Summary: Lokaztu egin da ikatzaren gatazka Luetzerathen. Alemanian ikatz meatze bat zabaltzeko suntsitu nahi duten herrixkatik ekintzaile ekologista ia guztiak kanporatu dituela esan du Poliziak, baina gaineratu dute tunel batean gotortu direnek eutsi egiten diotela. Milaka ekologista bildu ziren larunbatean, manifestazioan.

Asteazkenean hasi zuten Alemanian operazio erraldoia Luetzerath herrixka hutsarazteko, ikatz meatze bat zabaltzeko helburuarekin. Ehunka polizia aritu dira horretan, baina asteburuan, oraindik ere milaka manifestari ekologistari aurre egin behar izan diete.

Herrixkan gotortuta zeuden ekintzaile ia guztiak kanporatu dituztela esan du Poliziak, baina tunel batean ezkutatu direnek eusten diotela gaineratu dute.

Borrokek irudi ikusgarriak utzi dituzte; besteak beste, Poliziak lokatzean harrapatuta geratu direnekoak.

Larunbatean milaka protestari bildu ziren manifestazio batean; 35.000, antolatzaileen arabera. Horretan parte hartu zuen Greta Thunberg ekintzaile gazteak, eta Poliziaren bultzadak jasan zituen. Borrak eta ur kanoiak erabili zituzten poliziek manifestarien aurka. «Poliziaren indarkeria» salatu zuen Thunbergek.

Etxe multzo bat besterik ez da Luetzerath, baina Garzweiler meatzea du inguruan, eta hura handitzeko hustu nahi dute. Biztanleak kanporatu zituzten aurretik, azkena iaz. Baina klimaren aldeko ekintzaileek okupatu egin zuten, meatzea handitzeko asmoei aurre egiteko. Lurrazpian dagoen ikatza hantxe uzteko eskatzen dute. Gertatzen ari dena proba bat delako Alemaniako Gobernua osatzen duten SPD alderdi sozialdemokratarentzat eta, batez ere, haren bazkide Berdeentzat. Izan ere, gobernuak erabakita dauka Ipar Renania-Westfalian 2030. urterako ez dela ikatzik erreko argindarra sortzeko, eta Alemania osoan, 2038rako. Klima larrialdiarekin kezkaturik dauden ekintzaileek, ordea, ikatza berehala alboratzeko eskatzen dute.

RWE enpresa da herrixkaren jabea, eta, adierazi duenez, negu honetan bertan nahi du Luetzarethen azpiko ikatza atera. Agindu duenez, hori izango da suntsituko duten azken herrixka. Izan ere, lignitoa edo ikatz arrea ateratzen dute meatzean, 1940. urtetik. Ustiaketa sistemak eremu suntsitu bat besterik ez du uzten atzean, ez etxerik, ez zuhaitzik, ez errekarik, ez zorurik. Dagoeneko 30,96 kilometro koadroko eremu bat suntsitu du, eta, denera, hamabost bat herrixka desagerrarazi ditu.


Summary: Atarrabian atzo hil zuten gizonaren hiltzailearen bila ari dira. Arrotxapean bizi zen biktima, eta 20 urte zeramatzan Nafarroan, Errepublika Dominikarretik helduta.

Atzo 07:00ak aldera 40 urteko gizon bat hil zuten Atarrabian (Nafarroa). Foruzaingoak esan duenez, arma zorrotz batekin hil zuten, Landazabal poligonoan. Ikerketa egiten ari da Polizia, hiltzaileak harrapatzeko.

Gaur jakin da hildakoak Adrian Ogando zuela izena, baina Gualey esaten ziotela. Nafarroako hainbat hedabidek zabaldu dutenez, Alfredo zuen izena garai batean, baina aldatu egin zuen. Iruñeko Arrotxapea auzoan bizi zen, eta lau seme-alaba ditu han. 20 urte zeramatzan Nafarroan, Errepublika Dominikarretik helduta.

Lekukoen arabera, hiltzaileak Seat zuri batean ihes egin zuen, eta horren matrikularen berri eman ahal izan dute.

Edonola ere, epaileak sekretupean jarri du ikerketa.


Summary: Etziko bilerak zer emango zain, protesta egin dute berriro Donostia ospitalean. Asteazkenean batzartzekoak dira osasun sistemako buruekin, mahai gainean dituzten bost eskariak hizpide hartzeko

Bost minutu doi izan dira gaur berriro. Euritakoak zabalduta, elkarretaratze laburra egin dute Osakidetzako buruzagitzarekin dituzten desadostasunak direla-eta Donostia ospitalean protestan ari diren erietxeko langileek. Ohi dutenez, txalo zaparrada batekin amaitu dute kontzentrazioa. Ez dute adierazpenik egin nahi izan ondoren hedabideentzat. Jakina da asteazkenean bilera dutela osasun sistemako buruekin, eta bertan ikusiko da ea auziak konponbiderako zantzurik duen.

Abenduaren hasieran lehertu zen krisia, eta orduan hasi ziren elkarretaratzeekin. Negoziazio batzuk tarteko, eten egin zituzten gero bolada batean, baina abenduaren 23an berriz protesta keinuarekin hasteko asmoa azaldu zuten, eta «berreskuratu» egin zuten. Abenduaren 28an, agerraldi batean, bost eskari «zehatz» egin zituzten, eta horien inguruan ari dira orain langileak.

Langileek maiz adierazi dute «langileen batzar» baten izenean ari direla. Batzar horretan, gehienak medikuak dira, baina beste langile taldeetako ordezkariak ere badira. Aparteko oihartzuna hartu zuten krisiaren hasieran Donostia ospitaleko zerbitzuburuek Osakidetzari egindako hainbat kritikak, baina «batzarra» zabalagoa dela nabarmendu dute, eta «irekia». Eskariak «Ospitaletik datorren zuzendaritza mediko bat»: hortxe langileen eskea. «Eta hor ez dugu aurrerapausorik izan», zehaztu zuten abenduaren amaieran egin zuten agerraldi hartan. «Baina esan eta esan ari gara: garrantzitsua da zuzendaritza medikoak gure ESIa ezagutzea eta ematen den artaren jarraitutasuna bermatzea». Krisia piztu zuten motiboetako bat izan zen Osakidetzak kargugabetu egin zuela Donostia ospitaleko zuzendari mediko Idoia Gurrutxaga. «Jarduneko» zuzendaritza bat dago orain. Langileen ordezkariek esan dute ez direla «pertsonalismoetan» galduko behin betiko tokia beteko duenaren bila, baina erietxea ondo «ezagutzea» ezinbesteko ezaugarria dela. Donostialdeko ESIaren geroko estrategia «erabakitzeko» gaitasuna izango duen «mahai tekniko bat» ere eskatu dute. Dekretuz, orain «kontseilu kliniko asistentzialak» martxan direla esan dute, baina «bakanak» izan direla orain arte egin dituzten bilerak, eta beti «informatzeko» helburua izan dutela. Harago egingo duen organo bat nahi dute. Zerbitzuetan egiten den lana maiztasun jakin batekin «ebaluatzea» da hirugarren eskea. «Gure proposamena da ebaluazioa norabide bikoa izatea; profesionaletatik zerbitzuburuetara, eta estamentu guztietako erdi karguak eta zuzendaritza ere sar daitezen bertan». Langileen «egonkortasunean» aurrera egiteko ere eskatu dute. Hainbat eske sartu dituzte eskari horren barruan. Batetik, ESI bakoitzeko osasun arloko giza baliabideen zerrendak argitaratzea nahi dute, informazioa «gardena» izateko. Horri lotuta, langileak «egonkortzeko» neurriak ere eskatu dituzte, %30-40ko behin-behinekotasunak arazo handiak baitakartza. Bestetik, «ESI bakoitzaren giza baliabideen analisia» nahi dute, «bere zerbitzu kartera kontuan hartuta». Bide horretan, «erreferentzia unitateak» non jarri behar diren erabakitzeko «txosten tekniko independenteak» eskatu dituzte. Hirugarrenik, atal hori biribiltzeko, «gaitasun berezia eskatzen duten lanpostuen profila» ezartzeko eskatu dute. Krisia piztu zenetik usu aipatu dituzte ESIko profesionalek Onkologikoari buruzko eskeak. Horri buruzkoa da zerrendatu duten bosgarren eskea. Zentro hori erakundean guztiz txertatzea nahi dute. Justu Osakidetzak findu berria du harekiko «lotura hitzarmen berria», eta iruditzen zaie «antolakuntzaren alderdia» ez dela batere argia. Azalpenak nahi dituzte horregatik: «Izan ere, eragina izan dezake pazienteen zirkuituetan eta asistentziaren kalitatean».


Summary: Talibanek boterea berreskuratu ondoren hiriburuan jarraitu zuten emakumezko parlamentari bakarretako bat hil dute, tiroz. Gobernua talibanen esku gelditu ondotik Kabulen segitu zuten emakume diputatu bakarretakoa zen Mursal Nabizada. 32 urte zituen. Poliziaren arabera, ikertzen hasi dira hilketa nola gertatu zen argitzeko.

Mursal Nabizada hil dute, Afganistango Gobernuko parlamentari ohi bat. 32 urte zituen, eta Talibanen garaipenaren ondotik ere bere aldarrikapen politikoei tinko eutsi zielako da ezaguna, besteak beste. 2021eko abuztuan gobernua talibanen esku gelditu eta gero, parlamentari ziren emakume bakan batzuek baizik ez zuten segitu hiriburuan; horietako bat izan zen Nabizada. Uko egin zion herrialdetik ihes egiteari. Tiroz hil dute igandean, Kabulen. Bizkartzaina ere hil dute.

Poliziak jakinarazi duenez, Nabizadaren etxean hil dituzte parlamentari ohia eta haren bizkartzaina. Oraingoz, inork ez du bere gain hartu hilketaren erantzukizuna, eta Poliziak esan du ikerketa bat abiatu dutela gertatutakoa argitzeko.Talibanak agintean direnez geroztik, emakumeen kontrako errepresioa etenik gabe gogortu da herrialde hartan. Batik bat, andreak guztiz baztertuak izan dira parte hartze politikotik. Hezkuntzarako eskubidea ere ukatu zaie.

Ikusi gehiago: URTE BAT TALIBANEN MENPE: Emakumeak, baztertuetan baztertuenak

Mariam Solaimankhil legegile ohiak zenbait mezu eskaini dizkio Nabizadari. Parlamentari ohiak urteetan eginiko ahalegina laudatu du, bai eta erakutsitako indarra ere. «Emakume indartsua zen, arriskuan izanik ere bere sinesmenak grinaz defendatu zituena. Afganistandik ihes egitea eskaini ziotenean, herrialdean gelditzea erabaki zuen, herritarrengatik borrokatzeko».


Summary: Milioi batetik gora ikustaldi lortu ditu Kai Nakaik, Shakirak Piqueri jarritako koplen euskarazko bertsioarekin. Abeslari gasteiztarrak ez du kantaren bertsio osoa egin, baizik eta Tiktok sare sozialerako lagin bat. «Nire helburua ez da abesti osoak egitea, baizik eta erakustea zelan entzuten den holako abesti famatu bat euskaraz»

Ostiralean argitaratu zuen Kai Nakai musikari gasteiztarrak Shakiraren azken kantaren euskarazko bertsioa, edo, hobeto esanda, Tiktokek duen denbora mugaren araberako bertsioaren puska, eta dagoeneko milioi bat ikustaldi lortu ditu.

Barkatu, beste hegazkin bat hartu dut Etsipen handia izan dut jada Hain txapelduna zinela esaten duzu Eta behar zintudanean, guztiz galdu ninduzun

'Sorry', txiki, amaitu da Esan agur, ni naiz eredua Ni bezalako otso bat ez dago galdua Ni bezalako otso bat ez dago zu bezalakoekin

Zuretzat gehiegi nintzen Eta orain zaude, zu bezalako batekin

Zenbakiak ere dantzan jarri ditu kantak, halere. Kai Nakaik Tiktoken zabaldu du lehenbizi bideoa, eta hango kontagailuaren arabera, 297.000 ikustaldi pasatxo ditu. Twitterren bideoarekin jarritako mezua, ordea, astelehen goizerako, 769 aldiz birtxiokatu dute, 378 bider aipatu dute, eta 5.000 atsegin baino gehiago lortu ditu. Eta, esan bezala, milioi bat aldiz ikusi dute, gutxienez.

Musikazale asko gosez geratu da, edonola ere, eta kantaren bertsio osoa plazaratzeko asmorik ote duen galdetu diote musikariari. «Egiten ditudan cover-rak [bertsioak] beti zatitxo bat dira, Tiktokerako direlako. Normalean, iraupen txikiko bideoek hobeto funtzionatzen dute», erantzun dio abeslariak BERRIAri.

Gaineratu du uste duela ez lukeela modurik izango musika zabaltzeko plataformetan jartzeko kantua, jatorrizko abestiaren oinarria erabiltzen duelako. Horrek egile eskubideen gatazka eragingo luke, noski.

Garai batean, bertsolariek mehatxu gisa erabiltzen zuten ohartarazpen hau: «Kontuz, koplak aterako dizkizut eta». Oso ohikoa zen gizarteko gertakarien inguruko koplak egitea eta bertsopaperetan argitaratzea eta saltzea gero. Askotan satiriko samarrak izaten ziren, oker jokatu zuen bati barre egiteko, esaterako.

Bada, antzeko mekanismoa erabili zuen Shakirak joan zen astean, munduan bolo-bolo zabaldu den abestian: koplak jarri dizkio Gerard Pique bikotekide ohiari, beste batekin tronpatzeagatik. Eta Iratxe Aguilera Kai Nakai musikariak ohitura du asko zabaltzen diren kantuen bertsio laburrak egiteko. «Nire helburua ez da abesti osoak egitea, lan asko delako (horretarako badauzkat nire abesti propioak), baizik eta erakustea zelan entzuten den holako abesti famatu bat euskaraz». Aurreko batean, Rosaliaren Despechá kantaren lagina jarri zuen sare sozialetan.

Eta, azken udan, Quevedok Bizarrap ekoizle argentinarrarekin eginiko Quédate kantuaren bertsioa egin zuen.

Reggaeton euskaldun eta ahaldundua egiteagatik da ezaguna Kai Nakai gasteiztarra. Musika estilo horrek duen ospe matxistari buelta emateko asmoz ekin zion sortzeari. «Beti esan da reggaetona oso matxista dela, eta guk erakutsi nahi izan dugu hau ere musika dela, eta musika berez ez dela matxista, eta gure hitzek kolektibo guztiak hartzen dituztela kontuan», esan zion BERRIAri 2020. urtean

Durangoko Azokako Sormen Beka irabazi zuen 2019an, eta, horri esker, Baimenik gabe diskoa plazaratu zuen 2020an, azokan bertan. Geroztik, ez da geratu. Maitia disko laburra plazaratu zuen 2021. urtean, eta Tira singlea iaz.


Summary: Bizkaibuseko gidari bat jipoitu dute, eta Basurtuko ospitalean artatu dute. Hiru andre gaztek autobusetik atera zuten larunbat gauean, Bilboko Moyua plazan, eta ostiko ugari eman zizkioten, konortea galarazi arte.

Mungia eta Bilbo gauez lotzen dituen Bizkaibuseko ibilbidean eraso larria egin diote autobus gidari bati, larunbat gauean. Emakumea Bilbo aldera eramaten ari zen autobusa, eta alkohola hartu izanaren sintoma argiak zituen bidaiari bati sarrera eragozten saiatu zen. Autobusari kolpeak ematen ibili zen hura geltokian zela, baina, azkenerako, sartzea lortu zuen, beste bi lagunekin. Hiru emakume gazte horiek egin zioten eraso gidariari, Bilbora iristean. Jaistera zihoala, txistua bota zion gidariari taldeko batek, Bizkaiko prentsak argitaratu duenez, eta horrek sortutako errietan, iletik heldu eta gidaria kalera atera zuten. Orduan hasi zen jipoia. Lekuko batzuek kontatu dutenez, ostiko ugari eman zizkioten, harik eta konortea galdu zuen arte. Gidaria Basurtoko ospitalera eraman behar izan zuten. Erietxeraturik geratu zen ordu batzuetan, baina, zenbait proba egin ondoren, etxera joan ahal izan zen. Mutuari gaixo baimena eskatu dio, kolpeez gain eragin psikologikoak dituelako.

Vectalia enpresako langile batzordeak elkarretaratzea egin du gaur, Mungiako udaletxearen aurrean, enpresa horretako gidariak jasan duen eraso bortitza salatzeko, eta, etzi, berriro elkartuko dira Bilboko Foru Jauregiaren aurrean (11:00). CCOO sindikatuak salatu du joan den larunbateko erasoa ez dela «salbuespen bat». «Azken hilabeteetan ugaritu egin dira eraso fisikoak eta hitzezkoak, Bizkaiko Garraio diputatuak berak onartu duenez», helarazi du ohar baten bidez. Sindikatuak dio jakinekoa dela «herritarren zentzu ona» dela eraso horien aurkako prebentziorik onena, baina «hil ala bizikoa» dela «enpresek euren langileei legez bermatu behar dieten segurtasuna» ere.

Segurtasun protokoloak sortu

Horregatik, Bizkaiko Aldundiari eta Bizkaibuseko zerbitzua ematen duten enpresei «prebentziorako neurri eraginkorrak» exijitu dizkie sindikatuak, «langileen segurtasuna bermatzeko». «Horrelako egoerak galarazteko protokoloak sortzea nahi dugu, langileen ordezkaritzarekin adostuak, ez baita onargarria arriskuan egotea langileen osasun fisikoa eta psikologikoa, beren lana egite hutsagatik».


Summary: Araba, Bizkai eta Gipuzkoako ekonomia %4,3 handitu zen iaz. Eustatek aurreratu duenez, lanaldi osoko lanpostuak %3,1 ugaritu ziren iragan urtean, eta orotara 30.000 lanpostu inguru sortu ziren.

Iragan urteko azken hiruhilekoan, hazkunde ekonomikoak abiada apur bat hartu zuen. Hirugarren hiruhilekoan, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako barne produktu gordina (BPG) %0,1eko erritmoan hazi zen, eta azken hiruhilekoan koska bat igo da, hamarren bat (%0,4).

Eustatek 2022ko ekonomiaren bilakaeraren datua aurreratu du goizean. Hala, iragan berri den urtean %4,3 handitu zen BPGa. Aldi berean, aurreko urteko laugarren hiruhilekoko datuarekin alderatuta, %2,8koa da hazkundea.

Nahiz eta sektorekako informaziorik ez duen eman, nabarmendu du alor ekonomikoen balio erantsia hazi egin zela iaz, «2021ean baino motelago».

Enpleguari dagokionez, lanaldi osoko lanpostuen kopurua uztailetik irailera artekoa baino %0,1 handiagoa da, eta urte osoan %3,1 handitu zen. Orotara, 2021ean baino 30.000 lanpostu gehiago sortu ziren Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan.

Orain kaleratu berri duen oharra aurrerapen bat denez, behin-behineko datua da. Datorren martxoaren 3an emango du informazio osoagoa Eustatek, eta behin betiko hazkundearen datua.

Azpiazu, baikor

Ukrainako gerrak, Txinak COVID-19ari aurre egiteko erabilitako politikaren aldaketaren ondorioek, energia merkatuetako tentsioak eta inflazio handiak ezkortasuna handitu dute nazioarteko erakundeen artean. Alta, arrisku eta zalantza giro horretan, baikor ageri da Pedro Azpiazu Eusko Jaurlaritzako Ekonomia eta Ogasun sailburua, «oraingoz» datu ekonomiko errealak onak direlako.

Hala, «positibotzat» jo ditu Eustatek aurreratutako datuak, eta bat egin du Eusko Jaurlaritzak 2022rako aurreratutakoarekin.

Urte honetarako baikor ageri da, halaber. Eusko Jaurlaritzak %2,1eko hazkundea iragarri du, beste aurreikuspen batzuek baino baikorrago. Adibidez, iragan astean Laboral Kutxak iragarri zuen ekonomia %1,3 haztea espero duela aurten. Azpiazuk iragarri du martxoan berrikusi egingo duela aurreikuspen hori, Eustatek 2022ko behin betiko datua ematen duenean.

Azpiazuk nabarmendu duenez, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ekonomiak motelaldia nabaritu badu ere, oraindik ere hazkundearen erritmoa sendoa da. Hala, hirugarren hiruhilekoan %3,8ko erritmoan handitu da, eta laugarren hiruhilekoan, %2,8koan. Azpiazuren arabera, hazkunde tasa hori iragan hamarkadakoa baino handiagoa da, eta inguruneko herrialdeena baino handiagoa.

Dena den, kontuan hartu behar da oraindik ere BPGa ez dela iritsi pandemiaren aurreko egoerara eta 2021ean %5 inguruan mugitu dela urte arteko tasa hiruhilekotik hiruhilekora, eta uztailetik aurrera balazta sakatu duela.

Radio Vitoria irratian egoera ekonomikoaz galdetu diote Alfonso Gurpegi Enplegu eta Inklusio sailburuordeari. Haren hitzetan, egungo egoera ekonomiko zailari «eusteko» prest dira eragile ekonomikoak. Indargunetako bat lan merkatuaren egoera dela deritzo. «Gizarte Segurantzako afiliazio kopurua milioi batera heldu da, eta hori lan merkatuaren egoeraren adierazle on bat da».

Gurpegik onartu du ez duela kristalezko bolarik jakiteko zer ekarriko duten datozen hamabi hilabeteek. «2023an zailtasunak izango dira, baina ehun ekonomikoak oraingo ziurgabetasunei aurre egin ahal izango die».


Summary: Nafarroako emakumezkoen pentsioak ez dira mila eurora iristen. ELAren txosten baten arabera, batez beste 977 euroko ordaina jasotzen dute hilean. Araba, Bizkai eta Gipuzkoan 1.056 eurokoa da kopuru hori.

Hego Euskal Herriko emakumeen batez besteko pentsioak ez dira 1.100 eurora iristen. Nafarroan 977 euroko ordaina jasotzen dute batez beste, eta Araba, Bizkaia eta Gipuzkoan, 1.056. ELAk pentsioen inguruan eginiko ikerketaren emaitzetako bat da, eta erretiro zein alargun pentsioak kontuan hartuta ateratako datua. «Genero diskriminazioa da, emakumeek enpleguan pairatu izan duten diskriminazio anitzaren ondorioa», ondorioztatu dute egileek.

Batez besteko pentsioa 1.356 eurokoa da Araba, Bizkaia eta Gipuzkoan, eta 1.256 eurokoa Nafarroan. Alde oso handia dago gizonen eta emakumeen artean. Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako gizonek 1.682 euroko pentsioa dute batez beste; emakumeek, berriz, 1.056 eurokoa (%38 gutxiago). Nafarroan, gizonek 1.545 euroko ordaina jasotzen dute, eta emakumeek, 977koa (%36 gutxiago). Iazko azaroko datuak dira, azken eguneraketa aplikatu aurrekoak.

Ikusi gehiago: Pentsiodunek aldarrikatu dute «milaka arrazoi» dituztela kalean jarraitzeko

Alde handiagoa da erretiro pentsioak eta alargun pentsioak alderatzen badira. Nabarmentzekoa da azken horiek gutxiago direla. Erretiro pentsioei dagokienez, Araba, Bizkaia eta Gipuzkoan gizonezkoek 1.803 euro jasotzen dituzte batez beste; emakumeek, berriz, 1.147 euro. Nafarroan egoera antzekoa da: gizonezkoen erretiro pentsioa 1.653 eurokoa da, eta emakumeena, 1.064koa. Eta zenbatekoak dira alargun pentsioak? Araba, Bizkai eta Gipuzkoan gizonezkoen jasotzen dutena 669 eurokoa da, emakumeena, berriz, 973 eurokoa. Nafarroan, gizonek 617 euro jasotzen dituzte, eta emakumeek, 886 euro.

ELAren txostenaren arabera, Araba, Bizkaia eta Gipuzkoan 10.279 milioi euro jarri zituzten mota ezberdinetako pentsioak ordaintzeko; Nafarroan, berriz, 2.345 milioi euro. Kopuruak elkartuta, BPGaren %12,6aren adinakoa litzateke gastua, Europako batez bestekoaren azpitik. Ikerlariek nabarmendu dute Europako Batasuneko herrialdeek BPGaren %13,6 erabiltzen dutela pentsioetarako; Eurogunekoek, berriz, %14,1. Nabarmendu dute gorabehera handiak daudela estatuen artean.

Sindikatuak, halaber, pentsioa kalkulatzeko urte kopurua handitzeak izango duen eragina kalkulatu du. Horretarako, Espainiako Bankuaren datuetan oinarritu da. Haren arabera, kalkulu epea 15 urtetik 25era luzatu izanak %5eko murrizketa ekarriko du batez beste, eta 35 urtera luzatuz gero %8,2ko murrizketa eragingo luke. Horrenbestez, ELAk aldaketa hori «baztertu» egiten du, eta kritika egin die hura babestu zuten CCOO eta UGT sindikatuei. Era berean, nabarmendu du neurri horiek hartzen dituztenak «ezkerreko» gobernuak direnean egoera are larriagoa dela, eskuin muturraren ideia hedatzen laguntzen dutelako.

Gainera, sindikatuak pentsioen inguruko hainbat aldarrikapen egin ditu publiko. Hona hemen horietako batzuk: hasteko, 1.260 euroko gutxieneko pentsioa ezarri beharko litzakeela uste du. Alde horretatik, nabarmendu du Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak badituztela mekanismoak pentsioak osatzeko eta kopuru horretara iristeko. Era berean, 2011ko eta 2013ko pentsioen erreformak indargabetu beharko liratekeela uste du, eta bide horretatik pentsioak kalkulatzeko epea azken hamabost urteetara mugatu. Azkenik, beste behin gogoratu du kotizazio sozialak ezin direla izan finantzaketaren oinarri bakarra, eta zergekin bildutako diruarekin osatu beharko liratekeela.

Hego Euskal Herriko alderdiei eskaera

Jose Luis Escriva Espainiako Inklusio, Gizarte Segurantza eta Migrazio ministroak pentsioak kalkulatzeko kotizazio epea 25 urtetik 30era progresiboki hedatzea proposatu zuen 2022ko azaroan. ELA sindikatuak neurri horren aurka egin du, ikerketa aurkezteko egindako agerraldian. Mitxel Lakuntza ELAko idazkari nagusiaren hitzetan, luzatze horrek murrizketa handia ekarriko du etorkizuneko pentsioetan. Horregatik, pentsioak kalkulatzeko epea handitzeari uko egin diezaiotela eskatu die sindikatuak EAJri, EH Bilduri, Podemosi eta Geroa Bairi. Lakuntzak adierazi duenez, Sanchezen gobernuak berehala onartu nahi du pentsioen erreforma, eta salatu du «ezkerreko» alderdiek «eskuinaren» neurriak bultzatzen dituztela: «Oso larria da».

Mikel Noval ELAko Azterketa Bulegoko kideak azpimarratu du urte kopurua handitzeak pentsio horiek apaltzea ekarriko duela: «Lehenik eta behin, kalkuluari gehitu nahi zaizkion urteak kotizazio oinarri txikiagoarekin egiten dira. Bigarrenik, kotizazio epean kotizatu gabeko hilabete eta urte gehiago sartuko dira, eta horrek eragin negatibo handia izango du pentsioan. Horrela, urte kopurua handitzeak gehiago zigortzen ditu prekarizatuenak, gehienetan emakumeak».

ELAk salatu duenez, kotizazio epea luzatzeko neurria Europako funtsak jasotzeko «xantaia politikoaren ondorio» da; eta erreforma horiei aurre egiteko protesta egin behar dela adierazi du. Horregatik, Lakuntzak mobilizazioen garrantzia azpimarratu du: «Kalean jarraitu beharko dugu. Mobilizazio sozialak funtsezko zeregina izan behar du, eta erreforma honen larritasunak Euskal Herriko sindikatu eta erakunde sozial guztiak interpelatu behar ditu».


Summary: Ukrainan eta Mendebaldean kezka eragin dute Bielorrusiaren eta Errusiaren ariketa militar bateratuek. Minskek esan du otsailaren 1era arte iraungo duten maniobrak «erabat defentsiboak» direla. Alemaniako Defentsa ministroak dimisioa eman du, Errusiaren inbasioaren aferan egin dizkioten kritikengatik.

Ukrainan eta Mendebaldean kezka eragin du Bielorrusiak eta Errusiak ariketa militar bateratuak hasi izanak gaur. Iragan urtearen hasieran ere egin zituzten, eta horren ondoren eman zuen Vladimir Putin Errusiako presidenteak, joan den otsailaren 24an, inbasioa hasteko agindua; hain justu, Ukrainako hiriburuaren kontrako erasoa herrialde horretatik abiatu zuten, eta, bi egunen buruan hiriburura iritsi ziren arren, gerora galdu egin zituzten konkistaturiko eremuak. Horregatik, eta kontuan harturik hilabete inguru falta dela inbasioaren lehen urteurrenerako, Kievek arreta handiz erreparatuko die otsailaren 1era arte iraungo duten ariketa horiei, nahiz eta, oraingoz, baztertu egin duen joan den urtekoaren antzeko eraso bati aurre egin behar izatea.

Aleksandr Lukaxenko Bielorrusiako estatuburuak joan den urteko urriaren 10ean jakinarazi zuen eskualdeko batasun militar bat osatu zutela Errusiarekin, eta talde hori da egunotan ariketak egingo dituena. Zehazki, aireko indarren txanda da orain, eta, Minskek azaldu duenez, zera egingo dute: «Lurreratze taktikoa, zama ematea eta zaurituak ebakuatzearen itxura bat». Horrez gain, bi herrialdeetako hegazkinek elkarrekin patruilatuko dute muga, eta lurreko tropei laguntza emateko ariketak egingo dituzte.

Bielorrusiako Defentsa Ministerioaren arabera, asteotako maniobren helburua da bi armaden arteko «bateragarritasun operatiboa handitzea», «erabat defentsiboak» diren ariketa horien bitartez. Hori bai, herrialde horretako Segurtasun Kontseiluaren idazkari Pavel Muraveikok azaldu zuenez, Ukrainarekiko mugako egoera «ez da oso lasaia», eta «nahikoa indar eta baliabide» dute «edonolako eraso bati edo mehatxu terrorista bati» erantzuteko.

Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak hainbatetan ohartarazi du, hilabeteotan, Bielorrusia ere gerran sar daitekeela, baina bai Minskek eta bai Moskuk ukatu egin dute aukera hori. Are, Kremlinek behin eta berri ezeztatu du Putinek Lukaxenkori eskatu diola protagonismo handiagoa izateko Ukrainaren inbasioaren aferan, eta, orain arte, Bielorrusiak esan du ez dela gerran sartuko.

Moskuk eta Minskek iragan urtean ere egin zituzten ariketa militar bateratuak, eta, Putinek esandakoaren arabera, Errusiako tropak iragan urteko otsailaren 20an ziren Bielorrusiatik joatekoak. Baina ez da halakorik gertatu, eta harrezkeroztik daude Ukrainaren iparraldeko herrialdean.

Donetsken, berriz, kontrako bertsioak helarazi dituzte Kievek eta Moskuk, eskualde horretako Soledarri buruz aritzerakoan. Errusiak esan du hiri horren kontrola duela, baina Hanna Maliar Ukrainako Defentsa ministrordeak atzo esan zuen ezetz, ez dela egia, eta oraindik borrokan ari direla. «Borrokan ari dira oraindik», idatzi zuen Telegram sare sozialean.

Zelenskik arma gehiago nahi ditu

Ukrainako presidenteak arma gehiagoren beharraz ohartarazi du Errusiako armadari aurre egiten segitzeko, eta, horregatik, Mendebaldea deitu du laguntza militar gehiago bidaltzera.

Baliteke agintariek eskari horri baiezkoa ematea, datorren ostiralean biltzekoa baita Ukrainari laguntza militarra ematen dieten herrialdeak koordinatzen dituen Ukrainaren Defentsarako Bitartekarien Taldea. Mahai gainean izango dute tankeak bidaltzeko aukera, eta ikusteko dago zein izango den Alemaniaren jarrera, orain arte modu epelean aritu baita afera horretan.

Hain justu, Christine Lambrecht herrialde horretako Defentsa ministroak dimisioa aurkeztu du gaur, batez ere Errusiaren Ukrainako inbasioaren aferan eta oro har bere agintaldian izan dituen polemikengatik eta hutsegiteengatik.


Summary: Cosa Nostra mafiako ustezko burua atxilotu dute Italian. Palermoko ospitale pribatu batean atzeman dute Matteo Messina; 30 urte zeramatzan ihes eginda. Justiziak hainbat hilketa eta atentatu egitea egotzi dio Siziliako mafiako ustezko buruzagiari.

Italiako Poliziak atxilotu egin du Cosa Nostra mafiako ustezko buruzagia, Matteo Messina, Palermoko (Italia) ospitale pribatu batean, herrialdeko hainbat hedabidek jakinarazi dutenez. Messinak 30 urte zeramatzan ihes eginda, eta Palermoko fiskaltzak egindako ikerketa baten ondotik atzeman dute. Justiziak bizi guztiko kartzela zigorra ezarria zion Siziliako mafiako ustezko buruari; besteak beste, 1992an Giovanni Falcone eta Paolo Borsellino epaileak hil eta 1993an hainbat atentatu egin izana egotzita.

Siziliako Castelvetrano herrian jaio zen Messina, duela 60 urte. Haren aurkako azken epai batek zehaztu zuen Messinak parte hartu zuela Cosa Nostrak 1990eko hamarkadan egindako hainbat atentatuetan, «estatuari presio egiteko»; 1993an, esaterako, hamar pertsona hil ziren Florentzian, Erroman eta Milanen egindako eraso batzuetan.

Atentatu horien eta Italiako justiziak hura atxilotzeko agindua eman ondoren, Messinak alde egin zuen. Poliziak Toto Riina eta Bernardo Provenzano atxiki ondotik, ikerketek ondorioztatu zuten Messinak leku ezezagun batetik mugitzen zituela Cosa Nostraren hariak. Ordurako Siziliako mafiako buruzagi nagusia zen; aurretik, haren aita, Ciccio, Trapani mafiako burua izan zen.

Italiako gizonik bilatuena izan arren, horrek ez zion eragotzi Bartzelonara bidaiatzea, 1994an; bi begietan ebakuntza egin zioten, fiskalen zenbait ikerketak baieztatu dutenez.

Poliziak hainbat enpresaburu, politikari eta epaile atxilotu izan ditu, Cosa Nostra sareko kide izatea egotzita. Giuseppe Grigoli, Siziliako supermerkatuen nagusitzat hartua, 2013an atxilotu zuten, eta Messinarekin lotutako hamabi enpresa eta 700 milioi euro konfiskatu zizkioten. Baina Cosa Nostraren ustezko buruaren negozioen zati bat besterik ez zen hura; besteak beste, Italia iparraldeko etxe agentzien sektorearen, Sizilia uharteko energia eolikoaren eta online apustuen jabe zen Messina.

Paolo Guido fiskalak, auziaren arduradunetako batek, goratu du «urteetako ikerketen emaitza» izan dela Messina atxilotzeko operazioa, hainbat erakunderen arteko koordinazio lan «zail eta konplexu» bat egin eta gero. Maurizio De Lucia Palermoko fiskalaren ustez, berriz, operazioak «garrantzi historikoa du», RAI irrati telebista publikoari azaldu dionez.

«Garaipen handitzat»

Italiako lehen ministro Giorgia Melonik «estatuaren garaipen handitzat» jo du Messinaren atxiloketa: «Italiak ez dio amore ematen mafiari», idatzi du sare sozialetan, eta lehen ministroak eskerrak eman dizkie «kriminalitate mafiosoren adierazlerik esanguratsuena» atzeman duten erakunde guztiei. «Mafiaren delituen aurkako prebentzioa eta borroka izango dira gobernuaren erabateko lehentasunak», nabarmendu du.

Matteo Salvini lehen presidenteordea ere Meloniren antzera mintzatu da, eta esan du «egun ona» dela herriarentzat. «Mafiak beti galtzen du, beti», adierazi du, berriz, Alderdi Demokratikoko buru Enrivo Lettak.


Summary: N-1 errepideko lerro bat zabaltzea lortu dute. Gutxienez hamar kilometroko ilarak sortu dira Tolosa inguruan, Itsasondoraino, Donostiarako bidean, kamioi bat irauli delako, eta zama astuna errepidera erori delako

Euriak goiza zaildu du errepideetan. N-1 errepidea itxi behar izan dute, Tolosa inguruan (Gipuzkoa), Donostiarako bidean, kamioi bat irauli delako. Gidariak ez du minik hartu, baina ibilgailuak zama astuna zeraman, eta hori errepidean geratu da. Eguerdi parterako, gutxienez hamar kilometroko ilarak eragin ditu ezbeharrak, Itsasondoraino (Gipuzkoa). Edonola ere, 13:00ak baino lehentxeago, ezkerreko lerroa irekitzea lortu dute, eta ilarak laburtzea espero dutela esan du Eusko Jaurlaritzak.

Garabi handi bat beharko da kamioia eta haren zama errepidetik jasotzeko. 10:30 aldera irauli da, 435. kilometroan.

Legorretan (Gipuzkoa), beste istripu bat gertatu da goizean: kamioi batek guraizearena egin du. Halere, horrek ez du horrenbesterako ilararik sortu, kamioia erraz atera ahal izan dutelako errepidetik.


Summary: Luzatu egin dute Martxoaren 3ko Biktimen Oroimenezkoaren estatutuak onartzeko epea. Gaur goizean ziren onartzekoak Martxoaren 3ko Oroimenezkoaren Fundazioa sortzeko estatutuak, baina biktimen elkarteak epea luzatzeko egindako eskaera aintzat hartu du Gasteizko Udalbatzak. 72 ordu baino ez zitzaien eman proiektuaren oinarriak aztertzeko.

Joan den ostiralean, Martxoak 3 3lkarteak jakinarazi zuen Gasteizen eraikitzekoa den Oroimenezkoaren Fundazioaren estatutuak jaso zituela, eta horiek gaur bertan onartu behar zituela Gasteizko Udaleko Gizarte Politiketako Batzordeak, hurrengo ostiralean osoko bilkuran behin betiko onesteko. Estatutuak aztertzeko denbora aski ez zuelako kexa agertu zuen elkarteak, eta udal talde guztiei eskatu zien tramiterik ez abiatzeko Memoria Gara ekinaldiak eta biktimen elkarteak batzarrean berretsi arte. «72 orduan baino gutxiagoan ez dugu gaitasunik aztertzeko, eztabaidatzeko, ekarpenak egiteko eta, hala badagokio, dokumentu hori onartzeko», salatu zuten. Bada, gaur atzera egin du Gasteizko Udalak, eta bertan behera utzi du estatutuen dokumentazioa aztertu eta onesteko emandako 72 orduko epea. Bizikidetza Saileko zinegotzi Miren Fernandez de Landak gaur jakinarazi du puntu hori gaurko gai zerrendatik kanpo geratu dela. EH Bilduk ohar bidez adierazi du bat egiten duela Memoria Gara-k eta Martxoak 3 elkarteak egindako salaketarekin, eta udal gobernuari egotzi dio Oroimenezkoan parte hartzea «galarazten» ari zaiela memoria elkarteei. Koalizioko zinegotzi Alberto Porrasek salatu du 72 orduko tartea ez dela aski fundazioaren estatutuak aztertu eta ekarpenak egiteko. Ia bi urte igaro dira erakundeek Oroimenezko Zentroa sortzeko asmoen protokolo bat sinatu zutenetik. Eusko Jaurlaritzak, Arabako Foru Aldundiak, Gasteizko Udalak eta Gotzaintzak badaukate asmoen protokolo bat eginda, zentro hori abian jartzean bakoitzak zer ekarpen egingo duen finkatzen duena. Bertan, jasota dago fundazioa hiruhileko honetan eratuko dela. Fundazioaren estatutuak ari dira orain adosten. Eta memoria elkarteek salatu dute onartezina dela hain denbora gutxi ematea bereziki garrantzitsua den dokumentu bat aztertzeko . Horrekin bat dator EH Bildu ere: koalizioak ohartarazi du elkarte memorialisten eta biktimen ahotsa entzutea funtsezkoa dela proiekturako, baina EAJ eta PSE-EE bizkarra ematen ari zaizkiela. «Haiekin kontatu dutela esaten diete, baina ez da egia. Ezinbestekoa da Martxoak 3 eta Memoria Gara elkarte memorialistek Oroimenezkoaren sorreran alderdi guztietan parte hartzea, are gehiago proiektuaren oinarrietan, hala nola estatutuen kasuan».

Proiektua, «izozturik»

Duela gutxi, Memoria Gara elkarteak agerraldi batean adierazi zuen kezkatuta zegoela Martxoaren 3ko memoria zentroaren egitasmoa hartzen ari den bidearekin. Salatu zutenez, gaur egun proiektua «izozturik» dago, eta, asmo protokoloa sinatu zenetik ia bi urte igaro diren honetan, «etengabeko atzerapenak, bete gabeko promesak eta aurrekontu murrizketak» dira nagusi. Elkarteko kideek salatu zuten «borondate politikorik eza» atzematen zutela, ez dietela inoiz idatzizko dokumenturik eman, eta denak «hitz onak» izan direla beti. Elkarteko bozeramaileek gogorarazi zuten duela urtebete baino gehiago lankidetza hitzarmen bat sinatzeko proposamena helarazi ziola Gogora institutuari. Proposamenak alde guztien oniritzia zuen, baina oraindik ez da gauzatu. Hala, egitasmoa «serio» hartzeko eskatu zieten erakundeei: «Gure eskua luzatuta dago. Egitasmoa denon artean eraikiko dugu, edo ez da izango. Bi urte alferrik igaro dira, eta ezin dugu beste bat hutsean pasatzen utzi».

Aurrekontua

2021eko otsailean, Gorka Urtaran Gasteizko alkateak, Ramiro Gonzalez Arabako ahaldun nagusiak, Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako sailburuak eta Juan Carlos Elizalde gotzainak asmoen protokolo bat sinatu zuten Zaramagako San Frantzisko Asiskoaren elizan. Eusko Jaurlaritzak, Gogora institutuaren bidez, proiektu horretarako lehen aurrekontua onartu zuen, eta, guztira, 485.000 euro bideratu zituen 2022ko ekitaldirako. Alabaina, Arabako Alea-k iaz jakinarazi zuenez, ez da euro bakar bat ere gastatu 2022 osoan, eta 2023rako %40 gutxiago inbertituko da.


Summary: 2020tik sortutako aberastasunaren bi heren %1 aberatsenen eskuetan daude. Oxfamen txostenaren arabera, munduko hamar aberatsenek beren ondasunak bikoiztu dituzte COVID-19aren pandemiaz geroztik.

Handituz doa dirudunen eta pobreen arteko arrakala. COVID-19aren pandemiaz geroztik, munduko hamar aberatsenek bikoiztu egin dituzte beren ondareak. Gaur argitaratu du Oxfam International GKE gobernuz kanpoko erakundeak desberdintasunari buruz egiten duen urteroko txostena. Horren arabera, %1 aberatsenek eskuratu dituzte 2020tik sortutako aberastasunaren bi heren.

Hain justu, azken hiru urteotan sortutako aberastasun guztiaren %63 —26 bilioi dolar inguru, ia 25 mila milioi euro— %1 aberatsenen esku dago; eta ondasun horren beste zatia, %37 —hamasei bilioi dolar inguru, ia hamabost mila milioi euro—, biztanleriaren gainerako %99aren artean banatu da.

Forbes aldizkariaren arabera, gaur-gaurkoz, munduko hamar aberatsenak dira Bernard Arnault eta haren familia, Elon Musk, Gautam Adani, Jeff Bezos, Larry Ellison, Warren Buffett, Bill Gates, Carlos Slim Helu eta haren familia, Mukesh Ambani eta Francoise Bettencourt eta haren familia.

Muturreko datuak argitaratu ditu txostenak. Elikagaien eta energiaren sektoreko 95 enpresak etekinak bikoiztu zituzten iaz. Baina 820 milioi lagunetik gora gosete arriskuan bizi dira. Desberdinkeria ekonomikoari, gainera, beste zenbait arrakala gehitzen zaizkio. Horietatik guztietatik %60 baino gehiago dira emakumeak. Munduko Bankuaren arabera, berdintasunik eza eta pobrezia ez ziren «hainbeste handitu» Bigarren Mundu Gerraz geroztik.

COVID-19ak, Ukrainako gerrak, prezioen igoerak eta energia krisiak ezegonkortasun handiko urteak markatu dituzte. Franc Cortada erakundeko zuzendariaren ustez, «zenbait enpresa gertaera horietaz baliatu dira prezioak igotzeko». «Jende arrunta oinarrizko produktuak eta elikagaiak lortzeko sakrifizioak egiten ari den honetan, munduko aberatsenek beren ametsik handienak bete dituzte», adierazi du Oxfameko zuzendari exekutibo Gabriela Bucherrek.

Aberatsenen biziraupena izendatu dute txostena, eta munduko foro ekonomikoaren lehen egunean kaleratu dute. Davosen (Suitza) egingo dute, luxuzko eski estazio batean. Han elkartuko dira munduko entitaterik aberatsenak.

Desberdinkeriaren aurrean, zergak igo

«Aberatsenei eta korporazio handiei zergak igotzea da gaur egungo krisiei aurre egiteko irtenbidea». Horixe uste du Bucherrek. Bada, Oxfamek iradoki du gutxienez %75ekoak izan beharko luketela aberatsenei aplikatu beharreko zerga tasek. «Horrek goi zuzendariei soldata izugarri handiak ordaintzea eragotziko luke», adierazi dute txostenean.

Azken berrogei urteotan aberatsenei ezarritako zergak jaitsi dituzte Asiako, Afrikako, Amerikako eta Europako gobernu gehienek. Bestalde, igo egin dituzte produktuen eta zerbitzuen gaineko zergak. Erakundeak salatu du ekintza horiek «zuzeneko eragina» dutela biztanlerik pobreenetan, eta, gainera, sexu desberdintasuna «sakontzen» dutela.

Enpresa handiei eta aberatsei karga fiskala igotzearen alde egin dute zenbait erakundek, hala nola Munduko Bankuak eta NDF Nazioarteko Diru Funtsak.


Summary: Arabako Salhaketak dio ez daudela argi 2020an hildako preso baten ingurukoak. Zaballan zegoen 67 urteko G.B. presoa Gasteizko Santiago ospitalean sartu zuten 2020ko apirilean, ebakuntza kirurgikoa egiteko. Handik bi egunera hil zen, eta Salhaketak uste du ez dela «behar bezala kontrolatu Ertzaintzaren jarduera».

Ertzaintzaren informazioaren arabera, G.B. presoak erizain bati aurre egin zion Gasteizko Santiago ospitalean 2020ko apirilaren 6an, eta Poliziaren zaintzak «gogor jardun zuen haren defentsan». Eusko Jaurlaritzaren 2020ko maiatzaren 18ko txosten baten arabera, liskar bat izan zen presoaren eta Poliziaren artean, eta Ertzaintzak «bere defentsak erabili behar izan zituen, besoak eta hankak kolpatuz», kide horiei lesioak eraginez. Bi egun geroago, aldez aurretik programatutako kirurgian ebakuntza egin gabe, Santiago ospitalean hil zen G.B presoa.

Eusko Legebiltzarrean, garai hartako Segurtasun sailburu Estefania Beltranek ez zien argi erantzun agenteak erabilitako ala erabili gabeko indarrari buruz egindako galdera jakinei, Salhaketak dioenez. «Segurtasun Sailaren arabera, ez dago jasota ospitaleak G.B.-ren heriotzari buruz egindako txosten medikorik, eta hori ez dator bat fiskaltzarekin, hark baieztatu baitu autopsia egin ziotela 2020ko apirilaren 23an».

Euskal Autonomia Erkidegoko Polizien Gardentasunerako eta Kontrolerako Batzordea sortu eta gero, Arabako Salhaketak babesa eskatu zion Arartekoari, eta erakunde horrek informazioa eskatu zion Eusko Jaurlaritzari. Bada, Salhaketaren arabera, «Arartekoak egiaztatu zuen Segurtasun Sailak ez zuela erabilitako indarrari buruzko xehetasunik ematen», eta berriro eskatu zion sail horri kasuari buruzko informazioa, dokumentazioa eta atestatuak.

Arartekoa ere, erantzunik gabe

Arartekoaren ustez, Poliziaren Kontrol eta Gardentasun Batzordea behartuta dago, ofizioz, Poliziaren zaintzapean pertsona baten heriotza edo lesio larriak izan diren gertakariak aztertzera. «Arartekoak adierazi du Segurtasun Sailak ez dituela gertakariak ikertu, ezta gabezia hori justifikatu ere, baloratu ahal izateko behar bezain zehatz, eta horrek zalantzak sortzen dituela polizia jarduleak erabilitako hertsatzeko bitartekoei buruz».

Horiek horrela, gomendio gehiago eman zizkion Arartekoak Segurtasun Sailari: «Santiago ospitalean Ertzaintzaren zaintzapean zegoen G.B. presoaren heriotza iker dezala; esku hartu zuten poliziek arauzko armaren erabilerari buruzko informazioa eman dezatela; eta Arartekoak emandako gomendioak betetzeko beharrezko mekanismoak ezar ditzala».

2022ko abenduan, ordea, Arartekoak Arabako Salhaketara jo zuen jakinarazteko Segurtasun Sailak ez ziola bidali barne ikerketaren edukia, egiaztatzeko ea Erakundearen Gidalerroen eta Nazioarteko Erakundeen errekerimenduen arabera egin zen; ez eta eskatutako polizia jardunari buruzko dokumentaziorik ere, eta horregatik itxi dela Arabako Salhaketak bere garaian egindako kexa espedientea.

Presoak babesteko elkarte horrek uste du Segurtasun Sailak «jardunbide txarrak» izan dituela Arartekoarekin, eta Ertzaintzaren jarduera «behar bezala ez kontrolatzea» gertatu dela agian.


Summary: Gizarte Zerbitzuak izanen dira Barnahus ereduan oinarritutako etxearen erdigunea. Proiektuaren urteko balorazioa egin dute Gasteizen, eta erran dute eraikinaren obrak atzeratuta daudela.

«Ekintza guztien lotura amankomuna». Horrela definitu ditu Gizarte Zerbitzuak Eusko Jaurlaritzako Familia eta Haurren Zuzendaritzak. Zerbitzu hori izanen baita, hain zuzen ere, Barnahus ereduan oinarritutako lehenbiziko etxearen erdigunea. Gasteizen egonen da, eta helburua da sexu abusuak pairatu dituzten umeak berriz ez biktimizatzea.

Erabakia gaur jakinarazi dute zenbait eragilek, Gasteizen izan duten bilera batean. Bertan izan dira, bertzeak bertze, Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburua, Lide Amilibia Gizarte Politiketako sailburuordea eta Save the Children taldeko ordezkariak. Taldeak orain arte egin duen lanaz, etorkizuneko erronkez eta eraikinaren obra proiektuaz ere mintzatu dira bileran.

Gizarte zerbitzuak egoitzaren kudeaketaren erdigunean badaude ere, bertze zenbait eragilek ere prozesuan parte hartuko dute: judizialak eta polizialak –umea arriskuan egonen balitz–, hezkuntza arlokoak –tresnak izanen dituzte umeen kontrako indarkeria kasuak identifikatzeko– eta osasungintzako profesionalak –kasu horietarako protokolo bat duten arren, Barnahus eredura moldatu beharko dute–. Arlo horietako bakoitza bere antolaketa fintzen dabil, gaur aurkeztu den eskema orokorrean txertatzeko. Sistema guziendako lengoaia amankomun bat finkatu da, tramiteak azkartzeko.

Bileran, eraikinaren lehenbiziko argazkiak ikusi ahal izan dituzte, zeina, oraindik, obretan dagoen. Amilibia: «Egia da atzerapen bat dugula obretan, baina garrantzitsua iruditzen zaigu gure ahaleginak lehenik edukian zentratzea».

Hala ere, azaldu du 2022an hilabetean behin bildu direla, eta koordinatzeko «lan handia» egin dutela. Joan den urteko agenda ere errepasatu du: bederatzi bilera egin zituen lantaldeak; umeei eta nerabeei egindako indarkeriaren inguruko tailerrak egin dituzte; nazioarteko bertze Barnahus etxeekin elkarrizketak izan dituzte; eta Danimarkako Barnahusera bisita egin zuten.


Summary: Tapia: «Menpekotasuna murriztu nahi badugu, zentral eolikoak jarri behar ditugu nahitaez». Energia berriztagarrien lurralde plan sektorialak gisa horretako zentralak jartzeko 78 toki proposatzen ditu, eta haietan guztietan zentralak jartzearen alde agertu da Jaurlaritzako Ekonomia Garapen eta Azpiegituretarako sailburua.

Ahalik eta zentral eoliko gehien jarri nahi du Eusko Jaurlaritzak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Hala erakutsi du gaur Arantxa Tapia Ekonomia Garapen eta Azpiegituretarako sailburuak Euskadi Irratiako Faktoria saioan egin dioten elkarrizketan: «Herriz herri aztertuko ditugu proposamenak, baimen guztiak ondo beteta eta berme guztiekin. Baina azpiegitura horiek nahitaez jarri behar ditugu, gaur egun dugun menpekotasuna murriztu nahi badugu behintzat».

Horregatik, esan du zentral eolikoak ikusi nahiko lituzkeela energia berriztagarrien lurralde plan sektorialak (LPS) proposatutako 78 kokalekuetan. Tapiak aitortu du oraindik beste urte eta erdi edo bi urte beharko direla plana onartzeko, eta, horregatik, azpimarratu du bizkortu egin behar direla energia berriztagarriak jartzeko baimenak: «Gaur egun, urte bat edo urte eta erdi behar izaten dugu haiek tramitatzeko»

Ikusi gehiago: Zentral eolikoak egiteko 33 eremu hautatu dituzte EAEko lurralde plan sektorialean

Ezarri nahi duten ereduaren inguruan, azpimarratu du «beharrezkoa» dela «eremu publikoa eta pribatua elkarrekin aritzea». Ekiola energia kooperatiba jarri du adibidetzat, Energiaren Euskal Erakundeak, Mondragon Korporazioak eta Iberdrolak sustatutako egitasmoa. Hark Araban jarriko ditu energia fotovoltaikoa lortzeko parkeak. Proiektu horri esker 20-25 bat enpresa onuradun daudela zehaztu du sailburuak: «Hori lortu behar dugu: erakundeen, herritarren eta enpresen onura helburu duten proiektuak izatea», azaldu du.

Egitasmo horren inguruan EH Bilduk duen jarrera gaitzetsi du Tapiak: «Iberdrola tartean dagoelako kritikatzen dute, baina gero beste enpresa pribatu baten esku hartzea ondo ikusten dute, norvegiarra delako».

LPSak bereziki aintzat hartu dituen bi espazioak ere Araban daude: Arabako lautada eta Arabako Errioxa dira. Bietan Nekazaritzako eta Basozaintzako LPSan balio handiko lur izendatutako eremu asko aukeratu dituela egotzi diote Arabako Foru Aldundiaren Ingurumen Saileko teknikariek Jaurlaritzari.

Prezioak, gora

Datozen hilabeteetan hasiko dira Trantsizio Energetikorako eta Klima Aldaketarako lege proposamenari buruzko negoziazioak ere. Tapiak esan du izan dituztela elkarrizketa batzuk gainontzeko talde politikoekin, baina oraindik ez direla hasi negoziatzen; gehitu du «nahi izanez gero» helduko direla akordioetara. Azaldu du «azken hilabeteetako tenperatura altuei eta politika batzuei esker» behera egin duela energiaren prezioak, baina abisatu du: oraindik igo egin daiteke eskaria, eta, ondorioz, baita prezioa ere.


Summary: Pentsiodunek aldarrikatu dute «milaka arrazoi» dituztela kaleetan jarraitzeko. Pentsioen erreformaren bigarren zatiaren aurka egingo dutela aurreratu dute mugimenduaren sorreraren bosgarren urteurreneko ospakizunean.

Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak «oso bizirik» dagoela aldarrikatu du bere sorreraren bosgarren urteurrena ospatzeko antolaturiko elkarretaratze eta kalejiretan. Mugimenduaren sorrera eragin zuen arazoetako asko oraindik konpontzeke daudela gogoratu dute hiri eta herrietako udaletxeen aurrean. Are gehiago, oraindik ere protestan jarraitzeko «milaka arrazoi» dituztela nabarmendu dute, eta aurreratu Espainiako Gobernuak egin nahi duen pentsioen erreformaren bigarren zatiaren aurka egingo dutela.

2018ko urtarrilaren 15ean piztu zen Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduaren sortu zuen txinparta. Garai hartan, Mariano Rajoy zen Espainiako presidente, eta hark proposaturiko pentsioen eguneratze txikiaren aurka elkarretaratzera deitu zuten Bilbon. Astelehen buruzuria izanagatik, jendetza bildu zen. Euskal Herriko hainbat herri eta hiritara zabaldu zen mugimendua, eta urte hartako martxoan manifestazio erraldoia egin zuten. «230 astelehen geroago hemen jarraitzen dugu, eta jendetza biltzeko gai gara oraindik», aldarrikatu du Andrea Uña pentsiodunen elkarteko kideak gau Bilboko udaletxe aurrean eginiko elkarretaratzean.

Euri zaparrada egin arren, ehunka lagun bildu dira, eta gero kalejira egin dute Plaza Barriraino. Uña esan du, hain zuzen, oraindik ere borrokatzeko «milaka» arrazoi dituztela, eta salatu du gero eta gehiago pentsiodun gehiagok dituztela arazoak oinarrizko bizi baldintzak lortzeko. «Onartezina da!», oihukatu du amorruz. Era berean, garbi utzi du pentsioen erreformaren bigarren zatiaren aurka daudela, «gobernatzen duenak gobernatzen duena».

Egun Hego Euskal Herriko biztanleen %22,3 dira pentsiodun. Jon Fano mugimenduko kideak pentsioek aurten izandako eguneratzea hartu du hizpide. %8,5ekoa izan da, eta aldarrikatu du hori hala izan bada pentsiodunen borrokari esker izan dela, bere garaian hura eguneratzeko sistema aldatzeko kalera irten zirelako. Dena den, haren ustez, ez da nahikoa: «Azken 11 urteetan pentsioek izan duten bilakaera bizitzaren kostuak izan duenarekin alderatzen badugu, %11,7ko galera izan dute. Beraz, badago zeregina».

Pentsiodunek Bilbon egin duten kalejiraren irudiak:

Pentsiodunen artean alde handiak daudela nabarmendu du Fanok, eta diru laguntza ez-kontributiboa jasotzen ez duten pertsonen egoera lazgarria salatu du. Alde horretatik, nabarmendu du emakumeen egoera are zaurgarriagoa dela: «Bakarrik bizi diren askok ezin dute bizitza duinik egin». Mugimendua piztu zenean 1.080 euroko gutxieneko pentsioa eskatzen zuten, eta kopuru hori ez dute aldatu, baina etsipen hutsez: «Kalkuluak eginak ditugu, orain 1.230 euroko gutxieneko pentsioa eskatu beharko genuke, baina egoera zein den ikusita, tamalez, 1.080 eurokoa lortuz gero aurrera pauso handitzat jo beharko genuke».


Summary: Gina Lollobrigida aktore italiarra hil da, 95 urterekin. Zinemako izar bilakatu zen Italian XX. mendearen erdialdean, eta Hollywoodera egin zuen jauzi gero.

Gina Lollobrigida aktore italiarra gaur hil da, Ansa albiste agentziak jakinarazi duenez. Bere ibilbidean 60 filmetan baino gehiagotan parte hartu zuen, eta batik bat Italian lan egin zuen, baina nazioarteko ekoizpenetan ere aritu zen, baita Hollywoodeko hainbat zinemagilerekin ere. Hala, zuzendari izan zituen Rene Clair, John Huston, Vittorio De Sica eta King Vidor, besteak beste, eta haren ondoan aritu ziren Burt Lancaster, Humphrey Bogart eta Marcello Mastroianni, beste batzuen artean.

Luigina Lollobrigida Subiacon jaio zen (Italia), 1927an, eta 20 urterekin Erromara lekualdatu zen, Arte Ederrak ikasteko asmoarekin. Han, baina, modelo lanak egiten hasi zen, eta lehendabizi Miss Erroma lehiaketara aurkeztu zen, eta segidan Miss Italiara. Horrek ezagun bihurtu zuen herrialdean, eta bultzada ere izan zen zinema munduan sartzeko. Hala, Cinecitta estudioetan rol txiki batzuk lortu zituen (Aquila nera, Ricardo Fredda, 1946: L'elisir d'amore, Mario Costa, 1947; Il delitto di Giovanni Episcopo, Alberto Lattuada, 1947), eta pixkanaka, baita protagonista rolak ere: Campane a martello (Luigi Zampa, 1949), Miss Italia (Duilio Coletti, 1950), Vita da cani (Mario Monicelli / Steno, 1950)...

1952an Cannesen eta Berlinen izan zen Fanfán La Tulipe frantziar produkzioarekin (Christian-Jaque), eta horrek nazioarteko oihartzuna eman zion Lollobrigidari. Ordurako, bere herrialdean izar handia bilakatzen hasia zen, eta Pane, amore e fantasia-k berebiziko bultzada eman zion (Luigi Comencini, 1953), film horrekin irabazi baitzituen bere lehendabiziko interpretazio sariak.

Garai hartan egin zuen Hollywooderako jauzia ere. John Hustonek Beat The Devil filmerako deitu zuen (1953), eta lan horretan aukera izan zuen Bogartekin eta Truman Capoterekin lan egiteko —gidoilari aritu zen idazlea—. Eta hiru urte geroago, Burt Lancasterrekin eta Tony Curtisekin osatu zuen Trapeze zirku munduan girotutako dramaren hirukote sentimentala, Carol Reeden aginduetara. Urte hartan bertan, 1956an, Esmeralda izan zen Notre-Dame de Paris filmean (Jean Delannoy), eta 1959an King Vidor zinemagilearekin lan egin zuen Solomon and Sheba Biblian oinarritutako ekoizpen erraldoian.

60ko hamarkadatik aurrera, Italiako zinemagintzan zentratu zen batik bat, nahiz eta Hollywoodeko zenbait produkzio arrakastatsutan ere parte hartu zuen; esaterako, Buona Sera, Mrs. Campbell filmean (Melvin Frank, 1968). Hurrengo hamarkadan, berriz, zinema uzten hasi zen, eta gerora telesail gutxi batzuetan ere parte hartu zuen, hala nola AEBetako Falcon Crest folletoian.

Orain dela hilabete gutxi batzuk albiste iturri izan zen Lollobrigida, joan den urteko irailean Italiako Senaturako hauteskundeetara aurkeztu baitzen.


Summary: Hirekin zentroa aurkeztu dute, industria eraldatzen laguntzeko. Mondragon Unibertsitatea da berrikuntza eta ekintzailetza zentroaren bultzatzaile nagusia. Datorren urterako martxan nahi dute.

Hirekin berrikuntza eta ekintzailetza zentroak industriaren eraldaketan eragin nahi du; hots, haren helburua da laguntza ematea gaurko industria kutsatzailea, baliabideetan intentsiboa eta balio teknologiko baxukoa industria jasangarri, digital eta balio erantsi handikoa izan dadin. Mondragon Unibertsitatea da zentroaren bultzatzaile nagusia, eta Debagoiena eskualdeko industriarentzat erreferentziazko gune izatea nahi dute. Arrasaten eraikiko dute (Gipuzkoa).

Ia zortzi milioi euroko aurrekontua du Goi Eskola Politeknikoa buru duen proiektuak, eta arduradunek espero dute datorren urterako martxan egotea. Gaur egin dute lehen harria jartzeko ekitaldi sinbolikoa; sinbolikoa, zentroa eraikitzeko lanak hasiak baitituzte jada, eta ekitaldian ez baitute kutxarik lurperatu, euriarengatik.

Vicente Atxa Mondragon Unibertsitateko errektoreak azpimarratu du, dena den, «harri bat baino gehiago jarrita egon arren» ekitaldia egitea erabaki dutela berresteko erakundeek, enpresek eta unibertsitateak industria jarduera berrien aldeko «apustuari eusten» diotela. «Apustu horren adibide garbia da Hirekin», adierazi du.

Lankidetza oinarri Hirekin zentroa 6.000 metro koadroko industria espazio handi bat izango da, eta, besteak beste, prototipoak, simulazioak eta esperimentuak egiteko ekipamenduz hornituta egongo da. Lantegiak eta tailerrak ere izango ditu, baita sorkuntza bateratuko guneak ere. Izan ere, zentroak 4.0 industrian eta fabrikazio aurreratuan jarriko du fokua, eta, horretarako, hezkuntzaren, enpresa munduaren eta ikerketaren alorreko aditu eta arituen elkarlana bultzatuko du.

Hala, enpresek egun dituzten hutsuneei erantzungo diete, Carlos Garcia Goi Eskola Politeknikoko koordinatzaile nagusiak azaldu duenez. «Gune honekin pauso bat aurrera eman nahi dugu, industriaren errealitatera are gehiago gerturatzeko». Enpresen bidelagun izango dira, proiektu berriak garatu ditzaten, beren jarduera dibertsifikatu dezaten edota berrikuntza teknologikoak txertatu ditzaten. Ekintzailetza ere sustatuko dute, industrian negozio eredu berriak sortzen laguntzeko.

Mondragon Unibertsitateaz gain, Hirekin proiektua bultzatu duten erakundeak dira: Mondragon, Saiolan, Ikerlan, Fagor taldea eta Gizabidea fundazioa, Debagoieneko Mankomunitatea, Isea, Galbaian eta Garaia Parke Teknologikoa. Espainiako Gobernuaren Zientzia Ministerioaren laguntza ere izan du egitasmoak. Dena den, proiektu irekia izanik, espero da gerora erakunde eta enpresa gehiagok bat egitea.

Erakundeetako eta enpresetako ordezkari ugari egon dira ekitaldian: Iñigo Uzin Mondragon korporazioko presidentea; Joxean Alustiza Fagor taldeko eta Gizabidea Fundazioko presidentea; Markel Olano Gipuzkoako Ahaldun Nagusia eta Javier Larrañaga Ekonomia Sustapeneko diputatua; Jokin Bildarratz eta Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza eta Ekonomiaren Garapeneko sailburuak; EAJren Euzkadi Buru Batzarreko presidente Andoni Ortuzar eta Madrilgo Kongresuko diputatu Aitor Esteban.


Summary: Ahalduntze prozesuetan parte hartzen duten emakumeetan aldaketak daude, ikerketa baten arabera. 40 eta 69 urte bitarteko emakumeak dira ahalduntze prozesuetan gehien parte hartzen dutenak.

Ahalduntze prozesuek osasunean zer onura dituzten jakitea eta prozesu horien garrantzia nabarmentzea. Horiek dira Gipuzkoako ahalduntze taldeak: parte hartzeko arrazoiak eta aldaketa esanguratsuak txostenaren helburuak. Pepa Bojo psikoterapeuta da dokumentuaren egilea, eta azaldu du ahalduntze tailerretan parte hartzen duten Gipuzkoako emakumeen herenek baino gehiagok autoestimu eta segurtasun pertsonal handiagoa dutela.

Gaur egin dute txostenaren aurkezpena, eta han izan dira egilea eta Nerea Isasi Gipuzkoako Foru Aldundiko Berdintasun zuzendaria. Isasik adierazi du ikerketak «garrantzi handia» duela, jakiteko ahalduntze eskolek zer-nolako ekarpena egiten duten.

Dokumentuak azaltzen du 40 eta 69 urte bitartekoak direla ahalduntze prozesuetan gehien parte hartzen dutenak. Hala ere, 40 urtetik beherakoak eta 70etik gorakoak ere hasi dira parte hartzen, poliki-poliki. Lagineko emakumeen herenarendako, osasuna da parte hartzeko arrazoi nagusia.


Summary: Oreka izango du ardatz Guggenheim museoko aurtengo programazioak. Bilboko Guggenheim museoak zazpi erakusketa antolatuko ditu 2023an. Otsailaren 10etik aurrera ikusi ahal izango da lehena: ‘Joan Miró. Errealitate absolutua. Paris, 1920-1945’.

Bilboko Guggenheim museoak aurreko urteetako «anbizio, asmo eta bikaintasun» berarekin ekingo dio 2023ari. Hala adierazi du Juan Ignacio Bidarte zuzendariak, goizean emandako prentsaurrekoan. Guztira, zazpi erakusketa egingo dituzte aurten. Horietatik lehena, Joan Miró. Errealitate absolutua. Paris, 1920-1945, otsailaren 10etik aurrera egongo da ikusgai.

«Oreka» izango du jomuga aurtengo programazioak, zentzu guztietan: «Erakusketek izango duten denbora tartearengatik, genero aldetik, geografikoki... Aniztasuna izango da nagusi». Hala, programazioa «publiko zabal batentzat erakargarria» izango dela ziurtatu du Bidartek, baita «askotarikoa» ere. Era berean, iazko urtea «oso ona» izan zela nabarmendu du zuzendariak: 1.289.147 milioi bisitari izan zituen. 25 urte bete zituen museoak, eta, ospakizun gisa, jarduera andana prestatu zuten urte osorako.

Hauek dira, zehazki, Guggenheimeko 2023ko programazioa osatuko duten zazpi erakusketak, hurrenkera kronologikoan:

'Joan Miró. Errealitate absolutua. Paris, 1920-1945'. Otsailaren 10etik maiatzaren 25era bitarte.

Aurtengo lehenengo erakusketak Joan Miró artista izango du protagonista. Baina, haren ibilbide osoaren errepasoa egin ordez, «funtsezko aldi bat» erakutsiko da: 1920tik 1945era bitartekoa, hain zuzen ere. Parisera egindako lehenengo bidaiarekin abiatuko da erakusketa, eta, Konstelazioak egin ondoren urte batzuk margotu gabe eman eta gero, artistak hondo zuri baten gainean margotutako obra sail handi batekin amaituko da. 82 obra egongo dira erakusgai Guggenheim museoko 105. aretoan, eta Enrique Juncosa arituko da komisario lanetan.

'Oscar Kokoschka'. Martxoaren 17tik irailaren 3ra bitarte.

Oskar Kokoschka artista austriarraren atzera begirakoarekin osatuko dute urteko bigarren erakusketa. Vienako modernismoaren erreferentetzat hartzen da Kokoschka, eta haren ibilbide osoa erakutsiko da, 140 artelanen bitartez. Diziplina ugaritan aritu bazen ere, artea izan zen haren bizitzako hari nagusia. «Kontzientziak astintzeko tresna gisa ulertzen zuen artea», kontatu du Marta Blaviak, Dieter Buchhart eta Anna Karina Hofbauer komisarioen laguntzaileak. Ekintzailea izan zen aktibismo politikoaren testuinguruan, baita arte figuratiboaren bultzatzailea ere. Parisko Arte Modernoko Museoarekin elkarlanean osatuko dute erakusketa.

'Lynette Yiadom-Boakye'. Maiatzaren 31tik irailaren 10era bitarte.

Zorion, adiskidetasun zein bakardade uneetan irudikatutako pertsonaien erretratuak egiteagatik egin zen ezagun Lynette Yiadom-Boakye artista eta idazle britainiarra. Fikziozko pertsonaiak erakusten ditu bere lanetan, eta, zenbaitetan, animaliak ere azaltzen dira horiekin batera. Obrei lasai begiratzeko gonbita egin nahi die ikusleei, eta artelan bakoitzaren izenburuek ere gogoeta bultzatuko dute. 2020 eta 2023 bitartean sortutako 65 obra egongo dira ikusgai erakusketan, eta katalogo ilustratu bat ere izango du.

'Yayoi Kusama: 1945etik gaur egunera'. Ekainaren 27tik urriaren 8ra bitarte.

Japoniako Yayoi Kusama artista eta idazlearen atzera begirakoa izango da urteko laugarren erakusketa. Azken zazpi hamarkadetan, ikuspegi abangoardista landu du artistak. Betiere, estetika pertsonal berezia eta bizitzaren filosofia ardatz hartuta. Bigarren Mundu Gerran egin zituen lehen marrazkietatik abiatuko da erakusketa, eta gaur egunera bitarte egin dituen 200 obra inguru ikusi ahal izango dira. Besteak beste, pinturak, marrazkiak eta eskulturak. Kronologikoki eta gaika antolatuta egongo da erakusketa, eta sortzaileak bere ibilbidean landutako askotariko gaiak erakutsiko ditu. Tartean, infinitua, natura kosmikoa, heriotza eta bizitza.

'Picasso. Materia eta gorputza'. Irailaren 29tik 2024ko urtarrilaren 14ra bitarte.

50 urte beteko dira aurten Pablo Picasso hil zenetik, eta, haren omenez, artistak egindako 45 eskultura erakutsiko dira. Giza gorputza izango da erakusketaren ardatza, eta artistak jorratutako askotariko estiloak jasoko ditu. Erakusketa hau da Guggenheimek 2023an espero duen bildumarik esanguratsuenetako bat.

'Marine Hugonnier: landa txostenak'. Urriaren 27tik 2024ko urtarrilaren 21era bitarte.

Dokumental eta fikzio estrategiak erabiltzen ditu Marine Hugonnier artistak obrak egiteko. Behaketa hartzen du oinarri gisa, eta aurrez aurre begiratzen dio irudikatu nahi duen horri. Erakusketaren bitartez, artistak azkenaldiko praktika eta praxi filmikoaren inguruan duen ikuskera erakutsiko da. Film & Video programaren proposamena izango da, eta Manuel Cirauqui arituko da komisario lanetan.

'Gego: infinitua neurtzen'. Azaroaren 3tik 2024ko otsailaren 4ra bitarte.

Gego (Gertrud Goldschmidt) artistaren obrari eskainiko diote urteko azken erakusketa. Sortzaileak abstrakzioaren inguruan zuen ikuspegiaren bilakaera jorratuko da erakusketan, eta askotariko eskulturak, marrazkiak, grabatuak, liburuak eta ehunak erakutsiko dituzte.


Summary: FVEM eta metalgintzako sindikatuak hilaren 23an elkartuko dira berriz. Bi aldeek beren proposamenak azaldu dizkiete Jaurlaritzari, eta hark zehaztu du hurrengo hitzordua. ELAk nabarmendu du mobilizazioak direla lan ituna lortzeko modurik onena.

Bizkaiko metalgintzako lan hitzarmenaren negoziazioa geldirik egon da azken asteotan. Izan ere, ituna negoziatzeko mahaia abenduaren 21ean bildu zen azkeneko aldiz. Eta adostasunik gabe amaitu zuten bilera. Negoziazioan aurrerapauso bat eman nahian, CCOO, LAB eta UGT sindikatuek Eusko Jaurlaritzako Lan eta Enplegu Sailari bitartekaritza lanak egiteko eskatu zioten joan den astean. FVEM patronalak ere onartu zuen bitartekaritza. Hori dela eta, gaur batu dira lehen aldiz hiru aldeak. Elena Perez Barredo laneko sailburuordeak bi aldeen proposamenak entzun ditu, eta beste hitzordu bat antolatu du urtarrilaren 23rako. Baiezkoa eman dute sindikatuek, baita patronalak ere.

CCOOk, LABek eta UGTk negoziazioarekin eta bitartekaritzarekin jarraitzearen alde egin dute: «Bizkaiko metaleko langileen eskubideak eguneratuko dituen akordio bat lortzen saiatzeko». Hiruen artean ordezkaritzaren %59 dute, lan hitzarmena berresteko nahikoa. Nahiz eta ELA sindikatuaren ustez —ordezkaritzaren beste %41 du— bilerak negoziazio mahaian egin behar diren, joan den astean argi utzi zuen bitartekaritza egotekotan bileran parte hartuko zuela. Eta hala izan da. Haien ustez, patronalak azaroan egindako proposamena hobetu beharko luke. Sindikatuak negoziatzeko borondatea erakutsi du. Hala ere, uste du «hitzarmen duina» lortzeko modurik onena mobilizazio eta greba gehiago antolatzea dela.

Duela urtebete baino gehiago osatu zuten Bizkaiko metalgintzaren mahaia, 56.000 langileri eragiten dien lan hitzarmena berritzeko. Ordutik, hogei bilera baino gehiago egin dituzte sindikatuek eta FVEMek, baina ez dute akordiorik lortu. FVEMek azaroaren amaieran egin zuen bere azken proposamena. Sindikatuek, berriz, abenduan; baina patronalak ez zuen onartu.

2022an, gainera, langileek 11 greba egun egin zituzten. Mobilizazio horietan parte hartu zuten hainbat langile deklaratzera deitu dituzte egunotan. Eta, babesa adierazteko, elkarretaratzeak antolatu dituzte CCOOk, LABek eta UGTk. Protestetan, Segurtasun Sailaren jarrera salatu dute, euren partetik langileek «kolpeak, leporatzeak eta Poliziaren azpijokoak» jaso dituztelako.


Summary: Bertan behera utzi dituzte Baiona eta Hendaia arteko trenak eta Baiona eta Donibane Garazi artekoak. Haizearengatik hartu dute neurria, eta TER konpainiak ez du ordezko zerbitzurik jarri

TER tren konpainiak gaur goizaldean ohartarazi duenez, tren zerbitzua bertan behera utzi dute Baiona eta Hendaia eta Baiona Donibane Garazi artean.

«Haize bortitza» espero dutela eta «segurtasun arrazoiengatik» hartu dute neurria, azaldu dutenez.

Erabiltzaileek galdetu diete zer garraio zerbitzu jarri duten trenak ordezkatzeko, eta halakorik ez dagoela erantzun diete. «Orduko 120 kilometroko ufadak espero ditugu, autobus konpainiak ere ez dira ibiliko, segurtasun neurri gisa».


Summary: 80 urteko gizonezko baten gorpua aurkitu dute Bermeon. Atzotik zegoen galduta, eta portuan topatu dute, hilda

Gaur goizaldean 80 urteko gizonezko baten gorpua aurkitu dute Bermeoko portuan (Bizkaia). Atzo gauean senideek ohartarazi zuten etxetik falta zela, euri eta haize denboralearen erdian, eta larrialdi zerbitzuek hura bilatzeko operazioa antolatu zuten.

01:00ak aldera, Gurutze Gorriaren ontzi bateko kideek topatu dute gorpua. Auzi medikuak aztertzen ari dira gorpua, eta Ertzaintzak ikerketa hasi du, gizona nola hil zen argitze aldera.


Summary: Eneko Compains: «Sadarren banderak kentzeko emandako agindua erabat arbitrarioa da». EHUko Konstituzio Zuzenbide irakaslea da larunbatean segurtasun indarrek kendu zituzten banderen jabea. Twitterren azaldu du bere ikuspuntua.

«Bideoan ageri direnetako bat naiz, eta kentzen dituzten banderen jabea. Gertatutakoa ez da zerbait berria; jende askori gertatu zaio. Berria dena da irudiak zabaldu izana». Horrela hasi du Eneko Compains EHUko Konstituzio Zuzenbideko irakasleak Twitterren idatzi duen haria. Han azaldu du joan den larunbatean Iruñeko Sadar estadioan zer gertatu zitzaion, eta legediaren aldetik ere aztertu du segurtasun indarren jokabideak duen oinarri falta. Compains da zabaldu den bideoan segurtasun indarrekin eztabaidan ageri dena.

Larunbatean, Sadarreko harmailetan, GKS Gazte Koordinakunde Sozialistako kideek pankarta bat erakutsi zuten hainbat minutuz (eurek bota zuten ondoren), eta, hori ikusita, baimenik ez zuten ikur guztiak kentzeko agindua eman zuen Espainiako Poliziaren koordinatzaileak, estadioko segurtasun indarren buruak. Beste batzuen artean, Compainsek eskegita zeuzkan Ikurrin bat eta Nafarroako bandera bat kentzera joan ziren agenteak; txistuak eta protestak eragin zituen horrek, eta, azkenean, ikurrak erakutsi ahal izan zituen zaleak. Darko Brasanac jokalariari kamiseta eskatzeko haur batek zuen pankarta kentzen ere saiatu ziren.

Horrela azaldu du Compainsek bere kasua: «Arazoak estadioaren sarreran bertan hasi ziren. Guardiak esan zidan ez zekiela Euskal Herriko armarria zuen ikurrinarekin pasatzerik banuen edo ez. Zergatik? Ez zuen erantzun. Orduan, alboan zuen Espainiako Poliziari galdetu zion, eta hark: «Zalantzaren aurrean, ez dadila pasa». Badakizue, Polizia beti pro libertate, askatasunaren benetako zaindariak. Igarri dadila ironia».

Azkenean, bandera kendu eta minutu batzuk izan zuten zain, baita partida hasita zegoela ere. Azkenean, hainbat aldiz eskatu eta gero, itzuli zioten bandera Compainsi, eta igo zen harmailetara. Segurtasun indarrak minutu gutxi geroago azaldu ziren berriro, banderak kentzeko aginduz. Ezetz esan zuen zaleak, eta orduan gertatu zen bideoan ageri den momentua; han, guardiek indarrez kentzen dituzte banderak, Compainsekin eztabaidan ari diren bitartean.

«Zer arauren arabera zentsuratzen dituzte ikurrin bat eta Nafarroako bandera bat? Denboraldi osoa daramat-eta haiek jartzen! Erantzunik ez. Aginduaren arduraduna nor zen esateko exijitu nien. Klubaren aginduak zirela soilik esan zidaten. Borra atera zuen batek. Azaldu nien urteak neramatzala leku horretan bertan banderak jartzen, baina ez zegoen zereginik».

Azkenean, hainbat minutuko tentsioaren ostean, lortu zuen bere helburua Compainsek, eta ez zituzten eraman ikurrina eta bandera.

Legezko oinarririk ez

Zuzenbidean aditua izanik, EHUko irakasleak ikuspuntu horretatik ere begiratu dio gertatutakoari: «Ez da Sadarren banderekin arazoak ditudan lehen aldia. Urrutira joan gabe, denboraldi honetan bertan SESB Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuneko bandera batekin sartzea eragotzi zidaten. PCE Espainiako Alderdi Komunista legezkoa da; beste alderdi komunista batzuk ere bai; baina, aizu, zu ezin zara bandera komunista batekin sartu. Zergatik? Zer lege oinarrirekin? Honek zer lotura du antibiolentziarekin? Non geratzen da Espainiako Konstituzioak sagaratzen duen adierazpen askatasuna?», galdetu du.

«Noski, eskatu arren, inork ez dizu ematen araua azaltzen duen paperik. Erabat erabaki arbitrarioa da». Gogoratu du konstituzioak dioenez ezin dela zentsurarik ezarri aurretiaz; hau da, herritar batek nahi duena esan dezakeela, eta, ondoren, esandakoa delitua baldin bada, epaitu ahal izango dutela. «Sadarren, hego harmailan behintzat, etengabea da aurretiazko kontrola, absolutua, eta justifikaziorik gabea», gehitu du.

«Egun batetik bestera, legedia aldatu gabe, lehen normal jartzen zenuen bandera legez kanpokoa da, dirudienez, hego harmailan agertu den pankarta batek segurtasunaren arduraduna molestatu duelako. Izan ote liteke arbitrarioagoa?», galdetu du, Poliziaren jokabidea legearen kontrakoa dela azpimarratu aurretik.

Amaitzeko, bere ondorioak idatzi ditu Compainsek: «Azkenean, erakusten dutena da ikurrina eta Nafarroako bandera direla Polizia, nabarreroak eta futbol modernoaren defendatzaile guztiak molestatzen dituzten sinboloak. Beraz, hurrengo jardunaldian nire banderekin joango naiz Sadarrera, eta jende gehiago ere animatzea espero dut. Gure herrian, gure ikurrak!».

EH Bilduren galdera

Compains ez zen izan atzo Twitterren idatzi zuen bakarra. Haren haria baliatuta, Maiorga Ramirez Nafarroako Parlamentuko kideak (EH Bildu) iragarri zuen ahozko galdera bat egingo diola gobernuari «gaiaren inguruan zer iritzi duten jakiteko eta adierazpen askatasuna defendatzeko zer neurri hartuko dituzten argitzeko». Honela gehitu zuen: «Oinarrizko eskubide baten urraketa ez da erakunde baten kontua: guztioi eragiten digu». Galdera horren erantzuna urtarrilaren 26ko saioan heldu daiteke.


Summary: Jauzi Ekosoziala aurkeztu dute, Ekotopaketen «indarra» kalera ateratzeko asmoz. Pobrezia eta xahuketa energetikoaren kontrako hainbat ekintza egingo ditu dinamikak udara bitarte; lehena, otsailaren 17an. Udara ostean, eztabaida zabalduko dute, dinamikak zer «forma zehatz» hartu behar duen erabakitzeko.

Iragarritako urratsak egiten ari dira Ekotopaketen bultzadaz ekologismoaren bueltan antolatu zirenak. Irailaren hondarrean eta urri hasieran Portugaleten (Bizkaia) egindako topaketen azken egunean erabaki zuten «lan dinamika» bati ekitea, eta gaur aurkeztu dute, Donostian: Jauzi Ekosoziala, «oraindik etxe bihurtu ez den mugimendu bat». Alaitz Ajuriagerrak eta Arrate Zelaia dinamikako kideek irakurri dute aurkezpen testua, atzean beste zenbait kide zituztela.

XXI. mendean mugarri izan diren hiru gertakariri erreparatu diete dinamikako kideek, azaltzeko gizarteak «talka» egin duela «planetaren muga biofisikoekin»: 2008ko krisi ekonomikoa, pandemia eta Ukrainako gerra. «Testuinguru honetan, zeinetan lurrak utzi dion egonkorra izateari, Ekotopaketak antolatu genituen, eta, orain, kalera atera nahi dugu orduan pilatutako indarra».

Honela ezaugarritu dute mugimendua: «Plurala eta eraginkorra, propositiboa, Hego Euskal Herriko lau lurraldeetan artikulatzen hasiko dena, hegemonia neoliberalaren aurka eta bizitzaren alde, egiturazko eraldaketei bidea irekiz». Ibilian egin nahi dute bidea, borrokan. Hala, udara bitarte kanpaina bat egingo dute, eta, udaren ondoren, «eztabaida prozesua» zabalduko dute, «tresna honek izan behar duen forma zehatzaz eztabaidatzeko pertsona eta eragile askotarikoekin».

Urrian jada zabaldu zuten hainbat eragilez osatutako antolakunde handi bat sortzeko aukera, iritzita, besteak beste, gaur egun eragile ekologista asko dauden arren horiek tokian tokiko edo sektorekako proiektuen inguruan ardaztuta daudela batez ere. Horiei eutsita beste lan esparru batzuetara hedatzeko asmoa azaldu zuten.

Pobrezia eta energia, elkar hartuta

Momentuz, baina, lehen fasea azaldu dute. Haien luxua gure fakturak izeneko kanpainaren bidez hainbat ekintza egingo dituztela aurreratu dute; lehenengoa, otsailaren 17an, Pobrezia Energetikoaren Aurkako Nazioarteko Egunean. «Mundu mugatu honetan» pobrezia eta xahuketa «txanpon beraren bi aldeak» direla adierazi dute, eta pobrezia energetikoaz aritzean «energiaren xahutzeaz» hitz egin beharko litzatekeela. Zenbait aldarrikapen egingo dituzte, «trantsizio ekologiko eta sozial justuaren» alde. Batetik, pobrezia energetikoa amaitzeko eskatuko dute. «Iberdrolako lehendakari Ignacio Galanek 13 milioi euroren irabaziak ditu, baina gure lurraldean 100.000 lagunetik gora daude pobrezia energetikoan», salatu dute. Era berean, energia «publifikatzeko» ere eskatuko dute, «oinarrizko beharra» denez gero.

Erregai fosilak erabiltzearen kontra ere egingo dute: «Geratzen zaigun klima eta natura babestu behar ditugu, Hego Euskal Herriko ziklo konbinatuko zentralak itxiz, hasteko». Azkenik, «luxua mugatu» behar dela azpimarratuko dute. Denek «nahikoa» izateko, «xahuketa mugatzen goitik» hasi behar dela esan dute, eta adibide bat jarri: «Espainiako Estatuan aberatsenek bost aldiz CO2 gehiago isurtzen dute. Argi dago: aberatsak ez dira jasangarriak».

Ekologismoaren bueltan antolatzeko deia ere berretsi dute. Norberak auzi horretan egin dezakeen ekintzarik onena «kolektiboan antolatzea» dela aldarrikatu dute.


Summary: Errefuxiatuak hartzeko zentro bat jarriko dute Gasteizen. Espainiako Gobernuak proiektua lizitatu du. Gasteizko Arana klinika zaharrean egongo da, eta 2024an irekitzea aurreikusi dute. Gorka Urtaranek ez du gogo onez hartu proiektua.

Espainiako Gobernuko Migrazioen Estatu Idazkaritzak erabaki du Nazioarteko Babeserako Harrera Zentro bat jarriko duela Gasteizen, Arana Klinikaren eraikin zaharrean. Asilo eskatzaile, iheslari eta errefuxiatuentzako zentro bat izango da. Gisa horretako lehena izango da Hego Euskal Herrian. Espainiako Gobernuak emandako informazioaren arabera, bertan arta soziala, psikologikoa eta juridikoa eskainiko zaie iheslari eta errefuxiatuei, urtebetez gehienez. Lan eta formakuntzarako trebakuntza ikastaroak ere jasoko dituzte bertan. Migrazioen Estatu Idazkaritzak 982.010 euroan lizitatu ditu eraikuntza eta lana gauzatzeko proiektuak. 14,1 milioi euro inbertituko ditu eraikina berritzeko, eta zentroa 2024an zabalik egotea aurreikusi du. Duela hamar urte itxi zuten Arana egoitza zaharrean eraikiko dute iheslarientzako zentro berria. Obrak uztailean hasiko dira, eta urtebete iraungo dute. 350 pertsona hartzeko tokia izango du, eta 13.000 metro koadroko azalera. Zentroa lehenbailehen martxan jarri nahi du Madrilek, gatazka eta gerra egoeretatik ihes egiten dutenen nazioarteko babes eskaerek «nabarmen gora» egin dutelako azkenaldian. Zehazki, Migrazioen Estatu Idazkariak emandako datuen arabera, azken sei urteotan Espainian %20 egin dute gora asilo eskaerek, eta egun Espainian irekita dauden lau harrera zentroak ez dira aski eskaera horiei denei erantzuteko.

Gasteizko alkatea, aurka Gorka Urtaran Gasteizko alkateak ez du begi onez hartu proiektua. Gasteizko Udalak uztailean izan zuen Madrilgo gobernuaren asmoen berri, eta orduan ere aurka zegoela esan zion alkateak ministerioari. Urtaranek gaitzetsi du Espainiako Gobernuak «aldebakarreko erabakia» hartu duela Arana klinika zaharra nazioarteko harrera zentro gisa erabiltzeko, eta ohartarazi Madrilek aintzat hartu beharko lukeela «Euskadiren errealitatea» eraikinari erabilera hori emateko orduan. Nolanahi ere, Gasteizko Udalak ez du eskumenik eraikinaren gainean, Espainiako Gobernuarena baita. EH Bilduk iragarri du informazio zehatza eskatuko diotela Espainiako Gobernuari proiektuaren inguruan. PPk, berriz, azalpenak eskatuko ditu Gasteiz zentro hori jartzeko aukeratu izanaren arrazoien gainean, eta «gaia isilpean» kudeatzea leporatu die Madrilgo gobernuari eta EAJri.


Summary: Baliteke elurra kostaldean ere egitea bihar. Goizean garraio zerbitzu ugari trabaturik geratu dira euriteengatik, eta zenbait errepide itxi dituzte elurteen ondorioz. Biharko espero da elur gehien.

* Bertan behera utzi dituzte Baiona eta Hendaia arteko trenak eta Baiona eta Donibane Garazi artekoak.

* 80 urteko gizonezko baten gorpua aurkitu dute Bermeoko portuan.

* Gauerako, elur maila 400 metro inguruan izanen da zenbait tokitan.


Summary: Hiru pertsona atxilotu dituzte Sestaon, hilketa saiakera bat egotzita. Itxuraz, emakume batek senarra hiltzeko eskatu zion ezagun bati, diru truke. Emakumea eta erasoa egitea egozten dioten gizona espetxera bidali dituzte.

Ertzaintzak 45 urteko emakume bat eta 18 urteko bi gizonezko atxilotu ditu Sestaon (Bizkaia), hilketa saiakera batekin zerikusia dutelakoan. Epailearen aurretik igaro ostean, gazteetako bat aske utzi dute, eta beste biak espetxera bidali dituzte. Itxuraz, emakumeak senarra hiltzeko eskatu zion, diru truke, gizonezkoetako bati.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak kontatu du. Haien esanetan, ostiral gauean jende gutxi ibiltzen den Sestaoko paraje batera joan zen bikotea, eta emakumeak telefono dei bat jaso zuen. Autotik atera zen, eta atea zabalik utzi zuen. Orduan, ezezagun bat autoan sartu zen, eta gizonari kolpeak eman zizkion, eta aizto bat lepoan sartzen saiatu zen. Biktimak, ordea, erantzutea lortu zuen, eta, liskar baten ondoren, erasotzaileak ihes egin zuen.

Biktimak larrialdi zerbitzuei deitzea lortu zuen, eta Ertzaintza eta osasun langileak erasoaren lekura iritsi ziren. Zaurien ondorioz, gizona ospitale batera eraman behar izan zuten, baina egunean bertan jaso zuen sendagiria.

Ertzaintza gertatuakoa ikertzen hasi zen, eta ondorioztatu du emakumeak ezagun bat konbetzitu zuela diru truke senarra hiltzeko. Gainera, egindako azterketekin, ikusi dute espetxera bidali duten gizonezkoa ostiral goizean biktimaren etxera joan zela delitua egiteko asmoarekin, baina azkenean ez zuela egin.

Larunbat arratsaldean atxilotu zuten emakumea, eta gauean kartzelara bidali duten gizona. Igande goizean atxilotu zuten hirugarrena, gertakariekin zerikusia duelakoan. Atzo pasatu ziren hirurak Barakaldoko epaitegitik (Bizkaia), eta espetxera bidali zituen emakumea eta senarra hiltzea eskatu zion gizona; bestea aske geratu zen.


Summary: Gazteak zuzendaritzetan sartzeko «kuotak» nahi ditu Zedarriak plataformak. «Belaunaldien arteko ekitate helburu handiak» bete daitezen nahiko luke goi enpresarioen klubak, 'Euskal Z Belaunaldia' izendatu duen txostenean dioenez. «Presazkotzat» jotzen du «urrats jakinak» egitea «hezkuntza sistema malgu baten alde».

Goi enpresari ezagun batzuek osatzen duten Zedarriak plataformak zenbait proposamen egin ditu 18 eta 30 urte arteko gazteen inguruan, plataforma horren hirugarren azterketan. Gazteek erakundeen zuzendaritzetan sartzeko erraztasunak beharko lituzketela helarazi du azterketak, eta «eztabaida bat irekitzea» proposatu du «parte hartzeko kuotak» ezartzeko helburu horrekin. «Enpresen erabakietan, erakunde publikoetan eta GKEetan» gazte gehiago nahi ditu Zedarriak klubak.

«Belaunaldien arteko ekitate helburu handiak» lortzeko mahairatu du enpresarien plataformak ideia hori, eta zuzendaritza organoen sexu arrakalari aurre egiteko erabiltzen den mekanismoaren antzekoa luke. Txostenak gogoratzen du eusko legebiltzarkideen batez besteko adina 48 urtekoa dela, eta soilik hiru kide daudela 30 urtetik beherakoak 75 parlamentarien artean. «Sozietate kotizatuetan 60,5 urteko batezbestekoa dago Espainian», dio azterketak, berriro belaunaldien erreleboa egoki egiteko beharra azpimarratuta.

Zedarriak-ek ere baditu etxeko lanak egiteko euren kideen adinaren batezbestekoa jaisteko, plataformak berak onartu duenez 63 urtekoa baita batezbesteko hori. «Ezaugarri hori zuzentzeko» proiektuak bultzatu nahi dituztela gaineratu dute txostenean.

2022ko apirilean, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako egoera sozioekonomikoari buruzko txosten bat egin zuen Zedarriak plataformak, bere bigarrena, eta hautsak harrotu zituen, Eusko Jaurlaritzak ez zuelako ongi hartu azterketaren ondorio kritikoa. Goi enpresari ezagun batzuek babestu zuten, esaterako, Pedro Luis Uriartek, Velatiako taldeko presidente Javier Ormazabalek, Aernnovako presidente Iñaki López Gandasegi, Cristina Garmendia eta CIE Automotiveko presidente Anton Praderak.

Hezkuntza sistema «malgua»

Gaur kaleratutako txostenean, berriz, hezkuntzari ere erreparatu dio Zedarriak plataformak, harentzat «presazkoa» baita «urrats jakinak» ematea «hezkuntza sistema malgu baten alde». Kanpotik Euskal Herrira datozen familiei begira egin dio aipamena hezkuntzaren alorrari plataformak, «mugikortasun geografiko handia» ei dutelako familia batzuek, eta haien «seme-alaben hezkuntzaibilbideak soluzio azkarrak» behar dituelako. Zedarriak-en txostenak ez ditu exijentzia linguistikoak aipatu, ezta euskara hitza idatzi ere, baina zabalik utzi dio atea «sistema malgu» baten eskaera euskararen exijentziarekin lotzeko interpretazioari.

Edonola ere, goi enpresarien plataformak behin eta berriro azpimarratu du «gazteen parte hartzea bultzatu» behar dela lehenbailehen, euskal gizartearen «oraina eta geroa baldintzatuko duten erabakietan» egoteko. «Erretiro sistema, etxebizitza alokairuaren arautzea eta etxebizitzaren erosketa, egonkortasuna eta langile gazteen lan kontratuen soldatamaila» aipatzen ditu Zedarriak-ek, gazteek parte hartzeko eztabaidagai gisa. «Belaunaldien arteko itunean erabaki giltzarri horietan» gazteek inplikaturik egon behar dutela uste du.

Azterketaren amaieran, zenbait ondorio atera ditu plataformak, eta horietako batean iragartzen dute «beste eragile batzuekin batera» Zedarriak saiatuko dela sustatzen «beharrezkoa den bat egitea hezkuntza sistemaren, enpresaren eta erakundeen artean». Plataforma «praktika hobeak identifikatzen eta martxan jartzen» saiatuko da «euskal enpresa egokitu dadin» lehenbailehen gazteen errealitatera, eta, modu horrtetan, «erakargarriagoa» izan dadin «Z belaunaldiarentzat».


Summary: Sayas eta Adanero PPrekin aurkeztuko dira hauteskundeetan. Nafarroan «zentro-eskuina batu» egin dela aldarrikatu du Nafarroako PPko presidente Javier Garciak, eta eskua luzatu die «bat egin nahi duten guztiei»

Jauzia egiteko prest direla irudikatu dute gaur goizean Carlos Garcia Adanero eta Sergio Sayas diputatuek. Javier Garcia Nafarroako PPko presidentea alderdiaren egoitzaren aurrean zain zituela iritsi dira alderdiaren egoitzara, 11:00ak puntuan. Bilera aurretik irudiekin adierazi dutena hitzekin jaso dute amaitutakoan. Sayas eta Adanero PPren aterkipean aurkeztuko dira bozetan.

Oraindik, baina, akordioaren letra txikia jakitea falta da. Izan ere, aurkeztutako akordioan ez du zehazten zer hauteskunde zerrendatan aurkeztuko diren. Garciak azaldu duenez, Adanerok eta Sayasek iaz sortu zuten plataformarekin lortu dute akordioa, eta hura oraingoz «udal eta foru hauteskundeetara» mugatuko da. Akordioa udazkenean egitekoak diren Espainiako Gorteetarako bozetara zabalduko ote den galdetuta, ez du argitu. «Aurrerago azalduko ditugu xehetasunak», esan du Garciak.

«Iaz plataforma sortu genuen zentro-eskuinean alternatiba sendo eta erreal bat sortzeko. Hori lortu dugu gaur. Alternatiba honek Bilduk babestutako Txibiteren gobernuari aurre egingo dio, baita Sanchezi ere», esan du Sayasek, eta gaineratu du «ilusioa» piztuko duela espazio horretan. «Umezurtz sentitu diren boto emaile askok eskertuko dute zatitu nahi izan dutenen aurrean elkartzeko eta alternatiba sendo bat aurkezteko gai izan izana gu», nabarmendu du Sayasek.

Bide beretik, Adanerok uste du proiektu hori «benetako alternatiba» dela, eta ez dela egungo gobernuen makulu izango. «Argi dugu Sanchezekin ez dela itunik egin behar, eta demokratikoki irabazi behar zaiola Nafarroako Gobernua eta Espainiakoa utz ditzaten». Hitzok zuzenean egiten diote erreferentzia bakarrik aurkezteko UPNren erabakiari. Javier Garciak gaineratu du erabaki horrek «arrazoi pertsonalak» baino ez dituela.

Denbora gutxi pasatu da Nafarroako PPko presidente izendatu zutenetik abenduan, eta pozarren azaldu da goizean Javier Garcia, UPNtik kanpoko eskuineko eremu zabala bere alderdiaren markaren pean aurkeztuko delako. «Gaur-gaurkoz Alderdi Sozialista honekin itunik egingo ez dela ziurtatzen duen berme bakarra da PP». Ciudadanosek bat egingo al duen galdetuta, Garciak erantzun du eskua luzatzen diela «bat egin nahi duten guztiei».

UPNrekin hitzartuko al duten galdetuta, Garciak PPren esku utzi du zentro eskuinaren batasuna. Haren ustez, Navarra Sumako akordioa «hautsi duena UPNren egungo buruzagi Javier Esparza izan da».

PP alderdian izena eman al duten galdetuta, Adanerok ukatu egin du. Ez du baztertzen aurrerago hori egitea. Berez, UPNk bi urte eta erdirako kanporatu zituen, eta, epemuga hori amaituta, alderdiaren diziplina pean jarraituko lukete. Horri buruz galdetuta, Adanerok berretsi du de facto alderditik kanporatu zituztela. Iazko otsailean Nafarroa Arenan egindako kontseilu politikoko oihuak iltzatuta geratu zaizkio oroimenean. Bertan, alderdiko kideek «kanpora, kanpora!" oihukatu zieten.

Bilera aurretik

Bilera hasi aurretik, Sergio Sayasek eta Carlos Garcia Adanerok irribarre zabal batekin agurtu dute Garcia, eta hark barrura gonbidatu ditu. Ez dute adierazpenik egin, baina hala irudikatu dute bilkura, eta, horrela, agerian utzi dute PPk eta bi diputatuek euren asmoa.

UPNren Vianako Printzearen egoitzaren eta PPren Plazaola kaleko egoitzaren artean 300 metro eskas daude. Geografikoki zein Ideologikoki bi alderdiak oso gertu izan arren —legealdi honetan Navarra Sumaren barnean egon dira UPN eta PP, Ciudadanosekin batera—, oraintxe harremanak ez dira bere onenean. Hain zuzen ere, UPNk maiatzeko foru eta udal bozetara bakarrik aurkezteko mugimenduak eta PPk kanporatutako bi diputatuak bereganatzeko saioak handitu egin du arrakala.

UPNko zuzendaritzako kide Marta Alvarezek agerian utzi du hausturaren tamaina. Haren ustez, iragarritako amaiera baten kronika da Sayasen eta Adaneroren bilakaera. «Sayasek eta Adanerok bere alderdiari eta nafarrei gezurra esan eta traizio egin zieten, eta Alderdi Popularrak bere bazkideari eta espainiarrei traizio egin eta gezurra esan zien». Gaur egun Nafarroako Parlamentuan Navarra Sumako alderdi bakoitza bere kabuz dabilela baieztatu du.

Txibitek PP kritikatu du

Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakari eta PSNren lehendakarigaiak adierazi du «itsusi» geratzen dela alderdi batek transfugei toki egin nahi izatea. «Ez dut zalantzan jarriko beste alderdi baten estrategia politikoa, baina transfugak izan diren bi pertsonekin negoziatzeak adierazten du ongi zein den egungo PPren dinamika».


Summary: Txinako biztanleriak behera egin zuen iaz, 61 urtean lehen aldiz. Asiako erraldoiak 2021ean baino 850.000 biztanle gutxiago zituen 2022an, herrialde horretako Estatistika Bulego Nazionalaren arabera. Jaiotza tasaren beherakadak eragina izan du biztanlerian.

Munduko biztanleriak zortzi mila milioi pertsonaren langa gainditu duen honetan, Txinak beherakada izan zuen iaz, 1961etik lehen aldiz, herrialde horretako Estatistika Bulego Nazionalak argitaratutako datuen arabera. Hain zuzen, munduko herrialderik jendetsuenak 1.411,75 milioi herritar zituela amaitu zuen 2022a: zehazki, 2021eko abenduan baino 850.000 biztanle gutxiagorekin —1.412,6 milioi biztanle zituen—.

Ikusi gehiago: Munduko biztanleriak 8.000 milioi pertsonaren langa gainditu du jadanik

Munduko Bankuaren arabera, biztanleria duela 61 urte apaldu zen azkenekoz Asiako erraldoian. 1961ean zazpi milioi biztanle inguru galdu zituen, besteak beste 1958tik urte horretara Txinako Gobernuak abiarazitako plangintza sozioekonomikoak huts egin zuelako, eta gosete handi bat izan zelako horren ondorioz.

Txinako prentsa ofizialak aurreko astean ere eman zuen biztanleriaren beherakadaren berri, demografiako adituen kalkuluetan oinarrituta; izan ere, jaiotza tasak eragin zuzena izan du biztanleria osoan, ia %10eko jaitsiera izan baitu azken bi urteetako datuak alderatuta, nahiz eta gobernuak jaiotza tasa igotzeko politikak ezarri. Gaur kaleratutako datuen arabera, 9,56 milioi haur inguru jaio ziren iaz —Txinako Herri Errepublikaren sorreratik, 1949tik, izandako kopururik txikiena da, South China Morning Post egunkariaren arabera—, 6,77 haur mila biztanleko; 2021ean, berriz, 10,62 milioi jaio ziren, 7,52 mila biztanleko.

Estatistika Bulego Nazionalaren datuek Txinako heriotza tasak gora egin duela ere jasotzen dute; 10,14 milioitik 10,41 milioira igo baitzen heriotza kopurua. Global Times kazetak aipatutako erakunde horretako langile baten arabera, datu horien oinarri den biztanleriaren behaketa azaroaren 1ean egin zuten, eta, beraz, haren esanetan, gaur kaleratutako heriotzen datuek ez dute islatzen heriotza tasaren igoera posiblerik, abenduaren hasierako zero COVID estrategia kentzearen eta horrek eragindako gaitzaren hedapenaren ondorioz.

Horrekin lotuta, Txinako Gobernuak berriki aitortu du abenduaren 8tik 60.000 pertsona hil direla COVID-19ak jota.

Zahartze bidean

Ikerketek berriro baieztatu dute Asiako herrialdea zahartze bidean murgilduta dagoela; izan ere, lan egiteko adinean —16 eta 59 urte bitarteko herritarrak— daudenen ehunekoa biztanleria osoaren %62,5etik %62ra jaitsi zen iaz; 60 urte edo gehiagokoen ehunekoa, berriz, %18,9tik %19,8ra igo zen. Txinako agintariek jada iragarria zuten 2025a baino lehen herrialdeko biztanleriaren hazkundea negatibo bilakatuko zela.

Yi Fuxian demografoak Reuters albiste agentziari azaldu dionez, Txinako demografiaren eta ekonomiaren aurreikuspenak «uste baino askoz ere ilunagoak dira». Bide horretan, nabarmendu du Pekinek bere politika soziala, ekonomikoa, defentsakoa eta atzerrikoa «berregokitu» beharko dituela. Haren iritziz, herrialdeko eskulanaren eta manufaktura industriaren jaitsierek «are gehiago garestituko» dute Ameriketako Estatu Batuetako eta Europako lehen sektorea.

Azken hamarkadetan seme-alaba bakar baten politika ezarri eta gero, Txinak malgutu egin zuen neurria, eta bi seme-alaba izatea baimendu. Bada, Pekinek 2021az geroztik aukera ematen die herritarrei hiru seme-alaba izateko, nahiz eta erabakiak ez duen eraginik izan, bai hazkuntzak dakarren karga ekonomikoagatik, bai eta bikote askori ezinezkoa zaiolako lana eta gurasotasuna uztartzea.

Asiako erraldoiaren ugaltze tasa 2,1eko ordezkapen mailatik behera jaitsi zen 1992an, eta 2020an, 1,3ra. Hori dela eta, herrialdeko hainbat udalerrik babes politikak edo subsidioak iragarri dituzte seme-alabak izatea erabakitzen dutenentzat.

Erretiroa atzeratzeko proposamena

Txinako agintariek badute krisi horren berri, eta herrialdeko ekonomia eta finantzetarako agenda nazionala finkatzen duen urteko bileran, abenduan, buruzagiek ziurtatu zuten jaiotza tasa babesteko politikak «optimizatuko» dituztela eta erretiratzeko legezko adina pixkanaka atzeratzen saiatuko direla. Proposamena da gizonei 60 urtetik 65era luzatzea, eta emakumeei 55etik 60ra.

Biztanleriaren beherakadak ekonomian izan dezakeen eraginari dagokionez, berriz, Pinpoint Asset Management erakundeko ekonomialari buru Zhang Zhiweik South China Morning Post egunkariari adierazi dionez, «[Txinako] biztanleriak beheranzko joera izango du datozen urteetan, eta horrek eragin egingo die hazkunde potentzialari eta etxebizitza eskaerari». Haren iritziz, «Txinak ezin du dibidendu demografikoetan oinarritu, hazkunde ekonomikorako egiturazko motor gisa». Horregatik, Zhiweik ohartarazi du hemendik aurrera demografia «aurkako haizea» izango dela ekonomiarentzat: «Beraz, hazkunde ekonomikoak produktibitatearen hazkundearen menpe egon beharko du, gobernuaren politikek bultzatuta».

Bestalde, Nazio Batuen Erakundeak espero du 2030ean India izatea biztanle gehien duen herrialdea munduan; Txina da gaur egun lehenbizikoa sailkapen horretan, 1.411 milioi herritarrekin; Indiak 1.380 milioi ditu. Hala ere, aurreikusten dute India urte honen amaieran bihurtu litekeela biztanle gehien duen herrialdea.


Summary: Astelehenean hasiko dira berriz kamioiei bidesariak ezartzen Gipuzkoan. N-1 eta A-15 autobideen Gipuzkoako ibilbide osoan ordaindu beharko dute bidesaria. Aldundiak espero du oraingoan epaitegiek ez dutela araua baliogabetuko.

Hamabost hilabeteko etenaren ondoren, urtarrilaren 23an piztuko dira berriro ordainketa arkuak N-1 eta A-15 autobideen Gipuzkoako zatian. Foru aldundiak gaurko bileran hartu du erabakia. Bidesarietan jasotakoa lurraldeko errepideak mantentzeko beharrezkoa dela argudiatu du Markel Olanoren gobernuak. Urtero 20 milioi eurotik gora jasotzea espero du. Bidesarien erabat kontra daude garraiolariak.

Gipuzkoan ez ezik, Bizkaian eta Nafarroan ere ibilgailu astunek autobideak eta bide lasterrak erabiltzeagatik ordaindu beharko dute aurki. Bizkaiko Foru Aldundiak urtarrilaren 1ean jarri nahi zuen sistema indarrean, baina atzeratu egin du.

2018ko urtarrilean hasi ziren 3,5 tonatik gorako kamioiei errepide horiek erabiltzeagatik dirua kobratzen, baina 2021eko urrian eten zuen kobraketa Gipuzkoako Aldundiak, EAEko Justizia Auzitegiak bidesariaren aurka emandako epai bat berretsi zuenean Espainiako Auzitegi Gorenak. Epaileek diskriminatzailetzat jo zituzten bidesariak, jarrita zeuden lekuetan (Etzeragaten, Bazkardon eta Astigarragan) kanpoko kamioilariei gehiago eragiten zietelako bertakoei baino. Arau bat ez, bi arau indargabetu dituzte auzitegiek, argudiatu baitzuten lehenengoari egindako moldaketa ez zela nahikoa, Europako Batasunaren araudia hausten zuelako.

Hori ikusita, Olanoren gobernuak hirugarren foru arau bat egin du, eta zenbait aldaketa ditu aurrekoarekin alderatuta. Aurrekoak hemeretzi kilometroren erabilera ordainarazten zuen, baina oraingoak, berriz, N-1 eta A-15 autobideek Gipuzkoan egiten duten ibilbide osoa hartzen du: 76,35 kilometro. Arau hori Europako araudiarekin bat ote zetorren galdetu zion Europako Batzordeari, eta, haren oniritzia jaso zuenez, aldundiak ez du orain aurkako epairik espero. Gipuzkoako Batzar Nagusiek 2021eko abenduan onartu zuten arau hori, EAJren eta PSE-EEren aldeko botoekin, eta oposizioaren aurkakoekin.

Sistema berrirako beste lau arku jarri dituzte (Belabietan, Lasarte-Orian, Tolosan eta Ordizian), baina bi autobide horien sarrera eta irteera guztietan jarri dituzte kobratzea ahalbidetzeko tresnak. 104 dira, guztira.

Free flow sisteman oinarritzen dira bidesariak. Hau da, ez da kobratzeko kabinarik. Ibilgailuak arkuen azpitik igarotakoan, arkuetan jarritako kamerek haien matrikulak irakurriko dituzte, eta kobratzea abiatuko dute, kamioiek izan beharko duten ordainketa sistema telematikoaren bitartez (Via T eta antzekoak).

Aurretik ez bezala, oraingoan Gipuzkoako Aldundiak deskontua emango die autobideak asko erabiltzen dituztenei. Bidegiren orrian kontsulta daitezke deskontu horiek eskuratzeko egin beharreko urratsak.

Ordaindutako bidesariekin, zer?

Epaitegiek legez kontrakotzat jo dituzte bidesariak ezartzeko onartutako lehen bi foru arauak, 2016koa eta 2018koa, baina aldundiak kobratzen jarraitu zuen epaiak irmoak izan arte, Fenasdimer garraiolarien elkarteak eta Hiru garraiolari autonomoen elkarteak auzitegietan eskatu arren diru hori itzultzeko.

Aldundiari ere eskatu zioten ofizioz itzultzeko «legez kanpo jasotako dirua», garraiolariek erreklamaziorik egin behar izan gabe. «Teleordainketa sistema automatikoa da, datu guztiak dituzte, identifikatutako erabiltzaile guztienak, eta ez dago arrazoirik gutxienez lehen araua indarrean egon zen aldian kobratutako bidesariak itzultzeari uko egiteko», azaldu zuen Hiruk. Aldundiak, ordea, uko egin zion eskakizunari, eta azaldu zuen auzibidera jo zuten eskakizunei baino ez ziela erantzungo, aurkakoak baldin baziren.

Aurreko astean iritsi ziren auziari buruzko lehen epaiak. Donostiako Administrazioarekiko Auzietako 3. Auzitegiak ebatzi zuen hiru kamioilarik 10.000 euro inguru jaso behar dituztela, lau urtez ordaindutako bidesariengatik.

Hiruk azaldu duenez, 1.122 garraiolarik jo dute auzibidera, eta guztira 12,2 milioi euro itzultzeko eskatu dute. Bidesarietan, berriz, 40 milioi euro ordaindu zituzten kamioilariek, 2018tik 2021era.


Summary: Araban atez ateko zabor bilketa da «sistemarik onena», Gasteiz Zero Zabor taldearen arabera. Arabako hiri hondakinen inguruko azken txostenaren arabera, Kripanek baino ez ditu bete hondakinak berrerabili eta birziklatzeko helburuak.

Arabako hiri hondakinen kudeaketari buruzko 2021eko datuak kaleratu ditu Arabako Foru Aldundiaren Hondakinen Behatokiak. Datu horiek aztertu ditu Gasteiz Zero Zabor taldeak, eta ondorio argi batera iritsi da: etxeko hiri hondakinak atez ateko sistemaren bidez biltzea da «sistemarik onena». Arabako 51 udalerrietatik, Kripanek bakarrik lortu du 2025erako zaborra berrerabiltzeko eta birziklatzeko ezarrita dauden helburuak betetzea; hala, atez ateko sistemarekin lortu du hondakinen %55 biltzea. Gaur egun, Eltziegon ere martxan da atez ateko zabor bilketa, eta Burgelun ezartzeko asmoa dute.

Arabako Hondakinen Behatokiaren datuen arabera, 2021.urteak berretsi egin du azken urteotan behatutako joera: hondakin nahasiak gutxitu egin dira, eta gaikako bilketak gora egin du, baina «motel». Izan ere, azken bost urteotan, hondakinen %6 igaro da bilketa mota batetik bestera, eta lurraldeko udalerrien ia erdietan gaikako bilketa %40tik behera dago. Datuok aztertuta, Gasteiz Zero Zabor taldeak ondorioztatu du Arabako Foru Aldundiak, udalerriek eta kuadrillek «sakon berrikusi» beharko dituztela hiri hondakinak prebenitzeko eta kudeatzeko planaren neurriak. Izan ere, hainbat gabezia sumatu ditu. Besteak beste, prebentzioari dagokionez, Araban %7,5 baino ez da murriztu biztanleko hondakinen sorrera 2010eko datuekin alderatuta. Halaber, uste du «nekez» lortuko dela 2025erako hondakinen %55 birziklatzea eta berrerabiltzea.