Summary: Kutxabankek %10,3 gehiago irabazi du banka negozioaren emaitza onei esker. Aseguruetan, hipoteketan, eta inbertsio funtsetan datu onak biltzen jarraitzen du bankuak. Urteko lehen bederatzi hilabeteetan 176 milioi euroren etekinak izan ditu.

Interes tasak negatiboan jarraitu arren, Kutxabanken emaitzek oso positibo segitzen dute. Urtarriletik irailera bitartean, bankuak 176 milioi euro irabazi ditu, iaz baino %10,3 gehiago. Horretarako gakoa izan da, hain zuzen, interes tasek baldintzatzen duten banka negozioaren bilakaera ona, zeina %8, 3 handitu den, produktu, zerbitzu eta aseguru berrien kontratazioarekin.

Entitateak bere sarreren aniztasuna sendotzen jarraitzen du, eta banka negozioak jada ekarpen handiagoa egiten dio bere kontuei, interes marjinetatik datozkion sarrerek egiten dutena baino. Bestalde, ustiapen gastu txikiagoek ere ( 30 milioi euro gutxiago) igoarazi dute taldearen azken emaitza.

Kutxabankek inbertsio funts eta aurreikuspen produktuen atalean lortutako datuak ikusgarriak dira, beste behin. Adibidez, bankua sektoreko buru da inbertsio funtsen harpidetza garbietan, eta urtean harpidetza garbi gehien egin dituen taldea da (2.057 milioi euroren aktiboekin), sailkapenean aurretik soilik neurriz askoz ere handiagoko lehiakideak dituela. 2019az geroztik inbertsio funtsen Espainiako merkatuan lortutako izenpetzeen %20 Kutxabankek erdietsi ditu. Taldeak gaur egin 20.036 milioi euro kudeatzen ditu inbertsio funtsetan.

Maileguen atalean ere emaitza onak izan ditu Kutxabankek. Hipoteka maileguen produkzio berria % 36 igo da, eta % 10 mailegu pertsonalena. Taldearen mailegu inbertsioa % 7,5 handitu da. Eta gaur egun, Araba, Bizkai eta Gipuzkoan mailegu hipotekario berri guztien % 45,6 Kutxabankek ditu, %17,6 Andaluzian, eta % 10 Espainian.

Enpresentzako maileguetan, berriz, Kutxabank hasia da sumatzen alorra ari dela osasuna berreskuratzen. Bankuaren ustez, «Europako Batasuneko laguntza funtsak iristen direnean jarduera ekonomikoa sustatuko da, baina energiaren kostu handiagoak eta lehengaien gabeziak berreskurapena eragotzi lezakete». Kutxabankek nahiko argi dauka, interes tasek epe laburrean negatiboan jarraituko dutela.


Summary: Auzipetuek salatu dute ez dutela Konstituzionalaren erabakiaren jakinarazpen ofizialik jaso. Espainiako hainbat berri agentziak eta komunikabidek arratsaldean zabaldu dutenez, Espainiako Auzitegi Konstituzionalak babes helegiteaz ebatzi artean ez da berriz eginen 'Bateragune auziko' epaiketa. Hala eskatua zuen Iñigo Iruin auzipetuen abokatuak.

Espainiako Auzitegi Konstituzionalak Bateragune auziko auzipetuen defentsak jarritako babes helegitea aztertu artean ez da berriro eginen epaiketa Espainiako Auzitegi Nazionalean. Izan ere, Espainiako hainbat berri agentziak eta komunikabidek arratsaldean zabaldu dutenez, Konstituzionalak erabaki du behin-behinean etetea Espainiako Auzitegi Gorenak epaiketa berriro egiteko emandako sententzia. Auzipetuek salatu dute, ordea, defentsari ez zaiola oraindik jakinarazpen ofizialik ailegatu: «Komunikabideei egindako filtrazio bat da, eta espero dugu baieztatzea». Ohartarazi dute «ohituta» dauden arren «eskandalu» bat dela hala gertatu izana: «Autoa berretsi eta irakurri ondoren xehetasun handiagoz baloratuko da datorren astean, termino juridiko eta politikoetan».

Espainiako Auzitegi Konstituzionalak duela bi aste onartu zuen auzipetuen defentsak jarritako babes helegitea tramiterako onartzea, eta erran zuen epaiketaren errepikapena eteteaz aitzinago ebatziko zuela. Erabaki du, bada. Iñigo Iruin abokatuak eskatu zuenari men egin dio, beraz, Konstituzionalak, eta Bateragune auziko epaiketa ez dute berriz eginen Konstituzionalak babes helegiteaz ebazten duen artean.

Defentsak babes helegitean argudiatu zuen Espainiako Auzitegi Gorenak joan den abenduaren 14an emandako epaiak —alegia, epaiketa berriro hutsetik hasteko eskaerak—urratu egiten duela auzipetuek benetako babes judiziala izateko duten eskubidea. Zehazki, defentsak uste du Gorenak emandako ebazpenak non bis in idem printzipioa urratzen duela; hau da, ez duela errespetatzen auzi beragatik bi aldiz epaitua ez izateko eskubidea. Iruin abokatuak aurkezturiko helegiteak zehazten du, gainera, bortz auzipetuek osorik bete zituztela 2011n Espainiako Auzitegi Nazionalak ezarri eta 2012an Gorenak berretsitako espetxe zigorrak: Miren Zabaletak, Arkaitz Rodriguezek eta Sonia Jacintok seina urte egin zituzten kartzelan, eta Arnaldo Otegik eta Rafa Diezek, seina urte eta erdi.

Defentsak Konstituzionalean jarritako helegiteak Giza Eskubideen Europako Auzitegiaren sententzia ere hartzen du erreferentzia gisa. Izan ere, 2018an Estrasburgok emandako epaiak zehazten du auzipetuen eskariz baino ezin dela Bateragune auziko epaiketa berriro egin. Kasu honetan, auzipetuek ez dute horrelakorik eskatu; baina, 2011ko sententziari aurkezturiko kasazio helegiteari erantzunez, Goreneko epaile guztiek aho batez ebatzi zuten Bateragunekoen epaiketa berriro egin behar zela.


Summary: Chippewa Crew herriak danbor hots artean hartu ditu bisonteak Rocky Boy erreserban. Pixkanaka hedatuz doa bisontea AEBetako jatorrizko nazioen erreserbetan. Aste honetan, 11 askatu ditu Chippewa Cree tribuak, Montana iparraldean.

Berrogei urte inguru ziren AEBetako Rocky Boy erreserban bisonterik ez zela. Behiala, Ipar Amerikan, milioika ale zeuden ugaztun handi horrenak, Ameriketako handienarenak, baina 200 urtean ehunka buru gutxi batzuetara murriztu zituzten kolonoek, merkatariek eta soldaduek, neurririk gabe harrapatuz. Zehazki, 1890. urtean soilik 750 bisonte zenbatu zituzten; horietatik hamar, Montanan. Egoera hori irauliz doa, baina, eta aste honetan Chippewa Cree tribuak euren lurretara eraman du berriro bisontea, Rocky Boy erreserbara, 1990eko hamarkadan desagertu zen tokira.

«Hau etorkizunerako da», esan dio Dustin Whitford tribuko Hizkuntzaren Babeserako ofizialak Great Falls Tribune egunkariari. Asteartean 11 bisonte askatu zituzten erreserban, 485 hektareako lursail batean. Bi urteko lanaren emaitza izan da, Chippewa Cree erreserbaren zuzendaritzak eta bisonte batzordeak, Salish eta Kootenai tribu konfederatuek eta Ameriketako Belaze Erreserba erakundeak ereindako haziaren lorea.

Bisonteak hartzeko itxitura berehala bihurtu zen, asteartean, bizi berri baten atari. Amerikako Belaze Erreserba erakundea belazeen erreserba natural handi bat egiten ari den entitate pribatu bat da, eta sei bisonte eman ditu Rocky Boyn askatzeko. Beste bostak Salish eta Kootenai tribuek eman dituzte. Kamioietan eraman zituzten 11 bisonteak itxiturara. Inguruan, distantzia batera, komunitateko ehunka kidek danborra joz eta bostekoa emanez hartu zituzten.

Oraingoz 11 dira, baina ugaltzea espero dute. Mexikon, 2009an, 23 bisonte askatu zituzten, AEBetako Hego Dakotako Gobernuak emandakoak: hogei eme eta hiru ar. Zenbait mendetan desagertuta egon ondoren, handik urtebetera jaio zen Mexikon lehen bisontekumea, eta 2018. urte amaieran, hamar urte eskasen buruan, 184 zenbatu zituzten.

Bisonteak ugaltzen direnean, bisitarientzako zentro bat ireki nahi dute Rocky Boy erreserban: «Asmo handiak dauzkagu. Gure ametsa bisonteak zabaltzea da, eta, behin hori lortuta, ondo legoke bat hiltzea gure ospakizunetarako edo gure herriari jateko emateko», dio Ashley Young tribuko Bisonteen Batzordeko kideak. Ipar Amerikako jatorrizko herriek elikatzeko, janzteko, babesteko eta ospakizunetarako erabiltzen zituzten bisonteak, ugari zirenean. Horregatik, bisonteak hilez haiek hiltzeko beste modu bat aurkitu zuen AEBetako Gobernuak.

«Lur honetan 40-60 milioi bisonte zeuden, eta beste hainbeste jatorrizko biztanle. Haiek bisonteak eta indiarrak hil zituzten». Jason Belcourt Chippewa Crew tribuko Jasangarritasun koordinatzaileak, iraganean bezala, etorkizunean ere lotzen ditu bisonteen eta euren tribuaren patuak, eta itxaropentsu begiratzen du aurrera: «Bisontea itzuli eta loratu ahala, gure jendea ere loratuko da». Great Falls Tribune egunkariari adierazi dionez, garai zaila dute komunitatean: COVID-19a, heriotzak, suizidioak... «Galduta gaude, ez dakigulako nortzuk garen, hizkuntza eta kultura kendu zizkigutelako. Orain, nortzuk garen aurkitu behar dugu, eta ondo egongo gara. Hau [bisonteak ekartzea] horren parte da».

Bisonteen itzuleraren lekuko izan ziren asteartean Rocky Boyko eta Box Elderko eskoletako berrehun ikasle inguru. Inspirazio iturri izan dezatela nahi dute tribuko agintariek. «Bisonteek sendatzeko gaitasuna dutela irakatsi ziguten. Uste dut gure komunitateari ondo etorriko zaiola pixka bat sendatzea eta bisonteak guretzat zer diren jakitea. Horregatik dakartzagu. Gure kulturaren parte bat dira, eta boteretsuak dira», gaineratu du Youngek.

Ez da AEBetako tribu batek bisonteak euren lurretara eramateko egiten duen lehen ekinaldia. Besteak beste, Shoshone tribuak eta Basoko Faunaren Federazioak (NWF) 2016an hamar bisonte askatu zituzten Wind River Indian erreserban, eta Arapahoe tribuak gauza bera egin zuen hiru urte geroago erreserba horren iparraldean.

NWFk urteak daramatza erreserbetan bisonteak askatzeko lanean. Tribuekin batera AEBetako Belaze Handietan genetikoki «garbiak» diren bisonteak (Bison bison) ezarri eta tribuen eta bisonteen arteko harremana berreskuratzea dute helburu. 2012an Yellowstoneko parke naturaletik eramandako 63 bisonte askatu zituzten Fort Peck Sioux eta Assiniboine erreserban, Montana ipar ekialdean. Azken sei urteetan 250 bisonte askatu dituzte AEBetako beste erreserba batzuetan.


Summary: Kutxa Bira egitasmoaren dokumentala, BERRIAn ikusgai. Iparra Hegoa kultur elkarteak antolaturiko egitasmoaren nondik norakoak azaltzen ditu ordubeteko lanak, herriz herri, Patagoniatik Urruña eta Seguraraino.

Kutxa Bira egitasmoak antolatzaileen aurreikuspenak apurtu ditu aurten. 15-20 herritara eraman nahi zuten, eta, azkenean, 80 hiri eta herritatik igaro zen euskararen eta bizitzaren aldeko mezua duen egurrezko kutxa. Patagonian hasi zen kutxaren bidaia (Argentina), martxoaren 20an, Euskal Herritik 12.000 kilometrora. Eta Urruñan (Lapurdi) eta Seguran (Gipuzkoa) amaitu zen, maiatzeko azken asteburuan. Abentura hura nola antolatu zen kontatzeko, 64 minutuko dokumental bat egin du Iparra Hegoa elkarteak. BERRIAn ikusgai dago osorik. Astelehen gauerdira arte ikusi ahalko da egunkariaren webgunean.

Amaia Renobales Eubak eta Iban Garcia Azpiazuk egin dute dokumentala. Argentinako Carmen de Patagones herrira eramaten du ikusleak hasieran, kutxak bidaia hasi zuen unera. Herriz herriko zeharkaldia egiten duen bitartean, egitasmoaren inguruko informazioa ematen du. Esaterako, kutxa eraiki zuten artisauak aurkezten ditu, eta euren kontatzen dute nola sortu zuten. Kutxaren barruan garraiatu zuten mezua Amets Arzallusek idatzi zuen, eta hark azaltzen du nola osatu zuen testua. «Hizkuntza da oraingoz munduak eskaini digun bizileku bakarra; hitza da gure lurra», adierazten du pasarte batek.

Garcia, bi egileetako batek, zera esan du: «Lehenengo momentutik gure asmoa Kutxa Birak bere horretan dituen helburu, sentimendu eta anekdota guztiak ikus-entzunezko lan batean biltzea izan da. Horretarako proiektua hasi aurretik, gauzatzen zen bitartean eta ondoren antolatzaileekin elkarlanean ibili gara, ahalik eta modu natural eta gardenean biltzeko».

Patagoniatik hastea erabakita, euskal diasporari «ahotsa emateko» asmoa izan zuten antolatzaileek. Hegoaldeko hemisferiko euskaldunak mintzo dira dokumentalean, haientzat euskarak eta euskaldun izateak zer esan nahi duen azaltzeko.

Kutxak Katalunian eginiko egonaldia ere ikusten da dokumentalean; besteak beste, Bartzelonan haren inguruan antolatu ziren jaiak.

Izurriaren kalte emozionalak

Pandemiak eragindako konfinamenduak euskaldunak nola banandu dituen kontatzen dute antolatzaileek, eta hutsune hori bete nahi izan dutela egitasmoarekin. Pello Aranzabal antolatzaileak esan zuenez, «gure hizkuntza konfinatua izan dute. Bi estatu dauzkagu, benetako pandemia direnak, eta txertoa gure ahotan dago». Garcia gustura ibili da lana egiten: «Kutxarekin batera ibili ginen gu geu ere Euskal Herrian zehar eragin dituen sentimendu eta erreakzio guztiak grabatzen lehenengo pertsonan». Segurako Baratze pilotalekuaren ondoko futbol gunean amaitzen da lana. Han, eginikoaren balorazioa egiten dute antolatzaileek. Kutxa Bira behin egiteko gauza bat zela adierazten dute, Korrika, Herri Urrats, Durangoko Azoka, Nafarroaren Eguna eta halako festak ez egiteak sorturiko «kalte emozionalak eta nortasun kalteak» nolabait osatzeko. Misioa beteta, egitasmoa «hiltzeko» sortu zela gogoratzen dute.

Garciak bilakaera bat sentitu du lana ontzen. «Egunez eguneko lan bat izan da, arazo eta zailtasunetara egokituz eta aurretik antolaturiko egutegia ahalik eta ondoen jarraituz. Proiektua bera denborak aurrera egin ahala eboluzionatzen joan zen, eta gu ere berarekin batera joan ginen».


Summary: Inflazioa 2022an apalduz joango dela uste du EBZk. Europako Banku Zentralak ez du aldaketarik egin bere politikan, nahiz eta aitortu duen inflazioa aurretik uste baino gehiago igoko dela eta denbora luzeagoan egongo dela goian. Espainian inflazioa %5,5 igo da urrian.

«Inflazioa, inflazioa, inflazioa». Inflazioari buruzkoek Europako Banku Zentraleko azken Gobernu Kontseiluan denbora mordoa hartu dutela aitortu du Christine Lagardek. Ez da gutxiagorako; mundu osoan dago kezka zer gertatuko den prezioekin datozen hilabeteetan; zenbateraino baldintzatuko duten hazkunde ekonomikoa; eta noraino inflazio handiegi baten beldurrak ez ote dituen banku zentralak bultzatuko haien politikak estutzera, ekonomiak oraindik ez direnean erabat suspertu pandemiaren ajeetatik.

Kezka nolabait berresteko, gaur jakin da Espainiako urriko inflazioaren indize aurreratua, prezioen %5,5eko hazkunde erritmoa erakutsiz, eta iraileko %4ko hazkundea gaindituz. Alemanian, berriz, inflazioa %4,5ean kokatu da, azken 28 urteetako mailarik handienean. Argi dago, dena den, prezioen igoeraren erantzulerik handiena energia garestia izan dela. Esaterako, energia eta elikagaien prezioak kanpoan uzten dituen azpiko inflazioa %1,4koa da Espainian, orokorra baino nabarmen txikiagoa.

EBZko presidenteak ere argi dauka «petrolioaren, gasaren eta argindarraren prezioak» direla inflazioaren igoeraren eragile nagusiak, hornidura kateen arazoekin batera. Horiei beste aldagai bat ere gehitu die Lagardek; haren ustez, euroguneko inflazioaren datuan eragina du Alemanian pandemiagatik murriztutako BEZa lehengoratu izanak. Eragin hori, dena den, alderaketatik 2022. urtearen hasieran ezabatuko da, eta Lagardek iradoki du horrek apalduko dituela inflazio presioak eurogunean.

Ildo berean, energiarekin lehen gertatu izan dena pasatuko dela uste du Lagardek; bat-bateko igoeraren ostean, energiaren prezioak egonkortu egingo direla. Berdintsu gertatuko da, EBZko buruaren ustez, mundua pandemiatik suspertzen doala, goranzko eskariarekin eta uzkurtutako eskaintzarekin hornidura kateetan sortutako estualdiekin. Hurrengo urte bukaera aldera, arazoa arinduko dela uste du.

Uste baino luzeago

Lagardek ametitu du EBZk aurretik uste baino gehiago igoko dela inflazioa eurogunean eta goian denbora gehiagoz egongo dela, baina 2022. urtean zehar inflazioa apalduz joango dela espero du. Hori bai, soldaten igoera batek inflazioan bigarren itzuliko efektu bat ekar dezakeen oso adi egongo da EBZ.

Gauzak horrela, banku zentralak ez du bere diru politikan aldaketarik egiteko asmorik, oraingoz behintzat. EBZk ekonomia suspertzeko erosketa programekin jarraituko duela iragarri du, eta zorra erosteko PEPP programa 2022an martxoan amaituko dela berretsi du. Horretarako prozedura zein izango den abenduko Gobernu Kontseiluan hitz egingo dutela esan du.

Jakina, gehiegizko inflazio baten arriskutik babesteko ekonomia hoztuko luketen interes tasen igoera batez galdetu diote EBZko presidenteari. Hark baztertu egin du igoera, hurrengo urtean inflazioa %2ko helburutik behera gelditu dela, eta hori esateko datuak dituela argudiatuz. Lagardek gaineratu du, halaber, bera ez dela sartzen beste banku zentralek egin dezaketenarekin.

Baina sinetsi diote merkatuek Lagarderi? Ez dirudi, gaur behintzat. Inbertsiogileek tasen igoera baten alde apustu egin dute, bonuak erosten, datorren irailerako tasen igoera bat espero duten analistei jarraiki. Horri buruz galdetuta, «gure irakurketa zuzena da», erantzun du EBZko presidenteak.


Realak 0-2 irabazi dio Celtari

Summary: Realak 0-2 irabazi dio Celtari. Isakek eta Aritzek sartu dituzte golak, bigarren zatian. Realak lidergoari eutsi dio

Lehiaren bezperan esan zuen Imanol Alguacil Realeko teknikariak ez zegoela igandean jokatuko den Athleticen kontrako derbiari begira, eta hurrengo partida zela garrantzitsuena: Celtaren aurkakoa. Esan eta egin. Ez du inor gorde Imanolek, eta artilleria osoa zelairatu du. Ez da damutu. Realak 0-2 irabazi dio Galiziako taldeari, eta beste hiru puntu poltsikoratu ditu, Isakek eta Aritzek bigarren zatian sartutako golei esker. Hala, lidergoari eutsi dio Realak: 11 partida jokatuta, 24 puntu pilatu ditu.

Hamaikakoan ezusteko nagusia Ryanen presentzia izan da. Imanolek atseden eman dio Realeko atezain titularra den Remirori, eta aukera bikain aprobetxatu du australiarrak. Ez du golik jaso, eta merituzko geldiketak egin ditu. Bigarrenez aritu da ligan atea zaintzen. Zubimendi ere hasieratik aritu da, lesiotik osatu berritan. Halaber, Diego Ricok bere lehen minutuak jokatu ditu elastiko txuri-urdinarekin.

Neurketa irekia espero zen, eta hala izan da. Celtak izan du baloiaren jabetza lehen minutuetan, eta hark eman du aurreneko abisua. Relaren korner baten ostean, kontraeraso azkar bat josi du, baina Nolitoren jaurtiketa kanpora joan da. Jarraian, Ryanek geldiketa ona egin du. Arriskua sortzen hasi da Celta, zelaian hobeto zela, eta bizi jokatzen.

Kostatu zaio Realari partidan sartzea, baina txuri-urdinak ere erraz iristen ari ziren Celtaren area ingurura. 11. minutuan izan du Realak aurreneko aukera: Januzajek gehiegi gurutzatu du baloia, eta gutxigatik kanpora joan da. Hurrengo minutuan, Isaken jaurtiketa atezainak urrundu du. Apurka orekatzen joan dira indarrak, eta trabatu egin da jokoa. Suediako aurrelariaren abiadura baliatzen saiatu dira txuri-urdinak, baina ez dute min gehiegi egin. Txispa bat gehiago behar zuen Imanolen taldeak.

Celtarenak izan dira lehen zatiko azken minutuak ere. Atsedenaldiaren atarian, izugarrizko geldiketa bikoitza egin du Ryanek, eta salbatu egin du Reala. Eskertu du Realak atsedenaldia. Sustoarekin joan dira aldageletara txuri-urdinak, baina markagailua hutsean zela. Hori izan da onena. Ez zen nahi bezala ari Reala: horren seinale atezaina izatea lehen 45 minutuetan gehien gailendu den jokalaria.

Bigarren zatiak ere antzerako gidoia izango zuela zirudien. Baina Realak eman du kolpea, 53. minutuan. Portuk Januzaji pasatu dio baloia, eta honen jaurtiketa atezainak gelditu ondoren, aldaratzean bakar-bakarrik errematatu du Isakek. Hasiera batean epaileak baliogabetu egin du gola, jokoz kanpo seinalatuta; VAR sistemaren bidez, baina, ontzat eman dute gola.

Galiziako taldea ez da kikildu, eta asko estutu du hurrengo minutuetan. Berriro ere Ryanek esku hartu behar izan du, beste geldiketa bikoitz batekin. Sufritzea tokatu zaie txuri-urdinei, baina eutsi dute Celtaren erauntsia. Partida hautsita zegoen, eta aldaketak egitea erabaki du Imanolek. Zelai erdia indartu du Turrientes eta Zubeldia sartuta, eta aurrean Sorloth zelairatu du.

76. minutuan gola sartu du Celtak, baina Brais Mendez jokoz kanpo zegoen. Balio izan duena Realarena izan da. Turrientesen kornerra sareetara errematatu du Aritzek, eta 0-2koa jarri du markagailuan, lehia ixteko; beasaindarren arteko konexioak hauspoa eman dio taldeari. 79. minutua zen.

Realaren bigarrena zanpateko handia izan da Galiziako taldearentzat, eta azken minutuetan Ryanek ez du lan handirik izan. Hala, urrezko beste hiru puntu eskuratu ditu Realak, partida distiratsua egin ez badu ere. Txuri-urdinek derbian dute dagoeneko burua.


Summary: Facebook konpainiak izena aldatu du: aurrerantzean Meta izango da, metabertsoan zentratzeko. Connect konferentzian egin du iragarpena Mark Zuckerbergek. Izen aldaketak ez dio eragingo Facebook sare sozialari.

Duela astebete iragarritakoa bete egin da: Facebook konpainiak izena aldatu du, eta, aurrerantzean, Meta deituko da. Gaur urteko Connect konferentzia egin du konpainiak, eta horretan iragarri du izen aldaketa Mark Zuckerberg buruak. Adierazi duenez, izena aldatuko dute, konpainiak buru-belarri aritu nahi duelako metabertsoa deiturikoa sortzen; hau da, unibertsoaz harago joango den mundu birtual bat.

«Uste dut nahasmendua eta ezerosotasuna sortzen zuela konpainiak eta sare sozialetako aplikazioetako batek izen bera izatea», esan du Zuckerbergek. Facebookek argi utzi nahi du dagoeneko ez dela sare sozial bat bakarrik. Sare sozialak berak Facebook izena izango du aurrerantzean ere, baina nabarmendu nahi dute sare soziala konpainiaren beste produktu bat besterik ez dela. Izan ere, duela hiru asteko matxurarekin argi geratu zenez, orain Facebook deritzon konpainiak beste hainbat produktu kontrolatzen ditu, tartean Whatsapp eta Instagram.

Metabertsoa Interneten hurrengo urrats gisa azaltzen dute. Errealitate birtualarekin eta errealitate areagotuarekin loturiko kontzeptua da. Lehenean, mundu erabat artifizialak sortzen dira. Bigarrenean, mundu erreala eta birtuala nahasten dira, duela lau bat urte boladan egon zen Pokemon Go jokoan bezala. «Errealitate areagotuaren bidez eta teknologia jantzigarriarekin, homo smart sapiens-a sortzen ari gara, etorkizuneko supergizakia», adierazi izan dute horretan Euskal Herrian lanean dabiltzan ingeniariek. Metabertsoak unibertso paralelo bihurtuko luke Internet, eta gizakiak, horretan lan egiteaz gain, hor bizi ahalko dira, erreal gisa bizi ahalko diren espazio birtualetan.

Unibertso horretan sartzeko betaurrekoak garatzen 10.000 pertsona ditu lanean Facebookek. Zuckerbergek Oculus VR konpainia erosi zuen 2014. urtean. Errealitate birtual eta areagoturako betaurrekoak egiten ditu, eta 2015ean hiru dimentsioko munduak eta errealitate mistoak sortzen dituen Surreal Vision erosi zuen, telepresentzia lantzeko; hau da, leku fisiko berean ez dauden pertsonek elkarrekin aritu ahal izateko, bertatik bertara baleude bezala. Gaurko bideo bileretan bezala, esaterako, baina hiru dimentsioan eta espazio birtual berean murgilduta. Izan ere, adituek uste dute izurriarengatik ezarritako konfinamenduak eragin duela Facebook horren aldeko apustuan buru-belarri sartzea, egoerak agerian utzi duelako, besteak beste, telelanaren eta, oro har, telepresentziaren beharra eta ahalmena.

Zuckerbergek berak esan zuen uztailean nahi zuela jendeak «benetan Facebook sare sozial soil gisa ikusteari utzi eta metabertso konpainia gisa ikusten hastea».

Beste hainbat konpainiak egin dituzte halako izen aldaketak lehen ere. Googlek, esaterako, Alphabet izena hartu zuen 2015. urtean, eta Google marka bilatzailearentzat utzi zuen.

Izen aldaketak badu beste interpretazio bat, ordea. Izan ere, aukera eman diezaioke konpainiari Facebook markatik nolabait urruntzeko. Izan ere, hautsak harrotu ditu azken egunotan Frances Haugen konpainiako langile ohiak AEBetako Senatuan egindako agerraldiak. «Facebook gure demokrazia ahultzen ari da, eta gazteei kalte egiten ari zaie», salatu zuen Haugenek. «Enpresako buruzagiek badakite Facebook eta Instagram seguruago nola bilakatu, baina erabaki dute halakorik ez egitea».

Senatarien galderei erantzunez, langile ohiak ohartarazi zuen Instagramek eta Facebookek nerabe asko anorexia izatera bultzatu dituztela, eta ziberjazarpena pairatzen duten nerabeak ere asko direla azaldu zuen. AEBetako Senatuari neurriak hartzeko eskatu dio, Facebooken eragina kontrolatzeko. Wall Street Journal-ek argitaratu zuenez, enpresak berak aitortu du Instagram «toxikoa» dela gazteentzat, «bereziki neskentzat».

Horrez gain, urriaren 4ko itzalaldiak agerian utzi zuen zer arrisku dituen milioika pertsona eta enpresaren baliabide teknologikoak enpresa pribatu gutxi batzuen eskuetan uzteak. Orain unibertso osoak sortzeaz ari direla entzuteak ez du kezka baretuko.


Summary: Nafarroan moteldu egin da suspertzea hirugarren hiruhilekoan, %1,8 handituta. Nastat erakundeak aurreratutako datuaren arabera, barne kontsumoa eta inbertsioa apaldu egin dira, eta kanpo merkataritzak atzera egin du.

Aurreko astean, Laboral Kutxako Ikerketa zuzendariak azpimarratu zuen uztailetik kontsumoaren apaltzea eragin zutela nazioarteko hornidura arazoek eta prezioen igoerak. Nastat estatistika erakundeak goizean aurreratutako datuak arrazoi eman dio. Bigarren hiruhilekoan ekonomia %2,6 handitu ostean, uztailetik irailera bitartean erritmoa moteldu egin da, %1,8 hazi baita aurreko hiruhilekoarekin alderatuta.

Iazko udako datuekin alderatuta, %4,1 handitu da ekonomia urtebetean. Ikusi beharko da zer gertatzen den urtea amaitu bitarteko hilabeteotan, baina gobernuak asteazkenean, aurrekontuen aurreproiektua aurkeztu zuenean, %7,7ko hazkundea iragarri zuen 2021erako —%6,5ekoa baldin eta KPIaren eragina aintzat hartzen bada—.

Urte gorabeheratsua

Urte gorabeheratsua izaten ari da. BPGaren bilakaerari erreparatuta, zerra baten antza hartu du grafikoak, gora eta behera. Lehen hiruhilekoan, pandemiaren ondorioz ezarritako neurrien eta murrizketen ondorioz, atzera egin zuen barne produktu gordinak (%0,5), baina udaberrian txertaketa prozesuak bizkortze handia izan eta gero, espero zen jarduera ekonomikoa indarrez suspertzea. Hala izan zen udaberrian, baina udan galga sakatu du ekonomiak, nazioarteko egoeraren ondorioz.

Autogintzako erdieroaleen krisia nabaritu du VWek, industriako beste sektoreetan lehengai falta dago, eta oro har kontsumo prezioak gorantz ari dira. Nastat erakundeak egiaztatu du, eskariaren atalean, barne kontsumoa apaldu egin dela, baita kapital eraketa gordinean ere —enpresen inbertsio eta irabaziak, alegia—. Hala ere, nazioarteko egoera nahasia batik bat kanpo merkataritzan islatu da: «Kanpo merkataritzaren eskariaren ekarpena tasa negatiboetara itzuli da», dio oharrak.

Gaurkoa lehen datu aurrerapena da, eta udatik antzematen zen joera bat baieztatu du. Dena den, Nastatek berak ohartarazi du lehen kalkulu hauek behin-behinekoak direla, eta abenduaren 23an kaleratutako diren datuekin analisi osoago bat egingo dutela.

Industriaren konfiantza, beherantz Nastatek, ostegunean kaleratutako beste ohar batean, ondorioztatu du industriako enpresen konfiantza okertzen ari dela. Industriako enpresen artean egungo egoeraz eta etorkizunaz egindako inkestak agerian utzi du sektorearen pertzepzioan ezkortasuna nagusitzen ari dela. Bertatik konfiantza neurtzen duen adierazle bat ateratzen du Nastatek, eta iraileko datuak agerian uzten du okerrera egin duela abuztutik irailera.

Azpisektoreka, elikagai industriak, kimikak eta papergintzak baikorrago ikusten dute egungo egoera. Ezinbestean, nazioarteko egoeraren ondorioz, mineralen eta metalen sektoreak, metalgintzak oro har eta garraioak ezkorrago aurre egiten diote egoerari, hornidura arazoen ondorioz. Nastaten arabera, industriaren produkzio ahalmena %75ean dago. Aurten, bigarren hiruhilekoan %79an izan da, eta iaz, garai berean, %80an.


Summary: Jose Perals, 13/13 auziko fiskala: «ETA ez da desagertu». Julen Zelarainen akusazioa bazter uztea erabaki du Peralsek, baita AVT eta Dignidad y Justicia akusazio partikularrek ere. Beste auzipetuei dagokienez, akusazioak mantentzea erabaki dute. Are gehiago, Peralsek irmoki adierazi du ETA oraindik ere bizirik dela: «ETA ez da desagertu; ETAk krimenak egiteari utzi dio, baina erakunde kriminala eta bere kideak oraindik hor daude, eta egitate horiek eztabaidaezinak dira».

13/13 auziko epaiketa saioa izan dute gaur Madrilen, Espainiako Auzitegi Nazionalean. Jose Perals fiskalak jakinarazi du erretiratu eginen dutela Julen Zelarain auzipetuaren akusazioa. Peralsek ez ezik, berdin egin dute AVT eta Dignidad y Justicia akusazio partikularrek ere. Akusazioa zergatik baztertu duen argudiatu du fiskalak: bertzeak bertze, erran du «zalantza» zeukatela Zelaraini ote zegokion «Ilazki» ezizena. Angela Murillo epaileak baimenduta, akusazioen aulkitik jaiki da Zelarain. Bertze auzipetuei dagokienez, akusazioak mantentzea erabaki dute, ordea: Zelaraini zegokion 11 urteko zigorra kenduta, guztira 66 urteko espetxe zigorrak eskatuko dizkiete gainerako sei euskal herritarrei.

ETArekin lotu dituzte, bertze behin, gainerako auzipetu guztiak: Jose Perals fiskalak azaldu duenez, Arantza Zulueta eta Enparantza ETAko «buru» gisa akusatuak dira; Naia Zuriarrain eta Iker Sarriegi, ETAko «kide» gisa, eta Saioa Agirre eta Nerea Redondo, «laguntzaile» modura. 2008ko maiatzean ETAri atzemandako dokumentuak dira akusazio horiek egiteko frogen oinarria, Perals fiskalaren arabera. Informazio horrekin egin zuten (H)alboka txostena.

Akusazio horiek argudiatzen aritu da Perals, Arantza Zuluetari buruz, lehenik: «Arantza ez zen ETAko presoen abokatu bat: ETAko abokatua zen». Are, fiskalaren arabera, Arantza Zulueta ETAko «buru» ere izan zen, «iraultza zerga» kobratzen zuen, eta diru hori lekualdatzen ere hartzen zuen parte, Peralsen erranetan. Baita ETAren «ituak» zehazten ere. Nabarmendu duenez, Zulueta «fronte juridikoko buru» gisa agertzen da hainbat dokumentutan. Gainera, Peralsek kontatu du lehergai batzuen kokapenari buruzko mapa bat ere atzeman ziotela Zuluetari. Haren iritziz, mapa bat edukitzea «lehergaiak potentzialki edukitzea» bezala da.

Enparantzari buruz ere estilo berean mintzatu da Perals, eta gaineratu du «ildo gogorreko militantea» zela Enparantza, «hiltzen jarraitu nahi» zutenetakoa. Fiskalak zehaztu du hainbat epaile, Alfrefo Perez Rubalcaba Barne ministro ohia eta Iñigo Urkullu bera proposatu zizkiola ETAri «helburu» gisa. Enparantzak ETArekin izandako ustezko bileren berri ere eman du fiskalak.

Naia Zuriarraini buruz, fiskalak erran du auzipetuaren beraren ordenagailuan atzeman zutela hari buruzko informazio guzia. Peralsek dio Koordinazio Taldeko lanak egiten zituela Zuriarrainek; Koordinazio Taldea ETArekin lotu du fiskalak. Haren erranetan, ETAren eta abokatuen arteko lotura egiteko balio zuen KT-k. Sarriegiri ere eginkizun hori egotzi dio.

Perals luze aritu da akusazioak justifikatzeko argudioak zerrendatzen. Gainera, azpimarratu du auziko sei akusatuen kontrako frogak «froga zuzenak» direla, dokumentuak miaketetan atzemandakoak direlako. Miaketak «baliozkotzat» jo ditu, abokatuen «sekretu profesionala» errespetatuta egin baitzituzten, haren erranetan.

AVT akusazio partikularrak bat egin du fiskalaren tesiarekin, eta halaber egin du Dignidad y Justizia elkartearen akusazio partikularrak ere.

Luzapena, defentsaren «erru»

Abokatuek salatu dute «behar ez bezalako luzapen oso kualifikatuak» gertatu direla epaiketan. Hain zuzen ere, aspaldi hasi zen prozesua: hamar urte baino gehiago iragan dira atxiloketetatik; 2010eko apirilaren 14an izan ziren. Abokatuek oroitarazi dute «irregulartasunak» izan direla bidean. Bertzeak bertze, azaldu dute bi aldiz kausa beragatik epaitzen ari direla, errugabetasun presuntzioa urratu zaiela, eta ez dutela izan «epaiketa justu bat izateko eskubiderik». Horiek aintzat harturik, abokatuek defendatu dute urraketa horiek guztiak kontuan hartuko balira gehienez ere urte bat eta hilabete batzuetako zigorrak bete beharko lituzketela auzipetuek.

Nerea Redondoren kasuari erreparatu diote abokatuek. Jose Mari Elosua letraduak zehaztu du kasik lau urte pasatu zirela instrukzio fasean akusatuari buruz deus ikertu gabe.

Eskaera eta argudio horiei guziei banan bana eta kontra eginez erantzun diete fiskalak eta akusazio partikularrek, ordea. CNI Espainiako zerbitzu sekretuek ikerketan parte hartzeari buruz, adibidez, fiskalak erran du haien laguntza «tangentziala» izan zela: frogen oinarri nagusia 2008an ETAri atzemandako dokumentu batzuk izanen lirateke, eta horrekin osatu izanen lukete (H)alboka txostena, zeina 13/13 auziaren oinarria baita.

CNIko kideek «laguntza» ematea «normaltzat» jo du Peralsek, halere, haren lana «terrorismoa ikertzea» baita. Haren frogak ez ditu «ekintza judizialtzat» jo, eta, gainera, argudiatu du defentsarentzat ez direla «erabakigarriak» CNIko kideen deklarazioak. Asteon jakin da CNIk uko egin diola 13/13 auzian parte hartu zuten agenteak identifikatzeari, haren arabera, «legeak» ez diolako «baimentzen». Defentsaren abokatuek, ordea, garrantzizkotzat zuten haiek deklaratzea.

Epaiketa hainbertze luzatu izanaren errua defentsari egotzi dio fiskalak, bertzeak bertze, haien idatzia berandu aurkeztu zutelako: «Badirudi abokatuek ez zutela nahi epaiketa egin zedila». Delitu beragatik bi aldiz epaitzeari buruz, erran du auzipetuak kartzelan sartu izanak «eten» bat ekartzen duela. Peralsen ustez, beraz «delitu bera berriro egitea» litzateke, eta ez delitu beragatik bi aldiz epaitzea.


Summary: Tubacexek 32,4 milioi euro galdu ditu urteko lehen bederatzi hilabeteetan. Iazko epe berean 11 milioi galdu zituen, baina datozen hilabeteei begira «baikor» dagoela esan du Arabako konpainiak.

Tubacexen galerak handituz doaz. Iazko lehen bederatzi hilabeteen aldean, galera horiek halako hiru dira jadanik aurten, eta zuloa 32,4 milioi eurora iritsi da. Baina konpainiak «baikortasuna» helarazi du datozen hilabeteei begira, batik bat baduelako horretarako arrazoi bat: eskaera poltsa. Arabako hodi egileak jakinarazi du 500 milioi euroren kontratuak dituela zain, eta horrek geroa bermatu beharko luke.

Dena den, emaitzek enpresaren egoera ahula islatu dute, urteko hirugarren hiruhilekoan ere areagotu egin baitira galerak: 4,7 milioi galdu zituen iazko uztailetik irailera, eta bikoiztu egin ditu aurtengo epean: 9,1 milioi. 2020ko azken zatian eskaera gutxi sartu zirela dio konpainiak, eta horrek ondorio okerrak izan dituela 2021. urteko lehen erdian. Horiek hala, urteko lehen bederatzi hilabeteetan 246,4 milioi euroren salmentak egin ditu, %36,8 gutxiago, eta EBITDA bost milioikoa baizik ez da izan; 26,4koa izan zen iaz, urtarriletik irailera betiere.

«Zorionez, 2021eko erdialdean joera aldatzen hasi da, eta munduko merkatuen hobekuntza nabaritzen hasi gara», esan du Tubacexeko kontseilari ordezkariak, Jesus Esmorisek. Eskaera gehiago jasotzen ari da konpainia, «erritmo motelean, baina etenik gabe». Hala, urteko hirugarren hilekoan 86,4 milioi euroko fakturazioa izan du Tubacexek, bigarrenean baino %17,6 gehiago.

Joera positibo horrek bere hartan jarraituko duela uste du Esmorisek, energiaren merkatuetan inbertsioa suspertu egin delako, nahiz eta inflazioaren «aldagai negatiboak» egoera zamatu dezakeen. Izan ere, «saihetsezina» ikusten du konpainiak inflazio handiak prezioen igoera ekartzea bere sektorean ere.

Lan gatazka atzean uzten

Kontseilari ordezkariak uste du Tubacexek «rol garrantzitsua» izango duela deskarbonizazioaren prozesuan. «Energiaren sorkuntzak, garraioak eta biltegiratzeak erresistentzia handiko materialak behar dituztelako, tenperatura, presiora eta korrosioaren aurrean, edozein dela ere energia horien jatorria». Esmorisek esan du badituztela eskaera poltsan deskarbonizazioarekin lotutako zenbait kontratu.

Tubacexen egon den lan gatazka luzea atzean geratzen hasi da, eta ohiko jarduera berreskuratzeko bidean dira Laudio eta Amurrioko fabriketan. Azken hilabeteetako aldi baterako erregulazioak kentzen hasi da enpresa, jasotako eskaerei esker, baina langile batzuk erregulazioan daude oraindik ere; hain zuzen, Amurrion eta Laudion. Urriaren 5ean itzuli ziren planta horietara beharrera greba luzean egondako 129 kaleratuak. 236 eguneko lanuzte luzea izan zen, prozesu traumatikoa zinez.

Tubacexek egindako berregituraketak 35 milioi euro aurreztea ekarri dio kostuei begira, eta kutxan 135 milioi euro dauzka finantza mailako berregituraketa tarteko. Konpainiak dio baduela 2024an ordaindu beharko duen zorra kitatzeko likidotasuna. 2022an zorraren maila pandemiaren aurrekoa izatea espero du. Gaur egun zor finantzarioa 368,2 milioi eurokoa da.


Summary: Eroski esnea, tokiko ekonomia sustatzen duen produktu bikaina. Euskal Autonomia Erkidegoan sortzen eta ontziratzen den bakarra da;kalitatea, landa ekonomia eta iraunkortasuna ditu ardatz.

Erosleak garrantzi handia ematen die erosten eta kontsumitzen dituen produktuei, eta merkatuan dagoen produkturik onena nahi izaten du. Horretaz jakitun, Eroski kooperatibak Euskal Autonomia Erkidegoan bertan ekoizten diren hainbat produktu eskaintzen ditu. Horien artean, Eroski behi esnea.

2016.urtean ekin zioten elkarlan baten fruitua da Eroski esnea. Karrantzako haraneko 30 abeltzain elkartu ziren beren baserrietan sortzen zuten esnea Eroskiri emateko, eta, modu horretan, kooperatibak produktu ezin hobe bat eskaini ahal izateko bere bezeroei. Hala, esne horrek tokiko ekonomiarekiko eta jasangarritasunarekiko konpromisoa bateratzen du: Euskadi marka propioa duen tokiko esnea.

Euskadiko Eroski esnea da ekoizpenean kilometro gutxien egiten dituen esnea, eta merkatuan ez dago Euskal Autonomia Erkidegoan bertan esnea sortzen, prozesatzen eta ontziratzen duen beste produkturik; bakarra da. Erauzketa, ekoizpena eta laborategiko analisiak ere ibarrean bertan egiten dira. Prozesu osoan kilometro gutxien egiten dituen esnea izanik, ondorio oso positiboak ditu iraunkortasunari eta sortzen duen ingurumen aztarnari dagokionez.

Eroskik aberastasuna eta enplegua sortu nahi ditu jarduten duen eremuetan, eta zuzenean eragin nahi du eredu ekonomiko eta sozialean. Konpromisoa dauka lan egiten duen sektore ekonomikoekin, kasu honetan abeltzainarekin.

Kalitatea, ekonomia eta iraunkortasuna

Asko dira tokiko ekoizpen mota honek dituen onurak, vaina onura nagusiak hiru multzo nagusitan sailka daitezke: kalitatea, landa ekonomia eta ingurumen iraunkortasuna.

Kalitateari dagokionez, kooperatibako kideen arabera, merkatuko beste enpresek eskaintzen duten produktuekin gertatzen ez den bezala, Eroski esnea EAEn bertan sortzen eta ekoizten da, eta horrek gainerako produktuek ez dituzten ezaugarri oso baliotsu batzuk ematen dizkiote produktuari: elikadura segurtasuna eta zaporearekin lotutako beste ezaugarri batzuk, esaterako. Ikuspuntu fisiko-kimikotik, ez dago alteraziorik, esnea beti etxalde berberetatik datorrelako. Ezaugarri organoleptikoen ikuspuntutik, berriz, zaporea egonkorra da, mantendu egiten da, ez baita beste jatorri batzuetako esneekin nahasten, eta horrek zapore berezia ematen dio esneari.

Landa ekonomiari dagokion heinean, sektorea eta ingurunea egituratzen laguntzen du Eroskik mota horretako produktuak eskainiz. Kooperatibarekin lan egiten duten etxalde gehienak familia enpresa txikiak dira, alegia, abeltzain txikiak, eta hori da, hain justu, herrialde honetan dagoen abeltzaintza mota. Hori da, beharbada, abeltzain txiki horien indargune nagusia: lan egiteko erabiltzen duten mimoa.

Gainera, etxalde horien inguruan zuzeneko eta zeharkako lanpostu asko sortzen dira: esne gordinaren biltzaileak, pentsu fabrikak eta kooperatibak, ontziratzeko planta eta langileak, albaitariak, lanbide arteko laborategiak, makinak konpontzeko tailerrak... Horrek guztiak balio soziala ematen dio Eroskik abeltzainekin egiten duen lanari, landa eremuko despopulazioa saihesten laguntzeaz gain.

Hirugarrenik, iraunkortasunean ere beren aletxoa jartzen dute. Batetik, ekoizpen prozesuaren fase guztiak kilometro gutxira egiten dira, eta horrek ingurumen aztarna txikitzen du; bestetik, ekodiseinatutako ontzia da, eta halakoak ingurumenarekiko jasangarriagoak dira; horrez gain, animalien ongizate zigiluarekin ziurtatua dago.

Salmentak, gora

Merkaturatu zenetik, Euskadiko Eroski esneak gora egin du salmentetan. Bezeroak ulertu du bere erosketarekin herrialdeko ekonomiarentzat garrantzitsua densektore ekonomikoa egituratzen laguntzen ari dela. Izan ere, bada datu garrantzitsu bat: Eroskik EAEko bere establezimenduetan saltzen duen esnearen % 50 Euskadiko jatorrizko tokiko esnea da. Guztira, 12 milioi litro esne merkaturatzen ditu urtean.

Informazio gehiago bildu nahi izanez gero, bisitatu webgune hau: www.eroski.es


Summary: BBVAk 3.311 milioi euro irabazi ditu, eta akzio berrerosketa iragarri du. EBZk baimena eman dio BBVAri 3.500 milioi euro erabiltzeko bere akzioak berrerosteko. Ia 3.000 langile kaleratzeak 696 milioi euroko kostua izan du irailera artean.

Ia 3.000 langile kaleratu dituela edo kaleratzear dela, urtea oparoa doa BBVArentzat, eta horri igarriko diote bankuaren akziodunek ere.

Bankuak 3.311 milioi euroren irabaziak izan ditu urtarriletik irailera, nahiz eta 696 milioi erabili bere berregituraketa prozesurako, hots, kaleratzeen kalte-ordainetarako. Bankuaren arabera, Turkiako eta Espainiako emaitza kaskarrek ez dituzte lausotu Hego Amerikako eta Mexikoko merkatuan lortutako datu onak.

Bere emaitzen berri emateaz gain, BBVAk iragarri du Europako Banku Zentralaren baimena jaso duela bere akzioen zati bat berrerosteko.

Akzioen balioa handitzeko erabili ohi dira berrerosketa operazioak, eta, besteak beste, zuzendarientzako soldata pizgarriak handitzea izan ohi da haien ondorioetako bat, pizgarriak maiz akzioaren balio horri lotuta joan ohi direlako. BBVAk bere kapital sozialaren %10 berrerosteko baimena du orain, gehienez 3.500 milioi euro erabilita. Bankuaren administrazio kontseiluak jada erabaki du 1.500 milioi euroko erosketa bat abian jartzea.

Caixabank

Burtsak abegi ona egin die bai BBVAren emaitzei, baita berrerosketa iragarpenari ere. Aldiz, Caixabanken akzioak behera egin du merkatuan, nahiz eta bankuak jakinarazi 4.801 milioi euro irabazi dituela urteko lehen bederatzi hilabeteetan. Emaitza horietan, dena den, kontuan hartu behar da Bankiarekin bat egiteko operazioak kontuetan izandako eragina (4.300 milioi euro gehitu dira). 6.452 langileren kaleratzea eragin duen doikuntzak, berriz, 1.521 milioi euroko ezohiko kostua gehitu du aurten Caixabanen balantzean.


Summary: Festa giroan aldarrikatuko dute «Izadik gurasoekin egon behar duela». Maria Lizarraga eta Iñigo Gutierrez euskal presoen bi urteko alaba gurasoengandik ez aldentzeko eskatuko dute Burlatan, azaroaren 13an.

Bi urte ditu Izadik, Maria Lizarraga eta Iñigo Gutierrez euskal presoen alabak. 2019an jaio zenetik, Aranjuezko espetxean bizi izan da (Espainia), amarekin. Datorren urtarrilean, baina, kartzelatik atera eta gurasoengandik aldenduta bizitzera behartuko dute, hiru urte beteko baititu aurki. Egoera hori eragozteko xedez, mobilizatzen hasiak dira hainbat eragile. Izadi Gurasoekin Etxera plataforma sortu dute, eta, Sarerekin batera, Burlatako (Nafarroa) karriketara eramanen dute aldarrikapena, azaroaren 13an, festa giroan betiere.

«Izadik gurasoekin egon behar du, eta hain bortitza izan daitekeen bereizketa eragotzi behar dugu. Hilabeteak daramatzagu hori lau haizeetara zabaltzen. Harremanetan gaude sindikatuekin, alderdi politikoekin, eragile eta norbanakoekin... Kontsentsu zabala dago Izadi gurasoengandik ez banatzeko», azaldu dute antolatzaileek, goizean Burlatako Euskal Herria peñan eginiko agerraldian. Legean jasota dauden neurriak aplikatzeko eskatu dute: «Legeak baditu zenbait neurri, banaketa eragotzi eta Izadi eta gurasoen arteko familia harremana erabat apurtu ez dadin, hori da eskatzen duguna: beharrezko neurriak har ditzatela».

Hori guztia aldarrikatzeko, festa egitaraua prestatu dute azaroaren 13rako: 16:30ean kalejiran aterako dira Burlatako Udal plazatik, txarangak, joaldunek eta musikariek lagunduta, eta, horren ostean, 18:00etan, haurrentzako ikuskizuna eskainiko dute Zirika Zirkuseko Pantxika Lamurrek, Porrotx eta Txapasek eta Ene Kantakeko kideek, herriko kultur etxean. Ikuskizunerako sarrerak salgai dira jada Bibe.me webgunean, lau euroan.


Summary: ‘Independentzia’ jartzen duen elastiko bat kenarazi dio ETBk saio bateko partaide bati. 'Juego de Cartas' saioan gertatu da. Kamiseta kenarazi diote «ikur eta aldarrikapen horiek ez dituztelako ETBn ateratzen uzten» eta «horrelako ikur batengatik» grabazio egun guztietako lana «atzera bota» zitekeelako.

Independentzia. Hori irakur zitekeen Mikel Asurabarrena Gabiriko ostatuko (Gipuzkoa) jabearen elastikoan. ETB2ko Juego de Cartas saioan agertu behar zuen, baina saioko lantaldeak eskatu zion elastiko horrekin kamera aurrean ez ateratzeko. Arrazoiak? «Ikur eta aldarrikapen horiek ez dituztelako ETBn ateratzen uzten» eta «horrelako ikur batengatik» grabazio egun guztietako lana «atzera bota» zitekeelako. Horrela kontatu dio ostalariak BERRIAri gertatu zitzaiona: «Goizean kanpoko irudiak grabatu genituen. Esertzera gindoazen, bazkaltzera. Jertsea kendu nuen, eta begira hasi zitzaizkidan. Inork iruzkinen bat ere egin zidan, baina txantxetan izango zelakoan, mahaian esertzera joan nintzen. Orduan, saioko bat etorri zen niregana, eta esan zidan ikur eta aldarrikapen horiek ez dituztela ETBn ateratzen uzten».

Hori ikusirik, «oso gaizki» sentitu zela aitortu du ostatuko jabeak, «seinalatuta». «Konpromiso batean jarri ninduten. Ni ez nengoen ohiko leku batean, kamera eta lantalde guztiaren aurrean... Urduri nengoen, telebistako programa bat grabatzen ari nintzen, gure negozioaren izena defendatzen... Jertsea jantzi, eta horrelaxe jarraitu nuen», adierazi du. Asurabarrenaren hitzetan, ez zen kontzienteki egindako hautu bat izan, naturalki jantzi zuen, grabazioko beste hiru egunetan beste elastiko batzuk jantzi zituen moduan: «Goizean niki hau jantzi nuen, beste egunetan ezer jartzen ez zuen niki bat jantzi nuen bezala. Lehenengo egunean Gabiriko ostatuko kamiseta jantzi nuen. Ez zen bi aldiz pentsatutako ekintza bat izan».

Ostalariak kontatu duenez, Juego de Cartas saioko kide bat hurbildu zitzaion gero, eta babesa adierazi zion –BERRIAk aukera eman dio ETBri gertatutakoaren inguruan zer irizpide dituen azaltzeko, baina oraingoz ez du gaiari buruzko adierazpenik egin–. Bera ere «suminduta» zegoela esan zion, eta duela gutxi ETB1eko Baserria saioan gertatu zenaz hitz egin zuten. Kasu horretan, Honoring Courage; Blue Lives Matter (Ohore adoreari; Bizitza Urdinek Axola Dute) zioen jertse bat soinean zuela agertu zen lehiakide bat. Irudiak ikusita, ETBk halakoetarako bi neurri dituela salatu zuten askok eta askok sare sozialetan, eta gogora ekarri zuten telebista publikoak zer jarrera eduki duen bestelako mezu batzuekin.

Hainbat egun igarota, gertaeraren inguruko zenbait galdera egin zizkion EH Bildu alderdiak Andoni Aldekoa EITBko zuzendari nagusiari. Hil horretako 30ean eginiko administrazio kontseiluan, Aldekoak esan zuen ETB1eko Baserria saioko arduradunek ez zekitela Gontzal Viaga Rodriguez lehiakideak jantzita zeraman jertseak zer esan nahi zuen. Horren harira, Aldekoak iragarri zuen kontrola areagotu egingo zutela, saioetako gonbidatuek gai politikorik eraman ez dezaten.

Aurrekariak

Kasu gehiago ere badaude. Duela hiru urte pasatxo, 2018ko ekainean, ETBrentzat lan bat egiten ari zen talde bat Juan Lekanda ekoizlearengana joan zen, hura elkarrizketatzera. Gastronomia saio baterako zen elkarrizketa, eta ekoizleak Altsasukoak Aske zioen elastiko bat zeraman soinean. Hori ikusirik, elastiko hura kentzeko eskatu zioten elkarrizketatzaileek, lelo bat zeramala argudiatuta. Ekoizleak uko egin zion elastiko hori kentzeari, eta elkarrizketa bertan behera geratu zen.

Ika-mika piztu zuen erabaki hark, eta Eusko Legebiltzarrera ere heldu zen. Josu Esterrona EH Bilduko legebiltzarkideak galdetu zion Maite Iturbe EITBren orduko zuzendari nagusiari halako erabakiak zeren arabera hartzen ziren. Zuzendari ohiak EITBren estilo liburua aipatu zuen debekuaren arrazoi gisa, eta liburuaren 3.3 paragrafoan jartzen duena ekarri zuen gogora. EITBko saioetan Baztertu beharreko jokabideak epigrafearen barruan, honela dio paragrafoak: «Era berean, parte hartzearen helburua ez da EITBk dauzkan helburuez bestelakoa izan behar. Hau da, ikusleek, entzuleek eta erabiltzaileek ez dituzte helburu pertsonal, komertzial, edo publizitarioetarako baliatu behar parte hartzeko mekanismoak».

Guardia Zibilaren txaleko bat albistegietan

Albistegietan agertutako Guardia Zibilaren txaleko bat ere eztabaida iturri izan zen duela ez asko. Gertaera uztailaren 27an jazo zen. Pasaiako itsasaldean arrantza sare zahar arriskutsu bat atera zuten itsas azpitik. Hain justu ere, Guardia Zibilaren esku dago merkataritza portuen eta kosten zaintzaren inguruko eskuduntza, eta patruila ontzi bat bidali zuen ekinean jardutera. ETBko kazetari talde bat Guardia Zibilaren ontzira igo zen operazioaren berri emateko, eta kameren aurrean aritu zen esatariak Guardia Zibilaren txaleko bat jantzi zuen. Hala agertu zen albistegian.

Irudiak zeresana eragin zuen sare sozialetan, eta EH Bilduko Gasteizko legebiltzarkide Josu Estarrona Elizondok iragarri zuen EITBren zuzendaritzari galdetuko ziotela gertaeraren inguruan. «Pasaian ez da egongo, ez, beste itsasontzi edo txaluparik gai honen inguruan informazioa emateko». Andoni Aldekoa EITBko zuzendariak erantzun zion esanez ETBk ez duela Guardia Zibilarekin «lankidetza orokorrik», eta nabarmendu zuen zuzendaritzakoek ez zekitela kazetari bat erakunde horren ontzi batera igoko zenik, pantailan ikusi zuten arte.


Summary: Eskozia, bigarren erreferendumaren bidean.

«Jendeak zeresana izatearen oso alde nago, eta, beraz, uste dut independentzia erreferenduma urte gutxiren buruan gertatuko dela (...). Ez dut uste ideia ona denik jendeak ikuspuntua eta iritzia adieraz dezala eragoztea, eta, noski, hori izan behar du demokraziak». Jeremy Corbyn Erresuma Batuko Alderdi Laboristaren lider ohiak atzo BBC irratiari esandakoak dira. 2014ko irailaren 18ko independentzia erreferendumean Eskoziak Erresuma Batuan jarraitzearen aldeko aukerak irabazi ondoren, bigarren kontsulta bat egiteko asmoa dago Eskoziako agenda politikoan, eta horren adibide dira Corbynen hitzak.

2014ko kontsultaren emaitzak ez zuen Eskoziako independentismoa ahuldu, eta, kontrara, SNPk hauteskunde guztiak irabazi ditu harrezkero. Azkena, joan den maiatzean; Eskoziako Parlamentuan 64 diputatu eskuratu zituen 129tik, eta Alderdi Berdearekin akordioa egin eta gero, independentistek gehiengo absolutua dute Holyrooden. Bi alderdien arteko hitzarmenean jasota dago erreferendum bat egiteko konpromisoa, eta Nicola Sturgeon lehen ministroak 2023. urtea amaitzerako antolatu nahi du.

Haatik, duela zazpi urte izan ez zuten eragozpen bat dute orain bigarren bozketara bidean: Erresuma Batuko Gobernua eta Boris Johnson lehen ministroa ez daude, oraingoz, galdeketa hori onartzeko prest. Behin eta berriz errepikatu du ez duela oniritzia emateko asmorik, erreferendumak urte batzuetarako itxi zuela Eskoziako independentziaren auzia, baina SNPk bozetan izandako arrakastak hainbat galdera uzten ditu zabalik: noiz arte egon daiteke Erresuma Batuko Gobernua bigarren bozketa egiteko baimena ukatzen? Zenbat denbora itxaron dezake Eskoziako Gobernuak baimen hori, bidean independentismoaren parte batek pazientzia galdu gabe? Bitartean igarotzen den denbora horrek nola eragin dezake independentismoaren eta unionismoaren babesean? Erreferenduma egingo bada, noiz? Nola bizi du gizarte mugimenduak eztabaida hori? Galdera horiei erantzuten saiatu da BERRIA igandean argitaratu den erreportaje sortan.


Summary: Donostiako Eureka zientzia museoa itxiko du Kutxa Fundazioak, 2023an. Hainbat erabakiren berri eman du Kutxa Fundazioak. Jakinarazi dutenez, «eraldaketa prozesu sakon batean» hasiko dira aurki. Tabakalerara eramanen dituzte orain arte Eureka museoan izandako zenbat ekinbide, «modernizaturik».

Kutxa Fundazioaren Eureka zientzia museoak hogei urte bete zituen joan den urtarrilean. Aurreikuspenen arabera, ailegatuko da datorren urteurrena ospatzera, baina hori izan liteke bizialdiko azkena. Fundazioak iragarri du Donostiako Eureka zientzia museoa itxi eginen dutela. Zehaztu dute iraungitze data, gainera: zentroak 2023an hetsiko ditu ateak. Emandako informazioaren arabera, ordea, museoan abiatutako proiektuak ez dira hutsean geldituko: Eurekan sortutako dibulgazio eta hezkuntza jarduerak «berritzea eta birformulatzea» da helburua, ondotik Tabakaleran leku hartzeko.

Hala, gune berri bat sortuko dute Tabakaleran. Emandako datuen arabera, «diziplinarteko ezagutzarako gune bat» izatea nahi dute, eta helburua da handik abiatuta egitea kulturarekin, zientziarekin eta hezkuntzarekin loturiko eskaintza herritarrei. Kutxa Fundazioaren esanetan, gunea Tabakaleran kokatua egoteak nabarmen lagunduko du «Gipuzkoako gizartearen premiekin hobeto konektatzen».

Hain zuzen, bide berri bati lotu zaio Kutxa Fundazioa, berriki argitaratutako ohar batean azaldu dutenez. Aurrera egitea dute helburu, eta, asmoa hori izanik, iritzi diote premiazkoa dela hainbat aldaketa egitea; 2030 Plan Estrategikoan jaso dituzte helburuak eta erronkak. Norabide berriak pizteko, baina, itzali eginen dira orain arte bizirik izandako zenbait; Eureka tarteko. Emandako datuen arabera, fundazioak 20 milioi euroko aurrekontua du urte bakoitzean bideratzeko.

Itzaltze gehiago

Eureka zientzia museoa ez da izanen ateak itxiko dituen bakarra. Kutxa Fundazioak iragarri du Etxarriko (Nafarroa) Arotz Enea udaleko etxearen jarduna ere bertan behera geldituko dela. Zehaztu dutenez, itxia izan da COVID-19aren izurriteak eztanda egin zuenetik, eta, azkenik, behin betiko ixtea erabaki du fundazioak. Ekogunea ere, Hernanin (Gipuzkoa), itxi egingo du. Hala ere, ingurumenarekin lotutako «hezkuntza proiektuekin» jarraituko duela esan du, eta eragile batzuekin kontaktuan dela Ekogunea dagoen tokian «proiektu» bat egiteko.


Summary: EAJk eta EH Bilduk ez dute osoko zuzenketarik aurkeztu. Jeltzaleek gutxieneko diru sarreren eskumenaren inguruko akordio bat erdietsi dute. EH Bilduk gobernuari adierazi dio erabakia ez dela «txeke zuri bat». Kataluniako independentisten artean, JxCk eta CUPek euren zuzenketak aurkeztu dituzte; ez, ordea, ERCk eta PDeCATek.

Amaitu da Espainiako Gobernuak aurkeztutako 2022ko aurrekontu proposamenari osoko zuzenketak jartzeko epea, eta, ondorioz, baieztatu dira Moncloak lortutako lehen akordioak. PPk, Voxek, Ciudadanosek, Foro Asturiasek, Koalizio Kanariarrak, JxCk eta CUPek aurkeztu dituzte eurenak. Euskal alderdien artean, berriz, EAJk eta EH Bilduk baztertu egin dute halakorik egitea. PSOE «optimista» da; Hector Gomez bozeramailearen arabera, uste baitute negoziazioak bide onetik doazela.

EAJren Euzkadi Buru Batzarreko presidente Andoni Ortuzarrek goizean adierazi du «agertoki guztiak irekita» zeudela. Egunean zehar martxan izan dituzten negoziazioek, baina euren fruituak eman dituzte, eta, azkenean, jeltzaleek ez dute osoko zuzenketarik aurkeztu. Aitor Esteban bozeramaileak azaldu duenez, bizitzeko gutxieneko diru sarreren kudeaketaren inguruko akordioa izan da horren eragile: «Zorionez, akordio politiko batera iritsi gara». Hala, «konfiantza berrezarrita», aurrekontuak aurrera ateratzeko akordio bat lortzeko aukera «itxaropentsu» begiratzen du orain Estebanek; besteak beste, datozen asteetan digitalizazioaren eta AHTaren lanen inguruko aferak, eta EAEra eta Nafarroara bideratutako aurrekontuen egokitzapena jarriko dituzte mahai gainean. «Zuzenketen [partzialen] bitartez konponduko garela uste dugu», gehitu du.

EH Bilduren bozeramaile Mertxe Aizpuruak, Euskadi Irratian eginiko elkarrizketan, azaldu du independentistek ere ez dutela osoko zuzenketarik aurkeztuko, baina Moncloari gogoratu dio hori ez dela «txeke zuri bat». Hala, azaldu du gobernuarekin hasitako negoziazioetan euren proposamenak egingo dituztela, nagusiki pertsonen «eskubideekin» eta «arlo sozialarekin» lotutakoak: «Behin horiek lotuta, Euskal Herriarentzat eta euskal herritarrentzat prestatuta dauzkagun partida ekonomikoen txanda izango da». Elkarrizketa horiek bide onetik doazela ere adierazi du, ez dakien arren noraino iritsi daitezkeen: «Oraindik asteak geratzen dira negoziatzeko».

Kataluniako independentisten artean, bestelakoa da ikuspegia. Aurrekontuei osoko zuzenketa ezarri diote JxCk eta CUPek; ez, ordea, ERCk eta PDeCATek. Halere, bakoitza bere partida jokatzen ari da. CUPek baztertu egin du Moncloarekin akordioren bat ixteko aukera: «Ezinezkoa da gobernuarekin akordioetara iristea sistematikoki autodeterminazio eskubidea gaitzesten badu eta ezkerreko politikak egiteko gaitasunik ez badu». Hala, autodeterminazio erreferendum bat, amnistia eta aberastasunaren banaketaren aldeko politikak aurrera eramateko «testu alternatibo» gisa aurkeztu du bere osoko zuzenketa.

JxCk, berriz, Espainiako Gobernuaren aurrerapausorik eza argudiatuta aurkeztu du berea, argudiatuta Moncloaren proposamenaren alde egitea Kataluniara «aurrekontuan sartutakoaren erdia iristearen alde egitea» dela. Alderdiak ez dio atea itxi aurrerago Madrilekin negoziatzeari, baina bai eskatu dio ERCri eurek eginiko gauza bera egiteko, negoziatzeko fronte bateratu bat eratzeko bidean. Errepublikanoen erabakia, baina, PSOEren mugimenduen arabera moldatu da. Izan ere, aurrekontuei babesa ematearen truke eskatutako bi baldintzen inguruan erantzun bat bilatzen zuten: azken aurrekontuetan adostutako akordioak bere osotasunean betetzea, eta ikus-entzunezko lege berrian katalanari leku bat ematea. Bigarrenaren inguruan lortu dute akordioa, eta, beraz, uko egin dio osoko zuzenketari, azken unean.

Moncloaren proposamenaren aurkako jarrerarik gogorrena eskuineko unionistek erakutsi dute. PPk, Voxek eta Ciudadanosek «urteko lege garrantzitsuenarekin jolasteaz» akusatu dute gobernua, eta bakoitzak bere zuzenketa aurkeztu du. Hala egin du Koalizio Kanariarrak ere, Kanariak uharteetarako aurrekontu handiagoak eskatuta. Halakorik ez egitea erabaki dute BNG, Mas Pais, Compromis, Nueva Canaria, Teruel Existe eta Kantabriako Alderdi Erregionalistak. Horiek zuzenketa partzialen tramitazioa hasten denerako utzi dituzte balizko negoziazioak.

Osoko zuzenketen inguruko eztabaida datorren astean egingo dute kongresuan, baina PSOEk lasaitasuna adierazi nahi izan du aferaren inguruan. Alderdiaren hitzetan, balizko bazkideekin egiten ari diren elkarrizketak bide onetik doaz, eta uste dute osoko zuzenketek ez dutela aurrera ateratzeko aukerarik izango: «Une oro kontaktuan gaude talde nagusiekin, aurrekontuak garaiz ateratzeko asmoz». Osoko zuzenketak atzera botatzen badira, PSOEk eta Unidas Podemosek elkarrizketa erronda berri bat hasi beharko dute, aurrekontu proposamenean balizko bazkideekin adostutako aldaketak sartzeko. Hori, baina, zuzenketa partzialen bidez egingo dute.


Inflazioa %4,1era igo da eurogunean

Summary: Inflazioa %4,1era igo da eurogunean. Espero baino inflazio handiagok lausotu egin du euroguneko barne produktu gordinak hirugarren hiruhilekoan erdietsitako %2,2ko hazkundea.

Analistek espero zutena baino gehiago handitu da inflazioa urrian eurogunean. Aurreikuspenek %3,7ko tasa iragarri bazuten ere, prezioen indizeak azkenean %4,1eko hazkundea izan du, 2008az geroztiko izandako igoerarik handiena. Energia eta elikagai freskoak bezalako osagairik aldakorrenak kanpoan uzten dituen azpiko inflazioak ere gora egin du, azken bi hamarkadatan ikusi gabeko %2,1eko tasara.

Eurostaten datuen arabera, energia prezioek %23,5 igoera izan dute urrian eurogunean. Askoz ere apalago, baina prezioak igo dira ere elikagaien, alkoholdun edarien eta tabakoaren prezioak neurtzen dituen arloan (+%2,2); industria salgaietan (+%2); eta zerbitzuetan (+%2,1).

Hain zuzen, Europako Banku Zentralak atzo aitortu zuen inflazioa aurretik uste baino gehiago igoko dela, eta uste baino denbora luzeagoan egongo dela goian, hornikuntza kateetan eskaria betetzeko dauden arazoen eta batez energia garestiaren erruz. EBZko presidente Christine Lagardek, hala ere, uste du inflazioa apalduz joango dela 2022. urtean zehar, eta epe ertaineko inflazio tasak ez duela gaindituko banku zentralaren %2ko inflazio helburua. Edonola ere, analista askok euroguneko interes tasen igoera bat aurreikusi dute 2022ko irail edo urrian.

Barne produktu gordina

Hirugarren hiruhileko euroguneko urriko hazkunde datuen aurrerapena ere zabaldu du gaur Eurostatek, eta, inflazioarekin ez bezala, BPGaren portaera analistek espero baino hobea izan da, hainbat herrialdeetan arinduz joan direlako COVID-19ari lotutako murrizketak.

Bigarren hiruhilekotik hirugarrenera, %2,2ko hazkundea izan du euroguneko ekonomiak, eta %2,1ekoa Europako Batasunekoak; hala, aise gainditu du AEBen %0,5eko BPGa edota Txinaren %0,2ko igoera. Frantzian (%3) eta Italian (%2,6) sendoagoa izan da hazkundea, Alemanian (%1,8) eta Espainian (%2) baino.


Summary: Gomazko piloten debekuaren aldeko aldarria, Nafarroako Parlamentuan. Iridia elkarteak eta Novact institutuak, gomazko pilotek kalte egindako hainbat lagunekin batera, parlamentariei eskatu diete Madrilgo gobernuari eska diezaiotela poliziek material hori erabiltzeari uztea.

«Bide luzea dugu aurrean». Kataluniako Gobernuaren eta parlamentuaren babesa jaso ostean, Nafarroako Parlamentua izan dute lehen geltokia. Bertan, Stop gomazko balak txostena aurkeztu dute Iridia giza eskubideen defentsarako elkarteko eta Novact institutuko ordezkariek legebiltzarrean, funtsean mezu nagusi bat eskatzeko: «Formalki Nafarroako Parlamentuari eskatu nahi diogu galdegin diezaiola Espainiako Gobernuari debekatu dezala», azpimarratu du Anais Franquesa txostenaren egileetako batek.

Txostenak giza eskubideen aldeko 50 talderen babesa du. EH Bilduk eta Ezkerrak deituta, lan saioa egin dute parlamentuan, gomazko pilotak kaltetutako hainbat lagunekin batera —bertan zen, kasurako, Aingeru Zudaire, 2012ko irailaren 26ko greba egunean polizia batek botatako gomazko pilota baten ondorioz ikusmena nabarmen galdu duena—. Txostenaren egileek ondorioak laburbildu dituzte, eta Zudairek, bestek kaltetuen izenean, bere kasuaren berri eman die legebiltzarkideei.

2000tik 2020ra bitartean izandako 40 kasu aztertu dituzte txostenean. Epe horretan, zuzenean tiro egindako gomazko pilota baten ondorioz pertsona bat hil da, Iñigo Cabacas, Ertzaintzak Athleticen partida baten aurretik San Mames inguruetan egindako oldarraldi batean. Gainera, 2014an, Ceutan (Espainia), Tarajaleko hondartzan, hamalau etorkin hil ziren, Guardia Zibilak 145 gomazko pilota bota zituelako haien aurka, mugara iritsi zitezen eragotzi nahian. Serlinda Vigarak gogorarazi du, gainera, 11 lagunek ikusmena galdu dutela gomazko piloten ondorioz.

Zigorturik ez

Vigararen arabera, dena den, hogei urteetan ez dira inondik ere 40 kasu izan, eta kaltetuen zenbatekoa askoz ere handiagoa da. Haren esanetan, Barne Ministerioak ez du kaleratzen gomazko piloten ondorioz zauritutakoen erregistrorik, eta biktimen eta kaltetuen esku geratzen da lan hori egitea. Auzitegietara jotzea erabaki dutenen artean, «auzi bat bera ere ez da zigortu». Vigararen arabera, informazio faltak, polizien arteko korporatibismoak eta epaileen euren jarrerak eragotzi egin du poliziek zigorrak izatea. Txostenean datorrenez, pilotek identifikatuta egon beharko lukete, poliziek ere ongi identifikatuta egon behar lukete, eta arma horien erabilerari buruzko prozedura bat egon beharko litzateke, baina Espainian poliziek ez dute hori egiten.

Zudairek gaineratu du auzibidea luzea izateak eta oztopoz beteta egoteak atzerantz bultzatzen dituela kaltetuak, baina haiei dei egin die, urrats bat aurrera egin dezaten eta gomazko pilotak debekatzearen aldeko kanpainan lagundu —afectados.sbg@gmail.com helbide elektronikoa jarri dute haien esku horretarako—. «Nafarroan gomazko pilotek kalte egin dienei dei egiten diegu gurekin harremanetan jar daitezen, eta erakusteko ez garela lau katu». Zudairek gogora ekarri du bere kasuan epaiketa egon zela, baina, gainerako kasuetan bezala, ez dela inor zigortu: «Judizialki babesik gabe sentitzen gara».

«Ezin daitezke kontrolatu»

Franquesaren arabera, arma «zaharkituak eta oso arriskutsuak» dira. Behin zuzenean tiro eginda, gomazko piloten norabidea «ezegonkorra» da, «ezin da jakin non amaitu dezakeen»; zoruan errebotea joz gero, haren norabidea «ezin da inolaz ere jakin». Adibidez, Katalunian, 2017ko urriaren 1eko oldarraldietan ikusmena galdu zuen Esther Quintanaren auzian, mossoek proba bat egin zuten: makina batekin beti zentzu berean tiroak egin zituzten, eta ondorioztatu zen errebote ostean norabidea «20 gradura arte» alda daitekeela. «Arma hauek ezin daitezke kontrolatu, eta oso arriskutsuak dira. Nola liteke oraindik ere arma horiek erabiltzea tiroa botatzen den bakoitzean ez badakizu non joko duen, eta, aldiz, baldin badakizu gorputzean joz gero heriotza edo lesio larriak eragin ditzakeela?». Gogora ekarri du gomazko pilotak manifestazioetan eta futbol partida aurretik zein ondoren erabili izan direla, baita mugara iritsi nahi duten etorkinen aurka ere.

Agerraldian nabarmendu dute Hego Euskal Herriko eta Kataluniako poliziek ez dutela erabiltzen, baina oraindik ere Guardia Zibilak eta Espainiako Poliziak erabiltzen dutela. Europako Parlamentuak estatu kideei gomendatzen die erabiltzeari uztea. Norvegiak, Suediak, Austriak, Finlandiak, Errumaniak, Irlandak eta Danimarkak debekatu egin dute erabilera.

Parlamentariei erantzunez, Franquesak auzitan jarri du Espainiako Poliziak eta Guardia Zibilak legalitate printzipioa betetzen dutela. Haren esanetan, 2013koa da gomazko piloten erabilera baimentzen duen agindua, eta haren edukia «oso motza eta orokorra da», eta ez du neurrian erabiltzeko nazioarteko irizpidea betetzen: «Zergatik? Nazioarteko irizpideek zehazten dute oso egoera arriskutsuetan, hiltzeko mehatxu baten aurrean erabili behar direla. Aldiz, 2013ko zirkular horrek esaten du polizien edo herritarren arrisku egoeratan erabiliko direla, edo kalte materialak direnean. Hori ez da nazioarteko irizpideak betetzea».

Zudaireren lekukotasuna

Aingeru Zudairek bere kasua azaldu du. Parlamentuaren egoitzatik gertu, 2012ko irailaren 26an, ELAk eta LABek deitutako greba egunean, manifestazioaren amaieran eta sindikatuen ekitaldia egiten ari zirela, foruzainek manifestarien aurka jo zuten. Patxi Leuza Geroa Baiko orduko parlamentariak foruzainei eskatu zien gelditzeko, baina ez zioten jaramonik egin, eta ondoren Espainako Poliziak sartu ziren, tiroka. Hurbil botatako tiroetako batek Zudaire begian jo zuen: «Une hartan burua jiratu nuen, eta pilota desbideratu nuen. Zuzenean jo izan banindu, ondorioak okerragoak izango ziren».

Behin zauritua, lagunek Sarasatetik atera zuten, eta han Koldo Martinezek begia ikusi eta berehala ospitalera joateko eskatu zion. Hiru ebakuntza izan ditu. Eskuineko begi horretan ikusmena asko galdu du, erdian dena beltz ikusten du, eta ertzetan gauzak intuitzen ditu, baina bistaren galera handia da.


Summary: Hiriguneetako gazteek euskararekin duten harremana aztertzeko jardunaldiak egingo dituzte. Ezagutzaz gain, euskararen erabileran eragiteko mekanismoez jardungo dute

Goizean aurkeztu dute Igo bolumena! lelopean egingo den jardunaldia, Barakaldon. Abenduaren 2an egingo dute, eta hiriguneetako gazteen euskara eta euskal kulturarekiko lotura izango dute hizpide. «Euskararen periferian» bizi diren gazteen errealitatea. Ahize-AEK-k antolatu du jardunaldia, eta Barakaldoko Udalaren, Bizkaiko Foru Aldundiaren eta Eusko Jaurlaritzaren laguntza jaso du.

AEK-ko Alizia Iribarrenek azaldu du jardunaldien «ernamuina» euskararen erabilera izango dela. Haren hitzetan, «gero eta ageriago dago» euskararen erabilera ez dela handitu ezagutza bezainbeste. Izan ere, Bilbo Handian 1986an 5etik 24ra bitarteko gazte euskaldunen kopurua %10 izatetik %76 izatera igaro bazen ere, 2011tik 2016ra erdira jaitsi zen gazteen kaleko erabilera Bizkaiko hiriburuan. «Benetan arduratzeko» datuak dira Naroa Jauregizuriarentzat. Hark zuzendu du proiektuaren oinarri den ikerketa. Bilbo Handiko hainbat ikastetxetan egin zuten lehen fasea, bertako ikasleek euskararekin eta euskal kulturarekin daukaten harremana aztertzeko. Barakaldon ari dira orain, zeregin berarekin.

Euskararen erabilerari buruz hainbat ikerketa egin direla adierazi du Jauregizuriak, baina honek ekarpen bi egiten dituela bere ustetan. Batetik, hirigunean kokatu dutela, Bilbo Handian, «euskararen munduaren ertzetan». Bestetik, gazteei zuzenean galdetu dietela haien errealitatea ulertzeko eta haien ikuspegiaz jakiteko.

Ikerketan, ondorioztatu dute ikasleek umetan eraikitzen dutela lotura euskararekiko, baina nagusitu ahala erreferenteak galtzen dituztela. Orokorrean, hiriguneetako gazteek euskararekin duten lotura bakarra hezkuntza formala eta jai eremua dela jakin dute.

Barakaldo eredu

Barakaldoren hautaketa ez da ausazkoa izan. «Eredutzat» daukatela esan du Jauregizuriak, hiri handia izanik euskaldun kopuru nabarmena daukalako, eta gazteen ingurua euskalduna delako. Inguru horri, euskal munduari, gazte askok «ertzetatik» begiratzen diotela azaldu du. «Urrun ikusten» eta «baxu entzuten» dutela. Euskarari «bolumena igotzeko beharra» azpimarratu du. Hortik datorkio leloa jardunaldiari. «Euskarak aurrera egingo badu, asmatu behar dugu zelan eragin euskaldun asko dituzten hirietan », erantsi du Jauregizuriak. Euskal Herrian Barakaldorekin aurreiritzi asko izan dituztela gogorarazi du ikertzaileak, eta «landa eremuaz kanpoko erreferente euskaldunak» sortzeko premia aldarrikatu du.

Eraldaketa sakon bat egiteko, «sarean» lan egin behar dela azpimarratu du Miren Dobaran Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikako sailburuordeak: «Hezkuntza munduak bakarrik ezin du, nahiz eta lege berriak egin, metodologiak aldatu eta ahozkotasuna landu». Zeregina hezkuntzari, erakundeei eta kultur eta gizarte eragileei dagokiela adierazi du. Dobaranen arabera, etorkizunean, proiektuak aukera izango du antzeko egoera soziolinguistikoa duten eremuetara salto egiteko. Horretarako «euskara eta euskal kultura zabaltzeko mekanismo eraginkorrenak» identifikatu behar direla gogorarazi du.

Jardunaldietan «ertz ugari» landuko direla esan dute antolatzaileek. EHUko eta Mondragon Unibertsitateko ikertzaileez gain gazte sortzaileak ere izango dira bertan: Iholdi Beristain eta Sara Nieto abeslari eta aktoreak, eta Chill Mafiako Beñat Rodrigo, Kiliki Frexko, musikaria.


Summary: Histamina intoxikazioak hogei ikastetxetako 111 ikasleri eragin zien. Elikagai kutsatuko sorten banaketa bi ordu barru eten zutela adierazi du Jokin Bildarratz Hezkuntza sailburuak. Ikerketaren emaitzaren zain dago Hezkuntz Saila.

Jokin Bildarratz Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburuak jakinarazi duenez, joan den astean hainbat ikastetxetako jangeletan egon zen histamina kutsatzeak hogei ikastetxetako 111 ikasleri eragin zien. Hogei ikastetxe horietatik hamazazpi Gipuzkoan daude, eta hiru, Bizkaian. Horietan, 1.705 ikasle daudela ere azpimarratu du, kutsatzearen tamaina mugatzearren, nahiz eta ez duen zehaztu horietatik zenbatek erabiltzen duten jangela zerbitzua. Esan du, ordea, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikastetxeetan dauden 84.300 ikasleetatik ia herenek erabiltzen dutela jangela zerbitzua: 33.000 ikaslek.

Histamina kutsatzea hegalaburra eta tomatea zekartzan plater batean gertatu zen. Bildarratzek azaldu du lehen intoxikazioen berri izan bezain laster identifikatu zutela zer sortatakoak ziren, eta «bi ordu baino lehen» banaketa guztia eten zutela. Oraindik ikerketaren emaitzaren zain dago Hezkuntza Saila, baina kontrolekiko konpromisoa azpimarratu du Bildarratzek.

Ahal Dugu-k egindako galdera bati erantzunez eman du horren berri Bildarratzek Eusko Legebiltzarrean. Isabel Gonzalez alderdi horretako legebiltzarkideak zehaztu du intoxikazio guztiak jateko zerbitzua enpresa batekin kontratatua duten jangeletan gertatu direla, eta ez sukalde propioa duten jangeletan. Bide batez, kritikatu du zerbitzua kanporatzen duen jangela sistema, zeinetan, haren arabera, «milaka menu» biltzen diren eta «ordu askoz» garraiatzen diren.

Bildarratzek erantzun dio jangela zerbitzua kalitate neurri zorrotzetan eskaintzen dela eta araudiaren araberako elikadura segurtasun kalitatea dutela.


Summary: «Jendeak orain badaki amildegiaren ertzera iristen ari garela». Hamar urte bete dira AHTaren kontrako zenbait ekintzailek Yolanda Barcinari tartakadak eman zizkiotenetik. Villanueva eta Garcia izan ziren auzipetuetako bi. Oztopoak oztopo, irmo segitzen dute AHTaren aurka.

Bizi izandakoak ahaztu gabe baina aurrera begiratuta ematen dituzte pausoak Julio Villanuevak (Iruñea, 1958) eta Ibon Garciak (Lezo, Gipuzkoa, 1979), lehengo bide berean. Asteazkenean bete ziren hamar urte Yolanda Barcinak Okzitaniako Tolosan hiru tartakada jaso zituenetik. Barcina Nafarroako Gobernuko lehendakaria zen, eta AHT abiadura handiko trenaren kontrako protesta modura egin zuten desobedientzia ekintza hura zenbait lagunek. Villanueva eta Garcia dira ekintza horrengatik auzipetuetako bi.

Hamar urte joan dira ordutik. Urrun sentitzen duzue?

IBON GARCIA: Urteurrenak ustekabean harrapatu nau. Asko harritu naiz. Oso azkar joan dira hamar urte hauek.

JULIO VILLANUEVA: Einsteinek dioen bezala, denbora ez da zurruna, ezta? Subjektibotasuna sartzen da tartean. Batzuetan, iruditzen zait aspaldi gertatu zela tartakadarena; beste batzuetan, oso hurbil dela. Dena den, borroka honetan segitzen dugunez gero, beste hainbesteren arteko ekintza bat gehiago izan zela uste dut, bide bereko beste urrats bat, alegia. Azken finean, aurten 28 urte dira AHTaren kontrako mugimendua sortu zela.

Egun horretatik aurrera, errenkadan etorri ziren epaiketa kontuak, baita zigorrak ere. Zer izan zen gogorrena?

VILLANUEVA: Inportantea da gertatutakoa dagokion testuinguruan kokatzea. ETAk bere jarduera armatuaren bukaera iragarri eta astebetera egin genuen ekintza. Horrek eragina izan zuen, eta sekulako astakeriak esan ziren gure kontura, lotsa izpirik gabe. Iritsi ziren esatera AHTaren kontrako mugimendua ETArekin lotua zegoela. Hori oso gogorra izan zen. Gainera, gogoan dut tartakadak izan ziren bitartean Nafarroako Parlamentua bildua zela. Gertatutakoaren berri izan zutenean, eten egin zuten bilkura, eta gure ekintza gaitzets zezatela eskatu zieten politikariei. Ahalegin ikaragarria egin zen gu kriminalizatzeko. Talde armatua ginela ageri zen dokumentu ofizial batzuetan.

GARCIA: Aginteari atentatu egitea leporatu ziguten, eta bederatzi urte arteko espetxe zigorrak eskatu. Eta hori guztia merengearekin. Berez, parodiatsua da.

VILLANUEVA: Egia esanda, nahiko inozoak izan ginen. Ez genuen inolako kontsultarik egin abokatuekin. Isunak espero genituen, baina ez kartzela zigorrik.

2013ko azaroan izan zenuten epaiketa. Hain zuzen, azkenean ez zen izan kartzelara sartu beharrik, baina kolpe latza jaso zenuten, halere: ekonomikoa.

VILLANUEVA: Sekulakoa ordaindu genuen; nik 14.000 euro. Aurrekariak omen bainituen.

Uste duzue zigor horiek izan zirela AHTaren kontrako borroka ahultzeko modu bat?

GARCIA: Bai, eta lortu zuten. Min handia egin ziguten. Ez zen posible isun hori gure gain hartzea.

VILLANUEVA: Nire azterketaren arabera, Barcinak oso gaizki hartu zuen kontua eta botere handiko emakumea zen garai hartan. Kontaktu asko zituen [Espainiako] Auzitegi Nazionalean ere, eta ahalegindu zen zigorrak mendeku gisa erabiltzen. Hain zuzen, orduan hasi zen Barcinaren gainbehera.

Izan zenuten borroka alde batera uzteko tentaziorik?

VILLANUEVA: Errepresio eta kriminalizazio horren helburua baldin bazen gu kikiltzea, argi dago ez zutela lortu. Are gehiago, nolabaiteko gorakada izan zuen ekintzaren ondoren, lortu genuelako AHTaren auziak oihartzun handiagoa izatea.

GARCIA: Azken finean, salaketa publiko bat izan zen, tarta batzuk erabilita. Ehuneko ehun lortu genuen gure helburua.

Desobedientzia ekintza bat izan zen zuena. Molde horretako protestek oraindik ere indarra dute gaur egun?

VILLANUEVA: Uste dut zentzua dutela gaur egun ere. Hori bai: boterean direnek badakite hori, argi eta garbi, eta antigorputzak sortu dituzte horien kontra, horiengandik babesteko. Antigorputz modukoak dira, adibidez, mozal legea eta zigor kodearen enegarren moldaketaren bidez lortutako arauen gogortzeak. Desobedientziaren aurkako kriminalizazioa oso bortitza da, baina, hain zuzen, hantxe ikusten da zein den desobedientziaren ahalmenaren neurria, etsaiaren ekintzetan. Gaur egun, hor dugu erronka handietako bat. Hori dugu gainditu beharreko horma.

Urteak pasatu arren, AHTaren auzia piztua da oraindik, eta, motel bada ere, proiektuak aurrera segitzen du. Nola ikusten duzue egoera orain?

VILLANUEVA: Aurrera ari dira, baina ez gustatuko litzaieken abiada bizian. Gaur egun, batzuei iruditzen zaie kontua egina dagoela, borroka galdua dagoela, baina ez da egia. Ez diogu guk bakarrik, gu baino neutralagoak diren zenbait iturrik ere esaten dute hori. Oraintxe, AHTa eraikitzeko beharrezkoa den inbertsioaren %58 oraindik egin gabe dagoela.

GARCIA: Zorionez, dena falta dute, Nafarroan hasi berriak dira, oraindik ez dute ia ezer ukitu.

Ordea, zorpetze ekonomikoaz gainera, obrek zer kalte ekarriko lukete inguruarentzat?

VILLANUEVA: Txikizioa bistakoa litzateke, bi eskualdeetan bereziki. Erriberan eta Nafarroa erdialdean guztiz txikituko ditu balio ekologiko handiko hainbat eremu. Estepako hegaztientzat oso kaltegarria da hori, adibidez. Bestalde, Iruñetik Sakana aldera, ikusteko dago zer egingo duten. Aralar zulatzea da aukeretako bat; hori nahi dute askok.

GARCIA: AHTak ez-toki bihurtzen ditu aurretik toki direnak. Eremuak igarobide huts bihurtzen dira. Oso mingarria da.

Itxuraz, badirudi gero eta indartsuagoa dela klima larrialdiaren kontrako borroka. AHTaren kontrakoari dagokionez, mugimendua sasoiko dago?

GARCIA: Borroka luzeetan beti izaten dira gorabeherak, eta gu geu ere horrela ibiltzen gara.

VILLANUEVA: Egia da garai batzuetan nahiko ahul izan garela, eta uste dut arazoa dela agian ez dugula lortu lekukoa behar bezala pasatzea belaunaldi batetik bestera. Hori zaila gertatzen ari da. AHTaren kontrako borroka ez da batere sexya. Batzuek etsipena sentitzen dute.

Aurrera begira, zuek ere sentitzen duzue etsipena?

VILLANUEVA: Ni itxaropentsu nago borrokarekin. Denborak arrazoia eman digu, eta jendea gero eta argiago ikusten ari da arrazoia dugula. Duela 20-30 urte jendeak ez zuen ikusten halako larritasunik klimari edo naturari dagokionez. Orain bai, jendea ohartzen da amildegi ertzera iristen ari garela eta hau sostengaezina dela. Gogorra da gauzak horrela ikustea, baina herritarrek badakite mundu honek, horrela segituz gero, ez duela etorkizunik. Horregatik, indarra dugu aldarrikapenekin jarraitzeko.


Nahi eta ezin

Summary: Nahi eta ezin. Bilboko etxebizitzaren egoeraren diagnosiaren arabera, 10.000 gaztek dute etxebizitza baten beharrizana hirian, baina ezin dute eskuratu. Udalak etxebizitza hutsen kontrako kanona ezarriko du. Maizterren sindikatuak neurri gehiago eskatu ditu, eta esan du etxebizitzak "merkantzia" bihurtu direla.

Bilboko etxebizitzaren 2020ko diagnosia aurkeztu du hiriburuko udalak, eta daturik deigarriena da diru sarrerak dituzten 18 eta 44 urte arteko 10.000 bilbotarrek dutela etxebizitza beharrizana. “Alokairua ordain lezakete, baina, prezio handiengatik edo egoera jakinengatik, ezin dute”, esan du Jon Bilbao Etxebizitza Saileko zinegotzi ordezkariak. Gainera, Bilboko gazteen egoera ere azaleratu zuen: “2020an, 37.000 gazte euren familien etxeetan bizi ziren”. Bilbaok aurkeztu zuen 2020ko abenduaren 31ra arteko datuak jasotzen dituen azterketa, joan den barikuan. Datu bat beste baten atzean eman zuen.

Etxebizitzen prezioei ere erreparatu die diagnosiak, gazteak independizatzeko zailtasunari erantzuna emateko asmoz. Alokairua hilean, batez beste, 780 euro ordaindu behar da. Hori etxebizitza babestuei dagokien prezioa da. “Merkatu librekoa, 1.080 euroan dago”.

Etxebizitza eskuratzeko beharra premiazkoa da hirian. Horren adierazgarri dira Bilboko Udalak eman dituen beste datuok ere: 2015 eta 2020 urteen artean etxebizitzarako eskubide subjektiboa bermatzeko 6.000 eskaera izan zituzten. Horien erdiari ere ez diete erantzun, ordea: 536 etxebizitza eman dituzte alokairu sozialean, eta 810 laguntza ekonomiko esleitu dituzte.

Egoera horri aurre egiteko, etxebizitzen prezioei eustea jarri dute helburu. Gutxienez, gora egin ez dezatela lortu nahi du Bilboko Udalak, eta, horretarako, etxebizitza hutsak merkaturatuko ditu. Azken hamarkadan hiriko etxebizitza parkea %5 handitu da, eta, iaz, 165.296 familia etxebizitza zeuden. Horietatik 4.358 etxebizitza hutsak dira. 2018ko datuen antzekoa da kopurua, nahiz eta apur bat gora egin duen: 4.240 ziren orduan. Gaur egun zenbatu dituzten etxebizitza hutsetatik 2.122 luzaroan daude bizilagunik gabe. Gutxienez, bi urtez hutsik dirauten etxebizitzak dira horiek: “Inor bertan erroldatuta ez dutenak dira, eta uraren kontsumorik ez dutenak”, azaldu du Bilbaok.

Zinegotziak esan du etxebizitza horien ugazabekin harremanetan jarriko direla egoera azaltzeko eta “etxebizitzok mobilizatzen saiatzeko. Helburua da ondasun pribatu horrek duen funtzio soziala bete dezala, ugazabek nahi duten eran: salduta edo alokatuta”. Etxeen merkaturatze horretan udalaren laguntza izango dute. Udalak egingo duen saiakera horren ostean etxejabeek ez badute etxebizitza alokatu edo saltzeko pausorik ematen, etxebizitza hutsen kanona ezarriko diete: etxebizitzak duen metro koadro bakoitzeko hamar euro ordaindu beharko dute urtean. “Hortik aurrera, urtean %10 igoko da kanona”.

Kanona, 2022an

Datorren urtean hasiko dira kanona ezartzen, baina, gutxienez, urtebete eta erdi beharko dute erabat ezarri arte. Eta kasuz kasu aztertuko dute. Udalak etxejabeei jakinaraziko die, behar izatekotan, obrak egiteko laguntzak ere ematen dituela.

Eusko Jaurlaritzak joan den ekainean onartu zuen kanon hori ezartzeko dekretua. Hain zuzen, Etxebizitzaren Legea garatzen duen dekretua onartu zuten, eta haren barruan jaso zuten kanona ezartzeko aukera. Helburua da etxeok merkatura ateratzea. Hala, uste dute alokairuan dauden etxebizitzen kopurua areagotzea prezioei eusteko lagungarria izango dela. “Eskaintza eta eskariaren legea” ekarri zuen gogora Bilbaok. Dena den, Alemaniako kasua aipatu zuen, lege horren eraginkortasuna zalantzan jartzeko: “Herritarren %85 alokairuan bizi dira. Hala ere, azken urteetan prezioa bikoiztu egin da”.

Politika “ausartak”

Diagnosian eta arazoaren larritasunean udalarekin bat dator Bilboko Maizterren sindikatua ere. Ez, ordea, hark darabiltzan politika eta neurrien ezarpenarekin. Udalaren neurriak berandu datozela uste du Iñigo Sancho bertako kideak. Eta neurri gehiago eta politika “ausartak” eskatu ditu. “Etxebizitza publikora eta alokairura bideratzen den kopurua oso mugatua da gaur egun Bilbon dagoen eskaria kontuan hartuta. 10.000 lagunek alokairuzko udal etxebizitza publikorako eskaria egina dute. Udalak, ordea, ez du jartzen mekanismorik dagoen eskari horri erantzuteko”.

Hain zuzen, diagnosiaren arabera, Bilboko 165.000 etxebizitzatik 15.408 alokairuzkoak dira. Zinegotziak nabarmendu du batez beste 53 urte dituzten eraikinetan daudela etxeok. Etxebizitza parke osoaren %10,5 dira alokairuzkoak. Horietatik, 9.312 alokairu librekoak dira eta 6.173, alokairu sozialekoak —%40—. Alokairu gehienak, “14.600 baino gehiago —kopuru osoaren %94— diruz lagundutakoak dira, etxebizitza babestuak direlako edo errenta ordaintzeko diru laguntzaren bat dutelako”.

Sanchok kritika zorrotza egin dio diru laguntzen sistemari: “Guk uste dugu ezin dugula diru publikoarekin gaur egun dagoen espekulazioa bultzatu. Argi dago alokairurako laguntzak diru publikoz hornitzen direnean espekulazio prozesua handitzen dela”. Azaldu du diru iturri txikiak dauzkaten maizterrei emandako diru laguntzak etxeen ugazaben eskuetara doazela. “Horrek ez du bermatzen etxebizitza eskubidea; diru publikoz gaur egun dagoen logika merkantilista hori sustatu, bultzatu eta denboran zehar iraunarazten du. Politika ausartak behar dira”.

Lurzoru publikoak

Gainera, Maizterren sindikatuko kideak salatu du Bilbon etxebizitzak eraikitzen ari diren lurzoruen zati handi bat publikoa dela eta “udala ari dela lurzoru publiko horiek enpresa pribatuei saltzen, jabetza pribatuan oinarritutako etxebizitzak eraikitzeko”. Sanchoren ustez, horrek adierazten du “zein den udalaren ikuspegia etxebizitzaren eskubideari dagokionez”.

Besteak beste, Zorrotzaurreko uharteko lurrak edota Uribarri auzoan, Lezamako Trenbide Zaharreko Bidean, eraikitzen ari diren eremua aipatu ditu udalaren etxebizitza politikari buruz adierazitakoak argudiatzeko. “Bi adibide baino ez dira. Eta hori da udalak azken urteetan izan duen logika. Zoru publiko horiek alokairuzko etxebizitza sozialak eraikitzeko erabil zitzakeen. Jakinda, gainera, 30 urtetan amortizatuta egongo direla bertatik jasotzen diren errenta sozialen bidez. Politika sozial horiek gauzatu beharrean, espekulatzaileen logikari jarraituta, patronalaren mesedetan kokatzen ari dira”.

Sanchok salatu du etxebizitza “merkantzia” bihurtu dutela. “Merkantzia bihurtzeko logika hori ahalbidetzen dute, eta etxebizitza, eskubide izan beharrean, merkantzia bihurtu da gutxi batzuk aberasteko”.

Sindikatuko kideak uste du administrazioek hartu beharreko nahitaezko neurria “prezioen erregulazioa” dela. Hala ere, esan du neurri bakarrak ez duela konponduko egoera: “Arazoa poliedrikoa izanik, irtenbideak ere halakoa izan behar du”.

Beraien ustez konponbidearen gakoak zeintzuk diren azaldu du: “Lehenik eta behin, etxebizitzen prezioak erregulatu behar dira. Etxebizitza eskubide subjektibo bat baldin bada, langile klasearen gaitasun ekonomikoaren arabera arautu beharko litzateke, eta ez patronalaren edo jabe handien mesedetan”.

Horrekin batera, esan du hutsik dauden etxebizitzak “sozializatu” egin behar dituztela. Etxebizitzak “sozializatzeko” kanonak edo zergak ezartzeko bidea aipatu du. “Ausardiaz jokatu behar dugu. Bilboko Udalak badu eskumena, eta etxe horiek merkatu publikoaren kudeaketaren esku jarri beharko lituzke alokairu sozialen bidez”.

Orain iragarri du udalak kanona ezartzeko asmoa. Berandu, sindikatuaren ustez. “Eusko Jaurlaritzak eskubide subjektiboaren legea onartu zuenean eman zien udalei tresna bat”. Sanchok “borondate eskasa” ikusten du lege hori aplikatzeko. “Borondateaz harago, zail ikusten dugu udalak praktikan gauzatzeko neurriak hartzea”.

Etxebizitza hutsen ugazaben profilari buruz galdetuta, Bilbao zinegotziak adierazi zuen %15 dagoela jabe handien esku. Eta etxejabe horiek “bankuak, funtsak edota familiak” izan daitezkeela. Sanchok ez du datu hori berresteko modurik, baina esan du eurengana laguntza eske jotzen dutenen etxeen ugazabak era horretakoak direla: “Sindikatura etorri diren maizterren kasuak etxejaberik handienak izan dira; izan Blackstone, izan banketxeak. %15 badira, etxebizitza horiek sozializatu, jendarteratu eta alokairu sozial gisa jarri beharko lirateke”.

Bestalde, diagnosian gogora ekarri dute 2020an Eusko Jaurlaritzaren Gaztelagun programak errenta ordaintzeko laguntzak eman zizkiela Bilboko 423 gazteri. 2020ko laugarren hiruhilekoan etxebizitza babestua eskuratzeko 16.000 eskaera baino gehiago jaso zituzten Etxebiden.

Etxe kaleratzeak

Bestelako errealitate gordinagoa ere ekarri du gogora Sanchok: “Araba, Bizkai eta Gipuzkoan 3.500 etxe kaleratze gauzatu zituzten urteko lehen hiruhilekoan”. Ez dago Bizkaiko edota Bilboko datu aleturik. “Krisi ekonomikoak gogor jo gaitu pandemian eta haren ostean. Horrez gain, udalak ezin die alternatibarik eskaini etxe kaleratzeak pairatzen dituztenei, daukan parke publikoa ez delako nahikoa”.

Sindikatuko kideak udalak etxegabetzeetarako duen protokoloa kritikatu du. “Udalak ez du negoziazio prozesu bat zabaltzen maizterrak etxegabetu nahi dituzten etxejabe handiekin. Maizterrak kalean daudenean, aukera izanez gero, zentro edo aterpe batzuetara eramaten ditu”. Etorkizunera begira iragarpen ezkorra egin du: “Etxegabetzeek gora egingo dute, alokairuen prezioak asko igo direlako, eta soldatak, berriz, mantendu edo jaitsi”.


Summary: Sorterria pixka bat gertuago izan dezaten. Azkoitiko Izarraitz zentroko ikasle talde bat eskuko telefonoak biltzen ari da egunotan. Irungo Harrera Sareari eta hara iristen diren migratzaileei laguntzea da helburua.

Distantziak laburtzea. Horixe da Azkoitiko Izarraitz Lanbide Heziketako Gizarteratze zikloko ikasleek martxan jarri berri duten kanpainaren xedea: eskuko telefonoak bilduko dituzte datozen asteetan, sorterria atzean utzita Irunera iristen diren migratzaileek senideekin gutxieneko kontaktu bat izan dezaten. Orain dela aste batzuk Irungo Harrera Sareko kideak Izarraitzen izan ziren beren elkartasun egitasmoari buruzko azalpenak ematen, eta han entzundakoei bueltaka hastean otu zitzaien ikasleei kanpaina hori martxan jartzea.

Izarraitzeko goi mailako Gizarteratze zikloko ikasle Eneko Jauregi beasaindarrak azaldu duenez, egin zezaketen “gutxienekoa” da kanpaina martxan jartzea. “Proiektu txiki bat abiatu dugu, laguntza txiki bat emateko”. Haren arabera, “izugarria” da herritarrek Irunera iristen diren migratzaileei laguntzeko egiten duten lana. “Migratzaileek behar handiak dituzte, baina Harrera Sarekoek esan ziguten elikagaiak eta arropa errazago lortzen dituztela, hau da, herritarrek badutela horiek emateko joera”.

Hori ikusirik, migratzaileek komunikatzeko dituzten beharrei erreparatu zieten, “arazo asko” baitute. “Asko dirurik gabe edo diruz larri iristen dira gurera, eta zaila izaten dute sakelako telefono bat erostea edo eskuratzea. Etxekoak urrun izaten dituzte, baina haiekin komunikatzeko beharra izaten dute, kilometro askotara edo Europako beste txokoren batean daudelako”.

Eskuko telefono batek samina arindu dezakeelakoan, komunikazio behar hori asetzeko bidea urratzen hasi dira, eta herritarrak dira horretarako giltza. Horregatik, horiek”kontzientziatu” nahi dituzte. “Irunen diren migratzaileek bizi duten egoera ez da erraza; paperak lortzea oso zaila da, lana aurkitzea nekeza… Gainera, Euskal Herrira iristerako, izugarriak pasatzen dituzte askok eta askok”, azaldu du Jauregik.

Horren aurrean, “migratzaileen azalean jartzeko eta bizi duten egoera ulertzen saiatzeko” eskatu die Jauregik herritarrei: “Herritarrok ikaragarri lagun diezaiekegu migratzaileei guretzat txikia den keinu batekin”.

Oraindik erabilgarri dauden edozein motatako eskuko telefonoak bilduko dituzte egunotan, baina ezaugarri bat bete beharko dute gailuek: Interneterako sarbidea jartzeko aukera izatea. Gainerakoan, ekarpen guztiak “ongietorriak” izango direla dio Izarraitz Lanbide Heziketako kideak.

Azkoitiko, Azpeitiko, Zestoako eta Eibarko hainbat kafetegik, tabernak eta hezkuntza zentrok bat egin dute kanpainarekin, eta beren guneetan sakelako telefonoak biltzeko kutxak jarri dituzte. Printzipioz, “gutxieneko gailu kopuru bat” bildu arte egingo dute bilketa; pare bat asteko epean bukatzea aurreikusi dute.

Lehen proiektua

Bi hilabete inguru dira 25 laguneko ikasle talde batek Gizarteratze zikloa hasi zuela, eta, hain zuzen ere, Irungo Harrera Sarearekin elkarlanean martxan jarri duten kanpaina da gauzatu duten lehen proiektua. Dena den, ikasketa prozesuan kanpaina gehiago garatzea aurreikusi dute ikasleek, “zaurgarriak” diren kolektiboak laguntzea xede.

Jauregiren aburuz, “garrantzitsua” da halako proiektuak gauzatzea, ikasten ari direnari zentzua emateko. “Ziklo hau egitea erabaki genuen ikasleok badakigu zer lan motatan aritu nahi dugun etorkizunean, eta gizarteko askotariko kolektiboei laguntzea dugu xede. Beraz, halako proiektu batean parte hartzea, polita izateaz gain, aberasgarria da”.

Izarraitzera solasaldia eskaintzera joan zen Irungo Harrera Sareko kidea da Oihana Galardi, eta gustura agertu da ikasleek martxan jarri duten kanpaina dela eta. Hark esan duenez, ikastetxe askotara joaten dira egiten dutenaren berri ematera, eta, “puntualki”, kanpainak ere egiten dituzte, eguneroko “behar txikiei” erantzuteko. “Sakelako telefonoak biltzeko proposamena egin genien Izarraitzekoei, eta pozgarria da kanpaina bat antolatzea”. Izan ere, migratzaileentzat eskuko telefonoena da familiakoekin-eta komunikatzeko bidea. Galardik dioenez, “etengabe” behar izaten dituzte telefonoak. “Mugikor bat izaten dute normalean, baina beti izaten da telefonoa behar duen norbait, zeukana lapurtu egin diotelako, hautsi egin zaiolako edo galdu egin duelako”.

Galardiren arabera, baina, ez da erraza eskuko telefonoak biltzea: “Ulertzen dugu ez dela herritarrek egunerokoan dohaintzan emateko moduko zerbait, baina kanpaina martxan da, eta ea zenbat jasotzen ditugun”.

Arropak, oinetakoak…

Irungo Harrera Sarekoek ez dituzte telefonoak bakarrik behar izaten. Hain zuzen ere, Galardik esan duenez, migratzaileentzako arropak ere biltzen dituzte. “Tamaina edo neurri jakin batzuetako arropak eta oinetakoak behar izaten ditugu, gizonezkoenak batez ere, gehienbat gizonezkoak iristen direlako Irunera. Orain, adibidez, iristear da negua, eta berokiak beharko ditugu”. Emakumezkoen eta umeen arropak “errazago” biltzen badituzte ere, “gutxiago” behar izaten dituzte, “gutxiago iristen direlako”.


Summary: Bergarako Udalak kezka adierazi du herrian hondakinak kudeatzeko egitekoak diren lantegia dela eta. Valogreene enpresak hainbat gorabehera izan ditu orain arte udalari eta Eusko Jaurlaritzari aurkeztutako eskaeretan. Herritarrek eta eragileek kezka adierazi dute eragin ditzakeen kalteen inguruan.

Valogreene Paper BC S.M. enpresak ez ditu betetzen Bergarako Larramendi poligonoan kokatzeko baldintzak, oraingoz behintzat. Informazioa bildu eta lantegiak izango lukeen eragina aztertu ondoren, hori da Bergarako Udalak plazaratu duen ondorioa, goizean eman duen prentsaurrekoan.

Aipatutako enpresak paper industriak sortzen dituen hondakinak kudeatzen ditu. Proiektu berriak zerikusi zuzena dauka Zaldibarko zabortegia amildu izanarekin. Izan ere, 2020ko otsailean zabortegia malkartu arte, hara eramaten zituzten hondakinak papera ekoizten zuten enpresek. Orain ez daukate hondakin horiek kudeatuko dituen lekurik, eta horregatik proposatu zuen Valogreene Paper S.M. enpresak bere lantegia Bergaran zabaltzea, paper industriak bultzatuta.

Uztailaren 7an Bergarako udal arkitektoak sinatu zuen txostenaren arabera, aurreikusitako instalazioaren funtzioa bateragarria da herriko industria jarduerarekin, eta prentsaurrekoan ere hori baieztatu du Gorka Artola alkateak: «Aipatu bezala, Valogreene enpresak Larramendi poligonoan jarduera ezartzeko egin zuen eskaera bateragarria da Bergarako arautegiarekin, eta, ondorioz, udalak baimena eman behar izan dio».

Hala ere, azken hilabeteotan herritarren eta eragile ekologisten susmoak piztu dituen zenbait gertakari izan dira hondakinak kudeatzeko lantegi horren inguruan. Batetik, enpresak aipatutako txostena lortzeko eskaera egin zuenean, ez zuen zehaztu proiektuaren benetako asmoa, eta karea ekoizteko enpresa bat izango zela esan zuen. Horrez gain, enpresak Jaurlaritzari ingurumen baimen bateratua tramitatzen hasteko egindako eskaera aurkeztu zionean, «hondakin ez-arriskutsuetarako jarduera» moduan deskribatu zuen enpresak egiten zuen lana.

Gertatutakoa ikusita, Artolak azaldu du kezka zabaldu dela, eta, beraz, udalak uztailean argitaratu zuen txostena berrikustea erabaki duela: «Hainbat eragilek ere, alegazio bidez, horren inguruko aipamena egin digute, eta udalak igorritako hirigintza bateragarritasunaren txostena berrikusteko eskatu digute. Hori berrikusten ari gara, Bergarako arau urbanistikoetara egokitzen den edo ez ziurtatzeko».

Gaineratu du proiektuaren berri izan bezain pronto «ahalik eta informazio gehien» eskuratzea izan dela udal gobernuaren helburua: informazio «fidagarria» eta «inpartziala». Horretarako, Bartzelonako Fitcher enpresara jo du. Hark txosten bat helarazi die, lantegia Bergaran ezartzeak izan litzakeen ondorio teknikoak eta juridikoak azaltzeko.

Kalteak arlo askotan

Eragin horiez gain, beste bat ere gaineratu du udalak: «Baldintza hauetan enpresa hau Larramendiko poligonoan ezartzeak beste enpresa batzuk uxatuko dituela konfirmatuta daukagu. Ehunka lanpostu daude kolokan epe motzean». Gehitu du lantegia Bergarara ekartzeak herriaren «garapen ekonomikoa» ere erabat baldintzatu dezakeela.

Fitcher enpresak aurkeztutako txostena aztertu ondoren, Ainhoa Lete Bergarako alkateordeak adierazi du «hainbat zalantza tekniko eta juridiko» sortu zaizkiola udal taldeari, eta zalantza horiek Ingurumen Sailari helarazi dizkiola. Izan ere, esan dute enpresa herrian kokatzekoa bada «berme batzuk» behar dituela udalak. «Nahi dugu gure herrian enpresa berriak sortzea, kanpotik etorritakoak bertan ezarri eta errotzea…Baina ez dugu nahi edozer gauza».


Summary: Gipuzkoak eta Bizkaiak inoizko aurrekontu handienak aurkeztu dituzte. Azaroaren 15ean emango dute Arabakoen berri, baina Ramiro Gonzalez ahaldun nagusiak aurreratu du aurreko «markak» hobetuko dituztela

Bizkaiko eta Gipuzkoako Foru Aldundiek inoiz baino diru gehiago izango dute eskura 2022an. Bi erakundeek hurrengo urterako aurrekontu proposamenak aurkeztu dituzte, eta inoizko handienak dira. Bizkaiko Aldundiak 8.886,1 milioi euro biltzea espero du, aurten baino 915 milioi gehiago. Horietatik 1.459,8 milioi euro izango dira sailen esku egongo direnak, iaz baino %7,3 gehiago. Gipuzkoako Aldundiak, aldiz, 5.620 milioi euro biltzea espero du, baina «aurrekontu propioa» deritzona 1.042 milioi eurokoa izango da, aurten baino 59 milioi euro gehiago —%7 handiagoa—.

Araban ere hala gertatuko da. Azaroaren 15ean emango dute haien berri, baina Ramiro Gonzalez ahaldun nagusiak dagoeneko aurreratu du aurreko urteetako «marka» hobetuko dutela. Diru bilketako eta aurrekontu propioko arteko dirua Eusko Jaurlaritzaren, lurraldeetako udalen, eta Espainiako Gobernuaren —kupo bidez— artean banatuko dute.

Bi aldundiek hasi dute aurrekontuen onarpenerako tramitea, eta, ezusteko handirik ezean, urte amaitu aurretik onartuko dituzte batzar orokorretan. Hurrengo asteetan hasiko da sail bakoitzeko entresakak azaltzeko prozesua, eta eztabaidak bi hilabetez luzatzea espero da. Bizkaikoaren kasuan asteartean hasiko da hiritarrek proposamen formalak egiteko duten epea eta azaroaren 12ra arte luzatuko da.

«Susperraldirako» kontuak Bi aldundiek nabarmendu dute pandemia osteko aroak baldintzaturiko kontuak direla hurrengo urtekoak. Bizkaikoak «susperraldia bultzatzeko diseinatuta» daudela azaldu du Unai Rementeria ahaldun nagusiak, eta «enpleguari laguntzeko eta lurraldeak behar dituen trantsizioei» ekiteko erabiliko dituztela.

Euskara eta Kultura saila izango da aurrekontua gehien handituko duena: %26,5 gehiago jasoko du —49 milioi eurotik 62ra igaroko da—. Aldiz, eta ohiko denez, Gizarte Ekintza izango da diru gehien mugituko duen saila: 599 milioi euro, %2,5 gehiago.

Gipuzkoan ere Gizarte Politikak izango dira baliabide ekonomiko gehien izango duen saila: 454 milioi euro, aurten baino %8,68 gehiago. Aldiz, gehien haziko dena, alde handiz gainera, Ingurumena eta Obra hidraulikoena izango da. 34 milioi jasoko ditu, aurten baino %19,8 gehiago.

Markel Olano ahaldun nagusiak gorako joera mantentzea espero du, eta 2023an berriz ere aurreko urteko kopurua hobetzea. Era berean, zehaztu du egitasmo jakin batzuek bultzada berezia izango dutela. Adibidez, MUBIL zentroak 22,2 milioi euro jasoko ditu eta Adinberrik zazpi milioi.