Summary: Kultur sektorerako langabezia sari berezia onartu du Madrilek. Sortzaileek zein teknikariek langabezia jasotzeko egun gutxiago kotizatzea, eta pentsioa eta sormen jardunari loturiko ordaina aldi berean kobratzeko aukera onartu ditu, besteak beste, Espainiako Gobernuak. Lanartea hotz agertu da.

Urte berriarekin heltzekoak diren kultur iragarpenen artean, sektorearen parte handi batek aspaldi espero zuen albiste bat nabarmendu da gaur Espainiako kultur orrietan. 2018ko uda zen Espainiako Kongresuan ordezkaritza duten alderdi guztiek aho batez onartu zutenean Artistaren Estatutua garatzeko 75 puntuko txostena; pandemia heldu zen gero, gogor jo zuen kultur sektorea, eta, orduan adostutako zenbait neurri dagoeneko indarrean badira ere, Espainiako Ministroen Kontseiluak gaur onartu du hartutako norabidea indartzeko errege dekretu berria. Idatziak hiru neurri nabarmen jasotzen ditu: sektoreko profesionalen lan egoera ezegonkorrari egokitutako aparteko langabezia saria; erretiroko pentsioa eta lan artistikoari loturiko ordaina aldi berean kobratzeko aukera; eta urtean 3.000 eurotik beherako sarrerak dituzten kultur arloko autonomoentzat kotizazio murriztua. Frantziako Estatuan indarrean den intermitentzia sistemara hurbilduko da hala Espainiakoa ere, eta Hego Euskal Herriko kultur langile ugariri eragingo die, beraz. Litekeena da bihar bertan sartzea indarrean arau berria, Estatuko Aldizkari Ofizialean argitaratu ostean.

Ezaguna da kulturari eta arteei loturiko alorretan aritzen diren profesionalen prekaritate egoera hedatua, eta horren atzean lan egoera intermitentea dago maiz. Antzezle, idazle, musikari, argi teknikari zein sektoreko beste hamaika profesionalek aldiak egin ohi dituzte nolabait kontabiliza daitekeen jardunean, baina bolada luzeak egin ohi dituzte, halaber, etekin ekonomikorik sortzen ez duen itzaleko jardunean, eta berezitasun hori aintzat hartzea da, hain justu, Madrilek onartu duen arau berriaren ardatzetako bat. Horri erantzun nahi dio gaur onartu duten langabezia sari bereziak, eta, hura jaso ahal izateko, azken urte eta erdian 60 egunez edo azken sei urtetan 180 egunez kotizatu dutela erakutsi beharko dute sektoreko langileek —oro har, sei urtean 360 egun kotizatu izana eskatu ohi da—. Lau hilabetez kobratu ahal izango da laguntza, eta Yolanda Diaz Espainiako Lan ministroak argitu du bateragarria izango dela irudi zein egile eskubideak kobratzearekin.

Ikusi gehiago: Kilkerren inurri lanak

Erretiroa hartzera heltzen diren kulturgile ugarik ondoren ere segitu ohi dute zenbait lan egiten, izan zineman, literaturan, arte eszenikoetan zein bestelako alorretan, baina horri dagokion ordaina eta pentsioa aldi berean kobratzeak isunak eta bestelako arazoak sortu izan ditu gaur arte. Aurrerantzean, ordea, bateragarriak izango dira, betiere erretiroaz aparteko sarrerek lanbide arteko gutxieneko soldata gainditzen ez badute —gaur-gaurkoz, 1.000 euro hilabeteko—. Sortzaileei eta interpreteei ez ezik, teknikariei ere eragingo die horrek.

Hirugarren neurri nabarmena, azkenik, diru sarrera oso apalak dituzten kultur arloko autonomoentzat da. Urtean 3.000 euro edo gutxiago irabazten dituztenentzat kotizazio murriztua onartu dute, eta, oinarria 526,14 euroan ezarrita, 161 euroan utzi dute hileko ordaindu beharko duten kuota —oinarria eguneratuz joango dira datozen urteetan—.

Aipatutako neurriez gain, beste bi lantalde eratuko dituztela iragarri du Diazek, eta kultur sektoreko kideak, sindikatuetako ordezkariak eta parte diren ministerioetako langileak eseriko dira bietan. Kultur arloan jarduteak dakarren lan egoera ziurgabeaz hausnartzea eta arau berriak garatzea izango da bien egitekoa.

«89 euro hilean»

Euskal Herrian, Lanartea Euskararen Langile Profesionalen Elkartea ari da, besteak beste, sortzaileen lan baldintzetan eragin nahian, eta dekretuaren harira bidalitako oharrean nabarmendu dute testua «eguneroko jardunera jaitsitakoan» ikusi beharko dela onuraren zenbaterainokoa. 3.000 eurotik behera irabazten duten autonomoentzako neurriaz, esaterako, hauxe adierazi dute: «Mesede moduan ageri den kuota horrek 1.932 euroko zama suposatzen du urtean. Kopuru hori kentzen badiogu, 1.068 euro irabaziko ditu garbi kultur alorreko lan mundura sartu berri den gazteak edo hain gaztea ez izanik ere tarteka oso ordain txikiko lanak egiten dituenak, alegia, 89 euro hilean».

Gaineratu dute, halaber «Madrilen jositako jantziak larru gorritan» uzten duela euskara ardatz duen kulturgintza, eta bi eskakizun egin diete Euskal Herriko administrazio publikoei: bata, sortzailea kontratatzen duen erakundeak berak eman diezaiola alta kontratatutakoari Gizarte Segurantzan, emanaldi eta entsegu egun guztietan, «babestuta lan egiteko»; eta tokian tokiko ogasunek zerga eta administrazio betebeharrak «bateratu» eta «sinplifika» ditzatela.


Summary: Jon Rodriguez blogariak amaitu du Europako zeharkaldia ere. Urte eta erdi geroago heldu zen bidaiari ordiziarra etxera, azaroan, eta urte berriarekin argitaratu du azken sarrera BERRIAren blogean.

Orain bai. Jon Rodriguez Biziz blogeko bidaiariak amaitu du Hego Afrikan duela urte eta erdi hasi zuen zeharkaldia. Hasieran Asiaraino joatekoak ziren bera eta Pello Alberdi bidaiakidea, baina, Egiptora iritsita, etxerako bidea hartzea erabaki zuten: Alberdik hegazkinez zeharkaldia amaituta, eta Rodriguezek bizikletan, zeharkaldiarekin jarraituz. Azaroaren amaieran iritsi zen etxera, eta urte berriarekin egin du blogeko azken sarrera: 'Ametsetako amaiera'. Bordelen (Okzitania) hasi eta Ordizian (Gipuzkoa) amaitzen da azken etapa hori, eta Baionara heltzean sentitu du iritsi dela etxera: «Baionara gerturatzearekin batera, hara non agertu den Ene Amets baserria. Euskarazko lehen hitzekin elkartu naiz etxean naizela sentitzeko, ene ametseko bidaia amaitzear dago».

«Oihartzuna eman nahi diogu zenbait GKEk egiten duten lanari». 2021eko irailaren 15ean hasi zuten bidaia Rodriguezek eta Alberdik, eta, pedalkadaz pedalkada, BERRIAren Biziz blogean kontatu dituzte euren ibilerak orain arte. Hegoafrikara joan ziren lehenik, hegazkinez. Handik, iparralderantz joan ziren: Hegoafrikatik Zimbabwera, Zimbabwetik Zambiara, eta Zambiatik Tanzaniara. Han, bidaia birplanteatu behar izan zuten: Tanzaniara iritsi eta gero, Kenyara joan behar zuten, baina azkenean gorantz jarraitu dute, «Afrika guztiz gurutzatzeko». Hala kontatu zioten iazko martxoan BerriaTBri:

Iazko uztailean bukatu zuten Afrikako bidaia, eta, Kairotik Atenaserako bidaia hegazkinez egin ondoren, Rodriguez hasi zen pedalkadak ematen Europan: «Iritsi da eguna, etapa berri bat. Azken besarkadaz elkar estutu eta zorte ona opa ostean, bakoitzak bere bideari ekin dio. Zazpi hilabetez une oro alboan izan dudan Pelloren hutsunea sentitzea saihetsezina izango da, bizipen eta anekdotak berarekin ez partekatzea faltan botako dut, ez dut zalantzarik. Hala ere, motibazioz gainezka heltzen diot fase berri honi. Ez dut plangintza espezifikorik, ezta nahi ere. Sentsazioak izango dira bidaiaren gidari, ea nora eramaten nauten! Seguruenik Ordizian bukatuko dut, etxean, baina… hala izango al da? Nork daki!».

Ordizian amaitu zuen, bai, eta nola, gainera. Azken kilometroetan, lagunak eta Pello Alberdi izan zituen lagun. Donostia, Tolosa, Itsasondo... hurbildu ahala emozioa areagotu egiten zela azaltdu du blogean. Ordiziara heltzean, sekulako ongietorria egin zioten. Han zituen zain familia, lagunak, ikastolako eta unibertsitateko ikaskideak, eta futboleko taldekideak eta herriko lagunak. «Ametsik onenean ere ez nuen horrelako harrerarik espero. Jende onez inguratua nago, eta maitatua sentitzen naiz. Ez dago gehiago eskatzerik. Zoriontsu naiz».


Summary: Williamsen aurka oihu arrazistak egiteaz akusatutako zalea epaitu egingo dute. Hala erabaki du Cornellako bigarren instrukzio epaitegiko epaileak. Espanyolen zelaian jokatutako partidan jaso zituen Williamsek oihu eta irain arrazistak, 2020ko urtarrilaren 25ean. Bi urte arteko espetxe zigorra eta zelaietan sartzeko debekua eskatu du, besteak beste, akusazioak.

Cornellako bigarren instrukzio epaitegiko epaileak agindu du ahozko epaiketa egiteko Iñaki Williamsen aurka oihu arrazistak egiteagatik akusatutako Espanyolen zalearen aurka. 2020ko urtarrilaren 25ean izan ziren oihu horiek, Athleticek Cornellan jokatutako neurketan. Hala, epaileak kontuan hartu ditu fiskalak eta Espainiako Futbol Liga Profesionalak aurkeztutako akusazio idatziak.

Ahozko epaiketa egitea eskatzen zuten, baita akusatua zigortzea ere. Hauxe eskatu zuten: bi urte arteko espetxe zigorra, isun ekonomikoa, futbol zelaietara sartzeko debekua, biktimarengana gerturatzeko debekua, eta bestelako gaitasun gabetze berezi batzuk. Biktimaren duintasunari kalte egitea egozten diote akusatuari, besteak beste. Lehen aldia da halako kasu batean ahozko epaiketa dagoela.

Williamsek 70 minutuz jokatu zuen partida hartan, eta Raul Garciarekin ordezkatu zutenean jaso zituen oihuak eta irainak. Espanyolen animazio harmailatik pasatzen ari zela izan zen. Norgehiagokaren amaieran, gertatutakoa salatu zuen Williamsek. "Triste noa. Inork ez luke halakorik bizi behar. Jendeak disfrutatzera eta bere taldea animatzera etorri beharko luke futbolera. Bestelako jendea sobran dago futbolean".

Neurketan zehar, Iker Muniain Athleticeko kapitainak gertatzen ari zenaren berri eman zion epaileari. Baina hark ez zuen ezer jaso partidako aktan, argudiatuz oihuak ez zituela entzun. Baina Espanyolek, Futbol Liga Profesionalak eta Poliziak ikerketa hasi zuten. Azkenerako, atxilotu bat egon zen, eta hura da epaituko dutena. Hasieran, Espanyolek hamabi zale identifikatu zituen. Horietatik bederatzi klubeko bazkideak ziren.


Summary: «Istilu gorria» iragarri dute Alemanian biharko, ikatz meatze bat zabaltzeko operazioan. Ehunka polizia bidali dituzte Luetzerath herrixka hutsaraztera. Dozenaka ekintzaile ekologista erresistentziarako prestatzen ari dira. Operazioak kontraesana eragin du Berdeak taldearen barruan

Bihar izango da E eguna Alemaniako Ipar Renania-Westfaliako Luetzerath herrixkan gotortu diren ekintzaile ekologisten eta haiek inguratzen dituzten ehunka polizientzat. Epaileek herrixka hutsarazteko baimena eman du, Garzweiler meatzea handitu ahal izateko. Ekologistek erresistentziarako prestatu direla adierazi dute, eta Alemaniako Barne ministerioak esan du «istilu gorria» espero duela.

Alemania osoko poliziak bidali dituzte Luetzerathera. Etxe multzo bat besterik ez da, baina meatzeak herria suntsitzeko asmoa plazaratu zuenetik, dozenaka ekintzaile elkartu dira han, hori galarazten saiatzeko.

Poliziaren arabera, ekintzaileek barrikadak eta lubakiak egin dituzte, Poliziaren operazioa oztopatzeko. Luetzerath lebt (Luetzerath bizirik) ekinbideak, ordea, egoera larriagotzea egotzi dio Poliziari, eta igandean eginiko giza katearen kontra jo izana egotzi dio. Poliziaren arabera, harriak bota zizkieten ekologistek.

Lignitoa edo ikatz arrea ateratzen du Garzweiler meatzeak. 1940. urtean hasi zen lan horretan, eta, geroztik, 30,96 kilometro koadroko eremu bat suntsitu du. Denera, hamabost bat herrixka desagerrarazi ditu meatzeak.

Urtero 175–225 milioi tona ikatz arre atera dituzte handik. Guztia Neuratheko zentralean erretzen dute, argindarra sortzeko. Lignitoak ikatz arruntak baino bero gutxiago ematen du, eta, beraz, gehiago kutsatzen du bero berbera sortzeko. Horren eraginez, Neuratheko zentralak 22,1 milioi tona CO2 aireratu zituen 2021. urtean, eta Europako Batasunean berotegi efektua eragiten duten gas gehien sortu zuen bigarrena izan zen, Poloniako Belchatoweko zentralaren atzetik (33,2 milioi tona). Azken horrek ere ikatz arrea erabiltzen du. EBko hamar zentralik kutsagarrienetako zazpi Alemanian daude, gainerakoak Polonian, eta denek lignitoa erretzen dute.

Berdeen kontraesanak

Ikusteko dago bihar istiluak gertatuko diren Luetzerath herrixka hutsaraztean, baina aferak kontraesanak eragin ditu Berdeak alderdiaren barruan. Izan ere, Alemaniako prentsan esan duten bezala, Berdeak «barrikadaren bi aldeetan» daude, Luetzerathen.

CDUko demokratakristauak eta Berdeak koalizioan gobernatzen dute Ipar Renania-Westfalia, eta operazioaren arduraduna den Akisgrango poliziaburua Berdeetako militantea da: Dirk Weinspach. Lehen ere izan da Weinspach halako atakatan. Izan ere, hura izan zen Hambacheko hariztian erresistentzia antolatu zuten ekintzaileen aurkako operazioen arduraduna. Koloniaren eta Akisgranen artean dagoen hariztia, gatazka gune izan zen 2012. urtetik, Luetzerathen antzeko egoera batengatik. Ikatz arrea ateratzen dute handik Neuratheko zentrala elikatzeko. Ekologistek etxolak eraiki zituzten zuhaitzetan, haritzak bota ez zitzaten. Orduan ere, okupatzaile batzuek Poliziarekin izaniko aurrez aurrekoek basoaren aldeko mugimendu osoa kriminalizatzeko erabiltzen saiatu zen Weinspach.

«Ahal den guztia egingo dugu eskalada saihesteko», esan zuen poliziaburuak atzo. Klimaren aldeko militanteei esan zien euren helburuak partekatzen dituela, baina «ezkerreko ekintzaileek haiek tresna gisa erabiltzeko arriskua» dutela ohartarazi zien duela gutxi bidalitako gutun irekian. Luetzerath hutsaraztea saihetsezina dela, eta erabakia guztiz legezkoa dela ohartarazi zien.

Edonola ere, Alemania osoko Berdeen buru Ricarda Langek, «alde guztiei tentsioa jaisteko» eskatu zien atzo. Esan zuen RWE argindar konpainiak «eskubidea» duela herrixka hutsarazteko, baina ulertzen zituela klima babestearen alde protestan ari ziren herritarrak. Die Linke ezkerreko alderdiak, berriz, argi hitz egin du operazioaren aurka. Janine Wissler buruak salatu du «hutsaraztea klima babesteko ahaleginen kontrako eraso zuzena» dela, eta alderdiko Ipar Renania-Westfaliako arduradun Kathrin Vogler Luetzeratheko protesta kanpamentuan dago.

Alemaniak erabakita zuen 2030. urterako ikatza argindarra sortzeko erretzen uztea. Horretan, erabakigarria izan zen Berdeak gobernu federala osatu izana SPD alderdi sozial demokratarekin. Baina, Errusiak Ukraina inbaditu ostean, Berlinek arbuiatu egin du Moskuren gasa. Horrek sorturiko energia krisiak eragin du berriz ikatza indartzea. Iazko uztailaren eta irailaren artean, Alemaniako argindarraren %36,3 ikatz zentraletan sortu zuten (aurreko urteko epe berean %31,9 izan zen).


Summary: Europako inoizko urterik beroenetan bigarrena izan da 2022a. Erregistroak daudenetik, munduko urterik beroenetan bosgarrena izan zen iazkoa, Copernicus programaren azken txostenaren arabera.

Klimari erreparatuz gero, iazko urtea muturrekoa izan zen: lehorteak, uholdeak, inoizko tenperaturik altuenak eta berotegi efektuko gasen metaketa goia jota. Horiek dira Copernicus programaren klimari buruzko txostenak 2022aren inguruan ateratako ondorio nagusiak. EB Europako Batasunaren Lurraren Behaketarako Programa da Copernicus, eta urtero egiten dute munduko klimari buruzko txosten bat. Iazkoa kaleratu dute gaur, eta zenbait errekorren berri eman zuen: Europako inoizko bigarren urterik beroena izan zen 2022a, eta munduko bosgarrena. Gainera, Europako udarik beroena izan zen iazkoa, eta hirugarrena munduan.

Copernicus programaren txostenaren arabera, iazko batez besteko tenperatura 1991 eta 2020 urteen artekoa baino 0,3 gradu altuagoa izan zen, eta Siberiaren (Errusia) iparraldean eta Antartikan batez bestekoa baino 2 gradu altuagoa izan zen tenperatura.

Klima aldaketaren eta Luraren berotzea neurtzeko, tenperatura industrializazioaren aurreko garaiko mailarekin alderatu ohi da —1850 eta 1900 urteen arteko datuak hartzen dira kontuan—, eta iazkoa 1,2 gradu altuagoa izan zen. Azken zortzi urteetako joerara mantendu zen iaz, ordutik hona industria iraultzaren aurreko garaiko maila baino gradu bat altuagoa izan delako, gutxienez, munduko tenperatura. Zientzialari gehienen arabera, mende honetan Lurreko tenperatura ez litzateke 1,5 gradu baino gehiago hazi beharko Lurraren berotzearen ondorioak behin betikoak izan ez daitezen.

Copernicus programako zuzendari Carlo Buontempok gaur ohartarazi du aurtengo udan ere tenperatura beroak izango direla, egin dituzten aurreikuspenek erakusten dutenez.

2020a, urterik beroena

Txostenaren arabera, Europako herrialde guztietako tenperaturak 1991 eta 2020 urteen arteko batez bestekoa baino altuagoak izan ziren iaz, Islandian izan ezik. Iazkoa izan zen, erregistroak daudenetik, Europako historiako bigarren urterik beroena: prezipitazio oso gutxi izateak, tenperatura altuek eta beste zenbait faktorek lehorte orokortu bat eragin zuten, baita suteak ere kontinentearen hego-mendebaldean. Orain arte urterik beroena, Copernicusen arabera, 2020koa izan zen.

Gainera, iazko udako suteek eragindako karbono dioxido isuriak azken hamabost urteotako altuenak izan ziren EBn eta Erresuma Batuan, txostenak ondorioztatu duenez.

Oro har, munduan iaz atmosferara isuritako karbono dioxido kopurua ere handitu zela ondorioztatu dute Copernicus programako ikerlariek. «Negutegi efektuko gasak klima aldaketaren bultzatzaile nagusiak dira, eta haien metaketak urtez urte handitzen ari da; ez dute murrizteko seinalerik ematen», nabarmendu du gaur Vincent-Henri Peuch Copernicuseko Atmosfera Zaintzeko Zerbitzuaren zuzendariak.

Poloetan ere eragin zuzena izan zuten iaz tenperatura beroek. Otsailean, esaterako, Antartikako izotzak itsasoan duen hedapenak inoizko mailarik baxuena izan zuen —erregistroak duela 44 urte hasi ziren—. Antartikako Vostok gunean termometroak zero azpitik 17,7 gradu zeudela adierazi zuen martxoan; azken 65 urteotako mailarik altuena, hain zuzen.

«Txostenak erakusten du Lurraren berotzearen ondorio suntsitzeaileak bizitzen ari garela ja», esan du gaur Samantha Burgess Copernicus programako alboko zuzendariak.


Summary: Langile bat hil da Kutxabanken Izarrako bulegoan. Lan heriotza ez-traumatikoa izan da. 56 urte zituen. Aurten lanean hildako lehenengo behargina da.

R.U.S. 56 urteko langilea hil zen atzo arratsaldean Kutxabankek Izarran (Araba) duen bulegoan. LABek jakinarazi duenez, lanean bakarrik ari zela hil zen.

Sindikatuak gogoratu du iaz 23 heriotza ez-traumatiko izan zirela, «arazo kardiobaskularrak eragiten dituzten faktore laboralak tarteko», eta azpimarratu du azken urteetan gehien ugaritzen ari den arrisku faktorea dela. «Ez da kasualitatea Kutxabanken gisako enpresetan arrisku faktore hau areagotu izana, haren pribatizazioak gizartean eragin duen galeraz gain, langileen lan baldintzetan eta bizi kalitatean ere eragina izan baitu. Bulegoak ixteak eta lantaldea murrizteak eragin zuzena izan du lan karga eta erritmoetan, eta horrek lan arriskuak areagotzen ditu».

Eusko Jaurlaritzari eskatu dio halako arriskuei aurre egiteko bitarteko gehiago jartzeko.


Summary: Erretreta adina 64 urtera gibelatzea proposatu du Frantziako Gobernuak. 2030 arte progresiboki gibelatuko dute adina, eta pentsio osoa eskuratzeko 43 urtez lan egin beharko da. Gutxieneko pentsioa ehun euro emendatuko dute, 1.200 euroraino.

Aurkeztu du Frantziako Gobernuak ondoko hilabeteetan eztabaidagai izanen duten erretreten erreforma. Erretretarako eskubidea 62 urtetik 64 urtera eramatea proposatu du, eta pentsio osoa jasotzeko 43 urtez kotizatzea. Helburua: gaur egungo sistema «zaintzea». Hala errepikatu dute, behin eta berriz, Elisabeth Borne lehen ministroak, Bruno Le Maire Ekonomia ministroak eta Olivier Dussopt Lan ministroak. «Gure aitzinetik egon diren ezkerreko zein eskuineko gehiengoek erreformak egin dizkiote erretreta sistemari, baita inguratzen gaituzten herrialdeetako gobernuek ere», baieztatu du Bornek.

Ikusi gehiago: Frantziako sindikatuek hilaren 19rako deitu dute erreformaren aurkako lehen protestara

Banaketan oinarritutako sistema da Frantziakoa: langileen kotizazioek ordaintzen dituzte erretretan daudenen pentsioak. Baina bizi esperantza aitzina joan ahala «oreka arriskuan» dagoela ebatzi dute. «Kotizatzen dutenen kopurua apaltzen ari da pentsiodunen aldean. Ez da argumentu politiko bat: egitate bat da», adierazi du Bornek. Le Mairek gaineratu duenez, erreformarik gabe pentsio sistemak 13.500 milioi euroko defizita izango du 2030an; erreformak 17.700 milioi emango lituzke, sistema orekatzeko eta iragarritako gastu gehigarriak (4.200 milioi) estaltzeko.

Gizarte Segurantzaren finantzaketaren lege proiektuan integratuko dute erreforma. Urtarrilaren 23an aurkeztuko dute ministroen kontseiluan, eta otsai- lean iritsiko da parlamentura. LR Errepublikanoen babesa eskuratzea espero dute, baina, lortu ezean, 49-3 artikuluaren bidez dekretuz pasatuko dutela espero daiteke. Agintaldia abiatu denetik hamar aldiz baliatu dute tresna berezi hori.

Erretreta adina, 64 urtera

Erretretarako adina 62 urtetik 64 urtera gibelatzea da gobernuak gauzatu nahi duen erreformaren ardatz nagusia. Progresiboki eginen dute bilakaera. Heldu den irailaren 1etik aitzina, urtero hiru hilabetez gibelatuko da adina, 2030erako 64 urtera iritsi arte. Karrera luzeko langileek lehenago joateko aukera izanen dute, haatik: 16 urte aitzin lanean hasitakoek 58 urtetan hartzen ahalko dute erretreta; 16-18 urte artean hasietakoek, 60 urtetan; eta 18-20 urte artean hasitakoek, berriz, 62 urtetan.

43 urteko kotizazioa

Erreformaren bidez, kotizazio urteen luzatzea berretsi eta bizkortuko dute. Pentsio osoa eskuratzeko 43 urte sari izan beharko dira. Marisol Touraine orduko Gizarte Gaietarako ministroak 2013an bultzatutako erreformak 2035erako aurreikusia zuen helburu hori; lege proiektu berriarekin, 2027ra aitzinatu dute. Progresiboki eginen dute.

Gehienez ere 67 urte arte lan egin beharko da. Adin horretara iritsitakoan, urte sari guziak ez dituen langileak ere erretreta osoa ukitzeko aukera izanen du.

Enpresen kotizazioa

Kotizazioen eta pentsioen arteko «oreka» bilatze aldera, aukera bat izan zitekeen lansariak eta enpresen kotizazioak emendatzea. Bornek argi utzi du: ez dute «lanaren kostua» emendatu nahi. Erreformarekin, enpresen ekarpena emendatzea erabaki dute, bai, baina lan istripuen eta eritasun profesionalen kutxari egiten dioten ekarpena apalduko dute araberan, soberakinak baititu.

Erregimen bereziak desagertuko dira

Erretreten erreformarekin, orain arte indarrean zeuden erregimen berezi guziak bertan behera geldituko direla iragarri du Frantziako lehen ministroak. Lanbideen arabera, erretretarako baldintza hobeak dituzte langile batzuek. Trenbideetako langileen erregimena da horietan ezagunenetakoa. 2020tik, langile berriei ez zaie aplikatzen. Neurri hori gainerako erregimen berezietara hedatuko dute orain: enplegatu berriek ohiko erretreta sistema izanen dute. «Ekitate afera bat da, ez da finantza afera bat», zehaztu du Le Mairek.

1.200 euro gutxienez

Errepublikanoen eskaera bati men egin dio gobernuak: Smic gutxieneko soldataren %85era emendatuko dituzte gaur egungo pentsioak. Urte sari osoak dituzten erretretadunei aplikatuko zaie neurri hori. Hala, 1.200 eurokoa izanen da gutxieneko pentsioa, gaur egungoa baino ehun euro gehiago. Horren bidez, bi milioi «pentsio txiki» emendatuko dituztela iragarri du Bornek.

Adinekoen enplegua

Erretretaren adinaren luzatzearen kontra agertu direnen argumentuetako bat da enpresek ez dituztela enplegatzen adin batetik aitzinako langileak. COR Erretreten Orientazio Kontseiluaren arabera, 60 urtetan herritarren %45 ez dira gehiago lanean ari. Bornek aurkeztu duen erreforma proiektuan, 50 urtez goitikoen lana bermatzeko neurriak ere iragarri dituzte. «Enpresek erretirotik gertu daudenei lekua egin behar diete, eta lanean bizi kalitate hobea bermatu. Bada garaia enpresaburuek gai hau beren esku hartzeko», adierazi du. Horretarako, erakusle bat martxan jarriko dute, karrera bukaeran diren langileen lekua neurtuko duena. «Sinplea eta publikoa izanen da. Praktika onak agerian ematea eta txarrak salatzea ahalbidetuko du».


Summary: Frantziako sindikatuek hilaren 19rako deitu dute erreformaren aurkako lehen protestara. Eskuina gustura azaldu da, uste baitu Frantziako Gobernuak entzun dizkietela beren eskaerak. Beste alderdiak aurka daudenez, haien botoa beharrezkoa da erreformak aurrera egin dezan.

Hiru urte igaro ondoren, pentsioen erreformaren aurkako protestak itzultzekotan dira Ipar Euskal Herrira. Frantziako zortzi sindikatu nagusiek arbuiatu egin dute erretretaren adin ofiziala atzeratzeko asmoz Elisabeth Borne lehen ministroak aurkeztu duen proiektua, uste baitute langileei kalte egiten dietela, eta bereziki lan munduan gazte sartu zirenei eta lan prekarioagoak dituztenei. Erreformaren aurkako protesta «iraunkorrak» egingo dituztela iragarri dute. Lehenengo mobilizazio eta greba eguna hilaren 19rako deitu dute.

Ikusi gehiago: Erretreta adina 64 urtera gibelatzea proposatu du Frantziako Gobernuak

Parisen egindako agerraldi bateratuan, protestak«lurralde osoan» egingo direla iragarri dute Frantziako sindikatuetako buruzagiek. Pentsatzekoa da Ipar Euskal Herrian ere egingo direla eta han izango dela LAB ere. Pentsioei buruzkoak izan ohi dira kalean aurkako protesta gehien eragiten dituzten erreformak. Hego Euskal Herrian datorren astean bost urte beteko dira pentsiodunen mobilizazioak hasi zirela, eta Ipar Euskal Herrian, berriz, 2019ko udazkenean erretretaren erreformaren aurka izandako manifestazioak azken urteetako handienetakoak izan dira. Haiek lortu ez zutena —Emmanuel Macron presidenteak atzera egitea—. COVID-19aren pandemiak lortu zuen, presidenteak bertan behera utzi zuelako lege proiektua konfinamendua hasi berritan.

CFDT ere, aurka

Erreforma horrekiko beste aldea da oraingoan bateraturik azaldu direla Frantziako sindikatu guztiak. Porrota da hori presidentearentzat, azken hilabeteetan xede bat izan duelako: CFDT Frantziako Lan Konfederazio Demokratikoak erreforma onartzea.

Sektore pribatuan sindikatu nagusia da CFDT 2017. urteaz geroztik, CGT Lanaren Konfederazio Orokorra sindikatu komunistarekin lehian. Hura baino sindikatu moderatuagoa da CFDT, eta azken hamarkadetan ezkerreko zein eskuineko gobernuek egindako erreforma batzuk sostengatu ditu. Esaterako, ados zen Macronek bere lehen agintaldian bultzatutako erreformaren puntu batzuekin —pentsioa kalkulatzeko puntukako sistema unibertsal bat ezartzea—, baina hasieratik irmoki baztertu du erretretaren adina atzeratzea. Gobernuak egindako keinuak gorabehera, ez du iritzia aldatu. «Frantziako erretreta sistema ez dago arriskuan; ezerk ez du hain erreforma basatia justifikatzen», argudiatu du Laurent Berger CFDTko idazkari nagusiak, beste sindikatu guztien izenean irakurritako testuan.

Antzeko iritzia adierazi du Phillippe Martinez CGTko buruak: «Ez dago finantzaketa arazorik». Ziurtatu zuenez, COR Erretreten Orientazio Kontseiluak diru sarreren %3ko defizita aurreikusi du, eta hori eramangarria iruditzen zaio.

Sindikatuen oso bestelako jarrera erakutsi du Frantziako patronal nagusiak, Medefek. Txalotu egin du gobernuak iragarritako erreforma «arduratsua eta pragmatikoa».

Errepublikanoak: «Entzun gaitu»

Erreformaren geroa kalean jokatuko da, baina baita legebiltzarrean ere. Gobernuak ez du gehiengorik ez Frantziako Asanblean ezta Senatuan ere, eta gutxienez oposizioko talde baten babesa behar du proiektuak aurrera egin dezan. Lortuko ez balu, Frantziako Konstituzioaren 49-3 artikulua erabil lezake legeak aitzinera egiteko; horren beharrik ez duela izango espero du Bornek.

LR Errepublikanoak eskuineko alderdiak begi onez hartu ditu lehen ministroaren iragarpenak. «Pozik gaude entzun gaituelako», azaldu du Olivier Marleix LRko diputatuen buruak. Izan ere, haien sostengua lortu ahal izateko, LRk eskatu zuen 65 urtera luzatu beharrean, 64 urtera luzatzea erretretaren adina, gutxieneko pentsioak emendatzea, eta kotizazio aldia luzatzea. Are urrunago joan da Bruno Retailleau LRko senatarien burua: «Guk ez dugu gobernuaren erreforma bozkatuko; gobernuak bozkatuko du geure erreforma». Edonola ere, Marleixek ohartarazi dio gobernuari proiektuaren zenbait atal negoziatu nahi dituela.

Erreformaren aurka azaldu dira, berriz, oposizioko beste taldeak. «Erreforma bidegabea oztopatu behar dugu», azaldu du txio baten bidez Marine Le Pen RN Batasun Nazionaleko buruzagiak. Ultraeskuinak, ordea, ez du bat egin protesta deialdiarekin, eta gogorarazi du sindikatuek eta ezkerrak Macronen aldeko botoa eskatu zutela apirilean, Le Penekin lehiatu zenean hauteskunde presidentzialen bigarren itzulian.

Kalean izango dira, berriz, NUPES osatzen duten taldeak. «Macron-Borne erreforma atzeraldi sozial bat da», ziurtatu du Jean Luc Melenchon LFI Frantzia Intsumisoko buruzagiak. «Nik uste dut gutaz trufatzen ari direla», bota du Marine Tondelier EELVko idazkariak.


Summary: Pentsio sistema defizita izatera itzuliko da aurten.

Frantziako Gobernuak argudio bat eman du erretretaren adina atzeratzeko: hala egin ezean, pentsio sistemak «defizit jasangaitz bat» izango du heldu den urteetan. Erreformaren helburua, beraz, garbia da: diru gutxiago gastatzea pentsioetan, eta, aldi berean, kotizazioetan gehiago jasotzea langileek denbora luzeagoan ordainduko dutelako.

2020an, pandemiaren erruz, defizit handia izan zuen sistemak (14.000 milioi euro), baina zenbaki beltzetara itzuli zen 2021ean (+900 milioi) eta 2022an (+3.200 milioi). Aurten defizita itzuliko dela kalkulatu du COR Erretreten Orientazio Kontseiluak. Irailean kaleratutako txostenak esaten du ezer egin ezean defizitak gutxienez hamar urtez iraungo duela, eta 2050 arte hel daitekeela ekonomia eta produktibitatea uste baino gutxiago handitzen badira.

Afera da orain hasi direla erretiratzen baby boom-aren belaunaldiak, eta haien ondorengoak ez direla hain handiak. Horrek ekarriko du pentsiodunen eta langile aktiboen ratioa txikitzea. Mende hasieran 2,1 langile zeuden pentsiodun bakoitzeko, baina 1,7 ziren 2020an eta, CORen txostenak dio 1,2 besterik ez direla izango 2070. urtean.

Frantziako zein Espainiako pentsio sistemak banaketa sistemak dira; hau da, unean uneko langileen kotizazioek ordaintzen dituzte unean-uneko pentsioak.


Summary: Oso menditsua izango da Espainiako Vuelta. Etapa bat Tourmaleten amaituko da, eta bi Euskal Herrian jokatuko dira. Guztira hamar bukaera egongo dira mendatean. Taldekako erlojupeko batek abiaraziko du lehia, Bartzelonan, abuztuaren 26an.

Mendate ikonikoek emango diote sona 2023ko Vueltari. Tropelak, besteak beste, Tourmaleteko, Angliruko eta San Martingo Harriko malda ezagunak igo beharko ditu, abuztuaren 26an Bartzelonan hasiko den lasterketan. Han egin dute gaur ibilbidearen aurkezpen ekitaldia. Eskalatzaileentzako aproposa izango da, guztira hamar etapa bukatuko baitira mendate batean. Pirinioak izango dira puntu beroetako bat: hasi eta berehala agertuko dira, eta bigarren astean itzuliko. Orduan iritsiko da lasterketa Euskal Herrira; 14. etapan, zehazki. Zuberoatik Nafarroara joko dute, eta Larra-Belaguako eski estazioan egongo da helmuga. Biharamuneko etapak Iruñea eta Lekunberri lotuko ditu. Erlojupeko batekin abiatuko da Vuelta: 14,6 kilometro egingo dituzte, taldeka. Lehen atseden egunaren ostean, berriz, 25 kilometroko bakarkako saioa egingo dute.

Aurrenekoz bukatuko da Vueltako etapa bat Tourmaleten. Antolatzaileek 2020an jarri nahi izan zuten helmuga mendate mitikoan, baina asmoak ezerezean gelditu zitzaizkien, pandemiaren ondorioz. Formigal izan zen ordezko bukaera, eta garaipen handia lortu zuen han Ion Izagirrek. Aurten, Formigalen bertan hasiko da 13. etapa, eta oraingaon bai, Tourmaleten egongo da helmuga. Tartean, beste igoera bortitz aurkituko dituzte: Aubisque eta Spandelles. Lasterketako plater nagusietako bat izango da; motza, baina gogorra: 4.200 metroko desnibela pilatuko dute 135 kilometroan.

Bapo egingo dute zaleek, beste etapa gogor bat jokatuko baita biharamunean. Ziklistak Oloroe-Donamariatik irtengo dira, eta Zuberoan Murkhuillako Lepoa eta Larraine igoko dituzte. Gero Lazako mendatetik pasako dira, eta San Martingo Harrian egongo da helmuga. 161 kilometroko saioa izango da. Hurrengo etapa Iruñea eta Lekunberri artean jokatuko da, eta ez da horren menditsua izango. Duela bi urte ikuskizun ederra izan zen Aralarren, baina aurten, Lekunberrira ez dira mendate horretatik iritsiko, Madotzeko igoera etzanetik baizik. Birritan igoko dute. Guztira, 156 kilometro egingo ditu tropelak.

Lasterketak hasieratik piztuko du ikusmina. Bartzelonako erlojupekoak lehen tarteak sortuko ditu faboritoen artean, eta biharamunean, lehia bizia egongo da Montjuiceko igoeran. Atseden hartzeko betarik gabe, Andorrako etapa iritsiko da hurrena. Lehen mailako Arinsalen egongo da helmuga, eta aurrez Ordino igoko dute. Beste bi etapa bukatuko dira goian lehen astean: 6.a, Javalambreko begiratokian; eta 9.a, Caravaca de la Cruzen. Xorret de Catira igo, eta jaitsieran izango du helmuga 8. etapak.

Bigarren asteari bakarkako erlojupekoarekin ekingo diote, eta hortik aurrera, ondo tentetuko da ibilbidea. 11. etapa Laguna Negran bukatuko da, eta Pirinioetako etapa handiak jokatuko dira segidan. Iruñea eta Lekunberri arteko etapa bukatuta, atseden hartuko dute txirrindulariek. Hobe dute indarrak ondo berritu, azken txanpa akigarria izango baita.

Angliruren itzulera

Ohiko legez, etapa erabakigarriak jokatuko dira Asturiasen. 17.ean Colladiella, Cordal eta Angliru kateatuko dituzte. Mendate ospetsuan amaituko dute saioa. 2020an igo zuten azkenekoz. Egun bat geroago, Vueltan sekula igo ez duten Cruz de Linaresen aurkituko dute helmuga. Beste lau mendate igoko dituzte aurrez, horietako bi lehen mailakoak. Azken ahalegina 20. etapan egin beharko dute sailkapen nagusiko txirrindulariek, Guadarramako mendizerran. Zirkuitu itxurako ibilbidea izango du, eta guztira hirugarren mailako hamar igoera gainditu beharko dituzte. Kili-kolo dabiltzanentzat, jasanezina izan daiteke.

Irailaren 17an helduko da tropela Madrilera, eta han koroatuko da Vueltako irabazlea. Iaz Remco Evenepoelek (Quick Step) irabazi zuen, baina ikusteko dago lehiatuko den ala ez. Munduko Txapelketa Vueltaren aurretik jokatuko da aurten, eta horrek eragina izan dezake parte hartzaileen zerrendan. Gonbidapenak garesti egongo dira aurten, eta litekeena da Euskal Herriko talde bat edo bi kanpoan geratzea.


Summary: Alaves eta Osasuna Espainiako Kopatik kanpo geratu dira. Arabarrek azken unean galdu dute Granadan (1-0), eta nafarrek ez dute aukerarik izan Bartzelonaren aurka (0-9). Hala ere, ikusteko dago ea katalanek araudia urratu duten, Geyse Ferreira aurrelaria zelairatuta

Euskal taldeek gaizki ekin diete Espainiako Kopako final-zortzirenei. Bik jokatu dute gaur, eta biak geratu dira lehiatik kanpo. Alavesek 1-0 galdu du Granadan (Espainia), etxeko taldearen aurka; Osasunak, berriz, ez du aukerarik izan Sadarren, eta 0-9 galdu du Bartzelonaren kontra.

Arabarrak geratu dira lehenbizi bidean. Era krudelean galdu dute, Granadak 85. minutuan sartu baitu partidako gol bakarra. Hori gutxi balitz bezala, Patricia Larque atezainak sartu du gola bere atean, jokaldi nahasi batean.

Arabarrak geratu dira lehenbizi bidean. Era krudelean galdu dute, Granadak 85. minutuan sartu baitu partidako gol bakarra. Hori gutxi balitz bezala, Patricia Larque atezainak sartu du gola bere atean, jokaldi nahasi batean.

Nafarrak, berriz, ezinean aritu dira Bartzelona ahalguztidunaren aurrean. Lehen ordu erdia bete aurretik jada bi gol jaso dituzte, eta, bigarren zatian, beste zazpi jaso dituzte. Hala ere, ikusteko dago zer gertatuko den kanporaketa horretan, Bartzelonak Geyse Ferreira zelairatu baitu, eta aurrelariak zigorra bete behar baitzuen aurreko denboraldian txartel gorria atera baitzioten Kopan jokatu zuen azken partidan. Madril taldean ari zen orduan. Osasunak jada jakinarazi du helegitea jarriko duela.

Bihar, Realak jokatuko du. Atletico Madril hartuko du Zubietan (18:30, Teledeporte). «Ondo gaude, eta ondo prestatu dugu lehia. Garrantzitsua da etxean jokatzea, eta espero dugu zaleek laguntzea; behar ditugu. Oso erakargarria da; Kopa da, eta amaiera arte egon nahi dugu», esan du Natalia Arroyo Realeko entrenatzaileak.


Summary: AEBek, Kanadak eta Mexikok harremanak sendotu dituzte. Joe Biden, Justin Trudeau eta Angel Manuel Lopez Obrador Mexikon elkartu dira, eta adostu dute Ipar Amerikan eskualdearen segurtasuna areagotuko dutela, legez kanpoko migrazioa borrokatuko dutela eta lehiakortasuna bultzatuko dutela.

Three amigos (hiru lagun) esaten zaie AEBetako, Kanadako eta Mexikoko presidenteei elkartzen direnean, baina, bart gauean Joe Bidenek, Justin Trudeau eta Andres Manuel Lopez Obradorrek egin duten bileran, hori baino gehiago direla esan dute: ez direla «bizilagunak», baizik eta «bazkideak». Ipar Amerikako Buruen X. Goi Bileran izan dira hiruak bart (NALS, ingelerazko siglekin).

Mexikon elkartu dira Ipar Amerikako hiru agintariak, eta segurtasunaren, garapenaren, jasangarritasunaren eta inklusioaren arloetan euren arteko harremana indartzeko konpromisoa hartu dute. Ohar bateratu batean adierazi dute hainbat printzipio komun izango dituztela: aniztasuna, berdintasuna eta inklusioa, klima aldaketaren aurkako politikak eta ingurumenaren defentsa, eskualdearen lehiakortasuna, migrazioaren kontrola eta garapena, osasuna eta segurtasuna.

«Migrazio seguru, ordenatu eta gizatiar» baten garrantzia azpimarratu dute hiruek, eta duela sei urte hiru herrialde horiek Los Angelesen (AEB) sinatu zuten adierazpena berretsi. Gaur erdietsi duten akordioan, legearen araberako migrazio bideak zabaldu eta bultzatzea adostu dute. Baita migratzaileen eta errefuxiatuen integrazioa bultzatzea eta asiloa edo babesa eskatzen dutenak babestea ere.

Legez kanpoko migrazioa murrizteko ahaleginean jarraituko dutela esan dute, eta iragarri dute webgune bat sortuko dutela legearen barruan dauden migratzeko aukerei buruz informatzeko.

Horrez gain, legez kanpoko migrazioaren eta desplazamendu behartuen «sakoneko erroei eta eraginari» heltzeko beharra nabarmendu dute. Besteak beste, kontinentearen segurtasuna indartzeko estrategiak garatuko dituzte, era guztietako mehatxuei aurre egiteko: nazionalak, eskualde mailakoak, globalak eta Internet bidezkoak.

Elkarlana, delitugileak atxilotzeko

Segurtasunaren arloan, adierazi dute euren arteko elkarlanak printzipio bat izango duela: «Giza eskubideen eta zuzenbide estatuaren errespetuak seguruago egiten du Ipar Amerika», dio oharrak. Arlo horretan, adostu dute euren arteko mugez gaindi atxilotuko dituztela delitugileak eta ikertuko dituztela delituak, eta horien artean aipatu dituzte dirua zuritzea, haurren sexu esplotazioa, legez kanpoko suzko armak edukitzea eta pertsonen trafikoa. Droga trafikoaren aurkako borrokan ere kolaboratzen jarraituko dutela esan dute.

Norbere herrialdean baztertutako komunitateei euren demokrazian eta ekonomian parte hartzeko aukerak eskainiko dizkietela ere esan dute, «parte hartze osoa eta esanguratsua izan dezaten, berdintasunean». «Aniztasuna, berdintasuna eta inklusioa» beharrezkotzat jo dituzte AEBak, Kanada eta Mexiko indartzeko, biziberritzeko eta erresilienteak izateko.

Ekonomiari dagokionez, hiru herrialdeen arteko akordioak dakarzkien onurak azpimarratu dituzte, eta prest agertu dira Ipar Amerikara «kalitate oneko inbertsioak» erakartzeko duten gaitasuna areagotzeko, eta berrikuntza eta euren ekonomien erresilientzia bultzatzeko. Zehaztu dute euren artean hornikuntza kateak indartzen ahaleginduko direla, eta inbertsio zehatzak bultzatuko dituztela etorkizunean garrantzitsuak izango diren sektore batzuetan, hala nola erdieroaleen sektorean eta ibilgailu elektronikoenean. «Elkarrizketa publiko-pribatuetara deituko dugu, eta elkarrekin dauzkagun erronka eta aukerei aurre egiteko hornikuntza kateak marraztuko ditugu».


Summary: Hiru urteko zigorra ezarri diote Iruñeko talde bortxaketako biktimaren datuak zabaldu zituen kazetariari. Bertzeak bertze, biktimaren izen-abizenak, NA nortasun agiriaren zenbakia eta etxeko helbidea argitaratu ziren 'La Tribuna de Cartagena' hedabide digitalean.

La Tribuna de Cartagena hedabide digitalaren zuzendariari hiru urteko kartzela zigorra ezarri diote Iruñeko talde bortxaketako biktimaren datuak zabaltzeagatik. Sententziaren arabera, akusatuak ezizen bat erabili zuen 2018ko maiatzean artikulu bat idazteko. Testu horrek «biktimaren pribatutasunean eragiten zuten datuak» zituen: izena, abizenak, etxeko helbidea, NA zenbakia, ikasten zuen unibertsitatearen izena eta bi irudi. Argazkietako batek, gainera, «izaera bereziki apalesgarri eta iraingarria» duela ondorioztatu du epaileak.

Informazio horiek zabaldu ziren momentuan Nafarroako Probintzia Auzitegiak jada emana zuen auto bat. Horren arabera, debekatuta zegoen salatzailearen nortasunari buruzko edozein datu zabaltzea, baita haren identitatea determinatzen laguntzen ahal zuten edozein datu argitaratzea ere.

Hedabide digitalak auto hori bete ez zuenez, biktimak «mezu anonimo ugari jaso zituen Internet bidez: irainak, mehatxuak, argazki muntaketak...». Horren ondorioz, atzerrira joan behar izan zen, eta bere ikasketak bertan behera utzi zituen.

Gaitasungabetze berezia

Kartzela zigorra ez ezik, akusatuak 15.000 euroko kalte ordaina ere eman beharko dio kaltetuari. Gainera, akusatuari gaitasungabetze berezia ezarriko zaiola azaltzen du epaiak: zigorrak dirauen bitartean ezin izanen du kazetaritzarekin lotutako sektore bakar batean ere lan egin. Hala ere, sententzia ez da behin betikoa, eta Murtziako Probintzia Auzitegian horren aurkako apelazio errekurtsoa ezar daiteke.


Summary: Iritzi Azterlanen Zentroa sortzeko lege proposamena egin du EH Bilduk. Lehendakaritzak kudeatzen duen Prospekzio Soziologikoen Kabinetea ordezkatuko luke zentro berriak.

EH Bilduko legebiltzarkide Josu Estarronak eman du ezagutzera bere koalizioak egin duen lege proposamena Iritzi Azterlanen Zentroa sortzeko. Eskaera hori ez da berria, Estarronak gogoratu duenez: 2007an, Eusko Legebiltzarrak aho batez eskatu zion Eusko Jaurlaritzari Prospekzio Soziologikoen Kabinetea legez arautzea, «independentzia, objektibotasuna eta neutraltasuna bermatzeko». «PSEk egin zuen proposamena, eta EAJk bat egin zuen harekin. Hala ere, hamabost urte igaro dira, eta ez Jaurlaritzak, ez EAJk, ez PSEk —orain gobernukide biak—, ez dute urratsik egin Legebiltzarrak emandako agindua betetzeko».

Hori dela eta, «Gobernuak egin ez duen lana» egin du koalizio abertzaleak, Estarronaren esanetan, legea egin eta aurkeztuz. «Hamabost urteren ondoren, Prospekzio Soziologikoen Kabinetea Lehendakariaren konfiantzazko kargu batek zuzentzen du gaur egun ere, eta Urkulluren gobernuaren irizpide eta interes politikoei lotuta dago».

EH Bilduk uste du egungo ereduak ez duela bermatzen horrelako organismo batek «izan beharko lukeen independentzia, neutraltasuna eta gardentasuna». Jaurlaritzari bere ingurura begiratzeko eskatu dio Estarronak: «Erraza da ikustea eredu hori ez dela normala, eta guk anomalia horiek amaitzea nahi dugu».

Inkesten eragina errealitatean

Koalizio subiranistaren arabera, «ukaezina» da gizarte zientziek errealitatean eragiten dutela, eta inkestek «iritzia sortzeko eta joerak markatzeko »balio izan dezaketela. «Erraza da ikustea unean uneko gobernuek inkesta horiek euren interes politikoen arabera erabiltzeko tentazioa izan dezaketela», helarazi du Estarronak; «horregatik da hain garrantzitsua Prospekzio Soziologikoen Kabineteetan autonomia osoa, neutraltasuna, gardentasuna eta objektibotasuna bermatzea, Gobernuaren gidalerro eta interes politikoetatik urrun».

Gaur egun Lehendakaritzan dagoen Prospekzio Soziologikoen Kabinetea desagertu egingo litzateke zentro berria martxan jartzeko, EH Bilduren lege proposamena aurrera aterako balitz. «Zentro berria erakunde autonomo gisa eratuko litzateke azterketa soziologikoak egiteko: Euskal Herri osoko gai estrategikoen inguruko iritzien inguruko azterlanak, politika eta zerbitzu publikoen ebaluazioak, boto asmoari buruzkoak, alderdi edo lider politikoen inguruko balorazioak, eta abar».

Zentroaren egitura

EH Bilduk proposatu duen legeak 22 artikulu eta bost xedapen ditu, eta, besteak beste, Iritzi Azterlanen Zentro horrek izango lituzkeen egitura eta antolaketa zehazten ditu, «independentea izango dela bermatzeko». Horren arabera, zazpi kidek osatutako Kontseilu Errektore batek zehaztuko luke zentroaren lan ildoa. Zazpi kide horiek Legebiltzarrak aukeratuko lituzke. Taldeok hamabi izen proposatuko lituzkete, eta, haien artean, Osoko Bilkurak zazpi hautatuko lituzke gehiengo kualifikatuarekin. Hautatua izateko hiru bostenen bozkak beharko liratekeela proposatu du koalizioak

Independentzia bermatzeko, Kontseilu Errektoreko kideek ezingo lukete beste edozein kargu politiko bete, ezta ardurarik izan ere alderdietan, sindikatuetan edo enpresa erakundeen ordezkaritzetan. Kontseiluan ordezkaritza paritarioa bermatu beharko litzateke, era berean, eta kontseiluak berak hautatuko lituzke gehiengo osoz, bere kideen artean, presidentea eta presidenteordea, bi baldintzarekin: biek bi hizkuntza ofizialak erabiltzeko gai izatea, eta, presidentea emakumezkoa baldin bada, presidenteordea gizonezkoa izatea, edo alderantziz.


Summary: Gora egin dute COVID-19aren aurkako txertaketek Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Adin guztientzako txertaketa kanpaina abenduaren 22an abiatu zen. Azken hilabetean gehien txertatu direnak 50-59 urte bitartekoak izan dira.

Txinako mugen irekitzea eta Kraken aldaera berriaren hedapen azkarra dela medio, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako milaka lagunek bigarren errefortzu dosia hartzea erabaki dute. Horren erakusle da, joan den abenduaren 19an ia 394.000 lagunek jasoa zutela txerto hori, eta astelehenean, berriz, 416.000 herritarrek baino gehiagok. Beraz, 22.000 pertsona inguru txertatu dituzte hilabete batean baino gutxiagoan. Hala ere, dosi hori jaso duten herritarren kopurua %32koa da.

Ikusi gehiago: Leku itxietan eta garraio publikoan maskara erabiltzea gomendatu du OMEk, Txinako kutsatzeengatik

Lehenbiziko errefortzu dosia jaso duten herritarren kopuruak ere gora egin du. Abenduaren 19an 1.292.000 inguru ziren, eta joan den astelehenean, aldiz, 1.296.000 baino gehiago. Orotara, beraz, 4.000 herritarrek baino gehiagok jaso dute hilabete eskasean. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako biztanleen %75ek jaso du txerto hori.

Orokorrean, 60 urtetik gorakoek jaso dute txerto gehien, eta 29 urtetik beherakoek, berriz, gutxien. Adin guztientzako txertaketa kanpaina joan den abenduaren 22an abiatu zen; hala, azken hilabetean, 50-59 urte bitartekoak txertatu dira gehien.

Txertaketa kanpaina

Kraken aldaerarekin bi lagun kutsatu direla azaldu zuen atzo Bigen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramaileak. Horrekin batera, gogoratu zuen txertoak direla pandemiari aurre egiteko «bitarteko eraginkor bakarra», eta herritarrei txertatzeko eskatu zien.


Summary: Boluarteren aurkako atariko ikerketa bat abiatu du Peruko Fiskaltzak, genozidioa egotzita. Gobernuko hiru ministrori eta bi ministro ohiri ere atariko ikerketa ireki die. Hogei urtetik beherako espetxe zigorrari aurre egin beharko liokete. Lehen ministroak «dolu nazionala» dekretatu du gaurko.

Urak harro daude Perun. Dina Boluarte herrialdeko presidentea kargutik kentzeko eta Pedro Castillo estatuburu ohia espetxetik ateratzeko eskatzeko protesta ugari egiten ari dira Latinoamerikako estatu horretan. Istilu larriak gertatzen ari dira Poliziaren eta manifestarien artean; herenegun, esaterako, hamazazpi lagun hil ziren herrialdearen hegoaldean, tartean, polizia bat. Abenduaren 11tik, gutxienez 47 pertsona hil dira. Bada, gertakari horiekin lotuta, Peruko Fiskaltzak atariko ikerketa bat ireki die Boluarteri, hiru ministrori eta bi ministro ohiri. Fiskaltzak herritarren aurka ustez genozidioa, hilketak eta lesio larriak egitea egozten dizkie sei horiei.

Fiskal nagusi Patricia Benavidesek baieztatu duenez, Ministerio Publikoak ez du onartuko «heriotza horiek zigor gabe geratzea». Halaber, goratu egin du atariko ikerketa hori «gertatzen ari diren guztiaren erantzule diren goi funtzionarioen» aurka abiatu izana. Benavidesen esanetan, ikerketa egin da «2022ko abendutik 2023ko urtarrilera bitarte Apuric, La Libertad, Puno, Junin, Arequipa eta Ayacucho eskualdeetan ustez egindako genozidioagatik, hilketengatik eta eragindako lesio larriengatik.

Boluarte ez ezik, Alberto Otarola lehen ministroa, Victor Rojas Barne ministroa eta Jorge Chavez Defensa ministroa ere atariko ikerketako zerrenda horretan sartu ditu fiskaltzak; baita Pedro Angulo lehen ministro ohia eta Cesar Cervantes Barne ministro ohia ere.

Fiskaltzak presidentearen aurkako beste atariko ikerketa bat zeukan abiatuta lehendik, abenduko liskarretan izandako hildakoengatik, Castilloren kargugabetzearen ondoren Boluartek kargua hartu eta egun gutxira.

Genozidio delituagatik, estatuburuak eta gainerako ministroek eta ministro ohiek gehienez hogei urteko espetxe zigorrari aurre egin beharko liokete, talde bateko kideak hiltzeagatik, lesio larriak eragiteagatik edota taldea bera suntsitzeagatik.

«Erraztasunak» fiskaltzari

Ikerketa horrekin lotuta, Alberto Otarola lehen ministroak atzo Kongresuan egindako agerraldian ziurtatu zuenez, gobernuko agintariek «erraztasun guztiak» emango dizkiotela fiskaltzari, manifestazioetan izandako heriotzak iker ditzan. Latinoamerikako herrialdea krisi politiko eta sozial larri batek astindu duen honetan, Otarolak «lasaitasunerako, bakerako eta ordenarako» deia egin zien perutarrei, eta iragarri zuen «dolu nazionala» ezarri zuela gaurko. Horrez gain, lehen ministroak jakinarazi zuen etxeratze agindua dekretatu zutela Puno eskualdean, 20:00etatik 04:00etara.

Bide batez, Otarolak konfiantza mozioa gainditu du Kongresuan egindako bozketan; 73 diputatuk babestu dute, 42k aurka bozkatu dute eta sei abstenitu egin dira.

Castillo presidente ohiak atxiloaldian dirau oraindik. Peruko Botere Judizialeko epaile nagusiak abenduaren16an onartu zuen fiskaltzaren eskaera, atxiloaldia beste 18 hilabetez luzatzea. «Ihes egiteko arriskua» dagoela deritzo fiskaltzak. Castillo abenduaren 7an atxilotu zuten, Kongresuaren desegitea iragarri eta gutxira hura kargutik kendu ondoren.

Poliziaren jarduna, «sarraskitzat»

Peruren auzoko herrialdeek —Argentinak, Boliviak, Txilek, Kolonbiak eta Mexikok, besteak beste— «kezka sakona» adierazi izan dute agintari ohiaren atxiloketagatik eta horren ondorioz jazo diren gertakariengatik. Gustavo Petro Kolonbiako presidenteak, esaterako, «sarraskitzat» jo du Poliziak indarra erabili izana herritarren aurka. Horiek horrela, Petrok eskatu du «kautela neurriak» ezar ditzatela herrialdean, giza eskubideak errespetatzeko «ezinbestekoak» direla iritzita.

Kolonbiako estatuburuaren gisan, AI Amnesty Internationalek ere Peruko Gobernuari eskatu dio «berehala» utzi dezatela bertan behera Boluarteren aurka protesta egiten ari diren zibilen aurkako «indarraren gehiegizko erabilera». GKE gobernuz kanpoko erakundearentzat, «errepresioaren» amaierako «lehen urratsa» izango da Peruk egun duen krisi politiko eta sozialetik ateratzeko. AIko Ameriketako zuzendariak ohar batean adierazi duenez, Limak aintzakotzat hartu behar ditu Poliziaren eta manifestarien arteko liskarretan izandako heriotzak, baita istiluek eragindako larritasun egoera ere. Horregatik, gehiegikeriak «agintzen edo onartzen» dituztenak ikertzeko deia egin dio fiskaltzari.


Summary: Europako oinarrizko azpiegiturak babesteko ekinbide bateratu bat iragarri dute EBk eta NATOk. Von der Leyenen arabera, Nord Stream gasbideen aurka egindako sabotajeen gisakoei erantzutea du helburu bi instituzioen arteko lankidetzak.

EB Europako Batasunak eta NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeak iragarri dute martxan jarri dutela erasoak gertatzen direnean Europako oinarrizko azpiegiturak babesteko ekinbide bateratu bat. Joan den irailean Nord Stream gasbideen aurka egindako sabotajeen gisakoei erantzutea du helburu bi instituzioen arteko lankidetzak.

Horixe jakinarazi du Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidenteak, prentsaren aurrean, erakundeko komisarioen bilera hasi aurretik. Hain zuzen, Mendebaldeko aliantza militarreko idazkari nagusi Jens Stoltenbergek ere parte hartu du batzar horretan. EBk eta NATOk hamalau puntuko hitzarmen bateratu bat sinatu zuten atzo, «eremu euroatlantikoan bakea, askatasuna eta joritasuna sustatzeko».

Stoltenberg alboan zuela Von der Leyenek esan duenez, bi instituzioetako adituek elkarrekin lan egingo dute «mehatxuak detektatzeko, zaurgarritasun estrategikoak ikertzeko, printzipioak garatzeko eta neurriak proposatzeko». Zehaztu du ekinbide horrek garraioaren eta energiaren sektoreei eragingo diela, baita eremu digitalari ere. «Nord Streami egindako sabotajeak erakutsi du prest egin behar dugula molde horretako mehatxuei aurre egiteko».

NATOko buruak nabarmendu du Ukrainako gerraren harira energia «arma gisa» erabiltzen ari dela Vladimir Putin Errusiako presidentea, eta argudiatu du, hortaz, martxan jarritako ekinbidea «aurrerapauso garrantzitsua» dela gizarteak «indartsuagoak» egiteko.

Taiwan eta NATO

Taiwango armadako buruzagi batek gaur egindako agerraldian adierazi duenez, 2021ean sei hilabeteko formakuntza jaso zuen NATOren eskola batean, Erroman. «Prestakuntza akademikoa izan zen, ez militarra», egin du ñabardura. Aintzat hartu behar da Pekinek esaten duela Taiwan Txinaren parte dela, eta ez duela baztertzen uhartea inbaditzea. Taiwanek ez du harreman diplomatiko formalik NATOko herrialdeekin, baina Defentsa arloan AEBek, aliantzako herrialderik handienak, babesten ditu.


Summary: Gipuzkoako jantzi denden sektoreak hitzarmena sinatu du. ELA sindikatuak eta patronalek gaur sinatu dute Gipuzkoako arropa dendetako langileen hitzarmena. Besteak beste, soldata taulak %14,1 eguneratzea adostu dute.

Hemeretzi greba egunen ostean, akordioa lortu dute Gipuzkoako arropa dendetako langileek eta patronalek. ELA sindikatua gaur bildu da patronalekin, 14:00etan, eta proposamena langileen artean bozkatu ondoren, hitzarmena sinatu dute bi aldeek. Akordioak 2010etik 2025erako indarraldia izango du.

KPIaren, ordutegiaren eta digitalizazioaren araberako aldaketak jarriko dituzte indarrean. Besteak beste, %14,1 eguneratuko dituzte soldata taulak; hamabost urte horietan izandako inflazioaren batura, hain justu. Are, datozen hiru urteetako soldata igoerak zehaztu dituzte: %4,5ekoa 2022an, %5ekoa 2023an, eta aurreko urteko KPIa gehi %1,4koa 2024an eta 2025ean.

Ikusi gehiago: «Oso gogorra izan da prozesua, baina harro gaude»

Digitalizazioak eta salmenta prozesu berriek eragindako lan karga konpentsatzeko, 250 langiletik gorako enpresetan hilean ehun euroko plusa jasoko dute estatuko zerbitzuetan diharduten langileek.

Ehungintzaren sektoreko plataforma eta enpresa digitalei ere eragingo die hitzarmenak: hots, saltzaile kategoria izango dute online salmentan aritzen direnek.

Ordutegiari dagokionez, astelehenetik larunbaterako lanaldiaren banaketa arautuko dute, igandeak eta jaiegunak atseden egun gisa bermatzeko. Horrez gain, orduak finkatzeko klausula bat gehitu dute, langileek urtean egindako lanaldi luzapenen batezbestekoa finkatzeko.

ELAren eskutik egin dute bidea arropa dendetako langileek, sindikatuak %85eko ordezkaritza baitu sektorean. Abenduaren 29an hamaika eguneko greba hasi zuten, eta, aurretik, beste zortzi greba egun egin zituzten. 2.700 pertsona inguruk dihardute Gipuzkoako ehungintzan, eta gehienak emakumeak dira.


Summary: 'The Fabelmans' eta 'The Banshees of Inisherin', garaile Urrezko Globoetan. Steven Spielbergen filmak pelikula dramatiko onenaren saria irabazi du, eta Martin MacDonaghenak, berriz, komedia edo musikal onenarena

Hollywoodeko atzerriko prentsaren elkarteak gaur goizaldean banatu ditu bere sariak, Urrezko Globoak, eta bi garaile nagusi izan dira: The Fabelmans eta The Banshees of Inisherin. Steven Spielbergen filmak drama alorreko pelikula onenaren saria eskuratu du, eta Spielbergek berak zuzendari onenarena. Martin MacDonaghenak, berriz, hiru sari irabazi ditu: komedia edo musikal onenarena, gidoi onenarena MacDonaghentzat berarentzat, eta komedia edo musikaleko gizonezko aktore onenarena (Colin Farrell).

Dramako interpretazio onenaren sariak Austin Butlerrentzat (Elvis) eta Cate Blanchettentzat (Tár) izan dira, eta komedia edo musikaleko emakumezko aktore onenarena, berriz, Michelle Yeoh-k irabazi du, Everything Everywhere All At Once filmagatik. Taldeko interpretazio onenaren sariak, berriz, Ke Huy Quanek eta Angela Bassettek jaso dituzte, Everything Everywhere All At Once eta Black Phanter: Wakanda Forever filmetan egindako lanagatik, hurrenez hurren.

Soinu banda onenaren saria Justin Hurwitzek jaso du (Babylon), eta abesti onena RRR filmeko Naatu Naatu izan da.

Gullermo del Tororen Pinocchio filma izendatu dute animaziozko film onena, eta Santiago Mitreren Argentina, 1985, berriz, atzerriko film onena.

Telebistako sariei dagokienez, House of the Dragon izan da drama onena, Abbott Elementary komedia edo musikal onena, eta The White Lotus telesail labur onena.


Summary: Leku itxietan eta garraio publikoan maskara erabiltzea gomendatu du OMEk, Txinako kutsatzeengatik. Europako gobernuek prebentzio neurriak hartzea «zentzuzkoa» da OMErentzat, baina «diskriminaziorik gabekoak» izan daitezela eskatu die.

Leku itxietan eta garraio publikoan maskarak erabiltzeko gomendatu die OME Osasunaren Mundu Erakundeak Europako herritarrei. Azken asteotan Txinan COVID-19aren kutsatzeek izan duten hazkundeak bultzatu du OME gomendio horiek egitera. Informazio «zehatza eta periodikoa» emateko eskatu dio, gaur, Hans Henri P. Kluge OMEren Europarako eskualdeko zuzendariak Txinako Gobernuari, birusaren eboluzioa hobeto ezagutzeko. Informazio hori eskuratu bitartean, adierazpen batean esan du «zentzuzkoa» dela EB Europako Batasuneko estatu kideetako eta kontinenteko gainerako herrialdeetako gobernuek prebentzio neurriak hartzea.

Hala ere, gaineratu du neurri horiek «proportziozkoak eta diskriminaziorik gabekoak» izan behar dutela, baita «zientzian oinarritutakoak» ere. Izan ere, Txinan gertatzen ari den COVID-19 kasuen gorakada ikusirik, handik iristen diren bidaiariei COVID test negatiboak eskatzea gomendatu zuen EBk aurreko astean. OMEk ez du bere egin gomendio hori.

Ikusi gehiago: Gora egin dute COVID-19aren aurkako txertaketek Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan

Suitzan, esaterako, ez diete test negatibo bat eskatuko Txinatik hara iritsitako bidaiariei. Gaur iragarri du erabaki hori Suitzako Gobernuak, eta, ohar baten bidez, adierazi du EBren gomendioak aintzat hartu dituela, baina ondorioztatu duela «oraingoz» ez dela beharrezkoa Txinako bidaiariei test negatiboak eskatzea. Hala ere, maskara erabiltzea gomendatuko du.

Gaixotasunen Prebentziorako eta Kontrolerako Europako Zentroak nabarmendu izan duenarekin, ordea, bat dator OME; alegia, Txinako COVID-19 kasu positiboen gorakada ez dela «berehalako mehatxu bat» Europako herritarrentzat. «Ez dugu aurreikusten Txinako kasu positiboen hazkundeak nabarmen eragingo dionik COVID-19aren egoera epidemiologikoari Europan», adierazi du Klugek. Izan ere, Txinako kutsatzeen artean dauden COVID-19aren aldaerak ez dira arrotzak Europan; «berberak dira», Klugeren arabera. Suitzako Gobernuak argudio bera erabili du test negatiboak ez eskatzeko erabakia justifikatzeko.

OMEren estatistiken arabera, urtarrileko lehen astean 252.000 lagun kutsatu ziren Txinan, eta 700 lagun hil ziren COVID-19arengatik. Hala ere, munduko egoera «duela urtebete baino hobea» dela nabarmendu du gaur Tedros Adhanom Ghebreyesus OMEko zuzendari nagusiak.

Hala ere, XBB.1.5 aldaerak izan dezakeen eragina ikertzen ari da orain OME. AEB Ameriketako Estatu Batuetan hedatzen hasia da, eta badakite ja «oso kutsakorra» dela. Europan kasu gutxi identifikatu dituztela nabarmendu du OMEren Europarako eskualdeko zuzendariak.

COVID-19aren eboluzioaren ikerketari garrantzia emateko eskatu die Klugek EBko estatu kideetako eta kontinenteko gainerako herrialdeetako gobernuei, baita osasungintza publikoan inbertsioak handitzeko ere. Hiru hitzetan laburbildu du OMEren ustez pandemiaren laugarren urte honetan zer indartu behar den: «Zientzia, zainketa eta erantzukizuna».


Summary: Ia bi urtez itxita egongo da Koldo Mitxelena kulturunea. Gipuzkoako Foru Aldundiak eraikinaren zati bat eraberritzeko aurreproiektua onartu du. Obrek irauten duten 21 hilabeteetan erabat itxita egongo da, baina oraindik ez dute zehaztu noiz hasiko diren lanean.

Donostiako Koldo Mitxelena kulturunearen ateak itxita egongo dira ia bi urtez. Gipuzkoako Foru Aldundiak atzo onartu zuen eraikinaren zati bat eraberritzeko aurreproiektua: 8.400.000 euroko aurrekontua izango dute lanek, eta, printzipioz, 21 hilabete iraungo dute. Oraindik ez dute iragarri, ordea, obrak noiz hasiko diren.

Foru Aldundiak azaldu duenez, eraikina erabat itxita egongo da hilabete horietan. Beste leku batzuetara mugituko dituzte kulturuneak gaur egun eskaintzen dituen zerbitzuak: liburuak mailegatzeko zerbitzua Errege Katolikoen kalean dagoen Komikigunera eramango dute, eta aretoko programazioa, berriz, Santa Teresa komentura.

Zerbitzu gehiago ere baditu eraikinak. Liburutegiko zerbitzu teknikoak, ikertzaileentzako arreta eta infoteka Mirakruzen dagoen Villa Asuncionera eramango dituzte, eta funts historikoa eta ondarezkoa Oñatiko Gipuzkoako Probintziako Artxibo Historikoan egongo dira; hala, ikertzaileek dokumentuak eskatu ahal izango dituzte.

Proiektu estrategikoa

Koldo Mitxelena berritzeko asmoa ez da berria. 2020ko maiatzean, ordea, pandemia zela eta, Harkaitz Millan Kultura diputatu zenak azaldu zuen atzeratu egingo zutela egitasmo hori. «Lehentasunak berregituratu behar izan ditugu», esan zuen, baina gehitu zuen kulturunearen berriztatzea «proiektu estrategikotzat» jotzen zutela.

2021eko otsailean, berriz, proiektua «birdimentsionatu» egingo zutela iragarri zuen Millanek; hau da, egoera soziala eta ekonomikoa ikusita, soilagoa eta merkeagoa izatea erabaki zuten (sei milioi euro inguruko kostua zuen proiektu berriak). Orduan azaldu zuenez, lanak 2021eko udazkenean hastea zen asmoa. Azkenean, ordea, aurreproiektua ez da onartu orain arte.

Lanek hiru ardatz nagusi dituzte: irisgarritasuna hobetzea, gaizki dauden elementu arkitektonikoak berritzea eta espazio gehiago jartzea erabiltzaileen eskura.

Ikusi gehiago: Eraberritze soilagoa eta merkeagoa


Summary: Erasotzaileen gaineko kontrol telematikoa areagotzea agindu du Madrilek. Espainiako Barne Ministerioa indar polizialekin bilduta egon da bi egunez, hilketa matxisten gorakadari nola erantzun aztertzen. Biktimentzako babes neurri gehiago eskatu ditu Fiskaltzak, baina ez du ontzat jo andreei bikotekideen aurrekarien berri ematea.

Urtea hasi baino ez da egin, eta oso denbora laburrean lau hilketa matxista izan dira Espainian. Iritzi publikoa aztoratu du horrek, eta Espainiako Gobernua hasi da sarraskia geldiarazteko neurri gehiagoren bila. Barne Ministerioak indar polizialak bildu ditu bi egunez Madrilen —tartean Ertzaintza eta Foruzaingoa—, eta erasotzaileen gaineko kontrol telematikoa indartzea erabaki du, bertako iturriek gaur arratsaldean aurreratu zutenez: «garrantzi berezia» duten kasuetan edo gizona oso arriskutsutzat jotzen dutenean, poliziek epaileei eskatuko diete kontrolerako eskumuturrekoak jartzea. Bide beretik joko dute fiskalek ere: Emakumeen aurkako Indarkeriari buruzko Aretoko fiskal Teresa Peramentok arloko fiskalei eskatu die «proaktiboak» izan daitezen andreak babesteko neurriak galdegitean.

Funtsean, biktimeentzako babes neurri gehiago eskatuko dituzte fiskalek, behin-behinean bada ere, eta biktimek eurek galdegiten ez dutenetan ere. Hala, erasotzailearentzat behin-behineko espetxealdia eskatzen ez duten kasuetan, gizonei gailu telematikoak jartzea eskatuko dute fiskalek —andreekiko urruntzea koltrolatzeko— , biktimak arrisku maila ertainean, altuan edo muturrekoan daudela antzematen dutenean. Izan ere, Espainiako Estatuan 2022an eraildako andreen %43k salaketa jarria zuten aurrez, baina horien herenek baino gutxiagok izan zuten babes neurriren bat.

Barne Ministerioak jakinarazi du iaz 2021ean baino gailu telematiko gehiago instalatu zituztela, baina halere, areagotu egin nahi du horien erabilera. Hala, emakumeen arriskuen balorazioa egitean, arrisku hori «ertaina garrantzia bereziarekin» edo altuagoa denean, berez eskatuko dute erasotzaileari kontrol telematikoa ezartzea.

Era berean, arriskua zehatzago neurtzeko dilijentziak ere eskatu ahalko dituzte fiskalek. «VioGen-ekin ez baita beti nahikoa», aitortu du Peramentok, poliziek nagusiki erabiltzen duten sistemari erreparatuta —Nafarroan baliatzen dute, baina ez Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan—. Hain justu, arriskua forentse batek aztertzea galdegin ahalko dute fiskalek, baina Peramentok ohartarazi du epaitegi guztietan ez dagoela horretarako profesionalik. Hala, bortxaren aurkako estatu ituna ere ekarri du gogora: «Langile espezializatu gehiago behar dira».

Aurrekariez ohartaraztea

Barne Ministerioak egindako beste proposamen bat ere izan dute mahai gainean: irizten badiote emakume bat indarkeria matxista pairatzeko arrisku larrian dagoela eraso bat salatu duelako adibidez, eta ustezko erasotzaileak aurrekariak baldin baditu indarkeria matxistarekin lotutako auzi batengatik, hori ohartaraziko liokete emakumeari, eta aurrekari horien berri eman. Datuetan oinarritzen dira hori proposatzeko: hilketa matxista egon den kasuetan, hiltzaileen %40k aurrekari penalak zituzten indarkeria matxistagatik.

Peramentok,ordea, zalantza batzuk agertu ditu, eta adierazi du neurri hori aplika litekeela soilik «praktika orokorra» ez bada eta emakumearentzat «arrisku larria» baldin badago. Hori ikusirik, Barne Ministerioak argitu du bere asmoa ez dela «alerta automatiko bat» ezartzea aurrekariak dituzten gizonei dagokienez.

Espainiako Berdintasun ministro Irene Monterok adierazi du neurria babestuko dutela bideragarria baldin bada, uste baitu garrantzitsua dela «biktimak babestea» eta «arreta erasotzaileengan jartzea». Hala ere, ohartarazi du neurri hori ez litzatekeela arazo guztien soluziobidea, «indarkeria matxista egiturazkoa baita».

Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburua «fokua erasotzaileengan» jartzearen alde agertu da, baina tentua eskatu du: «Halako neurriek lege babes sendoa behar dute, eta oraintxe bertan ez dago halakorik».

Zerrenda publikoen alde

Clara Campoamor elkarteko abokatu Jose Miguel Fernandez Lopez de Uralde elkarrizketatu dute Radio Euskadin, eta, neurriaz galdetuta, aurrekariak dituzten erasotzaileen errolda publiko bat egitearen alde agertu da: «Berdintasunerako urratsa izango litzateke, bizitzeko segurtasunaz eta oinarrizko eskubideez ari baikara».

Fernandezek azaldu du beste herrialde batzuetan antzeko neurriak hartu dituztela: «Errealitateak erakusten digu kasu horietan ez dagoela gizarteratzerik eta erasotzaileek maiz delitua egiten dutela berriro». Horregatik, Clara Campoamor elkarteak urteak daramatza adierazten horrelako erregistro publiko bat egin behar dela.

Zenbaiten ustez, horrelako zerrenda publiko bat egiteak han agertzen direnen intimitaterako eskubidea urratuko luke. Fernandez ez da iritzi horretakoa: «Epai irmo batez ari bagara, datu horiek ez dira pertsonalak, publikoak baizik. Emakumeek bizitzeko duten eskubideak gailendu beharko luke kasu honetan». Fernandezek gogorarazi du Ogasunak zordun handien zerrendak argitaratzen dituela: «Auzi honetan ez gara informazio ekonomikoaz ari; bizitza eta oinarrizko eskubideak daude jokoan».


Summary: Petronorreko lehen lanuztea, «arrakastatsua». Langileek mobilizazioak hasi dituzte lan hitzarmenaren negoziazioa desblokeatzeko. KPIaren igoera tauletara eramatea ezinbestekoa dela aldarrikatu dute.

Petronorreko langileek hiru orduko lanuztea egin dute gaur goizean, lan hitzarmenaren negoziazioa «desblokeatzeko». 200 bat langile bildu dira Muskizko findegiaren aurrean, eta ekoizpena eten dute. Langileek azaldu dutenez, lan hitzarmena berritu gabe dago 2019tik, soldatak izoztuta dauzkate, eta iaz, ekoizpenean bakarrik, aparteko 60.000 ordu egin ziren. «Repsolek Madrilen sinaturiko akordioa inposatu nahi digu enpresak, eta akordio horrek, besteak beste, ez du bermatzen KPIaren araberako soldata eguneraketak tauletara eramatera. Eta baldintza hori marra gorri bat da guretzat», azaldu du Javi Losa langile batzordeko buruak, Trabajadores por la Unidad (TU) sindikatukoak.

Petronorreko langileek 88 orduko lanuzteak dituzte aurreikusiak urtarrilerako. Ekoizpenean 1.006 langile dira, eta, horiez gain, beste mila daude findegiko mantenu azpikontratetan —mantenu etenak egiten dituztenean, 2.000 ere izaten dira—. 2019az geroztik ari dira lan hitzarmena berritzeko negoziazioetan, eta orain arte eginiko hamabi bileretan enpresak izandako jarrera kritikatu dute. Gogoratu dute Petronorrek 305 milioi euroren irabaziak izan zituela iazko lehen bederatzi hilabeteetan eta haien eskaintzek talka egiten dutela emaitza on horiekin.

Langileen eskaera nagusia zera da, soldata KPIaren arabera igo dadila, eta igoera hori soldata tauletan islatu dadila. «Dirusaria eskaini diezazukete, baina, ez bada tauletan agertzen, bigarren urtetik aurrera dirua galtzen ari zara», azaldu du Losak. Horrez gain, aparteko orduak dira beste talka puntu garrantzitsu bat. Langileek diotenez, enpresak ez du aipatu ere egin urteko ordu kopurua murriztea, eta 2020an hitzarturiko kontratazio akordioa ez du bete. Haren arabera, gutxienez hamabost langile kontratatu beharko lituzkete aparteko orduak murrizteko. Azkenik, 60 urtetik gorako langileen erretiroa erratzea nahi dute, errelebo kontratuaren bitartez. Batzordeak azaldu du 90 inguru direla, eta 2019ra arte enpresak irteerak errazten zituela.

Ordukako lanuzteak dira Petronorreko langileek duten presiobide nagusia. Oinarrizko langileak direnez, greba egiten dutenean gutxieneko zerbitzu oso handiak ezartzen dizkiete, eta zaila da ekoizpenean eragin handia izatea. Lan batzordeari dagokionez, TUk —LAB, ESK eta langile independenteek osaturiko plataforma bat da—, CCOOk, eta ELAk seina kide dituzte, eta UGTk, bost.


Batak bestearengan sinestearen indarra

Summary: Batak bestearengan sinestearen indarra.

Telesaila: ‘Willow’ Zuzendariak: Stephen Woolfenden, Debs Paterson, Philippa Lowthorpe eta Jamie Childs. Gidoilariak: John Bickerstaff, Hannah Friedman eta Jonathan Kasdan. Aktoreak: Warwick Davis, Ruby Cruz, Erin Kellyman, Ellie Bamber, Amar Chadha-Patel eta Tony Revolory. Atalak: 8. Non ikusi: Disney Plus. Generoa: Abentura.

Maialen Lujanbio indartuta sentitu zen Bertso Txapelketa Nagusiko finalean puntutan Aitor Mendiluzerekin egin behar zuela jakitean, harengan sinesten baitu ariketa horretan. Buruz burukoan, Lujanbiok ere konfiantza osoa zuen Amets Arzallusekin, Iparragirre abila dela doinuan umorez lotsaz kantatzerakoan. Lagunarengan sineste hori da, hein berean, Willow telesailaren ardatza. Kit Tanthalos printzesak Elora Danan salbatzaile aukeratuarengan duen konfiantza funtsezkoa da traman; abentura multzoan murgiltzen diren sei pertsonaia protagonistek elkar zaintzen dute; maitasun erromantiko lesbikoko istorioak badu indarra —Kit printzesaren eta Jade andere zaldunaren artekoa—; eta Willow Ufgood aztiak hasieran Elora Dananen magia dohainetan gutxi sinesteak bidaiaren derrigorrezko abiapuntua finkatzen du.

Tir Asleen erreinuko Airk printzearen bahiketa da istorioaren lehen bulkada. Ondotik, sei laguneko taldeak bidaia arriskutsua egingo du, Airk salbatzeko asmoz. Bidean denetarik gertatuko zaie, atalez atal. Telesailaren lehen bi atalak ez dira bereziki erakargarriak. Zer esanik ez 1988ko izenburu bereko filma gogoan duen ikus-entzulearentzat. Ez dira apartekoak hirugarrena eta laugarrena ere. Baina, fikzioak aurrera egin ahala, bosgarren ataletik zortzigarrenera, gorantz egiten du. Pazientziaz hartzekoa da hasieran, eta, behin pertsonaiekin enpatia garatu eta gero, abenturak beste aire bat hartzen du. Telesaila, edonola ere, ezin da alderatu 1988an Ron Howardek zuzendutako pelikularekin —ekoizle eragileen artean ere ageri da Howard—. Originala beti baita originala, bere xarma guztiarekin.

Baditu telesailak, bestalde, osagai eder dezente. Horietako bat dira atal bakoitzaren kredituak, irudi errealak marrazki bilakatuta, eta beti kanta bikain batez lagundua. Musika aukeraketa da fikzioaren indarguneetako bat. Efektu bereziak ere ez dira nolanahikoak. Istorioaren zerbitzura ondo lotzen dira beti, eta Willow Ufgooden magiaren distira ez da berehalakoan itzaltzen. Warwick Davis aktoreak pertsonaia bera interpretatu du, 34 urte geroago: gazte mukizua zena umore txarreko azti bilakatu da orain. Hala ere, pertsonaia batzuek mami eta grazia gehiago dute abenturan; Kit printzesak, adibidez —Ruby Cruz aktoreak fin hezurmamitzen du—.

Gidoilariak, bestalde, elkarrizketetan ironia eta umorea tartekatzen saiatu dira, une arriskutsuenetan ere bai. Jostagarriago egiten dute horrela dena, nahiz eta une batzuk irrigarri gelditzetik gertu samar egon. Abenturan zehar iragarritako sorginaren borroka zain da bukaeran: azken klimaxa, bertsoaren bukaerako puntua.

Beste bi denboraldi egitekoak dira. Hobera egin dezake telesailak, pertsonaiak hor baitaude magiaz marraztuak.


Summary: IMQk ez ditu kontratatu beharko kaleraturiko 76 garbitzaileak. Bidegabeki kaleratuak izan zirela berretsi du Auzitegi Gorenak, baina Gizatzen azpikontratatutako garbiketa enpresara murriztu du ardura. ELAren ustez, «posizionamendu ideologiko» batek baldintzatu du ebazpena, eta Auzitegi Konstituzionalean helegitea jartzeko aukera aztertzen ari da.

IMQk ez ditu kontratatu beharko 2021ko abendura arte Bilboko bere bi klinikatan —Vicente San Sebastian eta Zorrotzaurreko Kontsultategian— lan egiten zuten 76 garbitzaileak. EAEko Auzitegi Nagusiak ebatzi zuen haien kaleratzea bidegabea izan zela, eta Espainiako Auzitegi Gorenak berretsi egin du, baina zehaztu du IMQk ez duela haiek kontratatzeko ardurarik. Ardura hori Gizatzen-en gain ezarri du, garbiketa azpikontrata zuen enpresaren gain, hain zuzen. ELA sindikatuak babestu du lan gatazka, eta ebazpenaren azterketa oso kritikoa egin du: «Soldata arrakala ezabatzeko borrokan izan diren emakumeak babesgabe utzi ditu».

2021eko azaroan hasitako auzibidea asteartean amaitu zen, eta ez du albiste gozorik utzi langileentzat. Lan gatazka udazken hartan hasi zen, IMQk garbiketa azpikontrata bertan behera uzteko asmoa zuela jakinarazi zuenean, garbitzaile propioak izateko. 76 garbitzaile horiek, orduan, —hasieran 90 ziren, 85 emakume eta bost gizon— salaketa jarri zuten, eta exijitu haiek kontratatu behar zituztela, subrogazio eskubidea zutelako. Gehienek hogei urte baino gehiago zeramaten IMQn lanean, azpikontrata ezberdinak kateatuz. 2021ean, garbitzaile horiek hainbat gainsari lortu zituzten epaitegietan, eta haien aplikazioa aldarrikatzen ari zirenean iritsi zen IMQren erabakia. ELAko abokatuek epaiketan salatu zuten klinikekin izandako negoziazioetan enpresako ordezkariek aitortu zutela garbitzaile multzoa «garestiegia» zela. Haien soldata oinarria 1.040 eurokoa zen, eta IMQk iaz hamahiru milioi euro banatu zituen dibidendutan.

EAEko Auzitegi Nagusiak arrazoia eman zien langileei iazko martxoaren 2an, eta kaleratzeak baliogabetu zituen. Ebazpen argia izan zen: subrogazio eskubidea urratzen ari zela ondorioztatu zuen epaitegiak. Are gehiago, Florentino Eguaras epailearen ebazpenak asko sakondu zuen genero aldagaian. Era berean, 1.000 euroko kalte ordaina ezarri zuen langile bakoitzarentzat, eta 40.000 eurokoa ELA sindikatuarentzat. IMQk, baina, ez zuen ebazpena onartu, eta helegitea jarri zuen Auzitegi Gorenean. Hamar hilabete hauetan egoera oso bitxia izan da, langileak IMQren soldata kobratzen egon baitira, baina lanera joan gabe. IMQk lantokian sartzen ez uzteko eskubidea zuen.

Gorenaren ebazpenak, baina, beste norabide batean bideratu du ardura. Kaleratze bidegabeak direla berretsi du, baina Gizatzen jo du erruduntzat. Beraz, hark izango du 79 garbitzaileak bere lantaldean hartzeko ardura. Kontua da dagoeneko IMQko kontratua galdua duela, eta ikusi beharko da nola txertatzen dituen lantaldean. Kalte ordainak ere indargabetu ditu.

ELA sindikatuak «posizionamendu ideologiko» bat ikusten du Gorenaren ebazpenaren atzean, eta Auzitegi Konstituzionalean helegitea jartzeko aukera aztertzen ari da. Sindikatuaren ustez, erabakiak «genero inpaktu» handia du, eta «babesgabe» utzi ditu «soldata arrakala ezabatzeko borrokan izan diren emakumeak». Gauzak horrela, sindikatuak ez du baztertzen epaiari helegitea jartzea Auzitegi Konstituzionalaren aurrean. Sindikatuak garbitzaileen lan baldintzak hobetzeko hasitako kanpainako kasu entzutetsuenetako izan zen IMQkoa.


Summary: Zientzia maitatzea aldarrikatuko du 'Zinema eta zientzia' zikloak. Hainbat zientzialarik hartuko dute parte Euskadiko Filmategiak antolatutako zinema zikloaren seigarren aldian. Bihar hasi eta martxoaren 28ra arte, hainbat film eman eta haien inguruan hitz egingo dute Bilbon, Donostian, Gasteizen, Iruñean eta Donibane Lohizunen.

Seigarren aldiz, zinema eta zientzia batuko ditu Euskadiko Filmategiak datozen bi hilabete eta erdian Zinema eta zientzia zikloaren bitartez. Gaur aurkeztu dute egitasmoa, Donostian, eta, han Joxean Fernandez filmategiko zuzendariak adierazi duenez, «zinemaren maitasunaz eta zientziaren maitasunaz» hitz egingo dute bertan. Fernandezekin batera, Ricardo Diez Muiño Donostia International Physics Centerreko zuzendariak, Edurne Ormazabal Tabakalerako zuzendariak, Andoni Iturbe Eusko Jaurlaritzako Kultura sailburuordeak eta Adolfo Morais Ezquerro Jaurlaritzako Unibertsitate eta Ikerketa sailburuordeak hartu dute parte aurkezpenean.

Guztira hamar film izango dira, 1943aren eta 2022aren artean egindakoak, eta zientziara gerturatzeko eta hura maitatzeko beste horrenbeste proposamen egingo dituzte, antolatzaileek azaldu dutenez. Horien artean izango dira hainbat film ezagun: Steven Spielbergen Jaws, Francis Ford Coppolaren Bram Stoker's Dracula eta Jonathan Demmeren Philadelphia, besteak beste. Gainera, film horiek proposatzen dituzten gaien inguruan aritzeko 23 zientzialariko talde bat bilduko du Filmategiak.

Bihar hasiko da, ostegunarekin, Zinema eta zientzia zikloa, Gasteizko Artiumen, Der Name Der Rose filmaren emanaldiarekin (Jean-Jacques Annaud, 1986). Diez Muiñok berak parte hartuko du pelikularen gaineko solasaldian. Ostiralean, Donostiako Tabakaleran emango dute film bera; larunbatean, EHUren Bizkaia aretoan, Bilbon, eta azkenik, asteartean, Iruñeko Golem zinema aretoetan. Hiru saio horietan Pedro Miguel Etxenikek hartuko du parte.

Hilaren 26tik 31ra, Richard Fleischerren Soylent Green filma (1973) emango dute Gasteizen (26), Donostian (27), Bilbon (28) eta Iruñean (31), eta horietan Marta Olazabal (Gasteiz eta Bilbo) eta Mercedes Vila (Donostia eta Iruñea) ariko dira hizlari.

Otsailaren 2an, Montse Hervella ariko da Stanley Kramerren Inherit The Wind filmaren gainean (1960), Artiumen. Hurrengo egunean, film beraren inguruan hitz egingo du Conchi de la Ruak, Tabakaleran. Bilbon 4an emango dute filma, eta Iruñean 7an, eta horietan Hervella eta De la Rua izango dira, hurrenez hurren.

Melvyn Leroyren Madame Curie izango da zikloko ondorengo filma (1943). Nerea Zabalak hari buruz hitz egingo du Gasteizen (otsailaren 9an) eta Bilbon (11n); Donostian (10) eta Iruñean (14), berriz, Elisa Jimenez-Izalek jardungo du.

Otsailaren 16an, Stanley Kubricken Dr. Stranglove: How I Learned to Stop Worrying and Love The Bomb (1964) emango dute Artiumen, eta Maria Blanco ariko da solasaldian. Hurrengo egunean, Blanco bera izango da Tabakaleran, eta hurrengo bi saioetan (18an Bizkaia Aretoan, eta 21ean Golem zinemetan), Fernando Cossio.

Hurrengo saioetan, Fire of Love (Sara Dosa, 2022) —otsailaren 23tik 28ra—, Philadelphia (Jonathan Demme, 1993) —martxoaren 2tik 7ra—, Bram Stoker's Dracula (Francis Ford Coppola, 1992) —martxoaren 9tik 14—, A Beautiful Mind (Ron Howard, 2001) —martxoaren 16tik 21era— eta Jaws (Steven Spielberg, 1975) —martxoaren 23tik 28ra— emango dituzte.

Donibane Lohizunen ere (Lapurdi) hiru emanaldi antolatu dituzte. Otsailaren 27an, Dr. Stranglove: How I Learned to Stop Worrying and Love The Bomb emango dute —Daniel Zerzionek egingo du aurkezpena—; martxoaren 6an Jaws —Amaia Agirre Buldainek eta Joxean Fernandezek aurkeztua— eta martxoaren 13an, azkenik, A Beautiful Mind —Jean-Bernard Brurekin—.

Filmak jatorrizko hizkuntzan emango dituzte, azpidatziekin. Donibane Lohizuneko saioetan frantsesezko azpidatziak erabiliko dituzte, eta gainerako saioetan, euskarazkoak izango dituzte hiru filmek: Madame Curie, Fire of Love eta Jaws.


Summary: De Miguel eta Otxandiano euren karguetatik kendu dituzte. Epaia oraindik jakinarazi ez bazaie ere, Arantxa Tapia sailburuak adierazi du gaur ez direla lantokira joan. Kaleratzea Espainiako Auzitegi Gorenaren epaia iristean gauzatuko dela esan du Tapiak, eta ordurako dena prest izatea espero duela: «Zenbat eta azkarrago egin, hobe».

Espainiako Auzitegi Gorenak atzo De Miguel auziko zigorrak berretsi ostean, gaur goizean Alfredo de Miguel eta Koldo Otxandiano kendu egin dituzte erakunde publikoetan zituzten karguetatik. De Miguel Hazi fundazioan ari zen lanean, eta Otxandiano, berriz, Miñaoko Parke Teknologikoan. Gaur goizean eman die agindua bi erakunde horietako kudeatzaileei Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Ekonomia Garapen eta Jasangarritasun sailburuak, eta bi horiei horren berri eman zaiela ere esan du.

Oraindik ez dituzte kaleratu De Miguel eta Otxandiano, oraindik ez dietelako epaia helarazi, baina Jaurlaritzak atzo iragarri zuen biak kaleratuko dituztela. Sagardo berriaren garaiaren irekieran, Tapiak esan du gaur jada ez direla euren lantokietara joan. «Egitekoren bat bazuten bukatzeko, bukatuko dute, baina ez du zentzurik beste lanik emateak, ezta beste ezer egiteko eskatzeak ere». Tapiak gaineratu du epaia iristen denean gauzatuko dela kaleratzea, eta «lehenbailehen» izatea espero duela. Hazi fundazioan eta Miñaoko Parke Teknologikoan ordurako dena prest izatea espero duela ere esan du: «Zenbat eta azkarrago egin, hobe».

Alfredo de Miguelek hamabi urteko espetxe zigorra bete beharko du, eta Koldo Otxandianok, zazpikoa. Besteak beste, eroskeria, dirua zuritzea, prebarikazioa, influentzia trafikoa eta dokumentuen faltsutzea egotzita zigortu dituzte, beste hamabi lagunekin batera —Gorenak Julian Sanchez Alegria absolbitu du, haren aurkako froga nahikorik ez dagoela argudiatuta—.

Arabako Probintzia Auzitegiak 2019an eman zuen bere epaia, baina irmoa ez zenez, oraindik ere euren karguetan zeuden De Miguel eta Otxandiano. Orain, baina, Arabako Auzitegiak frogatutzat eman zituen delitu ia gehienak bere egin ditu Espainiako Auzitegi Gorenak, eta argi ebatzi du: auzipetuak euren kargu politikoaz baliatu ziren dirua «bidegabe» erabiltzeko eta kontratu publikoak «nahieran» adjudikatzeko.

Gorenaren epaia irmoa bada ere, zigortuek Espainiako Auzitegi Konstituzionalera zein Estrasburgora jotzeko aukera dute orain, beren eskubideak urratu direla argudiatzen badute. Nolanahi ere, bi urtetik gorako zigorrak dituzten auzipetuek preso sartu beharko dute. Oraindik aste batzuk pasatu beharko dute horiek espetxean sartu bitartean.


Summary: Candido Conde-Pumpido progresista izendatu dute Konstituzionaleko presidente. Espainiako fiskalburua izan zen 2004tik 2011ra, eta Alderdi Politikoen Legea indarrean sartzea bultzatu zuen, besteak beste. Konstituzionaleko presidenteordea Inmaculada Montalban progresista izango da.

Candido Conde-Pumpido magistratu progresista izendatu dute Espainiako Auzitegi Konstituzionaleko presidente. Auzitegia osatzen duten 11 kideetatik sei progresistaren babesa jasota aukeratu dute; bost kontserbadoreek Maria Luisa Balaguer progresistaren hautagaitza babestu dute. Conde-Pumpido izendatuta, abian da Konstituzional berrituaren ibilbidea. Gehiengo progresista du —hamaika kideetatik zazpi dira—, CGPJ Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiak eta Espainiako Gobernuak proposatutako lau kide berriak —bina— auzitegiko kide bihurtu zirenetik; atzo izendatu zituzten.

Auzitegiko presidenteordea gutxiengoa duen sektoreko kide bat izan ohi da, tradizioz. Konstituzionaleko presidenteordea, baina, ez da kontserbadorea izango, Inmaculada Montalban magistratu progresista baizik.

Conde-Pumpido Espainiako fiskalburua izan zen 2004. eta 2011. urteen artean, Jose Luis Rodriguez Zapatero Espainiako Gobernuko presidente izan zen garaian. «Terrorismoaren aurkako borrokan» oinarritutako fiskaltza bat sortu zuen orduan, eta 2002ko Alderdi Politikoen Legea indarrean sartzea bultzatu zuen; lege horren bidez, legez kanpo utzi zituzten ezker abertzaleko hainbat alderdi. «Orain arteko irmotasunari eutsiko diogu, eta ETAri babesa ematen diotenek politikan parte hartzearen aurkako jarrerari eutsiko diogu», esan zuen 2010ean. Hurrengo urtean, Sortu legeztatzearen aurkako helegitea aurkeztu zuen.

Botere judizialarekin lotutako familia batean jaio zen Conde-Pumpido, eta 1974an bihurtu zen epaile. Donostiako Probintzia Auzitegian hasi zuen ibilbide profesionala. ETAren aurkako «gerra zikinarekin» lotutako Manuel Ballesteros polizia komisarioa zigortu zuen 1984an, Hendayais tabernako (Hendaia, Lapurdi) atentatuengatik. Bi urte geroago, ordea, Espainiako Auzitegi Gorenak absolbitu egin zuen Ballesteros. 1984an Miguel Pollan guardia zibila torturak egiteagatik zigortu zuen; torturengatik inor kondenatu zuten lehen aldia izan zen. Gainera, garai hartan Euskal Herriko Unibertsitateko Zuzenbide Fakultatean Zuzenbide Zibila irakasten aritu zen, Donostiako campusean.

1995ean, Espainiako Auzitegi Goreneko magistratu izendatu zuten; 49 urte zituen, eta auzitegiko kiderik gazteena zen. Goreneko zigor aretoan sinatu zituen sententziek arrastoa utzi zuten. Luis Roldan Guardia Zibileko zuzendari ohiari zigorra luzatu zion —1995etik 2005 kartzelan egon zen, ustelkeriagatik—, eta Gabriel Urralburu Nafarroako presidentea iruzurragatik epaitu zuen. Ondorioz, Urralburuk kargua utzi zuen, eta espetxean izan zen bi urtez, aurrerago.

2004an Espainiako fiskalburu izendatu zuten, eta Rodriguez Zapateroren agintaldi osoan izan zuen kargu hori. PPren inguruko ustelkeria kasuen eztandaren garaia izan zen; Conde-Pumpidoren mahaiaren gainetik igaro ziren Malaya, Gurtel eta Palma Arena kasuak, besteak beste.

Mariano Rajoy Espainiako Gobernuko presidente bihurtu zenean, Gorenera itzuli zen, eta 2017an bihurtu zen Konstituzionaleko kide, Senatuak proposatuta. Kataluniako prozesu independentistaren aurkako epaiketak izan ziren garai hartan, eta Konstituzionalaren rola ez zen bigarren mailakoa izan. Bere ibilbide profesionalaren gailurrera iritsi da Conde-Pumpido, Konstituzionaleko presidente bihurtuta.

PSOEren ingurukoa

PSOEren ingurukoa da Conde-Pumpido, eta Demokraziarako Epaileak antolakundearen sortzaileetako bat da. Horregatik ahalegindu dira Konstituzionaleko kide kontserbadoreak Conde-Pumpido presidente bihurtzeko aukerak blokeatzen. Horregatik babestu dute Balaguer.

PPk eta Voxek aurkeztutako hainbat babes helegiteri heltzea dagokio orain Conde-Pumpidok zuzendutako Konstituzionalari. Babes helegite gehienak Espainiako Gobernuak bultzatutako legeen aurkakoak dira: Abortuaren Legearen, Eutanasia Legearen, LOMLOE legearen, eta CGPJren erreformaren aurka, besteak beste. Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak bizitzeko gutxieneko errenta aitortzeko eta ordaintzeko eskumena lortu berri du, eta transferentzia horri aurkeztutako helegitea ere aztertzeko du Konstituzionalak.


Summary: Emakundek Santanori eskatu dio berdintasun plan bakar bat bidaltzeko. Elkarrekin Podemosek-IUk joan den hilean salatu zuen alkateak alardea «ezabatu» nahi izan duela hiriko V. Berdintasun Planetik, eta testuaren beste bertsio bat egin zuela horretarako, «ateak itxita» eta «ohiko administrazio prozesutik kanpo»

Irungo V. Berdintasun Planaren bi bertsio jaso dituzte Emakunden, eta bakar bat hautatzeko eskatu dio erakundeak Irungo alkateari, gutun baten bidez. Udaleko Berdintasun ordezkari Miren Etxebestek (Elkarrekin Podemos-IU) eman du gaur berria. Adierazi du alkateak eskutitza jaso izana «ezkutatzeko» ahalegina egin duela, baina Emakunderen bidez jakin dutela horren berri, eta horregatik atera nahi izan dutela argitara. Etxebesteren arabera, Emakundek esan du izen bereko bi agiri jaso dituela, eta «behin betikoa» zein den jakin nahi duela. Plana aztertu eta horren gaineko txostena eman behar du erakundeak, eta horregatik egin du galdera.

Elkarrekin Podemos-IUk Eguberrien aurretik eman zuen arazoaren berri, abenduaren 15ean. Udaletxean bertan egindako agerraldi batean Berdintasun ordezkari Miren Etxebestek salatu zuen Jose Antonio Santano alkatea ahalegindu zela hiriko V. Berdintasun Planetik alardearen gaia «ezabatzen», eta dokumentuaren bi bertsio zeudela horregatik.

Etxebestek abenduaren eman zituen argibideen arabera, planaren testua urriaren 27an egin zen Berdintasun Mahaian onetsi zen behin betiko; udal taldeen eta hiriko beste kolektibo askoren «ekarpenak» jasoak dituen dokumentua dela zehaztu zuen, eta jaso beharreko «kontraste guztiak» zituela. Dokumentu horretan tokia dute alardeari buruzko edukiek. Etxebestek kontatu zuenez, behin prozesu hori bukatuta, ordea, alardearen gaineko aipamenak testutik kentze aldera, alkateak «udal arautegitik kanpo» beste dokumentu bat hitzartu zuen talde politikoekin, eta aurrera ateratzea lortu zuen, gainera. PPren eta EAJren babesarekin onartu zen bigarren agiri hori.

Etxebestek agerraldi hartan esan zuen jatorrizko testua bidalia zuela berak Emakundera, eta Santanok ere berak bultzatutakoa bidaltzen bazuen plan beraren bi testu helduko zitzaizkiela. Irmo salatu zuen Etxebestek bigarren agiri hori ontzeko prozesua, jatorrizko dokumentua egiteko prozesua «normaltasun guztiz» egin zela argudiatu baitzuen, eta hortik kanpoko urratsek ez zutela zentzurik.

Gaia aipatu ere egin gabe

Bereizgarritasun hori izan dute orain arte Irunen egin diren berdintasun planek: ez dute inoiz «alardea» aipatu ere egin, hirian igaro hamarraldietan berdintasun faltarekin lotuta egon den arazo nabarmenenetariko bat izan den arren. Urteak daramatzate herritar askok alarde parekide baten alde borrokan, eta udalari eskatzen ari zaizkio egiteko horren aldeko urratsak. Oraindik alkateak ez du hautu horren alde egin inoiz, ordea, eta gutxietsi egin ditu beti alarde parekidearen alde ari diren gizon eta emakumeak; aldiz, beti izan ditu babes keinuak andreak baztertzen dituen desfilearentzat.

Udal gobernuan PSE-EErekin dago Elkarrekin Podemos-IU. Alardearen gaiaren gainean desadostasun agerikoak dituzten arren, gainerako gaietan «oso ados» daudela nabarmendu zuten Elkarrekin Podemos-IUko kideek abenduan egin zuten agerraldian.


«Gure sagardo berria!»

Summary: «Gure sagardo berria!». Sagardoaren Lurraldeak antolatuta, Sagardo Berriaren Egunaren 30. aldia ospatu dute gaur Astigarragan. Aitziber Garmendia eta Jon Plazaola aktoreek abiatu dute txotx garaia, Alorrenea sagardotegian.

Zalantzak hasieratik uxatu dituzte: «Hasieratik, eta badaezpada, argi utzi nahi dugu guri sagardoa asko gustatzen zaigula». Sagardo berriarena ez ezik, Aitziber Garmendia eta Jon Plazaola aktoreena ere izan da gaurko txinparta. Haien ardura izan da txotx garaia abiatzea, eta halaxe egin dute Astigarragako (Gipuzkoa) Alorrenea sagardotegian, ohiko formula erabiliz horretarako, hau da, «gure sagardo berria!» oihukatuz.

Sagardoetxean egin dute eguerdiko ekitaldia. Eusko Jaurlaritzako, Gipuzkoako Aldundiko eta Euskal Sagardoa jatorri izeneko ordezkariek parte hartu dute bertan, besteak beste, Xabier Urdangarin Astigarragako alkatearekin eta Garmendia eta Plazaola gonbidatuekin batera, Nerea Alias aurkezlea gidari hartuta.

Mintzaldien ostean, bi aktoreek sagarrondo bat landatu dute Sagardoetxearen atzeko belazean, Alaia Martin eta Agin Laburu bertsolarien agur, ziri eta zirto artean.

Alorrenea sagardotegira joan dira handik. Sagar dantzarekin egin diete harrera gonbidatuei, eta urteko lehen sagardoa dastatzeko ohorea izan dute ondoren. Umorez han ere: «Freskoa dago, gu geu bezala».


Summary: Barakaldon elkarretaratze bat egingo dute hizkuntza eskubideen alde. Sasiburu elkarteak egin du deialdia, ostiralerako, EAEko Auzitegi Nagusiak zerbitzu publikoen azpikontraten inguruan emandako ebazpena dela eta

Asaldaturik daude Barakaldoko euskaldunak, EAEko Auzitegi Nagusiak zerbitzu publikoen azpikontraten inguruan emandako ebazpena dela eta. Atzo batzar ireki batera deitu zuen Sasiburu euskara elkarteak Herriko Plazan, nola erantzun eztabaidatzeko. 50 lagun inguru batu ziren: horietako zenbait herriko elkarte eta erakundeetako ordezkariak ziren, eta beste batzuk, herritar soilak. Batzar horrek izango du lehenengo ondorioa: ostiral honetan, hilak 13, elkarretaratzea egingo dute Bide Onera plazan, 19:00etan, Barakaldarron hizkuntza eskubideen alde. Justizia denontzat lelopean.

Elkartearen iritziz, Auzitegi Nagusiaren ebazpenak Barakaldon bizi diren 26.000 euskaldunen eskubideak urratzen ditu: «Barakaldoko euskaldunok uko egiten diogu halako injustizia bat normalizatzeari, eta horregatik egingo dugu elkarretaratzea». Aldarrikapena «inflexio puntua» izatea nahi dute Sasiburuko kideek, «herriko zerbitzu publikoek euskaldunon eskubideak lehenbailehen bermatu behar dituztela argi uzteko».

Sasiburuk iragarri du elkarretaratzearen ostean bestelako urratsak egin nahi dituztela: hizkuntza eskubideak defendatzeko kanpaina bat antolatzea, urratzeen aurrean salaketak jartzeko informazioa herritarrei helaraztea eta abar: «Denon artean, Barakaldon legea betetzea lortuko dugu».


Summary: Espainiako Auzitegi Nazionalak Frantziari baimena eskatu dio Marixol Iparragirre auzipetzeko. Miguel Angel Blancoren hilketan erantzukizunik izan ote zuen ikertzen ari da Garcia Castellon epailea.

Auzitegi Nazionaleko epaile Manuel Garcia Castellonek euroagindu eskaera bat egin dio Frantziari, Marixol Iparragirre auzipetzeko Miguel Angel Blanco PPko zinegotzia zenaren hilketagatik. Iparragirre 2019an Espainiaratu zuten, baina orain arte uko egin dio kasu honetan epailearen aurrean deklaratzeari, argudiatuta beste auzi batzuengatik lekualdatu zutela.

Auzia epaitua dagoen arren, Blanco hil zuten garaian (1997ko uztailean) ETAren zuzendaritzan kokatzen dituztenek erantzukizunik baduten ikertzen ari da Garcia Castellon. Iparragirrerekin batera, Mikel Albisu eta Josetxo Arizkuren ere ikertzen ari da epailea. Iparragirre eta Albisu deklaratzera ere deitu zituen iazko uztailean, baina biek uko egin zioten epailearen aurrean hitz egiteari. Iñaki Graciaren kasuan, berriz, delituak preskribatuta daudela adierazi zuen, nahiz eta hura ere ustezko erantzuleen artean aipatu.

PPk eta Dignidad y Justicia elkarteek jarritako salaketa baten harira hasi zen Garcia Castellon kasua ikertzen. Guardia Zibilari txosten bat eskatu zion aferaren inguruan, eta hura hartu du ikerketaren oinarritzat. Fiskaltzak berak zalantzak adierazi zituen iaz, oinarri bakarra txosten hori delakoan. Kasua preskribatuta dagoen ere ikertzen ari da fiskaltza.

Kasuarekin lotuta, PPk eskaera egin du lau kideak lehenbailehen auzipetzeko, baina epaileak ebatzi du martxan diren ikerketa eginbideak amaitu arte itxaron behar dela.

Blancoren hilketaren kasua ez da Auzitegi Nazionalak berriz ireki duen bakarra. Azken urtean, ETAren atentatu batzuen ikerketa berriro zabaltzea erabaki du, horien egiletza intelektuala eta garai horietan ustez ETAren zuzendaritza osatzen zutenen erantzukizuna argitzeko. Hala egin dute Gregorio Ordoñez PPko kide zirenen hilketarekin eta Santa Polan 2002an egindako atentatu batekin.