Summary: «Torrealdai ez zen ideietara mugatzen, praktikara begira aritzen zen beti». Agirrek nabarmendu du Joan Mari Torrealdaik eta haren belaunaldiak euskaltzaletasunaren gaineko pentsamendu eta praktika berri bat ekarri zutela.

Ikusi zein diren beharrak, egin azterketa bat, egin txosten bat, eta egin martxan jartzeko proposamen bat. Horrela gogoratzen du Jakineko zuzendari Lorea Agirrek (Beasain, 1968) Joan Mari Torrealdai (Forua, Bizkaia, 1942; Usurbil, Gipuzkoa, 2020). Jakinen 42 urte egin zituen zuzendari, eta Euskal Idazleen Elkartean, UEUn, UZEIn, Elkar argitaletxean, Euskaldunon Egunkaria-n eta beste hamaika egitasmotan izan zen sortzaile edo bidelagun. Euskara eta euskal kulturari dagokionez, 56ko belaunaldiko kide zen, gerraostean hutsetik abiatu zena. Ordudanik iritsitako lorpenez jabetzen zen, baina geratu zitzaizkion arantza batzuk ere: tartean, liburutegi nazionalaren proiektuak aurrera ez egitea.

Urtebete da Joan Mari Torrealdai hil zenetik. Distantzia horretatik, zer nabarmenduko zenuke hari buruz?

56ko belaunaldiko kidea zen Joan Mari, eta hark eta haren belaunaldiak, batetik, euskararen eta euskal kulturaren aldeko egiturak sortu, sendotu eta iraunarazi zituzten; bestetik, horrekin batera, euskararen, euskaltasunaren, euskal kulturaren eta herrigintzaren gaineko pentsamendu eta praktika berri bat ekarri zuten. Belaunaldi horrek —Txillardegik, Azurmendik, Arestik, Torrealdaik eta bestek— euskara eta euskal kultura mundu garaikide modernora ekarri zituen. Aldaketa epistemologiko oso bat izan zen hura: euskaldun egin egiten dela, euskara ikasi egiten dela, euskaratik mundu bat sor daitekeela, eta, euskara salbatuko bada, gu salbatuko bagara, kulturara, hezkuntzara, hedabideetara, literaturara eta abarretara ekarri behar dela aldarrikatu zuten. Jakin taldea ere aipatuko nuke, eta hor beti Joan Mari, eta, esate baterako, euskara batuaren alde egindako lana ere bai.

Jakin taldea aipatu duzu. 42 urtean izan zen Torrealdai hango zuzendari.

Arantzazun teologiaren bueltan sortutako aldizkari zena aldizkari garaikide moderno bihurtu zuten. Ikur nagusia aldizkaria bera izan arren, euskalgintzaren artikulazioan laguntzeko tresna gisa ere ulertzen zuten Jakin: euskararen beharrak zein diren ikusi, egin azterketa bat, egin txosten bat eta egin proposamen praktiko bat martxan jartzeko. Jakinen izenean, Joan Mari Euskal Idazleen Elkartearen abiapuntuan egon zen, UEUn bideratzaile, EKBn, Kontseiluan eta UZEIren eragile, Elkarren sorreran, Anaitasuna aldizkarian, Euskaldunon Egunkaria-n sortzaile, bideratzaile eta administrazio kontseiluko lehendakari, Euskaltzaindian, Martin Ugalde kultur parkearen sorreran eta beste hamaika egitasmotan.

2014an eman zizun Jakineko zuzendari lekukoa. Zerbait zehatza eskatu al zizun?

Belaunaldi desberdinetakoak izanagatik, mundu berekoak ginen, nor bere garaitik, esperientziatik eta ingurunetik. Joan Marik oso argi zeukan belaunaldi bakoitzak egin behar duela garaian garaiko bere bidea. Inoiz pentsatu izan dut: «Hau egitera ausartuko al gara Jakinen?». Baina begiratzen duzu 1960ko edo 1970eko hamarkadan Joan Marik-eta zer idazten zuten, eta harrituta geratzen zara: euskarari mundu berri bat eman behar horretan, berritzaileak, kritikoak, eztabaidara emanak eta erradikalak ziren.

Torrealdaik azkenaldian nola ikusten zuen euskararen egoera?

Zer basamortutatik abiatu ziren eta ordutik gaur egunera arte zenbat lortu den kontziente zen, baina ez zela aski ere jabetzen zen. Azkenaldiko erabileraren krisiarekin oso kezkatuta zegoen. Berresten zuen hizkuntza batek aurrera egiteko egitura guztiak behar dituela, sozialak, kulturalak eta politikoak, eta, bereziki, hizkuntz politika publiko ausartak. Haren obsesioetako bat zen hori.

Gainerakoan, zer kezka zituen?

Gertatzen zen guztiaz interesatzen zen Joan Mari. Kazetaria eta soziologoa zen, eta ezin bestela izan. Bazituen zenbait kezka: ekologia, hirigintza, garapen eredua, Euskal Herriaren burujabetza, abertzaletasunaren aurrerabidea, ezkerraren norabidea... Baina, gehienbat, 1956ko belaunaldi horrek abiatutako eta gerora beste belaunaldi askok honaino ekarritako lorpenak zalantzan egoteak edo bide galduetan egoteak amorratzen zuen.

Iaz digitalizatu zenuten haren obra osoa. Zer dago eskura?

Joan Marik argitaratu zuen guztia, zenbakitan, 593 obra: haren 24 liburu, taldean egindako 47 liburu, 41 egunkari eta aldizkaritan ateratako 517 artikulu, hiru itzulpen eta editore gisa egindako beste bi lan. Joan Mari oso ikerlaria zen, baina ez zen ideietara mugatzen, praktikara begira aritzen zen beti. Sartzen zen eremu berri guztietan, datuak hartu eta txosten sakonak egiten zituen, ia tesiak, egiturak sortzeari, proiektuak abian jartzeari, ekipoak osatzeari eta abarri begira. Gaurkotasunez betetako pentsalari eta ekintzailea da Joan Mari, eta merezi du haren obra ezagutzea.

Hain zuzen, transmisioa zen haren kezketako bat, ezta?

Bai, haren beste obsesioetako bat ere hori zen, eta, seguru asko, euskalgintzan eta euskal kulturan dugun arazorik larrienetako bat da: mundu globalizatu eta digital honetan, gero eta zailagoa da belaunaldi berriengana iristea, baina altxor hori transmititu beharra dago, hurrengo belaunaldiek ezagut dezaten, kontra egiteko, txikitzeko, eraikitzeko, osatzeko edo beste leku batera eramateko.

Liburutegi nazionalaren proiektuari ere behin baino gehiagotan heldu zion. Hori izan al da geratu zitzaion arantzetako bat?

Estatua izan edo ez, kultura normalizatu guztiek daukate liburutegi nazionala, hor biltzen delako hizkuntza baten kultura. Eta hori zen Joan Mariren azken helburua. Liburutegi nazionalarena proiektu handia da, esku askoren eta erakunde publikoen inplikazio erabatekoa beharko lukeena. Behin eta berriz atera zuen gaia, erakundeei ere aurkeztu zien, baina ez zuen aurrera egin, eta arantza hori geratu zitzaion.

Gainerakoan, nolakoa zen Torrealdai?

Gustatzen zitzaion bizitza ospatzea, poztea, jatea, lagunekin ibiltzea... Mendizale ikaragarria zen, maratoilaria ere bai. Bizitzaren aurrean oso jarrera positiboa zuen. Euskalgintzaz ari zela, beti esaten zuen maratoia korritzera atera ginela. Bere bizitza hor eman zuen, eta bizitza interesgarria eta zentzuz betea izan zuen. Egindako lan horrek guztiak bere zigorra ere izan zuen: Egunkaria-ren auzian atxilotua eta torturatua izanik, ondo larrutik pagatu zuen bere ekarpen eskuzabala. Publikoki esan zuen tortura egunetan jasotakoaren ondorio zela bere gaixotasuna [minbizia], eta, alde horretatik, sinbolo bat ere bada.


Summary: Gasteizko txosnek dei egin dute abuztuaren 5ean kaleak hartzeko. Kolektiboek jakinarazi dutenez, lehentasuna «krisi egoerari modu kolektiboan» aurre egitea da, guztien «osasuna eta zaintza ezinbestekoak» baitira. Halere, argi dute Gasteizko Txosnak «behar bat» direla; beraz, egun osoko egitaraua antolatu dute abuztuaren 5erako.

Gasteizko Txosnak «herri mugimenduaren bilgune, eta aisialdi zein jai eredu alternatibo baten iturria» dela iritzita, eta, aukera batez gain, «behar bat» ere badirela argudiatuta, batzordea osatzen duten kolektiboek abuztuaren 5ean Gasteizko kaleak hartzeko deia egin diete herritarrei. «Hamaika borroken plaza, indarrean dauden joera eta balioak eraldatzeko aukera, parte hartzekoa eta ikastekoa... Horiek dira Gasteizko Txosnak. Aukera bat, bai. Baina behar bat ere bai. Gasteizek behar duen iturria». Hori dela eta, egun osorako egitarau bat antolatu dute, osasun egoera gogoan izanda.

Gaur goizean egin dute agerraldia Gasteizko Txosna Batzordea osatzen duten kolektiboek, Unibertsitateen gunean. Haien arabera, iaz, eta, txosnen 40. urteurrenean, etenaldi bat egitea erabaki zuten, izurriteak eragindako egoeraren ondorioz, baina nabarmendu dute ez dutela beraien jarduna bertan behera utzi. «Beti egon gara lanean, azken 41 urte hauetan bezala; batzordea osatzen dugun kolektibook zein hiriko beste mugimendu eta eragileok kalean jarraitzen dugu». Argi azaldu dute beraien lehentasuna «krisi egoera honi modu kolektiboan» aurre egitea dela guztien «osasuna eta zaintza ezinbestekoak» direlako. Hori dela eta, erantsi dute «kontziente» direla hiriko jaiek «bestelako forma bat» hartu behar dutela, baina ez direla «besoak gurutzaturik» geratuko.

Batzordeko kideek nabarmendu dutenez, jaiak aisialdiaz harago, aldarrikapenerako espazio ere badira, eta bertan islatzen dira, besteak beste, eguneroko gatazkak, nahiak eta zapalkuntzak. Horiek plazaratzeko aukera bat direla uste dute, eta, hortaz, argi dute aurten ere kaleak hartzen jarraituko dutela. «Harro eta ozen diogu, urte guztietan bezala, Gasteizko jaietan aurten ere kaleak hartuko ditugula; horregatik, abuztuaren 5ean Gasteizko herriari kaleak hartzeko deia egiten diogu».

Eguneko egitaraua

Gasteizko Unibertsitateetako gunetik atera, eta aldarriak hirian zehar zabaltzeko hautua egin dute batzordeko kideek. 10:00etan ekingo diote egunari, eta herri azoka bat egongo da Gasteizko Alde Zaharreko Buruileria plazan. Horrez gain, haurrentzako eta gazteagoentzako txoko bat ere egongo da, bai eta 40. urteurrenarekin lotutako erakusketa bat ere. Herri bazkaria ere egingo dute, eta egunari amaiera emateko manifestazio bat, Artium museotik hasita, 18:30ean.

Bi Txosni sari ere banatuko dituzte. 2020koa, pentsiodunen mugimenduak jasoko du, azken urteetan «lehen lerroan aktibo egon den kolektibo bat» izan dela iritzita. 2021ekoa, berriz, ostalarientzako izango da, «pandemiaren eta instituzioen arduragabekeriaren ondorioen aurrean antolatzen eta kalea hartzen» jakin dutelako.


Irati Goikoetxea Asurabarrena

Summary: Irati Goikoetxea Asurabarrena.

Herriak ez du barkatuko (Elkar, 2021) argitaratu du Irati Goikoetxeak, Igartza saria jaso eta gero. Indarkeriaren biktima baten istorioa du hizpide, ez alferrik: matematikaria ikasketaz, irakaslea ogibidez, Nafarroako Gobernuko Bizikidetza arloan ari da lanean. Hori baino gehiago ere bada: «Kirolzalea, saskibaloi jokalari ohia eta gaztetxotatik mendizalea, mendiari oso lotua; naturarekin bat egiteko aukera ematen digulako».


Summary: Etxeratzeko agindua Nafarroan abuztuaren 5era arte luzatzea onartu du justiziak. Gainerako murrizketak irailaren 2ra arte luzatzea onartu du; hamar pertsonatik gora ezingo dira elkartu, eta jai giroko ekitaldi asko galarazita egongo dira aurrerantzean ere

Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiak onartu egin du herrialdean etxeratzeko agindua luzatzea, abuztuaren 5era arte. COVID-19aren intzidentzia handia duten udalerrietan, debekatuta egongo da 01:00etik 06:00etara kalean ibiltzea asteburuetan, jai egunetan eta jai bezperetan. Ebazpenaren arabera, neurria «egokia eta eraginkorra» da izurriari aurre egite aldera, eta horregatik eman diote oniritzia, egun Nafarroan dagoen egoera epidemiologikoaren ezaugarriak aintzat hartuta.

Ebazpenenean nabarmendu dute, gainera, «neurriz» hartutako erabakia dela, ez duelako pertsonen mugimendua mugatzen herrialde osoan, baizik eta toki jakin zenbaitetan bakarrik, eta osasun publikorako onuragarriak diren irizpideak erabilita beti horretarako.

Izurriari aurre egiteko egun Nafarroan indarrean dauden gainerako murrizketak irailaren 2ra arte luzatzea ere ontzat jo du justiziak: ondorioz, hamar lagun baino gehiagoko topaketarik ezingo da egin, eta zezenekin lotutako ikuskizunak, kalejirak eta herri bazkariak galarazita egongo dira ordura arte.


Maria Jauregi Lasa

Summary: Maria Jauregi Lasa.

ETAk Juan Mari Jauregi aita hil zion 2000ko uztailaren 29an, baina biktimaren etiketatik ihes egiten du Maria Jauregik; ez du gustuko: «Nik beti esaten dut biktima aita izan zela, ez ni». Horregatik, beste aldagai batzuk aipatzen ditu bere burua definitzean: «Ni Maria Jauregi naiz. Ingurumen Zientzietan lizentziaduna. Areto futboleko jokalari ohia. Realzalea. Lagunekin egotea asko gustatzen zait, bazkarietan-eta; gero eta gehiago, gainera».


Summary: Eguneko positiboak 2.000 kasuren langatik hurbil dira berriz ere. Osakidetzak eta Osasunbideak beste 1.980 kutsatu detektatu dituzte asteazkeneko testetan. 57 lagun erietxeratu dituzte COVID-19ak jota.

Ezin arintzerik antzeman. Beste behin, transmisioa larriagotzen ari dela erakusten dute Hegoaldeko osasun sistemek argitara ateratako datuek. Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako informazioaren arabera, atzo 14.312 diagnostiko proba egin ziren Hegoaldean birusa detektatzeko, eta 1.980 kutsatu zenbatu zituzten horietan. Zehazki, egun bakarrean egindako testen %13,8k eman zuten positibo Hego Euskal Herrian.

Halaber, osasun agintariek zehaztu dutenez, atzo zenbatutako positiboetatik 923 Bizkaian atzemandakoak dira; kopuruaren ia erdia da hori. Gainera, Gipuzkoan 464 kasu detektatu dituzte; Nafarroan, 404; eta Araban, berriz, 157.

Ospitaleetan ere nabarmena da kutsatzeen goraldiak izandako eragina. Osakidetzak eta Osasunbideak emandako datuen arabera, oraintxe bertan 413 paziente dira gaitzarekin erietxeraturik Hegoaldean. Horietako 79 ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan daude, larri. Erietxeratzeei dagokienez, atzo 57 pertsona sartu zituzten ospitalean birusaren sintomak larriagoturik. Horietako 14 Nafarroan ospitaleratuak dira, eta, gobernuak zehaztu duenez, horietako bi ZIUetara eraman dituzte zuzenean.

Gainera, Nafarroako Gobernuak gaitzarekin loturiko beste bi heriotzaren berri eman du berriki: birusarekin eri ziren bi gizonezko zendu dira herrialdean. 72 eta 84 urte zituzten.


Summary: Zerga berrien bidez 220 milioi euro biltzea espero du Jaurlaritzak. Eusko Jaurlaritzak BPGaren %0,9ko defizit muga izango du, eta aldundiek, berriz, %0,2koa.

Google eta Tobin tasen bilketaren kopuru esanguratsuak jaso ahal izango dituzte Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ogasunek. Espainiako Gobernuak kalkulatu du horien bitartez urtero 1.600 milioi euro bildu ahal izango dituela, eta horietatik 220 milioi inguruk buka dezakete foru ogasunen kutxetan, kalte handirik egiten ez dien sistema bat hitzartu dutelako Kontzertu Ekonomikoaren Batzorde Mistoan. Hurrengo egunotan jaso behar dituzte lehen diruak, urteko lehen erdian egindako operazioen zergak ordaintzekoak baitira.

Asteazkenean iragarri zuen Espainiako Gobernuarekin akordioa zegoela Pedro Azpiazu Eusko Jaurlaritzako Ekonomia eta Ogasun sailburuak, baina gaurko bilera eman arte ez zuen zehaztu nahi izan nola ordainduko diren zergak. Pozik azaldu zen Azpiazu, bere ustez Madrilekiko «aldebiko harremanaren» adibide baita da akordioa, «urrats bat gehiago autogobernuan».

Finantza transakzioen gaineko zergari (FTZ) dagokionez —Tobin tasa izenez ezaguna—, diru bilketarako konexio puntua izango da akzioak eskuratzen dituzten enpresen helburu soziala. Hau da, hiru lurraldeetan egoitza duten enpresen akzioen salerosketaren ordaina jasoko dutela foru ogasunek, akzioaren balioaren %0,2 hain zuzen ere. Horrek ekarri beharko luke du diru gehien Bizkaian jasotzea, han dutelako egoitza Iberdrolak, Gestampek, Cie Automotivek eta beste enpresa handi gehienek.

Burtsan mila milioi eurotik gora balio duten enpresen akzioen salerosketa soilik zergapetuko ditu tasak. Muga horretatik gora daude CAF gipuzkoarra (1.220 milioi) eta Vidrala arabarrak (2.865 milioi). Nafarroako Gobernuak Madrilekin antzeko banaketa lotuz gero, Viscofanen akzioen salerosketari (2.735 milioi) etekina atera ahal izango dio hango ogasunak.

Google tasa

Zerbitzu digital jakin batzuen gaineko zerga (ZDJZ edo Google tasa), berriz, %3ko zerga ezartzen die Interneten publizitate, bitartekaritza eta datu transmisio zerbitzu digital handiei. Zerbitzu horietan parte hartzen duen erabiltzailea Arabako, Bizkaiko edo Gipuzkoakoa bada, lurralde horietan pagatuko dute zerga.

Merkataritza elektronikoaren BEZari dagokionez, kontsumoaren lurraldea izango da ordainketarako irizpidea. Ekonomia Sailak adibide batekin azaldu du zehazki nork ordainduko duen zerga. Horrela, Alemanian dagoen kontsumitzaile batek bizikleta bat erosten badio euskal enpresa bati online duen dendaren bidez, saltzaileak Alemanian indarrean dagoen BEZa kobratuko dio erosleari, euskal ogasunari emango dio, eta hura arduratuko da Alemaniako Ogasunari diru hori transferitzeaz. Baina eroslea Arabakoa, Bizkaikoa edo Gipuzkoakoa bada, Alemaniako Ogasunak utzi beharko du dirua euskal ogasunaren esku.

Merkataritza elektronikoaren BEZaren eragina kalkulatzerik ez dagoela ziurtatu du Azpiazuk, oraindik EBk ez duelako indarrean jarri.

Kontu publikoak

Hitzartutako zerga berriek lagun diezaiekete Jaurlaritzari eta aldundiei krisiak zerga bilketan eragindako jaitsieraren zati bat konpentsatzen. Nekez estaliko dute zulo osoa, batez ere agindu dutelako ez dutela gerrikoa estututuko krisiari aurre egiteko, eta aurrekontu «hedakorrak» egingo dituztela. Aurrekontu horietan nolako defizita izan dezaketen ere adostu zuten atzo. Berez, erreferentzia bat besterik ez da, krisiaren ondorioz ez baitago indarrean araurik, bi parametro horiek derrigorrez maila batetik behera uztera behartzen duenik.

Eusko Jaurlaritzaren defizit helburua BPGaren %0,9 izango da, hau da, 707 milioi euro. Datorren urtean ere baliteke aldundiek zuloa izatea, %0,2koa, hain zuzen ere (157 milioi).

Gasteizko gobernuaren zorra %15,6ra iritsi ahal izango du, hau da, 12.255 milioi eurora. Urteko lehen hiruhilekoan 10.900 milioi euroan zegoen, Espainiako Bankuaren arabera.


Summary: 35 euskal sortzaile egongo dira nazioarteko bederatzi jaialditan. Etxepare Euskal Institutuaren leihoen bitartez, Kataluniako, Espainiako, Frantziako eta Portugalgo festibaletan erakutsi ahal izango dute euren lana kulturgileek. Osasun egoeraren ondorioz, gertuko topaketak lehenetsi dituzte

Jopuntuan dituzte, eta egin egingo dira, baina aurrerago. Etxepare Euskal Institutuko zuzendari Irene Larrazak bermatu egin du euskal sortzaileek beren lanak erakusteko aukerak izango dituztela Eskozian, Quebecen eta Flandesen: harremanetan jarraitzen dute hangoekin, baina, osasun egoerak bultzatuta, gertuagoko helmugak hobetsi dituzte uda honetarako: institutuak eskainitako leihoen bitartez, 35 euskal sortzailek baino gehiagok eta arte eszenikoetako hamabost konpainiak erakutsi ahal izango dute euren lana nazioartean.

Hurrengo asteetan, Kataluniako, Espainiako, Frantziako eta Portugalgo bederatzi festibaletan arituko dira: hala nola Tarregako Fira de Teatre al Carreren (Katalunia), Soriako Expoesian (Espainia), Libourneko Fest’Arts eta Avignongo Opera Teatroan (Frantzia) eta Torres Vedrasen (Portugal). Askotariko diziplinetako artistak igoko dira toki horietako oholtzetara: besteak beste, Kukai, Lasala, Deabru Beltzak eta Marie de Jongh konpainiak, Amaia Zubiria eta Ruper Ordorika musikariak, Uxue Alberdi eta Miren Amuriza bertsolariak, eta Miren Agur Meabe idazlea. Bilboko Azkuna zentroan goizean egindako prentsaurrekoan eman dute xehetasunen berri.

2020. urtearen bukaeran, institutuak inkestak egin zizkien euskal sortzaileei, eta haiekin bildu zen jakiteko zein aurreikuspen zituzten 2021erako, eta zer izan zitekeen egingarria. Saioetan ondorioztatutakoa oinarri hartuta, diru laguntzak malgutzea erabaki zuten Etxeparekoek, eta, halaber, leihoak beste era batera enfokatu zituzten. «Ikusita jaialdiak gertuko proposamenak aukeratzen ari zirela, gertuen dauden festibalekin eta topaketekin harremana indartzea erabaki genuen», Larrazaren hitzetan.

Euskal sortzaileek lanaren «zati handi bat» nazioartean egiten dutela gogorarazi du Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako Kultur sailburuak; horrenbestez, joan-etorriei ezarritako mugek galarazi egin diete beharrok aurrera eraman ahal izatea. Larrazaren arabera, azken hilabeteak ez dira «samurrak» izan oro har, eta bereziki arte eszenikoetan aritzen direnentzat: zuzendariaren iritziz, literaturaren eta musikaren arloetan, esaterako, online formatuak abaguneren bat ireki die sortzaileei, baina arte eszenikoetako langileentzat zailagoa izan da molde horretara egokitzea. Sektore horretakoak dira leihoetan parte hartuko duten artistetako asko.


Summary: Fernandez Diaz Espainiako Barne ministro ohia auzipetu dute 'Kitchen auzian'. Luis Barcenas PPko diruzain ohia zelatatzeko operazio bat antolatu zuela uste du epaileak. Harekin batera epaituko dituzte haren agindupean zeuden Poliziaren goi kargudunak ere.

Kitchen auziko instrukzio fasea amaitutzat eman du Espainiako Auzitegi Nazionaleko Manuel Garcia-Castellon epaileak, eta, ikerketaren ondorioak aztertuta, Jorge Fernandez Diaz Espainiako Barne ministro ohia auzipetzea erabaki du. Aldiz, artxibatu egin du Maria Dolores de Cospedal PPko idazkari nagusi ohiaren eta haren senar Ignacio Lopez del Hierroren kontrako akusazioa. Kitchen auzian epaituko dute auzipetuek Poliziaren baliabideak eta estatuaren diru bereiziak erabili al zituzten ustezko ezkutuko operazio bat antolatzeko, Luis Barcenas PPko diruzain izandakoa eta haren gertukoak zelatatzea eta Barcenasek alderdiaren kontabilitateari buruz zituen dokumentuak eskuratzea helburu. Epaileak ondorioztatu du badela nahikoa zantzu akusatuek operazio hura antolatu zutela pentsatzeko.

Auzitegi Nazionalak Espainiako Barne Ministeriora mugatu du Barcenas zelatatzeko operazioa. Fernandez Diaz kokatu du buruan. Ez du uste zantzurik dagoenik ministro ohiak beste norbaiten aginduetara jardun zuela baieztatzeko, ezta Mariano Rajoy Espainiako orduko presidenteak edo PPko beste buruzagiren batek operazioa antolatzeko erabakian parte hartu zuela adierazteko ere. Epaileak ez zuen Rajoy deklaratzera deitu instrukzio fasean.

Auziari buruz galdetuta, PPko presidente Pablo Casadok esan du bere alderdiaren egungo zuzendaritza «zintzoa eta gardena» dela. «Errotik kendu ditu iraganean egon zitezkeen portaera ez eredugarriak».

Fernandez Diazekin batera, Francisco Martinez Segurtasun Estatu idazkari ohia auzipetu du epaileak, eta akusazioak baieztatu ditu Poliziako hainbat goi kargudun ohiren aurka; horien artean dira Eugenio Pino, Marcelino Blas eta Andres Gomez Gordo. Jose Manuel Villarejo komisario ohi eta Tandem auziko akusatu nagusia, eta Barcenasen gidari izandako Sergio Rios ere inputatu ditu.

Epaileak adierazi duenez, ondorengo delituak dagozkie aztertu dituen gertakariei: sekretuak ezagutaraztea, prebarikazioa, delituak jazartzeari uko egitea, funtzionario eroskeria, influentzia trafikoa eta diru publikoaren erabilera bidegabea.

Cospedal eta haren senar Lopez del Hierro deklaratzera deitu zituen epaileak instrukzioan, argitzeko ardurarik izan al zuten Rios Barcenasen gidari ohia operaziora gehitzeko garaian. Autoaren arabera, Rios izan zen aukeratua PPko diruzain ohiak bere esku zituen dokumentazioei buruzko informazioa biltzeko eta alderdiaren diru kontuekin zerikusia zutenak lapurtzeko. Epaileak ez du Cospedalen eta Lopez del Hierroren kontrako akusazioari eusteko nahikoa frogarik ikusi, eta artxibatu egin du horien kontrako salaketa. Gomez Gordo Poliziako goi kargudun auzipetua Cospedalen aholkulari pertsonala izan zen.

Agindu katea

Auzitegiko autoaren arabera, Fernandez Diazek 2012 eta 2013 artean eman zuen operatiboa antolatzeko agindua, eta Francisco Martinezen esku utzi zuen lan hori. Fernandez Diazen ministerioko bigarren agintari nagusia zen 2013ko urtarriletik. Martinez Fernandezek operatiboa diseinatzeko eskatu zion Pinori, eta azken horrek Villarejoren esku utzi zuen zelatatze lanak abiatzea.

Operazioaren helburu nagusia izan zen Barcenasen gertuko pertsona bat taldera batzea. Rios gidari ohia aukeratu zuten, PPko diruzain ohiaren eta haren familiaren konfiantzazkoa. Autoak jasotzen duenez, Riosi hilean 2.000 euro eskaini zizkioten, gastuak aparte, estatuaren diru bereizietatik. Horrez gain, lan hori amaitutakoan Polizian sartuko zela ere hitzeman zioten.


Summary: Joan Mari Torrealdairen ekarpena aztertu dute. Pentsalariaren figura eta ondarea aztertzeko jardunaldiak egin dituzte gaur goizean, Martin Ugalde parkean.

Goizeko egitarauari hasiera emateko, euskal filologiako lizentziadun, udal euskara teknikari eta euskalgintzako ekintzaile Dabid Anaut aritu da, Torrealdaik euskarari eta euskalgintzari egindako ekarpena aztertuz. Xabier Eizagirre Jakin-eko erredakzioburuak Torrealdai: liburugintzaren ikerketa hitzaldia eman du. Lourdes Otaegi UPV/EHUko Hizkuntzalaritza eta Euskal Ikasketak Saileko irakasleak, berriz, Torrealdai: liburua eta zentsura izeneko hitzartzea egin du. Azkenik, Torrealdaik euskal kazetaritzari egindako ekarpenari buruz aritu da Imanol Murua kazetaria, EHUko Kazetaritza II Saileko irakasle eta Jakin taldeko kidea.

Izan ere, hitzaldi bakar batekin ez da nahikoa foruarrak jorratu zituen gaien gainean hitz egiteko, bere ibilbide oparoak askorako eman baitzuen. Euskalgintzan, besteak beste, euskararen modernizazioaren sustatzaile nagusietako bat izan zen Torrealdai, eta euskara batuaren defendatzailea hasieratik. Liburugintzan, 42 urtean aztertu zuen euskal liburugintza, kuantitatiboki nahiz kualitatiboki, liburugintzaren egoerak kultura oso baten osasunaren berri ematen duen premisatik abiatuta. Liburugintza aztertzen hasitakoan, euskal liburugintzan zentsurak izandako garrantziaz jabetu zen, eta paraleloki beste ikerketa lerro bat abiatu zuen, nork zentsuratzen zuen, zeren gainean, zer eta zer argumenturekin eta abar aztertzeko. Hala, zentsuraren teoriko eta ikertzaile nagusi bihurtu zen. Kazetaritzan, 517 artikulu idatzi zituen 41 hedabidetan, baina, kazetari gisa ez ezik, euskal komunikabideen sorreran –tartean Euskaldunon Egunkaria— eta horien teorizazioan ere lan handia egin zuen. Jakinen, berriz, 42 urtean izan zen zuzendari.


Summary: Sunisa Lee estatubatuarrarentzat urrea emakumezkoen banakakoan. Rebeca Andrade (Brasil) sailkatu da bigarren, eta Angelina Melnikova (Errusia) hirugarren.

Presioak gaina hartuta, Simone Biles (AEB) emakumezkoen gimnastika artistikoko izarrak erabaki zuen, atzo, ez zuela banakako lehiaketan parte hartuko. Rio 2016an egin bezala, urrea kolkoratzeko faborito nagusia zen. Haren absentzian, AEBetako selekzioko teknikariek Sunisa Leeri erreparatu zioten. Eta 18 urteko gimnastak lehiaketa irabazi du, gaur, Tokioko Ariake Arenan. Lau ariketak (zaldi uztaiduna, barra asimetrikoak, oreka barra eta lurra) egin ondoren, 57.433 puntu pilatu ditu. Rebeca Andrade (Brasil) izan da bigarren, 57.298 puntu lortuta, eta Angelina Melnikova (Errusia) hirugarren, 57.199 puntu batuta. 24 gimnasta lehiatu dira finalean.

Ezin da esan Leek ezustekoa ema duenik. Aintzat hartu behar da joan den ekainean, AEBetako trials-etako egun batean Biles ikurrak baino puntuazio handiagoa lortu zuela. «Uste dut honek konfiantza handia emango didala», adierazi zuen orduan. «Uste dut ez dela berriro gertatuko, baina oso hunkituta nago», gehitu zuen.

Baina gertatu da, eta urrea irabazi du. Bere palmaresa gizentzen hasi da Lee: 2019an, Munduko Txapelketan, urrea irabazi zuen taldekakoan, brontzea barra asimetrikoetan, eta zilarrezko domina lurreko proban.

Eta, hain zuzen, lurreko proban erabaki da gaurko finala. Historian arrastoa uztear egon da Andrade brasildarra, baina lurreko ariketan, jauzi bat bukatu eta gero, pistatik atera da, eta epaileek zigortu egin dute. Orekatuagoa izan da, ordea, Leek ariketa horretan egindako lana.

Rebeca Andrade, gaurko finalean. EFE

Azkeneko bost Olinpiar Jokoetan estatubatuarrak izan dira garaile emakumezkoen banakakoan: Lee (2020), Biles (2016), Gabby Douglas (2012), Nastia Liukin (2008) eta Carly Patterson (2004). Sydney 2000n Simona Amanarrek (Errumania) irabazi zuen.

Ariketen finalak

Ariketen finalak abuztuaren 1ean, 2an eta 3an jokatuko dira. Oraindik ez dago argi Biles lehiatuko den ala ez. Rio 2016an Bilesek urrea lortu zuen jauzi zaldian eta lurrean, eta brontzea oreka barran.


Summary: Estatu krimenen ikerketa ez oztopatzeko eskatu dio Maixabel Lasak PSOEri. ETAk hildako Juan Mari Jauregi oroitzeko ekitaldia egin dute Legorretan, hilketaren 21. urteurrenean. Jauregik «beti giza eskubideen alde» egin zuela adierazi du haren alargunak.

Juan Mari Jauregi Gipuzkoako Gobernadore zibil izandakoa hil zuen ETAk Tolosan (Gipuzkoa) 2000. urteko uztailaren 29an. Heriotzaren 21. urteurrena gogoratzeko, hainbat lagun bildu dira gaur goizean haren jaioterri Legorretan (Gipuzkoa), Jauregiren alargun Maixabel Lasa buru. Ekitaldian mintzatu da Lasa, eta, besteak beste, estatu krimenen ikerketa ez oztopatzeko eskatu dio PSOE alderdiaren zuzendaritzari.

Jauregiren soslai bat egin du Lasak. «Bizitza osoan giza eskubideen alde lan egindako gizon bat» izan zela adierazi du. Gipuzkoako Gobernadore Zibila izan zenean —1994tik 1996ra— horren adibide izan zela esan du. ETAko kideak atxilotzen eta epaileen aurrera eramaten saiatu zela esan du, baina gogoratu du giza eskubideen urraketak gertatzen ziren lekuetan ere aritu zela horiek salatzen. Guardia Zibilak Intxaurrondon (Donostia) duen kuartela jarri du adibide gisa, eta han «gauza oso larriak» gertatu zirela adierazi du. Gogoratu duenez, Lasa eta Zabala auzian Galindoren eta haren ingurukoen aurka deklaratu zuen Jauregik Espainiako Auzitegi Nazionalean, eta haiek zigortu egin zituzten. Une hartan PSOE alderdiko kide batzuek «ziurrenera ez zuten begi onez ikusi» Jauregi alderdikideak eginikoa, Lasaren arabera. «Garai hartan, Juan Mari oso ausarta izan zen», adierazi du Lasak, eta gaineratu du gustatuko litzaiokeela PSOE ere hura bezain ausarta izatea eta argitzea oraindik azaldu gabe dauden hainbat tortura kasu eta hilketa. Gogoratu du, esaterako, martxoaren 26an Zabalza auziari buruzko agiriak sekretupetik ateratzeko eskaeraren kontra bozkatu zuela PSOEk Espainiako Kongresuan, PP, Vox eta Ciudadanosekin batera. EAJk aurkeztu zuen eskaera. Espainiako Gobernuari eskatzen zion sekretupetik atera zitzala auziarekin zerikusia duten agiriak, eta Estatuko Fiskaltza Nagusiak berriz ireki zitzala kasu horri dagozkion eginbideak. Eskaera ez zen onartu.

Zabalza 1985eko azaroaren 26an atxilotu zuen Guardia Zibilak, eta haren gorpua hiru aste geroago agertu zen, Endarlatsa inguruan, Bidasoa ibaian. Bertsio ofizialaren arabera, guardia zibilek Endarlatsara eraman zuten, ustezko zulo baten bila, eta ihes egin zuen. Aurten zabalduriko elkarrizketa baten grabazioan, berriz, CESIDeko Juan Alberto Perotek eta Guardia Zibileko kapitain Pedro Gomez Nietok esaten dute Zabalzarekin «eskua joan» egin zitzaiela Intxaurrondon.

«Egia jakitea osasungarria da denontzat, batez ere sufritu dutenentzat», adierazi du Lasak. «Espero dut datorren urtean hemen biltzen garenean honetaz berriz hitz egiteko beharrik ez izatea, nire ustez ordua baita gauza horiek argitzeko». Dena den, ohartarazpena egin du: «Nik behin eta berriz esango dut».


Summary: Urmuga larunbatean amaituko dute, Izaban. Jaialdi berezia egingo dute zeharkaldiari bukaera emateko. Mendia eta musika lotzen dituen zeharkaldia arrakastatsua izaten ari da,.

Orhi mendira igo dira gaur Urmugako ibiltariak, eta han izan dute zain Donostiako Orfeoia; Erraizeko leporaino iritsiko dira bihar. Eta larunbatean, hemeretzi etapa egin ostean, amaierara iritsiko dira Urmugako ibiltariak. Izaban (Nafarroa) egingo dute bukaerako festa, goizean Hiru Erregeen Mahaira igo eta gero.

Larunbateko bukaera festan, eguerdian txistulariak izango dituzte kalez kale; eta 12:30ean, euskal sagardo eta gazta dastaketa egingo dute Izabako Pax Avant plazan. Mikel Garaizabal sommelierraren laguntza izango dute, gainera. Arratsaldean musikaz gozatzeko modua egongo da: 18:00etan, Jarauta 69 musika taldeak alaituko du giroa; eta 20:00etan, Ibil Bedi taldeak emango du azken kontzertua. Hor egingo dute amaiera ekitaldia, Pax Avant plazan. Egunean zehar, artisauen eta bertako produktuen azoka jarriko dute Izabako kaskoan.

Uztailaren 13an ekin zioten bideari Urmugako ibiltariek. Orduz geroztik, egunero idatzi dute bidetik Felipe Uriartek, beste antolatzaileek eta sortzaileek. Azkeneko egunetan ere haien bizipenak eta iritzi zutabeak irakurri ahalko dira egunkariko Udagiro sailean. Mendia eta musika uztartzen ditu egitasmoak, Euskal Herria mendiz mendi zeharkatuz, eta bide batez euskal musikarien kontzertuak paraje ederretan antolatuz.


Summary: Sergio Fernandezek ostiralean ekingo dio. 04:33an lehiatuko da lehenengoz Tokioko Olinpiar Jokoetan, 400 metroko hesiduneko lehen txandan. Guztira Euskal Herriko bost kirolari ariko dira bihar, goizaldeko hiruretatik aurrera.

Euskal Herriko bost kirolari lehiatuko dira bihar, ostirala, Tokion. Besteak beste, Sergio Fernandezek ekingo dio aurtengo Olinpiar Jokoetan, 400 metroko hesiduneko lehen txandan, 04:33tik aurrera. Nafarraren bigarren Olinpiar Jokoak dira hauek: Rion finalerdietara heldu zen.

Jose Maria Basterra izango da lehiatzen lehena, 03:00etan. Ligaxkako azken partida jokatuko dute, Australiaren kontra.

05:05ean, berriz, Kevin Peponneten txanda izango da. 470 diziplinako bosgarren eta seigarren probetan lehiatuko da, 05:05ean eta 05:15ean. Guztira hamar lasterketa jokatu beharko ditu kanporaketan.

07:15ean lehiatuko dira Julen Aginagalde eta Eduardo Gurbindo Frantziaren kontra, ligaxkako partidan.

Bihar, gainera, zenbait final izango dira. Atletismoan, esaterako, gizonezkoen 10.000 metrokoa jokatuko da, 13:30ean. Igeriketan, 03:41ean hasiko dira finalak, eta arraunean, 02:33ean.

Tokio 2020ko egutegia eta proben ordutegia kontsultatu hemen: Egutegia eta proben ordutegiak, egunez egun


Ahalegina ordaindu dute

Summary: Ahalegina ordaindu dute. Virginia Diazen ontziak azken postuan amaitu du lemazainik gabeko binakako finalean. Atzean geratu dira hasieratik, eta ohikoa duten amaiera indartsuarekin ere ez dute aurrera egin ahal izan.

Finalerdietan estropada aparta eginda, Virginia Diazek bazuen itxaropena dominen borrokan egoteko lemazainik gabeko binakakoan, Aina Cidekin batera. Baina ez da posible izan. Azken lekuan amaitu dute finala: seigarren postuan. Urruti izan dute podiumera igotzeko ametsa, ia zortzi segundora. Baina ez da esku hutsik itzuliko etxera, diploma olinpikoa eskuratu baitu. Diazek aitortu du ez zirela nahi bezala aritu. Bi arrazoi eman zituen hori azaltzeko, estropada ostean egindako adierazpenetan: «Batetik, finalerdietan egindako ahalegina ordaindu dugu; bestetik, haizeak ere baldintzatu du gure jarduna».

Alboko haize trabagarria zebilen goizean goiz (Euskal Herrian, goizaldea) Sea Foresteko estropada eremuan. Haize horrek beti eragiten die arraunlarien jardunari, deserosoago aritzen baitira halako baldintzetan. Gaur ere hala gertatu da. Maila desberdinetako estropadetan parte hartzen ari ziren ontzien denboretan nabaritu da. Diazen kasuan, finalean lehian aritu diren sei ontziek finalerdietan baino denbora kaskarragoa egin dute; Diazek eta Cidek ia hamar segundo gehiago egin dituzte: 6.50,63 finalerdietan; 7.00,05 finalean.

Diazek eta Cidek beti ekiten diete atzean estropadei. Baina azken 500-1.000 metroak oso indartsu egiten dituzte, eta horri esker lortzen dute aurrean egotea. Hori da haien ezaugarri nagusia. Horri esker egin zuten aurrera sailkatze proban. Azken txanpan lortu zuten Irlanda aurreratzea.

Lanarekin pozik

Gaur ere kontrakarrean ekin diote finalari, baina, oraingo honetan, ezin izan dute atzetik aurrera egin. Estropada osoan azken postuan joan dira. Hasieratik aldendu zaizkie beste ontziak, eta, denbora pasatu ahala, atzerapen handiagoa pilatu dute. Uneren batean bosgarren postura gerturatzear egon dira, baina ez da posible izan.

Zeelanda Berriko bikoteak hasieratik erakutsi du bere nagusitasuna. 2019an, munduko txapeldun izan ziren Grace Prendergatek eta Keri Gowlerrek ez dute huts egin. Errusiak eta Kanadak borroka apur bat izan dute zilarrezko domina eskuratzeko lehian, baina, azken txanpan, errusiarrek ondo eutsi diote abantailari. Kanadak, beraz, brontzezko dominarekin konformatu behar izan du.

Estropada bukatuta, Diazek sentipen gazi-gozoak zituen: «Hasieratik ahalegindu gara. Ilusio handia genuen. Baina beti ez da posible atzetik aurrera egitea. Ez dugu izan egunik onena. Baina ezin diogu ezer leporatu geure buruari».

Atzo oso estropada ona egin zuten, finalerdietan: hirugarren amaitu zuten, Zeelanda Berriaren eta Errusiaren atzetik. Zeelanda Berriak urrea eskuratu du gaur, eta Errusiak, zilarra: «Ahalegin handia egin genuen, eta 24 ordu baino gutxiago izan ditugu estropada horretatik osatzeko; denbora gutxi da indarberritzeko. Finalerdian eguraldiagatik izan zen atzerapenak ere ez digu mesede egin finalerako».

Dena den, balioa eman nahi izan dio finalean egoteari eta diploma lortzeari: «Gaur zapore gazi-gozoa izango dugu. Izan ere, anbiziotsuak gara, eta gorago egon nahi genuen. Baina, oro har aztertuta, lan ona egin dugu».

Nabarmendu du uretan eta uretatik kanpo «asko» ikasi duela egun hauetan: «Kirolari moduan asko hazten lagunduko dit honek guztiak. Orain, atseden hartu, eta patxadaz erabakiko dugu etorkizunean zer egin».


Orekak eman dio urrea

Summary: Orekak eman dio urrea. Sunisa Lee da txapeldun olinpiko berria, Simone Biles herrikidearen lekua hartuta. Ariketa guztietan oreka erakutsi du, eta Rebeca Andrade faboritoak azken ariketan egindako pare bat akatsek erabaki dute finala. Ikuskizun ederra izan da.

Ariake Arena hutsik dago. Ordu eta erdi falta da emakumezkoen bakarkako gimnastikako finala hasteko. Langileak dena txukun jartzen ari dira, aparatu bakoitza bere lekuan. Milimetro txikiena ere neurtzen. Gimnastek beren mugimenduetan erakusten duten zehaztapenaren pare egon behar dute jarrita. Hori egin, eta desinfektatu. Halako batean, argiak itzali dira, eta prentsa gunearen parean, olinpiar eraztunak. Argi gorri eta urdinak, eta dantzari batzuen ikuskizuna. Kirola da, baina hori baino gehiago ere bai: adierazpide artistiko bat. Eta txapeldun berria Sunisa Lee da (57.433 puntu). Hala, Simone Biles gabe ere AEBek eutsi egin diote bakarkako lehen postuari, Errusia berdinduz. Sei aldiz segidan irabazi zuen herrialde horretako atleta batek urrezko domina olinpikoa. Bigarren izan da Rebeca Andrade brasildarra (57.298), eta hirugarren Angelina Melnikova errusiarra (57.199).

24 gimnasta aritu dira lehian, seiko lau multzotan banatuta. Eta denera lau aparatutan jardun behar: jauzi zaldia, barra asimetrikoa, oreka barra eta lurra. Hutsune handi bat: Simone Biles. Asteartean, taldekako finala jokatzen ari zela, lehia uztea erabaki zuen. «Neure burua zaintzeko garaia da». Agerian jarri du kirolarien buru osasunaren gaia, eta elkartasun uholdea jaso du. Harmailetan da, selekzioko kideak animatzen, eta musuak eta txaloak eskaini ditu bere irudia pabiloiko pantaila handian agertu denean.

Irten dira ilaran gimnastak. Harmailetan dauden ikusle apurren txaloak. Erabateko arreta beren begietan. Eta hasi dira beroketa ariketak egiten. Ikusgarriak horiek ere, zehaztasunez betetakoak. Ondoren, multzo bakoitza egokitu zaion lehen aparatuaren ondora joan da. Finala martxan da. Gimnasta bakoitzaren mugimenduak zehatzak eta plastikoak dira. Indarra, oreka, ahalmen fisikoa, edertasuna: hori dena erakusten dute ariketa bakoitzean.

Lehen ariketaren ondoren —zaldi jauzia—, urrezko domina kolkoratzeko faborito nagusia ageri da lehen postuan: Rebeca Andrade. Sailkatze proban, puntuazio onenetan bigarrena lortu zuen, Bilesen atzetik, lurrean funk doinuekin girotutako ariketa ikusgarri bat eginez. Lee hirugarren izan zen sailkatze proban.

Aparatu batetik bestera, minutu batzuk, gimnastek zegozkien ariketak egiteko, egin beharreko ariketa berrira egokitzeko. Tentsioa handituz joan da, baita selekzioetako kideek beren gimnastei egindako txaloak ere. Andrade ez da horren fin aritu asimetrikoetan eta oreka barran, eta aurkariak gerturatzen hasi zaizkio. Batez ere Lee. Baina oraindik aukerak zituen. Lurrean, erritmoz betetako ikuskizuna eskaini du, baina pare bat akats egin ditu, eta hor joan zaio finala. Leek, ordea, oreka izan du ariketa guztietan, eta horrek eman dio garaipena. Azken bi gimnastek beren ariketa egin aurretik, jakina zen jada Leerentzat zela urrezko domina. Bilesek txaloka ospatu du.

Txapeldun berriak ez du bide erraza izan. Bere gurasoak Laostik iritsi ziren AEBetara. Aitak lan istripu larri bat izan zuen, eta beti izan da haren eredu. Iaz, osaba-izebak galdu zituen COVID-19agatik, eta ezker oina hautsi zuen. Baina ez da oztopo izan urrezko domina lortzeko.


Summary: Kutxabankek 125 milioi irabazi ditu, negozioaren hobekuntzari esker. Azken sei hiruhilekoan inoiz baino hipoteka gehiago eman ditu. Euskalteli dagokion salmentaren bidez, 385 milioi euro patrikaratuko ditu.

Kutxabankentzat, urtea ona izateko bidea doa. Interes tasak oso maila apalean egon arren, bere negozioa handitzen ari da: inoiz baino hipoteka gehiago eman ditu azken sei hilabeteetan, enpresei emandako mailegua handitu du, eta bezero berriak lortzen ari da bere funtsentzat.

Lehen itxura batean, datu on horiek ez dira irabazietan islatu, 125,5 milioi euroren irabazia iazkoa baino %8,8 baino txikiagoa delako. Baina galera hori, neurri handi batean, aparteko diru sarrerak nabarmen jaitsi izanak eragindakoa da: 31 milioi euro ekarri dizkiote, %79,5 gutxiago. Edonola ere, urte amaierako emaitzek ez dute, ziur aski, halako galerarik erakutsiko, operazio bakar batek ederki lodituko duelako Kutxabanken poltsa: Euskaltelen salmenta. Gaur amaituko da telekomunikazio enpresaren akzioak erosi ahal izateko epea, Masmovilek egindako eskaintzari erantzunda, eta bankuak jakinarazi du bere %19,9 salduko duela. 35 milioi akzio direnez, eta Masmovilek titulu bakoitzeko 11 euro ordainduko dituenez, 385 milioi euro patrikaratuko ditu bankuak.

Horien eskutik, urtearen amaieran iazko emaitzak ez ezik —180 milioi euro irabazi zituen—, aurtengorako aurreikuspenak ere gainditzeko moduan ikusten du bere burua bankuak.

Hipoteken %46, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan

Baina aparteko diru sarrerei baino gehiago, banku negozioak ematen dituenei erreparatu die Kutxabankek, eta gustuko du ikusi duena, bilakaera «bikaina» iruditzen baitzaio %8,8 handitzea. «Erruz» gainditu ditu aurreikuspenak, emandako maileguetan. Urtearen lehen erdian, 2.300 milioi utzi dizkie bere bezeroei: bistan denez, iazko urte arraroan baino gehiago da (+%70,9), baina baita 2019 normalagoan baino gehiago (+39). Hipoteketan, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako merkatuaren %46,2 dauka, Andaluziakoaren %17,4, eta Espainiako sistemaren %10.

Hazi egin dira mailegu pertsonalak (+%19) eta ekoizpen sarera bideratutako finantzaketa ere (+%17,7).

Baina Kutxabankek bere inbertsio funtsen hazkundea nabarmendu du gehienbat. Urteko lehen erdian, 1.419 milioiren aurrezkia erakarri du, eta, horri esker, %39ko merkatu kuota du EAEn, eta %6,6koa Espainian.


Summary: Sergio Fernandez finalerdietatik kanpo geratu da. Ez da osatu azkeneko bi urteetan izan dituen lesioetatik, eta ia entrenatu gabe eta minduta parte hartu du gaurko lasterketan. Zazpigarren izan da.

Begiak lausotuta eta animoa abailduta agertu da Sergio Fernandez Tokioko Olinpiar Estadioko eremu mistora. Zazpigarren izan da 400 metroko hesiduneko sailkatze lasterketan, eta finalerdietatik kanpo geratu da. Lasterketa kaskarra egin du: motel abiatu da; bazirudien gero hobetu duela; baina azkeneko 200 metroetan, berez ondoen moldatzen den zatian, atzean geratu da; eta azken zuzengunean lasterkari bat aurreratu du, ia helmugan bertan.

Kirol ikuspegitik, emaitza txarra da. Denbora ere bai: 51.51 segundo. Hala ere, Fernandezen lasterketa epaitzeko, aintzat hartu behar dira Tokiora iritsi arteko baldintzak. Fernandezen kasuan, lesioak. 2019ko Dohako Munduko Txapelketatik lesionatuta egon da. Ia bi urte egin zituen, ondo entrenatu eta lehiatu ezinik. Iazko urte amaieran bazirudien osatu zela, urtarrilean eta otsailean berriro entrenatzen hasi zen, baina iskion-tibiako mina agertu zitzaion berriro maiatzean. Espainiako Txapelketan arriskatu egin zuen, minduta korrika egin zuen. Txapelketa irabazi zuen, eta Tokiora joateko aukera lortu. Berez, 2019an eskuratu zuen Olinpiar Jokoetarako txartela, baina aurten erakutsi behar zuen sasoian zegoela. Oso minduta amaitu zuen Espainiako Txapelketa ekainean, eta osatu ezinik iritsi da Tokiora.

«Espainiako Txapelketa oso minduta bukatu nuen», zehaztu du eremu mistoan. «Saiatu gara orduko sasoiari eusten, baina korrika egiten saiatzen nintzen bakoitzean, ikusten genuen ezin nuela. Medikuak eta fisioterapeutak izan ditu ondoan, Tokiora ahalik eta ondoena iristeko. Ondo, kasu horretan, «minik gabe edo ahalik eta min txikienarekin» izan da. Ez zuen Tokioko lasterketa arriskuan jarri nahi, gorputza entrenamenduetan behartuta. Espainiako Txapelketatik ez da entrenatu. «Pozik» dago, ahal duen guztia egin duelako Tokiora ondo iristeko.

«Ikusleak gehiago esperoko zuen», esan du Fernandezek, burumakur. «Ulertzen dut, ni ere, kirol ikuspegitik ez nagoelako pozik». Pozik dago, ordea, zailtasun guztien aurrean lan egiteko eta aurrera jarraitzeko izan duen indarragatik. «Riotik Tokiora arteko bideaz ez dut gozatu. Hala ere, hauek guztiak esperientziak dira, ikasi egiten dut eta indartsuagoa naiz».

Ibilbide bikaina du Fernandezek: Espainiako txapeldun izan zen 2014tik 2019ra; Europako txapeldunorde, 2019an; eta Rioko Olinpiar Jokoetako finalista. Rion, Espainiako marka hobetu zuen (48.87), baina ez zegoen gustura, berak finalean sartu nahi baitzuen. Geroztik hamarren bat gutxiagoan egin du 400 metroko hesiduna eta hamar hesiko lasterketa.

Dohako Munduko Txapelketan parte hartu zuen, 2019an. Bere sasoi onenean zela, ordea, iskion-tibiako lesioak hasi zitzaizkion, eta ia bi urte iraun dute. Lesionatu, osatu, berriro lesionatu... Horrek guztiak psikologikoki ere eragin dio, eta abailduta egon da denbora luzean. Berriro ere ezingo zela goi mailan lehiatu pentsatu zuen. Ez zela iritsiko Tokioko norgehiagokara.

Hala ere, lesioa erabat sendatu gabe ere, baina aurreko hilabetetan baino gehiago eta hobeto entrenatuta, aurten berriro irabazi zuen Espainiako Txapelketa, ekainean. Egindako denbora (49.55) urrun zegoen bere marka onenetik, baina balio zion: Tokioko Olinpiar Jokoetan parte hartu ahal izateko aukera lortu zuen. Berez, Japoniara joateko gutxieneko denbora 2019an egin zuen, baina Espainiako Txapelketan berretsi behar zuen sasoi onean zegoela. «Berriro ere atleta sentitu naiz», esan zuen lehiaketaren ondoren.

Lehiaketa garrantzitsuetan bere onena emateko gaitasuna du Fernandezek. Konfiantza handia du bere buruarengan. «Gauza gutxirekin asko egin dezaket», esan izan du bere buruaz. Horixe berretsi zion Iñigo Monreal 400 metroko hesidunetako atleta ohiak BERRIAri: «Sekulako kalitatea du. Gutxi behar du denbora on bat egiteko, eta, mina jasateko gai den neurrian, beti egongo da aurrean». Fernandezek ia bi urte pasatu zituen behar bezala entrenatu ezinik eta lehiatu gabe.


Summary: Basterrak ez du jokatu Espainia final-laurdenetarako sailkatu den partidan. Espainiak partida amaitzeko 48 segundoren faltan sartu du berdinketaren gola Australiaren aurkako lehian (1-1)

Gizonezkoen Espainiako belar hockeyko selekzioak bana egin du Australiaren kontra, eta, modu horretan, final-laurdenetarako txartela lortu du. Jose Maria Basterra Chefo aurrelari bizkaitarra deialditik kanpo utzi du hautatzaileak. Partida amaitzeko 48 segundo falta zirenean sartu du Quemadak berdinketaren gola, penalti korner batean. Australia final-laurdenetarako sailkatuta heldu da lehiaketara. Oraindik ez dago zehaztuta Espainiak noren kontra jokatuko dituen final-laurdenak. Igandean izango dira kanporaketak.

Basterra ez da gehiegi jokatzen ari Olinpiar Jokoetan. Espainiako selekzioak bost lehia izan ditu ligaxkan, eta horietako hirutan deialditik kanpo gelditu da Club de Campo taldeko getxoztarra. Jokatu zuen debutekoan Argentinaren kontra (1-1), baita Japoniaren aurkako garaipenean ere (1-4).


Summary: Bertako barazki bikainak, kontsumitzaileen eskura. Eroski kooperatibak Bertako Barazkia proiektua martxan jarri du, kontsumitzaileek eskura izan ditzaten haien inguru hurbilean landatzen diren barazkiak.

Eroski kooperatiba ahalegintzen ari da kontsumitzaileen eskura jartzen haien inguru hurbilenean landatzen diren barazkiak. Horretarako, Bertako Barazkia Plana martxan jarri du Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan.

Eskualdeka antolatu du. Horrela, herri bateko kontsumitzaileak haren herriko bertako edo eskualdeko produktuak eskura ditzake gertuko Eroskiren saltokietan. Barazki bikainak dira. Besteak beste: tomatea, letxuga, piperra, pipermina, porrua, kalabaza, kalabazin zuria, kalabazin berdea, leka, zerba, tipula, tipulina, berenjena, perrexila, apioa, aza, aza gorria, ilarra eta baba.

«Eroskik bezeroa eta ekoizlea aintzat hartuta bultzatu du proiektua. Lehen sektoreari laguntzea da kooperatiba moduan herriaren alde egiten dugun apustua», azaldu du Eroskiren tokiko produktuen zuzendari komertzialak, Asun Bastidak.

Proiektu honi esker, barazkien salmenta %5etik %18ra igo da. Gehikuntza nabarmena da, zerba, tipulina eta kalabazin zuria bezalako barazki motetan gertatu dela kontuan izanik, salmenta handiak izaten ohi ez dituzten barietateetan. Euskal Autonomia Erkidegoko (EAE) hiru lurraldeetan izan da gehikuntza, baina batez ere Gipuzkoan, oro har ekoizleak txikiagoak diren eta monolaborantzan aritzen diren lurraldean. Eroskik haien eskaintza zabal dezaten animatzen ditu.

Bertako barazkien berreskuratzea

Egitasmoaren beste helburu bat da bertako barazkien berreskuratzea, hainbat arrazoi direla kausa azken urteetan landatzen ez zirenak. Halaber, dibertsifikazioa ere sustatu nahi da, EAEn gaur egun ekoizten ez diren eta landa daitezkeen produktu berrien laborantza bultzatu. Horrela, EAEtik kanpoko jatorria duten produktuak bertako euskal produktuekin ordezkatu nahi dira, apurka-apurka.

Lehen sektorea modu egokian antolatzen laguntzeko baliagarria da hori guztia. Izan ere, Eroskiren saltokien sarearen bidez, ekoizleak bezero gehiagorengana iritsi daitezke eta beren eskaintza dibertsifikatu dezakete. Izan ere, Eroskik salgaien plataformen bidez egiten duten kudeaketari esker, ekoizleek haien produktuak saltoki gehiagotara eraman ditzakete, banaketa zuzenean egingo balute baino, eta, era berean, saltokiei produktuen aukera zabalagoa izatea ahalbidetzen diete eta hainbat ekoizpen sendotzea ere bai.

Azken batean, Bertako Barazkia Planak bertako ekoizleen lan estimagarria aintzat hartu eta azpimarratzen du. Joxe Inazio Zabaleta gustura parte hartzen ari da proiektuan. Azpeitian (Gipuzkoa) daukan Uresaundi baserrian askotariko barazkiak landatzen ditu: tomatea, letxuga, letxuga gorria, leka, porrua, kalabazina, zerba eta beste zenbait. «Barietate ona daukagu eta Eroskik produktu-gama handia dauka. Produktuaren arabera, gutxiago edo gehiago saltzen da, baina alderdi horretatik ondo, gustura nago».

Barazkiak Azpeitiko denda txikietan eta azokan saltzen ditu, eta Eroskik Zornotzan (Bizkaia) duen saltokian ere eskura daitezke. «Goizean etortzen dira hona barazkien bila eta arratsaldean dendara eramaten dituzte, egun berean». Bertako Barazkia Plana garrantzitsua da Zabaletarentzat: «Bai, niretzat garrantzitsua da, salmentaren %75 haren bidez egiten dut. Gainera, apustu ona egiten ari direla ikusten dut eta gustura nago».

Ana Eizagirre Aizarnazabalgo (Gipuzkoa) Aitzeta kooperatibako kideak ere proiektuan lan egiten du, tomatearekin eta ilarrarekin. «Udaberrian ilarra hartzen didate, apirilean eta maiatzean, eta ekainetik aurrera tomatea. Eusko Label tomatearekin jarduten dira». Eizagirre ere «oso gustura» dago Bertako Barazkia Planarekin. «Apustu serio ari dira egiten bertako barazkiaren alde». Bai bertako produktuen ekoizleentzat, bai kontsumitzaileentzat garrantzitsua dela uste du. «Bertako produktuak eskura edukitzea garrantzitsua da, eta bertako jeneroaren eskaintza edukitzea ere bai. Bertako jeneroari toki onak jartzen dizkiote frutategian, bistan jartzen dituzte eta hori oso garrantzitsua da. Gainera, barietate asko edukitzen saiatzen dira».


Aginagaldek debuta egin du Tokion

Summary: Aginagaldek debuta egin du Tokion. Espainiak 36-31 galdu du Frantziaren kontra

Julen Aginagaldek debuta egin du gaur Tokioko Olinpiar Jokoetan, Espainiako eskubaloi selekzioak Frantziakoaren aurka 36-31 galdutako partidan. Ligaxkako laugarren jardunaldian izan da. Gaurko partida galduta ere, Espainia final-laurdenetarako sailkatuta dago; Frantzia A multzoko liderra ere bai. Ligaxkako azken lehia igandean jokatuko du, Espainiak Argentina kontrario duela (07:15ean Euskal Herrian). Aginagaldek hiru gol sartu ditu gaurkoan, eta Eduardo Gurbindo eskuin alboko nafarrak, bi.

Viran Morros Espainiako selekzioko jokalariak joko guztiak galduko ditu; izan ere, herenegun, Brasilen aurkako partidan, min hartu zuen. Hortaz, defentsako lanean Aginagaldek hartu du, gaur, haren lekua, blokearen erdigunean.

Frantzia nagusi izan da ia-ia hasieratik, eta atsedenaldian 18-12 zen emaitza. Bigarren zatian alde horri eutsi ahal izan dio Frantziak, sufritu gabe. Nedim Remili Frantziakoa izan da partidako golegile nagusia, bederatzi gol sartuta.


Summary: Gorpu bat atera dute uretatik Donostiako Zurriola hondartzan. 7:30ean aurkitu dute, helikoptero baten laguntzaz. Tokiko hedabide baten arabera, 31 urteko irlandar bat da biktima.

Donostiako Zurriola hondartzako uretan gorpu bat topatu du Ertzaintzak gaur goizaldean. Helikoptero baten eta ontzi baten bitartez, lehorreratu ahal izan dute, 07:30ak aldera.

Tokiko hedabide batek zabaldu duenez, biktima 31 urteko irlandar bat da. Ordu txikietan uretara sartu da bi lagunekin. Haiek ohartarazi dute adiskidea ez dela hondartzara itzuli, 04:00ak aldera.


Summary: Peponnet bigarren izan da azken lasterketan. Jeremie Mionekin batera, indartsu bukatu du eguna. Lau lasterketa falta dira kanporaketa amaitzeko, eta zortzigarren dira sailkapenean.

Atzo egindako lanak hobetu dituzte gaur Kevin Peponnet donibandarrak eta Jeremie Mionek belako 470 diziplinan. Bi lasterketa jokatu dituzte (lehiaketako bosgarrena eta seigarrena), eta, aurrenekoan hamabigarren tokian sailkatu baldin badira (hemeretzi ontzi ari dira lehiatzen), bigarrengoan estropada ederra osatu dute, eta bigarren sailkatu. Kanporaketako sei estropada jokatu eta gero, zortzigarren dira sailkapen nagusian.

Lau estropada falta dira kanporaketa bukatzeko: igandean jokatu dituzte bi, eta astelehenean beste bi, bederatzigarrena eta hamargarrena. Lehen hamar sailkatuak pasatuko dira finalerako. Asteazkenean izango da, abuztuaren 4an.


Summary: Nafarroako BPGa %2,6 handitu da bigarren hiruhilekoan. Iazko epe berarekin alderatuta, goranzko jauzia %18,5ekoa izan da.

Lehen hiruhilekoko zaplaztekoaren ostean, Nastat Nafarroako estatistika erakundeak bigarren hiruhilekoko bilakaera ekonomikoaren lehen kalkulua kaleratu du, eta bertan Nafarroako Gobernuaren aurreikuspenak berretsi ditu. Igoera espero zen, eta hala izan da: lehen hiruhilekoarekin alderatuta, %2,6 egin du gora jarduera ekonomikoak.

Hilabeteotan guztiotan agerian geratu denez, pandemiari aurre egiteko neurriek isla zuzena dute epe horretako jarduera ekonomikoan, eta hala jasotzen dute estatistika erakundeen datuek. Urtarriletik martxora hirugarren eta laugarren olatuari aurre egin beharrak familien gastua uzkurtu zuen, eta, apiriletik ekainera, txertaketaren erritmoa handitu ahala, kontsumoak gora egin du.

Hala, bigarren hiruhilekoan sendien kontsumoak eta kapital finkoaren eraketa gordinak bultzatu dute eskaria. Txikizkako merkataritzaren indizeak agerian uzten duenez, urte hasieratik ekainera bitartean %4,8 handitu da.

Aurretik, Nafarroako Gobernuak iragarria zuen ekonomia indartsu suspertzen ari zela bigarren hiruhilekoan, eta, Nastaten arabera, industriak eta merkatuen zerbitzuek hauspotu dute joera hori. Oraindik ez da kaleratu ekaineko daturik, baina urtarriletik maiatzera arte, %17,5 handitu da industria jarduera, adibidez. Kanpo merkataritzari dagokionez, inportatu baino gehiago esportatu dute Nafarroako enpresek, eta, lehen hiruhilekoan ez bezala, saldo positiboa lortu du.

Urtebete atzera eginez gero, konfinamenduak eta hura arintzeko prozesuak lorratza utzi zuten ekonomian. Behea jo zuen, eta, horregatik, hamabi hilabete geroago, jauziaren tamaina islatu du urte arteko tasak: %18,5, zehazki.

Atzo bertan iragarri zuen Nastatek COVID-19ak eragina izan duela estatistika zerbitzuetan, eta kaleratutako txostenean ez du gehiegi sakontzen hazkundea eragin duten faktoreetan. Irailaren 23an kaleratuko du koadro makroekonomiko osoagoa.

Errebotea orokorra da bai mendebaldeko ekonomietan eta bai beste euskal lurraldeetan ere. Horrela, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako barne produktu gordina %2 hazi zen urteko bigarren hiruhilekoan, aurrekoarekin alderatuta.

Euroaren eremuan ere, ekonomiak %2 egin du gora bigarren hiruhilekoan, urtarriletik martxora arteko epearekin alderatuta; eta Europako Batasunean, antzera (%1,9). Lehen hiruhilekoan, berriz, %0,1 egin zuen atzera barne produktu gordinak. Urte arteko datuari dagokionez, %13,7 hazi da ekonomia azken hamabi hilabeteetan Eurogunean eta %13,2 Europako Batasunean. Herrialdeen artean, Portugalek izan zuen igoerarik handiena (%4,9) eta Lituaniak txikiena (%0,4).


Summary: «Maskaradaren ideia abiatu zen, dantzariak badirelako». Dantzaria da, baina barkoxtarren biharko lehen maskaradan kauter izanen da; neska bakarra. Urte bat gibelatu baino, deliberatu dute udan ematea usaian inauteri garaian izaten den maskarada.

Iragan neguan abiatzekoak ziren Atharratzeko eta Barkoxeko gazteak maskaradak herriz herri ematera Zuberoako herrietan gaindi. Atharratzek urte batez gibelatu, eta heldu den neguan partituko dira, Altzaiko gazteak bezala. Barkoxtarrek, berriz, ezohiko deliberoa hartu, eta udan emanen dute, gaur Barkoxen hasirik. Ohikoa bada ere barrikadak goizean egitea, aldi honetan arratsaldean izanen dira, eta plazako jokoa bera segidan emanen dute. Elkarrizketa egin ondotik jakin denez, gainera, COVID-19aren kontrako txertoa edo test negatibo bat erakustea galdetuko diete ikusleei. Horregatik, hiru barrikada baizik ez dira izanen, bazterrak hetsi eta kontrolak egin ahal izateko. Plazakoa, 17:30ean hasiko da.

Margita Queheille (Barkoxe, 2001), dantzaria bada ere, maskarada hauetan beltzerian ariko da; zehazki, kauteren taldean, eta neska bakarra izanen da. Kabana Handi edo Pitxu izan gabe ere, mustraketan agerikoa da bere pertsonaiak leku handia ukanen duela plazako jokoan. Komunikazioan ikasle da Bordelen (Okzitania), diseinu grafikoan.

Maskaradak inauteriak dira, baina aurten udan emanen dituzue. Zergatik hala deliberatu duzue?

COVID-19aren istorio horiekin beti pusatzen ari ginen. Bilkura batean deliberatu behar genuen udan edo larrazkenean eman, edo, bestela, ondoko negura pusatu. Ohartu gara jende anitzek motibazioa galtzen zuela eta heldu den neguan jende gutiago izanen zela gure taldean; gainera, Atharratze eta Altzaiko maskaradak ere izanen dira. Gure taldean maskarada egin behar zuten bospasei pertsona joan dira jadanik, eta huts bat egiten du: rolak hautatuak ziren, eta ordezkatu behar izan ditugu. Hautatu dugu ez haboro luzatzea.

Inauteri garaian egiteko partez udan abiatzea buruhaustea izan ote da?

Ez, aitak [Patrick Queheille Kanpo] beti errepikatu digu jadanik egin zela udan, eta gauza on bat dela udan egitea. Berdin udan eginez alimaleko plazerarekin egiten ahal dugu, abantailak ere badira: besta egiten ahal da gauaz berantago. Gu motibatuak gara!

COVID-19aren ondorioz, gauza anitz gibelatuak izan dira, eta uda honetan, azkenean, saio andana bat izanen da. Antolatzeko arazoak ekartzen ditu?

Herri batzuek ez gaituzte errezibitu nahi, zeren eta udan jendea bakantzaz joaten da eta jende gutiago bada. Bai, zailtasunak ekartzen ditu, baina ari ginen sobera igurikatzen bagenuen ez genuela sekula eginen. Orduan, hor zen momentu ona.

Zaila izan da taldea muntatzea ala bazen aski gazte maskaradak plantatzeko?

Bada gazteria handia oraino ere. Jadanik egin genuen Dantz’aka [dantza ikuskizuna], eta lagun baratu ginen; berriz tropa bera bildu gara maskarada egiteko. Denak barkoxtarrak gara orokorki, edo barkoxtar baten laguna, edo hola… Eta abantzu denek euskara ematen dute. Dantz’aka aitzin talde desberdinak baziren, adinen arabera, eta ikuskizun horrek denak elkartu gintuen. Enetako inportantea izan da hori.

Zu kauter izanen zara mutilez inguraturik. Nola hartu duzu rola bera eta neska bakarra izatea?

Ez dit batere problemarik ekarri, zeren eta ezagutzen ditut aspalditik hor direnak eta haiendako ere ez zen problema bat. Ontsa akomeatzen gara gure artean. Emeia nuen ere!

Dantzari izanik ere, nahiago zenuen beltzerian aritu? Erraten da dantzari baten bizian maskarada dela puntu gorena…

Bai, ez dakit… Badira dantzari izugarri onak ere. Haiek ikustez txipiagoak gara gu, gazteak. Izugarri azkar dira. Aldi honetan ez dut dolu ez dantzari izanik; beltz izan nahi nuen, eta hor zen parada. Maskaradaren ideia abiatu zen, dantzariak badirelako; denak dantzariak gara.

Eta kauter izatekotan, ez zenuke nahiago Kabana edo Pitxu izan?

Ez bortxaz. Kargu lodiegiak dira. Oraino gazteegi sentitzen naiz Kabana edo Pitxu izateko. Sekula beste maskarada bat baldin bada, segur ere bai, baina hor gazteegi naiz. Pitxu ez, baina Kabana izatea zerendako ez egun batez. Baina oraino ikasketetan ari naiz, eta Kabanaren rola gauza handia da, idaztea… Hor Ximun [Pinque] bazen motibaturik, eta hark du kargua hartu.

Kauter izateko manera desberdinak izan daitezke. Zer da prestatu duzuena?

Berezitasunik ez da hainbeste izanen, salbu materiala, arropak eta bertzaren jokoa amiñi bat kanbiatuko ditugula udari haboro lotzeko. Ezustea izanen da. Mustraketan hasi gara herriko berrien biltzen, hautatzen, idazten eta antzerkiak jokatzen gure artean. Besteei ez diegu oraino erakutsi egin duguna.

Diseinu grafikoko ikasle zara, Bordelen. Maskaradaren estetika inspirazio iturri izaten ahal da?

Bai, baina ez dut beti erabiltzen ahal, ez baita hori galdetua. Ez maskarada baizik, Euskal Herriko gauzak oro interesgarriak dira. Integratzen ahal banitu, eginen nuke. Hor hazkurri industrian ari naiz; beraz, zaila da sartzea.


Summary: «Etxegabetzeagatik ez naiz eztabaidan sartuko; berba egiten jarraituko dugu». Mezua gizarteratzeko gaitasunak baldintzatuko du Europan Elizaren etorkizuna, Bilboko gotzain berriaren ustez. Sarri gauza bat esan eta beste bat egin dutela aitortu du, eta horrek «aginpide morala»; kendu diela. Kezkatuta dago gazteen ezegonkortasunaz.

Uztailaren 3an hartu zuen Joseba Segura Etxezarragak (Bilbo, 1958) Bilboko gotzain kargua. Aurretik, bikario nagusi izan da lehenengo, eta gotzain laguntzaile gero. Lehenago, 2006tik, 11 urte egin zituen Ekuadorren, misiolari. Itzuleran, ez du berritasun handirik nabaritu Bilboko Elizbarrutian: «Lehendik ikusita nituen joera batzuk baieztatzen ari dira: batez ere, fedea gizartera zabaltzeko dugun zailtasuna. Horretarako izango dugun gaitasunak baldintzatuko du Elizaren etorkizuna. Halere, Europako errealitatea da hori, hemen Jainkoak garrantzitsu izateari utzi diolako. Beste kontinenteetan, berriz, fedea sendo dago, hazten. Gurean eraldaketa handia dator, eta azkar gertatuko da datozen urteetan».

Aldaketa garai betean, norantz doa Bizkaiko Eliza?

Txikiagoa izango da; eukaristia izango du muinean, eta bere tradizio eta errituak mantenduko ditu. Horrez gain, espero dut gaitasun handiagoa izango duela jendearentzat interesgarriak diren gauzak esateko. Beste era batera egin beharko dugu berba. Jendeari frogatu beharko diogu guretzat mezu garrantzitsua den hori haientzat ere badela. Gaur egun, neurri batean, jendeak ulertuko duen hizkuntza erabiltzeko zailtasunak ditugu.

Kargua hartu zenuen mezako homilian dei egin zenuen Elizaren “aginpide morala” berreskuratzera. Zer aginpide da hori?

Jesu Kristok ez zuen hedabiderik edo botererik, baina aginpidez hitz egiten zuen, esaten zuena berak bizi zuelako. Ez zen hau esan eta bestea egiten zutenetakoa; hori egiten duenak ez du aginpiderik. Jendeak ikusi behar du esaten duzun hori garrantzitsua dela, zuk zeuk horrela bizi duzulako. Batzuen ustez aginpide hori falta du Elizak, askotan gauza bat esan eta bestea egiten duelako. Hori gertatzen da Elizan gauza asko ez direlako ondo egin. Era berean, erakundeak auzitan jartzeko joera gero eta handiagoa da. Hor ere badugu erronka, baina kontuz lehenago Elizak izan duen aginpidearekin nahastu gabe, non aginte politikoak lagundu izan duen. Hori beste batzuek emandako aginpidea da, eta okerra da.

Elizak aginte politikoarekin duen harremana aipatu duzu. PSOEk iragarri du egunotan Espainiako Estatuaren eta Egoitza Santuaren arteko 1979ko konkordatua berrikusi nahi duela. Zure ustez, nolakoa izan beharko luke akordio berri batek?

Ikusi beharko litzateke [Espainiako] Gobernuak zelako akordioa egin nahi duen. Duela urte asko egindako konkordatua dugu indarrean, eta ez dakit zelako bilakaera izan dezakeen. Kontuan hartu behar da Elizaren presentzia publikoa zein den. Ez dira berdinak Espainiako eta Frantziako errealitateak. Frantziak historia errepublikano eta laiko luzea du. Espainian, berriz, Eliza Katolikoak presentzia handia izan du betidanik. Euskal herritarrak duela bi belaunaldi mundu osoan ibili ziren misiolari. Gure gizartearen eta jendearen bizitzako oso arlo garrantzitsua izan da fedea, eta hori ezin da ahaztu edo desagerrarazi. Egia da ez garela itzuliko duela bi belaunaldi izandako egoera hartara, baina kontuan hartu behar da. Herriaren nortasunaren parte da.

Abortuaren legea, hezkuntzakoa, eutanasiarena, transexualena… Elizak sarritan talka egiten du gizartearen gehiengoak aukeratutako agintaritza politiko horren erabakiekin.

Elizak bere planteamendua du, baina ezin du inor behartu bere ikuspegiarekin bat egitera. Elizak parlamentu demokratikoak egindako legeak errespetatu behar ditu. Baina, era berean, ez ditu zertan planteamendu horiek onartu. Adibidez, ez du sekula eutanasia onartuko; ez du onartuko ondo hiltzeko modu bakarra une jakin batean bizitza kentzea denik. Guk ez dugu sufrimendua defendatzen, baina badaude hura arintzeko beste modu batzuk. Lege horiei legitimitate osoa aitortzen diegu, baina ez ditugu gure egiten. Azken batean, hori da sentsibilitate eta pentsamolde ezberdinen arteko elkarbizitza demokratikoa.

Pandemian Elizak egin duen lan soziala eskertu du Jaurlaritzak. Gertutik ezagutu duzue osasun larrialdiak gizartean duen eragina. Zuk zelan ikusten duzu?

Ez da erraza jakitea honek zer bilakaera izango duen, ez dakigulako pandemia noiz bukatuko den. Pandemiaz gain, mundua kolpe handiak jasotzen ari da. Horien artean, auzi ekologikoa funtsezkoa da. Planetaren berotze prozesua uste baino azkarragoa da, eta kalteak nabaritzen hasi gara. Gazteen etorkizuna ere hor dago: kezkatzen nau, ez dakigulako bilakaera ekonomikoa zein izango den. Nire aitak hiru urtetan kamioiarekin irabazitakoarekin erosi zuen etxea. Gaurko gazteentzat hori ez da posible. Oso gaitza dute egonkortasuna lortzea. Pandemiak are ezegonkorrago bihurtu du mundua. Alde onik topatzekotan, hilabeteotan frogatu dugu kristau komunitateak baduela horrelako egoerei aurre egiteko gaitasuna. Ikusi dugu jende askok boluntariotza lana indartu duela; gazteek, bereziki. Adinekoen artean beldur handia ikusi dut, haiek izan direlako arrisku handiena izan dutenak. Izugarria da sufritzen duten bakardadea. Suedian, 1970ean maitasunaren inguruko teoria bat hedatu zen: «Egiazko maitasuna konpromisorik gabea da, pertsonen erabateko independentzia bermatzen duena». 2021ean, suediar helduen erdia erabateko bakardadean bizi da. Hori da gurean nahi dugun etorkizuna?

Carlos Agiriano [Bilboko Elizbarrutiaren etxe batean bizi da] etxegabetzeko agindu du gaur [astelehenean] epaileak. Badago akordiorako aukerarik?

Elizak hainbat pisu ditu, eta asko daude Eusko Jaurlaritzari lotuta, erabilera soziala emateko. Caritasek Eguzkilore fundazioa sortu du, besteak beste, baliabideen errentagarritasun soziala bermatzeko. Guk ez dugu irabazi asmorik. Baina ditugun baliabideak, pisuak kasu honetan, egoera duin batean mantendu behar ditugu, eta horrek kostu bat du. Min ematen dit kontu honetan Caritasen lana auzitan jarri dutela ikusteak, baina ez naiz hasiko egotzi zaizkigunak gezurtatzen. Bilatu zuk zein den egia. Ni ez naiz Carlosekin eztabaidan hasiko. Galdetu didazu ea akordiorako aukerarik dagoen. Noski. Badu Carlosek legezko oinarririk bere jarrera defendatzeko? Ez. Baina niretzat garrantzitsuena ez da epaileak esaten duena. Denbora guztian berbetan ibili gara, eta jarraituko dugu. Sinets iezadazu horrela izango dela. Ez dakit zein konponbide topatuko dugun.

Iruñeko artzapezpikua sexu abusuen biktimekin bildu da oraintsu. Bilboko Elizbarrutian badago biktimen mina aitortzeko asmorik?

Konpromisoa hartua dut, eta horrela egingo dut: abusu baten berri iristen denean, biktimekin bilduko naiz, eta oso serio hartuko ditut. Sinesgarritasun osoa emango diet, uste dudalako horrelako salaketa bat asmatzea ezinezkoa dela. Nire bizitza osoan, Ameriketan eta hemen, biktimen ondoan egon naiz. Ez dut ekitaldi publikorik egingo, ez bada biktimek eurek eskatzen dutelako. Neure kasa ez dut antolatuko, gure irudia garbitzeko zerbait bihurtu daitekeela uste dudalako, eta hori ez da nire asmoa. Nire zeregina ez da erakundearen izen ona gordetzea. Gotzaindegi hau beti zabal-zabalik dago biktimentzat. Abusatzaileak bere ekintzen erantzule izan beharko du. Duela pare bat urte, bikario nagusi nintzela, abusu kasu bat izan genuen elizbarrutian, eta orain arte jokatu ez genuen moduan jokatu genuen: gertatutakoa jakin genuenean, geuk salatu genuen, eta geuk ipini genituen hedabideak jakinaren gainean. Aurrerantzean ere horrela izango da.

Elizbarrutiaren egoitza bakarra izango den Bizkeliza Etxearen obrak hasi dira, Bilboko Abando auzoan. Han ere gatazka duzue bizilagunekin eta Cervantes eskolako guraso elkartearekin.

Guraso elkarteak legitimoki obraren aurkako bandera jaso du. Baina guri harremana eskolako zuzendaritzarekin izatea dagokigu, eta haiekin ez dugu gatazkarik. Bizilagunekin ere badaude talkak, baina ohikoa izaten da obrak egiten direnean. Normala da bizi zaren ingurua aldatzera doazenean ezinegona sentitzea. Uste dute aldaketak ez direla onuragarriak izango, eta errespetatu egin behar da haien iritzia.

Bilboko Santiago katedralaren elizpea zabaltzeko eskatzen dizue Zazpikaleetako herritar talde batek. Ezin daiteke?

Katedralaren inguruko bizilagunen artean galdetuz gero, esango nuke ez irekitzearen aldekoak gehiago izango liratekeela. Osasun publikoarentzako arazo larria zelako zarratu zen. Katedraleko harria ahula da, hareharria da; ezin daiteke garbitu ura presio handiarekin erabilita. Ikusi genuen zarratzea zela konponbidea. Udalarekin batera hartu zen erabakia, eta, orain ere, ez zabaltzea aholkatu du. Mujika eskolako umeek erabiltzen dute jolas orduetan. Egoitza bateratuan ere partekatuko dugu erabilera: Gotzaindegiaz gain, han egongo da BAM [Begoñako Andra Mari] magisteritza eskola ere, eta aspaldi esan nuen gustatuko litzaidakeela magisteritza eskolak izango duen kiroldegia Cervanteseko umeek ere erabiltzea, unibertsitatekoek behar ez dutenean. Eraikinari arkupeko atari handi bat ere egingo zaio, eta Cervantes eskolako umeek erabiliko dute.


Summary: Ekhilur ordaintzeko sistema probatzen dabiltza Bilbon. Zazpikaleetan jarri du martxan Ekhilur kooperatibak bere ordaintzeko sistema. Urtebeteko proba saioa izango da. Etorkizunean beste udalerri batzuetara hedatzea espero dute.

«Aldaketa sakona bilatzen dugu». Irmoki egin du berba Alex Lopez Ekhilur kooperatibako kideak. Utopiatik ihesi, egungo jardunaren bidez «bestelako ekonomia bat» sortzeko lanean murgilduta dabil; «inori itxaron gabe, gaurdanik pausoak emateko prestutasunez». Hain zuzen ere, helburu horrekin garatu dute Ekhilur ordaintzeko sistema berria. Bilbon eta Hernanin (Gipuzkoa) ari dira probatzen. Urtebez egingo dute saioa.

«Lortu nahi dena ez da bakarrik tokiko ekonomia bultzatzea, birlokalizatzea eta komunitatea indartzea. Horren bidez, gure azken helburua da sistema ekonomikoan aldaketa sakon bat egitea; finean, hazkundean oinarrituta ez dagoen sistema ekonomiko bat garatzea da asmoa», jakinarazi du. Txikitik eraginez gauza handiak lor daitezkeela sinistuta dago Lopez. Horregatik, desazkundearen teorietatik edanda, eta teknologia berriak erabiliz, logika berri bat eman nahi izan diote tokiko txanponen sistemari, eta Ekhilur ordaintzeko sistema berria horren emaitza izan da.

Orain, Bilbon eta Hernanin abiatu dituzte sistemaren lehenbiziko probak, eta, dena ondo joatekotan, urtebete barru beste hainbat udalerritara hedatzea espero dute.

«Hainbat dendarirekin hitz egin dugu, ikusteko zer onarpen izango zuen sistemak, eta, egia esan, Ekhi txanponarekin aurretiazko esperientzia bat genuenez, harrera nahiko ona izan da», kontatu du Lopezek. Sistema martxan jartzeko, REAS ekonomia solidarioaren sarearekin ere elkarlanean dabiltzala azaldu du, sistema berria garatzeaz gain, bestelako ekonomia batean oinarritutako proiektuei ere bultzada emateko.

Momentuz, 60 denda daude sisteman, eta, orain, horien bidez, dendariak «sartuz» joango direla esplikatu du Lopezek. «Zerrenda webgunean jarri dugu, jendeak ikus dezan zer-nolako eskaintza dagoen. Horren ostean, dendari bakoitzak hamar erabiltzaile sartu ahalko ditu sistema proba dezaten, bazkide izateko beharrik gabe».

Proba saio bat izango dela erantsi du kooperatibako kideak, saretze prozesu bat garatzeko helburuarekin jarri dutela martxan. «Urtebetez saretze hori garatuz eta sistema finduz joango gara. Helburua izango da sistema aztertzea, gainontzeko udalerrietara zabaldu baino lehen: aplikazioa testatu, sor daitezkeen arazoak konpondu…». Esan duenez, badira jada interesa azaldu duten udal batzuk, eta, behin probaldia amaituta, sistema udalerri horietara zabaltzea izango da kooperatibaren asmoa.

Sareen sarea

Lopezek zehaztu duenez, sistema osoak sare bakar bat izango balitz bezala funtzionatuko du, eta horren baitan, azpisare lokalak sortuko dituzte: «Bilboko eta Hernaniko sareen bidez, sare handi horren barruan dauden bi azpisare jarriko ditugu martxan. Orain horiek zelan funtzionatzen duten probatuko dugu, eta, gero, helburua izango litzateke sare guztiak haien artean lotuta egotea». Haren esanetan, ideia nagusia izango da sareak haien artean elkarlaguntzea. «Sareen sare bat sortu nahi dugu, proiektuari bideragarritasuna emateko oinarri nagusi bezala».

Izan ere, Lopezen aburuz, orain arte garatu diren proiektuak «tokikoegiak» izan dira, eta, sistema berri honen bidez, horrek sortzen zituen arazoak gainditu nahi dituzte. «Azpisareen sistemaren bidez, tokikotasuna mantenduko genuke, besteak beste, udalei haien aurrekontua ekonomia lokalera eramaten laguntzeko; baina, aldi berean, sare osoan ibiltzeko aukera ere zabaldu nahi dugu; batez ere, dendariei zuzenduta. Hortaz, jasotzen duten dirua, Hego Euskal Herriko sare osoan erabili ahalko dute dendariek; beraien hornitzaileei erosteko, esate baterako».

Proiektua bideragarria egiteko, Lopezek dio urtebetean mila bazkide inguru lortu beharko lituzkeela kooperatibak Bilbon. «Ehun dendari eta mila bazkiderekin proiektua autosostengarria izango litzateke. Gero ikusi beharko da nola garatzen den». Horretarako, hasiera batean, sarea eratuko den auzoko jendea animatu nahi dute parte hartzera. «Edonork parte har dezake, dendari zein erabiltzaile gisa, baina, hasiera batean, toki jakin batean zentratu nahi dugu, gure baliabideak ere mugatuak direlako, eta, azken finean, helburu nagusia ez delako soilik tokiko ekonomia bultzatzea, baizik eta toki bateko komunitate osoa», argudiatu du Lopezek.

Zapikaleetan lehenbizi

Bilboko Zazpikaleetan abiatu dute proiektua, eta ordainketa sistema bertan garatzea izango dute helburu. «Oso garrantzitsua da Bilbon gauzak ondo joatea, erreferente handia izan daitekeelako sistema beste udalerri batzuetara hedatzeko orduan». Hori lortzeko, funtzionatzeko era erraztu dutela esan du; eta sistemaren jarduna aztertu eta sistema bera ere finduz joango direla azaldu du.

«Ondo bidean, datorren urteko uztailean ikusiko genuke zer-nolako egoeran dagoen proiektua», iragarri du. Behin urte oso bat igarota, proiektua baloratu eta egin beharreko aldaketak egin ostean, jada Hego Euskal Herri osora hedatu ahal izatea espero du Lopezek.


Djokovic, finaletik kanpo

Summary: Djokovic, finaletik kanpo. Tenislari serbiarrak 6-1, 3-6, 1-6 galdu du Zvereven kontra.Katxanov errusiarrak eta Zverev alemaniarrak jokatuko dute finala

Ezustekoa gizonezkoen tenis lehiaketan. Izan ere, Novak Djokovicek ez du finala jokatuko, eta, hortaz, ezin izango du urrezko domina kolkoratu. Ikusita aurten Australiako Irekian, Roland Garrosen eta Wimbledonen nagusitu dela, Tokion gailentzeko faborito argia zen ATP sailkapeneko liderra. Baina parean bosgarrena zeukan, Alexander Zverev (Alemania), eta serbiarrak 6-1, 3-6 eta 1-6 galdu dufinalerdietako batean. Beste finalerdian, Karen Katxanov (Errusia) ATPko 25.ak 6-3 eta 6-3 irabazi dio Pablo Carreño (Espainia) 11.ari. Igandean jokatuko dute finala Zverevek eta Katxanovek.

Olinpiar Jokoetan setik galdu gabea zen Djokovic, eta, lehen seta ikusita, Zverev erraz mendean hartuko zuela zirudien. Alemaniarraren sakea bi aldiz hautsi du, eta irmotasunez jokatu ditu pilota guztiak. Bigarren setean, ordea, asko sufritu du 34 urteko serbiarrak. Zverevek bi aldiz hautsi dio sakea, eta sakea bere esku izan duenean abantaila hori defendatu du, eta azkenean seta irabazi.

Hirugarrenean, nahi eta ezin aritu da Djokovic. Zuzeneko sakearekin lau puntu bereganatu ditu Zverevek, eta, gainera, serbiarraren sakea hausteko gai izan da. Beraz, 4-0 aurreratu da. Djokovicek joko bat irabazi du, baina ezin izan du partida irauli. Bi ordu eta hiru minutu iraun du lehiak.

Zverevek 24 urte dauzka, eta, Grand Slamik irabazi ez duen arren, azkeneko bi urteotan final-laurdenetara eta finalerdietara iritsi izan da horietan; are, finalista izan zen iaz AEBetako Irekian.

Djokovicek Carreñoren kontra jokatuko du bihar, Euskal Herrian 08:00ak direnean, brontzezko dominarako partidan. Hain zuzen, domina hori kolkoratu zuen Djokovicek Pekingo Olinpiar Jokoetan (2008).


Margoak, gaitzen aurka

Summary: Margoak, gaitzen aurka. Ibarrangeluko kultur etxean (Bizkaia), Mari Carmen Zubietaren margolanen enkante-erakusketa solidario bat antolatu dute. Egitasmoaren bidez, Zubietak egindako artelana aitortzeaz gain, minbiziaren aurkako ikerketan lagundu nahi du haren familiak. Dirua lortzetik harago, "kontzientziazioa"; ere bultzatu nahi dute.

Egitasmo solidario bat dago martxan Ibarrangelun. Mari Carmen Zubieta Karmentxu-k ondare zabala utzi zuen 2019an hil zenean. Haren familiak, egitasmo kultural solidario baten bidez, hark egindako artelanei duten balioa aitortzeaz gain, familia astindu duen gaixotasun baten kontrako ikerketa bultzatzeko egitasmoa jarri dute martxan. Hala, erakusketaren bidez, minbiziaren aurkako ikerketan lagundu nahi dute, galdutako senideari omenaldia egiteaz gain. Gaixotasuna sendatzeko aurrerapen zientifikoari laguntzeko funtsak lortzetik harago, gizartearen “kontzientziazioa eta sentsibilizazioa” bilatzen dutela azaldu du Gaizka Arrizabalagak, Zubietaren ilobak.

Hala, Ibarrangeluko Udalaren laguntzarekin, erakusketa Ibarrangeluko kultur etxean egongo da ikusgai, irailaren 5era bitartean. Denbora horretan egin ahal izango dira eskaintzak. Izan ere, erakusgai dauden koadroak, 25 guztira, enkante publikorako irekita daude, irteerako gutxieneko prezio batekin. Kopuru horretatik aurrera, eskaintza guztiak onartuko dituzte, itsu-itsuan egindako enkante baten bidez. Ebazpenak bi etapatan egingo dira, eta koadroa eskaintzarik altuenean erosteko aukera emango du, dohaintza bidez. Lortzen den diru bilketa AECC Minbiziaren aurkako Bizkaiko Elkarteari emango zaio, minbiziaren aurkako ikerketara bidera dadin.

“Halako egitasmoek prestigioa ematen diote herriari, eta hemen sortutako ondareari balioa ematen laguntzen dute”, jakinarazi du Jesus Mari Ziluaga Ibarrangeluko alkateak. “Elkartasunez sortutako egitasmo bat da, istorio gogor bat bizi izan duen familia baten ekimenak abiatutakoa. Udalean gure esku izan dugun guztia egiten saiatu gara laguntzeko”, erantsi du. Nabarmendu duenez, “oso polita” izan da egitasmo bakarrean “elkarren babesa, kultura eta ikerketa zientifikoa” batu ahal izatea. “Egitasmo berezia da hau, Zubietaren familiari eta ingurukoei sufritu duten guztiagatik omenalditxo bat egiteko modua ere bada”.

Minbizia protagonista

Arrizabalagak azaldu duenez, minbiziak eragindako galerak bultzatu du familia halako erakusketa bat antolatzera. “Familian bizitako esperientziak pisu handia izan du; minbizi kasu asko izan ditugu, eta, azkenean, horrek sentsibilitate berezi bat ematen dizu arazo horren inguruan”. Dioenez, hiru izan dira gaixotasun horren ondorioz galdutako kideak. “Orain dela 30 urte, ama hil zen buruko minbizi baten ondorioz. Iaz, lehengusina ere galdu genuen, oraindik ere oso gaztea zela. 30 urte hauetan gehien harritu gaituena izan da gaixotasunaren egoerak berdin jarraitzen duela”, esan da Arrizabalagak. Horretaz gain, kontatu du osaba bat ere biriketako minbiziak jota hil zela.

“Herritarrengandik elkartasun handia jaso dugu, udala ere inplikatu egin da, langileak… Egia da halako gaixotasunak eta heriotzak nahiko gai tabua direla eta jende bati ez zaiola gustatzen horrelakoetan parte hartzea, baina, oro har, oso egitasmo polita antolatu dugula uste dut”, nabarmendu du Arrizabalagak.

Dioenez, enkantearen asmo nagusia ez da dirua lortzea, baizik eta minbiziaren ikerketaren egoeraren berri ematea. “Egitasmoak lortzen duen oihartzunaren bidez, kontzientziazio hori lortu nahi dugu, hori da helburu nagusia: egitasmo txiki baten bidez, sentsibilizazioa bultzatzea, eta izekoren oroitzapen polit hori gordetzea; hura oso harro egongo litzateke”.

Familian bizi izan dituzten galeren inguruan, pixkanaka aurrera egiten ari direla aitortu du Arrizabalagak. Baina kexu da, azken urteetan minbizia sendatzeko ia ez delako pausorik eman. “Gogorra da: zer tratamendu dauden begiratzen hasten zara. eta ikusten duzu gauzak ez direla aldatu. Proba fasetan dauden proiektuak daude, baina oraindik garapena behar dutenak. Horiek lehenago ikertu izan balira, agian, orain tratamendu bat izango genuke”, azpimarratu du. Besteak beste, horregatik abiatu dute egitasmo solidarioa. “Asko dago oraindik ikertzeko, eta dirua behar da. Egitasmo honen bidez, ez dugu horretarako behar beste diru lortuko, baina, gutxienez, kontzientziazio lan hori sustatu nahi dugu”.

Egun ikerketa aurrera daramaten “bakarrak” AECC eta antzeko elkarteak direla nabarmendu du, eta, horregatik, bertara bideratuko dute lortutako diru guztia. “Ekarpena egin nahi duenak aukera izango du; gainera, ez du dirurik galduko, egindako inbertsio hori ogasunean errenta aitorpena egiterakoan berreskuratu egiten delako. Beraz, ekarpen sozial bat izango da”, adierazi du.

Pintura, terapia

“Mari Carmen Zubieta nire izekoa zen. Haren semea —nire lehengusua— 20 urte zituela hil zen, eta psikologoak, terapia egiteko, margotzea gomendatu zion izekori. Berak betidanik margotu izan du, baina garai hartan utzia zuen afizio hori. Horren ostean, berreskuratu egin zuen, eta, geroztik, beti ibili da pintzela eskuan hartuta”, gogoratu du Arrizabalagak. Koadro horietako batzuk oparitu egiten zituela esan du, baina beste asko etxean gordeak zituztela. “Ez genekien ondo zer egin genezakeen, ez genuelako etxean guztiak jartzeko tokirik, eta, horregatik, enkantearena omenaldi apropos bat iruditu zitzaigun etxekooi”.

Izan ere, semea galdu eta hiru urtera, minbiziak ahizpa ere kendu zion Mari Carmen Zubietari. “Lotura handia izan dugu beti. Oso familia trinkoa izan gara; nire ama hil zenean, izeko bigarren ama bat bezala izan da niretzat”, aitortu du Arrizabalagak. Zubieta 2019an zendu zen, baina, iaz, haren alabak ere bizia galdu zuen minbiziaren ondorioz. “Artistaren ahizpa eta bi seme-alaba minbiziak jota joan diren honetan, uste dugu hura oso harro egongo litzatekeela halako egitasmo solidario bat antolatu izanagatik”.

Margolanak olioz eginda daude, eta askotariko gaiak lantzen dituzte. “Erakusketan ez ditugu denak jarri; oso pertsonalak direnak gorde egin ditugu. 25 laneko hautaketa bat egin dugu, guztientzako tokirik ere ez zegoelako”. Horien artean bi gai nagusitzen direla gehitu du Arrizabalagak. “Batetik, inguruko paisaiak daude: Mundaka, Murueta, itsasadarreko irudiren bat, Etxanoko baten bat, Gernikako Europako parkeko oso margo polit bat… Bestetik, natura hilak, loreak eta bestelako artelanak daude”.

Margotzea “funtsezkoa” izan zen Zubietaren dolu prozesuan, eta “laguntza handia” eman zion aurrera ateratzeko garaian, haren ilobak kontatu duenez. “Gauzei zentzu bat topatzen lagundu zion; kontzentrazioa, perfekzionismoa… Hobetuz joan zen urteen poderioz, eta guri ere pintzelak ematen zizkigun berekin margotu genezan. Hil arte, margolanak egiten ibili zen, eta, beraz, hau hari zuzendutako omenaldi bat da ere bada”.


Summary: Gizonezko bat atxilotu dute Bilbon, bikotekide ohiari labanarekin erasotzea egotzita. Itxuraz, bikotekide ohiari aizto batez eraso dio, eta ebaki bat egin dio aldakaren parean. Emakumea ospitalera eraman behar izan dute.

Ertzaintzak 33 urteko gizonezko bat atxilotu dute gaur goizaldean Bilbon, bikotekide ohiari arma zuriz erasotzea egotzita. Goizaldeko ordu bata hogei gutxi inguruan, Ertzaintzari ohartarazi diote Bilboko Matiko auzoko etxebizitza batean indarkeria matxistako kasu bat gertatu dela. Herritarren babeserako patruilak bertaratu egin dira, eta emakumearekin harremanetan jarri dira. Emakumeari odola zerion aldakako zauritik. Emandako informazioaren arabera, bikotekide ohiak egin zion zauria. Itxuraz, eztabaida baten ondoren, bikotekide ohiak aizto batez mehatxu du, eta libratu nahi izan duenean eragin dio zauria.

Emakumea Basurtuko ospitalera eraman dute. Gizonezkoa etxearen inguruan aurkitu du Ertzaintzak, eta atxilotu egin du. Atxilotua epaitegira eramango dute polizia eginbideak amaitu bezain laster.


Summary: Urrea eta munduko errekorra lortu du Schoenmakerrek. Hegoafrikarra azkarrena izan da 200 metro bular igeriketan: 2.18.95 minutuan osatu du proba.

Erakustaldia eman du Tatjana Schoenmaker hegoafrikarrak bular estiloko 200 metroko proban. Irabazteko faboritoa zen, eta ez du huts egin. Azkarrena izan da, eta urrezko domina kolkoratu du 2.18.95 minutuko denbora eginda. Ez hori bakarrik. Munduko marka ere hautsi du. Hobetu egin du 2013an Rikke Moller Pedersenen egindako denbora: 2.19.11.

Erresistentziak eta proba amaierako ahalak eman dio garaipena, Lilly Kingekin lehia izan ondoren. Azkenean, alde egitea lortu du Shoenmakerrek, eta igerilari estatubatuarrak ezin izan dio eutsi hegoafrikarrak ezarritako erritmoari. Harentzat izan da zilarrezko domina. Hirugarren, berriz, Annie Lazorrek amaitu du.

Orokorrean, baina, emakumezkoen igeriketan australiarrak ari dira azkarren igeri egiten Tokion. Gaur beste urre bat eskuratu dute. Emma Mckeonek lortu du, estilo libreko 100 metrokoan bizkorrena izanda. Errekor olinpiko berria ere ezarri du: 51.96ko denboran osatu du proba. Brontzezko domina ere beste australiar batentzat izan da: Cate Campellentzat. Zilarrezkoa, berriz, Hong Kongeko Siobhan Haughey igerilariak kolkoratu du.

Evgeny Rylov errusiarrak, aldiz, Joko hauetan bizkar estiloan erakusten ari den nagusitasuna berretsi du. Berak irabazi zuen 100 metroko proba, eta hura gailendu da gaur 200 metrokoan ere. Hasieratik izan da lasterketaren buru. Bigarren Ryan Murphyk amaitu du, eta hirugarren Luke Greenbankek.

Beste final bat ere jokatu da gaurkoan. Gizonezkoen bizkar estiloko 200 metroko proba. Shun Wang txinatarrak irabazi du urrezko domina, Duncan Scottek zilarrezkoa, eta Jeremy Desplanchesek brontzezkoa.


Summary: 1.698 positibo jakinarazi dituzte Hegoaldean. Positibo tasak zertxobait egin du behera: proben %11,6 izan dira positibo. 83 lagun daude larri ZIUetan.

Osakidetzak eta Osasunbideak atzo atzemandako datuen berri eman dute: 1.698 lagunek eman zuten positibo, proba diagnostikoan. Atzo jakinarazitakoak baino ia 300 gutxiago izan dira. Kopuruak ez ezik, positibo tasak ere egin du zertxobait behera: egindako proba guztien %11,6 izan dira positibo. Aurreko egunetan %12tik gorakoa izan da tasa hori.

Kutsatuen jaitsiera orokorra izan da; herrialde guztiek jakinarazi dituzte aurreko egunean baino kasu gutxiago. Positibo gehien Bizkaian izan dira, 776; amaiera eman dio bi egunean jarraian izandako 900 kasutik gorako joerari. Gipuzkoak 388 atzeman ditu; Nafarroak, 383; eta Arabak, 131.

Baina bada adierazle bat gora egin duena: ZIUetako gaixo kopurua. Osakidetzako eta Osasunbideko azken datuen arabera, 83 gaixo daude larri: ekainaren 10etik ez da izan horrelako kopuru handirik. Ospitaleetan, guztira, 433 lagun daude.


Summary: Bederatzi urteko kartzela zigorra ezarri diote Hong Kongerako Segurtasun Legearekin auzipetutako lehenari. «Terrorismoa» eta «sezesioa bultzatzea» egotzia zion epaimahaiak Tong Ying-kiti. Sentzentzia inflexio puntu bat izan daiteke hiriko sistema judizialean.

Hong Kongen lehenengo aldiz epaitu dute herritar bat Txinak hiri horretarako onartu zuen Segurtasun Legea erabilita. Tong Ying-kit 24 urteko gaztea «terrorismoagatik» eta «sezesioa bultzatzeagatik» erruduntzat jo zuen joan den asteartean Hong Kongeko Auzitegi Gorenak, eta, gaur, haren kontrako zigorra zehaztu du: bederatzi urteko espetxealdia.

Tongi leporatu diote, iazko uztailaren 1ean, Hong Kongen izan ziren manifestazioetan, motor batekin hiru poliziaren artetik igarotzea protesta ikur batekin eta motorrarekin Poliziaren auto bat jotzea. Hain justu, Segurtasun Legearen kontrako manifestazioak izan ziren egun horretakoak.

Epaimahaiak nabarmendu zuen Tongek Hong Kong Askatu, gure garaiko iraultza zioen bandera zeramala eskuetan, eta kondenatuak bazekiela lelo horrek «esanahi sezesionista» duela. «Ez dago inolako zailtasunik ulertzeko leloa Hong Kong Txinatik banatzeari buruzkoa dela, eta beste batzuk bultza ditzake sezesiora», azaldu zuen epaimahaiko epaileetako batek, asteartean, epaia azaltzerakoan.

Hong Kongeko Segurtasun idazkariak ontzat jo du sententzia. «Auzitegiak ebatzi du leloak Hong Kongen independentzia aldarrikatzen duela. Lelo hori zabalduz gero, ondorioak zure gain hartu behar dituzu».

Ezarriko dioten zigorra zein den jakin ostean, epaituak errekurtsoak aurkeztuko dituela jakinarazi du Tongen abokatuak. Epaiaren eta zigorraren kontrako helegiteak jarriko ditu. Ez du beste adierazpenik egin nahi izan.

Bederatzi urteko espetxe zigorrak «auzipetuak bi delituetan duen erruduntasuna aski islatzen duela» adierazi dute epaimahaia osatu duten hiru epaileek. Sententziak, gainera, «gizartearen gaitzespena» eta «beharrezko disuasio eragina» sortu behar duela uste dute.

Hiru epaileak Hong Kongeko gobernuburu Carrie Lamek hautatu ditu Tongen kontrako auzirako. Segurtasun Legeak jasotzen duen salbuespen neurrietako bat da hiriko gobernuburuari halako kasuetarako epaileak aukeratzeko eskumena aitortzen diona.

Txinako Parlamentuak iazko maiatzean onartu zuen Hong Kongerako Segurtasun Legea, eta uztailaren 1ean sartu zen indarrean. Egun horretan atxilotu zuten Tong, lege horren kontrako manifestazioetan.

Segurtasun Legeak «sezesioa, altxamendua eta terrorismoa» zigortzea du helburu, baita atzerriko esku hartzearekin prestatutako «konspirazioei» jazartzea ere. Hain justu, atzerriko herrialdeek Txinaren aurka antolatutako azpijokoen tresna izatea leporatu izan die Pekinek Hong Kongeko protestak sustatu dituzten «demokraziaren aldeko» taldeei. Delitu horiengatik, legeak bizi guztiko zigorrak ezartzeko aukera jasotzen du.

Orotara, 60 lagun baino gehiago auzipetu dituzte lege horrekin, eta horietako asko espetxeratuta daude, noiz epaituko zain.

Amnesty Internationalek Tongen kontrako epaia gaitzetsi du. Elkarteak Asia-Pazifikoa eskualderako duen zuzendari Yamini Mishraren esanetan, «amaieraren hasiera dirudi adierazpen askatasunarentzat Hong Kongen».


Summary: ‘Maixabel’ filma Donostiako Zinemaldiko Sail Ofizialean lehiatuko da. Iciar Bollainen lanaz gain, Fernando Leon de Aranoa, Paco Plaza eta Jonas Truebarenak izango dira Urrezko Maskorrerako hautagaien artean. Mikel Gurrearen ‘Heltzear’ euskarazko film laburra Zabaltegi-Tabakalera sailean erakutsiko dute.

Donostiako Zinemaldiak 69. jaialdian parte hartuko duten beste hamalau film hautatu ditu. Horien artean dago Iciar Bollainek zuzendu duen Maixabel, Sail Ofizialean lehiatuko dena. Halaber, Mikel Gurreak Zabaltegi-Tabakalera sailean erakutsiko du Heltzear euskarazko film laburra.

Maixabel lana, Maixabel Lasaren bizipenetan dago oinarrituta. Kontatzen duenez, 2000. urtean ETAko talde batek haren senar Juan Mari Jauregi Gipuzkoako gobernadore zibila izandakoa hil zuen. Hamaika urteren ostean, berriz, tiroa egin zuen ETAko kide ohiak emakumearekin aurrez aurre hitz egitea eskatuko du. Blanca Portillo, Luis Tosar, Bruno Sevilla, Urko Olazabal eta Maria Cerezuela aktoreek egiten dute lan filmean.

Bollainen lanaz gain, Sail Ofizialeko lehian parte hartuko dute Fernando Leon de Aranoak zuzendutako El buen patrón / The Good Boss, Paco Plazaren La abuela, Jonas Truebaren Quién lo impide filmek ere. Sail berean baina lehiaz kanpo, Manuel Martin Cuencaren La hija / The daughter; Alejando Amenabarren La fortuna telesaila; Carlos Sauraren Rosa Rosae. La Guerra Civil / Rosa Rosae. A Spanish Civil War Elegy film laburra —inaugurazio ekitaldian parte hartuko duena—; eta Daniel Monzonen Las leyes de la frontera emango dituzte. Azken horrekin amaituko da Zinemaldia.

Zuzendari Berriak sailean, jaialdiak zinemagileen lehen eta bigarren filmei eskaintzen dien sailean parte hartuko duten beste bi lanen berri ere eman dute: Josefina / Josephine, Javier Marcok zuzendua eta Belen Sanchez-Arevaloren gidoia duena; eta Iki Safak ArasÄ±nda / Between Two Dawns, Selman Nacar zinemagilearena.

Horizontes Latinos sailerako, berriz, Piedra noche / Dusk Stone hautatu dute, Ivan Fund argentinarrak zuzendu duen lana.

Euskarazko film labur bat

Zabaltegi-Tabakalera sailak euskarazko film bat hartuko duela ere jakinarazi dute jaialdiaren antolatzaileek. Veneziako zinema-jaialdiko Orizzonti saileko film laburren lehiaketan parte hartu eta gero, Zinemaldian izango da Heltzear, Mikel Gurreak zuzendutakoa eta 2021eko Kimuak katalogoan hautatua. Horrez gain, sail berean erakutsiko duten beste lan baten berri ere eman dute: Eles Transportan a Morte / They Carry Death, Helena Giron eta Samuel M. Delgadorena.

Perlak saila, berriz, Competencia oficial (Gaston Duprat, Mariano Cohn) filmak irekiko du.


Summary: Puigdemont, Ponsati eta Comin immunitaterik gabe utzi ditu Luxenburgoko auzitegiak. Europako Auzitegi Orokorraren iritziz, diputatu kataluniarrek ez dute atxilotuak izateko arriskurik, haien kontrako euroaginduak etenda daudelako, eta, beraz, ez dute kautela neurririk behar.

Carles Puigdemont, Clara Ponsati eta Toni Comin europarlamentariei EB Europako Batasuneko lurraldeko immunitatea indargabetu die Europako Auzitegi Orokorrak —Europako Auzitegi Nagusiko lehen instantziako auzitegiak—. Azaldu duenez, Espainiako Auzitegi Gorenak JxCko hiru parlamentarien aurka igorri zituen euroaginduak indargabetuta daude, Pablo Llarena Goreneko epaileak arazo aurrejudizial bat aurkeztu zionetik Europako Justizia Auzitegiari, atxilotze agindu horiekin lotuta. Auzitegi Orokorrak gaineratu du kautelazko neurriak berriro aztertuko lituzkeela, arazo aurrejudiziala argitu ostean euroaginduak indarrean egotera itzuliko balira.

Europako Parlamentuak immunitatea kendu zien Puigdemont Kataluniako presidente ohiari, eta Ponsati eta Comin kontseilari ohiei, joan den martxoan, eta kaltetuek helegitea aurkeztu zuten erabaki horren kontra. Aldeen argudioak hobeto aztertu artean, kautelazko neurriak ezartzea erabaki zuen Luxenburgoko auzitegiak, eta immunitatea berrezarri zien, behin-behinean. Kautelazko neurri horiek indargabetzea erabaki du gaur, beharrezkoak ez direlakoan.

Auzitegiak Puigdemonten, Ponsatiren eta Cominen helegitea aztertzen jarraitu behar du oraindik, auziaren muinari buruz erabakitzeko.

JxCko hiru europarlamentariek ez dute Espainiako Estatuaren muga zeharkatu erbestean direnetik, ezta immunitatea indarrean izan dutenean ere. Saihestu egin dute egoera hori, Espainiako Auzitegi Gorenak ez baitu erretiratu horien aurkako atxilotze agindua. Hiru politikariek hainbatetan eskatu diote EB Europako Batasunari Espainia behartu dezala izan duten immunitatea errespetatzera.

Bestalde, Europako Auzitegi Orokorrak zehaztu du Europako Parlamentuaren suplikatorioak ez diela immunitatea erabat indargabetu; EBko lurraldean mugitzeko immunitatea eten diela soilik, baina askatasun osoa dutela oraindik Europako Parlamentuaren egoitzetara —Bruselara eta Estrasburgora— joateko, eta, beraz, ez dutela inolako eragozpenik ganberaren jardunean parte hartzeko.

Europarlamentuak suplikatorioa onartu zuen aldeko 400 botorekin, aurkako 248 botorekin eta 45 abstentziorekin. Puigdemontek, Ponsatik eta Cominek karguan jarraitu ahal izan duten arren, erabakiak Espainiari modua eman zion haien kontrako euroaginduak berriz aktibatzeko. JxCko parlamentariek suplikatorioaren kontra aurkeztutako helegitean argudiatu zuten erabakiak ez diela «bermatu batasuneko herritarren ordezkari gisara dituzten oinarrizko eskubideen erabilera», eta Europako Auzitegi Orokorreko presidenteordeak hori kontuan hartu zuen immunitatea behin-behinean itzultzeko erabakia hartzerakoan.


Summary: Kanada eta Zeelanda Berria nagusi zortziko ontzietan. Emakumezkoetan, Kanada izan da azkarrena; gizonezkoetan, Zeelanda Berria.

Arraunean, zortziko ontzien finalak jokatu dira gaur. Emakumezkoetan, Kanada izan da azkarrena, eta 0,9 segundoko tartea atera dio bigarren sailkatuari: Zeelanda Berriari. Hirugarren Txinak amaitu du.

Gizonezkoetan, berriz, zeelandaberritarrak izan dira nagusi. 5.24.64ko denboran osatu dute proba. Ia segundo bat geroago amaitu du Alemaniak, eta brontzezko domina Erresuma Batuak eskuratu du.

Bateko sculleko finalak

Gaur jokatu dira bateko sculleko finalak ere, emakumezkoenak nahiz gizonezkoenak. Zeelanda Berriko Emma Twigg izan da bizkorrena. Bigarren Hanna Prakatsenek amaitu du, eta hirugarren, Magdalena Lobnigek.

Final estuagoa izan dute gizonezkoek. Azkenean, Stefanos Ntouskos grekoa gailendu da. Zilarrezko domina Kjetil Borchek irabazi du, eta brontzezkoa, Damir Martinek.


Summary: Autodiagnostikorako testetan izandako positiboen berri emateko esteka bat ahalbidetu du Osakidetzak. Gainera, COVID-19an positibo eman duen norbaiten kontaktu estua izandako pertsonak Osakidetzarekin harremanetan jartzeko aukera izango dute, Internet bidez. Euren datuak eman eta gero, ordua eska dezakete proba diagnostiko bat egiteko.

Gipuzkoako Farmazialarien Kolegioko zuzendari Miguel Angel Gaztelurrutiak Berriari aurreratu bezala, Osakidetzak webgune bat ahalbidetu du autodiagnostikorako testetan agertzen diren positiboak jakinarazteko. Positibo horien kontaktu estuetarako ere balio du estekak.

Orain arte ez zegoen protokolorik indarrean, eta positibo ematen zuten pertsonak etxean gelditu beharra zeukaten, eta telefonoz euren osasun zentroetara deitu. Farmazialariek behin eta berriro eskaini dute euren burua positiboen komunikazioan laguntzeko, baina, horretarako, «ez dituzte aintzat hartu», Kolegioko zuzendariak adierazi duenez. Hala ere, positibo horiek ustezko positibo izango dira, harik eta PCR bat egin arte.

Bestalde, Osakidetzak eta Osasun Sailak ostiral honetan jakinarazi dutenez, COVID-19an positibo eman duen norbaiten kontaktu estua izandako pertsonak Osakidetzarekin harremanetan jar daitezke Internet bidez, eta ordua eska dezakete proba diagnostiko bat egiteko. Horrela, hemendik aurrera, holako egoera batean daudenek Interneten jarritako inprimaki bat betetzeko aukera izango dute. Neurri horrek aztarnarien lana «erraztuko» du, eta proba diagnostikorako sarbidea «azkarragoa» izango da.

Inprimaki horretan, datu pertsonalak eta harremanetarako datuak ematen dira, eta hainbat galdera egiten: txertoa jarrita daukaten ala ez, eta dena delako pertsona kutsatuarekin izandako azken harremanaren data eta harreman mota zehaztu behar dira. Gainera, Osakidetzak azpimarratu du proba diagnostiko hori egin arte bakartuta egon beharko dutela.