Summary: Ukrainaren arabera, kontraerasoa etekinak ematen hasi da frontean. Kievek jakinarazi du azkeneko 24 orduetan zazpi herri «askatu» dituela frontean, baina Errusiak gezurtatu egin du. Khersongo urtegiko txikizioaren ondorioz, gutxienez hamar pertsona hil dira.

Ukrainako Gobernuak larunbatean jakinarazi zuen duela zenbait astetatik iragarritako kontraerasoa hasi zuela, eta armadak gaur adierazi du Storozheve, Marakariva Levadne eta Novodarivka herriak «askatu» dituela Donetsken, herrialdearen hego-ekialdean, eta beste bat Zaporizhian, Lobkove; atzo esan zuen eskualde berean gauza bera egin zuela Blahodatne eta Neskutxne herriekin. Hain justu, Hanna Maliar Defentsa ministrordeak argazki bat argitaratu du gaur sare sozialetan, eta, hartan, soldadu batzuk ikusten dira Ukrainako bandera altxatzen, ustez Storozheven. Nazioarteko hedabideek, baina, ezin izan dute baieztatu informazio hori. Errusiako Defentsa Ministerioak gezurtatu egin du Kievek esandakoa.

Iazko uda amaierako eta udazken hasierako kontraerasotik Kievek berreskuratutako lehen eremuak lirateke horiek. Ukrainako armadaren Estatu Nagusiak gaur esan du, bide batez, fronteko borrokak «gogorrak» direla. «Azken astean, Bakhmutera bidean, errusiar inbaditzaileek galera nabarmenak eduki dituzte». Nolanahi ere, Errusiak ere mezu bera plazaratu du. Larunbatean nabarmendu zuen, esaterako, Mendebaldeak Ukrainari emandako hainbat Leopard tanke eta beste ekipamendu militar batzuk ere txikitu zituela, eta, hori frogatu nahian, argazki bat zabaldu zuen. Kievek fronteko hiru puntutan hasi du kontraerasoa; puntu horietako bi Donetsken daude, eta bat Zaporizhian. Kremlinek bi eskualde horien %80 inguru du kontrolpean.

Zaporizhiak Kherson eskualdearekin egiten du muga, eta han, Nova Kakhovka hirian, Dnieper ibaiko presa estrategiko bat txikitu zuten lehengo astean. Ukrainako Barne Ministerioak gaur jakinarazi duenez, txikizioak eragindako uholdeen ondorioz hamar pertsona hil dira eta 42 desagertuta daude. Ukrainak eta Errusiak elkarri egozten diote gertatutakoaren erantzukizuna. Volodimir Zelenskiren esanetan, Moskuk suntsitu zuen, Kievek iragarritako kontraerasoa oztopatzeko asmoarekin. Eta, horren harira, Ukrainako presidenteak atzo gauean jakinarazi zuen NZA Nazioarteko Zigor Auzitegiko ordezkariak Khersonen izan zirela, zer gertatu den ikertzen hasteko. Ukrainako Fiskaltzak egin zion aztertzeko eskaera NZAri.

Ikusi gehiago: Dnieperko presa estrategiko bat txikitzea egotzi diote elkarri Ukrainak eta Errusiak

Eta gertatutakoak alarmak piztu zituen, gainera: Zaporizhiako zentral nuklearra presaren paretatik 60 bat kilometro ipar-ekialdera dago, eta pentsa zitekeen ur faltak instalazioko erreaktoreen hozteari eragin ziezaiokeela. Baina Reuters berri agentziak jaso duenez, Ukrainako Ingurumen ministroak lasaitasun mezua zabaldu nahi izan du, eta esan Europako zentral nuklearrik handieneko egoera «egonkorra» dela, eta ur «nahikoa» duela. Atzo, Rafael Grossi IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziako zuzendari nagusiak ere azaldu zuen gertatutakoaren ondorioz ur mailak behera egiten jarraituz gero ere instalazioak «ur erreserba nahikoa» duela erreaktoreen «hozte beharrak» hainbat hilabetez bermatzeko.

Hori bai, atzo argitaratutako ohar batean instalaziora sartzeko baimena eskatu zuen —Errusiak okupatuta dauka inbasioaren hasieratik, baina beharginak ukrainarrak dira—, «argitu» egin nahi dituelako ur mailari dagokionez dauden «bat ez etortze nabarmenak». NBE Nazio Batuen Erakundearen agentziaren esanetan, leherketaren aurretik hamazazpi metrokoa zen ur maila instalazioan, eta, orduz geroztik, sei metro egin du behera. Beste iturri batzuek adierazi dute zortzi metro egin dituela behera. Grossi aste honetan da instalaziora joatekoa.

Bestalde, Wagner taldeak ez bezala, Txetxeniako Akhmat taldeak kontratu bat sinatu du Errusiako armadan integratzeko. Hori jakinarazi du gaur Errusiako Defentsa Ministerioak. Izan ere, ministerio horrek agindu bat eman zuen atzo, eta, haren arabera, «boluntarioen unitateak» —mertzenarioen taldeak, berez, debekatuta daude Errusian— behartuta daude armadara lotzera uztailaren 1a baino lehen. «Neurri honek armadaren borrokarako gaitasuna eta eraginkortasuna handituko ditu, eta behar duten lege estatusa emango die boluntarioen taldeei», azpimarratu zuen atzo Defentsa Ministerioak, ohar batean. Wagner mertzenario taldearen buru Jevgeni Prigozhinek nabarmendu zuen ez duela sinatuko kontratu hori, eta haren taldeak «armadako jeneralekin koordinatuta» egiten dituela ekintzak. Prigozhinen eta Defentsa ministro Sergei Xoiguren arteko harremana txarra da.

Arma nuklearrak

Arma nuklearrak dituzten herrialdeek beren armategiak modernizatzen arraitu zuten iaz. Hori nabarmendu du SIPRI Stockholmgo Bakearen Ikerketarako Nazioarteko Institutuak, urtero auzia aztertzeko kaleratzen duen txostenean. Eta datu bat eman du: aurtengo urtarrilean iazkoan baino 86 buru nuklear gehiago zeuden erabilgarri. Inbentarioaren arabera, guztira 12.512 buru daude.

Bederatzi herrialdek dituzte arma nuklearrak: AEBek, Errusiak, Erresuma Batuak, Frantziak, Txinak, Indiak, Pakistanek, Ipar Koreak eta Israelek. Lehen biek dituzte arma nuklearren ia %90, baina SIPRIk Txinan jarri du arreta bere txostenean. Izan ere, zehaztu du 2022ko urtarrilean 350 buru nuklear zituela, eta aurtengo urteko lehen hilabetean 410. «Txina bere armategi nuklearra handitzen hasi da, nabarmen», adierazi dute txostenean.

Eta Suediako institutuak ohartarazi du, bide batez, arma nuklearrak dituzten herrialde gehienak ari direla arma horien garrantziari buruzko beren erretorika gogortzen, eta, are, batzuek mehatxu egin dutela arma horiek erabiliko dituztela. Eta oroitarazi du, gainera, Arma Nuklearrak Ez Ugaltzeko Itunari erreparatuta, armagabetzea bultzatzeko hartutako konpromisotik gero eta urrunago daudela AEBak, Erresuma Batua, Frantzia, Errusia eta Txina.


Summary: Heizek eskola publikorako plan estrategikoa eskatu du. Besteak beste, Heizek eta Save the Childrenek agerraldiak egin dituzte Eusko Legebiltzarreko Hezkuntza batzordean, lege proiektuari ekarpenak egiteko.

Hezkuntza Lege proiektuak beste langa bat gaindituko du: gaur amaituko dira testuari ekarpenak egiteko eragileen agerraldiak Eusko Legebiltzarreko Hezkuntza Batzordean. Besteak beste, Heize sare publikoko zuzendaritza elkarteen federazioak eta Save the Childrenek hartu dute parte gaurko saioan. Josebe Azpirik, Heizeren Bizkaiko koordinatzaileak, eskola publikoaren ahalduntzean sakontzeko beharra nabarmendu du, eta, ildo horretatik, eskola publikoarentzako plan estrategiko bat eskatu du.

Heize hezkuntza publikoa zabaldu beharraz aritu da: «Argi dugu gure gizartearen etorkizuna publikotik etorri behar dela, eta, horretarako, pauso irmoak eman behar dira». Bide horretan, besteak beste, aipatu dute eskola publikoaren «bilakaerarako eta garapenerako» plan estrategikoa egin beharra dagoela. Gainera, plan estrategikoaren eskutik memoria ekonomiko bat ere behar dutela nabarmendu dute. Eta irakasle klaustroan egonkorrak izatea galdegin dute.

Euskara ere hizpide izan dute: proposatu dute egungo hizkuntza ereduen sistema gainditzea eta eredu orokortu inklusiboa ezartzea, euskara gaitasuna bermatuko duena. Halaber, nabarmendu dute euskararen erronka irakasle guztiena dela, ez hizkuntza irakasleena bakarrik. Hortaz, nahi dute gainerako irakasleek ere hizkuntzen trataerari buruzko formakuntza jasotzea. Segregazio neurriez ere aritu dira. Heizeko kideen esanetan, itunpekoen eskaintzari muga jarri behar zaio.

Bestalde, bereziki segregazioaz aritu dira Save the Childreneko ordezkariak. Uste dute aurrerapenak egon badaudela lehen zirriborrotik lege proposamenera: besteak beste, lekuen erreserba sistema eta doakotasuna aipatu dituzte. Hala ere, ñabardura bat egin du Alvaro Ferrer erakundeko kideak: «Aurrerapenak nahikoa dira? Uste dugu ezetz».

Ferrerren hitzetan, izan ere, legea helburu batzuk jartzea baino gehiago da: helburu horiek lortzeko tresnak ere zehaztu behar dira, eta uste dute gaur-gaurkoz ez daudela nahikoa: «Euskal hezkuntza Zerbitzu Publikoa sortze hutsak ez dio segregazioari aurre egingo, beste neurri batzuk ez dauden bitartean. Esan dute baldintzak zorroztu behar zaizkiela itunpekoei, eta, adibidez, eska dakiekeela umeen ehuneko jakin bat «zaurgarriak» izatea.


Summary: Hasi dira faxismoaren biktimen gorpuzkiak ateratzen Cuelgamurostik. Espainiako Gobernuak martxan jarri du 128 biktimaren gorpuzkiak ateratzeko saioa. Haien senitartekoak zain-zain egon dira urte askoan, senideen hilotzak berreskuratzeko.

Hego Euskal Herrian ehortzita egon eta Erorien Haranera (Espainia) —egungo Cuelgamuros— eramandako pertsonen zerrenda luzea da oso; faxismoaren biktima horien artean gehienak euskal herritarrak dira, baina ez dira gutxi kanpotik indarrez Euskal Herrira ekarri eta, gero, hil ondoren, familien baimenik gabe Cuelgamurosera bidalitakoak ere, Gogora institutuak egindako txosten baten arabera. Guztira, Erorien Haranean egon daitezkeen 1.231 herritarren zantzuak topatu ditu Gogora-k: horietatik, 1.076 gorpuzki dira Araba, Bizkai eta Gipuzkoako hilerrietatik ateratakoak. Nafarroako beste ehunka batzuk ere badaude, gainera, Francisco Franco diktadorearen hilobi erraldoia izateko eraiki zuten azpiegitura horretan.

Bada, Espainiako Gobernua hasi da Cuelgamurosera eramandako biktimen gorpuzkiak ateratzeko lehen saioarekin. 128 izango dira lehen ekinbide horretan, horietako batzuk euskal herritarrak. Izan ere, hogei familiak 2020an lortu zuten ziurtagiria senideak Erorien Haranetik ateratzeko tramiteei ekin ahal izateko; horietako batzuen senideen gorpuzkiak ateratzekoak dira gaur hasitako saioan. 78 hilotz Santo Sepulcro kaperaren alboko kriptan daude, eta beste 39 Santisimoaren kaperaren ondokoan. Lehen hilobi erraldoi horretan, 18.301 hilotz pilatu zituzten frankistek, eta, bigarrenean, 10.545.

Francoren erregimenak lau hil mota ezarri zituen Erorien Haranean: A, B, C eta D. Letra bat edo beste eman zitzaien gorpuzkiei, kriptaren arabera eta kontuan hartuta jakina ote zen hezurrak norenak ziren. Bakarrik A letrarekin sailkatu zituztenen senitartekoek izan zuten eskubidea baimena eman ala ukatzeko, hilotzak Erorien Haranera eramateko operazioan. Hezurrak egurrezko kaxetan sartu zituzten, batzuetan banaka eta beste batzuetan taldeka, eta haien jatorriari buruzko informazioa idatzi zuten haietan.

33.000 gorpuzki baino gehiago daude, izan ere, Erorien Haranean gordeta. Haien gorpuak zenbait kriptatan daude banatuta, eta guztiak atera daitezke langileak arriskuan jarri gabe, CSIC ikerketa zientifikorako zentroaren arabera. Espainiako Polizia zientifikoa ateratzen dituzten kaxen identifikazioan laguntzen ari da gaur, senideen DNArekin gurutzatu behar baitira hezurretatik lortutako laginak, bermatzeko gorpuzkiak senitartekoei emango zaizkiela, eta ez beste batzuei. Senideak luzaro aritu dira borrokan familiartekoen hilotzak berreskuratzeko: Frankismoaren biktima askok hogei urte baino gehiago daramatzate beren hilen gorpuzkiak eskatzen.

Senitartekoak ezin dira han egon

Gogora institutuko zuzendari Aintzane Ezenarrok jakinarazi du Araba, Bizkai eta Gipuzkoan «40 familia baino gehiago» daudela senideen gorpuzkiak ateratzeko zain, eta «pozik» azaldu da lanak hasi direla eta: «Nahiko genuke oraingoan haien desioa egia bihurtzea, eta senideak etxera ekarri ahal izatea». Gogora Cuelgamurosen lanean ari den auzitegi medikuen taldearekin harremanetan dagoela erantsi du Ezenarrok, «familiei informazioa lehenbailehen» helarazteko. Orain arte, 45 familia dira Gogora institutuari senideen gorpuak berreskuratu nahi dituztela jakinarazi diotenak, eta 40 dira eskubide hori dutela dioen ziurtagiria jaso dutenak. Gogora-k 36 familiaren DNA laginak jaso ditu.

Eduardo Ranz abokatuak kexu ofiziala helarazi zion orain dela aste batzuk Espainiako arartekoari, Madrilgo gobernua ez zelako betetzen ari epai judizial batek ezarritakoa: biktima jakin batzuek senitartekoen hilotzak berreskuratzeko eskubidea dutela. Aragoiko (Espainia) Lapeña anaien auziak sustatu du, izan ere, 128 biktima Cuelgamurostik ateratzeko lehen saioa. Memoria Demokratikoaren Legeak aldatu zion izena Erorien Haranari, baina, ordurako, Francisco Francoren gorpuzkia handik aterea zuen Pedro Sanchezen gobernuak.

Memoria Historikoa Berreskuratzeko Elkarteak salatu du faxismoaren biktimen familiek ezin dutela bertatik bertara ikusi gorpuak berreskuratzeko saioa, eta gogoratu du Franco diktadorearen ondorengoek pribilegio hori izan zutela, 2019an, handik atera zutenean. Izan ere, faxistek gorazarre egin zioten Francori Erorien Haranetik ateratzean. «Biba Franco» oihukatuz agurtu zuen familiak Erorien Haranean. Memoria Historikoa Berreskuratzeko Elkarteak jakinarazi du biktimen senitartekoak prentsaren bidez jakin dutela gobernuak gorpuzkiak berreskuratzeko saioa abiatu duela gaur.


Summary: Nazioarteko Federazioak uztailaren 29an bozkatuko du Euskadikoa kide izateko estatutuak aldatu edo ez. Bozketan parte hartzen duten bi herenen babesa behar da estatutuak aldatzeko. Egun, 33 herrialdek dute ordezkaritza Nazioarteko Federazioan. Hori lortu eta estatutuak aldatuz gero, asmoa litzateke jarraian beste bozketa bat egitea erabakitzeko Euskadiko Federazioa kide gisa onartu edo ez. Bozketa horretan, gehiengo sinplearen babesa behar da.

Uztailaren 29a mugarri izan daiteke euskal pilotarentzat. Nazioarteko Pilota Federazioak ezohiko batzarra egingo du Mexiko Hirian, eta horretan bozkatuko dute Euskadiko Federazioa kide izateko estatutuak aldatu edo ez. Gai zerrendako puntu bakarra da.

Euskadiko Federazioak aspaldi egin zuen eskaera nazioartekoan kide izateko, eta haren zuzendaritzak apirilaren 10ean erabaki zuen gehienez 90 eguneko epean ezohiko batzar bat egitea gai horri buruz eztabaidatzeko. Azkenean, agindu baino beranduago, baina egingo dute.

Bozketan parte hartzen duten bi herenen babesa behar da estatutuak aldatzeko. Egun, 33 herrialdek dute ordezkaritza Nazioarteko Federazioan, eta bakoitzak boto kopuru jakin bat du; aurki jakinaraziko diete. Hori lortu eta estatutuak aldatuz gero, asmoa litzateke jarraian beste bozketa bat egitea Euskadiko Federazioa kide gisa onartu edo ez erabakitzeko. Baina zehazteko dago bozketa hori egin daitekeen:estatutuak aldatu edo ez, horixe baita ezohiko batzarrerako gai bakarra. Beste gai batez eztabaidatzeko, ordezkarien bi herenek alde egon beharko dute. Azkenean Euskadiko Federazioa kide gisa onartzeari dagokion bozketa egingo balitz, gehiengo sinplearen babesa beharko luke.

Espainiako Federazioa, aurka

Espainiako Federazioak jada esana du ezetz bozkatuko duela. Julian Garcia Angulo Espainiako Federazioko presidentearen eta Nazioarteko Federazioaren idazkari nagusiaren ustez, Euskadiko Federazioaren asmoak «eraso» egiten dio Espainiako Federazioari, hark ordezkatzen duen herrialdeari, pilotaren egungo kirol ereduari eta olinpiar mugimenduari.

2002an eduki zuen gertuen Euskadiko Federazioak Nazioarteko Federazioko kide izatea. Iruñean Munduko Txapelketa jokatzen ari zela izan zen. Orduko hartan, Venezuelako ordezkaritzak proposatu zuen estatutuak aldatzea Euskadiko Federazioak egindako eskaerari bide emateko, baina Nazioarteko Federazioko batzarrak atzera bota zuen. Venezuelaren eskaerak aldeko hogei boto jaso zituen, kontrako 30, eta bost abstentzio. Orain, ordea, Nazioarteko Federazioko presidenteak berak proposatu zuen gaia jorratzea. Aldaketa esanguratsua da hori.

Euskadiko Federazioa Nazioarteko Federazioko kide moduan onartuko balute, Euskadiko Federazioko pilotariek nazioarteko txapelketa guztiak jokatuko lituzkete, Munduko Txapelketatik hasita. 2026an jokatuko da hurrengoa, San Luisen (Argentina). 2030ekoa, berriz, Euskal Herrian izango da, Bilbon eta Gernika-Lumon (Bizkaia).

Espainiako Kongresuak Kirolaren Legea onartu eta zazpi hilabetera etorri da berria. EAJk baiezkoa eman zion legeari, PSOErekin ituna egin ostean. Urrian eman zuten itunaren berri, Miarritzen (Lapurdi) Munduko Txapelketa jokatzen ari zela, eta azaro hasieran onartu zuten legea. Hartan, nazioartean ofizialki lehiatu ahal izateko selekzioek bete beharreko baldintzak zehaztu zituzten. Horren arabera, «autonomia erkidego» bateko selekzioak nazioarteko txapelketetan lehiatu ahalko dira kirolak lurralde horretan «sustrai historikoak» baldin baditu, kirol bakoitzari dagokion nazioarteko federazioak onartzen badu, eta «autonomia erkidego» horretako federazioa Espainiakoa baino lehen sortu bazen.

Itunaren berri eman zen egunean bertan jakinarazi zuten gutxienez bi kirolek betetzen zituztela nazioartean lehiatzeko baldintza horiek: pilotak eta surfak. Bi kirol horietako Euskadiko federazioek aspaldi egina dute eskaera nazioarteko federazioan ordezkaritza izateko, baita futbolekoak, mendiko kiroletakoak, herri kiroletakoak, boxeokoak eta halterofiliakoak ere. Duela gutxi, beste zazpi batu zaizkie: igeriketakoa, piraguismokoa, squashekoa, xakekoa, mahai tenisekoa, eskrimakoa eta automobilismokoa. Pilotarena uztailaren 29an bozkatuko dute; beste batzuek ezezkoa jaso dute, eta beste batzuk zain daude oraindik.


Summary: ‘Go!azen’-en katalanezko bertsioa hasi dira grabatzen TV3entzat. Euskarazko formatua egokituko du Abacus ekoiztetxeak Jo mai mai egiteko. Go!azen 10.0 ere grabatzen ari dira; zazpi aktore berri daude euskarazko fikzioan; tartean, Nerea Arriola.

Aurreneko aldiz, Kataluniako TV3 kateak euskarazko telesail baten bertsioa egingo du. Go!azen ETBko telesaila —Pausokarena da formatua— egokitu du Abacus ekoiztetxeak, eta Jo mai mai telesaila egingo du katalanezko katearentzat. Gaur bertan hasi dituzte grabaketak, Bartzelonan.

Go!azen haurrentzat pentsatuta dago, baina Jo mai mai ikus-entzule nerabe eta gazteentzat izango da gehiago. TV3ek datozen egunetan emango du fikzioaren gaineko informazio zehatzagoa. Hiru zuzendari izango ditu telesailak, eta musikak ez du Go!azen-en bezainbesteko garrantzia izango. Ez dute telesail musikaltzat joko, alegia. Edonola ere, egokitzapenean katalanezko hainbat kanta interpretatuko dituzte aktore gazteek.

Fikziozkoa ez, baina TV3ek duela urte batzuk euskarazko beste formatu baten egokitzapena egin zuen: Bocamoll. 2007an, Mihiluze-ren katalanezko bertsioa egin zuen Antartida ekoiztetxeak TV3entzat. Eta hura izan zen lehen aldia TV3ek ETB1en formatu bat egokitzen zuena. Orio Produkzioak ekoiztetxearena da Mihiluze.

Go!azen-en formatua Pausokak sortu zuen, 2008an, lehenbizi telefilmarekin —Xabier Zabaletak eta Alvaro Carmonak idatzi zuten gidoia—. Ondotik iritsi zen telesaila: lehen denboraldia 2009an eman zuen ETB1ek. Zazpi urteko etenaren ostean, ETBk telesaila berreskuratu zuen 2016an, eta orduz geroztik urtero egin du Pausokak fikzioa.

Joan den denboraldian, Go!azen-ek %3,3ko ikusle kuota izan zuen —euskaldunen artean, %8,7koa—. Hiru haurretik batek ikusten du telesaila ETB1en. Youtuben ere milaka ikustaldi ditu.

‘Go!azen 10.0’, martxan ETBko Go!azen telesailaren hamargarren denboraldia, halaber, gaur bertan hasi dira grabatzen, Donostian. Aktore berrien artean, Nerea Arriola egongo da; hainbat antzezlanetan aritzeaz gain, Super Txope Youtubeko pertsonaiarekin egin zen ezaguna, eta ondotik euskarazko websail batzuetan parte hartu du. Maitane begirale berriarena egingo du Arriolak.

Udalekuko ikasle berrien artean, bestalde, Ander Aierzak Boskoren rola jokatuko du; Xabier Elizaldek Anerrena egingo du; Haizea Astrainek, Learena; Marina Ostolazak, Noarena; Unai Arrietak, Urtzirena; eta Unai Aranak, Mattinena. Horrenbestez, gutxienez zazpi aktore berri egongo dira telesailean.

Aurreko denboraldietan parte hartu zuten aktore batzuk ere agertuko dira atal berrietan: Andoni Agrregomezkorta, Maria Redondo, Mikele Arizkorreta, Kimetz Etxabe, Lorea Intxausti eta Nerea Elizalde, besteak beste.

Irabazi arte telesailaren hirugarren denboraldia, berriz, hilaren amaieran hasiko dira grabatzen. ETB1ek azarotik aurrera emango ditu Go!azen-en hamar atal berriak, eta, ondoren, otsailean iritsiko dira Irabazi arte-renak.


Summary: Hondarribiko eta Loiuko aireportuek inoizko daturik onenak lortu dituzte maiatzean. Pandemia aurreko datuetara gerturatu dira Hego Euskal Herriko aireportuak.

Hego Euskal Herriko aireportuetan hasia da nabaritzen turismoaren susperraldia, eta horren isla dira maiatzeko datu ikusgarriak. Urteko lehen bost hilabeteetan nabarmen egin du gora bidaiari kopuruak, eta pandemia aurreko datuetara gerturatu da. Dena den, datozen hilabeteetakoaren atarikoa izan daiteke.

Hondarribiko aireportuak, esaterako, inoizko daturik onenak lortu ditu maiatzean: 44.827 bidaiari garraiatu ditu, iazko epe berean baino %23 gehiago. Datu horrek segida ematen dio aireportuak urte osoan izandako bilakaerari, bidaiari kopurua %43 handitu baita urteko lehen bost hilabeteetan, 2022. urtearekin alderatuta.

Loiuko aireportuak ere inoizko maiatzik onena izan du aurten: 570.984 bidaiari garraiatu ditu hilabete bakarrean, 2022an baino %22,3 gehiago. Eta urtarrilaz geroztik, bi milioi bidaiaritik gora atera edo iritsi dira bertatik (+%39).

Antzeko bilakaera izan du Forondako aireportuak ere (+%38,3 handitu da bidaiari kopurua), eta lehen aldiz 32.000ren langa gainditu du maiatzean. Urteko lehen bost hilabeteetako datuei erreparatuta ere nabarmena da hazkundea (+%43,3). Igoera apalagoa izan du, ordea, salgaien garraioan: (+%3).

Noainen, azkenik, %28 goratu da bidaiari kopurua iazko maiatzarekin konparatuta. Urteko lehen bost hilabeteetako kopurua ere %29 handitu da, eta 78.000 bidaiariren langa gainditu du.


Summary: Javier Uriarte Jairo Lantarongo alkatea hil da, bihotzekoak jota. Egipton zendu zen, atzo, oporretan zegoela. Udal hauteskundeak irabazi zituen, eta larunbatean laugarrenez hartu behar zuen aginte makila.

Javier Uriarte Jairo Lantarongo (Araba) jarduneko alkatea bihotzekoak jota hil zen atzo, Egipton, oporretan zegoela. 59 urte zituen. Emaztearekin batera zegoen han, bidaian. Espainiako Gobernuak Egipton duen enbaxadan dago haren gorpua, Euskal Herriratzeko zain.

EAJ alderdikoa zen Uriarte, eta hiru agintaldi zeramatzan Lantarongo alkatetzan. Maiatzaren 28ko hauteskundeetan EAJren zerrendak bildu zuen boto gehien – botoen ia %48 eta lau zinegotzi lortu zituen– eta larunbatean Uriartek laugarrenez eskuratu behar zuen aginte makila. Añanako kuadrillako presidentea ere bazen 2019tik.

Dolumin eta atsekabe mezuak Uriarte hil delako berria zabaldu eta berehala, sare sozialak dolumin eta atsekabe mezuekin bete dira. «Javierrek politikaren alde on guztiak ordezkatzen zituen. Lantarongo bizilagunen bizimodua hobetzea zen haren helburu bakarra. Horretarako atsedenik gabe lan egiten zuen», nabarmendu du Ramiro Gonzalez Arabako jarduneko ahaldun nagusiak.

EAJren Araba Buru Batzarrak «etsipenez» hartu du Uriarteren heriotzaren albiste «tristea».

Arabako Batzar Nagusiek ere doluminak eman dizkiete sendiari eta Lantarongo herritarrei: «Biziki sentitzen dugu Javier Uriarte Añanako kuadrillako presidente eta Lantarongo alkatearen heriotza; hango udalbatzari eta bizilagunei besarkada bat bidali nahi diegu. Goian bego».

Antzeko mezua jarri du Eudelek ere Twitterren.


Summary: Bainatzea debekatu dute Kontxan, ontzi bat hondoratu eta gero. Udalak jakinarazi du ontziak hidrokarburoak isuri dituela Santa Klara uhartetik gertu.

Hamalau metroko yate bat urperatu da goizean Donostian, Kontxako badian, Santa Klara irlatik gertu. Udalak zabaldu duenez, ontziak hidrokarburoak isuri ditu, eta oraingoz bainatzeko eremuan sartu ez den arren, usaina nabarmena da. Horregatik, bandera gorria jarri dute Kontxako hondartzan, eta ez bainatzea gomendatu. Ondarretan bandera horia jarri dute.

Udalak azaldu du egoera kontrolpean edukitzean aldatuko dituztela banderen koloreak.


Summary: Tolosaldeko Asuncion klinikako langileek 24 orduko kanpaldia hasi dute. Astean 35 orduz lan egitea galdegin dute, eta soldatak KPIaren arabera igotzea.

Zazpi kanpin denda, lo zaku andana eta hitzarmen duin baten aldeko aldarrikapena. 24 orduz, horiek definituko dute Tolosako Trianguloa plazako giroa. 11:30erako hamar minutu bakarrik falta zirenean, hainbat lagun buru-belarri ari ziren guztia prestatzen: batzuk kanpin dendak porlanera iltzatzen, eta bertzeak kartelak zintzilikatzen. Denbora pasatu ahala, jendea hurbiltzen hasi da poliki-poliki, harik eta 11:30ean 25 lagun inguru pankarta baten atzean bildu diren arte.

Asuncioneko langileak borrokan eta Hemen gaude, hitzarmenaren alde leloak oihukatu dituzte. Hitzarmena zuten hizpide une oro, 2021etik geldituta baitute. Geroztik zuzendaritzarekin sei edo zazpi bilera egin dituztela erran du klinikako erizainetako batek, Arantxa Dorronsorok: «Haien proposamenak geroz eta okerragoak dira». Astean 35 orduz lan egitea galdegiten dute, eta soldata KPIaren arabera igotzea.

Maiatzean grebak egin zituzten, eta ekainean eta irailean ere eginen dituzte. Enpresak ez die deitu, eta, beraz, kanpaldia egitea erabaki dute. 100 langile inguruk parte hartuko dutela dio Dorronsorok: «Txandak egingo ditugu, bakoitza hiru edo lau ordukoa. Txanda bakoitzean 10 lagun edo gehiago izateko antolatu gara».

12:00etan hasi da 24 orduko kanpaldia, musika lagun zutela. Poliki-poliki jende gehiago batu da kanpaldira, lo zakuak edo eserleku tolesgarriak besapean zituztela. Herritarrak ere hurbildu zaizkie grebalariei, animoak emateko batzuk, eta osasun aholku eske bertze zenbait.


Summary: Sergio Sayas izanen da PPren Nafarroako hautagaia Espainiako Kongresurako. Alderdi Popularrak UPNko diputatu izandakoaren hautagaitza iragarri du, bi alderdiak nor bere aldetik aurkeztuko direla jakinarazi eta bi egunera.

Urak nahasi dira Nafarroako eskuin espainiazalean. Iragan asteburuan, UPNk eta PPk iragarri zuten nor bere aldetik aurkeztuko direla Espainiako Gorteetako hauteskundeetara, koalizio bat adostu ezinda. Orain, berriz, PPk adierazi du UPNren diputatu izandako bat hautatu duela Espainiako Kongresurako hautagai izateko Nafarroan: Sergio Sayas.

Sayas aukeratu izana ez da nolanahiko mugimendua. Soka luzea ekarriko du, eta, ziurrenik, are gehiago gaiztotuko ditu eskuineko bi alderdien arteko harremanak. Izan ere, UPNren eta PPren arteko hausturaren oinarrian dago Sayas: iazko martxoan, UPNtik kanporatu zituzten bai Sayas eta bai Carlos Garcia Adanero diputatua, Espainiako Kongresuan alderdiaren diziplina hautsi eta lan erreformaren aurkako botoa eman ondoren. Horren ostean, PPn izena eman zuten biek, eta Garcia Adanero PPren hautagaia izan zen Iruñeko alkate izateko.

Nafarroako eskuin erregionalistak traiziotzat hartu zuen Sayasen eta Adaneroren jokaldia, eta harreman oro hautsi zuen PPrekin. PPren esanetan, ordea, «ibilbide politiko eta legegile luzea» izatea da hautagaiak izendatzeko irizpide bakarra, eta «kudeaketa publiko zein pribatuan esperientzia frogatua» edukitzea.

Twitter bidez, Sayasek esker ona adierazi die PPri eta alderdiko buru Alberto Nuñez Feijoori, «erakutsitako konfiantzagatik».


Summary: EH Bilduren aurkako betoa bertan behera uzteko exijitu dio Asironek PSNri. Banaka, gaurdaino bi aldiz bildu da alderdi sozialistarekin, Geroa Bairekin eta Zurekin Nafarroarekin. Argi utzi du ez dutela «onartuko bigarren, hirugarren edo laugarren biderik».

Egunak aurrera doaz, eta egoera bere horretan dago Iruñean. EH Bilduk fitxa mugitu du. Joseba Asiron alkategaiaren arabera, sozialistek ezarritako betorik gabe, «eskuinak ez du aukerarik Iruñeko Udala lortzeko». Aldiz, bazterketak bere horretan jarraituz gero, aukera handitu egiten zaio.

PSNk EH Bilduren hautagaiari botorik ez emateko jarrerarekin jarraitzen duenez, «oso kezkatuta» azaldu da Asiron, baina amaierara arte ahalegintzeko konpromisoa adierazi du. «Ez dut itxaropenik galtzen: ezin dut halakorik egin. Hiri honetako herritarra ere banaiz, eta politikan egon aurretik eskuineko gobernuak pairatu ditut. Iruñearen gehiengo handi batek ez du nahi eskuineko udala, ezta nik ere». Kalean etengabe mezu hori helarazten diotela aipatu du, EH Bilduren Iruñeko egoitzan egindako agerraldian.

Lau urteko lanaren balioa

2019an antzeko kale itsuan aurkitu zen EH Bildu, eta, azkenean, PSNk Navarra Sumaren alkatetzak ahalbidetu zituen Iruñean eta Nafarroako beste hainbat udaletan. Alta, Asironen arabera, duela lau urte elkarrekiko mesfidantza zegoen, eta ordutik «funtsezko zerbait aldatu da». Lau urtez, udalean elkarrekin lan egin dute oposizioan «eskuz esku» Geroa Bairekin eta PSNrekin. «Hori aldatu da, baina oposiziotik ez da gobernatzen. Elkarlan hori alkatetzara eraman behar da».

Horrez gain, gogora ekarri du lankidetza hori ez dela Iruñera mugatu, eta Nafarroan zein Espainian akordioak hitzartu direla EH Bildurekin. «Nola da posible, lau urte hauetan indar oso desberdinek elkarrekin sekulako lana egin eta gero, norbaitek zalantzak edukitzea ea EH Bildu bidelagun fidagarria ote den?».

EH Bilduk bi bilera izan ditu PSNrekin, Geroa Bairekin eta Zurekin Nafarroarekin; bakoitzarekin banaka. Bertan, helarazi die «eskuzabal» jokatuko dutela bai udal gobernuaren osaerari begira, bai agintaldirako neurrien akordio programatikoari begira. Alta, betorik ez du nahi koalizioak, eta galdegin du «begirunea» izateko botoen %27 jaso dituen indarrari.

Argi utzi du beste aukerarik ez dutela onartuko: «Ez dago ez bigarren, ez hirugarren, ez eta laugarren biderik ere. Bazterketarik gabe, badugu betetzeko orri zuri bat, elkarrekin lan polit bat egiteko. Bazterkeriarekin, ez dago aukerarik». Gaineratu duenez, beste hautagaitza bati bide emateko aukera «amu bat» da, eta «PSNren ardura leuntzeko bakarrik balio du».

Asironen arabera, Geroa Baik eta Zurekin Nafarroak «jarrera irekia azaldu dute» bileratan, eta bietako batek ziurtatu die hari emango diotela botoa larunbateko udalbatzako kargu-hartze ekitaldian.

Geroa Baik adierazi du udal gobernua osatzeko ardura EH Bilduri dagokiola, baina kale eginez gero harena dela erantzukizun nagusia ere. Horri buruz galdetuta, Asironek erantzun du ez diola inori betorik jarri. «Hortik aurrera, blokeoa ezartzen duenarena da erantzukizun bakarra, eta ez dugu onartuko blokeoa edo blokeo horretaz baliatu nahi duen hirugarren aukera».

Bileretan, bi proposamen mahaigaineratu dizkie udal gobernura begira. Batetik, bost printzipio proposatu ditu: lehenik eta behin, alkatetza lortzeko zilegitasuna indar nagusiari dagokio; bigarrenik, udal gobernuaren erabakiak «batik bat» kontsentsuz hartuko dira; hirugarrenik, udalarekiko leial jokatu beharko litzateke; laugarrenik, akordio programatikoak gidatuko luke udalaren ekintza, eta indar bakoitzak hura zabaltzea proposa lezake; azkenik, indar guztiek izango lukete aukera udal gobernuan parte hartzeko.

Akordio programatikoari buruzko lehen dokumentua ere plazaratu du, bost ardatzetan oinarrituta: bizikidetza, trantsizio ekologikoa eta energetikoa, hiri proiektuak, etxebizitza eskuragarria, eta justizia soziala eta auzoen plana.

Nafarroako Gobernuaz

Udalen egoeraz harago, aste honetan Nafarroako Gobernuaz eta egoera politikoaz hitz egingo du PSNk EH Bildurekin. Aurretik ere ohartarazi du Maria Txibite lehendakarigai sozialistak EH Bilduk ez duela parte hartuko gobernua osatzeko prozesuan. Aurreko astean UPNrekin bildu zen, eta, bilera horiekin, irudikatu nahi dute ez dutela arazorik ezein alderdirekin hitz egiteko.

Alta, udalen esparrua gobernuarekin nahasi behar ote den galdetuta, Asironek zehaztu du bi esparru diferente direla. «Iruñean gerta daitekeena ezin daiteke izan Nafarroako Gobernuan gertatzen denaren atal bat gehiago. Iruñeko Udalak badu nahikoa garrantzia, eta uste dugu bereizi behar direla bi negoziazio esparruak. Azkenean, EH Bilduren aurkako betoa baieztatzen bada, ez da hasiera ona izango».

Bihar, asteartea, 09:30ean, Maria Txibite EH Bildurekin bilduko da gobernuaz hitz egiteko. Aldez aurretik argi utzi du ez duela nahi EH Bilduk negoziazioetan parte hartzea, nahiz eta haren abstentzioa beharko duen inbestidurarako.


Summary: Osakidetzak mahai sektorialaren bilera batera deitu ditu sindikatuak. Etzi izanen da bilkura, eta helburua izanen da azaltzea udan nola antolatuko diren lehen arretako zentroak eta etengabeko arretako guneak.

Mahai sektorialaren bilera bat eginen du Osakidetzak sindikatuekin etzi. Helburua izanen da azaltzea udan nola antolatuko diren lehen arretako zentroak eta etengabeko arretako guneak (EAG). Horrez gain, eskaintza bat aurkeztuko dute EAGetarako eta larrialdietarako autokontzertaziorako prezio berriak bilduta.

Osakidetzak jakitera eman duenez, bi helburu izango dituzte gune horien ordutegietan egonen diren aldaketek: udan egoten den eskarira «egokitzeko», batetik, eta osasun etxeetako langileei «atsedena errazteko», bertzetik. «Ohikoa den bezala, zentro batzuetan arreta ordutegia mantentzen da, beste batzuetan langileak indartzen dira, beste batzuetan arreta ordutegia murrizten da, eta beste batzuetan, berriz, noizean behin edo uda osoan ixten dira». Ixten diren zentro horiek «oso txikiak» direla argitu du Osakidetzak, «astean bi edo hiru orduz bakarrik ematen dute arreta».

Horrez gain, Osakidetzak etengabeko arretako guneei proposatuko die ohiko ordutegitik kanpo lan egiteagatik ematen diren ordainketak igotzea.


Summary: Asteburuan bi gizon atxilotu dituzte Gasteizen indarkeria matxista egotzita. Udaltzaingoak gizon bat atzeman du koinata jotzea egotzita, eta beste bat, berriz, bikotekidearekiko urruntze agindua hausteagatik.

Udaltzaingoak 35 urteko gizonezko bat atxilotu zuen larunbatean Gasteizen, indarkeria matxista egotzita. Poliziek Gasteizko Kuadrilla kalean gelditu zuten ustezko erasotzailea, trafikoko arau hauste batengatik. Gizonezkoa, haren anaia eta anaiaren bikotekidea zihoazen autoan. Hirurak elkarrekin bizi dira Zaramaga auzoko etxebizitza batean.

Poliziak autora gerturatu zirenean, udaltzainei errieta egiten hasi zitzaien gizonezkoa, eta, emakumea poliziaren lana errazteko hura aldentzen saiatu zenean, eraso egin zion. Emakumeak poliziei adierazi zien ez zela jotzen zuen lehen aldia.

Bestetik, udaltzainek 29 urteko gizonezko bat bi aldiz atxilotu zuten asteburuan. Azken atxiloketa bart goizean izan zen, bikotekidearekiko urruntze agindua hautsi eta Salburua auzoko bere etxera sartu zelako.

48 ordu lehenago, larunbat goizaldean, gizon bera atxilotu zuten Gasteizko kale batean, biktimarengana gerturatu zelako. Emakumeak salatu zuen mehatxu eta eraso arinak egin zizkiola. «Beldurtuta» zegoenez, jarduera kultural bateko etxola baten barruan babestu behar izan zuen, segurtasuneko zaindari batekin batera, Poliziak jakinarazi duenez.


Summary: Bertso eskolak aztergai dituen liburu bat ondu du Renoko euskal ikerketa guneak. Eskolen urteotako bilakaera eta eragina ditu ikergai argitalpenak, eta hainbat bertsolarik egindako ekarpenak oinarrian. Nevadako Unibertsitateak ingelesez plazaratu du lana, Bertso eskolak. Basque Improvisational Poetry Schools izenburupean.

Kalean da azken hamarkadetan bertso eskolek izandako bilakaera eta eragina aztertzen dituen lan akademikoa: Bertso eskolak. Basque Improvisational Poetry Schools. Xabier Irujok, Larraitz Ariznabarretak eta Iñaki Arrietak koordinatuta, Renon (AEB) egoitza duen Nevadako Unibertsitateko Center For Basque Studiesek argitaratu du. Zenbait bertsolariren ekarpenen bidez aztertzen dute gaia: Miren Artetxe, Oihana Iguaran, Jone Uria, Maialen Lujanbio eta Julio Sotorenak bildu dituzte. Ingelesez eman dute, eta beste ikerketa batzuetarako abiapuntu izatea nahi lukete.

Bertsolaritzari buruzko sail berri bat abiatzeko eta haren inguruan kongresu bat egiteko asmoz, 2018an Renoko Euskal Liburutegiko buru Iñaki Arrietarekin bildu zen Xabier Irujo, zentroko zuzendaria, berak azaldu duenez. Zehazki zer gai landu erabakitzeko, harremanetan jarri ziren Artetxe, Lujanbio, Iguaran eta Jone Miren Hernandezekin. «Eta guztion artean pentsatu genuen aztertzeko gai egokia izango zela Euskal Herrian emakumeen eskubideen aldeko borroka bertsolaritzan nola gauzatu den, nola sartu den emakumearen ahotsa bertsolaritzan».

Lehen kongresu hartan, 900 lagun bildu ziren bertsolariak entzutera. Argitalpen bat ere eman zuen bilkurak: Female Improvisational Poetry. Hala, segituan jarri ziren lanean bigarrena antolatzeko. «Pentsatu genuen bertso eskolak zirela, kongresu hartan askok aipatu zuten bezala, emakumeari ateak ireki zizkion instituzioa, eta horri buruz hitz egingo genuela». 2020ko apirilean ziren egitekoak, lehena bezala Nevadako Elko herrian, baina osasun krisiak eragotzi zien. Aurtengo apirilean egin zuten azkenean, Renon, eta han aurkeztu zuten liburua. Irujo: «Esango nuke aztertu ditugula bertso eskolak, ez bakarrik ikuspegi nazional batetik edo euskararen egoeraren ikuspegitik, baizik eta instituzio sozial baten ikuspegitik; hau da, bertso eskolek zer eman duten bertsolaritzan, baina baita sozialki ere zer esanahi duen —iaz Iruñean ikusi bezala— 15.000 pertsona biltzeak literatur lehiaketa batean».

Haragoko ekarpena

Pandemiak kongresua atzerarazi bazien ere, egileek abian zituzten lanak jorratzeko eta liburuan biltzeko aukera ere eman ziela azaldu du Arrietak. «Horrek tresna indartsu bat eman digu bai Euskal Herrian sintesi moduko bat izateko, eta baita ingelesez egiten den literatura akademikoari ekarpen bat egiteko ere. Ez bakarrik bertsolaritzari dagokionez beharbada, ekarpen interesgarria izan daiteke beste tradizio batzuentzat, bertsolaritzaren esperientzia oinarri hartuta horiek nola bultza daitezkeen ikusteko».

Hiru editoreen sarreraren ondotik, Iguaran, Uria, Artetxe, Soto eta Lujanbioren testuak dakartza liburuak. Beñat Krolem sortzaileak ere idatzi du berea, inprobisazioak artean duen lekuaz. Larraitz Ariznabarretak landutakoa dator jarraian, zeinak instituzionalizazioan jarri duen fokua: «Nire interesa egon da ikustean bertsogintzako instituzionalizazioa zertan eman den. Eta erakutsi nahi izan dut, batetik, bertso eskolek nola islatzen duten Euskal Herrian azken urteetan beste maila batzuetan gertatu den instituzionalizazio hori; eta bestetik, bertso eskolek zer eragin sakon eduki duten instituzionalizazio horretan». Amaitzeko, 2018an Artetxeri eta Lujanbiori egindako elkarrizketa bat ere jaso dute liburuan.

1970-1980ko urteetan sortu ziren bertso eskolak, euskal kulturaren eta euskararen biziberritze mugimendu zabalago baten baitan, Artetxek gogora ekarri duenez. «Bertso eskolek etengabe uztartzen dituzte esperimentazioa, sistematizazioa, horren gaineko hausnarketa eta dibulgazioa. Eta ikerketak ere badu hortik». Ikerketan, bertso jardunean zein bertsolaritzaren irakaskuntzan, aste barruko nahiz asteburuko «inertziek» eramateko arriskua izaten da, bertsolari eta ikertzailearen hitzetan. «Horrelako ekimen batek behartzen gaitu gelditu, hausnartu eta egiten ari garen horren gaineko begirada bat izatera». Alde horretatik, eskertu egin du begirada hori bertso eskolei eskaintzea. «Espero dut liburu hau ikerketa berrien abiapuntu izatea».

Liburua eskura dago Renoko ikergunearen webgunean.


Summary: UEMAko udalerrietan hamar osasun langiletik hiruk ez daukate euskara maila egiaztatuta. Hamarkadotan egin diren aurrerapausoak aintzat hartu behar badira ere arazoak «egiturazkoak» direla esan du propio egoera aztertzeko bi urtean behin ateratzen duen txostenean, eta bi osasun sistemen arteko alde «handiaz» ere ohartarazi du.

UEMA udalerri euskaldunen mankomunitatean 101 udalerri daude; horietako osasun zerbitzu publikoetako datuak «behatu eta aztertuta», hizkuntza eskubideak bermatzen diren aztertu du ikerketa batean, eta horra ondorioetako bat: udalerri horietan ari diren hamar osasun langiletik hiruk ez daukate euskara maila egiaztatuta. Osakidetzako zentroetan %19 dira; Osasunbidekoetan, %75. Udalerri horietako herritarrek beste herri batzuetako osasun zentro batzuetara edo dagozkien erreferentziazko erietxeetara joan behar izaten dute usu, eta eremu horietan oraindik ere agerikoagoa da arazoa. Horra, esaterako, ospitaleetan zer gertatzen den: langileen bi herenek ez dute euskara gaitasuna egiaztatuta. Osakidetzan %57 dira; Osasunbidean, %99.

Hortik dator UEMAren salaketa. Igaro hamarkadetan aurrerapausoak egin diren arren hizkuntza eskakizunak «egituraz» urratzen direla salatu du. «Egunero urratzen dira hizkuntza eskubideak oraindik». Ikerketa hori bi urtean behin egiten du mankomunitateak, eta zer metodologiari jarraitzen dioten azaldu dute. Hiru «geruzatan» aztertu dituzte osasun zerbitzuak. Gertuenekoak, batetik: UEMA barruko udalerrietan dauden 64 osasun etxeak eta larrialdi zerbitzuak. Ingurukoak, bestetik: udalerrietan bertan egon ez arren UEMAko herritarrei arreta ematen dieten osasun zentroak. Eta erietxeak, azkenik: herri horietan bizi direnei dagozkien «erreferentziazko» ospitaleak. Salatu dute, oro har, ikerketa honetako datuak aurreko urteetakoekin alderatuta, «eboluzio argirik» ez dela ikusten langileen ezagutza aldetik: «aurrerapauso nabarmenik» ez dago. Lehen «geruzan» 821 lanpostu aztertu dituzte,: 669 postu Osakidetzarenak dira, eta 152 Osasunbidearenak. %87k jarria dute euskaraz jakiteko derrigortasuna. UEMAk jakinarazi du zailtasunak izan dituela horietatik zenbatek konplitzen duten jakiteko. Osasunbideak euskara jakitea nahitaezkoa den postuetan bakarrik aztertu du langileak euskaraz badakien, eta gainerako kasuetan langileek ez dakitela ondorioztatu du. «Muga» hori aintzat hartuta atera duten «argazki orokorra» zera da, postuen %70etan ari direla eskakizuna egiaztatuta daukaten langileak. Arloka, badira aldeak; esaterako, erizain laguntzaileen postuetan gehienak egiaztatu gabe daudela ikusi dute. Derrigortasunean, badira aldeak sistema batetik bestera, eta hori oso argi ikusten da, esaterako, lehen «geruza» honetan: Osakidetzari dagokionez, udalerrietako lanpostuen %99k daukate derrigortasuna ezarrita; Osasunbidean, %34k. Portzentajeak aldatzen badira ere, desoreka hori argi ikusten da txosten guztian, atal guztietan, eta bi sistemen arteko alde «handiaz» ohartarazi du mankomunitateak ikerketatik atera dituen ondorio nagusietan. Egoera eskasagoa «Geruzetan» behera egin ahala, okerragoa da egoera. UEMAko herritarrek inguruko udalerrietan erabiltzen dituzten 35 zentro aztertu dituzte, eta 376 lanpostu. Kasu horietan, Osakidetzan langileen %27 daukate hizkuntza eskakizuna egiaztatu gabe; Osasunbidean, %78k. Hor ere bi sistemen arteko aldea nabarmena da: Osakidetzan lanpostuen %96 dute hizkuntza eskakizuna jarria; Osasunbidean, %28k. «Erreferentziazko erietxeei» dagokienez, 11 ospitale dira guztira, eta egoera ez da batere homogeneoa: euskararen ezagutzaren egiaztatzeari begira, «aldeak handiak» dira erietxeen artean. Derrigortasunari begira ere, desoreka oso handia da, berriro ere, osasun sistemen arabera. Osakidetzako erietxeetan lanpostuen ia erdiek dute ipinita derrigortasuna; Osasunbidean, %1ek ere ez. Eskakizuna betetzeari dagokionez, langileen %57k dute maila egiaztatu gabe Osakidetzan.

Aparte nabarmendu nahi izan du mankomunitateak pediatriako egoera ere. Formalki bideratuta dagoelako, baina errealitatean «hutsuneak» agerikoak direlako: «Bereziki aipatzekoa da pediatrian dagoen hutsunea: nahiz eta euskaraz jakiteko beharra daukaten postu gehienek, horietako askotan daude euskaraz ez dakiten langileak». Ohartarazi du, gainera, urteotan osasun profesionalen falta agerikoa izan dela zentro askotan, horrek ugaritu egin dituela «hutsuneak eta ordezkapenak», eta zaildu egin duela horrek hizkuntza eskakizunen gaineko eboluzio on bat. Bide aski arriskutsua dela uste du, ordea: «Profesional gabeziaren testuingurua ez litzateke baliatu behar hizkuntza eskubideak bigarren mailan uzteko: erakundeen obligazioa da eskubide horiek bermatzea».

Horiek horrela, egoera bideratze aldera, «egiturazko erabakiak» eskatu ditu mankomunitateak. Oinarrietatik: «Ezinbestekoa da etorkizuneko osasun langileak euskaraz trebatzeko neurriak hartzea unibertsitateetan». Egungo euskarazko zerbitzuak eskaintzeko sistemak «egituratzeko» ere eskatu du. Eta ezagutzaz harago egitea ere beharrezkoa dela gogoratu du: erabileran eragiteko «irizpideak» jarri behar dira.


Summary: Unai Laso sei hilabete inguru egongo da jokatu gabe. Baikoko aurrelariari gaur egin diote ebakuntza, hautsita baitzeukan eskuin aldakako labrum hezurra. Lesioaren ondorioz, ez du jokatuko udan, ez Lau eta Erdiko Txapelketa, ez binakakoaren lehen partidak.

Itxurra txarra zuen lesioak, eta gaur baieztatu da zorigaitzeko albistea: Unai Laso (Bizkarreta-Gerendiain, Nafarroa, 1997) denbora luzez egongo da jokatu gabe. Baikoko aurrelariak aspalditik zuen min eskuin aldakan, eta horrek ez dio utzi bete-betean aritzen. Horregatik erabaki du ebakuntza egitea.

Gaur egin diote, Gasteizen. Mikel Sanchez buru duen lantaldeak operatu du. Ez da arazorik izan, eta ondo atera da. Hori izan da albiste on bakarra, ebakuntza amaitutakoan Iñigo Simon Baiko enpresako mediku buruak jakinarazi baitu Lasok sei hilabete inguru beharko dituela berriro jokatu ahal izateko. Ez da izan ezusteko albistea, Iosu Eskiroz Baikoko atzelariak lesio bera izan baitzuen duela bi urte, eta ia urte erdiz egon baitzen jokatu gabe.

Sei hilabete denbora asko da, eta zer esanik ez kirolean. Hala, Lasok ez du jokatuko udan, ez Lau eta Erdiko Txapelketa, ezta binakakoaren lehen partidak ere. Lasoren lesioa kolpe latza da pilotariarentzat, Baikorentzat eta pilotarentzat. Izan ere, duela bi urte profesionaletara itzuli zenetik punta-puntan zebilen: txapeldun izan da buruz buru, eta txapeldunorde lau eta erdian eta binakakoan; azken horretan bi aldiz.


Summary: Irungo gizon bat espetxeratu dute sexu eraso bat egitea leporatuta. Maiatz amaieran gertatu zen erasoa, biktimaren etxeko atarian

Kartzelan sartu dute joan den barikuan atxilotutako 21 urteko gizona, emakume bati sexu eraso bat egitea leporatuta. Maiatzaren 28an gertatu zen erasoa: ustezko erasotzaileak biktimari jarraitu zion etxeko atariraino; barruan sartu, eta sexu eraso bat egin zion.

Ertzaintzaren arabera, andreak «gogor» egin zion aurre, eta ihes egitea eta etxean sartzea lortu zuen. Ohar bidez adierazi dutenez, Ertzaintzaren polizia zientifikoak lortu du erasotzailearen profil genetikoa osatzea.

Ertzainek hainbat egunez zelatatu zuten ekainaren hasieran, eta 9an atxilotu zuten. Etxea miatu, eta «ustez egitateen egunean erabilitako jantziak» konfiskatu zizkioten. Gaur jarri dute Irungo Epaitegiaren eskuetan, eta epaileak atxilotua espetxeratzeko agindua eman du.

Hiru eraso Zornotzan

Zornotzako Udalak adierazpen instituzional bat onartu du gaur azken egunotan herrian gertatutako hiru eraso matxistak «irmoki» gaitzesteko. Babesa helarazi die biktimei eta haien familia eta ingurukoei. Adierazpenean azpimarratu dute euren lehentasuna izango dela biktimak lehentasunez artatzea eta prebentzio lana egitea, «emakumeek eta LGTBI+ pertsonek indarkeriari aurre egin» diezaioten eta «erasotzaileen zigorgabetasun soziala ez ahalbidetzeko tresnak izan ditzaten». Kontzentrazioa egingo dute gaur, 19:00etan, eta bihar, asteartea, 12:00etan.


Summary: Abanton gizon bat ospitaleratu dute eraso LGTBIfobo baten ondorioz. Bi gizoni eraso diete Gallartako jaietan, domekako ordu txikietan.

Gizon bikote bat jipoitu zuten atzo, goizeko ordu txikietan, Abanton (Bizkaia). Tele7 katearen arabera, 30 urtetik behera dituzte gizonek, eta eskutik oratuta ari ziren oinez, txosnetatik hurre. Goizeko seiak aldera gertatu zen erasoa, Gallarta auzoko jaietan, eta, iseka egiteaz gain, ukabilkadak eman zizkieten bi gizonei.

Kolpeetako baten ondorioz, biktimetako bat atzerantz jausi zen, eta burua lurraren kontra jo zuen. Ospitaleratu egin behar izan dute. Ertzaintzak adierazi duenez, biktimek oraindik ez dute salaketarik ipini, eta ez dituzte erasotzaileak atxilotu. Abantoko Udalak irmoki gaitzetsi du gertatutakoa, eta dei egin die herritarrei gaur 19:00etan egitekoa den kontzentrazioan parte har dezaten.


Summary: Mugerreko pleita gunearen handitze proiektua salatu dute ingurunearen defentsarako elkarteek. Elkargoak tren autobidea errezibitu nahiko luke Mugerreko pleita gunean. Baina, proiektu nagusi horren bidez «nahitaezkoak ez diren» beste batzuk egin nahi dituztela deitoratu dute elkarteek. Tokiko biodibertsitatea kaltetuko luke handitze proiektuak.

Mugerreko pleita gunearen (Lapurdi) handitze proiektuaren gardentasun falta deitoratu zuten atzo CADE eta Mouguerre Cadre de Vie elkarteek. Besteak beste, «eragin ekologiko eta hidraulikoak» ukango ditu, Martine Bouchet Mouguerre Cadre de Vieko kidearen arabera. Horregatik, «benetako inkesta publiko» bat egin dadila aldarrikatu dute, tokiko biztanleek proiektuaren «helburuez eta egokitasunaz eztabaida» dezaten. Izan ere, Euskal Hirigune Elkargoak Cherbourgtik (Normandia) Mugerrera iritsiko litzatekeen tren autobidea errezibitu nahiko luke bertan. Baina handitze proiektu horrek beste bat «ezkutatzen» duela salatu dute elkarteek, 3,3 hektarea «debalde» artifizializatuko bailituzkete.

Tren autobidearen proiektuaren inguruan nahiko «dudakor» daudela azaldu zuen Bouchetek: «Mugerretik aurrerako bidean, kamioi bidez garraiatuko lukete merkantzia, eta oraino gehiago emendatu A63ko kamioi kopurua; gaur egun itsasontziz egiten dute». Bestalde, tren autobidea Briattany Ferries enpresaren iniziatiba pribatua dela azaldu zuen Bouchetek, eta jada Mugerreko pleitan dagoen Novatransi sortuko liokeen konkurrentzia ukan zuen gogoan.

2020ko uztailean eman zuen Jean Castex orduko lehen ministroak Cherbourg eta Mugerren arteko tren autobidearen berri; Irlanda eta Espainia lotzea zen xedea. Elkargoak Mugerreko CEF Europako Pleita Zentroa eskaini nahi die iritsiera gisa. Horretarako, Europaren diru laguntzak eskatu dituzte, eta ekainean jakingo da esleitua izan zaien.

Baina proiektu nagusi honek beste bat «ezkutatzen» duela salatu zuten elkarteek. Hain zuzen, 3,3 hektarea artifizializatuko lituzkete DJO enpresa lekualdatzeko. Elkarteek azpimarratu zuten artifizializazio hori «debaldekoa» dela, eta Mugerreko pleita gunetik hurbil dagoen alternatiba proposatu zuten: Les Salines, alferrik utzia den 10 hektareako industrialdea. Izan ere, DJO enpresak ez du «ezer ikustekorik trenbideetako aktibitatearekin»; beraz, ez du zertan bertan kokatu.

Horrez gain, pleita gunearen handitzeak ZAC antolaketa adostuko gunearen mugak gainditzen dituela salatu zuten elkarteek. 100 hektarea inguruko gunea da, eta haietatik hamazazpi ez dira oraindik artifizializatuak. Handitze proiektuak hamazazpi hektarea horiek artifizializatuko lituzke. Baina, Mugerreko PLUaren berrikuspena eginda, elkarteak ohartu dira handitze proiektuan ZACaren kanpo dauden hiru lursail ere sartzen direla proiektuan. Hiru etxe dira; haietarik bi Elkargoak erosi ditu jada, eta inor ez da bizi bertan. Hirugarrenean, berriz, norbait bizi da. «Ezin dute PLUan aldaketa soil bat eginez ZAC eremua handitu; egin-molde eskandalagarria da. Helegite bat jarri dugu, eta, ez bada nahikoa, administrazio auzitegira joko dugu», azaldu zuen Bouchetek.

Mugerreko pleita gunea uholde lautada bat da, biodibertsitate handikoa. Bertan eraikitzeko, lur maila hiru metro igo beharko lukete. Frantziako CNPN Naturaren Babesteko Kontseilu Nazionalak proiektuaren gaineko iritzi ezkorra argitaratu zuen apiril erditsuan. Hainbat espezie babestu aurkitu dituzte bertan, eta Euskal Hirigune Elkargoak proposatzen duen konpentsatze eremua eskasa dela azpimarratu dute. Izan ere, uholde lautadetan egin kalteak konpentsatzeko, Elkargoak berriz naturalizatu behar ditu beste eremu batzuk, eta kalteak sortuko dituen eremua halako hiru izan behar dute konpentsazio eremuek.


Summary: Prezioen igoera berriz moteldu da Hego Euskal Herrian. Iazko salneurrien aldean behera egin dute erregaien prezioek, eta elikagaien garestitzea ere geldotu egin da. Azpiko inflazioa %6,4ra apaldu da.

Pixkanaka bada ere, inflazioa geldotzen ari da Hego Euskal Herrian. Maiatzean, prezio igoerek berriz ere beheranzko bidea hartu dute, eta urte arteko inflazioa %3,5era apaldu da, apirileko igoeraren ostean. Aurretik, inflazioak gora egin zuen apirilean, martxoko %3,4tik %4,2ra.

Joan den hilabeteko inflazio samurragoaren erantzule nagusia erregaien prezioak izan dira, iazko maiatzetik merkatu egin baitira (-%10,7), eta horrek neurri batean apaldu egin baititu garraio prezioak; besteak beste, garraio publikoarenak. Behera egin du etxeko argindarra eta berokuntza kontuan hartzen dituen indizeak ere (-%22,3)

Elikagaiak ere jada ez dira erritmo berean garestitzen ari, nahiz eta oraindik %10 baino gehiago igo diren prezioak: %11,9. Joan urteko maiatzeko prezioekin alderatuta, azukrea garestitu da gehien (%56,1); esnea %25,1 garestiago dago, eta esnekiengatik %11,5 gehiago ordaindu da. Haragietan, prezio igoera handienak txerrikietan izan dira (%16,1), baina beste haragiak ere garestitu dira, hala nola behiki (%6,4) eta hegazti haragia (%4,7). Zerealak, berriz, %17 garestiago daude.

Azpiko inflazioaren indizeak ere, zeinak kanpoan uzten baititu kontsumo prezio aldakorrenak —erregaiak eta elikagai freskoak—, behera egin du maiatzean Hego Euskal Herrian: %6,8tik %6,4ra. Iazko urriraino joan behar da horren tasa apala ikusteko.


Summary: Gizonezko bat atxilotu dute Nottinghamen, hiru pertsona hiltzea egotzita. Poliziaren arabera, goizaldean aurkitu dituzte hiru hildakoen gorpuak, hiriko bi tokitan. Ikerketa zabalik dago oraindik.

Erresuma Batuko Poliziak zabaldu duenez, 31 urteko gizonezko bat atxilotu dute goizean, beste hiru lagunen hilketarekin zerikusia duelakoan. Iturri ofizialen arabera, goizaldeko lauretan jaso dute abisua Polizian esanez bi gorpu agertu direla Nottingham hiriko Ilkeston kalean, eta handik gutxira topatu dute hirugarren hilotza, Magdala kalean. Beste hiru pertsona, berriz, erietxera eraman behar izan dituzte, norbaitek ibilgailu batekin eraso diela eta. Poliziak azaldu du gertakari guztiak lotuta dauden susmoa dutela, baina ez dute azalpen gehiagorik eman. Ikerketa zabalik dago oraindik.

«Ikerketa abiatu besterik ez dugu egin, eta argitu nahian gabiltza zer gertatu den zehazki. Herritarrei eskatzen diegu lasai egoteko galdeketak egiten ditugun bitartean. Ikerketak aurrera egiten duen bitartean, hainbat kale itxiko ditugu», esan du Nottimgham hiriko poliziaburu Kate Meynellek.


Summary: EH Bilduk «irmoki» salatu du maiatzaren 27an Sorian gertatutako erasoa. Ostegunean elkarretaratzea eginen dute Donostian, erasoa gaitzesteko eta biktimari babesa erakusteko

Donostiako EH Bilduk ohar bidez adierazi berri du «irmoki» salatzen duela maiatzaren 27an Sorian (Espainia) Ion Aranburu donostiarrari egindako erasoa. Era berean, biktimari eta haren ingurukoei «babes osoa» helarazi diete, eta dagokien erakundeek gertatutakoa argitu dezatela eskatu dute. «Kasu honetan zerikusia izan dezaketen erakunde publikoen aldetik ia inongo informaziorik jaso gabe jarraitzen dugu; inongo ikerketarik dagoen ere ez dakigu», gehitu dute.

Ikusi gehiago: «Katalanen aurkako faxisten eraso bat izan da, eta erdian euskaldun bat harrapatu dute»

Erasoa gaitzesteko eta biktimari babesa erakusteko, Donostiako Antigua auzoko bizilagunek elkarretaratzea eginen dute ostegunean 20:00etan, Gaskoinia plazan. EH Bilduk elkarretaratze horretan parte hartzeko deia egin du.

Numantzia-Cornella partidaren egunean gertatu zen erasoa, taberna baten aurrean. Hainbat ultraren artean jipoitu zuten gizona, eta, eragin zizkioten zaurien ondorioz, Burgosko (Espainia) ospitaleko zainketa intentsiboetako unitatean egon behar izan du, oso larri.


Summary: Urkulluk Sanchezi eskatu dio Atlantikoko makroeskualdea lehenesteko. Sanchezek uztailaren 1ean hartuko du Europako Batasuneko Kontseiluko presidentetza, bozetako kanpainaurrea martxan dela.

Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluk beste urrats bat egin du Atlantikoko makroeskualde bat sortzeko presio egiteko asmoz. Espainiako gobernuburu Pedro Sanchezi bidalitako gutun batean, lehendakariak eskatu dio «ahalegin guztiak» egiteko Europar Kontseiluak urtea amaitu aurretik onartu dezan proiektua, eta Europako Batzordeak lanari ekin diezaion. «Lehentasunezkotzat» jotzeko arrazoietako bat da Hego Euskal Herriaren eta Europa iparraldearen arteko trenbide eta energia konexioetan indar egitea, Frantziak euskal Y-aren iparraldeko lotura 2042ra arte atzeratuko duela jakinarazi duen honetan.

Sanchezek uztailaren 1ean hartuko du Europako Batasuneko Kontseiluko presidentetza, sei hilabetez, eta agintaldiko agendan kokatu nahi du makroeskualdea Urkulluk, iritzita proiektua «funtsezkoa» dela «Atlantikoko lurraldeen interesen promoziorako eta horien defentsa hobeago bat egiteko Europako Batasunean». Presio egiteko bazkideak ere topatu ditu. Besteak beste, euroeskualdearen biltzar orokorra baliatu zuten Urkulluk eta Nafarroako eta Akitania Berriko gobernuburuek makroeskualdearen alde egin eta AHTaren Atlantikoko ardatza osatzearen garrantzia nabarmentzeko. Aurrez, antzeko mezua adostu zuten lehendakariak berak eta Galiziako, Asturiasko eta Kantabriako presidenteek. Haiekin bat egin du Galesko Gobernuak ere, eta denek parte hartu zuten Cardiffen egindako Ardatz Atlantikoko Batzordearen bileran, maiatzaren 23an.

Espainiako gobernuburuak adierazi zuen proiektuarekin bat egiten duela, baina garai korapilatsuan helduko dio Europako Batasuneko Kontseiluko agintaldiari. Jada kanpainaurreari ekin diote alderdiek uztailaren 23ko Espainiako Gorteetarako bozei begira, eta horien ostean ere inbestidura adosteko negoziazioak iritsiko dira. Beraz, ikusteko dago jokaleku horretan zenbateraino egingo duen indar Sanchezek Europari dagozkion egitasmoetan.

Espainiako Gobernuari soilik ez, Urkulluk gutun bera bidali die Portugalek, Irlandak, Frantziak eta Erresuma Batuak Espainian dituzten enbaxadoreei ere. Izatez, aurrez ere bidali zien mezu bera Portugalgo eta Frantziako ordezkariei, apirilean Madrilen egindako bilera banatan. Orduan, Joao Mira-Gomes enbaxadoreak erantzun zion Portugal proiektua babesteko prest legokeela; Jean-Michel Casak, berriz, Parisek ez lukeela arazorik ikusiko gaia agendan txertatuko balitz.

Makroeskualdea eratzearen helburuetako bat da Europako Batasunean presio egiteko talde bilakatzea, batez ere Atlantikoko ardatzeko azpiegituretan eta inbertsioetan indar egiteko. Izan ere, parte hartuko luketen zenbait instituziok «arriskutzat» jo dute, besteak beste, Europako Batasuneko erabakiguneek ekialderantz egin izana eta Frantziak abiadura handiko trenaren hegoaldeko konexioak atzeratzea. Hala, Urkulluk adierazi zuen makroeskualdeak lagunduko lukeela Europako eskualdeen arteko «oreka berrezartzen».

AHTaren konexioa

Datozen urteetan martxan beharko luketen azpiegituretako bat da AHT abiadura handiko trenaren konexioa, baina ez da Eusko Jaurlaritzak nahi bezain azkar ari. Parisek Europako Batasunarekin hartutako konpromisoaren arabera, Bordele eta Akize (Okzitania) batuko dituen trenaren igarobidea 2030erako egin behar zuten. Frantziak, baina, iragarri du 2042ra arte atzeratuko dutela proiektua; eta, ondorioz, baita euskal Y-a Europa iparraldearekin lotzeko aukera ere.

Frantziako Gobernuaren erabakiaren aurka egin du EAJk Europako Parlamentuan. Europako garraio azpiegituren eraikuntzan izan diren atzerapenak aztertzen dituen txosten baten inguruan eztabaidatu zuten atzo, eta gaur egingo dute haren inguruko bozketa. Txostenaren arabera, %40rainoko gainkostuak atzeman dituzte oinarrizko azpiegituretan, eta, batez beste, hamar urteko atzerapenak, besteak beste estatuen arteko mugetako konexioetan. Horretarako arrazoia estatuek Europako Batasunarekin adostutako helburuen eta barrura begirakoen arteko ezberdintasunak direla ere jaso dute.

Izaskun Bilbao jeltzalearen ustez, Frantziak AHTaren hegoaldeko konexioarekin egin duena Europako Parlamentuak «salatutako» egoeraren adibide da, eta beharrezkotzat jo zuen erantzun bat ematea. Hala, Europako tren sarearentzat «lehentasunezkoak ez diren» inbertsioetarako laguntzak kentzearen alde egin zuen, «oinarrizkotzat» jotzen direnen mesedetan.


Summary: Zahar etxeetarako Jaurlaritzaren dekretua aurrekoaren «antzekoa» dela esan dute egoiliarren senideek. COVID-19aren izurriak ondorio gaiztoak izan zituen egoitzetan, eta testua hilabete haietan ikusitako gabeziak aintzat hartuta ondu duela argudiatu du administrazioak, egoitzetan moduluko 25 egoiliar baino gehiago ez egoteko, eta gaueko arta ere bermatzeko.

Zaharren egoitzetako egoerak kezka handiak eragin zituen COVID-19aren pandemian. Gaitza bereziki erasokorra izan zen adinekoekin, eta haren ondorioak larriak izan ziren egoitzetan: Hegoaldeko zahar etxeetan, gutxienez 1.800 egoiliar hil zituen 2020ko martxoaren 1etik 2023ko irailaren 11ra bitartean. Bakarrik hil behar izan zuten askok, eta egoiliar ia denek hilabeteak egin zituzten bakartuta. Gaur, Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiken sailburu Nerea Melgosak zahar etxeak arautzeko dekretua birmoldatzeko agindua onartu du. Egin duten testuan, badira aldaketak. Zahar etxeetako moduluek, esaterako, gehienez ere 25 egoiliarrekoak izan beharko dutela jarri dute; eta arta zuzena ematen duten langileen ratioa %15 handituko da, hainbat albiste agentziak azaldu dutenez. Egoitza berriei ere jarri nahi zaie muga: 150 egoiliar baino gehiago ezingo dituzte hartu.

Babestu elkartean Bizkaiko egoiliarren familiartekoak batzen dira. Elkarteko eledun Xabier Monrealek esan du irakurri dutela dekretu eraberritua, eta aurrekoaren «antzekoa» iruditu zaiela, alegia, eskasa arta ona bermatzeko, aurrez ere usu salatu izan baitituzte dekretu horren mugak. Minduta daude, era berean, Eusko Jaurlaritzak ez duelako egoiliarren senideengana jo testua ontzeko, edota gutxienez iritzia galdetzeko. Hedabideen bidez jakin dute haren berri, eta guztiz okerra iruditu zaie jokabide hori. «Ez dugu aukerarik izan aurrez testua ikusteko ere; Eusko Jaurlaritzak oso urrun dauka hainbestetan aipatzen duen gobernantza eredu berria». Kexu da: «Ez digute entzun ere egin»

Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, foru aldundien ardurapean daude zahar etxeak, eta araudietan eta adinekoek jasotzen duten artan badira aldeak herrialdetik herrialdera; egoitzatik egoitzara ere bai sarri. Zaila da ematen den artaren erretratu orokor bat izatea. Jaurlaritzak oinarrizko irizpideak ematen ditu denentzat, ordea, eta dekretu honen bidez oinarri horiek birmoldatzea da asmoa.

Izurriaren ondorioz ikusitako hainbat gabezia kontuan hartuta ondu dute dekretuaren zirriborroa. Irizpide berriek «kalitatea eta hobekuntza iraunkorra» ardatz dutela esan dute dekretuan. Xedeen artean, honako hau ere bai: osasun sistemaren eta adinekoen egoitzetako osasun zerbitzuen arteko koordinazioa hobetu egin behar da. Alde horretatik, zaintza aringarriei ere erreparatu nahi diete.

Zaintza aringarriak

Egun, badira gabeziak. Apirilean, Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak zaintza aringarrien plan berria aurkeztu zuen, 2027ra arteko asmoekin. Propio jarri du administrazioak planeko xedeen artean zahar etxeekiko koordinazioa hobetzea. Zaintza aringarrien arloko Arinduz elkarteko profesionalek planaren aurkezpenaren harira esan zuten lan handia egin behar dela horretarako. Hainbat arazo jarri zituzten mahai gainean. Izan ere, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan osasun zerbitzuak eta gizarte zerbitzuak «bereizita» daude sarri; areago, «aparteko bi mundu dira», eta erreminta informatiko igualak ere ez dituzte. Zahar etxe pribatuetako egoera hizpide, defizitak ugariak direla esan zuten. Profesional «eskasia» ere, oro har, konpondu beharreko arazoa dela erantsi zuten, eta bereziki egoitza pribatuetan dela larria.

Horiek horrela, dekretuaren bidez, Jaurlaritzak plan bat ondu nahi du propio egoitzetan ere zaintza aringarrien arloan aurrera egiteko, eta trebatu egin nahi ditu profesionalak, egoera horietan arta ona emateko. Helburua da «bizitzaren amaieran» pertsonen «duintasuna eta eskubideak» bermatzea.

Heriotzako orduan ez ezik, egoitzako bizialdi osoan hartu beharko dira aintzat pertsona bakoitzaren nahiak eta desioak, eta horren araberako planak ondu beharko dira. Hobetu egin nahi dute egoiliarren senideekin harremanak izateko bidea ere. Gaur egun, senideen elkarteak kritikoak dira egoitzetan hitza izateko dituzten bideekin, eta isilaraziak sentitzen direla adierazi dute behin baino gehiagotan. Eta Monrealek argi salatu du alde horretatik ez datorrela berrikuntzarik dekretu horretan ere. Nora begiratua badagoela esan du, inguruetan badirelako esperientzia interesgarriak, baina ez zaiela jaramonik egin. «Beste erkidego zenbaitetan ari dira urratsak egiten, baina hemen ez».

Dekretuaren testuan, xedeen artean jarri dute egoiliarrak ez lotzea ere. Egun, adinekoak ez lotzeko konpromisoarekin ari dira hainbat zahar etxe, haiek geldirik egoteko bide fisiko eta kimikoak saihestera egiten dute toki askotan, baina egoitza denek era horretan jarduteko bermeak ezarri nahi dituzte araudi birmoldatuarekin. Salbuespen egoeratan bakarrik onartuko da egoiliarrak lotzea, medikuaren preskripziopean beti, eta egoiliarraren edota haren senitartekoen edo gertukoen onespenarekin.

24 orduko arta

Egoitzetan, arta zuzenak eguneko 24 orduetan bermatuta egon beharko du, Jaurlaritzak ondu duen dekretu zirriborroaren arabera. Gauean, arta asistentzial teknikoa emateko gaitutako langile bat bermatu beharko da 50 egoiliar arteko egoitzetan. 51-100 egoiliar artean dituztenetan, bi izango dira. 100-150 artekoetan, hiru. Hortik gorakoetan, lau.

Ratioen igoerari buruz Monrealek esan du beraiek zaintzaileen arta zuzenari erreparatzen diotela batez ere, eta horretan ez dutela ikusi igoerarik. Testua goitik behera begiratuta ere, aldaketa gutxi ikusi dituzte. «Berandu» datorrela uste dute, gainera.

Propio zirriborroan «gaueko arta» aipatzen dela onartu du, senitartekoen aspaldiko eskea dela, baina ezarri diren ratioak oso-oso apalak iruditzen zaizkio. «Zaintzaile bat 50 egoiliarreko? Hori zer da!»

Gainera, osasun artak beti aurrez aurrekoa izan behar duenik ez du bermatzen dekretuak; zenbait kasutan, zabalik uzten du gailu telematikoen bidezko arreta emateko atea. Zahar etxeetako egoiliarren familien beste eskeetako bat da osasun arta presentzial osoagoa bermatzea; izan ere, haien salaketetako bat da egun erizainen 24 orduko arta ez dela bermatzen egoitza askotan. Monrealen arabera, hori aldatzeko biderik ez da irekiko dekretu berriarekin: «Erizainik gabe egon daitezke».

Ebaluazio eta koordinazio batzorde bat ere eratu nahi da testu berriarekin, egin behar diren aldaketen gaineko jarraipena egiteko. Aurreko dekretua ez da indargabetuko; berrian egindako aldaketekin ordezkatuko da. Berri hau onartzeko prozesuan hainbat urrats falta dira oraindik. Behin dekretua onartuta, egoitzek sei urte izango dituzte ezarritako aldaketetara egokitzeko.

Eusko Jaurlaritzako eledun Bingen Zupiriak esan du foru aldundiekin elkarlanean osatu dutela testua.

ELA sindikatuaren balorazioa

Zahar etxeetako langileek urteotan askotan azaldu dute ezinegona ematen duten artaren kalitatearengatik. Lan baldintzak hobetzeko eskatzen ari dira, eta ratioetan ere aldaketak nahi dituzte, egoiliarrak ondo artatzeko egun aski asti ez dutela izaten argudiatuta. Jaurlaritzaren dekretuaren albistearen harira, ohar bat plazaratu du ELA sindikatuak. Oso kritikoak dira sindikatuko ordezkariak ere. Batetik, gaitzetsi egin dute «hedabideen» bidez jakin izana testuaren berri. Horiek horrela, zer dioen aztertzeko denbora behar dute sindikatuan, eta esan dute azterketa sakon baten ondorenean baloratuko dutela xeheki. Baina dekretua egiteko bidean sindikatuari galdera egin ez izana, esaterako, jokamolde kaskarra dela uste dute. «Hedabideen» bidez jaso ahal izan dituen informazioaren arabera, ELAren iritziz, zahar etxeetako martxa arautzeko dekretu eraberritua «propagandarako titular bat» da beste ezeren gainetik. Babestu elkarteko ordezkarien iritzi bera dute: «Jasotzen diren gauza asko jada jasota daude dekretuaren egungo testuan». Proposatu diren aldaketak, halaber, «hobekuntza arkitektonikoetara» bideratuta daudela esan dute, eta horien bidez onura lortuko dutela, batez ere, «eraikuntza enpresek».


Summary: Nekane Artola izango da Ikastolen Elkarteko lehendakaria. Lehendakaria ez ezik, lehendakariordea eta idazkaria ere aldatuko dituzte: Erik Etxart eta Unai Mendizabal izango dira, hurrenez hurren. Kargu guztiak trantsiziozkoak izango dira; 2024ko ekainean erabakiko dituzte behin betikoak.

Ikastolen Elkarteak joan den astean iragarri zuen Koldo Tellituk elkarteko lehendakari lanak utziko zituela, hamalau urteko ibilbidearen ostean. Atzo Artezkaritza Kontseilua bildu zen, eta bertan erabaki zuten nork hartuko duen lekukoa: Nekane Artola izango da aurrerantzean Ikastolen Elkarteko lehendakaria.

Artola Lezokoa (Gipuzkoa) da, 1975ean sortua. Ikastolen Elkarteko lehendakari lanak hartu aurretik, Kilometroak Kultur Erakundeko lehendakaria eta Ikastolen Elkarteko lehendakariordea izana da.

Artezkaritza Kontseiluko beste kargu batzuk ere berritu dituzte: Erik Etxart izango da lehendakariordea, Unai Mendizabal idazkaria, eta Elena Zabaleta eta Josune Bañales idazkariordeak. Lurraldetasun irizpidea kontuan hartuta hautatu dituzte. Izan ere, Pasaia-Lezo lizeoko ordezkaria da Artola, Bernart Etxepare lizeokoa Etxart, Armentia ikastolakoa Mendizabal, Baztan ikastolakoa Zabaleta, eta Kirikiño ikastolakoa Bañales. «Aukera ezin hobea da lurraldetasunaren ikuspegitik ikastolak gobernantza eredu demokratiko eta berdinzale baten baitan gidatzeko».

Karguak, baina, trantsiziozkoak izango dira; 2024ko ekainean egingo duten ikastolen VII. Batzarrean erabakiko dituzte luzera begirako izenak. Azaldu dutenez, Ikastolen Elkartea Bihar prozesuan murgilduta dago; hain zuzen, ikastolek datozen urteetan gizarteari egingo dioten ekarpena zehazteko erabiliko dute prozesu hori. Hor kokatu dute karguak trantsiziozkoak izateko erabakia. «Prozesu horren barruan irudikatzen dugu ikastolek artezkaritzako trantsizio egoera hau ere».Lanketa hori eginda, urtebete barru, luzera begirako kargudunak izendatuko dituzte batzarrean: «Ikastolek, hurrengo urteetako estrategia eta gakoak aurkezteaz gain, gobernantza demokratikoaren baitan, berau ahalbidetuko duten artezkaritza kontseiluko kargu gorenak ere izendatuko ditugu».


Summary: Lehortea apur bat hobetu da, baina zerealean galerak handiak dira Nafarroan. Kaltetutako 40.000 hektareetatik 31.228k nekazaritza asegurua dute. Lur horien gaineko azterketaren arabera, Erriberan gari uztaren %90 galdu da, eta garagar uztaren %75. Orbaibarren, uztaren %70 galdu da, eta Lizarrerrian, %55etik gora.

Maiatzaren 2an bildu zen azkenekoz Lehortearen Mahaia Nafarroan, eta, orduz geroztik, han-hemenka izan diren ekaitzek eta euriteek apur bat leundu dute lehortearen lorratza. Idorreko laboreetan, batik bat gari eta garagar uztan, kaltea eginda zegoen, eta galera handia da. Aldiz, egoera zertxobait arindu da ureztatzen diren laboreetako eremuetan, batez ere ondorengo asteetan ura beharko duten barazkiei begira. Aldi berean, apiril idorraren ostean, oso ezkor ziren abeltzainak, baina, euriteei esker, Nafarroa iparraldeko larretan eta mendialdean belarra dago. «Bazkaren erabilgarritasuna hobetu da, eta kanpaina ona izango dugu», azaldu du Itziar Gomez Landa Garapeneko kontseilariak.

Aurten, laugarren aldiz bildu dira Lehortearen Mahaiaren bueltan Landa Garapeneko Departamentuko ordezkariak sektoreko eragileekin —besteak beste, EHNE eta UAGN nekazaritza sindikatuak, UCAN kooperatiben elkartea edo Alinar kontserba industriaren elkartea—. Bileraren aurretik, Gomezek kazetariei oroitarazi die lehortea «egoera dinamikoa» dela. EHNEko Fermin Gorraizen arabera, kontraste handiko argazkia da oraingoa: «Uztarik izan ez duten edo uzta gutxi izan duten tokietan, tristea da, baina beste batzuk maiatz hasieran baino hobeto daude».

Argazki konplexua da, eremu askotan kaltea eginda baitago dagoeneko. Adibidez, gariaren eta garagarraren uztan, Nafarroako laborantzako kanpaina garrantzitsuenetako batzuetan. Maiatzean aurreratu zuten 40.000 hektareari eragin diola lehorteak, eta orain jakinarazi dute lur horietatik 9.000 inguruk ez daukatela asegururik izenpetuta, eta, ondorioz, uztan izandako galeraren %100 nozituko dutela.

Ikusi gehiago: Lehorteak 40.000 hektareari egin die kalte Nafarroan

Asegurua duten gainerako 31.228 hektareetako produkzioa aztertu du Agroseguros aseguru etxeen elkarteak. Duela bi hilabete nekazaritza elkarteek aurreratu bezala, kaltea oso handia da Erriberan: hektareako 230 kilo gari jaso dira, eta 750 kilo zereal; hots, gari uztaren %90 galdu da, eta garagar uztaren %75.

Bardeatik iparraldera, errendimendu handiagoko lurretan ere, galera ere ez da txikia, inondik ere. Orbaibarren, aztertutako lurren erdiak aintzat hartuz gero, hektareako 1.500 kilo jaso dira, eta ondorioztatu dute uztaren %70 galdu dela. Lizarrerrian, berriz, 1.442 kilo zereal jaso dira hektareako, eta 2.050 kilo gari —garagarraren %70ek eta gariaren %55ek ez du balio—. Oraindik orain behin-behineko datuak direnez, ekain amaierarako espero da argazki osoa izatea.

Ebro ibaiaren ardatza hornitzen duten urtegien mailak apur bat hobera egin du, eta, ondorioz, ureztatze lurren egoera arindu egin da. Alta, artoarentzat berandu iritsi da, hura ereiteko garaian ur horniduran murrizketak izan baitira, eta oraindik ez da neurtu zenbat laborarik jo duten aurrera eta zenbatek ez duten erein.

Gomezen arabera, udako kanpainen bilakaerak bereganatzen du euren arreta, hala udan bildu ohi diren barazkienak —tomatea, kalabazina edo leka— nola udan ereiten direnenak —brokolia, azalorea eta orburua— . Fermin Gorraiz EHNEko presidentearen arabera, adibidez, Esako urtegiko ura dakarren Bardeako ubidean ur kuota handitu zaie Zangozaldeko eta Erribera ekialdeko erabiltzaileei, hektareako 3.500 metro kubikotik 4.800era. «Artoarentzat berandu da, baina gainerako barazkientzat ongi etorriko da».

Mendialdean, egoerak nabarmen egin du hobera. «Udaberrian izututa geunden abeltzainak. Apirila hilabete berotsua izan zen, eta larreek asko sufritu dute, baina maiatzean euria egin du, eta ekainean ere bai. Belarra dago mendian eta larreetan», deskribatu du Gorraizek.

Alta, animaliei jaten emateko lastoari dagokionez, egoera zaila da. Eskari handia dago, eta prezioak nabarmen garestitu dira. «Merkatu askearekin du zerikusia, eta administrazioek esku hartzeko aukera gutxi dugu», azaldu du Itziar Gomezek. Besteak beste, biomasarekin lan egiten duten enpresa batekin jarri dira harremanetan, eta hitzartu dute lasto gutxiago erabiltzea, hura animaliei jaten emateko baliatu dadin.

Euriak arindua ekarri badu ere, zenbait tokitan izandako txingorradek ifrentzua utzi dute. Departamentuak aurreratutako datuen arabera, 2.540 hektareari egin die kalte kazkabarrak, baina oraindik orain behin betiko datuen zain daude.

Neurriak Iruñean eta Madrilen Nekazaritza Politika Bateratuko landa garapeneko funtsen jarraipenerako eta kontrolerako neurriak malgutu ditu Nafarroako Gobernuak, lehorteak eragindako ezohiko egoerari erantzuteko: besteak beste, artzaintzan izan beharreko garaia murriztu, erein gabeko gehienezko lurrak %50era igo, eta ustiakuntzek bete beharreko koadernoa atzeratu.

Alta, neurri nagusia Madrildik iritsiko da. Espainiako Gobernuak abeltzainentzako 355 milioi euroko laguntza zuzenak iragarri ditu, eta laborarientzat beste 277 milioi helduko dira, Ukrainako gerraren ondorioz izandako kostuen igoerari eta lehortearen kalteari aurre egiteko. Udako kanpaina amaitu eta ondorio ekonomikoak osorik neurtuta banatuko da dirua. Abeltzainen laguntzei dagokienez, Nafarroara sei milioi ailega daitezke.

Gorraizek eskatu dio Nafarroako Gobernuari laguntza horiek ez daitezela motz geratu. UAGNko Fermin Bariainek, berriz, eskatu du Nafarroako Gobernuaren laguntzak azkartu daitezela. «Erriberako abeltzainak gaizki pasatzen ari dira. Hainbeste atzeratzen dira neurriak, ezen azkenean euria egiten baitu».


Summary: Guadalupe Etxebarria arte sustatzailea hil da. Donostiako Bideo Jaialdia sortu zuen 1980ko hamarkadaren hasieran, eta Bordeleko Arte Eskolako zuzendaria ere izan zen. Donostia 2016ko kultur zuzendari ere aritu zen zenbait hilabetez.

Guadalupe Etxebarria (Bilbo, 1948) ikertzaile eta arte sustatzailea herenegun hil zen, Donostian, 75 urterekin.

Etxebarria arte garaikideari eta musikari egon zen lotuta oso gaztetatik. Hala, 1980ko hamarkadaren hasieran, Donostiako Bideo Jaialdia sortu zuen, eta hamarraldi berean Euskal Rock Erradikaleko hainbat bideoren bilduma osatu zuen Gasteizko Musika eta Bideo Jaialdirako. Hain zuzen ere, bideo arteari lotuta egin zuen lan urte haietan, eta, besteak beste, Bill Viola eta Bob Wilsonen lanak ekarri zituen Euskal Herrira.

Bostongo (AEB) Contemporary Art Television Funden lan egin zuen, eta hainbat sortzaileren bideoak ekoitzi zituen —besteak beste, Laurie Anderson eta Tony Oursierrenak—. Gerora, Bordeleko (Frantzia) Arte Eskolako zuzendaria izan zen, eta Madrilgo Reina Sofia arte zentroan ere lan egin zuen.

2012an Bilboko Arte Ederren Museoan antolatutako Gaur Hemen Orain erakusketako komisarioa izan zen, eta 2013ko uztailean Donostia 2016 kultur hiriburutzako kultur zuzendari izendatu zuten. Ez zuen, baina, asko iraun postuan, Itziar Nogeras zuzendari nagusiak dimisioa eman ondoren Europako Kultur Hiriburutzaren Fundazioaren Patronatuak kargutik kendu baitzuen Etxebarria. Nogerasek berak adierazi zuen ez dela «egokitu» proiektura. «Kultura zuzendaritzaren soslaia ez zaie egokitzen 2016 proiektuaren ezaugarriei, eta hori arazo handia izan da azkeneko zazpi hilabeteetan», esan zuen Nogerasek.


Summary: Jaurlaritzak hamarren bat igo du hazkunde aurreikuspena, %1,6raino. Aurten 11.000 lanpostu sortuko direla uste du, eta 2024rako beste 16.000. Azpiazuk esan du inbertsioei eusteko ahalegina egingo duela.

Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ekonomia espero baino gehiago haziko da urte amaierarako. Eusko Jaurlaritzak hazkunde aurreikuspena berrikusi du, eta uste du igoera hamarren bat gehiagokoa izango dela, barne produktu gordinaren %1,6rainokoa. Gainera, gobernuak iritzi dio ekonomiak hobera egingo duelako aurreikuspenek lan merkatua hauspotuko dutela: aurten 11.000 lanpostu sortuko direla espero du, eta datorren urtean beste 16.000.

Pedro Azpiazu Ekonomia eta Ogasun sailburuak adierazi du ekonomiaren susperraldia sendotzeko baldintza egokiak daudela, baina ohartarazi du «ziurgabetasuna» ez dela desagertu oraindik: «Ukrainako gerrak segitzen du oraindik, eta inflazioari aurre egiteko interes tasak igotzen jarraitzeak ere ekonomia motelduko du». Halere, ez du uste Alemania eta eurogunea atzeraldi teknikoan egoteak eragin nabarmenik izango duenik. «Ekonomia nahiko ondo doa», esan du Azpiazuk.

Are gehiago, sailburuak azpimarratu du testuinguru ekonomikoa «aldekoa edo positiboa» dela, eta datorren urtean are hobea izango dela. Horregatik, urte hasieran iragarritako %2,1eko hazkundeari eutsi dio Jaurlaritzak 2024rako. Langabeziari dagokionez, aurten %8,2koa izango dela espero du, eta datorren urtean %7,5era jaitsiko dela. «Agintaldiaren hasieran, %10etik jaistea jarri genuen helburutzat, eta alde handiarekin beteko da. Oso garrantzitsua da».

Horiek horrela, Jaurlaritzak espero du ekonomiaren susperraldia sendotzen jarraitzeko moduko aurrekontuak egin ahalko dituela datorren urterako. Inbertsioei eusteko nahia azaldu du Azpiazuk, eta muga handirik gabe gastatuko duela iragarri. Atea oraindik zabalik dagoela baliatu nahi du horretarako, Bruselak, Madrilek eta Gasteizek adostu gabe baitute nola ezarriko diren zerga arauak. «Ahalik eta gehien baliatuko dugu», azpimarratu du Azpiazuk.

2024. urteko aurrekontuak prestatzeko lehen urratsa egin du Jaurlaritzak gaur, kontu horien irizpide nagusiak onartu baititu gobernu bileran. Bigarren urratsa aste batzuk barru etorriko da, aurrekontuen oinarri izango den koadro makroekonomikoa berritzen duenean.


Summary: Errusiaren eraso batek gutxienez 11 pertsona hil ditu Zelenskiren jaioterrian. 30 bat zauritu eragin ditu Moskuk Krivii Rih hiriko etxebizitza bloke bati jaurtitako misilak. Kremlinek salatu du Kievek erasoak egin dituela Errusiako Kursk eskualdean.

Kiev gerra frontean aurrerapausoak ematen ari dela nabarmentzen ari den honetan, Volodimir Zelenski Ukrainako presidentearen jaioterri Krivii Rih-ko etxebizitza bloke bati eraso egin dio Errusiak misil batekin, eta gutxienez 11 zibil hil ditu, iturri ofizialek jakinarazi dutenez. Hiri hori ez dago, berez, gerra fronteetako batean, baizik eta Dnipropetrovsk eskualdean, herrialdeko hiriburutik 450 bat kilometro hegoaldera.

Krivii Rih-ko alkate Oleksandr Vilkulek adierazi du goizaldean izan dela erasoa, eta hildakoez gain 30 bat zauritu eragin dituela. Ukrainako Ukrinform albiste agentziaren arabera, Moskuk jaurtitako «zehaztasun handiko misil batek» etxebizitza bloke bat jo du, eta horrek lehen solairutik bosgarrenerainoko sute bat piztu du. Zelenskik Twitterren idatzi du «terroristek» ez dutela «barkamenik» izango. Aurreko hilabetean, Moskuk maiztasunez bonbardatu zituen frontetik urrun dauden lekuak ere; batez ere hiriburua. Eraso horiei aurre egin ahal izateko ahaleginean, Kievek aireko defentsa sistema gehiago eskatu dizkie NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko aliatuei.

Paraleloki, Ukrainarekin muga egiten duen Errusiako Kursk eskualdeko iturri ofizialek salatu dute Ukrainako indarrek Glusxkovo herriko hogei bat etxeri jaurtigaiekin eraso egin dietela gaur. Ez dago biktimarik. Azken hilabeteetan ugaritu egin dira Ukrainaren mugan dauden Errusiako eskualdeei egindako bonbardaketak, baina Kievek ukatu egiten du horien atzean dagoela.

Ikusi gehiago: Ukrainaren arabera, kontraerasoa etekinak ematen hasi da frontean

Eta Zelenskiren jaioterrira jaurtitako misila gorabehera, Ukrainako indarrek segitzen dute Mendebaldeko herrialdeek emandako armei esker egindako kontraerasoan. Ukrainako armadako Estatu Nagusiaren bozeramaile Andri Kovalevek azaldu du Zaporizhiako Berdiansk hirian aurrerapausoak eman dituztela. Iturri ofizialek atzo azpimarratu zutenez, azken astean zenbait herri «askatu» dituzte herrialdearen hegoaldean eta hego-ekialdean: sei Donetsk eskualdean, eta bat Zaporizhian. Aurreko urteko udazken hasieratik Kievek berreskuratu dituen aurreneko lekuak lirateke horiek.

Horiek horrela, Mendebaldeak Ukrainari emandako Leopard eta Bradley tanke batzuk bereganatu dituela jakinarazi du gaur Errusiako Defentsa Ministerioak. Bideo bat ere kaleratu du iturri horrek, eta ikus daiteke Errusiako soldadu batzuk nola ari diren Ukrainaren blindatu horiek gainbegiratzen. Eta, horren harira, Boris Pistorius Alemaniako Defentsa ministroak Die Welt egunkarian aurreratu du Alemaniak beste ehun bat Leopard tanke emango dizkiola Ukrainari urtea amaitu aurretik.

Ukrainak abiatutako kontraerasoaren testuinguruan, NATOko idazkari nagusi Jens Stoltenberg AEBetako presidente Joe Bidenekin batzartu da gaur arratsaldean —Euskal Herrian 19:00ak zirenean—, Etxe Zurian. Agerraldi bateratuan, Stoltenbergek esan du NATOk Kievi emandako laguntza militarrak «aldea markatu» duela gudu zelaian. «Ukraina aurrera egiten ari da frontean, eta gero eta eremu gehiago hartzen ari da». Era berean, aliantza militarreko idazkari nagusiak aurreratu du babesa handitzeaz hitz egingo dutela uztailaren 11n erakundeak egitekoa duen goi bileran, Vilniusen (Lituania). Bidenek, berriz, iragarri du 300 milioi euro inguruko laguntza militarra bidaliko diola Kievi.

Wagnerrek, zalantzak

Wagner talde paramilitarreko buru Jevgeni Prigozhinek gaur adierazi duenez, behin maiatz amaieran Donetsk eskualdeko Bakhmut hartu eta gero, ez daki «ziurtasunez» Ukrainan jarraituko ote duten. Aintzat hartu behar da Errusiako Defentsa Ministerioak agindu bat eman berri duela, eta horrek zehazten duela «boluntarioen unitateak» —mertzenarioen taldeak, berez, debekatuta daude Errusian— behartuta daudela armadan integratzera uztailaren 1a baino lehen. Prigozhinek esan du ez duela hori egiteko asmorik. Wagner taldearekin borrokatu zen Errusia Bakhmuten —Ukrainaren esanetan, Moskuk ez du hura guztiz konkistatu—, eta azkeneko hilabeteetan ohikoa bihurtu da Prigozhinek Sergei Xoigu Errusiako Defentsa ministroa kritikatzea, are iraintzea, egotzita ez ziela behar beste muniziorik eman borrokarako.

Ikusi gehiago: Dnieperko presa estrategiko bat txikitzea egotzi diote elkarri Ukrainak eta Errusiak

Bestalde, joan den astean Kherson eskualdean txikitutako urtegiak eragindako uholdeen ondorioz hamazazpi pertsona hil direla jakinarazi dute Errusiak han ezarritako buruzagi militarrek. Ukrainako iturriek diotenez, zendutakoak hamar dira, eta 41 lagun desagertuta daude.

Azoveko itsasoaren kontrola

Azoveko itsasoaren eta Kertxeko itsasartearen erabilera arautzeko itun bat sinatu zuten Errusiak eta Ukrainak 2004an, baina Kremlinek erabaki du hura bertan behera uztea, eta Vladimir Putin Errusiako presidenteak horretarako lege bat sinatu du gaur.

Lehenik eta behin, Errusiako Parlamentuko bi ganberek onartu zuten Kremlineko buruak berak aurkeztutako legea. Haren arabera, behin Errusiak Donetsk, Zaporizhia eta Kherson anexionatu ondoren —iazko urrian egin zuen hori—, Errusiaren barneko itsaso bihurtu zen Azovekoa. «Hori aintzat hartuta, ez du zentzurik ituna indarrean egoteak».

Inbasioa hasi eta gutxira, iazko martxoaren erdialdean, Errusiak Mariupol hiriko portua hartu zuen, eta, horrenbestez, bere helburu nagusietako bat lortu: Azoveko itsasoa kontrolatzea.p>

Kertxeko itsasartea, bestalde, Errusiaren eta Krimeako penintsularen artean dago —2014an anexionatu zuen Moskuk—, eta Azoveko itsasotik Itsaso Beltzera igarotzeko eta kontrako bidea egiteko, ontziek handik pasatu behar dute.


Summary: Trumpek errugabetzat jo du bere burua, sekretupeko dokumentuen auzian. Miamiko Auzitegi Federalean deklaratu du AEBetako presidente ohiak, eta 37 kargu leporatu dizkiote. Aske utzi dute, kautelazko neurririk gabe. Hamar errepublikanotik zortzik uste dute Trumpen aurkako auziak interes politikoak bultzatutakoak direla

Donald Trump AEBetako presidente ohi eta presidentegai errepublikanoak ez du aldatu bere bertsioa. Atzo iluntzean heldu zen, gorbata gorria soinean, Miamiko Auzitegi Federalera deklaratzera, Mar-a-Lagoko (AEB, Florida) luxuzko bere etxera baimenik gabe eraman zituen sekretupeko dokumentuengatik; jarraitzaileek harrera «goxoa» egin zioten. Bere horretan mantendu zen Trump: errugabetzat jo zuen bere burua, adieraziz dokumentu horiek edukitzeko «eskubide osoa» zuela. Aske utzi zuten, kautelazko neurririk gabe.

Zehazki, 31 kargu egozten dizkio Justizia Departamentuak Trumpi segurtasun nazionalerako dokumentuak iruzurra eginez atxikitzeagatik; hiru kargu ikerketa federalei dokumentuak ezkutatzeagatik; bat konspirazioagatik eta justiziari traba egiteagatik; kargu bat erregistroak atxikitzeagatik; eta beste bat dokumentuak ezkutatzeagatik. Egozten dizkioten 37 kargu federalak ukatu ditu, eta esan asmoa «benetako espioitza eta benetako krimena oharkabean» pasatzea dela.

Izan ere, Hillary Clinton eta Joe Biden demokraten aurka egin du, haiek «legea urratuta» ere ez zutelako epaitegi baten aurretik igaro behar izan; kontrara, «dena ondo egin nuen, eta akusatu egin naute». Haatik, hitzeman du presidente izendatuz gero fiskal berezi bat izendatuko duela Bidenen inguruko ikerketa bat aurrera eramateko. Egozten dizkioten karguak ez dira oztopo horretarako, presidente izateko.

Estatuburu ohiak salatu duenez, Jack Smith fiskal bereziak gidatutako eta AEBetako presidente Joe Bidenek bultzatutako auzi saioa «sorgin ehiza handi bat» izan da, eta «hauteskundeak nahastearen» inguruko kanpaina bati erantzun dio, Truth sare sozialean berretsi duenez.

Mike Pence AEBetako estatuburuorde ohiaren ustetan ere, «zaila da sinestea politikak ez duela zeresanik izan» fiskaltzaren erabakian. The Wall Street Journal egunkariari eskainitako elkarrizketa batean egin ditu adierazpenak. Joan den astean iragarri zuen Pencek Alderdi Errepublikanoaren primarioetan lehiatuko dela. Clinton aipatu du berak ere: «Antzeko jarrera izan zuen 2016ko kanpainan, eta ez zuten akusatu. Tratu bera izan behar dugu herri honetan». Dena dela, argi utzi du «inor» ez dagoela legearen gainetik, eta kargu «oso larriak» direla Trumpi leporatzen dizkiotenak; «ezin dut defendatu alegatzen dena». Kontrakoa frogatu arte, presidente ohiaren errugabetasuna azpimarratu du Pencek.

Trumpen aurkako kargu kriminalen atzean arrazoi politikoak daudela uste dute hamar errepublikanotik zortzik. Joan den ostiralean egin zuten inkesta Reuters eta Ipsos etxeek, Trump auzipetu eta hurrengo egunean. Beraz, ez du ezertarako balio izan Joe Biden presidenteak behin eta berriz esan izanak ez dagoela halakorik. Hala ere, galdekatuen artean %62k uste dute buruzagi ohiak gorde zituela dokumentu klasifikatuak Mar-a-Lagoko bere etxean; horietatik %91 demokratak dira, eta %35, errepublikanoak.

Orain arteko inkesten arabera, Trump da oraindik ere babes handiena duen presidentegai errepublikanoa: %43ko babesa du. Aldiz, Floridako gobernadore Ron DeSantisek %22koa luke.

Segurtasun neurri handiak ezarri zituzten atzo Miamin. Izan ere, buruzagi kontserbadorearen jarraitzaileen protestak espero zituzten. Miamiko alkate Francis Suarezek jakinarazi zuen 50.000 manifestari «geldiarazteko» prest zeudela segurtasun indarrak.

Joan den abuztuan atzeman zituzten dokumentu horiek Mar-a-Lagon, eta FBI Ikerketa Bulego Federalak handik eraman zituen. Espioitza legea urratzea egotzita, ikerketa bat hasi zuten AEBetako presidente ohiaren aurka. Trumpek bezala, haren aholkulari Walt Nautak ere errugabetzat jo zuen bere burua. Halere, lekuko gisa joan zen atzokoan; hilaren 27an ekingo diote haren aurkako epaiketari.


Summary: Argindar tarifa arautu berria onartu du Espainiako Gobernuak. Etorkizuneko merkatuek pisu handiagoa izango dute, prezioen aldakortasunetik babesteko.

Espainiako Gobernuko Ministroen Kontseiluak elektrizitatearen tarifa arautuaren (PVPC) erreforma onartu du astearte honetan. Prezioa kalkulatzeko formula berria ezarriko du, kontsumitzaileak prezioen aldakortasunetik babesteko, iaz Ukrainako gerrak eragindako krisi energetikoaren ondorioz gertatutakoak saihesteko. Madrilek Europako Batzordeari hitzeman zion hala egingo zuela.

Formula berria 2024ko urtarrilaren 1etik aurrera jarriko da indarrean, eta egun halako tarifa bat dutenek ez dute ezer egin beharko aldaketak ezartzeko.

Iaz, egunean eta egun batetik bestera merkatu elektrikoan izandako aldakortasunak eragin zuzena izan zuen PVPC tarifan. Legean egindako aldaketekin, epe luzeko eta ertaineko merkatuen prezioak hartuko dira kontuan prezioa ezartzeko orduan.

Dena den, eguneko tarifak eta orduen araberako prezioak ere mantenduko dira, kontsumo eredu eraginkorrak sustatzeko eta ordurik merkeenak aprobetxatzeko, Trantsizio Energetikorako Ministerioak azaldu duenez.

Etorkizuneko merkatuak kontuan hartzeaz gain, horiek tarifetan duten pisua pixkanaka handituko da: 2024an, %25eko pisua izango du fakturan; 2025ean, %40koa; eta 2026tik aurrera, %55ekoa. Eta honela aletuko da: hilabete batera begirako handizkako merkatuaren prezioak %10eko pisua izango du fakturan; hurrengo hiruhilekokoak, %36koa; eta urtebetera begirakoak, %54koa.

Bi tarifa mota daude merkatuan: librea eta arautua. 2014. urtean sortu zen PVPCa, eta kalkulatzen da Hego Euskal Herrian hamar etxetik lautan dutela. Horretarako, 10 kW edo gutxiagoko potentzia kontratatu behar da. Hamar bat konpainiak eskaintzen dute aukera hori. Tarifa arautua edo PVPCa beharrezkoa da bonu sozial elektrikoa eskatzeko.


Summary: ELAk mobilizazioetara deitu du Bizkaiko etxez etxeko zerbitzuan. Sindikatuak gogor gaitzetsi du martxo amaieran CCOOk eta UGTk patronalarekin sinatutako akordioa. Sei mobilizazio egun egingo ditu ekainean eta uztailean.

ELAk iragarri du sei mobilizazio egun egingo dituela Bizkaiko etxez etxeko zerbitzuan. Ekainaren 19an, 22an eta 26an eta uztailaren 3an, 10ean eta 18an. Egun horiek aprobetxatuko dituzte salatzeko erosahalmena «galdu» dutela CCOOk eta UGTk martxo amaieran patronal nagusiekin sinatutako hitzarmenaren eraginez.

«Sinatutako hitzarmenak ez ditu sektore feminizatu honen egiturazko arazoak zuzentzen, ezta zerbitzuaren kalitatea hobetzen ere», kritikatu du ELAren eledunak, gaur Bilbon egindako agerraldian. Sindikatuaren kalkuluen arabera, langileek 244 euro gutxiago irabazten dituzte hilean oraingo hitzarmenarekin, eta 2013tik 2015erako hitzarmenean jada 44,81 euro galdu zituzten.

ELAk deitoratu du CCOO eta UGTren hitzarmenak ez duela jasotzen ordezkapenei eta enpleguaren egonkortasunari buruzko hobekuntzarik. Zehazki, Ortuellako, Galdakaoko, Txorierriko, Leioako, Zornotzako eta Busturialdeko zerbitzuetako langileak mobilizatuko dira. Hainbat dira ELAren aldarrikapenak: lanaldi osoko kontratuak eta mugagabeak lehenestea, galdutako erosahalmena berreskuratzea, kontziliazioa hobetzea, gutxienez ordubeteko zerbitzuak ematea eta ordezkapenak lehen egunetik betetzea. Horiez gain, zerbitzuak gertutasun geografikoaren arabera banatzea galdegin dute, eta lan osasunaren arloan hobekuntzak egin daitezela.

Askotan, baliabide barik

Etxetik etxera lan baldintzak asko aldatzen direla azaldu du Ainhoa Tirapu ELAko Eskuinaldeko arlo soziosanitarioko arduradunak. «Etxe bat ez da lan zentro bat bezalakoa, auditoria guztiak pasatzen dituena», esan du. «Beti ez dago baliabiderik; batzuetan ez dago leku nahikorik garabi bat sartzeko...».

«Denetarik» dagoela ikusi du Ana Isabel Vegasek sektorean lanean daramatzan hamabost urteetan. Zornotzan egiten du lan, eta etxe batetik bestera aritzen da. Bakoitzean baldintza desberdinak dauzka. «Ohea badaukazu, agian ez daukazu garabirik. Garabia badaukazu, ohe normal bat daukazu. Komuna, batzuetan, egokituta dago, eta beste batzuetan, aldiz, ez».

Vegasek 59 urte dauzka, eta igartzen du lanaren ajea jada, egunero egin behar duen esfortzu fisikoagatik. Kontatu duenez, lau urte aritu zen 1,50 metroko garaiera zeukan ohe bat zeukan erabiltzaile batekin lanean. «Gero esaten dute gaixo baimenak hartzen ditugula, baina astean bost egun pertsonak altxatzen, makurtzen, altxarazten... Azkenean. trapezioen inflamazioa izan nuen». Ordutik ohean «bainatu» behar izaten zuela azaldu du.

Ez da kasu bakana, Tirapuren arabera. «[Langileen] batez besteko adina oso handia da, eta orain baliabideak heltzen ari dira, baina jende asko oso kaltetuta dago jada». ELAkoak uste du enpresek ziurtatu beharko luketela etxeetan langileen osasuna zaintzen dela.


Summary: Datuen babesa urratzeagatik beste isun bat EBn, Spotifyri oraingoan. Datuak Babesteko Suediako Agintaritzak bost milioi euro ordaintzera zigortu du Spotify. 2019an jarri zuten enpresaren aurkako salaketa.

XXI. mendeko teknologia enpresa handiak etengabe topo egiten ari dira epaitegiekin Europako Batasunean: Meta, Google, Amazon... eta orain, Spotify. Datuak Babesteko Suediako Agintaritzak bost milioi euroko isuna ordaintzera zigortu du musika erreproduzitzeko aplikazioa, enpresak erabiltzaileen datuekin zer egiten duen guztiz jakitea zailtzen duela ebatzita.

Ikusi gehiago: Metari inoizko isunik handiena jarri diote EBn pribatutasunagatik: 1.200 milioi euro

Erabiltzaileen eta kontsumitzaileen pribatutasunaren aldeko Noyb GKE gobernuz kanpoko erakundeak jarri zuen salaketa, 2019ko urtarrilean, eta, lau urte eta erdi geroago, arrazoia eman dio Suediako epaitegiak. Lehenbizi, Austrian jarri zuen salaketa Noybek, baina Suediara eraman zuten gero, Spotifyren egoitza Stockholmen baitago. Tartean, GKEak auzitara eraman du Datuak Babesteko Suediako Agintaritza, geldotasunagatik. Azkenean, kasuak aurrera egin du.

Europako araudiaren arabera, erabiltzaileek eskubidea dute jakiteko haien datuekin zehazki zer egiten duten teknologia enpresek.


Summary: Astelehenean eratuko dituzte Arabako Batzar Nagusiak. Elkarrekin Podemosek atea ireki dio Araban EAJrekin eta PSE-EErekin negoziatzeari.

Datorren astelehenean eratuko dituzte Arabako Batzar Nagusiak, horretarako beharrezkoa den gutxieneko batzarkide kopuruak kredentzialak aurkeztu eta gero. Egun horretan aukeratuko dituzte Mahaia eta Batzar Nagusietako presidentea.

Bizkaian, datorren astelehena baino lehen eratu beharko dituzte Batzar Nagusiak, atzo aurkeztu baitzituzten kredentzialak hautetsien herenek. Gipuzkoan, ordea, oraindik ezein talderen batzarkideek ez dituzte aurkeztu kredentzialak, eta, beraz, oraindik ez dago eperik Batzar Nagusiak osatzeko.

Elkarrekin Podemosen hiru batzarkideek gaur aurkeztu dituzte kredentzialak, eta horrek bide eman dio Batzar Nagusiak eratzeko prozedura abiatzeari. David Rodriguez zerrendaburuak berretsi zuen koalizioaren asmoa dela gobernu «aurrerakoi» bat osatzea eta hartatik kanpo uztea EAJ, PP eta Vox. Baina, aldundia EAJk eta PSEk osatuko balute, Rodriguezek nabarmendu du koalizioa «funtsezko» litzatekeela politika «progresistak» negoziatzeko.