Summary: PEN Translates sarietako bat eman diote 'Miñan'-i. Amets Arzallusen eta Ibrahima Balderen liburuaren ingelesezko itzulpenak jaso du saria, 'Little Brother'-ek.

Anaiaren atzetik, Afrikatik Europara egin behar izan zuen Ibrahima Baldek (Konakry, Ginea, 1983); hala heldu zen Irunera (Gipuzkoa), eta han ezagutu zuen Amets Arzallus (Hendaia, Lapurdi, 1983). Zekarren istorioa hari kontatu, eta elkarrekin eraman zuten liburura, Baldek ahoz eta Arzallusek eskuz. 2019ko urrian eman zuten argitalpena, eta arrakastaz zabaldu da liburua ordutik. Horren erakuslea da ingelesera eraman izana ere; eta, hain, zuzen, Little brother itzulpenari eman dio saria orain English PEN elkarteak. Timberlake Wertenbakerrek itzuli du liburua ingelesera.

Elkartearen itzulpen sari nagusietako bat da egileek jaso dutena, PEN Translates sarietako bat. Hamalau herrialdetako eta hamabi hizkuntzatako lanak izan dira sarituak aurten, askotariko generotakoak. Lehen aldiz jaso dute aipamena Gineako, Aljeriako eta Benineko literatur lanek, eta sarituen artean dago, halaber, turkieratik, kurdueratik eta alemanetik itzulitako fikzio kurduaren bilduma bat. English PENen webgunean kontsultatu daiteke sarituen zerrenda osoa.

Arzallusekin eta Balderekin Ahomentan saileko elkarrizketa bat ere argitaratu zuen BERRIAk iazko udan.


Summary: SARS-CoV-2aren 2019ko azaroko arrastoak topatu dituzte Frantzian. Pierre-Louis epidemiologia institutuko ikerlariek koronabirusaren antigorputzak atzeman dituzte Frantzian 2019ko azaroaz geroztik egindako odol hartzeetan. Hamahiru pazientek eman dute positibo 2019ko azaroaren eta 2020ko urtarrilaren artean.

SARS-CoV-2a 2019ko azarotik ibili da Frantzian. Frantziako ikertzaile talde batek egin du hipotesia, eta araberako frogak bildu ditu. European Journal of Epidemiology aldizkarian eman dute ikerketaren berri. Diotenez, «agerikoa» da koronabirusa 2019ko azarotik hedatzen ari zela Frantzian: Wuhango (Txina) agerraldia baino lehenagoko arrastoak aurkitu dituzte, beraz. Izan ere, «lehen kasu ofiziala» 2019ko abenduan aurkitu zuten, Wuhanen. Ikerketaren arabera, ordea, hilabete bat lehenago, azaroan, jada Frantzian hedatzen ari zen koronabirusa.

Susmoa 2020ko maiatzean hasi zen hedatzen. Colmarreko (Rhin Garaia) ospitaleko mediku talde batek COVID-19a «gogora ekartzen» duten arrastoak atzeman zituen 2019ko azaroan ospitaleratutako paziente bati egindako biriketako eskaner batean. Ez zuten, ordea, azterketa biologikorik egin ahal izan hipotesia baieztatu ahal izateko.

2019ko azarotik, hamahiru positibo

Pierre-Louis epidemiologia institutuko ikerlariek Constances proiektua baliatu dute froga gehiago biltzeko. 215.000 herritarrek parte hartzen dute proiektu horretan, eta odol azterketak egiten dituzte erregularki ikerketa taldearentzat. Datu horiek baliatu dituzte institutuko ikerlariek koronabirusa atzematen duten azterketa serologikoak egiteko.

Aztertu dituzten laginak 2019ko azaroaren 4aren eta 2020ko martxoaren 16aren artean hartutakoak dira. 9.144 lagin aukeratu dituzte, eta birusaren memoria duten antigorputzak (IgG) bilatzeko test serologikoak egin dizkiete. Urtarriletik martxorako epean «uste baino kasu gehiago» atzeman dituzte ikerlariek. Baina deigarriagoa da atera duten bigarren emaitza: 2019ko azaroaren eta 2020ko urtarrilaren arteko epe horretan bildutako odol laginetatik hamahiruk erakutsi dituzte COVID-19aren antigorputzak.

Aztertu dituzten hamahiru pazienteei galdeketa egin diete gero Pierre-Louis institutuko ikerlariek. Gehienak pneumopatiaren bat zuten eriekin egonak ziren kontaktuan, edo munduan zehar bidaiatuak ziren, besteak beste Asiara.

Ikerlariek azterketa segitzeko asmoa dute, eta horretarako baliabideak bilatzen ari dira. Helburua 2019ko azaroa baino lehenagoko laginak aztertzea izango dute orain.

Orain arte, Frantzian baieztatutako lehen kasua abenduaren 27an ospitaleratutako paziente batena zen. Izan ere, garai hartan ezin izan zioten PCR probarik egin, baina gerora, apirilean, izoztutako laginak aztertu zituzten, eta positibo eman zuen. Lehen kasu ofiziala, momentuan test baten bidez egiaztatu zutena, urtarrilaren 24koa da.


Summary: 147 lagun hil dira koronabirusak jota astebetean Hegoaldean. Beste 835 COVID-19 kasu atzeman dituzte Hego Euskal Herrian, eta positiboen ehunekoa %5 da astearteko testetan. Aipatzekoa da Nafarroako datua: atzo herrialdean egindako proben %2,9k eman dute positibo.

Apaldu ezinik segitzen du birusa dela-eta Hegoaldean hildako pertsonen gaineko datuak: joan den igandera arte, gutxienez 147 lagun zendu ziren astebetean gaitzak jota. Azaroaren erdialdeaz geroztik erregistratutako daturik makurrena da: Eusko Jaurlaritzak eskainitako datuen arabera, otsailaren 1etik 7ra bitartean 121 pertsona hil ziren birusarekin hiru lurralde horietan. Bestalde, Nafarroako Gobernuak argitaratutako datuen arabera, 26 pertsona hil ziren egun horietan foru erkidegoan. Aurrekoan, 27.

Kutsatuen datuei dagokienez, Osakidetzak eta Osasunbideak jakinarazi dutenez, beste 835 kasu positibo atzeman dira Hego Euskal Herrian egindako probeta. Bizkaian 407 kasu detektatu dituzte; Gipuzkoan, 208; Araban, 121; eta Nafarroan, aldiz, 87 izan dira. Zehazki, 16.479 test egin ziren asteartean Hegoaldean, eta horien %5ek eman zuten positibo. Hain zuzen ere, ehuneko horretan du ezarria Osasunaren Mundu Erakundeak izurritea kontrolpean edukitzeko mugarria. Astearteko testak oinarri izanik, aipatzekoa da Nafarroako datua: positiboen portzentajea %2,9 da. Osakidetzak egindako testei dagokienez, berriz, %5,6 da ehunekoa.


Summary: Giza trafikoaren biktimen sexu zerbitzuak kontsumitzea delitu izatea babestu du Europako Parlamentuak. 2011n onartu zuen Europako Parlamentuak giza trafikoaren biktimen prebentziorako eta babeserako legea. Orain arte egindako urratsak ez dira nahikoa izan, parlamentuaren arabera.

Giza trafikoaren biktima direnen sexu zerbitzuen kontsumoa delitu izatea babestu du Europako Parlamentuak gaur goizean egindako bileran. Aldeko 571 boto jaso ditu proposamenak. Hamar urte beteko dira aurten Europako Parlamentuak giza trafikoaren biktimen prebentziorako eta babeserako legea onartu zuenetik, eta 2011ko legearen zati bat berridatziko dute delitu hori tipifikatzeko. Orain arte, estatu bakoitzak bere legediaren arabera jokatu du; hemendik aitzinera, ordea, arau bera izango da Europako 27 estatutan.

Interpretazioan egindako akatsak tarteko, 2011ko legea ez dela behar bezala bete aitortu du parlamentuak. Halaber, nabarmendu du migratzaileentzako bide seguruen faltak areagotu egiten duela horien zaurgarritasuna, eta giza trafikoaren biktima izateko arriskua handitzen duela. Hala, giza trafikoaren kontrako borrokan ahalegin handiagoa egiteko konpromisoa berretsi du parlamentuak.

Egun, giza trafikoaren biktimen %92 andreak edo adingabekoak dira, eta delitu horien egileen %75, berriz, gizonak. Legedi berriaren bidez, sexu zerbitzuen erabiltzaileak zigortzeko asmoa du Europako Parlamentuak.

Inpunitatea bukatzeko beharra

Ylva Johansson Europako komisarioak nabarmendu du trafikatzaileek duten inpunitatea bukatu egin behar dela, eta nabarmendu du horretarako «presazkoa» dela Europako 27 estatuen arteko lankidetza sustatzea. Halaber, nabarmendu du ezinbertzekoa dela sexu zerbitzuen eskaria gutxitzea. Urtean 30.000 milioi eurotik gora jasotzen dituzte trafikatzaileek giza trafikoaren ondorioz.

Nazio Batuen Erakundeko (NBE) Droga eta Krimenetarako Bulegoaren azken txostenaren arabera, emakume heldu eta adingabe gehienak sexu esplotaziora behartzen dituzte trafikatzaileek, eta hori izan da azken urteetan pertsonen salerosketen helburu nagusia. Azken datuen arabera, trafikatzaileen esku gelditu diren emakumeen hiru laurdenak behartu dituzte sexu esplotaziora.


Summary: Kamioilari bat atzeman dute N121An, eta baimenduriko alkohol tasa halako sei eman du. Gidariak txikizioa egin du Latasako baserriko soro baten horman, eta ihes egiten saiatu da, Foruzaingoaren arabera.

Huelvan bizitokia duen 46 urteko kamioilari bati salaketa jarri dio Foruzaingoak, aire litroko 0,95 miligramoko alkohol tasarekin gidatzeagatik. Gidari gehienek 0,25 miligramotan dute muga, baina profesionalek ezin dute 0,15 miligramo baino gehiagorekin gidatu. Horrez gain, istripu lekutik ihes egiteagatik eta baldintzak betetzen ez dituen ibilgailu batean zirkulatzeagatik salatu dute. Iruñea eta Irun (Gipuzkoa) arteko N121A errepidean gertatu da, gaur gauean. Errepide horretan segurtasun arazo handiak daudela salatu dute azken urteotan inguruko biztanleek.

Foruzainen arabera, 03:50ean Elizondoko patruila batek kamioi bat ikusi du errepidean, kalte handiak zituela, istripu batean jaso daitezkeenak bezalakoak. Gelditzeko keinuak egin dizkiote gidariari, baina ez da gelditu, eta hamar kilometroz jarraitu du gidatzen. Azkenean, Polizia autoa kamioiaren aurrean gurutzatu behar izan dute, Bera inguruan.

Alkohol proba egin diote, eta beste bat emaitza baieztatzeko. Baimenduriko alkohol tasa halako sei eman du gidariak.

Andaluziatik (Espainia) piperrak zeramatzan Ingalaterrara. Foruzainek esan dutenez, kexatu egin da gelditu dutelako, Ingalaterrarako ferrya galduko zuela argudiatuta.

Foruzainek errepidea aztertu dute, kamioiak eduki duen istripuaren zantzuak topatzeko. Legasako baserri bateko soroaren harresian kalteak egin dituela ikusi dute, eta biribilgune bateko seinaleetan ere bai.

Iruñeko epaitegi batek bere gain hartu du afera. Araudiaren arabera, gidatzeko baimena urtebeterako ken diezaiokete, eta ia 3.000 euroko isuna ezarri. Horrez gain, lau puntu gal ditzake.

Gertaerak agerian utzi du, berriz ere, N121A errepidearen inguruan dauden herriek azken urteotan salatu duten segurtasun arazoa. 2010etik 2019ra, 31 pertsona hil ziren errepide horretan; beste 69 larri zauritu ziren, eta 222, arin. Istripu gehienak Nafarroako lurretan gertatu dira; handik igarotzen da errepidearen zatirik luzeena. Inguruko alkateek adierazi izan dutenez, errepidea bera baino gehiago, dagoen trafikoa da arazoa: 10.000 ibilgailu pasatzen dira egunero, eta horietatik 3.500 edo 4.000 kamioiak dira. Hainbat protesta egin dituzte azken urteotan, segurtasuna eskatzeko.

Otsailaren 8an hasi ziren N-121-A errepidea zabaltzeko lanak, Ezkaba eta Olabe artean. 2+1 motako errepidea egin nahi dute; hau da, alde batera bi lerro eta bestera bat dituena, errepidearen zati guzietan, batzuetan noranzko batean eta beste batzuetan bestean bada ere.


Summary: Landabengo Miasa fabrika likidazioan sartu da. Automozio arloko enpresak bertan lan egiten duten 95 langileen kontratuak eteteko erregulazio espedientea aurkeztuko du, eta langile batzordeak iragarri du langileentzako irtenbiderik egokiena bilatuko duela

Azkenaldian arazoetan zebilen Miasa, Landabengo automozio fabrika. Urriaz geroztik hartzekodunen konkurtsoan sartuta, orain likidazioa eskatu dio merkataritza arloko epaitegiari, eta, aurki, bertan lan egiten duten 95 langileen kontratua eteteko erregulazio espedientea eskatuko du.

Batzordean, CCOOk du gehiengoa, lau ordezkarirekin —LABek bi eta ELAk bat—. Joseba Romeo Nafarroako CCOOko industriako idazkariaren arabera, aztertu beharra dago ea egungo lantokiak irauteko aukerarik dagoen. «Ezin dugu ziurtatu, baina, posible bada, ahalik eta lanpostu gehien salbatzen ahaleginduko gara».

Azken asteetan, hartzekodunen konkurtsoan izendatutako administratzailea eta zuzendaritza sindikatuekin izan dira negoziatzen, enpresaren inguruko itun bat hitzartu nahirik. Soldatak %20 eta %30 artean murriztea proposatu zieten, eta langileak prest ziren soldatak jaisteko. Dena den, zuzendaritzari galdegin zioten enpresaren iraupena ziurtatzeko, eta, konpromiso hori ez zutenez lortu, urtarril amaieran grebara jo zuten.

Jokaleku horretan etorri da orain enpresaren likidazio eskaera. Zuzendaritzak langileei esan die erregulazio espedientea aurkeztuko duela, baina pixkanaka egingo dituela kaleratzeak. Urrats hori egiteko zain daude orain sindikatuak. Romeoren arabera, oraingozez dute irizpiderik nola garatuko den erregulazio espedientea. «Ez da egia erdiekin ibiltzeko unea», kritikatu du.

Miasak automobilentzako galdaketa eta piezen mekanizatu lanak egiten ditu. Nafarroan industria arloan enpresa ugari izan dituen Huarte familiarena da. Joseba Romeok deitoratu egin du egoera horretara iritsi izana, eta gogorarazi du Miasak ekoizpena Txinara eta Estatu Batuetara eraman duela. «Enpresa hemen sortu zen, eta hemen lortutako errentagarritasunarekin, ekoizpena Txinara eta Estatu Batuetara eraman zuten. Eta orain esaten digute ez dela bideragarria munduan beste Miasak sortu dituen lantokia?», gaitzetsi du.


Summary: Disney Pluseko estreinaldi guztiak euskaraz izateko eskatu dute. Disney Euskaraz taldeak agerraldia egin du Eusko Legebiltzarrean, eta exijitu du haurren hizkuntza eskubideak bermatzeko.

Donostiako guraso euskaldun eta euskaltzale batzuen ekimenetik abiarazi zuten Disney Euskaraz egitasmoa, Disney konpainiari eskatzeko zinema aretoetan zein streaming plataforman ekoizpenak euskaraz emateko. Baita erakunde publikoei eskatzeko Disneyrekin harremanetan jartzeko ere, haur euskaldunen eskubideak «bermatuak egon daitezen». 5.000 sinadura baino gehiago lortu zituzten. Gaur eguerdian, taldeko ordezkari Alexander Aginagaldek agerraldia egin du Eusko Legebiltzarreko Kultura batzordean. Euskararentzat agertoki «osasuntsu batera» iristeko eman beharreko pausoak azaldu ditu, eta gogorarazi du Disneyri egindakoa eskaera zehatza dela. «Baina behar zabalago baten isla».

Aginagaldek nabarmendu du azkeneko urteetan asko aldatu direla ikus-entzunezkoen kontsumo ohiturak. «Duela urte batzuk, euskarazko marrazki bizidunek eskaintza osoaren ehuneko esanguratsu bat osatzen zuten, eta erreferenteak ziren: ez bakarrik eremu euskaldunetan, baita giro erdaldunetan bizi ziren haurrentzat ere». Azkeneko bost urteetan, ordea, ordainpeko plataformen harpidetzak %40 hazi dira. Eta plataforma horietan ez dago euskarazko edukien eskaintzarik. Aginagaldek aipatu duenez, Netflixen euskarazko bi film daude, Amazon Prime Videon bakarra, eta alerik ez HBOn eta Disney Plusen. Beste datu hau eman du: «Euskaldunen %47ek plataformak kontsumitzen dituzte».

Halaber, Disney Euskaraz taldeko kideak azaldu du ikerketa soziolinguistikoek ondorioztatzen dutela haurtzaroko aisialdiak eragin handia duela helduaroan izaten diren hizkuntza ohituretan. «Eta gaur egun, haur euskaldunek erdaraz kontsumitzen dute. Haien erreferenteak erdaldunak dira». Aginagalderen ustez, erakunde publikoei dagokie hizkuntz eskubideak bermatzea. «Bi hizkuntza ofizial dauden toki batean, berdintasun materiala izateko bitartekoak jarri behar dira. Are gehiago, hizkuntza handi bat eta txiki bat dauden herrialde batean».

Hartara, euskararentzat beste agertoki «osasuntsuago bat» lortzeko honako hau eskatu du taldeak: «Haurren zinema estreinaldi guztiak euskaraz ere izatea —Disney, Pixar eta gainerako ekoiztetxeenak—. Halaber, Disney Plus plataformaren funtzionamendua euskaraz izatea, eta euskaratuak dauden edukiak eta estreinaldi berri guztiak euskaraz egotea». Euskal hiztunen eskubideak lege propio bidez arautu behar direla uste du taldeak. Era berean, Espainiako Ikus-entzunezko lege berria tramitatzen ari direnez, «aukera bat» ikusten dute hor plataformei euskarazko ekoizpenak exijitzeko.

Talde politikoen txandan, EAJko legebiltzarkide Mikel Arruabarrenak esan du Eusko Jaurlaritzak hainbat saiakera egin dituela Disneyrekin egoteko. «Beste aldean ez dago interes handirik», esan du. «Beste aldean interesa piztu behar da». Rebeca Ubera EH Bilduko legebiltzarkideak, ordea, ez du interesik ikusten gobernuan: «Katalanak ari dira. Gu atzean gelditzen ari gara». PSEk eta Elkarrekin Podemosek EITBn ekoizpenak sustatzea lehenetsi dute. Disney Euskaraz taldeko ordezkariaren arabera, EITB Nahieran «oso tresna mugatua» da. «Dragoi Bola, adibidez, ezin da bertan ikusi».


Summary: Espainiako Auzitegi Gorenak berretsi egin du Marixol Iparragirreren aurkako 122 urteko zigorra. Espainiako Auzitegi Nazionalak joan den uztailean ezarri zion 122 urteko espetxe zigorra euskal presoari, 1995ean Luciano Cortizo Espainiako armadako komandantea hiltzea leporatuta.

Espainiako Auzitegi Gorenak baztertu egin du Marixol Iparragirreren defentsak jarritako kasazio helegitea, eta, hala, berretsi egin du joan den uztailean euskal presoari jarritako 122 urteko espetxe zigorra. Luciano Cortizo Espainiako armadako komandantearen hilketa agindu izana leporatu diote auzitegiek, eta hilketa horretarako lehergailuetarako materiala hornitzea ere bai. 1995ean hil zen Cortizo, Leonen (Espainia), bonba auto baten ondorioz.

Espetxe urteez gain, Cortizoren alargunarentzat 300.000 euroko kalte ordaina eta seme-alaba bakoitzarentzat 160.000 eurokoa ordaintzeko betebeharra ezarri diote Iparragirreri. Alabari, gainera, 92.000 euro ordaindu beharko dizkio eragindako lesioengatik, eta bertze 250.000 euro kalteen ondorioengatik.

Defentsak helegitean galdegin zuen Espainiako Auzitegi Nazionalak ezarritako zigorra bertan behera uztea, argudiatuta ez zegoela froga nahikorik esateko hura zela Anboto ezizena zuen pertsona, zeinak aginduak eman izanen lituzkeen atentatua egiteko.


Summary: Ohartarazi dute hezkuntzako hizkuntza ereduak erkidegoen eskumenak direla. Euskaltzaindiak, Institut d’Estudis Catalans eta Real Academia Galega erakundeek adierazpen bateratu bat atera dute, hizkuntzek hezkuntza sisteman duten presentziaren inguruan eztabaida publikoa «berriz piztu» den garaiotan. Esan dutenez, ikasketen amaieran gazteleraz jakiteko helburua bete da orain arte, baina ez da eraginkorra izan euskaraz, katalanez eta galegoz jakitea bermatzeko.

Adierazpen bateratu bat plazaratu dute Euskaltzaindia, Institut d’Estudis Catalans eta Real Academia Galega akademiek, eta hizkuntzek eskoletan izan beharko luketen presentziaren inguruko iritzia eman dute aditzera. «Berriz ere sortu da eztabaida publikoa hizkuntzek hezkuntza sisteman duten presentziaren gainean», eta, haien arabera, «berezko hizkuntza era ofizialean onartua duten erkidegoen hezkuntza sistemaren hizkuntza araudia erkidego horietako bakoitzaren eskumen esklusiboa da». Gogora ekarri dute horrek bat egiten duela Espainiako Estatuan dagoen autonomia printzipioarekin.

Hiru hizkuntza akademien arabera, hizkuntza araudi horiek modua eman beharko lukete lurralde bakoitzean euskararen, katalanaren eta galegoaren gaitasuna gaztelaniaren parekoa izateko. Hau da, lekuan-lekuan, bi hizkuntza ofizialen ezagutza bermatzea. «Ikerlan eta ebaluazio fidagarrienek, bai eta katalana, euskara edo galegoa berezko hizkuntza duten autonomia erkidegoetan egin diren askotariko esperientziek frogatu dutenez, hizkuntza horien etorkizuna normaltasunez ziurtatu nahi bada, katalanak, euskarak eta galegoak presentzia sendoa behar dutela hezkuntza-sisteman eta horrek ez diola orain arte inolako galerarik ekarri gaztelaniaren jakintzari, ezta hemendik aurrera ekarriko ere». Areago, azaldu dutenez, gaztelania jakiteko helburua «osoki bemartuta dago aplikatu diren askotariko hizkuntza ereduetan». Kontrara, nabarmendu dute eredu horiek ez direla aski izan euskararen, katalanaren eta galegoaren jakintza bermatzeko.

Hiru akademiek gogora ekarri dute, azkenik, botere publikoen erakunde aholku emaile ofizialak direla, eta eskaera egin die estatuko erakundeei eurei ere kontsulta egin diezaien. «Nahi genuke eztabaida publiko informatu eta arrazoizko baten parte izatea, estatu espainiarreko hizkuntza erkidegoen eta hizkuntzen artean elkarri begirunea izateko eta haien arteko bizikidetza errazteko. Izan ere, estatu espainiarrak hizkuntza-aniztasuna gorde eta sustatu beharreko aberastasun moduan hartu beharko luke, ez ezabatu beharreko arazo moduan».


Summary: Departamenduetako eta eskualdeetako hauteskundeak ekainera arte atzeratu dituzte. Martxoan ziren iragatekoak Ipar Euskal Herrian, baina ekainera arte atzeratzea onartu du Frantziako Asanbleak. EH Bai departamenduko hauteskundeetara aurkeztuko da; eskualdekoetara, berriz, ez.

Egoera sanitarioak ez du biderik ematen departamenduetako eta eskualdeetako hauteskundeak martxoan egiteko. Hala erabaki zuen atzo arratsean Frantziako Asanbleak, eta, beraz, ekainaren 13an eta 20an egingo dituzte lehen eta bigarren itzuliak. Pirinio Atlantikoetako Departamenduko eta Akitania Berriko eskualdeko hauteskundeak 2015ean iragan ziren azkenekoz. Lurraldeen Notre erreformaz gero eginiko departamenduetako eta eskualdeetako lehen hauteskundeak izan ziren ordukoak. Izan ere, Frantziako Gobernuaren erreformak departamenduen konpetentziak aldatu zituen, eta Frantziako Estatuaren menpe diren eskualdeak aldatu zituen. Aurtengo hauteskundeak, beraz, Notre erreformaz geroko bigarrenak izango dira.

Egoera sanitarioa ikusirik, kanpaina egiteko manera egokitu dute diputatuek. Hemeretzi egunekoa izanen da salbuespenez, usaian hamabi egunekoa baita. Bestalde, herritar bakoitzak bi ahalorde jasotzen ahalko ditu, zaurgarri direnak bozkalekuetara ez joan behar izateko. Azkenik, doako telefono zenbaki bat ezartzen ahalko dute plantan hautagaiek.

2015ean bezala, EH Baik hautagaiak aurkeztuko ditu Pirinio Atlantikoetako Departamenduko hauteskundeetara. Ipar Euskal Herriko kantonamendu guzietan hautagaiak aurkezteko helburua du, eta koalizioko kideekin ari da lanean hautagaitzak ixteko. Kantonamendu bakoitzeko bi kide aurkeztu behar dira: emakumezko bat eta gizonezko bat. Bi itzulitan iraganen dira hauteskundeak, eta departamendu kontseiluko hautetsiak hautatzeko balioko dute. 2015ean Jean Jacques Lasserre (Modem) izendatu zuten departamendu kontseiluko lehendakari. Aurten berriz aurkezteko gogoa erakutsi du Lasserrek. Departamenduaren eskumenak hauek dira, besteak beste: kolegioen kudeaketa, eskumen sozialak, garraioak, lurralde antolaketa, eta kultura eta kirola.

Eskualdeko hauteskundeetara, berriz, ez da aurkeztuko EH Bai. Akitania Berriko Eskualdeko hautetsiak izendatzeko balioko dute hauteskunde horiek. 2015ean, EH Baik zuri bozkatzera deitu zuen. Aurten, ez du boz kontsignarik emanen. 2015etik Alain Rousset da Akitania Berriko eskualdeko lehendakaria, eta aurten berriz aurkeztuko da.


Summary: Jakes Esnalen justizia gastuetarako sostengu kanpaina bat abiatu dute. Ziburuko eta Donibane Lohizuneko elkartasun komiteak jarri du martxan diru bilketa, sarean: 2.500 euro lortzea dute helburua. Esnal baldintzapean aske geratzeko bigarren eskariari kasazio helegitea jarria diote.

Ziburuko eta Donibane Lohizuneko elkartasun komiteak (Lapurdi) sostengu kanpaina bat abiatu du Jakes Esnal euskal presoaren justizia gastuei aurre egiteko. Sarean abiatu dute diru bilketa, eta helburua ere jarria diote: 2.500 euro lortzea. Datozen 55 egunetan egiten ahalko zaio ekarpena.

Donibane Lohizunekoa da Esnal, eta 1990eko apiriletik dago espetxean: guztira 31 urte daramatza preso. 2008tik dauka baldintzapean aske geratzeko eskaera egiteko aukera, eta orotara bi galde eginak ditu: lehena Zigor Auzitegiak berak baztertu zuen; bigarrena, aldiz, onartu egin zuen auzitegiak. Fiskalak helegitea jarri zion, ordea, eta Dei Auzitegiak erabaki zuen Esnal baldintzapean aske uzteari uko egitea. Kasazio helegitea jarria du orain defentsak, eta elkartasun komiteak jakinarazi du prozedura horiek guziak «kostu handia» direla senideentzat: «Gastuak arintzeko asmoz, dirua biltzeko kanpaina bat abiatzea erabaki dugu. Zuen emaitzak gastu horiei aurre egiteko erabiliak izanen dira».


Summary: Diputatu maori bat parlamentutik bota dute gorbata gabe joateagatik. Rawiri Waititi lepoko maori batekin joan zen Zeelanda Berriko parlamentura: «Gorbata da herrialde honetan gaizki egin diren gauzen sinboloa. Kontua asimilazio agendari aurre egitea da». Atzo utzi zioten parlamentuan sartzen, eta gaur eztabaidatuko dute araua aldatu ala ez.

Asteartean, trajea jantzita baina maorien lepoko batekin agertu zen Rawiri Waititi Zeelanda Berriko parlamentura. Maorien Alderdiko diputatua, ordea, hemiziklotik bota zuen Trevor Mallard parlamentuko presidenteak: Mallardek berak aitortu zuen gorbata iraganeko kontua iruditzen zaiola, baina arauak betearazi behar dituela esan zion Waititiri. Hark, irteten ari zela, pentsatzen zuena erantzun zion: «Kontua ez da gorbata; arazo kulturala da».

Izan ere, Waititik gaur bertan Facebooken idatzi duen moduan, gertatu zenaren gakoa ez da gorbata: «Gorbata, hain zuzen, herrialde honetan gaizki egin diren gauzen sinboloa besterik ez da. Kontua asimilazio agendari aurre egitea da». Parlamentutik bota zutenean hedabideei azaldu zien jantzita zeraman lepokoa, hei tikia, gorbata baten baliokidea zela maorien kulturan. Orain, helburutzat hartu du gorbata eramatera behartzen dituen araua amaitzea.

Atzo utzi zioten parlamentura itzultzen diputatu maoriari, eta parlamentuko arauak ezartzen dituen batzordea gaur gauean bilduko da gaiaren inguruan eztabaidatzeko. Waititik idatzi duenez, hori «garaipen txiki bat da maori guztientzat»: «Gure arbasoek nahi zuten moduan, geroz eta maoriagoa egin behar dugu Zeelanda Berriko parlamentua, gure herriaren askapena lortzeko». Milaka zeelandaberritarrek eman dioten babesa ere eskertu du.

Herritarren %17

Maori guztiek, ordea, ez dute bat egin Waititirekin. Peeni Henare Alderdi Laborista kide eta herrialdeko Defentsa ministro maoriak, adibidez, azaldu du berak ez duela gorbata janzteko arazorik, eta badituela lantzeko gai garrantzitsuagoak; besteak beste, maoriek etxebizitza lortzeko dituzten arazoak.

Zeelanda Berrian, gaur egun, Laboristak daude gobernuan, eta maorien kultura indartzeko neurriak hartu nahian dabiltza. Maoriak herrialdeko 4,9 milioi biztanleen %17 dira gaur egun.


Summary: '#NiEmakumeZientzialariaNaiz' traola sarean, nazioarteko egunean. Hainbat emakume zientzialarik erantzun diote BERRIAk egindako proposamenari.

Otsailak 11 da gaur, emakume zientzialariaren eguna, eta BERRIAk #NiEmakumeZientzialariaNaiz traola proposatu du sare sozialetan zientziaren arloan lan egiten duten emakumeek ikusgaitasuna har dezaten. Euskal Herrian zientziaren esparruan ikasi edo lan egiten duten emakumeak traol horren bitartez ikusaraztea du helburu egitasmoak. Gaurko eguna gogoratzeko, #emakumeakzientzian traola ere ari dira erabiltzen hainbat pertsona aurreko egunetan ere.

Hainbat izan dira egitasmoan parte hartu duten emakume zientzialariak. Batzuek gaur egun egiten dutenaren berri eman dute, eta beste batzuek zer ikertzen dabiltzan azaldu dute, emakumeek zientzian egin duten lanari ikusgaitasuna emateko asmoz. Eta gaur egun zientzian lan egin ez arren ibilitakoak direla gogoratu dutenak ere izan dira. Guztiek egin dute zientzian geroz eta emakume gehiago egotearen aldeko aldarria.

Emakumeek zientzian duten eta izan behar duten tokia aldarrikatzeko gaur egingo diren ekintzetako bat izango da. Aurten zientzia programazio bateratua aurkeztu dute zenbait erakundek: Donostia International Physics Center, CIC Nanogune, Materialen Fisika Zentroa, CIC Biomagune, Biodonostia, Tecnun-Ingeniaritza Eskola, Ceit, Polymat, Elhuyar, EHUko Informatika Fakultatea eta Eureka zientzia museoa.

«Egitasmoaren helburua da zientzian diharduten emakumeen lana ikusaraztea, jarduera zientifiko-teknikoak gizonezkoen kontua direlako ustea apurtzea, eta neskek eta nerabeek zientziako ikasketak hauta ditzaten sustatzea». Mezua argia da: «Zientzia bada nesken kontua». Emakumeak Zientzian 2021 programaren barruan, adin guztietako jendearentzako hainbat jarduera antolatu dituzte, eta gaurtik aurrera egingo dira.

Aurten, COVID-19aren kontrako borroka ardatz

Sei urte dira Nazio Batuen Erakundeak otsailaren 11 Emakume eta Neska Zientzialarien Nazioarteko Eguna izendatu zuela. 2015eko abenduaren 22an hartu zuen erabakia, eta 2016ko otsailaren 11n ospatu zen lehen aldiz. Urtero gai jakin bat izaten du ardatz, eta eta seigarren aldi honen leloa hau da: Emakume zientzialariak COVID-19aren kontrako borrokaren buru.

NBEren arabera, zientzialarien %30 ere ez dira emakumeak gaur egun, nahiz eta eginkizun garrantzitsua izan, COVID-19arekin agerian geratzen ari den moduan. Oraindik ere genero arrakala handia dago zientzia ikasketak aukeratzeko garaian. «Azken urteetan goi mailako ikasketetan emakumeen parte hartzea asko handitu den arren, oraindik ez daude behar bezala ordezkatuta esparru horietan», dio NBEk.

Unescoren arabera, 2014 eta 2016 artean emakumeen %30ek soilik erabaki zuten goi mailako ikasketak zientzien, teknologiaren, ingeniaritzaren edo matematiken arloan egitea. Mundu osoan informazioaren eta komunikazioaren teknologietako ikasketak egiten dituztenak ez dira iristen %3ra. Natur zientzien, matematikaren eta estatistikaren arloetan ikasten dutenak %5 dira, eta fabrikazio eta eraikuntza arloetakoak, %8.


Summary: 27 urteko gizon bat atxilotu dute gazte baten hilketaren harira. Gasteizko Flandria kalean egin diote eraso, eta Ertzaintzak ingurua itxi du.

Pertsona batek beste bati labanaz eraso dio Gasteizen, eta ertzainak eta udaltzainak haren bila ari dira. Erasoa 16:00ak aldera gertatu da, Flandria kalean, Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak jakinarazi duenez.

Zenbait lekukok El Correo egunkariari azaldu diotenez, bi pertsona horiek eztabaidan aritu dira, eta haietako batek labana sartu dio besteari. Biktimak konortea galdu du, eta larrialdi zerbitzuek Txagorritxuko erietxera eraman dute, baina hil egin da.

Ertzaintzak 27 urteko gizonezko bat atxilotu du, ustezko erasotzailea delakoan.


Summary: Txertaketako irregulartasunen erantzukizuna zentroetako zuzendariei egotzi die Sagarduik. Osasun Sailak kaleratutako protokoloa «oso argia» dela defendatu dute sozialistek, eta txertaketa «aurreikusitako eta jasotako txertoen» erritmoan doala gehitu du Sagarduik.

Azken asteotan Osakidetzako zenbait zentrotan eztanda egindako eskandaluarekin zerikusirik ez duela adierazi du berriz Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak. Haren hitzetan, ESI Erakunde Sanitario Integratuen buruak dira txertaketaren arduradun nagusiak, eta, hain zuzen ere, protokoloa bete ez dutenak kargutik kentzeko erabakia hartu dutela gehitu du, «konfiantza galtzeak» eraginda. Sailburuaren alde egin dute EAJ eta PSEko legebiltzarkideek, protokoloa bete ez dutenak txertaketa irregularra izan duten zentroetako zuzendariak izan direla baieztatuz, eta gehitu dute Jaurlaritzak ez duela informaziorik ezkutatu.

Oposizioko taldeek pandemiaren kudeaketari eta zenbait osasun zentrotako txertaketa irregularrari buruz egindako galderak erantzun ditu Sagarduik gaur arratsaldean Eusko Legebiltzarrean egindako Osasun Batzordean. EH Bilduk, Elkarrekin Podemos-IUk, PP+Cs-ek eta talde mixtoko VOX alderdiak galdekatu dute Sagardui. Guztiek salatu dute ez duela «sinesgarritasunik» Basurtu eta Santa Marinako ospitaleetako txertaketa irregularraren berririk ez zuela adieraztean, zentroko zuzendariak eta hark elkarri bidalitako mezuek bestera adierazten dutela argudiatuta. Bestalde, zuzendaritzako karguei emandako txertoen erregistroa ez egitea ere kritikatu dute.

Ana Collazos Labiko kidearen izena ere errepikatu dute. Lehen lerroan ez egonagatik ere txertatua izan dela salatu du PP+Cs-eko legebiltzarkide Laura Garridok. Sagarduik, aldiz, haren txertaketa defendatu du, Collazos Basurtuko ospitaleko sektore guztietan ibiltzen dela argudiatuz, eta lehen lerroan dauden langileekin zuzeneko harremana duela gehituz. Bestalde, Collazos Basurtuko zuzendaritzako kideen txertaketa baimentzeko elkarrizketetan egon zela gogorarazi du Rebeka Ubera EH Bilduko legebiltzarkideak.

«Zehaztasun falta»

Osasun Sailaren «zehaztasun falta» salatu dute: lehen mailan dauden langileak zeintzuk diren argi ez dagoela esan du Garridok, eta, protokoloan horrela jasota ez badago ere, erlijiosoak ere txertatu dituztela gehitu du Uberak.

Bestalde, txertatutako zuzendarien kasua «akats» gisa ulertzen bada, erantzule bakarra egon beharrean gehiago egon beharko liratekeela gehitu du Jon Hernandez Elkarrekin Podemos-IUko legebiltzarkideak, eta erantzukizun guztia zuzendariena ez dela gehitu du Garridok.

Herritarrei neurriak betetzea eskatzen dietela baina beraiek betetzen ez dituztela aurpegiratu dio Uberak Sagarduiri, eta birusaren kontrolerako eta jarraipenerako baliabide gehiago eskatu dizkio. Osakidetzaren «izen ona» zikintzen duela adierazi dio Garridok. Azken horrek eta VOXeko Amaia Martinezek sailburuaren dimisioa eskatu dute.


Summary: Juanito Oiartzabal erietxean da, pneumonia baten ondorioz. Koronabirusak eragin dio pneumonia. Arnasa hartzeko makina batekin egon eta gero, hobetzen ari da, baina azaldu du osatzea kostatzen ari zaiola, mendian izandako biriketako odolbilduak direla eta.

Gasteizko Txagorritxuko erietxean dago ospitaleratuta Juanito Oiartzabal, koronabirusak eragindako pneumonia bat tarteko. Duela 15 egun atzeman zioten alpinistari COVID-19a, ebakuntza baten aurretik egindako test batean. Bost egun egin zituen etxean, baina "makal eta gaizki". Hala, ospitalera joan zen.

Arnasa hartzeko makina jarri behar izan zioten, eta pneumonia atzeman zioten. Kontuan izan behar da bi odolbildu izan zituela biriketan: bat, 2011n, eta bestea, 2016ean. Hain zuzen, Dhaulagiritik bueltan erietxean egon behar izan zuen horren ondorioz. Gainera, bertan behera utzi behar izan zuen hamalau zortzimilakoak igotzeko 2X14X8000 proiektua.

Oiartzabalek Efe albiste agentziari azaldu dio "zertxobait hobeto" dagoela. "Saturazioa hobetuz doa, baina, nire aurrekariak kontuan hartuta, kosta egiten ari zait buelta ematea. Zorionez, ez dut bestelako sintomarik". Lehen egunetan arnasa hartzeko makina batekin egon behar izan ostean, orain oxigeno maskara batekin dago, eta lau egun daramatza jan gabe; gazurarekin elikatzen da.

Duela aste batzuk iragarri zuen Oiartzabalek zortzimilakoak igotzeari utziko ziola, eta, BERRIAri eskainitako elkarrizketa batean, ondorengoa zioen uzteko erabakiaz: "Bizirik jarraitzea da nire zortzimilako onena". Uztearen arrazoia ere azaldu zuen: Aconcaguara joan nintzen 31. aldiz, eta ez nuen batere ondo pasatu. Konturatu nintzen altuera batetik gora oxigenoa falta zitzaidala. Izugarrizko nekea pilatzen zitzaidala ikusi nuen, eta han hasi nintzen erretiroan pentsatzen. Azken urte honetan konturatu naiz galtzeko gehiago nuela irabazteko baino. Negozioa nola dagoen gutxik bezala dakit, eta argi daukat oso sasoiko egon behar dela altuera horietan ibiltzeko".


Summary: Alberto Corazon diseinatzaile espainiarra hil da, 79 urterekin. Besteak beste, hainbat euskal literatur lanen azalak egin zituen, eta Bilboko kaleetako seinaleen tipografia ere diseinatu zuen.

Alberto Corazon Climent diseinatzaile, argazkilari, eskultore eta margolari espainiarra hil da, 79 urte zituela. Espainiako Arte Ederren Errege Akademiako kide izan zen, eta Diseinatzaile Profesionalen Espainiako Elkartea sortu zuen. ONCEren, Espainiako Liburutegi Nazionalaren eta beste hainbat elkarte eta erakunderen logoak ere hark diseinatu zituen.

Euskal Herriarekin ere izan zuen loturarik, halere. Lur argitaletxearen hastapenetako hainbat euskal literatur lanen azalak berak egin baitzituen, 1960 eta 1970eko hamarraldietan. Besteak beste, Ramon Saizarbitoriaren Egunero hasten delako eleberriarena –50. urteurrenean berrargitaratu zuten aleak ere jatorrizko azala darama–.

Eliza katolikoak 1933an kanonizatu zuen Bernadette Soubirousen aurpegia aukeratu zuen artistak azalerako. Ez Saizarbitoria ez Lur argitaletxeko beste inor ez zen konturatu abortuaren aldeko alegatu hartan Lourdesen Ama Birjina ikusi omen zuen santututako neskatxaren aurpegia ageri zela.

Artistak diseinatu zituen Bilboko kaleetako seinaleak ere; letra larriz idatzitako testuak egiteko, Bilboko alfabetoa tipografia sortu zuen, hain zuzen. Harena da, halaber, Bilbao Ria 2000 sozietate publikoaren logoa ere, eta Alde Zaharreko kaleetako plaken diseinuan ere aritu zen.


Summary: Trumpen jarraitzaileak legebiltzarkideak harrapatzeko zorian egon zirela erakutsi dute. Presidente ohiaren bigarren 'impeachment' epaiketan Kapitolioaren kontrako erasoaren bideoak erakutsi dituzte, orain arte zabaldu gabekoak.

Donald Trump AEBetako presidente ohiaren kontrako bigarren impeachment epaiketaren bigarren saioa egin dute bart AEBetan, eta errepublikanoen buruari indarkeriaren sustatzaile nagusia izatea egotzi diote. Eraso haren bideoak erakutsi dituzte saioan; besteak beste, orain arte zabaldu gabeko irudiak. Bideo horietako batean, Kapitolioko Poliziak Pence eta haren familia nola atera zituen ikusten da, erasotzaileetako batzuek hura urkatzeko eskatzen zuten bitartean. Urkamendi bat ere prest zuten manifestariek, erakinaren aurrean.

Stacey Plaskett ordezkariak esan duenez, Trumpek «apropos xaxatu» zuen jendetza, eta hark seinalatu zien noren kontra jo; besteak beste, Mike Pence presidenteordearen aurka. Traidoretzat jo zuen Trumpek Pence alderdikidea, esan zuelako iruzurrik ez zela egon presidenteak galdutako hauteskundeetan.

Urtarrilaren 6an eraso zion giza saldo handi batek AEBetako parlamentuko bi ganberak aterpetzen dituen Kapitolio eraikinari. Legebiltzarkideak Joe Biden bozen irabazlea presidente izendatzeko saioa egiten ari ziren. Trumpek milaka jarraitzaile bildu zituen Etxe Zuriaren aurrean. Esan zien bozak iruzur baten bitartez galdu zituela, eta Kapitoliora joateko eskatu zien. Bost pertsona hil ziren erasoan.

Trump errudun izendatuz gero, kargu politikorik hartzeko debekua ezar ziezaioketen Alderdi Errepublikanoko buruari, eta ezingo luke presidentetzarako hurrengo bozetara aurkeztu. Baina, horretarako, bi hereneko gehiengoa beharko da Senatuan, baina Alderdi Errepublikanoak eta Demokratak berdinduta daude aulki kopuruan. Beraz, litekeena da Trump errugabetzea.


Summary: 2021erako aurrekontuak onartu ditu Eusko Legebiltzarrak. Jaurlaritza osatzen duten taldeen babesarekin egin du aurrrera: 41 boto. Oposizio guztiak eman du kontrako botoa, eta EAJren eta PSE-EEren jarrera salatu.

Gai bakarra izan dute gaur Eusko Legebiltzarreko osoko bilkuran: 2021erako aurrekontuen behin betiko onespena. Ez da sorpresarik egon, eta EAJk eta PSE-EEk gehiengo absolutua baliatu dute aurrekontuei oniritzia emateko: aldeko 41 boto jaso ditu proiektuak, eta kontrako 34; oposizio guztiarenak.

09:30ean hasi da saioa, baina horren aurretik mintzatu da Pedro Azpiazu Ekonomia eta Ogasun sailburua, legebiltzarrera iristean. Nabarmendu du kontuen onarpenak modua emango duela COVID-19ak eragindako krisiaren aurkako jarduna indartzeko: «Espero dugu aurrekontuak onartzean are gehiago aktibatu ahal izatea Jaurlaritza gauzatzen ari den politikak».

Azpiazuk uste du aurrekontuen proiektuak «babes nahikoa baino gehiago» izango duela eta oposizioarekin ados jartzeko saio antzuak «iragana» direla: «Saiatu gara, eta ez da posible izan; orain, beste gai batera. Ikusiko dugu datorren urtean aukerarik ba ote dagoen adostasun zabalagoak lortzeko edo ez».

Legebiltzarreko eztabaidan, agerian geratu da gobernuko alderdien eta oposiziokoen arteko arrakala. Itxaso Berrojalbiz EAJko legebiltzarkideak aurrekontuen diru sail ugari xehatu ditu, eta oposizioko taldeei egin die galdera: «Uste duzue ez direla ausartak? Ez al dira onak aurrekontu hauek? Ados egongo zarete arrazoizkoak direla krisi honi aurre egiteko». Gaineratu du EAJk ezezkoa eman diela zuzenketei, «baina argudioekin», eta azaldu aurrekontuak «prebisio batekin» egin direla: «Horrek ez du esan nahi moldatu ezin direnik. Baina EH Bilduk eta Elkarrekin Podemos-IUk beren arrazoi nagusiari heltzen diote oraindik: «Gastu gehiago eta aberatsentzako zerga gehiago». Denok nahiko genuke baliabide gehiago, baina lehentasunak jarri behar dira».

Zenbakiekin bezainbeste, Jaurlaritzaren portaerarekin kexatu da EH Bildu. Josu Estarrona legebiltzarkideak nabarmendu du oposizioko talde guztiek denera 1.289 zuzenketa aurkeztu dituztela, EH Bildurenak «egingarriak» direla eta «planteamendu errealistak» aurkeztu dituztela, eta guztiei ezezkoa emateak «beste sintoma bat» adierazten duela: «Argi izan duzue hasieratik ez zenutela ahalegin handirik egingo gehiengo absolutua izanda». Gaineratu du «asteak pasatu ahala, ageriago» geratu dela Jaurlaritzak ez duela asmorik izan akordioetarako edota «oposizioari erabaki espazioetan leku txikiena» eskaintzeko: «Gaur, arlo parlamentarioan, gobernuak irabaziko du, baina jendeak galduko du: abenduan aurrekontu ez-nahikoak ziren, urtarrilean zaharkituak eta otsailean iraungiak».

Sonia Perezek (PSE-EE), ordea, akordiorik ezaren ardura oposizioaren bizkar utzi du, ordea. Elkarrekin Podemos-IUri erantzun dio: «Jaurlaritzaren eskaintza eskuzabala eta bideragarria zen, errealista. Saiatu gara, uste dugulako egoerak eskatzen duela maila ematea». Perezek uste du aurrekontuak «hobetu edo indartu» zitezkeela oposizioko alderdien babesarekin.

«Koma txiki bat aldatu gabe»

Elkarrekin Podemos-IU koalizioko bozeramaileek ere kritika politikoak eta ekonomikoak uztartu dituzte. Miren Gorrotxategik (Ahal Dugu) nabarmendu du aurrekontu proiektua legebiltzarrean «sartu zen bezala» aterako dela: «Koma txiki bat aldatu gabe, ahaleginik egin gabe». Halaber, aurrekontuen jite ideologikoa arbuiatu du, iritzita politika publikoetarako helburuak «hondarrekoak» direla: «Garrantzitsuena defizit helburua da. Kontabilitate xedeak jartzen dituzue zibilizazio mailako erronkei erantzuteko». Formekin kexu Jon Hernandez (Ezker Anitza) ere: «Esaten da denok elkarrekin arraun egin behar dugula, baina honek, traineru bat baino gehiago, galera erromatar bat dirudi: batzuek arraun egiten dute, beste batzuek erritmoa ezartzen dute eta gutxi batzuek brisaz gozatzen dute».

Jaurlaritza osatzen duten alderdien jokabidearekin kritiko azaldu da Luis Gordillo PP+C’s koalizioko legebiltzarkidea ere; gehiengo absolutua izanik, «harrokeriaz» jokatzea leporatu die, eta «proposamenak entzuteko garaia» zela: «Horrek ez du ezer ilegitimotik; gobernuak egin dezake, baina gero ez egotzi oposizioari aurrekontuei atxikimendurik ez ematearen ardura». Era berean, aurrekontuen onarpena «marmotaren egunarekin» alderatu zuen, Jaurlaritzak urtero «diru sail berdinak edo oso antzekoak» aurkezten dituelakoan: «Ez zaudete gobernatzera ohituak, administratzera baizik».

Eskubideen Kartaren protesta

Hori, Eusko Legebiltzarraren eraikin barruko eztabaida. Kanpoan, berriz, Euskal Herriko Eskubideen Kartak protesta egin du parlamentuaren aurrean, salatzeko 2021erako aurrekontuek «bizkarra» ematen diotela herritarren gehiengoaren beharrei eta «errealitatetik kanpo» daudela, iritzita ez dituela «nahikoa» neurri jasotzen COVID-19aren izurriari erantzuteko. Ondasunak banatu, eskubideak bermatu, zerbitzu publikoak garatu. Lehenik bizitza lelopean elkartu dira, besteak beste, Mitxel Lakuntza eta Garbiñe Aranburu ELA eta LAB sindikatuetako idazkari nagusiak.

Lakuntzak azaldu du protestaren helburua dela «haserrea eta desadostasuna» adieraztea aurrekontu proiektua dela-eta, uste baitute «ezer gertatuko ez balitz bezala» prestatutakoak izan direla. Aranburuk, berriz, uste du gaurko argazkiak islatzen duela «momentuko krisi politikoari eta pandemiaren kudeaketari eman beharreko erantzunetan bi eredu kontrajarri daudela». Haren hitzetan, «bizitza erdigunean jartzea» aldarrikatu du Eskubideen Kartak, eta «patronalaren mesedetan» aritzea egotzi die EAJri eta PSE-EEri.


Summary: Motozale bat hil da Donostian, autobus batek harrapatuta. Gipuzkoako hiriburuko zentroan gertatu da ezbeharra.

Istripua gertatu da gaur goizean Donostian, eta, horren ondorioz, 36 urteko gizonezko bat hil da.

Udalak azaldu duenez, gaur goizeko 09:00etan, autobus pribatu batek motor bat harrapatu du, Okendo kalearen eta Askatasunaren hiribidearen bidegurutzean. Hantxe bertan hil da motozalea, osasun langileak artatzen ari zirenean.

Autobuseko bidaiaririk ez da zauritu gertaeran.

Donostiako Udaltzaingoa istripuaren lekukoen bila dabil. Zer edo zer ikusi dutenei eskatu diete Morlanseko egoitzara joateko 08:00etatik 14:00etara.


Summary: Hazkunde aurreikuspena txikitu du Europako Batzordeak. Eurogunea %3,8 da haztekoa aurten, azaroan iragarritakoa baino lau hamarren gutxiago.

Espero bezala, errebote ekonomikoaren itxaropenak txikitu ditu Europako Batzordeak. Udazkeneko eta neguko agerraldiek berriro gerarazi dute jarduera ekonomikoa kontinenteko herrialde guztietan, COVID-19ari aurre egiteko neurri murriztaileen ondorioz, Horrela, azaroan iragarri zuen aurten %4,2 haziko zela euroguneko barne produktu gordina, eta orain dio %3,8 baizik ez dela izango. Europako Batasun osoko aurreikuspena ere murriztu du, %4,1etik %3,7ra.

Baina aurten berreskuratuko ez den jarduera ekonomikoa 2022an berreskuratuko dela uste du Bruselak. Horrela, azaroan baino hazkunde handiagoa espero du orain: %3 esan zuen azaroan eurogunean eta EB osoan, eta orain dio eurogunea %3,8 haziko dela eta %3,9 EB osoa.

Paolo Gentiloni Europako Batzordeko Ekonomia komisarioak baikor agertu nahi izan du: «Europarrak garai gogorrean bizitzen ari gara. Pandemiak estutzen gaitu; antzeman egiten ditugu garen ondorio sozialak eta ekonomikoak. Baina, azkenean, bada argia tunelaren beste aldean. Hurrengo hilabeteetan txertoa hartu dutenen kopurua handitu ahala, kontrol neurriak arintzeak errebotea sendotu beharko luke udaberrian eta udazkenean».

Gentilonik ziurtatu du EBko ekonomia 2022ko bigarren hiruhilekoan itzuliko dela krisiaren aurreko mailara, 2019ko laugarren hiruhilekora. Baina ohartarazi du lau herrialdetik bat ez dela maila horretara iritsiko epe horretarako. Izan ere, atzeraldiak gehiago eragin die turismoarekiko menpekotasunik handiena duten lurraldeei, eta horiek izango dira motelenak zulotik ateratzen, aurtengo udan ere hainbat murrizketa indarrean egotea espero baita.

Joera hori ikusteko adibide ona da Espainia. Iaz, danbatekorik handienetako bat izan zuen, %11 txikitu baitzen haren BPGa; eta, aurten, berak izango du hazkunderik handiena (%5,6), betiere Europako Batzordearen aurreikuspenak betetzen badira. 2022an beste %5,3 haztekoa denez, urte horren amaieran edo 2023an hasieran helduko litzateke 2019ko mailara. Datu horien barruan Hego Euskal Herrikoak sartuta dauden arren, pentsatzekoa da lehenago berreskuratuko duela jarduera ekonomikoa, industriaren pisu handiagoak eragin baitu uzkurtzea txikiagoa izatea: %9,5 Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta %8,3 Nafarroan.

Turismoak pisu handia du aurten erreboterik handiena izango duten beste bi estatu kideetan ere: Frantzia %5,5 da haztekoa (iaz, -%8,3), eta Kroazia, berriz, %5,3 (iaz, -%8,9).

Funtsak kontuan hartu gabe

Aurreikuspen horiek egitean Europako Batzordeak ez du kontuan hartu zein eragin izango du EBren suspertze funtsak, Hurrengo Belaunaldia planak, nahiz eta asmoa den dirua 2021. bigarren erdialdetik aurrera banatzea, Edonola ere, kalkulatu du 2021-2022ko aldian BPGaren bi puntu gehi ditzaketela diru horiek.

Brexit-ak ere izango du eragina: 2022 amaierarako BPGaren %0,5 kenduko omen dio Europako Batasunari eta %2,2, berriz, Erresuma Batuari,

Gentilonik eskatu die EBko kideei ez dezatela diru publikoaren iturria itxi, ekonomiak artean laguntza behar duelako. Gaur egun etenda dago aurrekontu publikoak orekatzea eskatzen duen EBren agindua, eta komisarioak ez du azaldu noiz jarriko duten indarrean.


Bizikidetzaz

Summary: Bizikidetzaz.

Lokotx-apustua herri-joko bat zen, Gipuzkoan behinik behin herrietako festetan egiten zena: zumezko saski batean sartu behar ziren hamar lokotxak, hau da, alerik gabeko hamar artaburu, hasieran ilaran jarrita egoten zirenak, elkarrengandik ez oso urruti. Jokalariak lokotx bat bakarra eraman zezakeen lasterraldi bakoitzean; beraz, hamar lasterraldi ziren guztira, hamar joan-etorri, eta berdin zion ordenak: lasterkari batek lehenbiziko lokotxa har zezakeen aurrena, edo bosgarrena, edo hamargarrena, eta gero nahi bezala segitu. Logikoak hasieratik hasten ziren, gertuen zeukaten lokotxarekin; fantasiasoek, berriz, edozeinekin. Zumezko saskia aurrena nork bete, huraxe irabazle.

Aspaldi-aspaldiko oroitzapena dut hori, baina berehalaxe gogoratzen zait Arabako Foro Sozialak bizikidetzaz egin didan galderari erantzun nahian hasten naizenean: Nola osatu bizikidetza? Nola bete saskia? Ondo bidean, oinarri batzuk bildu behar lituzke kosmos politiko bat sortzeko, hiri bat ondo gobernatua eta ondo bizitzekoa, orekatua, harreman onak lituzkeena; unibertso bat harmonian egongo litzatekeena izaki baten destinoarekin, jakinik izaki hori bestelakoa dela gainerako animalien aldean, hizkuntza daukalako eta, beraz, soziabilitaterako prest dagoelako.

Gutxi gorabeherako erantzun bat baino ezin eman, beti bezala, halaxe gertatu baita giza kontuotan lehenbiziko filosofoen garaiaz geroztik, fisika- eta natura-gaietan ez bezala; nik, gainera, esperientzia falta dut Boterearen, sistemaren barrunbeen kontuetan, esperientzia falta apal eta soila. Horregatik ausartzen naiz herri-joko apal eta soil baten metafora hona ekartzera.

Lehenbiziko oinarria aipatuko dut oraintxe, lehenbiziko lokotxa: berdintasun soziala.

Saskian ezin da ezer sartu berdintasun soziala baino lehenago. Pobreen eta aberatsen arteko arrakala sakona da, eta gero eta handiagoa; BPGak eta beste garapen-indize batzuek gora eta gora egiten dute etengabe, eta alderantzizko proportzio zital batean handitzen dira, gainera, pobreen bizimoduaren aldean —zeinak "esklabotza" beste izenik ez baitu merezi toki askotan—; Cáritasen 2020ko txostenaren arabera, Espainiako Estatuan 8,5 milioi lagun daude gizartean bazterturik —2007. urtean baino 1,2 milioi gehiago—, eta hemen, Euskadin, 64.000 etxetan lanik gabe daude kide aktibo guztiak, Naiz.eus-en arabera: hori guztia ikusita, "bizikidetza" hitz erdi hutsala da dudarik gabe, edo, onenean ere, termino utopiko bat, hau da, urrutikoa, urruti-urrutikoa, lokotx bat basamortuan.

Ideia hori biribiltzeko eta irtenbide baten bila, hona hemen zer idatzi zuen Joaquín Estefaníak Emmanuel Sáez-en eta Gabriel Zucman-en El triunfo de la injusticia liburuaren erreseinan (El País, 2021eko urtarrilaren 24a):

"Garbi dago liburuaren tesia: pairatzen ari garen desberdinkeria neurrigabe honek badu eragile argi bat: zerga-sistema. Bidegabekeria fiskalaren garaipena, oroz gain, demokraziaren ukapen bat da".

Horra hor nondik joko duen irtenbideak. Saskian erreforma fiskala sartu behar da, gutxienez.

Halako azpijana egiten zaion gizarte batean, biztanleen %18,5 bazterturik edo segregaturik dauzkan gizarte batean —horixe baita Espainiako Estatuko 8,5 milioi pobreei dagokien ehunekoa—, pentsatzekoa da txarranpina bezala agertu behar liratekeela salaketak, jendaurreko kexuak, protesta-adierazpenak, eta gero eta gehiago ugalduko liratekeela. Ez da hala, ordea; ez, behintzat, erabat. Hizkera mertzenarioak, "siglen eta eufemismoen armada erreakzionarioak", eragotzi egiten du errealitate gordina azaleratu eta denon begien bistan geratzea, paisaia bat bezain garden; horrek nahastu egiten du jende asko eta asko, eta zernahi erreakzio isilarazi.

Zoritxarrez, hizkera mertzenarioa ez du erabiltzen engainatzaileak bakarrik, hizkera hori ez dagokio hitzaren lehengai ezin malguagoaz baliatuz eta orotariko faltsukerien bidez statu quo-a defendatzen duen ahots pribatu edo publikoari bakarrik. Hizkera hori denek erabiltzen dute, erabiltzen dugu. Beste hizkera guztiekin gertatzen dena gertatzen da hizkera gaizto horrekin ere: errepikatzearen poderioz —errepikapena baita hitzen bizigarria—, beste hizkera inbaditzen du, hizkera leiala, egiaren bila dabilena, eta hartan urtzen da ura uretan nola, ikusezin, zaila baino zailago bihurtuz zein makurra den ohartzea. LTI (Lingua Tertii Imperii, Lengua del Tercer Reich) liburuaren egile Victor Klemperer-ek ondo azaltzen ditu nolako ondorioak dituen inbasio linguistiko horrek. Bere egunkarietako ohar batean, ikaratu egiten da ikusirik berak ere, Bigarren Mundu Gerran Dresdengo "etxe judu" batean konfinatuta dagoelarik, nola arrazoitzen duen batzuetan nazien hitz eta molde sintaktikoekin, eta honela baieztatzen du: "Hizkuntzak pentsatzen du gure ordez". Hala gertatzen baldin bazen garai hartan, Joseph Goebbels-ek eskuorriak, egunkariak eta irratia besterik ez zeukanean mezuak zabaltzeko, zer ez ote da gertatuko orain, ezin konta ahala tresna elektronikok etengabe hizkeratzen duten honetan? Gehien hizkeratzen dutenek diotenez zernahi mezu biralizatzen den garai honetan?

Ez da sekula izan hau baino garai hoberik hizkera mertzenarioa zabaltzeko, eta, hala, ia ikusezinak dira, esaterako, gizartean bazterturik dauden 8,5 milioi pertsonak. Nahikoa da egunkarietako informazio ekonomikoari erreparatzea. Etengabe erabiltzen dute eufemismo estatistikoa, eta baieztatzen dute, esaterako: "Espainiak beste atzeraldi bat izan du". Nor da, ordea, "Espainia" delako hori? Denak dira "Espainia"? Hala paradisuetakoak nola Cañada Realekoak? Oro har, Inperioko Laugarren Hizkeraren ezaugarrietako bat zera da, soziala dena meteorologikoa balitz bezala aurkeztea. Ez da aipatzen hezur-haragizko inor, eta aipatzen bada, are okerragoa da batzuetan, psikologikoa lehenesten baitute, hizkeratuz adibidez egunean hamasei orduz ganba izoztuak zuritzen aritzen diren neska nerabe marokoarren depresioari buruz, eta haien aldarteaz hitz eginez, eta ez miseria bat ordaintzen dien enpresari holandarraz, edo esplotazioa baimentzen duen politikari-jendeaz.

Halako egoera batean, nekez izan daiteke demokraziarik, bizikidetzarik, eta ez dut dudarik bigarren lokotxak egoera horri heldu behar diola; iparra ez galtzeko modua eman behar luke, komunikazio-tresnarik behinena —ahozko eta idatzizko mintzaira— ia beti engainagarria den Hiri batean. Nik neronek ez dut ikusten lan komunitarioa beste irtenbiderik: jendeak elkarrekin lan egitea, bidexketan bezala, informazio hobea edukitzeko eta hobeto pentsatzeko. Bizilagun bat engainatu daiteke, herrixka bateko biztanle bat, gizabanako bat; zailagoa da, ordea, auzo oso bat, herrixka bat, lagun-talde bat engainatzea.

Argia aldizkariaren 2718. zenbakian irakurri dut: "Negarrez nola torturatu ninduten kontatu nionean, beste aldera begiratu zuen Marlaskak, tramite hutsa banintz bezala”. Besteak beste hori esan zuen Iñigo González Etayok urtarrilaren bukaeran egindako prentsaurreko batean; Giza Eskubideen Europako Auzitegiak kondenatu berria zuen Espainiako Estatua, González Etayori ustez eman zizkioten tratu txarrak ez ikertzeagatik. Argia-k ez ezik, beste komunikabide askok ere azaldu zuten auzia; besteak beste, La Vanguardia egunkariak, aurtengo urtarrilaren 19an:

"Epaian, instantzia judizial bat baino gehiago aipatzen dira torturen salaketa ez ikertzea gaitzesten denean. Haietako bat Auzitegi Nazionaleko 3. instrukzio epaitegia da, garai hartan Fernando Grande-Marlaska oraingo Barne ministroak zuzendua. Hain zuzen, Marlaskak berak zuzendutako instrukzio baten ingurukoak dira salaketak".

Euriaren ondoren euria. Segi eta segi. Nola ez ekarri gogora, berria irakurtzean, torturaren eta tratu txarren erabilerari buruzko txostena, Eusko Jaurlaritzak Francisco Etxeberria auzitegi-medikuari enkargatua: 1960 eta 2014 bitarteko 4.113 kasu dokumentatu zituen Etxeberriak. Nik neronek ez daukat ahazteko nolako salaketak egin zituen Javier Ortiz kazetariak zenbait artikulu eta liburutan, eta zer erantzun zion Manuel Rivasi Rafael Sánchez Ferlosiok, XX. mendeko idazleetan beharbada itzalik handiena duenak, El Globo aldizkarian argitaratu eta orain Diálogos con Ferlosio liburuan jasotako elkarrizketa batean (Editorial Triacastela, Madrid, 2019):

MR: Ba al dago zerbait etengabe haserre bizian jartzen zaituena, barrenak erretzen dizkizuna?

RSF: Tortura. Sumingarria eta interesgarria iruditzen zait amildegi hori, bereizten dituena Ordena Publikoko Indarretako kide baten testigu-gaitasun juridikoa eta herritar soil batena; halakoetan herritarra ez izatea ia inor, eta Ordena Publikoko Indarretako kide baten lekukotasuna, berriz, erabakigarria izatea, hori ez da onartzekoa, hainbat gutxiago gogoan badugu indarkeria armatu monopolikoa erabiltzeko boterea duenak izan behar duela sistematikoki hasierako susmagarria".

Laburbilduz: jakina zen, jakina da, eta inor ez da harritzen Estrasburgok Espainiako Estatua kondenatu duelako; era berean, kontuan harturik zer-nolako zuhurtziaz aritzen diren Espainiako komunikabideak —batzuetan elefante baten laguntza behar izaten baitute eskandalu baten berri emateko—, ez da harritzekoa egunkari eta telebista batzuek ez kontatu izana oraingo Justizia ministroa dela kondena horren interpelatu nagusia, Fernando Grande-Marlaska, alegia; baina lehen ere aritu naiz hizkera mertzenarioaz, eta orain nahiago dut gertatuaren beste irakaspen bat aipatu. Labur-labur esanda, oraindik ageriago uzten du azkenaldian aprentsioz, are etsipenez, sumatutakoa: ahula dela Espainiako Estatuaren erakunde-sarea. Botere judizialaren arlotik aldendu gabe, gogora dezagun zer gertatu den Altsasuko gazteekin; Arnaldo Otegirekin eta haren kideekin; Egunkaria-ren itxierarekin; Oriol Junquerasekin eta agintari katalanekin... Jokabide horiek guztiak ikusita, kazetaririk moderatuenek ere duda egin zuten botereak bereizita ote dauden, demokraziaren berme hori ba ote dagoen. Botere Exekutiboak eta haren mila adarrek ere herritar askorengan ez dute pizten konfiantza adeitsua, zinezkoa, erosokeriarik edo interesik gabea: izan ere, ugari-ugariak izan dira Alderdi Popularraren ustelkeria-kasuak, eta onartzen zaila da PSOEk, Podemosek, EAJk eta beste alderdi batzuek etxegabetze ankerrak onartzea de facto, eta "mozal legea" aplikatzen segitzea, Pablo Hásel raperoa espetxeratzeraino, protestek eragozten ez badute... "Mozal", horra hor demokraziarekin ezin ezkondu den hitz bat. Ondo ezkontzen da, ordea, errepresioarekin eta diktadurako isiltasun likitsarekin, zeina antzezlan batean islatu zuen Alfonso Sastrek, hain zuzen Mozala izenekoan.

Gogoan dut nola irrati-solas transkribatu bat irakurri nion Theodor W. Adornori, eta nola erakundeen balioa ukatzen zuen, eta deiadar egiten: "Desesperazioa da irtenbide bakarra". Latza litzateke ikuspegi hori hartzea, egia balitz ere; ez dakit zer esan, ordea, grosso modo "demokrazia" esaten zaion horrek behar duen bistako berrosaketaz; izan ere, sistema politiko horrek, errealitate errealean, Amerikan eta Europan, sagu batzuk-batzuk sortu ditu, denak ere eskuin muturrekoak. Alferrik da, beraz, eskua luzatzea hirugarren lokotxa hartzeko, ez baitago halakorik, ez baitago ilaran. Laugarrena ere ez dut ikusten, ez bosgarrena, eta ez hurrengoak. Ezin dut bukatu jokoa, ezin ditut hamar lokotxak sartu saskian. Baina badu konponbiderik horrek. Herrietako festetan herri-jokoan guztiz galarazita zegoen gauza bat, parte-hartzaile bat ordezkatzea, ezinbestekoa da foroan. Etorriko dira berriak: berriak eta zoliak.

* Artikulu hau ekarpen bat da, Foro Sozial Iraunkorraren "Bizikidetza demokratikoa eraikitzeko konpromiso soziala" prozesuari eginikoa.

**Erredakzioan itzulia


Summary: Maskara higienikoek laborategien bermea izan beharko dute Hego Euskal Herrian. Espainiako Gobernuak gogortu egingo ditu maskarak saldu ahal izateko neurriak, eta aurrerantzean debekatu egingo du laborategien onespena ez duten maskarak saltzea.

Espainiako Gobernuko Kontsumo Ministerioak pauso bat gehiago eman du maskaren erregulazioan: ezingo dira saldu laborategi teknikoen bermerik ez duten maskara higienikoak. Osasungintzakoak ez diren maskarak arautzea du helburu arau berriak. Gaur onartuko dute araua, eta bihar sartuko da indarrean. Dena den, hilabeteko epea izango dute saltzaileek bermerik gabeko maskarak saltzeari uzteko.

Madrilek maskarak arautzeko hartuko duen bigarren erabakia izango da gaurkoa. Lehenak, iazko apirilean, maskarek eraman beharreko etiketak eta beraien komertzializazioa arautu zuen. Bestalde, azterketa teknikorik gabeko maskarak baimendu zituen UNE Espainiako Normalizazio Erakundeak ezarritako irizpideak edo antzekoak betetzen bazituzten. Neurri horrek «edozein produktu maskara higienikotzat jotzea» ekarri zuela onartu du orain ministerioak; eta hain zuzen ere, horregatik izango da derrigorrezkoa laborategien bermea aurrerantzean.

Arau hori «koronabirusaren sintomarik ez duten eta gaixoekin harremanik ez duten herritarren» segurtasuna bermatzeko dela azaldu du ministerioak. Maskaren etiketen eta ontziratzearen inguruan ere zorroztu ditu irizpideak, berezko ontziratzetik kanpora edo «irizpideak betetzea bermatzen ez duen beste edozein egoeratan» saltzea debekatuz.

Maskarek soilik ez, laborategiek ere irizpide jakin batzuk bete beharko dituzte azterketa egin ahal izateko. UNEk ezarritako gidalerroak erabili beharko dituzte maskarak aztertzeko orduan, eta azterketa horietarako akreditazioa dutela erakutsi beharko dute. Baldintza horiek bete ezean, isuna jasoko dute laborategiek, «bost urtez laborategia ixtea» ere ekar dezaketenak.


Summary: Epidemiologoek atzera egiteko eskatu diote Garrido epaileari. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan ostalaritza zabaltzeko baimena eman duen aretoko buruak adituen lana gutxietsi zuen ebazpenaren bezperan.

Espainiako Epidemiologia Elkarteak gutun baten bidez adierazi du Luis Angel Garridoren hitzak «onartezinak» direla, eta atzera egiteko eskatu diote. Epaile horrek zuzentzen du asteartean ostalaritza zabaltzeko baimena eman zuen EAEko administrazioarekiko auzietako sala. Bezperan, Bilboko Herri Irratian eginiko adierazpenetan, epidemiologoen lana gutxietsi zuen. Esan zuenez, adituok «ikastarotxo bat egin duten familia medikuak dira». Horrez gain, adituon aholkuari jarraikiz onartzen ari ziren neurriak «Erdi Aroan hartzen ziren» haien antzekoak direla gaineratu zuen.

Elkarteak adierazi duenez, epailearen hitzak «okerrak» eta «onartezinak» dira. Haren arabera, «ezjakintasuna eta mespretxua» adierazten dute. Epidemiologo izateak «bizi osoko formakuntza» eskatzen duela gogoratu diote, eta profesionalak atsedenik gabe lanean ari direla gaineratu dute. Eremu horretan dabiltzan pertsonen artean, sendagileez gain, botiketan, estatistikan, erizaintzan, soziologian eta psikologian adituak direnak ere badaudela esan dute, eta horietako askok masterrak eta bestelako formakuntza zehatza dutela. Azaldu dute neurriak ez dituztela adituok hartzen, baizik eta ardura politikoa daukatenek.

Epaileari «desinformazioa, gezurra eta albiste faltsuak» elikatzea leporatu diote.

«Suposa dezagun sexuaren bidez transmitituriko gaitzak %2.000 areagotzen direla», esan zuen Garrido epaileak irratsaioan. «Orduan, neu heltzen naiz, inguruko epidemiologo handia, eta esaten dut: oso erraz, egon zaitezte bi urtez sexu harremanik gabe, eta kurba jaitsiko da. Eta orain esatea birusa murrizteko etxean geratu behar duzula, inorekin hitzik ez egitea, antzerkira ez joatea... hori bazekiten Erdi Aroan».

Van Morrisonen kantua

Epailearen joeraren beste zantzua haren Whatsapp kontuan dagoela adierazi dute kritikoek azken orduotan. Izan ere, lelo gisa, No more lockdown (Konfinamendu gehiagorik ez) esaldia dauka jarrita. Van Morrison abeslari irlandarraren abesti bat da, konfinamenduan sortu eta grabatutakoa, eta agintariek ezarritako neurriak salatzen ditu. Besteak beste, honako ahapaldi hauek ditu:

Konfinamendu gehiagorik ez Gobernuaren gehiegikeria gehiagorik ez Gure bakea zapuzten polizia faxista gehiagorik ez

Ez jarraitu gure askatasuna kentzen eta Jainkoak emaniko eskubideak Gure segurtasunaren aldekoa dela plantak egiten gu esklabotzeko besterik ez denean

Musikaria murrizketa neurrien kontra mintzatu da hainbatetan, eta negazionisten ikur bihurtu da azken hilabeteotan. Ipar Irlandako Osasun sailburuak kantariaren aurka jo zuen: «Esaten ari dena arriskutsua da, eta jendea bultza dezake koronabirusa serio ez hartzera. Gehiago espero genuen harengandik».

Garridok adierazi du bera ez dela negazionista, eta aipamen hori daukala Whatsappeko soslaian, kantua gustuko duelako.


Summary: PSCrekiko akordiorik ez egitea adostu dute alderdi subiranistek. Catalans per la Independencia mugimenduak sustatu du akordioa, eta Junts per Catalunya, ERC, PDeCAT eta CUP dira sinatzaileak.

Alderdi subiranistek argitu dute nolabait igande osteko testuingurua: ez dute koalizioa osatzeko akordiorik egingo Salvador Illa hautagai sozialistarekin, bozetako emaitza edozein dela ere. Erabakiak asko mugatzen ditu balizko negoziazioak, izan ere, PSC Kataluniako Alderdi Sozialistak hauteskundeak irabaziko balitu, Comukoen, PPcren eta Ciutadansen babesa beharko luke —Illak baztertu egin du Voxekin elkartzea—, eta, hala ere, inkestek aurreikusitakoa betetzen bada behintzat, ez lituzke gehiengoa izango.

Nabarmentzekoa da, dena den, akordioa ez dela alderdiek eurek bultzatutakoa izan, nahiz eta sinatu duten. Catalans per la Independencia mugimenduak bultzatu du, eta Junts per Catalunyak, ERCk, PDeCATek eta CUPek babestu. Idatziaren arabera, alderdi horiek ez dute «inolaz ere» gobernua osatzeko akordiorik egingo sozialistekin. Laura Borrasek (JxC), Angels Chaconek (PDeCAT) eta Dolors Sabaterrek (CUP) zerrendaburuek sinatu dute oharra, eta ERCren izenean Sergi Sabriak, parlamentuko bozeramaileak. Azken horiek ziren koalizio posible bat osatzeko sozialisten aukera nagusia, Comukoekin batera.

«Otsailaren 14ko hauteskundeak aukera bat dira Kataluniako errepublika errealitate bilakatzeko beharrezko indarra biltzeko», dio testuak, eta dei egiten die alderdiei herrialdeak «bizi duen errepresioaren erantzule direnei» aurre egitera.

Ez da lehen aldia alderdiek halako akordio bat egiten dutena. 2003an Tinelleko akordioa izan zen, zeinaren arabera, PSCk, ERCk eta Iniciativa per Catalunyak hitzeman zuten PP koalizio gobernutik at utziko zutela. Hiru urte geroago, berriz, Artur Mas CiUko hautagaiak ere antzeko konpromisoa hartu zuen, notario batera joanda PPrekin akordioa egiteari uko eginez.

Testuinguru horretan aukera gutxi ditu Illak, nahiz eta berak esan bozak irabazten baditu inbestidurara aurkeztuko dela. Sozialistek dagoeneko ohartarazi dute independentistak koalizioa adosteko gai ez badira, eta hauteskundeak berriz egin behar badira, «erantzukizun osoa» ERCrena izango dela.


Summary: Greba mugagabean hasiko dira Tubacexen, 150 kaleratzeen aurka. Astelehenean abiatuko da lanuzte mugagabea, langile batzordeak jakinarazi duenez. Gaurko eta biharko ere lanuzteak deitu ditiuzte sindikatuek

Ekoizpenaren alorrean «erabatekoa» da grebaren oihartzuna, Santiago Ibernia batzordeko presidentearen arabera. Lantaldea elkar harturik dagoela esan du Iberniak, 150 langile kaleratzeko enpresak martxan jarri duen erregulazioaren aurka. Era berean, lanuzteak ere badira Arabako planta guztietako langileentzako proposatu duten ABEEaren aurka. Iberniak esan du astelehenean hasiko den greba mugagabearen abisua eman dutela jada lan agintaritzan.

Udan piztu ziren alarmak Tubacexen, enpresa 150 kaleratzeri buruz hitz egiten hasi zenean. Langile batzordeko presidenteak «arduragabekeria» hitza erabili du orain baino lehen zuzendaritzaren kudeaketa azaltzean. Enpresak «krisi larriari» erreparatu dio azaltzeko lantaldea murriztu behar dela. Gasaren eta petrolioaren sektorean inbertsioak etenda daude aspaldian, eta Arabako tutu egilearen kontuak ez dira zuzendaritzak nahi lituzkeenak. Sektoreko inbertsioa mundu zabalean erdira apaldu da 2015etik, zuzendaritzak dioenez. Trantsizio ekologikoa hasi delarik, Tubacexek ez du espero sektorearen inbertsioa haztea datozen urteetan.

COVID-19aren krisiaren ondorio jakinekin lotu du zuzendaritzak zortziehun langilerentzako mahairatu duen aldi baterako erregulazioa. Azken hilabeteetan, antza, eskaerak «izugarri» jaitsi dira enpresan. Langile batzordearentzat, krisi koiunturala da hau, epemuga jakina duena txertoei esker, eta aldi baterako neurriak baino ez ditu onartzen.


Summary: Euskarazko eredua eskainiko dute Antsoaingo haur eskolan. 2021-2022 ikasturtean euskarazko adarra eskainiko dela jakinarazi dio udalak D eredua eskatzen aritu den plataformari.

Antsoainen Haur Eskola Euskalduna plataformak jakinarazi duenez, udalak jakinarazi berri die datorren ikasturtean euskarazko adarra eskainiko dutela bertako haur eskolan. Uztailean udalarekin elkartu zirenean baieztatu zien aukera hori, eta aste honetan ofizialki jakin dute. Ohar bidez eman dute albistearen berri, eta baita balorazioa ere: “Pozik gaude udalak hartutako erabakiarekin, urte luzez herriko haurrei herrian euskara ezagutzeko eta euskaraz hezteko eskubidea ukatu baitzaie”. Hiru urtez borrokan aritu direla gogoratu dute, eta argi utzi hori izan dela euskarazko eredua lortzeko gakoa: “Ziur gara mobilizaziorik gabe ez ginatekeela egoera honetan egongo”.

Antsoaingo udalarekin izandako bileran jakin dutenez, euskal adarra modu progresiboan ezarriko dute herrian. 2021-2022ko ikasturtean txikienekin hasiz, eta hurrengo ikasturteetatik aurrera 0-3 ziklo osoa D eredukoa izateraino. “Guri, herri egitasmoa martxan jarri genuen gurasoon haurrei, neurriak ez digu zuzenean eragingo. Baina guretzat une honetan garrantzitsuena hau da: herriari eta hurrengo belaunaldiei egingo diegun ekarpena”.

Era horretan, guraso berriak animatu nahi izan dituzte euskarazko adarraren alde egin dezaten eta D ereduan matrikulatu ditzaten seme-alabak. Azkenik, dei argia egin dute Nafarroa osoan D eredua lortzeko borrokan jarraitzeko: “Antsoainen aldaketa borrokaren bidez lortu da, Mendigorrian ere bai... Jarrai dezagun euskaltzaleok dagozkigun hizkuntza eskubideen aldeko domino efektua herriz herri hauspotzen”.


Summary: Maite Etxemendi-Axiari hil da, Errobi jaialdiaren antolatzailea. Lapurdiko kulturako izen ezaguna zen: besteak beste, Ezkandrai elkarteko lehendakaria zen, eta baita Buhamiak emakumeen koruko kidea ere. Ekintzaile feminista garrantzitsua ere izan zen. 72 urterekin zendu da, gaixotasun baten ondorioz.

Lapurdiko kulturgintzak eta feminismoak kide behinenetariko bat galdu zuten atzo: Maite Etxemendi-Axiari. Ekintzaile ezpeletarra 72 urterekin hil zen, gaixotasun luze baten ondoren. Kultur arloari dagokionez, Ezkandrai elkarteko lehendakaria izan zen, eta, horrenbestez, Itsasun (Lapurdi) antolatzen den Errobi festibalaren eta Baionako Etiopikoak egitasmoaren antolatzaileetako bat; Gerezien denbora pastoralean ere esku hartzea izan zuen.

1968ko maiatzaz geroztik, feminismoari atxiki zitzaion, eta, kulturan arloan nola, ekintzaile feminista gisa ere aztarna utzi zuen Iparraldean. Bi bideak batu ahal izan zituen, esaterako, Buhamiak koruan: soilik emakumezkoek osatutako abesbatza da, eta Etxemendi-Axiari hamabost urtez izan zen bertako kide.

Aitortza

Jean-Rene Etxegarai Baionako auzapez eta Euskal Elkargoko lehendakariak doluminak eman zizkien Etxemendi-Axiariren senideei sare sozialetan, eta kulturgilearen jarduna goraipatzeko ere aprobetxatu zuen mezua. Etxemendi-Axiariren heriotza euskal kulturarentzat «galera handia» zela adierazi zuen, eta nabarmendu euskal «adierazpen artistikoen berrikuntzaren aldeko ekintzaile amorratua» izan zela, haren senar Beñat Axiarirekin batera.

Buhamiak abesbatzako zuzendari Pantxika Urrutik ere gomutan izan du hainbeste urtetako kidea. Etxemendi-Axiariren «indarra» azpimarratu du: «Beti ekinean zen».


Summary: ETAren biktimen omenezko ekitaldian «ez ahanztera» deitu dute. Maria Txibite Nafarroako Gobernuko presidenteak lore eskaintza bat egin du «terrorismoaren biktimen omenez» Iruñeko Baluarte plazan dagoen monumentuan, 09:00etan. Gero, 10:30ean, ETAren biktimen elkarte batzuek beste ekitaldi bat egin dute.

«ETAk eragindako desplazatuen eta gizateriaren kontra eragindako biktima guztien memoriaren eguna» dela eta, lore eskaintza bat egin dute gaur goizean Iruñeko Baluarte plazan, ETAren biktimen omenez egindako eskulturaren aurrean. Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakaria hainbat alderdikiderekin eta gobernukiderekin izan da bertan, minutu bateko isilune bat egin du, loreak uztearekin batera, eta gero Parlamentura joan da, osoko bilkurara. Gero 10:30ean, elkarte batzuek antolatuta beste ekitaldi bat izan da. Honako elkarte hauetako ordezkariak izan dira bertan: ETAren Terrorismoaren Biktimen Nafarroako Elkartea, Tomas Caballero fundazioa, Berriozarko Bakearen Aldeko Bizilagunen Elkartea, Nafarroako Gizarte Zibila, Nafarroa Berreskuratu, Doble 12, Libertad Ya, Pompaelo Kultura Elkartea eta Tolerantziaren Aldeko Elkartea. Navarra Suma eta UPNko ordezkariak ere batu dira elkarte horiekin batera egin den elkarretaratzera.

Deialdia egin duten elkarteentzat, «zentzuzkoa» izan zen otsailaren 11 izendatzea «ETAk eragindako desplazatuen eta gizateriaren kontra eragindako biktima guztien memoriaren egun gisa»; izan ere, «arriskua» dago «sufrimendua guztia ezertarako balio ez izana». Haien ustez, «ahaztea ezinbesteko tresna da biolentoek euren helburuak lortu ditzaten». Erakundeei eta alderdiei dei egin zieten «ez ahazteko» ETAren indarkeria.


Summary: Hizkuntza politika berrirako bide orria eztabaidatzen hasi da Kontseilua euskalgintzarekin. Euskara aise erabili ahal izatea izango luke helburu hizkuntza politika berri horrek, hau da, jardun sozial oro euskaraz erosotasunez eta bazterkeriarik gabe egin ahal izatea.

Gaur egungo egoeran hizkuntza politika «aurrerakoiagoak» behar direla eta, adostasun sozial zabalak lortzeko eztabaida abiatu berri du Kontseiluak. Izan ere, egin duten azterketaren arabera, euskal hiztunen eskubideek bermatu gabe diraute oraindik ere, eta hiztunen arteko desoreka eta desberdinkeria nabarmena da gaur egun. Horregatik uste dute hizkuntza politika berriak behar direla, eta horiek nolakoak izan beharko luketen eztabaidatzen hasi da bere bazkideekin. Hau da, euskalgintzako eragileekin.

Mintegiak egiten hasi ziren atzo, eta beste lau gehiago egingo dituzte aurrerantzean —gaur izango da bigarrena—. Bazkideen zein euskalgintzako beste eragileen ekarpenak eta atxikimenduak jasoko ditu Kontseiluak, «ahalik eta adostasunik zabalenean oinarritu dadin» proposamen berria.

Helburua oso argia da: euskara aise erabili ahal izatea. Hau da, eguneroko jardun sozial oro euskaraz egin ahal izatea erosotasunez eta bazterkeriarik gabe. Hori errealitate egiteko, lehen proposamenak bi ardatz ditu: erabilera erosoa bultzatzeko espazioak eta baldintzak sortzea, batetik, eta euskararen unibertsalizazioa lortzea, bestetik.


Summary: Araba, Bizkai eta Gipuzkoan positiboen tasa %5etik behera apaldu da: %4,9 da. Nafarroako datuak ere erantsita tasa %4,6koa da, eta datuen beherakadaren zantzuetako bat da

Eusko Jaurlaritzako osasun agintarien COVID-19aren egoera epidemiologikoaren berri ematen duten txostenean, gaur, abenduaren 23tik ikusten ez zen datu bat ikus daiteke; birusa atzemateko egiten diren test positiboen tasa %5etik beherakoa da: %4,9. Hain justu, 13.820 test egin zituzten atzo, eta 684 izan ziren positiboak. Nafarroakoak ere erantsita, 784 izan ziren denera, eta Hegoalde osoko tasa %4,6 da. OME Osasunaren Mundu Erakundeak nabarmendu izan ohi du %5etik gorako kopuruak transmisio komunitarioaren seinale direla, eta horregatik da nabarmentzekoa datua.

100.000 biztanletik gorako intzidentzia metatuari ere erreparatzea garrantzitsua da. Eta badira aintzat hartzeko beherako joerak. Donostian, adibidez, 505 kasuan dago, eta horrek esan nahi du, ondo bidean, eremu gorri deitutik atera ahal izango dela aurki Gipuzkoako hiriburua.

Egoeraren larritasunaz ohartarazten duten datuak badira, hala ere, oraindik. Osakidetzan, adibidez, ZIU Zainketa Intentsiboen Unitateetan dauden pazienteek goia jo dute: 167 dira.


Summary: Torturaren biktimak aitortzeko eskatu die Foro Sozialak Nafarroako erakundeei. Nafarroako Foro Sozial Iraunkorra Jon Patxi Arratibel, Xabier Beortegi Martinez eta Iñigo Gonzalez Etayorekin elkartu zen Europako Giza Eskubideen Auzitegiak torturak ez ikertzeagatik Espainia berriz zigortu ostean. Aztnugal dinamikako ordezkarien eskaerekin bat egin du Foro Sozialak.

Nafarroako Foro Sozial Iraunkorrak bat egin du Aztnugal dinamikako ordezkariekin, eta Nafarroako alderdi eta erakundeei eskatu diete torturaren biktima horiek aitortzeko eta «babesa» adierazteko, uste dutelako giza eskubideen urraketa guztiek errekonozimendu politiko eta legala merezi dutela, baita erreparazioa ere. «Hori da bizikidetza demokratikoa eraikitzen jarraitzeko berme nagusia».

Nafarroako Foro Sozial Iraunkorreko ordezkariak iragan urtarrilaren 29an elkartu ziren Jon Patxi Arratibel, Xabier Beortegi Martinez eta Iñigo Gonzalez Etaiorekin. 2011n atxilotu zituzten, Fernando Grande Marlaska orduko Auzitegi Nazionaleko epailearen aginduz. Inkomunikazioaldian torturak salatu zituzten, eta Europako Giza Eskubideen Auzitegiak, gazteek jarritako helegiteak aintzat hartuta, Espainia zigortu dute berriz ere torturak ez ikertzeagatik.

Azken epai horren harira elkartu zen Nafarroako Foro Sozial Iraunkorra Aztnugal dinamikako ordezkariekin. Foro sozialari eskatu zieten torturari buruzko epaiak eta Torturaren Prebentziorako Europako Batzordearen txostena eragileei helarazteko eta ikerketa ofizial bat egiteak duen garrantzia azpimarratzea, «Nafarroan Estatuko Segurtasun Indarrek zenbat pertsona torturatu dituzten argitzeko, eta, era berean, giza eskubideen urraketa larri horrek Nafarroan izan dituen ondorioen argazki osoa eskaintzea».

Foro sozialak bat egin du eskaera horiekin, eta hori aintzat hartuta banatu du txostena Nafarroako Parlamentuko alderdi guztien artean. Oharrean diotenez, «Nafarroako Foro Sozial Iraunkorrak askotan egiaztatu ahal izan du torturaren biktimek bizi duten diskriminazio-egoera bereziki lazgarria dela, aitorpen-maila oso txikia dutelako, biktima kopurua handia izan arren».

Horregatik, uste dute tortura ez zela noizbehinkako praktika bat izan, «eta denboran irautea ahalbidetu zutenek egindako kaltea jendaurrean onartzea eskatzen dute». Bestetik, «antzeko ezaugarriak dituen Euskal Legeari buruz Konstituzio Auzitegiak emandako epaien ondoren, 16/2019 Foru Legeari errekurtsoak aurkeztu zizkioten hiru alderdi politikoei errekurtsoa kentzeko eskatu diete», eta azkenik, Bake eta Bizikidetza Zuzendaritzari eskatu diete jarrai dezala torturak Nafarroako Foru Komunitatean izan duen eraginaren argazki osoa egin nahi duen azterlanarekin.


Summary: Elkarte gastronomikoak ireki zitezkeela argitaratu du Osasun Sailak akats baten ondorioz. Osasun Sailak, gaur eguerdian atera duen ebazpenean, esan du bertan behera zegoela txokoak eta elkarteak irekitzeko debekua, eta BERRIAk hala jaso du albistea. Akatsa zuzendu du gero Osasun Sailak

Ipar Euskal Herrian eta Nafarroan bezala, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan ere txokoak eta elkarte gastronomikoak itxita egongo dira aurrerantzean ere. Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak akats bat egin du gaur eguerdian udalerriei dagokien ebazpenean, eta argitaratu du, EAEko Auzitegi Nagusiaren astearteko erabakiaren ondorioz, txoko eta elkarteen itxiera ere bertan behera geratzen zela. Ebazpen horretan oinarrituta eman du BERRIAk txoko eta elkarte gastronomikoen irekieraren albistea.

Honela zioen, okerreko ebazpenak: "Era berean, kautela-neurrien 12/2021 pieza bereizian, Euskal Autonomia Erkidegoko Justizia Auzitegi Nagusiko Administrazioarekiko Auzien Salaren Hirugarren Sekzioak, 2021eko otsailaren 9ko autoaren bidez, kautelaz erabaki du ostalaritzako, jatetxeetako, txokoetako eta elkarte gastronomikoetako establezimendu eta zerbitzuak berriz irekitzeko arauei buruzko tartekiaren indarraldia etetea, Lehendakariaren abenduaren 10eko 44/2020 Dekretuaren eranskineko 9.1) atalekoa, Lehendakariaren urtarrilaren 22ko 4/2021 Dekretuak luzatutakoa. Indarraldia eteteak esan nahi du aipatutako establezimenduak jendearentzat ireki ahal izango direla, abenduaren 10eko 44/2020 Dekretuaren 9. ataleko 3. puntuan ezarritako neurriak betez".

Gero, ordea, Osasun Sailak zuzendu egin du akatsa, eta, BERRIAri baieztatu dionez, lehen ebazpen hori akats bat izan da, eta Auzitegi Nagusiaren erabakiak soilik tabernei eragiten die. Txoko eta elkarte gastronomikoak, beraz, itxita egongo dira aurrerantzean ere.


Summary: Bidenek Myanmarko buruzagi militarren kontrako neurriak hartuko ditu. Militarrek AEBetan duten dirua blokeatu du Bidenek. Aung San Suu Kyi Estatu Kontseilariaren hurbileko kideak atxilotu dituzte.

Otsailaren 1ean, Myanmarko armadak estatu kolpea eman zuenetik urak bere bidera etorri ezinik daude herrialdean. Nazioartean asaldura sortu zuen armadak boterea hartu eta herrialdeko agintariak atxilotu izanak, eta hainbat estatuk armadaren kontrako neurriak hartuko zituztela iragarri zuten. AEB Ameriketako Estatu Batuetako presidente Joe Biden izan da zigorrak iragartzen lehena. Asteazkenean egindako prentsaurrekoan aurreratu zuen neurriak hartu dituela Myanmarko gobernuak AEBetan dituen mila milioi dolarrak ez baliatzeko.

Gainera, kolpea zuzendu zuten buruzagi militarren, haien interes komertzialen eta hurbileko familiako kideen aurkako neurriak iragarri zituen Bidenek, nahiz eta ez zuen zehaztu zein izango ziren neurri horiek. Myanmarko gobernuko kide izandakoek ontzat eman dituzte Bidenen iragarpenak, eta argudiatu horrek berresten duela estatu kolpea «legez kontrakoa» dela.

Junta militarrak AEBetan duen dirua izozteaz gain, datozen egunetan neurri gehiago iragarriko dituela nabarmendu zuen Bidenek. «Militarrek hartu duten botereari uko egin behar diote, eta Myanmarko herriak azaroaren 8ko hauteskundetan hartu zuen erabakia errespetatu», azpimarratu zuen presidenteak. Horrez gainera, atxilotutako agintariak aske uzteko eskatu zuen. Azaroan egindako hauteskundeetan 346 diputatu eta botoen %83 bereganatu zituen Aung San Suu Kyiren NLD Demokraziaren Liga Nazionalak.

Otsailaren 1ean herrialdeko boterea hartu eta Aung San Suu Kyi Estatu Kontseilaria eta Win Mynt presidentea atxiki zituztenetik, 220tik gora herritar atxilotu ditu armadak. Atxilotu horietatik 200 inguruk segitzen dute oraindik preso. Tartean dira NLDko kideak, baina baita irakasleak eta gizarte zibileko ordezkariak ere. Azken orduetan, gainera, NLDk zabaldu duenez, Aung San Suu Kyi Estatu Kontseilariaren hurbileko kideak ere atxilotu dituzte. Halaber, orain arte Myanmarko Estatu Kontseilariaren Bulegoko ministro izandako Kyaw Tint Swe desagertuta dagoela zabaldu dute. NLDko informazio batzordeko kide Kyi Toek nabarmendu du estatu kolpearen egunean militarrak haren etxera sartu zirenetik ez dagoela haren berririk. Bertze lau agintari ere desagertutzat eman dituzte.

Protestak karrikan

Armadak estatu kolpea jo zuenetik, milaka lagunek hartu dituzte karrikak Myanmarren estatu kolpearen aurka. Etxeratze agindua eta bortz pertsonatik gorako bilkurak debekatu egin dituzte, baina horrek ez ditu herritarren mobilizazioak ekidin. Militarrek Interneterako sarbidea eta albiste agentzien jarduna mugatu dute, eta herrialdetik ateratzen den informazioa kontrolatzeko zibersegurtasunerako lege berri bat paratu dute indarrean.

Armadak Myint Swe jeneral ohia izendatu du behin-behineko presidente, eta Aung Hlain komandanteburua agintari nagusi. Aung Hlainek orain arteko buruekin zituzten «desadostasun garrantzitsuak» eta azaroaren 8ko bozetan «iruzur egin izana» jarri zituen horiek botatzeko arrazoitzat telebistara zabaldutako mezuan, eta urtebeteko epean bozak deitzeko konpromisoa dutela nabarmendu zuen.

Herrialdeko merkataritza legea hautsi izana egotzi zioten Aung San Suu Kyi Estatu kontseilari eta Bakearen Nobel saridunari. Poliziak dio irrati uhinak atzemateko gailu bat aurkitu zutela, ustez atzerriko herrialde batetik inportatutakoa, eta, beraz, Myanmarrera legez kanpo sarturikoa. Baliteke hiru urterainoko kartzela zigorra izatea delitu horrengatik. Win Myinen kasuan, hondamendi naturalen kudeaketaren legea bete ez izana leporatu diote. Koronabirusak eragindako pandemiaren testuinguruan hartutako erabaki batengatik hartu diote kargu: hauteskunde kanpainako bidaia batean 220 ibilgailu mugitzea baimendu izana.

Indar armatuen presentzia politikan ez da egun batetik besterakoa; izan ere, 2008ko konstituzioaren arabera, militarrek parlamentuko bi ganberetako eserlekuen %25 dituzte gordeak, eta baimena ematen die estatuko «boterea hartzeko larrialdi egoeran». Larrialdi egoera hori zehazki zer den ez dago batere zehaztua, eta interpretazioen menpe geratu da. Barne, Muga eta Defentsa ministerioen kontrolari eustea lortu dute testu horri esker, eta aurretik mende erdi izan ziren boterean.


Summary: Aurten Espainiako Vuelta ez da igaroko Euskal Herritik. Abuztuaren 14tik irailaren 5era bitarte jokatuko da lasterketa, eta azken urteetako ibilbiderik orekatuena izango du. Berritasuna, hauxe: erlojupeko luze batekin bukatuko da.

Euskal Herritik ez da pasatuko 2021eko Espainiako Vueltako etapa bat bera ere. Iaz Irunen (Gipuzkoa) abiatu zen lasterketa, eta guztira hiru etapa jokatu ziren osorik euskal errepideetan. Aurten, baina, sartu-irtenik ere ez da izango. Burgosen hasiko da proba, abuztuaren 14an, eta irailaren 5ean bukatu, Santiago de Compostelan. 2014az geroztik, lehen aldia izango da Madrilen amaituko ez dena, eta, ohiko txangoaren ordez, azken egunean 33,7 kilometroko erlojupeko bat jokatuko da.

Hasi ere, bakarkako saio batekin hasiko da Vuelta. Zortzi kilometroko esfortzu laburrak zangoak berotzen hasteko balioko die txirrindulariei. Hortik aurrera, ibilbide malkartsua topatuko dute: guztira mendiko zazpi etapa jokatuko dira, eta oso bukaera gogorrak egongo dira Velefiquen, Covadongan eta Gamoniteirun. Azken hori aurrenekoz igoko da Espainiako lasterketan, eta itxura du ez duela inor epel utziko, hamabost kilometro eta ia %10eko batezbesteko pendiza izanik.

Ibilbideak ohiz kanpoko ezaugarriak ere izango ditu. Esaterako, ohi baino horma gutxiago izango da amaieretan. Muino labur eta tenteak Vueltaren bereizgarri bihurtu dira azken urteetan, baina aurten pare bat besterik ez da izango. Normalean baino etapa lau gehiago izango da –sei guztira–, esprinterrek ere distira egiteko aukera izan dezaten. Bukaera maldan behera izango duen mendiko etaparik ere izango da, eta hori ez da oso ohikoa Vueltan.

Oilarrek hirugarren etapan izango dute lehen buruz burukoa, lehen mailako Picon Blancon gora. Zazpigarren etapak ere zailtasun horretako bukaera izango du, Alacanteko Balkoian. Bederatzigarren etapan, berriz, maila bereziko Velefiquen egongo da helmuga. Atseden hartuko dute gero ziklistek, eta hamalaugarren etapan izango dute hurrengo azterketa serioa, lehen mailako Villuercasen. Azken astean, berriz, erabakigarriak izango dira Asturiasko bukaera gogorrak: 17. etapak Covadongako aintziretan izango du helmuga, eta hemezortzigarrenak maila bereziko Gamoniteirun. Azken epaia Padron eta Santiago de Compostela artean jokatuko den erlojupeko luzeak emango du.


Summary: 11 urteko mutil bat hil da Gasteizen fatxada zati bat gainera erorita. Baranda kalean gertatu da ezbeharra, Arriaga-Lakua auzoan. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, 9:15ean eraikin baten zementuzko zati bat askatu da bi metro ingurutik, eta gainera erori zaio umeari.

11 urteko mutil bat zendu da gaur, Gasteizen, eraikin baten fatxadaren zementuzko zati bat gainera erorita. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi du 09:15 inguruan gertatu dela ezbeharra, Arriaga-Lakua auzoko Baranda kalean. Eraikin baten zementuzko zati bat erori zaio mutikoari gainera, bi metro ingurutik, eta lesio larriak eragin dizkio.

Anbulantziak Txagorritxuko ospitalera eraman du haurra, baina hil egin da.


Summary: EHUk aurrekontua handitu nahi du, lau milioi jarrita Medikuntza fakultate berrirako. Iazkoarekin alderatuta, %2,14 igo dute. EHUko Gobernu Kontseiluak lehen bilera egin du gaur Eva Ferreira errektore izendatu zutenetik

EHU Euskal Herriko Unibertsitateak Gobernu Kontseilua egin du gaur, Eva Ferreira errektore izendatu zutenetik lehena —urtarrilaren 25ean hartu zuen kargua —. 2021erako aurrekontu aurreproiektua aurkeztu dute bertan, eta iazkoa baino handixeagoa izango da: denera, 437,37 milioi euro. Joan den urtean, 428,22 milioiko aurrekontua izan zuen; %2,14 handitu dute, beraz. Azaldu dutenez, aurreproiektuaren igoera hori, nagusiki, beste eraikin bati dagokio: Bilbon egingo duten Medikuntza eta Erizaintza Fakultateari, lau milioi jarriko baitituzte horretarako.

Behin aurrekontua aurkeztuta, martxoaren 4tik 11ra bitarteko epean aurkeztu ahal izango dituzte zuzenketak. Ondoren, dokumentua berriro Gobernu Kontseilura eramango da, eta martxoaren 18an egingo duten bileran onartu beharko dute. Baiezkoa bada, EHUko Gizarte Kontseiluari bidaliko zaio gero, behin betiko onespena eman diezaioten.

Ferreiraren lehen bilera honetan, aurpegi berri ugari egon dira Gobernu Kontseiluan. Izan ere, errektoretza talde berriko hamar kidek Nekane Balluerka errektore ohiaren taldekoak ordezkatu dituzte; orotara, 47 pertsonak osatzen dute kontseilua. Ferreirak aukera baliatu du aurreko taldeari eskerrak emateko «agintaldian egindako lanagatik». «Oso harro nago gure unibertsitate publikoko errektore izateaz, baina umiltasunez hartzen dut kargua. Kargudun publiko bat izatea ez da pribilegio bat eskuratzea; gizarteari zerbitzua emateko ekintza batean konpromisoa hartzea da», adierazi du.

Medikuntza fakultatearen proiektua

EHUk 2018. urte amaieran aurkeztu zuen Bilbon Medikuntza fakultate berria egiteko proiektua. Hala, Medikuntza eta Erizaintza fakultatea Leioako campusetik Bilbora eramateko egitasmoa aurkeztu zuen. Hura martxan jarri nahi zuten epea ere zehaztu zuen: 2024-2025eko ikasturtea. 2020ko amaiera jo zuten, berriz, obrak abiatzeko data. Basurtuko ospitalearen alboan hasiko dira eraikina egiten, EHUrentzat gordeta zegoen lursail batean, eta 32.000 metro koadroko eremua hartuko du azpiegiturak. Lanek 52 milioi euroren inbertsioa eskatuko dutela jakinarazi zuten aurkezpenean, eta EHUk zazpi milioi jarriko dituela ekipamendua erosteko eta tasak ordaintzeko.

Medikuntza, Erizaintza eta Fisioterapia gradu ikasketak eskainiko ditu EHUk Basurtun eraikiko den fakultatean —Odontologia, berriz, Leioan geratuko da–, baita osasun zientzietako sei master eta sei doktoretza programa ere. Balluerkak nabarmendu zuen fakultatea ospitale baten alboan edukitzea «ezinbestekoa» dela sinergiak sortzeko. Jon Darpon Jaurlaritzako orduko Osasun sailburuak, berriz, aitortu zuen egitasmoak «zor historiko bat» kitatuko duela, eta fakultatea «gizartearen zerbitzura» egongo dela.


Summary: Patronalari «betorik» ez emateko ohartarazi diote Madrili CCOOk eta UGTk. Protestak egin dituzte Hego Euskal Herrian, lan eta pentsio erreformei ekiteko «ordua» iritsi dela esateko eta gutxieneko soldata handitzeko

Urtarrilean porrot egin du gutxieneko soldata igotzeko Espainiako Lan Ministerioaren saioak. Yolanda Diaz Lan ministroaren nahia azpiratu dute PSOEko beste ministroek, Nadia Calviño Ekonomia ministroa buru dela. Eta alarma piztu da UGT eta CCOO sindikatuetan, PSOE eta Unidas Podemosen gobernu programa betetzea uste baino zailagoa gertatuko dela argi baitago dagoeneko.

Elkarrizketa sozialaren aterkian egin nahi ditu Pedro Sanchezen gobernoak aldaketa handiak, eta horrek esan nahi du CEOE patronalak beto eskubidea izan dezakeela aurrerantzean, gutxieneko soldataren gaian izan duen bezala, lan erreforman eta pentsio erreforman ere. Patronalari «betorik» ez emateko exijitzeko eta erreforma horiek egiten hasteko garaia iritsi dela ohartarazteko, kalera atera dira CCOO eta UGT, Hego Euskal Herriko hiriburuetan. Orain bai lelopean elkartu dira, Gasteizko Espainiako Gobernuaren Ordezkaritzaren aurrean, sindikatu bien arduradunak EAEn, Raul Arza eta Loli Garcia. Gutxieneko soldataren igoera, eta lan eta pentsio erreformak «funtsezko hiru errebindikazio» direla esan dute, eta ez dagoela «justifikaturik» gutxieneko soldata ez igotzea; «CCOOk igoera hori ikusi nahi du aurten: ezin da krisiaren pisua zigor handiena dutenen bizkarrean jarri», esan du Mari Cruz Vicente CCOOko Ekintza Sindikaleko arduradunak.

Soldata orain ez igotzeak «egoera zaila eragingo luke» negoziatzeko dauden beste edukiei begira, sindikatuek ez dutelako onartuko «patronalaren beto eskubiderik». CCOOk gogorarazi du lan erreformaren aldaketak «oso aurreratuak» daudela aspaldian, eta ez dagoela «justifikazioarik» prozesu hori gelditzeko. Alegia, sindikatuen pazientzia amaitzen ari dela helarazi diote Pedro Sanchezen gobernuari, eta «hauteskunde kanpainan agindutakoa» betetzeko ordua iritsi dela.

Langileen txanda da

Iruñean egindako manifestazioaren aurretik, Nafarroako UGTko idazkari nagusi Ignacio Santosek esan dio Espaniako Gobernuari «izozturik dituen negoziazio mahaiak» zabaltzeko, «pandemian aurpegia eman dutelako langileek eta soldatak apaldu direla ikusi dutelako». Langileen txanda iritsi dela ohartarazi dio Santosek Madrilgo gobernuari, aldi baterako erregulazioak, kaleratzeko erregulazio «bihurtzen ari direlako han eta hemen». «Osasuna ekonomiaren aurretik egon behar zuela ulertu dute langileek, eta ahalegin handia egin dute, baina, orain, gobernuak bere lana egiten hasi behar du, langileei agindutakoa betez».

Madrilgo manifestazioan atera dira, bestalde, Espainiako sindikatuetako idazkari nagusiak, Unai Sordo eta Pepe Alvarez. Sordok esan du «lehentasuna» pandemia dela oraindik ere; «baina birusa gainditzen denean ekonomia suspertzen hasiko da, eta hazkunde hori langileen artean banatu beharko da». Horregatik, 2010. eta 2015. urteen artean egindako erreformak, lan arloan eta pentsioen arloan, «sobera» dituzte sindikatuek. 2008ko krisiaren irteera ez, beste bat behar dela erantsi du, eta horretarako lan erreforma aldatu behar dela lehenbailehen.


Summary: EBren arabera, Jaurlaritzak ez zuen zabortegien zuzentaraurik urratu. Europako Batzordeak Europako Parlamentura bidalitako dokumentuan nabarmendu dute Verterrek ez ziela zabortegiaren egonkortasun arazoen berri eman agintariei

Europako Batzordearen esanetan, Eusko Jaurlaritzaren teknikariek «erregularki» egiten zituzten ikuskaritzak iazko otsailaren 6an amildutako Zaldibarko Verter Recycling 2002 SM zabortegian (Bizkaia), EB Europako Batasunaren arloko arautegiari jarraikiz. Zaldibar Argitu plataformak, Ekologistak Martxan elkarteak eta Sallabente auzo elkarteak (Ermua, Bizkaia) eskatu zuten Europako Parlamentuko Eskaeren Batzordean ikertu zedila ea administrazioek urratu ote zuten hondakinen edo zabortegien kudeaketari eragiten dioten EBko zuzentarauren bat. Auzia ikertu du batzordeak, eta ez du «identifikatu» zuzentarauen urraketarik agintarien aldetik.

Joan den otsailaren 3an igorri zion txostenaren bi orrialdeko laburpen bat parlamentuko eskaeren batzordeari, eta horretan nabarmendu du Verterrek, zabortegia kudeatzen zuen enpresak, ez ziola 2018ko ikerketa batek egonkortasun arazoez esaten zuenaren berri eman Jaurlaritzako Ingurumen Sailari. Laburpenean batzordeak gogoratu duenez, orain urte batzuk «isunak» jarri zizkioten enpresa kudeatzaileari, nahiz eta horiek ez zuten zerikusirik «istripuarekin».

Ez eskatzaileek, ez europarlamentariek ez dute oraindik dokumentazioa jaso. Ondoren, Europako Batzordeak txostenean emandako argudioei erreparatuta, Europako Parlamentuko Eskaeren Batzordeak erabaki beharko du eskaerari segida eman edo hura itxi. Ixteko proposatu dezake, kontuan hartuta batzordeak ez duela zuzentarauen urraketarik identifikatu. Azkenean ixtea erabakitzen badu, Zaldibar Argituk eta Ekologistak Martxan-ek alegazioak jarri ahal izango dituzte. «Honek luze joko du», adierazi dio BERRIAri Bruselako iturri batek.

Espainiako Gobernuari Jaurlaritzak emandako informazioaren bidez osatu du txostena Europako Batzordeak.


Summary: Cimade elkarteak salatu du migrante adingabe bat mugara itzularazi dutela. Frantziako legeak debekatu egiten du adingabeak mugara eramatea, baina hala gertatu zen 16 urteko gazte baten kasuan, joan den otsailaren 3an: Poliziak Baionan atxilotu zuen, eta Irunen utzi zuen gero, Espainiako Poliziaren eskutan. Haiek kalean utzi zuten.

Ipar Euskal Herrian migrante eta errefuxiatuekin lan egiten duen Cimade elkarteak salatu du Frantziako Poliziak adingabe bat Hego Euskal Herrira itzularazi zuela joan den otsailaren 3an. 16 urteko mutil bat da Irunera eramandakoa (Gipuzkoa), eta elkarteak salatu du modu ilegalean utzi zutela Espainiako Poliziaren esku. Cimadek jakinarazi duenez, hain zuzen, joan den otsailaren 3an atzeman zuen Frantziako Poliziak mutila, 12:00ak aldera, Baionako tren geltokian. «2005an sortua da, eta Frantziako agintariek ez zuten zalantzan jarri adingabea zenik», dio elkarteak zabaldu duen oharrak. Espainiako Estatura itzularazteko agintzen zion agiri bat eman zioten, ordea, «helegitea jartzeko eperik zehaztu gabe», eta Irunera eraman zuten, Cimaderen hitzetan. Espainiako Poliziaren eskutan utzi zuten han, eta, polizia etxean hainbat ordu igaro ondotik, «kalean» utzi zuten, «bakarrik».

Gertatuaren harira, Cimadek oroitarazi du debekatuta dagoela adingabeak Frantziako Estatutik bertze herrialde batzuetara kanporatzea: «Egoera kezkagarria da, Frantziako administrazioak babes neurriak ezarri beharko bailituzke adingabeentzat, eta bere gain hartu beharko bailituzke, bere lurraldean dauden bezain laster». Elkarteak dio adingabearen zaintza gailendu beharko litzatekeela halako kasuetan, «Frantziak izenpetua duen Umeen Eskubideen Nazioarteko Hitzarmenak dioen gisan».

Elkarteak ohartarazi du 16 urteko mutil gaztearena ez dela kasu bakarra: «Frantziako agintariek mugan egunero egiten dituzten ekintza ilegalak jasan behar dituzten pertsonen zerrenda luzatzen du». Cimaderen ustez, umeak «arriskuan» jartzen dituzte halakoek, bertzeak bertze, kasu honetan gertatu den gisan. Frantziako Poliziak Ipar eta Hego Euskal Herriaren artean jartzen dituen kontrolak salatu ditu oro har Cimade elkarteak, «jarduera ilegalak» bultzatzen baititu: «Azal kolorearen araberako kontrolak, prozedura irregularrak, asilo eskubidearen urratzea, adingabeen babesik eza...». Horiek guziek «arriskuan» jartzen dute «hainbat pertsonaren bizitza, egunero, baita umeena ere», Cimaderen hitzetan. Frantziako Gobernuari eskatu diote haurren eskubideak babes ditzala.