Summary: Euskal Herriko trenbide sare osoa, lehen aldiz plano bakar batean. Ingeniaritza Zibileko ikasle batek Euskal Herrian dauden trenbide sareak batu ditu mapa bakar batean, eta azkar zabaldu da irudia sareetan. Euskara hutsezko mapa bat ere sortu du BERRIArentzat.

Zenbat tren hartu behar dira Euskal Herria zeharkatzeko? Edo zenbat plano ezberdin ikusi eta ulertu behar dira? Euskal herritarrei itzulinguru ugari saihestuko dizkien planoa sortu du Galder Agudo bilbotarrak. Ingeniaritza Zibileko ikaslea da, eta duela egun batzuk izugarrizko arrakasta izan zuen sareetara igo zuen mapak. «Ipar Euskal Herrian izan nintzen duela egun batzuk, eta bertan garraio publikoaren bidez mugitzeko asmoa nuen. Trenen planoak begiratzen hasi nintzenean, ohartu nintzen Akitania Berrian bertako trenbide guztiak biltzen zituen mapa bat zeukatela, eta hemen ez genuela halakorik», azaldu du Agudok.

Hemen klikatuta mapa PDF formatuan deskarga daiteke.

Euskal Herriko trenbide sare osoa biltzen du mapak. Guztira, 950 km baino gehiagoko ibilbidea zehazten du, 263 geltokirekin. Trenaz gain, metroko linea batzuk, mendiko trenak eta tren arinak, eta abiadura handiko trenaren zerbitzu batzuk ere biltzen ditu.

Hala ere, Agudok jakinarazi du planoa «sinplifikazio bat» dela momentuz: «Aldiriko eta metro sarean soilik herri nagusietako geltokiak adierazi dira». Metroari dagokionez ere, zehaztapen batzuk egin ditu: «Soilik Bilboko L1, L2 eta L3 lineak hartzen dira metro lineatzat». Horregatik, mapatik kanpo geratzen dira Euskotrenen E2 linea eta Topoa, besteak beste.

Twitterreko erabiltzaileek egilea ohartarazi zuten mapak zeuzkan akatsez. «Feedbacka jasotzeko igo nuen sareetara, eta gainerako txiolarien proposamenak entzun ondoren, zuzenketak egin ahal izan ditut». Iradokizun guztiak bilduta, mapa eguneratu bat sortu du Agudok. Sareetan zabaldu den bertsioa elebiduna da, euskaraz eta gazteleraz. Egileak, ordea, euskara hutsezko mapa bat egokitu du BERRIArentzat.

Hala ere, izan dira bestelako kritikak ere sare sozialetan, mapari baino gehiago, horrek erakusten duen errealitateari. Iruzkinen artean, txiolari asko kexatu dira Nafarroan edo Ipar Euskal Herrian dagoen garraio publiko faltaz.

Egilea ere jakitun zen horretaz. Azaldu duenez, mapak trenbide sarearen «gabeziak» ikusteko ere balio du: «Bi aukera neuzkan: zerrenda eran egitea, edo ikuspuntu geografikoa lehenestea. Bigarrena aukeratu nuen, horrela nabarmenagoa baita hutsune hori».


Summary: Gastu muga %6 handitu du Nafarroako Gobernuak. Kopurua are gehiago handi daiteke, baldin eta EBko funtsetatik diru gehiago jasotzen badu.

Nafarroako Gobernuak 4.743,4 milioi euroko gastu muga bat izango du aurrekontuetan. Inoizko kopururik handiena da, eta aurtengoa baino ia %6 baino handiagoa.

Kopuru hori ez da, ordea, Iruñeko gobernuak gastatu ahal izango duena, horretatik kendu behar baita udalak finantzatzera joango diren 264 milioi eta Espainiako Estatuari egingo dion ekarpena (573 milioi euro). Edonola ere, azken kopuru hori ere alda daitekeela onartu du Elma Saiz Ekonomia eta Ogasun kontseilariak, Madrilekin negoziatu beharrekoa delako.

Kopuru osoetan, aurten baino 262 milioi handiagoa izango da gastu muga. Horretatik, zati bat Europako Batasunetik etorriko da, dela React planetik, dela Suspertze eta Erresilientzia tresnatik (RRF, ingelesezko laburduran). Baliteke kopuru hori handitzea baldin eta urteak aurrera egin eta Nafarroak aurkeztutako proiektuek EBko funtsen zati handiagoa eskuratzen badute.

Diruaren zati bat zorpetze berriaren bitartez jasoko du gobernuak. Izan ere, datorren urtean BPGaren %0,9ko defizita hitzartu du Iruñeak Madrilekin; gutxi gorabehera 200 milioi euro dira.

Aldaketak zergetan

Zerga bitartez ere %9 gehiago jasoko duela espero du Saizek, 350 milioi euro hain zuzen ere, nahiz eta Espainiako Gobernuak elektrizitatearen prezioa asko ez igotzeko hartutako neurrietako batzuk zuzenean egingo dioten kalte zerga bilketari. Madrilek %21etik %10era jaitsi zuen argindarraren BEZa, eta astearte honetan iragarri zuen argindarraren zerga %5,11etik %0,5era murriztuko zuela.

«Klase ertainei eta txikiei» errenta zerga jaisteko asmoa du Maria Txibiteren gobernuak, baina goiz jota datorren urtean onartuko da hori, eta, hortaz, 2023an izango du eragina. Saizek azaldu duenez, orain adituen talde bat ari da proposamena lantzen.

Gastu araua finkatu ondoren, departamentu guztiek beren gastu proposamenak egingo dituzte datozen asteetan, eta gero lege proiektua negoziatu beharko du gobernuak Nafarroako Parlamentuko alderdi politikoekin. Aurrekontu legea beranduenik abenduaren 31n onartu behar da, 2022ko urtarrilaren 1erako indarrean izan dadin.


Summary: Artolazabalek migrazioaren arloko eskumena eskatu dio Espainiako Gobernuari. Sailburuaren arabera, «pertsonentzako proiektuak» eta gizarte politikak garatu eta aplikatzeko behar dute eskumena. Gaineratu du «ezinbestekoa» dela Atzerritarren Araudia onartzea.

Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlarizako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak migrazioaren arloko eskumena Jaurlaritzari transferitzeko eskatu du gaur, Berrizko Olakueta Etxean: «Espainiako Gobernuari berriro erreklamatzeko unea da, burokrazietan ez galtzeko eta migrazioaren arloko eskumena guri helarazteko». Gaineratu du Eusko Jaurlaritza «aitzindaria» dela iragaitzazko migratzaileen arretan.

Sailburuaren arabera, transferentziarekin «bakarrik» garatu eta aplikatu ahal izango dituzte «pertsonentzako proiektuak» eta gizarte politikak.

Eskumenaz gain, Espainiako Gobernuari eskatu dio «duela zenbait hilabete» egin zuten oinarrizko testu bat onartzeko. Horretan, Inklusio, Gizarte Segurantza eta Migrazio Ministerioari egindako ekarpenak jaso zituzten. Testuaren balorazio «oso egokia» nabarmendu du Artolazabalek, eta adierazi du «ezinbestekoa» dela Atzerritarren Araudia onartzea, «ehunka gazte lan munduan sartzeko eta bazterketatik edo egoera irregularretatik urruntzeko».

Olakueta Etxearen moduko zentroen garrantziaz ere aritu da. Izan ere, igaroan doazen «pertsona zaurgarrienak» bizi dira bertan. Sailburuaren arabera, bakarrik edo seme-alabekin bidaiatzen duten «emakume askorentzat babesleku» dira horrelako lekuak, baita «familia ugaria diren ama eta aita askorentzat aterpe» ere.


Summary: Hirugarren dosia «adineko pertsona guztiei» jartzeko aukeraren alde agertu da Sagardui. Espainiako Osasun Publikoko Batzordeak atzo erabaki zuen zahar etxeetako egoiliarrei COVID-19aren aurkako txertoaren hirugarren dosia jartzeko era ematea.

COVID-19aren aurkako txertoaren hirugarren dosi bat «adineko pertsona guztiei» jartzeko aukeraren alde agertu da gaur Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburua. Espainiako Osasun Publikoko Batzordeak atzo erabaki zuen COVID-19aren aurkako txertoa jartzeko era emango zaiela zahar etxeetako egoiliarrei, baina Sagardui aukera hori adineko pertsona guztiei zabaltzearen alde agertu da gaur, eta ez bakarrik egoitzetako erabiltzaileei.

Labiren batzarra amaitu ostean egindako agerraldian, hirugarren dosiaren inguruko galdera bat egin diote hiru Sagarduiri, eta hor azaldu du lurralde arteko batzordean adineko pertsona guztiei txertoaren hirugarren dosia jartzearen alde agertu zela, eta ez bakarrik egoitzetan daudenei. Atzoko bileran zehaztu zutenez, urriaren 4an emango du EMAk txertoaren hirugarren dosiari buruzko behin betiko ebazpena, eta une horretatik aurrera, eta foru aldundiekin elkarlanean, «adinekoen egoitzetan txertatzen hasiko da» Osakidetza, Sagarduik azaldu duenez.


Summary: «Jardueraren errentagarritasun falta da arazo nagusia». Behien sektorea ikusten du okerren Xabier Iraola ENBAko koordinatzaileak. Banatzaileek ez ezik kontsumitzaileek ere badutela erantzukizuna dio.

Asteazkenean bete zituen 30 urte nekazarien Enba sindikatuak, eta Enba: 30 urte, 1991-2021, baserritar profesionalak babesten lelopean ospatu zuten urteurrena. Xabier Iraola koordinatzailearen esanetan (Legorreta, Gipuzkoa, 1966), pandemiaren eraginez, bertako produktuek garrantzia hartu dute, baina oraindik ere prezioari begiratzen zaio gehien.

30 urte bete ditu sindikatuak. Urte hauen zer balorazio egiten duzue?

Zatiketa batetik sortu zen Enba. EHNE bakarrik zegoen orduan, eta jende batek pentsatu zuen, batetik, baserritar profesionalen interesak alboratzen ari zirela, eta, bestetik, estrategia politikoa estrategia sektorialari gain hartzen ari zitzaiola. Horiek izan ziren sorrerako bi gakoak. 30 urteren ondoren, uste dugu gure helburu nagusia dela gizartearen eta administrazioaren aurrean baserritar profesionalen lana aldarrikatzea eta haiek babestea. Kontuan izan behar dugu antolatzeko modu asko dituela sektoreak: sindikatuak, kooperatibak, gestio etxeak, txakolin elkarteak, sagardozaleak, basozaleak… Bakoitzak bere lan eremuan jorratzen ez dituen gai transbertsalak lantzeko, interes guztiak elkartzeko eta ahots komun bat plazaratzeko beharra dago, eta hori lortu dugula uste dut.

Gaur egun, nolako harremana duzue EHNErekin?

Harreman ona dugu. Urteen poderioz ikusi da baserrietan dagoen aniztasuna zilegi dela, eta momentu hauetan giro jatorra dugu. Bakoitza bere ikuspegiarekin, lehentasunekin, lan egiteko erarekin eta abarrekin, baina azken urteotan gai askotan ari gara elkarlanean.

Urteurrenerako Enba: 30 urte, 1991-2021, baserritar profesionalak babesten leloa aukeratu duzue. Zer nabarmendu nahi duzue «profesionalak» aipatuta?

Argi utzi nahi dugu baserritar profesionalak ez duela esan nahi baserritar handia. Profesionala izateak esan nahi du lanak ondo egitea, eta horrek eskatzen du prestakuntza izatea, arretaz lan egitea, denbora eskaintzea, inbertsioak egitea, eta abar. Horiek guztiek bat egiten dutenean, normalean baserritik bizi den jendearengana iristen gara. Batzuek jarduera bat baino gehiago dituzte; mistoak esaten diegu guk. Gure lehentasun nagusia baserritik bizi direnak dira, baina badakigu lehen sektorean mistoak ere ezinbestekoak direla. Beraz, profesionala izateaz ari garenean, gauzak ondo egiteaz ari gara, jarduera bakarra izan edo gehiago izan.

Asteazkenean egin zenuten ospakizun ekitaldia, eta, besteak beste, Nekazaritza Politika Bateratuari (NPB) buruzko mahai ingurua egin zenuten. Gipuzkoako nekazarien ezaugarrientzat egokia al da politika hori?

Gune menditsuetako abeltzaintza oso zaila da, gastu handiak ditugulako ekoizpenerako. Gure ustiategiak, batez beste, 10-15 hektarearen bueltan ibiltzen dira, eta, NPBaren laguntza guztiak hektarea kopurura ari direnez zuzentzen, zailtasunak ditugu. Iruditzen zaigu NPBak ez dituela behar adina lehenesten mendiko abeltzaintza eta nekazaritza.

NPBko diru laguntzek zenbateko garrantzia dute Gipuzkoako baserritarrentzat?

Handia. Batez beste, diru sarreren %20 inguru NPBtik jasotzen dute ekoizleek. Beti esaten dugun bezala, baserritarren nahia da diru sarreren %100 merkatutik lortzea, baina ikusten da ezinezkoa dela. Eta batzuetan, merkatutik jasotakoari diru laguntzak gehitu, eta, hala ere, ez da nahikoa izaten aurrera jarraitzeko. Jardueraren errentagarritasun falta da arazo nagusia: merkatua dagoen bezala dago antolatuta, eta jendeak elikadura osasuntsuari eta gertuko elikadurari ez dio behar adinako garrantzirik ematen.

Pandemia hasi zenetik hona, nabaritu al duzue joera aldaketarik?

Bai. Bertako produktuek garrantzia hartu dute, baina jendeak nahi du bertakoa izatea, modu jasangarrian ekoiztea, animalien ongizatea zaintzea eta langileen eskubideak errespetatzea, baina hirugarren munduko prezioak ordaintzea, eta hori ez da posible. Prezioak baldintzatzen du erosketa oraindik.

Orain aste batzuk esnearen prezio apala salatzeko atera zineten kalera. Zer sektore ikusten dituzu okerren?

Behiekin aritzen direnak, esnetako behiak dituztenak nahiz haragitakoak dituztenak. Esnearen egoera zein zen esan genuen: %92 banaketan saltzen da, hortik %56 marka zuria da, eta erdia 60 zentimo azpitik saltzen da. Banatzaileak badu erruaren zati bat, esnea amu gisa erabili izan duelako bezeroak irabazteko, baina argi dago kontsumitzaileek ere badutela erantzukizuna. Jendea denda horietara joaten da erostera, eta guretzat oso zaila da haietatik ihes egitea: esne makinak eta beste aukera batzuk badaude, baina jendeak ez ditu erabiltzen, eta kendu egin dituzte gehienak. Helburua da 10 zentimoko igoera lortzea, eta marka zuria gutxienez 70 zentimoan egotea.

Eta haragi sektorean?

Harakin txikiak desagertzen ari dira, eta geratzen direnetan ere prestatutako produktuak-eta saltzen dira gero eta gehiago, behi haragia ez hainbeste. Harakinez aparte, banatzaileak daude, eta horietan ez ditugu prezio txukunak lortzen.


Summary: EAEko Auzitegi Nagusiak epaileen aurkako «eraso pertsonalak» salatu ditu. Azken egunotan Eusko Jaurlaritzak eta EAJko hainbat buruzagik EAEko Auzitegi Nagusiaren erabakiei kritika egin ondotik etorri da epaileen erantzuna.

EAEko Auzitegi Nagusiko gobernu aretoak ohar bat kaleratu berri du azken egunotan jasotako zenbait kritikari erantzuteko. Idatzian dioetenez, gizarte demokratikoetan epaitegiek eta auzitegiek «zilegitasun osoa» dute ordenamendu juridikoaren arabera pertsonek, elkarteek eta erakundeek egindako jurisdikzio babesaren eskaerak ebazteko. Horrela, babes judizialerako eskubidea gauzatzen dutela esan dute, eta gogoratu hori bera dela zuzenbide estatuaren oinarrietako bat. Bide horretan, EAEko Auzitegi Nagusiak dio ebazpenen gaineko kritikak «zilegiak» direla, baina horrek ez duela ahalbidetzen justizia ematen duten epaileen aurkako «eraso pertsonalak» eta «deslegitimizazioak» babestea. Oharra EAEko Auzitegi Nagusiko gobernu aretoak igorri du. Besteak beste, Iñaki Subijana, Luis Angel Garrido, Garbiñe Biurrun eta Reyes Goenaga epaileek osatzen dute areto hori.

Hain justu ere, aste honetan sortutako polemikaren harira atera du oharra EAEko Auzitegi Nagusiak. Izan ere, auzitegi horrek erabaki zuen %60ra handituko zela futbol zelaietako gehienezko edukiera, eta, hala, bizkarra eman zien Jaurlaritzaren asmoei; horiek %30ean nahi zuten muga mantendu. Erabakiaren aurka gogor mintzatu dira asteon Eusko Jaurlaritza eta EAJko hainbat buruzagi.


Summary: «Autoritarismoaren olatuari» buru egitera deitu du Alternatibak. Erakundearen Koordinakunde Nazionalak batzarra egin du, eta datozen hilabeteetarako «erronkak eta lehentasunak» ezarri ditu

Urte politikoaren aurrez aurreko lehen bilera egin du Alternatibaren Koordinakunde Nazionalak, eta batzarra baliatu dute datozen hilabeteetarako «erronkak eta lehentasunak» ezartzeko. Oskar Matute, Josu Estarrona eta Maria del Rio zuzendaritzako kideek esan dutenez, beharrezkotzat jotzen dute «politika sozialen aldeko bloke herritar bat» eraikitzea, «eskuinak aldarrikatzen duen autoritarismoaren olatuari aurre egiteko».

Alternatibakoen aburuz, «desberdintasun sozialak edo bidegabekeriak ezin dira besterik gabe onartu», eta pandemiaren ostean sorturiko krisi egoeran inoiz baino beharrezkoago jotzen dute «eztabaidatzea, borrokatzea eta mobilizatzea».

Ingurumen eta klima larrialdiari buruzko politika publikoak «errotik aldatu», ekoizpen sistema eraldatu eta gaurkotu, eta zaintza duinari lehentasuna ematea proposatu du Alternatibak. Bestalde, EH Bildu koalizioko kide da Alternatiba, eta, alde horretatik, «EH Bilduren inguruan osatutako ezkerreko hegemonia subiranista hori zabaltzen jarraitzea» ezarri dute eginkizun.


Summary: «Pasio guztiak lan bihurtzen direnean, inozentzia galtzen duzu». 30 urtetik gorako lan ibilbidean, Begoña del Tesok milaka pelikula ikusi ditu. Zaletasuna lanbide bihurtu du, eta, gaur egun ere kritikak idatzi arren, film ugarik lortzen dute oraindik hura txunditzea: «Sekulakoa da».

Euskal Herriko zinema kritikaririk ezagunenetako bat da Begoña del Teso (Donostia, 1955). Itzultzaile izateko ikasketak egin zituen, eta, euskarazko alfabetatze eskolak jasotzetik, euskara irakasle izatera igaro zen. Handik, kazetari eta zinema kritikari izateko atea zabaldu zitzaion, eta euskarazko zein gaztelerazko hedabideetan aritu izan da lanean. Zezenzalea eta motozalea ere bada, beste zaletasun askoren artean, eta gizakia zenbat eta sakonago ezagutu, orduan eta banpirozaleago bilakatzen dela dio. Gaur hasiko da Donostiako Zinemaldia, eta han izango da Del Teso, berriz ere.

Begoña del Teso aipatu, eta zinema datorkigu burura. Zinemaz gainera, zer beste zaletasun dituzu?

Egia esan, niri pena ematen dit Begoña del Teso zinemarekin bakarrik lotzeak. Izan ere, nik gauza pila bat maite ditut. Gehienbat, banpiroak; baina, horrez gainera, bestelako zaletasunak ere baditut. Esate baterako, zezenak, motorrak, hilerriak, itsasoa, hildakoak, errugbia, futbola, musika klasikoa… Gemini naiz, eta, ondorioz, nortasun bi, hiru eta lau ere izan ditzaket. Gainera, mimoz lantzen ditut nire pertsonalitate, izaera eta nortasun guztiak.

Zer generotakoa da zure bizitza? Drama, komedia, zientzia fikzioa?

Ez naiz batere berezia. Oso arrunta naiz, eta, beste edonor bezala, ez naiz genero bakarrera mugatzen. William Shakespearek esango lukeen bezala, bizitza tentel batek kontatutako ipuina da.

Nola sortu zitzaizun zinemarekiko zaletasuna?

Ez zitzaidan sortu inolako zaletasunik. Kontua da, gaztetan, elkartzen zinen pertsona taldearen arabera, zaletasun bat edo beste bat hartzen zenuela. Ni, esate baterako, futbolarekin zaletu nintzen, nire gustuko mutil guztiek futbolean jokatzen zutelako. Hortaz, gu mutilak ikustera joaten ginen Atotxara, eta, hala, pixkanaka, futbolaz ikasten hasi nintzen. Zinemarekin ere gauza bera gertatu zitzaidan: zinema gustuko zuen jendearekin elkartu nintzen, eta zaborrez beteriko leize bateko pareta zikin batera joaten ginen pelikulak ikustera. Ez dut neure burua mitifikatu nahi, eta ez dizut inoiz esango txikitatik sentitzen nuela zinemarekiko maitasuna edo zaletasuna.

Eta nolatan etorri zitzaizun zinema kritikari izateko aukera?

Antzeko zerbait gertatu zitzaidan. Groseko kultur elkartean zebilen batek Herri Irratian lan egiten zuen, eta hala hasi nintzen kritikari gisa. Gerora, idatzizko hedabide batek Zinemaldirako kritikari bat behar zuen, eta irratiko lagun horrek nire izena eman beharrean, gizonezko baten izena eman zuen. Haserre bizian jarri nintzen. Ondorioz, beste kritikari bat behar zutela esan ziotenean, zuzenean eman behar izan zuen nire izena; ez zitzaion beste erremediorik geratu…

Dagoeneko zenbat film ikusiko zenituen?

Milaka, 1985etik gaur egunera arte… Pentsa! Estreinatzen diren film guztiak ikusten ditut. Ahal dela, ostiraletik igandera bitartean, bizpahiru film ikusten ditut egunean, baina, denboraz justu baldin banabil, astean zehar ere ikusten ditut.

Horrenbeste film ikusita, eta horrenbeste kritika idatzita, oraindik ere lortzen al du bateren batek zu txunditzea?

Bai, noski. Horren bila zabiltza beti. Sekulakoa da momentu batez kritikari izateari utzi, eta ikusle hutsa izatera igarotzen zarenean: filmaz gozatzen duzu. Polita da ikuslea berpizten ari dela sentitzen duzun momentua. Oraindik ere gertatzen zait hori zenbait pelikularekin; kritikaria naizela ahazten dut, eta galdutako ikusle inozo hori bihurtzen naiz une batez.

Film bat ikusi ondoren, iruditzen al zaizu jendea zure zain dagoela iritzia galdetzeko?

Bai, bai. Ni, gainera, nahiko sadikoa naiz, oso bakartia. Eta, batzuetan, iruditzen zait jendeak antzeman nauela, eta nire zain dagoela. Orduan, eserlekuan kikiltzen zara, eta bertan geratzeko gogoa izaten duzu. Jendeak pentsatzen du filma ikusi eta berehala badakizula zer iritzi duzun ikusitakoaren inguruan: zer sentitu duzun, zer eragin dizun, nola aztertu behar duzun… Baina, benetan, ez da horrela izaten. Zineman zaudenean, filmean sartuta zaude, eta horren ondoren egiten duzu hausnarketa. Orduan, galdezka etortzen zaizkizu: “Zer, Bego, zer iruditu zaizu filma?”. “Aizu, ba ez dakit!”. Gainera, ea anaia zena bestearen aita ere ba ote zen edo gisa horretako galderak ere egiten dizkidate, eta ni ez naiz ohartu ere egiten, esaten dut “nor zen hori?”. Egia esan, gero eta gutxiago interesatzen zait argumentua, eta gero eta arreta gehiago jartzen diot filmaren egiturari.

Kazetaria eta zinema kritikaria izateaz gainera, sortzailetzat ere hartzen al duzu zeure burua?

Ez, ni voyeur hutsa naiz. Hau nire ofizioa da, eta kito. Niri gauzak egitea ez zait batere gustatzen: niri ikustea gustatzen zait, eta, ondorioz, sekula ez dut film bat egingo, sekula ez dut liburu bat idatziko. Nire beldur bakarra da ea noiz eta nork deskubrituko duen iruzurti bat izan naizela. Oraindik ematen du inor ez dela konturatu… Gainera, nahiago dut amets egiten jarraitzea, eta pentsatu pantailan gertatzen dena benetan gertatzen ari dela. Horrela, ez dut jakingo benetan filmak nola egiten diren.

Kultura bereziki astindu du COVID-19ak. Zure kasuan, nabaritu al duzu pandemiak ekarritako eraginen bat?

Badakit zein den pandemiak eragindako tragedia, baina, bestalde, gauza asko erraztu ditu. Orain, esate baterako, aldez aurretik erosi behar izaten dira sarrerak derrigorrez, eta, ilaran zain egon beharrean, online eskura ditzakezu. Cannesen [Okzitania], adibidez, gogoko filmak ikusteko sekulako borroka egoten zen. Goizean jarri behar izaten zinen ilaran arratsaldeko filmeko sarrerak eskuratzeko. Eta, aurten, berriz, Cannesera iritsi bezain pronto, ikusi nahi nituen film guztien sarrerak nituen mugikorrean eskuragarri.

Oro har, jendeak ba al du zinemara joateko ohiturarik?

Edukieraren kontuarekin, jende gutxiago sartzen da orain zinema aretoetan, baina jendea zinemara joaten da oraindik ere. Hala ere, egia da jende normalak ez dituela zazpi edo zortzi euro ordaintzen film bat ikusteko, baldin eta etxeko ordenagailuko pantailan baldin badauka. Izan ere, mito bat da zinemako pantaila handiarena. Gure inguruetan ez dago pantaila handirik.

Eta, zuk, pertsonalki, filmak ikustera zinema aretoetara joateko ohitura duzu?

Bai, ia beti joaten naiz zinema aretoetara. Ez dut ezer plataformen aurka. Nik ere baditut Netflix eta zabor filmak ikusteko beste plataforma bat. Oso harreman estua dut nire etxeko ordenagailuko pantaila txikiarekin. Izan ere, izugarri gustatzen zait pelikulak ordenagailuko pantailaren aurrean ikustea, jakinda niretzat bakarrik ari direla. Harremana zeharo desberdina da kasu batean eta bestean. Hala ere, zinema aretoetara joateko ohitura dut.

Gaur egungo egoera honek, agian, ekarriko du argumentua datozen filmentzat.

Gertatzen dena da bizitza errealean gertatu den guztia kontatuta dagoela zineman. Zinema beti joaten da aurretik. Oscar Wilde idazleak, arrazoi osoz, honako hau esaten zuen: “Arteak ez du bizitza imitatzen, bizitzak imitatzen du artea”. Historiak, bizitzak eta guk geuk artea imitatzen dute eta dugu. Gertatu zaigun guztia ikusia genuen, entzuna genuen, marraztua zegoen. Dena zegoen eta dena dago kontatuta gertatu aurretik. New Yorkeko dorre bikiena, birusarena… Den-dena.

Gaur hasiko da Donostiako Zinemaldia. Zer da zuretzat zinema jaialdi hori?

Tormentua eta estasia [barrez]. 1985ean hasi nintzen bertan lanean, eta, egia esan, oso nekatuta nago. Badakit jendeak izugarrizko ilusioa eta gogoa duela, baina nik badakit, nire kasuan, lana dela. Azken finean, zure pasio guztiak lan bihurtzen direnean, inozentzia galtzen duzu.

Ba al du berezitasunik beste zinema jaialdi batzuekin alderatuta?

Zinema jaialdi bakoitzak badu bere nortasun eta izaera propioa, eta Donostiakoak ere badu bere nortasuna eta pertsonalitatea. Eskerrak, bestela zinema jaialdi guztiak berdinak izango lirateke.

Izan ere, zenbat zinema jaialditan izaten zara urtean?

Ahal den guztietan: Cannesen, Berlinalen [Berlin], Zinebin [Bilbo], Ikuspuntu jaialdian [Iruñea], Veneziako Biurtekoan [Italia]… Indartsuenak Cannes eta Berlinale izaten dira, baina guztiek dute berezitasunen bat. Iruñeko Ikuspuntu jaialdian, esate baterako, trantzean sartu behar duzu. Esperientzia ultrasentsoriala da, eta zure ohiko ikuspuntutik at joan behar duzu.

Aurtengo Zinemaldiari dagokionez, zer nabarmenduko zenuke?

Hiru dira ikusi beharreko filmak: Titane, Memoria eta Drive my car. Zuzendari Berriak sailean ezustekoak izaten dira nagusi, igerilekura egiten duzu jauzi, eta munduko zinemaren harrobia ezagutzeko aukera izaten da. Horizontes Latinos sailean gero eta indartsuago dabiltzan hainbat eta hainbat zinemagintzaren berri izaten da. Eta, azkenik, gainerako zinema jaialdietan jendea aho bete hortz utzi duten filmak ikusteko, Perlak saila dago.

Johnny Depp aktoreari emango dioten Donostia sariak kritika ugari jaso ditu. Zer iritzi duzu afera horren inguruan?

Kokoteraino nago nire generokideek daukaten larruazal finarekin. Jendeak pentsatzen du emakumeok emakume izate hutsagatik zintzoak garela, baina, izatez, maltzurrak izateko hezi gaituzte historian zehar. Orduan, Picassoren margolan guztiak kendu beharko genituzke? Egoera bera da. Badakit eztabaidatzekoa dela, baina nik uste dut hausnartu egin beharko genukeela. Azkarregi eta lasterregi hitz egiten dugu. Zenbaketak egiten hasi beharrean, pelikuletan zentratu behar gara. Emakumeok genero guztietara iristea lortu dugu, eta harro egotekoa da hori.

Azken boladan, euskal zinemaren osasunaz ere sarri hitz egiten da. Zuk nola ikusten duzu euskal zinema?

Inork ez ezerk ez du osasun perfekturik, baina nik esango nuke euskal zinema sasoian dagoela. Zinema jaialdietan presente dago, industria txiki bat ari da sortzen, eta lehian dago.


Summary: Alianza Verde alderdia bildu dute Elkarrekin Podemosen barruan. Bidea hasi berri duen alderdiaren asmoa da «krisi ekologikoaren kontrako borroka ekintza politikoaren lehen lerrora eramatea». Gasteizen egin dute aurkezpena, goizean.

Alianza Verde alderdia Elkarrekin Podemosen integraturik lotu zaio bideari Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Gaur goizean Gasteizen izandako aurkezpenean aditzera eman dutenez, larrialdi ekologikoaren aurkako borroka dute lehentasun, batik bat.

Juantxo Lopez de Uralde Elkarrekin Podemoseko diputatua da indar politiko berriaren koordinatzailea. Lopez de Uraldek nabarmendu du Alianza Verde ez dela proiektu berri bat, izan ere, azaldu duenez, lehendik ere pertsona ekologista «asko» ziren Elkarrekin Podemosen barrenean, eta, beraz, zehaztu du aurretik hasia zen lana «ikusarazteko» eman dutela pausoa orain.

Gainera, aurkezpenean nabarmendu dute, krisi klimatikoari aurre egitea ez ezik, Elkarrekin Podemos indartzea ere badela alderdi berriaren helburua, «ezkerreko lehenbiziko indar politikoa izan dadin».


Summary: "Egun hemen egoteko ordaindu behar dugun prezioa da minbizia". Carracedok azaldu du minbiziaren eta eboluzioaren oinarriak "berdin-berdinak" direla. Esan du norbere gorputzarekin kontaktuan dauden hainbat faktorek areagotu egin dezaketela minbizia izateko arriskua.

Minbiziaren Aurkako Elkartea hainbat ekitaldi egiten ari da irailean, gaixotasun horren ikerketaren aldeko egunaren harira. Hilaren 24an ospatuko dute egun hori. Ibarrangelun ere, gaitz horren ikerkuntzan laguntzeko egitasmo solidario bat abian izan dute azken hilabeteetan. Joan den astean bukatu zuten zikloa, Minbiziaren mitoak eta errealitateak: ulertu sendatzeko hitzaldiarekin. Arkaitz Carracedok (Bilbo, 1979) eman zuen. Ikerbasqueko ikerlaria da, eta taldeburua CIC Biogunen.

Mito asko al daude minbiziaz?

Bai. Gehienbat, mitoak, kondairak eta estigmak daude. Duela bospasei urte, minbiziaren arloan dauden erronkei buruz hitz egin genuen world cafe batean. Atera zen lehenengo faktorea estigma izan zen. Hau da, minbizia duen gaixo batek diagnostikoa jasotzen duenean, zer-nolako zailtasuna daukan gizartean bere gaixotasunari buruz hitz egiteko, hari aurre egiteko eta familiaren barruan kudeatzeko, eta horrek gaixoari zer zailtasun gehitzen dizkion. Informazioa da egoera horri irtenbidea emateko modua. Gaur egun, minbizia ez da heriotza sententzia bat edo hiltzeko bide zuzen bat. Minbizia sendatu egiten da. Beraz, orain arte genuen pentsatzeko era aldatu egin behar dugu.

Eboluzioarekin, mutazioekin, lotuta azaltzen duzu zuk minbizia.

Bai. Minbizia gaur egun hemen egoteko ordaindu behar dugun prezioa da. Minbiziaren oinarria eta eboluzioarena berdin-berdinak dira. Gure gorputzeko zelulek entziklopedia moduko bat dute: DNA. Hor daukate behar duten informazio guztia. Entziklopedia horren kapitulu bakoitzak bi tomo ditu: bata, amarengandik jasoa eta bestea, aitarengandik. Kapitulu horietako bakoitzak bere informazio berezia dauka: begien kolorea, ilearena, altuera… Gorputzean ditugun milioika zelulek, ugaltzen diren bakoitzean, informazio hori bikoiztu egin behar dute, berridatzi. Oso ondo egiten dute, baina batzuetan akatsak egiten dituzte. Akats horiek aldaketak dira.

Alegia, eboluzioa.

Bai, naturan horrek eragiten du belaunaldiz belaunaldi espezie bateko kideak pixka bat aldatzea. Eta, aldatzen direnean ere, batzuek beste batzuek baino adaptazio hobea izango dute: hobeto ugalduko dira, bizirik iraungo dute, eta haien geneak transmitituko dira. Hori gertatzeko, eta, azken batean, munduaren hasieratik sortutako bizitzatik gaur egun daukagun aniztasuna izateko, naturan akats horiek sortu behar dira. Gure sistema perfektua izango balitz kopia horiek egiten, ez litzateke egongo aldaketarik. Eboluzioa akatsen ondorio da.

Zer lotura du minbiziarekin?

Minbizia ere akatsen ondorio da. Gure gorputzeko zeluletan informazioa kopiatzean, akats horiek sor daitezke. Batzuetan, akats horiek oso kapitulu garrantzitsuetan gertatzen dira. Akatsa gerta daiteke ondoriorik ez duen proteina batean, edo, adibidez, ugalketa zelularra kontrolatzen duen proteina batean. Eta orduan, zelula horren ugalketa, zatiketa, areagotu egiten da. Areagotze hori da minbiziaren oinarria. Behar baino zelula gehiago izatea ehun edo organo batean.

Minbiziaren sorrera ulertuta, tratamendu espezializatuak ematea ere errazago ulertzen dela diozu.

Pertsona bakoitzak pairatzen duen minbizia desberdina da genetikoki. Akats ezberdinak ditu, ausaz gertatzen direlako. Beraz, behar dugun medikuntza indibidualizatua da, edo doitasunezkoa.

Elikadurak, tabakoak, alkoholak, kutsadurak… zenbaterainoko eragina dute minbizia sortzeko orduan?

Minbizia bizitzearen ondorioz sortzen da gehienbat. Zenbat eta gehiago bizi, gure zelulak orduan eta luzaroago zatitu behar dira, ugaldu; gure ehunek zelula berriak behar dituzte, eta kopia horiek akatsak izan ditzakete. Beraz, minbizia heredagarria da? Gehienetan, ez. Baina izan daiteke. Eta inguruak ere baldintzatzen du minbizia izateko dugun aukera. Esaterako, erretzen badugu, kean dauden molekula kimikoak gure biriketako zeluletan sartu eta gure entziklopedia hori apurtzen dute, edo kopiak egitea zaildu. Orduan, errore tasa areagotu egiten da, eta minbizia izateko aukera ere bai. Edo eguzki izpiak: gure azala jotzen dute, eta gure kapituluen edo DNAren kopia horiek txarto egitea eragiten dute. Beraz, minbizia izateko aukera handitu egiten da. Gure inguruan gertatzen diren eta gure gorputzarekin kontaktuan dauden faktore horiek guztiek minbizia izateko bingo honen txartelak izan daitezke. Helburua izan behar da gero eta txartel gutxiago edukitzea.

Denek al dute eragin bera?

Faktore batzuek beste batzuek baino gehiago eragiten dute. Hori ere azaldu beharrekoa da. Badakigu erretzeak minbizia eragin dezakeela, animalia ereduetan nahikoa datu daukagulako. Gizakiengan egindako ikerketa epidemiologikoetan ere nahikoa datu daude. Okela gorriak ere minbizia pairatzeko aukera areagotzen du, eta lehenengo mailako kartzinogeno moduan definitu da. Hala ere, erretzeak probabilitate handiagoa ematen du.

Badago lehen mailako beste kartzinogenoren bat?

Pila bat daude. Zerrenda gero eta luzeagoa bihurtzen ari da. Farmako asko ere kartzinogenoak dira. Esaterako, hormona terapiak. Minbiziaren aurkako farmako batzuk ere bai, baina sortzen duten arriskua eta eragiten duten onura neurtuta, onuragarriak dira. Mikrouhinak, wifia eta horien guztien inguruan ez dago informazio nahikorik. Seguruenik, eraginen bat baldin badago, minbizia izateko bingorako txartel gutxi emango dizkigute. Gure arazoak dira erretzea, alkohola, eguzki izpiak eta elikaduraren eta ariketa fisikoaren arteko desoreka. Janariarekin kontaktuan dauden plastikoak ere bai. Plastiko horiek molekula kimiko batzuk igortzen dituzte berotzen direnean edo alkoholekin kontaktuan daudenean, eta guk jan egiten ditugu.


Hamar urteko eginahala

Summary: Hamar urteko eginahala. 10. urteurrena ospatuko du Mintzalasaik, BABeko euskararen aldeko asteak. Gaurtik hilaren 26ra iraganen da aurtengoa. Euskarazko eskaintza zabaltzea du betiko xedea.

Hamar urte ditu Mintzalasai egitasmoak. Hamar urte hauetan ari da Baiona, Angelu eta Biarritzeko (BAB) hirigunean euskarazko eskaintza zabaltzeko ahaleginetan eta euskal elkarteen saretzen. Heldu den astelehenean hasiko da, igandera arte, egunero, euskarazko jardun mota orotarik eta andana proposatuz, Uste baino gehiago girelako! ohiko leloarekin.

Ipar Euskal Herriko biztanleriaren %40 bizi den eremuan 9.000 bat euskaldun kontatzen dituzte (BAB eremuko %7,7), eta 6.800 ulertzen dutenak (%5,8). Biztanleria emendatu da azkar hamar urtez, Frantziatik jin etorkin erdaldunak izanez nagusiki. Aste oso batez euskaraz diren eskaintzak ezagutaraztea du xede Mintzalasaik, baita euskal elkarteak saretzea ere. “Euskaldunak saretzea uste dut lortu dugula”, erran du Mintzalasaiko antolatzaile Uhaina Azpeitiak. “Euskal elkarte guziak kasik Mintzalasairen kide dira”. Mintzalasaik denboran jardun moderno eta ludikoak euskaraz proposatzea lortzen dutela uste du. “Urtean zehar eskaintza gehiago bada: antzerkia sortu da, Atabalek musika klaseak proposatzen ditu euskaraz; surf klaseak ere badira”, eta abar.

Euskarazko gertakarien biltoki bilakatu da Mintzalasai, bereziki bere Internet atariari esker. “Urteekin ohartu gara festibala bihurtu zela izozmendiaren punta bat eta jendea hunkitzeko aitzakia ona. Tresna hori erabili nahi izan dugu beste proiektu batzuk sortzeko”, azaldu du Eneko Gorri euskara teknikari eta Mintzalasairen sortzaileak. Baiona, Angelu eta Biarritzeko euskaltegiei tailer ludikoak proposatuz edo, halaber, eremuko ikastetxe elebidunei. Laster ohartu ziren jaialditik landa behar zela tresna bat; “urtean zehar euskaraz bizitzeko gogo hori elikatu behar zela, nolazpait”, Gorrik dioenez. Webgunea tresna egokia izan da. “Webgune horrek badu eguneroko bizi ikaragarria”.

Trinkotzearen munta

Lan anitz egin du Mintzalasaik nagusiki erdalduna den hirigune horretan euskarazko eskaintza zabaltzeko eta haren aukeren berri emateko. Bizkitartean, euskarari bizi eta indar emateko, euskaldungo barreiatuari ere baliatzeko paradak eta bermeak eman behar zaizkiola ohartu da. Erdaldunari etengabe luzatzeko eginahaletan ez beti higatzeko. Gorri: “Momentu batzuetan anplifikatu behar da; jendeari erakutsi behar diogu hor garela, errealitate bat garela basamortu linguistiko horretan eta euskara etorkizuneko hizkuntza bat dela hiri eremu erdaldun horretan”. Baina, aldi berean, euskaldungoa trinkotzeko bideak jorratuz. “Ezin dugu guk bakarrik irekitze ariketa hori egin. Trinkotu behar dugu hiztun komunitate gisa. Nahi badiegu erakutsi erdaldunei gure hizkuntza bizia dela, molderik hoberena da euskaraz aritzea eta eustea”.

Funtsean, Mintzalasaiko igande honetako besta nagusiaren egunarekin ohartu zitzaizkion antolatzaileak arazo horri. “Ohartu ginen, beste askok bezala, euskararen aldeko besta bat egiten genuela frantsesez. Problematikoa zen guretzat. Hortik sortu genuen besta kita euskaraz”. Bestalariak laguntzaileak bezala gutien bat bederen euskaraz ari zitezen. “Erdal eremuetan ontsa ibiltzen da”.

Asteko jardunen eskaintzan beharraren sortze hori landu dute azken urteetan, “frustrazio sanoak lantzeko”. Zigor zizelkariarekin egin izan duten bisita gidatu baten adibidea kontatu du Azpeitiak. “Euskaraz azaltzen zuen dena, irringarria zen, eta bukaeran hitz batez laburbiltzen zuen frantsesez. Iduritu zitzaigun ideia ona zela euskarara ekartzeko”. Haren hitzetan, ulertu nahia piztu zien erdaldunei.

Molde berean joan ziren duela bi urte ireki berri zen escape game edo ihesaldi joko gela bateko arduradunengana. Jokolariei eman aginduak euskaratzea proposatu zieten, eta haiek onartu. Berdin egin dute aurten Angeluko pole dance eskola batekin, Mintzalasairen astelehenarekin pole dance ikasteko saio bat eskainiko baitu euskaraz. “Eskola horrek badu irakasle euskaldun bat prest dena urte osoan egiteko. Ideia litzateke iraileko erakustaldi horri esker irekitzea pole dance saio bat euskaraz”, dio Gorrik. Euskara ez den lekuetara heldu nahi dute.

Ohartu dira, halaber, elkarte batek edo bestek bilatu dutela euskarazko eskaintza baten ukaitea Mintzalasain ezin izan zutelako horra arte deus eskaini.

Ez du kentzen etenik ez duen lana dela euskarazko eskaintza horren jakinaraztea. Ohakoa haurtzaindegia eta Uda Lekuren bilgunea adierazgarriak zaizkio Gorriri. Aspaldikoak dira, baina beti behar da jakinarazi hor direla. “Familiak bizpahiru urte guziz aldatzen dira. Gaur egun euskarazko zirkuitu bat bada Miarritzen —proportzioan, beharbada, Baionan baino gehiago—, baina zirkuitu hori beti agerian eman behar dugu; zeren eta jendeak, batzuetan, kasualitatez deskubritzen du Uda Leku bat badela”.

Ondoko urteak

Hamar urte ditu Mintzalasaik. Egoera soziolinguistikoa ez da baitezpada hobetu, baina esperantza batekin aipatu du geroa Azpeitiak: “Espero dut Mintzalasairen lehen edizioa ezagutu zuten gazteak laster sartuko direla elkartean eta ideia berriak proposatuko dituztela”. Beste esperantza da, olde berean, Angeluko eta Baionako euskal elkarteek gehiago parte hartzea dinamikan.

Hamar urteko datuak atera ditu Mintzalasai elkarteak.

80. Elkartekide.

250. Artista.

550. Jardun.

700. Laguntzaile.

37.000. Parte hartzaile.

185.000. Webguneko bisitari.


Summary: Hegoaldeko ZIUetan 65 paziente dira birusak jota. Ospitaleetako presioa arintze bidean da, motel bada ere: guztira, 257 daude ospitaleraturik. Azken bi hilabeteetako kopururik apalena da. Beste 191 kutsatu atzeman dira.

Ilunetik argira. Hego Euskal Herriko osasun agintariek emandako informazioan aski argi ikus daiteke izurritearen bilakaera onbidean dela. Egun, pandemiaren larritasuna neurtzeko aldagai ia guztietan sumatzen da leuntzea, bai transmisioarekin loturikoetan, baita ospitaleek okupazioari buruzkoetan ere. Erietxeei dagokienez, osasun sistemek jakinarazi dute oraintxe bertan 257 lagun direla gaitzak jota ospitaleratuta; erietxeratuen kopurua uztailaren 18an izan zen azken aldiz langa horretatik behitikoa. Gainera, bada beste datu aipagarri bat: ZIUetan 65 gaixo daude birusarekin eri, orain astebete baino 15 gutxiago.

Halaber, Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako azken datuen arabera, Osakidetzak eta Osasunbideak beste 27 ospitaleratu dituzte. Joan diren bi asteetako datuei so, azken hamalau egunetan eguneko 34 lagun ospitaleratu dira Hegoaldean batez beste.

Birusaren kutsatzeari buruzko aldagaietan ere bada datu aipagarririk: 191 kutsatu zenbatu dituzte ostegunean egindako diagnostiko probetan. Zehazki, 6.915 test egin ziren COVID-19a atzemateko, eta, beraz, horien guztien %2,8 izan ziren positiboak.

Heriotzekin loturiko datuak dira gordinenak pandemiak eztanda egin zuenetik. Berriki, beste bi heriotzaren berri eman dute Nafarroako Gobernuak eta Gipuzkoako Aldundiak. Nafarroan, 72 urteko gizonezko bat hil da. Gipuzkoan, herrialdeko zaharren egoitza bateko erabiltzaile bat zendu da.


Summary: Bizitzeko gutxieneko diru sarrerari buruzko proposamen bat egingo dio Madrilek Jaurlaritzari. Eusko Jaurlaritzak eta Espainiako Gobernuak bilera egin dute, eta bizitzeko gutxieneko diru sarreraren eskumena eta trenbideena izan dituzte mintzagai. Azken horretaz ere proposamena egingo du Madrilek.

Espainiako Gobernuko Lurralde Politikako Ministro Isabel Rodriguezek eta Eusko Jaurlaritzako Gobernantza Publiko eta Autogobernu sailburu Olatz Garamendik bilera egin dute, oraindik eskualdatu gabe dauden eskumenen inguruan berba egiteko. Oraingoan, bilera horretatik ez da eskumen berririk iritsi, baina bai Espainiako Gobernuaren konpromisoa: urrian, bi eskumenen transferentziaren inguruko proposamena helaraziko dio Madrilek Gasteizi, eta asmoa da urtea amaitu aurretik Transferentzien Batzorde Mistoa batzartu eta bi transferentzia horiek adostea. Bizitzeko gutxieneko diru sarrera eta trenbideak dira urtea amaitu aurretik eskualdatu nahi dituzten bi eskumen horiek.

Gai gehiago gelditzen dira Gernikako Estatutua osorik betetzeko: besteak beste, segurtasun zerbitzu pribatuak, meteorologia eta itsasertzaren antolaketa eta kudeaketa. Horiei aurrerago ekingo diete, baina, behintzat, bilerak balio izan du Espainiako Gobernuak «Gernikako Estatutua betetzeko eta gai guztiak eskualdatzeko konpromisoa» berritu dezan.

Izan ere, Jaurlaritzak uste du «gehiegi» moteldu dela transferentzien negoziazioa eta elkarrizketa prozesua: "Benetan garrantzitsua zera da: bi aldeek hitzartutakoa betetzeko konpromiso irmoa izatea», azaldu du Garamendik. Haren ustez, eskualdatzeek «osoak eta segurtasun juridiko osokoak» izan behar dute: «ez dugu matxuratutako salgairik onartuko», ohartarazi du.

Antzeko mezua helarazi du Sabino Torre Araubide Juridikoko sailburuordeak, bileraren ostean egindako adierazpenetan: «Ez dago justifikaziorik emandako hitza ez gauzatzeko eta transferentziak egiteko, zailtasunak zailtasun. Transferentzia prozesuari ekiteko bidea elkarrizketa, hitzarmena eta leialtasun instituzionala dira, eta orain arte horixe erakutsi dugu, balio horiek baitira elkarrenganako konfiantzari atea irekitzen dion giltza».

Bilera Madrilen egin dute, bi ordu inguru iraun du, eta, bi aldeek adierazi dutenez, «emankorra» suertatu da.


Summary: Goiherrik brontzea lortu du Munduko Txapelketan. Erandioko taldea hirugarren postuan sailkatu da gizonezkoen 23 urtetik beherakoen mailan. Taldekako lehia amaituta, selekzioen artekoa jokatuko da asteburuan, Getxon

Lur Gaineko Munduko Txapelketako bigarren jardunaldia ez da izan lehenengoa bezain oparoa. Estreinakoan, bi urre eta brontze bat eskuratu zituzten euskal tiratzaileek. Gaur, berriz, bakarra lortu dute, brontzezkoa. Goiherri Erandioko (Bizkaia) taldeak bereganatu du, gizonezkoen 23 urtetik beherakoen mailan. Lau talde bakarrik aritu dira lehian, eta hirugarren izan da Goiherri. Dieterbacek (Alemania) irabazi du urrezko domina, eta Powerrangersek zilarrezkoa (Flandria). Errusiako selekzioa, ordea, dominarik gabe geratu da.

Euskal tiratzaileek ez dituzte domina gehiago irabazi eguneko beste hiru mailatan. Bitan lehiatu dira, emakumezkoen 540 kilokoan eta gizonezkoen 640 kilokoan, eta ez dira gai izan finalerdietarako sailkatzeko. Aurrenekoan, Gaztedi aritu da, eta bigarrengoan, Gaztedi, Mutriku, Getxo eta Goiherri A eta B. Shi Da (Taiwan) nagusitu da emakumezkoetan, eta Heure (Herbehereak) gizonezkoetan.

Taldekako lehia amaituta, asteburuan selekzioen txanda izango da. Larunbat goizean gizonezkoen 680 kilokoa eta 580 kiloko mistoa jokatuko dira: aurrenekoan, zazpi selekzio ariko dira, tartean Euskal Herrikoa; bigarrengoan ere euskal tiratzaileak ariko dira, beste 11 herrialdeetakoekin batera. Arratsaldean, berriz, sei selekzio ariko dira gizonezkoen 560 kilokoan, eta bost emakumezkoen 500 kilokoan. Guztietan ariko dira euskal tiratzaileak, eta guztietan daukate aukera dominen bat irabazteko.


Summary: Cotillard: «Aktore izan nahi nuen gizakia hobeto ulertzeko». Marion Cotillard zinema frantsesaren aurpegi ezagunak jasoko du gauen aurtengo lehen Donostia saria. Bigger Than Us lana ekoitzi berri du, gazte ekintzaileen inguruko dokumentala.

Marion Cotillarden arabera, aktore baten ibilbidea bi gauzatan oinarritzen da: hasierako ilusioei eustean, eta zinemagileek harengan jartzen duten gogoan. «Ateak irekitzen dizkizuten horiek beti izango dira pertsona inportanteak zure lan bizitzan. Nik hastapenen oroitzapen oso onak ditut, baina estu eta larri ere ibiltzen nintzen. Zeren gauzak egitekotan, ondo egin behar dira, eta nik oraindik sentitzen dut presio hori: film bat hasten dudan bakoitzean inoiz ez dakit beteko ote dudan nigandik espero dutena». Donostia saria jasotzera heldu da aurten Zinemaldira Cotillard (Paris, 1975), eta apal azaldu da gaur prentsaren aurrean egindako agerraldian, iluntzeko inaugurazio galan saria eta harekin hogei urteko ibilbideari egindako aitortza jaso baino lehen.

Etxean bertan ezagutu zuen antzezpenaren mundua Cotillardek. Ama aktorea eta aita zuzendaria, umetatik izan zuen sarbidea filmaketatara, eta hala hasi zen bere lehen aktore lanak egiten ere, telebistarako aurrena. Pantaila handirako jauzia Philippe Harelen L’histoire du garçon qui voulait qu’on l’embrasee pelikularekin egin zuen, 1994an, zeina zerrenda luze baten hasiera izan zen: Taxi (Gerard Pires, 1998), Les jolies choses (Gilles Paquiet-Brenner, 2001), Jeux d’enfants (Yann Samuell, 2003), Big Fish (Tim Burton, 2003), Un long dimanche de fiançailles (Jean-Pierre Jeunet, 2004), eta beste.

Hasi zitzaizkion lehen aitortzak heltzen, baina mugarria jarri zuena 2008an eskuratutako Oscarra izan zen —La Vie en Rose filmean Edith Piaf interpretatzeagatik eman zioten—: «Aro berri bat hasi zen hor niretzat: nazioarteko zinemarako ateak ireki zizkidan sariak, miresten ditudan zuzendari iparramerikar askorekin lan egiteko aukerak ugaritu».

Arrakastaz galdetuta, 1940-1950eko hamarkadetako aktoreekin alderatu du egungo egoera, eta aipatu sasoi hartan «izarrak fabrikatu» egiten zirela, egun ez bezala. «Gaur posible da oreka bat egotea bizitza pertsonalaren eta profesionalaren artean, eta horrek, gainera, elikatu egiten du zure lana, pertsonaiak. Nik ez banu bizitza normal samar bat biziko lanetik aparte, ez nukeen desirarik izango gero antzezteko. Zenbat eta desberdinagoa nigandik pertsonaia, gehiago asetzen nau hura interpretatzeak». Zortedun sentitzen dela ere aitortu du, gaur delako eguna non hautatu egin dezakeen zein lani baietz esan eta zein baztertu.

Haren interpretazioetan isiltasunek duten distira berezia nabarmendu du kazetari batek agerraldian, eta bizitzaren erritmoak zinemara ekartzeko ezinbesteko elementutzat jo du aktoreak: «Isiltasunaren esplorazioa zineman arrapaladazko zerbait da, baina horrela soilik sor daiteke mugimendua, baita interpretazioak behar duen sotiltasuna ere».

Pertsonaiak prestatzeko funtsezko elementutzat, berriz, irudimena jo du. «Gure gurasoek askatasun tarte handia eman ziguten irudimena lantzeko, eta hori oinarria da, behaketarekin batera. Nik aktore izan nahi nuen gizakia hobeto ulertzeko; oraindik ez dut lortu, baina banoa pixkana, nire barruan eta pertsonaietan arakatuz». Proiektu bakoitzean egokitzen zaion pertsonaia prestatzea ofizioko alderik gozagarrienetako bat dela esan du: «Beti da barne eraikuntza lan bat, istorio bat kontatu behar duen zuzendariaren alboan egin behar dena».

Bere ospea askotariko borroka sozialei oihartzuna emateko baliatzeaz ere aritu da. «Erantzukizuna» ez, «beharra» sentitzen duela aipatu du: «Badakit nire izena film batean agertzeak arreta pizten duela, baina ez dut arrazoi soil horrengatik egin nahi». Emakume askorentzat erreferente izango dela ere iradoki diote. Irmo erantzun du: «Emakumearen mendekotasuna jadanik publikoki mantendu ezin den zerbait da; inoiz ez da jasangarria izan, baina onartu egin da. Me too fenomenotik aurrera, hitzak askatu egin dira, eta orain benetako iraultza batera iritsi gara. Pozik nago hori bizi izanagatik. Zineman ere, zenbat eta rol gehiago egon eurentzat, aldatu egiten da begirada eta toleratu ezin dena toleratzeari uzten zaio. Indartsu dator bilakaera».

Giza logikaren aldean

Donostia sariari lotutako emanaldien barruan, Cotillardek ekoitzi eta Flore Vasseurrek zuzendutako Bigger Than Us erakutsi dute gaur jaialdian, eta aktorearekin batera aritu da Vasseur ere arratsaldeko agerraldian.

Munduko bazter askotan, bidegabekerien aurrean altxatu diren gazte aktibisten istorioak biltzen ditu dokumentalak, Malawiko Errepublikako ezkontza behartuen auzitik, frackingaren kontrako AEBetako borrokara, Lesbosen itsasotik jendea erreskatatzen diharduten ekintzaileengana. Dagoen, datorren munduarekiko irudi larria erakusten du lanak. «Agertzen diren auziekiko soluzioak non dauden denok dakigu; ez dagoena da horiek praktikara eramateko proiekziorik», salatu du Vasseurrek.

Eta hitza hartu Cotillardek: «Memoryk [dokumentalean ageri da] ikusi zuen nola atxiki zuten haren ahizpa neskentzako zentro batean. Baina berak ezetz esan zuen, ez zuen indarkeria hura onartu, eta uste dut horrek asko esan dezakeela gizakiaz; nola giza logika batean sartzen ez denarekiko sumina gutako bakoitzarengan dagoen, eta, beraz, nola edozein unetan azalera daitekeen»


Besarkada handi bat zinemari

Summary: Besarkada handi bat zinemari. Pandemia gainditzeko gogoak eta itxaropenak ardaztu dute Donostiako 69. Zinemaldiaren hasierako gala. Marion Cotillardek Donostia saria jaso du. Bertrand Tavernier eta Luis Gasca omendu dituzte

2020ko Donostiako Zinemaldiko galak «artistikoki oso ederrak» izan zirela esana zuen Jose Luis Rebordinos festibaleko zuzendariak, eta aurten zinema jaialdiak lan talde beraren gain utzi du egunotako gala nagusien prestaketa, atzoko inauguraziokoa barne. Iaz bezala, Jon Maia dantzari eta koreografoak zuzendu du ekitaldia; Harkaitz Cano eta Ane Garcia arduratu dira gidoiaz, eta Luis Mari Moreno Urretabizkaia Pirata aritu da musika-zuzendari. Eta atzoko galan nabaritu zen haien eskua, eszenografia zaindu eta ikusgarri bat lagun zutela, dantzak, hitzak eta musikak protagonismo berezia izan zutelako. Hasiera-hasieratik.

Zea Mays taldekoak eta Rozalen kantari espainiarra elkarrekin igo ziren oholtzara Negua joan da kantatzera, eta kantu horren izpirituari heldu zion Cayetana Guillen Cuervo aurkezleak Zinemaldian ez ezik, gizarte osoan ere baden itxaropen horri heltzeko. «Besarkadak galaraziak izan ditugu, baina hezur-haragizko nahiak ditugu». Guillen Cuervorekin batera, Anne Igartiburu eta Elena Irureta aritu ziren aurkezle lanetan, eta guztiek egin zioten erreferentzia gaur egungo egoerari, baina guztiek itxaropenari eutsita. «Izan gaitezen gure bizitzako gidoilariak», Iruretak.

Kukai dantza konpainiako kideek eta hainbat musikarik —besteak beste Iñaki Dieguez soinu joleak eta Asier Etxeandia aktore eta musikariak gidatutako Mastodonte taldeak— osatu zituzten ekitaldiko aurkezpenen arteko tarteak, eta hain zuzen ere, Kukaikoekin osatutako soka bat eginda irten ziren oholtza gainera Sail Ofizialeko epaimaihaiko kideak, Dea Kulumbegaxvili buru zutela.

Saria Marion Cotillardi

Anne Igartiburuk aurkeztu zuen Marion Cotillard aurtengo lehen Donostia saria, eta haren filmografia eta rol entzutetsuak gogora ekartzeaz gain, azken aldian ekoizle lanetan egindako bidea ere aipatu zuen. Hain zuzen ere, zeregin hori izan du Cotillardek Donostian aurkeztu duen Bigger than us dokumentalean.

Cotillardek txalo zaparrada luze eta indartsu bat jaso zuen Kursaaleko agertokira igo zenean. Jose Luis Rebordinos zain zuen han, baina Penelope Cruzen eskutik jaso zuen saria eta baita bi besarkada handi ere. Cruzek adierazi zuen Cotillardek izugarri markatu zuela La vie en rose filmean ikusi zuenean, eta gerora aktore frantziarrarekin lan egin izan duenean «inspiratzailea» izan dela beretzat eta ingurukoentzat «Ontasuna, egia eta magia». Aktore frantziarrak hiru kontzeptu horiek biltzen dituela gaineratu zuen Cruzek. «Sentitzeko erraza da, bai aktore gisa bai gizaki moduan. Magia hutsa da».

Cotillardek, Donostia saria eskertzeaz gain, Bigger Than Us dokumentala aurkeztu zuen, eta filmaren izpiritua hitzetara ekarrita, gizakiak suntsitzeko gaitasuna duela adierazi zuen, baina berriro eraikitzekoa ere bai.

Modu ezberdinetan bada ere, Donostiako Zinemaldiarekin harreman oso estua izan zuten aurten hil diren bi lagunek. Luis Gasca zinemaldiko zuzendaria izan zen 1970eko hamarkadaren amaieran eta hurrengoaren hasieran, eta Bertrand Tavernier, bere aldetik, ohiko bisitaria izen Donostian. Biak omendu zituzten atzoko ekitaldian.

Tavernier Donostian izan zeneko hamaika irudi eman zituzten Kursaalean, eta jarraian, Thierry Freamaux Cannesko Zinemaldiko zuzendaria atera zen oholtzara zinemagile frantziarrari gorazarre egiteko. Ekarri zituen gogora Tavernierrek izan zituen maisuak —besteak beste, Claude Sautet eta Jean Pierre Melville—, eta baita Tavernierrek zinemarekiko izan zuen maitasuna ere. «Goizean hitz egiten zuen zinemaz, eguerdian hitz egiten zuen zinemaz, arratsaldean hitz egiten zuen zinemaz». Tavernierrek maite zuen Euskal Herrira etortzera, eta Donostiakoa munduko zinemaldi handiena zela esaten zuen. Fremaux: «Nik esaten nion: 'Eta Cannes?', eta berak 'Ez, ez, Donostiakoa'.Hemen pozik izan zen».

Atzoko inaugurazio galan Zhang Yimouren Yi miao zhong / One second Sail Ofiziala ireki duen filma eman zuten, baina horren aurretik Carlos Sauraren Rosa Rosae film laburra ikusi ahal izan zuten Kursaalean bildutakoek, 36 gerrari buruzko lana: Saurak berak azaldu zuen «gerraren umea» izan zela. «Bondbardaketak, jende hila ikusi ditut. Esaten dute ez dela oroitu behar. Baina oroitu behar da ez errepikatzeko». Filmean Jose Antonio Labordeta kantariaren Rosa rosae du abiapuntu eta bidaide zinemagile espainiarrak. «Irudien bitartez argia eman diot kantuari».


Summary: Izarrak, rock zaleak eta Marion Cotillard.

Indartsu hasi da Donostiako Zinemaldia; baina indartsu hasi bada ere, agerian gelditu da pandemiaren eraginpean egiten den bigarrena dela: ez ilararik ezta jende multzorik ere proiekzioen atarian eta alfonbra gorrian. Hala ere, izan dira nabarmentzeko une gogoangarriak. Epaile, antzezle eta gonbidatuen iritsiera, kasu; edota Evaristo La Polla Records taldeko abeslariak alfonbra gorri ezaguna zapaldu duen momentu biribila.

Eguneko beste protagonista Marion Cotillard izan da: Donostia sariaren bila ez ezik, Bigger Than Us ekoizpena aurkeztera etorri da. Irekiera ekitaldian ere une oso bereziak bizi izan dira; Zea Mays taldeak Rozalen abeslariarekin batera Negua joan da eta abestu duenean, adibidez.


Summary: Ehunka lagun Arrasaten, euskal presoen eskubideen aldeko bilkuran. Eguerdian euskal presoen eskubideen aldeko 50etik gora bilkura egin dira Euskal Herrian, Sarek atzo bertan behera utzi zuen martxaren ordez. Ertzaintza Voxen bilkuraren aurka protestan ari ziren antifaxistei oldartu zaie Arrasaten, eta taberna batean zegoen gizon bat zauritu du.

Eguerdian 12:00ak jota hasi da Arrasaten (Gipuzkoa) euskal presoen eskubideen aldeko kontzentrazioa. Sareren deialdiari jarraituz, ehunka lagun elkartu dira. Han izan dira Joseba Azkarra, Bego Atxa eta Inaxio Oiartzabal Sareko bozeramaileak ere. Oiartzabalek ekitaldia hasi aurretik esan duenez, «salbuespeneko legedia» salatzera joan dira, eta harrituta daude «aste guztian esan diren gezurrekin».

«Garbi zegoen martxa ez zela omenaldi bat edo gorazarre bat, eta, gurekin parte hartzen duten eragileek hori jakinda ere, orain eskuin muturrari bidea ireki zaio konfrontazioa sortzeko», adierazi du Oiartzabalek. Azpimarratu du, ordea, Sarek elkarrizketaren alde lan egiten jarraituko duela.

Atzo bertan behera utzi zuten martxaren ordez, Euskal Herriko 50etik gora herritan deitu dituzte bilkurak. Arrasatekoa, ordea, guztien artean nabarmendu da, bertan behera utzi duten martxa dela eta. Oiartzabalek zehaztu du 7/2003 legedia salatu nahi izan dutela, eta hori bertan behera uzteko eskatu du, ´bizi osorako zigorra ezkutatzen duelako». 60 presori eragiten diela zehaztu du.

Zauritu bat

Giroa lasai zegoen goizean Arrasaten, baina Ertzaintzaren presentzia handia izan da. Faxistak kanpora pintaketa bat agertu da gaur goizean. Sarek ez bezala, Voces Contra el Terrorismo elkarteak, Voxen babesarekin, eutsi egin dio martxa horren kontra deitua zuen deialdiari. Hor izango da Santiago Abascal VOXeko presidentea.

Horri erantzuteko, beste deialdi bat zegoen deitua Arrasaten. Hain zuzen, antifaxistei oldartu zaie Ertzaintza. Oldarraldi horren ondorioz, taberna batean eserita zegoen adineko gizon bat, erori, eta zauritu egin da. Osasun zerbitzuak etorri dira buruan zaurituriko adineko gizona artatzera. Lekukoen arabera, gizona aulkitik erori da poliziaren oldarraldian. Zauri nabarmena du buruan, baina bere kordean eraman dute ospitalera.

Sarek talka ez egiteko hartu zuen erabakia, Arrasateko martxaren antolatzaileekin elkarlanean: izan ere, atzo goizeko agerraldian ohartarazi zuen ez dietela «konfrontaziorako aukerarik» eman nahi «ultraeskuinaren aldarriak aintzat hartuta Arrasatera liskarrak eragitera etortzeko asmoa» zutenei. Bizi osorako zigorrik ez! Giza eskubideak, elkarbizitza, konponbidea lelopean deitu dituzte elkarretaratzeak gaurko.

PPk ere ekitaldi bat egin du goizean Arrasaten, 10:30ean, San Andres kalean, ETAk Ortega Lara bahitu zuen lekutik gertu. Han bildutakoek Unai Paroti egozten zaizkion 39 hildakoen izenak zituzten afixak erakutsi dituzte, eta Carlos Iturgaiz PPko presidenteak eskatu du bertan behera uzteko «ezker abertzaleak antolatutako ongietorri eta kontzentrazioak, terrorismoaren apologia baitira».


Summary: Otegi: «XXI. mendean burujabetzak estatu izena du». EH Bilduk Konferentzia Politikoa egin du gaur goizean Donostian, aurrera begirako erronkak zehazteko. Lan politikoaren, hezkuntza proposamenaren eta plan feministaren inguruan bozkatu dute.

EH Bilduk Konferentzia Politikoa egin du gaur Donostiako Tabakaleran, aurrera begirako erronkak bere militantziarekin batera ezartzeko. Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzaileak hitzaldia egin du, eta, lehen-lehenik, pandemiari aurre egiten lehen lerroan egon diren eta dauden langileei mintzatu zaie; «berotasuna» eskaini die haiei. Haren hitzetan, pandemia honek «hainbat ispilu» jarri dizkio gizarteari parez pare, eta herri gisa «estres froga» bat izan da. Izurria «eredu ekonomiko eta produktibo harrapakari» baten ondorio dela esan du Otegik, eta azpimarratu EH Bilduren konpromisoa dela eredu hori aldatzea eta klima aldaketaren aurka borrokatzea. Zaintza ereduan, berriz, EH Bilduren konpromisoa herritarren eskubideak erdigunean jartzea dela azaldu du.

Horrez gain, Otegik nabarmendu du autogobernu ereduaren «hauskortasuna» ere agerian utzi duela izurriak. «Epaile bat gai izan da, ultraeskuinaren errekurtso baten ondorioz, gure autogobernua zalantzan jartzeko». Erabakitzeko eskubidearen inguruan EH Bilduk jarrera argia duela erantsi du Otegik: «Guk mugarik gabeko erabakitzeko eskubidea defendatzen dugu». Ildo horretan, mezua igorri dio Euskal Herriari: «XXI. mendean burujabetzak estatu izena du. Burujabetza bakarrik lor daiteke gure herria estatu gisa eratzen bada. Gaur egun, Euskal Herrian erabateko demokrazia bakarrik lor daiteke gure nazio izaera errespetatuz eta gure etorkizun ekonomikoa, soziala eta politiko libreki eta demokratikoki erabakiz, dagokigun erabakitzeko eskubidea errespetatuz».

Amaitzeko, Otegik «itxaropen» eta «konfiantza» mezua igorri dizkio euskal gizarteari: «Euskal Herriak aurrera egingo du. Zaila da, neketsua, baina gure konpromisoa da».

Gaurko Konferentzia Politikoan, EH Bilduko militanteek plan politikoaren, hezkuntza proposamenaren eta plan feministaren inguruan bozkatu dituzte. Hezkuntza proposamenak babes zabalarekin onartu dute, koalizioak jakinarazi duenez: militanteen %88,49k eman dio baiezkoa, %4,66k ezezkoa bozkatu du, eta zuri, berriz, %6,85k.


Summary: EHEk manifestazio nazionalera deitu du abenduaren 6rako, «euskararen errepublika independentea» aldarrikatzeko. Durangon egingo da, 17:30ean hasita.

EHE Euskal Herrian Euskaraz elkarteak prentsaurrekoa egin du gaur goizean Durangon (Bizkaia), eta manifestazio deialdiaren berri eman du. «Euskararen errepublika independentea» aldarrikatzeko mobilizazioa izango dela jakinarazi dute: abenduaren 6an egingo da, Durangoko (Bizkaia) Landako gunetik abiatuta, 17:30ean hasita. «Euskaldunon hizkuntza eskubideen defentsan, euskararen aurkako erasoei aurre egiteko, eta, Euskal Herri euskaldunaren aldeko aldarria egiteko» helburuei helduta deitu dute manifestazioa. Gaurko prentsaurrekoan ohartarazi dute euskararen normalizazio prozesuak azkenaldian «mehatxuz eta erronkez betetako garaiak» bizi dituela. «Mota guztiko aldaketa sakon eta azkarrak gertatzen ari dira (politikoak, sozialak, teknologikoak, ekonomikoak), euskaldunon hiztun komunitatea berregituratzeko prozesuari bete-betean eragiten diotenak. Helburu dugun Euskal Herri euskalduna eraikitzea kolokan jartzen duten aldaketak, hain zuzen ere». EHEk gogoratu du Espainiako eta Frantziako estatuen «jazarpen linguizidak» XX. mendean euskara ia desagertzeko zorira eraman zutela, baina azken mende erdian euskaltzaleek egindako ahaleginari esker euskara «galzoritik» ateratzea lortu dela. Hala eta guztiz ere, ohartarazi dute euskarak ez duela etorkizuna ziurtaturik, «inola ere ez».

Azpimarratu dutenez, bistan da egun euskara ez dagoela normalizatuta, eta azken ikerketek adierazi duten bezala, gero eta kopuru txikiagoan egiten ari dela transmisioa, baita D ereduan ere. Eta oharra egin dute: «Arduradun politiko eta sektore batzuen diskurtso autokonplaziente eta triunfalisten aurrean, errealismo ariketa egin eta egoera objektibotasunez aztertu behar dugu: euskararen berreskurapen eta normalizazio prozesua ez doa ondo. Hori da errealitate gordina. Gero eta ikerketa, datu eta behaketa enpiriko gehiagok hori adierazten ari dira». EHEren ustez, egoerak erakusten du «larrialdi linguistikoan» dela euskara, hura normalizatu eta euskal hiztunen komunitatea berrosatzeko prozesua «krisian» sartu dela. Horregatik guztiarengatik, EHEren ustez, egungo hizkuntza politikek eta marko juridikoek «eman behar zutena eman dute» eta bestelako marko juridiko batera jauzi egiteko unea da, euskara normalizatu eta euskaraz osoki bizitzea ahalbidetzen duena, hain justu. «Euskaldunok euskaraz normaltasunez bizitzera iritsi nahi badugu soilik euskara nagusi izango den Euskal Herrian posible izango da hori. Hau da, Euskararen Errepublika independentea eskuratu behar dugu ezinbestean, Euskal Herri euskalduna eraiki ahal izateko».


Summary: Abdelaziz Buteflika hil da, Aljeriako presidente izandakoa. Hogei urte egin dituen Buteflikak agintean, duela bi urte bere aurkako manifestazioen ondorioz kargua utzi behar izan zuen arte. 84 urte zituen.

2013an buruko odol isuri bat izan zuen Abdelaziz Buteflikak, eta azken urteetan nabarmen okerrera egina zion osasunak, eta ez zen gai hitz egiteko edo laguntzarik gabe mugitzeko. Ostiral gauean eman zuten Aljeriako presidentetzan urte gehien egin zituen agintariaren heriotzaren berri. 84 urte zituen.

Frantziaren menpeko Marokon jaioa zen, eta 19 urte zituela egin zuen bat Nazioa Askatzeko Frontearen adar armatuarekin. Aljeriaren independentzia zuen helburu Fronteak, eta 1962an lortu zuen, baita herrialde alderdi bakar bilakatu ere. Gerran izandako rolek lagundu zioten Buteflikari boterera gerturatzen, eta, 25 urterekin, Gazteria, Kirol eta Turismo ministro izendatu zuen Ahmed Ben Bella presidentearen lehen gobernu independenteak.

Ben Bellaren aginteak, baina, gutxi iraun zuen. 1965ean estatu kolpea eman zuen Huari Bumedian buruzagi independentistak, eta Buteflikak bat egin zuen harekin. Haren agintaldian, Atzerri Ministerioa zuzendu zuen Buteflikak, eta menpekotasunetik askatu berria zen herrialdearen aurpegia eta ahotsa bilakatu zen nazioartean.

Bumedianen heriotzak, ordea, aro ilun batean murgildu zuen. Txadli Benjedidek hartu zuen agintea 1979an, eta Buteflika Estatuko ministro izendatu zuen arren, ia ez zuen eskumenik. Erregimenak baztertu egin zuen, eta Kontu Auzitegiak diru publikoak oker erabiltzea egotzi zion. Independentziako gerrako heroi izandakoak erbestera egin zuen ihes, eta han geratu zen sei urtez.

1987an itzuli zen Aljeriara, eta Nazioa Askatzeko Fronteko buruzagi izendatu zuten. Aljerreko protesten ostean, eta beste hainbat buruzagirekin batera, demokrazia eta erreformen aldeko aldarrikapen bat izenpetu zuen. Denbora igaro ahala, Buteflikaren irudia indarra berreskuratuz joan zen, eta, 1999ko bozetan, hautagai independente gisa aurkeztu zen, eta botoen %74a eskuratu zituen. Hurrengo hiru hauteskundeetan ere erraz irabazi zuen, nahiz eta ez zen falta izan iruzur salaketarik. Besteak beste, 2014ko bozetan, non kanpainan parte hartu ez arren —iktus bat izan zuen hilabete batzuk lehenago—, datu ofizialen arabera, botoen %81 eskuratu zituen.

2019an haren gertukoek iragarri zuten prest zegoela beste agintaldi batera aurkezteko, bosgarrenera. Erabaki hark, baina, kritika ugari eragin zituen, baita kale protestak ere, aurreko legealdi osoan ez baitzen jendaurrera ia agertu, eta haren osasunaren inguruko kezkak ere oso zabalduta baitzeuden. Hirak herri mugimenduak hartu zituen kaleak, Buteflikaren dimisioa eta sistemaren erreforma eskatzeko. Armadak berak bizkarra eman zion estatuburuari, eta, apirilean, kargua utzi beste aukerarik ez zitzaion geratu.


Summary: Iciar Bollain: «Ezin genuen oinazearen epikarik egin». Zuzendari espainiarrak 'Maixabel' filma aurkeztu du gaur Sail Ofizialean.

2000ko uztailaren 29an, ETAko komando batek Juan Mari Jauregi Gipuzkoako gobernadore zibil ohi eta PSE-EEko militantea hil zuen Tolosan. Gertaera horrekin hasten da Maixabel, Iciar Bollain zuzendari espainiarrak zuzendu, eta Jauregiren alargun Maixabel Lasak senarraren hiltzaileetako birekin Langraizko espetxean izan zituen elkarrizketak ardatz dituen filma. Gaur goizean aurkeztu dute filma Kursaaleko auditoriumean, eta oso gutxitan izaten den txaloaldia jaso du amaieran.

Pelikula 2021eko Zinemaldian estreinatu den arren, proiektuak baditu urte batzuk. El País egunkarian irakurritako albiste batzuen bitartez izan zuten filmaren ekoizleek Langraizko espetxean egiten ari ziren elkarrizketez, eta, Koldo Zuazuak azaldu duenez, harrigarria egin zitzaien, ETAren jardun armatua artean indarrean zegoela, halakorik gertatzea «esparru erabat zibil eta gizatiar batean, instrumentalizazio politikorik gabe». Zuazuak adierazi duenez, kazetaritza lan haiek irakurri ostean, film bat egiteko ideiari bueltaka hasi ziren, «hasieran dokumental bat egiteko asmoarekin», baina berehala jabetu ziren eraginkorragoa izan zitekeela gaia fikzioaren bitartez jorratzea. «2016an, berriz, ikusi genuen Maixabel Lasaren bitartez eraiki genezakeela pelikula».

Orduan jarri ziren harremanetan Iciar Bollainekin eta Isa Camporekin, eta biek hartu zuten Langraizen Lasak eta ETAko kide damutuen artean izandako enkontruen istorioa gidoi bihurtzeko ardura. Hasi ziren elkartzen Lasarekin, Maria Jauregi haren alabarekin eta beste hainbat lagunekin, eta lan prozesuaren fase hori intentsitate handikoa izan zen, Camposek azaldu duenez: «Erabat ireki zitzaizkigun, eskuzabaltasun osoz. Hamaika aldiz deitu diogu Maixabeli eskatzeko gauzaren bat edo beste kontatzeko».

Filma egiteko orduan, Bollainen ardurarik handiena gertatutakoa «errespetuz» kontatzea izan zen. «Egiazko jendeaz ari zara hizketan, eta baita gai oso mingarri bati buruz ere, jende askorengan eragin duena. Horregatik, ondo egin nahi genuen. Hain kontu mingarria izanik, geure buruari ezarri genion arau bat: ezin genuen atsegin hartu oinazean... Ezin genuen egin oinazearekin epika».

Filmean Blanca Portillok egin du Lasaren rola, eta Luis Tosarrek, bere aldetik, Ibon Etxezarreta Langraiz bidea hartu zuen ETAkidearena, eta biek pertsonaiei eman dieten «gizatasuna eta egia» nabarmendu du filmaren zuzendariak. Hain zuzen ere, bi aktoreek nabarmendu dute bazekitela esku artean zuten materiala «oso ona baina delikatua» zela. Tosar: «Pelikularen oinarrian dagoena bizi izan zuen jendeak dena eman digu; kontatu digu dena. Guk gure eremura eraman dugu, baina jakinda beti sentikortasun izugarriarekin egin behar genuela, bagenekielako material oso sentikorrarekin ari ginela lanean».

Filmaketan ere sentikortasun hori agerikoa izan zela azpimarratu du, berriz, Portillok. «Bakoitzak bere sakelan zeraman guztia jarri zuen istorio hau kontatzeko. Zintzotasun erabatekoarekin aritu ginen, eta sortu zen atmosfera berezi bat, jende guzti-guztiarengana hedatu zena. Kontatzen ari ginena zen inportanteena».

Denboraren iragatea

The Deep Blue Sea (2011) eta Sunset Song (2015) filmekin Sail Ofizialean izan ostean, Benediction lanarekin itzuli da Urrezko Maskorrerako lehiara Terence Davies zuzendari ingelesa. Siegfried Sassoon poetaren bizitza kontatzen du filmak, Lehen Mundu Gerrara soldadu joan zen unetik abiatuta. Bizipen horrek utzitako arrastoak agertuko ditu Jack Lowden aktoreak gorpuztutako pertsonaiak, eta, horiekin batera, haren poemak, harremanak, iraganarekiko arrangurak eta bizitzari zein denboraren iragateari buruzko gogoetak tartekatuko dira narrazioan. Publikoak txaloz hartu du gaur eguerdian, Kursaalean.

Ondorengo agerraldian Daviesek azaldu du poetari buruzko biografia eder batzuk irakurri zituela, eta bere bizitzako hainbat alderdi aukeratu zituela filmerako. «Oso zaila egin zitzaidan gauza batzuk kanpoan uztea, eta dramatizatu nezakeen hura hautatu nuen». Besteak beste, pelikulak kontatzen du nola gerran parte hartzetik aurkako jarrera izatera igaro zen poeta, nola hainbat gizonekin harremanak izan ondotik andre batekin ezkondu zen, eta nola katolizismora bihurtu zen. Daviesen ustez, ez da etsipena zehazki protagonistak sentitzen duena. «Sassoonek ez du erredentzioa aurkitzen, norbere baitan bakarrik aurki daitekeelako; izan ere, ezin baduzu zure baitan aurkitu, ez duzu aurkituko ez besteen bitartez, ez artearen bidez, ezta erlijioaren bidez ere».

Daviesekin lan egitea eta Sassoon gorpuztea «ohorea» izan dela adierazi du Lowdenek. Filmean ugariak dira pertsonaien arteko elkarrizketak, garratzak asko, eta horiek prestatzeko egindako lanaz galdetu diote agerraldian. «Elkarrizketak ongi gogoratzea zaila izaten da gidoia txarra denean, baina hori ez da kasua».

Isiltasuna eta iluntasuna

Daviesen filmean elkarrizketek pisu nabarmena badute, apenas dago hitzik Lucile Hadzihalilovic zinemagile frantsesak lehian erakutsi duen Earwig-en. Bestelako baliabide narratiboak baliatu ditu egileak —argazkia, musika, hotsak...— istorio durduzagarri bat eraikitzeko. Kursaalen, gaur arratseko emanaldian izan ziren zuzendaria eta bere lantaldea.

Brian Catlingen izen bereko eleberria du oinarri filmak. Zuzendariak azaldu du publikatu aurretik irakurri zuela. «Liluragarria iruditu zitzaidan, oso misteriotsua eta oso aberatsa; gertuko sentitzen nituen elementu asko zituen, baina niretzat ezezagunak ziren lurraldeetara eramaten ninduen aldi berean. Izan ere, protagonista gizon bat da, nire gainerako lanen kontraeremua». Bereziki liburuaren «alde sentsorialak, sakontasunak eta misterioak» erakarri zutela gehitu du. Hain zuzen, irakurleari bere bidea osatzeko askatasun handia ematen dion testu bat dela uste du Hadzihalilovicek, eta horixe eman nahi izan du berak ere ikusleari.

Bi dira protagonistak: Mia (Romane Hemelaers), izotzezko hortzak dituen neskatoa; eta Albert (Paul Hilton), hura zaintzeko ardura duen gizona. «Niretzat filma Alberten erretratua da. Oso bakarrik eta nahasita dagoen norbait da, iraganagatik erru handia duena». Ia hutsik dagoen etxe batean bizi dira, leihoak eta leiho-ateak beti itxita, eta haurra ez da sekula kalera ateratzen. Giro itxi eta ilun horretan murgilduko du filmak ikuslea. Atmosfera hori lortzeko «pisu baten barruan iluntasun ia etengabean» errodatzea erronka izan zela aitortu du zinemagileak, baita Warren Ellisen «soinu ehundurak» horretarako ezinbesteko osagai izan dituela ere.

Innocence (2004) —Zuzendari Berriak saria— nahiz Évolution (2015) —Epaimahaiaren Sari Berezia— lanekin izana da jaialdian.


Summary: Beste 218 kutsatu zenbatu dira Hego Euskal Herrian, eta 31 lagun ospitaleratu. ZIUetan 67 pertsona dira birusak jota erietxeraturik bNafarroako Gobernuak heriotza baten berri eman du: 91 urteko emakume bat hil da.

Gorabehera handirik gabe baina bide ona hartuta ari da pandemiaren bilakaera Hego Euskal Herrian. Kutsatzeen datuei so, asteak dira atzemandako kasu kopuruetan ez dela aparteko oldarraldirik, eta, amiltzerik ere ez den arren, intzidentzia apaltzen ari da pixkanaka. Atzo egindako zenbatekei dagokienez, Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak jakinarazi dute 5.240 diagnostiko proba egin zirela COVID-19a detektatzeko Hego Euskal Herrian, eta, emandako datuen arabera, 218 kutsatu zenbatu zituzten horietan. Positiboen ehunekoa %4,2 izan zen, beraz.

Azken asteotako joerari eutsita, Hegoaldeko herrialdeen artean Bizkaian atzeman zen kasu gehien ostiralean: 106 izan ziren. Halaber, Gipuzkoan 48 kutsatu detektatu zituzten; Araban, 40, eta Nafarroan, berriz, 22 zenbatu zituzten atzo. Herrialde horien guztien artetik, aipatzekoa da egun bakarrean detektatutako kasu kopuruak Araban izandako gorakada; osasun agintariek gaur jakinarazitako zenbatekoa aurreko egunekoaren bikoitza da.

Begirada egunetik egunera argitaratutako datuetatik aldenduz gero, aise sumatu daiteke transmisioaren leuntze motel baina etenik gabea. Batik bat, intzidentzia tasa metatuek argiki erakusten dute hori, izan ere, gaur egun tasa 150etik beherakoa da Hegoaldeko herrialde guztietan. Gipuzkoan da handiena: 100.000 biztanleko 139 kutsatu zenbatu dira azken hamalau egunetan. Bizkaian 133 da tasa, eta Araban 114. Bestalde, aipatzekoa da Nafarroak erdietsitakoa: 100ndik beherako tasa du, 99 da.

Erietxeetan, egonkor

Ospitaleetako okupazioari buruzko informazioa ere eguneratu dute Osakidetzak eta Osasunbideak: jakinarazi dutenez, ostiralean 31 pertsona sartu zituzten erietxeetara birusak jota. Halaber, zehaztu dute oraintxe bertan 67 lagun direla ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan sartuta, larri. Nafarroako Gobernuak emandako datuen arabera, birusarekin eri zen emakumezko bat zendu da herrialdean. 91 urte zituen.


Summary: Euskal Herriko selekzioak bi urre irabazi ditu Munduko Txapelketan. Emakumezkoen 500 kilokoan eta gizonezkoen 560 kilokoan nagusitu dira euskal tiratzaileak. Sei domina irabazi dituzte jada. Igandean amaituko da lehia, eta aukera dute gehiago irabazteko

Euskal Herriko tiratzaileak nagusi izan dira Getxon (Bizkaia), Lur Gaineko Sokatirako Munduko Txapelketako selekzioen arteko lehiako lehen jardunaldian. Lau txapel jarri dira jokoan, eta erdiak bururatu dituzte euskal tiratzaileek. Emakumezkoen 500 kiloko mailan eta gizonezkoen 560 kilokoan nagusitu dira. Suitzako selekzioa hartu dute mendean bietan. Emakumezkoetan, Herbehereentzat izan da brontzezko domina, eta gizonezkoetan, Alemaniarentzat.

Arratsaldeko saioan eskuratu dituzte bi dominak Euskal Herriko tiratzaileek. Izan ere, goizean, ez dira gai izan finalerdietarako sailkatzeko, ez gizonezkoen 680 kilokoan, ezta 580 kiloko mistoan ere. Aurrenekoan Alemania nagusitu da, eta bigarrengoan, Suedia.

Gaur irabazitako biekin, euskal ordezkariek sei domina irabazi dituzte jada Munduko Txapelketan: urrezko lau eta brontzezko bi. Igandean amaituko da lehia. Selekzioen arteko bigarren jardunaldia jokatuko dute: goizean, gizonezkoen 720 kilokoa eta 23 urtez azpiko 600 kilokoa; eta arratsaldean, gizonezkoen 640 kilokoa eta emakumezkoen 540 kilokoa. Euskal selekzioak guztietan du aukera dominaren bat irabazteko.


Summary: 'Maixabel' filmaren aurkezpena, Hemen elkartearen aldarriak eta ‘Bolante baten historia’. Donostiako Zinemaldiko bigarren egunaren bideo laburpena.

Asteburuaren iritsiera antzematen da Kursaal inguruko kaleetan, baina, hala ere, badira han-hemenka zinemazaleak.

Zinemaldiaren bigarren egunean, Maixabel filma izan da jaialdiko protagonista. Gaur aurkeztu dute, eta prentsaurreko bat ere eman dute ekoizpenaren nondik norakoak kontatuz.

Jardunaldiak utzi duen beste momentu bat Hemen elkartearena da; iaz bezala, argazki sinboliko bat atera dute Tabakaleran, ikus-entzunezkoetan eta arte eszenikoetan lanean diharduten emakume sortzaileen alde.

Bukatzeko, Bolante baten historia ere proiektatu dute Printzipe aretoan, eta Eneko Etxeberria Naparraren anaia ere bertan izan da filma ikusten.


Summary: Tolosaldeak eta Getariak urrats handia egin dute. Kanporaketan, emakumeetan, Tolosaldeak 11,16 segundo eder ditu alde Deusturekiko, eta gizonetan, Getaria izan da azkarrena, eta haren atzetik Meira eta Kaiku sailkatu dira. 4,42 segundoan dira hiru taldeak.

Itsas beteko estropada izan dute gaur Euskotren eta Eusko Label ligetako kanporaketako partaideek, erlojuaren aurka. Olatuak metro eta erditik gorakoak ziren, eta haizeak ipar-mendebaletik zakar jotzen zuen. Baldintza gogor horiek zailtasun handiak eragin dizkiete patroiei eta arraunlariei. Zailtasunak zailtasun, arraun egin beharra zegoen, eta emakumezkoen kanporaketak ekin dio tentsioz betetako estropadari. Hondarribia atera da aurrena, Cabo bigarren, Tolosaldea hirugarren eta Deustu laugarren. Lehen txanpan, Hondarribiak egin ditu lehen metro azkarrenak, eta segundo bateko abantaila atera dio Tolosaldeari. Deustuk eta Cabok, aldiz, nahi baino atzerapen handiagoa zuten ordurako.

Kai-muturraren babesa galdu eta atzean utzi dutenean, ordea, haize kolpe handia jaso dute ontziek, eta arraunketa egonkortzea ezinbestekoa zuten. Egoera aldrebes horretan, Tolosaldea hobeto moldatu da Hondarribia baino, eta ziabogan Patxi Francesen taldeak Ama Guadalupekoa ontzia baino hiru segundo azkarrago egin du. Cabok eta Deustuk, aldiz, bederatzi segundo geroago egin dute ziaboga. Maniobraren ostean, Tolosaldearen ontzia, Aiora Sorozabalen gidaritzapean, arin eta dantzan ibili da, eta aldeak nabarmen handitu ditu; Hondarribiak, aldiz, uste baino gehiago sufritu du; are, Deusturen atzetik amaitu du. Amaieran, Tolosaldeak erlojuari astindua eman, eta bihar saria jasotzeko aukera gehien dituen taldea izango da. Tomatera ontzia bigarrena izan da, 11ra; Hondarribia 17ra; eta Cabo 27ra.

Euskotren ligara igotzeko kanporaketako lehen saioa

1. Tolosaldea 11.38,52

2. Deustu 11,16ra

3. Hondarribia 17,60ra

4. Cabo 27,94ra

Estu joan da Eusko Label ligako kanporaketa, eta itxura guztien arabera, biharko jarduna ere gisa horretara joango da. Gaurko jardunalditik bizirik ateratzea zuten xede talde batek baino gehiagok. Bada, Getariak eman du lehen kolpea. Esperantza bikain moldatu da estropada eremu tekniko eta baldintza narrasean. Ion Larrañagaren taldeak hiru ziabogetan denborarik onenak egin ditu, eta lehen postuak ez dio ihes egin.

Bigarren posturako lehian, aldiz, borroka handia izan dute Kaikuk eta Meirak. Bigarren ziabogan, Bizkaitarra-k Meirari lau segundo ateratzen zizkion, baina kanporanzko hirugarren luzean, galiziarrak hobeto moldatu dira, eta Sestaoko taldea baino segundo bat azkarrago heldu da. Bueu eta Tiran lehiatik kanpo ziren ordurako.

Amaieran, Getaria lehena izan da, baina nahi baino alde txikiagoarekin helmugaratu da, azken bi minutuetan jasandako haize ufadaren ondorioz. 4,06 segundo atera dizkio Meirari, eta 4,42 Kaikuri. Biharko jardunaldian erabakiko da datorren denboraldian zein bi talde ariko diren Eusko Label ligan.

Eusko Label ligara igotzeko kanporaketako lehen saioa

1. Getaria 21.25,56

2. Meira 4,06ra

3. Kaiku 4,42ra

4. Tiran 18,58ra

5. Bueu 23,48ra


Summary: Maddi Ane Txoperena Iribarrenek kausitu du puntu gehien Xilabako lehen kanporaketan. Xilaba Zuberoa, Nafarroa Beherea eta Lapurdiko bertso txapelketako lehen kanporaketa iragan da egun Makean. Maddi Ane Txoperena Iribarren jalgi da seikotetik lehena; puntu gehienekin.

2021eko Xilaba abiatu da Makean (Lapurdi), larunbata honetan, 17:00etan. Nafarroa Beherea, Zuberoa eta Lapurdiko bertso txapelketako lehen kanporaketa honetatik Maddi Ane Txoperena Iribarrenek lortu du sei bertsolarietatik puntu gehien: 422,5.

Berez, Johaine Sarraillet aritu beharra bazen ere Txoperenak ordeztu du gaurkoan.

Irati Alcantarillak du bigarren lekua hartu, 396,5 punturekin; Gillen Hiribarrenek hirugarrena, 390 punturekin; Karlos Aizpurua Etxartek laugarrena, 388,5 punturekin, Mizel Mateok bortzgarrena, 370 punturekin; eta Oier Urreiztik seigarrena, 369,5 punturekin.

Laurogei bat lagun bildu da saioaren behatzeko, "giro zinez ona" egon dela azpimarratu du Ortzi Idoate antolatzaileak. Amaia Castorene aritu da aurkezle lanetan.

Iazko Xilaba bertso txapelketa abiatu bazen ere, COVID-19ak erdiz erdi eten zuen. Itzuli da aurten, iazko ber helburuak betetzeko. Bi urtez taldeka aritu ondoren, iaz bezala, aurten ere, 24 bertsolariak bakarka lehiatuko dira.

Sustrai Colina eta Amets Arzallusek jadanik badute tokia heldu den urtean ospatuko den Euskal Herriko Bertso Txapelketa Nagusirako. Hala ere, Arzallusek parte hartuko du Xilaban. Bi hauez gain, Xilabako bertze hiru bertsolarik kausituko dute Bertso Txapelketa Nagusirako sarbidea.


Summary: Athleticek merezitako puntua lortu du Wandan. Taktikoki lan ona eginez berdindu du talde zuri-gorriak Atletico Madrilen zelaian. Bost partida jokatuta, ez du galdu, eta gol bakarra jaso du

Olatuaren gainean jarraitzen du Athleticek. Ligari hasiera ona eman ondotik, orain arteko lehiarik gaiztoena izan du gaur, Atletico Madrilen zelaian, eta ez du hutsik egin. Oso neurketa taktikoa jokatu dute bi taldeek, elkarri errespetu handia agertu diote, eta orain arteko bide onari eutsi dio talde zuri-gorriak. Batez ere, defentsako sendotasunari eta ordenari esker, irmo mantendu da hasi eta buka, eta ez zaio askorik falta izan irabazteko. Luzapenean aukera galanta huts egin du Villalibrek. Dena den, bide onean dagoela berretsi du Marcelino Garciaren taldeak, eta datu bati erreparatu besterik ez dago: bost partida jokatuta, ez du galdu, eta lautan hutsean mantendu du atea; gol bakarra jaso du.

Lehen zatia ez da batere ikusgarria izan. Bi entrenatzaileek taldea ongi antolatuta izateari eman diote garrantzia; pieza oro bere tokian mantendu dute, eta futbolean beharrean, xakean aritu dira minutu askotan. Bi taldeak defentsan oso fidagarriak izaki, akatsen batek soilik eragin zezakeen gol aukeraren bat, eta halaxe iritsi da lehen aukera, 35. minutuan. Dani Garciak zelai erdian baloia galdu ondotik, Correa aukera baliatzear izan da, baina ez du asmatu. Williamsek ere izan du berea atsedenaldia heldu aurretik, baina motel ibili da. Lehen zati osoan ez da jaurtiketarik izan hiru zutoinen artean. Baloiaren zirkulazioa azkarragoa izatea falta izan zaio Athletici zerbait gehiago egiteko.

Bestela hasi da bigarren zatia. Izan ere, hasi eta berehala gol aukera garbia izan du etxeko taldeak, Correaren eskutik. Zutoin ondotik kanpora joan da haren burukada. Uso demonio erantzun du Williamsek, atezainaren aurrean bakarrik geratuta. Ez du asmatu, ordea. Partidaren bilakaera ikusita, 55. minutuan lau aldaketa egin ditu etxeko taldeak, eta pixkanaka agintzen hasi da. Bere arean sartu da Athletic, eta komeriak izan zditu baloia oinetan mantentzen. Ia beti luze joaz aritu dira atzelariak. 74. minutuan zutoinera jaurti du baloia Marcos Llorentek. Hura izan da etxekoen aukerarik garbiena.

Bazirudien partida amaiera oso luze egingo zitzaiela zuri-gorriei, baina opari ederra jaso dute: Joao Felixek txartel gorria ikusi du 78. minutuan, epaileari irain egiteagatik. Ordutik aurrerako minutuak protestan eta borrokan igaro ditu Atletico Madrilek, baina Athleticek hotz mantendu du odola. Jokalari bat gehiagorekin ari zela baliatuta, aurrerapausoa eman du, eta batez ere Nico Williamsen freskotasunari esker, gola egitetik gertu izan da. Villlalibrek aukera aparta izan du luzapenean, baina langatik gora bidali du baloia. Athleticentzat hain zelai madarikatua den hartan puntu bat lortzea ontzat jo daitekeen arren, irabazi ez izanaren penarekin geratu dira zuri-gorriak. Atseden hartzeko betarik gabe, berriz lehian izango dira asteartean San Mamesen, Rayo Vallecanoren aurka.


Patroia eta hamahiru marinel

Summary: Patroia eta hamahiru marinel. Santurtzik denboraldiko zortzigarren bandera irabazi du, Bermeon, Eusko Label ligako azken-aurreko lehian. Azken luzean Zierbenari zortzi segundo aterata irauli du estropada, eta Liga erabakita utzi du.

Itsasaldi handietan ontziak ondo nabigatu dezan, kapitainak hautatutako eskifaiak eta patroiak itsasoa ezinbestean eraman behar dute euren zainetan; baita kresala azalean ere. Bi betebehar horiekin itsasontziak aukera asko izango ditu bere bidea egiteko. Bada, Santurtziren Sotera trainerua olatuen gainean hegan sartu da gaur Bermeoko portura, Gorka Aranberri lemazaina tranpaldoan tente zihoala, Iker Zabala kapitainaren aginduak zintzo betez; baita ontzi morean zihoazen hamahiru marinelak ere. Sotera arrantza bikaina egitetik zetorren, eta saria ere halakoa izan du; Eusko Label ligako zortzigarren bandera etxeratzea. Hori gutxi ez, eta liga ere erabakita utzi du.

2003tik, TKEren sorreratik, hiru taldek soilik idatzi dute urrez euren izena urte bereko Eusko Label ligan eta Kontxako Banderan: Astillerok —2003an—, Urdaibaik —2010 eta 2016an— eta Kaikuk —2012an—. Okerrik ezean, Santurtzi prestigio handiko zerrenda horretara batuko da; iragan igandean irabazitako Kontxako Banderaz gain, ligako garaikurra gehitu nahi du bere garaipen zerrendara. Biharko lehian, estropada amaitzearekin bakarrik balentria handi hori erdietsi dezake (12:30, ETB 1), Portugaleten (Bizkaia), ligako azken jardunaldian.

Denboraldiko itsaso zakarrena izan dute gaur; metro eta erditik gorako olatuak, eta ipar-mendebaleko haize zakarra; une batez, 45eko haize ufadak neurtzen ziren. Arratsaldeak aurrera egin ahala, baldintzak okertu egingo zirela iragarrita zegoen, eta aurreikuspenak guztiz bete dira: itsasoa gehiago petraldu eta berdetu da.

Ohorezko txandako lau oilarren aurretik, Zierbenak egin du denborarik onena, bere txandan aise nagusituta. Santurtzik, Hondarribiak, Donostiarrak eta Oriok denbora hura hobetzea izan dute xede, eta asmo horrekin ekin diote lan gogor eta nekezari. Orio lehendabiziko kaletik zihoan, eta kai-muturraren babespean, San Nikolas ontziaren branka aurrerago zegoen gainerakoenak baino, baina ez ziren aparte. Behin, babesa galdu eta gero, haize ufadak bata bestearen atzetik jaso dituzte lau ontziek, baina abiadura bertsuan zihoazen. Hain justu, lauak segundo berean heldu dira ziabogara. Haizea alde izan dutela eta, Zierbenari hamar segundoko aldea kentzen zioten.

Maniobraren ostean, ordea, Santurtzik estropada hankaz gora jarri du; ia bi traineru aurretik jarri dira Iker Zabalarenak. Laugarren kaletik zihoazen moreak, baina haizeak eta olatuak bosgarrenera ez eramateagatik, hirugarren kalerako norabidea hartu du Aranberrik. Santurtziren ondoan Hondarribia zihoan, eta Ioseba Amunarrizek bere kaleari irmo eutsi dio. Bitartean, Aranberrik barne lineatik ez zuen albiste onik jaso; Zierbena di-da batean hamar segundo atzetik egotetik denbora berean jartzera igaro zen, eta lan erdietan datu are okerragoa jaso dute: Sotera Juan Zunzunegiren taldea baino hamar segundo motelago heldu da bigarren ziabogara. Santurtzirengandik hirura zen Hondarribia; zazpira Donostiarra; eta zortzira Orio. Beste hainbesteko jardun sufrikarioa egin behar bandera nora zihoan jakiteko.

Joaldi ikusgarria

Traineruek urrutira sehaskak ziruditen, aldian-aldian katxoiek estaltzen zituzten bitartean: gora eta behera. Poparean aritzeko ez zen olatua garbia; hanka olatua baizik, ontziaren albotik sartzen zena. Baldintza deseroso horietan, azken ziabogara heldu dira lau oilarrak. Santurtzik biratu du lehena, baina Zierbena baino sei segundo makalago.

Bermeoko trapuak Zierbenarako bidea hartua zuela zirudienean, Sotera-k ez du azken hitza esan, eta laugarren luzerako gordeta zuen motorra olioztatu eta bero-bero jarri du. Bai bero jarri ere; palakadaz palakada, GPSak Zierbena eta Santurtziren arteko aldea txikitzen ari zela erakusten zuen, moreen mesederako. Aranberrik Zabala prestatzailearengandik jasotako datu fidagarria tostartean jo eta jo ari ziren arraunlariei bidali die. «Bandera, bandera!». Haizeak eta olatuek hala eskatuta, bosgarren kalera jo du zarauztarrak, eta bikain asmatu du. Zierbena baino bi segundo azkarrago helmugaratu da Santurtzi. Berezko irabazle sena ageria utzi zuten beste behin. Hondarribia hirugarrena izan da gaur, garailearengandik zazpi segundora; Orio bosgarrena izan da 18ra, Urdaibairen atzetik; eta Donostiarrak seigarren postuan amaitu du, 23ra.

Bermeoko bandera

1. Santurtzi 21.25,78

2. Zierbena 2,26ra

3. Hondarribia 7,14ra

4. Urdaibai 10,32ra

5. Orio 18,44ra

6. Donostiarra 23,40era

7. Ondarroa 37,90era

8. Cabo da Cruz 50,24ra

Eusko Label liga

1. Santurtzi 205 puntu

2. Hondarribia 197 pt.

3. Donostiarra 169 pt.

4. Orio 166 pt.

5. Zierbena 162 pt.

6. Urdaibai 145 pt.

7. Ondarroa 107 pt.

8. Cabo da Cruz 97 pt


Kolore gorriko derbia

Summary: Kolore gorriko derbia. David Garcia eta Torresen golek merezitako garaipena eman diote Jagoba Arrasateren taldeari, Mendizorrotzan. Arabarrak oso apal aritu dira, eta punturik bildu gabe jarraitzen dute

Osasuna berehala altxatu da Valentziaren aurka jasotako kolpetik, hondoratzen hasia den Alavesen bizkar. Gorritxoak jaun eta jabe izan dira Mendizorrotzan jokatu den partidan, eta gorriak ikusarazi dizkiete gasteiztarrei. Jokoaren alor guztietan izan dira gehiago, hasi eta buka. Lehen zatian apurtu dute derbia, bi goleko aldea lortuta, eta errentari erraztasun handiz eutsi diote atsedenaren ostean. Azken lehian lau gol jasota ziren, baina oso itxura irmoa eman dute gaur. Aurkariaren gabeziek zerikusi handia izan dute horretan, oso bigun aritu baita Alaves. Ezer gutxi aldatu da hiru asteko geldialdian; arabarrek oraindik ez dute garbi zelaian zer egin nahi duten.

Iraultza batetik, egonkortasuna bestetik. Asmo ezberdinen isla izan dira Javi Callejak eta Jagoba Arrasatek zelairatu dituzten hamaikakoak: zazpi aldaketa egin ditu Alaveseko teknikariak, eta bakarra, aldiz, Osasunakoak. Rioja izan da arabarren berritasunetako bat, eta haren oinetatik iritsi dira neurketako aurreneko aukerak. Lehen jaurtiketa Sergio Herrerak gelditu dio, aldaratzerik gabe gainera, eta bigarrena gutxirengatik joan zaio gora.

Abaguneak etxekoenak izan dira, baina erritmoa kanpokoek ezarri dute. Baloiarekin solteago aritu da Osasuna. Nabari zen nork zuen irabazteko premia gorria, eta nork ez. Gorritxoei area inguruan asmatzea falta zitzaien. Erdiraketa nahiko ustelak ari ziren egiten. 23. minutuan, ordea, kornerra bikain atera du Ruben Garciak, eta bigarren zutoinean ahalmen handiz gailendu da David Garcia. Haren burukadak aurretik jarri ditu gorritxoak.

Arabarrak, berriz, jota gelditu dira. Laguardia kapitaina bera bere onetik aterata zegoen. Eta egoerak okerretik okerrera egin du hortik gutxira Callejaren mutilentzat: Toni Moyak eskuarekin moztu du Brasanacen jaurtiketa bat area barruan. Penalti garbia izan da, gozokia epailearentzat. Baita Roberto Torresentzat ere: ohiko patxadaz sareratu du baloia. Lehen ordu erdia betetzerako, 0-2 ari zen nagusitzen Osasuna.

Alavesek erreakzio herabea izan du atsedenaren aurretik, eta ezerezean gelditu da aldageletatik bueltan. Gertuago zegoen gorritxoen hirugarren gola, gasteiztarren lehena baino. Jaurtiketa arriskutsuak egin dituzte Roberto Torresek, Ruben Garciak eta Moncayolak, baina ez dute Sivera gainditzerik izan. Callejaren aldaketek apenas aldatu duten neurketaren gidoia. Pellistri izan da matxinada saiakerak egin dituen bakarra. Bakarka, ordea, ezin zen gainditu Osasunaren atzealde sendoa. Gorritxoek aise eutsi diote markagailuari, eta hala, garaipenaren bidera itzuli dira. Zortzi puntu dituzte dagoeneko. Alavesek, aldiz, bakar bat ere ez du, lau partida jokatu ondoren.


Summary: Emakume bat hil da Gasteizen, leihotik erorita. Biktimak 50 urte zituen eta Segurtasun Sailaren arabera, istripua izan da.

Emakume bat hil da gaur goizean Gasteizen, laugarren solairu batetik jausita. 09:40ak aldera gertatu da ezbeharra, Gasteiz Hiribidean. Emakumeak 50 bat urte zituen

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak adierazi duenez, Ertzaintzak ikerketa zabaldu du gertaera argitzeko. Edonola ere, nabarmendu dute litekeela dela istripua izatea, leihoaren ondoan garbitzeko tresnak topatu dituztelako, eta ez dagoelako lege hauste baten inguruko zantzurik.


Summary: Beste 132 kasu atzeman dituzte Hegoaldean, eta positibotasun baxuak jarraitzen du. Bakarrik 12 gaixo gehiago hartu dituzte erietxeetan, eta ZIUetan ingresaturiko pertsonen kopuruak ere jaisten jarraitzen du.

Oro har, koronabirusaren izurriaren inguruko datuek hobetzen jarraitzen dute Araban, Bizkaian, Gipuzkoan eta Nafarroan.

Osakidetzak eta Osasunbideak emaniko datuen arabera, 132 pertsonari atzeman zieten atzo COVID-19 gaitza eragiten duen birusa, hau da, bezperan baino 86 gutxiagori. Positibotasun tasak %2,5etik behera jarraitzen du.

Kutsatu gehien Bizkaian atzeman dituzte: 68 (bezperan baino 38 gutxiago); Nafarroan 28 (sei gehiago); Gipuzkoan 27 (21 gutxiago), eta Araban bederatzi (31 gutxiago).

Denera, 5.502 proba egin dituzte.

Erietxetan, berriz, 12 gaixo gehiago hartu dituzte. Zaintza Intentsiboko Unitateetan 58 pertsona daude, bezperan baino bederatzi gutxiago.


Summary: Soilik turistak eraman dituen lehenengo espaziontzia Lurrera itzuli da. Atlantikoan jaso dituzte 'Inspiration 4' misioko lau bidaiariak. Astronauta profesionalik gabeko lehenengo saioa izan da.

Espazioko turismoaren aroan mugarri izango den misioa arrakastaz amaitu da Atlantikoko uretan. Asteazkenean abiatu ziren lau turista Crew Dragon espaziontzian, Floridatik (AEB), eta atzo gauean jaso zituzten Atlantikoko uretan, hiru egun Lurraren azaletik 575 kilometrora igaro ostean.

Lau jausgailu zabaldu ditu kapsulak, erorketa leuntzeko.

Planetaren inguruan biraka ibili dira (90 minutuero itzuli bat). Time aldizkariaren arabera, 200 milioi dolar ordaindu ditu Jared Isaacman aberatsak bidaia egiteko. Bere txartela eta beste hiru bidaiarirena ordaindu ditu. 10 urterekin minbizia izan zuen lan Hayley Arecenauxek izan da bidaikideotako bat. Besteak Sian Proctor geologia irakaslea (51 urte) eta Chris Sembroski (42) AEBetako militar ohia dira. Azken bi horiei lehiaketa batean egokitu zitzaien espaziorako txartela; antolatzaileen arabera, 72.000 pertsonak parte hartu zuten.

Lehiaketan bildutako dirua (110 milioi dolar) haurren minbizia ikertzen duen ospitale bati emateko asmoa dutela esan dute antolatzaileek.

«Sekulako bidaia izan da geuretzat», adierazi du Isaacmanek Lurraren azalera itzuli eta berehala, eta ekimena «hasiera besterik» ez dela izan nabarmendu du, espazioko turismoaren hasiera, alegia.

Muskek Twitterren bidez zoriondu du eskifaia.

Ez dute profesionalik eraman behar izan kapsulan, hura Lurretik kontrolatu baitute une oro.

Edonola ere, sei hilabetez trebatu behar izan dute turistek.

Besteak beste, Ilargia Lurraren itzalpetik ateratzen ikusi ahal izan dute orbitan zeudela.

Bidaiarien odoleko oxigeno mailaren inguruko datuak jaso dituzte, eta haien loari eta bestelako prozesu biologikoei buruzkoak ere bai.

Espazioaren esplorazioa enpresa pribatuen eremu bihurtzen ari da gero eta gehiago. Horietako eragile nagusietako bat Space X enpresa da.


Summary: 'Arthur Rambo', 'Du Som Er I Himlen' eta 'Camila Saldra Esta Noche' filmen aurkezpena. Donostiako Zinemaldiko hirugarren egunaren bideo laburpena.

Lainoak lagun, baina Zinemaldiak aurrera darrai Donostian. Jaialdiaren hirugarren egunean, Sail Ofizialean lehiatuko diren hiru ekoizpen aurkeztu dituzte: Laurent Cantet zinemagilarean Arthur Rambo, Tea Lindeburg zuzendariaren Du Som Er I Himlen eta Ines Barrionuevoren Camila Saldra Esta Noche. Hiru filmetako protagonista nagusiak izan dira Donostian, eta parte hartu duten ekoizpenen inguruko nondik norakoak aurkeztu dituzte prentsari bideratutako aretoan.


Summary: Itziar Ituño eta Eneko Sagardoi, Paul Urkijoren 'Irati' film berrian. Euskarazko pelikula berria datozen zortzi asteetan grabatuko dute Euskal Herrian eta Huescan (Espainia). VIII. mendean girotuko dute istorioa.

Eneko izeneko noble gazte bat Pirinioetako basoetan murgilduko da, aitaren gorpuaren bila. Eta Irati izeneko neska misteriotsu baten laguntza izango du bere abenturetan Enekok. Hori da Paul Urkijo zinemagilearen (Errementari) film luze berriaren abiapuntua. Gaur arratsaldean ezusteko aurkezpena egin dute, Donostian. Urkijok iragarri du datorren astean hasiko dituztela grabaketak. «Betidanik izan dut euskal mitologiari buruzko pelikula epiko bat egiteko gogoa», adierazi du. «Euskal Herriko historian eta mitologian egongo da oinarrituta». VIII. mendean girotuko dute istorioa. «Joxean Muñoz eta Juan Luis Landaren El ciclo de Irati komikian dago inspiratuta, bide batez, puntu errealista, ilun eta epiko batera eramanda». Ezpatak, izaki mitologikoak eta Euskal Herriko natur parajeak agertuko dira. Ikusgarri Films, Bainet eta Kilima Media ekoiztetxeak daude proiektuaren atzean.

Aktoreen artean, Eneko Sagardoi, Edurne Azkarate eta Itziar Ituño egongo dira. Aurkezpenean parte hartuko dute hiruek, baina filmean lan egingo dute baita ere Iñigo Aranbarrik, Kepa Errastik, Elena Urizek, Nagore Aranburuk eta Iñaki Beraetxek.

Ituñok ez du spoilerrik egin, eta ez du iragarri zein pertsonaia jokatuko duen. «Baina esan dezaket oso pertsonaia eta esanguratsua eskaini didatela, barne-barneraino sartzen zaidana, eta sekulako erronka dela niretzat».

Filmean erabiliko den euskarari dagokionez, Urkijok azaldu du garaiko Nafarroako «proto-erresumako euskara zaharra» bilatzen saiatu direla. «Historikoki ezin gara iritsi errealitatera, baina soinu batzuk berreskuratuko ditugu, testura batzuk. H hasperena ere sartuko ditugu elkarrizketetan». Aktoreek nabarmendu dute erronka izango dela euskara. Hala ere, Urkijok nabarmendu du istorioa dela garrantzitsuena. Sagardoik ildo berean hala esan du: «Ulergarritasunari begira aritu behar zaio. Ulergarritasuna mantenduko da, euskararen altxor hori ere azaleratuta». Gorka Lazkano da ekoizpenaren euskara arduraduna (Errementari filmean ere bera arduratu zen euskaraz).

Orreagako (Nafarroa) batailaren ostean girotuko dute istorioa, baina garai hartako gudekin lotutako «zerbait» egongo dela iragarri du Urkijok. «Bestetik, euskal folkloreko ipuinetatik urruntzen saiatuko naiz. Filma ilunagoa izango da, errealistagoa eta sakonagoa; niretzat, errealagoa. Mitologiak daukan mamia bilatzen saiatuko gara». Argazki zuzendaria Gorka Gomez izango da. Musika, berriz, Arantzazu Callejak eta Maite Arroitajauregik sortuko dute (Goya saria irabazi zuten, Akelarre filmeko soinu bandari esker). Azaroan espero dute grabaketekin amaitzea. «Ea datorren urteko udazkenerako amaitua daukagun», gaineratu du Urkijok.


Summary: Sumendi baten erupzioa hasi da Kanaria uharteetako La Palman. Azken astean milaka lurrikara atzeman dituzte inguruetan. Cumbre Vieja sumendia laba, kea eta hautsa botatzen hasi da 15:00ak aldera.

Zer edo zer espero zen, baina inor ez zen ausartzen esatera zer. Izan ere, azken egunotan gertaturiko 6.600 inguru lurrikarek adierazten zuten zerbait mugitzen ari zela Kanaria uharteetako (Espainia) La Palma irlako Cumbre Vieja sumendian. Azkenean, gaur hasi da erupzioa, 15:00ak aldera.

Lekukoen arabera, leherketa handi bat entzun da, eta sumenditik kea eta adituek piroklasto deitzen dituzten material solidoak, hau da, harria eta errautsa atera dira. Zabaldu dutenez, laba gutxienez bost sorburutik ari da ateratzen. Larrialdi taldeak inguruko biztanleak etxeetatik ateratzen hasi dira, eta labak hainbat su txiki eragin ditu inguruko basoetan. 35.000 pertsona inguru bizi dira sumenditik gertuen dauden lau herrietan.

Irailaren 11ean, Joan zen larunbatean, hasi ziren lurrikarak uhartean. Lurrikaron fokuak 20 kilometroko sakoneran hasi ziren, baina gero eta azalerago joan ziren gertatzen. Hainbat egunez, mugimenduak lasaitu ostean, gaur goizean 3,8 graduko lurrikara sentitu dute.

Cumbre Vieja Kanarietako sumendi aktiboenetako bat da. Uhartediko azken hiru erupzioetatik bi han gertatu dira: San Juan sumendia 1949an, eta Teneguia 1971an.

Enaire hegazkin trafikoaren kudeatzaileak oharra bidali die aire konpainiei, La Palmarako hegaldirik airera ez dezaten eskatzeko. Edonola ere, igandeko 18:00etan behintzat, ez zegoen aire trafikoa eteteko agindu ofizialik.