Summary: 'Anonyme Popular' proiektua jada entzun daiteke 'Badok' atarian. Igor Elortzak jarri dizkio hitzak eta ahotsa lanari, eta, Rafa Ruedak, berriz, musika. Biek ala biek osatu dute Anonyme Popular proiektua, eta izen bereko lana kaleratu.

«Pinponeatzen» aritu dira Igor Elortza bertsolaria eta Rafa Rueda musikaria hilabete gutxi batzuez: lehena bertso sorta idazten, eta, bestea, hitz horiek doinuetara eramaten. Horren emaitza da Anonyme Popular disko liburua. Bederatzi abestik osatzen dute lana, eta Badok.eus atarian entzun daiteke.

«Premia nuen bat-batekoak dauzkan mugetatik askatuago aritzeko», azaldu du Elortzak. Gu ta Gutarrak taldean ibili ostean, «modu pausatuago» batean lan egiteko beharra izan du bertsolariak. Eta hala egin du. Bere ni-tik abiatu da proiektuaren hazia landatzeko, baina hain pertsonala da lana, non ez dakien nondik hasi hura azaltzen. Norberarena denaren eta kolektiboaren arteko tentsioak plazaratu ditu bertan, lehen pertsonan: «Nik momentu honetan daukat esateko nik bizi dudana».

Are gutxiago daki Ruedak lana nola definitu: «Testuak irakurrita kolpea hartu nuen. Ez nuen espero horren zintzoak eta gordinak izatea». Batera edo bestera, modurik topatu du hip-hop, pop, batxata zein funk doinuak bertsoen hitzekin batera haritzeko.

Igor Elortza eta Rafa Rueda elkarrizketatu ditu BERRIAk; datorren larunbatean irakurri ahal izango da elkarrizketa.


Summary: ‘Gari eta goroldiozko’ plazaratu du Anari Alberdi Santestebanek. Emakume baten bi bidaiak osatzen dute narrazioaren haria, eta testu txatalak josi. Susa argitaletxearekin eman du idazleak bere lehen liburua.

Zimur bat izan daiteke abiapuntu bat. Anari Alberdi Santestebanen Gari eta goroldiozko liburuaren pasarte batean, bere eskugainari begiratzen dio narratzaileak, beltzez jantzitako emakume beltzaran eta txiki batek —«antzekotasun oro kointzidentzia bat litzateke», esan du, ironiaz, egileak—; zerbait idatzia du azalean, baina bere bizitzan lehen aldiz, sortzen ari zaizkion zimurrengatik, ez du ulertzen zer idatzi duen. Narratzailearen hitzak irakurri ditu Alberdik: «Erreta neuzkan begiak, eta izan daitekeen auto-erretratuaren definizio zehatzenean, erretrobisorean, betaurreko beltzen atzean, denborak begi ertzetan egindako zartadurak zizelkatzeari jarraitzen nion. Esan nezake zehazteko gai ez naizen egun seinalatu batean aurpegi txarrarekin eta nekatuta jaiki nintzela eta hazpegi horixe geratu zaidala betirako. Nekatua nengoen. Nekatzen hasia beti». Eta erantsi du idazleak: «Uste dut egun hartan hasi zela liburu hau idazten, seguru asko, emakume hori».

Susarekin argitaratu du bere lehen liburua Alberdik, eta Donostian aurkeztu du, Jose Luis Otamendi idazleak eta Leire Lopez Ziluaga editoreak lagunduta, eta lagun, senide eta kulturgileen babesean, halako aurkezpenetan gutxitan bezala lepo bete zen San Jeronimo kaleko sotoan.

Musikaria eta letragilea, hitzari lotuta ezagutu du orain artean ere publikoak Alberdi, baina oraingoan bere ekarriak prosazko forma hartu duela ñabartu du Lopezek. Kontakizuna batez ere lehen pertsonan dago emana, eta hari nagusi bat du, bi bidaiak markatzen dutena: lehenik, zinematik etxerako bidean ikusiko du irakurleak 50 urte inguruko emakume bat, «barrukoari bezala kanpokoari» beha, Lopezen hitzetan. «Eta kanpokoaz ari denean ere, susmoa izango dugu ez ote dagoen zerbait gehiago esan nahian». Autoan ikusiko du gero, amaren familiaren herrira bidean, «iraganera eta etorkizunera begira, besteek antzematen ez dituzten keinuei erreparatzen, digresio txiki bat hurrengoari lotzen». Hari horrek josten ditu narrazioa osatzen duten testu txatalak; denak daude hariari lotuta, baina zentzua lukete banaka irakurrita ere, editorearen ustez. Hala ere, nabarmentzekoa iruditu zaio liburuaren «osotasuna eta digresio txikiak josteko modua, ia nabaritu ere ez egiteraino bi motatako testuak daudela».

Liburuaren izenburua Bernardo Atxagari zor diola azaldu du Alberdik, Obabakoak-eko pertsonaia batek garo eta goroldiozko izaera zuela aipatuta. «Niretzat, noski, Gari eta goroldiozko nire bi paisaiari buruz ari da». Hasierako «su txikia» piztu zioten bi une ere aipatu ditu. Batetik, duela hamar urte inguru, testu bat idazten hasi zela azaldu du, gazte hil zen bere aita baino zaharragoa zela jabetuta —«halako toles bat egiten dit denborak momentu horretan»—. Bestetik, garai bertsuan, hamahiru olibondo zaintzeko ardura heredatu zuela kontatu du. «Esango nuke badagoela abiapuntu bat bi elementu horietan». Edonola ere, azaldu du ez dela berari edo bere familiari buruzko liburua. «Saiatu naiz nik edo gutako edozeinek bizi dugun momentu honetan gure munduan ikusten ditugun gauzak deskribatzen».

Hala, haren ustez, liburua «autorretratu bat edo selfie poliedriko bat da, non pertsonaia ez den azaltzen, kontraargian itzal bat den». Eta argazki horren enkoadratzean denbora eta espazioa sartu ditu. «Denbora desberdinak, memoriatik hasi eta kontenporaneotasunera; eta espazioan, paisaiaren adiera desberdinak. Plano horretan sartzen diren bizitzako istanten eta munduaren atenporalitatearen ausazko sinkronia zoragarri horiek denak azaltzen saiatu naizela esango nuke».

Egilearen ustez, inoren bizitzak ez dira «literarioak», ezpada bizitzok kontatzeko era. «Niretzat literatura hori da, kontatzeko era. Horretan saiatu naiz liburua idaztean, eta horretan ikasi eta gozatu dut gehien; testu mota desberdinak lotzen, paragrafoak bihurritzen, egituratan sartu eta galtzen, gure begirada poetiko hori despoetizatzen... Eta hautatu dut momentu hau kontatzeko mila era posibleen artean bat, niretzat».

Zimurraren eszenak liburuaren gako bat ematen duela ere uste du: tonuarena. «Oso presente eduki dut, eta saiatu naiz a priori oso transzendentalak liratekeen gaiei kontatzeko eraren bidez pisua kentzen, eta, aldiz, arinago liratekeen zenbaiti tonu transzendentalago bat ematen eta ekilibrio hori liburu osoan mantentzen».

Film bat irakurriz bezala

«Ia dena berezia» du liburuak, Otamendiren ustez. Ez horregatik soilik, baina hasteko, bere ohiko jardun eremutik atera, eta orain arte ezagutu ez zaion molde batean atera delako plazara egilea. Haren obra ezagutzen dutenak ez zirela harrituko uste du —«orain baino lehen erakutsia du testu idatziaren barren labainak albaintzen talentuz zein osatua dagoen, bide batez hitzari zenbateko begirune eta errespetua dion beti ondo agerian utzita»—, baina, halere, ziur dago ustekaberik ere eragingo duela liburuaren irakurketak.

Narrazioko emakumeak zinema atarian hasitako bidaia amaren familiaren etxeko ganbaratik ateratzean amaitzen duela azaldu du Otamendik. Bakarrik doa andrea paisaia horietan barna, baina ohartarazi duenez, «kamera izun bat darama narratzaileak begiradan, pentsamenduan». Film bat ikustearekin lotu du irakurketa. «Film bat irakurtzen den antzera ikusi dut nik liburu hau; irudiak eta mugimendua. Konbentzio estilistiko anitz nahitara apurtu edo saihestu dira, foku eta kameraren atzera-aurrera pausatu eta geldoak lagunduta hemen, eta plano artegak harago, guztia ere travelling eta zoom efektuak aske eta trabarik gabe gara daitezen mesedetan». Film horrek kontakizun lineal soilaren jantzia badu ere, «plano sekuentzia beregain ugariz bilbatua» dagoela zehaztu du, eta «gauzak erakusteko sakontasun dotorea eta muntaia ausarta» goraipatu dizkio. Bere idazkeraren «esan indar aparta» ere txalotu dizkio egileari, eta «gauzak hitzetara zehatz eta doi ekartzeko harrigarrizko antze hori» ere bai.

Irakurleari ere egin dio oharra: «Idazleak ez dizu utziko distrai zaitezen batere». Haren iritzian, «kontalariaren hatsak bildua» sentituko da hainbatetan, «are eldarnio giro argitsu batean sorgindua ere bai inoizka».

«Ikusi ahala deskribatzen doan gizarte jokabideen eta norbere jaieren panoramika espresionista eta gardena» begitandu zaio liburua Otamendiri; «soziologia tratatu intimo bat osatzeko beste» ematen duen testua; eta «bizitzari eskainitako kantu gogor bat» ere bai. «Nago Anari Alberdi Santestebanek berebiziko nortasun narratiboko liburu bat idatzi duela, erdietsi duela lehen kolpean ezartzea bide bat norberarena».


Summary: Twitterrek bulegoak itxi ditu ehunka langilek dimisioa eman ondotik. Elon Muskek lan baldintzak zorroztu dizkie langileei, eta gogor mehatxatu ditu. Konpainiak prebentzioz itxi ditu bulegoak, langileek sare soziala sabotatuko duten beldur.

Twitter ixteko zorian al da? Munduko sare sozial handienetakoak hondoa joko al du? Oraingoz badirudi ezetz, baina kinka larrian dago, eta astelehenera arte salbuespen egoeran egongo da. Izan ere, Elon Musk jabe berriak asteburu honetan bulegoak ixtea erabaki du, langileekin izaten ari den arazoen eraginez. Duela astebete lantaldearen erdia kaleratu zuen, eta, gelditzen zirenei lan baldintzak asko gogortuko zizkiela iradoki ondoren, askok dimisioa eman dute. Horiek horrela, ikusteke dago mantenuarekin edo zibersegurtasunarekin loturiko lan guztiak modu egokian egiten diren.

Bi aste baino ez dira igaro Muskek Twitter 41.000 milioi euroan erosi eta haren kontrola hartu zuenetik. Hartaz geroztik Teslaren fundatzailea ia egunero izan da albiste. Ordainpeko erabilera ezartzearen aukerarekin hasi zen, gero erabiltzaile batzuek hainbat enpresaren Twitter kontu ofizialak erostea lortu zuten, ondoren iritsi zen kaleratzeen zaparrada, eta azkenik gaurko ihesaldia.

Muskek aste hasieran jakinarazi zuen langileak estu hartzeko asmoz zebilela. «Oso gogor lan egiteko prest» egon zitezela esan zien, edo bestela lana utz zezatela. Joaten zirenei hiru hilabeteko soldata hitzeman zien kaleratzeen kalte ordain gisa, eta ehunka langilek onartu dute. Atzo hainbatek eman zuten bere irteeraren berri Twitterren, eta sare sozialetan beren curriculumak jarri zituzten lana bilatzeko. Gehienak prestakuntza bereziko langileak dira: ingeniariak, programatzaileak...

Dimisioa emanagatik ere, askok Twitterren barrunbeetara sartzeko modua zuten oraindik, eta hori eragozteko itxi ditu bulegoak Muskek. «Sabotajea jasateko» arriskua murriztu nahi izan du. Bulegoetako sarreraren itxiera ez da fisikoa bakarrik, langile ohien konpainia barneko profilak eta haien posta elektroniko helbideak ere itxi ditu.

Zibersegurtasunarekin kezka

Dimisio horiek egoera zaurgarrian utzi dute sare soziala. Adituen ustez, egun bi dira arazo gehien eman ditzaketen arloak. Batetik, zibersegurtasuna dago. Egun, edozein enpresa handik milaka zibereraso jasaten ditu egunero, eta Twitterren gisako sare sozial batek, are gehiago. Iragan asteko kaleratuen artean Lea Kissner zegoen, zibersegurtasun arloko arduradun nagusia.

Bestetik, Twitterren burmuina diren zerbitzarien mantenua dago. Haiek etengabeko berritze prozesu bat behar dute, eta zerbaitek kale eginez gero sare sozial osoa erortzeko arriskua dago. Lan horrek jende asko behar du egunerokoan.

#RIPTwitter

Twitter sarearen akaberari buruzko mezuz bete da. #RIPTwitter traola izan da zabalduena. Muskek, berriz, harengan ohikoa denez, txantxak egin ditu bere profilean. Hilerrira joan eta hilarri baten aurrean selfie-a ateratzen duen gizonaren memea jarri du, sare sozialak ikur duen txoriarekin. Horren aurretik mezu hau zabaldu zuen: «Eta... erabiltzaile kopuruaren langa igo dugu berriz, kar- kar-kar...».

Enpresaren itxiera fisiko eta birtualak egonkortasun pixka bat bermatu beharko luke asteburuan, baina ikusteke dago zein ekaitzek astintzen duen astelehenean. AEBetako webgune berezituetan nabarmendu dute Muski asko kostako zaiola galdu duen eskulan berezitu hori ordezkatzea. Bitartean, asko igo da Instagram eta Mastodon sare sozialen erabiltzaile kopurua.

Ikusi gehiago: Twitterretik at bada biderik

Twitter agurtzen hasiak

Twitterreko erabiltzaile askok harriduraz hartu dute albistea, eta jadanik sinetsiak dira sare sozialari laster ailegatuko zaiola iraungitze data. Hasiak dira agur esaten, txio bidez. Gainera, batzuek mezu bera baliatu dute Mastodon sare sozialera mugituko direla iragartzeko.


Mikrokredituen akuilua

Summary: Mikrokredituen akuilua. Duela 25 urte plantatu zuen adar bat Frantziako Adie elkarteak Angelun. Mailegurik eta ahalik gabe gertatu diren jendeak laguntzen ditu, beren jardun ekonomikoa abiatzeko mikrokredituak eginez. Aurten, Ipar Euskal Herriko 84 pertsona lagundu ditu egoera zail batetik ateratzen.

Adie elkartea 1989an sortu zuen Frantzian Maria Nowak ekonomialariak. Mikrokreditu esperientziak izanak zituen lehenago Burkina Fason eta Albanian, Muhammad Yunus Bake Nobel saridun bangladeshtarrak asmatu ideiari jarraikiz. Bankuek lagundu nahi ez dituzten jardun egitasmoei mailegu ttipiak ematen ditu Adiek. 160 agentzia ditu, bostehun bat langile eta 1.300 boluntario. Ipar Euskal Herrian duela 25 urte ireki zuen adar bat. Langile aholkulari bakarra du Angelun. Mikrokreditu edo maileguak egiteaz gain, pertsona lagunduen jarduna sortzeko jarraipen lana egiten du. Berehalako eta larrialdi egoerako laguntzak ere eman ditzake beharretan denari.

Diru aitzinatze ttipi-ttipiak egin ditzake Adiek, 300 eurokoak. Jardun bat bultzatzeko laguntza 12.000 euroraino joan daiteke. Gerta dakioke 3.000 euroko ohorezko mailegu bat gehitzea. Gilles Bernardin Adieko eremu zuzendaria da Pirinio Atlantikoetako, Pirinio Garaietako eta Landetako (Okzitania) departamenduetan, eta esplikatu du “jarduna frogatzeko balio” duela laguntza horrek, “emeki abiatuz, egitasmoa eta pertsona bera haztatzeko; edo kinka gaizto batetik ateratzeko”.

Bankuek bazter utziak

Bankuek egiten ez duten lana egitea da, nolabait, Adierena. “Gu sartzen gara bankuek errefusatu dutelarik mailegua egitea”, erran du Bernardinek. “Bankariak biziki asmatzaile trebeak dira maileguen ukatzeko”, gehitu du, umorez. Xede eramaileak ez duelarik diru ekarpen propiorik edo xedea bera “atipikoegia” agertzen bazaie bankuei, maiz uzkurregiak direla dio Bernardinek.

Bankuek maiz laguntzen ez dituzten arlo batzuk zerrendatu ditu Bernardinek: ostalaritza, gaueko ostatuak, medikuntza eztiak, artistak. “Gizarteratze eta garapen ekonomiko logika ikusten badugu, lagunduko dugu”. Adiren laguntza, haatik, ez da egina banku maileguen akuilatzeko. “Gure laguntzak ez dira hor banku mailegu baten osatzeko, Herrikoak, France Activek edo bestek egiten duten gisan, adibidez”.

Kinka gaiztotik ateratzeko laguntzatxoek iturburu orotarik badute. “Bizitzeko gutieneko diru sarrerak dituzten jendeak badira, edo banku debekupean direnak, biziko bidean ezbeharra ukan dutenak eta berriz abiatzeko laguntza behar dutenak”. Ez du denei baia ematen elkarteak. Egoera bakoitza aztertzen du. “Ez da beti momentu ona; batzuetan, pertsonak alde batzuk gehiago landu behar ditu”.

Laguntza ukaiteko baldintza da kreditu ordaintzen hastea bi hilabeteren buruko. Ohorezko maileguentzat, urte baten buruko hasten ahal da itzultzen. “Interes tasa bankuena baino gorago da. Gaur egun, %8,47an gara. Azkenean, kreditu zama ttipi baten gainean ez du halako zailtasunik ekartzen”, Bernardinek dioenez. Adieren finantzabidearen zati bat da interes tasarena. Egitasmoaren jarraipen zerbitzu bat eskaintzen du ondoan, baita prezio negoziatuak asurantza etxeekin, konparazione.

Adieren beste diru iturri nagusia erakunde publikoen laguntzak dira. Europatik, Akitania Berritik, Departamendutik eta Euskal Hirigune Elkargotik baditu diru laguntzak. Banketxe batzuk ere baditu partaide eta diruztatzaileen artean, nahiz gutiengo bat izan. “Bankuek ez dakite guk lagundu egitasmoen laguntzen; hobe dute gure gain uztea, gaizki egiteko ordez. 300 edo 10.000 euro galdegiten duen edozein pertsonarekin behar den denbora guzia hartuko dugu entzuteko. Bankuek ez dute halako jenderik hartzen”.

Autoa konpontzeko ere bai

Ipar Euskal Herrian, aurten, 84 pertsona lagundu ditu Adie elkarteak. Horietan, 68 enpresa ttipi. Mota orotako lan arloak izan dira: landaredi artatzea, te saloi bat, tindatzaileak, artista bat, abere artatzaile bat, janari saltzaile ibiltari bat eta abar. Kasik denak Lapurdi itsasaldean.

Ez ditu enpresa egitasmoak bakarrik laguntzen Adiek. Mugitzeko arazoak dituzten jendeei ere laguntza ekartzen die. “Auto baten erosteko, konpontzeko, etxea aldatzeko edo formakuntza bat pagatzeko banku mailegurik ukan ez dezaketen jendeak laguntzen ditugu, adibidez. Betiere, soldatapeko lanbide bat atxikitzeko edo lortzeko helburua dutelarik”, erran du Bernardinek.

Konfiantza berreskuratzeko

Hiru urtetarik inkesta egiten du elkarteak lagundu dituen pertsonak zertan diren jakiteko. Iaz, ohartu dira %84k beren enpresarekin jarraitzen zutela. Beste zenbaki bat zaio adierazgarriago eremuko zuzendariari, gizarteratze eta lan mundura sartze tasarena: %93. “Hartzen ditugun jende erdiak bizitzeko gutieneko diru sarrerekin dira. Lagundu diegun jardunari esker ohartzen gara konfiantza berreskuratzen dutela beren baitan, eta inguruko sare bat osatzen”.

Charlotte Hennard

«Adieri esker, ene egoitza ukan dut»

Charlotte Hennard janari prestatzaile da, Miarritzen. Ezkontza, urtebetetze apairuak apailatzen ditu, baita enpresa apairuak ere. Merkatu zenbaitetan ere aritzen da.

32 urtetan bere enpresa sortu du Hennardek, Adiek ekarri 8.000 euroko laguntza dela medio. Bizkitartean, jada hasi zen enpresa sortzen. «Banuen jada urte bat eginik enpresa inkubagailu batekin, beste batzuek utzi barne batean lan egiteko», zehaztu du Hennardek. Bere baitarik segitzeko akuilua izan zaio, beraz, mikrokreditua. «Adieri esker, ene egoitza ukan dut, eta enpresa abiarazi».

2020ko martxoan abiatu zuen enpresa, COVID-19ak eragin pandemiaren erdian; beraz, lanean hasteko ezintasunean. «Orduan, erregularki deitzen ninduen Adieko boluntario batek. Ohorezko mailegu bat ere onartu didate».

Gaur egun, lanbidea ongi doakio sukaldariari. Arras kontent da, funtsean, Lurrama azokan parte hartu ere baitu joan den aste hondarrean. «Lurramako sukaldeburuen apairuan parte hartzeko ohorea izan dut deserta bat egiteko. Biziki esperientzia ederra izan da».

Antoine Klos

«Bakarrak izan dira baiki hartu nautenak»

Antoine Klosek 23 urte ditu, eta altzairu maiasturu enpresa sortu du. Arkitekto eskolako ikasketak bi urteren buruko utzi zituen, asperturik, eta 12 urte zituenetik gustukoa zuen zur lanari lotu zitzaion. «Galdegin izariko altzariak egiten ditut», esplikatu du Klosek. «Baina beste gisako zurezko apainketa altzariak ere egiten ditut, Internetez saltzeko. Nagusiki, barneko altzariak dira».

Ustekabe gaizto batean gertatu zen duela hiru urte, eta Adieri laguntza galdegin zion. «Zernahi obra ttipi banituen, eta egun batez obra gotor bat, eta beste bat, arkitekto bati esker. Bere etxeko lanak eginarazi zizkidan arkitekto horrek, eta ekarri zizkidan obra guziez eskertzeko deskontu anitz egin nizkion». Hots, dirua galdu zuen oharkabean, eta zailtasunetan gertatu zen. Interneten egin zituen bilaketak jakiteko norbaitek lagun zezakeen. «Orduan, 21 urte nituen, eta adin horretan bankuek nekez lagunduko ninduten». Adieren berri jakin zuen sareko ikerketen bidez. «Bakarrak izan dira baiki hartu nautenak».

Adiek 10.000 euro aitzinatu dizkio Klosi. «Mikrokredituarekin hasi nintzen duela urte bat eta erdi. Geroztik, lagundu naute mozkina gehitzen egiten ditudan aurrekontuetan. Orain, sozietatea sortuko dut, eta laguntzen naute horretan». Ondoko bi urteei begirako aitzinkontuak prestatzen ari da.


Summary: Epaileak ez du onartu EAko Biltzar Nazionala ez egiteko kautela neurria. Kritikoen eskaera atzera bota du epaileak, eta EAk XIV. Ezohiko Biltzar Nazionala egingo du bihar eta etzi, Bilboko Euskalduna jauregian.

EAko kritikoek alderdi horren Biltzar Nazionala bertan behera uzteko egindako eskaera ez du aintzat hartu epaileak, eta biltzarrak bere bidea egingo du asteburuan. Epaileak ebazpenean esplikatu du biltzar horretan hartzen diren erabakiek ez dutela zertan betiko izan, eta, hortaz, haiek atzera botatzeko bideak badituztela salatzaileek. Maiorga Ramirez buru dutela, kritikoen taldeak eskatu dio epaileari ekitaldi hori egiteko debekua hartzea, kautela neurri gisa, haiek Batzar Nazionaleko kide izateko aukera galduko luketelako, eta, hortik, 2023ko udal hauteskundeetako hautagaitzak aterako direlako. Baina epaileak ez du ikusi arrazoi hori, eta ez du aintzat hartu eskaera.

«Alderdiaren proiektu politikoan lan egin nahi dugu, eta ez egunero azpijoko juridikoetan korapilatuta ibiltzea», esan du Eva Blanco EAko idazkari nagusiak epailearen erabakiaren berri izan eta gero. Duela bost urtetik gaur arte, EA eskatzen ari dena «indartu du» Gasteizko Lehen auziko 3. epaitegiak, Blancoren arabera: «Egiten dugun guztia salatzeko epaitegira korrika joan beharrean, guri lan egiten uztea». Blancok erantsi du «nazkatuta» dagoela kritikoen «tranpa juridikoekin».

Beraz, Eusko Alkartasunak bere XIV. Ezohiko Biltzar Nazionala egingo du larunbatean eta igandean, Bilbon, «legezko berme guztiekin». Kongresu horretara iristeko prozesuan 157 parte hartzaile aukeratu dituzte. Biltzarreko atariko prozesu horretan, «militantziaren gehiengoak» parte hartu duela esan du EAko Batzorde Eragile Nazionalak. Tokiko batzarren %100 deitu dituzte, eta %64,3 egin dira. Horietan,157 biltzarkide aukeratu dituzte, zuzendaritzak emandako datuen arabera.

Hala, asteburuko ekitaldirako aukeratutako biltzarkideak aukeratu zitezkeen guztien %63 dira, eta otsailean egindako ohiko Biltzar Nazionalean parte hartu zuten 135 biltzarkideak baino gehiago dira. EAk dio Estatutuen ponentzian «tokiko esparrua eta esparru nazionala» jartzen direla alderdiaren erdigunean. Ponentzia politikoak, berriz, indartzen duela alderdiaren «izaera independentista, ezker eraldatzailearen izaera sozialdemokrata, europazaletasuna, feminismoa eta ekologismoa».

Kritikoak: afiliazioaren %15 baizik ez

Eusko Alkartasunak biltzarrerako aukeratu duen leloa da Hemen erabaki, hemen burujabe, eta alderdiak esan du estatutuei begira Biltzar Nazionala dela «alderdiaren erabakigune gorena» eta gune horretan hartu behar direla erabakiak. Batzorde Eragile Nazionalak uste du «gutxiengo batek boikota egiten» saiatu dela, «dagokion batzarrak deitzeari uko eginez». Tokiko koordinatzaile batzuek batzarrak ez deitzeko hartu duten erabakiaren aurrean, Batzorde Eragile Nazionalak haiek deitzeko neurriak hartu dituela azaldu du, betiere estatutuei jarraikiz, eta «afiliazio guztiak eskubidea izan dezan» biltzarrean parte hartzeko.

Kritikoek diote, aldiz, afiliazioaren %10 baizik ez dela egon zuzendaritzak martxan jarritako prozesuan. Batzorde Eragileak «datu faltsuak» eman dituela salatu du, «bere porrot handia ezkutatzeko». Biltzarra egitea erabaki du, haien arabera, hauteskunde primarioak ez egiteko, «epaitegiek agindu duten moduan».

Hala, Ramirezen taldeak dio Nafarroan zazpi afiliatu baizik ez dutela parte hartu Batzorde Eragileak antolatutako batzarretan; Gipuzkoan, 60 parte hartzaile inguru egon direla; Araban, 25 bat; eta 75 inguru izan direla Bizkaian. «Iparraldeko kasua are larriagoa da», azaldu dute: «hamar bat parte hartzailek hogei biltzarkide aukeratu zituzten». Zehaztu dute, gainera, Hego Euskal Herriko lau hiriburuetako koordinatzaileek uko egin diotela Eva Blanco EAko idazkari nagusiak antolatutako «fartsan» parte hartzeari.


Ayuso gotzain

Summary: Ayuso gotzain.

Kezka eragin zidan irratiak: Gipuzkoako gotzain berria Ayuso zela eta Madriletik zetorrela. Handiagoak gertatu izan dira Erromako elizan. Fede onez pentsatu nuen: kaskagogorrenei emakumeen apaizgoaren alde eginarazteko trikimailua ote? Ez, baina. Gizonezkoa da eta beltzez jantzita dator. Pertsona jator eta kriterio zabalekoa omen da. Beharko. Ebanjelio hitzak Berri ona adierazi nahi duela ahaztuta baitago bazterretan. Euren buruak eliztartzat dituzten askoren artean ere.

Madriletik berri onak, orain eta beti: Barrionuevok aitortu du, harroxko samar, nolakoak egin zituzten GALen kontuarekin. Horren harira berriro ikusi dugu hedabideetan Felipe González espetxe atarian hura eta Rafael Vera besarkatzen. Ez da harritzekoa Feijóok ahantzi nahi izatea orain laurogei urteko gerra, orain hogeita hamarrekoa ahaztuta dutenean. Hamar urteko zigorra omen zuten haiek eta hiru hilabete eskas osatu. Baina kondenaren hiru laurdenak bete arren, hirugarren gradua ematen zaien ETAko presoak berriro zulora daramatzate, nahikoa ez direlako damutu. Barrionuevoren iguala.

Ministro ohia, beste garai batean biziko bagina, santu egin zezaketen, Fernando Katolikoaren antzera. Antzinakoa baita erlijioaren eta politikaren arteko nahastea. Espainian zentzu erlijiosoa ematen zaio, berez antolamendu administratiboa besterik ez den estatuaren batasunari. Goiburu txatxu eta arriskutsu haiek: «Nahiago Espainia gorria, apurtua baino», «Espainia unibertsaltasunerako helmuga unitatea da»... Francoren eskolek, propagandak eta pulpitoek populazioaren geneetan ongi itsatsi zituzten. Eta horregatik sedizio delitua Zigor Kodetik erauzteko erabakiak hainbeste buru-bihotz berotu izana. Generalisimoaren jarraitzaileak bizi-bizirik baitaude monarkia hispanoan, eta ez dute bereari ekiteko aukerarik galtzen.

Ez da soilik inguru hauetako kontua: Brasilen Poltsanarrok ia irabazi dio Lulari, zale asko errezoan belauniko jarrita. Eta Trump berriro trumpkeriak egiteko pronto, Liburu Santuak aipatzen. Italiako Kaskamelonio andereak ere «kristau» izatea ezaugarri duela garrasi egin du. Izu-ga-rri-a, bereziki kristauentzat.

Britainia Handian Charles errege berriari arrautzak bota dizkion gazteari zigortxoa jarri diote: arrautzak kalera eramateko debekua. Espainian salbuespen iberikoak energiaren prezioetatik kanpo ere badu eragina. Juan Carlos errege, emeritu baina errege, hor zehar dabil isipu guztiek bedeinkatua. Inguratu zen berriro Galiziara, balandro lasterketa bat irabaztera (soilik lehiatzera ez baita etortzen) eta txalo-txalo egin zioten. Errege iheslariari inork arrautzarik botaz gero, zer proposatuko lukete txalogileek? Urkatu, urkatu! Nik aldiz: Txorizoa arrautzekin ongi lotzen da!

Azaroaren 11n, San Martin, txerriak akabatzeko ohitura zen euskal baserrietan, eta gure auzoko tabernetan odolki pintxoak erregalatzekoa. Joandakoan lagun batek galdetu dio kamarero bati horrelakorik bazuten (ordaintzeko asmoz) eta honen begiradak dena adierazi dio: Zer da hori? Tradizio zaharra galtzen ari.

Ez nago ahaztuta: datorren igandean, azaroaren 20an, monarkia ezartzera behartu gintuen diktadorea hil zeneko berrogeita zazpigarren urteurrena izango da. Ea erregeak baztertzeko egunaren tradizio berria jartzen dugun. Arrautzekin edo gabe.

Fernando Prado Ayuso, ongi etorri. Lagun gaitzazu ikasten Zesarri Zesarrena eta Jainkoari berea nola eman. Amen.


Summary: Etxeen salmentak %2,7 egin du behera Hego Euskal Herrian. Iazko irailean baino 75 etxe gutxiago saldu dira aurtengoan, baina abuztuan baino 76 gehiago. Etxebizitza berrien datua adierazgarria da: -%30,4

Etxebizitzen salmentak %2,7 jaitsi ziren irailean, hilabete bereko iazko datuekin alderatuta. INE estatistika institutuak emaniko Hego Euskal Herriko datuen arabera, iazko irailean 2.731 etxebizitza saldu ziren guztira; aurtengoan, aldiz, 2.656. Jaitsieraren arrazoi nagusia etxebizitza berrien salmentak jaitsi izana da. Iazko irailean 580 etxebizitza berri saldu ziren: aurtengoan, aldiz, 403, %30,4 gutxiago. Aldiz, bigarren eskuko etxeen salmentak igo egin dira aurten: %4,8.

Iraila hilabete adierazgarria izaten da etxebizitzen salmentan. Horrelako operazioak urte hasierarekin bateraraztea ohikoa delako. Alde horretatik, iraileko datuak abuztukoak baino hobeak izan ziren, 76 etxe gehiago saldu baitziren. Aldiz, iraileko Hego Euskal Herriko datuak inguruko lurraldeekin alderatuz gero, aurkako joera dute. Espainian, esaterako, salmentak %6,9 igo ziren.

Lurraldekako galbahea eginez gero, Nafarroan izan da jaitsierarik nabarmenena. Iazko irailean, 725 etxe saldu ziren, eta, aurten, 566 (-%21). Gipuzkoan ere gutxiago saldu dira, 710 eta 640, hurrenez hurren. Araban, aldiz, gora egin du: 306 etxe saldu ziren iaz, eta 320 aurten. Alderik handiena, dena den, Bizkaian egon da, igoera harrigarria egon baita: %24 (906 eta 1.130 hurrenez hurren). 224 etxe salmenta horietako 204 bigarren eskukoak ziren.


Artistikoki urri, kulturalki aberats

Summary: Artistikoki urri, kulturalki aberats. 50 urte bete dira Bilboko Zazpikaleak multzo historiko-artistiko izendatu zituztenetik. Hango ondare artistikoa babesteko bultzatu zen dekretua, baina guneak baditu bestelako balio batzuk ere: besteak beste, XIV. mendeko hiri antolakuntzari eusten dio, eta toki bizia da oraindik

Santiago katedrala, San Anton eta San Nikolas elizak, Gizakunde komentua eta Atxuriko ospitalea. Bilboko Zazpikaleak multzo historiko-artistiko izendatu zituzten 1972ko urriaren 27an, eta, Espainiako Aldizkari Ofizialean argitaratutako dekretuan, adibide horiek zerrendatu zituzten, besteak beste, gunearen “balioaren” erakusgarri. Berrikuntzetatik babestu behar ziren Zazpikaleak, dekretuaren arabera, eta babes hori eman zien izendapenak, orain dela 50 urte.

Ondare artistikoaren adibideak aipatzen ditu dekretuak, gehienbat, alde artistikoari erreparatzen baitzion huts-hutsik, Alberto Santana historialariak azaldu duenez. “Garai hartan ohikoa zen bezala, monumentuak soilik hartu zituen aintzat dekretuak, eta horiek baino ez zituen defendatzen”. Alde horretatik, uste du “hanka sartu” zela Zazpikaleen balioak identifikatzeko orduan: eraikin “ederrak” daudela onartu du, baina, dioenez, ezin dira alderatu Euskal Herriko beste eremu batzuetan gorde direnekin. “Ez da egia, dekretuak esaten duen bezala, jauregi asko dituela. Bizkaiko beste hiribildu batzuekin konparatuta, Bilbok ez du ia ezer; Erdi Aroko arrasto gutxi ditu. Urduñak eta Lekeitiok Bilbok baino monumentu gehiago dituzte”.

Halere, Santanak balioetsi egin du Bilboko alde zaharra. Lehenik eta behin, kokapenagatik. “Zentralitate goreneko tokia okupatzen du: bertute oso garrantzitsua da, eta horrek eman die Bilbori eta Zazpikaleei izaera”. Barrurago dagoen eremu batean sortu zen Bilbo, baina garraiorako lehorreko ibilbideek —astunak eta geldoak— eta itsasokoek —azkarrak— bat egiten dute han. “Balio handirik ez zuten, baina bolumen edota pisu handia zuten materialak atera zitezkeen Bilbotik, hala nola artilea eta burdina”.

Era berean, ondare kulturalaren ikuspegitik ere, historialariari esanguratsua iruditzen zaio alde zaharra. “Kantauri aldeko hiri nukleorik interesgarrienetako bat da”. Eta irizpide aldaketa azpimarratu du, bestelako ezaugarriak biltzen baititu orain ondare hitzak. “Gaur egun, kontzeptu sozialagoa eta integratuagoa da. Gehiago interesatzen zaigu hirigintza, gizarte eskala, gunearen bizitasuna, merkataritza, auzokideen integrazioa…”.

Horretan gailentzen da Bilboko alde zaharra, preseski. “Dekretuak esaten duen lehenengo gauza da Zazpikaleek jatorrizko antolaketari eusten diola; kaleenari, plazenari…”. Bilbo sortu zenean, 1300. urtean, zazpi kale paralelo egitea erabaki zen; gero, XV. mendearen bukaeran, Areatza aldera zabaldu zen. “Multzo monumentalak iraun du: planifikazioari dagokionez, XIV. mendetik; eta, eraikinei dagokienez, osoki eraberritu zen XVI. mendeko sute handiaren eta uholdeen ondorioz, baina, ordutik, bere hartan dirau”.

Era berean, gune “bizia” dela nabarmendu du, eta hori estuki lotuta dago garapen motarekin. Azaldu duenez, XIV. eta XV. mendeak oso onak izan ziren Bilborentzat, alde zaharra inguratzen zuten hiru elizateak (Abando, Begoña eta Deustu) atxikiak zituelako. XVI. mendean, ordea, auzoak independente bihurtu ziren; Abando eta Begoña XIX. mendean batuko ziren ostera ere, eta, Deustu, 1920ko urteetan. Bilbo “mikroskopiko” bilakatu zen: Atxuritik udaletxerainoko eremua hartzen zuen.

Gainera, inguruko elizateek mugatzen zutenez, ezin izan zen hedatu. “Gainontzeko hiriek handitzeko aukera izan zuten, baina Bilbo asfixiatuta zegoen”. Hori hala, gorantz garatu behar izan zuen 10.000 biztanle ingururi tokia egiteko. “Bizkaiko beste udalerriekin konparatuta, Bilbo hiri oso garaia bihurtu zen”. Bitxikeria bat da, Santanaren azalpenei erreparatuta: XVI. mendetik aurrera, erraz ugaritu ziren hiru solairuko eraikinak, eta bostekoak ere bazeuden XVIII. mendean.

“Alde zaharra barrurantz handitu zen, kanporantz egin ordez; gorantz hazi izanak egiten du berezi, baina dekretuak ez zuen hori jaso”. Egoera horrek aktibo iraunarazi zuen, Santanaren esanetan. Auzokideak eta merkataritza han errotu ziren, zabalgunera jo ordez. Eta, orobat, bizitasun hori du gaur egun ere. “Beste hiri batzuetako alde zaharrak —adibidez, Gasteizkoa eta Baionakoa— jendez ia hustuta daude, ez dute ia merkataritzarik”.

Modernizazioa, mehatxu

Santanaren hitzetan, dekretua “zaharkitua” geratu zen indarrean sartu eta gutxira. Hala ere, bere garaian babesa eman zion guneari. “1960ko eta 1970eko urteak espekulazio hutsa izan ziren”, adierazi du historialariak. Izan ere, petrolioaren krisiaren aurreko urteetan (1973), auzoak etengabe handitzen ari ziren, eta hirietako alde zaharrak modernizatzeko joera izan zen nagusi, kaleak zabaldu eta ibilgailuei tokia egiteko. “Hiri handi askotan, harresiak eta etxadi osoak bota zituzten; adibidez, Parisen eta Bartzelonan”. Bilbon ere antzera jokatzeko mehatxua zegoen, Secundino Zuazo arkitekto eta hirigileak eraberritze plan bat proposatu baitzuen, Zazpikaleetako eraikin batzuk bota, eta autoentzako eta tranbiarentzako tokia egiteko. Baina dekretuak oztopatu egin zuen asmoa.

Zenbait urte geroago, 1983ko uholdeak mugarria izan ziren Bilbon, baita ondare kulturala babesteari dagokionez ere. 1972ko dekretua indarrean zegoen orduko hartan, baina, monumentuak baino ez zituenez babesten, hondamendiaren ondorioz beste urrats bat egitea erabaki zuen Bilboko Udalak. Berehala, Surbisa sortu zuten, hiribilduko eraikinen eraberritzea kudeatzen duen enpresa publikoa, eta bestelako irizpideak ezarri ziren, Santanak xehatu duenez. “Dena babestera joan ziren: auzokoen etxeak, tabernak, dendak, barruko patioak, eskailerak, atariak… Babesaren beste esanahi batera salto egin zen”. Gainera, bizitasunak lagundu zien Zazpikaleei lehengoratzen, Alberto Santanaren iritziz. “Ezohiko pultsu ekonomiko eta komertziala zuen”.

Gaur egun, Bilboko alde zaharra bestelako bide batzuetatik zaintzen da; orain, duela 50 urte baino babes handiagoa du: Euskal Autonomia Erkidegoko Euskal Kultura Ondarearen Legean dago jasota, hain justu.

Zazpikaleak


Summary: Nafarroako Auzitegiak dio «inkonstituzionala» izan daitekeela sexu segregazioari finantzaketa publikoa ukatzea. Epaileen bi autoren arabera, ikasleak sexuaren arabera bereizten dituzten ikastetxeen kontrako «diskriminazioa» izan daiteke.

Bi auto plazaratu ditu Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiak, sexu bereizketa egiten duten ikastetxeen finantzaketa publikoari buruz. Auzitegiaren esanetan, segregazio mota hori egiten duten zentroei laguntza publikorik ez ematea «inkonstituzionala» izan liteke. Besteak beste, epaileek uste dute neurri horrek ikastetxe horien kontrako «diskriminazioa» ekar dezaketela, gainerako zentroen aldean.

Hala, Auzitegi Nagusiak eten egin du auzibidea, Auzitegi Konstituzionalak ebatzi arte neurria inkonstituzionala den ala ez.

Auzitegiak kaleratutako bi autoek Nafarroako bi ikastetxek aurkeztutako helegiteak dituzte jatorri. Miravalles-Redin eta Irabia-Izaga ikastetxeek aurkeztu zituzten, Nafarroako Gobernuko Hezkuntza Departamentuak 2021eko otsailean aurkeztutako ebazpenaren harira.

Ikusi gehiago: Prozedura administratiboa abiarazi dute Nafarroan, ebazteko sexu bereizketa egiten duten eskolek «legea urratzen duten ala ez»

Segregazio mota hori bukatzeko hitzarmena sinatu zuten departamentuak eta bi ikastetxe horietako zuzendaritzek, itun ekonomikoa berritzeko baldintza gisara. Ordea, ikastetxeok ez dute bete sinatutakoa. Ikasleak sexuagatik banatzen dituzten ikastetxeekin itunak sinatzea debeku da Espainiako LOMLOE hezkuntza legearen arabera.


Summary: «Historian bertsio asko daude, eta batzuetan ez da egia kontatzen». Interes pertsonalari jarraikiz, bere jaioterri Markina-Xemeinen bizi izandako hirukote alemaniar nazi baten istorioa ikertu du Jon Arrizabalagak. Ondorioztatu du arma industriari eta herriko fabrikari lotuta egon zirela

Historiaren eta memoria historikoaren zale sutsua da Jon Arrizabalaga Gonzalez (Markina-Xemein, 1993), bereziki XX. mendea zartatu zuten gerrena. Urteak daramatza horiei buruz irakurtzen eta ikasten. Orain, herriko historia “ilun” bati argi emateko asmotan bere lehen liburua argitaratu du, Alemanaren mamua, eta, izenak iradokitzen duen bezala, herriak babes eman zien nazi bikote baten eta beraien kidearen istorioa kontatzen du.

Zer ondorio atera duzu ikerketan? Markina-Xemein nazien babesgune izan zen?

Nik uste dut argi dagoela baietz. Liburuaren hasieran diot, eta uste dut garrantzitsua dela azpimarratzea: nik puzzle handi baten piezatxo batzuk elkartzea lortu dut. Baina ez naiz heltzen puzzle handi baten markoa osatzera. Oso historia handia da, eta Euskal Herrian eta Espainiako Estatu osoan loturak ditu; izozmendiaren punta baino ez dut lortu argitzea.

Zein izan zen lotura hori? Herriko arma fabrika aipatzen duzu liburuan.

Markinan bi gizon nazi kokatzen ditugu, eta euretako baten emaztea, eta izan zuten loturarik arma industriarekin, noski. Alde batetik, bikotea daukagu: Willhelm F. Mallet eta Ruth Elisabeth Adams; eta, beste alde batean, bikoteko gizonaren bazkidea daukagu: Otto Skorzeny. Skorzenyren kasuan, dokumentatuta dago Esperanza y Ciarekin, herriko arma fabrikarekin, negozioak egin zituela; eta CIAko dokumentuek nahiko argi uzten dute beste euskal arma fabrika askorekin komertzial lanak egiten zituela. Malletek ere bai, baina konkretuki Esperanza y Cia izena ez dut aurkitu; beste batzuk aurkitu ditut.

Nola erabaki zenuen honi buruzko liburu bat ateratzea?

Hasi nintzen hau ikertzen, testigantzak jasotzen, argazkiak agertu ziren… Lagun artean komentatzen genituen ikerketari buruzko konturik berrienak, eta une batean konturatu ginen eleberri bateko istorioa zirudiela kontatzen ziguten guztiak. Lagun batek esan zidan idatzi egin behar nuela, eta azkenean animatu nintzen.

Zenbat denboraz aritu zara ikertzen?

20-21 urte nituela hasi nintzen hau ikertzen, eta orain 29 ditut; beraz, zortzi bat urte. Ez da izan jarraitua, ordea: noizean behin zerbait berria ateratzen zen, eta beste urte batzuetan, ezer ere ez. Baina jarraian azken urtean egin dut, iaztik.

Zerk eraman zintuen kasu hau ikertzera?

Liburuan azaltzen dudan moduan, historia asko gustatzen zait. Ikertzen hasi nintzenean, nik dokumental asko ikusten nituen 1936ko gerrari buruzkoak, memoria historikoaren inguruko taldeen inguruan ibiltzen nintzen, eta beste. Dokumentalak ikusten nituen, baina banekien nire herrian ere egon zirela horrelakoak, eta jakin-mina horrek sortu zidan. Egun batean, lagun artean ibili ginen berbetan Bekobentako Eskolako alemaniarren inguruan, eta ikertzea erabaki nuen.

Niretzako interesgarriena izan da DBHtik hasten garela Nurenbergeko epaiketak ikasten, Bigarren Mundu Gerra aztertzen, eta badirudi oso urrun dagoela hemendik, milaka kilometrora. Baina bat-batean konturatzen zara hori ikasten egon zaren eskola dagoen tokian bazkaltzen zuela epaiketa horietan epaitutako jeneral batek.

Historian bertsio asko daude, eta batzuetan ez da egia kontatzen. Ez da kontatzen Francoren Espainiara nazi mordo bat joan zirela, eta nik pentsatzen nuena baino hurbilago daude istorio ilun horiek.

Beraz, interes pertsonalak bultzatuta hasi zinen ikerketan, ala bazuen herriko historia jakinarazteko aldarrikapen bat ere?

Hasieran, interes pertsonala nuen, ez nekien-eta zer aurkituko nuen. Alemaniar ezezagun horiek ikertzen hasi nintzenean, ez nekien izango ote ziren beste garai batean etorritakoak, nazismoarekin zerikusirik izango ote zuten, edo zer ote ziren. Baina agertzen joan ziren gauzekin, dokumentazioarekin eta testigantzekin begitandu zitzaidan interesgarria izango litzatekeela hori herriari kontatzea.

Autoeditatua da liburua. Zergatik egin duzu horrela?

Autoeditatzeko erabakia hartu nuen, modu independente batean nahi nuelako kaleratu, eta, gero, ahalmena izan nahi nuen nahi dudan prezioa jartzeko, nahi dudan salmenta puntuetan jartzeko, eta nahi ditudan aurkezpenak egiteko, inori azalpenik eman barik. Baina ez naiz ni bakarrik ibili. Nerea Mandiolak egin ditu zuzenketak, beste lagun batzuk ere aritu dira horretan; azken batean, testu bat hiruzpalau pertsonak zuzentzea ondo egoten da. Eta diseinua Mikel Unamunzagak egin du.

Markina-Xemeingo kasua aztertu duzu, baina badiozu beste herri batzuetara ere heldu zirela. Topatu duzu informaziorik?

Bai, badakigu Skorzeny Lekeition ere izan zela, adibidez. Oraindik ez dut asko bilatu, baina badaukat asmoa. Markinako kasua garrantzitsua da, Skorzeny eta Mallet gizon garrantzitsuak zirelako; bata ezaguna, eta bestea, ez. Baina, bestalde, herri askotan daude antzeko kasuak, bikote alemaniarrak bizi izan ziren etxe asko daude. Ikertu beharko lirateke, bai, uste dut herri askotan aurkitu ditzakegula antzeko istorioak.

Alemaniarrak bizi ziren etxean gaur egun eskola publikoa dago, baina mantentzen da haien arrastorik herrian?

Nik ez dakit gaur egun arma fabrikak lotura horiek mantentzen dituen, ez dakit hariren bat badagoen garai horretako Esperanza y Cia haren eta gaur egungoaren artean. Baina argi dago Euskal Herriko armagintza sektoreak gorakada handia izan zuela naziak komertzial moduan erabilita, eta enpresa asko zeudela komertzial alemaniarrekin negozioak egiten mundu osoan barrena.

Bi aurkezpen egin dituzu: herrian bertan eta Ondarroan. Zelako harrera egin dio jendeak liburuari?

Jendeari beti gustatzen zaio herriko istorio ezezagun bat jakitea, pixkatxo bat bada ere, zoritxarrez ezin dudalako gauza handirik kontatu. Markina-Xemeinen arrakasta izan duela uste dut, jendeari gustatu zaio horrelako istorio ilun bat irakurtzea, historiazaleak garelako gure herriaren inguruan berba egiten denean, edota, beste batzuk, baita alde morboso batekin ere. Ondarroan ere izan zan jendea; ez horrenbeste, noski, ez delako bertako istorioa, baina bazuten interesa.


BPGaren %2,11 bideratu zen iaz I+Gra

Summary: BPGaren %2,11 bideratu zen iaz I+Gra. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 1.647 milioi euro inbertitu ziren berrikuntzan, 2020an baino %10,5 gehiago. Inbertsioen %77 enpresa pribatuek egin zituzten.

2021ean 1.647 milioi euro bideratu ziren ikerketa eta garapen egitasmoetara Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Eustatek emaniko datuen arabera, 2020n baino 157 milioi euro gehiago izan ziren (%10,5). Arlo horrek BPGaren barruan izan zuen gorakada, aldiz, apalagoa izan zen, 2020ko %2,07tik 2021eko %2,11ra igaro baitzen. Inbertsio horien %77 enpresa pribatuek egin zituzten.

2021ean inoiz baino gehiago bideratu zen I+Gra Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Eustaten serie historikoari erreparatuz gero, seigarren urtez jarraian handitu zen kopuru hori. 2020tik 2021erako jauzia, gainera, inoizko handiena izan zen. BPGan duen pisuari erreparatuz gero, hor ere inoizko handiena izan. Orain arte 2012ko datua zen langa historikoa (%2,09), haren ondoren, baina, krisiak gogor eragin zion ikerketari eta 2016an %1,81eraino jaitsi zen. Inguruko lurraldeekin alderatuta, batezbesteko hori Espainiako baino handiagoa da (%1,4 inguru) eta Europako Batasunekoa baino txikiagoa (%2,35 inguru).

Inbertsio horren hiru laurdenek jatorri pribatua izan zuten (%77,4); %16,4 goi mailako hezkuntzak egin zuen, eta %6,4 erakunde publikoen menpeko elkarteek. 2020rekin alderatuta, enpresek %11 handitu zuten I+Gra bideraturiko diru kopurua, goi mailako hezkuntza zentroek %3,2 eta erakunde publikoen menpeko elkarteek %18.

Lanpostuen erradiografia ere egin du Eustatek. Guztira 20.804 pertsonak dihardute profesionalki sektorean, eta horien %36,2 dira emakumeak. Langile kopuruan ere enpresek dute pisurik handiena: %71. Atzetik doa goi mailako hezkuntza (%22,2) eta ondoren erakunde publikoen menpeko institutuak (%6,4). Emakumeek lan non egiten duten ikusita, haien presentzia txikiagoa da enpresa pribatuan, %60, eta handiagoa goi mailako hezkuntzan (%60) zein administrazioan (%10).


Eman adina jaso

Summary: Eman adina jaso. Mintzalagun egitasmoak 30. ikasturtea du Donostian. Bagera euskara elkarteak sortu zuen, euskaltegietatik kanpo jende askok euskaraz aritzeko inor ez zuela ikusita. Euskal Herriko beste hainbat herritara ere zabaldu da.

Euskararen ezagutza ez zen gaur adinakoa duela 30 urteko Donostian. Bagera euskara elkartean ikusten zuten jende mordoa ari zela euskaltegietan ikasten, baina handik ateratakoan hizkuntza praktikatzeko aukerak ez zirela hainbestekoak. Askok inguruan ez zuten euskal hiztunik. Kezka horretatik abiatuta sortu zuen Mintzalagun egitasmoa Donostiako elkarteak. Datu batek erakusten du hartu duen tamaina: 30 urtean, 5.000 donostiarrek hartu dute parte Mintzalagunen. Euskal Herriko beste herri askotara ere zabaldu da proiektua, eta, iazko ikasturtean, 6.150 pertsona inguru aritu ziren aurrez aurreko saioetan; eta beste mila inguruk sareko aukera baliatu zuten.

Ikusi gehiago: Euskaraz, lagunarteko giroan

Euskara praktikatu nahi dutenak eta euskaraz normaltasunez aritzen diren laguntzaileak elkartzen ditu Mintzalagunek. Bidelariak esaten diete euskaraz aritu nahi dutenei, eta bidelagunak laguntzeko prest daudenei. Bagerak lehen deialdia egin zuenean, elkarteko sei kide agertu ziren prest, eta sei bikoterekin abiatu zen proiektua. Binaka elkartzen ziren hasieran; gaur egun, ordea, hiruzpalau lagunekoak izaten dira taldeak.

“Hizkuntza bat menderatzeko, oso inportantea da hizkuntza ikastea eta ezagutzea, baina erabiltzea ere behar-beharrezkoa da”, dio Aitziber Gurutzeaga Bagera elkarteko Mintzalaguneko koordinatzaileak. Haren esanetan, erabilera sustatzen du Mintzalagunek, “beren buruarengan konfiantza hartzen eta askatzen” laguntzen dielako bidelariei.

Titulurik eta halakorik ez diete eskatzen parte hartu nahi dutenei, gutxi gorabehera zer maila duten bakarrik galdetzen diete. “Hori bai, nahiz eta akatsak egin, elkarrizketa bat egiteko gaitasuna izaten dute guztiek. Ikasten hasi berri direnek ezin dute parte hartu”, zehaztu du Gurutzeagak. Bidelari izateko ere ez da titulurik behar. “Euskaraz egiteko gaitasuna izatea bakarrik eskatzen dugu”. Boluntarioa da haien lana, eta, hasiera hartan, horixe zen egitasmoari ikusten zitzaion trabetako bat: berriz ere zerbait eskatzen zitzaiela euskaldunei. “Baina eman baino gehiago jaso egiten dutela esaten digute”.

Saltoa ematea, errazago

Hain zuzen ere, Gurutzeagaren esanetan, euskara ikasten ari direnentzat nahiz euskaldunentzat da interesgarria ekinbidea. “Hizkuntza erabili nahi dugunontzat oso inportantea da, jende bat trebatzen laguntzen duzu, eta, aldi berean, zeuri ere aukerak zabaltzen zaizkizu jende gehiagorekin hitz egiteko euskaraz”. Ikasturte hasieratik amaierara euskaraz ikasten ari diren horiek egiten duten aurrerakada ere bidelagunentzat oso pozgarria izan ohi dela nabarmendu du.

Mintzalagun taldeak egin ahal izateko, hainbat faktore hartzen dituzte kontuan Bageran. Ordutegiek bat egitea izaten da garrantzitsuena. Hizkuntza maila antzekoa dutenak elkartu ohi dituzte, eta, hortik aurrera, saiatzen dira beste faktore batzuk ere kontuan hartzen, hala nola adina, antzeko zaletasunak izatea edo auzo berekoak izatea. “Auzokideak izanda, eta harremana euskaraz sortu badute, kalean gurutzatutakoan ere euskaraz egingo dute”.

30 urteko ibilbidean, aldaketa nagusi bat ikusi dute Bageran: euskararen ezagutzak nabarmen egin duela gora. “Orain, ia denek badute euskaldunen bat inguruan, izan lankideren bat, lagunen bat…” Mintzalagunek segurtasuna eta konfiantza hartzeko eta askatzeko balio ohi die. “Eta hortik saltoa eman dezakete beste eremu batzuetan ere euskara gehiago erabiltzeko”, esan du Gurutzeagak.

Bagerak bezala, Gipuzkoako beste herri batzuetako euskara elkarteek ere martxan dituzte mintzapraktika egitasmoak. Aurtengo ikasturteko datuak biltzen ari da Topagunea, baina azkenekoan Andoain, Astigarraga, Aretxabaleta, Arrasate, Azkoitia, Azpeitia, Bergara, Beasain, Deba, Donostia, Elgeta, Eibar, Elgoibar, Errenteria, Eskoriatza, Getaria, Hernani, Hondarribia, Irun, Lasarte-Oria, Lazkao, Oñati, Ordizia, Orio, Soraluze, Tolosaldea, Urnieta, Usurbil, Urretxu-Zumarraga, Zarautz, Zestoa eta Zumaian osatu zituzten taldeak. Parte hartzaileei dagokienez, adin tarterik ohikoena 41-50 urte artekoena da (%48,5) eta emakumeak izan ohi dira gehienak (%65).


Summary: Suediak baieztatu du lehergailuen arrastoak topatu dituztela Nord Stream 1 eta 2 gasbideetan. Stockholmek ondorioztatu du irail amaieran jazotako gertakaria «sabotaje larria» izan zela. Kremlinek esan du iragarpen horrek «berretsi egiten» duela Errusiako «informazioa».

Suediako agintariek ostiral honetan baieztatu dutenez, lehergailuen arrastoak aurkitu dituzte Errusiako Nord Stream 1 eta 2 gasbideetan, eta irail amaieran jazotako gertakaria «sabotaje larria» izan zela ondorioztatu dute, baita «larritzat» jo ere. Gasbide horien aurkako «sabotajeak» lau gas isuri eragin zituen; horietako bi, Suediako uretan. «Itsaso Baltikoan egin ziren ikerketetan objektu asko konfiskatu zituzten, eta eremua zehatz-mehatz jasota dago. Egindako azterketen arabera, lehergailuen arrastoak atzeman ditugu hainbat objektutan», adierazi du Suediako Fiskaltzak ohar batean. Bide horretan, Kremlinek esan du iragarpen horrek «berretsi egiten» duela Errusiako «informazioa».

Mats Ljungqvist fiskala arduratu da kasuaz, eta esan du azterketa lanak aurrera jarraitzen duela, «gertakariei buruzko ondorio sendoagoak izateko», baina nabarmendu du ikerketa «oso konplexua eta zabala» izaten ari dela. Haren esanetan, ikerketaren bilakaerak zehaztuko du «susmagarriren bat identifikatu daitekeen ala ez». Suediako Fiskaltzak duela hilabete jakinarazi zuen ustezko sabotaje baten susmoak indartzen ari zirela, kaltetutako gasbideak ikuskatu ondoren. Segurtasun Zerbitzuak urriaren 6an adierazi zuenez, ikerketek ondorioztatu zuten «leherketek» eragin zituztela kalteak, eta nabarmendu zuen horrek indartu egiten dituela «sabotaje larriaren inguruko susmoak».

Horrekin lotuta, Kremlineko eledun Dmitri Peskovek nabarmendu duenez, Suediak Nord Stream gasbidean «lehergailuen arrastoak» aurkitzeari buruz egindako iragarpenak «berretsi egin du Errusiako informazioa», eta gogorarazi «oso garrantzitsua» dela «leherketa horren atzean egon zirenak aurkitzea».

Danimarkako eta Suediako gobernuek irailaren 27an jakinarazi zuten Nord Stream 1 eta 2 gasbideek —Errusiako ipar-mendebaldetik Alemaniara gasa garraiatzeko azpiegiturek— kalteak jasan zituztela beren eremuetan eta bi zulo topatu zituztela gasbide bakoitzean. Hain justu, egun bat lehenago Danimarkako Bornholm uharteko sismografoek bi leherketa atzeman zituzten inguruan. Bi gasbideak zerbitzutik kanpo zeuden ordurako. Kopenhagek eta Stockholmek «sabotajetzat» jo zituzten gertakari horiek.

Alemaniako, Suediako eta Danimarkako agintariak elkarlanean ari dira azpiegituren aurkako erasoen egileak identifikatzeko. Aldiz, Gazpromek, Nord Stream gasbideak kontrolatzen dituen Errusiako gas konpainia erraldoiak, urri amaieran ontzi bat bidali zuen inguru horretara kalteak aztertzeko. Gas ihesak topatu ostean, Danimarkako eta Suediako elektrizitate eta gas sektoreek euren instalazioen gaineko alarma igo zuten, eta gauza bera egin zuen Norvegiak ere, Itsaso Baltikoan kostarik ez duen arren.

Istripuak gertatu zirenean, bi gasbideak ez zeuden martxan. Abuztuaren amaieratik, Nord Stream 1ek ez du gasik garraiatu, Errusiak konpresore batean matxura bat zegoela argudiatuta. Nord Stream 2, berriz, ez dute inoiz martxan jarri. Alemaniak bertan behera utzi zuen otsailean gasbidearen ziurtagiria, Errusiak Ukrainaren inbasioa hasi baino egun batzuk lehenago; zehazki, Vladimir Putin Errusiako presidenteak Ukrainako Donbass eskualdeko Donetsk eta Luhansk herri errepubliken independentzia aitortzeari erantzuteko.

Errusia, ikerketatik kanpo

Alemaniako, Danimarkako eta Suediako agintariek gertatutakoaren ikerketatik kanpo utzi dute Errusia, eta, ondorioz, Moskuk kexa formala helarazi du. Kremlinek herrialde «anglosaxoiei» leporatu die gertatutakoaren atzean egotea, eta Ameriketako Estatu Batuek urteetan Errusiaren aurka izan duten jarrera salatu du, Mendebaldeko herrialde batzuek «kontrako norabidea» hartu duten bitartean.


Summary: Steilasek salatu du hezkuntza ituna «ke lainoa» baino ez dela. Sindikatuaren esanetan, itunaren bidez «sare pribatua babestea» da EAJren benetako asmoa.

Eusko Jaurlaritzak aurrekontuen negoziazioen barruan PP+C's-i 2 urteko ikasgelak ere ituntzeko eskaini izana erreakzioak eragiten ari da oraindik. Steilasek, esaterako, ohar bidez adierazi du ez daudela ados neurri horrekin: «Gertatutakoak agerian uzten du, beste behin ere, hezkuntza ituna ke laino bat besterik ez dela». Eta iruditzen zaio akordioaren bidez EAJ bere «benetako asmoa» ezkutatzen ari dela; alegia, «sare pribatua babestea».

Jaurlaritzari «gezurretan» aritzea ere egotzi dio sindikatuak. Izan ere, azaldu dutenez, Hezkuntza Sailak esan du ekainean jada jakinarazi zutela 2 urteko gelak ere itunduko dituztela. Sindikatuaren esanetan, baina, 2021eko abenduan ondu zuten neurria arlo pribatuko patronalarekin, eta 2022-2023ko ikasturterako onarpen aginduan jaso zuten. Ondoren, ekainaren 21ean argitaratu zuten aldizkari ofizialean, 2022tik 2028ra bitarteko seiurtekorako itunen dekretuaren bidez. Gaineratu duenez, Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza Legearen aurreproiektuak ere aipatzen du: «Jasotzen zuen horiek 2023ko irailaren 1etik aurrera aplikatuko zirela; hau da, 2023-2024ko ikasturterako. Beraz, neurri hori negoziazio mahaian eskumako alderdiei eskaintzeko bezain atzerakoia bada ere, lege proiektua negoziatzeko prozesuan hartu da».

Gainera, segregazioari aurre egiteko ere ez zaie balekoa iruditzen: «Itunpeko ikastetxeen kopurua handitzea ote EAJrentzat segregazioaren aurka borrokatzeko tresnarik onena?». Egokiagoa iruditzen zaie ikastetxe pribatuetako 0-2 urteko etapari diru laguntzak kentzea, esaterako.

EAJren joera ikusita, Steilasek gainerako alderdiei eskatu die jarrera hartzeko. Izan ere, sindikatuaren irudiko, ez dago «erdibidean» geratzerik: «Herri honetako ezkerreko alderdiek erabaki beharko dute EAJrekin edo Euskal Eskola Publikoarekin lerrokatzen diren». Eta beste eskaera bat eginda amaitu dute: «Inoiz baino gehiago, premiazkoa da Euskal Eskola Publikoaren aldeko jarrera irmoa erakustea; bestela, Jaurlaritza gauzatzen ari den eta betikotu nahi duen hezkuntza politika pribatizatzailearen konplizeak izango baikara».


Summary: Klima larrialdiaren galerak eta kalteak ordaintzeko funts bat onartu du EBk. Bruselaren arabera, hori diruz hornitu ahal izateko oinarriak «zabala» izan behar du, eta iruditzen zaio Txinak ere lagundu beharko lukeela finantzatzen, nahiz eta oraindik garabidean dagoen herrialde gisa sailkatzen duten.

Ematen zuen COP27 klima larrialdiari buruzko NBE Nazio Batuen Erakundearen goi bileran parte hartzen ari diren estatuak urrun zeudela klima krisiak eragindako galeren eta kalteen ordainerako funts bat sortzetik; are urrunago horrelako mekanismo bat bideratzetik. Baina EB Europako Batasunak aurrerapauso bat eman du norabide horretan. Izan ere, funts hori eratzeko proposamen bat plazaratu du gaur, eta, Frans Timmermans Europako Batzordearen klima politiken arduradunak nabarmendu duenez, herrialde «zaurgarrienei» zuzenduta egongo litzateke, eta hori diruz hornitu ahal izateko oinarriak «zabala» izan beharko luke.

Estatu aberatsenak funtsaren aurka zeuden, argudiatuta denbora asko beharko litzatekeela zehazteko ea mekanismo hori beharrezkoa den eta nola funtzionatuko zukeen. Prozedurak erreferentzia egiten die klima baldintza muturrekoek herrialde pobreenetako azpiegitura fisiko eta sozialetan eragindako kalte eta galerei, baita ondorengo erreskate eta berreraikuntza lanen finantzaketari ere.

Ikusi gehiago: Justizia klimatikoa erdigunean

«Ez zen gure asmoa funts bat edukitzea. Egiazki iruditzen zait aurrerapauso azkarragoak eman ahal izango genituzkeela oraingo tresnekin [klima larrialdia finantzatzeko]. Baina, haiek [G77] funtsari hain lotuta agertu direnez, adostu egin dugu», adierazi du Timmermansek Xarm el-Xeikhen (Egipto) —han ari dira egiten COP27—.

Garabidean dauden 130 herrialdek baino gehiagok eta Txinak osatzen dute G77 blokea, eta asteon planteatu du galeren eta kalteen funtsaren oinarriak prest egon behar duela hurrengo urtean Dubain egitekoa den COP28rako. Klima Aldaketari Buruzko NBEren Hitzarmena 1992koa da, eta horrek bi bloketan bereizten ditu herrialdeak: batetik daude garatutakoak, eta bestetik garabidean daudenak.

Hain zuzen, oraindik ere bigarren multzoan dago Txina, nahiz eta, munduko ekonomiarik handienetan bigarrena izateaz gain, atmosferara karbono dioxido gehien isurtzen duen herrialdea den. Horregatik, Txina aipatu gabe, baina finantzaketaz hitz egiterakoan, Timmermansek mezu bat bidali dio Pekini: «Herrialdeen 2022ko egoera ekonomikoan oinarritu behar du, 1992koan oinarritu beharrean».

Ikusi gehiago: «Ez dago borondaterik Afrikak benetako aukera izan dezan egokitzeko»

Ikusteko dago nola erreakzionatuko duten gainontzeko herrialde aberatsek; batez ere, AEBek eta Txinak. Australiak, esaterako, jakinarazi du jada funtsa eratzeko konpromisoa duela. «Sakonki aztertu nahi dugu beste instituzio batzuek, kasurako garapenerako bankuek, zein ekarpen egin diezaioketen funts horri», zehaztu du Chris Bowen Klima Aldaketarako ministroak. Pauso bat haratago joan da Kanada: nabarmendu du baietz, ados dagoela EBren proposamenarekin, baina Steven Guilbeault Ingurumen ministroak The Guardian egunkariari esan dio «Txinak, Saudi Arabiak eta Qatarrek, besteak beste», funtsa finantzatu beharko luketela, aintzat hartuta historikoki zenbat CO2 isuri duten eta «haien aberastasuna» zenbatekoa den.

Ikusi gehiago: Klima negoziazioak, Al-Sisiren erregimenaren begiradapean

G77ko herrialdeak proposamena aztertzen ari dira. The Guardian-ek jaso ditu bloke horretako negoziatzaileetako baten hitzak, eta, haren esanetan, G77«hautsi» ahal izateko EBren «aurreikusitako ahalegin bat» da proposatutakoa. «Baina, noski, ez da aurrerapauso bat. Hasierako posizio negoziatzailea berriz hartzera mugatu dira, konpromiso bat dutelako plantak eginez».

Ikusi gehiago: Egiptok errepresioa eten dezan presio eske, COP27ren atarian


Euskaraz, lagunarteko giroan

Summary: Euskaraz, lagunarteko giroan. Astean ordubetez elkartu ohi dira mintzalagunak Donostian. Askok urteak daramatzate talde berean elkarrekin, eta kideen artean sortzen den harremana nabarmendu dute.

Era guztietako hizketagaiak izaten dituzte mintzalagunek astez asteko hitzorduetan. Bidelagunak dira Arantxa Ugartetxea eta Karmen Urretabizkaia, baina beraientzat ere egitasmoa oso aberasgarria dela esan dute; bidelariak dira, berriz, Josune Lasa eta Giovanna Santamaria, eta kontatu dute, egitasmoan parte hartzen hasi zirenetik, eremu gehiagotan ere hasi direla euskaraz hitz egiten.

Ikusi gehiago: Eman adina jaso

ARANTXA UGARTETXEA ETA JOSUNE LASA

Astean behin, Donostiako kafetegi batean elkartzen dira Arantxa Ugartetxea eta Josune Lasa, beste bi mintzalagunekin batera. Erretiroa hartuta dute laurek, eta seigarren ikasturtea dute talde berean. Bidelaguna da Ugartetxea, eta bidelaria Lasa. Euskararen bueltan sortu duten harremana jada “harreman afektibo” ere bihurtuta dagoela esan dute, eta nabarmendu dute gaitegi oso zabala izaten dutela asteroko hitzordu horietan. “‘Nola esaten da euskaraz?’-etik abiatuta, askotan beste giro batzuetan ateratzera ausartzen ez garen gaiak ere ateratzen ditugu”, esan du Ugartetxeak.

Etxeko hizkuntza izan du euskara Ugartetxeak. “Ikasketak-eta dena gaztelaniaz egin nituen, euskaraz egitea debekatuta zegoelako orduan; gero, Hego Amerikan bizi izandakoa naiz, eta, han, euskara jakitea eta euskarari buruz hitz egitea oso txalotua zegoen”. Euskal Herrira itzuli zenean, “etxeko hizkuntza horren oinarriak sentitu” nahi zituela esan du, eta horregatik eman zuela izena Mintzalagunen, “kalean ere hitz egiteko, etxean sentitzeko kaleetan barrena”.

Lasa, berriz, gaztetan hasi zen euskara ikasten, EUTGn ikasten hasi zenean. “Baina gero utzi egin nuen, eta Bartzelonara joan nintzen bizitzera, gero Madrilera… Umeen mailan geratu nintzen gutxi gorabehera”. Duela hamabi urte itzuli zen Donostiara. “Ez dut estudiatzen, baina nahi nuen askatu, eta izena eman nuen Bageran”. Esan du ezin duela bere burua kanpotik ikusi, baina beste bi kideek urteotan egin duten aurrerapena “izugarria” dela nabaritzen du. “Hasieran, ia ez ziren hitz egiteko gai, baina orain ikusten ditut, eta harrigarria da”.

Lasaren esanetan, “oso gustura” joaten dira asteroko saioetara. “Euskara aldetik interesgarria da, eta hizketarako gaien aldetik ere bai. Eztabaidazaleak gara, eta animatuak izaten dira solasaldiak”. Kontatu du Mintzalaguni esker beste giro batzuetan ere euskaraz aritzera ausartu dela.

Ikasturtea amaitutakoan, udan beste estilo bateko mintzalagunak ere izaten ditu Ugartetxeak. “Tituluren bat lortzeko azterketa gainditu ez dutenak izaten dira askotan. Beste era bateko giroa sortzen da talde horietan, baina hori ere oso interesgarria da”. Azaldu du bidelari horiek beharrak bultzatuta ematen dutela izena, ez hainbeste gustuz. “Eremu horretan ezkortasunak aurkitzen dira askotan, eta mintzalagunen zeregina izaten da beste sentsibilitate batean sartzea, beharra sentitzetik gozatzera eramatea. Eta hori ere ikasketa bat izaten da denontzat. Benetan aberasgarria iruditzen zait Mintzalagun”.

KARMEN URRETABIZKAIA

Karmen Urretabizkaia ez da zehatz-mehatz akordatzen noiz hasi zen Mintzalagun egitasmoan bidelagun moduan: “Hamar, hamabi, hamabost urte izango dira, urte pila bat”. Aurten, bi talde ditu, eta lau lagun elkartzen dira bakoitzean. Teorian, ordubeteko saioak izaten dira, baina beti luzatzen direla azaldu du. “Lagunartean egoten gara eta… Talde batean zortzi urte daramatzagu elkarrekin, eta iritsi orduko hasten gara elkarri galderak egiten”.

Erretiroa hartutako laukotea da taldeetako bat, eta 30 urteren bueltakoak ditu bestean. “Bagera saiatzen da hori ondo antolatzen; noizbehinka tokatzen zaizu zurekin zerikusirik ez duen norbaitekin, baina gutxitan”. Urretabizkaiak ere esan du edozertaz hitz egiten dutela. Taberna batean elkartu ohi dira, edo elkarte gastronomiko batean ere bai.

Egitasmoan parte hartzera animatzen du jendea. “Nik, teorian, irakatsi egiten dut, baina pila bat ikasten dut beraiekin. Oso aberasgarria da”. Kanpotik, astero elkartu beharra konpromisotzat ikus daitekeen arren, ez dela hala dio. “Ondo pasatzen dut, ez da inolako sakrifizioa izaten joan beharra, kontrakoa, ‘gaur osteguna, zer ondo’ pentsatzen dut”. Tarteka, asteroko hitzordutik kanpo, bazkariren batzuk-eta ere egiten dituztela esan du.

GIOVANNA SANTAMARIA

Bizkaitarra da Giovanna Santamaria, Ezkerraldekoa. “Portugalete ondokoa. Nire herrian, nire adineko jendeak ez zuen euskaraz hitz egiten. Eskolan ere euskara ikasgaia bakarrik nuen euskaraz, eta ingeniaritza ere gaztelaniaz ikasi nuen”. Hogeiren bat urte daramatza Donostian bizitzen, eta duela zortzi urtetik parte hartzen du Mintzalagunen, bidelari moduan. “Hasi nintzenean ia-ia ez nuen euskaraz hitz egiten, eta, orain, hanka sartzeekin, baina ia egunero hitz egiten dut euskaraz”.

Azaldu du Mintzalagun pare-pareko egitasmoa dela beretzat. “Euskara maila ona dut idazten eta irakurtzen; gramatikan ondo moldatzen naiz, eta azterketak ere ondo egiten ditut, baina hizketarako ez daukat trebetasunik. Beste hizkuntzetan ere gauza bera gertatzen zait, eta hori ez daukadala lotsarik hitz egiteko”. Talde berria du aurten, eta astean behin, ostiraletan elkartuko dira; auzo ezberdinetakoak direnez, Donostiako erdialdean geratuko dira.

Mintzalagunekin askotariko planak egin ohi dituztela kontatu du. “Oso saltseroa naiz, eta liburutegiren batean erakusketaren bat badago, joan egiten gara, eta gero horri buruz hitz egiten dugu”. Hurrengoan zer egingo duten ere adostuta dute. “Merkataritza zentro batera joango gara, eta elikagaien hiztegia praktikatuko dugu”. Talde desberdinetan egon da urteotan. “Jende oso jatorra ezagutu dut, jende guztiak zerbait berria ematen du beti. Izugarria da”.


Summary: «Indarrak metatu, eta harmonia bat sortu zen Kontseiluarekin». Euskara bizitzarako tresna bihurtuta, hamaika proiektutan aritu da Xabier Mendiguren Bereziartu. Kontseiluko idazkari nagusi lanak jarri zuen lehen lerroan, 1998tik 2010era, baina itzalean ere lan asko egindakoa da

Euskalgintzako ikurretako bat da Xabier Mendiguren Bereziartu (Ezkio, 1945), Euskararen Gizarte Erakundeen Kontseiluko idazkari nagusi ohia. Umetatik erakarri zuten hizkuntzek, eta itzulpengintzara bideratu zuten bizitzako bidegurutzeek. 2010ean erretiroa hartuta, gaur egun ere gertutik bizi du euskararen egunerokoa.

Ahobizi eta belarriprest asko izango da bi asteotan batean eta bestean, baina kafesne bat eta botila bat ur ezin euskaraz eskatu Donostiako zenbait tokitan…

Edozein modutara ere, toki gehienetan dago euskaraz erantzuteko gai den norbait; hori ari da pixkanaka normaltzen, eta nekez egoten da euskaraz zerbait erantzuteko gai ez den inor. Jendeak, oro har, begi onez ikusten du euskara erabiltzea, erantzuteko prestasun hori ez izanda ere. Aldaketa bat sumatzen dut alde horretatik, baina txikia oraindik.

Euskara zer duzu, gozamenerako tresna ala sufrimendurako arrazoi?

Niretzat, denetarako tresna da euskara: lanerako, gozamenerako, sufrimendurako tarteka… Bizitzarako tresna izan dut euskara.

Baikor zaude euskararen geroarekin?

Bai, baina ez batzuek adierazten duten erabateko segurtasun horrekin. Ekin eta ekin jarraitu beharra daukagu etengabe. Aurrerapausoak eman ditugu, zorionez; nabarmena da hori, baina ez nahiko genukeen abiaduran eta tamainan. Maila guztietan, baita politikarien eta erakundeen artean ere, gauza gehiago egin beharko genituzkeela uste dut. Beste toki batzuetan daukaten irmotasuna falta zaigu guri.

Euskara batuaren aldeko lanean aritu zinen zu 1966 inguruan, baina, gaur egun, euskara batua eta euskalkiak aurrez aurre jartzen dituzte batzuek. Zer sentitzen duzu eztabaida horiekin?

Euskara batua oso beharrezko ikusi izan dut beti. Euskara batuak asko lagundu dio euskararen etorkizunari; batu egin gaitu, elkar ulertzen lagundu digu… Herrialde desberdinetakoak hurbildu egin gaitu, eta hori beharrezkoa da, bakoitza geure zokoan bizi ginelako bestela.

Kontseiluko idazkari nagusi ohia. Horrela ezagutuko zaituzte gehienek, baina idazlea, itzultzailea, ohorezko euskaltzaina…; hori eta askoz gehiago zara zu.

Gauza asko egin ditut, bai. Gustuko ingurune batean egin ditut neure gauzak, eta jende egokiarekin topo egin dut. Giro atseginean ibili izan naiz beti, denok partekatu izan dugulako helburu eta asmo bat. Taldean lan egiteak indarra ematen du lanean jarraitzeko.

1945ean jaio zinen, Ezkion. Nolako haurtzaroa izan zenuen?

Zorioneko haurtzaro baten irudipena daukat. Baserrian bizi ginen gu, eta herriko eskola elebidunera joaten ginen. Arazorik gabe moldatu nintzen, etxetik jaso nituelako euskara eta gaztelania. Etxean eta ingurunean euskaraz aritzen ginen beti; kanpotik etortzen zen maistra izaten zen euskaraz ez zekien bakarra. Sekula ez dut izan eragozpenik bi hizkuntzen artean ibiltzeko, eta zigorrik-eta ez dut gogoratzen euskaraz aritzeagatik. Guretzat, normala zen bi hizkuntzak ezagutzea; interesa geneukan, gainera. La Sallera joan nintzen gero, Zumarragara, eta eroso sentitu nintzen han ere.

Filosofia eta Letrak aukeratu zenituen gero. Nolatan?

Guk Teologiarekin nahastuta egin genuen dena. Ez neukan argi zer ikasi nahi nuen, baina pauso batek bestea ekarri zuen, eta horrela heldu nien ikasketa horiei. Erabaki bat hartu behar izan nuen gero: apaiz bizitza edo beste zerbait. Eta nahiago izan nuen beste zerbait egin: ez nintzen apaiz izatearen aldekoa.

Ikasketak amaitu, eta irakasle hasi zinen berehala, euskara eta euskal literatura irakasten. Nolako esperientzia izan zen hura?

Beti izan nuen aukera euskara lantzeko. Deustun [Bilbo] nengoen orduan, pasiotarrekin, eta hantxe hasi nintzen lagunei euskara klaseak ematen. Oso gazterik, akademia moduko bat sortu genuen, elkarri laguntzeko, eta baita aldizkari bat ere: Laiaketan. Irakasle peto batzuk izan genituen Deustun, gipuzkoarrak gehienak, eta horiek laguntzen ziguten euskara lantzen eta bideak irekitzen. Mundu desberdin bat erakutsi ziguten. Euzko gogoa aldizkaria, esaterako, aurkikuntza handia izan zen niretzat.

Ikastolen mugimendua ere barrutik bizi izan zenuen.

Ia oharkabean sartu ginen mundu horretan ere. Oso presente geneuzkan ikastolak, eta konbentziturik geunden euskarak aurrera egingo bazuen ezinbestekoa zela irakaskuntza hori ondo antolatzea. Ahal genuenean laguntzen genuen guk: irakasleak eta andereñoak prestatzen, ikastaroak ematen… Aditzak, aurrizkiak, idazketa egokia… Ikastoletan asko estimatzen zuten lanketa hori.

Orain, pil-pilean dago ikastolen eta euskal eskola publikoaren inguruko eztabaida. Zer daukazu esateko?

Ez dit graziarik egiten eztabaidan ibiltzeak; horrek, indarrik eman gabe, kendu egiten du, nire ustez. Oso garbi eduki beharko genuke indarrak metatu egin behar ditugula, eta metatzeko ados egon behar dugula helburuetan eta bitartekoetan. Eztabaida antzu hauek sobran daude; horrela, beti ariko gara elkarri harramazka egiten.

Euskararen aldeko mugimenduak inguruan beti galgaren bat duen sentsazioa daukazu?

Urte batzuetan, bizkorrago genbiltzala ematen zuen, baina, gerora, konturatu gara hain bizkor ere ez genbiltzala beti. Nire ustez, gauza gehiago eta hobeto egin zitzaketen agintariek ere; susmo batean erori gara: publizitatea ote zen dena edo benetan lanean ari ote ginen denok elkarrekin.

1975eko ekainaren 27an izendatu zintuzten euskaltzain urgazle. Nola hartu zenuen hura?

Natural. Ez nekien merezi nuen edo ez, baina normala iruditu zitzaidan, mundu horretan nenbilelako lanean. Ondo lan egiteko aukera gisa hartu nuen Euskaltzaindiaren izendapena.

Nondik datorkizu itzulpengintzarako grina?

Ni hizkuntzazalea izan naiz betidanik; asko gustatzen zait hizkuntza desberdinak ezagutzea. Asko estimatu izan dut desberdintasun horrek ematen duen aberastasuna. Neure kasa aritu izan naiz, gehienbat, hizkuntzak ikasten. Italiera, errusiera… Bizitzako zirkunstantzien ondorio izan dira horiek. Saiatu naiz hizkuntzak ahalik eta gehien ezagutzen. Ikasi, ez dira oso ondo ikasten, baina pixka bat lardaskatu ditut batzuk; 11-12 hizkuntzatara iritsi naiz. Hebreera ere ikasi nuen bere garaian, eta arabiera ikastea ere gustatuko zitzaidakeen.

1980tik 1990era lan mardula egin zenuten Martuteneko itzultzaile eskolan, Donostian, eta Euskal Herriko Itzultzaileen Elkarteko bazkide ere bazara.

Euskaltzaindiak aukerak jarri zizkigun Martutenen; Juan San Martin ez dut sekula ahaztuko. Finantzaketa lortu zuen hark, eta horri esker lortu genuen itzultzaile eskolak funtzionatzea. Martutene erdi ofizializazio bat izan zen guretzat. Han sortu ziren EIE [Euskal Idazleen Elkartea] eta EIZIE [Euskal Itzultzaile, Zuzentzaile eta Interpreteen elkartea]. Egia esan, lankidetza polita sortu zen Martutenen.

1998an izendatu zintuzten Kontseiluko idazkari nagusi, eta han aritu zinen 2010era arte. Nolako esperientzia izan zen?

Zer izan zitekeen ez nekien mundu bat zen Kontseiluarena, baina baietz esan nuen. Ez geneukan oso argi Kontseilua zer zen, baina bai zer izan beharko zukeen. Talde eta helburu desberdinak elkartzea oso emankorra izan zitekeela pentsatu genuen, eta hala izan zen. Ugaldu egin zen elkarrekiko harremana eta etekina. Indarrak metatu, eta harmonia bat sortu zen.

Euskalgintzak 2003an hartu zuen kolperik handienetako bat, Euskaldunon Egunkaria itxi zutenean. Nola bizi izan zenuen hura? Beldurrik sentitu zenuen?

Ez zen garai gozoa izan, dantzan jarri zutelako euskararekin zerikusia zeukan guztia, baina egoerari aurre egiten saiatu ginen. Eskerrak Kontseilua hor zegoen. Momentu larrietako bat izan zen hura, ez genekielako etorkizuna nondik nora joango zen, baina antzematen genion oso bide onetik ez zela joango. Gogoan dauzkat orduko bilerak, eta zenbat kostatu zitzaigun politikari batzuei buruan sartzea zer arrisku zetorren.

Itzaleko proiektu askoren artean, duela bederatzi urte aurkeztu zenuten Euskal Herria 11 Kolore egitasmoa, euskal gizartearen kultur eta jatorri aniztasuna sustatu eta babesteko asmoz. Zer bide egin du horrek?

Gure txikian, aberastasuna, ugaritasuna daukagu Euskal Herrian. Asko diren tokietan oso neke gutxirekin sortzen da jende desberdina, baina gurean biderkatu egin beharra daukagu geure burua. Mundu txiki bat osatu nahi genuen, mundu txiki aberats bat.

Aldundiak sortutako immigrazio gaietarako aditu batzordeko kidea ere izan zinen.

Laguntzen saiatzen nintzen beti, nahiz eta azkenerako ez nekien gauzak nik egiten nituen edo ingurukoek.

Erretiroa hartuta, nola osatzen duzu eguna?

Ondo bizi naiz. Ez naiz kexatzen. Eguneroko gauzei jarraitzea lana da jada; jarraitzea eta ulertzea, ondoren erabakiak hartzeko eta erantzunak emateko. Familia bat ere badaukat, eta haiei aholku egokiak ematen ere saiatzen naiz.


Summary: 'Soilik baietz da baietz' legearen interpretazioaren harira botere judizialak doktrina ezarri arte itxoitearen alde egin du Madrilek. Indarkeria matxistaren kontrako Espainiako Gobernuaren ordezkariak, Victoria Rosellek, legea defendatu du. Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluk uste du doktrina bateratu edo legea egokitu behar dela, baina konponbide bat «premiazkoa» dela.

Soilik baietz da baietz legearen interpretazioak eragin du sexu erasoengatik espetxeratutakoen zigorrak berrikusteko aukera, eta zenbait epailek zigorrak murriztu dituzte. Beste zenbaitek, ez. Auzia ireki da, eta hori ikusirik, bi korronte nagusitu dira: legea erreformatzea; edo, Espainiako Auzitegi Gorenak legearen izaerarekin bat etorriko den doktrina ezartzea. Bigarrenaren alde egin du gaur, Espainiako Gobernuaren izenean, Victoria Rosell indarkeria matxistaren kontrako gobernuko ordezkariak, eta legea defendatu du. «Uste dugu akats judizialak egon direla legearen interpretazio azkarregi baten ondorioz, ez delako legea patxadaz eta gogoetatuta irakurri». Atea itxi dio legearen erreforma bati: «Utz diezaiogun hitz egiten fiskaltzari eta botere judizialari».

Iñigo Urkulluk «premiaz» deitu du doktrina ezartzera edo legea egokitzera, sare sozialetan hedatutako mezu baten bidez. Legearen helburua emakumeei babes handiagoa ematea dela adierazi du, «horregatik, argi dago sortu diren arazoak nahi gabekoak direla, argi baitago gizarte osoak partekatzen duen helburu baten aurka doazela». Horregatik deitu du «premiaz» doktrina bateratzera, legea aldatzera «edo bi alternatibak jorratzera». «Premiazkoa da inork nahi ez dituen erabakiak saihestea, zalaparta murriztea eta arrazionaltasunez jokatzea lehentasunezko helburua bermatzeko, hau da, emakumeen babesa areagotzea».

Beatriz Artolazabal Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak, berriz, «ulertezintzat» jo du soilik baietz da baietz legearen onarpenak izan duen «nahigabeko eraginarengatik». «Sentitzen dugu itzurbideak bilatzea zigorrak murrizteko». Defendatu du EAEko Auzitegi Nagusiarekin batera Jaurlaritza egiten den ari den lana jardunean dauden epaileei genero perspektibadun formakuntza hobetzeko. Iñaki Subijana EAEko Auzitegi Nagusiko presidentearekin batera indarkeria matxistaren biktima izan diren emakumeekin elkartu eta elkar entzun direla jakinarazi du, «prozesu judiziala errazteko».

Artolazabalek adierazpenok egin ditu indarkeria matxistaren biktimei zuzendutako baliabideetan egon den aurrerapenaren berri emateko agerraldian, Bilboko Euskalduna Jauregian egindako jardunaldi batean. Artolazabalekin batera izan dira Miren Elgarresta, Emakundeko zuzendaria; Ainara Canto, EDE Fundazioaren Aholkularitza eta Ikerketa Sozialeko arduraduna; eta Oiane Zarate eta Naiara Burgoa, Satevi arreta telefonikoaren arduradunak.

Saioak bi zati izan ditu: Lehenengo atalean, kudeaketa integratuko planaren lehen urratsen berri eman dute, eta etorkizunerako aurreikuspenak aurkeztu dituzte. Bigarren atalean mahai inguru bat antolatu da biktimen hainbat elkarterekin, aurrerapenen berri emateko eta proposamenak entzuteko.

Sailburuak adierazi duenez, kudeaketa integratuan aurrera egiteak eskaintzen dituzten zerbitzu guztien arteko koordinazioa indartzea esan nahi du, eta, horrekin, «arreta integralagoa eta pertsonalizatuagoa» lortu nahi dute. Azken helburua da,sailburuak azaldu duenez, indarkeria matxista pairatu duten edo pairatzen duten emakumeen arreta hobetzea eta berriro indarkeriaren biktimak izatea saihestea.

Artolazabalen arabera, biktimen elkarteek aldarrikatu diote instantzia enpatikoagoa sustatzea: «Justizia, gizarte, osasun, segurtasun eta lan arloan». Eusko Jaurlaritza helburu horrekin ari dela lanean adierazi du.

Kudeaketa integratuko proiektuak hiru fase dituela azaldu du sailburuak. Lehenengoa Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako Sailaren lanari dagokio. Emakundeko zuzendari Miren Elgarrestak adierazi duenez, fase honetako koordinazio-prozesuari esker zerbitzuen arduradunek informazioa trukatu, elkarrekin hausnartu eta ikuspegiak bateratu ahal izan dituzte. Bigarren fasean lan eremua beste sail batzuetara zabaltzen da: Segurtasun Sailera, Lurralde Plangintza, Etxebizitza eta Garraio Sailera, Osasun Sailera, Lan eta Enplegu Sailera eta Hezkuntza Sailera.

Hirugarren fasean beste administrazioetako indarkeria matxistaren biktimei laguntzeko zerbitzuekin harremana sustatzen da, lankidetzan aritzeko aukera eskainiz. Horrela, hiru administrazio mailek parte hartzen dute biktimen arretan: Eusko Jaurlaritza, foru aldundiak eta udalak. Elgarrestak adierazi duenez, «zerbitzu on bat eskaintzeko, beharrezkoa da emakumeak erdigunean jartzea». Beraz, eskaintzen diren zerbitzuen erdian emakumeak egon behar dutela adierazi du.

Satevi datuak

Saioan Satevi (900-84 01 11) arreta telefonoaren datuak ere eskaini dira. Urriaren 31ra arte, 2.455 dei zenbatu dira, eta horietatik 1.420 lehen aldiz egin dira. Gehienak, bikotekideak edo bikotekide ohiak eragindako indarkeriari buruzkoak dira, 2.151; 149, familia barruko indarkeriari buruzkoak; eta 155, sexu askatasunaren aurkako delituei buruzkoak.


Summary: Gizon bat atxilotu dute Gasteizen, bikotekidea jotzeagatik. Udaltzainek atzo goizean atxilotu zuten 35 urteko gizonezkoa, indarkeria matxistako delitua leporatuta.

Udaltzaingoak 35 urteko gizonezko bat atxilotu du Gasteizen, indarkeria matxista leporatuta. Emandako informazioaren arabera, erasoa atzo gertatu zen, Errementari kaleko etxebizitza batean. Bizilagun batek abisu eman zuen bikote bat eztabaidatzen ari zelako, eta, udaltzainak bertaratu zirenean, emakumeak kontatu zien senarrak eraso egin ziola. Udaltzainek etxe inguruan topatu zuten erasotzailea, eta atxilotu egin zuten.


Summary: ‘Todas mis cicatrices se desvanecen en el viento’ filma nagusitu da Zinebi jaialdian. Angelica Restrepo eta Carlos Velandia kolonbiarren animaziozko lanak irabazi du Bilboko 64. zinema jaialdiko Sari Nagusia. Fikziozko Film Labur Onenaren Mikeldia, berriz, Nikita Diakurren Backflip lanarentzat izan da.

Zinebik, Bilboko Dokumentalen eta Film Laburren Nazioarteko Jaialdiak, 64. aldiko saridunak jakinarazi ditu. Ekoizpen kolonbiar batek eskuratu du jaialdiko Sari Nagusia: Angelica Restrepo eta Carlos Velandiaren Todas mis cicatrices se desvanecen en el viento animaziozko lanak. Euskal Zinemaren Sari Nagusia, berriz, Karla Crncevicen Wild Flowers dokumental laburrak irabazi du. Eta Nikita Diakurren Backflip lanarentzat izan da Fikziozko Film Labur Onenaren Mikeldia.

Film laburren nazioarteko lehiak beste hainbat saridun ere utzi ditu. Esther Vital Garciak eskuratu du Animaziozko Film Labur Onenaren Mikeldia, Searching Heleny (Cadê Heleny?) lanari esker —Publikoaren EITB Saria ere eraman du filmak—; eta Film Labur Dokumental Onenaren Mikeldia, berriz, Gorana Jovanovicek, Balls (Lopte) lanagatik.

Heldu den urteko European Film Awards sariketan hautagai izateko, Jonatan Schwenken Zoon film laburra aukeratu du jaialdiak. Eta Espainiako Zinemaren Sari Nagusia Alba Esquinasen Olores filmari eman dio.

Zinemagile berriei aitortza

Film Laburren Nazioarteko Lehiaketarekin batera, ZIFF Zinebi First Film Nazioarteko Lehiaketa ere egin dute jaialdian. Bederatzi film luze izan dira lehian zinemagile berrien sailean, eta Theo Montoya zuzendari kolonbiarraren Anhell69 lanak eraman du ZIFF Sari Nagusia. ZIFF Aipamen Berezia, berriz, Diana Bustamantek eskuratu du, Nuestra película lanari esker. Eta ZIFF Gazte Epaimahaiaren Saria Marusya Syroetxkovskaia zinemagilearen How to Save a Dead Friend dokumentalak jaso du.

Hilaren 11n hasi zen jaialdia, eta gaur amaituko da —ohikoan bezala, saritutako filmen emanaldia antolatu dute biharko—. Hiru Ohorezko Mikeldi banatu ditu aurten Zinebik: Agnieszka Holland gidoilari eta zuzendari poloniarra, Albert Serra zinemagilea, eta berriki hildako Iñigo Salaberria zinemagile eta bideogilea omendu ditu.


Summary: Fagor, enpresaren arloan euskara sendotzeko lanean. Fagor Taldea aitzindaria da euskara enpresaren munduan eta industriaren sektorean lantzen. Urteak daramatza urratsak egiten euskararen normalizazioaren alde. Aurreko bi edizioetan bezala, Fagor Taldeko zortzi kooperatibek Euskaraldiarekin bat egin dute.

Fagor Taldeko kooperatibak Euskaraldian parte hartzen ari dira. Guztira, 104 arigune sortu dira, eta kooperatibetako kideen artean 418 pertsonak eman dute izena ahobizi gisa eta beste 184k belarriprest gisa.

Euskaraldia Fagor Taldearentzat baliagarria izango dela azaldu du Leire Okarantza Ibabek, Fagor Taldeko Gestio Sozialeko arduradunak: «Euskaraldia guretzat oso lagungarria den ariketa bat da. Aurreko bi edizioetan ere horrela izan da, eta aurtengoa ere baliatu nahi dugu hainbat alorretan eragiteko, batez ere trebakuntza edo praktika falta daukagun hainbat egoeratan. Elkarrizketa elebidunetan trebatzeko, ulerrizketak praktikan jartzeko ere bai, eta, batez ere, hizkuntza ohiturak aldatzeko. Hiru helburu horiek jarriko genituzke, segur aski Euskaraldiak berak berez badituenak, eta guk, gure laneko testuingurura ekarrita, helburu horiek betetzeko ahalegina egingo dugu».

Euskalduntzearen aldeko apustua

Fagor Taldeak Euskaraldiarekin bat egiten du, eta sustatzaile ere bada, baina konpromisoa ez da berria, urteak baitaramatza euskararen normalizazioaren aldeko lanean, tresna edo ekinbide berriak sortzen, euskaraz egiteko aukerak sortzen, teknologiaren erabileraren eta hainbat metodologiaren bitartez. «Urte asko daramatzagu proiektu honetan, baina, egia esan, euskara oraindik ez dago erabat normalizatuta lan munduan. Datuak nahiko onak dira; ezagutza eta ulermen mailak oro har altu samarrak dira, baina baditugu erronkak, euskaldunon arteko elkarrizketa guztiak ez direlako euskaraz».

Kale neurketetan, Arrasateko (Gipuzkoa) datuen arabera, %26,3koa da ahozko erabileraren ehunekoa eta Debagoiena eskualdekoa, %42,4koa. Fagor Taldeko kooperatibetan aurten egindako neurketen arabera, berriz, elkarrizketen erdiak baino gehiago euskaraz izaten dira, %52. Beraz, aipagarria da Fagor Taldeko kooperatibetan euskararen erabilera Arrasaten baino bi aldiz handiagoa dela, eta Debagoienean baino handiagoa ere badela. Fagor Taldea, inguruko testuingurua kontuan izanik, arnasgune bat dela azpimarragarria da, eta aintzat hartu behar da euskararen alde egiten duen apustuaren eragina (inbertsioak, lana, baliabideak eskaintzea...).

Horrela, euskararen normalizazioaren aldeko urratsak egiten jarraitzen dute Fagor Taldean. «Ulermena ez daukaten pertsonak eta haiek zein gunetan kokatzen diren ikusita, taldekako ariketak egiten gabiltza. Hau da, talde bakoitzak, departamentu bakoitzak, negozio-sekzio bakoitzak bere azterketa egiten du kooperatiban, ikusteko zein den ulermen maila, ezagutza maila eta gaitasun maila, eta horren arabera zehazten dira helburuak». Horrela, Fagor Taldean aritu behar duen pertsona batek euskaraz ez badaki, pertsona horrek euskara erabil dezan zein prozesu egin behar duen zehazten da.

Gaur egun, euskara alor sozioekonomikoan erabiltzeko zereginean, erreferentzia garrantzitsu bat da Fagor Taldea. Izan ere, euskalduntzearen aldeko apustua egin du bere ibilbide osoan, eta enpresaren esparruan euskara lantzen aitzindaria da, euskarak tradizionalki presentzia murritza izan duen industriaren sektorean bereziki. «Urte askoan, Fagor Taldeak proiektu honetan jardun du, ulertu dugulako historikoki Fagorrek badaukala konpromiso bat gizarte erronka honetan eta lan mundura euskara txertatzea garrantzitsua eta posible ikusten delako, eta urratsak egiten ari gara norabide horretan».

Fagor Taldeko kooperatibetan dagoen euskara plan kopurua handia da, arlo sozioekonomikoko gainerako enpresekin alderatuta. «Trakzio lan hori egitea, euskara lan mundura ekartzea, bada gure kezketako bat. Horretarako parte hartzen dugu hainbat erakunderen batzorde eta foroetan, beste zenbait eragilerekin batera horretan eragiten saiatzeko».

Horren guztiaren ispilua da Gipuzkoako Foru Aldundiak Fagor Taldeari 2021ean eman zion Abbadia saria, lan munduan euskararen sustapenaren «adibide aurreratua» eta «zabaldu beharreko eredua» izanagatik. 1998an egin zuten lehen euskara plana Fagor Taldean, eta geroztik urratsez urrats aritu da lan munduan euskara bultzatzen.

Gizartearen beharrei erantzuten

Azken batean, Fagor Taldearen izaerari eta bere erantzukizun sozialari erantzuten dio euskararen normalizazioaren aldeko apustuak. «Fagor Taldeak beti eduki du errotuta dagoen lurraldearekiko konpromisoa, gizartearen beharrei erantzuteko sortu izanaren izaera hori, eta, hizkuntzari dagokionez, jarraitzen dugu izaera horri eusten. Ulertzen dugu gizartean euskara normalizatzeko urratsak egin ahal izateko esparru guztietara ekarri behar dugula asmo hori, ezin garela bakarrik hezkuntzan zentratu, edo kale erabileran, eta lan munduak badu hor egiteko garrantzitsu bat eta erantzukizun bat».

Hain zuzen, euskara eraldaketa sozialaren motorra da Fagor Taldearentzat. Kooperatibismotik, Fagor Taldea erabat murgilduta dago eraldaketa sozialean. Debagoieneko eraldaketa sozioekonomikoa euskaraz izango dela argi daukate. «Ez dugu esango euskara hutsean garatuko direnik hor garatzen diren proiektu guztiak, baina hizkuntza nagusia euskara izatearen aldeko apustua egingo du Fagorrek, parte hartzen duen esparru guztietan. Aukera dagoen neurrian eta aukera hori erreala izan dadin beharrezkoak diren baliabideak jarrita. Finean, etorkizuna hobetzeko lanean gabiltza, eta, hor, euskarak badu funtziorik».

Informazio gehiago bildu nahi izanez gero, bisitatu webgune hau: www.fagor.eus.


Summary: Urkullu: «Duela 85 urteko irudiek berresten digute elkarrizketa dela bidea». 1937an erbesteratutako euskal haurren ebakuazioa gogoratzeko ekitaldia egin dute gaur Santurtzin. 36ko gerran ebakuatutakoen omenezko eskultura bat jarri dute portuan.

Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak 36ko gerran Euskal Herritik atzerrira ebakuatutako haurrak gogoratu ditu gaur, Santurtzin, gertaera historiko horri erreparatzen dion oroigarriaren inaugurazioan. «Duela 85 urteko irudiek, gaurko irudiek, gerrari ezetz esatera garamatzate», esan du. «Berriz ere berresten dugu indarkeriarik eza eta elkarrizketa direla gatazkak konpontzeko metodoa; berresten dugu printzipio eta balio etiko eta demokratikoekin konprometituta gaudela», erantsi du.

Euskal haurrak erbestera eraman zituzteneko 85. urteurrena oroitzeko ekitaldian, 80 pertsona ingururen aurrean hitz egin du Urkulluk; horietatik dozena bat 1937an ebakuatu zituzten, haurrak zirenean, Eusko Jaurlaritzak gerratik urruntzeko egindako ahaleginean. Haiekin batera, ebakuatuen ondorengoan ere izan dira, eta Santurtziko arrantzaleen kofradia bete dute.

Urkulluk eskerrak eman dizkie haur horien harrera erraztu eta hartan parte hartu zuten pertsona, erakunde, erkidego eta herrialdeei. «Euskadik ez du ahaztu eta ez du inoiz ahaztuko zuen gizatasun keinua eta gure umeekin izandako elkartasuna: gure memoria kolektiboaren parte da».

Gainera, Euskal Herriaren «espiritu abegitsua» nabarmendu du, herri emigrantea izateaz gain, «harrera lurraldea ere» izan delako. Gaur egun Saharako haurrak eta Txernobyl ingurukoak hartzen dituzten familiei erreparatu die, eta, bereziki, Errusiaren inbasioaren biktima diren haurrei: «85 urte geroago, inbasioaren historia errepikatu egin da, baina alderantziz».

36ko gerraren zartadatik bizirik atera zirenei hitz egin die, eta familiatik banandu behar izan zutenean jasan behar izan zuten sufrikarioa azpimarratu; era berean, gurasoentzat haiengandik banantzea zein gogorra izan zen aipatu du. «Sendotasun adibide bat da». Halaber, Urkulluk gogoan izan ditu ebakuazio espedizioetan lagundu zuten guztiak: irakasleak, apaizak eta osasun langileak.

Santurtziko Udalak eta Gogora Memoriaren, Bizikidetzaren eta Giza Eskubideen Institutuak antolatu dute gaurko ekitaldia. Santurtziko Udalaren izenean, Aintzane Urkijo alkateak hitz egin du ekitaldian. «Duela 85 urte, familiak banatu ziren gure portuan, seme-alabak Frantziara, Erresuma Batura, Errusiara edo Belgikara bidaltzeko», esan die gonbidatuei. «Horietako batzuk hemen zaudete gaur, eta hori zer izan zen gogorarazten diguzue, gure historiak egiten gaituelako garen bezalakoak. Izan ere, kontatzen ez dena ez da existitzen, eta zuen historia existitzen da».


Summary: Igandeko egunkariarekin batera, Irulegiko Eskuaren lamina doan banatuko du BERRIAk. Aranzadi zientzia elkartearekin eta Arangureneko Udalarekin elkarlanean, lamina bat diseinatu du BERRIAk.

Irulegiko antzinako etxe bateko sarreran bezala, aurki esku bat zintzilikatu ahal izango duzu zure etxean ere. Hizkuntza baskonikozko idazkunik zaharrena lamina batera eraman du BERRIAk, Aranzadi zientzia elkartearekin eta Arangureneko Udalarekin elkarlanean. Doan eskuratu ahal izango da, igandeko egunkariarekin batera.

Gehiago ere bada: BERRIAk eta Aranzadik elastikoetara eta poltsa batera ere eraman dute Irulegiko Eskua. BERRIA dendan eskuratu daitezke bai trixertak –bi koloretan– eta bai poltsa. Irabazien erdiak Irulegiko indusketetarako izango dira.

Irulegiko indusketa babestu nahi izanez gero, aukera bat da trixerta edo poltsa erostea, baina Aranzadiren webgunean ekarpen ekonomikoak egiteko aukera ere badago.


Euskaraldi iraunkorra

Summary: Euskaraldi iraunkorra. ELA sindikatuak Euskaraldi iraunkorra egingo du urriaren 7tik abenduaren 2ra arte, ELAldaketa dinamikaren bidez. ‘Nik euskaraz’ txapa soinean eramango dute sindikatuko kideek.

ELA sindikatuak, bestelako desberdintasun sozialak bezala, euskaldunen hizkuntza eskubideak ahalegin kolektiboen baitan eta eskubide guztiak errespetatuko dituen gizarte baten testuinguruan kokatu nahi ditu, «hizkuntza eskubideen aldeko borroka berdintasunaren eta demokraziaren aldeko borroka delako, gure ustez», ELA sindikatuko kideek azpimarratu dutenez.

Horrela, Euskaraldiaren testuingurua baliatuta, euskararen erabilera benetan sustatzea dute xede nagusi eta, horren bitartez, hizkuntza ohiturak, ahal den neurrian, errotik aldatzea espero dute. «Tarte horretan, hizkuntza ohituretan, euskararen erabilerak parte hartzaileen hasierako egoeratik proiektua amaitzen denerako %20 gora egitea nahi dugu». Gainera, sindikatuaren barruan euskararen gaia ideologikoki landuko da, eta, bide batez, sindikatuko egunerokotasunean zehaztutako euskararen erabilera irizpideak gogora ekarriko dituzte.

Kanpora begira, sindikatuak ordezkaritza duen esparruetan euskara planen kopurua nabarmen haztea espero dute, ehun bat plan berri martxan jarrita lau urteko epean. ELAk ordezkatzen dituen enpresei arigune bezala izena emateko eskatu zaie, eta ondoren euskararen normalizazioarako planak martxan jar ditzaten.

Euskaraldia azaroaren 18an hasi bada ere, ELAk lehenago ekin dio euskararen erabilera bultzatzeko ekimenari, ELAldaketa dinamika martxan jarrita. ELAldaketa Euskaraldi iraunkorra da. Urriaren 7tik abenduaren 2ra arte izango da. Dinamika horren adierazgarria da ELA sindikatuko kideek soinean eramango duten Nik euskaraz txapa. Horrela, txapa daramanak euskaraz hitz egin beharko du ulertzen duen ororekin, nahiz eta besteak euskaraz ez hitz egin. «Epe luzean, gure lan esparruko hizkuntza ohiturak aldatzeko. Nik euskaraz mezua apropos aukeratutakoa da; izan ere, euskaraz hitz egin ez baina ulertzen duten pertsonekin gaztelaniara jotzeko ohitura dugu; zergatik ez batek euskaraz eta besteak gaztelaniaz, elkar ulertzen baldin badute?».

Lehenengo fasean, ibilbidea egin duten lehenengo hogei kideak hautatu dira —boluntarioak dira—, eta urriaren 7an hasita euskara hutsean hitz egin dute, Nik euskaraz txapa soinean. Hamabost egun pasatuta, boluntario bakoitzak beste pertsona bat hautatu du, guztira berrogei lagun aritzeko zeregin horretan, eta beste hamabost egunen ondoren berrogei lagun horiek beste berrogei hautatu dituzte. Beraz, guztira laurogei lagun aritu dira ELAldaketa egitasmoan. Azaroaren 18rako, Euskaraldia hasi den egunerako, ELAko laurogei lagun horiek euskaraz hitz egiteko konpromisoa betea dute, eta abenduaren 2ra arte ELAko guztiek Euskaraldian ohiko parte hartzea izango dute.

Euskaraz lan egiteko eskubidea

ELA eta LAB sindikatuek eta Euskalgintzaren Kontseiluak eremu sozioekonomikoaren euskalduntzean eragiteko elkarlanean jarduteko apustua egin dute. Lankidetza horren bidez, eremu sozioekonomikoaren euskalduntzean jauzia egiteko ekintza sindikala eta euskalgintzaren ekarpena bateratu nahi dituzte, langileen euskaraz lan egiteko eskubidea erdigunean jarri eta hori bermatzeko bidean urratsak egin daitezen. Horretarako, sindikatuek batera dihardute enpresaz enpresa Euskaraldiarekin bat egin eta arigune gisa parte har dezaten bultzatzeko, eta lantokiak euskalduntzeko konpromiso zehatzak har ditzaten.

Enpresek hartu beharreko konpromisoei begira, sindikatuen aldetik, «egiturazko neurriak» landu behar direla argi dute. «Alegia, ez zaigu iruditzen neurri xeheetan edo konkretuetan jarri behar denik arreta, baizik eta, orain arte esandakoak aintzat hartuta, normalizazio prozesu planifikatu, arautu, progresibo eta adostua garatzea edota horretako baldintza egokiak sustatzea da bilatu beharko litzatekeena».

Horri begira, egitasmo hori bultzatzen duten hiru eragileen artean konpromiso hauek aurreikusi dira: euskara batzordeak eratzeko baliabideak eskaintzea (langileen liberazio orduak), diagnostikoa egin eta langileekin partekatzea, langileek euskaraz ikasteko liberazio partzialak eskaintzea, Bai Euskarari Ziurtagiria hartzea, eta, bereziki, euskara planak abiatzea.

Nik euskaraz txapa. ELA

Administrazio publikoaren euskalduntzea

Hamabost urtean Euskal Autonomia Erkidegoko administrazio publikoak euskalduna izan behar duela uste dute ELAk, LABek eta Kontseiluak. Horregatik, sektore publikoaren euskalduntzeari epemuga ezarri diote eta helburu hori lortzeko proposamenak aurkeztu zituzten irailaren 26an. Horiek horrela, hiru eragileek aurkeztutako dokumentuak neurri zehatzak jasotzen ditu: lanpostu guztietan euskarazko gutxieneko ezagutzak bermatzea, helburu eta epe zehatzak ezartzea. euskarazko zirkuituak eta unitateak sortzea, langileak euskalduntzeko prestakuntza programa sendoak garatzea, edota zehaztea zein ondorio izango lituzkeen helburuak ez betetzeak.

Informazio gehiago bildu nahi izanez gero, bisitatu webgune hau: www.ela.eus.


Summary: Gasteizko Udaleko osoko bilkurak ez du babestu tranbia Zabalganara iristeko Jaurlaritzak egindako proiektua. Udal gobernuaren barruko desadostasunak agerian geratu dira beste behin, PSE-EEk ez duelako ekinbidea babestu

Gasteizko tranbia Zabalgana auzora zabaltzeko Eusko Jaurlaritzak ondu duen proiektuak arrakala sortu du Gasteizko udal gobernuan. Jaurlaritzak landutako egitasmoaren aurkako ekinbidea onartu du gaur Gasteizko Udaleko osoko bilkurak EAJ, EH Bildu, PP eta Elkarrekin Gasteiz taldeen babesarekin; PSE-EEk, baina, ez du proposamena babestu. Jeltzaleek eta sozialistek elkarrekin gobernatzen dute Gasteizko Udalean. Joan den ostiralean eman zuten Eusko Jaurlaritzak Gasteizko tranbia Zabalgana auzora zabaltzeko ondutako azterlanaren berri. Gasteizko Udalak hasieratik baztertu zuen hiriaren erdigunea Zabalgana auzoarekin lotzeko Jaurlaritzak proposatu duen ibilbidea, hiria zatitzen zuelako eta herritarrengan eragin handia izango zuelako. Eusko Jaurlaritzak, ordea, ez du Gasteizko Udalaren iritzia aintzat hartu proposamena egitean, eta Gorka Urtaran alkatea kexu agertu da. Gaurko osoko bilkuran, PSE-EEk ez gainerako taldeek tranbiaren ibilbidea berriro aztertzeko eskatu diote Jaurlaritzari. EAJk, EH Bilduk, PPk eta Elkarrekin Gasteizek adostu dute Lurralde Plangintza, Etxebizitza eta Garraio Sailari premiazko bilera bat eskatzea, desadostasunak konpontzeko eta San Martin auzoan «eragin txikiena» izango duen ibilbidea aukeratzeko. Horretaz gain, talde guztiek baztertu egin dute tranbia gordeko duen biltegi berria Aretxabaleta auzoan egitea –PSE-EEk puntu horren alde egin du–.


Summary: Ekologistak Martxan-ek Jaurlaritzari eskatu dio hondakinak publikoki kudeatzeko. Artxandako zabortegia berriro irekitzearen aurka agertu da Artxanda Parke Bai plataforma, Bilboko alkateak irekiera babestu duen arren

«Gardentasuna» eta hondakinen kudeaketa «publikoa» izatea eskatu dio Ekologistak Martxan elkarteak Eusko Jaurlaritzari, eta ez «gutxi batzuen onurarako negozio bat». Horrela adierazi du ohar baten bidez, Arantxa Tapiak Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapen, Iraunkortasun eta Ingurumen sailburuak hondakinen kudeaketarako bide orri berria aurkeztu ondoren.

Izan ere, aste honetan iragarri du Tapiaren sailak hondakinak kudeatzeko hurrengo urteetako proposamena, eta, esan duenez, industria hondakinetarako hiru zabortegi handituko ditu —Igorrekoa, Bistibietakoa eta Beteartekoa—, eta beste bi berriro ireki— Epelekoa eta Artxandakoa—.

«Zero isurketa»

Tapiaren planak trantsizio modura handitu nahi ditu zabortegi horiek. Izan ere, 2030. urterako isuritako hondakin kopurua gaur egungoaren %15 izatea aurreikusten du Jaurlaritzak, eta epe hori bete artean sortzen diren hondakinak kudeatzeko handitu nahi du hondakindegietako edukiera. Ekologistak Martxan-ek, ordea, uste du helburu hori «baikorregia» dela, eta ez dela «errealista», «egungo joera kontuan hartuta». Ondorio horri jarraituta, elkarteak uste du 2030. urtetik aurrera ere martxan jarraitu beharko dutela zabortegi horiek.

Kontrara, elkarteak uste du zabortegiak «desagertzea» eta «zero isurketa» lortzea izan beharko lukeela helburu nagusia. Horretarako, «erabateko bermeak» eskatu dizkio Jaurlaritzari, besteak beste zabortegien itxiera modu egokian egiten dela ziurtatuta: «Iraganeko herentzia kudeatzea, zabortegi itxiak eta erabileraz kanpokoak modu egokian eta beharrezko neurri zuzentzaileekin itxiz, kutsadurarekiko esposizioa saihesteko eta osasun publikoa eta ingurunearen babesa bermatzeko».

Amiantoa eta bestelako substantzia arriskutsuak zabortegi jakin batzuetara eramatea ere aurreikusten du Jaurlaritzak, besteak beste Gardelegira. Horri buruzko informazioa falta dela ere salatu du elkarteak.

Artxanda, berriro irekita

Artxandako (Bilbo) zabortegia ere berriz irekitzea aurreikusten du planak. 1986. urtetik itxita dago hondakindegi hori, eta Tapiak adierazi zuen lindanoz kutsatuta dagoela. Artxanda Parke Bai Plataformak ere salatu du itxi zutenetik Asua eta Nerbioi ibaiak kutsatzen dituela isurtzen dituen lixibatuekin, eta adierazi du Jaurlaritzaren planarekin kutsadura horrek 2030. urtera arte jarraituko duela.

Plataforma horrek ere informazio «argia eta gardena» eskatu dio Jaurlaritzari, eta Bilboko Udalari ere egotzi dio «Jaurlaritzaren erabakietara» makurtu izana. Izan ere, Juan Mari Aburto Bilboko alkateak Jaurlaritzaren plana babestu du gaur goizean emandako elkarrizketa batean, eta adierazi du zabortegia berriro irekitzeak «hobetu» egingo duela Artxandako egoera: «Zabortegia berreskuratu, dituen hondakinak sailkatu eta beste zabortegi batzuetan sartuko dira. Ondoren, eraikuntzatik datozen hondakinak bertan sartuko dira, gero berreskuratu, ondo itxi eta naturalizatzeko».