Giltzarrapo txuri-urdina

Summary: Giltzarrapo txuri-urdina. Reala txapeldun egin zuen belaunaldiko jokalaririk ospetsuena izan zen Arkonada. Taldeko kapitaina izaki, haren ziurtasunak eta karismak balio erantsia ematen zioten txuri-urdinen jokoari.

Askoren idoloa izan zen Luis Miguel Arkonada Etxarri (Donostia, 1954). Realaren garairik onenean taldeko kapitaina izateaz gainera, jokalari garrantzitsuenetako bat ere bazen: taldearen bizkarrezurra osatzen zuten futbolarietan lehena. Belaunaldi historiko baten santu ikurra. Bat zenbakia bizkarrean, ikurrina besoan eta galtzerdi zuriak jantzita, Donostiako taldearen lehendabiziko liga garaikurra jaso zuen. Realzale orok haren lekuan egon nahiko luke, une horretan. Luis Miguel Arkonada bakarra zen, ordea. Hura izan zen 80ko hamarkadako atezainik onena, eta Realekoa zen: giltzarrapo txuri-urdin bat. Buruz errezitatu zitekeen hamaikako baten lehendabiziko pieza izan zen. Ordezkaezina. Hainbestekoa zen zaleek zioten konfiantza, halakoa eskaintzen zuen segurtasuna, ezen jarraitzaile txuri-urdinek orro gisa azaleratzen baitzuten garairik zailenetan ere hura atean izateak zuen balioa: «No pasa nada, tenemos a Arkonada» [Ez larritu, Arkonada gurekin dugu].

Hain justu, segurtasuna zen donostiarrak taldeari ematen zion ezaugarri nagusia. Hori, eta kalitatea. Hala uste du Vicente Biurrun Realeko atezain ohiak (Sao Paulo, Brasil, 1957): «Ohiz kanpoko atezaina zen. Indar handia zuen zangoetan, eta indartsua zen. Baina, guztiaren gainetik, asko entrenatzen zen atezain gisa; profesionala zen». Arkonadaren garairik loriatsuenetan, haren ordezko izan zen Biurrun, Pedro Mari Quemada Otxotorenarekin batera. Biak prest egon ohi ziren donostiarrak jokatu ezin zuenerako, baina hori ez zen sarri gertatzen: «Logikoki, itzalean egotea egokitu zitzaigun. Lehen lerroko atezaina genuen aurrean, eta, halako batekin topo egiten duzunean, jokatzeko aukerak hutsaren hurrengoak dira». Egoera horretan, «badaezpada prest» egotea besterik ez zutela esan du jokalarien egungo ordezkari Biurrunek, eta baita «asko ikasi» zuela ere.

Gijongo (Espainia) El Molinon zelaian, lehen liga eskuratu eta minutu gutxira. REALA

Ez da harritzekoa Arkonada Realarekin partida gehien jokatu dituztenen zerrendan egotea. Atezainak 551 partida ofizial jokatu zituen Realarekin, hamabost denboralditan banatuta. Hiru lagun besterik ez du aurretik zerrenda horretan, taldekide izandakoak guztiak ere: Jesus Mari Zamora (588 neurketa), Juan Antonio Larrañaga (589) eta Alberto Gorriz, Bixio (Irun, Gipuzkoa, 1958). Azken hori da Realaren historian partida gehien jokatu duen futbolaria, 599 hain zuzen, eta, neurketa gehienetan, ondo gertuan izan zuen Arkonada, atzeko lerroan aritzen baitzen: «Ikusi dudan onena izan da. Izaeraz eta jokoan: erreflexu izugarriak zituen, eta indarra ere bai». Su txikiko txapelduna Harrobia da Realaren izateko arrazoia. Horri esker irauten du, eta horri esker izan da txapelduna. Jokalari guztiak etxekoak zituen garaian, nagusi izan zen, eta Arkonada ez zen salbuespena izan. Donostiako hondar gainetik Atotxarako jauzia egin zuen, tartean Lengokoak taldetik igarota.

Espainiako bi liga, Kopa bat, eta Superkopa bat irabazi zituen Realarekin.. REALA

Atezain donostiarrak 1974an egin zuen Reala B-tik lehen talderako bidea, baina, ordurako, maila handiko bi atezain zituzten txuri-urdinek: Pedro Mari Artola eta Javier Urrutikoetxea. Haien itzalean egon zen hasieran, baina heldu zitzaion estreinaldia egiteko abagunea: 1975eko urriaren 22an izan zen, UEFA txapelketako partida batean, Atotxan, Liverpoolen aurka. Ingalaterrako taldeak irabazi egin zuen Donostian (1-3), baina Arkonadak neurketa ona egin zuen, garai hartako kroniken arabera. Orduantxe egin zen ezagun. Sasoi hartan bertan egin zen Realaren atearen jabe, eta ez zuen berehalakoan utzi, 1989an utzi baitzuen futbola. Urte horietan, lau garaikur eskuratu zituen: Espainiako bi Liga, Superkopa bat eta Kopa bat. 1981eko apirilaren 26an lortu zuten estreinako liga titulua: Gijongo El Molinon estadioan izan zen, 29 segundoren faltan Jesus Mari Zamorak sartutako gol bati esker. Gorrizek ondo gogoan ditu lorpen hura eta gainontzeko guztiak: «Uste dut Ormaetxeak [Alberto, entrenatzailea] lortu zuela talde trinko bat egitea, baina banaka ere kalitate handia zegoen. Arkonada funtsezko jokalarietako bat zen». Txapeldunen zerrendan agertzeak berretsi egin zuen belaunaldi hark zuen gaitasuna, Biurrunen arabera: «Izugarrizko jokalariak ziren», esan du ohiko hamaikakoa errezitatuz: «Bakoitzak bere ezaugarriekin, belaunaldi hartakoek modua egin zuten Reala txapeldun izateko, Arkonada buru zutela».

Garaipen haiek Realari aukera eman zioten Europako txapelketa gorenean aritzeko, eta Arkonada eta enparauek finalerdietarainoko bidea egin zuten. Hanburgo izan zuten aurkari, eta, jokoz kanpoko gol bat tarteko, finalerako txartelik gabe geratu ziren. Gorrizen esanetan, «gazi-gozoa» izan zen Alemanian jazotakoa: «Eskura izan genuen. Haiek faborito ziren, baina kanporaketan aurrera egiteko aukera ikusi genuen». Zamora saria hiru bider Realaren garai haietako loria ez zen taldearentzat soilik izan. Atezainak berak ere orduan bizi izan zituen bere urterik onenak, eta atzeko lerroarekin batera osatzen zuen sendotasunari esker, atezainei propio ematen zaien Zamora sariaren jabe egin zen hiru sasoitan jarraian. Espainiako ligan gol gutxien jasotzen dituenari ematen zaio garaikur hori, eta Arkonadak hiru denboralditan eskuratu zuen: 1979-1980koan, 1980-1981ekoan eta 1981-1982koan.

Arkonada jokalariz jantzita, lehen ligako garaikurra jasotzen, Jose Luis Orbegozo Realeko orduko presidentearen eskutik. REALA

Hain justu, taldea goreneko postuetan egon zen aldiarekin bat datoz Ricardo Zamora atezain kataluniarraren izena daraman sariketa irabazi zuen urteak: lehendabizikoan, Realak urte luzez beregan eduki duen marka ezarri zuten txuri-urdinek: 38 partida jokatu zituzten galdu gabe. Azken jardunaldian, Sevillan (Espainia), galdu egin zuten, eta ligako titulurik gabe geratu ziren. Bi urtez jarraian ligako txapeldun izan baino lehen gertatu zen hori. Kapitain eta erreferente Arkonadaren ohiko janzkera elastiko neurritsu batek, galtza beltzek eta galtzerdi zuriek osatzen zuten, baina bazuen beste osagarri bat ere, bere-berea zuena eta bere nortasunaren berri ematen zuena: kapitainaren besokoa. Donostiarrak luzaroan hartu zuen taldearen ordezkari izateko ardura, eta Biurrun taldekide ohiak uste du ondo merezia zuela: «Indarra helarazten zigun, energia; beti irabaztera atera behar genuela, eta profesionalak izan. Ni harrituta geratzen nintzen».

Arkonada Realaren ekitaldi batean, atzean taldekideak dituela. JUAN CARLOS RUIZ / FOKU

Haatik, Arkonadak ez dio horri soilik zor erreferentzialtasuna. Realean egin zuen ibilbide profesional osoa, berak hala erabakita. Biurrunen arabera, «taldearen koloreak sentitzen genituen. Gainera, txapeldun izatea beste pizgarri bat izan zen jokalari haiek guztiak taldean geratzeko».

Gorrizek ere txuri-urdinekin osatu zuen bere ibilbide osoa, baina, koloreekiko atxikimenduaz gain—«hemen egon nahi genuen»—, badu beste arrazoirik halako ibilbide luzea azaltzeko: «Zortea ere behar da. Lesioek errespetatzea, entrenatzaileen gustukoa izatea... Ni naiz Realean partida gehien jokatu duen jokalaria, baina Luisek ia urte oso bat eman zuen min hartuta. Nik uste dut bestela aurrea hartuko zidala». «Epai injustu bat» Kluben arteko txapelketetan ez-ezik, nazioartean ere lehiatu zen Arkonada, Espainiako selekzioarekin. Guztira, 68 partida jokatu zituen, baina askok 1984ko Eurokopako finalean Frantziaren aurka egindako hutsarengatik oroitzen dute aldi hura. «Injustua izan zen», dio Biurrunek: «Harena bezalako ibilbide bat egin duena halako zerbaitengatik markatua geratzea... Halere, horren ostean ere, maila gorenean segitu zuen, erreferente bat izaten».

Horren adibidetzat jarri du Gipuzkoan eta handik kanpo izan zuen zale kopuru handia: «Jokalari onak denoi gustatzen zaizkigu». Horixe izan baitzen Arkonada: beti maitatu izan zuen taldearekin goia jo zuen izarra.


Bengoak uste du egoera «larria» dela

Summary: Bengoak uste du egoera «larria» dela. Ikuskaritza independente bat eskatu dute gertatu dena ikertzeko, egin diren hutsegiteak berriz ere egin ez daitezen, eta aurrera begira ikasteko.

Rafael Bengoa zientzialari, Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu ohi eta OMEko osasun sistemen zuzendari ohiak esan du egoera “larria” dela Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, nahiz eta beste erkidego batzuetan baino kontrolatuago dagoen egoera.

Kutsatze kopuruen azken datuek gora egin dutela ikusita, zientzialariak gaineratu du gaitza «arazo bat» dela oraindik ere, eta batez ere «gazteen jarrerak kezkagarriak» iruditzen zaizkiola.

Bengoak artikulu bat argitaratu du The Lancet aldizkarian, beste zenbait zientzialarirekin, eta, bertan, nabarmendu du «horren heriotza tasa handiaren» kasuak ezagutzeko «beharrezkoa» dela Espainiako koronabirusaren kudeaketari buruzko ikuskaritza independente bat egitea. Uste du kutsatzeetan «zerikusi zuzena» izan dutela azken hamar urteetan osasun langileen indarra agortu izanak eta osasun publikoan izandako murrizketek.

Bengoaren aburuz, pandemien inguruko prestakuntzarik ezak eragina izan du, zaintza sistema ahulak direlako, eta PCR probak egiteko «gaitasun txikia» zegoelako eta norbera babesteko ekipoak eta arreta kritikoko ekipoak «urriak» izan direlako, besteak beste.


Summary: Lasarte-Oriako klausurako komentu bateko moja guztiek positibo eman dute. Hamar izan dira positiboak guztira. Alkateak adierazi du agerraldia kontrolpean dagoela.

Hamar positibo atzeman dituzte azken orduetan Lasarte-Orian (Gipuzkoa). Agustin Valdivia alkateak jakinarazi du positibo guztiak herriko klausurako komentu batean atzeman dituztela, eta bertan bizi diren moja guztiak kutsatu direla. Denak, baina, asintomatikoak dira. Agerraldia «erabat kontrolaturik» dagoela nabarmendu du Valdiviak, eta mojen kontaktu guztiak identifikatu dituztela. Hortaz, lasaitasun mezua helarazi nahi izan die herritarrei.


Summary: Eskozia, ikastetxeetan LGTBI komunitatearen historia erakutsiko duen lehen herrialdea. Legea 2018an onartu zuten, eta 2021etik aurrera sartuko dituzte LGTBI gaiak Eskoziako ikasketa plan nazionalean. Hezkuntza inklusiboa sortzea du helburu, LGTBI komunitatearen aurkako erasoei aurre egiteko eta kolektiboari buruz ikasteko.

Eskoziako ikastetxe publiko guztietan erakutsiko dute LGTBI komunitatearen historia 2021. urtetik aurrera. Neurri horrekin, ikastetxeetan LGTBI komunitatearen historia erakutsiko duen lehen herrialdea izango da Eskozia.

Ikasketa planaren barruan, ikasgai guztietan irakatsiko dute gai hori, horrela hezkuntza inklusiboa sustatuz. Horren helburua izango da, batetik, intolerantziari eta LGTBI komunitatearen aurkako erasoei aurre egitea, eta, bestetik, kolektiboaren historia, borrokak eta konkistak oinarri hartuz, mugimenduaren barruan dauden hainbat terminologia, kontzeptu eta korronte azaltzea.

2018ko azaroan onartu zuen legea Eskoziako Gobernuak. Orduan iragarri zuen LGTBI Hezkuntza Inklusiboko Lantaldeak egindako gomendioak bere osotasunean onartu zituela, eta LGTBI gaiak sartuko zituela ikasketa plan nazionalean. Lantaldea Hezkuntza Inklusiboaren Ordua (TIE) erakundeak sortu zuen, eta Stonewall Scotland, LGBT Youth eta TIE Kanpaina erakundeek osatzen dute, besteak beste.

John Swinney Eskoziako lehen ministrorde eta Hezkuntza idazkariaren arabera, hezkuntza sistemak «denei lagundu behar die beren potentzial gorena lortzen», eta horregatik «ezinbestekoa» da hezkuntza plana «ikastetxeetako ikasleak bezain plurala» izatea. Horrez gain, Jordan Daly TIE Kanpainaren sortzaileetako baten arabera, planaren alderdi teknikoak lantzen aritu dira, 2021. urtean hezkuntza inklusiboa «ahalik eta arinen eta eraginkorren» ezar dadin.


Summary: Nafarroako Gobernuak bi milioi euro itzultzeko eskatuko dio Siemens Gamesari. Maria Txibitek uste du deslokalizazio bat dela Agoizko (Nafarroa) lantegiaren itxiera, eta hala egiten badu enpresak ez dituela betetzen diru laguntzak jasotzeko baldintzak.

Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakariak gogor gaitzetsi du gaur Siemens Gamesaren jokabidea: «Agoizko lantegia ixtea deslokalizazio bat da, argi eta garbi». Horregatik, Nafarroako Gobernuak enpresaren aurkako neurriak har ditzakeela iragarri du.

11 urte soilik ditu Siemens Gamesaren Agoizko (Nafarroa) plantak. Nafarroako Gobernuak esku hartu zuen lantegia bertan kokatzeko, eta ordutik igarotako urteetan hainbat laguntza publiko jaso ditu konpainiak. Txibiteren arabera, ordea, lantegia ixten badute, laguntza horiek jasotzeko baldintzak betetzeari utziko dio Siemens Gamesak, eta horregatik eskatuko dio jasotako laguntzetatik bi milioi euro itzultzeko.

Langile batzordeak eta Siemens Gamesak bilera izan dute gaur, eta bilduta daude oraindik. Langileek Nafarroako Gobernua kritikatu dute azken egunetan, nahiz eta aitortu duten konponbide zaila duela gatazkak. Asteazkenean bildu ziren bi eragileetako ordezkariak, eta, amaitutakoan, gobernuarekin dezepzionatuta zeudela esan zuten langileek: «Egin duen ekintza batek berak ere ez du funtzionatu, eta, oraindik, ez digu enplegua mantentzeko aukerarik proposatu». Hori dela eta, gobernuak ezintasuna erakutsi duela azpimarratu zuten, are gehiago jakinda enpresa ixteak larriagotu egin dezakeela eskualdea jendez hustearen arazoa.

Txibitek, ordea, adierazi du hasieratik babestu duela langile batzordea: «Dena den, badakit egoera oso zaila bizitzen ari direla, duela hiru hilabete dena ondo baitzioan». Gainera, gaitzetsi egin du Siemens Gamesaren jokabidea, «langileekin ez delako zintzoa izan eta ez dielako eman egoeraren berri».

Konpromisoa eskualdearekin

Akordio bat egin ez izanaren erantzukizuna enpresari egotzi dio, «ez duelako negoziatu nahi izan». Txibitek esan du elkarlanean jardun dela langile batzordearekin eta Espainiako Gobernuarekin, eta hainbat konponbide jarri dizkiola mahai gainean Siemens Gamesari egoera bideratzeko: «Gure esku zegoen guztia egin dugu, eta ez gaitu langileen enpleguak soilik kezkatu, baita itxierak Agoitz inguruan izango duen eraginak ere».

Horri lotuta, bertako alkatearekin ere hitz egin duela aipatu du Txibitek, eta datozen urteetan eskualde horren eta Nafarroa osoaren garapena eta lurralde oreka mantentzeko planen berri eman diola.


Summary: Bilbon gizon bat atxilotu dute emakume bati sexu eraso bat egitea leporatuta. Erasoa 09:30ak aldera gertatu da. Sexu-abusu delituaz gain, agenteen aurkako atentatu delitu bat ere egotzi diote.

50 urteko gizon bat atxilotu du Ertzaintzak Bilbon, emakume bati ukituak egitea egotzita. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, erasoa 09:30ak aldera jazo da. Biktimak bere burua defendatu du, eta, haren oihuak entzutean, hainbat lekuko hurbildu zaizkio laguntzera.

Udaltzaingoa eta Ertzaintza bertaratu direnean, erasotzaileak ez zeraman maskara jantzita, eta uko egin dio bat jartzeari. Gizonak aurre egin die agenteei, eta bi ertzaini tu egin die. Erasotzailea atxilotu dute, sexu abusu delitu bat eta agenteen aurkako atentatu delitu bat leporatuta.


Summary: Iñigo Vallejo euskal presoa Dueñaseko espetxera gerturatu dute. Sevilla II kartzelatik Palentziako Dueñas espetxera lekualdatu dute. Espainiako Espetxe Erakundeek uztailaren 21ean jakinarazi zuten Vallejoren lekualdaketa.

Iñigo Vallejo euskal presoa Sevilla II espetxetik Dueñaseko kartzelara (Palentzia) gerturatu dute. Espainiako Espetxe Erakundeek uztailaren 21ean jakinarazi zuten Vallejoren, Miguel Guillermo San Argimiroren eta Gorka Vidalen lekualdaketa.

Vallejo 2013an sartu zuten preso, ETArekin zerikusia zuelakoan —lehergai batzuk izatea egotzi zioten—. 28 urteko zigorra jarri zioten, eta 2033an beteko ditu hiru laurdenak. Madrilen arabera, espetxe legedia onartu zuen, eta eragindako mina aitortu eta biktimekiko enpatia agertu zuen. Lehen graduan malgutasuna ezarri zioten.

PSOE Espainiako Gobernuan dagoenetik —2018ko ekaina—, 40 euskal preso hurbildu dituzte, eta hamabi Euskal Herriratu.


Summary: Gutxienez hamasei lagun hil dira Indian hegazkin istripu batean. Hango 19:40ak aldera gertatu da ezbeharra, Kozhikodeko aireportuan. Hegazkina pistatik atera eta bitan zatitu da.

191 pertsona zeramatzan hegazkinak irrist egin du, eta pistatik atera da, Kozhikodeko aireportuan, India hegoaldean. Air India Express konpainiako Boeing 737 hegazkina Dubaitik Kozhikoderako bidea egiten ari zen, eta, eguraldi txarraren eraginez, ezin izan du pistan mantendu. Istripuan, gutxienez hamasei lagun hil dira, tartean pilotua, eta gutxienez 90 bidaiari ospitaleratu behar izan dituzte, hamabost larri. Ezbeharra 19:40ak aldera gertatu da (Euskal Herriko 16:10ak).

«Hamar lagun hil dira, eta gutxienez 90 inguruko ospitaleetara eraman dituzte», adierazi dio hiriko Poliziako zuzendari nagusi A. V. Georgek Efe albiste agentziari. Minutu batzuk geroago, ordea, kopuruak gora egin du. Horrez gain, Poliziak gehitu du «ia bidaiari guztiek» sufritu dutela zauriren bat.

Hegaldian guztira 184 bidaiari zihoazen, horietako hamar haurrak. Horiez gain, tripulazioko sei kide ere bai. Indiako Abiazio Zibileko Zuzendaritza Nagusiaren (DGCA) arabera, hegazkina haran batean erori eta bitan zatitu da, pistaren amaieran irristatu ondoren. Suhiltzaileak joan dira ezbeharra gertatu den eremura, istripuak eragindako sutea itzali eta barruan zeudenak ateratzeko.

Narendra Modi herrialdeko lehen ministroak atsekabea adierazi du sare sozialen bidez: «Minduta Kozhikodeko hegazkin istripuagatik. Nire pentsamendua euren gertukoak galdu dituztenekin dago. Zaurituak lehenbailehen osa daitezela».

Indiak bertan behera utziak ditu nazioarteko hegaldiak, koronabirusak eragindako osasun krisiaren eraginez. Dubaitik iritsitako hegazkinak, ordea, han zeuden Indiako herritarren aberriratzea zuen helburu.

Ezbeharra gertatu den eremuan euri jasa handiak pairatu dituzte azken egunetan. Gaur bertan, gutxienez hamabost lagun hil dira Keralan, Kozhikode hiriburu duen lurraldean, euriteak eragindako lur jausi baten ondorioz. Beste hainbat herritar ere desagertuta daude.

2010eko maiatzean, 158 pertsona hil ziren hegazkin enpresa beraren beste Boeing 737 batek izaniko istripuan. Kasu hartan ere hegaldiak Dubai zuen jatorri. Helmuga, berriz, Mangaloreko aireportua. Kasu hartan ere hegazkina pistatik atera zen, eta, pilotua hura berriz aireratzen saiatu arren, troka batetik erori zen.


Summary: Tximista batek sute bat eragin du Gatzolatzen. Egun beroa izan da gaur Nafarroan, eta arratsalde amaieran iritsi da ekaitza.

Azken orduetan Euskal Herria zeharkatu duen ekaitzak ondorioak eragin ditu Gatzolatzen. Tximista batek sute bat eragin du herritik gertu dagoen basoan. Cordovilla, Tafalla eta Zangozako suhiltzaileak hura itzaltzeko lanetan ari dira, lurretik eta airetik.

Egun beroa izan da gaurkoa Nafarroan, eta arratsalde amaieran iritsi da ekaitza. Datozen egunetan ere tenperatura maximoak 37ºC ingurura iristea espero da.


Hogei urtera

Summary: Hogei urtera.

Hogei urte bete dira Joxemari lapurtu zigutenetik, Joxemari Korta. Hogei urte luze. Maite genuenok geroztik beti izan dugu gogoan, baina gaur bereziki sentitzen dugu bere hutsunea; ez diot hori gaurkoa egun seinalatua izanik sentimenduek indar hartzen dutelako bakarrik. Bere izena duen fundazioko partaide naizelako bakarrik ere ez dut esaten. Bai, ordea, fundazioan bere bidetik jarraitzeko ahaleginean Joxemarik bizitzaren ardatz eginak zituen balio eta ikuspegiak hobeto ezagutu eta baloratzean garbi ikusten dudalako, eta penaz, egun, munduak eta guk, bizi dugun egoera zailean bera bezalako pertsonen premia gero eta nabarmenagoa dugula.

Urte hauetan bere ingurukooi sufritzea tokatu zaigu, noski, baina bere bideari elkarturik segitzean ikasi ere asko ikasi dugu. Aurrera begira ezer positiborik egin ahal izateko, gertatutakotik ikasi egin behar delako, hasteko. Gauza asko ikasi; ikasi injustizia beti dela injustua, zentzugabekeria izan dena zuritzen aritzeak ez duela balio; horrek ez dakarrela eta ez duela ekarriko inoiz ezer onik. Gizarte zibilak giza komunitate bihurtu nahi badu, biktima izan diren guztiekiko errespetuaren isiltasuna eta begirunea barneratuz, hitzak ondo neurtuta baina garbi erabili behar dituela, harrokeriarik gabe, elkarrizketa eta bizikidetzaren helburura bideratuta beti, eta horretarako gorrotoa, mendekua eta beldurra albora utzi behar dituela. Hori dena ikasi dugu eta zabaldu, gure belaunaldi berriak indarkeriaren lilurak sortzen duen degradaziotik libra daitezen. Urte luzetan ondo bete ez den egitekoa izan da hori gure herrian, zoritxarrez.

Joxemariren bizilegeak asko lagundu digu ikasketa honetan. Eta aurrera ere lagunduko digu, eta gizarteari ere bai.

Gaurko munduan, kezkaz beteriko etorkizuna aurrean dugunean, bide berriak asmatu behar gorrian gaude. Mundu mailan, gainera. Krisia ekonomiarekin batera (ondorioz?) oreka ekologikoa, eskubide eta baliabideetan berdintasuna, bizikidetza, osasuna, krisi gogorrean nahastuak dauzkagu, eta, guztiok dakigun arren orain arte emandako erantzunek ez digutela balio, merkatuaren legea gizalegeari nagusitzen zaion bitartean etorkizun beltza daukagula, ez dakigu nondik jo, nondik hasi, zertan aldatu, nola lortu hori.

Mundua gaur gauza askoren beharrean aurkitzen da, bai, baina, batez ere, bizi ikuspegi eta balioen alorrean lasaitasunez argitu eta bideratuko duen jendea behar du, bizitza gizakoitzen duen etika zer den, zein ezinbestekoa den ondo dakien gidaritza behar du, zentzu etikoa beren arduretan adierazgarri nagusi bihurtua duen jendea. Lider etikoak, hitz batean. Zientzia eta teknika gizakiaren mesedetan jartzeko bakarrik maite duen jendea. Joxemari horietakoa zen. Etxean eta ikasketa garaian jasotako balio etikoak bere bizitzan eta lanean gero eta gehiago sakontzen saiatu zena.

Gizaki arrunta izan zen Joxemari, normala guztiz, ez zen inor baino gehiago kontsideratzen, gizaki guztiok balio bera dugula garbi zuen guztiz. Egun munduak —gure herriak ere bai— errazegi ahazten dituen gauza inportanteak argi eta sakon bereak eginak zituen, eta, hori bai, sinesten zuen horretan saiatzeko borondaterik ez zitzaion inoiz falta izan. Borondatea, leialtasuna, eta ahalegina bereak zituen guztiz.

2000. urtean galdu genuen lagunaren ahaleginean agertzen diren arrastoek gure gizarteak eta herrigintzak behar-beharrezko dituen argitasun asko eskaintzen dituzte. Esperantzari heldu egin behar zaiola, hasteko —esperantzarik gabe ez dago ahaleginik—, eta gizakian sinistu egin behar dela, bizitzan gauzarik inportanteenak ikasi egiten direlako, zintzoa izaten ere bai, eta ikasi gainera eskertuz egin behar dela beti, kimu berrien eta indartsuenen sortzaile hori egiten duena izaten delako.

Berak, horretan asmatzeko, gauza asko zituen ondo ikasiak, egungo munduak, nahi ez badu ere, ezinbestez ikasi beharko dituenak: lehia beti izango dela gizakien artean, ona dela hori, baina inoiz ez duela gizalegearen arerio bihurtu behar, gizalegearen bizkar garatu behar. Ez dela horrela ezinbestez. Gizabidea eta zientziaren bidea ez direla inola ere elkartu ezinezko bi bide etsai. Teknikarena ere ez. Etikak eta teknikak mundu osagarriak izan behar dutela aurrerantzean mundurik izango bada. Gure herririk izango bada ere bai.

Hori guztia bideratzeko, gure buruetan garbi izan behar dugu lanak garrantzi handia duela gizakiaren bizitzan, lana ez dela zigorra, ez duela izan behar, lan guztiak direla balio handiko, eskulana bezala buru lana, izan bizibide, kultura, zainketa, heziketa, ikerketa... alorrekoa. Eta lana eratu egin behar izaten denez beti, enpresa antolaketaren egiteko nagusia bere jardunean zientzia, teknika, kultura —jakinduria oro— humanizatzea dela, etengabe garatuz joan behar dugun etika balio garbien bidetik.

Hori argitu eta egiaztatzea zen, Joxemariren ikuspegian, belaunaldi berriekiko dugun zorra eta erantzukizun nagusia.

Gure laguna gizon arrunta zela esan dut lehenago. Umila ere bai. «Inork ez dio inguruari jaso duen baino gehiago ematen». Hauxe atera zitzaion behin, erail zuten baino hilabete pare bat lehenago ikasketa garaiko hiru lagun handienak afaltzera bildu ginen batean. Ez dakit esaldi hau juxtu-juxtu eta beti egia den, baina esaten duenaz asko adierazten duen konbentzimendua da egiaz; niri gogoan gelditu zitzaidan; Joxemariren izenean harro zabaldu izan dut, nahiz eta pentsatzen dudan bere kasuan igual ez dela guztiz egia.

Agur eta ohore, Joxemai!


Summary: Kontrolatutzat eman dute Gazolazko sutea. Denera 18 hektarea pinu erre ditu suteak. Atzoko ekaitzak eragindako tximista batek piztu zuen, lehen hipotesien arabera.

Atzo Gazolatzen (Nafarroa) ustez tximista batek pizturiko sutea kontrolpean hartu dutela adierazi du Nafarroako Suhiltzaile Zerbitzuak. Denera 18 hektarea erre ditu suak, gehiena pinudia. Goizaldeko 05:30ak aldera kontrolatu dute.

Edonola ere, ezbeharraren lekuan dago suhiltzaileen talde bat, txingarrak zaintzen, sua berriz zabal ez dadin. Izan ere, Nafarroako ingurune horretan datozen egunetan ere tenperatura maximoak 37ºC ingurura iristea espero da.

Nafarroako Gobernuak adierazi duenez, airez behatu asmo dute ingurua, sua itzalitzat eman daitekeela ziurtatzeko.

Atzo zabaldu zutenaren arabera, ostiraleko azken orduetan Euskal Herria zeharkatu zuen ekaitzak eragin zuen sutea, Gazolatz herritik gertu dagoen basoan. Cordovilla, Tafalla eta Zangozako suhiltzaileak hura itzaltzeko lanetan aritu ziren, lurretik eta airetik.


Summary: «Erantzukizunerako» deia egin du Iñigo Urkulluk. Sare sozialetan zabaldutako ohar batean, Eusko Jaurlaritzako jarduneko lehendakariak ohartarazi du «denen artean ahal den guztia» egin behar dela lehen olatuan bizitako egoera dramatikora ez itzultzeko.

Kezkatuta azaldu da gaur Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako jarduneko lehendakaria Facebooken zabaldu duen mezu batean. «Tamalez», ezarritako neurrien aurrean, gizartean izan diren jarrera batzuekin kritiko azaldu da, eta «erantzukizunerako» dei zabala egin du: «Zer gertatzen ari zaigu, Jaurlaritzako Osasun sailburuak etengabe emandako mezu larrien eta egunero gertu zein urrutiko egoera larria islatzen duen informazioren aurrean, martxoaren 13 osteko eta ekainaren 18 aurreko garaia bizi izan ez bagenu bezalako jokabideak eta ohiturak daudela ikusteko?», galdetu du ohar horretan.

Urkulluk nabarmendu du ekainaren 18an amaitutzat eman zela lehen olatua, baina geroztik indarrean egon dela atzera egiteko arriskua. Bitarte horretan, lehendakariaren hitzetan, pausoak eman dituzte osasun arloan materiala bereganatzeko eta arreta hobetzeko, eta administrazioaren material guztiak erosteko ardura Osakidetzari eman zaio. Halaber, protokoloak osatu eta erraztu dituzte jarduera ekonomikorako eta hezkuntzan, hurrengo ikasturterako (nahiz eta, azken kasu horretan, oraindik ez den zehaztu nola hasiko den ikasturtea).

Uda hasieratik, hala ere, agerraldiak izan dira, eta, Urkulluren arabera, «kirurgikoki» jardun dute horien aurrean hainbat udaletan. «Horregatik, asko dira berrogeialdia gordetzera behartutako pertsonak. Jabetzen gara kolektibo jakinetan horrek eragiten dituen zailtasunak eta horretan ari gara lanean». Dena den, bigarren aldiz, kritiko azaldu da axolagabekeria islatzen duten jarrera kolektiboekin. «Eta hala ere, sentipen orokortua da pandemiaren arriskua ez dagokigula guri. Uste dugu, edozelan ere, azken unean PCR proba eginda, kito! Uztailaren 31eko datuen arabera, estatuko estatistika ofizialei erreparatuta, PCR tasa handieneko erkidegoa da Euskadi, 179 PCR mila biztanleko».

Neurri «zailak»

Gaueko aisialdian hartu behar izan dituzten neurriak «zailak» izan direla deritzo, eta ostalaritzari bete-betean eragiten direla jabetzen dira. «Baina errealitatea dena da, eta ez soilik Euskadin eta estatuan». Urkulluren arabera gertutik jarraitzen ari dira nazioartean beste herrialdeek eman duten erantzuna eta jarraitu duten estrategia. Bereziki Hego Korea, Alemania (gobernu federalak eta hamasei landerrek hartutakoa), Austria (Viena eta estatu konfederatuak), Frantzia, Danimarka eta Belgika aipatu ditu. Gogora ekarri du hamahiru herrialdek neurriak hartu dituztela «estatu espainiarrera bidaiak egitearen edo estatuko bidaiariak hara joatearen» inguruan.

Urkulluren arabera, «bitxia da» herrialde guztiek antzeko neurriak hartu dituztela maskaren derrigortasunaz, urruntze neurriez, testez eta PCR probez, sakelakoen aplikazioez («geurea baino permisiboagoa guri eskubideen babesarekin behartzen gaituztena baino»). Aisialdian, kirol eta kultur ekitaldietan, ekonomiaren arloan, telelanean, erosketetan... «diferentza gutxi edo apenas dagoen», Urkulluren arabera.

Lehendakariak ohartarazi du, dena den, Espainiako Estatuan ez direla ezarri neurri batzuk: hala nola, herrialde horietako batzuetan, aplikazio bidez kontaktuak konfinamendua gordetzera behartzen dituen eta alerta goiztiarra ematen duen aplikazioa erabiltzen dute, edo konfinamendua ezarri gune jakinetan; edo betebeharra ezarri negozioei bezeroen kontaktuak izateko, ondoren jarraipena egiteko, kutsadurak egonez gero; edo pertsona multzoak murriztu. «Oraindik estatuan ezarri ez den neurria da gaueko ordu batean etxeratzeko agindua, goizeko ordu jakin bat arte».

Hori etor daitekeela iradokiz, atzera ez egiteko «denen artean ahal den guztia» egin behar dela esan du. Birritan errepikatu du hori, eta hala amaitu du idatzia.


Hego Euskal Herrian, 492 positibo

Summary: Hego Euskal Herrian, 492 positibo. Pertsona bat hil da Nafarroan, uztailaren 15etik lehena. Uztailaren 27tik abuztuaren 3ra Galdakaoko Muguru tabernan izan ziren 420 laguni PCR proba egingo diete, eta Donostian PCR-ak egiten jarraituko dute Ramontxu Berriko bezeroei.

Aurreko egunarekin alderatuta, positiboek apur bat behera egin dute Hego Euskal Herrian: 46 gutxiago. Gaur bi gobernuek jakinarazi dutenez, azken 24 orduetan 492 positibo izan dira; horietatik 268 Bizkaian izan dira, eta beste 101 Nafarroan. Oraintxe, bi lurralde horietan dago kezka nagusia. Halaber, Araban 61 kasu atzeman dira, eta Gipuzkoan 57 (Jaurlaritzaren arabera, beste lau kasu erkidegotik kanpokoak dira).

Joerak apur bat behera eginagatik, Nafarroan pertsona bat hil da COVID-19aren eraginez. Lurraldean ez zen inor hil uztailaren 15etik. Gainera, ospitaleratze kopurua gorantz doa apurka. Nafarroan bi lagunek jo dute erietxera. Eusko Jaurlaritzak ez du datu hori eman, astelehenean eguneratuko baitu.

Guztira, azken 24 orduetan 7.252 PCR egin dituzte. Hain zuzen ere, atzo deia egin zen uztailaren 28tik abuztuaren 3ra Donostiako Gros auzoko Ramontxu Berri tabernan egon zirenek PCR proba egin dezaten. Osasun Sailaren arabera, Okendo kultur etxean 683 PCR egin ziren, eta hiruk eman dute positibo. Gaur, beste 603 lagunek dute txanda hartua proba egiteko.

Nafarroako Gobernuaren arabera, eskualdeka kasuen %57 Iruñerrian atzeman dituzte, %23 Tutera aldean eta %9 Lizarra inguruetan. Halaber, uztailarekin alderatuta, batez besteko adina handitzen ari da. Uneotan, 39,5 urte da: kasuen %52 14 eta 44 urteko adin tartean daudenenak dira, eta %30 45 eta 75 urte artekoenak. Oraingoz, 75 urtetik gorakoak %5 dira.

Gainera, gaur goizean Galdakaoko osasun etxean probak egiten hasi dira uztailaren 27tik abuztuaren 3ra Muguru tabernan izan zirenei. 420 laguni egingo diete PCR-a gaur.


Summary: Siemens Gamesa eta langileak ados jarri dira Agoizko lantegia ixteko akordioan. Atzo egun osoa jardun zuten negoziatzen, eta azken orduan itxi zuten ituna; gaur goizean berretsi dute langileek, batzarrean. Aurrez erretiratzeko planak ezartzea eta lanpostu berriak aurkitzea erabaki dute.

Amaitu da Agoizko (Nafarroa) Siemens Gamesako lan gatazka. Azkenean berearekin irtengo da enpresa: lantegia itxiko du, eta ez dute han lan gehiago egingo hango 238 langileek, baina, gutxienez, akordio bat erdietsi dute kaleratzeak horren traumatikoak izan ez daitezen.

Atzo amaitzen zen langileen kontratuak bertan behera uzteko erregulazio espedientearen kontsulta epea, eta, goizetik, langile batzordeko ordezkariak sindikatuekin bildu ziren. 10:30ean hasi zen bilera, eta gaueko azken ordura arte ez zuten itxi akordioa. Langileek gaur berretsi dute adostutakoa, goizean egin duten batzar batean: espedienteak aldeko 148 boto izan ditu, aurkako 37, eta bi boto zuri.

Kaleratzeak abuztuaren 25aren eta irailaren 30aren artean egingo ditu enpresak. Akordioan adostu dutena da zer gertatuko den aurrerantzean langileekin. 54 urte baino gutxiago dituzten langileek lan egindako urte bakoitzeko 45 eguneko ordainsaria jasoko dute, gutxienez 30.000 eurokoa.

55 urte edo gehiago dituzten beharginek, berriz, erretiroa aurrez hartzeko planak izango dituzte: 55 eta 60 urte artean dituztenei langabeziagatik jasotzen dutena osatuko die enpresak, soldataren %70 eta %80 artean jaso dezaten 63 urte bete arte, eta 61 urtetik gorakoek ere lan egindako urte bakoitzeko 45 eguneko ordainsaria jasoko dute, gehienez ere 24 hilabetez.

Ez dute hori soilik adostu. Siemens Gamesak konpainiako beste lanposturen batean enplegua emango die Agoizko 88 langileri, eta gainontzekoei lana bilatzeko kanpoko enpresa bat ere kontratatu du, beharginei beste lan bat aurki diezaien inguruko enpresetan.

Enpresa, pozik

ELA sindikatuak akordioa ez sinatzea defendatu du, eta «Siemens Gamesaren jarrera krudel eta ankerra» salatu. Dena den, eta bozketaren emaitzarekin bat ez egin arren, sindikatuak ulertu du langileek presioa eta xantaiak jasan dituztela, eta balioa eman dio azken asteetan egin duten borrokari.

ELAk konpainia eta Nafarroako Gobernua kritikatu ditu: Siemens Gamesa, azken urteetan milioika euro irabazi arren lantegia ixteagatik; eta gobernua, itxiera ez den beste aukeraren bat aurkitzeko erakutsi duen ezintasunagatik, are gehiago kontuan izanda diru publikotik milioika euro jaso dituztenetako bat izan dela itxiko duten enpresa.

Siemens Gamesa, berriz, pozik agertu da akordioarekin. Arduradunek azaldu dute kaleratzeen eragina apalduko duela horrek, nahiz eta aitortu duten badakitela kaleratzeek kalteak eragingo dizkietela beharginei. Beste behin errepikatu dute saihetsezina dela itxiera: «Agoizko fabrikaren itxiera ezinbestekoa da gure konpainiaren etorkizuna bermatzeko, eta munduan ditugun 25.000 langileen ongizatea bermatzeko; tartean, Nafarroan ditugun 1.500ena».

Iragarritako itxiera

Siemens Gamesak uztailaren 1ean eman zuen Agoizko lantegia ixteko asmoaren berri. Hasieratik erabakiaren aurkako jarrera erakutsi zuten langileek, sindikatuek eta Nafarroako Gobernuak, eta lantegia ixteko nahikoa arrazoi ez zeudela argudiatu zuten. Jarrera hori defendatzen jarraitzen dute beharginek —hainbat mobilizazio egin dituzte—, eta Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakariak ere atzo argi esan zuen: «Agoizko lantegia ixtea deslokalizazio bat da».

Enpresak ez duela negoziatu nahi izan gehitu zuen Txibitek, eta gaur gauza bera esan du LAB sindikatuak: «Horrelako enpresa bat opor garaian eta aste gutxiko tartearekin ixteak enpresaren borondate txarra erakusten du; ez du inolako borondaterik izan» bestelako aukerak bilatzeko.

Nafarroako Gobernuari, berriz, esan dio ez dela nahikoa Siemens Gamesari bi milioi euro eskatzea: «Zenbat diru publiko oparitu diozue Gamesari azken urteotan? Bi milioi baino askoz gehiago».

Nazioarteko konpainiaren arabera, ez zuen lantegia itxi beste aukerarik; fabrikak kostu handiak zituela dio, eta geografikoki ez dagoela ondo kokatuta. Siemens Gamesak 805 milioi euroren galerak izan ditu urritik, eta berregituratze prozesu batean murgilduta dago.


Summary: Angeluko sutearen susmagarria espetxeratu dute. Iragan asteazkenean, 16 urteko mutil bat atxilotu zuen Frantziako Poliziak. Epaileak berehala espetxeratzeko agindu du.

Adingabe bat espetxean sartu dute Angeluko (Lapurdi) Xibertako oihanarekin lotura duelakoan. Jerome Bourrier Baionako prokuradoreak atzo jakinarazi zuen iragan asteazkenean susmagarri bat atxilotu zuela Frantziako Poliziak Xibertako pinudiari su eman ziola egotzita. Ikerketapean segitzen du gazteak, eta bitartean espetxeratzeko eskatu zuen prokuradoreak. Epaileak fiskalaren galdeari baiezkoa eman dio: preso sartu dute gaztea.

Hogei urteko kartzela zigorra arriskatzen du susmagarriak, «eri geldialdi bat eragin duen baso edo landa baten desegite kriminala» akusaziopean. Izan ere, dozena bat polizia eta suhiltzaile intoxikatu zituen keak, eta lan geldialdi bat behar izan zuten. Ondoko asteetan epaituko dute gaztea.


Summary: Pere Casaldaliga artzapezpikua hil da, Askatasunaren Teologiaren sustatzaile nagusietako bat. Sao Pauloko Santa Casa de Batatais erietxera eraman zuten aste hasieran, haren osasunak okerrera egin ostean. 92 urte zituen.

Katalunian jaio zen Pere Casaldaliga (Balsanery, 1928), baina Brasilen bizi zen 1968tik, lurrik gabeko nekazarien eta indigenen alde lanean. Joan den asteartean, ordea, Sao Pauloko Santa Casa de Batatais erietxera eraman behar izan zuten, haren osasunak nabarmen okerrera egin ostean. 92 urte zituen.

Askatasunaren Teologiaren defendatzaile handienetako bat izan da Casaldaliga urte luzez, eta baita Indigenen Aldeko Misiolari Kontseiluaren eta Brasilgo Elizaren Lurraren Batzorde Pastoralaren sortzailea ere. Indigena eta nekazari txiroei laguntzeko egitasmoak bultzatu izan ditu elkarte eta erakunde horien bidez, eta baita Amazoniaren suntsitzea salatu ere. Lan horretan, lur jabe handiei aurre egin zien maiz, eta baita heriotza mehatxuak jaso ere.

Herriaren artzapezpikua esaten zioten Casaldaligari, eta haren jarrerak Vatikanoaren haserrea ere eragin zuen Joan Paulo II.aren agintaldian. 1988an, Vatikanora bertara ere deitu zuten, azalpenak eskatzeko. Berez 75 urterekin erretiroa hartzea erabaki bazuen ere, elizbarruti berean jarraitu zuen lanean.


Summary: Santurtzi eta Orio nagusitu dira Hondarribian. 'Sotera' ontziak goitik behera menderatu ditu aurkariak, eta lehendabizikoz ligako talderik azkarrena izan da gaur, Hondarribian. Euskotren ligan, oriotarrak izan dira indartsuenak, eta liga bideratuta utzi dute.

Kostata, baina lortu du Santurtzik ligako estropada batean ontzirik azkarrena izatea, eta nola, gainera. Sotera aise gailendu da gaur Hondarribian, ligako bederatzigarren jardunaldian. Hamahiru segundo atera dizkio Urdaibai bigarren sailkatuari. Euskotren Ligan, berriz, Oriok nagusitasun osoz irabazi du, eta joan den asteburuan Euskadiko txapelketan hartu zuen kolpea zertxobait leuntzea lortu du. Donostiarra heldu da bigarren, garailearengandik sei segundora.

Iragarrita zegoen haizeak ipar-mendebaletik joko zuela eta olatuek ere norabide beretik. Aurreikuspenak bete egin dira. Hala, Jaizkibel mendiaren babesa zuten hirugarren eta laugarren kaleko ontziek. Orio joan da kanpoko kaletik, eta Santurtzi hirugarrenetik. Donostiarrari bigarren kalea egokitu zaio, eta Urdaibaik, bestalde, Bidasoa ibaia itsasoratzen den lekuaren ondotik arraun egin behar izan du, hots, lehenengotik.

Ohorezko txandakoek, lehen luzean, behintzat, haize gutxiago izan dute bigarren txandan nagusitu den Hondarribiarekin alderatuta. Eusko Label ligako oilarrek minutu eta erdiko lana egin ostean, segundo baten barruan ziren laurak. Handik aurrera, baina, Santurtzik hartu du estropada burua, eta inolaz ere ez du utzi lehen postua. Lehen ziabogan, lau segundoko abantaila zuen Oriorekiko, eta sei Donostiarra eta Urdaibairekiko. Bou Bizkaia ontziak, lehen kale horretatik, aurkariek baino gehiago sufritu du. Bestalde, Santurtzik lehen luzean soilik zortzi segundo atera dizkio Hondarribiari.

Olatuak ez ziren apartekoak, baina bai nahikoak ontzia bultzatzeko. Bigarren luzean, Iker Zabalaren kuadrillak aurkariei tartea zabaldu die. Urdaibai eta Orio zazpi segundo atzetik ziren Sotera ontzitik. Donostiarra, berriz, bederatzira zen. Bigarren ziaboga azkarra eta itxia egin dute Asier Zurinaga eta arraunlariek, eta beste taldeekiko zuten aldea nabarmena izan da. Zazpi segundora heldu da Urdaibai maniobrara, bederatzira Orio, eta hamabostera Donostiarra. Santurtziko arraunlariak, brankaz, sufritzen baino gehiago gozatzen ari ziren, arraunaren pala uretan ongi pasatuz. Horiek horrela, bermeotarrei hiru minutuan bost segundo atera dizkiote, denera, ia lau ontzia aldea ateratzen ziotela. Ordurako, Hondarribiko banderaren makila Santurtzin zen.

Zabalak Zurinagari ematen zizkion datuak onak ziren, eta nabaritzen zen ontziaren txopan gustura zegoela. Azken ziabogan, Sotera-k hamahiru segundoren aldea zuen Urdaibairekiko. Orioko San Nikolas ontziak, bestalde, Santurtzi baino hamazazpi segundo motelago egin du azken maniobra, eta bost motelago Donostiarrak. Azken bi ontzi horiek lehia estua izan dute Hondarribiarekin, zeina bigarren txandan aritu baita.

Azken luzean, lau ontzitako patroiek laugarren kalera jo dute, olatuak bilduagoak etortzen baitziren, nonbait. Iker Zabalaren kuadrillak ez du burua galdu, bai baitzekien garaipenak ez ziola ihes egingo. Bou Bizkaia ontziko arraunlariak, berriz, nola edo hala, tartea murriztu nahian zebiltzan, baina egindako ahalegina hutsala izan da. Santurtzi izan da gaurko lehena, ligan aurrenekoz. Urdaibaik hamahiru segundo gehiago behar izan ditu lanak bukatzeko. Orio, berriz, Hondarribia baino segundo bat motelago heldu da, eta hala, laugarren postua eskuratu du. Donostiarrak, aldiz, bihar, bigarren txandarik aritu beharko du bosgarren eginda, garailearengandik 26ra.

Oriok gertuago du liga

Euskotren liga amaitzeko hiru estropada falta direla kontuan hartuta, Oriok lehiaketa bideratuta utzi du, gaur denboraldiko zazpigarren garaipena erdietsita. Sei segundo atera dizkio Donostiarra bigarren sailkatuari. Arraun Lagunak-ek eta Hondarribiak, bestalde, lehia oso estua izan dute azken paladara arte. Donostiarrak sailkatu dira hirugarren, eta segundo bat besterik ez diote atera etxeko ontziari.

Orio irten da indartsuena. Zerbaitegatik da egungo Euskotren ligako liderra. Bigarren minuturako, Xanti Zabaletaren taldeak ontzi baten aldea ateratzen zien Donostiarrari eta Hondarribiari. Arraun Lagunak-i, berriz, kosta egin zaio lehen txanpan arraunketa hartzea, eta bost segundo atzetik zen. Oriok ongi baliatu du kai muturrak ematen zion babesa, baita aldeak luzatu ere. Nadeth Agirreren gidaritzapean, arraunlariek presarik gabe egin dute arraun, ubera pasatuz. Ziabogara oriotarrak iritsi dira lehenak; bost segundo atera dizkiote Donostiarrari, zazpi Arrauni eta zortzi Hondarribiari.

Maniobraren ostean, estropadak bere hartan jarraitu du. Agirre patroiak Txiki ontzia estropadaren eremuaren erdialdera zuzendu du, olatuak eta haizeak lehenengo kalera jotzen baitzuten. Oriotarrek ongi kudeatu dute brankaz lortutako aldea. Bien bitartean, Arraunek eta Hondarribiak lehia estua zuten, asko jokatzen ari baitira azken postua saihesteko. Une batez, Ama guadalupekoa ontzia tosta pare bat aurretik jarri da, baina azkar eman dio buelta Lugañenek.

Oriori ez dio inolaz ere garaipenak ihes egin. Denboraldiko zazpigarren garaipena erdietsi dute, eta liga oso ondo bideratua dute. Donostiarrak sei segundo geroago zeharkatu du helmuga. Hirugarren postua, berriz, Arraunekoek lortu dute, garailearengandik hamaika segundora. Azken metroetan, donostiarrak izan dira Hondarribia baino indartsuago, eta segundo baten aldea atera diote.

Bihar, Ondarroan (11:40) ariko dira Euskotren eta Eusko Label ligetako ontziak.


Summary: Libanoko Atzerri Ministerioa hartu dute manifestariek. Parlamentuan sartzen ahalegindu dira lehenik, baina militarrek aurre egin diete, eta ehundik gora lagun zauritu dituzte. Hauteskundeak aurreratzea proposatu du lehen ministroak.

Arratsalde hasierarako deituta zegoen manifestaziora, eta milaka izan dira deialdiari erantzun diotenak. Libanoko krisi ekonomikoak eta joan den asteartean hiriburuan izandako leherketak herritarrak sumindu ditu. Haietako askok euren bizibidea galdu dute eztandaren ondorioz, eta beste milaka etxerik gabe geratu dira.

Elite politikoaren aurkako oihuak eta gobernuaren aurkako dimisio eskaerak izan dira nagusi Beirut hiriburuan. Leherketa izan eta bi egunera, larrialdi egoera ezari zuen Michel Aoun presidentearen gobernuak hiriburuan, eta militarren esku utzi zuen hiriko segurtasuna. Baina horrek ez ditu geldiarazi protestak. Militarrek parlamentuaren inguruan jarritako segurtasun hesia gainditzen ahalegindu da manifestari talde bat, eta soldaduek tiroka erantzun diete. Osasun iturrien arabera, ehunka dira zaurituak, eta gutxienez 28 erietxera eraman behar izan dituzte.

Nahasmena baliatuta, manifestazioekin bat egin duen militar ohien talde batek Atzerri Ministerioan sartu eta hura hartzea lortu du. «Iraultzaren bulego zentrala» izendatu dute eraikina, eta Aoun presidentearen irudiak erre dituzte. «Hemen geratuko gara, eta dei egiten diegu manifestariei okupa ditzaten gainontzeko ministerioak ere», esan du, megafonoetatik, eraikinean sartu den manifestarietako batek.

Ondorio politikoak

Aounek defendatu egin zuen atzo leherketaren inguruan egiten ari diren ikerketa, eta nazioarteko esku hartzeak «egia lausotuko» lukeela argudiatu zuen, aukera hori baztertzeko. Oposizioak eta giza eskubideen aldeko nazioarteko erakundeek bestelako iritzia dute, eta ez dira fio gobernuaz.

Parlamentuan gero eta gehiago dira hauteskundeak egitearen aldekoak. Gobernuak huts egin duela uste dute, eta haren dimisioa eskatzen dute. Hori bera egin dute protesta gisara Kataeb alderdi kristauko hiru diputatuek. «Gauza bera egiteko eskatzen diegu gainontzeko diputatuei ere, herritarrek askatasunez eta inolako presiorik gabe erabaki dezaten boterean nork egon beharko lukeen», azaldu du Samy Gemayel alderdiko buruak. Ez dira bakarrak izan: beste bi diputatuk eta Libanok Jordanian duen enbaxadoreak ere kargua utzi dute.

Egoera baretzeko asmoz, agerraldia egin du Hasan Diab lehen ministroak, eta prest agertu da legebiltzarrerako hauteskundeak aurreratzeko. «Prest nago beste bi hilabetez karguan jarraitzeko alderdi guztiek hurrengo urratsak zein izan behar duen adostu bitartean. Astelehenean deituko dut ministroen kontseilura, bozak aurreratu ahal izateko».


Summary: Presidentetzarako hauteskundeak egingo dituzte gaur Bielorrusian. Alexandr Lukaxenko egungo estatuburuak 26 urte daramatza agintean. Sviatlana Tsikhanouskaia da haren aurkari nagusia. Tsikhanouskaiaren senarra preso dago «ordena publikoaren aurkako ekintzak antolatzeaz» akusatuta.

Sviatlana Tsikhanouskaia da Bielorrusiako egungo presidente Alexandr Lukaxenkoren aurkari nagusia. Lukaxenkori Europako azken diktadorea esaten diote, 26 urte baitaramatza jarraian boterean. Hari presidentetza kentzeko lasterketan, Tsikhanouskaiak bere alde du Veronika Tsepkaloren eta Maria Kolesnikovaren babesa: bozetan Lukaxenkori irabazteko aukera gehien zituzten hautagaitzen ordezkariak dira biak. Haren senar Siarhei Tsikhanouski blogari eta youtuber famatua espetxean dago, «ordena publikoaren aurkako ekintzak antolatzeaz» akusatuta. Tsikhanouskaia, hain zuzen, senarraren ordez aurkeztuko da bozetara.

Hauteskundeetara aurkeztea ukatu zioten beste hautagai bat, Valeri Tsepkalo, Ukrainan dago, seme-alabekin batera. BERRIA-ri esana dionez, «hauteskundeetara aurkeztuko den edonor» babestuko du, «Lukaxenko izan ezik». Adierazpen horiek egin zituenean, oraindik apelazioetan zebilen Hauteskunde Batzordearen erabaki baten aurka, hark baliorik gabe utzi baitzituen Tsepkaloren taldeak bildutako sinadurak. Gora jo zuten erabaki horren aurka, ez baitzieten azalpenik eman.

Viktor Babariko ere atxilotu zuten, iruzur egitea egotzita. Presidentetzarako hautagaitza aurkeztu aurretik, Bielorrusiako Gazprom Bank filialean egiten zuen lan, Errusiako energia konpainia handienaren bankuan. Haren semea ere espetxean dago. Biek erakutsi diote babesa Tsikhanouskaiari espetxetik. Maria Kolesnikova, hain zuzen, Babarikoren kanpainako kidea da, eta indarrak bildu ditu presidentetzara ailegatzeko moduko hautagaitza batean.

Tsikhanouskaia ingeleseko irakaslea da, eta, esperientzia politikorik ez badu ere, herrialdean zehar antolatutako mitinetara milaka lagun erakartzea lortu du. Beste aurkari batzuek egin duten bezala, seme-alabak beste herrialde batera eraman ditu, zaintza kenduko dioten beldur. Tsepkalok ere beste hainbeste egin du dagoeneko, eta Kieven dago gaur egun. Tsikhanouskaiaren aldarrikapen nagusietako bat hauteskunde askeak egin ahal izatea da.

Hiru emakumeek Bielorrusiaren demokratizazioa eta modernizazioa desio dute, eta Batasunaren Estatua ere kritikatu dute: aduanen arteko batasun moduko bat da, zeinak bide ematen duen errusiarrak eta bielorrusiarrak bi herrialdeetan herrialde bera balitz bezala egoteko, nazioarteko pasaportea erabili gabe. Hirurak Errusiarekin gehiago integratzearen aurka daude bereziki, nahiz eta Tsepkalok ziurtatu bi aldeetan egon nahi dutela: «Europako Batasuna eta Errusia gure mugakideak dira, eta biekin harreman ona izan nahi dugu».

Lukaxenkoren erantzuna

Bielorrusiako presidenteak ziurtatu du bere herrialdea ez dagoela «emakumezko presidente bat izateko prest». Minskeko gizon boteretsuak kritikatu egin du «soldadutza egin ez duen» norbait presidente izan ahal izatea. Gainera, baieztatu du presidentetzako zamak «lur jota» utziko lukeela Tsikhanouskaia «koitadua».

Gobernuak COVID-19aren aurka ezer gertatu izan ez balitz bezala jokatu eta gero, Bielorrusiako gizarte zibila esnatu egin da. Herrialde hori izan da, hain zuzen, herritarrak konfinatu ez dituen bakarra. Aldiz, presidenteak hauxe proposatu zuen birusari aurre egiteko: «Vodka edatea, saunara joatea eta hockeyan jokatzea». Uztailaren 28an onartu bazuen ere gaixotasuna izan zuela, baieztatu du ez duela konplikaziorik izan.

Ezohiko manifestazioak egin zituzten herrialdeko hainbat hiritan, Minskeko ohiko protesta ingurutik kanpo. Poliziak manifestari asko atxilotu zituen, baita protestetan parte hartu ez zuten batzuk ere. Hiriburuko oroigarri denda ospetsu bat protesten alde azaldu zen. Dendarekin elkartasuna agertzeko, herritar ugarik denda horretara jo zuten erostera, eta Poliziak atxilo hartu zituen denda horrek Minsken dituen lokaletako batean erosteko ilaran zeuden batzuk.

Kazetariak ere Bielorrusiako presidentearen jomugan daude. Zenbait mobilizaziotan, tokiko kazetari batzuk atxilotu zituzten, baina atzerriko berriemaileak ere ez dira presidentearen gogokoak. Horien artean, BBC eta Radio Free Europe nabarmendu izan ditu: «Onena haiek deportatzea litzateke legea betetzen ez badute eta jendea Maidan plazara joatera deitzen badute».

Gobernuaren aldeko prentsa beldurra pizten ari da, esanez Ukrainan 2014an izandako matxinada bezalako bat gerta daitekeela. Gobernuaren aldeko egunkari nagusiak galdera hau egin zuen bere editorialean: «Prest al zaude zure familiako norbait nola hiltzen den ikusteko? Prest egon zaitez. Norbait hil daiteke, eta ziur hilko dela».

Bielorrusiako gizarteak eztanda egin du herrialdeak pandemian egin duen kudeaketa dela eta. Obligaziorik ez bazegoen ere, herritar askok maskara jarri dute, eta elkarren arteko tartea zaindu dute. Erosteko ahalmenaren galerak eta askatasunik ezak sortutako atsekabea gehitu behar zaio horri.

Uztailaren 31n, Bielorrusiako agintariek Wagner konpainiako 33 mertzenario errusiar atxilotu zituzten Minsken. Militarrek esan zuten beste herrialde batera zihoan hegazkin bat hartzeko zeudela Minsken. Wagner konpainiak kideak ditu Sirian eta Afrika Erdiko Errepublikan, besteak beste. Lukaxenkok ziurtatu du indarkeriazko ekintzaren bat egiteko zeudela Bielorrusian, eta aurkari nagusi duen Tsikhanouskaiaren senarrari egotzi dio haiekin harremana izatea.


Summary: Orio da Euskotren ligako txapelduna, bi jardunaldiren faltan. Txiki ontzia aise gailendu da Ondarroan, Donostiarra bigarren sailkatuari bederatzi segunduko aldea aterata. Oriotarrek bigarren urtez segidan eskuratu dute liga.

Ahalik eta modurik onenean. Oriok nahieran irabazi du Ondarroako (Bizkaia) bandera, eta gisa horretara lortu du Euskotren liga matematikoki irabaztea. Donostiarrari zortzi puntuko aldea ateratzen dio sailkapen nagusian, beste horrenbeste puntu jokatzeke direla, eta irabazitako bandera kopuru handiagoak jadanik ziurtatu dio koroaren jabe izatea, datorren asteburuan Zarautzen jokatuko diren estropadei itxaron beharrik gabe.

Txapelketa eskura zuela ekin dio Ondarroako estropadari. Txiki ontziak nahikoa zuen Donostiarraren aurretik helmugaratzea, eta halaxe egin du. Haatik, presarik gabe ekin diote lehendabiziko paladei, arrauna hortzetaraino eramanaz, eta aurkariekiko tosta bat atzetik atera dira. Azti aritu dira horretan; ontzia azkarrago jarri dute martxan, eta berehalakoan lortu dute puntako abiadura. Ordutik aurrera nagusi izan dira estropada eremuan.

Itsasoa bare zegoen Ondarroan, baina hangoa beti da eremu bihurria. Haizearen eraginak, amulaz sartzen diren olatuek eta Artibai ibairen bokaleak tentuz aritzera behartzen dituzte arraunlariak, eta egoera horretan ondo moldatu da Orio. Jakin du erritmoa gehiegi bizitu gabe —32-33 paladatan— arerioei txopa erakusten. Hala, Donostiarra zen ziabogarako horien sokari eusten zien bakarra, bost segundura. Ordurako, lehendabizikoaren uberarik ez zuen ikusten Arraun Lagunakekoek, zazpi segundura, eta ezta Hondarribiakoek ere, 21era. Ama Guadalupekoa aurkariengandik urrun aritu da estropada osoan zehar.

Poparean, azti

Brankaz luze, eta poparean ernai. Oriok ez du bururik galdu kanpoko balizen inguruko narratsean, eta asmatu du trainerua barrura ohola bezala ekartzen. Nadeth Agirrek gidatutako estropalariek jakin bazekiten zer garrantzi duen une horrek; amaierako luzearen lehen laurdenean jazotzen denak erabat baldintzatu dezake saioa, onerako nahiz txarrerako.

Donostiarrak, baina, ez du lortu aldeak murriztea. Alderantziz; Oriok handitu egin du abantaila, eta behin Ondarroako barra pareko olaxka biziei bizkar kolpe are biziagoak emanda lortu du lehen postuan helmugaratzea. Bederatzi segundura geratu da Donostiarra, bigarren sailkatua. Arraun Lagunakek hamasei segundu gehiago behar izan ditu lanak amaitzeko, eta Hondarribiak, 49. Asmatu ezinik aritu dira berdeak.

Garaipen horrekin, Oriok lortu du arraun urte bitxiko lehendabiziko liga txapelduna izatea. Horiek Euskotren ligan eskuratzen duten bigarren saria da; iaz lortu zuten lehendabizikoa, eta taldeari jarraipena emanda eginda da aurtengoaren jabe, Xanti Zabaletaren gidaritzapean berriz ere.


Summary: Bielorrusiako oposizioak ez ditu onartu bozetako emaitzak. Datu ofizialen arabera, Lukaxenkok botoen %80 inguru eskuratu ditu, eta ohartarazi du ez duela onartuko bera agintetik kentzeko saiorik. Berrehun lagunetik gora atxilotu dituzte gaueko protestetan.

Emaitza ofizialek berretsi egin dituzte bozkalekuetan eginiko inkestak, eta, horien arabera, Alexandr Lukaxenkok botoen %80 inguru eskuratu ditu, Bielorrusiako presidente izaten jarraitzeko. Milaka lagun kalera atera ziren atzo, iruzurra salatzeko. Lukaxenkok ontzat eman du garaipena, eta ohartarazi du ez duela onartuko Ukrainan gertatutakoa errepikatzea: 2013an Ukrainan piztu ziren protesten ondorioz, kargua utzi behar izan zuen Victor Janukovitx presidenteak. «Hauteskunde gaueko protestak ez ziren bat-batekoak izan, antolatuak baizik. Hala ere, antolatzaileen asmoa ez zen hori. Minsk erdigunean sua piztu eta hiriburu osotik zabaltzea nahi zuten, baina ez dute lortu».

Lukaxenkok seigarren garaipena lortu du hala, eta karguan jarraituko du 2025era arte. Lukaxenko presidente karguan da 1994tik. Svetlana Tikhanouskaia geratu da haren atzetik, botoen %9,9 jasota. Tikhanouskaiak maiatzean hartu zuen oposizioaren lidergoa, haren senar Sergei Tikhanouski biolentziara dei egiteagatik espetxeratua izan ostean. Parte hartzea %84 inguru izan da, eta boza ematera deituta zeuden herritarren %41ek aurrez bozkatu zuten.

Aurretiazko boz kopuru handiak iruzur susmoak piztu ditu. Oposizioak ez ditu onartu emaitzak, eta, bozkalekuak itxi ostean, milaka lagun irten ziren kalera, protestan. Polizia manifestarien aurka oldartu zen, eta hainbat lagun atxilotu dituzte Minsk hiriburuan. Gobernuz kanpoko Viasna erakundearen arabera, hildako bat eta dozenaka zauritu egon dira protestetan, eta 200dik gora atxilotu. Barne Ministerioak, ordea, ukatu egin du halakorik gertatu izana. Egun guztian Interneterako konexioa moztuta egon zen, Sputnik albiste agentziaren arabera.

Tikhanouskaia bera gaur irten da lehen aldiz jendaurrera, eta bozetan «iruzurra» izan dela salatu du. Bide batez, gauean izandako manifestazioen aurka jo izana ere gaitzetsi du presidentegaiak. «Onartezinak dira manifestari baketsuen aurkako indarkeria eta informaziorik eza. Interneterako sarbideak blokeatuta egon dira gauaren parte handi batean, eta oraindik ere arazoak ematen dituzte».

Hauteskundeetarako bidea korapilatsua izan da. Bere burua bozetara aurkeztuko zutela adierazi zuten oposizioko bi kide atxilotu egin zituzten, eta beste batek Errusiara alde egin zuen.


Summary: 400 kasutik gora, laugarren egunez jarraian. Kasuen erdia baino gehiago Bizkaian atzeman dituzte. Deustuko eliza bat itxi dute, apaiz batek positibo eman ostean.

Hego Euskal Herrian, 431 positibo zenbatu zituzten atzo. Hala eman zaio amaiera konfinamendua indargabetu zenetik izaniko astea txarrenari. Halere, aurreko eguneko kopuruen azpitik dago. 492 kasuren berri eman zuten larunbatean. Lurraldez lurralde, Bizkaia da kaltetuena, kasuen erdia baino gehiago han atzeman baitituzte: 248. Araban 43 atzeman dituzte, Gipuzkoan 43, eta Nafarroan 89. Denera, 7.725 PCR proba egin dituzte. Horietatik 6.566 Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. Orain arte egun batean eginiko proba kopuru handiena da.

Azken egunetan atzemandako agerraldien inguruan, Donostiako Ramuntxo Berri tabernako fokuarekin lotuta, 1.359 PCR egin dituzte, eta hiruk eman dute positibo. Aguraingo (Araba) Kokolo tabernarekin lotuta, 113 proba egin dituzte —bi positibo—, eta Galdakaoko (Bizkaia) Muguru tabernarekin lotuta, 503. Gaur beste 552 laguni egingo dizkiete probak. Bilboko Deustu auzoko San Felicisimo parrokia ere itxi egin dute, apaiz batek positibo eman ostean. Mezetara joandakoei dei egin die, PCR probak egitera joateko.

Horiez gain, Bizkaiko Foru Aldundiak adierazi du Bilboko zahar etxe bateko egoiliarren artean zortzi positibo atzeman dituztela. Hainbat langile isolatu dituzte, haiek ere positibo eman ostean.


Summary: Zazpi pertsona atxilotu dituzte Hong Kongen, Segurtasun Legea baliatuta. Atxilotuen artean daude Jimmy Lai enpresaria, haren bi semeak eta Next Media komunikazio taldeko zuzendaritzako hainbat kide.

Goizaldean egin dituzte atxiloketak. Lekukoen arabera, hamar bat polizia joan dira Jimmy Lairen etxera, hura atxilotu eta miaketak egitera. Lai ez da izan atxilotu bakarra: operazio horretan bertan, beste sei pertsona ere atzeman dituzte, tartean komunikabideetako enpresariaren bi seme eta Next Media taldeko zuzendaritzako hainbat kide.

Next Media taldeak argitaratzen duen Apple Daily egunkariaren arabera, Segurtasun Legearen 29 artikulua aintzat hartuta atxilotu dituzte. Artikulu horrek gerra sustatu, hauteskundeetan esku hartu edota gorrotoa sustatzeko atzerriko erakunde edo instituzioekin elkarlanean aritzea zigortzen du. Artikulua urratzen dutenek bizi osoko kartzela zigorra jaso dezakete.

Ez da lehen aldia Lairen aurkako karguak aurkezten dituztela. Enpresaria lehendik ere auzipetua zegoen iazko protestetan parte hartzeagatik. Enpresaria atxilotzeaz gain Apple Daily egunkariko erredakzioa ere miatu du Poliziak, eta lekukoen arabera hainbat material eraman du.

AEBek Hong Kongeko Gobernuaren aurkako zigorrak onartu eta hiru egunera heldu da polizia operazioa. Etxe Zuriak ostiralean iragarri zituen Carrie Lam gobernuburuaren eta haren gobernuko beste hamar kideren aurkako zigor ekonomikoak, «errepresioa bultzatzea» egotzita.


Haritz erori bat

Summary: Haritz erori bat. Soldadu, musikari poeta, bohemio, erbesteratu, artzain, erromantiko peto. Mito bat. Gernikako arbola kantaren sortzailea baino gehiago. Jose Mari Iparragirre (1820-1881). Jaio zela bi mende asteon. Hari buruzko film bat iragarria zuten negurako, baina tiraderan geratu da proiektua; ez da hala gertatzen den lehena. Tiradera hori zabaltzeko eta mitoa egurasteko saio bat da sail hau.

Zumarraga. Elizkale, 21. Oihal beltzez forratu du kutxa Kandido Txiki-k, Odriozola du grazia, txirbildutako aroztegian. Bueltan-bueltan erantsi dio txirikorda bikoitza. Puntapaxekin josi dizkio J.M.Y. hizkiak zurari. Prest da hilkutxa gorpua hartzeko. Esteban Uribesalgo, Joakin Garate, Martin Aranzadi eta Jose Javier Legorburuk daramate Zozabarro-txiki bentara, Itsasora, orga batean.

Ohe gainean aurkitu dute hilotz agurea, San Frantziskoren Ordenako abitua soinean. Gernikako arbola mitikoaren egilea. Haritz erori bat. Jose Mari Iparragirre Balerdi. Artista erromantiko madarikatuaren euskal bertsio internazionalena. 13 urterekin karlistekin gerra egitera Madrildik etorri zena; 19rekin Frantzia, Suitza, Italia, Alemania, Ingalaterra kantuka korritu zituena; Europatik itzultzean masa fenomenoa bihurtu zena; Ameriketan karrera egitera joan eta zarpailduta bueltatu zena. Ia denek, eurek ere bai, arlotetzat daukatena.

Pedro Egaña Espainiako ministro ohi gasteiztarra Madrilgo Senatuan, 1864ko ekainaren 15eko saioan, Iparragirre bardoak Gernikako arbola kantatzean jendetza belaunikatzen ikusia duela atriletik esaka: «Gazte gizajoak Montevideo aldean hila behar du». Prentsak zabal emango du hitzaldiaren berri. Prentsan irakurria izango du politikariak, akaso, Buenos Airesko El Siglo egunkarian Un chana ezizeneko batek argitaratutako albistea: «Jakin dudanez, Iparragirre La Virgenen hil zen, Soriano hiritik gertu: departamentu hartan, Santos Vega balitz bezala, trobadore errari zebilen».

Jose Mari Iparragirre, 1880inguruko argazkian. KEINU

Anjelaren erditze hasperenak, Montevideoko etxean; sortu duen bigarren umea badator mundura. Oritza esne lodi bihurtu berri abiatuko da emakumea hiriburutik landa eremura, jaioberria, seme nagusia eta Jose Mari senarra ondoan dituela. Mercedesen bataiatuko dute ninia, irailaren 30ean: Francisca Antonia Iparragirre Kerexeta. Pedro Egañaren Madrilgo hitzaldiaren oihartzunik ez da heldu Uruguaiko bazter horietara. Montevideora heldua izango da agian, baina bardoari eta familiari bukatuak zaizkie hiriburuko ibilerak. Nahikoa lan badute pantailan ageri den artaldea gobernatzen. Horixe dute ogibide berria.

Esku bat, kandela argitan, idazten. «Zaldi gainean nabil egunez, zelai amaigabe eta bizigabe hauetan; gauez, berriz, bi pistola ohe buruko ditudala etzaten naiz, gerran bageunde bezala. Emaztea ere iskiluak erabiltzeko pronto da, behar izanez gero, lurralde honetan arrisku gehiago baitago andreentzat gizonentzat baino. [...] Bada urte eta erdi gerra zibil baten erdian gaudela», off-eko ahotsak. 1865eko urtarrilean Iparragirrek Uruguaitik Lersundi jeneral karlistari bidalitako gutunaren pasarteak dira.

Beste eskutitz bat: 1871ko otsailaren 20an idatzia da; Bilbora bidali du, Antonio Trueba idazleak jaso dezan: «Gutun honek ezustetxo bat sor diezazuke, nire heriotzaren albistea sinetsi dutenen saldokoa izango zarelako, baina esan dezakezue (andaluzarenak eta nire atseginekoak eginez) hila ez zegoela akabatuta».

Orgaren karranka Itsasotik Urretxuranzko bidea hartzean, hilkutxako J.M.Y. lehen planoan. Negarrez doa norbait.

Ezkil hotsak apaltzen, Riegoren ereserkia ozentzen, txapel gorri zartatuak lurrean. 1876aren hasiera. Araba, Bizkai eta Gipuzkoako foruak indargabetuko dituzte udan, karlistek beren bigarren gerra galdu ostean; Gernikako arbola kanta debekatu dute. Iparragirrek hilik segitzen du euskal herritar gehienentzat. 1876ko irailaren 16ra arte. Egun horretako Madrilgo La Paz egunkarian, Iparragirre titulupean, «Bizi da oraino!» eman dute albistea.

Gizon bat Uruguaiko ordokietan lasterka, egunkari bat morralean, Iparragirre zahartuaren bila. Buenos Airesko El Correo Español-en urriaren 28ko zenbakia dakarkio. La Paz-ek hilabete eta erdi lehenago emandako albistearen errepika bertan: bardoa bizirik dela, Uruguain. Hunkituta, Enrique Romero Jimenez El Correo Español-eko zuzendariari gutuna idatzi dio musikariak, Ameriketako bere ibilerak kontatzeko; larri dabilela, sorterrira itzuli nahi duela esateko.

Errotatiben errota hasi da jiraka: 1876ko azaroaren 5ean argitaratu dute mitoaren gutuna. Iparragirre Babesteko Batzordea sustatuko dute, Romero Jimenezen ekimenez, artistaren etorrera txartela ordaintzeko dirua biltzeko. Atlantikoaren honanzko aldean, Ricardo Becerro de Bengoa gasteiztarrak ere kanpaina abiatuko du, prentsaren bitartez, Iparragirrek hil arteko pentsioa lor dezan Euskal Herrira itzulitakoan.

Hil-orga bere bidean, bost pertsonaren oinek lurra eta harriak zapalduz gurpil arrastoa ezabatzen duten bitartean. Negarrez jarraitzen du bostetako batek.

Mercedes, 1877ko uda erdialdean. Iparragirre-Kerexeta sendia geldi-geldi estudio batean, kamerari begira arroparik dotoreenak soinean, argazkilariak atzera mugi daitezkeela esan artean.

Buenos Aires, abuztuaren 19an; Iparragirre bakarrik dator Europara. Gitarra berria erosiko du berehala, Salvador Ramirezen Progreso Argentino fabrikan.

Gironde ontziak dakar bardoa, Ameriketara emigratutako euskaldunen artean bildutako 44.167 peso patrikan dituela. Irailaren 24an abiatu da Buenos Airesetik, Donostian da urriaren 24an. Jendetza mitoaren zain tren geltokian. Adats harro eta luzeko kantari erraldoi bat espero dute denek; gorputz abailduko, buru soilduko eta ahots apalduko zahar bat datorkie. Negarrari emango zaio musikaria, etorri berritan bere omenez antolatuko dituzten ekitaldi ia guztietan. Badaki txingar mendre bat besterik ez duela eskaintzeko barne sua hauspotuko dien boza espero duten entzuleei. Saiatuko da, hala ere, musikatik bizitzen, irauten.

Beste ardo bat eskatu du zaharrak. Araba, Bizkai eta Gipuzkoako diputazioek esleitu dioten pentsioa kobratu berri du, lehen aldiz. 110 pezeta. Bi urte badira ia eskean dabilela, gero eta baztertuago sentitzeko prozesuan sartua dela, eta diruak erre egiten dizkio patrikak, 1880ko uztailean. «Garai ederrean!», dio bere golkorako. Dagoeneko badaki Anjela emazteak utzi diola bere zain egoteari; beste gizon bat duela ondoan; haur txiki bat izan duela harekin Uruguain. «Gure umeren bat ekartzea lortuko banu, sikiera!».

Ricardo Becerro de Bengoak 'Revista de las Provincias'-en idatzia, 1877ko urrian. BERRIA

Gitarraren ahoa pantaila betez. «Astuna duk gero!», dio norbaitek. Planoa zabaltzen da, pixkanaka. Iltzetik zintzilik gitarra; gitarra ondoan ohea; ohe gainean gorpu gitarra jolea. 61 urte betetzera iritsi ez den haritz zaharbera. Biren artean altxatu dute, hilkutxan sartzeko. Apaizak paternosterra errezatzen bukatu arte ez dute kutxa igo orgara, lauen artean. Orga ondoan, burumakur, negarrari eutsi ezinean dagoen gizon bat. Jose Zubiria da, Iparragirrek bere hondar emanaldietan kide izan duen musikaria. Hitz erdirik esan gabe abiatu dira bostak, lau lasai eta bosgarrena ezgai, orgaren bi gurpilak bira eta karrank.

Gutuna heldu zaio Anjela Kerexetari Mercedesko etxera. Donostiako aurrezki kutxatik bidali diote, Euskal Herritik, 1881eko apirilaren 6an Itsason hildako Jose Mari Iparragirre Balerdiren 6.000tik gora errealak bereak direla esanez, zenduak hala nahita.

J.M.Y. hizkiak lehen planoan. Off-eko ahotsa: «Hilberriarentzako segizioa baino jendetsuagoa izan da mitoaren segida gaur arte. Hagiografiak zein laido testuak, kantuak, monografiak, opera bat, pastorala, antzezlanak, narrazioak, komikiak, diskoak, erakusketak... denetarik sortuko da haren bizitza abiapuntu hartuta. Filmik ez. Hamaika eszena gogoangarriren protagonista izanik ere. Eta filmik ez. Oraingoz».

Pantaila beltzera.

Amaitu da trailerra.

Bihar: Gidoia.


Summary: Bizkaiko eta Gipuzkoako ostalariek salaketa jarriko dute gaueko aisialdia mugatzearen aurka. Uste dute «neurrigabea» dela 01:30ean ixteko agindua, eta laguntza ekonomikoak galdegin dituzte.

Bizkaiko eta Gipuzkoako ostalariek auzitara jotzea erabaki dute. Orain dela bi aste, Eusko Jaurlaritzak 01:30era mugatu zuen gaueko aisialdiaren ordutegia, eta ostalariek «neurrigabea» dela uste dute. Hector Sanchez Bizkaiko Ostalaritza Elkarteko kideak adierazi du neurri horrek ez dituztela «ostalarien eskubideak errespetatzen», eta «errentagarritasun guztia» kentzen diela tabernak ordu horietan ixteak.

Ostalariek eskatu dute ordutegiak luzatzeko eta ohiko jardunari bidea zabaltzeko. Betiere, osasun neurriak errespetatuz: maskarak erabiltzea eta tenperatura hartzea. Sanchezek adierazi duenez, ez kutsatzeko neurriak errespetatuko dituzte, baina «laguntza ekonomikoen» edo «erreskate plan» baten beharra dagoela azpimarratu du.

Errekurtsoa gaur eta bihar artean aurkeztuko dute Euskal Autonomia Erkidegoko Justizia Auzitegi Nagusian. Elkarteek epaitegiari galdegin diote behin-behineko neurriak hartzea, Jaurlaritzaren agindua bertan behera gera dadin. Izan ere, hala egin du Aragoiko Auzitegiak (Espainia): ostatuak 01:00etan ixteko agindua baliogabetu du, «justifikatu gabe» zegoelakoan eta ondorioak «larriak» liratekeelakoan.

Arabako ostalarien elkarteak adierazi du bat datorrela Gipuzkoako eta Bizkaiko kideekin, baina ez du bat egingo salaketarekin, gaueko aisialdiak ordezkaritza txikia duelako elkartean.


Summary: Bilboko zahar etxe bateko zortzi egoiliarrek positibo eman dute. Gasteizko zahar etxe bat eta Mutrikuko eguneko zentroa itxi egin dituzte.

Zahar etxeetara ere itzuli da birusa. Hainbat gizarte eremutan izan dira kutsatzeak udan, baina bazirudien menia zegoela aurreko hilabetetan gogor astindu zuen sektore horretan. Azken orduetan, baina, jakinarazi dute Bilboko zahar etxe bateko zortzi egoiliarrek positibo eman dutela. Prebentziorako neurri gisan egiten diren PCR proben bitartez detektatu dituzte, eta, egoiliarrez gain, zenbait langilek ere positibo eman dute. Kutsaturik dauden egoiliar guztiak asintomatikoak dira, eta Birjinetxe zentrora eraman dituzte; COVID-19 gaitzarekin kutsaturikoak artatzeko zentroa da hura. Positibo eman duten langileak, berriz, bakartu egin dituzte.

Zahar etxeko langile batek positibo emateak piztu zituen alarma guztiak. Bizkaiko Foru Aldundiak azaldu du «azkar erantzuteko» prozesua martxan jarri zutela positiboaren berri izan bezain laster, eta PCR testak egin zizkieten zahar etxeko 74 egoiliarrei eta 150 langileri. Aldundiak ez du jakinarazi egoitza horretako zenbat langile dauden kutsaturik, baina Bizkaiko zahar egoitzetan lanean aritzen diren 28 langilek eman dute positibo COVID-19aren testean, eta 55 bakarturik daude.

Gasteizen, berriz, itxi egin dute Bizia eguneko zentroa, langile batek COVID-19aren proban positibo eman duela eta. Foru Aldundiak jakinarazi duenez, itxita egongo da 24 erabiltzaileei eta langile guztiei proba egin arte. Mutrikuko (Gipuzkoa) zahar etxea ere «prebentzioz» ixtea erabaki dute, herri horretako datu epidemiologikoak aztertuta. Arrazoi bera dela eta, Elgoibarko (Gipuzkoa) eguneko zentroak ere itxita jarraituko du. Agerraldien ondorioz itxi zituzten Zarauzko, Orioko eta Eibarko (Gipuzkoa) eguneko zentroak, berriz, bihar irekiko dituztela iragarri du aldundiak.

Gainera, pixkanaka askatasun handiagoa izango dute Gipuzkoako zahar etxeetako egoiliarrek —Elgoibarko eta Mutrikuko adinekoentzako zentroetakoek izan ezik—. Izan ere, zahar etxeetako egoiliarrek kanpora ateratzeko aukera izango dute bihartik aurrera. Gehienez ordu eta erdiko paseoak emango dituzte, FFP2 maskara jantzita, aire zabalean eta zentrotik hurbil. Paseo horiek bakarrik, langileen laguntzarekin edo gertuko norbaitekin eman ahal izango dituzte.

Uztailaren 18an, Eusko Jaurlaritzak zahar etxeetako bisitak bertan behera uzteko agindua eman zuen, koronabirusaren kasuek gora egiten zutela ikusirik. Abuztu hasieran, ordea, neurriak malgutzea adostu zuten Jaurlaritzak eta Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako foru aldundiek. Ordutik, egoiliarrek bi pertsonen bisita jaso dezakete. Halaber, positiboak atzeman dituzte zahar egoitzan bertan behera utzi dituzte bisita guztiak, baina gainerakoetan bisitekin jarraituko dute momentuz. Diputazioaren esanetan, prebentziorako neurriak indartu dituzte Bilboko egoitza horretan, eta langileen babeserako ekipamenduak ere areagotu dituzte.

Egunotako kasuen gorakada nabarmenak areagotu egin du zahar etxeen inguruko kezka. Pandemiaren hasieran, gunerik zaurgarrienak izan ziren, eta kutsatze ugari izan ziren bertan. Egoera horretara itzultzea ekiditeko, probak egiten hasiko dira gaur Gasteizko zahar egoitzetan. Diputazioak jakinarazi du 2.000 PCR probatik gora egingo dizkietela zahar etxetako egoiliarrei zein langileei, hirian azken egunetan izan den kasu gorakadaren ostean.


Summary: Lanbidek Zaramagako eta Laudioko bulegoak itxi ditu, bi langilek positibo eman dutela eta. Bulegoetako gainerako beharginak ere etxera bidali dituzte berrogeialdia pasatzera. Bitartean, tramiteak webgunearen bitartez egin ahal izango dira.

Lanbide Euskal Enplegu Zerbitzuak jakinarazi du Gasteizko Zaramaga auzoko eta Laudioko (Araba) bulegoak itxi behar izan dituela. Bi langilek positibo eman dute: Zaramagan, ostiralean eduki zuten positiboaren berri, eta Laudion, berriz, asteburuan. Protokoloari jarraituz, bulegoko kide guztiek pasatu beharko dute berrogeialdia.

Lanbideko Zuzendaritzak bi bulegoen gaineko erabakiak hartu bitartean, erabiltzaileek webgunearen bidez jarraituko dute kudeaketa eta tramiteak egiten.


Summary: Gobernuaren dimisioa aurkeztu du Libanoko lehen ministroak. Aurrez beste lau ministroak kargua utzia zuten. Manifestariek parlamentua inguratu dute eta istiluak lehertu dira hirugarren egunez jarraian.

Gobernu osoaren dimisioa aurkeztu du Hasan Diab lehen ministroak. «Urrats bat atzera egitea erabaki dugu, herritarren ondoan egon ahal izateko. Era horretan benetako aldaketa eskatzen zutenen nahia betetzen dugu», esan du Diabek telebista publikoan egindako agerraldian.

Diabek gogor kritikatu du «elite politikoa», eta aldaketa saihesteko euren esku dituzten «baliabide zikin guztiak» erabiltzea egotzi dio. «Zenbaitek ez dute ondo ulertu urriaren 17ko iraultza [Saad Hariri lehen ministroaren dimisioa eragin zuena]». Bestetik salatu du Beiruteko portuan izandako leherketa «ustelkeria kronikoaren ondorioa» izan zela.

Gobernuburuaren agerraldiaren zain, milaka manifestari parlamentuaren egoitza inguratu dute eta sarrera-irteerak moztu dituzte, segurtasun indarrak gerturatu ez daitezen.

Aurrez, Marie-Claude Najm Libanoko Justizia ministroaketa Ghazi Wazni Finantzakoak dimisioa aurkeztu zuten, iragan asteartean hiriburuko portuan gertatutako eztandaren ondorioz. Najm eta Waznik kontatuta, lau ziren orain arte kargua utzi zuten gobernuko ministroak, dimisioa aurkeztu baitzuten atzo bai Damianos Qattar Ingurumen ministroak, bai Manal Abdel Samad Informazio ministroak. Gainera, gutxienez bederatzi parlamentariok ere beren postuak utzi dituzte egundaino.

«Egoera honetan boterean jarraituta ez da funtsezko aldaketarik egingo sisteman, eta ondorioz, ez gara helduko nahi dugun erreformara», adierazi du Najmek ohar batean. Horrez gain, hauteskundeak aurreratzea eskatu du, gainontzeko gobernuko kideei karguak uztera deituz. Informazio ministro ohiak «izugarrizko hondamendiaren ondorioz» kargua uztea erabaki zuela adierazi zuen.

Beirut hiriburuko kaleetan izan diren protesten ondoren datoz dimisioak. Gobernuko eraikinen inguruetara atera ziren manifestatzera larunbat iluntzean, eta atzo jarraitu zuten, gobernu osoaren kargugabetzea eskatuz. Poliziaren eta kaleko jendearen arteko talketan, segurtasun indarrek negar gasa erabili zuten.

Baabda jauregiaren kanpoaldean manifestazioa deitu dute gaur protestariek, Michel Aoun Libanoko presidentearen dimisioa eskatuz.

Iazko urrian, protestek bultzatuta, Saad Hariri lehen ministroak dimisioa eman zuen haren taldearekin batera. Michel Aoun presidenteak, orduan, Diab jarri zuen gobernuburu eta hark hobekuntza ekonomikoak iragarri zituen. Ez zen hala izan, ordea, eta joan den astearteko leherketarekin batera, protestak areagotu dira.

Giro nahasi horretan, Ghassan el-Khuri epaileak galdeketak hasi ditu, Tony Saliba Estatuko segurtasun burua deituz, National News Agency-ren arabera. Hogei lagun inguru atxilotu dituzte, orain arte, astearteko eztandaren harira, haien artean Libanoko aduana departamentuko burua eta haren aurrekoa, baita portuko arduradunak ere.

200 hildako baino gehiago utzi ditu portuko eztandak, Marwan Abboud Beiruteko gobernadorearen hitzetan. Dozenaka lagunek desagertuta jarraitzen dutela gehitu du, haietako asko atzerriko langileak. Zenbaki horiei gehitu behar zaie leherketak etxerik gabe utzitako 300.000 herritarrak, eta lana galdu duten beste milaka lagun. Aoun presidentearen gobernuak larrialdi egoera ezarri zuen hiriburuan.


Summary: 500 positibo baino gehiago atzeman dituzte Euskal Herrian. Bizkaian behera egin dute kasuek: 211 positibo izan dira. Neurriak indartzearen alde agertu dira hiriburuetako alkateak. Ortzaizen, Nafarroa Beherean, hiru pertsonari atzeman diete COVID-19 gaitza.

Azken egunetako joeran jarraitzen du birusak Hego Euskal Herrian: 499 kasu detektatu dituzte, atzo baino 68 gehiago. Beste egun batez, Bizkaian detektatu dituzte positibo gehien, baina aurreko egunetan baino kutsatze gutxiago izan dira: 211 azken orduetan, eta ostiralean 311 izan ziren. Araban eta Gipuzkoan, aldiz, kasu gehiago atzeman dituzte. Araban, 75 positibo izan dira, atzo baino 25 gehiago, eta Gipuzkoan 64, atzo baino 21 gehiago. Eusko Jaurlaritzak ere jakinarazi du erkidegotik kanpo hamar kasu atzeman dituztela. Nafarroan, berriz, 146 kasu baieztatu dituzte, aurreko egunean baino 57 gehiago.

Oraintxe bost agerraldi aktibo daude tabernekin lotuta, eta proba masiboak egiten ari dira osasun langileak. Araban, daude horietako hiru. Jaurlaritzako Osasun Sailaren arabera, 142 PCR test egin dituzte azken orduetan Aguraingo Kokolo tabernan izan zirenei eta hiruk positibo eman dute; Gasteizko Kilimanjaro diskotekan izan ziren 27 pertsonei ere egin diete proba eta batek positibo eman du; eta beste 492 test egin dizkiete hiriburuko Xixilu jatetxean egon zirenei eta hamar kasu atzeman dituzte. Donostian ere probak egin dizkiete Gros auzoko Ramuntxo Berri tabernan egon zirenei. Orain arte, 1.431 PCR proba egin dituzte osasun langileek eta 22 kasu atzeman dituzte. Galdakaoko Ospitalean beste 1.161 PCR proba egin dituzte Muguru tabernako bezeroen artean, eta horietatik, sei positibo izan dira.

Hego Euskal Herriko ospitaleetara COVID-19 gaitza duten gero eta eri gehiago sartzen ari dira: oraintxe, 138 pertsona daude erietxeetan. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, bereziki igo dira ospitaleratuen kopuruak egun gutxian: ostiralean, 60 pertsona zeuden ospitalean gaitzarengatik, eta orain, 90. Hemeretzi pertsona ospitaleratu behar izan dituzte azken orduetan, eta hamar pertsona zaintza intentsiboetako unitateetan daude.

Kalea eta sozializazioa, auzitan

Azken asteko datuek neurri zorrotzagoak etorriko diren usteak areagotu ditu. Iñigo Urkullu Jaurlaritzako jarduneko lehendakariak larunbatean iragarri zuen bide beretik jarraituz gero neurri zorrotzagoak etorriko direla. Ez da, ordea, neurrien alde agertu den agintari bakarra. Enrique Maia Iruñeko alkateak jakinarazi du pentsatzen ari direla kalearen erabilera mugatzea ekitaldiren bat dagoenean. Bereziki kezkaturik agertu da Maia kalean edanean aritzen direnez. Hain zuzen ere, Udaltzaingoak salaketa jarri die horregatik hiriko 30 pertsonari asteburuan. Alkateak esan du «gertatu behar ez luketen gauzak" gertatzen direla eta ez dela nahikoa kaleko zurruta 02:00etatik 06:00etara mugatzea. «Neurri irmoagoak» eskatu ditu.

Gorka Urtaran Gasteizko alkatea ere prest agertu da behar izanez gero neurriak indartzeko,; besteak beste, etxeratze agindua ere aipatu du. COVID-19aren kutsatzeak eteteko arduraz jokatzeko eskatu zuen atzo alkateak, eta gehitu zuen ez duela baztertzen etxeratze agindua ezartzea, «horretarako garaia iritsiko balitz». Urtaranentzat «ongi etorriak eta beharrezkoak» dira osasun egoera normaltzeko harturiko neurri guztiak. Bilboko alkate Juan Mari Aburtok ere izan du hizpide gaitzaren egoera, eta nabarmendu du ez dela inolako bilkura sozialik «sustatu» behar.

Kutsatuak Ortzaizen

Nafarroa Beherean ere kasu batzuk atzeman dituzte, zenbait hedabideren arabera. Hiru pertsonak positibo eman dute Ortzaizen: familiako kideak dira hirurak, eta dantza talde bateko kide dira horietako bi. Hain zuzen ere, kabalkada prestatzen zebilen dantza taldea, eta probak egingo dizkiete lan taldea osatzen duten 60 pertsona ingururi. Positibo eman duten hirurek konfinaturik egon beharko dute, baina dantza taldeko gainerako kideek ez dute bakartzerik egin beharko. Halere, bertan behera utzi dituzte entseguak bi astez, birusaren inkubazio aldia igaro arte.

Euskal Irratiek adierazi dute foku horretan hamar gazte daudela kutsatuta; Ortzaizeko hirurez gain, Landesetako (Okzitania) zazpi ere badaude. Denek festa bat egin zuten elkarrekin, irratiek zabaldutako informazioaren arabera.


Summary: Marea beltza geldiarazteko lanetan dihardute Maurizion. Zamaontzi batek 1.000 tona erregai baino gehiago isuri ditu uhartearen hego-ekialdeko koral arrezifean. Zisternaontziak eta helikopteroak isuria geldiarazteko lanetan hasi dira gaur.

Uztailaren 25ean MV Wakashioa itsasontzia trabatuta geratu zen Maurizio uhartearen (Afrika) hego-ekialdeko koral arrezifean, lurretik kilometro erdira gutxi gorabehera. Joan den ostegunean, ordea, Maurizioko Gobernuak jakinarazi zuen ontziak arraila bat zuela eta bere erregai karga itsasora isurtzen ari zela. Zamaontziak 4.000 tona erregai inguru zeramatzan, eta 1.000 tona baino gehiago isuri ditu dagoeneko. Ondorioz, gobernuak ingurumen larrialdi egoera ezarri zuen ostiralean, eta zer gertatu den ikertzen ari da. Azken egunotan, jende ugari ari da marea beltza geldiarazteko lanetan.

'MV Wakashioa' zamaontzia eta eragin duen isuria, Maurizion. REUNION REGION HANDOUT

Haizearen eta itsas lasterren eraginez, marea beltzak eragindako kutsadura hedatu egin da. Mokshanand Sunil Dowarkasing Maurizio uharteko Ingurumen aholkularia eta Greenpeace Afrika erakundeko Estrategia arduradun ohiaren arabera, egoera horrek arriskuan jartzen du uhartearen ekialdeko kostalde osoa.

Zamaontziaren isuriak eragindako marea beltza. PIERRE DALAIS / EFE

Asteburuan jende ugari bildu zen hondartzako garbiketa lanetan eta euste hesiak eraikitzen laguntzeko, eta gaur, bi zisterna ontzi eta hainbat helikoptero hasi dira erregai isuria geldiarazteko lanetan. Gobernuak, gainera, Frantziari eta Nazio Batuen Erakundeari eskatu die laguntza, hondamendiari aurre egin ahal izateko. Horrez gain, Japoniak sei kideko talde bat bidali du uhartera bertan laguntzeko, eta Japoniako Atzerri Ministerioak adierazi duenez, espero du «asistentzia horrek Maurizioko ingurumena lehengoratzen eta itsas kutsadura eragozten laguntzea». Izan ere, zamaontzia Panaman erregistratua dagoen arren, Japoniakoa da.

Boluntarioak 'MV Wakashio' itsasontziak isuritako olioa garbitzen. LAURA MOROSOLI / EFE

Isuria uhartearen historiako krisirik okerrenetariko bat da. Kaltetutako eremua koralezko arrezifeen eskualde bat da, hamabost urte inguru birgaitzen zeramatzatena, eta kilometro gutxira erreserba natural garrantzitsuak ditu. Marea beltzak itsas ekosistema kutsatu du, eta Vassen Kauppaymuthoo Maurizioko ozeanografo eta ingurumen adituaren arabera, «itsas ekosistema zena bezalakoa izateko hamar bat urte beharko dira».

Hondamendi hau naturala izateaz gain, ekonomikoa ere bada; izan ere, eremu horretako ehunka familia arrantzatik eta turismotik bizi dira. Aurten, gainera, koronabirusaren ondorioz herrialderako bidaia kopurua murriztu denez, bertako turismoa kaltetua da.


Summary: Prestazioa bukatu zaien langabeek 430 euro jasoko dute hiru hilabetez. Espainiako Gobernuak uda amaitzean onartuko du neurria. Erregulazioan dauden lanaldi partzialeko langileen saria ere berrikusiko du.

Martxoaren 14tik irailaren 30era bitartean langabezia saria amaitu zaien langabeentzat diru laguntza bat sortzea aztertzen ari da Espainiako Lan Ministerioa. Haiez gain, denbora horretan langabezian geratu baina prestazio horretarako eskubiderik ez dutenek ere izango lukete horretarako eskubidea.

Gobernuak adierazi duenez, 430,27 eurokoa izango da laguntza, hori baita langabezia sarien ohiko zenbatekoa, IPREM errenta adierazle publikoaren %80. Gehienez, hiru hilabetez jasoko lukete. Diru hori kobratzeko, eskatzaileak ez luke egiaztatu beharko gutxieneko errenta jasotzen ez duenik, mota horretako beste laguntza batzuekin gertatzen den bezala.

Laguntza berri horren arrazoia izango litzateke pandemiaren garaian beren prestazioak agortzen dituzten langabeek ezin izan dutela «baldintza normaletan» lana bilatu. Horrekin batera, neurriaren bultzatzaileek uste dute pertsona horiek «egoera okerragoan» daudela enplegua aldi baterako erregulatzeko espedienteetan daudenenekin konparatuta, bigarren horiek ez baitute langabezia babesa agortzen, nahiz eta enplegua etenda duten bitartean kobratzen ari diren.

Neurri horrez gain, erregulazioan dauden lanaldi partzialeko langileen langabezia saria ere berrikusiko du. Madrilen asmoa da prestazio hori kalkulatzeko metodologia aldatzea, orain arte lanaldi osoko langileek baino gutxiago jasotzen egon direlako. Gobernuak ordainsari bakar batekin konpentsatuko luke aldea.

Neurri horiek CCOO eta UGT sindikatuekin eta CEOE eta Cepyme patronalekin aztertzen ari da, elkarrizketa sozialeko mahai espezifiko batean, eta lanak «oso aurreratuta» daude, gobernuaren iturriek berri agentziei azaldu dietenez. Sindikatuek ez zuten onartu hasieran aurkeztutako proposamena, baina orain ezagutarazitakoa begi onez jaso dute. Dena den, azaldu dute ezer ez dagoela itxita, eta neurria ahalik eta azkarren onartzeko deia egin dute. Patronalek, berriz, azaldu dute ez dutela eragozpenik jarriko, neurria beti ere ezohikoa bada eta ez bada egiturazkoa bihurtzen.

Neurria indarrean sartuko litzateke akordioa sinatu bezain laster. Gobernuaren asmoa zen oporren aurreko azken ministroen kontseiluan onartzea; orain, uda ondorengo lehen kontseilurako prest eduki nahi du.


Summary: Zamaketariak eta enpresak ostegunean bilduko dira berriz. Giro adeitsuan hasi dituzte negoziazioak, eta ez da espero greba deialdi gehiagorik.

Bilboko portuko zamaketariek eta Bilbo Estibako enpresek giro adeitsuan egin dute lan hitzarmena berritzeko aurreneko bilera. Greba deialdia bertan behera utzi osteko lehen hartu-emana izan da, eta, oraingoz, langile batzordeak ez du ikusten protesta berriz aktibatzeko arrazoirik. Sindikatuak —Coordinadora, UGT, ELA, LAB eta Kaia-BES— bihar bilduko dira jarrerak bateratu eta ostegunerako deitu duten hurrengo bilera prestatzeko.

Zamaketariek eta enpresek 2012an onartu zuten azkenekoz lan hitzarmena, eta orain arte aurrerako eraginaren ondorioz luzatu dute. Portuen Europako legedia aldatu egin da, baina, eta hainbat puntu negoziatzera behartuta daude. Sindikatuek, trukean, euren eskaera nagusia jarri dute mahai gainean: langile finko kopurua handitzea behin-behinean ari direnak kontratatuz. Zenbat eta nola kontratatu da orain eztabaidagaia. Enpresek urteak egin dituzte esanez ezinezkoa zela langile finkoak kontratatzea; oraingoan, baina, ate hori irekitzeko prest agertu dira, eta sindikatuek horregatik alboratu zuten greba.


Tikhanovskaia Bielorrusiatik irten da

Summary: Tikhanovskaia Bielorrusiatik irten da. Atzo adierazi zuen ez zuela alde egiteko asmorik, baina Lituanian dagoela baieztatu du gaur herrialde hartako Atzerri Ministerioak. Atzo pertsona bat hil zen protestetan; Barne Ministerioaren esanetan, eskuan zuen lehergailuak eztanda eginda.

Gaur goizean, Lituaniako Atzerri Ministerioak jakinarazi du Bielorrusiako oposizioaren hautagaiak hara bidaiatu duela, eta «salbu» dagoela. Svetlana Tikhanovskaiak Bielorrusia uzteko asmorik ez zuela adierazi ostean eman dute berria. «Tentsio handiko gaua izan da, baina garrantzitsuena da oraingoz herrialde seguru batean dagoela. Gainerakoa aurrerago argituko da», adierazi du Linas Linkevicius Lituaniako Atzerri ministroak. Izan ere, atzokoa bigarren protesta eguna izan zen Bielorrusian, eta 3.000 lagun inguru atxilotu dituzte orain arte.

Tikhanovskaiak botoen %10 eskuratu ditu presidentetzarako igandeko hauteskundeetan, Aleksandr Lukaxenko estatuburuak lortutako %80 baino askoz ere gutxiago. Oposizioaren esanetan, ordea, «iruzurra» egon da bozetan, eta oposizioko hautagaiak irabazletzat jo du bere burua. Hala, «aldaketa baketsu baterako» proposamena aurkeztu dio Lukaxenkori.

Gobernuaren aurkakoek kaleak hartu dituzte emaitzak argitaratu bezain laster. Atzokoa igandeko protesta gauaren jarraipena izan zen, eta, Bielorrusiako Gobernuaren arabera, pertsona bat hil da liskarretan. «Segurtasun indarrei identifikatu gabeko lehergailu bat jaurtitzen saiatu zen manifestari bat. Eskuan lehertu zitzaion, eta zaurien eraginez hil da», adierazi du herrialdeko Barne Ministerioak.

Minsken gertatu da hori. Izan ere, beste hainbat hiritan ere —33tan, agintarien esanetan— protestak egon diren arren, hiriburuan izan dira handienak. Hainbat hedabidek argitaratu dute protestan ari zirenek molotov koktelak jaurti zizkietela poliziei. Igandean, ehun bat lagun zauritu ziren, batzuk herritar zibilak eta bestetzuk poliziak, eta atzo ere beste ugari zauritu ziren. Denera, 3.000 lagun atxilotu dituzte bi egunetan.

Lukaxenkok Poliziaren jarduna defendatu du, eta eraikin publikoak hartu nahi izateaz akusatu du oposizioa. Presidentearen esanetan, atzerrikoen esku hartzea dago protesten atzean. Besteak beste, AEBek eskaera egin diote Bielorrusiako Gobernuari manifestarien aurka ez oldartzeko.

Gaur ere protestan jarraitzea espero da. Oposizioak grebarako deia egin du. «Ez joan gaur lanera: erregimenak gure beharra du, eta grebak ematen dio beldurrik handiena», dio deialdietako batek.


Summary: Bilboko Konpartsek bertan behera utzi dute Aste Nahasia. Aste Nagusiaren ordezko izan nahi zuen egitarauak, baina COVID-19ak azken astean izaniko bilakaerak atzera egitera behartu ditu. Bilboko Udalarekin oso kritiko agertu dira, eta haren «inposizioak» eta «oztopoak» salatu dituzte.

COVID-19ak azken astean izaniko «goranzko joera nabarmena ikusirik», Bilboko Konpartsek bertan behera utzi dute Aste Nahasia. Haren helburua hiriko Aste Nagusia ordezkatzea zen, «ekitaldi ludiko eta kulturalen egitarau xume batekin». Egitasmoa «osasun neurri zorrotzekin» prestatzen ari zirela nabarmendu dute konpartsek, baina, oraingo egoera dela medio, «jende batuketarik txikiena ere ez sustatzea» erabaki dute. Abuztuaren 14an prentsaurreko bat egingo dute, orain arteko lanaren balorazioa egin eta etorkizunera begira jartzeko.

Konpartsen esanetan, «pandemiak eta krisi ekonomikoak jotako Bilbo hau alaitzea» zen Aste Nahasiaren helburua. Izan ere, «herri honek irribarrea, ilusioa, esperantza eta festa desira» behar dituela aldarrikatu dute konpartsek, baina hori guztia «ZIUak bete barik» egin beharra azpimarratuta. Gauzak hala, aurten ez dute ekitaldirik egingo.

Bilboko Udalak hala exijitu ostean eman dute erabakiaren berri. Izan ere, Aste Nagusian ekitaldiak antolatu ohi dituzten eragileei eskatu die «aurten ez dezatela halakorik egin». Konpartsei zehazki ere mintzatu zaie, egitarau alternatiboa aurrera eramateko eskaera uzteko esanez. «Baztertu egingo dira bai orain arte espazio publikoan egiteko eskatutako ekintza guztiak eta bai eska daitezkeenak», ebatzi du.

Bilboko Konpartsek gogor egin dute udal gobernuaren aurka, eta hark ezarritako «inposizioak» eta «oztopoak» salatu dituzte. Konpartsen esanetan, eurek eta auzoetako jai batzordeek «mespretxua besterik ez» dute jaso Bilboko Udalaren partetik. Aste Nahasia antolatzeko prozesuan, egitasmoa aurrera eramateko baimenaren inguruko erantzun ofizialik jaso gabe zeudela azaldu dute: «Udalaren aldetik jasotako azken mezuetan, irizpide politikoak nabarmendu dira, eta ez teknikoak edo osasun arlokoak».

Konpartsen esanetan, gainera, Bilboko Udalak haiei bidali dien mezua eta prestatu duen Bilbao Uda egitaraua ez datoz bat. Udalak Aste Nahasia «arazotzat» jo duela salatu dute, eta hark uda osorako egitaraua prestatu duela hala ere: «COVID-19ak ekitaldi herrikoiak, pribatuak eta instituzionalak desberdinduko balitu bezala».

Izango ez den astea

Aste Nahasiak 51 ekitaldi prestatuta zeuzkan, bost gune nagusitan banatuak. Bertso saioak, hitzaldiak, umeen tailerrak, baserritarren merkatuak, zinema, antzezlanak, kontzertu akustikoak, zientzia tailerrak eta mahai jokoak aipatu dituzte, besteak beste. Nabarmendu dute guztietan ere segurtasun neurri «zorrotzak» eta gehienezko edukierak jartzeko asmoa zutela.


Summary: Abisu horia arratsalderako, euria eta kazkabarra direla eta. Abisua 15:00etatik 21:00etara egongo da indarrean.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak abisu horia ezarri du arratsalderako, prezipitazio handiak direla eta. Abisua 15:00etatik 21:00etara egongo da indarrean. Izan ere, espero da zaparrada trumoitsuak egotea; gainera, baliteke kazkabarra ere egitea eta ekaitz guneetan haize bolada gogorrak ibiltzea.


Summary: Agerraldi bat detektatu dute Murillo el Fruto eta Zarrakaztelu inguruan. 30 positibo atzeman dituzte; gehienak, laborarien artean.

Iragan astearen amaieran, zenbait kasu atzeman zituzten Murillo el Fruto eta Zarrakaztelu inguruan (Nafarroa), eta larunbatean PCR probak egiten hasi ziren osasun langileak. Nafarroako Osasun Sailak gaur jakinarazi du 150 test egin dituztela eta 30 pertsonak eman dutela positibo. Lan eremuarekin zerikusia du agerraldiak, kasu gehienak laborarien artean atzeman baitituzte. Jarraipen epidemiologikoa egiten segituko dute.


Summary: Bonbardierrek 797 milioiko kontratu bat eman dio Trapagarango lantegiari. Abiadura handiko 23 trenen motorrak egingo dituzte Bizkaiko lantegian. COVID-19aren krisia hasi zenetik, hiru kontratu kontratu lortu ditu.

Argiago ikusten dute beren geroa Bombardierrek Trapagaranen (Bizkaia) duen fabrikako beharginek. Lan kontratu berri bat lortu dute: 23 trenen propultsio sistemak garatuko dituzte han. Trenak ILSA taldearentzat izango dira: enpresa hori osatzen dute Trenitalia Italiako tren operadore nagusiak eta Operador Ferroviario de Levantek. Kontratuaren balioa 797 milioi euro da.

Italian diseinatuko eta eraikiko dituzten trenak, eta Trapagarango lantegian egingo dituzte motorrak. Tren horiek guztiak Espainiako abiadura handiko lineetan ibiliko dira. Izan ere, Adif Espainiako trenbide azpiegituren administratzaileak ILSA aukeratu du Espainiako abiadura handiko trenbide merkatuko lehen operadore pribatuetako bat izateko. 2022tik aurrera, abiadura handiko zerbitzuak eskainiko ditu Madril-Bartzelona, Madril-Valentzia/Alacant eta Madril-Sevilla/Malaga lineetan.

COVID-19aren krisiari ongi erantzun dio Trapagango fabrikak. Pandemia zabaltzen hasi zenetik, hirugarren lan kontratua du. Ekain amaieran, Kanadako konpainiak iragarri zuen bi kontratu egin dituela Frantziako SNFCrekin, eta horiei esker 27 tren egingo dituela Normandiarako. 407 milioi euroren balioa dute lanek, eta trenen propultsio sistemak Bizkaiko plantan egingo dituzte. Aurretik, apirilean, beste hemeretzi trenen motorrak egiteko kontratua sinatu zuten SNFCrekin —176 milioi eurokoa, guztira—.

Bombardierrek uste baino emaitza okerragoak izan ditu urtearen lehen erdian, eta Frantziako Alstomek enpresa horren trenen adarra erosteko iragarpenak kezka eragin zuen Bizkaiko lantegian —erosketa egiteko Europako Batzordearen baimena jaso zuen atzo Alstomek—. Baina azken hilabeteetako kontratuek lan karga bermatuko diote tarte baterako. 200 bat langilek jarduten dute Trapagaranen.


Summary: 324 kasu atzeman dituzte Hego Euskal Herrian. Kasuen beherakada orokorra izan da herrialde guztietan: Araban 44 kasu detektatu dituzte (-31); Bizkaian, 180 (-31); Gipuzkoan, 35 (-29); eta Nafarroan, 59 (-87). Nafarroako Gobernuak ez du neurri orokorrik ezarriko oraingoz. «Atzokoa ez zen alarma guztiak pizteko modukoa, eta gaurkoa ez da kriskitinak jotzekoa», adierazi du Santos Indurain Osasun kontseilariak.

Maria Txibite Gobernuko presidentearekin eta Iruñeko alkateekin bildu ostean, azken orduetako datuak aurreratu ditu Santos Indurain Osasun kontseilariak prentsaurrekoan. Indurainek jakinarazi du 59 kasu atzeman dituztela Nafarroan. Atzoko kasuekin alderatuta, beherakada nabarmena izan da: 146 positibo izan ziren atzo. Kontseilariak adierazi du «berri hobeak» direla gaurkoak, baina ohartarazi du bilakaera gorabeheratsua izango dela, eta «zerra hortzak» egongo direla: «Atzokoa ez zen alarma guztiak pizteko modukoa, eta gaurkoa ez da kriskitinak jotzekoa».

Hego Euskal Herrian 324 kasu detektatu dituzte azken orduetan: atzo baino 175 gutxiago. Positiboen beherakada orokorra izan da, herrialde guztietan egin baitute behera. Nafarroako kasua da nabarmenena, baina gainerakoetan ere apalagoak izan dira datuak: Bizkaian, 180 kasuren berri eman dute, atzo baino 31 gutxiago; Araban, 44 kasu izan dira, 31 gutxiago; eta Gipuzkoan, 35, 29 gutxiago. Jaurlaritzak jakinarazi du erkidegotik kanpo bizi diren sei pertsonak ere positibo eman dutela.

Positiboek behera egin badute ere, ospitaleratze kopurua handitzen ari da oraindik ere: 23 lagun sartu dira erietxeetan azken orduetan, horietako zortzi zaintza intentsiboetako unitateetan. Maiatzaren 14tik pertsona gehien ospitaleratu dituzten eguna izan da. Beste datu bat ere ekarri du egunak: pertsona bat hil da birusaren ondorioz Tuterako osasun eremuan. Indurainek azaldu du ospitaleratze kopurua handitzea kezkagarria dela beti, horrek adierazten baitu kasuak «larriagoak» direla, eta lotuta dagoela kutsatutakoen adinaren igoerarekin. Halaber, Nafarroako osasun sistemaren «fidagarritasuna» nabarmendu du kontseilariak.

915 PCR datu aztertu ditu azken orduetan Basurtuko ospitaleko mikrobiologiako zerbitzuak, eta 81 positibo izan direla jakinarazi du Jaurlaritzako Osasun Sailak. Galdakaoko Muguru tabernako agerraldiarekin lotuta sei positibo daude guztira, eta Gasteizko Xixilu tabernarekin lotuta 21. Bestalde, Lasarte-Orian iragan astean positibo eman zuten klausura komentu bateko zortzi mojak, eta atzo 81 test egin zituzten agerraldiarekin lotuta. Emaitza guztiak negatibo izan dira, baina Jaurlaritzak jakinarazi du hasieran negatibo eman zuen batek sintomak dituela eta positibo eman duela.

Jaurlaritzako Osasun Sailak erabaki du bertan behera uztea Eibar, Zarautz (Gipuzkoa) eta Ermuko (Bizkaia) neurri murriztaileak, herri horietako egoera epidemiologikoak hobera egin baitu egunotan. Bergaran eta Tolosan (Gipuzkoa), aldiz, neurriek indarrean segituko dute.

Neurri orokorrik ez Nafarroan

Maria Txibitek ere hitz egin du goizeko agerraldian, eta adierazi du gobernuak ez duela neurri zorrotzagorik ezarriko oraingoz, baina argitu du horretarako garaia iritsiz gero ezarriko dutela. Halere, zehaztu du neurriak udalerrien egoeraren arabera egokituko dituztela: «Mahai gainean jartzen ditugun neurriak ikuspuntu epidemiologikotik aztertu eta arrazoitu behar dira». Nafarroa osoari eragiten dioten neurri orokorren aurka azaldu da presidentea, epaileek bertan behera utz ditzaketelako.

Txibitek eskua luzatu die alkateei, eta adierazi du «legearen babesa» dutela neurriak ezartzeko. Erabakiak hartzeko beldurrik ez izateko eskatu die: «Gobernuak berak baino neurri murriztaileagoak har ditzakete».