Summary: Ezagutza sistema bat, datorrena datorrela ere.

Adierazle soziolinguistikoen bilakaerak beti sortzen digu interesa hizkuntza gutxitu baten egoera kezkaz bizi dugun herritarroi. Euskararen kasuan, 5 urtean behin bizi ohi dugu hizkuntzaren «osasun-azterketaren» mugarria, hizkuntza-komunitate osoaren argazkia eskaintzen diguten ikerketa soziolinguistiko nagusiak horrela sinkronizatuta gauzatzen baitira. 2021ean zehar egin ziren neurketen, behaketen, galdetegien eta inkesten emaitzak 2022an ezagutu ditugu: Hizkuntzen Erabileraren Kale Neurketa, Uemako udalerrietakoa, EAEko erroldako datuen eguneratzea... Inkesta Soziolinguistikoaren emaitzak ere heltzear daude.

Kaleetako euskararen erabilerari dagokionez, Euskal Herri osoko batez besteko erabilera duela 5 urteko maila berean kokatzen dela jakin dugu. Soziolinguistika Klusterrak datu horren (eta beste askoren) testuingurua azaldu eta interpretazioa argitaratu zuen maiatzean. Ondoren, hamaika izan dira irakurketak, erreakzioak eta balorazioak. Batek erabileraren jaitsiera espero zuela, besteak uste zuen baino altuagoa dela, harridura, egonezina... Sarritan bakoitzaren espektatibek, aurreiritziek, desioek eta aurre-ezagutzek baldintzatzen dute datuen aurreko jarrera eta irakurketa.

Garbi dagoena da gure bizimoduan eragiten duten fenomeno globalen eraginpean daudela gure praktika linguistikoak: digitalizazioa, globalizazio ekonomiko eta kulturala, migrazio mugimenduak, geopolitika eta klima larrialdia, besteak beste. Mundua aurreikusi ezinezko norabidean aldatzen ari denez, aldaketak barneratzen uzten ez duen abiaduran, euskararen erabileran eragiten duten elementu guztiak ulertzea ere oso ariketa konplexua da.

Gertatzen dena ezagutzeko eta modu eraginkorrean esku hartzeko ikerketa zientifikoa eta berrikuntza dira tresna baliagarrienak. Eta zentzu horretan, euskararen soziolinguistikan hamaika ildo interesgarri eta emankor daude zabalik. Proiektuen garapen taldeetan, jardunaldietan, unibertsitateko bulegoetan, lehiaketa eta beketan topo egiten dugu euskara biziberritzeko baliagarria izan daitekeen ezagutza zorrotza sortzen eta zabaltzen ari garenok. Eta euskal soziolinguistika ekosistema hau hazten, aberasten eta saretzen ari delakoan gaude.

Gaur egun, euskal soziolinguistikaren esparruan zalantzan jartzen ari dira orain arte baliagarriak izan zaizkigun sailkapenak eta kategoriak; hizkuntza ohituren aldaketa prozesuak ulertzeko eta pertsonen arteko rol linguistikoak proposatzeko ahaleginak egiten ari dira; hirigintzak eta espazio publikoaren konfigurazioak izan dezaketen papera aztertzen ari da; genero-rolen araberako praktika linguistikoetan arreta jartzen ari da; artatsuki begiratzen ari zaie gazteen erreferentziei, ideologia linguistikoei eta praktikei; hiztun berrien muda prozesuen analisia egiten ari da; komunikazio publikoaren esparruan eragiteko bideak sistematizatzeko saiakerak martxan daude; hizkuntza-aniztasunak eta migrazioei lotutako kulturartekotasunaren eraginetan eta aukeretan erreparatzen ari da; hizkuntza-teknologiei lotuta helduko diren aldaketak aurresateko saiakera egiten ari da; ikasgeletan ahozko hizkuntza eraginkortasunez jorratzeko bideak zabaltzen ari dira...

Gurean irekitako bide horiez guztiez gain, mugaz gaindiko harremanak ere areagotzen eta estutzen ari direlakoan gaude. Beren hizkuntza gutxituen etorkizuna eraiki nahian dabiltzan herriekin harremanak joan-etorrikoak dira; maila guztietakoak, gainera: herri mugimenduen artekoak, gobernuen artekoak, unibertsitate eta ikerlarien artekoak... Horrez gain, nazioarteko eremu akademikoaren plazara ateratzeko urratsa egin dutenen zerrenda ere hazten ari da; kongresuetan komunikazioak aurkeztuz eta aldizkari zientifikoetan argitaratuz, besteak beste.

Ez dira makalak euskararen biziberritzearen norabidean begitantzen zaizkigun erronkak. Mundu mailako joera horiek lotuta daude Euskal Herrian ditugun korapiloekin. Belaunaldi berriei beharrezko gaitasun linguistikoak bermatuko dizkien hezkuntza-sistemaren eraikuntza, informazioaren, entretenimenduaren eta komunikazioaren ardatz bilakatu diren ikus-entzunezko baliabideak, administrazio-erakundeek euskaldunon hizkuntza eskubideak bermatu eta euskarazko funtzionamendurantz urratsak egitea, euskara erosotasun osoz erabili ahal izateko guneak sortu eta biderkatzea... Ezegonkortasun eta ziurgabetasun garaiotan, ez digute balio formula zurrunek. Ezagutza zientifikoa, konponbide berritzaileak eta hausnarketa partekatuak produzitzeko gertu dauden pertsonak eta antolakundeak dira heldulekurik onena. Jarrai dezagun, beraz, bide beretik euskara biziberritzeko behar dugun ezagutza sistema elikatzen eta sendotzen.


Summary: Mugimendu Sozialistako bi kidek «jazarpen poliziala» salatu dute. Esan dutenez, «kolaboratzeko» eskaintza egin diete telefonoz zein zuzenean

Gedar agerkariak emandako informazio baten arabera, Mugimendu Sozialistako bi kidek salatu dute «polizia jazarpena» jasan dutela. Kasu batean, bere burua epaitegiko langiletzat identifikatu zuen pertsona batek egin zituen «kolaboratzeko» eskaintzak; bestean, ertzainak izan ziren, MSko kidea kalean identifikatu ostean.

Bi kideek salatu dutenez, kasu bietan jazarleek unibertsitateko ikasle mugimenduaren inguruko informazioa lortzea zuten helburu: Ikasle Abertzaleak eta UIB erakundeen arteko desberdintasunez, unibertsitatean antolatutako ekitaldiez eta joan den martxoaren 24an egindako grebaz, hain zuzen.

«Kolaboratzeko» eskaintzak telefonoz zein zuzenean egin dizkiete, eta kasu batean kideetako baten etxeko atarian ere agertu ziren. Mehatxuak ere salatu dituzte: kontatu dutenez, jazarleek esan zieten kolaboratu ezean lana topatzeko edo «bizitza pertsonaleko» arazoak izan zitzaketela etorkizunean.


Ekintza solteetatik, apustu sendoetara

Summary: Ekintza solteetatik, apustu sendoetara. Lan mundua euskalduntzeko lanean ari dira Amaia Balda Emuneko koordinatzailea eta Aitziber Salaberria Elhuyarreko euskara planen arduraduna. Uste dute hizkuntza politika ausartagoak behar direla horretarako.

«Ibilbide luze eta oparoa» izan da lan mundua euskalduntzea, «harro egoteko modukoa», hain zuzen. Atzera begira jarrita, horrela ikusten du gaur egunera arte egindako bidea Aitziber Salaberria Elhuyarreko euskara planen arlo arduradunak. Hala ere, argi du oraindik ere badagoela zer hobetu, eta horregatik dio lan mundua «heldu beharreko gai estrategiko bat» dela. Izan ere, Amaia Balda Emun kooperatibako koordinatzaile orokorraren arabera, lan mundua gizartearen isla da, eta gaur egungo «normaltasuna erdaretan aritzea da». Egoera iraultzeko, baina, arau sozialei «galga» jartzearen garrantzia nabarmendu du, hizkuntza politikak definituz eta neurriak hartuz: «Euskaraz edo erdaraz funtzionatzearen arrazoietako bat kasu askotan da neurriak hartu diren edo ez diren, baliabideak jarri diren edo ez diren, borondate bat dagoen edo ez dagoen… Horren baitan egoten da hizkuntza batean edo bestean jardutea».

Langileen gogoari eta borondateari erantzunez hasi ziren lan mundua euskalduntzen, langileek bultzatutako ekintza solte batzuen bitartez, hain zuzen: gau eskolak, lantegietan bertan egiten ziren alfabetatze eskolak, sindikatuek euskararen gaineko punturen bat sartzea lan hitzarmenetan... 1980ko hamarkadan, baina, krisi garaian, bertan behera gelditu ziren egitasmo horietako asko, eta, gero, berriro ere «susperraldi bat» gertatu zen. Bigarren fase horretan, eta langileen hasierako ekintza eta nahi horiei tiraka, pixkanaka, metodologia bat joan dira garatuz, euskararen erabileraren eta presentziaren diagnostikoak egin dira, lehenengo euskara planak diseinatu dira sistema baten barruan, eta plan horiek modu profesionalean joan dira garatuz. Ibilbide horretan aholkularitzek jokatu duten rola nabarmendu du Salaberriak: «Uste dut aholkularitzak saiatu garela ibilbide honetan egindakotik ikasten, eta, batez ere, sistematizatzen».

Elkarlana gako

Hasitako bideari segida eman eta «erdaraz funtzionatzea normala izatetik euskaraz funtzionatzera pasatzea» da biek ala biek lan munduan ezartzen duten helburua eta erronka. Hori lortzea, baina, ez dago gizarteko sektore bakar baten esku, eta elkarlanean aritzearen garrantzia nabarmendu dute: «Elkarlanean aritu behar dugu HPS Hizkuntza Politikarako Sailburuordetzak, administrazioek, aholkularitzek, euskararen eremuko eta eremu sozioekonomikoko eragileek». Salaberriaren arabera, elkarlan horren adibide da, esaterako, Euskal Autonomia Erkidegoko eremu sozioekonomikoko euskararen plan estrategikoa, 2019-2023ko epealdirako diseinatu zena. Izan ere, elkarlanean diseinatu zuten HPSk, administrazioak, arlo sozioekonomikoko eragileek, aholkularitzek… Horiek horrela, proiektua artikulatzen denean, eskaera egiten denean, baliabideak jartzen direnean, metodologia bat jartzen denean, traktoreak daudenean, elkarlan bat dagoenean... «ikusten da emaitzak badaudela».

Elkarlan horretan, gainera, lanbide heziketarekin eta unibertsitateekin zubiak sortzearen beharra nabarmendu dute. Salaberriaren arabera, «beharrezkoa da elkar elikatzea», horiek direlako etorkizuneko langileak trebatuko dituzten erakundeak. Hala ere, ikasketak amaitu eta lan mundura iristean, egungo gazteek «ez daukate bermatuta euskaraz aritzea», nahiz eta euskarazko gaitasuna izan. Salaberria: «Lan munduan inertzia batzuk daude, ohitura batzuk daude, gaztelaniaz funtzionatzen dutenak. Euskarazko gaitasuna duten gazteei ez badiezu baliabiderik ematen, ez baduzu belaunaldi berrientzako ekosistema hori lantzen, inertzia horretan sartuko dira. Eta belaunaldi berriek ezingo dute beraien kabuz lan mundua euskaldundu». Horregatik, Baldak uste du, besteak beste, Hezkuntzak edo arlo sozialeko elkarteek lan mundua euskalduntzearen gaia mahaigaineratzen dutenean «oso testuinguru egokia» sortzen dela euskara planak martxan jartzeko.

Elkarlanaz gain, lan munduan euskara sustatzeko funtsezkoa da enpresek borondatea izatea. Baina ez borondatea bakarrik, lan mundua euskalduntzeko baliabideak izatea ere ezinbesteko baldintza dela dio Salaberriak: «Azkenean, euskara plan batek eragiten ditu langileak, eta langileak lanean jartzen ditu. Gainera, euskara planaren barruan dauden ekintza horiek guztiak garatzeko dedikazio bat behar da. Enpresak hori asumitu behar du, baita baliabide ekonomikoak ere, ekintzak aurrera eramateko». Hori gauzatu ahal izateko, ordea, sektore sozioekonomikoko erakunde publikoek baliabideak handitzea behar dute. Euskalduntze prozesu horretan, aholkularitzak «bidelagun» direla gogorarazi dute, laguntzeaz gain, proposatu eta enpresak euskalduntzeko bidean «saltoak egiteko» aukera eskaintzen dutelako.

Apustu zehatzagoen bila. Hala ere, sumatu dute kontratazio publikoetako enpresek gehien bat hizkuntzarekiko eskakizunak edo betebeharrak dituztenean jotzen dutela eurengana. Hori, edo erakundeek diru laguntzak eskaintzen dituztenean. Balda: «Eskakizunik ez badago, oso zaila da enpresak guregana etortzea». Eskaerak edo diru laguntzak daudenean, aldiz, nabaritzen dute mugimendua. Erronkaren tamainarekin alderatuta, baina, hartzen diren neurriak ez dira nahikoak: «Esaten dugu lurralde erronka bat dela lan munduan euskara sustatzea, baina kasu honetan, ez zaigu iruditzen tamaina horretako apusturik egiten denik». Izan ere, enpresetan, oro har, artikulatu gabeko ekintza solteak egiten dira euskara sustatzeko, eta ez da egiten plangintza eta apustu jakinik.

Hizkuntzaz harago

«Enpresek euskara sustatzen dutenean ez dute euskara bakarrik sustatzen, uste dut euskara planekin beste onura askoz gehiago eta abantaila gehiago jasotzen dituztela», ohartarazi du Baldak. Izan ere, planak martxan jartzean, langileek lantzen dituzte, besteak beste, talde lana, lidergoa, berrikuntza, ekintzailetasuna eta antzeko beste hainbat konpetentzia. Zeharka, beraz, «abantaila asko» jasotzen dituzte euskara bera sustatuta.

Horrez gain, Salaberriak uste du bezero euskaldunari euskaraz egitea «kalitate gorenaren erakusle» dela, eta bezeroari zerbitzua nahi duen hizkuntzan eman behar bazaio, aukera horietan euskara ere sartu beharko litzatekeela: «Euskara da gure bereizgarri nagusia, euskaldunok baino ezin dugu eskaini, eta euskarak egiten gaitu berezi». Gainera, nabarmendu du enpresek hizkuntzak kudeatu behar dituztela, bereziki globalizazioaren garaian. Horrela, nazioartera hedatzen ari den enpresa batentzat euskara kudeatzea, oztopo bainoago, «aukera» gisa ikusten du, horrelako enpresa batek hizkuntzak kudeatu behar dituen heinean, euskara ere kudeatu behar duelako.

Lan munduan aurrerantzean ere euskara sustatzeko, hizkuntza politika ausartagoa eta eraginkorragoa «behar-beharrezkoa» dela uste dute Baldak eta Salaberriak, eta horiek enpresetan ere «oso garbi» definitu behar direla, tokiko hizkuntzan eta erdaretan beteko diren funtzioak adostuz. Politika horrek ahalbidetu, erraztu eta bermatu beharko du euskara lan hizkuntza izatea eta enpresetan euskara zerbitzua ematea.

Horiek horrela, Baldak gogorarazi die enpresetako jabeei, zuzendariei, administratzaileei zein gerenteei euskara planak ez direla bateraezinak euren lan egiteko moduarekin. Are, horrelako plan bat martxan jartzea enpresaren jardunarekin uztargarria izateaz gain, aberasgarria eta eraginkorra ere badela uste du. «Badakit prozesuak luzeak direla, motelak direla, atzera-aurrera askorekin, baina eraginkorrak dira».


Summary: Mikel Arregi: «Ziurtasun juridikoa bermatuko duen lege bat behar dugu». Nafarroako hizkuntza politika kudeatzen du Euskarabideak. Mikel Arregi zuzendariak argi du eskubideak bermatzetik «urrun» direla oraindik, baina «urratsak» nabarmendu ditu.

Amaitzear den urtean ez ezik, legealdi osoan ere «argiak eta itzalak» antzeman ditu Mikel Arregik (Iruñea, 1961), Euskarabidea institutuko zuzendari kudeatzaileak.

Hordago ekinbideak deituta, ehunka euskaltzalek manifestazioa egin zuten Tuteran urriaren 22an. Alkatearen erantzuna izan zen eremu ez-euskalduna «blindatzeko» mozio bat aurkeztea, «euskararen inposizioaren aurka».

Batzuek uste dute Nafarroaren egoera soziolinguistikoa dela 1986an Euskararen Legea onartu zenean bezalakoa, eta legeak balio behar duela euskararen aldeko iniziatiba oro moteltzeko, mugatzeko edo baldintzatzeko. Ezta hurrik ere: gaur egungo Nafarroa ez da duela 35 edo 40 urtekoa, eta, gainera, legeak berak ez du halako debekurik ezartzen.

Ez?

Ez. Legean ezer gutxi dago arautua eremu ez-euskalduna deiturikoari buruz. Eta legean ezer esaten ez denez, badirudi debeku dela edozer egitea. Zuzenbidean, baina, zerbait arautua ez egoteak ez du esan nahi ezin denik egin.

Epaileek, ordea, 2017ko Euskararen Dekretuko zenbait artikulu baliogabetu zituzten, eta baita udal askoren lan deialdiak ere. Auzitegien oldarraldi hau espero zenuten?

Gai hauek judizializatzen direnean, zaila izaten da bereiztea zer den arrazoizkoa, zer den eztabaidagarria edo zer harrigarria. Ateratzen dugun ondorio nagusia da anabasa handia dagoela. Euskararen Lege honek ezer gutxi zehazten duenez administrazioan sartzeko prozesuen gainean, ez dago segurtasun juridikorik, eta, horren ondorioz, bakoitzak bere interpretazioa egiten du.

Hortaz, ondorioa da Euskararen Legea aldatu beharra dagoela...

Guretzat, oinarrizko pausoa litzateke segurtasun juridikoa bermatuko duen lege bat indarrean jartzea ahalik eta azkarren.

Aukerarik ikusten duzu horren aldeko urratsak egiteko?

Hori futurismoa egitea litzateke. Ez dakit. Uste dut egoera soziolinguistikoa asko aldatu dela azken urteetan. Garai oso itxi baten ostean, aldaketarako aukera suma daiteke, baina ez dut uste haizea alde daukagunik aldaketa horiek gauzatzeko. Are gutxiago hauteskundeetarako sei-zortzi hilabete falta direlarik.

Zer bide egin beharko luke halako aldaketa batek?

Nafarroako Parlamentuak onartu beharko luke lege berri hori, eta, oraingoz, ez dago horretarako gehiengorik. Bigarren gako nagusia da Foru Hobekuntzak —Nafarroako foru erregimena arautzen duen lege organikoak— zonifikazioaren aipamen zehatza egiten duela. Foru Hobekuntza aldatu gabe, ezinezkoa izanen da zonifikazioa erauztea. Niretzat, hori litzateke onena: Foru Hobekuntzatik ezabatzea herritarren arteko bereizketa hori, eta, horren ostean, euskararen lege egoki bat egitea. Hori gertatu arte, ordea, egin daitezke beste gauza batzuk: adibidez, eskubideetan oinarritutako lege berri bat onartzea, zonifikazioari ezinbestean eutsi behar bazaio ere.

Nola egin daiteke hori?

Zonifikazioa planteatu beharrean ikuspegi mugatzaile batetik, ikuspegi soziolinguistiko bat aplika genezake: argi dago neurrien intentsitatea ez dela berdina izanen Baztanen edo Corellan, ezta? Bada, hel diezaiogun horri: berma ditzagun eskubideak eremu guztietan, baina intentsitate ezberdineko neurriak ezarriz.

Arazoa ez da eremu ez-euskaldunera mugatzen...

Ezta gutxiagorik ere. Azken boladan, protesta gehienak Erriberatik heldu direnez, badirudi arazoa eurek dutela bakarrik, eta gainerako eremuetan herritarrek hizkuntza eskubideak bermatuta dituztela. Ez da horrela. Altsasuar batek ofiziala du euskara, eremu euskaldunean bizi den heinean, baina, Iruñera etortzen den bakoitzean, bere hizkuntza eskubideak desagertu egiten dira. Zonifikazioaren interpretazio itxi baten ondorioz gertatzen da hori. Altsasuar horren eskubidea da zerbitzu publikoak euskaraz jasotzea, baita bere eremutik kanpo dagoenean ere. Administrazioaren egoitza non dagoen, horrek ez luke baldintzatu behar eskubideen aitortza.

Zer iritzi duzu amaitzear den legealdiaz?

Hizkuntza politikaren kudeaketaren ardura egokitu zait azken bi legealdietan, eta esan dezaket ezberdinak izan direla biak. 2015-2019ko aldian [Geroa Bai, EH Bildu, Ahal Dugu eta Ezkerra taldeek eusten zioten gobernuari], gobernu barruko kohesioa handiagoa zen, eta oposizioaren erantzuna, berriz, oso bortitza. Orain bukatzear den legealdi hau korapilatsuagoa izan da gobernu barruan, eta gizartean ere ezinegonak piztu dira euskararen aldekoen artean... arrazoi osoarekin. Hala ere, ezberdinen arteko adostasun puntuak bilatzeko ahalegin bat ere ikusi dugu. Aurreko legealdian, PSN egon zen oposizioko jarrera itxietan; orain, gobernu akordio baten bidez, iritsi da euskararen aldeko politika batzuk bermatzera.

Zer urrats nabarmenduko zenuke?

Gobernuko departamentuetako euskara planak. Balio dute idatzizko komunikazioa hobetzeko, web atarian euskarazko eduki gero eta gehiago sartzeko, herritarren eta administrazioaren arteko harreman elebidunak sustatzeko... Hizkuntza eskubideak bermatzetik urrun gaude oraindik, badakigu, baina ari gara. Beste lan ildo batzuk ere indartu ditugu: hedabideetan euskararen presentzia bermatzea; helduen euskalduntzearen finantzaketa gero eta egokiago bat ziurtatzea; Euskadi- Iparralde-Nafarroa elkarlana garatzea eta proiektu komunak adostea; eta hori guztia gauzatu ahal izateko, aurrekontuetan euskarari ematen zaion dirua handitzea.

Zeintzuk dira legealdiko hutsune nagusiak?

Hiru gai nagusi dira: batetik, Euskararen II. Plan Estrategikoa. Hori onartzeko urrats guztiak egin genituen, baina, berrespen ofizialaren zain ginela, desadostasunak azaleratu ziren gobernukideen artean, eta onartu gabe gelditu da. Bigarren hutsunea da auzitegiek 2017ko Euskararen Dekretutik indargabetutako puntuak nola arautuko diren. Ez gaude ados aurkeztu duten merezimenduen dekretu berriarekin, baina, hala ere, gure kezka harago doa: araua ez da indarrean sartu, eta are okerragoa da hori.

Zergatik?

Merezimenduen dekretua onartu gabe dagoen bitartean, eremu mistoko eta ez-euskalduneko lan deialdietan euskarari meritu gisa ematen zaion puntuazioa zero delako. Hutsa. Araua onartzean, euskara ez da puntuatuko eremu ez-euskaldunean, baina bai eremu mistoan, osasun arloko lanpostuetan. Guk ez dugu hori egoki ikusten, euskara Nafarroa osoan puntuatu beharko litzatekeelako, gutxienez, gainerako hizkuntzen pare. Baina dekretu desegokia izanda ere, bada zerbait. Orain ez daukagu ezer.

Zein litzateke agintaldiko hirugarren hutsunea?

Administrazioko postuetako hizkuntza eskakizunen prozesua burutzea. Hizkuntza planen bidez, identifikatua dugu jada zer lanpostutan ezarri beharko litzatekeen euskarazko profila, eta departamentuekin kontrastatu dugu. Hurrengo urratsa da proposamena aurkeztea sindikatuen mahaian, eta negoziazioari ekitea. Txibite lehendakariak aspaldi iragarri zuen hori eginen zuela, baina hilabeteak pasatu dira, eta ez dugu horren berririk.


Summary: Errusiak esan du «negoziatzeko prest» dagoela, bere interesak «bermatzeko». Ukrainako armadak adierazi du bere tropetako 13.000 soldadu eta 6.000 zibil hil direla gerra hasi zenetik. Haur ugariri hezkuntzarako eskubidea urratu dietela salatu du NBEko batzorde batek.

Joe Biden AEB Ameriketako Estatu Batuetako presidenteak atzo adierazi zuen Vladimir Putin Errusiako presidentearekin «hitz egiteko prest» dagoela, «Ukrainako gerra amaitzeko interesa adierazten badu». Gehitu zuen «oraindik» ez duela interesik adierazi. Gaur, Errusiako Gobernuak erantzun egin dio Bideni. Putin «negoziatzeko prest» dagoela nabarmendu du Dmitri Peskov Errusiako Gobernuaren bozeramaileak, baldintza batekin: «Gure interesak bermatzeko».

Peskovek gaineratu du AEBek «oztopatu» egiten dutela gerraren amaiera, «ez dutelako aitortzen» Ukrainako Luhansk eta Donetsk eskualdeak «Errusiaren esku daudela». Biden eta Putin ez dira elkartu otsailaren 24an Ukrainako gerra hasi zenetik.

Ordutik hona, Ukrainako armadako 10.000-13.000 soldadu hil dira, Volodimir Zelenski Ukrainako presidentearen aholkulari nagusi Mikhailo Podoliakek gaur adierazi duenez. Nabarmendu du Ukrainako armadaren «estimazio ofiziala» dela, eta gehitu du 6.000 zibilek galdu dutela bizia gerra hasi zenetik. Abuztutik lehen aldiz plazaratu du gaur Ukrainako Gobernuak hildako kopuruaren estimazioa.

Hildakoez gain, giza eskubide ugari ari dira urratzen Ukrainako gerran. Hala nabarmendu izan du Ukrainaren inguruko Ikerketaren Nazioarteko Batzorde Independenteak. Martxoan sortu zuen batzorde hori NBE Nazio Batuen Erakundearen Giza Eskubideen Batzordeak, Ukrainako gerran gerta litezkeen giza eskubideen eta nazioarteko zuzenbidearen urraketak ikertzeko. Batzordea hamargarren misioa ari da egiten Ukrainan azaroaren 28tik. 2023ko martxoan emango dute ikerketaren ondorio guztien berri, baina gaur Kieven egin duten prentsaurrekoan nabarmendu dute haurren eskubideak urratu egiten dituztela Ukrainako gerran. Ohartarazi dute egunetik egunera haurren osotasun fisikoaren bortxaketak areagotzen ari direla Ukrainan.

Gerra ikasgelara heldu da

«Hainbat amak esan digute beren haurren hezkuntza eskubidea urratuta dagoela», adierazi du Jasminka Dzumhur Ukrainaren inguruko Ikerketaren Nazioarteko Batzorde Independenteko kideak. Batetik, adierazi du hainbat ikastetxe suntsituta daudela operazio militarrak egiten dituzten eremuetan, eta, ondorioz, haurrak ezin direla eskolara «fisikoki» joan.

Bestetik, Dzumhurrek ohartarazi du ikaskuntza mantentzeko alternatibak ere oztopatuta daudela. COVID-19aren pandemiaren ondorioz ezarritako ikaskuntza prozesua izan da —online bidezkoa— ikastetxea suntsitua duten haur askok eskolara joateko izan duten modu bakarra, baina sistema hori ere «arriskuan» dagoela salatu du batzordeko kideak. Ukrainako hainbat eremutako —Kieveko, esaterako— elektrizitate eskasiak zaildu egiten du haurrek ikasten jarraitu ahal izatea, Dzumhurrek azaldu duenez.

Bestalde, batzordeak salatu du Errusiaren jarrera ez dela lankidetza bultzatzekoa. «Errusiako Federazioarekin kontaktua izaten ahalegindu gara, baina ez dugu erantzunik jaso. Horregatik, frogak biltzea zaila da», adierazi du batzordeko kideak.

Ukrainako gerran sexu indarkeria jasan duten emakumeen testigantzak jasotzeko «zailtasuna» izan dute batzordekoek, Dzumhurrek nabarmendu duenez: «Askok ez dute publikoki kontatu nahi bizi izan dutena».


Summary: Frantses gobernua eta lurralde hizkuntzak Hezkuntzan.

Molac legea izenez ezaguna den Lurralde hizkuntzen babeserako eta garapenerako legea onartzen zuten frantses legebiltzarreko diputatuek 2021eko apirilean. Ordura arte gai horri buruz aurkeztu lege proposamen guziak baztertuak izanik —eta batzuetan hemizikloan eztabaidatu gabe ere— badirudi jarrera aldaketa gertatu dela frantses klase politikoaren artean.

Izan ere, oroitarazi behar da legea gehiengo zabalez onartu zutela diputatuek, nahiz eta Macron presidentearen gobernuko gehiengoak kontra egin, eta legea bozkatu ondoren Jean-Michel Blanquer orduko hezkuntza ministroaren kabinetetik antolatu zuten Kontseilu Konstituzionalean aurkeztuko zen helegitea.

Kontseilu Konstituzionalak zentsuratu ez zituen artikuluen artean, euskara bezalako lurralde hizkuntzen eskaintzaren orokortzearena, horrek erran nahi duelarik teorikoki ikastetxe guziek euskararen irakaskuntza proposatzeko betebeharra dutela. Baina, bestalde, murgiltze eredua Konstituzioaren aurkakoa dela deliberatu zuen, hots, 2021etik goiti eredu hori legez kanpokoa zela.

Erabaki horrek lurralde hizkuntzen defendatzaileen artean haserre gorria eragin zuen eta herri mobilizazioari esker —60 bat mobilizazio Hexagono osoan, tartean 10.000 jende bildu zuen Baionakoa— frantses gobernuak eredu pedagogiko horren koadroa finkatzeko zirkularra atera behar izan zuen, berak piztutako sua itzaltzeko. Jarrera aldaketa espontaneoa baino, karrikan erakutsi presioaren aitzinean eman behar izan zuen amore gobernuak.

Murgiltzea «berriz» baimentzeaz gain, zirkular horrek ahalbidetzen du eredu hau eskola publikoan ere eskolaldi osoan garatzea ordura arte ama eskolan bakarrik posible zelarik.

Alde negatiboari dagokionez, oroitarazi behar da zirkular bat besterik ez dela, hots, normen hierarkiatik kanpoko argibide zerrenda bat, balio juridikorik ez duena auzibide kasuan: Kontseilu Konstituzionalaren erabakiak indarrean segitzen du eta Damocles ezpata beti dabil murgiltze ereduaren buruaren gainean.

Bestalde, Molac legea promulgatu zenetik eta berantago zirkularra atera zenetik Hazkunde Ministeritzatik ez dute argibiderik eman euskararen eskaintzaren orokortzea praktikan gauzatzeari buruz. Eta Ipar Euskal Herrian aurtengo ikasturte sartzean aitzineko sartzeetan izan ziren mobilizazioak eta borrokak errepikatu behar izan gabe eskola publikoan hiru murgiltze proiektu berri eta lau hedatze gauzatu badira ere, ikusteke dago hemendik landa behar adina irakasle baliabide ezarriko dituzten legea egikaritzeko. Eta ikusiz alde batetik orain arte frantses gobernu desberdinek lurralde hizkuntzekiko izan duten jarrera erasokorra eta bestetik Hezkuntzaren gaur egungo egoera orokorra Frantzian, zilegi da zalantzak izatea...

Ezarriko diren baliabideak frantses gobernuaren partetik lurralde hizkuntzekiko politikari buruzko jarrera aldaketarik baden jakitea ahalbidetuko duen neurgailuetariko bat da, dudarik gabe, baina ez bakarra.

Izan ere, badira zenbait urte Seaska federazioak eta ikastolek borroka bat daramatzatela —karrika manifestaldiak, azterketa zentro okupazioak, ikasleek eta irakasleek egin desobedientzia zibil ekintzak probak euskaraz idatziz eta kopiak zuzentzea errefusatuz, hurrenez hurren...—, ikasleek brebetako eta batxilergoko azterketak osoki euskaraz pasatzeko aukera izan dezaten. Momentuz oinarrizko eskubide hau ez zaie aitortzen ikasleei eta egoera ubuesko batean gara zeinean eskolaldi osoan euskara hutsez ikasteko parada duten ikasleek baina lauzpabost egun irauten duten azterketen garaian euskara erabiltzea debekatzen zaien.

Egoera horrek areagotu ditzake frantses gobernuaren balizko jarrera aldaketaren inguruan izan ditzakegun dudak: nola pentsa daiteke ikastetxe guzietan euskarazko irakaskuntza proposatu ahal izateko baliabide frango behar dituen plan orokorra laster diseinatuko duela frantses gobernuak medio gehigarri mikorik eskatzen ez duen azterketen gaia ez duelarik konpondu nahi? Urtez urteko aitzinamenduak aitzinamendu, lurralde hizkuntzekiko posizio dogmatikoak dirau.

Frantzia mailan epe laburrean hizkuntza politikaren goitik beherako aldaketa nekez aurreikus badaiteke ere, Molac legeak erakutsi digu tematzeak lorpenak ekar ditzakeela, Ipar Euskal Herriko iraganak frogatu duen bezala herri mobilizazioak lerroak mugiarazteko gaitasuna zuela. Eta aitzinean ditugun erronkak ikusirik hemendik aitzina ere indar harreman hori sendotzen segituko beharko dugu euskaldunok eta euskaltzaleok euskaraz ikasteko eskubidea osoki errespetarazi arte.


Summary: Industria eta kontsumoa apaldu egin dira urteko hirugarren hiruhilekoan. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ekonomiak gutxigatik egin dio izkin atzeraldiari: BPGa %0,1 hazi da bigarren hiruhilekotik hirugarrenera

Motelaldia jada iritsi da euskal ekonomiara, baina ez oraindik atzeraldia. Gutxigatik bada ere, hazkunde tasa positibo bati eutsi dio Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako barne produktu gordinak: %0,1.

Baina badira uzkurtzen ari diren sektoreak: industriaren jarduera urteko bigarren hiruhilekoan baino %3,3 txikiagoa izan da hirugarrenean, eta familien kontsumoa ere apaldu da (-%1,8), nahiz eta udan ostalaritzak eta turismoari lotutako beste negozioek bete-betean lan egin zuten.

Eustatek zuzendu egin ditu duela aste batzuk aurreratutako kontu ekonomikoei dagozkion datuak. Hamarren bat kendu dio hiruhilekoen arteko datuari (%0,2tik %0,1era), eta urte artekoari (%3,9tik %3,8ra). Azken hori nabarmendu du estatistika erakundeak, askoz hobea delako, baina agerian uzten du 2022. urteak bi zati oso desberdin izan dituela: pandemiaren osteko errebote indartsuarena lehenik, eta Ukrainako gerrak eta inflazio handiak zigortutakoa bigarrenik.

Azken horretan, gorrira egin dute datu ia guztiek. Eskariari dagokionez, atal batek bakarrik izan du hazkunde positiboa: administrazio publikoen ekarpenarena. Hain justu, hori izan zen urtearen lehen erdian tasa negatiboak izan zituen bakarra.

Bigarren hiruhilekotik hirugarrenera txikitu egin da kontsumo pribatua (-%1,8), enpresen inbertsioa (-%3,3) eta kanpo sektorearen ekarpena.

Enplegua, hobeto

Motelaldia iritsi da enplegura ere, baino ez hainbeste. Irailaren amaieran ekainaren amaieran baino %0,3 enplegu gehiago zeuden, lanaldi osoko lanpostuetan neurtuta. Urtebetean, berriz, %2 hazi da enplegua, hau da, 19.500 lanpostu gehiago daudela.


Krisiak eraldaketarako balia ditzagun

Summary: Krisiak eraldaketarako balia ditzagun.

Aurreko bi urteotako pandemiak zaurgarritasun itzela eragin zuen euskal gizartean, ikuspuntu askotatik hondamendia ekarriz. Euskararen biziberritze prozesua ez zen eragin horretatik salbu gelditu; ordurako, prozesuan aurrera egiteko bidegurutzean egotearen sentsazioa orokortuta genuen eta krisi berriarekin, aspaldiko partez, ikusezinago bilakatu zen euskara. Pandemiaren krisiari bestelakoak gehitu zaizkio gerora, ziurgabetasun sentsazioa areagotu zaigularik, gerrak ekarritakoagatik eta krisi ekologiko eta energetikoen eraginagatik, besteak beste.

Honek guztiak ikasketa garrantzitsu bat ekarri digu, agerikoa bada ere, sarri gogoan izaten ez duguna: euskara biziberritzeko prozesua ez da gizarteko beste eremuetan gertatzen denetik aparte gertatzen. Ikuspegi sistemikoz jokatu beharra daukagu.

Egoera zaurgarri honetan gizartean desaktibaziorako joera sumatu dugu eremu askotan eta, aldi berean, ikusi ahal izan dugu euskaltzale jendea ez dagoela amore emateko prest: ekimena eta sormena piztu dira hainbat eremutan eta indarrak batzeko joeran sakondu dugu horrekin batera. Krisi hauek ere badute ifrentzua, aurrera egiteko premiak estututa, dinamika berriak sortu baitira.

2022. urtea «hitzaren eta ekintzaren» urtea izango zela iragarri genuen urte hasieran. Korrikak eta Euskaraldiak bat egingo zuten lehen urtea zen eta leloa aukeratzean sinkronizazio interesgarri bezain pozgarria izan genuen: Hitzekin izan zuen goiburu Korrikak, eta Hitzez ekiteko garaia Euskaraldiak. Korrikarako eta Euskaraldirako lankidetza eta koordinazio estuan aritu gara Topagunea eta AEK, bi ekimenon arteko sinergiak baliatu eta elkarren indargarri izan zitezen.

Euskaraldiarekin gizarteko hizkuntza ohiturak aldatu eta inertziak astintzeko gonbidapena luzatu dugu. Euskara praktikatzea, ahotan erabiltzea izango da gure komunitatearen geroaren bermea. Horrekin batera, era guztietako entitateen urrats konkretuak, euskaraz funtzionatzeko ematen dituzten urratsak edota erakundeen politika eta arauak. Horietan guztietan zehazten dira praktikak.

Praktikaren balioa, gainera, norberaren burutik harantzago doa. Gure portaerekin gure ohiturak aldatzen ditugu eta ahalduntzen gara. Era berean, gure portaerek ingurukoengan eragina dute, barrutik kanporako prozesu bat da, babes sozial, politiko eta legala eskatzen duena.

Arestian esan bezala, elkarlan dinamikak indartu dira eta, horien artean, aipagarria da Kontseiluaren Batuz Aldatu dinamikaren baitan, eremu sozialeko askotariko sektoreen adostasunak lortu eta akordio politikoetan aurrera pausuak emateko landutako dinamika. Ekimen berriak ere abiatu dira, Gazte Euskaltzaleen Sarea edota Pantailak Euskaraz ekimena gogoan. Beste hainbat ekimen berri aipatu ahalko genituzke, mugimendua bizirik dagoenaren seinale.

Topagunearen baitan ere egiteko era berriak esperimentatzen ari gara, herrigintzarako onuragarriak diren bestelako arloetan inplikatzen. Horren lekuko dira Errenteriako Lau Haizetara elkarteak odol emaileak areagotzeko sustatutako dinamika; Aiaraldeko Ekintzen Faktoriak ekologiarekin eta feminismoarekin uztartuta bultzatutako dinamikak; Elgoibarko Izarrak herriko kirol proiektuari bultzada emateko abiatutako ildoa; aisialdi euskaltzalearen sektorea artikulatzeko Kukulaisi elkartea sortu izana, Iruñea erdian sortu den Laba proiektua; eta beste hainbeste.

Hitzez ekin eta jauzi, hori dugu helburutzat Topagunean, eta jauzia emateko egungo errealitatetik abiatu beharra daukagu. Berriki kaleratu diren Euskal Herriko kale erabileraren neurketaren emaitzek erakutsi digute geldialdi batean jarraitzen dugula. Datu hauen aurrean baikorrak ala ezkorrak izan gintezke. Agerikoa dena zera da, urrunago joan nahi dugula eta urrunago joan beharra daukagula. Egungo datuek ez digute euskaldunoi euskaraz eroso bizitzeko paradarik eskaintzen, ezta etorkizun oparoagoa izango dugula bermatzen ere.

Etorkizunari begira, Topagunean sinistuta gaude jauzia emateko garai erabakigarrian gaudela, eta hori gerta dadin gauzak era ezberdinean egin beharra daukagula uste dugu. Errealitate konplexuan eragiteko eraldaketa sozialerako tresna eta egiteko modu berriak behar ditugu, euskalgintzaz haragoko gizarte sektoreekin prozesua partekatuz eta guretzat xede talde garrantzitsuenak direnekin orpoz orpo lan eginez.

Hausnarketa garaian murgiltzekoak gara datorren urtean; Topagunearen datorren hamarkadarako estrategia nagusia erabakiko dugu mugimenduaren 2023ko III. Kongresuan. Hausnarketa lana ez dugu guk bakarrik egingo, etorri berriekin egingo dugu, gazteekin, herri mugimenduekin, lan munduko eragileekin, erakundeekin, kulturgintzako lagunekin, baita erakundeekin ere. Elkarren beharrak entzun eta estrategiak elkarrekin adostuko ditugu guretzat laborategi kutsua izango duen elkarrizketa prozesu honetan. Akaso beraiek euskararekin gehiago konektatuko dira, akaso euskara beraien beharrekin gehiago konektatuko da. Bietatik beharko dugu.


Summary: Antton Kurutxarri. «Aski indarrik ez dugu egin beharrekoa egiteko». Euskararen Erakunde Publikoak irakaskuntzara bideratzen du indarraren zati handi bat. Lehendakariaren ustez, beste arlo batzuk jorratu beharko lituzkete.

EEP Euskararen Erakunde Publikoaren lehendakaria da Antton Kurutxarri (Baigorri, Nafarroa Beherea, 1978). EEPren helburua euskararen aldeko politika publiko bat burutzea da. Horretarako, erakundea indartu behar da, hala esan dio Kurutxarrik BERRIAri, azaro hasieran emaniko elkarrizketan. Ipar Euskal Herriko euskararen egoerari buruz ere mintzatu da.

Soziolinguistika Klusterraren arabera, euskararen kaleko erabilera beherantz doa Ipar Euskal Herrian. 1997an, %8,3koa zen erabilera, eta egun, %4,9koa. Zergatik da gero eta txikiagoa portzentajea?

Badira arrazoi batzuk. Hasteko, euskarak ez du estatutu berezirik. Ez du sortzen nehorrentzat beharrik edo obligaziorik. Konstituzioan ondare gisa sartu da, ez dakit zenbatgarren atalean, baina biziki urrun. Ez da kontsideratua beharrezko hizkuntza. Horrez gain, badugu hemen Euskararen Erakunde Publikoa. Estatua, departamendua eta Euskal Elkargoa hartzen ditu barnean, hizkuntza politika bat garatzeko, baina ohartzen gara gaurko egunean EEPren indarrak bukatuak direla. Gaur duen indarra eta finantzabidea ikusita, ezin du eraman politika publiko bat behar lukeen bezala. Ezin du dena bakarrik egin. Gainera, Ipar Euskal Herria bada gune biziki erakargarri bat. Ipar Euskal Herrirat etortzen dira euskaldunak ez diren pertsona asko: aktiboak edota erretretadunak. Aktiboak direlarik, anitzek ez dute denborarik euskararen ikasteko, nahiz eta euskarak irudi on bat izan. Eta erretretadunek ez dute euskararen menperatzearen beharra.

EEPk indarrak bukatuak dituela diozu; zelan aurre egin ahal zaio horri?

EEPren helburua da euskararen aldeko politika publiko indartsu baten eramatea, eta ikusiz zenbat langile ditugun EEPn —hamalau—, eta ikusiz nolakoak diren erronkak, aski indarrik ez dugu egin beharrekoa egiteko. Gure indarren parte handi bat irakaskuntzan joaten da. Eta ez dut erraten ez dela egin behar, egin behar da. Baina arazoa da EEPk energia ikaragarria xahutzen duela horretan, eta beste arlo batzuk ez direla aski sakonki jorratuak. EEP indartu behar da. Ez dut erraten EEPk ez duela indarrik, erraten dut ez duela aski indarrik. Indarra badu, eta irakaskuntzan ikusten da: eskola gehiagotan sartu da euskara, eta murgiltzea zabaltzen ari da. Baina gauza horiek guztiek ez dute euskararen erabilpena betetzen. Beste arloetan behar genuke indartsu izan; ez gara aski indartsu.

Erabilera areagotzeko, nola eragin dezakete administrazioek?

Administrazioak behar ditugu elebidundu, eta hori gure eginbeharretan da, bereziki Euskal Elkargoan. Biztanleekin harremanetan diren bulego guztietan behar da antzeman euskaldun bat; horrela, jendeak erabiltzen ahal luke hori. Badira sistema batzuk. Euskaldun bat badelarik bulego bateko harreran, eramaten du marka bat, erakusten duena berarekin euskara erabil zenezakeela. Hori, lurraldeko administrazioan. Estatuaren administrazioan ez dira behartuak; joaten zara postara edo hegazkin txartel bat erostera, eta nehork ez zaitu behartzen. Hor EEPk badu lan handi bat, instituzio publiko eta pribatuetara joatea, segurtatzeko zerbitzu bat izanen dela euskaraz.

Euskal Elkargoaren webgunean orri batzuk frantses hutsean daude. Hori ez ote da kaltegarria euskararen ikusgarritasunarentzat?

Bai. Euskal Elkargoan euskara zerbitzua txikia eta transbertsala da, eta behar du eragin beste zuzendaritza guztian. Badira bi edo hiru langile. Haien ofizioa da joatea garraioen zerbitzuetarat, garraioak elebiduntzeko, joatea hondakinen zerbitzuetarat, elebiduntzeko. Elkargoan, euskara zerbitzuan, ikaragarrizko urratsak egin behar ditugu zerbitzu horien euskalduntzeko. Komunikazioan sartu behar gara, komunikazio osoa elebiduna izan dadin. Anitz orri frantsesean daude bakarrik, eta hori da beste muga bat. Langileak bikoiztu edo hirukoiztu beharko genituzke , zinez eraginkorrak izateko.

Zer egin dezakete udalek herrietan euskara presenteago eta ikusgarriago izan dadin?

Igortzen ahal dituzte langileak euskarazko formakuntzetara, edo euskara munduko elkarteak gehiago diruztatu. Herriko etxeak berak proposatzen ahal ditu ekitaldi batzuk euskaraz, edo lehenesten ahal ditu euskaraz eginen diren antzerki edo kontzertuak. Herriko etxeak baditu anitz manera euskarari presentzia handiagoa emateko, eta plazan eta publikoki leku bat emateko.

Irailean EEP Frantziako Hezkuntza Ministerioarekin bildu zen, euskarazko irakaskuntzaz aritzeko. «Inpresio onarekin» atera zineten. Zein aldaketa igarri dituzue?

Orain ohartzen gara, bi hilabete geroago, inpresioa baizik ez dela izaten. Ez dugu erantzun izpirik. Ez dugu ulertzen. Urrian, berriz ere, nik jo dut ministerioaren atera, bi aldiz. Gutun baten bidez, nire bi lehendakariordeekin. Nire bi lehendakariordeak dira Maider Behotegi Pirinio-Atlantikoetako departamenduko ordezkaria, eta Frederique Espagnac, senataria eta Akitaniako Eskualdeko hautetsia. Elkargoak, departamenduak eta Akitaniak —gainera, Espagnac parlamentarien izenean ere joanen delarik—, berriz dei egin diegu, jakiteko zertan diren haien gogoetak, errana baitziguten erantzunen zutela epe onargarri batean. Brebeta euskaraz pasatzeko aukera eztabaidatuko zutela esan zuten, eta epe onargarri batean emanen zutela erantzuna, baina ez dugu berririk. Sare publiko eta pribatuetan euskara hutsean ari diren ikasgelen irekitzearen inguruan ere gauza bera. Gutunetan horri buruzko galderak berriz plazaratu ditugu.

Joan den ikasturtean, azterketak euskaraz egiteko mobilizazio ugari egin zituen Seaskak. Eragina izan dute protestek?

Mementoan ez. Deus ez da mugitu. Eragina izan du gaia plaza erdira eraman baitu eta Hezkunde Nazionalarentzat gai bat bilakatu baita, baina Hezkunde Nazionalaren jarrera ez da aldatu. Izan karrikan edo izan, gu bezala, parlamentari eta EEPko hautetsien arteko bilkura batean Parisen, deus ez da aldatu.

Zein da EEPk Seaskarekin duen harremana?

Seaska dugu aktore inportante bat populazioaren euskalduntzeko. Seaskak hautatu duen ereduak, murgiltze osoarenak, frogak eman ditu; euskal hiztunak sortu ditu. Euskararen aldeko politika publikorako, Seaska da eragile nagusietariko bat.

Joan den hilabetean AEK-k salatu zuen prekaritatean bizi zirela. Nola hartu zenuten?

Ulertzen dugu haien egoera. Errezibitu ditugu AEK-koak, horren berri ukaiteko. AEK-k erraten diguna da langileen bizi baldintzak onartezinak direla eta lana ongi egitea gero eta zailagoa dela. Hori entzuten dugu eta partekatzen dugu, baitakigu hala dela, eta bat egiten dugu erraten dutenarekin. AEK-k jendearen euskararen erabilera sustatu edo hobetzen du. Eta hor, EEPk baditu mugak. Mementoan ez gara aski langile, eta ez dugu aski dirurik gai horretan ongi lan egiteko, AEKren ongi laguntzeko.

Erakunde publikoei dei egin zizueten. Publikoki behintzat ez duzue erantzunik eman.

Ez, goizegi da erantzun publiko baten emateko, baina eman beharko da noizbait. AEKrekin harremanetan gara. Lan bat abiatu da EEPren barnean, AEKrekin eta beste eragile batzuekin, AEK ez baita bakarra helduen euskalduntzearen inguruan. Lan egiten dugu haiekin, baina eman beharko da noizbait. AEKrekin harremanetan gara. Lan bat abiatu da EEPren barnean, AEKrekin eta beste eragile batzuekin, AEK ez baita bakarra helduen euskalduntzearen inguruan. Lan egiten dugu haiekin, baina orain mementoan erantzun publikorik ezin da eman.

EEPren aurrekontua bikoiztu beharko litzatekeela esan du Euskal Konfederazioak. Posible da?

Ez da dudarik helduen euskalduntzea eta AEK-k eginen duen lan guztia premiatsua dela. EEPrentzat AEK estrategikoa da. Baina hori da instituzioen artean landu behar den negoziazio bat. Horregatik ez dugu erantzun publikorik ematen ahal mementoan, negoziazio hori landu behar delako instituzioen artean.


Summary: Errusiako petrolioari 60 dolarreko muga jarri dio Europako Batasunak. Astelehenean jarriko du indarrean, hango petrolioa erosteko ia erabateko debekuarekin batera.

Negoziazio luzeen ondoren, Europako Batasunak dagoeneko adostu du zein izango den Errusiako petrolioari jarri nahi dion gehienezko muga: 60 dolarrekoa izango da, Greziak, Ziprek eta petroliontziak dituzten herrialdeek nahi zuten baino txikiagoa, baina Poloniak eta Baltikoko herrialdeek eskatzen zuten baino handiagoa.

Baina azken horiei begirako neurri bat hartu du EBk: bi hilean behin aztertuko dute prezioa egokia ote den. Gainera, hitzartu dute edozer gerta ere merkatuko prezioen %5 azpitik izango dela. Neurria astelehenean jarriko da indarrean, baina orain petrolioa kargatzen ari diren ontziek urtarrilaren 19 arteko epea izango dute deskargatzeko.

AEBek proposatu zuen lehen aldiz Errusiako petrolioaren prezioari muga bat jartzea, eta G7ko taldearen eta EBren oniritzia jaso zuen ondoren. Batasunari egokitu zaio muga bat jartzea, haren ontziek eta aseguru etxeek zeresan handia dutelako zigor horretan.

Bi helburu lortu nahi dituzte horrekin: petrolio garestiak Vladimir Putinen patrikak gehiegi ez betetzea, eta, aldi berean, petrolioak zirkulatzen jarraitzea, haren eskasiak prezioak igoko lituzkeelako.

Petrolio prezioaren mugak ez dio zuzen-zuzenean EBri eragiten, hark erabakia baitu ez duela gehiago erosiko. Astelehenean jarriko da indarrean Errusiako petrolio gordina erosteko debekua Batasuneko kideen artean, eta otsailean utziko diote haren eratorriak erosteari (gasolioa, batez ere). Bahimendu horrek izango ditu salbuespen batzuk, Errusiatik abiatzen diren petrolio bideetatik hornitzen diren herrialdeentzat.

Prezioa mugatzea Mendebaldeko aliantzako kide ez diren herrialdeei begira hartutako neurri bat da. Haietako batzuek, Indiak eta Txinak esaterako, inbasioaren aurretik baino petrolio gehiago inportatzen dute Errusiatik. Operazio horiek zailtzeko, EBk eta G7koek debekatu egingo dute beren kideen bandera duten ontziek garraiatzea 65-70 dolar baino garestiago diren petrolio upelak, eta haien aseguru konpainiek prezio horretatik gorako kargamentuak bermatzea.

Zer egingo du Moskuk?

Ikusteko dago Moskuk zer egingo duen, ziurtatu baitu ez diola petroliorik salduko bere prezioari gehienezko prezioa jartzen dion inori.

Baina kontua da azken asteetan 60 dolarretik beherako prezioan saltzen aritu dela bere petrolio gehiena, eta neurriak, printzipioz, ez liokeela kalte handirik egingo. Izan ere, EBko herrialdeek petrolio gutxiago erosten diote Errusiari, eta, bezero berriak erakartzeko, bere upelen prezioa jaitsi behar izan du. Errusiako erreferentziazko petrolio upela, Ural deitutakoa, 45 dolarrean salerosi dute aste honetan Primorskeko portuan.

Urre beltzaren nazioarteko kotizazioa apaldu egin da azken hilabeteetan. Ekainean 120 dolarren muga hautsi zuen berriro Brent upelak, baina, orduz gero, prezioa apaldu egin da, ekonomiaren motelaldiaren ondorioz eta Txinak COVID-19aren aurka borrokatzeko hartutako neurriengatik. Gaur arratsaldean, 87 dolarrean salerosten ari zen.


Jauziaren beharra

Summary: Jauziaren beharra.

Kontseilutik esan ohi dugu euskararen normalizazio-prozesuak bi hanka dituela, soziala eta politikoa, eta ezinbestekoa dela biak indartsu eta eskutik joatea. Bultzada sozialari eta herri gogoari dagokionez, zapore gozoa utzi digu berriz ere Euskaraldiak. Euskal Herriko lurralde guztietan ahobizi eta belarriprest hizkuntza-jarrerak, eta, ondorioz, konpromisoa hartu dute milaka herritarrek. Gainera, horrekin batera, ehunka arigune sortu dira bi astez, hain zuzen ere, euskara eroso erabiltzeko guneak. Kaleak astinduko zituen Euskaraldia behar genuen, kontuan hartuta pandemiak bete-betean harrapatu gintuela aurrekoan, eta kaleak astindu dituen Euskaraldia izan dugu.

Horrela, 2022. urteak komunitatearen berrindartzea ekarri du. Berriz ere hartu ditugu kaleak, espazioak, guneak, plazak... Inoizko Korrika arrakastatsuenak hitzek ekintzak behar dituztela berretsi du. Beharrezkoa izan denean, kaleak hartu ditugu eskubideen urraketak betikotuko dituzten erabakiak salatzeko, dela Baionan, dela Iruñean. Eta, maiatzean, Gazte Euskaltzaleen Sareak deituta, milaka herritarrok Donostiako kaleak bete genituen, euskararen kateari begi berriak eransten ari zaizkiola erakutsiz. Horrek esan nahi du, beraz, gure hizkuntzaren berreskurapen-prozesuaren hanka soziala biziberritu dela bi urteko geldialdiaren ostean.

Hala ere, hanka politikoari ere erreparatu behar zaio; izan ere, ez dago hizkuntza baten normalizaziorik horren aldeko hizkuntza-politika eraginkorrak abiatu ezean. Eta politika horiek hiztunak eta espazioak sortu beharko dituzte, baita hizkuntza-eskubideak bermatu ere. Horrela, 2022. urtean hezkuntza izan dugu nagusi euskararen herrian. Batetik, Euskal Autonomia Erkidegoan, hezkuntza-lege berri baterako prozesuari jarraitu diote Legebiltzarrean zein Jaurlaritzan. Eta, esan dezagun, Euskalgintzaren Kontseiluak, hezkuntza eragile nagusi eta gehiengo sindikalarekin batera, prestutasuna agertu dugula hizkuntzaren korapiloa adostasunetik askatzeko. Horrela, duela zenbait aste Gasteizen euskarazko eredu inklusiboa orokortzearen alde erakutsitako adostasuna kontuan hartu beharrekoa dela uste dugu, baldin eta hezkuntza-sistemak herritar euskaldun eleaniztunak sortuko baditu.

Nafarroan, aldiz, duela zenbait urte Gobernuak euskarazko irakaskuntzaren hedapena gelditzeko abian jarri zuen PAI eredua instituzionalizatu nahi du egungo Gobernuak, bai irakasleen lan-deialdietan legeari kontra egiten dioten erabakien bidez, baita Hezkuntza Itunaren bidez ere. Azkenik, Ipar Euskal Herritik irudi gogor bezain lazgarriak agertu ziren azterketak euskaraz egiteko eskubidearen aldarriaren kontra oldartu zirenean. Halere, berri onak ere iritsi dira, euskarazko ikasgela gehiago izan baitira.

Administrazioan ere, kezka nagusi. Nafarroan, berezko hizkuntza alboratu, eta inolako aitortzarik ez duten atzerriko hizkuntzen ezagutza euskararena baino gehiago baloratzen jarraituko dute hainbat lanpostutan. EAEn, aldiz, oraindik ez zaio jarri nahi epemuga administrazioaren euskalduntzeari, gehiengo sindikalak eta euskalgintzak mahai gainean hamabost urteko proposamen zehatza eta pragmatikoa jarri genuen arren.

Bestelako espazioei buruz, ez da lortu ikus-entzunezkoen esparruan gurea eta gurea bezalako hizkuntzek espazio duina lor dezatela araudian, baina hasieran baino presentzia handiagoa izatea, aldiz, bai, lortu da. Dena den, pozgarria da esatea ifrentzu horrek aurkia izan duela euskarazko ikus-entzunezkoen esparruan izandako dinamika sozialei esker.

Eta, nola ez, aurten ere botere judizialaren oldarraldia izan dugu hainbatean. Duela urte batzuk esan genuen botere judizialak jurisprudentziaren bidez egin nahi duela legearen irakurketa berria. Eta esan behar dugu oldarraldi hori aurrera eramateko bidelagunak ere badituela botere judizialak, gehienetan epaileek eskubideen urraketak ahalbidetzen dituzten erabakiak hartzeko norbaitzuek jotzen baitute bertara.

Horiek eta gehiago izan dira amaitzear dagoen urtean, baina, agian, pasatutako urak errotarik ez duela mugitzen kontuan hartuta, etorkizunari buruzko pare bat zertzelada eman nahiko nituzke. Azaroaren 5ean hizkuntza-politiketan eragiteko adostasun sozialak oinarri dituen Batuz Aldatu dinamikan urrats garrantzitsua egin genuen. Iazko ekainean askotariko ehundik gora eragilek hizkuntza-politiken norabidetzea adostu zuten. Horrela, hizkuntza-politikaren helburua euskararen erabilera erosorako baldintzak sortu eta bermatzea izanik, bi norabide hartu beharra azpimarratu genuen: ezagutzaren unibertsalizazioa eta euskara erabiltzeko eremuen sorrera eta saretzea. Hartara, orain jauzi berria egin dugu sektorez sektore lehentasunak identifikatuz eta adostasun politikoa erdiesteko lehen urratsa eginez.

Eta hauxe da, bai, azken hamabi urteetan izandako arduratik idatziko dudan azken artikulua. Harro egindako lanaz, eskertuta izandako bidelagunekin, eta segurtasun bat buruan: Kontseiluak ziklo berriari arduradun hoberenarekin ekingo dio. Ongi baino hobeto eramango ditu eragileekin lortutako adostasunak adostasun politikoetara. Hasieran esan bezala, gure hizkuntza-politikek jauziaren beharra dutelako.


Summary: SDFek jakinarazi dute eten egin dituztela AEBekin egiten ari ziren operazioak. Milizia kurduak indar nagusitzat dituen eta Pentagonoaren babesa duen koalizioa ohartarazten ari zen Ankarak eraso bat hasiz gero horri erantzutea lehenetsiko zuela. EIren aurkako borrokari eragingo dio

Turkiak orain dela bi aste Siriaren menpeko Kurdistanen hasitako aire erasoak erabaki bat hartzera bultzatu ditu SDF Siriako Indar Demokratikoak. YPG (Herriaren Babes Unitateak) milizia kurduak indar nagusitzat dauzkan eta AEBen laguntza militarra jasotzen duen koalizioak jakinarazi du eten egin dituela Pentagonoarekin batera EI Estatu Islamikotik irauten duten zelulen kontra egiten ari den operazioak. SDFak aspalditik ari ziren ohartarazten Turkiak eraso berri bat hasiz gero horri erantzutea lehenetsiko zutela. Horrek esan nahi du, horrenbestez, baliabide gutxiago eduki dituztela bai EIko kideak hartzen dituen kartzela baten zaintzarako, bai muturreko talde islamista horren ekintzen kontra borrokatzeko. Koalizioaren bozeramaile Aram Hennak jakinarazi du, gaur, eten egin dituztela «terrorismoaren aurkako operazio bateratuak eta horien koordinazioa». Ankarak erasoaldia hasi zuen duela bi aste; hain zuzen, Istanbulen sei hildako eta 81 zauritu eragin zituen atentatu bat gertatu eta astebetera. Turkiako Gobernuak milizia kurduei eta PKK Kurdistango Langileen Alderdiari egozten die egiletza, nahiz eta haiek ukatu egiten duten. Horiek horrela, Lloyd Austin AEBetako Defentsa idazkariak Turkiako bere homologo Hulusi Akarrekin hitz egin zuen, telefonoz, herenegun, eta adierazi zion Washington dagoela, «irmoki», Ankara Siriaren menpeko Kurdistanen egiten ari den erasoaren kontra. Hori esan zuen, atzo, Pentagonoko bozeramaile Pat Ryderrek. Mintzatu ziren, gainera, Turkiako armadak lurretik egin asmo duen erasoari buruz. Izan ere, Recep Tayyip Erdogan Turkiako presidenteak baieztatu zuen, pasa den azaroaren 22an, lurreko eraso bat ere egingo dutela. Ryderrek adierazi zuen, agerraldi horretan, AEBek YPGekin egiten dituen patruilatze lanak murriztu behar izan dituztela, milizia kurduek beren patruilak murriztu dituztelako. Ez zuen ezer esan, ordea, operazio bateratuak eteteaz. Hori bai, ez du nahi «alferrik galtzen utzi» 2017az geroztik SDFekin EIren kontra egindako «ahalegina». Siriaren menpeko Kurdistango administrazio autonomoko barne desplazatuen bulegoaren burua da Xeikhmous Ahmed, eta Reuters berri agentziari esan dio Al-Hol desplazatuen kanpalekuan operazio humanitarioak eten dituztela azkeneko asteotan. Ohartarazi du, bide batez, horren ondorioz handik alde egiten ahalegindu direla EIra afiliatutako adingabe batzuk.

70 bat hildako SDFen buru Mazloum Abdi jeneralak aste honen hasieran azaldu zion Reuters berri agentziari Washingtonen aldetik «mezu indartsuago bat» espero duela: «Urduri gaude oraindik. Adierazpen sendoagoak behar ditugu. Turkiak zein asmo duen iragarri du, eta aurrera egiten ari da. Beste herrialde batzuek hartzen duten posizioaz egiten duen azterketak erabakiko du inbasioa hasiko duen edo ez». Pasa den azaroaren 20az geroztiko bonbardaketetan gutxienez 70 pertsona hil dituzte; hildakoen artean daude milizia kurduetako kideak, Siriako armadako soldaduak, eta baita zibilak ere. Turkiari bonbardaketak bertan behera utz ditzan eskatzeko, manifestazio ugari eta jendetsuak egin dituzte azkeneko bi asteotan Deir ez-Zor, Kobani eta Qamixli hirietan, besteak beste.


Summary: 'Euskara, hedabideetatik karriketara!' Iparraldeko euskal hedabideen saio berezia. Iparraldeko euskarazko bost hedabideak elkarlanean aritu dira 12:00ak arte. Zuzenean ikus daiteke hementxe bertan

Euskaraldiaren eta Euskararen Nazioarteko Egunaren karietara, Iparraldeko euskarazko bost hedabideak elkarlanean aritu dira gaur, 11:00etatik 12:00ak arte, Euskara, hedabideetatik karriketara! programa berezia emateko. Zuzenean eman dute Baionako merkatutik, eta hainbat solaskide izan dituzte: Zilia Heredia, Iparraldeko Euskaraldiaren koordinatzailea; Eneko Gorri, Erabil taldeko kidea; Sebastien Castet, Euskal Konfederazioaren koordinatzailea; eta Antton Kurutxarri, Euskararen Erakunde Publikoko lehendakaria eta Hizkuntza Politika eta Kultura lehendakariordea Euskal Hirigune Elkargoan. Euskarari buruzko erreportaje batzuek markatuko dituzte emankizunaren parteak.

Saioa zuzenean eman dute BERRIAren webgunean eta Iparraldekohitza.eus-en. Baita Herria-ren, Kazeta-ren eta Kanalduderen webguneetan ere. Gainera, irratiz entzun ahal izan da Gure Irratian, Xiberoko Botzan, Irulegiko Irratian, Antxeta Irratian eta Amikuzeko irratian. Telebistaz, Kanalduderen box bidezko eskaintzak eman du modua ikusteko.

Iparraldeko euskarazko hedabide horien sare sozialetan ere egin dute emankizunaren jarraipena.


Summary: «Euskarak izan behar du hezkuntza sistemako hizkuntza normalizatua». Euskalgintzako eta kulturgintzako pertsona ezagunak batu ditu Euskalgintzaren Kontseiluak eta aldarrikatu dute euskara eta euskal kultura ardatz izan behar dituela Araba, Bizkai eta Gipuzkoarako ontzen ari diren Hezkuntza Legeak

Hezkuntza arloko «aditu eta arituak», kultur sortzaileak eta euskalgintzako ordezkariak zituen iragarrita Euskalgintzaren Kontseiluak gaur, Bilbon, Euskara eta euskal kultura etorkizunaren ardatz adierazpenaren aurkezpenerako. 200 bat laguneko zerrenda bat aurkeztu dute: guztiek egin dute bat agiriarekin. Araba, Bizkai eta Gipuzkoarako Hezkuntza Lege berria ontzeko prozesua abian da, eta «berariaz» eskea egin dute lege horrek aintzat har ditzan honako hiru eskabideak. Bat: euskara ikas eta irakas hizkuntza izango duen eredu orokor inklusibo bat nahi dute. Bi: euskal kultura ardatz izango duen euskal curriculuma. Hiru: hezkuntza ez arautua ere osorik euskaraz garatzea. Agerraldian Leire Vargas idazleak eta Iratxe Retolaza EHUko irakasleak irakurri dute dokumentua.

Paul Bilbao Euskalgintzaren Kontseiluko idazkari nagusiak iragarri du bihartik era izango dutela nahi duten herritar guztiek bat egiteko adierazpenarekin. Kontseiluaren webgunean egongo da horretarako era. Egiten diren hiru eskariak oso «zehatzak eta argiak» direla esan du Bilbaok, eta adi ikusiko dutela legeak horiek behar bezala aintzat hartzen dituen. Gainerakoan euskalgintzak «determinazioz» erantzungo duela iragarri du: «Hau ez da ezeren amaiera». Hezkuntza sisteman ezinbestean euskararen eta euskal kulturaren aldeko «jauzia» egin behar dela esan du: «Asko daukagu jokoan». Urrian egin zuen Euskalgintzaren Kontseiluak lege aurreproiektuaren zirriborroaren lehen irakurketa, eta «euskarazko eredu orokor eta inklusiboa» eskatu zuen orduan. Hezkuntza komunitatearen erakunde garrantzitsuenek eta gehiengo sindikalak egindako ekarpena izan zela gogoratu du gaur Kontseiluak. Helburu hori lortzeko bidean, bigarren urrats bat egin nahi izan dute orain adierazpen honekin.

«Euskara da gure herriko berezko hizkuntza». Horixe du lehen esaldia dokumentuak, eta atzetik datozenen oinarria da: zimendua. Izan ere, adierazi dute, hizkuntzaren garrantzi horretaz jabetuta, hezkuntza sistemaren «ardura» dela ikasle guztiek «euskara maila egokia erdiestea» derrigorrezko hezkuntza bukatutakoan. Ikasle guztiek lortu beharreko helburua dela nabarmendu dute: «Edozein izanik ere bizitokia, egoera sozioekonomikoa, jatorria, ingurune soziolinguistikoa...». Eskubide hori betetzea «botere publikoen» eginkizuna da, eta horren arabera ondu behar dituzte legeak, esaterako orain Araba, Bizkai eta Bizkairako ontzen ari direna: «Araudiak argi eta zehatz jaso behar du ikasle guztiei euskararen ezagutza bermatzeko zein bide eskainiko zaien».

Horretarako, euskararen errealitate soziolinguistikoa zorrotz eta argi aztertu behar dela esan dute. «Izan ere, euskara hizkuntza gutxitua da bere herrian, eta errealitate hori ezin ezkuta daiteke». Azken hamarraldietan egin diren aurrera pausoak aintzat hartuta ere, horietan ezin dela geratu adierazi dute. «Berdintasuna helburu, euskarak neurri proaktiboak behar ditu, ezin arau daiteke bi hizkuntzak maila berean baleude bezala», jaso dute agirian.

Hortik lehen eskearen mamia: «Ikasle euskaldun eleaniztunak sortzerakoan arrakasta gehien izan duen hezkuntza eredutik abiatu behar da etorkizuneko arautegia; alegia, euskara ikas eta irakas hizkuntza duen eredutik. Beraz, euskarak izan behar du izan hezkuntza sistemako hizkuntza normalizatua». Horiek horrela, ikasle bakoitzaren egoera ezagutu beharko da, eta horren arabera jokatu. »Euskara ezagutu gabe sartzen diren ikasleei arreta berezia eskaini beharko zaie, eta hizkuntza proiektuak errealitate soziolinguistikora egokitzeko irizpide orokorrak ezarri beharko ditu legeak berak. Betiere euskara gutxiago duenari gehiago ematea izango da oinarria«

Euskal kulturak ere hezkuntza sisteman txertatuta egon behar duela nabarmendu dute. «Kultura ere eskubidea da, eta kalitatezko hezkuntzaren bidean, ezinbestekoa da euskarazko kulturgintzaren transmisioa bermatzea, gizarte kohesiorako elementua baita«. Bi lan ildo «sinkronizatu» bereizi dituzte xede horren inguruan. «Alde batetik, euskarazko kulturgintzaren historia eta orainaren ezagutza, eta beste alde batetik, euskaraz sortzeko grina transmititzea askotariko kultur adierazpideetako ereduak jasota eta praktikatuta».

Euskalduntzea eta kulturaren transmisioa hezkuntza arautuan ez ezik, «ez arautuan» ere bermatu behar dela aldarrikatu dute, eta legean horren alde ere egin behar dela. Era berean, beharrezkoa iruditzen zaie legean euskara «errealitate kultural bati» lotzea:«Zazpi lurraldetan zabaltzen den errealitatea». Bide beretik, «munduaren ikuskera» abiatu behar da «gertuko errealitatetik», propiotik: «Euskararen herriaren errealitatetik».

Itunetik legera Eusko Legebiltzarrak apirilaren 7an jarri zizkion Hezkuntza Legea ontzeko zumeak Eusko Jaurlaritzari, EAJk, EH Bilduk, PSE-EEk eta Elkarrekin Podemos-IUk itun bat hitzartu baitzuten oinarrizko zutabeekin. Irailean argitaratu zen Hezkuntza Legearen aurreproiektuaren lehen zirriborroa, Eusko Jaurlaritzak oinarri horien gainean idatzitakoa. Zuzenketa ugari egin dizkiote eragileek, eta kritika ozenak ere izan dira; aste honetan bertan greba egin dute eskola publikoetan legearen hainbat edukiren kontra, eta euskararen gaineko aldarriak ere egon dira tartean. Hain justu ere, «euskara erdigunean jartzea» izan da eskeetako bat.

Legearen lehen zirriborroan zehaztu dute hezkuntza sistema «eleaniztuna» izango dela, «euskararen inguruan artikulatua». Irakasgaiak hizkuntza batean edo bestean eman, zirriborroan argi zehaztuta dago ikasle guztiek gutxienez zer euskara maila lortu beharko duten ziklo bakoitzaren amaieran: LH Lehen Hezkuntza bukatzean, B1 maila euskaraz nahiz gazteleraz, eta DBH Derrigorrezko Bigarren Hezkuntza bukatutakoan, B2 maila. Zirriborroan jaso dute Hezkuntza Sailak eta ikastetxeek «beharrezko neurriak» ezarriko dituztela ikasleek maila horiek lortzen dituztela bermatzeko, «ingurune bakoitzeko abiapuntua eta ezaugarri soziolinguistikoak kontuan hartuta». Era berean, «ebaluazio tresnak» jarriko ditu ikasleen hizkuntza maila neurtzeko.

Bihartik nahi duen orok adierazpenarekin bat egiteko era izango du. Gaur aurkeztu diren sinatzaileak horra:

Ainara Iturrioz Lekuona - Elhuyarreko ekonomia eta finantzetako teknikaria

Ainara Lasa Perez - BERRIAko marketin arduraduna

Ainhoa Azpirotz Eizmendi - 'Hik Hasi'-ko hezkuntza-kazetaria eta erredaktorea

Ainhoa Zumeta Mendizabal - Zaragueta. Irakaslea

Aiora Jaka Irizar - Itzultzailea

Aiora Zulaika Soroa, 'Pirritx' - Katxiporreta. Pailazoa

Aitor Altuna Etxabe - Arremanitz kooperatiba

Aitor Bengoetxea Alkorta - UEU. Zuzenbidean doktorea

Aitor Gorosabel Garai - Musikaria

Aitor Mendiluze - Bertsolaria

Aitor Zuberogoitia Espilla - Huheziko irakaslea

Aitziber Agirre Ruiz de Arkaute - Elhuyarreko zientzia dibulgatzailea

Aitziber Anakabe Iturriaga - EHU / UEU. Irakaslea Zientzia eta Teknologia Fakultatean

Aitziber Garmendia - Aktorea

Aitziber Lasa Iglesias - Elhuyarreko zientzia hezitzailea

Aitziber Martinez de Lagos - Hezkuntza Plazara

Aize Otaño Lizarralde - AEK-ko artezkaritza kidea

Alaia Martin Etxebeste - Bertsolaria

Alaine Agirre Garmendia - Idazlea

Alaitz Imaz Oiartzabal - Elhuyarreko komunikazio teknikaria

Alfonso Mujika Etxeberria - Elhuyarreko itzultzailea

Alizia Iribarren Andueza - AEK-ko koordinatzaile nagusia

Amaia Arregi Korta - Txatxilipurdi

Amaia Astobiza Uriarte - Elhuyarreko hizkuntzalaria

Amaia Perez Elorza - Hezten Soziolinguistika taldeko koordinatzailea

Amaia Urkola Goenaga - UEU Gipuzkoako Foru Aldundiko Baso Osasuneko teknikaria eta UEUko kidea

Amaia Zarrabeitia Salterain - Elhuyarreko partaidetza teknikaria

Amelia Barquin Lopez - Huheziko irakaslea Humanitate eta Hezkuntza Zientzien Fakultatean, eta kultura arteko hezkuntzan

Amets Arzallus Antia - Bertsolaria

Ana Arruarte Lasa - EHU / UEU Irakaslea eta ikertzailea Donostiako Informatika Fakultatean

Ana Galarraga Aiestaran - Elhuyarreko zientzia dibulgatzailea

Ana Mendizabal Uliarte - IES Miguel Unamuno BHI

Ana Urkiza Ibaibarriaga - Idazlea

Ana Zelaia Jauregi - EHU / UEU Informatika Fakultateko irakaslea

Ander Basaldua Artiñano - EHU / UEU Irakasle ohia

Ander Lipus - Aktorea

Ane Albisu Iriarte - Irakaslea

Ane Elordi Alburquerque - Korrikako arduraduna

Ane Sarasketa Goienola - Iraleko irakaslea

Aner Egaña Azpiazu - Elhuyarreko hizkuntza teknologietako informatikaria

Antton Telleria - Komikoa

Anuntxi Arana Murillo - Euslkalpen. Idazlea, antropologoa eta Euskal PENeko kidea

Arantxa Urbe Irazusta - 'Hik hasi'-ko hezitzailea eta kidea

Aritz Larreta Bereziartua - 'Hik hasi'-ko irakaslea eta gurasoa

Aritz Lili Lekanda - Aiaraldea Ekintza Faktoriako hezkuntza alorreko arduraduna

Arkaitz Miner Aristizabal - Musikaria

Arrate Gaztelu Agirre - Oinherriko dinamizatzailea

Asier Etxenike Ugarte - Hezkuntza Plazara

Asier Gorostidi Aliri - Hezten-eko bezeroen arretarako eta laguntza taldeko koordinatzailea

Asier Serrano Lasa - Euskal PEN. Idazlea, kantagilea eta Euskal PENeko kidea

Beatriz Fernandez Fernandez - EHUko Hizkuntzalaritza eta Euskal Ikasketak saileko burua

Beatriz Zabalondo Loidi - BERRIA taldeko lehendakaria

Benito Fiz Diez - AEK Didaktika arduraduna

Beñat Amenabar Perurena - EHUko Hezkuntza, Filosofia eta Antropologia fakultateko irakaslea

Beñat Gaztelumendi Arandia - Bertsolaria

Bertol Arrieta Kortajarena - Idazlea

Castillo Suarez Garcia - Idazlea

Danel Solabarrieta Arrizabalaga - Elhuyarreko Zientzia hezitzailea

Deunore Aguilera Ortuzar - Urtxintxa

Edorta Jimenez Ormaetxea - Idazlea

Edurne Rangel Gutierrez - Okondoko Eskolako irakaslea

Eider Gogorza Ulazia - AEK-ko irakaslea

Eider Goiburu Moreno - UEUko Bigarren Hezkuntzako Masterreko irakasle

Eider Rodriguez Martin - Idazlea

Eneritz Anakabe Iturriaga - EHUko Irakaslea

Eñaut Aiartzaguena Bravo - Ilustratzailea

Eñaut Elorrieta Larruzea - Musikaria

Felix Olasagasti Arsuaga - EHU / UEU Biokimika eta Biologia molekularra saileko irakaslea

Fernando Mijangos Ugarte - EHUko eta UEUko kimika irakasle ohia

Gaizka Arrizabalaga - San Nikolas ikastolako Zuzendaria

Galder Perez Gonzalez - Aktorea

Garbiñe Ubeda Goikoetxea - Idazlea

Goizalde Landabaso Etxeberri - Idazlea

Gotzon Barandiaran Arteaga - Ahotsenea. Idazlea

Gurutze Ezkurdia Arteaga - EHUko Bilboko Hezkuntza Fakultateko irakaslea

Haritz Salaberria Goikoetxea - Ttakun euskara elkartzeko koordinatzailea

Iban Arregi Epelde - BERRIAko kontseilari-ordezkaria

Iban Zaldua Gonzalez - Idazlea

Idoia Begoña Fernandez - EHUko Hezkunza Zientziak saileko irakaslea

Idoia Pujana Uriarte - Botikazar Institutuko irakaslea

Idurre Alonso Amezua - Huheziko Irakasle eta ikertzailea

Idurre Zugazagasti Aja - Elhuyarreko partaidetza teknikaria

Igone Zabala Unzalu - EHUko Euskal Hizkuntza eta Komunikazio saileko zuzendaria eta irakasle titularra Zientzia eta Teknologia fakultatean

Igor Leturia Azkarate - Elhuyarreko Adimen-artifizialeko ikertzailea

Iker Agirre Aginalde - Txatxilipurdi

Iker Estanga Alonso - Elhuyarreko informatikaria

Iker Manterola Isasa - Elhuyarreko hizkuntza teknologietako informatikaria

Imanol Epelde Pagola - Irakaslea

Imanol Miner Aristizabal - Euskara teknikaria

Ines Castiella Imaz - UEU. Goi mailako ingeniari industriala

Inma Hernaez Rioja - EHUko irakasle katedraduna

Intza Gurrutxaga - EHEko kidea

Iñaki Alegria Loinaz - UEU. Informatikan doktorea

Iñaki Goirizelaia Ordorika - EHUko Ingeniaritza Telematikoko katedraduna Komunikazio Ingeniaritza Sailean

Iñaki Iurramendi Mendizabal - Kiroletako udal teknikari ohia

Iñaki Leturia Yurrita - Elhuyarreko Teknopoliseko aurkezlea

Iñaki Lopez de Luzuriaga - EWKE. Itzultzailea

Iñaki Martiarena Otxotorena, 'Mattin' - Ilustratzailea

Iñigo Etxezarreta - Musikaria

Iñigo Morcillo Berrueta - Elhuyarreko adimen artifizialeko ikertzailea

Iñigo Salaberria Aliaga - HEIZE

Ion Larrañaga Gurrutxaga - Elhuyarreko kazetaria

Irantzu Gallastegui Carballal - Aranbizkarra Ikas Komunitatea. Irakaslea

Irati Kortabitarte Egiguren - Elhuyarreko komunikazio teknikaria

Irati Larrañga Etxebarria - Irakaslea

Irati Seijo Diez - Artaziak kooperatiba. Hezitzailea

Iratxe Esnaola Arribillaga - Deustu. Irakaslea eta ikerlaria

Iratxe Ormatza Imatz - Itzultzailea

Irune Bengoetxea Lanberri - Elhuyarreko komunikazio arduraduna

Isusko Vivas Ziarrusta - UEU. Artean doktorea eta EHUko irakaslea

Itziar Agirre Vicente - Oñati BHI. Irakaslea

Itziar Diez de Ultzurrun Sagala - EIZIE. Itzultzailea

Izane Barragan Campos - Elhuyarreko pertsona saileko teknikaria

Izaro Auzmendi Sarasa - Arremanitz kooperatiba

Izaro Lanberri Urbistondo - Elhuyarreko harreragilea

Jaione Urruzola Aritzeta - Pasaiko euskara teknikaria

Joanmari Larrarte Telletxea - Elkar. Komunikazioa eta kultur arloa

Johana Olabarria - Euskaltzaleen Topagunea - Irudienea

Jon Abril Olaetxea - Elhuyarreko koordinatzailea

Jon Artatxo Aurtenetxe - Ibaia ikus-entzunezko euskal ekoizleak. Abokatua

Jon Maya Sein - Kukai. Dantzaria

Jon Miner Aristizabal - Soinu teknikaria

Jone Uria Albizuri - Bertsolaria

Jose Ignazio Ansorena, 'Piter' - Musikaria

Jose Luis Otamendi - Idazlea

Jose Luis Sukia Busselo - EHko Ikastolen Elkartea. Zuzendari nagusia

Joseba Aldasoro Galan - Elhuyarreko zientzia hezitzailea

Joseba Makazaga Odria - EHUko Informatika Fakultateko irakaslea. KZAA saila

Josebe Azpiri Akarregi - Zaldupe ikastola. Irakaslea

Josi Oiarbide Alustiza - 'Hik hasi'-ko Haur Hezkuntzako irakaslea

Josu Txapartegi Aramendi - 'Hik hasi'-ko irakasle ohia

Josu Zabala Ajuriagerra - Musikaria

Joxe Luix Agirretxe Mitxelena - OARSOALDEKO GARAPEN AGENTZIA. Teknikaria

Joxe Manuel Odriozola Lizarribar - Idazlea

Joxe Mari Sors Bagues - Elkar fundazioa. Lehendakaria

Joxemari Agirretxe Kerexeta, 'Porrotx' - Katxiporreta. Pailazoa

Joxemi Campillo Robles - EHU. Euskaltzalea eta EHUko irakaslea

Juanjo Elordi Bilbao - Zinema egilea

Julen Gabiria Lara - Idazlea

June Rivas Ruiz - Zirimola

Kepa Sarasola Gabiola - UEU. Informatikan doktorea

Keu Agirretxea - Musikaria

Klara Ceberio Berger - Elhuyarreko hizkuntzalaria

Koldo Garcia Etxebarria - UEU. Ikertzailea genetikan

Koldo Tellitu Mejia - EHko Ikastolen Elkartea. Lehendakaria

Koldo Zuazo Zelaieta - EHUko Irakasle ohia

Kristina Mardaras Sedrun - Bertsolaria

Lander Juaristi Lasa - Txatxilipurdi

Laura Aldabaldatreku Zuazu - Irakaslea

Laura Mintegi Lakarra - Euskal PEN. Idazlea, irakaslea eta Euskal PENeko lehendakaria

Leire Arano Amas - Itzultzailea

Leire Vargas Nieto - Idazlea

Lide Azkue Iruretagoiena - Elhuyarreko Itzultzailea

Lorea Agirre Dorronsoro - Jakin

Lur Etxeberria Iradi - Elhuyarreko berdintasun teknikaria

Lutxo Egia Del Rio - Idazlea

Maddalen Lopez de LaCalle Lekuona - Elhuyarreko adimen artifizialeko ikertzailea

Maider Etxebarria - Irakaslea

Maite Arroitajauregi Aranburu, 'Mursego' - Musikaria

Maite Asensio Iparragirre - Hezten. Koordinatzailea

Maite Azpiazu Errazkin - Oinherri. Dinamizatzailea

Manex Fuchs - Aktorea

Maren Ortiz Zarragoitia - EHUko Irakasle atxikia, Zientzia eta Teknologia fakultateko Euskara eta Nazioarteko harremanen arloko dekanordea

Maria Gorosarri GonzaÂlez - EHU / UEU Irakaslea

Martxelo Otamendi Egiguren - BERRIA. Zuzendaria

Mertxe Rodriguez Serrano, 'Marimotots' - Katxiporreta. Pailazoa

Miguel Angel Elosegi - Idazlea

Mikel Agirrezabala Ezkurdia - 'Hik hasi'

Mikel Esnal Zalacain - Elkarreko kudeatzailea

Mikel Etxaburu Osa - Idazlea

Mikel Markez Ibarguren - Musikaria

Mikel Urdangarin Abasolo - Musikaria

Mila Amurrio Velez - UEU Soziologian doktorea

Miren Agur Meabe Plaza - Idazlea

Nagore Etxabe Iruretagoiena - Iturzaeta. Irakaslea

Naiara Arri Garcia - Elhuyarreko berdintasun teknikaria

Nekane Arratibel Insausti - Huheziko irakasle eta ikertzailea

Nekane Artola Aldasoro - EHko Ikastolen Elkartea. Lehendakariordea

Nera Loiola Pikaza - Idazlea

Nerea Mujika - Gerediaga elkartea. Lehendakaria

Nerea Zubia Blazquez - Elhuyarreko partaidetza teknikaria

Nerea Zubillaga Herran - EHUko Gizarte Langilea eta EHUko doktoreaurreko ikertzailea

Nora Salbotx Alegria - 'Hik hasi'-ko irakaslea

Oier Guillan Bermudez - Idazlea eta antzerkigilea

Oihana Bartra Arenas - Bertsolaria

Oihana Iguaran Barandiaran - Bertsolaria

Oihane Cantero Dominguez - Elhuyarreko adimen artifizialeko ikertzailea

Oihane Lakar Iraizoz - Elhuyarreko komunikazio teknikaria

Olaia Jimenez Arrieta - Huheziko irakaslea

Olatz Aldabe Iza - Lezo herri eskola. Irakaslea

Olatz Altuna Zumeta - SOZIOLINGUISTIKA KLUSTERRA Soziolinguista

Olatz Altzua Galparsoro - ARRASATE BHI Irakaslea

Olatz Osa Zubia - Elar argitaletxea. Zuzendaria

Olatz Rico Uria - Elhuyarreko ekonomia eta finantzetako teknikaria

Olatz Salvador Zaldua - Musikaria

Pako Aristi Urtuzaga - Idazlea

Patxi Iturregi Escondrillas - Idazlea

Patxo Larrinoa Anza - Irakaslea

Ramon Agirre Lasarte - Aktorea

Saioa Landa Lazcano - ORKOIETA HERRI ESKOLA Irakaslea

Sugoi Etxarri - EHE Kidea

Tasio Arrizabalaga Azpiroz - Elhuyarreko partaidetza teknikaria

Txusma Azkona Mendizabal - Plisti Plasta familia gunea

Unai Iturriaga Zugazartaza - Bertsolaria

Urbil Artola - Musikaria

Uxue Alberdi Estibaritz - Idazlea eta bertsolaria

Virginia Larrarte Neira - Elhuyar

Xabier Sarasua - 'Hik Hasi'

Yolanda Arrieta Malaxetxebarria - Idazlea eta literatura-bitartekaria

Zigor Ibarzabal - EHko Ikastolen Elkartea. Hezkuntza arduraduna

Zuriñe Zorrozua - Urretxindorra ikastola. Zuzendaria


Summary: Espetxe zigorrak eskatu dituzte Tubacexeko hiru grebalariren aurka. Iazko otsailaren 23an atxilotu zituen Ertzaintzak, enpresaren atarian. Isunak ere eskatzen dituzte haien aurka

Fiskaltzak eta akusazio partikularrak 36, 21 eta 14 hilabeteko espetxe zigor eskaera egin dituzte, Laudioko (Araba) Tubacex enpresaren aurrean 2021eko otsailaren 23an atxiloturiko hiru grebalariren kontra.

Alea.eus atariak zabaldu duenez, Aiaraldeko (Araba) eskualdeko langileak dira guztiak.

Tubacexeko hiru grebalariren kontrako eskaera fiskalak egin dituzte Fiskaltzak eta akusazio partikularrak. Langileetako baten aurka 21 hilabeteko espetxe zigorra eskatu du Fiskaltzak, eta 14 hilabetekoa beste biren kontra.

Baina akusazio partikularrak, langileetako bati 36 hilabeteko kartzela zigorra ezartzeko eskatu du. Horrez gain, isunak eskatu dituzte.

Otsailaren 23an grebaren 9. eguna zuten langileek, eta lantegiko sarrera oztopatu zuten, zuzendaritzako kideak zeramatzan autobusari sartzea galarazteko.


Summary: Euskalgintzaren prekaritateari aurre egitea «zaila» izanen da energiaren kariotze garaian, Kurutxarriren ustez. Ipar Euskal Herriko Euskal Hedabideek emankizun berezia egin dute goizean, Baionan. Euskaraldiaren biharamunean, bilana egin dute, eta euskalgintzaren prekaritatea ere izan dute aipagai.

Euskaraldiaren eta Euskararen Nazioarteko Egunaren karietara, Ipar Euskal Herriko euskarazko bost hedabideak elkarlanean aritu dira gaur, Euskara, hedabideetatik karriketara! programa berezian. Baionako merkatutik zuzenean, Arantxa Idieder kazetariak eraman du saioa, Menane Oxandabaratz eta Kriztof Arotzarene kazetarien laguntzarekin. Euskaraldiaren bilanaz, hizkuntza politikaz eta euskalgintzaren prekaritateaz aritu dira.

Antton Kurutxarri Euskararen Erakunde Publikoko lehendakaria izan dute gomita, Euskal Konfederazioko Sebastien Castetekin batean. Euskalgintzako eragileen prekaritatea ekarri dute mahai gainera. Urrian, alarma gorria piztu zuen Ipar Euskal Herriko AEK-k, langileen prekaritatea salatu eta «urgentzia ekonomikoan» direla deitoratzeko. Ildo beretik, Castetek euskalgintzak eta euskararen biziberritzeak «behar ekonomikoak» behar dituela erran zuen. Kurutxarriren aburuz, euskalgintzako eragileen kezka heldua da instituzioetara, eta eztabaida hasia dute jada. «Eragile nagusi batzuk egoera gorrian ikusteak kezka sortzen du, eta eztabaida horretan sartzen ari gara. Baina ez dugu xantzarik: eztabaida horretan sartzen ari gara denetan energiaren prezioa igotzen ari delarik eta instituzioek ikaragarrizko gastu emendatzea izanen dutelarik horrekin. Negoziaketa tinko eta gogorra izanen da zerbaiten erdiesteko».

Euskararen ezagupen ofizialaz ere jardun dute biek. Honela mintzatu da Kurutxarri: «Behar dugu estatus edo ezagupen ofizial bat. Egun, ez da geriza juridikorik euskararentzat eta hori aldarrikatzen dugu. Molac legearen momentuan aldarrikapen hori biziago zen, eta orain berpiztu behar dugu. Dudarik gabe, desmartxa juridiko batzuk desblokatuko lituzke». Casteten ikuspegitik, ordea, ezagupen ofiziala «ez da nahikoa». Irlandako adibidea ekarri du gogora, erranez herrialde horretan hizkuntzak ezagupena baduela, baina oso egoera kaskarrean dela. «Beraz, ezagupen ofizialak ez du dena egiten. Lege kuadroa ematen du, baina behar dira ere diru baliabideak».

Azkenik, Kurutxarriri galdetu diote azterketak euskaraz pasatzeko negoziazioen harira Paristik berririk izan ote duen. Segurtatu du azken hiru hilabeteetan «berri izpirik ez» dutela izan. Emankizuna baliatu du François Xavier Pestel akademia ikuskariari dei egiteko, «ez dezan euskara ahantzi».

Euskaraldiaren hamaseigarren eguna

Euskaraldiaren bilana egin dute Zilia Hirigoien Ipar Euskal Herriko Euskaraldiko arduradunak eta Eneko Gorri Erabil kolektiboko kideak. Hirigoienek «balorazio ona» egin du: «Euskaraldia ez da euskararen aldeko kanpaina bat baizik eta ariketa sozial masibo bat. Gizartean ezaguna izaten hasi da, eta finkatzen ari da ere bai».

Bilan «kontrastatuago» bat egin du Gorrik. «Halere ariketa bitxia da. Euskaldunek oraindik bi txapa eman behar ditugu euskaraz naturalki bizitzeko. Badugu patologia bat. Euskaraldiak ez du bere potentzialitate guzia erakutsi aurten, baina, haatik, hamabostaldi kultural ederra izan da eta hori herri bat bizi den seinale da».

Euskaraldiaren bilan nahiko positiboa egin dute Castetek eta Kurutxarrik ere. Kurutxarri: «Eremu biziki frantsesetan ibiltzen naiz ene egunerokoan, eta leku gutitan ikusi ditut txapak. Haatik, elkargoan baziren ariguneak: EEPn adibidez, jendea txapa zuelarik entseatu da ariketa hobeki egiten, bereziki lehen astean». Castetek, ildo beretik, euskararen biziberritzeko prozesuan erabilera sustatzea ezinbestekotzat jo du. Halere, nabarmendu duenez «dena ez da herritarren gain uzten ahal, instituzioen laguntza ere beharrezkoa baita».


Summary: Euskararen alde adostasunak josteko aldarria, aho batez. Euskararen Nazioarteko Eguna da gaur, eta hura ospatzeko ekitaldi eta adierazpen ugari egin dituzte instituzioek, alderdiek eta eragileek. Eusko Jaurlaritzak, foru aldundiek eta Bilbo, Donostia eta Gasteizko alkateek duela 40 urte Euskararen Legeak lortutako adostasuna goratu dute. EH Bilduk esan du euskararen alde «adostasun berriak» eraikitzeko unea dela.

Eusko Ikaskuntzaren ekimena izan zen abenduaren 3a Euskararen Nazioarteko Egun izendatzea. Zehazki, 1948an Baionako batzarrean hartutakoa. Denbora asko igaro da ordutik, baina oraindik euskarak bultzada handien beharrean segitzen du. Gaur, instituzioek, alderdiek eta eragileek hainbat ekitaldi eta adierazpen egin dituzte egun seinalatua ospatzeko. Eta denean izan da mezu bat: adostasunetik izango du euskarak etorkizuna. Araba, Bizkai eta Gipuzkoako instituzio nagusiek Gasteizko Europa Jauregian ospatu dute Euskararen Nazioarteko Eguna. Eusko Jaurlaritzak, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako Foru Aldundiek, eta Bilbo, Donostia eta Gasteizko Udalek Euskararen Eguneko adierazpena adostu dute bertan. Adostasunetik, etorkizunaren giltzarri izenburupean ondu duten agiriak dio duela 40 urte onartutako Euskararen legea «adostasun zabal eta sendo» baten gainean eraikitakoa dela, eta hargatik dela «eraginkorra»: «Asko zor dio euskarak adostasunari, eta deus ere ez adostasun ezari. Adostasuna baitu euskararen etorkizunak giltzarri; hondamendi luke euskarak, ordea, adostasunik eza». Adierazpenaren sustatzaileen iritziz, Euskararen Legearen adostasunaren ildotik jarraitu behar da bidea egiten. «Desberdinen arteko adostasunean bilatuko dugu beti elkarrekin aurrera egiten jarraitzea ahalbidetzen duen konpromisoaren puntu kritikoa, giltzarria. Hortik kanpora, euskarak galbide lukeen liskar soziala baizik ez». Gizarte eleaniztasun bat eraikitzerakoan Euskaraldiak biltzen duen «adostasun sozial eta politikoaren neurria» baliagarri eta bide erakuslea ere badela azpimarratu dute. Ekitaldian, Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak goraipatu egin du Euskararen Legea, eta hura landu, onartu eta bideratu zutenen «ausardia demokratikoa» ospatzeko eguna dela esan du. Lehendakariak lanari eta konpromisoari eusteko deia ere luzatu du, «erronka berriei ere adostasunez aurre egiteko». Bestalde, EAJren Euzkadi Buru Batzarrak ohar bidez gogoratu du Euskararen Eguna. EAJk ere Euskararen Legearen 40.urtemuga gogora ekarri du, azpimarratzeko lege haren benetako indarra dela «adostasun zabal sendo» baten gainean eraikitakoa dela, eta hortik datorkiola «eraginkortasuna».

EH Bildu: «Jauzi politikoak behar ditugu»

EH Bilduk Irulegiko eskuaren aurkikuntza gogoan izan du Euskararen Nazioarteko Egunaren ospakizunean. Ohar bidez egin du koalizioak egun seinalatuaren inguruko irakurketa. Hain justu, azpimarratu du Irulegiko eskuaren aurkikuntzak «bizipoz apur bat» ekarri diola hizkuntza gutxituen kontrako «eraso politiko eta judizialak» areagotzen ari diren garaietan. Euskarak etorkizunean dituen erronkei dagokienez, EH Bilduk azpimarratu du badela garaia «etorkizunera jauzi egiteko» eta eta beharrezko konpromiso eta bitartekoak aktibatzeko. Hizkuntza politika aldarrikatu eta «adostasun berriak» eskatu ditu EH Bilduk. Hego Euskal Herrian «jauzi politikoak» behar direla iritzita, bi proposamen egin ditu. Nafarroan, zonifikazioa gaindu eta euskararen ofizialtasuna ekarriko duen araubide berriaren aldeko urratsak galdegin ditu. Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, berriz, hizkuntza politika berriaren aldeko «adostasun politikoa» josteko galdegin du, eta hartarako, Euskararen Lege berria osatzeko prozesuari ekiteko. Euskararen erabilera, behera

Gipuzkoako Batzar Nagusiek, bestalde, adierazpen instituzional batean adierazi dute euskararen alde «ekiteko garaia» dela. Kezkagarritzat jo dute azken inkestek erakusten duten euskararen erabileraren beherakada, batez ere herri euskaldunetan, eta beraz, iritzi diote urratsak egiten jarraitzea ezinbestekoa dela. «Euskarak guztion parte hartze aktiboa behar du».

Espainiako Gobernuak Araba, Bizkai eta Gipuzkoan duen ordezkari Denis Itxasok ere hizpide izan du Euskararen Nazioarteko Eguna. Adierazi du euskarak bizi duen egoera aztertzeko garaia dela, eta baita hemendik aurrera abian jarri beharreko politikak ebaluatzekoa ere. Izan ere, Euskararen Legea onartu zenetik 40 urte igaro direnean, euskararen erabilera lehen aldiz gutxitzen ari dela ohartarazi du. Hori dela eta, erakundeen arteko lankidetzaren alde egitera deitu du, «euskarak epe labur eta ertainean dituen erronkei aurre egin ahal izateko».


Summary: Senpereko herriko etxeko oposizioak ere dimititu egin du. Urrian hautetsi hainbatek utzi zuten kargua, auzapezaren kudeaketa ereduarekin kritiko

Urek harrotuta jarraitzen dute Senpereko (Lapurdi) herri kontseiluan. Urriaren 10ean gehiengoko bost hautetsik kargua uztea deliberatu zuten; salatu zuten hiruzpalau pertsonako nukleo batek hartzen zituela erabaki guztiak eta, kritiko, kargua utzi zuten. Urriaren 14an beste bost hautetsik utzi zuten; auzapezaren kudeaketa gogor kritikatu zuten orduan. Gaur jakin da oposizioko taldeak ere erabaki duela herriko kontseilua uztea. Pierre-Marie Nousbaum auzapez oiharen zerrendakoak dira eta, aditzera eman dutenez, astelehen arratsalde honetan aurkeztuko dute beren dimisioa.

Aurreko kargu uzteak izan zirenean Dominique Idiart auzapezak adierazi zuen ez zuela hauteskundeetarako deia egiteko asmorik. 2020an hautatu zuten Senpereko auzapez, bozen bigarren itzulian. Senpere Bai ezkerreko abertzaleen babesa izan zuen orduan. Talde horretako ordezkariak izan ziren, hain justu, urriaren 14an kargua utzi zutenak. «Zaila izan da erabaki hori hartzea, baina luzaz gogoetatu dugu, eta herri kudeaketari eta langileen kudeaketari buruz ditugun desadostasunek eraman gaituzte horretara, baita gure zerrenda kideen azkenaldiko dimisioek ere», adierazi zuten orduan.

Kargu uzte hauen ondorioz, hauteskundeetarako deia egin beharko du orain prefetak.


Summary: Gasteizerako proiektu «kontinuista eta berritzailea» gidatuko duela esan du Artolazabalek. EAJren Arabako Lurralde Batzarrak Arabako hiru barrutietarako hautagaiak berretsi ditu gaur. EH Bilduk oniritzia eman die Arabako zortzi udalerrietako zerrendaburuei, eta Ahal Dugu-k hiriburuetako hautagaiak aurkeztu ditu.

Datorren urtean Hego Euskal Herrian izango diren udal eta foru hauteskundeei begira buru belarri ari dira lanean alderdiak. Gaur, EAJk Arabako eta Gasteizko hautagaiak berretsi ditu. Ramiro Gonzalez egungo ahaldun nagusia berriro izango da Arabako Foru Aldundirako zerrendaburua, eta Beatriz Artolazabal Jaurlaritzako Justizia, Berdintasun eta Gizarte Politiketako sailburua Gasteizko Udalerako alkategaia. Haiekin batera, hurrengo hautagaiak berretsi ditu Arabako Lurralde Batzarrak: Irma Basterra Aiarako zerrendaburu eta Batzar Nagusietarako presidentegaia izango da eta Joseba Diez Lur Jareetako hautagaia. Alderdiak aho batez babestu ditu zerrendaburu guztiak. Bozketaren ondotik hitza hartu du Artolazabalek, eta hark esan du Gasteizerako proiektu «kontinuista eta berritzaile» bat gidatuko duela, hirian «ilusioa eta konfiantza» sortzeko. Azpimarratu du Gasteizko lehen emakume alkatea izan nahi duela eta «ohorea» dela hiriko belaunaldi gazteen eta emakumeen «erreferente» izatea. «Erantzukizunez hartzen dut emakumeentzat erreferente bihurtzeko erronka». Artolazabalek iragarri du «aste batzuk barru» utziko dituela Eusko Jaurlaritzan dituen ardurak, Gasteizko alkatetzarako kanpainaurreari heltzeko. «Itsasontzia ibilbide eder baten erdian utzi beharko dut», aitortu du, hunkituta. Hortaz, Iñigo Urkullu lehendakariak gobernua berritu beharko du datozen asteetan. Artolazabal beste lau emakumerekin lehiatuko da Gasteizko alkatetzan: Maider Etxebarria (PSE-EE), Rocio Vitero (EH Bildu), Ainhoa Domaica (PP) eta Garbiñe Ruiz (Ahal Dugu).

EH Bilduko hautagaiak Araban Bestalde, gaur eguerdian amaitu da Arabako beste zortzi udalerritan udal hauteskundeetako zerrendaburuak hautatzeko prozesua. EH Bilduko oinarriek berretsi egin dituzte Amurrio, Argantzon, Artziniega, Barrundia, Erriberagoitia, Kuartango, Zalduondo eta Zuiako hautagaiak. Amurrion eta Zalduondon aldaketak izango dira eta Jon Berganza Urruela eta Lurdes Lekuona Laburu izango dira lehen aldiz alkategaiak, hurrenez hurren. Argantzonen, Artziniegan, Barrundian eta Zuian alkatetzak berresteko asmoa dute Pablo Ortiz de Latierrok, Joseba Vivancok, Igor Medinak eta Unai Gutierrez Urkizak, hurrenez hurren. Erriberagoitian eta Kuartangon Josepe Martioda eta Amaia Ruiz de Zarate izango dira berriz zerrendaburuak.Dagoeneko, guztira, EH Bilduk hamasei udalerrietan burutu du zerrendaburua izendatzeko prozesua. Ahal Dugu Ahal Dugu-k ere udal eta foru hauteskundeetarako hautagaiak ofizialki aurkeztu ditu Gasteizen. Pablo Etxenike Unidas Podemosek Espainiako Kongresuan duen bozeramailea izan da ekitaldian, etabaita Pilar Garrido Ahal Dugu-ren idazkari nagusia ere. Bilboko, Donostiako eta Gasteizko Udaletarako hautagaiak aurkeztu dituzte: Ana Viñals Bilboko alkategaia izango da, Victor Lasa Donostikoa eta Garbiñe Ruiz Gasteizkoa.

Garridok EAEko Hezkuntza legea izan du hizpide. Esan du Ahal Dugu-k hezkuntza itunean jasotakoa errespetatzen dutela, gainerako alderdiek ez bezala. «Eskola publikoa indartu beharra dago, argi eta garbi».


Summary: Sañu bizirik eta Oletan ere ez taldeak «makrozentral eolikoak» jartzearen aurka agertu dira. Adierazi dute proiektu horietan oinarritutako eredua ez dela «bideragarria», eta Statkraft enpresari buruz esan dute «gezurra eta zikina» baino ez darabiltela enpresa horietako ordezkariek

«Klima larrialdiari aurre egiteko trantsizio energetikoa ezinbestekoa da. Baina mendietan makrozentral eolikoak jartzea ez da irtenbidea, amildegira garamatzan lehengo bidean azeleragailua zapaltzea besterik ez da». Azkoitia, Errezil, Zestoa eta Azpeitiko bizilagunak batzen dituzten Sañu bizirik eta Oletan ere ez taldeetako kideek egin dituzte adierazpen horiek, Azpeitian eman duten prentsaurreko batean.

Gehitu dute makroproiektuetan oinarritutako eredua ez dela «bideragarria», ezta «bidezkoa» ere. Horrez gain, ohartarazi dute Sañu eta Oletaz gain, beste hainbat eremuri ere eragingo dietela makroproiektu horiek: «Mendigune gehiago ere badituzte begiz jota Gipuzkoan». Besteak beste, Zestoa, Azpeitia, Azkoitia, Errezil, Urretxu, Zumarraga, Itsasondo, Soraluze, Elgoibar, Bergara, Zizurkil, Usurbil, Antzuola, Eskoriatza eta Bergara zerrendatu dituzte.

Hala ere, adierazi dute «energia berriztagarrien alde» daudela eta, beraz, «baita energia eolikoaren alde ere», baina ez «orain arteko etengabeko hazkundearen eskema erreproduzitzen duen eredua berdez mozorrotzearen alde»: «Hitzez desazkundea eta jasangarritasuna aipatzea baina ekintzez makrozentralen aldeko jarrera izatea ez da koherentea». Azpeitian eta Aramaion errotak jartzeko proposamena egin duen Statkraft enpresari buruz ere mintzatu dira, eta esan dute «gezurra eta zikina» baino ez darabiltela enpresa horietako ordezkariek.

Horrez gain, adierazi dute Sañu inguruko proiektuak Gipuzkoako argindar kontsumoaren %1ari baino ez diola erantzungo, eta, Oletakoak, berriz, Azkoitiko kontsumoaren %6ari baino ez. Horren ordez, adierazi dute «energia plan orokor eta integral baten beharra» dagoela. «Energia Eolikoaren Lurralde Plan Sektorialik gabe, nola lezakete udalek zentralak eraikitzeko aukera begi onez ikustea?», galdetu dute.


«Banku batean lo eginen zenuke?»

Summary: «Banku batean lo eginen zenuke?». Udal aterpearen aurrekontua 100.000 euroan murriztu ostean, diru hori bandera batean gastatu izana leporatu diote zenbait gizarte eragilek Iruñeko Udalari

Euria ari du Iruñean. Elur maila 600 metro ingurura jaitsiko da asteburuan, eta tenperaturek behera eginen dute datozen egunetan, haize hotz zakar batek hauspotuta. Baldintza makurrak izanagatik ere, zubi baten azpian, kutxazain automatiko batean edo kaleko banku batean lo egin beharko dute pertsona askok egunotan.

Errealitate hori salatzeko, protesta ekintza egin dute Mugak Zabalduz karabanak eta beste zenbait gizarte eragilek Iruñeko udaletxe plazan: panpin bat etzanda jarri dute plazako bankuetako batean, Nafarroako bandera batekin estali eta kartoi xaflatan idatzitako mezuak jarri dizkiote inguruan: «Hemen lo egin nahiko zenuke?», «100.000 euroko murrizketa aterpean» eta «zenbat balio du bandera batek?» irakur zitekeen.

Izan ere, elkarteek salatu dutenez, Iruñeko Udalak 100.000 euro murriztu du udal aterpetxearen aurrekontua, eta aldiz, diru hori baino gehiago —178.000 euro— gastatu du Foruen plazan jarri duten Nafarroako bandera erraldoiean. «Banderarik handienak eta garestienak ere ezin du errealitate hau ezkutatu. Nazkatuta gaude baliabiderik ez dagoela entzuteaz. Oso erraza da 100.000 euro lortzea bandera baterako; hain zuzen ere, Iruñeko Udalak duela gutxi udal aterperako aurrekontutik murriztu dituen 100.000 euro horiek».

Sei puntuko proposamena

Iruñeko Udalari ez ezik, eragile sozialek Nafarroako Gobernuari eta gainerako udalei ere kritika egin zieten: «Udalek eta Nafarroako Gobernuak etxebizitza edo bizitokia ukatzen diete pertsona askori, baita hotza eta euria egiten duenean ere, aste hauetan bezala. Nahita edo eskuduntza faltaren aitzakiarekin, udalak eta gobernuak auzokide hauek behartzen dituzte kalean bizitzera, ahalik eta lasterren Iruñetik edo Nafarroatik alde egin dezaten».

Egoerari buelta emate aldera, «gizarteratzea eta eskubideak bermatuko dituzten politikak» galdegin dizkiete erakundeei, eta sei puntuko proposamen zehatza egin diete:


Summary: Macronek eskatu du Errusiaren segurtasun bermeak aintzat hartzeko. Frantziako presidentearen arabera, Putinek gerraren amaiera negoziatzea onartzen badu aintzat hartu behar da NATO «bere ateetaraino heltzeko duen beldurra»

Errusiak eta AEBek adierazi dute azken egunotan ez dietela muzin egiten elkarrizketei. Eta, horren harira, Emmanuel Macron Frantziako presidenteak nabarmendu du Mendebaldeak kontuan hartu beharko lituzkeela Moskuren segurtasun bermeak, Vladimir Putin Kremlineko buruzagiak Ukrainako gerraren amaiera negoziatzea onartzen baldin badu.

Aurreko egunetan AEBetan izan da Macron, eta TF1 telebista kateak bira horretan egin dioten elkarrizketa bat eman du, gaur. Horretan nabarmendu du, besteak beste, Europak duela etorkizuneko bere «segurtasun egitura» prestatzeko beharra. «Horrek esan nahi du jorratu beharreko alderdiak direla —Putin presidenteak beti esan izan duen bezala— NATO bere ateetaraino heltzeko beldurra eta Errusia mehatxatu dezaketen armen hedakuntza», azpimarratu du Frantziako presidenteak.

Joan den otsailaren 24an Errusia Ukraina inbaditzen hasi aurretik Putinekin bildu zen Mendebaldeko azken-aurreko liderra izan zen Macron; Olaf Scholz Alemaniako kantzilerra izan zen azkena, otsailaren 15ean. Kremlineko burua eta Eliseokoa Moskun batzartu ziren otsailaren 7an, eta Putinek, hedabideen aurrean, hiru eskari egin zizkion Mendebaldeari, Ukrainako mugatik gertu zituen tropak erretiratzeko: NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundearen hedatzea geldiaraztea Europa ekialdean; Mendebaldeko aliantza militarraren ahal handiko erasorako armak Errusiaren mugatik urruntzea; eta aliantzaren egitura 1997ko mugetara erretiratzeko. Izan ere, ordura arte Varsoviako Ituneko estatu bakar bat ere ez zegoen aliantzan; 1999an Hungaria, Polonia eta Txekia bihurtu ziren kide, eta 2004an Estonia, Lituania, Letonia, Eslovakia, Bulgaria eta Errumania.

«Auzi hori bake elkarrizketetan egongo da. Beraz, aztertu behar dugu zertarako prest gauden, nola babesten ditugun geure aliatuak eta estatu kideak, eta nola ematen dizkiogun bermeak Errusiari negoziazio mahaira esertzen den egunean», esplikatu du Macronek.

Ukraina esaten ari da azkeneko hilabeteotan ez dela negoziazio mahaian eseriko Errusiak bere lurraldetik tropak ateratzen ez dituen bitartean. Nolanahi ere, Washingtonek iradoki izan dio elkarrizketarako prest egon beharko lukeela. Testuinguru horretan, Macronek, beste batzuetan bezala, agenda propioa ezartzeko ahalegina egin du, AEBen rola auzitan jarriz, nolabait. Ezin du, ordea, EB Europako Batasunaren izenean hitz egin. Horrekin guztiarekin lotuta, Sanna Marin Finlandiako lehen ministroak ohartarazpen bat egin zuen, atzo, Sydneyn (Australia): «Europa ez da behar bezain indartsua. AEBak gabe arazoak edukiko genituzke».

Mehatxu gehiago

Dmitro Kuleba Ukrainako Atzerri ministroak Telegramen adierazi duenez, Ukrainak hamabi herrialdetan dituen hamazazpi misio diplomatiko mehatxatu dituzte, azken egunotan, gutun piroteknikoak edo kaxa susmagarriak bidalita. Oleg Nikolenko Atzerri Ministerioko bozeramaileak zehaztu du Hungariako, Herbehereetako, Poloniako, Kroaziako, Italiako eta Austriako enbaxadak daudela kaxak jaso dituztenen artean. Kulebak esan du CNN telebista katean egin dioten elkarrizketa batean Errusia dagoela erasoen atzean. Moskuk ukatu egin du Espainiara bidalitako gutun piroteknikoekin zerikusirik duenik, eta Espainiako Poliziak esan du Espainiatik bertatik bidali zituztela.

Gerra frontean, bestalde, Khersongo agintari ukrainarrek eskatu diete Dnieper ibaiaren ekialdean dauden herritarrei mendebaldeko aldera, Ukrainak kontrolpean duenera, joateko. The Kyiv Independent egunkariak gaur kaleratu duenez, Jaroslav Januxevitx jeneralak esan du astelehenera arte laguntzen arituko direla Ukrainako indarrak.


Summary: Zegokiena egin dute Argentinak eta Herbehereek. Argentinarrek sufritu egin dute Australiari irabazteko (2-1). Herbeheretarrek, berriz, nagusitasunez hartu dituzte mendean AEBak (3-1). Elkarren aurka ariko dira final-laurdenetan

Egin beharrekoak eginda, final-laurdenetan dira Argentina eta Herbehereak. Australiari eta AEBei irabaztea zegokien, eta ez dute hutsik egin. Helburua aise bete du Louis van Gaalen taldeak, hortzak estutu behar izan gabe. 3-1 gailendu zaizkio amerikarrei. Zuri-urdinek, ordea, arnasestuka bukatu dute Australiaren kontrako neurketa. Gol bakarreko aldearekin nagusitu dira, 2-1, eta Australia luzapena behartzeko zorian izan da. Datorren ostiralean, elkarren aurka jokatuko dute gaur sailkatu diren bi taldeek. Larritasunak larritasun, Argentinak merezita lortu du txartela. Aurkaria baino dezentez hobea izan da. Halere, Australiaren nahia bete da neurketaren lehen ordu erdian. Argentinarrak izan dira baloiaren jabe, baina zailtasun handiak izan dituzte lerro artean jokoa sortzeko. Modu antolatu eta koordinatuan defendatu a Australia. Bere zelaian pausatu, eta ez du zirrikiturik txikiena ere utzi. Hori gutxi ez, eta baloi jabetza luze batzuk ere izan ditu, Argentinak goian estutu ez duenean. Pazientzia ariketa egin behar izan dute Lionel Scaloniren mutilek. Guztiz trabatuta zegoen neurketa, harik eta Messi libragailua atera duen arte, 36. minutuan. Area barruan Otamendiren kontrol txar bat jaso, eta leuntasunez bukatu du jokaldia. Jaurtiketa bainoago, pasea egin du sareetara. Betiko Messi, profesional gisa jokatu duen 1.000. partidan. Australiak aurrerapausoa eman du atsedenetik bueltan. Zer erremedio. Ez dute jokaldi arriskutsurik sortu, baina pare bat aldiz, estu hartu dute Emiliano Martinez atezaina. Doi-doi bada ere, urrundu du baloia. Ryan, aitzitik, ez da horretarako kapaza izan 57. minutuan: Julian Alvarezek baloia ostu dio atezain australiarrari, eta oparia probestu. 2-0. Lehia, ordea, ez zegoen erabakita. 77. minutuan, Enzo Fernandezek bere atean sartu du jaurtiketa desbideratu bat. Kirioak dantzan harmailetan, baita zelaian ere. Sufritu egin du Argentinak. Beich banakoa egitear izan da, bakarka. Gero, lasaitzeko gola gertu izan du Lautarok. Eta bukaeran, salbatzaile agertu behar izan du Emilianok, Kuolen jaurtiketa gelditzeko. Dumfriesen erakustaldia Asmo onak, baina letagin kamutsak izan dituzte AEBek. Protagonista izaten saiatu dira, baina ezin izan dute ezer egin aurkari sendoago eta eraginkorrago baten aurrean. Johan Cruyffen estiloaren maitaleek aurpegia zimurtuko dute Louis van Gaalen taldea ikusita. Baina kontua da, Herbehereak lehiakor dabiltzala berriro. Distirarik gabe bada ere, erraz sartu dira final-laurdenetan, hiru gol sartuta. Hiruretan jokalari bera agertu da, eta ez da Gapko izan, Dumfries hegalekoa baizik: lehen bi golak eskaini, eta hirugarrena berak sareratu du. Hasi orduko, laranjondoa indarrez astindu dute AEBek: Pulisic bakarrik gelditu da Nopperten aurrean, baina atezainak zangoarekin gelditu dio jaurtiketa. Saskia prest zuten amerikarrek, baina laranjak gainera erori zaizkie, erauntsian. Jokaldi azkarra egin dute Herbeherek, esker-eskuin, eta Dumfriesen erdiraketa maisuki sareratu du Depayk. 10. minuturako, aurretik zen Louis van Gaalen taldea. Bultza egiten jarraitu dute AEBek. Bere zelaian sartu dute aurkaria. Alabaina, joan etorrian eroso egon dira Herbehereak. Kosk egin dute kobazulotik atera diren aldiro. De Jongek Depay aurkitu ahala, dar-dar egin du amerikarren atzeko lerro ahulak. Erraztasun handiegiak eman dituzte defentsan. Hala, atsedena ate joka zela, Herbehereen bigarrena egin du Blindek, Dumfriesen beste goleko pase bat baliatuz. Alboko sake batean egon da jatorria. Tentsio falta handia izan du Gregg Berhalterrek zuzenduriko taldeak. Ez du amore eman, bederen. Europarrek, berriz, erritmoa geldotzea izan dute helburu bigarren zatian. Baloia alderik alde mugitu, eta falta bidez gelditu dute Pulisic. Depayk gertu izan du hirugarrena, eta gero, akatsak egin ditu atzean. Horietako baten ondotik iritsi da AEBen gola, 76. minutuan, Wrighten erremate harrigarri batekin. Gutxi iraun du zirrarak, Dumfriesek 3-1ekoa egin baitu bost minutu geroago. Arean bakarrik azaldu, eta aurrelari baten trebeziaz zulatu du Turnerren atea. Kito. Hala bukatu da amets amerikarra.