Summary: Beste 855 positibo atzeman dituzte Hegoaldean. Inoiz baino PCR proba gehiago egin dituzte azken egunean: 14.298, zehazki. Horietatik 855 kasutan detektatu dute birusa. 337 Nafarroan detektatu dituzte. Aurreko egunean, laurehunetik gora izan ziren lurralde horretan, lehenbiziko aldiz.

Egun bakarrean beste 855 kasu erregistratu dituzte Hego Euskal Herrian, aurreko egunean baino 29 gehiago. Gainera, inoiz baino PCR proba gehiago egin dituzte azken egunean: 14.298, zehazki.

Nafarroan atzemandako kasuak gutxitu egin dira azken egunean, baina kopuruak aise gainditu du, beste behin, hirurehunen langa, eta, Hegoaldeko lurraldeen artean, han atzeman dute kasu gehien: 337 detektatu dituzte egun bakarrean. Aurreko egunean 421 izan ziren. Halaber, berriz ere gainditu egin da lurralde horretan egun bakarrean egindako PCR kopurua: 24 orduan, 3.473 pertsonari egin zaie proba.

Nafarroaz gainera, lurraldez lurralde, 229 positibo detektatu dituzte Bizkaian, 182 Gipuzkoan, eta 79 Araban. Hiruretan antzeman da gorakada positibo kopuruan.

Koronabirusarekin eri ziren 51 lagun erietxeratu dituzte azken egunean Hegoaldean. Osakidetzak jakinarazi duenez, 43 ospitaleratu dituzte Araban, Gipuzkoan eta Bizkaian, bezperan baino hamalau gehiago. Nafarroan, aldiz, nabarmen apaldu da egun bakarrean ospitaleratutako pertsona kopurua: 8 erietxeratu dituzte bertan. Bezperan, aldiz, 22 izan ziren. Guztira, Hegoaldean 500 lagun daude ospitalean birusaren ondorioz, eta horietatik 76 ZIUetan daude.

Nafarroa, kezkak hartua

Nafarroako Gobernuak egindako prentsaurrekoan eman dituzte lurralde horri dagozkion datuak. Bertan, Santos Indurain Osasun kontseilariak aitortu du egoera "kezkagarria" dela, egun batetik bestera kasu kopurua txikitu egin bada ere. Herenegun egindako PCR probetan, testen %12k eman zuten positibo , azken egunean, aldiz apaldu egin da positibo tasa, nabarmena izaten segitzen badu ere: proben %9,7tan atzeman dute birusa. "Datuak ez dira onak. Kontrara, kezkagarriak dira. Uda erdialdean, eguneko ehun kasu inguru atzematen ziren. Orain, hirurehunen langa gainditzen du kopuruak", adierazi du Indurainek.

Hain justu, Azkoienen (Nafarroa) izan da gorakadarik handienetakoa azken egunetan. Hori horrela, Nafarroako Gobernuak ezohiko neurri hori onartu du aste honetan, udalarekin adostuta, bertako kasu positiboen gorakada geldiarazteko asmoz: astebeteko konfinamendua ezarri dute herrian, bart gauerditik. 6.000 biztanle ditu, eta, 100.000 biztanleko eskalan, proportzionalki 1.700 kutsatu dauzka.

Bestalde, Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak emandako datuen arabera, joan den igandera arte 72 lagun hil ziren astebetean Hegoaldean, aurreko astean baino hemeretzi gehiago. Zehazki, irailaren 7tik 13ra, 53 pertsona hil ziren Hego Euskal Herrian. Hilaren 14tik 20ra bitartean, berriz, 72. Hildako kopuru hori da bigarren olatua hasi zenetik izandako handiena.

Koronabirusak Euskal Herrian utzitako datuak sakonki ikusteko, jo ezazu BERRIAk webgunean sortutako atal berezira: Koronabirusaren azken datuak. Bertan jasota daude COVID-19ak Euskal Herrian duen eragina azaltzen duten grafikoak eta mapa interaktiboak.


Summary: Beltran de Heredia, Bideguren eta Rodriguez senatari izendatu dituzte. Eusko Legebiltzarrak hautatu ditu hiru senatariak, legegintza berriko lehen osoko bilkuran

Eusko Legebiltzarrak Estefania Beltran de Heredia (EAJ), Idurre Bideguren (EH Bildu) eta Tontxu Rodriguez (PSE-EE) hautatu ditu EAEko senatari autonomiko gisa. Hiru ordezkarien izendapena legegintzako lehen osoko bilkuran egin dute. Beltran de Herediak 22 boto jaso ditu; Bidegurenek, 20; eta, azkenik, Rodriguezek, 19. Horrez gain, hamahiru ordezkarik abstentziora jo dute.

Beltran de Heredia Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburua izan da azken zortzi urtean. Orain, Josu Erkorekak hartu du haren kargua, eta Beltran de Herediak, berriz, Jokin Bildarratz ordezkatuko du Senatuan, egun Jaurlaritzako Hezkuntza sailburua dena. Bidegurenen eta Rodriguezen kasuan, bestalde, senatari izaten jarraituko dute beste legealdi batez.

Hiru senatari autonomiko horiez gain, EAEko herritarrek beste 12 senatari hautatu zituzten, bozketa bidez, hauteskunde orokorretan.


Summary: Ontziolek helegitea jarriko diote laguntzak berreskuratzera behartzen duen epaiari. 2007tik 2011ra tax lease sistemaren bidez ontziolen bezeroei emandako laguntzak berreskatu behar ditu Espainiako Estatuak EBko Auzitegi Orokorraren epaiaren arabera, baina ontziolek EBko Auzitegi Gorenera joko dute

Legez kanpoko estatu laguntza gisa jo ditu Europako Batasuneko Justizia Auzitegi Orokorrak Espainian 2007tik 2011ra indarrean egon zen tax lease sistemak ahalbidetzen zituen beherapenak, %20 eta %30 artekoak. Espainiako Estatua laguntza horiek berreskuratzera behartzen du ebazpenak; hori egin behar izan aurretik, ordea, ontziolen patronal Pymarrek helegitea jarriko dio erabakiari auzitegi goren batera joaz, EBko Justizia Auzitegi Gorenera.

Euskal ontziolentzat «oso albiste txarrak» lirateke laguntzak itzuli behar izatea, Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapenerako Sailak onartu duenez. Nolanahi ere, gaur egun ontzien eraikuntza laguntzeko dagoen finantza sistemarik legezkoa dela azpimarratu du sailak, onartua Europan, eta arazoa, balego, 2007tik 2001ra litzatekeela. "Ez da bidezkoa, eta berriro Espainiako industriaren aurka doa. Eta bien bitartean, Herbehereetako sistema ikertu gabe jarraitzen du», esan du Pymarreko kontseilari ordezkari Almudena Lopez del Pozok.

Azken ebazpenak ez du zehaztu zenbat milioi euro berreskuratu beharko lituzkeen Espainiako Gobernuak, baina euskal ontziolen hainbat salmenta tax lease sistema zaharraren arabera egin zituzten, eta helegiteak ez badu Europako Batzordearen irizpidea aldarazten, euskal enpresek arazo larri bat izan dezakete.


Summary: Euskaraldian izena emateko epea ireki dute. Aurreko aldian baino udalerri gehiagok eman dute izena, 412k, eta ari dira entitateetan ere: 13.000 arigunetik gora dira jadanik. Herritarren txanda da orain.

Orain bi urteko ariketan baino are olatu sendoagoa sortzeko bidean da Euskaraldia. Herritarrek izena emateko epea orain ireki dute, eta hori izango da giltzarrietako bat, baina oinarri sendoagoa prestatu dute jadanik. Batetik, udalerriei dagokienez: Euskal Herri osoko 412 herrik eman dute izena ariketarako, aurrekoan baino zazpi gehiagok. Tartean daude zazpi hiriburuak, eta, biztanle aldetik, herritar gehien-gehienen udalerriak barruan daude. Bestetik, aurtengo ariketaren berritasuna da norbanakoena ez ezik ariketa kolektiboa ere izango dela: entitateetan eragin nahi dute, ariguneekin, euskaraz eroso aritzeko eremuekin. Bi hilabete barru izango da Euskaraldia, hamabost egunez: azaroaren 20tik abenduaren 4ra. Bideoa: Bigarren Euskaraldia: norbanakotik kolektibora (2019ko ekaina)

Arrakastatsua izan zen lehen Euskaraldia parte hartzeari dagokionez: 225.000 herritarrek eman zuten ariketarako izena. Alegia, proportzioan begiratuta, euskal herritarren ia hamarretik batek —16 urtetik gorako herritarrak hartuta, adin horretatik gorakoek baitute aukera izena emateko—. Hala ere, antolatzaileek garrantzi handiagoa eman zioten ariketaren beraren muinari: hizkuntza ohiturak aldatzeari. Ebaluazioa egin zuten, inkesta baten bidez, eta erakutsi zuen baietz, eragina izan zuela hizkuntza ohituretan: ariketak berak iraun zuenean nabarmen areagotu zuten euskararen erabilera parte hartzaileek —hogei puntu inguru—, eta pixkanaka indarra galdu zuen gerora. Baina eragina utzita, nolanahi ere.p>

Euskaraldiaren ikerketak erakutsi zuen, gainera, premiarik handiena dagoen tokian eman zutela pausorik handiena, eremurik erdaldunenetan, eta euskaraz gaitasun mugatua daukatenek aldatu zutela ohitura gehien.

Beste koska bat igotzea, hori da aurtengo ariketaren helburua, eta orain bi urteko Euskaraldiak sortutako giroa berritzea. «Berriz bizitzera goaz duela bi urteko enpatia, ilusioa, begiradak, konplizitatea, sintonia ona... Lortu nahi dugu horiek ere ahalik eta jende gehienera iristea». Kike Amonarrizen hitzak dira, Euskaltzaleen Topaguneko lehendakariarenak. Topagunea bera da, Eusko Jaurlaritzarekin batera, Euskaraldiaren antolatzailea, baina sustatzaile gisara alboan dituzte Euskal Herri osoko erakundeak eta euskalgintzako eragileak. Elkarrekin agerraldia egin dute Gasteizen, eta Euskaraldian izena emateko deia egin dute. Iluntzerako beste ekitaldi bat antolatu dute, Bergaran (Gipuzkoa): Euskaraldiko kantua eta bideoklipa aurkeztuko dituzte.

Parte hartzaileen soslaia

Ariketan parte hartzeari dagokionez, erronka dute orain bi urteko Euskaraldian parte hartu zutenak berriz erakartzea, eta erabileran egin zuten urratsa berritzea. Baina harago jotzeko nahia ere badute, Arrate Illaro koordinatzailearen esanetan: «Nahi dugu lehen aldian parte hartu zuten kideak berriz gurekin aritzea, baina baita kide berriak ere: bakoitzak nahi eta ahal duen jokabidea hartuta egin daiteke ariketa». Rolei dagokienez, ez dago aldaketarik: ahobiziek konpromisoa dute ahal den guztietan euskaraz aritzeko; belarriprestek, berriz, euskararen erabilera errazteko funtzioa dute.

Izen emateetan gorabeherak izan ziren orain bi urte: ahobizi gisa parte hartu zuten ia lautik hiruk, emakumeak izan ziren ia hirutik bi, eta proportzioan apalagoa izan zen 16-30 urte artekoen parte hartzea —euskararen ezagutza gainerako adin taldeetan baino handiagoa dute—. Desoreka horietan eragin nahi dute aurten.

Askotariko jendea erakarri beharraz mintzatu da, hain justu, Ana Ollo, Nafarroako Gobernuko Herritarrekiko Harremanetarako kontseilaria: «Askotarikoak gara, eta, hala ere, badugu zerbait komunean: prest gaude euskaraz gehiago egiteko pausoak emateko». Nabarmendu du ezagutza gora ari dela belaunaldi berrietan. «Espero dezagun gazteek euskararen aldeko hautua indartzea».

Herriz herriko sarea

Behetik gora sortutako lan ardatz baten fruitua da Euskaraldia. Mugimendua hainbat herritan hasi zen, hizkuntza ohiturak aldatzeko ekinaldien bidez, eta hori maila nazionalera eraman dute Euskaraldiarekin. Baina orain ere zeregin funtsezkoa daukate herriz herriko batzordeek: haiek ari dira sareak josten izena eman duten udalerrietan. Kemena eta ilusioa goraipatu ditu Bingen Zupiriak, Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikako sailburuak: «Pandemiak gogor jo gaitu, eta une honetan ilusioa behar dugu: heldulekuak eta estimulu berriak. Euskaraldiak hori ekar diezaguke».

Koronabirusa eragina izaten ari da, noski, Euskaraldia prestatzeko prozesuan. Herriz herriko batzordeen lana zaildu du. Baina baldintza horietan ere udalerri gehiagok eman dute izena, eta entitateetan ere bidea egiten ari dira. Izena emateko epea irekita dago, baina orain arte askotariko 4.300 zentrok eman dute izena, eta 13.000 arigune baino gehiago daude identifikatuta. Ariguneen helburua da euskaraz lasai aritzeko espazioak eratzea, euskara denek ulertzen dutela bermaturik.

Herritarren arloan eta entitateenean, bietan eragin nahi dute, ariketa sendoagoa eginez. Hala nabarmendu du Amonarrizek: «Jauzia egiteko garaia da: herritarrek, erakundeek eta eragileek, denok dugu jauzi hori emateko zeregina eta ardura. Hau da momentua. Eta guk ez badugu egiten, ez du beste inork egingo».

Euskaraldian izena emateko, hiru bide hauek daude:

- Herriz herriko izen emate ekitaldietan

- Euskaraldiak sakelako telefonoetarako duen aplikazioan

- Interneten, Euskaraldiaren webgunean


Summary: Mercadonak Gasteizko gune logistikoa bukatu du, beste hamazazpi milioi jarrita. Hego Euskal Herriko, Errioxako, Kantabriako eta Burgosko Mercadonaren saltokiak hornitzeko gune logistikoa amaitu du Espainiako banaketa taldeak, eta, aurten, 120 lanpostu sortu ditu han

Guztira 187 milioi euroko inbertsioa egin du Mercadonak azken urteotan Jundizko (Gasteiz) gune logistikoa egiteko. Aurten hamazpi milioi euro baliatu ditu instalazioa bukatzeko, eta, dagoeneko, 480 langilek dihardute beharrean han, 2020an 120 lanpostu sortu ondoren.

EAEko Mercadonako giza baliabideetako buru Fran Maeztuk esan du enplegu hori kontratu finkoen bidez eman dutela, eta enpresak trebatu dituela langileak. Jundizko gune logistiko handiak islatzen du, Maezturen arabera, «Mercadonak konpromisoa duela Euskadiko hazkunde ekonomiko eta sozialarekin».


Summary: Aurrez aurrekoak ez diren osoko bilkurak egiteko aukera onartu du Eusko Legebiltzarrak. Eusko Legebiltzarreko araudia aldatu dute, COVID-19aren ondorioz. Legebiltzarkideek aukera edukiko dute beren botoa era telematikoan emateko, eta baita eskuordetzeko ere.

Hasi du ikasturtea Eusko Legebiltzarrak, eta, horrekin batera, dagoeneko adostu dituzte zenbait puntu. Lehena Eusko Legebiltzarraren araudiaren aldaketa izan da. Ondorioz, hemendik aurrera, osoko bilkurak aurrez aurre ez egiteko aukera egongo da ezohiko egoeretan. Horrez gain, legebiltzarkideek aukera edukiko dute beren botoa era telematikoan emateko, betiere kasu zehatzak badira. Gainera, botoa eskuordetzeko aukerak ere areagotu egin dituzte. Hain zuzen, aldaketa horiek EH Bilduk, EAJk, PSE-EEk eta Elkarrekin Podemosek egindako proposamen bati esker onartu dituzte.

Saio bat modu telematikoan egin ahal izateko, gutxienez, eskaria bi taldek edo legebiltzarkideen bostenek egin beharko dute, betiere ezohiko egoerek haien aurrez aurreko presentzia oztopatzen badute. Botoa eskuordetzeari dagokionez, orain arte, soilik aitatasun eta amatasun baimenetan egin zitekeen, baina areagotu egin dira aukerak. Haurdun edo ospitalean egonez gero, edo gaixotasun larri bat edukiz gero, botoa eskuordetzeko aukera egongo da hemendik aurrera. Gainera, amatasun eta aitatasun baimenetan botoa eskuordetzeko iraupena luzatzea ere aurreikusten da, orain arte sei astekoa izan baita epea. Areago, egoera horietan daudenek aukera edukiko dute botoa era telematikoan emateko, betiere Legebiltzarreko mahaiak hala onartzen badu eta boto emailearen identitatea eta botoaren norabidea bermatzen badira.


Summary: Sarbideak itxita eta kaleak hutsik Azkoienen. Normaltasuna izan da nagusi konfinamenduaren lehen orduetan. Herritik irten diren ia denak lan arrazoiengatik irten direa.

Bart gauerdian hasi da Azkoienen (Nafarroa) astebeteko konfinamendua. Gaurtik, soilik arrazoi jakin batzuengatik atera edo sartu ahal da herrian, eta goizetik itxita daude bideak. Lan horretan dira Foruzaingoa, Udaltzaingoa eta Guardia Zibila: 25 poliziako hiru txanda osatu dituzte, une oro sarbideak zaintzeko. Gainera, nahiz eta herritarrek ez duten debekatua kalera ateratzea, gaur goizean hutsik izan dira kaleak. Juan Carlos Castillo alkateak esan du normaltasunez joan dela goiza. Mikel Santamaria Foruzaingoaren bozeramaileak jakinarazi du ez dela arazorik izan goizean sarrera eta irteeretan.

Alkateak herritarren laguntza eskatu du; aitortu du horrelako neurri bat ez dela inoren gustukoa, baina hartu beharreko neurri bat dela azpimarratu du. Iradoki du, gainera, kutsatze maila altuak zerikusia duela ez-jaiekin, "kutsatuen erdiak jende gaztea direlako".

Nafarroako Gobernuak ezohiko neurri hori onartu du aste honetan, udalarekin adostuta, Azkoienen kasu positiboen gorakada geldiarazteko asmoz. 6.000 biztanle ditu, eta, 100.000 biztanleko eskalan, proportzionalki 1.700 kutsatu dauzka. Soilik lan, osasun edo hezkuntza arrazoiak dituztenak, ohiko bizilekura itzultzen direnak, mendekotasun bat duen norbait zaindu behar dutenak eta bestelako arrazoi garrantzitsu bat dutenak sartu edo atera daitezke herritik gauerditik. Santamariak jakinarazi du goizean herritik irten direnetatik ia denak lan egitera irten direla.

Ordutegiei, gehienezko edukierei eta bildu daitezkeen pertsonen kopuruari buruzko neurriak ere onartu dituzte. Ostatuek 22:00etarako itxi beharko dituzte ateak; bai barruan, bai terrazetan, erdira murriztu behar izan dute edukiera; eta ezin dira sei pertsona baino gehiago elkartu. Jolas parkeak eta kirol eta kultur instalakuntzak itxi dituzte. Herria ixteko neurria astebeterako hartu dute, baina kutsatu kopuruaren bilakaeraren arabera luzatu ahal izango dute.


Summary: LABek salatu du patronalaren asmoak «zuritzen» ari direla gobernuak. Aranbururen ustez, aliantzak «zabaltzea» eskatzen du egoerak: «Ezinbestekoa da langileak antolatzea eta aktibatzea: konponbidea ez da elkarrizketatik etorriko».

LABek argi du: konfrontaziorako garaia da. Langileak «antolatu eta aktibatzekoa». Eta hori ahalik eta kopuru handienetan eta eta ahalik eta sektore gehienak bilduz lortzen bada, hobeto. «Erabakiak indar korrelazioaren arabera hartuko dira, eta horretarako ezinbestekoa izango da aliantzak zabaltzea». Sindikatuko idazkari nagusi Garbiñe Aranburuk ohartarazi du langileentzat «garai zailak» datozela, eta nabarmendu du konponbidea ez dela helduko patronalak eta gobernuak proposatzen ari diren bidetik. «Ez dugu ikusten elkarrizketatik eta adostasunetik etorriko denik».

Hausnarketa horiek egin ditu LABeko buruak, sindikatuak urriaren 8an Barakaldoko BECen egingo duen Biltzar Artekoa aurkezteko Donostian egindako agerraldi batean. Batzar horretan, 2017an zehaztutako estrategia «berretsi» nahi du zuzendaritzak, eta egungo garaira «egokitu». Duela bi urtekoan, gai nagusienetako bat izan zen ELArekiko harremanak bideratzea. Bi sindikatuen arteko elkarlanari buruzko balantze baikorra egin du Aranburuk, baina azpimarratu du egungo egoerak aliantzak zabaltzea eskatzen duela, eta, bereziki, zenbait sektoretako eragileekin: hezkuntzaren eta osasungintzaren alorrekoekin, besteak beste, eta sindikalizatu gabe dauden sektoreetakoekin: etxeko langileekin eta autonomo faltsuekin, adibidez. «Fase honek perspektiba zabaltzea eskatzen du».

Bi bloke

Aranbururen arabera, COVID-19ak eragin duen krisiak agerian utzi ditu «sistema kapitalistaren hutsuneak», eta horrek, halaber, «eredu eta norabide aldaketa baten beharra». Bi bloke bereizten ditu LABeko buruak. «Batetik, patronalak eta alderdi sistemikoak, eta, bestetik, langileak». Azpimarratu du lehenak «sistema berreraikitzea» duela helburu. Horren parean «eredu sozial eta politiko berri» bat proposatzen dutenen taldeak egon behar duela uste du. «Guk ez dugu indarrean dagoen sistema hau berreraiki nahi: prekaritate eta pobrezia gehiago da, zerbitzu publikoetan murrizketak egitea da, zaintza lanen arazoari irtenbidea ez aurkitzea da, planeta suntsitzen jarraitzea da».

LABen arabera, «argi» dago patronalaren eta gobernuen asmoak zeintzuk diren, eta horri aurre hartzeko estrategiak adostu beharra azpimarratu du. «Xake partida baten gisa» ikusten du egoera. «Garrantzitsua da norberaren jokaldiak aurrez ongi pentsatzea, baita parean dagoen jokalariaren jokaldia aurrez ikusteko gaitasuna izatea ere. Hori da gure abantaila: alderdi sistemikoek eta patronalak krisiari nola erantzun nahi dioten badakigu: soldatak eta lan baldintzak kaskartuz, zorpetze publikoa handituz eta aberastasuna birbanatzeko zerga politika ukitu gabe, kostu guztiak langileon bizkar gainean utziz».

Soldaten jaitsiera

Horrekin lotuta eta kazetarien galderei erantzunez, Aranburuk salatu du gobernuak patronalaren asmoak «zuritzen» ari direla, eta adibide gisa jarri ditu enpresaburuen elkarteetako buruak eta Eusko Jaurlaritzako sailburu batzuk soldaten jaitsieraren inguruan zabaltzen ari diren mezuak. Azpimarratu du proposamen horren helburua ez dela enplegua mantentzea: «Patronalaren aitzakia bat baino ez da krisitik abantailarekin ateratzeko. Aurreko krisian egin zuten bezala egin nahi dute orain ere. Asmo hori desmuntatu nahi dugu langileek ikus dezaten benetako asmoa. Hori egiten badugu, ez dugu uste horretan sartuko direnik».

Aranbururen arabera, patronalak «enpresa handien beharren arabera» egiten ditu bere proposamenak. Beste bat da enpresa txiki eta ertainen egoera. LABeko buruak adierazi du bere sindikatua prest dagoela enpresa batzuetan «behin-behineko neurri» batzuez hitz egiteko, baina baldintza batekin: aurreko egoerara itzultzeko konpromisoarekin baldin bada.


Summary: EHUk Miren Basaras izendatu du COVID-19aren Zaintza Batzordearen arduradun. Mikrobiologoa eta EHUko irakaslea da Basaras, eta koronabirusaren ikerkuntzan badu esperientziarik. Zaintza Batzordearen lehen erronka EHUko egoera epidemiologikoa zein den aztertzea izango da.

Euskal Herriko Unibertsitateko Gobernu Kontseiluak COVID-19aren Zaintza Batzordea eratu du, eta Miren Basaras mikrobiologoak eta irakasleak kudeaketaren kargua hartuko du, EHUk ontzat emanda. Zaintza Batzordea koronabirusaren inguruko koordinazio, aholkularitza, informazio, jarraipen eta kontrol lanez arduratuko da. Batzordearen helburu nagusia izango da «hasi berri den ikasturtea presentzialtasun egokitu batera moldatzea».

Basarasek «ilusioz» eta «arduraz» heldu dio kargu berriari. «Erronka handia da EHUko egoera epidemiologikoa zein den aztertzea, baita koronabirusak eraginkortasunez eta azkar kontrolatzea ere. Funtsezkoa izango da edozein agerraldiren badago erabakiak azkar hartzea, birusa unibertsitate ingurunean ahalik eta gutxien transmititu dadin. Horretarako, osasun agintaritza eta zerbitzuekin koordinatuta egongo gara une oro», nabarmendu du.

Bestalde, EHU unibertsitate publikoa den heinean, Basarasen iritziz, «funtsezkoa da etxean bakartuta edo berrogeialdian dauden ikasleek ikasten jarraitu ahal izatea, modu ez presentzialean». Ikasleei sortuko zaizkien zalantzak argitzen saiatuko dela gehitu du.

Basarasek badu esperientziarik COVID-19aren ikerkuntzan. Mikrobiologiako ikasketak egin zituen EHUn, eta Biologia Zientzietan lizentziaduna ere bada. Orain arte, mikrobiologiako irakaslea izan da, baita Medikuntza Graduan ere. Horrez gain, EHUko Agente Biologikoen eta Genetikoki Eraldatutako Organismoen Ikerketetarako Etika Batzordeko buru eta kide izan zen. Egun, Mikrobiologia eta Osasuna elkarteko idazkaria da. Hainbat hedabidetan kolaboratzen du; tartean, BERRIA.


Summary: Gipuzkoako zahar egoitzetako langileek grebari ekingo diote urriaren 6an. Osasun krisiaren aurretik pairatzen zituzten lan baldintzak orain «are okerragoak» direla leporatu diete enpresa arduradunei eta Gipuzkoako Foru Aldundiari. Hala, martxoaren 13an 242 egunen ostean gelditu zuten grebari berriro ekitea erabaki dute.

Gipuzkoako zahar egoitzetako langileek martxoaren 13an eten zuten egiten ari ziren greba, munduko osasun pandemiaren inguruan «erantzukizunez jokatzeko». Orain, ordea, grebari berriz ekitea erabaki dutela jakinarazi du ELA sindikatuak. «Foru Aldundiak eta enpresek egungo egoera oso larrian duten borondaterik ezak behartuta», Gipuzkoako zahar egoitzetako langileek erabaki dute duela bi urte baino gehiago hasitako borrokari berrekitea, langileen baldintzak eta erabiltzaileei eskaintzen zaien zerbitzua hobetuko dituen hitzarmen kolektibo baten alde. Langileek azaldu dutenez, orain «pandemiaren aurretik baino baldintza okerragoetan» ari dira lanean. «Gaur egun sektoreko langileok pairatzen duguna ankerra da», nabarmendu dute.

Gauzak horrela, «erabaki gogor bat» hartzea beste biderik ez dute ikusi. Gipuzkoako egoitzetako ELAko langileek martxoaren 13an 242 egunen ostean gelditu zuten grebari berriro ekitea erabaki dute, oraingoz, egun baterako: urriaren 6rako. «Ezin dugu onartu enpresak eta Aldundia sektore honetan egiten ari direna, non bizitzak jokoan dauden eta erantzukizunez jokatzen ez den», nabarmendu dute.

Izurriaren lehen olatuaren erasoa jasan eta gero, langileak «fisikoki, psikologikoki eta emozionalki lehertuta» geratu direla nabarmendu dute. Horrez gain, salatu dute «enpresen eta Foru Aldundiaren mespretxua eta kudeaketa negargarria pairatzen» ari direla. «Lan gatazka eta gatazka soziala konpontzeko ahaleginak egin beharrean, eta langile, material eta lan baldintza hobeetan inbertitzen saiatu beharrean, gaur, 6 hilabeteko pandemiaren ostean, okerrago gaude», zioen oharrak. Adierazi dutenez, ez enpresak, ez aldundiak ez diete langileen eskaerari erantzuten; ez daude elkarrizketarako eta negoziaziorako prest ere. «Gainera, langileoi eta Gipuzkoako egoitzetako erabiltzaileei hain ondorio larriak ekarri dizkigun eredu horretaz harro daudela diote», salatu dute.

Horiek horrela, egungo egoera «kezkagarria» dela ziurtatu dute. ELAk adierazi duenez, pandemiaren aurretik ere estrukturala eta defizitarioa zen langileria faltari orain lan karga handitzea gehitu zaio, zentroen berregituraketa logikoa dela eta. «Hori dela eta, gaur egun langile falta horrek arrisku larrian jartzen du ez bakarrik langileen osasuna, baita egoitzetako erabiltzaileen bizitza ere». Langileek oharrean salatu dute gaixo baimenak ez direla beti betetzen. «Ez dagoelako horiek betetzeko borondaterik edo, besterik gabe, baldintza horietan lan egin nahi duen langilerik ez dagoelako; izan ere, gaur egun, egoitza batzuetan norbera babesteko ekipamenduak falta dira, edo kalitate txarrekoak dira; PCR analisiak egin ditzaten gogor borrokatu behar da…».

Langileen eskaria argia da: «Bizi dugun bigarren olatu honen aurrean, langile eta erabiltzaileok premiaz eta berehala baliabide pertsonal gehiago eta hobeak behar ditugu; hau da, bizi eta lan baldintza hobeak. Azkenik, oharrak amaieran honela zioen: «Langileek zaintza publikoko sistema baten alde egin dute, ez aldundiaren enpresa lagunak aberasten dituen baten alde».


Summary: Eugene Green zinemagilea bota dute maskara ez janzteagatik. Zinemagile estatubatuarrak 'Atarrabi et Mikelats' euskarazko filma dauka ikusgai Zinemira sailean

Donostiako Zinemaldiak jakinarazi du Eugene Green zinemagileari akreditazioa kendu eta zinemalditik bota duela. Atzo eman zuten Greenen azkeneko filma, Atarrabi et Mikelats, Principe aretoan, eta, zinemaldiak ohar baren bidez jakinarazi duenez, jaialdiko langileek bost aldiz eskatu zioten Greeni maskara janzteko eta behar bezala eramateko. Azkenean, Zinemaldiaren zuzendaritzak zinema aretotik ateratzeko eskatu zion. Ertzaintzako bi agentek jakinarazi zioten salaketa administratibo bat jarriko ziotela, eta isuna jaso zezakeela.

Zinemaldiak akreditazioa kendu dio Greeni. «Zinemaldiko gonbidatua izateari utzi dio, osasun agintariekin bat etorriz hartutako neurriekiko eta Zinemaldiko langileekiko errespetu faltagatik eta ikusleen eta film lantaldearen osasuna arriskuan jartzeagatik, proiekzioan zehar eta geroago». Solasaldiak Lukas Hiriart eta Saia Hiriart aktoreekin jarraitu zuen.


Summary: Urkulluren lehenengo elkarrizketa «ekoiztetxe baten esku utzi» izana salatu dute ETBko langileek. Batzordeak adierazi du telebista publikoaren zuzendaritzak etxeko langileak «gutxietsi» dituela. Gaztelera lehenetsi izana ere arbuiatu dute.

«Onartezina da lehendakariari ETBn eginiko lehenengo elkarrizketa produktora batek egitea, eta gaztelaniaz». Horrela hasten da ETBko langile batzordeak plazaratu duen oharra.

Telebista publikoaren gaztelerazko kanalak irailaren 13an zabalduriko elkarrizketak sortu du langileen haserrea. Lehendakari kargua zin egin eta eskainitako lehenengo elkarrizketa izan zen. Langileen ordezkariek salatu dutenez, elkarrizketaren «edukia, kazetari lana, errealizazioa eta zuzendaritza» ekoiztetxe baten esku utzi zuen ETBk, baina lan «tekniko guztia» telebista publikoko langileek egin zuten.

Langileen arabera, aurrekariak egon badaude, baina eurentzat «are latzagoa» izan da oraingoa, lehendakariaren lehenengo elkarrizketa izan delako. «Zuzendaritzak etxeko langileak gutxiesten ditu, eta haien lanarekiko konfiantzarik eza adierazten dio gizarteari».

Langileek argudiatu dutenez, esku pribatuetan utzitako lan horiek egiteko gai diren profesional asko daude ETBko albistegietan. Horiei halako lan garrantzitsua egiteko aukera kendu dietela salatu dute. Adierazi dutenez, konfiantzarik ezaz gain, ekoiztetxeei negozioa eman nahi izan diete, eta elkarrizketatzaileen lana baldintzatzeko botere handiagoaz baliatu.

Lehenengo elkarrizketa gazteleraz egin izanak erakusten du «ETB1ekin eta euskararekin dagoen konpromisoaren neurria», langile komitearen arabera.


Summary: Berriz ukatu diote baldintzapeko askatasuna Jakes Esnali. Bake Bideak erabaki «kriminala» salatu du. Bihar mobilizazioa eginen dute, 19:00etan, Donibane Lohizunen. Frederic Haranburu 'Xistor' baldintzapean askatzearen kontra egin du fiskaltzak, eta urriaren 27an emanen dute erabakia.

Gidoia errepikatu egin da berriz ere. Lehen instantzian epaileak baiezkoa eman bazuen ere, Dei Auzitegiak ukatu egin du Jakes Esnal euskal presoaren baldintzapeko askatasun eskaera. Esperantza sor zezakeen lehen epaiak, Euskal Herrian gatazkaren konponbidean emandako urratsak kontuan hartzen zituelako, baina terrorismoaren kontrako fiskaltzaren bidea segitu du azkenean Dei Auzitegiak. 69 urte ditu Donibane Lohitzuneko (Lapurdi) presoak, eta 30 urte egin ditu presondegian.

Erabakia «kriminala» dela salatu du Bake Bideak ohar batean, eta «onartezina» deritzo botere politikoak egoera hau ontzat jotzeari. «Bake prozesuari eta Euskal Herriko gizartearen nahiari egokitua den politika penal bat behar dugu», aldarrikatu du. Larunbatean bakegileek antolatutako ekintzan errandakoak oroitarazi dituzte, mobilizazio fase berri baten beharra nabarmenduta: «suprefeturaren aitzinean burutu genuen ekintza sinbolikoan, blokeoaren murrua eraiki genuen, eroraraziko dugun murrua, kosta ala kosta!».

Haranbururen erabakia urrian

Esnalen eskaeraz gain, gaur iragan da Frederic Haranburu Xistor euskal presoaren baldintzapeko askatasun eskaera Dei Auzitegian. Fiskaltzak eskaeraren kontra egin du. Urriaren 27an emanen dute erabakia.

Haranburu, Esnal eta Paroten egoerak salatzeko mobilizazioa deitu du bihar arratsalderako Bake Bideak, 19:00etan, Donibane Lohizunen.


Summary: Durangoko airean bentzeno kantitate «kezkagarriak» atzeman ditu udalak. Tecnaliak egindako azterketa baten arabera, baliteke Iurretako industrialdean izatea jatorria Durangon usain txarrak eragiten dituen kutsadurak.

Durangon (Bizkaia) azken urteetan sumatu dituzten usain txarrak nondik datozen jakiteko, azterlan bat eskatu dio udalak Tecnaliari, eta ikerketa zentroak zenbait kutsagai atzeman ditu: bentzeno, tolueno eta estireno kantitate «kezkagarriak» izan dira Durangoko airean, udalak gaur goizean jakinarazi duenez. Ima Garrastatxu alkateak (EH Bildu) nabarmendu du bentzenoarekin daudela bereziki arduratuta, une batzuetan metro kubikoko 700 mikrogramo atzeman baitituzte: «Zabalgarbi errauste plantako kutsadura baino handiagoa da».

Urteko batezbestekoen bidez ezartzen dira bentzeno mugak: airearen kalitateari buruzko legediaren arabera, urteko batez bestekoa ezin da izan metro kubikoko bost mikrogramotik gorakoa, eta Durangon 2019ko neurketek 0,58an jarri zuten batezbestekoa, baina une batzuetan metro kubikoko 700 mikrogramora heldu izanak kezka handia eragin du udal ordezkariengan. «Tecnaliako ikerlariek ez dute sekula halako balio handirik atzeman», adierazi du Garrastatxuk. OME Osasunaren Mundu Erakundearen arabera, bentzenoa luzaroan arnastea anemiarekin eta hainbat minbizirekin lotu izan da; toluenoa eta estirenoa ere hidrokarburo aromatikoak dira, eta zenbait kalte eragin ditzakete nerbio sistema zentralean.

Kutsaduraren jatorria zehazteko azterketa gehiago egin beharko liratekeen arren, Tecnaliak ondorioztatu du Durangoko ipar-mendebaldetik datorrela: «Kutsatzaile motagatik, Iurretako industrialdeko prozesu industrialetan hainbat gai erretzean gerta daiteke». Hori dela eta, Durangoko Udalak ikerketaren emaitzak igorriko dizkie Eusko Jaurlaritzako Ingurumen Sailari eta Iurretako Udalari, eta bilera bana eskatuko die. «Elkarlanean aritzeko» deia egin du alkateak.

Izan ere, Garrastatxuk gogora ekarri du aurreko udal gobernuek «ezer gutxi» egin zutela herrian aspaldi dauden usain txarren inguruan. Bide horretan, Julian Rios alkateordeak erantsi du Jaurlaritzaren neurketen arabera airearen kalitatea ona zela: «Ikerketa honek arrazoia eman digu, bai guri, bai airearen kalitateagaz kezkatuta plataforma sortu zutenei». Hain zuzen, herritarrek azterlanean izandako partaidetza txalotu du udalak: 2019ko urritik 2020ko martxora arte egin ziren analisiak, besteak beste, herriko boluntarioek emandako 40 ohartarazpen erabilita.


Van der Breggen munduko txapeldun

Summary: Van der Breggen munduko txapeldun. Herbeheretarrak erlojuaren aurkako proba irabazi du Imolan (Italia), aurreneko aldiz. Chloe Dygert iazko txapelduna ari zen denbora onena egiten, baina erori egin da azkeneko kilometroetan. Lurdes Oiarbide 37. izan da.

Anna van der Breggenek lortu du falta zitzaion lasterketetako bat irabaztea: erlojuaren aurkako Munduko Txapelketa. Italiako Giroa irabazi berri du herbeheretarrak, eta gaur ere azkarrena izan da Imolan (Italia). Denbora onenetan bigarrena Marle Reusser suitzarrak egin du; 15,58 segundo atera dizkio garaileak. Azkarrenetan hirugarrena irabazlearen herrikide bat izan da, Ellen Van Dijk, 31,46 segundora. Europako Txapelketan, aurten, hirurak izan ziren ere podiumean, baina bigarren Van Dijk izan zen, eta Reusser hirugarren.

Lau aldiz bigarrena izana zen Van der Breggen erlojuaren aurkako Munduko Txapelketan. Azkenekoz, iaz. Chloe Dygertek hartu zion aurrea orduko hartan, eta gaur ere bide beretik zihoan estatubatuarra. Baina ibilbideko azkeneko zatian, eroriko handia izan du, bizikletaren kontrola galdu eta hesi baten gainetik maldan behera joan baita, itzulipurdika.

Lurdes Oiarbde izan da euskal txirrindulari bakarra gaurko proban, eta 37. egin du. Van der Breggenek 5.44 minutu atera dizkio.


Summary: Koronabirusa atzemateko, txakurrak erabiltzen hasi dira Finlandian. Helsinkiko aireportuan hasi ziren lanean atzo animaliokin. Azterketen arabera, txakurrok kasuen ia %100 usaintzen dituzte, kutsaturiko pertsonak oraindik sintomarik garatu ez baditu ere.

Rigatik (Letonia) helduriko bidaiariek ustekabe bat zuten zain atzo Helsinkiko (Finlandia) aireportuan: Susanna Paavilainen eta haren txakurra, Kossi. Ohikoa da txakurrak erabiltzea aireportuetan drogak-eta atzemateko. Baina Finlandiako hiriburuan lehen aldiz erabili dituzte COVID-19 gaitza eragiten duen birusa sumatzeko.

Finlandiako Wise Nose (Sudur Zuhurra) elkarteak trebatu ditu animaliok. Bidaiaria kabina moduko batean sartzen da, eta bere lepoko azala igurzten du kotoizko makilatxo batekin, lagin bat lortzeko. Makilatxoa edukiontzi batean sartzen du. Orduan, txakurraren trebatzaileak usaintzeko ematen dio animaliari. Minutu bateko lana da. Txakurrak hamar segundoren buruan esango du bidaiariak koronabirusa duen edo ez: zaunka, etzanda jarrita edo hankarekin adierazten du positiboa.

Kossi txakurra bidaiari baten lagina usaintzen. MAURI RATILAINEN / EFE

Helsinkiko Unibertsitateak antolatu du sistema. Hango adituek zabaldu dutenez, laborategian eginiko probetan, animaliek ia kasu guztiak atzeman dituzte, eta PCR probek usaindu ere egiten ez dituzten kasuetan ere bai; esaterako, pertsona berriki kutsatu denean, eta sintomarik garatu baino askoz gehiago. Aireportuko agintariek esan dutenez, txakurrek birusaren 10-100 molekula baino ez dituzte behar atzemateko; laborategiko testek, 18 milioi.

Txakurrak seinalaturiko bidaiariari PCR proba egiten diote, animaliaren epaia baieztatze aldera. Positiboa bada, Helsinkiko erietxe batera eramaten dute, segurtasun neurriekin.

Unibertsitateko ikertzaile Anna Hielm-Bjorkmanek nabarmendu du sistema horrek aukera asko zabaltzen dituela, modu erraz, azkar eta merkea delako kutsatuak atzemateko, eta leku askotan erabili ahal delako, besteak beste kirol edo kultura ekitaldietan.

Hainbat ikerketaren arabera, birusa duten pertsonen izerdia aldatu egiten da, eta txakurrak gauza dira hori usaintzeko.

Europan halako sistema bat jartzen lehena da Finlandia. Beste hainbat herrialdetan ari dira antzeko sisteman garatzen.


Summary: Sei hilabeteko epean bozetara deitzea adostu dute Al-Fatahk eta Hamasek. Bi taldeek elkarrizketak hasi dituzte Turkian, «elkarlan nazionala» helburu. Akordioan jasotakoak Palestinako lehenengo bozak lirateke azken hamalau urteetan.

Palestinako bi mugimendu nagusien arteko gatazkak zatitua du Palestinaren lurraldeen gaineko agintea. Al-Fatahk du Zisjordaniaren gaineko kontrola, eta Hamasek Gazarena, 2007. urteko istiluen ostean Mahmoud Abbas PAN Palestinako Aginte Nazionaleko presidenteak batasun gobernua desegin zuenetik. Azken urteetan hainbat saiakera egin dituzte egoera gainditzeko, baina ez dute arrakastarik izan. Bi indar palestinarrak adiskidetzeko ahaleginetan ari dira beste behin, eta elkarrizketak hasi dituzte aste honetan, Turkian. Bilkuretan lortutako lehen akordioaren berri eman dute gaur: Al-Fatahk eta Hamasek adostu dute sei hilabeteko epean hauteskundeetara deitzea.

«Elkarrizketa bizia bideratu dugu Palestinaren Istanbulgo kontsulatuan, eta elkarlan nazionalerako bitartekoei buruzko ikuspegi argi bat adostu dugu, ordezkaritza proportzionaleko hauteskundeetan oinarrituta. Legebiltzarrerako hauteskundeetatik hasiko gara; presidentetzarako hauteskundeak egingo ditugu ondoren, eta Kontseilu Nazionalerako bozak azkenik», adierazi dio Jibril Rajoub Al-Fatahko idazkari nagusiak Palestinako telebista ofizialari.

Akordioari garrantzia aitortu dio Saleh Al-Arouri Hamaseko buruak. «Oraingoan egiazko adostasuna lortu dugu». Haren esanetan, Palestinak ezinbestekoa du bi aldeen arteko elkarlana. «Zatiketak kalte egin die gure helburu nazionalei, eta hori amaiarazteko ari gara lanean».

Posible den eremu guztietan antolatuko dituzte hauteskundeak, eta bozkatzeko baldintzarik ez dagoen tokietan ordezkaritza bermatzeko irizpideak adostu beharko dituztela azaldu du Rajoubek. Mahmoud Abbas presidenteak akordioa berresteko aldeetako idazkari nagusiak deituko dituela gaineratu du. Bilera hori astebeteko epean da egitekoa.

Urteetako ezin ulertua gainditzea are beharrezkoagoa egin zaie Al-Fatahri eta Hamasi, azken hilabeteetako gertakarien harira. AEBen Ekialde Hurbilerako bake planaren, Israelen Zisjordaniarako anexio planaren eta Arabiar Emirerri Batuek eta Bahrainek Israelekin harremanak normalizatzeko sinatu dituzten itunen aurrean, «elkarlan nazionala» abian jartzeko oinarriak aztertuko dituzte bi aldeek hurrengo bileretan. «Batasun nazionala eraikitzea da akordioaren helburu estrategikoa, eta hauteskundeak dira horretarako bidea. Prozesu demokratikoa da gure sistema politikoa eraikitzeko modu bakarra», nabarmendu du Al-Fatahko idazkari nagusiak.


Summary: Mortensen: «Ez baduzu burua ongi fokatzeko moduan, ez duzu ikusten gauzen potentzialitatea». Atzo arratsaldean jasoko du Donostia saria aktore eta zinemagile entzutetsuak. Zuzendu duen estreinako filma ere aurkeztu du jaialdian, zeinetan aktore nagusi modura lan egin duen, Lance Henriksen ondoan: Falling. Mortensen bideo soslaia albistearen barruan.

“Pertsonalki, eskertuta nago aitortzagatik, zoriontsu egiten nau, ni, nire familia, nire lagunak. Baina, hori baino inportanteagoa agian, sari honek zinemaren historiaren parte kontsideratzen nau, eta horrek egiten nau oso zoriontsu”. Aurtengo Donostiako Zinemaldi atipikoan banatuko den Donostia Sari bakarra jasoko du Mortensenek gaur (New York, AEB, 1958), eta halaxe agertu da prentsaren aurrean ordu gutxi lehenago, bere burua “zinemaren historiako izen handi askoren ondoan” jarri izanagatik eskertuta. “13 urterekin amak lehenengoz zinemara eraman ninduenetik nahi izan dut kontatzearen parte izatea”.

Aurretik Donostiako Zinemaldian egona bada ere, fokuak inoiz ez bezala bereganatu ditu aurten Mortensenek. Zuzendu duen estreinako filma aurkeztera ere etorri da, Falling, baina, horretatik haratago, orain artean osatutako ibilbide oparoa aitortu nahi izan dio jaialdiak. Antzerkigintzan emandako lehen urratsetatik, rol gero eta garrantzitsuagoetara egindako bidea, denera hirurogehi lan ingurutan parte hartzeraino: Carlito’s Way (Brian de Palma, 1993), A History of Violence (David Cronenberg, 2005), Eastern Promises (Cronenberg, 2007), Captain Fantastic (Matt Ross, 2016) eta Green Book (Peter Farrelly, 2018) eta ikur bilakatu zuen beste The Lord of the Rings (Peter Jackson) trilogia, zeinetan Aragornen pertsonaia jokatu zuen. Saria egindako bide horri begiratzeko aitzakiatzat hartuta, “zortea” izan duela aitortu du aktoreak, baina ñabartu norberak ere baduela zerikusirik horretan. “Lan egin ahal izan dut gidoilari, zuzendari, argazkilari oso garrantzitsuekin. Rol oso onak jokatzeko zortea izan dut. Baina zortea… zorte kolpe baterako gertu egon behar du batek. Ez baduzu burua ongi fokatzeko moduan, ez duzu ikusten gauzen potentzialitatea, istorio batena, gidoi batena”.

Interpretazio lanak egin du ezagun Mortensen, baina bestelako arteak ere landu izan ditu, pintura, musika, argazkigintza eta literatura bera —Perceval argitaletxe independentearen sortzaile da, esaterako, zeina artean, kritikan eta poesian espezializatuta dagoen—. Nabari zaio ikuspegi zabal hori hizketarakoan, baita zinema jartzen duela jardun guzti horren erdigunean ere. “Nire bizitza…” eta segundo batzuetako isilunea hartu du kalkulatzeko. “Nire bizitza duela 38 urtetatik dago zinemari lotuta. Ez dut besterik ezagutu. Pixkanaka horren parte izateko eta ikasten joateko desioa ez dut inoiz galdu. Kuriositate horrekin jarraitzen dut: nolakoa den gidoi bat pantailara eramateko jolas buru-hausgarri hori”. Azpimarratu du alor askotako profesionalen lana eskatzen duela horrek. "Ikusi ditut gidoi zoragarriak pantailan negargarri, eta alderantziz".

Zuzendaritzan debuta

Argi esan du: «Lehenago zuzendu ez badut, ez da izan saiatu ez naizelako. Ezin izan dut diru nahikorik bildu». Trukean, denbora eta eskarmentua irabazi dituela aipatu du, duela 20-30 urte egin ahal izango zituen akats batzuk hobetzeko balio izan diotenak. Zuzendu egin du Falling, baina aktore lanak, ekoizlearenak eta musikari dagozkionak ere egin ditu. Bera eta Lance Henriksen dira protagonistak filmean: Willis eta John aita-semeak, mundu ikuskera guztiz ezberdina dutenak, bata Los Angelesen eta bestea Kalifornian bizi direnak.

Gidoia idazten ama hil zitzaionean hasi zen Mortensen, eta ez du ezkutatu filma zeharkatzen duen hari autobiografikoa. «Hiletan entzundakoetatik oharrak hartu nituen, nire oroitzapenen bestelako bertsioak, irudiak... Hortik sortu zen gidoirako ideia». Bi planotan eraiki du, kontakizunean oraina litzatekeena, eta aldiro tartekatutako iraganeko akorduena, non haurtzaroko etxe giroa azaltzen den. Bigarren horretan metatu du zinemagileak material biografikoena. «Helburua nire gurasoekiko sentimenduak esploratzea izan da. Eta, hala ere, fikziozko lan bat da».

Ez zuen hasieran filmean agertzeko asmorik Mortensenek. Diru kontuek eragin zuten erabakian. Baita Henriksenekin aurretik zuen harremanak ere. «Berarentzat garrantzi handia zuen pertsonaiak, eta uste dut seguruago zegoela ni aurrean izanda». Filmatzen hasi aurretik dena ongi prestatzeko aukera izan zutela azaldu zuen, eta horrek erraztu zizkiola interpretatze eta zuzentze lanak bateratzea. «Gauza eder bat ere izan du: besaulkirik onena izan dut Henriksenen interpretazioa ikusteko, aurrelanean, berekin filmatzean, eta ondoren, muntatzean. Ikaragarria da egin duena».

Konplexua da hark jokatu duen pertsonaia, Willisena. Adineko gizon kontserbadore bat da, misoginoa, arrazista, homofoboa —homosexuala da John—. Gizon belaunaldi bateko ordezkari izan daitekeela onartu zuen aktoreak, baina «karikaturatik» urrun eraiki duela. «Nire aita ere izan zitekeen belaunaldi horren parte; Danimarkan izandako okupazio alemanaren produktu, nekazari familia batekoa, etxean gizonak agintzen duen eredukoa. Horrek eragina izan zuen nire amarekin izan zuen jarreran». Haurren heziketa guztiz amaren esku (Hannah Gross) uzten duen gizon bat da filmean ageri dena, umeen aurrean ama zapaltzen duena.

Eta, hala ere, urteetara, zaintzeko prest du semea. «Zerbait ondo ere egingo zuen ondoren semeak bera zaintzeko ardura sentitzeko, ez?», galdetu dute kazetarien artetik. «Ez», erantzuna Mortensenek. «Zerbait ondo egin zuena ama izan zen. Bera da niretzat pelikulako ardatz morala. Isilean, bera da niretzat protagonista nagusia». Komunikazioa aldarrikatuz borobildu du: «Errazena halako jarreren aurrean harremana moztea da; zailena, saiatzea. Baina egiten ez bada, ez goaz inora. Gizakiak gara, eta handiagoak izan behar dugu, zentzu guztietan».


Summary: Bigarren Euskaraldiaren bideoklipa estreinatu dute. Broken Brothers Brass Band & The Blackbirdsek egin dute, Ion Celestinoren musikarekin, eta hitzak, Sustrai Colinak.

Gehiago, gehiagorekin, gehiagotan. Erritmo bizia edukiko du aurtengo Euskaraldiak. Horren bideoklipa aurkeztu dute gaur. Broken Brothers Brass Band & The Blackbirdsek egin dute, Ion Celestinoren musikarekin, eta, hitzak Sustrai Colinak ondu ditu. Iruñeko euskalgintzako jende ezagun ugarik hartu du parte grabaketan.

Aurreko Euskaraldiko bideo klipa Hartu kontrola, aukera rola lelopean grabatu zuten. Orduan Maddalen Arzallusek eta La Basuk egin zituzten hitzak, eta azken horrek Ines Osinagarekin jarri zion ahotsa. Musika Las Tea Party disko jartzaileek sortu zuten.


Summary: Emakume bat hil da auto istripu batean, Oñati parean. Kamioi batekin talka egin du GI-2630 errepidean, goizeko zortziak baino lehen. LAB sindikatuaren arabera, lan istripua izan da, hildakoa irakaskuntzako langilea zelako, eta lanera zihoalako.

Emakume bat hil da gidatzen zuen autoaren eta kamioi baten arteko talkaren ondorioz. Gaur goizeko 7:55 baino lehen gertatu da istripua, GI-2630 errepidean, Oñati parean (Gipuzkoa). Kamioiaren gidaria Arrasateko (Gipuzkoa) erietxera eraman dute.

Ertzaintza eta osasun zerbitzuak bertaratu dira, baina ezin izan dute ezer egin gidariaren bizia salbatzeko, eta bertan hil da. Errepidea moztuta dago bi norabideetan, eta auto pilaketa gutxi batzuk ere sortu dira.

LAB sindikatuak ohar bat zabaldu du arratsaldean, istripuaren inguruan. Azaldu dutenez, emakumea Oñatiko Zuazola-LarranÌÂa BHIko langilea zen, eta eskolara bidean pairatu du istripua. Beraz, ezbeharra lan istriputzat hartu du sindikatuak. «Aurten 48 dira hildako langileak, eta Joaquin Beltranek desagertua jarraitzen du Zaldibarko zabortegian». LABek «elkartasuna eta babesa» helarazi die hildakoaren senide eta lankideei. «Gaur gertatutakoa ez da berria, urtero errepikatzen baitira istripuak in itinere [bidean]. Argi dago administrazio publikoen arduradunek ez dutela langileekiko duten utzikeria gainditu eta langileon baldintzak duintzeko neurririk hartu nahi». Lan istripuak «prekarizazioaren» eta «behin-behinekotasunaren» emaitza direla nabarmendu dute.


Summary: BPGak %10eko gainbehera izango duela aurrekusi du Eusko Jaurlaritzak. 2020rako aurreikuspena 1,4 puntu okertu du Pedro Azpiazu Ogasun sailburuak, baina 2022rako susperraldi hobea aurreikusi du: %8,9.

Espero zen Eusko Jaurlaritzak aurreikuspen ekonomikoak aldatuko zituela, errealitatea uste baino okerragoa izaten ari baita udako sasoian jarduera ekonomikoari dagokionez ere. Hala, Pedro Azpiazu Ogasun sailburuak jakinarazi du Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ekonomia, bere osotasunean hartuta, %10,1 uzkurtuko dela 2020an. Ekainean %8,7ko gainbehera aurreikusi zuen sailak. Eroriko handiagoa denez, 2021erako espero duten susperraldia ere handiagoa litzateke. %8,9ko hazkundea aurreikusi du Ekonomia Sailak. Ekainean, %6,7ko hazkundea finkatu zuen 2021erako. «Susperraldi handiago hori 2020an izango den eroriko handiagorekin dago lotua» azaldu du Azpiazuk. «Ekonomiarentzat ohiko urte bat aparteko urte batekin alderatzean» ateratzen da susperraldi handiagoa.

Gauzak horrela, Jaurlaritzaren hiru lurraldeak ez dira 2022ra arte itzuliko ekonomiak 2019an zuen mailara. Enpleguaren alorrean antzeko bidea egingo du langabezia tasak. %11,2koa izango da aurtengo bukaeran, eta horrek esan nahi du 30.000 enpleguren galera izango dela, baina 2021erako 15.100 sortuko direla aurreikusi du Ekonomia Sailak, eta horrek %10,7ko tasa utziko luke EAEn. Edonola ere, enpleguaren aurreikuspena 2020rako 2,5 puntu hobetu du Lakuak.

Iragan uztailean, urte arteko tasan, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako BPGa %20,1 apaldu zela jakinarazi zuen Ekonomia Sailak, eta langabezia %19,8; aldagai guztien ikerketa zorrotzago bat egin ondoren, Eustat euskal estatistika institutuak arindu egin ditu datu horiek azken egunetan. BPGari dagokionez, %19,5eko jaitsiera egon da ekainetik ekainera; langabezian, berriz, aldea handiagoa da: %17,2koa. Horiek horrela, BPGa %16,4 jaitsi da bigarren hiruhilekoan, itxialdiaren aroan alegia, eta langabezia tasa %14,3 igo. Ikusteko dago nolako eboluzioa dagoen hirugarren hiruhilekoan, ekainetik irailerako epealdian alegia. Horrek islatuko du zenbatekoa izan den udako susperraldia, edo zenbatekoa izan den udako koronabirus agerraldien zama ekonomia.

Aldi baterako erregulazioak eta kimu berdeak

Jaurlaritzak gaur ezagutarazi duen taula makroekonomikoak uste argi batean du oinarri nagusia: ez da beste konfinamendurik izango. Usteak erdia ustel gertatuko balira aldaketa sakonak egin beharko lituzketela aitortu du Azpiazu sailburuak. «Gure hipotesia hau da: ez da beste konfinamendurik izango. Ez balitz horrela, beste agertoki batean geundeke».

Azpiazuk gogoratu du aldi baterako enplegu erregulazioan 188.500 langile egon zirela Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta abuztu bukaeran 30.000 baino zertxobait gehiago zirela. Ekonomiaren jarduera neurtzen duen termometroak, abuztuan, 35,5eko puntuazioan dagoela esan du, eta oraindik «atzeraldi sendoa» dagoela, baina erakusle horrek lau hilabete egin du hobera, apur bat hobera; hori ere azpimarratu du Azpiazuk. «Zuhurtzia guztiarekin, egoera larria delako, baina badira hainbat erakusle esan digutenak susperraldi ekonomikoa hasi dela». Dena den, azken hamarkadetako zulorik sakonena dela ez du ezkutatu sailburuak, eta aurrera ateratzeko «elkarlana eta denen aliantza irmoak» beharko direla erantsi du.

Datorren urtean susperraldi sendo bat espero dela eta, Azpiazuk, «aholku orokor gisa», enpresei eskatu die «ahalik eta enplegu gutxien suntsitzeko» eta, ahal den neurrian, erabakiak «langileekin kontsentsu handiena lortuz» hartzeko.

Egungo argazkiari erreparatuz, barne kontsumoak %10,8ko jaitsiera izan duela zehaztu du, hori dela zama handiena, baina esportazioek ere behera egin dute. Gastua igo den alor bakarra administrazio publikoarena izan da: %3,8 igo du gastu hori. Sektoreka, industria da gehien sufritzen ari dena, Azpiazuk jesan duenez. %14 gainbehera izan du sektore horren balio erantsiak. Harekin batera, zerbitzuek ere beherakada latza izan dute, %9koa.

Bilketa, bide beretik

Eta nola eragiten ari da hau guztia ogasunen bilketan? Bada, askoz gutxiago ari dira biltzen, ezaguna denez, baina gainbehera ez da %20koa izango 2020ko bukaeran, aurreikuspenak betetzen badira. Izan ere, Urriaren 15ean egingo duten Finantzen Euskal Kontseiluan «zertxobait» hobetuko dute %20ko beherakadaren aurreikuspen hori, Azpiazuk azaldu duenez. Dena den, gainbehera handia izango du bilketak, eta zorpetzera behar bezain beste jo beharko dutela argi esan du berriro sailburuak.


Summary: Zaporeak janari bilketa handi bat egiten hasi da. Janari bilketaren helburua Morian dauden errefuxiatuei laguntzea da.

Euskal Herri osoan janari bilketa handi bat egiten hasi da Zaporeak elkartea. Morian (Grezia) dauden errefuxiatuei laguntzea du helburu, eta gaur eta bihar egingo dute. Euskal Herriko hainbat herritan ezarri dituzte janaria jasotzeko lekuak.

Larrialdi egoerari «tamainako erantzuna» eman behar zaiola eta, hainbat produktu eskatu ditu Zaporeak elkarteak: arroz luzea, txitxirioak, dilistak, babarrunak, makarroiak, latako atuna eta sardinak, espeziak, oliba olioa, esne hautsa...

Irailaren hasieran, sua piztu zen Lesbos uharteko Moriako kanpamentuan, eta haiei lagundu nahi die Zaporeak-ek. «Irailaren 8an Moriako errefuxiatuen esparruan gertaturiko sutearen ondorio latzak ikusita, Zaporeak-ek larrialdiko janari bilketa antolatu du Euskal Herriko herrialde guztietan», azaldu dute, ohar bidez. Elkartearen hitzetan, une hartan, 13.000 errefuxiatu zeuden han bizitzen, eta, bat-batean, errepide bazterretan bizitzera igaro ziren. Egoera horretan, inoiz baino otordu gehiago prestatu behar izan zituztela nabarmendu dute. Kanpalekua berreraiki dutenean ere, beharrak ez direla desagertu ziurtatu dute: «Larrialdi egoera honetan, Zaporeak-eko sukaldeak eta lantaldeak lanean dihardu, unean uneko beharrizanak identifikatzeko eta horiei erantzun bat eman ahal izateko».

Janari bilketa ez da izango Zaporeak-ek errefuxiatuei laguntzeko antolatutako lehen ekintza. Joan den larunbatean, esaterako, elkartearen aldeko «larrialdi» ekitaldi bat antolatu zuten.


Summary: Urkulluk 10.000 milioiko programa bat iragarri du galdutako enplegua berreskuratzeko. Zatirik handiena Europako diru laguntzetatik jasotzea espero du. Irizpideak argitzeko, Espainiako Gobernuarekin bilduko da datorren hilabetean.

Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak Euskadiko Berreraikuntza Ekonomikorako eta Sozialerako Programa iragarri du. Lau urtekoa izango da eta gobernuak 10.000 milioi euro bideratutako ditu COVID-19aren krisia dela-eta galdutako enplegua berreskuratzeko eta 135.000 lanpostu sustatzeko.

Urkulluk Elkargiko bazkideen Batzar Orokorraren irekieran egin du iragarpena, ostiral honetan. Astearteko Gobernu Kontseiluan aurkeztuko du egitasmoa. Datozen la urteetako Jaurlaritzaren aurrekontuetan jaso beharko dira horretarako diru sailak. Urkulluk ez du argitu diru horien jatorria zein izango den, baina Europako diru laguntzetan jarri du begirada.

Lehendakaritzak programa koordinatuko du Idoia Mendia buru duen Enplegu Sailarekin eta Arantxa Tapiaren Ekonomiaren Garapenerako sailarekin, eta hiru foru aldundiekin eta udalekin «partekatuko» du, Eudelen bidez; eragile ekonomiko eta sozialen ekarpenei irekita egongo dela azaldu du Urkulluk.

Programa hori finantzatzeko iturri nagusiak bi izango dira. Batetik, baliabide propioak. Hortik arazo gehiago izan ditzake, zerga bilketan foru ogasunek izaten ari diren jaitsiera dela medio -iazkoaren aldean, %20 gutxiago batez beste-. Hala, egungo inbertsioei eutsi eta berriak egiteko, Jaurlaritzak ezinbestekoa izango du gehiago zorpetzea eta defizit muga handitzea: hori %2,6 izatea adostu zuen Espainiako Gobernuarekin uztail amaieran, eta zifra hori berrikusteko aukera zabalik utzi zuten.

Bestetik, Europako Batasunaren Next Generation diru laguntzak aipatu ditu lehendakariak. Horri begira, azaldu du datorren hilabetean Espainiako Gobernuarekin biltzea espero duela, Kontzertu Ekonomikoaren Batzorde Mistoan, funts horretatik finantzazioa lor dezaketen proiektuak hautatzeko irizpideak argitzeko.

Madrilen oniritziaren menpe

Espainiako Estatuak 60.000 milioi euro jasoko ditu datozen biurteetan Europako plan horretatik. Jaurlaritzaren asmoa da bere programaren zati handiena hortik lortzea. Espainiako ekonomiaren %6 inguru da Arabakoa, Bizkaikoa eta Gipuzkoakoa: irizpide horren arabera, 3.600 milioi legozkioke Euskal Autonomia Erkidegoari. Baina Moncloak izango du azken hitza erkidegoek aurkezten dituzten proiektuei buruz.

Izan ere, funtsak ez dira kuota autonomikoen arabera banatuko; finalistak dira eta Madrilek onartutako proiektuetara doaz. Baina horretarako irizpideak ez daude batere argi, lehendakariaren arabera. Kritika bera egin du orain gutxi Pedro Azpiazu Ekonomia sailburuak ere.

Kudeaketa Espainiako Gobernuaren aurrekontuen bidez egingo da. Datorren urtean Next Generation planetik 20.000 milioi euro lortzea espero du Espainiako Gobernuak. Eta beste 23.000, 2022an. Baina horretarako ezinbestekoa da Europak egokitzat jotzea aurkeztutako proiektuak. Funts horiek entregatzeko, Bruselak lehenik egiaztatu behar du proiektuak martxan daudela eta Batzordearekin hitzartutako baldintza batzuk betetzen ari direla, hala nola lizitazio bat hasi izana. Eta gerta daieke proiekturen batek aurreikusi bezala aurrera egiten ez badu, Bruselak ordainketa atxikitzea.

Proiektuak aurkezteko deia

Ordainketak, beraz, atzeratu daitezkeela abisatu du Espainiako Gobernuak, eta horixe bera ohartarazi du Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapenerako sailburuak, ostiral honetan, Bilbon eginiko foro ekonomiko batean

Diru laguntza horien banaketaren inguruan «zalantzak» daudela onartu du sailburuak, eta nabarmendu du susperraldi ekonomikoa ez dela funts horien menpe utzi behar, eta ez dela krisitik ateratzeko «modu bakarra» izango.

Europako diru laguntzak «ahalik eta ondoen» baliatu behar direla azpimarratu du. Helburua izan behar dela industria eta enpresak eraldatzea, eta enplegua sortzea. Jakinarazi du jada «proiektu garrantzitsu batzuk» jaso dituztela, besteak beste, krisian dauden sektore eta konpainiak batzuetakoak, automobilgintza eta aeronautikakoak, besteak beste. Arlo horietan egitasmoak onartzeko aukera ugari ikusten ditu Tapiak. «Enpresak proiektu garrantzitsuak prestatzen ari dira, batzuek jada aurreikusita zituzten inbertsioak egiteko; beste batzuek, epe luzeagorako aurreikusita zuten eraldaketa egiteko inbertsioak aurreratzeko».

Sailburuak proiektuak lantzeko deia egin die enpresei, eta lehenbailehen egiteko hori, ez itxaroteko ekonomiaren susperraldia nabaritu arte.

ELA: «Propaganda hutsa»

Mikel Noval ELAko batzorde exekutiboko kidearen ustez, lehendakariaren iragarpena «propaganda hutsa» da. Iragarritako inbertsioaren kopuruari buruz, Jaurlaritzari galdetu dio ea nondik lortuko dituen 10.000 milioi euroak, diru bilketa behera egiten ari denean, defizitaren muga «nahikoa ez» denean eta Europako funtsekin gertatzen denaren menpe dagoenean. Novalen ustez, «argi» dago erantzuna: egun indarrean dauden planen eta diru sailen batura bat baino ez da plana, legealdi osora zabalduta, «lau aldiz biderkatuta». «Alegia, euro berririk ere ez. Are gehiago, badirudi murrizketak izango direla, eta horrek enplegua galtzea ekarriko duela».


Summary: Salatu dute mendekotasuna artatzeko zentroak ez direla “leku seguruak”. Erabiltzaile eta langileentzat leku "ez-seguru" gisa definitu dituzte egoitzak, eta informazio falta salatu dute Lehendakaritzaren eta foru aldundien aldetik. Neurriak hartu ezean urrian mobilizazioei ekingo dietela adierazi dute.

Ospitaleratutako pertsonei emandako arretan gabeziak areagotu direla eta horrek langileen “lan karga eta ezintasun sentsazioa” larriagotzen dituela salatu dute Babestuk, Gipuzkoako Senideak-ek, Irauli Zaintzak, Arabako egoitza eta eguneko zentroetako erabiltzaileen senitartekoek, eta EAEko Pentsiodunen Mugimenduak. Langile falta dagoela ere adierazi dute; horrek eta zentro askotan ezartzen ez diren prebentzio neurriek kutsatzeak eta heriotzak areagotu dituztela, pandemiaren kalteak “bigarren aldiz ordainaraziz”.

Lehendakaritzarekin eta foru aldundiekin kexu agertu dira. Lehendakariak edo ahaldun nagusiek azalpen publikoak ematea exijitu dute, “jakiteko eskubidea” aldarrikatuz; egindako gauza onak eta txarrak identifikatu eta hobetu ahal izateko. Bestalde, Lehendakaritzak hildakoen omenez antolatutako ekitaldian beraiekin harremanetan jarri ez izana kritikatu dute.

Administrazioari eskatu diote neurriak hartzeko, “zentro seguruak eta duinak izan daitezen eta zaintzaileen lana duina izan dadin”. Horren alde borrokatuko direla adierazi dute, eta, neurririk ezarri ezean, mobilizazioei ekingo dietela berriro urrian. Mobilizazioetan parte hartzeko deia luzatu diete gizarte mugimenduei; emakumeei, gazteei eta sindikatuei batez ere.


Summary: Bihar hasiko da Loraldia festibala, pandemiagatik eten eta sei hilabetera. 'Loraldia Udagoiena' izenpean, urriaren 22ra arte izango da jaialdia. Hainbat diziplina, formatu eta motatako ekitaldiak prestatu dituzte. 'Streaming' bidez ere eskainiko dira saio berezi batzuk.

Osasun larrialdiaren ondorioz, abiatu eta gutxira, Loraldia festibalaren seigarren aldia gelditu behar izan zuten antolatzaileek. Hala, sormenean oinarritutako kultur jaialdiak bertan behera utzi zituen udaberriarekin batera Bilbon loratzekoak ziren ekitaldi guztiak. Geroztik, ordea, Loraldia kultur elkarteko kideak ez dira geldirik egon, eta eutsi egin diote euskal kulturaren proposamen berritzaileenak plazaratzeko asmoari. Horregatik, behin segurtasun neurriak arazorik gabe bete ahalko direla bermatu ostean, martxan jarri dute berriz ere aurtengo festibala.

Udagoienean loratzen da lemapean, bihar bertan abiatuko da aurtengo festibal berezia, Bilboko Itsasmuseumen, Iñigo Astizek eta Mikel Ayerbek eskainiko duten Högeitavat mendeko emanaldi poetikoa poesia performancearekin. Egitaraua urriaren 22ra arte luzatuko da, eta diziplina anitz, askotariko formatuak eta hainbat motatako ekintzak bilduko ditu. Besteak beste, Loraldia Udagoiena udazkeneko aldian, teatroa, dantza, musika, literatura, artea eta bertsolaritza egongo dira gozagarri.

Osasun larrialdira egokitzeko hartutako neurri berezien artean, gainera, Loraldia festibalaren antolatzaileek hiru eguneko esperientzia digitala txertatu diote aurtengo aldiari. Osasun krisia dela eta, Loraldia Udagoiena jaialdiko ikuskizunak mugatuta egongo dira, batez ere edukierari eta pertsonen arteko harremanari dagokionez. Muga horiei aurre hartu ahal izateko, ohiko zuzeneko ikuskizunez gain, Esperientzia digitala izeneko proposamena garatu du Loraldia Kultur Elkarteak. Teknologia baliatuz, streaming bidezko ekintza eta ikuskizunen emankizuna baino gehiago izango diren hiru egitasmo antolatu ditu; Loraldiaren eta EITBren webguneen bidez ikusi ahalko dira.

Abantaila gehiago

Kanta batek mundua eralda dezake? izenburupean eskainiko den solasaldi musikatua izango da lehenengoa, urriaren 4an. Bertan, Noan Chomskyren manipulazio mediatikoaren hamar estrategiak abiapuntu hartuta, Harkaitz Cano, Petti eta Ana Galarraga musikak duen indar eraldatzaileaz ariko dira. Bigarrena lau egun beranduago izango da, urriaren 8an: Alos Quartet taldeak, beste musikari batzuez lagunduta, dantza eta musika uztartuko dituen ikuskizun bat eskainiko du. Azkenik, urriaren 18an izango diren Mikel Urdangarinen solasaldia eta kontzertua ere egongo dira ikusgai streaming bidez. Antolatzaileen ustez, bide digital horiek edukiera mugak ezartzen duen baino jende gehiagorengana heltzeko aukera emango dute, eta, sare sozialen bidez, esperientzia hori publikoaren ekarpenekin osatuko dute.

Aurten, gainera, festibalaren komunitatea osatzen duten lorazainen figura indartu nahi izan dute antolatzaileek. Norbanako horiek deskontu bereziak izaten dituzte jaialdiko sarreretan. Udazkeneko aldi berezian, ordea, haiei zuzendutako abantaila gehiago izango dira. Alde batetik, edukiera txikia izanda, salmenta lehenetsia izango dute lorazain guztiek. Horrekin batera, urriaren 17an ospatuko den Lorazain Egunerako doako sarrera izango dute, eta esperientzia digitaleko saio bitan aretoan egongo dira.

EGITARAU

Irailak 26

20:00. Högeitavat mendeko emanaldi poetikoa. Bilboko Itsasmuseumen.

Irailak 30

19:30. Xabier Berasaluze, Leturia Tarrapatan. Pandero baten ibilbidea. Bilboko Itsasmuseumen.

Urriak 1

20:00. Lurrun minez antzerkia. La Fundicionen.

Urriak 2

20:00. Lurrun minez antzerkia. La Fundicionen.

Urriak 4

12:30. Manipulazio Estrategiak. Bilboko Guggenheim museoan.

17:30. Kanta batek mundua eralda dezake? Solasaldia eta hainbat kanta. Bilboko Guggenheim museoan. Streaming bidezko ekintza.

Urriak 7

19:30. Iñaki Soto: Suak pizten direnean liburuaren aurkezpena. Bilboko Itsasmuseumen.

Urriak 8

19:30. Alos Quartet. XX urte. Azkuna Zentroan. Streaming bidez ere bai.

Urriak 9

20:00. Diagonalean Zehar. Mizel Theret. La Fundicionen.

Urriak 10

19:30. Hariak. Bilboko Itsasmuseumen.

Urriak 11

12:30. Zaharkitze programatua. Bilboko Guggenheim museoan.

Urriak 14

19:30. Nola gorde errautsa kolkoan eztulik gabe. Bidebarrieta liburutegian.

Urriak 16

19:30. Dylan dosia. Bidebarrieta liburutegian.

Urriak 17

20:30. Muda. Bilboko Itsasmuseumen.

Urriak 18

12:30. Mikel Urdangarin solasaldian. Streaming bidez.

19:00. Mikel Urdangarin. Euskalduna jauregian.

Urriak 22

19:30. Muga. Euskararen Etxean.


Summary: Sindikatuek «egoera larriari aurre egiteko premiazko neurriak» eskatu dizkiote Osakidetzari. Osasun langileek elkarretaratzeak egin dituzte ospitaleen atarian, ELA, SATSE, LAB, SME, CCOO, UGT eta ESK sindikatuek deituta. Urriaren 3an Bilbon egingo duten manifestazioan parte hartzera deitu dute.

Osasun langileek elkarretaratzeak egin dituzte Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ospitaleen atarian, ELA, SATSE, LAB, SME, CCOO, UGT eta ESK sindikatuek deituta, «egoera larriari» aurre egiteko «premiazko neurriak» eskatzeko. «Osakidetzako ospitaleetako langileek haserre eta gogaituta daudela adierazi dute gaur, jasaten duten lan gainkarga sistematikoarengatik, egunerokoan pairatzen duten giza baliabide eta baliabide materialen faltarengatik eta pandemian jasandako muturreko lan baldintzengatik», azaldu dute sindikatuek ohar batean. Gaur ospitaleen atarian egindako protestak ez dira osasungintzako langileek egindako lehenengoak. Joan den ostiralean, lehen arretako zentroen aurrean bildu ziren, «sakoneko arazoei» heltzeko eskatuz.

Sindikatuen hitzetan, COVID-19aren aurretik ere bazeuden egiturazko arazoak daude, baina «larritu» egin dira, «[Eusko Jaurlaritzako] Osasun Sailak ez baitu borondaterik izan sakoneko arazo horiei heltzeko». Azken urteetan izandako arazoei egotzi diete gaur egun duten egoera: «Azken urteetako murrizketa politikak eta osasun sistemaren pixkanakako ahultzea izan dira koronabirusari emandako erantzuna benetan oztopatu dutenak, eta egunerokoan ere langileek beren lana muturreko baldintzetan egin behar izatea eragin dutenak». Besteak beste, osasun publikoan inbertsiorik eza, behin-behinekotasun handia, «lan gainkarga sistematikoa», giza baliabide eta baliabide materialen gabezia, lan baldintzen murrizketa, zerbitzuen pribatizazioa eta abar salatu dituzte. Gainera, nabarmendu dute «pandemiaren unerik latzenetan» egoera hori okerragoa izan zela: babes neurrien «falta kezkagarria», lan karga «onartezinak», estres fisikoa eta emozionala, oinarrizko lan eskubideak «mugatzea edo ezabatzea»...

Ez dira azkenak izango

Azken egunetan Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak «asmo oneko» adierazpenak eta lau urtera begirako neurri posibleak iragarri dituela onartzen badute ere, sindikatuek ohartarazi dute Osakidetzak «berehalako irtenbideak» behar dituela: «Ildo horretan, berehalako urratsak egin behar dira; horrela ez bada, mobilizazioak areagotuko ditugu». Aurreratu dute mobilizazio horietako bat zein izango den: urriaren 3an manifestazioa egingo dute Bilbon, 12:00etan, Jesusen Bihotzetik abiatuta.


Positibo gutxiago atzeman dira

Summary: Positibo gutxiago atzeman dira. Beste 679 detektatu dituzte Hego Euskal Herrian, eta apaldu egin da ospitaleratuen kopurua: 42 lagun sartu dituzte erietxean azken egunean. 72 gaixo daude ZIUetan. Gizonezko bat hil da Nafarroan.

Hegoaldeko lau lurraldeetan murriztu da egun bakarrean atzemandako positiboen kopurua; guztira, 697 probatan detektatu dute birusa. Nafarroan izan dira positibo gehien; zehazki, 314. Datuak lurralde horretan dira kezkagarrienak, baina kasu kopuruak behera egin du bigarren egunez jarraian: kasuek goia jo zuten asteartean, 421 erregistratuta. Ordutik, positibotasun tasak behera egin du. Gainera, gero eta PCR proba gehiago ari dira egiten egunetik egunera lurralde horretan. 3.799 egin dituzte egun bakarrean. Horien guztien %8,2k eman dute positibo.

Hegoaldeko gainerako lurraldeei dagokienez, 159 kasu detektatu dituzte Bizkaian, 141 Gipuzkoan, eta 70 Araban. 9.118 test egin dituzte azken egunean hiru lurralde horietan, eta, zehazki, %4,2koa da positibotasun tasa.

Halaber, Nafarroako Gobernuak emandako datuen arabera, koronabirusarekin eri zen pertsona bat hil da azken egunean foru erkidegoan. 71 urteko gizonezko bat da hildakoa.

Bestalde, gutxitu egin dira ospitaleratuak. Osakidetzak eta Osasunbideak jakinarazi dutenez, azken egunean 42 pertsona erietxeratu dituzte haien ardurapeko ospitaleetan, aurreko egunean baino bederatzi gutxiago. Oraintxe bertan, 491 lagun daude Hegoaldeko ospitaleetan, eta horietatik 72 ZIUetan daude.


Summary: Justizia klimatikoaren aldeko mobilizazioak egin dituzte. Justizia klimatikoa krisi guztiak amaiarazteko lelopean, Fridays For Future mugimenduak protestak antolatu ditu hainbat herrialdetan. Hego Euskal Herriko hiriburu guztietan egin dituzte elkarretaratzeak.

Justizia klimatikoa krisi guztiak amaiarazteko: hori zen Fridays For Future gazte mugimendu ekologistak gaurko deitu dituen protestetarako hautatutako leloa; irailaren 25a Klimaren Aldeko Ekintza Globalaren Eguna da, eta mobilizazioak egin dituzte, gutxienez, 24 herrialdetan.

Donostian elkarretaratzea egingo dute 18:00etan, Bilbon ordu erdi geroago, eta Gasteizen eta Iruñean 19:00etan. Hegoaldean, FFFk Alianza por el Climak taldeak 2020: Rebelión por el Clima-rekin batera antolatu ditu mobilizazioak.

«Atzerako kontaketa hasi da» mezua zuen kartoi batekin adierazi du gazte batek, Bilbon, klima larrialdia, eta mobilizazio hauen lelo klasiko bat erakutsi dute pankarta nagusian: «Ez dago B planetarik».

Ekintza deszentralizatuak antolatu dituzte eta «segurtasun neurri oso zorrotzak» errespetatuko zituztela agindu zuten antolatzaileek. Funtsezko elementutzat jo dute protesta, «gaur egungo egoera larria izan arren ez dagoelako konpromisorik larrialdi klimatikoarekiko».

Gipuzkoako FFFk atzo jakinarazi zuen euren deialdiarekin bat egin zutela Larreko Mahaia plataforma ekologistak, Errausketaren Aurkako Mugimenduak, Ernaik, Gipuzkoako Extinction Rebelionek eta Surfriderrek. Ikastetxeetan ez dute greba deialdirik egin aurten, baina haietara mezu bat bidali dute gaur gaiaz hitz egiteko egin ditzaketen jarduerekin.

Berlingo manifestazioaren irudi bat. HAYOUNG JEON / EFE

Milaka gaztek hartu dute parte munduko hiri nagusietan eginiko protestatan, Tokiotik, Berlineraino. Alemaniako hiriburuan bizikleta martxa bat egin dute. Antolatzaileen arabera, 200.000 pertsona atera dira kalera herrialdean. Mugimenduko aktibista famatuena. Greta Thunberg Stockholmeko manifestazioan izan da, Suedian.

Greta Thumberg mugimenduaren sortzailea, gaurko protestan, Suediako hiriburuan.

Lana eta larrialdi klimatikoa

Manifestu bat plazaratu du mugimendu ekologistak, euren protestaren arrazoiak zehatz-mehatz azaltzeko; azaldu dute zergatik den «etorkizuneko borroka» inoiz baino garrantzitsuagoa. Aurtengoa inoizko udarik beroena izan da ipar hemisferioan, eta mugimenduak dio gizartearen ardatz estruktural batzuk aldatu behar direla tenperatura globala 1,5 gradu baino gutxiago igotzeko.

Arreta jarri dute «larrialdi klimatikoaren aurrean lanak duen funtsezko eginkizunean». Manifestuan aipatzen dituzten ardatz estruktural horietako batzuk dira turismoa, zaintzak eta sektore publikoa: «Pertsonak baztertu eta planeta suntsitzen duen sistema hau alde batera utzi behar dugu, justizia sozial eta klimatikorantz bidali, hala erdigunean kolektibo ahulenak kokatu eta bizitza duin baterako eskubidea bermatzeko».

Gainera, gehitu dute COVID-19ak eragindako krisiak dardara eginarazi diela «kolapsatzeko zorian dagoen» sistema ekonomiko baten oinarriei: «Zerbitzu publikoak prekarizatzen dituen eta desberdintasunak eratzen dituen sistema neoliberal bat da, lurraldearen eta pertsonen esplotazioan oinarritzen dena». FFFren iritziz, koronabirusa ez da krisi sistemiko sakon baten kausa, ondorioa baizik.

Larrialdi klimatikoaren gaiak zeresana eman du azken hilabeteetan —eta emango du aurrerantzean—, eta BERRIAn hainbat kazetarik eta zutabegilek idatzi dute gaiaren adar bati edo besteari buruz: biodibertsitatearen galerari buruz, artikoko izotzen urtzeari buruz, CO2 isuriei buruz eta justizia klimatikoaren aldeko borrokaren erronkei buruz.


Summary: Beste hamabost ikasgela itxi ditu Jaurlaritzak. Eusko Jaurlaritzak esan du 280 ikasgela daudela bakartuta Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hezkuntza sisteman, pandemiarengatik.

Koronabirusa beste hamabost ikasgelatan sartu da azken egunean, eta, horiek horrela, talde horiek bakartzea erabaki du Hezkuntza Sailak. Oraintxe bertan 280 ikasgela daude bakartuta Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikastetxeetan, Eusko Jaurlaritzak jakinarazi duenez. Zehazki, 188 zentrotan dute eragina ikasle taldeen bakartze horiek. Ehunekotan, hiru lurralde horietako hezkuntza sisteman diren ikasgelen %1,59 daude hetsita. Bezperan, 265 talde zeuden bakartuta, hamabost gutxiago, alegia. Ez dago aurrez aurreko saioak erabat etenda dauzkan ikastetxerik.

Halaber, Hezkuntza Sailak berretsi du ez duela asmorik ordutegi jarraitua ezartzeko Haur Hezkuntzako eta Lehen Hezkuntzako ikasleentzat. Diotenez, neurri hori "ez da egokia" adin tarte horretako haurrentzat.

Haur eta gazteen kutsatzeak

Datu esanguratsuak zabaldu zituen atzo Eusko Jaurlaritzak, herenegun atzemandako kasu positiboen gainean. Horien arabera, asteazkenean egindako PCR probetan detektatutako kutsatuen %28 hogei urtetik beherakoak izan ziren. Hala eta guztiz ere, Eusko Jaurlaritzako arduradunek azaldu zuten "zaila" dela jakitea kutsatzeak non gertatu diren, baina argitu zuten kasu horiek ez daudela, "segur aski", ikasturte akademikoarekin lotuta.

Osasun Sailak gaur emandako datuen arabera, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan atzemandako kasuen %16 inguru dira hogei urtetik beherakoak. Zehazki, detektatutako 383 positiboetatik, 64 lagun dira 0 eta 19 urte bitartekoak.


Summary: Eva Ferreirak hautagaitza aurkeztea "asko gustatuko" litzaiokeela esan du Balluerkak. Nekane Balluerka EHUko errektoreak begi onez ikusiko luke Eva Ferreirak errektoretzarako hautagaitza aurkeztea. Hautagaitza bakarra ez izatea espero duela adierazi du.

Oraindik goiz da Eva Ferreira EHUko errektore izateko hautagai izango den jakiteko, baina Nekane Balluerkaren onespena jaso du jada. “Azken urteetan bultzatu den unibertsitate ereduarekin bat dator” Eva Ferreira Ekonomia Aplikatuko katedraduna, Balluerkaren ustez. Hala ere, errektoretza eredu eta ikuspuntu desberdinen artean debatea egotea gustatuko litzaiokeela adierazi du; hautagaitza bat baino gehiago aurkeztea, alegia.

Ferreirak defendatzen duen unibertsitate eredua “ikerketan aurrerapausoak eman nahi dituen eta formakuntzan berrikuntzak egin nahi dituena” da, Balluerkaren arabera. Iñaki Goirizelaia eta Juan Ignacio Perez errektore ohien lantaldeetan aritutakoa da. Ferreira “eremu askotan bidea egindakoa” dela adierazi du Balluerkak, kudeaketan zein ikerketan, eta bide hori “oso ona” izan dela.


Summary: Hezkuntza Sailak 630 langile kontratatu ditu jantokietarako. EHIGEren iritziz, ez da nahikoa Arabako, Bizkaiako eta Gipuzkoako eskola publikoetako jantokietarako 630 langile kontratatzea. Hezkuntza Sailak ez du jardunaldi jarraitua ezarriko Haur Hezkuntzako eta lehen Hezkuntzako ikasleentzat.

COVID-19ak baldintzatutako ikasturte honetan, familien eta sindikatuen eskarietako bat izan da jantoki zerbitzua bermatuta egotea, eta Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak horretarako pauso bat emango duela dirudi. Izan ere, ziurtatu du 630 langile kontratatu dituela eskola publikoetako jantokietarako; hain zuzen, 500 begirale, garbiketarako ehun langile eta 30 sukaldari.

EHIGE Euskal Herriko ikastetxe publikoetako ikasleen gurasoen elkartearentzat, neurri hori ez da nahikoa COVID-19aren neurri prebentiboen protokoloa bete ahal izateko. Gainera, elkartearen hitzetan, jantoki zerbitzua ez da bermatuta egongo familia guztientzat. EHIGEk nabarmendu duenez, hogei ikastetxek –horietako gehienak Araban– jantoki zerbitzurik gabe jarraitzen dute.

Behin eta berriz ari dira familiak jantoki zerbitzua bermatzeko eskatzen. Eusko Jaurlaritzaren erabakia jakin aurretik, asteazkenean, Denon Eskola Arabako ikastetxe publikoetako guraso elkarteen federazioak tuper bazkaria antolatu zuen Eusko Jaurlaritzaren Gasteizeko egoitzarena aurrean, «burbuila taldeak» mantentzeko baliabide materialak eta giza baliabideak eskatzeko.

Jardunaldi jarraiturik ez

Jangela zerbitzua bermatuta egotea ez ezik, hainbat familiak jardunaldi jarraitua ere eskatu dute; Eusko jaurlaritzak, ordea, berretsi du ez duela ezarriko Haur Hezkuntzako eta Lehen Hezkuntzako ikastetxeetan. Europa Pressen arabera, hori jakinarazi dio Hezkuntza Sailak aste honetan edukitako bileretan hezkuntzako hainbat eragileri. Erabakiaren arrazoia ere azaldu du: HHko eta LHko ikasleak ezin dira bakarrik itzuli etxera, ezta etxean bakarrik egon ere.


Summary: Bizkaiko Bertsolari Txapelketa atzeratu dute. Sailkapen fasea jokatu da azken asteetan, baina, COVID-19ak eragindako egoera dela-eta, aurten txapelketa ez egitea erabaki du Bizkaiko Bertsozale Elkarteak

Bizkaiko Bertsozale Elkarteak gaur jakinarazi du ez dela aurten Bizkaiko txapelketa jokatuko. «Zalantza eta bilera askoren ostean, COVID-19ak eragindako egoera tarteko, Bizkaiko Bertsozale Elkartean Bizkaiko Bertsolari Txapelketa atzeratzea erabaki dugu, printzipioz, datorren urtera». Udaberrian jokatu beharreko sailkapen fasea azken hamar egunetan jokatu dute, baina txapelketak ez du aurrera egingo.

«Txapelketak parte hartzaileengan duen eragina handia da; euren ikusgarritasuna plaza honek ematen du eta hurrengo urteetarako plazak eskaintzen dizkie. Urte berezia da, eta zaila da aukera berdintasuna bermatzea egoera honetan. Batetik, saioen ezaugarriak pandemiaren bilakaeraren arabera aldatu daitezke eta, bestetik, sailkapen izaera duenez, saio batean parte hartu ahal ez izateak Txapelketa osoa galtzea eragingo luke», azaldu du elkarteak.

Dena den, «txapelketako saioak egiteko baldintzarik egon ez arren», Bizkaiko Bertsozale Elkarteak uste du bestelako saio asko antola daitezkeela guztion osasuna bermatuz. «Kultura segurua dela berretsi nahi dugu, eta guztiok seguru egonda egiteko moduko saioak antolatu daitezkeela uste dugu. Horregatik, udazken honetarako bertso saioen zirkuitutxo bat antolatzen ari gara. Kulturak merezi duelako, eta bertsozaleek ere bai». Aurrerago emango dituzte saio horien gaineko xehetasunak.


Summary: Jasangarritasuna oinarri duen ehungintza. Moda etikoak ehungintza jasangarriaren aldeko apustua egiten du. Arropa ekoizpen gardena eta geldoa aldarrikatzen dute eredu horren aldeko diseinatzaileek. BERRIAk gai horri buruzko erreportaje bat kaleratuko du bihar, Bizigiro sailean.

Ehungintza da munduan gehien kutsatzen duen bigarren industria, petrolioaren atzetik. Are, multinazionalek langileen esplotazioan oinarritutako eredua sustatzen dute. Masan produzitzen dute, ahalik eta eskulan merkeena eskuratuta. Horrela sortzen dituzte arropa oso merkeak, herritarrengan erosi eta bota dinamika txertatuz. Eredu horri kontra egiteko asmoz jaio da moda etikoa.

Euskal Herrian ugaltzen ari dira moda etiko edo jasangarria aurrera eraman asmoz sortutako marka eta proiektuak. Xinta Minta, Modu Bat, Minusse Clothing eta Luma proiektua dira adibideetako batzuk. Marka horien sortzaileek prozesuaren gardentasuna aldarrikatzen dute eta material jasangarriak erabiltzen dituzte. Horrez gain, langileen lan baldintza duinak bermatzen dituzte arropak sortu bitarteko urrats guztietan.

Moda etikoaren inguruan jarduteaz gain, bestelako gaiak ere landuko dira biharko Bizigiro sailean. Etxean dantza egin ahal izateko eskola birtuala jarri du martxan Aiko taldeak. Interneteko eskolaren zehaztapenak jasoko ditu erreportaje batek biharko gehigarrian.

Zinema estreinaldiei dagokionez, Pablo Agueroren Akelarre filmaren berri emango du Amaia Igartuak. Pelikulak sorgin ehiza du hizpide. Telesailen atalean, Dennis Kelly sortzaile britainiarraren The Third Day aurkeztuko du Mikel Yarzak. 2013an, Utopia telesailak egin zuen ezagun Kelly.

Gastronomia atalean, berriz, Hernaniko (Gipuzkoa) Fagollaga jatetxeko Ixak Salaberria sukaldaria bere nahiz jatetxearen ibilbideaz eta bilakaeraz jardungo da.


Summary: Eba Blancoren izendapenak etenda jarraituko du. Sektore kritikoak dio Arabako probintzia auzitegiak arrazoi eman diola baina zuzendaritzako iturriek gezurtatu egin dute hala dela. Azaldu dutenez epaitegiko autoak ez du eragin praktikorik uztaileko epaiari ez diolako eragiten

Barne gatazkak auzitegietan jarraitzen du. Gaur, EAko sektore kritikoak ohar bat kaleratu du eta bertan adierazten du Eba Blancok azaroan aurkeztutako helegitearen gainean galdu egin duela eta arrazoi eman diela. Ohar horren arabera, hauteskunde prozesua baliogabeko berme batzordearen erabakia babestu du epaitegiak eta euren tesiari sostengua eman dio. Aitzitik, zuzendaritzako iturriek gezurtatu egin dute hori hala dela. Iturri horien arabera, auzitegiaren autoa Blancoren izendapena eteten deneko kautelazko neurriaren ingurukoa da, eta «ez du eragin praktikorik» gerora auzibideak hartu duen ildoan.

Auziak soka luzea du atzetik, eta alderdiaren bi sektoreen arteko barne borroka agerian utzi du. Iaz, idazkari nagusia izendatzeko hauteskunde prozesuan, hiru hautagai aurkeztu ziren: tartean, Eba Blanco bera eta eta Maiorga Ramirez. Azken horrek aurreko biek baino abal gehiago aurkeztu zituen, baina, estatutuen arabera, lurraldeko gutxieneko abat kopuru bat eskatzen denez, zuzendaritzak erabaki zuen Ramirezen hautagaitza atzera botatzea. Ondorioz, prozesu horren amaieran hautagai bakarra geratu zen eta Eba Blanco izendatu zen idazkari nagusi. Hala ere, berme batzordeak zuzendaritzaren erabakia bertan behera utzi eta Blancoren izendapena eten zuen. Erabaki horren aurrean, auzitegietara jo zuen Blancok, eta azaroan kautelazko erabakian, epaitegiak erabaki zuen bere izendapena etetea.

Ekainean, epaiketa egin zen eta uztailean, lehen auzialdiko epaitegiak ebatzi zuen EAko primarioen prozesuaren aurkako salaketa baliogabetzea. Alta, sektore kritikoak epai horri helegitea jarri zion. Oraindik ez dago errekurtso horren gaineko erabakirik, baina lehen epai horrek arrazoi eman zion Blancoren eta zuzendaritzaren tesiari.

Testuinguru horretan etorri da probintzia epaitegiaren autoa (113/20). Sektore kritikoaren oharrak aipatzen du azaroan Blancok aurkeztutako helegitea ez duela aintzat hartu eta ezin dela helegiterik jarri. Zuzendaritza ofizialeko iturriek, berriz, diote ekainean jada epaiketa egin zela, lehen auzialdiko epaitegiak epaia atera zuela eta hura dela auzibidean oraingoz aurrera egin duen tesia.

Sektore kritikoaren eskaera

Horren aurrean, Nafarroako, Arabako eta Gipuzkoako koordinatzaileek eta idazkari nagusi izateko hautagaitza aurkeztu zuen Maiorga Ramirezek azpimarratu dute ez dela mendekuz jokatzeko garaia. «Unea heldu da hitz egiteko, afiliatuen fitxategia eguneratu eta haiei hitza emateko. Afiliatuek eurek erabaki behar dute nork gidatuko duen alderdia eta zein izango den EAren lotura EH Bildun». Dei egin diote Blancori eta haren sektoreari «botere postuei eusteko jarrera alboratzeko eta alderdi kideei irekitako diziplina espedienteak kentzeko».


Summary: Castejongo lantegia ixtea erabaki du CAFek. Kalean geratuko direla esan diete Trenasako 118 langileei. Protesta egin dute langileek erabakiaren berri izan ondoren.

Trenasako langile batzordeak jakinarazi du enpresaren jabeak, Gipuzkoako CAFek, lantegia ixtea erabaki duela. «Azken urteetan izandako galerak» argudiatu ditu enpresak itxiera iragartzeko.

Enpresaren asmoen berri jakin bezain pronto hasi dituzte protestak langileek. 15:00etan manifestazio bat abiatu dute plantaren aurrealdetik, Trenasa ez itxi pankartarekin. Aurretik, errepidea moztu dute minutu batzuk.

«Lotsagabekeria galanta izan da» itxiera iragarpena, salatu du Josema Romeo Nafarroako CCOOko industria idazkariak. Sindikatu horrek bi kide ditu Trenasako enpresa batzordean, eta bestea USOri dagokio. Romeok azaldu duenez, uztailean aldi baterako erregulazio bat negoziatu zuten enpresarekin, urtea amaitu bitartean 45-60 egunez kontratuak eteteko, «eskaerak sar zitezen». CCOOko ordezkariak uste du ez dagoela itxiera justifikatzeko arrazoirik, eta horregatik «oso shock handia» izan da lantaldearentzat.

Oscar Rodriguez LABeko ordezkariak gogorarazi du Nafarroako Gobernuak inbertsio handiak egin dituela Trenasan. Diru hori «ezin da zakarrontzira bota multinazional baten apetarengatik».

Castejongo (Nafarroa) lantegiko langileak enplegua aldi baterako erregulatzeko espedientean izan dira azken hilabeteetan, baina, hori amaituta, kontratuak hausteko erregulazio eskaera bat egin du Trenasak. 118 langile ditu enpresak. 2007an inauguratu zuen CAFek Trenasa (Trenes de Navarra SA), trenen muntatze lanak egiteko. Azken urteetan, gainera, autobus hibridoetako eta elektrikoetako txasisak egiten dituzte CAFen beste adar batentzat, Vecitiarentzat.

2018. urtean, CAFek Europako autobus elektrikoen enpresa nagusietako bat erosi zuen, Poloniako Solaris. Orduz gero, bere fakturazioaren gero eta zati handiagoa lortzen ari da atal horretan.

Horren aurretik hasi zen CAF autobus elektrikoen negozioan. Zehazki, 2013an izan zen, Castrosua Galiziako karrozeria enpresarekin batera Vectia sortu zuenean. Enpresa horretan bazkide izan du Nafarroako Gobernua, Sodena sozietatearen bitartez.

Beasaingo konpainia Renferen tren kontratu handi baten lehiaketan ari da parte hartzen, baina kontratu hori galtzeko aukera handiak dituela azaldu die sindikatuei, Berria-k joan den astean aurreratu zuenez.


Summary: Abel Ferrararen 'Sportin' Life' izango da emanaldi sorpresako filma. Viktoria Eugenia antzokian emango dute, bihar 15:45ean, filma, eta zuzendaria bertan izango da.

Iaz bezala, aurretiaz iragarri gabeko film sorpresa bat emango du Donostiako Zinemaldiak bere azkeneko egunean. Gaur jakinarazi dute antolatzaileek film hori Aberl Ferrara zinemagile estatubatuarraren Sportin' life izango dela.

Bad Lieutenant (1992) eta The Funeral (1996) filmen zuzendariak 68 minutuko dokumental bat egin du konfinamendu aldian. Veneziako zinema jaialdian estreinatu zuten, eta bertan bere emazte Cristina Chirian, alaba Anna eta adiskideak agertzen dira, tartean, Willem Dafoe (Zinemaldiaren edizio honetako kartelaren irudia) eta Paul Hipp aktoreak, eta Joe Delia musikaria.

Donostia Zinemaldiak atzera begirako bat eskaini zion orain hamabost urte, 2005ean Ferrarari. 2014an izan zen azkenekoz Donostian, Perlak sailean Pasolini erakutsi zuenean.


Summary: Bi lagun sastakatu dituzte Parisen, eta Polizia ikertzen ari da ekintza «terrorista» izan den. Erasoa Charlie Hebdo aldizkariaren egoitza izandakoaren ondoan gertatu da. Bi susmagarri atxilotu dituzte.

Frantziako Polizia «hilketa saiakera» bat ikertzen ari da Parisen izan den eraso baten harira. Gutxienez bi lagun zauritu dituzte, arma zorrotz batekin sastakatuta. Charlie Hebdo aldizkari satirikoaren bulegoak zeuden eraikinaren ondoan gertatu da erasoa. Poliziak uste du ekintza «talde terrorista» batekin lotua izan daitekeela, eta hori hala den argitzeko ikerketa bat abiatu du.

Poliziak azaldu duenez, susmagarri bat atxilotu dute hiriburuko Bastille plazan, Paris ekialdean, erasoa gertatu eta gutxira. Bigarren susmagarri bat ere atxilotu dutela adierazi du Jean Castex Frantziako lehen ministroak, erasoa izan den tokira gerturatu denean.

Frantziako hainbat hedabidek azaldu dutenez, zaurituak Premieres Lignes berri agentziako bi ekoizle dira, emakumezko bat eta gizonezko bat, eta kalean zigarro bana erretzen ari ziren erasotzailea hurbildu zaienean. Zauri larriak dituzte biek, baina egonkor daude.

Erasoaren ondoren, segurtasun hesi bat altxa du Poliziak, inguruan pakete susmagarri bat atzeman duela eta. Paketeak lehergailurik ez zuela baieztatu dute. Hala ere, segurtasun neurri zorrotzak hartu dituzte: haur eskolak eta ikastetxeak itxi dituzte, eta suhiltzaileak eta militarrak bertaratu dira.

'Charlie Hebdo'-ren epaiketa

Charlie Hebdo aldizkariaren kontrako erasoaren epaiketa hasi denetik hiru aste pasatu direnean gertatu da gaurko erasoa; hain justu, aldizkari satirikoaren bulegoak zeuden eraikinaren parean.

Muturreko islamista talde batek Charlie Hebdo aldizkariaren kontrako atentatu bat egin zuen 2015eko urtarrilean. Hamabi lagun hil zituzten: aldizkariko hamar kazetari —tartean Frantziako marrazkilari ezagunenetakoak—, eta bi polizia. Arabiako Penintsulako Al-Qaedak hartu zuen bere gain erasoa, eta erasoan hil ziren Said eta Txerif Kuatxik talde horretako kide zirela adierazi zuten. Hurrengo bi egunetan beste bi eraso izan ziren, eta bost lagun hil zituzten.

Duela hiru aste, hamalau lagunen kontrako epaiketa hasi zen Parisen. Auzipetuei erasotzaileen laguntzaile izatea leporatzen diete. Epaiketa hasi aurretik, Charlie Hebdo aldizkariak berriro publikatu zituen Mahoma profeta agertzen duten komiki tirak, mundu osoan musulman askoren haserrea piztu zutenak. Al-Qaedak berriro egin zion mehatxu aldizkariari, Mahomaren marrazkiak argitaratzeagatik.


Summary: Bilboko portuko zamaketariek grebara joko dute urriaren 9tik aurrera. BilboEstiba elkarteko enpresekin abuztuan hasitako negoziazioak ez du fruiturik eman, eta lanuzteak egitera deituko dute berriz

Bilboko portuko zamaketariek grebara joko dute urriaren 9tik aurrera. Gaur jakinaraziko dute, eta legeak ezartzen dituen hamabost egunak betetzen direnean ekingo diete lanuzteei. Sei asteko negoziazio prozesua izan dute BilboEstibako lau zamaketa enpresekin —Toro y Betolaza, Berge, S.L.P. eta Cosco txinatarra—, eta ez da akordiorik egon. Azkeneko bilera ostegunean egin zuten, eta sindikatuak mahaitik altxatu ziren. Lan baldintza berriak negoziatzen ari dira, eta enpresa duela urtebete mahai gainean jarritako eskaintzara itzuli dela diote. Langile batzordeko sindikatuetako lau ados daude: Coordinadora, UGT, LAB eta Kaia. ELA xehetasun batzuen zain dago.

Zamaketariek bi hilabetean egingo duten bigarren greba deialdia da oraingoa, eta xehetasunak lotzeko daude, baina egun bat baino gehiagokoa izango dela dirudi. Aurreko deialdia abuztu hasieran egin zuten, baina UGT ez beste sindikatuek atzera egin zuten, negoziazioak errazteko. Sindikatuek lehiakortasunaren epaitegiaren eskutitzak jaso zituzten greba deialdia zorrotz aztertuko zutela esanez, eta horrek ere eragina izan zuen. Grebaren muinean dago Europako legedia aldaketa dela-eta zamaketariek lan egiteko modua goitik behera aldatu behar dutela: txandak, ordezkapenak, soldatak... eta enpresaren eta langileen arteko jarrerak urrun daude.

Talka gai handietako bat langile kopurua da. Finkoak 320 dira, eta 2008az geroztik murriztuz joan da kopurua: 420 ziren orduan. Denborak aurrera egin hala, erretiroak direla eta, finko kopurua murrizten ari da, eta zamaketariek kontratazio berriak nahi dituzte. Finkoekin batera behin-behineko langile poltsa bat dago, eta kontratazio berriak hortik egitea eskatu dute. Hamabi urte dira BilboEstibak ez duela langile finkorik kontratatzen. Gaur egun, EPZ Enplegurako Portuko Zentroak kudeatzen ditu langileen joan-etorriak, eta BilboEstibak hura desegiteko mehatxua jarri du mahai gainean. Hilaren 29an hartuko luke erabaki hori, urteroko batzarrean.


Kulturartekotasuna, kafean

Summary: Kulturartekotasuna, kafean. Emakume Musulmanen Integraziorako Elkarteak arabiar eta euskal gastronomia eskainiko dituen kafetegi bat irekiko du Arrasaten. Proiektuaren hari bat soilik da hori.

Integrazioa hitzak berak badauzka hainbat erpin. Ezezaguna denak ez du, hasieran behintzat, gerturatzeko panorama ederrik eskaintzen; kasuak kasu, noski. Integrazioa lortzeko, azken batean, beharrezkoa da bestea ezagutzea. Egoerari buelta emateko urrats bat egin du Euskal Gizartean Emakume Musulmanen Integraziorako (IMME, gazteleraz) Elkarteak. Arrasateko Biteri plazan zabalduko duten Krepost kafetegia izango da bi kulturen arteko zubia; batetik, benetako elkarbizitza sortzeko, bizitzako eremuak elkarbanatuta, eta, bestetik, elkarteko emakumeei ahalduntzeko aukera eskaintzeko. Integrazioak dakarren lanaren zama bizkar gainean darama Djamila Zereiby elkartearen sortzaile eta proiektuaren sustatzaileak. Aljeriarra da jaiotzez, eta arabiera, frantsesa eta ingelesa zekizkien Euskal Herrira iritsi zenean, duela 16 urte. Gaztelera ikasteko ez zeukan zailtasunik, belarriz hizkuntzak aise menderatzen dituela nabarmendu baitu. Iritsitako lekuan erabiltzen ziren aukeretako bat behintzat kontrolpean izanda lortu zuen integratzea. Gerora, beste emakume etorkin musulmanekin harremanetan jarri zen. Helduen eskolara bideratu nahi zituen, hezkuntza jaso zezaten. «Beldur ziren, gizonezkoak zeudelako ikasgelan», azaldu du Zereibyk: «Zu eta ni bezalako pertsonak badira, zergatik ez zarete ikasgela berean egongo?». Ataka horretatik irteteko sortu zuen, hasieran, IMME, bere bideak hortik aurrera jarraitu duen arren. Era berean, nabarmendu du migratzaileek sortutako antolakundeak falta zirela, egoera bertatik bertara bizi behar izan dutenen taldeak. Hizkuntzak ikasten laguntzeko ere bideratu ditu ariketa eta programak. Beste era batera esanda, zubiak eraiki nahi ditu kulturen artean. Euskal errealitaterantz Egun, euskara ikasten dabil Zereiby, hizkuntza eta kultura horri garrantzia ematen diolako. Gainera, euskaldunen historia ere sartu du ikasgaien artean. Enpatiari, besteen lekuan jartzeari, garrantzi nabarmena eman dio, dioenez, bestearen lekuan jarrita bakarrik ulertu dezakezulako hark daukan posizioa. «Euskaldunek asko sufritu dute, eta euren identitatea berreskuratu nahian dabiltza», gaineratu du. «Egoera horretan, iruditzen zait beldurra ematen diela kanpokoengana zabaltzeak, eurena galduko balute bezala delako». Beldurra kokatu du zubiak eraikitzeko zuzeneko zailtasun modura: bestearekiko ezjakintasuna. 2014an sortu zuen elkartea, eta, bitarte honetan, hainbat egitasmo jarri dituzte abian. Bereziki gordeta dauka Bideak gurutzatzen dokumentalaren oroitzapena; amaierako produktuarena baino gehiago, grabatzeko prozesuarena, zehazki. «Mahai baten bueltan eseri ziren kultur jatorri ezberdinetako pertsonak. Hainbat gairi buruz hitz egin zuten», adierazi du Zereibyk. «Urrats ikaragarria izan zen elkar ezagutzeko». Azken batean, elkar ezagutze horrek lausotuko duelako hasierako beldurra. Egun, emakumeak ahalduntzeko lanetan dabil. Hortik jaio da Krepost kafetegiaren proiektua. «Lana norbaitek emango digula pentsatzen dugu, baina, ez badigute ematen, geuk sortu beharko dugu», zehaztu du Zereibyk. Ekintzaile izan daitezen bultzatu nahi ditu elkartean parte hartzen duten emakumeak. Berez, hainbat gaitasun dituztela nabarmendu du, baina horietako bat ostalaritzarako abilezia dela. Nolabait, taldeak dauzkan trebeziak aztertuta ikusi du zertara bideratu zitzakeen; kafetegi batera, alegia. Arrasateko Biteri plazan prest daukate lokala; prest daude kafe eta zukuen makinak, erakusleihoa eta hozkailua. Egun edo aste batzuetako kontua da ateak zabaltzea. Zer eskainiko dute bertan? Edateko aukerekin beste kafetegien pareko jardungo dira: kafeak, infusioak, zuku naturalak eta alkoholik gabeko freskagarriak, esaterako. Infusioen barruan, dena den, tea izango dute berezitasun nagusia. Jateko orduan egongo da alderik nabarmenena. Arabiar gozogintza eskainiko dute, ekialdekoarekin batera; hots, egiptoarrarekin, turkiarrarekin eta siriarrarekin batera. Bezeroentzat eskuragarri egongo dira briwat-ak eta baklava-k. Euskal gozogintzak ere izango du bere tokia menuan. Horrez gaindi, gozozaleak ez direnei ere izango dute zer eskainia; batbut enpanadak, kasurako, baina baita pizzak eta sandwichak ere. Zapore berriak probatu nahi dituztenek izango dute esperimentaziorako beta, eta, aldiz, horren seguru ez daudenentzako eskaintza ere edukiko dute. Proiektuaren lehen urratsak Hasieran pare bat eserleku izango ditu, baina jana eta edana eramatekoa izango dira, gehienbat. Momentuz ez da azkar batean terraza jarriko, baina elkartearen sortzaileak buruan dauka aukera hori, batez ere, eman ditzaken aukerengatik. «Emakumeek tea euren jatorrian prestatzen duten modura eskaini dezakete. Beste esperientzia bat da», zehaztu du. Hala ere, garbi dauka kafetegia aitzakiatzat hartuta hamaika kultur ekitaldi prestatuko dituztela; dantza ekitaldiak, besteak beste. Kulturak erakusteko modu bat izatea nahi du, azken batean. Hasieran, Zereiby bera jardungo da zerbitzari. Ezer baino lehen, negozioa aurrera doala ikusi nahi du, nahiz eta koronabirusak baldintzatutako egoera ez duen lagun. Proiektua garatu ahala, elkarteko emakumeak kontratatzea du asmoa. Gozoak, berriz, Basauriko El Palestino gozogintza lantegiak prestatuko ditu. Proiektuaren hurrengo urratsa izango da, dena den, prozesua hasieratik amaieraraino eramatea. «Nire ametsa da emakume musulmanek bideratutako gozogintza lantegi bat izatea», argitu du Zereibyk. «Ikus dezatela eurek egindako lanak zer balio duen, nola gozo bat, eurek euren abileziaz prestatutakoa, jendeak jaten duen, eta nola gizarteari zerbait eskaintzen dioten».