Summary: 30 urtetik beherakoak uztailaren amaieran txertatzen hastea aurreikusi du Indurainek. Osakidetzak ere «bi aste barru» espero du aurreko adin taldearekin bukatzea

Txertaketa plangintza aurrera doa Hego Euskal Herrian, eta talde immunitatea uda bukatu orduko lortzea aurreikusi dute agintariek. Santos Indurain Nafarroako Gobernuko Osasun kontseilariak uztail amaierarako aurreikusi du 30 urtetik beherakoen txertaketa. Atzo bertan jakinarazi zuen Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak ere «bi aste barru» espero duela aurreko adin tartearen txertaketa amaitzea, 30 eta 39 urte artekoena, alegia; eta ondoren etorriko dela 20 eta 29 urte artekoena. Hori horrela, uda bukatu orduko txertatuko lituzkete gazteenak Hego Euskal Herri osoan.

Erasmusean doazenen txertaketarako orduak zeresana sortu du azken egunotan, beren ordua heltzen denean euretako zenbait jada beren helmuga herrialdera joanda egon daitezkeelako. Horren harira, kolektibo horren txertaketarekin hasi direla aurreratu du Indurainek. Jaurlaritzaren kasuan, horien txertaketa ez dutela aurreratuko jakinarazi du Jonan Fernandez Labi aholku batzordeko koordinatzaileak, baina abuzturako txertatuta egon daitezen «ahalegina» egingo dutela gehitu du. Dena den, Eva Ferreira EHUko errektoreak txertoaren bi dosiak jaso arte beren helmuga herrialdeetara ez joateko gomendioa egin die ikasleei.

Adin tarte gazteenez gain, oraindik txertatu gabe daudenen plangintzarekin aurrera jarraitzen dute erakundeek. Egun Hego Euskal Herrian 30 eta 39 urte artekoak txertatzen ari badira ere, oraindik ez dute txertorik hartu adin tarte zaharragoetan: 60tik gorakoetan kasu. Nafarroan uztailerako horien txertaketa amaitzeko asmoa dute, Indurainek azalutakoaren arabera.Hala ere, 40 urte baino gehiago dituzten hamar pertsonatik bederatzik dosiren bat jaso dute Nafarroan. Gainontzeko hiru lurraldeetan ere 60 eta 69 urte artekoen txertaketa arintzeko asmoa dute. Osakidetzak jasoko dituen 300.000 dosiek horretan lagunduko dutela adierazi du Fernandezek.


Zer dago jokoan gaur Madrilen?

Summary: Zer dago jokoan gaur Madrilen?.

Beharrezkoa al da trans lege berri bat? Gaur egun egon badago transexualen eskubideak babesten dituen lege bat indarrean (3/2007); baina badira, zalantzarik gabe, hobetu beharreko alderdiak, kolektiboaren zaurgarritasuna saihesteko. Hori egin daiteke eta egin behar da gizarte osoari kalterik eragin gabe, eta errealitate materialean oinarrituz.

Lege horien helburuak (guztira bost dira, haurren eskubideei buruzkoa barne) ez du zerikusirik pertsona transen eskubideekin. Genero-identitatearen eta genero-autodeterminazioaren kontzeptuak txertatzeko osatu diren legeen multzoa da. PSOEren eta UPren zirriborroak bateratu nahi dira, bata LGTBI legea da eta beste trans legea. Atzean dauden interes ekonomikoak oso boteretsuak dira eta badakigu sistema kapitalista batean hori dela lehena, eta azkena gizartearen interesa.

Despatologizatzea vs. desestigmatizatzea

Madrilgo parlamentuan onartu nahi duten lege berriak genero-autodeterminazioa deritzona ezarriko du (dirudienez, identitate sexuala terminoaren bidez, azkenean), eta horrela, sexua erregistroan aldatu ahal izango da inolako ezaugarririk izan gabe edo baldintzarik bete gabe, txosten psikologikorik aurkeztu behar izan gabe eta ebakuntza kirurgikorik egin gabe. Despatologizazioa omen da gakoa.

Doala aldez aurretik oraingo legearen arabera ere ez dela ebakuntzarik egin behar. Buruko beste edozein gaitz ez dagoela egiaztatu behar da eta bi urteetan zehar hormonak hartu behar dira transexualitate egoera egonkorra dela ziurtatzeko, nahiz eta azken baldintza hori ez betetzea posible den, medikuek kaltegarria dela baieztatuz gero.

Edozelan, genero-inkongruentzia ezin da despatologizatu. Horrek kalte zuzena egiten baitie pairatzen duten pertsonei. Ondoez bat despatologizatzeak benetan behar duen pertsona arreta medikorik gabe uztea esan nahi du. Orain dena sartzen da trans aterkipean, zaurgarritasun guztiak kontuan hartu gabe. Kontrara, gizarte moduan egin behar duguna buruko ondoezak, gorputzekoak bezalaxe, desestigmatizatzea da. Bide batez, nola da posible, aldi berean, despatologizazioa bultzatzea alde batetik, eta bestetik gorputz osasuntsuetan hormonak eta ebakuntzak sustatzea?

Oro har, legezko edozein izapidetarako egoera azaldu eta egiaztatu behar da, hau da, ezkondu ahal izateko ezkongabea zarela egiaztatu behar duzu. Ezintasun bat frogatzeko, auzitegi mediko batera jo behar duzu zure egoera egiaztatzen duten azterketa guztiak egitera. Gizarte-laguntza eskatzeko, gauza bera, milaka paperekin erakutsi behar duzu prekaritate-egoera. Hala ere, lege berriaren helburua da norbanakoak nahi izanez gero, adierazpen hutsaren bitartez, erregistro zibilean sexu-aldaketa bat egin ahal izatea. Banakako sentimenduetan oinarritutako fikzio juridiko bat sortu nahi da, gizarte osoan izango dituen ondorioak ahaztuta.

Feminismoaren ikuspegitik zenbait kezka larri

Askotan aipatzen da kezka nagusietako bat erregistroko aldaketak lege-zigorrak saihesteko alibi edo koartada gisa erabiltzea, batez ere genero-indarkeria kasuetan. Baina hori ez da gure kezkarik handiena, espazio ez-mistoen inbasioa baizik, hau da, kartzelak, komunak, aldagelak, tratu txarrak edo sexu-abusuak jasan dituzten emakumeei harrera egiteko zentroak inbaditzea inolako kontrolik gabe. Sexu-abusu edo bortxatzaile bat, bere sexua erregistroan aldatzen duena, emakumeen kartzela batera joango litzateke, eta hori oso kezkagarria eta arriskutsua da. Espainiar estatuan badira emakumeen espetxeetan sartu dituzten sexu-harraparien kasuak, esaterako, Malagan.

Beraz, oro har, lege berria indarrean sartzeak emakumeen (herritarren %52) eskubideei dagokienez, ekarriko duena benetako babesgabetasuna da, legeetan sexuaren kontzeptu biologikoa desagertuko delako.

Ez gara gizonak eta emakumeak izango, femeninoak edo maskulinoak izango gara, bakoitzak erabakitzen duenaren arabera, eta gure dokumentazio ofizial osoan aldatu ahal izango dugu, nahi adina aldiz, eta inork ezin izango du eskatu aldaketa horri buruzko inolako egiaztapenik, ezta ziurtagiri medikurik ere.

Horrek esan nahi du emakumeak babesten dituzten lege guztiek, babesgabetasuna edota bazterkeria saihesteko edo gaitasun fisiko desberdina izateagatik, emakume gisa identifikatzen den gizonezko orori aplikatu ahal izango zaizkiola. Adibidez, kirola, oposizioak, enpresa-kuotak, kremailera-zerrendak, genero-indarkeriari buruzko legeak, eta abar.

Bereziki kirolari dagokionez, oso bidegabekeria argia da, genero-autodeterminazioaren legeak aplikatzen diren beste estatu batzuetan jada agerian geratu dena. Biologia ezin da aldatu nahi beste tratamendu hormonal hartuta ere edo emakume sentitzearen sentimendua oso sakona izanda ere. Adibide argi bat jartzearren, birikien gaitasuna edota pertsonaren altuera ez dira aldatuko ez sentimendu hutsagatik, ez hormonak hartzeagatik. AEBetan, zenbait estatutan, beren burua emakumetzat duten pertsonek eskola eta institutuetan emakumeen kiroletan parte hartzea debekatzen ari dira.

Gainera, ez dago generoa identifikatzeko adinik, beraz, jaiotzetik aukera izango dugu hori erabakitzeko, hormonatzeko eta geure sentimenduen arabera ebakuntzak egiteko. Era berean, debekatuta egongo da psikologo batek edo mediku batek norbanakoaren erabakiaren irmotasuna eta segurtasuna argitzeko laguntza ematea.

Lege horiek (Haurrak Babesteko Lege Organikoak dagoeneko ezarri du eta) zaintza kendu ahal izango diete gurasoei, adingabearen erabakia onartzen ez badute, umea hormonatzearen aurka edota ebakuntza egitearen aurka azaltzen badira.

Honen guztiaren atzean interes ekonomiko argiak dituzten nazioarteko lobbyak daude, transgenerismoa da XXI. mendeko negozio nagusia. Bizi osorako botikak behar dituzten bezeroak sortzeko asmo argia dago, eta kirurgiak, jakina. Gainera, oraindik esperimentalak diren tratamendu horiek albo-ondorio larriak dituzte, dagoeneko eragiten dituzten ondorio latzenetako batzuk ezagunak dira.

Milaka pertsonak detrantsizionatu dute dagoeneko, hau da, trantsizio horretan atzera egin dute, baina industria farmazeutikoaren negozio handiari eta doktrina azientifikoari kalterik egin ez diezaioten, isilpean gordetzen dituzte datu horiek. Redditen, sare sozial batean, 20.000 pertsona baino gehiago daude dagoeneko. Duela aste batzuk jakin genuen Suediako Karolisnka klinikak 16 urtetik beherakoen tratamendu hormonalak edo pubertaro-blokeatzaileak debekatzea erabaki duela, Ingalaterran ere adin txikikoei hormonak emateari mugak jartzen ari dira...

Biribiltzeko, gizatasuna ere kendu nahi digute emakumeoi, sexuan oinarritutako kontzeptuak ezabatuz, hala nola, ama edo emakume hitzak. Bitxia da lege berriaren zirriborroan maskulinoa erabiltzea, generiko unibertsal gisa; harrigarria da, kontuan hartuta legea Berdintasun Ministeriotik datorrela. Padre eta madre terminoen ordez, progenitores erabiltzen du. Ezkontide haurduna (cónyuge gestante), emakume haurduna beharrean, ezkontide ez-haurduna (cónyuge no gestante)... Emakume lesbiana, pertsona lesbiana-rekin ordeztuko da, alargun (viuda) hitzaren ordez, cónyuge supérstite gestante. Hauek adibide batzuk baino ez dira.

Feminismoa vs (Trans)generismoa

Madrileko Kongresuan berriki onartutako (Haurren Babes Osorako Lege Organikoa) edo onartzeke dauden zenbait lege ( LGTBI Legea eta Trans Legea deritzotenak, orain uztarturik, bestak beste) genero-identitatea eta genero-autodeterminazioa kontzeptuak ezarri edota sendotzera datoz. Eragindako polemikaren gako garrantzitsu bat feminismoaren funtsezko bi kontzepturi buruz egiten duten birdefinizioa da: sexua eta generoa. Genero eta sexu identitate askerako eskubidea deritzona eta emakumeak zapaltzen dituzten genero aginduak indargabetzeko borroka bateragarriak al dira?

Bada, ez, erabat bateraezinak dira. Genero-identitatea (orain sexu-identitatea) deritzona gizarteak eta kulturak ezarritako rol sexualei egokitzea (cis) edo ez egokitzea (trans) omen da. Abiapuntu hori feminismoaren ikuspuntutik onartezina da. Feministak emakumeei ezarritako genero-agindu edo rol-sexualen kontra borrokatzen gara. Generoa emakumeak patriarkatuaren mendeko klasera baztertzen dituen inposatutako rol soziala da. Soluzioa generoaren abolizioa da, ez generoen katalogo amaigabe bat sortzea. Genero autodeterminazioaren arazoa sexua eta generoa nahastuz eragiten den nahasmena da. Gogoratu behar da sexua errealitate bilogikoa dela eta ez dela jaiotzean esleitzen, begiratu egiten da, harekin jaiotzen baikara. Ez dago gorputz okerrik, aitzitik, genero-estereotipoak existitzen dira, hau da, sistema patriarkalak emakumeak zapaltzeko erabiltzen dituen rol sozialak.

Feminismoak hiru mende baino gehiagoko historia du. Bere sustraiak Ilustrazioan hazten dira, beraz, errealitatearen analisi materialista batean oinarritzen da. Trans pertsonen eskubideak (transexualitatea, transgenerismoa, autoginefilia eta abar nahastu dituen termino berria) Queer teoriek menderatzen dituzte azkenaldian. Generismo hori ez da materialista, esentzialista baizik. Bi jarrera antagoniko dira.

Feminismoak ez du ezer transexualen aurka. Baina bere analisi materialistarekiko koherentziagatik, ezin ditu bere baitan onartu gizabanakoaren subjektibotasuna besterik ez diren postulatuak. Beraz, queerismoa feminismoaren aurkakoa da. Feminista erradikalak ez gara transfoboak, antiqueer gara, helburu dibergenteak ditugulako. Trans izan daiteke queer izan gabe, postulatu horiekin bat egin gabe, baina kolektiboaren barruan bertan Truscum deitzen diete pertsona horiei, "benetako zaborra".

Ildo beretik, feminismoa materialista denez, ezin dio desioen eta sentimenduen teoriari jarraitu, eta ezin dio subjektu indibidualaren gorespenari lagundu. Feminismoa "inklusiboa" dela esatea ez dago ondo. Teoria orok bezala, bere ildokoa dena hartuko du eta arrotza zaiona baztertu. Feminismoa ez da munduko kausa guztien ama. Agenda argia du. Planteamendu materialistak onartzen ez badituzu, ez zara feminista. Errealitatea zure ikuspegi legitimotik aztertuko duzu, baina ez zara feminista izango. Mugimendu batekin bat egiten duzunean, haren jatorria, agenda, metodoak ezagutu eta partekatzen dituzu. Feminismoa ordezkatzea da, hain zuzen ere, queer generismoak lortu nahi duena, transaktibismoaren eta LGTBIQ+ kolektiboen bitartez. Jarrera buenistetan, akritikoetan edo teoria feministaren ezagutza sakonaren faltan dago errotuta ideologia hori.

Feminismoa marxismoarekin (materialismo historikoa) bat dator eta kapitalismoaren aurkakoa da. Queerismoa, berriz, neoliberalismoarekin lerrokatzen da, subjektuaren goraipamena eta norbanakoaren nahiak baitira ardatz.

Feminismo neoliberala izan ezin den bezala, ezin da existitu feminismo queer bat, edo orain transfeminismoa deritzona. Feminista bazara, ezin zara queer izan. Queer bazara, ezin zara feminista izan. Ezin da materialista eta esentzialista izan aldi berean. Queerismoak feminismoan lekua egin nahi du eta, ezinezkoa denez, transfobia leporatzen zaigu. Transaktibismoa instrumentalizatu du mugimendu feminista zatitzeko. Edozelan, trans eta feminista izan zaitezke, baita feminismoaren subjektu ere, jakina.

Feminismoaren ikuspegitik, transexualen eskubideak bermatzeak ez ditu zertan emakumeak ezabatu, eragiteko tarte handia egon badago emakumearen ezabaketaren eta trans pertsonen eskubideak bermatzearen artean, hain zuzen ere, hortxe egin behar da lan batzuen eta besteen zaurgarritasuna saihesteko.


Jesus Mari Larrazabal hil da

Summary: Jesus Mari Larrazabal hil da. Logika eta Zientziaren Filosofiako katedraduna zen EHU Euskal Herriko Unibertsitatean. EArekin legebiltzarkidea izan zen 2009tik 2010era. →'Tarzanen orroa', Kepa Kortaren iritzi artikulua.

Parlamentari moduan ibilbide laburra egin zuen Jesus Mari Larrazabalek (1948-2021). Urtebetez baino ez zen izan legebiltzarkidea, EA Eusko Alkartasunarekin: 2009ko maiatzetik 2010eko ekainera. Patxi Lopez (PSE-EE) lehendakari izan zen legegintzaldian, ordezkari bakarra eduki zuen alderdiak, baina hamahiru hilabete horietan arrastoa utzi zuen Larrazabalek. Batetik, haren hitzartzeak espontaneoak zirelako, klixeei ihes egiten zielako. Ez zen alferrik Logika eta Zientziaren Filosofiako katedraduna EHU Euskal Herriko Unibertsitatean. Eta, bestetik, urte hartan behin baino gehiagotan iragarri zuelako «indar subiranisten batasuna» gerta zitekeela —ezker abertzaleak ezin izan zuen boz haietan parte hartu, aurkeztutako zerrendak legez kanpo utzi zituztelako auzitegiek—. Hain zuzen ere, Bildu koalizioa 2011ko maiatzean aurkeztu zen aurrenekoz hauteskunde batzuetara, eta ezker abertzalea, EA eta Alternatiba bildu zituen. Larrazabal 11 hilabete lehenago mintzatu zen azken aldiz Eusko Legebiltzarrean, eta agurreko hitzaldian Aristoteles aipatu zuen, baita Sarrionandia eta Kavafis poetak ere, eta nabarmendu zuen bazitekeela ETAren amaiera gertu egotea. Osasun arrazoiengatik utzi zuen kargua. Atzo hil zen.

Gazte-gaztetatik eduki zuen politikarako grina, eta Elizaren abaroan sorturiko Herri Gaztedi taldeko kidea izan zen 1967tik 1972ra. Urola Kostako (Gipuzkoa) arduradun ere izan zen —Zumaiarra zen—. Bitarte horretan Ingeniaritza ikasketak hasi zituen, baina ez zituen amaitu. Parisko Unibertsitatean Filosofian eta Ekonomian lizentziatu zen. Bere esanetan, promozioko aurrenekoa izan zen, eta 1976an eskaini zioten BNP Parisko Banku Nazionalean lan egitea, edo AEBetara joatea Logika tesia egitera. Bi aukerei ezetz esan zien. «Garbi nuelako Euskal Herrira itzuli behar nuela. Militantziaz, nire tokia hau delako eta ikasitakoa bertan egiteko», esan zion Argia aldizkariari 2004an.

Irakurri gehiago: 'Tarzanen orroa', Kepa Kortaren iritzi artikulua.

Euskal Herrira itzulita, esparru akademikoan Bergarako UNEDen sortzaileetako bat izan zen, eta zuzendariorde 1977tik 1979ra. Sasoi bertsuan, 1978an, HB Herri Batasuna sortzeko bileran parte hartu zuen. Koalizioaren lau alderdietako bat zen LAIA, eta Larrazabal harekin izan zen Gipuzkoako batzarkide, 1979tik 1983ra.

LAIA 1980tik atera zen koaliziotik, eta Larrazabal ezker abertzaletik urrundu zen. «Ikusi dudana da HBk batasuna bilatu beharrean beti eragin duela etengabeko zatiketa». Oso kritiko mintzatu zen ETAk 1990eko hamarkadaren hasieran hartutako bidearekin, sufrimenduaren sozializazioa deitutakoarekin. «Etikoki ikaragarria iruditu zitzaidan [...] Sufrimendua ez, gizartean zabaldu behar dena da atsegina».

1981ean hasi zen EHUn, eta 1992tik zen katedraduna. EHUko ILCLI Logikaren, Kognizioaren, Lengoaiaren eta Informazioaren Institutuaren sorrera sustatu zuen, eta hark argitaratutako Gogoa aldizkaria zuzendu. Euskaraz kaleratzen dute.

Euskararen aldarria eginez

Eta euskara zen, hain justu, Larrazabalen ibilia ardazten zuten aldagaietako bat. 2005ean Eusko Ikaskuntzaren lehendakarigai izateko aurkeztu zen. «Euskara defendatzeko kemena galdu egin da elkartean, eta berreskuratu egin behar dugu», adierazi zion Berriari 2005eko abenduan, Eusko Ikaskuntzaren batzarraren atarian.

2009ko Eusko Legebiltzarrerako zerrendak osatzean, barne eztabaidak izan ziren EA barruan, eta Gipuzkoako ordezkariek Larrazabal Gipuzkoako zerrendaburu izatearen aurka egin zuten. Azkenean, baina, Larrazabal bera izan zen EAren legebiltzarkide bakarra —Juanjo Agirrezabalak ordezkatu zuen—.

Legegintzaldia hasi berritan, EAJri eskatu zion ez zezala erabakitzeko eskubidearen «defentsa erretorikoa» bakarrik egin. Ondorengo hilabeteetan autodeterminazio eskubidea onartuko duen esparruaren juridiko eta politikoaren defentsa egin zuen, iritzita Gernikako Estatutuaren markoak eman zituela eman beharrekoak. «Indar abertzale subiranoen batasunetik bakarrik etorriko da batzuentzat utopikoa den hori», adierazi zuen 2009ko urrian, azken urteotako debateari aurrea hartuz, horrenbestez.


Summary: Nafarroako lanpostu publikoetan hizkuntza eskubideak baztertzen jarraitzen dutela salatu du Behatokiak. Euskara ezagutza ez baloratzeak herritarrengan kalte zuzenak eragiten dituela azpimarratu du Agurne Gaubekak, hala nola, euskara erabili nahi duten pertsonak «bazterrean uztea».

Nafarroako lanpostu publikoetan hizkuntza eskubideak baztertzen jarraitzen dutela salatu du Hizkuntz Eskubideen Behatokiak, Nafarroako Ikastolen Elkarteko egoitzan egindako agerraldian. Duela hogei urte salatzen zituzten kasu berberak «erreproduzitu» direla azpimarratu du Paul Bilbao Sarriak, Euskalgintzaren Kontseiluko idazkariak eta Behatokiko lehendakariak. Hortaz, gehitu du orduko kezkak gaur egun berresten direla eta «politika inbolutiboak» ere ematen direla.

Agurne Gaubeka Erauskin Behatokiko zuzendariak azpimarratu du egoerak «okerrera» egin duela azken urteetan. Zenbait lanpostu publikoetan euskara jakitea ez dela kontuan hartu salatu du; hala nola, ogasun kudeatzaileetan, ikertzaile eta teknikarietan, liburutegi arduradunetan, osasun publikoan, suhiltzaile eta suhiltzaile kaboetan eta Nafarroako Unibertsitate Publikokoan. Ostean, horren ondorioak azaldu ditu: «Herritarrek zerbitzuak euskaraz inongo albo kalte gabe jasotzea ezingo da ahalbidetu Nafarroako Gobernuk hainbat departamentu eta ataletan». Hortaz, oraingo eta etorkizuneko herritarren eskubideak erabat baldintzatzen ari direla azpimarratu du.

Osasun publikoan berebiziko arreta jarri du eta hainbat kasu konkretuak aipatu ditu; esate baterako, legeak ezarritako eremu euskaldunean osasun etxeetako 24 pediatria lanpostuetatik hirutan soilik eskatzen zela B2 titulazioa. Horrez gain, esan du legeak ezarritako eremu mistoko hamar osasun etxeetako lanpostuetan zein eremu ez euskalduneko 11 lanpostuetan euskara ez zela eskatzen ez puntuatzen, baina alemanera, ingelesak eta frantsesak puntuatzen zutela. Horrelako lanpostuetan euskara jakitea «nahitaezkoa» izan behar zela nagusitu du, osasun arreta «egokiena» eta herritarrekiko osasuna «behar bezala» bermatzeko.

Nafarroako administrazioan euskararen erabilera arautzen duen dekretu berriari buruz aurreratu diren informazioetan arretan jarri du. Gaubekaren arabera, euskarak ez luke legeak ezarritako eremu ez euskaldunean puntuatuko; eremu mistoan, berriz, herritarrei zuzeneko arreta eskaintzen dieten lanpostuetan eta Osasunbideko fakultatibo lanpostuetan soilik izango litzateke puntuagarri. Horrek ekarri ditzakeen hiru ondorio nagusi azpimarratu ditu; euskara erabili nahi duten pertsonak «bazterrean uztea», nafarren arteko «bereizkeria eta bazterkeria» sustatuko dituela eta herritarrei «iruzurra egitea» dela.

Manifestaziorako deia

Eskubide murrizketarik onartuko ez dutela salatzeko uztailaren 2ko manifestaziora joateko dei egin dute. Manifestazioa Iruñeko Baluarte plazatik hasiko da, ostiralean 18:30ean. Horrekin batera, Bilbaok azpimarratu du behatokia ireki zutenean «ixteko bokazioa» zuen fundazio independientea zabaldu nahi zuela kontseiluak, eta, «tamalez», behatokiak oraindik «oso urrun» daukala itxiera.


Summary: Jaurlaritzak landa garapenaren ikuspegia txertatuko du bere politiketan. Landa garapeneko lege proiektu bat onartu du, eta proposatu du Landa Garapenerako Sare berri bat sortzea.

Landa eremuak bizirik irautean jarri du arreta Eusko Jaurlaritzak. Herri txikiei eta horietan bizi diren biztanleei eutsi nahi die, eta, ahal dela, hirietatik lekualdatzeko prest dauden herritarrak erakartzen saiatu. Erronka horri erantzuteko, landa garapenaren ikuspegia txertatuko du aurrerantzean bere erabakietan. Horrek esan nahi du administrazioak bultzatuko dituen politiketan landa gunean izan dezaketen inpaktua aztertuko dela ezer erabaki aurretik. Rural proofing deitu diote horri; alegia, genero ikuspegiarekin edo ingurumenarekin egiten den moduan, txosten berezi bat egin beharko da aldiro.

Landa Garapeneko legea berritu du Jaurlaritzak, zeinaren bitartez estrategia berri bat ezarriko duen haren politiketan. 1998koa zen indarrean zegoena, baina Arantxa Tapia Jaurlaritzako Ekonomia Garapeneko sailburuaren hitzetan, aldaketa garrantzitsuak izan dira azken hogei urteetan, eta horiek eragin zuzena izan dute landa eremuarengan, bai eta landa inguruaren eta hiriaren arteko harremanean.

Tapiaren hitzetan, halere, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako landa eremuak «ez daude hutsik», eta hori «orekari» eusteko egin den lanaren ondorio da, hein handi batean. Une honetan, EAEko biztanleen %8,3 bizi da landa eremuko herri txikietan, hau da, kilometro karratuko 150 biztanle baino gutxiago dituzten udalerrietan. Sailburuaren arabera, datua ez da hain kezkagarria, esan nahi baitu «XXI.mende hasierako lehen hogei urte hauetan biztanleriari eustea lortu dugula».

Are gehiago, Tapiak nabarmendu du pandemia iritsi zenetik hainbat herrietako erroldetan «igoera oso nabarmena» izan dela, nahiz eta oraindik goiz den jakiteko egoerak baldintzatutakoa den edo egonkortzeko joera izango duen. Araban eman da aldaketa hori, batez ere: Mendialdean, esaterako, %7 igo da biztanle kopurua azken urtean; %2,5 inguru hazi da Añanako eskualdean, eta %3 Gorbeialdean.

Organo berri bat Hala ere, administrazioak nahi du landa ingurunea bizitzeko leku erakargarri izatea, eta herrialdearen ekonomiaren, gizartearen eta lurraldearen garapenerako eta kohesiorako «funtsezko faktore» izatea. Eta modu horretan, Jaurlaritzak nahi du landa eremuan bizi direnen garapen aukera hirietan dagoenaren maila berekoa izatea, nola bizi kalitateari dagokionez hala ekonomia eta lehiakortasunari dagokionez ere.

Horretarako, egun martxan dauden laguntza programak indartzeaz gain, Euskadiko Landa Garapeneko Sarea sortzea proposatu du. Organo berri hori osatuko lukete, besteak beste, Eusko Jaurlaritzaren, foru aldundien, Eudelen, Arabako Kontzejuen Elkartearen, Kuadrillen, Haziren, Landa Garapenerako Elkartearen, Tokiko Ekintza Taldearen eta lurraldeko eta sektoreko beste erakunde batzuen ordezkariek.

Landa garapenean inplikatutako erakunde eta eragileen arteko lotura, koordinazioa eta lankidetza bultzatzea litzateke helburua. Lege proiektua legebiltzarrean onartuko beharko da orain.


Summary: Foro Sozialak uste du «adostasun nahikoa» dagoela urrats gehiago egiteko. Presoak gizarteratzeko prozesuaren bigarren faserako zenbait helburu ezarri dituzte

Foro Sozial Iraunkorrak uste du espetxe politikaren aldaketaren lehen fasea gauzatzen ari dela, oraindik helburu guztiak bete ez diren arren, eta hasi da begirada bigarren fasean jartzen. Lortu beharreko helburuak finkatu ditu: motibazio politikoko euskal preso guztiak Euskal Herrian egotea, euren eskubide guztien jabe, hirugarren gradura pasatzeko eskubidea edo zigor gehigarririk ez betetzekoa barne, eta «bizikidetza demokratikoa eraikitzeko lanean» parte hartzen. Bigarren fase horri ekiteko «adostasun nahikoa» badagoela uste dute.

Orain dela urtebete inguru ekin zion Espainiako Gobernuak espetxe politika aldatzeari. Tarte horretan euskal preso ugari lekualdatu dituzte: batzuk Euskal Herriko espetxeetara ekarri dituzte, eta beste batzuk Euskal Herritik gertuago dauden kartzela batzuetara eraman dituzte. Foro Sozialeko eledun Agus Hernanek esan duenez, gaur egun lau preso gelditzen dira Puerto 3 espetxean, lekualdatzearen zain; horiek dira Euskal Herritik urrunen daudenak, eta behin lekualdatuz gero, prozesuaren lehen fasea amaitutzat jo ahal izango da.

Lehen fase horrek «salbuespeneko espetxe politikaren neurririk ankerrenak gainditzea» ekarriko luke, Nekane Altzelaik azaldu duenez: urruntzea, sakabanatzea, bakartzea eta presoak sistematikoki lehen graduan sailkatzea iraganeko kontuak izango dira lehen fasea bukatutakoan. Horrek ez du esan nahi helburu guztiak bete direnik: preso asko ez dituzte Euskal Herrira ekarri, inguruko espetxeetara baizik, eta bigarren graduan atxikitzen dituzte. Foro Sozialak, hala ere, ontzat ematen du egoera hori «aldi baterako etapa» dela ulertuta, eta uste du «abiapuntu egokia» dela urrats gehiago egiteko.

Foro Sozialak helburu batzuk finkatu ditu bigarren faserako: egungo egoera trantsitorioa gainditu eta motibazio politikoko preso guztiak Euskal Herriko espetxeetara ekartzea, hirugarren graduan sailkatzea horretarako baldintzak betetzen dituztenak, baimen arruntak ematea, eta, finean, gizarteratze plan bat zehaztea, presoek euren banakako ibilbidean egiten dituzten urratsek ondorioak izango dituztela ziurtatzeko. Foro Sozialak egindako kalkuluen arabera, 119 presok baldintzak betetzen dituzte hirugarren gradua eskuratzeko, eta 34k irteteko baimen arruntak eskura ditzakete.

Beste bi helburu ere ezarri ditu Foro Sozialak: Frantziako kartzeletan betetako espetxe urteak aintzat hartzea zigorrak ez biderkatzeko, eta 7/2003 Legearen ondorioz kondenatutako pertsonei «konponbide egokia» ematea. Nazario Oleagak esan duenez, badakite gai«konplexuak» direla, bereziki 7/2003 Legearen aplikazioari dagokiona, eta horregatik uste dute «gatazkak konpontzeko erabiltzen diren nazioarteko estandarrak» baliatu beharko liratekeela hemen ere, «berritzaileak izaten saiatuz eta justizia trantsizionaleko formak bilatuz».


Kolonen estatua bota dute Barranquillan

Summary: Kolonen estatua bota dute Barranquillan. «Kolon hiltzailea» oihu artean, manifestariek soka bat jarri diote lepoan estatuari, eta lurreratu. Bi hilabete daramate Gobernuaren aurka protestan herrialdean.

Manifestazioa egin zuten atzo Kolonbiako Barranquilla hirian, herrialde osoan antolaturiko geldialdi nazionalaren barruan. Manifestazio jendetsu bat Kolonen pasealekura joan zen, eta kaleari izena ematen dion monumentuari ekin zioten.

Kristobal Kolonen estatuari soka bat jarri zioten lepoan, eta lurrera botatzea lortu zuten, «Kolon hiltzailea» oihu artean. Indijenen wiphala banderak astindu zituzten estatua zegoen lekuan, eta, gero, haren burua arrastaka eraman zuten kaleetan. Monumentuaren oinarria «gure hildakoengatik» margotu zuten, Europarren inbasioak Amerikan eragin zuen sarraskia gogoan.

Herrialdeko laugarren hiria da Barranquilla, eta milioi bat pasatxo biztanle ditu.

Italian egin zuten estatua XIX. mendean, eta italiar koloniak eman zion hiriari. 18 urte geroago jarri zuten hirian.

Istilu handia gertatu dira Kolonbia azken bi hilabeteotan. Horietan, besteak beste, Espainiako konkistaren eta inperioaren sinboloak hartu dituzte jomugan. Bogota hirian, Gonzalo Jimenez de Quesadaren estatuari eraso zioten, eta Cali hirian Sebastián de Belalcazarren oroigarriari.

Bogota hiriburuan kaletik kendu behar izan dituzte Isabel Katolikoaren eta kristobal Kolonen estatuak, misak etniako indijenek haiek botatzen saiatu ostean.

Giza eskubideen aldeko taldeen arabera, 70 bat pertsona hil dituzte Poliziak eta Armadak azken asteotako protestetan.


Summary: TPLFk borrokan jarraituko du: «Gure arreta etsaia kanporatzean dago jarria». Tigrayko alderdi-miliziak ez dio erabaki berarekin erantzun Etiopiako Gobernuaren aldebakarreko su-etenari. Europako Batasunak menia txalotu du, eta eskatu du berehala sartzeko indarrean.

Etiopia iparraldeko Tigray eskualdeko gerra beste fase batean sartzear egon liteke. Herrialdeko gobernuak aldebakarreko su-eten bat iragarri duen arren, TPLF Tigray Askatzeko Herri Fronteak ez du borrokak eteteko asmorik erakutsi, eta, eskualdeko hiriburu Mekeleren kontrola berreskuratzeak eman dion bultzada baliatuta, TPLFk Etiopiako armada botatzeko asmotan jarraitzen du: «Gure arreta etsaia kanporatzean dago jarria».

Abiy Ahmed Etiopiako lehen ministroarentzat aste gutxirako behar zuen erasoaldiak zortzi hilabete bete ditu jada, eta milaka lagun hil eta zauritu dira, milioi bat desplazatzeaz gain; iragan astean, esaterako, Addis Abebaren armadak 64 zibil hil eta 180 zauritu zituen bonbardaketa batean.

Ez dirudi gatazka epe laburrean amaituko denik, baina TPLFk Mekele hartu izanak eta herrialdeko armadak su-eten agindua jaso izanak balantza alde batera mugi lezake. Izan ere, Tigrayko alderdi-miliziaren bozeramaile Getachew Redaren arabera, «hegoaldean eta ekialdean borrokan jarraituko dute eremuaren lauki bakoitza etsaitik libre geratzen den arte».

Hau da, TPLFk Tigray hegoaldean dagoen Amhara eskualdeko indarren aurka egingo du datozen egunetan, horiek Etiopiako armada babesten aritu baitira hilabeteotako gatazkan; gauza bera egin dute Eritreakoek, eta, beraz, Redaren hitzek agerian utzi dute «beharrezkoa balitz» alderdi-milizia prest legokeela bi herrialdeen arteko muga ere zeharkatzeko.

Etiopiako Gobernuak atzo jakinarazi zuen aldebakarreko su-eten bat iragarri duela Tigrayrako, eskualde horretako behin-behineko gobernuak hala egiteko eskatu ostean; printzipioz irailera arte iraungo du, nekazaritza sasoia amaitu arte, eta herritarren egoera hobetzea luke helburu, batez ere landa eremukoena. Sare sozialetan igotako bideoen arabera, Mekeleko herritarren pozez hartu dute TPLFk hiriaren kontrola berreskuratu izana.

Aldiz, ez dago argi Amharako armadak eta Eritreakoak menia errespetatuko ote duten, ez baitute adierazpenik egin horren inguruan; halere, TPLFren bozeramailearentzat, Addis Abebaren su-etena «irrigarria» da.

Nazioartetik, NBE Nazio Batuen Erakundeko Antonio Guterresek pozez hartu du Etiopiako Gobernuaren erabakia, eta atzo adierazi zuen menia «egiazkoa» izango denaren itxaropena duela: «Ezinbestekoa da zibilak babestea, laguntza humanitarioa iristea eta irtenbide politiko bat aurkitzea. Ez dago irtenbide militarrik». Joan den martxoan, NBEk adierazi zuen Tigrayn gertaturikoak «gerra krimentzat» jo daitezkeela.

Bide beretik jo du gaur Europako Batasunak, eta Nabila Massrali Atzerri Gaietarako bozeramaileak ohartarazi du su-etena laguntza humanitariorako sarbidea ahalbidetzearekin batera gauzatu behar dela; NBEren datuen arabera, 350.000 lagun gosetearen atarian daude.

Ekintza «oldarkor eta ilegalen» harira

Iragan azaroaren hasieran, Etiopiako armadak operazio militar bat hasi zuen TPLFren kontra. Abiyk salatu zuen eskualde horretan egiten ari ziren ekintza «oldarkor eta ilegalek arriskuan» jartzen zituztela konstituzioa eta ordena konstituzionala, baita Etiopiaren subiranotasuna mehatxatzen ere; horren harira ezarri zuten larrialdi egoera, eta operazioa abiatu. Parlamentuak Tigrayko Gobernua desegiteko erabakia ere hartu zuen, eta hango legealdia «legez kanpokotzat» jo; horren ordez, behin-behineko agintari talde bat jarri zuen boterean.

Harrezkero, Addis Abebaren aginduz, Etiopia iparraldeko eskualdea erabat bakartuta dago, eta NBEk ezin izan du laguntzarik eraman, gobernuak sarbidea debekatu baitio. Iragan martxoan, onartu egin zuen hango herritarrei laguntza humanitarioa helaraztea, baina oraindik ez da halakorik gertatu.

Talde etniko nagusiak tentsio handiko botere lehian bizi dira Etiopian. 1991tik TPLF gobernu nazionalean egon zen, harik eta 2018an EPRDDF Etiopiako Herriaren Fronte Iraultzaile Demokratikoa koalizio gobernuak agintari berria izendatu zuen arte: Abiy.

Izan ere, lehen ministroak Oparotasunaren Alderdia sortu zuen, eta EPRDDF frontea amaitutzat jo. Koalizioa osatzen zuten alderdi etniko guztiak batu ziren erakunde berri horretara, TPLF izan ezik. Haustura horretaz geroztik, Tigrayren eta gobernu nazionalaren arteko tentsioa nabarmena izan da.


Tarzanen orroa

Summary: Tarzanen orroa.

Tabucchiren Pereirak nola, halaxe ari naiz ohar nekrologiko hau idazten, aldez aurretik. Une honetan ez baitakit zenbat denbora geratzen den. Sumatzen dut, hala ere, ezinezkoa egingo zaidala herioaren ondoko egunetan ezer idaztea. Gaur ere malkoek lausotzen didate ikusmena, baina ez lerroz lerro aurrera egitea galarazteko beste.

Lehen sintomak agertu eta bi eta zortzi urte arteko bizitza izaten omen dute Lewyren gorputzen gaitza daukatenek. Sintomak zehazki noiz hasi zitzaizkion inork ez dakienez, ezin asma daiteke zenbat geratzen zaion.

Nolanahi ere, apirilaren erdialdera diagnostikoa esan ziotenean, hiltzeko erabakia hartu zuen. Eta jateari eta edateari utzi zion. Egun batzuk lehenago, artean diagnostikoa ezagututa egoeraren larriaz jabetua ez nintzela, haluzinazioez eta paranoiez hitz egin genuen erdi-txantxetan. Eta Kurt Gödel logikari handiaz, nola goseak hil zen pozoituko zuten beldurrez. Berak ere gose-egarriz hiltzea nahiago zuen, nonbait, burua galduta bizi baino. Eta amari agur esan ahal izatea eskatu zuen.

Ama eraman zioten ospitalera. Eta beren gauzez jardun omen zuten. Gauzen ordena naturalak hala eskatuta (eta ez logikak, ozenki ohartaraziko ligukeenez), ama baino lehen ezin hil zitekeela erabaki bide zuen orduan. Jaten hasi, giharrak indartzeko errehabilitazioa serio hartu eta etxera eraman zuten zenbait aste geroago, berak ez zekien esaten zenbat, ezagutu dudan oroimen handieneko pertsona galtzen hasia baitzen epe motzekoa. Pertzepzioak ere iruzur egiten zion. Baina adimenak eta epe luzeko oroimenak ez. Filosofiaz, logikaz, literaturaz eta liburuez, bere liburu maiteez hitz egin genuen. Eta bere haluzinazioez eta paranoiez. Eta bere lagun eta etsaiez. Biharamunean berriz ospitaleratu behar izan zuten. Ez dakit oraintxe noiz arte.

Hau idazten ari naizela, maiatzaren hiruan, ez dakit esaten bere burua hilko duen, edo hiltzeko laguntza beharko duen, edo zer. Dakidana da, hau irakurtzen duzunean, ez dela gehiago Tarzanen orrorik izango. Zumaiko itsasoaren orroa da geratuko dena. Eta gainontzekoa isiltasuna izango da.


Summary: Mark Cavendishek irabazi du Tourreko laugarren etapa. Man uharteko txirrindularia izan da azkarrena esprintean. 31. garaipena du Frantziako Tourrean. Hirura besterik ez du Eddy Merckx handia

Estreinakotik hamahiru urtera eta azkenekotik bostera lortu du Mark Cavendishek (Deceuninck) 31. garaipena Frantziako Tourrean. Denbora luzez sasoi onenetik oso urrun ibili da, baina patuak nahi izan du horren oroitzapen onak dakarzkion Fougeresko helmugan berriro ere azkarrena izatea, laugarren etapan. Hain zuzen ere, hantxe irabazi zuen azkenekoz Tourrean.

Sam Bennett taldekidearen hutsunea eta gero, Man uharteko esprinterra Tourreko zortzikoan sartu zuten azkeneko unean, eta berak ere espero ez zuen saria jaso du: 31. garaipena. Eddy Merckx handia bakarrik du aurretik, hiru garaipen gehiagorekin besterik ez. 152 aldiz jaso ditu besoak profesionaletan, horietatik 49tan itzuli handietan. Baina gaurko garaipena, handiena bezain gozoa eta berezia izan da.

Etapa hasi eta kilometro gutxira hanka lurrera bota dute tropeleko txirrindulari guztiek, protesta modura. Astelehenean gertatutako erorikoez eta dituzten segurtasun neurri gutxiez kexatu dira. Txirrindulari Profesionalen Elkarteak Txirrindularitzaren Nazioarteko Batasunari (UCI) eskatu dio lasterketako antolatzaileekin biltzeko, segurtasun neurriak handitzeko. Horrez gain, etapa amaieretan gertatu ohi diren erorikoak saihesteko, denborak bost kilometroren faltan hartzea proposatu du elkarte horrek. Egun, hiru kilometro dira.

Protesta amaitu eta berehala hasi da sua. Pierre-Luc Perichonek (Cofidis) eta Brent van Moerrek (Lotto) aurrera egin dute. Ehun kilometrotik gora egin dituzte ihesean, eta hiru minututik gorako aldea izan dute. Baina tropelak kontrolpean izan ditu uneoro. Hamazazpi kilometroren faltan, Van Moerrek erasoa jo, eta bakarrik alde egitea erabaki du. Helmugarako hamarrera, minutuko aldea izatera heldu da, eta tropelari uste baino gehiago kostatu zaio hura harrapatzera. 200 metroren faltan irentsi zdu. Tropela bat eginik ailegatu da helmugara, eta esprintean Cavendish gailendu da, Nacer Bouhanni (Arkea), Jasper Philipsen (Lotto) eta Michael Matthews (BikeExchange) bezalako esprinter handien aurretik. Sailkapen nagusian ez da aldaketarik egon, eta Mathieu van der Poelek (Alpecin) lider jarraitzen du.

Bihar, erlojupekoa Taldekako estrategiak alde batera utzi, eta bakarkako lanari ekin beharko diote bihar txirrindulariek, Change eta Laval herrien artean dauden 27,2 kilometroak osatu beharko dituzte erlojuaren aurkako saioan. Ibilbidea nahiko laua da, aparteko zailtasunik gabekoa. Gorputz guztian zehar dituen zauriek uzten badiote, aukera polita izan dezake Primoz Roglicek (Jumbo) sailkapen nagusian duen atzerapena murrizteko. Lehen postuak nola dauden ikusita, Van der Poelek maillot horia gal dezake, herbeheretarra ez baita espezialista erlojuaren aurkako lanean.


Summary: Generalitatea eta Moncloa iraileko hirugarren astean elkartuko dira. Aragonesek azaldu du amnistia eta autodeterminazioa defendatu dituela; Madrilek, ez dutela gaian sakondu. Kontu Auzitegiak 5,4 milioi euroko fidantza ezarri die Kataluniako Gobernuko 39 karguduni.

Bi ordu eta erdi luzez elkartu dira Espainiako presidente Pedro Sanchez eta Kataluniako Pere Aragones. Bien arteko bilerak Madrilen eta Bartzelonaren arteko elkarrizketa mahaiaren lehen bilkurari data jartzeko balio izan du: iraileko hirugarren astean egingo da, Bartzelonan. Mahaiak jarduteko modua, mahaikideak eta egutegia, ordea, datozen asteetan zehaztuko dituzte. Aragonesek, ordea, argi adierazi du zein den eurek aurkeztuko duten proposamena: autodeterminazioa eta amnistia. Azken horrek Espainiako Kontu Auzitegian epaituko dituzten Generalitateko goi kargudunei ere eragin behar die, Kataluniako presidentearen esanetan. Haiei 5,4 milioi euroko bermea ezarri die auzitegiak, 2011 eta 2017 bitartean prozesu independentistaren nazioarteko sustapenarekin lotutako gastuengatik; besteak beste, kontratuak, bidaiak eta enbaxadetako gastuak.

Aragonesek azaldu du elkarrizketa mahaian ez direla inbertsio ekonomikoekin eta estatutuarekin lotutako gaiak tratatuko, «gatazka politikoaren funtsa» baizik; eta bertan adostutako erabakiak Kataluniako herritarrek berretsi beharko dituztela, bozketa bidez. Gai horiek autodeterminazioa eta auzipetu, preso eta erbesteratuei amnistia ematea lirateke, Aragonesen esanetan: «Hori da erdibideko konponbidea». Bide horretan, Espainiako Estatuak Europako Kontseiluaren ebazpenari men egitea ere nahi du Aragonesek; hau da, independentisten aurkako prozesu judizialak bertan behera uztea eta erbesteratuen aurkako euroaginduak etetea. «Gatazka politikoaren konponbidea errepresioari amaiera ematetik igaro behar da, eta Europako Kontseiluak erakusten du bidea», gehitu du. Aragonesek adierazi du, gainera, Madrilek ez duela konponbiderik aurkeztu oraingoz, «statu quo-a mantentzetik haratago».

Espainiako Gobernuaren izenean, Maria Jesus Montero bozeramaileak ere elkarrizketa sustatu beharra nabarmendu du, «etapa berri bati» hasiera emateko: «Konfrontazio dinamikari amaiera eman, eta politikara igaro behar da». Hark gehitu du «ideia denak» kabitzen direla, baina «Konstituzioa errespetatuta». Hala, adierazi du estatuaren batasuna dela «etorkizuneko desafioei aurre egiteko» modua: «Espainia ez da Katalunia gabe ulertzen, eta Katalunia ere ez Espainia gabe».

Monterok uko egin dio amnistia edo autodeterminazio eskaerez hitz egiteari, eta ez du negoziazio mahaian hitz egingo denaren gaineko xehetasunik eman: «Ez da bileran sakondu den gaietako bat». Europako Kontseiluaren ebazpenaz, ordea, adierazi du hura begiratzeko «modu ezberdinak» daudela.

Bi aldeek mintzagai izan duten puntuetako bat Kontu Auzitegiaren jarduna izan da. Hark diru publikoa «Espainiarekiko zatiketa bultzatzeko» erabiltzea egotzi die 39 kargu ohiri , eta hartutako erabaki administratiboekiko «erantzukizun ekonomikoa» eskatu.

Horretarako, auzitegiak ustezko legez kanpoko gastuen zerrenda bat egin du; haren arabera, besteak beste, 300.000 euro baino gehiago gastatu zituen Generalitateak Carles Puigdemont presidente ohiak atzerrira eginiko bidaietan, eta 32.000 eta 261.000 euro artean Diplocat Kataluniako Diplomazia Publikoko Kontseiluak hainbat herrialdetan eta Europako Batasunean ezarritako enbaxada bakoitzaren gastuak ordaintzeko. Denera, 5,1 milioi euro; 5,4 milioi euro, interesak batuta.

Masetik Puigdemontera

Kopurua ikertutako ekintzetan izandako parte hartze mailaren arabera neurtu du auzitegiak. Hala, Artur Masen gobernuko goi karguak dira berme handienak jasan dituztenak, bere agintaldiak ikertutako garaiaren zati handiena hartzen duelako —2010 eta 2016 artean izan zen presidente—.

Eskaera handiena jaso duena Albert Royo Diplocateko idazkari nagusi ohia da; 3,6 milioi eurokoa. Lehen lerroko politikarien artean, berriz, Francesc Homs Presidentetzarako kontseilari ohiari 2,9 milioi eurokoa ezarri diote. Atzetik dira Mas presidente ohia eta Andreu Mas-Colell Ekonomia kontseilari ohia, bakoitza 2,8 milioi eurorekin; Puigdemont eta Junquerasi, aldiz, 1,9 milioi euroko fidantzak ezarri dizkiete.

Halere, norbanako bakoitzari ezarritako zigorrak ez dituzte bere osotasunean ordaindu beharko, modu solidarioan baizik. Izan ere, euren karguei lotutako ustezko legez kanpoko gastu guztiak zenbatu dizkiete akusatuei. Hau da, gastu bera kargudun bati baino gehiagori lotua ageri da, baina behin ordaindu beharko dute denen artean. Horiek bi asteko epean ordaindu ezean, ordea, euren jabetzak bahituko lituzke Kontu Auzitegiak.

Hori zer den badaki Masek; aurrez, 4,9 milioi euroko beste berme bat ezarri zioten, 2014ko kontsulta antolatzeagatik, eta etxea enbargatuta du. Kasu hartan, epaiaren aurkako helegitea jarri zuen, eta egun Espainiako Auzitegi Gorenaren erabakiaren zain dago. Haren esanetan, estatuak akusatuen «hilketa zibil eta politikoa» nahi du; lehenik kargu publikoak izatea galarazi zietelako, eta orain euren jabetzak eta soldatak arriskuan daudelako.

Aragonesek, berriz, «aberrazio» hitza erabili du erabakia definitzeko, eta Generalitateko bozeramaile Patricia Plajak, «mendekua». Hartara, Kataluniako Gobernuak «errepresioari amaiera emateko konponbide bat» eskatu dio Madrili, «erakunde politiko eta politizatu bat» delakoan. Gainerako alderdi independentistak ere gogorrak izan dira auzitegiaren ebazpenarekin. JxCren arabera, erakunde «partziala» da. CUPen esanetan, berriz, haren ebazpena«presio ekonomikoa» egiteko modu bat da.

Izan ere, Kontu Auzitegia ez da Espainiako Botere Judizialaren parte, eta behin eta berriz salatu da haren inpartzialtasun falta; esaterako, Kataluniako independentisten epaiketa gidatuko duena duena Margarita Mariscal de Gante da, Jose Maria Aznar presidentearen lehen agintaldian Justizia ministro izandakoa.

Auzitegia osatzen duten kideak senatuak eta kongresuak aukeratzen dituzte. PPk, ordea, kide berrien hautaketa blokeatzeko asmoa du, uztailean egin beharko litzatekeena. Hala egin du Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiarekin. Monteroren esanetan, «txarrena» espero du Espainiako Gobernuak: «[PPko buru Pablo Casadok] uste du berak duela berrikuntza aurrera eraman edo ez erabakitzeko autoritatea».


Mendekua hartu du Ingalaterrak

Summary: Mendekua hartu du Ingalaterrak. Ingelesek 2-0 irabazi diote Alemaniari Wembleyn, eta Eurokopako final-laurdenetarako sailkatu dira. Ukraina izango dute aurkari larunbatean, Erroman. Ukrainarrek luzapenean kanporatu dute Suedia, Glasgowen: 1-2

«Futbola ingelesek asmatutako kirol bat da, non 11k beste 11ren kontra jokatzen duten eta beti Alemaniak irabazten duen»: Aski ezaguna da Gary Lineker Ingalaterrako futbolari ohiaren esaldia. 1990ean esan zuen, Italiako Munduko Kopako finalerdietan Alemaniaren kontra galdu berritan. Bero-beroan esandako esaldi hark maldizio kutsua hartua zuen Ingalaterrarentzat. Atzo arte, bi aldiz jokatu zuten bi selekzio horiek elkarren aurka txapelketa garrantzitsuren bateko kanporaketetan, eta bietan alemanak nagusitu ziren. Lehenbizikoak egin zien minik handiena ingelesei. Ez da harritzekoa, duela 25 urte etxean jokatutako Eurokopan izan baitzen; non, eta Wembley estadioan; noiz, eta finalaren atarikoan; nola, eta penalti jaurtiketetan. Gareth Southgatek, Ingalaterrako egungo hautatzaileak, huts egin zuen penalti erabakigarria.

25 urte geroago hartu dute ordukoaren mendekua. Ezin izan dute aukeratu ez toki, ez une aproposagorik: Wembleyn egin dute, Eurokopako final-zortzirenetan. 2-0 irabazi diote gaur Alemaniari, eta, horri esker, final-laurdenetan ariko dira, kanporaketa horretan azkenekoz aritu eta bederatzi urte geroago.

Ukraina izango dute aurkari larunbat honetan, Erroman. Ukrainarrek Suedia kanporatu dute luzapenean, Glasgown (Eskozia): 1-2. Arauzko denbora banako berdinketarekin amaitu da. Zintxenkok sartu du lehen gola, 27. minutuan, eta Forsbergek berdindu egin du 43.ean. Baina penaltiak ate joka zeudela, 121. minutuan, Dovbikek sartu du gol erabakigarria. Ukraina lehen aldiz ariko da Eurokopako final-laurdenetan.

Ingelesek indarrez eta konfiantzaz lepo ekingo diote Ukrainaren aurkako partidari: batetik, azkenean gainditu dutelako beren aurkaririk zitalena, makina bat aldiz ametsak zapuztu dizkiena; eta bestetik, sekulako txapelketa egiten ari direlako. Bi datuk laburbiltzen dute ondoen ingelesen jardun bikaina: hiru partida irabazi dituzte, eta bat berdindu; eta lau partida horietan ez dute gol bakar bat ere jaso. Eurokopa hasi aurretik faboritoen artean baldin bazeuden, are gehiago orain. Bidea falta zaie egiteko, baina pauso sendoak ematen ari dira.

Alemaniak, ordea, bigarren aldiz jarraian egin du espero baino bide laburragoa txapelketa handi batean; duela hiru urte, Errusiako Munduko Kopan, ez baitzuen ligaxka gainditu. Koska bat gorago egin du oraingoan, baina oso gutxi da hori Alemaniarentzat. Ez du erakutsi bere ohiko sendotasuna. Aitzitik, gorabeheratsu aritu da. Sufritu egin zuen ligaxka pasatzeko, eta lehen kanporaketan joan da etxera. Agur tristea izan du Joachim Loew hautatzaileak.

Golak, azken 15 minutuetan

Azken ordu laurdenean desorekatu da lehia ingelesen alde. Ordu arte, nor baino nor gehiago aritu dira bi selekzioak, eta biek izan dituzte aukera garbiak: lehenbizi, Neuerrek urrundu egin du Sterlingek egindako jaurtiketa;â;ÂÂÂÂÂ;ÂÂÂÂÂÂÂÂÂÂÂgero, Pickfordek buruz burukoa gelditu dio Wernerri; lehen zatia bukatzear zela, berriz, Hummelsek bere taldea salbatu du, Kaneri area txikian baloia kenduta; eta, bigarren zatia hasi eta berehala, Pickfordek geldiketa ikusgarria egin dio Havertzek area kanpotik egindako jaurtiketa bati.

75. minutuan hautsi da parekotasuna. Sterlingek jokaldia hasi du; Kaneri eman dio baloia; hark, Grealishi, eta hark, Shawi; eta haren erdiraketa neurtua sarera bidali du Sterlingek. Hirugarren gola zuen, ordu arte bere selekzioak sartutako guztiak.

Gola jasota, Alemaniak aurrera egin du. Segituan egon da saria lortzekotan, 81. minutuan, baina Muellerrek kanpora bota du baloia Pickforden aurrean bakarrik zegoela. Muellerrek izan ez duen eraginkortasuna izan du Kanek bost minutu geroago. Berriro jokaldi landu bat amaiarazi du. Lehen golean parte hartu duten hiru jokalari egon dira tartean: Grealish, Shaw eta Kane bera. Aurrelariak beharra zuen gol bat sartzeko, eskas aritu baitzen aurreko hiru partidetan, golik sartu ezinik. Gol horrek biribildu du garaipena. Eta mendekua. Lehia amaitu eta gutxira hitz egin du Linekerrek: «Bada garaia bazter batean uzteko alemaniarrek beti irabazten dutela dioen esaldia».


Summary: Beroaldi historikoa pairatzen ari dira Kanadan, eta dozenaka pertsona hil dira. Ehun heriotza baino gehiago lotu dituzte beroarekin. Kolunbia Britainiarrean 49,5 gradu neurtu zituzten atzo, herrialdean inoiz neurturiko tenperaturarik altuena baino 4,5 gradu gehiago.

Kanada, Vancouver, Kolunbia Britainiarra... Ez dira, normalean, beroarekin lotzen diren lekuak. Baina egunotan han inoiz neurturiko tenperaturarik altuenak pairatzen ari dira, askok «historiko» hitzarekin deskribatu duten beroaldian. Vancouverko Poliziak 130 heriotza zenbatu ditu ostiraletik, eta horietako 65 beroarekin zuzenean lotu ditu. Gehienak adinekoak edo gaixoak ziren, edonola ere.

Beroaldia Ameriketako Estatu Batuetako Ozeanoko Bareko ipar kostari ere eragiten dio.

Kolunbia Britainiarrean (Kanada) 49,5 gradu neurtu zituzten atzo. Hiru egunez jarraian marka hautsi dute tenperaturek. Herrialde osoan inoiz ez dituzte gainditu 45 graduko muga, orain arte. 1937an neurtu zituzten 45 gradu horiek.

«Vancouverren ez dugu inoiz jasan halakorik, eta, zoritxarrez, dozenaka pertsona hiltzen ari dira», esan du hiriko Poliziako eledun Steve Addisonek.

Osasun agintariek ohartarazi dute eguraldiak jendea hiltzen jarraituko duela, beroak eta hezetasunak iraun bitartean.

Lisa Lapointe Kolunbia Britainiarreko auzi medikuen buruak agiri baten bidez adierazi du azken lau egunetan heriotza kopurua 130ekoa izango zela egoera normal batean, baina ekainaren 25etik 28ra 233 pertsona hil direla. «Kopurua handituz joango da, datuak gaurkotu ahala».

Herritar asko ari dira babesa hartzen aire girotua duten eraikin publikoetan. Izan ere, jende askok ez du halako gailurik etxean, inguru horietan ez dutelako halako tenperaturarik edukitzen normalean. Kanadako klimatologian adituek ohartarazi dute Kanada munduko bigarren herrialderik hotzena dela, eta elurtsuetan lehena, eta ez daudela ohituta halakorik ikustera.

AEBetan, gainera, arazoak eduki dituzte argindar sarean, jende asko aire girogailuak etengabe erabiltzen ari delako. Washington Estatuan (AEB) txandakako itzalaldiak programatu dituzte, sarea babesteko.

Kanadako ekialdera eta iparraldera mugitzen ari da orain beroaldia.

Lehortea eta gose arriskua Kenian

Kenian ere, larritasun eragiten ari da eguraldia. Iparraldeko hiru konderri alarma egoeran jarri dituzte, lehorteak gosete arriskua eragin duelako.

Mandera, Marsabit eta Turkana konderrietan lehorteak triskantza egin du azken urtean. Gobernuak esan du lanean ari dela kalteturiko familiei laguntzeko. Adierazi dutenez, dagoeneko dirua eman diete 100.000 familiari, eta haiek ura kamioietan eramateko lanean hasi direla.

Adierazi dutenez, lehorteak hainbat hazienda hil ditu, eta haur askok eskola uzteko arriskuan daudela, senideei laguntzera joan behar dutelako.


Summary: Saez de Egilaz eta San Epifanio aske utzi ditu Guardia Zibilak, atxilotu eta ordu gutxira. Guardia Zibilak Kai Saez de Egilaz eta Pipe San Epifanio preso ohiak atxilotu ditu gaur goizean, Espainiako Auzitegi Nazionalaren aginduz. Presoen harrera ekitaldiak antolatzeagatik terrorismoaren goratze eta biktimen umiliazio delituak egozten dizkiete.

Guardia Zibilak Kai Saez de Egilaz eta Pipe San Epifanio preso ohiak atxilotu ditu goizean, presoen harrera ekitaldiak antolatzeagatik terrorismoaren goratze eta biktimen umiliazio delituak egotzita. Saez de Egilaz Beasainen atxilotu dute, 8:30ean, eta hortik Donostiako Intxaurrondoko kuartelera eraman dute, 13:30ak aldera aske uzteko. San Epifanio, berriz, Bilboko La Salve kuartelera eraman dute, eta 15:30ak aldera aske utzi dute ere.

Atxiloketak Espainiako Auzitegi Nazionalaren 6. instrukzio epaitegiak agindu ditu, eta 2020ko urtarrilean Antton Lopez Ruiz Kubati, Oihana San Vicente, Haimar Altuna eta Oihana Garmendiaren atxiloketak ekarri zituen operazioaren parte dira. Haiei ere terrorismoaren goratzea eta biktimen umiliazioa egotzi zizkieten presoen harrera ekitaldian antolatzeagatik, eta atxilotu eta ordu gutxira aske geratu ziren ere.

Saez de Egilaz Akizen (Okzitania) atxilotu zuten 2003. urtean. 2014an, berriz, askatu egin zuten, zigorra beteta, eta Euskal Herrira itzuli zen. Egun, Sorturen Euskal Presoen Batzordeko kidea da.

San Epifaniok 23 urte pasa zituen espetxean, 1994tik 2017ra arte. Herri Batasuneko parlamentaria izan zen 80ko hamarkadaren amaieran, eta baita HBko Mahai Nazionaleko kide ere. Gerora, ordea, ihes egin behar izan zuen, Espainiako Polizia atzetik zebilkiolako. Bartzelonan atxilotu zuten, 1994an, ETAko kide izatea egotzita. Sorturen eta EH Bilduren erreakzioak

Arkaitz Rodriguez Sortuko idazkari nagusiak agerraldi bat egin du Donostian atxiloketen balorazioa egiteko. Bere ustetan, ez da kasualitatea operazio judizial eta poliziala orain iritsi izana, «noiz eta Katalunian lider independentisten aldeko indultu horiek eman direnean, eta Euskal Herrian azken hilabete hauetan euskal preso politikoen eskubideak errespetatzeko urratsak egiten ari direnean».

Zentzu horretan, Rodriguezek esan du atxiloketekin agerian geratu dela espainiar estatuan badirela sektore oso boteretsuak, «epaileen partetik eta estatuko bestelako estolda batzuetatik», Kataluniako eta Euskal Herriko gatazka politikoentzako irtenbide demokratikoak galarazteko lanean ari direnak. Halaber, presoen harrera ekitaldiak delitu bilakatzeak «jarduera politiko zilegi eta legalak» kriminalizatzea bilatzen duela salatu du Sortuko idazkari nagusiak, horiek «adierazpen askatasunaren babesa» dutela azpimarratuz. Hain zuzen, gogoratu du joan den astean Giza Eskubideen Europako Auzitegiak Espainiako Estatua kondenatu zuela, Jose Miguel Beñaran Ordeñana Argalaren omenaldi batean eginiko hitzartzearen harira Tasio Erkizia ezker abertzaleko kideari jarritako espetxe zigorrarekin bere adierazpen askatasuna urratzeagatik.

Dena den, Rodriguezek zehaztu du atxiloketa hauen ardura ez dela soilik Guardia Zibilarena eta Auzitegi Nazionalarena, «egunak joan eta egunak etorri preso politikoen ongi etorrien kontra mintzatzen diren guztiek» ere gaurkoa bezalako operazioak gertatzeko baldintzak «ereiten» dituztela azpimarratuz: «Ardura eskatu nahi diegu hedabide eta eragile politiko horiei denei, bakearen etsaien agenda elikatu ez dezaten».

EH Bilduk, bere partetik, sare sozialen bidez salatu du atxiloketekin «askatasunean eta berdintasunean oinarritutako preso politikorik gabeko etorkizuna eraikitzen jarraitzea oztopatu» nahi izan dela. Hain zuzen, Guarzia Zibilari eta Auzitegi Nazionalari erreferentzia eginez, Julen Arzuaga EH Bilduko legebiltzarkideak adierazi du «estatu sakoneko estrukturek» ez dutela onartzen «herri honetan bakea bizikidetza eta konponbiderako agertoki bat sendotzea», eta horregatik «preso politikoen eskubideen alde lan egiten ari diren pertsonak atxilotu eta kriminalizatu» egiten dituztela azpimarratu du.

Sare: «Iraganera begira jarri gaitu»

Ohar baten bidez, Sarek salatu du Saez de Egilazen eta San Epifanioren atxiloketak «lekuz kanpo eta inolako beharrezkotasunik gabe eginiko ikuskizuna» izan direla, bien egoztea zitazio birez garatu zitekeela azpimarratuz: «Iraganera begira jarri gaitu berriz Guardia Zibilak goizean eginiko operazioak».

Halaber, harrera ekitaldien antolakuntza zigortzearen aurka agertu da plataforma: «Ezin da bere zigorra osotasunean eta ezohiko espetxealdian bete duten pertsonen askatasunak senide eta lagun artean sor dezaken poza ere delitu bilakatu».

Sarek adierazi du «poz horren eta biktimen errespetuaren arteko oreka» bilatzea dela «herri gisa elkarbizitzarako egin behar dugun ariketa», eta azpimarratu du hori aurrera eramatea herritar guztiei dagokiela, «inoren eskubideak zapaldu edota inor atzean utzi gabe».

Atxiloketen aurkako protestak

Goierriko Ernaik elkarretaratzea egingo du arratsaldean, 19:00etan Beasaingo Zubimusu plazan, operario poliziala salatu eta atxilotuen askapena eskatzeko. Bilbon, San Epifeniok berak 19:00etan Plaza Biribilean elkarretaratzeko deia egin du La Salveko kuarteletik atera berritan.


Summary: Sanchez: "Ez da autodeterminazio erreferendumik egingo". Espainiako Gobernuko presidenteak Kataluniako politikari presoei emandako indultuei buruzko agerraldia egin du Kongresuan. Defendatu du presoak aske utzi izanak «presioa arindu» dezaketela Kataluniako gizartean.

Argi eta garbi utzi du Espainiako Gobernuko presidenteak: «Ez da autodeterminazio erreferendumik egingo [Katalunian], baldin eta hura defendatzen dutenek ez badituzte ganbera honetako kideek hiru bosten konbentzitzen Konstituzioa aldatu eta bozkatzeko. PSOEk ez du inoiz onartuko». Kongresuko osoko bilkuran egin du agerraldia Pedro Sanchezek, berak eskatuta eta joan den astean Kataluniako politikari presoak aske irtetea ahalbidetu zuen indultuei buruzko azalpenak emateko.

Presoen kasuan esan du inork ez duela zertan bere ideiei uko egin, inor ez zelako bere ideiengatik zigortua izan «legea urratzeagatik, baizik», eta ohartarazi du gobernuak «irmo» jokatzen jarraituko duela aurrerantzean ere. «Gure demokrazian ideia independentistek badute tokia, Konstituzionalak adierazi duen moduan».

Espainiako gobernuburuak azaldu du indultuak «hautazkoak» izan direla, baina ez «apetazkoak», eta argitu indultatuetakoren batek «delitu bat» egiten badu, aurretik bete gabeko zigorra gehituko litzaiokeela zigor berriari. «Urrats honek lagunduko du Kataluniako krisia konpontzen? Ez dago behin betiko bermerik. Baina badaude egitate objektiboak pentsarazten dutenak Kataluniako gizartean dagoen presioa arintzeko balioko dutela». Bide batez gehitu du auzitegietako bideak «berak bakarrik» ez duela balio «Kataluniako gatazka» konpontzeko. «Kataluniako gizartea ohartzen da urte hauek alferrekoak izan direla. Berriz elkartzeko borondatea agertu du, eta urrats erabakigarriekin hasi behar dugu bidea, ez hutsetik, baina bai berriz».

PP Alderdi Popularreko buru Pablo Casadok gogor jo du gobernuburuaren argudioen aurka, eta egotzi dio hitza bete ez izana. «Eskatzen dizut azaltzeko zergatik esan zenuen ez zenuela indulturik emango, eta zergatik hauteskunde eztabaidan esan zenuen ez zenuela akordiorik egingo independentistekin. Edo gezurti hutsa zara, edo tenteltzat gaituzu, edo biak». Oposizioko buruaren arabera, «erregimen aldaketa bat» prestatzen ari da buruzagi sozialista, gobernuan jarraitu ahal izateko. Hala, Casadok iragarri du indultuen aurkako helegitea aurkeztu duela PPk, «bidegabekeria demokratikoa» direlako.

Errepresioa

Ez dira bat etorri Sanchezek esandakoekin Kataluniako alderdi subiranistak ere. ERC Esquerra Republicana de Catanulyako diputatu Gabriel Rufianek ohartarazi du indultuak ez direla gatazka politikoa konpontzeko neurri bat, «giro politikoa hobetzeko» baizik. Esquerrako hautetsiak gogorarazi du Espainian jendea atxilotzen dutela, modu baketsuan manifestatzeagatik: «Kontu Auzitegia demokraziaren aurkako eta legetik at dagoen txosna bat da, azken 80 urteotan herrialde honetan agindu duten 40 familia erreakzionario eta mendekuzaleek eraiki dutena, buruzagi independentistak heriotza zibilera zigortzeko. Gelditzen ez baditugu, gainetik igaroko zaizkigu».

Rufianek ukatu du Espainian ideiak jazartzen ez direnik, eta atzo Kontu Auzitegiak Generalitateko 39 goi kargudun ohiri ezarritako 5,4 milioi euroko fidantza ekarri du gogora. «Herri honetan errepresioa dago, bai. Ideiak jazartzen dituzte. Zalantzan jartzen duzue? Adibide bat nahi? Irudikatu estatuko instituzio bat zeinak edozein kargu publiko zigortu edo miloika euroko isunak jartzeko eskumena duen».

Bide beretik jo du JxCeko Junts per Catalunyako Miriam Noguerasek ere, zeinak leporatu dion Sanchezi PPrekin batera «155aren botoia» sakatu izana. Noguerasek gogorarazi du Espainiako gobernuburuak behin baino gehiagotan esan duela «etapa berri bat» hastera zihoala, eta baina gaur arte ez duela Kataluniarentzat irtenbide argi bat aurkeztu. «Kataluniako herritarrek independentzia bozkatu dute, eta ez gara zain geratuko zuentzat, edo zuen atzetik datozenentzat, zigorra baliagarria izan arte».


Summary: Einar Galileak bertso batekin esan dio agur Alaves taldeari. Taldearekin zuen kontratua gaur amaitu du jokalariak.

Einar Galilea Azazeta jokalariak bertso batekin agurtu du gaur Alaves taldea eta haren zaleak. 27 urte ditu jokalariak eta txikitatik eduki du lotura Arabako taldearekin. Mini Gloriasen hasi zen 2012-2013 denboraldian, eta azken urteotan Alavesek utzita jokatu du Kroaziako Rudes taldean (2017-18), Frantziako Sochauxen (2018/19), eta, berriz ere Kroazian, Istra taldean, aurten arte.

Istorio hau hasi zen nik

nituela bi hilabete

ordutik gaur arte soilik

bi kolore ditut maite

urdina eta txuria

arabatarron aterpe

Atzera begiratuta

daramat burua tente

Gasteizko haurren ametsa

zorionez baitut bete

Egoera ezagututa

argi adierazi daiteke

edozein mailan gaudela

Glorioso zuek zarete.

Bertsoongatik eskerrak eman dizkiote jarraitzaileek jokalariari, eta zortea opa egin diote ibilbide berrian. «Eta ez kezkatu, ziur gara zure ibilbideak arrakastaz jarraituko duela», erantzun dio Istra taldeak.


Summary: Hego Euskal Herrian, 310 zergadun handik 990 milioi euroko zorra dute ogasunekin. Porrot egindako eraikuntzako enpresak daude lehen postuetan, Lagilur eta Iurbenor buru direla. Erregaien prezioen jaitsierarengatik, hidrokarburo enpresak batu dira zerrendetara

Aldaketa handirik ez zordun handien zerrendaren osaketan eta neurrian. Hego Euskal Herriko ogasunek 25 lagun gehiago seinalatu dituzte haiekin zituzten zorrak ez kitatzeagatik, baina ia zazpi milioi euro gutxitu da haien zorra. Milioi batetik gorako zorra zutenak 310 ziren 2020ko abenduaren 31n, eta horien guztien artean 990 milioi euro zor zituzten. Porrot egindako enpresak dira zordun handienetako gehienak, eta haien artean eraikuntzakoak nabarmentzen dira. Laburbilduz, 2008tik aurrera etxegintzaren burbuila lehertu izanaren ondorioak ordaintzen ari dira oraindik ogasun publikoak.

Araban, 38 zergadunek 132 milioi euro zor dituzte. Haietatik laurden bat baino gehiago talde bakar bati dagokio, Ros Casares Valentziako altzairugileari. Harenak dira zordun nagusia —Goya Sesenta y Nueve (18,1 milioi euro)— eta beste hiru enpresa. Araban hiru lantegi eta 200 langile izatera iritsi zen Ros Casares, baina 2014an porrot egin zuen. Haren zorra, gainera, handitzen ari da urtetik urtera, zorrak kitatzeko atzerapenen ondorioz: 2015ean, zordun handien zerrenda lehen aldiz argitaratu zuenean, 31,5 milioi zor zizkion Arabako Ogasunari, eta aurten jada 35,9 milioi zor ditu. Diru hori berreskuratzeko aukerak txikiak dira, aspaldi likidatu zirelako taldearen ondasun preziatuenak, fabrikak.

Haren atzetik zordun handien zerrendan ohikoak diren bi enpresa daude: Eguren Vitoria aparailu elektronikoen banatzailea (11,6 milioi) eta Urco-Urbasa eraikuntza enpresa (11,3 milioi). Dagoeneko desagertu dira enpresa horiek, eta gauza bera gertatu zaio Itcarcris eraikuntza arloko enpresari ere; iaz sartu zen zerrendan, eta hor dago oraindik ere, zor handiagoarekin gainera (8,1 milioi). Haien atzetik dago lehen pertsona fisikoa: Macario González Sánchez ardo sektoreko enpresaburua; 4,8 milioitik 5,3 milioira igo du zorra. Bizkaian 159 zordun handi hartzen ditu 2020ko zerrendak, eta zergadun horiek 454,35 milioi euroko zorra biltzen dute. Iaz baino zergadun gutxiago dira, baina zorra handitu egin da.

Jabyer Fernandezen zorrak

Jabyer Fernandez eraikuntzako enpresaburuaren Iurbenor da, beste behin ere, zerrenda horren buru, 52,3 milioi euroren zorrarekin. Sektore horretako Moldis Echarrok betetzen du zordun handien podiumaren bigarren lekua (20,4 milioi), eta beste hiru eraikuntza enpresa daude hamar milioitik gora zor dituztenen artean: Abaroa, Baensa eta Erosten. Baina, ohiko izenen artean, bada berritasun bat: pandemiak eragindako erregaien kontsumo jaitsiera handiaren ondorioz, hidrokarburoen sektoreko enpresa batzuk batu dira zerrendara: besteak beste, GM Fuel taldea, 21,6 milioi euroren zergarekin, eta Jadash Petroleum, 8,6 milioirekin.

Eraikuntzaren porrotek zamatzen dute Gipuzkoako Ogasuna ere. Han dago zordun handienetan handiena, Lagilur, 80,2 milioi euroren zorrarekin. 2015. urtean likidatutako enpresa bat da, eta aurretik Yeregui Desarrollo SL izena zuen. Gipuzkoa Donostia Kutxak Yeregui taldearekin Espainia hegoaldean bultzatutako proiektu turistiko bati lotutako zorra da. 5.000 etxebizitza turistiko eta golf zelaiak egiteko asmoa zuten, eta lurra ere erosi zuten, baina ez zuten baimenik lortu lur horretan eraikitzeko, eta operazioak huts egin zuen. Jarraian datoz higiezinen sektoreko Osinalde Etxaniz anaiak: Jose Ramonek ia 31,6 milioi euro zor ditu, eta Juan Miguelek ia 31,5 milioi euro. Haien zorra txikitzen ari da; duela bi urte ia 50 milioi eskatzen zizkien bakoitzari Gipuzkoako Ogasunak.

Industria ere bai

Industria ezagun batzuk zerrendaren goialdean daude, baina bilakaera desberdinekin. 2015eko lehen zerrendan 11,6 milioi euro zor zituen Ramon Vizcainok (Tecfrindus barne), eta ez du euro bakar bat ere kitatu. Fagor Etxetresnak-ek, berriz, 15,9 milioitik 8,1 milioira jaitsi du. Haren adar Edesak, berriz, 5,4 milioi zor dizkio Bizkaiko Ogasunari.

Nafarroak asteartean eman zituen bere datuak: 319,9 milioi zor dituzte zerrendako 673 enpresek eta norbanakoek. Zerrenda horretan 120.000 eurotik gorako zorra dutenak agertzen dira; milioi bat eurotik gorakoak soilik zenbatuz gero, 68 izango lirateke. Zor horren %39 higiezinen sektoretik dator, eta horretakoa da zordun handiena: Construcciones Juan Bautista Flores enpresa (6,3 milioi). Zordun berrien artean, Miasa historikoa (1,2): konkurtsoan dago Iruñeko autogintzako enpresa.

Hemen ikus daiteke zerrenda guztia:


Urtebeteko pentsaldi sakona

Summary: Urtebeteko pentsaldi sakona. 2020ko maiatzaren 19tik gaur arte, Pentsaldian artikulu sortan pandemiaren eraginez eta pandemiaren osteko erronkez aritu dira arlo ugaritako 23 zutabegile BERRIAn. 300 artikulu baino gehiago plazaratu dituzte gogoetarako eta elkarrizketarako gune izan den horretan, eta gaur bukatu da saila.

2020ko martxoan, agintariek konfinamenduak agindu zituztenean, Zientziaren talaiatik atala estreinatu zuen kazeta honek, eta Ana Galarraga Aiestaranen eta Miren Basaras Ibarzabalen eskutik jorratu ahal izan ziren SARS-CoV-2 birusaren gaineko ezagutza eta argitu ahal izan ziren pandemiaren inguruan sortzen ari ziren galdera ugariak. Konfinamenduak arintzen hasi ostean, hark sortutako ondorioak eta sindemiaren ikuspegi orokorrari helduta, Euskal Herriak aurrean zituen erronkei buruz hitz egiteko plaza bat sortu zuen BERRIAk. Pentsaldian izena hartu zuen atal horrek. 2020ko maiatzaren 19an estreinatu zen, eta gaur eman du azken alea.

Urtebete pasaz, arlo ugaritako profesional, aditu eta egile ezagunek lehen eskutik eman dituzte beren gogoetak eta mahaiaren gainean jarri dituzte erronka eta eztabaida ugari. Sindemiak utzi duen arrasto zabalaren ispilu eta etorkizuneko galderei eusteko helduleku ugari eman dituzte, 300 artikulutan baino gehiagotan sindemiaren argazki poliedriko bat eginez.

Ospitaleetan eta zahar etxeetan izan du gaitzak ondoriorik beltzena; Ane Pescador erizainak eta Felix Zubia Donostia ospitaleko ZIUko medikuak lehen eskutik kontatu dute erietxeetan zer gertatu den, eta Jonathan Caro erizain geriatra eta irakasleak zaharren zaintzari buruz sortu diren galdera eta kezkei heldu die.

Birusaren gainean sortuz joan den jakintza zientifikoa zabaltzen eta pandemiaren kudeaketan sortu diren galderei erantzuten aritu dira Miren Basaras Ibarzabal EHUko mikrobiologiako irakaslea, Ana Galarraga Aiestaran Elhuyarreko zientzia dibulgatzailea, Ugo Mayor EHUko Ikerbasque ikertzailea eta Gorka Orive EHUko Farmazia irakasle eta ikerlaria.

Ekonomiaz aritu dira, zentzu zabalean, Joseba Barandiaran ekonomialaria, Mirene Begiristain Zubillaga EHUko irakaslea, Silvia Gambarte abokatu laboralista, Joseba Azkarraga Etxagibel EHUko irakaslea eta Aiora Zulaika Cambridgeko Unibertsitateko irakaslea. Lan arloaz eta langileen eskubideez ez ezik, makroekonomiaz, agroekologiaz eta bestelako ekonomia ereduez ere aritu dira, gai askoren artean. Ingurumenean ere izan du eragina sindemiak, eta horri buruz gogoetan aritu da Lorea Flores, Greenpeaceko Hego Euskal Herriko koordinatzailea.

Gizartean markak utzi ditu azkeneko urte eta erdiko egoerak, eta horiek gogoetagai izan dituzte Idurre Eskisabel EHUko irakasleak, Itxaro Borda idazleak, Hibai Arbide kazetariak eta Kattalin Miner idazleak. Maite Elizondo psikologoak, berriz, artez aztertu ditu eremu psikologikoan sindemiak eragin dituenak. Eta pandemiak gizartean sakondu dituen arrakalez eta desberdinkeria arriskuez zabal aritu da Joseba Zalakain, SIIS ikerketa zentroko zuzendaria. Emakumeen eta gizonen arteko berdintasunean okerrera egin duten ertzak izan dituzte gogoetagai Arantxa Elizondo EHUko irakasleak eta Tania Martinez Portugal politologo eta feminismo eta genero ikasketetako doktoreak. Irakaskuntzan eta hezkuntzan ere arrastoa utzi du COVID-19ak, eta horretaz jardun dute Eneritz Garro Mondragon Unibertsitateko irakasleak eta Gurutze Ezkurdia Arteaga EHUko irakasleak.

Hemen irakur litezke Pentsaldian-eko artikulu guztiak.


Summary: Makina-Erremintaren Biurtekoa, 2022ko ekainean. BECen antolatuko da, ekainaren 13tik 17ra, eta «indartuta» itzuliko da 2020ko hutsunearen ondoren

Euskal industriaren hitzordu klasikoetako bat itzuliko da heldu den urtean. Makina-Erremintaren Biurtekoa ekainaren 13tik 17ra egingo da, ohiko denez, BEC erakustazokan. Bizkaian egiten den industria feria handiena da, eta, antolatzaileen arabera, «indartuta» itzuliko da pandemiak eragindako iazko hutsunearen ondoren.

BECek azaldu duenez, hurrengo urteko aldiaren leloa More BIEMH than ever izango da [Inoiz baino BIEMHago, horiek dira erakustazokaren gaztelaniazko siglak]. Antolatzaileekin izandako bileran sektorearen egoera aztertu dute, eta, garai zail batzuen ondoren aurreikuspen baikorrak daudela ondorioztatu dute, aurtengo lehen lau hilabeteetako kaptazio datuak 2019koetatik gertu daudelako. Are gehiago, AFM sektoreko enpresarien elkarteak eskaerak %25 handitzea espero du 2021ean.

Antolatzaileak uztail eta abuztuan hasiko da erakusle zein gonbidatuen zerrenda osatzen, eta beste urte batzuetan parte hartu izan duten etxeak itzultzea espero dute.


Summary: Hernaniko alkatea salatu dute, herriko festetako euskal presoen aldeko manifestazio batengatik. Villacisneros Fundazioak jarri du salaketa Espainiako Fiskaltza Nagusian, herriko festen programan euskal presoen aldeko manifestazio bat jartzeagatik.

Villacisneros Fundazioak Hernaniko (Gipuzkoa) alkate Xabier Lertxundi salatu du Espainiako Fiskaltza Nagusian, herriko festetako programan euskal presoen aldeko manifestazio bat sartu dutelako. Ohar bidez azaldu dutenez, «ETAko presoen aldeko manifestazio aldarrikatzailea» sartu zuten hilaren 23rako, eta horregatik erabaki dute salaketa jartzea. Zehazki, manifestazio hori «bultzatzea eta babestea» egotzi diote.

Fundazioaren esanetan, horrelako manifestazioak ez dira onargarriak: «Onartezina da ETAko hiltzaileak kaleratzea jai giroan aldarrikatzea, baina are umiliagarriagoa da taldeak sei pertsona hil zituen herri batean egitea». Horrenbestez, azpimarratu duenez, ezin dira «doan atera»: «Administrazio publikoen eginbeharra da —beraz, baita alkateetan ere— terroristak goratzea, eta eurak kartzelatik ateratzea eskatzeko manifestazio bat dudarik gabe hala da. Hori egitea ezin da doan atera, eta horregatik Hernaniko alkateak merezi duen gaitzespen penala izatea espero dugu».


Summary: Donostia «gene terapiaren munduko erreferentzia» bihurtu du Viralgenen planta berriak. 70 milioi euroko inbertsioari esker martxan dira biozientziaren sektoreko instalazio berriak, Miramon Parke Teknologikoan. 260 ikerlari jarduten dute han, eta 130 gehiago ariko dira azpiegitura zabaltzeko azken fasea amaitzean, 120 milioi euroko inbertsioari esker

Kolaborazio publiko-pribatuaren gorazarrea bihurtu da gaur goizean Viralgenen planta berriaren inaugurazioa. Erakundeen eta ekimen pribatuaren elkarlanaren "emaitza" da gene terapiaren esparruko ernpresak Miramon Parke Teknologikoan martxan duen planta, Jude Samulski Asklepios BioPharmaceuticaleko (AskBio) fundatzaile eta presidentearen iritzian. Geneetan eraginez gaitzetan eragiteko goi teknologiaren aitzindarietako bat da Samulski, eta harekin bat dator Stefan Oelrich, Bayer multinazionaleko goi agintaria.

Biak ala biak egon dira gaur Viralgenen potentzialtasuna azaltzen EAEko agintari gorenen eta enpresa munduko hainbat eragileren aurrean, besteak beste, Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkullu, Ekonomiaren Garapeneko sailburu Arantxa Tapia, Gipuzkoako ahaldun nagusi Markel Olano, Donostiako alkate Eneko Goia, Adegiko presidente Eduardo Junkera eta Mondragon taldeko presidente Iñigo Uzinen aurrean. Espainiako Zientzia ministro Pedro Duquek ere eskertu du Bayer multinazionalak Viralgenen egindako inbertsioa, eta, une oro, Gipuzkoa eredu gisa jarri du ikerketa eta garapenaren alorrean.

Viralgen 2016an sortu zuten, eta orain hilabete gutxi, Bayerrek erosi du. AEBetako AskBio ere erosketa prozesu berean bereganatu zuen. AskBiok zuen Viralgenen akzioen %50; izan ere, Jude Samulski ikerlariaren hauspoa funtsezkoa izan du urteotan. 4.000 milioi euroko operazioa izan zen, eta Stefan Oelrich Bayerren goi agintariak berretsi du Viralgenen inbertitzen jarraituko dutela, sinetsita daudelako «erabateko garrantzia» izango duela «mundu osorako». Hizlari guztiek azpimarratu dute erakunduen laguntza eta kolaborazioa, eta Donostia, dagoeneko, terapia genetikoetan munduko erreferentzia dela helarazi dute.

Lehen fasean, 70 milioi euroko inbertsioari esker eraiki dute goi teknologiarekin baizik jarduten ez duen instalazioa. Gaur egun 130 langile ari dira han, betiere ikerkuntzaren alorrean, baina merkatura bideratuta. Guztira, 260ko lantaldea osatuko da inbertsio fase guztiak amaitzean, 120 milioi eurorekin. Jaurlaritzako lehendakari Urkulluk garbi utzi du Europaren aitortza dutela berriro Araba, Bizkai eta Gipuzkoak berrikuntzaren alorrean. «Euskadik berreskuratu du bere posizioa Berrikuntza handiko eskualde gisa. Europako Batzordeak Euskadi azaltzen du gorentasunaren polo gisa berrikuntzan». Urkulluk duela mila egun, Viralgen martxan jarri zenean esandakoa gogoratu du: «Gure helburua da Europako farmazia enpresa handiek lurralde interesgarri gisa jotzea Euskadi». Eta Bayernen apustua aitortzen eta eskertzen duela erantsi du. «Herrialde txikia gara, baina bizi-kalitate handikoa. Inbertitzeko eta bizitzeko herrialde erakargarria gara, eta hori da garrantzitsuena».

Bayer konpaniako goi agintari Stefan Oelrichek esaldi biribila utzi du multinazionalaren asmoen inguruan: «Hemen gaude geratzeko. Konpainiaren matrizatik etorri naiz hau garbi uztera. Viralgen gisako proiektuak dira medikuntzaren geroa». Oelrichek errepikatu du Viralgenek Donostian egiten duena «bakarra» dela munduan. «Laborategitik gaixoetara transferitzen ari dira ezagutza».

Asklepios BioPharmaceuticaleko (AskBio) fundatzaile Jude Samulskik jakinarazi du fibrosi kistikoa duela, haren anaiak ere baduela eta haien aita harekin hil zela. Gaixotasun arraroak ez direla hain arraro azpimarratu du, ehunka milioi pertsona daudela munduan gaitz horiek jota, eta haien bizitza hobetzeko lan egiten dutela Viralgenen, gene terapiaren bidez. Pertsona horiek beren genoman dituzten mutazio horien lekuan DNA zuzena jarri nahian jarduten dutela azaldu du, eta medikuntzak bide horretan potentzialtasun izugarria duela.

Bestalde, Viralgenek rol garrantsitsu bat jokatu du pandemiari aurre egiteko borrokan. Koronabirusaren aurkako txertoa garatzen aritu da. Massachusettseko General Brigham ospitaleak (MGB) eta Harvard Unibertsitateak garatu dute txertoa, eta Donostiako enpresa da Ameriketako Estatu Batuetatik kanpo txertoa ekoitziko duen enpresa bakarra.


Summary: Kasuen gorakada izan da Hego Euskal Herrian: 366 azken orduetan. Gipuzkoan izan da igoerarik handiena: aurreko egunean antzemandako kasuen bikoitza zenbatu dituzte.

Hego Euskal Herriko kurba epidemiologikoak gorakada nabarmena nabaritu du azken 24 orduetan. 366 kasu zenbatu dituzte lau herrialdeetan, ekain hasieratik izandako kopururik altuena. Bereziki Gipuzkoako kasua da azpimarragarriena: 132 kasu baitaude lurraldean bakarrik, aurreko egunean izandakoen bikoitza baino gehiago. Hain zuzen ere, Hernani da lurraldean kezka piztu duen herrietako bat, azken 24 orduetan 52 kasu atzeman baitituzte.

Gainontzeko lurraldeetan ere izan da gorakada, horren agerikoa izan ez bada ere. Bizkaian, 142 kasu zenbatu dituzte; Nafarroan, 63 eta Araban, 26.

Azken egunetako joera berretsi dute gaur Osakidetzak eta Osasunbideak emandako datuek. Kutsatzeak gora doaz, batez ere adin tarterik gazteenetan: txertorik jaso ez dutenen artean, alegia. Hain zuzen ere, kezka sortu du gai horrek, eta zenbait ahotsek txertaketa irizpideak berrikusteko eskatu diete osasun agintariei. Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak, momentuz, osasun irizpideak mantenduko dituztela adierazi dute: baina abuzturako eta uztail amaierarako aurreikusi dute 20 eta 29 urte artekoen txertaketa.

Hegoaldeko erietxeak

Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako informazioaren arabera, atzo 18 pertsona erietxeratu ziren Hegoaldeko zentroetan. Horiek aintzat hartuta, COVID-19arekin eri diren 117 paziente daude ospitaleraturik. Zehazki, horietako 40 ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan dira.


Summary: Hamaseigarren greba eguna dute Arabako egoitza pribatuetako langileek. ELA, LAB, CCOO eta UGT sindikatuek deituta, manifestazioa egin dute Gasteizen. Irailean jarraituko dute mobilizazioekin.

ELA, LAB, CCOO eta UGT sindikatuek deituta, hamaseigarren greba eguna dute gaurkoa Arabako adinekoen egoitza pribatuetan. Bi urte eta erdi daramatzate protestan egoitza pribatuetako langileek lan baldintza duinak eskatzeko eta sektorerako lehen hitzarmen probintziala adosteko. Gaur, berriz ere kalera atera dira eta manifestazioa egin dute Gasteizko karriketan.

Sektoreko enpresei eta Arabako Foru Aldundiari negoziatzeko mahaian esertzeko prestutasun falta leporatu diete sindikatuek. Beren hitzetan, apirilaren 6an Emilio Sola Arabako Gizarte Ekintzako diputatuarekin egindako bilera batean enpresak langileekin hitz egiteko prest zirela nabarmendu zien Solak, eta auzia apirilaren bukaerarako konponduko zela. Sindikatuek nabarmendu dutenez, ordea, geroztik ez dute bere berririk jaso.

Hitz onez harago, ekintzak eskatu dizkiote Solari: «Publikoki adierazi du sektore honetan ditugun arazoak konpontzeko interesa duela. Hala ere bere ekintzek erakusten dute ez duela konpromiso sendorik, eta egiten ari garen presioak ez duela baldintzatzen».

Gainera, alderdi politikoek zaintza politikoki erabiltzen dutela salatu dute sindikatuek: «Alderdietako kideek esaten dute gizartearentzat funtsezko zerbitzua garela, gure lanpostuak ezinbestekoak direla gizartearentzat. Baina gobernutik marketin politikorako erabiltzen dute gure lana, eta menpekotasun eta prekarietate egoeran jarraitzen dugu».

Beren egoera «txara» dela nabarmendu dute: akituta daudela, eta arriskua beren gain hartzeaz nazkatuta. Pandemia hasi denetik hamabortz hilabetetara, eta uda atarian, deskantsurako tartea hartuko dute, eta irailean «indartsuago» itzuliko dira mobilizazioetara: «Ez gara nekatuko langileok pairatzen dugun prekarietatea salatzeaz, eta errespetua eskatzen dugu bai gure lanbidearentzat, bai gure adinekoentzat».


Summary: LABek lan kargak eta ratioak jaistea eta ikastetxeak «beharrezko giza baliabideez hornitzea» eskatu du. Steilasen irudiko, Eusko jaurlaritzako Hezkuntza Sailak jarritako baliabideak ez dira nahikoa izan.

Gogorra eta berezia. Horrelakoa izan da LAB sindikatuaren hitzetan 2020-2021eko ikasturtea hezkuntzako langile guztientzat. Hori horrela, langile kolektibo guztietan eta hezkuntzako sare desberdinetan «lan hitzarmen duinak eta bermedunak» lortzea jarri dute jomugan.

Gogorarazi dutenez, mobilizatzen hasi zuten ikasturtea, «aurrez aurreko hezkuntza segurua eta adostua erdiesteko baliabideak eskatuz». Behin ikasturtea hasiera pasatuta, Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailarekin irakasle, heziketa bereziko eta Haurreskolak partzuergoko lan hitzarmen berrien negoziazio fasea ireki zen, azaldu dutenez. Halere, kritikatu dute oraindik sukaldarien eta garbitzaileen negoziazioak ireki gabe jarraitzen duela.

LABek dagoeneko finkatuta ditu aurrerantzean eman beharreko pausoak. Langile kolektibo guztietan lan kargak eta ratioak jaistea eta ikastetxeak beharrezko giza baliabideez hornitzea eskatu dute, baita partzuergoko haur eskolak doakoak izatea eta 0-3 urteko etapa publikoa Hezkuntza Sailean integratzea ere. Gainera, besteak beste, irakasleei eta hezitzaileei Ikasleekin arreta zuzeneko orduak murriztea, euskararen biziberritzerako planak eta hauek burutzeko hezitzaileak, murgiltze eredua herri guztietan eta etapa guztietan ezartzea, lana eta bizitza pertsonala uztartzeko kontziliazio eta bateragarritasun neurri zehatzak eta enplegua sortzeko eta egonkortzeko neurriak nahi dituzte.

Hezkuntza Sailarekin dituzten harremanez harago, balioa eman nahi izan diote Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikastoletan 2021eko lan hitzarmen berria idazteko Ikastolen Elkartearekin eta Eusko Ikastola Batzarekin sinatu duten akordioari. Aldiz, gizarte ekimeneko ikastetxeei dagokienez, ikasturtea «gogorra bezain gatazkatsua» izan dela azpimarratu dute.

«Ahaleginak ez dira nahikoa izan»

Ikasturtea bukatu berritan, Steilasek ere egin du balorazioa. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan ikasturte «zaila» izan delakoan daude, eta, haien hitzetan osasun larrialdiak hezkuntza publikoaren garrantzia nabarmendu badu ere, «honek ez du eraginik izan ez baliabideetan ezta hezkuntza publikoan egin den inbertsioan ere».

Ikasturtean zehar hezkuntzako langileek egin duten lana azpimarratu dute: «Hezkuntza zentroetan eta haur eskoletan egoerak okerrera egin ez badu, bertako langileek egindako esfortzu eta lan ikaragarriaren ondorioa izan da». Hezkuntza Sailaz egindako balorazioa, berriz, bestelakoa izan da: «Ahaleginak ez dira nahikoak izan: baliabideak berandu iristeaz gain, eskasak izan dira, ratioak ez dira sekula jaitsi, ezjakintasuna eta inprobisazioa etengabekoak izan dira, eta gaur-gaurkoz oraindik txertaketaren inguruko argibideen zain gaude».

Nafarroan, berriz, Carlos Gimeno Hezkuntza kontseilariari egotzi diote «propaganda ausarki» erabili duela, «zenbait datu ezkutatzeko». Euskarazko eskaintza eta 0-3 urteko etapa jarri dituzte adibidetzat, besteak beste. Steilasen arabera, Gimenok euskarazko hezkuntza eskaintza bermatua dagoela esan zuen, baina sindikatua ez dago ados: «Hori ere ez da egia, eta hutsuneak daude etapa guztietan eta lurralde osoan». Haur eskoletan, berriz, ordaindu beharreko zenbatekoa jaitsiko zutela iragarri zuen, sindikatuaren arabera, «baina ezin zaie aplikatu familia gehienei».


Summary: Gazteen eta 60 urtetik gorakoen txertaketa aurreratzea baztertu du Jaurlaritzak. Delta aldaera gehiengo bilakatuko dela aurreikusi dute

«Txertaketa plangintzaren helburua adin irizpideak mantentzea da», horrelaxe laburbildu du Itziar Larizgoitia Eusko Jaurlaritzako Osasun Publikoaren eta Adikzioaren zuzendariak txertaketak hartuko duen bidea. Ez dituzte, beraz, gazteen zein AstraZenecaren lehen dosia hartu zuten 60 eta 69 urte artekoen dosiak aurreratuko. Bi arrazoirengatik: lehenengoan, adin irizpidea mantenduko dutelako, eta adin tarte zaharrenetan arrisku gehiago izan daitezkeela uste dutelako. Bigarrenean, aldiz, AstraZenecaren txertoen eraginkortasuna mantentzeko.

Eusko Legebiltzarreko Osasun Batzordean egin du agerraldia Larizgoitiak, txertaketa plangintzako irizpideen berri emateko. Kutsatzeen gorakadaren aurrean, eta batez ere agerraldi horietan mutazio berri eta kutsakorragoak nagusi diren heinean, zein neurri hartuko dituzten galdetu dio Rebeka Ubera EH Bilduko legebiltzarkideak. Izan ere, Larizgoitia berak ere onartu du kezkagarria dela birusaren aldaera berrien presentzia: Alfa delakoak jada kutsatzeen gehiengoa ekarri du, eta aurreikusi du Delta bilakatzea nagusi hilabete batzuen buruan. Horren aurrean txertaketa plangintzarekin jarraitzea ezinbestekoa dela adierazi du, eta bestalde, mugikortasuna murriztu behar dela: «Normalitatea eskainiko digun fase bat behar dugu, gure osasunagatik. Baina oraindik gure jarrera mugatuko duten zenbait neurri behar ditugu».

Horren harira, koalizioak, aurretik ere eskatu zuen Osasun Sailean, Europako zenbait herrialdetan egin bezala, AstraZenecaren lehen dosia hartu duten 60 eta 69 urte artekoen bigarren dosia aurreratzeko. Izan ere, agerraldi berrietan zaurgarrienak izan daitezke adin tarte horretakoak. Larizgoitiak, aldiz, txertoaren eraginkortasuna lehenetsi du, eta adierazi du hamabi aste direla eraginkortasuna bermatzen duten epea. Eta horregatik, ez dutela aurreratuko.

Larizgoitiak azaldu du txertaketa plangintzak helburu zehatz bat duela: birusaren erikortasuna eta hilkortasuna gutxitzea, kolektibo zaurgarrienak babestuz. Horretan oinarritu du adin irizpideak mantentzearen aldeko hautua, jadanik beste arrisku faktoreak dituzten kolektiboen txertaketa faseak akituta daudela argudiatuta. Hala ere, plangintza martxa onean doala iritzi dio, eta jakinarazi du «gutxi barru» hasiko direla 30 eta 39 urte artekoen txertaketa orokortzen. Abuztu amaierarako aurreikusi du jada helburu den 20-29 urte artekoen txertaketa bukatuta, beste adin tarte batzuen plangintza prestatzen hastea.


Summary: Nafarroak 701 milioi euro erabiliko ditu enplegu planean 2024ra arte. Nafarroako Gobernuak, CEN enpresaburuen elkarteak eta CCOO eta UGT sindikatuek sinatu dute akordioa, Maria Txibitek nabarmendu du «erreminta eraginkorra» izango dela etorkizuneko eraldaketari aurre egiteko eta «nahi izan duten sindikatuak» daudela akordioan

Nafarroak bosgarren enplegu plana izango du. Miguel Sanzen agintalditik, 2009tik, ez zen halakorik gertatzen. Zortzi hilabetez negoziatzen izan ostean, eguerdian, plana izenpetu dute gobernuak, CEN patronalak eta CCOO eta UGT sindikatuek. Hamabi urte geroago etorri delako, Maria Txibite lehendakariak «mugarri historikotzat» jo du, eta nabarmendu du etorkizuneko eraldaketarako erreminta eraginkorra izango dela.

Nafarroako Jauregi barruan arrandia handiz egin dute ekitaldia, eta akordioaren sinatzaileek enplegu planaren balioa azpimarratu dute. Bertan izan dira CENeko presidente Juan Miguel Sukunza, CCOOko idazkari nagusi Txontxu Rodriguez eta UGTko idazkari nagusi Jesus Santos. Haiekin batera, hiru erakundetako zein gobernuko hainbat kontseilari izan dira.

Guztien ahotik laudorio hitzak entzun dira. Txibitek pandemiari aurre egiteko Suspertu planaren eta Europako Batasuneko Next Generation-Hurrengo Belaunaldi egitasmoaren testuinguruan kokatu du akordioa, eta, legealdiari begira, «estrategikotzat» jo du. UGTko Jesus Santosek «ausardia» eskertu dio Txibiteri, aurreko legealdian halako plan bat egitea ez zelako posible izan. «Ez zen guregatik izan». Barkosen gobernuari eta batik bat ELA eta LABi egindako erreferentzia bakarra izan dira. Txibitek bai esan du «nahi izan duten sindikatuak» egon direla eta ez dutela «inor baztertu».

2021etik 2024ra begira, 701 milioi euro bideratuko dira enplegu planetara eta finantzaketa hori batik bat urteroko aurrekontuetatik zein Europako Batasuneko laguntzetatik ailegatuko da. Hain zuzen ere, Sukunzak aipatu du jada Europako laguntzak iristen hasi direla, eta uneotan Nafarroako ekonomia «uste baino hobeto» dagoela. Bere hitzetan, aurreikuspenik baikorrenak gainditzeren ari dira. Testuinguru horretan, aurten 173 milioi inbertitzea espero da; datozen hiru urteetan, berriz, 186 milioi euro, 183 milioi eta 156 milioi, hurrenez hurren.

Inbertsioaren zati handiena, enpresen lehiakortasuna hobetzeko neurrietara bideratuko da (300 milioi euro) eta enplegu politika aktiboek, berriz, 277 milioi euro hartuko dituzte. 23 helburu estrategiko izango ditu eta horietan artean jarri da lan segurtasun hobetu eta lan istripuak murriztea eta generoko desberdintasunak jaistea. Hala berritasunen artean daude, lan segurtasuneko ordezkaria eta berdintasun arloko ordezkaria izango dutela enpresek. Txibitek zehaztu du ordezkarien izendapena deialdi bidez egingo dela eta «nahi duten sindikatuak». Ez du zehaztu gehiago.

Beste berritasunetako bat izango da lehen eta bigarren hezkuntzan ekintzailetzari eta fiskalitateari buruzko ikasgaiak sartuko direla, printzipioz 2022-2023 ikasturtetik. Sukuntzaren arabera, eragile guztiak zeuden ados puntu horretan, baina CENentzat garrantzitsua da ikasleek ulertzea eta barneratzen hastea zer den enpresa bat eta enpresaburu izatea. Halaber, fiskalitateari buruzko azalpenak ere beharrezkotzat ikusten dituzte ikasteko zer garrantzitsua den zergak ordaintzea gizarte guztiaren mesederako.


Itxaropentsu bezain zuhur

Summary: Itxaropentsu bezain zuhur. Espetxe ereduaz, euskal presoekiko salbuespen politikaz, kartzelen etorkizuneko kudeaketaz, kontakizunaz eta bestez mintzatu dira Patricia Velez Etxerat-ekoa eta Inaxio Oiarzabal Sarekoa.

Eusko Jaurlaritza Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako kartzelen kudeaketa bere gain hartzekoa da datorren urriaren 1ean, eta horrek euskal presoen etxeratzea «asko» azkartu dezakeela uste du Sareko bozeramaile Inaxio Oiarzabalek. «Baina praktikan ez dakigu nola gauzatuko den. Ikusteko dago». Patricia Velez Etxerat-eko eledunak ere «zuhurra» izan nahi du adierazpenetan. Nolanahi ere, itxaropentsu ere badaude, gero eta euskal preso gehiago lekualdatzen ari direlako Espainiako Espetxe Erakundeak Euskal Herriko espetxeetara. Presoen eskubideen aldeko plataformakoa eta euskal presoen senideen elkartekoa Hamaika Gara dinamikak eta Berria-k antolatutako Espetxe politika: aro berria, oztopoak eta transferentziak mahai inguruan mintzatu dira, gaur, Ion Telleria kazetariaren gidaritzapean.

2018an Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidente izendatua izan aurreko zortzi urteak «inmobilismo mingarri batek» ezaugarritu zituen, Velezen esanetan. Gogoratu du Sanchezek adierazi zuela, Moncloara iritsi berritan, salbuespenezko espetxe politika bukatuko zuela —34 urte daramatza indarrean—. «Norabide onean doaz gauzak, baina ez dugu ulertzen zergatik ez dauden [euskal preso] denak Euskal Herriko espetxeetan». Biek nabarmendu dute azken hilabeteetan presoen eskubideei dagokienean emandako aurrerapauso garrantzitsuenetako bat izan dela ezarri izan dizkieten bakartzeak amaitzea. Gainera, lehen graduak «atzean uzteko atarian» dira, Oiarzabalen hitzetan: «Horrek irekitzen du salbuespen legedi batetik legedi arruntera igarotzeko atea».

Eta hain zuzen, salbuespenezko espetxe politika hizpide hartuta, datu batzuk plazaratu dituzte. Legedi arruntarekin, 168 presok «kalean» egon beharko luketela zehaztu du Velezek —«205 preso daude kolektiboan, horietako 50 Euskal Herrian»—, izan hirugarren gradua aplikatuta, edo baimenak baliatuta. «Legedi arruntak ematen du gizarteratzeko bide bat. Azken urteetan hori eten zaie euskal presoei». Sarekoak eta Etxerat-ekoak azpimarratu dute «gizarte zibilak» berak eskatu duela salbuespen legedia bertan behera uztea.

Herritarrak aipatuta, Oiarzabalek pentsatzen du adostasunak lortzerakoan instituzioek jokatu dutela «jendarteak» baino motelago: «Egokiena litzateke biak erritmo berean joatea eta elkar elikatzea». Nolanahi ere, Velezek gogoan izan du «ezer» mugitzen ez zen garaia.

Aurrera begira jarrita, gatazkaren kontakizunaz galdetu die Telleria moderatzaileak. «Zaila izango da kontakizun bakar bat edukitzea. Asko egongo dira eta denak onartu behar ditugu», esan du Sarekoak. Etxerat-eko kidearentzat, «elkar entzutea» lortu dute. «Hori ez genuen». Halere, ohartarazi du bakoitzak «bere prozesua» duela. «Batzuk punta batean daude, eta beste batzuk bestean».

Jaurlaritzak kudeatuko ditu Zaballako (Araba), Basauriko (Bizkaia) eta Martuteneko (Gipuzkoa) kartzelak. Espektatibak «onak» dira Oiarzabalen arabera. «Gasteiztik [Jaurlaritzatik] askoz ere errazago kudeatu daitezke baldintzapeko askatasunak, gradu aldaketak, baimenak ...». Baina hori guztia egiteko eta «elkarbizitzarako», beharrezkoa da, Velezentzat, «gatazkak utzitako aztarna guztiak atzean uztea». Adibide bat, Oiarzabalek: «Espetxe politikak eragiten du sufrikarioa, eta horrekin ezin da elkarbizitza sano bat eraiki».

Zazpi solasaldi

Otsailetik atzo arte, burujabetzari eta erabakitzeko eskubideari buruzko zazpi solasaldi antolatu dituzte Hamaka Garak eta Berriak. Atzokoa azkena izan zen. Hainbat izan dira gonbidatuak ere, eta saio guztiak daude ikusgai BerriaTBn.


Summary: Urkulluk uztailaren 7rako deitu du Labi batzordera. Indarrean diren neurrien eraginkortasuna aztertuko du Eusko Jaurlaritzak, araudia leundu edo gogortu behar den erabakitzeko.

Labi batzordeak joan den ekainaren 18an izan zuen azken bilera Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako egoera epidemiologikoa aztertzeko. Orduko hartan eztabaidatutakoa oinarri, izurriteari kontra egiteko neurriak arintzea erabaki zuen Eusko Jaurlaritzak. Aldaketek ostalaritzari eragin zioten, batik bat. Hain zuzen ere, malgutze horiek jakinarazi berritan iragarri zuen Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluk hurrengo bilera hogei eguneko epean eginen zela; bete da hitza. Labi batzordea uztailaren 7an elkartuko da berriz.

Gainera, Jaurlaritzak jakinarazi duenez, beste zeregin baterako ere bilduko dira Labiko kideak: IV. Bizi Berri plana onartuko dute bilkuran.


Summary: Atxilotu dute Tourrean eroriko bat eragin zuen ikuslea. Larunbatetik zebiltzan haren bila, eta gaur atxilotu dute jendarmeek. Hainbat hilabeteko kartzela zigorra ezar diezaiokete. Txartel bat erakusteagatik, hainbat txirrindulariren erorikoa eragin zuen.

Larunbatetik haren bila jardun eta gero, jendarmeek gaur atxilotu dute Frantziako Tourreko lehen etapan eroriko bat eragin zuen emakumea, RTL kateak jakinarazi duenez. Hainbat hilabeteko kartzela zigorra ezar diezaiokete, baita 1.500 isun bat ere. Jash Sutterlin (DSM) erorikoaren ondorioz Tourra utzi zuen txirrindulari alemaniarrak salaketa jartzen badu, 15.000 euro artekoa izan daiteke zigorra.

Erorikoa jasan eta hurrengo egunean lasterketa utzi behar izan zuen beste ziklista batek, Marc Solerrek (Movistar), jada adierazi du salaketa jartzeko asmoa. Asmo bera erakutsi zuen Pierre-Yves Thouault Tourreko zuzendariordeak ere larunbat gauean bertan: «Hala egingo dugu halakoak egiten dituzten dituzten gutxi horiek ez dezaten denon lasterketa zapuztu».

Larunbatean, 2021eko Frantziako Tourreko lehen etapan, atxilotutako emakumeak kartel bat erakutsi nahi izan zien telebistako kamerei, eta hainbat txirrindulari erortzea eragin zuen. Istripua eragin ostean, «ikertzaileak heldu baino lehen» alde egin zuen.

Bretainiako Finisteren gertatu zen ezbeharra. Frantsesa eta alemana nahastuta Aurrera aitonatxo eta amonatxo! esaten zuen zeinu batekin jarri zen emakumea pelotoiaren aurrean. Tony Martin txirrindulari alemaniarrak emakumearekin kolpea hartu, eta lurrera erori zen. Atzetik erori ziren beste hainbat txirrindulari, gehienak Martinen Jumbo Visma taldekoak. Tourra utzi behar izan zuten lehen aipatutako Sutterlinek eta Solerrek, eta beste 20 txirrindulari zauritu ziren ezbeharrean.

«Ez da zirku bat»

«Ikusi nuen emakumezkoa, ikusi nuen zeinua. Baina azken unean errepidera biratu zuen, eta ez nuen astirik izan erreakzionatzeko», esan zuen Martinek. «Ezin dut ulertu jendeak zergatik egiten dituen halakoak. Bizikletan lehiatzeko gaude hemen; ez da zirku bat».

Halakoak gertatu dira lehen ere Tourrean eta ikusle asko erakartzen dituzten bestelako lasterketetan. 2018. urtean, Vincenzo Nibalik Tourra utzi behar izan zuen, ikusle baten argazki kameraren uhala bizikletaren heldulekuan trabatu eta erori ostean.


Summary: Munduko kutsatzeak igo egin dira, bi hilabeteko barealdiaren ondotik. Azken astean 2,6 milioi COVID-19 kasu atzeman dira munduan, OMEk jakinarazi duenez.

Mundu osoan detektatutako COVID-19 kasuen kurbak asteak zeramatzan maldan behera, baina joera eten egin da, azkenik. Zehazki, OME Osasunaren Mundu Erakundeak jakinarazi du astebetean zenbatutako positibo kopurua %2 handitu dela aurreko asteko datuen aldean, eta, beraz, birusa hanpatu egin dela, bi hilabetez beheranzko joera etengabean izan ondotik. Zehazki, OMEk jakinarazi du 2,6 milioi kasu zenbatu zirela ekainaren 21etik 27ra.

Halaber, COVID-19aren delta aldaeraren arriskuaz ohartarazi du erakundeak. Azaldu dutenez, aldaera 100 herrialde baino gehiagotan zabaltzen ari da dagoeneko, eta nabarmen ari da eragiten, besteak beste, Afrikan, Brasilen, Errusian, eta Erresuma Batuan.

Hain zuzen ere, birusa berriz ere hanpatzen ari den honetan sartuko da indarrean COVID ziurtagiria Europako Batasunean. Bihartik, gaitzari buruzko immunitatearen gaineko informazioa ematen duen ziurtagiria giltzarri izanen da hainbat herrialderen arteko mugikortasunerako.