Summary: Amiantoaren biktimentzako funtsa eratzea onartu du Kongresuak. Hiru legebiltzarkidek Eusko Legebiltzarraren eskaera azaldu dute, eta Madrilgo ganberak ontzat jo du lege egitasmoa tramitatzea, Voxen abstentzioarekin. Funtsa nola elikatu: hor egongo da gakoa aurrerantzean

Amiantoaren biktimentzako konpentsazio funts bat eratuko du Espainiako Estatuak, Madrilgo kongresuak aintzat hartu baitu Eusko Legebiltzarrak 2017. urtean adostutako akordioa. Itun horrek dio konpentsazio funts bat sortu behar dela, 1950eko hamarkadatik gaur egunera amiantoarekin harremana edukitzeagatik gaixotu eta hildakoentzat, eta Espainiako Kongresua izango dela «amiantoaren injustizia historikoari aurre egiteko» legea onartuko duena. Bada, lege egitasmoa onartu dute Madrilgo ganberako talde politiko guztien baietzarekin, eta Voxen abstentzioarekin, «separatistek estatu zapaltzaileari bota nahi diotelako hildakoa».

Maitane Ipiñazar (EAJ), Eva Blanco (EH Bildu) eta Gloria Sanchez (PSE) euskal legebiltzarkideek defendatu eta azaldu dute, Madrilen, lege egitasmoaren edukia eta espiritua, eta ezkerreko zenbait talde politikoren aitortza eta eskertza jaso dute Legebiltzarrean «egindako lanarengatik». Horiek horrela, amiantoak minbizia eragindako beharginentzat eta behargin izan ez direnentzat konpentsazio funts bat sortzeko bidea hartu du Kongresuak, eta hura kudeatzeko organismo bat ere bai, arautegi zehatz batekin. Baina tramitera onartu den lege egitasmoan zenbait emendakin iragarri dituzte alderdi batzuek, PPk esaterako, funts hori elikatzeko modua aurreikusten delako gakorik gogorrena aurrerantzean.

Izan ere, Eusko Legebiltzarraren idatziak jasotzen du estatuaren ekarpenez gain enpresek ere beren alea jarri beharko dutela funts hori elikatzeko, eta zenbait hizlarik iradoki dute lokarri hori legea tramitatzean askatu beharko dela. Baina Iñigo Barandiaran diputatu jeltzaleak azpimarratu du gaur lege proiektua onartzea zela «garrantzitsuena», eta «aurrerago» eztabaidatuko dela «funtsa nola elikatu». Gaineratu du amiantoak sortu dituen biktimen auzia «justizia sozialaren kontua» dela, eta eskerrak eman dizkie Madrilgo Kongresuan egon diren Asviamieko kideei, «egindako lan handiarengatik». Gogorarazi du Belgikak, Herbehereek eta Frantziak pareko konpentsazio funts ereduak garatu dituztela, eta Espainian ere garatuko dela bat, eta hori dela oinarrizkoa orain, konpentsazio batekin aitorturik egon daitezen «biktima guztiak, amiantoarekin lan egin zuten enpresetako beharginak eta beste hainbat: beren bikotekideak, adibidez».

Arropa garbitzen zutenak

Oskar Matute EH Bilduko koalizioko ordezkariak Asviamie amiantoaren Euskadiko biktimen elkarteari eskaini dio bere hitz egiteko denbora, elkartearen gutun bat irakurriz. Funtsa eratzeak esan nahi du «amaiezinak diren prozesu judizialak» eragotziko direla, hein handi batean; Asviamiek gutun horretan esplikatu du «ateak ireki» zaizkiela biktima askori, aitortza jasotzeko, «ez bakarrik enpresa handietan aritutako biktimei». Lan kontratuz jardundako behargin horien lan arropak, amiantoz zipriztindurik, «beren emazteek, amek eta alabek» garbitu zituztelako.

Dena den, Asviamiek 2017an gertatutakoa «berriro ez errepikatzea» nahi du beste ezeren aurretik; Kongresuak antzeko proposamen bat tramitatzea onartu zuen, aurretik Eusko Legebiltzarrean onartua izan zena, baina bertan behera geratu zen, 2019ko apirilean hauteskundeetara deitu eta gero. Gutxienez, beste bi alditan ere eten dute tramitazioa, epe eta forma arazoak argudiatuta.

PSEko Maria Guijarro bizkaitarra harro azaldu da Eusko Legebiltzarrean lortutako akordioarekin, eta gogorarazi du Patxi Lopez lehendakari zen garaian hasi zuela bere bidea ganberan. Vox taldeari «biktimentzako errespetua» eskatu dio, eta, 2001etik amiantoa Espainian debekatua dagoen arren, «oraindik aitortzarik gabeko biktima ugari» daudela esan du, «horietako asko lan kontraturik gabe aritu ziren emakumeak».

Adituek diote 125 milioi pertsona daudela munduan amiantoaren arriskupean. Europan, 88.000 hil dira hark eragindako minbiziarekin, agiri mediku baten arabera. 1999tik 2018ra bitartean, 825 pertsona hil dira Hego Euskal Herrian; 2019an, 30 langile hil ziren, baina biktimen elkarteak ohartarazi du kasuen %10 baizik ez direla horiek.

Konpentsazio funtsa eratzeko lege egitasmoa tramitatzean, ez dira faltako oztopoak, ordea, eta baliteke handiena enpresek funtsa elikatzeko izan dezaketen derrigorrezko ekarpena izatea. Asviamieren arabera, «ez da zalantzarik enpresen ardura bat badela amiantoak eragindako minbizien epidemian». Enpresa askok urratu zuten legea, baina elkarteak uste du «estatuak ere» baduela ardura, hamarkadetan gertatutakoan «modu pasiboan» jokatu zuelako.


Itsasoaz bestaldeko kontalaria

Summary: Itsasoaz bestaldeko kontalaria.

2014ko Durangoko Azokan, Eider Rodriguez idazle errenteriarrak Joseba Sarrionandiari buruzko tesiaren dibulgazio bertsioa aurkeztu zuen: Itsasoa da bide bakarra. Sarrionandia irakurriz. Zergatik itsasoa? Hark Sarrionandiaren obran duen presentziarengatik, baina baita obra osoan «ur azpiko mezu asko» daudelako ere, Rodriguezek berak BERRIAn azaldu zuenez. Itsaso zabalak bereizi izan du hamarraldi luzez Sarrionandia sorterritik. Orain arte: Euskal Herrira itzuli da Joseba Sarrionandia.

Euskal letren izen nabarmenetakoa da Joseba Sarrionandia Uribelarrea (Iurreta, Bizkaia, 1958). Euskal Filologian lizentziaduna izanik, Pott banda literatur taldeko kide izan zen 1970eko hamarkadaren azken txanpan, Bernardo Atxaga, Ruper Ordorika, Manu Ertzilla, Joxemari Iturralde eta Jon Juaristirekin batera. Argitaletxe bat sortzea zen abiapuntuko asmoa, baina Pott aldizkaria egin zuten azkenean: sei zenbaki guztira, 1978 eta 1980 bitartean. Hiru urtean euskal literaturari eginiko ekarpen handia nabarmendu izan da.

Sarrionandiak 1981ean argitaratu zuen lehen poesia liburua, Izuen gordelekuetan barrena, ordurako kartzelan zela. Kartzelako egonaldian, gainera, Intxaur azal baten barruan. Eguberri amarauna poesia lana, Narrazioak bilduma, eta Ni ez naiz hemengoa saiakera kaleratu zituen.

Paradoxa bat bizi izan du Sarrionandiak: urteak joan eta urteak etorri, ezin ihes egitea Martuteneko ihesalditik sortutako mitoari. 1980an atxilotu zuten, ETAko kidea izatea egotzita, eta, preso bost urte zeramatzala, ihes egin zuen bozgorailu batean, Iñaki Pikabearekin batera, Imanol Larzabal kantariak Martuteneko kartzelan emandako kontzertu bat baliatuz. 1985eko San Fermin eguna zen, eta Kortatuk euskal musikaren abesti ikonikoenetako batean kontatu zuen: Chatty Chatty Sarri Sarri bilakatu zen.

Sarrionandia, 1985ean, kartzelako bisita batean. Iturralde, Atxaga eta Antza joan zitzaizkion orduan bisitan. BERRIA

ETAn sartzeari eta erakunde horren bilakaerari buruzko gogoetak jasota daude Lapur banden etika ala politika liburuan (2015): «Uste dut etikagatik sartu nintzela ni borroka armatura [...]. Bortizkeriaz inguratuta bizi ginen eta, ezer ez egitea ETAn sartzea baino bortizkeria handiagoa iruditzen zitzaidan. Esan daiteke biktimismoagatik sartu nintzela, batere asmo heroikorik gabe». Lerro horietan, borroka armatuaren bilakaerari buruzko irakurketa kritikoa egin zuen, ordea, Dolores Gonzalez Katarain Yoyes-en hilketa, Miguel Angel Blancorena eta Hipercorreko atentatua aipatuta: «Guk, gure borroka armatuarekin, geure intentzioen erabat aurka, Estatua legitimatzen genuen [...]. Injustiziaren kontrako borroka batetik, ia oharkabean, ekintzen erritualtasun batera pasatu ginelako».

Ihesalditik aurrera, zalantza eta espekulazio iturri izan zen haren kokalekua. 31 urtean, erbestetik idatzi eta zabaldu ditu bere lanak, izenik gabeko ezlekuetatik, eta kartzelatik alde egin baino hilabete lehenagoko zuri-beltzeko argazki bat izan zen haren irudi identifikagarri bakanetakoa.

Ordutik, erbestetik bidali eta zabaldu izan ditu bere literatur lanak, genero nagusi guztietan landuak. Poesian, besteak beste, ezagunak dira Gartzelako poemak (1992) eta Hau da ene ondasun guztia (1999) lanak. Narratiban, Lagun izoztua (2001) eta Kolosala izango da (2003), adibidez, eta saiakeran, Ez gara gure baitakoak (1989), Hitzen ondoeza (1997) eta Moroak gara behelaino artean? (2010). «Lagun izoztua-n agertzen dira Sarrionandiaren obra osoan landu diren itsas irudi guztiak. Haren ibilbide guztia dago gordea nobela horretan, neurri batean», laburbildu zuen Rodriguezek 2014ko elkarrizketan.

«Munduan gaur egun nagusi den botere harremanaz kontzientzia hartzeko ahalegina da saiakera. Botereon menpean bizi garenez gero, ezagutu beharko genituzke». Sarrionandiak berak hala deskribatu zuen Moroak gara behelaino artean? 2011ko apirilean, Hausnart aldizkariak eginiko elkarrizketan. Ez da liburu bat gehiago izan haren ibilbidean; lanaren dimentsioagatik, eta saiakeraren Euskadi Saria eman ziotelako 2011n. Polemika sortu zen Eusko Jaurlaritzak diru saria atxiki ziolako, idazlearen lege egoera argitu bitartean. Azkenean, Espainiako Auzitegi Nazionalak ebatzi zuen Sarrionandiak auzirik ez zuela, eta Jaurlaritzak saria eman zion.

Politikaz gogoetan

Hausnart-eko elkarrizketak adierazten ditu Sarrionandiaren pentsamendu politikoaren elementu batzuk; besteak beste, euskal nazio proiektua zutabe demokratikoetan oinarritzeko beharra: «Arrazoi politiko pila bat dugu estatu-nazio espainolaz aparteko beste proiektu nazional bat antolatzeko. Euskaldun gisa baldintzapeko askatasunean ibili gara askotan. Gure erabakietatik asko oztopatuko dituen egitura politikoak zertarako nahi ditugu? Autogobernuaren printzipioekin, estatu-nazio demokratikoago bat sor dezakegu Euskal Herrian». Nazioaz ari denean, «komunikazio espazio» bati buruz ari da Sarrionandia: «Komunikazio eta demokrazia espazioak berreskuratu behar dira, euskaldunek komunikazio espazio on bat bihurtu behar dugu Euskal Herria [...]. Komunikazio espazioak, politikan, erabakimen espazioak bihurtzen dira».

Sarrionandia, Habanan irakasle, Etxepare Institutuak Kubako hiriburuan zabaldutako irakurle postuan. JOSE GOITIA

1980ko hamarkadako zuri-beltzeko irudia berritzeko unea heldu zen, ordea. Piezaka, ia-ia: 2015ean, ahotsa: Hasier Etxeberriak ETBko Sautrela saioan elkarrizketatu zuen idazlea. 2016an, berriz, bisaia: Jose Goitiak Sarrionandiari eginiko argazkia eta elkarrizketa BERRIAn eta beste hedabide batzuetan argitaratuta. Pausoka itzali dio argia idazle erbesteratuaren itzalari, narrazioetako batean kontatu zuenaren antzera, eta bide horretan azken urratsa da itzulera: «Urteak dira Habanan bizi naizela, bizimodu normala eginez. Harritzen naiz diotenean ezkutaturik bizi naizela, edo ez dudala argazkirik ateratzen uzten. Aspaldi ez naizela ezkutatuta bizi, horrek ez du esan nahi prentsan agertzea gustatzen zaidanik», azaldu zuen Sarrionandiak. Ordurako, aste batzuk baziren bere bizilekuaren berri zabaldu zenetik, idazleak Etxepare Euskal Institutuak Habanako Unibertsitatean zabaldutako irakurle postua lortu eta gero.

Saiakeraren bidetik jarraitzen du Sarrionandiak gaur-gaurkoz; Gauzak direna balira aurkeztu zuen iazko abenduan, Habanako Gaukaria trilogia ixten duen lana.


Summary: Blake tirokatu zuen polizia lanera itzuli da, eta ez du zigorrik izango. Rusten Sheskey agenteak zazpi aldiz egin zion tiro bizkarrean Jacob Blake afro-amerikarrari iazko abuztuan, Wisconsinen. Poliziaren arabera, Sheskeyk «Poliziaren politiken barruan» jokatu zuen.

Rusten Sheskey lanean ari da berriz Kenoshan (Wisconsin, AEB). Hala jakinarazi du Daniel Miskinis hango poliziaburuak, eta gaineratu du agenteak ez duela zigorrik izango. Iazko abuztuaren 23an Jacob Blake afro-amerikarra tirokatu zuen polizia da Sheskey; poliziarekin eztabaidan ari zela, Blake bere hiru alabak zituen autorantz zuzendu zen, eta agenteak bizkarrean tiro egin zion, zazpi aldiz. Beltza da Blake, eta zuria, berriz, Sheskey. Bularretik behera elbarri utzi zuen Blake.

Plazaratutako idatzian, Miskinisek aitortu du badakiela «batzuk» ez direla pozik izango erabakiarekin, baina egindako ikerketari esker ondorioztatu dutela agenteak «Poliziaren politiken barruan jokatu zuela», eta, horregatik, ez duela zigorrik izango: «Agenteak legea errespetatu zuen, eta emandako formakuntzan irakatsi zioten bezala jokatu zuen».

Urtarrilean jakin zen polizia bakar bat ere ez zutela auzipetuko tiroketarengatik, nahiz eta bideoan grabatuta dagoen gertakaria, eta berehalakoan ezagun egin zen erasoa. Martxoaren 31n amaitu zitzaion laneko baimena Sheskeyri.

Protestak berpiztu zituen tiroketa

Polizia zuri batek Minneapolis hirian George Floyd hil eta hiru hilabete eskasera izan zen Blakeren aurkako tiroketa, eta horrek berpiztu egin zituen arrazakeriaren aurkako mobilizazioak, baita istiluak ere. Bereziki larriak izan ziren abuztukoak. Eskuin muturreko taldeek dei egin zuten Black Lives Matter eta arrazakeriaren aurkako taldeek deitutako mobilizazioen aurka jotzeko, eta bi manifestari tiroz hil zituzten horietako batean.

Kyle Rittenhouse eskuin muturreko jarraitzaileari leporatu zizkioten hilketak. Tiro egiten grabatu zuten. 17 urte zituen orduan, eta 18 dauzka orain.


Summary: Tubacexeko langileek su eman diote pneumatiko barrikada bati. Atzo Ertzaintzak langile bat mehatxatu zuen atxilotu egingo zuela esanez, olerki bat irakurtzen ari zela "gaizkile" esateagatik.

Gaurkoa 63. eguna da Tubacexeko langileen greba mugagabean. Laudioko eta Amurrioko (Araba) fabriketan zuzendaritza egitekoa den kaleratze kolektiboaren aurkako beste protesta bat egin dute beharginek, goizean. 124 enplegu kenduko dituzte: 95 kaleratzerekin batera, hamabi erretiro aurreratu izango dira, eta beste 22k lanpostua utziko dute, pizgarriekin. Enpresak bihar bertan egingo ditu kaleratzeak.

Oraindik indarrean dagoen lan erreformaren itzalean egingo duten kaleratze kolektibo horren aurkako protestan, beharginek su eman diote pneumatikoen barrikada bati, Amurriko fabrikaren atarian, eta irudi ikusgarria sortu du horrek. Edonola ere, ez da istilurik egon Ertzaintzarekin. Lanean jarraitzen duten beharginak fabrikara eramaten ari ziren autobusei bidea oztopatu nahian egin dute barrikada grebalariek, 08.00etan. «Tubacexen ez da inor sobran», garrasi egin diete autobusei protestan ari zirenek.

Suzko barrikadak ez du aparteko kalterik eragin; suhiiltzaileek amatatu dute sua. Laudion, berriz, greba egiten ari ez diren langileen autobusak fabrikara heldu dira arazorik gabe, Ertzaintzaren babesarekin. Grebalariek irain eta garrasi egin diete, ordea. Edonola ere, gaur ez da istilurik egon Ertzaintzaren eta grebalarien artean, aurreko asteetan gertatu izan den moduan.

Ika-mika bat izan zen atzo, ordea, langileetako batek olerki bat irakurri eta ertzainei «gaizkile» esan zienean. Halako batean, ertzain batek mehatxu egin zion, eta ohartarazi berriro gaizkile esanez gero atxilotu egingo zuela. Langileak eskuak aurrean jarri eta eskumuturrak eskaini zizkion, gainerako lankideen oihu artean. Ertzainak atzera egin zuen azkenean.

Enplegua aldi baterako erregulatzeko espedienteak 150 langileri eragin zien hasieran. Egun, negoziazio epea martxoaren 10ean bukatu ondoren, 94 kaleratuko dituzte, eta gainontzekoek erretiro aurreratua hartuko dute, edota beren borondatez utziko dute Tubacex, pizgarriekin. Langile batzordearen eskaintza da kaleratzeak aldi baterako erregulazio bilakatzea. Alde horretatik, Jaurlaritzari mezu argia bidali diote hasieratik: «Gaur Tubacex da, baina bihar beste edozein enpresa izan daiteke. Hau arazo orokorra da, eta nazio osoari eragiten dio».

ELAk greba mugagabera deitu du Industrias Betikon

Bergarako (Gipuzkoa) Industrias Betiko enpresako langileek greba mugagabea egingo dute apirilaren 19tik aurrera. Langileen ordezkaritzak, ELA sindikatukoak, hilabeteak daramatza enpresa hitzarmen duin bat berritzeko negoziatzen, enpresako langileen beharrei erantzungo diona.

Industrias Betikok hamazazpi langile ditu gaur egun, eta gehienek greba mugagabea babestu dute batzar orokorrean. Enpresak errodamenduak egiten ditu. ELAk dio lan karga izan duela eta baduela, «eta, beraz, enpresak onura handiak ditu». Sindikatuak garbi utzi nahi izan du Betikok «ez duela ia nabaritu ere egin COVID-19ak eragindako krisia».


Summary: Espainiako Estatuak 1978ko sanferminetako gertaeren erantzukizuna har dezala eskatu dute. Polizia armatuak hildako German Rodriguezen anaia Fermin eta 78ko Sanferminak Gogoan plataformako Sabino Cuadra parlamentuan izan dira, eta taldeei lau eskaera egin dizkiete, estatuak ezarritako «zigorgabetasuna amaiarazteko»

«1978ko gertaerak izan zirenean, nik 20 urte nituen, eta ordu hartan ezin nezakeen imajinatu orain, 63 urterekin, egia eta justizia bila jarraituko nuela». German Rodriguezen anaia Fermin Rodriguez Nafarroako Parlamentuan izan da, eta ozen salatu du 43 urteotan informazioa lortzeko bidean estatuak oztopoak jarri dizkiola eta ikertzeko borondate politikorik eza erakutsi duela. 1982an, auzia itxi zuten epaitegietan, eta Rodriguezek etengabe eskatu ditu dokumentu jakin batzuk Barne eta Defentsa ministerioetan, baina erantzun bera eman izan diote: jakinarazi diote ez dagoela eskatutako dokumentu hori, edo zuzenean ez diote erantzun.

Fermin Rodriguezekin batera izan da Sabino Cuadra, 78ko Sanferminak Gogoan plataformako kidea, eta azken urteetan kasuaren inguruan egin diren urratsen berri eman du. Alde batetik, Rodriguezen sendiak eta Poliziaren oldarraldian kaltetuak izan zirenek, plataformak eta peñen federazioak kereila aurkeztu zuten Iruñeko epaitegian, eta, lehen auzialdian eskaera atzera bota bazen ere, Auzitegi Nagusiaren ebazpenaren zain daude. Halaber, Manuela Servini Argentinako epaileak frankismoko eta trantsizioaren lehen urteetako krimenak ikertzen ari da, eta bertan sartuta dago 1978ko Iruñeko sanferminetan izandako Poliziaren oldarraldi bortitza. Iazko irailean Rodolfo Martin Villa Barne ministro ohiari deklarazioa hartu ondotik, ebazpenaren zain dago.

Politikoki, berriz, Nafarroako Parlamentuak bi adierazpen bidez babestu du euren jarduera, Cuadrak gogora ekarri duenez. 2017ko azaroan, ia aho batez, 1978ko gertaerekin zerikusia zuten dokumentu guztien desklasifikazioa eskatu zuen, baina oraingoz Espainiako Gobernuak entzungor egin dio. 2019an, berriz, epaitegietan aurkeztutako kereilari babesa adierazi zion legebiltzarrak.

Memoria demokratikoaren legeaz Halaber, Espainiako Gobernuak iazko irailean memoria demokratikoaren legearen aurreproiektua aurkeztu zuen. Memoria historikoko elkarteen plataformek aurreproiektu horri adierazitako hitzak bere egin ditu 78ko Sanferminak Gogoan taldeak. Hala, azpimarratu du Zapateroren 2007ko memoria historikoaren legearekin alderatuta «aurrerapauso nabarmena» dela, baina, era berean, ez dela «estatuko zigorgabetasun erregimenarekin hausten», eta «gabezia handiak» dituela.

Urratsen artean daude frankismoaren biktimak aitortzea, diktadurako sinbologiak eraistea, memoria historikoa eskoletan lantzea, frankismo kutsua duten fundazioen aurka egitea... Halaber, diktadurako epaitegien ebazpenak baliogabetzeko asmoa du legeak, eta, urrats horrek «balio sinbolikoa» duela onartu arren, kritikatu du ezingo zaiela «ez estatuari ez eta enpresei ere ondare arloko ardurarik eskatu». Gaineratu du aitortza egiterakoan biktimak kontuan hartzeko definizio zurruna egiten duela aurreproiektuak. Halaber, beharrezkotzat jo du 1977ko amnistia legea indargabetzea, sekretu ofizialeko agiriak desklasifikatzea, eta diktaduraren krimenak gizateriaren aurkako krimen gisa ez dituela hartzen.

Lau eskaera parlamentuari

Hala, lau proposamen egin dizkiote Nafarroako Parlamentuari. Alde batetik, 2017an eta 2019an legebiltzarrak sekretu ofizialeko dokumentuak desklasifikatzeko eta aurkeztutako kereilei babesa adierazteko ebazpenak berresteko eskatu die taldeei. Bigarrenik, memoria historikoko elkarteekin bat eginez, beharrezkotzat jo du Kongresurako tramitera iristean memoria demokratikoaren legean gizateriaren aurkako krimen gisa izendatzea orduko hilketak. Hirugarrenik, gogora ekarri du estatuak inoiz ez duela aitortu 1978ko sanferminetan izandako gertaeren erantzukizun zuzena, eta parlamentuari eskatu dio hori exijitu dezala. Azkenik, sekretu ofizialen legea «indargabetu edo erreforma sakona» bultzatu dezala eskatu diote, gardentasun printzipioaren arabera herritar orok eskubidea izan dezan egun sekretutzat jotako agiri horiek ikusteko.

Fermin Rodriguezen arabera, Alemanian ez dago egun Adolf Hitlerrek babestutako legerik, ezta Italian ere Mussolinik bultzatutako legerik. Alta, gogora ekarri du Espainian sekretu ofizialen legea diktaduraren garaikoa dela. «Erabateko boterea ematen dio estatuari zer informazio eman eta zein ez erabakitzeko. Zigorgabetasunaren babeslekua da».

Taldeei dagokienez, PSNko Inma Juriok nabarmendu du espero duela konponbide bat bilatzea eta, alde horretatik, haren edukiarekin erabat ados ez daudela ulertu arren, azpimarratu du memoria demokratikoaren legea aurrerapauso bat izan daitekeela. Geroa Baiko Uxue Barkosen arabera, erresistentzia ahalmena erakutsi dute 43 urteetan, eta instituzioetatik haien jarduna babesteko konpromisoa adierazi du. EH BIlduko Bakartxo Ruizek adierazi du Kongresuan diktaduraren krimenak gizateriaren aurkakoak izendatzeko zuzenketa eskatuko dutela.

Iriarte eta Rodriguezen iritzi trukea

Navarra Sumako Iñaki Iriartek errespetua adierazi dio sendiaren minari, eta azaldu du 1978ko sanferminetan Poliziaren esku hartzea «indiskriminatua eta negargarria» izan zela, eta ondorengo urteetako epaitegiek ez zutela behar beste ikertu: «Ez zuten jakin edo ez zuten nahi». Dena den, azpimarratu du indarkeria handiko testuinguru politiko batean gertatu zela, «batzuei» ez zitzaiela inporta hiltzea, eta horrek «trantsizioa are zailago egiten» zuela.

Fermin Rodriguezek Iriarteri zuzendu dizkio azken hitzak: «Oso ondo jabetzen naiz garai hartan izandako biktima guztiez eta haren minaz, baina ezin dut onartu halako alderatzerik. Ezin dezaket onartu borroka armatuan aritzen zen erakunde batek hiltzea justifikazio bat denik Poliziak gehiegikeriaz jarduteko. Ezin liteke Donostiako autobusen gidari bat bahitu, torturatu eta ondoren Bidasoa errekan bota. Ezin daiteke onartu munizio errealarekin jendearen aurka tiro egitea. Argudio hori ez da baliagarria. Sentitzen dut». Agerraldia amaituta, Iriartek Rodriguezengana jo du harekin solas egitera.


Summary: Txertoek 50 heriotza eta 200 ospitaleratze eragotzi dituzte Nafarroan. Nafarroako Osasun Publikoko Institutuaren arabera, txertoen dosi baten eraginkortasuna % 49koa da, eta bi dosirena, % 89-95 artekoa

COVID-19aren aurkako txertoek Nafarroan izan duten eragina ikertu du Nafarroako Osasun Publikoko Institutuak. Behin-behineko estimazioen arabera, orain arte baimendutako txertoen eraginkortasuna handia da; batez ere, ziklo osoa egina dutenentzat: kasu sintomatikoen %49 eragozten ditu dosi batek, eta %90, bi dosik.

Eraginkortasuna ez da gehiegi aldatzen txerto motaren arabera: Pfizerren dosi batek %46ko babesa eskaintzen du dosi batekin, eta %89koa birekin. AstraZenecaren txertoak, berriz, %53ko babesa ematen du dosi bakar batekin. Ospitaleratzeak prebenitzeko tenorean, gainera, babesa are handiagoa da: %75ekoa dosi batekin eta %95ekoa bi dosirekin.

Eraginkortasun datuetan oinarrituta, txertaketa kanpaina hasi zenetik eragotzi diren gaitzen estimazioa egin du Nafarroako Osasun Publikoko Institutuak. Hala, apirilaren 11ra arte, txertoaren eragin zuzenari esker eragotzi dira COVID-19aren 700 infekzio sintomatiko, 200 ospitaleratze eta 50 heriotza.

Hala ere, erakundeak gogorarazi du txertatutako pertsonek gaitza har dezaketela oraindik, eta, arriskua askoz txikiagoa izanagatik, baita larriki gaixotu ere. Hori dela eta, prebentzio neurriei eusteko gomendioa egin dute.


Summary: Ibilbidearen azken txanpan sartu da Kutxa Bira. Kutxak Carmen de Patagonesen (Argentina) ekin zion ibilbideari, martxoaren 20an, eta igandean amaituko du ibilbidea, Seguran (Gipuzkoa).

* Barruan euskarari lotutako hainbat mezu izango dituen kutxa batek herriz herri ibilbide bat egitea: horixe da Kutxa Bira ekinbidearen funtsa. Carmen de Patagonesen (Argentina) ekin zion ibilbideari, martxoaren 20an, eta Euskal Herriko eta diasporako 70 bat herritatik igaroko da; maiatzaren 30ean amaituko du ibilbidea, Seguran (Gipuzkoa).

* Kutxa apirilaren 1ean iritsi zen Euskal Herrira, eta Baionan egin zuten lehen ekitaldia. Lapurdi, Nafarroa Beherea, Zuberoa eta Nafarroa Garaiko mendialdea zeharkatu ondoren, Gipuzkoan barrena dabil.

* Euskararen aldeko ekitaldi batzuk bertan behera geratzearen «galera emozionalak» konpentsatzea du xede Iparra Hegoak antolatutako ekinbideak.


Summary: CAFek Frantziako kontratu handia egingo duela berretsi du. Alstomek atzera egin duela eta Pariseko RER B aldirietako linearako trenen proiektua martxan jarriko dela berretsi du Beasaingo konpainiak. 146 tren hornitzeko kontratu da, eta CAFi %40 inguru dagokio: 1.000 milioi inguru

RATP, SNCF eta Ile-de-France Mobilitések prentsa ohar batean jakinarazi dute Alstomek blokeaturik zuen kontratu erraldoia martxan jarriko dutela, eta akordioa egin dutela alde guztiek. CAFek asko zuen jokoan, Bombardierrekin batera irabazitako kontratu hori handia zelako, 2.500 milioi ingurukoa, eta Beasaingo enpresari horren %40 zegokiolako gutxi gorabehera, hau da, 1.000 milioi euro inguru. Bada, euskal konpainiak berretsi du baietz, azkenean Alstomek oztopoak jartzeari utzi diola, eta kontratua bere horretan egingo dela.

Eragileek jakinarazi dute Pariseko RER B aldirietako linearako trenen hornikuntza proiektua martxan jarriko dela, beraz, aldi berean RATPek eta SNCFek operatuta. Aldirietako 146 tren hornitzeko enkargu bat da, eta beste 34 unitate gehigarri egiteko aukera dago, gainera. Horixe izango da CAFentzat, trenak estreinako hornitzeko aukera, Pariseko metropoli eremuko RER sarerako —Europa kontinenteko garraio administrazio nagusietako bat—.

"CAFek azken urteotan kontratu kopuru handia garatu du Frantzian", esplikatu du Beasaingo trengileak; "horien artean, nabarmendu beharrekoa da 2019. urtearen amaieran SNCF operadorearentzat lortutakoa. Kontratu hori 28 tren hornitzeko da, eta beste 75 gehitzeko aukera ere jasotzen du. Zerbitzua Paris-Clermont eta Paris-Limoges-Akitaniako Tolosako lineetan eskainiko dute". CAFek nabarmendu dituen beste proiektu batzuk hauek dira: Nantes, Besançon eta St. Etienne hirietarako tranbiak; Lyongo metroko D lineako trenen flota birgaitzeko lanak; eta tren makina elektrikoen hornikuntza.

BERRIAk aurreko astean aurreratu zuen CAFek bidea libre zuela Frantziako kontratu handia lortzeko, Alstomek atzera egin ondoren. Korapiloaren jatorria aurtengo otsailean dago, kontratua lehiaketa publiko bidez adjudikatu zenean. Alstomen ustez, 2.560 milioi euroko eskaintza irabazlea merkatu preziotik behera zegoen, eta lehiaketari helegitea jartzeko asmoa plazaratu zuen. Kontua da, CAFek eta Kanadako Bombardierrek eskaintza bateratua egin zutenean, Alstom oraindik ez zela Bombardierren jabea, eta adjudikazio prozesua egin bitartean erosi zuela.

Baina dagoeneko traba guztiak atzean geratu dira, eta atzo jakinarazitako 250 milioi euroko kontratuari gaurkoa gehitu behar zaio, mila milioi ingurukoa. Esan beharrik ere ez dago: geroa argitzen duen lan karga bermatuko dute kontratu horiek guztiek.


1.216 kasu atzeman dira Hegoaldean

Summary: 1.216 kasu atzeman dira Hegoaldean. Otsailaren 4tik erregistratu den kutsatu kopururik handiena zenbatu dute asteartean. Gaitzarekin eri ziren 52 pertsona zendu dira astebetean Hego Euskal Herrian.

Pandemiaren laugarren olatua etenik gabe ari da maldan gora, gero eta malkartsuago. Beste behin, birusaren transmisioaren larriagotzea bistakoa da Hegoaldeko osasun agintariek argitaratutako datuetan. Osakidetzak eta Osasunbideak, guztira, 13.929 proba egin zituzten COVID-19a detektatzeko, eta horien %8,7k eman zuten positibo: 1.216k. Otsailaren 4tik aitzina Hego Euskal Herrian izandako daturik makurrena da hori.

Kutsatuen datuak lurraldeka aztertuta, Gipuzkoan detektatu dira kasu positibo gehien asteartean: 456. Gainera, Bizkaian 419 atzeman ditu Osakidetzak, eta Araban, berriz, 123. Halaber, Nafarroan atzemandako positibo kopuruak 200 kasuren langa gainditu du berriz ere; zehazki, azken zazpi egunetan kopurua bi egunetan baizik ez da izan 200dik beherakoa herrialdean. Atzoko testetan 213 detektatu ziren, eta %8,1 izan zen positiboen ehunekoa. Osakidetzak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan egindako testetan %8,9 izan zen portzentajea.

Transmisioari buruzko datuak ez ezik, heriotzei loturikoak ere ilunak dira Hegoaldean; eten egin da beheranzko joera. Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako datuen arabera, 52 lagun hil dira gaitzak jota azken astean. Iragan asteetako datuen aldean, heriotza kopuruak nabarmen egin du gora; izan ere, otsail bukaeratik izandako kopururik handiena izan da aurreko astekoa, hau da, apirilaren 5etik 11ra bitartekoa. Zenbatekoa otsailaren 22tik 28ra arteko astean izan zen langa horretatik goitikoa azkenekoz; Osakidetzak eta Osasunbideak 71 heriotza jakinarazi zituen hartan.

171 paziente ZIUetan

Osakidetzak eta Osasunbideak emandako datuen arabera, atzo 104 pertsona ospitaleratu zituzten COVID-19aren sintomak larriagotuta. Horiek aintzat harturik, guztira 751 lagun daude Hegoaldeko ospitaleetan erietxeraturik. Paziente horietako 580 gela arruntetan dira, eta, berriz, 171 daude ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan. Otsailaren 19tik izan den kopururik handiena da hori.


Summary: Hendaiak, Arrigorriagak eta Uhartek hitzarmena izenpetu dute Kontseiluarekin. Proiektu pilotu izanen dira hiru herriko etxeak Hizkuntza Eskubideak Bermatzeko Protokoloaren udal garapenean. Euskal Herriko hiru admnistrazioetan protokoloa martxan ematearen garrantzia nabarmendu dute.

Hizkuntza Eskubideak Bermatzeko Protokoloaren udal garapenean proiektu pilotu izateko hitzarmena izenpetu dute Hendaia (Lapurdi), Arrigorriaga (Bizkaia) eta Uharteko (Nafarroa) herriko etxeek Euskalgintzaren Kontseiluarekin. Gaur goizean egin dute izenpedura ekitaldia, Hendaiako herriko etxean, hiru udaletako ordezkariekin, eta zehaztu dute Euskal Herriko hiru administrazioetan proiektuaren baliagarritasuna aztertzeaz gain, etorkizunari begira proiektua beste herriko etxeetan aplikatu ahal izateko irizpideak zehaztea dela asmoa.

2016an aurkeztu zuen Kontseiluak Protokoloa, Europa osoko hogeita hamar hizkuntza komunitate baino gehiagotako 120 gizarte eragileren babesarekin. Azken urteetan, tokiko administrazioei egokitutako dokumentua landu dute, eremu administratibo bakoitzeko legediari egokituta. Ipar Euskal Herriari dagokionez, herriko bozen kanpainarekin batera aurkeztu zuten, eta hainbat zerrendak hartu zuen hura betetzeko engaiamendua; horietarik 21 iritsi dira herriko etxeetan gehiengoa osatzera. Hendaia izanen da engaiamendua betetzen lehena. «Badira hogei urte baino gehiago euskararen aldeko hizkuntza politika lantzen dugula», ohartarazi du Kotte Ezenarro auzapezak, Ipar Euskal Herriko lehen hizkuntza teknikaria haien herrian izan zela azpimarratuta. «Kontseiluaren herriko etxeen garapenaren bidez, gure hizkuntza politikarako hausnarketa aberastuko dugu».

Orain dela 31 urte sortu zuten euskara zerbitzua Uharteko Udalean, eta, urtez urte, euskaldunen kopurua emendatzen ari da. Edorta Beltzunegi alkateordearen hitzetan, «zalantzarik gabe» jo zuten Kontseiluaren proiektu pilotuan parte hartzera, ikusteko udala noraino dagoen prest herritarren hizkuntza eskubideen bermeari begira, eta ebaluatzeko zer neurri har ditzaketen. Uharte Nafarroako legeak ezarritako eremu mistoan kokatzen dela nabarmendu du Kontseiluak, eta horrek proiektu honetan beste ikuspegi bat izatea ahalbidetuko diela.

Alderantziz, Arrigorriaga «euskarak juridikoki aldekotasuna duen lurraldean» dela erran du Bilbaok, eta, beraz, aukera izanen dela halako udal batean «zer falta den eta zer dagoen egiteko definitzen laguntzeko». Maite Ibarra alkateak erran du «bateragarria» dela udalean izan nahi duten lan dinamikarekin, eta herriko euskalgintzarekin bide berriak urratzeko aukera ere aipatu du. «Eragile ezberdinen arteko elkarlanak emaitza oparoak eskainiko dizkugulakoan gaude».

Hiru errealitate

Bi fasetan igaroko da Kontseiluaren eta herriko etxeen arteko proiektua. Lehenik, diagnostiko bat osatuko dute, hautetsien, teknikarien eta herriko euskalgintzako eragileen parte hartzearekin; ondoren, dokumentu hori oinarri hartuta, hizkuntza politikarako lerro nagusiak definituko dituzte.

Paul Bilbaok gogotik eskertu ditu hiru herriko etxeak proiektuan parte hartzeko erakutsi duten borondateagatik, eta hitzarmena Hendaian izenpetzearen garrantzia azpimarratu du. «Ipar Euskal Herrian euskarak duen aitortza juridiko falta ez da oztopo borondatea egonez gero urratsak egiteko». Euskal Hirigune Elkargoa sortu zenetik herriko etxeetan egiten ari diren «lan handia» azpimarratu du.

Gaur egun Euskal Herria zatitzen duten hiru eremu adminstratiboetako herriko etxeak izanen dira Protokoloaren gauzapenean pilotu. «Oso esanguratsua» iruditzen zaiela adierazi du Bilbaok, errealitate juridiko-administratiboak desberdinak direlako. «Kontseiluak mahai gainean tresna bat jarri du, gure ustez lagungarria izan daitekeena etorkizuneko hizkuntza politiketan urrats ausartak egiteko. Orain, hori garatzea dagokigu, eta ikusiko dugu zer emaitza ekarriko duen. Baina zinez uste dugu herriko etxe eta udaletan hizkuntza eskubideak ardatz izango dituzten politiketan laguntzeko gidalerro bat ekar dezakeela»


Summary: EHUk 180 jardueratik gora prestatu ditu udako ikastaroetarako. Modu presentzialean nahiz Internet bidez emango dituzte ikastaroak. Zabalik dago matrikulazio epea.

EHU Euskal Herriko Unibertsitateak antolatutako udako ikastaroen aurkezpena egin dute gaur goizean, Bilbon, eta bertan izan dira Eva Ferreira EHUko errektorea, Rafael Pardo BBVA Fundazioko zuzendaria eta Itziar Alkorta ikastaroen zuzendari akademikoa. 40. aldia izango da aurtengoa, eta Donostiako Miramar jauregia izango da egoitza nagusia. Berrikas dezagun leloa jarri diote aurtengo ikastaroei, eta 180 jardueratik gora prestatu dituzte. Gaur zabaldu dute matrikulazio epea.

Jakinarazi dutenez, aldi honetan ere, bi modalitatetan emango dute programazioa: modu presentzialean nahiz Internet bidez. Haien arabera, online bidezko ikastaroek «oso ondo funtzionatu zuten 2020an», eta «geografikoki urrun zeuden ikasleengana heltzeko» aukera eman zuten. Horri eutsiko diote aurten ere: 23 ikastaro emango dituzte Internet bidez. Hala ere, Alkortak adierazi du gehienak «hibridoak» izango direla; hau da, aurrez aurre eta online jarraitu ahalko direla. Araban, zazpi ikastaro emango dituzte modu horretara; Bizkaian, 25; eta Gipuzkoan, 130 baino gehiago. Horrez gainera, aipatu dute EAEko hiru hiriburuetan ez ezik, beste udalerri batzuetan ere egingo dituztela jarduerak: besteak beste, Elizondon (Nafarroa), Lesakan (Nafarroa), Laguardian (Araba) edota Baionan.

Zabaldutako eskaintza zazpi erronkatan oinarritzen dela esan dute. Horiek dira hezkuntza; gizartearen zahartzea; ingurumen, ekonomia eta gizarte iraunkortasuna; pandemia; gobernantza; generoa; eta euskal kultura.

Hezkuntzari dagokionez, ikastaroetako bat Eskolaren erronka digitalak izango da. Alkortaren arabera, horrelako ekintzek aukera emango dute azken urtean hezkuntza sisteman egin diren hausnarketak partekatzeko, eta, beraz, etorkizuneko eskolen gaitasun digitalen inguruan gogoeta bat egiteko. Hogei ikastaro homologatu baino gehiago emango dituzte.

Zaintza ereduen inguruan ere arituko dira, «belaunaldiarteko itun bat» proposatze aldera. Trantsizio energetikoa, klima aldaketaren auzia, ekonomia zirkularra eta beste ere landuko dituzte.

Pandemiaren gaiari eutsiz, berrikas terminoa ekarri du gogora Alkortak, eta adierazi hori dela ikastaroen funtsa. Esaterako, beharrezkotzat jo du berrikastea «osasun publikoa guztioi dagokigun kontzeptua» dela. Halaber, errealitatearen alde etikoei buruzko «funtsezko ikuspegiak» landuko dituztela ere esan du.

Zaintza erdigunean jarriko duen gizarte bat eraikitzeko egin behar diren urratsen inguruan ere egingo dituzte ikastaroak. Baita ahalduntzearen, intersekzionalitatearen edota prostituzioaren bueltan ere. Azkenik, euskal kultura ere jorratuko dute.


Summary: Espainiako errepublikaren sustatzaileen «balioak» goretsi ditu Urkulluk. Ahal Dugu-k «bi gizarte eredu» nabarmendu ditu Espainiako Errepublikaren Egunean. EH Bilduk nabarmendu du eskuina «askatasun hitza desitxuratzen» ari dela.

Apirilaren 14a da gaur, 90 urte Espainiako Errepublika aldarrikatu zenetik, eta data hori gogoan izan dute eragile politiko ugarik. Besteak beste, Iñigo Urkullu Jaurlaritzako lehendakariak adierazi du «gizarte aurrerapenaren eragile izan ziren hainbat balio sozial eta demokratiko indarrean» jarri zituela eta, bost urte geroago, «legezkotasunaren eta indarrean zegoen konstituzio demokratikoaren aurkako estatu kolpe batek errepublikanismoaren balioen garapena eta estatu espainiarreko ideien, sentimenduen eta identitate nazionalen aniztasunari buruzko edozein hausnarketa politiko bertan behera» utzi zituela. Urkulluren hitzetan, gobernuko bazkide diren EAJk eta PSE-EEk uste dute «errepublikaren garaiko aurrerapenak ahalbidetu zituztenei eta diktadura garaian askatasunaren itxaropenari eusten jakin zuten pertsonei» egin dakiekeen «omenaldirik zintzoena» dela «eurek bultzatu eta babestu zituzten balio sozial eta demokratikoen alde lan egiten jarraitzea». Aitorpen horrekin, Jaurlaritza honen asmoa da, errepublikaren 90. urteurrena eta 1936ko estatutuaren 85. urteurrena aintzat hartuz, Eusko Legebiltzarrean erabakiko diren ekimenekin bat egitea.

«Bi eredu»

Efemeridea baliatuta, Ahal Dugu-k nabarmendu du ez dela «nahikoa oroitzea edo ospatzea». Izan ere, uste dute gaurko egunak gogora ekartzen duela «guztiz kontrajarriak diren bi gizarte eredu daudela», eta «eredu horiek, besteak beste, estatu motaren mende» daudela: «Gure gizarteak duela urtebete pasatxo imajinaezina zirudien atzerakada historiko bati aurre egin behar dio, eskuin muturrak iraganera itzultzeko erabaki irmoa baitu, nahiz eta gaur egun ere iragan horretatik aldentzen saiatzen ari garen».

Adierazpen batean, Ahal Dugu-k azaldu du «askatasunaren alde borrokatu eta gizarte berri baten oinarriak jarri zituztenen oroimena aldarrikatzeko modurik onena» dela «haien idealetan sakontzea eta justizia sozialaren helburuak gauzatzen saiatzea». Horregatik, argudiatu du alderdiak defendatzen duen errepublikanismoa ez dela «estatu mota bat soilik, ez da monarkiaren kritikara mugatzen, baizik eta gizarte berdinzale baterantz aurrera egiten duen gizarte bat ere bada, non herritarren behar materialak bermatuta dauden».

Arnaldo Otegi, gaur, Eibarren. MAIALEN ANDRES / FOKU

Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzailea, berriz, Eibarren (Gipuzkoa) mintzatu da gaiaz; haren iritziz, «erabakiak hartzeko garaia» da, «euskal errepublika batean herritar askeak izateko monarkia ustel baten mendekoak izan beharrean». Era berean, Espainiako Estatuan eskuinak izaten ari diren jarrerari erreparatu dio: «Askatasunaz hitz egiten dute eskubiek munduan. Orain, PPk eta Voxek independentziari eta askatasunari buruz hitz egiten dute Madrilen. Ez da egia; hori ez da askatasuna, hitza desitxuratzen ari dira, diruarekin erosten dena ez baita askatasuna, pribilegioa baizik».

Otegiren hitzetan, eskuinek sinetsarazi nahi dute «askatasunaren aldeko borroka askatasun indibidual eta burgesaren aldekoa» dela; «gu ez gara horren aldekoak, askatasun eta ordena alternatibo baten aldekoak baizik. Guk diogu askatasuna dela berdintasuna, justizia soziala eta komunitatea. Hori da guk haiekiko dugun ezberdintasun nagusia».


Summary: Emakumeen ia erdiek ez dute bere gorputzaz erabakitzeko askatasunik. Emakumeen %45ek ez dute sexu harremanen, antisorgailuen erabileraren edo osasun arretaren inguruan erabakitzeko autonomiarik, UNFPA agentziaren arabera.

«Nire gorputza nirea da. Zenbat emakume eta neskatok baiezta dezakete libreki?». Galdera hori eginez hasi du UNFPA Populazio Gaietarako Nazio Batuen Funtsak argitaratu berri duen emakumeen eskubideen inguruko 2021eko txostena. Erantzuna: «Milioika pertsonari sexu harremanei ezetz esateko, norekin ezkondu erabakitzeko edo egoki ikusten dutenean haurrak izateko eskubidea ukatzen zaie». Zehazki, txostenak aztertutako herrialdeetan, emakumeen ia erdiek ez dute bermatua bere gorputzaz askatasunez erabakitzeko eskubidea.

NBE Nazio Batuen Erakundearen agentziak lehen aldiz aztertu du emakumeek euren gorputzarekiko duten autonomia. Garabidean diren 57 herrialdetan egin du azterketa, horietan bizi diren emakumeek sexu harremanak izateari ezezkoa esateko, antisorgailuen erabileraz erabakitzeko eta osasun arreta jasotzeko duten eskubidea ikertuta. Hala, ondorioztatu dute horien %55 daudela hiru eremu horietan askatasunez erabakitzeko egoeran.

Munduaren eremu batetik bestera, ordea, aldaketak daude. Asia ekialdean eta Latinoamerikan %76 ingurura iristen da, Afrika erdialdean eta mendebaldean, berriz, %40tik behera dago. Eremu geografikoetako datuek, baina, herrialde batetik bestera dauden ezberdintasunak ezkutatzen dituzte. Esaterako, Saharaz hegoaldeko Afrikan emakumeen %50 inguruk dute erabakiak autonomoki hartzeko askatasuna, baina Mali, Niger eta Senegalen, emakumeen %10 baino gutxiago dira aipatutako hiru egoera horien inguruan erabakitzeko aske sentitzen direnak.

Maliko kasuan sakonduta (%8), herrialdeko emakumeen %77k hartzen dituzte antisorgailuen gaineko erabakiak; bostetik batek du, ordea, osasun arreta jasotzearen inguruan erabakitzeko aukera; eta hamarretik zazpik ez dute sexu harremanak izatea errefusatzeko aukerarik.

Horiek horrela, berrikuntza orokorragoen beharra nabarmendu du INFPAk, argudiatuz atal jakin batean egoerak hobera egiteak ez duela zertan besteetan eragin. Sexu harremanen kasua jarri du horren adibide gisa: «Sistema patriarkalek gizonen sexu nahiak emakumeen nahien gainetik ezartzen dituen botere harremanen dinamika betikotzen dute. […] Hala, hainbat emakumek sexu harremanei ezezkoa emateari uko egitea onartzen dute euren bizitzako beste alor batzuetan autonomia gehiago izatearen truke». Izan ere, aipatutako hiru elementuetan erabakitzetik haratago, UNFPAko zuzendari Natalia Kanemek nabarmendu du «ohikoak diren abusuen zerrenda luze bat» dagoela, besteak beste, genitalen mutilazioa, abortu behartuak, bortxaketak eta birjintasun proba delakoa.

Horren atzean, nagusiki, lege diskriminatzaileak daudela argudiatu du UNFPAk, «emakumeen gorputzen inguruko erabakiak hirugarrenen esku» geratzea baimentzen dutenak. Izan ere, batez beste, emakumeek gizonek dituzten eskubide juridikoen %75 dituzte bermatuak, NBEren arabera. Hori, kontuan izan gabe zer-nolako kaltea egiten duen independentzia ekonomikorik ez izateak, eta adin, arraza, etnia, sexu orientazio edo ezgaitasunak eragindako diskriminazioak.

Ikerketan parte hartu duten herrialdeetako berdintasun politikak ere aztertu ditu txostenak, eta, besteak beste, horien laurdenek ez diete antisorgailuak eskuratzeko berme bera ematen gizonei eta emakumeei, eta bostetik batek ez du osasun sexuala babesteko neurririk hartzen.

Badira argitara atera diren datu gehiago ere: hogei herrialdeetan, euren bortxatzailearekin ezkotzera behartuta daude emakumeak, gizonak hala nahi izanez gero; 43tan, ez dago ezkonduen arteko bortxaketak zigortzeko araudirik; eta 30 ingurutan, emakumeek mugatuta daukate etxetik kanpo aske ibiltzea.

Egoerak, gainera, okerrera egin du azken urtean, UNFPAren arabera. COVID-19aren pandemiak eragindako konfinamendua eta osasun arreta jasotzeko zailtasunak direla medio. Hala, Kanemek azaldu du egun inoiz baino emakume eta neskato gehiago jasaten ari direla «genero arrazoiengatiko indarkeria, ezkontza goiztiarrak eta halako praktika kaltegarriak»; erantsi du nahi gabeko 1,4 milioi haurdunaldi gertatu direla, familia plangintza zerbitzuek izandako etena dela medio. Halere, agentziaren arabera, egoera okerragoa izan zitekeen, uste baitzuten sei hilabeteko etenaldi batek berekin ekarriko zuela 47 milioi emakumek antisorgailuak ezin eskuaratzea.

«Diskrimikazio hori» amaitzeko asmoz, Kanemek gobernuei eskatu die «lidergoa» hartzeko, eta «generoaren araberako araudiak indartzen dituzten egitura sozial, politiko, instituzionalak eta ekonomikoak» aldatzeko lan egiteko: «Gizarte guztiek egin behar dute gehiago genero berdintasuna lortzeko».


Summary: Txertoa jartzeko ordua hartzeko SMS bidezko sistema hasiko du Osasunbideak ere. Ordua hartzeko prozedura «arintzeko» balioko duela adierazi du Nafarroako Gobernuko Osasun kontseilari Santos Indurainek.

Osakidetzak hasia zuen bidea, eta orain Osasunbideak egin du hautua; txertoa jartzeko era dutenei sakelako telefonoaren bidezko mezuak bidaltzen hasiko da, horren berri emateko. Mezua jaso ostean, Internet bidez hartu beharko dute ordua, edota telefono bidez hartzeko era ere emango diete. Nafarroako Gobernuko Osasun kontseilari Santos Indurainek agerraldia egin du, eta bertan eman du asmoaren berri. Bihar bertan hasiko dira mezuak bidaltzen.

70-79 urte arteko herritarren txertaketan jarri nahi ditu orain indarrak Osasunbideak, eta bide hori aukeratu du txertaketa sistema «indartzeko» asmoz. Sistema horrekin txertoa jartzeko ordua nork bere agendaren arabera antolatu ahalko duela esan du Indurainek, eta prozedura «arinduko» duela horrek.

Osakidetzak jada martxan jarria du, adin tarte horrexetan, antzeko sistema bat, eta kritikak eragin ditu hautuak, edadeko guztiak ez baitaude ohituta sakelakoa eta Internet erabiltzera. Gaur bertan, adineko jendea batzen duten Bizkako 25 elkartek salatu dute izurriari aurre egiteko baliabideetan Internet bidezko zerbitzuak nagusitzeak «labirinto» bat bihurtzen dituela askorentzat eskabiderik arruntenak ere, eta administrazioei mintzatu zaizkie, konponbide eske.


Summary: Euskaltegietako irakasleen soldata %36 igotzen lagunduko du Jaurlaritzak. Herri ekimeneko euskaltegiekin akordioa sinatu du Eusko Jaurlaritzak: egun jasotzen duten diru laguntza baino 10 milioi euro gehiago jasoko dituzte euskaltegiek lau ikasturte barru. Soldatak %36 hobetuko dira, eta eskola orduak %26,5 murriztu.

Mugarria eta historikoa. Bi hitz horiek erabili dituzte Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politika sailburuak, eta Isabel Isazelaia eta Laida Beristain herri ekimeneko euskaltegietako ordezkariek. Akordioa sinatu dute alde biek euskaltegietako irakasleen lan baldintzak hobetzeko. «Euskaltegien aspaldiko aldarrikapena bete dugu», esan du Zupiriak, eta Beristainek bide beretik: «40 urtean egindako aldarrikapena betetzea lortu dugu». Lau ikasturtean soldatak %36 igoko zaizkie euskaltegietako irakasleei, eta eskola orduak %26,5 murriztu.

Horretarako, Jaurlaritzak herri ekimeneko euskaltegiei ematen dien diru laguntza handituko du datozen lau ikasturteetan: ikasturte honetan 22,4 milioi euro bideratu dira euskaltegietara, eta 2024-2025ean 32 milioi euro izango dira. Hau da, 10 milioi euro emendatuko da Jaurlaritzaren inbertsioa. Gaur egun bezala, Habek bideratuko ditu diru laguntza horiek, eta euskaltegien finantzaketa publikoa, %63koa izan ordez, %70ekoa izango da.

Herri ekimeneko euskaltegietako irakasleen lan baldintzak udal euskaltegietakoenekin alderatuz gero, ezberdintasuna agerikoa da: bi sareetako irakasleen arteko soldata aldea %40koa da, eta lehen sarean 1.000 eskola ordu ematen dituzte, eta bigarrenean 735 —%26ko aldea—. Arrazoi horiek tarteko, herri ekimeneko irakasleen profila asko zahartu da, eta irakasle gazteek ez dute lekukoa hartzen. Gaur goizean agerraldian eman duten datuaren arabera, azken ikasturtean 10 irakasletik batek utzi egin du eremu horretako irakaskuntza. «Euskaltegietan lanean hasten diren irakasleen asmoa ez da epe luzerakoa izaten, eta gehienek esperientzia hartzeko baliatu ondoren alde egiten dute», azaldu du Zupiriak.

Izan ere, euskaltegietan eskatzen den maila akademikoa irakaskuntzako beste sare batzuetan eskatzen denaren parekoa da, baina lan baldintzak, eskasagoak. Horregatik daukate herri ekimeneko euskaltegiek halako zailtasuna lantaldea berritzeko. Kontuan izan behar da gaur egungo langileen erdiek 50 urte baino gehiago dituztela, eta, beraz, hamar urtean langile kopuru handi bat berritu beharko dutela euskaltegiek. Hutsune horri aurre egin, eta euskaltegietako irakasleen baldintzak hobetzeko sinatu dute akordioa.

Eusko Jaurlaritza osatzeko gobernu akordioan bertan hitzartu zuten jeltzaleek eta sozialistek euskaltegietako irakasleen lan baldintzak hobetzeko konpromisoa. Lau urteko epean, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako irakasleek jasotzen duten 25.000 euroko soldata 34.000 eurora igoko litzateke, eta 1.000 eskola ordutatik 809 ordura jaitsi.


Summary: Naparra biktima gisa aitortua izateko eskatu dio sendiak parlamentuari. Eneko Etxeberria Naparraren anaiak 2015etik hona kasuak izan dituen nondik norakoen berri eman die taldeei, eta hainbat eskaera egin dizkie: besteak beste, legebiltzarrak ahal duen guztia egin dezala Jose Miguel Etxeberriaren arrastoak bilatzeko bigarren araketa egiteko.

Apirilaren 14 izaki, 63 urte beteko zituen Jose Miguel Etxeberria Naparra-k. 1980ko ekainaren 11n ikusi zuten azken aldiz bizirik Komando Autonomo Antikapitalistetako kidea. Ziburun zuen hitzordu batera atera zen egun hartan, eta ondorengo egunetan Batallon Vasco Españolek aldarrikatu zuen hilketa, baina gorpua ez zen aurkitu. Haren desagerpenetik, 41 urtez, sendia etengabe ibili da haren arrastoen bila. Eneko Etxeberria Naparraren anaiak Nafarroako Parlamentuari eskatu dio dagozkion eskumenen barruan ahal duen guztia egin dezala Naparraren arrastoak aurkitzeko, batik bat Mont-de-Marsan inguruan (Okzitania, Frantzia) egitekoak diren bigarren araketa ziurtatzeko.p>

Horrekin batera, legebiltzarrari galdegin dio Espainiako eta Frantziako estatuak premiatu ditzala kasua argitu dadin. Halaber, eskatu du Naparra biktima gisa aitortua izan dadila, Espainiako Terrorismoaren Biktimen Legean jasotako memoriaren, egiaren, duintasunaren eta justiziaren printzipioekin bat eginez. Azkenik, Nafarrroako Gobernuari eskatu diote aitortza horretan «parte aktibo» izateko: «Giza eskubideen urraketa hori gaur egun ere gauzatzen ari da, indarrez behartutako desagerpen bat izan zelako». Etxeberria sendia bigarren aldiz izan da parlamentuan. Lehen aldia 2015eko otsailean izan zen, eskuin muturreko taldeen eta polizien biktimen 2015ko legearen tramitazioan. Orduko hartan bezala, aurretik beste agerraldi bat izan da 1978ko sanferminetako gertaeren inguruan. Etxeberriak sei urte luzeotan izandako nondik norakoen berri eman die taldeei.

Kasuaren sei urteko ibilbidea

41 urtez, ibilbide judizial luzea izan du auziak, baina kasua berriz ireki zen 2016ko udazkenean, Ismael Moreno Auzitegi Nazionaleko 5. auzitegiko magistratuaren aginduz. Francisco Arnau de la Nuez CESIDeko agente ohiak Iñaki Errazkin kazetariari adierazi zion Etxeberriaren arrastoak Mont-de-Marsanetik gertu zirela, Brocasetik Labriterako errepide ondoan dagoen zuhazti baten. Francisco Etxeberria auzitegi medikua eta Iñigo Iruin abokatua bertaratu, eta indusketa egiteko kokagune zehatzari buruzko bi hipotesi helarazi zizkioten auzitegiari. Miaketa haren ondotik ireki zen auzia, eta, lehen eskaera baten ostean, 2017ko apirilaren 4an bost orduz jardun zuten tokietako batean bila. Ez zuten aurkitu. 2018ko martxoan, auzia artxibatzea erabaki zuen Morenok, baina, helegitea jarri ondotik, Auzitegi Nazionaleko Zigor Arloko bigarren aretoak ikerketarekin jarraitzeko eskatu zion Morenori.

Bigarren araketa ez da oraindik egin, eta Etxeberriak salatu du lehena eskatu zenetik egin zeneraino «zazpi hilabete» pasatu zirela baina orain hiru urte iragan direla. Gogora ekarri du epe horretan bere ama Celes Alvarez semearen arrastoak aurkitu ezinaren min horrekin hil zela, eta aurretik aita ere bai. Duela gutxi, Eusko Jaurlaritzak EHUko Giza Eskubideen eta Botere Publikoen Unesco katedrak landutako txostena helarazi zion sendiari. Gainera, iazko otsailean, Nazio Batuetako lan talde batekin bildu zen sendia Genevan, kasuaren inguruko lehen eskuko informazioa emateko asmoz.

Era berean, Iñaki Alforja eta Lucia Ezker lantzen ari diren Bolante baten istorioa dokumentuaren aurrerapen bat eman dute. Bai agerraldian eta bai dokumentalean, agerian geratu dasendiarentzat «harlauza bat» dela desagerpena. Halaber, berriki, Jon Alonso idazle iruindarrak Naparra. Kasu irekia liburua argitaratu du, eta agerraldian ere izan da. Talde guztiek adierazi dute sendiaren sufrimendua ulertzen dutela, eta aitortzaren bidetik jarraitzeko konpromisoa adierazi. Uxue Barkosek Naparraren memoriaren duintasuna aldarrikatu du. EH Bilduko Bakartxo Ruizen arabera, «benetako gurutzebidea» jasaten ari da sendia. PSNko Inma Juriok dolua egiteko beharra azpimarratu du. Navarra Sumako Isabel Olabek adierazi du ulertzen duela haien sufrimendua, eta egiarako eskubide osoa dutela. Haren hitzetan, zuzenbide estatuak huts egin die, baina, haien sufrimendua ulertuagatik, erantsi du bere taldeak ez duela parte hartuko haren aitortza ekitaldian, Jose Miguel Etxeberria «biktima izan aurretik Naparra ere izan zelako, erakunde terrorista bateko kide izan zelako».

Adierazpen horri erantzunez, hitz batzuk zuzendu dizkio Amaia Irigoienek, Eneko Etxeberriaren emazteak: «Ez dut halakoetan parte hartzen, baina gauza batzuek min ematen dute. Hitz egiten ari zinela, ama Celes etorri zait gogora. Hark esaten zigun pala bat hartu eta Frantziara joateko, eta edonon bilatzeko. 80 urtetik gora zituen. Ez dugu omenaldirik nahi. Jose Miguelen gorpua aurkitu nahi dugu. Biktimak guztiak dira. Gorpua baden kasuetan, sentitzen dut haien mina, datorren tokitik datorrela; erabateko enpatia dut terrorismo kontu batengatik sufritu duten guztiekiko, baina gorpurik ez badago, inork ezin dezake jakin zer den. Zure semea edo anaia istripu batean hiltzen bada, sufrituko duzu, baina dolua izango duzu; zure anaia edo semea desagertu eta gorpurik agertzen ez bada, inork ez badaki non dagoen edo ez badu esan nahi, dolua ez da pasatzen. Politikoki iraganeko kontuez hitz egiteari utzi behar dugu, eta benetan erakundeetatik egin daitekeen guztia egin, gorpua aurkitzeko eta egia izateko. Horrela pasatuko zaigu dolua, eta harlauza hori gainetik kendu ahalko dugu Enekok, nik eta jada 11 urte dituen semeak».


Summary: Janssen txertoa jartzen segituko dute Ipar Euskal Herrian. Johnson & Johnson enpresaren txertoa 55 urtetik gorako herritarrei jarriko diete.

Ipar Euskal Herrian Janssen txertoa erabiltzen segituko dute. Frantziako Gobernuko Gabriel Attal bozeramaileak goizean baieztatu du Johnson & Johnson enpresaren Janssen txertoa jartzen segituko dutela Frantziako Estatuan, aurreikusi bezala. Halere, 55 urtetik gorako herritarrei bakarrik jarriko diete, AstraZeneca txertoa bezala. Iragan astelehenean 200.000 dosi eskuratu zituen Frantziak, eta dagoeneko hasiak dira txertaketa guneetara garraiatzen.

Bestalde, Attalek segurtatu du «konfiantza osoa» duela AstraZeneca txertoan; 55 urtetik gorako herritarrei jartzen jarraituko dute.

Osakidetza, berriz, ez da hasiko Janssen txertoa jartzen. AEBetan txertoa erabiltzeari utziko diote, odolbilduekin zerikusia ote duen ikertzeko. Ondorioz, Europako Batasunak bertan behera utzi du banaketa, oraingoz.

Janssen txertoaren berezitasuna da dosi bakarra nahikoa dela immunitatea garatzeko.

Bidaiak, are murritzago

Attalek goizean iragarri du datorren astelehenetik goiti Frantziako Gobernuak neurri murritzaileagoak ezarriko dituela bidaiatzeko. Atzo, Brasil eta Frantzia arteko hegaldiak bertan behera uztea erabaki zuen Jean Castex Frantziako lehen ministroak. Aldaera berrien beldurrez, beste herrialde batzuetarako bidaiak murriztea espero da, beraz, astelehenetik goiti.


Summary: Haitiko Gobernuak dimisioa eman du, krisi politiko betean. Jovenel Moise presidenteak iragarri ditu dimisioak, baina hark karguan jarraituko du, aspalditik oposizioaren jopuntuan dagoen arren.

Azken hilabeteetan areagotutako egoera ezegonkorrak gainezka egin du Haitin, eta dimisioa ematera behartu du jarduneko gobernua. Jovenel Moise presidenteak eman du berria bere Twitter kontuan, zeinak dekretu bidez gobernatzen baitu iazko urtarrilean parlamentua desegin zuenetik. Adierazi du erabakiak aukera emango duela «segurtasunik ezaren arazo nabarmena konpontzea ahalbidetu, eta egonkortasun politikorako eta instituzionalerako beharrezkoa den kontsentsua lortzeko eztabaidei jarraipena emateko».

Aurrez, herrialdeko lehen ministro Joseph Joutek jakinarazi du kargua utziko duela, hark ere sare sozialen bidez. Esan du bere herrialdearen zerbitzura egotea «ohore bat» izan dela, eta eskerrak eman dizkie berekin gobernuan izan direnei eta babesa eman dietenei. Haren ordez, orain arteko Atzerri ministro Claude Joseph izendatu du Moisek.

Oposizioaren eskari nagusia dimisioa Moisek berak ematea da, ordea, eta oraingoz ez du halakorik egin. Ezegonkortasun politikoa ohikoa da Haitin, baina gaur egungo krisia 2015ean hasi zen. Presidentetzarako hauteskundeen lehen itzulia egin zuten urte horretako urrian, eta Moisek irabazi zituen, naiz eta ez zuen izan bigarren itzulia ez egiteko behar adinako babesik. Oposizioak iruzurra salatu zuen, ordea, eta emaitzak bertan behera geratu ziren. Hortaz, 2016rako berriz deitu zituzten bozak. Moisek irabazi zuen berriz, eta hauteskunde batzordeak garaipena aitortu zion.

Hauteskunde horien aurretik Michell Martelly zen herrialdeko presidente, eta oposizioak dio hark kargua utzi zuen egun berean hasi zela Moiseren agintaldia, 2016ko otsailaren 7an, eta, horrenbestez, joan den otsailaren 7an utzi behar zuela kargua —konstituzioaren arabera, presidentearen agintaldia bost urtekoa da, eta beti hasi eta bukatzen da otsailaren 7an—. Moiseren arabera, ordea, bere legealdia 2017an hasi zen, eta 2022an amaituko da.

Konstituzioak zatituta

Oposizioak dio aurreko presidenteak kargua uzten duen une berean hasten dela zenbaketa, eta argudio horrekin bat datorrela konstituzioa ere. 1987an egindakoa da, eta hori aldatzeko asmoa dauka Moisek. Erreferendum baten bidez egin nahi du, eta, hasieran hil honetan bertan egin nahi bazuen ere, ekainaren 27ra atzeratu zuen. Presidenteak sustatu duen testu berriak presidenteorde kargua sortuko du, eta ezabatu egingo du lehen ministroarena; legebiltzarreko bi ganbera batuko ditu, eta atzerrian bizi diren haitiarrei hauteskundeetan parte hartzeko aukera emango die.

Moisen aurkakoek, ordea, ez diete zilegitasunik ematen haren asmoei, eta legea bere alde bihurritu izana egozten diote, agintaldia luzatzeko. Iragan otsailean protestak hasi ziren, oposizioaren arabera presidenteak kargua utzi behar zuen egunaren bueltan. Are, Joseph Mecene epaileak bere burua herrialdeko presidente izendatu zuen, bere logelan grabatutako bideo bat zabalduta. Ez zuen aitortza ofizialik izan nazioartean. Moisek «estatu kolpea» salatu zuen, eta nabarmendu «Haitiren jabe egin nahi duten oligarkak» zeudela horren atzean.

Lurrikara politikoarekin batera, indarkeria giroa hedatu da Haitin: ugaritu egin dira talde armatuek egindako bahiketak eta lapurretak. Iragan igandean, esaterako, hamar lagun bahitu zituzten La Croix-des-Bouquets barrutian; horietako zazpi, erakunde erlijiosoetako kideak. 400 Mawozo taldeak egin zuen erasoa, zenbait hedabideren arabera, etekin ekonomikoa ateratzeko asmoz.

Egoera salatzeko eta erasoak buka daitezen eskatzeko, Haitiko Apezpiku Batzarrak grebarako deia egin du, biharko, eta jakinarazi du haren jabetzakoak diren ikastetxe eta zentro guztiak itxita mantenduko dituztela. «Ezin dugu baimendu gaizkileek hil, bortxatu eta bahitu gaitzaten», adierazi du erakunde erlijiosoak, ohar batean.


Summary: Abel Azkona artistaren aurkako auzia artxibatu dute berriro. Abokatu Kristauak elkarteak jarri zuen artista nafarraren aurkako salaketa, «sentimendu erlijiosoen aurkako delitua» egotzita, erakusketa batean 'pederastia' hitza ostiekin osatzeagatik.

Artistak berak sare sozialen bidez eman du justiziaren erabakiaren berri: Bergako (Katalunia) auzitegiak erabaki du Abokatu Kristauak elkarteak haren aurka zabaldutako auzia artxibatzea, hiri horretan 242 ostiarekin pederastia hitza osatzen zuen Amen obra erakutsi izanagatik.

Nafarroako Probintzia Auzitegiak 2017an artxibatu zuen Azkonaren aurkako beste auzi bat, obra beragatik. Kasu hartan, Nafarroako Eliza Katolikoak kereila bat aurkeztu zuen artistaren aurka, profanazio eta erlijio sentimenduen aurkako irain delituak egotzita, 2015ean Iruñeko Erorien Monumentuan obra hori jarri ondoren, Desenterrados erakusketan. Espainiako Gobernuak Nafarroan duen ordezkaritzak eta Abokatu Kristauen elkarteak salaketarekin bat egin zuten.

Abokatu Kristauak, tematutap>

Baina auzia artxibatu ondoren, abokatu ultrakatolikoek aurrera jarraitzea erabaki zuten, eta iragarri zuten hainbat salaketa aurkeztuko zituztela, Azkonak obra hori erakusten zuen tokietan. Palman eta Murtzian, esaterako, elkarteak mehatxua adierazi besterik ez zuten egin; baina Bergan, berriz, kereila jarri zuten, eta salaketak ibilbidea izan du.

Bergako epaileak hiru aldiz deitu zuen Azkona deklaratzera, baina artistak desobedientziaren alde egin, eta auzitegira ez joatea erabaki zuen. Haren aurkako bilatze eta atxilotze agindua ezarri zuten, eta Azkona Lisboara joan zen.

Azkenik, borroka judizial luze baten ostean, Azkonak sare sozialen bitartez adierazi du epaitegiak ez duela jada bere aurkako auzirik zabalik. Pozik agertu da, atxilotua izateko beldurrik gabe Espainiako Estatura itzuli ahal izango delako.


Summary: Ategorrietako 1931ko sarraskiaren biktimak oroitzeko eskatu du EH Bilduk. Guardia Zibilak zazpi langile hil zituen tiroz Donostian. 90 urte beteko dira maiatzaren 27an, eta indar subiranistak nabarmendu du hirian ez dagoela gertakariari buruzko oroigarririk.

EH Bilduk Donostiako Udalari eskatu dio Ategorrietako sarraskiaren biktimen errekonozimendu instituzionala sustatu eta adostu dezala sindikatuekin eta gainerako eragileekin. Markel Ormazabal eta Reyes Carrere EH Bilduren udal taldeko zinegotziek gogorarazi dutenez, «Donostian izan den langileen sarraski larrienak» ez du «inongo oroigarririk» hirian: «Ez dago bere memoriaren inongo aztarna ofizialik, eta Donostiako hiritar gehienek ez dute ideiarik ere gertakari horren inguruan».

Maiatzaren 27an 90 urte beteko dira Ategorrietan Guardia Zibilak zazpi langile tiroz hil zituenetik. Jose Carnes, Manuel Perez, Jose Novo Martinez, Antonio Barro, Julian Zurro Perez, Jesus Camprosola eta Manuel Lopez Diaz izan ziren hildakoak. Egun horretarako greba orokorrera deitu zituzten Pasaiako arrantzaleak, eta 4.000 pertsona inguru elkartu zituen manifestazio bat abiatu zen Trintxerpetik Donostiarantz.

Hilabete eskas zen errepublika indarrean zela, eta hainbat sektorek errepublikaren aurkako erasotzat hartu zuten deialdi hura. Ramon Aldasoro Gipuzkoako gobernadore zibilak ez zuen baimendu, eta, Mirakruz gaina igaro ondoren, Guardia Zibilak tiroka erantzun zien manifestariei. Zazpi hildakoez gain, dozenaka lagun zauritu zituzten.


Summary: Eusko Legebiltzarrak Jaurlaritzari eskatu dio leku itxietan CO2 neurgailuak ezartzeko. Toki itxietan aireztapena sustatu dezala galdegin diote Elkarrekin Podemos-IUk, EAJk, EH Bilduk eta PSEk Jaurlaritzari.

Eusko Legebiltzarrak Eusko Jaurlaritzari eskatu dio leku itxietan airearen kalitatea neurtzeko gailuak ezartzeko politika sustatu dezala, besteak beste, garraio publikoan eta ostalaritzan aerosolen kontrol zorrotzagoa egin ahal izateko. Leku itxietan aireztapena sustatzeko ere galdegin dio, eta bultza ditzala, besteak beste, garraio publikoan, ikastetxeetako jantokietan, ostalaritzan eta saltokietan aerosolekiko esposizioa kontrolatzeko neurriak: toki itxietako aerosolen kopurua neurtzeko CO2 neurgailuak ezartzeko galdegin dio Jaurlaritzari. Eskera hori jaso du Elkarrekin Podemos-IUk, EAJk, EH Bilduk eta PSE-EEk elkarrekin adostutako erdibideko zuzenketak.

Elkarrekin Podemos-IUko legebiltzarkide Jon Hernandezek azpimarratu du komunitate zientifikoan erabateko adostasuna dagoela gaiarekiko, eta onartutako ekinbidea «norabide onean» doala. Toki itxietan kutsatzeak gutxitzeko «neurri eraginkorrak» hartzeko eskatu dio Rebeka Ubera EH Bilduko legebiltzarkideak Jaurlaritzari, eta kexu agertu da orain arte ez duelako lehenetsi arlo horretan inbertsioak egitea birusari aurre egiteko.


Summary: Hezkuntza sistema propio bat izan dute hizpide Hamaika Gara solasaldian. Ane Ablanedok, Pedro Machok eta Nora Salbotxek hartu dute parte Hamaika Gara egitasmoaren hirugarren solasaldian, Ainhoa Latatuk gidatuta. Berria.eus-en ikus daiteke zuzenean.

«Gure hezkuntza sistema ez da batere burujabea». Pedro Macho Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Saileko ikuskariaren hitzak dira, atzo Hezkuntza sistema propio eta burujabe baterantz solasaldian esandakoak. Hamaika Garak eta BERRIAk antolatuta, egungo hezkuntzaren gabeziak mahai gainean jarri dituzte Machok, Ane Ablanedo irakasle eta heziketa librean adituak eta Nora Salbotx Amaiurko eskolako zuzendari eta Hik Hasiko kideak, Ainhoa Latatu Gure Esku-ko zuzendaritzako kideak gidatuta. Argi dute euskal hezkuntza sistema propio bat izateko ezin dela Espainiaren nahiz Frantziaren zain egon; alegia, independentzia beharrezkoa dela. Hala azaldu du Ablanedok: «Gure hezkuntza nahi duena jar dadila herri honen independentziaren bidean, ez baita bide zuzenagorik». Euskara salbatzeko beste modurik ere ez du ikusten: «Txalotu egiten dugu frantses estatuak guri ematea gure hizkuntzari buruzko baimentxoa, lotsagarria denean».

Egungo sistemaren gabeziak azaleratuz ekin diote: «Frantses sistemak frantsestu egiten du, eta espainolak espainiartu egiten du, euskaraz egiten badu ere», ohartarazi du Ablanedok. Machok erantzun dio euskalduntzen duela, baina Ablanedok ez du guztiz bat egin: «Euskaldundu egiten dugu hizkuntzaren zentzuan, baina ez dugu gaitasunik komunitate eta herri bezala haurrei transmititu beharko genizkiekeen klabe soziopolitikoak transmititzeko». Kritiko agertu da Salbotx ere: «Diseinu bat egin digute, eta gu, herri bezala, bagara nor horri erantzun intsumisoak, desobedienteak ere artikulatzeko».

Nolakoa izan behar luke?

Aletu dituzte euskal hezkuntza sistema propio horrek izan beharreko ezaugarriak ere. «Hezkuntza neutralik ez dago», azpimarratu du Machok. Eta Salbotxek argi definitu du bere ustez hezkuntza burujabeak nolakoa izan behar lukeen: «Izan beharko du euskalduna, feminista, neoliberalismoaren atzaparrez gaindikoa; justizia soziala, eskubideak eta pribilegioak zer diren ondo erakusten duen hezkuntza sistema bat beharko genukeela uste dut, eta, gainera, dimentsio publiko eta komunitarioa uztartzen dakiena». Eta hau erantsi du: «Politizatu behar dugu hezkuntza erroetaraino».

Esaldi baten egin du laburpena Machok: «Nik beti esaten dut: euskal hezkuntza sistema burujabea bai, baina ez burugabea». Eta bata bestearen atzetik bota ditu haren usten izan beharreko ezaugarriak: heteropatriarkatuak tokirik izango ez duena, ikasleak sexuaren arabera banatzen dituzten ikastetxeak onartuko ez dituena, segregaziorik egongo ez dena... Azken ideian sakondu du: «Niretzat ikastetxeen sare bakar bat egon beharko luke. Sare bat baino gehiago egotea berez segregatzailea da: bereizketan oinarritzen da, eta bereizkeria sustatzen du, sortzen du, areagotzen du». Beste ikuspuntu bat eskaini dio Ablanedok. Independente izanda, sare bakarra irudikatzen du berak ere, baina sare hitza entzundakoan «susmoa» hartzen du ez ote diren ari orain dagoenari buruz, eta hor bat hobestearen inguruan. «Nik hemen denak ikusten ditut espainolak eta han frantsesak, euskaldunik ez dut inon ikusten».

Hamaika Garak eta BERRIAk antolatu dute solasaldi zikloa, burujabetzak eta erabakitzeko eskubideak «arduratzen» dituzten eta «aktualitateari lotuta dauden beste gai batzuekin duten intersekzionalitatea aztertu eta herri eztabaida bat elikatzeko asmoz». Dagoeneko ikusteko moduan daude Naziometroa: termometro eta iparorratz eta Hizkuntza eta politika. Normalizazioa helburu izenekoak.

Hauek egingo dituzte ekainera arte, guztiak 18:30ean:

Maiatzak 12: Galeusca. Hiru herri erabakitzeko bidean.

Maiatzak 26: Ongizate krisia. Salbuespen egoeraren aurrean, erantzun berri bila.

Ekainak 16: Nork erabakitzen du (eta nork ez)? Gobernantza eredu berri baterantz.

Ekainak 30: Espetxe politika: aro berria, oztopoak eta transferentziak.


Summary: Pfizerren txertoaren 50 milioi dosi «aurreratzeko» akordioa lortu du Europako Batzordeak. Heldu den hiru hilabeteetan banatzea da asmoa, eta hilabete honetan bertan hastea banaketa

Uda amaierarako EB Europako Batasuneko biztanle helduen %70 COVID-19aren aurka txertatuta egotea da Europako Batzordearen helburuetako bat, eta gaur, erakundeko presidente Ursula Von der Leyenek jakinarazi du akordio bat erdietsi dutela Pfizer botika etxeak eta BionTechek eratutako partzuergoarekin, heldu den hiru hilabeteetan haien txertoaren 50 milioi dosiren banaketa «aurreratzeko». Txertoen banaketa «bizkortzen» lagunduko duela esan du, eta txertaketa kanpainak arintzen. Banaketa hori hilabete honetan bertan hasiko dela azaldu du.

AstraZeneca botika konpainiak eta Johnson & Johnsonek sortutako txertoen inguruan zalantzak eta mesfidantzak sortu dira asteotan, eta aparteko oihartzuna izan du akordioak. Oraintxe bertan, esaterako, Johnson & Johnson banatzekoa zen Janssen txertoaren 400 milioi dosi Europako Batasunean, baina AEBetatik heldu diren hainbat kasu susmagarriren gaineko jakinarazpenen ondorioz, gerarazi egin dute banaketa.

EMA Sendagaien Europako Agentziak esan du aztertzen ari dela Janssen txertoaren inguruan zabaldu diren kasu susmagarriak, eta datorren astean emango duela ikerketa horren berri. Aurreratu du, hala ere, iritzi duela txerto horren onurak handiagoak direla izan ditzakeen arriskuak baino. Hainbat tronbo kasurekin lotu dute txertoa, baina bakanak dira. AEBetan, ia zazpi milioi pertsonari jarri diete txertoa, eta sei tronbo aztertzen ari dira.


Summary: EH Bilduk Sanchezi: «Pazientziak muga bat du». Mertxe Aizpurua diputatuak Espainiako gobernuburuari ohartarazi dio «premiazkoa» dela lan erreforma indargabetzea. EAJ ere haserre agertu da Madrilekin, EBren funtsen banaketa zehazten ez duelako.

Lan erreforma arrakala bat sortzen ari da EH Bilduren eta Espainiako Gobernuaren arteko harremanean. «Premiazkoa da lan erreforma bertan behera uzten hastea; nahikoa tarte eman dizugu, eta badakigu [Yolanda Diaz] Lan ministroa ahalegina egiten ari dela. Pazientzia izan dugu, baina denak du muga bat». Hitz horiekin ohartarazi du asteazken honetan Mertxe Aizpurua EH Bilduko diputatuak Pedro Sanchez Espainiako gobernuburua, Madrilgo Kongresuan.

Sanchezek agerraldia egin du Kongresuan, bezperan bere gobernuak aurkeztutako Espainiak ahal du. Suspertze, Eraldatze eta Erresilientzia Plana-ri buruzko azalpenak emateko. Izen hori du EBren Next Generation EU funtsak jasotzeko Madrilek Europako Batzordeari aurkeztu beharreko erreforma sortak. Erreforma horien artean daude Sanchezen gobernuak esku artean dituen bi garrantzitsuenak: lan merkatuarena eta pentsioena; horiek dira, hain zuzen ere, gutxien zehaztutakoak, oraindik negoziatzen ari direlako sindikatuekin eta patronalarekin.

Lan erreformari dagokionez, 2012an eta 2013an PPren gobernuak egindako aldaketen «puntu kaltegarrienak» bertan behera uzteko konpromisoa hitzartu zuen iazko maiatzean EH Bilduk Madrilgo gobernua osatzen duten bi alderdiekin, PSOErekin eta UP Unidas Podemosekin. Ia urtebete igaro da ordutik, eta tarte horretan argi geratu da sozialistak ez daudela aldaketa asko egiteko gogoz. Europako Batzordearen presioa badago, baina baita CEOE patronalaren ezezkoa ere negoziazio kolektiboa enpresaburuaren aldera lerrokatu zuen legedi bat aldatzeko. Presio horiei aurre egiteko eskatu dio Aizpuruak Sanchezi: «Ez zaizkigu axola patronalaren iritzia, Garamendi jaunaren kexuak, eta enpresa handiek ezarri nahi dituzten betoak; langileak eta haien eskubideak inporta zaizkigu».

Pentsioen erreforman ere EH Bilduren botoa arriskuan duela ohartarazi dio Aizpuruak Sanchezi. Pentsioak «hobetzeko» eskatu du, gutxieneko pentsioa 1.080 eurora igotzeko, eta Jose Luis Escriva Gizarte Segurantzako ministroak proposatutako moldaketa salatu: «Ezkutuko murrizketa da hori beren lan bizitza luzatu nahi ez dutenei edo ezin dutenentzat; langile asko arrastaka iristen dira erretiratzeko adinera. Neurri ezin okerragoa da, eta ez dugu babestuko».

Kongresuko saio horretan ere, Sanchezek bere ohiko beste euskal aliatuaren kexua entzun behar izan du: Aitor Esteban EAJko diputatuak Europako Batasuneko funtsen erabilerari buruz atal gehienak zehaztu gabe izatea aurpegiratu dio Espainiako Gobernuari: «Jakinarazi behar duzue nola iritsiko den dirua enpresetara eta administrazioetara, ministerio bakoitzak gauza desberdinak esaten dituelako; jakin behar dute norengana jo behar duten».

Eusko Jaurlaritzak egindako beste bi kritika ere errepikatu ditu Estebanek: batetik, Madril industria baztertzen ari dela funts horien banaketan, nahiz eta EBren helburuetako bat den funtsak baliatzea industria berritzaileak sustatzeko; bestetik, «zentralismorako itzulera den federalismoa» praktikatzea leporatu dio Sanchezi: «Zuek erabakiko duzuelako zer eta nori banatu».

Puntu batean bat egin zuten Estebanek eta Aizpuruak: maiatzaren 9a goizegi da alarma egoera bertan behera uzteko. EAJko eta EH Bilduko diputatuen esanetan, alarma egoerak soilik ahalbidetuko die autonomia erkidegoei joan-etorriak gutxitzeko neurriak bermeekin ezarri ahal izatea.


Baionako bestarik ez da izanen 2021ean

Summary: Baionako bestarik ez da izanen 2021ean. Bigarren urtea da Baionako bestak ezeztatzen dituztela. Halere, udan, egoera sanitarioarekin bateragarriak izanen diren animazioak antolatuko dituzte.

2021ean, ez da Baionako bestarik izanen; uztailaren 28tik agorrilaren 1a arte ziren egitekoak. Hala iragarri du arratsalde honetan Jean Rene Etxegarai Baionako auzapezak. Baionako Herriko Etxeko besta batzordeak «pena handiz» eman du erabakiaren berri. Henri Lauque batzordeko lehendakaria honela mintzatu da: «Aho batez erabaki dugu bertan behera uztea, arduraz jokatzea baita gure betebeharra». Egoera sanitarioagatik, beraz, bestarik gabeko bigarren urtea izanen da. Etxegarai: «Bigarren Mundu Gerraz gero, horrelakorik ez zen gertatu. Garai hartan, bi urtez ez zen bestarik ospatu ahal izan».

Dena den, Yves Ugalde Baionako Herriko Etxeko hautetsiak erran du «ahalegin guziak» egin dituztela zenbait animazio antolatzeko udan. Uztailaren 14tik hasita, egunero, «egoera sanitarioarekin bateragarriak» izanen diren kultur ekitaldiak eginen dituzte. Forma ezberdinekoak izanen dira, eta tokiko kulturgileekin lan egitea izanen da helburua. «Ez dugu ahantzi behar sektore kulturalak gogorki pairatzen duela krisia. Erabaki dugu udako animazioetarako tokiko kultur eragileei ematea lehentasuna», adierazi du.

Philippe Le Moing-Surzur Baionako suprefeta ere egon da agerraldian, eta segurtatu du «Frantziako Estatuko zerbtizuek herriko etxea lagunduko» dutela uda honetako animazioak antolatzeko. Bestak ezeztatu izana txalotu du; eta erran du txertaketa kanpainak datorren urteko bestak antolatzeko esperantza eman dezakeela. «Aurreikusten dugu urte bukaerarako immunitate kolektiboa lortzea».

2022ko bestei begira

Baionako Herriko Etxeko besta batzordea, bestalde, 2022ko aldia prestatzen hasiko da berehala. Ugaldek, Lauquek eta Etxegaraik adierazi dute «lehentasunezkoa» izanen dela datorren urteko besten antolatzea, betiere egoera sanitarioak horiek egiteko baldintzak betetzen baditu.


Summary: Urriza-Zaldua eta Ansa II-Labakak lehendabiziko garaipena eman diete Bereziartua eta Setieni. Urriza eta Zalduak 30-29 irabazi dute Etxarri eta Barrenetxearen kontra eta Ansa II eta Labakak 30-26 garaitu dituzte Juanenea eta Zubiri.

Sagardoaren Txapelketaren lehenengo jardunaldia Erremontari saioaren barruan jokatu zen astelehen gauen eta Urriza-Zaldua eta Ansa II-Labaka bikoteek lehenengo garaipena eman zieten Bereziartua eta Setien sagardotegiei. Lehenengo partidan Urriza eta Zalduak, 30-29 irabazi zuten Etxarri eta Barrenetxearen kontra eta bigarrengo partiduan Ansa eta Labakak, 30-26 garaitu zituzten Juanenea eta Zubiri.

Azken hauek Larre-Gain sagardotegiaren izenean jokatzen dute eta Etxarri eta Barrenetxeak Oialume Zarren izenean. Beraz, garaileek lau puntu batu zituzten, Oialume Zarrek bi eta Larre-Gainek puntua eskuratu zuen. Lehenengo bi partidak parekatuak Lehenengo jardunaldiko bi partidak berdinduak izan ziren. Aurrenekoan gainera ezustekoa egon zen nola joan zen ikusita. Etxarri eta Barrenetxea IV.ak agindu zuten ia norgehiagoka osoan bost tantoko aldearekin partidako une gehienetan, baina 9-1eko azken partzialak, gorrien alde, erabaki zuen partidua.

Etxarri oso ongi hasi zen eta Urriza berriz hotz. Kosta egin zitzaion partidan sartzea eta urdinek eraman zituzten abantailak. Zazpi tantoko aldea ere izan zuten 28 eta 21ekoan, bazirudien hortxe amaituko zela partidua, baina gorriak azken tantoetan hobe aritu ziren eta 29-28 aurreratu ziren eta partidua ixtea lortu zuten 30-29. Bigarren partidan bai batzuk eta besteek agindu zuten une desberdinetan, baina Ansak, partiduko erremontista sendoenak, 22 tantorekin partidua erabaki zuen.


Hurrengo urratsa: kaleratzea

Summary: Hurrengo urratsa: kaleratzea. Espetxe politika «humanizatuta», betetako urteen araberako baimenak, hirugarren graduak eta baldintzapekoak lortzea du xedea Sortuk: 168 presok «kalea zapaltzea».

Urrats bat bukatzear, hurrengoari begira: horrelaxe dago Sortu euskal presoen alorrean. Alderdiaren ustez, hain zuzen, azken urteotan eginiko hurbiltze, Euskal Herriratze eta gradu aldaketek eta bakartzearen akaberak «humanizatu» egin dute lehenago «kriminala» zen espetxe politika, eta, orain, kartzelan «betea» duten «denboraren araberako eskubideak» lortzea egokitzen zaie euskal presoei: «Legedi arruntak eraman beharko lituzke preso gehien-gehienak etxe atariraino». «Salbuespenezko» eta euskal presoentzako «ad hoc» eraikitako espetxe legedia baliogabetzea ere jarri dute hurrengo pausoen artean, eta Madrilen teilatura bota dute pilota: «Hori aldatzeko, Espainiako Gobernuak erabaki politiko bat hartu behar du».

Adierazpen horiek egin dituzte gaur Rufi Etxeberria gatazkaren konponbidearen alorreko Sortuko arduradunak eta Oihana Garmendia presoen batzordekoak, alderdiak Donostian duen egoitzan egindako ordu bete eskaseko solasaldi mamitsuan. Aforo mugatuko aretoan baina streaming bidez ere hedaturiko hitzaldian datu zehatzak jarri dizkiete haien ustez egin beharreko hurrengo urratsei. Garmendia: «Espainiako Estatuan dauden EPPK-ko 185 preso politikoetatik 168 kalea zapaltzen egon beharko lirateke gaur egun, zigorraren laurdena betea dutelako». Kalea zapaltzen: hots, gutienez bigarren graduan eta baimenekin kalera atera ahal izanda. Gehiago ere bai, ordea: «Horietatik 134 hirugarren graduan egon beharko lirateke, zigorraren erdia betea dutelako, eta beste 63, baldintzapean aske, hiru laurdenak beteak dituztelako».

Ez dira preso guztiak sartzen datu horietan, baina Garmendiak gainontzekoentzat ere egin ditu proposamenak: «Kondena luzeak bete behar dituztenen kasuak egoera berrira egokitu behar dira». Bertzeak bertze, «justizia trantsizionala» eta «kaleratze aurreratuak» bezalako neurriak aipatu ditu Sortuko presoen batzordeko arduradunak kasu horretan diren presoentzat, baita Espainiak «bihurritutako» legeak bertan behera uztea ere. Horien artean legoke, erraterako, Frantziako Estatuko kartzeletan betetako urteak Espainiakoan kontuan ez hartzearen «trikimailua»: Garmendiaren arabera, hori bertan behera uzteak 50 euskal presori eraginen lieke, eta, betetako zigorrak batuko balitzaizkie, horietatik 11k kalean behar lukete jada —bertzeen zigorrak ere «laburragoak» lirateke—.

Bide juridikoen «emaitzak»

Etxeberriaren eta Garmendiaren ustez, EPPK Euskal Preso Politikoen Kolektiboak 2013an eta 2017an hartutako erabakiek fruituak eman dituzte azken urteotan. Garmendia: «Estatuek prozesua blokeatu nahi zuten, baina kolektiboak jakin zuen hori gainditzen eta eskema berritu bat eratzen». Kaleratzeko helburuz bide juridikoak erabiltzea izan zen erabaki nagusia, eta, Etxeberriak nabarmendu badu ere bide legalak erabiltzea ez dela «oraingo kontua», adierazi du EPPK-ren erabaki horrek «emaitzak» izan dituela: «Bide legalen garapenak demostratu du bide horrek zuen balioa».

Sortuko kideek nabarmendu dutenez, hain zuzen, presoak Euskal Herriratzeko, hurbiltzeko eta bigarren gradura igarotzeko ez zen ezinbertzekoa bide horiek urratzea, baina preso batzuk harago ailegatu dira: «Batzuek bide juridiko osoa egin dute: atera dira baldintzapeko askatasunean», nabarmendu du Etxeberriak. Zehaztu dute, era berean, EPPK-ko kide «gehienek» aurkeztuak dizkiotela «idatziak» espetxe administrazioari, «ekimen propioz»; bide «soilik» politiko eta demokratikoen aldeko «apustua», eragindako minaren «aitortza» eta biktimen sufrimenduarekiko «enpatia» biltzen dute idatzi horiek, Etxeberriaren hitzetan: «Adierazpen horiek badute sakonera politiko eta etikoa». Sortuko gatazkaren konponbidearen alorreko arduradunak ez du beharrezkotzat ikusten harago joatea: «Egia da etengabe daudela eskaerak, baina horien atzean dago interes politiko makur bat; irabazle eta galtzaile eskema horretan alde bat birrindu nahi duen estrategia bat, azken finean». Haren hitzetan, «gauzak egitera behartzeak» ez dauka «legitimotasunik».

Presoek harturiko bide legalek dituzten «oztopoak» ere aipatu dituzte Sortuko presoen alorreko bi arduradunek: erraterako, «epailetzak» jarritakoak. Etxeberriak gogorarazi du, hain zuzen, 2003an Madrilen zentralizaturiko Espetxe Zaintzako Epaitegiak ukatu egiten dituela hainbat gradu garapen: «Irizpide politikoz eraikitako epaitegi zentral horrek segitzen du salbuespenezko politikak garatzen». Fiskalen trabak ere aipatu dituzte: kasu honetan, baita Frantziakoenak ere: Jakes Esnal eta Ion Parot adibide –31 urte daramatzate espetxean–. Garmendiak salatu du, halaber, espetxe batzuetan tratamendu batzordeek «gerra koordenadatan» segitzen dutela.

Iheslarien eta deportatuen egoeraz ere mintzatu dira, eta datuak eman dituzte hor ere: Etxeberriaren hitzetan, Lizarra-Garaziko garaitik hona 200 bat iheslari itzuli izanen lirateke sorterrira, eta gaur egun 34 iheslari eta zortzi deportatu daude, Euskal Herrira itzuli ezinda. Salatu dute Espainiako Auzitegi Nazionalak haien egoera juridikoari buruzko informazioa ematea «ukatzen» duela, eta preskripzioa era «tranpatian» erabiltzen duela.

Preso Politikoen Nazioarteko Egunaren harira eskaini dute gaurko solasaldia, Ion Telleria kazetariak gidatuta. Larunbaterako deia ere egin dute: manifestazioak eginen dituzte Donostian, Bilbon, Gasteizen eta Iruñean, presoen «askatasuna» eskatzeko.


Summary: Josu Bergarak Sestaoko alkatetza utzi du. Hamar urtez izan da Bizkaiko hiri horretako alkatea. Ainhoa Basabe Hirigintza zinegotziak ordezkatuko du.

Hamar urtez Sestaoko (Bizkaia) alkate izan ostean, kargua utzi duela iragarri du Josu Bergara Lopezek. Bizkaiko Foru Aldundira joango da, Udalekiko Harremanen zuzendaritzan aritzera; apirilaren 20an onartuko du diputazioak haren izendapena; Administrazio Publikoaren Sailaren barruan sortu duten departamentu berri bat da. 42 urte ditu politikariak, eta adierazpen polemiko batzuen harira ezagun egin zen 2014an.

Bergarak 2011ko ekainaren 11n hartu zuen udaleko aginte makila, EAJk alkatetza kendu zionean PSEri. «Udala uztea ez da erabaki erraza izan; nire bizitza izan da azkeneko urte hauetan, baina Unai Rementeriaren taldera eta proiektura batzea erronka pertsonala eta profesionala da», adierazi du alkateak. Postu berritik Bizkaiko udalekin eta alkateekin lanean gertu aritzea espero duela erantsi du.

Lehenago ere Bizkaiko Aldundian aritutakoa da Bergara. 2009 eta 2011 artean Berdintasuneko eta Herritarren Eskubideen zuzendaria izan zen. Duela hilabete aldundian hasitako aldaketekin lotu du Rementeriak izendapena: «Bizkaiko 112 udalerrien aldeko apustua egingo dugu, gertuago egoteko».

EAJk gehiengo absolutua dauka Sestaon, eta, horren eraginez, arazorik gabe izendatuko du Bergararen ordezkoa. Alderdiaren iturriek zabaldu dutenez, Ainhoa Basabe izango da hiriko hurrengo alkatea. Hirigintza zinegotzi izan da Basabe. Duela hamar urte sartu zen Bergararen gobernu taldean. Lehenbizi, Merkataritzaz arduratu zen, eta, gero, Hiri Segurtasunaz eta Giza Baliabideez. Gaur bertan gauzatuko da Bergararen dimisioa.

2014an, ijito errumaniar batzuek salatu zuten alkateak ez zituela erroldatu nahi, eta herriko etxebizitza agentzia batzuekin bilera bat egin zuela alkateak, ijitoak eta etorkinak har ez zitzaten. Audio grabazio bat ere zabaldu zuten, alkateak bilera hartan esandakoekin. Adierazpen gogorrak ageri ziren Bergararen ahotan grabazio horretan. Adierazpen «desegokiak» egin zituela onartu zuen Bergarak berak, agerraldi batean, eta migratzaileen kolektibo batzuekin bildu zen. Salaketa bat jarri zioten Bergarari, prebarikazioagatik, baina epaileak artxibatu egin zuen kasua.


Summary: Bigarren graduko hilketa leporatu diote Wright tirokatu zuen poliziari. Hamar urteko kartzela zigorra ezar diezaiokete. Suzko pistola taser elektrikoarekin nahastu zuela argudiatu du.

AEBetako Minneapolis hiritik gertu Daunte Wright herritar beltza tiroz hil zuen polizia zuria atxilotu zuten atzo, eta hilketa leporatu diote. Bigarren graduko hilketa egotzi diote, hamar urterainoko kartzela zigorra ekar lezakeena.

Kim Potter poliziak joan den hilaren 11n hil zuen Wright, kontrol batean. Poliziaren bertsioaren arabera, taser pistola batekin nahasi zuen pistola arrunta.

Jacob Blakeren kasuan, berriz, hura tirokatu zuen polizia lanera itzuli da, zigorrik gabe. Abuztuan gertatu zen eraso hori. Agenteak «Poliziaren praktiken barruan» jardun zuela uste du AEBetako Kenosha hiriko Polizia Departamentuak. Tiroketaren ondorioz, Blake gerritik behera elbarri gelditu zen.

Protesta eta istiluak izan ziren igande eta astelehen gauetan. Brooklyngo Poliziak bideo bat plazaratu zuen, gaztearen hilketa «istripu» bat izan zela erakutsi nahian. Poliziek soinean eraman behar duten kamerarekin grabaturiko irudietan, atxiloketaren unea ikusten da, gazteak eskuak askatu eta bere autoan berriz sartzen dela, eta polizia batek pistolarekin apuntatzen duela. Emakumezko polizia bat entzuten da esaten «taserra, taserra!». Protokoloaren arabera, horrela ohartarazi behar die polizia batek bere kideei taser pistola batekin tiro egiteko asmoa duela. Pistola elektrikoak dira taserrak: bi ziri elektrodo jaurtitzen dituzte, eta jomugari zartako elektriko handia eragiten diote, eta, printzipioz, indarge uzten dute. Balak erabiltzen dituzten pistolen alternatiba «ez horren hilgarri» gisa erabiltzen dituzte. Bideoa erakutsita, Brooklyngo Poliziak argudiatu du agenteak balak jaurtitzen dituen pistola atera zuela, nahastuta, taserra zelakoan. «Ai ene, tiro egin diot», esaten du Kim Potter poliziak.

Batzuek zalantzan jarri dute agenteak bi pistola mota nahastu izana, eta nabarmendu dute Potter esperientzia handikoa dela, 26 urte zeramatzalako polizia lanetan.


Summary: Brasilgo Auzitegi Gorena pandemiaren kudeaketa ikertzen hasi da. Oposizioko senatari talde batek eskatuta sortu dute ikerketa batzordea. COVID-19ak 360.000 hildako eta 13,6 milioi kasu eragin ditu herrialde hartan.

Birus batek jarri du azkenean Brasilgo presidente Jair Bolsonaro estutasunean. Eskuin muturreko buruzagiak hasieratik egin du zientzialariek COVID-19a kontrolpean hartzeko aholkuen aurka, mitin jendetsuak eginez eta jendaurrean maskararik gabe agertuz, baita itxialdiak ezartzeko neurriak albo batera utziz ere, nahiz eta pandemia hasieratik herrialde hura izan kasu gehien izan dutenetan bigarrena. Azken hilabeteetan, ordea, bere kargua kolokan ikusita, atzera egin du Bolsonarok, eta, kritikak isilarazteko ahaleginean, dagoeneko lau Osasun ministro izendatu ditu epe laburrean. Baina osasun krisiak oposizioa indartu du, eta, goraldia baliatuta, pandemiaren kudeaketa ikertuko duen batzorde bat osatzea lortu dute presidentearen aurkariek.

Brasilgo Auzitegi Gorenak atzo baieztatu zuen oposizioko senatari batek bezperan egindako eskaria. Hala, dagoeneko osatu dute ikerketa batzordea. 11 kide izango ditu orotara: bost, oposizioko alderdietakoak edo oposiziotik gertukoak direnak; lau, gobernuko kideak eta Bolsonarorengandik gertukotzat jotzen direnak; eta bi, independenteak.

Goreneko epaile Luis Barrosok zehaztu zuen eztabaidagai dagoena ez direla soilik erabaki politikoak, baizik «Konstituzioa bete ote den, eta gutxiengo batek pandemia betean botere politikoa fiskalizatu» ote duen. Haren esanetan, pandemiak okerrera egin izanak behartu du auzitegia batzordea osatzera. Izan ere, oposizioa otsailetik ari zen halako ikerketa bat eskatzen. Orain hurrena, Senatuko presidenteak erabaki beharko du nola lan egingo duen batzordeak.

Gorenak ikerketa batzordea osatzea onartu baino ordu batzuk lehenago, Bolsonarok gogor jo zuen oposizioak bultzatutako urratsaren aurka, eta ohartarazi zuen herrialdea «bolbora upel bat» dela, eta «arazo larriak» izango dituela koronabirusaren aurkako neurri murriztaileak hartzen badira. «Herrialde osoa ixten badugu, gizarte arazo sakonak sortuko dira. Ez naiz inor mehatxatzen ari, baina uste dut laster arazo larriak izango ditugula. Herriak lan egin nahi du, eta nik herriak nahi duena egiten dut».

Egoera larria Sao Paulon

Bien bitartean, egoerak okerrera egin du herrialdean. COVID-19ak jota larri dauden gaixoak intubatu ahal izateko materiala eskatu zuen atzo Sao Pauloko gobernadoreak, eta ohartarazi beharrezko tresneria 24 orduko epean iritsi ezean erietxeak kolapsatu egingo direla. Estatuko Osasun idazkari Jean Gorinchteynen esanetan, egun dituzten botikek «egun batzuk» soilik iraungo diete. Estatuko arduradunak joan den asteartetik ari dira materiala eta botikak eskatzen lurraldeko 643 erietxeetarako.

46 milioi biztanle bizi dira Sao Paulon, eta han dute ospitale gehien ere. Hori dela eta, agintariek ohartarazi dute han erietxeak kolapsatzen badira herrialde osoan izango duela eragina. Hala ere, botika eskasia ez da estatu hartako arazoa soilik; lurralde gehienetan arazo bera dute. Pandemiak hildakoen kopuruak ere nabarmen egin du gora azken astean, eta batez beste eguneko 4.000 hildakoraino heldu da.


Summary: AC/DCren euskarazko bertsio indartsua egin dute 'Late Motiv' saioan. Luis Mari Moreno musikari beteranoak abestu du, talde australiarraren 'Back in Black' doinuarekin.

Andreu Buenafuente aurkezleak errieta egin zien aurrekoan Late Motiv saioan zuzenean jotzen duen taldeari. Beti antzeko gauza jotzen zutela leporatu zien.

Orduan, erronka onartu, eta zeozer berri egiteko prestatu ziren Pablo Novoa eta Pirata musikariak. Kapera buruan jarri, eta AC/DC talde australiarraren Back in black kantuaren lehenengo riff-ak aireratu zituzten. Baina Piratak mikroa hartu eta lehen hitzak abesteari ekin zionean heldu zen ustekabea: euskarazko bertsioa egiten ari ziren.

Pirata Luis Mari Moreno errenteriarraren (Gipuzkoa) ezizena da. Musikari beteranoa da, eta, besteak beste, Blues Thorpes eta LosDelGas taldeetan ibili da.

Lehen ere, taularatu dituzte euskarazko kantak saio horretan: Olatz Salvador eta Iñaki Salvador gonbidatu zituzten Euskararen Nazioarteko Egunean, eta Ez garen gu pieza jo zuten zuzenean.

Duela urte batzuk, 2015ean, Eneko Dorronsoro eta Xabier Arakama soinujoleek AC/DCren Thunderstruck abestiaren bertsioa jo zuten Oñatiko Trikiti Jaialdian. Hitzik gabe, halere.


Summary: Urkulluk ez du deituko Labiren aholkulari batzordera. Aitortu du «kezkagarria» dela egoera. Sanchezek alarma egoera maiatzaren 9tik aurrera luzatzen ez badu, ohiko legedia egoerara moldatu beharko da, lehendakariaren ustez.

Labiren Batzorde Teknikoa gaur goizean batzartu da, baina erabaki du ez dela beharrezkoa neurri murriztaile gehiago hartzea, eta, beraz, Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak adierazi du ez duela deituko Labiren aholkulari batzordera. Izan ere, goizean goiz iragarri du batzorde teknikoak mahai gainean jartzen zuenaren arabera erabakiko zuela zer egin aholku batzordearekin. «Denok gaude kezkatuta egungo egoeraz», esan die kazetariei Eusko Legebiltzarreko atarian.

Azpimarratu du azken egunetako kutsatzeen gorakadak zerikusia izan dezakeela Aste Santuko jaiegunekin, baina baita «bestelako gertaera batzuekin» ere, hau da, Espainiako Kopako futbol txapelketaren ospakizunekin.

Bestalde, Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidenteak alarma egoera maiatzaren 9tik aurrera ez luzatzeko hartutako erabakiaren ostean, Urkulluk berretsi du kezka duela zer gertatuko den horren ostean. Hain zuzen ere, alarma egoera luzatzearen alde agertu da lehendakaria, pandemiaren aurka neurriak ezartzen jarraitu ahal izateko, eta, hala ez bada, ohiko legediak ematen dituen tresna juridikoak baliatzea proposatu du. Alarma egoera amaituz gero, Osasun Publikoko Neurri Berezien Legea moldatzea da aukera bat, lehendakariak esan duenez.


Summary: AEBetako «iruzurgilerik handiena» hil da. Kartzelan hil da Bernard Madoff, gaixotasun baten ondorioz. 2009an zigortu zuten, 30 urtez AEBetako aberats eta boteretsu ugariri eta nazioarteko bankuei iruzur egiteagatik .

«AEBetako historiako iruzurgilerik handiena». Hala izendatu zuten Bernard Madoff Wall Streeteko finantzaria, 2008an atxilotu eta urtebete geroago 150 urteko kartzela zigor «zentzagarria» jarri ziotenean. Atzo hil zen, 82 urte zituela, Ipar Carolinako (AEB) kartzela federal batean, giltzurrunetako gaixotasun sendaezin batengatik.

Hainbat urtez finantzen guru izandakoari, Nasdaq baloreen merkatu elektronikoko presidente ohiari, 50.000 milioi dolarreko (41.824 milioi euroko) iruzurra egitea leporatu zioten 2009. urtean.

Madoffen estrategia piramide sistema tipikoan oinarrituta zegoen, baina eskala handian: lehen inbertsiogileen irabaziekin, etekin handiak agintzen zizkien bigarrenei, eta horien kapitalarekin hirugarrenei, eta modu horretan jarraitzen zuen kapitala bilduz eta bilduz. Finantza sistemaren begiraleak ez ziren iruzurraz ohartu 30 urtean, baina 2008an Wall Streeten lehertutako finantza krisiak agerian utzi zuen haren jokamoldea: bezero berriak erakartzerik ez zuenez, Madoff dirurik gabe geratu zen inbertsioetan bermatutako errentagarritasun handia itzultzeko.

Madoffena inoizko iruzur piramidalik handiena izan zen: 45.000 milioi euro kudeatu zituen, eta gutxienez 15.000 milioi euroren galerak eragin zizkien bere tranpan erori zirenei. Bere bezeroen artean AEBetako aberats eta boteretsu ugari eta nazioarteko bankuak eta aurrezki kutxak zeuden: Kevin Bacon eta John Malkovich aktoreak, Elie Wiesel Literaturako Nobel sariduna, New Yorkeko inbertitzaile dirudunak, besteak beste.

2008ko abenduan atxilotu zuten FBIko agenteek, bere bulegoan, bere seme-alabei 30 urtez zertan aritu zen aitortu ondoren. Madoffek onartu egin zuen leporatutakoa.

2020ko ekainean, arrazoi humanitarioengatik aske uzteko eskatu zuen, baina epaileak ez zuen onartu. Giltzurruneko akats itzulezin bat diagnostikatu zioten, eta Madoffek bere lagun baten etxera joateko eskatu zuen, bere bizitzako azken egunak han igarotzeko. «2009an Madoff jauna kondenatu nuenean, bizitza osoa espetxean ematea zen nire asmoa. Haren abokatuek 12 eta 20 urte arteko epaia eskatu zuten hil aurretik egun argia ikusi ahal izateko, baina ez nuen uste Madoff jaunak itxaropen hori merezi zuenik, eta ordutik ez da ezer aldatu», esan zuen epaileak iaz.


Summary: Nafarroako ostalarien elkarteek jakinarazi dute helegitea jarriko dietela ostalaritzako neurriei. Tabernen barnealdea ixtea neurri «ez eraginkorra eta oinarri zientifikorik gabea» dela adierazi dute zenbait elkartek

Nafarroako zenbait ostalaritza elkarteri «ez eraginkorrak» iruditzen zaizkie Nafarroako Gobernuak ostalaritzari ezarritako neurri murriztaileak, eta, hain zuzen ere, Nafarroako Justizia Auzitegi Gorenean helegitea jarriko dutela jakinarazi dute. AEHN Nafarroako Ostalaritza eta Turismorako Elkarteak eta Anapeh Nafarroako Ostalaritza Enpresa Txikien Elkarteak jarri dute martxan prozesua, «ebidentzia zientifikoek» neurri horiek babesten ez dituztela argudiatuta. Salatu dute gobernuak ez duela jarri martxan ekonomia eta osasuna uztar ditzaketen beste neurri batzuk; aireztapen sistemak eta CO2aren kontrola, esaterako.

Egun, Nafarroako tabernek itxita izan behar dute barnealdea; terrazak baino ezin dituzte erabili. %100eko edukiera izan dezakete han, gaueko 21:00ak arte.

Nafarroako ostalariek Arabakoen, Bizkaikoen eta Gipuzkoakoen bide bera jarraituko dutela jakinarazi dute, eta Nafarroako Gobernuak ezarritako neurriei helegitea jarriko diete. Azpimarratu dute neurriek «milaka familiari hondamendia» ekarri dietela, eta salatu dute egoera luze doala ostalarientzat. Gogorarazi dute 3.000 langile inguruk galdu dutela lana sektorean, langile guztien %17 inguru, eta 500 milioi euroko galerak izan direla. Horregatik, gobernuak sektorera bideratutako laguntzak «nahikoa» ez direla uste dute.

Kopuru horiek «katastrofikoak» direla azaldu dute, are gehiago ezarritako neurriek kutsatzeen beherakadan eraginik ez dutela ondorioztatu dutelako. Hori horrela, ezarritako neurrienganako sinesgarritasunik eza hazten ari dela salatu dute elkarteek, eta «egunetik egunera sakonagoa den» krisi ekonomikoa hauspotzen dutela.


Summary: Maskara grafenodunak erretiratu ditu Jaurlaritzak. Erakunde publikoetako langileei banatu dizkie: osasun langile, ertzain, irakasle... Baina arriskuen gaineko ohartarazpenak heldu dira orain.

Eusko Jaurlaritzak erakunde publikoetako langileen artean banatu dituen maskaren artean grafenodunak daude, eta, orain, horiek ez gehiago banatzea erabaki du. Osagai horren gaineko arriskuaren ohartarazpenak jaso dituela esan du, eta horregatik hartu duela erabakia. Besteak beste, osasun langileei, ertzainei eta irakasleei banatzeko erabili ditu Jaurlaritzak maskara horiek. Banatutakoak erretiratzera ere egingo du orain Jaurlaritzak.

Aditzera eman duenez, maskara horien arriskuari buruzko abisua Espainiako Osasun Ministerioaren bidez jaso dute, eta Kanadatik dator, hango osasun agintariek egindako ohartarazpen batetik. Espainian botikak eta osasun produktuak onesten dituen AEMPS erakundea alerta hori aztertzen ari dela esan dute Jaurlaritzako iturriek, eta han adierazten dutenaren arabera erabakiko dutela hemendik aurrera maskara horiekin nola jokatu,.

Zehazki bi maskara mota erretiratu ditu Jaurlaritzak. IIR maskara kirurgikoa, eta Healfiber FFP2 maskara. Biak dira Shandong Shengquan ekoitziak; lehena Amevisa S.A.U. enpresak banatu du, eta bigarrena Iturri S.A.-k.