Summary: Madrilek 11.000 milioi banatuko ditu enpresen porrota eragozteko. Zati bat enpresei laguntza zuzenak ematera bideratuko dute, beren zorrei aurre egin diezaieten. React EUren funtsen irizpideak erabiliz gero, litekeena da Euskal Herrira 287 milioi iristea

Ekonomiaren itxieraren urteurrena betetzen ari denean atera du azkenean diru-zorroa Espainiako Gobernuak enpresei laguntza zuzenak emateko. Orain arte ICOren bermeak eman dizkie nagusiki, bankuengana jo eta maileguak erraz lor zitzaten. Baina krisiak urtebete egin du, eta maileguak ez dira nahikoa enpresa askorentzat, gero eta arrisku handiagoa baitago diru-sarreren murrizketek proiektu sendoak hondoratzeko. Barne borroka baten ondorioz —PSOEko eta UPko ministroen artean, baina baita sozialisten artean ere—, Madrilek aurkeztu du bere plana: 11.000 milioi euro jarriko ditu mahai gainean, BPGaren %1 inguru: 7.000 milioi enpresa txikiei eta autonomoei laguntza zuzenak emateko izango dira; beste 3.000 milioi ICOren bermeak dira, mailegu parte-hartzaileak bihurtzeko, eta mila milioi neurri erdiko enpresak kapitalizatzeko izango dira.

Madrilek bi zatitan banatu du laguntza zuzenen funtsa. Batetik, 2.000 milioi euro emango dizkie Balear uharteei eta Kanariar uharteei, turismoarekiko menpekotasun handia izanik, jarduera modu ikusgarrian amildu baita han: %27 Balearretan, eta %20 Kanarietan. Kopuru horietatik urrun geratu da uzkurtzea Euskal Herrian, industriaren pisu handiagoa dela eta: Nafarroan %8,3 txikitu da BPGa; Gipuzkoan, %9,3; Araban, %9,5, eta Bizkaian, berriz, %9,6.

Beste 5.000 milioi euro «gainontzeko erkidegoen artean» banatuko dituzte. Nadia Calviño Ekonomia ministroak nahi zuen baino gehiago da hori, baina arlo horretan UPren presioak emaitza eman du. Kontrara, Calviñok nahi zuen bezala, erkidegoek banatuko dute, haiek hobeto dakitelakoan sektore bakoitzak zer behar dituen. Ekonomia Ministerioak ziurtatu du React EU programako dirua banatzeko irizpidea erabiliko duela: hau da, erkidego baten biztanleria, BPGak izan duen jaitsiera eta langabeziak izan duen igoera hartuko du kontuan. EBren suspertze funtsen lehen zatia izan zen React EU, eta dirua jarduera ekonomikoari eusteko eta osasun eta hezkuntzari laguntzeko erabiltzekoa zen. 10.000 milioi banatu zituen, eta horietatik 574 milioi iritsi ziren Hegoaldera: hau da, %5,8. Funts berriarekin gauza bera eginez gero, baliteke Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak 287 milioi euro jasotzea enpresen artean banatzeko.

Udan eta udazkenean, berriz, Espainiako Gobernuak 16.000 milioi euro banatu zituen bere poltsikotik, eta horietatik 743 milioi heldu ziren Hegoaldera: %4,6. Euskal Autonomia Erkidegoa eta Nafarroa funts horren zati batetik kanpo utzi zituen Madrilek, ogasun propioak dituztelako.

Baldintzak eta onuradunak

Dirua eskatzen duten enpresek eta autonomoek helburu jakin batzuekin erabili beharko dute: atzeratutako soldatak, alokairuak eta materiala ordaintzeko, eta finantza erakundeekin eta hornitzaileekin dituzten zorrak estaltzeko.

Ostalaritzarekin eta turismoarekin lotutako enpresentzat izango da, baina baita haiek hornitzen dituen industriarentzat, garraio enpresentzat, kultur eta kirol arlokoentzat eta aeronautikarentzat.

Laguntza jasotzen dutenek jarduera ekonomikoari eutsi beharko diote gutxienez 2022ko ekainera arte, eta ezingo dituzte irabaziak banatu akziodunen artean, ezta zuzendarien soldatak handitu ere.

2020an diru-sarrerak gutxienez %30 galdu dituztenek eskatu ahal izango dituzte laguntzak, eta asko jota galdutakoaren %40 estali ahal izango dute enpresa txikienek (hamar langiletik beherakoek), eta %20 hortik gorakoek. Gutxienez 3.000 euro izango dira autonomoentzat, eta 200.000 euro gehienez.

Beste funtsak Gaur iragarritako planaren beste bi zatiak ez dira laguntza zuzenak. Batetik, ICOk beste 3.000 milioi jaso ditu zorra berregituratu behar duten enpresei laguntzeko. Enpresen eta banku hartzekodunen arteko negoziazioetan lagunduko du ICOk; bermeak emango ditu mailegu horietako batzuk mailegu parte-hartzaileak bihurtzeko —akzioen parekoak—, eta, azken aukera gisa, zorra txikitzeko erabiliko dute dirua. Azken funtsa, mila milioi eurorena, neurri erdiko enpresak berriro kapitalizatzeko erabiliko dute.


Funtsak

Summary: Funtsak.

Hiru funts sortu ditu Espainiako Gobernuak zorpetutako enpresen porrota eragozteko.

Autonomoen eta enpresa txikien funtsa. 7.000 milioi euro izango ditu funtsak, eta haren bidez laguntza zuzenak emango dizkiete COVID-19aren ondorioak zuzen-zuzenean jasan dituzten langile autonomoei eta enpresa txikiei. Gutxienez 3.000 euro izango dira, eta gehienez 200.000. Dirua zorrak eta gastu finkoak ordaintzeko erabili beharko dute. Autonomia erkidegoek kudeatuko dute funtsa.

Kredituen berregituraketarako funtsa. Koronabirusaren krisia hasi zenetik, ICO kreditu ofizialen institutu publikoak bermeak eman dizkie bankuetara diru bila joan behar izan duten enpresei. Guztira, 120.000 milioi euroren maileguak bermatu ditu ICOk. Mailegu horietako batzuk itzultzen hasi behar dute orain, eta horretarako dirurik ez dute enpresa askok. Haiei laguntzea da xedea. 3.000 milioi izango dira funts horretan, eta erabiliko dira zor hori berregituratzeko, zati bat mailegu parte-hartzaile bihurtzeko, eta, beste aukerarik ez balego, zorraren zenbatekoa gutxitzeko.

Kapitalizazio funtsa. Neurri erdiko enpresen kapitala indartzeko funts bat sortuko du Espainiako Gobernuak. Mila milioi euro izango dira horretan, eta mailegu gisa edo kapital gisa iritsiko da enpresetara.


Summary: MTorreseko negoziazioan ez dute akordiorik lortu, eta baliteke 88 langile kaleratzea. Zuzendaritzak ez du onartu CCOOen eta CITEren proposamena, eta bere lehen eskaintza sartuko da indarrean. Baliteke sindikatuek auzitara jotzea

Nafarroako MTorres enpresako zuzendaritzak langileei jakinarazi die ez duela onartuko ostegun honetan CCOOek eta CITEk (haiek osatzen dute enpresa batzordeko gehiengoa) aurkeztu zuten proposamena, eta kontsulta aldia akordiorik gabe amaitu da. Hala, enpresak hasierako asmoari eutsiko dio. Martxoaren 28an sartu nahi du indarrean erregulazio espedientea, baina sindikatuek ez dute baztertzen auzitara jotzea.

Erregulazio txostenean zehaztutako kaleratzeek 88 langileri eragingo liekete Dorreko lantegian (Noain Elortzibar), eta beste 75i Fuente Alamon (Murtzia, Espainia). Zuzendaritzak ohar batean jakinarazi duenez, kalte-ordainak legezko gutxienekora mugatuko ditu: hau da, lan egindako urte bakoitzeko 20 egunera, 12 hileko mugarekin.

Enpresak atzera egin zuen negoziazio prozesuan, baina sindikatuek negoziazioei begirako taktikarekin lotu dute jarrera hori. Hasierako 88 kaleratzeen ordez, 67 eskaini zituen enpresak azken proposamenean. Langileen batzordeak onartu egin zuen kopuru hori, baina baldintzak hobetzeko eskatu zuen. 60 urtetik aurrerakoentzat aurre erretiroak eta lan egindako urte bakoitzeko 30 eguneko kalte-ordaina (gehienez 20 hileko) eskaini zuen zuzendaritzak.

Horren aurrean, CCOOek eta CITEk proposatu zuten aurre erretiroak 59 urtetik gorakoentzat izatea, soldata %90era arte osatzea, eta 36 eguneko kalte-ordainak ematea lan egindako urte bakoitzeko, gehienez 36 hileko eta gutxienez 15.000 euroko mugarekin. Kalkulatu zuten bi proposamenen arteko aldea 800.000 eurokoa dela.

Zuzendaritzak, baina, ez du onartu proposamen hori, eta azken mugimendu bat egin du: sindikatuei eskatu die bere azken proposamena langile guztiek bozka dezaten. CCOOek eta ELAk «onartezintzat» jo dute. Azken orduko aldaketarik ezean, beraz, lehen eskaintza sartuko da indarrean.

Behin betiko kaleratzeak biltzen dituen dosierrarekin batera, enpresak abenduaren 31ra arte luzatuko du egun indarrean den enplegua erregulatzeko aldi baterako espedientea, kasu horretan bai CCOOekin eta CITErekin bat eginda. Beste neurri horrek 232 langileri eragingo die.

Aeronautikaren krisia

ELAk ez zuen babestu ez hori, ez kaleratzeei buruzko enpresaren azken proposamena. «Onartezintzat» jo zituen baldintzak: besteak beste, gogorarazi zuen Nafarroan sei baino ez direla erretiro aurreratua har dezaketen 60 urtetik gorako langileak eta, hortaz, borondatezko irteerarik ez dela egongo kasik. Horrekin batera, gogor kritikatu zituen zuzendaritzak erregulazioa aurkezteko emandako azalpenak; nabarmendu zuen, besteak beste, MTorresek 28 milioi euroko irabaziak banatu zituela azken urtean.

Energia berriztagarriekin batera, aeronautika du jarduera nagusi Mtorresek, eta azaldu du kaleratzeak sektorearen egungo krisiaren ondorio direla. Egun, bere fakturazioaren erdia inguru zor dio sektore horri. COVID-19ak bete-betean eragin die hegazkin konpainiei eta, ezinbestean, haien hornitzaileei. MTorresen kasuan, zuzendaritzak azaldu du pandemia etorri aurretik nabaritzen hasia zela krisia, Airbusek eta Boeingek inbertsioak gutxitzearekin batera. Emandako argudioen artean, halaber, Txinaren eta AEBen arteko merkataritza gerra aipatu zuen: zehazki, Espainiako Gobernuak Txinara esportatzeko hiru baimen ukatu dizkiola, aeronautikako teknologia xede militarrerako ere erabiltzen delakoan.

1975ean sortu zuen enpresa Miguel Torresek —iazko azaroaren 5ean hil zen, 82 urte zituela—, eta, hasiera hartan, papergintzarako makineria ekoizten zuen. Denborarekin, energia eolikora eta aeronautikara egin zuen jauzi, eta haren bi jarduera nagusiak dira egun. Dorrekoaz gain, beste sei fabrika ditu —Espainian, Italian, Alemanian, AEBetan eta Brasilen—. Guztira, 770 laguni ematen die lana. Salmenten %53 Europan egiten ditu, eta gainerakoa, Amerikan eta Asian.


Summary: 30 urtean hirukoiztu egin da jaiotako biki kopurua. Egun munduko bikien erditze guztien %80 inguru Afrikan eta Asian izaten dira.

Gero eta biki gehiago jaiotzen dira, hala baieztatzen dute datu estatistikoek. Azken datuen arabera, mundu osoan 1,6 milioi biki jaiotzen dira urtean; bertzela erranda, jaiotako 42 haurretik batek bikia du. Igoera hori justifikatzen duten bi faktore daude, zientzialarien arabera: emakumeak gero eta adin handiagoarekin geratzen direla haurdun, eta ernalketa lagunduko teknikak gero eta zabalduago daudela. Hala, 1980ko urteetatik aitzinera hirukoiztu egin da jaiotako biki kopurua.

Bereziki Ipar Amerikan eta Europan goratu da biki tasa. Alta, Afrikan betidanik izan da tasa handia, eta azken 30 urteetan ez da bereziki handitu. Egun munduko bikien erditze guztien %80 Afrikan eta Asian inguru izaten dira.

Igoera hori gelditzeko bidean egon daiteke, ordea. Izan ere, egun haur bakarreko haurdunaldien apustua egiten da. Halaxe azaldu du Oxfordeko Unibertsitatean ikerketa egin duen irakasle batek, Christiaan Monden-ek: «Bikien erditzeak zerikusia du haurtxoen eta haurren heriotza tasa handiagoekin, eta konplikazio gehiago izaten dira bai amentzat eta bai umeentzat haurdunaldian, erditzean eta gero».

Gainera, ikerketan ondorioztatu dutenez, bikien etorkizuna kezkagarriagoa da diru sarrera txikiko eta ertaineko herrialdeetan. Saharaz hegoaldeko Afrikan, bereziki, askok bere bikia galduko dute bizitzako lehen urtean.


Juaristi, bere irakurgaien ahotik

Summary: Juaristi, bere irakurgaien ahotik. 'Itzultzeko etorri naiz’ plazaratu du Felipe Juaristik, Balea Zuria argitaletxearen saiakera sailean. Nola literaturaren hala bizitzaren gaineko gogoeta oro har laburrekin osatu du, eta «galtzaileen ikuspegitik» eraiki duela zehaztu.

«Azkeneko 30 urteetan irakurritakoaren ondorioa». Horra zer den Itzultzeko etorri naiz, egilearen beraren hitzetan. Azken urte luzeetan irakurtzen joandakoek utzitako arrastoen eta piztutako hausnarketen bilduma modura aurkeztu du lan berria Felipe Juaristik (Azkoitia, Gipuzkoa, 1957). «Pascal hasi nintzen irakurtzen Unamuno irakurri nuenean; Espinoza hasi nintzen irakurtzen Borgesek oso maite zuelako...». Eta, hala, irakurle gehientsuenak nola, testu batetik bestera eta egile batetik bestera egindako jauziak agerian utziz osatu du lana Juaristik; bata eta bestea irakurtzen joan ahala, oharrak eta gogoetak apailatzen aritu da urteetan, eta gaurko egunetara arte «eutsi» diotenak berreskuratu ditu liburuan. «Testu bat irakurtzen duzunean, berehalakoan ez dakizu ondo zer esan nahi duen; denborarekin egiten duzu irakurritakoari buruzko gogoeta, eta hortik abiatuta beste testu bat sortzen duzu, zurea dena, baina besteen esku uzten duzuna».

Zeharka, hamaika idazle eta pentsalariren testuak datoz liburuan, eta horiekin izandako nolabaiteko elkarrizketa da Juaristik eman duena. Hala jardutea beretzat «psikoanalisi ariketa bat» ere izan dela aipatu du; finean, edozein gogoeta «norberak bere buruarekin egiten duen galdera-erantzun ariketa bat» delakoan. Sigmund Freud eta Jacques Lacan aipatu ditu hartara lehen izenen artean, eta haien obra luzetik batik bat «malenkoniari» eta «doluari» idatzitakoak baliatu dituela zehaztu.

Sarrera laburrak dira gehienak, eta horien artean errepikatzen diren beste zenbait gai ere—«unibertsalak direnak, baina niretzat oso kezkagarriak»— aurreratu ditu Juaritstik, egile bati lotuta kasu batzuetan. Gabriel Aresti poesiaren eta egiaren arteko erlazioari, esaterako; edo Johann Wolfgang von Goethe poesiaren eta zintzotasunaren artekoari. Juaristi: «Egia asko dago, eta nik ez dakit oraindik esaten egia zer den, bakoitzak berea edukiko du, baina zintzotasuna besterik da; zintzotasuna da nor bere kontzientziarekin adostasun minimo batera heltzea».

Eta azpimarra arduratzen duen beste gai bati: literaturaren eta idazleen bizitzen arteko harremanari. «Idazle bati zer eskatu behar zaio, idazle ona izateaz aparte? Gizon edo emakume ona izatea, gure parametroen arabera? Gaur egun eztabaida literarioetan gehiago eztabaidatzen da idazlearen bizitza pribatuaz idazten duenaz baino».

«Galtzaileen begirada»

Friedrich Nietzsche, Theodor W. Adorno, Walter Benjamin... Autoreak eta haiei lotutako pasadizoak izan ditu egileak ahotan lanaren aurkezpenean. Eta pentsalariekin batera, poetak. Juaristirentzat, «XX. mendea ulertzeko funtsezkoak diren poetak»: Anna Akhmatova, Aresti, Paul Celan, Franz Kafka, Osip Mandelstam, Jon Mirande, Rainer Maria Rilke, Marina Tsvetayeva, Maria Zambrano eta Lizardi bera. «Lizardik, labur esanda, aguantatu egiten du. Bere garaian idatzi zuen idatzi zuena, eta oraindik ere esandakoari eusten dio».

Itzultzeko etorri naiz-en ziurtasunak baino gehiago zalantzak ikusten dituela onartu du egileak, pentsatzeko eta pentsarazteko «norbere buruarekin kritiko» izan behar den ustean: «Dakidana baino gehiago dago ez dakidana. Horregatik ere bada saiakera zatikatua; ziurtasunik ez daukadanez, batetik bestera joan behar dut, osotasun bat antzemateko».

Liburua osorik zeharkatu nahi duen ikuspegia, aldiz, galtzailearena dela azaldu du Juaristik, «literaturaren zein pentsamenduaren historian galtzaile izan diren horien begirada». Benjamini ikasitako ideia bat gogoan hartuta: «Historia idaztekotan, galtzaileen ikuspuntutik idatzi behar zela esaten zuen».

Alde horretan kokatu ditu, Benjamin bezala, aurrez aipatutako beste egileak ere. Mirande bera, besteak beste: «Beste garai batean bizi izan balitz beste modu batera hartuko genukeen, baina bizi izan zen garaian euskaldunok ondo hartu genuen, poeta ona zelako eta bazegoelako halako malditismo bat, eta hor Mirande ondo sartzen zelako. Gaur egungo parametro etiko-moraletan, Mirande da degeneratu bat. Baina bere buruaz beste egin zuen norbait ere bada, sufritu zuen norbait».

«Ezinegon literarioa»

Balea Zuria argitaletxearekin eman du lan berria Juaristik, eta bertako kide Juan Ramon Makusok aipatu duenez, lan hau izango da argitaletxearen saiakera sailari eman nahi dioten literatur kutsuko «benetako ildoa» abiaraziko duena —abenduan abiatu zuten saila, Urrats urratuak. Xabier Lete gogoan lan koralarekin—. Makuso: «Felipe testuarekin etorri zitzaigunean, hasieratik ikusi genuen hemen bota duena, azkenean, bere ibilbide biografiko eta intelektuala dela».

Alfabetoa baliatu du Juaristik gogoeta txatalak apailatzeko; hala, hizki bakoitzak irekitzen du atal berri bat liburuan. Makusoren arabera, idazlearen «ezinegon literarioa agertzeko mapa bat» izan da egitura hori Juaristirentzat. «Egile ezberdinak agertzen dira, eta bere bizitzako mugimendua ere jorratzen da hor. Ez dut esango testamentu literario bat denik, zeren etorriko dira Felipe kitzikatuko duten egile gehiago oraindik, baina hemen jorratu du oso gaztetatik egin duen irakurketa, eta horiei berak gehitutako ekarpena; saiakera hori baita, ekarpena».


Sokari tira, adoreari eusteko

Summary: Sokari tira, adoreari eusteko. XIX. mendearen amaieran, ontziak itsasadarrean gora mugitzen zituzten ‘zirga’ izeneko soka luze batetik tiraka. Zirgariak ziren horretan ziharduten andreak. Haien historia aletuko du besteak beste, bihar Bizigiro gehigarriak.

Hainbat dira itsasoari loturiko ogibideak: arrantzaleak, sardina saltzaileak, zamaketariak, armadoreak, kontserbagileak... Batzuk besteak baino ezagunagoak. Biharko BERRIAk bereziki ikusezina izandako lanbide bat izango du hizpide Bizigiro sailean: zirgariena. Hiruzpalau pertsonako taldeetan, zirgariek arrastaka eramaten zituzten itsasadarrean zehar, soka bati tiraka, merkantzia hirira zekarten gabarrak. Emakumeak eta gizonak aritzen ziren, baina, batik bat, emakumeei edota haurrei emandako lana zen. Hain zuzen, hasieran idiek egiten zuten lan hori, baina emakumeekin ordezkatu zituzten. Olga Macias historialariak adierazi duenez, idiak baino gehiago gutxiesten zituztelako eta eskulan merkea zirelako jartzen zituzten emakumeak lan horretan. Are gehiago, baldintza penagarrietan egiten zuten.

Isilpean eta babesik gabe egindako lana izan zen, eta Maciasek bereziki azpimarratu du ez dagoela ia informazio eta dokumenturik haiei buruz. XIX. mendearen amaieran, ez zuen luze iraun zirgarien ogibideak, hamabost urte inguru. Baporeak iritsi zirenean desagertu egin ziren. Mende bat igarota, haien omenezko eskulturak jarriko dituzte Bilboko itsasadarrean. Dora Salazarrek sortu ditu.

Zirgarien istorioa ezagutzeaz gain, beste hainbat kontu ere irakurri ahalko dira bihar. Horien artean, gastronomiari zuzendutako atalean, Luis Irizar. Maestro de los maestros liburua izango da aipagai. Euskal sukaldaritza berriaren sortzailetzat jotzen da Irizar, eta haren ikasle eta miresle izandakoek sukaldariaren irakaspenak eta bizipenak batzen dituen liburua aurkeztu dute aste honetan. Hantxe izan ziren Martin Berasategi eta Ander Gonzalez, besteak beste.

Telesailei dagokienez, Islandiako Radherran telesailaz arituko da Mikel Iarza. Dioenez, kode moralen inguruan hausnartzen duen zortzi ataletako telesailak irauli egin du fikzio politikoa. Zinemaren atalean, berriz, Euskal Herrian gelditu da oraingo honetan Nagore Arin. Hain zuzen, Berri Txarrak taldearen Ikusi Arte birako irudiak jasotzen dituen Dardara dokumentalaren aipamena dakar. Marina Lameiro zinemagilearen lana datorren ostiralean estreinatuko dute Hego Euskal Herrian.

Azkenik, Gus Elizondok sortu duen bidaiatzeko «beste manera» ezagutu ahal izango da. Hain zuzen, eguneroko autoa bost minutuan autokarabana bilakatzeko kutxa kengarria asmatu du Elizondok, mugitzea arintzeko.


Summary: Durangarrek proiektu urbanistiko baten gainean erabakiko dute galdeketa bidez. Igandean herri galdeketa bat izango da Durangoko Landako gunean. PERI 1 proiektu urbanistikoa bere horretan mantendu edota bertan behera utzi nahi duten erabakiko dute herritarrek. Galdeketa loteslea ez bada ere, herriaren erabakia betetzeko asmoa azaldu du gobernu taldeak.

«Ados al zaude PERI 1 proiektua gelditzearekin eta irtenbide bideragarri baten azterketa abian jartzearekin, betiere, herritarren parte hartzea aintzat hartuta?». Hori izango da Durangoko herritarrek (Bizkaia) Landako gunean egingo duten herri galdeketan erantzun beharko duten galdera. Igandean, trenbidea lurperatzean libre geratutako eremuan garatuko duten proiektu urbanistikoaren inguruko iritzia eman ahal izango dute 18 urterik gorako durangarrek: aurreikusita zegoen PERI 1 proiektuari babesa ematea, edota parte hartzea oinarri izango duen egitasmo berri baten alde egitea.

Hortaz, 1990ean abiatu zuten prozesu luze bat ixteko edo beste hasiera bat marrazteko aukera izango dute Durangoko herritarrek. 2018an Erabaki plataformako kideek, 5.000 sinadura bildu ostean, herri galdeketa bat martxan jartzeko abiatutako prozesua burutuko da etzi. «Pozik gaude, hasierako helburuak betetzea lortu dugulako», nabarmendu du Xabi Zabala Durangoko Erabaki plataformako kideak. «Oso ibilbide luzea egin dugu galdeketa aurrera ateratzeko, baina, azkenean, bete egingo da, eta herriak parte hartzeko eta bere iritzia emateko aukera izango du». Galdeketaren atarian, parte hartzea sustatzeko lanketan buru-belarri dabiltzala esan du; izan ere, hori da orain aurre egin beharreko erronka nagusia.

«Lehen aldiz, hitza eta aukera eman zaigu herritarroi, eta ezin dugu hori pasatzen utzi. Sinaduren bidez lortu genuen galdeketa onartzea, eta, loteslea ez bada ere, herritarren nahia zein den mahaigaineratuko du; horretarako, ezinbestekoa da bozkatzea eta nork bere iritzia azaleratzea», esplikatu du Zabalak. Izan ere, galdeketaren parte hartzea «funtsezkoa» izango da ardura duten instituzioek emaitza kontuan har dezaten.

«Goitik behera datorren politikara ohituta gaude, eta bada garaia egitura hori zabaldu eta horizontaltasunaren bidean pausoak emateko», ohartarazi du Zabalak. Esan duenez, «politika egiteko beste modu batzuen aldeko apustua» bermatuko du etziko galdeketak: «Gutxi batzuen interesetatik ihes egin, eta halako gaietan ere jendearen iritzia eta parte hartzea bultzatzeko».

Zer dago jokoan?

Trenbideak lurperatzean libre geratutako espazioan garatuko duten proiektuaren inguruan galdetuko zaie herritarrei. PERI 1 du izena, eta 1990eko hamarkadan abiatu zen prozesu baten emaitza da. Eusko Jaurlaritzak eta Durangoko Udalak akordio bat lortu zuten; horren bidez, Jaurlaritzak trenbidearen lurperatzea finantzatuko zuen eta, trukean, Durangoko Udalak libre geratutako espazioan garatuko zuen proiektu urbanistikoaren irabazien zati bat emango zion Jaurlaritzari.

2000. urtean Zaha Hadid arkitekto irakiarrak diseinatutako proiektuak irabazi zuen Durangoko Trenbide Sistemari atxikitako lurzoruaren hiri antolamenduaren lehiaketa. Proiektua sei urte geroago onartu zen behin betiko, PERI 1 izenpean, eta, handik bi urtera, eremuaren titulartasuna eman zitzaion ETS Eusko Trenbide Sareari. Proiektua, ordea, ez zuten martxan jarri, eta 2012an lurpeko trena eta geltoki berria martxan jarri ostean, moldaketa batzuk egin zituzten; baina orduan ere ez zituzten abiatu lanak. Udalak 2017an jarri zuen berriz ere martxan proiektua.

PERIk baimentzen du trenbide zaharreko eremuan zer egin daitekeen. Geltoki berriarekin batera, zortzi altuerako eraikin bat aurreikusita dago bertan —ETSren bulego nagusietarako erabiliko zen hasiera batean—, merkataritza lokal batzuk, 1.000 metro koadroko udal ekipamendu bat, eta bost etxebizitza dorrez osatutako bizitzeko eremua. Dorreek hemezortzi solairu izango lituzkete, eta 554 etxebizitza, horietatik 11 babes ofizialekoak.

Eremuak hiriaren garapenerako izan zezakeen garrantzia ikusita, eta proiektuak sortzen zizkien zalantzek bultzatuta, Erabaki plataformak herri galdeketa bat martxan jartzeko prozesua abiatu zuen orduan. «Proiektu hura beste testuinguru bati erantzunez diseinatu zuten. Egoera eta herriaren beharrak asko aldatu dira, eta, gure ustez, ezinbestekoa da ezer eraiki aurretik herritarron iritzia jasotzea», esan du Zabalak.

Proiektuari «estrategikoa» deritzo, herriaren etorkizuna baldintzatuko duelako, eta, horregatik, uste du herritarren «beharrei» erantzun behar diela: «1.000 etxe huts dituen herri batean ez dut uste halako proiektu bat behar denik. Ez dugu esaten guk nahi duguna eraiki behar denik; hasieratik defendatu duguna izan da herritarrei euren iritzia plazaratzeko aukera ematea». Azkenean, proiektu batetik harago, «ereduen arteko talka» bat dagoela argudiatu du Zabalak: «Zer nahi dugu? Porlanez betetako herri bat, edo herritarron artean eraikitako herri bat? Zer eraiki nahi dugun eta nola egin nahi dugun: hor dago gakoa».

Udala, herriari begira

«Galdeketa ez da loteslea izango, legez ezin delako halako galdeketarik egin», azaldu du Aitor Bravo Durangoko Udaleko Lurralde Antolaketa Saileko zinegotziak: «Hala ere, udal gobernuan gauden bi alderdiok, EH Bilduk eta Herriaren Eskubideak, esan genuen loteslea ez bazen ere, politikoki eta baita etikoki ere erabateko balioa emango geniola eta emaitza onartu egingo genuela».

2019an osatu zuten Durangoko gobernu berria, eta ordurako martxan zegoen jada herri galdeketa egiteko prozesua. «Bazegoen batzorde bat sortua, eta, luze jotzen ari bazen ere, prozesua martxan zegoen». Erabaki plataformarekin bildu ostean, galdera adostu eta osoko bilkuran onartuta, Espainiako Gobernuaren Ministroen Kontseilura bidali zuten, galdeketak onespena jaso zezan.

Gobernuaren oniritziaren ostean, galdeketa prestatzen aritu dira. Behin prozedura martxan zegoela, herritarrak informatzeko fasea abiatu zutela erantsi du Bravok, eta, horretarako, Hirik At kooperatibarengana jo zutela. «Informazio asko zegoen, hori pilatu, alderdiekin eta eragileekin konpartitu, eta herritarrei zabaltzea izan da asmoa». Horrekin batera, kanpaina egiteko tartea egon dela nabarmendu du: «Alderdiak posizionatu egin dira, eta bi eztabaida politiko antolatu dira. Hasiera batean galdeketa alderdi guztiek onartu bazuten ere, mota guztietako iritziak izan dira gerora».

Galdeketak utziko duen emaitzaren arabera, aukera desberdinak sortuko direla esplikatu du Bravok: «Baiezkoa zein ezezkoa atera, hainbat aukera daude kasu bakoitzean; beraz, zaila da aurreikuspenak egitea». Ezezkoak irabazten badu, egun zehaztua dagoen PERI 1 proiektuak aurrera egingo duela esan du, eta jada zehaztuta dauden irizpideen baitan soilik gauzatu ahalko lirateke aldaketak. Baiezkoak irabazten badu, «prozesu parte hartzaile berri bat» abiatuko litzateke, eta hainbat aukera zabaltzen ditu horrek: «Bizitegi erabilera mantendu, baina etxe gutxiago egitetik, erabilera aldatu eta beste ezaugarri batzuk dituen proiektu bat egiteraino».

Emaitza edozein dela ere, Durangoko Udalak akordio bat bilatu beharko du Eusko Trenbide Sarearekin, eremuaren titulartasuna duen enpresarekin, eta baita Eusko Jaurlaritzarekin ere, harena baita eremu horien jabetza. Hain zuzen ere, Iñaki Arriola Eusko Jaurlaritzako Ingurumen, Lurralde Plangintza eta Etxebizitza sailburuak adierazi du aurreikusitako proiektua bertan behera geratzen bada, udalak Jaurlaritzari hasiera batean inbertitutako dirua itzuli beharko diola. Zehaztu duenez, Jaurlaritzak 250 milioi euro aurreratu zituen trena lurperatzeko, «eta oraindik ez du jaso ezer bueltan». Gogoratu duenez, bi aldeek sinatutako hitzarmenean adostu zuten Eusko Jaurlaritzari ematea udalak gauzatuko zuen operazio urbanistikoaren gainbalioaren zati bat.

Hala ere, Arriolak jakinarazi duenez, akordio bat lortzeko prestasuna du Jaurlaritzak, eta Bravok esan du udalak ere bide hori jorratzeko asmoa duela. «Orain arte, batik bat, lurren kudeatzailearekin izan dugu harremana, Euskal Trenbide Sarearekin. Jaurlaritzarekin ere saiatu ginen, baina urtarrilera arte ez genuen lortu haiekin elkartzerik».

Galdeketaren ostean ere biltzea espero du, eta, herritarren nahia betez, akordio bat lortzeko «esperantza» dutela erantsi du Bravok. «Ikusi egin beharko da zer diru kopuruz ari den Jaurlaritza, eta, horren arabera, jakingo dugu zer egin daitekeen». Hala ere, zalantza bat argitu nahi izan du Bravok: «Trena lurperatzeko proiektua legez ez dago libratuko den eremuan garatuko den proiektuari lotuta; hau da, Eusko Jaurlaritzak egindako inbertsioa ez dago proiektu honekin legez lotuta, gaia oraindik epaitegietan dagoen arren».


Erreleboaren esperoan, sareak betetzen

Summary: Erreleboaren esperoan, sareak betetzen. Hasi berria da antxoaren kanpaina, eta aurreikuspen onak dituzte arrantzaleek. Hala ere, antxoaren kuota kudeatzea beren esku egotea nahiko lukete, berdelarekin eta txitxarroarekin gertatzen den bezala. Aurrera begira, arrantzale gazteak ezin erakartzeak kezkatzen ditu gehien. Batez ere patroiak eta mekanikariak behar dituztela diote.

Hilabetea hastearekin batera ekin zioten arrantzaleek antxoaren kanpainari, eta berdela arrantzatzen ere hasiak dira jada, oraingoz gutxi harrapatu duten arren. Aurtengo antxoaren kuota 33.000 tonakoa da, iazkoa baino mila tona handiagoa, eta kopuru horren %90 inguru Espainiako Estatuko flotari dagokio, 29.700 tona, hain zuzen ere; gainerako kopurua, berriz, Frantziakoari.

Gipuzkoako arrantzaleentzat denboraldi garrantzitsua izan ohi da udaberri partekoa. Miren Garmendia Gipuzkoako Arrantzale Kofradien elkarteko idazkaria da, eta adierazi du antxoaren egoera «oso ona» dela. Kudeaketa planak osatzen dituzte kanpainaren nondik norakoak zehazteko. Hori horrela, ikerketa zientifikoak egin ostean, ikusi dute arrantzatzeko baldintzak egokiak direla. «Biomasa oso ondo dago, eta, aurreko kanpainak bezala, aurtengoa ere ona izatea espero dugu». Getariako Elkano kofradiako idazkari Josu Ezenarroren iritziz ere, aurreikuspenak ez dira txarrak. Hala ere, azpimarratu du ikusteko dagoela Kantauri itsasoaren zer partetan egongo den antxoa eta zer tamaina izango duen.

Edonola ere, hainbat txokotako arrantzaleek urteak daramatzate antxoarentzako kuota propio bat eskatzen; euskal herritarrak ere badaude tartean. Izan ere, Europako Batasunak arrantzatzeko gehienezko kopuru bat ematen dio estatu bakoitzari. Euskal arrantzaleek eskatzen dutena da estatuak duen kuotaren barruan lurralde bakoitzak gainditu ezin duen kantitate bat izatea, nork berea. «Kuotaren kudeaketa gure esku egonez gero, errentagarritasun handiagoa aterako genioke antxoari», nabarmendu du Garmendiak.

Arrantzarako kuota propioa izatea ez litzateke berria izango; berdelarekin eta txitxarroarekin, esaterako, badaukate jada. «Beste arrain batzuekin badaukagu, eta ez dugu ulertzen antxoarekin zergatik ez diguten ematen». Kofradien elkarteko idazkariak azaldu duenez, lehiakortasun handia egon ohi da antxoa arrantzatzen aritzen direnen artean, eta nabari du horrek ez diola mesede egiten sektoreari. «Lehiaketa moduko bat sortzen da, ahalik eta gehien arrantzatzeko». Azken finean, joera hori eteteko modu gisa ere ikusten du antxoarentzako kuota propioa ezartzea.

Lana, «mekanizatuagoa»

Garmendiak azpimarratu duenez, antxoa bakarrik ez, Gipuzkoako arrantzaleak ere egoera onean daude. Baxurako 79 itsasontzi daude, eta, guztira, zazpiehun arrantzale inguru. Alturakorik, berriz, apenas dago Gipuzkoan. Udaberrian, batez ere, antxoa eta berdela arrantzatzen aritzen dira arrantzaleak, eta udan, berriz, hegaluzea eta hegalaburra. «Teknologikoki oso aurreratuta gaude, eta modernizazio horrek asko hobetu ditu lan baldintzak», adierazi du. Ezenarrok erantsi du gaur egun itsasoko lana ez dela lehen bezain latza: «Badu berezko gogortasun bat, baina barkuak mekanizatu egin dira; lana ez da lehen bezain fisikoa, eta soldatak ere onak dira».

Getariako Elkano kofradiako idazkariaren arabera, azken bi hamarkadetan marinel kopuruak behera egin badu ere, oro har, nahiko egonkor mantendu da. Nolanahi ere, etorkizunera begira, errelebo falta sumatzen dute kofradietan, batez ere, patroien eta mekanikarien artean. «Gazteek itsasorako begirada galdu dute, eta hori berreskuratzea zaila egiten ari zaigu», dio Ezenarrok. Garmendiak, berriz, aitortu du beharbada gizarteak arrantzaren inguruan daukan irudia ez dela «guztiz ona»; azaldu izan diren albisteak direla medio, iruditzen zaio badirudiela egoera ez dela guztiz ona. Dena den, Gipuzkoako Arrantzale Kofradien elkarteko idazkariak ez du uste irudi hori guztiz bat datorrenik sektorearen errealitatearekin.

Hori dela eta, arrantzaleen jarduna «bizirik» dagoela ikusarazteko eta gizartearengana gerturatzeko, hainbat proiektu eta egitasmo dituzte martxan. «Gazteek beste hautu batzuk egin dituzte azken urteotan, eta gure erronka nagusienetako bat da beraiek ikustea sektoreak etorkizuna daukala eta posible dela bide horretatik bizimodu duin bat izatea». Izan ere, Ezenarrok azaldu duenez, sektorea «errentagarria» da. Elkano kofradiako idazkariak badaki lan handia egin beharko dutela gazteen erreleboa lortzeko: «Egoera honi ez zaio bi egunetan ematen buelta; urteak beharko ditugu, baina horretan gabiltza».

Emakumeengana iristeko ere zailtasunak nabari dituzte. Horren adierazle da gaur egun ez dagoela emakumerik Gipuzkoako flotan. Sektoreko beste arlo batzuetan gero eta emakume gehiago dagoen arren, itsasontzietan denak gizonezkoak izaten dira oraindik ere. Garmendiak adierazi duenez, baliteke kontziliatzeko arazoak izatea sektorean ez sartzeko arrazoietako bat. Hala ere, posible ikusten du lana eta bestelako ardurak uztartzea. Bada egunero ateratzen den flota bat, eta asteburuetan, normalean, jai izaten duena. «Gizonezkoek egiten badute, zergatik ez ditugu emakumeak animatuko?», aldarrikatu du. Gauzak horrela, alor horretan ere eragin nahi dute kofradiek.

Ohitura aldaketak

COVID-19aren izurriteak arrantza sektorean ere izan du eragina. Alde batetik, moldatu egin behar izan dute itsasontzietan lan egiteko modua; izan ere, gainerako lantokietan bezalaxe, osasun neurriak errespetatu behar izaten dituzte. Bestalde, prezioek ere izan dituzte gorabeherak pandemiaren eraginez, eta azken hilabeteetan «nahiko merke» saldu behar izan dute arraina.

Horrez gain, Ezenarrok azaldu du zenbait ohitura ere aldatu direla: «Arrandegi tradizionalak ixten ari dira; denda handietan egiten dira erosketak, eta, egunero egin beharrean, astean behin edo bitan». Ondorioz, arrain freskoaren kontsumoa jaitsi egin da, eta gero eta gehiago erosten dira izoztutakoa eta kontserbak. «Guk dirua freskotik lortzen dugu». Hala ere, Ezenarroren hitzetan, azken hilabeteak errentagarriak izan dira enpresentzat, oro har.

Biek uste dute arrantzak baduela etorkizuna Gipuzkoan. «Sektorea aldatuz joango da, baina arrantza jasangarri baten alde egiten jarraitu behar dugu, eta funtsezkoa da gure jarduerari eta produktuari balioa ematea», esan du Getariako kofradiako idazkariak. Garmendiaren aburuz, arrantzalerik ez egoteak itsasoaren inguruko ezagutza galtzea ekarriko luke, eta elikadura osasuntsu bat izateko aukera ere baldintzatuko luke. «Nik ez dut gure jatorria ulertzen itsasorik eta arrantzarik gabe; hori galtzea, niretzat, porrota litzateke». Arrantzale gutxiago egonda ere, beharrezkoa iruditzen zaio sektorea sendotzea. «Itsasora begira jarraitu behar dugu, sektore txikia izateak ez baitu esan nahi garrantzi gutxiago daukagunik».


Summary: Obra hasi, baina «arazoa ez da konpondu», N-121-A bideko hautetsientzat. Uharte eta Bera arteko 23 alkatek eskatu dute kamioiak errepide horretatik ateratzeko; Ezkaba eta Olabe artean hasi dituzte lanak, 8 milioi euroren sailarekin.

Nafarroako Gobernuak, eta Uharte eta Bera arteko zenbait alkatek hagitz iritzi ezberdina dute N-121-A errepidea 2+1eko bide bilakatzeko hasi dituzten lanei buruz. «Obrek lurraldearen kohesioari eta segurtasunari eginen diote mesede», erran du Nafarroako Gobernuko presidente Maria Txibitek. Igantziko alkate Juankar Unanuak, berriz, garbi du lan horiek ez dutela «arazoa» konponduko. Bertze 22 alkaterekin batera sinatutako gutun baten bidez, salgaien nazioarteko garraioa N-121-A errepidetik ateratzeko eskatu du, «kamioiak baitira arazo nagusia».

Duela hilabete hasi zituzten obrak N-121-A errepidean. Bost zatitan eginen dituzte lan horiek. Ezkaba eta Olabe artekoa da lehenengoa —8 milioi euroren aurrekontuarekin, eta Nafarroako Gobernuaren asmoa da udazkenerako amaitu ahal izatea.

«Korrika eta presaka hasi dira, Espainiako Gobernuak emandako 10 milioi euro bazituztelako; Bortzirietako zatiko lanen planaren berri eman digute, eta garbi dago dena zehazteke eta lotzeke dutela oraindik», salatu du Unanuak.

Igantziko alkateak oroitu du hamar urte baino gehiago direla N-121-A errepideak ukitzen dituen herrietako biztanleak kexu direla. «Errepidea moldatu zutenetik, erabiltzaileen kopurua bikoiztu da, eta gora egin du, bereziki, kamioien kopuruak», erran du. Herritarrak behin baino gehiagotan atera dira karrikara, Nafarroako Gobernuari konponbide bat eskatzeko. Iazko otsailaren 28an, adibidez, 1.500 pertsonak baino gehiagok egin zuten protesta Beran, «segurtasuna» eskatzeko.

Nafarroa iparraldeko herriak hiriburuarekin lotzeko errepide nagusia da N-121-A. 1997an inauguratu zituzten Almandozko eta Belateko tunelak. Azpiegitura hobetzeak ekarri du Belateko mendateko bide zahar eta bihurgunetsua bazter uzteko aukera; eta ekarri du, halaber, ibilgailuen kopuruak nabarmen gora egitea. Egunean, batez beste, 11.000 ibilgailu pasatzen dira bide horretatik, eta astunak dira haietako 2.800 inguru, Nafarroako Gobernuko azken datuen arabera.

«Adabaki bat»

Nafarroako Gobernuko agintarien hitzetan, errepidea 2+1eko bide bilakatzeak konponduko ditu gaur egun dauden segurtasun arazoak. 2+1eko bide bihurtzeak erran nahi du errepidea noranzko biko galtzada bat izanen dela, eta erdian dagoen erreia aurreratzeko baliatuko dela tarteka noranzko batean, eta tarteka bertzean, erdibitzaile batek bereizita. «Egoerak pixka bat hobera egin dezake, baina adabaki bat bertzerik ez da; ez da nahikoa», berretsi du Unanuak.

Izan ere, Igantziko alkateak oroitu du Nafarroako Gobernuak Leitzarango autobidea hartzera behartu zituela kamioi gidariak 2018an, sei hilabetez Belateko eta Almandozko tunelak obrak egiteko itxi zituztenean txandaka baino ezin zuten joan Belateko mendatetik, matrikulako zenbakiaren arabera. «Aukera badute, zergatik ez dute egiten?», galdetu du.

N-121-A errepidean bide mozketa, iazko otsailean, Beran, 'Segurtasuna gure lehentasuna' lelopean. IÑIGO URIZ / FOKU

Igantziko alkatea eta inguruko herrietakoak ez dira kexu agertu diren bakarrak. Uharteko alkate Alfredo Arruizek ere sinatu du N-121-A errepidearentzat «behin betiko konponbidea» eskatzen duen agiria. Herri horretan protestara deitu zuten 2020ko martxoan, baina elkarretaratzea hutsean gelditu zen, koronabirusak eragindako osasun krisiagatik alarma egoera ezarri zutelako astebete lehenago. Asmo horri eutsi diote herrian, halere, eta, «ahal bezain pronto», bizilagunak protestara deituko dituztela erran du Arruizek.

«N-121-A errepideko arazoak gureak ere badira, gu baikara errepide horretako zero kilometroa. Iruñerrian erronda ez duen herri bakarra da gurea, proiektua duela hamabost urte onartu zuten arren», salatu du Uharteko alkateak.

PA-30 errepideak zeharkatzen du herria, N-121-Arekin bat egin aurretik. Itaroa urbanizazioa merkataritza gunearekin lotzeko pasarela bat egitea onartu du gobernuak orain, baina alkateak garbi erran du ez dela nahikoa. N-121-Ako lanak «arazoa konpontzeko» balia ditzatela eskatu du.


Summary: Sute bat izan da Aguraingo txatartegi batean. Suhiltzaileek itzali dute sutea, baina txatartegiko tenperatura altuek zaildu egin diete lana.

Sute handi bat piztu da bart Aguraingo (Araba) txatartegi batean, Kañuetasko industrialdean. 21:00 aldera, prentsatutako ibilgailu sorta batek su hartu du, eta langileak atera egin dira handik. Inor ez da zauritu.

30 bat suhiltzaile joan dira hara, eta lanak izan dituzte sua guztiz itzaltzeko, tenperatura altua baitzuen txatarrak. Suhiltzaile bat Txagorritxuko erietxera eraman dute, kea arnastu duela eta.

Gauerdian lortu dute sutea kontrolatzea, eta handik gutxira itzali dute. Suteak eragindako kearen eraginez, A-1 errepidea itxi dute tarte batez.

Oraindik ez dute argitu nola piztu zen sua.


Summary: Boliviako Poliziak Jeanine Añez atxilotu du, «sedizioa» egotzita. Atzo eman zuten atxilotzeko agindua, eta goizaldean atzeman dute. «Sedizio», «terrorismo» eta «konspirazio» delituak leporatu dizkiote. «Gehiegikeria eta jazarpen politikoa» salatu ditu Añezek.

Boliviako Fiskaltzak Jeanine Añez presidente ohia atxilotzeko agindu zuen atzo, eta Eduardo Castillo ministroak dagoeneko atxilotu dutela baieztatu du goizaldean. 2019an Evo Morales boteretik kentzeko kolpean parte hartu zuen Añezek, eta bere burua behin-behineko presidente izendatu zuen.

«Hasi da jazarpen politikoa. Sozialismorako Mugimenduak diktaduraren moldeekin jokatzea erabaki du. Boliviak ez du diktadorerik behar, askatasuna eta irtenbideak baizik», adierazi zuen Añezek bera atxilotzeko agindua eman zutenean. Estatu kolperik ez zela egon defendatzen du berak.

Ivan Lima Justizia ministroak zehaztapen bat egin du, gainera: ikerketa baten emaitza da atxiloketa, eta ikerketa hori irekiarazi zuen salaketa Añez «senatari ohiaren» kontrakoa zen, ez «presidente ohiaren» kontrakoa. Hortaz, agintari izandakoak ez dio aurre egin beharko ardura epaiketa bati; Bolivian modu horretara esaten diete gobernuko goi kargudunen kontrako prozesuei —konstituzioa edo legeak urratzeagatik eman ohi da pauso hori—.

Boliviako Fiskaltzak aurreko gobernuko hamahiru arduradun ditu jo ditu erantzuletzat Moralesen aurkako kolpea eta haren osteko liskarrak ikertu eta gero. Sergio Orellana jenerala da Poliziak atxilotu behar duen beste norbanakoetako bat. Orellanak indar armatuen gidaritza hartu zuen Añez behin-behineko presidente bilakatu zenean, eta fiskaltzak hari egozten dio estatuburu ohiaren aurkako manifestazioetan gutxienez 36 lagun hil izanaren ardura, Sacaba eta Senkata herrietan; heriotza horiek «gizateriaren kontrako krimenak» izan zirela salatu zuen Moralesek, bere herrialdeko egoera politikoak bultzatuta Argentinan zegoela.

Iazko urrian egin zituzten berriz presidentetzarako hauteskundeak, eta MASen hautagai Luis Arcek jaso zuen babes handiena, botoen %55 bilduta. Hala, Arcek lehen itzulian lortu zuen estatuburu kargua, eta Morales garaipen horren ostean itzuli zen Boliviara, hilabete geroago: «Egun garrantzitsua da nire bizitzan; pozez betetzen nau hainbeste maite dudan nire aberrira itzultzeak», esan zuen muga gurutzatzean.

Hori bai, presidente ohiak argi utzi zuen ez zela politikaren lehen lerrora itzuliko, eta hori agerian utzi zuen Arceren hauteskundeetako kanpainak, ez baitzioten erreferentziarik egin Moralesi. Presidente ohia gobernutik kanpo ere geratu da, eta ikusteko dago datozen urteetan zer norabide hartuko duen.


Positibo tasa %4ra jaitsi da Hegoaldean

Summary: Positibo tasa %4ra jaitsi da Hegoaldean. Beste 407 kasu atzeman dituzte proba diagnostikoetan.

Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak eguneratu egin dituzte egoera epidemiologikoari buruzko datuak, eta, emandako informazioaren arabera, Hegoaldeko positibo tasa %4ra jaitsi da. Izan ere, atzo 9.990 proba diagnostiko egin zituzten, eta horietatik 407k eman zuten positibo; %4k, beraz. Bezperako datuekin alderatuta, apur bat behera egin dute positiboek. Lurraldeka, Nafarroan 51 positibo detektatu zituzten atzo; Araban, 56; Gipuzkoan, 100; eta Bizkaian, 188. Beste 12 kasuak EAEtik kanpo dauden herritarrenak dira.

Osakidetzak Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ospitaleen egoeraren berri eman du: atzo beste 46 lagun ospitaleratu zituzten gaitzak jota, eta ZIUetan 95 lagun daude larri. Osasunbideak arratsaldean emango ditu ospitaleratzeei buruzko datuak.


Summary: Ehun mugimenduak Loiolako kuartela «desjabetzeko» ekintza nazional batera deitu du. Herritarrei martxoaren 27an kuartel parean elkartzeko deia zabaldu diete. Haustura bat irudikatu nahi dute Espainiako «1978ko erregimenarekin», eta euskal errepublika aldarrikatu.

Iazko otsailean Ehun mugimenduak euskal errepublikaren aldeko ekitaldiak antolatu zituen hainbat herritan. Burujabetza praktikara eramateko kontzientziazio lan bat egiteko sortu zen taldea, eta, bide horri jarraituz, beste ekintza bat aurkeztu dute gaur. Ekitaldi nazional batera deitu dute martxoaren 27rako, eguerdian, Donostiako Loiola auzoko kuartelaren aurrean, militarren kuartela «desjabetu» eta «herriaren esku» uzteko.

«1978ko erregimenari» egin nahi diote aurre. Espainiako Estatuaren forma guztiei. Militarrak «Espainiako batasunaren eta eliteen interesen zaintzaileak» dira, Ehun-en esanetan, eta Donostiako Udalak kuarteleko lurrak erosi izana, berriz, «espekulaziorako» operazio bat; militarrek diru horrekin ordainduko dituzte eraikin berriak, eta udalak 17.000 etxebizitza egin nahi ditu han, mugimendu errepublikazaleak ohar batean azaldu duenez.

Horregatik, udala, militarrak eta eraikuntza enpresak «ontzi berean» daude Ehun-entzat: «Espainia izeneko karabela ontzian, goxo-goxo». Hori salatzeko, eta «porlanaren mafiaren» aurrean «ongizate komuna» aldarrikatzeko, euskal errepublikaren aldeko mezua zabaldu nahi dute. Berriki bete dira hogei urte intsumisioaren aldeko borrokak derrigorrezko soldadutza kentzea lortu zuenetik, eta haien borrokak euskal errepublikaren aldekoarekin «antzekotasun handiak» izango dituela uste dute.

Intsumisoen borrokaren jarraipen baten gisan aurkeztu dute datorren martxoaren 27ko ekintza nazionala. Latsari plazara joateko deia egin diete herritarrei, Loiolako kuartelaren parera, 12:00etan. Adierazi dutenez, hainbat kolektibok hartuko dute parte «desjabetze» ekintzan. Gainera, erakusketak jarriko dituzte eta sound system bat ere egongo da.


Summary: Margaux Lorier ekoizle baionarrak film labur onenaren Cesar saria irabazi du. Adieu les cons filmak lortu ditu sari nagusiak. Industriako kideek Frantziako Gobernuaren neurriak kritikatu dituzte, eta zinema aretoak irekitzeko eskatu dute.

Bart banatu dituzte Frantziako zinemaren sari nagusiak, Parisko Olympia aretoan. Albert Dupontel zuzendariaren Adieu les cons filma izan da garaile nagusia, hark irabazi baititu film, zuzendari, gidoi eta argazki onenen sariak, besteak beste. Film laburrik onenaren saria, baina, Sofia Alaoui zuzendariaren Qu'importe si les bêtes meurent lanari eman diote. Zuzendariarekin batera jaso du sari hori Margaux Lorier ekoizleak.

Lorier Baionakoa da, eta 32 urte ditu. «Umetatik amestu duen unea» bizitzen ari zela adierazi du Cesar saria jaso duenean. Rene Cassin lizeoan egin zituen ikasketak, Literatura ikasketak egin zituen, eta zinemaren munduan aritu izan da lanean, ekoizpenean.

Alaouirekin elkarlanean sortu zuen Qu'importe si les bêtes meurent filma, 2019an, eta ordutik 70 zinema jaialdi baino gehiagotan erakutsi ditu. Film labur onenaren saria irabazi zuen, besteak beste, Sundance zinemaldi entzutetsuan. AEBetako eta nazioarteko zinema independentearen elkargune garrantzitsua da.

Cesar sarien 46. aldia, gainerakoan, industriaren aldarrikapenez bete zen. Frantziako zinema aretoak zortzi hilabetez egon dira itxita azken urtean, eta oraindik ez dakite noiz irekiko dituzten. Frantziako Gobernuaren neurriak kritikatu dituzte, eta aretoak zabaltzeko eskatu dute.


Summary: Aberri Eguna plazetan ospatzeko deia egin du Euskal Herria Batera-k. Herri dinamikaren arabera, «Euskal Herri burujabea» aldarrikatuko dute datorren apirilaren 4an

Iazko Aberri Eguna leiho eta balkoietan ospatu behar izan zuten herritarrek, pandemiaren ondorioz Espainia eta Frantziako gobernuek ezarritako itxialdiarengatik. Nolanahi ere, ariketa hura «arrakastatsua» izan zen, antolatzailearen, Euskal Herria Batera herri egitasmoaren ustez, eta, horregatik, berriro batera ospatzeko deia egin du, baina aurtengo apirilaren 4an plazetara jauzi eginez. Aurtengo Aberri Eguna aurkezteko agerraldia egin du gaur, Donostian, Euskal Herria Batera-k, eta dinamikako kide Imanol Esnaolak nabarmendu du «Euskal Herri burujabea» aldarrikatuko duela. «Erabaki politikoak herritarrengandik ahalik eta gertuen hartzeko, gure bizitzen eta gure ongizatearen alde egiteko. Komunitate nazional gisa, zainduko gaituen herri bat izan nahi dugulako», adierazi du.

Ospatzeko ordua 12:30ak izango dira, eta Oihana Maritorena sustatzaileak azaldu du ordu horretan «ikus-entzunezko seinale bat» igorriko dutela irratietan, tokiko telebistetan eta sarean. Seinale hori «edozein tokitatik» ikusi edo entzuteko deia egin du Euskal Herria Batera-k, baina aurten herriko eta auzoetako plazetan elkartzeko deia ere egin nahi du. «Herrietako plazetan elkartzeko deia egiten dugu, bai seinalea batera entzuteko, bai herriko musikariekin kantaldiak antolatzeko, betiere COVID-19a-dela eta ezarritako osasun irizpideak zorrotz betez», zehaztu du Maritorenak. Eta hiru kantu kantatzea proposatu dute, horiek «Euskal Herria batzen dutelakoan» : Gernikako arbola, Txoria txori eta Ikusi mendizaleak. «Baina herritarrei Euskal Herriarekin batzen dituen edozein kanta proposatu eta plazetan kantatzeko deia egiten diegu. Guztiok batuko gaituen egitasmo bat egitea baita helburua».

Nolanahi ere, ez dute proposamena «soilik» plazetara mugatu nahi. «Gauden tokian gaudela, etxean, mendian zein hondartzan, Euskal Herrian zein kanpoan, seinalearekin bat egin eta kantatzeko deia egiten dugu». Gainera, Aberri Egunean leiho eta balkoiak ikurrinaz eta nafar ikurrez apaintzeko deia egin du Euskal Herria Batera-k.

Talde sustatzailea

Euskal Herria Batera-k jakinarazi du nortzuek osatzen duten proposamenaren talde sustatzailea.

1. Ainhoa Aiensa Laborda, Supermerkatu baten langilea. Iruñea, Nafarroa Garaia. 2. Aitor Servier Etxexuri, Bertsolaria. Azkaine, Lapurdi. 3. Amaia Merino Unzueta, Zinemagilea. Barañain, Nafarroa Garaia. 4. Amaia Nausia Pimoulier, Historialaria. Iruñea, Nafarroa Garaia. 5. Anabel Arraiza Artieda, Kultur ekintzailea. Lakuntza, Nafarroa Garaia. 6. Angel Oiarbide Ruiz, Arkitekto teknikoa. Idiazabal, Gipuzkoa. 7. Basilio Garcia Mayo, Udaltzain jubilatua. Amurrio, Araba. 8. Carlos R. Etxepare Rambosio, Kazetaria. Buenos Aires, Argentina. 9. Carlos Martinez Etxeberria, Ikaslea. Murchante, Nafarroa Garaia. 10. Dorleta Kortazar Alkoz, Ipuin kontalaria. Eskoriatza, Gipuzkoa. 11. Eduardo Gaviña, Yogurinha Borova. Trabestia eta Kultur ekintzailea. Laudio-Bilbo, Araba-Bizkaia. 12. Eneko Axpe Iza, Zientzialaria, Barakaldo, Bizkaia. 13. Estitxu Garai Artetxe, Publizista. Gordexola, Bizkaia. 14. Gaizka Aranguren Urrotz, Kazetaria. Iruñea, Nafarroa Garaia. 15. Garazi Hach Embarek Irizar, Irakaslea. Ormaiztegi, Gipuzkoa. 16. Grazi Etchebehere, Erizain ohia. Ortzaize, Nafarroa Behea. 17. Iduzki Soubelet Fagoaga, EHUn gizarte psikologian irakaslea, Naziometroko kidea. Donibane Lohizune, Lapurdi. 18. Iera Agirre Iturriaga, Pilotaria. Leitza, Nafarroa Garaia. 19. Iker Goñi Antuñano, Ekintzailea. Getxo, Bizkaia. 20. Iker Villa Baraja, Musikaria. Barakaldo. Bizkaia. 21. Imanol Esnaola Arbiza, Gaindegiako koordinatzailea. Oiartzun, Gipuzkoa. 22. Imanol Goirigolzarri Malaxetxebarria, Jubilatua. Mungia, Bizkaia. 23. Inaxio Kortabarria Abarrategi, Donostia, Gipuzkoa. 24. Iñaki Dorronsoro Plazaola, Eusko Ikaskuntzako lehendakari ohia. Ataun, Gipuzkoa. 25. Iñaki Pujana Aguirre, Garraiolaria. Dima, Bizkaia. 26. Iratxe Delgado Arribas, Ikaslea. Durango, Bizkaia. 27. Josu Camara Izagirre, Aktorea. Lezama, Bizkaia. 28. Maddalen Arzallus Antia, Bertsolaria. Hendaia, Lapurdi. 29. Maialen Sáez de Okariz Ruiz de Sabando, Erizaina. Gasteiz, Araba. 30. Maitena Diribarne, Irakaslea. Donibane Garazi, Nafarroa Behea. 31. Markel Susaeta Laskurain, Futbolaria. Eibar, Gipuzkoa. 32. Mirari Martiarena Iraola, Umoregilea. Oiartzun, Gipuzkoa. 33. Kike Amonarriz Gorria, Euskaltzalea. Tolosa, Gipuzkoa. 34. Mario Zubiaga Garate, EHU-UPVko irakaslea. Durango, Bizkaia. 35. Mattin Rafu Ruiz de Alda Laaksonen, Txirrindularia. Urruña, Lapurdi. 36. Mikel Irizar Intxausti, Jubilatua. Elorrio, Bizkaia. 37. Nerea Loron, La Furia, Abeslaria. Cascante, Nafarroa Garaia. 38. Oihana Maritorena Genbe, Aktorea eta irakaslea. Donostia, Gipuzkoa. 39. Paola Charron, Gidaria. Larresoro, Lapurdi. 40. Pello Otxandiano Kanpo, Ingeniaria. Otxandio, Bizkaia. 41. Ramon Agirre Lasarte, Aktorea. Donostia, Gipuzkoa. 42. Txomin Poveda, Soziologoa. Urruña, Lapurdi. 43. Xabier Goirigolzarri Malaxetxebarria, Enpresaria. Mungia, Bizkaia. 44. Ximun Fuchs, Antzerkilaria. Donibane Lohizune, Lapurdi.


Beste kolpe bat

Summary: Beste kolpe bat. Alavesek puntu bakarra batu du etxean Cadizen kontra, aurrea hartu eta aise aritu den arren. Garesti ordaindu du Manuk 83. minutuan eginiko penaltia

Ez dago modurik: Alavesek berpiztu ezinik jarraitzen du. Ari da imintzioak egiten, baina jardunaldiak aurrera doaz, eta keinu hutsekin jada ez da aski. Irabaztea da galbidetik irteteko modu bakarra, baina Arabako taldeak ez daki kontrarioak nola azpiratu. Betisen kontra 0-2 joan zen irabazten astelehenean, baina alferrik. Eta gaur, Cadizen kontra, ez da gai izan aldeko emaitzari eusteko. Erabat kontrolpean izan du partida 1-0ekoa egin ondoren, harik eta azken txanpan etxekalte jokatu duten arte: penaltia oparituz. Azkenean bana.

Mendizorrotzan baloiaren jabetzari muzin egiten dioten bi talde izan dira aurrez aurre. Ekimena, hargatik, Alavesek hartu du: etxean ziharduelako, eta aurkariak baino premia larriagoa zuelako. Kosta zaio jokaldi argiak sortzea, baina saiatu, behintzat, saiatu da. Hegaletatik egin zuen min batez ere, Pellistriren grinaz eta kalitateaz baliatuta. Lehen zatian, uruguaitarraren hanketatik pasa dira jokaldi aipagarri gehienak. Distira galduz joan da minutuak igaro ahala, eta orduan, Joseluren txanda iritsi da: pase luze bikaina eman dio Riojari, eta haren kontrola eskuarekin moztu du Salvik, area barruan. Aurrelariak sareratu egin du penaltia, eta hala, 36. minutuan 1-0 jarri da Alaves. Plana nahi bezala ari zitzaion ateratzen Abelardori.

Golaren ostean, gasteiztarrek ez dute sufrikariorik pairatu. Cadizek oso uzkur jokatu da, eta nekez iritsi da Pachecoren ate ingurura. Aurkako golak ez du xaxatu, eta gainera, ondo kokaturiko aurkari bat zuen aurrean. Lerro artean ez du espaziorik utzi Arabako taldeak, eta arearen defentsa sendotasun handiz egin du. Gidoiak bere horretan jarraitu du atsedenaren ostean. Gertuago zirudien Alavesen bigarren golak berdinketak baino. Izan ere, baloiak lapurtu ostean kontraeraso zitalak egiteko aukera zabaldu zaio.

Manuren Garciaren baldarkeria

Arabarrek garaipen erosoa lortu behar zutela zirudien, baina dena hankaz gora jarri zaie neurketa bukatzeko hamar minuturen faltan. Manu Garciak ukondoa goian zuela egin du jauzi arean, eta Calak, kontaktua nabaritzean, lurrera bota du bere burua. Penaltia adierazi du epaileak, baina aldi berean, baldar jokatu du arabarren kapitainak; batik bat, aintzat harturik aurreko jokaldian txartel horia ikusi duela oso antzeko egoera batean. Hala, jokalari bat gutxiagorekin gelditu da Alaves, eta are okerragoa zena, Alex Fernandezek banakoa egin du penalti puntutik. Jota gelditu dira arabarrak, berriro esku-eskura izan dute garaipenak ihes egin ziela sinetsi ezinik.


Summary: Mikel Zabalzaren egia argitzeko eskatu dute askotariko ahotsek. 1985an torturaren ondorioz hildako orbaizetarraren senideek, alderdi politikoek eta torturaren bertze hainbat biktimak egia argi dezala eskatu diote Madrili, Gogora Institutuan antolaturiko mahai inguru batean.

Miguel Angel Llamas Pitu-ren ustez, Alberto Perote CESIDeko koronel eta zerbitzu sekretuetako buruaren eta Pedro Gomez Nieto Guardia Zibileko kapitainaren arteko elkarrizketen audioak hainbertzeko «zalaparta» sortu badu, tortura sistematikoa izan dela erakusten duelako da: «Ahotsaren hoztasuna entzunda ikusten da ohiko praktika bat zela torturarena». Non dago Mikel? dokumentala egiteko prozesuan atzeman zuten audio hori, eta, azkenean ikus-entzunezkoan ez sartzea erabaki bazuten ere, harrabots handia sortu du azken asteotan gizartean zein politikagintzan; hain zuzen ere, horregatik: Mikel Zabalzarena ez baitzen kasu bakarra izan. «Paradoxikoki, audio horrek ekarri du torturatuekiko zegoen errezelo errezel hori kentzea».

Agus Hernan Foro Sozial Iraunkorreko bozeramailearenak dira azken hitz horiek: gaur, Bilbon, Gogora Memoriaren, Bizikidetzaren eta Giza Eskubideen Institutuaren egoitzan egon den ordezkaritza zabalaren ahotsetako batenak, eta askotariko talde horren erakusgarri. Gogora institutuak antolatuta, hain zuzen, Llamasek eta Amaia Merinok egindako Non dago Mikel? dokumentalari buruzko solasaldia egin dute gaur Bilbon, eta egileek eta Mikel Zabalza zenaren arreba Idoia Zabalzak baino ia gehiago hitz egin dute publikoko askotariko lagunek. Gonbidatuen artean izan dira, erraterako, Zabalzaren bertze hainbat senide; baina baita harekin batera sarekada berean atxilotu eta torturatutakoen familiakoak ere: erraterako, Ion Arretxe zenaren bikotekide Ana Vila Mateo eta Mikel Arretxe anaia, Idoia Aierbe zenaren ahizpa Ana Aierbe eta Marcelo Altuna bikotekidea, eta Manolo Bizkai bera, Mikel Zabalzaren torturak eta sufrimendu oihuak ondoko gelatik entzun behar izan zituena.

Ez dira bakarrak izan, ordea: Paco Etxeberria auzitegi medikuak ere hartu du hitza, baita 1985eko udazken ilun hartan gertaturiko guziaren kronika egin zuen Koldo Ordozgoiti kazetariak ere. EAJ, EH Bildu, PSE-EE eta Elkarrekin Podemoseko ordezkariak ere han izan dira; eta, tartean, Aitor Esteban EAJko diputatua eta Roberto Uriarte Elkarrekin Podemosekoa mintzatu dira. Entzuleen artean zen ETAk hildako Juan Mari Jauregi zenaren alaba Maria Jauregi ere, eta torturak pairatu behar izan zituen bertze gizonezko bat ere bai, akaberan mintzatu dena: «Ez dut dokumentala ikusiko. Oso gogorra egiten ari zait».

Nork bere ikuspegitik, torturaren errealitateari ahotsa jarri diote denek, bi ordutik goiti iraun duen mahai inguru polifonikoan. Eta eskaera bat egin dute hitza hartu duten guziek, aho batez: torturari buruzko egia azaleratu dadila, eta horrekin batera aitor eta errepara dezatela gertaturikoa, berriro gerta ez dadin. Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako Sailburuak horixe eskatu dio Espainiako Gobernuari mahai ingurua hasi baino lehen egindako hitzartzean: «Estatuak bermatu behar du Mikel Zabalzaren kasuan egiarako eskubidea, eta, hala badagokio, aitorpena, autokritika eta erantzukizunak hartzea ekarri behar luke».

Zabalzaren senideei eta harekin batera atxilotu eta torturatu zituztenei eta haien familiakoei lore eskaintza eginez hasi dute Eusko Jaurlaritzako ordezkariek ekitaldia.

Sekuentziaz sekuentzia

Peroteren eta Gomez Nietoren arteko elkarrizketarena ez da izan Non dago Mikel? dokumentalean sartu ez duten elementu bakarra, eta kanpoan utzitako hainbat irudi sekuentzia erakutsi dituzte gaur, mahai inguruaren hari gisa erabili dituztenak. Ion Arretxeren tortura testigantzak entzunarazi dituzte, erraterako, baita torturak pairatu zituen Idoia Aierberen ahizpa Anaren hitzak ere: «Idoiak ez zuen torturaz hitz egiten. Lotsa sentitzen zuela uste dut, eta pena zeukala. Errudun sentitzen zen». Ahizpak argi du, ordea, torturatu egin zutela: «Ume bat plastikozko poltsa batekin jolasten ikusten bazuen, segituan joaten zen kentzera». Esklerosi anizkoitzak jo zuen azkenean, azken egunetan burua galtzeraino. «Baina sekula ahantzi ez zitzaiona zen torturatua izan zela», zehaztu du Altuna bikotekideak. Sirena hotsa entzutean urduri jartzen zelako, adibidez. Paco Etxeberriak jarri dio ahotsa eritasunari: «Ezin dugu ziurtatu hortik ote datorren, baina eritasunak lasterragotzen dituen faktore bat da. Horrelako gauzak hain dira gogorrak!». Hunkituta, Etxeberriak.

Ana Vila Mateok zehaztu du, aldiz, Ion Arretxek egunero hitz egiten zuela torturaz, eta gaur egun berak ere egunero oroitzen duela: «Ubelduak joan egiten dira, baina gainontzeko guztia gelditu egiten da». Liburu batean idatzita utzi zuen dena Arretxek, eta dokumentalerako testigantza jaso zuten. Merino: «Guretzat Mikelen ahotsa zen Ionena, eta hala izaten segitzen du. Ion Mikel da».

Ordozgoiti kazetariak ohartarazpen bat egin du: izan badaiteke, izan zitekeela okerragoa ere. «Komunikabideok eta herritarrek ez bagenu presiorik egin, oraindik desagertuta egongo zatekeen Zabalza». Eta ez zutela kasualitatez Endarlatsan utzi, Gipuzkoatik 100 metro eskasera, baina Nafarroan. Bat egin du Etxeberriak. Bi ideiekin: «Inork ez zuen sinisten bertsio ofiziala, ezta Donostiako fiskalburu Javier Zaragozak ere». Eta Jorge Argote guardia zibilen abokatuaren agerpen ez «espontaneoa»: «Bera etorri zen kazetariongana». Kontraerranez beteriko bertsio ofiziala azaltzera.

Testigantza bezainbat eskaera egin dituzte ekitaldian. Estebanek, adibidez, eskatu du Espainiak desklasifika ditzala Zabalzari buruzko dokumentuak. Harago jo dute Hernanek eta Etxeberriak: torturatu guzien egia aitortzeko ekitaldi ofizialak egitea galdegin dute. Idoia Zabalzak, berriz, politikariei eskatu die bete ditzatela bertzeak bertze Nafarroako Parlamentuan egindako hitzak.


Motozale bat hil da Mendaron

Summary: Motozale bat hil da Mendaron. AP-8 autobidean gertatu da istripua

Motozale bat hil da gaur arratsaldean, Mendaron (Gipuzkoa), 18:30ak inguru zirenean. Eusko Jaurlaritzaren Segurtasun Sailaren arabera, Irunerako noranzkoan gertatu da istripua. Iturri horrek adierazi duenez, motozaleak motoaren kontrola galdu du, eta errepideko bazter babesa jo du. Osasun zerbitzuek gidaria artatu zezaten, karriletako bat itxi du Ertzaintzak, baina heriotza baieztatu besterik ezin izan dute egin. Ez dute hildakoaren daturik eman.

20:00etan, artean, karriletako bat itxita zegoen, eta bi kilometroko auto pilaketak eragiten ari zen.


Landutako puntua

Summary: Landutako puntua. Nafarrak konforme gelditu dira berdinketarekin, bigarren zatian sufritu ostean. Calleriri gol bat baliogabetu diote, Budimir jokoz kanpo zelako

Osasunak puntu landua lortu du Valladoliden aurka Irabazi ezin denean, berdinketa ez da sari makala. Ondorio hori atera du Osasunak, Valladoliden kontra puntu bat urratu eta gero. Aukera ederra zuen Sadarren beste martxa bat sartu eta salbaziora hurbiltzeko, baina horretarako, irabazi egin behar zuen. Eta gorritxoek ez dute Valladolid azpiratzeko meriturik egin. Oso neurketa itxia jokatu dute bi taldeek, eta nafarrei arrakala zabaldu zaie bigarren zatian. Sufritu egin dute kanpokoen oldarraldiekin, eta gehiagoren gosez ziren arren, ontzat jo dute puntu bakarreko saria.

Lehen zatian hobea izan da Osasuna, baina ez da gai izan gol aukera garbiak sortzeko. Zehaztasuna falta izan zaio azken metroetan, bai kontrolak, bai erdiraketak eta bai jaurtiketak egiterakoan. Behin asmatu du, 36. minutuan, eta sareetan bukatu du baloiak: Vidalek eta Barjak eskuinetik hormarena egin dute, eta Callerik zehatz errematatu du area barruan. Haatik, gola ospatzeari berehala utzi diote gorritxoek, jokoz kanpokoa adierazi baitu epaileak. Apur bat aurreratuta zegoen Budimir, eta Calleriren errematea zertxobait ukitu du.

Bigarren zatiari energia gehiagorekin ekin dio Nafarroako taldeak, eta bazirudien pixkanaka erauntsia antolatuko zuela Valladoliden area inguruan. Alabaina, kanpokoak hazi egin dira minutuen joanean, eta 0-1ekoa egitear izan dira 64. minutuan. Kontraerasora bizi atera da Janko, eta haren erdiraketa Weissmanek jaso ostean, bakarrik gelditu da Orellana; kanpora jaurti du, ordea. Hortik gutxira, zutoinetik oso gertu igaro da Mesak areaz kanpotik eginiko jaurtiketa. Lasaitasun asperenak entzun dira Sadarren. Jokalari erasokorrak zelairatu ditu Arrasatek, baina hutsaren hurrengoa izan da gorritxoen erreakzioa. Jaitsiera postuak nahiko urrun dituzte oraindik, baina ezin daitezke lokartu.


Adina ez dadin muga bat izan

Summary: Adina ez dadin muga bat izan. Elgoibarren Establezimendu lagunkoia kanpaina jarriko dute abian, saltokiak adinekoei egokitzeko programa. Izena emateko epea zabalik dute dendek.

Zerk oztopatzen du adineko bat saltoki batera joatea? Galdera hori egin die Elgoibarko Udalak merkatariei. Galdera bera erantzutea baino gehiago, oztopoa kentzea dute helburu, eta, hain zuzen ere, horrela sortu da Establezimendu lagunkoia kanpaina. Prestakuntza eskainiko diete parte hartzen duten dendei, arazoak identifikatzetik harago, adinekoei egunerokotasuna arintzeko.

Proiektuaren hasiera diagnostiko bat dela azaldu du Blanca Larrañaga Iriondok, Elgoibarko Udaleko Ongizate zinegotziak. «Inkesta zabal bat egin genien elgoibartarrei euren iritzia eta proposamenak jasotzeko, eta diagnostikoa osatu genuen horrekin». Hain zuzen ere, hobetu beharreko puntuak zein diren identifikatu zuten dokumentu horretan, eta identifikatutako puntu horiek hobetzeko asmoz abiarazi dute egitasmoa.

Arazoak sailkatzeko, lau galdera erabili dituzte: mugikortasunari, ikusmenari, entzumenari eta kognizioari lotutakoak. Azken horiei dagokienez, esaterako, proiektuaren sustatzaileen helburua da dementzia jasan dezaketen herritarrak identifikatzen ikastea, eta, horrekin batera, eurekin nola jardun barneratzea. 65 urtetik gorako hamar pertsonatik batek jasaten du dementzia, eta 85etik gorako hirutik batek.

Ezinak identifikatzen

Azken batean, lau galderetakoren bati lotutako arazoren bat daukatenei eguneroko jarduerak mantentzen lagundu nahi diete proiektuaren bidez; hala nola erosketak egiten edo paseatzen. Izan ere, beren egunerokotasuna mantentzeak «autonomia eta bizi kalitatea» bermatuko dizkiela nabarmendu du zinegotziak, eta hori dela proiektuaren muina: «Saltoki lagunkoietan egunerokotasuna erraztuko duten gauza txikiak aurkituko dituzte; adibidez, bastoia jartzeko esekitokia edo saltzailearekin elkarrizketa bat».

Garatu beharreko bideak buruan dituztela egin diete gonbidapena sustatzaileek saltokiei. Galdetegi bat prestatu dute, estrategia zerrenda luze batekin. Horiei erantzunez, jabeak aztertu ahal izango du aipatutakoak gauzatzen dituen edo ez, eta ea laster batean aldaketa txikiak bidera ditzakeen edo ez. Funtsean, galdetegiak saltokiari lagunduko dio ezintasuna daukatenen begirada barneratzen. Zailtasunak zeintzuk diren jakinda, beste modu batean ikusiko dute lokala.

Hala ere, bidea ez da hor amaituko. Formakuntza saioa egingo dute martxoaren 24an, 14:45ean, Elgoibarko Aita Agirre kulturgunean. Establezimenduek izena eman beharra daukate parte hartzeko; epea zabalik dago hilaren 16ra arte. Bi bide daude izena emateko: labur.eus/establezimendulagunkoia webgunea edo elgoibarlagunkoia@elgoibar.eus posta elektronikoa.

Matia fundazioa egingo da saioaren kargu. «Gomendioak egingo dizkiete negozioen jabeei, eta, amaieran, beren denda ebaluatuko dute», argitu du Larrañagak. Lagunkoi itsasgarria jasoko dute parte hartzaile guztiek, dendan bertan erabiltzaileek ikusteko moduan itsasteko. Arduradunaren esanetan, konpromiso txikiak hartzeak orain artean identifikatu gabeko hutsuneak betetzen lagunduko du.

Hobetu beharrekoak jakinda, saltokiak egokitzea izango da hurrengo urratsa. «Beste munduko lan edo inbertsiorik» ez duela eskatuko gaineratu du zinegotziak; esate baterako, aski izan daitekeela oztopo fisikoak kentzea edo altzariei aldaketa txikiren bat egitea. Zer egin daitekeen erakusteko pare bat adibide jarri du: alfonbra irristagarriak kentzea, eta, ilarak luzatzen baldin badira, esertzeko tokia eskaintzea.

Haren esanetan, proiektua gauzatzeak egunerokoa erraztuko die adinekoei. «Ziur gaude, indarrak batuta, egunerokoa leunduko diegula adinekoei. Bakardadea arinduko diegu, eta ariketa fisikoa egingo dute: paseora irtengo dira, lagunekin elkartuko dira…».

Elkarlanerako aukera

Bi eragilek parte hartu dute proiektuan. Batetik, Elgoibar Lagunkoiak, eta, bestetik, Euskadi Lagunkoiak. Bata, udaleko hainbat departamentuk eta herriko hainbat eragilek osatzen dute; besteak beste, Nagusilanek, Duintasunak eta Jubilatuen Biltokiak. Bestea, berriz, Eusko Jaurlaritzako Enplegu eta Gizarte Politika Sailaren proiektua da.

Hainbat herrik parte hartzen dute Lagunkoia programan eta elkarlana baliagarria izango zaiela uste du zinegotziak. «Eurekin harremanetan gaude, eta zenbait proposamen ekarri ditugu herrira. Beste udalerri lagunkoiekin elkarlanean, eragiteko ideia gehiago izango ditugu».


Pauso handiak txikitasunetik

Summary: Pauso handiak txikitasunetik. Euskal Herriko bizileku txikien gaineko online dokumentazioa elikatzeko ahalegina da Wikikunde. Euskarazko Wikipedian ezaguera hori jasotzea euskal kulturaren berme izan liteke gerora.

«Zergatik dago nire bizitokiari buruzko hain informazio gutxi euskarazko Wikipedian? Bada, inork ez duelako idatzi». Testuinguru horren barruan, eta hori eraldatzeko xedez, jaio da Wikikunde, Euskal Herriko populazio unitate txikiak dokumentatzeko ahalegina: orri berriak sortu, ilustratu eta datu gehiagoz hornitzeko egun badirenak.

Proiektuaren bultzatzaile Aintzane Muguruzak azaldu du euskal auzune, kontzeju eta bizitoki txikien gaineko informazioa urria dela oso: «Ikusi genuen Euskal Wikipedian asko dagoela oraindik lantzeko arlo gehienetan, auzo txikietako informazio asko falta delako gurean». Izan ere, herri handien gaineko ezagutza idatzia gutxika osatuz badoa ere, Euskal Herrian dozenaka, eta are, ehunka toki dira, herriguneetatik kanpo egonik, apenas dutenak informaziorik Wikipedian.

Muguruza sinetsita dago baserri-auzo eta herrixkak ez direla anekdotak euskal kultura, historia eta geografian; aitzitik, horren altxor eta etorkizuneko berme ere badirela uste du, eta hortaz, Wikipedian egoteko merezimendua badutela.

Nondik hasi, baina? Oraingoz, Hego Euskal Herrira mugatu dute ahalegina, «baliabide faltagatik eta aurrekontua txikia delako», aitortu du Muguruzak. Dena den, Euskal Herri osora zabaltzea da ideia: «Espero dugu Iparraldeko jendea ere animatzea eta modu horretan Euskal Herri osora zabaltzea elkarlana». Gipuzkoan hautatu dituzte, dagoeneko, saiakeraren aitzindari izango diren bi herriak: Oñati eta Oiartzun, hurrenez hurren.

Bi informatzaile mota

Joan den astean izan ziren Araotzen ikertzaileak: «Oñatiko auzo bat da, baina izaera eta nortasun berezia duena, oso aparte baitago eta auzo txiki asko baititu barruan». Euskarazko Wikipediak aipatzen ditu auzo horiek, baina oso gainazaletik: «Ez dago historiarik, argazkirik, ez da ikusten noiz ospatzen dituzten jaiak, nolakoa den eliza…».

Bizigune txikiago horien orrialdeak, sortuta daudenetan behintzat, ia zurian daude. Barne huts horiek hornitzeko auzolana sustatu nahi du egitasmoak, eta zeregin horretarako elkartu ziren Oñatin bertako bizilagun batekin. Muguruzak aitortu du edonor izan daitekeela proiektuaren parte nahiz elikatzaile, eta, horretarako, informatzaileen bila dabiltzala. Horien artean bi mota bereizi ditu. Batetik, «teknologian eskarmenturik ez duen jendea» hartu du ahotan; horiek ahoz aho eta belaunaldiz belaunaldi besterendu dituzte biziguneen tradizio, usadio eta ondarearen ezaguerak. Jakintza hori ahanzturan geldi ez dadin, partekatzera animatu ditu Muguruzak auzo txikiei ekarpenen bat egin diezaioketen guztiak, hutsala badirudi ere.

Beste kolaboratzaileak Wikipedian ibiltzeko eta bertan edukia sortzeko gaitasuna dutenak lirateke. Horiek, oinarrizko gaitasun teknologikoa izateaz gain, baldintza bakarra bete behar dute: «Gure historiaren eta ondarearen gainean interesa edukitzea».

Izan ere, horren araberakoa da gakoa. Nahi horretan, badirudi Gipuzkoa dela lurralde historikoen artean bidea gehien zelaitua duena, bi arrazoirengatik. Alde batetik, antolaketa demografikoagatik. «Hemengo herriak, gehienetan, herriguneak izaten dira, eta, gero, baserri solteak, baina askotan ez dituzte auzo txikiak osatzen». Horrez gain, Gipuzkoazentrismoa aipatu du Wikikunderen sortzaileak, haren hitzetan inkontzienteki gipuzkoarrek badutelako euskal kultura eta euskara zaintzeko «nolabaiteko arreta edo kontzientzia gehiago»; horregatik, hain zuzen, informazio dokumentazio gehiago dago Euskal Wikipedian probintzia horrena besteena baino.

Horren garrantzia balioetsi du Muguruzak, hizkuntza eta unibertso birtuala uztartzeak ere egiten baitio ekarpena kulturari: «Esan ohi dute euskarak Interneten duen presentzia handia dela hiztun kopuruarekin alderatuta, baina hori zaindu egin behar dugu». Zenbat eta dokumentazio anitz, landu eta aberatsagoa egon euskaraz, orduan eta zimendu sendoagoak egongo dira: «Horrek ematen diolako euskarari nahiz proiektuari gure historiak eta sustraiek etorkizunean bizirik irauteko bermea».

Berme hori ahoz aho eratu nahi dute, baserri auzo txikienetik, kontzeju, elizate, auzune eta orotariko bizilekuetara, horien nortasuna jaso eta euskal kultura aintzatesteko. Wikikunde arrakastatsua izan dadin elkarlana funtsezkoa dela aitortu du Muguruzak, «ezagutza hori guztia, tradizioak eta historia ez galtzeko; ez baitira iragana, oraina dira, eta geroa izan behar dute».


Summary: Pepe Reiren omenez horma irudi bat egin dute Bartzelonan. «Jarraitzen dugu, jarraituko dugu» dio Roc Blackblock artistaren irudiak.

«Jarraitzen dugu, jarraituko dugu». Hala dio Jaione Aranburu taldeak bultzatuta atzo goizean Bartzelonan Pepe Rei kazetari hilberriaren omenez egin zuten horma irudiak. Egilea Roc Blackblock artista da. Artista horri horma irudi bat zentsuratu zioten duela hilabete inguru Kataluniako hiriburuan: adierazpen askatasunaren aldekoa eta Juan Calos Borboikoaren aurkakoa.


Summary: Fran Balda ezker abertzaleko militantea hil da, auto batek harrapatuta. Atzo gauen gertatu zen istripua, Etxarri Aranatzen (Nafarroa). Baldak 53 urte zituen.

Atzo gaueko 22:30ean gizonezko bat hil zen Etxarri Aranatzen (Nafarroa) auto batek harrapatuta. Hildakoa Fran Balda zen, ezker abertzaleko militantea. Arbizuko (Nafarroa) zinegotzia izandakoa zen, eta azken urteetan Nafarroako Sare Herritarrean eta Euskal Memorian zebilen, Nafarroan egindako tortura kasuak argitzeko lanean.

Hainbat aldiz atxilotua ere izan zen Balda: 2013. urtean Guardia Zibilak Herrira-ren aurka egindako sarekada batean, eta azkenekoz, 2015ean. Urte hartako azaroan geratu zen aske.

Nafarroako Sarek prentsa ohar bat plazaratu du Balda agurtzeko: «Bizitzako gorabeherei aurre egiten erakutsi diguzu. Orain, erakutsi diguzun horrekin guztiarekin guri tokatzen zaigu aurrera jarraitzea. Ez da erraza izango». Azkenik, hildakoaren sendiari eta gertukoei «besarkada estu bat» bidali die Sarek.


Erremontearen inguruko saio bat, ETB1en

Summary: Erremontearen inguruko saio bat, ETB1en. Sagardoaren txapelketa ardatz hartuta egingo dute, eta apirilaren 12tik aurrera eskainiko, astelehenero, 22:30ean.

Plazandreak saioaren ildoari jarraituz, erremontearen inguruko saio bat prestatzen eta grabatzen ari dira Galarretan ETB eta Oriamendi. Erremontearen inguruko ezagutza eta ikusgarritasuna sustatzea du helburu, eta apirilaren 12tik aurrera eskainiko da, astelehenero, ETB1en, 22:30ean. Bederatzi saio izango dira, eta orain pilotako binakako txapelketako partidek duten lekua hartuko du saioak.

Ardatza txapelketa bat izango da: kasu honetan, Sagardoarena. Sei bikote profesionalek parte hartuko dute, eta datozen asteetan jakinaraziko dira zeintzuk diren. Txapelketako partidak eskainiko dira, eta, horrekin batera, elkarrizketak, pilotarien monitorizazioarekin irudiak, piloten inguruko erreportajeak, solasaldiak,... Bertan erremontistek eta erremontearen inguruan lanean ari diren norbanako eta eragileek hartuko dute parte. Saioa egiteko plato bat jarriko dute Galarretan bertan.

Azkenaldian ETBk audientzia datu onak lortu ditu erremonte emanaldietan, eta horregatik egin du saioaren aldeko apustua. Asteburu honetan egiten ari dira hainbat grabaketa Galarretan. Hurrengo asteetan emango dituzte saioaren inguruko xehetasun gehiago.


Agrooihangintzaren teknika

Summary: Agrooihangintzaren teknika. Euskal Herriko Laborantza Ganberak antolaturik, fruitu zuhaitzen adar mozketaz ikastaro teknikoa egin zen astelehenean Ainhize-Monjolosen eta Suhuskunen. Garai batean ohikoa bazen ere etxaldeetan zuhaitzak ukan eta artatzea, gaur egun horretan aritzeko jakintza berreskuratu behar da.

Hogei bat parte hartzaile ziren astelehenean Euskal Herriko Laborantza Ganberak (EHLG) Ainhize-Monjolosen eta Suhuskunen antolatu ikastaro teknikoan. Horietarik hamabost laborariak edo laborantzan instalatzeko proiektua duten gazteak ziren, agrooihangintza etxaldean integratu dutenak edo hala egin nahi luketenak. Fruitu zuhaitzetan garai hauetan egiten diren adar mozketak ulertzea eta horiek egiten ikastea zen ikastaroaren xedea. Ilde Perez gidari, goizean teoria landu eta arratsaldean bi etxaldetako sagardietan ikusi zuten, praktikatuz, fruitu zuhaitzen adarrak nola mozten diren sasoi honetan.

Bi lan desberdin ziren aztergai: Ainhize-Monjolosen, elkartearen egoitzatik hurbil diren lurretan, 1992an landatu sagarrondoak nola berregituratu; Suhuskunen, berriz, bizpahiru urteko sagarrondo gazteen adarrak moztuz nola formatzen diren ikustera joan ziren. «Agrooihangintzako praktika berritzaileak integratzea ontsa da, baina etxaldeetan historikoki zuhaitzen inguruan izan den jakintza berreskuratzea» kausitu nahi du EHLGk ikastaldi tekniko horiekin, Etienne Jobard teknikari eta animatzaileak argitu duenez.

Historikoki zuhaitzek leku gehiago baitzuten etxaldeetan. Gaur egun, bereziki gazteen interesa berpizten da —astelehenean agerikoa zenez—, fruitu zuhaitzak ere ekoizpen dibertsifikatu baten parte bilakatzeko. Izan eskala tipian fruituen autokontsumorako, ala handian ekoizpenaren salmentarekin ekarpen ekonomiko bat ziurtatzeko. «Ikastaro teknikoetako parte hartzaileak gehienak gazteak dira, baina ez da 50 urtekoek teknika menperatzen dutelako», Etienne Jobarden ustez, «baizik eta ekoizpen askotarikoaren parte fruitu zuhaitzak nahi dituztenak adineko pertsonak eta gazteak direlako».

Ikastaroan bisitatu zuten bigarren etxaldean, Suhuskuneko Bixente Labyren xerri hazkuntzan, zuhaitzak kabaleentzat ezarri dira: itzala egin dezaten, eta fruituak erortzean bazka gehigarria ekar dezaten. 2018an hasirik, urte oroz landatzen dituzte sagarrondo, haritz edo gaztainondoak. Baina Jobarden erranetan, etxaldeetan zuhaitzak ezartzearen aldeko argumentuak anitzez gehiago dira: «Kabalaren ongizatearen berme bat dira, babes klimatikoa eskaintzen baitute —izotzaz, haizeaz edo udako beroaz babesteko—, biodibertsitatearen aterpe dira, eta, hor, erasotzaileen erasotzaile diren espezieak atzematen dira, egur eta hosto hilek lurrari karbono ekarpena egiten diote…», zerrendatu du. Ahantzi gabe, bistan denez, fruitu eta egur ekoizpenak dakartzala.

Suhuskuneko sagarrondoek interes berezia piztu zuten astelehenean, duela bi edo hiru urte landatu arbolen adarrak moztuz nola formatzen diren ikasteko balio izan zutelako. Zuhaitzaren bihotzeko adarrak moztu, baita enbor azpikoak ere, eta adarrik gorenen puntak pikatzen zituzten, aldian aldi, sagarrondo bakoitzaren formari egokituz. Horretan ari zen Ilde Perez xedarra-aizturrekin, eta gazteak beha, beren aldia heldu arte.

Gaztainen inguruko zikloa

«Duela 40 edo 50 urte etxaldeetan bazen oraindik jakintza handia zuhaitzen inguruan. Jendeek bazekiten zuhaitz bat landatzen eta artatzen», Jobardek dioenez, baina gaur egun jakintza hori berreskuratzeko, pertsona erreferente zehatzengana jo du EHLGk: Ilde Perezekin adarren mozketa landu duten bezala, Gabriel Durrutirekin gaztainaren inguruko ziklo bat abiatu dute Ainhize-Monjolosen.

Lehen saio batean, gaztainaren itzal historikoa eta haren fruituak Euskal Herriarekin duen lotura kulturala aipatu zuten, eta, ondoko aldietan, hilabete hondarrean eta apiril hastapenean, lantzekoak dituzte «txertaketa, zuhaitzaren arta eta fruituaren erabilpena, ekarpen ekonomiko gehigarri gisara». Beste leku batzuetan lan sail gisa antolatua bada ere, gaztainaren inguruko garapena egin gabea da, oraindik, Ipar Euskal Herriko laborantzan. Adar moztearen ikastaroak ukan arrakasta berdintsua ukan zuen gaztainaren ingurukoak ere.

Ainhizeko elkarteak egin dituen ikerketetan, hala nola etxalde zenbaiten diagnostiko zehatzetan, agerikoa da instalatzen direnek ekoizpenen dibertsitatea xerkatzen dutela geroz eta gehiago. Etxalde batzuetan ekarpen ekonomiko gehigarria da jadanik, «ñimiñoa izanik ere», eta guti batzuentzat jarduera nagusia, Anhauzeko Miren Hariñordokiren etxaldean bezala, fruituak izozkietan transformatu eta saltzeko.


346 positibo atzeman dituzte Hegoaldean

Summary: 346 positibo atzeman dituzte Hegoaldean. Positibo eman dute egindako testen %4,8k.

Azken egunetako bilakaera mantendu dute koronabirusaren datuek gaur. Asteburuetan ohikoa den moduan, ohi baino proba gutxiago egin zituzten atzo Osakidetzak eta Osasunbideak (7.251), eta haietatik 346k eman zuten positibo: %4,8k. Beraz, gutxigatik bada ere, OME Osasunaren Mundu Erakundeak aholkatutako kopuruaren azpitik segitzen du oraindik —%5 baino txikiagoa izatea gomendatzen du—.

Lurraldeka, Bizkaian atzeman zituzten positibo gehien, 160; Gipuzkoan, 92 izan ziren; Nafarroan, 51 eta Araban, 41.

Erietxeetan, berriz, geroz eta arinagoa da presioa. Guztira 389 pertsona daude Hegoaldeko ospitaleetan erietxeraturik gaitzarengatik. Otsailaren 1ean 974 ziren. Zehazki, egun ospitalean dauden 389 lagunetatik 276 erietxeetako gela arruntetan daude, eta 113, berriz, ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan.


Etxe bat

Summary: Etxe bat.

Sinetsita nago bizitza zoriontsu baterako gakoa lanaldi erdian datzala. Behin baino gehiagotan iritsi naiz ondorio horrexetara ingurukoekin izandako elkarrizketetan. Xume bizi, orekari eutsi, gustuko gauzei eta pertsonei eskaini merezi duten denbora, bizitza oharkabean baitoa ihesi. Baina hogei segundora ohartzen naiz akats bat dagoela nire ekuazio horretan, nik, haurrik ez dudan arren, hilero mantendu beharreko norbait izango dudalako beti soldata erdi hori hozkaka xahutuko lidakeena: nire etxejabea. Jose Carlos, Carmen, Pedro, Aitor, Amaia.. zein da zure postontzian ageri den izena? Noren izenean iristen zaizkizu Travel-en edo Cortefiel-en propaganda gutunak? Noren hormak ezin dituzu zulatu, noren lurra ezin duzu marratu, nork ez dizu telefonorik hartzen berogailua ez dabilela esan nahi diozunean, baina nork deitzen dizu aztoratuta hilabeteren batean ordaindu ezean, edo bizilagunek esan diotelako zarata gehiegi egin duzula, edo katu bat sartu duzula pisura, eta kontratuan argi jartzen zuela animaliarik ez zela onartuko, beraz, fidantzarik ez dizula itzuliko? Hori, kontratua egin badizu.

Kalkuluak egin ditut. Bederatzi urte daramatzat alokairuan bizitzen, beti pisukideren batekin. Hiriburuetan, 900 eurotik beherako pisuak aurkitzeko Aladdinen lanpara behar da, eta herrietan ere lotsagarriki ari dira igotzen prezioak. Hilean, batez beste, 250 euro ordaindu izan ditut nik, (berez 300etik gertuago), gastuak aparte; hiru, lau, sei zein bi laguneko pisuetan bizi izan naiz, baina buruko ordaindu duguna ez da gehiegi aldatu horren arabera (eta etxearen tamaina edo kalitatea ez da proportzionalki hazi pisukide kopuruarekiko).

Unibertsitate garaian, kurtsoa amaitzear zenean iristen ziren bekek ordaintzen zidaten alokairuaren zati bat, jakinik beka hauen ebazpenean irakasgaietako kalifikazioak eragina zuela, eta zentzu horretan zortedunak ginela batzuk. Beraz, karreran zehar, udako hilabeteak kenduta, 10.000 bat euro eman nizkien etxejabeei, artean diru-sarrera finkorik ez neukanean, han-hemenka emandako klase partikular, bertso saio edo praktiketako kontratuez gain. Ondorengo bost urteetan, beste 15.000 inguru ordaindu dizkiet. Guztira, gutxi gorabehera, 25.000 euro jaso dituzte nigandik (eta nire pisukide guztiengandik, noski, ez ahaztu batuketa hori egitea), amaren etxetik alde egin nuenetik hona.

Jaten, aisialdian, arropatan, liburutan… baino gehiago gastatzen dut hilero nire etxejabea mantentzen. Ezagutzen ez dudan jendea, higiezinen atzean ezkutatu izan diren izen-abizen lausoak, etxe heze, hotz zein zaharrengatik berdin-berdin kobratzen dutenak merkatuko prezioa, eta, esan bezala, etxe hori berotzeko argindarraren faktura norbere kontu.

Gerora egindako nostalgia ariketa bakartietan, bizi izan garen pisuen azpitik igaro izan naiz, asmatzeko ea jabeen seme-alabak biziko ote diren han orain, lasai eta irabazitakoak aurrezteko gaitasunarekin, edo besteren bat ariko den gure kopuru berbera edo altuagoa ordaintzen, eta koadroak zeloz itsasten (zeloa baino hobe da blutack-a, bestela pintura altxa daiteke koadroa kentzerakoan).

Lanaldi erdia nahi nuke, baina horrek ez du ematen alokairurako, gutxiago bakarrik bizitzeko, askoz gutxiago noizbait etxebizitza bat erosi ahal izateko, hilero bankuari oparitu beharreko kuotak altuagoak baitira askoz. Lanaldi osoak baino ez dizu eskainiko segurtasun sentsazio hori, eta ez edozein lanaldi osok. Okupazioa kriminalizatzen da gero, etxe hutsez betetako gure herrialdeotan, etxerik jabetzan ez dugunok besteen bigarren eta hirugarren etxeen espekulazioa ordaintzea beste aukerarik ez daukagunean.

Eta, hala ere, zortedun sentitzen naiz emantzipatzeko gaitasuna izan dudalako, herriz aldatzeko aukera, eta lanerakoa; ez didatelako alokairurako trabarik jarri nire azalaren koloreagatik. Baina, gaur martxoaren 14a izaki, ezin dut burutik kendu iazko itxialdiko nire kontu korrontearen irudia: diru-sarrerak nabarmen jaitsi arren, 300 euroko ordainketa automatikoak hortxe jarraitu baitzuen, gorri-gorri, hileroko bigarren odolustean. Jose Carlos ez zen gutaz kezkatu bere egongelako lurraz kezkatzen den beste.


Gatzik gabeko berdinketa

Summary: Gatzik gabeko berdinketa. Azken metroetan ez dute asmatu Celtak eta Athleticek. Berdinduta jarraituko dute sailkapenean, ez gora eta ez behera.

Defentsak aurrelariak baino gehiago izan dira gaur Vigon (Galizia). Saiatu, saiatu dira Celtako eta Athleticeko jokalariak, baina ate aurrean ideia gutxi erakutsi dituzte, eta inork ez du gol aukera garbirik sortu. Bi taldeek 34 puntu dituzte, sailkapenean 10. eta 11. daude, eta ez gora eta ez behera geratzeko arriskuan daude biak.

Neurketako lehen abisua zuri-gorriek eman dute, Asier Villalibreren bidez. Erremate zaila egin du Gernikako aurrelariak, baina ongi erantzun dio Villarrek. Ondoren, galiziarren txanda heldu da: Santi Minak izan ditu bi gol aukera, baina ez du asmatu hark ere. Erritmoa izan du neurketak, lehiatua izan da, baina inork ez du aurkariaren defentsa zulatzeko formularekin asmatu, eta merezitako berdinketarekin amaitu da.

Marcelino Garcia Toral Athleticeko entrenatzaileak pozik dagoela esan du neurketaren ostean: «Bi taldeek izan ditugu gure uneak, baina beti izan dugu partida kontrolpean. Etxetik kanpo, Celtak adinako gaitasun dituen talde baten aurka, albiste ona da golik jaso ez izana».

Celta: Ivan Villar; Vazquez, Araujo (Aidoo, 84'), Murillo, Aaron Martin; Tapia, Brais Mendez, Denis Suaren (Beltran, 76'), Nolito (Solari, 76'); Santi Mina (Ferreyra, 67') eta Aspas.

Athletic: Unai Simon; Lekue, Nuñez, Yeray, Balenziaga; Dani Garcia, Unai Lopez (Vencedor, 68'), Berenguer (De Marcos, 78'), Morcillo (Ibai, 85'); Raul Garcia (Muniain, 45') eta Villalibre (Williams, 67').


Summary: Txileko 'La nave del olvido' filmak irabazi du Zinegoak Sari Nagusia. Antolatzaileek nabarmendu dute sari gehienetan «mezu positiboak, baikorrak eta itxaropentsuak dituzten filmak» saritu direla. Aurten saritutako film luze guztiak emakumeek zuzendu dituzte.

Zinegoak Bilboko Gaylesbitrans 18. Nazioarteko Zinema eta Arte Eszenikoen Jaialdiak gaur arratsaldean egin du itxiera ekitaldia Bilboko Bilborock aretoan, eta han jakinarazi ditu aurtengo palmareseko saridunak. Hainbat sari eman dituzte, eta Pau Guillen jaialdiaren zuzendariak balorazio oso positiboa egin du, pandemiak zailtasunak sortu dizkien arren, proiekzioei eutsi ahal izan dietelako: «Ikusleen erantzuna bikaina izan da, jende asko bildu da, eta areto asko goraino bete dira jaialdiak iraun dituen bi asteetan». Aurten, jaialdiak ez du aurrez aurreko gonbidaturik izan, baina nazioarteko hogei zinemagilerekin antolatu dituzte online solasaldiak.

Zinegoak Sari Nagusia La nave del olvido filmak irabazi du. Nazioarteko epaimahai baten eta ikusleen artean erabaki dute garailea, eta Nicol Ruiz Benavides txiletarraren filmari eman diote, fikzio onenaren saria ere irabazi duena. Epaimahaiko kideen arabera, film horrek «gaitasun handiarekin aldarrikatzen du pertsona nagusiek duten maitatzeko eskubidea». Sail ofizialen bertan, aipamen berezia egin diote Ray Yeungek zuzendutako Suk suk Hong Kongeko filmari, ikuslea «hauskortasun eta sentiberatasun handiarekin hunkitzea lortzen duelako».

Dokumentalen atalean, berriz, Alltid Amber (Always Amber) izan da irabazlea, Lia Hietalak eta Hannah Reinikainenek zuzendua: «Nerabeen identitate arazoetan beharrezkoa den erretratu eraginkorra da, eta Amber pertsonaia etengabe bilatzen ari da, haren eta haren inguruaren arteko elkarrizketa osoa eta osasungarria aurkitzeko», adierazi du epaimahaiak. Aipamen berezia Bruno Santamariaren Cosas que no hacemos filmari egin diote.

Azkenik, film luzeak, narratiba berriak eta proposamen esperimentalagoak batzen dituen KRAK sailean Georgiako film bat izan da garailea: Tamar Shavgulidzeren Comets. Adituen ustez, hura izan da saileko proposamenik arriskutsuena eta deigarriena: «Film txiki baina zintzoa da, adineko bi emakumeren arteko maitasunari buruzkoa, eta ez da oso ohikoa istorio horiek aurkitzea».

Sari bereziak

Sari nagusiez gain, babestutako hainbat sari berezi ere banatu ditu Zinegoak. Adibidez, lesbianen hainbat elkartek osatutako epaimahaiak, Bilboko Udaleko Berdintasun Zerbitzuaren laguntzarekin, La fabrique du consentement: regards lesbo-queer filma saritu du, «oso beharrezkoa den gai bati heltzeagatik, baimenarena, hori guztia kontatzeko duen moduagatik batez ere». Aipamen berezia egin diote Deine schöne gestalt filmari.

Aniztasun eta Giza Eskubideen Saria, berriz, Patricia Vidal Delgadoren La leyenda negra-k jaso du, «zapalkuntza desberdinei aurre egiten dielako arlo ezberdinetatik, eta zinematografia aldetik duen kalitate handiagatik». Bizkaiko Foru Aldundiko Lankidetza eta Aniztasun Zuzendaritza Nagusiak babestu du sari hori.

Euskal Aktoreen Batasuneko epaimahaiak banakako bi sari banatu ditu: Lena Urzendowskyri eman diote Interpretazio Protagonista Onenaren saria Leonie Krippendorffen Kokon filmagatik, eta Antzezle Onenaren saria, berriz, Ekaterine Kalatozishvilirentzat izan da, Comets lanagatik. Film laburrei dagokien Publikoaren Saria Pati Cruz zuzendariaren La amante komediarentzat izan da.

Bi sari jaso ditu Manuel Marmierrek zuzendutako Les saints de kiko lanak: Senior Epaimahaiarena eta Gazte Epaimahaiarena. Epaimahaiko kideen arabera, «film osoa da, oso argazki zaindua du, estetikoki oso erakargarria da eta hainbat diziplina batzen ditu».

Azkenik, aurten lehen aldiz banatu dute ZG PRO saria, «bidean dauden proiektuak saritzeko». Sari horren lehen irabazlea izan da, beraz, Cecilia Montagut zuzendari argentinarraren Las chicas del poligono lana.

Jaialdia amaitu da Bilbon, baina orain ZG Hedapena hasiko dute: Euskal Herriko 50 herri baino gehiagotara egingo dute ibilbidea, zinema eta aniztasuna herri txikienetara ere eramateko.


Aukera ez du baliatu Realak

Summary: Aukera ez du baliatu Realak. Txuri-urdinek ez dute ia gol aukerarik sortu, eta hobea izan da Granada. German Sanchezek sartu du gola 52. minutuan, aldaratze bati esker. Sailkapenean bosgarren dago oraindik ere Reala.

Txapeldunen Ligarako borrokan bete-betean sartzeko aukera bat galdu du Realak. Neurketa asko jokatu ditu Granadak azkenaldian, eta hainbat jokalari ditu min hartuta; Reala, berriz, aspaldiko sasoirik onenean heldu da Los Carmenesera, aukera baliatzeko asmoarekin. Asmoarekin soilik, ordea, ez da nahikoa, eta Donostiako taldeak ez du asmatu gaur. Ez dute ia gol aukerarik sortu, eta hiru puntura jarraituko du Sevillak duen laugarren postuak —bi neurketa gutxiago jokatu ditu Espainiako taldeak—.

Hasieratik neurketa gogortzen saiatu da Granada, eta Realak ezin izan du bere jokoa egin. Lehia gehienetan garaile izan dira etxekoak, eta hori gutxi balitz, gainera, neurketa hasi eta gutxira David Silvak min hartu du, Realak azken metroetan duen jokalaririk erabakigarrienak. Haren lekuan sartu da Jon Guridi. Dena den, lehen zatian izan ditu gol aukerarik onenak Realak. Oiartzabal bi bider saiatu da area kanpotik: lehenengoa arazorik gabe geratu du Rui Silvak, eta bigarrena, gutxigatik, kanpora joan zaio eibartarrari.

Bigarren zatia hasi bezain pronto jaso du saria Granadak. Aldaratze batean area kanpotik jaurti du Victor Diazek, tartean German Sanchez jo du baloiak, eta ezustean harrapatu du jaurtiketak Remiro. Hortik aurrera jokatu ditu minuturik onenak kanpoko taldeak, baina aukera argirik sortu gabe. Realak gehiago egin beharko du datorren urtean Txapeldunen Liga jokatzeko.

Granada: Rui Silva; Foulquier (Victor Diaz, 48'), Sanchez, Duarte, Quini; Yangel Herrera, Brice (Montoro, 66'), Quina (Puertas, 52'), Fede Vico (Gonalons, 52'), Kenedy; eta Soldado (Molina, 66').

Reala: Remiro; Gorosabel (Gebara, 77'), Zubeldia, Le Normand, Aihen; Illarramendi (Barrenetxea, 77'), Merino, Silva (Guridi, 27'); Januzaj (Portu, 62'), Oiartzabal eta Isak (Bautista, 62').


Summary: Trenbidearen proiektua geldiaraztearen alde egin dute Durangon. Parte hartzea %28,57 izan da, 7.077 boto, eta horietatik 6.680k bozkatu dute PERI1 proiektu urbanistikoa gelditu eta parte hartze prozesu bat hastearen alde.

Trenbidea zegoen lekuan PERI1 proiektu urbanistikoarekin ez jarraitzea erabaki dute Durangoko (Bizkaia) herritarrek. Galdeketa egin zuten atzo, eta bozkatzeko aukera zutenen %28,57k bozkatu dute: 7.077 herritarrek. Haietatik 6.680k egin dute proiektua eten eta parte hartze prozesu bat hastearen alde.

Hau zen erantzun beharreko galdera: «Ados al zaude PERI 1 proiektua gelditzearekin eta irtenbide bideragarri baten azterketa abian jartzearekin, betiere, herritarren parte hartzea aintzat hartuta?». Durangon halako galdeketa bat egin den lehen aldia da.

Proiektuan jasotzen denez, besteak beste, hemezortzi solairuko bost etxe orratz egin nahi ditu Eusko Jaurlaritzak, baina herritarren esku dago orain egitasmo horrek aurrera egitea ala ez. Galdeketa ez da bete beharrekoa, baina Ima Garrastatxu alkateak (EH Bildu) emaitza betearazteko konpromisoa hartu du.

Botoa ematera joan denean, eguna historikoa dela adierazi du Garrastatxuk: «Agintariak aldatuko gara, herritarrak ere bai, baina gaur idazten ari garen unea betirako geratuko da. Emozionatuta nago», esan du alkateak. Horregatik, azpimarratu du haren gobernuak entzungo duela «herriaren hitza». Ildo beretik jo du Julian Rios alkateordeak: «Hitzak albo batera utzi eta XXI. mendeko demokrazia egiten hasteko garaia da».

Udaleko alderdien artean, iritzi desberdinak daude: EH Bilduk eta Herriaren Eskubideak baietz bozkatzeko eskatu diete herritarrei, EAJk abstentzioaren alde egin du, eta PSE-EEk esan du galdeketa «fartsa bat» dela. Orotara, 18 urtetik gorako 24.700 herritarrek izan dute aukera galdeketan parte hartzeko, 9:00etatik 20:00etara.

Finean, trenbidea zegoen lekuan PERI1 proiektu urbanistikoa egin ala ez erabaki dute durangarrek. Proiektuak babesa jasoz gero, hainbat eraikuntza egingo zituzten: hemezortzina solairuko bost etxe orratz, 554 etxebizitzarekin; merkataritzarako lokal batzuk; mila metro koadroko udal ekipamendua —besteak beste, haurrentzako jolasak, lorategiak eta kirola egiteko guneak jarriko dituzte—; eta zortzi solairuko eraikin bat.

Aspaldiko gatazka

1990eko hamarkadan du jatorria oraindik piztuta dirauen gatazkak. Orduan, Eusko Jaurlaritzak eta Durangoko Udalak adostu zuten Jaurlaritzak finantzatuko zuela trenbidea lurperatzea, eta Durangoko Udalak libre geratutako espazioan egingo zuen proiektu urbanistikoaren irabazien zati bat emango ziola trukean. Proiektua 2006an bihurtu zen behin betiko, eta sei urte geroago jarri zituzten martxan lurpeko trena eta geltoki berria; ez, ordea, lurperatze horren ondorioz libre geratu ziren lurrei beste erabileraren bat emateko lanak.

Herritarrek lur horretan zer egin erabaki nahi izan dute. Horretarako, Erabaki herri plataformak ia 4.000 sinadura aurkeztu zituen 2018an, herri galdeketa eskatzeko. Orain, udalak ere galdeketa hori garrantzitsua dela ikusten du, Garrastatxuk azaldu duenez: «Hau ez da udalak sortutako kontsulta bat, baizik eta udalari ia 4.000 durangarren babesarekin egindako herri agindu bat». Emaitza edozein dela ere, udalak akordioa lortu beharko du Eusko Jaurlaritzarekin eta Eusko Trenbide Sarearekin.

Durangoko EAJk uste du argi dagoela proiektuak ez dituela asetzen herritarren beharrak, eta «proiektu bideragarri, erreal eta adostuen» gaineko «parte hartze errealaren» aldeko apustua egin du. Bestalde, udalaren eta Jaurlaritzaren akordioa hausteak eragingo lituzkeen ondorioez ohartarazi du: EAJren arabera, udalak 266 milioi euro ordaindu beharko lizkioke Jaurlaritzari. Hori, haien hitzetan, udaleko diru kutxarentzat «porrota» izango litzateke.


Summary: Eibarrek buelta eman ezinda jarraitzen du. Neurketa hasi bezain pronto sartu du lehen gola Vila-realek, eta neurketa osoa atzetik egin behar izan dute armaginek. Penalti bat ere huts egin dute. Sailkapenean azken-bigarren postuan daude.

Egoerari buelta eman ezinda dabil Eibar. Gaur, aurkari zaila izan arren, bolada txarrean zen Vila-realek bisitatu du Ipurua, baina ezin izan dute saririk eskuratu Jose Luis Mendilibarren mutilek. Sailkapenean azken-bigarrenak dira armaginak, eta etorkizuna iluntzen ari zaie.

Lehen minutua bete aurretik sartu du lehen gola Vila-realek. Gerard Morenok egin du jokaldia, eta Moi Gomez bakarrik geratu da Dmitrovicen ate aurrean; ez du barkatu. Hastapenetik, maldan gora egin behar. 33. minutuan, Moreno berriz ere: jokaldia egin du urpekari horiko izarrak, eta Bacca baloia bultza bakarrik egin behar izan du bigarrena lortzeko.

Borrokatu da Eibar, aukeraren bat ere izan du —argiena, Diopek—, eta atsedenaldiaren aurretik errenta murrizteko penalti bat ere izan du alde. Arbillaren erdiraketa bat eskuarekin moztu du Estupiñanek, baina Esteban Burgosen jaurtiketa geratu egin du Asenjok. Gauzak hala, kanpoko taldea bi goleko abantailarekin heldu da atsedenaldira.

Bigarren zatian, bai, lortu du gola Eibarrek. Larri, baina Sergi Enrichen jaurtiketa batek atepeko marra gainditu du. Hortik aurrera, estutu dute Vila-real armaginek. Ez dute amore eman, eta gauzak are argiago ikusi dituzte epaileak Capoue kaleratu duenean. Azkenean, ordea, Pedrazak bat eta hirukoa lortu du kontraeraso batean, eta etxekoen ametsak zapuztu ditu. Lanean jarraitu beharko dute Mendilibarrenek.

Eibar: Dmitrovic; Arbilla, Oliveira, Burgos (Pozo, 82'), Jose Angel (Soares, 34'); Diop, Aleix Garcia (Rodrigues, 45'), Exposito (Sergio Alvarez, 77'); Inui (Enrich, 45'), Bryan Gil eta Kike.

Vila-real: Asenjo; Jaume Costa (Mario, 64'), Foyth, Funes Mori, Estupiñan; Capoue, Parejo, Trigueros, Moi Gomez (Chukweze, 64'); Gerard Moreno eta Bacca (Pedraza, 64').