiboak euskaraz idazteko eta dokumentazioa hizkuntza horretan emateko» ere.

Ikusi gehiago: Behatokiaren arabera, «betikotzen» ari da hizkuntza eskubideen urraketa


Summary: PSOEren «hipokrisia» kritikatu du Martxoak 3 elkarteak. Elkarteak gaitzetsi egin du sozialistek ikerketa batzorde bat eratzearen aurka egin izana, eta gertaera argitzeko bidea zein den azaltzeko eskatu dio.

Martxoak 3 elkarteak PSOEren «inkoherentzia eta hipokrisia» salatu ditu, alderdi hark sarraskia ikertzeko batzorde bat eratzearen aurka egin ostean, PPrekin, Voxekin eta Ciudadanosekin batera. Biktimen omenezko ekitaldietan parte hartu eta egun gutxira, gertaera argitzeko «atea itxi» izana leporatu die elkarteak sozialistei: «PSOEk ez du inoiz izan gaia tratatzeko borondate politikorik».

Kongresuko Bozeramaileen Batzarrean hartutako erabakia argudiatzeko, sozialisten eledun Hector Gomezek esan zuen «beste mekanismo batzuk» daudela gertakariak ikertzeko. Adierazpen horien harira, Martxoak 3 elkarteak eskatu dio tresna horiek zein diren azaltzeko. Hala, «loreak jartzeari utzi eta ekintzetara» igarotzeko, eta «Espainiako inpunitate eredua» amaitzeko garaia dela azaldu du elkarteak, argudiatuta halakorik ezean ezinezkoa dela «bizikidetza demokratikoa» garatzea.

«Elkarte hau modu guztietan saiatu da, maila politikoan, judizialean, instituzionalean; barne mailan zein nazioartean». Bide horietako bakoitza jorratzean PSOEren jarrera «anbiguoa» izan dela salatu du elkarteak, «egia jakiteko, justizia egiteko eta sarraskiaren biktimen erreparaziorako kolaboratzearen aurkakoa». Besteak beste, gogoratu du Espainiako Gobernuari Rodolfo Martin Villa ministro ohiaren «ardura politiko eta penalak ikertzeko eta argitzeko» neurriak hartzeko eskatzearen aurka bozkatu zuela PSE-EEk Eusko Legebiltzarrean, eta antzeko erabakiak hartu dituela Arabako Batzar Nagusietan eta Gasteizko Udalean ere.

Hori ikusita, lan egiten jarraitzeko asmoa adierazi du elkarteak: «Ez dugu etsiko ahanzturara kondenatu nahi gaituen lotsaren horma hau hausteko asmoan». Hala, gogoratu du norbanako eta talde ugari ari direla lanean «inpunitatearen aurkako borrokan». Era berean, eskerrak eman dizkie batzordea eratzearen alde egin duten indar parlamentarioei.

EH Bilduk aurkeztutako proposamena tramiterako onartu zuen Espainiako Kongresuko Mahaiak joan den astean, PSOEren aldeko botoarekin. Atzo, ordea, EAJ, Unidas Podemos, ERC, JxC eta Mas Pais alderdietako eledunen babesa izan arren, tramitazioa etetearen alde egin zuen Bozeramaileen Batzarrak, eskuinaren eta PSOEren botoekin.

Egun, Argentinako Ganbera Kriminal Federalak irekitako auzia da 1976ko martxoaren 3ko sarraskia ikertzen ari den bakarra. Kausa hartan, Martin Villak izan zezakeen ardura politiko eta penala ikertzen ari da Maria Servini epailea. Kasuak gorabehera ugari izan dituen arren, Servinik ikerketarekin jarraitzen du, eta erreguzko zenbait eskaera egin zizkion aurreko astean Espainiako Estatuari, garai hartako Espainiako Gobernuko kideen arduren inguruan. Halere, orain arteko eskaerei erantzuteari uko egin dio Espainiak, delituak preskribatuta daudelakoan.


Summary: Nafarroako Volkswagenek 60,3 milioi euroko irabazia izan du 2021ean. Landabengo planta handiak 2.923,8 milioi euroren salmentak izan ditu, horietako %95 autoei esker, eta gainontzekoa, osagaiei esker. Gigafaktoria Sagunton zabalduko du VWk.

Nafarroako Volkswagenek 60 milioi baino gehiagoko irabazi garbia lortu du 2021. urtean, aurreko urtean baino sei milioi gutxiagokoa, eta 2020ko emaitza %15 apalgoa izan zen 2019koa baino. Hala ere, Landabengo plantak mozkinak ematen ditu oraindik ere, eta ez apalak. Hala, 2.923,8 milioi euroren salmentak lortu ditu iaz, horietako %95 autoei esker, eta gainontzekoa, osagaiak salduta. 2020an, 3.066 milioiren salmentak egin zituen.

Inbertsioak ere ez du etenik izan Wolsburgoko etxeak Iruñean duen fabrika handian. 72,4 milioi euroko inbertsioa egin du 2021ean, 2020an baino 30 milioi txikiagoa kasik. Kopuru horretatik 40 milioi euro Taigo modelo berria merkaturatzeko lanekin daude loturik; Landabenen hirugarren modeloa da Taigo, eta 2021eko irailean hasi zen merkaturatzen. Polo modeloaren zaharberritzeak ere inbertsioa eskatu du, 9,5 milioi eurokoa hain zuzen; ekainean hasi zen modelo zaharberritu hori merkaturatzen. Horrez gain, beste 22,9 milioi euroko inbertsioa egin du Alemaniako multinazionalak Iruñeko lantokian.

Ekoizpena eta enplegua

2021. urtean, 221.122 ibilgailuren ekoizpena izan du fabrikak: 141.379 Volkswagen T-Cross, 70.899 Volkswagen Polo (28.609, zaharberritutako modelokoak) eta 8.844 Volkswagen Taigo. Ekoizpen horren %91 mundu zabaleko 41 herrialdetara bidali zen; lehen hartzailea Alemania bera izan zen, %18rekin; gero, Frantzia (%16%) eta Italia (14%) datoz esportazio horien hartzaileen zerrendan.

Nafarroako Volkswagenen ekoitzitako autoen %98 gasolina motorrekoak izan ziren; gas naturala baliatzen duten motorrekoak izan ziren beste %2ak. Zuzendaritzak azaldu du DSG martxak aldatzeko sistema automatikoa asko zabaldu dela azken urtean, eta ekoizpen osoaren %56 horrelako sistemarekin izan dela. 2020an %48 besterik ez zen izan. Ematen du martxak aldatzeko sistema automatikoa gero eta gehiago zabaltzen ari dela merkatuan.

Bestalde, Landabenek 4.625 langilerekin itxi zuen urtea. 2020an, 4.754 langile izan zituen, 129 gehiago, eta 2019an, 242 gehiago.

Holger Schulz Finantza zuzendariak esan du emaitza horiek «onargarriak baino hobeak» direla, aintzat hartu beharko delako ekoizpen bolumena apala izan dela 2021ean, batik bat osagaien gabeziak eragindako arazoengatik.

Gigafaktoria, Saguntora

Volkswagen taldeak berretsi du zabaldurik zegoen informazioa, eta dagoeneko ofiziala da Sangunton (Valentzia, Herrialde Katalanak) zabalduko duela Iberiar penintsulan ireki behar zuen gigafaktoria. Autoen bateria elektrikoak han ekoitziko ditu, beraz, Alemaniako konpainiak. Bere bigarren gigafaktoria izango da, lehena Alemanian zabalduko baitu.

Nafarroa ere hautagai izan da gigafaktoria hartzeko, Aragoi eta Bartzelona bezala, baina Sagunton izango da azkenik. Konpainiak kalkulatu du 3.000 enplegu emango dituela.


Summary: Hungarian atxilotu dute Aramburu errugbilariaren ustezko hiltzailea. Loik Le Priol eskuin muturreko militantea da atxilotua; ihes eginda zegoen larunbatetik, Aramburu hil zutenetik. Le Priolekin batera erasoan parte hartu zuen beste gizonezkoa ere atxilotu dute, Frantzian bertan.

Loik Le Priolek lau egun eman ditu ihesean. Frantziako Fiskaltzak gaur baieztatu duenez, Hungarian atxilotu zuten bart Federico Martin Aramburu errugbi jokalari ohiaren hilketaren susmagarri nagusia. Eskuin muturreko militante ezaguna da Le Priol, eta aurrekariak zituen.

Hilketan parte hartu zuen beste gizonezkoa Sarthe departamenduan atxilotu dute. Romain B. izenez identifikatu dute, eta hura ere eskuin muturreko erakundeetako kidea da. Arambururen kontra tiro egin izana leporatzen diote, asmatu ez bazuen ere.

Aramburu jokalari ohia (La Plata, Argentina, 1980) tiroz hil zuten ostiraletik larunbaterako gauean, Parisen. Miarritzeko jokalari ohia (2004-2006) Shaun Hegarty kirolariarekin zebilen Boulevard Saint-Germain auzoan, eta taberna batean iskanbila izan zuten bi pertsonarekin. Banatu egin zituzten han zeuden beste batzuek, baina, geroago, auto batean itzuli ziren bi pertsona horiek, eta kalean tirokatu zuten Aramburu. Lauzpabost tiro egin zizkioten jokalari ohiari, nahiz eta denera zazpi bala zorro aurkitu zituzten hilketaren lekuan.

Le Priol zen bi lagun horietako bat. Militar ohia da, eta Frantziako Itsas Armadako kidea izan zen, Djibutin misio batean aritutakoa. Horretaz gain, Group Union Défense eskuin muturreko ikasle elkarteko kide ohia da. 2021ean, epaitegietara deitu zuten, beste neofaxista bat 2016. urtean torturatzeagatik ikertzen ari zirelako. Urte hartan, 2016an, arropa etxe arrazista bat ere sortu zuen, «zuriek zurientzat sorturiko jantziak» saltzeko.

Oraindik ez dago argi zergatik egin zioten eraso kirolari euskal-argentinarrari. Baina, harekin tabernan zegoen Hegartyk adierazi duenez, irain xenofoboak egin zizkioten, «zu ez zara hemengoa» eta «gu geure etxean gaude», esaterako.

Borrokaren erdian, Le Priolek Polizia mezua zuen besoko bat atera zuen poltsikotik, lekukoen arabera. Ika-mikaren ostean, horretan parte hartu zutenetako batek atzetik oinez jarraitu zion Aranbururi, eta beste biek Jeep batean, jokalari ohia hotelera zihoala. Bertatik bertara egin zion tiro.

Igandean atxilotu zuten ustez hilketan parte hartu zuen 24 urteko emakumea, Le Priolen neska laguna, eta atzo jakinarazi zuten behin-behinean espetxeratu dutela. Hark gidatzen zuen Le Priolen jabetzako Jeep autoa; bideozaintza kameren bidez identifikatu zuten. Deklarazioan azaldu duenez, hiriko beste leku batean utzi zituen bi gizonak, eta Le Priolek esan zion ihes egiteko asmoa zuela, ez zutela berriz elkar ikusiko.

Miarritzeko bizilaguna

Aramburu Miarritzen bizi zen, eta turismo alorreko enpresa batean egiten zuen lan, Hegarty bazkidearekin. Bien asmoa zen astelehen gauean jokatu zen Frantzia-Ingalaterra Sei Nazioen Torneoko partida ikustera joatea.

Bi aldiz izan zen Top14ko txapeldun Miarritzerekin (2005ean eta 2006an). Klubeko bazkideen elkarteko presidente izana zen 2015etik 2018ra, eta administrazio kontseiluko kide ere izan zen. Argentinarekin hirugarren izan zen 2007ko Munduko Txapelketan. 22 partida jokatu zituen selekzioarekin. Perpinyan eta Akizen ere jokatu zuen, baita Glasgow Warriorsen ere.

Arambururen hileta datorren larunbatean egingo dute, Miarritzen. 14:00etan hasiko da meza, eta gero omenaldi bat egingo diote taldekide ohiek.


Summary: Albaresek esan du Espainiak «eragile» bilakatu nahi duela Mendebaldeko Saharako gatazkaren konponbidean. Espainiako Atzerri ministroak bere gobernuaren jarrera aldaketa defendatu du Diputatuen Kongresuan. Sanchezek ez du ezer argitu; datorren asteazkenean da auziaz aritzekoa ganberan.

Jose Manuel Albares Espainiako Atzerri ministroaren arabera, bere gobernuaren jarrera aldaketak helburu bat du: «behatzaile» izateari utzi, eta «eragile» bihurtzea Mendebaldeko Saharako gatazkaren konponbidean. Albaresek jokabide hori defendatu du Diputatuen Kongresuan egindako kontrol saioan, eta adierazi du ez dagoela «ezer berririk» Madrilen kolonia ohiarekiko iritzi moldaketan, NBE Nazio Batuen Erakundearen «esparruan kokatzen baita».

Espainiak «urte gehiegi pasatu ditu behatzaile» izaten eta «ezer egin gabe» NBEren mandataria «babesteko» —Staffan de Mistura da egungo karguduna—, Albaresek esan duenez; zehazki, Espainiako Atzerri ministroak uste du bere herrialdeak orain arte «ez-jarrera bat» izan duela Mendebaldeko Sahararen auzian, eta horrek justifikatzen duela jarrera aldaketa.

Iragan ostiralean, Marokoko Errege Etxeak argitara atera zuen Pedro Sanchez Espainiako gobernuburuak bidalitako eskutitz baten edukia. Horretan, Sanchezek Mohamed VI.a erregeari adierazi dio, hain zuzen, 2007an proposatu zuen autonomia plana babesten duela Mendebaldeko Sahararentzat, hori delakoan gatazka gainditzeko aukerarik «serioena, errealistena eta sinesgarriena»; agintariak gaineratu zuen Espainiak «lagun eta aliatu batek merezi duen bezala» tratatuko duela Maroko.

Erabakiak kritika handiak eragin ditu, Espainiak orain arteko jarrera aldatu baitu. Gainera, Sanchezek ez zion horren berri eman Unidas Podemos koaliziokideari, ezta Aljeriari ere, Mendebaldeko Sahararen nazioarteko aliaturik garrantzitsuenari; Espainian ere erreakzio soka luzea sortu du oposizioko alderdien artean.

Horietako batzuek gaurko Diputatuen Kongresuko saioan helarazi dizkiote kritikak gobernuari; besteak beste, PP Alderdi Popularrak eta ERC Esquerra Republicanak. Horiei, berriz, Albaresek zehaztasun handirik gabe erantzun die, eta adierazi du jarrera aldaketa «gatazka berriz igerian ezartzeari» begirakoa izan dela; hori egin ezean, «beste 46 urte iraungo» zuelako.

Espainiako Atzerri ministroak ez du argitu bere gobernuak zer irabazi nahi duen bere iritzi moldaketarekin, auzia ez baita «horri buruzkoa»; Albaresentzat, helburua da gatazka «NBEren esparruan konpontzea» eta irtenbidea «politikoa eta elkarrentzat onargarria» izatea.

Kongresuko kontrol saioaren ondoren, arratsaldean, Espainiako Atzerri ministroa ganberako Atzerriko Aferen Batzordean mintzatu da, eta jakinarazi du apirilaren 1ean Marokora joango dela Naser Burita bere homologoarekin batzartzera. Bi ministroek landuko dituzten auzien artean egongo dira Sanchezen bisita eta Marokoren eta Espainiaren arteko «konexioen normalizazio osoa»; tartean, itsaso bidezkoak eta Paso del Estrecho operazioa —opor garaietan Europatik Afrika iparraldera doazen milaka lagunen etorrera koordinatzen dute—.

Albaresez gain, Espainiako gobernuburua ere aritu da Mendebaldeko Sahararen auziaz, goizean, Diputatuen Kongresuan, baina hark ere ez du ezer argitu, eta esan du datorren asteazkenean ganberan egitekoa den agerraldian arituko dela jarrera aldaketaz: «Saharaz hitz egiteko aukera izango dugu hil honetako datorren 30ean. Luze eta zabal».

Hori bai, gero Ceutan izan da, eta Sanchezi gai berberaz galdetu diote. Momentu horretan erantzun landuagoa bat eman du, baina nahiago izan du arreta Marokon jarri: «Harreman askoz ere sendoago eta indartsuago baten oinarriak finkatu ditugu Marokoko erreinuarekin. Bi herrialdeen lurralde osotasuna eta elkarrekiko errespetua du oinarri».

Adierazpen horiekin, Espainiako gobernuburuak amaitutzat jo du bere herrialdeak eta Marokok zuten krisi diplomatikoa; 11 hilabete inguru iraun du, iazko apirilean Espainiak SEAD Saharako Errepublika Arabiar Demokratikoko presidente Brahim Ghali hartu zuenean hasi baitzen —COVID-19 kasu larri baten eraginez ospitaleratu behar izan zuten—.

Aspaldidaniko egoerarik txarrenean

Mendebaldeko Saharako auziaren egoera aspaldidaniko txarrena da: 2020ko azaroan, Fronte Polisarioak hautsitzat jo zuen Marokorekin 1991n sinatu zuten su etena, eta, hortaz, gerra egoera ezartzea erabaki zuen. Gerora, iazko abuztu amaieran, Aljeriak amaitu egin zituen Marokorekiko harremanak.

Fronte Polisarioak autodeterminazio erreferendum bat antolatzeko egindako promesa bete dezala exijitzen dio Minurso NBEren misioari; Minurso 1991n eratu zuten, helburu horrekin eta su etena zaintzeko egitekoarekin. Maroko beti agertu da balizko galdeketa horren aurka, eta autonomia proposamenarekin erantzun du.

Herenegun, Stephane Dujarric NBEren bozeramailea kritiko agertu zen Espainiaren jarrera aldaketarekin, eta alde guztiei eskatu zien De Mistura «babes» dezatela gatazkari irtenbide bat aurkitzeko ahaleginetan. «Gatazka NBEren arauen pean konpondu beharra dago», esan zuen Dujarricek.

Egun berean, Fronte Polisarioaren abokatu Gilles Deversek jakinarazi zuen zera aztertzen ari direla: Sanchezen auzipetzea eskatzea Nazioarteko Zigor Auzitegian, «gerra krimenen konplize» delakoan. «Mendebaldeko Sahararen estatusa nazioarteko zuzenbideko auzia bat da, eta deitoragarria da Sanchez sozialista ikustea [AEBetako presidente ohi Donald] Trumpen jarrerekin lerrokatzen lurralde baten subiranotasunean». Trump estatuburu zela, AEBek Mendebaldeko Sahararen subiranotasuna onartu zioten Marokori, 2020ko abenduan.


Sei proposamen argindarra merkatzeko

Summary: Sei proposamen argindarra merkatzeko. Europako Batzordeak argindarraren prezioa txikitzeko sei aukera aurkeztu dizkie EBko kideei, bihar hasiko den goi bileran erabaki dezaten.

Energiaren prezioa merkatzeko zer egingo duten erabaki behar dute bihar eta etzi artean Europako Batasuneko buruzagiek. Ukrainako gerrak okertu egin du iazko udatik zetorren arazoa, argindar, gas eta petrolioaren garestitzea, eta arazoak sortzen ari da nonahi: garraiolariak protestan ari dira gasolio garestiak galerak ekartzen dizkielako, industria astuna lana geratzen ari da argindar kostu handiengatik, eta herritarrak estutzen ari dira, energiaren faktura ez ezik gainontzekoak ere loditzen ari direlako. Eurostaten datuen arabera, gas naturalaren prezioa %65 garestitu da azken urtean, eta argindarrarena, berriz, %30.

Hala, Europako Batasunak heldu egin beharko dio azken hilabeteetan ukitu nahi izan ez duen arlo bati: argindar merkatuetan esku hartu beharko du. Ez da gustuko lana, batez ere EBko iparraldeko herrialdeetan, oraingo sistemak berriztagarriekiko urratsa bizkortu duela esaten dutelako, eta hori antzematen da Europako Batzordeak egindako proposamenetan, guztietan nabarmendu baitu kalteak eta kostuak eragingo dituztela.

Europar Kontseiluan bildutako estatuburu eta gobernuburuei zenbait aukera eman dizkie Europako Batzordeak.

1. Kontsumitzaileei zuzenean laguntzea. Europako Batzordeak gogorarazi du araudi berriekin zilegi dela argindarraren gaineko zergak jaistea eta argindarra erosteko laguntza zuzenak ematea argindar kontsumo handia dutenei. Horretaz gain, «batez ere pobreak eta zaurgarriak» babesteko, Bruselak uste du estatu kideek haien kontrolpeko bitartekari batzuk sortzea; haiek arduratuko lirateke ekoizleei argindarra ahalik eta merkeen erosteaz, eta «zenbait kontsumitzaileri» merkatu azpiko prezioetan saltzeaz. Sistema horren alde ona izango litzateke estatu kideen esku legokeela zer talderi lagundu nahi dioten. Arrisku batzuk ere ikusten dizkio: merkatuetan lehia txikituko litzatekeela eta kontsumitzaile asko babestuz gero haiek ez luketela izango kontsumoa jaisteko pizgarririk.

2. Laguntzak ekoizleei. Erregai fosilak erabiltzen dituzten zentral elektrikoen gastuen zati bat diru publikoarekin ordainduko litzateke, hartara enpresa horiek argindar merkeagoa eskaini ahal izateko kontsumitzaileei. Eragozpenen artean, Bruselak uste du estatu batzuetan soilik indarrean jarriz gero mugaz gaindiko salerosketak alda ditzakeela eta eskasia sor dezakeela laguntzarik ematen ez duten estatuetan —batzuk, EBtik kanpokoak—. Gainera, erregai fosilen erabilera txikitzeko pizgarri bat kenduko luke.

3. Argindarraren prezioari muga bat jartzea. Kasu horretan, estatuek laguntzak eman beharko lizkiekete gehienezko prezio horretatik gora ekoizten duten zentralei, ikatza eta gasa erretzen dituztenei nagusiki. EBk ohartarazi du araudi oso zorrotzak jarri beharko liratekeela, mugatik behera argindarra ekoizten dutenek ez dezaten beren produkzioa garesti eskaini. Ekoizleei laguntzak emateak dakartzan arriskuak ekar ditzake neurri horrek ere, eta oso neurri garestia izan daiteke diruz estu dabiltzan estatu kideentzat.

4. Zerutik eroritako irabaziak mugatzea. Egungo sistema marjinalistarekin, erregai fosilak erabiltzen dituzten zentralek finkatzen dute argindarraren prezioa, eta etekin izugarriak (zerutik eroritako irabaziak) ematen dizkiete halako kostu handiak ez dituzten zentralei (eolikoak, fotovoltaikoak, nuklearrak eta hidroelektrikoak). Azken horien irabaziak gutxitze aldera, Bruselak proposatu du erreferentziazko prezio bat ezartzea, eta hortik gorakoa kobratzea ekoizleei. Sistema horren arazoa da ez dituela berez kontsumitzaileek ordaintzen dituzten prezioak txikitzen, baina estatuek lortutako dirua erabil liteke haien faktura txikitzeko, dela fakturatik kargu batzuk kentzeko, dela bonuen bitartez.

5. Gasari gehienezko prezio bat jartzea. Gas garestiaren ondorioa da, hein handi batean, argindar garestia. Horregatik, beste aukera bat da EB osoan gehienezko prezio bat jartzea gasari. Horrekin, merkatuaren gorabeherak gutxituko lirateke —gaur hamar dolar igo da, 98tik 108ra— eta argindarra merkatu, baina Batzordeak hainbat eragozpen ikusten ditu: gehienezko prezio txikiegia jarriz gero, gasa beste kontinente batzuetara joango da, eta ez Europara, eta Europako ekoizleak beraiek bultza ditzake beste merkatuetara.

6. EBk gas erosketak batera negoziatzea. Luzera begirako kontratuak negoziatuko lituzke EBk bere gas hornitzaileekin. Negoziazio horietan hidrogeno hornidura bermatzea ere proposatu du Bruselak.


Summary: Lekukoak hasi dira deklaratzen Kote Cabezudoren aurkako auzian. 2014. urtean akusatuaren etxea miatu zuten bi ertzainek azaldu dute ez zutela Cabezudoren estudioa arakatu, hark «abandonatuta» zegoela esan zielako.

Hiru disko gogor eta Apple markako monitore bat. Horiexek eraman zituzten bi ertzainek Kote Cabezudoren etxetik 2014ko uztailaren 30ean, epaileak haren etxea miatzeko agindu zienean. Hala azaldu dute, gaur, egun hartan miaketa egin zuten bi ertzainek; hala ere, ertzainek azaldutako zenbait xehetasun ez datoz bat miaketa egin zutenean justizia administrazioko letratuak idatzi zuen txostenarekin.

Besteak beste, azaldu dute bi toki miatzeko agindua zeukatela: Cabezudoren etxea eta argazkiak egiten zituen estudioa. Txostenean ageri denez, estudioa ezin izan zuten miatu, akusatuak errentan emanda zeukalako; gainera, hori egiaztatzeko agiriak erakutsi omen zizkion justizia administrazioko letratuari. Gaur bi ertzainek egin dituzten adierazpenetan, ordea, esan dute Cabezudok egun hartan azaldu ziela estudioa ez zuela jada erabiltzen, «abandonatuta» zegoela, eta, beraz, hura ez miazea erabaki zutela.

Horrez gain, txostenean ageri da aurkitu zituzten disko gogorrak ordenagailu baten barrutik atera behar izan zituztela; gaurko adierazpenetan, ordea, ertzainek adierazi dute dagoeneko kanpoan zeudela aparatuak, eta Cabezudok berak esan ziela non gordetzen zituen. Gaineratu dute jarrera «kolaboratzailea» izan zuela akusatuak miaketa guztian zehar.

Martxoaren hasieran hasi zen epaiketa, eta apirilaren hasiera arte iraungo du. Cabezudok berak deklaratu zuen lehenengo, eta ukatu egin zuen oker jokatu izana. Azaldu zuenez, «artea» egiten zuen berak, eta biktimek «bazekiten» zertan ari ziren. Biktimek ere deklaratu zuten joan den astean —horiek ateak itxita deklaratzeko eskaria egin zuen akusazio partikularrak—.

Fiskalak 121 kartzela urte eskatzen ditu akusatuarentzat; akusazio partikularrak, 2.338. Intimitatearen aurkako delituak, iruzurrak eta sexu erasoak egozten dizkiote, besteak beste. Guztiak argazkilari jardunean egindakoak dira.


«Egoera dramatikoa da»

Summary: «Egoera dramatikoa da». Hogei abeltzain inguruk protesta egin dute Iruñeko Baluarten. Esnea bota dute. Salatu dute pentsua eta erregaiak garestitzen ari diren honetan esne litroa kostuen azpitik saltzen ari direla eta aurki egoera «jasanezina» izango dela.

«Hau da gure oraina, hau da gure etorkizuna». Iruñeko Baluarte aurrean, Ultzamako, Larraun ibarreko eta Baztango hogei abeltzain inguru elkartu dira, eta esnea bota dute. «Muturreko egoera batean gaude. Ez dugu nahi hona etorri eta esnea bota, baina egoera dramatikoa da. Mobilizazio hauek egiten ditugu, etsituta, jendeak egin beharko ez lituzkeen gauzak egin baino lehen», adierazi du Oier Villanueva abeltzain ultzamarrak.

EHNE sindikatuaren laguntza izan dute arren, abeltzainak euren izenean joan dira, bere errealitatearen berri ematera. Villanuevaren arabera, gaur egun, esne litroa 36 zentimo inguruan saltzen da, eta, egoera normal batean prezioa ondo legokeen arren, honako hau ez da egoera normala, Azken urtebetean erregaiak eta animalientzako pentsuak garestitu egin dira etengabe. Ukrainako gerrak egoera okertu du, animaliei jatera zerealak eman ohi zaizkielako eta prezioek gorantz egiten dutelako. Hala, Villanuevaren arabera, oraintxe, esne litroaren kostua 40 zentimo da.

Haatik, datorren hilabeterako, kostuak beste %25 garestituko direla espero dute, esne litroko bost zentimo inguru. Hala, Villanuevak aldarrikatu du esne litroko gutxienez 45 zentimo saldu beharko luketela, euren produktuari eta atzean dagoen lanari balioa emateko.

Ikusi gehiago: Europako Batzordeak argindarraren prezioa txikitzeko sei aukera aurkeztu dizkie EBko kideei

Baluarten egin duten protesta, Caixabankek lehen sektoreari begirako jardunaldiak antolatu dituelako. Villanuevaren hitzetan, administrazioari, esne industriari eta, batik bat, banaketa sektoreari helarazi nahi izan diote «egoera larria» dela. «Ez dugu diru laguntzarik nahi, ez dugu laguntzetatik bizi nahi. Guk eskatzen dugu gure produktuak prezio egoki bat izatea». Gogora ekarri du supermerkatuetan marka zuriko esnea 69 zentimo inguruan saltzen dela, eta gogora ekarri du sektoreak duintasunez aritzeko gutxienez 80 zentimotik gorako prezioak behar dituela: «Bestela industria eta abeltzainak itoko dira».

Abeltzainak gogora ekarri du datorren krisia larri dela, baina guztien artean aurre egin behar zaiola. Banaketa enpresa handiei eskatu die «esfortzu bat» egiteko, egoerak bere horretan jarraituz gero egoera jasanezina izango delako. «Esnea supermerkatuetan apur bat igota, guretzat asko da. Edozein produktu euro bat igo daiteke, eta 10-15 zentimo igotzeak asko esan nahi du guretzat, industriarentzat eta guztiontzat».

Azken hamarkadan, gainbehera betean da esne sektorea Nafarroan. 2009an, 276 ustiategi zeuden, eta iaz, erdia: 141. Tantaka, egoera areagotu egingo dela dio Villanuevak, askok behi kopurua murrizteko edo horiek erretiratzeko asmoa azaldu dutelako, kostuak igo egin zaizkiela ikusita.


Summary: Bidelagun sortu du ELAk, lan osasunean «espezializaturiko» fundazioa. Istripuen prebentzioan eta salaketan jardungo du, eta arlo horretan bereziki trebaturiko jendeak osatuko du. «Enpresak neurriak hartzen hasiko dira garesti ateratzen zaienean», nabarmendu dute arduradunek.

«Lan osasunean espezializatuz gero, hala prebentzioan nola berrikuntza juridikoan, gauza handiak lor daitezkeela ikusi dugu. Eta horregatik sortu dugu Bidelagun». Amaia Aierbe ELAko zerbitzu juridikoen arduradunak horrela azaldu du sindikatuak langileen esku jarri duen lanabes berria. Bidelagun fundazioa lan osasun auzietan sakontzeko zerbitzu bat izango da, bi bide urratuko dituena: prebentzioa eta ikuspegi juridikoa. Luzarora lan osasunaren behatoki izateko bokazioa ere badu.

ELA sindikatuak lan osasunarekin harremana duten auzietan sakontzeko beharra ikusi du. Azken kongresu nazionalean bere buruari jarritako helburuetako bat zen, eta Bidelagunek gorpuzten du gabezia hori betetzeko modua. Fundazioak Durangon izango du egoitza; oraingoz, hiru langile ditu, eta bi norabideko lana egingo du langileekin: batetik, formakuntza eskainiko die, eta, bestetik, salaketa eta kexak jaso ahalko ditu. «Lan osasunarekin harremana duten hainbat auzi irabazi ditugu azken urteetan. Arlo horretan berezitu den lantalde bat osatu dugu», goratu du Aierbek.

Sindikatuaren ustez, laneko osasun arazoek ez dute nahiko alarma sozial sortzen, ez enpresetan ezta erakunde publikoetan ere. «Enpresak neurriak hartzen hasiko dira garesti ateratzen zaienean», salatu du. Izan ere, sindikatuaren kalkuluaren arabera, Hego Euskal Herrian urtean 40.000 langilek hartzen dute gaixo agiria lan istripuen eraginez. Iaz, esaterako, 50 langile hil ziren istripuetan, eta, Europako lan osasuneko ikerketen arabera, istripu batengatik hiltzen den langile bakoitzeko 35 hiltzen dira lan gaixotasunengatik.

David Pena izango da Bidelaguneko abokatuetako bat, eta fundazioaren aurkezpenean aletu ditu Aierbek aipaturiko berrikuntza juridikoetako batzuk: «Kautelazko neurriak, esaterako, tresna eraginkor eta berritzaileak dira. EAEko lehenbizikoak gure ekintzaz lortu ziren. Pandemian Osakidetzaren aurka lor zitezen lortu genuen, eta gero Ambuiberica azpikontratatara zabaldu ziren». Silizearen eta amiantoaren erabileren aurkako ebazpenak ere aipatu ditu abokatuak, edota prebentziozko kalte ordainak: «Kasurik argiena Imanol Landa enpresaren aurkako ebazpena izan zen, Donostiako Metroak azpikontrataturikoa. 20.000 euro ordaindu behar izan zizkien, langileak osasunarentzako arriskutsua zen lan bat egitera behartzeagatik. Beste pauso bat da prebentzioaren bidean, istripua jazo aurreko kalte ordainak».


Summary: Osasun sistema publikoaren alde mobilizatzera deitu dute eragileek. Hego Euskal Herriko hainbat plataformak protestak egingo dituzte apirilaren 2an eta 3an. Lehen mailako arretan oinarritutako sistema publiko baten beharra defendatu dute deitzaileek.

Hego Euskal Herriko zenbait plataformak bat egin dute «herritarren osasun beharrei erantzungo dien osasun sistema publiko, unibertsal eta kalitatezkoaren alde», eta dei egin dute apirilaren 2an eta 3an egingo dituzten mobilizazioetan parte hartzera: «Gaur, inoiz baino gutxiago dira onargarriak gobernu batzuek osasunerako baliabide ekonomikorik ez izatearen inguruko betiko aitzakiak».

Leioan Bizi, Izartu Mungialdea, Gora Deustu, Erandio Herri Plataforma, Zumarraga 24/7-k; Gasteizko eta Algortako Osasun Publikoa Aurrera-k; Bilboko, Donostialdeko, Tolosaldeko eta Zornotzako Osasun Publikoaren Alde-k; eta Altsasuko eta Nafarroako osasun plataformek adierazi dute herritarren osasun beharrei erantzuteko arazoak COVID-19aren eraginetatik haratago doazela, eta horiei erantzuteko neurriak eskatu dituzte; besteak beste, aurrez aurreko arreta eta gaixo kronikoena bermatzea, itxaron zerrendak murriztea eta prozesu larrien diagnostiko goiztiarra hobetzera bideratutako urratsak.

Izan ere, eragileen esanetan, lehen mailako arretan antzeman diren arazoak, langile eta baliabide faltatik haratago, osasun sistema publikoaren «degradazioaren» ondorio dira. Aurrekontuak «osasun negozio pribatuen interesen» alde egiteko erabili izanaz akusatu dituzte administrazio publikoak, herritarren arteko desparekotasunaren erantzule direlakoan. Horren aurrean, defendatu dute beharrezkoa dela «lehen mailako arretan oinarritutako sistema bat, osasun publikoa indartuko duena, osasuna bere sustapen eta prebentziotik osoki jorratuko duena». Are gehiago, sistema horrek doakoa izan behar duela nabarmendu dute.

Horretarako, gobernuei exijitu diete osasungintzarako aurrekontua handitzeko, %7ra iritsi arte. Era berean, osasun enpresa pribatuekin dituzten itunak eta funtzionarioen mutualitateak eteteko deia egin dute: «Diru publikoa osasun pribatuaren poltsikoetara pasatzeko inbutuak besterik ez dira».

Osasun zerbitzua bera hobetzeko bidean, nabarmendu dute sektoreko langileen «prekaritatea» bukatzeko, eta erabiltzaileen interes eta beharrak ezagutzeko mekanismoak ezarri behar direla; hala nola Hego Euskal Herri osoan euskarazko arta bermatzeko neurriak. Aldaketak gauzatu ahal izateko, osasun publikoaren aldeko plataformak «zabaltzeko, indartzeko eta koordinatzeko» asmoa adierazi dute eragileek, helburu bera duten sindikatuekin eta profesionalekin elkarlanean. Horretarako tresna izango dira apirileko lehen asteburuko protestak.

Lanpostu gehiago

Osasungintzako langileen «prekaritatea» hizpide izan du LAB sindikatuak ere; zehazki, Osakidetzako beharginena. Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu Gotzone Sagarduik aurreko astean iragarri zuen 1.200 lanpostu sortuko dituztela, baina, sindikatuaren esanetan, 3.000 baino gehiago behar dira egungo egoera bideratzeko, eta kontrakoa «osasun publikoa apurka-apurka deuseztatzea» da. LABek gogor kritikatu du Osakidetzako langileen behin-behinekotasun tasa ere, eta «egonkortze prozesu serio bat» egiteko 5.000 lanpostu egonkortu behar direla nabarmendu du.

Erakundeak sindikatuekin izaniko jarrera ere gaitzetsi du LABek. Azaldu du Osakidetzak uko egin diola elkarrizketari, eta «funtzionamendu erabat antidemokratikoa» izatea leporatu dio.


Summary: Erregaien prezioa gasolindegi bakoitzean. BERRIAren mapa interaktibo honek aukera ematen du ikusteko gasolindegi bakoitzean zer preziotan saltzen ari diren erregaiak. 635 gasolindegiren datuak erakusten ditu, eta ordubetean behin eguneratzen da. Prezio ofizialak dira mapakoak, estatuek ematen dituzten moduan jasoak.

Erregaien merkatuko prezioak etenik gabe aldatzen dira, eta gasolindegi bakoitzak bere prezioak zehazten ditu. Goiko mapa interaktiboak aukera ematen du gasolindegi bakoitzean erregaiak momentu horretan zer preziotan dauden ikusteko. Ordu oroz berritzen dira datuak. Euskal Herriko 635 gasolindegitako datuak erakusten ditu mapak, ez guztietakoak, Espainiako eta Frantziako gobernuek ez dituztelako jasotzen batzuen datuak.

Grafikoan, berriz, ikusten da hiru erregaik —95, 98 eta A gasolioak— batez beste zer prezio izan duten azken hilabeteetan, azken asteetan eta azken egunetan. Euskal Herriko batez bestekoez aparte, Iparraldeko eta Hegoaldeko prezioen bilakaera ere ikus liteke, alde handiak baitaude batetik bestera.

Mapan, berriz, lokalizatzeko geziek erakusten dituzte prezio altuenak eta baxuenak dituzten gasolindegiak. Gorri ilunena duten gasolindegiak dira aukeratutako erregai mota garestien saltzen ari direnak, eta laranja kolore argiena dutenek saltzen dute aukeratutako erregai hori merkeen. Preziorik merkeenak dituzten gasolindegiak berdez ageri dira.

Mapan bertan klikatuz gero, prezio zehatza ikusi dezake erabiltzaileak. Mapa hau eta erregaien prezioak ordu oroz eguneratzen ditu BERRIAk, Frantziako eta Espainiako gobernuek emandako datuekin; datu horietan ez dira ageri gasolindegi batzuk —esaterako, Trebiñukoak eta Legazpiko batzuk—. Erabiltzaileak eguneratutako prezioak eskura ditu horrela.

Maparen goiko aldean, berriz, erregai mota aukeratu liteke, botoi urdina erabilita. Defektuz, 95 edo E5 gasolina saltzen duten gasolindegi guztiak agertzen dira mapan. Beste erregai bat zer preziotan dagoen jakin nahi izanez gero, klikatu goiko botoi urdin horretan, eta erregai hori saltzen duten gasolindegiak agertuko dira mapan.


Summary: Behin-behineko espetxealdia ezarri diote Pablo Gonzalez kazetariari. Poloniak ohar bat bidali dio kazetariaren bikotekideari. Hartan, jakinarazi diote Gonzalez maiatzaren 29ra arte egongo dela kartzelan, Rzeszow eskualdeko auzitegiak aginduta. Haren aurkako «frogak» daudela dio gutunak, baina ez du haien berri ematen.

Pablo Gonzalez kazetaria behin-behinean espetxeratu du Poloniako justiziak. El País egunkariaren arabera, Gonzalezen bikotekideari jakinarazi diote maiatzaren 29ra arte egongo dela preso. Paragrafo eskaseko oharrean, Gonzalezen egoeraren berri ematen du Poloniak. Haren arabera, Rzeszow eskualdeko auzitegiak eman du Gonzalez behin-behinean espetxeratzeko agindua; Rzeszow hiriko kartzelan egingo ditu hiru hilabete. Gutunean, argudiatzen dute «atzerriko inteligentzia ekintzetan» parte hartu izanaren «susmopean» atxilotu zuela Poloniako Barne Segurtasun Agentziak kazetaria, otsailaren 27ko gauean.

Gonzalez Przemyslen atxilotu zuten, Ukrainako mugatik kilometro gutxira. Orduan, Errusiako zerbitzu sekretuetako agente izatea leporatu zioten; hau da, espioi bat izatea. Poloniako Kode Penalaren 130.1 artikuluan oinarrituta egin zuten, Gonzalo Boye abokatuak jakinarazi zuenez. Polonian, hamar urteko espetxe zigorra jar dezakete delitu horregatik. Bikotekideak jasotako oharraren arabera, «Errusiaren onerako operazioak» egin zituela erakusten duten «frogak» daude. Halere, aipatzen den bakarra da kazetari gisa «libre» bidaiatu izan duela, baita «gatazka militarrak eta tentsio politikoek jotako lurraldeetara»: «Atxiloketaren aurretik, Ukrainara bidaiatzeko asmoa zuen, bere jardunarekin jarraitzeko».

Kazetaria aipatzeko, Pavel Rubtsov eta Aleksei Rubtsov izenak ere erabiltzen ditu gutunak. Haiek, senideen arabera, Gonzalezek errusiar pasaportean duen deitura eta haren aitarena dira, hurrenez hurren. Izan ere, haren gurasoak banatzearekin hartu zuen Pablo Gonzalez deitura —errusiar izenaren itzulpena eta amaren abizena dira—, baina haiek ez zituen aldatu errusiar dokumentazioan. Hala, ingurukoen kezka da haren aurkako ustezko frogen artean egotea identitate ezberdinak dituelako ustea.

Polonia zuzenean senideekin harremanetan jarri den lehen aldia da. Halere, kazetariak oraindik ez du Boyerekin eta senitartekoekin hitz egiterik izan. Hura ikusi duen bakarra Espainiak herrialde hartan duen kontsula da. Martxoaren 7an izan zen espetxean, eta Gonzalez «animoz eta osasunez» ondo dagoela adierazi zuen, baita errugabea dela irmo defendatu duela ere.

Ukraina, eta gero Polonia

Gonzalezek otsailaren 25ean hartu zuen Varsoviarako hegazkina, gero handik mugara joateko, Ukrainatik ihes egindako errefuxiatuen egoeraren berri ematera joan baitzen. Hilabete lehenago, Donbassen kazetari lanetan ari zela, Ukrainako zerbitzu sekretuen dei bat jaso zuen. Lehenbailehen Kievera joateko esan zioten, galdeketa bat egin ziezaioten. Público-k zabaldu zuenez, galdeketa horretan «errusiazaletzat» jo zuten Gonzalez, Gara-rentzat lan egin izana egotzi zioten, eta susmagarritzat hartu zuten, Laboral Kutxako kreditu txartel bat izateagatik. Errusieraz ondo jakiteak eta inguruaz zuen ezagutzak ere sorrarazi zizkien susmoak zerbitzu sekretuei, hedabide horren arabera. Azkenean, hiru eguneko epean Ukrainatik alde egitera «gonbidatu» zuten, nahiz eta kanporatze agindurik ez zioten ezarri.

Artean Ukrainan zegoela, CNI Espainiako zerbitzu sekretuetako agenteak Gonzalezen senideen etxeetara joan ziren, Euskal Herrian eta Katalunian, Gonzalezen inguruko informazio eske. Horren berri izatean, Boyek Gonzalezi lehenbailehen Espainiako Estatura itzultzeko eskatu zion, abokatuak BERRIAri adierazi zionez. Etorri zenean, baina, inork ez zuen harengana jo. «Berriz hara itzuli arte itxaron dute haren kontra egiteko», gehitu zuen abokatuak.


Summary: Hegoaldeko herritar gehien-gehienek ez lukete Espainia inbasio batetik defendatuko. 'Electomania.es' galdeketa atariak eginiko ikerketa baten arabera, EH Bilduren alde bozkatzen dutenek dute prestasunik txikiena Espainiako armada batean izena emateko, Euskal Herriko alderdien artean.

Gerra eta herritarrak. Electomania.es atariak inkesta bat plazaratu du jakiteko ea herritarrak prest ote leudekeen inbasio bat izanez gero Espainia defendatzeko. Emaitzak ez dira sorpresa, baieztatu egiten dutelako antzeko inkestek erakutsi izan dutena. Izan ere, Hego Euskal Herriko datuak nabarmendu egiten dira, berriz ere, Kataluniakoekin batera.

«Espainiaren eta beste herrialde baten artean gerra hasiko balitz, Espainiako lurraldearen inbasio batekin, prest zeundeke borrokatzeko izena emateko?». Hala galdetu du atariak martxoaren 11tik 16ra, Ukrainako inbasioaren erdian.

Galdekaturiko Araba, Bizkai, Gipuzkoa eta Nafarroako biztanleen %58,7k ezetz erantzun dute (20,75k baietz, eta gainerakoek ez dakitela, edo ez dute erantzunik eman). Ezezko erantzunik argiena Gipuzkoan jaso dute (%65,3), ondoren Bizkaian (%61,4), Araban (%58,6) eta Nafarroan (49,5).

Galdekaturikoek botoa ematen dioten alderdiarekin gurutzatu dute datua. Erantzunen arabera, EH Bilduren boto-emaileak dira argien adierazten dutenak ez leudekeela prest Espainiako armada batean sartzeko (%80,5). Ondoren datoz Geroa Baiko bozkatzaileak (63,9) eta, azkenik, EAJkoak (62,7). Beste alderdien herrialdekako xehakapenik ez dute plazaratu ikertzaileek.

Mapa honetan kontsulta daiteke ehunekoak, herriz herri (erantzunak dauden lekuetan, betiere).

Hegoaldeko datuak nabarmentzeko modukoak badira ere, are ikusgarriagoak dira Kataluniakoak. Gironan eta Lleidan %70,5era heltzen da Espainia defendatzeko prestasunik ez dutenen proportzioa.

Hego Euskal Herriko eta Kataluniako datuez gain, nabarmenak dira ere Galiziakoak eta Kanaria uharteetakoak, ezezko kopuru handiarengatik.

Espainiarekiko atxikimendu gutxi

Gaur plazaraturiko inkestaren emaitzak osatzen eta, hein batean, azaltzen duten beste ikerketa bat plazaratu zuen ekainean Suediako Goteborgeko Unibertsitateak.

Hango Quality of Government Instituteko ikertzaileek besteak beste, galdera honi erantzun nahi izan zioten: Zeri diote europarrek atxikimendurik handiena? Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako herritarren erantzuna nabarmendu zuten orduan. Izan ere, hor topatu zuten estatuarekiko atxikimendurik txikiena Europako Batasun osoan.

Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, estatuarekiko identifikazioak 4,5 bat baino ez zuen jaso, eta, ikertzaileen arabera, Europako Batasuneko txikiena da. Nafarroan, 7,2 izan da emaitza, eta Akitanian, 8. Katalunian ere oso txikia da emaitza, baina ez horrenbeste: 5,9. Horraino, ustekabe gutxi, emaitzek berresten zutelako beste hainbat ikerketek erakutsi dutena: Espainiak eta haren erakunde eta ikurrek atxikimendu txikia eragiten dutela Hegoaldean, batez ere Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Edonola ere, berria eta nabarmentzekoa izan zen ikerketa batek erakutsi izana atxikimendu falta hori Europako Batasuneko sakonena dela.