Summary: Israelek airez eraso egin diola salatu du Siriak. Siriako Giza Eskubideen Behatokiaren arabera, Damaskoren aldeko «11 borrokalari» hil dira erasoan. Iturri ofizialek ez dute hildakoen inguruko zehaztapenik eman.

Siriako aireko defentsa sistemek Israelek egindako eraso bati erantzun diotela jakinarazi du Sana berri agentziak. Zabaldu duenaren arabera, herrialdearen erdialdearen eta hegoaldearen aurka egin du Israelgo armadak, airez. Gaineratu du Libanoren aire eremutik iritsitako hegazkinek bonbardatu dutela herrialdea. Hedabideak ez du hildakoen eta zaurituen inguruko informaziorik eman, baina Siriako Giza Eskubideen Behatokia AFP albiste agentziari esan dionaren arabera, gobernuaren aldeko «11 borrokalari» hil dira erasoan. Behatokiko zuzendari Rami Abdul Rahmanek adierazi du armadako zazpi soldadu eta Defentsa Nazionalerako Indarrak miliziako lau kide direla hildakoak.

Erresuma Batuan egoitza duen agentziak azaldu du Homs hiriaren kanpoaldean dagoen Khirbet al-Tin herrixka zutela jopuntuan hegazkin militarrek, eta inguru horretan Libanoko Hezbollah miliziak zuen arma biltegi bat suntsitzeko asmoa zutela.

Siriako armadaren iturriek ez dute erasoaren ondorioen gaineko zehaztapenik eman, eta aireko erasoei erantzuen dietela soilik azaldu dute. Israelek ere ez du inolako informaziorik zabaldu, eta uko egin dio «atzerriko hedabideen albisteen» inguruan ezer esateari.

Hezbollah miliziaren nahiz Irango milizia xiiten gotorleku dela argudiatuta, ehunka eraso egin ditu Israelek Sirian, 2011n gerra lehertu zenetik. Siriako Gobernuak milizia horiei aterpe ematea eta indar xiitek eremua kontrolatzea eragotzi nahi du Tel Avivek.


Summary: Hegoaldean gutxienez 23 pertsona zendu dira gaitzarekin astebetean. Osakidetzak eta Osasunbideak beste 308 kasu positibo zenbatu dituzte. Positiboen ehunekoa %3,2 izan da astearteko testetan.

Birusarekin loturiko heriotzei buruzko informazio eguneratua eman dute Hego Euskal Herriko agintariek. Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako informazioaren arabera, maiatzaren 31tik ekainaren 6ra bitarteko astean gutxienez 23 lagun hil dira gaitzak jota. Horiek horrela, bilakaerak azken hiru asteetako joerari eutsi diola erakusten dute datuek: maiatz erdialdetik, birusarekin astebetean hildako kopuruak ez du gainditu 30 kasuren langa. Zehazki, joan den astean zendutakoetatik lau Nafarroakoak ziren; gainerakoak Araban, Bizkaian edo Gipuzkoan hildakoak dira.

Gainera, transmisioari dagokionez, atzo COVID-19a atzemateko 9.625 diagnostiko proba egin ziren Hego Euskal Herrian, eta horietako %3,2k eman zuten positibo: 308k, alegia. Gaur arte, eguneko zenbatutako kutsatu kopurua 300 kasuren langatik behitikoa izan zen hiru egunez jarraian, eta eten egin da joera hori. Hala eta guztiz ere, egunetik egunera izan daitezkeen gorabeherez gainera, bilakaerak beheranzko joeran segitzen du, abiada motelean bada ere. Zehazki, azken bi asteetako datuei so, Hegoaldean eguneko 356 kasu atzematen dira batezbesteko.

Atzoko testek utzitako datuak lurraldeka aztertuta, Bizkaian atzeman zuten positibo gehien: 155 izan ziren. Gipuzkoan, 61 kasu detektatu zituzten; Nafarroan, 54, eta Araban, 34.

Azken datuen arabera, beste mugarri bat erdietsi da kutsatzearen bilakaeran; Hego Euskal Herriko lurraldeen intzidentzia tasak behera eta behera ari dira, eta, aurreneko aldiz, lauak dira 200etik beherakoak. Gipuzkoan, 100.000 biztanleko 192 kutsatu atzeman dituzte azken hamalau egunetan; Bizkaian, 189; Araban, 158; Nafarroan, 133.

Ospitaleen presioa, arintzen

Osakidetzak eta Osasunbideak emandako datuen arabera, atzo 26 lagun ospitaleratu zituzten gaitzaren sintomak larriagotuta. Horiek aintzat hartuta, guztira 236 lagun daude Hego Euskal Herriko erietxeetan; horietako 93 ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan dira.


Summary: Uemako herrietako bost osasun langiletik batek ez daki euskaraz. Udalerri Euskaldunen Mankomunitateak osasun zerbitzuari buruzko azterketa aurkeztu du Legebiltzarrean. Bereziki kezkatuta agertu da pediatria zerbitzuarekin.

Uema Udalerri Euskaldunen Mankomunitateak agerraldi bat egin du gaur Eusko Legebiltzarreko Osasun Batzordean, bere udalerrietako osasun zerbitzuari buruzko azterketa aurkezteko. Iraitz Lazkano Uemako lehendakariak eta Garikoitz Goikoetxea teknikariak eman dute jasotako datuen berri, eta, besteak beste, jakinarazi dute mankomunitateko herrietako bost osasun langiletik batek ez duela euskara gaitasuna egiaztatuta.

Uemak bi urtetik behin egin ohi du behaketa, eta azterturiko azken epetik hona geldialdi bat egon dela nabarmendu dute txostenaren egileek. «Begirada luzeagoarekin begiratuta, bai, hamarkada hauetan asko egin dugu aurrera. Baina azken urte hauetan udalerri batzuetan arazo batzuk betikotzen ari direla iruditzen zaigu», adierazi du Goikoetxeak.

Uemak Hego Euskal Herriko lau lurraldeetako udalerri euskaldunak biltzen ditu, herritarren arteko euskara indizea %70etik gorakoa dutenak. Hala, osasun zerbitzuei buruzko txostenak mankomunitateko kide diren herri guztien azterketa biltzen du, baina, gaur, Eusko Legebiltzarreko agerraldian soilik Osakidetzari dagozkion datuak aurkeztu dituzte. Nafarroako datuak abenduaren hasieran jakinarazi zituen Uemak, Nafarroako Parlamentuan egindako agerraldian.

Pandemiaren eraginez, txostena ezin izan zuten iaz argitaratu, baina atzerapen horrek azterketa zabaltzeko aukera eskaini dio Uemari. Hain zuzen, orain arte mankomunitateko herrietan zeuden osasun zentroetara mugatu izan dute azterketa, eta, oraingoan, zentro horien azterketa ez ezik, Uemako herritarrek jasotzen dituzten gainerako osasun zerbitzuen azterketa ere egin dute. Hala, mankomunitatetik kanpo Uemako herritarrei zerbitzu ematen dieten beste herrietako osasun etxeetako eta erreferentziazko ospitaleetako datuak ere sartu dituzte txostenean.

Daturik okerrenak, ospitaletan

Osakidetzak 559 lanpostu dauzka Uemako kide diren 90 herrietan, eta ia guztietan zehaztuta dago hizkuntza eskakizuna betetzeko derrigortasun data: 548 postutan (%98). Errealitateari begiratuta, ordea, gaur egun soilik %81ak dauka egiaztatua hizkuntza gaitasuna. Hau da, bost langiletik batek ezin du euskarazko zerbitzua bermatu.

Halaber, mankomunitateko «ia zentro guztietan» euskaraz ez dakien langile bat edo beste dagoela azaldu dute ikerketako arduradunek, eta kezka berezia agertu dute pediatria zerbitzuarekin. Izan ere, arlo horretako hiru langiletik batek ez du hizkuntza hitz egiten, «Uemako herrietan horrek daukan inpaktu sozial bereziarekin».

Mankomunitatetik kanpoko osasun zentroei dagokienez, berriz, egoera «okerragoa» dela jakinarazi dute. Uemako herritarrei mankomunitatetik kanpo lehen arreta ematen dieten osasun etxeetan, esaterako, lau langiletik bat baino gehiago (%27) ari dira lanean euskara gaitasuna egiaztatu gabe, eta erreferentziazko ospitaleetan, berriz, zifra hori ia langileen erdira arte igotzen da (%49).

Dena den, ospitaleei dagokienez, leku batetik bestera alde handiak daudela zehaztu dute ikerketaren arduradunek. Hain zuzen, Gipuzkoako ospitaleetan eta Gernikakoan langile gehienek dute egiaztatuta eskakizuna, baina ez Arabako ospitalean eta Bizkaiko gainerakoetan. Egoerarik okerrena Nafarroan dute, ordea, Uemako herritar gehienei arreta ematen dien Iruñeko ospitalean hizkuntza eskakizuna ezarrita daukaten lanpostuak %1era ere iristen ez direlako.

Katea josteko beharra

Datuak aurkeztuta, Goikoetxeak Uemak eginiko azterketaren ondorioak azaldu ditu Osasun Batzordean, eta, beste ideia guztien gainetik, garrantzia berezia eman die euskarazko zerbitzua bermatzeko aurretik eman beharreko pausoei: «Kontziente izan behar dugu hau kate bat dela, eta zerbitzua euskaraz jasotzea katearen azken begia dela».

Ildo horretan, Euskal Herriko Unibertsitateak euskarazko formakuntzan emandako pausoetan sakontzeko beharra nabarmendu du Uemako teknikariak, eta Nafarroako hezkuntza publikoan oraindik medikuntza euskaraz ikasteko aukerarik ez dagoela gogoratu du. Hain zuzen, formakuntzako hutsune hori medikuntzan eta, bereziki, pediatrian langileak topatzeko dauden zailtasunen eragile nagusia dela uste du Goikoetxeak: «Urtero hamarnaka ikasle euskaldun kanpora joaten zaizkigu medikuntza ikastera, hemen ez dutelako lekurik topatu».

Horrez gain, hizkuntza irizpideak ezartzea ez ezik, horiek betearazi egin behar direla zehaztu du Uemako arduradunak, eta Osakidetzara sartzen diren langileek irizpide horiez kontziente izan behar dutela adierazi du: «Langileak jakin behar du zeintzuk diren bere betebeharrak eta zeintzuk diren herritarren eskubideak».

Azkenik, euskal administraziora «aldaketa handia» datorrela iragarri du Goikoetxeak, langileen erretiroari eta belaunaldi aldaketari erreferentzia eginez. Horrek osasun zerbitzuetan euskarak bizi duen egoera hobetzeko «abagune oso ona» eskainiko duela uste du Uemako teknikariak, baina arrakasta izateko «katea ondo josi» behar dela azpimarratu du berriro ere.


Summary: Nafarroako Gobernuak lehen pausoak eman ditu motibazio politikoko biktimen aitortzarako. Auzitegi Konstituzionalaren aldeko ebazpenaren ostean, legea garatzeko dekretua lantzen hasi da, eta aitortzaren lana egingo duen batzordeko pertsonak izendatzeari ekin dio.

Sei urteko itzulinguruen ostean, azkenean, Nafarroako Gobernuak bidea libre du eskuin muturreko taldeen eta polizien biktimen aitortzarako. Izan ere, maiatzaren 18an, Auzitegi Konstituzionalak onetsi egin zuen 2019ko martxoan onartutako legea, eta gaur, Nafarroako Parlamentuan, Ana Ollo Herritarrekiko Harremanetako kontseilariak eta Martin Zabalza Bake eta Bizikidetza zuzendariak azaldu dute lehen asteotan jada eman dituztela lehen pausoak. Alde batetik, asteon, foru agindu bidez, legea garatzeko dekretua lantzeari ekin dio gobernuak, eta hilabeteak emango ditu edukia aurrera ateratzeko. Bestetik, aitortza lana egingo duen batzordea osatuko duten pertsonak izendatzeari ekin dio.

Legeak jasotzen duenez, biktimen aitortza administrazio prozedura bidez egingo da, eta horretarako aitortzaren eta erreparazioaren batzorde bat osatuko da. Organo hori Nafarroako Gobernuko Bake eta Bizikidetza zuzendaritzaren antolamendu barruan egongo da. Bederatzi kidek osatuko dute, eta Martin Zabalza bera izango da zuzendari. Olloren arabera, gainerako kideak hautatzeko bideari ekin diote. Ordezkarietako bat Memoriaren Institutuko zuzendaria izango da, eta beste kideen artean auzi medikuak egongo dira. Halaber, Nafarroako Parlamentuak lau kide izendatu beharko ditu. Legebiltzarrari jada egin zaio eskaera: «Zuena da orain izendapen horiek hitzartzea», adierazi die Ollok parlamentariei.

Gogoan hartu behar da, aurretik, 2015ean, parlamentuak beste lege bat onartu zuela eta, PPk haren aurka jarritako errekurtsoa onetsi ostean, Konstituzionalak atzera bota zuela lege haren muina. Horregatik, Parlamentuak 2019an beste lege bat onartu zuen, eta hari baiezkoa eman zion maiatzaren 18an Auzitegi Konstituzionalak. Olloren arabera, ezin dira ahaztu sei urteotan eskuineko alderdiek jarritako «traba eta oztopoak», baina horiek gaindituta, azkenik, legeak «bidean aurrera egitea» ahalbidetuko du.

Ollok zein Zabalzak azpimarratu dute ez direla hutsetik hasiko eta iragan legealditik biktima horiekin lan bat egin dela, baina, era berean, onartu dute legea erreminta egokia dela «hain gai konplexu batean garrantzitsua baita ahalik eta segurtasun juridiko handiena ematea erabaki administratiboei». Zabalzaren arabera, aitortza hori beharrezkoa da, eta barkamena eskatu die giza eskubideen urraketa jasan duten guztien «berandu» datorrelako.

EH Bilduko Bakartxo Ruizek azpimarratu du legea «gazi-gozoa» dela, aitortzan aurrera egitea ahalbidetu arren, erantzukizunak ezingo direlako argitu eta biktimek eurek eszeptizismoz hartu dutelako. Dena den, Nafarroako Gobernuari eskatu dio administrazio prozedurari buruzko informazioa banatu dezala giza eskubide urraketa jasan duten guztiengana hel dadin hori. Aldi berean, epe zabala izateko eskatu dio. Beharrezko ikusi du ere, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako esperientzia ezagututa, aurretik testigantza eman duten pertsonen kasuan ez dezatela berriro lekukotasun hori ematea bikoiztu. Azkenik, batzordeari ahalik eta baliabide gehien emateko eskatu du..


Summary: Euskal selekzioaren ofizialtasuna babesten dute hiru herritarretik bik. Naziometroaren bigarren neurketaren arabera, erabakitzeko eskubidearen alde daude beste hainbeste; portzentaje hori hiru puntu hazi da urte erdian. Nafarroak beste lurralde batzuekin harremanak indartzeko beharraz ere galdetu dute inkestan.

2020. urtearen hondarrean, Naziometroa euskal burujabetzari buruzko barometroaren lehen neurketaren emaitzen berri eman zuten Telesforo Monzon Euskal Herrigintza Laborategiak eta Euskal Herriko Unibertsitateko Parte Hartuz ikerketa taldeak. Asmoa zen neurketa horiei jarraipena ematea, bilakaerari erreparatzeko, eta bigarren neurketaren emaitzak argiratu dituzte orain.

Besteak beste, euskal selekzioen ofizialtasunari buruzko iritziak bildu ditu naziometroaren bigarren inkestak. Euskadiko Futbol Federazioak UEFAn eta FIFAn aurkeztuak dauzka kide izateko eskariak, eta erantzun duten herritarren iritziz, zazpi herrialdeetakojokalariek osatutako Euskal Selekzioak nazioarteko txapelketa ofizialak jokatzeko aukera eduki beharko luke (%64k babesten dute aukera hori). Bostetik bat daude horren aurka (%21). Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan du babes gehien aukera horrek, baina ofizialtasunaren aldeko hautua hiru lurralde osoan da nagusi.

Euskal selekzioak Frantziakoaren edo Espainiakoaren aurka jokatzeko aukeraren aurrean, berriz, gehien errepikatzen diren erantzunak dira oso ondo (%31,5) edo ondo (%22,6) iruditzen zaiela, eta soilik %16,7ri iruditzen zaie gaizki edo oso gaizki. Edozein kasutan, %72ren iritziz, jokalariei dagokie erabakitzea zein selekziorekin jokatu nahi duten.

Barometroaren beste ondorioetako bat da erabakitzeko eskubidearen aldeko jarrerak hazi diren neurri berean murriztu direla euskal estatuaren aldekoak: hiru puntu hazi dira lehenak, beste hainbeste jaitsi bigarrenak. Edozein moduz, euskal herritarrek beren etorkizun politikoa erabakitzeko eskubidea dutela uste dutenak bi heren dira, eta, erreferendum adostu batean, euskal estatu baten aldeko botoa emango lukete hamar herritarretik lauk.

Erabakitzeko eskubideari dagokionez, hamarretik zazpik babesten dute Hego Euskal Herrian, eta kontrakoak bostetik bat baino gutxiago dira eremu guztietan. Atal horretan, eta erabakimenarekin lotuta, adierazgarria dira galderetako bati emandako erantzunak; Next Generation diru funtsari buruz galdetu dute naziometroaren bigarren neurketan, eta hegoaldeko hiru herritarretik bik nahiago dute Jaurlaritza eta Nafarroako Gobernua izatea Araba, Bizkai, Gipuzkoa eta Nafarroarako dirua negoziatzen dutenak; aldiz, bostetik batek (%19) uste dute Espainiako Gobernuak negoziatu behar duela.

Lehen naziometroan agertutako joera bat berresten du bigarren neurketak: ez dela gauza bera independentziaz bere hutsean galdetzea edo erreferendum adostu batean euskal estatuari buruzko boto asmoaz itauntzea. Izan ere, independentziaren alde daude galdetutakoen %27 eta kontra %42, baina bestelakoa da indar korrelazioa erreferendum batean euskal estatu bati buruzko iritzia emateko aukeraz galdetzean; kasu horretan, gehiago dira aldekoak (%39,5) kontrakoak baino (%29,5). Haatik, udazkeneko neurketan %42,5 ziren aldekoak.

Ez da aurreneko iritzi bilketak azaleratu eta bigarrenean berretsitako hipotesi bakarra. Izan ere, iazko abenduan zabaldutako datuek aditzera ematen zuten euskal estatuaren aldeko eta kontrako jarrera dela, etaa priori alde edo kontra agertzen direnak prest daudela beren iritzia aldatzeko euskal estatu horren nolakotasunaren arabera; adibiderako, kontra daudenen %45-50 euskal estatu baten alde leudeke horrek eragingo balu «enpresa handiak erakartzea”, «egungoa baino pentsio sistema hobea» izatea edota «egungo politika ekologikoak baino hobeak» garatzea (%31,5k babestuko lukete euskal estatu bat euskara gehiago babestuko balu). Kontrakoa ere gertatzen da; euskal estatuaren aldekoak desados leudekeela horrek eragingo balu «enpresa handiak deslokalizatzea», pentsio sistema okertzea, ingurumen politikak okertzea edo euskararen suspertzean pausorik ez ematea.

Izan ere, zer sentimendu sortarazten du euskal estatuaz hitz egiten entzuteak? Galdera hori egin diete 1.200 herritarri, eta ziurgabetasuna da erantzun ohikoena; lautik batek (%24) adierazten du sentipen hori. Haatik, baikorragoak dira gehien errepikatzen diren hurrengo aukerak: interesa (%21,9), ilusioa (%21,8) eta itxaropena (%19,9).

Etxebizitza arazo

Parte Hartuz taldeak eta Telesforo Monzon laborategiak beste gai batzuk ere aztertu dituzte bigarren inkestarako; esaterako, Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan etxebizitza eskuratzeko dauden arazoen inguruko iritziak jaso dituzte. Horren arabera, iparraldean galdekatutako hamarretik zazpirentzat «arazo handia» da etxebizitzarena, eta soilik %3,9rentzat ez da arazo. Are gehiago, lautik hiruk (%74,3) uste dute urtebeteko epean zaildu egin dela etxebizitza bat alokatzea nahiz erostea. Hori dela-eta, hamarretik seik (%59,1) uste dute Euskal Hirugune Elkargoan bigarren etxebizitza bat erosteko tasak emendatu beharko liratekeela.

Bestalde, beste aztergaietako bat izan da nafarrek zer iritzi duten beren lurraldeak gainerakoekin izan beharreko harremanen inguruan, harreman ekonomikoak, osasun arlokoak, kulturalak, euskararen sustapenari buruzkoak eta hezkuntzari buruzkoak bereizita. Guztietan, multzo bat da nagusi: harreman horiek indartzeari «garrantzi handia» ematen diotenak. Handienetik txikienera ordenatuta, ordea, osasun zerbitzuetarako harremanak indartzea da lehentasuna -%57,2k ematen diote horri garrantzia handia edo erabatekoa-, eta, hurrenkeran, harreman ekonomikoak, hezkuntza arlokoak, kulturalak eta euskara sustatzeari lotutakoak.

Guztira 1.201 inkesta egin zituzten, martxoan; Araban, Bizakaian eta Gipuzkoan 589, 405 Nafarroan eta 207 Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan. Datuak ondoren haztatu dituzte, lurraldeen araberako biztanleriaren banaketa errealaren arabera eta bozka oroitzapena Eusko Legebiltzarreko, Nafarroako Parlamentuko edota herriko etxeko lehen itzuliko hauteskundeak kontuan hartuta.


Summary: 1,2 milioi litro sagardo egin dira jatorri izenarekin, iaz ekoitzitakoaren heren bat. Euskal Sagardoa osatzen duten Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 48 sagardogileren artean, 70 sagardo aurkeztu dituzte.

Azken hilabeteak «gogorrak» izan dira sagardo sektorearentzat. Ostalaritzaren geldialdiarekin eta sagardotegien murrizketekin, sagardo guztia saldu ezinda geratu dira sagardotegi gehienak. Horren ondorio da Euskal Sagardoa jatorri izenaren joan den urteko uzta ere: 1,2 milioi litro sagardo ekoitzi ziren bertako bi milioi kilo sagarrekin. Hain zuzen ere, aurreko urtean ekoitzitakoaren heren bat.

Euskal Sagardoa jatorri izenaren bosgarren uzta da upeletan dagoena, 2016an sortu baitzuten sor-marka sektoreko eragileek eta instituzio publikoek. 2020an, guztira, 48 sagardogilek egin dute Euskal Sagardora bideratutako sagardoa: ekoizleen 42 gipuzkoarrak dira, lau bizkaitarrak, eta bi arabarrak. Era berean, 250 izan dira sagargileak: guztiak desberdinak eta bakoitza bere nortasunarekin. Orotara, 70 sagardo aurkeztu dituzte, eta horietako bakoitzak berezitasun jakin batzuk dituela nabarmendu dute Euskal Sagardoa jatorri izeneko kideek.

Euskal Sagardoa sor-markak, izatez, bi ezaugarri nagusi ditu: sagardoa egiteko erabilitako sagarren %100 bertakoa da (momentuz, Arabakoa, Bizkaikoa eta Gipuzkoakoa), eta, ondorioz, kalitate bermea dute.

Udara begira

Udara begira, sektorea «apurka-apurka» hoberantz joatea espero dute Euskal Sagardoa jatorri izeneko kideek. Horrekin batera, Hik Nik kanpaina jarriko dute martxan: Hik jatekoa, nik Euskal Sagardoa lelopean. Euskal Sagardoarekin batera, bertako produktuez gozatzeko gonbita luzatu nahi dute kanpaina horren bitartez.


Summary: Gasteizko eta Donostiako jazzaldiek aurkeztu dituzte egitarauak. Uztailaren 14tik 18ra, Anne Paceo eta Antonio Sanchez, Kathrine Windfeld eta Thumbscrew ariko dira Gasteizen, besteak beste. Donostian, berriz, uztailaren 21etik 25era izango dira kontzertuak, besteren artean, Cecile McLorin Salvant, Mulatu Astatke, Kenny Barron, Silvia Perez Cruz eta Brad Mehldaurenak.

Aurrez Getxoko Jazz Jaialdiak egin bezala, gaur aurkeztu dituzte Gasteizko 44. Jazz Jaialdiak eta Donostiako 65. Jazzaldiak beren egitarauak. Azken horrek dagoeneko salgai jarri ditu sarrerak.

Gasteizen protagonista nagusiak izango dira: Anne Paceo eta Antonio Sanchez (bateriak), Itamar Borochov (tronpeta), Kathrine Windfeld (pianoa), eta Thumbscrew eta Maciej Obara Quartet taldeak. Uztailaren 14an hasi eta 18an buka, Iradier Arena eraikinean eta Principal Antzokian egingo dira kontzertuak, eguerdiz eta arratsaldez.

Donostian emanaldi garrantzitsuenetan izango dira: Cecile McLorin Salvant (abeslaria), Franco D’Andrea (pianoa), Dave Douglas (tronpeta), Gonzalo Rubalcaba (pianoa), Mulatu Astatke (perkusioa), Kenny Barron (pianoa), Noa (abeslaria), Marc Ribot (gitarra), Silvia Perez Cruz (abeslaria), Bill Frisell (gitarra), Brad Mehldau (pianoa) eta Arlo Parks (abeslaria). Uztailaren 21 eta 25 bitartean egingo dira kontzertuak Trinitate plazan, Kursaal auditoriumean, Viktoria Eugenia antzokian eta San Telmo museoan.


Summary: Nafarroako adingabeen zentro batzuetan izan diren azken erasoak salatu ditu LABek. Pribatizazioak langileei eta erabiltzaileei zuzenean eragiten diela azpimarratu du sindikatuak, eta zerbitzuen publifikazioa eskatu du.

LAB sindikatuak Nafarroako adingabeen zentro batzuetako langileek jasandako erasoak salatu ditu, Eskubide Sozialen Departamentuak Iruñean duen egoitzan egindako elkarretaratzean. Nafarroako Gobernuak adingabeen zentroak pribatizatzearen eta azpikontratatzearen ondorio direla nabarmendu du LABek. Horrek langileen zein erabiltzaileen eskubideei zuzenean eragiten diela azpimarratu du, eta horri aurre egiteko, funtsezko gizarte zerbitzuen publifikazioa eskatu du sindikatuak.

Gertakariak «larriak» izan direla salatu dute Nafarroako LABeko kideek. Hainbat eraso aipatu dituzte: bi langile eskaileretan behera bota zituztela ia, gela batean sute bat egon zela, «tresna ebakitzaileekin» adingabeen arteko liskarrak izan direla eta segurtasuneko langileen aurkako eraso bat ere izan zela. Horren ondorioz, bi langile zauritu zituzten: batek orkatila, tibia eta peronea hautsi zituen, eta besteak arnasa hartzeko zailtasunak izan zituen.

Sindikatuak dio ez direla eraso bakanak; are, «izozmendiaren tontorra» direla adierazi du Oihan Ataun Esku-hartze Sozialeko arduradunak. Hala ere, fokua erasoetan jarri baino, prekarizazioan eta pribatizazioan jarri behar dela azpimarratu du. Horrek erabiltzaileei eta langileei hainbat modutan eragiten diela azaldu du: «Langileek ezin diete erabiltzaileei behar duten kalitatezko arreta eman, nahiz eta ahal duten guztia egin». Arreta falta lan baldintza «txarren» ondorio dela diote, hala nola, soldata baxuak, «hierarkia autoritarioak», aldi baterako «kontratazio ilegalak» eta lan arrisku eta neurri zuzentzaileen prebentzio falta.

Nafarroako Gobernuari «berehalako publifikazioa» eskatu du Ataunek, eta kontrol publiko falta «oso larria» dela nabarmendu. Zerbitzu horretaz arduratzen diren enpresek gobernuari informazioa ezkutatzen diotela ere salatu du LABek, eta Nafarroako Gobernuari egoeraren aurrean neurriak hartzea exijitu dio. Nafarroako Gobernuaren iturriek BERRIAri adierazi diotenez, aurretik pribatizaturiko zerbitzuak publifikatzen ari dira, eta erasoak «ez dira ohikoak».


Summary: Pertsona bat hil da Eusko Jaurlaritzako egoitza nagusian, eskailera batzuetatik erorita. Atzo gertatu zen ezbeharra, Jaurlaritzaren Gasteizko egoitzan. Eskailera begitik erori zen gizona, eta larriki zauritu zen.

Eusko Jaurlaritzaren Gasteizko egoitzan jazo zen ezbeharra, atzo. Eskaileren artean dagoen tartetik erori zen 48 urteko gizona, 14:00ak inguruan. Zauri larriak eragin zizkion, eta, Santiago ospitalera eraman zuten arren, ordu batzuen buruan hil zen.

Ertzaintza eta Osalan gertatutakoa ikertzen ari dira. Informazioa ezkutatzea egotzi dio ELAk Jaurlaritzari. LABek lan istripu bat izan dela salatu du sare sozialetan, eta elkarretaratze bat antolatu du gaur goizerako.


Summary: Txartelen bidez egindako gastua 2019ko mailara itzuli da maiatzean. BBVAren datuek diote kontsumo pribatua krisi aurrekoaren parera iritsi dela. EBren funtsen laguntzarekin, 2022 bukaeran 2019ko maila gaindituko du Araba, Bizkai eta Gipuzkoako ekonomiak

BBVA ere batu da ekonomiaren susperraldia hasi dela esaten dutenen taldera. Baina beste iragarle batzuek ematerik ez duten datu propio batekin egin du: maiatzaren bigarren erdian, alarma egoera kendu ondoren, haren bezeroen eta bezero ez direnen txartel bidezko operazioak 2019ko datu bereko mailara itzuli dira. Hau da, hamalau hilabetez uzkurtuta ibili eta gero, kontsumo pribatua krisiaren aurretik «normaltzat» jo zitekeen maila batera itzuli dela. 2021eko lehen hilabeteetan, ordea, 2019koa baino %10 txikiagoa izan da.

Zertan den Euskadi txostena aurkeztu du gaur goizean bankuko azterketen atalak, BBVA Researchek. Haren datu nabarmenena da Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ekonomiak, pandemiaren aurreko maila datorren urtean lortu ez ezik, gainditu ere egingo duela, BPGan ez ezik, baita enpleguan ere.

BBVA Researchek ematen dituen datu batzuk ez datoz bat estatistika ofizialekin. Horrela, iaz hiru lurraldeetako BPG barne produktu gordina %10,5 txikitu zela dio, Eustatek eman duena baino puntu bat gehiago. Haren aurreikuspenak betez gero, aurten %5,5 haziko da, eta %7,5 datorren urtean; ondorioz, 2022aren amaieran 2019aren amaieran baino %1,4 handiagoa izango da. Kopuru desberdinekin bada ere, antzekoa dio Eusko Jaurlaritzaren azken koadro makroekonomikoak: %9,5eko uzkurtzeari, aurten %6,7ko hazkundeak jarraituko dio, eta %5,7koa 2022an.

%8,5eko langabezia

Enpleguari dagokionez, baikorrago da BBVA gobernua baino. Azken horrek iragarri du langabezia %10,5etik %10,1era jaitsiko dela aurten, eta %9,5era datorren urtean; bankuak, berriz, %8,5eko tasa bat iragarri du 2022rako, 2019an zegoena baino 0,7 puntu txikiagoa. Zenbaki osoetan, 15-16.000 enplegu sor ditzake aurten, eta 23.000 datorren urtean.

Hazkundea bultzatuko duten arrazoien artean Europako Batasunaren Next Generation funtsak daudela ziurtatu du BBVAk. Bankuaren azterketa adarrak kalkulatu du aurten bertan 1.000 milioi eurotik gora jasoko dituela, eta horren eskutik 1,3 puntu handituko dela BPGa. Horretarako, hori bai, «ongi gastatu behar da dirua», ohartarazi du Rafael Domenech BBVAko Researcheko azterketen arduradunak.

Beste faktore bat gastu publikoa izango dela uste du BBVAk. Izan ere, krisia zorpetze maila ez oso handiarekin hasi zuen Jaurlaritzak, eta horrek aukera emango dio «aurrekontu hedakorrak» egiteko. Hain zuzen ere, Pedro Azpiazu Ekonomia sailburuak iragarri zuen asteartean «anbizio handiko inbertsioak» egingo dituela 2022ko aurrekontuetan, gastu publikoa mugatzeko arauak etenda daudela baliatuta.

Esportazioen ekarpen handia ere espero du BBVAk, ekipo ondasunetan eta autoetan bereziki.


Summary: Espetxealdi iraunkor berrikusgarria ezarri diote gizon bati, emaztea eta haren semea hiltzeagatik. Gizonak Alcobendasen (Madril) hil zituen andrea eta haren semea, 2017an. Emakumeari 30 aldiz sartu zion aiztoa, eta umeari hamasei aldiz.

Espainiako Auzitegi Gorenak berretsi egin du gizon bati bere Eibarko (Gipuzkoa) bikotekidea eta haren haurra hiltzeagatik ezarritako espetxealdi iraunkor berrikusgarria. Gizonak emazteari 30 aldiz sartu zion aiztoa, eta semeari, berriz, hamasei aldiz. Hilketak Alcobendasen (Madril) bizi ziren etxean egin zituen, 2017an. Hildakoak Rakel Lopez zuen izena, eta 44 urte zituen; haren semeak, berriz, 12.

Halaber, espetxe zigor berrikusgarriarekin batera, epaitegiak berretsi egin du kalte ordaina ere: emakumearen beste bi semei 180.000na euro eman beharko dizkio, eta guraso bakoitzari 120.000.

Probatutako egitateen kontakizunak jasotzen duenez, 38 urteko gizonak hilketak 2017ko maiatzaren 2an egin zituen. Haren arabera, gizona aizto bat eskuan zuela emakumea hiltzeko asmoarekin sartu zen andrea zegoen komunera, eta, «sorpresaz harrapatuta», 30 aldiz sartu zion aiztoa. Umea ere han zegoela konturatu zenean, bizkarretik eraso egin zion, hamasei aldiz sartu zion aiztoa, eta fular bat jarri zion lepoan, «haren heriotza azkartzeko eta ziurtatzeko».

Ondoren, akusatuak emakumearen telefonotik deitu zion amari eta gainerako senideei, «hil egingo dut» eta «hil egingo dut eta hil egingo naiz» esanez. Gainera, ihes egin zuen trenez, eta hilabete geroago atxilotu zuten Madrilgo parke batean.


Summary: Foruzaingoak ukatu egin du Nafarroan saileko hiltzaile bat dagoenik. Sare sozialetan Poliziaren izenean dabilen mezu faltsu bat gezurtatu dute. Herrialdean azken asteotan aurkituriko gorpuen kasuak oker lotzen ditu, eta asteartean beste bat agertu zela adierazten du, hori ere gaizki.

«Poliziok ez dugu Whatsappen bidez informatzen, are gutxiago larritasuna sortzen duten delituen inguruan». Twitterren mezu hori jarrita, sare sozialetan dabilen gezur bat salatu nahi izan zuen Nafarroako Foruzaingoak atzo. Txioan, Whatsappen bolo-bolo dabilen mezuaren irudi bat partekatu zuen Foruzaingoak. Horretan, Nafarroan saileko hiltzaile bat dagoela esaten zuten, herrialdean azken asteotan aurkituriko gorpuzkien aferak faltsuki lotuta.

Biral eginiko gezurrezko mezuak testu hau dauka: «Foruzaingotik adi ibiltzeko eskatu nahi diegu herritarrei. Azken hilabeteotan lau gorpu aurkitu dira gure erkidegoaren hainbat gunetan. Maiatzaren 13an hilotz bat agertu zen Orkoiengo hondakin planta batean. Apirilaren 25ean, kiskalitako gorpu bat topatu genuen Tuterako txabola batean. Ekainaren 1ean, emakume baten gorpuzkiak aurkitu genituen Belosoko etxola batean. Azkenean, gaur, ekainaren 8an, beste gorpu bat agertu da Vinculo plazako lan batean, hiriaren erdian. Hedabideei esan diegu jendea ez larritzeko, aurretik aipaturiko gorpuetako bat dela. Halere, egoera kezkagarria da. Zantzu eta froga askok garamatzate ziurtatzera saileko hiltzaile bat dabilela geure kaleetan».

Txantrean apirilaren 17ko beste gertaera bat hilketekin lotzen du mezuak. «Lasaitasuna eskatzen dugu, eta, batez ere, kalera gauean bakarrik ez irteteko. Hiltzaile horren biktimarik gogokoenak bakarrik dagoen jendea eta eskean dabiltzanak dira». Gezurrezko mezua amaitzen da informazio eske batekin, Foruzaingoari 092 zenbakira deituta. Telefono hori Udaltzaingorena da.

Hainbat hedabideetan zabalduriko informazio oker batean oinarritu da mezua, asteartean beste gorpu bat agertu dela esateko. Nafarroako telebista eta irrati batek zabaldu zuten hori asteartean. Ez zen gorpurik agertu. Foruzaingoa Orkoien agertutakoa ikertzen ari zen, besterik gabe.

Edonola ere, mezua bolo-bolo zabaldu da Nafarroan, eta Foruzaingoak gezurtatzea erabaki du.


Summary: Gizon bat atxilotu dute Donostian, bi pertsona armaz mehatxatu eta etxean gotortu ostean. Bizilagun baten dei baten bitartez joan da Ertzaintza bertara. Lekukoen hitzetan, suzko arma batekin mehatxu egin die bi gizoni. Ondoren, etxean gotortu da.

Bart iluntzean gertatu da, 21:00ak aldera: gizon batek beste bi mehatxatu ditu suzko arma batekin Donostiako Antigua auzoan, eta, hori egin ondoren, bere etxean gotortu da. Bizilagun baten dei baten bitartez joan da Ertzaintza bertara, eta lau ordu behar izan dituzte gizona atxilotzeko.

Antza, telefonia enpresa bateko langile bat da atxilotuak mehatxatutako bi lagunetako bat: bezero baten Internet zerbitzua konpontzera joana zen etxebizitza horretara, eta, bizilagunaren solairura igotzean, beste gizona haren ataritik atera eta suzko arma batekin mehatxu egin die berari eta bizilagunari. Une horretan, Internet gabe utzi dutela eta konpondu diezaietela eskatu die erasotzaileak mehatxatuei.

Testuinguru hori ikusita, telefonia enpresara deitu duen bizilagunaren etxean babestu dira bi mehatxatuak, eta, behin babestuta, gertatutakoaren berri eman diote SOS Deiak 112 zerbitzuari.

Deia jaso eta berehala agertu da Ertzaintza, baina susmagarriak ez die bere etxean sartzen utzi. Hori dela eta, polizia agenteek etxebizitzaren inguru guztia hesitu behar izan dute, gizona armatuta egon zitekeelakoan. Lau orduko negoziazioaren ostean, 68 urteko susmagarriak bere burua entregatu du goizaldeko 01: 00ak aldera, erresistentziarik jarri gabe.

Etxebizitza barruan aurkitu dute erabili duen arma, eta, Segurtasun Sailaren arabera, epailearen esku geratuko da datozen orduetan.


Summary: Iruñeko Udalak euskara baztertu zuen, baita sanferminetako zapian ere. Nafarroako Administrazio Auzitegiak ebatzi du iazko uztailaren 6an udaletxean paratutako zapi erraldoiak euskararen ordenantza urratu zuela

Los viviremos (biziko ditugu) leloa zeraman zapi erraldoia paratu zuen Iruñeko Udalak iazko uztailaren 6an udaletxeko balkoian, sanferminak bertan behera gelditu zirela eta. Mezua gaztelaniaz idatzia zegoen nagusiki, letra larriz eta tamaina handian. Beherago (eta dezente tamaina txikiagoan), euskarazko, frantsesezko eta ingelesezko bertsioak irakur zitezkeen. Orain, Nafarroako Administrazio Auzitegiak ebatzi du mezu horrek urratu egin zuela euskararen ordenantza. Zehazki, Navarra Sumak euskara gutxietsi zuela uste du auzitegiak, eta «tratu baztertzailea» eman ziola. EH Bilduren udal taldeak aurkeztutako helegiteari erantzunez eman du ebazpena auzitegiak.

Salaketan, EH Bilduk argudiatu zuen Iruñeko Udalaren zapiak urratzen zuela euskararen ordenantzak seinale eta mezu publikoez dioena: euskarak eta gaztelaniak «presentzia bera» izanen dutela hiriaren hizkuntza paisaian. Administrazio auzitegiak arrazoia eman dio.

Zapiak 11 metroko zabalera eta 4,70 metroko altuera zuen, eta bederatzi egunez egon zen balkoian zintzilik: uztailaren 6ko eguerditik uztailaren 15eko goizera arte.


Summary: Ekain Perrino: «Konorterik gabe egonda ere ni jipoitzen jarraitu zuten». Larunbatean Basaurin jipoitu zuten gaztearekin hitz egin du Geuria-k, Hego Uribeko herri komunikabideak. Zerbait ikusi zutenei dei egin die Ertzaintzarengana joan eta salatzeko.

Ekain Perrino du izena, eta larunbatean 13 lagunen artean jipoitu zuten, «marikoi zikina» oihuen artean. Basaurin (Bizkaia) gertatu zen ezbeharra: Bizkotxalde parkean izan zen, 2:30 inguruan. Perrino bere lagunekin zegoen, festa giroan, eta harmailetatik beherantz joan zenean topatu zen erasotzaileekin: konorterik gabe utzi zuten, eta ospitaleratu egin behar izan zuten. Geuria Hego Uribeko herri komunikabideak elkarrizketatu du, eta, hor esan duenez, «poliki-poliki burua altxatzen» ari da. Gaur 19:00etan erasoa salatzeko manifestazioa egingo dute Basaurin.

Ez du ezer gogoratzen, eta, horregatik, laguntza eskatu die jazoera lazgarri hura ikusi zuten herritar eta adinkideei: «Lurrean nengoen, ez nuen ezer ikusi. Beraz, eskatuko nieke, hemen, harmailetan, zeuden gazte guztiei Ertzaintzarengana joatea eta zer pasatu zen kontatzea». Erasoari buruzko edozein pista baliagarria eta lagungarria izan daitekeela esan du, eta horrelakoak salatu egin behar direla. Halaber, adierazi du beldurra ere baduela: «Beldurra ematen didana da nik ez dakidala haiek zeintzuk diren, baina haiek badakite ni nor naizen. Niregana etor daitezke».

Erasoaren nondik norakoak zabaldu eta berehala egin zuen eztanda albisteak: azken egunotan bolo-bolo ibili da sareetan, eta erasotzaileekiko gaitzespen mezuak eta biktimarekiko babes zein elkartasun mezuak nagusitu dira. Erasotzaileak biktimaren adin berekoak dira: lehenik haietako bat hasi zen hura jipoitzen, eta gero gehitu ziren beste hamabiak. Jarraian, Azbarren auzorantz ihes egin zuten, Perrino konorterik gabe eta lurrean botata utzita. «Konorterik gabe egonda ere ni jipoitzen jarraitu zuten», adierazi du.

«Berriz ere ez gertatzeko»

Hala eta guztiz ere, indartsu agertu da: «Orain hemen nago, zer gertatu den kontatzeko, eta, batez ere, berriz ere ez gertatzeko». LGTBI+ Komunitatearen Nazioarteko Eguna iristear den honetan, gaur egungo jendarteari buruz mintzatu da Perrino: «Gizartea bera aldatu dela uste dut, baina horrelakoak gertatzen direnean ikusten da gehiago aldatu behar dugula». Hain justu ere, horregatik kontatu du larunbat goizaldean egin ziotena, oraindik ere horrelako erasoak gertatzen direla adierazteko, eta erasotzaileak zigorgabe ez gelditzeko. «Ez diogu borrokatzeari utzi behar».


Summary: Nondik dator argentinarrak itsasontzietatik datozela dioen esaldia?. Alberto Fernandez Argentinako presidentearen adierazpen batek zeresan handia eman du sare sozialetan.

Eztabaida handia eragin du Alberto Fernandez Argentinako presidenteak atzo Pedro Sanchez Espainiakoari Buenos Airesen egindako harreran esandakoak: «Octavio Pazek behin idatzi zuen mexikarrak indioetatik datozela, brasildarrak oihanetik atera zirela eta argentinarrak itsasontzietan iritsi ginela». XX. mendearen hasieran Hego Amerikara iritsi ziren migratzaileei egin nahi zien aipamena Fernandezek, baina beste zerbaitegatik izan dute oihartzuna: ageri duten arrazakeriagatik eta Octavio Paz Literatura Nobel saridun mexikarrak (1914-1998) ez zuelako horrelakorik inoiz esan. Twitterren berehala zabaldu zen Fernandezek esandakoa Alberto, Octavio Paz eta lotsa nazionala.

«Octavio Paz gajoa, hark ez du errurik», esan du Pablo Avelluto Argentinako Kultura ministro izandakoak. Francisco Sanchez oposizioko diputatuak argitu du zer izan zen Pazek idatzi zuena: «Mexikarrak aztekengandik datoz; perutarrak, inkengandik, eta argentinarrak, itsasontzietatik». Fernandezek ez zuen hori errepikatu, eta indio eta oihan hitzak erabili izanak erabat aldatu dio zentzua Pazek esandakoari.

Fernandezek Pazen ahotan jarri nahi izan duen esaldia Litto Nebbia musikari argentinarraren Llegamos de los barcos (Itsasontzietatik gatoz) kantaren hitzak dira. Nebbia Argentinako rockaren ikurretako bat da, eta Fernandezek berak aitortu izan du haren jarraitzailea eta laguna dela. Hau dio Nebbiaren letrak: Brasildarrak oihanetik datoz; mexikarrak, indioengandik, baina gu, argentinarrok, itsasontzietatik.

Bere hanka sartzeaz jabetuta, Fernandezek barkamena eskatu zuen, baina errurik onartu nahi ez duenaren modura: «Ez nuen inor iraindu nahi izan. Baina, hala ere, inor minduta sentitu bada, barkamena eskatzen diot». Eta argudiatu du: «Berretsi egin da beste behin argentinarrok itsasontzietatik gatozela. XX. mendearen lehen erdian jatorrizko gure herriekin batera bizi izan ziren bost milioi migratzaile iritsi ziren. Gure aniztasuna harro egoteko modukoa da».

Mexikoko presidente Lopez Obradorrek onartu egin du Fernandezen barkamen eskaera. Maximiliano Reyes Zuñiga Mexikoko Latinoamerikarako eta Kariberako Harremanetarako idazkariordeak esan du Latinoamerikako aniztasun etnikoa ezkutatzen duela Fernandezek esandakoak, eta gaineratu du ez dela batere esaldi egokia. «Onartzen dugu barkamen eskaera, eta berretsi egiten dugu gure jatorri indigena», adierazi du.


Summary: Sarek 'Etxerako bidean' kanpaina abiatu du, euskal presoen etxeratzea gauzatzeko. 1987an hasitako sakabanaketa politikak eragindako sufrimendua gogora ekarri eta egungo abagune politikora egokituz, euskal presoak etxeratzeko kanpaina hasiko dutela iragarri du

Etxerako bidean kanpaina abiatu du Sarek. Iraganeko garaietara diseinatutako euskal presoen aurkako salbuespeneko espetxe politika «amortizatzea» eta legedi arruntera egokitutakoa aplikatzea eskatu du. «Gizatasuna, erreparazioa eta bizikidetza» ardatz izango dituen eredu bat defendatu dute, eta, hain justu, harantz doaz Eusko Jaurlaritzak hartzear duen espetxe eskumenari buruzko gakoak, atzo bertan Beatriz Artolazabal Berdintasun, Justizia eta Gizarte Gaietarako sailburuak esan zuenez. «Behin ETAren jokabide zigorgarria desagertuta, presoen salbuespenezko tratu bat mantentzea ez da bateragarria zigorrak betearazteko printzipioarekin», esan zuen Artolazabalek.

Horrenbestez, dinamika berri bati ekin dio Sarek: Etxerako bidean. Lehentasunezkotzat jo dituzte gaixorik daudenak, 70 urte baino gehiago dituztenak eta salbuespenezko legediak aplikatuz zigortu dituztenak etxeratzea. Sareren arabera, euskal presoen %90i irizpide politiko hutsetan oinarritutako sailkapen politika aplikatu izan ez balitzaie, bigarren graduan ematen diren baimenak izateko aukera izango zuketeen legeria arrunta aplikatuta. Ondorioz, aspaldi egongo ziratekeen hirugarren gradua lortzetik hurbil, kondena erdi-askatasunean betetzeko aukerarekin. Gainera, heren batek baino gehiagok zigorraren hiru laurdenak beteak dituzte, eta, salbuespenezko araudirik ez balego, baldintzapeko askatasunean leudeke. Zigorra oso-osorik betetzeko euskal presoen aurka propio egindako 7/2003 lege organikoaren pean beste 60 bat euskal preso zigortu zituzten, eta EBn egindako espetxe urteak ere ez dizkiete zenbatzen.

Etxerako bidean kanpaina sustatuko dute, «gure herriak sufrimendu asko bizi izan duelako, bizitza asko galdu eta elkar ulertzeko zubi asko apurtu direlako, eta gizarte gisa berreraiki egin behar dugulako, bizikidetza oinarri hartuta». Euskal presoak etxerako bidean jartzeko, eragile, sindikatu eta administrazio guztiekin elkarrizketan segituko duela berretsi du, baita presoekin eta biktimekin ere.

Sarek gogora ekarri ditu 1987-1988an hasitako sakabanaketa politikaren ondorioz errepidean hildako hamasei pertsonak, eta sakabanaketaren ondorioz tratu «gizagabea» jasan duten ehunka lagunak.


Summary: Paperaren industriak eutsi egin dio pandemiaren oldarraldiari. Sektoreko enpresek %10 gutxiago fakturatu zuten iaz, baina enplegua %2 hazi zen. Esportazioak %9 jaitsi dira, baina, hala ere, salmenten erdia baino gehiago nazioartean egin dituzte. Plastikoa ordezkatzeko produktuetara zabaldu dute negozioa.

Iazko urtea beltza izan zen industriako azpisektore gehienentzat, baita papergintzarentzat ere. Dena den, horrek beste batzuek baino gutxiago nabaritu du COVID-19aren oldarraldia. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako paperaren klusterreko enpresek jakinarazi dutenez, fakturazioan behera egin duten arren, lanpostuak sortu dituzte. Zehazki, 2019an baino %10 gutxiago salerosi zuten, baina enplegua %2 handitu zuten. Euskal Herrian tradizio handiko industria da paperarena, eta, azken hogei urteetan pisua galduz joan den arren, gaur egun 2.663 pertsonak egiten dute lan Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan diharduten 36 enpresetan.

Aurreikuspenak ez dira txarrak. Klusterrak azaldu duenez, pandemiaren kolpea ez da horrenbestekoa izan, hein handi batean azken urteetan negozioa dibertsifikatzeko egin dituzten ahaleginengatik. Osasun krisiari aurre egiteko ezarri diren mugimendu debekuek produktu jakin batzuen gorakada eragin dute: garbiketa eta higienekoak, adibidez, eta merkataritza elektronikoko salerosketen garraioarekin loturikoak. Horietan espezializatzen hasiak dira sektoreko euskal enpresak, eta albo batera uzten haien negozioen oinarri izan den eta gero eta gutxiago kontsumitzen den paper grafikoa. Guztira, 1.229.410 tona pasta eta paper produzitu zuten iaz.

Egiten duten erdia Iberiar penintsulatik kanpo saltzen dute: 550 milioi fakturatu zuten horrela. Eta hor ere beste azpisektore batzuek baino emaitza hobeak lortu dituzte. Esportazioek %9 egin dute behera, pandemiagatik logistikan izan diren askotariko arazoei aurre eginez.

Aldaketa garaia

Sektorea aldaketa garaian dago, biziberritzen. 2000. urtetik paperaren eta kartoiaren munduko ekoizpena %33 hazi da. Bereziki, paketatzearekin, packaging-arekin eta plastikoaren ordezkoekin lotutako produktuei esker. Horien ekoizpena %49koa izatetik gaur egun fabrikatutako paper produktuen %63 izatera pasatu da. Aldiz, paper grafikoa %43tik %27ra jaitsi da.p>

Klusterrak azaldu duenez, sektoreko euskal enpresek 95 milioi euroko «inbertsio handiak» egin dituzte «paper bereziak» ekoizteko. Eskuoihalak, adibidez, eta plastikoen ordezko beste produktu natural eta biodegradagarri batzuk. Bide horretan jarraitu nahi dute, eta, horretarako,120 milioi euroko inbertsio proiektuak aurkeztu dituzte administrazioen laguntzen deialdietara.

Gainera, elkarteak azpimarratu duenez, ingurumen inpaktua murrizteko hainbat inbertsio egin dituzte, hondakinei dagokienean eta uretara eta atmosferara egiten dituzten emisioak murrizteko. Hala, 2020an, lohien %88 balioztatzea lortu zutela azaldu dute.p>

Klusterra, hala ere, kezkatuta agertu da lehengaien eta energiaren prezioen igoerekin, horrek lehiakortasun galera ekar dezakeelako. Gogorarazi duenez, argindarrarena %37 garestiagoa izan izan zen iaz, eta «halako bi garestiago» izaten ari da 2021eko lehen hilabeteetan. Horri gasaren prezioaren igoera gehitu behar zaiola azpimarratu du. Urtea %80ko igoerarekin amaitu zuen, eta 2021ean % 27 igo da. CO2 isurtzeko eskubideak, berriz, %34 garestitu dira 2020an.


Summary: Navalnik sortutako Ustelkeriaren Aurkako Fundazioa debekatu dute auzitegiek. Apirilean jo zuten muturrekotzat fundazioa, eta, orain, haren bulegoak itxi dituzte Moskuko Auzitegi Nagusiaren aginduz.

Errusiako legebiltzarrerako hauteskundeetarako hilabete batzuk falta direnean heldu da erabakia. Moskuko Auzitegi Nagusiak debekatu egin du Aleksei Navalni oposizioko kideak beste hainbat lagunekin batera sortutako FBK Ustelkeriaren Aurkako Erakundea, eta haren ordezkaritzak ixteko agindu du. Erabakiak ondorio larriak ditu erakundeak diruz lagundu edo bertan lan egin dutenentzat. Izan ere, auzipetuak izan daitezke eta kartzela zigorrak jaso.

Fiskaltzak eskatuta egin du urratsa auzitegiak. «Erakunde horrek, gobernuaren aurkako gorrotoa eta bere kontrako erresumina zabaltzeaz gain, muturreko ekintzak ere bultzatzen ditu», adierazi du Aleksei Zhafiarovek, mozioa aurkeztu duen fiskalaren bozeramaileak.

Aurtengo apirilaren 29an sartu zuten Navalniren FBK fundazioa muturreko erakundeen zerrendan, Alderdi Nazional Boltxebikearekin, Al-Qaedarekin eta Estatu Islamikoarekin batera, besteak beste. Gobernuko goi karguen inguruko ustelkeria kasuei buruzko txostenak argitaratu izan ditu FBK erakundeak azken urteetan.

Errusiako presidente Vladimir Putinen aurka egiteko baliatu du debekua nazioarteak. EB Europako Batasunak salatu du «oposizioaren aurkako orain arteko erasorik gogorrena» izan dela gobernuz kanpoko erakundearen legez kanporatzea. Josep Borrell diplomaziaburuak irakurri du estatu kideek izenpetutako adierazpen bateratua: «Erabakia oinarririk gabea da, eta argi uzten du zein den Errusiako Gobernuaren joera: giza eskubideak urratzea eta demokraziaren aurkako jazarpen sistematikoa bultzatzea».

Bruselak, irailean egingo dituzten hauteskundeekin lotu du debekua. Udazkenean, legebiltzarreko 450 diputatuak aukeratzeko bozak egingo dituzte, eta, zalantzarik ez dagoen arren Putinen Errusia Batuak irabaziko duela, adituek diote litekeena dela hainbat ordezkari galtzea, sistematik kanpoko oposizioak azken hilabeteetan lortutako babesaren ondorioz.


Summary: Innobasquek 1.640 milioi euroko kopuru errekorra espero du I+G atalean. Araba, Bizkai eta Gipuzkoako ikerketa eta garapenaren hazkundea %4,1 izango da, Europako funtsek bultzatuta

Innobasque Berrikuntzaren Euskal Agentziak inoizko inbertsiorik handiena aurreikusi du aurten ikerketaren eta garapenaren atalerako: 1.640 milioi euroko kopuru errekorra espero du, eta horrek esan nahi du %4,1 igoko dela. Batik bat ekarpen publikoak bultzatuko du berrikuntzaren gorakada Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta, zehazki, Europako funtsek. Enpresek ere gehiago inbertituko dute, baina Eusko Jaurlaritzaren hauspoak eramango du gora ikerketa eta garapena.

Innobasquek ondorio horiek atera ditu euskal konpainien laguntzarekin prestatutako txosten batean. Inbertsioaren estimazio horrek EAEko BPGaren %2ko langa gaindituko luke ozta-ozta: %2,08 litzateke I+G atalean egindako ahalegina. Hala ere, Europako Batasuneko batezbestekotik behera egongo litzateke oraindik erakuslea, 2019ko datuek islatzen dutelako BPGaren %2,2ko inbertsioa EBn.

Innobasquek dio finantzaketa publikoa 617 milioi eurorena izango dela 2021. urtean, iaz baino %7,2 handiagoa. Inbertsio pribatua handiagoa izango da, 849 milioi eurokoa, iaz baino %2,7 gehiago. Nazioarteko inbertsioa, berriz, 141 milioi eurokoa litzateke. EAEko aurrekontu orokorrak hartu ditu oinarri Innobasquek txostena egiteko, eta, horrekin batera, ekonomia hazkundearen aurreikuspenak ere bai.

Hainbat enpresatako adituen ekarpenek osatu dute azterketa. I+G esparruan EAEn motor diren enpresek parte hartu dute txostenean: Aernnova, CIE Automotive, Mondragon Taldea, Faes Farma, Gestamp, Arteche Taldea, Iberdrola, Ideko, Ingeteam, Irizar, ITP, Ormazabal, Sener, Sidenor, Siemens Gamesa eta Tubacex. Enpresa horiek egiten dute Araba, Bizkai eta Gipuzkoako I+G pribatuaren %45, alegia, I+G osoaren laurdena.


Summary: Petronorreko langileek bederatzi eguneko greba hasiko dute. Langileen ordezkariek ziurtatu dute ez dagoela arrazoirik lan taldearen herena aldi baterako murrizteko.

Petronorreko langileek bederatzi eguneko greba egingo dute bihartik aurrera, enpresak proposatutako aldi baterako erregulazio espedientearen aurka. Muskizeko findegian (Bizkaia) 354 langileri eragingo die espedienteak, lantaldearen heren bati, eta urte bukaera arte irauNGO du. Zuzendaritza eta langileen batzordea neurria negoziatzen ari dira.

Mobilizazioa ostiral honetan, hilak 11, hasiko da, 14: 00etatik aurrera, eta ekainaren 20ra arte iraungo du. Aste OSOAN, besteak beste, borrokan dauden beste enpresa batzuetako langileekin bilduko dira, eta haiekin batera protestak egingo dituzte, aurretik egin izan duten moduan. Era berean, Gasteizera martxa bat egitea aurreikusi dute, Eusko Jaurlaritzaren Lan eta Enplegu Batzordean agerraldia eskatzeko.

Langile batzordeak ohar batean azaldu duenez, azken asteotako mobilizazioen ostean zuzendaritzak hainbat bileretara deitu ditu langileen ordezkariak, baina ez die erantzunik eman haien eskaerei.

Langileen ordezkariek ziurtatu dute ez dagoela arrazoirik lan taldea aldi baterako murrizteko, aparteko orduak egiten ari direlako eta lan asko egin gabe daudelako, mantentze lanekin loturikoak, bereziki. Horren harira, batzordeak azaldu du joan den astean isuri bat izan zela findegiko 1. unitatean, eta astebetez gelditu behar izan dutela. Hala ere, salatu dute zuzendaritzak ez duela geldirik dagoen 2. unitatea martxan jarri nahi izan. «Argi geratu da espedientea aplikatzeko dituen arrazoiak ez direla produkzio eta antolaketa arlokoak. Lan harremanak irauli eta indefentsio modu bat sortu nahi dute», azpimarratu dute.

Langileen ordezkarien iritzian, «dena da posible zuzendaritza honekin». «Trileroek egiten duten bezala negoziatzen du, eta ez du zalantzarik egiten eskubideak murrizteko orduan edo lotsarik gabe emandako hitza urratzeko. Aldi berean, erakundeetan laguntza milioidunak eskatzen ditu».


Summary: Buruzagi indigena bat hil dute Kolonbian. Cauca departamentuan hil dituzte Nasa Argenis eta Marcelino Yatacue senar-emazteak. 'Corticoren heriotzagatik. ELN' zioen idatzi bat aurkitu dute gorpuen aldamenean.

Nasa Argenis Yatacue buruzagi indigena eta irakaslea, eta haren senar Marcelino Yatacueren hilketaren berri eman du gaur goizaldean Bizitzaren eta Giza Eskubideen Aldeko Sareak. Buruzagi indigena eta irakaslea zen Argenis Yatacue, Cauca departamentuko Paez de Corinto barrutian. Bi gorpuen aldamenean Corticoren heriotzagatik. ELN zioen idatzi bat aurkitu dute.

Senar-emazteak elkarrekin zirenean eraso zieten, Corinto hiriaren iparraldean. Hilketa ikertzen ari da orain Guardia Indigena, baina, lehen zantzuen arabera, ELN Nazioa Askatzeko Armadak mendekuz egindako hilketak lirateke —ELNko kide bat litzateke Cortico—.

Caucako Batzorde Indigenak alerta gorena ezarri du departamenduan Yatacueren hilketaren berri izan ostean. Ordezkari politiko ugarik salatu dute erasoa, tartean Feliciano Valentzia, MAIS alderdiko senataria: «Cauca iparraldeko Coriinto herria da Kolonbiako gune militarizatuena, eta, hala ere, disidentziek buruzagi indigena bat eta haren senarra hil dituzte; zortzi egun baino gutxiagoan bost indigena sarraskitu dituzte. Baina gobernua ondo, mila esker. Zer gertatzen da segurtasun indarrekin Cauca iparraldean?».

Carlos Camargo arartekoak 2018an ohartarazi zuen lehen aldiz buruzagi indigenen aurkako mehatxuez. Eremu hartan kokatzen dira ELNko, FARC Kolonbiako Indar Armatu Iraultzaileetako eta EPL Herria Askatzeko Armadako talde disidenteak. Azken hilketak «ahalik eta azkarren» argitzeko eskatu dio gobernuari Camargok.

Yatacuerena ez da azken egunetako hilketa bakarra izan. Joan den asteartean Beatriz Cano hil zen, lau egun lehenago Santander de Quilichao barrutian izandako erasoan jasandako zaurien ondorioz. Cauca Iparraldeko Kabildo Indigenetako bozeramailea zen Cano. Erasoaldi berean beste bi indigena eta bi polizia hil zituzten. Eraso berean zauritu zituzten Canoren bost urteko alaba eta Cesar Galarza, erakundeko bozeramailea. Tiroketa FARCeko talde disidente bati egotzi zioten, Dagoberto Ramos fronteari.

2019 eta 2020 artean herriaren ordezkari ziren sei emakumezko hil zituzten, haietako lau indigenak. Urte hasieratik eta maiatzera arte, berriz, 69 lider hil dituzte. 2016an bake akordioak sinatu zirenetik, berriz, 1.185 dira hildako ordezkari sozialak.


Summary: Zibilez jantzitako Israelgo polizia agenteek hiru palestinar hil dituzte Zisjordanian. Palestinako inteligentzia zerbitzuetako kideak dira horietako bi, eta Jihad Islamikoarekin lotu du hirugarrena Israelek.

Israelgo Mugako Poliziak gutxienez hiru palestinar hil ditu Jeninen, Zisjordanian, gaur goizaldean. Horietako bi, Adham Yasser Alawi eta Tayseer Issa, PAN Palestinako Aginte Nazionalaren inteligentzia zerbitzuetako kideak dira, herrialdeko agintariek jakinarazi dutenez. Hirugarren hildakoa Jamel al Amori da. Hiru horiez gain, laugarren bat larri zauritu dutela zabaldu du Wafa berri agentziak, eta inguruko ospitale batera eraman dutela.

Israelgo segurtasun iturriek Efe berri agentziari emandako informazioaren arabera, Jihad Islamikoko kidea da Al Amori, eta hura zen operazioaren helburu nagusia. Iturri horrek gaineratu du Palestinako inteligentzia zerbitzuen egoitza moduan erabilitako eraikin baten inguruan izan dela gertakaria. Palestinako agintariek ez dute halakorik baieztatu oraingoz.

PANeko presidente Mahmoud Abbasek gaitzetsi egin du gertatutakoa, eta «Israelen eskalatze arriskutsutzat» jo du. Azaldu du Israelgo segurtasun indarrek palestinar itxura hartu nahi izan dutela, eta zibilez jantzita zihoazela.

Hala baieztatu du Wafak ere. Hedabide horren arabera, agenteak zibilez jantzita iritsi dira Jeninera, Al Amori eta beste kide bat atxilotzeko helburuarekin, baina horretara zihoazen momentuan tiroketa bat izan da, eta modu horretan hil dira hiru palestinarrak. Israelgo agenteak, berriz, ez dira zauritu.


Summary: Beste 287 positibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian. Positiboen ehunekoa %3,1 izan da asteazkeneko testetan. Ospitaleetako presioak arintze bidean segitzen du: Osakidetzaren ardurapeko ZIUetan 77 paziente dira gaitzarekin.

Kutsatuen kurbak beheranzko norabidean segitzen du; transmisioa barealdian da Hegoaldean. Atzo 287 COVID-19 kasu atzeman zituzten, Osakidetzak eta Osasunbideak 9.302 diagnostiko proba egin ondotik. Hala, zehazki, asteazkenean egindako testen %3,1ek eman zuten positibo. Lurraldeka, Bizkaian 134 positibo izan ziren; Gipuzkoan, 76; Nafarroan, 49, eta Araban, berriz, 25.

Erietxeei dagokienez, Hegoaldeko osasun sistemek 24 lagun ospitaleratu zituzten atzo gaitzaren sintomak larriagotuta; Osakidetzaren ardurapeko zentroetan sartu zituzten horiek guztiak; izan ere, Nafarroan ez zen izan birusari loturiko ospitaleratzerik. Halaber, azken datuen arabera, oraintxe bertan guztira 218 paziente dira Hego Euskal Herriko erietxeetan. Horietako 88 ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan daude.


Gatzak Eusko Label sor-marka izango du

Summary: Gatzak Eusko Label sor-marka izango du. Añanako eta Leintz Gatzagako enpresek ekoiztutakoek eramango dute etiketa: 170 tona ekoiztu zituzten iaz. Zerrendara batu den hemezortzigarren produktua da.

Eusko Label produktuen zerrendan sartu da Euskal Gatza. Izendapen hori izango dute Añanako Gatz Haraneko (Araba) eta Leintz Gatzagako (Gipuzkoa) ur gaziko iturburuetan ekoiztutako gatzek. 2020an, bi gatz enpresek 150 tona iturburuko gatz eta 20 tona gatz lore produzitu zituzten.

Euskal Gatza hainbat formatutan aurkeztuko da merkatuan, kristalezko potoetan eta kartoizko ontzietan, eta hainbat elaboraturekin osatuta: adibidez, baratxuria, pipermina, kaiena eta Proventzako belarrak.

Eusko Label zigiluaren arduradunek nabarmendu dutenez «kalitate handiko gatza da, modu jasangarrian eta artisau eran ekoitzi, sailkatu eta ontziratua». Produktuaren ezaugarriei dagokienez, azpimarratu dute Euskal Gatzak ez duela inolako tratamendu fisiko edo kimikorik, ezta gehigarririk eta trinkotzearen kontrako produkturik ere. «Bi gatzagetan, mendeetan zehar garatu duten elaborazio modu tradizionalari eusten zaio. Añanako Gatz Haranean eguzkia eta haizea erabiltzen dira gatzaren kristalizazio prozesuan, eta Leintz Gatzagan, berriz, bertako basoetako egurrekin egindako sua», gogoratu dute.

Gatzarekin batera, hemezortzi produktuk osatzen dute Eusko Label zigilua dutenen zerrenda. Honako hauek: okela, baserriko oilaskoa, esne bildotsa, baserriko txerria, hegaluzea eta hegalaburra, baserriko arrautza, esnea, eztia, Arabako patata, Gernikako piperra, tomatea, barazkiak, Ibarrako piparrak, egoskariak, oliba olio birjina estra, Arabako aleak, antxoa eta gatza. Horiez gain, Eusko Labelekin egindako produktuak daude. Etiketa hori jaso duten azkenengoak izango dira ogia eta gaztak.


Summary: Klima eta biodibertsitate krisiei batera erantzutera dei egin dute zientzialariek. NBEko IPBES eta IPCCko adituek lehen aldiz elkarlanean egindako txosten bat plazaratu dute. Konponbide posible batzuen kaltea aintzat hartzeko eskatu dute: proiektu berriztagarri batzuena, kasurako.

Gizakien jarduerak eragindako arazoak dira klima aldaketa eta biodibertsitatearen galera, eta konponbidea ez da etorriko baldin eta bi arazoei batera erantzuten ez bazaie. IPBES Bioaniztasunari eta Ekosistemen Zerbitzuei Buruzko Gobernu Arteko Plataformak eta IPCC Klima Aldaketarako Gobernu Arteko Adituen Taldeak elkarrekin egindako txosten baten ondorio nagusietako bat da hori.

Ez da bakarra. Izan ere, bi arazo horiek konpontzeko garaian aintzat hartzeko moduko mezu gordin bat ere eman dute: «Naturarekin lotutako balio indibidual eta kolektiboen aldaketa sakon bat beharko da zenbait kontzeptuetatik aldentzeko: esate baterako, garapen ekonomikoa barne produktu gordinaren hazkundean oinarritzen dela». Ildo horretan, zientzialariek dei egin dute giza balioen eraldaketa bat egitera, gizakiak naturarekiko harreman horretan dauzkan muga biofisikoak ez gainditzera.

IPBES eta IPCCko 50 adituk -besteak beste, Unai Pascual BC3ko ikertzaile eta IPBESeko taldekoak- lau egunez egindako mintegi baten ondoren egindako ikerketa da aurkeztutakoa. Ikertzaile horietako hamabik koordinatu dute ikerketa. Hain justu, gaur aurkeztu dute txostena. Hans-Otto Portner Zientzia Batzordeko Zuzendaritzako presidentekideak adierazi du klima aldaketa gero eta gehiago ari zaiela kalte egiten naturari eta hark gizakiei egin diezaiekeen ekarpenei, baita klima aldaketaren ondorioak leuntzeko duen gaitasunari ere. «Biodibertsitatean izaten ari diren aldaketak, berriz, klimari eragiten diote, nitrogeno, karbono eta uraren zikloetan izaten ari diren eraginagatik».

Hala, hainbat proposamen egin dituzte, aurten Pekinen eta Glasgowen egingo diren bioaniztasunaren eta klima aldaketaren goi bileretan aintzat har ditzaten. Batetik, geratu egin behar dela karbono aberastasun handia duten ekosistemen galera eta degradazioa, bai lurrean eta baita itsasoan ere: basoak, hezeguneak, zohikaztegiak, larreak, sabanak, padurak, alga basoak, poloetako karbono urdineko eta ur sakonetako habitatak... Deforestazioa eta baso degradazioa eteteak gizakiek eragindako berotegi gasen isurketak eteten lagun dezakeela dio txostenak, 0,4 eta 5,8 gigatona arteko CO2 baliokideetan.

Degradazioa eteteaz gain, ekosistema batzuk leheneratzearen beharra aipatu dute, klima aldaketaren ondorioei aurre egiteko har daitezkeen irtenbiderik «merkeenak eta bizkorrenak» izanik. Animalia eta landareentzako ezinbesteko ekosistema izateaz gain, klima larrialdiaren ondorio batzuei aurre egiten laguntzen dute: uholdeak arintzen dituzte, kostaldea babesten dute, uren kalitatea hobetzen dute, lurzoruaren higadura gutxitzen dute... Onura ekonomikoa ere badakarte halako neurriek, besteak beste, enplegua sortzen dutelako. Hartzen den neurria hartzen dela ere, jatorrizko herrien eskubideak aintzat hartu behar direla azpimarratu dute.

Nekazaritza eredua aldatu

Lurraren erabilerari arreta jarri diote zientzialariek. Izan ere, ondorioztatu dutenez, nekazaritza eta basozaintza iraunkorrak, bioaniztasuna handitzen laguntzeaz gain, isurketak murrizteko aukera ematen dute. Lurra babesteak, nekazaritza eta abeltzaintza egoki batek eta ongarrien erabilera murrizteak 3 eta 6 gigatona artean gutxituko lituzke isurketak urtero.

Ildo horretan, itsasoko eta lurreko babesguneak zabaldu eta elkarrekin lotzeak dauzkan onurak azpimarratu dituzte. Hala, bioaniztasunari kalte egiten dioten jarduerei diru laguntzak kentzeko eskatu dute, esate baterako, arrantza eta nekazaritza intentsiboei eta deforestazioa eragiten duen basogintzari. Prozesu hori lagunduko luke norbanakoen kontsumoen ohiturak aldatzeak ere. Besteak beste, elikadura aldaketak jo dituzte beharrezko, bereziki, munduko herrialde aberatsetan. Dieta berri horien oinarria litzateke barazki gehiago jatea, eta haragi gutxiago, IPBES eta IPCCko adituen arabera.

Gainera, zalantzan jarri dute klima aldaketari aurre egiteko hartzen diren zenbait neurriren egokitasuna, besteak beste, meategi jarduera neurri gabe handitzen eta lur eremu zabalak okupatzen dituzten energia berriztagarrien proiektu batzuk sustatzea. Ohartarazi dute zuhaitz espezie exotikoekin egindako landaketa masiboak eta ur hornidura bideratzeko urtegi handiak egiteak sarritan eragin kaltegarriak dituztela ingurumenean eta gizartean.

«Gizartearen eta ekonomiaren atal guztietan eraldaketa bat beharko da gure klima egonkortu, bioaniztasunaren galera eten eta denok nahi dugun etorkizun jasangarriaren bidea egiteko», laburbildu du Ana Maria Hernandez Salgar IPBESeko presidenteak. «Lurra eta itsasoa asko egiten ari dira, gizakien CO2-aren isurketen ia %50 xurgatuz, baina naturak ezin du dena egin». 2021a «urte kritikoa» da klimarentzat eta naturarentzat, laburbildu du Lord Zac Goldsmith Erresuma Batuko Ingurumen ministroak. Izan ere, Norvegiak eta Erresuma Batuak lagundu dute txosten hau egiten.


Landa giroaz gozatu Bizkaian

Summary: Landa giroaz gozatu Bizkaian. Familiarekin edo lagunekin, landa giroaz eta lasaitasunaz gozatzeko aukera ugari daude Bizkaian. Paradisu naturalak ezagutzeko mendi ibilaldi ederrak egin daitezke, eta atseden hartu nekazaritza etxe batean.

Bizkaiko barnealde berdea ezin hobea da hiriko erritmoa alde batera uzteko, naturarekin bat egiteko eta aire garbia arnasteko. Horretarako, hoberena da nekazaritza etxe batean ostatu hartzea, baserri batean bereziki. Bidenabar, arbasoen ohiturak ezagut daitezke, eta ortuak eta abereak nola zaintzen dituzten bertatik bertara ikusi. Izan ere, haien bidez sortzen dira euskal sukaldaritzari ospea eman dioten kalitatezko osagaiak. Horrela, gastronomia bikainaz goza daiteke Bizkaiko barnealdean. Landetxe batean egonaldi bat eginez gero, lasai egoteko eta atseden hartzeko aukera egongo da, eta paradisu naturalak ezagutzeko ere bai, mendi ibilaldi bat eginez. Oinez edo bizikletaz egiteko bidexka ugari daude, mendietara igotzeko, edo erreken eta basoen ondoan paseatzeko. Ausartenek zaldi gainean edo 4x4 ibilgailuetan egingo dituzte txango txundigarri horiek. Pagasarri, Arraiz, Serantes, Kolitza, Oiz, Sollube, Ganekogorta, Alluitz, Eretza, Jata... Bizkaiko mendietan txango politak egiteko bidexka ugari daude.

Ondare aberatsa Gainera, Bizkaiko landa giroan, beste zenbait altxor aurki daitezke: Erdi Aroko guneak, jauregiak, museo tradizionalak, artisautza dendak eta herrietako kale eta plaza ikusgarriak. Ondare historiko eta kultural aberatsa ezagutzeko parada da, azken batean, artearekin liluratzeko eta euskal ohituren jatorriaren berri jakiteko. Besteak beste, bisita gidatuak egin daitezke Balmaseda ezagutzeko, Bizkaiko hiribildurik zaharrena. Balmasedan, ikusteko modukoak dira Cadagua ibaia igarotzeko zubi gotikoa eta herriko etxeak. Durangon, Anboto mendiaren magalean, Uribarriko Santa Maria basilika dago, Erdi Aroko erdigunean, eta Durangotik oso hurbil, Elorrio herria. Elorrion, XVII eta XVIII. mendeko erdigune historikoa dago, eta Argiñetako nekropolia. Handik hurbil, hiri izendapena duen Bizkaiko herri bakarra dago, Urduña, mendiaren eta itsasoaren artean dagoen antzinako merkataritza gunea. Bertako garai bateko aduana hotel bat da gaur egun, eta Euskal Autonomia Erkidegoko Erdi Aroko plazarik handienean dago.

Parke naturalak Kilometro gutxitara, Arabaren (www.araba.eus), Bizkaiaren eta Burgosen arteko mugan, Nerbioi ibaiaren iturburua dago, eta 270 metroko ur jauzia. Halaber, Bizkaiko barnealdean hiru parke natural daude, Gorbeiakoa, Urkiolakoa eta Armañongoa. Baso mardulak, latxa artaldeak eta beste hainbat animalia, hegaztiak, hamaika landare mota, Bizkaiko mitoak eta elezaharrak, eta Santimamiñe eta Pozalagua bezalako leize ikusgarriak aurki daitezke paradisu natural horietan. www.bisitbiscay.eus atarian informazio guztia aurki daiteke.


Laba proiektua aurkeztu dute Iruñean

Summary: Laba proiektua aurkeztu dute Iruñean. Gune fisiko bat izango dela iragarri dute, baina, horrez gain, euskara «erdigunera» eramateko proiektu bat ere bada. Diru bilketa bat abiarazi dute egitasmoa finantzatzeko.

«Energia eratu dugu urteetan, eta lurpean borborka ari da magma hori. Eztanda egiteko garaia da». Hori eta bestelako mezu iradokitzaileak bota ditu Laba delakoak azken egunetan sare sozialetan, eta gaur argitu da misterioa: euskara erdigunera ekartzeko proiektu bat izango da Laba, dimentsio fisikoa eta sinbolikoa izango dituena. Lehenengoa Gazteluko plazan egongo da, Iruñean, han baitago egitasmoa. «Erabilera anitzeko gune bat» izango dela iragarri dute: «arkupeak babestutako lokal bat, eta plazara irekitako gunea. Euskaratik sortutako elkargune bat, euskarazko kultur emanaldietarako oholtza, sorkuntza produktuetarako saltokia, kafetegia».

Hori guztia egiteko lekua egongo da gunean, baina guneaz haratago joan nahi du Labak: «Bazterretik erdigunera eraman nahi dugu euskara. Ikusgarri eta entzungarri egin, erakargarri, eskuragarri. Jauzi bat eman nahi dugu, euskararen alde egotetik euskaraz egitera, baita ari garela ohartu gabe ere». Iruñean euskaraz bizitzearen aldeko apustua egiten du egitasmoak horrela.

Proiektua aurrera eramateko, 30.000 euro biltzeko erronka jarri dute sortzaileek, eta, horretarako, diru bilketa bat jarri dute martxan, itsulapikoa plataformaren bidez. Hala ere, gehitu dute ez dutela «sosa bakarrik» eskatuko: «esperientzia kolektibo bat» izatea nahi dute antolatzaileek, eta azaldu dute partaide aktiboak behar dituztela horretarako.


Summary: Pello Lizarraldek jaso du 111 Akademiaren saria. Agiantza nobelaren poetika eta deskribapenen indarra nabarmendu dituzte akademiakideek. Villabona-Amasan egin dute sari banaketa.

Pello Lizarraldek gaur jaso du 111 Akademiaren XXV. Saria, Villabona-Amasako Hika txakolindegian (Gipuzkoa), Argiantza eleberriagatik. 202 kideren artean 117k parte hartu dute 2020ko sariduna aukeratzeko bozketan, eta Lizarraldek Joxean Agirreren Nobela errealista bat eleberria izan du lehiakide azken bueltan. Lehen aldia da 111 Akademiak haren lan bat saritu duela.

1980ko hamarkadan girotu du egileak Argiantza, eta bideogintzaren agerpenaren ostean zinemagintzak izaniko beherakadaren hasiera kontatu du liburuan, zinema areto batzuen jabearen istorioaren bidez. Lizarraldek irakurleari «atzean gelditzen den mundu horren arnasa eta denboraren sosegua sentiarazten dizkio», 111 Akademiako kideen hitzetan.

Saria ematerakoan, idazleak lantzen duen «poetika bikaina» nabarmendu dute: «Deskribapen hutsak benetan gozatzeraino harrapatzen du irakurlea eta bertan egoteraino lekualdatzen».

BERRIAk joan den abenduan egin zion elkarrizketa bat Lizarralderi, Argiantza-tik abiatuta.


Summary: Eraso homofoboa indar osoz arbuiatu du Basaurik. Milaka pertsona batu dira herriko gazte batek larunbatean jasandako erasoaren aurkako manifestaziora. Erasoa salatzeko egin den mobilizazioetan parte hartzeko deia egin dute alderdiek ere. Arartekoak esan du halakoak «demokrazian onartezinak» direla.

Bizkotxalde plazan, larunbat gaueko eraso homofoboa jasan zuen leku berean, herri oso baten babesa jaso zuen atzo Ekain Perrino gazte basauriarrak. Txalo eta oihuen artean, Basaurik (Bizkaia) argi adierazi zuen homofobiak ez duela lekurik herriko kaleetan, eta milaka pertsona bildu zituen manifestazio batekin jakinarazi zuen eraso bakoitzak erantzuna izango duela.

Udaletxetik irten zen 19:00etan Basaurin 23 urteko gazteak larunbatean jasandako eraso homofoboa salatzeko manifestazioa, eta jende andana batu zen Basauriko kaleetan, homofobiarik ez lelopean. Erasoa jasan duenaren ingurukoez gain, Ekainak 28 Koordinakundea, Intifada Marika, EHGAM eta Sare lesbianista bezalako taldeak ibili ziren protesta antolatzen, eta erasoekiko «erabateko gaitzespena» adierazi zuten.

Euskal Herriko hainbat lekutan homofobiaren aurka egin ziren protesten epizentroa izan zen Basauriko manifestazioa. Amaierako ekitaldian, E28 Koordinakundeko kide batek hartu zuen hitza, han bildutako guztien izenean Perrinori elkartasuna adierazi eta 23 urteko gazteak jasandako erasoa gaitzesteko: «Erantzun egin behar dugu, eta gure gizartea leku seguruago bihurtzen lagundu behar dugu, urteko egun guztietan». Halaber, erakunde publikoentzako mezu zuzen bat ere bidali zuen: «Ez da nahikoa argazki batean jartzea, komunikatu bat egitea edo balkoi batean bandera bat jartzea gaitz sozial hori serioski hartzen ez badute».

Eraso homofoboa larunbat gauean gertatu zen, 02:30ean. Perrino lagun batzuekin plazan zegoela, beste gazte bat iraintzen hasi zitzaion, eta gero irainak kolpe bilakatu ziren. Hamahiru gizonen artean jipoitu zuten azkenean, «marikoi zikina» eta bestelakoak oihukatzen ari zirela, eta konorterik gabe utzi zuten. Erasotzaileek ihes egin zuten, baina Poliziak dagoeneko haietako bederatzi identifikatu ditu.

Basauriko herritarrez gain, kanpotik ere heldu zen jendea, elkartasuna adierazi eta kaleak LGTBI kolektiboaren aldeko banderez betetzera. Erasoa gertatu zen Bizkotxalde parkean bukatu da manifestazioa, eta prentsaurrekoa eman du erasoa jasan zuen gazteak, Ekain Perrinok, bere bikotekide eta lagun batekin batera. Bertan, salatu zuten homofobia «egiturazko arazoa» dela, eta nabarmendu zuten eraso homofoboak ez dituztela soilik «erradikalen taldeek» egiten, «gizarte osoaren erantzukizuna» baitira. Perrinoren bikotekideak, gainera, adierazi zuen ez dutela protesta egiten beren eskubideak erregutzeko: «Ez diogu inori ezer erregutzen, gure eskubideak exijitzen gabiltza». «Autodefentsa eta antolakuntza» ere aldarrikatu zituzten, eta, azkenik, eskerrak eman zizkioten bildu zen jendeari.

Perrinok hedabideen aurrean hitz egin zuen asteazkenean, eta hari gertatutakoa salatu beharra azpimarratu zuen: «Orain hemen nago, zer gertatu den kontatzeko, batez ere berriz ere gerta ez dadin». Erasoaren ostean jasotako babes guztiari esker «poliki-poliki burua altxatzen» ari dela jakinarazi zuen, eta larunbatean inguruan zeuden gazteei eskatu zien ikusitakoa Ertzaintzari kontatzeko.

Legebiltzarra ere, alde

Eusko Legebiltzarreko talde guztiek ere salatu zuten erasoa atzo: EAJk, EH Bilduk, Elkarrekin Podemos-IUk eta PP+Csek adierazpen bateratu bat kaleratu zuten erasoarekiko beren «arbuio indartsuena» agertu eta fiskaltzari ofizioz jarduteko eskatzeko.

Alderdiek elkartasuna adierazi zioten hamahiru gaztek jipoituriko gazteari, Ekain Perrinori, eta «beharrezkoak diren baliabide psikologiko, juridiko eta sanitarioak» eskaini zizkioten, baita informazioa eta akonpainamendua ere. Halaber, nabarmendu zuten eraso matxistek eta eraso LGTBIfobikoek «pertsona guztiek izateko, sentitzeko, eta askatasunean beldurrik gabe bizitzeko duten eskubidea» urratzen dutela, eta azpimarratu kolektibo zapalduen eguneroko borroka «inoiz baino beharrezkoagoa» dela.

Legebiltzarreko taldeek mobilizaziora batzeko deia ere egin zieten herritarrei. Halaber, kaleratutako oharrean Vicente Vadillo Santamaria Francis</em> izan zuten gogoan, haren hilketaren 42. urteurrena dela eta. Francis Espainiako Poliziak hil zuen tiro batez, Errenterian, 1979an, eta alderdiek gogorarazi zuten haren hilketak «euskal LGTBI mugimenduaren hasiera» ekarri zuela. Arartekoaren gaitzespena

Legebiltzarrak bezala, Arartekoak ere Basauriko eraso homofoboa arbuiatu zuen atzo ohar bidez, halakoak «demokrazian onartezinak» direla azpimarratuz: «Giza eskubideei eta pertsonen sexu-joerarako askatasunari zuzenean eraso egiten dieten horrelako ekintza bandalikoek erakusten dute homofobia, tamalez, oraindik bizirik dagoela gure gizartean, eta baita botere publikoen eta gizartearen jarrera proaktiboaren bitartez bakarrik deuseztatu ahal izango dela ere». Era berean, gay eta lesbianei esan zien «ez dezatela ametitu beren askatasuna horrelako eraso lesbofobo eta homofoboen bitartez murriztu dezaten, eraso txikiak izan arren», eta beren sexu joeragatik jasandako «bereizkeriazko edozein ekintza, gorroto adierazpen edo gorroto ekintza» agintari publikoei jakinarazteko eskatu zien.


Summary: 47 urteko kamioilari bat hil da, garraiatzen zuen zamak harrapatuta. Astelehenean izan zuen ezbeharra, Orozkoko zerbitzugune batean. Aurten lan istripuan hildako 26. behargina da, sindikatuen zenbaketaren arabera.

47 urteko kamioilari bat hil da gaur goizean, astelehen arratsaldean Orozkoko zerbitzugune batean (Bizkaia) izandako lan istripu batengatik. Atzeko partean zeraman beira handi baten eta plataformaren euskarrien artean harrapatuta geratu zen; lagun batek aurkitu zuen. Aurten lan istripuan hildako 26. langilea da, sindikatuen zenbaketaren arabera. Hildakoak Oiartzungo (Gipuzkoa) Gexa enpresan egiten zuen lan, eta Laudioko (Araba) Guardianentzat ari zen, azpikontratuta, sindikatuek azaldu dutenez. Gogora ekarri dute apirilaren hasieran beste garraiolari bat hil zela Abadiñon (Bizkaia), hura ere kamioiaren zamaren artean harrapatuta. Zamalanetan segurtasun neurriak indartzeko eskatu diete garraio enpresei.


Summary: Aske da David Urdin, Fiskaltzarekin akordioa egin ostean. 27 urteko kartzela zigorra eskatzen zuen Auzitegi Nazionaleko FIskaltzak, trenbideetan zenbait sabotaje egitea egotzita. 2007tik 2009ra hamabost hilabete eman zituen preso

David Urdin aske da. Auzitegi Nazionalean aurkeztu da, eta, Fiskaltzarekin akordioa lortu ostean, etxera bueltan da. 2007tik 2009ra hamabost hilabete bete zituen kartzelan, trenbide sarearen aurkako sabotaje batzuen harira Auzitegi Nazionalean irekitako auzi batengatik. Fiskaltzak 27 urteko kartzela zigorra eskatzen zuen haren aurka, baina akordioa egin dute, eta, bi urteko zigorra onartuta, ez du kartzelara joan beharko Urdinek. Burlatara itzultzeko moduan da, Nafarroara.

Xabier eta David Urdin, Iñigo Gulina, Aitor Torrea, Iker Gorriz eta Jose Javier Oses atxilotu zituzten 2007an, Auzitegi Nazionalak aginduta. Torturak salatu zituzten. Urdinek, espetxetik atera ostean, ihes egin zuen.

Sortuk ohar bidez esan du pozez hartu duela «zigor larri baten arriskua saihestuta» Urdin libre izatea, eta iheslarien eta deportatuen auzia ere lehenbailehen konpondu beharrekoa iruditzen zaio. Lege arruntean oinarrituz gero, auziek konponduta beharko luketelakoan dago Sortu; horregatik, dei egin dio Auzitegi Nazionalari «itzuli nahi duten iheslariei oztopoak jartzeari utz diezaion». Gainera, Espainiako eta Frantziako estatuei eskatu die eurek indarrean jarritako «deportatuen figura» indargabetzeko. 28 iheslari eta 8 deportatu daudela esan du Sortuk.


Summary: Inflazioaren mehatxuaren gainetik, EBZk pizgarrien programari eutsi dio. Hazkunde aurreikuspena sei hamarren igo du Frankfurtek, %4,6raino. Baikor dago EBZ, baina zuhur ere bai, birusaren aldaera berriengatik

Ozenago entzuten da inflazioa gehiegi hazten ari den abisua, eta aldagai horri batu zaio urteko bigarren hiruhilekoan gero eta sendoagoa ematen duela susperraldia. Baina EBZ Europako Banku Zentralak ez du aldatuko bere bide orria, eta erritmo berean jarraituko du pizgarrien politikarekin. Horrek esan nahi du aktiboak erosteko pandemia garaiko programak (PEPP ) aurrera jarraitzen duela aldaketarik gabe, «finantzaketaren baldintzak gogortu ez daitezen».

Atzoko bileraren ostean, banku zentralak garbi utzi du baikortasunez ikusten duela pandemia atzean geratzen hasi den agertoki ekonomikoa. Baikor bai, baina zuhur ere bai. Duela hiru hilabete baino egoera hobea bizi du euroguneak, Christine Lagarde EBZko presidentearen ustez, eta diagnosi horren adierazgarri da erakundeak hobera aldatu dituela hazkunde aurreikuspenak. Aurten, %4,6 haziko da euroguneko herrialdeen ekonomia, aurreko estimazioa baino sei hamarren gehiago. Eta 2022rako, %4,7ko errebotea aurreikusi du, hori ere sei hamarren handiagoa. 2023. urterako, berriz, %2,1eko hazkundea finkatu du, ordurako gaindituta egongo delakoan pandemiak eragindako eroriko eta erreboteen aroa.

Zerbitzuak aurrerapauso bat ematen ari direla uste du Frankfurtek, txertaketa erritmo onean doalako aurrera, eta horrek ahalbidetuko duelako ezabatzea, hein handi batean, birusa ez hedatzeko gobernuek ezarritako muga handiak. Kontsumoak izan duen susperraldia gero eta argiago ikusten du EBZk, eta horregatik doitu ditu aurreikuspenak gorantz. Mehatxurik handiena koronabirusaren aldaera berri bat litzateke, egoera beltzez margo dezakeen aldaera arriskutsuago bat.

Inflazioari begira

Beste maila bateko mehatxua da inflazioa, baina azken asteetan hari erreparatzen dioten ahotsak ez dira gutxi. AEBetan, 2008ko abuztutik inflazio handiena erregistratu da maiatzean, %5ekoa, baina Lagardek ez du jo egiturazko arrisku gisa Europan prezioen garestitzea, «behin-behineko aldagaiek eta energiaren prezioek bultzatu dutelako gora».

Edonola ere, EBZk aurreikusi du inflazioak gora jarraituko duela urteko bigarren erdian, eta 2022an jaisten hasiko dela, behin-behineko aldagaiak desagertzen direnean, eta energiaren prezioa egonkortzean. Are, Lagardek esan du inflazioa EBZren helburua baino apalagoa izango dela aurten, hau da, %2 baino apalagoa.

Baikorrago

EBZko goi agintariaren esaldi batek laburtzen du egoera: «Duela hiru hilabete baino baikorragoak gara». Pandemia hasi zenean, zor publikoaren eta pribatuaren erosketa handitu zuen EBZk, PEPP programarekin. Diru berria inprimatu eta zorra erosita, banku zentrala bermatzen ari da finantza sisteman nahiko diru dabilela beharra duten enpresei eta familiei emateko, eta kredituaren fluxua ez gelditzeko. Gainera, estatuek merke eta erraz finantzatzeko modua dute, beti dagoelako zorraren azken erosle bat: EBZ.

Bada, PEPP programan ez dago aldaketarik, eta 2022ko martxora arte, 1,85 bilioi euroko dotazioa izaten jarraitzen du. Merkatuentzat tabu bihurtu da tapering hitza, pizgarriak gutxitzen hasteari erreparatzen diona. Burtsetan, estatuen arrisku sarietan eta euroaren kotizazioan ere eragin handia izan dezake pizgarrien apaltzea iragartzeak. Une hori iritsiko da, baina momentuz ez dago halakorik: hitz hori ez da aipatzen EBZren azken txostenean.


Summary: Eguzki eklipsea ikusteko aukera izan da munduko hamaika txokotan. Erdizkako eguzki eklipsea izan da gaur. Euskal Herrian eguzkiaren %7a soilik estali du ilargiak, baina munduko beste txoko askotan irudi ikusgarriak utzi ditu fenomenoak.

Ilargia Lurraren eta Eguzkiaren artean jartzen denean gertatzen da Eguzki eklipsea. Ilargiak ez dio Eguzkiaren argiari Lurrera iristen uzten, eta ondorioz, Ilargiak itzal bat proiektatzen du Lurraren gainean. Fenomeno horretaz gozatzeko aukera izan da gaur munduko txoko askotan, eta zenbait herrialdetan irudi ikusgarriak utzi ditu gainera. 08:12an hasi da eklipsea Ozeano Atlantikoan, eta 13:11n bukatu da Txinako Sinkiang eskualdean. Guztira, 299 minutu iraun ditu. Euskal Herrian, berriz, ordubetez izan da ikusgai, 11:30etatik 12:30etara, eta eguzkiaren %7 egon da estalita; honek, argitasuna %3 jaistea eragin du.

Gaurkoa, hala ere, ez da eklipse osoa izan, partziala baizik. Duela lau urte izan zen mota honetako azken eklipsea ikusteko aukera, eta hurrengoa 2022an izango da. Hala ere, fenomeno ikusgarriago bat ikusteko aukera izango da 2026ko abuztuaren 12an, orduantxe gertatuko baita eguzkiaren eklipse osoa.


Summary: Bruselak errieta egin dio Marokori, migratzaileak presio egiteko ibiltzeagatik. Europako Parlamentuak ebazpen bat onartu du, eta bertan kritika egin dio Rabati, Ceutako migratzaileen afera politikoki erabiltzen saiatzeagatik. Haurren erabilera bereziki gaitzetsi du.

Duela hiru aste milaka migratzaile Ceutara iritsi izanaren ardura Marokoren bizkar utzi du Europako Parlamentuak. Ganberako talde parlamentario nagusiek —popularrek, sozialistek, liberalek eta berdeek— ebazpen bat adostu dute aste honetan, eta bertan Marokori leporatu zioten «mugako kontrolak, migratzaileak eta, bereziki, bakarrik doazen haurrak Europako Batasuneko estatu kide baten aurka presio politikoa egiteko» erabili izana. Ebazpena eztabaidagai izan dute gaur, osoko bilkuran, eta babesa eman diote ondoko bozketan. Aldeko 397 boto, aurkako 85 eta 197 abstentzio jaso ditu.

NBE Nazio Batuen Erakundeak haurren eskubideei buruzko hitzarmenean jasotakoaren inguruan ardaztu zuten taldeek ebazpena. «Haurren, adingabeen eta familien» erabilera gaitzesten du testuak, eta horien «bizitzak eta segurtasuna arriskuan» jarri zirela nabarmendu. Era berean, «erabateko elkartasuna» agertzen die Ceutako herritarrei, eta zehazten du haiek izan zirela, gobernuz kanpoko erakundeekin, Espainiako segurtasun indarrekin eta armadarekin batera, «benetako tragedia bat» eragotzi zutenak.

Brahim Gali Fronte Polisarioaren burua eta SEAD Saharako Errepublika Arabiar Demokratikoko presidentea Espainiako ospitale batean artatu ostean sortutako tirabira diplomatikoek eraman zuten Marokoko Gobernua migratzaileei Ceutarako bidea irekitzera, Europako Parlamentuaren arabera. Migrazio krisiaren arrazoi nagusitzat hori jo arren, Mendebaldeko Saharako okupazioaz Bruselak duen jarrera orain arteko bera dela zehazten du ebazpenak: «Nazioarteko legediaren erabateko errespetua, NBEren Segurtasun Kontseiluan oinarrituta». Gatazka horretan Espainiako Gobernuak duen posizioarekin bat egiten du parlamentuak onartutako testuak. Madrilen eta Rabaten artean krisia areagotu izana «deitoratzen» du, baina azpimarratuz horrek ez lukeela «arriskuan jarri» behar bi herrialdeen arteko harremana.

Hala ere, Espainiaren eta Marokoren arteko harremanaz aritzean, azken horren eta Bruselaren artekoaz ere ari da. izan ere, ebazpenak oroitarazten du EBren kanpo muga bat dela Ceuta, eta horrenbestez, haren babesa eta segurtasuna EBri dagozkiola.

Espainiako alderdien ekimenez eraman dute eztabaida Bruselara, eta, batez ere, Ciudadanos alderdiko Jordi Cañas eurodiputatua izan da bultzatzailea. Gaurko eztabaidan ere bera izan da Marokok mugak zabaldu izanaren kontra irmoen hitz egin duenetako bat. «Haurrak itsasora jaurtitzea ez da politika egiteko modu bat», adierazi du, eta «xantaia» egin izana egotzi dio Rabati. Are, duela 46 urte Mendebaldeko Sahara inbaditu zuen Martxa Berdearekin alderatu du migratzaileek Ceutaraino egindako bidea.

Hark bultzatutako ekinbideari ganberako gainerako talde parlamentarioek beren testuak kontrajarri zizkioten, eta horien arteko negoziaziotik sortu da amaierako ebazpena. Edonola ere, denak bat etorri dira Maroko krisi migratorioaren erantzule egitearekin eta herrialde horrek egindakoak EBko muga politika hausten zuela esatearekin.

Rabat, aurrez aurrekoaren bila

Bi aldeko gatazkatzat duena «europartu» izana egotzi dio Marokoko Gobernuak Espainiari, eta azken egunotan ahaleginak egin ditu eurodiputatuak ebazpena bozkatzera irits ez zitezen. EBk eta Marokok osatutako batzorde parlamentarioko presidente Cahoui Belassalek hainbat eurodiputaturi gutun bana bidali zien, «Europako Batasuna modu okerrean inplikatzeko» saiakera kritikatuz.

Atzo, Naser Burita Marokoko Atzerri ministroak ohartarazi zuen krisia «ez zela amaitu» ekainaren 1ean, Galik Espainia utzi zuen egunean. «Krisia hor dago, erroko arrazoiak bere horretan dirautelako», abisatu zuen. Haren ministerioak ohar bat argitaratu zuen maiatzaren 31n, eta bertan zehazten zuen bi herrialdeen krisiaren arrazoia ez zela Espainiak Galiren aurka egin ez izana, baizik eta Mendebaldeko Saharako gatazkarekiko Madrilek duen posizioa.


Summary: Urriza eta Zalduak jantzi dute Sagardoaren Txapelketako txapela. Bereziartua sagardotegiaren bikoteak finalean, 30-22 gainditu zituzten Setieneko Ansa II eta Labaka

Urriza eta Zalduak Sagardoaren Txapelketako finala irabazi zuten azken partidan Ansa II eta Labaka 30-22 gainditu eta gero. Honela, Bereziartua sagardotegiak lortu du txapela eta Setien geratu da azpitxapeldun.

Ansa eta Labakak txapelketako lehendabiziko partida galdu zuten eta partidarik garrantzitsuenean iritsi zen zorigaiztoko porrota. Hala ere, Urriza eta Zalduaren lana goraipatu behar da. Final handia jokatu zuten garaileek eta aurkariek ere bere momentua izan zuten.

Partida oso berdindua izan zen eta telebistaren aurrean bildu ziren ikusleak gozatu zuten. Nor baino nor aritu ziren Urriza eta Ansa aurrean eta Zalduak ere borroka polita izan zuen Labakarekin atzean.

Hasieran 4-0 aurreratu ziren Urriza eta Zaldua, baina Ansa eta Labakak berehala erreakzionatu zuten eta 4-5 jarri ziren aurretik.15nako berdinketa iritsi arte aldaketa asko egon ziren markagailuan eta bikote bakoitzak bere momentuak izan zituzten. Takada txikiekin orain batzuk eta orain besteak aurreratzen ziren.14 eta 15ekoan atsedena hartu zuten finalistek eta ondoren hobeto sartu ziren kantxan gorriak. Bost tantoko aldea hartu zuten 22-17 eta abantaila mantentzea lortu zuten eta amaieran alderik handienarekin itsi zuten finala 30-22.

Partida bizia izan zen, tanto politak ikusi ziren eta maila altua izan zuen. Urrizak erremontearen erregea zergatik den erakutsi zuen eta finaletan ezin arriskutsuagoa dela beste behin ikusi zen. Guztira 21 tanto egin zituen eta finala berak erabaki zuen, pauso bat gehiago emanez. 30 tantoetatik 21 egitea ez da ahuntzaren gaur erdiko eztula. Bi akats bakarrik egin zituen.

Finalean akats gutxi ikusi ziren eta Zalduak ere bikain jokatu zuen. Urrizaren laguntza handia izan zuen eta ongi sakatu zuen eta jokaldiak ere egin zituen, defentsan ere lan ona eginez. Gainera azken tantoa sake batekin lortu zuen.

Ansa eta Labakak ez zuten gaizki jokatu, baina beste pauso bat gehiago ematea falta izan zitzaien momentu erabakiorrean. Ansak 13 tanto egin zituen eta aurrelarien arteko finala izan zen. Labakak ongi eutsi zuen eta bi tanto egin zituen sakez, baina ez zuen Zaldua menderatu.

Sagardoaren Txapelketa amaitu da eta zapore oso gozoa utzi du kirol ikuskizunak eta Erremontari saioak ETB1en eskaini duen emanaldi dotore eta modernoarekin.


Gorbeia, hurbil dagoen paradisua

Summary: Gorbeia, hurbil dagoen paradisua. Opor dibertigarriak, seguruak eta aberasgarriak eskaintzen ditu Gorbeiak. Naturaz gozatzeko ez ezik, ondareaz, kulturaz, gastronomiaz eta artisautzaz disfrutatzeko aukera paregabea da.

Merezitako oporrak gertu daude. Egungo egoera sanitarioa dela eta, gozatzeko gogoek ezin dute pandemiaren aurka hartu behar dugun erantzukizun indibidual eta kolektiboa zapuztu. Horregatik, Gorbeia Helmuga Turistikoak hurbil dagoen eta segurua den paradisu baten ateak irekitzen ditu; ezagutu ala ez, huts egingo ez duen leku bat. Araba eta Bizkaia artean, Euskadik gordetzen duen paradisurik hurbilena eta berdeena: Gorbeia. Gorbeia infinitua, mugarik gabea, edozein opor motarako da inspirazio, izan familian, bikotekidearekin, lagun artean, maskotekin, bakarka, bizikletan, oinez, autoz, zaldiz, ur termalen artean… Bilbo eta Gasteiz hiriburuetatik minutu gutxira dago, eta euskal kulturaren ezaugarri eta osagai guztiak ditu: natura, ondarea, tradizioa, gastronomia, historia, mitologia, abentura, kirola eta deskonexioa, ahaztu ezineko bizipen erakargarrien bidez, Euskadiren bihotz berdean. Gorbeia helmuga gisa aukeratzen dutenek jakin behar dute ostatu hartzeko aukera zabala bezain erakargarria dela: xarma duten hotelak, landetxeak, zuhaitzetan dauden etxolak, karabanentzako aparkalekuak… Dena mugarik gabe gozatzeko egina dago Gorbeian:

Natura

Wikiloc-eko ibilbideetan (Gorbeia-Euskadi), interes naturaleko leku paregabeak aurki daitezke, erabiltzaile mota guztientzako: Albina, Uribarri Ganboa, Undurraga eta Urrunagako urtegiak, Saldropoko hezegunea, Oroko Santutegia, Izartzako eta Presazelaiko pagadiak, Goiuriko ur jauzia, Nerbioi ur-jauzia, Arrato mendilerroa...

Baso eder bat Gorbeiako inguruetan. GORBEIA-EUSKADI

Artisautza eta gastronomia

Inork ezin du Gorbeiatik alde egin bertako kalitatezko produktuak dastatu gabe: gazta, barazkiak, sagardoa, txakolina, garagardoa, eztia, marmeladak, haragiak, ogia, gozoak, arrautzak, euskal pastela, ogi artisaua, zurezko pieza esklusiboak eta buztingintza.

Ondarea eta kultura

Halaber, ezinbestekoak dira euskal buztigintzari buruzko museoa, Irubidaur Museo Etnografikoa, eztiari buruzkoa, Orozkoko museo etnografikoa, Herreroarena edo Antzasti Euskaldunon Etxea; Sarria eta Areatzako Interpretazio Zentroak; edo bisitak: mitologia Zuian, hirigune historikoak, erromanikoa Zigoitian, gazteluak eta jauregiak...

Esperientziak

Oso gomendagarria da esperientziaren baterako tartea uztea, eta aukera ezin zitekeen zabalagoa izan: abentura (Gorbeia gauez, zuhaitzen artean, bidezidorrak, orientazioa, zaldi gainean), kirolak (tai txi, yoga, parapentea, espeleologia, golfa), natura eta tradizioak (Orozko Mariren eskutik, artzain eta erlezain egun batez, buztingintza, mikologia, bidaia bat jatorrira) edo lasaitasuna (gastronomia, edertasuna, lore tailerra). Joan zaitez hurbil dagoen paradisu batera. Joan Gorbeiara. Informazioa: www.gorbeiaeuskadi.com webgunean.


Summary: Itsas kulturarekin liluratu Itsasmuseumen. Bilboko eta Bizkaiko itsas kultura ezagutarazten du Itsasmuseumek. Bilboko erdigunetik hurbil dago, Euskalduna ontziola zegoen tokian.

Itsasmuseumek itsas kulturarekin liluratzeko aukera paregabea eskaintzen du, Bilboko eta Bizkaiko itsas kulturarekin. Bilboko Itsasadarrean dago, hiriaren erdigunetik minutu gutxi batzuetara, Euskalduna ontziola zegoen tokian.

Bildumen barruan aipagarriak dira dikeetan ikus daitezkeen itsasontziak. Besteak beste, Portu belaontzia, Nuevo Anchustegui arrantzaontzia eta Athletic gabarra. Halaber, museoaren aldameneko zelaigunean, itsas eraikuntzako eta Bilboko eta Bizkaiko itsas iraganeko elementu bereizgarri batzuk daude. Besteak beste, Carola garabi ospetsua eta Bonben Etxea. Dikeak oso garrantzitsuak dira itsas ondareko eraikuntzan, eta duela 153 urte eraiki zituzten. Familiek eta haurrek ederki pasatzen dute bisita gidatu interesgarriekin, haur tailerrekin, ikus-entzunezko interaktiboekin eta gela didaktikoarekin.

Erakusketa interesgarriak

Gaur egun, aldi baterako bi erakusketa hauek daude zabalik: • Ibarrola en la ria, agua, hierro, fuego y aire (Ibarrola itsasadarrean, ura, burdina, sua eta airea). Agustin Ibarrolaren tamaina handiko 17 olio margo, eskultura bat eta hogei bat marrazki dira, itsasoari eta industriari buruzkoak. 2022ko urtarrilaren 31ra arte egongo da zabalik. • Zura eta Ura. Konrado Mugertzaren proiektua, itsas portuei buruzko argazkiak eta literatura uztartzen dituena. Irailaren 26ra arte egongo da zabalik. Ohiko bisitez gain, elkarteentzat eta taldeentzat ere bisita gidatuak prestatzen dituzte.

Argibide guztiak, www.itsasmuseum.eus webgunean.


Summary: Hiru dira Josibaiako auto istripuan hil diren ume zuberotarrak. Bi autok elkar jo zuten asteazkenean arratsaldean, eta 8 urteko haur bat hil zen. Haren hemezortzi hilabeteko anaia hil zen atzo, ezbeharrean izandako zaurien ondorioz. Gaur jakinarazi dute amari zesareaz eginda atera zioten umea ere hil egin dela.

Ezbehar oso larria izan zen asteazken arratsaldean Josibaian (Okzitania). Bi autok elkar jo zuten, eta horietako batean zihoan Zuberoako familia bateko 8 urteko haur bat hil zen. Hemezortzi hilabeteko anaia, berriz, larri zauritu zen, eta Paueko ospitalera eraman zuten. Atzo hainbat orduz hil ala bizi egon ostean, hori ere hil egin zen.

Bi haurrak eta ama zihoazen ezbeharra izan zuten autoetako batean. Ama Maulen jaioa da, eta haurdunaldi baten amaieran zegoen. Hori ere Paueko ospitalera eraman zuten helikopteroz, eta zesarea egin zioten. Haur jaioberria ostegun goizaldean jaio zen, baina gaur jakinarazi dute hori ere hil egin dela. Ama egoera egonkorrean dago.

Ezbeharrak oinaze handia eragin du Zuberoako eskualde horretan. Amak Bildoze-Onizepeako (Zuberoa) Tauzin espartin enpresan egiten du lan, eta 8 urteko haurra Onizepeako eskolara joaten zen. Christian Berkaits auzapezak jakinarazi duenez, psikologo talde bat eskolako 70 haur eta irakasleekin hasi da lanean. Hemezortzi hilabeteko haurra Mauleko haur eskolara joaten zen.

Beste autoan 68 eta 67 urteko emakume eta gizon bat zihoazen. Bidosekoak dira (Okzitania), eta Baionako eta Tarbeko ospitalera eraman zituzten. Osasun agintariek jakinarazi dutenez, euren bizitza ez dago arriskutan. Louis Labadot Mauleko alkatea "oso hunkitua" agertu da gertatutakoarekin. Istripuaren nondik norakoak ikertzen ari da Nabarrengoseko Jendarmeriko Polizia.


Summary: EAEko Auzitegiak baliogabetu egin du Uberren jarduera mugatzen duen dekretuaren zati bat. Gehiegizkotzat jo du kontratazioa egin eta zerbitzua hasi artean ordu erdiko tartea izatera derrigortzea.

EAEko Auzitegi Nagusiak neurri batean arrazoia eman dio Uber auto gidaridun zerbitzua ematen duen enpresari, eta bertan behera utzi ditu zerbitzu hori arautzen duen Eusko Jaurlaritzaren dekretuaren bi puntu: zerbitzua eskatu eta aktibatu arteko 30 minutuko itxarote-tarteko obligazioa eta geolokalizazioaren berri emateko debekua.

Hego Euskal Herrian 2019ko udazkenean hasi ziren ematen auto gidaridunen zerbitzua plataforma digitalen bidez, Bilbon bereziki. Taxilarien kexei erantzunez, Jaurlaritzak dekretu bat egin zuen, eta horren kontra helegitea jarri zuen Uberrek EAEko Auzitegi Nagusian.

Dekretua onartu aurretik, baina, Lehiaren Euskal Agintaritzak arauaren kontrako txosten bat igorri zion Jaurlaritzari, esanez bertan jasotzen diren neurriak baztertzaileak eta murriztaileak zirela. Tartean, gehiegizkotzat jo zuen kontratazioa egin eta zerbitzua hasi artean ordu erdiko tartea izatera derrigortzea. Batzordearen arabera, neurriek merkatuaren lehia mugatzen zuten, eta erabiltzaileak kaltetzen zituzten. Dena den, Jaurlaritzak dekretuarekin aurrera jarraitu zuen, eta 2020aren hasieran indarrean sartu zuen.

Orain, EAEko Auzitegi Nagusiak gauza bera adierazi dio Jaurlaritzari, eta araudiaren bi puntu indargabetu ditu.

30 minutuko tarteari dagokionez, argudiatu du zerbitzu gehienak distantzia laburrekoak direla, eta bidaiariek berehala erabiltzekoa. Hala, azpimarratu du Uberreko autoak kaltetuak izango liratekeela ohiko taxien aldean. «Gutxienez 30 minutu itxaron behar bada, eta taxi zerbitzua erabiltzeko itxaron beharrik ez bada, auto gidarudunak merkatuan sartzeko dituzten aukerak oso mugatuak izango lirateke, eta praktikan enpresa askatasunaren printzipioa garatzeko oztopo bat dela esan daiteke», dio ebazpenak.

Geolikalizazioaren debekuari dagokionez, auzitegiak uste du murrizketa hori ez dagoela behar bezala justifikatuta. Azaldu du ez dagoela auto gidaridunentzako geltokirik edo ezin direla ibilgailu horiek gelditu zirkulatzen ari bitartean, eta geolokalizazioa bezeroentzako tresna erabilgarria dela, zerbitzua aldez aurretik kontratatu behar delako aplikazio baten bidez.

EAEko Auzitegi Nagusiaren ebazpenaren aurka helegitea jar dezake Jaurlaritzak Espainiako Auzitegi Gorenean.


Summary: Hirak mugimenduko hiru kide atxilotu dituzte, bozen atarian. Karim Tabu ekintzailea, eta Khaled Drareni eta Ihsan el-Kadi kazetariak dira atxilotutakoak. Bihar egingo dituzte Aljerian legebiltzarreko hauteskundeak.

Maiatzaz geroztik gobernuak gogortu egin du Hirak mugimendu erreformistaren aukako errepresioa. Ostiraleroko manifestazioetan dozenaka lagun batzuk atxilotzetik milaka atzematera igaro dira segurtasun indarrak, eta ondorioz, protesta mugimenduak eten egin ditu ekintzak. Horrek, baina, ez du jazarpena gelditu. Atzo gauean hiru lagun atxilotu zituen Poliziak, Hirakeko kide izatea leporatuta: Karim Tabu ekintzailea, eta Khaled Drareni eta Ihsan el-Kadi kazetariak.

Taburen anaiak sare sozialetan zabaldu du ekintzailea bere etxetik gertu atxilotu zutela bart gauean, eta Drareniren senideek jakinarazi dute kazetariak berak deitu ziela esateko Antar herrian dutela preso. Komunikabideek zabaldu dute el-Kadiren atxiloketaren berri ere.

2019an atxilotu zuten lehen aldiz Tabu, «armadaren moralaren aurkako erasoa» egitea eta «matxinada bultzatzea» egotzita, sare sozialetan manifestaziorako deia egiteagatik; baina iazko uztailean baldintzapean aske utzi zuten. Drareni, berriz, otsailean utzi zuten baldintzapean aske, baina bi urteko kartzela zigorra zuen betetzeko «batasun nazionala arriskuan» jartzeaz akusatuta.

Atxiloketak parlamenturako hauteskundeen atarian heldu dira. Bihar egingo dituzte horiek, eta oposizioko alderdietatik gehienek boikoterako deia egin dute, iruzurra direla salatuta. Abdelmajid Tebbune presidentea buru duen erregimenari bozen bidez «aurpegia garbitu» nahi izatea egozten diote. Gobernuak, baina, hautagaitza independenteak eta alderdi berriak babestu ditu, berrikuntza irudia eman nahian.


Summary: Goierri Eskolakoek bukatu dute Senegalera bidaltzeko bizikleta. Aziz Ndaye gazte senegaldarrarentzat egin dute bizikleta egokitua. Gazteak elbarritasun bat du, eta hamar kilometrora dauka eskola. Bizikletari esker, goi mailako ikasketak egin ahal izango ditu

Esku baten gainean, pikotxean mugitzen da Aziz Ndaye 18 urteko mutil senegaldarra, hanketan malformazio bat baitu. Mugitzeko gaitasuna baduen arren, ez du nahikoa indar zutik jartzeko. Gurpildun triziklo bat erabiltzen du gaur egun hamar kilometrora duen eskolara joateko, baina txiki eta zaharkitua geratu zaio. Horregatik, Kellensesa GKE gobernuz kanpoko erakundeak eta Ordiziako Goierri Eskolak (Gipuzkoa) elkarlanean, bizikleta egokitu bat eraiki dute Ndayerentzat. Bihar bidaliko dute bizikleta Senegalgo Kelle herrira.

Erakundeko kideek Kelle herrira egindako bisita batean ezagutu zuten Ndaye, eta, bizikleta egiteko ideia buruan zutenez, Goierri Eskolako zuzendaritzari proposatu zioten. Hamabi ikaslek parte hartu dute proiektuan, eta kate bat izan da prozesua. Lehenik, Administrazioa eta Finantzak zikloko ikasleek proiektuaren bideragarritasun plana egin dute, eta hainbat erakunde eta enpresarekin harremanetan jarri dira finantzaketa lortzeko. Poltsak, maskarak eta ilerako zintak ere saldu dituzte. Ondoren, Fabrikazio Mekanikoko Diseinuko ziklokoek atalez atal diseinatu dute gaztearen beharretara egokituko den bizikleta; eta, azkenik, Soldadura eta Galdaragintzako ikasleek eraiki dute.

Ikasketetan ez ezik, aisialdian ere lagunduko dio bizikleta berriak Ndayeri, Kellensesa GKEko Jose Martinek azaldu duenez: “Inguru haietan, kalera irten eta bizilagunekin elkartuta berriketan aritzea da aisialdirako aukera bakarra. Beraz, bizikleta berriak sozializatzeko aukera ere emango dio”. Bizikleta egokituaz gain, ordenagailuak, medikuntza materiala eta bizikleta gehiago bidaliko ditu erakundeak, beste haur batzuk ere eskolara joan daitezen.