Summary: Langile publikoen soldata %2 igo nahi du Espainiako Gobernuak. Erosteko ahalmenaren galera ekar dezake igoera horrek, inflazioa %4 inguruan dabilelako.

Gaur goizean bilera egin dute Madrilen Espainiako Ogasun Ministerioak eta sektore publikoan ordezkaritzarik handiena duten sindikatuetako lauk: UGT, CSIF, ELA eta CIG. Bilerara ez da agertu ere egin CCOO, salatu baitu ez dela benetako negoziazio bat, baizik eta jada hartutako erabaki bat jakinarazteko bilera.

Lidia Sanchez Funtzio Publiko Estatu idazkariak azaldu die datorren urtean %2 igo nahi duela langile publikoen soldata. Oso litekeena da emendatze hori ez soilik ezartzea Estatuko administrazioko langileei, baizik eta baita autonomia erkidegoetakoei eta udaletakoei ere. Hori gertatu da azken urteetan, Hego Euskal Herriko sindikatuek eta erakundeek sarritan desadostasuna adierazi duten arren. Berez, gaurko bileran parte hartzen ari dira erkidegoetako funtzio publikoko ordezkariak ere.

Langile publikoen soldatak %2 igoko balira, erosteko ahalmena galduko dute, balitekeelako inflazioak maila horretatik gora bukatzea urtea. Energiaren garestitzearen eraginez, abuztuan %3,3ra iritsi zen prezioen igoera Hego Euskal Herrian. Iraileko datua datorren astean emango du INEk, baina espero da erraz gainditzea abuztukoa; izan ere, %4 da Espainiarako emandako datu aurreratua, eta hortik ez da asko urruntzen Hego Euskal Herrikoa.

Hegoaldeko langile publikoen soldatak Espainiako Gobernuak erabakitzea Atzeraldi Handiaren ondorioz orokortu zen. Izan ere, defizit publikoa murrizteko, Jose Luis Rodriguez Zapatero orduko Espainiako gobernuburuak erabaki zuen 2010ean langile publikoen soldata %5 txikitzea, eta hurrengo bost urteetan, 2011-2015eko epean, soldatak izozturik izan zituzten, eta 2012an, gainera, Gabonetako aparteko saria kendu zieten (ondoren berreskuratu zuten). 2016an itzuli ziren soldata igoerak; 2020an %2koa izan zen, eta 2021ean, berriz, %0,9koa.

Ordezkapen tasak handitu

Zapateroren gobernuak eta haren ondoren Mariano Rajoyren gobernuak hartutako beste erabaki bat izan zen erretiroa hartutako langile publikoak ez ordezkatzea. Erabaki horrek asko handitu du lanpostu publikoen behin-behinekotasuna, eta, ondorioz, arlo batzuetan jada langile publikoen %50 aldi baterakoak dira. Gaurko bileran, ordezkapen tasak handitzea proposatu du Espainiako Gobernuak. Horrela, ordezkapen tasa %100etik %110era igo nahi du orokorrean, baina %110etik %120ra oinarrizkotzat jotzen dituen sektoreetan, hala nola osasunean eta hezkuntzan. Zorpetzea arindu duten udaletan ere %120ko ordezkapen tasa ezarriko dute. Segurtasun indarretan, berriz, %125ekoa izango da.

ELAren salaketa

Bileran parte hartu duten sindikatuak ez dira gustura atera. ELAk ziurtatu du %2ko soldata igoerak erosahalmena txikituko duela, eta gogorarazi du aurreko urteetako izozketekin metatutako erosahalmenaren galera % 13tik gorakoa dela. "Pandemian argi eta garbi geratu da zerbitzu publikoak indartzeko premia larria dagoela eta horretarako langile publikoen lan baldintzak hobetu behar dira nahitaez. Egindako proposamenak, ostera, kontrako bidean doaz".

Gainera, Espainiako Gobernuak funtzionarioen soldataren gaia oinarrizko arau gisa tratatu nahi duenez, "estatuaren beste esku sartze bat" dela salatu du ELAk. "Gure herrialdean zer zerbitzu publiko behar eta nahi ditugun erabakitzeko eskubidea aitortzeko eskatu dugu. Espainiako Estatuak gure beharrak erabakitzeko gaitasuna aitor diezagula enpleguan, hezkuntzako lan baldintzetan, osasunean eta gizarte zerbitzuetan".

Horregatik, bileran parte hartu duten Gasteizko eta Iruñeko gobernuetako ordezkariei eskatu die eutsi diezaiotela euren autogobernu ahalmenari, eta "behingoz" utz diezaiotela Madrilen emandako aginduak partekatzeari, "ondorio larriak ekarri baitizkiete sektore publikoko langileei eta, oro har, gizarteari".

Beste eskaera bat ere egin die ELAk Espainiako Gorteetan ordezkaritza duten euskal alderdi politikoei: ez diezaietela babesik eman neurri horiei 2022rako Estatuko aurrekontuen Legean.


Summary: Baionako elizbarrutian gutxienez 25 adingabek jasan dituzte sexu abusuak. Frantziako Eliza katolikoan 330.000 sexu abusu kasu izan dira 1950etik. Elizan izandako sexu abusuei buruzko batzorde independenteak ikerketaren ondorioen berri eman du.

Baionako elizbarrutian —Pirinio Atlantikoetako departamendua biltzen du— 1950. urtetik 2020. urtera sexu abusuak jasan dituzten adingabeak 25 dira, gutxienez, eta, kasu horietan hamahiru izan dira apaiz erasotzaileak. Marc Aillet Baionako elizbarrutiko apezpikuak arratsaldean eman du datuen berri, Frantziako Eliza katolikoan izandako sexu abusuei buruzko ikerketa bat atera berritan. Gainera, beste kasu bat ikertzen ari da Paueko (Biarno) Auzitegia, 1980.hamarkadan gertatutako beste sexu abusu batengatik.

Bi urte eta erdiko ikerketaren ostean, Eliza katolikoak berak eskaturiko txostenaren berri eman du goizean CIASE Eliza katolikoan izandako sexu abusuei buruzko batzorde independenteak. Kopurua espero baino handiagoa da, eta harridura eta haserrea eragin du: 1950etik 2020ra, Frantziako Eliza katolikoan gutxienez 333.000 sexu abusu kasu izan dira adingabeen kontra. Horietako 216.000 elizgizonek egin dituzte —kasu horien %32 «bortxaketak» izan dira—, eta gainontzekoak Eliza katolikoko «langile laikoek». Batez bestekoa eguneko hamabi adingabekoa da.

Bi urte eta erdiko ikerketaren ostean, Eliza katolikoak berak eskaturiko txostenaren berri eman du CIASE Eliza katolikoan izandako sexu abusuei buruzko batzorde independenteak, Frantzian Eliza katolikoan izandako indarkeria sexualaren soziologia (1950-2020) izenekoa. Horren buru Jean-Marc Sauve —hura ere katolikoa— argi mintzatu da ondorioei buruz aritzean: «Pertsona horiek biktimak ziren, lekuko bilakatu dira, eta, alde horretatik, egiaren aktore. Neurri oso indartsuak eskatzen dituzten kopuru izugarriak dira».

Zehazki, erasoen erdiak baino gehiago (%56) 1950eko eta 1960ko hamarkaden artean egin zituzten, eta hurrengo hogei urteetan kopurua %22ra jaitsi zen; 1990eko hamarkadatik aurrera, berriz, egonkortu egin zen zenbaki hori.

CIASEko buruaren arabera, joera horren atzean dago elizgizonen kopurua txikitu egin zela urte horietan, baita jende gutxiago joan zela elizara ere, baina, halere, zehaztu du «arazoa» ez dagoela «konponduta».

Prentsaurrekoan, biktimetako eta lekukoetako batzuk alboan zituela, Sauve oso kritiko agertu da Eliza katolikoak hamarkadotan izan duen jarrerarekin; haren arabera, 2000ko hamarkadaren hasierara arte «axolagabetasun sakona eta krudela» izan du biktimekiko. Horregatik, eskatu du erakundeak bere «erantzukizuna» aitortzeko, eta, hartu beharreko neurrien artean, gomendatu du biktimei «finantza konponketa bat» ematea, eta pertsona horiei estatus hori «onartzea».

Horrez gain, eta «etorkizun komun bat» eraikitze aldera, CIASEk ezinbestekotzat jo du «egiaren, barkamenaren eta berradiskidetzearen» inguruko lana egitea: «Elizari dagokio elizatiarren konfiantza berriz aurkitzea eta gure gizartearen errespetua berriz aurkitzea».

Txostenaren ondorioen berri izatean, Eric de Moulins-Beaufort CEF Frantziako Apezpikuen Konferentziako presidenteak «lotsa eta ikara» helarazi du, eta biktimei «barkamena» eskatu die: «Zuen txostena gogorra da. Biktimen ahotsa entzun dugu, biktimen kopurua entzun dugu, [kopuruek] uste genuena gainditu dute. Jasanezina da. Katolikoei dei egiten diegu testu hori irakurtzera». Ailletek adierazi du zenbakiak «ikaragarriak» direla, eta Elizari dagokiola «horren neurria hartzea, biktimak entzunez». Aillet: «Elizak onartu behar du ez dela nahiko adi egon. Egia entzun behar dugu, eta biktimak erdigunean jarri behar ditugu». 2016tik, sexu abusuen biktimak entzuteko leku bat osatu du Baionako elizbarrutiak, eta Ailleten arabera «batez ere preskribatutako kasuen berri» izan dute horren bitartez. Dena den, onartu du arazoa ez dela «iraganekoa, gaur egungoa ere badelako».

CEFeko buruak «gizateriaren kontrako krimen» gisara deskribatu ditu hamarkadotako sexu abusuak, eta, barkamenaz, adierazi du ez dakiela «nola sendatu» ahalko dituzten biktimak: «Nire desioa da denei barkamena eskatzea».

Orain arte, Eliza katolikoak adierazi zuen sexu abusuen biktimen kopurua 5.000 ingurukoa zela. Hori bai, CIASEko kide Veronique Margronek ohartarazi du txostenean bilduriko zenbakiak «gutxienekoak» direla, eta ez dutela inoiz «drama horren hedadura» erabat argituko, biktimetako asko hilda baitaude. Urteotako lanari esker, eraso horien atzean dauden 3.000 elizgizon inguru identifikatu dituzte, baina kopurua handiagoa dela nabarmendu du.

Ikerketa batzordeak jakinarazitakoa kontuan hartuta, Eliza katolikoa sexu abusu gehien egiten dituzten eremuetan hirugarrena da Frantzian, familiaren eta lagunen atzetik.


Summary: Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan ere bertan behera geratuko dira ostegunean neurri murriztaile gehienak. Osasun larrialdia indargabetu du Labik. Espazio itxietan eta 5.000 ikusle baino gehiagoko ahalmena duten lekuetan %80ko edukiera mantenduko da. Nafarroan joan zen astean ezabatu zituzten neurriak.

Koronabirusaren izurriari aurre egiteko Eusko Jaurlaritzak erabakitako larrialdia amaitu da. Hala erabaki du gaur Labi aholku batzordeak. Nafarroan joan zen astean bezala, salbuespen neurriak bertan behera geratuko dira Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Gaur bildu da Labi azken aldiz, Iñigo Urkulluk esan duenez, eta bileraren ostean mintzatu da hedabideen aurrean, galderarik gabeko agerraldi batean, Gasteizen.

«Ostegunetik aurrera, osasun zaintza fase berria hasiko dugu», esan du Urkulluk. Egoera aldatzea ekarri duen tresna nagusia txertoa izan dela nabarmendu du. Gaineratu du Labi batzordea larrialdia amaitzearekin bat datorrela. Adituek atzo zabalduriko txostenaren ondorioak irakurri ditu Urkulluk. Noizbehinkako agerraldiak sortu arte, kutsadura prozesua egonkortu dela adierazi dute adituek. Zalantzarik gabe egoerak onera egin duela azaldu dute, baina ohartarazi dute horrek ez duela arazoa amaitu. Adituek ohartarazi du birusak mutatzen jarraituko duela eta planetaren hainbat lekuetan oso jende gutxi txertatu dela.

Ikusi gehiago: koronabirusaren bilakaera Euskal Herrian

Edonola ere, Labiren aholkuari jarriki, «indarrean zeuden neurri mugatzaileak, indarrik gabe utziko ditugu», esan du Urkulluk. Dena den, hainbat neurrik indarrean jarraituko dute: espazio itxietan eta 5.000 ikusle baino gehiagoko ahalmena dituzten lekuetan %80ko edukiera mantenduko dela esan du Urkulluk. Maskara nahitaezkoa izaten jarraituko du barnealdeetan, eta, kanpoan, ezin denean tartea gorde. Orain arte bezala, beraz, horri dagokionez.

Eskerrak eman dizkio Urkulluk euskal gizarteari, izaniko portaerarengatik. Horretan nabarmendu du txertaketa datuak. Lehendakariak zerrendatu ditu Jaurlaritzak harturiko neurriak, eta adierazi du inguruko eskualdeetan baino neurri mugatzaile gutxiago hartu dituztela. «Hau lorpen kolektiboa izan da». Ondoren zerrendatu egin ditu laguntzen nabarmendu diren erakundeak.

Ikusi gehiago: herriz herriko egoera

Larrialdi egoerarik gabe, desegingo da pandemiak eztanda egin zuenetik lanean izan den batzordea. Urkulluk ez du gehiago deituko, alegia, eta, beraz, gaur eduki du azken bilkura. «Orain Labi bere berezko gunera itzuliko da, Segurtasun Sailera». Labin parte hartu duten ordezkariak Urkulluren agerraldian egon dira, eta horiei ere eskerrak eman dizkie. «Itxaropen garai berri bat ireki da», esan du Urkulluk, amaitzeko. «Bihotz-bihotzez, eskerrik asko».

Urkulluz gain, bileran izan dira, halaber: Josu Erkoreka, lehen lehendakariordea eta Segurtasuneko sailburua; Olatz Garamendi, Gobernantza Publiko eta Autogobernuko sailburua; Gotzone Sagardui, Osasun sailburua; Bingen Zupiria, Kultura eta Hizkuntza Politiketako sailburua eta Eusko Jaurlaritzako bozeramailea; Jokin Bildarratz, Hezkuntza sailburua; Iñaki Arriola, Lurralde Plangintza, Etxebizitza eta Garraioetako sailburua; Javier Hurtado, Turismo, Merkataritza eta Kontsumoko sailburua; Jose Luis Quintas, Osasun sailburuordea; Rosa Perez, Osakidetzako zuzendari nagusia; Ramiro Gonzalez, Markel Olano eta Unai Rementeria ahaldun nagusiak; Gorka Urtaran Eudeleko presidentea, Juan Mari Aburto eta Eneko Goia, hurrenez hurren, Bilboko eta Donostiako alkateak; Denis Itxaso, Espainiako Gobernuaren ordezkaria; eta Jonan Fernandez, Covid-19aren Batzorde Teknikoko Koordinatzailea.

Iñigo Urkulluk joan den astean adierazi zuenez, Jaurlaritzak argi du zein den larrialdi egoera indargabetzeko baldintza nagusia: «Bilakaera epidemiologikoa positiboa izatea». Hala zehaztu zuen lehendakariak ostiralean. Hain zuzen, izurritearen eboluzioak esperotako bidea hartu duela azaldu du gaur Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramaileak. Adierazi duenez, jadanik gaindituak dira «pandemiaren une zailenak», eta, beraz, erdietsiak dira «helburu nagusiak»: bai birusaren hedapena oztopatzea, bai osasun sistemako presioa arintzea. Zupiriak ez du aurreratu Labik zer ebatziko duen. Hala eta guztiz ere, iradoki du beste garai bat hasteko ordua dela: «normaltasun berri bat» hasteko garaia dela aipatu du.

«Ongi etorria izan dadila»

Labik zer ebatziko esperoan ziren legebiltzarreko talde politikoak ere. Besteak beste, EH Bilduko bozeramaile Maddalen Iriartek azaldu du erabakia komunitate zientifikoak hartu beharrekoa dela. «Uste badute eta babesten badute neurriak bertan behera uztea edo arauak partzialki arintzea egokia dela, ongi etorria izan dadila erabakia». Nabarmendu du epidemiologoena eta osasun adituena dela hitza: «haiek zehaztu behar dute arriskutik kanpo garen, eta, beraz, lasaiago ibil gaitezkeen edo ez»


Summary: Joseba Alvarez: «Horrelako kasu baten aurrean berriro modu berean jokatuko nuke». Kaleko saltzaile bat defendatzeagatik epaitu dute Alvarez. Urtebeteko kartzela zigorra eta inhabilitazioa eskatzen diote. Moussa Sow saltzailea ere epaiketaren zain dago.

Gaur epaitu dute Joseba Alvarez ezker abertzaleko militantea, 2018. urtean Donostiako Alde Zaharrean gertatutako atxiloketa bat oztopatu izana leporatuta. Duela hiru urte gertatutako jazoera batean du oinarri auziak; ekainaren 24an gertatu zen, eguerdiko 10:30 aldera, Donostiako Parte Zaharreko San Jeronimo kalean. Alvarez han zebilen, eta, bat-batean, zalaparta entzun, hots hori zetorren lekura bildu, eta Donostiako Udaltzaingoaren esku hartze batekin egin zuen topo. Moussa Sow deituriko kaleko saltzaile bat atxilotzen ari ziren poliziak, eta beste auzotar batzuekin batera bertaratu zen Alvarez ingurura. Salaketaren arabera, Donostiako Udaltzaingoaren jarduna trabatu zuen, eta, Fiskaltzaren txostenean zehazten denez, udaltzainei oihu eta agirika ere egin omen zien.

Alvarezen arabera, «oso modu txarrean» eta «arrastaka» zeramaten Sow. Egoera hori ikusita, gero eta auzotar gehiago bildu ziren gertatzen ari zena ikustera, eta, akusatuaren hitzetan, «modu txar» horiek eta «indarkeria» hori amaitzeko galdegin zieten bertaratu ziren guztiek, azpimarratuz Sow eskumuturrekoak saltzen besterik ez zela ari.

Udaltzainek eman zuten bertsioa, berriz, guztiz ezberdina zen. Gertaera jazo zenetik bost hilabetera heldu zitzaion akusazioaren jakinarazpena Alvarezi, «desobedientzia egiteagatik eta polizien lana eta jarduna oztopatzeagatik». Poliziaren arabera, «motxilatik heldu» eta lurretik «altxatu» zituen. Moussari ere iritsi zitzaion jakinarazpena. Hari delitu larriago bat egotzi zioten; «polizien aurkako mehatxuak, desordena publikoak eta udaltzainen aurkako erasoak» egin izana, hain justu ere. Gertakariak momentu berean gertatu ziren arren, bi prozesu penal jarri zituzten martxan, kasuak bereizita.

Hiru urteren ondoren, gaur egin dute epaiketa, eta, horren aurretik, bere aurka jarritako akusazio partikularra ken dezala galdegin dio Joseba Alvarez akusatuak Donostiako Udalari, Donostia Piztu plataformak epaitegi aurrean antolatu duen elkarretaratzean. Izan ere, plataformako kidea da Alvarez bera ere.

Tweets by j_arruabarrena

Akusazioan, polizien aurkako desobedientzia jarrera egozten diote, haien lana oztopatu eta trabatu izana nabarmenduta. Hori dela eta, urtebeteko espetxe zigorra izan lezake Donostia Piztuko kideak. Horrez gain, inhabilita dezatela ere eskatzen dute. «Epaiketan udaltzainek gezurretan jarraitu dute, eta kontraesan ugari daude beraien deklarazioetan», adierazi zuen Alvarezek. BERRIAri azaldu zionez, udaltzainek ez dute beraien bertsioa berretsi dezakeen lekukorik eraman, baina hala ere, Fiskalak udaltzainen salaketa mantendu du, Alvarezen hitzetan, «beraien bertsioa ontzat emanez».

Zalantza ugari sortu dira Joseba Alvarezen identifikazioaren inguruan: «Udaltzainek ez zidaten identifikatzeko eskatu, baina hala ere bazekiten ni nintzela. Batek dio identifikatu nindutela, besteak ezetz. Beraien artean ere ez dira ados jartzen bertsio bateratu bat emateko». Polizien arabera, Alvarezek «maritxu» iraina eta gisakoak erabili zituen beraien aurka. «Nik ez dut irainik erabiltzen, eta gutxiago horrelako kutsu homofoboa badaukate».

Sententziarako ez dago data zehatzik oraindik. Epaiketak aurrera jarraituz gero, zigorra jaso dezake, baina argi dauka senegaldarrarentzat ondorioak larriagoak izan daitezkeela, «etorkina eta prekarioa» delako. Hurrengo asteetan izango da Sowren epaiketa. «Berriro horrelako gertakari baten aurrean egongo banintz, zalantzarik gabe modu berean jokatuko nuke. Hiritarron zeregina da polizia indarkeria eta arrazismoa salatzea», adierazi du Alvarezek.


Summary: Greba intersindikala egin dute Ipar Euskal Herrian. CGT, FO, FSU, Solidaires eta LAB sindikatuek parte hartu dute protestan. Lan baldintza duinak eskatu dituzte, eta erretreten eta langabeziaren erreformak salatu.

Ehunka lagun bildu dira goizean Baionako karriketan. Ipar Euskal Herrian, greba eguna da gaurkoa, eta manifestazio intersindikala egin dute, Errepublika plazatik abiatuta. CGT, FO, FSU, Solidaires eta LAB sindikatuek deitu dute protestara: lan baldintza duinak eskatu dizkiote Frantziako Gobernuari, eta gogor salatu dituzte Emmanuel Macron Frantziako lehendariak plantan ezarritako bi erreforma: erretretena eta langabeziarena. Sektore pribatuko eta publikoko langileek egin dute bat deialdiarekin.

Sindikatuek erreforma horiek «berehala eta behin betiko» bertan behera uzteko eskatu diote Frantziako Gobernuari. «Prekaritatea etengabe emendatzen ari da; alta, langabeziaren erreforma abian da, eta horrek arazoa larriagotuko du», salatu dute. Izan ere, langabeziaren erreforma urriaren 1ean sartu zen indarrean; sindikatuek salatu dutenez, langabezia saria apaldu egin da langileentzat, eta saria jasotzen duten epea laburtu dute.

Bestalde, erretreten erreforma behin-behinean dilindan utzi zuen Frantziako Gobernuak, pandemiaren ondorioz. Macronek, ordea, iragan uztailean adierazi zuen kargualdia finitu aitzin aurrera eramanen zuela erretreten erreforma. «Frantziako Gobernuak eta patronalak erretreten arloan atzerapen sozial ikaragarri bat bultzatu nahi dute», intersindikalaren arabera.

Horiek horrela, lansarien «berehalako» emendatzea eskatu dute sindikatuek, eta zerbitzu publikoak indartzea. «Zerbitzu publikoen hestearen eta pribatizazioaren kontra atera gara kalera. Krisi sanitarioak argiki erakutsi digu zerbitzu publikoa indartzea ezinbestekoa dela», erran dute sindikatuek.


Summary: Sistema konplexuen teorialariei eman diete Fisikako Nobel saria. Syukuro Manaberi, Klaus Hasselmanni eta Giorgio Parisiri eman diete garaikurra. Lurreko klimaren modelizazioari egindako ekarpena eta sistema konplexuei buruzko ikerkuntza saritu nahi izan dituzte, tartean, klima larrialdiaren inguruan egina.

Lurreko klimaren modelizazioari egindako ekarpenengatik eman diete garaikurra Syukuro Manaberi eta Klaus Hasselmanni, aldakortasuna kuantifikatzeko eta berotze globala aurresateko aukera eman dutelako. Giorgio Parisiri, berriz, sistema konplexuen funtzionamenduari buruz egindako aurkikuntzengatik.

Hirurak dira sistema konplexuei buruzko teorialariak: Manaberi japoniarra da, Hasselmanni alemaniarra eta Parisiri italiarra. Fenomeno kaotikoen eta handien inguruan egindako ikerkuntzengatik eta azterketengatik saritu dituzte. Bereziki, klimaren eta gizakien arteko elkarrekintza ulertzeko oinarriak ezarri izan dituzte Syukuro Manaberi eta Klaus Hasselmanni teorikoek. Giorgio Parisi, bestalde, material desordenatuen eta ausazko prozesuen teoriari egindako ekarpenengatik aintzatetsi dute.

Joan den urtean zulo beltzei buruzko hainbat aurkikuntza egin dituzten hiru ikerlariri eman zieten; Roger Penroseri, Reinhard Genzeli eta Andrea Ghezi. Penros ikerlariak jaso zuen sariaren erdia, zulo beltzen eraketa erlatibitatearen teoria orokorraren «iragarpen sendoa» dela aurkitzeagatik. Beste bi ikerlariek sariaren beste erdia konpartitu zuten, «gure galaxiaren erdian» objektu trinko «ezin masiboago bat», zulo beltz bat, aurkitzeagatik.


Summary: Ipar Euskal Herriko hautetsi nagusiak bilduko ditu Aieteko Konferentziaren urteurrenak. Mahai inguru bat eginen dute urriaren 16an, Baionan, azken hamar urteetako bilakaeraz beren begirada emateko. Nazioarteko aditu andanak ere parte hartuko du hainbat hitzalditan

Euskal Herriko gatazkaren konponbide prozesuan mugarri izan zen Aieteko Konferentzia iragan eta hamar urtera, ordutik izandako bilakaera aztertuko dute heldu den urriaren 14tik 16ra antolatu dituzten jardunaldietan. Bake Bideak, Bake Prozesua Indartzeko Foro Sozialak, Berghof fundazioak eta Conciliation Resources erakundeak antolatu dituzte ekitaldiak. Donostian lehen aurkezpena egin ondotik, Baionan antolatu dutena zehaztu dute gaur, Hiriburun (Lapurdi). Hitzaldi eta mahainguru sorta zabala izanen da urriaren 16an, Baionako Henri Grenet auditoriumean. Besteak beste, Ipar Euskal Herriko hautetsi nagusiek parte hartuko dute, konponbide prozesuan orain arte egin diren urratsei buruzko begirada emanez.

Joan den larunbatean zendu zen Michel Tubiana bakegilea oroituz hasi du aurkezpena Anaiz Funosas Bake Bideako presidenteak. LDH giza eskubideen ligako ohorezko presidente zena Euskal Herriko gatazkaren konponbidean aktiboki esku hartu dutenen bidelagun izan da azken urteetan, eta Parisen harremanak egiteko laguntza eskaini die Euskal Herriko eragileei. Ahots batek baino gehiagok azpimarratu zuen larunbatean haren heriotzak eragin duen «galera handia». Agus Hernan Foro Sozialeko bozeramaileak jardunaldiak antolatu dituzten lau erakundeek adostu duten adierazpena irakurri du: «Gure ustez, urteurren hau abagune egokia da azken hamarkadan Euskal Herriko gatazkaren eraldaketan lortutako aurrerapenak gogoratzeko eta ospatzeko —nahiz eta oraindik ere hainbat oztopo eta erronka dauden—, eta, horrekin batera, pandemiaren osteko mundu berri honetan bakearen arloan ditugun erronkak aztertzeko eta eztabaidatzeko, eta euskal prozesuaren irakaspen eta erronken inguruan hausnartzeko».

Hausnarketa horri eginen diote lekua, hain zuzen, urriaren 16eko jardunaldietan. «Goiz osoa izanen da, tentsoa, edukiz betetakoa», laburbildu du Funosasek, «egindako bideaz jasotako irakaspenak, alde guzietatik jasotako ekarpenak, munduan antolatzen diren beste bake prozesuei buruzko begirada...». Jean Daniel Elixiri Bake Bideako kideak emanen dio hasiera egunari, eta Véronique Dudouet Berghof fundazioko zuzendariak segituko du ondoren «bake prozesuaren irakasgaiak» aipatzeko. Ondoren, Ipar Euskal Herriko hautetsi eta aktore politikoen begirada eskainiko dute. Parte hartzaileen artean izanen dira Jean-Jacques Lasserre Pirinio Atlantikoetako Departamenduko presidente eta Modem alderdiko kidea; Jean-Rene Etxegarai Euskal Hirigune Elkargoko lehendakari, Baionako auzapez eta UDI alderdiko kidea; Frederique Espagnac senatari eta Akitania Berria eskualdeko hautetsia, PS alderdikoa; Max Brisson senataria eta departamenduko hautetsia, LR alderdikoa; Vincent Bru Modemeko diputatua; Alain Iriart Hiriburuko auzapez eta Euskal Elkargoko hautetsia, EHBAIko kidea; eta Alice Leiziagezahar Akitania Berria eskualdeko hautetsi ohia, EELV alderdiko kidea.

Ondotik, Aietetik hona egin dena eta etorkizuneko erronkak aipatuko dituzte Caroline Guibet Lafaye soziologoak, Funosasek eta Hernanek, eta orain arteko prozesuari buruzko «kanpo begirada» ere landuko dute Bake prozesua, posible den parioa? izenburua dakarren mahai inguruan. Berradiskidetze prozesuetan aditua den Brandon Hamber irakasleak, Carlos Beristain Kolonbiako egiaren lantaldeko komisarioak eta Jean-Pierre Massias zuzenbide publikoko irakasleak hartuko dute hitza. Azkenik, Brian Currin abokatuak itxiko du hitzaldi sorta, bere ustez Euskal Herriarentzat diren desafioak aipatuz.

«Bake prozesua»

Hizlarien aniztasuna eta kalitatea azpimarratu dituzte bai Funosasek eta bai Hernanek, eta Euskal Herriko eragile politiko eta sozial gehientsuenek parte hartuko dutela nabarmendu dute. Azken urteetan erabilitako terminologiari buruzko argipenak emateko aukera ere izan da. Hala, Funosasek argitu du Euskal Herriko prozesua nazioarteko estandarretan «bake prozesu» bat ez bada ere, orain arte termino hori erabiltzeko hautua egin izan dutela. «Ohartu ginelarik ez zela negoziazio mahairik izanen, erabaki genuen borrokatzea eta gogoetatzea zer izan beharko litzatekeen Euskal Herriko prozesua. Nazioarteko estandarretan ez da bake prozesu bat, baina bake prozesu bat da herri honek nahi duena».

Funosasen hitzetan, bake prozesuaren aldeko aldarrikapen hori egin ez balute, ez zituzten emanen eman dituzten pausoak. «Behartu gaitu metodologia bat lantzera», azaldu du. Terminologia hori erabiltzeagatik «kritikak» jaso izan dituztela aitortu du, baina hautua asumitu du, bake prozesu baten beharra gizarteratzeko balio duela uste duelako. «Segitzen dugu, horrek behartzen gaituelako gogoetatzera konponente guziak kontuan hartuta».

Azken urteetan izandako «lorpenak eta mugimenduak» oroitarazi ditu Funosasek, baina onartu du azkenaldian ez dagoela aurrerapenik. «Frantziako Justizia Ministerioarekin kontaktuek segitzen dute, baina ez da persperktibarik pauso gehiagorako». Aurki mobilizazio gehiago antolatuko dituztela iragarri du, besteak beste Jakes Esnal eta Unai eta Jon Kepa Paroten kasuak konpon daitezen.


Summary: Urtea hasi zenetik, 800 tortura kasu zenbatu dituzte Mexikon. Causa en Comun erakundeak «muturreko indarkeriaren» 6.314 biktima baieztatu ditu, eta krimenei aurre egiteko aldaketak exijitu.

Irailean, «muturreko indarkeria» gisa sailkatutako 438 ekintza erregistratu ditu Mexikoko Causa en Comun gobernuz kanpoko erakundeak. Besteak beste, gutxienez 109 lagun torturatu dituzte; 800 urtea hasi zenetik. Datuek «min eta krudeltasun mosaiko bat» uzten dute agerian, erakundearen hitzetan.

Mexikoko hedabideek argitaratutako «ankerkerien» zenbaketa egiten du erakundeak, krimenik larrienak aztertuz; hau da, «heriotza edo muturreko tratu txarrak gauzatzeko asmoz nahita erabilitako indarkeria fisikoa; helburu duena pertsona kopuru handi baten, pertsona zaurgarrien edo interes politikoko pertsonen heriotza, edo terrorea eragitea». Hala, adierazi dute urtea hasi zenetik biktima gehien zenbatu dituzten hilabetea izan dela iraila; 1.490 denera. Gorakada horren atzean migratzaileen aurkako erasoak daudela nabarmendu dute. Esaterako, irailaren 7an, Aguascalientes estatuan bahituta zeuden 341 migratzaile erreskatatu zituen Poliziak.

Halere, bahiketetatik haratago, ugari dira urtea hasi zenetik atzemandako «ankerkeria» motak; torturak (gutxienez 800 kasu), «mutilazio, zatikatze eta gorpuen suntsiketak» (640 kasu), hilobi klandestinoen aurkikuntzak (502), sarraskiak —hiru lagun edo gehiagoren hilketak— (418) eta «muturreko krudelkeriaz eginiko emakumeen hilketak» (341) dira ohikoenak. Horiez gain, 290 haur eta neraberen hilketak baieztatu dituzte; baita giza eskubideen aldeko hamasei ekintzailerenak eta zazpi kazetarirenak ere, besteak beste. Denera, muturreko indarkeriaren 6.314 biktima. Kontuan izan behar da epe berean 22.611 homizidio zenbatu direla herrialdean, Mexikoko Gobernuak emandako datuen arabera.

Herrialde osoan baieztatu dira halako krimenak. Halere, Guanajuato, Jalisco, Michoacan, Chihuahua eta Veracruz estatuetan zenbatu dituzte gehien. Besteak beste, Guajanaton 39 adingabe hil dituzte, eta Mexikoko Estatuan, 23 emakume, «muturreko indarkeria» erabilita. Azken datu horren bidetik doa Itxaro Arteta kazetariak udan argitaratutako informazioa ere: «Aurten, Mexikoko Estatuan, emakume bat desagertu da hamabi ordutik behin; egunean bi».

Gauzak hala, Causa en Comun erakundeak ezinbestekotzat jo du gobernuei aldaketak exijitzea; batez ere «indar polizialak eta fiskaltzak berritzeko» eta «komunitateari kalte egin dioten kasuak ebazteko» lan egin dezaten. Horretarako, tokian tokiko errealitateak ulertzeko mekanismo berrien sorrera eskatu dute, helburu lukeena «segurtasun eta prebentzio politikak eraikitzea». Izan ere, erakundeak nabarmendu du krimen horietako asko ez direla erakunde kriminalek eginak: «Indarkeria kriminala da, baina baita familia indarkeria, komunitarioa eta soziala».


104 kasu atzeman dituzte Hegoaldean

Summary: 104 kasu atzeman dituzte Hegoaldean. Osasunbideak eta Osakidetzak egindako testen %1,4 izan dira positiboak

Osakidetzak eta Osasunbideak 7.106 test egin zituzten atzo COVID-19aren bilakaera aztertzeko, eta %1,4 izan ziren positiboak: 104. Herrialdeka, horra atzo detektatutako kasuen banaketa: 44 kasu Gipuzkoan, 35 Bizkaian, hamabi Nafarroan, hamar Araban, eta hiru Euskal Herritik kanpo bizi diren pertsonei egindako testetan.

Eusko Jaurlaritzako arduradunak nabarmentzen ari dira datuak azken asteotan izaten ari diren beherakada, eta hamalau eguneko intzidentzia metatuari erreparatzen diote bereziki, 60ko langatik gertu baitago, eta behin muga hori igarota birusaren «transmisioa baxua» dela esatean baitute adituek. Azken datuen arabera, 62 da. Horiek horrela, gaur espero da Iñigo Urkullu lehendakariak esatea bertan behera utziko duela osasun larrialdia eta, murrizketak arinduta, beste aro bat hasiko dela Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan ere. Nafarroako Gobernuak lehengo astean sartu zuen indarrean erabaki hori.

Erietxeetako datuak ere eguneratu dituzte. Orotara, 120 lagun daude Hego Euskal Herriko ospitaleetan gaitzak jota; horietako 40 ZIUetan larri daude.


Summary: «Proiektu estrategikoak adosteko espazio bat» eskatu dio EH Bilduk Eusko Jaurlaritzari. Euskadi Nexten zerrendatutako eskualde mailako proiektuen artean zaintzen sistema publikoa, itsas energia berriztagarriak eta adimen artifiziala lehenetsi behar direla uste du koalizioak.

Next Generation funtsetatik eratorriko diren inbertsioek «herri honen etorkizuneko garapen ereduaren oinarriak finkatuko» dituztela azpimarratu du gaur Maddalen Iriarte EH Bilduko legebiltzarkideak. Horregatik, haren ustez, ezinbestekoa da lehenbailehen Eusko Jaurlaritzak «espazio bat irekitzea» Europako funts horiekin finantzatu nahi diren eskualde mailako proiektu estrategikoen inguruan adostasunak bilatzeko, Espainiako Gobernuko Ekonomia ministro Nadia Calviñok bi asteko epea eman dielako erkidegoei haiek aurkezteko, eta «aurrekontuen eztabaidaren atarian».

Adostasun horretarako bere proposamenean, Espainiari aurkeztu beharreko proiektu estrategikoetarako Euskadi Next programaren bigarren bertsioan zerrendatutako bederatzi proiektuetatik hiru lehenestea nahi EH Bilduk: «Gizarte kohesioaren atalean, gizarte zerbitzuen eraldaketa zaintzen sistema publiko bat sortzeko; trantsizio ekologikoari dagokionez, itsas jatorriko energia berriztagarriak, eta trantsizio digitalean, adimen artifiziala, zibersegurtasuna eta zerbitzu aurreratuak».

Iriarteren ustez, «une historiko honetan ezinbestekoa da indarrak batzea herri proiektu argi baten inguruan; guztiok arduraz jokatzeko unea da, legitimoak diren interes elektoralak alde batera utzita. Adostu dezagun zein diren herri gisa ditugun lehentasunak, marraztu ditzagun arnasa luzeko estrategiak lehentasun horiek garatzeko, erabaki dezagun elkarrekin nola eta zertan inbertitu Europako funtsak, artikulatu dezagun kooperazio publiko-pribatua interes orokorraren mesedetan».


Summary: EMAk esan du estatu bakoitzak erabaki behar duela hirugarren dosia eman ala ez. Osasun batzordeak hala erabakita, Hego Euskal Herrian 70 urtetik gorakoei hirugarren dosia jarriko zaie urriaren 25etik, eta 65etik gorakoei ere emango zaie, pauta osoa eman zietenetik sei hilabete betetzen direnean

EMA Sendagaien Europako Agentziak esan du estatu bakoitzari dagokiola erabakitzea herritarrei Pfizerren txertoaren hirugarren dosia jarri ala ez. Nabarmendu duenez, indartzeko dosi bat jartzea «segurua eta eraginkorra» da, baina oraingoz ezin dute «gomendio irmorik» eman noiz eta nori jartzearen inguruan. Atzo hirugarren dosia ematearen alde agertu zen EMA; gaur Marco Cavaleri EMAren txertaketa estrategiaren buruak zehaztu duenez, «gomendio zuhur bat» izan zen, eta estatuei dagokie txertaketa kanpainen inguruko erabakiak hartzea. Hirugarren dosiaren abantailak nabarmendu ditu Cavalerik, erantzun immunea bigarren dosiarekin baino «askoz handiagoa» dela esanez.

Pfizerrenez gain, laster Modernaren txertoak ere egon litezke eskura hirugarren dosi gisa erabiltzeko. Izan ere, EMA aztertzen ari da botika etxe horren txertoa ere baimentzea hirugarren dosi moduan erabiltzeko, baina oraindik ez dute zehaztu noiz emango duten erabakiaren berri.

Horretaz gain, EMAk ondorioztatu du sistema immunitarioa «larriki ahulduta» daukaten 12 urtetik gorako pertsonei hirugarren dosia jartzea. Gutxienez bigarren dositik 28 egun pasatu ondoren hartuko dute Pfizerren edo Modernaren txertoa.

Urriaren 25etik, 70 urtetik gorakoei

Espainian jada zehaztu dituzte irizpide batzuk, eta erabaki horrek Arabako, Bizkaiko, Gipuzkoako eta Nafarroako adinekoei eragingo die. Osasun Publikoko Batzordeak —Madrilgo eta erkidegoetako gobernuak daude ordezkatuta bertan— erabaki du 70 urtetik gorako herritarrei hirugarren dosia ematen hasiko direla urriaren 25etik aurrera; 65 urtetik gorakoei, berriz, bigarren dosia jarri zietenetik sei hilabete betetzen direnean jartzeko asmoa dute.

Johnson & Johnson, AEBetan baimen eske

Johnson & Johnson botika etxeak AEBetan baimena eskatu du indartzeko dosi gisa bere txertoa erabili ahal izateko. Bere entseguko fase aurreratuko datuen arabera, bigarren dosiak %94ko eraginkortasuna erakutsi du infekzio sintomatikoen aurka, eta %100ekoa gaixotasun larriaren aurka.


Summary: «Kaixo literalki guztioi», eta sare sozialen etenaldiak utzitako hainbat mezu. Facebook, Instagram eta Whatsapp hainbat orduz etenda egon ziren atzo, eta Twitterreko erabiltzaile batzuek umorez hartu zuten gertakaria.

«Kaixo literalki guztioi». @Twitter kontuak horrela agurtu zuen bart sare soziala ia kolapsatzen ari zen erabiltzaile olatua. Ez da gauza erraza izango sare sozial baten kontu instituzionalean idaztea, eta are gutxiago han idatzitako mezu bat biral egitea. Atzo, ordea, ondo baliatu zuen unea kontu hori daramanak. Izan ere, 3.000 milioi erabiltzailek arazoak izan zituzten atzo 17:30etik gauerdira arte Facebook, Instagram eta Whatsapp erabiltzean, eta horrek nabarmen areagotu zuen Twitterreko erabiltzaile trafikoa.

Milaka erabiltzaile sakelakoarekin zer egin ez zekitela utzi zituen ia hegemonikoak diren sare sozial horien konexio galerak, eta beste batzuk normalean erabili ohi ez dituzten sare sozialetara eraman zituen. Esan bezala, erabiltzaileen trafikoa nabarmen areagotu zen Twitterren, baina ez han bakarrik: besteak beste, Telegramera jo zuten askok elkar komunikatu ahal izateko. Batek baino gehiagok kuadrillako taldea ere sortu zuen bart mezularitza zerbitzu horretan.

BERRIAren Telegram kanalak ere baliatu zuen unea bere buruari kantxa emateko: «Whatsapp moztuko didate, Facebook kenduko didate, Instagram itzaliko didate, baina nire Telegrameko kanalak iraunen du zutik», idatzi zuten bart han, Gabriel Arestiren Nire aitaren etxea poema baliatuz.

Twitterreko erabiltzaile askok ere umorez hartu zuten egoera, eta eztabaida sortu zen alternatiba gisa erabil zitezkeen aplikazioen inguruan. Marina Landak, adibidez, Telegramera pasatzeko erregutu zien bere lagunei, baina proposatu zituzten alternatiba gehiago ere. Adibidez, Tinder.

Dirudienez, izan zen mezularitza zerbitzuei uko egin eta beste sistema batzuk lehenetsi zituen jendea ere. Twitterren trending topic izatera heldu zen Bizum dirua bidaltzeko aplikazioa erabiltzeko aukera. Garesti aterako zitzaien batzuei...

Bestalde, BERRIAk Telegramen egin bezala, izan zen Twitterreko trafikoaren gorakada publizitatea egiteko baliatu zuenik ere. Tartean, etenaldirik izan ez zuen Egunean Behin aplikazioa.

Beste erabiltzaile batzuek, berriz, gogoan izan zituzten sare sozialen etenaldia igarri ere egin ez zuten pertsonak.

Azkenik, Instagrami, Facebooki, eta Whatsappi gertatu bezalako etenaldia desiratu diote batzuek gaur arratsaldean —agian, azkenekoz— bilduko den Labiri ere. Ea amaiera hori sare sozialek izan dutena baino luzeagoa den.


Summary: 'Lurrari lotuz' txostena erregistratu dute. Sorturen Nazio Kontseiluak joan den astean aurkeztu zuen Herrigaia txostena, eta horri egindako osoko zuzenketa litzateke Lurrari lotuz. Urriaren 24ra arteko epea dute militanteek osoko zuzenketak aurkezteko.

Abian da Sorturen hirugarren kongresua, eta Nazio Kontseiluak joan den astean aurkeztu zuen «ariketa kolektibo erraldoi baten emaitza» den Herrigaia txostena. Espero izatekoa zen bezala, ordea, bertze txosten bat aurkeztu dute kongresuko eztabaidara: Lurrari lotuz du izena, eta gaur erregistratu dute ezker abertzaleko alderdiaren prozeduran, osoko zuzenketa gisa.

Sortuko militanteek urriaren 24ra arteko epea izanen dute Herrigaia txostenari osoko zuzenketak aurkezteko. Urrian, halaber, herri batzarrak eginen dituzte 140tik goiti herri eta auzotan, eta azaroaren 19tik 21era bozkatuko dituzte osoko zuzenketak. Zuzenketa partzialak, berriz, abenduaren 17tik 19ra egin ahal izanen dituzte.

7.900dik goiti militantek eman dute izena urtarrilaren 22ra arte luzatuko den eztabaidan parte hartzeko.


Summary: Auzitegi Gorenak ere indargabe utzi ditu Zener Plusen 65 kaleratzeak. Ez du onartu Erandiko telekomunikazio enpresak jarritako helegitea. Iaz eginiko kaleratzeak dira, konfinamenduaren lehen bi asteetan.

Pandemia garaian eginiko kaleratze kolektiboen inguruko ebazpenak irteten hasiak dira Auzitegi Gorenean. Zener Plus Erandioko (Bizkaia) telekomunikazio enpresak iazko udaberriko itxialdian eginiko kontratu eteteak indargabe utzi ditu EAEko Auzitegi Nagusiak berdina ebatzi zuen iazko azaroan, CCOO sindikatuak hasitako auzibideari arrazoia emanez. Enpresak helegitea jarri zion ebazpen horri, eta Gorenak ez du onartu. Gauzak hala, enpresak kaleratu asmo zituen 65 langileek haien eskubideak aldarrikatu ahal izango dituzte.

Tubacex eta PCBko lan erregulazioen kasuek jarri zuten lupa Auzitegi Gorenaren gainean. Hala ere, haiena ez zen izan EAEko Auzitegi Nagusiak indargabetu zuen pandemia garaiko lehen kaleratze kolektiboa. Aurretik, besteak beste, Zener Plusek lantaldean eginiko murrizketa epaitu zen, eta ia 11 hilabete geroago iritsi da Auzitegi Gorenaren berrespena. Zener Plusek banakako 65 kaleratze egin zituen itxialdiaren lehen bi asteetan, eta, epaileen, ustez erabaki hori «neurriz kanpokoa» eta «bitxia» da. Are gehiago, ebazpenaren arabera, kaleratze horien arrazoia frogatzen ere ez zen saiatu enpresa.

Zener Plus 180 langileko enpresa bat da, eta Masmovil edo Vodafone bezalako komunikazio enpresei ematen die zerbitzua. Haien sareen instalazioa eta mantenua egiten du. Iaz, martxoaren 16aren eta apirilaren 3aren artean 65 langile kaleratu zituen, eta banaka banaka eman zuen haien berri. Gogoratzekoa da Espainiako Gobernuak ezarritako itxialdia martxoaren 15ean hasi zela, eta ekainaren 21era arte luzatu zela. Bada, itxialdiko lehen bi asteetan, kontratu mugagabedun 34 langile kaleratu zituen diziplina arrazoiengatik, froga garaian zeuden 25 langileren kontratua ez zuen berritu, eta behin behinean zeuden sei langileren kontratua behar baino goizago eten zuen.

Iturri sindikalen ustez, ezkutuko enplegu erregulazio bat egin zuen, eta data haietan ezin zen halakorik egin. Are gehiago, iazko apirilaren 2an Zenerrek aldi baterako erregulazio bat jarri zuen indarrean eta kaleratzeak egiten jarraitu zuen. CCOOk apirilean izan zuen banakako kaleratze andanaren berri, eta salaketa jarri zuen kaleratze kolektibo gisa tratatu behar zelakoan. Hasiera batean akordio batera iritsi zen enpresarekin, hala nahi zuten kaleratuak itzul zitezela adostuz, baina hori betetzen ez zela ikusita, CCOOk auzibidearekin jarraitu zuen.

Eta orain zer? 65 kaleratuek, orain, haien eskubideak aldarrikatu ditzakete. 30 inguru azaroan itzuli ziren lanera, EAEko Auzitegi Nagusiaren ebazpenaren ondoren, eta ondo bidean haien lanpostua ziurtatuta izan beharko lukete. Besteek ez zuten itzuli nahi izan, arrazoi ezberdinengatik. Iturri sindikalen arabera, guztiek tramitazio garaiko soldatak eta langabezi ordainsariak erreklamatu ahal izango lituzkete, bai behintzat azarora artekoak. Espainiako Gobernuak ere berdina egin dezake, SEPEk ordaindu baitzuen kaleratuen langabezia saria.


Summary: Koldo Arribillagaren heriotza salatzeko elkarretaratzea egin dute Gasteizen. Osakidetzak uko egin zion gizonak zuen gaitzaren ebakuntza egiteari, bizitoki «egokirik» ez izateagatik.

Joan den irailean 8an bihotzekoak jota hil zen Koldo Arribillaga gasteiztarra. Haren heriotza salatzeko, Osakidetzako ordezkaritza sindikalak, Osasun Publikoa Aurrera Plataformak eta Inor Ez Kale Gorrian egitasmoak, Txiroen aurkako gerra gelditu! lelopean elkarretaratzea egin dute gaur, 19:00etan, Gasteizko Andra Mari Zuriaren plazan. Hil baino hamahiru hilabete lehenago, Osakidetzak uko egin zion gizonak diagnostikatua zuen gaitzaren ebakuntza egiteari. Arribillagak ebakuntza ostekoa egiteko bizitoki «egokirik» ez zuela argudiatu zuten. Izan ere, 2019ko uztailean, bere amarekin bizi zen Arabako hiriburuko Aiztogile kaleko etxebizitzatik bota zuten, hipoteka ez ordaintzeagatik. Haren ama adinekoen egoitza batera eraman zuten, eta Arribillaga bere familiako lonja batera joan zen bizitzera.

Kontzentrazioaren deitzaileek salatu dute Osakidetzaz gain, Arribillagaren heriotzaren «arduradunak» Gasteizko Udala, Etxebide eta Lanbide izan zirela, ez baitzioten inongo alternatibarik eskaini. Maiatzaren 19an haren egoeraren berri eman zutenean bezala, gaur ere gogor kritikatu dituzte erakunde publikoen «babesgabetasuna eta aporofobia». Horrez gain, aipatu dute gizartean «gizatasun falta eta klasismoa» dagoela, eta pertsona txiroei baliabide «eskasak» eskaintzen zaizkiela. «Askotan salatu izan ditugu gure hirian etxebizitzarekin erlazionatuta zeuden egoera lazgarriak, baina agian, honako hau samingarriena izan da», gehitu dute.

Izan ere, Arribillagak sufritzen zuen gaitzaz aparte, isun ekonomikoak zituen. 2020ko urtarrilean, bizi zen lokalean argiak piztuta zeudela ikusi zuten Gasteizko udaltzaingoek. Gizona identifikatu eta lokal guztia miatu zuten. Handik aste batzuetara, Arribillagak Gasteizko Udaleko Eraikuntza Zerbitzuaren gutun bat jaso zuen. Gutun horretan, lokalaren bizitegi erabilera behin betiko bertan behera uzteko agintzen zitzaion, edo hilero 600 euroko isun hertsatzaileak ezartzen zitzaizkion. Are, Lanbidek 9.000 euroko legez kanpoko zorra eskatzen zion. Deitzaileek salatu dutenez, ez zioten bere egoera errotik aldatuko zuen «alternatibarik» eskaini, eta erakundeek «hiltzen» utzi zuten.

Erakunde publikoei deia

Prentsaurrekoan argi utzi nahi izan dute Arribillagarena ez dela arazo bakan bat, eta nabarmendu zuten haren egoeran bizi diren «beste milaka pertsona» daudela euskal gizartean: «Instituzioen gizatasun faltagatik egunerokotasunean haien bizitza arriskuan jartzen dutenak, dirudienez axola ez direnak».

Antolatzaileek ere euskal erakunde publikoei eskatu diete osasun arretarako eta etxebizitza duina izateko eskubidea «pertsona guztientzat» bermatzeko. Era berean, salatu dute gizarte bazterkeria «behingoz» amaitzeko, eta borondate politikoa eskatu dute horretarako.

Azkenik, mobilizazio gehiagorekin jarraitzeko deia zabaldu dute: «Herritarrei eta hiri honetako taldeei mobilizatzen jarraitzeko deia egiten diegu, horrelakorik berriz gertatu ez dadin».


Summary: Bildarratzek iragarri du ikastetxeetako protokolo berriak astelehenean sartuko direla indarrean. Egoera berrira moldatutako protokoloak izango dira, eta Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak asteon igorriko dizkie ikastetxeei.

Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan indarrean diren neurri murriztaileak bihar geratuko dira bertan behera, eta egoera berriak hezkuntzan zein eragin izango duen hizpide izan dute gaur Jokin Bildarratz Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburuak eta Jonan Fernandez Labiren Batzorde Zientifiko-Teknikoko koordinatzaile eta Jaurlaritzako Trantsizio Sozialaren eta 2030 Agendaren idazkari nagusiak. Bildarratzek iragarri du Hezkuntza Sailak aste honetan igorriko dizkiela ikastetxeei protokolo eguneratuak, eta horiek astelehenean bertan indarrean sartuko direla. Antzuolako (Gipuzkoa) eskola publikora egindako bisitan baieztatu du hori Bildarratzek. Jakinarazi du egoera berrira moldatuko direla ikastetxeetako protokoloak, eta asmoa dela indarrean diren neurriak «malgutzea», baina ikasleen osasuna ahaztu gabe. Ikastetxeetako zuzendaritzek helarazitako ekarpenak aintzat hartuta malgutuko dituzte neurriak, eta gizartearen direnen «antzekoak» izango dira.

Bildarratzek adierazpen horiek egin aurretik, ikastetxeetako protokoloa eguneratuko dutela iragarri du Jonan Fernandezek Euskadi Irratian. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan murrizketarik gabeko aro bat heltzear dela jakinarazi eta biharamunean eman du ikastetxeetako protokoloan egingo dituzten moldaketen berri, eta testuinguru berrira egokituko diren neurriak izango dituela esan du.

Hain justu ere, orain arte indarrean egon diren murrizketa horiek guztiak kentzeko gizarteak pasatu behar izan duen «ekaitz ikaragarri» bati egin dio erreferentzia koordinatzaileak. «Izugarrizko ekaitza igaro dugu. Ontzia ahal izan dugun bezala eraman dugu», adierazi du. Halaber, «lurra» gero eta gertuago ikusten dutela gaineratu du, eta ontzia «ur gainean» dagoela, «etapa berri bati ekiteko prest». Hala ere, nabarmendu du «borroka» ez dela amaitu.

Oraindik indarrean dauden murrizketei dagokienez, zuhurtasunez jokatu behar dela azpimarratu du koordinatzaileak. Zehaztu du maskara derrigorrezkoa izango dela oraindik barrualdeetan, eta kanpoaldean distantzia gordetzerik ez dagoenetan; espazio handi eta itxietako edukiera %80 izango dela azaldu du, eta barrualdean egiten diren ekitaldietan debekatuta egongo dela jan-edana; betiere, horretarako jarritako lekuetan salbu.


Summary: Frantziako Asanbleak «homosexualak aldatzeko terapiak» debekatzea onartu du. «Terapia» horiek eskuin muturreko taldeen eta erlijiosoen artean daude hedatuta nagusiki. Ordezkaritza duten alderdiek aho batez onartu dute praktika horiek legez kanpo uztea.

«Homosexualak aldatzeko terapiak» debekatzeko lege proposamen bat onartu du bart Frantziako Asanbleak. Proposamena Senatuak onartu beharko du orain, baina ez dirudi arazorik izango denik; izan ere, asanblean aho batez hartu dute erabakia. Ondorioz, aurrerantzean praktika horiek legez kanpokoak izango dira Ipar Euskal Herrian ere.

Delitu hori egiteak bi urteko kartzela zigorra eta 30.000 eurorainoko isunak eragin ditzake. Legearen helburu nagusia da eragoztea pertsona baten joera sexuala edo genero identitatea eraldatzeko asmoa duten jardunak; adibidez, hipnosia, abstinentzia eta exorzismoa.

Pertsona homosexualen sexu orientazioa aldatzeko praktikek 1970eko hamarkadan hartu zuten indarra AEBetan, eta geroago zabaldu ziren Europako hainbat herrialdetan. Haien helburua da homosexualak «sendatzea», hau da, heterosexual bilakatzea. Nazio Batuen Erakundeko adituek torturatzat hartu izan dituzte.

Ondorio larriak

Frantzian, nagusiki, talde erlijiosoek sustatu izan dituzte halako jarduerak. Taldeko terapiena da forma ohikoena, eta haietan parte hartu izan duten lagun batek baino gehiagok jasan dute, besteak beste, depresioa; adituen arabera, ohikoa da lagun horiek beren buruaz beste egiten amaitzea ere.

Gaur egun, legeak ez ditu espresuki debekatzen terapia horiek, baina biktimek badituzte salaketak jartzeko hainbat baliabide: terapiaren antolatzaileei jazarpena, sexu abusuak egitea edota torturatzea egotzi izan diete epaileek.


Gaur irekiko dute Bilboko Kafe Antzokia

Summary: Gaur irekiko dute Bilboko Kafe Antzokia. Iazko martxotik dago itxita gunea. Irekiera ekitaldia egingo dute, ‘Dantza dezagun berriro’ lelopean.

Bilboko Kafe Antzokiak iazko martxoaren 12an itxi zituen ateak, eta, osasun larrialdiaren eraginez, orain arte ezin izan ditu berriz ireki. Bestelako ostalaritza guneek bezala, krisiaren eraginak jasan ditu, eta, gunearen ezaugarriak direla eta, ez dute lortu lehenago zabaltzea. «Gure ikuspegitik eta ditugun berezitasunak kontuan hartuz —langile kopurua eta hainbat konpromiso—, ez dira betetzen zabaltzeko gutxieneko baldintzak», adierazi zion Mikel Urbeltz Kafe Antzokiaren arduradunak iazko abenduan Bizkaiko Hitza-ri.

Ikusi gehiago: Mikel Urbeltz: «Sareak egiteko leku bat da hau; garrantzitsua da itzultzea»

Baina Eusko Jaurlaritzak osasun larrialdia indargabetu du, eta bertan behera utzi ditu ordutegiei eta edukierei lotutako neurriak. Ondorioz, 19 hilabeteren ondoren, heldu da Kafe Antzokia berriz zabaltzeko eguna: gaur irekiera ekitaldia egingo dute, Dantza dezagun berriro lelopean. 22:30etik 04:30etara egongo da zabalik antzokia, eta Dj Bullek girotuko du gaua.

Sarrera doakoa da, baina erreserba egin beharra zegoen, eta iragarpena egin eta ordubete ingurura bukatu dira tokiak. Ostiralean eta larunbatean, berriz, 22:30etik 06:00etara irekiko dute antzokia, eta sarrerak kafeantzokia.eus webgunean eskuratu daitezke.

25. urteurrena

1995eko abenduaren 15ean abiatu zuten Kafe Antzokiaren proiektua, Bizkaiko hiriburuko euskaldunentzako «arnasgune» bilakatzeko helburuarekin. Egunak eta gauak kulturaz eta aisialdiaz bete nahi zituzten, eta hiru zutaberekin osatu zuten proiektua: ostalaritza zerbitzua, askotariko kultur egitasmoak —kontzertuak, antzerkia, dantza, hitzaldiak, aurkezpenak…— eta gaueko aisialdia. Urbeltzen arabera, urtean 300 ekitaldi inguru egiten dituzte, eta, guztira, urteotan 7.200 inguru egin dituzte.

Gerora, kulturgintza eta euskara uztartzen dituen eredu hori zabalduz joan da, eta antzeko ezaugarriak dituzten hainbat espazio sortu dituzte Euskal Herrian. Horietako bat pandemiaren eraginez itxi behar izan zuten: Durangoko Plateruena kafe antzokia. Urbeltzek Bizkaiko Hitza-ri esan zion moduan, kolpeak «egoera ahulean» utzi ditu halako proiektuak.

Alde horretatik, instituzioen babesaren premia nabarmendu zuen: «Kafe Antzokia herri ekimenetik sortu zen; juridikoki, pribatua da, baina helburuetan, zentzu publikoz beteta dago. Gaur egun, sarreren %2,4 jasotzen ditugu diru laguntzetatik. Kulturan eta euskalgintzan egiten dugun lana kontuan hartuta, ez luke horrela izan behar».

Pandemia betean, iazko abenduan, Kafe Antzokiak 25 urte bete zituen. Ezin izan zuten nahiko luketen moduan ospatu, eta 25+1 urteurrena ospatzeko asmoa adierazi zuten, baita beste 25 urte irauteko desioa ere.


Summary: AHTaren lanak lizitatzeko tramiteak hasi dituzte Gasteizen. Ramiro Gonzalez Arabako ahaldun nagusiak iragarri duenez, eraikuntza proiektuaren «lehen urratsa» da.

Espainiako Garraio, Mugikortasun eta Hiri Agenda Ministerioak Abiadura Handiko Trena (AHT) Gasteizera lurpetik iristeko oinarrizko proiektua lizitatzeko agirien tramitazioekin hasi da. Eraikuntza proiektuaren «lehen urratsa» da. Hala iragarri du Ramiro Gonzalez Arabako ahaldun nagusiak.

Gonzalezek jakinarazi duenez, Ministerioak astelehenean aurkeztu zituen oinarrizko proiektua lizitatzeko agiriak, AHTa Gasteizera «lurpetik iristea» ahalbidetuko dutenak, eta dagoeneko onartu dute protokoloa; «juridikoki babestu» eta proiektua egitea bermatzen duena. Protokolo hori bera atzo sinatu zuen Aldundiak. Garraio Ministerioak sinatu ondoren, Eusko Jaurlaritzak, Gasteizko Udalak eta Adifek sinatu beharko dute, Madrilen maiatzaren 10ean lortutako akordioa berresten duen erakunde arteko hitzarmen bat ziurtatzeko. Akordio horren arabera, AHTa gaur egungo korridoretik eta lurpetik sartuko da Gasteizera.

Aldi berean, dokumentuak proposatzen du dagoeneko martxan dagoen oinarrizko planaren informazio azterlana egitea. Ramirezek aitortu du Arkauti inguruko lanetan «egoera konplexua» dela ingurumen balioa handiko gunea delako, eta esan du azterketak egiten ari direla.


Summary: Baldintzapean aske utzi dute Xabier Agirre Ibañez. Sei urteko espetxe zigorra bete du preso gasteiztarrak. 2020ko apirilean eman zioten hirugarren gradua.

Etxerat-ek jakinarazi duenez, Xabier Agirre Ibañez euskal preso gasteiztarra aske utzi dute, baldintzapean. 2016an espetxeratu zuten, Espainiako Auzitegi Nazionalak jarritako sei urte eta erdiko zigorra betetzeko, oraindik epaia irmoa ez zela. Aurrez hainbatetan atxilotu zuen Poliziak: 2011n eta 2013an.

2019ko urrian irteteko baimena eman zion Madrilek —Marta Igarriz presoarekin batera, EPPK-ko lehenbizikoetarikoa izan zen–, eta 2020ko apirilean hirugarren gradua eman zioten.


Summary: Durangoko Azoka murrizketarik gabe egiteko aukerarekin aurkeztu dute aurtengo kartela. Oraintxe azokak ehuneko ehunean irekitzeko aukera izango lukeela aipatuz aurkeztu dute 56. aldia Gerediaga elkarteko kideek. Baina aurreratu dute abenduaren 3tik 8ra indarrean izango diren neurriak beteko dituztela. Leire Urbeltzek egin du aurtengo kartela.

Sarbide mugarik eta bisitarientzako txandarik gabeko Durangoko Azoka bati atea irekiz aurkeztu dute gaur Landako gunean 56. aldiaren kartela. Eusko Jaurlaritzak bertan behera utzi zituen atzo osasun larrialdiari aurre egiteko hartutako muga gehienak, eta horrek ehuneko ehunean hasteko aukera emango lioke azokari, baldin eta bihar hasiko balitz. Abenduaren 4tik 8ra irekiko ditu ateak, ordea, eta, bi hilabeteren faltan, zuhur jokatu nahi izan du Nerea Mujika Gerediaga elkarteko lehendakariak. «Orduan ikusiko dugu zer neurri dauden bizirik egun horretarako. Erantzun zehatza ezin dugu bota». Edonola ere, berezia izango da aurtengo azoka, haren historian lehen aldiz eredu hibridoa izango baitu: erdiz digitala eta erdiz presentziala.

Guztira, 152 partaidek eman dute izena azoka presentzialerako, eta 220 erakusmahai izango dira Landako gunean. Eskerrak eman dizkie guztiei Mujikak, «azokan sinisteagatik». «Datozen hilabeteak erantzunik gabeko galderaz beteta daude, eta, hala ere azokan egoteko ahalegina egin dute». Saltzaileekin eta kulturazaleekin batera, azokaren parte diren guneak ere itzuliko direla jakinarazi du Gerediaga elkarteko lehendakariak. Eta, zehaztu duenez, gainera, etzi zabalduko zaie sortzaileei beren lanak gune horietan aurkeztu ahal izateko eskaria egiteko epea. Hala Ahotsenean nola aurkezpenak egiteko aukera eskaintzen duten gainontzeko guneetan ere.

Denda digitalari eutsiz

Salbuespenezko aldia izan zuen iaz azokak. Osasun larrialdiari aurre egiteko ezarritako neurriek ez zieten antolatzaileei aukerarik utzi eraskusmahaiak jarri eta jendeari harrera egiteko, eta azokak iraun bitartean denda digitala antolatu zuten horregatik. Landako gunea biltoki bilakatu, eta jendeak Internet bidez egin zituen erosketak, etxetik. Aurten ere denda digitalari eustea erabaki dute antolatzaileek, baina saltzaileen erakusmahaiek egingo dituzte biltoki lanak. «Iazko irudiak eta aurtengoak ez dute zerikusirik izango», esan du Mujikak. Hainbat kultur emanaldi streaming bidez zabalduko dituztela ere zehaztu du.

Abenduaren 3tik 8ra izango da zabalik online denda, eta 4tik 8ra fisikoa.

Kili-kili eguneratua

Leire Urbeltz ilustratzaile iruindarrak egin du aurtengo azokaren kartela, eta azokak izango duen hibridotasun hori txertatu du irudian, Kili eta Queer izeneko pertsonaiak sortuz. Artistak azkenaldian ohikoa duen kolore bizi eta irudi fantastikoekin osatu du irudia, eta, aitortu duenez, garai bateko Kili-kili aldizkariko pertsonaia nagusia izan du gogoan pertsonaia haren bi bertsio eguneratu sortzeko. Rikardo Arregiren testu bat izan du oinarri kartela sortzeko, eta baita lehen azoketako kartelak ere. Desipuindegia deitu du lana. «Ohore handi bat izan da».

Guneetako ordezkariekin batera eta azoka sostengatzen duten hainbat erakunde eta eragilerekin batera egin dute kartelaren aurkezpena. Han izan dira Bizkaiko Aldundiko, Eusko Jaurlaritzako, Gipuzkoako Aldundiko, Arabako Aldundiko, Nafarroako Gobernuko, Durangoko Udaleko eta BBK, Euskaltel eta Eroskiko ordezkariak.

Kultur kudeatzaileei aitortza

«Ilusioa» aipatu du Inma Garrastatxu Durangoko alkateak, eta «poza» Begoña Ibarra Bizkaiko Foru Aldundiko Kultura zuzendariak. Azokaren erreferentzialtasuna ere izan dute gogoan biek, eta hura babestu beharra nabarmendu dute. Aurkezpen ekitaldian, Andoni Iturbe Eusko Jaurlaritzako Kultura sailburuordeak gogoan hartu ditu Labik hartutako erabakiak, eta bera izan da azokak ehuneko ehunean irekitzeko aukera izango duela gogorarazi duena ere. «Kulturak ere sufritu du koronabirusaren eragina, eta errekonozitu nahi ditut kultur kudeatzaileak. Eredu izan dira». Txalotu egin du Gerediagak hautatutako eredu mistoa, eta Eusko Jaurlaritzak «beti» laguntza berezia eskainiko diela baieztatu du.


Summary: San Tomas eguna eta danborrada ospatu egingo dituzte aurten Donostian. Eneko Goiak baieztatu du erabakia, eta, besteak beste, berriz antolatuko dituzte San Tomas eguna eta Eguberrietako ospakizunak ere. Esan duenez, egoera egungoaren modukoa bada, muga bakarra leku itxietan maskara erabiltzea izango da.

Laster itzuliko dira ohiko herri eta hirietako festak, eta hori baieztatzen lehenengoetakoa izan da gaur Donostiako Udala. Eneko Goia alkateak baieztatu ditu zurrumurruak: aurtengoan antolatuko dituzte San Tomas eguna, San Sebastian eguna, Eguberrietako ospakizunak eta Inauteriak.

Jakina zen Goiak albiste hori iragarriko zuela, eta jada zabalik dago, adibidez, San Tomas egunerako salmenta postuak eskatzeko epea. Gabonetarako egitaraua prestatzen ere hasi da udala, eragileekin batera.

Albistea goizean egindako agerraldi batean eman du alkateak. Gehienbat danborradari buruz galdetu diote, eta, erabakia hartuta ez dagoela esan duen arren, egingo direla iradoki du: «Ez dira festa soilak: balio sinboliko handia dute donostiar guztiontzat, eta garrantzitsua da komunitatea osatzeko», azpimarratu du.

Danborradan parte hartu ohi duten konpainia gehienak ere kalera irtetearen alde daudela gehitu du, eta esan du baldintza bakarra jarri diotela: konpainia bakoitzaren parte hartzaile kopurua ez mugatzea, inor kanpoan ez geratzeko. Erabakia ahalik eta azkarrena hartu dutela ere gehitu du, «ekitaldiak antolatzen dituztenekiko errespetuagatik».

Maskara soilik

Agerraldian galdetu diote edukiera kontrolatzeko aukerari buruz, baina Goiak uste du ez dela beharrezkoa izango. Gogorarazi du egoera egungoaren modukoa bada nahikoa izango dela maskara erabiltzea leku itxietan eta distantzia mantendu ezin denetan. Dena den, ez du baztertu eguna gerturatu ahala neurriak hartzeko aukera.

Aurretik, goizean, Radio Euskadin izan da Goia, Juan Mari Aburto Bilboko alkatearekin eta Gorka Urtaran Gasteizkoarekin batera. Hirurek ziurtzat eman dute aurtengoan Gabonak ospatuko dituztela.


Summary: Koronabirusarekin gaixo ziren 17 lagun hil dira astebetean Hego Euskal Herrian. Uztailaren erdialdetik birusarekin jende gutxien hil den astea izan da aurrekoa. Beste 107 kasu zenbatu dira.

Kutsatzeen beheranzko joera sendotu da Hego Euskal Herrian, eta ospitaleetako okupazioak eta gaitzarekin loturiko heriotza kopuruek ere maldan behera segitzen dute. Hain justu, hildakoei erreparatuta, azken bi hilabeteetako kopururik apalena erregistratu da Hego Euskal Herrian: zehazki, irailaren 27tik urriaren 3ra 17 lagun hil ziren gaitzak jota, aurreko astean baino hamabost gutxiago. Uztailaren 19tik 25era bitarteko astetik birusarekin jende gutxien hil den astea izan da aurrekoa.

Azken astean birusarekin zendu diren kasu horiek guztiak Araba, Bizkai eta Gipuzkoakoak dira; izan ere, aurreko astean ez da COVID-19arekin loturiko heriotzarik izan Nafarroan. Irailaren 22tik ez da izan hildakorik herrialdean.

Ospitaleetako presioari begira, Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak emandako azken datuen arabera, oraintxe bertan 108 pertsona daude Hegoaldeko erietxeetan gaitzak jota, eta horietatik 38, ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan, larri. Atzo, hamar pertsona erietxeratu zituzten gaitzarekin: horietako bederatzi Osakidetzaren menpeko zentroetan erietxeratu zituzten, eta bakarra Osasunbidearen zentroetan.

Transmisioari dagokionez, Hegoaldean 107 positibo atzeman dituzte, birusa detektatzeko 7.847 proba eginda: Bizkaian eta Gipuzkoan 39na kasu detektatu dituzte; Araban, 21; eta Nafarroan, zortzi. Positiboen ehunekoa %1,3 da.


Summary: 2005eko negoziazioekin lotuta epaituko dute Egoitz Urrutikoetxea Parisen. Bihar eta etzi izanen du epaiketa Parisko Zigor Auzitegian, 2003an eta 2005ean ETAko kide izatea leporatuta. Zortzi urteko zigorra ezarri zioten 2007an eta 2010ean, prozedura horiei buruz izandako epaiketetan

Bihar eta etzi epaituko dute Egoitz Urrutikoetxea Parisko Zigor Auzitegiko 16. salan, 2003an eta 2005ean ETA zeneko kide izan zelakoan helburu terroristak zituen gaizkile elkarte bateko kide izatea leporatuta. Bi prozedura bateratu dituzte, 2003koa bata eta 2005ekoa bestea: lehena 2007an epaitu zuten, eta lau urteko kartzela zigorra eman zioten Urrutikoetxeari; bigarrena, 2010ean epaitu zuten, eta hor ere beste lau urteko zigorra eman zioten. Orduan, ez zen bere kontrako epaiketetara agertu, eta atxilotua izan ondotik berriz egiteko eskatu zuen, legeak baimentzen duen gisan. Prozedura akatsak zirela medio, auzibideak instrukziora bidaltzea erabaki zuen epaileak. Bihar eta etzi aztertuko dituzte. Beste prozedura bat ere badu Egoitz Urrutikoetxeak; heldu den otsailean aztertuko dute Parisko Dei Auzitegian.

2015eko urriaren 7an atxilotu zuten Urrutikoetxea Parisen, beste bi lagunekin. ETAren «aparatu politikoko arduradun garrantzitsutzat» jo zuen Espainiako Barne ministerioak, baina, «ikerketa iturriak» aipatuta, ordurako ETArekin loturarik ez zuela erran zuen Ser irratiak. Parisen unibertsitate ikasketak egiten ari zela ere aipatu zuen, eta han bizi izan zela azken urtebetean. Poliziaren arabera, 2003tik zegoen ihes eginda Urrutikoetxea. Espainiako eta Frantziako barne ministerioek nabarmendu zuten «hainbat urtetan» bilatu zutela, eta lehenago, bi aldiz zabaldu zuten atzeman zutela, hala izan gabe. 2015eko martxoan, lagun bat atxilotu zuten Berrogainen (Zuberoa), ETAk agiria atera —egiaztatzaileekin armagabetzeko metodoa hitzartu zuela esan zuen— eta Baionako Bake Foruma ospatu zen egun berean. Ez zen Urrutikoetxea, ordea. 2015eko irailaren 22an ere haren izena zabaldu zuten, Baigorrin (Nafarroa Beherea) egindako operazioaren harira. Baita Egoitzen aita eta ezker abertzaleko militante historiko Josu Urrutikoetxearena ere. David Pla, Iratxe Sorzabal, Ramon Sagarzazu eta Patxo Flores atxilotu zituzten orduan.

Parisko Fresnes presondegian aste batzuk pasatu ondoren, azaroaren 13an utzi zuten aske Egoitz Urrutikoetxea, komando jihadista batek Frantziako hiriburuan dozenaka hildako eragin zituen gau berean. Biharamunean zegoen lehen trena hartu eta Euskal Herrira itzuli zen. «Fresnesko presondegitik atera, eta lagun batzuekin Parisera nindoan, askatasuna ospatzera. Orduan helarazi ziguten atentatuen berria. Etxean sartu ginen. Ez zen giro Parisen. Astakeria latza izan da», azaldu zion BERRIAri egun batzuk geroago. Azkenaldian izandako ibilbideari buruzko azalpenak ere eman zituen: «Bada urte eta erdi bat Parisen bizi naizela, iazko uda hasieratik, neure izenean bizi ere. Diderot Paris 7 unibertsitatean ari naiz ikasten duela urtebete pasatik. Historia master baterako izena eman nuen, eta bigarren ikasturtean nago. Lanean ere aritu naiz: ekainean hilabete batez; irailean, langabezian izena emateaz gain, lan batzuetarako aurkeztu nintzen, eta aurkitu nuen bat, luzarorako. Atxilotu ninduten garaian lanean ari nintzen, eta ikasten ere bai. Kontu korronte bat ere zabaldu nuen. Beraz, bizimodu arrunta egiten nuen Parisen. Ni gehien harritu nauena da horrenbeste denbora utzi izana horrela». 2009tik gutxienez publikoki eta bere izenean bizi zela erran zuen elkarrizketa hartan. «Bi haur izan genituen orduan, eta Grenoble [Frantzia] ondoko udalerri bateko herriko etxe batean erregistratu genituen, neure izena erabilita. Neu joan nintzen herriko etxera, eta paperak egin nituen», esplikatu zuen. Bihar eta etzi iraganen den auzi saioan, aitzineko urteei buruzko argipenak ere emanen ditu.

Laure Heinich eta Laurent Pasquet-Marinacce abokatuen laguntza izanen du Urrutikoetxeak Parisko Zigor Auzitegian. Lekukoak ere izanen dira, hala nola Monique Elgoihen Lexantzüko (Zuberoa) auzapeza —horko hautetsi da Egoitz Urrutikoetxea—, Sophie Wahnich Urrutikoetxea prestatzen ari den doktoretza tesiaren zuzendaria, eta Josu Urrutikoetxea, auziperatuaren aita. Haren kontra diren «froga elementu arinak» deseraikitzeaz gain, testuinguruaz ere aritzeko asmoa dute, «erabat anakronikoa» dela erakusteko, Egoitz Urrutikoetxeak BERRIAri azaldu dionez. Josu Urrutikoetxearen kasuan bezala, 2005eko negoziazioen harira leporatzen diote hari ere ETAko kide izatea.

Hatz markak egunkarian

2003an kokatua da bi prozeduretako bat. ETAko kide batzuk atxilotu zituzten Bordelen (Okzitania), eta, ikerketaren harira, haiekin lotutako auto bat eta etxebizitza bat aurkitu zituzten. Horietan, zaku bat zegoen, Gara egunkariaren ale batekin, eta egunkarian, Egoitz Urrutikoetxearen hatz markak. Ez etxean, ez autoan ez zuten Urrutikoetxearen beste aztarnarik aurkitu.

Horrez gain, garaia hartan Frantziako Poliziak egindako txosten bat ere sartu dute prozeduran, 2003ko udatik Egoitz Urrutikoetxea sasian zegoela zioena. Bi elementu horietan oinarritzen dira garai hartan Egoitz Urrutikoetxea ETAko kidea zela errateko. Alta, Koldo Gorostiaga Euskal Herritarrok-eko eurodiputatuaren idazkari gisa jardun zuen 2004ko urte bukaera arte, eta Herritarren Zerrenda hautagaitzaren hauteskunde kanpainako Ipar Euskal Herriko koordinatzailea izan zen, erabat jardun publikoa eginez. Txostena idatzi zuen poliziarekin konfrontazioa eskatu zuten Urrutikoetxearen abokatuek, baina instrukzio epaileak ez zuen onartu.

Bigarren prozedura ETAko beste bi kideren atxiloketan oinarritzen da. Villeneuve-sur-Lotte (Okzitania) herrian zeuzkaten etxe bat eta garaje bat aurkitu zituen Frantziako Poliziak, eta horietan Pyrenees Magazine astekariaren ale bat, Egoitz Urrutikoetxearen hatz markekin; ez zegoen haren beste aztarnarik. Garajean, Josu Urrutikoetxearen zaku bat, familiako argazkiak, dokumentu politikoak eta gatazkaren konponbideari lotutako dokumentuak. Zaku barneko oihal batean, Urrutikoetxea aita-semeen DNA aztarnak ere bazeuden.

Elementu horietatik ateratzen duten ondorioa da 2005ean hasiko ziren Genevako (Suitza) negoziazioen prestaketan ari zirela. Josu Urrutikoetxea ere epaitu beharra dute afera beragatik, baina haren kontrako prozedura instrukzio fasera itzultzea erabaki zuen Parisko Dei Auzitegiko epaileak joan den irailaren 13an. Egoitz Urrutikoetxearen hitzetan, haren kontrako prozeduran ez dute aurkeztu ikerketa txosten edo froga elementu argirik hura ETArekin lotzeko. «Kontakizun bat dago, besterik ez».

Sagarzazu aurrekaria

Egoitz Urrutikoetxea ETAko kide izan zela frogatu beharko du epaiketan terrorismoaren aurkako Frantziako ministerio publikoak. Garai hartan Josu Urrutikoetxearekin harremana izan zuela frogatua dago, baina horrek erakundeko kidetza frogatzen ote du? Bestetik, ETAko kideekin harremana izan zuela frogatzea lortuko balute ere, horrek ETAko kide izatea esan nahi ote du?

Hain zuzen ere, Ramon Sagarzazu ezker abertzaleko militantearen aurrekaria dago hor. 2015eko irailean atxilotu zuten, Baigorrin (Nafarroa Behera), Iratxe Sorzabal eta David Pla ETA zeneko kideekin batera. Baina instrukzio epaileak erabaki zuen hura kargutik kentzea, erakunde armatuko kideekin konponbide prozesuaz mintzatzea delitu ez zela ebatzita. Armak zigilatzeko prozesuan ari zen garai hartan ETA erakundea. Urrutikoetxea aita-semeen kasuan, galdera berdintsuari erantzun beharko dio Frantziako justiziak. Delitu ote da gatazka armatuaren bukaerara iristeko helburuz ETAko kideekin harremanean egotea?


Summary: Astelehenetik aitzina lehen hezkuntzako haurrek maskara kenduko dute Iparraldean. Astelehenean, hezkuntza protokoloa aldatu egingo da, eta toki publikoetan maskara ez da beharrezkoa izanen. Osasun langileek txertoaren hirugarren dosia hartzen ahal dute gaurtik.

Astelehenean arrisku mailarik oinarrizkoenean sartuko da Ipar Euskal Herrian. Herenegun intzidentzia tasa 39,1era jaitsi zen, eta datu horretan oinarrituta, prefetak protokoloak aldatu ditu: bigarren mailatik lehen mailara. Hala, Nafarroa Behereko, Lapurdiko eta Zuberoako Lehen Hezkuntzako ikasleek ez dute ikastetxean maskara jantzi beharko. Gainera, arrisku maila aldatu denez gero, osasun ziurtagiria beharrezkoa den toki publikoetan, ez da derrigorrezkoa izanen maskara erabiltzea.

Ipar Euskal Herrian hau da gaur egungo egoera, eta arrisku maila aldatzeak ekarriko duen egoera berria:

Eskoletako protokoloa

Orain arte Lehen Hezkuntzan, kolegioetan eta lizeoetan beharrezkoa zuten ikasleek maskara ikastetxean. Astelehenetik aurrera, ordea, 6 urte eta 11 urte arteko haurrek kendu ahal izango dute. Bigarren hezkuntzakoek, berriz, atxiki beharko dute.

Bestalde, orain arte ikasturte desberdinetako ikasleak ezin izan dira nahastu. Maiz ukitzen diren gauzak egunean behin baino gehiagotan garbitu behar izan dituzte; arrisku mailarik txikienera pasatzean nahikoa izango da egunean behin garbitzea. Orain arte kanpoko jarduerak baimenduta zeuden, baina espazio itxietan kontaktuko kirolak saihestu behar ziren, eta, ahal zen heinean, segurtasun distantzia mantendu. Astelehenetik, lehen arrisku mailan ez da inolako eragozpenik izango kirol jardueretarako, zein bestelako jardueretarako.

Bakartze protokoloa ez da oraindik aldatuko. Lehen Hezkuntzan positiboren bat agertuz gero, ikasgela itxi behar dute eta eskolak etxetik jarraitu. Kolegio eta lizeoetan, positibo eman duenarekin harreman zuzena izan dutenek zazpi egunez hartu beharko dituzte eskolak etxetik, txertatu gabe baldin badaude; txertatuta egonez gero, eskola presentzialarekin jarraitu ahal izango dute.

Maskararen erabilera

Astelehenetik aurrera, osasun ziurtagiria beharrezkoa den lekuetan, hala nola kultur geletan, kirol guneetan, eta ostatuen barnealdean ez da gehiago derrigorrezkoa izanen maskara, arrisku aldaketaren ondorioz. Haatik, aire libreko merkatuetan, eta leku publikoetara sartzeko jende lerroetan beharrezkoa izango da hemendik aurrera ere.

Toki itxietan eta jendea pilatzen den lekuetan maskara jartzea derrigorrezkoa da oraindik, Hego Euskal Herrian bezala. 12 urtetik gorako adingabeek ere jantzi behar dute, baina 5 eta 11 urte bitartekoei maskara jartzea gomendio bat da.

Prefetaren izenean Eddie Bouttera idazkari nagusiak urriaren 4an sinatu zuen aginduak zehaztu zuen, aire librean derrigorrezkoa ez den arren, zinema, estadio edo jaialdietan sor litezkeen ilaretan, azoketan eta manifestazioetan ere jantzi beharrekoa dela. Espazio itxietan salbuespen bakarrak kirola, dantza edo beste jarduera fisikoren bat egin behar dutenena eta medikuaren baimena dutenena da.

Edukierak

Saltokietan gaur egun ez dago edukiera mugarik, eta kirol azpiegitura handietan hilabeteak dira zaleek harmailak bete ditzaketela. Orain, bigarren arrisku mailan, publikoa zutik dagoen kontzertuetan eta areto itxia duten dantzalekuetan edukiera %75era mugatua (aire libreko dantzalekuetan %100ekoa da). Astelehenetik aitzina, berriz, edukierek ez dute mugarik izanen.

Txertoa

Txertoa derrigorrezkoa da pertsona zaurgarriekin lan egiten duen ororentzat, zaintzaile, profesional edo boluntarioa izan. 65 urtetik gorakoek hirugarren dosi bat jasotzea gomendatzen dute, baita arrisku taldeetan daudenek ere. Bestalde, gaurtik hasita, osasun langileek hirugarren dosia jar dezakete. Frantziako Osasun Aginte Gorenak eman zuen horretarako oniritzia, immunitatea handitzen duela argudiatuta. Bigarren dosia jarri eta sei hilabetera jar dezakete hirugarrena.

Txertaketa agiria

Txertaketa agiria beharrezkoa da Ipar Euskal Herrian hainbat lekutan sartzeko, esate baterako, zinema aretoetan, museoetan, kafetegietan, jatetxeetan, eta ospitaleetan, zahar egoitzetan eta osasun edo gizarte arloko aretoetan, larrialdi kasuetan izan ezik. Erregioen arteko distantzia luzeko bidaiak egiteko garraio publikoan ere beharrezkoa da. Irailaren 8tik ez da beharrezkoa merkataritza gune handietan, intzidentzia tasa 100.000 biztanleko 200etik beherakoa delako. Irailaren 30etik txertaketa agiria beharrekoa dute 12 urtetik gorako adingabeek ere, horretarako guztirako.

PCR eta antigeno probak

Pandemia hasi zenetik, urririk egin daitezke koronabirusa detektatzeko probak, Ipar Euskal Herrian; Gizarte Segurantzak ordaintzen ditu. Frantziako Gobernuak, ordea, osasun ziurtagiria indarrean ezarri zuenetik zehaztu zuen udazkenetik aurrera «erosotasun probak» ordainpekoak izanen direla. Hala, urriaren 15etik aitzina, medikuaren agiririk ez duten pazienteek PCR eta antigeno probak ordaindu beharko dituzte. PCR proben gutxieneko prezioa 44 eurok izanen da, eta antigenoena 22 euro.


Summary: Peñak berretsi du kasu «puntual» bat izan zela Txara I zahar etxeko arazoa. Gipuzkoako Foru Aldundiko Gizarte Gaietako diputatuak zahar etxeen kontrako «jazarpena» salatu du. Azaldu duenez, ez da langilerik falta zahar etxeetan, eta guztiek dute titulu homologatua.

Maite Peña Gipuzkoako Foru Aldundiko Gizarte Gaietako diputatuak agerraldia egin du gaur Gipuzkoako Batzar Nagusietako Gizarte Politiken batzordean, Gipuzkoako hainbat egoitzatan salatutako zaintza arazoei buruz hitz egiteko. Peñaren arabera, ezin da «sistemaren eta langileen profesionaltasunaren aurka» egin kasu «puntual» batean oinarrituta, eta gaineratu du «gatazka sindikal baten testuinguruan» egin direla salaketa horiek. Gipuzkoako zahar etxeetako langileek lehengo astean adierazi zuten arta eskasarekin lotutako arazoak ohikoak izaten direla. Salaketen iturburua da Donostiako Txara I zahar etxean ikuskatze batean atzemandako arazo bat: hamalau ordu jan gabe izan zituzten egoiliarrak, eta oheratuta.

Diputatuak adierazi duenez, informazio guztia «izapidetzen ari den kexa batetik» atera da, eta nabarmendu du egoitzetan egindako ikuskapenetan ez dutela aurkitu «titulu homologaturik gabeko langilerik». Peñaren arabera, erizainen eskasia «ez da egoitzetako sektorearen arazo espezifiko bat», mundu mailako arazoa baizik. Horregatik, «sistema osoa berrantolatu» beharko litzatekeela adierazi du. Hala ere, nabarmendu du ez dela egia langileak falta direnik Gipuzkoako egoitzetan, eta «langile ratioari buruzko datuen konparazioak» hartu ditu oinarri gisa.

«Ez da onargarria sistemari horrelako jazarpen bat egitea», adierazi du, eta gaineratu du «komunikabideetan marrazten ari den argazkiak» ez duela bat egiten «Gipuzkoan dagoen arreta ereduarekin», eta «nahita» ari direla irudi hori ematen. Diputatuaren arabera, erakunde publikoek, sektoreak, langileek eta senideek «dena argitu eta bere testuinguruan kokatu» nahi dute. Horrez gain, ziurtatu du «guztiz kontziente» dela egoitzek, «batez ere pandemian izan dituzten zailtasunez», eta langileek «erakutsi duten arreta maila handia» nabarmendu du.


Summary: Molekulak eratzeko tresna baten garapena aintzatetsi dute Kimikako Nobel sarian. Benjamin List eta David MacMillan zientzialariei eman diete aitortza, «organokatalisi asimetrikoa» garatzeagatik.

Stockholmeko Karolinska Institutuak gaur jakinarazi du Benjamin Listek eta David MacMillanek jasoko dutela 2021eko Kimikako Nobel saria, molekulak eratzeko modua ematen duen organokatalisi asimetriko izeneko tresna garatzeagatik.

Suediako Zientzien Errege Akademiak nabarmendu du tresna horrek eragin nabarmena izan duela industria farmazeutikoan, eta baliagarria izan dela kimikari lotutako jarduerak ingurumenean eragiten dituen inpaktuak gutxitzeko.

Kimikako Nobel batzordeko presidente Johan Aqvistek nabarmendu du katalisi mota hau «sinple bezain asmotsua» dela. Horren bitartez, molekula asimetrikoak modu errazagoan eratu daitezke, eta, ondorioz, konposatu kimikoak aiseago eraldatu eta sortu daitezke.

Alemaniakoa da List, eta Eskoziakoa MacMillan, baina biek AEB Ameriketako Estatu Batuetan ikertzen dute. Duela bi hamarkada garatu zuten teknika berria, nork bere aldetik.


Summary: 'Molac legeari' buruz eginen dituzte Jagon jardunaldiak, Euskaltzaindiak eta Euskal Konfederazioak antolatuta. Hizkuntza gutxituen aldeko legearen kontra Frantziako Konstituzio Kontseiluak hartutako ebazpenak ekarri dituen ondorioak aztertuko dituzte urriaren 22an, Baionan antolatu dituzten jardunaldietan

Hizkuntzen ondarea babesteari eta sustatzeari buruzko legea. Aitzinera begirakoak. Izenburu horrekin antolatu dituzte, heldu den urriaren 22an, Jagon jardunaldiak. Euskaltzaindiak eta Euskal Konfederazioak elkarlanean antolatu dituzte, eta Baionako Herriko Etxean iraganen dira. Ez da lehen aldia bi egiturak elkarlanean ari direla. 2016ko udazkenean ere batera antolatu zituzten Jagon jardunaldiak, sortzear zen Euskal Hirigune Elkargoan euskararen aldeko hizkuntza politikak izan beharko zukeen lekuaz gogoetatzeko. Aurten, hizkuntza gutxituen aldeko 'Molac legearen' kontra Frantziako Konstituzio Kontseiluak hartutako ebazpenak ekarri dituen ondorioak aztertuko dituzte.

Lau aldi izanen dituzte urriko jardunaldiek. Legea eta haren helmena eta Frantziako Kontseilu Konstituzionalaren helegitearen ondorengo egoera aztertuko dituzte, lehenik, Paul Molac Bretainiako diputatuak eta Eneritz Zabaleta zuzenbide doktoreak. Ondoren, arlokako eragileen ikuspegia jasoko dute. Hezkuntza arloko eragileena lehenik: Peio Jorajuria Seaskako lehendakaria, Aña Mari Irungarai Euskal Haziak guraso elkarteko kidea, Marie Andree Ouret Baga Biga gurasko elkarteko kidea eta Maddi Bordagarai Uda Lekuko koordinatzailea arituko dira mahai inguruan.

Hautetsien ikuspegia jasoko dute ondotik. Max Brisson Errepublikanoetako senataria, Mathieu Berge Akitania Berria eskualdeko hautetsia, eta Antton Kurutxarri EEP Euskararen Erakunde Publikoko lehendakariak hartuko dute hitza. Azkenik, hizkuntza akademietako ordezkariak mintzatuko dira, Okzitania, Bretainia eta Kataluniako akademietakoak eta Euskaltzaindikoa. Luxi Detxart Euskal Konfederazioko kideak eta Sagrario Aleman euskaltzainak emanen diete bukaera jardunaldiei, ondorioen aurkezpenarekin.


Summary: Ezkabako iheslari baten gorpuzkiak identifikatu dituzte DNA bankuari esker. Francisco Lezea mendabiarraren hezurrak Olabeko hobian topatu zituzten. Dagoeneko bederatzi iheslari identifikatu dituzte Nafarroan, eta beste 40ren senideen laginak hartuak dituzte.

Ezkabako gotorlekutik (Iruñea) 1938an ihes egin zuen beste preso baten gorpuzkiak identifikatzea lortu dute, DNA Bankuari esker. Francisco Lezea zuen izena, eta Mendabiakoa zen (Nafarroa). Trenbideetako langilea zen, eta Logroñon (Espania) egiten zuen lan. Mendabiako falangista talde bat haren bila joan zen, eta Ezkabako kartzelan sartu zuten 1937. urtean. «Indar publikoak» hil zuen, heriotza agirian idatzi zutenez.

Lezearekin batera, beste 15 preso hil zituzten, eta Olaibarko hobia izan zen lehena induskatzen, 2016an, Nafarroako Gobernuak martxan jarritako planaren barruan. Hobian topaturiko beste presoak identifikatu gabe daude oraindik.

Memoriaren Nafarroako Institutuak kudeatzen du DNA Bankua. Dagoeneko 285 dosier zabaldu ditu, eta Ezkabako ihesaldian parte hartu zutenetako bederatzi identifikatu dituzte. Beste presoen 40 bat senideren laginak hartuta dauzkate, identifikatzeko lanetan jarraitzeko.

Ihesaldiarekin loturiko 11 hobi induskatu dituzte dagoeneko, eta Olaibarrekoa da gorpu gehien dituena. 2019. urtean Nafarroako Memoria Historikoaren Gune izendatu zuten, eta hainbat ekitaldi egin dituzte han.

Lezeak emaztea eta bi haur zituen hil zutenean. Horiek herritik joan behar izan zuten, frankisten presioarengatik. Horrez gain, haren bi anaia hil zituzten frankistek. Zaharrena, Manuel, 1936ko uztailean bertan hil zuten, UGTko kidea izateagatik. Lorenzo anaia CNTko kidea zen, eta urte horretako irailean hil zuten.

1938ko maiatzaren 22an, 795 presok egin zuten ihes espetxe frankista bihurtutako gotorlekutik (Nafarroa). Horietatik 207 tiroz hil zituzten toki berean. Beste hamalau, berriz, handik bi hilabetera fusilatu zituzten. Hiruzpalauk baino ez zuten lortu muga zeharkatzea.

Azken urteotan horien oroimena lur azpitik ateratzen ari dira. Joan zen irailaren 25ean, esaterako, Emiliano Miguel Portugal iheslariaren gorpuzkiak sendiari eman zizkion Nafarroako Gobernuak.

Iazko uztailean, Leoncio de la Fuenteren gorpuzkiak identifikatu zituzten. Larrasoañan exekutatu zuten, beste hiru pertsonarekin batera. 2018an atera zituzten lur azpitik, 89 urteko Paulina Lizoainen testigantzari esker, eta De la Fuenteren alabak Nafarroako DNA bankuan utzitako lagin bati esker. Nafarroako Memoriaren Institutuak dei egin die fusilatuen senitartekoei beren laginak utz ditzaten, halako identifikazio gehiago egin ahal izateko.


Summary: Txinaren azken maniobra militarrak gaitzetsi ditu Taiwango Gobernuak. Taipeik esan du Txinako armadako hegazkinek bere aire espazio militarra urratu dutela, eta «inbasio bati» aurre egiteko prestatzen ari dela. Eskualdea «ezegonkortzea» leporatu dio Washingtonek Pekini.

Azken lau hamarkadetako «unerik txarrenean» daude Pekinen eta Taipeiren arteko harremanak, Taiwango Atzerri ministro Chiu Kuo-chengek adierazi duenez. Azken asteetan Txinako armadaren hegazkinek eginiko maniobrak dira arrazoia, Chiuren arabera. AEBek «probokatzailetzat» jo dituzte. Pekinek, berriz, «independentistak babesteari» utzi eta eskualdeko bakearen alde lan egiteko eskatu dio Washingtoni.

Ostiraletik asteartera bitarte, Txinaren 150 hegazkin inguru sartu ziren Taiwango ADIZ aire defentsarako identifikazio eremuan, Taipeiko gobernuaren arabera; irlaren aire espazioa baino zabalagoa da hura, eta Txina kontinentaleko eremuak ere hartzen ditu. Halako maniobrak ez dira berriak, baina horiek areagotu izana «abisu bat» da, Global Times egunkariak argitaratu duenez, «taiwandar sezesionistentzat eta haiek babesten dituzten atzerriko indarrentzat». «Beharrezko neurriak dira», findu du Txinako Gobernuak. Besteak beste, Taipeik hartutako azken erabakiei erantzuten dietenak; hala nola CPTPP merkataritza askeko akordioan sartzeko eskaera egin du, Pekinen nahien aurka.

Taipeik kezka adierazi du maniobren aurrean, eta nazioarteari laguntza eskaera bat egin dio. Izan ere, Taiwango Atzerri ministroaren arabera, egun, Pekinentzat kostu «oso handia» izango luke uhartearen aurkako zuzeneko eraso batek, baina egoera epe laburrera aldatu daiteke. Azaldu du Txinako armadak «eskala handiko inbasio bat» egiteko ahalmena izan dezakeela 2025erako, eta horri aurre egiteko neurriak hartzen hasi direla. Arreta itsasoan jarri dute, eta, Chiuren esanetan, Defentsarako aurrekontuaren %64 itsasontzien aurkako sistemak eta Hsiung Feng III misil supersonikoak garatzera bideratuko dute, Txinaren eraso itsasontzien oldarraldi posible bati aurre egiteko.

Bide beretik, Tsai Ing-wen presidenteak adierazi du irlan «demokrazia mehatxatu» dezakeen edozein mugimendu eteteko «beharrezko guztia» egingo duela gobernuak: «Taiwan defendatzerakoan porrot egitea katastrofikoa litzateke, ez soilik taiwandarrentzat. Bertan behera utziko lituzke azken zazpi hamarkadetan bakea erraztu duen segurtasunaren arkitektura eta eskualdeak izaniko ikaragarrizko garapen ekonomikoa».

Gatazka ez da berria. Oinarrietara iristeko, iraultza komunistaren garaira egin behar da atzera. Mao Zedongek gidatutako indarrek Txinaren kontrola hartzearekin, nazionalistek Taiwanera egin zuten ihes, 1949an. Han, Txinako Errepublika aldarrikatu zuten, kontinenteko Txinako Herri Errepublikaren aurrean. Ordutik, Taiwango independentistek herrialde subiranotzat jotzen dute irla. Pekinen arabera, ordea, «probintzia errebelde bat» da, eta ez du baztertu hura «indarra erabilita» hartzeko aukera.

Pekinen agintea onartzen du nazioarteak, ofizialki behintzat, eta hamabost estatu besterik ez dira Txinako Errepublikaren ofizialtasuna ontzat jotzen dutenak; besteak beste, Vatikanoa, Haiti eta Paraguai. Halere, ugari dira harekin harreman komertzial garrantzitsuak dituztenak, horien artean, AEBak. Beraz, Txinaren eta Taiwanen arteko tentsioak bi potentzien arteko harremanetan ere izan ditu eraginak.

Etxe Zuriak eskualdeko egoera «ezegonkortzeaz» akusatu du Pekin, eta hark erantzun du estatubatuarrak direla «bakearen eta egonkortasunaren» aldeko neurriak hartzen ez dituztenak: «AEBek gaizki egin zuten Taiwani armak salduta, eta irlarekin harreman ofizialak eta militarrak indartuta». Izan ere, Washington da Taipeiren arma hornitzaile nagusia, eta hura AEBek eskualdean duten aliatu militarrik indartsuenetako bat —besteak beste, estatubatuarrek entrenatzen dituzte Taiwango soldaduak—. Donald Trumpen agintaldian, gainera, are gehiago estutu zituzten harremanak, eta hainbat hamarkadatan Taiwango presidente batekin hitz egin zuen AEBetako lehen estatuburua izan zen.

Txinako presidente Xi Jinpingek eta AEBetako haren homologo Joe Bidenek gaiaz hitz egin zuten irailean, telefonoz. «Garbi utzi dut uste dudala [Txinak] ez duela akordioa bete besterik egin behar», azaldu zuen Bidenek. Hitz horiekin 1979an eginiko akordioei egin die erreferentzia. Urte hartan, Washingtonek Pekinekin harreman diplomatikoak hasi zituen, eta Taiwanekin zituenak hautsi. Halere, Taiwanekiko Harremanen Legea onartu zuen bestelako harremanak sustatzeko. Hark ahalbidetu dio irlarekin tratu komertzialak egitea, baita armamentu salmenta ere, ofizialki Taiwanek «bere burua babestera» bideratua. Erabaki horien ondorioz, Pekinek Txinaren «barne gaietan esku hartzeaz» akusatu izan ditu AEBak, eta hainbat zigor ezarri dizkie uharteko gobernuari armak saldu dizkioten enpresei.

Merkantzia garraioa

Taiwangoa ez da bi potentziak aurrez aurre jarri dituen eskualde hartako afera bakarra. Hego Txinako itsasoaren kontrola bereganatzeko lehia betean daude Pekin eta Washington. Pekinek propiotzat jotzen du ur haien zatirik handiena, eta, azken urteetan, hainbat irla artifizial egin ditu eremuan. AEBek, berriz, hainbat akordio komertzial eta militar egin ditu, Txinak eskualdean duen indarra mugatzeko asmoz: azkena, Erresuma Batuarekin eta Australiarekin sinatutako AUKUS akordioa. Horrez gain, inguruko gainerako estatuek ere euren aldarrikapen propioak egin dituzte; hainbat kasutan, hiru edo lau estatuk aldarrikatzen dute irla beraren jabetza.

Brunei, Kanbodia, Txina, Indonesia, Malaysia, Filipinak, Singapur, Taiwan, Thailandia eta Vietnam artean kokatutako eremua aproposa da petrolio eta gas ustiaketarako, eta han aritzen dira munduko arrantzontzien erdiak. Halere, haren garrantzi ekonomikoaren eta geoestrategikoaren oinarria merkantziaontzien garraioa da. Handik igarotzen dira itsaso bidez garraiatzen diren merkantzien herenak; urteko 4,5 trilioi euroren balioa du horrek, UNCTAD Merkataritza eta Garapenari Buruzko Nazio Batuen Konferentziaren arabera.


Summary: Von der Leyen: «Europako Batasunean nahi ditugu Mendebaldeko Balkanak». EBk ez du egutegirik zehaztu. 3,3 bilioi euro bideratuko ditu Serbiara, Kosovora, Montenegrora, Ipar Mazedoniara, Albaniara eta Bosnia eta Herzegovinara

EB Europako Batasuneko liderren esanetan, badute klubaren zabalkunde bat hauspotzeko intentzioa, eta horretarako Mendebaldeko Balkanetara begira ari dira aspalditik. 27 estatu kideetako agintari gorenek eta klubeko buruzagiek goi bilera bat egin dute gaur, Kranjen (Eslovenia), Serbiako, Montenegroko, Ipar Mazedoniako, Albaniako, Kosovoko eta Bosnia eta Herzegovinako gobernuetako ordezkariekin, eta gogorarazi diete batasunean nahi dituztela. «Europako Batasuna ez dago osorik, Mendebaldeko Balkanak ez badaude. Europako Batasunean nahi ditugu Mendebaldeko Balkanak; zalantzarik ez izan», adierazi du Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidenteak, bileraren ondoren Charles Michel Europar Kontseiluko presidenterekin eta Janez Jansa Esloveniako lehen ministroarekin egindako agerraldian. Hori bai, ez dute zehaztu bat-egite prozesuekin aurrera jarraitu ahal izateko egutegirik.

Baina, Bruselak zabalkundean interesa baduela argi utzi nahian, Von der Leyenek nabarmendu du onartu dutela, batetik, plan ekonomiko bat, inbertsio eta laguntzen bidez Mendebaldeko Balkanetako estatuetara 3,3 bilioi euro bideratzeko; bestetik, COVID-19aren aurkako txertoaren 3,3 milioi dosi eman dizkietela herrialde horiei; baita Balkanen eta EBren arteko telefono deietako roamingaren kostua murriztu asmo dutela ere.

Klubeko kide bihurtzeko, baldintza batzuk bete behar dira, eta horiek zerikusia dute, besteak beste, zuzenbide estatuarekin, giza eskubideen errespetuarekin, prentsa askatasunarekin eta neurri ekonomikoekin. EBn sartzeko arlo horietan erreformak egin behar dituztela oroitarazi zien Von der Leyenek sei estatuetako ordezkariei. Kroazia izan zen kide bihurtu zen azkeneko estatua, 2013an; batasunak 2004an egin zuen azkeneko zabalkunde handia, Txekiar Errepublika, Zipre, Eslovakia, Eslovenia, Estonia, Hungaria, Letonia, Lituania, Malta eta Polonia batera sartu zirenean.

Mendebaldeko Balkanetako estatuei dagokienez —Jugoslavia ohiaren mende egondako lurraldeak dira, Albania izan ezik—, bat-egiteko prozesuan emandako pausoak aintzat hartuz gero bada alderik haien artean. Montenegrok eta Serbiak, esaterako, estatu hautagaiaren estatusa dute eta sarrera negoziatzen ari dira aspalditik. Albaniak eta Ipar Mazedoniak ere estatus hori bera dute, baina oraindik ez dituzte negoziazioak hasi Bruselarekin. «EBk bere konpromisoak bete nahi ditu; bereziki, Ipar Mazedoniarekin eta Albaniarekin hasi ez diren negoziazioei dagokienez», azaldu du Von der Leyenek. Ipar Mazedoniaren kasuan, Bulgaria estatu kidea prozesua blokeatzen ari da, biek historikoki izandako arazo diplomatikoengatik. Bosnia eta Herzegovinak hautagai estatusa ere ez du, eta EBko bost bazkidek ez dute aitortzen Kosovoren independentzia, 2008an lortutakoa; Espainia da horietako bat.

Eta, bien bitartean, Txina eta Errusia kasurako, Mendebaldeko Balkanetan duten eragina eta presentzia handitzen ari dira, batez ere inbertsio handiak eginez.

Kritikak zabalkunde buruari Politico egunkari digitalak Europako Batzordearen iturri zein dokumentu ofizialak aipatuz kaleratutako informazioaren arabera, hautagaiak baloratzerakoan Oliver Varhelyi batzordeko zabalkunde komisarioak garrantzia kendu nahi die zuzenbide estatuaren eta giza eskubideen auziei. Informazioak dio, gainera, bereziki Serbiaren hautagaitza hauspotu nahi duela. Hungariak proposatuta da komisarioa Varhelyi.


Summary: Gas biltegiekin egin nahi dio aurre Europako Batasunak argindar garestiari. Neurriak hartzeko prest dago Brusela, baina prezioak ezartzeko sistema asko ukitu gabe. Markak hautsi dituzte gasaren eta argindarraren prezioek.

Herritar eta enpresa gehienak baino beranduago bada ere, azkenean ohartu da Europako Batasuna arazo bat duela energia garestiarekin. Bruselak jakinarazi du datorren astean neurri sorta bat iragarriko duela, eta nagusiki gasari erreparatuko diola, hura delako argindarraren garestitzearen atzean dagoen faktore nagusia. Neurriak motz geratzeko arriskua dutela ohartarazi diote Frantziak, Espainiak, Errumaniak, Greziak eta Txekiar Errepublikak, eta argindarraren prezioa kalkulatzeko sistema erreformatzeko eskatu diote, gasak ez dezan baldintzatu argindarraren beste iturri guztien prezioa.

Udaz geroztik ia egunero ari dira markak hausten gasaren eta argindarraren prezioak, eta petrolio bera ere 2018ko mailara itzuli da. Gaurkoa ez zen salbuespena izan, eta errekor berriak hautsi ziren. Esaterako, azaroan entregatu beharreko gasaren prezioa %25 garestitu da egun bakarrean, eta 155 eurora iritsi da megawatt-ordua —hemezortzi euroan zegoen duela sei hilabete—. Hori bai, arratsaldean prezioak behera egin du nabarmen, Vladimir Putin Errusiako presidenteak iragarri ondoren merkatua egonkortzen lagunduko zuela.

Argindarraren MWh, berriz, 300 euroren bueltan egongo da bihar handizkako merkatuan: 307 euro Italian, 302 Alemanian, Belgikan eta Herbehereetan, 298 Frantzian, 288 Espainian eta Portugalen... Duela urtebete, 43 euroan salerosi zen Iberiako merkatu batuan.

Espainiak «neurri ausartak» nahi ditu

Garestitze horrek energiaren fakturak loditu dizkie herritarrei eta enpresei, eta EBko ekonomiaren suspertzea trabatzen hasia dela dioten lehen zantzuak iristen ari dira. Europako Legebiltzarrak gaur jorratu zuen gaia, eta organo horretan azaldu du Kadri Simson Energia komisarioak urtea bukatu aurretik proposamen bat egingo dutela gasaren merkatua erreformatzeko. Neurrien artean espero dira gas biltegiratze komun bat egitea —oraingo prezioen arrazoietako bat da biltegi horiek erdi hutsik daudela—, eta gas erosketa bateratuak egitea.

Simsonen arabera, datorren astean argituko die estatukideei zer egin dezaketen argindar garestiak «gizartean duen eragina arintzeko eta familia zaurgarrienak babesteko», hala nola argindarraren gaineko zergak txikitzea eta laguntza zuzenak ematea.

Neurri horiek jada hartu ditu Espainiako Gobernuak, eta horregatik ari da orain gehiago eskatzen. «Pena izango litzateke eta gutxi konponduko luke Batzordea minimoen proposamen batekin etortzea [...] Har daitezkeen neurriak badakizkigu, eta ez da nahikoa», esan zuen atzo Teresa Ribera Espainiako Energia Trantsiziorako ministroak. «Erabaki ausart bat» nahi du Riberak, hau da, argindarraren prezioa ezartzeko EBk jarritako sistema marginalista erreformatzea— iturri denek iturri garestienaren prezioa jasotzen dute—, gasak ez dezan gaur egun prezioak finkatzeko duen pisua izan.

Ribera ez da gustura izango Simson komisarioaren erantzunarekin, hark ukatu egin baitzuen EBko argindar merkatuaren diseinua dela garestitzearen erruduna. Energia kontuetan Madrilekin eskuz esku doan arren, Emmanuel Macron Frantziako lehendakariak onartu zuen EB ez dagoela «heldu» sakoneko erreforma baterako.

CO2 merkatua, ez ukitu

Bruselak nekez jarriko du auzitan CO2 isurtzeko eskubideen merkatua, haien garestitzea ere energiaren prezio handiaren erantzuleetako bat den arren —gasa eta ikatza erretzen duten zentral elektrikoek kutsatzeko eskubide horiek ordaindu behar dituzte—. CO2 merkatuaren eragina «oso txikia» dela argudiatu zuen atzo klima larrialdiaz arduratzen den EBko lehendakariordeak, Franz Timmermansek. Berez, Bruselaren asmoetako bat da enpresa kutsatzaileek ez ezik, herritarren berogailuek ere ordaintzea CO2 isurketa eskubideak, hartara karbono emisiorik gabeko trantsizioa bizkortzeko. Estatukide asko azaldu dira proposamen horren aurka, batez ere une honetan.


Summary: Manifestazioa bihar, Iberdrola dorretik abiatuta.

Ekologistak Martxan taldeak eta Bilboko Auzo Elkarteen Federazioak argiaren tarifaren igoeren aurkako manifestazioa antolatu dute biharko, Bilbon. Iberdrola dorretik abiatuko da, 19:00etan. Mobilizazioan parte hartzeko deia egiten diete inguruko herritar eta eragile guztiei. Besteak beste, ELA, LAB, CCOO, ESK eta Steilas sindikatuek bat egin dute.

Ostiralean, berriz, etxeko argindarra deskonektatzeko deia egin dute alderdi subiranistek, 22:00etatik 22:30era, eta ordu erdi horretan etxeko leiho eta balkoietara irteteko, eltze jotzea egiteko. Hego Euskal Herrian EH Bilduk deitu du protestara; Galizian BNGk egin du, eta Herrialde Katalanetan, berriz, ERCk, Juntsek, CUPek eta Balearretako Mes-ek.


Summary: EH Bilduk manifestazio nazionalerako deia egin du: Bilbon da, azaroaren 20an. Santi Brouard eta Josu Muguruza omenduko dituzte, eta izurriaren ostean, jendea «berriz elkartzeko» topalekua izatea nahi dute

«Euskal Herriaren gehiengoaren nahiak egikaritzeko konpromisoa hartzen dugu, eta azaroaren 20an Bilbon beste fase bat irekitzera goaz». EH Bilduren izenean, Olaia Duartek irakurri du gaur arratsaldean koalizioak azaroaren 20an manifestazio nazional batera deitzeko egin duen agiria.

Koordinatzaile nagusi Arnaldo Otegik ere hartu du hitza, eta hautatutako egunaren esanahi berezia nabarmendu du «Data ez da alferrik hautatua». Lehendik ere ohikoak izan dira azaroaren 20ko mobilizazioak ezker abertzaleak deituta. Justu Franco diktadorearen heriotzaren urtemuga da, «haustura demokratikorik gabe» amaitu zen aro baten amaiera izan zela oroitarazi zuen atzo Otegik, eta kolpe aski gogorrak jaso dituztela halako egunez. 1984ko azaroaren 20an Herri Batasuna HBko buruzagi Santi Brouard hil zuen GALek. 1989ko azaroaren 20an, Espainiako Kongresuan HBk zituen ordezkarien kontra egindako eraso batean, Josu Muguruza hil zuten. «Bidetik apartatu zituzten», oroitarazi du Otegik. Horren atzean, gainera, «estatu estrategia bat» egon zela salatu du. Horregatik, azaroaren 20ko goizean omenaldi bat egingo diete biei. Arratsaldeko manifestazioan, haiek gogoan izateaz gain, izurrian bizi izandako hilabeteen iluna ere utzi nahi dutela esan du, horiek utzitako «zauri emozionalak» atzean uzten hasteko eguna izatea nahi dutela: «Berriro elkartzeko eguna».

Mobilizazioa «maitasun handiz» prestatzen ari direla esan du Otegik, eta aldarriaren muina zein izango den ere nabarmendu du: «Euskal Herria nazio bat da, eta errespetatua izan behar du». Bide horretan, beste «agertoki batera» heltzeko bidea landu behar dela defendatu du, haren ustez ezkerrekoak eta independentistak diren eragileak batzea ezinbestekoa baita horretarako. Horregatik, Bilbo aldarri horien inguruan batzen diren guztien topagune izatea nahi dute.

Sustatzaileak

EH Bilduko ordezkarien ondoan, manifestazioa sustatu duen taldeko pertsonak egon dira. 11 izan dira sustatzaileak. Joseba Sarrionaindia, idazlea; Edurne Brouard, Santi Brouarden alaba; Elena Bartolome, Josu Muguruzaren bikotekidea; Xabi Garate Seleta, ‘El Conquistador’ saioko parte hartzailea; Miren Amuriza, bertsolaria; Ibai Zabala, pilotari ohia; Oihana Azkorbebeitia, mendi lasterkaria; Izortze Santin, EHUko irakaslea; Jose Mari Esparza, editorea; Josu Zabala, Tubacexeko langilea; Juan Puerto, pentsionista.


Summary: Argiaren prezioaren igoeraren kontrako manifestazioa eginen dute gaur Bilbon. Iberdrola dorretik abiatuta eginen dute protesta, 19:00etan hasita

Ekologistak Martxan taldeak eta Bilboko Auzo Elkarteen Federazioak argiaren tarifaren igoeren aurkako manifestazioa antolatu dute gaurko, Bilbon. Iberdrola dorretik abiatuko da, 19:00etan. Mobilizazioan parte hartzeko deia egiten diete inguruko herritar eta eragile guztiei. Besteak beste, ELA, LAB, CCOO, ESK eta Steilas sindikatuek bat egin dute.

Bihar, berriz, etxeko argindarra deskonektatzeko deia egin dute alderdi subiranistek, 22:00etatik 22:30era, eta ordu erdi horretan etxeko leiho eta balkoietara irteteko, eltze jotzea egiteko. Hego Euskal Herrian EH Bilduk deitu du protestara; Galizian BNGk deitu du, eta Herrialde Katalanetan, berriz, ERCk, Juntsek, CUPek eta Balearretako Mesek.


Summary: Bortxaketa izan zela aitortu du Iruñeko talde erasoan parte hartu zutenetako batek. Bortxatzaileetako batek berriki eginiko adierazpenek berretsi egin dute zigortuak gezurretan aritu zirela epaiketan. Bortxaketa 2016ko sanferminetan gertatu zen; ordutik, beti ukatu dute emakumezkoaren borondatearen kontra jokatu izana.

Bertsioa aldatu du 2016ko uztailaren 7an Iruñean emakume bat taldean bortxatu zuten bost gizonetako batek. Atxilotu zituztenetik, erasotzaileek beti gezurtatu dute biktima bortxatu izana. Kontrara, behin eta berriz defendatu izan dute neskaren onespena zutela sexu harremanak edukitzeko, eta, are gehiago, emakumezkoari leporatu izan diote gertatutakoa guztiz asmatu izana. Orain, bortxaketatik bost urte igarota, bortxaketa izan zela onartu du gizonezkoetako batek.

Gutun bidez aitortu du egindakoa. Zehazki, Nafarroako Auzitegiko Bigarren Atalari bidali zion idazkia, joan den uztailaren 22an. Gutunean, zigortuak azaldu du aitorpena «norbanako gisa» egiten duela, eta ez beste inoren izenean.