Summary: Maia Garcia-Vergniory fisikaria APS Fellow izendatu dute. Material topologiko berriak identifikatzeko ekarpen aitzindariak egin ditu Garcia-Vergnioryk

Ameriketako Fisika Elkarteak (APS) APS Fellow izendatu du Maia Garcia-Vergniory Donostia International Physics Centerreko (DIPC) ikerlaria. Aipamen horrek saritzen ditu Garcia-Vergnioryk material topologikoen arloan egindako ekarpenak. Gisa horretako material berriak identifikatzeko bidea erraztu baitu. Horretarako, Kimika Kuantiko Topologikoa teoria garatu du Garcia-Vergniory fisikariak.

Topologia matematikaren adar bat da, eta, objektu baten forma aldatzen denean, mantentzen diren propietateak aztertzen ditu. Material topologikoak, berriz, aldi berean bi motatako propietateak dituzten materialak dira: barnean isolatzaileak diren bitartean, ertzetan eroaleak dira. Portaera horri esker, aplikazio teknologiko anitzak dituzte. Hala nola, konputagailu kuantiko unibertsalak eraikitzeko egokiak dira. Gainera, orain arte zegoen materialen sailkapena –eroaleak, erdi eroaleak eta isolatzaileak– ere hausten dute.

Ondorio horiek guztiak lau urteko ikerketaren emaitza dira, 25 milioi ordu baino gehiagoko kalkuluenak. Nazioarteko materialen base erraldoi bateko material guztiak aztertu ditu Garcia-Vergnioryk EHUko zientzialari talde batekin elkarlanean, eta goi errendimenduko konputazio ereduen laguntzaz. Orotara, 96.000 kristal material baino gehiagoren egiturak behatu dituzte. Materialok naturan aurkitutakoak eta laborategian sortutakoak dira, benetakoak guztiak. Hala, ondorioztatu dute, aztertutako materialen %88k gutxienez propietate topologiko bat dutela. Materialen %2ak, berriz, propietate topologikoak dituzte alde guztietan. Azken horiek, material supertopologiko gisa sailkatu dituzte.

Izendapena

Aipamena berezia da, APS elkarteko kideen %0,5ek soilik lortu ohi duelako. Izendapen hau APS elkarteko kideek lortu dezakete, izena ematen duten momentuan estatus ona dutenek soilik, zehazki. Hiru egoeratan ematen da. Batetik, pertsona batek fisika arloan aurrerapenak egiten baditu ikerketa eta argitalpen originalen bidez. Bertzetik, fisika zientziara eta teknologiara aplikatzeko momentuan ekarpenak egin baditu norbaitek. Azkenik, pertsona batek APS Fellow aipamena jaso dezake fisikaren irakaskuntzan eta gizarteko jardueretan parte hartzeagatik.


Summary: Urtaranek esan du 'euskal Y'-aren eta Nafarroako loturaz hitz egitea «iraingarria» dela herritarrentzat. Nafarroako Gobernuak Ezkio-Itsasotik igarotzen den konexioaren bideragarritasuna ikusteko ikerketa bat eskatu dio Madrili, eta EAJ zein PSEk «alternatiba egokiagoak eta bideragarriak»

AHTaren Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako zatia Nafarroarekin lotzeko aukerez hitz egitea «iraingarria» da, Gorka Urtaran Gasteizko alkatearen iritziz, AHTaren lanek daramaten atzerapena kontuan hartuta. Eztabaida horretan sartu beharrean, Espainiako Gobernuari eskatu dio arreta lanak bukatzean jartzeko; hain zuzen, Euskadi Irratian emandako elkarrizketa batean gogorarazi du Bilboko eta Gasteizko sarrerak lurperatzeke daudela oraindik, eta Espainiak obra horiek egiteko konpromisoa hartu zuela: «Urteetako atzerapena daramagu, hamarkadetakoa ez esatearren, Euskadirentzat oinarrizkoa den azpiegitura bat eraikitzeko lanetan».

Hala ere, adierazi du Nafarroako lotura egiteko trena Gasteiztik pasatzearen aldekoa dela, Ezkio-Itsasotik pasatu beharrean. Zehaztu du, ordea, «txosten teknikoen araberakoa» izango dela erabaki hori: «Nik beti egingo dut Gasteizen aldeko apustua, bide horren lotura estrategikoa delako, bai iparralde-hegoaldekoa, bai ekialde-mendebaldekoa».

Zalantza ugari

EAJk eta PSEk, berriz, «alternatiba egokiagoak eta bideragarriak» eskatu dizkie Espainiari Arabako Batzar Nagusietan, eta PP eta Elkarrekin Arabak AHTa Gasteiztik igarotzeko egin duten mozioaren kontra bozkatu dute.

Nafarroako Gobernuak ere Madrili eskatu dio Ezkio-Itsasotik igarotzen den konexioaren bideragarritasuna ikusteko ikerketa bat abiatzea. Izan ere, atzo, Nafarroako Gobernuak onartu zuen Ezkioko aukerak «ziurgabetasun maila handia» duela, eta azterketa geotekniko eta hidrologiko osagarriak egitea nahi duela. Horrek, 2023ko amaierara arte atzeratuko du erabakia.


Summary: Bizkaiko metalgintzako greba deialdiak indarrean dirau. CCOOk, LABek eta UGT arduragabetzat jo dute patronalaren jarrera, eta eutsi egin diete hilabete bukaerako lanuzteei. ELAk beste eskaintza bat egin du, baina, patronalaren ustez, «onartezina» da. Bi aldeak hurrengo asteartean bilduko dira berriz.»

Bizkaiko metalgintza berriz ere greba dinamika batean murgiltzeko zorian dago. Sindikatuek eta FVEM patronalak negoziazio epe honetako hamabosgarren bilera egin dute, eta akordioak urrun dirudi. Patronalak 2019ko lan hitzarmenarekin alderatuta eman nahi dituen «atzerapausoak» indargabetu ezean, sindikatuek ez dituzte bertan behera utziko lanuzteak. Ondorioz, indarrean dira oraindik urriaren 27rako eta 28rako eta azaroaren 2rako eginiko deialdiak. Hala ere, bi aldeek beste bilera bat adostu dute hilaren 25erako: hor izango dute greba eragozteko azken aukera.

Bizkaiko metalgintzako hitzarmena Euskal Herriko zabalduena da, 52.000 langileri eragiten die, eta hura eguneratzeko negoziazio prozesua asko katramilatzen ari da. Iragan asteko bileraren ondoren, CCOOk, LABek eta UGTk —sektoreko ordezkaritzaren %59,5— adierazi zuten keinu bat egiteko prest zeudela FVEMek bere eskaintzako «elementu erregresiboak» kentzen bazituen, eta gaur beste eskaintza bat egiteko asmotan joan dira. ELAk ere asmo bera plazaratu du, eskaintza zerrenda berri batekin batera. FVEMek, baina, ia ez du aldatu iragan astean egin zuen eskaintza, eta, ondorioz, greba deialdia indarrean da oraindik.

Baina zeintzuk dira «elementu erregresibo horiek? Oro har, hiru dira: langileek erosahalmena ez galtzea, hau da, KPIaren araberako eguneraketak egitea, aurten hasita —iazko KPIa %6,5 izan zen, eta aurtengoa %9 inguruan dabil—; malgutasun neurriak ez biguntzea eta baimenetako ordainsariak duintzea. Horiei uko egitea 2019ko akordioarekin alderatuta atzera egitea litzateke sindikatuentzat. 2019an sinatu zuten aurreko lan ituna, eta iragan abendura arte egon zen indarrean.

FVEMek, berriz, aldaketa oso txikiak egin ditu iragan asteko proposamenean, orduan pauso garrantzitsua eman zuela iritzita. Haren arabera, horrela eguneratuko lirateke soldata taulak: %4,5 2022an; %3 2023an; eta %2,5 2024an. Era berean, %2rainokoa izan daitekeen eguneratze bat eskaini du itunaren indarraldiaren amaieran, betiere hiru urte horietako KPI bateratua aurrez adosturiko igoera finkoak baino handiagoa bada. Era berean, eta, FVEMen arabera, malgutasun eskariari dagokion urteko lan orduen kopurua apaldu du. Patronalak ohar bidez salatu du sindikatu guztiek muzin egiten dietela bere proposamenei, eta horrek kolokan jartzen duela enpresen lehiakortasuna.

ELAren proposamen berria

Sindikatu guztiek bat egin dute greba deialdiarekin, baina bi multzotan ari dira negoziatzen. Batetik, COOO, LAB eta UGT daude, ordezkaritzaren %59,5ekin; eta, bestetik, ELA dago, %40,5ekin. ELAk eskaintza berria eraman du gaurko bilerara, baina urrun dago FVEMek proposaturikotik. Bi urteko indarraldia planteatu du, aurtengoa eta 2023koa, eta bietan aurreko urteko KPIaren araberako soldata igoerak egin daitezela. Era berean ABLEen erabilera sei hilabetera murriztea eskatu du, eta subrogazioa azpikontrata ia eremu guztietara zabaltzea. FVEMen arabera, eskaintza hori onartzea «ezinezkoa da» sektoreko enpresa gehienentzat.

Horiek hala, hurrengo astearteko bilera da grebari izkin egiteko azken aukera. Urriaren 28aren eta 29aren eta azaroaren 2aren artean, Domu Santuko zubia dago, eta sindikatuek uste dute eten handia egin dezaketela ekoizpenean. Aurtengo bigarren grebaldia litzateke, udaberrikoaren ondoren.


Summary: Aldundiaren txosten baten arabera, haize errotek «kalte larriak» egingo dizkiete Arabako zazpi eremuri. Jaurlaritzak, ordea, eremu egokitzat jotzen ditu horiek energia berriztagarria sortzeko. Txostenak ohartarazi du ingurumenean «kalte larriak» ekar ditzakeela.

Radio Vitoria irratiak jakinarazi duenez, Arabako Foru Aldundiko Ondare Naturalen eta Jasangarritasunaren zerbitzuak kaleratu duen txosten batean ondorioztatu dute Eusko Jaurlaritzak sorgailu eolikoak jartzeko proposatu dituen Arabako bederatzi eremuetatik zazpitan «ingurumen kalte larriak» ekarriko lituzketela.

Txostena ez dator bat Eusko Jaurlaritza prestatzen ari den Euskadiko Energia Berriztagarrien Lurraldearen Arloko Planaren Ohiko Ingurumen ebaluazio Estrategikoarekin. Izan ere, Jaurlaritzak egindako txostenak energia berriztagarria sortzeko eremu egokitzat jotzen ditu bederatzi esparruak, horietan hamahiru parke eoliko eraikitzeko.

Horrelako proiektu batek eremu horietako zazpitan inpaktu handia eragingo lukeela adierazi dute, ordea, azken txosten horretan, eta ingurumenari «kalte larria» edo «oso larria» eragingo liokeela. Horrez gain, azterketak adierazi du Jaurlaritzaren planak ez dituela babesten eremu babestuen artean lotura egiten duten eremuak.

Bi dira, beraz, sorgailu eolikoak jartzeko leku egokiak, ikerketaren arabera: batetik, Ganekogortan dagoena (Aiarako haranean); esparru hori jada oso «antropizatuta» dagoelako. Bestetik, Labrazako parkean eolikoak jartzea ere egoki ikusten du, jada bertan jarrita dauden errotei gehiago gehitzea izango litzatekeelako.


Summary: Dinamo Kieven ultrek San Mamesen Donetskeko bandera atera zutenak iraindu dituzte, obusetan idatzitako mezuekin. «Separatista, putakumeak! Gora Espainia!» eta «Euskal presoak gas ganberara» idatzi dute White Boys Clubeko ultrek, besteak beste. Irudia Europako eskuin muturrera heldu da.

Athleticek Atletico Madrilen aurka jokatu zuen San Mamesen iragan larunbatean, eta zeresana eman du ez partidak, harmailetan gertatutakoak baizik. Animazio harmailan ziren zaleetako batzuk Donetskeko errepublikako bandera eta bandera komunista astindu zituzten. Ertzaintzak bandera hori kendu zietela salatu zuten, baita harmailetatik ospa egin ere, protesta egiteko.

Dezente zabaldu zen irudia sare sozialetan, eta Ukrainara ere heltzea lortu zuen. Bertan, Dinamo Kiev futbol taldeko —White Boys Club du izena— ultrek banderadun Athletic zaleak mehatxatu dituzte, lau obusetan idatzitako esaldiekin. Euskal Herriaren eta euskal presoen kontrako mezuak dira. Honela diote: «Separatistak, putakumeak! Gora Espainia!»; «Euskal Herria Espainia da»; «Intxaurrondo, zulo sakonagoa egin behar zenuten»; eta «Euskal presoak gas ganberara».

Txinparta eragin du White Boys Cluben erreakzioak, eta Europako eskuin muturrera heldu lau obusen irudia. Lyon eta Parisko faxisten Telegram kanal batek argazki hura zabaldu zuen atzo, eta Twitterren ere izan du zer esana.

Bestalde, futbol partidaren egunean bertan, larunbatean, Twitterren ere Visegrad24 izeneko kontuak Donetskeko banderaren irudia argitaratu zuen. Europa erdialdeko eta ekialdeko berriak partekatzen dituen kontu bat da; hain zuzen, Txekiakoak, Hungariakoak, Poloniakoak eta Eslovakiakoak. Txiokatutako mezuan diote «euskal separatistek Errusiari babesa» erakutsi ziotela, eta «Errusia urte luzez aritu dela finantzatzen mugimendu separatistak Espainian».


Summary: Peio Etxelekuk Kanboko Herriko Etxeko gehiengoa utzi du. Jean François Lacosta hautetsiak ere hautu bera egin du. Chistrian Deveze Kanboko auzapezak lur eta hirigintza kudeaketan duen politika kritikatu, eta sostengua erakutsi diote asteburu honetako mobilizazioari.

Kanboko (Lapurdi) Herriko Etxeko gehiengoa utziko dutela jakinarazi dute Peio Etxeleku eta Jean François Lacosta hautetsiek agiri batean. Adierazi dutenez, urriaren 10ean egin zuten gehiengoko bilkuran jakinarazi zieten taldeko gainerako hautetsiei. Marieneko laborantza lurren aferan kritiko agertu da Etxeleku azken hilabeteetan, eta hori ez da Christian Deveze auzapezaren gustukoa izan, dirudienez. «Auzapezak galdetu zigun Kanboko lur eta hirigintza kudeaketako politikari zegokionez genituen ikusmolde ezberdinak isilpean atxikitzea edo gehiengotik ateratzea», esplikatu dute. «Dolutan eta seriostasunekin egin behar izan dugun hautu bat da».

Ez da edonoiz heldu bi hautetsien iragarpena. Izan ere, Marieneko lurrak okupatzera deitu dute asteburu honetarako zenbait eragilek. ELBk, Lurzaindiak, Nahi Dugun Herria Kanboko talde politiko abertzaleak eta ingurumenaren defentsarako CADE elkarteak abiatu zuten ekinaldia, baina, aste honetan, FDSEA eta Laborari Gazteak sindikatuen babesa ere izan dute. Ezohikoa da bi laborari sindikatuak batera agertzea. «Asteburu honetan gure herrian izanen diren gertakariak direla era, gure sostengu osoa adierazi nahi diegu lurraldeko laborariei, gure herriko laborantza lurren zainketaren eta defentsaren alde egiten duten mobilizazioa kari», adierazi dute Etxelekuk eta Lacostak.

Hautetsien hitzetan, laborantza lurren defentsa egitean, lurraldearen elikadura burujabetza defendatzen da. «Sinetsarazi nahi digute etxebizitzaren arazoaren konpontzeko, etengabe laborantza lur hoberenen jatea dela gako nagusia», esplikatu dute. «Alderantziz, iduri zaigu hutsak diren etxebizitzen zaharberritzeari eta hiri barnearen dentsitatearen indartzeari lehentasuna emanez eta kudeaketa publikoa sustatuz Kanboko herriak bete ditzakeela bi helburu : garapen erritmo moderatu bat atxikitzea eta egoitza sozialean bete behar dituen arauak errespetatzea».

Azken urteetan Ipar Euskal Herriko politikagintzan lekua hartzen ari da Etxeleku. EAJren IBB Ipar Buru Batzarreko presidentea izateaz gain, Errobi poloko erreferentea ere bada Euskal Hirigune Elkargoan. Azken hilabeteetan, behin baino gehiagotan kritikatu du Jean Rene Etxegarai Euskal Hirigune Elkargoko lehendakariaren kudeaketa.


Summary: Hizkuntza politikarako zirrikitu bila lege esparru zurrunean. Espainiako auzitegien oldarraldiaz gaindi, hizkuntza politika eraginkorra garatzeko moduez gogoetatu dute Eibarren, Euskal Herriko eta Kataluniako ikuspegietatik. Katalanaren Aldeko Itun Nazionala aurkeztu du Eva Ponsek; tresna juridiko eta hizkuntza politiko berriak, Iñigo Urrutiak.

Hizkuntza gutxituekiko hertsatzailea, geroz eta hertsatzaileagoa, den legediaren arrakaletan hizkuntza politika eraginkorra garatzeko moduez aritu dira Eva Pons eta Iñigo Urrutia legelariek, gaur goizean Eibarren (Gipuzkoa), UEUk, Jakinek eta Txillardegi Gogoeta Guneak antolatutako XXI. menderako hizkuntza politikaz jardunaldian.

Espainiako auzitegiek, batik bat azken hamarkadan, elebitasunaren gainean garatutako ikuspegi murriztailearen jatorrira jo du lehenik Ponsek, eta Kataluniako Estatutarekin gertatutakoa gogora ekarri du. Prozesu hura baliatzen saiatu ziren, hizkuntzaren normalizazioaren alde Katalunian bertan garatutako legeak eta horien xedeak maila altuagoko lege batera eramateko, baina Espainiako Auzitegi Konstituzionalak baliogabetu egin zuen 2010ean. Inpugnazioak ez zien eragin «kontzeptu handiei» soilik, baita arlo linguistikoarekin lotutako beste hainbat punturi ere, Ponsek zehaztu duenez. Halaber, auzitegiak konstituzioaren aurkakotzat jo zuen katalanari «lehentasunezko izaera» emateko ahalegina.

Sententziak interpretaziorako eta aplikaziorako aukera desberdinak zabalik utzi bazituen ere, Auzitegi Konstituzionalak ikuspegi murriztailea hartu, eta, estatututik harago, ordura arteko hainbat lege eta arauditara ere eraman zuela azaldu du Ponsek. Hala ere, katalanaren normalizaziorako lege nagusia denak —Normalizazio Linguistikorako 1/1998 Legeak— indarrean jarraitzen duela nabarmendu du. Hark ezartzen du marko juridikoa, hizkuntza politikari dagokionez, adierazi duenez, baina ñabartu du auzitegiak etengabe ari direla legediak «berrinterpretatzen», eta horrek hizkuntza politikak juridikoki «segurtasunik ez» izatea dakarrela.

Ituna, helburu berekin

Testuinguru horretan, eta katalanak egun dituen erronketara egokitzeko asmoz, berriki abiarazitako egitasmo bat aurkeztu du Ponsek: Pacte Nacional per la Llengua —Hizkuntzaren Aldeko Itun Nazionala—. Generalitatetik bertatik sustatu dute akordioa, eta hartara batu dira gehiengo politikoa eta herrialdeko hainbat gizarte erakunde. Nork bere ekarpenak egin ostean, asmoa oinarrizko hainbat proposamen garatzea dela zehaztu du. Katalanaren normalizaziorako zutabe izan diren hiru ideien gainean garatu dute akordioa: Kataluniako herritarrek katalana menperatu ahal izatea, katalana hizkuntza «osoa» eta funtzio guztietarako baliagarria izatea eta «arrakala soziala» saihestea. «Lau hamarkadaren ondoren, helburu horiek partzialki baino ez dira lortu, eta beharrezkoa da kontsentsuak eta oinarri linguistikoak berritzea, helburu horietara bidean aurrerapenak lortzeko».

Ponsen hitzek oihartzun egin dute, ez soilik botere judizialaren oldarraldiak euskarari ere eragiten diolako, baita 1982ko Euskal Autonomia Erkidegoko euskararen legea onartu zutela 40 urte betetzear direlako ere, eta garai hartan abiatutako hizkuntza politikaren berrikuspena egiteko eskaera hainbatetan berritu dutelako aspaldian euskalgintzako eragileek.

Beste mugarri bat aipatu du lehenago Urrutiak: Espainiako Konstituzioa. Hark gazteleraren aldeko «asimetria» sortu zuela azaldu du; batetik, berezko hizkuntza duten eremuetan «pertsonaltasun printzipioa» ezartzen delako. Hots, ez zaio lehentasuna ematen hizkuntza gutxituari, eta norbanakoaren «aukeraren» menpe uzten da hizkuntza ofizialetako bat edo bestea erabiltzea. Eta, bestetik, asimetria horrek «isla soziolinguistikoa» duelako: «[Espainiako] Estatuko botere publikoekin harremanak izateko, euskara jakitea ez da erabilgarria. Eta autonomia erkidegoan dauden botereekin harremana izateko euskara jakitea ez da nahitaezkoa. Baldintza juridiko horiekin funtzionatzen ari gara».

Asimetriaren gainean, legea

Eta, halaber, baldintza horietara egokitu zen Euskararen Legea ere, esan duenez. «Elebitasun sozialaren hautua» hartu zuen, gogoratu duenez: hezkuntzan banaketa sistema, komunikabide publikoak bikoiztu —euskarazkoa eta gaztelerazkoa—, unibertsitatea ere bi hizkuntzetan... Hala ere, ez zen «erabateko adostasun politikoarekin» onartu, Urrutiaren esanetan, eta baziren beste bide bat planteatzen zutenak: euskarak nazio lurraldea behar zuela ziotenak, elebitasun soziala «mitotzat» zutenak.

Bi ikuskera kontrajarri horiek bi eremutan bereizi zirela uste du Urrutiak: instituzionala eta soziala. Hala ere, azken urteetan bi eremuen arteko «konfluentzia» handiagoa ikusten du, eta horren adibide direla, besteak beste, 2016ko Udal Legea eta hezkuntza akordioa.

«Aldaketarako baldintzak» badiren arren, botere judizialaren oldarraldiaz ohartarazi du Urrutiak. Ez da «ausazko» zerbait, azpimarratu duenez: «Estatutuaren kontrako senteentziaren ostean, jurisprudentzia erabat aldatu du Auzitegi Konstituzionalak, eta atzean dagoen ideia da urrutiegi joan dela katalanaren eta euskararen normalizazioa; mugatu egin behar dela».

Botere judizialaren esku hartze horren aurrean erronkak gaurkotu beharra azpimarratu du Urrutiak. «Zaharkituta» eta «hauskor» ikusten ditu 1980ko hamarkadako tresna juridikoak zein hizkuntza politikak. Horren aurrean, eta gizarte adostasunetik abiatuta, «urrats kuallitatiboak» eman behar direla defendatu du, «beharbada estatus politiko berri bati lotuta, baina baita bitartean ere». Eta oinarri baten gainean: «Euskalduna eroso sentitu dadila euskaraz aritzen Euskal Herriko edozein esparru, funtzio eta txokotan».

Estrategikoak izan daitezkeen zenbait esparru ere zerrendatu ditu: gazteen aisialdia, eremu sozioekonomikoa, hezkuntza, komunikabideak... Horrez gain, lehentasunezkotzat jo ditu Nafarroan zonifikazioarekin amaitzea, arnasguneak zaintzea eta Ipar Euskal Herrian euskararen ezagutza orokortzea. Administrazioaz ere irmo mintzatu da: «Behingoz planteatu beharreko zerbait iruditzen zait funtzio publikoko zerbitzari izateko bi hizkuntza ofizialak nahitaez jakin behar direla». Beste leku batzuetan eztabaidaezina dena hemen oraindik konpontzeke egotea deitoratu du. «Gure txikitasun horrekin lotuta dago».


Summary: Frantziako Gobernuaren aurkako zentsura mozioa aurkeztu du ezkerreko koalizioak. Emmanuel Macronen kabineteak iragarri du Asanblea Nazionalean bozkatu gabe onartuko dituztela 2023rako aurrekontuak, konstituzioaren 49.3 artikulua erabiliz. Horrek oposizioaren haserrea eragin du. Le Penen Batasun Nazionala alderdiak ere zentsura mozio bat aurkezteko asmoa du.

Frantziako Gobernuak datorren urterako aurrekontuen onarpena behartuko du Asanblea Nazionalean, konstituzioaren 49.3 artikulua baliatuta. Emmanuel Macron Frantziako presidentea gutxiengoan gobernatzen hasi zen joan den ekainean, eta horren ondorio da gertatutakoa. Konstituzioaren 49.3 artikuluaren bidez, gobernuak ez du zertan aurrekontuen lege proiektua behe ganberan aurkeztu. Elisabeth Borne lehen ministroak adierazi du «behartuta» hartu behar izan dutela bide hori, oposizioaren jarrerak beste aukerarik ez dielako eman. NUPES Herri Batasun Ekologista eta Sozial Berria ezkerreko koalizioak iragarri du zentsura mozio bat erregistratu duela. RN Batasun Nazionala eskuin muturreko alderdiak ere gauza bera egiteko asmoa du. Horrek gobernua erorarazi dezake.

Indarrean dagoen konstituzioa onartu zutenetik —1958. urtean—, 89 aldiz erabili dute 49.3 artikulua. Ia beti erabili dute, orain bezala, gobernua gutxiengoan zegoenean. Aukera ematen dio kabineteari testu bat onartzeko, iruditzen baldin bazaio eztabaida parlamentarioa ez doala behar bezain azkar edo uste badu testuari aurkeztutako zuzenketa kopurua gehiegizkoa dela. Azken hori salatu du gobernuak, oposizioak Asanblean duen gehiengoa baliatu baitu aurrekontu proiektuari zuzenketak egiteko eta beste batzuk baztertzeko, gobernuaren iritziaren kontra.

Bornek adierazi du gobernuak ehun zuzenketa baino gehiagorekin onartuko dituela aurrekontuak, «horietako batzuk oposizioarenak», nahiz eta 49.3 artikuluak aukera ematen dion zuzenketa horiek gabe ere onartzeko. Artikulu horren erabilera aktibatuta, oposizioak 24 ordu ditu zentsura mozio bat aurkezteko. Ezinbesteko baldintza da gutxienez parlamentarien %10en sinadurak jasotzea epe horretan, eta Jean-Luc Melenchon buru duen koalizioak adierazi du 151 sinadura aurkeztu dituela jada. Macronen Ensemble aliantzak 250 eserleku ditu Asanblea Nazionalean, eta oposizioak, 327. Zentsura mozioa onartzeko, ganberaren gehiengo osoaren babesa behar da, eta bozketa ezin da egin aurkeztu ondorengo 48 orduetan.

Mozioa onartzen badute, gobernuak dimisioa eman beharko du. Kontrara, atzera botatzen badute, lege proiektua lehen irakurraldian onartuko dute, eta gero Senatura eramango dute, atzera Asanblea Nazionalera itzuli aurretik.<br />Mathilde Panot ezkerreko koalizioaren talde parlamentarioko presidenteak nabarmendu du uko egiten diotela 49.3 artikuluaren erabilera «ohiko» bihurtzeari, eta Andre Chassaigne Alderdi Komunistakoak azpimarratu du artikulu horren erabilera «lotsagarria» dela demokraziarako.

Bakarrik ezin

Oposizioak Asanblean gehiengoa izan arren, ez litzateke harritzekoa izango gobernuaren kontrako bi zentsura mozioak bertan behera gelditzea. NUPESek eta RNk ez dute indarrik beren kabuz zentsura mozio bat onartzeko —289 boto behar dituzte horretarako—, eta nahitaezkoa dute bestearen babesa gobernua kanporatzeko. Beraz, ez da gobernuaren kontrako gehiengorik osatuko talde horietako bakoitzak erabakitzen badu soilik bere zentsura mozioa babestea.


Summary: Jasone Agirre: «Euskararekiko konpromisorik exijitu gabe dirua eman zitzaien hedabide batzuei». Gobernu Kontseiluak sei milioi euroren diru-laguntza deialdia onartu du hedabideentzat, iaz baino milioi bat euro gehiago. Iaz laguntza jaso gabe geratu ziren euskarazko komunikabideak; aurten, «barruan egongo dira».

Eusko Jaurlaritzaren Gobernu Kontseiluak sei milioi euroren diru-laguntza deialdia onartu zuen joan den astean, «sostengu ekonomikoan eta desinformazioaren aurkako borrokan laguntzeko». Hau da, iazko deialdian baino milioi bat euro gehiago banatuko dituzte. Gaur eguerdian Hamaika Telebistan izan da Jasone Agirre EH Bilduko legebiltzarkidea, besteak beste, laguntza horren inguruan. Iaz «komunikabide handiek bakarrik» jaso zuten diru publikorik, eta euskarazkoak kanpoan geratu ziren. Iritzia aldatu du kontseiluak, eta euskarazko hedabideak barne hartuko ditu dekretu berriak. Agirreren ustez, «bada modu bat onartzeko Jaurlaritzak iaz egindako banaketa ez zela justua izan».

Dena dela, azpimarratu du dekretua «zuhurtziaz» ikusi behar dela: «Zer diru helduko da euskarazko komunikabideetara? Horixe da galdera». Agirreren ustez, milioi euro hori bideratuko dute iaz sosik jaso ez zutenentzat. «Susmoa daukat jantzia batzuentzako izango dela, eta zuentzako [euskarazko hedabideak], bikinitxo bat edo. Horrekin estali beharko dituzue gastu denak». Hala izanda, ez du uste konponbiderik ekarriko duenik euskaraz ari diren komunikabideentzat. Beste galdera bat ere bota du: «Herri gisa dauzkagun helburuei erantzuteko egokia da euskal komunikabideekin daukagun politika?».

Agirrek gaineratu du «kontrolatu» beharrekoa dela nora eta zertara doan diru publikoa. Iaz, «diru hori exijentzia gabekoa zen: euskarazko albiste gehiago sartzeko konpromiso barik, edo berrikuntzarako erabiltzeko eskatu barik». Diru hori gastuetara bideratu zela zehaztu du; «zilegi da, baina diru publikoa ez dut uste horretara bideratu behar denik», gehitu du.


Summary: Ibilgailu elektrikoek eta energia berriztagarriek apaldu egin dute isurien gorakada. Energia fosilen karbono isuriak hazi egingo dira aurten ere. Igoera %1ekoa izango da, Nazioarteko Energia Agentziak iragarri duenez.

Erregai fosilek eragindako berotegi gasen isuri kopurua handitu egingo da beste behin, IEA Nazioarteko Energia Agentziak gaur argitaratu duen txostenean iragarri duenez. Agentziaren arabera, «egungo energia krisiak» eta Ukrainako gerrak sektorean eragin dituen ondorioek gorakada handi baten inguruko kezkak piztu dituzte aurten, baina 2022. urtean «soilik %1ekoa» izango dela nabarmendu du. «Iazko hazkundearen zati txiki bat» —%6koa izan zen igoera 2021ean—. Kopurua askoz ere handiagoa litzateke «energia berriztagarrien eta ibilgailu elektrikoen zabalkunde indartsuagatik» izan ez balitz.

Munduan, 300 milioi tona karbono dioxido isuriko dira aurten erregai fosilen erabileragatik, iazko kopuruen aldean; 33.800 milioi tona orotara. Iaz, pandemiaren murrizketak arintzearekin eta ekonomiaren suspertzearekin batera, 2.000 tona ingurukoa izan zen gorakada. Aurten, abiazio sektorea izan da isuriak areagotzeko arrazoi nagusia, hegazkin bidaiak ugaritu direnez gero.

Isurien hazkundea hiru bider handiagoa litzateke aurten —ia milioi bat tonakoa—, energia berriztagarrien eta ibilgailu elektrikoen zabalkunderako eman diren urratsengatik ez balitz. «Errusiaren Ukrainako inbasioak eragin duen energia krisi globalak herrialde ugari bultzatu ditu gas naturalaren hornikuntza baztertzera, Errusiak merkatutik atxiki baitu. Albiste itxaropentsua da eguzki eta haize energia hutsune hori betetzen ari dela neurri handi batean, eta ikatzaren gorakadak txikia eta behin-behinekoa dirudiela», adierazi du Fatih Birol IEAko zuzendari nagusiak. «Horrek esan nahi du CO2 isuriak askok beldur zirena baino motelago hazi direla eta gobernuen politikak benetako egitura aldaketak bultzatzen ari direla energia ekonomian».

Marka berriztagarrietan

IEAk garrantzia aitortu dio eguzki eta haize energiaren ekoizpenaren garapenari. 2022an, 700 terawatt-ordukoa izango da, agentziaren kalkuluen arabera. «Inoizko hazkunderik handiena». Bi iturri horiei dagozkie energia berriztagarrien ekoizpenak izan duen gorakadaren bi heren. Iturri hidrikoek zailtasun handiak izan dituzte aurten, muturreko lehorteengatik, baina haren ekarpenak ere gora egin du, eta energia berriztagarrien hazkundearen bosten bat dagokio. Eguzki eta haize energiaren atzetik, ikatzaren bidezkoa izango da 2022an gehien haziko den energia iturria. Herrialde askok haren aldeko apustua indartu dute, gas naturalaren garestitzeari aurre egiteko. Ikatzak eragindako isuriak 200 milioi tona inguru haziko dira aurten —%2—. Asian izango da gorakadarik handiena.

Ia beste horrenbeste egingo dute gora petrolioaren isuriek: 180 milioi tona, guztira. Garraioaren sektoreak bultzatu du gehien petrolio kontsumoa, pandemia garaiko bidaia murrizketak kendu izanaren ondorioz. Abiazioak eragin ditu petrolio isurien hazkundearen hiru laurden, nabarmen ugaritu baitira nazioarteko hegaldiak. Hala ere, sektorearen isuri kopurua pandemia aurreko kopuruaren %80ren parekoa izango da aurten.

Datorren urteari begira, IEAk uste du gas naturalaren merkatuaren «ziurgabetasunak» baldintzatuko dituela energia kontsumoaren joerak, neurri handi batean. Horrez gain, adierazi du aintzat hartzekoak direla «2022an azaleratu diren egiturazko aldaketen zantzu itxaropentsuak». Datorren urtean berotegi isuriak murrizteko politikak «indartu» egingo direla espero du, besteak beste, Europako Batasunak, AEBek, Txinak, Indiak eta Japoniak iragarri dituzten planengatik. Agentziak urriaren 27an kaleratuko du 2023rako energia kontsumoen eta isurien joerei buruzko txostena.


Estu antzean, baina geldiezin

Summary: Estu antzean, baina geldiezin. Realak sufrituta irabazi du Mallorcaren aurkako partida; Merinok egin du gola. Txuri-urdinek orain 55 urteko marka hobetu dute, zortzi partida jarraian irabazita. 75 urteko bazkide bat hil da, harmailetan ondoeza egin eta gero.

Reala geldiezin ari da azken boladan. Irabazi egin du azken jardunaldietan, nola txapelketa batean, hala bestean, aldez edo moldez. Jadanik zortzi dira segidan irabazi dituen partidak, eta Espainiako ligan lortu ditu haietako bost. Gaur azkena, Mallorca menderatuta: 1-0. Gisa horretara, txuri-urdinek beren historiako garaipen kopuru handiena kateatu dute, 1967ko marka hobetuta. Donostiarrek zazpi eskuratu zituzten urte hartan.

Imanol Alguacilen taldeak beste ale bat gehitu du zakura. Sufrituta egin ere, aurkariak izugarri estutu baitio bigarren zatian. Ordea, urrezko hiru puntu batu ditu, sailkapeneko hirugarren postuan kokatzeko. Emaitza horri esker, Realak aurre hartu die Atletico Madrili eta Betisi. Taldeak neurketa hasi orduko ondu du garaipena, baina, egiari zor, ez du modu distiratsuan eskuratu. Teknikari oriotarrak aldaketak egin ditu hamaikakoan. Besteak beste, Robin Le Normandi eta Martin Zubimendiri eman die atseden, eta Mikel Merino hasieratik kokatu, bi partida eta gero.

Hain justu, nafarra izan da golegilea, partida hasi eta gutxira. Erdilariak buruz errematatu du Brais Mendezek egindako korner jaurtiketa bat, eta sasoiko lehen gola egin du laugarren minutuan. Estrategiako jokaldian aurreratu da Reala, beste behin: azken lau partidetan gol bana egin du gisa horretara. Berehalakoan aurrea hartuta, neurketak itxura ona hartu du etxekoentzat. Dena den, Mallorcak pare bat saialdi egin ditu gola jaso eta gutxira. Angel Rodriguezek langara bota du baloia 12. minutuan, boleaz jota. Hura izan da bisitariek lehen zatian izandakoa aukerarik onena.

Realak izan du jokoaren nagusitza lehen zatian, eta bigarreneko minuturik gehienetan. Mallorcak lagundu egin dio horretan. Izan ere, Javier Agirre teknikariak 5-4-1eko sistema prestatu du Anoetarako. Txuri-urdinei utzi die gidaritza, eta itxaro egin du, zer gertatuko. Hala, baloi jabetza etxekoena izan da, eta haiek izan dituzte lehen zatiko aukerarik argienak. Ordea, ez dute aldea handitzen asmatu. Take Kubok ate aurrean huts egindako aukera izan da horren adibide, 25. minutuan. Japoniarrak huts egin du, zailena egin eta gero.

Barkatzea, kalterako

Hala igaro dira lehen zatiko gainontzeko minutuak. Realak jokoaren kontrola izan bai, baina minik ez du egin azken metroetan. Horrela amaitu da lehen erdia, eta erasoari emanda ekin dio bigarren zatiari ere. Batez ere, geldikako jokaldietan egin du min: atsedenalditik itzuli eta hamar minuturen barruan lau korner atera dituzte etxekoek.

Alabaina, Realak barkatu egin du, lehen zatian bezalaxe, baina arriskua handiagoa izan du. Mallorcak estu hartu du Imanolen taldea, eta Agirreren multzoa gailendu egin da jokoan donostiarrei nekeak gain hartu ahala. Sufritu egin du Realak, izugarri egin ere. Gorriek gol aukerak kateatu dituzte bata bestearen atzetik, eta Anoetakoak iparra aurkitu ezinda aritu dira. Mallorcak gol bat ere egin du, 56. minutuan, baina epaileak ezerezean utzi du, Ndiayek Aritz Elustondori falta egin diolako. Aurrelariak apropos zangotrabatu du Beasaingo atzelaria, eta atera bakar-bakarrik jotzeko.

Realari luze egin zaio norgehiagokaren azken zatia. Baloi jabetza galduta, deseroso aritu dajokoan, eta kontraerasoak probestu ditu Mallorcak. Alex Remirok egindako geldiketa bat gako izan da emaitzari eusteko. Lortu dute hori, azkenerako, eta txuri-urdinek aurrerako urratsa egin dute garaipena erdietsita. Aise edo estu, puntuak biltzea da loriarako gakoa, eta gaur-gaurkoz, bide horretan ondo ari da Reala: «Asko kostatzen da partidak irabaztea, eta zortzi jarraian lotzea oparia da guretzat. Oso pozik gaude horregatik», esan du Mikel Merinok partida amaitu orduko.

Samina nagusitu da Anoetan

Harmailetatik heldu da neurketako albiste garratza. 75 urteko zale bat hil da, neurketaren atarian ondoeza egin eta gero. Partida aurreikusi baino beranduago hasi da hori dela eta. Larrialde zerbitzuek Donostiako Ospitalera eraman dute bazkidea, eta handik gutxira hil da. Halakoetan, soropilekoa itzalean geratzen da: «Denon izenean, atsekabea helarazi nahi diet senideei», adierazi du Merinok. Realak ere bat egin du saminean, eta hildakoari eskaini dio garaipena, klubak sare sozialetan argitaratu duenez.


Summary: Atxilotu dute Basurtuko erietxean haur jaioberri bat bahitu duen emakumea. Ospitalean sartu da bart, osasun langile baten plantak eginez, eta haur bat eraman du. Santutxun agertu da umea, gaur goizean: onik dago, gurasoekin. Ertzaintzak ikerketa abiatu du, eta Osasun Sailak pazientearen segurtasunerako talde korporatiboaren bilerara deitu du, protokoloak aztertzeko.

Tentsio handiko orduen ondoren, lasaitasuna berreskuratzen saiatzen ari dira jada Basurtuko ospitalean (Bilbo). Atzo gauean emakume batek haur jaioberri bat bahitu zuen, eta umea ez da gaur goizera arte agertu: Santutxu auzoko atari batean utzi du; onik da txikia, osasun arduradunek baieztatu dutenez. Emakumea, berriz, goizean atxilotu du Ertzaintzak, Zorrotza auzoan.

Ikusi gehiago: Protokoloaren arabera, haur jaio berriek amarekin egon behar dute une oro

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak goizean goiz zabaldu duenez, bart 22:00 aldera gertatu zen bahiketa: emakume bat ospitalean sartu zen osasun langile baten itxurak eginez. Ginekologia plantan sartu zen, eta haur bat eraman zuen, hari azterketa bat egin behar ziola esanda. Gurasoek sumatu zuten nabarmen luzatzen ari zela azterketa, eta ospitaleko bertze langileei umea non zen galdetu zieten. Jarraian, bai bertako langileak eta bai haurraren aita umearen bila hasi ziren, baina ez zuten erietxean aurkitu.

Haurtxoa 08:00 aldera agertu da, Santutxu auzoko atari batean –Karmen plazako 26. zenbakian–. Bahitzaileak zortzigarren solairuko etxebizitza baten aurrean utzi du; txirrina jo, eta alde egin du. Bizilekuko jabeak batzuen bahiketaren berri; beraz, atea ireki eta lurrean ume bat ikustean, Ertzaintza deitu du. Umea onik dago; anbulantzian eraman dute erietxera, han identifikatu dute, probak egin dizkiote, eta arazorik ez duela baieztatu dute. Gurasoekin dago jada.

Jaioberria eraman duen andrea, berriz, 10:30 aldera atxilotu dute, Zorrotza auzoan. Segurtasun kamerek haren irudiak hartuak zituzten, eta horiek zabaldu ditu Ertzaintzak goizean, hura aurkitzen laguntzeko. Josu Erkoreka Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak jakinarazi duenez, atxilotu aurretik ere identifikatua zuten emakumea: 24 urte ditu. Atzeman dutenean, lagun batekin zegoen Zorrotzako Azoka plazan, eta «urduri» sumatu dute poliziek.

Emakumea Ertzaintzaren Deustuko komisarian dago atxilo, eta han hartuko diote deklarazioa. Andrazkoak ez zuen aurrekari penalik, Erkorekaren arabera. Gertatutakoa argitzeko ikerketa abian du Ertzaintzak, baina, lehen zantzuen arabera, emakumearen helburua zen jaioberriren bat bahitzea, ez jaioberri hori espresuki. Izan ere, sailburuak azaldu duenez, andreak «zenbait saiakera» egin zituen atzo: erietxeko beste gela batzuetan ere sartu zen ume bila.

Segurtasun batzordea bilduko da

Gotzone Sagardui Jaurlaritzako Osasun sailburuak jakinarazi du eurek ere gertatutakoa ikertuko dutela, eta, horretarako, pazientearen segurtasunerako talde korporatiboaren bilerara deituko duela gaur bertan. «Segurtasun arazoren bat dagoenean, batzorde horrek aztertzen du zer gertatu den eta zergatik, eta protokoloak hobetzeko neurriak proposatzen ditu». Hain justu, Basurtuko ospitalean bertan egindako adierazpenetan, jaioberrien segurtasuna bermatzeko protokoloaz mintzatu da sailburua: «Ezarrita dago umea beti gurasoetako batekin egotea, eta, haiek ezin badiote lagundu, gure profesional bati eska diezaiokete. Informazio hori eman egiten zaie pazienteei, baina erditu osteko gorabeherak ere ulertu behar dira, ama bat umea izan eta gero zein egoera fisiko eta emozionalean dagoen».

Bahitutako haurraren gurasoekin ere egon da goizean Sagardui: «Gure profesionalak haien alboan egon dira momentu oro, eta familia babestuta sentitu da; esker ona adierazi dute». Erietxeko langileen jarrera ere txalotu du sailburuak, «laguntza profesionala ez ezik, humanoa ere eman» dutelako. Eta gertatutakoa barneratzeko laguntza eskaini die, bai familiari, bai langileei ere: «Oso une gogorrak izan dira, tentsio handikoak, eta saiatu dira gainerako pazienteek egoera nabaritu ez zezaten. Inork ez du halakorik bizi nahi». Hala ere, lasaitasunerako deia egin du: «Kasu hau zoritxarrekoa da, baina bakana da. Sakon aztertuko dugu zer gertatu den, eta protokoloak egokitu behar badira, hala egingo dugu».

Antzeko kasuak

Orain dela hamar urte ere, antzeko zerbait gertatu zen Donostia ospitalean. Jaioberri baten gurasoak lo zeuden bitartean, emazteki batek haien haurtxoa bahitu zuen. Ordu batzuk geroago, onik topatu zuten haurra. Handik bi urtera, 2014. urtean, bertze emakume bat ume bat bahitzen saiatu zen, baina erizain bat egoeraz jabetu zen, eta Ertzaintza abisatu zuen.


Summary: Protokoloaren arabera, haur jaio berriek amarekin egon behar dute uneoro.

Haur jaio berriak dauden uneko Osakidetzaren protokoloak dioenez, haur jaio berriari egiten zaizkion proba guztiak erditu den amaren alboan egin behar dira. Hori ezingo balitz egin, amaren osasun egoera dela medio, aita edo senideren batek lagundu beharko lioke osasun langileari haur jaio berriari probak egin bitartean. Protokolo hori indarrean dago haur jaio berrien eta haurren atal guztia artatzen duten sailetan. Haurra ospitaletik atera arte protokolo hori segitu behar da.

Protokolo hau zorroztu zuten 2014an, Izan ere, 2012ko irailean Donostiako ospitalean emakume batek haur bat bahitu zuen, gurasoak gelan lotan zeuden bitartean. Haurra onik bilatu zuten gero.

Ikusi gehiago: Onik aurkitu dute Basurtuko erietxean bahituriko haur jaioberria


Summary: Ertzaintza bortizki oldartu zaie Bizkaiko metalgintzako grebalariei. Tecuni enpresaren atarian izan da gatazka, Ortuellan (Bizkaia). CCOOk, LABek eta UGTk lanuzteei eutsi diete, urrun baitirudi sindikatuen eta FVEM patronalaren arteko adostasunak.

Bizkaiko metalgintzako langileek protesta egin dute, berriz ere, lan hitzarmena berritzeko eskean. Hura erdiesteko negoziazioak ez dira eraginkorrak izaten ari, oraingoz, eta sindikatuen eta patronalaren arteko tentsioa nabarmena da oso; hala, aldarrikapenak ez dira eten, ezta lanuzteak ere. Gaur, bada, are gehiago gaiztotu da giroa: Ertzaintza gogor oldartu zaie Tecunin enpresaren atarian protestan ari ziren langileei.

Tirakadak, bultzadak, eta zenbait kolpe izan dira oldarraldian, irudiek agerian uzten duten gisan.

Ikusi gehiago: Urrats txikiak ez dira aski izan Bizkaiko metalgintzako greba deialdia eragozteko

Zenbait kazetari ere bertaratu dira protestaren gaineko informazioa biltzeko, eta, hain zuzen ere, horietako baten kontra ere egin du Poliziak. Hamaika telebistak jakinarazi duenez, hedabideko kazetari bati jazarri zaio Ertzaintza, eta mehatxatu ere egin dute, haren kontrako salaketa bat jarriko dutela esanez.

Sindikatuen mezua Jaurlaritzari

CCOO, LAB eta UGT sindikatuek Ertzaintzaren jokabidea salatu dute, eta ohartarazi dute FVEMek negoziazioa «blokeatzen» jarraitzen badu beraiek «sektorea blokeatuko» dutela. Ohar bateratu batean, azpimarratu dute euren protesta «erabat baketsua» izan dela; ez, ordea, Ertzaintzarena. «Mobilizazioaren hasieratik modu probokatzaile eta bortitzean jardun du, langileak identifikatuz eta indarra erabiliz mobilizazioa desegiten saiatzeko».

Hori ikusirik, sindikatuek galdetu diote Eusko Jaurlaritzari ea «noren alde dagoen», «lan baldintzak okertu eta sektorea prekarizatu nahi duen patronalaren alde» edo «lan baldintza duinak aldarrikatzen dituzten sektoreko langileen alde»

Sindikatuek berretsi dute hitzarmen bat egon arte ez dela «normaltasunik» egongo Bizkaiko metalgintzaren sektorean, eta urriaren 27rako eta 28rako eta azaroaren 2rako deitutako greba egunei eusten dietela.


Summary: Zubietako erraustegia ikuskatu duen funtzionarioak prebarikazioa egin ote duen ikertzeko eskatu du fiskalak. BERRIAk irailaren 17an argitaratutako informazio bat oinarri hartuta abiatu du ekinbidea fiskaltzak. Zaldibarko zabortegia ikuskatu zuen teknikari beraren lana da ikertzea nahi dutena.

GuraSOSek iragarri du fiskaltzak dekretu baten bidez eskatu diola epaitegiari iker dezala Zubietako erraustegiaren (Gipuzkoa) funtzionamendua ikuskatu duen funtzionarioaren lana. BERRIAk irailaren 17an argitaratu zuen informazio bat hartu du fiskaltzak ikerketa abiatzeko arrazoi gisa. Hain zuzen ere, erraustegian lanean aritutako behargin batek hainbat agiri eta irudi utzi zituen euskarazko kazetaren esku. Horiek erakusten dute Zubietako bi errauste lerroetan likidoak husteko baimenik gabeko drainatze tutuak eraiki zituztela lehen suzko probak hasi ostean. Urrats hori baliagarria izan daiteke ikertzeko ea horiek eragin duten erraustegiaren inguruan atzemandako kutsadura.

Olatz San Miguel eta Joseba Belaustegi GuraSOSeko kideek Donostian egindako agerraldi batean iragarri dutenez, fiskaltzak gertakari horren inguruan egindako ikerketaren ondorioak (71/22 ikerketa diligentziak) helarazi dizkio Donostiako Guardiako Epaitegiari. Ekinaldiaren aurreko pausotzat jo du GuraSOSek irailaren 21ean helarazi zion idatzi bat. Dioenez, dokumentazio horrek «agerian uzten du likidoak husteko drainatze bat instalatu dela errekuntza gasen hodian, baimenik gabe. Ikuskapenak egin zituen teknikariak ustez ez ikusiarena egin zion horri».

GuraSOSek azaldu duenez, fiskalak «ondorioztatu» du gertaera horietan badaudela delitu baten zantzuak; hain zuzen ere, Zigor Kodearen 329.1 artikuluak tipifikatutakoak. Ingurumen prebarikazioa xehatzen du artikulu horrek, eta, besteak beste, sei hilabete eta hiru urte arteko zigorrak aurreikusten ditu. Horrez gain, litekeena da prebarikazioa egin duen funtzionarioak, ageriko legez kanpoko jardunei ezikusiarena egin dienak alegia, isunak eta inhabilitazio zigorrak jasatea.

GuraSOSek fiskalari helarazi zion dokumentazioak dio «drainatze tutu klandestino bat» dagoela Zubietako erraustegian, eta begi bistan dagoela, gainera. «Ezinbestez jabetu behar ziren instalazioetan bertan Ingurumen Saileko ikuskariak egindako kontroletan». Dokumentazio horietan, GuraSOSek aipatzen ditu zeintzuek parte hartu zuten ikuskaritza horietan; besteak beste, Eusko Jaurlaritzako Ingurumen Sailburuordetzak, Ekondakin erraustegiko kontzesionarioak eta Ekobal enpresa operadoreak. Bisita horietako batean, Uraren Agentziako ordezkari bat eta Gipuzkoako Foru Aldundiko bat ere izan ziren.

Zaldibarko ikuskatzaile bera

Hain zuzen ere, ikuskatzailea beti bera izan zela zehaztu du guraso plataformak: Hipolito Bilbao Intxaurraga. Teknikari hori bera da IPPC Kutsaduraren Prebentzio eta Kontrol Bateraturako Batzordearen Ingurumen Saileko arduradun teknikoa, Jaurlaritzan. Erraustegiei, zabortegiei, porlan fabrikei eta halako instalazioei ingurumen baimen bateratuak emateaz arduratzen da. Hark eman zizkion Verter Recycling 2002 SM enpresari ingurumen baimenak, eta zabortegia amildu aurreko ikuskaritza aktak ere berak sinatu zituen. Zubietako erraustegiaren ingurumen baimenaren tramitazio korapilatsua ere haren ardurapekoa izan da.

Udan erraustegi ondoan den Arkaitzerrekan izandako kutsadurak eragin ditu prozedura horiek guztiak. Uztailaren 13an apar likatsu bat agertu zen errekan. GHK-k jakinarazi zuen erraustegiaren sistema itxia dela, eta ezinezkoa dela ura kanpora irtetea. Alabaina, BERRIAk eskuratu zuen argazkiak erakusten du instalazioaren aurrezkailuaren gunean ura drainatzeko tutu bat ezarri zutela, errekuntzan izaten ari ziren arazo teknikoen ondorioz. Tutu horiek ez zeuden proiektuan, eta baimenik gabe jarri zituzten.

Plataforma horrek adierazi du «oso kezkatuta» daudela erraustegiaren egoerarekin eta inguruko lur eta uretan azaldu den kutsadurarekin. Besteak beste, dioxina, furano, fenol eta beste osagai toxiko arriskutsu batzuen presentzia baieztatu dute SGS eta Idom laborategiek egin eta GuraSOSek Jaurlaritzako Ingurumen Sailean eskuratutako ikerketek. Horri aurre egiteko, berriz ere herritarren mobilizazioa aktibatuko duela jakinarazi du GuraSOSek.


Summary: Bihar hasiko dira Kanboko lurren okupatzen. Astebururako programazioa antolatu dute Marieneako lurretan. ELB, FDSEA, eta Jeunes Agriculteurs laborari sindikatuek, Lurzaindiak, Cadek, Ostia kolektiboak eta Nahi Dugun Herria talde politikoak deitu dute bertan parte hartzera.

Kanboko Marieneako laborantza lurretan (Lapurdi) plantatuko dira ekintzaileak asteburu honetan. Bihar arratsaldean eman dute ordua, 18:00etan, mobilizazio asteburuari hasiera emateko. Badira urte batzuk Bouygues Immobilier enpresaren eraikuntza proiektu bati aurre egiteko protestan ari direla hainbat kolektibo, eta afera justiziaren aitzinera eraman ondotik, okupazio asteburu bat antolatzea deliberatu dute.

Hasieran, ELBk, Lurzaindiak, Ostia kolektiboak eta Kanboko ezkerreko abertzaleen Nahi Dugun Herria talde politikoak parte hartzeko deia egin zuten. Aste honetan, FDSEA eta Jeunes Agriculteurs laborari sindikatuek ere bat egin dute okupazioarekin, «laborantza lurren defentsan» aritzeko. Bakan gertatzen da bi sindikatu horiek ELBrekin batean agertzea deialdi batean.

Auzitegitik okupaziora

Bataila juridikoa Paueko Auzitegi Administratiboan (Biarno) hasi zuten Lurzaindiak, Cadek eta Nahi Dugun Herria taldeak. Kanboko Tokiko Hirigintza Plana auzitan ezarri zuten, Bouygues enpresak duen eraikuntza proiektua oztopatzeko. Uda honetan, ordea, epaileak atzera bota du errekurtsoa, argudiatuz Marieneako lurren laborantzarako izaera ezin dela frogatu. Erabakia «ulertezina» egin zaie eragileei, eta dei egitea deliberatu dute. Izan ere, gaur egun, Ossau Irati sor-markaren barruan ari den laborari batek baliatzen ditu lur horiek. Helegitearen erantzunaren beha daude orain. Aldi berean, Cadek Bouygues Immobilier enpresak pausatutako eraikitzeko baimena auzitan ezarri du, eta erantzunaren beha daude horiek ere.

Auzitegien erabakien gainetik, eragileek Marieneko laborantza lurrak atxikitzeko beharra azpimarratu dute, eta, horretarako, bihartik igandera arte lurretan egonen dira. Bihar, 18:00etan, hasierako ekitaldia eginen dute. Larunbateko 10:00etarako, berriz, manifestazioa antolatu dute Kanboko Herriko Etxetik lurretaraino. FDSEA eta JA sindikatuek ere bat egin dute manifestazio deialdiarekin. Herri bazkaria eginen dute ondotik, eta, arratsaldean, topaketak eta hitzaldiak izanen dira Marienean. Igandean, hitzaldiekin segituko dute, eta okupazioa arratsalderako desmuntatuko dutela erran dute.


Summary: Hoteletako turisten kopurua %21 handitu da uda honetan. Pandemia aurreko emaitzak hobetu dituzte. Bizkaiak izan du igoerarik handiena eta Gipuzkoak txikiena.

Eustaten arabera, uda honetan Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hoteletan gauren bat pasatu duten pertsonen kopurua %20,9 handitu da, eta pandemia aurreko kopuruak gainditu dira, bai turisten kopuruan, bai igarotako gaualdietan. Zehazki, aurtengo udan 1.111.101 pertsonak hartu dute ostatu, 2019an baino % 10,8k gehiagok, eta bi gau igaro dituzte batez beste, aurreko urteen antzera.

Lurraldeka, 2021eko udararekin alderatuta, turisten kopuruak %27,1 igo da Bizkaian, %18,4 Araban eta % 5,2 Gipuzkoan. Hiriburuen arabera, %29,1 Bilbon, %24,9 Gasteizen eta %19,2 Donostian.

Jatorriari dagokionez, bitik bat Espainiako estatuaren mugetatik kanpo etorri da, COVID-19aren aurreko urteetan bezala.

Irailean, hiru lurraldeetara etorritako turisten kopurua %22,6 igo da (330.304 guztira), eta okupazio maila %64,1 izan da. Gaualdiaren batez besteko prezioa 116,59 euro izan da; hau da, aurreko urteko irailaren aldean %22 igo da. Gipuzkoa da lurralderik garestiena (141,74 euro, Donostia 178,94 euro), eta Araba, berriz, merkeena (90,41 euro, Gasteiz 70,25 euro ). Bizkaian gau pasatzeak 101,18 euro kostatu da batez beste, eta Bilbon, 115,58 euro.


Summary: 47 musika taldek hartuko dute parte Ahotsenean. Musika estilo andana tartekatuko dira oholtzan, pop eta rock estiloak izanen dira nagusi.

Rock, pop, jazz edo folk doinuek estaliko dute Ahotseneko eszenatokia abenduaren 7tik 11ra bitarte. Guztira, 47 taldek parte hartuko dute jaialdian,11:00etatik 22:00etara, etenaldirik gabe. Zuzenekoak Plateruenean izanen dira, eta bertan musikarien azken lanez gozatzen ahalko da. Sarrera doan da, eta ez da beharrezkoa izanen aldez aurretik izena ematea.

Goxua N'Salsa, Neomak, Agur, Janus Lester, Keia, Irtera eta Mirua talde hasiberriek, nahiz Delirium Tremens, Willis Drummond eta Kokein talde ibilbide luzekoek lekua izanen dute jaialdian. Hala, estilo ugaritako musika entzuten ahalko da, baina rock eta pop doinuak izanen dira nabarmenenak. Azken estilo horien adibide dira Maraca Diablo, Zakill, Sua, Piztiak, Hibai, Kurkuma, Burutik, Kristonak edo Mairu taldeak. Bolbora eta Sutan taldeek, berriz, ska-reggaea eskainiko dute, Mugan taldeak folk doinuak eta Arima Soulek jazza eta soula. Olaia Inziarte, Ilargi, Peru Galbete, Esti Markez eta Watson bakarlariek ere parte hartuko dute jaialdian.

Ahotsenea Solasaldietan, berriz, sortzaileek solasaldi gisara aurkeztuko dituzte beraien lanak –komikiak, literatur lanak eta poesia lanak– . Gainera, Durangoko Azokako gainerako guneetan ere kultur diziplina anitz landuko dira. Dena den, egitarau osoa azaroaren bukaeran zabalduko da.


Summary: Txinak esan du herrialdea «gero eta gertuago» dagoela munduko agertokiaren erdigunetik. Txinako Atzerri ministrordearen esanetan, «badira Gerra Hotzeko pentsamoldeari eusten saiatzen ari diren indar batzuk». AEBez ari zen adierazpen horietan.

Txinako Alderdi Komunistaren XX. Kongresua hasi zenetik lau egun igaro diren honetan, Asiako erraldoiak ziurtatu du herrialdea «gero eta gertuago» dagoela munduko agertokiaren erdigunetik, eta uste du «munduko ordenarako mehatxu nagusia historiaren joeraren aurka» doala, Ameriketako Estatu Batuei aipamena eginez. «Konfrontazioa bultzatzen eta beste batzuk beldurtzen saiatzen ari dira».

Txinako Atzerri ministrorde Ma Zhaoxuk egin ditu adierazpenok, Alderdi Komunistaren XX. Kongresuan gertatzen ari denari begirik kendu gabe. Adierazi duenez, munduak aurrekaririk gabeko aldaketak izan ditu, eta gaur egungo joera historikoa bakearekin, garapenarekin eta lankidetzarekin lotuta doa. Baina bat jarri dio horri, ordea: «Badira Gerra Hotzeko pentsamoldeei eusten saiatzen ari diren indar batzuk».

Maren arabera, «indar» horiek Washington eta haren aliaturik hurbilenak dira. «Presio talde gisa funtzionatzen dute, lerro ideologikoak marrazten dituzte, konfrontazioa bultzatzen dute eta beren atzerri politika hegemonikoan oinarritzen dira». Hori dela eta, nabarmendu du «mundu zatitu batek» ez diola «inori mesederik egiten», eta konfrontazioak «kale itsu batera» baino ez duela eramaten.

Prentsaurreko berean, Shen Beilik, Txinako Alderdi Komunistako Nazioarteko Departamentuko ministrordeak, Asiako erraldoia «gizateria osoaren aurrerapenaren alde borrokatzen» duen estatu gisa aurkeztu du. Hain zuzen, Xi Jinping Txinako presidente eta Alderdi Komunistako idazkari nagusiak joan den larunbatean Kongresuaren irekierako hitzaldian erabilitako esaldi asko errepikatu ditu Shenek. Xiren agintaldia beste bost urtez luzatzea espero da; dagoeneko hamar urte egin ditu boterean.

Mak, berriz, nabarmendu du Asiako herrialdeak «benetako multilateralismoaren» aldeko apustua egin duela, eta, haren hitzetan, Txinak «jarrera baikorra» izango du datorren hilean Balin (Indonesia) egitekoa den G20koen goi bileran, «susperraldi ekonomiko globala sustatzeko». Lankidetzarako beste alor batzuk ere aipatu ditu, hala nola «energia, elikadura kateak eta segurtasuna», baina ez du argitu Xik goi bileran parte hartuko duen.

Bestalde, Txinako Atzerri ministrordeak gaineratu du Txinako Alderdi Komunistak «bere lidergoa eta sistema» babestu dituela; besteak beste, Nancy Pelosi AEBetako Ordezkarien Ganberako presidenteak abuztu hasieran Taiwanera egindako bisitaren eta beste «ekintza gaizto» batzuen aurka «kontraerasoa» eginez. «Taiwanen independentzia defendatzen dutenen aurka gaude, eta atzerriko indarren edozein esku hartze geldiaraziko dugu». Zehazki, Pekinek Hong Kongnen Segurtasun Nazionaleko legen bat jarri zuen martxan, eta horren bitartez, «hiriari ordena itzuli zion», Txinako Gobernuaren esanetan. «AEBek eta Mendebaldeak ezarritako zigor zentzugabekoak indargabetu ditugu, eta horretan jarraituko dugu», azpimarratu du Mak.

Urak ez dira baretu

Azken bi urteotan, Txinak Taiwanen aurkako presio militar eta politikoa areagotu da, eta Taipeik behin baino gehiagotan esana du Taiwan herrialde «demokratikoa eta subiranoa» dela, azkena, astelehen honetan, Xiren adierazpenei erantzunez. Txinako agintariak aurretik ohartarazi zuenez, Pekinek «ez dio inoiz uko egingo indarra erabiltzeari», Taiwanekin «bateratzeko».

Bada, bi aldeen arteko tentsioa baretuko den zantzurik ez dago oraingoz. Izan ere, Taiwango segurtasun arduradun nagusiak Chen Ming-tongek gaur esan duenez, Xi «bekatari» bilakatuko litzateke Txinak Taiwani eraso egingo balio eta gerra irabaziko balu, «Pekinek aurre egin beharko liekeelako nazioarteko zigorrei eta bakartze diplomatikoari», haren hitzetan.

Taiwango Gobernuak dio uharteko 23 milioi herritarrei soilik erabaki dezaketela beren etorkizuna, eta Txinako Herri Errepublikak Taiwan inoiz gobernatu ez duenez, subiranotasunaren inguruko aldarrikapenak «baliogabeak» direla azpimarratu du Chenek. Tsai Ing-wen Taiwango presidenteak behin baino gehiagotan luzatu dio eskua Xiri elkarrizketak berrekiteko, «berdintasunaren eta elkarrekiko errespetuaren printzipioetan oinarrituta». Dena den, Taipek salatu izan du Pekinek uko egin diela aurrerapauso horiei.


Summary: Espainiako Gobernuak aldiriko trenen kudeaketa eskualdatzeko proposamen bat egin dio Jaurlaritzari. Itxasok azaldu du transferentzia «inoiz baino gertuago» dagoela, baina Garamendik erantzun dio lehenik testua aztertu behar dutela.

Gernikako Estatutuan jasotako eskumenen transferentzien inguruko negoziazioak ez atzera ez aurrera egon dira zenbait hilabetez, baina bi aldeek urratsak egiteko asmoa adierazi dute kurtso politikoaren hasierarekin. Hala, Espainiako Gobernuak Araba, Bizkai eta Gipuzkoan duen ordezkari Denis Itxasok jakinarazi du Moncloak aldiriko trenen transferentziaren inguruko proposamen «errealista» bat bidali diola Eusko Jaurlaritzari. Haren esanetan, eskualdaketa «inoiz baino gertuago» dago. Jaurlaritzako Gobernantza Publikoko eta Autogobernu sailburu Olatz Garamendik, ordea, uste du «oso goiz» dela euren planteamenduetara egokitzen ote den baieztatzeko.

Proposamenaren arabera, egun Renfek kudeatzen dituen aldiriko trenen kudeaketa euskal administrazioen esku geratuko litzateke. Badira, baina, salbuespenak. Espainiako Gobernuaren ordezkariak Bizkaia Irratian esandakoaren arabera, uneren batean beste autonomia erkidego batera igarotzen diren lineen kudeaketak Madrilen esku jarraituko luke. Eta, betiere, azpiegituren titulartasuna ere Moncloarena litzateke. Gainera, El Correo egunkariak argitaratu duenez, kudeaketa Renferena litzateke 2028ra arte, martxan dauden kontratuak direla medio.

Aurkeztutako proposamena talde teknikoen lan «zorrotz» baten ondorio dela azaldu du Itxasok, eta gehitu du orain denbora eman behar zaiola Eusko Jaurlaritzari, testua «ondo» azter dezan. Zehazki, Garraio Sailari egin dio aipamena. Hura Iñaki Arriola sozialistaren esku dago.

Garamendik ere baieztatu du atzo «azken orduan» jaso zutela proposamena, eta azaldu du Jaurlaritzak aurrez egindako zenbait alegazio jaso dituela. Halere, Autogobernu Sailak ez du testua «sakonki» aztertzeko tarterik izan oraindik. Gai «konplexua» da, sailburuaren hitzetan, besteak beste Kontzertu Ekonomikoaren egokitzapen bat eskatuko lukeelako. Hala, itxi gabeko negoziazio bat dela gogoratu du, eta, Itxasok egin bezala, uko egin dio xehetasunei buruz hitz egiteari. Horiek gobernuen arteko batzorde mistoan tratatu beharko dituzte.

2023ko Espainiako aurrekontuen inguruko negoziazioak martxan direla iritsi da proposamena. Hala, aldiriko trenen kudeaketaren transferentziarako emandako pausoa EAJri egindako keinu gisa uler daiteke. Izan ere, EAJko Euzkadi Buru Batzarreko presidente Andoni Ortuzarrek gaur goizean adierazi du ahalik eta akordio «onena» lortzen saiatuko direla, «Euskadik mahai gainean dituen proiektuak» betetzeko eta osoko zuzenketarik ez aurkezteko —bihar bukatuko da epea—. Iaz, besteak beste, AHTaren Gasteizko eta Bilboko sarbideetako lanen kudeaketa Eusko Jaurlaritzaren esku uztea negoziatu eta lortu zuten jeltzaleek, Madrilen aurrekontuei baiezkoa ematearen truke.

«Fase berri bat»

Negoziazio prozesua bizitzeko asmoz, Eusko Jaurlaritzak zenbait proposamen jarri zituen Espainiako Gobernuaren mahai gainean, baina haiek ez zuten esperotako erantzunik izan. Espainiako gobernuburu Pedro Sanchezek Kongresuan jakinarazi zuen gobernuak ez zituela lau proposamen begi onez ikusten, eta onartu zuen prozesua «paralisi» egoeran zegoela.

Uztailaren amaierara arte ez zen bestelako erantzun publikorik iritsi. Garamendi eta Rodriguez aurrez aurre bildu ziren, eta bigarrenak bi iragarpen egin zituen. Batetik, litekeena zela aldiriko trenen inguruko akordioa ixtetik gertu egotea. Bestetik, Madril prest zegoela uda ostean migrazio eta itsasertzaren antolamendu eskumenen inguruan negoziatzeko.

Gauzak hala, kurtso politikoa hastearekin, jeltzaleek urratsak egiteko eskatu zioten Espainiako Gobernuari. PSE-EEko idazkari nagusi Eneko Andueza izan zen kritika haiei erantzuteko arduraduna. Politika orokorreko eztabaidan jakinarazi zuen Moncloak jada adierazi ziola Eusko Jaurlaritzari negoziazio «fase berri bat» hasteko asmoa, eta Jaurlaritzako lehendakariorde Josu Erkorekak baieztatu zuen elkarrizketak martxan zeudela.

Orain, Itxasok azaldu du «autogobernuaren garapenerako lanak» ez direla etenda egon, eta azken hilabeteetan landutako gaietako bat izan dela aldiriko trenen eskumenaren transferentzia. Haren hitzetan, bi gobernuek kolaboraziorako «erabateko jarrera» erakutsi dute.


Summary: Jaurlaritzak «errespetua» eskatu du Arabako upategien erabakien inguruan. Tapia sailburuak azpimarratu du Jaurlaritzak ez duela «inolaz ere» Errioxaren aurka egin Arabako Mahastiak sor-marka baimenduz.

Eusko Jaurlaritzak «errespetua» galdegin du euskal administrazioek eta Arabako Errioxako upategiek hartzen dituzten erabakien inguruan, Arabako Mahastiak sor-marka berriarekin bat egitearen aldekoak direnei zein Errioxa jatorrizko deiturarekin jarraitu nahi dutenei, eta auzia eztabaida politikotik kanpo uzteko eskatu du.

Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapenerako sailburuak azpimarratu du Arabako Errioxako Upeltegien Elkarteak (ABRA) «legezkotasuna» bete duela marka propioa sortzeko, eta hori egiteko «legitimazio osoa» duela. Era berean, izen horrekin bat egitea «borondatezkoa eta librea» dela adierazi du.

Lehenik komunikabideei eginiko adierazpenetan eta gero ohar batean, sailburuak nabarmendu du Jaurlaritzak «erantzukizunez» jokatu duela, eta azaldu du ABRAk 2016an egindako eskaera «teknikoki eta juridikoki aztertzeko betebeharra» zuela. «Eusko Jaurlaritzak dokumentazioa modurik egokienean izapidetu besterik ezin du egin; Madrilera bidali du lehenengo, eta Madrildik Bruselara bidali dute gero».

Tapiak berretsi du Jaurlaritzak ez duela aukera baten alde egin, eta adierazi du upategi guztiek eta haien erabakiek gobernuaren «errespetua merezi» dutela. «Guretzat guztiak dira garrantzitsuak, gure produkzio sarearen parte dira, eta Eusko Jaurlaritzaren babesa, laguntza eta lankidetza izango dute, erabaki bat hartu edo beste bat hartu, izaera pribatuko erabakia baita, eta haiek dira arriskatzen direnak».

Errioxa sor-markaren gobernu kontseilua ostiralean bilduko da, ekintza legalak aztertzeko. Tapiak azpimarratu duenez, Jaurlaritzak ez du Errioxa jatorri deituraren aurka jokatu, «inola ere ez». Adierazi du Jaurlaritzak eta «Arabako Errioxak» izendapenaren barruan jarraitzearena alde egin dutela beti, baina marka berezi batekin, eta gogoratu du Errioxa sor-markaren gobernu kontseiluan erabaki batzuk hartu direla ildo horretan, «baina ez direla ehuneko ehun bete». «Lanean jarraituko dugu gure mahastien bereizketa ahalik eta egokiena izan dadin, baina horrek ez du eragozten izendapen horretatik atera nahi duten beste upategi batzuei ere estaldura ematea».


Summary: Eusko Legebiltzarrak Jaurlaritzari eskatu dio etxebizitza komunitarioetarako proiektu pilotuak egin ditzala. Molde horretako etxebizitzak sustatzeko egin beharreko lege aldaketak aztertzea galdegin dio gobernuari. Vox ez gainerako taldeen aldeko botoa jaso du eskaerak.

Eusko Legebiltzarrak etxebizitza komunitarioak edo cohousing ereduaren aldeko urratsak egiteko eskatu dio Eusko Jaurlaritzari, gaur. Adostasun zabalarekin egin du, gainera. Elkarrekin Podemos-IU taldeak eraman du gaia osoko bilkurara, eta taldeak akordioa lortu du EAJrekin, EH Bildurekin eta PSE-EErekin erdibideko zuzenketa batean. Bozketan, PP+C's-k proposamenaren alde egin du, eta Vox abstenitu egin da. Onartutako testuaren bidez, taldeek elkarlaneko etxebizitzen aldeko hainbat neurri hartzeko eskatu diote Eusko Jaurlaritzari. Besteak beste, galdegin diote etxebizitza komunitarioak sustatzeko estrategia bat landu dezan, eta horretarako oinarri gisa har dezala 2020ko uztailean cohousing ereduari buruz gobernuak berak egindako txostena. Era berean, udalekin eta interesa duten kolektiboekin batera elkarlanean aritzeko, eta eredu berri horren proiektu pilotuak eta aktibatze eta euskarri planak sustatzeko proposatu diote gobernuari. Iinteresa duten udalekin elkarlanean proiektu pilotuak abiatzeko eskaerari dagokionez, legebiltzarrak Jaurlaritzari galdegin dio etxebizitza horiek lurzoru publikoan eraiki ditzan, eta lehiaketa publiko bat eginez. Nolanahi ere, taldeek akordioan zehaztu dute faktore ekonomikoa ez dela inola ere «erabakigarria» izango esleipena egiteko, eta lehentasuna izango duela proiektu sozialak.

Etxebizitza eredu alternatiboen bidean sakontzeko premia agertu dute taldeek testuan, eta Jaurlaritzari norabide horretan urratsak egitea galdegin diote; besteak beste, indarrean diren arauetan aldaketak eskatu dituzte, elkarlaneko etxebizitzen bestelako formulak ahalik eta kolektibo gehienetara iristeko: «Adineko pertsonak, gazteak, belaunaldi arteko nahasketa, guraso bakarreko familiak, familia ugariak, desgaitasunak dituzten pertsonak eta alokairuko etxebizitzaren eskatzaileen erregistroan izena emanda dauden eta hiru urte baino gehiagoko antzinatasuna duten pertsonak, bai eta etxebizitzaren beharra justifikatzen duten kolektiboak ere». Horiek ez ezik, «autosustapeneko taldeak eta entitateak» ere kontuan izateko eskatu dio Jaurlaritzari, betiere interes sozialeko proiektu bat baldin badute. Azken puntu bat ere badu legebiltzarrak onetsi duen akordioak. Horren arabera, Jaurlaritzari eskatzen zaio «indartu» dezala bere «aholkularitza eta prestakuntza lana» gisa horretako etxebizitzak sustatzeko, eta egin dezala lan udalekin eta «etxebizitzarako sarbidea izateko bestelako formulak sustatzeko» interesa duten taldeekin batera. Jaurlaritzaren txostena Eusko Jaurlaritzaren 2020ko uztaileko cohousing ereduaren diagnostiko txostenaren arabera, etxebizitza komunitario edo elkarlaneko etxebizitza eredua indarra hartzen ari da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta administrazioak etxebizitza molde hori txertatzen ari dira beren araudi eta plangintza estrategikoetan. Formula ugariren bitartez beste modu batean bizi nahi duten gazteei eta adinekoei aukera ematen ari zaie «autonomia, independentzia eta bizi kalitate handiagoaz» gozatzeko. Hala nola, jabetza kolektibo, kooperatiba eta alde baterako erabileraren bitartez, kolektibo jakin batzuei etxebizitza eskuratzea erraztea da ereduaren helbururik behinena.


Summary: 'Black friday' egunean greba egitera deitu dute Bizkaiko merkataritzan. ELAk eta LABek lanuzteak antolatu dituzte azaroaren 4rako eta 25erako. Merkatari txikien elkarteek lan itunen negoziazioak blokeatzen dituztela salatu nahi dute.

ELAk eta LABek bi greba egunetara deitu dute azarorako Bizkaiko merkataritzako zenbait sektoretan. 4an egingo dute lehen lanuztea, hileko lehen ostiralean, eta 25ean bestea, black friday egunean. Egun, larru eta oinetako saltzaileen, eta arropa dendetako eta merkataritza orokorretako langileen hitzarmena negoziatzen ari dira, eta CECOBI eta Bizkaidendak patronalak negoziazioa blokeatzen ari direla salatu dute. Badakite merkatari txikiak zailtasunak pasatzen ari direla, baina haien ukoak ezinezko bilakatzen du denda handietako lan baldintzak hobetzea. Saltoki handietako arduradunak ez daude elkarte horietan sartuta, baina haiek negoziatzen dituzten hitzarmenek handien langileen baldintzak ezartzen dituzte.

Baina zeintzuk dira baldintza horiek? «Hiru itunak izoztuta daude, eta, Espainiako Gobernuak gutxieneko soldata berriz igotzen badu, hitzarmen horietako bi hobetuko ditu», zehaztu du Irati Sienra LAB sindikatuko merkataritza arduradunak. Esaterako, arropa dendetako itunaren arabera, langileek 1.202 euro gordineko —957 garbi inguru— hamabost ordainketa jasotzen dituzte —2015etik berritu gabe dago—; merkataritza orokorreko itunarekin langileek 1.059 euroko hamabost ordainketa jasotzen dituzte —838 garbi inguru— (2018tik berritu gabe dago); eta oinetako eta larru merkataritzako hitzarmenarekin, 1.012 euroko hamabost ordainketa —827 euro gordin—. Azken horren egoera are lazgarriagoa da, lan ituna 2007an berritu baitzen azkenekoz, eta ez baita eguneratu hamabost urtean. Tarte horretako KPIa kontuan hartuta, %20ko igoera izan beharko luke.

«Langileek erosketa ahalmenik ez galtzea eskatzen dugu: KPIaren araberako igoerak. Jabeek gastu guztien igoera onartzen dute: argindarra, maileguak... langileen soldata izan ezik», argitu du Marije Fernandez ELAko merkataritza ordezkariak. Bizkaian 11.000 langile inguruk egiten dute lan itun horien eraginpean. Aurten, esaterako, arropa dendetako itunean %3,5eko eguneraketa eskaini du patronalak, 2019tik izoztuta dagoela kontuan hartu gabe. 2019an hasi zituzten hiru itunak berritzeko negoziazioak, eta hurrengo egunetan bilera gehiago egingo dituzte.

Alde horretatik, sindikatuek dendari txikiagoen elkarteengana bideratuko dituzte eskaerak eta protestak. «Harreman ona izan dugu haiekin, Igandeetan jai kanpainan eskutik joan ginen. Baina orain ikusi dugu haiek eroso daudela gure protestak denda handietara zuzentzean, eta haiek dira negoziazioa desblokeatu behar dutenak», aldarrikatu du Fernandezek. Sindikatuek azaldu dute soldata eguneratze horiek gauzatzeko aukera eta epe asko eskaini izan dizkietela, baina beti ezezkoa jaso izan dutela.


Summary: Alaia Martinek irabazi du lehenengo finalaurrekoa. Joanes Illarregik bigarren egin du Elizondon jokatutako saioan. Jarraian sailkatu dira Agin Laburu, Unai Agirre, Onintza Enbeita eta Iñaki Apalategi

Bertsolari Txapelketa Nagusiko lehen finalaurrekoan Alaia Martin izan da nagusi. Hark bildu ditu puntu gehien Elizondoko Baztan pilotalekuan jokatutako saioan, 729,5 hain zuzen ere.

Martin nabarmendu da saio osoan, eta Joanes Illarregik ere saio aipagarria egin du. Gauzak horrela, bigarren sailkatu da 711 punturekin. Atzetik etorri dira Agin Laburu (677), Unai Agirre (652), Onintza Enbeita (639,5) eta Iñaki Apalategi (623)

Abenduaren 3ra arte larunbatero jokatuko dira finalaurrekoak, eta haietan erabakiko da zein zazpi bertsolari arituko diren finalean, Maialen Lujanbio txapeldunarekin batera.


Summary: Indarkeriatik ihes egiten dutenak babesteko mezuz bete da Donostia. Donostiako Zero Pobrezia Plataformak herritarrengan hausnarketa eragiteko helburuarekin hiriko kaleetan hainbat pankarta jarri dituzte.

Gaur goizean Donostiako Zero Pobrezia Plataformak hiriko kaleak kartel iradokitzaileekin bete dituzte. Plataformatik ohartarazi dute gaur egun 65 gerra aktibo daudela munduan eta mugak irekitzeko desberdintasun larriak daudela herrialdeen artean: «Europako Batasuneko estatuentzat pertsona batzuen bizitzek ezin dute gehiago balio beste batzuenak baino».

Kaleko ekintza horren helburua herritarrak hausnartzera bultzatzea da, eta, horretarako, jarlekuetan eta paretetan hurrengo mezua jarri dute: Gerra batek ez digu inoiz hain erraz jarri; (Beldurrik gabe) mugak irekitzeko gakoak; Euskadin, 2022an, Ukrainako 1.587 pertsonari harrera eman zaie. Gatazka Europan ez denean, hain ondo egiten dugu? Gatazken tratamendu desberdinaren gakoak hizkuntza, jatorria, erlijioa edo azal kolorea direla azaldu dute, bineta batzuen bitartez.

Ekintza horren bidez, plataformak erakutsi nahi du indarkeriatik ihes egiten eta asilo politikoa eskatzen dutenekin berdin jokatu behar dela, haien jaioterria kontuan hartu gabe: «Berdin neurtu behar ditugu gatazka horiek, eta ez gertatzen diren lekuaren arabera: gure etxetik hurbil ala urrun diren», argitu dute.

Gainera, urriaren 2rako, bizikleta martxa bat antolatu dute Zu bai, zu ez: asilo-eskubidea pertsona guztientzat lelopean. Donostiako Haizearen Orrazitik irtengo da, 12:00etan, eta Bulebarrean amaituko da. «Gure munduak dituen erronka eta mehatxuen aurrean, ezin gara geldi egon, eta parte hartzera eta mobilizatzera deitzen ditugu herritarrak», amaitu dute.


Summary: EBk Irango bost pertsona eta erakunde bat zigortu ditu, Errusiari «drone suizidak» saltzeagatik. NATOk adierazi duenez, «zantzu guztien arabera» Teheranek drone batzuk eman dizkio Moskuri. Ukrainako Gobernuak erabaki du elektrizitatearen erabilera %20 murriztea herrialde osoan.

EB Europako Batasunak Irango bost pertsonaren eta erakunde baten aurkako zigorrak onartu ditu, Errusiari «drone suizidak» saldu dizkiotela argudiatuta. Era berean, Jens Stoltenberg NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko idazkari nagusiak adierazi duenez, «zantzu guztien arabera» Iranek drone batzuk eman dizkio Moskuri, eta ohartarazi du lankidetza militar horrek «urratu» egiten dituela NBE Nazio Batuen Erakundeko Segurtasun Kontseiluak onartutako ebazpenak. Hori dela eta, Stoltenbergek Teherani eta beste herrialdeei eskatu die ez babesteko Errusiak Ukrainan otsail amaieran abiatutako gerra «ilegala».

Joan den aste hasieratik, Errusiako indarrek hainbatetan egin diote eraso Kieveko erdialdeari droneak erabilita. Ukrainako iturri ofizialen arabera, adierazi zuten hiriburuan erabilitako «drone suizidak» Iranen egindakoak direla. Teheranek, baina, gezurtatu egin du, eta nabarmendu ez diela armarik eman «gerran dauden alderdietako herrialdeei».

Stoltenbergek, berriz, esan du aliantzak «oso gertutik» aztertzen dituela «Iranek Errusiarekin egin dituen mugimenduak», baina ez du berririk eman nahi izan inteligentzia zerbitzuek NATOri emandako xehetasunei buruz. Haren ustez, Errusiak Ukrainan «era guztietako» helburuen aurka egin dituen erasoek «Kievi babesa areagotzeko premia nabarmendu besterik ez dute egiten».

Errusiako Defentsa Ministerioaren esanetan, Ukrainako «instalazio militarrak eta energia azpiegiturak» hondatzeko asmoz ari dira egiten «erasoaldi masiboak» azken egunotan. Hain zuzen, Errusiako indarrek hirurehun aire eraso baino gehiago egin dituzte Ukrainako azpiegitura elektrikoen aurka urriaren 10etik, Ukrainako Energia ministroaren arabera.

Hori dela eta, Ukrainako Gobernuak gaur erabaki du elektrizitatearen erabilera 07:00etatik 23:00etara mugatzea herrialde osoan, energiaren kontsumoa %20 murrizteko asmoz. «Neurri hori nahikoa ez bada, derrigorrezko geldialdiak egitera behartuta egongo gara», esan dio Herman Halushtxenko ministroak Ukrainako telebistari. Errusiako armadak zentral elektrikoen herenak suntsitu ditu, Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak emandako datuen arabera. Burxtin hiriko ikatzezko zentral termiko bat izan zen atzo kaltetutako instalazioetako bat, Ukraina mendebaldean.

Khersongo ebakuazioa, abian

Errusiako presidente Vladimir Putinek gerra legea ezarri zuen atzo Errusiako Federazioak irailean anexionatu zituen lau lurraldetan: Khersonen, Zaporizhian, Luhansken eta Donetsken. Hain zuzen, zibilak Errusiara lekualdatzen hasiak dira Kremlinek Khersonen ezarritako funtzionarioak, bertako egoera militarra «tentsio handikoa» dela eta. Eskualdeko buruzagi Vladimir Saldok azaldu duenez, 60.000 pertsona Dnieper ibaian itsasontziz eramateko asmoa dute.


Summary: Euskarazko ikus-entzunezkoak sustatzeko Zinuema egitasmoa sortu du Uemak. Uemako udalerrietan euskarazko ikus-entzunezkoen emanaldiak izango dira egitasmoaren bidez. Oraingoz, proiektu pilotua jarri dute martxan Ataunen, Azpeitian, Igorren eta Etxarri Aranatzen.

Adin guztietako ikusleek ikus-entzunezkoez gozatzea, baina euskaraz. Hori da UEMAk aurkeztu duen Zinuema egitasmoaren helburua, Tinko Filmeak-ekin elkarlanean. Oraingoz, lau herritan jarriko dute martxan: Ataun, Azpeitia, Igorre eta Etxarri Aranatz.

Hamabi ikus-entzunezko pieza ditu programazioak, baina antolatzaileek adierazi dute, oraingoz, «proiektu pilotua» baino ez dela eta, «emaitza onak» lortuz gero, programazioa zabaltzeaz gain, egitasmoa beste herri batzuetara hedatzeko asmoa ere badutela. Besteak beste, Black is Beltza II: Ainhoa, Lupin III, Zure platerean hasten da mundua, edo Elkano, lehen mundu bira ikusgai izango dira aipatutako herrietan. Go!azen telesaileko bederatzigarren denboraldiko azken atalaren aurrestreinaldia proiektatuko dute, eta Euskal Herriko Bertsolari Txapelketa Nagusiaren finala ere zuzenean ikusteko emanaldiak antolatuko dituzte.

Erdara pantailetan

Gaur aurkeztu dute egitasmoa Donostiako Koldo Mitxelena kulturgunean, eta bertan izan dira UEMAko lehendakari Iraitz Lazkano, Tinko Filmeak-eko Iñigo Arandia eta proiektu pilotuan parte hartuko duten herrietako alkateak. Lazkanok azaldu du euskarazko kultur eskaintza «indartu» nahi dutela Zinuemaren bidez.

Izan ere, kezkatuta azaldu da erdarak euskaldunen pantailetan hartzen duen lekuagatik: «Azken ikerketek argi erakutsi dute euskarazko kultur kontsumoa erdarazkoen oso azpitik dagoela. Euskal Herri osoan gertatzen da hori, baita udalerri euskaldunetan ere». Gazteen ohituretan jarri du arreta, eta UEMAk egindako ikerketa baten emaitzak azaleratu ditu: «Batez ere erdarazko edukiak ikusten dituzte nerabeek, eta ikusten ari gara horrek eragin nabaria duela hizkuntza ohituretan».

Hala ere, egoera hobera doa, batez ere ikus-entzunezko online plataformei dagokienez. Arandiak eman ditu datuak: Filminek, esaterako, euskaraz 65 eduki zituen 2021eko irailean, eta urtebete geroago 83 dauzka; Netflixek 3 zeuzkan iaz, eta 44 dauzka aurten; Disney+ kateak ez dauka eduki bat bera ere euskaraz. Hala ere, hobekuntza hori ez da nahikoa, Tinko Filmeak-eko kidearen hitzetan: «Azken urtean euskarazko eskaintza igo egin da ikus-entzunezko lege berriaren eta Pantailak Euskaraz eta horrelako mugimenduen presioari esker, baina plataforma hauetan eskainitakoa ez da euskarazko aisialdi normalizatu batek behar lukeen adinakoa».

Bonuak, «malgutasunez»

Saio bakoitzerako sarrerak salgai izango dira herri bakoitzean, baina horiez gain bonuak ere izango dira, 20 euroren truke edukiak «malgutasunez» ikusteko. Ohiko sarrerak baino merkeagoak izango dira.

Horrez gain, ikusleen parte hartzea eskatu dute antolatzaileek, emanaldien ostean balorazio inkestak egiteko. Adierazi dutenez, proba pilotua izanda, aurrerago egitasmoa zabaltzeko ezinbestekoa izango dela herritarren iritzia: «Jakin nahi dugu ikusle mota bakoitzak zer ikusi nahi duen, euren iritzia jaso, edukierak bete diren, beti edo zein kasutan ez, zergatik…». Hori guztia ebaluatzeko, inkesta bat bete ahal izango da emanaldi bakoitzaren ostean, eta erantzuten duten guztien artean telebista bat zozkatuko da.


Summary: Trussek dimisioa eman du egindako hutsegiteek eta toryen kaosak bultzatuta. 44 egun egin ditu Erresuma Batuko lehen ministro gisa. Alderdi Kontserbadorea datorren ostiralerako da lider berria aukeratzekoa. Oposizioak bozetara deitzeko eskatu du.

Hauteskundeak irabazi gabe eta Alderdi Kontserbadoreak Komunen Ganberan dituen 357 diputatuen herenaren babesarekin hartu zuen Erresuma Batuko lehen ministro kargua Liz Trussek, joan den irailaren 6an, alderdiko primarioetan militanteen botoei esker gailenduta. Horrenbestez, hasieran ere ez zuen oso posizio sendoa aparatuaren barruan. Bi aste pasa geroago, bere agintaldi laburreko hutsegiterik larriena egin zuen: azken mende erdiko zerga jaitsierarik handiena planteatu zuen, hori finantzatzeko herrialdea zorpetzea proposatuz. Merkatuak eta inbertsiogileak dardarka hasi ziren. Jeremy Huntek Kwasi Kwarteng ordezkatu zuen Ogasun ministro gisa, eta aurreko astelehenean Trussen zerga neurriak zuzendu zituen Komunen Ganberan, Trussen beraren aurrean. Hurrengo egunean, egindako «hutsegiteengatik» barkamena eskatu zuen BBC hedabidean, eta aitortu «urrunegi» jo nahi izan zuela eta «azkarregi» aritu zela zerga jaitsieren asmoen inguruan. Nabarmendu zuen, baina, ez zuela dimisioa emango. Gaur eman du dimisioa, karguan 44 egun, hilabete eta erdi, iraun ondoren.

Ikusi gehiago: Truss aukeratu dute toryen buruzagi eta Erresuma Batuko lehen ministro

Dena den, toryek bere ordezkoa aukeratu bitartean, behin-behinean karguan jarraituko du. 1922 Batzordea da gobernuan ez dauden diputatu kontserbadoreak biltzen dituen organoa, eta barne bozak antolatzen ditu, gainera. Graham Brady du buru, eta, Trussek dimisioa eman eta gero jakinarazi duenez, toryek beren liderra, eta, bide batez, Erresuma Batuko lehen ministro berria aukeratzeko prozesua datorren ostiralerako bukatuta egongo da. Ez du zehaztu zer prozedura jarraituko duten horretarako, baina hautagaitzak astelehenean aurkeztu beharko dituzte, eta hautagaitza bakoitzak ehun diputaturen babesa eduki beharko du.

Oposizioak, bitartean, hauteskundeetara deitzeko eskatu du. «Ikusi da Alderdi Kontserbadoreak ezin duela gobernatu. Hamabi urteko porrotaren ondoren, Erresuma Batuko herriak ate birakariek eragindako kaosa baino zerbait hobea merezi du», azpimarratu du Alderdi Laboristaren lider Keir Starmerrek. Liberal Demokratak alderdiak, SNP Eskoziako Alderdi Nazionalak eta Alderdi Berdeak ere bozetara joan nahi dute. Boto asmoari buruzko inkesten batezbestekoaren arabera —urriaren 17koa da azken datua—, toryek botoen %23 bilduko lituzkete hurrengo hauteskundeetan, eta laboristek, %52.

Ikusi gehiago: Trussek barkamena eskatu du bere «hutsegiteengatik», baina esan du ez duela lehen ministro kargua utziko

Trussek Downing Streeteko 10. zenbakiaren atarian 14:30ean egindako agerraldi laburrean azaldu duenez, «zeregin» baterako hautatu zuten. Argudiatu du horretan ez diola lagundu nazioartean eta ekonomikoki abagunea «ezegonkorra» izateak. Ekonomia «zerga txikietan eta hazkunde handian» oinarritu nahi zuen, «brexit-aren askatasunak» baliatuz. «Ezin izan dut zeregina bete». Horregatik eman du dimisioa.

Horren ondorioz, eta bestela ere, ez zuelako diputatuen babesik. Trussek agerraldia egin aurretik hamasei ziren dimititu zezala jendaurrean eskatu zioten diputatu toryak. Eta aintzat hartu beharreko beste aldagaietako bat da Alderdi Kontserbadorearen barruko kaosa. Atzo dimisioa eman zuen Suella Braverman Barne ministroak, haren hitzetan «hutsegite bat» egiteagatik, isilpeko informazioa bere telefono pertsonaletik partekatzeagatik.

Ikusi gehiago: Alderdikideak akusatuz dimititu du Boris Johnsonek

Gainera, Komunen Ganberako herenegungo osoko bilkura oso istilutsua izan zen. Gasa lurpetik ateratzeko fracking metodoari jarritako debekua indargabetu zuen gobernuak irailean, eta laboristek zuzenketa bat jarri zioten kabinetearen asmoari. Atzera bota zuten laboristen zuzenketa, baina 40 diputatu toryk ez zuten bozketan parte hartu. Chris Bryant laboristak jakinarazi zuen «jazarpen irudiak» ikusi zituela, tory batzuek «oso oldarkor» jokatu zutela, eta haien artean bultzaka aritu zirela. Erresuma Batuko zenbait hedabidek kaleratutakoaren arabera, legebiltzarkide kontserbadore batzuk matxinatzen ahalegindu ziren, eta beste batzuek, kontrara, indarka eragotzi zuten. Lindsay Hoyle ganberako presidenteak gertatutakoa ikertzeko agindu du.

Bradyrekin bilera egin du Trussek, egoeraz hitz egiteko. Downing Streeteko 10. zenbakiko bozeramaile batek kazetariei esan die lehen ministroak karguan jarraituko zuela, aldaketarik ez zegoela aurreikusita. Ordubete pasa geroago iragarri du dimisioa.

Azken sei urteotan lau lehen ministro toryk dimititu dute: David Cameronek 2016ko ekainean, Theresa Mayk 2019ko maiatzean, Boris Johnsonek aurtengo uztailean, eta Trussek atzo.


Summary: Ibon Fernandez Iradi euskal presoa Martutenera ekarri dute. Euskal presoak berak eskatu du falta zaion kondena Euskal Herrian betetzeko. Esklerosi anizkoitza du.

Donostiako Martuteneko espetxera lekualdatu dute Ibon Fernandez Iradi euskal presoa, Etxerat-ek jakinarazi duenez. Lannemezango espetxean (Okzitania) izan da orain arte Fernandez, eta, euskal presoen senideen elkarteak zehaztu duenez, presoak berak eskatu du geratzen zaizkion zigor urteak Euskal Herrian egitea.

Esklerosi anizkoitza du Fernandez Iradik. 2010eko abenduan agertu zitzaizkion eritasunaren lehen sintomak, eta 2013ko urtarrilean diagnostikatu zioten esklerosi anizkoitza. Urte horretan egin zuen zigorra eteteko lehen eskaera. Zigorrak Ezartzeko Auzitegiak 2014an onartu zion eskaera, baina prokuradoreak esan zuen osasun azterketa gehiago egin behar zirela. Hiru urteko prozedura batean auzia Dei Auzitegian eta Kasaziokoan aztertu ondoren, ez zuten onartu euskal presoa libre geratzea. 2018an berriro eskatu zuen zigorra eteteko, eta onartu egin zioten lehen auzialdian, baina fiskalak eragotzi egin zuen kaleratzea. 2020an presoaren defentsak berritu egin zuen eskaria. Zigorrak Ezartzeko Auzitegiko epaileak, osasun txostenak aintzat hartuz, etetearen aldeko erabakia eman zuen, iritzita espetxea ez dela leku egokia presoaren gaixotasuna artatzeko, baina fiskalak helegitea aurkeztu zuen, eta presoak espetxean segitu zuen. Urtarrilaren 13an egin zuten epaiketa, Frantziako Dei Auzitegian, eta hark ez zuen onartu Fernandez Iradi aske uztea.

Frantziako Poliziak 2003ko abenduan atxilotu zuen azkeneko aldiz, ETArekin lotuta, Mont-de-Marsanen (Okzitania), eta preso dago ordutik.


Summary: Osakidetzari galdegin diote autismoa duten pertsonentzako protokolo bat abiatzeko. EH Bilduk proposatuta, autismoa duten pertsonen «erabateko inklusioa» bermatzeko politika publikoak eskatu dizkio Eusko Legebiltzarrak Jaurlaritzari.

EH Bilduren proposamen bat aintzat harturik, Eusko Legebiltzarrak Osakidetzari galdegin dio AEN Autismoaren Espektroko Nahastea duten pertsonentzako jarduera protokolo bat abian jar dezala, haien behar espezifikoei erantzuteko. Protokolo hori autismoa duten pertsonekin eta haien familiekin lan egiten duten eragileekin batera ontzeko eskatu dio Osakidetzari. EH Bilduk eraman du ekinbidea bilkurara. Jatorrizko testuak ez du aurrera egin, baina bai haren ordez EAJrekin, PSE-EErekin eta Elkarrekin Podemos-IUrekin hitzartutako erdibideko zuzenketak. Protokoloaren beharra defendatu du Maria Garde EH Bilduko legebiltzarkideak: «Autismoa duten pertsonentzat kontsulta batera joatea ere sekulako esfortzua da; haientzat itxaron gelan egotea bera ere arazo handia izan daiteke, zaratak, argiak edota jendetzak antsietatea sor diezaieketelako». Legebiltzarrak onetsitako testuaren arabera, Jaurlaritzak azterketa bat egin beharko du autismoa duten herritarren eta euren familien errealitateari buruz. Gainera, adostutakoaren arabera, Jaurlaritzak autismoaren inguruko formakuntza espezifikoa sustatuko du kolektibo horrekin lan egiten duten profesional guztientzat, Osakidetzan, gizarte zerbitzuetan, enpleguan eta hezkuntzan. EH Bilduko legebiltzarkideak azaldu duenez, garrantzitsua da aztertzea zer-nolako erantzuna ematen dien sistema publikoak pertsona horiei, baliabide falta nabarmena delako. Datua ere eman du Gardek: OME Osasunaren Mundu Erakundearen arabera, 160 umetik batek autismoaren espektroko nahasteren bat du. «Hau da, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 15.000 kasu inguru lirateke, eta zeharka, 60.000 pertsonari eragingo lieke», ohartarazi du.


Summary: BERRIAk zuzenean emanen du Bertsolari Txapelketa Nagusia. Saio bakoitzaren kontakizuna ere eskuragarri egonen da BERRIAren webgunean, Olatz Enzunzaren eskutik.

Datorren larunbatetik aurrera, BERRIAren webguneak zuzenean emanen du Bertsolari Txapelketa Nagusia. Gainera, aldi berean, Olatz Enzunzak saio horietako bakoitzaren kaier bat osatuko du webgunerako.

Horretaz gain, Berria telebistak hainbat formatutan emanen du txapelketaren berri, Txapelpekoak izenburupean. Bi motatako edukiak egonen dira eskuragarri: bertsolaritzan adituak edo zaleak direnei zuzendutakoa eta ikuspegi feministatik egindakoa. Lehenbizikoa audio formatuan zabalduko da, eta bigarrena, berriz, bideo gisara.

Lehenbiziko eduki motari dagokionez, finalaurreko bakoitzaren ostean Miren Mujika kazetariak balorazio bat eginen du, audio formatuan. Bertsolaritzazale eta adituei zuzendutako atala borobiltzeko, astelehenero, 16:00etan Mujikak finalaurreko bakoitza aztertuko duen mahai inguru bat gidatuko du. Bertan parte hartuko dute Txappela elkarteko kideek eta bertso munduko hainbat pertsona esanguratsuk –bertsolari ohi bat, aditu bat edo txapelketan parte hartu ez duen bertsolariren bat, adibidez–. Twitter Space bidez izanen dira saioak, eta joan den astelehenean izan zen lehenbizikoa.

Ikuspegi feministatik landutako edukia, berriz, hainbat zatitan banatuta egonen da, eta asteazkenetan zabalduko da, bideo moduan. Jarri titularra atalean, Maider Galardi F. Agirre kazetariak izenburua jarriko dio finalaurreko bakoitzari; Lupa atalean, Txappela elkartekoek datu bitxiak emanen dituzte; Puntu morea atalean, Nerea Arriola, Amaia Agirre eta Mirari Martiarena kolaboratzaileek, txandaka, ikuspegi feministatik interesgarria izan den momentu bat aukeratuko dute; Genealogia feminista atalean, atzera begiratuko dute; eta Zirelako gara atalean emakume bertsolariak elkarrizketatuko dituzte.

Luze eta zabal

Ikus-entzunezko edukia finalaurrekoen bueltan hasiko bada ere, txapelketari hasi zenetik erreparatu dio BERRIAk. Hala, gaiari buruzko kronika, erreportaje eta analisiak zabaldu dira. Miren Mujika informatzeaz arduratzen den bitartean, Gorka Azkarate ari da analisiak egiten.


Summary: Aske geratu dira Espainiako Poliziak Iruñean atxilotutako bi lagunak. Jardun koordinakundeko kidea da atxilotuetako bat. Gorroto delitua egotzi diote. Aske antolakundeak elkarretaratzera deitu du, iluntzerako.

Espainiako Poliziak bi lagun atxilotu ditu gaur goizean Iruñean, Jardun koordinakundearen baitako Aske antolakundeak jakinarazi duenez. Handik ordu gutxira gehitu du aske utzi dituztela biak. Atxilotuetako bat Jarduneko kidea dela eta, haren egoeraren berri ere eman du koordinakundeak. Azaldu duenez, komisarian deklaratu ostean aske utzi dute, baina «gorroto delitua» egotzi diote.

Askek hilaren 12an Hego Euskal Herriko hiriburuetan egindako mobilizazioen harira egin ditu Espainiako Poliziak atxiloketak, antolakundeak azaldu duenez. «Ez da harritzekoa erantzuna okupazio hori gauzatzen duten indar jazartzaileen eskutik etorri izana, Euskal Herriak pairatzen duen okupazio militarraren aurka egindako mobilizazioen erantzun gisa».

Errepresioaren aurka «antolatzera» deitu du Askek. Halaber, gaurko atxiloketak salatzeko elkarretaratzea egingo dutela jakinarazi du: gaur, 20:00etan, Iruñeko Nabarreria plazan.


Summary: Gorenak dio pandemian egindako kaleratze guztiak ezin direla baliogabetzat jo. Espainiako auzitegiak atzera bota du EAEko Auzitegi Nagusiaren irizpidea. Ebatzi du kasuan-kasuan aztertu behar direla.

Pandemian langileen kaleratzeak saihesteko Espainiako Gobernuak hartutako erabaki nagusietako baten analisi zurruna egin du Auzitegi Gorenak, hein handi batean horren aurka azaldu diren enpresei arrazoia emanez. Ebatzi du orduan egindako kaleratze guztiak ezin direla baliogabetzat jo eta kasuan-kasuan aztertu behar direla.

Osasun krisia hasi eta gutxira, Madrilek, dekretu batean, «debekatu» egin zituen kaleratzeak, pandemiari lotutako arrazoi ekonomikoak argudiatzen baziren. Eta kaleratzeak saihesteko, araudiak enpresei eskatzen zien enplegua aldi baterako erregulatzeko espediente berezietara jotzeko, zeinak aste batzuk lehenago onartu baitziren. Dekretu horretan oinarrituta, EAEko Auzitegi Nagusiak baliogabetu egin zituen kaleratze batzuk.

Lan Arloko salak —Garbiñe Biurrun magistratua du buru— irizpide hori adostu zuen. Horretan oinarritutako epai bat Espainiako Auzitegi Gorenera iritsi zen, enpresak jarritako helegitearengatik, eta auzitegi horrek atzera bota du orain EAEko auzitegiaren ikuspuntua. Gorenaren arabera, pandemiagatik egindako kaleratze bakoitza kasuan-kasuan aztertu behar da baliogabea ala bidegabea izan den ebazteko.

Araudi anbiguoa

Gorenaren arabera, Espainiako Gobernuaren dekretua anbiguoa da, ez duelako kaleratzeko debekua ezartzeko lege oinarririk —«ez dago [kaleratzeko] benetako debekurik», dio—, eta kaleratzeak eginez gero horiek nolakoak izan behar duten ere ez duelako zehazten. Horiek horrela, ez du egoki ikusten kaleratzeak automatikoki baliogabetzat jotzea, hori egin ahal izateko zer araudi eta oinarrizko eskubide urratzen diren argitu beharko lukeelako dekretuak. Hori gabe, kasu bakoitzean zer eskubide urratu diren aztertu behar luke epaimahaiak. Enplegu erregulazioen tresna erabiltzeari buruz, berriz, auzitegiak dio dekretuak ez duela jasotzen «benetako obligazioa» denik enpresentzat.

Pandemia garaian oihartzun handiko kaleratze batzuk egon ziren. Langileen kopuruagatik EAEko Auzitegi Nagusiak baliogabetu zuen espediente handiena Tubacex Arabako hodi ekoizlearena izan zen. Enpresak ez zuen Gorenean helegiterik jarri, eta langileek zuzendaritzaren eskaintza onartu zuten erreferendumean. ITP Aeroren kaleratzeak ere baliogabetu zituen Bilboko epaitegiak, baina ez zen Espainiako Gobernuaren dekretuaren mamian sartu; beste arrazoi batzuengatik baliogabetu zuen espedientea. Aernnovaren kasuan, berriz, epaimahai batek onartu egin zituen kaleratzeak, bidegabetzat jota.


Summary: 'Irati' filmarekin hasiko da Donostiako Beldurrezko Astea. Zinema jaialdia urriaren 28tik azaroaren 4ra egingo da, eta 32 film luze eta 30 labur proiektatuko dira guztira

Paul Urkijoren Irati filmaren emanaldiarekin hasiko da Donostiako Fantasiazko eta Beldurrezko Zinemaren 33. Astea, hilaren 28an. Sitgeseko (Herrialde Katalanak) zinema jaialdian estreinatu zuen Urkijok bere bigarren film luzea, eta, han, publikoaren saria ez ezik, efektu berezirik onenei dagokiena ere jaso zuen. Orain, Donostiara iritsiko da Irati, eta hurrengo urteko otsailean estreinatuko dute zinema aretoetan.

Irati-z gain, Zinema Asteko film luzeen Sail Ofiziala beste 22 pelikulak osatuko dute, eta guztiak emango dituzte Antzoki Zaharrean. Honako film hauek izango dira lehiaketan: American Carnage (Diego Hallivis, AEB), Blood Flower (Daid Sain, Malaysia), Feed Me (Richard Oakes eta Adam Leader, Erresuma Batua), Fumer fait tousser (Quentin Dupieux, Frantzia), The Lair (Neil Marshall, Erresuma Batua). Mad Heidi (Johannes Hartmann eta Sandro Klopfstein, Suitza), Megalomaniac (Karim Ouelhaj, Belgika), Project Wolf Haunting (Kim Hongsun, Hego Korea), Raven's Hollow (Christopher Hatton, Erresuma Batua), Sedako DX (Hisashi Kimura, Japonia), Shin Ultraman (Shinji Higuchi, Japonia), Something in the Dirt (Aaron Moorhead eta Justin Benson, AEB), Unicorn Wars (Alberto Vazquez, Espainia-Frantzia), Venus (Jaume Balaguero, Espainia), Vesper (Kristina Buozyte eta Bruno Samper, Lituania-Frantzia, Belgika), Viejos (Raul Cerezo eta Fernando Gonzalez Gomez, Espainia), Le visiteur du futur (François Descraques, Frantzia-Belgika), Welcome to Occult Woods (Koji Shiraishi, Japonia), Wolfkin (Jacques Molitor, Luxenburgo-Belgika) eta You Won't Be Alone (Goran Stolevski, Australia-Erresuma Batua-Serbia).

Lehiaz kanpo baina Sail Ofizialean emango dituzte [REC] Terror sin pausa (Diego Lopez-Fernandez, Espainia) eta Abyzou (Oliver Park, AEB). Hain zuzen ere, azken horri egokituko zaio jaialdia ixtea.

Ohi bezala, Donostiako Beldurrezko Asteak film laburren eskaintza ugaria izango du, hiru ataletan banatuta: film laburren nazioarteko saila, Animazio film laburren saila eta Espainiako film laburren saila.

Aurten, kanibalismoa da Asteko programazioaren gaietako bat. Hala, Hermenaute-rekin batera, Antonio Jose Navarroren El banquete infinito. Representaciones del canibalismo en el cine liburua argitaratu du Asteak. Gai honen inguruan ere antolatu da Asteari hasiera ematen dion kaleko festa klasikoa, aurten berreskuratua eta urriaren 29an, larunbatean, egingo dena. Donostiako Bulebarra, zehazki kioskoaren inguruak, izango dira Azokanibalen agertokia: kalejira pagano bat, makillaje tailerrak eta eskulanetakoak, antzerkia… biltzen dituen azoka bat. Kanibalismoa sail ofizialeko titulu batzuetan ere izango da, besteak beste Antzoki Zaharrean proiektatuko den Jesus Francoren Mondo cannibale (1980) klasikoan.

Bestalde, Tabakaleran lau proiekzio izango dira. Alma viva (2022) eta Incroyable mais vrai (2022) filmez gain, Kwaidan (1964) klasiko japoniarra emango da, eta Euskadiko Filmategiak, Astearekin lankidetzan, Pedro Olea zinemagile bilbotarrari egingo dio bertan omenaldia, El bosque del lobo-ren (1970) proiekzioarekin.

Urriaren 22an, Astearekin lankidetzan, Bang Bangek saio bikoitz bat aurkeztuko du Antzoki Zaharrean. Bertan emango dio hasiera urteko bere programazioari eta han ikusi ahal izango dira Batman (1989) eta A Nightmare on Elm Street (1984).

Victoria Eugenia Antzokian haurrentzako izango den proiekzioak (Izurde mutikoa, 2022) eta Kresala zineklubarekin egindako kolaborazioak (Men) osatuko dute aurtengo Astearen zinema programazioa.

Bihar, ostirala, 11:30ean, jarriko dituzte salgai jaialdirako abonuak Antzoki Zaharreko leihatiletan, eta presentzialki bakarrik eskuratu ahal izango dira. Hilaren 24an, berriz, sarrera solteak jarriko dituzte salgai, ordu berean, Antzoki Zaharreko eta Viktoria Eugenia antzokian eta Donostia Kulturaren webgunean.


Summary: Donostiako Udalak ohartarazi du airearen kalitatea txarra dela. Jakinarazi dutenez, airearen kalitate txarrak herritarrei eragin diezaieke, eta gomendatu dute ez egiteko energia asko eskatzen duen jarduerarik aire librean denbora askoan. Uste dute egoera asteburura arte luza daitekeela.

Donostiako Udalak ohartarazpena egin du: airearen kalitatea txarra da hirian. Azaldu dutenez, neurgailuek adierazi dute partikulen kontzentrazioa areagotu egin dela azken orduetan: «Hego haizeak, tenperatura igotzearekin batera, Sahara basamortuko partikulak dakartza esekita». Ordea, zehaztu dute ez dela ari Donostian bakarrik gertatzen, Iberiar penintsula osoan baizik. Uste dute egoerak bere horretan jarraituko duela asteburura arte bederen.

Azaldu dutenez, halaber, partikula kontzentrazio hori kaltegarria izan daiteke herritarrentzat, batik bat arrisku taldeetakoak direnentzat. Hori horrela, zenbait gomendio eman dituzte: aire librean denbora askoan ez egiteko energia asko eskatzen duen jarduerarik; arrisku taldeetako pertsonek aire libreko jarduera gutxiago egiteko; eta, partikula iturri nagusia trafikoa izanik, garraio publikoa lehenesteko eta autoa «beharrezkoa denean soilik» erabiltzeko.


Summary: Zonifikazioaren aurka manifestatzera deitu du Hordagok, «Tuterako Udalaren traben gainetik». Deskontrol taldearen kontzertuari baimena ukatu dio Navarra Sumak. Larunbatean eginen dute protesta, 17:30ean, Tuterako Plaza Berritik abiatuta.

Hordago herri ekinbideak deituta, Nafarroako Euskararen Legeak 1986an ezarritako zonifikazioaren aurka protesta eginen dute larunbat honetan Tuteran (Nafarroa). Plaza Berritik abiatuko da protesta, 17:30ean, Zonifikazioari hordago! lelopean.

Gaur, manifestaziora joateko deia berretsi dute antolatzaileek, «Tuterako Udalak jarritako traba guztien gainetik». «Egin eginen da. Oztopoak oztopo. Ez baitira gutxi izan Tuterako Udalak —Navarra Sumaren eskuetan dago— mobilizazio honi paratu dizkion trabak. Eta, horren ondorioz, adibidez, manifestazio bukaerarako Agerraldiak antolatuak zituen kontzertuak ezin izanen dira egin», azaldu dute ohar batean.

Hordago herri ekinaldiak iazko azaroan egin zuen lehendabiziko agerraldia, Cortesen, eta erdigunean jarri zuen zer helburu duen: zonifikazioaren aurka lan egiteko sortu dute, euskara herrialde osoan izan dadin ofiziala. Hegoaldetik hasiak dira bultza egiten, ofizialtasunaren aldeko olatuak Nafarroako bazter guztiak busti ditzan.

Errigora eta Agerraldiaren salaketa

Hain zuzen, Hordagoren manifestazioaren karietara, Deskontrol taldearen emanaldia antolatua zuten Errigora eta Agerraldia elkarteek Tuteran, baina, antolatzaileek salatu dutenez, bertan behera utzi behar izan dute, alkateak jarritako trabengatik. «Maiatzetik gabiltza udalaren atzetik: eskaerak aurkeztu, haiekin batzartu, udaletxera joan eta inork ez erantzun, alternatibak aurkeztu...», azaldu dute Errigorako eta Agerraldiko kideek gaur, Kontseiluko eta Behatokiko ordezkariekin batera eginiko agerraldian.

Udalaren jokabide «arbitrarioa» dela-eta kontzertua egiteko baldintzarik ez zegoela iritzita, bertan behera utzi dute, oraingoz. «Oinarririk gabeko erabaki arbitrarioak hartu dituzte baimenak emateko eta ukatzeko orduan; eman dizkiguten argumentuek ez dute oinarririk, eta gaur egun oraindik onartua ez den udal ordenantza bat jarri digute aitzakiatzat». Hala, elkarteak xehe-xehe azaldu ditu maiatzetik gaurdaino egin dituen urrats guztiak, udal gobernuari aurkeztu dizkion proiektu eta alternatiba guztiak, eta baita Kultura, Kirol eta Jaietako sailei eta Udaltzaingoari eskatutako baimen guztiak ere. Hala eta guztiz ere, udalak ez du baimendu nahi izan ekitaldia. Hala ere, antolatzaileek iragarri dute aurrera eginen dutela eta, orain ez bada ere, kontzertua udaberrian eginen dutela, «baldintza egokiak ziurtatuta, kontzertu jendetsua, alaia eta parte hartzailea izan dadin». Bestalde, Errigorak eta Agerraldiak eutsi eginen diote larunbatean egitekoak diren beste ekitaldiari: udazkeneko saskien kanpaina abiatuko dute Ablitasen, 09:30etik aurrera. 10.000 saski prestatuko dituzte auzolanean, tokiko produktuekin.


Summary: EELVko idazkaritza nazionalerako hautagai izanen da Sophie Bussiere. Akitania Berria eskualdeko hautetsia da Bussiere gaur egun, eta Ipar Euskal Herriko EELVko koordinatzailea izan da orain gutxi arte

Sophie Bussierek jakinarazi du EELV Europa Ekologia-Berdeak alerdiko Frantzia mailako idazkari izateko hautagai izanen dela heldu den abenduaren 10ean eginen duten kongresuan. Yannick Jadot Frantziako presidentetzarako hauteskundeetako EELVren hautagaiaren ildoko mozioa defendatuko du barne bozketan.

Akitania Berria eskualdeko hautetsia da Bussiere gaur egun, eta Ipar Euskal Herriko EELVko koordinatzailea izan da orain gutxi arte. 2020ko herriko bozetan EH Baik, EELVk eta Frantzia Intsumisoko Ensemble alderdiak babestu zuten Baiona Berdea eta Elkarkidea zerrenda herritarreko hautagai izan zen Jean Claude Iriartekin batera.