Summary: Aragonesen oharra Espainiako Estatuari: «Amnistia ez da ezeren amaiera izango». Lore eskaintza egin du Kataluniako Gobernuak goizean. Arratsaldean dira urteroko manifestazioa egitekoak, Bartzelonan.

Irailak 11 dituen aldiro, Kataluniako banderek mukuru betetzen dituzte kaleak. Diada da gaurkoa, Kataluniako aberriaren eguna. Bartzelonako Rafael Casanovaren omenezko oroitarrian lore eskaintza eginez hasi dute eguna. Bertan izan dira, besteak beste, Kataluniako Gobernuko kargudunak; ondoren, Els Segadors kantatu dute.

Pere Aragones Generalitateko buruak oharra egin dio Espainiako Estatuari: «Amnistia ez da ezeren amaiera izango, baizik eta bidea urratzeko beharrezko lehenengo pausoa». ERC alderdiak arratsaldean eginiko ekitaldi politikoan egin ditu hitzok presidenteak. Kataluniak bere etorkizuna bozkatu beharko duela gaineratu du. «Herria adinez nagusia da». Beraz, haren arabera, Kataluniak aurrera egin behar du behin betiko erreferendumera, zeina estatu bihurtzeko nazioartean onarturiko galdeketa izango den.

Arratsaldeko manifestazioaren irudiak zuzenean ematen ari dira, streaming bidez.

Aragones bera parte hartzen ari da manifestazioan, eta «independentzia» aldarrikatzen ari da.

ANC Biltzar Nazional Katalana ere goizeko lore eskaintzan izan da. Biltzarreko presidente Dolors Feliu —elkarrizketa bat eman berri dio BERRIAri—. Diada eguna izanik, Kataluniako alderdiei Espainiako Kongresuko negoziazioetan tinko eusteko eskatu die. Zehazki, ERCk eta Junts Per Catalunyak inbestidurako hautagaiari baietzik ez emateko, «ez bada argi eta garbi independentzia egiteko». Arratsalderako antolatu du ANCk Diadako manifestazioa, Bartzelonan, eta bertan parte hartzera deitu du Feliuk.

Omnium Culturaleko presidente Xavier Antichek Espainiako Estatuak Kataluniarekin duen «arazoa» izan du hizpide omenaldian. Galdegin dio «autozuzenketa» egitea amnistiari dagokionez. «Independentismoak mobilizatuta irauten du konponbide demokratikoa exijitzeko», esan du Antichek. Presidenteak esan du amnistia legeak zigorturiko, epaituriko edo ikerturiko 1.432 pertsonari ezarri beharko lieketela, gutxienez. Gogoratu du, denera, 4.400 pertsona baino gehiago jazarri dituztela azken urteotan. Amnistia «lehen urratsa» baino ez litzatekeela gaineratu du.

Errepublikako Kontseiluko bozeramaile Toni Castellak amnistia eta autodeterminazioa inbestidurarako baldintza gisa aldarrikatu ditu. Gehitu du konfrontaziorik gabeko negoziazioek ez dutela emaitzarik.

Ikusi gehiago: Xavier Antich: «Amnistia zera da: gatazka politikoa demokratikoki konpontzeko abiapuntua»

Alderdiek ere lore eskaintza aprobetxatu dute beren borondatea erakusteko. ERCko bozeramaile Marta Vilaltak indar independentistak deitu ditu «konplizitate, kontsentsu eta koordinazio guztiz» lan egitera inbestidurako negoziazioei begira. Alderdiko presidente Oriol Junquerasek «amnistia, autodeterminazioa eta independentzia» aldarrikatu ditu.

Atzo, Pere Aragones Kataluniako presidenteak adierazpen instituzionala egin zuen TV3 katean. Bertan adierazi zuen amnistiak berez ez duela «konpontzen estatuarekin dagoen subiranotasun gatazka», eta irtenbidea erreferendumean datzala. Inbestiduraren bezperan, haien posizioa berretsi zuen Aragonesek: «Amnistiaren aldeko urrats erabakigarriak egitera behartzen ari gara [Espainiako] Estatuko Gobernua. [Amnistia] Ezinbestekotzat eta saihestezintzat hartzeko». Hala, soil-soilik «gatazkan» zentratutako negoziazioen alde agertu zen.

Ikusi gehiago: Pere Aragones: «Juntsen esku dago ERCrekin koordinaturik negoziatu edo ez»

PSCko buru Salvador Illaren ustez, Diada «katalanen izateko eta elkarrekin bizitzeko borondatea berresteko abagunea» da. CUPeko Kataluniako Parlamentuko bozeramaile Eulalia Reguantek, Madrilgo negoziazioei bainoago, bertakoari eman dio garrantzia gaur: «Nahikoa da [Espainiako] Kongresuan edo Madrilen eskean ibiltzetik: garrantzitsuena ez da han gertatzen dena, baizik hemen egiten duguna eta gertatzen dena».

Arratsaldean, manifestazioa

Arratsalderako deitu du ANC Biltzar Nazional Katalanak Diadako manifestazioa, Bartzelonan, Omnium Culturalen eta Errepublikako Kontseiluaren laguntzarekin. Ohitura den bezala, 17:14an hasiko da. Lau giza zutabe abiatuko dira, bata Justiziaren Hiritik, bestea Proa Eskolatik, bestea Santseko geltokitik eta laugarrena Ogasuneko egoitzatik, eta Espainia plazan elkartuko dira. «Kataluniako Errepublikak izango dituen oinarrizko balioak» ordezkatuko dituzte laurek, ANCren arabera: «hizkuntza, askatasuna, subiranotasuna eta herrialdea». Via Fora! leloa du aurtengo manifestazioak; defentsara deitzen duen Erdi Aroko adierazpide bat da.

Goizeko lore eskaintzan izan da Pere Aragones Kataluniako Generalitateko presidentea, eta arratsaldeko manifestazioan ere izango da. Iaz ez zen bertan izan, «alderdi politikoen kontrakoa» zelako manifestazioa, eta ez «Espainiako Estatuaren aurkakoa». Aurten, ordea, Espainiako Gobernuari «presio egitera» bideratu dute mobilizazioa, helburua zein den argi utzita: «herrialdearen independentzia».


Summary: Kontxako Banderak azkeneko hamarkadako ikusle daturik onenak izan ditu. Emakumezkoen estropadak %31ko ikusle kuota izan zuen —euskaldunen artean, %54,7koa—; eta gizonezkoen estropadak, %39,2koa —euskaldunen artean, %57,8koa—.

Kontxako Banderaren bigarren jardunaldiak azkeneko urteetako ikusle daturik handienak bereganatu zituen atzo ETB1en: Arraun Lagunak taldeak irabazitako estropadak %31,7ko ikusle kuota bereganatu zuen —euskaldunen artean, %54,7koa—. Emakumezkoen estropadetan 2008tik izan den daturik handiena da hori. Urdaibaik irabazitako estropadak, bestalde, %39,3ko ikusle kuota lortu zuen —euskaldunen artean, %57,8koa—. 2002. urtetik gizonezkoen estropadak izan duen daturik handiena da hori.

10:45ean hasi eta 14:00etan amaitu zen emanaldiak 184.000 ikus-entzuleko audientzia metatua izan zuen. Gehien ikusi zen minutuan, 12:42ean, ETB1ek %46,3ko ikusle kuota izan zuen —katearen batezbestekoa %2koa izan ohi da—. EITBko webean eta aplikazioetan, bestalde, 25.227 herritarrek ikusi zuten estropada Internet bidez, zuzenean.


Summary: Seismotik bizirik ateratakoak aurkitzeko atzerako kontaketa. Gutxienez 2.862 dira ostiral gaueko lurrikaran hildakoak Marokon, eta 2.562 zaurituak. Erreskate taldeak eta diru laguntzak bidali dituzte nazioartetik, baina zailtasun handiak dituzte hondakin artean harrapatutakoak ateratzeko.

Milaka lagunek hirugarrenez eman behar izan dute gaua kalean, ostiral iluntzean Marrakex hego-mendebaldea astindu zuen 6,9 graduko lurrikararen ostean. Barne Ministerioak zabaldutako datuen arabera, gutxienez 2.862 dira hildakoak, eta 2.562 zaurituak. Baina erreskate taldeek biktimen bila jarraitzen dute, eta ziurtzat jo dute datozen orduetan handitu egingo dela biktima kopurua. Izan ere, errepide asko itxita daude, eta herrixka askotara ez da laguntzarik heldu. Dena den, Rabatek nabarmendu du desagertuak aurkitzea dela orain gobernuaren lehentasuna.

Tabatek armada mobilizatu du Atlas mendietan bizi diren komunitateetara laguntza bidaltzeko. Inguru haietan, bizilagunak eurak aritu dira gorpuak ateratzeko lanetan, eta, Al-Jazeera telebista kateak zabaldu duenez, hobi komunak zabaldu dituzte hilotzak lurperatzeko. Bien bitartean, nazioarteko laguntza heltzen hasia da herrialdera. Frantziak iragarri du bost milioi euro emango dizkiola Rabati, eta Txinako Gurutze Gorriak 186.400 euroko laguntza iragarri du.

Erreskate lanetarako boluntarioak ere heltzen hasiak dira; besteak beste, Espainiatik eta Qatartik. Bitartean, baina, Marokoko herritarrak dira biktimei laguntzen ari direnak. Jada antolatu dute odola biltzeko egitasmo bat, eta, gobernuko iturrien arabera, 6.000 litro inguru bildu dituzte. Rabatetik ere milatik gora mediku eta erizain heldu dira Marrakexera.

Estatuburuaren aurkako kritikak ere ozentzen hasiak dira herrialdean, Izan ere, joan den larunbatean heldu zen Mohamed VI.a Rabatera —Parisen zegoen irailaren 1etik—, baina oraindik ez da joan kaltetutako eremua ikustera.

Azken hamarkadetako latzena

Gertatu baino minutu gutxi lehenago iragarri zuen lurrikara Marokoko Geofisika Institutuak. Baina, ordu horretan, etxean edo jatetxeetan afaltzen zeuden herritar andana. Larunbatean jakinarazi zuenez, lurrikara gertatu ondoren ehunka erreplika izan ziren, baina ez ziren izan lehendabizikoa bezain handiak. Espainiako Institutuak, berriz, Marokon izan zen 4,8 graduko lurrikara baten berri eman zuen. Horrek Berrechid izan zuen erdigune, eta Espainia hegoaldean ere sumatu zen.

Afrikako inguru horretan bi plaka tektonikok jotzen dute elkar, Afrikakoak eta Eurasiakoak, eta ohikoak izaten dira mugimenduak. Hildakoen eta zauritutakoen kontaketa oraindik amaitu ez bada ere, jada jakina da azken hamarkadetan Marokon izan den lurrikararik latzena izan dela. Duela 60 urte pasatxo, 1960ko otsailaren 29an, 5,7 graduko lurrikara batek Agadir hiria suntsitu zuen, eta 15.000 pertsona hil zituen. 2004ko otsailaren 24an, berriz, Al-Hoceiman 6,4ko lurrikara batean 628 hildako izan ziren.

Mugatik gertu ere, Aljerian, izan zen ostiralekoaren antzeko ezbehar bat: 2003ko maiatzaren 21ean, 7,3 graduko lurrikara bat izan zen, eta 2.500 pertsona hil eta 300.000 zauritu zituen.


Summary: «Geroa erabakitzeko eskubidea» aldarrikatu dute EAJk eta EH Bilduk. Luke Uribe-Etxebarriak uste du «modu baketsuan, demokratikoan eta askean» erabaki behar dutela Kataluniak eta Euskal Herriak. Idurre Bidegurenek «burujabetza» galdegin du «herritarren behar izanei erantzuteko».

EAJk eta EH Bilduk ordezkariak bidali dituzte Diadara, eta biek ala biek egin dituzte lore eskaintzak Rafael Casanova monumentuaren aurrean, Bartzelonan. EAJko senatari Luke Uribe-Etxebarriak «Euskadi eta Kataluniaren eskubidea» aldarrikatu du haien geroa erabakitzeko, «modu baketsuan, demokratikoan eta askean». Bi nazio horiek dituzten lotura historikoak gogora ekarri ditu jeltzaleak lore eskaintza egin eta gero, kazetarien aurrean.

«Europako bi herri gara, Europako bi nazio, eta aitortza eta errespetua galdegiten ditugu gure geroa erabakitzeko», esan du Uribe-Etxebarriak. EAJko senatariak «negoziazioa eta elkarrizketa» eskatu ditu hala Kataluniako nola Euskal Herriko gatazka politikoei aterabidea emateko. Amnistiaz ere galdetu diote kazetariek senatari jeltzaleari, eta Uribe-Etxebarriak haren alderdiaren «printzipioei» erreparatu die martxan den negoziazioaz aritzean: «Diskrezioa, konpromisoa, errespetua eta determinazioa».

EH Bilduk ere lore eskaintza egin du Diada egunean. Idurre Bideguren koalizio abertzaleko senatariak esan du Euskal Herria eta Katalunia «oso ondo elkar ulertzen duten herri bi» direla. «Herriari eta herritarren behar izanei erantzuteko modurik onena erabakitzeko eskubidea errespetatzea dela uste dugu», esan du Bidegurenek, Bartzelonan. «Argi dugu burujabetza gehiagorekin hobeto erantzungo zaiela herriaren behar izanei».

Horiek horrela, «ausardia» eskatu die Bidegurenek PSOEri eta Sumarri, Pedro Sanchezen inbestidurarako negoziazioetan. «Gobernatu nahi baldin badute, indar independentisten eskaerei erantzutea besterik ez dute, hala euskal herritarrei nola katalanei». EH Bilduko senatariaren arabera, «aukera historikoa» dago «indarrak batu eta agenda partekatua» adosteko, Euskal Herriko eta Kataluniako «gizarteei erantzuteko».

Edonola ere, koalizio subiranistako senatariak uste du «egungo markoa agortua» dagoela, eta «gainditu» egin behar dela. Erantsi du «plurinazionaltasuna aitortzeko» garaia heldu dela, eta «gatazka politikoen judizializazioa» amaitu behar dela, «estaturik gabeko nazioei ateak zabalduz, geroa erabaki ahal izan dezaten».

EH Bilduk «Kataluniako lagunekin» bat egiten duela azpimarratu du koalizioko senatariak, eta gogoratu du Diada «egun hunkigarria» izateaz gain «aldarrikapen eguna» ere badela.


Summary: EITBko irratietan hiru greba egunera deitu dute, «inposizioen aurka». Hilaren 14an eta 26an eta urriaren 19an izango dira lanuzteak. Salatu dute lan hitzarmena ez dela berritu hamahiru urtean.

EITB taldeko irratietan ezinegona gailentzen ari da langileen artean. Bat baino gehiago dira ezinegonaren arrazoiak, baina gailentzen direnetako bat da hamahiru urte daramatzatela lan hitzarmena berritu gabe. «Bitartean, gainera, gure zereginak eguneratu eta egokitu behar izan ditugu, lan baldintza horiei buruz negoziatu ezinik», adierazi du ohar batean EITB Media Irratiko Zentro Arteko Batzordeak —ELA, LAB eta ESK sindikatuetako ordezkariak daude bertan—. Joan den astearen amaieran, egoeraren aurka protesta egin ala ez erabakitzeko batzarrak egin zituzten Bilboko, Gasteizko eta Donostiako egoitzetan. Eta, langile gehienen babesarekin, zentro arteko batzordeak hiru greba egunera deitu du: hilaren 14rako —ostegun honetan bertan—, 26rako, eta urriaren 19rako. «Inposizioez nazkatuta gaudela jakinarazi nahi dugu, eta aldarrikatu nahi dugu negoziazio markoa errespetatzeko, eta gure lan baldintzak hobetzeko. Egiten dugun lana aitortzea ere nahiko genuke».

EITB Media Irratiko Lan Batzordeak, duela hiru hilabete, hautsitzat jo zituen hitzarmenaren gaineko negoziazioak. «Zuzendaritzak, aldebakarrez, bere plataformako puntuetako bat inposatu du, eta berdin izan dio erabaki horrekin lan poltsaren kontratazio baldintzak bertan behera utzi izana», diote langileen ordezkariek.

Badira langileen artean kezka sortu duten beste erabaki batzuk; esate baterako, Radio Euskadiko Boulevard irratsaioa ETB2 katean hasi dira zuzenean ematen, 07:00etatik 09:00etara. «Hori egin ahal izateko, langileen irudi eskubideak aitortu gabe utzi dituzte», dio zentro arteko batzordeak. «Erabaki horren kontrako jarrera irmoa erakutsi dugu behin eta berriro, eta zuzendaritza jakinaren gainean zegoen lehendik ere». Adibidetzat jo dute Gaztea irratiko langileek, negoziaziorik ezean, uko egin ziotela irudi bidezko irratiaren proiektuari.

Lan kargak eta beste Langileen ordezkariek EITBko zuzendaritzaren «inposaketa» adibide gehiago eman dituzte, eta lan arloko beste salaketa batzuk egin. «Azkeneko gertaerek urte askoko lana pikutara bidaltzen dute: hain zuzen, irrati publikoaren kalitatea bermatzeko langileek egindako lan nekaezina».

Beste puntu hauek aipatu dituzte, egoeraren erakusgarri: «Kontuan izan behar da txanden aldaketa, zereginen areagotzea, baita lan kargari dagozkion erabakiak enpresaren beharren arabera moldatu direla ere». Enpresaren beharrak bai, baina langileen egoera ez dela aintzat hartu salatu dute. «Negoziatu gabe egin dute hori guztia, eta langileek ordainetan ezer jaso gabe».

Greba deialdiak egun esanguratsuetarako egin dituzte: ostegunean politika orokorrari buruzko eztabaida egingo da Eusko Legebiltzarrean; eta hilaren 26an, Alberto Nuñez Feijooren inbestiduraren gaineko eztabaida egingo dute Espainiako Kongresuan.


«Orain eta beti, Allende presente»

Summary: «Orain eta beti, Allende presente». Allenderen kontrako estatu kolpearen 50. urteurrena da gaur, eta minutu bateko isilunearekin gogoratu dute Moneda bonbardatzen hasi zireneko unea. Atzo milaka txiletar atera ziren kalera diktaduraren biktimak gogoratzeko. Gabriel Boric Txileko presidentea manifestazioari batu zitzaion Monedatik pasatu denean. Milaka emakume presidentearen egoitzaren aurrean bildu dira gauez, beltzez jantzita eta kandelak eskuan.

Txilek minutu bateko isilune bat gorde du Salvador Allenderen kontrako estatu kolpearen 50. urteurrenean. 1973ko irailaren 11an 07:00etan altxatu ziren militarrak, AEBen laguntzarekin, Herri Batasunaren gobernuaren kontra, eta 11:52ean hasi ziren Moneda jauregia bonbardatzen, Allende presidentearen egoitza. 2023ko irailaren 11an ordu horretan (16:52ak, Euskal Herrian) milaka txiletar egiten ari zirena utzi eta isilik geratu dira minutu batez. Dolu eguna izendatu du Gabriel Boricen gobernuak irailaren 11.

Moneda jauregian, Santiagon, Txileko Gobernuak antolatuta, ekitaldi instituzional bat egin dute urteurrena gogoratzeko, nazioarteko hainbat gonbidaturen presentziarekin. Han izan dira, besteak beste, Andres Manuel Lopez Obrador Mexikoko presidentea, Gustavo Petro Kolonbiakoa, Luis Arce Boliviakoa, Alberto Fernandez Argentinakoa, Luis Lacalle Pou Uruguaikoa, Antonio Costa Portugalgo lehen ministroa, eta Christopher Dodd, Joe Biden AEBetako presidenteak Ameriketarako duen aholkularia, Gabriel Boric Txilek presidentearekin batera.

Ikusi gehiago: Txilek AEBei galdetu die desklasifika dezatela kolpe horretan eta diktaduran jokatu zuten rolari buruzko informazio gehigarria

11:52ak iritsi direnean ekitaldia eten dute Monedan, eta kanpai-hots batzuek iragarri dute minutu bateko isilunearen hasiera. Batzuek ukabila altxatuta egin dute, Augusto Pinocheten diktadurak hil eta desagerrarazi zituztenen argazkiak eskuan. Isilunea amaitu denean, biktimen senideen oihuak entzun dira: «Orain eta beti, Allende presente», «Allende presente dago» eta «garaipenera arte, beti».

Minutu bateko isilunearen ostean Isabel Allendek hartu du hitza, Salvadorren alabak. Aitaz hitz egiterakoan, hitzaldia eten behar izan du, hunkituta. «Aitaren ingurukoen artetik goiz horretan Moneda sartu nintzen azkena izan nintzen. Militarren altxamenduaren berri izan nuen, eta senarra geratu zen haurrekin. Astearte hotz eta gris bat zen, eta Morande kaleko 80. zenbakiko atetik sartu nintzen; hori erabiltzen zuen aitak».

Isabel Allende: «Demokrazia eta etorkizuna da memoria»

Allendek ordu horietan Monedan bizi izandako momentuak gogoratu ditu, eta gogoan izan ditu, aitarentzat lanean ari zirenek, euren ardurak baino gehiago eginez, haren ondoan geratzeko hartu zuten erabakia. Baita Tati ahizpa ere. «Hegazkinak Moneda bonbardatzera zihoazenean aitak joateko erregutu zigun eta han gertatutakoa kontatzeko. Ez dut inoiz haren azken besarkada ahaztuko». Bere hitzaldian esan du memoria lehen pauso bat dela egiara iristeko, baina gehiago behar direla justizia, erreparazioa eta egun horretan gertatu zena berriro ez dela errepikatuko bermatzeko.

Salvador Allenderen alabak gogor kritikatu du azken hilabeteetan eskuinak zabaldu duen errebisionismoa. «Benetako arduradunak Moneda bonbardatu eta hil eta torturatu zutenak dira. Baita isilik geratu zirenak ere. Demokrazia eta etorkizuna da memoria». Bere hitzaldian aitaren hainbat aipu egin ditu: «Historia gurea da eta herriek egiten dute».

Allendek presidentetzat hartu zuenean Txileko egoera zein zen laburbildu du, eta bere aita pobrezian bizi ziren milaka txiletarren itxaropena bihurtu zela adierazi du. Herri Batasunaren gobernuaren erabakiak zerrendatzen hasi denean eten bat egin behar izan du txalo zaparrada batek behartuta.

Isabel Allendek besarkada bat luzatu die oholtzatik diktaduraren biktima guztiei. 1973 eta 1989 urteen artean 3.200 atxilotutik gora hil edo desagerrarazi eta 40.000 lagunetik gora torturatu zituzten militarrek Augusto Pinochet jeneralaren diktaturan.

Allendek gogoan izan ditu baita nazioarteko ordezkariak. Eskerrak eman dizkie ekitaldira joan direnei, eta azpimarratu du herrialde horietako enbaxadak ezinbestekoak izan zirela «basakeriaren kontra», Txile barruan izan duten funtzioagatik eta euren herrialdeetan milaka txiletar hartu zituztelako, zeintzuek, bere esanetan, josi zuten gero demokraziarako sarea erbestetik. Bi herrialde nabarmendu ditu, gainera, Allendek: Mexiko eta Kuba. Bi herrialde horietan hartu zuen babes Allende familiak estatu kolpearen ondoren.

Allenderen ostean, Boric presidenteak hartu du hitza. Oihu artean hartu dute: «Boric laguna, herria zurekin», oihukatu dute giza eskubideen elkarteetako ordezkariek. Hunkituta hitz egin du Boricek ere. Bere hitzaldian eskatu du ez dezala inoiz gehiago indarkeriak eztabaida demokratikoa eten, eta 50. urteurren hau elkarbizitza indartzeko aukera bat dela aldarrikatu du. «Gaur Txileren eta munduaren aurrean esaten dugu: demokrazia orain eta beti», adierazi du.

Milaka txiletar manifestatu ziren atzo

Urteurreneko ekitaldi esanguratsuenetako batzuk, baina, atzo egin ziren. Santiagon milaka txiletar atera ziren kalera diktaduran hildakoak eta torturatutakoak gogoratzeko, eta, manifestazioa Moneda jauregira iritsi zenean, Boric presidentea eta Txileko Gobernuko eta sostengatzen duten alderdietako hainbat kide gehitu zitzaizkien: Camila Vallejo bozeramailea, Txileko Alderdi Komunistako ordezkariak, eta hildakoen eta desagerrarazitakoen senideen elkarteak.

Manifestazioan, Victor Jararen abestiak eta ezkerreko hainbat ereserki kantatu zituzten, eta «Allende, presente» eta «hildako desagerraraziak, presente» oihukatu zuten. Moneda jauregira iritsi zenean, manifestazioa Morande kaleko 80. ataritik pasatu zen, Allenderen gorpua Monedatik atera zuten tokitik; diktadura amaitu zenetik lehen aldia izan da hilak eta torturatuak gogoan dituen protesta bat hortik pasatzen dela.

Ikusi gehiago: Victor Jara hiltzea egotzita, 25 urteko kartzela zigor irmoa ezarri diete zazpi militarri

«Harro hartu dut parte manifestazioan, bai baitakit egiaren eta justiziaren alde egin duten borrokari esker gaudela gu hemen. Herrialde honek asko zor die senide hauei, eta horregatik abiatu dugu Bilatzeko Plan Nazionala», esan zuen Boricek atzo. Abuztuaren 30ean jarri zuen Txileko Gobernuak plan hori, desagertuta jarraitzen duten atxilotuen gorpuak aurkitzeko.

Moneda jauregian Allenderen gorpua aurkitu zuten tokian plaka bat jarri dute, eta, haren ondoan, betiko jarri dituzte hil zen egunean zituen zapatak, kutxa batean. «Demokraziaren eta zuzenbide estatuaren alde hil zen, eta haren ibilbidea adierazten duen objektu batekin gogoratzen dugu: herriak eman zion mandatua betetzeko erabakia azkeneraino eraman zuen», adierazi zuen Isabel Allendek, haren alabak. Monedako hitzaldian ere eskertu egin zituen keinu horiek.

Recoleta hilerrian amaitu zen martxa, eta, barruan, lore eskaintza bat egin zuten diktaduran militarrek desagerrarazi zituztenak gogoratzeko. «Nire aita hil egin zuten, desagerrarazi egin zuten. Ez dut nahi hori berriro gertatzerik, ez dut nahi nire semeek guk sufritu genuen infermua sufritzea», adierazi zuen MIR mugimenduko kide baten alabak.

«Gizatasun kontu bat da. Torturatu eta hil zutenak ez ziren gizakiak, basapiztiak ziren. Eta, gaur egun, hainbeste froga eta min agerikoak izanik, hura ukatzen dutenak eta justifikatzen dutenak ere hori bera dira», gehitu zuen. Izan ere, 50. urteurrenaren harira, eskuineko hainbat ordezkari estatu kolpea justifikatzen saiatu dira eta Allende errudun egin nahi izan dute.

Emakumeak, beltzez jantzita eta kandelak eskuan

Martxakoak ez ziren atzoko une hunkigarri bakarrak izan. Igande gauean milaka emakume bildu ziren Moneda jauregiaren aurrean beltzez jantzita eta kandelak eskuan. Inoiz gehiago ez lelopean elkartu ziren, eskubide zibilen eta giza eskubideen aldeko 50 elkartek baino gehiagok deitu duten Demokrazia ez dadin inoiz gehiago bonbardatua izan ekitaldi sortaren barruan.

Elkarte feministetan aspaldi egin zuten ekitaldirako deialdia. «Hildako emakumeak, haurdun zeudenak, amak... eta 50 urte hauek eta gero, desagertuta jarraitzen duten guztiak gogoratzeko egin zen. Oraindik oso mingarria baita hori Txilerentzat», adierazi zuen parte hartzaileetako batek.

Ekitaldiak iragarpen guztiak gainditu zituen. Carolina Arrendondo Kultura ministroak ere ekitaldi horretan parte hartu zuen, eta nabarmendu zuen nolako garrantzia duen horrelako ekitaldietan parte hartzeak, memoria eta demokrazia babesteko. Parte hartzaileetako batzuk Moneda jauregian sartu ahal izan ziren, eta han kandelak jarri zituzten, patioan.


Summary: Bildarratzek esan du Hezkuntza Legea «bideratuta» dagoela. Sailburuak espero du eskola garraioarekin dagoen arazoa «oso azkar» konpontzea. Hezkuntza Sailaren arabera, zerbitzu guztiak eman dituzte Gipuzkoan; %60 inguru Araban; eta %10 Bizkaian.

Jokin Bildarratz Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburuak legealdiko lege garrantzitsuenetako bat izan du hizpide: Hezkuntza Lege berriaz aritu da Onda Vasca irratian. Haren esanetan, legea «bideratuta» dago, eta espero du EAJren, PSE-EEren eta EH Bilduren babesarekin onartzea.

Prozesuaren nondik norakoen berri ere eman du sailburuak. Azaldu duenez, lege proiektua Eusko Legebiltzarraren esku dago, jadanik «azken faseetan». Eta, haren esanetan, badaude «zumeak» EAJren, PSE-EEren eta EH Bilduren babesarekin onartzeko. Hala izango balitz, gogorarazi du legebiltzarkideen %80k babestuko luketela.

Garraioaren gatazaka

Legeaz ez ezik, garraio enpresekin dituzten arazoez ere mintzatu da. Espero du gatazka «oso azkar» konponduko dela, eta nabarmendu du garraiolariek bete beharra daukatela Eusko Jaurlaritzaren agindua. Azaldu duenez, enpresei gastu erreala eta %6 gehiago ordainduko diete eta ezin dutela esan ez direla gastuak ordaintzera iristen. Eta kritika egin du: «Ezin dut ulertu enpresa batzuek familiak bahitu gisa erabiltzea».

Bitartean, garraio enpresek zerbitzua ez ematea erabaki izana ari da ondorioak izaten. Zuhatzako (Araba) Etxaurren ikastolan, adibidez, gaur haurrak eskolara ez eramatea erabaki dute. Bihar berriz, umeak gurasoek eramango dituzte ikastetxera, baina protesta egingo dute sarreran. Hezkuntza Sailak BERRIAri emmandako datuen arabera, zerbitzu guztiak eman dituzte Gipuzkoan; %60 inguru Araban; eta %10 Bizkaian.


Summary: Sumar proiektu «autonomo» batekin aurkeztuko da Eusko Legebiltzarrerako bozetara. Lander Martinezen arabera, proiektuak gaitasuna izango du «demokrazian sinesten duen edozeinekin elkarrizketak izateko». Lehendakarigaia nor izango den ez dute zehaztu.

Datorren urterako aurreikusten diren Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeetara aurkeztuko da Sumar. Hala adierazi du gaur goizean Lander Martinez Sumarren Bizkaiko diputatuak, Radio Euskadin egindako elkarrizketa batean. Haren arabera, proiektu «autonomo» bat aurkeztuko dute, eta «harreman argia» izango du Sumarrekin, bera baita «bidea ezartzen» duena.

Martinezek azaldu duenez, oraindik ez dute proiektuaren izena adostu. Helburua ez da bakarrik hauteskunde batzuetara aurkeztea: ibilbide luzeko egitasmo politiko bat sortu nahi dute, «hamar edo hamabost urtekoa». Era berean, Martinezek adierazi du proiektuak gaitasuna izango duela «demokrazian eta gizarte eraldaketan sinesten duen edozeinekin elkarrizketak izateko».

Lehendakarigaia ez dute aukeratu, eta «barne sufragioa egiteko modua» ere ez. Martinezek esan du bi kontuak «bete beharreko ibilbidearen» parte direla; eta gehitu du «konplexua dela alderdi ugarirekin koalizio bat sortzea».

Martinez Elkarrekin Podemoseko idazkari nagusia izan zen, duela lau urte dimisioa eman zuen arte. Hautagai izango ote den galdetuta, erantzun du «oraindik» ez duela erabaki.

Elkarrekin Podemos-IUk Sumarrekin hitz egingo du

Pilar Garrido Ahal Dugu-ko Euskal Autonomia Erkidegoko idazkari nagusiak esan du Elkarrekin Podemos-IU koalizioko eragileak prest daudela Sumarrekin hitz egiteko. Nabarmendu duenez, «batasuna da hauteskundeei aurre egiteko» modurik onena. Sumarrekin bat egiteak «gizarte eraldaketarako tresna indartsuago bat» sortzea eragingo du.

Garridok agerraldia egin du gaur Bilbon, urte politikoari hasiera emateko bilera egin ostean. Eta bertan esan du Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan «aldaketei» buruz hitz egiteko garaia dela: «Gero eta nabarmenagoa da Eusko Jaurlaritzaren gaitasun eza, euskal gizartearen erronkei aurre egiteko». Zerbitzu publikoak «ahultzen» ari direla gaineratu du. Eta adibide gisa jarri ditu Osakidetzaren eta eskola garraioaren auziak. Koalizioarentzat PSE-EEren eta EAJren eredua «iraungita» dago, eta ez ditu bermatzen «oso oinarrizkoak diren zerbitzuak».


Summary: Urkulluk dio autogobernua eta euskara direla «etorkizuneko proiektuaren» gakoak. Datorren ostegunean eginen da Politika Orokorrari buruzko eztabaida, baina gaur zabaldu dute lehendakariaren solasaldiaren laburpena.

Euskara, autogobernua eta «Euskadik Europako Batasunean parte hartzea» dira Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak «Euskadiren etorkizuneko proiekturako» planteatu dituen zutabe nagusiak. Datorren ostegunean eginen den Politika Orokorrari buruzko eztabaidan horiez mintzatuko den arren, gaur zabaldu du bere solasaldiaren laburpena.

Euskararen zutabeari dagokionez, dokumentuak zehazten du Jaurlaritza Euskararen Sustapenerako Ekintza Plan berria garatzen ari dela, eta legealdia amaitu baino lehen onartuko dutela. Plan berri horrek zehaztuko du zein izanen den «hurrengo hamar urteetan hizkuntza politikak hartu behar duen norabidea», eta Euskararen Aholku Batzordean lantzen ari dira.

Autogobernua «orainaren eta etorkizunaren giltzarria» dela dio Urkulluk, baina «azken urteetako balantzea gazi-gozoa» dela. Alderdi positiboen artean nabarmendu du Autogobernuaren Ponentziaren barruan aurrerapenak egon zirela estatutua erreformatzeko –legealdi honetan gelditu direnak–. Hala ere, «ez ziren nahikoak izan arau akordio bat lortzeko, baina ziur nago funtsezkoak izango direla etorkizuneko adostasunei eusteko».

Alderdi negatiboez ere mintzo da Urkullu, eta «autogobernua higatzeko baliatzen diren bideak eta moduak askotarikoak» direla dio. Zehazki, bost adibide emanen ditu. Lehenbizikoa «[Espainiako] Estatuaren araugintza hegemoniaren zabalkundea» da. Espainiako Konstituzio Auzitegiaren jurisprudentziari buruzkoa da bigarrena; lehendakariaren erranetan, «gero eta murriztaileagoa da, eskumen autonomikoen kaltetan». EAE Euskal Autonomia Erkidegoak Europar Batasunean duen parte hartzea Espainiak «bultzatu» behar duela dio Urkulluk, «autogobernuaren berezko ezaugarri argia» delako. Euskaraz mintzo da laugarren adibidea: «Ezin dugu alde batera utzi azken urte hauetan auzitegi batzuek daramaten ekinbide tematsua euskararen inguruko administrazio jarduerak etengabe zalantzan jarriz. Euskara, Gernikako Estatutuaren 6. artikuluaren arabera, bi hizkuntza ofizialetako bat da». Azkenik, «egiteko dauden transferentziak osorik ez onartzea».

Europako Batasuneko parte hartzea da «Euskadiren etorkizuneko proiekturako» azkeneko zutabea. Urkulluk dio «Euskadik Europako Batasunean parte har dezan lanean» ari direla: «Eusko Jaurlaritza lehen lerroan dago Ardatz Atlantikoaren interesen defentsan Europan. Eskualde eta nazio atlantikoek zuzenean parte hartzen duten ekimen bat sustatzen dugu, trantsizio hirukoitza (berdea, digitala eta soziala) aurrera eramateko». Europako Atlantikoko lurraldeetako erakunde eta eragileekin aliantzak egiten ari dira, «makroeskualde atlantikoaren proposamena» dutela ardatz. «Gure autogobernuaren osasuna eta nazioartekotzeko dugun gaitasuna funtsezkoak izango dira gure herriaren etorkizunerako», borobildu du.

Balantzea

Etorkizuneko ikuspegia datorren osteguneko hitzaldiaren hiru zutabeetako bat bertzerik ez da izanen. Lehenbiziko bi ataletan nazioarte mailako eraldaketa ekonomikoen, sozialen eta politikoen azterketa, eta Jaurlaritzaren konpromisoen balantzea eginen ditu lehendakariak. Hala, gogoratuko du legealdia hasi zutela pandemiarekin eta Ukrainako gerrarekin. Hala ere, gizarteak «aparteko garai» horri aurre egin diola dio: «Kostua oso handia izan da (humanoa, emozionala eta sozioekonomikoa), baina gainditzen ari gara».

Legegintzaldian 36 lege proiektu onartzea aurreikusten zuten, horietatik 34 onartu dituzte, eta falta direnak onartzeko zain daude. Horrez gain, Eusko Legebiltzarrak 35 lege onartu ditu legegintzaldian. Horien %67 oposizioko talderen bateko aldeko botoarekin eta %17a abstentzioarekin. «Datu horrek agerian uzten du badagoela borondate bat, etengabe, adostasunak estuago lotzeko; alegia, Jaurlaritza babesten duten legebiltzar taldeek ordezkatzen duten gehiengo osotik harago», dio lehendakariak.

Jaurlaritzak planteatutako hamar helburuez ere mintzatuko da Urkullu. Zehazki, horietako biren inguruan: jaiotza tasak %10 handitzea eta energia berriztagarrien kuota energiaren azken kontsumoaren %20 izatea. «Emaitzek erakusten dute oraindik ere beharrezkoa dela arlo horietako politika publikoak indartzen jarraitzea», borobildu du.


Summary: Hazkunde aurreikuspena apaldu egin du Europako Batzordeak. Euroguneko ekonomia aurten %0,8 haziko dela uste du, udaberrian %1,1 handituko zela iragarri bazuen ere. Inflazioa %5,6era jaitsiko da, eta diru politika zurrunak ekonomia geldotzen jarraituko du.

Europako eta euroguneko ekonomiak ahul jarraitzen du, nahiz eta hazten segitu. Horregatik, Europako Batzordeak apaldu egin ditu maiatzean urte honetarako egindako hazkunde aurreikuspenak, eta baita datorren urterako iragarpenak ere.

Hala, Bruselak uste du aurten Europako barne produktu gordina %0,8 handituko dela —maiatzeko %1etik—, eta 2024ko hazkundea %1,4koa izango dela —%1,7tik—.

Euroguneko ekonomiarentzako iragarpenak ere neurri bertsuan apaldu ditu; 2023an eurogunean barne produktu gordinak %0,8ko hazkundearekin itxiko du urtea —maiatzeko %1,1eko iragarpenetik behera—, eta 2024an %1,3ko hazkundea izango da, maiatzean %1,6koa iragarri bazuen ere.

Inflazioak behera egiten jarraituko duela iragarri du Bruselak, baina oraindik goian ibiliko da. Europako inflazio harmonizatua %6,5an geldituko da aurten, eta %3,2an datorren urtean. Eurogunerako apalagoak dira datuak: inflazio harmonizatua %5,6ra jaitsiko da aurten, eta %2,9ra datorren urtean.

Eskari ahula

Hazkunde apalagoaren iturrian, barne eskari eta kanpoko eskari ahulagoak daude. Inflazioak uste baino ondorio handiagoak ekarri dizkio Batasuneko kontsumoari, nahiz eta energia prezioak murriztu diren eta lan merkatu sendoarekin soldatak igo diren. Ekonomia dagoeneko igartzen ari da inflazioari aurre egiteko martxan jarritako diru politika zurrunagoaren eta kredituen murrizketaren eragina. «Industria ahul dago, eta zerbitzuak, motel, nahiz eta udan turismoaren alorra sendo ibili den herrialde askotan».

Kanpo eskarian, berriz, munduko ekonomian gauzak hobetoxeago joan diren arren —Txinaren geldotzea gorabehera—, hortik ez da egon eta ez da espero bultzada handirik Europako jarduera ekonomikoarentzat. Horiek horrela, ekonomiaren gaur egungo ahulezia 2024. urtera ere luzatzea espero du Bruselak, nahiz eta goraldi txiki bat iragarri, inflazio apalxeagoa eta lan merkatu indartsua direla eta.

Inflazioari buruzko aurreikuspenetan, aurten energiaren prezioak merkatuko badira ere, jaitsiera motelagoa izango da orain artekoa baino. Hurrengo urterako, energia garestiagoa aurreikusten du Bruselak, batez ere petrolio garestiagoaren ondorioz. Elikagaien eta industria gaien prezioek ere behera egitea espero du, eta zerbitzuetako inflazioaz uste du diru politika zurrunarekin joango direla prezio horiek ere txikitzen, orain arte iragarri baino iraunkorragoak izan badira ere.

Arriskuak

Bruselak esan du Ukrainako gerrak eta beste tentsio geopolitikoek ziurgabetasun handia gehitzen dietela iragarpenei. Uste du, era berean, diru politika zurrunak uste baino pisu handiagoa izan dezaketela jarduera ekonomikoan, baina era berean, inflazioa azkarrago apaltzea ekartzen badu, herritarren diru sarreren mesederako.

Bruselaren arabera, aurreikuspenetan pisua izan dute klimari loturiko arriskuek ere, «uda honetako muturreko eguraldiak, eta inoiz ez bezalako sute eta uholdeek».


Summary: Lizarra-Garazi «oroitzapen txarra» da Estebanentzat. Bihar 25 urte beteko dira Lizarrako adierazpena aurkeztu zutenetik, eta, prozesu horren harira, EAJko diputatu Aitor Estebanek esan du ez zela izan «esperientzia ona».

Espainiako Kongresuko EAJko bozeramaile Aitor Estebanek ez du oroitzapen onik Lizarra-Garaziko prozesuari lotuta. Harentzat, «oroitzapen txarra» da; «ez zen esperientzia ona izan», esan du ETB1ean emandako elkarrizketa batean. Lizarra-Garazi mugarria izan zen estreinako aldiz hainbat alderdiren eta eragileren adostasuna lortu zuelako, baina, azkenean, zapuztu egin zen. EH Bilduko koordinatzaile nagusi Arnaldo Otegik prozesu horren «norabidea» berreskuratzeko deia egin du, baina Esteban ez dago horren alde.

«Nik, nire aldetik, oroitzapen txarra dut, zeren eta, azkenean, nahi izan zuenean, ETA joan egin zen, eta ezker abertzaleak ez zuen ihesaldi hori gaitzetsi; eta ez zuen egin, gainera, Blanco teniente koronela hiltzen joan zenean». Estebanek uste du Lizarra-Garaziko itunean «denen konpromiso handia» egon zela, «eta nire alderdi guztiarena, bakea benetan lortzeko». Baina prozesua zapuztu egin zen «ETAren eta ezker abertzalearen aldetik interes politikoa» egon zelako, EAJko diputatuaren arabera: «Irudi bat eman nahi izan zuten, eta, gero, joan egin ziren».

Ikusi gehiago: Lizarra-Garazik 25 urte: 'Hesiak zubi bilakatuta'

Edonola ere, «nazio gisa» defendatu behar da Euskal Herria, Estebanen ustez: «Esan beharrik ere ez dago». «Niretzat ere zazpi lurralde dira, nahiz eta egoera desberdinak dituzten», jarraitu du. EAJk «beti» defendatu du, Estebanek azaldu duenez, «dinamika desberdinak» egon behar direla Euskal Herriko lurraldeetan: «Oraindik gogoan dut ezker abertzaleak leporatzen zigula Nafarroarekin ez genuela ardurarik, eta bakarrik hiru lurralde zeudela guretzat».

Estebanek nabarmendu du EH Bilduk beste estrategia bat duela orain. «Haiek sartu ziren gure dinamikan. Azkenean, hiru esparru baitaude, egia bat da hori, eta aurrera egin nahi baduzu, esparru bakoitzera egokitu behar duzu». EAJko Kongresuko bozeramaileak erantsi du «zazpi lurraldeei» begiratu behar zaiela, «baina kontuan hartuta ez dela bihar goizerako gauza bat izango». «Jendeari egia esan behar zaio», osatu du bere ekarpena.


Summary: HABEk doako ikastaroak eskainiko dizkie 16 eta 18 urte artekoei, euskarazko komunikazioa hobetzeko. Helburua da C1 maila hobetu nahi dutenen gaitasuna hobetzea, azterketa probarik egin gabe. Matrikulazio kanpaina ireki da euskaltegietan.

Euskara ikastea gero eta errazagoa leloa hartuta abiatu du matrikulazio kanpaina HABE Helduen Alfabetatze eta Berreuskalduntzerako Erakundeak. Mezu argi bat helarazita hasi dute euskaltegiek ikasturte berria: herritarrak euskaltegian izena ematera animatu dituzte, bereziki inoiz euskaltegi batera joan ez direnak edo nahi duten komunikazio mailara iritsi ez direnak. Ideia horrekin lotuta dago kanpainaren leloa, Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburuak gaur azpimarratu duenez. Zupiriak herritarrak animatu ditu euskaltegietan izena ematera, «euskara ikastea merezi duelako, bide eta munduaren ikuspegi berriak irekiko dituelako». Gasteizko Udaberria euskaltegian aurkeztu dute HABEren matrikulazio kanpaina; han izan dira Hizkuntza Politikako sailburuorde Miren Dobaran, Udaberria euskaltegiko zuzendari Rakel Larrazabal, Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako aldundietako eta Bilboko udaleko ordezkariak, UEMAkoak eta euskaltegietako ordezkari eta ikasleak.

HABEren euskaltegiek izango dituzte berrikuntzarik ikasturte berrian. Gazteen euskarazko komunikazioa hobetu aldera, doako ikastaroak eskainiko dizkiete 16 eta 18 urte arteko gazteei. Helburua da Derrigorrezko Bigarren Hezkuntza amaitzen dutenean euskarazko komunikazioaren ezagutza maila «handitzea» eta «sendotzea», era horretan, goi mailako prestakuntza profesionala edo unibertsitatekoa hasterakoan edo lan merkatuan murgiltzerakoan euskarazko komunikazio maila egokia izan dezaten. «16 eta 18 urte arteko gazteei lanabesak eman nahi dizkiegu hizkuntza ez dadin traba izan etorkizunari buruzko erabakiak hartu behar dituztenean», azaldu du Zupiriak. Azterketa probarik egiteko beharrizanik ez dute izango izena ematen dutenek, baina gutxieneko asistentzia bat bermatu beharko dute. Ikastaroak ia doakoak izango dira, ikasleek 20 euroko matrikula baino ez dutelako ordaindu behar. Jaurlaritzak 850.000 euro jarriko ditu programa berrirako.

Horrez gain, Eusko Jaurlaritzak matrikulazioaren doakotasuna sustatzen jarraituko duela azpimarratu du Zupiriak. Kultura eta Hizkuntza Politika Sailak 3,7 milioi euro jarriko ditu doakotasun hori bermatzeko. Gaur egun, B2 maila arteko matrikulazioa doakoa da, baita C1 maila egiaztatzen duten 16 eta 30 urte arteko gazteena ere, betiere eskatzen diren baldintzak bete eta maila gaindituz gero. Zailtasun ekonomikoak dituzten ikasleak laguntzeko asmoz, gainera, maila lortu duten ikasle gehienei irailera aurreratuko diete diru laguntza. Abuztura arte, 5.324 ikaslek eskatua zuten diru laguntza. Jaurlaritzak beste epealdi bat ireki du laguntza horiek eskatzeko; azaroaren 6ra arte egongo da horretarako aukera. Irakasleen baldintzak Halaber, euskaltegi pribatuetako eta zentro homologatuetako irakasleen lan baldintzak hobetzea izango du Jaurlaritzak lehentasunen artean, Zupiriak azpimarratu duenez. Haren hitzetan, iaz hasi zen Jaurlaritza baldintza horiek hobetzeko lanean, eta ikasturte berrian 90 milioi eurotik gorako inbertsioa egingo du xede horrekin. «Helburua da euskaltegi pribatuetako irakasleen lan baldintzak hobetzea eta udal euskaltegietako irakasleekin dagoen aldea gutxitzea», esplikatu du. Horrez gain, sailburuak nabarmendu du inbertsioen artean 170.000 euro jarriko dituztela 39 udal euskaltegietan arbel digitalak erosteko. Udaberria euskaltegiko zuzendari Rakel Larrazabalek, berriz, azpimarratu du euskaltegien eta erakundeen arteko «lankidetza sendotzea» ezinbestekoa dela. Uste du euskara «modu naturalean» irekitzeko bideak lagundu behar direla, eta euskaltegiek eta gizarteak «norabide berean» arraun egin dezaten irakasleek tresna eta baliabide nahikoak behar dituztela.


Summary: Ertzaintzak bi familia etxegabetu ditu Gasteizko Prado kalean. Gasteizko Etxebizitza Sindikatuak salatu duenez, familia horiek «argirik, erroldarik eta kontraturik gabe» bizi ziren, talde kriminal baten iruzurraren biktima izan ostean. Bihar beste etxegabetze bat izango da Idiazabalen.

Ertzaintzak eta Gasteizko Udaltzaingoak bi familia etxegabetu dituzte gaur, sarrailagile baten laguntzarekin. «Etxegabetzeak gelditu!» oihu artean, Gasteizko Prado kaleko 4. zenbakia desjabetu dute eguerdian. Gasteizko Etxebizitza Sindikatuak eman du abisua, eta dozenaka lagun elkartu dira han etxegabetuei babesa adierazteko eta etxegabetzeak gelditzea aldarrikatzeko.

Sindikatuak jakinarazi duenez, familia horiek talde kriminal baten iruzurraren biktima izan ziren. Martxoaren hasieran Udaltzaingoak hiru gizon atxilotu zituen Gasteizen, etxebizitzen alokairuan iruzur egiten zuen talde kriminal bateko kide izatea egotzita. Azaldu zutenaren arabera, 30 pertsona ingururi egin zieten iruzur, eta, hainbat kasutan, mehatxatu ere egin zituzten. Kontraturik gabeko gelak berralokatzen eta erroldak faltsutzen aritu ziren.

Sindikatuak, martxoaren amaieran egindako agerraldi batean, kontatu zuen iruzur egin zieten pertsonen egoerak okerrera egin zuela Poliziaren esku hartzearen ondoren. «Kontraturik edo erroldarik gabe jarraitzen dute, etxegabetze mehatxupean, etxeetan pilatuta eta inolako etxebizitza alternatibarik gabe. Gainera, argindarra behin eta berriz kentzen diete», salatu zuten.

Etxegabetzea Idiazabalen

Beste etxegabetze baten berri ere eman zuen joan den astean Goierriko Kontseilu Sozialistak. Bihar izango da, Idiazabalgo (Gipuzkoa) Arimasagasti auzoan, 09:30ean, eta, salatu dutenez, etxegabetuko duten laguna kalean geratzeko arriskuan dago.

Kontseiluak, batetik, nabarmendu du hustu nahi duten etxea egoera txarrean dagoela. «Duela bizpahiru urte, sabaia gainera erori zitzaion, eta jabeak ez du konpondu», salatu du. «Izan ere, errentatzaileen irabaziak handitzeko, geroz eta egoera txarragoan dauden etxeak merkaturatzen dira, eta geroz eta gehiago dira baldintza negargarri horiek onartzera behartuta daudenak».

Bestalde, adierazi dute udala egoeraren jakitun dagoela, baina momentuz ez duela alternatibarik ziurtatu. Azkenik, gaitzetsi dute «etxebizitza legea eta moratoria ezkerreko alderdien propaganda elektoralistara bideratuta daudela» eta agerian geratu dela neurri horiek «etxebizitzaren arazoari erantzuteko duten irismen mugatua».


Summary: Herritarren %4 «benetako pobrezian» bizi dira, Eusko Jaurlaritzaren arabera. Azken hamarkadako ehunekorik txikiena bada ere, gero eta herritar gehiago bizi dira ongizate faltaren arriskuan

Araba, Bizkai eta Gipuzkoako pobrezia adierazleak neurtzeko, Pobreziari eta Gizarte Desberdintasunei buruzko Inkesta egin du aurten ere Eusko Jaurlaritzak. 10.000 pertsonak baino gehiagok hartu dute parte galdeketan, eta, emaitza nagusien arabera, «hobekuntzak» izan dira aurreko urteekin konparatuz. «Benetako pobreziaren» ehunekoa, esaterako, azken hamarkadako txikiena izan da: 2012an, biztanleen %5,3 bizi ziren «benetako pobrezian» eta, 2022an, %4.

Pobreziaren inguruko «pertzepzio subjektiboa» ere aldatu egin da, eta herritarren %2,4k baino ez dute beren burua pobretzat hartzen. Duela hamar urte, berriz, %0,6 gehiagok.

Biztanle gehienek uste dute, %92,2k, ongizatea dutela. Prezioen igoerak eta soldaten izozteak, baina, eragina izan du herritarren aisialdian, eta askok ezin dituzte «normaltzat jotzen diren jarduerak» egin. Horiek horrela, ongizaterik ezaren arriskua da gehien handitu den aldagaia. %6,9tik %8,2ra igo da, adibidez, neguan hoztu diren etxeen kopurua, eta %16,3tik %19,2ra igo da ezusteko gastuak ordaindu ezin dituzten biztanleen ehunekoa.

Pobrezia baldintzatzen duten beste aldagai batzuk ere badaude. Atzerritarren %19,9 bizi dira «benetako pobrezia egoeran»; gainerako herritarren artean, %2,1eko da ehunekoa. Gazteen egoera hobetu egin da, baina 55 eta 64 urte bitartekoek ez dute aldaketa handirik nabaritu: %3,3 pobre bizi dira oraindik ere. Emakumeen kopurua, gainera, gizonezkoena baino handiagoa da: %4,2 eta %3,8 hurrenez hurren.

Lurraldetasunak ere eragina du pobrezian: biztanleen %5,1 pobrezian bizi dira Araban, %3,9 Bizkaian, eta %3,7 Gipuzkoan.


Summary: Langile bat hil da Elorrion, basoan istripu bat izan ostean. Irailaren 5ean jazo zen ezbeharra, eta irailaren 8an hil zen, zuhaitz batek buruan jo ostean zituen zauriengatik.

LAB sindikatuak adierazi duenaren arabera, joan den ostiralean 54 urteko langile bat hil zen Elorrion (Bizkaia), basoan lan istripu bat izan zuela eta. Antza denez, zuhaitz batek buruan jo zuen gizona irailaren 5ean, eta istripu horrek eragindako zauriak direla-eta hil zen, hiru egun geroago.

Sindikatuak egin ohi duen kontaketaren arabera, aurten 33 pertsona hil dira jada Euskal Herrian lanean, eta beste hiru euskal herritar hil dira Euskal Herriko mugetatik kanpo lanean zebiltzala. Azken bederatzi egunetan lau langile hil dira Euskal Herrian.

LABen arabera, basogintzaren sektorean urtero hiltzen da langileren bat, nahiz eta «langile gutxiko» sektorea izan. Salatu du langileek lan baldintza prekarioak dituztela sektoreko enpresek etekinak lor ditzaten, eta lan segurtasuneko baliabideetan gutxi inbertitzen dutela. «Plantilla murritzak, basoan bakarka lanean aritzea, errekurtso prebentiborik eta formakuntzarik eza, lan tresna desegokiak, malda handiko lan eremuak eta lan erritmo oso altuak» eguneroko gauza direla adierazi du.


Summary: Nafarroako Gobernuak eskatu du hondamendi eremu izendatzeko ekaitzak kalte egindako herriak. UPNk aurkeztu du oharra, eta eskerrak eman dizkie kalteak konpontzeko lanean ari diren guztiei

Kazkabar ekaitz handia izan zen herenegun Fiteron, Cintruenigon eta Corellan (Nafarroa), eta oraindik zehazteko dago zein diren fenomeno meteorologikoak eragindako kalteak. Dena den, Nafarroako Parlamentuko bozeramaileen batzarrak ohar bat onartu du gaur, zeinaren bidez eskatzen duen «eragindako eremuak leheneratzeko legez ezarritako tresnak gaitzeko». UPNk aurkeztu du lau puntuz osatutako oharra, eta PSNk azkeneko biak moldatu ditu.

Lehenbiziko atalean, Nafarroako Parlamentuak elkartasuna adierazi die ekaitzarengatik kaltetuak izan diren horiei, eta bigarrenean, eskerrak eman dizkie kalteak konpontzeko lanetan ari diren guztiei. Hirugarrenean, eskatu dute «eragindako eremuak leheneratzeko legez ezarritako tresnak gaitzeko». Azkenik, «fenomeno meteorologikoei aurrea hartzeko eta kalte posibleak murrizteko gaitasuna etengabe hobetzearen» alde egiten du testuak.

Jose Mari Aierdi Ingurumen eta Landa Garapeneko kontseilariak adierazi du lanean ari direla eremu kaltetuei laguntzak emateko. Hala, Aierdi eta Oskar Txibite Lurralde Kohesioko kontseilariak Fiteroko, Cintruenigoko eta Corellako alkateekin bildu dira gaur, egoera «bertatik bertara» ezagutzeko. «Nafarroako Gobernuaren webgunea zabalik dago, bertan jarri ahal izateko kalteak eta gastu estimazioak. Horrek aukera eman behar digu ekintza guztiak baloratzeko», adierazi du Aierdik.

Gehitu du hainbat alorretako kalteak hartu behar direla kontutan. Erran du ondasun pribatuetan «nabarmenak» izan direla kalteak: «Aseguruek artatu behar dituzte, eta, hondamendi eremuaren izendapena onartuko balitz, ematen diren laguntzek ere kontuan hartzen dituzte kalte horiek». Aierdiren erranetan, azpiegitura publikoetako galerez tokiko administrazioa arduratzen ahal da. Laborantzako azpiegiturak eta laboreetan ere kalteak izan direla azpimarratu du, eta aztertuko dutela nola bideratu laguntza alor horietara.

Aierdik azaldu du laguntzak bideratzeko beharrezkoa dela Txibite kontseilariak foru agindu bat onartzea, babes zibileko larrialdi batek eremu kaltetuaren izendapena finkatzeko. Espainiaren erantzunari dagokionez, adierazi du normalean denbora gehiago behar izaten dutela. Dena den, nabarmendu du badagoela «borondate politikoa horrelako ezaugarriak dituen egoera bati erantzuteko».


Summary: Gorka Hermosak eta Garikoitz Mendizabalek ‘Sustraien matxinada’ diskoa plazaratu dute. Soinu jotzaileak konposatutako 11 abesti bildu dituzte lanean, estilo ugari uztartzen dituztenak. Carles Benavent eta Tino di Geraldo musikariekin grabatu dute lana, eta Elkar diskoetxearekin kaleratu.

Soinuan bata eta txistuan bestea, bi musika tresnetan erreferentetzat hartuak dira Gorka Hermosa eta Garikoitz Mendizabal. Nazioartean maiz saritua, Hermosak konposatutako lanak mundu osoko orkestrek jo izan dituzte urteotan; eta Mendizabalek, berriz, urteak daramatza frogatzen txistua molde eta joera askotara egokitzen dela. Nork bere aldetik osatu dute beren ibilbidea, baina elkarrekin ere aritu izan dira. Orain, beste urrats bat egin, eta elkarrekin ondu dute Sustraien matxinada albuma. Hermosak konposatutako 11 kantu bildu dituzte diskoan, Carles Benavent eta Tino di Geraldo musikari sonatuekin batera grabatu dituzte, eta Elkar diskoetxeak plazaratu du bilduma.

Bi musikariek aspalditik zuten elkarrekin aritzeko desira, Hermosak azaldu duenez. «Agendak uztartzea asko kostatu zitzaigun, baina biok genuen batera jotzeko gogo handia. Azkenean, duela lau bat urte edo, errepertorio bat egitea lortu genuen. Eta biok flipatu genuen». Lantzen ari ziren hori grabatzea proposatu zion Mendizabalek, baina, hamabi diskoren ostean, zalantzak zituen soinulariak. «Beste zerbait grabatzekotan, ilusio handi-handia egiten zidan zerbait izan behar zuen». Eta «amesten hasita», pentsatu zuen gustura egingo lukeela disko hori Carles Benavent baxu jolearekin eta Tino di Geraldo bateria jolearekin. Eskarmentu handiko musikariak dira biak ala biak, besteak beste Miles Davis, Chick Corea, Paco de Lucia eta Camaron de la Islarekin aritutakoak.

Eta aukera hori sortu zitzaien. «Santanderren [Espainia] jo zuten batean, elkarren lagun batekin garagardo bat hartzen bukatu genuen, eta bota nien. Eta pandemia garaia zenez eta agenda normalean baino hutsago zutenez... Mirari hutsa izan zen, baina lortu genuen». Aurrez «bihotzak» gidatuta hautatutako kantuak hartu, eta landetxe batean astebete eman zuten lau musikariek, entsegu «intentsibo» batean, Hermosak azaldu duenez. Ondoren, estudiora sartu, eta egun eta erdi baino ez zuten behar izan diskoko 11 kantuak grabatzeko.

Mendizabali egindako lana goraipatu dio soinu joleak. «Nire ustez, haren soinuak erraietara eramaten gaitu, euskal kulturaren funtsera, eta gero, berak, daukan birtuosismoarekin, beste unibertso batzuetara eramaten du txistua, agian euskal musikan bera iritsi den arte posible ez ziren unibertsoetara».

Hermosaren piezetan estilo askoren «fusioa» dagoela azpimarratu du Mendizabalek, eta diskoan ere «azpi-azpian» horietako bakoitzetik badagoela zerbait iritzi dio. «Horrek zer ekartzen du? Bada, txistuarentzat izugarrizko erronkak», aitortu du. «Erronka horiei aurre egiteak aurrelan bat eskatu digu; nola atondu joerak, tesiturak, artikulazioak... izan zedin zerbait benetan noblea eta duina, txistuaren esentzia galdu gabe. Eta uste dut lortu dugula». Benavent eta Di Geraldorekin aritu izana «esperientzia ahaztezina» izan dela gaineratu du.

Bi musikariak maisutzat jo ditu Andres Kamio Jitu Elkar argitaletxeko musika arduradunak. «Eta hori gutxi balitz bezala, diskoa grabatzeko beste bi munstroren laguntza izan dute». Hala, «maila handiko grabazioa» ondu dutela iritzi dio. «Gure musika tradizionalarekin eta folklorearekin horren lotuta dauden bi instrumentu hauek, bi maisu hauen eskuetan, soinuzko beste unibertso batera eramaten gaituzte». Horregatik, entzuleei ohartarazi die «buruan txikitatik izandako sonoritatea ahaztu eta beste zerbait entzuteko prest» egoteko. Askotariko doinuak josi, eta folketik, jazzetik, musika garaikidetik eta klasikotik edaten duten kantuak landu dituzte bi egileek. «Nahasketa bat da, musika klasikoaren parametroetatik abiatuta, euskal folkloreko erritmo eta doinuak jazzaren askatasunarekin batzen dituena».

Zuzenekoei ekiteko prest

Orain, lana zuzenean aurkezteko bideari ekingo diote. Hermosaren jaioterrian emango dute lehen kontzertua, Zumarragan (Gipuzkoa), hilaren 23an, Antioko baselizan. Ondotik, Gasteizko Antxina Folk —azaroan— eta Bilboko Loraldia —2024ko martxoan— jaialdietan ere ariko dira, baita Madrilen ere —2024ko otsailean—.

Molde berezia izango du Bilboko saioak, gerora biran errepikatu nahi dutena, Hermosak iragarri duenez: «Euskal literaturan erreferente diren hiru emakume gonbidatu ditugu: Nerea Arrien, Leire Bilbao eta Toti Martinez de Lezea. Sustraien matxinadaren kontzeptuari buruzko gogoeta literarioak egingo dituzte, eta guk piezak tartekatuko ditugu».

Adierazi dute ez dakitela ziur kontzertuetan Benaventekin eta Di Geraldorekin ariko ote diren, baina ez dute aukera baztertzen.


Summary: Bilboko Metroak berrabiatu du Indautxu eta Zazpi Kaleen arteko zerbitzua. Pertsona bat harrapatu du metroak arratsaldean, Abandoko geltokian. Zerbitzua eten duten arren, jada martxan da.

Metroak pertsona bat harrapatu du Abandoko geltokian, 17:30 aldera. Halako kasuetarako protokoloa aktibatuta, haraino joan dira Ertzaintza eta larrialdi zerbitzuak.

Zerbitzua etenda egon da bi orduz Indautxu eta Zazpi Kaleak geltokien artean. Bilboko Metroak jakinarazi duenez, ordea, jada martxan dago. Une batez, ez dute Abandoko geltokian geldialdirik egin, baina jada martxan da geltoki hura ere.


Summary: Libian 2.000 lagun hil dira 'Daniel' zikloiarengatik. Ekialdeko gobernuko lehen ministroak esan du «auzo batzuk erabat desagertu» direla.

Libia ekialdeko GSU Elkartasun Nazionaleko Gobernuko lehen ministro Osama Hammadek jakinarazi du gutxienez 2.000 lagun hil direla herrialdearen ipar-ekialdean, Daniel zikloiarengatik eta horrek eragindako uholdeen ondorioz. «Auzo batzuk erabat desagertu dira», deskribatu du Hammadek; batez ere Derna hiria jo du gogorren zikloiak, eta hango egoera «katastrofe bat» da.

Desagertuak milaka dira, eta uste dute hildakoen kopurua handitu egingo dela. Hori bai, GSUko lehen ministroaren datuarekin konparatuta, Libiako Ilargi Gorriak datu txikiago bat eman du: haren arabera, 150 bat dira hildakoak, lerro hauek idazterako.

Mendebaldean dagoen GNU Batasun Nazionaleko Gobernuak, berriz, adierazi du estatuak kalte ordainak emango dizkiela biktima guztiei, eta hiru eguneko dolua ezarri du.


Summary: Kalte handiak eragin ditu kazkabar ekaitzak Bizkaian eta Gipuzkoan. Emakume bat zauritu da Igorren (Bizkaian), eta trafiko arazo ugariren berri eman dute

Euriak ez ezik, izotz puska mardulek erasan diete Bizkai eta Gipuzkoako zenbait udalerriri. Atzo arratsaldeko lehen orduan sartu da kazkabar ekaitza mendebaldetik, eta kalte handiak eragin ditu.

Igorren (Bizkaia), esate baterako, emakume bat artatu behar izan dute herriko osasun zentroan, txingorrak zaurituta. Autoetan ere ikusten dira izotzak eragindako kalteak.

Euri zaparradak ikusgarriak izan dira beste hainbat udalerritan ere: Diman, Aretan, Zornotzan, Mallabian, Iurretan, Ondarroan eta Eibarren, besteak beste.

Trafiko arazo ugari sortu ditu denboraleak. Eta errepidean ez ezik, aire trafikoan ere eragina izan du ekaitzak, Lanzarotetik Bilbora zetorren hegazkin batek Santanderren (Espainia) lur hartu behar izan baitzuen.

Bezperako iragarpen meteorologikoak gainditu ditu ekaitzak. Hori dela eta, abisu maila igo dute Euskal Herri osoan: Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak alerta laranja ezarria du 15:00etatik 22:00etara Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, «prezipitazio handiagatik».

Alerta bera ezarri dute Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan ere, 50 litro ur pilatzeko arriskua dela eta. Abisu laranja ezarri du Aemet agentziak Nafarroako erdialdean eta iparraldean, 20:00ak arte.


Summary: Kartzela zigorra urtebete laburtu diote Iruñeko talde bortxaketako espetxeratuetako bati. Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiak 'soilik baietz da baietz' legea aplikatuta hartu du erabakia. Angel Boza da zigorra laburtuko diotena.

Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiak hamabost urtetik hamalaura murriztu du Angel Bozari ezarritako kartzela zigorra. Boza da 2016ko sanferminetako lehen gauean 18 urteko emakume bat bortxatu zuten bost gizonetako bat. Erabakia soilik baietz da baietz legea aplikatuta hartu dute. Lehenago ere saiatu zen Boza bere zigorra leuntzen lege hori baliatuta; lehen instantzian, Nafarroako Probintzia Auzitegiak ezezkoa eman zion aurtengo otsailean. Epaileek argudiatu zuten hamabost urteko zigorra «sexu askatasunaren aurkako delituen arauketa berriaren arabera ere ezarri» daitekeela.

Oraingoan, ordea, Auzitegi Nagusiko epaileek ez dute erabaki bera hartu. Auzitegiak berak jakinarazi duenez, taldeko bost kideetako bati —ez du zehaztu zeini, baina hainbat hedabidek eman dute Bozaren izena— zigorra murriztu diote soilik baietz da baietz legea aplikatuta. Dena den, oraindik helegitea jar dakioke erabakiari Espainiako Auzitegi Gorenean.

2019. urtean ere Gorenak berrikusi zituen Iruñeko talde bortxaketako espetxeratuen zigorrak. Sexu abusutzat ez, sexu erasotzat hartu zuten bortxaketa. Ondorioz, bederatzi urteko zigorrak gogortu zituzten: lau akusaturi hamabost urteko kondena ezarri zieten, eta bosgarrenari, berriz, beste bi urte gehitu zizkioten, biktimari sakelako telefonoa lapurtzeagatik.

Legezko gutxiengoetatik hurbil

Nafarroako Auzitegi Nagusiaren arabera, orain zigorra arindu behar da, hain justu, Gorenaren epai hura kontuan hartuta: hamabost urteko zigorra ezarri zuen, orduko «legezko kondena txikienetik hurbil». Izan ere, garai hartako zigor kodeari erreparatuta egindako kalkuluen arabera, erasotzaileari ezar ziezaiokeen kondena «hamalau urte, hiru hilabete eta egun bateko espetxealditik hamazortzi urtekora bitartekoa» zen, bortxaketa jarraituaren delituagatik eta hainbat larrigarri kontuan hartuta. Lege berriak gutxieneko hori «nabarmen» jaitsi zuenez, zigorra proportzionalki murriztu behar dela ondorioztatu du auzitegiak.

Iazko urrian onartutako arauaren arabera, sarketa duten sexu erasoak zazpi eta hamabost urte arteko kartzelaldiarekin zigor daitezke, eta oinarri horri erantsi behar zaizkio larrigarriak —besteak beste, erasoa taldean egitea—; bi larrigarri edo gehiagorekin, zigor tartearen erditik gora ezarri behar da kondena. Hortaz, Nafarroako Auzitegiak egindako kalkuluaren arabera, erasotzaileari jar dakiokeen zigorra hamahiru eta hamazortzi urte artekoa da, eta Gorenak egokitzat jo zuenez zigor txikienera «hurbiltzea»—uste baitzuen orduko kondena txikienaren urte kopurua proportzionala zela akusatuen egoera pertsonalarekin eta erasoaren larritasunarekin—, auzitegiak orain hamalau urtera jaitsi du kondena.

Bi epailek egin dute erabakiaren alde: Joaquin Galve Sauras Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiko presidenteak eta Francisco Javier Fernandez Urzainkik. Hirugarren epaileak, Esther Erice Martinezek, zigorra murriztearen aurkako botoa eman du, eta kritiko mintzatu da zigorra zehazteko moduarekin. Auzitegi Gorenaren beraren ebazpenak aipatu ditu, argudiatzeko zigorra ezin dela zehaztu «proportzionaltasun aritmetikoko irizpide soilei jarraiki». Erantsi du halako berrikuspen bat ezin dela «abstraktuan» baloratu, baizik «zehatzago», hau da, epaitutako kasuan ezar daitekeen zigorra aztertuz, delituan eragina izan duten elementu guztiei erreparatuz eta Gorenaren epaiak ezarritako «irizpide indibidualizatzailea» kontuan hartuz.

Albistea jakin bezain pronto, UPNk dimisioak eskatu ditu Espainiako Gobernuan, «lotsagabekeria horren erantzule nagusian».


Summary: Erregaien garestitzeak %2,7ra igoarazi du inflazioa Hegoaldean. Elikagaien garestitzea gutxitzen ari bada ere, erregaiak garestitu besterik ez dira egin udan. Azpiko inflazioak %6tik gora jarraitzen du.

Inflazio orokorrean aldaketa handirik ez da izan abuztuan, %2,6tik %2,7ra egin baitu gora Hego Euskal Herrian. INE Espainiako Estatistika Insitutuaren datuen arabera, erregaien garestitzeak igoarazi du batez ere KPI kontsumorako prezioen indizea. Elikagaien garestitzeak beheranzko joerarekin jarraitzen du, nahiz eta oliba olioaren prezioek alarmak piztuarazi dituzten azken asteotan.

Egunero eta egunero garestiago daude erregaiak. Uztailaren hasieratik, astez aste, garestitu egin dira gasolioa eta gasolina. 95 gasolinaren litroak batez beste 1,621 euro balio zuen ekainaren 26an, eta atzo 1,770 euroan zegoen. Dieselaren litroak, berriz, 1,462 euro balio zuen ekainaren amaieran, eta atzo 1,673 euro ziren.

KPIaren bilakaeran ere ikus daiteke hori; izan ere, uztailean negatiboa zen, -%14,4, eta abuztuan ere negatiboa izan bada ere, -%4ra hazi da. Hau da, uztailean erregaia 2022an baino %14,4 merkeago zegoen, eta abuztuan soilik %4 merkeago.

Oliba olioaren alarma

Gutxinaka bada ere, elikagaien garestitzea txikitzen ari da, nahiz eta inflazio orokorra baino handiagoa den oraindik: ia lau aldiz gehiago. Uztailean %10,1 zen elikagaien inflazioa, eta %9,8 da abuzutuan. Hala ere, azken asteetan oliba olioaren prezioek goiburuak bete dituzte; izan ere, leku askotan 10 eurotik gora dago litroa. Supermerkatu batzuk botilei alarmak jartzen hasi dira, jendeak lapurtu ez ditzan.

Kontsumitzaileen hainbat elkartek gogor salatu dute oliba olioak prezio handiegia duela, OCU Espainiako Kontsumitzaileen Elkarteak esaterako, eta Espainiako Nekazaritza Ministerioari inspekzioak egiteko eskatu diote.

Azpiko inflazioa, %6tik gora

Elikagaien eta erregaien prezioak oso aldakorrak direnez, azpiko inflazioa da EBZ Europako Banku Zentrala gehien kezkatzen duen aldagaia; bi ondasun horiek kontuan hartu gabe kalkulatzen da azpiko inflazioa. 2022ko uztailetik %6tik gora dago, eta ez dirudi hortik jaitsiko denik hemendik gutxira.

Azken hilabeteetan tarteka gora eta tarteka behera egin badu ere, %6tik gora jarraitzen du, %6,3an kasu honetan. 2021eko abuztura egin behar da atzera (bi urte) %1etik beherako azpiko inflazioa ikusteko.

Etxeko ohiko gastuek ematen dute lasaitasuna orain ere. 2021ean, argindarra asko garestitu zen denbora gutxian, eta etxeko berokuntzaren, argiztapenaren eta bestelako gastuek izugarri egin zuten gora. Ukrainako inbasioak areagotu egin zuen hori, gasaren garestitzeagatik, baina azken hilabeteetan asko merkatu dira gastuok. Egun negatiboa da ondasun horien inflazioa, -%34,9.


Summary: Europako Parlamentuak 600.000 euro itzultzeko eskatuko dio Michele Alliot-Marieri. Leporatzen diote 2014tik 2019ra diru publikoarekin ordaindutako enplegu faltsu bat sortu izana bere ilobarentzat

Libération egunkariak jakinarazi duenez, eurodiputatu zen garaian bere ilobarentzat enplegu faltsu bat sortu izana leporatzen diote Michele Alliot-Marieri. Frantziako egunkariaren arabera, 2016an abiatu zuen ikerketa OLAF Iruzurraren Aurka Borrokatzeko Europako Bulegoak, Batasun Nazionalean enplegu faltsuak sortzeko sistema bat aurkitu ostean.

2021ean bukatu zuen ikerketa OLAFek, eta aurtengo urtarrilean helarazi zion txostena Europako Parlamentuari. Libération-en arabera, Europako Parlamentuak 600.000 euro itzultzeko eskatu dio Alliot-Marieri, baina ez du oraindik horren jakinarazpen ofizialik jaso. Libération-en egindako adierazpenetan, enplegu faltsua izan zela ukatu du Alliot-Marieren ilobak.

Politikari ezaguna da Alliot-Marie Euskal Herrian, Lapurdiko hautetsi nagusietako bat izan baita urteetan. Donibane Lohizuneko (Lapurdi) auzapez izateaz gain, ministro kargu bat baino gehiago bete izan ditu Frantziako gobernuetan, eta, gaur egun, pisuzko politikaria izan da Frantziako eskuin kontserbadoreko alderdi batean, Errepublikanoak izenekoan.


Summary: Frantziak uko egin dio Hizkuntza Gutxituen Europako Ituna berresteari, beste behin. Frantziako Konstituzio Kontseiluaren arabera ituna berresteak herritarren arteko berdintasun printzipioa urratuko lukeela erantzun dio Alsazia Elebiduna federazioari Lauren Boone Europako gaietarako Frantziako estatu idazkariak.

Ezezkoan segitzen du Frantziak. Ez du Hizkuntza Gutxituen Europako Ituna berretsiko. Hala jakinarazi du Lauren Boone Europako gaietarako Frantziako estatu idazkariak Alsazia Elebiduna federazioak egindako eskaerari emandako erantzunean. Alsaziarrek otsailean idatzi zioten Emmanuel Macron Frantziako presidenteari, eta agorril bukaeran jaso zuten Boonen erantzuna.

Ohi bezala, Frantziako Konstituzio Kontseiluaren ebazpena oroitarazi du estatu idazkariak: Frantziak Ituna berretsiko balu «Errepublikaren zatiezintasunaren konstituzio-printzipioei, legearen aurreko berdintasunari, frantses populuaren batasunari eta hizkuntzaren erabilera ofizialari muzin» egingo liekeela erabaki zuen garaian.

Hala ere, Boonen hitzetan, horrek ez du eragozten Frantziak hizkuntza gutxituen irakaskuntza eta sustapena bultzatzen jarraitzea, «Frantziaren ondare kulturalak» baitira. «Ohiko« diskurtsoa erabiltzea leporatu dio Alsazia Elebiduna federazioko kideek.


Summary: David Campionek Iruñerriko Mankomunitateko presidente karguari eutsiko dio. Gobernu ituna sinatu dute EH Bilduk, independenteek, Geroa Baik eta Zurekin Nafarroak.

Bigarrenez hautatuko dute David Campion, Ollarango alkate independentea, Iruñerriko Mankomunitateko lehendakari izateko. EH Bilduk, hautetsi independenteek, Geroa Baik eta Zurekin Nafarroak itun programatikoa adostu dute, Campionen hautagaitza babesteko eta UPNri berriz ere ateak ixteko. Gaur arratsaldeko bilkuran hautatuko dute 2023-2027ko aldirako lehendakaria, baina indar aurrerakoiek agerraldia egin dute goizean, gobernu ituna aurkezteko. EH Bilduk, Geroa Baik, Zurekin Nafarroak eta independenteek gehiengo osoa dute mankomunitateko batzorde orokorrean: 32 ordezkari, 54tik.

Gaurko agerraldian adierazi dutenez, lau indarrek gobernu talde bat sortuko dute, agintaldiko politikak eta ildo nagusiak adosteko. Gobernu talde hori zabalik izanen da, halere, itun programatikoarekin bat egin nahi duen «talde aurrerakoi» orok parte har dezan.

Campion 2019an hautatu zuten mankomunitateko lehendakari estreinakoz. Orduko hartan, EH Bilduk bere hautagaitza kendu zuen —EAko Aritz Aiesa buru zuena—, Campioni babesa eman eta UPNri bidea ixteko. Erregionalistek gogor kritikatu zuten jokaldia, eta Campionen hautagaitza txarretsi zuten, Iruñeko alkate ohi Enrique Maiaren hitzetan, «EH Bilduren B plana» zelako.

Nafarroako erakunde handien artean laugarrena da Iruñerriko Mankomunitatea, gobernuaren, parlamentuaren eta Iruñeko Udalaren ondotik. Iruñerriko hondakinen kudeaketaz, garraio publikoaz eta ur horniduraz arduratzen da. Campionen aurretik, Aritz Aiesa izan zen erakundeko lehendakaria, 2015etik 2019ra. CDNko Luis Ibero (2007-2011) eta PSNko Javier Torrens (2011-2015) izan ziren UPNk babestutako azken lehendakariak.


Summary: Solarisek hidrogeno bidezko 235 autobus egingo ditu. Italian eta Alemanian sinatutako kontratuek 150 milioiko fakturazioa ekarriko diote CAFen filialari.

Solaris enpresak, zeina CAFen filiala den, hidrogeno bidez ibiliko diren 235 autobus egiteko kontratuak lortu ditu Italiako Bologna eta Venezia hirietan eta Kolonia (Alemania) hirian. Proiektu guztiak batuta, 150 milioiko fakturazioa ekarriko dio enpresari, baina baliteke handiagoa izatea, kontratuetan azaltzen diren zabalkuntza aukerak baliatuz gero.

Bolognarako, 127 unitate egingo dituzte, eta bolognarrek 2024an erabili ahal izango dituzte lehen autobusak. Veneziarako, 90 unitate egin behar dituzte 2025eko bukaerarako eta 2026ko hasierarako, baina jada Solaris enpresaren 30 unitate daude Venezian (elektrikoak eta hidrogeno bidezkoak). Koloniarako, hemezortzi unitateko eskaera egin dute, eta gisa horretako autobusak eskatzen dizkieten hirugarren aldia da. Enpresak 2024 bukaerarako aurreikusten du entrega.

Solarisek ia hamarkada bat darama hidrogenoz dabiltzan autobus horiek sortzen, eta 2022an Europako fabrikatzaile nagusia izan zen; merkatu kuotaren %60 du. Gaur egun, bukatutako proiektuak eta eskariak kontuan izanda, Solarisen hidrogeno autobusak 300 baino gehiago dira.

Azken hilabeteetan ere beste kontratu batzuk lortu ditu: hidrogeno bidezko 25 autobus Alemaniako Duisburg hirirako, 52 autobus Rostock eskualderako, eta 56 autobus elektriko Danimarkako Aarhus hirirako.


Summary: Libia ipar-ekialdea hondamendi eremu izendatu dute uholdeengatik; 5.200dik gora dira hildakoak. ‘Daniel’ zikloiaren ondorioz 8.200 lagunetik gora desagertu dira, agintarien eta GKEen arabera.

Orduek aurrera egin ahala, gora baizik ez dute egiten Libia ipar-ekialdean hildakoen eta desagertuen kopuruek. Daniel zikloiaren ondorioz, Derna hiriaren inguruko bi urtegik gainezka egin zuten atzo, eta horrek uholdeak eragin zituen. Dagoeneko 5.200dik gora dira hildakoak, eta 8.200 lagun inguru daude desagertuta, ekialdeko GSU Elkartasun Nazionaleko Gobernuaren eta Gurutze Gorriaren Nazioarteko Federazioaren arabera. Egoera hori dela eta, nazioarteak aitortzen duen eta mendebaldean dagoen GNU Batasun Nazionaleko Gobernuak hondamendi eremu izendatu du kalteturiko eremua.

GSUko lehen ministro Osama Hammadek atzo adierazi zuen egoera «katastrofikoa» dela, eta auzo batzuk «erabat desagertu» direla; batez ere, Dernan —han gutxienez 7.000 desagertu zenbatu dituzte—. Gobernuko horretako Abiazio Zibileko ministro Hitxem Txkiuat hiri horretan izan da, eta Reuters berri agentziari adierazi dio Dernaren «%25 desagertu» dela. «Gorpuak daude nonahi».

Egoera larria da, gobernuz kanpoko erakundeek ere salatu dutenez, eta GNUko lehen ministro Abdul Hamid Dbeibehk gaur jakinarazi du konboiak mendebaldetik ekialdera bidean direla; hamalau tona laguntza eramaten ari dira. Eta, agerraldi batean, Gurutze Gorriaren Nazioarteko Federazioaren Libiarako mandatari Tamer Ramadanek esan du jende «asko» hil dela, eta espero dutela milara iritsiko dela kopurua datozen egunetan; «suntsituta» dago Libia ipar-ekialdea, haren arabera.

Erreskate taldeak, soldaduekin, boluntarioekin eta herritarrekin batera, suntsituriko eremuetan lanean ari dira gorpuak ateratzeko, ahal duten moduan. Batez ere, oraindik laguntza gutxi jaso dutelako, Dernan sartzea zaila baitago.

Hiri horretatik 80 kilometrora ere, Susa «ur azpian» dago, hango Larrialdi eta Anbulantzia Zerbitzuko zuzendari Hamdi al-Hasik azaldu duenez; ez du, ordea, biktimei buruzko daturik eman. Baidan ere uholdeak izan dira, eta gutxienez 50 lagun hil dira; eta Marjen and Xahaten ere izan dituzte zailtasunak atzodanik, lekualdaketak tarteko. Hiru herri horiek Jabal al-Akhdar eremuan daude; hor egiten du euri gehien urtero.

Nazioarteko laguntza

Aljeriak, Arabiar Emirerri Batuek, Egiptok, Tunisiak eta Turkiak laguntza bidaltzeko asmoa helarazi dute atzodanik; humanitarioa, eta erreskate lanetarako sostengua. Ameriketako Estatu Batuak ere prest agertu dira, baina Nazio Batuen Erakundearekin eta GNUrekin hitz egiten ari dira laguntza nola koordinatu erabakitzeko.

Hain justu, Libiako Presidentetza Kontseiluko buru Mohamed Yunus al-Menfik herrialdeei eskatu die laguntza bidaltzeko, eta azaldu du Italiarekin eta Espainiarekin ere mintzatu dela. GNUko lehen ministroak atzo esan zuen kalte ordainak emango dizkietela biktimei, eta hiru dolu egun ezarri zituen.

Europako Batzordeko Krisien Kudeaketarako komisario Janez Lenarcicek Marokon eta Libian gertaturikoa baliatu du gaur, oroitarazteko baliabide gehiago behar direla muturreko fenomenoen «normaltasun ikaragarriari» aurre egiteko.


Rubialesek inputatu gisa deklaratuko du

Summary: Rubialesek inputatu gisa deklaratuko du. Espainiako Auzitegi Nazionalak deitu du heldu den ostiralean deklaratzera. Fiskaltzaren kereila onartu zuen atzo; horretan, sexu erasoa egitea, eta Hermosori eta haren inguruari jazotakoa justifikatzea behartzea leporatzen dio.

Herenegun gauean dimisioa aurkeztu zuen Luis Rubiales Espainiako Futbol Federazioko presidenteak, baina Rubiales auzia ez da amaitu erabaki horrekin. Espainiako Auzitegi Nazionalak epailearen aurrean deklaratzera deitu du, datorren ostiraleko 12:00etan. Inputatu gisa egingo du.

Munduko Koparen finalean, Rubialesek Jennifer Hermoso Espainiako selekzioko futbolariari haren borondatearen aurka ezpainetan musu eman zion; duela hiru aste gertatu zen hori. Hermosok presidentearen kontrako salaketa formalizatu eta gero, joan den ostiralean Fiskaltzak kereila jarri zuen Rubialesen aurka. Bi leporatzen dizkio: bata, sexu erasoa egin izana; bestea, jokalariari eta haren ingurukoei behartu izana gertakaria justifikatzea. Francisco de Jorge epaileak nahikoa proba ikusi ditu kereila onartzeko, presidente izandakoaren kontrako auzibidea irekiz. Eskatu du hedabideetan zabaldu ziren bideoak eta irudiak batzeko.

Soilik baietz da baietz legeak zigortzeko modukoak jasotzen ditu baimenik gabe ahoan emandako musuak, Fiskaltzaren arabera. Auzibideari ekiteko erasoa jasan duenaren edo haren ordezkari legalaren salaketa edo fiskaltzaren kereila bat behar da. Hori jakinarazi zion fiskaltzak Hermosori, eta hala egin zuen futbolariak joan den astean. «Zaurgarri eta eraso baten biktima» sentitu zela salatu zuen. Ondoren heldu zen Fiskaltzaren kereila.

Oraingoa ez da hiru asteotan Rubialesen aurka hartu den erabaki bakarra: FIFAk 90 egunez kargugabetu zuen, eta Espainiako TAD Kirol Auzitegi Administratiboak «larritzat» jo zuen finalean egindakoa. Dena dela, behin dimisioa emanda argitu beharko da zer egiten duen TADek.

Rubialesen auziak Espainiako Federazioko beste kide bat zipriztindu du: Jorge Vilda selekzioko hautatzailea. Ez zuen dimisioa eman; joan den astean kargugabetu zuen federazioak. Rubialesekin batera iritsi zen kargura, eta hari txaloka aritu zen federazioko presidente gisa dimisioa emango ez zuela iragarri zuen agerraldian.


Summary: Hegazkinen sektoreak aise gainditu du pandemia Hegoaldean. Hego Euskal Herriko lau aireportuek iazko eta 2019ko abuztuko datuak hobetu dituzte. 766.996 bidaiari ibili dira lau aireportuetan.

Gero eta jende gehiago ari da aukeratzen hegazkina bidaiatzeko garraiobide gisa; hala diote, behintzat, Aenak argitaratutako behin-behineko datuek. Hego Euskal Herriko lau aireportuek guztira 766.996 bidaiari hartu dituzte abuztuan, 2022an eta 2019an baino gehiago. Pandemian kolpe handia hartu zuen sektoreak, debekatua egon baitzen hegazkina hartzea aisialdirako.

Loiuko aireportua da (Bizkaia), alde handiz, bidaiari gehien izan duen aireportua. 664.039 bidaiari pasatu dira aireportu horretatik, iaz baino %16,1 gehiago. Pandemia aurreko azken urtearekin alderatuta, hazkundea %17,2koa da. Hondarribiko aireportua da (Gipuzkoa) trafiko gehien izan dutenetan bigarrena, ia 50.000 bidaiari —2022an baino %16,8 gehiago—. Hala ere, 2019arekin alderatuta are harrigarriagoa da hazkundea, %106,8 handitu baita trafikoa, bikoitza baino gehiago. Linea gehiago jarri dituzte aireportu horretan, eta horregatik hazi da hainbeste.

Gasteizko aireportua izan da 2022arekin konparatuta trafikoa gehien handitu den aireportua, iaz baino %36,3 bidaiari baino gehiago pasatu baitira bertatik. Pandemia aurreko datuekin alderatuta, ia bikoiztu egin da, %89,2 gehiago. Noaingo aireportuan (Nafarroa) %8,3 handitu da bidaiarien kopurua, eta 2019arekin alderatuta, berriz, %17,2.


Summary: Celsarentzako bazkide industrial bat nahi du Jaurlaritzak. Gaur egun altzairu enpresaren jabe diren funtsek hura saltzen dutenean industria jarduna bermatuko duen bazkide bat nahi du Tapia sailburuak, eta esan du badagoela interesa agertu duenik

Celsa altzairutegiaren kontrola hartu duten inbertsio funtsak kate motzean lotuko dituen bazkide industrial bat nahi du Eusko Jaurlaritzak. Hala onartu du Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapeneko Sailburuak, eta zehaztu du badaudela esku hartzeko interesa erakutsi duten beste enpresa batzuk. Espainiako Gobernuak oraindik ez du baimendu operazioa, baina inbertsio funtsek beren interesen aldeko ebazpen judizial bat jaso dute.

«Funtsak joan egingo dira, beti joaten baitira, eta une horretan enpresaren bideragarritasuna bermatuko duen bazkide bat nahi dugu», aurreratu du sailburuak. Tapiak ez du baztertu Rubiralta familia izatea bazkide hori, orain arte Celsako akziodun nagusia zena, edo «inguruko» beste talderen bat. Celsa 7.000 langileko enpresa multinazional bat da, eta 650ek Euskal Herriko hiru altzairutegietan dihardute: 329k, Nervaceron (Trapagaran, Bizkaia); 98k, Celsa Atlanticen (Gasteiz) —lehen Laminaciones Arregui zen—; eta 200ek, Celsa Francen (Bokale, Lapurdi).

Celsak 1.300 milioi euroko zorra du, eta iragan astetik Deutsche Bank bankua buru duen erakunde finantzario talde bat da haren akziodun nagusia. Espainiako Gobernuak eta Jaurlaritzak gaur bertan hitz egin dute Celsaren inguruan, eta bat datoz jardun industriala lehenetsi behar dela. Enpresaren akzio gehienak inbertsio funtsen esku utzi zituen Bartzelonako epaileak bere ebazpenean ere hala zioen, «enplegua» eta «erabakiguneak» mantendu behar zirela, baina eskaera horri berme handiagoa emango dion bazkide industrial bat nahi dute bi gobernuek.

Funtsak ere bazkide hori lortzeko bidean mugitu dira, eta Rafael Villaseca ezarri dute administrazio kontseiluko buru. Naturgyko kontseilari delegatu ohia da, eta eskarmentu handia du kudeaketa industrialean. Dena den, beste ezeren aurretik Espainiako Gobernuaren onespena behar du. Espainiak enpresa estrategikoen jabetza aldaketak oztopatzeko mekanismoak ditu, eta oraindik ez dio onespena eman Celsakoari.


Summary: «Herritar denentzako politikekin» lotu du Anduezak PSEren «garaipena». EAEn, boto kopuruan irabazi zituen PSE-EEk uztailaren 23ko bozak, eta alderdiko idazkari nagusiak helarazi du «balio duen politikaren aldeko mezua» izan dela emaitza hori.

PSE-EEko Batzorde Exekutiboak bilera egin zuen atzo, eta idazkari nagusi Eneko Anduezak batzar horretan egindako hainbat hausnarketaren berri eman du gaur. Uztailaren 23an, EAEn, PSE-EEk garaitu zuela azpimarratuz hasi da, eta boto kopuruan izan zen garaipen hori «herritar denentzat egiten diren politikekin» lotu du. Anduezaren arabera, hauteskunde emaitzek erakutsi dute «balio duten politikak» nahi dituztela herritarrek: «Herritarren benetako erronkei erantzuteko politiken aldeko mezu argi bat da PSEren garaipena Euskadin».

Araba, Bizkai eta Gipuzkoako lurraldeetan «politika progresisten alde» bozkatu dute herritarrek, Anduezaren ustez, «krisiari aurre egiteko modu jakin baten alde, ezkutu sozialaren alde, langileriaren interesen alde eta zerbitzu publikoen alde».

Lizarra-Garaziko 25. urteurrena ere hizpidera ekarri du PSEko idazkari nagusiak. Ziurtatu du «Euskadik» ez duela «inolako beharrik» Lizarra-Garaziko garaietara itzultzeko. EH Bilduko koordinatzaile nagusi Arnaldo Otegik Lizarrako itunaren «norabidera» itzultzeko deia egin du berriki, eta EAJko GBBko presidente Joseba Egibarrek ere Lizarra-Garaziko «gidoia balekoa» dela uste du. Bada, Anduezak erantzun du «harrigarriak» direla hitz horiek: «Porrot hartan parte hartu zuten politikari batzuen oroitzapenak harrigarriak dira».

25 urte bete dira Lizarrako akordioa izenpetu zutenetik, eta hura «Euskadiko gertuko historiako gertaerarik negargarriena» izan zela uste du PSEko buruak: «Soilik nazionalistentzako herri bat egiteko proiektua izan zen, euskal gizartearen zati handi bat kanpoan utzita».

Iragana orainarekin lotzeko baliatu du duela 25 urteko akordioa Anduezak, Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak Espainiako Konstituzioa berriz aztertzeko ekinaldia ere sartu baitu «nazionalisten erreklamazioen» zakuan, Konbentzio Konstituzionala alegia. «Konstituziotik kanpo dagoen lurralde ereduak» proposatzeak ez du «bideragarritasunik», PSEko idazkari nagusiaren arabera: «Euskadik ez ditu bere energiak erabili behar hitz berriak topatzeko, Konstituzioa inguratuz Estatu konfederal bat egiteko».


Summary: Dolomiten gaineko ekaitz baten irudiak irabazi du udako argazki lehiaketa. Irakurleek epea zabalik dute beste hogei argazkiren artean bozkatzeko.

«Mendia ala hondartza?». Aukera horiekin hasten dira asko udako oporretan pentsatzen. Urtero legez, ehunka irakurlek oporretako argazkiak bidali dituzte BERRIAk antolaturiko udako argazkien lehiaketara, eta, irabazleen artean, eztabaida gutxi dago, mendia eta hondartza, biak, jaso dituztelako sarituriko irudietan. Beste sari bat ere egongo da, baina hori irakurleek aukeratuko dute, irailaren 13tik aurrera, astebetez. Jasotako 407 irudietatik BERRIAk aukeraturiko hogeiren artean bozkatuko dute.

Arrasateko (Gipuzkoa) Iker Zubizarretak irabazi du lehenengo saria, mendiko argazki batekin. Izan ere, Dolomitetan egon da, Italiako ekialdeko Alpeetan, eta ekaitza, esne bidea eta ilargia tontorren gainean harrapatu ditu. Getariako (Gipuzkoa) Elkano jatetxean bi lagunentzako otordua irabazi du Zubizarretak. Michelin izar bat du Elkanok.

Bigarren argazki sariduna, berriz, hondartzan egin du Alvaro Company Lopez de Munain gasteiztarrak. Sopelako (Bizkaia) hondartza erretratatu du ilunsentian. Bi lagunentzako bazkaria irabazi du argazkilariak, Dimako (Bizkaia) Garena jatetxean, hori ere Michelin izar baten jabea.


Summary: Urdaibaik «zoritxarrekotzat» jo ditu Goikoetxeak presoen inguruan esandakoak. Bermeo-Urdaibaiko Iñaki Goikoetxea arraunlariak Iurgi Garitagoitia euskal presoa gogoratu zuen igandean, Kontxako Bandera irabazi berritan, eta Arnaldo Otegik zoriondu egin zuen sare sozialetan. Gaur arte ez du etenik izan EH Bilduko koordinatzaile nagusiaren aurkako kritika zaparradak.

Bermeo-Urdaibai arraun elkartearen arabera, «zoritxarrekoak» izan dira Iñaki Goikoetxea arraunlariaren adierazpenak euskal presoei erreparatuz, eta «modu pertsonalean» egin zituela nabarmendu du. Klubak dio Goikoetxea ez zela taldea ordezkatzeko hautatutako arraunlaria, baina ETBk deitu zuela bere ontzira. Han gogoratu zen Goikoetxea «ez daudenekin», eta datorren urtean «denak etxean egoteko» eskaera egin zuen, «bereziki Iurgi». Iurgi Garitagoitiari erreparatu zion arraunlariak, kartzela zigor luzea betetzen ari den euskal presoari.

Bada, Urdaibaik «biziki» sentitu du «sentsibilitate batzuei min egin diezaieketen adierazpenek denboraldiko bandera garrantzitsuena irabazi izana lausotzea». Ez da lehen aldia, ordea, Goikoetxea arraunlaria Iurgi Garitagoitiarekin gogoratzen dena: Kontxan bertan, txapela jantzia zuela erreparatu zion hari aurreko urtean ere.

Igandeko adierazpen horiek oihartzun handia izan dute hedabideetan aurten; ETB1en egindako adierazpenak entzun ondoren, EH Bilduko koordinatzaile nagusi Arnaldo Otegik eskerrak eman zizkion arraunlariari sare sozialen bidez, eta kritika zaparrada gogorra heldu zaio koalizio abertzaleko buruari. «Zurekin beti emozionatzen gara, Iñaki! Eskerrik asko beti euskal preso politikoak gogoratzeagatik, eta zorionak Arraun Lagunak eta Urdaibai!», idatzi zuen Otegik.

EAJko, PSE-EEko eta Elkarrekin Podemoseko zenbait ordezkarik Otegiren hitzak arbuiatu zituzten atzo, baina gaur koska bat gora egin du kritikak, eta Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluk esan du «tamalez batzuek oraindik ibilbide luzea» dutela egiteko. «Elkar bizitzea ez da hori, eta iraganarekiko arduratsua izatea ezta ere».

Urkulluk gogoratu du Garitagoitia kartzelan dagoela Inaxio Uria enpresariaren aurkako atentatua dela eta; «merezi du gogoratzea Kontxan aritutako hamasei arraunlarien talde txikian, aurreko igandean, bi umezurtz zeudela ETAk haien aitak hil zituelako». Donostiarrako patroiaren aita Ramon Diazi eta Tolosaldeko arraunlari baten aita Josu Leoneti erreparatu die modu horretan.

PSE-EEko idazkari nagusi Eneko Anduezak ere hitz gogorrak izan ditu Otegiren eta EH Bilduren aurka: «Batzuk ez dira ohartzen ezertaz, eta badira beste batzuek, Otegi jauna adibidez, gobernu berriak edo alternatiba berriak eratu nahi dituztenak». Anduezaren arabera, Otegi «ez da gai onartzeko hasierako puntuan» dagoela eta «ibilbide etiko bat» egin behar duela, gobernu berriak eratzeko saioan hasi aurretik.

«Polemika antzua»

EH Bilduk ez du elikatu nahi izan hedabideetan indar handia hartu duen ika-mika, baina, Mertxe Aizpurua EH Bilduko Kongresuko bozeramailearen arabera, urte politikoarekin batera iritsi den zalaparta «polemika antzua» da. «Ez dut uste polemika antzuetan sartu behar dugunik, eta ez naiz sartuko, zeren eta sortu dutena hori besterik ez da», esan du Aizpuruak.

Hamar hilabete barru izango dira Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeak, eta aurten egon diren bi bozetan hazkunde handia lortu du koalizio subiranistak. Aldagai hori ezin da banandu azken orduotako polemikatik, Aizpuruak aditzera eman duenez. «Duela gutxi bukatu genuen hauteskunde kanpaina bat, eta ematen du bi egunean sartu garela beste batean».


Summary: Erregai fosilak amaitzeko eskatzeko manifestazioa egingo dute ostiralean. Bilbon egingo dute mobilizazioa, ‘Deskarbonizazioa orain! Azkarra, zuzena eta behin betikoa’ lelopean. Petronor enpresak eragiten dituen kalteak ere salatu nahi dituzte.

Irailaren 20an egingo du NBEk klimari buruzko goi bilera, New Yorken. Klima larrialdiaren aurrean hainbat herrialdek duten «anbizio eskasa» salatu nahi dute, eta munduko tenperaturaren igoerari mugak jartzeko gobernu horien borondatea piztu. Euskal Herriko hainbat talde ekologistak bat egin dute nazioarteko deialdiarekin, eta deskarbonizazioaren aldeko manifestazioa antolatu dute ostiralerako; Bilbon izango da, 19:00etan. Oro har, erregai fosilen amaiera eta «justizia sozial eta ekonomikoan» oinarritutako energia eredua aldarrikatu nahi dituzte. Deialdiaren leloak, hain zuzen, agerian uzten du haien nahia: Deskarbonizazioa orain! Azkarra, zuzena eta behin betikoa.

Nazioarteko emisio kutsatzaileek gora egiten jarraitzen dute etengabean, eta, talde ekologisten arabera, murrizketak ezartzetik «oso urrun» daude gobernuburu asko. Euskal Herrian, esaterako, Europako findegi handienetariko bat martxan dago, «zigorrik jaso gabe»: Petronor (Muskiz, Bizkaia). «Hirigunean eta padura batean kokatuta dago, eta hidrogeno berdea, erregai sintetikoak eta zaborren pirolisia ekoizteko planak ditu; hori guztia diru laguntza publiko ugarirekin hornituta», azaldu dute Sara Ibañez Ortega eta Alex Martinez Vila ekologistek manifestazioa aurkezteko gaur egin duten agerraldian. Ondorioz, eskaera zuzena egin diote ostiraleko protestaren antolatzaileek Eusko Jaurlaritzari: «Deskarbonizazio bidezko klima politiketan, anbizio handiagoa eta premiazko lana izan behar ditu».

Nazioarteko gobernuek, orokorrean, krisialdiaren aurkako politikak gogortu beharko lituzketela uste dute ekologistek; are zehatzago, herrialde aberatsei dagokienez. «Europako Batasuneko herrialdeek, Amerikako Estatu Batuek, Kanadak, Japoniak eta Australiak beren ekonomien erabateko deskarbonizazioa lortu behar dute 2040a baino lehen, karbono zor historiko handiarengatik». Era berean, petrolioa eta gasa duten herrialdeen presioari aurre egin beharko lioketela uste dute, eta lobbyen interesen gainetik aritu. Ekologistentzat «ulertezina» da Arabiar Emirerri Batuetako ADNOC petrolio enpresako burua izatea aurtengo COP28ko presidentea, horrek «bateraezintasun erregimen bat» sortzen duelako.

Bestalde, antolatzaileen iritziz, herrialde aberatsenek «pobretuenekin» dituzten «harreman neokolonialistak» amaitu behar dituzte. «Teknologia, gaitasun eta finantzaketa gehigarri, nahikoa eta egokia bideratu behar zaizkie herrialde pobretuenei». Eta, horrekin guztiarekin batera, bestelako garapen ereduak eskaini behar zaizkie.

«Babes gabeko herritarrak»

Krisialdi gehienetan bezala, «babes gabeko herritarrek» nabaritzen dituzte klima larrialdiko ondorio gehienak, eta haiek ordaindu behar dituzte «krisiaren kostuak»; energia horniduraren prezioen igoera, deskarbonizazioaren plangintza zehatzik eza, etxebizitzen isolamendu termikoa ezin ahalbidetzea, langabezian daudenei erantzuteko ezintasuna edota familia ahulenei laguntza eskaintzeko zailtasuna, esaterako. Ekologistek argi dute: «Justizia klimatikoa bakarrik izango da posible ekosistemen eta giza eskubideen babesarekin batera». Justizia horren barruan, gainera, «beharrezkoak» dira klima errefuxiatuak kontuan hartuko dituzten harrera politika duinak.

Askotariko taldeek bat egiten dute klima larrialdiari mugak jartzeko nazioarteko deialdiarekin, eta guztien artean antolatu dute ostiraleko manifestazioa; beste batzuekin batera, Ekologistak Martxan, Euskal Gune Ekosozialista, Extinction Rebellion Bizkaia, Fridays For Future eta Meatzaldea Bizirik talde ekologistek, ELA eta Steilas sindikatuek, Ezker Anitza alderdiak, eta Ongi Etorri Errefuxiatuak eta Sare Antifaxista erakundeek.


Summary: Sinadurak bilduko dituzte «euskara gehiago» egoteko Hezkuntza Legean. Euskalgintzaren Kontseiluak eta hezkuntza komunitateko eragile nagusiek euskarazko eredu orokor inklusiboa eskatu dute. Sinadurak legebiltzar taldeei helaraziko dizkiete, aintzat har ditzaten

Araba, Bizkai eta Gipuzkoako Hezkuntza Legea ontzen hasi zenetik, haren inguruko balorazio ugari egin ditu Euskalgintzaren Kontseiluak. Testua xehe aztertzeaz gain, ekarpenak egin dizkio Eusko Legebiltzarrean tramitatzen ari den arauari. Hezkuntza komunitatearekin eta gehiengo sindikalarekin hitzartuta egin ditu proposamen gehienak, betiere ideia nagusi bati helduta: legeak «euskara gehiago» behar duela eskatu dute. Harago jo eta urrats berri bat egingo du orain Kontseiluak: sinadura bilketa bat abiatu du, aldarrikapen horrekin bat egin dezaten herritarrek.

Hezkuntzak euskara gehiago behar du leloa hartuta aurkeztu dute sinadura bilketa, Gasteizen, agerraldi jendetsu batean. Hezkuntza komunitateko eragile nagusien ordezkaritza zabal batek egin du bat Euskalgintzaren Kontseiluaren deialdiarekin: Ikastolen Elkarteak, EHIGEko guraso elkarteek, HEIZE zuzendarien federazioak, STEILAS, ELA eta LAB sindikatuek eta Hik Hasi pedagogia egitasmoak. Azaldu dutenez, EAEko Hezkuntza Legeak hiru eskabide aintzat har ditzala galdegingo dute sinadurekin. Bat: euskara ikas eta irakats hizkuntza izango duen eredu orokor inklusibo bat. Bi: euskal kultura ardatz izango duen euskal curriculuma. Hiru: hezkuntza ez arautua ere osorik euskaraz garatzea. Hiru eskaera horien inguruko kontsentsu zabala dago euskalgintzan eta hezkuntza komunitatean; izan ere, hezkuntza komunitateko eragile nagusiekin egin du lanketa Kontseiluak: sindikatuekin, irakaskuntza sareetako ordezkariekin, guraso elkarteekin, adituekin... Herritar guztiek ere modua dute eskari horien alde izenpetzeko. Bi eratan egin liteke: horretarako propio paratuko diren mahaietan —ikastetxeetan, hezkuntzarekin lotutako ekitaldietan, herri eta auzoetan zein bestelako espazio publikoetan jarriko dituzte— eta Kontseiluaren webgunean. Baldintza bi baino ez dira bete behar sinatzeko: Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako herritarra izatea eta 16 urte edo gehiago izatea. Pertsona bakoitzak behin bakarrik sinatu ahal izango du, izen-abizenak eta nortasun agiria adierazita. Urriaren 15ean amaituko da sinadurak biltzeko epea, eta ondoren komunikabideei eta Eusko Legebiltzarreko ordezkari politikei helaraziko dizkiete. Idurre Eskisabel Euskalgintzaren Kontseiluko idazkari nagusiak azpimarratu du sinadura bilketaren bidez, eusko legebiltzarkideei eskatu nahi dietela Hezkuntza Legeak euskara eta euskal kultura ardatz izan ditzala. Uste baitu hezkuntza sistemak, ezinbestean, euskararen eta euskal kulturaren aldeko «jauzia» egin behar duela, gutxitutako hizkuntza baten normalizazio prozesuan «funtsezko elementua» delako. «Transmisioa bermatzeko bidea da, belaunaldi berriei euskara ematekoa». Kontseiluaren ustez, euskararen normalizazio prozesua «ezinbesteko osagaia» da ez bakarrik herritarren hizkuntza eskubideak aintzat hartu eta errespetatzen hasteko, baita «gizarte kohesioa, justizia soziala eta elkarbizitza indartzeko» ere. Are: «Euskararen normalizazioan egiten den urrats bakoitza urrats bat da demokrazian sakontzeko». Azken hamarkadetan egin dira urratsak euskararen normalizazioan, eta hezkuntza komunitatea izan da pauso horien denen «zutoin nagusietako bat», Kontseiluak nabarmendu duenez. Haatik, oraindik ere euskarak egoera «gutxituan» jarraitzen du, eta berdintasun egoera batera iritsi behar du, ohartarazi duenez. Hartarako, «neurri proaktiboak» galdegin ditu, «ezin arau daitekeelako bi hizkuntzak maila berean baleude gisa». Kontseiluaren iritziz, Hezkuntza Legeak badu erronkarik hizkuntza politikari dagokionez. Horietako bat, hauxe: euskara ikas eta irakats-hizkuntza duen ereduaren alde egitea. «Ikasle euskaldun eleaniztunak sortzerako orduan arrakasta gehien izan duen hezkuntza eredutik abiatu behar da etorkizuneko arautegia», nabarmendu dute. Eta horri lotuta hurrengoa: «Euskarak behar du izan hezkuntza sistemako hizkuntza normalizatua». Euskara hezkuntza sistemako hizkuntza normalizatua izan dadin, ezaugarri soziolinguistikoak kontuan hartu behar dira, Kontseiluak azpimarratu duenez. «Euskara ezagutu gabe sartzen diren ikasleei arreta berezia eskaini beharko zaie, eta legeak berak ezarri beharko ditu hizkuntza proiektuak errealitate soziolingustikora egokitzeko irizpide orokorrak». Eta, betiere argi utzita euskara gutxiago duenari «gehiago» eman behar zaiola. Kulturari ere bere tokia emateko eskatu dute, ez baitago hizkuntza ulertzerik horri lotzen zaion kultura alboratuta. «Kalitatezko hezkuntzaren bidean, ezinbestekoa da euskarazko kulturgintzaren transmisioa bermatzea, gizarte kohesiorako elementua baita».


Summary: Esther Apraiz jeltzalea izango da Eudeleko presidente berria. EAJk, EH Bilduk, PSE-EEk eta plataforma independenteen ordezkaritza batek akordio bat itxi dute hautagaitza bakarra aurkezteko. Zuzendaritzan seina kide izango dituzte EAJk eta EH Bilduk.

EAJk jakinarazi duenez, Eudel Euskal Udalen Elkarteko zuzendaritza osatzeko akordioa erdietsi dute jeltzaleek, EH Bilduk, PSE-EEk eta udal plataforma independenteetako ordezkariek. Hala, zuzendaritza berritzeko zerrenda bakar bat aurkeztuko dute legealdiko lehen bilkuran, datorren asteartean. Derioko (Bizkaia) alkate Esther Apraizek (EAJ) ordezkatuko du Gorka Urtaran presidentetzan. Presidenteordeak, berriz, azken legealdiko berdinak izango dira: Azpeitiko (Gipuzkoa) alkate Nagore Alkorta (EH Bildu) eta Irungo (Gipuzkoa) alkate Jose Antonio Santano (PSE-EE).

Publiko egindako proposamenaren arabera, Eudelen batzorde exekutiboa hamabost lagunek osatuko dute: EAJko eta EH Bilduko seina kide, PSE-EEko bi eta Zalla Bai plataformako bat —Joseba Andoni Zorrilla—. Apraizekin batera, Nati Lopez de Muniain (Burgu, Araba), Maialen Gurrutxaga (Elgoibar, Gipuzkoa), Jon Luqui Albisu (Urretxu, Gipuzkoa), Erlantz Urresti (Jatabe, Bizkaia) eta Txerra Molinuevo (Amurrio, Araba) izango dira EAJren ordezkariak. EH Bilduk, berriz, Alkorta, Iñigo Hernando (Galdakao, Bizkaia), Txelo Auzmendi (Asparrena, Araba), Xabier Lertxundi (Hernani, Gipuzkoa), Eneritz Azpitarte (Zaldibar, Bizkaia) eta Izaro Elorza (Oñati, Gipuzkoa) proposatu ditu. Sozialistenak, berriz, jakinak ziren: Santanoz gain, Mikel Torres Portugaleteko (Bizkaia) alkatea proposatu zuen atzo PSE-EEko zuzendaritzak.

Batzorde exekutiboa soilik ez, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako Lurralde Batzordeen banaketa ere egin dutela azaldu dute, eta banaketa horietan bermatu direla gizonen eta emakumeen arteko oreka zein 2.500 biztanletik beherako udalerrien presentzia. Hala, Eudel «indartuta» aterako dela uste du EAJren Euzkadi Buru Batzarreko burukide Koldo Mediavillak, eta eskerrak eman dizkie gainerako mugimendu politikoei, «indarrak batzeko eta Euskadiko Udalen Elkartea indartzeko egindako ahaleginagatik».

Zalantzak

Maiatzeko bozen ostean, EH Bilduko koordinatzaile nagusi Arnaldo Otegik mahai gainean jarri zuen udalen elkartea koalizio subiranistako kide batek zuzentzeko aukera. Izan ere, EH Bildu izan zinegotzi gehien —denera, 1.050— eskuratu zituen alderdia Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, eta horrek balio izan zion ekaineko udal bilkuren ostean 107 alkatetza bereganatzeko. Hala, koalizio subiranista da hiru lurraldetan udal gobernu gehien zuzentzen dituen taldea, jeltzaleek baino 17 gehiagorekin.

Hiri handienetan, baina, egoera bestelakoa da. Jeltzaleen esku daude Araba, Bizkai eta Gipuzkoako hogei udalerri populatuenetatik 11, EH Bilduren gidaritzapean bost eta PSE-EErenean lau. Eta lehen hamarrei soilik erreparatuz gero, jeltzaleek dute alkatetza seitan, sozialistek hirutan eta koalizio subiranistak bakarrean; hain justu, zerrendako hamargarrenean, Errenteria (Gipuzkoa).

Horiek udalerri txikiagoek baino garrantzia handiagoa dute Eudelen barne funtzionamenduan. Izan ere, elkarteko araudiaren arabera, 245 udalek parte hartzen duten arren, botoak biztanle kopuruaren arabera banatzen dira. 150.000 biztanletik gorako udalerrietako —Bilbo, Gasteiz eta Donostia— ordezkaritzek 30 boto dituzte; 100.001 eta 150.000 herritar artean dituztenek —Barakaldo (Bizkaia)— 25 boto; 50.001 eta 100.000 artekoek —Getxo (Bizkaia) eta Irun (Gipuzkoa)— hogei...

Hala, EH Bilduren eskaera «legitimotzat» jo zuen arren, Mediavillak argudiatu zuen alderdiek jasotako boto kopuruari eta udalerrietan bizi den herritar kopuruari egin behar zitzaiola jaramon. Izan ere, banaketa hori kontuan hartuta, jeltzaleek 436 boto emateko aukera dute, EH Bilduk 398, PSE-EEk 126, plataforma independenteek 78 eta PPk hiru.