Proba hauteskundeak iframe

Summary: Proba hauteskundeak iframe. Proba hauteskundeak iframe irabazi ditu bozak Hego Euskal Herriko lau hiriburuetatik hirutan, baina auzoak banaka begiratuz gero alde handiak daude batetik bestera. Ez dute berdin bozkatu Bilboko Otxarkoagan edo Donostiako Aieten, Gasteizko Mendizorrotzan edo Iruñeko Alde Zaharrean.

BILBO (auzoetako emaitzak ikusteko egin klik beheko irudian edo hemen)

Kolore berde ilunez margotu dute Bilbo azken udal hauteskundeek. EAJren alde egin dute bilbotarren %48,3k. Horietatik gehienak hiriburuko auzo aberatsetako biztanleak dira. Adibidez, jeltzaleen alde egin dute Abandon eta Indautxun; azken horretan, PP izan da bigarren indarra (2.722 boto) eta laugarren tokian geratu da EH Bildu (1.202 boto). Aipagarria da Voxek 242 boto lortu dituela Bilboko bigarren auzorik aberatsenean —Eustaten arabera, urtean 56.476 euroko irabaziak ditu batez beste auzo horretako familia batek—.

Badira hiru auzo, ordea, jeltzaleak oraindik nagusitu ez direnak. San Frantzisko eta Bilbo Zaharra dira horietatik bi. EH Bildu izan da garaile bi horietan, nahiz eta 11 botoko aldea soilik atera EAJri. Abstentzioa ere altua izan da San Frantziskon: %47raino heldu da. Errenta baxuenetako bat duen auzoetako bat da San Frantzisko —24.639 eurokoa, batez beste—. Baina, aldi berean, baita biztanlego gazteena duena —herritarren %71 dira 20 eta 64 urte artekoak—, eta EBtik kanpoko atzerritar gehien bizi direna ere (%24). San Frantziskorekin gertatzen den bezala, Bilbo Zaharra ere hiriburuko errenta baxuenetako bat duen auzoa da, eta baita bizi itxaropen baxuenetako bat duena ere —75 urte gizonek eta 84 emakumeek; Abandon, aldiz, 80 urte gizonek eta 86 emakumeek—.

San Frantziskon baino alde handiagoa atera du EH Bilduk Bilbo Zaharrean. Auzo horretan 94 botoren aldea atera dio koalizio abertzaleak Juan Mari Aburtoren taldeari. Boto gutxirengatik, baina Alde Zaharrean, berriz, EAJ nagusitu da. Aipagarria da EH Bildu izan dela nagusi Gasteizko eta Iruñeko hiriburuetako alde zaharretan; Donostian, ordea, EAJ aurreratu zaio lehen aldiz, 117 botorengatik.

Berdez inguratutako uharte gorri baten itxura du, aldiz, Otxarkoagak. Sozialisten aldeko hautua egin dute auzo horretan. Bilboko auzo aberatsenarekin alderatuta —Abando— batez besteko errenta hiru aldiz baxuagoa dute auzo horretan. Lan bila heldutako etorkinentzat eraikitako auzoa da Otxarkoaga, eta azken urteetan bizi baldintzak hobetu dituzten arren, ez du nortasun hori galdu.

GASTEIZ (auzoetako emaitzak ikusteko egin klik beheko irudian edo hemen)

Alderdi Popularraren kolore urdinez margotuta ageri dira Gasteizen Mendizorrotza, Zabalgunea eta Gazalbide auzoak. Gasteizko auzo aberatsenetatik hiru dira horiek; Mendizorrotzan bizi den familia baten batez besteko errenta, esaterako, 71.476 eurokoa da. Han PP izan da lehen indarra, eta EAJ bigarrena, 231 botoko aldearekin. Aldiz, beste muturrean legoke Alde Zaharra, bai errentari dagokionez, eta baita izaera politikoan ere. Miren Larrion zerrendaburu duen koalizioak 1.330 boto eskuratu ditu Alde Zaharrean, eta EAJ izan da bigarren indarra, 700 botorekin.

EH Bildu izan da garaile Aretxabaleta-Gardelegin, Zabalganan eta Salburuan ere, biztanlego gazteena duten auzo berrienetan —hiruretan 19 urtez azpikoak dira herritarren %28 baino gehiago—, nahiz eta EAJ bigarren indarra izan, boto gutxiren aldearekin. Berdin gertatu da Judimendin.

Aldiz, sozialistek kolore gorriz tindatu dituzte Abetxuku, Sansomendi, Ehari-Gobeu, Pilar, Zaramaga, Koroatzea, Aranbizkarra, Arana, Santa Luzia, San Kristobal eta Adurtza. Langile auzoak guztiak. Horietatik gehienak nabarmen handitu ziren 1960tik aurrera, nekazaritza inguruetatik etorritako langileentzat eraikitako etxeekin.

EAJ nagusi izan da, bestalde, hirigunetik kanpoko hiru eremu handietan: hego-ekialdeko nekazaritza eremuan, hego-mendebaldekoan eta ipar-mendebaldekoan. Hiruretan EH Bildu izan da bigarren indarra, eta PP hirugarrena.

DONOSTIA (auzoetako emaitzak ikusteko egin klik beheko irudian edo hemen)

Gipuzkoako hiririburuan aipatzekorik baldin bada, Alde Zaharreko aldaketa da. Urteetan EH Bilduren gotorleku izan den auzo horretan EAJren alde egin dute herritar gehienek oraingo honetan. Bien arteko aldea ez da handia, 117 botorena zehazki; aldiz, Elkarrekin Podemos izan da hirugarrena, EH Bildutik 726 botoko tartera. Azken urteetan asko aldatu da Alde Zaharra. Badirudi pisu turistikoen inguruko eztabaidan egindako kudeaketak mesede egin diela jeltzaleei.

Aldiz, EH Bilduk eutsi egin die tradizionaki bere alde egin izan duten Añorga, Egia, Igeldo, Martutene eta Zubietari. Donostiako espetxea Martutenen dago gaur-gaurkoz, nahiz eta hura lekualdatzeko asmoa iragarri duen udalak behin baino gehigotan. Hiriburuko errenta baxuenetako bat duen auzoetako bat ere bada —32.452 euro batez beste—. EH Bildu izan da nagusi, baina EAJk zuzendutako udalak azken urteetan auzoan egindako aldaketek ere emaitzak izan dituzte, eta 44 boto eskasen aldea atera dio lehenak bigarrenari.

PSE-EEk ez ditu horren emaitza onak lortu hiriburuan. Duela lau urte haren alde egin zuten auzoetatik soilik batean irabazi du: Altzan. Donostiako errenta baxuena duen auzoa da hori, Eustaten datuen arabera, eta Bilboko Otxarkoaga bezala —han ere PSE-EEk irabazi du—, langileentzat eraikitakoa. Aldiz, udal gobernuaren kudeaketa saritu dute iraganean PSE-EEren alde egin izan dute Loiola, Intxaurrondo eta Bidebietako auzoek.


Sartu da indarrean Etxebizitza Legea

Summary: Sartu da indarrean Etxebizitza Legea. Hainbat berme ekarriko ditu lege berriak; besteak beste, alokairuen prezioen, maizterren eta etxegabetzeen arloetan. Etxebizitza eskumenen inguruan, izan da eztabaidarik.

Gaur sartu da indarrean Hego Euskal Herrian, udal eta foru hauteskundeen atarian, hain zuzen. Espainiako Gobernuko alderdiek —PSOEk eta Unidas Podemosek—, EH Bilduk eta ERC Esquerra Republicanak adostutako testua da, eta haren helburua da «etxebizitza duin eta egoki baterako sarbidea izateko eskubidea bermatzea». Apirilaren amaieran onartu zuten legea Espainiako Kongresuan, aipatu alderdien aldeko botoekin; joan den astean, berriz, Espainiako Senatuan. Atzo argitaratu zuten Etxebizitza Legea Espainiako Estatuko Aldizkari Ofizialean.

Testuak dioenez, «arau esparru koherente, egonkor eta seguru bat» emango die autonomia erkidego bakoitzeko etxebizitza politikei. Alokairuen prezioen igoera kontrolatzeko bidea ematen du Etxebizitza Legeak tentsio handiko eremu izendatukoetan. Horietan, jabeek %2 igo ahalko dute alokairua aurten; %3 2024an; eta 2025eko indizea zehazteko dago —KPIaren azpitik egongo da betiere—.

Eremu batek bi baldintza bete beharko ditu tentsio handikoa izateko: baga, hipoteken edo alokairuen kostuek (gastuak barne) familien batez besteko errentaren %30 gainditzea; biga, etxebizitzaren salmenta edo alokairu prezioa gutxienez KPIa baino hiru puntu gehiago igo izana izendapen hori jaso aurreko bost urteetan.

Ikusi gehiago: Aitziber Etxezarreta ikertzailea: «Beharrezkoa da lege berri honen aterki juridikoa»

Etxebizitza legeak hainbat berme ekarriko dizkie maizterrei. Etxe agentzien gastuak jabeak ordaindu beharko ditu, alokairuen kasuan. Tentsio handiko eremuetan, kontratua eta maizterra berria izanda ere, jabeek ezingo dute alokairua indizearen gainetik igo —dokumentazioa eskatu ahalko dute maizterrek egiaztatzeko ez dela iruzurrik—. Bestalde, gastu berriak argudiatuta alokairuen prezioa igotzea debekatuko du, betiere obrek higiezinaren balioaren %10 gainditzen ez badute.

Gaur egun arte, gutxienez hamar higiezin zituena hartzen zen jabe handitzat. Legedi berriarekin, bost higiezinetan jarri dute muga. Jabe handiak derrigortuta egongo dira administrazio publikoekin elkarlanean aritzera. Tentsio handiko eremuetan, beste neurri batzuk aplikatu ahalko zaizkie.

Etxegabetzeetan, data eta ordu zehatzaren berri izan beharko dute etxe horretan bizi direnek, legez. Familia zaurgarrien kasuan, administrazioek zuzenean esku hartu beharko dute etxegabetzeetan —orain arte, gerta zitekeen horien berri ez izatea ere—. Atzo bertan, Ertzaintza indarrez sartu zen Erandioko (Bizkaia) pisu batean, eta barruan zeudenak atera ditu.

Eskumenen auzia

EAJk legearen kontra egin eta bozkatu du, argudiatuz «nahaspila juridiko bat» sortuko duela etxebizitza eskumenei dagokienez; horien «inbasio» gisa jo ditu testuaren neurriak. «Aterki juridiko bat espero genuen, baina lege honek ez digu ematen», adierazi zuen alderdiak, legea Kongresuan onartu ondotik. Beste hainbaten artean Etxebizitza Legea PSOEk bultzatu bazuen ere, PSE-EEk eta EAJk maiatzaren hasieran osoko zuzenketa bat onartu zuten Eusko Legebiltzarrean, «Euskadin Espainiako lege berria aplikatzeko dokumentu bat» egiteko asmoz. Zuzenketa ez zen aurrera atera Kongresuan.

Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak adierazi zuen lege berriak etxebizitza eskubideen «birzentralizazioa» ekarriko duela. Akordioa lortu berri, Oskar Matute EH Bilduko diputatuak esan zuen ez zela «proiektu zentralizatzaile bat», baizik «etxebizitza politika aurreratuak eta bermedunak» eskainiko dituen proiektu bat.


Summary: Salatu dute Siriak bereganatu egin dituela iheslarien jabetzetako asko. 2012az geroztik, Al-Assaden gobernuak hainbat lege onartu ditu pribatuak ziren jabetzak eskuratzeko.

Badira hamabi urte Siriako gerra zibila piztu zela eta milaka herritarrek etxea utzi behar izan zutela, beste eskualde batera edo atzerrira joateko —2015ean milioi batetik gora siriar heldu ziren Europara—. Iheslari haiek hartu zituzten herrialdeetako asko, baina, hasiak dira pentsatzen nola itzularazi errefuxiatuak Siriara. Horietako bat da Turkia; presidentetzarako kanpaina betean, bi hautagaiek iragarri dute «berehala» hasiko direla desplazatu siriarrak kanporatzen. Izan dira etxera beren kabuz itzuli direnak ere, eta, hori egin dutenean, asko ohartu dira eurenak ziren lurrak eta etxeak estatuarenak direla orain. Hala salatu du egoitza Erresuma Batuan duen Siriako Giza Eskubideen Behatokiak.

Gobernuz kanpoko erakundeak atzo plazaratutako ikerketaren arabera, Baxar al-Assaden gobernuak hainbat lege onartu ditu 2012az geroztik, gerra zibila amaitu eta urtebetera, estatuari modua ematen diotenak jabetza pribatuak bereganatzeko. Behatokiko zuzendari Fadel Abdul Ghanyren esanetan, itzultzeko «beldur» da jendea, jabetzak berreskuratzeko beharrezko dokumentazioa duten arren onartutako legeek haien gaineko eskubiderik gabe utzi dituztelako. «Legeak nahierara baliatzen ditu Siriako erregimenak herrialdeko gune estrategiko eta eremu garrantzitsu guztiak bereganatzeko», salatu du Ghanyk.

Oposizioa ere jomugan

Ikerketaren arabera, 115.000 desagerturi eragiten die legediak: hildako gisa erregistratuta ez dauden baina desagertutzat joak izan diren 500.000 siriarren familiei —Damaskori egozten dizkio erakundeak hilketa horiek—, eta 12,3 milioi desplazatu eta iheslariri ere bai. Baina oposizioari ere eragiten diote arauek. 2012an, esaterako, 66. legea onartu zuten. Gobernuaren esanetan, haren helburua zen Damasko inguruko behin-behineko kokalekuak «berrantolatzea»; baina Behatokiak salatu du soilik oposizioaren gotorlekuak ziren barrutiak «berrantolatu» zituztela.

2018an onartutako beste lege batek eskumena ematen dio gobernuari Damaskon ezarritako «berrantolaketa» bera baliatzeko herrialde osoan. Hala, hasieran, desjabetutakoei 30 eguneko epea eman zieten jabetza dokumentuak aurkeztu eta erabakiari helegitea jartzeko. Gerora, protesten eraginez, Damaskok aldatu egin behar izan zuen araua, eta epea urtebetera luzatu zuen. «Desplazatutako batentzat, 30 egun ez dira nahikoak eskatzen zaizkion tramite guztiak betetzeko; urtebete ere gutxiegi da askorentzat», azaldu du Ghanyk.

Gobernuz kanpoko erakundeak eskatu dio Iheslarientzako Nazio Batuen Goi Mandatariari salatu dezala egoera eta adierazpen ofizial bat egin dezala esanez lege sorta hori dela errefuxiatuak Siriara itzultzeko oztopo nagusietako bat. Behatokiak une erabakigarrian plazaratu du ikerketa, Al-Assaden gobernuari joan den astean zabaldu baitzizkioten nazioarteko diplomaziaren ateak, hamabi urteko erbestealdiaren ostean.


Summary: Azpikontratatutako anbulantzietako langileek Osakidetzakoen lan baldintzak eskatu dituzte. Sindikatuek salatu dute lan hitzarmenaren negoziazioak blokeatuta daudela, eta bi urtean erosahalmena %12 txikitu zaiela

Azpikontratatutako anbulantzietako langileek euren baldintzak Osakidetzako langileekin parekatzea eskatu dute gaur goizean. ELA, USO, LAB, UGT, CCOO eta ESK sindikatuek manifestazioa egin dute Txagorritxu ospitaletik Eusko Jaurlaritzaren egoitza nagusiraino. Horrez gain, eskatzen ari dira urte hauetan galdutako erosahalmena berreskuratzea.

Emandako datuen arabera, bi urtean %12ko soldata galera izan dute, eta, batez beste, Osakidetzako anbulantzietako langileek baino lanaldi luzeagoa daukate: urtean 120 ordu gehiago egiten dituzte egunez, eta 265 gehiago gauez.

Sindikatuek azaldu dutenez, Eusko Jaurlaritzak finantzaketa %30 handitzea adostu du enpresekin —urtean 20 milioi euro gehiago—, baina sektoreko lan hitzarmena «blokeatuta» dago oraindik. «Haien helburu bakarra kosta ahala kosta aberastea da; beraz, edozer gauza egiten dute irabaziak puzteko, baita langileei nominak gaizki ordaindu ere. Hori guztia, finantzaketa publikoaz baliatuta», kexatu dira ohar batean.


Summary: Planeta bati eta haren izarrari 'Su' eta 'Gar' izenak jartzea onartu du Nazioarteko Astronomia Batasunak. EHUk egindako proposamena onartu du. Lehenbiziko aldia da planeta batek eta bere izarrak euskarazko izenak dituztela.

Zerura begiratu, eta Su eta Gar han nonbaiten daudela esan daiteke. Gliese 486 eta Gliese 486b izenak zituzten Lurretik 26 argi urtera dauden izarrak eta haien exoplaneta batek. Orain arte: Nazioarteko Astronomia Batasunak planetari Su eta izarrari Gar izenak jartzea onartu du. Erakunde haren ardura da erabakitzea zein izen jarri galaxia, izar, planeta eta ilargiei; ebatzi bitartean, behin-behineko izen tekniko batekin egiten dute lan zientzialariek. Izendatze prozesua errazte aldera, astronomo komunitateari dei egiten dio tarteka batasunak.

Iaz, hogei exoplanetarentzako eta haien izarrentzako izenak proposatzeko eskatu zuten. James Webb espazio teleskopioaren bitartez aurkitu zituzten horiek guztiak. NBE Nazio Batuen Erakundeak 2022-2032ko tartea Hizkuntza Indigenen Hamarkada izendatu duenez, azaldu zuten proposaturiko izenak hizkuntza indigenetan egotea hartuko zutela bereziki kontuan. Su eta Gar izenak proposatu dituztenen artean daude iaz planeta topatu zuen taldeko Jose Antonio Caballero astronomoa; EHUko Itziar Garate-Lopez, Naiara Barrado Izagirre, Santiago Perez Hoyos eta Agustin Sanchez Lavega irakasleak; eta Pedro Migel Etxenique Landiribar fisikaria. Horrez gain, batasunak eskatu bezala, gizarteko bestelako hainbat ordezkarik bultzatu zuten ekinaldia. Tartean izan dira Kike Amonarriz Gorria, Garazi Andonegi Beristain, Ana Galarraga Aiestaran, Juanma Gallego Moya, Juan Ignacio Perez Iglesias eta Ilaski Serrano Urkidi.

Beroarekin loturiko izenak aukeratu zituen astronomo taldeak, tenperatura beroak baitituzte Su planetan eta Gar izarrean. Izan ere, ezingo litzateke Su planetan bizi, nahiz eta Lurraren modukoa den, han beruna urtzeko moduko beroa egiten baitu. Lurraren masa baino 2,8 aldiz handiagoa da planeta horrena, baina haren diametroa %30 handiagoa da. Beraz, Lurra baino dentsoagoa da (%30 gehiago), eta litekeena da harrizkoa izatea, eta burdinazko nukleo bat edukitzea. Gar izarra, berriz, nano gorri bat da, Eguzkia baino txikiagoa eta hotzagoa.

«Euskal mitologian, gainera, etxeko sua etxeko jenioa da, eta mesedeak eskatzen zaizkio. Bereziki sakratuak ditugu Gabonetako eta San Juan eguneko suak», idatzi zuten proposamenean. «Gar izan da, bestalde, izarrarentzat aukeratutako izena, gori-gori dagoen gasezko bola bat baita».

Dena den, Su eta Gar ez dira espazioko lehenengo euskarazko toponimoak; bai, ordea, planeta eta izar bati jarri dizkiotenak. 2002ko irailetik, Galdakao kraterra dago Marten, Xabier Orue-Etxebarria EHUko geologia eta paleontologia irakaslearen eraginez. 35 bat kilometroko diametroko kraterra da, meteorito batek edo beste objektu baten talkak sorturikoa; planeta gorriaren hego hemisferioan dago, Gusev kraterraren ondoan. Badira euskarak zientziari emandako beste hainbat izen ere.


Summary: Berpiztu egin da Roglic, eta itzali Almeida. Esloveniarra bere onera itzuli da Giroko hemezortzigarren etapan, eta bigarren jarri da nagusian, Almeidari aurrea hartuta. Estu ibili da portugaldarra, eta 21 segundo galdu ditu. Garaipena Zanarentzat izan da, ihesean

Ahulaldia izan zuen Primoz Roglicek (Jumbo) asteartean, Bondonen gora. Joka hasi zitzaion alarma, eta zarata handitu egin da gaur, etapako lehen igoeran atzera eginda ibili denean. Mendiko beste saio gogor bat zuen Giroak, eta esloveniarra zalantzak hauspotzen ari zen. Haizatu egin ditu gero, ordea: erasora jo du amaieran, eta Giroa irabazteko beste bi hautagai handien pare dagoela erakutsi. Geraint Thomasek (Ineos) tinko eutsi dio Roglicen astinduari, eta, ondorioz, lasterketako lidergoari. Joao Almeida (UAE), aldiz, ez da Bondonen etapa irabazi zuen berbera izan, eta larri ibili da. 21 segundoko atzerapena izan du helmugan bi aurkariekin, eta hala, nagusiko bigarren postua kendu dio Roglicek. Jumbokoak 29 segundora du Thomas, eta 39ra Almeidak.

Oilarrak helmugaratu aurretik, iheslari saiatu batek altxatu ditu besoak Val di Zoldon: Flippo Zanak (Jayco). Lehia estua izan du Thibaut Pinotekin (Groupama), eta esprintean menperatu du frantziarra. Berriz ere kale egin du Pinotek; hori bai, bere egin du mendiko maillota, eta jauzi handia egin sailkapenean: zazpigarren jarri da.

Mendi sorta ederra zuen etapak: bost igoera gainditu behar izan zituzten, azken hirurak oso segidan. Nolanahi ere, ordekarik ere bazegoen 161 kilometroko ibilbidean. Esaterako, lauak ziren aurreneko 30 kilometroak, lehen mailako Passo della Crosetta igotzen hasi aurretik. Asko izan dira malden zain egon gabe aurrera egiten saiatu direnak. Erasoari erasoa lotu diote iheslari-gaiek, eta elkar deuseztatu dute. Aldapan gora, baina, bost txirrindulari ipurtarin aitzineratu dira: Thibaut Pinot (Groupama), Aurelien Paret-Peintre (Ag2r), Derek Gee eta Marco Frigo (Israel), eta Filippo Zana (Jayco).

Gain-gainean zuten tropela gailurrean, Ineosek erritmo bizia ipini duelako. Baretu egin dira gero Thomasen zaindariak, eta bidea egiten utzi diote aurreko boskoteari. Zazpikote bihurtu da berandu gabe: atzetik aurrera egin dute Warren Barguilek (Arkea) eta Vadim Pronskiyk (Astana). Pinotek 6.48ko atzerapena zuen sailkapen nagusian, baina faboritoek ez dute mehatxutzat jo. Bidea eginez joan da ihesaldia, eta sei minutuko errentarekin iritsi da Forcella Cibianako igoerara, helmugarako 35 kilometroren faltan.

UAEko ziklistek saialdi herabea egin dute abiada bizitzeko. Azkenean, Ineosek egin du estutua, mendateko zatirik gogorrenean. Xehatua hartu du multzoak. Coi zen hurrengo mendatea, eta han egin du eztanda lasterketak, azken hamar kilometroetan sartuta. Ihesaldian, aurkari guztiak lehertu dituzte Pinotek eta Zanak; eta onenen artean, erasora jo du Jumbo Visma taldeak. Kussek soka tenkatu ahala, atzera egin du Almeidak. Distantziari ondo eutsi dio, Vineren laguntzaz.

Guztiz berpiztuta zegoen Roglic. Eraso egin du, baina ezin izan du Thomas gurpiletik askatu. Almeidak hamar segundo inguru zituen galduak mendate gainean. Ordea, bakarrik gelditu da azken igoeran, indarrez hustu delako Vine, eta tartea apur bat handitu dute Roglicek eta Thomasek. Dena den, alde txikiak izan dira berriro hautagai handien artean. Etapa garaipenaren lehia ere oso parekatua izan da: Pinotek ahaleginak eta bi egin ditu Zana atzean uzteko, baina oso sendo jardun du italiarrak, eta azkarragoa izan da azken ahaleginean.


Summary: Janire Arrizabalagak eta Bittor Altubek irabazi dituzte Udaberria Bertsotan-eko azken bi saioak. Gaur jokatu dira Bizkaiko Bertsolari Txapelketako sailkapen faseko azkenengo saioak, Busturian eta Zallan. Osatu da txapelketan parte hartuko dutenen zerrenda; guztira 29 bertsolari pasatuko dira Udabarria Bertsotan fasetik.

A multzoko saioa Busturian jokatu da, herriko kultur etxeko aretoan. Saioko irabazlea Janire Arrizabalaga Munduate izan da, 174,5 punturekin, eta haren atzetik sailkatu dira Izaro Bilbao Arostegi (169), Eneko Aldana Carrasco (156), Asier Alcedo Cano (151). Irune Basagoiti Agirre (147) eta Nagore Beitia Telletxea (144,5).

B multzoko saioa, berriz, Zallan jokatu da, El Longar jauregiko kaperan. Bittor Altube Sarrionaindiak irabazi du saioa, 190,5 punturekin. Honela geratu dira puntuazioak jarraian: Garikoitz Sarriugarte Onaindia (182,5), Iruri Altzerreka Martinez (177,5), Enare Muniategi Etxabe (170,5), Ander Aldazabal Olabarri (170) eta Jokin Ansotegi Vallejo de Olejua (137).

Modu horretan, osatuta geratu da Bizkaiko Bertsolari Txapelketan parte hartuko dutenen zerrenda.

Alde batetik, 2021eko finalistak finalaurrekoetan hasiko dira kantuan. Hauek dira: Aitor Bizkarra Ruiz, Aitor Etxebarriazarraga Gabiola, Gorka Pagonabarraga Agorria, Jone Uria Albizuri, Nerea Ibarzabal Salegi, Onintza Enbeita Maguregi eta Xabat Galletebeitia Abaroa.

Bestetik, kanporaketetan zuzenean sartzeko aukera izango dute 2021ean finalaurrekoetan kantatu zuten bertsolariek. Hauek eman dute izena: Eneko Abasolo Txabarri, Imanol Uria Albizuri, Josune Aramendi Perez, Julen Arzanegi Erezuma, Oihana Bartra Arenas, Paule Ixiar Loizaga Legarra eta Txaber Altube Sarrionaindia.

Azkenik, hauek dira Udaberria Bertsotan sailkapen fasean txapelketarako txartela lortu duten bertsolariak: Aissa Intxausti Aburuza, Aitor Arrutia Azkueta, Ander Sarriugarte Garcia, Araitz Katarain Mugarza, Arkaitz Zipitria Mendizabal, Asier Galarza Garai, Beñat Bilbao Landa, Bittor Altube Sarrionaindia, Garazi Navarro Ugarteburu, Garikoitz Sarriugarte Onaindia, Ibai Amillategi Omaetxebarria, Igor Galarza Intxausti, Iker Garitagoitia Astigarraga, Iker Uriarte Urrutia, Inazio Vidal Gurrutxaga, Iñaki Iturriotz Zuluaga, Iruri Altzerreka Martinez, Izaro Bilbao Arostegi, Janire Arrizabalaga Munduate, Jone Larrinaga Dañobeitia, Koldo Gezuraga Seijiido, Koldo Muñiz Aldamizetxebarria, Lurdes Ondaro Mallea, Maite Sarasola Isazelaia, Mikel Goiriena Larrazabal, Mikel Retolaza Etxebarria, Peru Irastortza Santxo, Peru Vidal Gurrutxaga eta Unai Mendiburu Valor.


Summary: Espainiako Auzitegi Gorenak launa urteko espetxe zigorra berretsi die Barbadori eta Zelaiari. Ankerkeriari Stop plataformak jakinarazi du albistea, eta adierazi du mobilizazioak egingo dituztela sententziaren aurka.

Espainiako Auzitegi Gorenak Auzitegi Nazionalaren sententzia berretsi du, eta launa urteko espetxe zigorra ezarri die Galder Barbadori eta Aitor Zelaiari. Ankerkeriari Stop plataformak eman du epaiaren berri. Ertzaintzak 2019an atxilotu zituen, «material lehergarriak» edukitzea leporatuta. Ankeriari Stop taldeak salatu du «Ertzaintzak kozinatutako prozesua» izan dela Barbadoren eta Zelaiaren aurkako prozesua. «Beste behin, euskal jendarteari ulergaitza egiten zaion guda eta errepresio politikari eutsi diote». Jakinarazi du mobilizazioak egingo dituztela bi gazteen espetxeratzearen aurka.

Ertzaintzak 2019ko otsailaren 7an atxilotu zituen Barbado eta Zelaia, Auzitegi Nazionaleko Maria Tardon instrukzio epailearen aginduz. «Armak, munizioak eta lehergailuak edukitzea, eta horiek helburu terroristekin gordetzea eta trafikatzea» egotzi zieten bi gazteei, Ertzaintzak berak hilabete batzuk lehenago Duran (Arratzua-Ubarrundia, Araba) aurkitutako material lehergailuaren arduradun zirelakoan. Bi gazteek ia urte erdi egin zuten behin-behineko espetxealdian, uztailean atera ziren arte, epaiketaren zain.

Ikusi gehiago: «Militante politiko izateagatik zigortu nahi gaituzte» (2021-02-05)

Barbadoren eta Zelaiaren aurkako epaiketa 2021eko urtarrilaren 21ean eta 22an egin zen, Madrilen. Orduan, Jose Perals fiskalak zortzi urteko kartzela zigorra eta zazpi urteko zaintzapeko askatasuna eskatu zuen bakoitzarentzat. Defentsak, berriz, absoluzioa, argudiatuta bi gazteen aurkako frogak «lausoak» zirela, eta epaiketa bera «lekuz kanpo» zegoela. Hamar urte igaroak ziren ETAk behin betiko su etena iragarri zuenetik, eta hiru urte erakunde armatua desegin zenetik.

Handik egun gutxira, ordea, Auzitegi Nazionaleko epaile Angela Murillok gazteen aurka ebatzi zuen, «helburu terroristekin lehergailuak egiteko elementuak gordetzeagatik». Lau urteko espetxe zigorra eta hamar urteko inhabilitazioa ezarri zion bakoitzari, baina defentsak eta fiskaltzak helegitea jarri zioten epai hari; horri erantzun dio Gorenak orain.


Summary: Amets egiteko garaipen bat lortu du Osasunak Athleticen aurkako derbian. Irabazita, Osasunak Athletic harrapatu du sailkapenean. Lehia estua izango dute bi taldeek zazpigarren postuaren lehian, Sevillarekin eta Gironarekin batera. Budimirrek eta Torrok sartu dituzte golak.

Kolpea jo du mahai gainean Osasunak. Jagoba Arrasaterenak 2-0 nagusitu dira Sadarren, Athleticen aurkako derbian. Ernesto Valverderenak Osasuna baino hiru puntu gehiagorekin iritsi dira partidara, Konferentzia ligarako sailkatzeko bidea ematen duen postu batean, zazpigarrenean. Baina emaitza horren ostean, Osasunak egingo du lo zazpigarren postu preziatu horretan. 50 punturekin daude bi taldeak liga amaitzeko bi jardunaldi falta diren honetan. Ante Budimirrek eta Lucas Torrok egin dituzte neurketako bi golak; biak, atsedenalditik bueltan.

Ohikoa duen bezala hasi du partida Osasunak. Sadarren jokatzen dituen partidetan berebiziko garrantzia ematen dio Jagoba Arrasatek lehenengo ordu laurdenari. Erritmo bizia ezartzen dute gorritxoek hasieran, eta horretan ahalegindu dira oraingoan ere. Presio itogarria egin du Osasunak, eta baloia lapurtzerakoan bi pasetan area ingurura iristea lortu du. Hegaletatik bideratu ditu erasoak, Kike Barjarekin eta, bereziki, Ez-Abderekin. Biak ala biak buruz buruko jokaldiak egiten ahalegindu dira lehen minutu horietan, baina Athleticeko atzelariak zailtasun handirik gabe aritu ziren. Marokoko aurrelaria motzean lotu zuen Athleticek; Oscar de Marcos gainean izan du, eta beste taldekide baten laguntza ere jaso du atzelariak.

Lehen hamar minutuak igaro direnean, arnasa hartzeko aukera izan du Athleticek. Iker Muniain lehen lerrora jaitsi da, eta euskarriei presiotik irteten lagundu die. Kapitainak lan ona egin du jokoa sortzen, eta haren oinetatik igaro diren baloiak patxada handiz jokatu ditu. Osasunak ez du erremate argirik egitea lortu hainbat erdiraketa arriskutsu egin dituen arren, eta lehen zatiko aukera garbienak zuri-gorriek izan dituzte. Iñaki Williamsen oinetan biak. Lehenengoan, ahal bezala egin du errematea korrikaldi baten ostean, eta Ruben Peñak atepetik atera behar izan du baloia. Bigarrenean, berriz, toki gutxirekin egin du errematea, eta ondo erantzun dio Aitor Fernandez atezainak.

Atsedenalditik bueltan, erritmo bizian zelairatu da Osasuna, eta, lehen zatian ez bezala, aurreneko aukeran iritsi da gola. Moncayolaren erdiraketa buruz errematatu du Budimirrek, eta Julen Agirrezabalak oker larria egin du. Eskuarekin baloia kornerrera bidaltzen ahalegindu da, baina ihes egin dio baloiak, eta sarera joan da zuzenean. Sasoiko seigarren gola egin du Zenicako beltxargak.

Golaren ostean ,aurrerapauso bat egin behar izan du Athleticek, eta, horrela, zirrikituak utzi ditu atzean. Athletic ahalegindu da Aitor Fernandezen atera iristen, baina arrisku handiagoz iritsi da Osasuna kontraerasoan. Abdek gidatu ditu berriro ere trantsiziorik arriskutsuenak; etengabeko buruhaustea izan da zuri-gorrien atzelarientzat. Marokoarrak jaurti duen falta batean iritsi da partidako bigarren gola. Bartzelonak utzitako jokalariak zutoinera bidali du baloia; aldaratzean fin ibili da Osasuna, eta, Aimarren pasea jaso ostean, sarera bidali du baloia Torrok. Horrela, Konferentzia ligarekin amestuko dute zale gorritxoek orain. Athleticek Osasunak adina punturekin amaitu du jardunaldia, baina guztiz kontrako aho zaporearekin. 50na punturekin amaitu dute jardunaldia bi taldeek; 49na dituzte Sevillak eta Gironak. Gorritxoek Getafe izango dute aurkari datorren igandean, Lehen Mailan mantentzeko lehian dagoen talde bat. Zuri-gorriak, berriz, Elxen aurka arituko dira, jada Bigarren Mailara jaitsi den talde bat.


Itunen onurak (eta ajeak)

Summary: Itunen onurak (eta ajeak).

EAJk erabaki zuenetik PSE-EE lehentasunezko bazkidetzat hartuko zuela erakundeetan gobernatzeko, bi alderdi horien arteko itunen dinamika nagusitu da EAEko instituzio maila guztietan, Jaurlaritzatik udaletaraino. Bizkaian ere bai. Salbuespen txiki batzuk egon dira; adibidez, bolada batean Barakaldoko PSEk muzin egin zion Amaia del Campo alkate jeltzalea babesteari. Baina, oro har, itunak funtzionatu egin du, eta Bizkaiko Batzar Nagusietan indarrean egon da, 2015eko uztailean Unai Rementeria ahaldun nagusi izendatu zutenetik bere alderdiaren eta batzarkide sozialisten botoekin.

Koalizioan gobernatzeak baditu bere onurak, begien bistakoa denez, baina ajeak ere baditu, eta horietako batzuk hauteskunde kanpainan agertzen dira, alderdi bakoitzak zer mezu gizarteratu nahi duen erabaki behar duenean. Elkarrekin gobernatu dute jeltzaleek eta sozialistek Bizkaian azken bi agintaldietan, nork bere esparruan baina, teorian, gobernu bakar bat osatuz eta erantzukizunak partekatuz. Eta orain, kanpaina iritsi delarik, norberaren lorpenak saldu eta lehiakidearenak kritikatzeko abagunea da.

Eta, jakina, elkarrekin gobernatu dutenentzat egoera bitxiak eta zenbaitetan deserosoak ere gertatzen dira. Zilegi al da gobernuko bazkide batek bestearen jarduna kritikatzea, ordura arte elkarrekin jardun dutela ahaztuta? Noraino eraman daiteke kritika hori norbera nabarmen gelditu gabe? Hor ez al dago kontraesanik?

Ataka horretan, EAJ egoera erosoagoan dago. Hura da koalizioko bazkide nagusia, badaki herritarrek jeltzaleekin identifikatzen dutela aldundiaren jarduera, eta, horregatik, kanpainako mezuetan ez du indar askorik xahutu sozialistei kritika egiten, eta, kritikatu duenean, PSOE, Pedro Sanchez eta Moncloa izan dira kritiken jomuga, bertoko sozialisten jarduera baino gehiago. Bestalde, EAJk argi du hauteskunde hauetan EH Bildu duela arerio nagusi, eta koalizioari egin dizkio kritikarik zorrotzenak.

Ataka zailagoan dago PSE-EE. Kanpaina hasi aurretik, ematen zuen tentu handiz neurtzen zituela EAJri egin beharreko kritikak, baina kanpainak aurrera egin ahala, kritika horiek areagotu egin dituzte. Barakaldoren adibidera itzulita, sozialisten orain arteko mezua izan da herria zikin dagoela, indarra galdu duela, Ezkerraldeko hiri nagusia izateari utzi diola. Eta horiek guztiak egia izan daitezke, baina horrelakoak entzunda, kanpoko begirale batek ez luke sinetsiko azken lau urteotan sozialistak ere udal gobernuan egon direla, jeltzaleekin elkar hartuta.

Pentsa daiteke Elkarrekin Podemosen kasua ere antzekoa dela: Ahal Dugu PSOErekin bat eginda dago Espainiako Gobernuan, eta, hala ere, kanpainan ahoan legarrik gabe aritu dira sozialisten kontra. Baina abantaila batekin jokatzen du EPk: haien mezua da sozialistak mugiarazteko lan egiten dutela, eta errazago zaie Etxebizitza Legea eta halako neurriak lorpen propiotzat aurkeztea, gogoko ez dituzten beste neurri batzuk sozialistei egozten dizkieten bitartean. Hala ere, bitxia izan zen Ione Belarrari Bilbon egindako mitinean Espejo teniente jeneralaren izendapenari buruzko kritikak entzutea, bera Espainiako Ministroen Kontseiluan Fernando Grande-Marlaskaren ondoan eseriko ez balitz bezala.

«Amaia del Campok ez du merezi Barakaldoko alkatea izatea», esan zuen Eneko Anduezak joan den astean, Barakaldon egindako mitin batean. Kanpaina amaituko da, hauteskundeak pasatuko dira, EAJk eta PSE-EEk ituna egingo dute berriro, eta sozialistek Del Camporen aldeko botoa emango dute, euren ustez merezi ez duen ardura baterako. Bai, itunen jokoak horrelako ajeak ditu.


Summary: «Oraindik ez naiz guztiz ohitu ospe handiko bizimodu honetara». La Oreja de Van Gogh taldearekin abenduan bi urte eta erdiko bira erraldoia bukatuta, atseden hartu eta senideekin egoteko tarte bat hartu du Leire Martinezek. Aitortu du «oso natural» daramala ospearen zama.

2008tik arrakastaz beteriko ibilbidea izan du Leire Martinezek (Errenteria, 1979). Gaztetan, Errenteriako Ostadar taldean hasi zen kantuan, eta Euskal Herriko hainbat kale, plaza eta ezkontza girotzen ibili ondoren, La Oreja de Van Gogh taldearekin heldu zitzaion ospea. 2008tik, mundu osoko oholtzatara igo da. Egun, telebistarekin nahiz heziketarekin uztartzen du musika.

Urte asko pasatu dira jadanik 2007ko Espainiako Cuatro telebista kateko Factor X saio hartatik. Inoiz espero izan duzu ibilbide luze eta oparo hau?

Egia esan, ez. Sekula ez nuen pentsatu edo imajinatu nire lanbidea abestea izango zenik. Abesten nuen, berbena eta orkestretan ibiltzen nintzen Factor X programara joan aurretik, baina niretzako egiten nuen, gustuko nuelako. Etxetik goiz joan nintzen, oso gazte, eta fakturak ordaindu behar nituen, nolabait esatearren. Niretzako erraza zen abestea, erraz irabazten nuen dirua. Horregatik hasi nintzen musikaren munduan, eta, ondorioz, horregatik hasi nintzen profesionalki abesten. Baina, berez, ez nuen ikusten nire behin betiko lanbide gisa; garai hartan ez, behintzat. Garai hartan irakasle izateko ikasten ari nintzen, eta gauza gehiago ere bazeuden neure buruan.

Noiz eta nolatan hasi zinen kantuan?

Nire amaren familian beti egon izan da presente musika eta abestearena. Gauza arrunta zen guretzat; etxean abestu egiten zen. Musikak bazuen bere lekua etxean. Txikitatik abestu izan dut; niretzako naturala izan da beti, familia artean egiten genuen zerbait zelako. Horrela hasi nintzen abesten, amarekin.

Oholtzara igo aurretik, baina, kalean aritu zinela esan duzu.

1997an-edo hasi nintzen profesionalki abesten. Berbena taldeetan hasieran, Errenteriako Ostadar taldean gero, beste hainbatetan ondoren… Ezkontzetan eta horrelakoetan ere aritu izan naiz; denetik egin dut.

Ospe handiko talde batean hasi zinen, ordea, egun batetik bestera: La Orega de Van Goghen. Nola ohitu edo egokitu zinen bizitza berri horretara?

Egia esan, oraindik ez naiz ohitu [barrez], eta pentsatzen dut inoiz ez naizela bene-benetan ohituko. Gauza batzuetara ohitu naiz, edo arrunt ikusten ditut. Baina beste hainbat gauzatara ez naiz ohituko sekula. Kalean zoazela jendea zuri begira dagoela ikustea, ezagutu zaituztela nabaritzea… Niretzako horrelakoek beti izango dute arroztasun puntu bat. Ohitu naiz, baina egia da batzuetan, oso deskonektatuta nabilenean, bat-batean esaten dudala: «Zergatik ari dira niri begira? Zer gertatzen da?». Egia da oraindik ez naizela horretara guztiz ohitu. Baina bizitza asko aldatu zait, gauza asko ikasi behar izan ditut, eta ohitu ere egin naiz beste gauza askotara.

Errenteriatik mundura egin duzu jauzia. Hamabost urtean zortzi disko kaleratu dituzu taldearekin, arrakasta handikoak guztiak. Zer moduz daramazu ospearen zama?

Oso natural bizi izan dut. Horretan ari zarenean, horretan ari zara; ez zara ari pentsatzen jendeak kanpotik dena nola ikusten duen. Barnean nago ni, eta barnetik bizi dut. Gauza arrunt bat da niretzat, normala; nire lanbidea da. Beste gauza asko egin ditut, dendetan lan egin dut, tabernetan ere ibili izan naiz… Tabernan edo dendan banekien zein zen nire zeregina; taldean ere badut nire zeregina, eta saiatzen naiz zeregin hori egiten eta horretan zentratzen. Barrutik nahiko pisu kentzen diogu ospe, arrakasta edo fama horri guztiari. Pertsona guztiak ezberdinak gara; taldekideak ezberdinak gara, baina pertsona normalak gara.

Egia da kanpotik begiratzean, gehiago antzematen edo konturatzen naizela non nagoen edo zertan ari naizen. Telebista piztu eta bertan zerbait ikusten dudanean ohartzen naiz, agian, edo aldizkari edo egunkarietan zerbait agertzen denean. Horrek ematen dizu erreferentzia bat. Oso pozgarria da gustuko duzun hori egin ahal izatea, halako erantzunarekin edo ondorioekin, gainera. Oso pozik nago lortutako guztiarekin.

Ospeaz hizketan ari zarela, sare sozialak erabiltzera «behartuta» zaudela esan izan duzu. Lanbidearen parte da hori ere?

Famatua naizen heinean, bai. Uste dut gaur egun geure burua behartu dugula edozein lanbidetan geure gauzak erakustera beti. Besteei erakutsi egin behar diegu zer egiten ari garen, noiz, nola… Denbora guztian ari gara informazio hori bidaltzen. Eta, egia esan, gustuko-gustuko ez dut, uste dut beharrezkoa ere ez dela, baina egia da botere hori eman diegula. Lanbide honetan eta beste askotan gertatzen da sare sozialak beste baliabide bat direla, hori ere lana dela, horrek ere dirua ekartzen duela. Dirua sartzeko eta ateratzeko beste sistema bat sortu dugu; hor barnean zaude edo kanpoan zaude. Baina gure lanbidearen parte da, bai. Hori da gehien kostatzen zaidana.

Gustuko dut nire bizitza pribatua izatea, eta ez denbora guztian non eta norekin nagoen eta zertan ari naizen jakinaraztea. Maite dut jarraitzaileekin hartu-eman hori izatea, hori ulertzen dut, eta saiatzen naiz harreman horiek mantentzen, baina gero badago beste teletienda moduko bat, eta horretan gehiago kostatzen zait neure burua ikustea. Egiten ditut gauzak, baina benetan nirekin bat datozen proiektuak bakarrik lantzen ditut. Ekologiaren alde banago, ez naiz aterako ez dakit zein produktu partekatzen, produktu horiek ez badira ekologikoak, adibidez. Horrelako liskarretan ez sartzen saiatzen naiz; gauza horiek asko zaintzen ditut.

Leire Martinez eta La Oreja de Van Gogh taldeko abeslaria. Badago alderik?

Bai, badago. Egia da pertsona bera garela, eta Leire dela La Oreja de Van Gogheko abeslaria. Oholtza batera igotzean, ordea, gauza asko utzi behar dira kanpoan edo azpian. Denok izaten ditugu egun txarrak eta onak, eta egia da lan honetan eta beste askotan, kontratua sinatzen duzunean, konpromiso bat hartzen duzula. Hainbat egunetan, agian, ez zaude ondo, baina egun horietan ere oholtzara igo behar izaten da, berdin-berdin. Kasu horietan saiatzen naiz Leire pertsona eta Leire profesionala nolabait pixka bat aldentzen; momentu horretan hala-nolako proiekzio bat egiten eta Leire kanpoan uzten. Profesionala edo abeslaria bakarrik izaten naiz momentu horietan. Askotan ez da erraza izaten, baina saiatzen naiz biak bereizten.

Zer sentitzen da milaka lagunen aurrean abesten duzunean?

Ikaragarria da. Oso txiki sentitzen zara halakoetan, eta horrek ematen dizu bestelako perspektiba bat. Oso txikiak gara, berez, eta horretara ohitu naiz. Gauza asko lor ditzakegu, gauza asko lortzen saiatzen gara, baina oso txikiak gara izatez.

Musikatik harago ere jardun zara. Besteak beste, ETB1eko Biba zuek! saioko kolaboratzaile ere bazara. Zer moduz sentitzen zara kameren aurrean?

Ohartu naiz ez dagoela hainbesteko alderik. Beti esan izan dut komunikatzea gustatzen zaidala niri. Istorioak kontatzen ditut nik, eta istorio horiek konta ditzaket abestuz, idatziz edo ahoz. Askotan egon naiz kamera baten aurrean, nahiz eta kasu guztietan ez naizen aritu abesten. Telebista saio askotara joan izan gara taldekideok edo edozein aretotan beti egoten da kameraren bat begira. Aurretik ere oso ohituta nengoen horretara. Komunikatzeko beste modu bat da telebista, baina berdina da, berez. Bigarren sasoia dut jada Biba zuek! saioan. Asteroko lana egiten dut, astean behin joaten naiz, eta Euskal Herri osoko taldeak aurkeztu eta haiekin solasaldiak izaten ditut.

Talde ugari ezagutu dituzu, beraz, gertutik. Zein da gaur egungo egoera? Badago harrobirik?

Euskal musika asko dago, eta talde pila bat dago. Beharbada, ez dira ezagunak, baina talde asko daude, asko. Euskal Herria ez da oso handia, baina sekulako taldeak daude, oso onak. Edonon daude musikari eta talde oso finak. Telebistari esker izan ez balitz, horietako asko ez nituzkeen ezagutuko.

Musikari izan ez bazina, zein lanbidetan ikusiko zenukeen zeure burua?

Heziketa bereziko ikasketak egin nituen irakasle eskolan. Beti egon izan naiz psikologiaren munduarekin oso lotuta. Nik ere izan ditut nire behar pertsonalak, eta urte askotan eskatu izan dut laguntza; konexio handia sentitu izan dut beti psikologiarekin edo buru osasunaren filosofia horrekin. Hainbat ikastaro, master eta formakuntza egin ditut gai horren inguruan, eta trebakuntza eta laguntza pertsonalen inguruan ikasten ere aritu naiz azken urteotan.

Zein duzu hurrengo asmoa?

Bi urte eta erdian gelditu ere egin gabe ibili gara biran, taldearekin, eta joan den abenduan bukatu genuen bira hori. Senideekin eta lagunekin egoteko probestu ditut hilabete hauek. Pare bat formakuntza ikastaro ere egin dut tarte honetan, denbora neukalako, nahiz eta normalean ez dudan horrelako aukerarik izaten. Trebatzen jarraitzeko baliatu nahi dut tarte hau, eta familiarekin denbora berreskuratzeko. Hori da ideia. Baina beste biraren batekin hasiko gara aurrerago. Noiz egin erabaki behar dugu oraindik, baina beste bira bat egingo dut La Oreja de Van Gogh taldearekin.


«Min ematen dit gerraren gaiak»

Summary: «Min ematen dit gerraren gaiak». Osasungintza eta 36ko gerra elkartu ditu Jose Antonio Rekondo Bravo sendagile tolosarrak bere azken liburuan. Informazioa biltzea asko kostatu zaiola aitortu du. Sendagilea izan zuen aita, eta erizain boluntarioa ama.

Jose Antonio Rekondo Bravo sendagileak (Tolosa, 1944) hainbat liburu idatzi ditu erretiroa hartu ondoren, historiarekin, gerrarekin eta osasungintzarekin lotura daukatenak. La sanidad en la Guerra Civil (1936-39). Los médicos guipuzcoanos (Osasungintza Gerra Zibilean —1936-1939—. Mediku gipuzkoarrak) izan da azkena, bere lanbidea eta zaletasuna uztartuz. Garai gogor hartan gertatutakoa jasotzen ahalegindu da 350 orrialdeko lanean, 170 argazki, hainbat plano, dokumentu eta fitxa txertatuta.

Nola sortu zitzaizun 36ko gerra garaiko osasun arloari buruzko liburua idazteko ideia?

Beti gustatu izan zait gerraren gaia. [36ko] Gerraren aurretik, aita sendagilea izan zen Andatzarraten [Asteasu], eta gerran ere jarraitu zuen, han eta Tolosako Miserikordia etxean, tuberkulosoekin lanean. Ama erizain boluntarioa zen Miserikordian, eta han ezagutu zuten elkar. Karlistaldietako osasungintzaz idatzi nuen liburu bat, eta gai honetaz beste bat egiteko gogoa neukan, baina, aldi berean, min ematen dit gerraren gaiak, basakeriak egin zituztelako. Aranzadiko Francisco Etxeberria sendagileak bultzatu ninduen.

Lan zaila izan al da?

Asko kostatu zait informazioa topatzea. Duela hiru urte eta erdi hasi nintzen, baina COVIDaren pandemia etorri zen, eta artxiboak itxi egin zituzten. Bestalde, Gipuzkoako Sendagileen Elkargoan ez dago ezer garai horri buruz.

Zein izan dira zure iturriak?

Oso garrantzitsuak izan dira Salamancan [Espainia] dagoen Memoria Historikoaren Dokumentazio Zentroa eta hainbat artxibo militar: Ferrol [Galizia], Guadalajara, Avila eta Segoviakoak [Espainia]. Hainbat udal artxibotan —Donostia, Tolosa, Bergara, Oñati, Azkoitia, Zestoa…— eta bestelakoetan ere izan naiz, Euskadiko Artxibo Historikoan eta Zorroagako San Antonio Abad ospitalean, esaterako. Bestalde, sendagile errepresaliatuen zerrendak lortu ditut Espainiako aldizkari ofizialean —90-edo badira—, eta horietako batzuen familiekin harremanetan jartzea lortu dut, euren testigantzak jaso ahal izateko. Errepresaliatuen familia gehiago ezagutu nahiko nuke aurkezpen hitzaldien bidez.

Zer eragin du osasungintzak gerra batean?

Erabatekoa. Asko idatzi izan da gertaera politiko eta militarrez, baina osasungintzaz, oso gutxi. Eta garrantzi izugarria dauka. Oso mediku eta bitarteko gutxi zeuzkaten bi aldeetan. Harrituta gelditu naiz errepublikazaleen aldean, gerraren hasieran —Bizkaian, batez ere—, Eusko Jaurlaritzak antolatu zuen osasun sarearekin: 30 ospitale abangoardian eta erretagoardian, odol ospitaleak, zentralak, medikuak militarizatuta… Denbora gutxian oso ondo antolatu zuten. Frankisten aldean ospitale sarea sortuz joan ziren, kasu askotan eskolak eta zahar egoitzak egokituz. Donostian San Antonio Abad zen ondoen prestatuta zegoen ospitalea. Tolosako Iurreamendikoa —Sanjurjo izena jarri zioten— handia zen, eta ondo komunikatuta zegoen trenez. Herrietan odol ospitaleak izan ziren gerra amaitu arte. Baina baliabide oso gutxi zeuden: aparatuak, botika egokiak… Kontuan izan behar da Errepublikaren aldean gelditu zela ehun eta farmazia industria gehiena.

Zein pertsonaia nabarmenduko zenuke Gipuzkoan?

Bi aipatuko nituzke: Esteban San Emeterio eta Emiliano Izagirre. San Emeterio nire aitaren lankidea izan zen Andatzarraten. Mediku ezkertiar bakarretakoa zen, sozialista, UGTkoa eta oso aktiboa gerra aurretik. Gerra hasi zenean, Donostian osasungintza antolatzeko ardura eman zioten, dena hankaz gora baitzegoen. Haren irakasle izan zen Emiliano Izagirre fisiologoa, eta hura ere horretan hasi zen. Izagirre ez zen ezkertiarra, liberala baizik, Gipuzkoako Sendagileen Elkargoko lehendakaria. [Donostiako] Londres hotela ospitale bihurtu zuten. Medikuen laguntza lortu zuten eta lankide eskuindarrak babesten saiatu zen Izagirre, San Emeterioren onarpenarekin. Defentsa batzorde bat osatu zuten, zazpi sail —osasuna, tartean— eta ehun komisariorekin, taldetxo guztiak ordezkatuta egoteko. Baina ez zen eraginkorra izan; ordena publikoan, batez ere. Miliziarrak konturatu ziren Izagirreren jokaeraz, eta Izagirrek ihes egin behar izan zuen, lehendabizi Ipar Euskal Herrira eta ondoren Argentinara, bere emaztearen jaioterrira. Itzuli nahi izan zuen, baina suminduta amaitu zuen.

Sendagile askok Gipuzkoatik alde egin behar izan zuten frankistak iritsi zirenean, ezta?

Bai. Tolosan, adibidez, abertzaleak eta errepublikanoak ziren asko, eta ihes egin behar izan zuten; miliziarren beldurrez, batez ere. Ia sendagilerik gabe gelditu zen herria. Beste leku batzuetatik ekarri behar izan zituzten sendagileak Gipuzkoara; Kataluniatik ihes egindakoak, adibidez. Eta erizain eta laguntzailerik ez zegoenez, ikastaroak eman behar izan zituzten; lan horretan jarri zituzten moja asko. Gipuzkoan zeuden laurehun sendagileetatik 90i espediente bat ireki zieten, ondasunak kenduta eta isunak jarrita.

Zein izan zen garai gogorrena?

Lehen hilabeteak. Gipuzkoan, 1936ko irailean amaitu ziren liskarrak. Eibar izan zen frankisten esku erori zen azken herria. Lehen hilabeteetan dena antolatu behar izan zuten, eta orduan izan zen zauritu gehien. Erretagoardiako lana izan zen hortik aurrerakoa, beste leku batzuetako batailetatik iritsitako zaurituak artatzeko.

Gaixotasunen bat nabarmendu al zen?

Ez. Baldintzak hain txarrak izanda, heriotzan amaitu daiteke edozein gaixotasun sinple, zauriak eta infekzioak konplikatu egiten baitira.

Gerra amaitu zenean, nola gelditu ziren sendagileak?

Irabazleen alderdikoek zorte handia izan zuten: lanpostua ziurtatua zuten. Ikasleei erraz eman zieten titulua. Galtzaileak, berriz, lanik gabe utzi zituzten. Gipuzkoako Sendagileen Elkargoa irabazleen esku gelditu zen, noski, eta galtzaileek ezin zuten kide egin eta lanik egin. Ipar Euskal Herrira eta Frantziara alde egin zutenek ez zuten aukerarik izan han lan egiteko; ezta itzultzeko ere. Francoren indultuak askoz beranduago iritsi ziren, eta orduan osasun zentroetan eta bigarren mailako postuetan bakarrik sartu ahal izan ziren.

Zer ondorio atera duzu?

Gaur egungo begiekin ezin dira epaitu orduko ideologiak eta jarrerak. Ahal izan zuena egin zuen bakoitzak. Mundu guztia bizirik irauten saiatzen da horrelakoetan; bizitza salbatu behar da. Gerraostea ere sekulakoa izan zen. Etxeetan debekatua zen gerraren gaia. Duela urte gutxi jakin nuen aita eta osaba errepublikanoak zirela.


Korronteak, putzuak eta sareak

Summary: Korronteak, putzuak eta sareak.

Alea jacta est. Gaur gauerdian bukatuko da udal eta foru hauteskundeetako kanpaina. Trabatua, tarteka; alderdiek ezarri nahi izan dituzten markoak eta mezuak behatzekoa, oro har. Baina, kanpainaren argietatik aparte, ur sakonak daude; azkeneko lau urteek sortutako azpiko korronteak. Segidan, Gipuzkoako batzuk:

1. Jarraitutasunezko hauteskundeak. Gipuzkoako foru hauteskundeetan, nekeza da bata bestearen atzetik aldaketa esanguratsurik kateatu ez duen bozketarik topatzea. Azken hogei urteetako historiari begiratu besterik ez dago: 2003an, ezker abertzalearen ilegalizazioak baldintzatu zituen emaitzak; 2007an, lau urte lehenago aurkeztu zen EAJ-EA koalizioa nor bere kasa aurkeztu zen —eta ezker abertzaleak forukoetan aurkeztu ezinik jarraitzen zuen, legez kanpo—; 2011n, Bildu koalizio berria aurkeztu eta kolpez lehen indarra izatera heldu zen; eta, apalago bada ere, Ahal Dugu-ren agerpena ere elementu berritzaile bat izan zen 2015ean. Harrezkero, eskaintza politikoa nolabait egonkortu egin da herrialdean: 2015ean eta 2019an bost alderdik lortu zuten ordezkaritza Batzar Nagusietan —EAJ, EH Bildu, PSE-EE, Elkarrekin Podemos-IU eta PPk—, eta jite berekoa izango da etziko bozketa ere.

2. Parte hartzea. Beraz, joko zelai horren barruan, alderdien arteko indar harremanak nola aldatuko diren izango da gakoa; zein boto transferentzia dauden batetik bestera, eta parte hartzeak ere nola jokatuko duen eserlekuak banatzeko orduan. Datu bat: batez beste, foru hauteskundeetako parte hartzea %64,12koa izan da Gipuzkoan, eta orain arteko inkesta gehienek iragarri dute etziko parte hartzea batez besteko historikotik zertxobait behera geratuko dela.

3. Adin piramidea, EAJren alde. Inkestei eta adin piramideari begiratuta, demografia alde du EAJk. Gipuzkoako Foru Aldundiak apirilean aurkeztutako soziometroan bi adin bloke argi bereizten dira: 45 urtetik beherakoen artean, EH Bildu da nagusi; bi indar nagusien artean, gazteagoek uste dute EH Bildu hobeto ari dela EAJ baino, eta hobeto kudeatuko lituzkeela arlo gehienak: azpiegiturak, zahar etxeak, zergak, kultura, garraioa…. Iritzi hori irauli egiten da 45 urtetik gorakoei galdetzean; kategoria guztietan, jeltzaleek askoz balorazio hobea daukate. Zein da, beraz, EAJren abantaila? 18 eta 45 urte bitartekoak 200.000 pasa direla, eta 45 urtetik gorakoak, 380.000 inguru. Arrantzarako putzu dezente zabalagoa dauka EAJk.

4. Iriarteren balorazioa. Lehia estua espero da, EH Bilduk ere badauzkalako baikor egoteko moduko datuak. Inkestekin jarraituz: diputazioaren soziometroak iragarri zuen EH Bilduk Gipuzkoako barruti guztietan egingo duela gora, baina bereziki Bidasoa-Oiartzunen —3,7 puntu— eta Donostialdean —2,4 puntu—. 400.000 pasa herritar bizi dira eremu horretan, eta, beraz, boto dezente irabazteko aukera izan dezake; are gehiago kontuan hartuta Elkarrekin Podemos-IUk bi barruti horietan duela boto gehien eta inkestek EH Bilduri iragartzen dioten hazkundea koalizio morearen kontura dela.

EITB Focusen azken neurketako beste datu bat, ordea, deigarriagoa da, ez baita sarri ikusten hautagai ezagunena eta balorazio onena duena oposizioko hautagaia izatea, eta ez gobernuan dagoen alderdikoa. %66k ezagutzen dute Maddalen Iriarte EH Bilduren ahaldungai nagusia, Eider Mendoza EAJren zerrendaburua baino hogei puntu gehiago, eta Iriarteren balorazioa 6,4 puntukoa da, Mendozarena baino hamarren bat gehiago. Ezkerrean Bandwagon edo zaldi irabazlearen efektu hori gertatzen bada eta hautesleak EH Bildu aukera garaile gisa ikusten badu, baliteke Elkarrekin Podemosek gogotik sufritzea 2019ko botoei eusteko.

EAJ eta EH Bildu; lau urtez bota dute tretza, eta bi astez hasi dira soka jasotzen. Bakoitzaren arrain kopurua, etzi 20:00etatik aurrera.


Argako erregina betierekoa

Summary: Argako erregina betierekoa. Estefania de Paz aktoreak liburu batean jaso du Remigia Etxarren funanbulista iruindarrari buruz idatzitako antzezlana. Ahanzturari egin behar izan dio aurre De Pazek, lehen mailako artista horren bidea ezezaguna baita iruindar gehienentzat. Aktoreak Etxarren oroitu eta «imajinatu» nahi izan du.

Remigia Etxarren jaio eta hil zen Iruñeko Alde Zaharrean, garai batean, teilatuz teilatu ibiltzen ziren katu guztiek Remigia izena zuten. Funanbulista oroitzeko eta omentzeko modu bat zen; Remigia Etxarren lehen mailako zirku artista bat izan zen, emakumeentzat etxetik kanpoko mundua debekatua zegoen garai batean. 1853an sortu zen, eta 1921ean hil.

Etxarrenen heriotzaren mendeurrena baliatu zuen Estefania de Paz aktoreak, 2021ean, orekaria ahanzturatik atera eta «merezi» duen tokian jartzeko: antzezlan bat eta erakusketa bat prestatu zituen funanbulistari buruz. Azken bi urteotan, obra berrehun aldiz aurkeztu du Nafarroan eta hemendik kanpo, eta hamaika pertsona batu ditu bere proiektura. Remigia Etxarreni aitortza egin nahi izan dio, eta betiereko bilakatu du Argako erregina. Orain, Reikiavik argitaletxeak plazaratutako liburu batean jaso du azken bi urteotan egindako lan hori guztia: La reina del Arga (Argako erregina).

Ezizen hori jarri zioten Etxarreni, 1883. urteko sanferminetan Arga ibaia hamar metro gorago jarritako hari batetik zeharkatu eta gero. Agustini andereñoa zen funanbulista harira igotzen zenean. «Hurrengora arte» erranez agurtu zituen bere azken saioko ikusleak, eta hitza bete du, Estefania de Pazi esker: itzuli da, eta luzaroan gelditzeko asmoz.

De Pazek garbi erran du Etxarren oroitzeko lana ez dela amaituko orain kaleratutako liburuarekin. Azken orrian, hain zuzen, mezu elektronikoak jasotzeko helbide bat argitaratu du —lareinadelarga@gmail.com—, funanbulistari buruzko daturen bat duen edonork informazio hori bidal diezaion. De Pazek Etxarrenen argazki baten bila segitzen du, orain arte orekariaren kartel bateko marrazkia baino ez baitu aurkitu. «Sarasateren eta Gaiarreren garaikoa izan zen Remigia Etxarren; musikarion hamaika argazki daude, baina Remigiaren irudi bakar bat ere ez; emakumea zelako gelditu zen bazter», erran du.

Lorena Arangoa, euskaraz

Sortutako antzezlanaren bidez, Estefania de Pazek gorpuztu du Etxarren; Lorena Arangoak ere bai, hark egin baititu euskarazko emanaldiak. Irurtzungoa da Arangoa, eta herri bereko Nerea Balda idazleak egindako itzulpena izan du lanerako tresna. «Estefaniak [De Paz] obra egiteko aukera proposatu zidanean, bi astez egon nintzen urduritasuna ezin bazter utzi». Clowna da Arangoa, eta ia testurik gabeko ikuskizunak egiten ditu. De Pazek, halere, garbi izan zuen hasieratik Arangoak egin behar zuela. «Aspalditik ezagutzen dugu elkar. Lagunak gara, eta badugu konfiantza. Niretzat luxu bat izan da obra hau egitea», aitortu du Arangoak.

Bi aktoreak dira Remigia, baina Remigia gehiago badaude. Garazi Pascual zirku artista ere bada Argako erregina. Liburua aurkezteko ekitaldian —maiatzaren 18n egin zuten, Iruñeko Kondestablearen jauregian—, burdin harira igo da, eta De Pazen antzezlanerako Gorka Pastorrek idatzitako musikak ezarritako erritmoari jarraitu dio bere dantza ariketekin eta akrobaziekin. «Saio berezia izan da, ohore handia baita niretzat Remigia Etxarrenen rola betetzea», kontatu du Pascualek, lurretik bi metrora jarritako burdin haritik jaitsi eta gero.

Pascual 18 urterekin hasi zen zirkuan, Iruñeko Oreka eskolan. Estefania de Pazek Argako erreginari buruzko ikuskizuna egin arte, ordea, ez zuen Etxarrenen inongo berririk. «Europan lehen mailako artista izan zen; ez ziren hainbeste, eta, hala ere, haren berririk ez zaigu iritsi. Pena da, emakumea zelako ahaztu egin baitugu». Ahanzturaren aurka, irudimena aldarrikatu du.

Horixe egin du, hain justu, De Pazek. «Imajinatu» duen Remigia Etxarren eraman du herriz herri eta oholtzaz oholtza; eta oholtza horietatik guztietatik ikusleak ere deitu ditu funanbulista «imajinatzera».

Reikiavik argitaletxeak kaleratutako liburua hiru zatitan banatu dute, eta haietako bat da, hain zuzen, «imajinatutakoa». Atal horretan, De Pazek hauek jaso ditu, bertzeak bertze: funanbulistaren omenez idatzitako antzezlana —euskaraz eta gaztelaniaz—, antolatutako erakusketako piezen argazkiak —Kiko Ortega Lafuentek eginak—, bai eta De Pazek egindako collageak ere.

Aurkitutakoari buruzkoa da lehendabiziko atala, eta hor Etxarreni buruz topatu duenaren berri eman du aktoreak: Etxarrenen gutun bat, 500 pezetako faktura bat, eta orekariaren heriotzaren berri ematen zuen eskela, bertzeak bertze. De Pazek, gainera, Etxarrenen idazkera aztertzeko eskatu dio Jose Antonio Leon adituari, eta liburuan jaso du azterketa horren emaitza. Aditu horren lanaren arabera, «idazteko ohitura» zuen Etxarrenek, eta «pertsona nahiko jantzia» zen. Europan hamaika bira egin zituen, eta, hariaren gainean, beti bilatu zuen lanik ikusgarriena eskaintzea.

Istripu baten ondorioz utzi behar izan zuen hari gaineko bere lana. Hamabost metrotik erori zen 1892. urtean, Ondarroan (Bizkaia). Sorterrira itzuli, eta loteria saltzen aritu zen, 1921ean hil zen arte.

Pasabideak eta mural bat

Lortutakoari buruz egin du Estefania de Pazek liburuko azken atala. Liburu osoa jo du aktoreak funanbulistari egindako omenalditzat, baina nabarmendu nahi izan ditu 2021ean Etxarreni buruzko proiektua abiatu zuenetik lortu dituen bertze bi kontu: batetik, Argako pasabideak Mademoiselle Agustiniren pasabideak direla orain, Iruñeko Udalak izena aldatzea aho batez erabaki eta gero; eta, bertzetik, Iruñeko Lezkairuko Aitzindarien parkean ere badela zirku artista oroitzeko irudi bat. Miriam Cameros ilustratzaileak ere marraztu du funanbulista, eta bere egin du Remigia Etxarrenen figura.

Paco Rodak eta Ana Diez de Urek Remigia Etxarrenen garaiari eta ezagutu zuen Iruñeari buruz idatzitako testua, antzezlana ikusi duten hainbat pertsonaren iritziak eta German Castañedak obrari buruz idatzitako kritika ere jaso ditu liburuak.

«Estefaniaren [De Paz] izena agertzen da azalean, baina jende anitz dago proiektuaren atzean», zehaztu du Reikiavik argitaletxeko editore Iruña Iriartek. Iruñeko Gaiarre antzokiko zuzendari Gregoria Navarrok eman zion aktorea Remigia Etxarrenen inguruan egiten ari zen lanaren berri, eta, ezagutu bezain laster, garbi ikusi zuen liburua egin behar zutela.

Ekainean, Bilbon

Argako erreginari buruzko antzezlanaren berrehun saio baino gehiago egin eta gero, antzezlanaren bidea amaitzear dela aipatu du Estefania de Pazek. Igandean Nafarroako Antzerki Eskolan aurkeztu zuen La reina del Arga; eta datorren ekainaren 21ean, berriz, Bilbon emanen du. De Pazek eginen du gaztelaniazko saioa, eta Lorena Arangoak euskarazkoa.

Remigia Etxarreni buruzko proiektua ez da antzezlanarekin amaituko. «Bizirik jarrai dezala nahi dugu», nabarmendu du Iruña Iriartek. Estefania de Pazek berpiztu du Iruñeko Alde Zaharreko funanbulista, baina aktorea gai izan da, gainera, hiri osoa inplikatzeko orekariari aitortza egiteko bere asmoan. Etxarrenen argazki baten bila segituko duela berretsi du, eta gauza bat eskatu die herritarrei: «Argako pasabideak zeharkatzen dituzuenean, zerura begiratu, eta oroitu Agustini andereño ausartarekin». De Pazek ezin izanen du inoiz ahaztu.


Summary: «Gaizki egitea ez da izan behar euskaraz ez hitz egiteko arrazoi». Audrey Serranok Euskaltzaindiaren Mintzola beka jaso du, 'IrunñÂÂerriko gazteen hizkera' ikerketagatik. Nutrizionista da, baina DBHko irakasle izateko masterrak eman dio hizkuntzaren arloan sakontzeko aukera.

DBHko irakasle izateko NUPeko masterrak eman dio Audrey Serranori (Iruñea, 1996) Euskaltzaindiaren Mintzola beka jasotzeko aukera: Iruñerriko gazteen hizkera izenburuko ikerketa egin du. Gaztelaniaren eragina nabarmendu du, batetik, eta egindako hutsez jabetzeko beharra, bertzetik. Gaizki bada ere, euskaraz egitea jo du Serranok lehentasuntzat.

Mintzola beka jaso berri duzu. Bultzada bat izan da zuretzat?

Bai. Unibertsitateak [Nafarroako Unibertsitate Publikoak] mezu bat bidali zigun azaltzeko Euskaltzaindiaren Mintzola bekak jasotzeko aukera zegoela master amaierako lanak egiten ari ginenontzat. Gaietako bat zen nik jorratu nahi nuena, gazteen hizkera, eta aurkeztea erabaki nuen.

Irakasle izateko trebatzen ari zara?

DBHko irakasle izateko masterra egin dut. Nik nutrizioa ikasi nuen, eta horretan ari naiz lanean. Baina hizkuntzak beti maite izan ditut, eta aldatu nahi nuen.

Zergatik ikertu nahi izan duzu Iruñerriko gazteen hizkera?

Datuak ikusita, ohartu nintzen euskaldun gehienak gazteak direla. Haien hizkera aztertu nahi nuen, ikusteko euskararen egoera zein den Iruñerrian.

Zein izan da prozesua?

Iruñeko Hizkuntza Eskola Ofizialean egon naiz masterreko praktikak egiten, eta han ikusi nuen eskolako ikasle gehienak gazteak direla. Haiei buruzko ikerketa egin dut, zehazki.

Euskaldun berri eta zaharrekin egin duzu?

Nik uste dut kontzeptu hori bazter uzteko garaia dela. Elebidunak gara. Nire ikerketan parte hartu duten gazte guztiek eskolan ikasi dute euskara, eta horrek badu eragina, egia esan.

Zer eragiten du egoera horrek?

Gazteon artean nabarmena dela gaztelaniaren eragina euren diskurtsoan. Horri buruz egin dut lana, zehazki: aztertu dut euskara nola erabiltzen duten, nola gaztelania, eta gaztelaniak nola eragiten duen haien ahozko jardueran.

Urrian, Euskaltzaindiak eta Iruñeko Komunikabideak fundazioak gazteen euskarazko ahozko jardunari buruzko jardunaldi bat egin zuten. Gazteek lagun artean gaztelaniara jotzen zutela azaldu zuten. Hori sumatu duzu?

Bai. Ikasleei, hain zuzen, horren inguruko inkesta egin nien. Batzuek uste zuten euskara maila ona dutela, eta testuinguru informaletan aritzeko gai direla, baina gero gelan praktiketan ez nuen hori ikusi. Uste dut askotan uste dugula euskaraz egiten dugun baino hobeki aritzen garela. Hori ikusi dut. Beste batzuek onartzen zuten ez dutela euren burua gai ikusten lagunartean aritzeko.

Ikastetxearekin edo hezkuntzarekin lotzen dutelako euskara?

Hori gertatzen da. Ikastetxean erabiltzeko eta idazlanak egiteko gai dira, baina testuinguru informaletan esamoldeak eta gisakoak falta dituztela sumatzen dute. Gabezia bat dutela sentitzen dute.

Eta gaztelaniara jotzea da, ondorioz, egiten duten hautua?

Bai. Tristea da, baina hori da gaur egungo errealitatea. Hizkuntzak etengabe ari dira aldatzen; uste dut, batetik, gazteok egiten dugula euskararen alde; baina, bestetik, nolabaiteko konplexua ere sentitzen dugu.

Lotsa sentitzen du ongi ez dakienak?

Nire ustez, kontua da garbi izatea zer nahi dugun: nahiago dugu euskaraz ez egin, ala gaizki bada ere euskaraz aritu? Hori da kontua.

Kaltegarria da beti zuzentzen aritzen denaren eragina?

Zuzentzen duena dago, edo euskara batua eta euskalkiak alderatzen dituena, adibidez. Horrek badu eragina. Nik uste dut horrelako bereizketak egitea ez dela egokia; euskararen alde egin behar dugu, oro har. Uste dut lehendabiziko urrats bat dela lagun artean euskaraz aritzea, gaizki bada ere.

Gaztea zara zu ere; zure errealitatea ere bada hori?

Bai. Nik eskolan ikasi nuen euskara, nire lagunek ere bai, eta ez dute gure artean euskaraz egin nahi. Ez dute behar duten segurtasunik.

Euskaraz ikasi dute, eta, halere, ez dute segurtasunik?

Euskara informalean aritzeko baliabideak falta zaizkigu. Gazteek ez dituzte esamoldeak ezagutzen, ez dute baliabiderik, adibidez, euren hitzei indarra emateko. Euskaraz egiten dutenean ere, gaztelaniatik hartzen dituzte behar dituzten esamoldeak.

Eta hori nola konpon daiteke?

Nire ikerketan, gazteen ahozko jarduerari buruzko informazioa jaso dut, eta proposamen bat egin nuen haiekin lantzeko: batetik, gaizki egiten zituztenak aipatu nizkien, eta bestetik, esan nien, adibidez, hobetzeko modu bat dela gehiago irakurtzea, edo Euskaltzaindira jotzea, zalantzarik badute. Praktiketan hori egin genuen; pena merezi esaten zuten, jakin gabe gaizki dagoela. Euskaltzaindira jo genuen, nola esan jakiteko, zalantzen txokoa baitago erakunde horren webgunean.

Asmo praktiko bat ere badu zure ikerketak, beraz?

Bai. Nik masterrean ikasi dut eskura ditugula hainbat baliabide, eta horien berri eman nahi izan dut. Duela zenbait egun, ikasle batekin egin nuen topo, eta, egia esan, aldaketa sumatu nuen.

Gaztelaniaren eraginaz aritu zara. Bada Iruñerrian euskañola hitz egiten dela erran eta hizkera hori aldarrikatzen duenik. Zer deritzozu?

Ez dut uste aldarrikatzeko moduko zerbait denik, baina uste dut gaizki egitea ez dela izan behar ez hitz egiteko arrazoi. Uste dut hobetzea izan behar dela beti gure helburua, eta jakin behar dugula zertan egiten dugun huts, akats horiek zuzentzeko. Kode aldaketak eta kalkoak, adibidez. Nire ikerketan horiek jorratu ditut, besteak beste. Euskaratik gaztelaniara pasatzen dira, adibidez, esaldi berean, edo gaztelaniaren egitura hartzen dute euskaraz hitz egiteko. Uste dut gakoa dela gabezia horiek badaudela konturatzea.

Irakurtzeko beharra aipatu duzu; euskarazko musika edo kultura gehiago kontsumitzeko beharra sumatzen duzu?

Bai. Uste dut euskal kulturatik aldenduta gaudela. Praktiketan, nik ikusi dut jendea titulua lortzera etortzen dela hizkuntza eskolara; ez euskara hobetzera, edo gure kultura hobeki ezagutzera. Atxikimendua falta da.

Masterra eta ikerketa amaituta, nutrizioa bazter uzteko asmoz?

Bai. Hizkuntzak askoz gehiago maite ditut, eta gustura ariko nintzateke arlo horretan. UNEDen ingelesa ikasten ari naiz orain.


Summary: «Antibiotikoak txarto kudeatzen badira, oso arriskutsuak dira». Jendea kontzientziatu beharra dago, Juan del Arcoren arabera: botiken ontziak farmazietako edukiontzi berezietara bota behar dira, arrastoak zabortegietan pilatu ez daitezen; bestela, erresistentziak sor daitezke.

Hobetu liteke medikamentuen hondakinak birziklatzeko prozesua, baita edukiontzi batzuen garbiketa ere. Baina kutsadura eragozteko, eraginkorrena botiken soberakinak eta ontziak dagozkion tokira eramatea da, Juan del Arco (Gasteiz, 1960) Bizkaiko Farmazeutikoen Elkargoko zuzendari teknikoaren arabera. Bizkaiko Medikuen Elkargoak antolatutako Impacto medioambiental de los farmacos (Botiken eragina ingurumenean) jardunaldietan, hondakinen kudeaketaz hitz egingo du astelehenean Del Arcok, 18:00etan, Medikuen Elkargoaren egoitzan, Bilbon.

Nola antolatzen da botiken hondakinen kudeaketa?

[Espainiako] Estatu mailan antolatzen da. Erakunde bat dago —SIGRE—, hondakinen kudeaketa integratua egiten duena. Sailkatzeko eta birziklatzeko planta bakarra dago —Tudela de Dueron [Espainia]—, oso prozesu espezializatua baita: gehienak ez dira arriskutsuak gure osasunerako eta ingurumenerako, baina batzuk, bai. Esaterako, oso arriskutsuak dira antibiotikoak. Txarto kudeatzen badira, uretara edo zabortegietara botatzen badira, oso kaltegarriak izan daitezke, erresistentzia sor baitezakete. Osasun arazorik handienetakoa da antibiotikoekiko erresistentzia.

Kudeaketa izan daiteke konponbidea, beraz?

Behin tratamendua bukatuta, antibiotikoa etxean edukitzeak ez du zentzurik, berriz ez duzulako antibiotiko bera beharko. Gomendatzen da tratamendu bat amaitzen denean sobera dauden medikamentuak farmazietako SIGRE edukiontzietara eramatea, baita kutxa ere, nahiz eta hutsik egon, arrastoak egon baitaitezke. Zakarrontzi normalera botatzen badira, zabortegi batera joango dira, eta han arrastoak pilatuko dira.

Bizkaiko hondakinak ere Tudela de Duerora botatzen dira. Nolakoa da koordinazio hori?

Farmazietako SIGRE edukiontziak betetzen direnean, hondakinak jasotzen dituzte medikamentuak farmazietara eramaten dituzten enpresa berdinek: normalean, egunero joaten dira farmazietara medikamentuak eramatera, eta noizbehinka bidaia aprobetxatzen dute edukiontzietakoa biltegi zentralera eramateko, medikamentuak garraiatzen dituzten baldintza berberetan; oso kontrolatuta dago. Bizkaian, horrelako lau enpresa daude: Novaltia, Cofares, Alliance Healthcare eta Cenfarte. Hondakinak biltegietan pilatzen dira. Lau biltegi daude Bizkaian. Gestore baimendu batek eramaten ditu hondakinak Tudela de Duerora, kamioi berezi batean.

Nola tratatzen dituzte han?

Sailkatu egiten dituzte. Kanpoko kartoiak ez daude kutsatuta; orduan, zuzenean doaz birziklatzera. Beirazko ontziak garbitu egiten dira, posible bada —barruan dagoenaren arabera—, eta beira birziklatzera eramaten da; birziklatzeko tenperatura oso altuak behar direnez, ia hondakin guztiak bihurtzen dira ez-kaltegarri. Baina blisterrei dagokienez —konprimatuak biltzen dituzten plastikoak—, askotan soluzio bakarra da tenperatura oso altuan erretzea. Prozesu horretan, energia sortzen da, eta aprobetxatu egiten da.

Botikak ere birziklatu daitezke?

Ez, printzipio aktiboa ezin da birziklatu.

Sarri esaten da behar baino medikamentu gehiago hartzen direla. Horrek eragina du hondakinetan, ezta?

Kontuz ibili behar dugu kontsumoarekin. Zorionez, medikamentu gehienak errezetarekin lortzen dira, eta horiek oso kontrolatuta daude gaur egun, gehienak sistema publikoan preskribitzen baitira, errezeta elektronikoarekin. Medikuek, gaur egun, behar diren medikamentuak preskribitzen dituzte. Baina agindutako tratamendua osorik hartu behar da: bestela, soberakinak geratuko dira. Hala ere, blisterreko arrastoak geratuko dira. Eta, batzuetan, zazpi eguneko tratamendua agintzen digute, eta kutxan zortzirako dator.

Kasu horietan, saihetsezina da soberakinak sortzea?

Bai. Industrian, ezin duzu egin tratamendu indibidualizaturik. Estandar bat egiten da, eta nahiko ondo dago kalkulatuta; medikamentu gutxi sobratzen da. Azken hamarkadan esfortzu handia egin da bide horretan, eta ontziak doitu dira dosietara, batez ere antibiotikoak.

Zer gertatzen da errezetarik gabeko botikekin?

Beste arazo bat dira horiek. Automedikazioa berez ez da ona. OMEk berak esaten du kasu batzuetan automedikazio arduratsua egon litekeela, beti ez baitago medikuarenera joateko premiarik. Baina farmazian aholkua eskatu behar da, eta autokontsumoa murriztu behar da; ez bakarrik ingurumena babesteko, baita norberaren osasuna ere. Izan ere, etxean zenbat eta medikamentu gehiago eduki, orduan eta handiagoa da akatsak egiteko aukera. Etxeko botikinean bakarrik egon beharko lirateke tratamendu kronikoetarako botikak, eta, horiez gain, analgesiko bat eta antiazido bat, digestio txarrak edo bihotzerrea sarri edukitzekotan.

Industria farmazeutikoak zer ardura du hondakinekiko?

Industria guztien moduan, fabriketan sortzen diren hondakinak kontrolatu behar ditu. Eta kuota bat ordaindu behar du SIGRE zerbitzua mantentzeko. Saltzen den ontzi bakoitzagatik, 0,006 euro.

Botika batzuek iraungitze data oso laburra dute. Epe hori luza daiteke?

Egin ahalko zen, baina arriskutsua da. Antzinako grezieraz, sendagaiei pharmakon deitzen zitzaien. Berba horrek bi esanahi ditu: alde batetik, sendagaia; eta, beste alde batetik, pozoia. Sendagaiak produktu toxikoak dira. Horregatik diogu medikamentu guztiek dauzkatela albo kalteak. Gauza arrotz bat sartzen duzunean zure gorputzean, ezin duzu jakin zehazki zer efektu edukiko duen: ez da adimentsua, gorputz osora zabaltzen da.

Zein dira etorkizuneko erronkak hondakinen kudeaketan?

Erronka nagusia da etxeetan dauzkagun medikamentu guztiak SIGRE edukiontzietara eroatea, behin tratamendua bukatuta. Gaur egun, ez dira guztiak eramaten; ez dakigu zehatz-mehatz zein den ehunekoa, jakitea oso zaila baita, baina badakigu ez direla guztiak. Mundu guztia kontzientziatu behar da jendeak ez ditzan bota hondakinok zakarrontzi normalera. Beste erronkak zailagoak dira, eta eragin txikiagoa edukiko dute: hobetu daiteke birziklapena, sendagaien arrastoen garbiketa… Baina, batez ere, bilketa hobetu behar da.


Summary: %13 hipoteka mailegu gutxiago sinatu ziren martxoan. Iazko hilabete berean baino 387 mailegu gutxiago sinatu ziren Hego Euskal Herrian, baina aurtengo otsailean baino %8 gehiago. Maileguen batezbestekoa 155.000 eurokoa izan zen.

Martxoan 2.806 hipoteka mailegu sinatu ziren Hego Euskal Herrian. Otsailean sinaturikoak baino %8 gehiago dira, baina iazko martxoan sinaturikoak baino %14 gutxiago. Interes motaren datuei dagokienez, Euskal Herriko galbahea ez dago egina, baina Espainiako datuak deigarriak dira: maileguen %61,5ek interes tipo finkoa zuten. Datuak Espainiako Estatistika Institutuarenak dira. Martxotik otsailerako bilakaera gorakoa izan zen, baina kontuan hartu behar da hilabeteak hiru egun gehiago dituela, eta zenbaketa kuantitatiboa egitean xehetasun nabarmena da. Dena den, badirudi etxeen merkatua apurka suspertzen ari dela, baina koska bat falta zaio oraindik iazko datuetara gerturatzeko. Alde horretatik, nabarmentzekoa da Nafarroako datuak izan zuen bilakaera: otsailean 427 mailegu sinatu ziren, eta martxoan 511, alegia, %19,7 gehiago. Utzitako diru kopuruaren bilakaera antzekoa izan zen. Martxoan, bankuek 375,6 milioi euro mailegatu zituzten Hego Euskal Herrian —155.306 euro hipoteka maileguko, batez beste—; otsailean baino %11,9 gehiago, baina iazko martxoan baino %11,8 gutxiago –151.940 euro maileguko--.


Summary: Sei emakume sexualki esplotatzen zituen sare bat desegin dute Bilbon. Lau pertsona atxilotu dituzte; batek aurrekariak zituen adingabekoen pornografiagatik. Guztiak karguekin aske utzi dituzte.

Sei emakume prostituitzera behartzeagatik eta talde kriminal baten parte izatea egotzita, lau pertsona atxilotu dituzte Bilbon. Espainiako Poliziak zabaldu duen ohar baten arabera, Bolueta auzoko txalet batean behartzen zituzten emakumeak prostituzioan aritzera, haien osasuna larriki hondatzen zuten «abusuzko baldintzetan». Atxilotuak karguekin aske utzi dituzte.

Lau atxilotuak sexu esplotaziotik eratorritako diruaren erdiarekin geratzen ziren, eta droga kontsumitzera eta «beren onespenik gabeko praktika sexualak» egitera derrigortzen zituzten. Maiatzaren 11n erregistratu zuen Poliziak Boluetako etxe hori, eta bertan, prostituitzera behartuta zeuden sei emakumeez gain, horiek «kontrolpean mantentzeaz» arduratzen zen talde kriminaleko kide bat ere atzeman zuten. Hurrengo egunetan atxilotu zituzten beste hiru kideak; horietako batek aurrekariak zituen «adingabeen pornografiagatik». Bilboko epaitegira bideratu zituzten, eta hark aske utzi zituen, karguekin.

Erregistro horretan, gainera, 1.000 euro, viagra pilulak eta kalamua zeraman poltsa bat ere aurkitu zituzten, baita «emandako zerbitzuen inguruan» oharrak biltzen zituen koaderno bat ere.


Summary: Avanza-Pesako gidariek planto egin dute, «autobusen segurtasun faltarengatik». Gaur, bihar eta astelehenean, gutxieneko zerbitzuekin ariko dira Donostia-Bilbo, Donostia-Gasteiz eta Donostia-Arrasateko joan-etorrian dabiltzan autobusak. Pesako gidariek salatu dute «edozein momentuan istripu bat» gerta daitekeela, «gurpilen, balazten eta beste pieza batzuen mantentze lanak ez direlako egiten behar bezala».

Donostia-Bilbo, Donostia-Bilboko aireportua, Donostia-Gasteiz eta Donostia-Arrasate ibilbideetan dabiltzan autobusetako erabiltzaileek gutxieneko zerbitzuekin moldatu beharko dute gaur, bihar eta astelehenean. Gidariek planto egin dute, eta grebara deitu dute egun horietarako, gidatzen dituzten autobusetan «ez dagoelako segurtasuna bermaturik». Avanza-Pesa multinazionalak dauka ibilbide horien adjudikazioa 2025. urtera arte, eta gidariek salatu dute enpresa horrek ez dituela «behar bezala» egiten bere autobusen mantentze lanak; «beldur» dira beren eta bidaiarien segurtasunarengatik.

«Lan gatazka honen funtsa segurtasuna da. Duela bi urte eta erdi hasi ginen nabaritzen mekanikari eskasia zegoela tailerretan, eta, tarte horretan, autobusen segurtasunak behera egin du, ez direlako mantentze lanak behar bezala egiten», azaldu du Ekaitz Telleria LABeko ordezkariak. «Iritsi da momentu bat non gurpilak ez diren garaiz aldatzen. Motor matxura ere ematen digu askotan kontrolean, eta, balazten diskoak hautsita daukatela ere, Bilboraino bidaltzen gaituzte». Avanza mantentze lanen gastuan «aurrezten» ari dela dio LABeko ordezkariak.

Avanzaren autobus batek su hartu zuen Arrasaten aurten, eta Telleriak oso argi dauka mantentze lanekin daukala zerikusia gertaera horrek. Mexikoko multinazionalak Pesa konpainia erosi zuen 2019an, eta, ordutik, haren esku dago Donostia-Bilbo, Donostia-Gasteiz eta Donostia-Arrasate ibilbideen zerbitzua. Hirurehun langile inguru aritzen dira Avanza-Pesan, eta sindikatu deitzaileek ziurtatu dute gaur «gehienek» egin dutela bat grebarekin.

Bat-bateko azterketa geltokian

Autobusen segurtasun arazoak direla eta, salaketa asko egin ditu Lan Ikuskaritzan langile batzordeak; «baina ez digute jaramonik egin, nahiz eta argazkiak eta bideoak eman dizkiegun», dio LABeko ordezkariak. Atzo Donostiako geltokian azaldu ziren ikuskariak, ibilgailuak arinki aztertzeko. «Hauteskundeak datozen honetan, kolpetik azaldu dira».

ELAk (lau ordezkari), CCOOk (hiru), LABek (bat) eta Aurrerak (bat) osatzen dute langile batzordea. ELAko ordezkari Aitor Iturainek ziurtatu du autobusak «gero eta okerrago» daudela. «Hasieran akats arinak zirenak larrituz joan dira, mantentze lana ez delako egiten kasik. Istripu arrisku txikia duten kontuak istripu arrisku handikoak bihurtu dira dinamika horrengatik». Bidaiariak ere kexu direla azaldu du: «Ez bada egoera hori konpontzen, istripu larriren bat gerta daiteke edozein momentutan, eta ez enpresak eta ez aldundiak ez dute soluziorik ematen».

Gutxieneko zerbitzuak

Aurreko hilean, bilera bat izan zuten Avanza-Pesako langileen ordezkariek Gipuzkoako Foru Aldundiko ordezkariekin, eta autobusen egoeren inguruko agiriak igorri zituen batzordeak. Azken orduetan, ezusteko azterketa tekniko bat egin die Donostiako geltokian Pesako zenbait autobusi. «Hau oso larria da, eta serio hartzeko eskatzen diegu», ohartarazi du ELAko ordezkariak: «Ezer gerta aurretik soluzioak nahi ditugu, gero erantzuleak egongo dira eta».

Gutxieneko zerbitzuak %30ean finkatu dituzte, eta, erabiltzaileek zenbait eragozpen izan dituzten arren, grebaren abisua lehendik eman zuten, eta gehienak moldatu dira era batera edo bestera. ELAk salatu du enpresak %40 ingurura eraman dituela Donostia-Bilboko zerbitzuak, «beste ibilbide batzuetatik autobusak kenduta eta zerbitzu horretara eramanez». Sindikatu horrek salatu du, halaber, Pesako langileek Arrasaten egindako elkarretaratzean «ertzain asko» egon direla; «baina gero ez dituzte bidaltzen errepidera gure autobusak geratzera, ikus dezaten nola dauden balaztak eta gurpilak».


Bi milioi boto aldaketa lortzeko

Summary: Bi milioi boto aldaketa lortzeko. Turkian presidentetzarako hauteskundeen bigarren itzulia egingo dute gaur. Kiliçdarogluk migratzaile siriarrekiko jarrera gogortu du, kontserbadoreen botoa erakartzeko itxaropenez.

Bi milioi eta erdi boto gehiago behar ditu Turkiak aldaketarako. Hori da AKP Justizia eta Garapenaren Aldeko Alderdiko presidentegai Recep Tayyip Erdoganek bozen lehen itzulian atera zuen aldea. Estatuburuak abantaila du; izan ere, herrialdeko komunikabide nagusiak alde izateaz gain, haren aldeko botoa eskatu du hirugarren tokian geratutako eskuin muturreko hautagaiak. Maiatzaren 14ko bozetan 2,8 milioi boto lortu zituen Sinan Oganek, ATA Aliantzako zerrendaburuak.

Zailago du CHP Herriaren Alderdi Errepublikanoko zerrendaburu Kemal Kiliçdarogluk gaurko bozak irabaztea. Haren alde agertu diren guztiak ez dira ezkertiarrak; kolore guztietako alderdiak daude Seiko Mahaia deituriko aliantzan. Guztiek dute helburu bera: Erdoganen agintaldia amaitzea. Baina, horretarako, eskuinerago biratu behar izan du Kiliçdarogluk.

Diskurtsoa gogortu du oposizioko hautagaiak. Bere programan hasieratik jasotzen zuen errefuxiatu siriarrak kanporatu beharra —ia lau milioi dira—, baina prozedura «borondatezkoa» izango zela zehaztuta. Horrez gain, aurreratzen zuen gobernura heldutakoan Siriarentzako diru laguntzak handitzeko eskatuko ziola Europako Batasunari, erietxeak eta eskolak eraikitzeko.

Itzulera «borondatezko» hori, baina, «berehalako» bihurtu da lehen itzuliaren ostean. Kurduekiko elkarlanari uko egin ezin dionez —HDP Herriaren Alderdi Demokratikoaren babesa du—, migratzaileak jaurtigai bilakatu ditu oposizioko buruak, eta, bide hori aukeratuta, aurrera egin du indarrez: salatu du gobernuak «legez kanpoko» hamar milioi migratzaile «hartu» dituela herrialdean.

Aldaketaren emaitzak ikusten hasia da Kiliçdaroglu. Eskuin muturreko Garaipen Alderdiak haren aldeko botoa eskatu zuen asteazkenean egindako ekitaldi batean. Baina hori ez du aski.


Bi hamarkada aginte makilari lotuta

Summary: Bi hamarkada aginte makilari lotuta.

Etziko Turkiako presidentetzarako bozetan irabaziko balu, hau litzateke Recep Tayyip Erdoganen azken agintaldia. Izan ere, Turkian bi legealdi soilik egin ditzake presidenteak, baina 2014an sistema parlamentariotik presidentzialera igaro zirenez, Auzitegi Konstituzionalak ebatzi zuen ezin zirela kontuan hartu Erdoganek boterean egindako aurreko urteak.

Konstituzionalaren erabakia gorabehera, bi hamarkada daramatza agintean egungo estatuburuak. Lehen ministro gisara 2003tik 2014ra, eta presidente karguan ondoren. 1976an egin zituen lehen urratsak, gerora lehen ministro bilakatuko zen Necmettin Erbakanen alderdiko gazteen mugimenduko buru gisa. Politikari kontserbadoreak azkar utzi zituen atzean kideak, eta 1994an Istanbulgo alkate izendatu zuten. Bost urte geroago sortu zuen AKP Justizia eta Garapenaren Aldeko Alderdia, eta 2002ko bozak irabazi.

Bi hamarkadotan, ordea, liberalismotik autoritarismorako bidea hartu du Erdoganek. Lehen urteetan, haren helburua zen Europako Batasunean sartzeko urratsak egitea; azkenengoetan, berriz, gogor egin du oposizioaren aurka, baita kurduen kontra ere —2013 eta 2015 artean bake elkarrizketak izan ziren—, eta herrialdea erabat polarizatu du.


Oposizioburu bilakatutako ekonomialaria

Summary: Oposizioburu bilakatutako ekonomialaria.

Turkiako CHP Herriaren Alderdi Errepublikanoko buru Kemal Kiliçdaroglu ez da hasiberria politikan. Gazi Unibertsitatean Ekonomia eta Merkataritza Ikasketak egin zituen, eta 2002an agertu zen lehen aldiz politikako lehen lerroan, AKP Justizia eta Garapenaren Aldeko Alderdiko buru Recep Tayyip Erdoganek aurrenekoz parlamenturako hauteskundeak irabazi zituenean. Istanbulerako alkateorde izateko aurkeztu zen ordu hartan Kiliçdaroglu, CHPren zerrendetan. Zortzi urte geroago, 2010ean, alderdiko idazkari nagusi izendatu zuten.

Baina Kiliçdarogluren irudiak ez du zerikusirik egungo estatuburuarenarekin, eta irudi horretatik urruntzen ahalegindu dira behintzat kanpainan. Seiko Mahaia deituriko aliantzako hautagaia gorbatarik eta jakarik gabe agertu izan da, eta, maiz, bere etxean bertan grabatutako bideoetan, hautesleengana gerturatzeko ahaleginean.

Ordea, alderdi eta kolore askoko aliantza da harena, eta ez da erraza batasun irudiari eustea, boterea horren gertu ikusita barne gatazkak lehertzen direnean. Horrez gain, alevia da Kiliçdaroglu —gutxiengoa dira horiek musulmanen artean—, eta sekularra, eta horrek mesfidantza sortzen du Turkian gehiengoa diren musulman suniten artean.


Summary: «Inklusioa eta batasuna» aldarrikatu ditu Nextor grafitigileak Villabonan. Artistak bideo bat argitaratu du erakusteko nola sortu duen Fleming eskola publikoko horma batean eginiko irudia.

Nextor Otaño grafitigileak ez du atsedenik hartzen. Urte hasieran, hark Pasaia (Gipuzkoa) jaioterrian eginiko horma irudi bat munduko ehun onenen artean sailkatu zuten, eta, orain, bideo bat argitaratu du erakusteko zer-nolakoa izan den Villabonan (Gipuzkoa) eginiko irudi bat sortzeko prozesua.

Fleming ikastetxean egin du irudia, eta, azaldu duenez, «hezkuntza publikoak inklusioa eta batasuna sustatzeko duen garrantzia azpimarratzen du». Gaineratu duenez, eskola horretan atzerritik helduriko ikasle asko daude. Irudian agertzen den animalia eskolan maskota gisa daukaten txakurra da. «Asko maite dute». Omenaldia egin nahi izan die ikastetxe horretako ikasleei.

Duela hiru urte, beste irudi bat egin zuen Villabonako haur hezkuntzako eskolan.

Gaztea da Otaño, 20 urte inguru ditu, baina nerabea zenetik aritu izan da aitarekin aldamioan edo garabian igota horma irudi handiak egiten. Euskal Herriko pertsonaiak hartu izan ditu margogai: Joxan Artze, Mikel Laboa eta Berri Txarrak taldea, esaterako.

Handik eta hemendik deitu izan dute lanak egiteko. Jose Migel Iztueta Lazkao Txiki bertsolariaren erretratu erraldoi bat egin zuen duela bi urte, Ordizian (Gipuzkoa).

Street Art Cities plataforma grafitiaren inguruko kultura hedatzeko sortu zen, eta mundu osoan eginiko irudiak nabarmentzen ditu hilabetero. Horien artean bozketa antolatzen du urtero, ehun grafitirik onenen zerrenda osatzeko, eta horretan sartu zuten Pasaiako Ciriza eraikinean eginikoa.


Summary: MSFren esanetan, Lesbosera iristen diren migratzaileen egoera «okertzen» ari da. Mugarik Gabeko Medikuak erakundeak Greziari eta Europako Batzordeari exijitu die iker ditzatela errefuxiatuen eskubideen urraketak. Hiru migratzaile hil dira Mikonostik gertu, haien ontzia hondoratuta.

Indarkeria, atxiloketa arbitrarioak, elikagaien eta aterpeen pribatizazioa eta beste eskubide urraketa gehiago jasaten ari dira Greziako Lesbos uhartera iritsitako migratzaileak. Hala salatu du gaur MSF Mugarik Gabeko Medikuak GKE gobernuz kanpoko erakundeak. MSFren esanetan, iheslarien egoera «okertzen ari da etengabe», eta, bide horretan, Greziako agintariei eta Europako Batzordeari exijitu die iker ditzatela uhartean jazotako giza eskubideen urraketak.

MSF da gaur egun Lesbosera iritsitako migratzaileei laguntza ematen dieten GKE bakarrenetako bat. Erakunde horren esanetan, larriki murriztu da heldu berri direnei ematen zaien giza laguntza, indarkeria areagotzearen ondorioz. GKEko langileak duela ia urtebete larrialdiko arta ematen hasi zirenetik, 940 pertsona inguru ez dituzte aurkitu ustez aurretik zeuden lekuetan.

Migratzaileak Lesbosera iristen diren eta premiazko mediku arta jaso behar duten unean jakinarazten diote UNHCR Iheslarientzako Nazio Batuen Goi Mandatariak eta beste erakunde batzuek MSFri. «Orduak ematen ditugu haien bila, batzuetan egunak, sarritan basoan ezkutatzen baitira», azaldu du Nihar Osman koordinatzaileak.

MSFk berak eta The New York Times egunkariak kaleratutako informazioaren arabera, migratzaile askok mediku plantak egiten dituztenekin egiten dute topo. «Hori baieztatzen bada, giza laguntzaren manipulazio onartezina eta larria da», salatu du Osmanek. Horrez gain, hainbat iheslarik MSFri azaldu diotenez, Greziara heltzeko ahaleginean dabiltzan migratzaileak modu «oldarkorrean» atzeman eta itsasora «indarrez» itzultzen dituzte.

Bizi baldintza «izugarriak»

Errefuxiatuak Lesbosera iritsitakoan, kostazainek bi zentrotan banatzen dituzte, Mavrovounin eta Megala Therman. Azpiegitura horietan, mugimenduak mugatuta daude, eta migratzaileak «espetxeen gisako instalazioetan» daude. MSFren arabera, maiatzaren 17tik, Greziako agintariek nazioarteko babeserako eskaeraren zain daudenei soilik ematen diete janaria, eta ezezko erantzuna jasotzen duten familietako haurrei, berriz, oinarrizko txertoak ere ez dizkiete ematen.

Murrizketa horien ondorioz Mavrovouniko erdigunean tentsioa «areagotu» dela ohartarazi du Osmanek. «Errefuxiatuak kexu dira ordu luzez ilaran egoteagatik eta elikagaia murrizteagatik eragindako haserreagatik. Are, gobernua janaria erabiltzen ari da jendea zentroa uztera behartzeko». MSFko arduradunak nabarmendu duenez, «ehunka pertsonari oinarrizko eskubidea kentzeak ondorio larriak izan ditzake migratzaileen osasun fisiko eta mentalean».

Megala Therma zentroan duten egoera ere «kezkagarria» dela esan du Osmanek; egunak edo asteak ematen dituzte modu arbitrarioan atxilotuta, Mavrovounira eraman aurretik. GKEaren iritziz, bizi baldintzak «izugarriak» dira: «Ez dituzte aintzat hartzen pertsona bakoitzaren egoera edota haren segurtasun eta babes prozedurak».

MSFko medikuek astean bitan egiten dituzte bisitak, «baina beste edozein egunetan Megala Therman larrialdi egoera bat gertatzen bada, ez dago mediku bakar bat ere beharrari erantzuteko, eta anbulantzia batek ordubete baino gehiago beharko luke zentrora iristeko», ohartarazi du Osmanek.

Horiek horrela, migratzaileen aurkako ustezko tratu txarrak ikertzeko eskatu du GKEak, baita gehiegizko jardunbideak eta urratsak bertan behera uzteko ere, migratzaileek eta errefuxiatuek oinarrizko gutxieneko arreta jaso dezaten.

Hiru hildako Mikonostik gertu

Hainbat migratzaile zeramatzan ontzi bat hondoratu da gaur goizaldean, Greziako Mikonos uhartetik gertu. Kostazainen arabera, gutxienez hiru errefuxiatu hil dira: bi emakume eta gizonezko bat. Oraingoz, bi pertsona erreskatatu dituzte, eta, haien esanetan, hamazazpi lagun zeuden hondoratutako txalupa horretan, Ta Nea egunkariak jasotakoaren arabera; Greziako Kostazaineko bozeramaile Nikos Kokkalasen hitzetan, berriz, zortzi errefuxiatu zeramatzan. Erreskate taldea desagertutakoen bila ari da.

500 lagun zeramatzan ontzi bat, desagertuta

Alarm Phone eta Emergency GKEek gaur jakinarazi dutenez, bostehun bat asilo eskatzaile zeramatzan itsasontzi bat desagertu da Mediterraneo erdialdean. Alarm Phonek zehaztu du gaur goizean galdu duela ontziaren seinalea. Azken informazioaren arabera, ontziak matxura zuen motorrean, eta noraezean zebilen itsas zabalean, Libiako Bengazi portutik 230 kilometro iparraldera eta Malta eta Sizilia uharteetatik 400 kilometrora baino gehiagora. Italiako Emergency GKEak, berriz, atzo esan zuen haren Life Support ontzia eta Ocean Viking 24 orduz aritu zirela desagertutako itsasontziaren bila, eta ez zutela atzeman haren arrastorik. Halere, bilatzen dihardute oraindik.

Bestalde, Italiako kostazainek 423 eta 671 pertsona erreskatatu zituen atzo bi operazioetan, baina Alarm Phonek ziurtatu du erreskate horiek ez dutela loturarik desagertutako itsasontziarekin.

Beste gertakari batean, Alemaniako SOS Humanity GKEak jakinarazi du petroliontzi batek 27 migratzaile jaso dituela itsasoan, eta «legez kanpo» eraman dituela Libiara. Nazioarteko zuzenbide humanitarioaren arabera, asilo eskatzaileak ezin dira indarrez bidali tratu txarrak jasateko arriskua duten herrialdeetara; hain zuzen, Libian errefuxiatuen aurkako abusu ugariren berri jaso dute giza eskubideen aldeko erakundeek.

Itsasoz Europara iritsitako migratzaile kopuruak gora jarraitzen duen honetan, Europako Batasuneko kide diren estatuek gero eta neurri zorrotzagoak hartu dituzte migrazio politikan. GKEen arabera, 47.000 errefuxiatu baino gehiago heldu dira itsasontziz aurten; 2022ko epe berean, 18.000 inguru izan ziren.


Summary: Akordioa urrun, Gipuzkoako eraikinetako garbitzaileek «borrokan» jarraituko dute. Gaur amaitu dute ELAk deitutako aste osoko greba. Ekainaren 1ean dute negoziazio mahaia, eta horren ostean erabakiko dute zer egin.

Gipuzkoako eraikin eta lokaletako garbitzaileek bosgarren greba eguna izan dute gaur; astelehenetik daude greban, hitzarmena berritzeko negoziazioa desblokeatzeko. ELAk, sektorean gehiengo absolutua duen sindikatuak —ordezkaritzaren %55 du—, gogorarazi du 2018tik hitzarmena berritu gabe dagoela, eta patronalaren proposamena «guztiz atzerakoia» dela iritzi du Ane Alberdik, ELAren Gipuzkoako garbikuntzako arduradunak. Ekainaren lehenean dute hurrengo negoziazio bilera, eta, Alberdiren arabera, bilera horren ostean erabakiko dute zer egin. Patronalaren eta sindikatuaren proposamenen artean alde handia dago oraindik, baina azken bileran proposamen berria egiteko eskatu zioten patronalari, eta horiek erantzun zioten beste zerbait eramango zutela hurrengo bilerara. Hogei bilera baino gehiago egin dituzte 2018tik hona.

Negoziazioa blokeatuta dagoela dio Alberdik, patronalaren proposamenak ez dituelako soldaten igoerak KPIarekin lotzen. Horrez gain, adierazi du aurreko hitzarmena okertzen duela proposamenak; horregatik erabaki zuten, hain zuzen ere, grebara deitzea. ELAren eskakizun nagusiak hiru dira: «Lehenik eta behin, 2018tik hona galdutako erosteko ahalmena berreskuratzea, eta datozen urteetan KPIaren araberako soldata igoerak izatea. Bigarrenik, partzialtasuna amaitzeko neurriak behar dira, sektorean 5.000 langiletik %80 baino gehiago lanaldi partzialean daudelako kontratatuta. Azkenik, lan kargen erregulazioa eskatzen dugu, garbikuntzaren sektorean lan kargak izugarriak direlako».

Alberdiren esanetan, azken urteetan lanaldiak gero eta gehiago ari dira murrizten, baina lan bera dago; beraz, langileek duten lan karga lehen baino handiagoa da. Lanaldien murrizketa horiek enpresek eta bezeroek egiten dituztela dio. Hainbat bezero mota dituzte garbikuntza enpresa horiek, baina azpimarragarrienak dira erakunde publikoetako eta administrazioko egoitzak —udaletxeak, foru aldundia eta abar—, bulegoak, fabrikak eta merkataritza dendak, baita etxeetako atariak eta eskailerak garbitzen dituztenak ere.

Hitzarmen berriaren negoziazioen blokeoaz gain, sektoreak berak dituen hainbat arazoz jardun da Alberdi. Dio langileak «oso atomizatuta» daudela, askok bakarka egiten baitute lan, edo oso langile gutxirekin dutelako harremana. Bestalde, langileen gehiengoa lanaldi partzialetan dabil lanean, eta gehienak emakumeak dira. Soldata arrakala ere arazo handia dela salatu dute.

Aspel patronala

Espainiako Aspel patronalarekin ari dira negoziatzen hitzarmen berria. Alberdik adierazi du Madrilen dagoen patronal hori Gipuzkoako errealitatetik oso urrun dagoela, eta ez dituela sektoreko langileak ordezkatzen. Gainera, Espainian nagusi diren enpresa handiek, Eulen eta Clece esaterako, Gipuzkoan langile gutxi dituztela nabarmendu du: «Aspelen barruan ez dauden enpresak dira Gipuzkoan langile gehienak dituztenak. Beraz, gure ustez, egoera honen erantzuleak, Aspelez gain, Aspelen ez dauden enpresak ere badira, prekaritate egoera horrekin jarraitzen dutelako».

Gipuzkoako eraikinak eta lokalak garbitzen dituzten 5.000 langile horietako askok administrazio publikoaren eraikinak garbitzen dituzte, eta «ezkerreko, zentroko zein eskuineko» alderdi politikoen jarrera salatu du ELAk. Hauteskunde kanpainan prekaritatearen aurkako jarrera adierazten dutela dio sindikatuak, baina nabarmendu du gero haien udaletxe eta eraikinetan langileak baldintza prekarioetan azpikontratatzen dituztela.

Negoziazio mahaian dauden gainontzeko sindikatuak ere kritikatu ditu ELAk. Diote blokeo egoera horren aurrean sindikatuen arteko mahai bat deitu zutela, greba deialdia egiteko, baina nabarmendu du ez dutela babestu. ELAk duen erresistentzia kutxa nazionala grebak egin ahal izateko «ezinbesteko tresna» dela dio sindikatuak. Hala ere, gainontzeko sindikatuek ere ez dute patronalaren proposamena eta jarrera onartzen.

Lan sektore feminizatua

Emakumeak gehiengoak dira eraikinen eta lokalen garbiketan, eta Alberdik adierazi du ez dela kasualitatea feminizatutako sektore horretan partzialtasuna %80 baino handiagoa izatea. Horrez gain, sektorean soldata arrakala salatu dutela nabarmendu du. Izan ere, kale garbikuntzan erratza pasatzen aritzen den langile baten oinarrizko soldata eraikin eta lokaletako garbitzaileen oinarrizko soldata baino %40 handiagoa da.

Maricruz Elkoro ELAko zerbitzu pribatuen federazioko arduradunak adierazi du erresidentzietako langileek lortu duten akordioa «historikoa» izan dela, eta gehitu du Gipuzkoako garbitzaileek haien testigua hartu dutela orain: «Egoera guztiz aldatu nahi dugu, eta hitzarmen on bat lortu nahi dugu. Aste osoa greban eman dugu, hori delako uzten diguten bide bakarra. Eta ez badigute beste biderik uzten, greban jarraituko dugu, baita mobilizazioak egiten ere. Hori ziur izan, gure erresidentzietako lagunek egin duten moduan».