Summary: Auzitegiak baztertu egin du EAko kritikoen salaketa. Kritikoen arabera, Gasteizko lehen auzialdiko epaitegiaren epaia «inkoherentea» da. Sektore ofizialak nabarmendu du «Erantzukizunez, arduraz eta, batez ere, afiliazioaren eskubideak defendatuz» jardun zuela primarioen prozesuan.

Eusko Alkartasunaren zuzendaritzak zabaldu duenez, Gasteizko lehen auzialdiko epaitegiak arrazoia eman dio, eta baztertu egin du alderdiko kritikoek jarritako salaketa, Pello Urizar idazkari nagusia ordezkatzeko primarioen prozesuaren inguruan. Irregulartasunak salatu zituzten Arabako, Gipuzkoako eta Nafarroako buruek, zuzendaritzak kargura aurkezteko eskubidea urratu ziela argudiatuta. Eba Blanco da jarduneko idazkari nagusia.

EAko kritikoek, salaketa jarri zutenek, ohar bat plazaratu dute epaia «deitoratuz», eta, hori irmoa ez denez, helegitea jartzea aztertuko dute. Maiorga Ramirez alderdiaren Nafarroako buruak, eta Iratxe Lopez de Aberasturi, Mikel Goenaga eta Miren Aranoa Arabako, Gipuzkoako eta Nafarroako koordinatzaileen ustez, sententziak «baliorik gabe» utzi ditu EAko Berme Batzordearen ebazpenak, «nahiz eta frogatutzat eman dituen prozesuari eta alderdiaren barne funtzionamenduari egindako kritika guztiak».

Iruditzen zaie epaiak «modu inkoherentean» ezeztatzen duela joan den azaroko ebazpena. Izan ere, kritikoek auzitara jo eta gero, Gasteizko epaitegiak eten egin zuen Blancoren izendapena, argudiatuz EAko Nazio Batzarrak eta zuzendaritzako zenbait kidek ez zituztela bete EAko Berme Batzordeak emandako azken ebazpenak, eta litekeena zela parte hartze politikorako eskubidea urratu izana.

«Nahiz eta epaiak erabat frogatzen duen berme batzordearen ebazpenak sistematikoki ez zituztela bete egungo zuzendaritzakoek, oraingoan baliorik gabe uzten du, eta libratzen ditu horiek betetzetik», salatu du ildo kritikoak. «Gure ustez, sakonki inkoherentea da hori».

Sektore ofizialak ere ohar baten bidez baloratu du sententzia, eta iruditzen zaio epaiak frogatzen duela «erantzukizunez, arduraz eta, batez ere, afiliazioaren eskubideak defendatuz» jardun zuela primarioen prozesuan. «Barne araudiak eta legeak bete zituen».

Datu basea

EAko ildo kritikoek salatu zuten bi urte zeramatela afiliatuen erroldarako sarbidea eskatzen zuzendaritzari, eta hari datu basea «ezkutatzea» egotzi zioten. Berme Batzordea errolda ematearen alde azaldu zen, baina zuzendaritzak esan zuen lege eragozpenak zeudela, eta Berme Batzordeko bi kideri espediente informatiboa zabaldu zien, irregulartasunak leporatuta. Irailean ezohiko batzar nazionala egin zuen alderdiak, Gasteizen, afiliatuek primarioen prozesuarekin aurrera nola jarraitu erabakitzeko. Ildo kritikoak esan zuen «zuzendaritza bilera paralelo» batean hartu dela ezohiko batzarra deitzeko erabakia. Zuzendaritzak Ramirezen hautagaia bertan behera utzi zuen, hari sostengua emaniko alderdikide batzuek kuotak ordaindu gabe zituztela argudiatuta.

EAko Nafarroako buru Maiorga Ramirezek eta Arabako, Gipuzkoako eta Nafarroako koordinatzaileek —Iratxe Lopez de Aberasturi, Mikel Goenaga y Miren Aranoa, hurrenez hurren— salaketa jarri zuten orduan, alderdikideen datuak jasotzeko biderik ez izateak galarazten zielakoan lehian sartzea. Carlos Garaikoetxea lehendakari ohiaren sostengua zuten kritikoek.

Esan bezala, epaileak arrazoia eman dio zuzendaritzari, eta epaia aztertzen ari dira une honetan, geroxeago balorazio bat egiteko asmoz. Edonola ere, pozik agertu da erabakiarekin.

Zuzendaritzak une oro esan du alderdiaren arauen arabera jokatu zuela.

Eba Blanco izendatu zuten alderdiko idazkari nagusi, eta, afera epaitu arte, behin-behineko buru gisa aritu da.


Summary: Hasi dira PCR probak egiten Getarian, eta prestatzen ari dira Tolosan. Uztailaren 9tik 12ra Politena tabernan egon zirenei PCR probak egiteko deia egin du Osakidetzak. Tolosan ere taberna batetik zabaldu da birusa.

Iragan igandean ondoeza sentitu, eta Zarauzko (Gipuzkoa) osasun etxera joan zen gaixo batek ireki zuen pista. PCR proba egin eta positibo eman ostean, gaixo haren azken egunetako bidea arakatuta jakin zuten Getariako (Gipuzkoa) Politena tabernan izan zezakeela abiapuntua. Tabernak berehala itxi zituen ateak eta hasi zuen desinfekzioa. Itxita segitzen du geroztik.

Getariako Udalak berehala zabaldu zuen PCR probak egiten hasteko deia herrian. Eusko Jaurlaritzaren Osasun Sailak ere esku hartu du, eta egokitu dute Sahatsaga kiroldegian PCR probak egiteko azpiegitura. Politena tabernan uztailaren 9tik 12ra egon diren Zarautz, Getaria eta Zumaiako (Gipuzkoan) bizilagunei aurrez txanda hartu eta probak egiteko eskatu die Carlos Barruso Donostialdeko OSIko arduradunak. Getariak bisitari asko jasotzen dituenez, beste herri batzuetako bizilagunik egon liteke Politenan izandakorik, eta, hala bada, Osakidetzak emandako telefonora jotzeko eskatu du. PCR proba egiten duten guztiei eskatu die etxera joan eta itxialdia egiteko: «Oso garrantzitsua da hori». SMS bidez jakinaraziko zaie emaitza, eta, esan duenez, negatibo ematen badute, eta emaitzen zain daudenekin lotura esturik ez badute, horiek atera daitezke.

Gaur, gutxienez 300 laguni egingo diete proba. Gaurko txanda guztiak emanda daude, eta Barrusok esan du gutxienez ostiralera arte han izango direla. Behar izanez gero Zarautzen probak egiteko beste azpiegitura bat jarriko dutela ere aurreratu du. Nekane Murga Osasun sailburua lehen orduan ere bertaratu da. Agurtu ditu Osakidetzako langileak eta Haritz Alberdi alkatea ere, baina 09:00etarako joan da. Adierazpenak Barrusok egin ditu, gaztelania hutsean.

Haritz Alberdi Getariako alkateak hartu du hitza gero, Getariara joandako kazetari andanari erantzuteko. Maskaren erabilera arautzeko eskatu du. Erabilera orokortzearen alde agertu da Barruso bera ere. Iragan astean, Getariako Kale Nagusiko jende pilaketa ikusita, udal zinegotziek eurek banatu zituzten maskarak kalean, eta Getariarako propio sortutako kartel handiak ere jarrita dauzkate Kale Nagusian, bisitari asko etortzen direnez, maskara erabiltzeko eskatzeko. Udaltzainek ere abisatzen dituzte herritarrak, tartea gordetzen ez bada, maskarak janzteko. Arau zorrotzagoa behar delakoan dago, ordea, Alberdi. Maskararen erabilera arautzeko eskatu du, berriz ere, Getariako alkateak.

Baieztatu du, oraingoz, esku artean dituzten datuen arabera, lau direla positibo eman dutenak probetan. Deia egin du PCR probak egiteko, hori delako zabalkundea kontrolatu ahal izateko bidea. Alberdik berak ere proba egin duela esan du, Politenan izan zelako. Emaitza jakin bitartean etxean egon da, eta negatibo eman du.

Herrian kezka baldin badago ere, ardura ere badagoela azpimarratu du. Bi mezu nagusi eman ditu: «Lasaitasuna, bitarteko egokiak jartzen ari direlako, profesionalez osatuta. Eta ardura, higienea zaintzea, distantziak zaintzea eta maskara jantzita eramatea, hori bezain gauza sinplea. Arduraz jokatu behar dugu guztiok».

PCR probak egiteko prestatu dute Tolosako Beotibar pilotalekua. BERRIA

Tolosan, probak prestatzen

Gipuzkoako beste herri batean, Tolosan, PCR probak egiteko estalpeak prestatzen hasi dira eguerdian. Beotibar pilotalekuan ari dira Gurutze Gorriko eta beste erakunde batzuetako osasun langileak. Harridura sortu du horrek herrian, udaletik gaur goizean esan dutelako kutsatze komunitariorik ez zegoela herrian.

Taberna bateko zerbitzari batek eman du positibo Tolosan, eta azken 24 orduetan horrekin loturiko beste 24 kasu atzeman dituzte. Parranda giroko taberna gisa deskribatu dute agerraldiaren epizentroa.


Summary: Etxe tresnak erosteko Renove planaren ia erdia ahitu da jadanik. Kontsumitzaileek 9.172 eskaera egin dituzte, eta %80 onartzeko tramitazioan dira, EEA Energiaren Euskal Erakundeak ezagutzera eman duenez.

Etxe tresna zaharrak energiaren kontsumoan askoz ere eraginkorragoak diren tresna berriekin ordezkatzeko diru laguntzak baliatzen ari dira Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako kontsumitzaile asko. EEA Energiaren Euskal Erakundeak esan duenez, 9.172 eskaera jaso ditu uztailaren 1ean Renove plana martxan jarri zuenetik. 2,5 milioi euroko funtsa abiarazi du Eusko Jaurlaritzak EEAren bidez, eta kopuru horretatik %42 ahitu da dagoeneko, milioi bat euro ingururen laguntzak erabili baitira salmenta operazioetan.

Hala, 10.163 etxe tresna ordezkatu dituzte jadanik EAEko hiru lurraldeetan, Renove planaren aterkipean. Operazio gehienak tokiko saltokiak tramitatzen ari direla zehaztu du EEAk. Diru laguntza eska daiteke hainbat etxe tresna erosteko programa horretan: hozkailuak, izozkailuak, garbigailuak, lehorgailuak, ontzi garbigailuak eta labeak. Etxe tresna horien prezioaren %25erainoko laguntzak ematen ditu EEAk, 100 euroren mugarekin A++ etxe tresnentzat; 125 eurorena da A+++ motakoentzat. Labeen kasuan, 100 euroren laguntzak daude, A+ kategoriakoentzat.


Summary: Maskarak erabiltzea derrigorrezkoa izango da Hego Euskal Herrian. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, bihartik aurrera kalean ere jantzi beharko da maskara; Nafarroan, etzitik aurrera. Igerilekuetan eta hondartzan, maskara jantzi beharkoa da, bainua hartzeko izan ezik. Kirola egiteko orduan edo naturguneetan ken daiteke. Jaurlaritzak botila festa debekatu egin du.

Azken egunetan zenbait agerraldi izan direnez eta «sintomarik gabeko pertsonen kasuek gora egin dutenez», Nafarroako Gobernuak foru agindu bidez onartu du maskaren erabilera derrigortzea, hala toki itxietan nola kanpoan. Handik gutxira, neurri bera iragarri du Nekane Murga Osasun kontseilariak: maskarak nahi eta nahi ez erabili beharko direla Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Ondorioz, orain arte hainbat tokitan eta egoeratan maskara jarri behar bazen ere, Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak araua gogortu dute, eta Hego Euskal Herrian derrigorrezkoa izango da.

Kasuek nabarmen egin dute gora. Azken 24 orduetan 80 kasu azaleratu dira Hegoaldean, eta 90 urteko adineko bat hil da Tuteran. Nekane Murgak azaldu duenez, pandemiaren bilakaera ikusirik, «beharrezko neurriak» dira, eta ez da baztertzen aurrerago «beste batzuk» hartzea. Halaber, Jaurlaritzak kale zurruta edo botila festa delakoa debekatu egin du,«osasunaren aurkako jarrera delako».

Ostalaritzako eremuetan, hamar pertsona elkar daitezke mahai baten inguruan. Soilik, jateko edo edateko orduan ken daiteke maskara. Halaber, ordutegiak zabaltzeko baimenak atzera botako dira, baita orain arte eman diren guztiak ere. Neurriak gaueko aisialdiko tabernei, diskotekei eta bestelako guneei eragingo die. Neurriok bihar sartuko dira indarrean. Murgak zehaztu duenez, hondartzan ere maskara erabili beharko da baina, behin etzanda, 1,5 metroko distantzia gordetzen bada, maskara ken daiteke.

Nafarroan etzi

Nafarroan, Osasun departamentuaren eskuetan egongo da neurri gehigarriak hartzea. «Lehen, maskara jartzea derrigortuta zegoen ospitaleetan, garraio publikoetan eta toki txikietan; orain, hori sendotu egin dugu», azaldu du Santos Indurain Osasun kontseilariak.

Ostiralean sartuko da indarrean foru agindua. Hainbat salbuespen onartzen ditu. Adibidez, kirola egitean ken daiteke maskara, «betiere, pertsonen arteko distantzia gordetzeko aukera badago». Dena den, kirol guneetan, eremu komunetan maskara jartzera behartuta daude erabiltzaileak. Elikagaiak edo edariren bat hartzeko, edo maskararen erabilera bateraezina den jardueraren batean, orduan ken daiteke maskara. Halaber, igerilekuetan «bainua hartzean», mendian ibiltzera joatean edo eskalada egitean, ken daiteke. Lantokietan, 1,5 metroko distantzia gordetzeko aukera badago, maskara gabe lan egin daiteke. Era berean, arnasa hartzeko zailtasunak dituzten pertsonek ere maskararik gabe egoteko aukera izango dute.

Foru aginduak «aholkatzen du» jatorri desberdineko pertsonak biltzen direnean maskara jantzita eramatera, «nahiz eta elkarren arteko distantzia gorde». Horrez gainera, aginduak dio maskara modu egokian jarri behar dela; hots, «sudur aldetik kokotseraino, hura barne».

Ehun euroko isunak

Foru aginduaren arabera, udalei eta Nafarroako foru administrazioari dagokio zaintzaren eta kontrolaren ardura, «bakoitzaren dagokion eskumenen barruan». Halaber, saltokietako eta bestelako tokietako arduradunen eskuetan egongo da neurriak betetzen direla bermatzeko ardura. Osasun arloko legeak isun gogorragoak ezartzeko aukera ematen badu ere, zer irizpide hartu aztertzen ari dira, eta, ziurrenik, ehun euro inguruko isunak jarriko dituzte. «Helburua ez da isunak jartzea, baizik eta herritarren ardura partekatua bultzatzea», argudiatu du Indurainek.

Agintariek informazio kanpaina bat egingo dute, betekizuna herritar guztiengana hel dadin. Datorren ikasturtera begira, «neurri zehatzak» hartuko dira bilakaera epidemiologikoaren arabera.

80 kasu, egun bakarrean

Azken hiru asteetan, egoerak nabarmen egin du okerrera. Hego Euskal Herrian 80 kasu atzeman dira azken 24 orduetan. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, 60. Murgak adierazi duenez. Ordiziako agerraldia «kontrolpean» dago, baina Tolosan beste bat agertu da. Orain arte hamazazpi kasu atzeman dira han. Getarian, berriz, beste agerraldi bat atzeman dute ostalaritzako gune batean, eta uneotan probak egiten ari dira ingurune horretan izandakoekin. Kasu horrekin erlazionatuta, Zumaian eta Zarautzen positibo batzuk daude.

Nafarroan, Indurainek onartu du koronabirus honekin agertoki txarrenak betetzen direla. Hego Euskal Herrian azken 24 orduetan 80 kasu berri azaleratu dira, eta Tuteran, patologia anitzeko 90 urteko emakume bat hil da —ekainaren 11z geroztik Nafarroan hil den lehena—. Indurainek zehaztu duenez, heriotza horrek ez du zerikusirik Tuteran izandako agerraldiarekin: dagoeneko, 41 kasu atzeman dira (horietatik bost Errioxan), baina, Indurainen arabera, uneotan kontrolpean dago. Halaber, Iruñean, uztailaren 6ko gosariarekin erlazionatutako agerraldian, 24 kasu atzeman dira, eta beste batean, 11. Azken 24 orduetan, 20 pertsonek eman dute positibo, eta agerraldi berri bat atzeman da. Indurainen hiru lagunen artean izandako kutsatze bat aipatu du.


Summary: Iñaki Salvador, Jorge Pardo eta Chano Dominguez sarituko ditu Donostiako 55. Jazzaldiak. Hiru musikariek «ibilbide bikaina» egina dutela, eta «kontinenteko jazz musikari gailenen artean» daudela nabarmendu du jaialdiak.

Donostiako 55. Jazzaldiak sari bana emango die Iñaki Salvador, Jorge Pardo eta Chano Dominguez musikariei. «Ukaezina da ematen diren sari hauen egokitasuna, kontuan izanda Pardok, Salvadorrek eta Dominguezek ibilbide bikaina egina dutela musikaren eremuan, eta kontinenteko jazz musikari gailenen artean daudela», azaldu du jaialdiak, ohar baten bidez. Jazz munduko musikarien ibilbideari aitortza egiten die jaialdiak, urtero, bere sariaren bidez. Orain artean, besteak beste, honako hauek jaso dute: Keith Jarrett, John Zorn, Herbie Hancock, Chick Corea, Hank Jones, Max Roach, Elvin Jones, Clark Terry, Bebo Valdes eta Wayne Shorter.

Iñaki Salvador piano jotzailea (Donostia, 1962) nazioartean itzalik handienetako bat duen jazzeko euskal musikarietako bat da. Zinemarako, telebistarako eta antzerkirako soinu bandak egin ditu, eta hainbat disko argitaratu ditu bai bere izenean bai beste batzuekin lankidetzan. Halaber, Donostiako Jazzaldiaren aurreko urte batzuetan arrakasta handia izan duten hainbat proiektu aurkeztu ditu, eta jazzeko euskal talderik garrantzitsuenetako bateko kidea izan da. Besteak beste, honako musikari hauekin lan egin izan du: Mikel Laboa, Perico Sambeat, Allan Skidmore, Pedro Iturralde, Jean Toussaint, Javier Colina, Jesse Davis, David Xirgu, David Gomez, Mario Rossy, Jorge Rossy, Charles Tolliver, Raynald Colom, Mikel Andueza, Gonzalo Tejada, Joaquín Chacon, Alvin Queen,…

Jorge Pardo (Madril, 1956) flauta eta saxofoi jotzaile «aparta» dela nabarmendu du jaialdiak: «Inork ez du Espainiako jazza hark baino hobeto interpretatzen». Besteak beste, honako musikari hauekin lan egin izan du: Chick Corea, Paco de Lucia, Wagner Tiso, Camaron, Tete Montoliu, Alex Acuña, Gil Goldstein, Peter Erskine, Chano Dominguez, Javier Colina… «Europako jazzaren ahotsik sendoenetako bat eta musikari flamenkoen artean berritzaileena dela esan daiteke».

Chano Dominguez pianistak (Cadiz, Espainia, 1960) sari ugari eta nazioarteko aitorpena jaso ditu bere ibilbidean, jaialdiaren ustez, haren kalitatearen erakusgarri dena. Maiz izan da Donostiako Jazzaldian jotzen (1995., 1996., 1999., 2001., 2003., 2006. eta 2017. urteetan), eta ikus-entzuleak «beti gustura» utzi izan ditu; horixe txalotu dio jaialdiak. Besteak beste, Enrique Morente, Paco de Lucia eta Martirio, Herbie Hancock, Jack DeJohnette, Wynton Marsalis eta Stefano Bollani artistekin aritu izan da.

Hilaren 22tik 26ra egingo dute aurtengo jazzaldia. Pandemiaren eraginez, egitarau murritzagoa izango du aurten, eta neurri bereziak hartuta egingo dituzte emanaldiak. Viktoria Eugenia antzokian, Kursaalean, San Telmo museoan eta Trinitate plazan izango dira kontzertuak, eta hondartzan ez da kontzerturik izango. Lina, Mariza eta Salvador Sobral kantari portugaldarrak, Silvia Perez Cruz, Michel Portal, Anja Lechner, François Couturier, Oreka TX, Marco Mezquida, Bojan Z, Paul San Martin eta Mikel Azpiroz ariko dira aurtengo jaialdian.


Summary: Bere burua zoriondu du Maiak, «Iruñeak ez-sanferminetan emandako irudiagatik». Udalaren kanpaina «oso arrakastatsua» izan dela nabarmendu du alkateak, eta euskara gutxietsi dutela ukatu: «Ordenantza bete dugu».

Domina jarri du. Sanferminak bertan behera gelditu arren, hedabideen aitzinera azaldu da Iruñeko alkate Enrique Maia, zertarako, eta ospatu ez diren festen balorazioa egiteko. Bere udal taldearen kudeaketa goraipatu du, gainera: «Badugu harro sentitzeko motiborik». Besteak beste, txalotu egin ditu udalak egunotan aplikatutako neurriak, Poliziaren presentzia eta komunikazio kanpaina.

Alkateak eskerrak eman dizkie herritarrei, ostalariei, hedabideei eta Espainiako Gobernuko ordezkariari: «Munduaren begiak Iruñean jarrita egon dira egunotan, eta Iruñeak nota bikainarekin gainditu du azterketa». Herritarren eta ostalarien portaera, zehazki, «eredugarria» izan dela nabarmendu du Maiak: «Ostatu eta taberna gehienek arduraz jokatu dute, beren interes ekonomikoen gainetik ere, eta oso harro nago, apenas izan baitugu arazorik». COVID-19aren agerraldiez, berriz, garrantzia kendu die alkateak, datuak «beste hirien parekoak» direlako.

Polizien arteko «koordinazioaz» ere hitz egin du Navarra Sumako eledunak. Azaldu duenez, 200 polizia baino gehiagoko lantaldea osatu zuten Iruñeko Udaltzaingoak, Espainiako Poliziak, Foruzaingoak eta Guardia Zibilak. Poliziaren gehiegizko presentziaz galdetuta, Maiak erantzun du «neurrizkoa» izan zela, «arrisku guztiak aintzat hartuta diseinatua».

Sanferminetako egunetan, Udaltzaingoak zazpi salaketa jarri dizkie beste horrenbeste tabernari: bat, gehieneko jende kopurua gainditzeagatik; hiru, baimendutako ordutegiak ez betetzeagatik; bi, edariak kalera ateratzeagatik; eta beste bat, musika ozenegi jartzeagatik.

«Euskararena ez da mespretxu edo maitasun kontua»

Uztailaren 6aren aurretik, Biziko Ditugu izeneko kanpaina abiatu zuen Iruñeko Udalak, herritarrei gogorarazteko 2020ko sanferminak bertan behera geldituak zirela, eta arduraz joka zezaten eskatzeko. Kanpaina horrek sare sozialetan izandako arrakasta azpimarratu du Maiak. Hori dela eta, udalak erabaki du Gazteluko plazan paratutako kartel erraldoia («Los viviremos» irakur daiteke letra handitan, erdara hutsean) ez kentzea, eta uda osoan ikusgai uztea, «jendeak aukera izan dezan argazkiak egiteko».

Kanpaina hori, hain zuzen, polemika iturri izan da egunotan, euskarari emandako tratuarengatik. Izan ere, gaztelaniari lehentasuna eman dio udalak mezu eta euskarri guztietan, euskara ingelesaren eta frantsesaren pare utzita: beherago eta ia irakurgaitzak diren letra txikietan idatzita. Auzi horretaz galdetuta, Maiak ukatu du euskara «mespretxuz» tratatu dutenik: «Euskararena ez da mespretxu edo maitasun terminoetan neurtu behar. Nire ustez, euskararen ordenantza betetzen du kanpainak, baina norbaitek kontrakoa uste badu, azaldu dezala zergatik, eta aztertuko dugu».

Hain zuzen, Navarra Sumak eta PSNk aurten onartutako Euskararen Ordenantzaren bigarren xedapen gehigarriak zera dio: «Euskarak eta gaztelaniak presentzia bera izango dute Iruñeko Udalaren eskumeneko hizkuntza paisaian, eta, beraz, bi hizkuntzetan berdin-berdinak izango dira kale izenen plakak, seinaleak, kartelak eta aipatutako hizkuntza paisaia osatzen duten gainerako elementuak».


Summary: ELA: «EBren planak ez die erantzuten krisi ekonomikoak eragindako beharrei». Europako Kontseiluak asteburu honetan adostasun baten bila eztabaidatuko duen suspertze planak ez du funtsezko gaiak argitzen, sindikatuaren arabera.

Koronabirusak eragindako krisi ekonomikoa gainditzeko berebiziko garrantzia izango du Europako estatu eta gobernu buruek asteburuko goi bileran adostu dezaketen suspertzen plana. Haren atarikoan, ELAk abisu argi bat du: «Arazoen irtenbidea Europako funts horietatik etorriko den itxaropena sortzen ari da. Argi dago hori ez dela horrela izango, ez zenbatekoagatik, ez epeengatik, ez epeen xedeagatik, ezta ekarriko dituzten politiken baldintzengatik ere».

Edonola ere, Next Generation EU planak hainbat berritasun dauzka orain arte Batasunak laguntza emateko izan duen irizpideei begira. Hasteko, Batzordeak Batasunaren aurrekontua indartzea proposatu du 2021-2027ko aldirako, 750.000 milioi euroko ekarpenarekin. Hauxe da proposamena: 500.000 milioi euro, transferentzia edo diru laguntza gisa, eta 250.000 milioi, mailegu gisa. Baina ELA sindikatuak uste du aldaketa horien arrazoia ez dela «bat-batean Europako Batasunak norabide neoliberal eta austerizidari buelta eman izana»; errealitate bikoitz baten ondorioa dela uste du: «Krisi ekonomiko orokorra eta sakontasun handikoa, eta hegoaldeko herrialdeetan Europarekiko baztertze sentimenduaren areagotzea».

Orain ezagutzen dena «proposamen bat» baino ez dela adierazi du ELAk, eta eztabaida «hasi berria» dela ere bai. Izan ere, plan horren aurka daude Batasuneko kide batzuk, xuhurren taldea buru dela: Herbehereak, Austria, Danimarka eta Suedia. Ez datoz bat zenbatekoarekin; 750.000 milioi euro zenbateko handiegia iruditzen zaie; ezta transferentzia eta maileguen proportzioarekin ere. Kreditu gehiago eta zuzeneko diru laguntza gutxiago nahi dute. Gainera, laguntzak jasotzeko baldintza gehiago eskatzen dituzte, eta egutegiarekin eta ordaintzeko epeekin ere desados ageri dira. «Beraz, negoziazioa gogorra izango dela aurreikus daiteke, eta aldaketak egoten badira, horiek ez dute proposamena hobetuko, guztiz kontrakoa baizik».

«Eskasa da»

COVID-19ak eragindako krisi ekonomikoak ez du aurrekorik, ELAren ustez, eta «erakunde publikoen erantzun azkar eta sendoa behar du». Hala, EBk diru kopuru handiagoa jarri beharko luke mahai gainean, sindikatuaren arabera. «Next Generation planak duen diru kopurua labur geratzen da. Berreraikuntzaren 0,75 bilioiak motz geratzen dira Europako Parlamentuak eskatutakoaren aldean (2 bilioiko funtsa). Zergatik dioen ELAk hori? «2020an Eurogunean aurreikusitako zor publikoaren igoera 2,4 bilioi euro da. 0,75 bilioirekin zulo horren heren bat baino ez litzateke estaliko, kasurik onenean».

Gauzak horrela, euskal sindikatuak dio behar besteko plana ez onartzeak talka egingo duela EBZk bank -sistemari likidezia masiboki txertatzeko politikarekin. «Diru hori zuzenean estatu kideen finantzaketara bideratu izan balu, krisiari aurre egiteko nahikoa izango litzateke». Gainera, laguntzen dirua zertarako erabiliko den ere «zalantzan jarri behar da», ELAk dioenez. «Propagandatik harago, badirudi egungo ereduari eusten saiatuko direla, ekonomiaren, gizartearen eta ingurumenaren ikuspegitik egokia ez bada ere. Tokian tokiko elite ekonomikoen statu quo-a defendatzen jarraitzen da».

«Berandu iritsiko da»

Europako suspertze plana ez da behin betiko onartuko urtea amaitu baino lehen, ELAren ustez. Eta funtsak ez lirateke datorren urteko urtarrila baino lehen banatzen hasiko. «Epe horiek ez datoz bat gobernuek koronabirusak eragindako odolusteari aurre egiteko baliabideak lortzeko duten premiazko beharrarekin: erregulazioen ordainketak, enpresentzako kreditu lerroak, osasun sistemaren baliabideak... Pandemiak gehien astindu dituen herrialdeek dirua berehala behar dute, eta Europako burokraziak eta Batasuneko gobernuen erabakiak hartzeko prozesuek hori horrela izatea eragozten dute».

Mitxel Lakuntza idazkari nagusi duen sindikatuak aurreikusten duen beste arazo handi bat da laguntzek izango duten baldintza maila. «Plana Batasunaren aukera austerizidan sakontzean oinarritzen da». Aurreikus daiteke, ordea, baldintza horiek desberdinak izango direla aurreko hamarkadakoen aldean; alegia, Troika eta beltzezko gizonak ez lirateke azalduko oraingoan; «egia da, halaber, COVID-19aren pandemiaren eta 2008ko krisiaren irakaspenek ondorio batzuk utzi dituztela, krisi horren ondoren gertatutako guztia berritzea zailduko duena».

Baina ELAk argi dauka Batasuneko kide askok oraindik ere lotzen dutela baliabide ekonomikoak jasotzea, hala transferentziak nola maileguak, doikuntza politiken aplikazioarekin eta egiturazko erreformekin. «Funts horiek eskuratzen dituzten estatuek hurrengo urteetan Europako Egonkortasun eta Hazkunde Ituna bete beharko dute, eta, horrela, beren politika publikoak baldintzatuko dituzte. Kontrakoa esatea herritarrak engainatu nahi izatea da. Dirua eskatzen duten herrialdeek ez dute autonomia nahikorik izango baliabideak zertara bideratzen dituzten zehazteko. Eta dirua jaso eta aldez aurretik adostutako erreformak egiten ez dituztenek itzuli egin beharko dute jasotako zenbatekoa».

Alternatiba bat

Arrazoi horiek guztiak eta agiri luze-zabal batean jasotako beste hainbat arrazoi kontuan hartuz, ELA sindikatuak uste du Next Generation proposamenak ez diela erantzunik ematen COVID-19aren ondoren bizi den osasun, ekonomia eta gizarte krisiaren ondorioz sortutako beharrei. Eta horren arrean alternatiba bat eskani du, hainbat esparrutan neurriak hartuz. «Europako Banku Zentralak gobernuen zuzeneko finantzaketa baimendu behar du; defizitaren, zor publikoaren eta gastu arauaren mugak amaitu behar dira; Gobernuei helarazten zaizkien funts europarrek ez dute inolako baldintzarik izan behar lan eta gizarte eskubideak murrizteko, ezta aurrekontu austeritateko politikak aplikatzeko ere» Horrez gain, ELAk eskatu du zor publikoaren auditoretza bat, ordainketa atzeratzea eta «legitimoa ez den zatia» kitatzea. Halaber, proposatu du krisiaren kostu ekonomikoak, funtsean, errenta handiek, enpresek eta kapitalak ordaintzea, zergen gehikuntza baten bidez.


Summary: ‘Maitena’ euskarazko opera emango du Bilboko Orkestra Sinfonikoak irailean. Euskal operaren ondarea berreskuratzeko plana jarri dute abian Bizkaiko Aldundiak, Eusko Jaurlaritzak, Petronor enpresak eta Bilboko Koral Elkarteak, eta kanpaina horren parte izango da emanaldia.

Duela mende bete baino gehiago estreinatu zuen Bilboko Koral Elkarteak, baina adituek obra txikitzat jo, eta ahanzturan erorita egon da Maitena euskal opera lirikoa denbora luzez. Pedro Alberdi egungo Bilboko Koral Elkarteko zuzendariaren hitzetan, ordea, «oso fina» da obra, eta baita euskal operaren historian «giltzarri» bat ere. Horregatik erabaki dute berreskuratzea, eta harekin disko bat grabatzea ere.

Euskal ondare lirikoa berreskuratzeko kanpaina zabalago baten parte da egitasmoa. Euskalopera deitu dute proiektua, eta lau bultzatzaile nagusi ditu: Bizkaiko aldundia, Eusko Jaurlaritza, Bilboko Koral Elkareta eta Petronor enpresa. Galdutzat jotako edo erdi ahaztuta gelditu diren euskal operen eskuizkribuak argitaratzea da helburua, eta baita haiekin emanaldiak eskaini eta grabazioak egitea ere. Maitena-ren kasuan, irailean egingo dute lan hori, eta IBS Artist diskoetxeak egingo ditu grabazioak. Bilboko Orkestra Sinfonikoak interpretatuko du lana, eta, arduradunek zehaztu dutenez, «lehen mailako abeslari zerrenda» izango du ondoan.

Euskal operak sortzeko enkargua

Charles Colin konpositoreak sortu zuen Maitena-rako musika, eta Etienne Decrept-ek idatzi zuen libretoa, baina sorkuntza lan hura ere programa zabalago baten parte izan zen. XX. mendearen hasieran, Bilboko Koral Elkarteak eskari sorta bat egin zien euskal konpositore garrantzitsu batzuei, eta Maitena izen zen enkargu horietako baten emaitza. Euskarazko errepertorio lirikoa sortzea zen elkartearen helburua, eta horretarako jo zuten genero horretan aritzen ziren sortzaile esanguratsuengana: Jose Maria Usandizagarenga, Santos Intxaustirengana eta Jesus Guridirengana, kasu. Hala sortu ziren, Maitena ez ezik, Mendi-Mendiyan, Lide ta Ixidor eta Mirentxu obrak ere.

Maitena izeneko emakumearen bizitza du ardatz operak. Eszena Mendiburu baserrian kokatua dago, Lapurdiko natura bete-betean, eta hangoxe alaba da Maitena. Aitak, Ganitxekin ezkondu nahi du alaba, gizarte klase oneko gaztearekin, alegia, baina, alabak Domingo pilotaria maite du. Aitaren aginduei izkin egiteko, Buenos Airesera joaten dira bi maitaleak, eta, han, Domingok arrakasta lortuko du bere lanbidean. Orduan dator zoritxarra, ordea. Ameriketan bost urte igaro eta gero, senarra eta seme bakarra galdu eta gero, bere jostun lanbidea utzi, eta jaioterrira itzultzea erabakiko du Maitenak. Etxean, aitak, hasieran, ez dio harrera onik egingo, baina, azkenean, geratzeko eskatuko dio, eta Ganitxekin ezkontzeko, hark ez baitu sekula ahaztu.

Hedapenaren garrantzia

«Ederra» da euskal opera lanak berreskuratzeko egitasmoa, Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburuaren esanetan, eta proiektua posible egin duen erakundeen arteko elkarlana nabarmendu du. «Hori are garrantzitsuagoa da gauden unean». Hedapena ere kontuan hartu beharrekoa dela iritzi dio. «Gure kultura ondarea ikertu, berreskuratu, kontserbatu eta zaintzeaz gain, hedatu egin behar da. Gure ondarea zabaltzeko gai izan behar dugu. Ekimen honi esker, euskal gizarteak duela mende bat baino gehiagoko euskarazko pastoraltza lirikoa ezagutzeko aukera izango du».


Summary: 80 kasu gehiago Hegoaldean, eta lehen hildakoa Nafarroan ekainaren 11tik. Gipuzkoan indarrez ari da izurria: 41 kasu baieztatu dituzte. Iruñean beste agerraldi bat atzeman dute, eta gutxienez hiru lagun kutsatu dira.

COVID-19 gaitzaren izurriak indartzen jarraitzen du Hego Euskal Herrian. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 60 kasu atzeman dituzte azken 24 orduotan, eta, Nafarroan, beste 20. Azken herrialde horretan, gainera, pertsona bat hil da, aurrenekoa azken bost asteotan.

Nafarroan 20 kasu atzeman dituzte, PCR probak erabilita, Araban zazpi eta Bizkaian 10. Baina Gipuzkoan dago, oraintxe, agerraldirik indartsuena: 41 kasu topatu dituzte. Horri gehitu beharko litzaieke odol analisien bidez topaturikoak: beste 39. Kutsatze ratioa 1,48 da EAEn, eta bost pertsona daude ZIUetan hegoaldean.

Heriotzarik gabeko bolada ona Tuteran hautsi da. Adin handiko emakume bat hil da. Ekainaren 11tik ez zuen koronabirusak inor hil Nafarroan. Herrialdeko agerraldirik handienak Iruñean eta inguruan daude, edonola ere.

Uztailaren 6ko hamaiketakoan zabaltzen hasitakoak 24 kasu eragin ditu dagoeneko. Baina Nafarroako osasun agintariek beste agerraldi baten berri eman dute gaur: Iruñean dago, eta hiru adiskide kutsatu direla zabaldu dute.

Santos Indurain osasun sailburuak esan duenez, Tuterako agerraldia «atzeraldian» dago. Horrek 36 kasu eragin ditu Nafarroan. «Behera egiten ari da, argi, baina oraindik espero dezakegu kasuren bat».

Sunbillako agerraldian ez da kutsatu gehiagorik atzeman azken 14 egunotan. Nafarroako Gobernuak handitu egin du agerraldiak kontrolatzen dabilen taldea: 21 kide zituen lehen eta 31 ditu orain.

EAEn 24 orduko epean 60 kasu baino gehiago atzeman zen azken aldia apirilaren 30 inguruan izan zen.


Summary: EBko Auzitegiak Bruselaren aurka eta Irlanda-Appleren alde ebatzi du. Batzordeak Apple derrigortu zuen Irlandari 13.000 milioi euro pagatzera, legez kanpoko zerga laguntzak direla eta; baina auzitegiak bertan behera utzi du Lehia Komisariotzaren agindu hori, eta batzordeak esan du ebazpena «tentuz» aztertuko duela helegitea jarriko ote duen erabaki aurretik.

Ezustea eman du Europako Batasuneko Auzitegi Nagusiak gaur. Baliogabetu egin du Bruselak Apple konpainiaren aurka hartutako erabaki garrantzitsu bat: 2016an derrigortu egin zuen Irlandari, 13.000 milioi euro ordaintzera hark legez kanpoko laguntza fiskalak eman zituelakoan. Hala estatu kideak nola AEBetako konpainiak helegitea jarri zuen batzordearen erabakiaren aurka, eta, espero zitekeenaren aurka, EBko Auzitegiak arrazoi eman die, eta bertan behera utzi du diru kopuru erraldoi horren ordaintzea.

Epaileak dio Bruselak ez duela lortu frogatzea Applek mesedea jaso zuenik alor fiskalean 1991tik aurrera. Batzordeak dio laguntza publikoak jaso zituela urte askoan, eta barne merkatuaren lehia desitxuratu zuela horrek. «Batzordea erratu egin zen esatean Applek estatu laguntza bat jaso zuela», dio ebazpenak. Margrethe Vestager Lehia komisarioak bi hilabete eta hamar egun izango ditu orain, ebazpenari helegitea jartzen ote dion erabakitzeko. «Tentuz» aztertu nahi du epailearen idatzia, helegitea jarriko ote duen erabaki aurretik.

14.000 milioi baino gehiago blokeaturik ditu Dublinek, Applek egindako hornidura dela eta. Epai irmoaren zain dago, funts hori ukitu gabe, asko baitu jokoan Irlandak. Auzia ez da bukatu, eta, helegite posible batek kontrako ebazpen bat ekarriko balu etorkizunean, sagarraren etxeak erabaki garrantzitsuak hartuko lituzke agian Europako merkatuari dagokionez. Applek zuzeneko 6.000 enplegu baino gehiago ematen ditu Irlandan, herrialde horrek alor fiskalean ematen dion mesede tratua tarteko.

EBko Auzitegi Nagusiak kontrako erabakia hartzea arriskutsua zen Irlandarentzat. Batetik, halako zigor batek egoitza irlan duten beste multinazional batzuk ikaratu zitzakeelako; eta, bestetik, 14.000 milioi euro horien zati bat eskatzen has zitezkeelako Europako beste herrialde batzuk. Zerga horiek, nagusiki, Applek EBko gainontzeko lurraldeetan duen jardunaren emaitza dira.

AEBetako enpresak, ordea, pozarren hartu du auzitegiaren erabakia: «Atseginez hartu dugu. Harro gaude munduko zergadunik handienak izateaz, badakigulako zergak ze garrantzitsuak diren gizartearentzat; horregatik, Applek 88.000 milioi euro baino gehiago ordaindu ditu zergetan azken hamarkadan».

Irlandak ere ontzat jo du sententzia. Hango finantza departamentuak adierazi du beti izan duela argi Applek ez zuela izan inolako onura fiskalik, eta Irlandako arauek ezartzen duten adina zerga ordainarazi zizkietela.

Mozkinen %0,005

Erabakia hartu aurretik, hiru urtez jardun zen ikertzen Europako Batzordea. Vestagerren arabera, erabakia ez zen zigor bat, «ordaindu gabeko zergak ordaintzea» baizik, baina konpainiak eta gobernuak ziurtatu zuten ebazpena Europaren kalterako izango zela: «Efektu sakona eta kaltegarria izango du inbertsioan eta Europako enplegu sorreran», ohartarazi zuten.

Bruselaren arabera, 2003. urtean %1 ordaintzen zuen Applek zergetan, baina kopuru hori urtetik urtera murriztu zen, eta 2014. urtean mozkinetatik %0,005 baino ez ordaintzea baimentzeraino iritsi zen irlako ogasuna. Hau da, irabazitako milioi garbi bakoitzeko, 50 euro baino ez zituen pagatu multinazionalak.

Irlandako ogasunak emandako bi ebazpen dira hori eragin zutenak: 1991. urtean tax ruling (zerga agindu) bat onartu zuen, eta 2007. urtean beste bat, Applek zergak nola ordainduko zituen finkatzeko. Biak dira legez kanpokoak, Bruselaren ustez, zerga faktura artifizialki murriztea ahalbidetu zutelako. Funtsean, bi filial ezarri zituen multinazionalak Irlandan, eta Europan izandako irabazi ia guztiak hara bideratzen zituen. Ondoren, irabazi horiek «bulego nagusi» bati egozten zitzaizkion, eta ezin zituzten beste inon zergapetu. Haatik, bulego horiek soilik paperean existitzen ziren, ez zuten inolako jarduerarik eta ezin ziren izan irabazi horien erantzule. Eskema horri esker, Applek ez zuen ia deus ordaindu behar.

Beste ikerketa bat

Irlandako zergen auziaz gain, Brusela Apple ikertzen ari da lehia arauak hausten ari ote den jakiteko. Suediako Spotify musika zerbitzaria kexatu zen; gakoa dira Apple Store aplikazioan dendaren erabileran eta Apple Pay pagatzeko zerbitzuan Applek inposatzen dituen baldintzak. Salaketaren arabera, lehiakideei ez lieke aukerarik utziko zerbitzu horien kontratazio baldintzak tarteko, eta Apple Pay erabiltzen duten merkatariei eta bezeroei abusua egingo lieke. Ikusteko dago Brusela prest dagoen berriro Apple zigortzeko.

Google da Europako Batzordeak isun erraldoiak ezarri dizkion AEBetako beste konpainia bat: guztira, 8.257 milioi euro azken hiru urteetan.


Summary: Trumpek amaiera eman dio Hong Kongek zuen lehentasunezko tratuari. Txinaren aurkako zigor berriak ere iragarri ditu.

Geroz eta gaiztotuago daude Txinaren eta AEB Amerikako Estatu Batuen arteko harreman diplomatikoak, eta horren isla da atzoko gertakaria. Izan ere, Donald Trump AEBetako presidenteak iragarri zuen dekretu bat sinatu duela Hong Kongi ematen zion tratu ekonomiko eta komertzial bereziari amaiera emateko, eta, horrez gain, Txinari zigor berriak jarri dizkio, eskualde horren «askatasuna deuseztatzeagatik».

«Ez dute pribilegio berezirik izango, ezta aparteko tratu ekonomikorik ere, eta ezingo dute teknologia berririk esportatu. Gainera, badakite Txinari muga zerga masiboak jarri dizkiogula», gogorarazi zuen AEBetako presidenteak.

Horrela, beste urrats bat egin du Trumpek. Hain zuzen, maiatzean agindu zion haren gobernuari Hong Kongi ematen dion lehentasunezko tratua ahalik eta txikiena izateko, eta, hemendik aurrera, Washingtonek ez ditu harreman bereziak izango lurralde autonomo horrekin.

AEBek hartutako azken neurriak zerikusia du Txinako Parlamentuak maiatzaren 28an onartu zuen Hong Kongerako Segurtasun Legearekin, hori guztiz baztertzen baitute, lurralde hori «zapaltzeko» bidea dela iritzita. Hong Kongen lurrikara politikoa eragin du lege horrek, eta baita handik kanpo ere.

Arau horrek, besteak beste, sedizioa, sezesioa eta atzerriko esku hartzea zigortzea du helburu. Horrez gain, Txinako segurtasun indarrek hainbat eskumen izango lituzkete administrazio eskualde horretan, eta askeago jokatu ahal izango lukete.

Hala, horri erantzuteko eratu du Trumpek Hong Kongerako Autonomia Legea. Etxe Zuriak atzo adierazi zuenez, legeak «Hong Kongeko autonomia ezabatzeko Txinaren ekintzei» laguntzen dieten pertsonei, entitateei eta finantza erakundeei zigorrak ezartzea baimentzen du.

Txinaren erantzuna

Berehala erreakzionatu du Txinak, eta zigorrak ezartzearekin egin die mehatxu . Txinako Gobernuak gaur adierazi duenez, Washingtonek sinatutako lege berria Pekingo «barne arazoen interferentzia larria» da. Hori horrela, errepresaliak hartzeko mehatxua egin du.


Summary: Vianako Printzea sarirako Berri Txarrak taldearen hautagaitza bultzatu dute hainbat eragilek. Taldearen hautagaitza babesteko, bideo bat sareratu dute Aralar Udal Musika Eskolak, Larraungo Udalak eta Lekunberriko Udalak. Nafarroako Gobernuak ortziralean jakinaraziko du zeinek jasoko duen 31. Vianako Printzea saria. Bideoa albistearen amaieran.

Nafarroako Gobernuak ortziralean jakinaraziko du zeinek jasoko duen 31. Vianako Printzea saria. Hiru hautagai daude: Jaime Ignacio del Burgo legelari eta politikaria, Carlos Canovas argazkilaria eta Berri Txarrak musika taldea. Nafarroako Gobernuak osatutako epaimahai batek erabakiko du zeinek jasoko duen saria.

Aralar Udal Musika Eskolak, Larraungo Udalak eta Lekunberriko Udalak Berri Txarrak taldearen hautagaitza aurkeztu zuten, eta, gaur, bideo bat sareratu dute hautagaitza horren berri emateko eta hura bultzatzeko. Nafarroako kultura, komunikabide eta kirol munduko pertsona erreferenteak bildu dituzte bideoan, eta taldeak dituen balioak azaleratu dituzte;:bertzeak bertze, izpiritu kritikoa, lan egiteko gaitasuna, euskararekiko konpromisoa eta sortutako ondarea.

Lekunberriko taldeak iazko azaroaren 23an eman zuen Iruñean azken kontzertua, 25 urtetako ibilbide luzearen ondotik. Horren aitzinetik, ordea, Nafarroako taldea mundu osoan ibilia da musika euskaraz jotzen. Azken bira oinarritzat hartuta, taldearen inguruko film bat prestatzen ari da Maria Lameiro zinemagilea.


Summary: Trumpek pisua kendu dio poliziak hildako afro-amerikarren kopuruari. AEBetako poliziak «zuri gehiago» hltzen dituela baieztatu zuen atzo Trumpek, CBSk egindako elkarrizketa batean. Horrez gainera, AEBetako bandera konfederatua defendatu zuen.

Donald Trump Ameriketako Estatu Batuetako presidenteak garrantzia kendu zien AEBetako Poliziaren esku izandako afro-amerikarren hilketei. Atzo, CBS katean elkarrizketa bat egiten ari zela, kazetariak Poliziak hildako beltzen inguruan galdetu zion, eta Trumpek erantzun zion, haserre, Poliziaren eskuetan «zuri gehiago» hiltzen direla. Azken urteetako ikerketa ugarik egiaztatu dute afro-amerikarrek zuriek baino hiru aldiz aukera gehiago dituzte tiroz edo agenteen ekintzen ondorioz hiltzeko.

Elkarrizketan, gainera, AEBetako bandera konfederatua defendatu zuen, hots, AEBetako Gerra Zibilean esklabotza defendatzen zutenena. Jendeari «gustatu» egiten zaiola, eta «adierazpen askatasunarekin lotutako» gaia zela adierazi zuen. Trumpek gaineratu zuen berdin zitzaiola «bandera konfederatua» izan edota Black Lives Matter (Beltzen biziak axola du) mugimendukoa.

Ez da presidenteak jarrera arrazistak defendatzen dituen lehenengo aldia. Izan ere, Townhall komunikabide kontserbadorean egindako elkarrizketa batean, arrazakeriaren aurka protesta egiten ari ziren manifestariak pistola eta errifle batekin apuntatu zituen bikote bat defendatu zuen. Manifestariek bikotea «jipoitu» egingo zutela esanez defendatu zuen Trumpek bikotearen jokabidea.

Horrez gain, George Floyden hilketagatik ekainean egindako protestetan, presidenteak «terroristatzat» jo zituen manifestariak, gehiengoak protesta modu baketsuan egin zuela kontuan hartu gabe.


Summary: Frantziako Hezkuntza ministerioak euskarazko irakaskuntza trabatu nahi duela salatu dute EEPko erakundeek. Hiriburuko eskola publikoan euskarazko esperimentazio proiektu bat abiatu izana ukatu du Bordeleko errektoretzak, eta argudiatu derrigorrezko irakaskuntza frantsesez, «Errepublikako hizkuntzan» egin behar dela. EEPko erakundeek erran dute «erabaki politikoa» salatuko dutela eta «elkarrekin» aurre eginen diotela.

Mehatxua bistakoa da. Azken 12 urteetan Ipar Euskal Herriko eskola publikoetan martxan ezarri diren «murgiltze ereduaren» esperimentazioak, eta euskarazko irakaskuntza oro har, arriskuan eman litzake Bordeleko (Frantzia) errektoretzaren azken erabakiak, logika bururaino eramanen balute. Heldu den ikasturtean Hiriburuko (Lapurdi) eskola publikoan abiatu nahi zuten esperimentazioa ez onartzea erabaki du, guraso, irakasle eta hautetsien onespena izanik ere. Baina erabilitako argumentua da azpimarragarriena: 2019ko uztailaren 26ko Hezkuntza legearekin irakaskuntza derrigorrezkoa da 3 urtetik aitzina, eta Frantziako 1958ko Konstituzioak dio derrigorrezko irakaskuntza, frantsesez, «Errepublikako hizkuntzan» egin behar dela. Ondorioz, Bordeleko errektoretzak dio ez duela gehiago onartuko murgiltze ereduaren esperimentaziorik. EEP Euskararen Erakunde Publikoko ordezkariek gutun bateratua idatzi zioten Jean Michel Blanquer Hezkuntza Ministerioari uztailaren 7an, eta bilkura ere eskatu diote EEPko administrari eta Ipar Euskal Herriko parlamentariek. Oraingoz, ez dute erantzunik jaso. Ostiralean izanen da Euskal Elkargoaren lehen biltzarra Baionan, ondoko sei urteetarako lehendakaria hautatzeko. Egun horretan, elkargoko biltzarrak euskarazko irakaskuntzaren aldeko mozio bat izenpetzea proposatuko dute.

Prentsa aitzinean agertu dira gaur arratsaldean, Alain Iriart Hiriburuko auzapeza eta EEP osatzen duten lau partaideetarik hiru: Beñat Arrabit EEPko lehendakaria, eta Euskal Elkargoko hizkuntza politikarako lehendakariordea, Mathieu Berge Akitania Berriko ordezkari gisa, eta Benedicte Luberriaga Pirinio Atlantikoetako departamenduaren ordezkari gisa. Frantziar estatuak hizkuntza politikaren inguruan azken urteetan Ipar Euskal Herrian sortu den kontsentsua hautsi duela erakutsi nahi izan dute irudi horrekin. Errektoretzaren erabakia «arriskutsua eta kezkagarria» dela erran du Alain Iriart Hiriburuko auzapezak, «postura ideologikoa». Mathieu Berge Akitania Berria eskualdeko hautetsi eta EEPko lehendakari ohiak «haserrea, sumindura eta ulertezintasuna» aipatu ditu, eta salatu du azken urteetan lortu den «kontsentsu politiko, instituzional eta soziala» zalantzan jarri dutela. Erabaki «ulertezin» horrek «sumindura politikoak» eragin litzakeela adierazi dute, orohar, eta orain arteko esperimentazioen «arrakasta» azpimarratu dute.

2008an hasi ziren Ipar Euskal Herriko eskola publiko batzuetako sail elebidunean ama eskolako irakaskuntza euskara hutsean eskaintzen. Esperimentazioaren bidez egiten da, eta gurasoen, irakasle taldearen eta hautetsien onespena behar du. Urtez urte hedatuz joan da, eta gaur egun sare publikoko 19 eskolatan proposatzen dute aukera hori. Irakaskuntza giristinoko beste 19 eskolatan ere aurkitu daiteke aukera hori.

Ez da lehen aldia Hezkuntza ministerioko administrazioa esperimentazio proiektu bat irekitzearen aurka agertzen dena. Duela urte bat, Irisarriko (Nafarroa Behera) eskola publikoko esperimentazio proiektua ukatu zuen akademia ikuskariak, azken orduan gibel egin aitzin. G7koen Miarritzeko (Lapurdi) goi bileraren giroan kokatu du erabaki hura Bergek. Garai hartan, esperimentazioen ebaluaketa falta aipatu zuen akademia ikuskariak argumentu gisa, lehen urteak osoki euskaraz izateak haurraren irakaskuntzan zuen eragina aztertu behar zuela erranez. Horiek horrela, ama eskolan «murgiltze eredua» segitu duten ikasleen matematikako eta frantseseko maila neurtu dituzte aurten, eta Frantzia mailako emaitzekin konparatu. Emaitzek erakusten dute ez dela irakaskuntza defizitik, baina, gainera, emaitza hobeak eman dituzte bi ikasgaietan lehen urtean, eta frantsesari dagokionez bigarren urtean.

«Euskara hutsezko irakaskuntza premiazkoa da euskararen transmisio eraginkor baterako. Eta, gaitasun berak edo hobeak ematen ditu, irakasle postu berarekin», adierazi dute EEPko ordezkariek. «Euskararen aldeko hizkuntza politikaren eraginkortasunari eta gastu publikoaren optimizazioari, biei zaie baliagarri». Hezkuntza ministerioaren ezezkoa «erabaki politiko inkoherente eta onartezina» dela salatu dute. «Elkarrekin aurre eginen diogu».

Euskara maila hobea

2004an onartu zuten EEPren hizkuntza politika proiektua. Frantziako Estatua, Akitania Berria eskualdea, Pirinio Atlantikoetako departamendua eta Euskal Hirigune elkargoaren partaidetza batea oinarritzen da. 2008an, euskarazko irakaskuntzaren ordu kopurua emendatzeko esperimentazio pedagogikoak abiatzea onartu zuten, aho batez, «eraginkortasun hobea» kausitzeko. Erabaki hori berretsi zuten 2015eko biltzar nagusian, 2017-2022ko hitzarmenean, eta baita 2018ko urriaren 19an «aho batez» onartu zuten EEPren proiektu estrategikoan. Sail elebidunean «euskararen eta euskarazko irakaskuntzaren kalitatezko egituratzea» hartu zuten oinarri, helburu batekin: «murgiltzearen esperimentazio pedagogikoak garatzea, eta bigarren mailan oren parekotasunera heltzea».

EEPko ordezkarien hitzetan, iraskakuntza da gaur egun belaunaldi gazteenei euskara transmititzeko «bektore nagusia». Baina haien hitzetan, eskola publikoan sail elebiduna abiatu eta 40 urtera, helburu hori «partzialki» baizik ez du betetzen. «Ikasleen heren batek sail elebiduna uzten du kolegiora sartzean. Haatik, Seaskak bultzatzen duen murgiltze sailean, ikasleen hamarretik batek baino gutxiagok uzten du. 2013an egin zuten inkesta batek agertu zituen abandonatze tasaren arrazoiak: lehen maila bukaeran ikasleek zuten euskara maila apalegia. «Ikasleek sail elebidunean jarrai dezaten, kolegiora sartu aitzin duten euskara gaitasuna hobetu behar da, eta horretan, ama eskolako murgiltze irakaskuntza akuilu indartsua da».

2017-2018ko ikasturtean Pirinioetako Akademia ikuskaritzak ezarri zuen azterketa protokoloak irakaskuntza horren onurak erakutsi zituela nabarmendu dute. «Esperimentazioan engaiatu diren eskoletako bakar batek ere ez du gibel egin eta oren parekotasunera itzuli nahi izan». Orain arteko esperimentazioek familien babesa dute, baita berriek ere. Hiriburuko kasuan, gurasoen %86 agertu da prest proiektua abiatzeko.


Summary: Nafarroako Gobernuak 4,3 milioi euro jarriko ditu sare pribatuko ikastetxeetako langileen soldata igotzeko. Guztira, 139 milioi euro baliatuko dituzte itunpeko ikastetxe pribatuen sarean, iaz baino sei milioi gehiago. Gimenok adierazi du akordioak bide emango duela negoziazioetan adostutako neurriak betetzeko.

Nafarroako Gobernuko Hezkuntza Sailak jakinarazi du 4,3 milioi euro jarriko dituela sare pribatuko ikastetxeetako irakasleei, eta administrazio eta zerbitzuetako langileei soldata igotzeko. Hain zuzen, 139 milioi euro baliatuko dituzte itunpeko ikastetxe pribatuen sarean, iaz baino sei milioi gehiago, zehazki. Carlos Gimeno Hezkuntza kontseilariak eman du azken berria, Nafarroako Gobernuak baimena eman ostean. Horrek sailari bide emango dio, besteak beste, irakaskuntza pribatuko enpresetako patronalarekin—zeinak erabat edo partzialki funts publikoarekin eutsiak diren—, sindikatuen ordezkariekin eta Nafarroako ikastolekin lotutako akordioaren edukia finantzatzeko eta jarraipena egiteko. Jada indarrean dago akordioa, eta hala egongo da 2022ko abuztuaren 31ra arte.

Gimenok adierazi duenez, akordioa itunpeko irakaskuntza pribatuko enpresa erakundeek eta USO eta CCOO sindikatuek sinatu dute, eta hala nola langileen lan baldintzak hobetzeko neurriak jaso dituzte. Esate baterako, eskatu dute 57 urte betetzen dituzten irakasleei eskola lanaldia, astero, bi orduz murrizteko, erretiroa hartu arte. Are, amatasun baimena amaitu ostean, bularra emateko 21 egun gehiago izateko eskaria ere egin dute, eta egun horietako ordezkapenen ordainketa ikastetxeei Hezkuntza Sailak egiteko. Horrez gain, akordioan jasota dago irakasleen prestakuntza irakaskuntza publikoko irakasleen baldintza berberetan egitea.

Sindikatuen protesta

Nafarroako Gobernuak USO eta CCOO sindikatuekin adostu du akordioa, baina sindikatu guztiek ez dute bat egiten hor jasotako neurriekin. ELA, LAB, UGT eta SEPNA sindikatuek elkarretaratze isila egin dute gaur goizean, akordioa ez ezik, negoziazioetatik «kanporatu» dituztela ere salatzeko, Itunpeko murrizketen aurka lelopean. Jakinarazi dutenez, akordio bat lortu duten beste bi sindikatuek, hain zuzen, «3.500 langileri murrizketak eginda» lortu dute hura onartzea. Haien arabera, adostutako dokumentuak, soilik, itunpeko hezkuntza sektorearen %1en babesa du.


Peio Olhagarai zendu da

Summary: Peio Olhagarai zendu da. Euskal Herriko Garapen Kontseiluko lehen zuzendaria izan zen, eta Baionako Merkataritza eta Industria Ganberako zuzendaritzan egon da urteetan. 61 urterekin zendu da, bihotzeko batek jota.

Kazeta.eus agerkariak jakinarazi duenez, atzo zendu zen Peio Olhagarai. Itsasun sortua zen, eta Ipar Euskal Herriko ekonomia munduan ezaguna izan da azken urteetan. 1980eko hamarkadan, Akitaniako kooperatiben batasunean lan egin zuen, eta, 1998an, Baionako Merkataritza eta Industria Ganberan sartu zen. Urteetan zehar, zuzendaritza postu anitz izan ditu bere gain, 2017an kargutik kendu zuten arte. Hainbat langilek jazarpen morala leporatu zioten, baina, hilabete batzuk geroago, auzitegiek arrazoi eman zioten Olhagarairi.

1994an, Euskal Herriko Garapen Kontseilua sortu zen, eta Olhagarai izan zen egiturako lehen zuzendaria.

2013an, Euskal Hedabideek elkarrizketa egin zioten Ahoan Bilorik Gabe emankizunean.


Summary: Banksy grafitigileak maskarak janzteko eskatu du ekintza baten bidez. Londresko metroan sartu da, garbitzaile jantzita, eta koronabirusaren inguruko irudiak margotu ditu.

«Konfinaturik egon naiz, baina altxatu naiz berriz». Itzultzean hitz jokoa galtzen bada ere, mezu horrekin kaixo esan nahi izan die berriz zaleei Banksy grafitigile ingelesak. Arte galerietan eta enkante areto dotoreetan ibili ziren haren lanak izurriaren aurretik, baina jatorrira itzuli da margolaria. Izan ere, metroa hartu du jomuga, eta maskarak erabiltzearen aldeko mezua margotu du.

Bideo batean kontatu du bere ekintza artistak berak. Metroko garbitzaile gisa mozorroturiko pertsona bat —Banksy bera, ustez— sartu da Londresko lurpeko trenera. Autoritate handiz agindu die bidaiariei beste bagoietara joateko, lan egin behar duelakoan. Baina garbitu ordez, txantiloiak, espraia eta brotxak atera ditu, eta bagoietan barruan margotzeari ekin dio.

Bere ibilbidearen hasieratik aritu da grafitigilea arratoiak margotzen. Mezua argia zen: hiriak aberastasun eta botere leku gisa saltzen du bere burua, baina azpian, arratoiak dira jaun eta jabe, eta hiriari azpia jaten ari zaizkio. Oraingoan, arratoi horiek metroan dabiltza, baina maskarak jantzita, doministikuka eta eskuak mikrobioen aurkako gai batekin garbitzen.

Beste edonork eginez gero, bandalismotzat joko litzateke Banksyk eginikoa, baina artistaren ospea horren handia da, non metroa kudeatzen duen —eta garbitzeaz arduratzen den— Transport Of London erakundeak ontzat eman duen «jendeari maskara jartzeko bultzatzeko» ahalegina. Uztailaren 16an garraio erakundeak iragarri zuen Banksyren margoketa «garbitu» egin zutela konpainiako langileek, «margoketen aurkako politika zorrotzari jarraikiz», beste «edozein bandalismo» ekintza gisa. Edonola ere, TOLek artista gonbidatu du «mezu horren beste bertsio bat margotzeko leku egoki batean».

Autosuntsiketa, eta konfinamendua

Banksyren sonarik handieneko ekintza, eta eztabaidatsuenetako bat, 2018ko urrian egin zuen. Londresko Sotheby's etxean haren lan bat jarri zuten enkantean, eta 1.192.000 euro ordaindu zuen erosle batek. Baina enkantea amaitu bezain laster, artistak Girl With Balloon (Neska puxikarekin) obraren markoan ezkutaturiko mekanismo bat piztu zuen, eta lanaren erdia zerrendatan txikitu zuen.

Konfinamenduan lanean jarraitu du artistak. Besteak beste, arratoiak margotu ditu bere etxeko komunean. Baina arratsaldeko zortzietan txalo egin ordez, irudi baten bitartez eskertu nahi izan zien lana osasungintzako langileei. Lan bat eskegi zuen Southamptoneko (Ingalaterra) General Hospital erietxean, haien omenez: haur bat ageri da erizain bat irudikatzen duen panpina batekin jolasten, ohiko superheroiak saski batean bazterturik dituen bitartean.

«Eskerrik asko egiten ari zaretenarengatik. Espero dut honek erietxea apur bat alaitzea, zuri-beltzekoa baino ez bada ere».

Azken asteotan, artistak bere ustezko jaioterrian —Bristolen— margoturiko beste irudi bat maskaraz jantzita agertu zen apirilean. XVII. mendeko Johannes Vermeer margolariaren Perlazko belarritakoaren neska koadroaren bertsioa egin zuen Banksyk 2014. urte aldera: 'Piercing'-aren neska. Ez dakite nork jarri dion maskara margolanari.

Banksyk Bristolen eginiko margolanari maskara jarri zioten apirilean. Neill Hall / EFE


Summary: Irailaren 5ean hasiko da Espainiako Liga. Hemezortzi taldez osatutako liga izango da, eta, guztira, 34 jardunaldi izango ditu txapelketak.

Emakumeen Espainiako Ligako lehen mailako denboraldia irailaren 5ean hasi eta 2021eko ekainaren 21ean amaituko da. Espainiako Futbol Federazioko Batzordeak gaur eman du argitara 2020-2021eko denboraldiko egutegia. 34 jardunaldiko txapelketa izango da, eta ez 32koa; izan ere, COVID-19ak eragindako osasun krisiaren ondorioz, jaitsierarik egon ez denez, aurreko sasoian baino bi talde gehiago izango dira lehen mailan: Eibar eta Santa Teresa. Beraz, hiru euskal talde lehiatuko dira datorren denboraldian: Athletic, Reala eta Eibar igo berria.

Bigarren maila, bestalde, irailaren 27an hasiko da, eta goren mailan gertatu den bezala, bi talde gehiago egongo dira: 34.

Horrez gain, Espainiako Kopako finala datorren urteko maiatzaren 31n jokatzea aurreikusi du batzordeak. Superkopako finalerako data, berriz, aurreratu egin dute: otsailean jokatuko da, Salamancan (Espainia).


Summary: Azken datuak izan dira maiatzetik jaso diren handienak. Azken 24 orduetan 80 koronabirus kasu atzeman dituzte; maiatzetik ez da halako daturik bildu.

PCR probekin 80 koronabirus kasu berri atzeman dituzte Hego Euskal Herrian azken 24 orduotan. Horiek dira maiatzetik jaso diren daturik handienak; izan ere, maiatzaren 9an, 86 kasu atzeman ziren. Orduan, zero fasea zegoen martxan, eta, konfinatuta egon arren, orduantxe hasi zen zenbait gauza egiteko aukera.

Konfinamendua arintzeko zero fasea maiatzaren 4an jarri zuten abian, eta, horrekin batera, kalera ateratzeko aukerak areagotu ziren. Kirola egiteko zein paseatzeko aukera zegoen, bakoitzak bere ordutegia errespetatuz, eta kirola modu profesionalean egiten dutenek aire zabalean entrenatzen hasteko aukera izan zuten, probintzia barruko mugen barruan. Fase hori hastearekin batera, zenbait denda ireki zituzten, edukiera mugatuta eta bezeroek aurretik txanda hartuta, eta martxan jarri zituzten, halaber, eramateko janaria prestatzen zuten jatetxe eta negozioak.


Summary: Zarauzko Talai Mendi kanpinean agerraldirik ez dela egon ondorioztatu dute. Kanpinean atzo eginiko PCR probetan bi positibo atzeman dituzte, eta osasun agintariek adierazi dute ez dela agerraldi bat izan. Kanpinera sartzeko aukera dagoela jakinarazi du alkateak.

Zarauzko (Gipuzkoa) Talai Mendi kanpinean koronabirusaren agerraldirik ez dela egon ondorioztatu dute osasun agintariek, langileei eta bezeroei eginiko PCR probetan bi positibo soilik atzeman ostean. EFE agentziak jakinarazi duenez, Xabier Txurruka Zarauzko alkateak adierazi du dagoeneko aukera dagoela kanpinera sartzeko eta barruan egoteko. Erantsi duenez, proban negatibo eman duten bezero ugarik ere kanpinean jarraitzeko hautua egin dute.

Hain zuzen, atzo arratsaldean hasi ziren kanpin horretan PCR probak egiten, joan den astean egondako bi bezerok positibo eman baitute. Eusko Jaurlaritzako Osasun sailak goizean argitaratu ditu lehen emaitzak, eta positibo baten berri eman du. Hala, hiru izan dira kanpinarekin zerikusia duten kasu positiboak. Hala ere, Zarauzko Hitza-k jakinarazi duenez, lau lagunek eman dute positibo Zarautzen, baina horiek kanpinarekin zerikusia duten ezin izan du baieztatu egunkari honek.

Haimar Arozena da kanpineko arduradunetako bat, eta, atzo jakinarazi zuenez, Osakidetzako lantalde bat jada kanpinean bertan zegoen, eta protokoloek jasotzen dituzten pausoak ematen ari dira. Langileei PCR probak egin zizkieten; etxean egon ziren, erantzunak jaso bitarte etxean sartuta egon behar baitzuten. Are gehiago, erantsi zuen bezero batzuei ere egin dizkietela probak, baina ez zekitela ziur guztiek egin beharko dituzten.

Emaitzak jakinarazi arte, prebentzio gisa, kanpinetik ez ateratzeko eskatu zieten han zeuden bezeroei. Ez da egon itxita, eta hala nahi zuten bezeroek etxera joateko aukera ere izan dute, baina eskatu zitzaien etxera itzuliz gero berrogeialdian egoteko, gutxienez egoera egonkortu arte eta informazio gehiago izan arte. Sartzeko ere, baimena behar zen, eta Ertzaintza aritu zen sarrera-irteerak kontrolatzen.

Ikasturte amaierako ospakizunak

Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak eta Osakidetzak beste ohar bat ere egin dute: etxean geratzeko eskatu diete Zarautzen (Gipuzkoa) uztailaren 8aren eta 12aren bitartean ikasturte amaierako ospakizunetan egon zirenei, eta, horrekin batera, eskatu diete ez kontakturik izateko arrisku taldeetako pertsonekin, eta euren osasun etxera deitzeko PCR proba egiteko.


Summary: Castexek «separatismoaren kontrako» lege proposamen bat aurkeztuko du. Gobernu berriaren lehentasuna enplegua sustatzea izango dela adierazi du lehen ministroak. Pandemiaren krisiari erantzuteko 100.000 milioi euroko funts bat eratuko du.

Ekonomia suspertzea izango da Frantziako gobernu berriaren lehentasuna, Jean Castex lehen ministroak iragarri duenez. Frantziako Asanblea Nazionalean, politika orokorreko eztabaidan aurkeztu ditu Castexek hurrengo urte eta erdian gobernuaren ildo nagusiak izango direnak. Koronabirusak eragin duen krisiari erantzuteko 100.000 milioi euroko ditu funtsa eratuko duela jakinarazi du. «Enplegua izango da nire gobernuaren erabateko lehentasuna», ziurtatu du. Hala aurreratu du bestelako neurririk. Horien artean, «separatismoaren kontrako» lege proposamen bat.

Frantziako lehen ministroak estatuaren «etsai» gisa aurkeztu du «separatismoa», eta, udazkenean, haren kontrako lege proiektu bat aurkeztuko duela aurreratu du, neurriaren edukiari buruzko informazio gehiago eman gabe. «Errepublika Frantzia da. Eta haren oinarriak ere kolokan daude, bere etsaien arteko koalizioaren ondorioz: terroristak, estremistak, konspiratzaileak, separatistak, komunitaristak».

Lehen ministroaren arabera, lege proiektu horren helburua litzateke «hainbat talde beren ezaugarri etniko edo erlijiosoen inguruan intransigentziaz itxi daitezela eragoztea». Hala, lege horrek izaera etniko, erlijioso edo kulturala duten aldarrikapenen «sabaia» zein den zehaztu beharko luke, eta Frantziako Errepublikaren identitatea indartu. «Errepublikaren balore nagusia sekularitatea da. Inolako erlijiok, pentsamentu korrontek, inolako talde antolatuk ezin du espazio publikoa bere egin eta ezin die Errepublikaren legeei eraso egin». Joan den ekainean, «komunitarismoa eta separatismoa» Frantziarentzako mehatxu zirela ohartarazi zuen.

Krisiari erantzuteko funtsa

Castexen hitzaldiaren zatirik handiena, baina, gai ekonomikoek hartu dute. Koronabirusak eragin duen krisiari erantzuteko neurriei eskaini die arreta handiena. Lehen ministroaren esanetan, pandemiak agerian utzi du Frantziako ekonomiak «gehiegizko menpekotasuna» duela beste herrialde batzuekiko. «Hori aldatzeko, 40.000 milioi [euro] bideratuko ditugu».

Lehen ministroa Frantzia barruko ekoizpen jarduera indartzen lagunduko duten neurriak hartzearen alde agertu da. eren artean, «ekoizpena zamatzen duten zergak arindu» behar direla babestu du, bertan egindako produktuak merkatuan lehiakorragoak izan daitezen. Horrez gain, beharrezkotzat jo du EB Europako Batasunak lehiaren gaineko araudia aldatzea, «txapeldun industrialak» izango diren enpresen sorrerari bide emateko.

«Industria nazio handi bat izan gaitezke berriro ekologiari esker», adierazi du Castexek, eta argitu du «hazkunde ekologian» sinesten duela berak, eta ez «deshazkunde berdean». Hala, Frantziako industria eraldatzearen garrantzia nabarmendu du.

Castexen iritziz, 100.000 milioi euroko diru funtsaren inbertsioa «hil ala biziko» ahalegina da. Jakina da estatuaren zor publikoa areagotuko duela, baina ziurtatu du koronabirusak eragin duen krisiari ezin zaiola «aurrekontu austeritatearekin» erantzun. Zorpetze publiko horrek EBren babesa duela gaineratu du, eta Frantziak babes hori «negoziatzen jakin» duela.

Hain justu, ostiralean elkartuko dira EBko estatu kideak goi bileran, pandemiak sortutako krisiaren aurrean erantzun bateratu bat adosten saiatzeko.

Macronek uztailaren hasiera izendatu zuen Castex lehen ministro, eta Asanblea Nazionalaren aurrean egin duen lehen hitzaldia izan da gaurkoa. Macronek udal hauteskundeetan jaso zituen emaitza kaxkarrek behartuta berritu zuen gobernua. Gorakada nabarmena izan zuen EELV Europa Ekologia-Berdeak alderdiak.


Xaretaren xendra sarea

Summary: Xaretaren xendra sarea. Sara, Zugarramurdi, Urdazubi eta Ainhoa biltzen dituen Xareta eskualdea inguratzen du Pottokaren Bideak, 37 kilometrotan. Baina gehienek lehen bizpahiru herriak dituzte lotzen, oinez.

Sarako (Lapurdi) leizeetan autoa aparkaturik, berehala atzematen da Zugarramurdiraino (Nafarroa) eramaten duen pottoka urdinaren seinalea, harriaren gainean. Goiti doan bide mundrunatu zabaletik eskuinetara gelditzen da ibiltaria xurgatzen duen xendra. Eki pindartsuaren babesgune itzaltsua. Atxuriaren magalean, Larhungo harri gorria paratua izan da zolan, erromatar galtzadari irudi, ibilaldia eroso egiteko, nahiz ez duen ordezten mendiko zapaten beharra.

Xareta izena Barandiaran antropologoak atzeman bide zuen; lau herriak biltzen dituen eskualdea: Sara, Ainhoa (Lapurdi), Zugarramurdi eta Urdazubi (Nafarroa), zeina txara hitzetik baitator: oihanttoa. Hariztiak du, oroz gainetik, besarkatzen enborren artean menturatzen den nehor.

Oraintsu arte lanean aritu izan da Zugarramurdiko leizeetan eta sorginen museoan Helena Xurio Arburua zugarramurdiarra. Pottokaren Bideak kontatzen ez dituenak salatu ditu: «80ko hamarkadan hasi ginen aditzen Xaretaz eta, horrekin batean, Pottokaren Bideaz. Turismoa bultzatzeko asmatu zuten elkartea. Hobe holakoak asmatzea turismoa kanalizatzeko. Niri ongi etorri zait turistei esplikatzeko non ginen, muga aipatu behar izan gabe». Lau herrien arteko elkartea bera 2004an sortu zen, eta, hortik, Europatik jaso dituzte diru laguntzak, bertzeak bertze, Pottokaren Bidea egiteko.

Bidexkaren bazterrean, harrigarriro, burua oraindik osorik du ustezko onddo beltzak, nehoren ahosabairen zepotan urtu gabe. Lau bideren besarkagunetik beheiti, ezkerretara, Errotaxarreko bordan bada jan eta edateko parada (Halty izenez), goitikoa hartuz ere, Ixtilarteko bordak batzarri ederra egiten dio bertaratzen den orori (Anttonen benta). Mikel Mitxelenak kopetako izerdia idortzen du tixertaz; sasi garbitzeko makinarekin aritu baita lanean. Ezkaratzak errendatu dizkio hatsa eta freskura, bai kendu egarria ere. II. Mundu Gerla betean ireki zuen benta Mitxelenaren amatxiren anaia zenak: Anttonek. Gibeleko jangelako zoladurari ohol bat altxatu dio, lur-arrasa biluzian utziz: «Mostradorea hemen zuen lehen, Nafarroara begira. Hortxetan, gibelean kaxak ezartzen zituen. Haien pean gordetzen zuen altxatzen den taula hau, ikusten? Pean gordetzen zuen sos guzia!». Lapurtarrak ziren bezero gehienak: Nafarroan merkeagoa zen jatekoa erostera zihoazen. Ixtilarteko bordak ikusi ditu pasaia zenbaitzuk: «Anttonek karabineroei edaten ematen zien bitartean pasatzen ziren kontrabandistak: gerlagatik eskas ziren guziak pasatzen ziren: azienda, kobrea, dentela... Guk ere horrekin segitu dugu: sosa, motoak, eper arrautzak... pasatzen utzi izan ditugu, trukean zerbait hartuz». Oraingo egunean, ostatuak du bentaren tokia hartu, paisaia ikusgarria lagun, moleta ahamen bat ahoan murtxikatuz: «Momentu ona pasatzera etorri behar da, lasaitasunaz gozatzera», gehitu du Mitxelenak. Preseski, atzoz geroztik dago egunero ostatua zabalik.

Bidegurutzera itzuliz, eskuineko xendra berriz lotzen zaio Pottokaren Bideari. «Mintzo diren harriak dira», xehatu du Xuriok. Gaur gero denak isilduak diren harritzar horiek badute oraindik mintzarazten zituzten botoiak: Arranomendi, Sara eta Larhun. Bistak erakutsi beharko lituzke, ez balira metro pare bateko iratzeek kukuturik.

Haritz tartean agertu da izerdi-lapetan Guadalajarako (Espainia) gizona: «Net galdu naiz!». Ekin dio berriz ere zaldi herexak bilatzeari, ustez bide xuxenetik.

Egia da zenbait tokitan duda sortzen duela marka faltak, baina zailtasunik gabe aski da berriz gibel egitea. Hala-hala, tronpaturik, leize tiki baten sartzeraino eraman lezake. Xuriori oroitzapena jin zaio gogorat: «Hau dena zulo da. Ttikitan denean barrena sartzen ginen. Beti aditu izan dut zakur bat sartu zela Zugarramurditik eta atera Saran. Guk, behinik behin, ez genuen sekula lortu».

Zugarramurdiko leizeetarat iristear, Charente Maritimeko (Frantzia) bikoteak Sararat buruz hartu du bidea, Zugarramurdiko plazara heldu gabe: «Galdu gara, harat igan gara batere behar izan gabe. Baina ez da larria, bihar berriz etorriko gara, bide zinez atsegina baita, dena itzalean». Ur handiko erreka zeharkaturik, leizeen sarrerarat darama malda xutak, non ez baita bertako hiru lagun baizik ageri, «ekarri dituzte jan eta edateko makina berriak», erran du langileak.

Karrikaz karrika, garren atzaparren oinazeak zirimola bortitzez harrapatzen du Zugarramurdi: «Inkisizioak kondenatutakoen artean etxe hauetakoak Logroñorat [Espainia] eramanak izan ziren, torturatuak, batzuk erreak, eta anitz, kartzelan hilak: Nabarkoenea, Barrenetxea, Iriartea, Surutegia, Etxegia, Bordako etxea, Arburua, Subildegia eta Beheretxekoak. 30.000 jende hurbildu zen Logroñorat, erretzen ikusteko. Zer pentsatuko ote zuen gaizo jende honek ? Harat eramana, konprenitzen ez zuen lengoaia batean kondenatua...».

Zugarramurdik barneratua duen historiak arranguratzen du Xurio: «Berri Txarrak taldeak badu kantu bat zeinean baitio sinisten ditugula gure gezurrak. Kondenatu zituzten haiek ez ziren sorginak, baizik eta akusatuak ziren hala izateaz. Herritarrak ziren. Ez zen bakarrik feminizidioa izan; gauza anitz nahasi ziren. Onartezina zait baliatzea masakreaz, negozioa egiteko...».

Tarte batez lur eta harriari lekua utzi badio ere, berriz ere nagusitu da zimendua Alkerdi auzoan. Martikoeneko amatxi-aitatxiak toto daude, bakearen enbaxadore, lau bideren junta airosean. Donezteberen XVI. mendeko kapera saihetsean utziz, errepidea zeharkatu beharra da, Etxalekua gasna saridunaren saretik pasatzeko. «Etxalekukoa zen bertze kondenatuetako bat», erantsi du Xuriok. Haren ondorengoetako bat traktorean dabil.

Pottokaren bidea Xaretan, Sarako Leizeen eta Zugarramurdiren artean. GUILLAUME FAUVEAU

Alkerdik erdia misterio

Aitzinago, «ikusten diren gaineko arroka handi horien pean dira Alkerdiko leizeak», zehaztu du gidak. Preseski, Aitor Ollo SOS Alkerdi elkarteko kide urdazubiarrak aurkeztu ditu: «Urdazubiko leizeetan ez da giza arrastorik [publikoari zabalik direnetan]. Berroberrikoan, ordea, duela 14.000 urteko aztarna pila atzeman ziren, zeinak Nafarroako Museoan baitira». Goraxeago dagoen Alkerdin ere Madeleine aldiko bisonte bat, zaldi bat eta orein bat atzeman zituzten. 2014an, Diego Garatek garai bereko hamar bat bisonte gehiago aurkitu zituen arte. Haatik, 2015ean, ondo-ondoan dagoen harrobia berriz martxan ezarri nahi izan zutelarik, lehergaiak erabiliz gainera, herritarrak arranguratu ziren: «Ikusirik Alkerditik oso hurbil dela, plataforma bat muntatu genuen. Helburua zen inguru guzia ongi aztertzea eta ondare kulturala arriskutik kanpo uztea. Azkenean, plataformari esker, Nafarroako Gobernuak ikerketa eskatu zuen, eta duela 23.000 urteko bisonte baten horma irudia atzeman zuten Aranzadik eta Satorrak espeleologoek. Horrekin batean, harrobia gelditu zen», kontatu du Ollok. Alkerdi eta Berroberria leizeak Europako ondarearen eguna kari bakarrik irekitzen dituzte. Pottokaren Bidea bertatik iragaten da.

Handik biziki laster, justuki, harrobi horren sarreran, sortzen da duda nondik joan. Eskuinera hartuz gero, Urdazubirako bidea harrapa daiteke, zeina haritz zahar ikusgarritik pasatzen baita. Baina ezkerrera da joan behar, errepidean zenbait metroz ibiliz, txaran sartu eta Ikaburua auzoak batzarri egin arte. Bertan dira Urdazubiko leizeak, Ikaburukoak hain zuzen ere, Urdazubik leize franko baititu, bisitariei hetsiak badira ere.

Pottokaren seinale urdinek jarraitzen dute, Urdazubitik Ainhoara, eta Ainhoatik Sarara, orotara hamabi oreneko ingurua lotuz.

Bihar: Euskal Herriko ibilbideak (II): Ardoaren eta arrainaren bidea.


Summary: Bilboko udaleku batzuetan positibo bat atzeman dute, eta 38 lagun bakartu dituzte. Haur bati COVID-19a detektatu diotela eta, haren kideek, begiraleek eta horien guztien bizikideek hamar egun igaro behar dituzte etxean, bakartuta.

Bilboko Santutxu auzoko Larreagaburu zentroan egin dituzten udalekuetan parte hartu duten 30 haurrek, zortzi begiraleek eta horien guztien bizikideek hamar egun pasatu behar dituzte bakartuta, haurretako batek positibo eman duelako koronabirusaren proba eginda.

Bilboko Udalak Europa Press berri agentziari kontatu dionez, Osakidetzak gaur goizean hitz egin du udalekuak antolatzen dituen enpresarekin, eta esan dio haurretako bati COVID-19 gaitza atzeman diotela. Enpresakoak gurasoekin jarri dira harremanetan, eta haurrak etxera eramateko eskatu diete. Guztiek egon beharko dute bakartuta, baita haien etxean bizi direnak ere.

Osakidetzak ezarri duen protokoloa betetzen ari dira. Udalak Larreagaburuko instalazioak desinfektatuko ditu bihar, eta, datorren astean, beste talde batek egingo ditu udalekuak leku horretan, bi asteko txandak egiten baitituzte.


Summary: Santurtzi eta Ondarroa Bizkaiko txapeldun, eta Hondarribia eta Orio, Gipuzkoakoan garaile. Santurtzik 25 urteren ondoren irabazi du berriz Bizkaiko txapelketa, eta Ondarroak aurrenekoa lortu du. Hondarribiak 11. aldiz irabazi du Gipuzkoakoa, eta Oriorena bigarrena izan da, iazkoaren atzetik.

Estropada ederrak egin dituzte arraunlariek gaur Bizkai eta Gipuzkoako traineru txapelketetan. Itsasoa jostari zegoen, eta arraunerako egoki-egoki ere ez bazegoen, gustura samar moldatzeko moduan jarri zaie Lekeition eta Orion. Bizkaikoan, Ondarroak lehendabizikoz irabazi du txapelketa emakumezkoetan, eta Santurtzik 25 urte geroago lortu du bere hamargarrena. Gipuzkoan, gizonezkoetan, Hondarribiak 11. aldiz astindudu bandera, eta Oriok, aurretik, bigarren aldiz jarraian lortu du garaipena, bere bigarrena.

Lau taldeetan poza zen nagusi, normala den bezala, baina tristetik ere izan du egunak arraun munduan. Izan ere, argazkilari amateur nekaezin bat hil da Zumaian: Klaudia Egirao. Zumaiako Iñaki eta Joseba Aristi arraunlarien ama, eta Aitor patroiaren izeba. Bazen denbora bat haren argazki kamera estropada eremuetatik desagertzera behartu zuela gaixotasun larri batek, eta gaur, estropada egun batean joan da Minutuko isilunea egin dute Gipuzkoako estropadaren Egiraoren omenez.

Gozatu ederra hartuko zuen Orion, argazkitarako aukera ona zegoelako. Emakumezkoen estropadan, Orio aterako zuen estropada hasi orduko lehen postuan. Hondarribia atzerago zela ere bai, azkarregi gauza onerako. Arraun ere geratzen joan zela islatuko zuen haren kamerarekin, eta ziabogan Oriok Donostiarrari sei segundo ateratzen zizkiola ere bai. Laugarren kaletik joan da etxeko taldea, eta hirugarrenetik Donostiarra. Ikusiko zen argazkietan nola Oriok aldea handitu duen bigarren luzean. Bederatzi segundokoa izan da azkenean, etxekoen alde, eta Donostiarraren kalterako. Hirugarren Arraun sartu da, eta Hondarribia laugarren. Sailkapenean, Tolosaldeak aurrea hartu dio Hondarribiari, baita San Juanek ere. Eremutik Oria ibaiaren sarrerara mugituko zuen Egiraok kamera, Oriori bandera nola ematen zioten argazkian gordetzeko.

Gizonetan, estuagoa izan da lehia, eta Hondarribiak sei segundo atera dizkio Donostiarrari, eta hamar Oriori. Laugarren San Pedro izan da, bigarren txandako garailea. Olatuxka hauskorren gainean, traineruek argazki politak utzi dituzte, eta gozatuko zuen Zumaiako argazkilariak.

Santurtzi, azken unean Zer esanik ez Lekeition, Santurtziren azkeneko txanpa handiarekin. Horrek eman dio garaipena, Zierbena eta Urdaibairen aurretik. Ondarroa izan da laugarren. Poza klubera emakumezkoek eraman dute, Bizkaiko banderarekin. Aterako zion garaipen historiko horri ere argazki dotore askoa arraunzale argazkilariak.


Summary: Torrentek eta Maragallek kereila aurkeztu dute CNIko zuzendari ohiaren aurka. 2019an Pegasus programa erabiliz beren sakelakoak zelatatu izana egozten diote Sanzi. Ez dute baztertu bertze agintari batzuen kontrako bide judizialari ekitea.

Atzo aurreratu zuten, eta gaur goizean bertan aurkeztu dute kereila Roger Torrent Kataluniako Parlamentuko presidenteak eta ERC-ko diputatu Ernest Maragallek CNI Espainiako zerbitzu sekretuetako buru ohi Felix Sanzen aurka. 2019an Pegasus programa erabiliz beren sakelakoa zelatatzea egozten diote Sanzi.

Asteon jakin da 2019an Pegasus programa —gobernuei eta segurtasun indarrei bakarrik saldu ohi zaiena—erabili dutela Torrent eta Maragall zelatatzeko. Ikerketaren arabera, programa horrek 1.400 sakelako espiatu zituen mundu osoan, 2019ko apirilaren eta maiatzaren artean, Whatsapp aplikazioaren akats bat baliatuta. Zerrenda horretan daude Kataluniako agintari politikoak.

Torrent eta Maragall kide diren ERC alderdiak Sanzen aurkako kereila aurkeztu du, baina alderdiak ez du baztertu bertze buruzagiren baten aurkako bide judiziala hastea ere. Aurkeztutako kereilaren arabera, CNIko zuzendari ohia da zentroko funtzionarioen arduradun nagusia, eta, beraz, hari dagokio bermatzea bere jarduerak legearekin bat datozela eta jakinarazpenen sekretuaren edozein esku hartzek aurretiazko baimen judiziala duela.

Andreu Van Den Eynde abokatuak aurkeztu du salaketa, eta nabarmendu du orain arte azaleratutako ikerketek erakutsi dutela programaren jabe den enpresako bezero dela Espainiako gobernua 2015etik. Gainera, El País egunkariak gaur argitaratutako informazio bat ere aipatzen du Van Den Eyndek. Kazeta horren arabera, Espainiako zerbitzu sekretuek Pegasus programa erabiltzen dute espioitza lanetarako.

ERCk aurkeztutako salaketan nabarmendu dute gutxienez 100 pertsonaren kontrako espioitza lanak egin dituztela; tartean, Maragallen eta Torrenten aurka. Espioitza horiek «abusuzkoak eta arrazoirik gabeak» direla nabarmentzen du kereilak, software horrek biktimaren telefonoa «erabat» monitorizatzea ahalbidetzen duelako. Programak segurtasun akats ezezagunak aprobetxatzen zituen, eta ezkutatzeko propietateak zituen, programa arakatzea zailtzen zutenak. Ondorioz, ezinezkoa da jakitea zer komunikazio atzeman dituen eta zer informazio jaso duen.

Alderdiak nabarmendu du dagoeneko Whatsappek salaketa aurkeztu duela programaren jabe NSO taldearen aurka. Citizen Lab laborategiak azpimarratu du egiaztatu egin duela Torrentek eta Maragallek jasan zuten espioitzaren «egiazkotasuna», eta zera salatu du: «disidentzia politikoaren, kazetaritza kritikoaren, aktibismoaren eta populazioaren sektore jakin batzuen kontra aurrez pentsatutako espioitza ekintza bat izan da».


Summary: Maskara ongi erabili behar dela nabarmendu du Gipuzkoako Farmazialarien Elkarteak. Gipuzkoako Farmazialarien Elkarteak maskarak egoki erabiltzeko gakoak eman ditu, «maskara, jantzi, eta ongi erabili» behar baita.

Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan gaurtik aurrera derrigorrezkoa da maskara janztea, eta Nafarroan, bihartik aurrera, baita segurtasun distantziak mantentzen diren egoeretan ere. Hori dela eta, Gipuzkoako Farmazialarien Elkarteak maskarak egoki erabiltzeko gakoak eman ditu, «maskara, jantzi, eta ongi erabili» behar baita.

Hutsik ohikoenak hauek direla jakinarazi dute: sudurra ez tapatzea, maskara eskuekin ukitzea, poltsikoan gordetzea, eta pentsatzea erabiltzailea babestua dagoela maskara kirurgikoarekin (Gipuzkoan gehien erabilia den maskara mota). Elkartekoek gogorarazi dute maskara kirurgikoek ez dutela erabiltzailea babesten, baizik eta gainontzeko guztiak babesteko balio dutela, eta horregatik dela horren garrantzitsua denek maskara janztea. Izan ere, maskara kirurgikoa jantzita daramanak ez ditu gainontzekoak kutsatuko, baina erabiltzailea bera kutsa daiteke.

Neurria eraginkorra izan dadin bete beharreko jarraibideak zeintzuk diren ere zehaztu dute. Batetik, maskara erabili edo ukitu aurretik, eskuak ondo garbitu behar dira, eta higienerako neurriak zorrotz bete behar dira. Bestetik, maskara beti alde beretik jantzi behar da, eta posizio berean. Gainera, maskarak ahoa eta sudurra estali behar ditu, oso-osorik, eta, hitz egiteko edo eztula egiteko, ez da inoiz kendu behar. Maskara ezin da ukitu, eta ezin da behatzik sartu azpiko aldetik.

Maskara kendu nahi denean, eskuak garbituta kendu beharko da, eta gometatik eutsita. Oihala ez ukitzea gomendatzen da. Jasotzeko orduan, bestalde, maskarak garbia egon beharko du. Inoiz ez da gorde behar zuzenean poltsikoan, poltsan edo motxilan. Plastikozko poltsa garbi batean gordetzea aholkatzen dute, ixteko sistema erraza duen poltsa batean.

Maskarek iraungitze data bat dutela ere jakinarazi dute. Maskara bakoitzak erabilera tarte maximoa duenez, egokiena da fabrikatzaileak dioenari kasu egitea. Horretarako, ezinbestekoa da maskararen kaxak dakarren informazioa kontsultatzea. Kasu batzuetan, maskarak berak adierazten du zein den gehieneko erabilera denbora hori.

Higienikoak eta kirurgikoak gehienez lau orduz erabil daitezke, eta, lehenago hezetu bada, orduan kendu egin behar da. Autofiltranteak (FFP2 eta KN95 maskarak) gehienez zortzi orduz erabil daitezke, eta etxean egindako oihalezko maskarentzat oraindik ez da gehieneko ordu kopururik jarri. Hezea edo zikina dagoenean aldatzea komeni da.

Osasun Sailak hartutako neurriekin bat datozela jakinarazi dute, eta Miguel Angel Gastelurrutia Gipuzkoako Farmazialarien Elkarteko lehendakariak azpimarratu du neurri aproposa eta beharrezkoa dela, pandemia oraindik ez delako desagertu. Gaineratu du neurri hori ez dela ikusi behar derrigortasun moduan, baizik eta arduratsu jokatzeko beharrezko tresnatzat hartu behar dela; gizarte osoa babesteko norberak hartu beharreko neurri gisa.


Summary: Edarien sektorea laguntzeko, 50 milioiko funts bat sortu du Jaurlaritzak. Maileguak kapital zirkulatzailearen premiak asetzeko erabili behar dira, eta ezingo dira erabili nekazariei erositako produktuen prezioa edo bolumena aldatzeko.

Eusko Jaurlaritzak 50 milioi euro jarriko ditu ardoaren, sagardoaren eta garagardoaren sektorea laguntzeko. Horri esker, gehienez ere 1.5 milioi euroren mailegu amortizagarriak eskatu ahalko dituzte ekoizleek. Kapital zirkulatzailearen beharrak asetzeko erabili beharko dute diru hori, premia horiek edozein direla ere. Zazpi urteko epean itzuli beharko dute dirua, eta nekazariei erositako produktuen prezioak eta bolumenak ezingo dituzte aldatu.

Jaurlaritzak gaur argitaratu du erabakia, EAEko aldizkari ofizialean. Elkargik eta Finantzen Euskal Institutuak parte hartuko dute egitasmoan. Nekafin finantza tresna erabiliko du horretarako. Elkargik % 100 bermatuko ditu maileguak; laguntza jasotzen dutenek erakunde horretako bazkide egin beharko dute eta sozietatearen partaidetzak erosi beharko dituzte, zeinek maileguaren zenbatekoaren % 4 balio beharko duten; zorra kitatzeko orduan, itzuli ahalko dira partaidetza horiek.

Zirkulatzaile premia maximoak kuantifikatzeko, 2020ko ekitaldiko jarduera maila hartuko da adierazle gisa. Maileguaren gehieneko zenbatekoa kalkulatzeko, berriz, eskatzaileak prozesatzea aurreikusten duen tokiko lehengaiaren bolumena eurotan adierazitako modulu batekin biderkatuko da, zenbateko hauen arabera: mahats kiloko 2,2 euro, Errioxako ardoa egiteko; 3,5 euro, txakolina egiteko mahatserako; 3,5 euro, sagardorako sagar kiloko; eta 5 euro, malta garagarrerako.

Sektorea, «muturreko egoeran»

Sektoreko zenbait eragile Arantza Tapia Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapenerako sailburuarekin elkartu ziren maiatzean, eta alorra muturreko egoeran dagoela helarazi zioten, nazioarteko salmenta bideak eten egin direlako, eta barne merkatuaren motor nagusia, ostalaritza, geratuta egon delako bi hilabetez.

Kopuru batzuk ere eman zituzten: alarma egoera indarrean sartu zenetik, salmentak %70 jaitsi dira, eta urte amaierako irabaziak erdira jaitsiko direla aurreikusi dute. Sagardogileen artean ere, galerak antzekoak dira. Sagardotegietan ostalaritza negozioa dagoenez, ordea, alarma egoerak are kalte handiagoa egin die.

Maileguez gain, Eusko Jaurlaritzak, Hazi fundazioaren bitartez, edarien sektoreari laguntzeko beste egitasmo batzuk abiatu ditu: Ardoa Basque-Wine Office sustapen plana egokituko du COVID-19ak eragindako egoerara, eta hemengo merkatuari begirako kanpainak egingo dituzte, hiru milioi euroko funts bati esker. OCM Ardo Sustapenaren programa ere handituko dute, beste 1.835.730 eurorekin


Summary: 80 kasu gehiago agertu dira Hego Euskal Herrian. Azken 24 ordutan 58 kasu agertu dira Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta beste 22 Nafarroan. Beste pertsona bat hil da COVID-19aren ondorioz

Bigarren egunez, beste 80 positibo Hego Euskal Herrian. Azken egunetan azaldutako agerraldien ondorioz, gorantz ari dira kasu positiboak eta horietako asko zaintza sistemek fase goiztiar batean atzeman arren, joera kezkagarria da. Jaurlaritzako Osasun sailaren arabera, Gipuzkoan 31 kasu atzeman dira, Bizkaian hogei, Araban bost eta beste bi «Euskaditik kanpo» —ez dute zehaztu euskal herritarrak diren—. Nafarroako Gobernuak jakinarazi duenez, 22 kasu atzeman dira gaur. Gainera, atzo bezala, COVID-19aren ondorioz hildako bat dago.

Nafarroako Gobernuak gaur dei berezia egin die Zarauzko Talai Mendi kanpinean egon diren nafarrei. PCR probak egiteko gertu dago, eta horretarako bertan izan diren herritarrei osasun zerbitzuekin harremanetan jartzera dei egin diete hitzordua hartzeko 646 513 629 telefonoaren bitartez, 09:00etatik 20:00etara. Proba egin bitartean isolatzeko eskatzen du, halaber.

Nafarroan hainbat agerraldi daude. Sunbillakoak ez du kasu gehiago izan, baina Tuterakoan, pertsona bat ospitaleratu da Reina Sofia ospitalean. Osasun departamenduaren arabera, azaleratzen diren kasu gehienak gazteen eta kuadrillen artean eman dira eta horregatik zuhurtziaz jokatzera dei egin du. Departamenduak «zentzua eta ardura» eskatu die gazteei.

Murgaren eskaera

Nekane Murga jarduneko Osasun sailburuak azken 24 orduetako datuak aurreratu ditu Radio Euskadin egin dioten elkarrizketan. Murgak adierazi du ezen, egoera «kontrolpean» dagoen arren, gaitza «arinago» mugitzen ari dela eta «arduratsu» jokatu behar dela kutsadura gelditzeko. Transmisioaren handitzearen harira, maskararen erabileraz mintzatu da. «Ahal den guztietan» erabiltzeko deia egin du, eta azpimarratu du «pertsona guztien ardura» beharrezkoa dela transmisioa moteltzeko.

Infekzio fokuei dagokienez, horiek kontrolatzeko «zailtasuna» aipatu du Murgak. Horietariko asko aisialdi guneetan sortzen direla adierazi du, eta, horregatik, gogorarazi du garrantzi «handikoa» dela halakoetan maskara erabiltzea. Aisialdiko gune horiek mugatzeko erabakien inguruan, azaldu du gaitza zabaltzea zailduko duen «edozein neurri» hartuko dutela.

Arduratuta dago gazteen kutsatze kasuak direla eta; «mugimendu handiko» jendea denez, horrek transmisioaren abiaduran eragin dezake, sailburuak azaldu duenez. Osasun Sailean aurreikusita daukate pertsona helduak «laster» hasiko direla kutsatzen, haur eta gazteen bitartez, eta kezka agertu du horren harira.

Murgak argi utzi du «kontrolpean» dagoela egoera, eta oraingoz ez dela «neurri zorrotzik» hartu behar. Hala ere, denborak aurrera egin ahala, eta, eboluzioaren arabera, ez du baztertzen «neurri sendoagoak» hartzea. Ostalaritzaz aritu da, zuzenean; «bezeroen laguntzarekin», sektorea bigarren fasera ez itzultzea, horixe nahia duela, eta azpimarratu du «ardura handiarekin» jokatzen ari direla.

Egungo kasuen gehitzeari buruz, PCR proba gehiago egiten direla esan du Murgak. Aurreko hilabeteetan, soilik sintomak zituztenei egiten zitzaizkien probak; orain, berriz, inguruko jendeari ere bai. Horregatik, errealitatearen «zati handiago bat» ikusten dela azaldu du.


Summary: Leku publiko itxietan maskara erabiltzea baitezpadakoa izanen da Ipar Euskal Herrian. Jean Castex Frantziako lehen ministroak adierazi du heldu den astetik aitzina sartuko dela indarrean neurria Frantzian eta Ipar Euskal Herrian. Frantzia iparraldean eta Paris ingurunean foku gehiago agertu dira azken asteetan.

Heldu den astetik aitzina, leku publiko itxietan maskara erabiltzea baitezpadakoa izanen da Ipar Euskal Herrian. Hala adierazi du Jean Castex Frantziako lehen ministroak gaur goizean Frantziako Senatuan egin dituen adierazpenetan. Asteartean mintzatu zen Emmanuel Macron Frantziako presidentea, eta maskara derrigortuko zutela erran zuen. Castexek agorrilaren 1a aipatu zuen data gisa, baina, gaur, aurreratu egin du. «Entzun dut eta ulertu dut agorrilaren 1eko data beranduegi zela; dekretua, bada, heldu den astetik aitzina sartuko da indarrean».

Gaur goizean, elkarrizketa egin diote Olivier Veran Frantziako Osasun ministroari, eta koronabirusaren epidemiaren hedapena aipatu du, beste behin. Haren hitzetan, Paris inguruan «keinu ahulak» antzeman dituzte; haatik, erran du egoera «arazotsua» dela Frantzia iparraldeko Mayenne departamenduan.

Herritarrei «adi» egoteko eskatu die Frantziako Osasun ministroak: «ez dut herrialdea berriz konfinatu nahi». Azken asteetan, pixkanaka iragarri ditu konfinamendutik irteteko neurriak Frantziako Gobernuak, eta, gaur egun, jarduera gehienak baimenduak dira, jende kopuru handiak biltzen dituztenak izan ezik.


Summary: ELAk «irtenbide feminista bat» proposatu du, 2008koa berriro gerta ez dadin. Babes sistema publikoa indartzea ezinbestekotzat jo du, eta neurri zehatzak aurrera eramateko, berriz, zerga sistema aldatu behar dela azpimarratu du.

ELAk azpimarratu salatu duenez, COVID-19ak eragindako krisi ekonomikotik ateratzeko planteatzen ari diren neurriek «2008an jarraitu zen ibilbide neoliberalaren eredu berari» erantzuten diote. «Eta badakigu zer ondorio izango dituen egungo errezeta berberak aplikatzeak: pobrezia eta prekaritatea gero eta feminizatuagoak izango dira, genero rolak indartuko dira, eta indarkeria matxista, LGTBIfobikoa eta arrazista ere bai; eta denboraren, lanaren eta aberastasunaren banaketa bidegabeagoa egingo da»

Horiek hala, sindikatu abertzalearentzat ezinbestekoa da eredu ekonomiko feminista eta ekologista baterantz bidea egitea, «bizitzak, zaintzak eta ingurumena erdigunean jartzeko eta ikuspegi produktibista, merkantilizatua eta espekulatiboa alde batera uzteko».

Besteak beste, honako neurri hauek proposatu ditu:

•1.200 euroko gutxieneko soldata, eta pentsioak hileko 1.080 euroraino osatu. ABEEan daudenen soldatak %100eraino osatu.

•Gizon eta emakumeen arteko soldata arrakalak ezabatzea.

•Alokairuaren prezioa mugatu.

•Mendekotasun egoera guztiak sistema publiko, unibertsal, doako eta kalitatezko baten estaldura izatea, eta 10.000 lanpostu sortzea.

•Etxeko langileen eskubideak parekatu gainerako langileek dituztenekin.

•Lanaldia gutxienez 35 ordura murriztea.

•Kontziliazio eskubiderako lege neurriak areagotzea.

•0- 3 urte arteko hezkuntza doan izatea.

Neurri horiek jaso ditu ELAk, Krisiaren irtenbidea feminista izango da! izenburu duen agirian. Gaur eman du horren berri, komunikabideetara bidali duen ohar batean. Sindikatuak dioenez, dokumentuaren helburua da neurri zehatzak planteatzea pertsona guztien behar materialak asetzeko, zaintza lanak gizartean eta ekonomian aintzat hartzeko, eta zaintza sistema publiko eta unibertsala ezartzeko.

Horretarako, uste du beharrezkoa dela erreforma fiskal bat egitea, erakunde publikoen diru sarrerak bermatu ahal izateko. ELAk eskatu du aberastasun handien eta ondare aberastasunaren gaineko zerga pixkanaka handitzeko, %1 eta % 10 arteko errekargu espezifiko baten bidez, eta sozietateen gaineko zergaren aitorpenean %20ko errekargu berezi baten bidez, besteak beste.


Summary: Zoran Zaev lehen ministro ohiak irabazi ditu Ipar Mazedoniako hauteskundeak, tarte estuarekin. Alderdi sozialdemokratak botoen %36,07 eskuratu ditu. VMRO-DPMNE oposizioko alderdi nagusiak, berriz, %34,81.

Hauteskunde Batzorde Nazionalak emandako datuen arabera, Zoran Zaev Lehen ministro ohiaren SDSM Batasun Sozial Demokratakoa alderdiak irabazi ditu Ipar Mazedoniako bozak, tarte estuarekin. Botoen %99 zenbatuta, horien %36,07 eskuratu ditu alderdi sozialdemokratak. Haren oposizio nagusiak, VMRO-DPMNE indar nazionalista eta kontserbadoreak, berriz, %34,81 bildu ditu.

DUI izan da gehien bozkatuak izan diren alderdietan hirugarrena, botoen % 11,37 lortuta. Albaniar etniaren interesak ordezkatzen ditu talde horrek —biztanleriaren %25 inguru dira—.

Eserlekuei dagokienez, sozialdemokratek parlamentuan 46 auki lortuko lituzkete, 44 kontserbadore nazionalistek, eta 15, berriz, DUIk. 61 behar dira gehiengo osoa lortzeko; beraz, SDSMren eta DUIren arteko gobernu itunak posible egingo luke horiek agintean jarraitzea.

Horrez gain, parlamentuko ordezkaritza erdietsi dute Albaniarrentzat Aliantza alderdiak (hamabi eserleku), Ezkerrak (bi) eta DPA Albaniarren Alderdi Demokratikoak (bat).

Emaitzak jakin ostean, Zaevek adierazi du bere koalizioa dela «indartsuena», eta hauteskundeak irabazi dituztela herritarrek etorkizun «seguru, batu, solidario, abertzaletasun ekonomiko eta justu» baten alde bozkatu dutelako. Eta zera nabarmendu du: «Bidea prest dago»".

Koronabirusaren pandemiak eragina izan du parte hartzean. Izan ere, abstentzioa igo egin da, eta herritarren %51 soilik joan dira botoa ematera.


Summary: Datorren astean egitekoa zuten greba bertan beheiti uztea erabaki dute Ambuibericako langileek. Astebeteko grebara deitua zuen ELA sindikatuak uztailaren 20tik 27rako, baina, enpresako zuzendaritzarekin akordioa lortu ostean, bertan beheiti uztea erabaki dute. Bertzeak bertze, langileei koronabirusaren testa egitea eta Norbera Babesteko Ekipamenduak izatea lortu dute.

Ambuiberican uztailaren 20tik 27rako antolatua zuen greba bertan beheiti uztea erabaki du ELA sindikatuak, enpresarekin adostasuna lortu ondotik. ELAk grebara deitua zuen, enpresari eskatzeko bete ditzala Euskadiko Justizia Auzitegi Nagusiak eta Lan Ikuskaritzak langileen osasunari eta prebentzioari buruz argitaratutako ebazpenak. Enpresa horrek 900 langile ditu, eta Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan anbulantzien sektorean langile gehien dituen enpresa da.

ELAk aurreratu duenez, enpresarekin hitzartutako akordioan lortu dute langileek Norbera Babesteko Ekipamenduak izatea, langileei koronabirusaren probak egitea eta arropa erabilien desinfekzio lana bertze enpresa baten esku uztea. Gainera, langileen bulegoak astero desinfektatzea adostu dute, eta segurtasunari eta arriskuari buruzko komunikazio protokolo bat sortuko dute.

Uztailaren 2an jakinarazi zuen ELAk grebara joko zuela langileen osasuna berma dadila eskatzeko. Orduan salatu zuen ELAk Lan Ikuskaritzak «behin eta berriz» abiatu dituela txostenak langileen osasunarekin eta arriskuen prebentzioekin lotuta, eta langileen aldeko ebazpenak eman zituela. Horrez gain, anbulantziak publiko bihurtzeko ere eskatu zioten Osasun Sailari.


Eudelek dekalogo bat helarazi di udalei

Summary: Eudelek dekalogo bat helarazi di udalei. Azkenaldiko agerraldien ostean, eta kutsatze berriak eragozteko helburuarekin, Eudelek eta Osasun Sailak gomendioen dekalogo bat prestatu dute udalentzat.

Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako udalerrietan koronabirusaren transmisio komunitarioak eteteko, eta pandemiak eragindako egoera era koordinatuan kudeatzeko ondu dute dekalogoa.

Udari begira osatu dute neurrien zerrenda, besteak beste, jende pilaketak eragin ditzaketen festak eragozteko. Udalen lana oso garrantzitsua dela nabarmendu dute, herritarrak kontzientziatzeko eta erantzukizun indibidual eta kolektiboa eskatzeko.

Dekalogoko jarraibideak udalerri bakoitzaren beharretara egokitu direla azaldu dute, eboluzio epidemiologikoari erantzuteko une bakoitzean indarrean dagoen araudia errespetatuz. Honako hauek dira puntuak:

- Herritarrei jende pilaketetan gaitza transmititzeko dagoen arriskuaren berri eman behar zaie jakinarazpen publiko guztietan. Herritarren erantzukidetasuna aipatzea ere gomendatzen da.

- Jaien edo ekitaldien programa ofizialak eragotzi behar dira. Kartelak edo bestelako bitartekoak ez dira sustatu behar.

- Gizarte eragileei edo bestelako taldeei adierazi behar zaie jaiak edo ekitaldiak ez antolatzeko.

- Edukiera eta pertsonen artean gomendatutako distantzia fisikoak (1,5 m) kontrolatzeko moduko kultura edo entretenimendu jarduerak eta ikuskizunak egiteko aukerak bakarrik eman ditzakete. Horretarako, beharrezko neurriak ezarri behar dira.

- Segurtasun neurriak ezin badira bete, saihestu egin behar da espazio publikoa erabiltzea azokako ikuskizunetarako, txosnetarako, salmenta postu ibiltarietarako edo antzekoetarako.

- Ostalaritza ixteko ordutegiak bete egin behar dira, horrela, taldekatzeak eta alkohola beste espazio publiko batzuetan kontsumitzea eragotziko da.

- Identifikatu egin behar dira udalerrian arrisku gehien duten eremuak, baita pertsonen kontzentrazioak dituzten ordutegiak ere. Prebentzio neurriak izan behar dira, pertsonen zirkulazioa antolatu behar da eta espazioak pertsonen arteko segurtasun distantzia gorde ahal izateko moduan banatu behar dira.

- Ordutegiak eta araudiak bete behar dituztela gogorarazi behar zaie txokoei, sozietate gastronomikoei, gazteen aisia lokalei eta erabilera publikoko titulartasun pribatuko espazio guztiei. Arauak betetzen direla ere zaindu behar da.

- Sare sozialen bidez deialdi jendetsuak egiten direla jakiten bada, prebentzio neurriak ezarri behar dira: barrera mekanikoak, zaintza... Egun jakinetan, udaltzainen eta Ertzaintzaren presentzia areagotu behar da, indarrean dagoen araudia betetzen dela zaintzeko.

- Udalerritik kanpo pertsona pilaketa handia egon daitekeelako susmorik badago, disuasio neurriak aktibatu behar dira: ibilgailu partikularren eta garraio kolektibo publiko eta pribatuen sarbidea zailtzea, esaterako.


Summary: Blancok helegiterik ez aurkezteko eskatu dio EAko sektore kritikoari. EAko primarioen prozesuaren aurkako salaketa baliogabetua izan ostean, idazkari nagusiak salaketa aurkeztu zutenei barkamena eskatzea galdegin die, baita egoeraz berriz pentsa dezatela ere

Gasteizko lehen auzialdiko epaitegiak baztertu egin du Eusko Alkartasunaren ildo kritikoak jarritako salaketa eta, horrenbestez, alderdiaren sektore ofizialaren ikuspegia onetsi du. Horren aurrean, Eba Blanco idazkari nagusiak sektore kritikoari eskatu dio helegiterik ez dezatela aurkeztu, bide judiziala itxitzat eman dadin. Blancoren hitzetan, salaketa aurkeztu dutenek barkamena eskatu beharko lukete eta egoerari buruz berriz pentsatu.

Primarioen prozesuan irregulartasunak egon zirela argudiatuta, Maiorga Ramirez hautagaiak eta hura babesten zuen taldeak auzitegietara jo zuen iazko urriaren erdialdera, eta, azaroaren 11n, Gasteizko epaitegiak eten egin zuen Blancoren izendapena, behin-behinean. Zortzi hilabete geroago, lehen auzialdiko epaitegiak erabaki du salaketa baliogabetzea, baina sektore kritikoaren ustez, azken epai horrek «modu inkoherentean» ezeztatzen du joan den azaroko ebazpena. «Nahiz eta epaiak erabat frogatzen duen egungo zuzendaritzakoek sistematikoki ez zituztela bete berme batzordearen ebazpenak, oraingoan baliorik gabe uzten du, eta horiek betetzetik libratzen ditu», salatu du.

Nahiz eta atzo bertan lehen ohar bat kaleratu, gaur agerraldia egin du Eba Blancok. Bere irudiko, epaiak agerian utzi du primarioen prozesuan ez zela iruzurrik egin, eta berme guztiak jarri zirela prozesua «neutrala, gardena eta barne araudiaren araberakoa» izan zedin. Era berean, gaitzetsi egin du hilabeteotan bere aurka bota diren «kalumnia, gezur eta irainak». Salaketa babestu duten Arabako, Gipuzkoako eta Nafarroako koordinatzaile nagusiei ere zuzendu zaie: «Ongi etorriak izan daitezela proiektu honekin bat egin duten guztiak, eta ez hura suntsitzen dutenak».

Blancok lan egiten utz diezaiotela eskatu du: «Ez gara liskarren aldekoak. Diskrezioa atsegin dugu. Ikuspegi honekin bat egiten ez duenak dinamika hausten du, eta gainerakoei ez die lan egiten uzten». Salaketa bultzatu dutenei eskatu die atzera egin dezatela eta helegiterik ez dezatela aurkeztu. Hain zuzen ere, sektore kritikoak iragarri du aukera hori aztertzen ari direla.