Summary: Pedro Sanchez: «Amnistia defendatzen dut». PSOE Batzar Federala egiten ari da. Bizikidetzaren alde Kataluniako amnistia defendatu du Sanchezek, nahiz eta ez zen alderdiaren «planen barruan». Sumarrekin koalizio gobernua osatzeko akordioaz galdetu diete alderdiko militanteei.

«Babesten duzu akordioa Sumarekin gobernua osatzeko eta beste alderdi politiko batzuen babesa lortzeko, beharrezkoa den gehiengoa lortzeko?». Galdera hori egin dio PSOEk bere militanteei alderdiaren Batzar Federalean. Hilabete hasieran proposatu zuen Espainiako Errege Felipe VI.ak Pedro Sanchez inbestidurarako hautagai, eta hilabete azpitik geratzen da saiorako —azaroaren 27an da epemuga—. Aste honetan hitzartu du PSOEk Sumarrekin koalizio gobernurako akordioa. Babes handiagoa behar du Sanchezek presidente izendatzeko, eta, besteak beste, Kataluniari begira jarri da batzarrean: «Espainiarren arteko bizikidetzaren defentsan, Kataluniako amnistia defendatzen dut gaur».

Aurreikusi gabeko neurria dela aitortu du Espainiako Gobernuko jarduneko presidenteak eta PSOEren hautagaiak: «Ez zen gure plana une honetarako». Beharrezkotzat jo du, ordea, politikaren egungo egoera kontuan hartuta. «Legegintzaldi hontean zeregin horretara deitu gaituzte: 2017an procés-arekin izandako haustura atzean uztea», erantsi du. Aurreko legegintzaldian hasi zuten lan hori, indultuekin; orduan adierazi zuen pauso gehiago eman beharko zirela. Espero baino lehenago heldu dira pauso horiek emateko beharra. «Baina bagenekien gatazka behin betiko gainditzeko beste neurri batzuk beharko zirela etorkizunean, zauri hori ezin baitzen irekita utzi», esan du.

Oraindik zehazteke dago Sanchezen inbestidurarako saioa, eta koalizio gobernua osatzeko «konfiantza eta babesa» eskatu die Sanchezek PSOEko militanteei: «Aukera bakarra da Espainian Gobernua egon dadin eta hauteskundeak errepikatu ez daitezen». Astebete izango dute erantzuteko; telematikoki bozkatu ahalko dute, eta azaroaren 4an, PSOEren egoitza guztietan, aurrez aurre. Batzar federalean egin dieten galderan ez da amnistia aipatzen.

Nafarroako presidente Maria Txibitek Sumarren akordioari buruz ere hiz egin du: «Nafarroan egiten ari garne politiken ildo beretik doa; argi dago zerbitzu publikoen, eskubideen aurrerapenen eta ekonomia iraunkorrago baten alde egiten duela, eta horixe defendatuko dugu». Procés-ari dagokionez, esan du «bizikidetzan aurrera egiteko egitasmoak orok» PNSren babesa izango duela, betiere «marko konstituzionalaren barruan» egiten badira.


Summary: Euskararen aurkako oldarraldia «integrala» dela salatu du Sortuk. Bilboko Justizia Jauregiaren aurrean agerraldia egin du, eta heldu den larunbateko manifestazioan parte hartzera deitu du»

Agerraldi «aktibista» bat izan dela esan dute Sortuko ordezkariek; Bilboko Justizia Jauregi parean elkartuta, igaro hilabeteetan euskararen normalizazioaren aldeko neurrien kontra egon diren epaien gaineko kezka adierazi nahi izan dute, baina euskararen aurkako dinamika, oro har, «integrala» dela salatu dute. «Ertz ugari ditu; politikoa eta ideologikoa ere bada. Funtsean, nazio gatazka dago oinarrian». Heldu den larunbaterako Euskalgintzaren Kontseiluak Bilbon deitua duten manifestazioarekin bat egin dute.

Eraikinaren aurrealdea hartu dute Sorturen agerraldian parte hartu dutenek, puzgarri erraldoi bat jarri dute, eta Euskarafobia stop dioen pankarta bat zabaldu dute. Sorturen Nazio Kontseiluko ordezkari Iker Salcedok hartu du hitza. Estrategia «integral» bat martxan dela ohartarazita, euskararen kontrako fronte ugari ireki direla salatu du. «Euren espainiar proiektuak Euskal Herrian jarraitzeko helburuz, euskararen eta euskal kulturaren hedapena gerarazi dute».

Erasoen kontra egiteaz harago, erantzun bat ere prestatu behar dela esan du. «Hizkuntza politika berriak eta ausartak behar ditugu, euskararen normalizazioan eta euskalduntzean urrats berriak egiten jarraitzeko». Bide horretan aurrera egite aldera estatu propio bat ezinbestekoa dela erantsi du: «Euskal Herriak eta euskarak independentzia behar dute».

EGIren deia

Euzko Gaztedi-EGIko hainbat ordezkari ere Bilboko Justizia Auzitegi parean elkartu dira; gaitzespena adierazi dute euskaldunen hizkuntza eskubideak urratzen dituzten ebazpen judizialen harira, eta aurreratu dute heldu den larunbatean Bilbon egingo den manifestazioan parte hartuko dutela. Euskararen normalizazioaren aldeko neurri eta irizpideak bertan behera uzte aldera ebatzi diren epaiak «euskal gizartearen gehiengoak» adierazi duenaren kontrakoak direla esan dute.

Epai horien asmo gaiztoa agerian utzi nahi izan dute. «Hizkuntzen kudeaketari dagokion aplikazioak ez du inolako arazorik sortu udalerrietan, herritar guztien hizkuntza eskubideak errespetatze dituelako».


Summary: EAJk Sanchezi nabarmendu dio inbestidurarako beraien botoak behar dituela. Itxaso Atutxak ohartarazi du PSOEren eta Sumarren akordioak «eskuduntzak inbaditu» ditzakeela; Maria Txibitek, aldiz, begi onez ikusi du ituna.

Zeresana ematen ari da Pedro Sanchez Espainiako Gobernuaren jarduneko presidentearen inbestidura eta hori bermatzeko PSOEk eta Sumarrek egin duten akordioa. Gaur goizean, Itxaso Atutxa BBBren presidenteak horixe izan du hizpide Portugaleten (Bizkaia) egin duen agerraldian. Hain zuzen, Sanchezi nabarmendu dio EAJren babesa ezinbestekoa duela: «Pedro Sanchezi gogoratu nahi diogu gure botoak behar dituela eta, beraz, jaso behar dituela eta erantzun behar diela euskal eta kataluniar alderdien eskakizunei». Eta ziurtatu du alderdi batzuek «muxutruk» eman asmo dizkiotela botoak Sanchezi; ez, ordea, EAJk: «EAJk jarraituko du eskatzen estatu ereduaren erreformari heltzea, Euskadi eta Katalunia nazio baikara».

Kezkak ere adierazi ditu BBBren buruak. Haren esanetan, bi alderdien arteko akordioak bide eman diezaioke «eskuduntzak inbaditzeari»: «Kezkatzen gaitu bankuei eta argindar enpresei ezarri nahi zaizkien zerga horiek ez errespetatzea Ekonomia Ituna eta Ekonomia Hitzarmenaren sistema. Eta kezkatu egiten gaitu akordio horren atzetik agenda propioa inpoasatzeko ahalegina egoteak ere».

Atutxa ez da izan, ordea, inbestiduraz hitz egin duen bakarra. Maria Txibite Nafarroako Gobernuko presidenteak begi onez ikusi du PSOEk bere militantziari galdetzea alderdi independentistekin egin ditzaketen akordioei buruz, eta baikorra iruditu zaio Sumarrekin hitzarmen bat izenpetu izana: «Nafarroa ildo beretik doa, argiki apustu eginez zerbitzu publikoen, eskubideetan aurrera egitearen eta ekonomia jasangarriago baten alde».

Andueza lehendakarigai

Oraindik Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeek datarik ez badute ere PSE-EEk badu hautagaia: PSOEren Batzorde Federalak berretsi du Eneko Andueza izango dela lehendakarigaia. Anduezak nabarmendu du ez dela geldituko lehendakari izan arte.


Summary: Gaza, inkomunikaturik eta Israel erasoen indartze betean. Tel Avivek orain arteko bonbardaketarik bortitzena egin du bart zerrendan, eta ohartarazi du Gaza iparraldetik ihes egiteko «denbora agortzen» ari dela. Eskualdeko palestinarrek ez dute telefono sarera eta Internetera konektatzeko modurik.

Gaza «suzko bola bat» bihurtu du Israelek bart gauean, zerrendako Osasun Ministerioko bozeramaile Axraf al-Qudraren esanetan. Tokiko hedabideek jasotako lekukotzen arabera, azken hiru asteotako bonbardaketarik indartsuena izan da gaurkoa. Gutxienez 337 lagun hil direla jakinarazi du Al-Qudrak, baina kopuru erreala handiagoa izatea espero da. Zaila izaten ari da egoera zer-nolakoa den jakitea, Gaza ia erabat inkomunikatuta gelditu delako. Herritarrek ez dute telefono deiak egiteko edo Internetera konektatzeko modurik. Israelgo armadak adierazi du bonbek Hamasen 150 lur azpiko azpiegitura suntsitu dituela.

Airetik bakarrik ez, lurretik ere eraso egin du Israelek, eta armadaren eta Hamasen arteko «borroka gogorrak» izan dira Gaza iparraldean, talde islamistaren adar armatu Al-Qassam Brigadek azaldu dutenez. Ordurako, Israelgo armadaren bozeramaile Daniel Hagarik iragarria zuen lurreko erasoak areagotu egingo zituztela, bonbardaketak indartuz. Armadak azaldu du infanteriak, artilleria pisutsuak eta ibilgailu blindatuek parte hartu dutela Gaza barruko operazioetan. Israelen esanetan, Hamasen itsas eta aire indarretako buruzagiak hil ditu. «Aginduak argiak dira. Kanpainak jarraitu egingo du bestelako jakinarazpen bat egon arte».

Armadak argitaratu duen ohar baten arabera, atzo iluntzean hasi zuten lurreko operazioaz geroztik, 24 ordu baino gehiago egin dituzte tropa batzuek Gaza iparraldean. «Gerra honek faseak dauzka, eta hurrengo fasean sartzen ari gara gaur. Gure indarrak Gazako lurretan ari dira orain», azaldu du Herzi Halevi armadako buruzagiak, arratsaldean bideo batean. Haren esanetan, Israelen «soldadu onenak» Palestinako lurralde okupatura sartu dira.

Gazan lanean jarraitzen dute larrialdi zerbitzuek egoera kaotiko bat deskribatu dute, telefono sarearen eta Internet bidez komunikatzeko aukerarik gabe, oztopo handiak dituztelako erreskate lanak antolatzeko eta koordinatzeko. Bonbardaketak jasan dituzten herritarrek ere ezin diete berehalako abisurik helarazi larrialdi zerbitzuei. NBE Nazio Batuen Erakundeak Palestinako eskualdean dituen agentzietako langileak ere inkomunikatuta gelditu dira, eta kezka adierazi dute horien nahiz Gazako zibilen segurtasun ezagatik. Munduko Osasun Erakundeak salatu du Israelek bi ospitaletako inguruan bonbardatu dituela azken erasoetan. Komunikazio falta herritarren egoera emozionalean ere zuzeneko eragina izaten ari da, ez baitute modurik beren hurbilekoekin harremanetan jartzeko eta horiek bizirik jarraitzen duten jakiteko.

Giza eskubideen aldeko erakunde batzuek nabarmendu dute inkomunikazio egoerak are arrisku handiagoan utzi dituela Gazako herritarrak. Amnesty Internationalen iritziz, «komunikazio ezak esan nahi du zailagoa izango dela Palestinako zibilen aurkako giza eskubideen urraketei eta gerra krimenei buruzko informazio kritikoa lortzea, eta urraketa horiek pairatzen dituztenen ahotsa zuzenean entzutea».

Ziurgabetasun egoera horretan, Israelgo armadak «urgentziazko mezu bat» zuzendu die Gazako herritarrei: zerrendaren iparraldea uzteko «behin-behinean», eta hegoaldera joateko, «borrokaldi gogorrak» amaitu artean. Ziurtatu du iparraldera itzultzea posiblea izango dela horiek amaitzean. «Denbora agortzen ari zaizue», ohartarazi die, Tel Avivek iragarria duen lurreko inbasioa ordu gutxiren buruan has daitekeela aditzera emanez.

Bahituak presoen truke

Israelen bonbardaketek kezka piztu dute estatu juduan bertan. Gazako milizia palestinarrek 220 lagunetik gora bahitu zituzten urriaren 7an egin zuten erasoan, eta horien senideek uste dute Hamasek lur azpian eraikia duen tunel sarea bonbardatzeak arriskuan jartzen duela horien bizitza, talde islamistak han gordeta dituela iritzita. Benjamin Netanyahu lehen ministroarekin eta Yoav Gallant Defentsa ministroarekin gaur bertan biltzeko eskaria egin dute, bestela protesta hasiko zutela ohartarazita. Handik ordu gutxira bildu da Netanyahu senideen ordezkaritza batekin. Lehen ministroak esan die «aukera guztiak» aztertuko dituztela bahituak askatzeko.

Hamasek, berriz, adierazi du prest dagoela bahituta dauzkanak aske uzteko —229 lagun ditu gatibu, Israelen arabera—, baldin eta Tel Avivek bere espetxeetan preso dituen palestinar guztiak askatzen baditu. Al-Qassam Brigadetako bozeramaile Abu Obeidak esan du kontaktuak izan direla bahituen eta presoen arteko truke baterako eta «akordioa lortzeko aukera» izan zutela aldeek, baina Israelek «blokeatu» egin zuela. Israelek gatibuen auzia kolpetik ixteko borondatea badu, milizia gertu dagoela ziurtatu du, eta «pausoz-pauso» egin nahi badu, horretarako ere prest agertu da.

Israel borondatea agertu zuen, atzo, Hamasek bahitu kopuru esanguratsu bat askatuz gero, trukean zerbait emateko, eta hala jakinarazi zien Qatarko bitartekariei —eginkizun hori jokatzeko prest agertu da Qatar, Turkiarekin eta Egiptorekin batera—. Hamasek orain arte adierazi du ez duela bahiturik askatuko su eten akordio bat egin arte. Oraingoz, baina, Tel Avivek ez du horretarako asmorik agertu. Indarraren erabilera areagotuko duela aurreratu du.

Bada, erasoaldiak areagotuko dituela esaten ari denean, «berehalako su eten humanitario bat» ezartzeko eskatu zion, atzo, NBEren Batzar Nagusiak Israeli. Ebazpenaren alde bozkatu zuten 120 herrialdek, 45 abstenitu ziren eta hamalauk egin zuten kontra. Azken horien artean, Israelek berak eta AEBek.

NBEren ebazpen hori urratzeagatik, Egiptok Netanyahuren gobernua kritikatu du. Su eten bat eskatu dio, eta, horrez gain, Gazara giza laguntza helarazteko bide seguruak irekitzea. «Arazo logistikoak» jartzea egotzi dio. Milizia palestinarren erasoaz geroztik, ehun kamioi baino gutxiagok igaro dute Egipto eta Gaza arteko Rafah pasabidea, laguntza humanitarioarekin. Erasoaren aurretik, 500 kamioi inguru pasatzen ziren, eta Gazak eguneko ehun kamioi behar ditu bere behar larrienei erantzuteko. Urriaren 21a arte, Israelek erabat itxita izan du Gaza. Ordutik, eguneko hamabi kamioik igaro dute muga, batez beste. Israelgo armadak esan du Gazara sartzeko baimena emango diela kamioi gehiagori, eta «ahalegin humanitarioa» handituko duela.

Orain arte zerrendara iritsi den laguntza horretatik kanpo gelditu da erregaia. Tel Avivek debekatu egin du hura sartzea, azaldu duenez, Hamasek erabili ez dezan. Erregai faltak oinarrizko zerbitzuak martxan mantentzea galarazi du kasu askotan. Bai elikagaien banaketarako, erreskateetarako edo ospitaleen funtzionamendurako. Gazako Osasun Ministerioak kaleratu dituen datuen arabera, hamabi erietxe eta lehen arretarako osasun zentro itxi dituzte erregai faltarengatik edo bonbek eragindako kalteengatik.

Nazioarteko zuzenbidearen kontrakoa

Israelek Gazan ezarri dituen bizi baldintzak nazioarteko zuzenbide humanitarioaren kontrakoa dela salatu du Josep Borrell EB Europako Batasuneko diplomaziaburuak. «Gaza erabateko inkomunikazioan eta bakartzean dago, eta bonbardaketa indartsuek ez dute etenik. UNRWA Palestinar Iheslarientzako Laguntza eta Lan Bulegoak ohartarazi du Gazako egoera etsigarria dela, jendea argindarrik, janaririk eta urik gabe dagoela. Zibil gehiegi hil dira, haurrak barne. Hau nazioarteko zuzenbide humanitarioaren aurkakoa da», bota du EBko ordezkariak X sare sozialean.

Errusiak ere Israelen jokabidea kritikatu du, eta erasoak gelditzeko eskatu dio, gatazkari konponbide politiko bat bilatze aldera. «Gaza suntsitzen bada, bi milioi herritar kanporatzen badira politikari batzuek Israelen eta handik kanpo proposatzen duten bezala, hondamendi bat izango da, hamarkada asko edo mendeak iraungo duena», adierazi du Sergei Lavrov Errusiako Atzerri ministroak.

Ildo beretik, Tel Aviven erasoak gaitzetsi ditu Turkiako presidente Recep Tayyip Erdoganek, eta gaineratu du bere herrialdea prestatzen ari dela «Israelen gerra krimenak munduaren aurrean agerian jartzeko». Erdoganek beste behin esan du Hamas ez dela erakunde terrorista, «askatasunaren aldeko borrokalari talde bat» baizik. Adierazpen horien ostean, Israelgo Atzerri ministro Eli Cohenek herrialdeko talde diplomatikoari Turkiatik itzultzeko agindu dio, bi estatuen arteko harremanak berriz aztertu arte.


Summary: Milaka pertsonak Israel Gazan egiten ari den «genozidioa» gaitzetsi dute Bilbon. Palestinarekin Elkartasuna ekimenak antolatutako manifestazioak Bilboko kaleak bete ditu. Gatazka konpontzeko «Israelgo estatu sionistaren desagerpena» ezinbestekoa dela esan dute.

Gazan Israelen bonbak erortzen ari diren une berean, milaka herritarrek Palestinarekin Elkartasuna ekimenaren deiari erantzun diote, Bilboko kaleak betez. 18:00etan zuten hitzordua hiriburuko Bihotz Sakratutik, eta udaletxeraino egin dute bidea, Gora palestinar erresistentzia! Sionismoa genozida leloarekin. Palestina aurrera, Israel genozida eta bestelako oihuak entzun dira manifestazioan zehar.

Bidean, Palestinako bandera eta ikurriña handi bana eraman dituzte, eta Plaza Eliptikoan azken egunetan Gazan eta Zisjordanian hiltzen ari diren milaka palestinarren heriotzak irudikatu dituzte, odolez zikindutako zaku zuri batzuk lurrean utziz. Horrekin batera, Palestinan sarraskia gelditu! Israel estatu genozida! zioen pankarta bat eutsi dute manifestari batzuek.

Iluntzean iritsi da manifestazioa Bilboko udaletxera, eta txalaparta soinuen ostean egin dute testuinguruaren irakurketa.

«Estatu sionistaren suntsipena»

Gaurko deialdiarekin zuzen egin dute «Israel zilegiztatzen duten» mendebaldeko gobernuen, alderdi politikoen eta enpresen aurka. Diote Palestinarekiko elkartasuna zanpatua eta «kriminalizatua» izaten ari dela, Ipar Euskal Herrian, Frantzian eta Alemanian esaterako, eta garbi utzi dute egoera ez dela «Hamasen aurkako gerra» bat, genozidio bat baizik.

«Bakearen izenean alde bietatik biolentzia etetera dei egiten duten diskurtsoak eta zapaltzaile eta zapalduak parekatzen dituztenak» seinalatzearen beharra ere nabarmendu dute.

Hala, deitzaileek uste dute Palestinaren egungo egoera konpontzeko ezinbestekoa dela «Israelgo estatu sionistaren suntsipena». «Ibaitik itsasora arteko Palestina aske baten eraikuntza, errefuxiatutako eta erbesteratutako palestinarren itzulera, eta palestinar preso politiko guztien askatasuna ahalbidetuko» duen deskolonizazio prozesu bat ere beharrezko jo dute.

Azkenik, «estatu genozidaren» aurkako boikota, desinbertsioak eta zigorrak ezartzeko unea dela ere adierazi dute.

Debekuen gainetik, Baionakoa aurrera

Baionan ere Palestinaren aldeko mobilizazio bat izan da 17:00etan, nahiz eta aurrez prefekturak halako protestak debekatu bazituen ere. Pankartarekin estalita atera dira, eta Palestinako egungo egoeran Frantziaren estatus «kolaboratzailea» ere salatu dute. Israel genozido! Frantzia kolabo! Palestina askatu! izan da protestaren lelo nagusia.

Poliziaren presentzia oso handia izan da manifestazioan zehar, eta suprefeturaren aitzinean hesia osatu dute, eraikina babesteko. Hala ere, manifestazioak aurrera egin du, nahiz eta amaieran protestan parte hartu duten pertsona batzuk identifikatu dituzten.


Summary: Gorpu bat aurkitu dute Urola ibaian, Aizarnazabalen. Eusko Jaurlaritzaren Segurtasun Sailaren arabera, adineko baten gorpua da aurkitu dutena.

Suhiltzaileek jakinarazi dutenez, gorpu bat aurkitu dute gaur Urola ibaian, Aizarnazabalen (Gipuzkoa). Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak adierazi du adineko pertsona baten gorpua dela.

16:15ean aurkitu dute gorpua. Iturri horiek ez dute zehaztu, ordea, heriotza noiz gertatu den. Tokira joan den medikuak baieztatu du arrazoi naturalengatik izan dela.


Summary: Euskal Eskola Publikoak «inoiz jasoko duen eraso handiena» gaitzetsi dute Donostian. Euskal Eskola Publikoaz Harro plataformak deituta, protesta egin dute. Eusko Legebiltzarreko alderdiei legea bertan behera uzteko eskatu diete.

«Legearen sakoneko mamia birpentsatu eta utz dezatela bertan behera sare pribatuko ikastetxeen interes partikularrak mantentzen dituen lege hau». Euskal Eskola Publikoaz Harro plataformak deituta eta Euskal eskola publikoaren alde, Hezkuntza Lege honi ez! lelopean, manifestazioa egin dute gaur Donostian. Han izan dira zenbait sindikatu, alderdi eta eragiletako ordezkariak.

«Eusko Jaurlaritzak, herritar guztiona eta benetako zerbitzu publikoa den Euskal Eskola Publikoa sendotzeko neurriak hartu beharrean, sare pribatu-itunduaren alde jokatu du behin eta berriro», adierazi dute manifestazioaren amaieran irakurritako manifestuan. Hartan, Hezkuntza Legeari hainbat kritika egin dizkiote. Besteak beste, gaitzetsi dute ez jartzea eskola publikoa hezkuntza sistemaren arretagunean, eta betikotu nahi izatea sistema publiko-pribatua: «Sare publikoa eta pribatua berdindu egiten ditu, gauza bera balira bezala. Ez du eskola publikoa lehenesten; aldiz, itunpeko ikastetxeei aro luze baterako garapena zein finantzaketa bermatzen die».

Hortaz gain, plataformak salatu du legeak ez duela neurririk hartzen «ikasle guztiak euskalduntzeko», eta ardura hori ikastetxeen esku uzten duela horretarako «baliabideak bermatu gabe»: «Eusko Jaurlaritzak argi eta garbi utzi du egungo hizkuntza ereduek indarrean jarraituko dutela, euskalduntze prozesurako eraginkorrak ez direla denok jakin arren». Azkenik, salatu dute ikastetxe guztiak merkatuaren logikan sartzen dituela; hezkuntza sistemak duen segregazio arazo larriari aurre egiteko proposatzen dituen neurriak azalekoak direla; eta ez duela hezkuntza laikoa bermatzen.

Bestalde, gogorarazi dute Euskal Eskola Publikoaren aldeko hainbat eragilek ekarpenak egin zizkiotela legeari, baina haiek ez ez direla jaso bertan: «Eusko Jaurlaritzak entzungor egin dio Eskola Publikoaren alde egindako eta esandako guztiari». Hortaz, argi utzi dute Hezkuntza Legeak ez duela plataformaren oniritzirik.

Hitzaldiaren amaieran egin diete dei Eusko Legebiltzarra osatzen duten alderdi guztiei «hurrengo asteetan eztabaidatuko dituzten zuzenketen harira», eta legea bertan behera uzteko eskatu diete. Haien arabera, Euskal Eskola Publikoak «inoiz jasoko duen eraso handiena da».


Summary: Osasunari azken unean egin dio ihes puntu batek. Ruben Garciak 85. minutuan sartu du berdinketaren gola, baina Iscok 94.ean garaipenarena sartu du modu ikusgarrian.

Osasunak ez du punturik eskuratu Benito Villamarin zelaian. Nafarrek ez dute neurketa txarra egin, baina Betisen izarrak, Isco Alarconek, sasoi betean dagoela erakutsi du. Lehen golean hark egin du Willian Josek errematatu duen erdiraketa, eta, luzapenean, berea izan da gol erabakigarria. Osasunaren gola Ruben Garciak sartu du, 85. minutuan.

Lehen zatia distira txikikoa izan da. Bi taldeek lan ona egin dute defentsan, eta gola sartzeko aukerak urriak izan dira. Osasuna, ohiko moduan, erdiraketen bidez saiatu da min egiten, baina arrakastarik gabe. Atsedenaldira iristear zela, Iscok baloi bat jaso du hegalean, eta bikain erdiratu du Willian Josek sareetara bidal zezan.

Bigarren zatia hobeto hasi dute gorritxoek. 49. minutuan gol bat baliogabetu diete jokoz kanpoko bategatik, eta 55.ean area kanpotik gol ikusgarria sartu du ia Lucas Torrok. Betisen alde, berriz, VARak baliogabetu duen penalti bat adierazi du epaileak.

Azkenean, Catenak bidalitako baloi luze batean heldu zaio saria Osasunari. Bravoren parean bakarrik geratu da Ruben Garcia, eta ederki amaitu du jokaldia. Bi taldeek berdinketa ontzat emango zutela zirudienean agertu da, berriro, Isco. Area ertzetik gol zoragarria sartu, eta garaipena eman dio bere taldeari.

Betis: Bravo; Bellerin, Riad, Pezzella, Miranda (Abner, 86. min); Guido, Marc Roca (Carvalho, 86. min), Ayoze (Abde, 74. min), Isco, Assane Diao eta Willian Jose (Luiz Henrique, 63. min).

Osasuna: Herrera; Ruben Peña (Kike Barja, 76. min), David Garcia, Catena, Eraso; Moncayola (Raul, 45. min), Torro (Ruben Garcia, 76. min), Moi Gomez, Aimar Oroz, Chimy Avila (Mojica, 45. min) eta Budimir (Ibañez, 88. min).


Realak berdindu egin du Vallecasen

Summary: Realak berdindu egin du Vallecasen. Txuri-urdinek markagailua irauli dute Oiartzabalen bi goli esker, baina Bebek 91. minutuan sartu du etxekoen bigarrena area kanpotik.

Realari gutxi falta izan zaio Rayori irabazteko. Neurketa ona egin dute txuri-urdinek, baina Rayok baloia gogor eta ondo astintzen duten jokalariak ditu; horixe erakutsi du gaur. Lehen gola heldu da Lejeunek urrutitik bota duen falta jaurtiketa baten aldaratzean (Mumin izan da golegilea), eta bigarrena ere lekutatik sartu du Bebek. Realaren biak Oiartzabalek sartu ditu; ligan, taldeko golegilerik onena da jada.

Lehen zatiari ausart ekin diote bi taldeek, baina zelai erdian mugitu da baloia. Lehen aukera Realak izan du: Braisek zutoinera bidali du falta jaurtiketa bat. Etxekoek erantzun dute: Remirori lan eginarazi dio Alvaro Garciak. Azkenean, geldikako jokaldi batean heldu da gola. Lejeunek falta jaurtiketa bortitza egin du, Remirori parean egin dio botea, urrundu du baloia atezainak, baina aldaratzean ere gogor jo du baloia Muminek. 30. minutua zen. Hamar minutura berdindu du partida Realak. Barrenetxeak erdiratu du baloia ezker hegaletik, eta Oiartzabalek lehenengoan errematatu du, eskuinez. Bikaina izan da erdiraketa, eta are hobea amaitzeko modua.

65. minutuan, epaileak Realaren aldeko penaltia adierazi du Pacha Espinok baloia eskuarekin ukitu duelako area barruan. Oiartzabalek, nork bestela, berea duen lasaitasunarekin bidali du baloia sareetara. Hortik aurrera, emaitzari eutsi eta kontraerasoak baliatzen saiatu da Realak. Remirok Cabellori buruz buruko bat gelditu dio, baina 91. minutuan ezin izan du ezer egin. Jokalari berezia da Bebe; zelaiko edozein lekutatik saiatzen da gola sartzen, eta gaur atera zaio bere jokaldia. Garaipenaren gola sartzear izan da Umar Sadiq azken minutuan, baina kanpora joan zaio buruz egin duen errematea.

Sailkapen nagusian, behin-behinean, bosgarren da Reala hemeretzi punturekin.

Rayo: Dimitrievski; Balliu, Mumin, Lejeune, Pacha Espino (De Frutos, 79. min); Unai Lopez (Camello, 70. min), Pathe Ciss (Falcao, 79. min), Alvaro Garcia, Isi Palazon, Trejo (Kike Perez, 69. min); eta RDT (Bebe, 84. min)

Reala: Remiro; Traore, Zubeldia, Pacheco, Aihen; Zubimendi, Turrientes (Olasagasti, 79. min), Brais Mendez; Kubo (Sadiq, 79. min), Barrenetxea (Cho, 57. min) eta Oiartzabal (Zakharian, 89. min).


Summary: Peña II.a Lau eta Erdiko Txapelketako finalerdietan ariko da. Artolaren aurka irabazi du neurketa erabakigarria (20-22). Peio Etxeberriaren kontra jokatuko du.

Erabaki da Lau eta Erdiko txapelketako finalaurrekoak nork jokatuko dituen. Jon Ander Peñak Iñaki Artolaren aurka irabazi du (20-22) Tolosako (Gipuzkoa) Beotibar pilotalekuan, eta Peio Etxeberriaren aurka ariko da datorren astean. Beste finalerdian Jokin Altunak eta Erik Jakak neurtuko dituzte indarrak.

Beotibar bete egin da gaur. Partida ikusgarria izan da, bizia eta emozioz beterikoa, eta bi pilotariek izan dituzte irabazteko aukerak azken tantora arte. Amaieran Peñak asmatu du gehiago, eta horri esker lortu du saria.

Ikusi gehiago: Txapelduna eraitsi du


Summary: Athleticek puntu bat lortu du Valentziaren aurka. Berenguerrek azken minutuan sartu du berdinketaren gola, buruz. Atezainak izan dira partidako onenak.

Norgehiagoka ikusgarria jokatu dute Athleticek eta Valentziak San Mamesen. Bi taldeek izan dituzte gola sartzeko aukera asko eta onak, bina sartu dituzte, eta ez dira gehiago izan, Unai Simon eta Mamardaxvili parean zeudelako. Lehen zatian hartu dute aurrea etxekoek, bigarrenean markagailua irauli dute bisitariek, eta Berenguerrek, buruz, berdinketa lortu du azken minutuan. Zapore gazi-gozoa utzi du puntuak.

Defentsa lanetan ez da fin aritu Athletic. Valentziak zelai erdia pasatzen zuen bakoitzean sortzen zuen arriskua, hegaletatik batez ere. Protagonista nagusiak, ordea, atezainak izan dira: bakoitzak dozena erdi geldiketa ikusgarri egin ditu. Lehen gola De Marcosek sartu du, 32. minutuan. Nico Williamsen pase bat baliatu, eta jaurtiketa bortitza egin du area barrutik.

Markagailuari buelta emateko bost minutu behar izan ditu Valentziak. Fran Perezek 62. minutuan sartu du bisitarien lehenengoa, eta, 67.ean, berak eman dio bigarrena sartzeko pasea Hugo Durori. Jarraian, atzean sartu da Barajaren taldea, eta Athletic erdiraketen bidez saiatu da min egiten. Kanpokoen asmoa arrakastatsua izango zela zirudienean heldu da saria: Iñaki Williamsen erdiraketa bat sareetara bidali du Berenguerrek 97. minutuan.

Sailkapen nagusian seigarren da Athletic, hemezortzi punturekin.

Athletic: Unai Simon; De Marcos, Vivian, Paredes (Prados, 64. min), Imanol; Ruiz de Galarreta, Dani Garcia (Vesga, 64. min), Sancet (Muniain, 71. min); Nico Williams (Berenguer, 68. min), Iñaki Williams eta Guruzeta (Villalibre, 68. min).

Valentzia: Mamardaxvili; Correia, Gaya, Cristhian, Paulista; Amallah (Sergi Canos, 58. min), Pepelu, Fran Perez (Foulquier, 72. min), Javi Guerra; Diego Lopez (Guillamon, 77. min) eta Hugo Duro (Yaremchuk, 73. min).


Summary: Asier Otamendik irabazi du azken kanporaketa. Zehaztu dute 2024ko txapelketan zein hemezortzi bertsolarik parte hartuko duten.

Atzo jokatu zen 2024ko Arabako Bertsolari Txapelketarako sailkatzeko azken kanporaketa Asparrengo udaletxean, eta Asier Otamendik irabazi zuen saioa. Horrenbestez, erabakita gelditu da txapelketan parte hartuko duten bertsolarien zerrenda. Lau kanporaketa jokatu dira, eta horietako bakoitzeko irabazleak zuzenean sailkatu dira, eta beste bederatzi bertsolari, berriz, puntuazioaren arabera igaroko dira txapelketara. 2022ko txapelketako bost finalista zuzenean zeuden sailkatuta lehenagotik.

Atzoko saioan Otamendik 188,5 puntu eskuratu zituen. Beste bost bertsolariak horrela gelditu ziren: Aroa Arrizubieta (187 puntu), Eli Zaldua (177), Manu Bendala (168,5), Oier Arbina (162) eta Aitor Najera (150).

Honako bertsolari hauek parte hartuko dute txapelketan:

1. Peru Abarrategi (2022ko txapelduna)

2. Manex Agirre (2022ko finalista)

3. Iñaki Viñaspre (2022ko finalista)

4. Xabi Igoa (2022ko finalista)

5. Paula Amilburu Izargarai (2022ko finalista)

6. Unai Anda: 196.5 puntu (1. kanporaketako irabazlea)

7. Maddi Agirre: 188 puntu (2. kanporaketako irabazlea)

8. Ekaitz Samaniego: 172.5 puntu (3. kanporaketako irabazlea)

9. Asier Otamendi Alkorta: 188.5 puntu (4. kanporaketako irabazlea)

10. Aroa Arrizubieta Barredo: 187 puntu

11. Aitor Ugarte Eriz , 185 puntu

12. Martin Abarrategi Sarrionandia: 182.5 puntu

13. Orlando Arreitunandia Arinas: 179 puntu

14. Eli Zaldua Barquin, 177 puntu

15. Felipe Zelaieta, 175.5 puntu

16. Rikardo Gonzalez de Durana: 172 puntu

17. Danel Herrarte Nafarrate: 171 puntu

18. Izar Mendiguren Cosgaya: 169,5 puntu

Oihana Bartra, garaile Bizkaiko txapelketan

Oihana Bartrak irabazi zuen, atzo, Bizkaiko Bertsolari Txapelketako bosgarren kanporaketa, Igorren. 477,5 puntu eskuratu zituen Bartrak, eta haren atzetik sailkatu ziren Aissa Inxausti (455,5), Asier Galarza (447,5), Jone Larrinaga (437,5), Janire Arrizabalaga (437,5) eta Eneko Aldana (410)

Asteazkenean txapelketako azken kanporaketa jokatuko da; arratsaldez, 17:00etan, Lekeitioko Ikusgarri zineman. Han jakingo da finalaurrekoetan zein bertsolari arituko diren. Bertsolari hauek parte hartuko dute saioan: Aitor Arrutia Azkueta, Beñat Bilbao Landa. Eneko Abasolo Txabarri. Koldo Gezuraga Seijido. Maite Sarasola Isazelaia eta Peru Irastortza Santxo.


Summary: Gaur hasiko da Sormene jaialdia, zaintza ardatz hartuta. Emakume musikarien inguruko solasaldi batekin ekingo diote aurtengo egitarauari, arratsean. Azaroaren 5a bitarte, diziplina askotako kideak bilduko dira Galdakaon.

Arratsaldean abiatuko da Sormene jaialdia, eta, azaroaren 5era bitarte, kultura diziplina ugaritako lagunak elkartuko ditu Galdakaon (Bizkaia). Zaintza jarri dute ardatzean aurten, Gotzon Barandiaran zuzendari artistikoak azaldu duen moduan: «Zaintza, euskarazko kultur sorkuntzarentzat, hizkuntza zaintzea da, euskaraz sortzen duten sortzaileak zaintzea da, gure kulturgintzaren oraina eta historia zaintzea da; eta transmisioarekin lotuta dago erabat». Halaber, azaroaren 4an euskararen aurkako oldarraldi judizialaren kontra Bilbon egingo den manifestazioa nahiz azaroaren 30ean zaintzari erreparatuko dion greba feminista orokorra gogora ekarrita, Sormene testuinguru «esanguratsu batean» egingo dela uste du Barandiaranek: «Euskarazko kulturgintzaren transmisioa, euskararen transmisioa, zaintza ariketa bat da. Horren arabera aukeratu ditugu udazkeneko edukiak eta egitaraua».

Emakume musikarien inguruko solasaldi batekin ekingo diote jaialdiari. Genealogia berri bat izenburupean, Garazi Navasek, Lide Hernandok, Maria Riverok eta Aintzane Camarak parte hartuko dute, eta Ihintza Orbegozo musika kritikaria arituko da moderatzaile. Maurizia Aldeiturriaga pandero jotzailearen garaitik orain arteko bidea landuko dute mahai inguruan. Torrezabalen bilduko dira, 19:00etan.

Ikastetxeetan bi tailer ere egingo dituzte, antzerkia eta musika lantzeko. Bihar goizean izango da lehena: Metrokoadroka Sormen Laborategiak gidatuko du eskoletako antzerki tailerra, eta, hurrengo egunean, Zeozertan dabil baina ez dakit zertan bere azken antzezlana taularatuko du, Torrezabalen, 19:00etan.

Azaroaren 3an, berriz, ostiralez, ikastetxeetako ikasleentzako pandero tailerrak izango dira goizez, Iturrondoko karpan, Maixa Lizarribar trikitilari eta pandero jotzailearekin. Leku berean, 19:00etan, bertso saioa eskainiko dute Nerea Ibarzabal, Saioa Alkaiza, Onintza Enbeita, Irantzu Idoate eta Oihane Perea bertsolariek, Maite Berriozabal gai jartzaile dutela. Eta 22:00etan, leku berean, Ibil Bedi taldearen kontzertua izango da.

Azaroaren 4rako ez dute jarduerarik antolatu, Euskalgintzaren Kontseiluak deitutako manifestazioarekin bat egiteko asmotan. Hala, azaroaren 5ean itxiko dute jaialdia, beste bi ekitaldirekin. Eguerdian, Iturriondoko karpan, perkusio instrumentuak sortu eta jotzeko tailerra egingo dute haurrentzat eta gurasoentzat. Eta 19:00etan, berriz, Libe Goitiaren Fast Fatum liburuko poemetan oinarritutako kontzertua egingo dute, espresuki Sormenerako sortutakoa.


Summary: Balorazio batzordeak 66 biktimari eman die aitortza, torturetan eta haren eraginetan indar eginda. Batzordeak 2022-2023ko ikasturteko txostena aurkeztu du Eusko Legebiltzarrean. 66 biktima aitortu dituzte; tartean dira 49 tortura kasu, eta Joxi Zabalaren eta Josu Mujikaren hilketak. Baliabide gehiago eskatu dituzte lanerako, eta orain arte izandako «zailtasun handiak» salatu.

Poliziaren Biktimen Balorazio Batzordeak beste 66 biktima aitortu dituela jakinarazi du Eusko Legebiltzarreko Giza Eskubide, Berdintasun eta Justizia Batzordean eginiko agerraldian. 2022-2023ko kurtsoko txostenean jaso dituzten datuen arabera, besteak beste, torturak jasandako 49 laguni eman diete aitortza. Era berean, batzordeak segurtasun indarrek eta eskuin muturreko taldeek hildako Joxean Lasa, Josu Mujika eta beste zazpi lagun aitortu ditu biktima gisa. Aurrera begira, berriz, baliabide gehiago eskatu dituzte oraindik ere aztertzen ari diren kasuak ebazteko, eta biktimek eskaerak luzatzeko epe berri bat irekitzea galdegin dute, eta zenbait erakunderen jarrera txarretsi.

Ikusi gehiago: Estatuaren biktimekiko dagoen «anestesia orokorra apurtzera» deitu dute Eusko Legebiltzarrean

Batzordeak jakinarazi duenez, 2022ko uztailetik 2023ko ekainera bitarte, 131 espedienteren inguruan ebatzi dute, eta horietatik 66ri eman diete aitortza —denera, orain arte 143 aitortu dituzte—. Urraketa gehienak (48) Gipuzkoan eman ziren, eta hamar Euskal Herritik kanpo. Era berean, kasu gehienak 1970eko hamarkadakoak dira. Biktimei dagokionez, berriz, 66tik 11 emakumeak dira, eta bi herenek 24 urte edo gutxiago zituzten urraketak pairatu zituztenean —bost lagun 16 urtetik beherakoak ziren—. Biktimarioari dagokionez, berriz, Guardia Zibila eta Espainiako Polizia nabarmentzen dira: hamazazpi kasutan lehena da urraketen egilea, 32 kasutan bigarrena eta 11 kasutan biak —Ertzaintzarekin lotutako kasurik ez dago—. Talde parapolizialei dagokionez, txostenean ageri dira BVE, Triplea A, ANE, GAL eta Guerrilleros de Cristo Rey.

Hilketak eta erasoak

Txostenean bederatzi hileta kasu ageri dira: zazpi poliziak edo eskuin muturreko taldeek tiroz hil zituzten; bat eskuin muturreko talde batek «kolpeka, bortxatu ondoren»; eta azkena, Joxi Zabala, «hil egin zuten, bahitu, bortxaz desagerrarazi eta torturatu ondoren».

Izatez, Joxi Zabalarena da txostenean osorik idatzirik ageri den izen bakarra, kasuaren ezagutza maila kontuan hartuta, hura publiko egitea ebatzi baitute. Testuan, gorpuak Tolosan ehorzteko prozesuak senideei eragindako «mina» ere jasotzen du. Era berean, erreferentzia egiten dio Joxean Lasari ere, nahiz eta batzordeak ez duen haren inguruko irizpenik eman, «senideek ez zutelako aitortza eskaera egin legean ezarritako epearen barruan».

Poliziak hildako biktimen artean dago Josu Mujika ere. Haren senideek ostiralean eman zuten horren berri, Legazpin egindako agerraldi batean. Hura 1975eko uztailaren 30ean hil zuen tiroz poliziak, Madrilen, ETApm-ren aurkako operazio batean. Haren kasuaren berri ematean, batzordeak azaldu du ezin izan duela gertatu zena zehatz-mehatz ebatzi, eta salatu du kasu haren ikerketa ez zela independentea izan: «Desagertu egin ziren elementu giltzarriak; hala nola autopsia, gorpua altxatzeko ekintzaren txostena, balistikako txostena eta gorpua altxatu zuten uneko argazkiak».

Balorazio batzordearen lanetako bat izan da biktima horien senideak entzutea ere. Horien artean, «diskriminazio» eta «erabateko ahanztura» sentimenduak nabarmentzen direla jaso du txostenak, eta gehitu «erantzukizun politikoa aitortzea» eta kasuak argitzea eskatzen dutela, aitortza zabalago batekin batera.

Poliziek eragindako zauriengatik, berriz, sei laguni aitortu diete biktima izaera. Biri poliziek egin zieten tiro, pistolarekin, eta beste bati Guerrilleros de Cristo Rey eskuin muturreko taldeko kide batek. Laugarren batek ikusmena galdu zuen 13 urte zituela, Espainiako Poliziak jaurtitako gomazko pilota baten ondorioz. Beste biak poliziak egindako «eraso larriengatik zauritutakoak» dira, Lemoizko zentralaren aurkako eta Gladys del Estalen hilketa salatzeko manifestazioetan.

Torturak

Balorazio batzordeak torturak eta tratu txarrak jasandako 49 laguni aitortu dio biktima izaera. Gehien errepikatzen diren tortura lekuak Gipuzkoako Gobernu Zibila eta Guardia Zibilaren Antiguako komandantzia dira, biak ere Donostian. Gainera, zenbaitek behin baino gehiagotan jasan zituzten: esaterako, biktimetako bat bederatzi aldiz egon zen atxilotuta. Gainera, txostenak jasotzen du asko kargurik gabe aske utzi zituztela torturatu ostean, eta beste zenbait kasutan epaiketarik ere ez zela egin.

Dokumentuan, biktimek jasandako erasoen berri ematen da, eta balorazio batzordeak torturek izandako bilakaera ere jasotzen du: «Diktaduran, askotariko ekitaldietan edo gertaeretan sarekada masiboak egiten zirenean, baita salbuespen-egoeretan ere, aztarnak uzteak ez zuen axola, eta, funtsean, atxilotua fisikoki nekatzea izaten zen helburua. Gero, modus operandi hori utzi gabe, tortura psikologikoa eta metodo sofistikatuagoak gailendu ziren, atxilotuak hausteko». Horiek hala, askotariko torturen berri eman diete biktimek batzordeko kideei: hamar eguneko atxiloketa inkomunikatuak, orduak igarotzea eskuburdinetatik zintzilik, asfixia teknikak —poltsa eta bainuontzia—, elektrodoen erabilera, exekuzio simulazioak, jipoiak, mehatxuak... Horiei gehitu behar zaizkie atxiloketa arbitrarioak, birbiktimizazio jarrerak eta familiari eragindako sufrimenduak.

Horiek hala, txostenak azaltzen du torturatuen artean «hil nahi izatea» sarri errepikatzen den sentimendu bat dela. «Hain zen egoera latza, ezen leihotik behera salto egitea pentsatu bainuen, galdeketen gelako leihotik lorategietara, baina itxita egoten zen beti. Ezer sinatzeko prest ez nengoenez, hantxe hil nintzaten erregutzera iritsi nintzen», dio txotenean jasotako testigantzetako batek. Era berean, torturak egon izanak eragindako «frustrazioa» ere salatzen da.

Torturei genero ikuspegitik erreparatuz, berriz, testuak azaltzen du tortura kasuetan emakumeek «sexu indarkeria pairatzeko arrisku espezifiko eta erantsia» daukatela, eta euskal gatazkaren testuingurua ez da salbuespena arlo horretan. Hala, txostenak azaltzen du, besteak beste, antzu uzteko mehatxuak, irain sexualak, «ukitu, begirada eta komentario lizunak», zein «feminitateari eta janzkerari buruzko irainak» jasan behar izan zituztela torturatutako emakumeek. Gizonen kasuan, aldiz, barrabiletan emandako kolpeak, «gizontasunari buruzko laidoak eta antzu uzteko mehatxuak», arreba edo bikotekidea atxilotzeko eta bortxatzeko mehatxuak dira torturetako batzuk.

Lan egiteko zailtasunak

Txostenaren arabera, batzordeak zenbait erakunderekin izan ditu harremanak instrukzio lanak egiteko, eta, kasu gehienetan «elkarlanerako» jarrera izan duten arren, azaldu dute arazoak ere izan dituztela: «Egiaztatu dugunez, jarrera bereziki oztopatzailea izan dute artxibategi militarrek, orain artean egindako eskaeren artetik batean bakarrik eskuratu ahal baitugu dokumentazioa». Era berean, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako auzitegietako espedienteetako informazioa eskuratzeko «zailtasun handiak» salatu dituzte, eta erakundeei eskatu diete lan hori errazteko. «Dokumentazio jakin bat lortzeko orduan azkarrago eta arreta handiagoz jokatzen ez bada kalte handia eragin dakiokeelako Batzorde honen lanari», zehazten da testuan, argudiatuta zenbait kasutan denborak «eskatzaileen kontra» egiten duela.

Era berean, baina, Kriminologiaren Euskal Institutuarekin duten lankidetza nabarmendu dute, eta hark torturaren eta tratu txarren inguruan osatutako txostenen garrantzia azpimarratu. Azaldu dutenez, hainbat kasutan horiek baliagarriak izan dira batzordearen lanerako: «Kasu batzuetan, saihestu egin da biktimak gertatutakoa berriro kontatzea, horrek pertsonari eragiten dion estutasuna dela eta».

Biktimen eskea

Txostenaren arabera, biktimek zenbait eskaera egin dituzte balorazio batzordearekin izandako bilkuretan. Horien artean nabarmentzen dira gertatutakoaren inguruko egia «ofizialki aitortzeko» eta kalte ordainak bideratzeko eskaerak. Era berean, baina, biktimen arteko «bidegabekeria konparatiboak» amaitzeko eta justizia errestauratiboa «norabide jakin batean» bakarrik ez aplikatzea galdegin dute, birbiktimizazio egoerak eteteko.

Tortura kasu zehatzean, haren erabilera aitortzea exijitu dute, torturaren ukazioa amaitzeko. Era berean, neurriak eskatu dituzte halako praktikak «zigorgabe» ez uzteko, eta biktimei erreparazioa emateko.

Gomendioak

Aurrez egindako txostenetan bezala, Eusko Jaurlaritzari eta Eusko Legebiltzarrari egindako gomendio sorta bat plazaratu du balorazio batzordeak. Taldeak biktimei aitortza egiteko ekitaldi instituzionalak sustatzeko eskatu du, «goreneko mailako aitortza» jaso dezaten biktimek. Era berean, halako ekitaldietan biktimek parte hartzea beharrezkotzat jo du, eta hala helarazi die Eusko Jaurlaritzari eta Eusko Legebiltzarrari, eta erakunde horiei gomendatu die eskaera hori Espainiako estatuko erakundeei ere egitea, estatuaren pean lan egiten duten segurtasun indarrak izan baitira urraketa horietako askoren erantzule.

Era berean, 12/2016 legea erreformatzeko beharra azaldu dute, bi alorretan. Batetik, kalte ordainak banatzeko sistema aldatzea, ez duelako bat egiten «biktimen errealitatearekin, ezta nozitu zituzten urraketen etiologiarekin ere». Azaldu dutenez, egungo sistemarekin, ondorio larri eta iraunkorrak ez dituztenek ez dute kalte ordainik jasotzen edo «ordain benetan barregarriak» jasotzen dituzte, «bidegabekeriak sorraraziz». Hala, zehaztasunera jota, adierazi dute ezabatu egin behar dela torturak jasan arren kalte ordainik ez jasotzeko aukera.

Batzordeak azaldu du egun dituzten baliabideekin ez dutela iristen zaien eskaera kopurua osoki bideratu, eta horrek atzerapenak eta, ondorioz, «frustrazioa, inpotentzia eta sufrimendu erantsia» eragiten dituela. Hala, errefortzuak eskatu dituzte, auzitegi perituen taldea laguntzeko, auzitegietara iritsitako kasuak aztertzeko eta Justizia Administrazioaren eta batzordearen arteko lana errazteko. Horrekin batera, aitortza eskea egiteko epeak berriz irekitzeko ere eskatu dute, besteak beste, Joxean Lasaren kasuak erantzun bat izan dezan.


Summary: 'Aita Mari' ontziak 112 pertsona erreskatatu ditu. Itsas Salbamendu Humanitarioa gobernuz kanpoko erakundeak jakinarazi duenez, hemeretzi adingabe daude erreskatatuen artean.

Aita Mari ontziak 112 pertsona erreskatatu zituen herenegun iluntzean Mediterraneo itsasoan, erdialdeko ibilbidean. Itsas Salbamendu Humanitarioa gobernuz kanpoko erakundeak jakinarazi duenez, bi erreskate egin zituzten. Gaur eguerdian lehorreratzekoak dira Reggio di Calabrian (Italia). Erreskatatu guztiak «ondo» daude, baina ahul eta zorabiatuta daude, eta hipotermia sintomak ere badituzte. Erreskatatuen artean hemeretzi adingabeak dira, horietako sei 0 eta 3 urte bitarteko haurtxoak eta hiru 3 eta 12 urte bitarteko umeak.

Tripulazioko kideek azaldu dutenez, herenegun arratsaldean nabigatzen ari zirela egurrezko txalupa bat ikusi zuten, eta laguntzera joan ziren. Bertan zeuden 55 lagunak erreskatatu zituzten. Erreskate hura egiten ari zirela, abisu bat jaso zuten esateko inguruan beste txalupa bat zegoela noraezean. Bertara joatea erabaki zuten. Itxaso txarra zegoen, eta erreskatea «konplikatu xamarra» izan bazen ere, lortu zuten 57 pertsona salbatzea.

Horrelakorik ez gertatzeko, berriro ere, pasabide seguruak eskatu dituzte migratzaileentzat: «Inork ez luke bere bizitza itsasoan arriskuan jarriko legezkoak eta seguruak diren pasabideak jarriz gero, eta behartuta egongo ez balira tokialdatzera».

Hamabost egunean bigarrena

Ez da Aita Mari ontziak azken egunetan egin duen erreskate bakarra. Orain bi aste, urriaren 13an, 69 lagun erreskatatu zituzten. Italiako Gobernuak Napolin porturatzeko agindu zien, nahiz eta hasieran Genovara bideratu nahi zituen, erreskatea egin zuten lekutik 965 kilometrora.


Summary: Netanyahuk su etenerako deiak baztertu ditu: «Gerrarako garaia da». Israelgo armada Gaza hirira gerturatzen ari da. Zerrendaren iparraldea eta hegoaldea zeharkatzen dituen Salah al-Din errepidearen kontrola hartu dute goizaldean, baina, Hamasen arabera, atzera egin dute dagoeneko.

Israelek ez ditu erasoak geldituko Hamas suntsitu artean, Benjamin Netanyahu Israelgo lehen ministroak gaur adierazi duenez. «Bibliak esaten du badela garai bat bakerako eta garai bat gerrarako. Hau gerrarako garaia da». Hitz horiekin, baztertu egin ditu azken egunetan atzerritik eta Israelgo gizarte sektore batzuetatik Gazaren kontrako erasoak gelditzeko egin dizkioten eskariak. «Su etenerako deiak Israeli Hamasen aurrean amore emateko eskeak dira. Hori ez da gertatuko», ziurtatu du.

Hala, Israelgo armadak Gazaren gaineko bonbardaketak areagotzen eta lurreko inbasioa hedatzen jarraitzen du. Gaza barrura sartu eta hiru egunera, bidean aurrera egiten ari dira tropak, Gaza hirira gerturatzeraino. Eremua inguratua daukate tankeek, eta horrek nabarmen zailtzen du armadak gazatarrei emandako agindua bete ahal izatea: Gaza hiritik irten eta hegoaldera joatea. Izan ere, hortik irteteko ebakuazio bide guztiak blokeatuta ditu Israelek.

Lehorreko erasoaldiaren harira, borrokan ari dira soldadu israeldarrak eta miliziano palestinarrak. «Erresistentzia beti dago prest Israelen lehorreko inbasioari aurre egiteko», esan du Hamaseko bozeramaile Hazem Qasemek. Haren arabera, Gaza hego-ekialdeko eremu bat inbaditu dute tropa israeldarrek, eremu horixe bera masiboki bonbardatu ondoren.

Halaber, Gaza goitik behera zeharkatzen duen Salah al-Din errepide nagusira iritsi dira goizean Israelgo tropak. Hamasen adar politikoko buru Salama Marouferen arabera, ordu gutxira atzera egin dute. «Dagoeneko ez dago okupatzailearen armadaren presentziarik errepidean». Israelek, ordea, ez du halakorik baieztatu. Are, irudi du ez duela lehorreko borrokaldian atzera egiteko asmorik. Egunetik egunera, lehorreko operazioak gehiago «hedatuko» dituztela iragarri du armadako bozeramaile Daniel Hagarik, «eskura daukaten guztiarekin»; hau da, lehorreko soldaduekin, tankeekin eta infanteriarekin. Haien arabera, milizia palestinarren 600 «helburu militarri» egin diete eraso bigarren fase hori hasi zutenetik. Gazako biztanleek Al-Jazeera telebista kateari esan diotenez, berriz, Salah al-Din errepidea zeharkatzen saiatzen den edonori tiro egiten ari dira.

Israelgo armada iparraldetik sartu zen zerrendara, ostiral iluntzean, eta barruan daude ordutik. Inbasioa hasi baino lehen, nabarmen areagotu zituzten Gazaren aurkako aire bidezko erasoak, eremuko telekomunikazio eta Internet zerbitzuak bertan behera uzteraino. Horrela, zerrendako biztanleak erabat bakartuta utzi zituen Tel Avivek 36 orduz.

Orain, beste mehatxu posible baten zain daude Gazako herritarrak. Zerrendako zenbait ospitaleri ebakuazio agindua eman zien Israelek atzo, eta gaur lehenengoz egin dio eraso horietako bati, zuzenean. Minbizi tratamendura bideratutako Turkiaren eta Palestinaren Arteko Elkartasun Ospitalea bonbardatu du —Ankarak eraikitakoa—. Ospitaleko zuzendari Sobhi Skeikek azaldu duenez, leherketak eraikinaren hirugarren solairua kaltetu du, eta toki hartan ez zegoen gaixorik ezta osasun langilerik ere. Hala ere, adierazi du Israelen lehergailuek «behin eta berriz» jo dutela ospitalearen ingurua, atzotik. Berdin Al-Quds ospitalean ere, zeina zerrendako handienetakoa den eta milaka zauritu eta errefuxiatu artatzen ari den. Oraingoz, ez dute zuzenean ospitalea bonbardatu, baina inguruko eraikinei eraso egiten ari dira.

Urriaren 7tik geroztik, etengabe gora doa Israelek hildako palestinar kopurua: 8.300 baino gehiago dira dagoeneko —eta 21.000tik gora zaurituak—. Horietatik guztietatik, heren bat baino gehiago, 3.000tik gora, adingabeak. Horren harira datu esanguratsu bat eman du Save The Children erakundeak; hots, 2019tik mundu osoan izandako gatazka guztietan denera baino haur gehiago hil dira Tel Aviven azken erasoaldi honetan.

Giza laguntza eta bahituak

Laguntza humanitarioko 33 kamioi sartu dira gaur goizean Gazan, Rafahko pasabidea –Egiptoren eta Gazaren arteko mugan– ireki zutenetik egun bakarrean sartutako gehien; eta, halere, ez da nahikoa. Nahiz eta bidea irekita egon, Israelen aire erasoek nabarmen zailtzen dute kamioiak alde batetik bestera igarotzea. Horrenbestez, NBE Nazio Batuen Erakundeko idazkari Martin Griffiths Israelera joan da, «laguntza humanitarioa areagotzea» helburu hartuta. Bi aldeetako agintariekin —Israelgoekin eta Palestinakoekin— bilduko da horretarako. Era berean, bahituen aferaz hitz egiteko ere baliatuko du bisita, auzi horrek Israelgo biztanle asko kezkatzen baititu.

Bada, urriaren 7az geroztik bahitutako 226 pertsona horietako hiru agertzen dira Hamasek zabaldu berri duen bideo batean. Hiru emakumeetako batek hitz egiten du bideoan, eta zuzenean mintzatzen zaio Benjamin Netanyahu Israelgo lehen ministroari: «Urriaren 7an egindako hutsegite politiko eta militarraren ondorioak pairatzen ari gara. Ez zen armadarik etorri gu laguntzera. Inork ez gintuen babestu». Horren atzetik datoz bahituak aske uzteko eskea, eta horretarako baldintza: «Utz gaitzazue aske. Utzi aske haien [palestinarren] herritarrak, presoak, utz gaitzazue aske. Utz iezaguzue gure familiarengana itzultzen».

Israelen erreakzioa berehala iritsi da. Netanyahuk Hamasi leporatu dio «propaganda psikologiko krudela» egitea, eta, gero, hitzeman du «edozer eta ahal duten guztia» egingo dutela preso hartutakoak Israelera eta familiakoengana itzultzeko. Lehen ministroak ukatu egin du erasoak gogortzeak bahituak askatzea zailduko duenik. Haren esanetan, kontrakoa da; Hamas gatibuak askatzeko akordio bat egitera behartuko du. «[Hamasek] Soilik presiopean egingo du. Honek presioa eragingo dio». Talde islamistak esana du bahitu guztiak askatzeko prest dagoela Tel Avivek Israelgo espetxeetan preso dituen palestinar guztiak askatzen baditu.

Netanyahuren adierazpen horien ondotik, prentsaurrekoa egin dute Hamasek bahitutakoen senide batzuek. Ez diote gobernuari erasoaldia eteteko edo mugatzeko eskari zuzenik egin. Netanyahuri eskatu diote «ahal duen guztia egiteko» gatibuak beren etxeetara itzuli daitezen. Israelgo armadak jakinarazi du Hamasek bahitutako soldadu bat erreskatatu duela gaur.


Inflazioaren igoera eten egin da

Summary: Inflazioaren igoera eten egin da. INEk ez du aldaketarik ikusi Espainiako datuan. Erregaiak merkatu egin dira, eta elikagaiak iaz baino gutxiago garestitu dira.

Azken hiru hilabeteetako goranzko joera eten du inflazioak Espainian. Uztailetik irailera %2,3tik %3,5era igo zen kontsumo prezioen indizea (KPI), eta maila horretan geratu da urrian.

INE Espainiako Estatistika Institutuak inflazioaren lehen datua aurreratu du gaur, eta azaroaren 13an osatuko du. Orduan jakingo da Hego Euskal Herrian zer bilakaera izan duten prezioek, baina, teorian, ez luke gorabehera handirik izan behar. Irailean, %3,8ra heldu zen.

Energiak berriro pisu handia izan du urriko datu aurreratuan. Argindarrak inflazioari gora egin dio tira, baina ez garestitu delako, baizik eta iazko urrian baino gutxiago merkatu delako. Orduan, udazkeneko haizeteek asko handitu zuten energia eolikoaren ekarpena, eta horrek erraztu zuen urte arteko inflazioa 1,6 puntu galtzea, %7,3raino.

Aurtengoan, ordea, ez da halakorik izan, baina erregaiaren merkatzeak lagundu egin du tasa egonkor mantentzen. Hego Euskal Herrian, esaterako, gasolio litroa batez beste 1,686 euroan salerosi da orain arte urrian, iazko urrian baino 33 zentimo merkeago (2,013 euro litroa). Irailetik urrira ez da aldaketa handirik izan gasolioan, baina bai, ordea, gasolinan: litroa 1,774 eurotik 1,1715era jaitsi da. Iazko urritik, berriz, bederatzi zentimo merkatu da.

Inflazioaren gorakadaren beste eragile nagusia elikagaiak izan dira azken bi urteetan. INEren arabera, urrian ere pixka bat garestitu dira, baina ez iazko urrian bezainbeste.

Elikagaiak eta energia kontuan hartzen ez dituen indizea, azpiko inflazioarena, sei hamarren txikitu da Espainian, %5,2raino.

Batez besteko pentsioa, 50-60 euro handiagoa

Urriko datuak ez du aldaketa handirik eragin urte arteko inflazioan —%3,85etik %3,81era jaitsi da—, eta, azaroan sekulako gorabeherarik ez badago, aurreratu daiteke pentsioa gutxi gorabehera %3,8 igoko zaiela datorren urtean Hego Euskal Herriko 600.000tik gora pentsioduni. Hau da, batez besteko pentsioa 50 eta 60 euro artean handituko dela urtarrilaren 1ean. Indarrean dagoen araudiaren arabera, pentsioak aurreko urteko abenduko eta ondorengo urteko azaro bitarteko batez besteko inflazioaren arabera eguneratzen dira.


Summary: Valtonyc abeslaria etxera itzuli da, sei urte erbestean eman ondoren. Besteak beste, Espainiako koroari irain egitea leporatuta hiru urte eta erdiko kartzela zigorra ezarri zioten Espainiako epaileek 2018an, baina Belgikak uko egin zion hura estraditatzeari.

«Sei urte!, Sei urte! Putakumeak! Ez dago eskubiderik!»; hegazkinean egin zituen hitzok atzo Josep Miguel Arenas Valtonyc rap abeslariak, Vilaweb atariaren arabera. Izan ere, sei urte erbestean eman ondoren, atzo itzuli zen Mallorcara, jaioterrira. Hiru urte eta erdiko kartzela zigorra ezarri zioten 2018an Espainian, bere abestietan terrorismoaren gorazarrea, mehatxuak eta Espainiako koroari irain egitea leporatuta. Egotzitakoak preskribatu ostean itzuli da musikaria.

Atzo goizean iritsi zen Palmako aireportura, eta hantxe bertan egin zioten lehenengo ongietorria. Sei urtez ezin izan zuen familia ikusi, eta ama ere hil zitzaion, hari agur esateko aukera izan gabe. Senideak besarkatu zituen, ezer baino lehen.

«Penagarria da hona heldu ez izana Espainiako autokritika egin duelako, eta abeslariak zigortuz akats bat egin zuela onartu duelako», esan zuen orduan. «Haatik, Belgika gauza izan da bere zigor kodea aldatzeko, koroari eginiko irainen delitua kentzeko». Izan ere, Valtonycen aferak lurrikara bat eragin zuen Belgikako legedian, 2021. urtean: hango Auzitegi Konstituzionalak indargabetu egin zuen erregearen aurkako irainen legea, adierazpen askatasunaren aurkakoa dela adierazita.

Flandrian hartu zuen babes musikariak, Espainiako Auzitegi Gorenak bere kontrako zigorra berretsi, eta kartzelara sartzeko epea bukatzen zitzaion egunean. Epaile espainiarrek hainbat aldiz eskatu zioten Belgikari artista estraditatzeko. Azkenean, legea aldatuta, herrialdeak behin betiko baztertu zituen musikaria estraditatzeko eskaerak, ezin delako inor entregatu beste estatu bati, hari leporaturikoa ez bada delitua Belgikan.

Valtonycek gogoan hartu zuen atzo Pablo Hasel musikaria, eta hura askatzeko eskatu zuen. Abestietan «terrorismoa goratzeagatik» eta Carles Puigdemont Kataluniako presidenteari eginiko jazarpenaren aurkako protesta batean parte hartzeagatik zigortu zuten Hasel. Bi urte baino gehiago eman du preso Haselek, eta bost urte inguru eman behar ditu oraindik.

Erbestean bizitzea «oso gogorra» izan dela esan zuen atzo Valtonycek, baina «merezi izan» duela gaineratu zuen.

Erreakzio politikoak eragin ditu abeslariaren itzulerak. «Ongi itzuli zure herrira, geurea ere badena. Zurekin denok itzultzen gara apur bat. Eskerrik asko erbeste bidegabeari aurre egiteagatik, eta geuri laguntzeagatik inoiz amore eman gabe. Ohorea izan da bidaia partekatzea», idatzi zuen larunbatean Puigdemontek.

Arnaldo Otegik ere txio batekin zoriondu zuen atzo musikaria: «Itzuli eta berriz hasi, erori eta altxatu, erori eta altxatu».

Besteak beste, No al borbó abestian esandakoengatik zigortu zuen Espainiak musikaria.


Summary: ELAk Jaurlaritzari egotzi dio administrazioan euskara lehenesteko urratsik ez egitea. Balorazioa egin du sindikatuak gobernua administrazioan euskara normalizatzeko ontzen ari den dekretuaz, eta hainbat puntu ilunez ohartarazi du

«Eusko Jaurlaritzak sektore euskarafoboen presioari men egin, eta uko egin dio hizkuntza eskubideak parekatzeari. Ondorioz, aurrerantzean ere gaztelania izango da lehentasunezko hizkuntza. Herritarron kasuan, euskaldunok geure burua nabarmentzen jarraitu beharko dugu euskaraz artatuak izateko», azterketa kritikoa egin du gaur ELA sindikatuak Eusko Jaurlaritza administrazioan euskara normalizatzeko ontzen ari den dekretuaz. Txosten bat aurkeztu du adierazteko sindikatuak zer proposamen egin dituen arlo horretan. Txosten horretan esaten da dekretuan badaudela aurrerapauso batzuk jasota, baina puntu ilun zenbaiti ere erreparatzen zaie.

ELA-Gizalaneko zuzendaritzako kide Aintzane Orbegozok eta sindikatuko Euskara arduradun Pello Igeregik hartu dute hitza agerraldian. Bilbon izan da. Salatu dutenez, gaur egun, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako zerbitzu publikoetan ohikoa da hizkuntza eskubideak urratzea. «Egun, herritarrek ez dute bermerik administrazioetan euskaraz artatuak izateko». Onartu dute alorrez alor egoera aldatzen dela, baina badirela «zapalkuntza sistematiko» baten adierazpenak. Osasun sistemako zenbait arlotan, esaterako, edo justiziaren eremuan.

Langileen eskubideen zapalketa bat ere badagoela ikusten dute. «Langile publikoak behartuta daude, oro har, gaztelaniaz lan egitera. Horregatik exijitzen da gaztelaniaren ezagutza lanpostu publikoen %100ean, eta euskararena soilik lanpostu batzuetan», deitoratu dute. Eta esan dute Jaurlaritza ontzen ari den araudi berriak ez duela sakoneko aldaketarik ekarriko. «Dekretu proiektuak egoera hori normalizatu eta arautzen du, berriz ere».

Zehazki salatu dute dekretu proiektuak «debekatu» egiten duela, adibidez, euskara oinarrizko ezagutza gisara eskatzen den lanpostuetan meritu gisara ezagutza handiagoa aintzatestea. Horrek esan nahiko luke, sindikatuaren arabera, adibidez B2 maila eskatzen bada, ez dela «meritu gisara» puntuatuko maila jasoago bat egiaztatzea. Hortik kritika: «Inork imajina dezake oposizioetan ikasketetan gradua eskatua bai, baina espresuki eta legez debekatzea meritu gisara master bat puntuatzea? Bada, hori da Eusko Jaurlaritzak proposatzen duena».

Hamabost urtean

Zuztarreko aldaketak behar direla iritzita, bi hizkuntza ofizialak «parekatzeko» unea dela esan du ELAk. Eta proposamen bat egin dio Jaurlaritzari: hamabost urteko trantsizio epe bat diseinatzea egungo egoeratik elebitasunera igarotzeko, langileak euskalduntzeko neurri eta baliabideekin.

«Helburuetan irmoak eta bidean malguak izateko garaia da», esan du Igeregik. Ekiteko eskatu dio Jaurlaritzari: «Bestela, gaztelaniaren nagusitasuna normalizatu egiten da». Gogora ekarri du, gainera, «eskuin mutur politiko eta judiziala oinarrizko eskubideak bermatzeko neurriak» ere auzitan jartzen ari dela, «inposizio» gisara aurkezteko ahalegina egiten dutela, eta aurre egin behar zaiela halakoei.

Horiek horrela, sindikatuak dei egin die herritarrei larunbat honetan Bilbon Euskalgintzaren Kontseiluak deituta egingo den manifestazioan parte hartzera, euskararen normalizazioaren aldeko neurrien kontra abian den oldarraldi judizialari desadostasuna erakusteko asmoz.


Summary: Arartekoak Bizkaiko Foru Aldundiari oroitarazi dio ezin duela arreta digitala inposatu. Erretiratu batek helarazi zuen kexa, Bizkaiko Ogasuneko informazioa egoitza elektronikoan soilik jaso zezakeelako.

Salbuespena izan behar du administrazioarekin soilik modu elektronikoan erlazionatu ahal izateak, eta herritarrek eskubidea dute harekin zer modutan komunikatu aukeratzeko. Horixe gogorarazi dio EAEko Arartekoak Bizkaiko Foru Aldundiari. Erretiratutako lagun batek kexa bat helarazi zion Bizkaiko Ogasunari, informazioa egoitza elektronikoan soilik jaso zezakeelako. Ogasunekoek, ordea, erantzun zioten, indarrean den legediaren arabera, «administrazioarekin modu elektronikoan komunikatu behar duen zergaduna» dela bera.

Arartekoak ez du berdin ebatzi. «Zerbitzu horren erantzuna ez dator bat indarrean den legediarekin», azaldu du ebazpenean. Modu elektronikoan soilik erlazionatzera behartzeak salbuespenezko neurria izan behar du, herritarrek nola komunikatu aukeratzeko eskubidea baitute. Herritarren defendatzaileak Foru Aldundiari gomendatu dio herritarrekin harremana duten langileei formakuntzak emateko, ematen duten informazioa «legediari lotutakoa, gertukoa eta ulergarria izan dadin, bereziki eten digitalak eragiten dien kolektiboentzat».

Salatutakoa bezalako kasuetan, arartekoak administrazioa bultzatu du jakinarazpenak herritarrak hautatutako bidetik egitera. Eten digitala pairatzen duten kolektiboen egoera ebaluatzeko ere gomendatu die, jakiteko ea posible den haiek modu elektronikoan soilik erlazionatzera behartzea.


Summary: Estatuaren biktimekin dagoen «anestesia orokorra apurtzera» deitu dute Eusko Legebiltzarrean. Batzordearen hirugarren txostenak legearen erreforma eskatu die talde politikoei, bere lana «2030era arte» luza ez dadin.

«Beren kabuz hitz egiten» duten 66 biktimaren testigantzak jaso ditu 1978-1999 bitartean motibazio politikoko giza eskubideen urraketak jasandako biktimei errekonozimendua eta erreparazioa emateko batzordeak hirugarren txostenean, baina 131 espediente aztertu ditu azken urtean. 66 horietatik zazpi heriotza daude, betiere estatuaren polizia indarrek edota motibazio politikoak eraginda. Batzordeko presidente Juana Balmasedak talde politikoei eskatu die «babesten jarraitzeko» biktima horiei egia eta erreparazioa emateko egiten duten lana. Eta, horretarako, bitarteko gehiago eskatzeaz gain, eskatu die erreformatzeko batzordea sostengatzen duen legea. «Badakigu hauteskunde garaian gaudela, baina urgentziazkoa da», esan die.

Zergatik den beharrezkoa? Balmasedak Lasa eta Zabalaren auziari erreparatu dio aldaketaren beharra azaltzeko. Joxi Zabala biktima gisa aitortu du plazaratu berri den txostenak, baina Joxean Lasa ez, azken horren familiaren eskaera ez delako sartu eskaeren «epe zorrotzen barruan». Hala, Balmasedak epeen zurruntasuna aldatzeko beharra azpimarratu du, horrelako «disfuntzioak» gerta ez daitezen.

Ikusi gehiago: Balorazio batzordeak 66 biktimari eman die aitortza, torturetan eta haren eraginetan indar eginda

Baina badaude beste aldagai batzuk legea erreformatzeko eskaeraren atzean. Batzordeko kide Jon Mirena Landak garbi esan du «terrorismoko biktimen aldean bazterturik» sentitzen direla motibazio politikoko giza eskubideen urraketak jasandakoak, esaterako, kalte ordainetan. Eta kalte ordainei begira ere erreforma bat behar dela azaldu du.

Landak esplikatu duenez, atal judizialean justizia egin ahal izateko, aurrena apurtu egin behar da «gizartean dagoen anestesia orokorra». «Lehen urrats gisa, egia ezagutu eta azaleratu egin behar da, gero justizia irits dadin». Eta horretarako, batzordeak egin dituen «txostenak hedatzeko» eskatu diote Eusko Legebiltzarrari, «baita Espainian ere», ikusten baitute biktima horien txostenak ez direla iristen ari, «ez direla mugitzen ari».

Alderdien txaloak eta babesa

Giza Eskubideetako, Berdintasuneko eta Justiziako Batzordean parte hartu duten alderdien ordezkari guztiek txalotu egin dute batzordearen lana eta eskertu ere bai, PPko ordezkari Carmelo Barriok salbu. Hark agindu du bere alderdiak txostena «zorroztasunarekin» aztertuko duela, Balmasedak txostenetik irakurritako zenbait tortura pasarte gogorren inguruko beste baloraziorik egin gabe. EAJk, EH Bilduk, PSE-EEk eta Elkarrekin Podemos-IUko ordezkariek, berriz, agindu dute aintzat hartuko dituztela batzordearen eskaerak, «nahiz eta legealdi honetan legea aldatzea ezinezkoa izango den», ordezkari gehienek onartu dutenez.

EH Bilduko legebiltzarkide Julen Arzuagak esan du apaldu egin dela biktima batzuek batzordearen inguruan zuten mesfidantza, «taldearen lan onaren aurrean». Gaineratu du txostenean «biktimekiko gertutasuna» islatzen dela , eta horietako batzuei «ahotsa» jarri dietela. Galdetu du, bestalde, Espainian biktimen inguruko lege berri bat onartu denez, ez ote den hurrengo urratsa egin behar, «biktimak aitortu eta gero, biktimarioak aurkitzeko».

Hain zuzen, Lasa-Zabalaren auziaren barruan, Tolosako hilerrian Ertzaintzak izandako oldarraldiaz galdetu du. Txostenean, familiek jasandako «birbiktimizazioari» erreparatzen zaio, Ertzaintza aipatuz, «baina zenbaki zehatzak aipatu gabe». Landak erantzun du ez badira azaltzen, hain zuzen, informazio hori ez dagoelako dela.

EAJko legebiltzarkide Iñigo Iturratek, berriz, batzordeko ordezkariei esan die «ez egiteko zalantzarik» Eusko Jaurlaritzaren eta EAJren babesaren inguruan. Bihar, Kursaalean egingo den aitortza eta erreparazio ekitaldia gogoratu du, eta beste ekinbide batzuk ekarri ditu hizpidera, esaterako, Gogora Institutuaren Begiradak proiektua. Aurreratu du EAJk ez duela baztertzen legea aldatzea, datorren legealdian; aztertuko dela.

PSE-EEko Miren Gallastegik, berriz, azken txostenaren «garrantzia» azpimarratu du, eta onartu du «aztertu» egin behar dela kalte ordainen eta beste atal batzuen aldaketa. Dagokionean, bere taldeak aldaketa horien guztien «balorazioa» egingo duela erantsi du.

Elkarrekin Podemos-IUko ordezkari Iñigo Martinezek legearen epeak aldatzeko beharrari erreparatu dio, batzordeko kideen antzera, eta azaleratu du Lasa-Zabala auziaren biktimetako bat jaso duela azken txostenak, eta bestea ez. Indarkeriaren beste biktima batzuen aitortzarekiko «aldea» dagoela ere aipatu du txostenean jasotakoei buruz aritzean. Edonola ere, batzordearen lana eskertu, babestu eta txalotu du, eta legearen erreformari ekiteko «prest» azaldu da.


Summary: Hizkuntza ereduak desager daitezela eskatu du helduen euskalduntze sektoreak. Kezka azaldu dute «euskararen normalizaziorako muga izan diren tresna atzerakoiak» betikotzeko arriskua dela eta

Helduen euskalduntze eta alfabetatzea etorkizunean desagertzeko asmoz sortu zen duela 60 urte, egunen batean haien lana beharrezkoa ez zela izango pentsatuz eta irrikatuz. Zoritxarrez, egun hori ez da iritsi, euskara bere erabateko normalizaziotik urrun dagoelako oraindik, eta horren arrazoietako bat da hezkuntza sistemak ez duela lortzen eskoletatik ateratzen diren belaunaldi berriak euskalduntzea. Arabako Bizkaiko eta Gipuzkoako Hezkuntza Lege berria eztabaidatzen ari den honetan, helduen euskalduntze eta alfabetatzean aritzen diren erakunde, sare eta euskaltegi nagusiak plazara atera dira, eta hizkuntza ereduak desagerrarazteko eskatu dute, «euskararen normalizaziorako muga izan diren tresna atzerakoiak» direlakoan.

Herri ekimenez sorturiko euskalduntze eta alfabetatze elkarte eta euskaltegiek babestu dute eskaera. Horien artean daude AEK, Elkarlan sareko Gabriel Aresti, Bilbo Zaharra eta Joan Mateo Zabala euskaltegiak, Batuz elkarteko Ulibarri, Urrats, Ilazki, Hitzez, Legazpi 6, Altza-Urumea, Herri Jakintza eta Udaberria euskaltegiak, Gasteizko, Nafarroako eta Errioxako IKA, Leizaur, Jose Antonio Agirre, Bai&By eta Maizpide barnetegia.

Haien izenean AEK-ko Aize Otañok azaldu duenez, euskararen normalizazioak hiru ardatz izan behar ditu: hezkuntza, transmisioa eta helduen euskalduntze eta alfabetatzea. «Hiruretako batek kale eginez gero, herren eta nekez iritsiko gara euskararen ezagutzaren unibertsalizazioa erdiestera».

Hala ere, urte askoan batzuek pentsatu dute eskolaren bidez haurrak euskalduntzeak berez ekarriko zuela etorkizun hurbil batean euskara berreskuratzea: «Tamalez, denborak garbi erakutsi digu hori ez dela nahikoa; irakaskuntza arautuaren mugak agerikoak dira». Horregatik, «estrategikotzat» jo dute helduen euskalduntze sektoreak egiten duen lana: «Euskararen normalizazio prozesuan beharrezkoa da herritar guztiek euskaraz jakitea eta euskara eroso erabili ahal izateko guneak izatea; horretan guztian gure sektoreak ezinbesteko ekarpena egiten jarraitzen du».

Bermerik ez

Eusko Legebiltzarrean Hezkuntza Lege berria onartzeko prozesuari ekin diotela eta, euskaltegiek kezkaz ikusi dute hizkuntza ereduak betikotzeko arriskua dagoela: «Ereduen sistemak ez du inondik ere bermatzen etorkizuneko belaunaldi euskaldun eleaniztunak sortzea, eta, are gutxiago, ezarritako euskaraz komunikatzeko gaitasun mailak izatea».

Helduen euskalduntze eta alfabetatze arloko eragileek nabarmendu dute legearen zirriborroak jasotzen duela euskara sistema berriaren «ardatz» izatea, baina ez duela argitzen helburura iristeko zein hizkuntza ereduri jarraituko zaion: «Nola interpretatu behar dugu sistema eleaniztuna izatea?», galdetu dute.

Eragileen ustez, «euskara ikas eta irakas hizkuntza izango duen ikas eredu orokortu inklusiboak» izan behar du oinarria: «Hezkuntza Legeak euskara gehiago behar du, gutxien duenari gehiago eman ahal izateko».


Summary: Errusiaren arabera, ez dio uko egiten Mendebaldearekin hitz egiteari. Sergei Xoigu Errusiako Defentsa ministroak esan du Mendebaldeak bere «politika suntsitzailea» berraztertu beharko lukeela, ezer baino lehen.

NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko herrialdeak ari dira Ukrainari militarki laguntzen Errusiaren aurkako gerran. Sergei Xoiguren esanetan, AEBek eta Mendebaldeko aliantza militarrak uste dute horrela «zulatu» ahal izango dutela Errusiaren segurtasuna, eta «eusteko borondatea» kenduko dietela errusiarrei. Baina Errusiako Defentsa ministroak gaur Pekinen adierazi duenez, NATO eta Washington oker jokatzen ari dira. Hori bai, nabarmendu du, beste batzuetan egin bezala, Errusiak ez diola uko egiten Mendebaldearekin hitz egiteari, baina hark bere «politika suntsitzailea» berraztertu beharko duela.

Xoiguren arabera, Errusiak «porrot estrategiko bat» izatea da Mendebaldearen asmoa. «Horrela nekez negoziatu ahal izango da ganoraz esparru horretan», esan du gaur Txinako hiriburuan, defentsa foro batean, Errusiako Defentsa Ministerioaren Telegrameko kanalak jaso duenez. Ohartarazi du, bide batez, «gatazka aldiro koska bat estutzen ibiltzeak» areagotu egiten duela potentzia nuklearren arteko gerra arriskua. «Horren ondorioak katastrofikoak lirateke».

Aintzat hartu behar da, hain zuzen, duela bi aste Errusiak erabaki zuela debekua kentzea saio nuklearrak egiteari. Izan ere, Proba Nuklearrak Erabat Debekatzeko Hitzarmenaren berrespena baliogabetu zuen Errusiako Parlamentuak. Xoiguk, dena den, garrantzia kendu nahi izan dio egindako hautuari, eta gogoratu du AEBek inoiz ez dutela berretsi akordioa. Errepikatu du, bide batez, Errusia prest dagoela hitz egiteko eta «segurtasun arazoak» konpontzeko, «elkarrizketa justua, bidezkoa» bada, eta «aldeen arteko errespetuan» oinarritzen bada.

Ikusi gehiago: Ukrainan bakea eraikitzeko oinarriak eztabaidatzen ari dira 40 estatu Saudi Arabian

Horrekin lotuta, asteburuan nazioarteko konferentzia bat egin dute Ukrainako auziari buruz, Maltan. Foro horren hirugarren bilera izan da, ekainean Danimarkan eta abuztuan Saudi Arabian egindakoen ondoren, eta 60tik gora herrialderen babesa jaso du Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak, auzirako bake irtenbide bat negoziatzeko berak ezarritako baldintzetatik abiatuta. Ez dute, ordea, adierazpen bateraturik sinatu. Baldintza horietan zera eskatzen dute, finean: Errusiako tropak ateratzea Ukrainako lurretatik, Krimeatik barne. Txinako ordezkaririk ez da egon Maltan —Saudi Arabian egon ziren—, ez eta Ukrainakorik ere.

Lukaxenkoren eskaera

Aleksandr Lukaxenko Bielorrusiako presidenteak azpimarratu du Ukrainako gerra «ez atzera, ez aurrera» dagoela, eta, horregatik gatazka eteteko eskatu du. «Mahai baten bueltan eseri eta akordio bat iritsi behar dugu. Aurretiaz ez da baldintzarik ezarri behar; egin behar dena zera da, gelditzeko eskatu», adierazi zuen Vladimir Putin Errusiako presidentearen aliatuak atzo, bere herrialdeko albiste agentzia batean egin zioten elkarrizketan.

Frontean, hain zuzen, Errusiako eta Ukrainako indarrak kateatuta daude Donetsk eskualdeko Avdivka hirian. Moskuren arabera, hiri hori hartuta aukera izango lukete Donetsk osoa kontrolpean edukitzeko. Orain eskualde horren %60 inguru kontrolatzen du. Ukrainako iturri ofizialek jakinarazi dute, bestalde, ontziak konpontzeko lantegi bati eraso egin diola Errusiak Odesan, eta horren ondorioz bi lagun zauritu direla.


Etorbidea zubiko hesiak kendu dituzte

Summary: Etorbidea zubiko hesiak kendu dituzte. Irun eta Hendaia arteko oinezkoen zubian azken bi urteetan egon diren hesiak kendu dituzte. Ordainean, Frantziako Poliziak eta militarrek zaindu dute pasabidea goizean.

Irun (Gipuzkoa) eta Hendaia (Lapurdi) arteko oinezkoen Etorbidea zubia hesiz josia egon da azken bi urteetan, Frantziako Gobernuak hala erabakita. Azkenean, atzo arratsean ireki zuten zubia, Pirinio Atlantikoetako prefeturak zubia egun irekiko zutela hitzeman ondoan. Hesiak kendu badituzte ere, kontrolpean daukate zubia oraindik ere: Frantziako armadako bi auto eta Frantziako Poliziaren kamioi bat egon dira goizean.

Terrorismoaren kontrako borrokaren aitzakian mugako beste zazpi pasabide hetsi zituen 2021ean Frantziako Gobernuak. Geroztik, hiru pasabide itxita egon dira: Etorbidea zubia, Izpegiko lepoa eta Larraineko pasabidea. Ofizialki, egun ireki dituzte hirurak. Halere, Izpegikoan eta Larrainekoan herritarrak normal-normal ibili dira azken hilabeteetan, kontrolik ez baitzegoen bertan eta ez baitzuten hesirik ezarri.

Irekia, baina kontrolpean

Irekitzea ospatzeko, herritarrek koloretako aireko baloiak Etorbidea zubian. Jende multzo bat bildu da bertan, zubian joan-etorrika ibiltzeko; aspaldian ezin izan dute zubi hori zeharkatu. Noelle Bruzaud erretretan da, eta Hendaian bizi da aspalditik. «Ez da mugarik, bi aldetako Euskal Herrien lotura da zubi hau, eta zinez zentzugabekeria bat zen hetsirik atxikitzea», salatu du. Halere, erran du «neurrizko askatasuna baizik ez» dutela «berreskuratu», Frantziako armadako bi autoei eta Frantziako Poliziaren kamioiari erreferentzia eginez. Baina erran du «sinboloek beren garrantzia» badutela, eta, kontrolak izan arren, uste du berri «ona» dela.

Harekin bat egin du Hendaiako Marie Papok: «Sinbolikoki garrantzitsua da gu hemen egotea goiz honetan». Galdetu du, halere, irekiera ez ote den «neurri kosmetikoa», oraindik ere kontrolatua delako zubia.

Bi musikari ere bertaratu dira Etorbidea zubira, txalapartan aritzera. Azaroaren 4an Euskalgintzaren Kontseiluak eginen duen manifestaziorako afixa zintzilikatu diote txalapartari. Astelehen goizetan egin ohi duten errepika, zubian egitea erabaki dute goizean, irekiera dela eta. Makalo Jauregi hendaiarra da horietako bat, eta erran du «muga inposatua» dela Hego eta Ipar Euskal Herriaren artean, eta Etorbidea zubia hetsirik egon izana horren lekuko dela. «Oso artifiziala izan da mugida guzia, eta gezur bat izan da, Frantziako Gobernuaren komunikaziorako. Kanpora begira erran zezaketen mugak itxita zeudela, baina errealitatean pareko zubia irekita egon da, Etorbidea zubia itxita, ez du zentzurik».

Auzapezen besarkada

Goizean goiz, Hondarribiko Igor Enparan auzapeza, Jose Antonio Santano Irungo auzapeza eta Kotte Ezenarro Hendaiako auzapeza zubian elkartu dira, eta elkar besarkatu dute irekiera ospatzeko. Auzapezek azken hilabeteetan salatu izan dute mugaren hetsiera, eta, uztailean, Frantziako Tourraren karietara ireki zutenean neurriaren zentzugabekeria ezarri zuten jomugan. Santanok uste du «Europako Batasuneko historiaren zati beltz» bat atzean utzi dutela irekitzearekin.


Summary: Udal eta foru langileek protestak egingo dituzte euskararen aurkako erasoak salatzeko. LAB sindikatuak ohar bat zabaldu du Kontseiluak larunbatean egingo duen mobilizazioarekin bat egiteko, eta atariko gisa langileek egingo dituzten protestak iragartzeko

«Euskararen erabileraren kontrako oldarraldi judiziala bete-betean nozitzen ari dira udal eta aldundietako langileak», gogora ekarri du gaur LAB sindikatuak, ohar baten bidez. Nabarmendu du langileei hizkuntza eskakizunak ezartzearen aurkakoak izan direla euskararen normalizazioaren kontra urteotan izandako hainbat epai, eta iragarri du udal eta foru langileek protestak egingo dituztela asteon, ebazpen horiei desadostasuna erakusteko. Dei egin du, bide batez, larunbatean Bilbon Euskalgintzaren Kontseiluak deituta oldarraldi judizialaren aurka egingo den manifestazioan parte hartzera.

LABek salatu du hizkuntzen kudeaketaren gaineko EAEko Udal Legearen dekretua ere kamustu duela EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak, zenbait artikulu baliogabetu egin direla, eta «eraso oso larria» dela hori ere euskararen normalizazioaren aurka.

«Udal eta foru administrazioko langileek epaileen eraso ugari pairatu dituzte», adierazi du sindikatuak. «Langileei ez zaie bermatzen euskaraz lan egiteko eskubidea. Herritarrei, oro har, urratu egiten zaie zerbitzu publikoa euskaraz jasotzeko eskubidea». Horregatik uste du beharrezkoa dela mobilizazioa. Protestak egingo dituzte euskararen normalizazioaren aldeko neurriak eragozteko urteotan sententziak «pairatu» dituzten udal eta foru erakundetan. Horietan guztietan, langileek atxikimendua erakutsiko diote azaroaren 4ko manifestazioari.

Lau protesta

Lehen protesta bihar izango da. Uliazpi foru erakundeko eta Gipuzkoako Foru Aldundiko langileek egingo dute. Uliazpiren aurka martxoan eginiko epaiak oihartzun handia izan zuen. Uliazpik 34 zaintzaile kontratatzeko prozesua onartu zuen 2021eko uztailean; euskaraz jakitea —B2 titulua izatea— baldintza bat zen 32 postutarako, eta meritua beste bitarako. Epai batek, ordea, desegokitzat jo zuen hori.

Azaroaren 2an, bi protesta egingo dituzte, bat Laudioko udal langileek, eta bestea Barakaldokoek. Azaroaren 3an izango da azken protesta. Hezkuntzako langileek egingo dute, Iruñean, Hezkuntza Departamenduaren aurrean.


Summary: Bertako hitzarmenak defendatzeko, greba egin dute arropagintzako langileek. ARTE patronalak deitutako negoziazio mahaiaren egun berean egin dute greba. Lurraldeetako hitzarmenak mantentzea eskatzen dute.

Hego Euskal Herriko arropagintzako langileek greba egin dute gaur, ELA sindikatuak deituta. Espainiako ARTE patronalak Madrilen zentralizatu nahi du sektore horretako hitzarmena, eta erabaki horren aurka mobilizatu dira sektoreko langileak Hegoaldeko lau hiriburuetan.

Izan ere, Hegoaldeko lau lurraldetan sektoreko lan itun propioak daude, Espainiako langile gehienek dituzten lan baldintzak baino hobeak izatea bermatzen dietenak. Mamen Irastorza ELAko ordezkariak eta H&M dendako langileak adierazi du «oso pozik» daudela greba deialdiak izan duen erantzunarekin. Gipuzkoan 192 langilek egin dute greba, «inoiz baino gehiagok».

Zara eta H&M dendak itxita zeuden, baita Irungo eta Errenteriako Women'secret saltokiak ere. Donostiako Garbera merkataritza zentroan elkartu dira lurraldeko langile asko, eta zentroko dendetatik pasatu dira protesta egiteko eta bertako langileei grebara batzeko eskatzeko.

Negoziazio kolektiboaren afera

Bigarren negoziazio bilera egin dute gaur ARTE patronalak eta sindikatuek Madrilen, eta, lehen negoziazioan egin zuten moduan, ELA ere bertan izan da. Madrilen zentralizatutako hitzarmen bat adostea dute helburu patronalak eta Espainiako sindikatu nagusiek, baina ELAk aldarrikatu du Hego Euskal Herriko lurraldeetako itunak «bertan» negoziatu ahal izatea.

2025 amaieran iraungiko da Gipuzkoako hitzarmena, eta hori bukatzean estatukoa aplikatu ahalko diete.

Nahiz eta Gipuzkoako itunean behin betiko ultraaktibitatea adostu, hitzarmen berri bat negoziatzeko, aurreko ituna salatu behar da, legez, eta berria onartu artean, ez aurrera ez atzera dauden bitartean, estatuko hitzarmena aplikatuko litzaieke langileei.

«Hori dela eta, negoziazio honetatik atera eta Hego Euskal Herrian bakean utz gaitzatela eskatzen dugu. Gure lan baldintzak mantendu nahi ditugu, baita gure lurraldetako hitzarmenak negoziatzen jarraitu ere», aldarrikatu du Irastorzak.

Lurraldetasuna

Espainiako sindikatu handiak ari dira ARTErekin negoziatzen. Haientzat albiste ona litzateke Espainian hitzarmen berria sinatzea, eskualde askotan ez baitute hitzarmenik, eta langile askok lanbide arteko gutxieneko soldata irabazten dute.

Hala ere, ELAk garbi du hitzarmen hori baldintza hobeak dituzten lekuko hitzarmenekin uztartu beharko litzatekeela. Izan ere, Madrilgo itun hori Hegoaldean aplikatzeak soldata jaitsiera handiak ekarriko lituzke Hego Euskal Herrian. Irastorzak adierazitakoaren arabera, gutxieneko 18.000 euroko soldata adostu nahi dute, baina Gipuzkoan martxoan sinatu zuten hitzarmenak gutxieneko 22.000 euroko soldata arautzen du.

Kontu horrekin lotuta, ELAk gogorarazi du Hego Euskal Herrian bizitzea garestiagoa dela, eta, beraz, langileek soldata handiagoak behar dituztela erosteko ahalmena bermatzeko.

Horrez gain, ELAk gogorarazi du bertako hitzarmen hobe horiek borroka sindikalari eta grebei esker lortu direla. «Hitzarmen ona dugu Gipuzkoan, adostea asko kostatu zitzaiguna, hemeretzi greba egun egin baikenituen», gogorarazi du Irastorzak.


Summary: EH Bilduk berretsi du Pedro Sanchezen alde bozkatuko duela inbestidura saioan. Hiru ardatz zehaztu dituzte legealdirako: nazio auzia, eskubide sozialak eta gatazkaren konponbidea. Otegik esan du EH Bildu oraindik ez dela hasi leheendakarigaia aukeratzeko prozesuarekin.

Gero eta gertuago dago Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko jarduneko presidentearen inbestidura saioa. Eta horixe izan du EH Bilduko zuzendaritzak hizpide gaurko mahai politikoan. Arnaldo Otegi koordinatzaile nagusiak beren jarrera berretsi du, bilera emaitutakoan Donostiako egoitzan egin duen agerraldian: EH Bilduko sei diputatuek Sanchezen aldeko botoa emango dute. Haren esanetan, herritarren hitza errespetatuko dute horrela, hautetsontzietan agindu baitzieten Espainiako Gobernuan ezin zela eskuin muturra egon. Nabarmendu du «baikorra» dela, uste duela inbestidura egongo dela eta legealdia «oso inportantea» izango dela Euskal Herriarentzat.

Baina zertarako Sanchezen bigarren legealdia? Otegik hiru ardatz zehaztu ditu: nazio auzia, eskubide sozialak eta bakea eta elkarbizitza. Haren esanetan, Mertxe Aizpurua Espainiako Kongresuan EH Bilduk izan duen bozeramaileak Sanchezen lehen inbestidura saioan markatu zituen berberak dira. Lehenengoari dagokionez, esan du «pozten dela» nazio auziaz eztabaidatu beharko delako: «Arazo nazionala mahai gainean egongo da, plurinazionalitatea mahai gainean egongo da eta pozten gara, aspaldiko partez halako eztabaida bat egin beharko delako, anbizio guztiarekin». Halere, aitortu du gaur-gaurkoz ez dutela Sanchezen konpromisorik jaso horretarako.

Halaber, gaineratu du «askotan» nazio aitortza eta plurinazionalitatea «termino identitarioetan» egiten dela. Baina: «Aitortzak badu esparru sozial bat ere». Hala azaldu du: «Hemen gehiengo sindikal desberdin bat dago, beste bizi baldintza batzuk daude eta horiek ere arazo nazionala dira, termino sozialetan dekodifikatuak».

Azkenik, gatazkaren konponbideari dagokionean, nabarmendu du «bakearen eta elkarbizitzaren bidea» urratzen jarraitu beharra daukatela: «Asko oztopoak jartzen saiatzen ari badira ere, bide horretan pausoak ematen jarraitu behar da».

Lehendakarigaia zalantzan

Sanchezen inbestidura ez da izan Otegiren hizpide bakarra. Kazetarien galderei erantzunez, Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeez ere aritu da, zehazki, EH Bilduren hautagaiaz. Otegiren esanetan, oraindik ez dute hasi lehendakarigaia aukeratzeko prozesua. Baina ulertzen ditu «espekulazioak»: «Ez egin kasu espekulazioei; espekulazioak espekulazioak dira. Guk ulertzen dugu espekulazio hori egotea, segur aski mundu guztiak pentsatzen duelako Euskal Herria Bilduk izendatzen duen hautagaia izango dela bozkatuena».


Summary: Skolae 2028ra arte hedatzeko plana aurkeztu du Nafarroako Gobernuak. Ikastetxeen %87tan ezarria dago hezkidetza programa hori. Lehen aldiz, ebaluazioa eginen dute 114 zentrotan.

Skolae hezkidetza programari eusteko eta hura ikastetxe are gehiagotara zabaltzeko asmoa du Nafarroako Gobernuak. Gaur aurkeztu dute 2024-2028ko aldirako hezkidetza plana, eta, bertan azaldu dutenez, urrats gehiago egin nahi dituzte «indarkeria sexista ororen aurka prebenituko duen eta genero arrakalak erauziko dituen eskola eredu bat» bermatzeko bidean. Planaren nondik norakoak aletu dituzte Nafarroako Gobernuko Hezkuntza kontseilari Carlos Gimenok, Hezkuntzako zuzendari nagusi Gil Sevillanok eta Hezkuntza Departamentuko Berdintasun eta Bizikidetza ataleko buru Itziar Irazabalek.

Aurreko planen ildo estrategikoetan sakontzeaz gain, 2024-2028ko proiektuaren sustatzaileek azpimarra jarri dute, batetik, ikasgelan antzemandako indarkeria matxista mota ororen «prebentzioan, detekzioan eta esku hartzean»; eta, bestetik, planaren beraren ebaluazioan. Izan ere, datorren ikasturtean, Skolaeren ziklo osoa bukatuko dute Nafarroako 114 ikastetxetan. Programaren ibilbidea eta helburuen betetze maila aztertu nahi dituzte, lehen aldiz.

Azaroaren 19ra arte, planaren zirriborroa ikusgai izanen da Nafarroako Gobernuaren gardentasun atarian, eta edonork aukera izanen du ekarpenak egiteko. Epe hori igarota, txosten bat eta memoria bat onduko dituzte, eta, behin betiko testua idatzita, Nafarroako Eskola Kontseilura igorriko dute, onespena eman diezaion. Plana ontzeko garaian, «Hezkuntza Sailaren hezkidetzako prestakuntza prozesuan lan egiten duten 70 tutore baino gehiagoren laguntza» izan dutela nabarmendu du Gimenok. «72/2021 foru dekretuan ezarria dago hezkidetza ikastetxe eta ziklo guztietara zabaltzeko beharra, eta horretarako garatu dugu plan hau».


Summary: Berrikuntzaren arloko inbertsioa %10,5 handitu zen 2021ean Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Innobasquek 2021eko datuak jasotzen dituen txostena aurkeztu du. Argitalpen kopuruak gora egin zuen, baita patente eskaerenak ere. Enpresen %40,5 berritzaileak dira.

«Datu historikoa da», ohartarazi du gaur goizean Manuel Salaberria Innobasqueko presidenteak, Berrikuntzaren Innobasque Txostena 2023 ikerketaren aurkezpenean. Datu honi egin dio erreferentzia: 2021ean, 1.647 milioi euro inbertitu ziren berrikuntzan Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, aurreko urtean baino %10,5 gehiago. Inbertsio horren erdia baino gehiago enpresa pribatuek egin zuten: %57; eta %33 erakunde publikoek.

Bi urtean behin lantzen du txostena Innobasque Berrikuntzaren Euskal Agentziak. Hain zuzen, laugarren azterketa aurkeztu dute gaur, 2021eko datuekin osatua. Salaberriaren arabera, EAEko «berrikuntzaren egoera, bilakaera eta aurrerapena» islatu ditu ikerketak: «Agerian utzi du berrikuntzak dinamismo handia duela orain Euskadin». Izan ere, adierazi du 2021eko inbertsio hori barne produktu gordinaren %2,32 izan zela Espainiako Estatistika Institutuaren arabera; eta Eustaten arabera, berriz, BPGaren %2,11. Are, inbertsioak gora egingo duela aurreikusi dute: espero dute 2022an 1.768 milioikoa izatea inbertsioa, eta 2023an 1.895 milioikoa.

Leire Bilbao Innobasqueko zuzendari nagusiak berretsi du datuek «goranzko joera» erakusten dutela 2016az geroztik. Eta gehitu du EAEk errendimendua hobetu duela, Europako Batasunaren batezbestekoarekin alderatuta. «239 eskualde daude Eskualdeen Berrikuntza Adierazleen Europako Koadroan; Euskadi 93. posiziotik 72.era igo da», azaldu du.

Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Ekonomia Garapeneko sailburuak ontzat hartu ditu datuok, eta bide horretan jarraitzeko beharra nabarmendu: «Berrikuntza indartzen badugu, lehiakortasuna ere indartuko dugu. Berrikuntza eta lehiakortasuna gure bizi kalitateari lotuta daude: zenbat eta jasangarriagoak eta lehiakorragoak izan, gure bizi kalitatea orduan eta hobea izango da». Era berean, Iñigo Ucin Innobasqueko presidenteordeak eta Mondragon Korporazioko presidenteak esan du datuek erakutsi dutela COVID-19aren osteko erreakzioa «indartsua eta positiboa» izan dela: «Aurrerantzean ere lehiakorrak izateko eta Euskadin nahi dugun ongizateari eusteko irtenbide bakarra berrikuntza da».

Beste datu batzuk ere aipatu ditu Bilbaok. Enpresei dagokienez, esan du EAEko enpresen %40,5 berritzaileak direla gaur egun. «Enpresa handien %76,6 berritzaileak dira, enpresa ertainen %60,4 eta enpresa txikien %35,9», zehaztu du. Eta Tapiak nabarmendu du, hain zuzen, «enpresa txiki, ertain eta handiei esker» lortu dutela Europako Batasunean posizio ona izatea.

Argitalpen zientifikoek ere gora egin zuten 2021ean: 7.822 egin zituzten, aurreko urtean baino 169 gehiago. «Azken lau urteekin alderatuta, %17 egin dute gora argitalpenek», azaldu du Nuria Gisbert Innobasqueko presidenteordeak eta CIC Energiguneko zuzendari nagusiak. Nazioarteko lankidetzan egindako argitalpenak kontuan hartuz gero, EAEn milioi biztanleko 1.953 egin ziren, EBn baino %60,5 gehiago.

Era berean, patenteen arloan EAEk murriztu egin du EBren batezbestekoarekin zuen aldea. «2021ean, Patenteen Europako Bulegoari 224 patente eskatu zitzaizkion; kopuru hori ere areagotuz doa, baina oraindik badaukagu hobetzeko marjina». Gisberten arabera, datuek «gaitasun zientifiko eta teknologikoa» eta «ezagutza sortzeko gaitasuna» erakusten dute: «Garrantzitsua da gure berrikuntza, zerbitzuak eta produktuak babesteko gai izatea, balioa eman ahal izateko».

Salaberriak gogoratu du EAEko berrikuntza teknologian oinarrituta dagoela. Haren ustez, ona da hori, «lehiakortasun diferentziak» sustatzen dituelako. Hala ere, datuek erakutsi dute oraindik lana dagoela egiteko eta, horretarako, Salaberriak erronka batzuk jarri ditu: «Enpresa berritzaile gehiago izateko lanean jarraitu behar dugu, talentua atxiki eta egungo langileen prestakuntza areagotu».

Profesionalak erakartzeko beharra

Profesionalen kopuruak ere gora egin zuen 2021ean: Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 20.800 behargin zeuden berrikuntzaren arloan; hau da, lanean ari ziren biztanleen %2 –2020an, %1,88 ziren–. Horietatik, %36,2 ziren emakumeak. «Andreen zenbatekoa pixka bat jaitsi zen», onartu du Bilbaok. Are, STEM (zientzia, teknologia, ingeniaritza eta matematika) graduetan izena eman zuten ikasle kopurua ere areagotu zen: %28,8tik %29,7ra.

Nahiz eta langile kopuruak gora egin, txostenaren aurkezpenean parte hartu duten kide guztiek azpimarratu dute ezinbestekoa dela profesionalak erakartzea. «Talentu eskasiari aurre egin behar diogu», esan du Salaberriak. Eta Cristina Uriarte Eusko Jaurlaritzako Zientzia, Teknologia eta Berrikuntzarako komisarioak bat egin du harekin. Talentu zientifiko eta teknologikoa sustatzea jarri du helburutzat, eta horretarako, beharrekotzat jo du «talentua garatzea, erakartzea eta atxikitzea erraztuko duten faktore guztiak» indartzea.

Tapiak esan du zientzian eta teknologian ez ezik enpresen arloan ere profesional gehiago behar direla. Eta esku artean duten «esperientzia pilotu» baten berri eman du: «Alderantzizko Global Training bat egin nahi dugu, profesionalki garatzera hona etorri nahi dutenak erakarri nahi ditugu; horretarako, enpresa batean kontratu bat eskaini nahi diegu, eta haien egonaldia erraztu».


Torturaren ukatzaile gezurtiak

Summary: Torturaren ukatzaile gezurtiak.

Buesa fundazioak antolaturiko jardunaldi batzuetan, Juan Luis Ibarra Roblesek begi bistan utzi du euskarafoboa dela. Gogor ekin baitio euskaldunen hizkuntza eskubideak murrizteko azken epaiak kritikatu dituztenen aurka. Esan du kritika horiek «ENAMek [epaileei] zilegitasuna kentzeko eginiko kanpainen oihartzuna» dutela, nabarmenduz kanpaina haiek «sufrimendua sozializatzeko estrategiaren barruan» egin zirela.

Era berean, Kontseiluak deituriko protestak ere deitoratu ditu. Hala nola, uztailaren 13an hainbat herritako alkateek Auzitegi Nagusiak Bilbon duen egoitzan egindako protesta bilkura. Hori ere gogor kritikatu zuen, adieraziz «indarkeria politikoaren kulturak» epaileen aurka zabalduriko diskurtsoaren «oihartzuna» entzun zuela protesta hartan.

Hainbat jende harritu egin da, Ibarra Roblesen hitzak ezin sinetsiz. Halako euskarafobiarik ez baitzuten nonbait espero. Ni neu, ordea, ez naiz batere harritu, ezagutzen bainuen jada nola jokatu zuen torturaren gaiari dagokionez.

Juan Luis Ibarra Justizia eta Barne Ministerioan zuzendari nagusi zela, 1995ean, Espainiar Gobernuak Torturaren Prebentziorako Batzordeari (CPT) emandako erantzuna idazteko ardura izan zuen. Europako Kontseiluko erakunde ospetsua da CPT, eta, 1991n Espainiara egin zuen lehen bisitaz geroztik, inkomunikaturiko atxilotuen kasuan, hainbat prebentzio-neurri ezartzeko eskatu zien behin eta berriro espainiar agintariei.

Neurri haien artean, betetzen errazena inkomunikatuta zegoen atxilotuaren senide bati zaintza-lekua jakinaraztea zen. Eta Ibarrak ezin zuenez esplikatu, atxiloketaren berria ezaguna izan ondoren, zergatik ez zuten esaten atxilotua non zegoen, gezurrari lotu zitzaion, lotsagabe. Honako hau erantzun zuen: «Ohiko praktika da atxiloketaren berri ematea senitartekoei, bai eta atxilotua non dagoen jakinaraztea ere». Gezur hutsa.

Halaber, beste gezur handi hau ere idatzi zuen: «Neurri legal hori [zaintza-lekua senideei ez jakinaraztekoa], ez da ia erabiltzen; izan ere, neurri horren xedea indargabetu egiten baita zenbait komunikabidek atxilotutako pertsonen nortasuna ezagutarazten dutenean». Egia zen atxilotuen nortasuna ia beti oso azkar ezagutzen zela, baina gezur galanta neurri hori ia erabiltzen ez zela.

CPTri emandako erantzun idatzi hartan, Ibarra Roblesek agindu zuen prebentzio-neurri hori «komunikaziorik gabeko atxiloketa bat publikoki ezaguna izan bezain laster» aplikatuko zela. Espainiar Gobernuak CPTri egindako beste hainbat promesa bezala, hura ere ez zuen batere bete.

Espainiar epaileek torturatuen gain jarri izan dute beti frogaren zama guztia, nahiz eta ederki dakiten inkomunikazioak ia beti guztiz ezinezko egiten diela frogatzea zer gertatu zaien, eta hori behingoz konpondu beharreko injustizia itzela da. Adibidez, Eusko Jaurlaritzako Giza Eskubideen zuzendari izandako Jon Mirena Landak aspaldi proposatu zuenari behingoz kasu eginez. Tortura eta tratu txarrak salatu dituztenei ezinezko frogak exijitu beharrean, frogaren zama tortura ukatzen dutenen gain jarriz.

Hauek izan ziren Landaren hitzak: «Estatuak bere burua eraginkortasunez babesten duenez, bere jarduera kriminala konpentsatzeko beharrezkoa da, frogaren zamari dagokionez, inbertsio eraginkor bat ematea». Alegia, Estatuaren ezaugarriak kontuan hartuz, Estatuak berak egin behar diola aurre frogaren zamari eta ez haren biktimek. Jon Mirena Landak proposaturiko soluzioa izan zen «egiaren bilaketarako mekanismo proaktibo bat sortzea», azken hamarkada hauetan Euskal Herrian gertaturiko giza eskubideen urraketa guztiak argitzen saiatzeko, eta zer esanik ez torturarekin gertatua ikertzea izan beharko lukeela mekanismo horren zereginetako bat.

Pako Etxeberriak gidatuta, Eusko Jaurlaritzarentzat egindako ikerketa pausu garrantzitsua izan zen zentzu horretan. Izan ere, frogaren zama tortura salatu dutenen gain jarri arren, oso modu egokian egin baitzuten, haien sinesgarritasuna Istanbuleko Protokoloaren bidez neurtuz. Hori bai, torturatuak izan direla salatu dutenen sinesgarritasuna neurtu ondoren, guztiz beharrezkoa da tortura ukatzen dutenena ere neurtzea.

Horregatik da hain garrantzitsua exijitzea lehenbailehen osa dadin Jon Mirena Landak proposaturiko egia bilatzeko mekanismo proaktibo hori, torturaren ukazioa iker dezan eta milaka herritarrek behingoz jaso dezaten hain beharrezkoa duten egia, justizia eta erreparazioa, inoiz berriro halakorik gertatuko ez zaienaren bermearekin.

Hasteko, iker beza Juan Luis Ibarra Roblesek 1995ean CPTri eman zion idatzizko erantzuna eta bertan erabili zituen gezur guztiak. Tortura ukatzen dutenen artean, Ibarra Roblesek ohorezko lekua merezi baitu. Euskarafoboen artean ere bai. Torturaren biktimei ez ezik euskarari ere sekulako mespretxua baitio.

Juan Luis Ibarra Estatuko goi-mailetan egondako torturaren ukatzaile nabarmena izan da. Horregatik ez nau batere harritu bera izatea, hain zuzen, euskararen erabilera hirugarren mailako hizkuntza batera murriztuz kaltetzen duten erabaki judizialei egindako kritiken kontra hain gogor egin duena. Horra hor torturaren ukatzaile gezurti bat, haren biktimak beti hirugarren mailakotzat hartu dituena eta Estatuko biktimekiko beti izan duen mespretxu bera euskararekiko erakutsi duena.

Azkenean, bere benetako aurpegia erakutsi du. Ez ditu soilik torturaren biktimak mespretxatzen. Euskararen erabilera kaltetzen duten zenbait epaien aurrean haserre handia agertu dutenak ere mespretxatzen ditu. Torturaren biktimak eta euskara hirugarren kategoriako biktimatzat baititu.


Summary: Petronorrek auzitan jarri ditu bi inbertsio Bizkaian. PSOE-Sumar gobernurako itunak luzatu egin nahi du energia enpresen gaineko zerga berezia, eta horrek inbertsioak kanporatu eta izoztu ditzakeela ohartarazi dute Repsoleko buruek.

Repsolek eta haren filial Petronorrek gogortu egin dute Pedro Sanchezen aurkako presioa. Inbestidura lortuz gero, bankuen eta energia konpainien gaineko zerga berezia luzatu egingo duela hitzartu dute Espainiako jarduneko presidenteak eta Yolanda Diazen Sumarreko buruak.

Balizko luzapen horren aurka ozenki mintzatu zen joan den astean Josu Jon Imaz Repsoleko presidenteak, eta taldeak inbertsio batzuk «Espainiatik kanpo» egitea edo izoztea eragin zezakeela abisatu zuen.

Inbertsio horietako biri izena jarri die gaur Emiliano Lopez Atxurra Petronorreko presidente eta Repsoleko kontseilariak —Petronorren %86 da Repsolena—: Bilboko portuan egitekoa den erregai sintetikoen lantegia eta Muskizko findegian energia berriztagarriekin hidrogenoa sortzeko planta (H24All).

Lopez Atxurraren arabera, bi proiektu horiek stand by egoeran edo izoztuta geratuko dira «araudi egonkorra» ez badago.

Radio Euskadiri eskainitako elkarrizketan, Petronorreko presidenteak ziurtatu du zergak «beharrezkoak» direla «herritarrei ongizatea bermatzeko», eta aldarrikatu du bere enpresak 2019-2022 epean 3.000 milioi euro ordaindu dizkiola Bizkaiko Ogasunari eta beste 2.000 Espainiakoari.

Baina, haren arabera, zergek ezin dituzte enpresa zehatz batzuk «zigortu», kasu honetan petrolio eta gas enpresak. Zigor «ideologikoak» izango lirateke, eta «teknikoki bidegabeak», sektorea diru asko inbertitzen ari delako energia trantsizioan.

Hain zuzen ere, molde horretakoak dira zergaren ondorioz Repsolek izoztu ditzakeen proiektuak.

Hidrogenoari dagokionez, duela aste gutxi piztu zuen egunean tona bat hidrogeno ekoizteko gai den elektrolizatzailea, Muskizko findegian. Gailu txikia da, esperimentu bat azken finean, eta beste bi handiago egiteko asmoa dauka: 2025erako hamar MWhko bat martxan jartzeko lanak abiarazi ditu, eta ondoren etorriko litzateke 100 MWhko beste bat . Azken horrek hornitu behar du findegia, eta hori, hain zuzen, orain izoztuta gera daitekeena.

Bilboko portuan erregai sintetikoak sortzeko eta probatzeko lantegi txiki bat eraikitzen ari da Petronor, baina haren segida erregai sintetikoak industrialki ekoizteko lantegi bat da. «Logikoki», izoztuta geratuko da zerga luzatuz gero.