Summary: «Oso agerikoa da hilekoaren gaineko kulturaren falta». Jendeak menstruazioarekin duen harremana osasuntsuagoa izatea nahi luke Rosinok. Horretan laguntzeko, ‘Lehenengo hilekoetarako kit praktikoa’ tailerra egiten ari da Uharteko Ugazten; atzo hasi zuen.

“Jakina da hilabetean bospasei egunez odolusten garela, baina ez dakigu horren atzean zer den”. Eva Rosino (Iruñea, 1985) sexologo eta gizarte langilearen iritziz, jendeak “deus gutxi” daki hilerokoaz, eta horrek problema mordoa dakar errenkadan. Hain zuzen, nork bere zikloa hobeki ezagutzea asmo, Lehenengo hilekoetarako kit praktikoa tailerra egiten ari da, atzotik, Ugazte Uharteko gazte lokalean, nerabeentzat.

Hilekoa da tailerraren gai nagusia; ordea, lehenengo menstruazioetan jarri duzue fokua. Zergatik?

Zikloaren esanahia ulertzea da tailerraren helburu nagusietako bat, eta lehenbiziko aldia izugarri inportantea da, une horretantxe gaiaren inguruan ditugun sinesmenek eta ideiek zuzen-zuzenean baldintzatuko dutelako gerora menstruazioa bizitzeko manera. Gainera, prozesuan bidelagunak izatea oso garrantzitsua da, are gehiago aurreneko aldietan, eta, askotan, jendeak ez du asmatzen nola lagundu.

Zer hanka sartze errepikatzen da gehien?

Haurrari edo gaztetxoari ez zaio berdin begiratzen bere aurreneko menstruazioa izan ondotik; uste da haurra bat-batean heldu bilakatu dela. Kontua ez da hori. Kontua da ordura arte lineala zen pertsona hori zikliko bihurtu dela. Gainera, gazteei beren lehen hilerokoen bueltan esaten zaizkien mezu asko oso desegokiak dira: “Kasu eman, dagoeneko ez zara ume bat, tentuz ibili egiten duzunarekin”, edo “hilekoa kaka zaharra da, baina dagoena dago; ohituko zara”. Horrelakoak botatzea oso larria da. Begiradek, gaiari buruz esaten ditugunek eta isiltzen ditugunek, horiek guztiek sekulako eragina dute hilekoarekiko pertzepzioan.

Horrek zer ondorio ekar ditzake, luzera begira?

Pertsona askok oso harreman zailak dituzte beren hilerokoen zikloekin; are gehiago, esanen nuke menstruazioa duten pertsona gehienek bizi dutela horrelako zerbait, neurri handiagoan edo txikiagoan. Oro har, ez dugu hilekoa maite; borroka moduko batean sentitzen gara, sortzen dizkigun sintomek ez digutelako onik egiten egunerokoari aurre egiteko. Azken batean, ez dugu lortzen guztiz ulertzea, ezta onartzea ere.

Zerk zailtzen du hainbeste prozesua ulertzea eta onartzea?

Aldaketak oso arrotzak gerta daitezke, biziki nahasgarriak, eta, zenbaitetan, abaildura ere eragin dezakete. Ezjakintasun handia dago, eta, hain zuzen, gure zikloak nola funtzionatzen duen jakinda errazago ikasiko dugu geure burua zaintzen. Dudarik ez da: gizartean oso agerikoa da hilekoaren gaineko kulturaren falta; deus gutxi dakigu. Gezurra dirudi, baina XXI. mendean oraindik ere ez dakigu zikloak nola funtzionatzen duen. Jakina da hilabetean bospasei egunez odolustu eginen garela, baina ez dakigu horren atzean zer den. Jendeak ez daki zikloak lau fase dituela ere.

Zer adinetan hasi beharko lukete haurrek hilekoari buruzko informazioa jasotzen?

Heziketa sexualaren bidez eman beharko genizkieke azalpenak, eta sexu heziketa, oro har, hankamotza da oraindik ere, nahiz eta Skolaeren gisako programekin nabarmen ari den aurrera egiten. Hilekoari dagokionez, azalpenek goiztiarrak izan beharko lukete. Gazteek gaiari buruzko jakin-mina dutela sumatu bezain pronto eman beharko genieke informazioa, galderak egiten hasten direnean. Izan ere, inportantea da gazteek hilekoari buruzko ezagutza edukitzea nerabezaroan sartzen direnerako. Naturaltasunez esplikatu behar dizkiegu gauzak, etxean bertan ere bai.

Hilerokorako produktuei buruz ere mintzo zarete tailerrean. Zer da jakin beharrekoa?

Erabil ditzaketen aukera guztiak erakusten ahalegintzen gara. Batik bat, garrantzitsua da bistan uztea produktuen artean ez daudela soilik tanpoiak eta erabili eta botatzeko konpresak. Gainera, ilargi diagramari buruzko informazioa ere ematen diegu, bakoitzak ikas dezan bere zikloan ikusten dituenak interpretatzen: odolaren kolorea, kantitatea…; horiei guztiei erreparatzea lagungarri da. Xehetasun horiez ohartzeko, menstruaziorako kopa aski egokia da, eta, gainera, ekologikoagoa eta merkeagoa ere bada. Odoluste librea ere ezin da ahaztu.

Zer da odoluste librea, zehazki?

Odoluste librearen alde egiten duenak ez du eramaten ez konpresarik, ez koparik, ezta hilerokoaren odola biltzeko balio duen bestelako produkturik ere. Adi egon behar dugu, uteroa noiz uzkurtzen den sumatzeko eta odola zehazki noiz jaitsiko zaigun jakiteko. Hala, gai izan gaitezke odolari eusteko, denbora tarte batez, gero komunean edo guk nahiago dugun tokian husteko. Ezinbestekoa da erne egotea, eta, bestalde, gure giharren gaineko kontzientzia hartzea, eta perineoko giharrak indartsu eta malgu izatea; baginarako arrautzak izeneko gailuek asko laguntzen dute horiek lantzen.

Hilekorako produktuek gastu ekonomiko handia dakarte pertsona askorentzat. Doakoak izan beharko lukete?

Pausoak eman beharko lirateke horretarako, baina problema harago doa: hilekoaren gaineko kultura ez dago gizartean txertaturik. Menstruazioari buruz gehiago bageneki, jakinen bagenu zein diren hilerokoak pertsonengan sortzen dituen premiak eta zer eratan erantzun behar diegun horiei, seguru nago gauza mordoa ondorioztatuko genukeela, eta produktuen prezioarena horien artean izanen litzateke. Gehien-gehienek prezio puztuegiak dituzte; ingurumenerako kutsagarrienak direnek, bereziki.

Publizitateak hilekoari buruz erakusten duen irudia asko aldentzen da errealitatetik?

Guztiz. Iragarkietan, ematen du hilekoa izatean ez dela aparteko deus gertatzen, hau da, ez dela inolako aldaketarik, eta normal-normal egin ditzakezula eguneroko gauza guztiak. Inork ez du esaten ezin zaiola ohiko bizimoduari eutsi, baina bistakoa da aldeak badirela; adibidez, beste pertsona batzuekin esperientzia erotikoak izateko gogoa ez da berbera izaten, energia apalagoa izatea ohikoa da, baita ideiak lausoago edukitzea ere.

Amarenea proiektuko sortzaile eta zuzendari zara. Zertan oinarritzen da zuen lana?

Harreman osasuntsuak lantzen laguntzen dugu, sexualitatea modu positiboan bizitzea helburu. Amarenean, sinetsiak gara sexualitatea era integralean eta integratzailean ulertu behar dela. Integrala, bizitzako etapa guztietan bizi dugulako; integratzailea, pertsona orok duelako tokia. Adinari dagokionez, fase guztietan egiten dugu lan: haurtzaroan, nerabezaroan, garai ugalkorrean eta klimaterioaren ondokoan.


Summary: 359 positibo atzeman ziren atzo Hego Euskal Herrian. Positiboen ehunekoa %3,8 izan zen, herenegungoa baino hamarren bat gutxiago.

COVID-19ari lotutako datuek ohiko gorabeherekin jarraitzen dute Hego Euskal Herrian, aparteko joera argirik gabe. Osasun sistemek emandako azken datuen arabera, atzo 9.881 proba diagnostiko egin ziren. Horietatik, 8.105 Osakidetzak egin zituen, eta Osasunbideak, 1.776.

Orotara, 359 positibo egon ziren atzo Hegoaldean, hots, herenegun atzemandakoak baino 24 kasu gutxiago izan ziren. Proba diagnostikoen kopurua, gainera, herenegungoa baino zertxobait handiagoa izan zen (9.634 test egin ziren ostegunean). Atzoko positiboen ehunekoa, hortaz, %3,8 izan zen; hamarren bat txikiagoa herenegungo datuekin alderatuz.

Lurraldeka, Bizkaian atzeman dituzte kasu gehien: 170 izan dira. Gipuzkoan 86 positibo izan ziren, eta Nafarroan, 72. Ohi bezala, Araban atzeman ziren kasu gutxien: 31 izan ziren.


Summary: Donostiako Udalak Mari Jose Bravo omentzeko plaka bat paratu du. Batallon Vasco Español taldeak bortxatu eta hil zuen 16 urteko gaztea, duela 41 urte. Udalak «bizirik» mantendu nahi du haren oroimena.

Maria Jose Bravo del Valle. BVEren biktima. 1980-05-07. Bi esaldi eta data bat plaka batean idatziak, gertatutakoa atzendu ez dadin. Donostiako Udalak Mari Jose Bravo ikaslea omendu du Loiola auzoan, bizileku zuen hartan, haren omenezko plaka bat paratuta. Garaian 16 urte zituen gaztea bortxatu eta buruan jota hil egin zuen BVE Batallon Vasco Español eskuin muturreko talde parapolizialak, duela 41 urte. Ez zen hilketa ikertu ere egin.

Eguerdian gogoratu dute gertakari hura, Donostian. Biktimaren senideak, Eneko Goia alkatea eta gainerako udal taldeetako ordezkariek parte hartu dute Latsari plazako ekitaldian. Zuriñe Bravo biktimaren ilobak eskerrak eman ditu, nahiz eta omenaldia hilketa gertatu eta lau hamarraldi geroago egin duten: «Eskerrik asko keinu honengatik. Gertatu zenean, ez zen ezer egin: ez doluminik, ezta ordezkari politikoren baten hitzik ere. Nire familiari inork ez zion ezer esan. Erabat babesgabe utzi gintuzten».

Ekitaldian arrosa zuriak utzi dituzte lurrean paratutako plakaren ondoan, eta Donostiako Txistulari Bandak parte hartu du. «Bravoren senitartekoekin partekatu nahi izan dugu momentu hau haren oroimena bizirik mantentzeko. Memoria bizirik mantentzeko lanean beste pauso bat da hau», azaldu du Goiak. Bravorena «oso kasu tragikoa» izan zela ere esan du: «bidegabea» eta «krudela».

Hilketa, zigorgabe

Mari Jose Bravo bere bikotekide Javier Ruedarekin zegoen hil zuten egunean. BVEko kideek larri zauritu zuten Rueda jipoi bat emanda, eta Bravo haiekin eraman zuten, beste leku batean bortxatu eta buruan zenbait aldiz jota hiltzeko. Rueda zortzi urte geroago hil zen, jipoi hark eragindako kalteengatik. BVEk bere gain hartu zuen hilketa, eta bi gazteek ETArekin lotura zutela esan zuen. Ez zen ikerketarik egin, Poliziaren arabera, frogak desagertu egin zirelako.

Donostiako Udalak hamabi plaka paratu ditu dagoeneko, azken hamarkadetan izan diren indarkerien biktimak oroitzeko eta «ikusgarritasuna» emateko. Bravorena da eskuin muturreko talde baten biktima oroitzen duen lehenbizikoa. Gainerakoek ETAk, DRILek eta Komando Autonomo Antikapitalistek eragindako biktimak gogoratzen dituzte.


Summary: Espainiako Gobernuak atzera egin du ostalaritzaren itxieraren auzian. Erkidego bakoitzak erabaki ahalko du zer egin ostalaritzarekin, gaur Estatuko Aldizkari Ofizialean jasotakoaren arabera.

Espainiako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak asteon ostalaritzaren itxieraren inguruan izan dituzten tira-birek ezustekoa izan dute larunbat honetan. Espainiako Aldizkari Ofizialak gaur jaso duen xedapenean ez da polemikaren abiapuntu izan zena ageri, hau da, 150eko intzidentzia tasa gainditzen duten erkidegoetan tabernen barnealdea itxi beharra. Aldiz, argitaratutako xedapenak beste agiri batera egiten du erreferentzia, eta azken horretan zehazten da erkidego bakoitzaren esku egongo dela erabakia.

Hortaz, Eusko Jaurlaritzak erabakiko du tabernetan zer neurri ezarriko dituen, eta, beraz, momentuz ez da aldaketarik izango. Aldizkarian argitaratutako agindu zehatzaren berri izan ondoren, Jaurlaritzak, larunbat goiz honetan, berretsi du ostatuen eta denden gaineko erabakiak hartzeko eskumen guztiak bereak direla, eta ez dituela aldatuko maiatzaren 31ko Labi batzordeak hartutako neurriak, oraingoz.

PSE-EEk seinalatu du Aldizkari Ofizialean argitaratutako ñabardura horrek «bide ireki bat» planteatzen duela, eta euskal sozialistek planteatutako kontsentsurako proposamenetik etorri dela. Prentsa ohar bat zabaldu dute, esateko aldaketa horrek Espainiako Gobernuaren koordinazio ahalmena mantenduko duela, eta, aldi berean, erkidegoen eskumenak errespetatu eta onartzen dituela.

Oreka zaila izan du PSEk azkeneko egunetan, aldi berean Eusko Jaurlaritzan eta Espainiako Gobernuaren parte izanik. Erkidegoen arteko bilera egin zutenetik bi egun joan dira agindua Aldizkari Ofizialean argitaratu den arte, eta horrek berak adierazten du aldizkarian agindua idazteko moduari buruz izan den eztabaida.

Asteazken arratsaldean bildu zen Espainiako Lurralde Arteko Osasun Kontseilua. Gobernuaren ordezkariek proposatu zuten 150 kasu positiboko intzidentzia metatua zuten lekuetan tabernen barrualdeak itxi beharko zirela. Jaurlaritzako ordezkariek haserre hartu zuten erabakia, gobernua erkidegoen eskumenak beretzat hartzen ari zelako kexu.

Hurrengo egunetan, tentsioak gora egin du, eta Iñigo Urkullu lehendakaria agindu hori ez betetzeko prest agertu da, ostatuei buruzko erabakiak Labiri dagozkiola errepikatuz. Espainiako Gobernuko ministro batek baino gehiagok errepikatu dute Madrilgo agindua bete beharrekoa izango zela, nahi izan ala ez. Baina larunbat honetan Aldizkari Ofizialean argitaratutako aginduak, azkenean, eman du agindu horri izkin egiteko zirrikitua.

Neurriak, bere horretan

Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako tabernetan, beraz, neurriok jarraituko dute indarrean: gauerdira arte irekita egongo dira, debekatua egongo da zutik edo barran jatea eta edatea, lauko taldetan egon beharko da gehienez, eta metro eta erdiko tartea beharko da pertsonen artean. Egun, Bizkaian eta Gipuzkoan 200 kasutik gorako intzidentzia metatua daukate; Araban, 154koa da.

Nafarroako Gobernuak iskanbilarik gabe onartu ditu asteazkenean erkidegoen arteko bileran proposatutako neurriak. Tabernen barrualdeak 23:00etan eta terrazak 01:00etan itxi behar dira han. Udalek araudiak mugatu ditzakete —terrazen kasuan, ordubetez luzatu ere egin dezakete—. COVID-19arengatik terraza jartzeko baimena duten ostatuen kasuan, berriz, 23:00etan itxi behar dute. 135eko intzidentzia metatua dute Nafarroan orain; Espainiako Gobernuaren agindua indarrean jarriko balitz, bere horretan agindu bezala, Nafarroako ostatuek soilik ireki ahalko lituzkete barrualdeak.


Sumin abstraktuak, zapata hondatuak

Summary: Sumin abstraktuak, zapata hondatuak.

'Solasaldia Sizilian'

du izenburu Elio Vittoriniren nobela euskaratu berriak. Hona liburuaren hasiera bikaina: «Negu hartan sumin abstraktuek hartua ninduten. Ez dut esango zein ziren, nire asmoa ez baita horretaz hitz egitea. Hala ere, esan behar dut abstraktuak zirela, ez heroikoak ez biziak [...] Eta nik zapatak hondatuta nituen».

Sumin abstraktuak buru-behazunetan, euri etengabeak hondatutako zapatak oinetan. Faxismo betea. «Ez dut esango zein ziren sumin abstraktuok», dio narratzaileak uko eginez ideologiaren abstrakziotik hitz egiteari. Errealitateaz mintzatzeko, baliabide ezin hobeak dira ironia, surrealismoa, xaribaria, hizkera primitiboen imintzioa... Narratzaileak badaki faxismoak gorroto dituela barrea, ironia, burla: sistema ideologiko itxiek (totalitarismoek bezala erlijioek ere) ez dute irria maite. Faxistek-eta hain dituzte goi-goian beren buruak, non trufa duten etsairik minena.

Ez dago faxismo hitza aipatu beharrik faxismoaz mintzatzeko.

Pello Lizarraldek itzuli berri duen Solasaldia Sizilian 1941 urtean argitaratu zen faxisten zentsurari iskin eginez. Neorrealismo italiarra bere onenak ematen ari da, baina irakurleak ez du heroismo belikorik aurkituko Vittoriniren obran, ezta Italiako egoera politikoaren berri-emate ez-literariorik ere.

Bigarren Mundu Gerra eta haren osteko testuinguru politiko-soziala kontagai harturik, hari hurbiletik begiratu, objektibotasunez jardun, kaleko hizkera eta estilo zuzena landu… Horra, eskematikoki, neorrealismoaz zabaldurik dagoen klixea zinearen bidetik. Baina hasierako neorrealismoaren poetika askoz ere ugariagoa eta noranahikoagoa da hurrengo hamarkadetan idatzi zenaren aldean. Eta artean beti gertatzen den bezala, mugimendu gorenaren arnasa ere ez da betirako, eta iristen da une bat, zeinean hastapenetako indar sortzailea mehetzen den. Halatsu faxismo osteko neorrealismoan ere: ez ziren jada garai onenak Vittorinirenak bezalako tonu poetiko eta jardun ironikoarentzat: neorrealismoaren literatura mota bat, publizitatuena, gertuegi zegoen egunerokotasun politikoaren ispilu izatetik. Baina ordurako, Vittorinik utzia zion idazteari; Italo Calvinok Oulipo izeneko tailer esperimentala sortu zuen Raymond Quenaurekin. Cesare Pavese, gogait eginda zegoen garaiko nobela asko errealitatea fotokopiatzen ikusten zuelako.

«Glaziazio neorrealista» deitu zion Gesualdo Bufalinok. Proposamen estetiko berririk gabeko antzutze hotz hegemoniko bat. Nobela bat idatzi eta tiraderan gordetzen zuen. Beste bat, eta tiraderara. Hogei urte egin zituen horrela, Diceria dell'untore (Izurrituaren kalamatika) argitaratu zuen arte. Sekulako arrakastarekin. Lortuko zukeen txalorik hogei urte lehenago, argitaratu izan balu?

'Un ange passe'.

Zabalduta dagoen iritziaren kontrara, euskal literaturan uste dugun baino gehiago idatzi da indarkeriaren eraginaz, presente hurbilean kontatutako obrekin bezala kontakizuna beste garai eta lekuetara eramanez, baina, indarkeria delarik leitmotiv nagusia. Gure debatea politikoa zen funtsean, etikoa, hainbatentzat bederen eta ez literarioa. Ez zen epaitzen kalitate literarioa, posizioa baizik indarkeriaren aurrean.

Izan da, ordea, gai hegemonikotik kanpo jardun duen idazle finik. Gera nadin Pello Lizarralderekin. Bufalinok bere nobelak tiraderan gordetzen zituen bezala, Lizarraldek argitaratu egiten zituen gauzaren garaiko hegemonian, baina hautsik harrotu gabe, tximeleta bat agertu eta desagertu balitzaigu bezala gure irakurle-begien aurrean.

Lehen bi liburuek ez zuten durundarik atera, baina bai irakurle eskarmentudun batzuen miresmena eragin. Bitxi eta diferenteak ziren, beste atmosfera bat zekarten giro literariora. Iraupen ustez efimeroko sartu-irtena literaturaren plazan. Aldian behin, beste bisita bat, itxuraz hura ere efimeroa. Pixkana-pixkana haren mundua tokia hartzen ari zen irakurleriaren oroitzan.

Zer eskaintzen duen? Pertsonaia bat, bakarrik, ezer gutxi gertatzen zaion kontakizun batean. Hurrengo nobela batean, beste pertsonaia bat, beste lanbide bat, beste inguru bat, aurrekoaren trenpu bertsuan. Hurrengoan, halaxe. Gizaki baten bizitzaren tranche de vie edo bizitzaren pasarte labur bat, gehienetan peripezia askorik gabea. Zineari egindako keinu asko.

Liburu bakoitza (zazpi nobela labur eta bi ipuin-bilduma, oker ez banago) pertsonaia bakartien kaleidoskopio literario handi baten parte da, Patrick Modianoren nobela bakoitza ere gerra osteko Pariseko aldirien mosaiko erraldoi baten tesela den bezalatsu.

Irakurlea, idazle anonimo hori.

Lizarralderen narratzaileak ez digu esaten bere pertsonaiak bakartiak direnik. Guk ikusten ditugu nonahitik noranahi, aldian behin norbaitekin, haren bidez jakiten dugu zerbait pertsonaiaz. Baina lauso geratzen zaigu bere izaera, gure bizitzatik pasatzen diren pertsona asko eta asko (gehienak?) lauso geratzen zaizkigun legez. Zer dakit auzoaz, astean pare bat aldiz etortzen zaidan postariaz, egunero ogia erosten diodan dendariaz? Lizarralderen narratzailea ez da begiluze diskreziorik gabe bat, errespetua dio diskrezioa pertsonaiari. Horretan datza, besteak beste, Lizarralderen narrazioen misterioa.

Horra irakurlea orriari orri bere pertsonaia osatzen: Lizarralderen proposamenetik abiaturik, irakurle adina erretratu fisiko eta psikologiko dituzte Argiantzako Ramonek, Elur bustiako Ramirok, Larrepetiteko Josek eta Abelek edo È pericoloso sporgersiko Joxe Azkuek.

Pertsonaia bakartiak: hosto ihartu bana udazkeneko orbelean. Eta liburu batetik bestera, giro, garai, atmosfera oso pertsonal bateko tonu delikatua, airean balebil bezala testuari arnasa ematen. Xehetasun doiak, fintasuna oparo hasieratik bukaeraraino…

Lizarralderen liburu bakoitza auzo-lanean jarduteko gonbita onartu izanaren saria da irakurlearentzat. Eta saria izango du Solasaldia Sizilian itzulpenaren irakurketa ere. Lizarraldek Vittoriniren mundua ekarri du bere estetikara, idazle askoren itzulpenak erruz dira autore maiteen omenaldi. Patrick Modiano, Gianni Celati eta Natalia Ginzburgen hainbat obraren itzulpenak ere Lizarralderen fikzioen albumean daude: Lizarralderen ibilbide literarioaren parte dira nobelak eta itzulpenak, mundu poetiko beraren haritik datoz sorkuntza propioa eta kanpotik ekarritako proposamenak.


Summary: Baionaren eta Miarritzeren arteko lehiaren hamaikagarren atala. Inoizko derbirik garrantzitsuenetako bat jokatuko dute datorren larunbatean Baionak eta Miarritzek, Aguileran (17:30). Bietako batek soilik joka dezake datorren urtean Frantziako lehen mailan, Top 14an, eta elkarren aurka erabakiko dute: irabazlea ariko da maila nagusian.

Baloi baten jiran dabil Ipar Euskal Herriko kirola. Ez da futbolaren baloi biribila, errugbiaren baloi obala baizik. Errugbia da kirol nagusia: ez dago haren oihartzunaren eta zaletasunaren parekorik. Ipar Euskal Herriaren luze-zabalean jokatzen da: Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan. Baina inon indarrik baldin badu, Lapurdin du, eta, zehazki, Baionan eta Miarritzen. Sei kilometro eskas luze den eremu hori da errugbiaren erdigunea. Bertakoak dira, hain zuzen, Euskal Herriko bi talderik onenak: Aviron, Baionakoa, eta Olympique, Miarritzekoa. Jean Dauger da Avironen etxea, eta Aguilera, berriz, Olympiquena. Larunbat honetan, elkarren aurka ariko dira Aguileran. Irabazlea Top 14a ariko da; galtzailea, aldiz, Bigarren Mailan. BERRIAk duela urtebete elkartu zituen bi taldeetako ordezkariak, errugbiak Ipar Euskal Herrian duen garrantziaz eta bi taldeen arteko harremanaz hitz egiteko. «Ipar Euskal Herria oso errugbizalea da», zioen Xexili Foix France Bleuko kazetari eta Baiona Peñako idazkariak (Baiona, 1972). «Pilotak ere indarra du, baina errugbia da nagusi. Baiona eta Miarritze goi mailan ari dira aspaldi, eta klub historikoak dira: ehun urte baino gehiago dituzte biek. Baina, bi horiez gain, badira beste hainbat talde, koska batzuk beherago. Ia herri guztietan dago talderen bat. Errugbiak beti izan ditu zale asko, baina, azken hogei urteetatik hona, profesional bilakatu denetik, aldaketa izan da: jende gehiago zaletu da. Telebistak zerikusia izan du horretan. Lehen, Bost eta Sei Nazioen torneoak eta final handiak bakarrik ikusi ahal ziren telebistaz. Orain, ordea, ligako partidak ikusi ahal dira, eta jendeak errugbia deskubritu du, eta kirol honi lotu da». Foixen ustez, «errugbiaren jokamoldea eta filosofia» dago azken urteetako hazkundearen atzean. Horretarako, futbolarekin alderatu du. «Futbolak badu alde txar bat: zelaian, giroa pixka bat bortitza da; hitzetan, gutxienez. Eta gerla izan ohi da zaleen artean. Errugbian, aldiz, ez dago halakorik. Zelaian, jokalariek errespetu handia erakusten diote epaileari. Nahiz eta jokoa aski bortitza izan, uztartzeak eta plakatzeak baitaude, badago diziplina bat, araudi bat, eta errespetatu egiten dira. Errugbia deskubritzen duen jendea harritu egiten da ikusten duenean epaileek zerbait adierazi eta jokalariek berehala apaltzen dutela burua. Nik maite dut errugbi jokoa: estrategiak, talde espiritua, batasuna... Jokalari guztiak dira garrantzitsuak». Zaleen «giroa» ere nabarmendu zuen. «Adiskidantzazko giroa dago errugbian. Horixe da errugbiaren xarmarik handienetako bat. Partidek hiru zati dituzte: hasi aitzin, denak gaude elkarrekin, pozik, kantatzen, bakoitza bere koloreak harro erakutsiz; neurketan, berriz, bakoitzak bere taldea animatzen du, eta, bukaeran, irabazi edo galdu, elkarrekin edaten dugu, eta partidaz patxadaz eta giro onean mintzatu. Horrek egiten du ezberdin errugbia». Gero eta zale gehiago Peio Dospital (Itsasu, Lapurdi, 1950) errugbiaren garrantziaren lekuko izan da. Lehenbizi, Baionako jokalari gisa: hogei urtez aritu zen. Gero, klubaren presidente gisa. «Errugbiak beti izan du indar handia Ipar Euskal Herrian, eta batez ere Baionan eta Miarritzen. Zaletasun handia egon da beti, eta, orain, are gehiago. Baionan, adibidez, lehen, 10.000 lagun joaten ziren estadiora. Orain, ordea, 17.000 joaten dira. Lehengoa halako bi da ia. Horrek agerian uzten du zaletasunak ez duela behera egin. Aitzitik, gora egin du. Gainera, harrobi ona dago, bai Baionan, bai Miarritzen, baina baita beste hainbat talde txikitan ere». Miarritzek 2004 eta 2006 artean izan zuen urrezko aroa: bi urtez jarraian irabazi zuen Frantziako liga, eta Europako txapeldunorde izan zen. Federico Martin Aramburu (La Plata, Argentina, 1980) talde horretako jokalari izan zen. Bi urtez baizik ez zen aritu Miarritzen, baina hain arrasto sakona utzi zuten harengan, ezen bertan bizi baita erretiroa hartu zuenetik. Bazkideen ordezkari izandakoa da. «Ez ditut beste kirolak gutxietsi nahi, baina, Miarritzen, errugbi taldea besterik ez da existitzen. Zergatik? Hemengo biztanleek hiru aldiz ikusi dutelako euren taldea Frantziako liga irabazten eta bitan Europako Kopako finala jokatzen. Gauza handiak bizi izan dituzte, eta horrek, noski, arrasto handia utzi du. Inguru honetan, ez dago errugbi taldea ezagutzen ez duenik». Dospitalek eta Aramburuk nabarmendu zutenez, jokalari zirela «beti» sentitu dute «hiriaren sostengua eta bultzada». Argentinarrak ez du ahaztu Miarritze gailurrean zegoenean bizitakoa. «Jatetxeetara joaten ginen, eta ez ziguten uzten ordaintzen. Zerbait behar bazenuen, segituan laguntzen zizuten. Etxekoak bagina bezala sentiarazten gintuzten. Gainera, zelaian, irabazi egiten genuen ia beti. Ez zekiten zer egin hori eskertzeko. Zaleak etxera etortzen ziren, gurekin hitz egitera, babesa eta esker ona adierazteko. Izugarri maitatuak sentitu ginen. Horrek asko markatu ninduen. Horregatik, erretiroa hartu nuenean, emaztea eta biok hona etorri ginen bizitzera. Oso zoriontsu gara». Bizilagunarekin elkarbizitza Baiona eta Miarritze. Miarritze eta Baiona. Aspaldikoa da elkarren arteko lehia. Euren artekoaz galdetuta, Foixek segituan nabarmendu zituen bi hirien arteko aldeak. «Baiona herrikoiagoa da, eta urte osoan dago giroa. Miarritze, ordea, askoz lotuagoa dago turismoari. Dirudunen hiria da. Baionan ere badaude, baina ez dira hainbeste nabarmentzen». Daniele Zelaia (Miarritze, Lapurdi, 1985) ez zegoen batere ados horrekin; jarraitzaile zuri-gorria da, eta Mixel Zelaia Miarritzeko jokalari historikoaren alaba. «Askotan entzun dut gauza bera, baina hori ez da horrela. Miarritze ez da dirudunen taldea, ezta turistena ere. Egongo dira, baina Baionan dauden bezalaxe. Denetarik dago bi taldeetan. Horiek guztiak txorakeriak dira». Aramburuk ere ez zzituen aintzat hartzen halakoak. «Derbien inguruan bizilagunari zirikatzeko esaten diren gauzak besterik ez dira». Bizilagunen arteko lehia horrek derbietan jo ohi du goia. Ados dira guztiak: denboraldiko «partidarik bereziena» da, eta «plazera» da bizilagunari irabaztea. Dospitalen arabera, aldatu egin da jokalarien arteko harremana. «Gure garaian, biziki ongi pasatzen genuen derbia jokatzen genuenean. Zelaian, borroka handia izaten zen, baina lehia bukatzen zenean denak elkartzen ginen, festa egiteko. Elkar ezagutzen genuen, lanetik eta errugbitik, eta anaiak bezala ginen. Orain, berriz, jarraitzaileena da derbia; haientzat da garrantzitsua. Jokalariei berdin zaie aurrean Miarritze edo Paris izan». Aramburuk, ordea, aitortu zuen bere garaian zaleek jokalariek baino garrantzi gehiago ematen ziotela derbiari. «Esaten ziguten berdin zitzaiela sasoiko beste partidetan zer gertatzen zen, baina Baionari irabazi behar geniola». Foixek maite ditu derbiak, baina ez noiz edo noiz bi taldeetako zaleen artean egon diren tirabirak. «Lehia beharrezkoa da, baina goxoa. Ez dira gauzak serioski hartu behar. Kirola baizik ez da. Ikusi izan ditugu inoiz bi taldeetako zaleak elkarri hitz itsusiak esanez, eta hori ez dago ondo. Errugbian ez dugu halakorik nahi. Ezagutzen ditut Aguilerara joaten ez diren Baionako zaleak, baita Jean Daugerrera joaten ez diren Miarritzeko zaleak ere. Gu joaten gara Aguilerara, Baiona animatzera. Baionaren alde baikaude. Baina ez gaude Miarritzeren aurka». Baiona Top 14an aritu da azken bi sasoietan, eta Miarritze koska bat beherago, Bigarren Mailan. Beraz, aspaldi ez da egon derbirik. Zaleek horren falta sumatzen zuten. «Top 14an, gure derbia Paueren aurka da. Baina ez da gauza bera. Baionaren aurkakoak piper gehiago du. Festa bat da. Ea laster berriz ere elkarren aurka joka dezakegun», zioen Foixek. Desio bera zuen Zelaiak. «Oso partida politak dira, eta zer esanik ez irabaziz gero. Beti da plazera Baionari irabaztea». Larunbat honetan beteko haien nahia. Bateratu bai, bateratu ez Miarritze eta Baiona bakoitza bere aldetik doaz, baina saiatu izan dira bi klubak bateratzen. Alferrik, ordea. Bi jokalari ohiak bateratzearen alde zeuden. Aramburuk zioenez, «nik argi dut bateratu egin behar direla. Bateratzeak sanoa izan beharko luke, eta ona lurraldearentzat. Aukera ona dago, jokalari oso onak baitaude inguruan. Euskal talde indartsu bat sortu beharko litzateke, klubek euren historiari eutsita». Aldekoa zen Dospital ere, baina zehaztapena egin zuen. «Euskal Herriko talde bat sortu beharko litzateke, eta Baionak eta Miarritzek joka dezatela gazteekin Bigarren Mailan. Nork finantzatuko luke talde hori? Baionak %40 jarri beharko luke, Miarritzek beste %40 eta beste talde guztiek, Iparraldekoek zein Hegoaldekoek, beste %20. Nire ustez, gaizki planteatu izan da bateratzea, talde bat gehiago izatea proposatu beharrean bat gutxiago izatea proposatu baita. Horregatik ez du arrakastarik izan». Zelaia eta Foix, berriz, bateratzearen kontra zeuden. Zelaiak azaldu zuenez, «ez da beharrezkoa Baiona eta Miarritze elkartzea. Euskal talde bat aipatzen dute, baina badira euskal taldeak: Baigorrin, Hernanin, Ordizian, Gernikan... Ondo dago dagoen bezala». Iritzi berekoa zen Foix. «Batzuek diote ekonomikoki ez dela erraza bi talde goi mailan egotea, baina inork ez du frogatu bateratuta emaitza hobeak lortuko direnik. Gainera, bi klub dira, bakoitza bere hiriari lotuta, kolore, historia, kultura batekin eta nortasun ezberdinekin, eta hori ezin da desagerrarazi halako parioak egiteko. Euskal talde bat sortuko litzatekeela saltzen digute, baina, hori egin nahi badugu, iturritik hasi beharko ginateke. Ezerezetik abiatuta, ezin da fitsik egin. Gauzak serioski egin behar dira, eta luzerako plan bat egin». Hala ere, bateratzearen kontra dago. «Baiona Baiona da. Inoiz ez bagara goi mailan sartzen, ez gara izanen, baina beti gure koloreekin ariko gara. Azken helburua ez da goi mailan aritzea. Ahal bada, hobe, baina ezin bada, ez da hala izanen. Dena ez da saltzen».


Summary: 244 positibo atzeman ziren larunbatean Hego Euskal Herrian. Positiboen ehunekoa %3,3 da, eta 92 lagun daude oraindik ere ZIUetan.

COVID-19ari lotutako datuek ohiko gorabeherak dituzte oraindik ere Hego Euskal Herrian, aparteko joera argirik gabe. Osakidetzak eta Osasunbideak emandako azken datuen arabera, atzo 7.298 proba diagnostiko egin ziren.

Orotara, 244 positibo atzeman zituzten atzo Hegoaldean, eta, ondorioz, positiboen ehunekoa %3,3koa da. Lurraldeka, Bizkaian atzeman zituzten kasu gehien: 105. Gipuzkoan, 72 positibo izan ziren, eta Nafarroan, 38. Ohi bezala, Araban atzeman ziren kasu gutxien: 29 izan ziren atzo.

Ospitaleei dagokienez, hamabost lagun erietxeratu zituzten atzo COVID-19aren ondorioz, eta 92 lagun daude oraindik ere Hego Euskal Herriko zaintza intentsiboetako unitateetan.


Summary: Arria V.ak sei ordu eta sei minutuan amaitu du desafioa. Herri kirolariak ehun kiloko harria hamar aldiz altxatu du, Tolosako hiru tontorren mendi maratoia osatu du, eta hamar kana erdiko ebaki ditu. Desafio horrekin eman dio amaiera bere kirol ibilbideari.

Sei ordu, bost minutu eta 54 segundo. Denbora horretan geratu du kronometroa Xabier Orbegozo Arria V.ak gaur, bere kirol ibilbideari amaiera emateko egin duen desafioan. Helburua sei orduan egitea zen, eta gertu ibili da errezildarra.

Erronkari ekiteko, Arria V.ak harriari heldu dio lehenik; ehun kiloko bola hamar aldiz jaso du. Harriarekin amaitu ostean, Tolosaldeko hiru tontorrak –Ernio, Uzturre eta Erroizpe– zeharkatu ditu. Guztira, 43 kilometro egin ditu korrika, 5.600 metroko desnibel metatua zuen ibilbidean. Bukatzeko, aizkorarekin hamar kana erdiko ebaki ditu Ibarrako Emeterio Arrese plazan.

Goizeko zortzietan hasi, eta txalo artean amaitu du bere kirol ibilbidea Arria V.ak. Aste honetan aitortu zion BERRIAri bere ametsa «herri kiroletako ibilbidea plazan amaitzea» zela, eta halaxe egin du. Probaren amaieran arazoak izan ditu kalanbreekin, baina ordurako beteta zuen helburua herri kirolariak.

Amaitutakoan aitortu du «une larriak» igaro dituela proban: «Uzturren gora, uzteko moduko momentuak izan ditut, baina jendearen babesarekin lortu dut jarraitzea». Azkenik, herri kirolariak eskerrak eman dizkie gaur plazan bildutakoei, eta etorkizunean ere plazetan jarraituko duela esanez amaitu du.

Hilabeteak zeramatzan gaurko proba prestatzen; izan ere, pandemia dela-eta behin baino gehiagotan atzeratu behar izan du. Dena, eztabaida baten ondorioz: «Eztabaida batean hasitako kontua da; neure burua gai ikusten nuen egiteko, beldurgarri sufrituta bada ere», zioen aste honetan. «Halaxe izan da: prestakuntzan hamalau kilo galdu ditut. Mutil handia naiz ni horrenbeste kilometro egiteko, desnibel horrekin [5.600 metroko desnibel metatua zuen lasterketako zatiak], baina txukun jarri garelakoan nago». Esan eta egin.


Summary: Baliteke Rezusta izatea Artolaren ordezkoa. Buruz buruko txapelketako hirugarren eta laugarren postua erabakitzeko neurketa aise irabazi dio Zabaletari.

Normalean ez du oihartzun handirik izaten buruz buruko txapelketako hirugarren eta laugarren postua erabakitzeko neurketak, baina aurten garrantzitsua izan daiteke. Atzeratu egin da Altunak eta Artolak jokatu behar duten finala, eta Alegiako aurrelaria garaiz errekuperatzen ez bada, gaurko garaileak jokatuko du Altunaren aurka; hau da, Beñat Rezustak.

Atzelari gipuzkoarra aise nagusitu da gaur Zabaletaren aurka Irunen (8-22). Akats asko egin ditu Zabaletak, eta, besteak beste, zazpi tanto egin dizkio sakez Rezustak. Launakora arte berdinduta joan da neurketa, baina orduan hartu du aurrea Rezustak (4-10), eta hortik amaierara arte gehiegi sufritu gabe heldu da.

Finala, momentuz, astebete atzeratu dute, ekainaren 20ra arte. Ikusteko dago Artola garaiz osatuko den eta, osatuta ere, zer baldintzatan jokatuko duen. Baldintza onetan ez, seguru. Finala Rezustak jokatzen badu, lehen aldia izango litzateke harentzat.


Summary: Egiari Zor fundazioak salatu du Bilboko Udala bere jarduera «kriminalizatzen» saiatu dela. Ekitaldi bat egin zuen elkarteak atzo eguerdian, Bilbon, azaltzeko zergatik utzi dituzten bertan behera Txabi Etxebarrieta gogoratzeko asteburuan egitekoak ziren hitzaldia eta ekitaldia.

Egiari Zor fundazioak bertan behera utzi zituen ostiralean Txabi Etxebarrieta gogoratzeko larunbatean Bilbon egitekoa zen hitzaldia eta igandean Derioko hilerrian antolatua zuen ekitaldia. Atzo azaldu zuten zergatia, eta euren «jarduera kriminalizatzeko ahalegina» jasan dutela salatu zuten, Bilbon.

Dignidad y Justicia elkarteak auzitara jo zuen ekitaldiak debekatzeko, argudiatuta «terrorismoa goratzeko» delitu bat izan zitekeela horiek egitea, baina Espainiako Auzitegi Nazionalak baimendu egin zituen. Udalak, ordea, ez zuen atzo hitzaldia egitekoak ziren aretoa erabiltzeko baimenik eman. Etxebarrietak eragin zuen ETAren lehen biktima, Jose Antonio Pardines guardia zibila, 1967ko ekainaren 7an, Francisco Francoren diktaduraren garaian. Egun berean, Guardia Zibilak Etxebarrieta bera hil zuen tiroz, Tolosan (Gipuzkoa).

«Gasteizko zentro memorial baztertzailea inauguratzen den aste berean, Egiari Zor fundazioren barruan barnebiltzen diren estatuaren indarkeriaren biktimok, gure jarduera kriminalizatzeko ahalegina jasan dugu». Elkarteak atzo azaldu zuen zer-nolako ekitaldiak zituen antolatuta. Horietako bat hitzaldi bat zen. Horretan, Etxebarrietaren heriotzaren inguruko bertsio kontrajarriak azaldu behar zituzten; besteak beste, exekuzioarena. «Dokumentazio hori guztia ikuspegi tekniko eta kualifikatu batetik aztertzea, kasu honi buruzko zalantzak argitzen saiatzeko eta datu berriak mahaigaineratzeko» asmoa zutela azaldu zuten atzo.

Horrez gain, Etxebarrietari lore eskaintza bat egiteko asmoa zuten Derioko hilerrian (Bizkaia); besteak beste, eskatzeko hari ere biktima izaera ofizialki onar diezaioten.

Haatik, elkarteak gogoratu zuen ekainaren 2an Bilboko Udalak kendu egin ziela aurretik emaniko baimena hitzaldia egiteko, Bilboko John Jauregian. Erakundeak udalarekiko «izugarrizko haserrea» adierazi zuen atzo, «hirugarren batzuen funtsik gabeko ziurtasunetan oinarrituta» ezarri zutelako debekua. «Hipokresia onartezina erakutsi du, Egiari Zor fundazioaren barruan dauden estatuaren indarkeriaren biktimak eta Etxebarrieta memoria elkartea gaizkile bagina bezala hartuz eta hitza ukatuz. Salatu nahi dugu Bilboko Udalak espazio publiko bat ukatu digula, estatuaren biolentzia jasan dugun biktimak modu argian diskriminatuta. Eta, are gehiago, debeku honek gizarte gisa indarkeriazko heriotza kasu baten inguruan egia ezagutzeko dugun eskubidea oztopatu duela ere esan behar dugu».

Udalak oroimenerako eskubidea urratu duela salatu zuten, eta gogoratu zuten Eusko Jaurlaritzaren bake eta bizikidetza planaren leloetako bat: iragana argitu beharra dago, etorkizunari aurre egiteko. Erakundeek Txabi Etxebarrietaren ikertzen lagundu beharko luketela gaineratu zuten, eta, harekin batera, Mikel Zabalzaren afera, Luzia Urigoitiarena eta Iñigo Cabacasena aipatu dituzte.

«Kriminalizatu nahi izan gaituzte, fiskal gisa aritu nahi duten horiek eta estatuaren bortxaren biktimek gure herriko leku publikoetan zer egin dezakegun edo zer ez erabaki nahi dutenek. Eta Bilboko Udalak hori ahalbidetu du, gure lana kriminalizatu nahi izan dutenen eskakizunei men egin die, egia ezagutzeko borrokan jarraitzen duten senitartekoak, urte luzez ahanzturara kondenaturik egon direnak, babestu beharrean. Erabat lotsagarria da». Biktima guztientzako memoria eskatu zuten amaitzeko.

Aitziber Ibaibarriaga EH BIlduko Bilboko zinegotziak txio baten bidez gogoratu du, gaur, osaba zuen Txabi Etxebarrieta, eta «egia bilatzen» jarraituko dutela adierazi du.


Summary: Gutxienez 37 pertsona hil dira bi trenen arteko talka batean. Dozenaka zauritu daudela adierazi dute salbamendu taldeek, eta horietako asko hil ala biziko egoeran daudela.

Pakistan hegoaldeko Sindh eskualdean gertatu da istripua bart. Bi trenen arteko talka batean gutxienez 37 pertsona hil dira, eta dozenaka daude zauriturik, horietako asko hil ala biziko egoeran.

Agintarien arabera, trenetako bat errailetatik atera da, eta ondoko trenbidean geratu da traban. Orduan, bidaiariz beteriko beste tren batek jo du, eta irauli egin da.

Adierazi dutenez, lau bagoi suntsitu ditu talkak, eta horrek asko zaildu du biktimak erreskatatzeko lana.

Oraindik ez dakite zergatik atera den lehenengo trena errailetatik.

Askotan gertatzen dira tren istripuak Pakistanen. Izan ere, jende askok erabiltzen du garraiobide hori, eta trenak, askotan, berez eraman beharko lituzketen baino askoz bidariari gehiago garraiatzen dituzte. Askotan salatu dute errailak ez direla behar bezala mantentzen.


Summary: Emaitza estua espero dute presidentetzarako bozetan, hirietako botoak zenbatuta. Keiko Fujimorik bost punturen aldea ateratzen dio Pedro Castillori, baina Castillo landa eremuetan erraz nagusituko dela aurreikusi dute, eta haren jarraitzaileak kalera ateratzen hasi dira.

Botoen %56 zenbatu dituzte Perun, atzo presidentea aukeratzeko eginiko bozetan. Keiko Fujimorik botoen %52,4 eskuratu ditu, eta Pedro Castillok, %47,5. Haatik, emaitzok iraultzea espero dute askok, herrialdeko zenbaketa sistema kontuan hartuta. Izan ere, lehenbizi hirietako botoak zenbatzen dituzten Perun, eta horietan du Fujimorik boto iturri nagusia. Castillo, berriz, faboritoa da landa eremuetan eta herrialdearen barnealdean.

Peruko hauteskunde batzordeak eginiko kalkuluen arabera, Castillo nagusituko da, botoen %50,2rekin. Fujimorik %49,8 jasoko ditu. Beraz, bi hautagaien arteko tartea oso txikia izango dela aurreikusi dute.

Hainbat egun beharko dira, ordea, behin betiko emaitza jakiteko. Lehenbizi, hauteskunde guneetatik gertu dauden botoak zenbatzen dituzte Perun, hau da, Lima eta eskualdeetako hiriburuetatik gertukoak. Gero hasten da herriz herriko eta bazterreko eskualdeetako botoen zenbaketa. Hautagaiek ez dute garaipenik aldarrikatu oraindik, baina Castilloren jarraitzaileak kalera atera dira dagoeneko, eta hauteskunde batzordearen aurrean bildu dira «iruzurra saihesteko». Istiluak gertatu dira manifestazio horretan.

Castillo sindikalista da, eta nekazarien artean du sostengurik handiena. Peruko paisaia politikoan ezezaguna izan arren, hautagairik bozkatuena izan zen apirilean eginiko lehenengo itzulian, botoen %20 inguru eskuratuta. Hankaz gora jarri du, gainera, herrialdeko politikagintza, konstituzioa eta sistema ekonomikoa eraldatzea proposatu baitu.

Euren interesak arriskuan daudela ikusita, herrialdeko eskuinak Fujimorirekin bat egin du. Horretarako, Castillo «muturreko politikaria» dela esaten aritu da, eta aukera «askatasuna edo komunismoa» dela.

Horren ondorioz, kanpaina oso gogorra izan da, eta herrialdea banandu egin du.


Summary: Hego Euskal Herrian 1,2 milioi herritar txertatu dituzte. Gaur hasi dira 49 eta 40 urte artekoak txertatzen Hegoaldean. Gotzone Sagardui Osasun sailburuak esan du oporretara joateagatik txertoa hartzeri uko egiten dutenek «itxaron» egin beharko dutela dosi hori hartzeko.

Iazko abenduaren 27an ekin zitzaion Hego Euskal Herrian COVID-19aren aurkako txertaketa kanpainari, eta ordutik 1.234.939 lagunek hartu dute birusaren kontrako txertoren bat. Alegia, herritarren %43,3k lehenbiziko dosia hartua dute, gutxienez. Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak emandako datuen arabera, atzo arte 999.423 lagunek lehen dosia hartua zuten Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta 523.000 lagun baino gehiagok osatua zuten pauta. Nafarroan, berriz, 279.121 herritarrek hartua dute lehen dosia, eta pauta osoa, berriz, 158.990 herritarrek daukate. Hori hala, Hego Euskal Herriko herritarren %24k osatua dute pauta (682.392 lagun).

Txertaketa kanpainak erritmo bizia hartu du azken asteotan. Gaur, Arabako, Bizkaiko, Gipuzkoako eta Nafarroako 49 eta 40 urte arteko herritarrak txertatzeari ekingo die Osakidetzak eta Osasunbideak.

Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak gaur goizean Radio Euskadin egin dioten elkarrizketan adierazi du aurreikusitako txerto kopurua iristen bada ekainaren amaieran edo uztailaren hasieran hasiko direla 39 eta 30 urte artekoak txertatzen. Adingabeen txertaketari ere lehenbailehen ekin nahi dio Osakidetzak. Sagarduik jakinarazi duenez, 12 eta 16 urte artekoak iraila baino lehen txertatzen hasteko asmoa dute.

Bestetik, Sagarduik ohartarazi du udako oporretara joateagatik txertoa hartzeari uko egiten diotenek «itxaron» egin beharko dutela dosi hori hartzeko. Hori hala, herritarrei dei egi die udako oporraldiak ongi «planifikatzeko» eta txertaketari «lehentasuna» emateko.


Summary: Hasi da Sergio Murillo Bizkaiko diputatuaren aurkako epaiketa, GAS sindrome faltsua erabiltzeagatik. Irune Costumerori alabaren zaintza kendu zion aldundiak 2017an; Murillori eta beste hiruri prebarikazioa, tratu txarrak eta lesio psikologikoak leporatu dizkiete.

Sergio Murillo Bizkaiko Diputazioko Gizarte Ekintza diputatua eta aldundiko Haurren Arretarako Zerbitzuko beste hiru langile epaituko dituzte gaurtik aurrera, Irune Costumerori alabaren zaintza kentzean GAS guraso alienazioaren sindromea argudio gisa jartzeagatik. Sindrome hori erabiltzea debekatuta dago, ez baitu oinarri zientifikorik, eta emakumeen aurkako indarkeria instituzionalaren adibidetzat jotzen da. Hori dela eta, Murillori eta beste hirurei prebarikazioa egotzi diete, baita tratu txarrak eta lesio psikologikoak ere.

Irakurri gehiago: Irune Costumero: «Tratu txarren salaketa bat badago, ezin da eman zaintza partekatua»

2017ko udan kendu zioten Irune Costumerori alabaren zaintza. Aurrez, haurraren aitaren aurkako salaketa jarria zuen emakumeak, indarkeria matxistagatik; halere, epaile batek zaintza partekatua ezarri zuen. Umeak, ordea, ez zuen aitarekin joan nahi; Osakidetzak behin baino gehiagotan abiatu zuen tratu txarren protokoloa, baina diputazioko gizarte zerbitzuek amari egotzi zioten alaba aitaren aurka manipulatzea, GASaren bidez, eta zaintza bortxaz jendu zioten. Costumeroren kasuaren haria, NBE Nazio Batuen Erakundeak kargu hartu zion Espainiako Erreinuari. Aldundiak, baina, kontrako bidetik jo du: Murillo bera jada inputatuta zegoenean izendatu zuten diputatu, 2019ko foru hauteskundeen ostean; horrek hainbat eztabaida eragin ditu Bizkaiko Batzar Nagusietan, baina karguan mantendu du Unai Rementeria ahaldun nagusiak.

Irakurri gehiago: Emakume maltzurraren mitoa, muturreraino

«Justizia egitea eta alaba etxera itzultzea espero dut», adierazi du Costumerok gaur epaitegiaren atarian. Hura babesteko elkartu dira hainbat emakume; besteak beste, Arratiako mugimendu feministak deituta. Sare sozialetan ere elkartasun mezu ugari jaso ditu. Gaur bertan, Irene Montero Espainiako Berdintasun Ministroak adierazi dio ez dagoela «bakarrik»: «Gure herrialdeak erreparazioa zor dio Iruñe Costumerori, ez aitortzeagatik borroka egin duela bere alaba indarkeria matxistatik babesteko».


Summary: Lopez Obradorren alderdiak gehiengoa eskuratu du legebiltzarrerako bozetan. Mexikoko presidentearen Morena alderdiak egun dituenak baino eserleku gutxiago izango ditu hurrengo legealdian, 190 eta 203 artean. Aliatu dituen Langileen Alderdiaren eta Berdeen babesarekin gehiengo osoa izango luke.

Andres Manuel Lopez Obrador presidentearen Morena Nazioa Onbideratzeko Mugimenduak irabazi ditu parlamenturako hauteskundeak, nahiz eta, behin-behineko emaitzen arabera, aurreko legealdian baino eserleku gutxiago izango dituen: 190 eta 203 artean —500 aulki ditu legebiltzarrak—. Dena den, bozketetan gehiengo osora heltzeko arazorik ez du izango, betiere, aliatu dituen PT Lanaren Alderdiaren eta PVEM Mexikoko Alderdi Berde Ekologistaren babesarekin, hiruren artean.

Dena den, kolpea ere jaso du estatuburuaren alderdiak; izan ere, legealdiko helburuetako bat zuten konstituzioa erreformatzea, eta horretarako legebiltzarraren bi herenen babesa beharko luke, 334 diputaturena, alegia, eta, gaur-gaurkoz, ez dute halakorik. Dena den, oposizioak ere ez ditu erdietsi bere buruari jarritako helburuak, eta ezin izan dio aurrea hartu agintean den taldeari. Hala, Va por Mexico koalizioak —PAN, PRI eta PRD alderdiek osatutakoak— 181 eta 218 eserleku artean izango ditu, gehiengo absolututik urrun.

Legebiltzarrerako bozak ez ezik, eskualdeetakoak ere egin dituzte Mexikon, eta horietan bi koalizio nagusiek aldarrikatu dute garaipena. Va por Mexico koalizioak sei estatutan aldarrikatu du garaipena, eta beste hainbeste egin du Morenak ere. PAN, PRI eta PRDk osatutako zerrenda nagusitu egin da Mexiko Hirian, baita Cayoacan eskualdean ere. Aldiz, Morena izan da garaile Zacatecasen, Michoacanen eta Guerreron, besteak beste.


Summary: Googleri 220 milioi euroko isuna jarri dio Frantziako Lehia Agintaritzak. Internet bidezko publizitate zerbitzuetan haren zerbitzuak hobetsi izana zigortu du.

Bruselatik ez ezik, Paristik ere iristen hasi zaizkio arazoak Googleri. Frantziako Lehia Agintaritzak 220 milioi euroko isuna ezarri dio Googleri, Internet bidezko publizitate zerbitzuetan duen nagusitasuna erabili duelako lehiakideak baztertzeko. Agintaritzak egiaztatutzat jo du AEBetako konpainiak Google Ad Managerren teknologiari lehentasuna eman diola haren sistema propioak erabili nahi zituztenen aurrean.

Hiru komunikazio taldek jarri zuten salaketa Googleren aurka: News Corrpek, Le Figaro-k eta Rossel taldeak. Le Figaro-k auzia bere borondatez utzi zuen, 2020ko azaroan.

Frantziako Lehia Agintaritzak nabarmendu du enpresak ez dituela salaketak arbuiatu, eta «arazoak» konpontzeko lan egingo duela esan dio.

Internet bidezko bilaketetan eta on line publizitatean duen nagusitasuna zigortu nahi izan du hainbat aldiz Europako Batzordeak. Gutxienez hiru isun jaso ditu Googlek, azkena 2019ko martxoan: 1.490 milioi euroren isuna jarri zion Margrethe Vestager Lehia komisarioak, haren posizioa abusuz baliatzeagatik. Aurreko bi urteetan bilatzaileari jarritako beste bi isun handien ondoren iritsi zen hirugarrena, eta dagoeneko 8.250 milioi euroren isunak jaso ditu Googlek Europako Batasunean, aurreko biei helegitea jarri badie badie ere.


Summary: Arartekoak Iruñeko Udalari galdegin dio neurriak har ditzala euskarazko arreta bermatzeko. Hirigintza Gerentzia sailean 38 langile daude, baina postu bakar batean ere ez dago euskara eskakizunik ezarria

«Herritarrek eskubidea dute Iruñeko Udalarekin eta haren sektore instituzionalarekin, ahoz zein idatziz, euskaraz jarduteko, eta erantzuna hizkuntza horretan jasotzeko. Horregatik, udala behartuta dago herritarren eskubide hori betetzeko behar diren neurriak hartzera». Javier Enerizek, Nafarroako arartekoak, eskaera zuzena egin dio Iruñeko Udalari: neurriak har ditzala euskarazko arreta bermatzeko. Administrazioan Euskaraz taldeak aurkeztutako kexa bati erantzunez egin du galdea. Izan ere, udalaren Hirigintzako Gerentzia organismo autonomoan 38 egiturazko lanpostu daude, baina bakar batean ere ez dago ezarria euskara eskakizunik.

Maiatzaren 31n emandako ebazpenean, arartekoak balekotzat jo du Administrazioan Euskaraz taldearen salaketa, eta, udal ordenantzan xedatutakoa aplikatuta, udalak euskarazko arreta bermatu beharko lukeela berretsi. Orain, udalak bi hilabeteko epea dauka jakinarazteko arartekoaren gomendioa onartzen duen ala ez.

Administrazioan Euskaraz taldeak gogorarazi du azken urteetan zenbait alderdi politikok gobernatu dutela Iruñeko Udala, «eta, bitartean, Hirigintza Gerentzia euskaratik aparte ibili da, autonomo». Arartekoaren esku hartzea «eraginkorra» izanen delako esperantza agertu dute.


Summary: Nafarroako industriaren ekoizpena %14,1 hazi da aurten. Elikagai industria da iazko mailaren azpitik dagoen bakarra.

Pandemiak eragindako krisitik ateratzen ari da Nafarroako industria ere. Nastaten datuen arabera, urteko lehen lau hilabeteetan %14,1 handitu da haren ekoizpena, 2020koarekin alderatuta. Ikusita iazko martxoan eta apirilean hainbat industria gerarazi zituela konfinamenduak, Nastatek 2019ko lehen lau hilabeteekin ere egin du alderaketa; horretan ikusten da aurtengo ekoizpena %2,4 handiagoa izan dela.

Igoera are ikusgarriagoa da 2020ko apirilarekin konparatuta: +%79,3. Baina kontuan hartu behar da Espainiako Gobernuak derrigorrezkotzat jotzen ez zuen industria itxita izan zela gutxienez apirilaren 9ra arte, eta gero Aste Santuko oporrak geldialdia luzatu zuela hainbat enpresatan, eta eskari txikia izan zela. Horrela, Nafarroako industria enpresarik handienak, Volkswagenek, apirilaren 27an berrekin zion produkzioari, eta txanda bakar batean.

Itxiera horren eragina oso argi ikusten da industriaren sektorekako datuetan. Garraio Materiala izeneko atalean, ekoizpena %419 handitu da iazko apiriletik aurtengora; hau da, bost aldiz handiagoa izan da. Industria metalikoetan %110 handitu da, eta energian, berriz, %52.

Kontrara, pandemiaren eragina ia antzeman ez zuen elikagaien industria %4,5 baizik ez du handitu ekoizpena. Berez, atal hori da urteko lehen lau hilabeteetan datu negatiboa duen bakarra (-%5,7).

Nafarroan ez ezik, Hego Euskal Herriko beste lurraldeetan ere indarrez ari da suspertzen industria. Eustatek joan den astean kaleratu zuenez, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako industriaren produkzioa %10,4 handitu da urteko lehen lauhilekoan.


Summary: CDUk aise irabazi ditu Saxonia-Anhalt landerreko hauteskundeak. Azken 19 urteetako emaitzarik onenak lortu dituzte demokristauek, eta 40 diputatu izango dituzte parlamentuan. AfD alderdi ultraeskuindarrak ordezkaritza zabala izango du, baina CDUk baztertu egin du kanpainan harekin inolako akordiorik egitea.

Iraileko hauteskunde orokorren aurretik egin beharreko azken hauteskunde federalak ziren atzokoak Alemaniako Saxonia-Anhalt landerrean, eta, horrenbestez, garrantzitsuak ziren uda osteko hitzorduaren aurretik alderdiek duten tenperatura neurtzeko. Eta, inkestek aurreikusitako gorabeheren gainetik, erraz irabazi ditu CDU Batasun Kristau-Demokrata alderdiak, botoen %37,1 eta 40 diputatu eskuratuta. Azken 19 urteetako emaitzarik onenak izan dira CDUrentzat Alemania ekialdeko estatu federatuan.

AfD Alemiarentzako Alternatiba alderdi ultraeskuindarra izan da, haren atzetik, bozkatuena. Inkestek CDUren parean kokatzen zuten, eta zenbaitek lehen indarra izango zela ere bazioten. Azkenean, ordea, ez du halako babesik izan, eta 2016ko bozetan baino aldeko boto gutxiago jaso du: %20,8. 23 eserleku izango ditu Magdeburgoko parlamentuan.

SPD Alderdi Sozialdemokrata hirugarren indarra izan da, botoen %8,4rekin, eta landerrean inoiz izandako emaitzarik kaxkarrena izan da alderdi horrentzat. FDP Alderdi Liberala —%6,4ko babesa— eta Berdeak —%5,9ko babesa— soilik geratu dira haren atzetik, parlamentuan ordezkaritza lortu duten alderdien artetik.

Gehiengo osorik ez du eskuratu CDUk, baina Reiner Haseloff alderdiko hautagaia izan denak eta landerreko lehen ministroak ez luke arazorik izan behar gobernua osatzeko, horretarako hiru modu, gutxienez, badituelako, eskuin muturrarekin egin dezakeen aliantza kontuan hartu gabe. Azken legealdian CDUk eta SPDk osatutako gobernu koaliziora batu ziren Berdeak —Kenia izena eman zioten aliantzari, hiru alderdien koloreak herrialde horretako banderaren berberak direlako—. Koalizio hori errepikatu dezake oraingoan ere CDUk, baina indarra hartzen ari den aukera da Berdeen ordez FDP ekuazioan sartzea. FDP eta Berdeak alderdiekin gobernua osatzea ere bada aukera bat, SDP kanpo utzita, baina ez du hain egingarria ematen.

Edozein kasutan, «zentroko» gobernu bat hitzeman du Haseloffek kanpainan, eta baztertu egin du AfDrekin akordiorik egitea. Eskuin muturrarekin «inolako kolaboraziorik» ez duela egingo esan izan du, eta «alderdi demokratikoek» soilik gobernatu ahalko dutela Saxonia-Anhalten. Alderdiaren barruan bada AfDrekin negoziatzearen aldekoagoa den ildo bat ere, ordea. Max Otte ekonomialaria da korronte horren aurpegi ezagunenetako bat. Angela Merkel kantzillerak azken urteetan migratzaileen aferan eta Europako Batasuneko politiketan izan duen jokabideraekin kritikoa da. Ez da bakarra, gainera. Saxonia-Anhalt landerrean bertan, Haseloffek bere gobernutik kanporatu zuen Holger Stahlknecht ministroa, hark koalizio gobernua auzitan jarri eta gero. CDUk gutxiengoan gobernatzearen alde zegoen Stahlknecht, aurrez AfDrekin negoziatuta.

Eskuin muturrak Alemanian duen gotorleku nagusietako bat da Saxonia-Anhalt, eta azken urteetan indarra hartu du bertan AfDk. Alemaniako ekialdean du indar gehien alderdi horrek. Izan ere, hango eskualdeetan biztanleen bizi maila herrialdeko beste lekuetakoa baino baxuagoa da, oro har, eta herritar askok alde egin dute inguru horietatik, mendebaldera joateko. Egoera horrek lagunduta, hango herritarrak bigarren mailakoak direla eta alderdi tradizionalek ez dituztela aintzat hartzen dioen diskurtsoa hedatu du eskuin muturrak.


Summary: Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako herritarrek dute estatuarekiko atxikimendurik txikiena Europan. Goteborgeko Unibertsitatearen institutu batek egindako ikerketaren arabera, EAEn dago «erregioarekiko» atxikimendurik baxuena ere.

Suediako Goteborgeko Unibertsitateko Quality of Government Instituteko ikertzaileek 2021. urteari dagokion txostena plazaratu berri dute. Horretan, besteak beste, galdera honi erantzun nahi izan diote: Zeri diote europarrek atxikimendurik handiena? Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako herritarren erantzuna nabarmendu dute. Izan ere, hor topatu dute estatuarekiko atxikimendurik txikiena EB osoan. Baina baita «erregioarekiko» atxikimendurik baxuena ere. Azken horrekin egileak ere harrituta daude.

Mapa honen bidez plazaratu dituzte emaitzak.

Estatuarekiko, beren eskualdearekiko eta Europarekiko duten atxikimendu maila adierazteko eskatu diete herritarrei, zerotik hamarrera. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, estatuarekiko identifikazioak 4,5 bat baino ez du jaso, eta, ikertzaileen arabera, Europako Batasuneko baxuena da. Nafarroan, 7,2koa izan da emaitza, eta Akitanian, 8koa. Katalunian ere oso baxua da emaitza, baina ez horrenbeste: 5,9.

Horraino espero zitezkeen emaitzak dira. Baina bigarren galderarekin heldu da ikertzaileak ere harritu dituen datua: arabarrak, bizkaitarrak eta gipuzkoarrak dira, halaber, Europako Batasun osoan «erregioarekiko» atxikimendurik txikiena daukatenak: 6.0. Datua nabarmendu egin dute ikertzaileek mapan bertan, mezu honekin: «Basque Country: lowest attachment to country AND lowest attachment to region». Nafarroan, 7,9koa da atxikimendua, eta Akitanian, 8,1ekoa.

Anders Sundell Goteborgeko ikertzaile eta maparen egileak Twitterren adierazi duenez, jende askok galdetu dio EAEz eta Kataluniaz maparen harira: «Ez daukate nortasun erregional indartsurik? Erantzuna baiezkoa da, baina kontrakotasuna eragiten du. Emaitzak oso sakabanatuta daude».

«EAEk erregioarekiko atxikimendurik baxuena? Horrek ez du zentzu handirik, antza», erantzun dio Twitterreko erabiltzaile batek. Sundellek onartu du berari ere zentzugabea iruditzen zitzaiola hasieran. «Uste dut polarizazioaren emaitza dela. Leku gehienetan jendeak esaten du oso lotuta dagoela bai herrialdeari, bai erregioari. Baina EAEn eta Katalunian jende askok esaten du zero atxikimendua duela, eta horrek batezbestekoa jaisten du».

Beste txiolari batek seinalatu dio agian arazoa hitzen aukeraketan dagoela: «Beste azalpen bat egon daiteke erregio hitzak duen esanahi politikoan. Izan ere, bakarrik Euskal Autonomia Erkidegoa esan nahi du; beraz, abertzaleak ez lirateke eroso sentituko erregioarekiko atxikimendu horrekin».

Reddit sare sozialean ere eztabaida piztu du gaiak, eta askok nabarmendu dute litekeena dela erregio hitza erabili izanak eragitea erantzuna, Euskal Herrian eta Katalunian askorentzat termino «iraingarria» delakoan, erabiltzaile batek idatzi duenez. «Berdin gerta zitekeen Quebeceko jendeari galdetzen badiozu atxikimendua ote dion Kanadako Quebec erregioari», idatzi du beste batek. Erregio horrekin galdekaturiko euskaldunek EAE, Nafarroako Foru Komunitatea, Akitania Berria edo Euskal Herri osoa ulertu ote duten ere ez dago jakiterik.

Nabarmentzekoa da Europarekiko atxikimenduan ere oso emaitza baxuak jaso dituztela Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan: 5,4. Akitania Berrian, 6,2. Nafarroan, apur bat altuagoa da: 6,9.

Gobernu Kalitaterako Institutua (QoG) 2004. urtean sortu zuten, Goteborgeko Unibertsitatearen Zientzia Politikoen departamenduaren barruan. 30 bat ikertzaile ari dira lanean horretan.

Datuak hemen kontsulta daitezke.


Summary: Nafarroako emakume bertsolarien ahotsak disko batean bildu dituzte. Ostiralean aurkeztuko dute Gure aldetara egitasmoa. Helburu nagusia «Nafarroako emakume bertsolariei ahotsa ematea, eta haien arteko sarea sendotzea» da.

Hamalau abestik eta emakume bertsolarien hamaika ahotsek osatutako disko bat argitaratuko du Nafarroako Bertsozale Elkarteak. Gure aldetara izena du egitasmoak, eta, jendaurrean ostiralean aurkeztuko duten arren Barañaingo (Nafarroa) Kultur Plazan, gaur plazaratu dituzte egitasmoaren nondik norakoak. Azaldu dutenez, abestiak banaka zein taldean grabatu dituzte, ahots hutsez edo musikaz lagundurik, baina denek «bertsoa dute oinarri».

Sustatzaileen arabera, bi dira helburu nagusiak. Batetik, «Nafarroako kulturaren ondare diren» bertso sorta idatziei bultzada ematea, eta «tradizionalki landutako bertsoen aldaera horrek gaur egun ere lekua baduela ikusaraztea». Eta, bestetik, «Nafarroako emakume bertsolariei ahotsa ematea, proiektuaren bidez elkarren arteko sarea sendotzea, eta emakumeek bertsolaritzan esateko dutenari bozgorailu bat eskaintzea».

Bertso sorten edukiaren berri ere eman dute, eta argi utzi dute «genero perspektibatik eta feminismotik idatzitako bertsoak» direla: «Emakumeek bertso eskoletan nahiz oholtzan dituzten errealitateek, gorputzari edo sexualitateari buruzko kezkek eta bertsolaritzari buruzko hausnarketek zeharkatzen dituzte lan guztiak». Diskoan bildu dituzten estiloei dagokienez, berriz, ugariak direla azaldu dute: «Ahots hutsez bertsoaren biluztasuna erakusten dutenak, pieza klasikoagoak, tradizioa estilo garaikidearekin uztartzen duten sortak, bertsoaren eta raparen nahasketa egiten dutenak...».

Bertsolaritzan emakumeek izandako parte hartzeari eskertza ere egin nahi izan diote egitasmoaren bidez, eta keinu bat egin diote 2020an hil zen Luzia Goñi bertsolariari: diskoko azken kanta berak idatzitako bertso batek osatua da, Estitxu Arozenaren ahotsean jarria.

Sarea sendotzeko

Azkenik, argi utzi dute diskoa ez dela bide baten azken emaitza; asmoa da egitasmoak Nafarroako emakume bertsolarien sorkuntza ikusarazten laguntzea, eta elkarren arteko sarea indartzen laguntzea. Diskoa Hezkuntza Arautuko bertsolaritza programan eta Bertso Eskoletan lantzeko material pedagogiko gisara zabaltzea da asmoa.

Diskoa datorren ostiraletik aurrera egongo da salgai, eta hura aurkezteko hainbat bertso saio egingo dituzte.


Summary: 220 positibo atzeman dira Hegoaldean, daturik apalena abuztuaren hasieratik. COVID-19a detektatzeko 6.022 egin ziren atzo, eta horien %3,6 izan dira positiboak.

Egun bakarrean zenbatutako COVID-19 kasu kopurua 300 langatik behera jaitsi da Hego Euskal Herrian: zehazki, atzo 220 positibo detektatu zituzten Osasunbideak eta Osakidetzak. Dena dela, ohi denez, astegunetan baino proba gutxiago egin dira igandean: 6.022 diagnostiko proba egin ziren, eta, beraz, %3,6 izan zen positiboen ehunekoa. OME Osasunaren Munduko Erakundeak %5ean du ezarria izurritea kontrolpean edukitzeko gehienezko mugarria. Hala, abuztuaren 4az geroztik zenbatu den kopururik txikiena da Hegoaldeko osasun agintariek gaur jakinarazitakoa.

Azken datuen arabera, zehazki, Bizkaian, 93 kasu zenbatu dira; Gipuzkoan, berriz, 54; Nafarroan, 39, eta Araban, 31.

Bestalde, Hegoaldeko ospitaleen egoerari buruzko informazioa eguneratu du Jaurlaritzako Osasun Sailak. Herenegun 17 pertsona erietxeratu zituzten COVID-19aren sintomak larriagotuta. Halaber, oraintxe bertan 84 pertsona daude Osakidetzaren ospitaleetako ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan.


Summary: Deustuko zubia moztu dute emakumeen kaleratzeak salatzeko. LAB sindikatuak antolatuta, 50 bat lagunek hamar minutuz moztu dute errepidea, emakumeek jasaten duten prekaritatea «ikusarazteko»

Emakumeak «isilarazi eta ikusezin» bilakatu nahi dituzten erabakiekin «nazkatuta» dagoenez, LABek kanpaina bat abian jarri du sektore feminizatuetan gertatzen ari diren kaleratzeak salatu eta langileen prekaritatea azaleratzeko. Dinamika horren lehen pausoa gaur goizean eman du, Bilboko erdi aldean, Deustuko zubiko trafikoa moztuz.

Eguerdian izan da deialdia, eta 12:00etarako minutu gutxi falta zirenean elkartu da mozketan parte hartu zuen 50 pertsona inguruko multzoa. Pankarta zabaldu, eta Deustuko zubiko bi muturreko semaforoak gorrian zeudela baliatuz, lurrean eseri dira azpiegituraren erdian. Lau erreiak moztu dituzte. Enplegu suntsiketarik ez zioen pankarta zabaldu dute, eta prekaritatearen aurkako leloak oihukatu dituzte. Auto ilara berehala egin da, eta trabaturik gelditu diren ibilgailu gehienek buelta eman dute.

Ertzaintzak hamar bat minutu behar izan ditu agertzeko, eta bost autorekin izan da. Protestan parte hartzen ari ziren bi pertsona haiekin eztabaidan hasi dira, eta guztiek lurretik altxatzea erabaki dute. Ez da atxiloturik egon.

Errepide mozketaren ondoren Hau ez da digitalizazioa, prekarizazioa baizik zioen pankarta eskegi dute zubian, eta Inor ez dago soberan. Lana banatu, kapitala banatu zioen beste bat Zubiarte merkataritza gune barruan. Zubiaren alboan dago.

Beste ekintza batzuk

Maddalen Dorador LABeko kideak azaldu du dinamikaren zergatia: «Garbitzaileak gara, duintasunetik urrun dauden lan baldintzak ditugunak; ostalaritzako langileak gara, gure politikoek gu kontuan hartu gabe ireki eta ixten dituztenak... Jarduera ezberdinetako langileak gara, egunero-egunero are gehiago prekarizatuak eta tantaka kaleratzen gaituztenak, eta gure kaleratzeak ez dira inon ageri».

Zentzu horretan, emakumeen lana aitortzea «ezinbestekoa» dela gogorarazi die patronalari eta erakunde publikoei; besteak beste, «bizitzak sostengatzen» dituztenak direlako, pandemia hilabeteetan ikusi den bezala. Dinamikako ekintza gehiago izango dira Euskal Herriko beste toki batzuetan hurrengo egunetan.


Summary: Lurrikara emozionalak agertzen ditu Nerea Loiolak ‘Epizentroa’ ipuin liburuan. Askotariko ahotsak erabili ditu egoera emozionalen jatorriaren eta ondorioen arteko loturaz hitz egiteko. Helduentzako lehen liburua du, eta Ereinekin argitaratu du

«Hipozentroaren proiekzio bertikala dagoen lurrazaleko gunea da; hau da, lurrikara edo mugimendu sismiko bat indar gehienez sumatzen den lurrazaleko gunea». Hori da epizentro hitzaren esanahia. Azalpen zientifikoa metafora gisa erabili du Nerea Loiolak Epizentroa liburua ontzeko, lanaren aurkezpenean adierazi duenez, gaur goizean. Haur literaturan zenbait lan argitaratutakoa da Loiola, baina hau du helduentzako lehen liburua: zazpi ipuinez osatutako obra bat da, eta, funtsean, lurrikara emozionalen jatorriaren eta haien ondorioen arteko lotura eta distantzia jorratzen dute kontakizunek. Erein argitaletxearekin kaleratu du.

«Bizitzan lurrikara ugari izaten ditugu gure baitan; egunerokoan gertatzen dira batzuk, une konkretu batzuetan beste batzuk —haur bat izaterakoan, harreman bat amaitzerakoan, lan aldaketak... sistemak ezarritako ustezko zoriontasuna osatzean ematen direnak—». Askotarikoak dira, autorearen arabera, seismook eragiten dituzten egoerak eta bizipenak, batzuk «pozgarriak» eta beste batzuk «zorigaiztokoak»; alabaina, batzuetan identifika ezina izaten da horien sorrera, dena abiarazi duen eztanda. Eta hori ere nabarmendu du Loiolak liburuan: «Lurrikarak lurrazalean ikusi eta nabaritzen ditugu, baina antzematen duguna oso urruti dago mugimendu sismikoaren fokutik. Non, noiz eta nola gertatu den lurrikara hori, eta non, noiz eta nola nabaritzen dugun guk: horretaz ari naiz». Horiek horrela, «ipuin askok iraganaren eta orainaldiaren arteko kontrastearekin jokatzen» dutela adierazi du autoreak. «Batzuetan pertsonaiak kontziente dira lotura horretaz, eta beste batzuetan, ez».

Arrakala hori azaleratzen dute bildumako ipuinek. Autonomoak dira, haien arteko lotura zehatzik gabe aurreikusiak, baina, hala ere, bat egiten dutenak. «Esango nuke giza harremanetan ezarritako ardatza eta erabakien inguruko aferak direla liburuari osotasuna ematen dietenak». Jo puntu zehatzik gabe, istorioek eta protagonistek eurek bideratu dituzte narrazioak; «gai ezberdin asko» azaldu dira idazketa prozesuan, baina elementu batzuk errepikatu egiten dira narrazioetan, Loiolak azaldu duenez: «Alde batetik, protagonista guztiak emakumezkoak dira, adin eta ezaugarri desberdinetakoak; beste alde batetik, gai batzuk maiz azaltzen dira narrazioetan: maitasuna, desioa, sexua, nahiak, ardurak, ezinak...».

Forma aldetik ere, askotarikoa

Lurrikara hitzak iradokitzen duen bortizkeriaren kontrara, dardara emozionalek sortutako detaile txikiei erreparatu die Loiolak, Ereineko editore Inazio Mujikak azpimarratu duenez: «Oso ona da egoerak eraikitzen eta amildegiak deskribatzen, baina hobea da keinuak azaltzen eta xehetasunak adierazten». Loiola ados agertu da editorearen balorazioarekin: «Arreta handia jarri dut harremanetan, detaileetan, keinu eta ekintza txikietan eta harremanen simetrian eta asimetrian, eta ez naiz soilik bikote harremanez ari».

Hainbat ikuspuntutatik heldu die errealitate horiei, berarengandik «urrun» kokatzen diren ahotsez baliatuta, kasu batzuetan: Itsaso zuria-ko narratzailea haur bat da; Cuisine et Sante-ko protagonista, berriz, lesbiana da, eta 17.03-koa, migratzailea. Literatur aditu batek ohartarazi zion horretaz, ipuinen zirriborroa irakurtzerakoan: «Hala esan zidan: ´Konturatu zara zugandik oso urruti dauden pertsonaia batzuei eman diezula ahotsa? Ariketa zaila da hori, arriskutsua batzuetan, zergatik egin duzu?’». Onartu duenez, artean ez zuen erantzunik, «sorkuntza prozesuan modu inkontzientean» eginiko hautua izan baitzen. «Baina, gerora, ulertu dut distantzia hori behar nuela: pertsonaiak nigandik urrundu behar nituen gai batzuk mahai gainean jarri eta neure buruarekin zintzoa izan ahal izateko».

Dena den, urrunketa ez du soilik ahotsen bidez erdietsi. Izan ere, kontakizunetako bati distopia trazak eman dizkio. «Exit ipuina da, beharbada, guztietan desberdinena. Besteak egunerokotasunean errotuta daudela esan daiteke, gertuago sentitu ditzakegu hasiera batean. Nolanahi ere, Exit-eko pertsonaiek eta giroak gertutasuna emango digute». Kronologikoki hurbilago, beste emakume bati hizketan ari zaion andre batean ardaztuta dago Egin behar nuena egin nuen, lehen pertsonan idatzia hau ere: «ezohiko bakarrizketa» bat garatuko du narrazioak. Erritmoari erreparatuta, berriz, Cuisine et Sante eta 17.03 «pausatuenak» dira, baita narraziorik luzeenak ere; «nobelaren pultsura hurbiltzen dira», idazlearen arabera.

Helduentzako lehen liburua duen arren, Loiolak dagoeneko lortu du «ahots identifikagarri bat», editorearen iritziz. Kontatzeko modu «lotsagabea» du idazleak, «konplexurik gabekoa, freskoa eta askea», Mujikak aletu duenez. «Apaindurarik gabeko hizkuntza da: efizientea eta efikaza. Zuzen eta zehatz marrazten ditu gaiak eta pertsonaiak».


Summary: Ukrainaren elastikoak haserrea eragin du Errusian. Kamisetak Ukrainako mapa bat du marraztuta gainean, eta barne hartzen du Errusiaren menpe dagoen Krimeako penintsula.

Futbola eta politika ez direla nahastu behar esan ohi dute hainbatek, baina beste behin ere ikusi da ezinezkoa dela banaketa. Ostiralean hasiko da Eurokopa, eta Ukrainako Futbol Federazioak aurkeztu du han jantziko duen elastikoa: Joma etxearen diseinua ez da bereziki deigarria, baina eztabaida sortu du Errusian. Izan ere, futbol federazioaren armarriaren inguruan Ukrainako mapa bat dago marraztuta, eta hark barne hartzen du Errusiaren menpe dagoen Krimeako penintsula.

Errusiak 2014. urtean hartu zuen Krimea kontrolpean, eta ahaleginak egiten ari da penintsula behin betiko Errusia bihur dadin. Nazioarteko hainbat gobernuk, ordea, ez dute anexio hori babesten: besteak beste, AEBetakoak.

Duela gutxi gerra hotsak ere entzun ziren. Apirilean, Ukrainak erreserbistak borrokako lehen lerrora itzultzea errazten duen lege bat onartu zuen, eta Vladimir Putin Errusiako presidenteak Mendebaldeari ohartarazi zion ez duela onartuko Moskuk ezarritako «marra gorriak» zeharkatzea: «Ez ditugu zubiak suntsitu nahi, baina inork gure asmo onak ahultasunarekin nahasten baditu, gure erantzuna bera izango da, hau da, azkarra eta gogorra».

Andrii Pavelko Ukrainako Futbol Federazioko zuzendariak atzo aurkeztu zuen Eurokoparako kamiseta, Facebooken: «Ukrainaren profilaren marrazkiak jokalariei indarra emango diela uste dugu, Ukraina osoaren alde borrokatuko baitira», idatzi zuen. «Ukraina osoak babestuko ditu norgehiagoketan, Sebastopoletik Simferopoleraino, Donetsketik eta Lugansketik Uzhgoroderaino». Sebastopol eta Simferopol Krimean daude.

Mapa ez da eztabaida eragin duen kamisetaren osagai bakarra. Atzealdean idatzia duen lemak Loria Ukrainari! dio, eta, elastikoaren barnealdean, berriz, Loria heroiei! dio. Bi esaldi horiek oso erabiliak izan dira Ukrainako armadan, 2014an Viktor Yanukovitx boteretik kendu zuen iraultzaren aldekoen artean.

Erreakzioak

Sareetan erreakzioak eragin ditu kamisetak. Errusiako Atzerri ministerioaren bozeramaile Maria Zakharovak, adibidez, idatzi zuen elastikoan ageri diren lemak nazionalistak direla, eta bi lema horien jatorria nazien gudako oihu bat dela.

Dmitry Kuleba Ukrainako Atzerri ministroak ere hitz egin du gaiari buruz: azaldu du asko gustatu zaiola elastikoa, eta gehitu du ez duela onartuko Ukrainako ikur nazionalak iraintzea.

Aurtengo Eurokopa hamabi herrialdetan jokatuko da: besteak beste, Errusian, San Petersburgon. Final laurdenetako neurketa bat ere jokatuko da han, baina Ukrainak ez du han jokatu beharko.


Summary: Hamaika urte eta erdiko zigorra ezarri diote gizon bati, adingabe bati sexu abusuak egitea egotzita. Bikotekidearen ilobari sexu abusuak egitea egotzi diote.

Espetxe zigorraz gain, erasotzaileak 18.000 euro ordaindu beharko dizkio adingabeari, kalte ordain gisa. Ezin izango du erasotuarengana hemezortzi urtez hurbildu, ezta harekin harremanetan jarri ere. Halaber, espetxetik ateratzen denean, zazpi urtez egon beharko du zaintzapeko askatasun egoeran. Haren bikotekidearen iloba erasotu zuen gizonak.

Gipuzkoako Auzitegian fiskaltzak eta akusazio partikularrak apirilean eskatu zuten orain ezarri dioten zigorra. Sexu gehiegikeriak 2015 eta 2016. urtean gertatu omen ziren, baina gurasoek ez zuten erasoen berri jakin 2017ko apirilera arte. Orduantxe erabaki zuten epaitegira joatea.


Summary: 'COVID-19 ziurtagiri digitala' martxan da Nafarroan. Osasunaren Karpeta Pertsonalaren bidez eskura daiteke. Ziurtagiriak adieraziko du zein den herritarrak COVID-19arekiko duen immunitate egoera. Giltzarri izanen da Europako Batasuneko herrialdeetara bidaiatzeko.

Nafarroako Gobernuak jakinarazi duenez, herrialdeko biztanleek dagoeneko eskura dezakete 'COVID-19 ziurtagiri digitala'. Gobernuak gaur bertan jarri du martxan, eta Osasunaren Karpeta Pertsonalaren bidez deskarga daiteke. Digitala izanik, aise gorde daiteke sakelakoan. Gainera, gobernuak jakinarazi du aurki aurrez aurre ere eskatzen ahalko dela ziurtagiria, osasun etxeetako administrazio zerbitzuetan; kasu horietan, nahi izanez gero, paperean ere jasotzen ahalko da inprimakia.

Hain zuzen ere, herritar bakoitzak COVID-19arekiko duen immunitate egoeraren berri ematen du ziurtagiriak. Zehaztuko da herritarrak gaitzaren kontrako txertoaren dosiren bat hartua duen, dagoeneko gaitza igaroa duen edo berriki birusa atzemateko diagnostiko probaren batean emaitza negatiboa izan duen. Hiru baldintzetako bat betez gero, herritarrak aukera izanen du Europako Batasuneko herrialdeetara bidaia egiteko. Uztailaren 1etik aitzina, ziurtagiria Europar Batasun osoan izanen da indarrean.

Informazioa QR kode baten bidez dago emana, eta, gainera, hitzez ere irakur daiteke. Nafarroan, hiru hizkuntzatan: euskaraz, gaztelaniaz eta ingelesez.


Summary: Junquerasek adierazi du aldebakarreko bidea ez dela «bideragarria». Gutun batean esan du independentismoak «zilegitasuna» irabazi behar duela, eta horretarako elkarrizketari zabalik egon behar duela. Indultuek «gatazka arindu» dezaketela dio.

Behin gobernu akordioa egin eta legealdia hasi ostean, agerikoago egin dira ERC Esquerra Republicana de Catalunya eta JxC Junts per Catalunya alderdien arteko desadostasun estrategikoak. Azkenaldiko irmoen defendatu du gaur Oriol Junqueras Kataluniako presidenteorde ohiak aldebiko bidea, La Sexta telebista katearen atarian eta Ara egunkarian publikatutako gutun batean: «Sinesten dugu egiteko modurik onena, beti defendatu izan dugun bezala, Eskoziako bidea dela. Adostasunaren eta akordioaren bidea, erreferendum adostuarena. Nazioartean berme eta aitortza gehien sortzen duen bidea da. Badakigu beste bideak ez direla bideragarriak, ezta desiragarriak ere, lortu beharreko helburutik urruntzen gaituztelako».

Gobernu berriaren eraketa baliatu du Junquerasek bere gogoeta plazaratzeko, eta azaldu du ERCk «hausnarketa sakon bat» egin duela, 2017ko urriaren 1eko erreferendumaren ondoko «akatsetan eta ondo egindako gauzetan» oinarrituta, eta horietatik «irakaspenak» atera dituela. Duela lau urte Espainiako Estatuari emandako erantzuna da horietako bat: «Kontziente izan behar dugu gizartearen zati batek ez zuela gure erantzuna guztiz zilegizkotzat jo». Horregatik, eskua luzatu die «beren burua baztertuta ikusi ahal izan zuten guztiei», azaldu duenez, helburua «denak barne hartuko dituen etorkizun bat» sortzea baita.

Independentismoak «alde guztietan» zilegitasuna irabazi behar duela adierazi du Junquerasek, eta, horrenbestez, inoiz ez diotela uko egingo «ez elkarrizketari, ezta negoziazioari ere». Aitortu du elkarrizketa politikoak berehalakoan «emaitza ukigarriak» emango dituela pentsatzea «sineskortasun handikoa» litzatekeela, baina, hala ere, bide hori alboratzea «arduragabea» litzatekeela nabarmendu du. «Konpontzen diren gatazka politiko guztiak, lehenago edo beranduago, mahai baten bueltan konpontzen dira, zeinetan alde guztiek libreki beren posizioak azaltzen dituzten». Zentzu horretan, zehaztu du independentismoak mahai horretan egin beharreko eskakizunak «herrialdean kontsentsu handiak» dituztenak izan behar direla: autodeterminazioa eta errepresioaren amaiera.

Esan du bigarren puntu horretara iristeko «jazarpen judiziala amaitzeko lehentasunezkoa» amnistia dela, eta azpimarratu du irtenbide hori, preso politikoei eta erbesteratuei ez ezik, gatazka politikoarekin lotutako auzi judizialen bat zabalik duten 3.000 lagunei ere aplikatu behar zaiela. Edonola ere, badira «gatazka arindu, errepresioaren mina leundu eta Kataluniako gizartearen mina eta sufrimendua gutxitu ditzaketen keinuak», ERCko presidentearen esanetan, eta «gatazkaren desjudizializazioan» koka daitekeen edozein keinu «lagungarria» dela adierazi du, indultuei erreferentzia eginez.


Summary: Gutxienez 20 andre atxilotu dituzte Turkian, 33 feministaren aurkako epaiketa gaitzesteko protesta batean. Istanbulgo Hitzarmenaren alde egin zuten protesta batean atxilotu zituzten 33 manifestariak, iazko abuztuan. Gaur atxilotu dituzte beste hogeiak, auzipetuen aldeko mobilizazio batean.

Iaz Istanbulgo Hitzarmenaren alde egin zen mobilizazio batean du jatorria gertakariak. Mobilizazio horretan, Turkiako Poliziak 33 feminista atxilotu zituen; izan ere, Turkiako Gobernuak Istanbulgo Hitzarmenetik, emakumeen aurkako indarkeriaren nazioarteko akordiotik, ateratzeko zuen asmoa salatzera irten ziren kalera. Gertakariaren harira, hiru urteko espetxe zigorra ezarri zieten feminista atxilotuei.

Gaur, dozenaka lagun irten dira kalera kondena horren aurka protesta egitera: Ankarako Zigor Auzitegiaren aurrean bildu dira, eta Poliziak beste hogei bat manifestari atxilotu ditu. Evrensel hedabidearen arabera, poliziak gas negar-eragileak erabili ditu manifestariak barreiatzeko, eta orduan atzeman dituzte. Manifestariak Ankarako Emakumeen Plataforma mugimenduko kideei babesa adieraztera joan dira bertara.

Poliziaren esku hartzearen ondoren, defentsako abokatuek salaketa penala jarri dute segurtasun indarren aurka, prozesu judizialean parte hartzen ari diren manifestariei eta legelariei jo eta bultza egin izana leporatuta. Hala, auziari eta herrialdean pil-pilean dagoen gaiari buruzko nondik norakoak nahaspilatuta, auzitegiak atzeratu egin du Ankarako feministen auziaren lehen auzi saioa: azaroaren 26an egingo dute.

«Homosexualitatea normaltzeko» ituna

Iazko abuztuan atxilotu zituzten 33 emakumeak. Turkiako Gobernuak emakumeen aurkako indarkeriaren prebentzio eta borrokari buruzko Europako Kontseiluaren hitzarmenetik erretiratzeko zituen asmoak geldiarazteko asmoz irten ziren kalera, eta mobilizazio jendetsuak antolatu zituzten. Hala, «manifestazio eta martxen legeari aurka egiteagatik» kondenatu zituzten. Ordutik, mobilizazio eta manifestazio ugari antolatu dituzte haiei babesa adierazteko.

Turkiako Gobernuaren arabera, familia egitura tradizionalaren kalterako da hitzarmen hori: «Istanbulgo Ituna, hasieran emakumeak babesteko pentsatuta zegoena, homosexualitatea normaltzen saiatzen ari den jendeak bahitu du». Eta, Racep Tayyip Erdogan presidentearen eta bere lantaldearen iritziz, «Turkiaren gizarte eta familia balioen aurka» joango litzateke hori.


Summary: Hego Euskal Herriko lan kostuak eurogunekoak baino %20 txikiagoak dira. «Gure lurraldea soldata txikiko lehiakide bihurtu nahi izatea akats bat da», ziurtatu du ELAk

Patronalak soldatei buruz egiten dituen komentarioei datuekin erantzun nahi izan die ELAren azterketa bulegoak. Haren datuen arabera, Hego Euskal Herrian orduko lan kostua 26,8 eurokoa da enpresentzat, eta %20 handiagoa da eurogunean: 32,3 eurokoa.

Eurostatek EB Europako Batasunerako eta INEk Espainiarako soldaten egiturari buruz 2020an egindako inkestetan oinarritu da ELA bere txostena egiteko. Horretan ikusten denez, EBn alde handiak daude estatukide batzuen eta besteen artean. Orduko 40 euroren lan kostua dute Danimarkak, Luxenburgok eta Belgikak; kontrara, hamar eurora ez dira iristen Bulgaria, Errumania eta Hungaria.

Gutxi gorabehera bi taldeen artean legoke Hego Euskal Herria: 26,5 euroren lan kostua du. Gainetik ditu Frantzia (37,5) eta Alemania (36,6), eta azpitik, berriz, Espainia (22,8).

Datu horiek eskuetan, ELAk ez du arrazoirik ikusten soldata txikiagoak eskatzeko. «Gure lurraldea soldata txikiko lehiakide bihurtu nahi izatea akats bat da», ziurtatu du, eta hiru arrazoi eman ditu: lehenik, «argi dagoelako» enpresen lehiakortasuna beste faktore askoren menpe ere badagoela; bigarrenik, EBren barruan hainbesteko aldea egonik, «galdutako borroka izango litzateke soldata txikien lasterketa irabazi nahi izatea»; azkenik, «langileria eta gizartearen gehiengoa pobretzeko politika litzateke».


Summary: Javier Colina eta The Cuban Jazz Syndicate, Getxo Jazzen. Jaialdiaren 44. aldia ekainaren 30etik uztailaren 4ra bitarte egingo dute, Muxikebarrin eta Biotz Alai plazan.

Iazko geldialdiaren ondoren, Euskal Herriko eta nazioarteko hainbat jazz musikari elkartuko dira Getxon (Bizkaia), hango jazzaldiaren 44. aldian aritzeko. Izen handiko artistak izango dira, eta talde lehiaketa bat ere egingo dute. Javier Colina iruindarrak irekiko du jaialdia, laukotean. Europako jazz eta flamenko kontrabaxu jotzailerik entzutetsuenetako bat da.

Hurrengo egunean, The Cuban Jazz Syndicate taldeak joko du; Espainian bizi diren musikari kubatar batzuek osatutako boskote bat da, musikaren gaineko ezagutza handikoa. Portugalgo jazzaren bi izen handi ere egongo dira: Maria Joao eta Carlos Bica, laukotean. 1980ko hamarkadan hasi zen bien arteko lankidetza, eta Conversa (1986) eta Sol (1991) diskoetan bildu zuten. Hainbat urteren ostean, berriro elkartu dira.

Chano Dominguezek eta Martiriok 1996an atera zuten Coplas de la madrugá diskoa; kopla klasikoak jazz moldaketekin berrinterpretatu zituzten. Ignacio Villa Bola de Nieve pianista kubatarra oroituko dute haien emanaldian.

Carles Benaventek, Tino di Geraldok eta Jorge Pardok osatutako hirukoteak itxiko du Getxo Jazz. Ibilbide luzeko hiru musikari dira, eta Niño Josele gitarristarekin batera emango dute kontzertua.

Taldeen lehiaketako lau finalistek ere emanaldi bana egingo dute jaialdian: Victor Jimenez & Friends, Alex Monfort trio, Emma Nagy quintet eta Michelangelo Scandroglio quintet dira talde horiek. Parte hartzaileak Erresuma Batukoak, Frantziakoak, Hungariakoak, Irlandakoak eta Italiakoak dira, besteak beste.

Kontzertu nagusiak Muxikebarri zentroan egingo dituzte, 19:00etan, baita taldeen lehiaketa ere; horiek 13:00etan joko dute, hala ere. Hirugarren Milurtekoa izeneko sail bat ere izango du jaialdiak, eta Malu Garay Quintet, Baleen Lobak, Horda eta Los Aurora taldeak ariko dira han. Biotz Alai plazan egingo dituzte emanaldi horiek. Euskal jazza eta banda gazteak elkartzeko helburua du atal horrek.


Summary: Miloi bat sinadura bildu nahi dituzte Europan COVID-19aren txertoen patenteak askatzeko. Hainbat elkartez osatutako Right2Cure plataformak abiatu du egitasmoa. Elkarretaratzera deitu dute asteazkenean, Bilboko Areatza plazan.

Right2Cure plataformak sinadura bilketa masibo bat abiatu du COVID-19aren aurkako txertoen patenteak askatzeko eskatzeko. Europa osoan antolatuta dago plataforma, eta estatuko hainbat erkidegotan osatu dira taldeak. Bizkaia, Gipuzkoa eta Araban ere badago Right2Cure taldeak agerraldia egin du gaur. Hainbat taldek osatzen dute. Horien artean daude, besteak beste, Medicos Mundi, Ongi Etorri Errefuxiatuak, EH Feministalde eta Osalde elkarteak. Patenteak askatzea eskatzeko, elkarretaratzea egingo dute asteazkenean, arratsaldeko zazpietan, Bilboko Areatza plazan, Txertoak guztiontzat lemapean.

Plataformak azaldu du pandemiari aurre egiteko hainbat mekanismo ezarri diren arren «defentsarik handiena eta eraginkorrena» txertoak direla. Mekanismorik egokienak badira ere, taldeak dio ez daudela herritar guztien eskura: «Birusa amaitzeko defentsa tresnarik onena da, eta ez da mundu guztiarengana berdin iristen. Herrialde batzuetan hiru hilabeteetan biztanleriaren %50 txertatu dute. Hemen, berriz, oso geldo doa; eta Afrikan, esaterako, %2 bakarrik txertatu ahal izan da», azaldu du Right2cure plataformako bozeramaile Yahcov Ruizek. Horren arrazoiak argiak direla uste du: «Batetik, patenteen jabe diren industria farmazeutikoek ezin dute behar den ekoizpen erritmoa jarraitu; eta, bestetik, jabetza intelektualaren ondorioz, ezin dira txertoak beste laborategi batzuetan produzitu». Horregatik, patenteak askatzea «ezinbestekoa» dela esan du.

Europako Batzordera iristeko, kontinente osoan miloi bat sinadura bildu behar ditu plataformak, eta, helburu horretara bidean, egitasmoa sinatzera animatu nahi dituzte Bizkaiko, Gipuzkoako eta Arabako herritarrak. Beren web orrialdearen bitartez sinatu daiteke eskaera. Sinadurak biltzeaz gain, patenteen auzia azaleratu nahi dute. Plataformak azaldu duenez, patenteen askapenerako proposamena Indiatik eta Hego Afrikatik abiatu zen, baina, Europako erakunde eta estatuek proposamen hori «blokeatu» egiten dute, eta «freno» hori gainditzeko sortu da plataforma: «Industria farmazeutiko handienak Europan daude, eta, ondorioz, hemengo lobby farmazeutikoen presioak Europako Batasunaren posizioa baldintzatzen du», zehaztu du Ruizek. Europako Batasunak ez du oraindik adierazpenik egin proposamen honen inguruan. Dena den, datozen egunak «erabakigarriak» izan daitezke; hurrengo egunetan Ekonomia saileko mundu osoko ordezkariak bilduko baitira, eta COVID-19aren txertoen patentea izango dute eztabaidagai.

Gardentasun falta

Medicos Mundi elkarteak salatu du txertoen salerosketan gardentasun falta egon dela. «Txertoen ikerketan eta ekoizpenean laguntzeko, diru publikoa erabili da, eta, aldiz, kontratu eta hitzarmenen inguruan gardentasun falta handia egon da», adierazi du Eduardo Garcia bozeramaileak. «Horrek baimendu die farmazia eta laborategiei nahi dutena egin ahal izatea», gehitu du. Uste dute praktika «ilun» hori bukatzeko patenteak askatu behar direla, eta horretarako giltza Europar Batasunak duela esan du: «Nahi politikoen araberakoa da, eta Europako Batasunak, nahi baldin badu, egin dezake».


Summary: Fundazio frankistak debekatzearen aurka agertu da Espainiako Botere Judiziala. Memoria Demokratikoaren Legeari buruz onetsitako txostenean, CGPJ-ak adierazi du frankismoaren apologia adierazpen askatasunaren barnean sartzen dela.

Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiak (CGPJ) Espainiako gobernuak proposaturiko Memoria Demokratikoaren Legeari buruzko txostena onartu du gaur, eta, aurreproiektuari oro har abala eman badio ere, legearen puntu nagusienetako batzuk zalantzan jarri ditu. Hala, besteak beste, frankismoaren apologia egiten duten ekitaldiak eta fundazioak debekatzearen aurka agertu da, uste duelako «Konstituzioak aldarrikatzen dituen balioen kontrakoak izan arren» adierazpen askatasunaren barnean sartzen direla.

Gobernuak proposaturiko legeak «interes orokorreko helbururik ez duten edo haren kontrako jarduerak egiten dituzten» fundazioak debekatzea ekarriko luke, eta gobernua irizpide horretan oinarrituko litzateke Francisco Franco fundazioa eta frankismoaren apologia egiten duten gainerako ekimenak ilegalizatzeko. Botere Judizialak, ordea, adierazi du irizpide horrek «zehaztasun falta» duela, salatzaileei eta epaileei «baloratze tarte oso zabala» utziko liekeela azpimarratuz.

Joan den astean, Botere Judizialeko bi kidek Memoriaren Legeari buruzko txosten juridikoaren zirriborroa aurkeztu zuten, eta hura izan dute eztabaidagai gaurko batzordean. Txostenak aholku izaera dauka, eta ez da loteslea izango gobernuarentzat, baina bere edukiek zeresana eman dute testuaren zirriborroa azaleratu zenetik. Bi ordu eta erdi iraun duen batzarraren ostean, CGPJ-aren batzordeak txostena onartzea erabaki du, aldeko hamabost bozekin eta aurkako seirekin.

Frankismoaren aldeko ekimenak debekatzearen aurka agertzeaz gain, Botere Judizialaren txostenak zalantzan jarri du ere Memoriaren Legeak «gerra zibilaren eta diktaduraren biktimei» eman nahi dien babesa, eta frankismoaren garaiko hainbat biktimen duintasuna «modu asimetrikoan» zaintzeko arriskua dakarrela argudiatu du.

Memoriaren lege berria

Memoria Demokratikoaren Lege berriarekin, Pedro Sanchezen gobernuak Zapateroren 2007ko Memoriaren Legea eguneratuko du, eta bere helburua «Espainiako demokrazia diktadurak izan dituzten beste demokraziekin homologatzea» da, Carmen Calvo presidenteordearen arabera. 66 artikuluz osaturiko lege aurreproiektuak 1936ko estatu kolpetik hasi eta 1978ra bitarteko epea hartzen du, eta, Botere Judizialak gaur eztabaidatu dituen puntuez gain, beste hainbat neurri biltzen ditu.

Lege berriarekin, esaterako, gerran eta diktaduran arrazoi politiko eta ideologikoengatik ezarritako kondenak baliogabetu egingo lirateke, «frankismoko errepresio organoak» legearen kontrakoak direla ezartzen duelako. 2007ko legeak onartu zuen sententzia horiek «ez-legitimoak» izan zirela, baina lege berria pauso bat aurrerago joango litzateke, inolako baliorik ez dutela deklaratuz. Zentzu horretan, Calvo presidenteordeak adierazi du auzibide horiek baliogabetzea «erreparazio modurik onena» dela frankismo garaian zigortuak izan ziren pertsonentzat.

Halaber, legeak helburu pedagogiko bat dauka, eta Hezkuntza Ministerioa dagoeneko ikasketen edukiak «eguneratzea» aztertzen ari da, DBHn eta Batxilergoan errepresio frankista irakasteko. Horrek ere 2007ko legearen beste hutsuneetako bat beteko luke, izan ere, Nazio Batuen erakundeak 2014an Espainiari buruz idatzitako txosten baten arabera, egun, gerra zibilari buruz hitz egiten duten zenbait ikasliburuk «erantzukizun asimetrikoaren ideia iraunarazten» jarraitzen dute.

Lege aurreproiektuaren beste puntu aipagarrienetako bat Erorien Harana desakralizatu eta hilerri zibil bilakatuko lukeena da. Izan ere, haren bitartez, basilikan leku berezitua duen gorpuak gainerakoekin batera kokatuko lirateke, eta haranean hilobiratuta daudenen senideei gorpuak berreskuratzeko eskubidea aitortuko lieke. Gainera, lege berriarekin, gerran eta diktaduran desagertutako herritarren bilaketa lanak estatuaren ardura bilakatuko lirateke.


Summary: Eskeleto bat eta harresi zati bat aurkitu dituzte Iruñean. Arkeologoak lanean ari dira oraindik, aurkikuntzak garbitu eta noizkoak diren ahalik eta gehien zehazteko.

Hiru burguk osatzen zuten Iruñea hiria Erdi Aroan: Nabarreria, San Zerningo Burgua eta San Nikolasko Hiria. Bakoitzak bere jatorria, nortasuna eta araudi propioa zituen. San Nikolasko Hiria, gainera, harresi batek bildu eta babesten zuen. Hori diote garai hartako hainbat dokumentuk, baina orain arte ezin izan da harresiaren existentzia frogatzen zuen ezer aurkitu.

San Nikolasko burguak eliza bat ere bazeukan, oraindik zutik dagoena, eta haren aurretik igarotzen da Sarasate pasealekua. Hori eraberritzeko asmoa zeukan udalak, baina, hala ere, lehenengo azterketa arkeologiko bat egitea zen asmoa, ingurune horretan aukera ugari baitzegoen baliozko arrastoak aurkitzeko. Hala, susmoak egia bihurtu dira. Bi zundaketa egin dituzte San Nikolas elizaren aurrean, bata zintarrian, eta bestea galtzadan, eta hara hor zer aurkitu duten: harresiaren zati bat, eta nahiko egoera onean dagoen giza eskeleto bat.

Horrela, orain arte dokumentuetan baino existitzen ez zen harresia azaleratu egin da. XII. mendean sortu zen San Nikolas burgua, eta mende bat geroago eraiki zuten harresia. Historialarien arabera, hainbat dorre eta atari zituen murruak. Dorre horietako bat eta hari dagokion atea San Nikolas parrokiaren aurrean egon dira beti. Hala ere, XVI. mendearen amaieran desagertu egin zen ate hura, gotorlekua eta harresiz inguratutako esparru berria eraikitzearekin batera.

Orain aurkitutako tartea parrokiako atearen parean egin diren bi zundaketa horietako batean aurkitu da, hain zuzen, galtzadan dagoen zatian. 2,5 metroko sakoneran dauden harlanduzko hiru ilara dira. Tenpluaren ataritik bertara dagoen distantziak harritu ditu gehien adituak. Izan ere, orain arte pentsatu izan da harresia pasealekuan zenbaki bikoitia zeukaten etxeen atarietatik oso hurbil zegoela.

Harresia zegoen lekutik hurbil aurkitu dute eskeletoa ere, baina lurrazaletik gertuago. Adituen susmoen arabera, gorpuak zerikusia izan dezake San Nikolaseko plazan duela urte batzuk aurkitu zuten nekropoliarekin. Azken hau 2002-2003 urte artean aurkitu zuten, plazan lurpeko zakarrontziak egiteko obretan zebiltzala. 45 eskeleto aurkitu ziren osorik aurkikuntza hartan, eta beste hogei eskeletoren zatiak ere bai. Historialariek baieztatu zuten San Nikolasko elizako hilerriarekin zerikusia zeukatela.


Summary: Garraiolariek salaketa jarri diote Oiarbideri, «ez diolako epaiari obeditu». Espainiako Fenadismerrek dio «legez kanpokoa» dela N-1 ets A-15eko bidesariak kobratzea, eta Gipuzkoako Bide Azpiegituretako diputatuak badakiela

Arrasto luzea uzten ari da epaitegietan Gipuzkoako Foru Aldundiak N-1ean eta A-15ean kamioientzako jarritako bidesarien auzia. Hiru sindikatuak aurreko astean Bidegiren aurka jarritako salaketaren ondoren, Espainiako Fenadismer garraiolarien patronalak beste salaketa bat jarri du, oraingoan Aintzane Oiarbide Bide Azpiegituretako diputatuaren aurka, arduradun horrek ez dielako «obeditu» EAEko Justizia Auzitegi Gorenaren eta Espainiako Auzitegi Gorenaren epaiei, «hilabete baten ondoren». Justiziak esan du Bidegik 2018an martxan jarritako kamioientzako bidesariak legearen aurkakoak direla, eta aldundia erlojuaren aurka ari da legera egokituko den aldaketak egiten kobrantza sisteman. Aldaketa hori N-1 eta A-15 osoan bidesariak jartzea izango da.

«Ebazpen judizialei kasurik egin ez, eta zuzenbide estatuaren aurkako desafioan jarraitzen du», esan du Espainiako patronalak; «legezko bermerik ez duen arren, bidesariei eutsi die, jakinda horrek zer arrisku dakarren». Fenadismerrek Oiarbideren kontra jo du, «sektorearen aurkako irainak» egin omen dituelako, «adibidez, esatea egoeraren erantzuleak Espainiako garraiolariak direla». Gipuzkoako iritzi publikoa «nahastu nahian» dabil diputatua, patronalaren arabera, «fronteak sortzeko argudioak» baliatuz. Agintari publiko batentzat «desegokiak» dira argudio horiek, Fenadismarren ustez, eta «porrot pertsonal bat» ezkutatzeko dira. Hori dela eta, Gipuzkoako epaitegi batera jo du Espainiako erakunde horrek, Oiarbideren eta Bidegiren aurka, «Diputazioak bidesariak kobratzen jarraitzen duelako, jakinda EAEko nagusiak bidesarien foru araua baliogabetu egin duela, eta epai hori egonkorra dela». Fenadismerren arabera, «errealitate hori ezkutatzeko hainbat estrategia» erabili ditu aldundiak, «justifikatu ezin dena justifikatu nahian».

Espainiako Auzitegi Gorenaren epaiek ez dutela behartzen ezer itzultzera: hala nabarmendu du sarritan Oiarbide Bide Azpiegituretako diputatuak. Aldundiaren lehen bi foru arauetako epaiek adierazi dute orain arteko bidesariek kanpoko garraiolariei kalte egiten dietela, bi bide horietako zati batzuetan ez dagoelako ordaintzeko arkurik. Zeharkako diskriminazio hori konpontzeko, modu bakarra aurkitu du aldundiak: bide guztia kobratzea. Hala, gaur egun dauden hiru arkuei —Etzegarate, Andoain eta Astigarraga—, beste batzuk gehituko dizkie. Noiz, non eta zenbat izango diren ez du argitu oraindik.

Belabieta tunela zaharberritzen

A-15 autobideko tunel luzeena zaharberritzeko lanak hasi ditu Gipuzkoako Aldundiak, hamabost milioi euroko aurrekontuarekin. Belabietako tunelaren lanek hamar hilabete iraungo dute, eta, epe horretan, trafikoa bypass batekin kudeatuko dute tunel barruan. Bide Azpiegituretako diputatu Aintzane Oiarbide eta Markel Olano ahaldun nagusia tunelean izan dira, eta nabarmendu dute «aldaketa handia» izango duela tunelak.