Summary: Donibane Lohizunen irakasle bat hil duen 16 urteko ikasleak arazo psikologikoak ditu. Tomas Akinokoa lizeo katolikoan gertatu da erasoa gaur goizean. Ondorioztatu dute erasotzaileak aurretik prestatu duela hilketa, labana handi bat baitzeukan motxilan ezkutatuta. «Ahotsak entzun» dituela esan die ikaskideei.

Donibane Lohizuneko (Lapurdi) Tomas Akinokoa lizeoko irakasle bati labanaz eraso egin diote gaur 10:00 aldera. Baionako fiskal Jerome Bourrierek jakinarazi duenez, biktima oso larri zegoen sokorri zerbitzuek artatu dutenean, eta hil egin da. Agnes Lassalle zuen izena, eta ikastetxe katoliko horretan irakasten zuen 1997. urtetik. 52 urte zituen.

Ustezko erasotzailea 16 urteko ikasle bat da. Atxilotua dute. Erasoaren ostean, sokorri zerbitzuek tokian bertan artatu dute irakaslea, baina handik gutxira zendu da, bihotz-biriketako geldialdi baten ondorioz.

Baionako fiskal Jerome Bourrierrek arratsaldean esan duenez, hilketa gisa ikertzen ari dira gertaera, atxiloturikoak labana handi bat zeukalako motxilan, paperean bilduta. Hau da, aurretik pentsatuta zuela hilketa egitea. Izan ere, ikaskide batzuen arabera, klasearen erdian altxatu da, eta, ezer esan gabe, ikasgelako atea itxi du barrutik. Gero, «lasai-lasai», irakaslearengana joan da, eta bularrean sartu dio labana.

Atxiloturiko nerabeak arazo psikologikoak dituela zabaldu dute. Beste ikasle batzuek esan dutenez, orain arte ez da inoiz arazorik sortu atxiloturikoaren eta irakaslearen artean. Edonola ere, goizean, erasoaren aurretik hitz xelebreak egin dizkie ikaskideei. «Ahotsak entzun» dituela, eta norbait beraz «jabetu» dela esan die.

Baionako gotzain Marc Ailletek esan duenez, atxiloturiko ikaslea irailean hasi zen eskola katolikoan. Gotzaina da eskola katolikoen arduraduna.

Nerabea berez atera da gelatik, ikaskideek beste ate batetik ihes egiten zuten bitartean. Gero, aldameneko bulego batean sartu da. Irakasle batek hitz egin dio han, eta labana emateko konbentzitu du, ikertzaileek zabaldu dutenez.

Polizia operazioak iraun bitartean, ikasgeletatik ez ateratzeko eskatu diete gainerako ikasleei.

Tomas Akinokoa ikastetxearen kanpoaldea, erasoaren ostean. Guillaume Fauveau

Jean-Rene Etxegarai Euskal Hirigune Elkargoko lehendakariak Twitter sare sozialean adierazi du hitzik ez zuela gertatutakoaren ondoren. «Emozio sekulakoa dugu drama izugarri horren aurrean. Gure pentsamenduak irakaslearen familiari eta hurbilekoei zuzentzen zaizkie, ikasleei eta irakasle taldeari».

Jean-Jacques Lasserre Pirinio Atlantikoetako Departamendu Kontseiluko lehendakaria ere mintzatu da gertatutakoaz: «Donibane Lohizuneko Tomas Akinokoa lizeoan gertatu drama izugarria jakin ondoan, Pirinio Atlantikoetako Departamendu Kontseiluaren eta haren hautetsien izenean gure sostengurik handiena erakutsi nahi diogu biktimaren familiari, eta gure elkartasuna adierazi irakasle taldeari, ikasleei eta haien gurasoei».

Baionako fiskalaz gain, Pirinio Atlantikoetako prefeta, Frabrice Rosay, lizeoan da, eta Frantziako Hezkuntza ministroa, Pap Ndiaye, Donibane Lohizunerako bidean da oraintxe.

Ikatetxearen kanpoaldea, erasoa gertatu ostean. / Guillaume Fauveau

Frantziako Gobernuak «elkartasuna» adierazi dio Donibane Lohizuneko hezkuntza komunitateari. Gobernuko bozeramaile Olivier Veranek «izugarritzat» jo du gertatutakoa: «Bistan denez, ezin dut hitz egin abian den ikerketa judizial bati buruz, baina gure babesa adierazi nahi diot hezkuntza komunitate osoari, eta, zehazki, irakasleei, zuzendariei, familiei eta ikasleei».

Hezkuntza ministroak ere «hunkituta» hartu du albistea, Twitterren zabaldutako mezu batean adierazi duenez. «Nire pentsamenduak haren familiari, lankideei eta ikasleei zuzentzen dizkiet. Berehala hara noa».


Summary: Frantziako Gobernuak dio goizenik 2042rako eginen dutela 'euskal Y'-arekiko lotura. Ipar eta Hego Euskal Herriaren arteko loturak 2030erako zeuden aurreikusita

Frantziako Gobernuaren erranetan, AHTaren Bordele eta Akize (Okzitania) arteko trenbidea ez dute 2042a baino lehenago akituko. Eta, beraz, euskal Y-arekin eginen duten lotura ere gibelatuko da. Berez, 2030erako zeuden aurreikusita lotura horiek.

Ikusi gehiago: Trenbidearen berritzea, abiadura lortzeko

COI Azpiegituren Frantziako Orientazio Kontseiluak joan den urteko abenduan egin zuen, baina hilabete honetan argitaratu duten txostenean jasotzen dira aldaketa horiek. Gibelapenaren arrazoi nabarmenen artean daude administrazio arloan izandako arazoak, eta krisiak aurrekontuetan izandako ondorioak.

Europar Batasunarendako, estrategikoa da Madril-Gasteiz-Akize-Paris arteko trenbidea. Hala ere, Frantziako Gobernuak lehentasuna eman dio herrialdearen barnean dauden loturak egiteari. Horren erakusle izan zen 2021ean gobernuak Bordele eta Tolosa (Okzitania) arteko obrak bizkortu izana, eta adierazi zuen 2032rako akituta izanen zutela –orain, berriz, zazpi urtez gibelatu du data hori–. Atzerapena argudiatzeko, Frantziako Gobernuak dio Biriaturaino (Lapurdi) iristen den trenbidearen zabalera AHTak erabiltzen duena dela.

Frantziak atzerapenaren berri eman ondoren, laster etorri dira erreakzioak. Aitor Esteban EAJko bozeramaileak kongresura eraman du gaia, eta Pedro Sanchez Espainiako presidenteari galdetu dio ea Frantzia «adarra jotzen» ari zaion. Izan ere, Espainiak eta Frantziak urtarrilean Bartzelonan egin zuten goi bilera baten ondoren, Sanchezen baieztatu zuen 'euskal Y'aren lotura prest egongo zela 2030erako, Frantziarekin adostu zuenaren arabera.

Estebanek zalantzan jarri du goi bilera horren eragina: «Nire zalantza da Bartzelonako goi bilera hartan benetan zer onartu zuten». Hari erantzunez, Sanchezek azaldu du Espainiaren esku dauden azpiegiturak 2030erako prest egongo direla—'euskal Y'aren zatia eta Gasteiz-Burgos artekoa—. Horrez gain, esan du Frantziaren aurkako «kexa ofizial bat» aurkeztuko duela, eta gogorarazi du Europar Batasuna Espainiaren alde dagoela auzi horretan.


Summary: «Nire bizitzan hartu behar izan ditudan erabaki zailenetako bat da». Medikuen gomendioari jaramon eginda, Iker Irribarriak pilota profesionala utziko du, belaunean dituen arazoengatik. Martxoaren 4an agurreko jaialdia egingo diote Donostian.

«Urtebete inguru daramat goi mailan jokatu eta entrenatu ezinda, belauneko mina tarteko. Saiatu naiz handik eta hemendik konponbide bat bilatzen, baina ez da erraza izan. Aditu guztien gomendioa argia izan da: nire kirol ibilbidea amaitzea». Iker Irribarriaren hitzak dira. Aramako (Gipuzkoa) pilotariak eta Fernando Bidarte Aspe enpresako buruak prentsaurrekoa eman dute gaur goizean, Eibarko (Gipuzkoa) Portalea kultur etxean, eta hantxe eman dituzte argibideak.

Irribarriaren ibilbidea martxoaren 4an amaituko da, gaur egun duen kontratuarekin batera. Egun horretarako jaialdi bat antolatu du Aspek Donostian, eta partida nagusia zein izango den ere iragarri du Bidartek: Altuna III.a-Martija eta Irribarria-Zabaleta.

Atzera begirakoa egin du pilotariak: «Nire bizitzan hartu behar izan ditudan erabaki zailenetako bat da. Pribilegiatu bat sentitzen naiz, eta harro nago lortu ditudan lorpenengatik. Dena den, egin ditudan harremanek asetzen naute gehien, egin ditudan lagunek. Aho zapore gozoarekin esango diet agur guztiei». Argi du «pilotari» izan dela, dela eta izango dela: «Ez naiz frontoietatik aldenduko».

Pilotaren arlo psikologikoan ere egin du azpimarra Irribarriak: «Arrakasta deitzen dioguna lortzeak asko sufriarazten digu. Alderdi psikologikoa ere badu pilotak, sarritan gutxi ikusten dena. Benetan maite dudan zerbait uztera noa», esan du. «Aurreikuspenak ez betetzearen garratza» eta «prentsaren presioa» sentitu dituela ere aipatu du.

Hala ere, argi utzi du: osasun arazoek eragin dute Irribarriak pilota profesionala uztea. Eskuin belauneko minak ez dio uzten bete-betean aritzen. Duela bi urte egin zioten ebakuntza, eta ia zortzi hilabetez egon zen jokatu gabe. Itzuli egin zen, baina belauna ez zaio erabat osatu. 26 urte ditu, eta ia zortzi egin ditu profesionaletan jokatzen. Hilabete barru beteko zituen zortzi urte.

Zehazki zer lesio duen galdetuta, hori «oso pertsonala» dela aipatu du: «Esan dezakedana da aditurik onenekin egon naizela, eta guztiek esan didatela erritmoa moteltzeko». Ez du argitu bizimodu normala egiteko zein zailtasun izan ditzakeen, baina aitortu du partida amaieretan eta ondorengo egunean «asko» sufritzen duela.

Nola bizitzen ari den ere galdetu diote: une txarrena atzotik gaurkoa izan dela adierazi du, eta onena, berriz, ez du jakin esaten; agian, lehen txapela irabazi ondorengo ospakizuna.

Bidartek, berriz, Irribarriak izan dituen doaietan egin du azpimarra, eta etorkizunerako zorterik onena opa diola esan du.

Eibarren izan dira, besteak beste, hainbat pilotari: Jokin Altuna, Aitor Elordi, Beñat Rezusta, Xabi Tolosa, Victor Esteban, Iker Salaberria... denera 25 inguru, bai Aspekoak, baita Baikokoak ere. Denek eman nahi izan diote babesa lankideari.

Ondo ari zen

Pilotazaleen arreta guztia Binakako Txapelketako ligaxkako azken txanpan zegoela iritsi da ezusteko albistea. Hala da, Irribarriak atzo jokatu baitzuen Tolosan (Gipuzkoa), Arkaitz Eskuzarekin, Danel Elezkanoren eta Aaron Arbizuren aurka; 18-11 irabazi zuten. Joan den larunbatean, berriz, Binakako Txapelketan aritu zen, Iruñean, Labriten. Hark eta Beñat Rezustak 22-17 irabazi zieten Unai Lasori eta Iosu Eskirozi. Irribarria Peio Etxeberriaren ordez aritu zen. Aurretik, beste behin jokatu zuen ordezko gisa. Urtarrilaren 20an izan zen, Urdulizen (Bizkaia), ligaxkako bederatzigarren jardunaldian. Orduan, Aitor Elordiren ordez aritu zen, eta hark eta Jose Javier Zabaletak 22-11 irabazi zieten Joseba Ezkurdiari eta Julen Martijari. Bietan oso ondo aritu zen Irribarria. Horregatik ere bada ezusteko albistea.

Txapelketan lehen aldiz ordezko gisa aritu aurretik, harekin hitz egin zuen BERRIAk, eta Irribarriak esan zuen «opari eta pizgarri» gisa hartu zuela Aspek bera aukeratu izana Elordi ordezkatzeko. Helburuaz galdetuta, adierazi zuen «ahalik eta lanik onena» egin nahi zuela, enpresari erakusteko «prest» zegoela behar zuenerako.

Ez zen enpresak binakakotik kanpo utzi zuen lehenbiziko aldia; duela bi urte ere ez zuen jokatu. «Ohitu? Ez nuke esango ohitu denik hitza. Halakoa da kirola: polita eta gogorra aldi berean; une politak bizitzeko, gogorrak ere bizi behar dira. Txapelketa batetik kanpo geratzea ez da gerta dakizukeen okerrena. Okerragoa da lesionatzea; nik badakit hori. Baina ez da gozoa kanpoan geratzea. Horretarako ere prestatzen gara; lan fisikoa eta teknikoa ez ezik, psikologikoa ere egiten dugu», azaldu zuen.

Ez zen ari jokatzen binakakoa titular moduan, eta ez zuen jokatu lau eta erdikoa. Hark esan zion enpresari ez zuela bere burua prest ikusten; ez zuen nahi bezain ondo belauna. Eta lau eta erdian, Elordik eta Peio Etxeberriak finalerdiak jokatu zituzten, eta Asperi argi utzi zioten merezi zutela lehen aldiz binakakoa jokatzea. Irribarriak «inbidia pixka batekin» bizi izan zuen. «Norberak jokatu egin nahi du, baina norbera ondo ez badago, eta hobera egiteko erabaki zailak hartzen baditu, gauzak ondo egiten ari den seinale da. Hori egin nuen nik. Oso lasai egon nintzen. Ez naiz damutzen jokatu ez izanaz. Oraindik gerra ematen dit belaunak; ez dit uzten nahi bezainbeste entrenatzen. Baina astean bitan jokatzen ari naiz, eta eusten ari zaio». Baina ez da hala izan.

Ezker beldurgarria

Irribarriak Eibarren esan du agur. Hain zuzen ere, hango Astelena pilotalekuan debutatu zuen profesionaletan. Hiru hilabete eskas behar izan zituen lehen finala jokatzeko: Promozio Mailako Buruz Buruko Txapelketakoa, Tolosan. 22-15 galdu zuen Victor Estebanen aurka.

Hurrengo urtean, berriz, sekulako erakustaldia eman zuen Lehen Mailako buruz burukoan aritu zen estreinakoan. Atarikoan hasi zen, eta haren ezkerkada beldurgarriek hankapean ibili zituzten aurkari guztiak; txapela jantzi zuen Bilbon, Mikel Urrutikoetxeari 22-13 nagusituta. 19 urte bakarrik zituen. Inork ez du horren gazte irabazi buruz buruko txapela.

Hurrengo urtean beste bi final jokatu zituen: binakakoa irabazi zuen Rezustarekin, Bilbon, Oinatz Bengoetxearen eta Mikel Larunberen aurka (22-14), eta buruz burukoa galdu zuen Bengoetxea VI.aren kontra, Bilbon: 22-18. Bi urte geroago, beste bi final jokatu zituen: binakakoa galdu zuen Zabaletarekin, Bilbon, Danel Elezkanoren eta Rezustaren aurka (22-19), eta buruz burukoa irabazi zuen, berriro Urrutikoetxearen aurka, Bilbon: 22-20.

Ikusi gehiago: Iker Irribarriaren ibilbidea, hogei argazkitan


Summary: Israelek gutxienez 11 palestinar hil ditu Zisjordanian, eta ehundik gora zauritu. Israelgo segurtasun indarrek Nablusko etxebizitza bat inguratu dute goizean, eta orduan hasi dira borrokak.

Israelek 11 palestinar hil eta ehunka zauritu ditu Nablus hirian (Zisjordania). Etxebizitza bat inguratu dute goizean Israelgo segurtasun indarrek, eta horren ondorioz sortu diren istiluetan hil ditu 11 palestinarrak. Zaurituen artean, sei larri dira. Adingabea da hildakoetako bat, eta 23 eta 72 urte artekoak gainontzekoak. Zaurituen artean bada eskuan tiro egin dioten kazetari bat ere. Wafa albiste agentziaren arabera, soldaduek negar gasak eta flash granadak jaurti dituzte hainbat etxebizitza eta merkataritza gunetara; palestinarrek aurre egin diete.

The Jerusalem Post egunkariak zabaldu duenez, 2022an soldadu bat hil zuen talde armatu bateko bi kideren bila ari ziren soldaduak atzoko Nablusko erasoaldian—joan den astean atxilotu zituzten ustezko beste bi kide—. Talde armatuko ustezko bi kideak ere hil egin dituzte, eta haien etxea bota egin dute.

Osasun Ministerioaren arabera, bala zauriak dituzte artatutako gehienek. Sare sozialetan zabaldutako irudietan bi gazte ageri dira kaletik korrika ihesi, eta handik gutxira tiro hotsak entzuten dira, eta biak lurrera erortzen dira.

Israelgo armadak ez du eman operazioaren inguruko inolako azalpen ofizialik.

PANeko presidentetzarako bozeramaile Nabil Abu Rudeinehk salatu du «okupazio indarrak» direla palestinarren aurkako «gehiegikerien» erantzuleak, eta eskatu dio nazioarteko komunitateari geldi ditzala «palestinarren aurkako krimenak». Erakundeek eta Palestinako alderdiek greba orokorrerako deia egin dute gaurko, Ramallahn eta Nablusen. Hamasek ere gaitzetsi egin du operazioa. Erakundeko eledun Abu Obeidak ohartarazi du palestinarren pazientzia «amaitzen» ari dela.

Nazioartean Arabiar Liga izan da operazioa gaitzetsi duen erakundeetako bat. «Okupazio indarrak eta eskuin muturreko gobernua dira sarraski honen erantzuleak», salatu du Saeed Abu Alik, Palestinako auzietarako Arabiar Ligako idazkariak. NBE Nazio Batuen Erakundeko Ekialde Hurbilerako ordezkari berezi Tor Wenneslandek ere «indarkeria» gelditzeko eskatu du.

Urtea hasi denetik, segurtasun indarrek 61 palestinar hil dituzte –batez beste, eguneko bat—, gehienak operazio berezietan; epe berean, 11 israeldar hil dituzte. Israelek ia egunero egiten ditu palestinarrak atxilotzeko operazioak, batez ere Nablusen eta Jeninen.

Operazio militarrak ere ugaritu egin dituzte 2021eko ekainaz geroztik, okupazioaren aurkako matxinada baten ostean. Iazko martxoan, berriz, Israelgo herritarren aurkako hainbat erasoren ondoren, operazio militar zabal bat abiatu zuen Tel Avivek, eta, hala, iazkoa urterik odoltsuenetako bat bilakatu zen palestinarrentzat, NBE Nazio Batuen Erakundearen datuen arabera; 171 palestinar hil zituen Israelek, tartean 30 adingabe.


Summary: Osasunak klubeko Segurtasun zuzendaria kargugabetu du, ikurren aferagatik. Urtarrilaren 14an gertatutakoa «oso larritzat» jo du zuzendaritza batzordeak. Segurtasun indarrek Sadarreko harmailetatik hainbat ikur kenarazi zituzten egun hartan; besteak beste, ikurrin bat eta Nafarroako bandera bat.

Osasunako zuzendaritza batzordeak erantzun du. Urtarrilaren 14an, taldeak Mallorcaren aurka jokatu zuen ligako partidan, istiluak izan ziren harmailetan: estadioko segurtasun indarrek hainbat ikur kenarazi zituzten, tartean ikurrin bat eta Nafarroako bandera bat, eta txistuak eta protestak eragin zituen horrek. Klubak berehala gaitzetsi zuen gertatutakoa, eta esan zuen ikerketa zabalduko zuela, «erantzuleak topatzeko eta beharrezkoak diren neurriak hartzeko».

Atzo eman zuen ondorioen berri: batetik, istiluak «oso larritzat» jo ditu; bestetik, Osasunaren Segurtasun zuzendariari «dagokion zigorra» ezarri dio —enplegutik eta soldatatik kentzea—; eta, azkenik, Sadarreko segurtasunaz arduratzen den enpresari klubeko barne araubideko arauak jakinarazi dizkio, eta komunikazio teknika berriak ezarriko ditu partidetarako. Hartutako erabakiak «interesdunei eta iritzi publikoari helaraztea» ere erabaki du.

Tentsioa harmailetan

Zeresana eman zuen urtarrilaren 14an gertatutakoak. Osasunako iturriek orduan azaldu zutenez, Kirolaren Legeak harmailetan jarriko den edozein ikurren berri ematera behartzen du kluba, baina Osasunaren irizpideak «oso malguak» izan ohi dira. Ikurrinak, adibidez, sarritan egon ohi dira orduko toki berean.

Egun hartan, Sadarreko harmailetan, GKS Gazte Koordinakunde Sozialistako kideek pankarta bat erakutsi zuten hainbat minutuz (eurek bota zuten ondoren), eta, hori ikusita, baimenik ez zuten ikur guztiak kentzeko agindua eman zuen Espainiako Poliziaren koordinatzaileak, estadioko segurtasun indarren buruak. Beste batzuen artean, eskegita zeuden Ikurrin bat eta Nafarroako bandera bat kentzera joan ziren agenteak; txistuak eta protestak eragin zituen horrek, eta, azkenean, ikurrak erakutsi ahal izan ziren. Darko Brasanac jokalariari kamiseta eskatzeko haur batek zuen pankarta kentzen ere saiatu ziren.

Zaleen erantzuna

Hurrengo egunetan, Eneko Compains EHUko Konstituzio Zuzenbideko irakasleak ere eman zituen gertatukoari buruzko azalpenak. Hura zen segurtasun indarrek kendu zituzten banderen jabea. Salatu zuen gertatu zena ez zela kontu berria, eta ikurrak kentzeko erabakia «erabat arbitrarioa» izan zela.

Osasunak Sadarren jokatu zuen hurrengo aldian, klubeko hainbat bazkidek zaleei eskatu zieten eraman zitzatela estadiora ikurrinak eta Nafarroako banderak, koroarik gabekoak, «pairatu zuten debekuari» aurre egiteko.

Sevillaren aurka jokatutako partidaren hogeigarren minutuan, txalo ere egin zuten «taldearen, haren balioen eta zaleen eskubideen alde». Indar Gorrik bat egin zuen bazkide horiekin: «Gure herrian, gure ikurrak».


Summary: Anartz Aranbarri eta Luis Roncero iheslari ohiak Euskal Herrira itzuli dira. Roncero urtarrilean itzuli zen, eta Aranbarri atzo geratu zen aske.

Luis Roncero eta Anartz Aranbarri iheslari ohiak Euskal Herrira itzuli dira, Etxerat elkarteak jakinarazi duenez. Roncero gasteiztarra da, eta urtarrilean itzuli zen etxera. Aranbarri, berriz, ondarroarra da (Bizkaia). Hura Venezuelatik iritsi da, eta atzo geratu zen aske, Espainiako Auzitegi Nazionaletik pasatu ostean. Auzitegi horrek ebatzi du ez dagoela haren aurkako auzirik.

Etxerat-en datuen arabera, egun hemezortzi erbesteratu eta bost deportatu daude Euskal Herrira itzuli gabe.


Habanara itzuli da Joseba Sarrionandia

Summary: Habanara itzuli da Joseba Sarrionandia. Aristides Hernandez Ares ilustratzaile kubatarrarekin batera, Munduari bira eman zion ontzia liburuaren gaztelaniazko itzulpena aurkeztu du Alma Mater liburu dendan. Bernardo Atxaga izan du lagun.

Portu biren artean joan-etorrian dabilen itsasontziaren antzera, Joseba Sarrionandia Habanara bueltatu da, Aristides Hernandez Ares ilustratzaile kubatarrarekin batera Una vuelta al mundo (Pamiela) liburua aurkeztera. Vedadoko Alma Mater liburu dendan ikusmina nabaria da ekitaldia hasi aurretik, entzuleek goraino bete dute aretoa. Idazlearen senideak, lagunak, argazkilariak, unibertsitateko ikasleak, literaturazaleak zein erakundeetako ordezkariak bildu dira bertan. Zitak badu aire espezial bat, Sarrionandiaren lehen aurkezpena baita Kuban. Elkar agurtu eta jarlekuak bete bitartean, Laboaren Txoria txori eta Martxa baten lehen notak entzun ahal izan dira, besteak beste, Endika Blancoren soinu txikitik. Dena prest dagoelarik, jende artera begiratzean, aurpegian irribarre bat atera zaio idazleari.

Borja Arbelaitz Habanako Unibertsitateko euskara irakurleak josi ditu ekitaldiaren hariak, eta Bernardo Atxagak ere parte hartu du gonbidatu legez —biharamunean errezitala eskainiko du Casa de las Amaricas kulturgunean, Diego Abreu musikariaren laguntzaz—. Kartografiarekin analogia eginez, esplikatu du Sarrionandia eta bera maparen puntu beretik datozela, baina ez jaiotzez bakarrik, baita literaturaren irteera beretik ere, Pott bandatik. Bestalde, oraintxe hogei urte bete dira Obabakoak liburuaren Kubako edizioa argitaratu zutenetik, eta anekdota baten berri eman du Atxagak. Kontua da gaztelaniarako itzulpena eta hitzaurrea Francisco Maiztegui izeneko batek idatzi zituela, baina Gizona bere bakardadean-en egileak ez zuen inondik ezagutzen. «Gerora enteratu nintzen hura Sarrionandia zela, kamuflajeko izenarekin». Izan ere, Maiztegui, Cecilia Arrozarena eta beste hainbat izenorde erabili zituen Iurretako (Bizkaia) idazleak Kuban iheslari egon zen bitartean. Habanako gaukarietan kontatu zuen bizitza erreal hartan Martin zen bera, eta oraindik ere horrela deitzen diote hemen.

Azken liburu hau euskaraz kaleratu zuen lehenik, Munduari bira eman zion ontzia (Pamiela) izenburuarekin, eta gaztelaniaz, galegoz eta katalanez atera dituzte ondoren. Kubatarrei azaldu die ontzia hitzak esanahi bi dituela, eta gaztelaniaz zehazki itzuli ezin izan duen arren, hor dagoela liburuaren abiapuntua. Kontatu duenez, Elkanoren mundu birari buruz idaztea eskatu ziotenean, lanari ekin eta bidean ez zuen itsasargirik ikusten. Zirriborro bat bota egin zuen. «Badakizue, zakarrontzia da idazlearen erremintarik onena». Komentario horrek ikus-entzuleen barrea eragin du. Euskal Herrira itzuli zenean, amak txikitako aldizkari batzuk eman zizkion, eta haietako batean Agatha Christieren elkarrizketa bat zetorren. Sarrionandiak azaldu duenez, Christiek zioen ontziak garbitzen zituen bitartean okurritzen zitzaizkiola hilketen istorioak, mendeku modura edo. Eta jende artetik barreak atera dira berriro. «Egitura biolentoen eta gizartearen arteko dikotomia islatu nahi nuen. Humanitatearen historia ontziaren inguruan egin da, tresna erabiliena izan da, espazio domestikoetan andreen eskuetan egon dena», esplikatu du.

Liburua Aresen ilustrazio koloretsu eta kritikoek hornitu dute. Marrazkilari kubatarrak adierazi du «asko dibertitu» zela marrazten, eta ikasteko ere balio izan ziola. «Uste nuen Elkano eta Magallaesen lehen mundu biraz zerbait nekiela, baina konturatu naiz ezetz». Jarraian, entzule baten galderari erantzunez, azaldu du Sarrionandiak euskal kulturako liburu ugari oparitu zizkiola, eta hortik jaso duela ilustrazioei euskal kutsua emateko inspirazioa.

Hamasei ordezkari Ekitaldia amaitzeko, hainbat erakunde eta elkartetako ordezkariei liburuaren ale bana entregatu diete Aresek eta Pamielako editore Pello Elzaburuk. Guztira hamasei ordezkari izan dira; datu hori ere bada aurkezpenak hartu duen dimentsioaren erakusle. Esaterako, bertan izan dira Fernando Rojas Kubako Kultura ministrordea, Juan Rodriguez Cabrera Kubako Liburuaren Institutuko presidentea, Lesbia Vent Dumois Artisten eta Idazleen Elkarteko presidentea, Omar Valiño Biblioteka Nazionaleko zuzendaria, Norma Rodriguez Arte Plastikoen Kontseilu Nazionaleko presidentea eta Alejandro Sanchez Habanako Unibertsitateko Arte eta Letren fakultateko dekanoa. Sarrionandiak liburua aurkezten jardungo du egunotan Habanan, unibertsitatean eta La Casa de la Bombilla Verde tabernan. Gero, han eta hemen ibiliko da, portu batean zein bestean, edo agian Kalaportun. Hori bai, munduari beti bere lekutik begiratuz.


Summary: Industrian izan ezik, sektore guztietan irabaziak izan ditu Gureak taldeak. 210 milioi euro fakturatu ditu taldeak, eta 5 milioi euroren irabaziak izan ditu. Pandemia aurreko datuetara iritsi direla adierazi dute.

Gureak gizarte ekonomiako taldea pandemia aurreko datuetara itzuli da, fakturazioari eta enpleguari dagokienez. 2022ko balantzea plazaratu du gaur taldeak, Donostiako egoitzan, eta Iñaki Alkorta presidenteak adierazi du iaz 210 milioi euro fakturatu dituela enpresak; irabaziak, berriz, 5 milioi eurorenak izan ziren, Asier Vitoria zuzendari nagusiaren arabera. Enpleguari dagokionez, 5.954 langile ditu taldeak.

Vitoriak adierazi du fakturazioan eta enpleguan 2019ko datuetara hurbildu direla. Pandemiaren aurretik 215 eta 220 milioi euro inguru fakturatzen zituztela esan du, baina 2020 eta 2021ean 170-180 milioi euro inguru sartu ziren enpresaren kontuetan. Pandemiaren bi urte gogorrenetan 200-300 lanpostu inguru ere galdu zirela esan du, baina orain berriro ia 6.000 direla gogorarazi du.

Sektoreka, industria izan da urte zailena izan duena, emaitza negatiboekin amaitu baitzuen 2022a; hala ere, urte hasieran zuten aurreikuspenaren gainetik amaitu du industriak. Vitoriaren arabera, energiaren eta lehengaien kostuen igoera eta eskari irregularra izan dira emaitza negatiboaren erantzule nagusiak. Nafarroako —250 langile— eta Arabako —380 langile— filialetan ere «ezegonkortasuna» jasan dute industria arloan, baina bi lurraldeetako sektore guztiak kontuan hartuta irabaziak izan dituztela adierazi du.

Hala ere, sektore horretan enplegua mantentzea lortu dutela gaineratu du, eta 2023an jarduera mailari eutsiko diotela uste dute. Izan ere, automobilgintzaren alorrean, Gureak taldearen industria sektorearen erdian, irabazi marjinak berreskuratzea lortzea espero dute, eta elektronikan, mugikortasunean eta Smart home alorrean ere emaitza positiboak izango dituztela aurreikusten dute.

Askotariko jarduna

Nahiz eta industrian emaitza negatiboak izan, gainontzeko sektoreen errendimendu onari esker 5 milioi euroko irabaziak izatea lortu dute. Taldearen «dibertsifikazio maila handia» jo du Vitoriak horren erantzuletzat: «Gureak oso dibertsifikatuta dago; gure DNAn dago. Horrekin, enpresaren arrisku maila jaisten dugu; beti da hobe arrautzak hainbat saskitan edukitzea». Hala, sektore bakoitza bere merkatuaren ezaugarrietara moldatu behar denez, emaitzak desberdinak izan dira, Vitoriak adierazi duenez.

Zerbitzuen sektorearen azpitalde guztiek —eremu soziosanitarioa, elikadura, lorezaintza...— emaitza positiboak izan zituzten iaz. Sektore horretan Gureak taldeak duen estrategia azpitalde bakoitzean erreferente diren enpresekin lankidetza indartzea dela adierazi du Vitoriak, eta Eroskirekin duen harremana jarri du adibide gisa. Izan ere, 2022an laugarren supermerkatu inklusiboa irekitzea lortu zuten, Soraluzen (Gipuzkoan). Marketinean ere positiboak izan dira zifrak.

Alkortak gogorarazi du Gureak irabazi asmorik gabeko sozietate bat dela, eta, beraz, ez dutela dibidendurik banatzen. Hala, irabaziak enpresaren garapenerako inbertitu ditzakete, eta iaz, adibidez, 12,5 milioi euro inbertitu zituztela adierazi du. Vitoriak gehitu du inbertsioaren erdia ekipamenduan, tresnerian eta instalazioetan egin dutela, eta gainontzekoa, berriz, eraikinetan.

Aurten ere negozio bolumenari eutsiko diotela aurreikusten dute, eta, beraz, irabaziak izaten jarraituko dutela. Hala ere, Vitoriak dio «erronka» bat dela, egoera «zaila» baita.


Summary: 'Mailua gara!' lelopean, 150 euskal sortzaile bilduko ditu Loraldia festibalak. Martxoaren 9tik 26ra, askotariko 21 proposamen taularatuko dituzte Bilboko hamalau gunetan. «Kolpez kolpe» zizelkatu nahi dute hiriburua, sormenaren eta kultur adierazpenaren bitartez.

Gabriel Arestiren Harri eta herri olerkia abiapuntu hartuta osatu dute aurtengo Loraldia festibalaren leloa: Mailua gara!. «Esanen dute hau poesia eztela, baina nik esanen diet poesia mailu bat dela», idatzi zuen Arestik. Eta, hain zuzen, metafora hori baliatu dute euren asmoa azaltzeko: «Gu ere mailuak gara, eta, kolpez kolpe, gure unibertsoa zizelkatu nahi dugu, sormenaren eta kultur adierazpenaren bitartez». Diziplina ugaritako 150 sortzaile inguru bilduko ditu Bilboko Loraldia jaialdiaren bederatzigarren aldiak, eta hilabete batez «euskaraz sortutako kulturaren hiriburu» bihurtuko da hiria berriro ere. Martxoaren 9tik 26ra egingo dute aurten, eta 21 proposamen eramango dituzte Bilboko hamalau espaziotara.

Sorreratik bi helburu izan ditu festibalak, eta bide beretik segitzen du aurten ere: euskal kulturaren plaza izatea, eta transmisioaren alde lan egitea. Aurreko aldietako ereduari jarraikiz, euskal kulturaren erreferenteak eta sortzaile berriak batuko ditu jaialdiak, eta, ohi bezala, hainbat diziplinak bat egingo dute ikuskizun askotan.

Aurtengo leloari keinu eginez, egitarauko lehen proposamenetako bat izango da Bilbon dabil Gabriel Aresti ikuskizuna. Karmelo Landaren eta Gabriel Aresti kultur elkartearen ekoizpena da, eta poetaren obra Bilbo erdigunera eramatea da asmoa. Egun osorako egitaraua antolatu dute martxoaren 11rako, hiru jardueratan banatuta: Ibaizabalen barrena ibilaldi gidatu bat egingo dute itsasontziz, goizean; bazkari-ikuskizun bat Bilboko Kafe Antzokian, eguerdian; eta, amaitzeko, Jainkoa jaio zen Otxarkoagan ipuina abiapuntu duen ikus-entzunezko baten proiekzioa, iluntzean.

Egitarauan badira Loraldirako «beren beregi» sortu dituzten produkzio gehiago ere. San Patrizio egunean estreinatuko dute horietako bat; martxoaren 17an, hain zuzen. Irlandako jai egun nagusia abiapuntutzat hartuta, Eire festa. Irlandako haizeak musika emanaldia egingo dute Kafe Antzokian. Marmara talde lekeitiarraren doinuekin murgilduko da publikoa irlandar giroan, eta, haren ondotik, The Potes eta McOnak taldeko kideak ere arituko dira, besteak beste.

Horrez gainera, Galerna. Azken bidaia ere lehenengoz taularatuko dute. Itsasoaren argi-ilunak opera bihurtu ditu Leioa Kantika Koralak, eta martxoaren 19an aurkeztuko dute, Arriaga antzokian.

Ugari izango dira diziplina bateko eta besteko sortzaileak batuko dituzten ikuskizunak. Horien artean da Mauriziak ez dau inor hil proposamena. Itziar Garaluze, Ines Osinaga, Lorea Argarate, Eneritz Dueso, Garazi Egiguren eta Julene Gregorio artistak daude egitasmo horren atzean, eta, Maurizia Aldeiturriagaren kopletatik abiatuta, euskal folklorea formatu digitalera eramango dute.

Bestalde, joan den urtean Ruper Ordorikak eta Bernardo Atxagak elkarrekin emandako Hautsi da anphora kontzertu sortak izandako arrakasta ikusita, iazko biraren zuzeneko grabazioa kaleratuko du Pamiela argitaletxeak. Lan horren aurkezpenarekin emango diote jaialdiari hasiera, martxoaren 9an.

Azken egunean, berriz, geroari begira jarriko da jaialdia; Danele Sarriugartek sortutako Popperra, afterra, utopia testua abiapuntu hartuta, idazlea, Maddi Ane Txoperena eta Maider Arregi bertsolariak, eta Miren Narbaiza musikaria elkartuko ditu ekitaldiak martxoaren 26an, eguerdiz, Guggenheim museoan. Amaia Agirre arituko da gai jartzaile.

Jaialditik harago

Iaz hasitako bideari jarraikiz, Loraldia Terminala eguna egingo dute aurten ere. «Gazte sormenari eremua zabaltzea» da ekitaldi horren asmoa, eta egun osoko egitaraua antolatu dute horretarako, Zorrotzaurreko La Terminal espazioan. Haizea Arana, Leire Vargas, Aner Peritz eta Oihana Arana bertsolarien eRRe. Aldarri bat bertsoz emanaldiarekin abiatuko da, eta haren ondotik etorriko dira Noiz ez da inoiz galdu? patinetako dantza koreografia, Habia ikuskizuna, Album antzezlana, eta Silitia taldearen kontzertua, besteak beste.

Herritarren sostengua ere badu jaialdiak. Egun, 2.000 lorazain inguru daude guztira, eta hainbat abantaila jasotzen dituzte jaialdiak irauten duen bitartean. Aurten, kasurako, espresuki haientzat izango da Khontairak taldearen Elur zuriren hiru heriotzak ikuskizuna. Musika, antzerkia eta dantza uztartuko ditu proposamen horrek.

Jaialdia handitu beharrean, zabalduz joatea da antolatzaileen erronka orain. Aurten, bi ekintza osagarri antolatu dituzte: gazteen artean euskal kulturaren transmisioa sustatzeko Sormen Ola programa; eta David Herranzen argazki erakusketa, metroko hainbat geltokitan ikusgai izango dena.


Summary: Itun nuklearretik ateratzearen ondorioez ohartarazi du Moskuk. Medvedeven arabera, «oihartzun handia» izango du munduan, eta, «bereziki», AEBetan. Kremlinek Kharkiveko industria azpiegiturak bonbardatu ditu, eta Moskuk salatu du Errusiako herri bati eraso egin diotela.

Errusiak behin-behinean eten du AEBekin sinatua zuen itun bakarra, arma nuklearrak kontrolatzeari buruzkoa, eta Moskuk erabaki horren ondorioez ohartarazi du. «Oihartzun handia izango du munduan, eta bereziki AEBetan», idatzi du Telegramen Dmitri Medvedevek, Errusiako presidente ohi eta Segurtasun Kontseiluko presidenteordeak. Vladimir Putin Kremlineko buruak atzo jakinarazi zuen bertan behera utzi duela START Berria akordioa, eta Errusiako Behe Ganberak erabakia aho batez onartu du gaur.

Putinek AEBak egin ditu deliberatutakoaren erantzule, eta Kremlinaren inguruko buruzagiek babesa adierazi diote. Viatxeslav Volodin Behe Ganberako presidentearen arabera, Washingtonek Errusiaren segurtasun eskaerei muzin egin zien, dituen obligazioak bazter utzi ditu, eta egotzi dio «nazioartearen egonkortasunerako» arkitektura «txikitzea». Medvedeven esanetan, Errusiak akordioa eten behar izan du, AEBek eta NATO Ipar Atlantiko Itunaren Erakundeko herrialdeek «gerra deklaratu» diotelako. Dena den, Moskuk aurreratu du «bete» egingo dituela itunak arma nuklearrentzat zehazten dituen mugak, eta AEBei jakinaraziko diela euren armategian «aldaketarik»egiten badute.

Ikusi gehiago: Errusiak eten egin du arma nuklearrak kontrolatzeko AEBekin zuen ituna

Hain zuzen, Medvedev Errusiako presidentea izan zen 2008tik 2012ra, eta 2010eko apirilean sinatu zuen ituna Pragan, Barack Obama AEBetako presidente zenarekin (2009-2017). Duela bi urte 2026ra arte luzatu zuten, eta horretan jasota dago, besteak beste, gehienez 1.550 jaurtigai nuklear izan ditzaketela bi herrialdeek, eta ezarria du lurreko eta itsaspeko misil eta bonba jaurtitzaile nuklearren gehienezko zenbatekoa ere: 700 unitate. Horrez gain, bi estatuei debekatzen die arma horiek beren eremuetatik kanpo ezartzea. Gainera, batak zein besteak aukera du bestearen armategi nuklearra urtean hemezortzi aldiz ikuskatzeko. Finean, helburua da bi potentziek mugak ezartzea beren arma nuklearren kopuruari.

Iazko abuztuan, Errusiak jakinarazi zuen bertan behera utziak zituela AEBak bere armategian egitekoak ziren ikuskaritzak, argudiatuz kontrakoa gertatzen denean Washingtonek oztopoak jartzen dizkiela ikuskaritzei. Horregatik nabarmendu zuen Putinek, atzo, «absurdoaren antzerkia» dela NATOk Errusiari ituna betetzeko egindako eskaera. AEBak eta Errusia dira buru nuklear gehien dituzten herrialdeak: Zientzialari Estatubatuarren Federazioak iazko azaroan kaleratutako datuek diotenez, AEBek 5.428 dituzte, eta Errusiak, berriz, 5.977; hau da, munduan dauden buruen %90.

Horrekin guztiarekin lotuta, Errusiako Atzerri ministrorde Sergei Riabkovek adierazi du ez duela baztertzen etetea AEBek START Berria akordioa. «Zaila da zer egingo duten aurreikustea, baina aurrez hitzarmen asko bertan behera utzitakoak dira».

Bitartean, Txinak protagonismo geroz eta handiagoa du gatazkan. Errusiako Atzerri ministro Sergei Lavrovekin eta Putinekin bildu zen atzo Txinako diplomaziaburu Wang Yi. Bilera hasi baino lehen, estatuburuak nabarmendu du bi herrien arteko elkarlana «oinarrizkoa» dela «nazioarteko orekari eusteko». Wangek, berriz, ohartarazi du «beste herrialde batzuek» ez dutela aldatuko Errusia eta Txinaren arteko harremana, eta berretsi dio Putini Pekinek «modu eraikitzailean» jokatuko duela, Ukrainako gatazkari irtenbide politikoa bilatzeko ahaleginean. «Gure harremanek aurrera egin dute dinamikoki, eta, nazioarteko gatazkak gorabehera, elkarren defentsan hitz egiten jarraitu dugu», azaldu du Lavrovek, Pekinek balizko «bake proposamen bat» aurkeztu bezperan.

Beste urrats bat

Putinek akordiora itzultzeko jarri duen baldintzetako bat da Erresuma Batuaren eta Frantziaren armategiak ikuskatzeko moduan egotea. Londresek 225 buru ditu, eta Parisek, 290. Hain justu, atzo azpimarratu zuen horien buru nuklearrak Errusiara begira daudela. Nolanahi ere, zenbait adituk nazioarteko hedabideetan adierazi dutenez, are arriskutsuagoa litzateke Putinek urrats bat gehiago egitea, eta bertan behera uztea arma nuklearren mugimenduei buruzko ohiko txostenak eta datu trukeak.

Gerra frontean, Ukrainak salatu du Errusiak Kharkiv hiriko industria azpiegiturei eraso egin diela misilekin, eta, horren ondorioz, bi zibil zauritu dituztela. Ukrainarekin muga egiten duen Belgorod (Errusia) eskualdeko gobernadoreak jakinarazi du Shebekino herriko merkataritza gune bat bonbardatu dutela, eta pertsona bat zaurituta ospitaleratu dutela. Khersonen, berriz, bi pertsona hil dira Errusiak egindako bonbardaketetan.

Bestalde, Errusiak Nazio Batuen Erakundeari leporatu dio Zaporizhiako zentral nuklearrean (Ukraina) dauden IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziako ikuskatzaileen txandakatzea blokeatzea. Instalazioa, Europako zentral nuklearrik handiena, Errusiaren kontrolpean dago iazko martxorik, eta Ukrainako Atzerri Ministerioak salatu zuen, igandean, Errusia txandakatze hori blokeatzea. Orduan kaleratutako oharraren arabera, hilaren 7an zen egitekoa txandakatzea. Hiru aldeak segurtasun eremu bat ezartzea negoziatzen ari dira; izan ere, inbasioa hasi zenetik bonbardaketak ohikoak izan dira instalazioaren bueltan.


Summary: Azken hamarkadan Ipar Euskal Herrian egindako urratsak nabarmendu ditu ELAk. Sindikatuaren nazio Batzordeak bilera egin du Baionan. Apirilaren 8an eta 9an Itsasun egingo den Aberri Egun berezian parte hartzera deitu du.

ELA sindikatuaren Nazio Batzordea Baionan bildu da gaur, Ipar Euskal Herriaren egungo egoera eta abertzaletasunak azken 60 urteetan izandako bilakaera aztertzeko. Sindikatuaren zuzendaritza biltzen duen bilkura da Nazio Batzordea, etaazken hamarkadan egindako urratsak eta sortutako tresnak nabarmendu ditu zehazki. Horien artean daude, besteak beste, Euskal Hirigune Elkargoa eta Euskal Herriko Laborantza Ganbera.

Beste hainbat lorpen ere azpimarratu ditu sindikatuak: Bizi mugimenduaren eta Lurzaindia kolektiboaren sorrerak, 2013ko Alternatibaren antolaketa eta Euskoa, beste askoren artean. «Euskal Herri burujabe eta jendarte justuago eta iraunkorrago baten aldeko borrokari ikuspegi berri bat eman die», esan du sindikatuak. Hain zuzen ere, eragile horietako askorekin ere bildu da zuzendaritza.

Arlo politikoan abertzaletasunak izandako aurrerapauso «nabarmena» ere goraipatu du ELAk, baina aitortu du oraindik bide luzea geratzen dela egiteko, bai arlo instituzionalean, eta baita hizkuntza politikan eta hezkuntzan ere. Horregatik, burujabetzaren aldeko aldarria egin du, eta apirilaren 8an eta 9an Itsasun (Lapurdi) egingo den Aberri Egun berezian parte hartzera deitu du. «Herri honek nahi duen etorkizuna aukeratu eta eraikitzeko eskubidearen aldeko borroka inoiz baino indartsuagoa da».


Summary: Langile bat hil da Arrigorriagan, objektu astun batek jota. Atzo eguerdian izan zen istripua, Arrigorriagako (Bizkaia) Conformados Facme enpresan, eta gauean hil zen Gurutzetako ospitalean.

Atzo gauean langile bat hil zen Gurutzetako ospitalean (Barakaldo, Bizkaia), eguerdian lan istripu larri bat izan ostean. Eusko Jaurlaritzaren Segurtasun Sailak argitaratutako informazioaren arabera,15:00ak pasatxo objektu astun batek bularrean jo zuen gizonezkoa, eta horregatik eraman zuten ospitalera. El Correo hedabideak adierazi duenaren arabera, istripuaren zergatiak ikertzen ari dira oraindik.

Arrigorriagako Txako industrialdeko Conformados Facme enpresan egiten zuen lan, eta haren lankideek bi eguneko greba antolatu dute.


Summary: Ausazko jokoetan dauden genero desberdintasunak «sozializazio prozesuen ondorio» direla azaldu dute. Emakumeei eta ausazko jokoei buruzko jardunaldia egin dute. Bertzeak bertze, azaldu dute zenbat emakume aritzen diren jokoan, eta nola landu behar den gaia etorkizunean.

«Informatu, trebatu eta hezi»: horiek dira gizartean ausazko jokoak lantzeko gakoak. Hala baieztatu dute Emakumea eta ausazko jokoak jardunaldietan egin duten mahai inguru batean. Hiru gai izan dituzte mintzagai: joko horietan dauden genero desberdintasunak; jokatzen duten emakumeen kopurua erregistratzen den baino handiagoa dela; eta etorkizunean nola landu beharko litzatekeen gaia.

Euskal Herriko Unibertsitateak (EHU), Eusko Jaurlaritzak eta Jokoaren Euskal Behatokiak antolatutako ekitaldia izan da. Janire Fragua izan da moderatzailea, eta hauek parte hartzaileak: Irune Suberbiola (Aguimar, Joko Makinen Enpresen Gipuzkoako Elkartea), Laura Macia (Deustuko Unibertsitatea), Aide Baranda (EHU), Pilar Urra (Etorkintza fundazioa) eta Sonia Gonzalez (Emakunde).

Baranda soziologoak azaldu du ausazko jokoetan gizonak eta emakumeak aritzen diren arren modu desberdinean jokatzen dutela, eta hori «sozializazio prozesuen ondorioa» dela. Gizonekoek erabiltzen dituzten jokoetan «arriskua» da faktore garrantzitsua; adibidez, pokerrean. Emakumeek, ordea, «ausan oinarria duten» jokoen alde egiten dute; bingoa eta loteria, erraterako.

Aldi berean, nabarmendu dute jokoaren merkatua gizonendako prestatuago dagoela, baina poliki-poliki emakumeengana moldatzen ari dela. Izan ere, arloko ikerketek bidea ireki diote emakumeei zuzendutako jokoaren publizitateari. Gonzalezek adibide bat eman du: «Kiroletan emakumeak ahalduntzea lortu dugu, eta hori jokoaren publizitaterako arrasto bat izan da. Aurrera goaz, baina, aldi berean, aurrerapen horiek arrisku bihurtzen dira».

Jokatzen duten emakumeen kopuruari buruz solastatzean, mahai inguruko partaide guztiek diote kopuru hori uste den baino handiagoa dela. Barandak erran du horren azalpen posible bat izaten ahal dela «estigma soziala». Hau da, gaiari buruz gutxi solastatzen denez, emakumeak lotsatuta sentitzen dira jokoarekin arazo bat dutela onartzean. Urrak azalpen hori berretsi du, azalduz jokoarekin arazoak dituzten emakumeak laguntza eskatzera joaten direnean «bakarrik eta ezkutuan» joan ohi direla. Gehitu du, gainera, emakumeek tratamenduak hasten dituztenean normalean alde batera uzten dituztela.

Etorkizunekoak

Hemendik aurrera egin beharrekoez mintzatzean, Maciak adierazi du ezinbertzekoa dela gaiaren inguruan informatzea eta heztea. Urrak gehitu du, horrez gain, detekzio goiztiarra ere badela garrantzitsua.


Summary: Kutxabankek 75 langile kontratatuko ditu, «talentua bereganatzeko». Langile falta da, hain zuzen ere, sindikatuek etziko greba egunerako eman duten argudioetako bat.

Kutxabankek jakinarazi du beste 75 «profesional» hautatzeko prozesuari ekin diola. Urtearen lehen erdian hasiko dira lanean bankuan, eta gehienak bulegoen sarean integratuko dira. Hala ere, bankuak ziurtatu du batzuk bezeroen arreta pertsonalizatuan arituko direla eta beste batzuk beste adar espezializatuetan.

Orain lanean hasiko diren langileetako bat aurretik aritu dira Kutxabanken lanean, aldi baterako kontratuetan, baina orain asmoa da kontratu mugagabeak egitea. «Finantza erakunde lider batean aurrera egiteko, trebatzeko eta profesionalki hazteko aukera» emango die.

Agiri baten bidez, Kutxabankek ziurtatu du «talentua erakartzeko eta atxikitzeko estrategia» duela, eta horren ondorioz 2016az geroztik 414 langile hartu dituela kontratu mugagabearekin; horietatik 285 izan dira 2020az geroztik. «Langile berrion zeregina bezeroarentzako arreta sareak eta zenbait arlo espezializatu sendotzea izan da».

Langileak, «itota»

Adierazpen horrek talka egiten du bankuan ordezkaritza duten sindikatuek astelehenean plazaratutako kexuekin. ELA, CCOO, Pixkanaka, ALE, LAB eta Asprobank sindikatuek salatu zutenez, Kutxabankeko langileak lanak «itota» daude, batez ere handitu egin dizkietelako beren helburu komertzialak. «Lehen, bulego bateko helburuak hogei pertsonaren artean lortu behar ziren; orain, berriz, hamarren artean lortu behar dira. Bankuak gero eta etekin handiagoak nahi ditu langile gutxiagorekin», azaldu zuen Asier Murgia LABeko ordezkariak.

Lantaldea txikitzen ari dela ziurtatu dute sindikatuek, askoz gehiago direlako erretiroa hartzen duten langileak sartzen diren berriak baino. Haien datuen arabera, iaz 180 langilek hartu zuten erretiroa, eta 78 sartu ziren. Langile falta eta lan karga handia argudiatu dituzte sindikatuek ostiralerako greba deialdia egiteko.

Kutxabank taldeak 5.500 pertsona baino gehiago ditu gaur egun, eta horietatik 3.600 daude Euskal Herrian.


Summary: Nafarroako Gobernuak %2,5 igoko die aurten soldata langile publikoei. Igoera martxotik aurrera aplikatuko da, eta urtarrileko eta otsaileko igoera batera ordainduko zaie. Igoera hori 37,9 milioi euro kostatuko da guztira.

Aurrekontuetan hala zehaztu zen, baina azkenean ofizial egin du Nafarroako Gobernuak. Aurten, %2,5 igoko die administrazio publikoan, bere erakunde autonomoetan eta sozietate publikoetan lan egiten duten 30.000 langileri.

Gobernuaren arabera, ostiraleko Mahai Orokorreko bileran igoera horren berri eman zieten bertan parte hartzen duten sindikatuei.

Igoera 37,9 milioi euro kostatuko da. Iaz, orotara %3,5 igo zitzaien soldata langile publikoei —urtarrilean, %2, eta azaroan, atzerako eraginarekin, beste %1,5—. Azaroko igoera hori kontsolidatuta, 2022 hasierako asmoekin alderatuz, aurrekontua 60 milioi euro handitu da, gobernuaren arabera.

Igoera martxotik aurrera aplikatuko da, eta urtarrileko eta otsaileko igoera batera ordainduko da.

Egun inflazioa handiagoa denez, erosahalmena galtzen ari direla salatu dute sindikatuek. Otsailaren 15ean, LAB, UGT, CCOO, ELA eta Steilas sindikatuek grebara deitu zuten, eta arrazoietako bat soldata igoera izan zen.

Gobernuak ihardetsi du estatuko aurrekontu orokorretan gehienez %2,5eko igoera ezarri zela, eta Nafarroako 2023ko aurrekontuetan «estatuaren legedi hori ez gainditzea» ezarri zela.

Iraganean, funtzio publikoan eskumen propioak izan ditu Nafarroak, baina gobernuak Madrilen ezarritako irizpideari heldu zaio, bestelako igoerarik ez aplikatzeko tarterik ez dagoela argudiatzeko.

Gobernuak azpimarratu duenez, legealdi honetan esfortzu handia egin dute langile publikoen kopuruari eta haien soldatari dagokienez. Azken lau urtetan funtzio publikoan 3.160 langile gehiago daude, aurreko legealdiaren aldean: osasun arloan «ia 1.000 gehiago», eta Hezkuntzan 1.600 gehiago.

Egun, langile publikoen soldatek 1.686 milioi euroko aurrekontua dute: 2019an baino 340 milioi gehiagokoa.


Summary: Fernando Buesa eta Jorge Diaz gogoratu dituzte Gasteizen. Eusko Legebiltzarreko talde parlamentario guztietako ordezkariek parte hartu dute omenaldian.

Fernando Buesa Arabako PSE-EEko buru ohi eta legebiltzarkidea eta Jorge Diaz haren bizkartzaina gogoratu dituzte Eusko Legebiltzarreko talde parlamentario guztietako ordezkariek, Gasteizen egindako lore eskaintza batean. Gaur 23 urte bete dira ETAk bonba auto batekin hil zituenetik.

Askatasunaren lorategian egindako ekitaldian izan dira, besteak beste, EAJren Euzkadi Buru Batzarreko presidente Andoni Ortuzar, EH Bilduko eledun Maddalen Iriarte, PSE-EEko idazkari nagusi Eneko Andueza eta EAEko PPko idazkari nagusi Laura Garrido. Baita Eusko Legebiltzarreko presidente Bakartxo Tejeria eta Eusko Jaurlaritzako zenbait sailburu ere.

Anduezak nabarmendu du sozialistek konpromisoz eusten diotela Buesaren «legatu politikoari»: «Urteak pasatu arren, oso presente dugu aniztasunaren eta askatasunaren defentsa, Fernando Buesak bere izate politikoaren arrazoi bilakatu zuena». Hala, adierazi du ez dutela ahaztuko ETA «Euskadi ulertzeko modu hori» ezabatzen saiatu zela. PSE-EEko idazkari nagusiak azaldu du «egiak, justiziak eta erreparazioak» izan behar dutela «terrorismoaren biktimekiko» eta oro har gizartearekiko konpromisoaren oinarriak, inolako «aitzakia edo konparazio onartezinik» gabe.

EAJk sare sozialen bidez adierazi du «memoriarik gabe» ez dagoela etorkizunik. Elkarrekin Podemos-IUko bozeramaile Miren Gorrotxategik, berriz, askatasun politikoen aldeko aldarria egin du: «Askatasun politikoen alde egiten dugu borroka; hau da, ideia baten izenean norbaiti bizia kentzea politikoki justifikagarria eta moralki onargarria ez den herri batengatik».


Summary: Elecnor taldeak 157 milioi euro inbertitu ditu Erriberako lau parke eolikotan. Parke horiek eraikitzen ari da egun, eta maiatzetik irailera bitartean jarriko dira abian. Orotara, urtean 431 gigawatt-ordu ekoizteko ahalmena izango dute.

Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakaria Erriberan izan da goizean, Corellatik gertu den Corral del Molino I parke eolikoan. Elecnor taldea, Enerfin enpresaren bitartez, beste hiru parke eoliko eraikitzen ari da, gainera: udalerri horretan, Tuteran eta Fontellasen.

Bisitan, Txibitek azpimarratu du Nafarroak energia berriztagarrien aldeko «apustu handi eta irmoa» egin duela. Elecnor taldeak 157 milioi euro inbertitu ditu proiektu horretan, eta diru laguntza zuzenen eta zerga kenkarien bidez babes publikoa izan du. 2020an bertan foru intereseko inbertsio gisa deklaratu zuen gobernuak.

Txibiterekin batera izan dira Itziar Gomez Landa Garapen eta Ingurumen kontseilaria, inguruko herrietako alkateak eta Enerfin enpresako arduradunak —hala nola Jose Castellanos zuzendari nagusia—.

Lau parke eolikoak maiatzetik irailera bitartean jarriko dira abian. Orotara, 24 haize errota dira, eta urtean gehienez 122.000 sendiren argindar kontsumoaren pare ekoizteko ahalmena dute —431 gigawatt-ordu, alegia—. Haize errota horien instalazioari eta argindar ekoizpenari esker 107.700 tona CO2 isurtzeari utziko zaiola dio gobernuak.

Lau parke horiez gain, 2001etik beste parke bat kudeatzen du Elecnor taldeak Tuteran (Montes del Cierzo), eta haren instalazioak berritzeko eta handitzeko baimena eskatua du.

Txibiteren arabera, «Nafarroan sektoreko erreferenteetako bat» bihurtu da Enerfin, eta «hori azpimarratzeko modukoa da». Gaineratu duenez, lau parke eolikoak eraiki bitartean 400 enplegu zuzen sortu dituzte.

Enerfineko zuzendari Jose Castellanosek adierazi du konpromisoa dutela «luzarorako inbertitzaile» izateko. «Zailtasunak egongo badira ere, ez dugu konpromiso hori apaltzeko asmorik».


Summary: Zaintza Demokratizatu egitasmoa eratu dute, zaintzari buruz «eztabaida kritiko kolektiboa» bideratzeko. Hainbat elkartek bat egin dute egitasmoan, eta gaur atera dira plazara, Donostian; propio Gipuzkoara begirako hainbat eske ere egin dituzte agerraldian.

«Zaintza Demokratizatu ekimenak zaintzaren etorkizunari eta inplikazioei buruzko eztabaida kritiko kolektiboa sustatu nahi du», adierazi dute gaur goizean Donostian egin duten agerraldian egitasmoko ordezkariek. Gipuzkoako Senideak, Malen Etxea, Irauli Zaintza, Zaintza Babesten egoitzen erabiltzaileen eta senideen federazioa eta Zestoako 3Z elkarteak batu dira egitasmoan. Zuztarreko aldaketak eskatu dituzte: «Erakundeetan ikusten ditugu lan gatazkak, langileentzat eta mendekotasuna duten pertsonentzat desegokiak diren ratioak, laguntza ekonomiko oso eskasak, gehiegizko koordainketa, erabiltzaileen eta senideen parte hartzerik eza, itxaron zerrenda onartezinak, eta abar», azaldu dute. Malen Etxearen izenean Silvia Carrizok hitz egin du, Gipuzkoako Senideak elkartearen izenean Irene Coulon egon da agerraldian, eta Zaintza Babesten Federazioarenean, Xanti Ugarte.

Ugartek azaldu du zergatik den beharrezkoa zaintzak «demokratizatzea». Aurren-aurrena uste du argi utzi behar dela egungo zaintza sistemak «porrot» egin duela: «Nahiz eta hainbatek propaganda asko egiten jardun, porrot egin du». Aldaketa handiak behar direla uste du. Esaterako, egun Araba, Bizkai eta Gipuzkoan zaintza lanak, oro har, aldundien esku daude: «Guk uste dugu, ordea, gai hau gaizki dagoela aldundietan kokatuta». Erantzun global baten falta ikusten du, herrialde guztietara begirakoa: «Ikusten dugu Jaurlaritza gai honetatik kanpo dagoela, eta udalak ere daudela kanpo. Honi aurre egiteko, ordea, kontsentsu zabal bat behar da, guk izena jarri diogu: Zaintza Demokratizatu».

«Demokratizatze» horren premia ikusten dute zentzu askotan. Lege aldetik: «Demokratizatzeak esan nahi du zaintzaren euskal sistemaren inguruko lege bat izatea. Osasunak badu ba lege bat, edota hezkuntzak berak... Bada, zaintzak ere behar du». Eskubideen aldetik: «Demokratizatzea da, baita ere, langileek eskubideak izatea, gainerako langileen eran: beren lan baldintzek izan behar dute gainerakoen antzekoak». Zaintza behar duten pertsonen eta haien senideen parte hartzeari begira ere badituzte eskeak: «Legean jartzen du eratu behar direla parte hartze organoak, baina gero benetan ez daude; ez zentroetan, ez herrialdeka. Arloko organoetan, ordea, beharrezkoa da erabiltzaileen eta senideen parte hartzea». Laugarren eremua berrordainketari begirakoa da; ahantzitako gaia dela esan du Ugartek, isildua, tapatua: «Diskriminazio izugarria dago alor horretan. Adinarengatik jendea baztertu egiten da; soilik era horretan uler daiteke berrordainketaren ardatza izatea zuk zure ondare guztia jarri behar izatea zerbitzu bat jasotzeko. Inori ez zaio burutik pasatzen pertsona gazte batek, egoera terminal batean egonda ere, duen diru guztia erabili beharko duenik behar dituen zerbitzuak pagatzeko...». Zahar etxeetan eta zaintza zerbitzu askotan hala da, ordea, eta horren atzean «adinkeria» dagoela salatu du, eta guztiz arbuiagarria dela: «Hau dena zergekin pagatu behar da. Izan ere, pertsona batek, adin handikoa izanda ere, eta mendekoa izanda ere, pertsona izaten jarraitzen du, ume jaioberri baten gisan, eskubideekin; hemen ukatu egiten dira».

«Demokratizatzea» beharrezkoa egiten duen beste motibo bat, horra: «Herrialdez herrialde, prezioak eta sarbideak aldatu egiten dira, guztiz. Eta gure ustez, unibertsalizatuta dauden gainerako zerbitzuetan bezala, baldintza igualak behar lukete herrialde guztietan. Hori, ordea, ez da betetzen, eta areago: okertzen ari da». Eta aldaketarako zio behar lukeen azken motibo gisara honako hau zerrendatu du: «Botoen %30 besterik ez duen alderdia ari da eredua ezartzen. Ez dago gaiaren gaineko eztabaidarik, eta horretan ari dira, urtez urte. Hori ez da demokratikoa». Eta aldatu egin behar da:«Eusko Legebiltzarrak eta Eusko Jaurlaritzak gidatu behar dute zaintzen sistema: hori litzateke demokratikoa».

Populazioaren zahartzeak ekarriko dituen errealitateei begira, arlo horietan aurrera egiteak berebiziko garrantzia duela nabarmendu du Ugartek. «Ez dugu, ordea, alerta hori igartzen talde politikoetan».

Emakume migratzaileen egoera

Malen Etxean andre migratzaileekin lan egiten dute, haien eskubideen alde. Usu, zaintza lanak egoera aski txarretan egiten behar izaten dituzte emakume horiek, eta egoera hori konpontzeko urratsak egin behar direla defendatu du, bereziki, Carrizok. Bi eske nagusi egin ditu. Bat: «Zaintzak antolatu behar dira justizia soziala eta demokrazia aintzat hartuta». Bi: «Indar politiko guztiek diote bizitza erdian jartzen dutela, baina zaintza lanetan ari diren langileen bizi kalitatea ez dago erdian. Zer esan nahi dugu horrekin? Gutxieneko soldatak ezin du izan zaintzak aintzatesteko neurria; uste dugu debate bat behar dela gai honen inguruan, eta instituzioei dagokie, kontratuetan, batez ere erakunde publikoak tartean badaude, bermatzea kontratuak egokiak direla; alegia, langileek soldata duinak eta lan baldintza onak dituztela. Zaintza ezin da izan enpresentzat irabazi eremu bat».

Gipuzkoako egoera ezagutzen du ondoen Carrizok, eta kezkatzeko moduko errealitatea deskribatu du: «Zaintzen sistemaren oinarrian daude andre migratzaile esplotatuak. Azken hogei urteotan, hori horrela izan da». Gipuzkoako Foru Aldundiak pertsona mendekoen zaintzarako laguntzak ematen ditu, eta zaintzan ari diren langileak propio horretarako prestakuntza bat izatera ere behartzen ditu, baina gero kontratuen kalitatea ez du kontrolatzen: «Kualifikazio jakin bat eskatzen du, bai, baina gero bost axola zaio zer lan erlazio ezartzen den». Horiek horrela, mendekotasunerako ematen diren laguntzekin, laguntza publiko horiekin, «lan esplotazioa finantzatzen» dela kritikatu du. Malen Etxean artatzen dituzten emakume asko ikusi ditu baldintza oso gogorretan lanean: «24 ordu, astean zazpi egunetan. Eta hori ordaintzen da, hein handi batean, diru publikoarekin. Hori da mahai gainean dugun arazoa, eta hori eraman behar da zaintza sistemaren gaineko debatera, bestela iruzur bat izango da». Tartean dagoen arazoa, gainera, usu, hainbat enpresaren «irabazi asmoa» dela ohartarazi du.

Sistema irauli egin behar dela argudiatu du: «Egin dezagun ekonomia solidarioaren alde, 0 kilometro ekonomiaren alde... Erruz hitz egiten da egun 0 kilometroaz. Bada, gaur egun Euskal Herriko herri gehienetan antola daitezke zaintza zerbitzuak, langileek antolatuta». Administrazioen politikek halakoak sustatzera egin behar luketela esan du.

Hainbat eske zehatz

Autonomia erkidego osora begirako eskeak dituzte, baina udal eta foru hauteskundeak hurbil dira, eta propio Gipuzkoan hainbat «gutxieneko» eskatzen hasteko asmoa dute, justu «demokratizazioaren» bide horretan aurrera egiteko, langileei lan baldintza onak bermatzeko, mendekoen zaintzarako baliabideak ugaritzeko, erabiltzaileen eta senideen parte hartzea bermatzeko eta udalak ahalduntzeko arloan ere ekarpenak egiteko.

Era berean, zainketen sistema publikoaren lege bati buruzko akordio bat eskatuko dute Batzar Nagusietan. Horiez jarduteko talde politiko guztiekin bilerak egingo dituzte, eta mahai inguru batean parte hartzera deituko dituzte apirilaren 27rako.


Summary: Sexu abusuengatik 32 txosten ireki eta 50 biktima elkarrizketatu ditu Bilboko elizbarrutiak. Susmopean dauden apaizen artean, hamalau hilda daude, eta beste biak ezin izan dituzte identifikatu. Bilboko Erruki Etxean erasotzaile bat egon zela ondorioztatu du EHUk. Derioko seminarioan, berriz, hiru egon ziren, Deustuko Unibertsitatearen arabera.

Bilboko elizbarrutiak sexu abusuak aztertzeko 32 txosten ireki ditu 2019tik. Urte horretan sortu zuen elizbarrutiak adin txikikoak babesteko eta sexu abusuak prebenitzeko batzordea. Eta, ordutik, 50 biktima baino gehiago elkarrizketatu ditu. 2022ko batzordearen memoria aurkeztu du gaur elizbarrutiak. Oro har, bederatzi txosten ireki zituzten iaz. Bost kasu kongregazioei dagozkie. Beste laurak, berriz, apaizei. «Onartzen dugu gure elizan sexu abusuak egon direla», adierazi du Carlos Olabarri batzordeko zuzendariak. Eta gehitu du ez dela «erraza» biktimen zenbaki zehatz bat ematea: «Biktima batzuek gugana jo dute, baina badakigu hortik kanpo beste biktima batzuk ere badaudela».

Elizbarrutiak ezagutu dituen kasu guztiak iraungita daude. «Kontuan hartu behar dugu sexu abusuak salatzen dituzten pertsonak 55 eta 60 urte bitartekoak direla, eta abusuak 10 urte inguru zituztenean jasan zituztela», gogoratu du Gemma Escapa abokatuak eta batzordeko kideak. Susmopean dauden apaizen artean, bi ezin izan dituzte identifikatu. Gainerako hamalau apaizak, berriz, hilda daude.

32 txostenetatik, hamasei kasu iaz itxi zituzten. Oraintxe, hamalau daude irekita. «Itxita egoteak ez du esan nahi kaxoi batean gordetzen ditugunik. Itxita egoteak esan nahi du biktimaren eskaerak eta beharrak jaso ditugula, eta momentuan ez dugula ekintza zehatzik, baina edonoiz ireki daitezkeela», zehaztu du Escapak.

Unibertsitateei eskatutako ikerketak

Sexu abusuen kasu batzuk unibertsitateei eskatu dizkiete ikertzeko. Bilboko Erruki Etxearen ikerketa, esaterako, Euskal Herriko Unibertsitateak landu du. 1961etik 1978ra bitarteko abusuak ikertu dituzte. Eta bost biktima baieztatu dituzte: 10 eta 13 urte bitarteko mutilak. «Zortzi pertsona elkarrizketatu dituzte: horietako bost biktimak zuzenak ziren, eta beste hirurak, garai horretan bertan zeudenak edo biktimekin harreman zuzena zutenak», azaldu du Olabarrik. «Ikerketan ondorioztatu daiteke erasotzailea bat zela».

Derioko seminarioaren ikerketa Deustuko Unibertsitateak egin du. 1953tik 1970era bertan gertatuko sexu abusuak aztertu dituzte. «Pertsona batzuek aurretiaz publikoki salatu zuten gertatutakoa, eta ikerketa taldeak testigantza jasotzea eskaini zien», azaldu du Escapak. Ikerketak baieztatu du hiru apaiz erasotzaile egon zirela Derioko seminarioan. Hirurak hilda daude. Lehenengo akusatuak bi urte baino gehiago eman zituen bertan, 1953tik 1956ra. Eta salaketek baieztatu dute 1960ko hamarkadan beste bi apaiz erasotzaile egon zirela.

Arreta zortzi biktimei

Biktimek hiru ekintza nagusi eskatzen dituztela azaldu du Escapak: «Sinesgarritasuna ematea, barkamena eskatzea, eta gertatutakoa ez errepikatzea». Adierazi duenez, kasu batzuetan terapia eskatzen dute. Guztira, hamar pertsonak eskatu dute arreta. Eta balorazioa egin ostean, zortzik jaso dute laguntza, Lagungoren partetik. «Batek 2021ean amaitu zuen terapia, lau pertsonak iaz, eta hiruk terapiarekin jarraitzen dute», zehaztu du.

Joan den astean, Espainiako Fiskal Nagusiak iragarri zuen elizbarruti guztiei sexu abusuen inguruko informazioa eskatu diela, eta erdiek baino gutxiagok erantzun diotela. Gehienek, gainera, informaziorik ez dutela esan diote. «Aste honetan bidali diogu txostena guk, eta prest gaude erakundeekin elkarlanean aritzeko», argitu du Olabarrik. «Gu erkidegoko fiskaltzarekin ari gara lanean; izan ere, hiru salaketa jarri ditugu; horietako bi iraungita zeuden».


Summary: Huntza taldeak amaiera eman dio bere ibilbideari. Bost disko eta ehunka kontzertu egin ondotik, agurra iragarri du Huntzak. Durangoko Landako gunean emango dute kontzertua larunbatean, 40 Minutu Rock jaialdian. 2024ko otsailaren 3rako azken kontzertua iragarri dute, Miribillan.

Unibertsitate garaian elkartutako sei gaztek osatu zuten Huntza taldea, 2014an. Zehazki, Bilboko Goienkale kalean ezagutu zuten elkar, triki-poteo batean. Bi urte geroago, martxoaren 8an, lehen kantua kaleratu zuten: Harro gaude. Oholtza gainera salto egin zuten lehen emakumeak omendu nahi izan zituzten bertan.

Omendu nahi ditugu emakume denak itzaletik irteten ausartu zirenak florero izateari utzi ziotenak jardin handi hontako lore ederrenak

Ehunka plazatara zabaldu dute beren musika geroztik, eta baita bost disko argitaratu ere: Ertzetatik (2016), Lumak (2017), Lasai lasai (2018), Xilema (2018) eta Ezin ezer espero (2021). Ibilbide oparo horri, baina, amaiera emango diotela iragarri dute berriki. Aldapan gora abestiaren bideoklipa grabatu zuten mendian bertan eman dute taldearen «etenaldi mugagabearen» berri.

Hala esan dute sare sozialetan: «Nork esango zigun horren ederra izango zela Bilboko Alde Zaharrean hasitako bidea, Euskal Herri osoan barrena edota euskara entzuten ez den txoko askotara eraman gaituen bide hau. Baina bide orok nekea ere eragiten du, aldapen gorabehera horretan. Arnasa hartu eta indarberritzeko astia behar dugu orain». Ibilbidearen amaiera «behar bezala» ospatzeko, Azken balitz bezala kontzertua, «jai erraldoia» iragarri dute 2024ko otsailaren 3rako, Miribillan, Bilbon. Laster emango dituzte haren inguruko xehetasun guztiak.

Sei lagunek osatzen dute taldea: Josune Arakistain Arakistain (trikitia eta ahotsa), Uxue Amonarriz (panderoa eta ahotsa), Aitor Huizi (biolina), Aitzol Eskisabel (gitarra), Inhar Eskisabel (baxua) eta Peru Altube (bateria). Taldea sortu aurretik ere, denek izan zuten harremana musikarekin. Arakistain, esaterako, Euskal Herriko trikitilari gazteen txapelketako irabazle izan zen 2011n.

Unibertsitateko giroak elkartu zuen proiektu xume hark, ordea, denbora gutxiren buruan egin zuen goranzko saltoa; justuki, 2016an, Aldapan gora kantu arrakastatsua eta haren bideoklipa publiko egin zituztenean. 2023ko otsailerako, ia hamalau milioi ikustaldi zituen bideoak. Urte hartan bertan kaleratu zuten taldearen lehen diskoa: Ertzetatik. Lana Euskal Herriko zenbait oholtzatan aurkeztu ondotik, gainera, kontzertu bira bat egin zuten Japonian, Ertzetatik tour izenburupean.

Lumak izeneko EPa kaleratu zuten handik urtebetera. Bi kantu ditu –Elurretan eta Zer Izan–, eta, hain zuzen, Aspanogi Gipuzkoako haur minbizidunen gurasoen elkartearekin batera egindako proiektu bat izan zen hura. Disko horren gisako beste EP bat argitaratu zuten handik gutxira: Lasai lasai.

Publikoari keinu

2018an publikatu zuen taldeak bigarren disko luzea: Xilema. «Biologiako kontzeptu bat da», azaldu zion orduan Arakistainek BERRIAri. «Guk zainak eta arteriak ditugun bezala, xilemak eta floemak dituzte landareek. Sustraietatik hartutako gatz mineralak eta ura landarearen parte guztietara iristen dira xilemen bidez». Metafora gisa baliatu zuten kontzeptua: orain bi urte Huntzak bat-batean izandako oihartzun zabalaren ondotik gaur arte egin duten prozesuaren metafora gisa. «Izenarekin irudikatu nahi izan duguna da, azken finean, gure xilemak bisitatu ditugun herriak direla, bidelagun izan ditugun pertsonak, prozesu guztia, eta omenaldi txiki bat egin nahi izan diogu bide horri guztiari». Argentinan eta Uruguain egin zuten kontzertu bira.

2020ko bira ere antolatuta zeukaten, baina bertan behera utzi behar izan duten pandemia zela eta. Urte horretako udaren amaieran, berriz, Euskadiko Orkestrarekin batera hiru abesti grabatu zituzten, Aldapan gora, Olatu bat eta Lasai lasai.

Orain bi urte kaleratu zuten azken diskoa: Ezin ezer espero. Huntzakoek sortutakoak dira kanta guztiak, nahiz eta Ekaitz Goikoetxearenak diren kantu horietako batzuen hitzak. Bi kolaborazio ere baditu azken diskoak. Kataluniako Doctor Prats taldearena da bata, Haizeak abestian, eta Julieta Venegas abeslari mexikarrarena bestea, 17:21 kantuan. Espero, gutxik esperoko zuen taldea desegitea, baina gaur goizean iragarri dute badoazela.

Larunbatean 40 Minutu Rock jaialdian joko dute, Durangoko Landako gunean (Bizkaia).


Summary: Soldata arrakala amaitzeko «neurri zehatzak» eskatu dituzte sindikatuek. «Sexuaren araberako lan banaketa» salatu du LABek gobernuen eta patronalen aurrean egindako mobilizazioetan. UGTren arabera, soldatetan dagoen aldea 17,9koa da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta %23,2koa Nafarroan.

Lan bera egiteagatik gizonek eta emakumeek ez dutela berdin kobratzen gogoratu dute berriz ere sindikatuek, eta hori konpontzeko «neurri zehatzak» hartzea galdegin diete patronalari eta gobernuei. Soldata Berdintasunaren Eguna da gaur, eta, horren harira, mobilizazioak eta adierazpenak dituzte sindikatuek. LABek protestak egin ditu Bilbon eta Iruñean, gobernuen eta patronalen egoitzen aurrean, eta UGTk gaiari buruzko azterketa bat aurkeztu du. Horren arabera, soldata arrakala %17,9koa da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta %23,2koa Nafarroan.

Zenbait lanbidetan alde hori nabarmen handiagoa dela gogoratu du LABek: kasu batzuetan bikoitza ia, sektore feminizatuak eta maskulinizatuak konparatuz gero. Gipuzkoan, eraikuntzako biltegiko peoi batek helduen egoitzetako pareko kategoria duen langile batek baino %90,30 gehiago kobratzen duela azaldu du Maddi Isasik, sindikatuko idazkari feministak. Nafarroan, metaleko peoi arruntaren soldata helduen egoitzetako kategoria bereko langilearena baino %81,45 handiagoa da.

Isasik azpimarratu duenez, hori gertatzen da «sexuaren araberako lan banaketa» egiten delako. «Enpleguak eta lanak nork egiten duen arabera baloratzen dira, eta ez lan horren edukien arabera. Horrela emakumeok egiten ditugun lanei balio sozial, ekonomiko eta politiko txikiagoa aitortzen zaie, debaluatuak daude». Horrekin batera, azpimarratu du generoa «beste zapalkuntza ardatz batzuekin» gurutzatzen denean —jatorriarekin, adibidez.—, arrakala handiagoa izaten dela.

«Iruditeria hori apurtu» behar dela adierazi du LABeko ordezkariak, eta eskaera zehatzak egin dizkie patronalei eta instituzioei. Besteak beste, zaintza lanei balio handiagoa emateko eta soldatak parekatzeko «konpromiso argia» agertzeko. Era berean, azpimarratu du ezinbestekoa dela emakume «migratu eta arrazializatuen» egoeraren inguruko datuak jasotzea.

25 urteren aldea

UGTk, berriz, gaiari buruzko azterketa bat aurkeztu du. Horren arabera, eta, batez besteko soldatak oinarri hartuta, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan emakume batek gizonezko batek baino 5.914 euro gutxiago jasotzen ditu urtean lan bera egiteagatik, eta Nafarroan, 7.271 euro gutxiago. Lanorduak kontuan hartuz gero, emakumeek gizonek baino 31 lanegun gehiago egiten dituzte urtean.

Xuria Arza Berdintasun idazkariaren arabera, beharrezkoa da soldata arrakalaren auzia soldatei buruzko eztabaidan sartzea, eta ohartarazi du SMI lanbide arteko gutxieneko soldataren igoera arrakalaren zati bat baino ez duela zuzendu: «Diskriminazioetan jardun behar da, hala nola lanaldi partzialeko kontratazioan, soldata osagarrietan eta salgaietan kobratutakoan». Azpimarratu du SMIaren orain arteko igoera erritmoekin jarraituz 25 urte beharko liratekeela berdintasuna lortzeko.

Idoia Mendia Eusko Jaurlaritzako lehendakariorde eta Lan eta Enpleguko sailburua ere mintzatu da gaiari buruz. Lan Ikuskaritzaren lana azpimarratu du eta emakumeen kontratazioa sustatzen ari direla, «sektore maskulinizatuetan eta hobeto ordainduetan» sartzeko. Mendiak aurreratu du heldu den urtetik aurrera martxoaren 8a jaieguna izatea proposatuko duela Jaurlaritzak.


Summary: Etxeko langile egoiliarren %97k ez dute jasotzen legez dagokien gutxieneko soldata. ELEren arabera, etxe barnean diharduten hamar langiletik hiruk ez dute paperik. Legezko egoera dutenen gehienak Gizarte Segurantzan izena emanda daude

«Etxeko langile gehienek ez dute kobratzen beren lanaldiari dagokion gutxieneko soldata. Egoiliarren kasuan, %97koa da kopuru hori». ATH-ELE etxeko langileen elkarteak urteroko txostenaren ondorio deigarrienetako bat da hori. Gutxieneko soldataren langa igoerak izan duen eragina kalkulatu dute, eta lanaldiekin alderatu. Nabarmentzekoa da etxeko langile egoiliarren %59k 1.200 euro baino gutxiago irabazten dituztela hilean, eta %19,3 ez direla 901 eurora iristen —hamabi ordainketa—. ELE etxeko langileentzako aholkularitza zerbitzu bat da, eta iaz haiengana jo zuten 738 kasuetan oinarrituta osatu du aurtengo txostena. Emaitzen entresaka egitean langile egoiliarrak —lan egiten duten etxean bertan bizi direnak— eta etxetik kanpo dihardutenak bereizten ditu, baita legezko egoeran eta legez kanpo dihardutenak ere. Oro har, eta soldatari buruzko datuek erakusten duten bezala, langile egoiliarren egoera lazgarriagoa da. «Etxe barneko langileen %72k beharko luketen baino lanaldi luzeagoa dute, eta kontuan hartu behar da haien gehienezko muga 60 ordukoa dela. Alegia, lautik hiruk 60 ordu baino gehiago egiten dute lan astean», azaldu du Lore Ureta ELEko kideak. Ondorioz, atseden legedia ere ez da betetzen: %53,4k ez dute hamar orduko atsedena bermatuta gauean eta %37 gutxienez bi aldiz altxatzen dira gauero haien zainduak artatzeko. «Erritmo hori bateraezina da lan osasun egoki batekin. Lan ikuskariei lan osasunaren inguruko kontrol zorrotza exijitzen diogu», gaineratu du. ELEra jo zuten etxeko langile egoiliarren %29,5 legez kanpoko egoeran zeuden. Haien jatorri herrialde ohikoenak Paraguai, Nikaragua eta Bolivia dira, hurrenkera horretara. Izan ere, etxeko langileen %89 atzerritarrak dira edo herritartasun bikoitza dute. Egoiliarren kasuan batezbesteko hori ia %98koa da. Horiek guztiek zaintza lanak egiten dituzte, eta %86,39 bakarrik bizi dira zaintzen dituzten pertsonekin. Alde horretatik, zaindutako pertsonen %67 emakumeak dira. Kanpotik diharduten etxeko langileen profila ezberdina da. Orduka aritzen dira, eta ohikoa da etxe batean baino gehiagotan lan egitea. %83 atzerritarrak dira, eta paperik gabekoen kopurua egoiliarrena baino txikiagoa da: %12,9. Lanaldiei dagokienez, egunez diharduten langileen %55ek hogei ordu baino gutxiago egiten dituzte astean, eta %29 ez dira iristen lan egiten duten orduei dagokien gutxieneko soldatara. Langabeziarik ez urrira arte Uretak nabarmendu du «gero eta gehiago» direla Gizarte Segurantzan izen emanda dauden etxeko langileak. Legezko egoeran dauden ia egoiliar guztiak daude izen emanda eta egunez dihardutenen %90. Dena den, Uretak salatu zuen ez dela batere erraza Gizarte Segurantzarekin harremanetan jartzea. «Lehen aurrez aurreko arreta zegoen, leihatilakoa. Baina orain etxeko langileek bide telematikoa baino ez dute. Agiriak atxikitzea-eta ez da erraza. Oinarrizko informatika ezagutzekin ez da aski. Tramitearekin ezin asmatu, eta osasun arrazoiengatik baja ez eskatzea erabaki duten langileak daude». Kontratu eteteen datuak ere bildu ditu ELEk. Egunetik dihardutenen laurdenak galdu zuen lana iaz eta etxe barrukoen %11k. Uretak zehaztu zuen kaleratu horiek ezin izan dutela langabezia saririk jaso. Espainiako Gobernuak iazko urrian onartu zuen langabezia saria etxeko langileentzat, baina atzerako eraginik gabe. «Langabezia saria jasotzeko urtebeteko kotizazioa behar da, beraz, etxeko langileek ezingo dute jaso aurtengo urrira arte. Elkarteak aurretik lan egindako denbora ere kontuan hartu dadila eskatzen ari gara». Gai berean, Uretaren iritziz, iazko iraileko erreforma«pauso txiki bat baino ez da», eta gogoratu du Europar Batasuneko Justizia Auzitegiak beharturiko aldaketa bat izan zela. 34.592 etxeko langile Hegoaldean Gizarte Segurantzaren datuen arabera, 34.592 dira Hego Euskal Herrian legezko egoeran lan egiten duten etxeko langileak. Horiei ELEren datuen arabera legez kanpo dihardutenak gehitu beharko litzaizkie: egoiliarren %29,5 eta egunez dihardutenen %11.


Summary: ‘20.000 especies de abejas’ Berlinaleko lehian erakutsi du Estibaliz Urresolak. Zinema jaialdiaren 73. aldiko sari ofizialetako bat irabazteko hemeretzi hautagaien artean dago euskal zinemagilearen filma. Larunbatean jakinaraziko dituzte saridunak.

Euskara entzun ahal izan da gaur Berlinale Palasten. Hain zuzen ere, Estibaliz Urresola Solaguren (Laudio, Araba, 1984) zinemagileak bertan estreinatu du 20.000 especies de abejas filma, Berlingo zinema jaialdiaren 73. aldiko lehia ofizialaren barruan. Filmak euskara eta gaztelera erabiltzen ditu, eta euskal musika, Lourdes Iriondo tartean. Sexu aniztasunaren aldarria egiten du lanak, haurren errealitateak ardatz hartuta. «Zinematik abiatuta, nire lanbidetik, ekarpen bat egin nahi nuen, itxuraz elkarrengandik oso urruti dauden jarrerak gerturatze aldera», adierazi du zuzendariak, prentsarako emanaldiaren ondotik. Lehen aldia da euskal zinemagile batek Berlinaleko Sail Ofizialean bere lehen filma erakusten duena; eta zinema jaialdiko hartzetako bat sari gisa eramateko hemeretzi hautagaien artean dago Urresolaren lana.

Narrazioko protagonista haur bat da (Sofia Oterok interpretatu du haren rola), eta haren barne bizitza eta familia, eskola eta gizarte ingurunea erretratatu ditu zuzendari arabarrak. Ez da eroso sentitzen Aitor izenarekin, ez eta Coco izen neutralarekin deitzen diotenean ere. Haren gurasoek jarrera diferenteak dituzte horren gainean: amak (Patricia Lopez Arnaiz) aniztasunerako eskubidea onartzearen aldeko iritzia agertzen du, eta aitak (Martxelo Rubio), berriz, goizegi deritzo 8 urteko haurrak barruan duenari, Luciari, bide emateko. Haiekin batera, elkarrengandik «urrun» egon litezkeen beste jarrera batzuk ere agertzen dituzte pertsonaiek, hala nola elizara joan ohi den amonak (Itziar Lazkano) eta erlezaina den izebak (Ane Gabarain). Guztiek haurren transexualitatearen inguruko ikuspegi ezberdinak erakutsiko dizkiote ikusleari, betiere harenganako maitasuna erdigunean dela. Urresolaren ustez, zinema «askotariko errealitateak gerturatzeko tresna bat» izan daiteke.

Zuzendariarekin batera, filmeko lantaldeko hainbat kide izan dira Berlinen gaurko estreinaldian, tartean Otero, Lopez Arnaiz, Gabarain, Lazkano eta Sara Cozar aktoreak, eta Lara Izagirre zein Valerie Delpierre ekoizleak.

'Cuerdas'-en ondotik

Zuzendariaren aurreko lana, Cuerdas laburra, Cannesko jaialdian estreinatu zuen Urresolak —Urrezko Erraila saria lortu zuen—. Muskizko (Bizkaia) Petronorren lantegia oinarri hartuta, enpresaren boterea eta eragindako osasun kalteak azaleratu zituen lanak, eta Donostiako Zinemaldiko Zabaltegi-Tabakalera sailean ere erakutsi zuen.

Lan berriak saririk ekarriko ote dion larunbatean argituko du Kristen Stewart buru duen epaimahaiak. 20.000 especies de abejas apirilaren bukaeran helduko da zinema areto komertzialetara.


Berritasunen urtean, izen dantza

Summary: Berritasunen urtean, izen dantza. Denboraldi honetan zortzi talde arituko dira Euskotren ligan, eta horrek mugimendua ekarri du. Donostiako bi ontziak eta Tolosaldea dira berritasun gehien dutenak.

Euskotren ligan zortzi traineru ariko dira aurten, txapelketa sortu zutenetik lehendabiziko aldiz. Horrek aldaketa ugari eragin ditu talde askotan. Orio eta Hondarribia dira salbuespenak, iazko multzoei ia beren osotasunean eutsita. Kontrara, joan zen sasoian gorengo mailan aritutako Arraun Lagunak-ek, Donostiarrak eta Tolosaldeak berritasun askorekin abiatu dute aurtengo sasoiaurrea. Hibaikari dagokionez, beste klubetan zaildutako arraunlariekin bete ditu hutsuneak.

Ikusi gehiago: Izaro Lestayo Tolosaldeko patroia: «Liga hau ezaguna dut lehendik ere, baina zenbait berritasun ditu»

EUSKOTREN LIGAKO FITXAKETAK

ORIO Joan direnak: Tayde Gomez de Segura. Iritsi direnak: Nagore Iturralde (harrobikoa), Jenifer Rodriguez (harrobikoa), Nahia Badiola eta Ainhoa Etxenike.

HIBAIKA Joan direnak: Inge Ugarte, Naiara Orobengoa, Laura Carracedo eta Joana Brun. Iritsi direnak: Natalia Tubio, Judith Llanes, Leire Arrojerian eta Paula Amutxastegi.

DONOSTIARRA Joan direnak: Sara Roteta, Natalia Tubio, Natalia Vega. Anexi Unzueta eta Ainhoa Escobal. Iritsi direnak: Maider Zumeta, Garazi Ezkerro, Naroa Garamendi, Irati Merkader (harrobikoa), Nahikari Artano (harrobikoa), Libe Goñi (harrobikoa), Iraide Marin (harrobikoa) eta Irene Iguain (harrobikoa.)

TIRAN Joan direnak: Laura Perez, Blanca Perez eta Adriana Gonzalez. Iritsi direnak: Carme Veiga Bures, Carla Rosendo, Cristina De la Fuente, Sofia Freire, Laura Fernandez eta Irene Del Rio.

CABO DA CRUZ Joan direnak: Nicole Maroño, Judit Maroño, Alazne Sanchez eta Belen Diaz. Iritsi direnak: Agurtzane S, Ana Belen, Patricia Silva eta Mar Hermo.

ARRAUN LAGUNAK Joan direnak: Naiara Martin, Maialen Muguruza, Garazi Ezkerro, Ane Pescador Cristina Simoes eta Miren Idarreta. Iritsi direnak: Irati Elejalde, Maider Bereau, Joana Halsouet, Garazi Lasarte eta Nahikari Azkue.

HONDARRIBIA Joan direnak: Itxaso Goikoetxea. Iritsi direnak: Inor ez.

TOLOSALDEA Joan direnak: Itxaso Aranburu, Olaia Barriuso, Irati Gurutxarri, Irati Hernandez, Arene Lacoste, Malen Oiartzabal, Aiora Sorozabal, Uxune Urkia eta Mireia Vicente. Iritsi direnak: Nerea Agirrezabal, Amaia Belamendia, Udane Iraola, Eneritz Iruretagoiena, Izaro Lestayo, Irati Salazar, Maialen Ugalde eta Eider Zubeldia.


Summary: Garabide elkarteari eman diote Abadia saria. Euskararen biziberritzeari egindako ekarpena goratu du Gipuzkoako Foru Aldundiak. Hizkuntza gutxituen alde lan egiten du gobernuz kanpoko erakundeak.

Gipuzkoako Foru Aldundiak Garabide gobernuz kanpoko erakundeari eman dio Anton Abadia saria. Munduko hizkuntza gutxituen biziberritze prozesuak bultzatzen ditu Garabidek, horretarako euskararen prozesua eta esperientzia oinarri hartuta. Hain zuzen ere, lan hori azpimarratu du gaur aldundiak ekitaldian. Garabide elkartearen izenean, Iñaki Martinez de Luna eta Jon Sarasua elkarteko kideek jaso dute saria. Foru jauregian egin dute sari banaketa, Donostian. Gipuzkoako Foru Aldundiak euskararen normalizazioaren aldeko lanean nabarmendutako pertsona eta elkarteen jarduna saritzeko sortu zuen Anton Abadia saria, 1996an. Markel Olano Gipuzkoako ahaldun nagusiak azpimarratu du Garabide «hizkuntza gutxituen arteko elkar ezagutza eta norberaren hizkuntzaren defentsa uztartzen dituen proiektua» dela, eta «elkarlan eredu berritzaile» baten bitartez ekarpen «esanguratsua» egiten diola euskararen biziberritzeari. Garabideren izenean, Martinez de Lunak saria eskaini die mundu zabaleko komunitateekin ehundutako sareei: «Antzeko kezkak, ilusioak eta lana partekatzen ditugu, eta elkarrengandik ikasten dugu. Besteen ispiluan begiratzean gure irudia, iraganean pairatutako egoerak ikusten ditugu, eta oso baliagarria da hori ahalegin horretan jarraitzeko».


Summary: Ainhoa Barbarin espetxera itzularazi dute. Hirugarren graduan zegoen 2022ko urritik, baina, fiskaltzaren helegitea aintzat hartuta, kartzelara itzularazi dute

Etxerat elkarteak jakinarazi duenez, Ainhoa Barbarin Iurrebaso Urretxuko (Gipuzkoa) preso ohiak espetxera itzuli behar izan du, Espainiako Auzitegi Nazionaleko Espetxe Zaintzako Epaitegiak fiskaltzaren helegitea aintzat hartu eta hirugarren gradua atzera bota duela eta. Martuteneko (Gipuzkoa) kartzelara bueltatu da. Barbarin hirugarren graduan zegoen 2022ko urritik, kartzelako tratamendu batzordeak erabakita. 21 urte daramatza preso, eta 2021eko apirilean Picassenteko espetxetik (Valentzia) Zaballako espetxera (Araba) hurbildu zuten. Datorren urtean beteko ditu zigorraren hiru laurdenak.


Summary: Sexu eraso bat ikertzen ari da Ertzaintza Irunen. Asteburuan izan zen erasoa, goizaldean.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, sexu eraso bat ikertzen ari da Ertzaintza Irunen (Gipuzkoa). Asteburuan izan zen erasoa, goizaldean. Pertsona batek salatu zuen sexu askatasunaren aurkako delitu baten biktima izan zela, eta salaketa jarri zuen.

Gertatutakoa ikertzen ari da Ertzaintza, baina ez du informazio gehiagorik zabaldu. Oraingoz ez dute inor atxilotu.


Summary: Polizia bat tirokatu dute Irlandako Omagh hirian. Lanean ez zegoen inspektore bat da biktima, eta larri eraman dute ospitalera.

Poliziako inspektore bat larri zauritu dute tiroz gaur iluntzean, Irlanda iparraldeko Omagh hirian. Belfast Telegraph egunkariaren arabera, une horretan ez zen lanean ari; kirolgune baten ondoan zegoen, eta bi gizonezkok eraso egin diote. Tokian bertan artatu dute larrialdi zerbitzuek, eta egoera larri eraman dute ospitalera.

PSNI Ipar Irlandako Poliziak ez du argibiderik eman erasoaren inguruan.

Ordezkari politikoek gertatutakoa gaitzetsi dute; besteak beste, Michelle O'Neill Sinn Fein alderdi errepublikanoko buruzagiordeak eta Jeffrey Donaldson DUP Alderdi Demokratiko Unionista indar britainiazale nagusikoak. Tom Elliott UUP Ulsterko Alderdi Unionistako parlamentariak esan du "ekintza arbuiagarria eta koldarra" izan dela, eta ez dagoela "horrelakoentzako tokirik gizartean". Colum Eastwood Alderdi Sozialdemokrata Laboristako buruzagiak, berriz, disidente errepublikanoei leporatu die ekintza: "Ekintza honen atzean daudenek aginte britainiarraren aurka daudelako falazia saltzen dute. Utzi garbi esaten ez dela hala. Haien borroka ez da Britainiako Gobernuaren eta PSNIren kontrakoa. Haien borroka bakean bizitzea aukeratu duen Irlandako herriaren kontrakoa da. Eta borroka hori ez dute inoiz irabaziko".

Azkenekoz, 2017an eraso zioten tiroz polizia bati Ipar Irlandan —Belfasten agente bat zauritu zuten disidente errepublikanoek—.


Summary: Gizon bat atxilotu dute Gurutzetako ospitalean, sexu erasoa egotzita. Biktima ospitaleko paziente bat da, eta haren familiak salatu du gertatutakoa.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, gizon bat atxilotu dute Gurutzetako ospitalean (Bizkaia), emakume bati sexu erasoa egitea egotzita. Biktima ospitaleko paziente bat da, eta erasotzailea, berriz, Psikiatria arloan ospitaleratuta dago.

Joan den igandean gertatu zen, eta, El Correo-k jakinarazi duenez, erasotzailearen gelako komunean. Biktimak erizain bati kontatu zion gertatutakoa, eta arloko arduradunak emakumearen amari abisatu zion. Biktimaren familiak salatu zuen gertatutakoa. Ertzaintzak ikerketa bat abiatu du.


Summary: 'Turrun hotsa' da aurtengo Ibilaldiaren abestia. Ondarroan egingo dute aurtengo Ibilaldia, 'Xe' lelopean. «Zainetan kresala duen» herria islatu dute Bizkaiko ikastolen jaiko abestian.

Jadanik ezaguna zen non, nork eta noiz: Ondarroan (Bizkaia) ospatuko dute Ibilaldia Zubi Zahar ikastolak antolatuta, maiatzaren 21ean. Eta, orain, zer soinu izango duen aurkeztu dute. Turrun hotsa da aurtengo jaiaren abestia.

Axular Arizmendik sortu du abestia; «Ondarroako eta Euskal Herriko marinel guztiei omenaldi txiki bat egiten dio», adierazi du. Leire Bilbaok ere horri eutsi dio abestiaren hitzak idaztean: bertan islatu du «zainetan kresala duen eta bere nortasunari eutsi nahi dion herri bat». Aiora Renteriak eta Eñaut Elorrietak ahotsa jarri die Turrun hotsa-ri. Aiora Ponce ondarroarrak zuzendu du bideoklipa.

Aurtengoarekin, hirugarren aldia izango da Ibilaldia Ondarroan ospatzen dutena —aurretik, 1993an eta 2011n egin zuten—. Xe lelopean izango da. Ondarroako hizkerara ekarri nahi izan dute jaia bera; izan ere, herrian Ibilaldixe deritze. «Xe esanez hitz egiteko modu bat ez ezik herri bat ere irudikatu nahi dugu. Euskara berea duen herri bat», azaldu dute antolatzaileek.

Turrun hotsa

Turrun hotsa portuan, herria esnatu da itsas haizeak dakarren sekretua; zainetan kresala eta mingainean olatua, ematen jarraitzeko gure kantua.

Zubi zaharretik dator marea gora kanpandorreraino dena bustiko da.

Eskutik hartu eta ez da jausiko zubixe. Geu ga eusten daben herrixe!


Israelek Gaza bonbardatu du hegazkinez

Summary: Israelek Gaza bonbardatu du hegazkinez. Gaur goizaldean izan da erasoa. Israelgo Segurtasun indarren arabera, Gazatik sei misil jaurti zituzten atzo gauean, eta horren erantzuna izan da bonbardaketa. Goizean Israelgo segurtasun indarrek emakume palestinar bati tiro egin diote.

Ez dute etenik Israelen eta Palestinaren arteko erasoek. Gaurko ordu txikietan, Israelek Gazako zerrenda bonbardatu du hegazkinez. Gaza erdialdean dagoen arma fabrika bati eraso diote, baita iparraldeko arma biltegi bati ere. Tel Aviven arabera, Hamasenak dira bi egoitzak. Horien inguruan daude meskita bat, eskola bat, hotel bat eta polizia etxe bat.

Israelek salatu du Gazatik sei misil jaurti zituztela atzo gauean, eta horren erantzuna izan dela gaur goizaldeko erasoa. Israelgo segurtasun indarren arabera, Gazatik jaurtitako sei misil horietatik bost gerarazi dituzte, eta lehertu den misilak ez du kalterik eragin.

Goizaldeko erasoaren harira, Israelgo segurtasun indarrek adierazi dute «eraginkorra» izan dela Hamasen «indartzeko eta armatzeko gaitasunari» aurre egiteko. «Hamas erakunde terrorista da Gazako zerrendako arduraduna eta, hortaz, Israelen aurkako erasoen prezioa ordainduko duena», gehitu dute. Hamaseko bozeramaile Hazem Qasemek adierazpen horiei erantzun die, eta ohartarazi du euren pazientzia «agortzen» ari dela. «Gazako zerrendako erresistentzia ausartak beti defendatuko du herria. Bonbardaketei bonbardaketekin erantzungo die», ohartarazi du.

Ikusi gehiago: Israelek gutxienez 11 palestinar hil ditu Zisjordanian, eta ehundik gora zauritu

Palestinaren eta Israelen artean azken 24 orduetan izan den hirugarren erasoa izan da Gazako bonbardaketa. Bada, Israelgo segurtasun indarrek Nablus hiriko (Zisjordania) etxebizitza bat inguratu zuten atzo goizean. Sarekadan hamaika palestinar hil zituzten, eta ehundik gora zauritu —horietatik sei larri dira—.

Wafa albiste agentziaren arabera, soldaduek negar gasak eta flash granadak jaurti zituzten, eta palestinarrek aurre egin zieten. 2022an soldadu bat hil zuen talde armatu bateko bi kideren bila ari ziren Nablusko erasoaldian, The Jerusalem Post egunkariak zabaldu zuenez. Erasoa gaitzesteko, greba orokorrerako deia egin dute gaurko PAN Palestinako Aginte Nazionalak eta hango erakundeek, Ramallahn eta Nablusen.

Bestalde, Palestinako emakume bat zauritu dute gaur Israelgo segurtasun indarrek, Zisjordaniako kolonia batean. Israelgo Poliziaren arabera, emakumea soldaduari eraso egiten saiatu da, labana batekin. Segurtasun indarrek tiro egin diote, eta zauritu egin dute.

Nazioarteko erantzuna

Erasoek nazioartea ere astindu dute, eta zenbait erakundek gaitzetsi dituzte atzoko eta gaurko erasoak. NBE Nazio Batuen Erakundeko Ekialde Hurbilerako ordezkari Tor Wennesladenek eskatu zuen «indarkeria» gelditzeko. Arabiar Ligak eta EB Europako Batasunak, berriz, Israelgo segurtasun indarrek Nablusen egindako operazioa gaitzetsi dute.

Gaur goizaldeko bonbardaketaren inguruan, AEB Ameriketako Estatu Batuetako Estatu Departamentuko bozeramaile Ned Pricek adierazi du Washingtonek «ulertzen» dituela Israelek dituen segurtasun kezkak, baina «larrituta» dagoela zenbat zibil hiltzen eta zauritzen ari diren.

Urtea hasi denetik, Israelgo segurtasun indarrek 60tik gora palestinar hil dituzte —batez beste, eguneko bat—.


Summary: Bi lagun zauritu dira sute batean, Bilboko San Frantzisko auzoan. Zaurituak Gurutzetako Ospitalera eraman dituzte. 30 pertsona eraikinetik aterarazi dituzte.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak adierazi duenez, Bilboko San Frantzisko auzoko eraikin batean sute bat egon da. Bi lagun zauritu dira, eta Gurutzetako Ospitalera eraman behar izan dituzte. Bertze 30 pertsona eraikinetik aterarazi dituzte. Suhiltzaile bat eta bi ertzain ere artatu dituzte.

Ezbeharra goizeko 8:25 aldera gertatu da, egoera kontrolpean dagoen, baina oraindik ez dakite zerk eragin duen sutea. Suhiltzaileak, Ertzaintza eta osasun zerbitzuak bertaratu dira.


Mendiko eskia, etxean

Summary: Mendiko eskia, etxean. Elurra egin du berriro. Aurreko geruza zaharraren gainean zenbait lekutan, hala nola Aralarren, Saioan, Orreaga gaineko gailurretan... eta aurreko geruza hori jada urtua zen mendi gainetan, beste zenbait lekutan. Beraz, aukera dugu berriro ere etxe inguruko gailurretan mendiko eskia egiteko. Non? Hemen oinarrizko gida bat, mendebaldetik ekialdera, jarduera honetarako egokiak diren zenbait gailurrekin.

ZALAMA (1.336 m)

Euskal Herriko mendebaldean, Kantabria eta Burgos arteko mugan, Zalama mendilerroa aproposa da mendiko eskirako. Arreturasko lepotik (Bizkaia, 641 metro) abiatzen den pistatik hasten da igoera Zalama mendira. Pistatik leporaino, eta, handik, gainez gain iristen da tontorreraino. Behin hara iritsita, jaitsierarik onena Los Canalesko antenetatik abiatzen da. Bigarren amildegitik sartuta, hirugarren amildegi bat bilatu behar da, eta handik behera abiatu. Komeni da igoeran ondo erreparatzea jaitsierari, bestela ez baita erraza topatzen. Jaisteko ere teknika behar da, 40 gradu inguruko maldaren bat daukalako.

GORBEIA (1.482 m)

Gorbeia, Arabako nahiz Bizkaiko talaia, bere malda leun eta biribilekin, mendi egokia da mendiko eskirako. Altu samarra izanik, neguan zehar behin baino gehiagotan elurtzen da, baina haizeak ere gogor zigortzen du mendialde hura, eta azkar eramaten du mantu zuria. Bizkaitik eta Arabatik igo daiteke Gorbeiara; biak dira eskiekin egiteko modukoak, baina Arabako hegoaldeko hegia aproposagoa da, beharbada. Muruatik (Araba, 686 metro) abiatzen da pista, eta elur asko dagoenean, ibilbide guztia eskien gainean egin daiteke. Lau-bost orduko joan-etorria da Arabako igoera; desnibela, berriz, ia 800 metrokoa abiapuntutik tontorreraino.

Eskiatzaile bat Buetraitzetik Artzanbururako tartean. Jon Mikel Galparsoro

ALOÑA MENDILERROA

Euskal Herrian mendiko eskirako gune nagusietako bat da. Oñatiarren txoko kutunaren ospea zabaltzen joan da azken urteotan, eta gaur egun hango eta hemengo mendiko eskiatzaile asko elkartzen da Aloñan, nahikoa elur dagoenean. Buetraitz eta Artzanburu dira mendiko eskirako gailur egokienak. Buetraitzek hainbat jaitsiera eskaintzen ditu, Gomiztegi baserri aldera, Arantzazu aldera... Artzanbururekin konbinatuz, saio ederrak egin daitezke. Desnibela metatzeko distantzia handirik ez da ibili behar, eta ondorioz, mendiko eskian lehiatzen diren asko Aloñan ibiltzen dira, metroak eta metroak pilatuz. Buetraitzek igoera zuzen eta azkarra du, eta eskiatzen jaisteko malda ezin aproposagoa. Hego-ekialderantz jaitsita, Arkaitz mendiaren azpitik zeharkaldia eginez, Artzanburuko (1.365 m) igoerarekin bat egin daiteke, eta han ere hainbat aukera zabalduko zaizkigu, Tellakaskueta gailur borobilduarekin ere konbinatuz.

ARATZ (1.445 m)

Araiatik (610 metro, Araba) abiatuta, elur asko dagoenean, mendiko eskia egiteko ingurune egokia da Aratz, goiko aldea batez ere. Harkaitz asko izanda, ordea, gutxitan egoten da haren maldetatik eskiekin lasai ibiltzeko aukera. Igoera basotik egiten da tontor azpiko zabalguneraino, eta joan-etorriko ibilbidea lau bat ordutan osa daiteke.

Aralarko goi-lautada, Uzkuititik Ganbo Txikirako tartean. R. Olasagasti

ARALAR - UZKUITI (1.328 m)

Amezketatik abiatuta, Ondarreko pista bat basotik barneratzen da Urdanaizeraino. Elur eta izotz baldintzen arabera, pista egoera hobean edo okerragoan egon daiteke, eta, zenbaitetan, hobea da autoa beherago uztea, goran gaizki ibiltzea baino. Pistaren amaieran dagoen langatik, ordubetean hel daiteke Uzkuitiko tontorreraino. Aparkalekutik abiatuta, artzain borda batzuetara iritsi behar da, eta handik nabarmen ageri da Uzkutiko mendi-hegala. Behin hara iritsita, elurra hoberen ikusten den lekutik joan behar da, baina errazagoa izaten da eskuinaldera jo eta aurre-tontor batera iritsi ondoren mendi ertzetik gailurreraino iristea. Jaitsiera ere leku beretik egin daiteke, edo Arritzagako sakonera ematen duen malda tenteago batetik. Uzkuitik aukera ematen du Ganbo Txiki eta Ganbo tontorretarantz joan eta hango maldetan zenbait jaitsiera egiteko ere. Denboraren eta eguraldi eta elur baldintzen arabera.

ARALAR - SOILABIZKARGAÑA (1.430 m)

Intzako Dorrea eta Irumugarrieta ere esaten zaio Aralarko Malloetako gailur honi. Elur asko dagoenean, Aralarren mendiko eskia egiteko lekurik ederrenetakoa da, Malloen iparrera. Gaintzatik (Nafarroa, 388 metro) abiatzen da ohiko igoera, aurrena basotik eta gero belardi bilakatzen den malda luze eta zabal batera aterata. Handik egiten da tontorrerainoko bidea, ia 1.000 metroko desnibelarekin. Aralarko mendirik garaiena da Soilabizkargaña eta azpiko zorua belardia izanda, aproposa da mendiko eskirako. Dena dela, elur asko egiten duenean, elur-jausiak ere sortzen dira, belarrezko malda tente haietan. Beraz, baldintzak ondo aztertuta sartzea komeni da.

Txindoki elurtuta, Uzkuiti aldetik begiratuta. R. Olasagasti

ARALAR - TXINDOKI (1.346 m)

Klasiko bat bada ere, Txindoki edo Larrunarri ez da mendiko eskiekin hain sarri igo daitekeen mendia. Izan ere, haitz asko azaleratzen dira, eta elur asko behar da eskiekin lasai eta eroso ibiltzeko. Larraitzetik (Gipuzkoa, 426 metro) abiatzen da ohiko igoera: bederatziehun metroko desnibeleko bide malkartsu bat tontorreraino. Jaitsiera ere tekniko samarra da, eta ez da, beharbada, mendirik egokiena mendiko eskian hasi berri direnentzat.

Gazume tontorrera iristen. R.Olasagasti

GAZUME (1.001 m)

Hernio mendiguneko tontorrak mila metrotik gora altxatzen dira doi-doi, eta neguan noiz edo noiz zuritzen dira, baina kostaldetik hain hurbil daudenez, gutxi irauten du haietan mantu zuriak. Hala ere, sortzen dira aldian behin negu-neguko baldintzak (nork ahaztu 2020ko Gabonak!) eta horietan mendiko eskirako mendi aproposa da Gazume. Iturriotzetik abiatzea izaten da ohikoena, Zelatungo leporako ohiko bideari jarraituz. Basotik atera eta berehala, Herniorako bidea alde batera utzi eta Gazumerako bailaratxo dotorea hartu behar da, sigi-saga tontorreraino. Jaitsiera ere bide beretsutik egin daiteke, baina ipar-iparrera, basoan behera, badira beste aldaera posibleak.

Petriketa magaleko alertze basoak. R. Olasagasti

EGUZKIKO MUINOA (1.083 m), PETRIKETA (1.057 m)

Leitza eta Goizueta lotzen dituen Basakabiko gainetik abiatuta (Nafarroa, 743 metro), bi mendi tontor daude bata bestearen ondoan: Petriketa eta Eguzkiko Muinoa. Harrigarria da itxura batean hain mendigune apala izanik, zenbat aukera eskaintzen dituen leku honek. Eguzkiko Muinoak, esaterako, Leitzelarreako baso aldera jaitsiera dotorea eskaintzen du, baita Goizuetako errepide aldera ere. Hori bai, basoan eskiatzen trebezia pixka bat behar da, zuhaitzen kontra kolperik ez hartzeko. Petriketak ere hainbat malda eta aukera eskaintzen ditu, gehien-gehienak hegorantz. Saioa, Orreaga eta beste zenbait mendiguneren aldean 300-400 metro falta ditu, eta, ondorioz, zenbaitetan, gradu pare bat falta izaten dira gailur hauek zuritzeko, baina elurtuta daudenean, baldintzak oso onak izaten dira sarri.

Eskiatzaile bat Saioaren azken gandorrean. R.Olasagasti

SAIOA (1.418 m)

Iruñerritik, Lapurdiko kostaldetik eta Donostialdetik ordubetera baino gutxiagora dago Artesiagako mendatea (Nafarroa, 985 metro), Saioara eskiz igotzeko ohiko abiapuntua. Pirinioen mendebaldeko zaindari eta Baztango tontorrik garaiena izanda, urtero izaten du aski elur hara bisita bat baino gehiago egiteko. Artesiagatik abiatuta, hasieran pistaz egin behar da aurrera, eta kilometro bat inguru eginda, maldan gora hasi, sigi-sagan, gero eta tenteago jartzen den maldatik tontorreraino iristeko. Eskiatzeko egoki bihurtzen duen beste ezaugarri bat dauka Saioak: harri gutxi eta belar asko dauka. Okerrena da eguraldi ona egiten duen asteburuetan nahiko lan zaila izaten dela Artesiagan autoa uzteko toki bat bilatzea. Halakoetan, Eugi aldera doan errepidean pare bat kilometrora jaitsita, bihurgune batean, mendira eskiz igotzeko beste abiapuntu bat dago, basoan bertan. Haizea ere zakarra izaten da maiz.

Adi eta Iturrunburu artean. I. Petxarroman

ADI (1.457 m)

Urkiagako mendatetik (Nafarroa, 890 metro) abiatzen da igoerarik ohikoena. Bide gehiena basotik egiten da, azken maldara arte. Berez, eskiatzeko maldarik egokiena bukaerakoa da, behin basotik irten eta gero. Guztira, hiru bat orduko mendi itzulia da Adikoa, klasiko bat. Mendikate berean bada beste aukera interesgarri bat, hots, Sorogainetik (830 metro) abiatu eta Iturrunburu (1.313 metro) tontorrera igotzea, Aditik ipar ekialdera. Belardi zabal eta malkartsu bat izanda, mendiko eskirako ezin egokiagoa da Adiren adiskide txikia. Inguru berean, Eugi aldean, Burdindogi mendiaren hegal basotsuetan badira mendiko eskirako aukera gehiago, baina ondo ezagutu behar da lekua, eta zuhaitzen artean eskiatzen jakin.

Orreagako basotik irten eta Astobizkarrerako bidean. I. Petxarroman

ORREAGA INGURUA - ASTOBIZKAR, (1.506 m)

Iruñerriko mendiko eskiatzaileentzako toki kutuna da Orreaga ingurua. Batzuek “Nafar Columbia” ere esaten diote, baldintzak onak direnean (aurreko asteetan halaxe izan dira) egiaz ingurune gozagarria baita. Astobizkar da inguru hartan eskiatzaileek maizen igotzen duten mendia. Orreagatik abiatuta (Nafarroa, 950 metro), bi igoera nagusi ditu: Donejakueko bidearen arrastoan, Lepoederrera iristen den pistari jarraituz bat. Eta errekaren ezkerreko ertzetik abiatzen den bideari jarraituz, bestea. Bigarren hau aurrekoa baino zuzenagoa da, eta eguraldi onarekin egokiagoa. Basora iritsi ondoren, erreka pasatu behar da, eta pixkanaka maldatik gora abiatu ia tontorreraino. Igotzeko bi bide horiek egokiak badira ere, bigarrena gozagarriagoa da jaisteko. Orreagan elurrik ez badago, Ibañeta mendatea (1.067 m), ehun metro gorago, abiapuntu egokia da Astobizkarrera igotzeko.

Arthanolatzeko mendi hegalak. Andoni Canellada

IRATI - ARTHANOLATZE (1.531 m)

Iratiko oihanean, Orhi handiari begiratzeko talaia ezin hobea da Arthanolatze mendia. Organbidexkako lepotik (Zuberoa, 1.327 metro), Iratiko etxolen ondotik, abiatu daiteke, baina egokiagoa da kilometro batzuk beheragotik hastea, ur-baltsa baino lehenxeago dagoen zubian. Igoera zein jaitsiera lasaiak eta gozagarriak dira. Denbora eta gogoa edukiz gero, ondoan dagoen Escaliersera (1.478 metro) ere joan daiteke. Jaitsiera motza baino polita dauka Arthanolatzek, eta gailurrak behatoki paregabea eskaintzen du Pirinioetako mendi garaiagoetara.


Summary: Abenduan %17 hipoteka gutxiago sinatu dira. 2022an %6ko igoera egon da, baina azken hilabeteetako interes tasen igoerak eragin du geldialdia.

Azken hilabeteetako interes tasen eta, beraz, Euriborraren igoera handiaren ondorioz, etxebizitza erosteko hipoteka gutxiago sinatu dira Hego Euskal Herrian. Geldialdi esanguratsua gertatu da abenduan: %17,2ko jaitsiera izan da iazko hilabete berarekin alderatuta. 2022. urtea, halere, aurrekoa baino hobea izan da. 1.570 hipoteka gehiago sinatu ziren: %6ko igoera.

INEk argitaratutako estatistikaren arabera, hipoteken batez besteko interes tasa %2,67 izan zen abenduan. Euriborra hortik gora kokatu zen (%3,018), eta goraka jarraitzen du (%3,489 otsaileko batezbestekoa).

Abenduan, mailegu gehienak tasa finkoan sinatu ziren (% 65). Urtean zehar, ehuneko hori apaldu egin da, bankuak interes finkoko tasak ere garestituz joan direlako, bezeroak tasa aldakorrera bideratzeko. Gaur egun, tasa finkoak oro har %4tik gora daude, aldakorren gainetik.