Summary: Aragones inbestidura saiora aurkeztuko da, oraingoz nahikoa babes ez duen arren. JxCk adierazi du «ziur aski» ez dela akordiorik egongo ordurako. CUPek gaur bozkatuko du ERCrekin adostutako aurreakordioaren inguruan, aldeko eta kontrako indarrak daudela.

Talde parlamentarioekin egindako bilera sorta amaituta, Kataluniako Parlamentuko presidente Laura Borrasek ofizial egin du: ERCko zerrendaburu Pere Aragones saiatuko da ostiraleko inbestidura saioan Generalitateko presidente kargua eskuratzen. Helburua hurbil izan beharrean, baina, badirudi gero eta urrunago duela jarduneko presidenteordeak. JxCk adierazi du bi alderdien arteko akordioa, «ziur aski», ez dela ostirala baino lehen iritsiko. Horrez gain, CUPekin lortutako aurreakordioa ere kolokan dago, ezkerreko alderdia osatzen duten hainbat ildok haren aurka bozkatzeko eskatu ostean. Horiek bihar emango dute bozketaren emaitza.

Aragonesek ostiraleko 10:00etan hartuko du hitza, parlamentuaren gehiengoaren babesa lortzeko asmoz. Nekez izango ditu, baina, beharrezko 68 botoak. JxCko eledun Gemma Geisek atzo alderdiko idazkari nagusi Jordi Sanchezek esanikoa berretsi du gaur; Aragones presidente izango duen gobernu «egonkor eta sendo bat» nahi dute. Hura lortzeko akordioak, ordea, ez du egunik finkaturik: «Datozen egun edo asteetan etor daiteke». Hala, azaldu du ez duela ostiralerako «itxaropen faltsurik» sortu nahi.

Esquerraren arabera, baina, bi alderdien arteko desadostasunak ez dira «gaindiezinak», eta akordioa lehenago ere lor daiteke. «Erlojuaren aurka lan egingo dugu», adierazi du ERCko parlamentari Marta Vilaltak. Izan ere, Borras parlamentuko presidentetzara eraman zuen akordioa ere azken unean adostu zuten bi aldeek. Hala, alderdi hark gobernuaren osaerarako proposamena aurkeztuko dio gaur JxCri, hori baita ixteko duten puntuetako bat.

Carles Puigdemonten alderdiaren kezka nagusia, baina: presidente ohiak zuzendutako Errepublikaren Kontseiluak zer rol izango duen. Haiek hura mantendu nahi dute, eta ERCk eta CUPek «zuzendaritza estrategikorako mahai bat» eratu, kontseilua barruan izango lukeena. Halere, Esquerrak atzera egin dezake, JxC hura «birformulatzearen» alde azaltzen bada. Hala utzi du agerian Vilaltak, betiere, «elkartze eta adostasun estrategikorako espazio hori batzeko baldintzak sortzen baditu».

Gauza bera gertatzen da ERCk Espainiako Gobernuarekin hasitako elkarrizketa mahaiarekin. CUPekin eginiko akordioaren arabera, alderdiak 2023ra arte izango du negoziazioen fruituak jasotzeko, «erasoaldi demokratiko berri bat» hasi baino lehen. JxCrentzat, baina, gehiegizko denbora tartea da hori. Besteak beste, Kataluniako presidente ohi Quim Torrak kritikatu die eurek ere jakitea eredu horrek ez duela funtzionatuko: «Ez dut elkarrizketa mahaian sinesten».

Aurreakordioa ere zalantzan

Eginda zirudien akordioa ere zaildu daiteke. CUPeko hainbat ildok —11 dira denera— gaur alderdia egitekoa den galdeketaren inguruko iritziak eman dituzte. Aurreakordio proposamenari babesa ematen diozu? galderari Ez erantzuteko deia egin dute Endavantek eta Lluita Internacionalistak; baietzaren alde, berriz, Poble Lliurek eta Guanyemek. Endavantek alderdiko negoziazio taldearen lana txalotu du, ERC, besteak beste, energia sare publikoaz eta foam jaurtigaien debekuaz hitz egitera «behartzeagatik», baina gaitzetsi du ez dela ageri «ez zehaztasunik, ez konpromiso sendorik» hamasei orrialdeko akordioan. Alderdiko beste ildo nagusiak, Peoble Lluirek ere azaldu du sinatutakoa ez dela «nahikoa», baina aurrera egiteko beharra azpimarratu du.

Ezezkoak gailenduko balitz ere, Aragonesek beste aukera bat izango luke CUPeko parlamentarien babesa eskuratzeko. Izan ere, beste bi galdera egingo dituzte. Baiezkoaren aldeko gehiengo bat ateraz gero, uste duzu akordioa nahikoa dela?, galdetuko du batek; Ezezkoaren aldeko gehiengo bat ateraz gero, uste duzu CUPek berdin erraztu beharko lukeela ERCren inbestidura?, itaunduko du, berriz, besteak. Azken horren aldeko apustuak Aragones presidente bilakatzea erraztuko luke, baina bertan behera utziko lituzke gainerako puntu guztiak. Emaitzak bihar jakinaraziko ditu alderdiak.

Gauzak hala, ostiraleko saiakerak huts egiten badu, Aragonesek bigarren aukera bat izango du, gutxienez, 48 ordu igaro ostean. Ziurrenik, datorren aste hasieran egingo litzateke, eta gehiengo soila eskuratzea nahikoa litzateke. Halere, alderdi unionistek haren aurka bozkatuz gero, berdin beharko luke CUPen eta JxCren babesa.


Summary: Aste Santuaren ostean 70-79 urte artekoak txertatzen hastekoak dira Nafarroan. Txertoak jartzeko plana «erritmo onean» doala esan du Osasun kontseilari Santos Indurainek

AstraZenecaren txertoa jartzeko adin tartetik kanpo daude 65 urtetik gorakoak, baina adinarengatik aparteko arriskua dute COVID-19aren aurrean, eta kezkarako motibo izan da noiz hasiko diren horiei jartzen. Eta hasi dira zalantzak argitzen: Nafarroako Gobernuak gaur esan du, adibidez, Aste Santuaren ostean hasiko dela 70-79 urte arteko adinekoei txertoa ipintzen.

Moderna eta Pfizer konpainiek egindako txertoak jarriko dizkiete, adin nagusiagokoekin egin duten eran. AstraZenecaren txertoek ere ailegatzen jarraitzen badute eta egoera «egonkortzen» bada 65 urtetik beherako populazio orokorrarekin ere hasteko eran izango direla iradoki du Osasun kontseilari Santos Indurainek.

Txertaketa «erritmo onean» doala esan du kontseilariak, eta, 70-79 urte artekoak txertatzearekin batera, zenbait osasun arazo dituzten pertsonak ere sartuko dituztela zerrendan; zehazten ari dira zein izango diren. Etapak ixten joate aldera, helburu jakin bat ere zehaztu nahi izan du: apirilaren hasierarako, bukatuta eduki nahi dute 80 urtetik gorakoen txertatzea. Osasun langileen artean ere, antzera: hil honen amaierarako bukatuta nahi dute prozesua.

Txertatzearen emaitzak agerikoak direla nabarmendu du: zahar eta mendekoen artarako zentroetan, esaterako, kasu bakar bat ez dago orain.


Summary: Jaurlaritzak Madrili gogorazi dio Europako funtsak ez direla gastu arrunterako. Jordi Campas Europako Ekonomia eta Funtsen sailburuordeak diru hori turismoan erabiltzeko asmoa kritikatu du. Adierazi du ekonomia eraldatzea dela EBren planaren xedea

Ez da lehenengo aldia kezka bera agertzen duena. Eusko Jaurlaritzak susmoa du Espainiako Gobernuak Europako Batasunaren Hurrengo Belaunaldia edo Next Generation-eko funtsak erabili nahi dituela koronabirusaren krisiak kalte egin sektore batzuk salbatzeko, turismoa bereziki, eta ez planaren benetako helburuak gauzatzeko. Pedro Azpiazu Ekonomia sailburuak hala ohartarazi izan du, eta Jordi Campas Europako Ekonomia eta Funtsen sailburuordea zabalago mintzatu da horri buruz, kargua hartu zuenetik eginiko lehenengo agerraldian, Bilboko Merkataritza Ganberan.

Argi mintzatu da Campas. Azpimarratu du funtsen erregelamenduak garbi uzten duela ez direla «gastu nazional arruntetarako» erabili behar, «behar bezala justifikatutako kasuetan salbu». Eta gogorarazi du funts horien helburua eraldaketa ekonomikoa dela: «Errekuperazio klabeetan lan egiteak ez du hori bermatzen», azpimarratu du.

Campasen arabera, funts gehienak industriara eta I+G+Bra bideratu beharko lirateke. Nabarmendu du «eraldaketarako palanka gisa» jarduteko ahalmen handiagoa dutela eta alor horietan egindako inbertsioak «eraginkorragoak» direla beste sektore batzuetakoak baino. Turismoaren kasuan, uste du errekuperazioa iritsiko dela txertoarekin eta joan-etorriei jarritako mugak altxatzearekin batera. Industria sektorei buruz, berriz, azpimarratu du datozen urteetan «erronka handiei» egin beharko dietela aurre, «ekonomia, gizarte, eta ingurumen arloan efizientzia eta konponbide jasangarriak garatzeko», EBk eskatu duen bezala.

Leihatilak eta epeak

Campasen iritzian, funtsak «enpresentzako bitarteko gisa ulertu behar dira, eta ez helburu gisa». Uste du «estrategia, posizionamendu eta dibertsifikazio irizpideen arabera» banatu behar direla, eta, horrekin batera, autonomia erkidegoen politika publikoak aintzat hartu behar direla. «Ez da abiadura lasterketa bat, sakonekoa baizik; planteamendu errealistak egin behar dira, funtsak palanka gisa jarriz erabaki estrategikoak gauzatzeko».

Horren harira, gogorarazi du «proiektuen konplexutasuna» aintzat hartu behar dela, eta egitasmo horiek, askotan, urte anitzekoak eta erakundeen artekoak izaten direla. Sailburuordeak uste du Espainiako Gobernua ez dela hori kontuan hartzen ari. Batetik, «ministerio leihatilen» bidezko funtzionamendua kritikatu du. Izan ere, ministerio bakoitzak diru sail bat izango du funtsei lotuta urte bakoitzeko aurrekontuetan. Campasen arabera, egitasmo askoren bideragarritasuna kolokan jar dezake horrek.

Era berean, uste du Bruselak ematen dituen exekuzio epeen «aprobetxamendu osoa» baliatu beharko litzatekeela: 2026ko ekainera arte luzatzeko aukera ematen du. Gobernuaren estrategia, baina, beste bat da: 2021eko bere aurrekontuetan Europako laguntzei dagozkien 24.000 milioi euroak aurten gauzatzeko eskatzen ari da bere ministerioen bidez. Campasen arabera, beharrezkoa litzateke jakitea urtero zenbat diru egongo den erabilgarri, funtsekin egin nahi diren politika publikoak «ondo dimentsionatu eta planifikatzeko».

Enpresei era mintzatu zaie sailburuordea, eta «lasaitasun mezu bat» igorri die. Gogorarazi du deialdiak urteko bigarren hiruhilekotik aurrera hasiko direla, eta, bereziki, bigarren seihilekoan. Eta gaineratu du ministerioentzat interesgarriak diren arloen zerrendetan ez agertzeak edo proiektu jakin bat Eusko Jaurlaritzaren Euskadi Next Programan jasota ez egoteak ez dakarrela inolako mugarik administrazio publikoen deialdietan parte hartu ahal izateko.


Summary: 'Arkanbele kantak' eman du Mikel Tabernak. Idazlearen bigarren poema liburua da, estreinakotik 25 urte igaro ostean osatu duena. «Memoria pertsonaletik» baina «begirada kolektibotik» ondu ditu poemak, forma bereziz ondu ere. Susak plazaratu du.

«Esamolde bat da, erran zahar bat, ez sobera ezaguna. Norbera bere arkanbele kantarekin ari dela diogu baldin eta uste badugu lehendik maiz aditu diogun zerbait errepikatzen ari dela, bere erretolika ezagunean ari bada. Arkanbele bat bezain temoso». Batzuk hala aritzearen ospea dutela dio Mikel Tabernak (Lesaka, Nafarroa, 1957), baina, egiaz, ez dela hortik libratzen denik. «Bakoitzak jotzen dugu gure arkanbele kanta, bakoitza bere zoroak bizi baitu. Errepikatzen ditugu predikuak, diskurtsoak». Eta alda daitezke, moldatu, baina beti dira irauten dutenak. «Sortzaileen kasuan, ez da harritzekoa forma diferentean emanagatik melodia bertsuak kantatzen aritzea batean eta bestean». Bada, bere bigarren poema liburuaren izenburura eraman du esaera bera Tabernak, Arkanbele kantak, eta bertan jaso ditu denbora batetik hona bilduz joandako olerkiak. «Banuen bilduma koxkor bat, eta une jakin batean poemategiaren ideia agertu zitzaidan; zaharrak landuz eta berriak gehituz joan da mamitzen».

Arkanbele baten irudia azalera ere eraman du egileak, Ignacio Larra artista beratarraren eskutik. «Xomorro deigarri zein misteriotsu honek badu zerbait berezia niretzat: haur eta gaztaro denborako Bidasoaldera eramaten nau nahitaez, ikusten dudan aldiro», kontatu du. Eta ez dela kasualitatea, beraz, liburuaren «aurpegirako» hautatu izana, sasoi hartatik abiatzen baita lana, ondoren beste eremu batzuetara heltzeko.

Orotara, 11 ataletan banatu ditu poemak egileak, nahiz eta liburuak, zehatzago, «1+9+1» forma duela aipatu duen. Aitzinsolasa da lehena eta gibelsolasa azkena, eta narrazio bat dator bakoitzean. «Batean bizia deskubritzeaz hitz egiten den bezalaxe, bestean heriotzaren hurbiltasunaren oharpena aipatzen da. Eta, tartean, bizialdi bat biltzen da, kronologikoki, baina ez erabat». Atal bakoitza, «gogoaren ibiltoki jakin bat» dena, poema gutxirekin osatu du, eta denak ikusten ditu kate beraren begiak balira bezala, bata besteari lotuak. «Oraindik hemen naukan bizialdi bateko uneak dira. Une horiek idazlearen baitan utziriko arrastoen seinaleak; ikusiak batzuk, ikasiak beste batzuk, eta asmatuak ere ez gutxi».

Paisaia, maitasuna, 36ko gerra —«aita 20 urterekin bidali zuten frontera, eta, gertu zuen arren, ez zuen ezer kontatzen; amak 11 zituen, eta kontatzen zuen», 1970eko urteak, Bidasoa —«mugaldea beti gatazka»—, adiskidetasuna, etorkin portugaldarrak, buhameak, sortetxetik mundura irtetea, beste gorputz batzuen bilaketa, euskararen galera, lagunena, Iruñea, familia, ihes egiten duen denbora. Liburuan bildutako askotariko testuen askotariko iturri horiek zerrendatu ditu egileak lanaren aurkezpenean, zerrendak luze jo dezakeela ohartarazita. «Poemetan bada memoria pertsonaletik aunitz, baina begirada kolektiboa da maiz», adierazi du, eta erantsi memoria ez dela «tresna bat besterik», iragana nahieran «birsortzeko» tresna.

Liburuak, oraindik proiektu zela, beste izenburu posible batzuk ere izan dituela, eta horietako bat ekarri du gogora egileak: Erakusketa baterako koadroak. 1970eko hamarkadan, anaiak etxera eramandako LP bati hartu zion hasierako izenburu hura, Emerson, Lake & Palmer-en Pictures at an Exhibition-i, poema bat, edozein, koadro bat halakoa izan daitekeen ustean. «Koadroak bezalaxe, poemak zerbaiten erreprodukzio edo argazki finko izan daitezke; edo gertaera bat, istorio bat kontatu, gogoeta bat plazaratu. Helburu hori dute behinik behin poema hauek».

Irakurri ahala aditzea

Izenburuaren bigarren hitzak ere, kantak-ek, badu bigarren esangura bat ere liburuan. Izan ere, abestiei dagokien zenbait ezaugarri ere jasotzen dituzte poemek: errimaren hotsa eta lerro neurtuak han-hemen. «Ez dira, baina, neurtitz ortodoxoak». Azaldu duenez, idazterako etorria halakoa izan duelako baliatu du batik bat molde hori, eta ez zaiola harritzekoa ere esan du: «Ez da misterio bat hori hala izatea, kontuan hartzen badugu guri kantarien bidez iritsi zitzaigula poesia, kantuaren bidetik iritsi ginela literaturara. Irakurri baino lehen adituak genituen Aresti, Mirande, Lekuona, Xenpelar, Artze, Xalbador, Hernandez, Brassens...».

Bertso mundua ez du urrunekoa idazleak, eta bertso neurrian, zortziko txikian, egindako poema bat ere sartu du liburuan. Hala ere, bi mundu direla defendatu du, bertsolaritzarena bata eta poesiarena bestea, eta ez dituela «sobera bortxatu» nahi izan.

Lehen poema lana duela 25 urte eman zuen Tabernak, Ernestina Champourcin saria irabazi eta Arabako Foru Aldundiak argitaratutako Mendearen ilunabarrean. Harrezkero, narrazioa landu du batik bat, Txokolatezko dinamita (2001) eta Alkasoroko benta (2013) azken lanen artean. Horiek bezala, Susarekin eman du lan berria orain, eta, bertako editore Leire Lopezen esanetan, irakurleak sumatuko du Tabernaren eskua lan berrian, «Tabernaren arkanbele kanta». Haren lan guztiek «espazio geografiko bat eta hitz egiteko zein bizitzeko modu bat» elkarbanatzen dutela aipatu du editoreak, baina gehiago direla «berritasunak» lan honetan. Lopez: «Batez ere bizitza gozatzeko modu bat ageri da poemotan. ‘Gure baitako izaera gordea’ aipatzen du poemetako batean, XVI. mendean hiru ardi eta urde bat lapurtzeagatik atxilotutako Uztaritz ijitoari buruz ari dela, eta beste zentzu batekin, baina esango nuke gure baitako izaera gorde hori ere ageri dela».


Summary: Osakidetzak baheketa egingo du Langraiz Okako bi tabernatan izandakoen artean. Martxoaren 17aren eta 24ren artean Siglo XXI eta Kronos tabernetan egondakoei egin die PCRa egiteko deia.

Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak eta Osakidetzak Langraiz Okan (Araba) egingo duten baheketa baten berri eman dute. Martxoaren 17tik 24ra arte Siglo XXI eta Kronos tabernetan izandako herritarrei deia egin diete PCR proba egiteko. Bihar eta etzi egingo dituzte probak, herriko osasun etxean.

Erakundeek jakinarazitakoaren arabera, 10:00etan ekingo diete probei, eta herritarrak aurretiaz ordua eskatu gabe joan ahalko dira. Ohikoa denez, emaitzak SMS bidez bidaliko dizkiete.


Summary: Telleria: «Bertako gastronomia famatzen dute, eta gaztelera saltzen dute euskal produktuekin batera». Antton Telleria izan da Arnasa Gara kanpainako lehen elkarrizketatua. BERRIAren Instagram kanalean egin diote elkarrizketa.

Euskara da gure postalik ederrena du izena Arnasa Gara kanpainako lehen bideoak. Bi gazte katalan, terraza batean, saiatzen dira ahalik eta ondoen prestatzen esan beharrekoa, zerbitzariari euskaraz eskatzeko. Euskalkiaren arabera ere mezua findua dutenean, zerbitzariak: «¿Qué os pongo?», gaztelaniaz. Bi minutuko bideo bat da, Hiru Damatxok egina Uemak, Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak antolatu duten Arnasa Gara kanpainarako. Egoera horrek, baina, gogoetarako bidea eman dio Antton Telleria irrati esatari, aurkezle eta umoristari. Nagore Arin kazetariarekin solastatu da, BERRIAren Instagram kontuan.

«Hizkuntza txikixeagoak hitz egiten ditugunok badugu enpatia puntu hori. Beti apaltasun horretatik ezagutu dugu hizkuntza, eta horri esker ikasi dugu, besteak beste, euskaldunok eta katalanek, atzerrira joandakoan, keinu polita dela egokitzea eta moldatzea zoazen leku horretako egoerara», azaldu du Telleriak. Bideoak agerian uzten du «paradoxa» zer-nolakoa den: «Haiek egin dute esfortzua; saiatu dira egokitzen, euskalkia bera ere errespetatzen, eta bertakoa den zerbitzariak ez du horren laurdenik ere egin».

Telleriak bereizi egiten ditu, beraz, hizkuntza minorizatuen hiztunek eta hizkuntza nagusia mintzo dutenek izan ohi dituzten jarrerak: batzuei enpatia sumatzen die, eta besteei, berriz, «arrogantzia». Igartzen du zera pentsatzen dutela: «Mundu guztiak ulertzen dit niri, zergatik egingo dut egokitzeko esfortzua?». Elkarrizketan esan du garrantzitsua iruditzen zaiola tokian tokiko errealitatera pixka bat gerturatzea: «Leku batera joan eta bertan ondo sustraituta dagoen jendea ezagutzeko, benetan bidaiatzeko, gerturatu beharra dago. Gustatzen zait hori; disfrutatzeko moduko zerbait da», esan du.

Terrazako eszena ez da, ordea, inguruan ikusten duen paradoxa bakarra. Janariarekin gertatzen dena jarri du adibidetzat: «Asko famatzen da Euskal Herriko gastronomia; etengabe azpimarratzen dute bertakotasun hori, lurra bera dastatuko duzula, baina, aldi berean, maila linguistikoan, urdaiazpikoa saltzen ari dira: gaztelera bera, euskal produktuekin batera». Telleriak ez du uste hori eraginkorra denik ere, turistei gustatzen zaielako leku bakoitza ongi ezagutzea: «Bertako produktua saltzearekin batera, hizkuntza bera ere saldu behar da».

Testuinguru horretan, Telleriak esan du berak salbuespen egoera bat bizi duela: «Inguru erabat euskaldun batean bizi naiz, erabat». Tolosan, edozein tokitan du euskaraz aritzeko aukera, eta uste du oro har gaindituta dagoela euskaldunek lehen hitza esatean izan ohi duten «konplexua».

Antton Telleriarena lehena izan da, eta datozen asteetan elkarrizketa gehiago egingo dituzte astero. Besteak beste, Aitziber Garmendiari, Eñaut Elorrietari, Ander Lipusi, Iratxe Urkiagari eta Sambou Diabyri egingo diete elkarrizketa, Instagramen, zuzenean. Guztiek hitz egingo dute Arnasa Gara kanpainak aste horretan ateratako gaiari buruz. Hala, aitortza egin nahi diete euskararentzat arasgune diren udalerrietako herritarrei, hizkuntza ohituren inguruan pentsatzeko eta euskaraz hitz egiten ahalduntzeko asmoz.


Summary: Steilasek PAI «indargabetzeko eta dekretu berri bat negoziatzeko» eskatu du. Sindikatuaren arabera, Nafarroako ikastetxeetan «benetakoa den hizkuntza tratamendu integratu bat» behar da, PAI programa «gaizki diseinatuta» dagoelako. Irakasleengan duen eragina ere salatu dute.

Steilas sindikatuak PAI programa «indargabetzeko eta dekretu berri bat negoziatzeko» eskaria egin du gaur goizean Nafarroako Hezkuntza Departamenduaren aurrean. Haren arabera, lurraldeko eskoletan «benetakoa den hizkuntza tratamendu integratu bat» behar da, besteak beste, tokian tokiko hizkuntzetatik abiatuko dena, eta inolako «bazterkeriarik» gabekoa. Izan ere, uste du ez duela funtzionamendu egokia: «Gaizki diseinatuta dago, eta ez dago nahikoa baliabiderik aurrera eramateko».

Programa horrek, zehazki, egunean gutxienez bi klase ingelesez ematera behartzen du, eta lehen hezkuntzan natur edo gizarte zientzietan aplikatu behar da. Hala ere, sindikatuak salatu du ikastetxeetan ez dela berrikuspenik egin PAI programarekin jarraitu nahi duten jakiteko, eta, egin diren kasuetan, Hezkuntza departamentuak «ikastetxearen autonomiaren gainetik» ezarri duela bere irizpidea. Baina ez dute isiltzeko asmorik: «PAI inposatu zitzaigun bere garaian, ikasleen ingeles maila hobetuko zuela ziurtatuz, beste irakasgaiei kalte egin gabe, baina gezurra zen». Gainera, erantsi du «ikasle zaurgarrienak» direla kaltetuenak, eta, beraz, PAIk «arrakala handitzen» duela.

Sindikatuak salatu du programa horrek irakasleen egoeran ere eragina duela: «Ingeleseko espezialistekin ia amaitu du, eta ikastetxeetako irakasle taldeak murriztu ditu, eta lan prekaritatea eragiten du».

Planteamendu pedagogikoa

Steilas sindikatuko kideek, beraz, aldarrikatu dute planteamendu pedagogiko berri batek «baliabide material eta giza baliabide gehiago» behar dituela, eta bide horretan «aniztasunari» garrantzia eman behar zaiola.


Esperimentu bat suarekin

Summary: Esperimentu bat suarekin. 2020ko martxoan, jarduera ekonomikoa geratzeko erabaki politiko kontziente baten ondorioz sortutako krisi bat hasi zen Euskal Herrian eta munduko herrialde gehienetan. Oraindik amaitu ez den beste krisi ekonomiko bat, eta, okerrago, bere ondorio kaltegarriak hainbat urtez jasanaraziko dituena.

Ekonomia fakultate batean irakasle batek bere ikasleei proposatutako ariketa bat izan zitekeen: zer gertatuko litzateke bat-batean ekonomia geratuko balitz? Zer gertatuko litzateke fabriketako makinak geratuko balira, bulegoetako ordenagailuak itzali, dendak eta tabernak itxi, eskolak hustu, kamioiak garajean utziko balira...? Bada, ekonomia ikasle horiek jada ez dute hausnarketa teorikoetan ibili behar, ezta kalkulu konplikatuetan hasi ere. Esperimentua izan zitekeena errealitate bihurtu zen Euskal Herrian, Europa osoan eta munduko herrialde gehienetan, orain duela urtebete. Oraindik modu batera edo bestera irauten duen proba bat. Eta, esperimentu gehienetan gertatzen den bezala, emaitza ez da ona izan, suarekin jolastea ez baita oso gomendagarria. Berez, esaldi bakar batekin esplika daiteke zer gertatzen den jarduera ekonomikoa geratzen denean: krisi bat sortzen da.

Kasu honetan, gainera, krisi horrek badu berezi egiten duen ezaugarri bat, nahita eragindakoa izan dela. Kaltea eragingo zuela jakinda hartutako erabaki politiko batek piztu zuen krisi ekonomikoa, osasunari lehentasuna eman baitzitzaion arrazoi soilik ekonomikoen kaltetan.

Denborarekin ikusi da, gainera, zentzu gutxi duela ekonomia eta osasuna kontrajartzeak, biak ala biak lotuta daudelako: ez dago ekonomiarik osasunik ez badago, baina osasunak ere behar due ekonomiak funtzionatzea —psikologikoki ez ezik, dirutan ere norbaitek ordaindu behar duelako pandemiak eragindako gastua—. Konfinamenduen urteurrenean, osasunaren eta ekonomiaren arteko oreka zail hori garai bakoitzean non dagoen neurtu nahian dabiltza munduko herrialde gehienak; ez geldi, baina oraindik martxa osoa hartu gabe, osasun arazoa ez delako konpondu, eta hori konpondu arte ez direlako gauzak beren bidera etorriko.

Inoiz ikusi gabeko amiltzea BPGan

Barne produktu gordina da ekonomia baten jokaera neurtzeko gaur erabiltzen den parametro nagusia, sortutako ondasunen banaketa neurtzeko mugak oso nabariak dituen arren. Kasu honetan, ordea, BPGak adierazi du jarduera ekonomikoa geratzearen neurria zein izan den: historikoa. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan %9,5 txikitu zen iaz BPGa, eta %8,3 Nafarroan. 36ko gerraz geroztik ikusi gabeko kopuruak dira, eta Europako kaskarrenetakoak —nagusiki turismoaz bizi diren lurraldeek izan dituzte okerrenak—.

Baina, aldi berean, ekonomiak erakutsi zuen erreboterako gaitasuna baduela: udaberri itxi batean galdutakoaren zati bat berreskuratu ahal izan zuen udan, gerrikoa —edo maskara— pixka bat lasaitu zuenean.

Irekitako zaurian hazka egiten

Atzeraldi Handiak irekitako zauri sakonak itxi gabe zeudela iritsi zen krisia Euskal Herriko lan merkatura: langabezia tasa handia, behin-behinekotasuna zabal-zabal —gazteen eta emakumeen artean nagusiki— eta sektore gero eta gehiagoren prekarizazio ia erabatekoa. Krisiak ez du ezer egin arazo horiek konpontzeko; are gehiago, kalte gehiago egin die aurretik ere okerren zeudenei. Datu hutsei erreparatuz gero, egia da iragarpen ezkorrenakez zirela bete, baina horrek ez dio larritasunik kentzen egoerari. Gaindegiaren arabera, Euskal Herri osoan 17.500 langabe batu ditu 2020. urteak, eta jada hamar langiletik bat dago lanik gabe, kopururik handiena 2017az geroztik.

Zenbaki okerragoak ematen dituzte enplegu bulegoek: 2021eko otsailean 172.000 lagun zeuden lanik gabe Hego Euskal Herrian, urtebete lehenago baino 22.000 gehiago. Gizarte Segurantzak, berriz, 25.000 kotizatzaile galdu ditu azken urtean.

Zenbaki txarragoak izango ziren, baldin eta ez balira erruz erabili kontratuak aldi baterako eteteko tresnak: lanaldi partzialak Iparraldean eta ABEE enplegua aldi baterako erregulatzeko espedienteak Hegoaldean. Itxialdiaren garairik latzenean 230.000 langile egon ziren egoera horretan Hegoaldean, ia lautik bat. Otsailean, oraindik 46.600 zeuden lanera itzuli ezinik.

Aeronautikaren lurreratze gogorra

Hazkunde ekonomikoko garaietan ere kaleratze masiboek ez zuten etenik izan Euskal Herrian, baina koronabirusaren krisiak indarrez jarri ditu berriz egunkarien eta albistegien azaletan. Zarata gehien Siemens Gamesaren erabakiak eragin zuen, Agoizko lantegia itxi baitzuen udan, eta 239 langile kalean utzi. Beste multinazional batzuek, bertakoak horiek ere, itxieraren sirena jo zuten: azkeneraino Gestampek Matricerias Deuston eta GTSn, eta azken-aurrekoraino CAFek Trenasan. Lantaldea asko urritu dute beste batzuek —Tubacexek, esaterako, 129 langile gutxiago izango ditu aste honetatik aurrera—, baina sektore batek eragin ditu titulu gehien: aeronautikak.

Bidaiatzeko mugek %70 murriztu dituzte bidaiariak Euskal Herriko aireportuetan, eta zerua pixka bat garbitu dituzte.

Baina, aldi berean, kolpe latza izan dira hegazkinentzat osagaiak egiten dituen euskal industria indartsuarentzat, eta, protesta artean, erreskadan iritsi dira kaleratzeak Alestisen, ITPn, Lauak-en, Aernnovan, MTorresen...

Industriaren arazoen berri ematen duten bi indizek jaitsiera handiak izan dituzte: industriaren jarduera %13 inguru txikitu da, eta %16,4 urritu dira esportazioak, euskal ekonomiaren sustraietako bat.

Sozializazio debekatuaren aroa

Sektore ekonomiko gehienek sufritu dute pandemiari aurre egiteko hartutako neurrien eragina, baina gutxik ostalaritzak eta turismoak bezainbeste. Ixten lehenak izan ziren tabernak eta jatetxeak, eta egoera normal batera itzultzen azkenak izango dira, sozializatzeko guneak baitira sozializatzea debekatzea edo mugatzea arau izan diren urte batean. Ipar Euskal Herrian itxita daude udazkenetik, eta Hego Euskal Herrian arauen aldaketa etengabeek ostalariak nahasi eta haserrearazi dituzte; jasotako laguntza publikoek ez dituzte baretu, SOS Ostalaritza eta Kasu, Ostalariak Kexu! mugimenduen sorrerak erakusten duenez. Ostatu askok ez diote buelta emango kolpeari, eta hori gertatuko da turismoarekin lotutako beste negozio askorekin ere.

Geratutako kontsumoaren esperoan

Txertoek COVID-19aren hedapena geratzen dutenean ekonomiak suspertze handia izango duela kalkulatzen ari dira iragarle guztiak, besteak beste, azken urtean egin gabeko gastu batzuk egiteko irrikitan izango direlako horretarako egoera ekonomikoan dauden herritarrak. Kontsumoa da ekonomia kapitalista modernoen motor nagusia, eta gurpilak trabatuta zituela aritu da urte osoan. Etxebizitzen salmentak, esaterako, sei urte iraun duen goranzko joera bat eten du, %17,2ko jaitsiera izan baitu Hegoaldean.

Kolpea handiagoa izan da familien gasturik handienetan bigarrena den horretan, autoen erosketan: %24,5 txikitu dira matrikulazioak Hego Euskal Herrian, erakunde publikoak haien erosketa laguntzen aritu diren arren.

Artikulu bilduma: Itxialdien itzalean


Summary: Emakume bat hil da Donostian gertaturiko sute batean. Beste zazpi pertsona erietxera eraman behar izan dituzte. Gauerdia pasatxo hasi da sutea, Intxaurrondoko auzoko etxebizitza batean.

Intxaurrondoko Garro kaleko lau solairuko etxe bateko hirugarrenean hasi da sua 00:30 aldera. Emakumea laugarren solairuan bizi zen, eta eskaileratik jaisten saiatu da, baina, ordurako, beroak eta keak hartua zuten. Emakumeak 62 urte zituen, eta han bertan hil da.

Etxean zeuden gainerako senideak balkoian hartu dute babesa, eta suhiltzaileek erreskatatu dituzte. Lehen bi solairuetako biztanleak euren kabuz atera ahal izan dira eraikinetik. Beste zazpi pertsona eraman dituzte erietxera, kea arnastu dutelako.

Hiru ordu behar izan dute suhiltzaileek sua itzaltzeko. Oraindik ez dakite zerk piztu duen sua.

Hiru zauritu Bermeon

Bermeoko (Bizkaia) Almika errepideko etxebizitza batean ere sua piztu da gauean, baina, zorionez, ez da horren larria izan. Edonola ere, hiru pertsona artatu behar izan dituzte herriko osasun etxean.


Summary: Itxiera perimetrala ezartzea proposatu du Labiren aholkulari batzordeak. Urkulluk biharko deitu du Labiren bilerara. 400dik gorako tasa duten herri eta lurraldeetan gogortuko lirateke neurriak, joan-etorriak mugatuz eta establezimenduen ordutegiak gehiago zorroztuz.

Iñigo Urkullu lehendakariak deituta, Labiren mahai politikoa bilduko da bihar, 16:30ean. COVID-19aren kontrako neurri murriztaileak gogortzea aztertuko dute. Hala adierazi du goizean Eusko Jaurlaritzako lehendakariak, eta, albiste agentziek iragarri dutenez, hori bera da Labiren aholkulari batzordeak eramango duen proposamena: aurreko hamalau egunetan 100.000 biztanleko 400eko intzidentzia tasa duten herri eta lurraldeetan itxiera perimetrala berriro ezartzea eta ostalaritzaren ordutegia mugatzea.

Litekeena da, beraz, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako zenbait tokitan itxita iristea Aste Santuko oporraldira. Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak gaur goizean iragarri du COVID-19aren aurkako neurri murriztaileak «gogortzeko» aukera aztertzen ari dela; besteak beste, eztablezimenduen ordutegiak gehiago mugatzea eta udalerrien edo lurralde historikoen araberako konfinamendu perimetralak berriro ezartzea.

Horretarako, Babes Zibileko Planaren aholku batzordearen (Labi) bilerara deitu du biharko, 16:30erako. Urkulluk Eusko Legebiltzarreko atarian komunikabideei esan die aukeren artean dagoela Aste Santuan joan-etorriak murriztea, baldin eta koronabirusaren intzidentziak «goranzko joerari» eusten badio.

Birusaren transmisioaren datuak kezkagarriak dira oraindik ere, eta egoera aztertzeko bilera egin zuen atzo Labiren batzorde teknikoak; gaur ere batzekoa da. Asteon Jaurlaritzatik esan du ez zegoela Labiren aholku batzordera deitzeko asmorik, eta bere horretan utziko zirela Aste Santurako iragarritako neurri murriztaileak. Haatik, datuek nabarmen okerrera egin dutela ikusita, kezka nagusi da agintarien artean. Lehendakariak kazetariei egindako adierazpenetan gogoratu du alarma egoerak ez diela erkidegoei etxeratze ordua aldatzeko aukerarik ematen, eta intzidentzia handiko eremuetan ezin dituztela tabernak itxi, EAEko Justizia Auzitegi Nagusiaren ebazpenagatik. Mi muga horiek aintzat hartuta, lehendakariak azpimarratu du aukeren artean dutela joan-etorriak murriztea eta espazio itxien ordutegiak aurreratzea.


Summary: Ipar Koreak bi misil balistiko jaurti ditu Japoniako itsasora. Japoniako eta Hego Koreako lehen ministroek gaitzetsi egin dute proba.

Astebetean bigarrenez bi misil jaurti ditu Ipar Koreak. Asteburuan jaurtitakoen kasuan ez bezala —irismen laburrekoak ziren haiek—, goizaldeko probak nazioartearen kritikak eragin ditu. Ekialdeko kostaldetik jaurti ditu Piongiangek misilak, eta Japoniako itsasoan erori dira, Tokioren menpeko eremu ekonomikotik kanpo.

Urtebete zen Ipar Koreak misilik jaurtitzen ez zuela, eta horren epe laburrean bi proba egin izanak kezka eragin du. «Bakea eta egonkortasuna kolokan jarri dituzte, baita NBEren ebazpena urratu ere», salatu du Japoniako lehen ministro Yoshihide Sugak. Izan ere, NBE Nazio Batuen Erakundeak debekatu egiten dio Piongiangi halako armak erabiltzea. Hego Koreak ere gaitzetsi egin du indar erakustaldia.

Ipar Koreako buruzagi Kim Jong-unek halako jaurtiketak baliatu izan ditu orain arte herrialdearen indar militarra erakusteko. Baina herrialdeak ez zuen misil nuklearrik edo kontinente artekorik probatu 2017tik —handik gutxira bildu zen Kim orduan AEBetako presidente zen Donald Trumpekin—.

AEBetako gobernu aldaketarekin Washington estu hartzen ari da Piongiang bere armategi nuklearra desegin dezan. Baina gaur-gaurkoz ez dago bien arteko akordiorik.


Summary: Ertzaintza foam jaurtigaiak erabiliz oldartu zaie Tubacexeko langileei. Langileek barrikadak egin dituzte Amurrioko lantegiaren aurrean, eta poliziek indarra erabili dute. 43. greba eguna dute gaur.

Tubacexeko langileek 43. greba eguna dute gaur, eta, beste behin ere, Amurrioko lantegiko atarian egin dituzte protestak. Aiaraldea egunkari digitalaren arabera, su barrikadak jarri dituzte, eta errepideak itxi dituzte.

Aurreko egunetako protestetan bezala, hara joan da Ertzaintza, hamar bat furgonetarekin, eta piketean parte hartzen ari ziren pertsonak identifikatu ditu. Oldarraldiak ere izan dira; ertzainak foam jaurtigaiak botaz eta borrekin joz oldartu zaizkie protestan zeuden langileei. Sare sozialetan zabaldu dutenez, hainbat pertsona zauritu dira.

Aiaraldea.eus-ek gertakarien berri eman du zuzenean bere webgunean eta Twitter bidez

Tubacexeko langileak greba mugagabean daude, enpresak Amurrioko eta Laudioko (Araba) lantegietarako aurkeztu duen lan erregulazio espedientearen aurka. Guztira, 129 lanpostu kenduko ditu: 95 kaleratze, diruz lagundutako beste 22 eta hamabi erretiro aurreratu.

Espediente horrez gain, enpresak aurreratu zuen gainerako langileentzat ere aldi baterako lan erregulazioa aurkezteko asmoa duela. Hain justu, zuzendaritzak ostegun honetarako deitu du langileen batzordera horri buruzko xehetasunak jakinarazteko.


Summary: Pentagonoaren guneak baliatuko dituzte migratzaileak aterpetzeko. Bidenek Harrisen esku utzi du migratzaileen krisia «bideratzeko» ardura.

Migratzaileen krisia kudeatu beharko du aurrerantzean Kamala Harris AEBetako presidenteordeak, eta horretarako lehen urratsa izango du iparraldeko triangelua osatzen duten herrialdeekin negoziatzea —Guatemala, Honduras eta El Salvador— migratzaileen bidea eten dezaten Mexikoren eta AEBen arteko mugara heldu baino lehen. Izan ere, Washingtoni arazoak gailentzen ari zaizkio hegoaldeko mugan. Gero eta gehiago dira han pilatzen ari direnak herrialdera sartzeko itxaropenarekin, eta horien artean gero eta gehiago dira adingabeak. Hala, ohiko zentro itxiak beteta, Pentagonoak onartu du bere instalazioak baliatzea migratzaileak aterpetzeko.

Mugako Patruilak zabaldu duenez, azken asteetan nabarmen handitu da AEBetara sartzeko asmoz Mexikorekiko mugara heldu den migratzaile kopurua; egunero 500dik gora adingabe heltzen dira bakarrik, eta dagoeneko 21.000tik gora dira AEBek aterpetu dituztenak. Horiek hala, AEBek dagoeneko sei behin-behineko gune jarri dituzte mugako estatuetan; azkena Kalifornian zabaldu dute.

Mexikon, egoera ez da askoz hobea. Atzo, 300 bat lagunek manifestazio bat egin zuten Chiapas estatuko hiriburuan, Tuxtla Gutierrezen, INM Migrazioetarako Institutu Nazionalaren aurrean. Osasun arretarik eta edateko urik ez dutela salatu zuten, baita instalazioen mantentzea txarra zela eta koronabirus kasuak agertzen hasiak zirela ere. Baina, batez ere, migratzaileak euren sorterrira ez itzularaztea galdegin zieten agintariei.

INMren azken datuen arabera, urte hasieratik joan den martxoaren 21era arte 31.492 migratzaile atzeman dituzte, iazko epe berean baino %18 gehiago.


Summary: Kutxabankek lan hitzarmena berritzeko akordiorako oinarria lortu du. Langileen ordezkaritzaren %59 duten sindikatuekin jarri da ados. Azken asteetan bi greba egin dituzte langileek.

Hirugarren lan hitzarmena izango duena sinatzeko bidean da Kutxabank. Ez du lortu, ordea, sindikatuen erabateko babesik, %59ko ordezkaritza duten sindikatuekin soilik lortu baitu akordiorako oinarria: CCOO, Pixkanaka eta ALE. Hain zuzen, ALE zegoen otsailaren 18rako eta martxoaren 17rako bi greba egunera deitu duten sindikatuen artean, ELA, LAB eta Asprobankekin batera.

Kutxabankek azaldu duenez, lan hitzarmenak «egonkortasuna eta sendotasuna ekarriko du egungo ingurune ekonomiko zailean». Sei urtez izango da indarrean, 2019tik 2024ra. Tarte horretan soldatak «KPIari lotuta» igoko dira, eta aldatu egingo dira antzinatasuna sortzeko zenbait mekanismo automatiko. Horrela kostuei eutsi ahal izango diela nabarmendu du bankuak.

Hitzarmenak «hobekuntzak» ekarriko ditu hainbat arlotan, «bereziki lana eta familia bateratzeko neurrietan». Izan ere, kontziliazio premiei erantzuteko, urteko orduak gehituko ditu, arauak malgutuko ditu amatasun eta aitatasun baimenetan eta lanaldi murrizketetan, eta kontziliazio arrazoiengatik ordaindu gabeko baimenak erraztuko ditu.

Hitzarmenak bi batzorde sortuko ditu: bat langileen sustapenak aztertzeko, eta besteak sortzen diren kontratazio beharrak aztertzeko.

Telelana ere lehen aldiz arautuko du BBKren, Kutxaren eta Vitalen bankuak. Etxetik lan egiten duten langileentzako konpentsazioak izango dira, betiere lanaldiaren % 30 gutxienez eta % 80 gehienez egiten badute, aurrez aurreko lanegun bat bermatuz.

CCOOren baiezkoa

Kutxabankeko sindikatu nagusiak, CCOOk, ontzat jo du sinatutakoa, eta azpimarratu du bankua dela lan hitzarmen propioa duen bakarra. Hitzartutako soldata igoera %5,75 artekoa izan daitekeela aipatu du, Espainiako hitzarmenak finkatutakoaren halako bi. Antzinatasunari dagokionez, Espainiako itunak %3 jaitsiko duela gogoratu du, eta Kutxabankekoak %4ko gainsariari eusten diola.

«Hitzarmen honekin, sektoreko edozein langilerentzat erreferentziazkoa izango den itunarekin jarraituko dute Kutxabankeko langileek, eta lasaitasunez ekingo diete hurrengo urteei, mehatxu serioa baitzegoen erakundearen aldetik hitzarmena desagertarazteko».

ELAren ezezkoa

ELAk ez du sinatu akordiorako oinarria, uste baitu oraindik indarrean daudela langileak grebara eraman zituzten arrazoiak. «Negoziazioan ez da aurrerapausorik eman ELAk jarrera aldatu izana justifikatzeko».

Agiri baten bidez, ELAk ziurtatu du enpresak bere helburu guztiak lortu dituela, horien artean soldatak gutxi igotzea, antzinatasuna mugatzea eta langile erretiratuek osasun aseguru pribatua galtzea. Horregatik guztiagatik, «hitzarmen murriztaile» bat dela iruditu zaio ELAri, eta ez du baztertzen protestak egitea aurrerantzean ere. Sindikatuak gogorarazi duenez, bankuak 180 milioi euro irabazi zituen iaz, «pandemia betean egon arren».


Summary: CUPek Aragonesen alde bozkatuko du, eta gauza bera egiteko eskatu dio JxCi. Alderdi antikapitalistako militanteek ontzat eman dute ERCrekin hitzartutako aurreakordioa.

CUPeko militanteek ERC Esquerra Republicana de Catalunyarekin adostutako aurreakordioa bozkatu zuten atzo, eta, alderdiak gaur jakinarazi duenez, gehiengoak ontzat eman zuen. Hala, alderdiko bederatzi diputatuek Pere Aragones ERCko hautagaiaren alde bozkatuko dute bihar Kataluniako Parlamentuan egingo den inbestidura saioan. Eulalia Reguant diputatuak eman du erabakiaren berri, eta eskatu die JxC Junts Per Catalunyako kideei ere berdin bozkatzeko.

CUPen aldeko botoekin, 42 diputaturen babesa izango luke Aragonesek, baina aurrera egiteko nahitaezkoa luke JxCekoen 31 ordezkarien babesa. Reguantek En Comu Podemeko kideei ere dei egin die «aldaketarako tresna» bilaka daitezen. «Eurek erabaki beharko dute erregimenaren konpartsa izan nahi duten edo aldaketarako tresna bilakatu».

ERCk eta CUPek joan den asteburuan itxi eta astelehenean jakinarazitako akordioaren arabera, konfiantza mozio bati egin beharko dio aurre Aragonesek bi urte barru. CUPek eta ERCk, Kataluniako Parlamentuaren «subiranotasuna bermatzeko» asmoz, diputatuen «eskubide material, zibil eta politikoak blindatu» nahi dituzte. Horrek bat egingo luke Borrasek parlamentuko presidente kargua hartzean eginiko hitzekin eta, ondorioz, JxCren nahiekin: «Gure betebeharra da parlamentu honen bortxaezintasuna eta independentzia mantentzea, eta ez baimentzea beste botere batzuen esku hartzeak».


Summary: Eusko Legebiltzarrak baztertu egin du txertaketa egutegi zehatz bat egitea. EAJk, PSEk eta Voxek atzera bota dute EH Bilduren proposamena.

Eusko Legebiltzarrak txertaketa kanpainaz eztabaidatu du gaur goizean, EH Bilduk aurkeztutako legez besteko proposamen baten harira. EH Bilduk Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailari eskatu dio txertaketa egutegi zehatz bat eta kronograma argi bat premiaz lantzeko. Rebeka Ubera EH Bilduko legebiltzarkideak Osasun Sailari eskatu dio kanpaina azkartzeko, eta horretarako proposamen bat egin du: ahalik eta pertsona gehienei txertoaren lehen dosia jartzeko, talde immunizazioa ahalik eta lasterren lortzeko. Proposamenak, baina, ez du babes nahikorik jaso; izan ere, EAJ, PSEk eta Voxek aurka bozkatu dute, eta Elkarrekin Podemos-IU eta PP+Cs abstenitu egin dira.

Uberak azpimarratu du Euskal Autonomia Erkidegoa dela Espainian txerto gutxien jartzen duen erkidegoa, eta, hori hala izanik, Jaurlaritzak 64.375 txerto gordeak dituela, ipini gabe. EH Bilduko legebiltzarkidearen ustez, «ez da ulergarria txertoak gordetzea, eta ez du zentzurik, premiazkoa baita ahalik eta azkarren txertatzea eta lehenengo dosia lehenestea». Haren iritziz, egungo erritmoarekin «ezinezkoa» izango da 2024 baino lehenago biztanleriaren %70 immunizatzea.

Eusko Jaurlaritza sostengatzen duten taldeek esan dute ezinezkoa dela txertaketa egutegi zehatz bat lantzea, «aldagai ugarik» baldintzatzen dutelako txertaketa prozesua. EH Bilduren ekinbidea atzera bota, eta jatorrizko proposamenari EAJk eta PSEk aurkeztutako zuzenketak egin du aurrera osoko bilkuran. Testu horretan, legebiltzarrak Eusko Jaurlaritzari eskatu dio txertaketa estrategia bat abian jar dezala kontuan hartuta botika etxeek txertoak jartzeko zehaztutako baldintza teknikoak, eta Sendagaien Europako Agentziak eta Espainiako Osasun Sistemaren Lurralde arteko Kontseiluak ezarritako irizpideak.


Summary: 687 kasu positibo zenbatu dituzte Hegoaldean. Osasunbideak eta Osakidetzak 13.157 proba egin dituzte COVID-19a atzemateko, eta horien %5,2k eman dute positibo. Hirugarren egunez jarraian, Nafarroak 100 kasuren langa gainditu du.

Joera gero eta agerikoagoa bihurtzen ari da: kutsatuen kurba apaldu ezinik da Hego Euskal Herrian. Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako datuen arabera, atzo 13.157 test egin ziren birusa detektatzeko, eta 687 positibo atzeman dituzte horietan. Horiek horrela, asteazkenean egindako probak oinarri, positiboen ehunekoa %5,2 da Hegoaldean. Egun bakarrean zenbatutako kasu kopuruari dagokionez, otsailaren 13tik erregistratu den daturik makurrena izan da.

Lurraldeka, Bizkaian atzeman dira kasu gehien: 239. Gipuzkoan 151 zenbatu dituzte; Nafarroan, 158, eta Araban, berriz, 136.

Gainera, kutsatzeak larriagotu izanaren eraginez, Hegoaldeko lau herrialdeetako intzidentzia tasak gora eta gora ari dira etenik gabe. Zehazki, Araban da handiena tasa hori, eta, are, 300eko langa gainditu du berriki: azken hamalau egunetan 100.000 biztanleko 307 pertsonari atzeman diete birusa. Gainerako lurraldeei dagokienez, Bizkaian 237 da tasa; Gipuzkoan 222 da, eta foru erkidegoan, berriz, 192 da.

Gainera, ospitaleei dagokienez, Osakidetzak eta Osasunbideak jakinarazi dute atzo 57 pertsona erietxeratu zituztela Hego Euskal Herrian COVID-19aren sintomak larriagotu zitzaizkielako. Horiek aintzat harturik, oraintxe bertan 407 paziente daude ospitaleraturik. Zehazki, 310 gela arruntetan daude, eta 102, berriz, ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan: alegia, bezperan baino bat gehiago.


Erasotzaileekin zer egin

Summary: Erasotzaileekin zer egin. Justiziaz, espetxe sistemaz, eta genero indarkeriari eta eraso sexualei ematen zaien trataeraz aritu dira hainbat aditu Villabonan, Lurgatz talde feministak gidatuta.

Espetxeari eta zaintzari buruz aritu ziren joan den urrian Lurgatz talde feministak antolaturiko mahai inguru batean; bai eta adostasun bat erdietsi ere: kartzela sistemarekiko kontrakotasunean. Ideia hori abiapuntutzat hartuta harago jo nahi izan zuten atzo egindako mahai inguruan, ordea: espetxe sistemarik nahi ez bada, zer egin, orduan, bortxatzaileekin? Eta bertzelako eraso sexual edo sexistak egiten dituzten gizonekin? Lurgatz talde feministak galdera horiek egin zizkien Villabonako Gurea antzokian (Gipuzkoa) bilduriko askotariko adituei, Espetxeak apurtu! Eta bortxatzaileak... izeneko solasaldian. Erantzunak baino galdera gehiago pilatu zituzten denen artean osaturiko bi orduko gogoetan.

Garbiñe Biurrun magistratu eta Demokraziarako Epaileak taldeko kideak abiatu zuen mintzaldia, ideia bat azpimarratuta: «Espetxearen muinean izugarrizko kontraesana dago». Lehenago azaldu zuenez, gizarteratzea baita haren berezko helburua, baina ez baita horrela gertatzen: «Pertsona bat heztea eta gizarteratzea, askatasunik gabe, ia ezinezkoa da». Bat egin zuen Larraitz Ugarte EH Bilduko komunikazio zuzendari eta ofizioz abokatuak; baina harago joan zen, justizia sistemari berari kritika eginez: «Justizia formala desastre hutsa da salaketa jartzen denetik epai bat dagoeneraino, eta epai horren exekuzioan: prozedura mingarriak eta luzeak dira denentzat, ez daude biktimari bideratuak, biktimaren eskubideak ez dira bermatzen...». Adibide bat eman zuen horren erakusgarri, abokatu lanetan duela guti egokitu zaiona: «Sexu abusuak pairatu behar izan dituen neskatxa batek laugarren aldiz esplikatu behar izan du oso adin txikiarekin zer egiten zion bere aitak». Sistema «geroz eta punitiboagoa» dela ere nabarmendu zuen Ugartek, eta eredu horren aurka mintzatu zen Libertad Frances Nafarroako Salhaketako kidea: «Espetxeak ez luke existitu beharko, ez inorentzat, ez ezein deliturentzat».

Galdera nagusia, ordea, oraindik erantzunik gabe: kartzela zigorra egokia ez bada, zer egin erasotzaileekin? Ainhoa Narbaiza eta Marta Luxan Joxemi Zumalabe fundazioko kideek herri mugimenduetatik martxan jarritako prozesuak jarri zituzten adibide, horiek kudeatzen lagundu baitiete herri mugimendu ugariri, eta ezaugarri batean jarri zuten ardatza: «Justizia eredua aldatu nahi badugu, komunitatea gehiago inplikatu behar da». Narbaizak nabarmendu zuen, ordea, ez dela bide «erraza» izaten: «Eraso bat gertatzen denean, prozesua luzea izaten da, eta desgaste handia sortzen du». Luxanek prozesu horietatik ikasi beharraren garrantzia azpimarratu zuen, eta ohartarazpen bat egin: «Bide judizialaren erdigunean ez dago emakumeen ongizatea, baina prozesu komunitarioak ere ez dira erromantizatu behar. Edozein bidetan sortuko dira minak, eta hasieratik pentsatu behar da horiek nola kudeatu». Ibilbide horiek «aukera» moduan pentsatzea proposatu zuen: «Prozesua bera eraldaketarako bide bilakatu daiteke. Kartzelak, inondik inora ere ez».

Francesek nabarmendu zuen, erraterako, kartzeletan bortxatzaile eta erasotzaileei ezartzen zaizkien programak ez direla egokiak, ezta kartzela guzietan hedatuak ere: «2017an Espainiako Espetxe Erakundeen menpe zeuden 69 kartzeletatik 29tan soilik zeuden erasotzaile sexualei bideratutako programak. Bi urtekoak dira, eta horietan sartzeko baldintzetako bat da presoa baldintzapeko askatasunetik gertu egotea. Ez dute bermatzen hasieratik egingo direla, beraz». Ohartarazi zuen, adibidez, Iruñeko kartzelan ez dagoela horrelako programarik, 2017ko Iruñeko sanferminetako bortxaketaren kasu sonatua edota Nagore Laffageren hilketa hiri horretan gertatuak izan arren. Narbaizak ere nabarmendu zuen kasu batzuetan erasotzaileei bideratzen zaizkien «terapiekiko» kezka: «Gatazkatsua izan daiteke, zeren eta, zein motatako lanketa izaten da? Nork bermatzen du feminista izango dela?».

Justizia errestauratiboaz

Francesek nabarmendu zuenez, gertatzen diren genero indarkeria kasuen %8tan soilik jartzen dira salaketak: «Beraz, praktikan, antipunitibismoa da nagusi». Kasuen %90etan baino gehiagotan zer gertatzen den arakatzea proposatu zuen. Ugartek desadostasuna erakutsi zion, ordea: «Jendeak ez badu salatzen, ez da antipunitibista delako, salatzeko bermerik ez daukalako baizik». Baietz, Francesek. Baina harago jo behar dela, halere: «zigorraren logika» aldatzera. Salhaketako kidearen hitzetan, antipunitibismoaren oinarrian delituak «gatazka sozialen ondorio» direla kontuan hartzea legoke: «Ez da sistema bat, filosofia bat baizik».

Neurri zehatzek sortu zuten eztabaida, ordea. Biurrunek azaldu zuen, erraterako, justizia errestauratiboa martxan jarri ohi dela lege urraketa «arinekin», eta mekanismo horren balioa nabarmendu zuen: «Biktimaren eta biktimarioen arteko elkarrizketak egiten dira, eta biktima askok esaten dute haiei ongi etorri zaiela». Magistratuaren hitzetan, egia, justizia eta erreparazioa abiapuntutzat hartu izana «aurrerapausoa» izan da kasu horietan. Galdera bat bota zuen, ordea: «Balio du delitu guztientzat?».

Halako bideak jarri bitartean ere, espetxe sistema bera hobetzeko «tartea» dagoela azaldu zuen Ugartek, Eusko Jaurlaritzak laster espetxe eskumena lortuko duela baliatuta: «Zigor Kodea Espainiakoa izango da, baina zigorren luzeran eta espetxe baldintzetan badago zer aldatu». Indarkeria matxista kasuetan, berriz, «eskala guztietan esku hartu» behar dela azpimarratu zuen Ugartek: Udaltzaingoan, Ertzaintzan, epaitegietan... Mugimendu feministari galdegin zion horretarako ezagutza garatu eta eskaerak egiteko: «Presio egin behar da».


Summary: Maialen Berasategi Catalanek irabazi du IV. Donostia Kultura poesia lehiaketa. Donostia Kulturak eta Balea Zuria argitaletxeak antolatutako sariketak 35 urtetik beherako idazleen lana sustatzea du helburu. Berasategi Catalan zuzentzailea eta itzultzailea da BERRIAn.

Maialen Berasategi Catalanek irabazi du IV. Donostia Kultura poesia lehiaketa Altzarienean poema bildumarekin, eta, horrenbestez, Balea Zuriak argitaratuko du lana maiatzean edo ekainean. Lehiaketaren sari ekonomikoa 1.000 euro da, eta, horrez gain, Imanol Larrinagak poema sortako ale batean oinarritutako margolana jaso du Berasategi Catalanek, gaur Donostian egindako ekitaldi batean.

Maialen Berasategi Catalan (Gasteiz, 1989) itzulpengintzan eta interpretazioan lizentziaduna da, eta BERRIAko euskara taldean lan egiten du, zuzentzaile eta itzultzaile. Hau du lehenengo sormen lana, baina hainbat lan euskaratu ditu urteotan: besteak beste, Rebecca Westen Soldaduaren itzulera eleberria (Literatura Unibertsala, Erein-Igela) eta Adrienne Richen poema bilduma (Munduko Poesia Kaierak, Susa) eta Emakumeagandik jaioak: Amatasuna esperientzia eta instituzio gisa (Txalaparta, 2020) saiakera literarioa.

Itxaro Bordak, Eli Tolaretxipik eta Aritz Gorrotxategik osatu dute lehiaketako epaimahaia, eta, Gorrotxategik azaldu duenez, «aho batez» aukeratu dute Berasategi Catalanen poema sorta sariketara aurkeztu diren hamazazpi lanen artean. Aurkeztutako lanetako hamahiru emakumeek idatzitakoak izan dira, eta gainerako laurak, berriz, gizonezkoek idatzitakoak. Gorrotxategik adierazi du «sen poetiko handiko lana» dela irabazi duena: «Emakumetasunarekiko eta feminismoarekiko begirada freskoa erakusten du, baina lirikotasunari eutsita». Balea Zuria argitaletxeko arduradunak gaineratu du sumatzen dela Berasategi Catalanen lana euskararekin lotua dagoela: «Oso ondo idatzia dago [poema bilduma], eta ikusten da euskara tresnatzat duen norbaitek idatzia dela». Richen liburua itzuli zuen Berasategi Catalanek, eta, Gorrotxategiren iritziz, badira poeta estatubatuarraren lanaren oihartzunak poesia saria irabazi duen lanean.

Altzarienean izenburuarekin aurkeztu zuen olerki bilduma Berasategi Catalanek, baina gaur adierazi du liburura eramatean «ziur aski» beste titulu bat izango duela.

Donostia Kulturak eta Balea Zuriak DK Poesia saria antolatu duten laugarren aldia da hau. Aurreko irabazleak, hain zuzen ere, Esti Martinez Diaz de Zerio (Azalberritze bat, 2018), Gorka Salces Alcalde (Iraganaren izterrak, 2019) eta Lizar Begoña Madariaga (Aro beilegia, 2020) izan ziren.


Summary: Jaurlaritzak oniritzia eman dio Arabako Mahastiak sor-markari. Atzera bota ditu Errioxak eta beste batzuek aurkeztutako alegazioak. Azken erabakia Europako Batzordeak izango du

Euskal Herriak bere zazpigarren ardo sor-marka izateko urratsa egin zuen atzo. Eusko Jaurlaritzak atzera bota ditu Arabako Mahastiak sortzearen aurkako alegazioak, eta ontzat eman du jatorri izena sortzea. Azken hitza, ordea, ez da berea, Europako Batzordearena baizik, eta han ez du lan erraza izango. Izan ere, sor-marka Gasteizen trabatzen huts egin ondoren, Errioxa Jatorri Izenaren Kontseilu Arautzaileak iragarri du Bruselan ere «borroka» egingo duela gaur egungo bere eremuan beste marka bat ez eratzeko. EBk bere kexuei erreparatzen ez badie, auzitegietara ere jotzeko prest dago.

2016an eskatu zuten Arabako Errioxako 40ren bat upeltegi txikik Arabako Mahastiak-Viñedos de Alava sor-marka sortzea. Azken urteetan asko handitu dute ekoizpena Errioxa jatorri izeneko upeltegi handiek, eta euren produktua bereizteko aukera faltarekin gogaituta zeudelako eta negozioa arriskuan ikusi zutelako eman zuten marka berria eskatzeko urratsa.

Matxinada zabaltzeko arriskua ikusita, Errioxako kontseiluak pixka bat amore eman zuen, eta bere araudia moldatu zuen, eta aukera handiagoa eman zuen ardoa zein herritakoa edo eskualdetakoa zen nabarmentzeko. Keinu horrek tramitazioa etetera eraman zituen Arabako Mahastiaren bultzatzaileak, baina berriro abiatu zuten, Errioxak bere promesa guztiak betetzen ez zituela ikusita.

Kutsu politikoa

ABRA Arabako upeltegi txikien elkarteko kideak dira eskatzaileak, haien izenak jakinarazi ez badira ere, baina ez dira ABRAko kide guztiak —120 inguru ditu—. Are gehiago, ardogile gutxi batzuk elkartetik atera dira, babes horren kontura. Sor-marka berriaren inguruko eztabaidari kutsu politikoa eman diote Errioxa erkidegoan. «Separatismoa» eta «proiektu nazionalista» ohiko esamoldeak dira lurralde horietako erakundeen eta hedabideen ahotan proiektuari buruz hitz egitean, eta ez dute ezkutatzen upeltegi batzuk Errioxa ardoaren aterkitik ateratzeak min eman diela.

Euskal Herrian, berriz, osagai politikoak indar txikiagoa izan du gaiari buruzko eztabaidan, baina iritzia ematera behartu ditu alderdiak. Marka berriaren aurka azaldu dira PP eta PSE-EE, eta alde EH Bildu eta Elkarrekin Ahal Dugu. EAJn, berriz, zatiketa dago: Jaurlaritzak, Arantxa Tapiaren taldeak, ez dio trabarik jarri, baina uzkurrago jaso du ekinaldia Ramiro Gonzalez Arabako ahaldun nagusiak. Arabako ardoak Errioxaren barruan gehiago bereiztu ahal izatea da haien apustua, eta horretan dabiltza neurri erdiko upeltegiak ere.

Jaurlaritzaren oniritziaren ondoren, orain Espainiako Nekazaritza Ministerioak jasoko du Arabako Mahastiak sortzeko eskaera, eta hark bidali beharko du Europako Batzordera. Hark egiaztatu beharko du Arabako Mahastiak jatorri izenak betetzen ote dituen marka berezitu bat izateko baldintzak, eta, hala bada, Europako Batasunaren Aldizkari Ofizialean argitaratuko du. Hori egiten denean, bi hilabeteko epea zabalduko da edozein estatu kidek edo gaian bidezko interesa duen edonork helegitea aurkezteko. Hor iritsiko dira berriro Errioxako kontseiluaren kexuak. Haren argudio nagusia da Arabako Mahastiak bultzatzen dutenen eremu propioa Arabako Errioxa bera dela, eta hari dagozkion ezaugarri berak izango lituzkeela ardoak.

Edonola ere, Madrilek bere tramitea betetzen duenetik «babes nazional iragankorra» jaso ahal izango du Arabako Mahastiak


Balkoiak zuri-gorriz eta zapiak

Summary: Balkoiak zuri-gorriz eta zapiak. Athelticek ekinbide bat abiatu du balkoiak zuri-gorriz janzteko, eta 8.000 zazpi banatu ditu adinekoen egoitzetan.

Bederatzi egun falta dira Realaren eta Athleticen arteko Espainiako Kopako finalerako, eta, zaleek harmailetan egon ezingo duten arren, bi taldeak zenbait ekintza egiten ari dira haien babesa sentitzeko. Hala, talde zuri-gorriak, Bizkaiko Foru Aldundiarekin batera, 8.000 zapi banatu ditu Bizkaiko zaharren egoitzetako adinekoen artean. Talde zuri-gorriak beste final bat jokatuko du handik bi astera, Bartzelonaren kontra, eta horiei begira ilusioa zabaldu nahi izan dute adinekoen artean, Bizi Ametsa egitasmoarekin bat eginez. Superkoparen finalaren atarian, haurrak hartu zituzten amets horren akuilutzat, eta, Sevillara joan aurretik, Lezamako ikastetxeetako haurrek agurra egin zieten jokalariei. Orain, berriz, adinekoengana iritsi nahi izan dute.

Basauriko Bizkotxalde egoitzan banatu dituzte lehenbizikoak, eta han izan dira Unai Rementeria Bizkaiko ahaldun nagusia, bai Aitor Elizegi Athleticeko presidentea eta bai Jose Angel Iribar talde zuri-gorriko izarra izandakoa, egun ordezkari instituzionala ere badena. «Haiekin bizi nahi dugu ametsa, gure indarra eta sostengua izan baitira aspalditik, eta hainbeste sufritu duten urte honetan haiekin egon nahi genuen»., nabarmendu dute bi aldeek. Adinekoek hunkituta hartu dute oparia.

Hori ez da, hala ere, talde zuri-gorria azken egunetan egiten ari den ekintza bakarra. Adibidez, balkoiak zuri-gorriz janzteko egitasmoa abiatu du, eta gaur bertan Ibaiganeko balkoiak zuri-gorriz agertu dira. Horri lotuta, lehiaketa bat ere badago martxan. Bilboko Udala eta Foru Aldundia ere hala daude, eta Enkarterrietako Fabrika museoan Athleticek 1958an irabazitako Koparen inguruko erakusketa bat jarri dute. Horrez gainera, klubaren sare sozialetan, Realaren kontrako finalera iristeko bideoak daude ikusgai.


Summary: Arantzazulab aurkeztu dute, eraldaketa sozialera begira jarduteko laborategia. «Bizi dugun eraldaketa sakoneko garaian herri bezala ditugun gizarte erronka konplexuei ikuspegi berriarekin aurre egiteko xedea» duela nabarmendu dute.

Arantzazuko Gizarte Berrikuntza Laborategiak, Arantzazulab-ek, gaur egin du bere aurkezpen ekitaldia Arantzazun, Gandiaga Topagunean (Oñati). Arantzazu Gaur Fundazioko kideek bultzatuta jaio da: Gipuzkoako Foru Aldundiaren, Oñatiko Udalaren, Mondragon Korporazioaren, Kutxa Fundazioaren eta Arantzazuko Frantziskotar Probintziaren hauspoarekin, alegia. Eraldaketa sozialera bideraturiko ikerketa, esperimentazioa eta sozializazioa egiten ditu lau eremu nagusi hauetan: trantsizio ekologikoa, lana, elkarbizitza eta ongizatea. «Bizi dugun eraldaketa sakoneko garaian herri bezala ditugun gizarte erronka konplexuei ikuspegi berriarekin aurre egiteko xedea du laborategiak», nabarmendu dute ekitaldiaren berri emateko atera duten prentsa oharrean.

«Agenda publikoaren eta etorkizuneko erronken inguruan hausnartzeko eta esperimentatzeko gunea izan nahi du Arantzazulab-ek», erantsi dute. «Euskal gizartearen beharrizanak ulertuta, herritarren inplikaziotik helduko die gizarte erronkei, eragile ezberdinen arteko elkarlanetik abiatuta. Eta hori etengabeko ikasketa aktiboa sustatuz egingo du, ikerketaren bitartez, dinamika berriekin esperimentatuz eta lortutako ezagutza dibulgatuz». Nabarmendu dute Euskal Herri osoari begiratzen diola, Gipuzkoan sortua den arren.

Ekitaldian Markel Olano Gipuzkoako diputatu nagusiak, Izaro Elorza Oñatiko alkateak eta Naiara Goia Arantzazulab-eko zuzendari nagusiak parte hartu dute. Gizarte eragile, enpresa, unibertsitateak edota herrigintzaren, euskal pentsamenduaren, kulturaren zein euskalgintzako hainbat erakundetako kideak ere izan dira.

Arantzazuk Gipuzkoako gizartean eta, oro har, euskal gizartean izan duen garrantzia azpimarratu du Markel Olanok, Gipuzkoako diputatu nagusiak. «Pandemiak azaleratu duen moduan, arazo eta desafio konplexuei komunitate gisa aurre egitea eskatzen du egungo munduak. Horretarako, ezinbestekoa da gizarte eta ekonomia ehun sendo bat, erakunde eta eragile sare indartsu eta dinamiko batekin eta, batez ere, herritar ahaldundu eta parte-hartzailez osatutako gizarte batekin», adierazi du. Bestalde, Naiara Goiak, Arantzazuko Gizarte Berrikuntza Laborategiko zuzendari nagusiak, giza faktorea landu beharra azpimarratu du. «Egungo testuinguruak dituen konplexutasunen, ziurgabetasunen edota etengabeko aldaketen aurrean gizartea eraldatu egin behar da, eta gizakia aldaketetara egokitu nahi badugu, gizakia, norbanakoa eraldatzetik abiatu behar dugu», azaldu du.


Summary: Nafarroako Gobernuak EBko funtsekin duen opakutasuna salatu du LABek. Sindikatuak dio elkarrizketa politikorako eta eztabaida sozialerako ateak itxi dizkiola eta «elite ekonomikoen» interesen alde ari dela.

Nafarroako Gobernua Europako Hurrengo Belaunaldia edo Next Generation funtsekin jokatzen ari den modua iluna iruditzen zaio LABi: salatu du parlamentuari berari «informazioa ukatzen» ari zaiola eta ez dela jakinekoa aurkeztu diren hainbat egitasmoen «jatorria» zein den eta horiek nola gauzatu nahi diren. Sindikatuarentzat ezinbestekoa da hori azaltzea, proiektu horiek erakunde publikoen babesarekin garatuko direlako.

«Gobernu zentralak lankidetza publiko-pribatua indartzea aurreikusten du, eta kontrol administratiboak nabarmen murriztu ditu horretarako. Baina kudeaketa administratiboaren arintasuna ez dator bat kontrolarekin eta gardentasunarekin. Bezerokerian eta ustelkerian erortzeko aukera paregabea eskaintzen du horrek», ohartarazi du Igor Arroyok, LABeko idazkari nagusiaren ondokoak Iruñean egindako agerraldi batean.

Sindikatuak uste du Maria Txibiteren gobernua «elite ekonomikoen aldeko gobernantza» sustatzen ari dela, «elkarrizketa politikorako eta eztabaida sozialerako edozein aukerari ateak itxiz». «Gero eta jende gutxiagok ulertzen du, gehiengo sozialaren beharrei erantzuteko erabili beharrean, diru publikoko ehunka mila milioi euro esku pribatuetan jartzea».

Arroyok adibide gisa jarri du Volkswagenek Espainiako Gobernuari egin dion ohartarazpena. «Enpresak esan du Landabenen jarraitzeko konpromisoak behar dituela: Europako funtsetatik datozen laguntza publikoen zati bat nahi duela, eta, ziurrenik, lantaldeak murriztu beharko dituela».

LABen ustez, Nafarroako Gobernuak trantsizio ekologikoarekin lotu ditu egitasmo horiek, baina orain arte ezagutarazitakoak agerian uzten du bere benetako asmoa «kapitalaren eta enpresari handien hazkunde ekonomikoa bideratzea» dela: «Nafarroako kapitalismo berdea irudikatzen duten proiektuak dira».

Arroyoren arabera, Txibiteren gobernua agerian uzten ari da ez duela benetako gaitasunik Europako funtsak negoziatzeko eta horien kudeaketan eta erabakietan zuzenean parte hartzeko; «azken hitza» Espainiako Gobernuak izango duela nabarmendu du. Ohartarazi du funtsek datozen urteetako politika publikoak «goitik behera baldintzatuko» dituztela, horien truke Europako Batzordeak «hainbat baldintza eta orientabide estrategiko» ezarriko dituelako: «Funtsak, konfiguratuta dauden moduan, presio tresna indartsuak dira».


Summary: Greba egin dute Bilboko Hijas de la Cruz ikastetxean. Itxi egingo dute zentroa, «matrikulazioen beherakada» argudiatuta. Langileek manifestazioa egin dute.

Greba egin dute gaur Bilboko Hijas de la Cruz ikastetxeko langileek, «lanpostuen defentsan eta zentroaren itxieraren kontra»; manifestazioa egin dute San Anton elizatik abiatuta udaletxeraino. Hain zuzen, arduradunek urtarrilean jakinarazi zuten ikastetxea itxi egingo zutela, azken urteetan matrikulazioan beherakadak egon direla argudiatuta. Eztabaida piztu zuen erabakiak. LAB sindikatuak irtenbideak eskatu ditu, eta salatu du itxierak 200 familia ingururi eragingo diela eta 41 langile kalean utziko dituela. Abuztuaren 31n itxiko dute zentroa.

Konponbide bat topatzeko asmoz, ikastetxea publifikatzeko prozesua abiatzea galdegin dute. Hijas de la Cruzeko hezkuntza komunitateak mozio proposamen bat egin du, eta gaur eztabaidatuko dute Bilboko Udaleko osoko bilkuran. Hezkuntza Sailari “ausardiaz” eta “erabakitasunez” jokatzeko eskatu die, eta ikastetxea publifikatzeko prozesu integralari ekiteko. «Barrutiak gaur egun duen eskaintza publiko osoa murritza da, Mujika eta Atxuriko eskolak beteta baitaude».

LABen arabera, ikastetxearen itxieraren berri jakin zutenetik hainbat arduradun politikorekin eta gizarte eragilerekin bildu dira, itxiera ekiditeko eta alternatiba bat topatzeko asmoz. Ez dute erantzunik jaso, baina. «Zoritxarrez, ez dute onartu guk proposatutako alternatiba, eta ikastetxea ixtera kondenatu dute».

EH Bilduren proposamena

Publifikazioaren alde egin du EH Bilduk ere, eta Bilboko Alde Zaharreko eskaintza publikoa indartzeko asmoz, Hezkuntza Sailari proposatu dio Hijas de la Cruz ikastetxea erosteko. Argi azaldu du arrazoia: «Eraikinari orain arte izan duen erabilera ematen jarraitu ahal izatea, betiere oinarri publiko eta euskaldunak izango dituen hezkuntza proiektu berritzaile eta erakargarri bat diseinatuz». Koalizioaren arabera, proposamen horrek Atxurik, Solokoetxek eta Alde Zaharrak hezkuntza arloan dituzten beharrak asetzea ahalbidetuko luke, auzo horietan «hezkuntza eskaintza publikoa eta euskalduna indartzeko».


Summary: Instalazio eolikoetarako tramitazioak eteteko eskatu du Sustrai Erakuntza taldeak. Kezka agertu du, instalazio eoliko eta fotoboltaiko masiboak eta eskala handikoak egiteko eskaerak ugaritu direla eta. Eskatu dute prozesu sozial bat irekitzeko, eta ez uzteko «interes ekonomikoei bidea markatzen».

Sustrai Erakuntza taldeak Nafarroako Gobernuari eta parlamentuari eskatu dio prozesu sozial bat ahalbidetzeko trantsizio energetikoa eta garapen berriztagarria «demokratikoki» planifikatzeko. «Ez dezagun utz interes ekonomikoek bidea markatzen», esan dute gaur Iruñean egin duten agerraldian. Kezka baitute «interes espekulatiboak eta diru irabazietan oinarritutako proiektuak» lehenetsiko ote diren.

Bien bitartean, eskatu dute, «berehala eteteko» tramitatzen ari diren instalazio eolikoen, fotovoltaikoen eta lotutako azpiegituren administrazio prozedura guztiak. Moratoria horren helburua da arau gehigarriak egitea ingurunearen babesaren arloan, produkzio-instalazioen garapena eraginkorra eta bateragarria izan dadin ingurunearekin, biodibertsitatearen eta gizarte-komunitateen babesarekin.

Berotze globalaren ondorioz, trantsizio energetikorako politikak asko bizkortu dira. Moduetan kezka agertu du Sustrai Erakuntza taldeak.«Instalazio berriztagarrien proiektuen garapen masiboa eta eskala handikoa gertatzen ari da, eta Nafarroak ez dio joera horri ihes egiten», adierazi dutenez. Uste dute martxan jarri asmo dituzten proiektu handiek ekosistema kalte nabarmena eragingo dutela.

Uste dute trantsizio ekologikoa ezin dela soilik egin teknologia fosilen ordez teknologia berriztagarriak erabiliz. Proposatzen dute aldaketarako produkzioa deszentralizatzea eta instalazio berriztagarri txikiak egitea, «lurralde antolamenduarekiko bateragarritasun handiagoa ahalbidetzen baitute, kontsumo zentroetatik hurbil daudelako, bai eta energia eraginkortasuna hobetzea eta energia kontsumoa murriztea ere, egungo xahutzearekin jarraitzea eragin gabe».


Summary: Ereserki egokitua eta herrietako banderak. Sonakay taldeak flamenko doinuetara egokitu du Realaren ereserkia, eta klubeko ordezkaritza bat herriz herri dabil udalerri bakoitzeko bandera jasotzen.

Realaren zaleen artean ere ari da pixkanaka giroa eta ilusioa sortzen Espainiako Kopako finalari begira. Kluba ere ari da hori sustatzen. Hala, ordezkaritza bat herriz herri ari da, bertako banderak jasotzen. Guztiak apirilaren 3an Sevillan egotea nahi dute. Txapeldun izan zenean Realeko jokalariek herriz herri egindako bisitak dakartza gogora. Hala, udalekin batera, Gurekin egitasmoarekin bat egin dute.

Bestalde, finala Sevillan jokatuko denez, klubak keinu bat egin nahi izan dio Andaluziako kulturari, eta Sonakay taldeak flamenko doinuetara egokitu du Realaren ereserkia. Anoetan jo zuen, eta azken egunetan bolo-bolo dabil une hori jaso zuen bideoa. Horrekin batera, hainbat aurpegi ezagunen babes bideoak jaso dituzte jokalari txuri-urdinek sare sozialetan: Julen Aginagalde eskubaloi jokalariarena, Maialen Chourraut piraguistarena, Haimar Zubeldia txirrindulari ohiarena, Iñaki Gabilondo kazetariarena... Horietako batzuk txapelketa handiak irabazitakoak dira, eta animoak eman nahi izan dizkiete.

Gainera, balkoietan ere gero eta gehiago ikusten dira bandera txuri-urdinak.


Summary: Madrilek aitortu du ideia politikoengatik kaleratu zutela Patxi Zamora. EAJri emandako erantzun batean, Espainiako Gobernuak azaldu du Zamora Eusko Abertzale Ekintzaren zerrendetan aurkeztu zela 2007an.

Patxi Zamorak, CAN auzia salatu zuen Kontuz elkarteko eledunak, Iberia konpainian lan egiten zuen, hegazkin zerbitzari, harik eta 2017ko azaroaren 22an Guardia Zibilak hegazkinetan sartzeko baimena atzera bota zion arte. Ondorioz, aire konpainiak kaleratu egin zuen Zamora. Orain, Espainiako Gobernuak aitortu du Zamora bere ideia politikoengatik egotzi zutela.

Iñigo Barandiaran EAJko diputatuak egindako galdera bati erantzunez, Espainiako Gobernuak azaldu du, batetik, «arriskuak aztertuta» egiten direla txostenak, «abiazio zibileko segurtasunerako mehatxuak saihesteko», eta, horretarako, «aurrekarien egiaztapen indartua» egin ohi dela, Hegazkintza Zibilerako Segurtasun Programa Nazionalaren alderdi publikoaren H eranskinaren 6.2. artikuluaren arabera.

Segidan, ordea, gobernuak azaldu du Patxi Zamora Eusko Abertzale Ekintzaren zerrenda batean aurkeztu zela 2007ko hauteskundeetan, eta Espainiako Auzitegi Gorenak legez kanpo utzi zuela zerrenda hori. Erantzunean adierazten denez, «interesdunen defentsarako mekanismoak Hegazkintza Zibilerako Segurtasun Programa Nazionalaren zati publikoko H eranskineko 9. artikuluan jasotzen dira», eta bertan ezartzen da «zein den egokitasuna baloratzeko prozedura gainditzen ez duen pertsona baten defentsarako mekanismoa».

Barandiaranek uste du gobernuaren erantzuna «eskandalu onartezina» dela, eta salatu du «oinarrizko eskubideen eta lan eskubideen urraketa nabarmena» dela Zamorak inhabilitatu eta kaleratu zutenetik jasan duen «babesgabetasuna», «kaleratu egin zutelako, lan horretan jardutea galarazi ziotelako, eta errugabetasun presuntziorako eskubidea bidegabe erabili zutelako». Barandiaranek azaldu du EAJ lanean ari dela Espainiako Kongresuan gaiari buruzko egitasmo gehiago aurkezteko, «jasotako erantzuna salatzeko eta Espainiako Gobernuari azalpenak eskatzeko».


Bertrand Tavernier zinemagilea hil da

Summary: Bertrand Tavernier zinemagilea hil da. Frantziako zinemaren ikur nagusietako bat eta Europako zuzendari entzutetsuenetako bat izan da. Aitortza hori jasota zendu da, 79 urte zituela, 30 filmetik gorako bilduma oparoa utzita.

"Egin ditudan filmetan, beti miretsi izan ditut kolektibitatearen alde lan egin eta sakrifikatzen zirenak». Probokatzea dibertigarria zitzaiola kontatu zion Bertrand Tavernierrek solasaldi batean Joxean Fernandez Euskadiko Filmategiko zuzendariari. Eta haserrea inspiragarria izan zitekeela tarteka, baina ez film bat egiteko motor bakarra. «Egin ditudan film gehienak borrokatzen diren pertsonaien aldekoak izan dira. Horrek, agian, esan nahi du aurka egiten dioten sistemarekin haserre nagoela, baina motibazio bakarra ezin da izan haserrea edo kritikatzeko asmoa; ikuspegi zabalagoa behar da, pertsonaiekiko eta beren ekimenarekiko maitasuna. Niretzat, behintzat, derrigorrezkoa da hori».

Ikuspegi horrekin eraiki zituen bere filmografia oparoko pertsonaiak eta haien bizitzak. Berdin protagonista bizitza aurrera atera nahian dabilen jazz musikaria izan —Autour de minuit (1986)—, Lehen Mundu Gerran desagertutzat jotako soldaduen xerka dabilen militarra izan —La Vie et rien d’autre (1989)—, edo pobreziaren aurka borrokatzen den eskola bateko maisua izan —Ça commence aujourd’hui (1999)—. «Maite dudan jendea da, beren borroka miretsi nahi diedana. Oinarri bat behar duzu; soilik kritikoa izan nahi baduzu, eror zaitezke garraztasunean edo erresuminean. Eta halakorik ez dago nire lanetan». Pertsonaiekiko, istorioak kontatzearekiko eta, finean, zinemarekiko maitasunak eraman zuen Tavernier Frantziako zinemagintzaren ikur nagusietako bat izatera, baita Europako zuzendari garrantzitsuenetakotzat hartua izatera ere. 79 urte zituela hil da, Okzitaniako Saint-Maxime herrian.

Lyonen (Frantzia), 1941. urtean sortu zen Bertrand Tavernier. 13 urterekin jada argi zuen zinemagilea izan nahi zuela. Hala, eta Parisen zuzenbidea ikasten hasi bazen ere, gaztetan gero eta denbora gehiago eskaintzen hasi zitzaion bere bokazioari. Maiz bisitatzen zuen Zinemateka, eta hainbat lagunekin zinema aldizkari bat sortu zuen, baita Nickel Odeon zinekluba ere, bazter utzita sumatzen zituzten hainbat genero sustatzeko. Filmen kritikak ere idazten zituen garai hartan. Zinemagintzaren munduan gero eta sakonago murgilduz joan zen apurka, eta, besteak beste, Jean-Pierre Melville zuzendariaren laguntzaile gisa egin zituen lehen urratsak.

Baina besteren obrak pantaila handian ikustetik bereak sortzera igaro zen 1974an. Bere lehen filmeko protagonista izateari baiezkoa eman zion Philippe Noiretek —antza, bere agenteak esandakoaren kontra—, zeina Agnes Varda, Louis Malle, Alfred Hitchcock eta Marco Ferrerirekin lan egindakoa zen —hainbat filmetan elkarrekin lan egingo zuten gerora zuzendariak eta antzezleak—. Georges Simenonen nobela bat oinarri hartuta ondu zuen Tavernierrek lehen film hura, L’horloger de Saint Paul, Louis Delluc saria eta Berlinaleko Epaimahaiaren Sari Berezia ekarri zizkiona. Lan hartatik aurrera, ibilbide oparoa garatuko zuen, eta edozein gai landuta ere, beti eutsiko zion zinemarekiko bere ikuspegi propioari. Beti pertsonaien alde eginez.

Gai eta genero ugari

Gertakari historikoetan jarri zuen begirada hainbat lanetan, esaterako, bere opera prima-ren osteko lehen lanean: Que la fête commence (1975) —Philippe Noiret eta Jean Rochefort aktoreekin ondu zuena, berriro ere—. Film hartan XVIII. menderaino atzera egin bazuen, beste hainbat lanetan historia hurbilagoari erreparatu zion, eta gerrari behin baino gehiagotan. Lehen Mundu Gerrari begiratu zion, adibidez, Capitaine Conan (1996) lanean —aurrez La Vie et rien d’autre-n egin bezala—; Bigarren Mundu Gerrari eta zinemagintzari Laissez-passer (2002) filmean; eta Aljeriako gerrari, berriz, La guerre sans nom (1991) dokumentalean. Edonola den, askotariko gaiak eta generoak landu zituen 30 lanetik gorako filmografian —film beliko eta historikoez gain, thrillerrak, komedia dramatikoak, edo musika ardatz duten lanak sinatu zituen—, eta sarri erretratatu zituen egungo gizartearen ajeak. Beti ere, pertsonaiak jarriz istorioaren bihotzean.

Begirada horri esker maiz lortu zuen kritikaren eta zinemazaleen harrera ona, eta zinemaren munduak ere behin baino gehiagotan egin zion aitortza. Berlinaleko lehen garaikurraren ostean, Cannesko jaialdiak zuzendari onenaren saria eman zion Un dimanche à la campagne (1984) lanagatik; Bafta sari bat lortu zuen La vie et rien d’autre-rekin; Berlinaleko Urrezko Hartza L’Appât (1995) filmari esker; Donostiako Zinemaldiaren Publikoaren Saria Ça commence aujourd’hui (1999) lanarekin —hiru aldiz lehiatu zen Donostian, eta 1999an atzera begirakoa eskaini zion jaialdiak—; eta bost Cesar sari ere bai, guztira. Veneziako jaialdiak ibilbide osoa saritu zion 2015ean. Esker oneko agertu zen aitortzarekin, baina berarentzat garrantzitsuena beti askatasunez lan egin izana zela adierazi zuen. «13 urterekin neure buruari zinema zuzendari izan nahi nuela esan nionean, inoiz ez nuen imajinatuko halako bizitza aparta izango nuenik».

Ikertzaile ere bai

Sortzera ez ezik, ikertzera ere eraman zuen Tavernier zinemarekiko maitasunak. 1991n, Jean-Pierre Coursodonekin batera, 50 ans de cinéma américain lan erreferentziala eman zuen, AEBetako zinemaren bost hamarkadatako historia ikuspegi kritiko batetik aztertzen duena. Halaber, Voyage à travers le cinéma français dokumentala osatu zuen 2016an, non bere gustuko filmak, zuzendariak, aktoreak eta musikariak agertu, eta 1930-1970 urteen arteko Frantziako zinemaren historia modu pertsonalean islatu zuen.


Summary: Bideo jokoen unibertsoan murgildu da Tabakalera. Bideo jokoen mekanikak eta estetikak mundu garaikidearen alor ugaritara nola heldu diren aztertuko dute Donostiako kultur zentroan, 'T Game' proiektuaren barruan. Erakusketa bat, hiru eguneko mintegi bat eta topaketa birtual bat prestatu dituzte, besteak beste.

Ez dira jada aisialdiko kontu huts, inoiz izan badira. Bada denbora bat bideo jokoen mundua, bere adar askotarikoekin, pantaila itzaltzean geratzen den beste mundu horretara iragazten hasi zela. Hezkuntzara, politikara, finantzetara, harreman sozialetara, zinemara, artera eta beste hamaika bizi alorretara. Beste industria gutxik bezainbesteko ehuna eragiten du bideo jokoenak kulturaren barruan, diseinatzaile, artista, gidoigile, konpositore eta besteren lana elkartuz; baina, era berean, industria horrek irudikatzen duena modu kritikoan eta haren tresnekin irauli nahi dute gaurko kulturgile ugarik. Bada, erlazio eta talka horietan jarri nahi du fokua Donostiako Tabakalerak T Game proiektuarekin, zeinak arte garaikideko erakusketa bat, hiru eguneko nazioarteko mintegi bat, topaketa birtual bat eta beste hamaika jarduera hartuko dituen, martxotik ekainera bitarte.

Gaur zabaldu dute erakusketa, Bideo-jokoak. Play Without End izenpean, eraikineko Lau Pareta aretoan. Oier Etxeberria Tabakalerako arte garaikidearen arloko arduradunak azaldu duenez, zentroaren lan ildoetako bat artearen eta politika industrialen zein teknologiaren arteko harremanak aztertzean datza, eta hor kokatu beharrekoa da erakusketa berria. Aurrez aurkeztutako beste bi erakusketekin "trilogia bat" osatzen duela aipatu du horregatik, Cybernetics of the Poor eta Zin Ex. Abstrakziotik algoritmora lanekin batera. "Hiru erakusketa hauek garaikidetasunaren arkeologia bat planteatzen dute, eta hau, konkretuki, tesi izaera batekin dago osatuta: gamifikazioaren tesia, edo nola bideo jokoek jolasaren ildo horretatik salto egin duten eta bizitza kolonizatzen hasi diren".

Fenomeno horrek pizten dituen galdera eta gertaeretara gerturatu nahi dute, hala, erakusketa osatzen duten lanek. Badira gerrarekin eta erakunde militarrekin zerikusia dutenak (Harun Farocki artistarena), kontrol sozialaren kritikari eta aktibismo politikoari heltzen diotenak (Zach Blas eta Anna Anthropy) eta birtual eta erreal izendatutako eremuen arteko mugei begiratzen dietenak (Jan Peter Hammer). Baina badira, halaber, lehen bideo jokoen eta ekoizpen artistiko zein literarioaren artean sortzen den trafikoa aztertzen duten lanak ere (Iñaki Grazenea eta Natalie Bookchin); eta, azkenik, irudi digitalen pilaketan ardaztutako kultura kontsumoak eratzen dituen iruditeria berriei erreparatzen dietenak (Melanie Gilligan eta Sahatsa Jauregi).

Zortzi artista horien artetik, Jauregi eta Grazenea izan dira goizeko aurkezpenean. Erakusketako beste piezen aldean, Tabakalerarako propio sortutako lan bana jarri dute ikusgai biek. Lehenaren kasuan, Gurpil zulatua instalazioa aurkeztu du, jatorri askotariko materialez egindakoa. 1990eko hamarkadako auto aldizkari bateko orriak baliatu ditu, esaterako, auto bat "tuneatzeko" jarraibideak zekartzana. "Aldizkarian aurrera egin ahala, kotxearen osotasuna galduz zoaz, dena despiezatuta azaltzen delako; gurpilak, hagunak... Gauzak azaltzeko modu horrek interpelatzen ninduen, nire lan egiteko moduak ere zerikusia duelako zatikatzearen ideiarekin". Makinaren zatikatzeak gorputzaren zatikatzeaz hausnartzera eraman zuen gero, eta horregatik ageri dira zenbait gorputz atal ere eskulturetan; esku batzuk, buru bat. "Hortik heldu nintzen protesiaren ideiara, hausnartzera nola eman dezakeen hanka protesiko batek hanka erreal baten kontzientzia".

Grazeneak, bestetik, bi proposamen bildu ditu Escherland lanaren barruan: instalazio bat eta horman jarritako marrazki batzuk. M.C. Escheren marrazki amaieragabeak oinarri hartuta, gogora ekarri du zein eragin izan zuten horiek Marble Madness arcade bideo jokoaren diseinuan eta nola bihurtu den hori irudi gehiagoren sortzaile. Grazenea: "Arkitektura bukaezin horiek aitzakiatzat hartuta garatu dut lana; ikusteko bideo joko batean sartzen garenean nola ulertzen dugun espazio bukaezin hori, eta nola eraldatu dezakegun. Pentsatzeko zerk bultzatzen gaituen gu behin eta berriro jokatzera, gure pultsioek, gure obsesioek".

Proiektuaren beste bi mugarri

Erakusketari adinako garrantzia eman nahi izan diote antolatzaileek, orobat, T Game barruan prestatu dituzten beste zenbait jarduerari ere. Horien artean, hiru eguneko nazioarteko mintegi bat egingo dute apirilaren hondarrean, 28tik 30era, Errealitate bideo-ludifikatua izenpean. Daniel Muriel adituak zuzenduko du, eta, ertz askotatik, bideo jokoek gizarte garaikidean duten esanguraz ariko direla aurreratu du: "Harreman pertsonaletan, lanean, kontsumoan, hezkuntzan... eragin zuzena dute bideo jokoetako estetikek, lengoaiek, praktikek. Eta horrek gaurko auzi zentral askori bideo jokoen dimentsio ugarien bitartez heltzeko modua ematen digu, izan ludikotik, politikotik zein artistikotik". Profil ugaritako hamar hizlari ariko dira denera: Alfie Bown, Luca Carrubba, Oliver Perez-Latorre, Merce Oliva, Marina Amores eta Marta Trivi, Victor Navarro Remesal, Colectivo Desmusea, Euridice Cabañes eta Muriel bera.

Proiektuaren beste mugarrietako bat ekainaren 2tik 4ra bitarterako prestatu duten topaketa birtuala izango da. Luca Carruba artista eta teorialariak koordinatzen duen taldeak garatu du, eta kultura digitala aletzen jarraitzea da asmoa, hiru ardatzen gainean: giza kode birtualak, identitatea eta espazioaren ideia mundu birtualean. Modu digitalean egingo denez topaketa, ingurune berezi bat sortuko dute horretarako. Pablo M. Garrido artista eta ikertzaileak azaldu du: "Tabakaleraren eraikina bera oinarri hartuta, asmoa da areto batetik bestera mugitzeko aukera eskaintzea, ez dadila soilik mintzaldiak biltzeko leku bat izan".

Eta, horretaz aparte, lantegiak Medialaben, hitzaldiak, bisita gidatuak, kontzertu berezi bat eta arcade makinak eskura. Horrek denak kondentsatuko du bideo jokoen mundua eta hark kultura garaikidearekin duen lotura datozen hiletan Tabakaleran. Xehetasunak zentroaren webgunean kontsulta daitezke, eta hor eman beharko da izena, halaber, mintegian eta tailerretan parte hartzeko.


Summary: Suezko kanala libratzeak «egunak edo asteak» har ditzake. Hondartutako Ever Given kargaontzia berriz flotatzen jartzeak denbora dezente har dezakeela ohartarazi du barkua erreskatatzeko lanetan ari den konpainia batek. Kezka areagotzen ari da, blokeoak merkataritza globalean izan dezakeen eraginagatik.

Zortzi atoiontzi, bi draga, draga hurrupatzaile bat, hondeamakinak... Eta, hala ere, hutsalak izan dira 220.000 tonako Ever Given itsasontzia flotatzen jartzeko gaur egindako saiakerak. Edukiontziak eramateko munduko itsasontzi handienetakoa denak, harea ekaitz baten ondorioz, bazterra eta hondoa jo zituen joan den astearte goizean Suezko kanalaren hego muturrean. Barkutzarra kanalean zeharka gelditu zen, eta bere 400 metroko luzerarekin nabigazioa erabat oztopatzen du, non eta itsas garraioarentzat oso garrantzitsua den gune batean. Suezko kanaletik igarotzen da munduko merkataritzaren %12.

Erreskate lanetan ari den Boskalis konpainiako buruak Herbehereetako telebista batean emandako elkarrizketaren arabera, kargaontzi erraldoia askatzeko lanek «egunak edo asteak» har ditzakete.

Suezko Kanalaren Agintaritzak ere bezperan baino jarrera etsiagoa erakutsi du gaur, eta nabigazioa «behin-behinean» bertan behera utzi du kanalean. Atzo, hamahiru itsasontzi sartu ziren Suezko kanalera Mediterraneotik, istripuaren lekura iristerako pasabidea irekita egongo zelakoan; baina soilik Laku Handiraino iritsi ziren.

Refinitiv finantza zerbitzuetako konpainiako adituak Financial Timesi adierazi dionez, oraintxe 206 itsasontzitik gora daude pasatzeko zain kanalaren bi aldeetan. Horietatik gehienak edukiontzi garraiatzaileak dira, baina gutxienez hamasei petrolio eta erregai ontzi ere badaude harrapatuta. Egoera luzatzen bada, laster erabaki beharko dute Afrika inguratu ala ez. Haien hornikuntza gutxienez hamar egunez atzeratuko liratekeela esan nahi du horrek.

Erreskate konplexua

Ever Given askatzeko lanetan dabiltzanen itxaropen handiena itsasaldiak dira. Dragek nahikoa hondar eta lur erretiratuz gero, goranzko mareak lagunduko lieke barku erraldoia askatzen. Gerta daiteke, hala ere, ezinbestekoa izatea ontzia arintzea. Horrek esan nahi du erregaia atera beharko litzatekeela ontzitik, eta baita edukiontzietako batzuk deskargatu ere. Baina Suezko kanalaren bazter galdu batean horiek egitea ez da erraza izango, inondik ere.

Zailtasun handiena, dirudienez, Ever Given-en gila askatzea da; kanal bazterrean bost metro sartuta dago, eta hondeamakinak eta dragak han ari dira hondarra atera eta atera, ontzi erraldoiaren branka libratzeko.


Summary: Kongresuak ez du onartu 'Zabalza auziko' agiriak sekretupetik ateratzea. EAJk egindako proposamenaren kontra egin dute PSOEk, PPk, Vox-ek eta Ciudadanosek. Unidas-Podemosek alde egin du.

PSOE, PP, Vox eta Ciudadanos elkartu dira Zabalza auziari buruzko agiriak sekretupetik ez ateratzeko. EAJk eraman du gaia Kongresura, bozkatzeko. Kontrako 274 boto izan ditu, eta aldeko 74. Unidas Podemosek ere babestu du EAJren eskaera. Espainiako Gobernuari eskatzen zion auziarekin zerikusia duten agiriak sekretupetik atera ditzan, eta Estatuko Fiskaltza Nagusiak berriz ireki ditzan kasu horri dagozkion eginbideak.

Aitor Esteban EAJko diputatuak esan du asmoa ez zela erakundeen aurka edo ETAren biktimen aurka egitea, baizik eta dokumentazioa bilatzea Mikel Zabalzaren heriotzaren inguruan. Eskaera honen jatorriak hedatu berri den entzuketa batzuetan du oinarria: Cesid-eko Juan Alberto Perote eta Guardia Zibileko kapitain Pedro Gomez Nietoren arteko elkarrizketa bat da. Elkarrizketan entzun daitekeenez, Gomez Nietok Peroteri esan zion bere ustez Zabalza galdekatu zutenei «eskua joan» zitzaiela: «Itaunketan bertan gelditu zaie». Perotek galdetu: «Uste duzu Intxaurrondon bertan geratu zaiela?». Eta Gomez Nietok erantzun: «Bai, nire irudipena da galdeketan bihotzekoak emango ziola poltsa buruan jartzearen ondorioz. Hori da nire irudipena. Huts asko egin zituzten: ondoko gelan senideak zeudela galdekatu zuten. Medikuak zioen osasunez gaizki zegoela, azken urtean hiru ebakuntza egin dizkiotela Zabalzari».

Zabalza (Orbaizeta, Nafarroa, 1952 - Endarlatsa, Nafarroa, 1985) 1985eko azaroaren 26an atxilotu zuen Guardia Zibilak, eta haren gorpua hiru aste geroago agertu zen, Bidasoa ibaian, Endarlatsa inguruan. Bertsio ofizialaren arabera, guardia zibilek Endarlatsara eraman zuten Zabalza, ustezko zulo baten bila, eta ihes egin zuen, Bidasoa ibaira salto eginez. Ikerketa artxibatu egin zen, besteak beste, Zabalza hil zutela ezin frogatuta.


Summary: Mugako hiru pasabide irekiko ditu Eric Spitz prefetak. Segurtatu du Sarako bideko, Lizuniagako eta Lizarrietako pasabideak irekiko dituela larunbatetik goiti.

Frantziako Gobernuak, «terrorismoaren kontra» egitea aitzakia hartuta, Hego Euskal Herriaren eta Ipar Euskal Herriaren arteko mugako zortzi pasabide hetsi zituen urtarrilean. Herritarrek protesta andana egin zituzten pasabide horietan, eta lekuko hautetsiek ere egoera salatu zuten. Euskal Hirigune Elkargoko Jean Rene Etxegarai lehendakariak gutun bat helarazi zion Eric Spitz prefetari iragan astean, mugak irekitzeko. Bada, hetsiak diren zortzi pasabideetatik hiru irekiko ditu prefetak, larunbat honetatik goiti: Sarako (Lapurdi) bidekoa, eta Lizuniagako eta Lizarrietako lepoetakoak. Sarako herrian daude bi pasabide horiek ere, Nafarroarekin mugan. Sud Ouest egunkariari baieztatu dio informazioa prefetak, arratsaldean.

Izan ere, martxoaren 10ean Atlantikoko Europa Hegoaldeko Erregioen Konferentzian parte hartu zuten Nafarroako Gobernuak eta Pirinio Atlantikoetako Prefeturak, eta, bertan, Sergio Perez Garcia Nafarroako Kanpo Ekintzetarako zuzendari nagusiak mugen itxiera malgutzeko galdegin zion Eric Spitz prefetari. Perezen esanetan, mugako zortzi pasabide itxi izanak «eragozpen ugari» eragin dizkie inguruko biztanleei: «Lan edo familia arrazoiengatik lurralde batetik bestera ibili behar dutenen mugimendua oztopatzen du, eta martxan diren lankidetza proiektuen garapena zaildu». Hori dela eta, «salbuespenak» ezartzeko eskatu zion gobernuko ordezkariak prefetari.

Beste pasabideek, ordea, itxirik segituko dute, oraingoz. Zehazki, honako bide hauek: Hendaia eta Hondarribia lotzen dituen itsasoko joan-jinkaria, Hendaiako merkantzia zubia, Izpegiko lepoa, Aldudeko ibarra eta Iturzaetako lepoa.


Summary: ELAk EAJri eta EH Bilduri eskatu die Madrilen langileak ez saltzeko. Alderdi subiranistei eskatu die «eragin ahalmena» erabil dezatela, lan erreformak indargabetu ahal izateko.

ELA sindikatuak mezu argia bidali die EAJri eta EH Bilduri: «Madrilen ez gaitzazue saldu akordio hutsalen truke, ezta ere trenbide bat lurperatzearen edo autobideren bateko 25 kilometroren truke». Mitxel Lakuntza sindikatuko idazkari nagusiak dei egin die alderdiei, lan erreformak indargabetu ditzatela eskatzeko antolaturiko manifestazioetako baten amaiera ekitaldian: «Gaur egun EAJren eta eta EH Bilduren boza behar da legeak erabaki daitezen, eta horregatik egiten diegu eskaera. Jendearen lan baldintzak lehentasunen artean sar ditzatela nahi dugu». Protesta eguna izan du ELAk, Galiziako CIG eta Kataluniako CSC sindikatuekin batera. Bilbon hartu du hitza Lakuntzak, ehunka manifestariren aurrean. Protestaldian Eaton enpresak Zamudion (Bizkaia) dituen 37 langileak izan dira txalotuenak. Multinazionalak planta ixteko asmoa publiko egin zuen iragan astean. Apirilaren 6an hasiko dute negoziazio prozesua. Hiru sindikatuek ez dute ezkutatu beren asmoa alderdi politiko subiranistak «estu hartzea» dela, «dutela dioten eragin ahalmen» hori erabil dezaten lan erreforma bertan behera uzteko. Hiruek argi ikusten dute presioa egin beharra daukatela, ez baitira fio Espainiako Gobernuarekin. «Diaz lan ministroak esan du ez direla lan erreformak bere osotasunean indargabetuko, puntu batzuk bakarrik besterik ez dituztela ukituko», salatu du.p>

Negoziazioa hasi berria da

Izan ere, Espainiako Gobernua 2010eko, 2011ko eta 2012ko lan erreformetan «egiturazko aldaketak» egiteko baldintzak negoziatzen ari da hilaren 18tik. Ministroak esan zuen «alderdirik kaltegarrienak» indargabetzeko negoziazioetan ari direla, eta horri egin dio erreferentzia Lakuntzak. Espainiako Elkarrizketa Sozialaren Mahaian ari dira eztabaidatzen, CEOE enpresarien elkartearekin eta UGT eta CCOO sindikatuekin batera. Azken aste honetan ezer gutxi jakin izan da, baina enpresarien elkarteak esana du ez dela legeak aldatzeko garai aproposa. ELAko idazkari nagusiak mahai horrek ezartzen duen jokalekua kritikatu du: «Ez dakigu zer asmo duten, baina badakigu gobernuak lan erreforma aldatu nahi badu ez duela patronalaren beharrik. Hari beto eskubidea emanda, aldiz, traba baino ez du egiten. Erreforma indargabetu nahi bada, aski da bozketa batekin». Sindikatuaren iritziz, baina, enpresariak ez dira oztopo bakarra: «Lehendakariak ere uste du ez dela garai egokia. Orain aitzakia pandemia da». Euskal Herriko, Galiziako eta Kataluniako sindikatuek bat egin dute, eta hirurek aldarrikatu dute lan hitzarmenak euren nazioetan eztabaidatzeko eskubidea. Kezkatuta agertu dira badakitelako CCOO eta UGT sindikatuek eta patronalak gai hori ere mahai gainean dutela. «Madrilen sinatzen diren akordio horiek gauza bakarrerako balio dute: prekaritatea hedatzeko». Azaldu duenez, Espainiako mailako hitzarmenen %80ek oztopatu egiten dute gai batzuk beste eremu geografiko batzuetan eztabaidatzea. Greba eskubidearen alde

Lakuntzak, halaber, greba eskubidearen aldarria egin du, eta kritika zuzena egin dio Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Ekonomia Garapen sailburuari: «Protesta sindikal isilak nahi ditu, irabaziak dituzten enpresek kaleratzeak egiten dituzten bitartean. Vox eta PP bezalako alderdiekin bat egiten dute piketeentzat kartzela zigorra eskatzean». Gai berean Tubacex, PCB, Aernnova, Gestamp, Zara eta hainbat lantokietako grebalariak egiten ari diren borroka txalotu du, eta eredutzat jarri ditu: «Meritu handia du haien jarrerak, eta ezin ditugu bazter utzi. Sindikatuak ez daude kaleratzeak erraztuko dituzten akordioak sinatzeko, enpresa horiei begietara begiratu eta inor soberan ez dagoela esateko baizik».


Tourra Bilbotik irtengo da 2023an

Summary: Tourra Bilbotik irtengo da 2023an. Bihar ekitaldia egingo dute Iñigo Urkullu lehendakariak eta Tourreko antolatzaile Christian Prudhommek, Guggenheim museoan. Hiru ahaldun nagusiak eta Juan Mari Aburto Bilboko alkatea bertan izango dira.

Bilbo Udalak aspalditik zuen Tourraren antolakuntza erakarri, eta txirrindularitzako proba nagusia Bizkaiko hiriburutik ateratzea begiz jota. Bada, bihar bertan baieztatuko da: 2023an lasterketa Bizkaiko hiriburutik aterako da. Iñigo Urkullu lehendakariak eta Christian Proudhomme Tourreko zuzendariak iragarriko dute, eguerdian Guggenheim museoan egingo den ekitaldi batean. Duela hiru urte igaro zen azken aldiz Frantziako Tourra Euskal Herritik, azken-aurreko etapa, erlojupekoa, Ezpeletan amaitu baitzen. Azken aldiz, berriz, 1992an irten zen Euskal Herritik. Donostiatik irten zen. Urte hartan, Indurainek irabazi zuen Tourra, hark irabazitakoetan bigarrena.

Akordioa baieztatuta, bigarren etapa ere Bilbotik irtengo da. Erakundeek 2016an hasi zuten harremana Frantziako Tourra antolatzen duen enpresarekin, ASOrekin. Eta duela hiru urte Juan Mari Aburto Bilboko alkateak berak zera adierazi zuen: «Berandu baino lehen, Frantziako Tourra Bilbotik aterako da». Ez da lan erraza, ordea. Izan ere, Tourrak eskari asko izaten ditu etapa hasierak eta amaierak antolatzeko. Are gehiago, lasterketaren beraren irteera bada.

Baina, 2016an, Christian Prudhomme Bilbon izan zen, Espainiako Vuelta bertatik igaro zenean, eta orduan hasi zen hitz egiten antolatzaileekin, eta gustuko izan zuen antolakuntzaren lana.

Diruari dagokionez, 10 milioi euroko kostua ekar dezake halako lasterketa bat antolatzeak. Kopuruak isilean mantentzen diren arren, horren inguruan emandako azken datuen arabera, Tourreko etapa baten amaiera hartzeko, 600.000 euro ordaindu behar dute Frantziako udalerriek, eta 100.000, berriz, irteeragatik. Gainera, hainbat hirik eman dituzte horren inguruko datuak. Edinburgok, adibidez, 2014ko hasiera antolatzeko, 11,63 milioi euro eskaini zituen, eta azkenean ez zuen lortu.


Summary: JxC abstenitu egingo da, eta Aragones ez dute bihar inbestituko. ERCko hautagaiak ez du presidente izendatua izateko behar duen adinako babesik izango lehen bozketan, eta bigarren saio bat egin beharko dute hurrengo asteartean.

Junts per Catalunyak Kataluniako Parlamentuan dituen 32 diputatuak abstenitu egingo dira biharko inbestidura saioan. Hala jakinarazi du alderdiko batzorde exekutiboak ohar batean, arratsaldean bilduta egon ondoren. Hortaz, ERCko hautagai Pere Aragonesek ez du nahikoa babes izango Generalitateko presidentetza eskuratzeko. Aldeko 42 boto izango ditu —ERCko eta CUPeko diputatuenak—, eta urrun geratuko da inbestitua izateko behar dituen 68tik. «Gobernu independentista bat izatea bermatuko duen akordio bat lortzea izan da eta da Junts per Catalunyaren xedea», adierazi du alderdiak, ohar bidez.

Gobernu akordioa osatzeko negoziazioak ahal beste tenkatzen saiatu da JxC. Gemma Geis eledunak adierazia zuen «ziur aski» ez zela adostasunik izango ostirala baino lehen. ERCk eta CUPek eginahalak egin dituzte asteon, eta bilduta izan dira JxCko ordezkariekin. Bilera horien balantzea egin dute oharrean: «Inolako legealdi akordiorik ezin izan dugu egin, ez baitugu gobernu egonkor bat bermatzeko hitzarmenik egin, Katalunia krisi sozial eta ekonomikotik aterako duena eta otsailaren 14ko mandatua betearaziko duena».

Bigarren aukera bat izango du Aragonesek. Printzipioz, hurrengo asteartean izango da, eta nahikoa luke gehiengo soila lortzea presidente izendatua izateko. Edonola ere, aurkako botoak aldekoak baino gehiago izango lirateke, JxC oraingo posizioan mantenduko balitz. Beharrezkoa du Carles Puigdemonten alderdiaren sostengua.

Biharko saioak huts egin ostean, parlamentuak bi hilabeteko epea izango du Generalitateko hurrengo presidentea izendatzeko, eta, tarte horretan, Laura Borras ganberako presidenteak nahi beste inbestidura pleno deitu ahalko ditu. Bi hilabeteko denbora tarte hori pasata Kataluniako Gobernuak presidenterik gabe jarraituko balu, berriz ere hauteskundeetara deitu beharko litzateke.


Summary: Gizon bat atxilotu dute Saran, mugalari lanetan aritzea leporatuta. Etorkinak Bidasoaz gaindi pasatzeko hogei bidaia egitea egotzi diote. Autoan lau pertsona zeramatzala hartu zuten preso.

Gaur jakin denez, 53 urteko portugaldar bat atxilotu zuten asteartean Saran (Lapurdi) autoan lau pertsona zeramatzala Nafarroa eta Lapurdi arteko mugaz gaindi. Poliziaren arabera, gizonak gutxienez 20 bidaia egin ditu irailetik, Frantziara eta Belgikara joan nahi duten etorkinak pasatzeko. Gaineratu duenez, 30.000 euro irabazi ditu mugalari lan horrekin.

Baionako Epaitegira eraman zuten gizona atzo. Pakistango da jatorriz, France Bleu Pays Basque irratiaren arabera. Poliziaren arabera, etorkinak Gipuzkoan jaso eta Paris aldera edo Belgikara eramaten zituen. Epaileak behin-behinean preso atxikitzea ebatzi du, apirilaren 29an epaitu bitartean.

Poliziaren arabera, 700 euro inguru kobratzen zion etorkin bakoitzari. Epaileari esan zion eraikuntzan egiten duela lan. Bi haur gazteren aita da.

Mugako hiru pasabide irekiko dituela iragarri zuen atzo Eric Spitz prefetak. Sarako bideko, Lizuniagako eta Lizarrietako pasabideak zabalduko dituzte bihartik aurrera.


Summary: Aragones inbestitzearen aurka bozkatu du Kataluniako Parlamentuaren gehiengoak. PSCk CUPekin akordio bat lortu izana gaitzetsi dio Aragonesi. JxCk, berriz, adierazi du baiezkoa emateko «akordio on bat» lortu behar dutela. CUPek eskatu dio argitu dezan zergatik ez duen bat egin akordioarekin.

Pere Aragones ERCren hautagaiak ez du nahikoa babesik lortu Kataluniako Gobernuko presidente izateko. Bere alderdiaz gain, CUPen babesa jaso du soilik. Aurka bozkatu dute 61 diputatuk (PSC, Vox, En Comu Podem, Ciutadans eta PP), alde ERCko eta CUPeko 44 diputatuek, eta JxCko 32 parlamentariak abstenitu egin dira, iragarri zuten moduan. Ondorioz, bigarren bozketa bat egin beharko dute, asteartean. Gehiengo soilaren babesa beharko du Aragonesek.

Ez dirudi astearteko bigarren saioan ere hautatuko dutenik, itxura guztien arabera, boto gehiago izango dituelako kontra alde baino. Juntsek bigarren bozketa bertan behera uzteko eskatu dio Aragonesi, baina berak ez du geratzeko asmorik. «Aukera bat galduko dugu. Juntsen ezezkoa ulergaitza da independentismoarengan konfiantza jarri duten guztientzat», adierazi du Marta Vilalta ERCren bozeramaileak. Datozen hiru egunak «aprobetxatzeko» eskatu du.

Albert Batet JxCko eledunak, berriz, inbestidura saioa «hemendik astebetera edo bi astera» egin dezaketela uste du: «Hobe da akordio on bat, presaka eginiko gobernu bat baino». Horretarako, «zehaztasuna» eskatu dio Aragonesi. Izan ere, «zalantzak» sortzen dizkio aldebakarreko erreferendum berri batek. Azken hauteskundeetako emaitzen arabera ekin beharra azpimarratu du: «%52a izateak ondorio politikoak izan behar dituela uste dugu».

Inbestidura saioko hitzartze batean, Aragonesek En Comu Podemeko diputatuei eskua luzatu die ERCk CUPekin egindako akordioarekin bat egin dezaten. «CUPek ere bat egiten du horrekin», esan du. «Ez zarete harmailetatik partida ikusten ari zareten ikusleak», gogoratu die, eta, aurrekontuetan egin bezala, eragiteko gaitasuna dutela esan die. Fronte zabalaren alde hitz egin du Aragonesek, eta ohartarazi du horrekin bat egiteak «konfort gunetik ateratzea» eskatzen duela.