Summary: Berritzeguneetan lanean hasteko proban aldaketa bat egin du Jaurlaritzak; «ahal bada» egingo da euskaraz. Izangaiek eskatutako lanpostuko gaitasun «espezifiko eta teknikoei» buruz egin behar izaten duten defentsa euskaraz egiteko derrigortasuna kendu du Hezkuntza Sailak; administrazioak esan du motibo «juridikoak» daudela aldaketaren atzean.

Bi agiri erkatu behar dira aldea ikusteko: lehengo urtekoa, eta aurtengoa. Iazkoa maiatzaren 22koa da, Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Saileko Langileak Kudeatzeko zuzendariarena. Aurtengoa ere harena da, apirilaren 27an egindakoa. Biek helburu bera dute: Berritzegune Nagusian «kolaboratzaile» jarduteko hainbat lanpostu betetzeko deialdia egitea hezkuntza sisteman lanean ari diren profesionalen artean: funtzionarioak izan daitezke, edo lan kontratu finkoa dutenak. Iazkoak hautaketa prozesu horretan derrigorrez euskaraz jarduteko eskatzen zuen; aurtengoak, aldiz, ez.

Prestakuntzan eta hezkuntzaren berrikuntzan laguntzeko zentroak dira Berritzeguneak. Zentro nagusi bat dute, Bilbon, eta eskualdeka arta ematen duten zentro txikiagoak daude gero.

Hezkuntza Sailburuordetzak hala eskatuta egindako ebazpena da. Langile guztiek bete behar dute administrazioak hezkuntzarako eskatutako 2. hizkuntza eskakizuna; horretan ez da aldaketarik. Baina apaltze bat dago propio Berritzegunean lanean hasteko egin behar izaten den ahozko aurkezpenaren gaineko hizkuntza eskarian. «Defentsa euskaraz egingo da», jartzen du iazko ebazpenean. Derrigortasun hori kendu egin dute heldu den ikasturterako egin dutenean. Zera jarri dute: «Defentsa ahal bada euskaraz egingo da».

Lanpostuak betetzeko eskatzen zaizkien gainerako eskakizunez harago, ahozko proba hori da hautaketa prozesuan pisurik handiena duena. «Prozesutik kanpo geratuko dira memoriaren defentsari eman dakiokeen puntuazioaren %50 gutxienez lortu ez dutenak». Gutxieneko puntuazioa gainditu baina hautatuak izan ez diren izangaiei propio onartzen zaie lanpostu bakoitzean sortuko den lan poltsa batean sartzeko aukera. Izangaiek eskatutako lanpostuko gaitasun «espezifiko eta teknikoei» buruz egin behar dute memoria.

Aurreragoko ebazpenak aztertuta, ahozko aurkezpenen eskaririk ez da ageri; izangaiek idatziz egin behar zuten memoria. Iaz, batzordeak eratzen hasi ziren memoriaren «ahozko defentsa» baloratzeko. Memoria horrek «berritzailea» izan behar du, besteak beste, eta helburu eta jarduera ildo nagusiak «argi eta garbi» identifikatu.

Hezkuntza Sailak azaldu du motibo «juridikoak» daudela aldaketaren atzean. Argudiatu du behin ja izangaiei hizkuntza eskakizun bat ezarrita, eta hori betetzen dutela ziurtatuta, legez ezin direla derrigortu probak hizkuntza ofizial bakar batean egitera.


Summary: DeSantisek presidentetzarako hautagaitza aurkeztu du. Floridako gobernadorea Trumpen lehiakide nagusia izango da Alderdi Errepublikanoaren primarioetan. Politikari ultraeskuindarra da, eta oso kontserbadorea; gerra kulturala da haren lehentasuna.

AEB Ameriketako Estatu Batuetan datorren urtearen amaieran egingo dituzte presidentetzarako hauteskundeak, eta boz horietara begirako lehiarik handiena Alderdi Errepublikanoaren primarioetan espero da. Oraingoan bai baitirudi Donald Trumpek lehiakide sendo bati aurre egin beharko diola errepublikanoen hautagai izateko, 2016ko eta 2020ko hauteskundeetan ez bezala: Ron DeSantis Floridako gobernadoreari. DeSantisek bere hautagaitza aurkeztu du, Elon Musk enpresari eta Teslaren eta Twitterren jabearekin eginiko elkarrizketan. Hain justu, Floridako gobernadoreak sare sozial horretan egin du iragarpena, hainbat akats teknikoren ondoren, eta agerraldia haren eta Trumpen arteko borrokaren abiapuntua bilakatu da.

«Ameriketako Estatu Batuetako presidente izateko lehiatuko naiz, geure berpizte handia gidatzeko», esan du elkarrizketan.

Orain arte, AEBetako presidente ohia egon da Alderdi Errepublikanoaren hautagaitzari buruzko kanpainaurrearen erdigunean. DeSantisen jakinarazpenak, ordea, erabat astinduko ditu primario horiek. Eta hautagaitzaren berri emateko moduak, ezinbestean, agerian utzi du zein izan daitekeen Floridako gobernadorearen kanpainako zutabeetako bat: sare sozialen erabilera.

Twitterreko agerraldiaren ostean, AEBetako hedabideen arabera, DeSantisek elkarrizketa bat eman dio Fox News telebista kateari. Horretan, presidentetza lortuz gero hartuko lituzkeen lehenengo neurriak zehaztu ditu: Mexikorekiko mugan larrialdi egoera deklaratuko luke, esaterako, eta bertan behera utziko lituzke Joe Biden egungo presidentearen energia politika «antiamerikarrak».

Datozen egunetan, kanpainarako funtsak biltzeko ekitaldiak egingo ditu. Horiez gain, datorren asterako mitin bat antolatu du Dunedinen (Florida), errepublikanoen primarioetarako hautagai dela jakinarazten duenetik lehena; eta baliteke hitzordu horretan ematea bere programaren lehen ideien berri.

DeSantis politikari ultraeskuindarra da, eta oso kontserbadorea; are, Alderdi Demokratako zenbait agintarik salatu dutenez, baliteke Trump baino «arriskutsuagoa» izatea. Floridako gobernadore denetik —2019tik— hartu dituen erabakiak ikustea besterik ez dago jakiteko zein den haren lehentasuna: gerra kulturala. Esaterako, bortxatuak izan direnek hori gertatu dela frogatzen duen «dokumentazioa» aurkeztu beharko dute abortatu nahi izanez gero; hori egin ezean, behartu egingo dituzte haurdunaldiarekin jarraitzera. Abortatzeko eskubidea, gainera, haurdunaldiaren lehen sei asteetara mugatu dute Floridan.

LGTBI komunitateari dagokionez, horren kontrako neurriak ere sustatu dituzte —errepublikanoek gehiengo osoa dute Floridako bi ganberetan—. Adibidez, medikuek, legalki, aukera dute komunitate horretako pertsonak ez artatzeko; gainera, baimendu berri dute «trans izateaz akusaturik» egon eta komun publikoak erabiltzen dituztenei azterketa genital bat eskatzea.

Hezkuntza publikoaren kontra ere egin du DeSantisek: Floridako unibertsitateei debekatu egin diete eduki antirrazistak, feministak, marxistak eta LGTBI komunitateari buruzkoak ematea. Horrez gain, ikastetxeei debekatu egin diete 12 urtetik beherakoei hilekoaz hitz egitea, eta gobernadoreak beste lege bat onartu nahi du kirol ekitaldietan parte hartzen duten emakumeak beren ziklo menstrualen berri ematera behartzeko.

Sindikatuen kontra ere egin du politikari ultraeskuindarrak, eta, berriki, horien negoziazio ahalmena mugatzeko lege bat onartu du. Gainera, migratzaileen aurkako beste lege bat indarrean sartzekoa da uztailaren 1ean, zeinak, praktikan, debekatu egiten dien paperik gabekoei gidabaimenak lortzea.

Trump, faborito oraindik ere

Alderdi Errepublikanoaren primarioei buruzko inkesten arabera, AEBetako presidente ohia faboritoa da oraindik ere, eta Floridako gobernadoreak lan handia luke egiteko bien arteko tartea txikitzeko —batez beste ia 40 punturen aldea legoke bien artean—. Halere, aintzat hartzeko data bat datorren martxoaren 25a izango da, egun horretan egingo baitute Trumpen kontrako epaiketa —34 delitu leporatu dizkiote, kontuak faltsutzeagatik—, primarioen erdian. Espetxe edota inhabilitazio zigorra ezarriko baliote, DeSantis bilakatuko litzateke, teorian, primarioetako faboritoa.

Arrisku horretaz eta Floridako gobernadorearen indarraz jakitun dagoela, Trump eta haren aliatuak DeSantisen hautagaitzaren aurka aritu dira gaur ere, hilabeteotan egin modura. AEBetako presidente ohiaren aholkulari batek Politico atariari zera esan dio, adibidez: «Twitterren [hautagai dela] jakinaraztea ezin hobea da Ron DeSantisentzat. Hartara, ez du jendearekin aritu beharrik, eta hedabideek ezin diote galderarik egin».

Make America Great Again taldearen bozeramaile Karoline Leavittek, bide beretik, esan du, komunikatu baten bitartez, Floridako gobernadorearen kanpaina hasierak frogatzen duela hautagaia herritarrengandik «urrun» dagoela.

DeSantisen kasuan, galdera nagusia da ea lortuko duten etxean izan duen arrakasta herrialdera zabaltzea. Floridako gobernadorearekin eta AEBetako estatuburu ohiarekin batera, oraingoz, beste zazpi lagunek iragarri dute errepublikanoen primarioetan lehiatzeko asmoa: Nikki Haley Hego Carolinako gobernadore ohi (2011-2017) eta AEBen Nazio Batuen Erakunderako enbaxadore (2017-2018) izandakoak; Asa Hutchinson Arkansasko gobernadore ohiak (2015-2023); Tim Scott senatariak (2013tik); Vivek Ramaswamy eta Perry Johnson enpresariek; Rollan Roberts politikariak; eta Larry Elder irrati esatariak. Izen-abizen gehiago espero dira datozen hilabeteetan; tartean, Mike Pence AEBetako presidenteorde ohiarena (2017-2021).


Summary: Elbarriek «eskubide osoen» jabe izan nahi dute. Elbarrien «diskriminaziorik eza» bermatzeko eskatu diete maiatzaren 28ko bozetara aurkezten diren alderdiei. Dokumentu bat ondu dute legea betetzeko eskatzeko.

Elbarritasun mota ezberdinak dituzte, baina denek nozitzen dituzte euren bizitza proiektuak garatzeko «eragozpen sistematikoak». Salatu dute alderdi eta instituzioek ez dituztela beti betetzen aukera berdintasuna bermatzeko legeak, eta, horrek, praktikan, «bigarren mailako herritarrak» izatera bultzatzen dituela. «Eskubide osoen» jabe izan nahi dutela aldarrikatu dute, eta, horretarako, legea betetzeko eskatu diete maiatzaren 28ko hauteskundeetara aurkezten diren alderdiei. Ohartarazi dute legea betetzea aski dela desgaitasunen bat dutenen «aukera berdintasuna», «diskriminaziorik eza» eta «irisgarritasun unibertsala» bermatzeko, eta, beraz, araudia praktikara eramateko deia egin diete hautetsiei. Ez hori bakarrik: galdegin diete azaldu dezaten zergatik ez den betetzen legedia. Dokumentu batean jaso dituzte alderdiei egindako eskariak. Hamaika horma eraitsi behar dituzte egunero desgaitasunen bat dutenek, eta, gaur, komunikabideen aurrean aurkeztu duten agiri batean jaso dituzte horietako batzuk. Karmele Antxustegik, Arantxa Basagoitik eta Pedro Garcia del Pozok hitz egin dute dokumentua sinatu duten guztien izenean. Azaldu dutenez, agiriak elbarrien «begirada askotarikoak» islatzen ditu: «Batu gara esateko gutako denok ditugula hutsuneak, eta legeak ez betetzearen ondorioak guk eta gure sendiek pairatzen ditugula». Esplikatu dute beren burua baino ez dutela ordezkatzen, ez dutela hitz egiten elkarte baten izenean, eta ez doazela «inoren aurka», baizik «aukera berdintasunaren alde». «Pertsona itsuak gara, gorrak, mugikortasun murriztudunak, atzerapen kognitibodun edo autismodunak, eta maila guztietako laguntzaren beharra dugunak». Aniztasun horren barruan denek topatzen dituzte eguneroko bizitza garatzeko «zailtasunak». Hezkuntza sistemak, adibidez, ez die laguntzaile bat jartzen ziklo guztietako ikasleei, eta maiz «eragotzi» egiten diete keinu interprete bat behar duten ikasleei. Osasun arloan ere traba ugari aurkitzen dituzte. Mediku kontsultetan eta osasun zentroetan irisgarritasun neurririk ez da ezartzen, eta askotan osasun arretarik gabe geratzen direla salatu dute. Are, ohartarazi dute gaixotasun kronikoak eta ezgaitasun handiak dituztenak tratamendurik gabe geratzen direla . Salatu dute, halaber, «ikusezina» dela andre elbarriek jasaten duten indarkeria matxista, eta «intimitaterik eza», gorputzei eta gorputz funtzioei buruzko «etengabeko iruzkinak» eta «gizatasunik gabeko» tratua pairatzen dituztela. Era berean, salatu dute ez dela betetzen irisgarritasunari lotutako araudia. Azaldu dute «debekatua» dutela eraikinetara eta dendetara sartzea, «mugatua» dutela kaleko garapen «autonomoa» eta garraio publikorako sarbidea, eta adimen desgaitasunen bat dutenei «ulertezin» egiten zaizkiela ingurune anitz. Behar handiak dituzten seme-alabei arreta emateko orduan, berriz, laguntza urria duten gurasoen egoera kezkagarriaren berri eman dute: «Batez ere amek prekaritate ekonomiko handia dute, eta, praktikan, soilik zaintzara emanak daude». Etxetik kanpo bizitza proiektu bat abiatu nahi dutenentzat, bestalde, zahar etxeak dira aukera bakarra, salatu dutenez.

Dokumentuan, azpimarratu dute elbarrien eguneroko errealitate hori kudeatzea dagokiela alderdi politikoei: «Arreta ematea ez da aukera bat, baizik gure bizitza konplexuek dituzten erronkez arduratzeko aukera bakarra». Alderdiei eskatu diete «aitzakiarik» ez bilatzeko, eta euren «lehentasunen» artean ezartzeko desgaitasunen bat dutenen eskubideak bermatzea.


Summary: Tubacexek azken hamalau urteetako emaitzarik onena lortu zuen iaz. 2021eko fakturazioa bikoiztu zuen iaz, eta 20,2 milioi euroko irabazi garbia lortu. 47 milioi murriztu zuen zorra, eta 280 milioikoa da egun.

«2022. urtea garrantzitsua izan zen Tubacexentzat, urte oso ona bat». Jesus Esmoris Tubacexeko kontseilari delegatuak ezin izan du bere baikortasuna ezkutatu iazko datuen berri emateko antolaturiko agerraldian. Izan ere, enpresak emaniko kalkuluen arabera, 2022ko datuak azken hamalau urteetako onenak izan dira. Altzairuzko hodiak ekoizten dituen enpresa horrek 714 milioi euroko fakturazioa izan zuen, 2021ekoa halako bi, eta 20,2 milioi euroko irabazi garbia lortu zuen. Horien %40 akziodunen artean banatuko dituzte: 8,1 milioi euro. Ekainean bi urte beteko dira Tubacexek Araban dituen plantetako erregulazio espedienteen inguruko epaiketak egin zirenetik. Enpresako abokatuak panorama oso beltza deskribatu zuen EAEko Auzitegi Nagusiko areto nagusian, epe motzerakoa bereziki. Errealitateak eta merkatuak, baina, oso leku txarrean utzi dute abokatu hura, edo agian beste motibazio batzuk zituen. Baina harrezkeroztik izandako bilakaera ikusgarria izan da. Konpainiak gorako bidea hasi zuen 2021eko hirugarren hiruhilekoan, eta zazpi hiruhilekotan etengabe hazi da aurtengo martxora arte. Are gehiago, enpresak uste du hazten jarraituko duela 2023a amaitu arte behintzat.

Esmorisek azaldu du iazkoa urte oso zaila izan dela enpresarentzat, Ukrainako gerraren eta energia kostuen eraginez. Hala ere, fakturazioa historikoa izan zen, eta iragarri du hobetu egingo dutela aurten. Emaitzei dagokienez, 92 milioi euroko EBITDA lortu zuen, eta zerga 49 milioi eurotan murriztu zuen. Gaur egun, Tubacexek 280 milioi euroko zerga du. Eskari poltsa handiak, baina, lasaitasuna ematen dio taldeari, 1.650 milioi eurokoa baita. Are gehiago, 380 milioi euro ditu amaituta eta amaitzear diren hodietan; alegia, taldeak lan karga handia du. Kontseilariak esan du aurten iazko fakturazioa hobetuko dutela, eta 1.000 milioi eurora iristea espero dutela 2025erako.

Akziodunek ere sumatuko dute urte ona —gaur egin dute ohiko biltzarra—, irabazien %40 haien artean banatuko dituzte eta. Gaur egun, akzioek 2,5 euro balio dute, eta administrazio kontseiluaren helburua 3,77 euroko baliora iristea da. Iaz %33ko balio igoera izan zuten, eta aurtengo lehen hiruhilekoan, %27koa. Izan ere, aurten ere ondo doazkio gauzak Tubacexi. 232 milioi euro fakturatu ditu lehen hiru hilabeteetan, iazko epe berean baino %47 gehiago. Esmorisek iragarri du bigarren hiruhilekoa hobea izango dela eta urte amaierara arte hor eutsiko diotela.

Inbertsioa Asian eta AEBn

2014an, Tubacexek bere eskaintza dibertsifikatzearen aldeko hautua egin zuen, balio erantsi handiagoko produktuak bilatuz. Esorisen ustez, oraingo datu onak erabaki haren emaitza dira. Gaur egungo datuen arabera, ekoizpenaren %17 gas horniketara doa, eta %14 petroliora. Proportzio hori mantentzea da asmoa, baina gasak pisu handiagoa izan dezala. «Urte askotarako trantsizio energia bat dugu hor», zehaztu du. Ekoizpenaren %44 industriara doa, %10 merkatu berrietara: hidrogenoa, CO2-aren harrapaketa... eta %7 energia nuklearrera —72 hazbeteko hodiak—.

«Merkatu berrietarako bi aleazio mota garatu ditugu. AEBetatik CO2 harrapaketarekin harremana duten eskaera asko jasotzen ari gara, han diru laguntza asko eman baitituzte. Hidrogenoari dagokionez, orain azpiegiturak diseinatzen ari dira, eta ondo kokatuta daude. Munduan gutxik egin ditzakete hidrogenoaren korrosioa jasan eta zero azpiko 300 graduko tenperaturari eusteko moduko tutuak», azaldu du Esmorisek, harro. Era berean, zintzo gehitu du balio erantsi apaleko produktuen ekoizpena India eta Thailandiako plantetara bideratu dutela eta horrek eragina izan duela emaitza onetan.

Tubacexek ekoizpen planta bat ireki zuen iaz Guyanan, beste bat Kazakhstanen, eta beste bat Brasilen, eta argi du epe motzean AEBetara eta Asiara bideratuko dituela inbertsio nagusiak. «Gu hornitzaileak gara: gure bezeroak joaten diren tokietara joango gara». Esmorisek azaldu du herrialde horietan ez dutela nozitu energiaren garestitze izugarririk, ezta haien bezeroek ere. «Europan lehiakortasuna galtzen ari gara. Trantsizio energetikoak diru asko behar du, eta aurkakoa dioena gezurretan ari da. Munduan enpresak erakartzeko politika oldarkorragoak dituzten herrialdeak daude, eta gure bezeroak han inbertitzen badu, gu atzetik goaz».

Euskal Herriko plantak

Araban TTI eta Aceralava plantak ditu enpresak. Zein da haien egoera orain? Taldearen fakturazio osoaren %60 inguruk ez du inolako harremanik haiekin. Duela gutxi arte, ekoizpen osoa multinazionaleko beste planta batzuetara bideratzen zuten; gaur egun, berriz, %35 kanpoan saltzen dute, eta asmoa da urte gutxian kopuru hori %50era handitzea. Esmorisek beste behin esan du beharrezkoa dela lantaldea berregituratzea.


Summary: Astebetean hamabost lagun hil dira Hegoafrikan koleragatik. Ia ehun lagun erietxera eraman dituzte, artatuak izan daitezen. Arduragabekeriaz jokatzea egotzi diote herritarrek gobernuari, ura garbitzeko borondaterik ez izategatik.

Koleraren oldarraldia gogor ari da jotzen Hegoafrikako Gauteng eskualdea, herrialdeko probintziarik populatuena. Izan ere, Gautengeko osasun sailak iragan igandean kolera agerraldi baten berri eman zuen Hammanskraalen (Tshwane), Pretoria hiriburu administratibotik 50 bat kilometrora, eta gutxienez hamabost pertsona hil dira izurriagatik aste honetan, hiriko gobernuak emandako azken datuen arabera. Hildakoez gain, ia ehun lagun erietxera eraman dituzte artatzera, eta iturriko ura ez edateko eskatu diete biztanleei. Herritar gehienek, ordea, ur hornidura falta dute etxeetan.

Orotara, 41 kasu atzeman dituzte dagoeneko herrialde osoan; horietatik 34 Gautengen, sei Free Staten eta bat Limpopon, Osasun saileko bozeramaile baten arabera. Hori bai, erantsi du Free State eskualdean identifikatutako kasua ez dagoela gainerakoekin lotuta.

Gautengeko biztanle askok gobernuari leporatu diote ur edangarriaren eta etxeko beste erabilera batzuetarako faltaren errua. Hammanskraalen, herritar batek Al-Jazeera hedabideari azaldu dio ez dela oroitzen hirian iturriko ura kontsumorako «egokia» zen garairik. «Mundu guztiak du ur garbia izateko eskubidea». Herritar horren esanetan, 53 urteko bere lehengusu bat koleragatik gaixotu eta astebetera hil zen. «Iturriko ura marroia da, eta zikina dago», esan dio beste herritar batek Ekialde Hurbileko komunikabide horri. «Arduragabekeriaz» jokatzea ere egotzi diete agintariei, ura garbitzeko borondaterik ez izategatik.

Udalak, berriz, kaleratutako ohar batean adierazi du Hammanskraalgo ura ez dela edangarria. Arazo horri aurre egiteko, hiria ur kamioiak erabiltzen ari da azken egunotan herritarrei ura eramateko. «Tshwaneko uraren auzia arazo bat izaten ari da azken urteetan», aitortu du Ur eta Saneamendu ministrorde David Mahlobok hedabideen aurrean egindako agerraldi batean.

Kolerak beherakoa, goragalea eta ahulezia eragin ditzake, besteak beste, eta, batez ere, kutsatutako jakien edota uraren bidez hedatzen da. Hegoafrikan otsailean atzeman zituzten aurtengo lehen bi kolera kasuak. Bestalde, Mozambike eta Malawi dira izurriak aurten gehien jo dituen Afrikako herrialdeak, Nazio Batuen Erakundearen arabera.

Goranzko joera

Unicefek berak ohartarazi du azkenaldian mundu osoan izan diren kolera agerraldien «tamaina» inoiz ez bezalakoa dela. Hori nabarmendu zuen Haurren Laguntzarako Nazio Batuen Funtseko Osasun Larrialdien zuzendari Jerome Pfaffmanek, lehengo astean. Izan ere, aurten 23 herrialdek jakinarazi dute agerraldiak izan direla, eta, Unicefeko buruzagiaren esanetan, beste 22 horiek nozitzeko arriskuan daude.

Azkeneko hamarkadan, modu esanguratsuan jaitsi dira kolera agerraldiak, baina Unicefek azpimarratu du 2021ean irauli egin zela joera hori.


Summary: Energia merkatzeko laguntzak kentzeko eskatu du Bruselak. Europako Batzordeak nahi du estatu kideek aldi berean zorra murrizteari ekitea eta inbertsioei eustea.

Pandemia amaituta, hari aurre egiteko egindako ezohiko gastuak eta ahaleginak alde batera uzteko garaia dela uste du Europako Batzordeak. Datorren urtera arte ez da indarrean jarriko Europako Batasuneko Egonkortasun Itun berritua, baina gerrikoa estutzen hasteko garaia iritsi dela ziurtatu du Bruselak. «Ezkontza zaila» dela onartu du Paolo Gentiloni Ekonomia komisarioak: «baina horixe behar dugu», erantsi du.

Argi du gerrikoa non estutu behar den: energia garestiari aurre egiteko herritarrei eta enpresei laguntzeko neurriak bertan behera geratzen hasteko eskatu die EBko gobernuei, argudiatuta Ukrainaren inbasioaren aurreko mailara itzuli dela energia. Hori bai, ontzat jo du behar handiak dituzten sektore jakin batzuk laguntzea.

Euskal Herriari dagokionez, desagertu ziren erregaia erosteko Espainiako eta Frantziako gobernuek emandako laguntzak. Hego Euskal Herrian, garraiolariek, nekazariek eta arrantzaleek eusten diote deskontu publikoari: 20 zentimokoa izan zen urtarriletik martxora, eta hamar zentimokoa orduz gero. Ipar Euskal Herrian ere urtearekin batera amaitu zen laguntza, baina lanera joateko ibilgailu partikularra erabiltzen dutenek ehun euroko laguntza eskatu ahal izan dute.

Argindarra merkatzeko neurriak

Indarrean jarraitzen dute, berriz, argindarraren faktura arindu duten neurriek. Espainiako Gobernuak 2021eko udan jaitsi zuen argindarraren BEZa, %21etik %10era, gasa garestitzearen ondorioz asko garestitu zenean. Iazko ekainean, berriz, %5era apaldu zuen. Horrekin batera, etenda dago konpainia elektrikoek ordaintzen duten argindar sorkuntzaren %7ko zerga, eta %5,11tik %0,5era igaro da kontsumitzaileek pagatu behar duten zerga berezia. Azken neurri hori gutxienez abenduaren 31 arte luzatu du Madrilek. Bonu sozialaren deskontua %25etik %65era igaro da.

Ipar Euskal Herrian, berriz, argindarraren kostua gehienez %4 emendatzea baimendu zuen iaz Frantziako Gobernuak, eta gehienez %15 aurten.


Summary: Senpereko jabetza bat 1,3 milioi euroan jarri dute salgai, eta herritarrek espekulazioa salatu dute. Saferrek estimatu baino hiru aldiz garestiago dago jabetza salgai. Herritarrek, botere publikoen ezaxolakeria salatu, eta natura defendatzeko deia egin dute.

Senpereko (Lapurdi) eta inguruetako herritar kolektiboak elkarretaratzea antolatu du gaur etxe baten salmenta espekulatiboa salatzeko. Senperen da etxea, eta 1,3 milioi euroan dago salgai. Herritarrek kezka adierazi dute laborantza eta naturagunearekiko «interes pribatu espekulatiboek» ukaiten ahalko lituzketen interesez. Botere publikoen «ezaxolakeria» ere salatu dute.

Salmentan sartzen dira: etxebizitza bat, 7 hektareako laborantza lur bat, 2 hektareako urmael bat eta oihan eremu zabal bat. Guztira jabetzak 50 hektarea baino gehiago dituela azaldu dute kolektiboko kideek. Saferrek estimatu baino hiru aldiz garestiago dago salgai, 1,3 milioi euroan. Ekainaren 5era arte du egiturak jabetza erosi nahi duen adierazteko. Alta, kolektiboaren arabera «begi bistakoa» da Saferrek erosketari uko eginen diola, prezio horretan erostea «bere printzipioen kontrakoa baita».

Jabetza hori laborantzara bideratuko denik ez dute uste. Izan ere, herritarren arabera, nahiz eta gaur egun laborantzarako lur eta naturagune izendatuak diren, ezerk ezin du ziurtatu hemendik 10 urtera han eraikitzeko baimena emango ez dutenik: «Ez dezagula geure burua engaina: prezio horretan, ez dira izango lurrak laborantzara bideratuko dituzten erosleak, baizik lur espekulatzaileak».

Kezka adierazi dute gaur egungo «krisi sozial» eta «ekologikoaren» inguruan, eta, «ondasun natural amankomun hori defendatzeko deia» egin dute. Bide beretik, botere publikoen «ezaxolakeria» salatu dute; besteak beste, salmenta honen aurrean Senpereko Herriko Etxea eta Euskal Hirigune Elkargoa posizionatu ez izana. Botere publikoen erantzukizuna ekarri dute gogora, eta, «lurrak bere bokazio naturala atxiki dezan», salmenta ezeztatzeko eskatu diete.


Summary: Elkarrekin Podemosek lan erreformaren balioan egin du azpimarra. Yolanda Diazek Elkarrekin Podemosen hautagaitzak babestu ditu Donostian. Lan ministroak «luzerako begirada» bat defendatu du.

Ahal Dugu-ren eta espektro politiko bereko gainerako taldeen lorpenetako bat izan da Hego Euskal Herrian udal eta foru bozetara boto paper berean aurkeztea, EP Elkarrekin Podemos izenpean. Horrek lanak erraztu dizkio Espainiako ezkerreko taldeen gidaritza hartu nahi duenari, Yolanda Diaz Lan ministroari. Ahal Dugu-ko, Ezker Anitza-IUko, Equoko eta Aliantza Berdeko kideen begiradapean hartu du hitza Tabakaleran egindako ekitaldian. «Ohore bat da Euskadiko hauteskunde kanpainan lagundu ahal izatea».

Taula gainean, Sumarreko buruak beste bost emakume izan ditu alboan; tartean, Ahal Dugu-ko koordinatzaile nagusi Pilar Garrido, EPren Gipuzkoako ahaldungai Miren Etxebeste eta Eusko Legebiltzarreko eledun Miren Gorrotxategi. Hirurek adierazi diote esker ona Diazi, eta hirurek azpimarratu dute ekitaldiko gai nagusi bilakatu dena: iazko lan erreforma.

Izan ere, Lan ministroak arlo ekonomikoan egin du indar: pandemia garaiko aldi baterako enplegu erregulazioko espedienteak, gutxieneko soldataren igoera eta lan erreforma. EH Bilduri eta, batez ere, EAJri leporatu die ez dela «defendagarria» azken horren kontra egin izana, eta argudiatu du haren eraginez Araba, Bizkai eta Gipuzkoako behin-behinekotasun tasa Europako batez bestekoaren azpitik kokatu dela.

Arlo ekonomikoa alde batera utzita, «luzerako begirada» bat defendatu du Diazek. Garridoren esanetan, berriz, begiradak «zabala» eta «irekia» ere izan behar du. Hark Bernardo Atxaga idazle eta Sumarreko Kultura koordinatzailearen hitzak bere egin ditu behar hori zehazteko: «Euskal errealitateari begirada berri batekin eta begirada sortzailearekin begiratu behar zaio; guztiok lehen mailako herritarrak izango garen Euskal Hiriaren alde borrokatu behar dugu».

Horrek «aldaketa bat» eskatzen du, Gorrotxategiren hitzetan; EAJ gobernuetatik kenduko duen «aldaketa positibo bat»: «Gaur egun gobernatzen gaituztenak adituak dira zaborra opari paperean saltzen. Interes gatazkak, ate birakariak... Hori aldatu egin behar da». Are gehiago, mugimendu hori «ezker eraldatzailearen» gidaritzapean egin beharra adierazi du.

Hizkuntza eskakizunak

Hautagaia bera izaki, Etxebesteren hitzaldia udal eta aldundietan hartu beharreko neurrietan zentratu da, eta bi alor azpimarratu ditu: berdintasuna eta euskara. Lehenari dagokionez, zaintza eredu berri baten aldeko apustua babestu du, eta esan du «feminismoaren eskutik» egingo dela, «eredu merkantilista» baztertuta.

Politika linguistikoak hizpide, Etxebestek «hizkuntza eskakizunetan oinarritutako» eredua gainditzeko eskatu du: «Hizkuntza eskakizunek gauza positibo asko ekarri dituzte, baina baita zuzendu beharreko nahi gabeko ondorioak ere, gizarte desberdintasunik sor ez dezaten».


Summary: Ultzama, Anue eta Odietako zenbait eremu «premiaz» desjabetuko dituzte, edateko uraren horniketa hobetzeko. Herri batzuetan ur horniketaren sarea hobetzea planteatzen dute, eta bertze batzuetan biltegiak berritzea

Iraizozko (Ultzama, Nafarroa), Leazkueko, Burutaingo (Anue, Nafarroa) eta Gelbentzuko (Odieta, Nafarroa) edateko uraren horniketa hobetzeko obrak egiten dabiltza. Nafarroako Gobernuak gaur adierazi du lan horiek «bizkortzeko» zenbait lur «premiaz» desjabetu behar direla.

Ultzanueta Zerbitzuen Mankomunitatea da Ultzamako, Anueko eta Odietako udalei ur zerbitzua eskaintzen diena. Mankomunitate horrek joan den urtearen bukaeran onartu zituen obra proiektu guztiak eta desjabetzeak «premiaz» egiteko Nafarroako Gobernuari eginiko adierazpenak.

Iraizotzen eta bertako urbanizazioan horniketa sarea berritu nahi dute. Izan ere, herriko iturrietatik kontsumitzen dute ura, eta biltegia dagoen lekutik ura erabiltzen den lekua bitarte berritze lanak egiten badira, «aldian aldiko eskasia ekidinen da, eta kontsumitzen den uraren kalitatea hobetuko da». Leazkuen ere herriko iturriak darabiltzate, eta obrek «uraren erregulartasuna eta osasungarritasuna» hobetuko dute.

Gelbentzun, ordea, edateko ura erregulatuko duen biltegi berri bat eginen dute. Izan ere, egun duten ur zerbitzuak «osasungarritasun eta kantitate arazoak ditu». Beraz, obrak «lehenbailehen» hasteko eskatzen dute. Burutainen ere antzeko lanak egitea planteatzen dute. «Herritarren kontsumoari erantzuteko beste» ur izateko.


Summary: ELAk eta LABek bertan behera utzi dute justizia arloko greba. Ontzat eman dute Eusko Jaurlaritzarekin lortutako akordioa

ELAk eta LABek batzarrak egin dituzte justizia administrazioko langileekin Araba, Bizkaian eta Gipuzkoan, Eusko Jaurlaritzarekin lortu duten akordioaren xehetasunak azaltzeko, eta batzar horietan akordioa berretsi dutenez, bertan behera utziko dituzte greba mugagaberako deialdia eta Bilbon egitekoa zen manifestazioa.

Lortutako akordioaren arabera, lan baldintzak administrazio orokorreko gainontzeko langileek dituztenekin parekatuko dira, eta soldatak %13 igoko dira. Igoera horren erdia akordioa sinatzeaz batera gauzatuko da, eta beste erdia datorren urtarrilaren 1ean. Genero indarkeriaz arduratzen diren epaitegietako langileentzako sari osagarri bat ere lortu dute: hori zen bi sindikatuen eskaera nagusietako bat. Ibilbide profesionalari dagokion sari osagarria, berriz, aurrerago negoziatuko dute.

ELAko Josu Simalek esan duenez, akordioa «oso ona» da, eta langile gehienen itxaropenak gainditzen ditu. «Edonola ere, argi utzi behar da hau borrokaren ondorio dela», zehaztu du. «Grebarik egon ez balitz, Jaurlaritzak jarraituko zukeen lan baldintzak administrazioko gainerako langileenekin parekatu gabe».

CCOOk grebari eutsiko dio

Justizia arloko gainerako sindikatuak ere, hots, CCOO, UGT, CSIF eta STAJ, greban daude, baina haien deialdia Espainia mailakoa da, eta Espainiako Justizia Ministerioa interpelatzen dute. CCOOk jadanik iragarri du greba deialdiari eutsiko diola.

CCOOko Justizia arloko Javier Zamorak salatu du Jaurlaritzak ELA eta LAB baino ez dituela aintzat hartu negoziazioetan: «Behin baino gehiagotan esan dute bazutela ordezkaritza sindikalaren parte batekin akordioa lortzeko aukera, gainerakoak baztertuz». Halaber, salatu du akordioari buruzko xehetasunik ez dietela eman.

«Guk greban jarraituko dugu onuragarria izango den akordio bat lortu arte kolektibo osoarentzat, Euskadikoa barne», azaldu du Zamorak.


Summary: Segurtasuna: kale arriskutsua ezkerreko sektoreentzat. Segurtasun eza hedatzen duten eskuineko diskurtsoak eta askatasuna izan dute hizpide Galde aldizkariak Donostiako San Telmon antolatutako mahainguruan.

Hiri eta herrietako segurtasuna. Hori da hauteskundeen aurreko kanpainak izan duen zutabeetako bat. Ez da kasualitatea; izan ere, azken ikerketen arabera, segurtasun ezaren sentipena gora doa herritarren artean, eta geroz eta arrabots handiagoa hartzen dute hedabideetan ere lapurretez edo bortizkeriaz diharduten albisteek. Baina zenbat dauka errealitatetik segurtasun ezaren sentipenak? Eta zein da ustezko segurtasun batengatik ordaindu beharreko prezioa? Zein da ezkerrak hartu beharreko norabidea arlo horretan? Galdera horiek erantzuten saiatu ziren, besteak beste, asteartean Galde aldizkariak Donostiako San Telmo museoan antolatutako mahai inguruan.

Disziplina ezberdinetan adituak diren hiru emakume aritu ziren gaiaren bueltan: Arantxa Tirado politologoa, Nazioarteko Harremanetako doktorea Bartzelonako Unibertsitate Autonomoan (UAB); Miren Ortubai abokatu eta kriminologoa, Zigor Zuzenbideko doktorea EHUn; eta Amaia Gonzalez soziologoa, gizarte-ikertzailea eta militante feminista. Imanol Zubero soziologian doktorea eta EHUko irakaslea aritu zen moderatzaile lanetan.

Hiru hizlariek Galde aldizkariko azken zenbakian idatzi dute, hain zuzen, segurtasunaren inguruan. Bere artikulua zein posiziotik idatzi duen argitu nahi izan zuen Tiradok hasieratik: «Posizio militante batetik osatu dut testua. Ni langile klasearen parte naiz, eta, horrenbestez, eskuinak nire klasea kriminalizatzeko erabiltzen dituen segurtasunaren inguruko diskurtsoek kezkatzen ninduten». Izan ere, ohartarazi zuen segurtasunaren inguruko eztabaida «erabiltzen» ari dela eskuina: «hori argi ikusi da hauteskunde kanpainan». Salatu zuen medioek «langile klasea kriminalizatzen dituzten diskurtsoak» zabaltzen dituztela: «Arazoari gehiegizko garrantzia ematen zaio, eta langile klasearen zati bati barruan gelditzen zaio mezu hori». Gainera, azaldu zuen ezkerra ez dagoela «presente» eztabaida horretan, eta hiru joera izan ohi dituela: beste alde batera begiratu, «paternalismoarekin» jokatu, edo pertsona jakin batzuk diskriminatzen dituzten diskurtso horiek bere egin, horiek bizi dituzten «egiturazko arazoak» kontuan hartu gabe.

Ortubaik, ordea, bere hitz hartzea bineta bat ageri zuen kartel bat erakutsiz hasi zuen. Polizia bat ageri zen marrazkian; «zure segurtasunaren mesedetan, jarraitu ezazu beldurtuta» zioen agenteak. «Arriskua migratzaile txiroarekin identifikatzen da, eta ulertzen da sistema penalak konponduko duela arrisku hori», azaldu zuen abokatuak. Soilik baietz da baietz legearen azterketa sakona egin du Ortubaik, eta emakumeen segurtasuna aipatu zuen, udan goia jo zuen ziztaden fenomenoa adibidetzat jarrita: «Ez da egiaztatu oraindik fenomenoaren dimentsio erreala, baina, hala ere, balio izan du kaleetan polizia eta kamera gehiago jartzeko; funtsean, kontrol gehiago ezartzeko».

Zuzenbide penalak segurtasuna ezartzeko dauzkan tresnen inguruan ere aritu zen, eta adierazi zuen sistema penalaren eta emakumeen interesak ez datozela bat: «Sistemari gertakariak nola gertatu diren frogatzea interesatzen zaio, ez emakumeek bizi duten esperientzia». Hala ere, argitu zuen «indarkeria» ez dela emakumeen «arazo nagusia»: «Arazoaren sintoma latzena da, baina arazoa bera desberdintasuna da». Bide horretatik, azaldu zuen «gizonezko gazteak» direla, datuen arabera, kalean indarkeria gehien jasaten dutenak—emakumeei egindako eraso gehienak esfera pribatuan izaten direlako—baina, aldiz, emakumeak direla beldur gehien diotenak espazio publikoan gerta daitekeenari. Berriro erakutsi zuen afixa: «zure segurtasunaren mesedetan, jarraitu ezazu beldurtuta». Gonzalezek, ordea, azpimarratu zuen emakumeek jasandako eraso gehienak etxeko eremuan gertatzen direla, eta kolektibo feministek segurtasuna bermatzeko jada proposamen ugari egin dituztela adierazi zuen: «Instituzio publikoak dira esaten diogunari kasurik ez egitea erabaki dutenak». Besteak beste, adierazi zuen festa giroan jartzen diren puntu moreak ez direla nahikoa: «Auzo bakoitzean finkoak izango diren puntuak behar ditugu, eta bertan egongo diren langileek genero indarkerian formakuntza izatea ezinbestekoa izango da, gainera». Izan ere, kritikatu zuen gaur egun beraien etxean indarkeria bizi duten emakumeek ez daukatela bertatik irtetzeko baliabiderik: «Eusko Jaurlaritzak, gehienez, itxaron zerrenda amaigabe batean sartzen ditu».

«Emakumeak erabiltzen dira askotan diskurtso punitibistak justifikatzeko, andreei beraiei galdetu ere egin gabe», gehitu zuen Zuberok. Azken galdera bota zien gero hizlariei: «Posible da segurtasunaren inguruan hitz egitea eskuinaren diskurtsoetan erori gabe?». Tiradok erantzun zion galderari: «Segurtasunaren kontzeptua irauli behar dugu. Eskuinak sinestarazi digu arriskutsua diruzorroa lapurtzen digun migrante txiroa dela, eta ez langile klasea arpilatzen duen enpresari handia». Guztiek baiezko keinua egin zuten buruarekin.


Summary: Ikerketa batek erakutsi du segurtasuna ez dagoela «bermaturik» Esan. Urtegiaren eskuin hegalak «ez du egonkortasunik», Ingeotyc enpresako geologoen ustez. Espainiako Gobernuaren txosten bat hartu dute oinarritzat azterketa sakona egiteko. «Ur maila ez aldatzeko» gomendatu dute.

«Esako urtegiaren eskuin hegalaren egonkortasuna ez dago bermaturik, eta, ondorioz, urtegiaren segurtasuna ere ez, ezta lurrikararik gabeko agertoki batean ere». Ingeotyc enpresako Valentin Ibarra Lozano eta Tomas Morales Juberias geologoen txosten zabal baten ondorio nagusia da hori. Zangozako Udalak (Nafarroa) eskatuta egin dute azterketa luze-sakona, betiere Espainiako Trantsizio Ekologikoaren Ministerioak 2021eko apirilean emandako irizpena oinarritzat hartuta. Geologo horiek urtegiaren arlo guztiak aintzat hartuta gomendatu dute azpiegitura hori urez ez betetzeko: geologia, klimatologia, lurrikarak, geoteknika, geomorfologia, auskultazio teknologiak...

Esako eskuin hegalean dauden mugimenduak aztertzeko eta urtegia egonkortzeko lanen emaitzen inguruko txostena 2021eko apirilean plazaratu zuen Espainiako Gobernuak, eta, bertan jasotako informazioari jarraiki, Lozano eta Morales geologoek garbi esan dute ez dela «egokia» urtegiaren «ur kantitatea aldatzea», eta, ondorioz, gomendatu dute Esako urtegiaren «handitze eremua betetzen ez hastea». Horretarako, eskuin hegalean dauden «mugimenduei» erreparatu diete, baita urtegiaren egoeraren «auskultazio sistemaren mugei» ere. Txostenean jasotakoaren arabera, «ziurgabetasun handiak daude hegalaren dinamikaren inguruan, eta baita lurrikaren edota beste aurkako gertaera batzuen ondorioei aurre egiteko segurtasun tarteen inguruan» ere.

Esako urtegia eraiki zutenetik (1928-1933) eta hura bete eta hustu zutenetik —1960an inauguratu zuten—, egonkortasun arazoak egon dira, batez ere azpiegituraren eskuin hegalean. 2013ko otsailean eurite handiak izan ziren, eta horiek bi luizi handi eragin zituzten hegal horren eremuan. Gertaera hark ez zuen gerarazi Esako urtegia handitzeko proiektua, nahiz eta aditu ugarik alarma piztu duten, urtegian balizko hondamendi batek ondorio izugarriak izango lituzkeelako Zangozako eremuan.

Egoera aldekoena, orain

446,86 hektometro kubikoko gaitasuna dauka Esak, baina hura zabaltzeak 1.525 hektometro kubikora eramango luke. 4.084 hektareako azalera hartuko luke urak, betiere Bardeako eremuko landaketak ureztatu ahal izateko. Aragoiko (Espainia) Cinco Villas eremuan ere ura jasoko lukete, Aragoi ibaia baliatuz betetzen den urtegiaren zabaltzeari esker.

Esa-Bardeako ubidea baliatzen du bere landaketak ureztatzeko Bardeako erabiltzaileen komunitateak. Baina Aragoik ere interes handia dauka urtegia handitzeko, hari esker lortzen baitituzte hango nekazari askok ura; kalkulatu dute 81.000 hektarea ureztatzen dituztela 50 udalerritan. Izan ere, Esako ur gehiena Aragoirentzat da, eta ez Nafarroarentzat.

Orain, Ibarra eta Morales geologoen txostenak modu argian adierazi du Esako handitze eremua ez litzatekeela bete behar, segurtasun arrazoiak tarteko. Geologoek diote egungo egoera dela hemendik aurrera urtegiak izango duen egoerarik «aldekoena». Etorkizunean «ziurgabetasun handiak» izango direla aurreikusten dute, betiere aintzat hartuta eskuin hegalak nola erantzuten dien aurkako gertaerei. Jazoera horiek zerrendatu dituzte Ibarrak eta Moralesek: «Urtegia bete eta husteko prozesuak, eurite handiko sasoiak eta lurrikaren sekuentzia bat».

Espainiako Gobernuaren irizpen teknikoa aintzat hartuta, geologoen txostenak erakusten du Esako eskuin hegala «mugitu» egiten dela oraindik ere, 2021. urteko erregistroek jasotzen dutenez. Horiek dira administrazioak argitaratutako azkenak. Geologoek gogora ekarri dutenez, 2012-2013an hegalaren «haustura orokortua» izan zen, eta, hura egonkortzeko «egindako lanetatik harago», ziurtatu dute mugimenduak izan direla ordutik, «bai goialdean, bai urtegiaren eremuan».

Mugimenduen joera hori ez dela «gutxietsi» behar azpimarratu dute Ingeotyc enpresako geologoek, eta erregistro gaurkotuekin «kontrastatu» behar direla diote, mugimenduak «handiagoak» baitira 1999 eta 2011 bitarteko zikloan baino.

Gauzak horrela, nabarmendu dute eskuin hegala mugitzen ari dela «gertaera berezirik ez duen sasoi batean» ere; alegia, euriterik gabe eta lurrikararik gabe. Horrek erakusten du, haien arabera, hegala «ahul» dagoela oraindik ere, «nahiz eta zenbait obra egin diren». Azaldu dute urtegiaren handitze eremua urez betetzea eta hustea «egonkortasunik ezari» laguntzen dioten prozesuak direla, «baita lurrikararik gabeko egoera batean ere». Adierazi dute Esako eremu berria betetzeak, jakina, ur maila handituko lukeela, eta horrek urtegia «ezegonkortu» egingo lukeela.

Hori guztia kontuan hartuta, ur maila ez aldatzeko gomendioa egin dute txostenean, eta, beraz, Esako urtegiko handitze eremua ez betetzeko aholkatu dute, segurtasuna ez dagoelako bermaturik era horretan.


Tina Turner abeslaria hil da

Summary: Tina Turner abeslaria hil da. Rock-and-rollaren erregina «gaixotasun luze baten ondorioz» hil da, 83 urterekin.

50eko hamarkada amaiera aldera hasi zen Anna Mae Bullock Little Ann-ek oholtza gainean abesten, Kings of Rhythm taldean. Eta ez zen geratu mende erdiz baino gehiagoz. 1960an A Fool in Love abestiarekin aurkeztu zen Tina Turner gisa, Ike & Tina Turner bikotearen lehen abestian —bere gizona izan zen Ike Turner—, eta jakina da hortik aurrera izan zuen ibilbidea. Rock-and-rollaren erregina izan zena gaur zendu da, 83 urterekin. Kusnacht-eko bere etxean hil da, Suitzan, «gaixotasun luze baten ondorioz», bere ordezkariak jakinarazi duenez. «Munduak musikaren legenda bat eta jarraitu beharreko eredua galdu ditu».

A Fool in Love hasiera besterik ez zen izan; River Deep – Mountain High, The Best eta What's Love Got To Do with It abesti ezagunak ere idatzi zituen Turnerrek. Hasi eta 54 urtera utzi zuen musika, 2013an. Denbora horretan guztian 22 album kaleratu zituen —estudioko hamabi, zuzeneko hiru eta zazpi bilduma—, 200 milioitik gora disko saldu zituen, eta 21 alditan Grammy sarietarako izendatu zuten; zortzi estatuatxo irabazi zituen.

Horietako bi lehenak 1985ean irabazi zituen, «musikara itzulera handia» eginda. Bata urteko albumik onenarengatik —aurreko urtean kaleratu zuen Private Dancer (1984)—; bestea, emakumezko R&B interpretazio onenarena. Izan ere, urte batzuk lehenago banandu zen Ike & Tina Turner taldea; adiktua zen bere gizona, eta Tina eraso ostean dibortziatu egin ziren, 1978an. Album horretako abestiak dira Let's Stay Together, Better Be Good To Me, Private Dancer, I Can't Stand The Rain eta Show Some Respect, besteak beste. Bigarren hasiera modukoa izan zen. Ja bakarlari gisa, 1985ean egin zuen lehen bira munduan zehar.

Jarraian kaleratu zituen Break Every Rule (1986), Live in Europe (1988) eta Foreing affair (1989) diskoak. Azken horretakoa da The Best abestia, agian, Tina Turnerren ezagunenetarikoa. 1991 kaleratu zuen, hain zuzen, Simply The Best bilduma. 80ko eta 90eko hamarkadan beste hainbat mundu bira egin zituen. 1996an argitaratu zuen Wildest Dreams albuma.

2000. urtean, 70 urterekin, oholtzatik jaistea erabaki zuen Tina Turnerrek. Lau urte geroago, All the Best bilduma eman zuen, hamarkadetako lana jasoz. 2008an jaso zuen bere zortzigarren eta azken Grammy saria, lehen hura bezala, album onenagatik. Herbie Hancock-en River: The Joni Letters lanean parte hartu zuen Turnerrek. 2009an heldu zion berriro musikari: AEBetan eta Europan bira bat egin zuen. 2013an erabaki zuen behin betiko ibilbide oparoari amaiera ematea. Ordutik hona, Suitzan bizi zen.


Athletic, Kopako finaletik at

Summary: Athletic, Kopako finaletik at. Talde zuri-gorriari ia hasieratik jarri zaio maldan gora Real Madrilen aurkako neurketa. Iraia Iturregiren taldea ezinean aritu da aurkariaren ahalmen fisikoaren eta erritmoaren aurrean.

Athleticek hiru aldiz irabazi du liga. Aurten bete dira 20 urte lehen garaikurra altxatu zuenetik. Baina badu arantza bat Espainiako Koparekin. Bi aldiz iritsi da finalera, 2012an eta 2014an, baina txapeldunorde izan zen. Denboraldi honetan ere ezin izango du atera. Finalerdietan amaitu da zuri-gorrien bidea aurtengo txapelketan, 0-4 galdu baitu Real Madrilen aurka. Iraia Iturregiren taldea ezinean aritu da espainiarren joko bizi eta zuzenaren aurrean. Hala, amaitu da denboraldia Athleticentzat.

Berez du talde gaztea Athleticek. Bada, atzo are gehiago. Mariasun Quiñonesengandik harago, Iraia Iturregik aulkian utzi ditu eskarmentu gehien duten jokalariak: Nekane, Yulema Korres, Eunate eta Itxaso Uriarte, besteak beste. Hasieratik jokatu dute, berriz, Landaluzek, Maite Zubietak eta Amezagak. Beste berritasun bat Oihane Hernandezen kokapena izan da, atzean aritu beharrean zelai erdian aritu baita, Landaluzerekin batera, hegaletik sartu den Linda Caicedo geratzeko asmoz.

Real Madrilek bere lehen titulua nahi du, eta espero bezala estutuz ekin dio norgehiagokari. Zelai erditik aurrera dituen jokalarien ahalmen fisikoaren bidez partidari erritmo bizia jarri dio, eta baloia oso bizkor mugitu du. Espero zuten zuri-gorriek hori, eta, horri aurre egiteko, zelai erdian jokalari asko pilatu, eta lerroak batuta edukitzen ahalegindu dira. Denboraldiko azken txanpa honetan izandako sentipen onei segida eman nahi zieten. Ez da posible izan. Jokatzeko era horri eusteko, golik ez jasotzea behar zuen Iturregiren taldeak. Baina Real Madril 0-1 aurreratu da 6. minutuan; Weirek egin du gola. Mariasun Quiñones aurreratua zegoela ikusi, eta modu ikusgarrian loratu dio baloia. Ia segidan, Caidedok erremate bat bidali du zutoinera.

Athletic kontrakarrean ari zen. Real Madrilek atzean sartuta zeukan. Gainera, zuri-gorriek baloia zuten apurretan, baloia ateratzean ezin zuten gainditu aurkariak egindako presio estua. 20 minutu inguruan, espainiarrek erritmoa apaldu dute zertxobait, eta Iturregirenek arnasa apur bat hartu dute. Baloia izan dute, baina aukerarik sortu gabe. Gainera, Real Madrilek beste bi gol sartu ditu atsedenaldia baino lehen. Bat Maite Zubietak sartu du, bere atean, Tolettik punpa lasterrean egindako erremate baten ostean, eta bestea Atheneak, atzetik etorrita, Kathlenek egindako erdiraketa bat baliatuz. Lehen zatiak, gainera, izan du beste albiste txar bat zuri-gorrientzat. Izan ere, Valdezatek zelaia utzi behar izan du, belaunean min hartuta.

0-3koarekin, Athleticek maldan gora zuen kanporaketa, eta are gehiago zaildu zaio, bigarren zatiko lehen jokaldian Weirek laugarrena sartu duenean espainiarrentzat. Errenta hori baliatuz, Real Madrilek zertxobait lasaiago joka zezakeela pentsa zitekeen. Hala egin du. Baloi jabetza luzeen bidez, minutuak pasatzen utzi du. Athletic saiatu da gutxienez gol bat egiten, baina ez du lortu, apenas gerturatu baita Misa Rodriguezen atera. Iraia Iturregik aukera eman dio Nekane Diezi zelaian agurtzeko. 66. minutuan atera da, Ogizaren ordez. Aurrelariak erretiroa hartuko du, talde zuri-gorrian hamasei denboraldi jokatu ostean.


Summary: Aldi baterako 130 langile behin betiko kontratatzera behartu dute CAF. LAB sindikatuak jarritako salaketari arrazoia eman dio Lan Ikuskaritzak. Behin-behineko kontratuen «iruzurrezko erabilera» egitea egotzi diote CAFi.

Lan Ikuskaritzak aldi baterako kontratua zuten 130 langileri behin betiko kontratuak egitera behartu du CAF. LAB sindikatuak salatu zuen langile horien egoera ikuskaritzan, apirilaren 25ean, eta arrazoia eman diote.

LABen ustez, CAF ekoizpenaren baldintzapeko behin-behineko kontratuen «iruzurrezko erabilera» egiten ari zen, kontratu horiek «guztiz aurreikusi daitezkeen lanak» egiteko zirelako. Gehienez 90 eguneko kontratuak izan daitezke horiek, baina CAFek urtebeteko behin-behineko kontratuak egiten zituela nabarmendu du sindikatuak.

Sindikatuaren arabera, enpresako giza baliabideetako arduradunekin saiatu ziren egoera konpontzen, baina, LABen ustez, enpresa egoera konpontzera «ukatu» zenez, Lan Ikuskaritzara jotzea erabaki zuten. 130 langile horiez gain, sindikatuak dio CAFen zuzendaritzak finko egin beharko dituela gainerako kontratu irregularrak dituzten langileak.


Summary: Ertzainak Borrokan taldearen protestek Bilboko, Donostiako eta Gasteizko sarrerak blokeatu dituzte. Ertzaintzan ordezkaritza duten sindikatu guztiak atxiki dira grebara, ELA izan ezik.

Ertzaintzaren protestek ondorioak izan dituzte Bilboko, Donostiako eta Gasteizko errepideetan. 8:30ean hasi dira auto ilarak hiru hiriburuetan, eta 10:30ak arte iraun dute. Bilbon Erandioko Carrefour saltokitik eta Zorrozgoitiko aparkalekutik abiatu dira; Donostian, Añorgatik, Belartzatik eta Mercachinatik; eta Gasteizen, Mendizabalatik. Mobilizazioak egin dituzte Eusko Jaurlaritzako «Segurtasun Sailaren inposizioaren eta immobilismoaren kontra, hamar urte baino gehiago iraungita dauden Ertzaintzaren lan baldintzak ez dituelako negoziatu nahi».

Greba mugimenduari Ertzaintzan ordezkaritza duten sindikatu guztiak atxiki dira, ELA izan ezik. Herenegun bilera bat egin zuten sindikatu horiek, Ertzainak Borrokan taldeak eta bertze zenbait eragilek; bilera «oso positiboa» izan zela ondorioztatu zuten. Hala, adostu zuten «lan eginen dutela Ertzaintzaren kolektiboarentzako onuragarriak diren akordioak lortzeko».

Ertzaintzan ordezkaritza duen ELA sindikatuak, baina, ez du ikusten «egiazko» borondaterik Ertzaintzaren eredu sindikal «nagusia» aldatzeko, eta Segurtasun Sailarekin «benetan talka egiten» duen bertze eredu baten alde egiteko.

420 ibilgailu

Mobilizazioan 420 ibilgailu inguruk parte hartu dutela adierazi dute antolatzaileek. Hala ere, oraingoz ez dute datu ofizialik zabaldu. Ez da gisa horretako protesta bat egiten duten lehenbiziko aldia: 2015ean, Ertzaintzako sindikatuek deituta, auto ilarak antolatu zituzten Bilbon. Ehunka auto mugitzea lortu zuten, eta, Bilbo erdialdean ez ezik, A-8 autobidean ere pilatu ziren autoak. Helburua zen Eusko Jaurlaritzarekin negoziatu ahal izatea lan baldintzen hobekuntza.


Summary: Pentsiodunen martxak iritsi dira Gasteizera, 1.080 euroko pentsioa eskatzeko. Asteartean abiatu ziren oinez Bilbotik eta Bergaratik, eta atzo Aguraindik. Manifestazioa egin dute gaur guztiek batera.

Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak deituta (EHPM), Hego Euskal Herrian gutxieneko pentsioa 1.080 eurora iristeko eskatu dute ehunka lagunek oinezko martxen bitartez. Astearte eguerdian bi martxa abiatu ziren Gasteizera, Bilboko eta Bergarako (Gipuzkoa) udaletxeen paretik. Atzo, berriz, Aguraingo (Araba) taldea abiatu zen. Gaur iritsi dira Arabako hiriburura, eta manifestazioa egin dute guztiek batera.

Bidea oinez egiterik izan ez dutenak autobusez joan dira, manifestazioan parte hartzera. Gipuzkoatik, esaterako, sei autobus heldu dira. Gasteiz iparraldean elkartu dira denak, Zuberoa plazan, eta handik abiatu dira protestan Eusko Legebiltzarrera. Hiriaren erdigunera iristean sindikatuetako ordezkariak eta beste eragile batzuk ere batu dira protestara. Azkenean, jendetza batu da Plaza Berrian, eta ozen entzun da «pentsio duinak!» aldarria. Eusko Legebiltzarra inguratu ondoren heldu da manifestazioa amaiera puntura.

Martxen bitartez, euskal erakundeei eskatu nahi diete gutxieneko pentsioak 1.080 euroraino osatzeko. Halaber, nahi dute Espainiako Gorteetan ordezkaritza duten alderdiek pentsioen azken erreformaren lege proiektuaren eztabaida baliatzea erretiro adina berriro 65 urtean jartzeko, eta pentsioa osorik jasotzeko kotizatu beharreko urteak hamabostera jaisteko.

EHPMren arabera, erreformaren ondorioz gutxienez 743 euroko pentsioa jasoko du aurten ezkontidea ardurapean ez duen pentsiodunak, hamalau ordainsaritan. Azken erreformaren bitartez, 873 eurora igoko da 2027rako.


Alemania atzeraldi teknikoan dago

Summary: Alemania atzeraldi teknikoan dago. Euroguneko ekonomia handienaren BPGa uzkurtu egin da azken bi hiruhilekoetan, familien gastuen beherakadaren ondorioz.

Futboleko VAR epaile laguntzailearen modura, Destatis Alemaniako estatistika erakundeak zuzendu egin du duela aste batzuk emandako epaia: orduan esan zuen Alemaniak ozta-ozta egin ziola ihes atzeraldiari, 2022ko lehen hiruhilekoan %0,5 uzkurtu ondoren, 2023ko lehenengoan %0ra iritsi zelako. Datu gehiago pilatu eta aztertu ondoren, ordea, Alemania atzeraldi teknikoan dagoela ziurtatu du: aurtengo lehen hiruhilekoan %0,3 txikitu zen barne produktu gordina.

Atzeraldi teknikoa dago herrialde bati BPGa bi hiruhilekoan jarraian txikitzen bazaio.

Alemania eta Espainia dira, euroguneko kideen artean, 2019 amaierako BPGra iritsi ez diren bakarrak.

Destatisek azaldu duenez, kontsumo pribatuaren beherakada izan da Alemaniako ekonomia txikitu izanaren arrazoi nagusia. «Familiak gauzak erosteko uzkur aritu dira: gutxiago gastatu dute janarian eta edarian, jantzietan eta oinetakoetan, eta altzarietan». Halaber txikitu dira auto salmentak ere; besteak beste, auto elektrikoak eta hibrido entxufagarriak erosteko laguntzak apaldu direlako.

Alemaniako ekonomiaren beste indargune nagusiak, industriak, urteko lehen hiruhileko gorabeheratsua izan du. Destatisek azaldu du %2 hazi dela iazko azken hiruhilekoarekin alderatuta, baina gaineratu du martxoan eten egin dela hazkunde hori.

Kezka areagotu du atzo jakinarazitako datu batek: Alemaniak Txinara egiten dituen esportazioak %11,3 txikitu dira urteko lehen lau hilabeteetan. Neurri handi batean ustekabea da, espero baitzen Alemaniako industria esportatzaile indartsuak abantaila aterako ziola Txinak pandemiaren ondoren bere mugak zabaltzeari.

Jaitsieraren arrazoietako bat da apaltzen ari dela txinatarrek Alemaniako autoak erosteko duten grina. Gero eta gehiago, Txinako gidariak tokiko markak erosten ari dira, eta alde batera uzten ari dira atzerriko markak. Joera hori batez ere auto elektrikoetan ikus daiteke, Txinako autogileen eskaintza asko ugaritu baita, eta Europako lehiakideenak baino merkeagoak baitira.

Eurogune osoan ere bai?

Alemaniaren datuak ondorioa izan dezake eurogune osoan, eta Eurostat eraman dezake baieztatzera 2023ko lehen hiruhilekoan euroa duten herrialdeetako ekonomia ere txikitu egin zela. Izan ere, apirilaren amaieran aurreratu zuen %0,1 hazi zela, baina orduan kontatzen zuen Alemanian ez zela atzeraldirik izan. Alemaniak pisu handia du euroguneko ekonomian, %28tik gorakoa, eta haren gorabeherek eragin handia dute taldean.

Ekainaren 8an da Eurostat euroguneko BPGaren datu osatua ematekoa, eta agian berak ere esango du eurogunea atzeraldi teknikoan sartu zela urtearen hasieran, 2022ko azken hiruhilekoan %0,1 egin zuelako atzera.

Halakorik ez dago Euskal Herrian, nahiz eta Eustatek eta Nastatek oraindik berrikusi behar dituzten duela aste batzuk aurreratutako datuak. Haien arabera, Nafarroako BPGa %0,3 hazi zen urtarriletik martxora, eta Araba, Bizkai eta Gipuzkoakoa, berriz, %0,4.


Summary: Maurizia noiznahi indarrez hustua izateko arriskuan da. Uxerrak aktan jaso du Maurizia proiektuko kideek uko egin diotela okupatutako eraikinetik ateratzeari. Hemendik aurrera, prefetak indarrez kanporatzen ahal ditu.

Baionako Lesseps kaian eraikin bat okupatua duen Maurizia proiektua kanporatze arriskuan dago. Uxerra bertaratu da gaur arratsaldean, lehen kanporatze aginduarekin, eta okupatzaileei eskatu die beren baitarik ateratzeko eraikinetik. Maurizia proiektuko kideek aginduari uko egin diotela jaso du akta batean, eta prefetari helaraziko dio. Hark noiznahi erabaki dezake Maurizia indarrez kanporatzea.

Maurizia proiektua bultzatu dutenek joan den astean jakinarazi zuten Santa Ursula karrikako 16. zenbakian eraikin bat okupatu zutela. Ekintzaileen hitzetan, 2015etik hutsa da egoitza. EPFL Ipar Euskal Herriko Lurraren Erakunde Publikoak erosiak ditu lurrak, Euskal Hirigune Elkargoarentzat. Okupatzaileek adierazi dute alokairu kontratu bat egiteko asmoa dutela jabearekin, eremu horretarako instituzioek aurreikusia duten proiektua gauzatu bitartean eraikina erabiltzeko baimena izan dezaten. Izaera soziala eta kulturala izanen dituen proiektu bat aurkeztu dute. Baina ez EPFLek, ez Jean Rene Etxegarai Baionako auzapez eta Euskal Hirigune Elkargoko lehendakariak ez dute haiekin elkartu nahi izan.

Maurizia proiektuko kideen arabera, botere publikoek Plateau Urbain enpresarekin kontratua egin dute Lesseps kaian diren eraikin hutsak kudeatzeko. Kooperatiba horrek bitartekaritza lana egiten du eraikin hutsen jabeen eta «proiektu eramaileen» artean. Elkarteekin, start-up gisako enpresekin, ekonomia zirkularreko enpresekin eta artisauekin lan egin ohi du, metro karratuko alokairu bat emanez. «Metro karratua 13 eta 20 euro artean eskaintzen dute. Mauriziarentzat 15.000 euro lirateke hilabetean. Guk dohainik eskaintzen dugu lekua», salatu dute Maurizia proiektuko kideek. Plateau Urbain enpresako komunikazio baieztatu du botere publikoekin «kontratua sinatua edo sinatzekotan» direla, proiektua zer izanen den zehaztu gabe; «guretzat ere berria da».


Summary: Israelgo armadako hiru kide espetxeratu ditu auzitegi militarrak, palestinar batez abusatzeagatik. Berrogei eta hirurogei egun arteko kartzela zigorra ezarri die auzitegiak. Yesh Din GKEaren arabera, 2017 eta 2021 bitartean soldadu israeldarrek palestinarren aurka ustez egindako 1.260 delitu kasu egon ziren, 409 hilketa barne. Israelgo indarrek hamahiru palestinar zauritu dituzte Zisjordanian.

Israelgo auzitegi militarrak kartzelara bidali ditu armadako hiru kide, palestinar bati tratu txarrak emateagatik. Soldaduetako biri hirurogei eguneko espetxe zigorra ezarri die; hirugarrenari, berriz, berrogei egunekoa, bere agintea baliatuz palestinarraren bizitza «arriskuan» jartzeagatik. Guztiak kategoriaz jaitsi dituzte, eta zigor gehigarriak ezarri dizkiete prozedura judiziala oztopatzeagatik, auzitegiak kaleratutako oharraren arabera. Eta laugarren militarra epaiketaren zain dago; tratu txarrak eta mehatxuak egitea egozten diote.

Akusazioen arabera, hiru soldaduk eta beste batek 4x4 auto ibilgailu militar batean eraman zuten palestinarra, identifikatu gabeko «urrutiko leku» batera. Ibilbidean zehar eta ondoren, indarkeria erabili zuten biktimaren aurka, eta toki batean «abandonatu» egin zuten, adierazpenaren arabera.

Oharrak nabarmentzen duenez, zigortutako hiru soldaduk gertakariaren xehetasunak ezkutatu zizkieten buruzagiei, funtzionario militarrek ez zezaten ikerketa bat abiatu. Akusatuek kasuaren xehetasunei buruzko bertsio bera eman zuten.

Israelgo indarrek palestinarren aurka egindako ehunka hilketa kasu ikertu eta zigortu gabe dauden honetan, giza eskubideen aldeko erakundeek Tel Avivi egotzi diote aldian behin bide judizialari ekitea, soilik soldadu israeldarrek palestinarren kontra ustez egindako zenbait delituren testuinguruan.

Israelen eta Zisjordanian lan egiten duen Yesh Din giza eskubideen aldeko gobernuz kanpoko erakundeak lortutako Israelgo datu militarren arabera, 2017 eta 2021 bitartean soldadu israeldarrek palestinarren aurka ustez egindako 1.260 delitu kasu jaso zituzten, palestinarren hilketekin lotutako 409 jazoera barne. Israelgo armadak, ordea, 248 ikerketa penal baino ez zituen ireki, kasuen %21,4, Yesh Dinen arabera. Ostera, ikertutakoetatik soilik 11 kasuetan egon ziren auzibideak.

Hamalau palestinar atxilotu

Israelgo indarrek beste sarekada bat egin dute gaur goizaldean Aqabat Yaber errefuxiatu kanpalekuan, Jeriko (Zisjordania) hegoaldean. Oldarraldi horretan, hamahiru palestinar gazte zauritzeaz gain, hamalau lagun atxilotu dituzte. WAFA Palestinako albiste agentziak jasotako informazioaren arabera, Israelgo militarrak hainbat norabidetatik sartu dira kanpamentura, eta 50 etxebizitza baino gehiagotan sarekadak egin dituzte, besteak beste, Jeriko hiriko gobernadore Jihad Abu al-Assalen etxean.

Agentziak aipatutako iturrien arabera, agente israeldarrek tiro egin eta negar jasa jaurti dituzte zona horretan, eta zehaztu dute erasoan zauritutako hamahiru lagunetako bat egoera larrian dagoela.

Bestalde, Israelgo armadak Twitter sare sozialean duen kontuan adierazi duenez, atxilotuetako batek 2022ko irailean autobus baten aurka egindako erasoarekin lotura dauka; zazpi pertsona zauritu ziren, tartean sei militar. «Segurtasun indarrek lanean jarraituko dute Israelgo herritarren eta segurtasun indarren aurkako erasoak egiten dituztenak atxilotzeko eta auzitara eramateko», nabarmendu du.

Israelgo armadak gutxienez hiru palestinar hil eta beste sei zauritu zituzten astelehen goizaldean, Zisjordaniako Nablus hiritik gertuko Balata errefuxiatu gunean. Armadako iturrien arabera, Al-Aqsako Martirien Brigadaren aurkako operazio bat egitera sartu dira lurralde okupatuetara —Al-Fatahren adar armatua da taldea—, eta hainbat lagun atxilotu dituzte. PAN Palestinako Aginte Nazionaleko presidente Mahmud Abbasen eledun Nabil Abu Rudeinehk gogor salatu du gertatutakoa.


Summary: Ustelkeriaren Aurkako Bulegoak «praxi txarren zantzuak» antzeman ditu Osasunbideko esklusibotasunari lotuta. Erakundeak ikerketa abiatuko du, LAB sindikatuak eginiko salaketa ontzat emanda

Sare publikoan soilik jarduteagatik osagarria kobratu, eta klinika pribatuan aritu. Osasunbidean, halakoak «praktika orokortuak» direla salatu zuen LAB sindikatuak iragan otsailean, eta hamar kasuren berri eman zion Jardunbide Egokien eta Ustelkeriaren Aurkako Nafarroako Bulegoari. Orain, erakunde horrek ebatzi du «egiazkotasun zantzuak» daudela sindikatuak eginiko salaketan, eta espediente bat ireki du, ustezko irregulartasunak argitzeko. Salatutakoa egia dela frogatuz gero, isunak jartzeko eta prozedura zigortzaileak abiatzeko gaitasuna du Ustelkeriaren Aurkako Bulegoak.

LABeko Imanol Karrerak salatu du otsailean salatutakoak ez direla kasu bakanak, eta Osasunbideak «ingeniaritza» erabiltzen duela kontratazioetan, «izendapen formalik gabe ere», sendagile batzuei zerbitzuburu funtzioak —eta horiei dagozkien soldata osagarriak— emateko, «sektore pribatuan lan egiten duten bitartean». Horregatik, Ustelkeriaren Aurkako Bulegoak ikerketa bat abiatu izana «lorpen handia» da, Karreraren irudiko: «Lehen urrats hau funtsezkoa da argitzeko ea diru eta zerbitzu publikoaren kontura eginiko praxi txarra ote den, MSN Nafarroako Sindikatu Medikoak ordezkatutako profesional batzuek urteetan garatua eta Nafarroako Gobernuak onartua».

Irregulartasunak «egitura osoan»

Sindikatuak otsailean eginiko agerraldian salatu zuen «Osasunbidearen egitura osoan» atzeman zituztela esklusibotasunaren urraketak. «Espezialitate askori eragiten diete, Iruñeko, Lizarrako eta Tuterako eremuetan», esan zuen Karrerak orduan. Eta xehetasun gehiago ere eman zituen, arazoaren larritasunaren erakusgarri: «Deigarria da nola praktika txar hau bereziki Nafarroako Ospitale Unibertsitarioko Obstetrizia eta Ginekologia zerbitzuan gertatzen den. Hain zuzen ere, itxarote zerrenda handiena duten zerbitzuetako bat da». Zalaparta mediatiko handiena eragin zuen kasua izan zen, hain zuzen, Lizarrako Garcia Orcoyen ospitaleko Obstetrizia eta Ginekologia zerbitzuko buruarena. Fakultatibo horrek esklusibotasun osagarria kobratzen zuen (800-1.100 euro inguruko gehigarria), baina, LABek Nafarroako Gobernuko Funtzio Publikoan salatu zuenez, klinika pribatu batean egiten zuen lan. Nafarroako Gobernuak iragarri zuen espediente bat zabalduko zuela, kasua argitzeko.

Hala ere, gobernuak uko egin zion Osasunbidean ikerketa orokor bat egiteari, halakoak «kasu bakanak» zirelakoan. Are: Javier Remirez lehendakariordearen esanetan, «langile publikoen zintzotasuna» da orokortua dagoena, eta ez alderantziz. Orain, Ustelkeriaren Aurkako Bulegoaren ebazpena jaso ostean, LABek esan du txosten horrek kolokan jartzen duela Nafarroako Gobernuaren bertsioa: «Bai Santos Indurain kontseilariak, bai Carlos Artundo Osasun zuzendari nagusiak aipatu zuten bi kasutan bakarrik atzeman zituztela esklusibotasuna bidegabeki kobratu izanaren zantzuak, eta LABen salaketa kritikatu zuten. Orain, ustelkeriaren aurkako erakundeak ohartarazi du zantzuak daudela esateko ez dela kasu bakar bat, ez bi, baizik eta kasu gehiago daudela».

Karrerak gaineratu du ebazpena «gogorra» dela Sindikatu Medikoaren eta Nafarroako Gobernuaren jokabidearekin. «Eurek sortu dute egoera hau, eta haiei dagokie erantzukizun osoa bere gain hartzea», esan du. Zehazki, MSNri leporatu dio «lobby erreakzionario eta kontserbadorea» izatea, eta «interes ekonomiko propioak eta negozio pribatuena» lehenestea, «Osasunbideko lan baldintzen eta herritarrentzako zerbitzua hobetzearen beharraren gainetik». Nafarroako Gobernuari, berriz, «SMNren jokoan parte hartzea» leporatu dio, «sindikatu hori elikatuz eta hazten lagunduz».

Esklusibotasun osagarria, 1992tik

Nafarroan, 1992. urtean erabaki zuten Osasunbideko sendagileei esklusibotasun klausula bat ezartzea, eta, horren truke, soldata osagarri bat ematea. Diru hori ez da huskeria bat, gainera: medikuen oinarrizko soldataren %45-55 artekoa izan daiteke, kasuan-kasuan. Ordutik, sistema publikoan bakarrik egin dezakete lan, edo soldata osagarri horri uko egin —oso gutxi dira aukera hori hobetsi duten profesionalak—.

Hainbat sindikatuk eta Osasun Publikoaren Aldeko Plataformak behin baino gehiagotan azaldu dutenez, esklusibotasun hori beharrezkoa da praxi txarrak eragozteko: adibidez, pazienteak sistema publikoan artatu eta gero sare pribatuetara bideratzea, edo klinika pribatua ordaintzen zuten pazienteei lehentasuna ematea kontsulta publikoan.

Iragan urtarrilean, grebarako deialdia egin zuen Nafarroako Sindikatu Medikoak, eta, hain zuzen, mahai gainean jarritako baldintzetako bat izan zen klausula hori kentzea: alegia, sare publikoan eta pribatuan nahieran jardun ahal izatea, baina soldata osagarriari uko egin gabe. Nafarroako Gobernuak ez zuen puntu hori onartu, baina hilean 400 euroko soldata igoera eskaini zien medikuei.


Summary: Oraina eta geroa: Linazisoro eta Uson garaile Espainiako blokeko 2. proban. Madrilgo azken probaren faltan, bi eskalatzaileak aukera handiarekin dira Kopa eskuratzeko, maila nagusian Linazisoro eta 14 urtez azpikoetan Uson. Elur Arteaga bigarren izan zen 18 urtez azpikoetan.

Blokeko Espainiako Kopako bigarren proba jokatu zen aurreko asteburuan Cuencan (Espainia), eta euskal selekzioko ordezkaritza zabala bertaratu zen. Emaitzak bikainak izan ziren: lau podium, eta horietatik bi koskarik gorenean. Kirol honek Euskal Herrian duen indarraren eta eskaladaren orainaren eta geroaren erakusle izan zen Cuencako Bosque de Aceroko boulderra. Maila nagusian, Mikel Linazisoro bergararra (Gipuzkoa) nagusitu zen, eta 14 urtez azpikoetan, Eñaut Uson tolosarra (Gipuzkoa). Bat hemen da, bestea badator. Linazisorok bide luzea du oraindik egiteko; Usonek zer esanik ez. Oraina eta geroa, biak izan ziren garaile Espainiako Kopako bigarren proban, eta okerrik ezean, hirugarrenaren faltan, Kopa eskuratzeko aukera handiekin dira.

Kale edo bale, horixe zen Cuencako probaren araua: irabazleek bloke guztiak gainditu behar zituzten garaipena eskuratzeko, gainerakoan aukerarik gabe geratuko baitziren. Mutiletan, lehia estua izan zuten Linazisorok, Guillermo Peinado madrildarrak (Espainia) eta Eneko Carretero zumaiarrak (Gipuzkoa). Sailkapeneko blokeetan lehen hiru postuak eskuratu zituzten, eta finalean ere lau blokeetan jo zuten goia. Linazisorok, ordea, bi lehiakideek baino eraginkortasun handiagoz jardun zuen, eta saialdi bakarra huts egin zuen finaleko blokeetan. Peinado izan zen bigarren, eta Eneko Carretero hirugarren. Andoni Esparta bilbotarra ere bikain aritu zen; bosgarren azkenean. Joanes Esparta anaia 12. izan zen.

Garaipen honi esker eta Oviedon jokatutako lehen probako laugarren postuari esker, Espainiako Kopako liderra da Linazisoro. Alejandro Crespo Oviedoko garailea ez zen Cuencan lehiatu, eta, beraz, azken garaipena eskura du eskalatzaile bergararrak. Hurrengo asteburuan jokatuko da hirugarren eta azken proba Madrilen.

Nesken maila nagusian, Aida Torres kataluniarra izan zen finaleko lau blokeak gainditu zituen bakarra. Haren atzetik, Rebeca Perez aragoiarra izan zen bigarren eta Lucia Sempere valentziarra (Herrialde Katalanak) hirugarren. Euskal ordezkariei dagokienez, Ainhize Belar atxondarra (Bizkaia) zortzigarren izan zen, Irati Zabala oiartzuarra (Gipuzkoa) hamabosgarren, Maria Feo Miguela leitzarra (Nafarroa) hamazazpigarren eta Oihane Ruiz de Argandoña iruindarra (Nafarroa) hogeigarren.

Gaztetxoen artean, Eñaut Uson tolosarra nagusitu zen 14 urtez azpikoetan, eta Kopako sailkapen orokorrean ere lider jarri da. Oviedon bigarren izan zen Uson eta Cuencan irabazle. Madrilgo azken proban berretsi beharko du Usonek Kopako garaipena, eta lehia horretan Carlos Ferreira estremadurarra izango du aurkari nagusi. Lier Perez hamargarren izan zen maila honetan. Nesketan, 14 urtez azpiko kategoria honetan, Euskal Herriko hainbat ordezkari aritu ziren: Elene Otermin (11), Araceli de Bilbao (20), Laia Beltran (21), Iraia Urtiaga (24) eta Aiora Perez (26).

Elur Arteaga bigarren 18 urtez azpikoetan

Elur Arteaga tolosarra (Gipuzkoa) ere dotore aritu zen 18 urtez azpikoetan, eta podiumaren bigarren koskara igo zen azkenean. Denbora gutxi darama Arteagak goi-mailan lehiatzen, eta ikusgarria izaten ari da haren goranzko ibilbidea. Intza Elizalde, beste tolosar bat, podiumaren atarian geratu zen; laugarren izan zen azkenean. Oviedoko lehen proban garaile izan zen Elizalde, eta beraz, titulua lortzeko hautagaietako bat da. Ainhoa Uskola hamargarren izan zen 18 urtez azpikoetan.

Nesketan, 16 urtez azpikoetan, podiumetik gertu ibili ziren Maddi Agirre eta Ines Allende, bosgarren eta seigarren azkenean, hurrenez hurren. Gorantz datoz biak ala biak, nahiz eta Allende maila berrira egokitzen ari den oraindik. Udane Mujika elduaindarra (Gipuzkoa) 13. izan zen eta Naroa Aierdi nafarra hamabosgarren. Hamasei urtez azpiko maila honetan, mutiletan, Gari Markuerkiaga 18. izan zen, eta Aratz Sanzol nafarra 29.

Ekainaren 2tik 4ra jokatuko da Madrilen 2023ko Espainiako Kopako hirugarren eta azken proba.

Espainiako Kopako Cuencako probaren sailkapen guztiak Espainiako Mendi Federazioaren webgunean.


Summary: Ertzaintza oldartu egin da Erandioko etxegabetze batean. Polizia indarrez sartu da pisuan, eta barruan zeudenak atera ditu. Hainbat lagun elkartu dira etxepean kaleratzea eragozteko. Kaleratuak bost urte daramatza pisu horretan bizitzen.

Goizean goizetik, hainbat lagun elkartu dira gaur Erandion (Bizkaia) etxegabetze bat eragozteko. Kaleratzea hainbatetan atzeratu ostean, gaurko zegoen ezarrita behin betiko eguna, 11:00etarako; Polizia garajetik etxebizitzara iristen saiatu denean, istiluak izan dira Ertzaintzaren eta manifestarien artean. Azkenean, 12:45ak aldera lortu dute etxebizitzako atea ireki eta barruan zeudenak ateratzea, sarrailagile baten laguntzaz.

Bilboko Etxebizitza Sindikatuak eta Uribe Kostako GKS Gazte Koordinakunde Sozialistak deitu dute ekintzara. 10:30ak alderako hasi dira protestak, «etxegabetzea gelditu!» oihu artean, eta goizak aurrera egin ahala gero eta handiagoa izan da Ertzaintzaren presentzia. Azkenean, Polizia eraikinaren garajetik sartu da atarira, eta hara sartu dira protestan zebiltzanak ere. Ertzaintza oldartu egin zaie orduan. Protestaren amaieran jakinarazi dutenez, gaur beste etxegabetze bat ere izan da Erandion.

Hustu nahi duten etxea Caixabank bankuaren jabetzakoa da, eta han bizi den gizonak bost urte daramatza bertan. Hala azaldu du etxegabetzearen aurretik Bilboko Kontseilu Sozialistaren Twitter kontuan eman dituen azalpenetan. Aurrez, etxeak beste bost urte zeramatzan itxita.

Ordutik hainbat epaiketa izan ditu; bi irabazi ditu, baina azkenekoa galdu zuen, eta orain «trikimailuen bidez» etxegabetzea aurreratzea lortu dutela esplikatu du.

Udalak bizitzeko beste leku bat eskaini zion Sestaon (Bizkaia), 1902an eraikitako eraikin batean, baina duela hilabete «gune degradatu» izendatu zuen hura EB Europako Batasunak. Argi utzi du berak sekula ez diola esan ezetz aukera horri, baina «zalantza batzuk» argitu nahi izan zituela udaleko ordezkariekin: «Ordaintzeko dirurik ez banuen zer gertatuko zen galdetu nien; ea kalera botako ninduten. Baietz esan zidaten. Hilabete bat aldez aurretik ordaindu behar nuela ere jakinarazi zidaten, zerbitzu guztietan alta emateaz eta aseguru bat kontratatzeaz gain. Esan nien gaur egun ez dudala horretarako adina diru».

Beraz, adierazi du gaur-gaurkoz ez duela beste aukerarik, eta eskerrak eman dizkie gaur etxegabetzea eragozteko elkartu diren guztiei.


Summary: EP-IUk hitzeman du fortuna handien zerga ezarriko duela Araban. David Rodriguez Arabako ahaldungai nagusiak zerga hori ezartzeko «borondate falta» egotzi die EAJri eta PSE-EEri. Ohartarazi du gero eta familia gehiago hurbiltzen ari dela «bazterketa sozialaren mugara».

Espainiako Kongresuak azaroan onartu zuen aberastasun handien gaineko zerga bat, eta, Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, foru ogasunen esku geratu zen zerga horrekin bildutakoa nola kudeatu. Haatik, ogasunek ez dute oraindik foru agindurik garatu zerga hori ezartzeko, eta, beraz, aurten ez da aplikagarria izango. David Rodriguez Elkarrekin Podemos-IUren Arabako ahaldungai nagusiaren iritziz, «onartezina» da Arabako Foru Aldundiak zerga horrekiko duen jarrera, eta ezartzeko «borondate falta» egotzi die jeltzaleei eta sozialistei: «EAJk eta PSE-EEk ez dute nahi izan aurten indarrean sartzea fortuna handien gaineko zerga, baina uste dugu pauso hori eman behar dela justizia soziala lortzeko». Elkarrekin Podemos-IU hurrengo foru gobernuaren parte bada aberastasun handien zerga «lehenbailehen» ezarriko duela hitzeman du Rodriguezek, «zerbitzu publikoei eusteko». Fiskalitatea «aberastasuna banatzeko» eta «aukera berdintasuna bermatzeko» tresna gisa ulertzen du EP-IUk, eta zerga sistemak «progresiboa» behar duela uste du. Rodriguezen hitzetan, fortunak dituztenek «ekarpen handiagoa» egin behar diote gizarteari, eta, justizia soziala «orekatu» nahi bada, urratsak egin behar dira bide horretan. EP-IUren hautagaiak gogoratu duenez, Araban ehun lagun inguruk hiru milioi eurotik gorako ondasunak dituzte, eta horietako batzuek, ehun milioitik gorakoak. «Aberastasunak banatzea funtsezkoa da lurralde kohesionatuagoa eta orekatuagoa lortzeko», azpimarratu du. Espainiako Gobernuak erabaki zuen fortuna handien zerga behin-behinekoa izatea, eta, gutxienez, 2023. eta 2024. urteetan egotea indarrean. Jada denbora «galdu» dela kritikatu du Rodriguezek. Gizartean «arrakala soziala» sortzea aurpegiratu die EAJri eta PSE-EEri, eta gehien dutenen eta gutxiago dutenen arteko «distantzia» gero eta handiagoa bihurtzea. Ohartarazi duenez, Araban gero eta familia gehiago hurbiltzen ari da «bazterketa sozialaren mugara». Zehazki, biztanleen %20 «atzean» uztea leporatu die jeltzaleei eta sozialistei: «53.000 pertsona inguru dira, Mendizorrotza futbol zelaia halako hiru betetzeko adina pertsona». Gainera, gogoratu du ogasunak inoiz baino diru gehiago bildu duela, eta hori «kontraesana» dela bazterkerian geratzen ari den jendearen egoera kontuan hartuta. Rodriguezen iritziz, aldundiak «politika sozialak» lehenetsi behar ditu, «pobrezia energetikoaren» aurka borrokatu, eta familia «kalteberak» babestu. Begoña Seco Arabako Batzar Nagusietarako hautagaiaren iritziz, berriz, publikoa eta zerga erreforma eskutik doaz. «Ez badugu fiskalitatea ausardiaz lantzen, ezin dugu hitz egin hezkuntzaz, osasunaz eta zerbitzu publikoaz. Gehien dutenek gehiago ordaintzen ez badute, ezinezkoa da gizarte desorekak amaitzea eta justizia soziala lortzea». Eskuineko alderdiek, berriz, «iruzurra» egiten dutela salatu du, eta zergekin «beherapenetan» ibiltzea leporatu die.


Summary: Elena Setien, Sara Dowling eta Eri Yamamoto ariko dira Donostiako 58. Jazzaldian. Festibala uztailaren 21etik 25era egingo dute. Mikel Legasak, Arnaud Labastiek, Damir Imamovik eta Albert Marquesek ere joko dute

Trinitate plazak, Kursaal auditoriumak, Victoria Eugenia antzokiak, San Telmo museoak, Zurriolako Keler agertokiak eta Garbera merkataritza guneak dagoeneko jakinarazi dituzte 58. Jazzaldiko kartelburu izango diren 36 kontzertuak. Nolanahi ere, ohi moduan, Donostiako Jazzaldiak hiriko txoko guztietara zabalduko du jazza, eta doako kontzertuak emango dituzte tokiko zenbait taldek.

Jazzaren euskal talentuari deialdia zabaldu eta zortzi hilabetera, antolatzaileek erabaki dute zein hamar taldek joko duten Kursaaleko terrazetako agertokietan –Frigo gunean, Fnac gunean eta Nauticool gunean–: Isla hirukotea, Arnaud Labastie hirukotea, Xahu, Motelas, Les Cuisinieres, Lutfi Jakfar Sixth hirukotea, Amaika Rude, Mikel Legasa boskotea, Xavi Maldonado eta David Cid laukotea, eta Kinkfolk.

Talentu gipuzkoarrak

Kantaldi bat gehiago izango da Nautikoko agertokian; Elena Setien donostiar musikagilearena, hain zuzen. Gainera, aurtengo aldian, talentu gipuzkoarrak ere bere lekua izango du. Izan ere, talde hauek arituko dira Katapulta Tour izendatu duten zirkuituan: Bamms, Nakar, Olana Liss eta Ramada Inn.

Gonzalo Encinal piano jotzaileak eta Fran Serrano kontrabaxu jotzaileak goizeko emanaldia egingo dute uztailaren 21ean, San Martin merkatuan. Hurrengo egunean, berriz, Aitor Marimon (gitarra) eta Rodrigo Lauroba (saxofoia) bikotea ariko da oholtza berean.

Bestalde, Eri Yamamotok kontzertu bat emango du afaltzeko garaian Maria Cristina hoteleko Ibaia aretoan. Uztailaren 23an izango da hori, iluntzeko 20:30ean. Kontzertu horretarako sarrerak salgai daude dagoeneko jaialdiaren webgunean, 80 euroan.

Freedom First

Jazzaldiak Freedom First izeneko ziklo berria aurkeztuko du Victoria Eugeniako Klub aretoan, uztailaren 24an eta 25ean, 20:00etan. Bertan, Albert Marques piano jotzaile kataluniarrak Keith LaMar Estatu Batuetako presoarekin batera grabatutako disko berria aurkeztuko du. Marques eta bere hiru musikariak oholtza gainean egongo dira, eta, distantziatik, grabazioen bidez entzun ahal izango da LaMarren ahotsa; ziegatik, zuzeneko konexioan.


Summary: Gizarte Segurantzaren izenean iruzurra egiten saiatzen ari direla salatu dute. SMS bat bidaltzen dute, osasun txartela «eguneratzeko» eskatzen, biktimaren datuak eskuratzeko asmoarekin.

Nafarroako Osasun Departamentuak ohartarazi duenez, «Gizarte Segurantzaren» izena erabilita iruzurra egiten saiatzen ari dira azken orduetan.

Azaldu dutenez, mezu bat bidaltzen ari dira, SMS bidez. Horretan, herritarrari esaten diote «osasun txartela eguneratu» behar duela, eta horretarako esteka bat ematen dute.

«Kontuz!», adierazi du Osasunbideak. «Iruzurrezko mezua da».

Badirudi iruzurra phishing motakoa dela. Kutxa, banku edo erakunde baten irudiarekin mozorrotzen dute iruzurra, eta biktimari datu pertsonalak ateratzen saiatzen dira, izen-abizenak, nortasun agiriaren eta banku txartelaren zenbakiak.... Arrantzarekin dago lotuta ingelesezko phishing hitza; izan ere, jende askori bidaltzen diote mezua, horietako batzuk sarean eroriko direlakoan.

Otsailean, Zibersegurtasunaren Euskal Zentroak atzeman zuen iruzur «kanpaina masibo bat» zegoela, teknika hori erabiltzen zuena. Orduan, posta elektronikoaren bidez egin zuten.


Summary: Ekainaren 22an emanen dute Ttattola gaztetxearen kontrako auziaren epaia. Prokuradoreak 600 euroko isuna eskatu du auzipetuarentzat, erdia gibelapenarekin. Parte zibileko abokatuak 8.000 euro inguruko kalte ordainak eskatu ditu. 2021eko agorrilean, Ttattolako kideek Hazparne erdiguneko eraikin bat okupatu zuten. «Ekintza kolektiboa» izanik, txartzat jo dute epaiketa kide bakar baten kontrakoa izatea.

Ttattola Hazparneko (Lapurdi) gaztetxe izandakoaren kide bat epaitu dute Baionako auzitegian, 2021eko agorrilean etxe huts bat legez kanpo okupatzea leporatuta. Herriko Davidenia etxea okupatu zuten gaztetxekoek, Ttattola zenaren falta adierazteko —jabeak urte bereko urtarrilean berreskuratu zuen aurreko egoitza— eta Hazparnen zenbat etxe huts zeuden salatzeko. Egoitza berriko jabeak hala galdeturik, astebeteren buruan jaso zuten kanporatze agindua. Hilabete inguru iraun zuten han, jendarmeek kanporatu arte. Davideniaren jabeak aurkeztutako salaketa tarteko, gaur ekin diote Ttattolako kidearen kontrako epaiketari.

Okupatutako etxebizitzan «indarrez eta mehatxuz» sartu izana leporatu diote auzipetuari, baina, epailearen galderei erantzunez, akusatuak erran du ez dakiela gazteak nola sartu ziren eraikinera. «Ni iritsi nintzenean, atea irekia zen». Larunbatean sartu ziren gazteak, eta auzipetuak erran du bera igandean iritsi zela. «Banekien etxea okupatua zela, eta gazteen helburua zela presio egitea herriko etxearen bidez gaztetxe bat lortzeko». Gaztetxea kudeatzen duen elkartearen izenean elektrizitate eta ur kontratuak egin zituzten, «ez genion ebatsi nahi jabeari», eta baratzean oilo batzuk jarri zituzten arrautzak izateko. «Inoiz ere ez genuen eraikina andeatu; alderantziz, entretenitu genuen. Gure helburua zen herriko etxeari dei egitea. Jabearekin harremanetan jartzen entseatu ginen, baina ez genuen lortu», adierazi du.

Christophe Deprez parte zibileko abokatuak erran du etxearen jabeak «harriduraz eta suminduraz» hartu zuela ekintza. Adineko emazte bat da, zaintza bereziak dituena. «Ez zen leku abandonatu bat: tarteka joaten zen. Bere etxean indarrez sartu zirela sentitu zuen, lapurreta egin ziotela». Deprezen hitzetan, «elkartekoek erran zuten bertan egonen zirela» eta, beraz, «behartuak» ziren esku hartzera. Biktima etxearen jabea da». Sarraila hautsi zutela erran du. «Ezin dugu onartu, kausa edozein izanik ere, beste baten jabetzan indarrez sartzea». Hala, jabearen abokatuak 8.000 euroko kalte ordainak eskatu ditu.

Prokuradoreak, berriz, gaztetxeek lurraldeari egiten dien ekarpena azpimarratu du, eta erran du ez dela arriskurik arau haustea berriz gertatzeko, herriko etxeak lokal bat emanen baitio laster Ttattolari. 600 euroko isuna eskatu du, horren erdia gibelapenarekin.

Azkenik, Yolanda Molina defentsako abokatuak auzitan ezarri du okupazioa pertsona bakarrari leporatu nahi izatea. «Ez da elkartearen legezko ordezkaria: ezin duzue bere gain jarri ekintzaren erantzukizuna». Etxea erabat hutsa zela azaldu du: «Argazkiek erakusten dute: erabat abandonatua zen». Okupazioa ekintza sinbolikotzat jo du, eraikina herriko etxe aitzinean baitago. Izan ere, azpimarratu du Hazparneko herriko bozetan hautagai batek baino gehiagok hitzeman zuela Ttattolari egoitza ematea. Historikoki, gaztetxeak gisa horretako ekintza sinbolikoei esker lortu izan direla gogoratu du. Gehiegizkotzat jo ditu kalte ordainak, eta auzipetua errugabetzat jotzeko eskatu. Ekainaren 22an emanen dute erabakia.

Jende andana bildu da Baionako auzitegiaren aitzinean. Elkarretaratzera deitua zuten. Gaztetxeko hainbat kide ere han izan dira. Julen Oillarburu da horietako bat; salatu du kide baten kontra egin dutela, nahiz eta «ekintza kolektiboki» eraman. «Gure helburua zen sinpleki Hazparne biziaraztea eta gune sozial eta kultural bat irekitzea», gehitu du kideak.

2020tik aurrera, urte eta erdiz gaztetxerik gabe geratu ziren Hazparnen. 2002an sortu zuten Ttattola, eta, hemezortzi urteren ondotik, jabeak lokala berreskuratu zuen. Beste lokal bat xerkatzen saiatu arren, azkenean herri zentroko etxe huts bat okupatzea erabaki zuten kideek. Ohar bidez jakinarazi dute bazirela 10 urte hutsa zela, eta orain ere hala dela. «Guztiz abandonatuta zen etxe horri beste bizialdi bat emateko lanetan aritu ginen», adierazi dute. Epaiketan, horri eutsi dio akusatuak: «Inoiz ere ez dugu eraikina andeatu; alderantziz, entretenitu genuen. Gure helburua zen herriko etxeari dei egitea. Jabearekin harremanetan jartzen entseatu ginen, baina ez genuen lortu».

Lokal berria

Inor engaiatu ez, eta okupazioa horren ondoriotzat jo du Iulen Vrignon gaztetxeko kideak, Ipar Euskal Herriko Hitza-ri azaldu dionez. Eta okupazioaren ondorio, Hazparneko Herriko Etxeak lokal berria eskaini izana Ttattolakoei: «Okupazioak aitzinarazi du dena». Axuri merkatua bi partetan zatitu, eta gaztetxea izango da han, hiriaren erdigunean.

1996an ukan zuten Hazparneko eta inguruko gazteek lehen gaztetxea, Batzokia izenekoa. Lau urte iraun zuen, 2000. urtean jabeak eraikina berreskuratu zuen arte. 2002an ireki zituzten Ttattolako ateak, eta hemezortzi urtez izan zen irekia. Batzokiarekin bezala, jabeak egoitza berreskuratu zuen.


Summary: Erresuma Batuak inoizko migrazio saldorik handiena izan zuen iaz: 600.000koa. ONSen arabera, 1,2 milioi migratzaile heldu ziren 2022an Erresuma Batura; horietatik 925.000 EBko kide ez diren estatuetako herritarrak dira. Sunakek ukatu egin du gobernuak migrazio politikaren kontrola galdu duela.

Erresuma Batuko Gobernuak migrazioari aurre egiteko politikak gogortu dituen arren, migrazioak goraka jarraitzen du. Izan ere, inoizko migrazio saldorik handiena izan zuen 2022an: 606.000 lagunekoa. Gisa horretara, toryek migrazio saldoa 245.000 pertsonatik behera murrizteko egindako promesak, gaur-gaurkoz, ez dituzte bete. ONS Erresuma Batuko Estatistika Institutuak atzo emandako datuen arabera, iazko saldoa 2021ekoa baino %24 handiagoa izan zen.

Ikusi gehiago: Asiloa eskatzeko baldintzak gogortuko ditu Erresuma Batuko Gobernuak

ONSk kaleratutako txostenak zehazten duenez, 2022an 1,2 milioi migratzaile heldu ziren Erresuma Batura, gehienak EB Europako Batasuneko kide ez diren estatuetako herritarrak; zehazki, 925.000. Kopuru horretatik 114.000 ukrainarrak izan ziren, 52.000 Hong Kongekoak, eta 76.000 asilo eskatzaileak. 151.000, berriz, EBtik joandakoak izan ziren. Aldiz, Erresuma Batutik emigratu zutenak 557.000 izan ziren, eta hala heltzen da migrazio saldo handi horretara.

Lana, ikasketak eta arrazoi humanitarioak direla medio, Erresuma Batuko migrazio saldoa nabarmen hazi da azken hemezortzi hilabeteetan; hala ere, hazkundea moteldu egin da azken hiruhilekoetan, ONSren arabera. EBko kide ez diren migratzaileen %39 ikasketekin lotutako arrazoiengatik iritsi ziren uharte horretara; 2021ean, berriz, %47 izan ziren horrekin lotuta heldutako herritarrak.

Datuek iradokitzen dutenez, ikasleek, oro har, migratzaile batzuek baino denbora gutxiago igarotzen dute Erresuma Batuan, gehienek ikasketak amaitzean alde egiten baitute; hain justu, azken datuek erakusten dutenez, ikasketekin lotuta 2021ean iritsi ziren migratzaileak alde egiten hasiak dira. Horiek horrela, emigrante kopurua handitu egin zen: 2021ean 454.000 izan ziren, eta 2022an, 557.000.

Kopurua, «handiegia»

Estatistika Institutuak ondorioztatu du migrazio saldoa «egonkortu» egin dela azken hiruhilekoan, immigrazioaren motelaldiaren eta emigrazioaren gorakadaren ondorioz; kalkuluen arabera, 2022ko abenduan, joan baino 606.000 pertsona gehiago heldu ziren Erresuma Batura; urtebete lehenago baino 118.000 gehiago. Iazko migrazio saldoa 2019koa halako bi baino handiagoa izan zen; garai hartan, hain justu, alderdi kontserbadoreak migrazioa murrizteko konpromisoa hartu zuen hauteskunde programan.

Kopuru hori bereziki deserosoa da Rishi Sunak lehen ministroarentzat, bere garaian argudiatu baitzuen EB uzteak modua emango ziela Erresuma Batuko mugen kontrola hartzeko. Sunakek berak onartu du atzo kaleratutako kopurua «handiegia» dela. «Apaldu beharra dago», esan du Downing Streeteko 10. zenbakiko maizterrak, IAT katean egindako elkarrizketa batean. Halere, ukatu egin du gobernuak gai horretan esku hartzea galdu duela.


Summary: Majarenas EH Bilduren zerrendatik at uztea erabaki du Hauteskunde Batzordeak, inhabilitazioagatik. EH Bilduk esan du Sara Majarenasek ez zuela ezagutzen sufragio pasiborako erabateko gaitasungabetzea zuenik, eta gogoratu du Hauteskunde Batzordeak aldarrikatu zuela haren hautagaitza, «ofizioz irregulartasunik antzeman gabe».

Sara Majarenas preso ohia 2028ko apirilaren 6ra arte egongo da inhabilitaturik erabat sufragio pasiborako, eta, beraz, Hauteskunde Batzordeak erabaki du EH ezin duela EH Bilduren hautagai izan Astigarragan (Gipuzkoa). Erabakia Dignidad y Justiciaren salaketa baten ondorioa da: elkarte horrek fiskaltzari ohartarazi dio Majarenasek ez duela bete osotasunean inhabilitazioaren zigorra, eta haren hautagaitza baliogabetzeko eskatu dio.

Espainiako Auzitegi Nazionalak Dignidad y Justiciaren salaketa bat artxibatu zuen aurreko astean, ETArekin lotutako delituengatik espetxean egondako 44 hautagaien auzia dela eta. Auzitegiak ez zuen delitu zantzurik ikusi hautagaitza horiengatik, eta zerrenda horretan zegoen Majarenas bera. Hark inhabilitazio zigor osoa bete gabe edukitzea ez du jo Madrilgo auzitegiak «lege urratze larri» gisa.

Baina auzitegiaren fiskalak Majarenasen inhabilitazioaren berri eman dio Hauteskunde Batzordeari, erabaki bat har dezan. Madrilgo auzitegiak dio batzorde horrek duela eskuduntza hautagaitza bat baliogabetzeko pertsona batek ez dituenean betetzen hautagai izateko baldintza guztiak.

EH Bilduren jakinarazpena

Euskal Herria Bilduk adierazi du koalizio abertzalearen hauteskunde zerrendak osatzen dituzten «hautagai guzti-guztiek» indar politiko horren «Kode Etikoa» izenpetzen dutela. Hautagai denek idazki bat sinatu behar dutela azaldu du EH BIlduk, egiaztatzeko beren «eskubide zibil eta politiko guztiak osorik» dituztela eta «Hauteskunde Araubide Orokorraren Lege Organikoaren 6., 177. eta 178. artikuluetan aurreikusitako hautaezintasun-arrazoietako batean ere ez daudela».

Idazki horiek Hauteskunde Batzordeari bidaltzen dizkio koalizioa, hauteskunde-zerrendekin batera. «Batzorde horrek balioztatu zituen EH Bilduk Araba, Bizkai, Gipuzkoa eta Nafarroako udalerri eta hauteskunde-barrutietan aurkeztu dituen hauteskunde zerrenda guzti-guztiak».

Horiek horrela, Majarenasek sufragio pasiborako erabateko gaitasungabetze hori zuenik «ez zekien», EH Bilduren arabera. Kolazioak gogoratu du «Hauteskunde Batzordeak aldarrikatu» zuela haren hautagaitza, «ofizioz irregulartasunik antzeman gabe, eta beste hautagai-zerrendetako ordezkariek ere salatu gabe».


Summary: Pompeloko Togaduna erosteko akordio bat lortu du Nafarroako Gobernuak. Iberiar penintsulan brontzezko bi estatua togadun bakarrik aurkitu dira, eta Pompelokoa da horietako bat

Nafarroako Gobernuak 620.000 dolar ordainduko ditu Pompeloko Togadunarengatik –575.000 euro inguru–. Iberiar penintsulan brontzezko bi estatua togadun bakarrik aurkitu dira, eta Pompelokoa da horietako bat. Iruñean aurkitu zuten, 1895ean. Estatuaren kokalekua ezezaguna izan zen 2015 bitarte, Ipar Amerikako bilduma partikular batean aurkitu zuten arte, zehazki. Iaz, Nafarroako Gobernuak jabearekin bi urterako gordetze akordio bat sinatu zuten. Ekainaren 17an jarri zuten ikusgai Nafarroako Museoan, eta geroztik joan den hilabetera bitarte 50.000 lagunek ikusi zuten.

Gaur egin dute prentsaurrekoa albistea jakinarazteko, eta bertan izan dira Rebeca Esnaola Kultura eta Kirol kontseilaria, Ignacio Apeztegia Vianako Printzea Erakundeko Kultura zuzendari nagusia, eta Susana Irigarai Museoen Zerbitzuko zuzendaria. Esnaolak azaldu du Togaduna erosteak «aukera emanen diela herritar guztiei hartaz gozatzeko, eta espezialistei haren ezaugarriak aztertzeko». Eta horrek lagunduko diela «iragana hobeto ulertzen eta ezagutzen». Jabearen «eskuzabaltasuna eta prestasuna» eskertu ditu, «bi urtez pieza kontraprestaziorik jaso gabe museoan uztea onartu» baitzuen.

Apeztegiak ere eskerrak eman ditu: «Gure historiako hain pieza baliotsua erostea posible izan da pertsona eta erakunde askoren orainaldiko eta iraganeko esku hartzeari esker. Izan ere, oso zaila da horrelako pieza baterako merkatu prezioa zehaztea, ia bakarra baita bere generoan». Zehazki, eskultura eskuratzeko prozesu guztiaz arduratu da Kultura eta Kirol Ministerioaren Espainiako Ondare Historikoko Ondasunen Kalifikazio, Balorazio eta Esportazio Batzordea.

Bi estatua bakarrik

Bi dira Iberiar penintsulan aurkitutako brontzezko togadunak: Periatekoa eta Pompelokoa. Lehenbizikoa Granadako Arkeologia eta Etnologia Museoan dago, eta bigarrena, Nafarroako Museoan. Pompeloko Togadunaren berezitasunak aztertzeke daude oraindik. Hala ere, horiek argitzeko Nafarroako Ondare Historikoaren Zerbitzua eta Euskal Herriko Unibertsitatea elkarrekin ari dira lanean. Zehazki, estatuaren alderdi hauek ezagutu nahi dituzte: fabrikazio teknika, kontserbazio egoera, materialaren jatorria, egindako zaharberritzeak, eta polikromia hondarren presentzia. Horrez gain, Museoen Zerbitzuak estatuaren 3D argazkia atera du, haren azterketak eta zabalkundea errazagoak izan daitezen.


Summary: Politika klimatikoak Gipuzkoako agendan jarri dituela aldarrikatu du PSE-EEk. Jose Ignacio Asensiok komunitate energetikoak aldarrikatu ditu, eta Jose Antonio Santanok, Irungo Artiako kanalaren birnaturalizazioa.

«Gobernuetan gaudenean, sozialistok politika klimatikoak agenda sozialean eta politikoan jartzen ditugu». Hori izan da Jose Ignacio Asensiok, PSE-EEren Gipuzkoako ahaldungai nagusiak, gaur helarazi nahi izan duen mezua. Irungo (Gipuzkoa) Osinbiribil parkean egindako ekitaldian, Bidasoa ibaiaren ertzean, harekin izan ditu gaur goizean Teresa Ribera, Espainiako Gobernuko Trantsizio Ekologikoko ministroa, eta Jose Antonio Santano, Irungo alkategaia.

Asensio Ingurumen diputatua da Gipuzkoako Foru Aldundian, eta nabarmendu du postu horretan egon den bitartean klima aldaketaren aurkako borrokaren «abangoardian» kokatu duela Gipuzkoa. Udalerri ugaritan bultzatutako komunitate energetikoen sorrera goretsi du, besteak beste. Azaldu du komunitate horiei esker 8.000 familiak %30 gutxiago ordaintzen dutela energiaren faktura.

Irungo alkategaiak, berriz, martxoan Espainiako Gobernuaren eta Irungo Udalaren artean egindako akordio bati eman dio garrantzia; Artiako kanala birnaturalizatzeko proiektuari, alegia. Esan du urte askotan Bidasoari «bizkarra» eman ostean, hari begira jarri duela Irun.

Riberak ere proiektu hori nabarmendu du, eta Asensio eta Santano goraipatu ditu. Adierazi du trantsizio ekologikoa bultzatzerako orduan, «oso aktiboak eta eraginkorrak» izan direla bi sozialistak.

Hirurek esan dute «eraginkorra» izan dela Espainiako Gobernuaren, Gipuzkoako Foru Aldundien eta Irungo Udalaren arteko harremana, «sozialistei esker».


Summary: Sagarduiren bulegoa «okupatu» dute Osakidetzako garbitzaile batzuek. Langileen arabera, Osakidetzak esku hartu behar du lan gatazkan, haren menpe daudelako garbiketarako azpikontratatzen dituen enpresak

Osakidetzak garbiketetarako azpikontratatzen dituen enpresetako bost langilek Gotzone Sagardui Osasun sailburuaren bulegoa okupatu dute Eusko Jaurlaritzaren egoitza nagusian, Gasteizen. Langileek azaldu dutenez, 90 egun daramate greban, eta guztira bost urtez aritu dira enpresekin lan hitzarmena negoziatzen. Besteak beste, euren baldintzak Osakidetzako langileenekin berdindu ditzatela exijitzen dabiltza.

«[Enpresek] tinko jarraitzen dute, eta horregatik jo dugu askotan haien bezeroaren atea, Osakidetzarena, baina zuzendariek beste alde batera begiratzen dute», adierazi dute ohar bidez bulegoan sartu direnek.

Osakidetzako zuzendaritzak «interesik» adierazi ez duela argudiatu dute langileek protesta egiteko. Gotzone Sagardui ez zegoen bertan Gora Garbitzaileak taldeko langileak sartu direnean, eta eskaerak eta erreibindikazioak haren idazkariari eman dizkiote, gogorarazteko «gatazka konpontzeko ardura» daukala.

Apirilaren 26tik maiatzaren 16ra hiru asteko lanuztea egin zuten LAB, UGT, CCOO eta ESK sindikatuek Osakidetzako garbiketan. Joan den maiatzaren 5ean, Bilboko sarrera nagusi bat oztopatu zuten. ELA bere kabuz ari da mobilizazioak egiten.


Summary: Lukas Agirreren oroimenezko plaka bat jartzeko eskatu diote Donostiako Udalari. Hernaniko gaztea Eguberri egunean hil zuten, Okendo plazan. Udalari egindako lehen eskaeraren erantzuna «ezezkoa eta krudela» izan dela gaitzetsi dute haren gertukoek.

Eguberri egunean Donostian hil zutenetik, Lukas Agirre gaztearen senide eta lagunek loreak jarri dituzte Okendo plazan haren oroimenez. Haren memoria bizirik mantentzeko, ordea, beste pauso bat emateko eskatu diote Donostiako Udalari: plaka bat jartzea nahi dute Okendo plazan.

Twitterren salatu dutenez, lehen eskaerari ezezkoa eman zion udalak, «modu ankerrean». Beste eskaera bat tramitatu dute orain: «Hauteskundeak baliatuta, alderdi guztiei helarazi nahi diegu gure proposamena». Sinadura bilketa bat ere hasi dute.

Bigarren espetxeratua

Aste honetan jakinarazi dute Agirreren hilketagatik atxilotutako bigarren laguna ere kartzelatu egingo dutela. Astearte goizean hartu zuen erabakia kasua ikertzen ari den epaileak. Bigarren espetxeratuak 26 urte ditu; lehenengoak, 24. Hilketaren biharamunean, 28 urteko emakume bat ere atxilotu zuten, baina behin-behinean aske dago hura.

Lukas Agirre, 24 urteko hernaniarra, hilda topatu zuen Ertzaintzak Eguberri eguneko goizean, Donostian. Poliziak 06:20 aldera izan zuen erasoaren berri, eta Okendo plazan aurkitu zuen, Victoria Cafe diskotekatik gertu. Sastakadak zituen lepoan eta gorputzaren beste zenbait ataletan. Larrialdi zerbitzuak hura suspertzen saiatu ziren, baina ez zuten lortu.