Summary: Zinemaldiak euskarazko azpidatziekin emango ditu Sail Ofizialeko film guztiak. Euskarazko hamalau lan programatu dituzte jaialdian; tartean, lau estreinaldi: Josu Martinezen 'Bizkarsoro' eta 'Mirande, film baterako zirriborroa'; Fermin Muguruzaren 'Bidasoa 2018-2023'; eta Bertha Gaztelumendiren eta Rosa Zufiaren 'Arnasa batean, emakume zinegileak'. Paco Sagarzazu aktoreak jasoko du Zinemira saria.

Zuzendariz, aktorez eta ekoizlez bete-bete eginda zegoen atzo goizean Tabakalerako zinema aretoa: berrehundik gora lagun elkartu ziren Donostiako 71. Zinemaldian parte hartuko duen euskal zinema aurkezteko. Euskal Herriko hemeretzi film emango dituzte denera; tartean, nagusiki euskaraz egindako hamar lan, eta beste hizkuntza batzuen artean euskara ere baduten lau. Gainera, aurten, aurreneko aldiz, Donostiako Kursaal 1 aretoan programatutako Sail Ofizialeko film guztiak euskarazko azpidatziekin emango dituzte.

«Urrats handi bat» egingo dute hala, Jose Luis Rebordinos Donostiako Zinemaldiko zuzendariaren hitzetan. Ruth Perez de Anucita komunikazio arduradunak eta biek hitz egin zuten agerraldian. «Euskal zinemaren bilakaera, hein handi batean, euskararen garapenaren eskutik da», esan zuen Perez de Anucitak.

Sail Ofizialeko filmak jatorrizko hizkuntzan emango dituzte, eta hiru hizkuntzatan azpidatzi, behar izanez gero: euskaraz, gaztelaniaz eta ingelesez. Sail Ofizialetik kanpo, 28 film emango dituzte euskarazko azpidatziekin; Zuzendari Berriak sailean lau, Zabaltegi-Tabakaleran 11, Perlak-en lau, Culinary Zineman bi, eta Hiroshi Teshigahararen atzera begirakoan zazpi.

«Borondatea baldin badago, posible da gauzak aldatzea. Segi dezagun bultzatzen, pantailak euskaraz eduki arte». Mezu hori zabaldu du Pantailak Euskaraz mugimenduak, Zinemaldiaren erabakia «txalotzeko». Iaz, elkarretaratze bat egin zuten jaialdiaren lehen egunean, eta, hain justu, hori zen eskakizun nagusia: emanaldietan euskara sustatzeko neurriak hartzea.

Euskarazko lau film estreinatuko dituzte Donostiako 71. Zinemaldian; erdiak, Josu Martinezenak. Ezaguna du jaialdia, Zinemira sailean aurkeztu baitzituen Sagarraren denbora (2010) eta Paperezko hegoak (2021). Aurten, bi film erakutsiko ditu sail berean: Bizkarsoro alegiazko herri batean kontaturiko bost istorio errealez osatuta dago; Mirande, film baterako zirriborroa —Zinemira saila bukatuko du— Jon Mirande idazlearen bizitzari eta lanari buruzko dokumental bat da.

Fermin Muguruza musikari eta zinemagileak Bidasoa 2018-2023 dokumentala aurkeztuko du, migratzaileek Europara iristeko egindako bidaia dramatikoaren kontakizun bat. Zinemaldian aurkeztu izan ditu bere aurreko lanak ere: Zabaltegin (Zuloak, 2012), Zinemiran (Black Is Beltza, 2018) eta Belodromoan (Black Is Beltza II: Ainhoa, 2022).

Horrez gain, Euskal Zinemaren Galan pantailaratuko dute Bertha Gaztelumendiren eta Rosa Zufiaren Arnasa batean, emakume zinegileak. Euskal Herriko emakumeek sortutako zinemaren ingurukoa da. Lau pelikula horiez gain, euskal zinemaren Irizar sarirako lehian izango da Isabel Hergueraren El sueño de la sultana animaziozko lana ere —Sail Ofizialean emango dute—.

Rebordinosek euskal zinemaren «nazioarteko arrakasta» nabarmendu du, Zinemaldian emango dituzten film batzuk atzerriko jaialdi garrantzitsuetan aurkeztu baitituzte lehenago. Horiek lehiaketatik kanpo proiektatuko dituzte, Zinemira sailean: Estibaliz Urresolaren 20.000 especies de abejas —saila abiatuko du—, Iratxe Fresnedaren Tetuan, Paul Urkijoren Irati, Silvia Munten Las buenas compañías, Amat Vallmajor del Pozoren Misión a Marte —Elias Kerejeta Zine Eskolako ikasle ohia da— eta Felix Viscarreten Una vida no tan simple.

Film horiez guztiez gain, EITB galan, ETBren euskarazko fikziozko telesail berria aurkeztuko dute: Itxaso. Surfaren munduan girotu dute istorioa. Antonio Diaz Huertak zuzendu du, eta Jon Plazaola, Nerea Mazo, Itziar Atienza, Jon Mendia eta Nerea Garmendia dira protagonistak.

Sagarzazuren bideari saria

Donostiako Zinemaldiak eta EPE eta Ibaia ekoizle elkarteek ematen dute Zinemira ohorezko saria,eta Paco Sagarzazu aktoreak (Donostia, 1940) jasoko du aurten. 1976an aritu zen lehenengoz zineman, Juanmi Gutierrezek Balantzatxoa antzezlana zinemara egokitu zuenean —euskaraz filmatutako haurrentzako lehen film luzea izan zen—. Herri Irratian esatari eta erredaktore zebilela, La fuga de Segovia (Imanol Uribe, 1981) filmeko castingera aurkeztu, eta preso baten rola eman zioten.

Ordutik, antzerkian eta zineman aritu da etengabe. Tasio (Montxo Armendariz, 1984), Ander eta Yul (Ana Diez, 1988), Aupa Etxebeste! (Asier Altuna, Telmo Esnal, 2005) eta Balada triste de trompeta (Alex de la Iglesia, 2010) filmetan lan egin du, besteak beste, baita hamaika film laburretan ere.

Zinemira sailaren barruan emango dute Kimuak katalogoko aurtengo hautaketa: zazpi film labur. «Laburrak ez dira soilik abiapuntua, joan-etorriko bideak baizik. Minutuek baino ez dituzte bereizten filmak eta istorioak», Perez de Anucitaren hitzetan. Izan ere, hautaketa horretan dago Herguera bera, La mujer ilustrada lanarekin, baita David Perez Sañudo ere, El rey de la semana-rekin —film proiektu bat prestatzen ari da Ikusmira Berriak egonaldi programan—.

Euskarazko filmak, Primeran plataforman

Unai Iparragirre ETBko zuzendaria ere izan da Donostiako prentsaurrekoan, eta Primeran izeneko streaming plataforma berriari buruz hitz egin du: «Hemezortzi hilabete luzez lanean gogor ibili eta gero, guretzat estrategikoa eta garrantzitsua den proiektu bat estreinatuko dugu. Hemendik aste pare batera jaioko da euskal eta euskarazko edukiei eskainitako streaming zerbitzurik handiena».

Plataforma horretan, Euskal Herriko ekoizpenak eta nazioartekoak jarriko dituzte eskura, euskaraz. Gainera, Donostiako Zinemaldian parte hartu duten euskal filmei eskainitako atal bat izango du.


Summary: Etxebizitza legeari helegitea aurkeztuko dio Kataluniako Parlamentuak. Generalitatearen eskumen batzuk urratzen dituela iritzita hartu dute erabakia. Kongresuan legearen alde bozkatu izana aurpegiratu dio EAJk EH Bilduri.

Etxebizitza legea Espainiako Auzitegi Konstituzionalera eramango du Kataluniak, Generalitatearen eskumen batzuk urratzen dituela eta. Kataluniako Parlamentuak helegitea aurkeztea erabaki zuen atzo, JxC Junts Per Catalunyaren, CUPen eta ERC Esquerra Republicanaren aldeko botoekin, nahiz eta azken horrek legearen alde bozkatu zuen Espainiako Kongresuan.

EH Bilduk ere aldeko botoa eman zuen, apirilaren 28an. Beraz, Kataluniako Parlamentuak hartutako erabakia baliatu du EAJk koalizio subiranistari aurpegiratzeko zein hautu egin zuen Madrilen. «Ezer esaterik orain, EH Bildu?». Jeltzaleek mezu hori idatzi zuten X sare sozialean duten kontu ofizialean. Eusko Jaurlaritzak ere lege horren aurkako helegitea jarri zuen Espainiako Auzitegi Konstituzionalean, uztailean, argudiatuta Araba, Bizkai eta Gipuzkoaren eskumenak urratzen dituela; PSE-EEk ez zuen babestu erabaki hori. EH Bilduk esan izan du, ordea, etxebizitza legeak errespetatzen dituela eskumenak, berme juridikoa ematen duela.

ERCk, baina, hasierako jarrera aldatu du, eta helegitearen alde agertu da, Kataluniako Estatutu Bermeen Kontseiluak legeari buruz egindako txostenaren ondoren —JxCk eskatu zuen txostena—. Joan den abuztuaren 4an, kontseiluak ohartarazi zuen legearen zenbait artikuluk urratu egiten dituztela Generalitateak etxebizitza eta hirigintza arloan dituen eskumen esklusibo batzuk.

ERCk eta JxCk desadostasun sakonak izan zituzten etxebizitza legeari buruz eztabaidatu zenean. ERCk akordioa lortu zuen PSOErekin eta Unidas Podemosekin legea onartzeko, eta JxC kontra agertu zen, Kataluniaren eskumen batzuk urratzen zituela iritzita.

Norabide berean bozkatu izanagatik, ERCk eta JxCk kritika gordinak egin dizkiete elkarri parlamentuaren gaurko osoko bilkuran. JxCk Esquerrari leporatu dio Kataluniaren autogobernua ez babestea PSOErekin egin dituen negoziazioetan, eta «Kataluniari errespetu» nahikoa ez agertzea. ERCk, berriz, legearen «aurrerapauso sozialak arriskuan» jartzea egotzi dio JxCri, eta gaineratu du lege hobe bat onartzea lortuko zela JxCk negoziazioetan bere indarra gehitu izan balu.

Etxebizitza legeak dioenez, autonomia erkidegoetako etxebizitza politikei «arau esparru koherente, egonkor eta seguru bat» ematen die testu horrek. Besteak beste, neurri hauek jasotzen ditu: tentsio handiko eremuetako jabeek %2 igo ahalko dute alokairua aurten, eta %3 datorren urtean, eta etxe kaleratzearen dataren eta ordu zehatzaren berri izan beharko dute etxe horretan bizi direnek, legez.

Gainera, erkidegoek jabe handien definizioa aldatu ahalko dute; orain, hamar higiezin edo gehiago dauzkatenak hartzen dira jabe handitzat, baina, lege berriarekin, bost higiezinetan jarri ahalko da langa tentsio handiko eremuetan. Tentsio handiko eremuak ezartzeko bi baldintza egongo dira, eta, bata zein bestea betetzen bada, nahikoa izango da leku jakin batzuk horrela izendatzeko: batetik, hipoteken edo alokairuen kostua —gehi gastuak— familien batez besteko errentaren %30 baino handiagoa izatea; eta, bestetik, etxe salmenta edo alokairu prezioa gutxienez KPIa baino hiru puntu gehiago garestitu izana tentsio handiko eremu izendatu aurreko bost urteetan.

Litekeena da ERC eta JxC erabakigarriak izatea Espainian hasi den legealdi berrian, Kongresuan egitasmoak onartzeko egingo diren negoziazioetan. Hasteko, PSOEk eta Sumarrek bi alderdi independentista horien babesa beharko dute, ezustekorik ezean, Pedro Sanchez gobernuko presidente izendatu eta koalizio gobernu bat eratzeko.


Bi ipuin naif

Summary: Bi ipuin naif. Iruñean 1985ean jaioa, Iñigo Astizek literatura eta kazetaritza uztartu ditu bere ibilbidean. Berriako Kultura sailean aritzen da, hain zuzen ere. Bi poesia liburu kaleratu ditu, biak Susa argitaletxearen bitartez: Baita hondakinak ere (2012) eta Analfabetoa (2019). Baina beste literatur genero batzuk ere landu ditu: kronika (Kixotenean, Elkar, 2016), saiakera (Ez duzu abusatuko, Elkar, 2017) eta haur literatura (Joemak eta polasak, Elkar, 2019). Liburu horrekin Euskadi literatura saria irabazi zuen. Bi poema antologia ere euskaratu ditu: Sylvia Plathen Ariel eta beste poema batzuk (Denonartean, 2013) eta Sandro Pennaren Bilduma bat (Farmazia Beltza, 2019).

Gauza gehienak ahaztu egiten ditut, baina oso ona naiz dokumentalekin. Amak beti esaten dit. Adibidez, gepardoa da lurreko ugaztunik azkarrena, 130 kilometro orduko abiadura hartu dezake, eta, zaldiek, berriz, gehienez ere, 88 kilometro ordukoa. Eta panterek badakite arboletara igotzen, eta horregatik gordetzen dituzte euren ehizakiak adarretan, gazelak eta zebrak, batez ere, edo haien puskak, han goian seguru daudelako, harrapari handiagoei zail egiten zaielako haraino iristea, eta, han, bide batez, hienek ere bakean uzten dituztelako. Pantera da nire felino faboritoa. Beti bakarrik dago, baina ez du inork molestatzen, han goian. Felinoak dira katuen familiakoak direnak. Hienak ez ditut gustuko: beti dabiltzalako taldean, beren barre horrekin, eta orain ez dut gogoan haiek ere felinoak ote diren edo ez, baina lehoiak bai, badira. Lehoien artean, emeak dira beti ehizan aritzen direnak, eta arrak ehiza jadanik eginda dagoenean azaltzen dira. Zatirik onenak haiek hartzen dituzte beti. Odolarenak beldur pixka bat ematen dit, eta begiak ixten ditut, baina, gainerakoan, lehoiak bai gustatzen zaizkit; emeak batez ere. Lehoiak dira nire bigarren felino faboritoak. Badakit ere pinguinoak monogamoak direla, eta horrek esan nahi duela beti bikote berarekin ibiltzen direla. Amak esplikatu zidan hori. Gero arrak dira arrautzen gainean egoten direnak, eta oskola puskatzen denean, orduan ez dakit nork irakasten dien igeri egiten pinguino kumeei, baina, edonola ere, azkar ikasten dute. Orkek jaten dituztelako da, eta orkak ugaztunak dira, gepardoak eta panterak bezala, baina ez dira felinoak, eta uretan bizi dira, gainera, eta badute hizkuntza bat euren artean komunikatzeko. Hizkuntzarena ere gustatzen zait, batez ere nola zabaltzen den itsasoan, lagunak topatzeko. Badira txinpantze batzuk ere, adibidez, zeinu lengoaia erabiltzera iristen direnak, eta bazegoen txinpantze bat, izena ez dut gogoan, baina keinu lengoaia horri esker identifikatu ahal izan zutena, ze eduki zuten hizkuntza ikasten lehenengo, baina gero eraman egin zuen norbaitek beste leku batera, eta han egin zizkioten esperimentu pila bat, eta edukitzen zuten kaiolan sartuta eta orduan, urte pilo batera, ikusi zuen bere zaintzailea izan zen emakume bat, eta txinpantzeak egin zion eskuarekin keinu bat, horrela, esateko bera zela, eta horri esker ezagutu zuen emakumeak, eta orduan bai atera zuten handik eta eraman zuten lehenengo lekura. Ez dakit beste txinpantzeak ere atera ziren. Igual txinpantze hori da nire hirugarren animalia faboritoa, felinoen ondoren esan nahi dut. Dokumentalak asko gustatzen zaizkit, eta, gainera, beti-beti botatzen dituzte telebistan, berdin du ze ordu den. Amak esaten dit oso ona naizela dokumentalak ikusten, gauza asko gogoratzen ditudalako. Gizonak etortzen direnean jartzen dizkit dokumentalak amak, eta gero, joaten direnean eta berriz bakarrik geratzen garenean, galdetu egiten dit ea zer ikusi dudan, eta ea gustatu zaidan, eta nik azaldu egiten diot. Baina badago gizon bat, batzuetan, geratu egiten dena nirekin dokumentalak ikusten. Azkena etorri zenean makilen antza duten xomorro batzuei buruzko bat ikusi genuen, eta kamuflatzeko zela ikasi nuen. Amari gustatu zitzaion hori esan nionean, baina ez dut gogoan arra edo emea ote zen kamuflatzen zena. Gizonari galdetuko diot, igual. Ez dakit gizonak itzultzen ote diren edo ez, elefanteak bai, beti, eta kilometro pila egiten dituzte.

Zer jakingo nuen nik, ba, zer zen svastika bat. Milioi bat aldiz esan nion aitari txorrada bat baino ez zela, baina ez zuen ezertarako balio izan. Gainera, Gartxoten ideia izan zen. Ez zuen ezer entzun nahi izan, eta, total, azkenean, ni ere, bera bezala, bota egin naute ikastolatik bi hilabetez, nahiz eta nik berak baino askoz ere kulpa gutxiago dudan; azkenean, nik bi svastika bakarrik pintatu nituelako, eta Gartxotek egin zituelako beste guztiak. Baina ez dit inork kasurik egiten etxe puta honetan, eta zer esanik ez zuzendaritzan. Txikienak dira nire biak, gainera.

Begira, zigor modura jarri ziguten dokumentalarena, onartuko dut, han, hildako judu haiekin guztiekin, meta horietan eta, ba tira, interesgarria ere izan zen. Pasa egin ziren naziak, eta ulertzen dut hori dena orain, baina herriko pintada guztiak borratzen jartzea, hori gehiegizkoa izan da. Gainera, zer kulpa izango dugu guk besteek egindako pintadengatik? Eta, gainera, herriko kalerik pintatuenetik hasi behar dugula esan digute. Orain arte, urteak eman ditu pintadaz beteta inori kalterik egin gabe, eta justu guk borratu behar ditugu? Eta zer zerikusi dute pintada horiek gureekin? Ez dut ulertzen, benetan, baina edozeinek esaten dio ezer aitari orain. Aurrekoan oihuka aritu zitzaidan gau osoan. Gau osoan, tio. «Gure historiarekin!». Azkenaldian badirudi lorito bat irentsi duela, «gure historiarekin», «gure historiarekin», beti esaldi bera errepikatu eta errepikatu. Judua balitz ere. Baina horiek niri bakarrik esaten dizkit, klaro, ze harroxkoa bai, baina etxean eta nirekin bakarrik, eta zertarako balio dit niri horrek.

Gartxoten aitak bai dituela potroak.

Plantatu egin zitzaion zuzendariari, hantxe bertan, zu. Onartezina zela svastikena, hori berak ere ikusten zuela, lotsatuta zegoela, bera lehena, eta hartu behar zela neurriren bat, baina pintadak ezabatzearena neurriz kanpokoa zela esan zuen, eta aber zer lotura duten, ba, svastikek eta guri ezabatu arazi nahi dizkiguten pintada horiek guztiek, eta hori ez dela historia irakastea, historia ukatzea baizik, eta zuzendaria, tio, isilik, baietz eta baietz. Mesedez lasaitzeko eskatu zion momentu batean, ulertu behar zuela hau eta nik zer dakit zer, baina ezetz eta ezetz Gartxoten aitak, eta jarraitzen bazuen tematzen planto egingo zuela, eta, ez hori bakarrik, salatu egingo zuela ikastola, por muy ikastola que fuera, eta, zer, eta berearekin atera zen! Eta, gure aitak etxean bai, baina han isil-isilik, eta, klaro, niretzat ostia erdirik ez. Asike imajinatu ze planazoa dudan nik orain hemen, bakar-bakarrik, nik egin ez nituen svastika horiengatik herriko kalerik pintatueneko pintada guztiak borratzen, eta, joder, un huevo daude, eta zer, eta, gainera, ikastolako svastika haietako gehien-gehienak Gartxotek egin zituenean. Nireak txiki-txikiak zirelako, benetan. Ez banindu salatu, ez zituzten ikusi ere egingo.

Bere aita ETAkoa izan zela esan zidan behin Gartxotek. Eta nik ez dakit zer den ETA, baina ojala nire aita ere ETAko izan balitz, ze orduan ez nuke ibili beharko hemen auskalo noizko eta noren pintadak borratu eta borratu.


Summary: «Polita iruditzen zait jendeak oraindik Beatriz deitzea». ETB1eko 'Go!azen' telesaileko aktoreen zuzendari lanak egiten ari da azken urteetan Idoia Uranga, baita Segurako antzerki talde bat zuzentzen ere. 'Goenkale' telesailean egin zen ezagun, Beatrizen rolean.

ETB1eko Goenkale telesailean egin zen ezagun Idoia Uranga (Azkoitia, 1972). Telesail haren ibilbidea amaitu zenetik urteak igaro diren arren, gaur egun ere telebistaren munduari hertsiki lotua jarraitzen du Arraldeko Beatriz izan zenak. Hainbat produkziotan jardun ostean, azken urteetan ETB1eko Go!azen telesaileko aktoreen zuzendari lana egiten ari da Uranga.

Aktoreek eta antzerkiaren munduan ibiltzen direnek, oro har, saltseroak izateko fama dute. Nolakoa zinen zu umetan? Eta noiz igo zinen lehenengoz oholtzara?

Ez dakit non sortua den aktoreak saltsero samarrak garela dioen esan hori; niri platerean datozen saltsak bakarrik gustatzen zaizkit… Jakin-minez beteriko neska alaia eta irribarretsua nintzen, une oro «zergatik?» galdetzen zuena. Lehen aldiz taula gainera antzeztera igo nintzenean, berriz, 19 bat urte izango nituen. Administrazio ikasketak egin nituen aurrena, eta arte dramatikoko unibertsitate titulua atera nuen gero. Ikasketak amaitu bezain pronto hasi nintzen aktore lanetan, Goenkale telesailean.

Zein da Goenkale-tik gordetzen duzun oroitzapenik onena?

Goenkale bihotzean daramat, baita bertako kide bakoitza ere. Garai oso ona eta aberasgarria izan zen niretzat, zentzu denetan.

Garai haietan, Beatriz edo Hankame zinen askorentzat. Oraindik ere Goenkale-ko Beatriz izango zara hainbatentzat…

Bai, gaur egun batek baino gehiagok deitzen dit Beatriz izenez. Ez dit axola horrek; alderantziz, polita iruditzen zait jendeak oraindik Beatriz deitzea.

Pertsonaia haren antzik ba al du egungo Idoia Urangak?

Batere ez. Une batean antzekoak izan ziren, baina orain, ez. Taberna batean lan egiten zuen gazte bat zen Beatriz, bihotzak agindutakoarekin aurrera egiten zuena. Idoia, berriz, bi seme-alabaren ama da, eta ardura asko ditu. Beatriz ez zen hazi Goenkale-n, eta ni hazi egin naiz. Etapa eta bizipen asko izan ditut; aldatu egin naiz. Horregatik dut besoan tatuaje hau: «Jarraitu zure bihotza, bidean ez galdu burua». Beatrizek zuen oldarkortasuna nuen lehen, baina kontrolatzen ikasi dut orain.

Nola bizi izan zenuen jendearentzat ezaguna izate hori?

Goenkale boom bat izan zen. Audientzia handia zuen, edozein tokitan ezagutzen gintuzten… Oso ondo barneratu nuen hori guztia, denek begi onez agurtzen ninduten eta. Gauza onak esaten zizkiguten, eta hori gustuko izaten genuen; festetara joandakoan, astakeriak ere entzuten genituen, baina gauza onei bakarrik kasu egiten nien nik. Lagunak nazkatu ere egiten nituen festara joan eta jarraitzaileekin sinaduretarako eta argazkietarako gelditzen hasten nintzenean.

Anekdotaren bat edo beste ere izango duzu…

Jose Cruz Gurrutxaga aktore azkoitiarrak Carlosen rola antzezten zuen Goenkale-n, eta denboraldi batean Beatrizen bikotekidea izan zen. Oso lagun onak ginen handik kanpo ere; pentsa, arte dramatikoko eskoletara elkarrekin joaten ginen. Hori horrela, emakume azkoitiar batek behin nire amari esan zion beste mutil batekin ikusi ninduela telebistan, eta kontuz ibiltzeko; garai hartan ezkontzekotan-edo izango nintzen. Ama harrituta gelditu zen, emakume hark errealitatea eta fikzioa nola nahastu zituen ikusita. Beste behin, Orioko plazaren alboko malda batean sekuentzia bat grabatzen ari ginela, lurrera erori nintzen. Oinetakoari takoia hautsi zitzaion, eta gizon baten gainera erori nintzen; eskerrak hari, bestela muturra hautsiko nuen eta!

Goenkale-ren falta sumatu al duzu inoiz?

Bai, noski. Arte dramatikoko titulua lortu, lanean hasi, eta dirua lortzen hasi nintzen Goenkale-n. Etapa zoragarria izan zen; gustuko nuena egiten nuen, eta jende ederrarekin, gainera. Aktore izateari utzi eta urte batzuetara, gainera, Goenkale-ko aktoreen zuzendari gisa aritzeko aukera izan nuen. Esan behar dut, era berean, Goenkale-tik igarotako aktore gehientsuenok Whatsapp talde bat dugula.Urtean behin bada ere, elkartu egiten gara.

Gaur egun, aktoreen zuzendaria zara Go!azen telesailean. Hamargarren denboraldia du saioak. Nola ikusten duzu barrutik?

Oso gogorra da Go!azen telesail musikalean lan egitea, egunero 11-12 orduz aritzen baikara lanean. Hala eta guztiz ere, denbora gutxi da hori, atal asko grabatu behar izaten ditugu eta. Dena den, makina bat ordu elkarrekin lanean aritzeak bigarren familia bat osatzea dakar, elkarri laguntzea eta elkar babestea.

Zer esango lioke gaur egungo Idoia Urangak oholtzara aurrenekoz igo zen Idoia Uranga hari?

Oholtzara igo aurretik komunera joateko, ez izateko ikusleen beldurrik, eta gozatzeko.

ETB1en fikziozko ekoizpen bakarrenetakoa da egun Go!azen. Zer iradokitzen dizu horrek?

Ez naiz gai erantzuteko zergatik ez diren egiten ETB1en gaur egun fikziozko proiektu gehiago. ETB ikus-entzunezkoen hedabide publikoa da, eta haren ekintza ildoa da jasotako diru laguntzen bidez euskaraz informatzea, entretenitzea, eta eduki eta formatu berrien bidez talentu sozial-profesionalen garapena sustatzea.

Eta zer bide jorratu beharko lirateke euskarazko ikus-entzunezkoak indartzeko?

Telebistaz gain, bestelako plataforma batzuk ere badaude egun. Dena den, irakurri dut plataforma horiek ere galtzen hasi direla, harpidetza moduak aldatu dituztelako. Plataforma horien aldean telebista beti galtzen ateratzen dela diote batzuek, eta, gainera, euskararekin mundua txiki gelditzen dela. Baina ez dakit hori aitzakia ez ote den. Ikus-entzuleok aukera asko ditugu egun, baina gauza erakargarriak sortu behar dira, jendeak gero aukera egin dezan. Kulturalki ere gauza garaikide ederrak egin daitezke; tamalez, horrelako gutxi ikusten ditut.

Goenkale edo Go!azen, zein aukeratuko zenuke?

Oso nostalgikoa naiz, eta Goenkale esango dut; horrenbeste urte pasatuta, oso idealizatuta daukat. Baina Go!azen asko maite dut, eta bertako kideak ere bai.

Hasiko al zinateke berriro Goenkale-ren moduko telesail batean aktore lanetan?

Bai, bi aldiz pentsatu gabe, gainera! Denbora asko daramat aktoreen atzean. Lehen, banuen nire ihesbidea [Azpeitiko] Lakrikun antzerki taldean, han antzeztu egiten nuen eta. Orain, ordea, ez; pandemiatik etenda dago haren jarduna. Go!azen-en azken denboraldian sekuentzia batean parte hartu nuen, eta dibertigarria izan zen.

Beste leku batean bada ere, antzerkiari eusten diozu, ezta?

Segurako Xirikara antzerki taldeko zuzendaria naiz. Mirari Martiarenak idatzitako antzezlan bat prestatzen ari gara orain; toka eta noka erabiltzen ditugu, hitanoa eguneratzeko, ezagutarazteko eta zabaltzeko asmoz.

Aspertu al zara inoiz zure lanaz?

Horrenbeste maite dudan aktore-zuzendari lanaz ezin naiz aspertu sekula. Urte zailak izan dira, eta beste lan batzuetan ere aritu naiz. Hor dago, esaterako, Beatriz pertsonaiarekiko dudan lotura: zerbitzariak gara biok!

Udal politikan ere aritu zinen. Zer oroitzapen dituzu?

Edonoren bizitzan dauka eskua sartuta politikak. Gaztetatik defendatu eta aldarrikatu izan ditut nire pentsamendu politikoak, eta beti erabili izan dut eskubide hori, era pertsonalean betiere. 2015-2019ko agintaldian Azkoitiko zinegotzia izan nintzen EH Bildurekin. Zalantzak izan nituen, asko hausnartu behar den kontua baita; niretzat, gainera, prestatu egin behar da horretarako. Kultur zinegotzia izateko aukera eskaini zidaten, eta nire eremua zela ikusita onartu nuen, herriaren alde kulturalki zerbait egin nezakeelakoan. Asko ikasi eta irakurri behar izan nuen, bilerak eta ikastaroak egin… Udaletik kanpo ere lanean jarraitu nuen, eta, zintzoa izanda, handi gelditu zitzaidan udal jarduera; borondatea izan arren, denbora gutxi izan nuen. Esperientzia ona bezain gogorra izan zen, eta udalaren funtzionamenduko zenbait gauza ez zitzaizkidan gustatu; eskarmentatu nintzen horrekin.

Azkoitiarra izan arren, tarteka Azpeitiko euskalkian diharduzu.

Sarritan galdetu izan didate Azpeitiko euskalkia nondik ote datorkidan. Aita —goian bego—, Nicolas Uranga, azkoitiarra zen, eta ama, Marisa Salegi, azpeitiarra. Lagun on asko ere azpeitiarrak ditut… Euskalki guzti-guztiak maite eta babesten ditut, gure hizkuntzaren aberasgarri dira eta; are gehiago hitanoa.

Zer antzezlanetan parte hartu duzu gustu handienez?

Lakrikunen Greban gaude! antzezlana oso berezia izan zen, Lakrikunen aurrenekoa eta hiru emakumek sortua izan baitzen. Burutik eta bihotzetik ateratako komedia bat izan zen, geure buruaz barre egiteko. Asko gozatu nuen. Urte askoan antzeztu genuen, eta bidean haurdun ere gelditu nintzen. Dena den, antzezten jarraitu nuen. Jendearen gustukoa izan zen, eta funtzionatu egin zuen.

Etorkizunean ezer berririk probatzeko asmorik ba al duzu?

Arlo gehientsuenak ukitu ditut dagoeneko, baina zinemagintza gelditzen zait probatzeko. Asko joaten naiz zinemara, eta gustura egingo nuke proba arlo horretan.


Summary: Gaur sartu da indarrean herritarren haserrea piztu zuen erretreten erreforma. Iparraldean milaka eta Frantzian milioika pertsona atera ziren kalera erretiro adina 64 urtera ez luzatzea eskatzeko.

Kaleak, Frantziako Asanblea eta Kontseilu Konstituzionala hankaz gora jarri zituen erreforma, erretreten erreforma hain zuzen, gaur sartu da indarrean, eta hemendik aurrera Ipar Euskal Herriko eta Frantziako langileek gutxienez 64 urte izan arte egin beharko dute lan erretiroa hartzeko.

Emmanuel Macron Frantziako presidentearen bigarren agintaldiko lehen erreforma handia izan da hori, eta sindikatuak eta milioika herritar aurka izan ditu hainbat hilabetez, erreforma atzera botatzeko eskatuz. Frantziako Gobernuaren arabera, Gizarte Segurantzaren kontuak orekatzeko «ezinbesteko» erreforma izan da; izan ere, erreforma hori babesteko Macronek eta Elisabeth Borne lehen ministroak erabili duten argudio nagusia Gizarte Segurantzaren defizit maila izan da. Haien ustez, erretiro adina atzeratu ezean, Frantziako pentsio sitemak defizit eta presio «jasanezinak» izango lituzke.

Erretiro adina 62 urtetik 64ra gibelatzeaz gain, gehiengo pentsioa jasotzeko egin beharreko lan denbora ere handitu dute. Lehen, 42 urte kotizatu behar ziren pentsioa osorik jasotzeko, baina 2027tik aurrera 43 urtez kotizatu beharko dute langileek.

Apurkako aldaketa

Erretiroaren adina eta kotizatu beharreko denbora, baina, ez dira kolpez handituko, gutxinaka handituko baitira. Hala, erretiro adina 2030ean iritsiko da 64 urtera. Gaurtik aurrera, baina, erretiratu nahi duten Iparraldeko eta Frantziako langileek 62 urte eta hiru hilabete izan beharko dituzte eginak, eta ez 62 urte. 2027an 63 urtera iritsiko da erretiro adina, eta 2030ean, 64ra.

Kotizazio epeari dagokionez, atzo 168 hiruhileko kotizatu behar ziren pentsio osoa jasotzeko, baina gaur 169 hiruhileko dira. Gutxinaka handituz joango da lan egin beharreko denbora tartea, eta 2027an 172 hiruhilekora iritsiko da.

Hamaika buelta

Iazko abenduan azaldu zuen Bornek erretreten erreforma, eta hasieratik sortu zuen aurkako mugimendua. Erreformaren nondik norakoak aurkeztu aurretik, sindikatuek iragarri zuten protesta handiak antolatuko zituztela gobernuaren nahia zapuzteko. Urtarrilean hasi ziren protesta eta greba egunekin, eta hainbat hilabetez milaka lagun atera ziren kalera Ipar Euskal Herriko eta Frantziako hiri nagusietako kaleetara. Sindikatuen arabera, protesta egun batzuetan milioi bat lagun baino gehiagok hartu zuten parte manifestazioetan, eta gau batzuetan istilu larriak izan ziren manifestari eta poliziaren artean, Parisen eta Marseillan batez ere.

Frantziako Asanblean ere, hainbat alderdi politiko erreformaren aurka agertu ziren hasieratik, eta hainbat gauza egin zituzten gobernuaren nahia zapuzteko: jatorrizko testuari milaka zuzenketa aurkeztea, esaterako. Azkenean, Macronek Frantziako Konstituzioko 49.3 artikuluaren bidez onartu zuen erreforma, eta, ondoren, bi zentsura mozio gainditzea lortu zuen; horietako bat, LIOT taldeak aurkeztutakoa, gutxigatik gainditu zuen, bederatzi botorengatik.

Kaleak sutan ziren bitartean, kasua Frantziako Kontseilu Konstituzionalera iritsi zen, baina hark ere oniritzia eman zion testuari apirilaren 14ean, sei xedapeni izan ezik. Tartean, sindikatuak eta gobernua elkartu egin ziren, baina gutxirako balio izan zuen, inork ez baitzuen amore emateko asmorik. Erreferendumaren aukera ere entzun zen, baina Kontseilu Konstituzionalak ukatu egin zuen.


Summary: Monika Hernandok utzi egin du Eusko Jaurlaritzako Biktimen eta Giza Eskubideen zuzendari kargua. Bilboko Udaleko Berdintasun eta Bizikidetza Sailaren ardura hartuko du aurrerantzean. EAEko Aldizkari Ofizialak eman du haren kargugabetzearen berri, gaur.

Monika Hernandok ez du jarraituko Eusko Jaurlaritzako Giza Eskubideen Biktimen eta Giza Eskubideen zuzendari karguan. EAEko Aldizkari Ofizialean argitaratu da Hernandoren kargugabetzea, gaur. Eusko Jaurlaritzak, ordea, ez du kargugabetzearen jakinarazpen ofizialik egin, ohikoa den moduan. Aurrerantzean, Hernandok Bilboko Udaleko Berdintasun, Bizikidetza, Lankidetza eta Immigrazio Zuzendaritzaren ardura hartuko du. Jaurlaritzako Justizia eta Gizarte Politiketako Sailak berri agentzien bitartez jakinarazi du Hernandoren kargu berria. Hernando (Bilbo, 1971) 2013tik izan da Biktimen eta Giza Eskubideen zuzendaria, Maixabel Lasaren lekukoa hartuta. Jaurlaritzak oraindik ez du jakinarazi nork beteko duen Hernandoren hutsunea hemendik aurrera.


Summary: Bi gizonek andre bati eraso egin diote Baionan, eta larriki zauritu dute. Andrea ospitaleratu egin behar izan dute, zauriengatik. Frantziako Poliziak adierazi du bi erasotzaileetako bat atxilotu dutela eta bestearen bila ari direla.

Bi gizonek andre bati eraso egin zioten atzo Baionan, eta andrea ospitaleratu behar izan zuten suhiltzaileek, erasotzaileek larriki zauritu baitzuten. Aurpegia zauritu zioten, besteak beste. Frantziako Poliziak adierazi du Lapurdiko hiriburuko etxe okupatu batean egin zutela eraso matxista.

Poliziak adierazi du bi erasotzaileetako bat atxilotu dutela, eta bestearen bila ari direla, ihes egin baitu. Biak anaiak direla esan du Poliziak.


Summary: Urdulizko 144 langileko lantegi bat itxi nahi du Stellantisek. Zuzendaritzak gaur jakinarazi dio enpresa batzordeari kaleratze kolektibo bat egiteko urratsak hasi dituela.

Stellantis autogintza taldea Urdulizko (Bizkaia) Mecaner enpresa ixteko pausoak ematen hasi da, ELA sindikatuak adierazi duenaren arabera. Antza, enpresaren zuzendaritzak gaur jakinarazi dio enpresa batzordeari (ESK, LAB, ELA eta CCOO) langileak kaleratzeko prozedura martxan jarri duela. 144 langilek lan egiten dute hartan.

ELAk esan du Mecanerren hilabeteak daramatzatela lan kargak gutxitzen, eta, beraz, lan prozesu batzuk «beste lantegi batzuetara desbideratzen». Mecaner lantegia «bideragarria» dela uste du sindikatuak, eta Stellantis taldeari eskatu dio alde batera utz ditzala lantegia ixteko asmoak, «produkzio lantokiari eta lanpostuei eusteko».

ELAk Eusko Jaurlaritzaren inplikazioa ere eskatu du, irizten baitio haren industria politika gaur jasotako mezuetan azaleratzen dela. Lantegia eta langileak babestea nahi du. Mecaner trokelgintza enpresa duela 60 urte sortu zen.


Summary: Euriteengatik alerta laranja ezarri dute Nafarroan, eta horia gainerako lurraldeetan. Gaur arratsaldean hasi eta bihar gauera arte indarrean egongo dira abisuak.

Euri jasa bortitzak eta tenperaturen jaitsiera iragarri dituzte datozen orduetarako Euskal Herri osoan. Hori dela eta, alerta laranja ezarri dute Nafarroa erdialdean eta Pirinioetan, eta horia gainerako lurraldeetan. Gaur arratsaldeko seietan ezarri dituzte alerta eta abisu guztiak.

Alerta laranja gauerdira arte luzatuko da Nafarroako Pirinioetan. Nafarroako erdialdean, ostera, bihar ere indarrean egongo da. Bestalde, Nafarroako gainerako guneak eta Ipar Euskal Herria bihar gauera arte egongo dira abisu horian. Araban eta Gipuzkoan gaurko 18:00etatik gauerdira arte egongo da indarrean abisua. Bihar, 06:00etatik 21:00etara berrezarriko dute, eta, orduan, Bizkaian ere sartuko da indarrean.

Nafarroan, euri asko eta trumoiak espero dituzte. Alerta laranjan dauden guneetan, baliteke ordubetean 30 litro pilatzea metro koadroko. Bestalde, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan orduko 15 litrorainoko euri jasak egin ditzakeela iragarri dute. Gainera, kazkabarra ere egin dezake eta haize bolada bortitzak espero dituzte. Kostaldean ere abisu horia ezarri dute gaur 18:00etatik 19:00etara, itsasaldeko arriskuagatik. Olatuak ez dira metro bat baino handiagoak izango, baina, marea bizien ondorioz, baliteke itsasertza gainditzea. Iparraldean ekaitz eta uholde arriskuagatik ezarri dute abisua. Gainera, ohartarazi dute haize boladak orduko 80-90 kilometrokoak ere izan daitezkeela.


Summary: CAFi leporatu diote langileen osasuna arriskuan jartzea. Langile batzordeak ohartarazi du nabe baten teilatuan amiantoa agertu ondoren langile ugarik lanean jarraitu zutela. Ez du baztertzen auzitara jotzea.

CAFeko langile batzordeak salatu du «kezkagarria» dela Beasaingo (Gipuzkoa) lantegian azken asteetan gertatutakoa. Aste honetan hiru pabiloi itxi ditu zuzendaritzak, horietako baten teilatua berritzeko lanetan amiantoa agertu delako. Akabera sekzioko 7., 8. eta 9. nabeetako beharginei eragin die erabakiak —200 inguru—, eta haserre handia sortu du. Amiantoa oso material arriskutsua da osasunerako, amianto fibrak edo hautsak arnasteak minbizia eragiten baitu. Langile batzordeak ez du baztertzen auzitara jotzea. «Ziurtatu behar dugu horrelako egoerak ez direla berriro gertatuko».

Orain, lantalde espezializatu bat ari da amiantoa kentzen, eta hiru nabeetako langileak etxean daude. «Baina lau egunez ehunka langile egon dira esposizioan eta inolako babesik gabe». Langile batzuek astebete lehenago jaso zuten abisua, 8. nabekoek, eta, lagin batzuek positibo eman ondoren, aste honetan jaso dute etxera joateko agindua 7. eta 9. pabiloikoek.

Sindikatuen arabera, zuzendaritzak gertatutakoa eta horren ondorioak publikoki «erlatibizatu» egin duen arren, «datu objektiboek» berresten dute hartutako neurriak ez direla nahikoa izan. Azaldu dutenez, 8. nabeko hamabi langileren bidez hartutako hamar aire laginen emaitzek baimendutakoa baino amianto maila handiagoak eman dituzte. Eta ohartarazi dute amiantoa kendu ondoren nabe hori ez bakartzeak 7. eta 9. pabiloietako langileen artean ere kutsatzeko arriskua zabaldu duela, eta «ehunka langileri eragin».

«Langile guztiak arriskuan»

Eusko Jaurlaritzako Lan Sailak bere «irudia garbitu» nahi duela salatu dute, eta gogoratu dute Osalani egoeraren berri eman zitzaionean ez zuela neurri berezirik hartu. «Agian ez dira konturatu, baina sekzio honetako langile guztien osasuna arriskuan jarri da jada». Langile batzordeak berriz ere ohartarazi du ez duela onartuko inor lan eremu horietara itzultzea «desinfekzio osoa egiten ez den bitartean eta amianto mailak baliogabeak ez diren bitartean».

CAFen aspaldiko ezaguna da amiantoa. Gaur egun ez dute erabiltzen, baina 1990eko hamarkadara arte ohikoa zen han ekoizten dituzten trenetan isolatzaile gisa erabiltzea. Beasaingo lantegiarekin loturik 61 pertsona hil dira mineral hori arnasteak eragindako gaixotasunengatik; haietako hiru beharginen bikotekideak dira.

Hori epaitegiek aitortutako kopurua da, baina, sindikatuek diotenez, ehunka dira gaixotutakoak. 640 pertsonako zerrenda bat dute, eta horiei osasun azterketa bat egiten diete urtero CAFek eta Osakidetzak. Oraingo gertakariak direla eta, nabe horietako langileak zerrenda horretan sartzea eskatu du langile batzordeak. «Amiantoarekiko esposizioa gertatu da dagoeneko, eta gertaera hori atzeraezina da.

Horrekin batera, instalazioetan amiantoa dagoen lekuen mapa bat dute, eta material hori kentzeko plan bat du enpresak. Amiantoa asko erabili zen eraikuntzan ere, eta Euskal Herriko eraikin ugaritan dago gaur egun ere.


Summary: Albaro Arri Pascual aske geratu da, 28 urteko zigorra osorik bete ondoren. Algortako presoa 1995ean atxilotu zuten, eta baldintzapean aske egon da abenduaz geroztik.

Etxerat-ek gaur goizean jakinarazi duenez, Albaro Arri Pascual Algortako presoak osorik bete du 28 urteko espetxe zigorra. 1995ean atxilotu zuten, eta baldintzapean aske zegoen abendutik.

Iazko apirilean hirugarren gradua eman, eta Euskal Herrira ekarri zuten. Baldintzapean aske geratu zenean, Basauriko kartzelan zegoen preso, baina aurretik Frantzia eta Espainiako hainbat kartzelatan egona da.

1995ean atxilotu zuten, eta «beste norbaitek torturapean egindako adierazpen batzuk oinarri hartuta kondenatu zuten». Frantzian egon zen lehenik preso, eta, 2003an, Espainiaratu egin zuten. Basaurin egon aurretik, Castellon eta Burgosen egon zen preso.


Summary: Thailandiako erregeak urtebetera murriztu du Thaksinen espetxe zigorra. Berez, zortzi urteko espetxe zigorrari egin behar zion aurre lehen ministro ohiak. Thailandiako Auzitegi Gorenak 2008an eman zuen hura atxilotzeko agindua, baina erbestera ihes egin zuen.

Thailandiako errege Maha Vajiralongkornek urtebetera murriztu du lehen ministro ohi Thaksin Shinawatraren espetxe zigorra. «Ustelkeria, monarkia iraintzea eta agintekeria» egozten dizkiote lehen ministro ohiari. Thailandiako Auzitegi Gorenak 2008an eman zuen haren aurkako atxilotze agindua, baina erbestera egin zuen ihes. Erresuma Batuan izan da hamabost urtez, baina joan den astean itzuli zen herrialdera.

Hasieran, zortzi urteko espetxealdiari egin behar zion aurre lehen ministro ohiak. Baina, hegazkinak lur hartu bezain laster, erregeari barkatzeko eskatu zion. Hark gaur eman du erantzuna. Barkamena onartu du, eta urtebetera murriztu du Thaksinen kartzela zigorra. Monarkiaren arabera, Thaksinek aitortu egin ditu leporatutako delitu guztiak, eta, aske geratu ondoren, «kartzelan irabazitako gaitasunak, esperientzia eta jakintasuna erabili ahal izango ditu nazioaren, gizartearen eta herriaren onerako».

Horrez gain, Vajiralongkornek Thaksiniren osasun arazoak ere aipatu ditu haren zigorra murrizteko arrazoien artean. Lehen ministro ohiak 74 urte ditu, eta zenbait osasun arazo ditu, hala nola bihotzeko arazoak. Haren osasun egoeraren adierazgarri izan zen, hain justu, herrialdera itzuli zen lehen egunean gertatutakoa. Hegazkinak lur hartu zuenerako, jarraitzaile talde handi batek egin zion harrera, baina ministro ohiak ez zuen tarterik izan jarraitzaileak agurtzeko, ospitalera eraman behar izan baitzuten gau hartan. Horiek hala, Thaksin bakartuta egongo da espetxealdiko lehen hamar egunetan, osasun arazoengatik eta COVID-19aren protokoloarengatik.

Lehen ministro ohi Prayut Chan-Ochak ere sinatu du erregearen agindua. Haren postua hartuko du laster Pheu Thai alderdiko Sretta Thavisinek. Thaksin Thailandiara itzuli zen egun berean izendatu zuten Thavisin herrialdeko lehen ministro.


Summary: Gorlizko eta Plentziako pediatria zerbitzua urte osoan ziurtatzeko exijitu diote Osakidetzari. Pediatria zerbitzu duina aldarrikatu dute herritarrek Plentziako osasun zentroaren aurrean. Gurasoek salatu dutenez, gaur egungo egoerak «arriskuan» jartzen du seme-alaben osasuna.

«Osakidetzak Gorlizen, Plentzian, Barrikan eta Lemoizen [Bizkaia] eskaintzen duen pediatria zerbitzuaren prekaritatea salatu nahi dugu», salatu dute gaur Gorlizko eta Plentziako gurasoek. Pediatriako zerbitzu duina aldarrikatzeko, elkarretaratzea egin dute eguerdian. Eta, Plentziako jaien bueltan, jende andana bildu da herriko osasun zentroaren aurrean. Pediatriako zerbitzu duinaren alde Uribe Kostan lelopean, zerbitzu hori urte osoan ziurtatzeko eskatu diote Osakidetzari hainbat guraso, haur eta herritarrek.

June de la Maza eta Olatz Martin gurasoek azaldu dutenez, Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak ez ditu medikuen oporraldiak betetzen. Hori dela eta, esaterako, Gorlizko pediatrak oporrak hartzen dituenean, pediatra barik geratzen da herria. Arazoa larriagoa da udan, udalerri horietako biztanle kopurua ugaritu egiten baita. Egoera horrek seme-alaben osasuna «arriskuan» jartzen duela salatu dute.

Arrisku hori hurbiletik bizi izan zuen Martinek iragan astean. 3 urteko haurra zorabiatuta eta izerditan zegoenez, Gorlizko osasun zentrora joan zen. Pediatra ez zegoen; eta erizainak artatu zuen. Hark erabaki behar izan zuen beste zentro batera eraman edo ez. Hipogluzemia diagnostikatu eta, azukrea eman ostean, haurrak eta Martinek osasun zentrotik alde egin zuten. Etxera bidean, umeak okerrera egin zuen eta osasun zentrora bueltatu zen. Erizainak berak autoan eraman zituen ama eta semea Plentziako osasun zentrora. Hori zen aukera bakarra: Urdulizko ospitaleak ez du pediatria zerbitzurik, eta ez zuten Gurutzeko ospitalera iristeko denborarik.

Hipogluzemia larria diagnostikatu zioten Plentzian. Hori dela eta, pediatrak larrialdiko tratamendua eman zion haurrari; gainerako pazienteak, beraz, ez zituen artatu. Ordubetez saiatu ziren haurraren odolean azukre maila normalizatzen, baina ez zuten lortu. Gurutzetako ospitalera eraman zuten. Bertako alta txostenak jarraipen pediatrikoa ezarri zuen hurrengo bi egunetan. Hala ere, gurasoek salatu dutenez, haurrari dagokion pediatra ez da lanera bueltatuko irailaren erdialdera arte. Gorlizen ordezkorik ez dagoenez, Plentzian eskatu behar dute ordua. «Baina pediatrak lanaldi murrizketa du, eta, hura ez dagoenean, familia mediku batek pasatzen du kontsulta, eta bere esku dagoena egiten du».

De la Mazak eta Martinek eskerrak eman dizkiete haurra artatu zuten profesional guztiei. «Umearen ongizateari begira, eskerrak eman nahi dizkiegu hartutako erabaki guztiengatik; dituzten baliabideekin, euren esku zegoen guztia egin zuten eta, horri esker, umea ondo dago gaur». Izan ere, azaldu dutenez, medikuak «larrituta» daude: «Profesional batzuk haiei ez dagozkien konpetentziak hartzen ari dira».

Era berean, Osakidetzak «komunikabideen bitartez» argitaratutako erantzun «lotsagarria» salatu dute: «Komunikatu horretan, Osakidetzak ez du inolako autokritikarik egiten, arazoaren ardura asumitu beharrean, langileen gain uzten du erantzukizun guztia. Jokabide zikina iruditzen zaigu».

Gaia Eusko Legebiltzarrera

Gertakaria ez da salbuespena, De La Mazak eta Martinek gogoratu dutenez. «Ez da gertaera bakartu bat; icerbergaren punta da». Izan ere, 2019an, mobilizazioak eta kexa formalak egin zituzten gurasoek, arrazoi bera zela medio. Urte bereko uztailaren 26an, Osakidetzak eskaerei erantzun egin zien, «egoera hori amaitzeko neurriak» hartuko zituela esanez. «Duela lau urteko egoera berean edo okerragoan gaude; agindutako neurriak ez dira bete». Horregatik, Osakidetzari eskatu diote pediatria zerbitzua urte osoan zehar ziurta dezala, pediatriako langile guztien bajak, lanaldi murrizketak eta oporraldiak betez. «Euskal osasun zerbitzuak gure seme-alaben osasuna bermatuko duen zerbitzu duina eskaini dezala».

De La Mazak esan du EH Bilduren dei bat jaso dutela, gaia Eusko Legebiltzarrera eramateko asmoa dutela esanez. «Kasu konkretu aprobetxatu nahi dute gaia berriro mahai gainean jartzeko; ea egoerari buelta ematen diogun».


Summary: Jaurlaritzak behartu egingo ditu eskola garraioko enpresak hutsik dauden ibilbideak egitera. Jokin Bildarratzek, Hezkuntza sailburuak, esan du eskola garraioaz arduratzen diren enpresen jokabideak «legez kanpokoak» diren susmoa dutenez, fiskaltzara joko dutela.

Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailaren eta eskola garraioaz arduratzen diren enpresen arteko gatazkak urrats bat egin du aurrera. Jaurlaritzak eskola garraiorako ibilbideen lehiaketa egin zuen urtearen hasiera aldera, eta lehiaketara ateratako 467 ibilbidetatik 387 geratu ziren hutsik; Gipuzkoako ibilbide ia guztiak bete ziren, Araban gutxi eta Bizkaian bat ere ez. Hori ikusirik, Hezkuntza sailburu Jokin Bildarratzek iragarri du Eusko Jaurlaritzak behartu egingo dituela aurreko ikasturtean eskola garraioaz arduratzen ziren enpresak aurten hutsik dauden ibilbide guztiak betetzera. Esan du datorren astean argitaratuko dela «nahitaez betearazteko agindua» buletin ofizialean, eta ordutik aurrera bete egin beharko dutela. Beteko ez balute, «kontratazio debekuak ezartzeraino» iritsi daitezkeela ohartarazi du.

Eskola garraioaz arduratzen diren enpresek esan dute lehiaketa publikoan ezarritako baldintzekin —aurreko ikasturtearen ostean lortutako aurrekontuaren %24,1eko igoera mantenduta— ezin dituztela ordaindu zerbitzua eskaintzeak sortzen dizkieten kostuak, eta ez dela errentagarria. Bildarratzek, ordea, nabarmendu du irizpideak berdinak direla Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta «logika ekonomiko eskaseko jokabideak» identifikatu dituztela; esaterako, aurrekontu txikiko ibilbide bat onartu izana, eta handiko bat ez.

Hezkuntza sailburuak adierazi du «susmoak» dituztela garraio enpresa batzuen jokabidearen inguruan: «Gure susmoa da legearen kontra jokatzen ari direla». Horregatik, esan du «jasotako frogak» helaraziko dizkietela EAEn lehia arautzeaz arduratzen den erakundeari eta fiskaltzari. Nabarmendu du haien «susmoa» dela garraio enpresa horiek elkarrekin ados jarri direla Eusko Jaurlaritzari baldintza ekonomiko jakin batzuk eskatzeko eta etekin gehiago lortzeko. Hori legez kontrakoa dela esan du, «lizitazioak lehia suposatzen duelako». Zerbitzua «manipulatu» izana leporatu die.

Bildarratzek esan du hutsik dauden ibilbide horiek «nahitaez» beteko dituzten enpresei zerbitzuaren kostu erreala eta %6ko etekin industriala ordainduko dietela. «Eskola garraioa bermatu behar da», nabarmendu du Bildarratzek, eta eskolatzean daukan eragina gogorarazi du.


Summary: Ortzaizeko eliza txiki geratu da Etxebehere agurtzeko. Azken omenaldia eginen diote Graxi Etxebehere euskal militanteari. Euskal Herriarekin zuen konpromisoa nabarmendu dute.

Graxi Etxebeheren hurkoek gaur egin diote azken agurra, Ortzaizeko elizan (Nafarroa Beherea). Asteazkenean zendu zen, minbiziaren ondorioz, 72 urterekin, eta, gaur, jende andana bildu da agurra egiteko. Ortzaizeko eliza lepo bete da, eta kanpoan ere jende anitz bildu. Hilkutxa han zela egin dute ekitaldia, eta txalo artean hartu dute elizara sartu dutenean.

Gaita doinuak, kantuak eta bertsoak entzun ahal izan dira. Xabier Sukia bertsolari, irrati esatari eta telebista aurkezleak bota du bertsoa:

Presoen manifetan, Nafarroaren egunetan, Baigorriko kaletan, sanferminetan, Herri urratsetan, ta hainbeste festetan. Beti oroituko zaitugu borroka guztietan. Afarietan, lau ahotsetan, Ortzaizeko haitzetan. Beti oroituko zaitugu borroka guztietan.

Ondoren, Terexa Lekunberrik Errotabehereren ibilbidea oroitarazi du. 1970eko hamarkadan hasi zen militatzen Euskal Herriaren alde. Erizaina zen ofizioz, ororen gainetik «duintasunez eta maitasunez» aritua.

Ekitaldiaren amaieran, Pantxoa eta Peioren Txikia abestu dute han bildutakoek:


Summary: TADek ez du «oso larritzat» jo Rubialesek Hermosori musu eman izana. Horrenbestez, CSDek ezingo du Espainiako Futbol Federazioko presidentea behin behinean kargugabetu.

Espainiako Kirol Auzitegi Administratiboak (TAD) prozedura zabaldu du Espainiako Futbol Federazioko presidente Luis Rubialesen kontra. Baina Jennifer Hermoso futbolariari musu eman izana «larritzat» jo du, eta ez «oso larritzat». Horrenbestez, Espainiako Kirol Kontseilu Nagusiak (CSD) ezingo du berehalakoan behin behinean kargugabetu. Hala, TADek partzialki onartu du CSDren eskaria.

Berehalakoan kargutik ezin kentzeaz gain, TADek gertutakoa soilik larritzat jo izana, suposatzen du gehienezko kargugabetzea bi urtekoa izan daitekeela. CSDko buru Victor Francosek berretsi du, erabakiaren kontra helegitea aurkeztuko dutela, eta helegitean zuzenean eskatuko diola TADi Rubiales kargugabetzeko, CSDk horretarako eskumena galdu baitu. Egun Rubiales 90 egunerako dago zigortuta behin behinean, FIFAk hala erabaki zuelako iragan larunbatean.

Aurrena espedientea zabaldu zion, eta gero zigorra jarri. Zigor horren baitan debekatu egin zion Jennifer Hermoso Espainiako selekzioko jokalariarekin harremanetan jartzea. Espainiako Federazioko langile guztiei zabaldu zien debekua FIFAk. Rubialesek musu bat eman zion ezpainetan Hermosori haren borondatearen aurka, Espainiak Munduko Kopa irabazi osteko domina banaketan. Aurretik, keinu itsusiak egin zituen palkoan. Rubialesek dimisioa aurkeztea espero zen irgan ostiralean, baina ez zuenez egin, hura kargutik kentzeko prozedurak hasi zituen FIFAk, baita Espainiako Gobernuak ere. Dimisioa ez eman izanak beste ondorio batzuk ere ekarri zituen, ordea. Emakumezkoen futbol taldeko talde teknikoko kide gehienek kargua utzi zuten Jorge Vilda hautatzaileak ez du dimisioa eman, ordea. Rubialesen ondoan egon da egun hauetan guztietan, eta, hark esan zuenean ez zuela dimisioa aurkeztuko, txalo egin zion. Hurrengo, aitzitik, komunikatu bat atera zuen haren «jarrera desegokia» salatzeko.

Hermosok «neurri zentzagarriak» hartzeko eskatu zuen, Futpro haren sindikatuaren bidez. Baina Rubialesek bere bertsioari eusten ziola ikusita, gogorrago mintzatu zen Futpro sindikatua zabaldutako agiri batean. Hartan, «zaurgarri eta eraso baten biktima» sentitu zela salatu zuen: «Ekintza oldarkor eta matxista baten biktima izan nintzen, lekuz kanpo zegoen, eta ez zegoen inolako baimenik tartean». Ez hori bakarrik. Adierazi zuenez, «etengabeko presiopean» egon da, Rubialesen «ekintza tamalgarria» justifikatzeko adierazpenak egin zitzan. Horregatik debekatu zien FIFAk Rubialesi, haren ingurukoei eta Espainiako Federazioko langileei Hermosorekin harremanetan jartzea. Espainiako selekzioko jokalariak hainbat futbolari eta futbolari ohiren babesa izan zuen. Horien artean zeuden Espainiako selekzioarekin Munduko Kopa jokatu zuten Euskal Herriko bi futbolariak: Irene Paredes eta Oihane Hernandez.

TADen lehen bilera

Astelehenean Kirol Kontseilu Gorenak jarritako salaketa aztertzeko lehen bilera egin zuen TADek. baina dokumentazio gehiago eskatu zion CSDri, eta azkenean gaur iritsi da erabakia. Egun horretan bertan lurraldeetako futbol federazioetako presidenteek eskatu zioten Rubialesi dimisioa emateko. Baina entzungor egin die. Egun berean kasua Auzitegi Nazionalera iritsi zen. Fiskaltzak zehaztu zuen prozesu judiziala ez duela hasi oraindik, baina ikertzen hasi zela gertatutakoa. Hala, baztertu egin zituen Rubialesek eman zituen azalpenak. Hermosoren adierazpenak entzun ondoren, azaldu zuen ez dagoela zalantzarik Rubialesek baimenik gabe eman ziola musu. Fiskaltzak argudiatu zuen baimenik gabe musu ematea sexu eraso bat dela. Fiskalak sinatu duen dekretuan gogoratu du zenbait epairen arabera soilik baietz da baietz legeak zigortzeko moduko eraso-tzat jasotzen dituela baimenik gabe ahoan emandako musuak. Eta zehaztu zuen Espainiako Zigor Kodearen arabera, sexu eraso, jazarpen eta abusu delituen kasue- tan erasoa jasan duenaren edo haren ordezkari legalaren salaketa edo fiskaltzaren kereila bat behar direla auzibide bati ekiteko. Horregatik, salaketa jar dezakeela jakinarazi zio fiskaltzak Hermosori, eta hamabost eguneko epea eman zion eurekin harremanetan jartzeko. Ikusteke dago horrek eta Rubialesen aurkako beste salaketek egiten duten bidea.


Summary: Emakume talde batek alardearen inguruko «misoginia» salatu du. Emakume gazte eta feministak direla esan dute; hautu parekidearen kontrako «inpunitatea» ikusirik, «saminduta» daude.

«Gauaren Emeak ez da elkarte bat, Bidasoaldeko emakume gazte eta feministak gara. Saminduta gaude inguruan bizi dugun misoginiaren gaineko inpunitatea ikusirik. Nekatuta gaude isiltasun honen konplize izatearekin eta feminismoaren ideiak zabaltzeari ekin diogu». Hitz horiekin egin dute gaur hainbat andrek Hondarribiko alardearen inguruan gogoetatzeko egin duten idatziaren aurkezpena. Bide batez, hainbat argazki ere zabaldu dituzte; Hondarribiko Udaletxean eta batzokian jarritako kartelenak dira, «misoginia» salatzeko, eta alarde baztertzaileari oles egiteko instituzioek eta talde politikoek egiten dituzten keinuak arbuiatzeko.

«Gutxik ezagutuko dute eta are gutxiagok baloratuko dute Hondarribiko herriak alardearen auzian bizi duen egoera berriaren atzean egin den lana», azaldu dute. «26 urteko borroka latza eman dute herri honetan berdintasuna aldarrikatu duten herritarrek. Gizarte matxistaren oldarraldia eta instituzioen utzikeria jasan dute, erabateko bakardadean aritu dira. Baina gogor eta tinko eutsi diote justiziaren idealari», esan dute. Talde politikoen artean, EH Bilduk izan duen jarrera txalotu dute. Eragozpenak eragozpen, beti hautu parekidearen defentsa egin izana nabarmengarria iruditzen zaie. «Gizarte matxista batean bizi garenez, emakumearen aldeko apustua ez zaio merke atera alderdi honi eta bere militanteei».

Aintzat hartu behar da egun alkatetza duen plataforma bera ezker abertzalearen barruko eszisio baten emaitza izan zela, eta alardearen inguruko ikuskera ezberdinak egon zirela banaketa horren atzean. Alkatetza lortu berria du Abotsanitz plataformak, eta horrek aurten alardearen auzian zer ondorio izango dituen ikusi beharko da. EAJk hamarraldiak egin ditu alkatetzan, jarrera irmoa izan du beti alardea ulertzeko era baten alde, aldarri parekidearen aldeko keinurik ez du inoiz egin, eta aldaketak espero dira aurten. Gain-gainean dago alarde eguna Hondarribian: irailaren 8an izaten da.

Legezkotasuna kolokan

Alarde Fundazioak antolatzen du alarde baztertzailea. Haren legezkotasunaren gaineko zalantzak aspaldi dabiltza airean. Horiek hizpide izan dituzte gaur plazaratu duten oharrean ere: «Gaur egun, Alarde Fundazioa momentu zailetan dago. Ezbaian jarri da haien izaera juridikoa, eta badirudi ezin izan dutela frogatu haien legezkotasuna». Horrekin lotzen dute Saindua deitutako proposamena. Ekainean eman zuten argitara, herritar hainbatek. «Jarrera desberdinen arteko lotura puntua» zirela esan zuten, eta proposamen bat egin zioten Alarde Fundazioari: «Konpainia misto eta konkretu bat non emakumeek soldadu gisa parte hartzeko era izango luketen». Ezezko erantzuna jaso zuten.

Guztion Alardea taldearen eskeek ere oihartzuna izan dute urteotan. Alardean parte hartzen duten hainbat pertsonak eratua da, 2019tk ari dira lanean, eta desfile parekidea dute helburu. Horren abaroan iaz 64 andrek Alarde Fundazioari eta udalari eskari bat egin zioten: alardean parte hartu nahi zuten. Ez zuten baiezko erantzunik jaso haiek ere. Orain andreek plazaratu duten oharrean gogoratu dute aldaketa nahiaren zantzuetako bat dela talde hori. Gogoratu dute, halaber, urte horretan bertan udaleko alderdi guztiek, lehen aldiz, adierazpen bateratu bat egin zutela «konponbiderako» elkarrizketa sustatuz.

Gauaren Emeak-ek izenpetutako oharrean zerrendatu dituzte, halaber, hainbat konpainiak azken hilabeteotan egin dituzten hainbat lege eta estatutu aldaketa; esan dute funtsean bilatzen dutela formalki berdintasunaren aldeko lege irizpideak konplitzea, diru laguntzak-eta eskuratzeko. Ondorioa atera dute hortik: «Garaiak aldatzen ari dira, eta badirudi, egungo praktika matxistak aldatzeko abagunea sortzen ari dela».

Eta galdera bat ere egin dute aldaketa horri atxikita: «Guztion alardeak baliatuko al ditu aukera berri hauek emakumearen benetako parte hartzea lortzeko?». Bide batez, Abotsanitzi ere zuzendu zaizkio, hautu parekidearen alde egin dezan.


Summary: Ortuzar: «Autogobernua eta aurrerabidea dira EAJren lekua». EBBko lehendakariak nabarmendu du «autogobernuan eta aurrerabidean» aurrera egitea ahalbidetuko duen eztabaida politikoa «benetan» irekitzea bultzatuko dutela jeltzaleek.

Urte politikoa hasi du gaur EAJk Zarautzen (Gipuzkoa), Espainiako Gobernua osatzeko negoziazio bete-betean eta Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluk «erabakitzeko gaitasunean sakontzeko konbentzio konstituzional bat» sortzea proposatu ostean. Horietaz jardun da EAJren EBBko lehendakari Andoni Ortuzar, eta nabarmendu du EAJk bultzatuko duela «autogobernuan eta aurrerabidean» aurrera egitea ahalbidetuko duen eztabaida politikoa «benetan» irekitzea: «Autogobernua eta aurrerabidea dira EAJren lekua».

Urkulluk «aldebikotasunari» erreparatu zion atzo, eta «erabakitzeko gaitasuna» jorratu nahiko luke proposatu duen konbentzio horretan, «autogobernuan» aurrera egiteko eta, aldi berean, «estatuaren plurinazionaltasuna» arauetan islatzeko. Gaur, Ortuzarrek nabarmendu du EAJk bere «energia eta gaitasun politiko guztiak» eskainiko dizkiola hori lortzeari.

Arabaren, Bizkaiaren eta Gipuzkoaren autogobernuan sakontzeko proposamena Espainiako Gobernua osatzeko negoziazioen garaian egin dute jeltzaleek, eta gaur Ortuzar sozialistei zuzendu zaie: «PSOEk aurrez aurre aukera historiko bat du alternatiba desberdin bat eraikitzeko, demokrazian, eskubideetan eta askatasunetan sakonduko duena. Estatuan dauden errealitate nazionalen autogobernu nahiei errespetua izan beharko lioke lurralde ereduak».

Esan du Espainiako Gobernuko jarduneko presidente Pedro Sanchezek eta «Euskadik» eta Kataluniak elkarren beharra dutela, eta defendatu du behar hori «borondate politiko» bihurtu beharko litzatekeela, « beharrezko aldaketa eta politikak adosteko». Sanchezi beste mezu hau ere helarazi dio: «Ez du ahaztu behar ez dituela hauteskundeak irabazi; Moncloan mantentzeko euskal herritarren eta katalanen babesa behar du».

Hala ere, une honetan PPko Alberto Nuñez Feijoo ari da gobernua osatu ahal izateko negoziazioetan, eta EAJrengana ere jo du. Ortuzarrek gaur adierazi du jeltzaleek ez diotela babesik emango «gobernu inboluzionista bati», eta nabarmendu du Vox alderdi ultraeskuindarra «ekuazioaren barruan» beti egon dela: «Vox ekuaziotik kanpo benetan egongo balitz, PPk, Moncloara iristeko, bermatuta dituenak baino 37 boto gehiago beharko lituzke. Vox pasilloaren erdian dagoen elefante bat da, eta, ezkutatu nahi duten arren, ezin dute».

Kritika PPri

«PPren argudioak eta programa oso gogorrak izan dira, hauteskundeen aurretik eta ondoren, Estatu ereduaren edozein egokitzapenen eta Euskadiren eta Kataluniaren aitortza nazionalaren aurka. Gainera, atzerakoia izan da gai sozialetan», kritikatu du EBBko lehendakariak. Halaber, Espainiako politikari «antzerki» deitu dio.

«Orain Madrilen jende asko kezkatuta dago EAJ lagun giro ezkertiar batez inguratzen ari delako. Baina eskuin espainolaren artegira eraman nahiko gintuzketenek, gure alderdiaren egungo egoeraz benetan arduratuta daudenek eta ezker-eskuin ardatz faltsuan non kokatzen garen kezkatzen duenak jakin behar du EAJ beti egon den tokian dagoela: jendearen eta euskal gizartearen alboan», adierazi du EAJren EBBko lehendakariak, bere alderdikideen aurrean, Zarautzen egindako ekitaldi politikoan.


Summary: Jaizkibel konpainiak lehenbiziko entsegua egin du. Bihar izanen da bigarren entsegua, eta asteartean hirugarrena. Gaueko Emeak izeneko emakume talde batek Hondarribiko alardearen inguruan gogoetatzeko idatzi bat zabaldu du.

Gero eta gutxiago gelditzen da Hondarribiko alarde egunerako, datorren ostiralean izanen baita, hilaren 8an. Hala, hiru egunez entseguak eginen dituzte: atzo izan zen lehenbizikoa, 20:00etan. Bitoriano Juaristi kalean izan zen.

Nora Ferreira izanen da Jaizkibel konpainiako kapitain berria, Oihana Etxebarrietari lekukoa hartuta. Atzo hartu zuen hitza, eta txalo artean jaso zuten. Entseguaz gain, batzarra egin zuten atzo 18:00etan.

Bihar eginen dute bigarren entsegua, Itsas Etxean, atzoko ordu berean. Hirugarrena, berriz, datorren asteartean izanen da, Bitoriano Juaristi kalean, 20:00etan.

Gaueko Emeak

Jaizkibel konpainiaren entsegua ez da alardeari buruzko albiste bakarra. Izan ere, Gaueko Emeak izeneko emakume talde batek Hondarribiko alardearen inguruan gogoetatzeko idatzi bat zabaldu zuen atzo. Bertan adierazten dutenez, «Bidasoaldeko emakume gazte eta feministak» dira, eta «saminduta» daude inguruan bizi duten «misoginiaren gaineko inpunitatea ikusirik».

«26 urteko borroka latza eman dute herri honetan berdintasuna aldarrikatu duten herritarrek. Gizarte matxistaren oldarraldia eta instituzioen utzikeria jasan dute, erabateko bakardadean aritu dira. Baina gogor eta tinko eutsi diote justiziaren idealari», azpimarratu dute. Adierazpen horiek egitearekin batera, zenbait argazki zabaldu dituzte; Hondarribiko Udaletxean eta batzokian jarritako kartelenak dira, «misoginia» salatzeko.


Summary: Vueltan ere «euskal nortasuna» zabaltzera deitu dute Gure esku-k eta Nafarroa Berriz Altxa-k. Irailaren 9an eta 10ean, Larra-Belaguan eta Lekunberrin bukatuko diren etapetan, ikurrinak eta Nafarroako banderak banatuko dituzte. Errepideak «euskal ikurrez» beteko direla iragarri dute.

Uda hasieran, Frantziako Tourrak Euskal Herria igaro zueneko euskal nortasunaren erakustaldiak bere parekoa izango du Espainiako Vueltan. Irailaren 9an eta 10ean, larunbatez eta igandez, Nafarroko lurraldean sartuko da txirrindularitza proba hori, eta errepideak ikurrinez eta Nafarroako banderez beteko dira, kirolariak «errespetuz» agurtzen dituzten bitartean, «euskal nortasuna harro zabaltzeko». Horrela jakinarazi dute Gure esku eta Nafarroa Berriz Altxa elkarteek, Iruñean egindako agerraldi batean. «Tourrean, munduari ez ezik, geure buruari ere gogorarazi genion zailak diruditen gauzak posible egiteko gaitasuna dugula elkarrekin aritzen garenean», adierazi du Josu Etxaburu Gure Esku-ren bozeramaileak. «Norabide berean pedalkadaz pedalkada aurrera goazenean herri gisa erronkei aurre egiteko gai garela erakutsi genuen», jarraitu du Etxaburuk. Datorren astean Espainiako Vuelta ere Euskal Herritik igaroko dela gogoratu du, eta erantsi du urte berean «Euskal Herrikoak ez diren bi froga» hartuko dituela Euskal Herriak: «Oraingoan ere berdin erantzungo diogu, txirrindulariak errespetuz animatuz, baina aldi berean geure nortasuna eta ikurrak harro zabalduz eta geure aldarria argi utzita: zazpi lurraldeko herria gara, geure artean ez dugu mugarik nahi, eta geure etorkizun politikoa libre eta demokratikoki erabaki nahi dugu».

Muga arrotzak

Vuelta Nafarroan ibiliko da datorren asteburu osoan, eta Zuberoatik ere igaroko da. Irailaren 9ko etapa Larra-Belaguan amaituko da, eta irailaren 10ekoa Iruñean hasi eta Lekunberrin amaituko da. Bi egun horietan, Gure Esku-k eta Nafarroa Berriz Altxa-k zenbait egitasmo bultzatuko dituzte «zazpi lurraldez osatutako herri honen erabakitzeko eskubidea aldarrikatzeko».

Irailaren 9an, larunbatarekin, etapa amaiera inguruan ikurrinen banaketa egingo dute, eta, Izaban, egun osoan ikur salmenta eta kale animazioa egongo dira. Irailaren 10ean, berriz, Iruñean, Sarasate pasealekuan elkartzera deitu dute, 12:00etan, «makiladun ikurrinak banatzeko»; Lekunberrin, berriz, 12:30ean, Ibarberri ikastetxetik kalejira abiatuko da, eta, herri bazkariaren ostean, etapara joango da jendea, «geure ikur eta koloreekin». «Askotan gure ikurrak ez dituzte errespetatzen, ezin ditugu gure herriaren ohiturak eta kultura askatasunez bizi», salatu du Nafarroa Berriz Altxa elkarteko kide Amagoia Susperregik. «Euskara nafar guztion hizkuntza da, eta horrela tratatu beharko lukete, baina muga artifizialak pairatu eta bigarren mailako tratamendua jasotzen du», erantsi du. «Ezin dugu zerbitzu publikoetan normaltasunez erabili: identitatearen zati bat ezkutatu nahi dute».

Irailaren 9ko etapa Larraineko mugatik pasatuko da. «Arrotza da muga da hori: egunerokoan itxita daukate, eta soilik lasterketarako zabalduko dute», azaldu du Susperregik. «Guk zabalik nahi dugu, gure herrian libre mugitzeko, gure artean ez baitugu mugarik nahi», aldarrikatu du. Hori guztia kontuan hartuta, Nafarroa Berriz Altxa-k «orain ere ‘Euskal Herriak erabaki’» esango duela helarazi du; «guk erabaki nahi ditugulako bai bi estatuekiko bai gure arteko harremanak». Elkartearen arabera, «herritarren esku dago» aldarri horiek kalera ateratzea eta «adostasunak jostea, aldarriok tresna bihurtzeko eta tresna horien bidez erabakiak gauzatzeko». Frantziako Tourra Bilbotik irten zen joan den uztailaren lehenean. Lehen etapa hori Bizkaiko hiriburuan hasi eta bukatu zen. Bigarrena, berriz, Donostian amaitu zen, eta hirugarrenaren zati bat ere Euskal Herritik igaro zen. Bidasoko muga gurutzatu zuen hirugarren etapa horrek, Irundik Hendaiara, eta Ipar Euskal Herriko lurretan ibili ondoren atera zen Euskal Herritik.

Toki estrategikoak

Hiru egun horietan, ikurrinek errepideak, mendiak eta ibilbideetako beste eremu estrategiko ugari hartu zituzten, euskal nortasunaren eta burujabetzaren aldeko erakustaldi handia eginez, esaterako, Irun eta Hendaia arteko Bidasoako mugan, milaka lagunek muga hori ikusezin egin zutenean. Ez du erraza ematen Tourraren agertoki horretan zabaldu zen erakustaldiaren parekoa errepikatzeak, Vueltak ez baitu Tourraren kirol maila eta hedabideen arreta bera; gainera, Espainiako agintaritzak kudeatuko ditu kirol proba eta haren telebista irudiak. Zailtasunak zailtasun, ordea, Gure Esku-ren bozeramaile Etxaburu baikor da Vueltan ere euskal herritarrek eman dezaketen erakustaldiari begira: «Oraingoan ere lortuko dugu; geure ikur eta kolorez beteko ditugu errepideak. Argi geratuko da Euskal Herria dela hau, Nafarroa zein Zuberoa herri honen parte direla, eta geure herriak estatus politikoa lortu arte elkarri eskua emanda lanean jarraituko dugula».


Summary: Realarentzat hilaren 20an hasiko da Txapeldunen Liga. Lehenbiziko saioa Milango Inter taldearen aurka jokatuko du. Azkenekoa abenduaren 12an izanen da, Italian.

Realaren zaleak hegaldiak hartzen has daitezke jada, Txapeldunen Ligako egutegiaren berri eman baitute gaur goizean. Talde txuri-urdina hilaren 20an hasiko da jokatzen, Milango Inter taldearen aurka (21:00etan). Azkeneko saioa, berriz, abenduaren 12an izanen dute, Italian.

Ikusi gehiago: Benfica, Milango Inter eta Salzburgo Realaren aurkari Txapeldunen Ligan

Urriaren 3an, asteartea, Austrian izanen dira txuri-urdinak, Salzburgoren aurka jokatzeko. Hori izanen da, hain zuzen ere, Imanol Alguacilen taldeak kanpoan jokatuko duen lehenbiziko partida. 18:45ean izanen da. Aste batzuk geroago, urriaren 24an, Benficaren aurka jokatuko dute, Lisboan (21:00etan).

Laugarren eta bosgarren saioak etxean jokatuko dituzte: azaroaren 8an eta 29an, Benficaren eta Salzburgoren aurka, hurrenez hurren.


Summary: Istripu bat izan da Bakaikun, eta hainbat lagun zauritu dira. Bi autok talka egin dute A-10 autobidean, 22,8 kilometroan. Hasieran zabaldu da emakumezko bat hil dela, baina gero gezurtatu egin dute informazioa.

Errepide istripua izan da gaur A-10 autobidean, Bakaikun (Nafarroa). Hasieran, esan dute Andoingo (Araba) 66 urteko emakume bat hil dela, baina, ordu batzuk geroago argitu dutenez, zauritu egin da, ez da hil. Foruzaingoak jakinarazi duenez, auto batek eta furgoneta batek talka egin dute 12:50 aldera, A-10 autobidearen 22,8 kilometroan. Gainera, Huarteko (Nafarroa) hiru emakume zauritu dira istripuan. Ezbeharraren tokira bertaratu dira foruzainak, suhiltzaileak eta anbulantziak. Istripua zergatik izan den ikertzen ari da Polizia.


Summary: Prezipitazioak historikoak izaten ari dira Iruñean. Aemeten arabera, Iruñean 130mm bota ditu atzotik. Deban argindarrik gabe daude zenbait bizilagun.

Denboralea erasaten ari da Euskal Herrian, eta euri jasengatik eta marea biziengatik zenbait arazo sortzen ari dira Euskal Herrian. Esaterako, errepide batzuk itxita daude Nafarroan, eta argirik gabe daude Deban (Gipuzkoa). Iruñean, euri jasa handiak izan dira: atzo gauetik 130 mm bota ditu.

Horrenbestez, historikoak izan dira Iruñeko prezipitazioak. Izan ere, gainditu egin ditu 1961eko uztailaren 24ko eta 1989ko abuztuaren 4ko eta 5eko erregistroak. Hain zuzen, 115,5 mm eta 126,4 mm bota zituen orduan, hurrenez hurren. Aemeten arabera, gaurkoaren antzeko erregistro bakarra dago: 1975eko urriaren 17an eta 18an 150 mm bota zituen. Ekaitzak ere gogor jo du: atzo 20.000 tximista erregistratu zituzten.

Eguraldi horrek gorabehera batzuk eragin ditu. Deban argirik gabe geratu dira 590 bezero inguru; erdiek berreskuratu dute argindarra, eta espero dute gainerakoei «datozen orduetan» konpontzea arazoa. Nafarroan, berriz, NA-134 errepidea itxita egon da Mendabiatik Lodosara; orain, txandaka ari dira ibilgailuei pasatzen uzten. Gainera, Lodosan itxita dago AP-68 errepidera sartzeko biribilgunea, eta NA-6241 errepideko laugarren kilometroan, Sesmarako noranzkoan, lerro bat itxita dago.


Summary: Gabongo juntak erreformak iragarri ditu, erakunde «demokratikoagoak» izateko. Kolpisten buruak esan du ez dutela presarik bozetara deitzeko, «iraganeko hutsegiteak errepikatzeko» arriskua dagoelakoan. Herrialdeko mugak berriz ireki dituzte.

Alderdi politikoekin eta gizarte zibileko ordezkariekin bildu ostean, Gabonen iragan asteazkenean estatu kolpea eman zuten militarrek datozen hilabeteetarako bide orriaren lehen xehetasunen berri eman dute. Agintea hartu duen juntako buru eta trantsiziorako presidente —etzi hartuko du kargua— Brice Oligui Nguemak atzo gauean jakinarazi zuen erreforma politikoak egingo dituztela, erakunde «demokratikoagoak» izatea helburu hartuta; hori bai, ez zuen hauteskundeetarako datarik finkatu, «iraganeko hutsegiteak errepikatzeko» arriskua dagoelakoan.

«Trantsiziorako eta Instituzioak Berrezartzeko Batzordeak dei egiten die alderdi politiko guztiei trantsizioan parte hartzeko eta erakunde indartsuak sortzeko, Gabongo herriaren helburuei erantzuteko», esan zuen juntako buruak Gabon 24 telebista katean emandako hitzaldi batean. Estatu kolpeaz geroztik, gobernua, Senatua, Asanblea, Auzitegi Konstituzionala eta Hauteskunde Organoa deseginda daude, «behin-behinean», eta hauteskunde orokorrak eta haien emaitzak, baliogabetuta; Ali Bongok irabazi zituen boz horiek, botoen %64,2 jasota —2009tik zegoen presidente karguan—, baina militarren ekintzak Bongo familiaren 50 bat urteko aro politikoa amaiarazi zuen.

Orain, juntaren asmoa da «ahalik eta azkarrena mugitzea», baina horrek ez du esan nahi, Nguemaren arabera, hauteskundeak «azkar antolatuko» dituztenik, uste baitu hori eginda arriskua legokeela «jende berberak agintean amaitzeko». Iragan larunbateko bozetan «irregulartasunak» izan zirela salatu du oposizioak, eta, egunotako adierazpenak ikusirik, militarrek agerian utzi dute iritzi berekoak direla, eta hori izan zela estatu kolpea emateko arrazoietako bat.

Harrezkeroztik, Bongo etxeko atxiloaldian dago, familiarekin batera. Militarrek ustelkeria eta «ardurarik gabeko eta ustekabeko gobernantza» leporatzen dizkiote, eta, horregatik, trantsizio garaian erakundeak «hobetu» nahi dituzte; besteak beste, «giza eskubideak, oinarrizko askatasunak, demokrazia eta zuzenbide estatua errespetatzeko». Hori bermatzeko neurrietako bat beste konstituzio bat idaztea litzateke, juntak egunotan azaldu duenez.

Bide orri horren berri eman arren, militarrek ez dute xehetasun gehiagorik eman, eta, beraz, ikusteko dago zeintzuk izango diren erakunde «demokratikoagoak» lortzeko neurri zehatzak. Oposizioari, behintzat, erreformetan parte hartzeko deia egin dio juntak, eta horren eskarietako bat bete du: gaurtik, herrialdeko mugak irekita daude berriz.

Zortzigarren estatu kolpea 2020tik eskualdean

Afrika mendebaldean eta erdialdean kezka handitzen ari da urteotan estatu kolpeak ugaritzen ari direlako. Gabongoa eskualde horretan 2020tik hona izandako zortzigarrena da; eta herrialde horretan saiakera bat egin zuten 2018an, baina atxilotu egin zituzten Bongo boteretik kentzen saiatu ziren hiru militar —hamabost urteko espetxe zigorra ezarri zieten, 2021ean—.

Gabonez gain, Nigerren —joan den uztailean—, Burkina Fason —iazko urtarrilean, eta beste bat irailean—, Ginean —2021eko irailean—, Txaden —2021eko apirilean— eta Malin —2020ko abuztuan, eta beste bat 2021eko maiatzean— egin dituzte estatu kolpeak azken hiru urteotan.


Summary: Realak denboraldiko lehen garaipena lortu du. Talde txuri-urdinak aurreko sasoiko irudi ona eskaini du minutu askotan. Zelai erdiak bikain funtzionatu du, eta Kubok jarri du txinparta aurrean. Reala sei punturekin joango da denboraldiko lehen etenera.

Realzaleak gozatuz gozatu aritu ziren aurreko sasoian. Baina denboraldi honetan kostatzen ari zitzaion martxa hartzea. Hiru partida, eta hiru berdinketa. Gaurkoan, ordea, taldeak denboraldiko lehen poza eman die zaleei, 5-3 irabazi baitio Granadari. Taldearen motorrak, zelai erdiak, behar bezala karburatu du. Brais Mendezek, Merinok eta Zubimendik gidatuta, batez ere bigarren zatian, aurreko sasoiko Reala ikusi zen. Festa betea Anoetan, eta sei punturekin, bai taldea, bai zaleak patxadaz joan daitezke sasoiko lehen etenera, bueltan egokituko zaion partida maratoia behar bezala prestatzeko. Albiste txarrena, Granadak sartutako hiru golak. Badu zer hobetua hor talde txuri-urdinak, aurreko sasoiko sendotasuna berreskuratzeko.

Imanol Alguacilek debuta egiteko aukera eman dio ezker hegalean Tierneyri. Aurrean, berriz, aurrelari petorik gabe aritu da. Oiartzabal kapitaina kokatu du puntan. Etxean jokatutako lehen bi partidetan egin bezala, bizi jokatzen hasi da Reala, eta oso nagusi izan da. Bederatzigarren minutuan jaso du saria, Kubok gola sartu baitu, Brais Mendezen pase bikain baten ostean. Hamahirugarren minutuan beste aukera on bat izan du japoniarrak, baina Granadako atezainak ondo erantzun du. Realak atzean sartua zuen Granada.

Baina hurrengo minutuetan moteldu egin da partidaren erritmoa. Realak baloi jabetza zuen, eroso zegoen. Baina ez zuen lortzen min egitea. Ezin zuen Granadak ezarritako armiarma sarea gainditu. Hala, Gironaren eta Celtaren aurkako partiden mamuak azaltzen hasi dira. Are gehiago Granadak 35. minutuan banakoa egin duenean. Korner batean izan da, eta gola Le Normadek sartu du bere atean. Taldeak ez du ondo zaindu jokaldia, eta erdiko atzelariari jo ostean joan da baloia sareetara.

Hurrengo minutuak ez dira errazak izan Realarentzat. Baina berriz ere Kuboren txinparta agertu da. Japoniarrak gol ikusgarria sartu du lehen zatia amaitzear zela (44. min.).Traorek pasea eman dio areatik gertu, eta, Malikoari baloia itzuli beharrean, barrurako sartu, baloia ezker oinera egokitu, eta jaurtiketa bikain batekin gola sartu du. Talde txuri-urdinak beste bi aukera izan ditu atsedenaldia baino lehen partida erabakita uzteko, Barrenetxearen eta Oiartzabalen oinetan. Baina ez dute asmatu.

Bigarren zatian gol zaparrada izan da. Realaren lehen hogei minutuak oso onak izan dira. Aurreko sasoiaren antzera, baloia bizi mugitu dute Brais Mendezek, Zubimendik eta Merinok, eta nagusitasun hori Zubimendiren beraren (59. min.), Barrenetxearen (67. min.) eta Mikik bere atean (76 min.) sartutako golekin biribildu du. Ederra izan da Zubimendiren gola, Realaren hirugarrena. Kubok eta Brais Mendezek jositako jokaldi batean izan da. Galiziarrak atzera eman dio pasea Zubimendiri, eta eskuinkada bikain batekin sartu du gola. 5-1ekoarekin, partida erabakita zegoen. Sadiqek eta batez ere Chok bi aukera oso garbi izan dituzte seigarren gola sartzeko. Baina Granada izan da Remiroren atean bitan zulatu duena. Horrek ilundu du apur bat garaipena. Baina gaurkoan, Imanolek adierazi bezala, irabazteko beharra zegoen, eta helburu hori lortu du bere taldeak.


Jumbo-Vismaren beste erakustaldi bat

Summary: Jumbo-Vismaren beste erakustaldi bat. Roglicek irabazi du Vueltako 8. etapa, Xorret de Catin, eta Kussek Vueltako lidergoa kendu dio Martinezi. Lazkano distiratsu aritu da ihesean, eta Landa bosgarren jarri da sailkapen nagusian

Dena nahi duenak dena galtzen omen du. Ordea, esaerari entzungor ari zaio egiten Jumbo-Visma taldea Espainiako Vueltan: dena nahi dute, eta oraingoz, nahi bezala dabiltza. Ostegunean etapa lortu zuten Sepp Kussek, eta gainontzeko hautagaiak atzeratu zituzten taldeko bi lemazainek, Primoz Roglic eta Jonas Vingegaardek. Gaur, berriz, etapa Roglicek eskuratu du, eta aurrekoan behatz mamiz ukitu ondoren, elastiko gorria soineratu du Kussek. Tropeleko langilerik onenetako bat da estatubatuarra, baina lider jantzia ere ederki doakio. Hori bai, taldearen plana lasterketa Roglic edo Vingegaardekin irabaztea da. Herbeheretarrek plan zehatza dute sasoi berean hiru itzuli handiak irabazteko, eta bide onetik doaz.

Dena den, helburu bat bete gabe utzi dute gaur: Xorret de Catiko igoeran beste kolpe bat ematea hautagaien arteko borrokan. Remco Evenepoelek (Soudal) oso erritmo bizia ipini du maldan gora, eta Kuss izan da sua pizten ausartu den bakarra. Onenak batera iritsi dira mendate gainera, eta jaistiera labur baten ondoren, esprinta jokatu dute etapa irabazteko. Evenepoelek hartu du ekimena, baina azken bihurgunean aurrea hartu dio Roglicek, eta esloveniarrarentzat izan da garaipena, Evenepoel eta Juan Ayusoren (UAE) aurretik. Vueltako 11 etapa ditu dagoeneko zorroan. Mikel Landa (Bahrain) 11. izan da, eta bosgarren jarri sailkapenean, 2.29ra. Postu bat atzerago dago Evenepoel, hautagaien artean onena, 2.31ra. Orpoz opro ditu Roglic, Vingegaard, Ayuso eta Enric Mas (Movistar); 21 segundoren barruan daude bost faboritoak.

Ia ordekarik gabeko etapa osatu du tropelak Denia eta Xorret de Cati artean: bost mendate igo behar izan ditu, eta beste aldapa eta muino ugari gainditu. Ibilbidea egokia zen ihesean aritzeko, eta hainbat saiakeraren ondoren, 30 txirrindulari elkartu dira lasterketa buruan. Euskal herritarrak ziren iheslarietako bi: Jonathan Castroviejo (Ineos) eta Oier Lazkano (Movistar). Maila handiko multzoa osatu dute, besteak beste, Damiano Caruso (Bahrain), Romain Bardet (DSM), Rui Costa (Intermarche), Andreas Kron (Lotto) eta Cristian Rodriguezekin (Arkea).

Zailtasun handiko etapa izan da aurrean sartu direnentzat. Izan ere, tropelean anbizioz jokatu du Jumbok, eta lasterketa gogortzeko apustua egin, lema Lenny Martinez (Groupama) liderraren eta haren taldearen esku utzi beharrean. Horrekin batera, aurrekoek lehia bizia izan dute hautaketa egiteko. Su batean aritu dira, baina multzoak ez du eztanda egin, eta oso apurka xehatu da. Thomas De Gendtek (Lotto) bakarkako saiakera egin du urrundik, eta hura harrapatu ostean, eraso eta kontraerasoka aritu dira. Azkenean, laukote batek eragin du eten erabakigarria, helmugarako 40 kilometrora.

Galbahea igaro duenetako bat Lazkano izan da. Arabarra beti ibili da ondo kokatuta, eta indar erakustaldia egin du: zuloak itxi ditu, erasora jo du, eta errelebo indartsuak eman ditu. Caruso, Costa eta Kron izan ditu bidaide Xorret de Catira bidean, denak lehen mailako mendatea igaro eta jaitsieraren ondoren garaipena lortzeko esperantzarekin. Alabaina, laukotearen ilusioa ezerezean utzi dituzte Roglic eta Vingegaarden taldekideek. Etapa garaipena eskuratu nahi zuten, eta bide batez, Martinezek zeraman maillot gorria ere bai.

Azken igoerara iritsi eta berehala hasi da sufritzen lasterketako liderra. Lazkanoren ahaleginak ere gutxi iraun du. Hura eta Costa izan dira tropelak harrapatu dituen azken iheslariak. Behin onenen txanda iritsita, erasora jo du Kussek, eta inor ez zaio gurpilera atera. Evenepoel ez da itsutu, eta pixkanaka itxi du zuloa. Flandriarrak erritmo bizian eraman ditu beste faboritoak, eta ez zaizkio oldartu. Alde horretatik, irabazle sentitu daiteke. Esprintean, berriz, gehiegizko konfiantza izan du, eta Roglicek diru-zorroa lapurtu zion.

Etzi atseden hartu aurretik, mendiko beste etapa bat jokatuko dute bihar, Cartagena eta Collado de la Cruz artean. Ibilbidea ez da gaurkoa bezain gorabeheratsua izango, baina helmuga bigarren mailako Caravaca de la Cruz mendatean egongo da. Tarteka oso malda pikoak aurkituko dituzte azken igoeran, eta faboritoek adi ibili beharko dute.


Summary: Salatu dute Lekeition eraso homofobo bat egon dela. Udalak «gogor» gaitzetsi du erasoa.

Lekeitioko Udalak (Bizkaia) sare sozialetan gaitzetsi duenez, hitzezko eraso homofobo bat izan zen herrian. Atzo izan zen erasoa, parkeko gunean.

Udalak «gogor» salatu du erasoa, eta errespetua galdegin du: «Denon askatasuna da lehena, eta hori elkarrenganako errespetu osotik dator». Nabarmendu du ez dutela inolako erasorik onartuko.


Summary: Arabarrek sendo jarraitzen dute Mendirrotzan. Denboraldiko bigarren garaipena lortu du Luis Garcia Plazaren taldeak. Centek egin du partidako gol bakarra, bere atean.

Etxean bezala, inon ez. Alavesek ondo baino hobeto daki zein den esaldi horren esanahia, Mendizorrotzan oso gustura aritzen baitira gasteiztarrak. Sei puntu lortu dituzte orain arte ligan, eta seiak etxean eskuratu dituzte. Azken hiruak gaur, gaztez betetako Valentziari 1-0 gailendu ostean. Zalantza askorekin hasi zuten liga arabarrek, baina estreinako lau jardunaldiak nola joan diren ikusita, lasai joango dira Luis Garcia Plazarenak sasoiko lehen etenaldira.

Zale asko haien eserlekuetan eseri gabe ziren partidako lehen jokaldi garrantzitsua iritsi denerako. Neurketa hasi eta 40 segundora, Mamardashvili atezainak penaltia egin dio Luis Riojari. Diakhabyk baloia bere atezainari pasatu nahi izan dio, baina Alaveseko aurrelaria bizi ibili da eta georgiarra baino lehenago iritsi zen baloira. Valentziako atezainak aurretik eraman du Rioja. Mamardashvilik, baina, penaltia gelditu dio Kike Garciari. Errepikatu behar izan dute, Valentziako jokalari bat arean sartu delako Alaveseko aurrelariak penaltia jaurti baino lehenago. Bigarrengoan, jaurtiketa aldez aldatu du Kike Garciak, baina atezainak aldea asmatu dio berriro.

Horrelako kolpe bat jaso ostean, sendagairik onena gola da, eta gasteiztarrek berehala erdietsi dute. Ruben Duarteren erdiraketa egin du ezker hegaletik, Kike Garciak baloia errematatzen asmatu du, eta Cenk atzelariak bere atean sartu du baloia. Hasiera eroa Mendizorrotzan. 7. minuturako 1-0 zegoen partida. Ruben Barajaren Valentzia oso taldea gaztea da, eta jokalari gehienek esperientzia gutxi izan arren Lehen Mailan, ausardia handia erakutsi dute gola jaso ondoren. Kikildu gabe, aurrera egin dute banakoaren bila, baina Alavesek sendo eutsi dio, bisitarien oldarraldien aurrean Herrialde Katalanetako taldeak oso azkar iritsi nahi izan du Antonio Siverak zaindutako areara, eta joko zuzen horretan Alaves oso eroso zegoen. Aurkariari falta izan zitzaion lasaitasun hori izan dute arabarrek lehen zatiko azken minutuetan. Kontraerasoan min egiten ahalegindu dira. 40. minutuan Kike Garcia aldea handitzetik gertu egon da, baina haren ezkerkadak zutoina jo du.

Sendo atzean Aurreneko zatiaren antzera hasi da bigarrena: arabarren gol abagune batekin. Luis Riojak 2-0ekoa egiteko aukera aparta izan du, baina Diakhabyk bikain bota du bere burua lurrera, Sevillako hegalekoaren ezkerkada kornerrera desbideratzeko. Valentziak ere gertu izan du gola, neurketako ordubetera iristear. Diego Lopezek, ukitu bikain batekin, Alaveseko hiru jokalari atzean utzi, eta Siveraren aurrean geratu da bakar-bakarrik. Baina arabarren atezainak sekulako geldiketa egin du atea hutsean mantentzeko.

Barajaren taldea Gayaren eskarmentua eta kalitatea baliatzen ahalegindu da Alaveseko defentsan zirrikituak aurkitzeko. Hori ekiditeko asmoz, Luis Garcia Plazak Xeber Alkain kendu, eta Alex Sola jarri du eskuin hegalean, Andoni Gorosabelen aurretik. Zelairatu eta gutxira, asistentzia bat ematear izan da donostiarra bere debutean, baina Kike Garciak ez du asmatu Solaren erdiraketa zehatza behar bezala errematatzen. Minutuek aurrera egin ahala Valentzia geroz eta jokalari gehiagorekin iristen hasi da areara, baina arabarrak sendo aritu dira defentsa lanetan, eta arriskua sortzen saiatu dire kontraerasoen bitartez. Korrika egin ezin zutenean, Alaveseko jokalariek Kike Garciarengana jotzen zuten, hark baloia jaitsi, eta taldeari arnas pixka bat emateko. Golik ez du sartu, baina lan handia egin du aurrelariak. Norgehiagokako azken ordu laurdenean partida asko ireki da, Alavesek aukera bat baino gehiago izan du, baina emaitza ez zen aldatu.


Summary: Tolosaldea izan da lehen jardunaldiko ontzi azkarrena. Ustekabea eman du, eta hemezortzi ehunenen tartean irabazi du bigarren txanda. Arraun Lagunak izan da bigarren, Donostiarra hirugarren, bi segundora, eta Orio laugarren, lau segundora.

Egun ilunean argi izpia izan da Tolosaldea. Lehia handia espero zen bigarren txandan, eta hala izan da. Sekulakoa. Hasierako txanpan Donostiarra, Tolosaldea, eta Arraun Lagunak parez pare izan dira, eta Hondarribia atzeratzen joan da. Hirugarren minuturako, sei segundoren galerarekin zegoen Ama Guadalupekoa, Kaiku eta Zumaia-ren denbora berean. Donostiarrak eutsi dio lehen postuari, eta lau minutuko lanean, bi segundoren tartea ireki du etxeko traineruak Tolosaldea eta Arraun Lagunak-ekin. Gainera, lehen txandan Oriok egin duen denbora segundo batean hobetuz. Aipagarria ere, Tolosaldeak egin duen lehen luzea, denboraldiko onenetakoa.

Ziabogan, Donostiarrak 5.09ko denbora jarri du. Jarraian, Arraun Lagunak eta Tolosaldeak hiru segundora iritsi dira, eta Hondarribia, makal, hamalaura. Bigarren luzean, Tolosaldeak azken martxa sartu du, eta 700 metro falta zirela, estropadaren buruan jarri da. Donostiarra, eta Arraun Lagunak parean izan dira, Tolosaldeatik segundo bakar batera.

Badia barruan sartu dira, azken palakadak emanez, eta oraindik dena zegoen erabakitzeko. Segundo bakar batean hiru ontziak sartu dira, Orioren denbora hobetuz bost segundoan. Ikusgarria izan da estropada amaiera. Oilarren pare jarri dira lehen hiru ontziak, eta ia helmugako argazkian erabakitako estropada izan da. Tolosaldea iritsi da helmugara lehen, 18 ehunenen aldearekin Arraun Lagunakekin. Hirugarren Donostiarra izan da bi segundo eskasera, eta Hondarribia 21era helmugaratu da. Lau hautagai nagusiak lau segundoren tartean izango dira ohorezko txandan, hurrengo igandean.

Orio ohorezko txandan

Aurrez, lehen txandan, Oriok branka sartu du hasieratik eta oso azkar nagusitu, txanda menderatzeko grina erakutsita. Oso ongi finkatutako arraunkera eginez aritu da Orio, eta bigarren Hibaikak jarraitu dio lanaren lehen minutuetan. Aurreikuspenak betez joan dira, eta ontzi bat sartu dute mirotzek gainontzeko ontziei luze erdirako.

Aquariuma pasatuta, orduko 10 km-ko haize boladak izan diren arren, ez dute zailtasun handirik izan lau ontzietako patroiek txalupa zuzentzeko. Lan erditan Oriok 5.13ko denbora markatu du ziabogan, Hibaikak zortzi segundora egin du, eta Kaikuk eta Zumaiak hamabira.

Oriok nahieran egin du bigarren luzea, hirugarren kaletik sartuta eta hamar segundoko tartea irekiz Hibaikarekin. Zumaiak sei segundoko tartea mantendu du Hibaikaren atzetik, eta bigarren luzean galduz joan dena Kaiku izan da, 20 segundora. Hibaikaren bigarren luzea izan da aipagarria. Badia barruan sartu da ontzi horia, ziztu bizian, eta azken metroetan indar guztiak hustu nahian. Bi segundo atera dizkio Hibaikari. Urte osoko lanak ateratzen saiatu da Orio. Helmugan markatutako denbora 10.42koa izan da. Hibaika 15.22 segundora sartu da, ondoren Zumaia 22ra, eta azkenik Kaiku 33ra.

Sailkapena

1. Tolosaldea, 10.37

2. Arraun lagunak, 0.18ra

3. Donostiarra, 2.16ra

4. Orio, 4.66ra

5. Hibaika, 19.58ra

6. Hondarribia, 21.68ra

7. Zumaia, 27.22ra

8. Kaiku, 27.92ra


Summary: Eguneko denborarik azkarrena egin du Urdaibaik, ikuskizuna emanda. Lan erdietan ohorezko txandatik kanpo zegoen Bou Bizkaia, eta bigarren luzean lehen postua lortu du. Segundo bakarraren tartea du Hondarribiarekin, eta Donostiarra eta Orio izango dituzte aurkari ohorezko txandan.

Emakumeek eman duten ikuskizuna hobetzea gehiegi eskatzea izan liteke, agian, baina ez dira atzean geratu gizonak. Lehen txandan, Hondarribia, Orio, Donostiarra eta Zierbena aritu dira, hurrenez hurren. Hautagai nagusia —Urdaibai— beste txandan zen, eta lana ahalik eta hobekiena egiteko beharra zuten lau ontziek. Lehendabiziko palakadetatik Donostiarrak branka sartu du, denboraldian zehar ohituta gaituen moduan.

Lehen minutuetan, protagonismoa Oriok eta Hondarribiak hartu dute. Hondarribia lehen kaletik bigarrenera igaro da, eta Orioren parean jarri da. Gertuegi agian, baina tarte txar hori pasatuta, bere kalera itzuli da. Bitartean, hirugarren kaleko Zierbena atzean geratuz joan da, Donostiarraren antzera. Estropada hasieran, abisatu dute adituek bi kale horietan itsaslasterrek zuten eraginez, eta emakumeen txandetan baina gehiago nabaritu da honetan.

Hondarribia nagusituz joan da pixkanaka, eta hiru segundo aurretik jarri dira luze erdian. Ziabogara iristear zeuden, eta Oriok tarte horri ongi eutsi dio. Era berean, uste baino tarte handiagoak ikusi dira lau ontzien artean. Lan erdiak pasatuta, Hondarribiak buruan, Orio lau segundora, Donostiarra zazpira, eta Zierbena hamaikara.

Hondarribiak ezin izan du tartea handitu, eta Orioko entrenatzaile Jon Salsamendik agindu argiak eman dizkio bitartean patroiari: «Gaur edo inoiz ez». Tarteak mantendu egin dira, eta poparean oso parekatuta ibili dira lau ontziak. Sailkapenean azkarrena izan zen Zierbenaren arrastorik ez zen, eta estropada burutik bederatzi segundora izan da ia luze osoan. Hondarribia Orioren kalean sartu da, berriro ere, eta epaileak bandera zuria atera dio, alden zedin.

Azken metro erabakigarrian sartu dira lau ontziak. Donostiarrak olaturen bat hartu, eta momentu ona baliatu du bost segundora jartzeko, Orioren pare. Azkenean, Hondarribia garaile. 19.21ko denbora ezarri dute, Donostiarra 3.12ra sartu da, eta Orio, 3.88ra. Zierbena, berriz, 6ra.

Urdaibai, erlojupean

Bigarren txandan, Hondarribiaren denbora hobetzera Getaria, Cabo, Urdaibai eta Ondarroa irten dira. Lau ontziek ligan erakutsitako mailaren arabera, Urdaibairen nagusitasuna aurreikus zitekeen. Bi minutu eskasean, lau segundoren errenta atera dio Getariari, bostena Cabori, eta seirena Ondarroari. Erlojupekoa hasi du Bou Bizkaia-k, eta aurkari bakarra Hondarribiak ezarritako denbora izan du.

Lehen luze erdian, Urdaibai bakar-bakarrik, eta gainontzeko hiru ontziak zortzi segundora. Beraz, Urdaibairen maniobrari itxarotea besterik ez zen geratzen, hanka sartzeko aukera bakarra. Hondarribiaren denbora maniobran, 9.19koa zen, eta Urdaibaik 9.31ra egin du. Denbora horrekin ohorezko txandatik kanpo zegoen Urdaibai. Emozioa bukaerara arte.

Bizkaitarrek estutzeko garaia behar zuen, eta ez dute huts egin. Txandako aurkariei tartea handituz joan da Bou Bizkaia, eta hegan egiten hasi da. Ohorezko txandan sartzeko nahikoa izango zuen jakiteko goiz oraindik, baina beste itxura bat zuen Bermeokoen luzeak. Bestalde, Cabo eta Getaria denbora berean oraindik ere, eta Ondarroa atzean geratuz, aurrekoetatik sei segundora.

Azken mila metroak bakarrik egin ditu Urdaibaik, dena emanez, eta lehertzeko zorian. Gorka Aranberriren mezuek beste kutsu bat zuten, larritasun kutsua agian. Erreferentziarik ez, eta ezinezkoa jakitea Hondarribiari tartea txikitu ote zion edo ez, baina bazirudien baietz. Orduko 20 kilometroko abiaduran sartu da Bou Bizkaia helmugara, eta 19.20ko denboran. Ohorezko txandatik kanpo geratzeko zorian, eta azkenean denbora onena eginez. Izugarria Iker Zabalaren arraunlariek egindakoa. Ondoren, Cabo sartu da 27 segundora, eta Getaria ehunen eskasera. Azkenik, Ondarroa 40 segundora.

Hurrengo igandean izango da azken proba, eta ohorezko txandan Urdaibai, Hondarribia, Donostiarra eta Orio izango dira. Lau segundoren tartea besterik ez dago horien artean, eta oraindik dena dago erabakitzeko.

Sailkapena

1. Urdaibai, 19.20

2. Hondarribia, 1.25era

3. Donostiarra, 4.19ra

4. Orio, 4.97ra

5. Zierbena, 7.75ra

6. Cabo, 27.68ra

7. Getaria, 28.20ra

8. Ondarroa, 40.12ra


Summary: Athleticek hutsean berdindu du Mallorcan. Baloiaren jabetza izan dute zuri-gorriek, baina ez dute asmatu ate aurrean. Datorren asteko etenaldira 7 punturekin iritsiko dira.

Gehiago egin zezakeen sentipenarekin itzuliko da Athletic Mallorcatik. Ez dute neurketa txarra egin Ernesto Valverderen mutilek, baina azken metroetan argitasuna falta izan zaie berdinketa hausteko. Baloi jabetza izan dute, nagusi izan dira une askotan —batez ere lehen zatian—, baina ez da garaipena lortzeko nahikoa izan.

Espero zirenak zelairatu ditu Valverdek. Joan den jardunaldiko hamaikako bera, zigortuta zegoen Sancet sartuta Muniainen ordez, eta lesiotik atera berria zen Yuri sartuta Imanolen ordez. Etxeko taldea oso indartsu atera da hasieran, eta Athletici kosta zaio norgehiagokan sartzea.

Behin sartutakoan, ordea, nagusi izan da. Lehen zatikoa izan da zuri-gorrien jardunik onena; baloia zuten, eta etengabe ari ziren Mallorcaren area bilatzen, Williams anaien jokaldiak baliatuz edo barnealdean Sanceten magia bilatuz. Iruindarrak gola sartzeko hiru aukera izan ditu, eta Nico Williamsek ere bai pare bat onak. Athleticen nagusitasunaren erakusle, aipatzekoa da etengabe ibili dela Muriqi aurrelaria baloiak Mallorcaren areatik aldentzen.

Kosovokoa protagonista izan da bigarren zatian ere: 49. minutuan baliogabe utzi diote gol bat jokoz kanpo zegoelako, eta 73. eta 75. minutuetan ere bi aukera argi izan ditu. Mallorcaren minutu onenak izan dira. Bigarren zatian, ordea, ez da izan kontatzeko askoz gehiago; asko moteldu da jokoa.

Gaur bildutako puntuari esker, 7 ditu Athleticek. Datorren astean atsedena izango dute jokalariek, eta bi aste barru itzuliko da liga. Etenaldira bi garaipen (Osasuna eta Betis), berdinketa bat (Mallorca) eta porrot bat (Real Madril) jasota helduko dira zuri-gorriak.

Mallorca: Rajkovic; Valjent, Van der Heyden, Gio Gonzalez, Maffeo, Lato (Costa, 68. min); Samu Costa, Dani (Morlanes, 68. min), Darder (Abdon, 83. min); Muriqi eta Larin (Llabres, 55. min).

Athletic: Unai Simon; Lekue (Prados, 59. min), Vivian, Paredes, Yuri; Vesga (Dani Garcia, 77. min), Ruiz de Galarreta, Sancet (Muniain, 59. min); Nico Williams (Berenguer, 77. min), Iñaki Williams (Raul Garcia, 83. min) eta Guruzeta.


Summary: Athleticek irabazi du Euskal Herria Kopa. Zuri-gorriak 2-0 aurreratu dira, Realak berdindu egin du, baina atsedenaldirako zuri-gorriak aurretik ziren berriz ere. Aurredenboraldiko azken partida izan da bi taldeentzat.

Athleticek bederatzigarrenez irabazi du Euskal Herria Kopa. Lezaman (Bizkaia) jokatu du finala Realaren aurka, eta gogotik lan eginda lortu du garaipena (4-2). Zuri-gorriak 2-0 aurreratu dira, txuri-urdinek 2-2 berdindu dute, eta, azkenean, etxekoek sartu dituzte garaipenaren bi golak.

Dominatzen hasi da Athletic, eta 13. minutuan iritsi zaio saria. Marianak gol ikusgarria sartu du area ertzetik. Bigarrena Azkonak egin du buruz, 19. minutuan.

Realaren lehengoa 30. minutuan sartu du Nerea Eizagirrek, area barruan bere kalitatea baliatuta. 36.ean Jensenek berdindu du partida, atezainaren irteera txar bati esker. Atsedenaldira berdinduta iritsiko zirela zirudienean sartu du Athleticek hirugarrena, 48. minutuan. Paula Arana izan da golegilea, aldaratze bat baliatuta. Gol festa, beraz, lehen zatian.

Bigarren zatian ere bide beretik jo dute bi taldeek, baina gola ez da heldu 80. minutura arte. Azkonak, bere bigarrena sartu, eta garaipena ziurtatu du Athleticentzat.

Guardian (Araba) zen jokatzekoa partida, baina, eguraldi txarra tarteko, zelaia oso gaizki zegoen atzo, eta antolatzaileek lekuz aldatzea erabaki zuten. Azkenean, Lezaman (Bizkaia) jokatu da.

David Aznarren eta Natalia Arroyoren taldeentzat denboraldiaurreko azken partida izan da. Hamahirugarren aldia du txapelketak, eta garaikurra altxatzea lortu duten talde bakarrak dira. Gaurkoarekin, zuri-gorriek bederatzi aldiz irabazi dute, eta txuri-urdinek, lau. Bi taldeek denboraldiaurre txukuna egin dute, eta fitxatu berriak zein harrobitik igotako jokalariak ondo aritu dira.


Summary: Osasunak galdu egin du etxean, penalti eztabaidagarri baten eraginez. Galdu arren, taldearen jokoarekin pozik zegoen Jagoba Arrasate entrenatzailea: «Hau da bidea», esan du.

Epaileen erabakiak garaipena eman zion Bartzelonari atzo Iruñean. Gorritxoek estu hartu zituzten kataluniarrak bigarren zatian, baina, jokaldi eztabaidagarri baten ostean, epaileek Osasunaren aurkako penaltia ebatzi zuten, partida amaitzeko hamar minutu falta zirela.

Europako lehian aste honetan bertan jokaturiko partidaren ostean, jokalari taldea fresko zelairatzea erabaki zuen Jagoba Arrasate entrenatzaileak.

Kataluniarrek lehenengo aukera eduki zuten partida hasi eta bi minutura, Frenkie De Jongek baloi bat Osasunaren ateko eskuineko zutabearen aurka bota zuenean. Bartzelona baloiaren jabe izan zen lehenengo zatian, baina gorritxoek abiadarekin erantzun zioten, kontraerasoaren bila.

Halakoetako batean, gola sartzeko zorian egon zen Aimar Oroz. Aresoren eta Ruben Garciaren artean, jokaldia sortu zuten, eta Orozi hanketan jarri zioten baloia Bartzelonaren arearen barruan. Baina saririk gabe geratu zen jokaldia. Nabarmentzekoa da Ter Stegen atezainaren lana.

Atsedenaldiaren aurretik heldu zen kataluniarren lehenengo gola. Koundek erraz eginiko tiroak aurreratu zituen bartzelonarrak.

Beste partida bat jokatu zuten bigarren zatian. Partidaren lema hartu zuten nafarrek. Izan ere, Arrasatek Chimy Avila, Barja eta Budimir zelairatu zituen, eta horrek bultzada eman zion taldeari. 76. minutuan, gola ekarri zuen erasoaldi batek. Ezkerrarekin baloikada gogorra jaurti zuen Avilak, eta, zutabea jo ostean, Stegenen sarean sartu zen.

Halere, partida epaileek ebatzi zuten. Jokaldi zalantzagarria gertatu zen Osasunaren arearen barruan, partida amaitzeko hamar minutu falta zirela. Ortiz Arias epaileak bideoaren bidez aztertu behar izan zuen, baina zalantza gutxi agertu zuen: Osasunaren kontrako penaltia ebatzi zuen, eta Catenari txartel gorri zuzena ateratzea, Lewandoskiri heldu ziolakoan. Azken horrek sartu zuen penaltia.

«Hau da bidea»

Emaitzak emaitza, Arrasate pozik zegoen partidarekin, ostean eginiko agerraldian. Osasunaren bertsio ona ikusi zuela esan zuen. «Harro gaude, baina pena dugu partida ederra egin dugulako, saria jaso ez badugu ere».

Arrasatek nabarmendu zuen taldeari bederatzi jokalari aldatuta ere, ondo jokatzeko gai izan dela. «Pozik nago jende horren maila ikusita. Jokalariak gehitu dizkiogu geure kausari. Hau da bidea».


Summary: Langabezia %2,4 handitu da abuztuan, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. 108.658 pertsona daude izena emanda Lanbiden.

Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako lan merkatuaren inguruko datuak eman berri dituzte, eta, ondoriozta daitekeenez, langabezia handitu egin da abuztuan. 2.483 pertsona gehiago dabil lan bila, uztailean baino %2,34 gehiago. Denera, 108.658 pertsona daude izena emanda Lanbiden. Edonola ere, lan bilatzaile kopuru hori inoizko txikiena da abuztu baterako, 2008. urtetik.

Espainiako Lan eta Gizarte Ekonomia ministerioak eman ditu datuak. Horien arabera, iazko abuztuan baino 5.100 langabe gutxiago zenbatu dituzte aurtengoan. Beraz, %4,48 gutxiago.