Summary: Ane Elordi izango da Korrikaren koordinatzailea. 2013tik kargu horretan izan den Asier Amondo ordezkatuko du.

Lekuko aldaketa egin du Korrikak, eta koordinatzaile berria izango du: Ane Elordi (Zornotza, 1991). Hala erabaki zuen AEK-k, azken batzar nagusian. 2013tik karguan egon den Asier Amondo (Laudio, 1969) ordezkatuko du Elordik. AEKn jarraituko du Amondok, «beste eginkizun batzuetan», AEK-k berak jakinarazi duenez.

Kazetaritzan lizentziaduna da Elordi, eta 2015etik dabil AEKn. Hainbat lan egindakoa da bertan, irakasle izateaz gain: barnetegietan, Berbalagun egitasmoan, komunikazioan. Esaterako, Korrikaren azken aldian komunikazio lantaldeko kide izan zen, eta furgoneta gidaria aurrekoan.

Gogotsu hartu du ardura berria Elordik, aldaketaren berri emateko publikatutako bideoan adierazi duenez: «Korrika da Euskal Herriak daukan egitasmo handienetako bat. Zergatik? Bada, euskararen mugak baino ez dituelako, eta kolore eta iritzi askotako jendea biltzen duen egitasmo bakarrenetakoa delako. Ni neu horren gidari izatea ohorea da. Talde handia dago atzetik, eta gogotsu heltzen diot erronka honi». Korrikara «haize freskoa, gaztetasuna eta beste ikuspuntu bat» eramaten ahaleginduko dela ere nabarmendu du.

2024ko martxoaren 14tik 24ra egingo dute 23. Korrika. Aurtengoak izan duen «dimentsio erraldoia» kontuan hartuta, hurrengoa ere antzerakoa izango dela aurreikusten dutela azaldu du Elorduik, eta erronka nagusia dela horri «tamaina hartzea eta patxadazko antolaketa bat egitea». Hala ere, Korrikak bistaratutako indarra hamar eguneko lasterketatik kanpo ere baliatu beharra azpimarratu du: «Euskal Herri osoa zeharkatzen duen uholde horren indarra balia dezagun Korrika batetik bestera lanean jarraitzeko eta euskara kalean presente egoteko».


Summary: Netanyahuren aldeko blokeak gehiengo osoa berreskuratu du, behin-behineko emaitzen arabera. Lehen ministro ohiaren aldeko blokeak 65 eserleku lortu ditu Israelgo hauteskundeetan. Botoen %15,7 zenbatu gabe dago oraindik.

Atzo egin zituzten Israelgo hauteskundeak, eta, behin-behineko emaitzen arabera, Benjamin Netanyahu lehen ministro ohia (1996-99 eta 2009-2021) agintera itzuliko da, hura babesten duen eskuineko blokeak eskuratu baitu Knesseteko —herrialdeko parlamentuko—eserlekuen gehiengoa. Botoen %85,9 zenbatuta, 32 eserleku eskuratu ditu Netanyahuren Likud alderdiak, eta, babesa adierazi dioten gainerako alderdiekin, 65 eserleku ditu bere alde lehen ministro izandakoak —gehiengo osoa eskuratzeko parlamentuko 120 eserlekutik 61 lortu behar dira gutxienez—. Izan ere, Sionismo Erlijiosoa eskuin muturreko koalizioak 14 eserleku lortu ditu; eta Xas eta Tora Judaismo Batua alderdi ultraortodoxoek, berriz, 11 eta 8 eserleku eskuratu dituzte, hurrenez hurren.

Aurkako blokean, Yair Lapid jarduneko gobernuburuaren Yesh Atid alderdi «zentristak» jaso du boto gehien, 24 parlamentarirekin. Netanyahuren aurkakoen artean eserleku gehien eskuratu dituen bigarren indarra Batasun Nazionala koalizioa da, 12 eserlekurekin. Zentro-eskuineko Urdina eta Zuria eta Itxaropen Berria alderdiek osatzen dute. Netanyahuren aurka dauden beste lau alderdik ere eskuratu dute ordezkaritza; besteak beste, Alderdi Laboristak eta Zerrenda Arabiar Batuak. Agintea berreskuratu lezakeen lehen ministro ohiak 55 parlamentari ditu, behin-behineko emaitzen arabera, bere aurka.

Dena den, falta diren botoak zenbatzean, eserlekuen banaketa alda liteke. Izan ere, ganberan sartzeko baldintza da gutxienez botoen %3,25 eskuratzea, eta, langa hori gaindituz gero, lau ordezkari eskuratzen dituzte automatikoki. Meretz alderdi ezkertiarrak eta Balad alderdi arabiarrak ez dute eserlekurik bereganatu oraindik, ez dutelako parlamentuan sartzeko baldintza hori bete oraindik. Ez dabiltza urrun, ordea: Meretzek botoen %3,19 eskuratu du, eta Baladek, berriz, %3,04. Auzo arabiarretako botoak zenbatzea falta da, eta ganberan sartzeko langa gaindi lezakete behin betiko emaitzekin.

Bihar arratsaldean emango dute behin betiko emaitzen berri.


Confebask: migrazioa bai, mila esker

Summary: Confebask: migrazioa bai, mila esker.

Bistan da nire aurreko artikuluak zalaparta sortu duela bazter ugaritan, eta gai honetan dauden desadostasun eta iritzi kontrajarriak azaleratu. Orain, iritziak emateagatik Voxekoak al gara? Ba al dago ezer eskuin muturrekoagorik, eztabaidak deskalifikazioekin etetea baino? Ongi etorriak izan bitez kritikak, baita jaso ditudan irainak ere —hauek, Chavezek zioen bezala, «ni las ignoro»—, baina artikuluak izan zitzakeen forma probokatzaileak, ni bezalako nafar basati bati dagozkio, eta ez gaituzte gaiaren muinetik aldendu behar:

Bat: emigrazio behartua, erbeste guztiak bezala, tragedia bat da, ekidin beharrekoa; emigratuarekiko elkartasunak gaitzaren errotiko salaketarekin batera joan behar du, XIX. mendean esklaboen salerosketari aurre egin zitzaion indar berarekin aurre eginez.

Bi: migrazio masiboa elite kapitalistek beren interesetarako sustatzen duten zerbait da (mila esker, Confebask, nire lintxamenduaren egun berean hau argi uzteagatik). Eta hiru: ezkertiar zintzoek kapital handiaren diskurtsoa irentsi dute, batzuk pasio handiz defendatu ere, egunotan ikusi dugun bezala. Emigratzaile behartuen semea eta biloba naiz, eta badakit zertaz ari naizen. Nahikoa da bi amona atzera egitea ikusteko, azken karlistaldiaren ondoren, Nafarroako herriak bolborategi bat zirela, eta agintari liberalek laguntza eskatzen zutela erregimen kapitalista berriaren eta haren ondorioen aurkako matxinadak saihesteko: kintak, lur komunalaren lapurreta... Cisnerosek XVI. mendean Nafarroa konkistatu ondoren iradoki zuen bezala, nafartarrak Espainiako probintzietan edo kolonietan sakabanatzeko ahotsak entzun ziren. Batzuk Itsasoz Haraindira abiatu ziren, baina askoz gehiagok mendietara itzultzeko mehatxua egiten zuten, mendean enegarren aldiz. Gobernadoreek doako trenen azenarioa eskaini zuten Bizkaiko meatzeetarantz joateko, edo militarraren makila, hura aski ez zenean. Tafallatik 400 mutil eskatu zituzten, gizonezko biztanleria osoaren %30 kasik. Meategietan lanaldi amaigabeak zituzten zain, baldintza osasungaitzak, barrakoietan pilaketak... Espainiar immigrazio masiboa baino lehen, nafarrak izan ziren burdinazko zulo haiek zulatzen lehenak. Historiaren ironiak, urte gutxi batzuk lehenago Somorrostron liberalismoa garaitzear egon ziren jornalariak, hara itzultzen ziren beharturik, beren enpresa gorrotagarrietan lan egitera —orduko Confebask—, fusil errebelde harroa pikotxarekin trukatuz. Odoluste harekin hasi zen egungo euskal metaketa kapitalista. Nekazari jornalari haien birmoldaketa, ezkerreko langile bihurturik, berehalakoa izan zen, eta Perezaguaren atzetik joan ziren, lehenago Radica-ri jarraitu zioten suhartasun berberaz. Alta, gehienak Ameriketara bideratu zituzten, tartean nire birraitonak eta aitonak. Jotak kantatu beharrean, gaur egun argentinar tangero bat izango nintzateke, baldin eta herriminak ene ama itzultzera behartu ez balu. Espainiar estatu liberalaren manu militari zentralizazioa, Txile edo Argentinakoarekin batera etorri zen, eta 1885era arte, itsasontzietatik jaitsi berria zen hango liberalismoa, basamortuko gerran buru-belarri aritu zen, europar estiloko bere batasun nazionala osatzeko. Eta ikustekoa zen nola euskal herritarrak, beraien herrialdean lur eta askatasunik gabe geratu ziren haiek, foruak eta lurrak panpa, txarroa edo maputxeei kentzeko erabiltzen zituzten. Asko aberastu eta gizendu egin ziren, ikusi besterik ez dago euskal abizenen ugaritasuna oligarkia haien artean. Ez dira garai bateko ipuinak: berrogei nazio indigena haien bilobak auzunerik txiroenetan pilatzen dira gaur egun, eta Buenos Aires geldiarazten duten mobilizazio handietan ikus ditzakegu, beraien danbor, kanpaldi eta arrantxo herrikoiekin: aurpegi indigenek eta mestizajeek adierazten dute, esplotazio ekonomikoarekin batera, arraza, hizkuntza eta nazio esplotazioa nola bateratzen den. Estatu liberalak nagusitu eta berrehun urtera, jatorrizko herriek zutik jarraitzen dute, Amerikan eta Euskal Herrian. Emigrazio masiboa erabiltzen segitu zen frankismoan, kapitala pilatzen jarraitzeko eta, bide batez, Euskal Herriko eta Kataluniako separatismoa ekiditeko. Gogoan dut, 1960ko hamarkadaren amaieran, ELA sindikatuak gobernuaren barne-zirkular bat banatu zuela esparru klandestinoetan (mila esker, Aranbarri), ETAren inguruko asaldura sozialak zekarren arriskuaz ohartarazteko eta etorkin elkartetxeetan inbertitzeko, desberdin izateari eusteko eta emigrante espainiarrak euskal ezkerrarekin kutsatzetik babesteko. Zorionez, ezker abertzalearen diskurtso integratzaileak —gogora ditzagun Txiki edo Argala— borroka independentistari immigrazio haren geruza ez gutxi gehitzea ekarri zuen. Gaur egun, gizon-emakumeen trafikoak aurrera jarraitzen du, gure kapital handiak bultzatuta. Nire artikuluagatik liskar betean, Confebaskek adierazpen batzuk egin zituen, nire kontrako asko zoriontsu egingo zituztenak: jaiotza-tasa txikia dela eta, eta gure ongizateari eutsi ahal izateko, datozen 30 urteetan, EAEko hiru probintzietan 400.000 langile berri eta 140.000 gehiago beharko direla gure hazkundea sendotzeko. Horretarako, Confebaskek pertsonen etorrera erraztearen aldeko apustua egiten du, «behartsuenei laguntza ematea alde batera utzi gabe», eta «ihes egiten dutenei edo babesa bilatzen dutenei elkartasuna eskainiz». Zein eskuzabalak diren gure kapitalistak! Bitxia bada ere, sareetan jipoitu nautenak, kritikatu egin nauten nire lagun politikoki-zuzenak barne, isilik geratu dira humanismoaren zelofanez bildutako Confebasken plan basati hauen aurrean. Espero dut isiltasun hori onarpena ez izatea, bestela Panpara itzuliko bainaiz, aitona Jose Mariak landatu zuen onbuaren arrimura.


Summary: 'Irati' filmaren barrukoak erakusten hasi da Ramon Agirre aktorea BERRIAn. Film epiko eta fantastikoan lan egin du antzezleak, eta horretan gertaturiko pasadizoen eta bere burutazioen berri emango du, gaurtik aurrera, egunez egun argitaratuko den blog batean

Ramon Agirre aktoreak lan egin du Paul Urkijok zuzenduriko Irati filmean, eta grabaketan gertaturiko pasadizoak kontatuko ditu, gaurtik aurrera, BERRIAn, horretarako propio sorturiko Gure Zerak blogean.

Grabazioan kaier bat aldamenean eduki du beti aktoreak, eta horretan idazten joan da gertaturikoak, edo bere buruan ibilitako hausnarketak.

Joan zen astean aurkeztu zuten filma Fantasiazko eta Beldurrezko Zinemaren astean. VIII. mendean eta nafar Pirinioetan gertatzen da istorioa, eta euskal mitologiako pertsonaiak dira protagonistetako batzuk, pertsonaia historikoekin nahastuta. Borroka eszena ugari ditu filmak, eta horrek grabatzerakoan gertaturiko ezusteak eta bestelakoak kontatuko ditu Agirrek, besteak beste.

Apaizarena egiten du Agirrek filmean, eta latinezko esaldiak euskarazkoekin tartekatzen ditu. Urkijoren Errementari filmean Luziferrena egin zuen aktoreak.

Filma urriaren 9an estreinatu Kataluniako Zinema Fantastikoaren Jaialdian, Sitgesen, eta bi sari handi jaso zituen: ikusleen saria eta efektu berezirik onenen saria.

Lehen ere, kaieren bidez kontatu izan ditu Agirrek bere lanean eginikoak eta hausnarturiko. Iazko martxoan, esaterako, La casa de papel telesaileko bosgarren sasoia grabatzen bizitakoen berri eman zuen, orduan ere BERRIAn. Benjamin pertsonaia jokatu zuen Agirrek.

«Idaztea ariketa polita da, eta nire buruan ordena pixka bat egiten laguntzen dit. Gehiagotan egin beharko nuke», esan zuen orduan. Aktore izateaz gain, aritu izan da idazle gisa, batez ere antzerkirako.

Orduko hartan, aktore euskaldunen batetik bestera eginiko lan erromesaldien berri eman zuen, Donostiatik Madrilera eta atzera. «Burutazio eta bihoztazioak» idatzi zituen orduan, esan zuenez.


Summary: Nerea Isasi izanen da Gipuzkoako Aldundiko Berdintasun zuzendaria. Eibarkoa (Gipuzkoa) da, irakasle ikasketetako diplomaduna da eta Psikopedagogiako lizentziaduna.

Nerea Isasi izanen da Gipuzkoako Foru Aldundiko Berdintasun zuzendari berria. Miren Elgarresta ordezkatuko du, hura Emakundeko zuzendari izendatu berri baitute. Eider Mendoza bozeramaileak adierazi duenez, Isasi Eibarkoa da (Gipuzkoa); irakasle ikasketetako diploma du, eta Psikopedagogiako lizentzia. Hamabost urtez hezkuntza publikoan lan egin du, eta azkeneko zazpiak lanbide heziketan eman ditu. Berdintasunari buruzko goi maila ezartzen lagundu zuen Isasik, eta irakasle izan zen bertan.

Mendozak nabarmendu du Berdintasun Zuzendaritzak orain arte egindako lana «erabakigarria» izan dela, eta Gipuzkoan «lortutako aurrerapenak sendotzen» lagundu duela. «Hemendik aurrera, Isasiren zuzendaritzapean, seguru nago horrela izango dela», adierazi du Mendozak.

Mendozak erran du, gainera, kargu horren izendapena «oso garrantzitsua» dela. «Europan desberdintasun maila txikienak dituzten lurraldeen artean kokatu nahi dugu Gipuzkoa, eta, bide horretan, desberdintasunari aurre egin nahi diogu bere alderdi guztietatik: sozialetik, ekonomikotik, linguistikotik, eta baita genero ikuspegitik ere», gehitu du.


Summary: Elkarrek jasoko du Gipuzkoako Urrezko Domina. Gipuzkoako Foru Aldundiak euskal kulturaren sustapenean egindako lanagatik emango dio bere sari gorena Elkar Fundazioari.

Mende erdia ospatzen ari da aurten Elkar, eta urtemugarekin bat heldu da berria: Gipuzkoako Foru Aldundiak 2022ko Urrezko Domina hari ematea erabaki du, sorreratik «euskararen eta euskal kulturaren sustapenean eta garapenean» egin duen lanaren aitorpen gisa. Eider Mendoza aldundiko bozeramaileak gaur goizean zehaztu duenez, abenduan egingo dute saria emateko ekitaldia, erakundearen Donostiako egoitza nagusian.

Sortzaile taldeko lau kidek berriki kontatu diote BERRIAri nola izan ziren Elkarren hastapenak. 1972an ekin zioten; hogei gazte elkartu ziren, aurrena Baionan, handik bi urtera Hegoaldeko beste hogei batu ziren proiektura, eta hala hasi zen mamitzen, apurka, euskal kulturaren ekosisteman eragile erabakigarri bihurtu den enpresa. Hastapen haiek oroitu ditu, hain justu, Mendozak, eta sorreratik «askotariko ideologia politikoetako kideak» bildu izana txalotu du. Nabarmendu du, halaber, hasieratik liburuaren kate osoaz arduratu izan dela Elkar —argitaletxea, salmenta eta banaketa—, eta, gaur egun, liburu eta diskoen ekoizpenean aritzeaz gainera, bestelako proiektuak ere sustatzen diharduela. Ekintza horiek guztiak fundazioaren aterkipean egiten direla, eta, beraz, irabaziak euskal kulturan berrinbertitzen direla azpimarratu du bozeramaileak.

Ikusi gehiago: «Atzerako bueltarik gabeko errealitatea ez dugu oso urruti»

Gipuzkoako Foru Aldundiak 1982. urteaz geroztik ematen du Urrezko Domina, eta askotariko talde zein norbanakoak saritu dituzte ordutik hona. Horien artean daude Jose Miguel Barandiaran, Manuel Lekuona, Euskaltzaindia, Jorge Oteiza, Menchu Gal, Arrasateko kooperatiben mugimendua, Xabier Arzalluz, Mikel Laboa, Ramon Saizarbitoria eta Jakin taldea, besteak beste.


Summary: Deklaratzen hasi dira martxoko ikasle greban Gasteizen atxilotutako gazteak. Urtarrilera bitartean deklaratuko dute Gasteizko Letren Fakultatean atxilotutako 34ek, Gedarrek zabaldu duenez. «Desordena publikoak» egitea egozten diete. EHUren arabera, 83.000 eurorainoko kalte materialak eragin zituzten.

Ertzaintzak 34 gazte atxilotu zituen joan den martxoaren 24an Gasteizen, IA Ikasle Abertzaleak antolakundeak hezkuntzako erreformen kontra egin zuen ikasle greban. Bada, atxilotuak hasiak dira epaile aurrean deklaratzen, Gedar atariak zabaldu duenez. Haren arabera, urriaren 21ean hasi ziren auzipetuak deklaratzen, eta urtarrilera bitartean egingo dute gainerakoek. Hurrengo saioa, azaroaren 11n izango da. Gedarrek ez du zehaztu haien kontrako zigor eskariak nolakoak diren, baina jakinarazi du «desordena publikoak» egitea eragozten dietela.

EHUko Gasteizko Letren Fakultatean izandako gertakarien harira ari dira deklaratzen auzipetuak. Goizean piketeak egin zituzten, eta Ertzaintzak, fakultatera sartu, eta hainbat ikasle atxilotu zituen. EHUko errektoretzak salatu zuen erakundearen hiru campusetan eraikinetan sartu zirela piketeak, eta «bereziki larritzat» jo zituen Arabako campusean eginiko ekintzak. Han, erakundearen arabera, «petardoak eta bengalak jaurti, hormetan pintadak egin eta eraikin horietako batzuen altzariak txikitu dituzte». Ekintza horiek «aringarririk gabe» gaitzetsi zituen, eta adierazi kalteen balorazio bat egiteari ekin diola erakundeak. Bada, balorazio hori egina du, Gedarrek zabaldu duenez. Atariaren arabera, 83.000 euroko faktura bat aurkeztu du errektoretzak. Horrez gain, 34 ikasleen kontrako diziplina prozedurak zabalik dituela zehaztu du Gedarrek, prozesu judiziala amaitu bitartean aplikatuko ez baditu ere.

IAk, aldiz, «astakeriatzat» jo zuen «pikete batzuengatik» 34 atxilotu egotea, eta, hori salatzeko, manifestazioa egin zuen Gasteizen. Gainera, gertakarien erantzule egin zuten EHUko Arabako errektoreordetza, «polizia unibertsitate barrura sartzea» baimentzeagatik. «Horrelako ekintza errepresiboak onartuz, gizartearen joera autoritarioan sakontzea ahalbidetu du errektoretzak», salatu zuen.


Summary: Nafarroako Gobernuak Janari Gutxiago Alferrik Galtzeko 2022-2027ko Agenda onartu du. Agendaren helburua etxeetan eta produkzio kateetan sortzen diren elikagai hondakinak murriztea da

Janari Gutxiago Alferrik Galtzeko 2022-2027ko Agendaren helburua da etxeetan eta produkzio kateetan sortzen diren elikagai hondakinak murriztea. Gaur onartu du Nafarroako Gobernuak. Zehazki, asmoa da pertsona bakoitzak sortzen dituen hondakinak erdira murriztea 2023rako –2020. urtea erreferentzia bezala hartuz–; baita 2023rako produkzio kateetako hondakinak %20 murriztea ere, 2020. urtearekin alderatuz.

Helburu horiek lortzeko, Agendak dio garrantzitsua dela erosketak egiteko orduan ohitura onak hartzea, eta erosi beharrekoa aldez aurretik antolatzea. Gainera, sei alorretan banatutako zenbait jarduera planteatu ditu: ezagutza sortzea; sentsibilizazioa, formakuntza eta dibulgazioa; ohitura onak sustatzea eta ildoen garapena; agente gakoekin akordioak; marko normatiboaren eta fiskalitatearen egokitzapena; ikerketa eta berrikuntza. Sei alor horien barnean hamabost ekintza planteatu dira.

Agendan diotenez, planteatutako helburuak erdiesten diren ala ez ikusteko, urtero eginen da azterketa. Agendak sei urte iraungo du, eta amaitzen denean, hura luzatzeko edo berrikusteko aukera egonen da. Itziar Gomez Landa Garapeneko eta Ingurumeneko kontseilariak azaldu du Agenda «estrategia berritzailea» dela Nafarroarendako. «Elikadura hondakina murriztea ingurumen, ekonomia, etika eta gizarte erronka da, eta, gainera, guztiontzako trantsizio bidezkoagoa lortzea du helburu», gehitu du Gomezek.

Elikadura hondakina

Trantsizio Ekologikorako Ministerioak zabaldutako datuen arabera, Nafarroan hiru elikagaietatik bat hondatzen da. Urte bakoitzeko, 115.000 elikagai tona botatzen dira zaborretara, eta horien %42 etxeetan hondatzen dira. Fruta, barazkia, eguneko ogia eta esnea dira gehien hondatzen diren elikagaiak, hurrenez hurren.

Egoera ikusita, Landa Garapeneko eta Ingurumeneko Sailak eta Nafarroako Ingurumen Kudeaketa elkarteak kontzientziazio kanpaina bat antolatu dute Erosketak ez planifikatzea garesti ordaintzen dugu izenburupean.


Juanjo Egizabal artista hil da

Summary: Juanjo Egizabal artista hil da. Haren hainbat eskultura daude Gasteizen; besteak beste, Ibiltaria izenekoa. Cicatriz taldearen Inadaptados diskoaren azala ere hark ondu zuen. 61 urterekin zendu da.

Logroñon (Errioxa, Espainia) jaio zen Juanjo Egizabal, 1961ean, baina gaztetan egin zuen Gasteizera, eta han bizi zen ordutik. Haren izena 1980ko hamarkadaren erdialdean hasi zen ezagun egiten hiriko kultur munduan, Udalak antolatzen zituen eskultura tailerren bidez. Hain zuzen, harena da Gasteizko lanik ezagunenetako bat, Arka plazan dagoen Ibiltaria. 3,5 metro luze da artelana, eta 1985. urteko eskultura tailerretan egin zuen artistak, beira zuntzez eta poliesterrez; lau urte geroago, brontzez moldatu zuten.

Askotariko materialak baliatu zituen bere lanetan, baita industria hondakinetako metalak ere. Hain zuzen, material horiekin osatu zuen Maratoi herrikoiari omenaldia eskultura (1984), tailerretan kide izan zuen Marco Ibañez de Mataukorekin batera. Haren beste hainbat eskultura daude Gasteizen zehar ikusgai.

Bestalde, Egizabalek punk musikarekin ere izan zuen harremana, eta horren lekuko da Cicatriz musika taldearen Inadaptados lehen diskorako egin zuen azala. Los Freaks taldeko kide izan zen, eta harenak dira Cicactrizek kantatzen zituen zenbait abestiren hitzak.


Summary: Putre funts baten etxebizitza okupatu dutenak kanporatu ditu Ertzaintzak, Donostian. Azora funtsaren etxean sartu direnei sostengua adierazteko bildu diren herritarren kontra jo dute poliziek

Ertzaintza Donostiako Gros auzoan etxe bat okupatu duten bi pertsona kanporatzeko operazioa egiten hasi da 15:30 aldera. Azora putre funtsak erositako etxean sartu dira okupatzaileak, eta 20 bat herritar bildu dira haiei sostengua emateko.

Hainbat ertzain etxebizitzan zeudenekin hitz egitera igo dira, eta kalean bilduriko herritarretako bat identifikatu dute, argazkiak egiten ari zelakoan.

Ondoren, Ertzainek istiluetan erabiltzen dituzten kaskoak eta ezkutuak jantzi dituzte, herritarrak jarrera baketsuan bazeuden ere. Gero, herritarren kontra jo dute ertzainek, borrekin. Irutxuloko Hitza kazetako berriemaile bat ere kolpatu dute, borraz.

Azkenean, 16:30 aldera kaleratu dituzte etxebizitzan zeudenak.

Azora funtsak eskatuta, hainbat desjabetze eta kaleratze egin ditu Ertzaintzak azken hilabeteotan.

Martxoaren 16an, ondasunak jasotzeko tarterik utzi gabe kaleratu zituzten Ategorrieta auzoko etxebizitza bateko bi maizterrak. Tentsio uneak bizi izan ziren orduan ere, eta pertsona bat atxilotu zuten. Rosa Garcia Kaleratzeak Stop plataformako ordezkariak orduan esan zuenez, Azora bera zen etxegabetzearen «errudun bakarra». Donostiako Udalari galdegin zion Azora erakunde non grata izendatzeko.

Orduan ohartarazi zuten Azoraren beste hamar bat maizter ere arriskuan zeudela.


Summary: «Zentro-ezkerra» batu nahi du Frederiksenek Danimarkako Gobernuan. Agintari sozialdemokratak dena du aldeko bigarrenez jarraian lehen ministro izateko. Ezkerreko indarrekin soilik gobernatzeko aukera ere izan dezake.

Danimarkan, airean da zer gobernu mota izango duten hurrengo legealdian, baina hauteskundeetako emaitzek irabazle argi bat utzi dute: Mette Frederiksen sozialdemokrata. Hark izango du, bigarrenez jarraian, gobernua osatzeko ardura, dena baitu aldeko horretarako. Sozial Demokratak alderdiak azken bi hamarkadetan jaso duen babesik handiena lortu du atzoko bozetan, babesen %27,5 jasota. Frederiksenek kanpainan adierazi zuen «zentro-ezkerreko gobernu bat» jostearen aldekoa dela, eta horretan ahaleginduko da, nahiz eta ezkerreko indarrekin soilik gobernatzeko aukera ere izan dezakeen. Dimisioa eman du gaur, negoziazioak hasteko.

«Oso hunkituta eta harro nago», adierazi die lehen ministro ohiak jarraitzaileei, gaur goizaldean, emaitzak ezagutu ostean egin dituen lehen adierazpenetan. «Konfiantzazko boto handi bat da. Badakit zuetako batzuk zalantzak izan dituzuela». Frederiksenen gobernuak zailtasun handiak izan ditu, besteak beste, COVID-19aren pandemiak, inflazioaren gorakadak eta Ukrainako gerrak eraginda.

Hain justu, gobernuburu izandakoak hauteskundeak aurreratu behar izan zituen urri hasieran, zailtasun horiekin lotutako erabakiengatik. Bere gobernuko koaliziokide sozial-liberalek onartezintzat jo zuten gobernuaren kudeaketa ekonomikoa, eta salatu zuten pandemia garaian milioika bisoi hiltzeko neurria babes juridikorik gabe ezarri zuela.

Ezkerra, gehiengotik hurbil

Alderdi Sozial Liberalak zigor gogorra jaso du bozetan; 16 diputatu izatetik bederatzi izatera igaro da. Eta Frederiksenen indar sozialdemokratak zituenak baino bi gehiago eskuratu ditu —50—. Ezkerreko blokeak 87 parlamentari lortu ditu, guztira, eta gehiengo osotik —90 diputatu 179 kideko ganberan— oso hurbil gelditu da. Frederiksenek bloke horrekin gobernatu nahi izatera, nahikoa izango luke Groenlandiari eta Faroe uharteei dagozkien bina diputatuetako hirurekin akordioa lortzea, gobernua barrutik ala kanpotik babestu dezaten.

Baina buruzagi sozialdemokratak zeharkako koalizio baten beharraz ohartarazi du kanpainan, Moderatuak alderdia bilduko duena, argudiatuta nazioartean «egoera ziurgabea» denez ezinbestekoa dela batasun politikoa indartzea. «Danimarkan aurrerabidera ohitu gara urte askotan. Orain zailtasunak ditugu, gerra bat Europan, energia eskasia, inflazioa eta klima aldaketa. Krisiek elkarri eragiten diete», esan zuen atzo.

Zeharkako koalizio bat eratzeak ere oztopoak ditu, ordea. Ezkerreko indar gehienek esana dute nahiago dutela moderaturik gabeko koalizio gobernu bat. Gainera, ezkerreko blokean aliatu izan ahalko liratekeen lau alderdietako hiruk ohartarazi dute ez dutela Frederiksen babestuko gobernuak ez badio uko egiten asilo eskatzaileak Ruandako erregistro zentroetara bidaltzeko planari. Oztopoak oztopo, «ezker-zentroko» koalizioarena izango da Frederiksenek lehenetsiko duen aukera.

Negoziazioak Lars Lokke Rasmussen lehen ministro ohiarekin (2015-2019) hasiko ditu ziurrenik, Moderatuak alderdiko buruarekin. Rasmussenek iaz sortu zuen indarra, Alderdi Liberalarekin apurtuta. Frederiksenek bezala, zeharkako koalizio zabal bat babestu du hark ere hauteskunde kanpainako hitzaldietan.

Bozetako kolperik gogorrena Alderdi Liberalak jaso du. Zituen aulkietatik 23 galdu ditu, eta hogeirekin gelditu da. Aurten, gainera, Danimarkako Demokratak alderdia sortu du Inger Stojberg Immigraziorako ministro izandakoak. Haren indar berriak hamalau eserleku lortu ditu.


Summary: Enpresen akzioak erosteko Jaurlaritzaren funtsak 300 milioi izango ditu 2023an. ITP Aeroren %6 erosi ondoren, ez du baztertzen inbertsio gehiago egitea. Azpiazuk eskatu du Europako funtsen banaketa erkidegoen esku uzteko.

Eusko Jaurlaritzak Finkatuz funtsa sortu zuenean 300 milioi eurora iristeko helburua jarri zion bere buruari, eta hiru urte geroago beteko du hori, 2023ko aurrekontuetan beste 40 milioi jarrita. Funts horren xedea da enpresa handien akzio edota zorrak erostea, haiek «hemen errotuta jarraituko dutela eta euskal produkzio ehun osoan trakzio izaera izango dutela bermatzeko». Gaur egungo testuinguru «ezegonkorra» kontuan hartuta, funtsari beste bultzada indartsu bat ematea erabaki du Jaurlaritzak.

Hala jakinarazi du gaur Pedro Azpiazu Ekonomia eta Ogasun sailburuak, bere departamentuko aurrekontuak aurkezteko legebiltzarrean eginiko agerraldian. Finkatuz funtsera joango dena izango da bere saileko diru sail nagusia (guztira, 138 milioiko aurrekontua izango du, iaz baino %7,4 gehiago). Erabakia bat dator urri amaieran Jaurlaritzak ITP Aeroren akzioen %6 erosteko egindako urratsarekin —ez dute jakinarazi guztira zenbat milioi izango diren—, eta irailean CAFen beste 17 milioi jartzeko erabakiarekin —akzioen 1,76 erosi zituen, eta %3a du guztira—. Horiei gehitu behar zaie Kaikun duen %7,3a.

Funtsa 2019ko apirilean sortu zuten, 160 milioiko kapitalarekin. 300 milioi eurora iristeko helburua beteta, litekeena da Jaurlaritzak beste inbertsio batzuei ekitea, Azpiazuk aitortu duenez, baina «diskrezioagatik» ez du xehetasunik eman nahi izan, eta bere sailaren beste diru sailak azaltzera mugatu da.

Horrekin batera, eta ohi duen moduan, Europako funtsen banaketa kritikatu du, eta bereziki Espainiako Gobernuaren jarrera; oso motel ari dela, dirua ez dela ehun produktibora iristen ari, eta banaketa erkidegoen esku utzi beharko lukeela adierazi du.

Azpiazurekin batera, Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapenerako sailburuak ere aurkeztu du bere saileko aurrekontua: 849,8 milioi, iaz baino %9,3 gehiago. Gehiena (544 milioi) enpresa txiki eta ertainak laguntzeko martxan dauden 66 programetarako izango da. Beste diru sail nagusia (147,2 milioi) Energiaren Euskal Erakundeak kudeatuko du, energia garbien egitasmoetarako. Eta «proiektu estrategikoen» artean, Basquevolt autoentzako baterien gigafaktoriarako 14 milioi euroak nabarmendu ditu Tapiak.

Enplegua eta babes soziala

Idoia Mendia Lan eta Enplegu sailburuak ere aurkeztu ditu bere aurrekontuak: 1.107,8 milioi euro, %18,3 gehiago. Diru sailik handienak «gizarteratze egitasmoetarako» jarriko dira (663,8 milioi, +%53). IMV bizitzeko gutxieneko diru sarreraren transferentziak eragin du igoera handi hori —aurten eskualdatu da—. 173 milioiko aurrekontua izango du, baina Kontzertu Ekonomikoaren bidez finantzatuko da; alegia, Jaurlaritzak diru hori deskontatuko du Madrili urtero ordaintzen dion kupotik. DSBE diru sarrera bermatzeko errentak, berriz 312 milioiko aurrekontua izango du (+% 8,5); eta etxebizitzarako prestazio osagarriak, 80 milioikoa. Kopuru horiek aurreikusi ditu Jaurlaritzak, baina, eskubide subjektiboak direnez, eskatzaileen arabera gehiago ala gutxiago izan daitezke.

Gauza bea gerta daiteke enplegu eta prestakuntza politikekin. Espainian enplegu politika aktiboen eskubide subjektiboa arautuko duen legea izapidetzen ari dira, eta horrek Lanbide behartuko du pertsona guztien prestakuntza eta lan orientazioa bermatzera. Dena den, Mendiak azaldu duenez, %15 gehituko dira aurten horretarako aurreikusitako diru sailak. Horien artean honako hauek nabarmendu ditu: sektorerik maskulinizatuetan emakumeen prestakuntza laguntzekoak (3,5 milioi, +%75) eta gazteentzako Lehen Aukera programakoak (5,6 milioi, +%40). Kolektibo kalteberentzako programetara bideratutakoak bikoiztu egingo dira (15,7 milioi guztira).

Espainiako Espazio Agentzia

Aurrekontuen aurkezpenarekin batera, Jaurlaritzak jakinarazi du Espainiako Espazio Agentziaren egoitza Euskal Herrira ekarri nahi duela. Gaurko Gobernu Kontseiluan erabaki dute hautagaitza aurkeztea. Espainiako Gobernuak erakunde berria 2023an jarriko du martxan eta, hasteko, 500 milioi euroko aurrekontua izango du. Nafarroako Gobernuak ere agertu du hautagaitza aurkezteko asmoa, eta Andaluziako, Madrilgo eta Kataluniako gobernuek ere bai. Astelehenera arteko epea dute. Tapia sailburuak azaldu duenez, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan sektoreari lotutako «lehen mailako» azpiegitura zientifiko, teknologiko eta industrialak daude; besteak beste, Hegan aeronautika klusterrean biltzen diren 68 enpresa eta erakundeak.


Summary: Aitor Esnaola berriz espetxeratu dute, Auzitegi Nazionalak hirugarren gradua baliogabetuta. Aste honetan atzera botatako bigarren gradu aldaketa da. Esnaolaren eta San Argimiroren gradu erregresioak salatu dituzte Donostian egindako mobilizazioan.

Etxerat elkarteak jakinarazi duenez, Espainiako Auzitegi Nazionaleko Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentralak atzera bota du Eusko Jaurlaritzako Justizia Sailak Aitor Esnaola preso legorretarrari (Gipuzkoa) emandako hirugarren gradua, eta gaur arratsaldean itzuli da Martuteneko kartzelara (Gipuzkoa). Jakinarazpen hori egin eta gutxira abiatu da Donostian Sare Herritarrak antolatutako manifestazioa. Etxera bidean, oztoporik ez lelopean, Esnaolaren eta Mikel San Argimiro euskal presoen gradu erregresioak salatu dituzte. Sarek adierazi du biek beharrezko baldintzak betetzen dituztela hirugarren graduan mantentzeko.

Esnaolak 11 urte baino gehiago egin ditu preso, eta 2020an bete zuen zigorraren erdia. Urte hartako urrian lekualdatu zuten Ocaña I kartzelatik (Espainia, 460 kilometro) Soriara (Espainia, 230 kilometro), eta iazko apirilean Euskal Herriratu zuten. Azkenik, Eusko Jaurlaritzak maiatzean onartu zuen haren gradu progresioa, Martuteneko tratamendu batzordeak hala proposatuta. Ordutik, zigorra etxean betetzen ari zen.

Aste honetan arrazoi beragatik Martuteneko espetxera itzuli behar izan duen bigarren euskal presoa da Esnaola. Etxeratek atzo jakinarazi zuen Mikel San Argimiro euskal presoaren hirugarren gradua ere atzera bota duela auzitegi berak, fiskaltzaren eskaerari men eginda. Azken hilabeteetan, Xabier Atristaini, Gorka Martinezi eta Iñaki Bilbao Gaubekari emandako hirugarren graduak ere atzera bota ditu; azken biei Esnaolarekin batera eman zieten hirugarren gradua. Auzitegi Nazionaleko fiskaltzaren eta epaileen joeraren erakusle dira horiek. Izan ere, aurten sei preso eraman dituzte atzera ere kartzelara, gradu progresioa ukatuta. Gainera, fiskaltzak beste zazpi euskal presoren hirugarren graduen aurkako errekurtsoak jarrita ditu uneotan. Hala, Etxeratek «haserrea eta ezinegona» adierazi ditu. Herritarrei, berriz, iragarriko diren mobilizazioetan parte hartzeko deia egin diete.

Azken hitza Madrilen

Jaurlaritzaren ustez, Auzitegi Nazionalaren erabakiak ez du zirrikiturik uzten. «Azken hitza dauka», Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzaren bozeramaileak esan duenez. Auzitegi Nazionalak San Argimirori hirugarren gradua ukatu eta berriz ere espetxeratu izanagatik egin zituen adierazpenok Zupiriak.

Eledunak adierazi du Jaurlaritzak «irizpide teknikoak eta oinarri juridikoak» erabiltzen dituela hirugarren gradua eskatzeko proposamenak egiteko. Gehitu du ildo beretik segituko duela, beraien ustetan hala dagokionean hirugarren graduetarako proposamenak egiten, justizia errestauratiboa defendatzen dutelako gizarteratzean aurrera egiteko.

Urtea igaro da Jaurlaritzak espetxe eskumena hartu zuenetik, eta harrez geroztik «ia astero» gai horri buruz hitz egin beharra txarretsi du Zupiriak. Gogorarazi du Jaurlaritzak egindako eskaera batzuetan Auzitegi Nazionalak aldeko ebazpena eman izan duela, eta beste batzuetan, kontrakoa.


Summary: Etiopiako Gobernuak eta Tigrayko TPLFk su etena adostu dute, bi urteko gerraren ostean. Itunaren arabera, bi aldeek «armagabetze sistematikoa eta antolatua» egingo dute. Afrikako Batasunak goratu egin du akordioa, Hegoafrikan egindako agerraldian. Gerrak milaka hildako eta 600.000 desplazatu eragin ditu.

Etiopiako Gobernuak eta TPLF Tigrayko Herria Askatzeko Fronteak urriaren 25ean Pretorian (Hegoafrika) hasitako bake negoziazioak fruituak eman ditu. Izan ere, bi aldeek su etena «formalki» adostu dute, bi urteko gatazkaren ostean. Hala baieztatu du gaur AB Afrikako Batasuneko goi ordezkari eta Nigeriako presidente ohi Olusegun Obasanjok, Pretoria hirian bertan egindako agerraldian. Hitzartutako itun horren arabera, meniaz gain, «armagabetze sistematikoa, ordenatua eta antolatua» egingo dute.

Obasanjoren esanetan, gobernuko eta TPLFko ordezkariek «goi mailako» batzarra egin dute, ABren bitartekaritzari esker, eta eurek egindako lana goratu du. Oraingoz, ordea, ez dute agiri ofizialaren inguruko xehetasun gehiagorik eman, Addis Standard Etiopiako egunkariak jasotakoaren arabera. Hori bai, Obasanjok gogorarazi duenez, akordio horrek «bide emango» dio Tigrayri eskualdean hornidura humanitarioa berrezartzeko eta zibilak babesteko; batez ere, emakumeak eta haurrak. «Gaur egunsenti berri baten hasiera da Etiopiarentzat», nabarmendu du ABko goi ordezkariak.

TPLFk urri hasieran Etiopiako Gobernuarekin hitz egiteko eskaera onartu zuen, «gatazkaren konponbide baketsua» lortzeko, ABk hala bultzatuta. Reuters berri agentziaren arabera, Tsadkan Gebretensae TPLFren jeneralak eta Getachew Reda alderdi-miliziaren bozeramaileak osatu dute, besteak beste, Tigrayko matxinoek Hegoafrikara bidalitako ordezkaritza. Hain justu, Getachewek esan du espero duela bi aldeek konpromisoa beteko dutela. «Iragana atzean utziko dugu».

Etiopiako Gobernuari dagokionez, berriz, Redwan Husein Segurtasun Nazionalerako aholkularia izan da elkarrizketa mahaiaren beste aldean egon den negoziatzaileetako bat. Alderdi-miliziaren bozeramailearen gisan, Redwanek azpimarratu du alde guztiak itunari «leial» izan behar zaizkiola. «Eskerrak eman nahi dizkiegu beste aldean dauden anaiei garai hau atzean uzteagatik. Etiopiako herriak bakea eta garapena nahi ditu». Menia adosteko hitzarmena sinatu ostean, bi aldeetako ordezkariburuek bostekoa eman diote elkarri, txalo artean.

Adostasunera heltzeko TPLFren baldintzetako bat izan zen elkarrizketan «eragile gehiago» egotea behatzaile edo bermatzaile gisa. Bada, negoziazio mahai horretan izan dira, besteak beste, Kenyako presidente ohi Uhuru Kenyatta eta Hegoafrikako presidenteorde ohi Phumzile Mlambo-Ngcuka, baita IGAD Gobernuen Arteko Agintaritzako, Nazio Batuen Erakundeko eta Ameriketako Estatu Batuetako ordezkariak ere.

Bi aldeek erdietsitako itunak berehalako erreakzio soka ekarri du, Etiopiako lehen ministroaren adierazpenetik hasita. Abiy Ahmederen hitzetan, gaur sinatutako akordioa «handia» da herrialdearentzat, «duela lau urte eta erdi hasitako erreformen bideak aurrera jarrai dezan». Hau ere erantsi du: «Bakearekin dugun konpromisoak tinko jarraituko du».

Nazioartean, bestalde, Europar Kontseiluko presidente Charles Michelek ere begi onez hartu du Etiopiako Gobernuak eta Tigrayko gerrillak lortutako akordioa. «Inplementazioa funtsezkoa da. Garrantzitsua da bake eta adiskidetze iraunkorrerako lehen urratsa finkatzea», idatzi du politikari belgikarrak Twitterrean, eta gaineratu orain «lehentasuna» dela laguntza humanitarioa eta oinarrizko zerbitzuak ziurtatzea. Era berean, nabarmendu duenez, Brusela «prest dago hurrengo urratsak babesteko».

Herritarren %90, gosez

Gerra 2020ko azaroan hasi zen, Etiopiako lehen ministroak armada Tigrayra bidaltzea erabaki zuenean; TPLFri egotzi zion militar federalen base bati eraso egin ziola, eta ustezko eraso horri erantzuteko hartu zuen erabakia. Bi aldeek elkarri egotzi diote gatazka piztea: TPLFk Abiyi leporatu dio boterea zentralizatu nahi izatea, eta Etiopiako lehen ministroak kontrakoa alderdi-milizia tigreari, boterea berreskuratzeko asmoa duela. Gerrak milaka hildako eta 600.000 desplazatu eragin ditu, eta Munduko Elikadura Programaren arabera, Tigrayko herritarren %90 inguruk —5,2 milioi lagunek— behar dute berehalako elikadura laguntza.


Summary: Langile bat hil da Gasteizko Mercedesen, istripu ez-traumatiko batean. 50 urte zituen, eta LEDHR Ingenieria y Servicios enpresarentzat lan egiten zuen. Aurten hildako 65 langilea da.

Asteazken arratsalde honetan langile bat hil da Mercedes-Benz enpresak Gasteizen duen lantegian, LABek jakinarazi duenez. 50 urte zituen,eta LEDHR Ingenieria y Servicios enpresarentzat lan egiten zuen. Sindikatuaren arabera, istripu ez-traumatiko bat izan da heriotzaren arrazoia. LABek salatu duenez, halako gertakariak «ez dira kasualitatea»; beharginen lan baldintza «prekarioen» emaitza direla nabarmendu du.

Sindikatuaren zenbaketaren arabera, Euskal Herrian aurten hildako 65 langilea da. Azken-aurreko heriotza larunbatean gertatu zen, Andoaingo Antex Fibres enpresan.


Summary: Leopoldo Zugaza kultur sustatzailea hil da. Gerediaga Elkartea sortu zuen, eta berak bultzatu eta zuzendu zuen Durangoko Azoka lehen urteetan. Beste hainbat kultur erakunderen sortzaileen artean ere izan zen. 90 urterekin zendu da.

Kultura sustatzeko eta dibulgatzeko lanean ibilbide luzea egin zuen Leopoldo Zugaza Fernandezek (Durango, Bizkaia, 1932). Gerediaga Elkartearen sortzaileen artean egon zen 1965ean, eta frankismo garai betean sustatu zuen Durangoko Euskal Liburu eta Disko Azoka, baita arte garaikideko lehen erakusketak antolatu ere. Jose Luis Lizundia Gerediaga elkarteko kide eta Durangoko Azokaren sortzaile taldeko kideak BERRIAri gogoratuaren arabera, Zugazarena izan zen azoka sortzeko ideia: «Leopoldo Zugazarena izan zen ekimen hori. Gerra aurretik, errepublika garaian, Gasteizen egin zen liburu azoka bat. Eta Leopoldok hura azaldu zigun elkartea sortu genuen kideoi. 1965eko azokarena euskalgintzan zebilen jendeak ez zuen espero».

1970ean, Durangoko Udal Kultura Aretoak bultzatu zituen, hurrengo 25 urteetan Euskal Eskolako ordezkari nagusiak eta promesa gazteak hartu zituztenak, Euskal Herrian abangoardia sortzeko ezinbesteko erreferentzia bilakatzeraino. 1978tik aurrera, erreferentziazko egitasmo eta erakusketa gune ugari, ikerketa bekak eta argitalpenak jarri zituen abian, Bizkaiko Aurrezki Kutxaren Kultura Saileko arduradun zela.

Bestalde, Bilboko Arte Ederren Museoaren Patronatuko lehendakariorde gisa, erakundea handitzeko eta modernizatzeko proiektuaren buru izan zen. Horretarako, funtsak berregituratu, erakusketa programazio berri bat egin eta erosketa politika sustatu zituen. Hainbat museo erakunderen sorkuntza ere bultzatu zuen, hala nola Durangoko Arte eta Historia Museoarena, Gernikako Euskal Herria Museoarena eta Zarauzko Photomuseumarena. 1981ean, halaber, Arteder arte garaikidearen azoka antolatu zuen.

Egindako lanaren aitortza

Labayru Institutuko, Euskalerriaren Adiskideen Elkarteko eta Eusko Ikaskuntzako kide ere izan zen Zugaza, eta azken urteotan Manuel de Larramendi Institutu Bibliografikoa eta De re bibliographica aldizkaria sortzeko lanetan jardun izan zuen. Eusko Ikaskuntzako ohorezko kide izendatu zuten 2006an, eta hainbat sari jaso izan zituen bere ibilbidean, tartean, Durangoko Azokak bere sortzaileei emandako Argizaiola saria 2015ean, Sabino Arana saria urte berean, Espainiako Urrezko Domina Arte Ederretako Merezimenduari (2016) eta Photoespañak emandako Bartolomee Ros saria (2018).

2020. urtean, halaber, Gure Artea saria eman zion Eusko Jaurlaritzak, Arte plastikoen eta ikusizkoen arloan agenteek egindako lana aitortzeko modalitatean —Laida Lertxundik eta Pello Irazuk jaso zuten saria urte berean—. Epaimahaiak azaldu zuen «Euskadin kultura eta arte plastikoak sei hamarkadatan sustatzearen eta zabaltzearen alde egin duen ibilbide oparoan oinarrituta» hartu zuela saria hari emateko erabakia. «Artearen munduarekin lotutako hainbat elkarte eta erakunderen ekintzaile, editore eta sortzaile izan da Leopoldo Zugaza, eta haren jakin-mina eta lanerako gaitasuna nekaezinak izan dira, hain zuzen ere, bere inguruko kulturaren esparruan aurkitu diren hutsuneak betetzera bultzatu dutenak. Izan ere, artea eta kultura, orokorrean, jendearengana hurbiltzera bideratutako lana da, bai azpiegitura handietatik, bai tokiko espazio txikietatik».

Epaimahaikideen iritziz, «kalitate nabarmena erakutsiz» hartu zuen parte Zugazak kultura artistikoaren balio-katearen fase guztietan: ikerketan, prestakuntzan, sorkuntzan, sustapenean eta banaketan. Horregatik, epaimahaikideen ustez, «euskal arte sistema garaikidea ezin da ulertu Leopoldo Zugazaren ekimen desberdinen ekarpenik gabe». Kulturari lotutako beste alderdi batzuen artean, «oso zeregin garrantzitsua» izan du arte plastikoak eta ikusizkoak sustatzeko bidean, eta «interes berezia» agertu izan du abangoardiako euskal artisten sorkuntza zabaltzeko zereginean.

Edonola ere, editore lana izan zen bere zeregin garrantzitsuenetako bat, eta horregatik ere aitortu zion saria epaimahaiak: «Kultur ekoizpen eta erakusketa-ekimen ia guztiekin batera, oso argitalpen zainduak kaleratu izan ditu, arte plastikoei lotuta arreta berezia jarri izan baitu beti ekoizpen editorialean, eta horren erakusgarri dira hark editatu izandako aldizkariak, katalogoak, azterlan monografikoak eta ikerlanak artistei buruz».


Summary: Euskaltzaindiak esku hartuko du Gasteizen latinezko izena jarri dioten haurraren kasuan. Gurasoek 'Hazia' jarri diote haurrari, Euskaltzaindiaren onespenarekin, baina epaileak ustez latinezko 'Zia' izenarekin erregistratu du.

Alazne Cimavilla eta Bergoi Lopez izen bila hasi ziren, jaiotzeko zegoen bigarren haurra neska zela jakin zuten bezain laster. Azkenean, Hazia jartzea erabaki zuten, soinua gustuko zutelako, eta esanahiak etorkizuneko fruitua ekartzen zielako gogora. Baina ez. Ezin izan diote Haziari izena ofizialki jarri erregistro zibilean, Gasteizko epaile batek galarazi dielako. Gaur, Euskaltzaindiak esku hartu du auzian, eta adierazi du familiarentzat txosten bat egiteko prest dagoela, «izen horrekin lotutako auzia bideratzeko».

Urriaren 22an jaio zen Hazia. Gurasoek erregistratzeko paperak bete zituzten erietxean. Baina bi egun geroago ohar bat jaso zuten: ezingo zioten izen hori jarri haurrari, «ez dagoelako beste inor izen horrekin, eta substantibo bat delako». Oharrak harritu egin zituen gurasoak. Izan ere, Haritz, Ibai, Ekhi, Haizea, Ilargi, Hodei... ez al dira substantiboak, eta ez al dago izen horiek dituzten ehunka pertsona Euskal Herrian eta atzerrian?

Euskaltzaindiari galdera egin diote gurasoek, eta ez diote arazorik jarri Hazia izenari. Argudiatu dutenez, Nahia izena nahi aditzetik datorren bezala, Hazia izena hazi aditzetik eratorritakoa da. Halere, Euskaltzaindiak ohartarazi du eurek informazioa eman besterik ez dutela egiten, eta ez dutela ahalmenik erabakiak hartzeko.

Epailearekin bilera eskatu zuten gurasoek. Jujeak erabakia berretsi zuen: ezingo zioten alabari Hazia jarri, aurreko argudioez gain, esperma esanahia ere baduelako. «Pilar izenak ez al du zutabe ere esan nahi?», argudiatu zuten gurasoek. Baina alferrik. Epaileak ohartarazi zien beste izen bat aukeratu ezean berak jarriko ziola izena haurrari.

Gurasoek ez zuten atzera egin, Hazia Hazia izango da, eta kito.

Baina atzo jaso zuten epailearen oharra: haurrari Zia izena jartzea erabaki du jujeak, antzeko soinua duela argudiatuta, eta latinez hazia esan nahi duelakoan.

BERRIAk latinezko hainbat hiztegi kontsultatu ditu, eta ez du aurkitu zia hitzaren arrastorik. Agertzen da cia hitza gazteleraren Maria Molinerren hiztegian, aletegi zentzuarekin, eta Aragoin erabilita (Espainia). Latinezko cella-tik letorke hori, hau da, euskarazko gela hitza eman zuen hitzetik, baina, printzipioz, latinezko hitzak ez luke lotura zuzenik haziekin. Espainiako RAE erakundearen hiztegian cía hitza agertzen da, aldaka adierazteko. Latinezko scia hitzetik letorke, eta hortik, esaterako, hizkuntza askotan erabilitako ziatika, aldakarekin loturiko nerbioak eragindako gaitza, alegia.

Hazia neska, beraz, Zia gisa dago erregistratuta, epailearen erabakiz, baina gurasoek adierazi dute helegitea jarriko diotela erabakiari, eta kosta ahala kosta eutsiko diotela beren nahiari.

Euskararen inguruko erabaki bitxiak eman dituzte hainbat epailek azken hilabeteotan. Otsailean, esaterako, Gasteizko beste epaile batek arrazoia eman zion hizkuntza eskakizunak ez betetzeagatik kaleratutako bitarteko funtzionario ohi bati, euskara «zaila» dela argudiatuta. Erabakia arrazoitzeko orduan, epaileak inongo oinarri linguistikorik ez zuen Interneteko atari batetik kopiatu zituen argudioak, hitzez hitz.

Horrez gain, Euskaltzaindiak ere gaur kaleratutako idatzian gogorarazi du tarteka halakoak gertatzen direla erregistro zibiletan. Azaldu du normalean izenari atxikitako generoarekin sortzen direla arazoak, eta adierazi du Euskaltzaindiak 2018. urtean Espainiako Justizia Ministerioari «malgutasunez» jokatzeko eskatu ziola kasu horietan.

Euskarazko izenenen aurka historian egon diren politikak gogora ekarri dituzte sare sozialetan, eta adibideak eman dituzte.


Summary: Langabeziak pixka bat egin du gora urrian. 143.020 langabe daude erregistratuta Lanbiden eta Nafar Lansaren, irailean baino 152 gehiago. Gizarte Segurantzak, baina, 15.791 kotizatzaile berreskuratu ditu, eta inoizko kopururik handienera iritsi da.

Ekonomia hoztu ahala, lan merkatua ere hozten ari den seinaleak iristen ari dira. Urria ez da ohikoan hilabete txarra izaten lan merkatuarentzat, baina aurten gora egin du langabeen kopuruak, oso gutxi bada ere. Zehazki, 143.020 lagun zeuden langabe gisa erregistratuta Hego Euskal Herriko enplegu bulegoetan, iaz baino 152 gehiago.

Iaz, esaterako, 1.852 langabe gutxiago eman zituen urriak.

Bizkaian egin du gora gehien langabeziak (+198), eta Nafarroan ondoren (+87). Behera egin du, berriz, Gipuzkoan (-81) eta Araban (-52).

Sektoreka, alde handia dago: gora egin dute langabeek zerbitzuetan (+218), aurretik enplegurik ez zutenen artean (+193) eta lehen sektorean (+142). Behera, aldiz, eraikuntzan (-199) eta industrian (-202).

Azken urtean lurralde guztietan apaldu da langabeen kopurua: -4.336 Bizkaian, -1.717 Gipuzkoan, -853 Nafarroan, eta -631 Araban.

Langile kopurua, gora nabarmen

Aurreko hilabetearen beste ezaugarri bat izan ohi da Gizarte Segurantzaren afiliazioak gora egiten duela nabarmen, batez ere orduan itzultzen direlako lanera udan enplegua galdutako hezkuntza alorreko milaka langile. 2023ko urria ez da salbuespena izan, irailean baino 15.974 kotizatzaile gehiago baititu sistemak. Iazko urrikoaren mailan dago suspertzea, orduan 17.622 izan baitziren.

Azken urtean 21.676 langile berreskuratu ditu Gizarte Segurantzak.1.291.882 ditu gaur egun, inoiz izandako kopururik handiena; aurreko marka ekainekoa da, baina orduan baino 3.000 langile gehiago daude gaur egun.

Hamarretik hiru, mugagabe

Langile berri horien artean ugaritu egin dira kontratu mugagabeak dituztenak, nahiz eta oraindik aldi baterako kontratuak diren gehiengo bat (urrian sinatutako hamar kontratuetatik zazpi). Duela urtebete, hamarretik batera ez ziren iristen kontratu mugagabeak, baina orain hamarretik bat dira (%29,23, urrian), azken lan erreformak mugatu egin duelako aldi baterako kontratazioa. Edonola ere, kontratu mugagabe horietako asko aldizkako langile finkoak dira, eta ez dute ziurtatua urteko egun guztietan lan egitea.


Summary: Pantailak Euskaraz taldeak Twitterreko kontu berria ireki du. Joan den urrian hackeatu zieten Twitterreko kontua, zabaldutako mezuengatik.

Pantailak Euskaraz taldeak Twitterreko kontu berria ireki zuen atzo, joan den urriaren 14tik ezgaituta dagoelako lehenago zuten kontua. Alex Aginagalde Pantailak Euskaraz taldeko bozeramaileak BERRIAri adierazi zionez, urriaren 11n «hainbat mezu eta bideo arraro» agertu ziren taldearen sare sozialetan, gehienak kriptotxanponei buruzkoak. Argitalpen horiek ikusi orduko ezabatu zituzten, irekitako saio guztiak itxi,eta pasahitzak aldatu zituzten. Hala ere, hiru egunen buruan kontua itxi zieten.

«Zarata ateratzeko», sinadura bilketa bat jarri zuten martxan Avaaz plataformaren bidez. Hala, Aginagaldek arrazoitu zuen Twitterrek ez duela arrazoirik Pantailak Euskaraz taldearen kontua ezgaituta mantentzeko: «Gure aldarrikapenak oso-oso oinarrizkoak dira. Euskal hiztun komunitatearen eskubideak babestea besterik ez dugu eskatzen, pantailetan bereziki. Horrek ezin du izan inongo arau hausterik».

Twitter plataformak baditu moduak itxitako kontuak berreskuratzeko, eta, taldeak hiruzpalau eskaera egin baditu ere, ez dute erantzunik jaso. Aginagaldek adierazi zuen taldean «harrituta» daudela: «Hackeatze baten ondorioz izan baldin bada, mesedez kontuan hartu dezatela eta itzuli diezagutela kontua». Izan ere, haien kezka nagusia sare sozial hartan zituzten 2.500 jarraitzaile horiek galtzea eta «hutsetik hastea» zen, eta hala gertatu da azkenean. Hortaz, kontu berria zabaltzeko laguntza eskatu dute.

Ikusi gehiago: Pantailak Euskaraz taldeari bertan behera utzi diote Twitterreko kontua


Summary: Legorretako Udalak Esnaolaren gradu erregresioa salatu du. Adierazi dute espetxeetako tratamendu batzordeen erabakiak aintzat hartzeko eskatu dute. Bihar manifestazio bat egingo dute Legorretan, Sarek antolatuta.

Legorretako Udalak (Gipuzkoa) kezka adierazi du Aitor Esnaola herrikidearen gradu erregresioa dela eta. Aho batez onartutako mozioan, salatu dute Auzitegi Nazionaleko fiskaltza «behin eta berriz» ari dela aurkezten euskal presoen gradu progresioen aurkako helegiteak, espetxeetako tratamendu batzordeen erabakien aurka. Sare Herritarrak ere salatu du ebazpena, eta mobilizatzeko deia egin du. Manifestazio bat egingo dute bihar Legorretan, 19:00etan, Etxera bidean, oztoporik ez! Aitor etxera lelopean.

EH Bilduko eta EAJko zinegotziek bat egin dute mozioaren alde, eta gogorarazi dute Esnaola Legorretan zegoela joan den maiatzetik: «Legeak dioen bezala, gizarteratze prozesuan, legearen baldintza guztiak beteta eta legedia arrunta aplikatuz. Inongo arazorik gabe, ez bere egunerokoan, ez Legorretako herriarenean». Etxean zegoen preso, eta eskumuturreko telematikoarekin ibili da herrian, udalak jakinarazi duenez.

Esnaola atzo itzuli zen Martuteneko espetxera (Gipuzkoa), Espainiako Auzitegi Nazionaleko Espetxe Zaintzako epaitegiak hala ebatzita. Euskal presoak 11 urte baino gehiago egin ditu espetxean, eta 2020an bete zuen zigorraren erdia. Urte hartako urrian lekualdatu zuten Ocaña I kartzelatik (Espainia, 460 kilometro) Soriara (Espainia, 230 kilometro), eta iazko apirilean Euskal Herriratu zuten. Azkenik, Jaurlaritzak maiatzean onartu zion gradu progresioa, Martuteneko tratamendu batzordeak hala proposatuta.

Legorretako Udalaren esanetan, tratamendu batzordeek ezagutzen dute «ondoen» presoen bilakaera, eta, beraz, horien erabakiak aintzat hartzeko eskatu du, «gradu progresioak edota espetxeko baimenak arau izan daitezen, eta ez salbuespena».


Summary: EHZk 15.000 euro emanen dizkio Lurzaindiari. Irailaren 21ean egin zuten biltzar nagusian erabaki zuten festibalaren antolatzaileek aurtengo edizioko etekinen zati bat laborantza lurren defentsan lan egiten duen elkarteari ematea.

Euskal Herria Zuzenean elkarteko kideek jakinarazi dute aurtengo festibaleko etekinetatik 15.000 euro Lurzaindiari emanen dizkiotela. Irailaren 21ean egin zuten biltzar nagusian erabaki zuten laborantza lurren defentsan lan egiten duen elkartea laguntzea. Arbonako (Lapurdi) Berroetako okupazioa, Kanboko (Lapurdi) Marieniako lurrak laborantzarako izaten segi dezaten eginiko borroka, eta hainbat laborarik eta militantek egunerokoan egiten duten itzalpeko lana aipatu dituzte, besteak beste, erabakia esplikatzeko.

«Euskal Herriko aktualitatean, eragile garrantzitsua da Lurzaindia», azaldu du EHZk agiri batean. «Sortu zenetik, egitura honek ahalbidetu du hainbat laborantza lur espekulaziotik babestea, laborariei birbanatuz. Elkartearen xedea, hazten gaituen lurra defendatzea da, eta, horretarako, laborantzako aktibitate iraunkorra eta kalitatezkoa garatzen duten proiektuak sustengatzen ditu, lurraren eskuragarritasuna hobetuz».

Lurzaindiaren ekintzetatik harago, elkarteak defendatzen duen balio bat azpimarratu nahi izan du EHZk: «lurra denena dela ulertzea». Honela diote agirian: «Egun, Euskal Herrian eta kanpoan ere, laborantza lurra merkatu logika kapitalista batean saltzen da, eta gutxiengo batek – horretarako baliabideak dituztenek – 'inbertsio finantzario' gisa ikusten dute, trukerako balio gisa, etorkizuneko etekinak segurtatzeko. Aldiz, Lurzaindiaren lanak aurkako logika segitzen du, laborantza lurrak eskaintza eta eskaeraren logiketatik atera, eta manera kolektiboan kudeatu, hazten gaituen lurrak bere funtzioa gal ez dezan, interes orokorrak interes pribatuen gainetik jarriz». Horiek horrela, EHZko kideek oroitarazi dute edozeinek lagun dezakeela Lurzaindia emaitza bat eginez edo bere mobilizazioetan parte hartuz.

1996an sortu zenetik, EHZren helburuetako bat izan da bere balioak dituzten elkarte eta mugimendu sozialak sostengatzea. Urteetan zehar, laguntza ekonomikoa eman izan die hainbat kolektibo eta proiekturi, eta Euskal Herrian ziren borroka bat baino gehiagoren bozgorailu ere bilakatu izan da, bai hiru eguneko festibalaren bidez, baina baita urte guziko jardunaren bidez ere. «EHZk biharko Euskal Herriaren eraikuntzan parte hartu nahi du, bere heinean», berretsi dute.


Summary: «Gezur guztiak atzera botatzeko» eskatu dute Algortako Mugimendu Feministako bi kideren aurkako epaiketan. Mugimendu feministak elkartasun kontzentrazioa egin du epaitegi aurrean, eta manifestaziora deitu du arratsalderako, 19:30ean.

Algortako Mugimendu Feministako bi kide deklaratzera deitu dituzte gaur goizean Getxoko Epaitegian (Bizkaia). Desobedientzia delitua egotzi diete, abuztuan Algortako Portu Zaharreko jaietan «Ertzaintzaren lana oztopatzeagatik». Neska batek norbaitek ziztatu egin zuela salatu zuen. Mugimendu feministako bi kideak hura laguntzera joan ziren, baina Ertzaintzak identifikatu egin zituen. Babesa eta elkartasuna adierazi nahian, mugimendu feministak kontzentrazioa antolatu du epaitegi aurrean Ez kriminalizatu mugimendu feminista! lelopean, goizeko bederatzietan. Horrez gain, arratsaldean manifestazioa egingo dute herrian. Telletxe plazan hasiko dute, 19:30ean.

«Uste dugu Ertzaintzak prozesu judizial hau mantendu duela gezurrez betetako kontaketa baten pean», azpimarratu du Oihane Landazabal Algortako Mugimendu Feministako kideak. Eta gehitu du bi kide horiek izan zirela Ertzaintzarekin «prozesu guztia» kudeatu eta koordinatu zutenak, eta erasoa jasan zuen pertsona «ondo baino hobeto» artatu zutenak. Mugimendu feministak urte asko daramatza jaiguneetan erasoak salatzeko erraztasunak jartzen eta espazio feministak izan daitezen bermatzen: «Horren fruitu da gaur egun, bereziki txosnaguneak, badirela erasoak salatzeko eta babesa jasotzeko espazio seguru bat».

Mugimendu feministaren azalpena

Portu Zaharreko jaietan mugimendu feministako bi kidek eraso bat jasan zuen neska bat artatu zuten. Landazabalek azaldu duenez, ziztada bat zela jakin zutenean, osasun zerbitzuetara jo zuten zuzenean, eta Ertzaintzarekin beharrezko prozedura guztia kudeatu zuten. «Hori guztia kudeatuta zegoenean, neskarentzako sortu genuen harrera eta espazio erosoan zibil jantziriko eta identifikatu gabeko beste polizia batzuk sartu ziren, tentsioa sortuz», adierazi du. Haiek eraman zuten neska anbulantziara: «Guk adostuta geneukan gure kide batek eramango zuela, erosoagoa izango zelakoan eta, bereziki, erasoa jasan zuen neska ez berriro biktimizatzeko». Ez zuten nahi anbulantziarako bidea hainbat poliziarekin egin zezan, «mundu guztia» ez ohartzeko zer gertatu zen. Neska anbulantzian zegoenean, mugimendu feministako bi kideak gerturatu ziren, neska ondo zegoela jakiteko eta dena lotuta zegoela konfirmatzeko. «Momentu horretan hurbildu zitzaizkien ertzainak identifikazio eske».

Segurtasuna Sailaren erantzuna

Abuztuko gertakarien ostean, mugimendu feministak prentsaurrekoa antolatu zuen. Bertan, ukatu egin zuen Ertzaintzari oztopoak jarri izana, eta argi utzi zuten mugimendu feminista kriminalizatzeko eta jopuntuan jartzeko estrategia politiko orori irmotasunez erantzungo ziotela.

Ertzaintzaren Esan sindikatuak, berriz, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailari zerbait egiteko eskatu zion. Josu Erkoreka Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak eman zuen erantzuna. Adierazi zuen «larria» zela ziztada kasuetarako ondu duten protokoloa ez betetzea, arriskuan jar zitekeelako biktimaren osasuna. Bi kideek desobedientzia delituari aurre egin beharko ziotela adierazi zuen. Horregatik, gaur deklaratzera deitu dituzte.

«Erkorekak emandako deklarazioak mugimendu feminista kriminalizatzeko saiakera argia izan ziren», azaldu du Landazabalek. «Gezur horiek guztiak atzera bota ditzatela eskatu nahi dugu, jokatu dezatela arduraz eta bertan behera utz ditzatela gurekiko dituzten karguak».

Herriaren jarrera

Jaien osteko agerraldia «oso jendetsua» izan zela esan du mugimendu feministako kideak, «nahiz eta momenturik egokiena ez izan, jende guztia oporretan zegoelako eta uda zelako». Hala ere, erantzuna oso positiboa izan zen. Horrez gain, babes mezu eta elkartasun keinu asko jaso dituzte, bai herritarren partetik, baita kanpotik ere: «Uste dugu herritarren gehiengoak gurekin bat egiten duela, hau astakeria bat dela eta bertan behera utzi beharko litzatekeela, guk esaten dugunez».


Summary: Foro Sozial Iraunkorrak bihar bukatuko du 'Entzunaz bizikidetza eraiki' programa. Nafarroako Parlamentuan egingo dute azken topaketa. Foro Sozialaren hitzetan, orain gizarteari dagokio biktimek eramandako «motxila astuna» jasotzea.

«Iritsi da garaia zama hori guztia biktima horien bizkarrean jartzeari uzteko», azaldu du Foro Sozial Iraunkorrak. Hala, bihar emango dio amaiera Entzunaz bizikidetza eraiki dinamikari. Rosa Lluch eta Carles Hernando ETAren biktimek, eta Alberto Goñi eta Mikel Soto torturatuek parte hartuko dute azken hitzaldian, bihar, Nafarroako Parlamentuan. Duela sei urte abiatu zuten programa, eta, ordutik, biktimen arteko 23 topaketa egin dituzte; biharkoa 24.a izango da.

«Gizarte osoari dagokio, erakundeek gidatuta, pertsona horiek ireki duten bidean irautea eta haiek eraman duten motxila astuna jasotzea», azaldu du Foro Sozialak, eta eskerrak eman dizkie topaketetan parte hartu duten biktimei, egindako lanagatik. Azaldu duenez, biktimak «babestu, erreparatu eta aitortu» behar dira, diskriminazio oro gainditzeko: «Biktima guztiak guztienak, gizarte osoarenak, direla ulertzen badugu, biktima guztiak babestu behar ditugu, oraindik existitzen diren bereizkeria dinamika gurutzatuak gaindituz aurrerantzean ere».

Foro Sozialak argudiatu du topaketek «zama emozional handia» eragiten dietela «jada sufrimendu handia pairatu dutenei». Era berean, salatu dute parte hartzaileak iraindu eta mespretxatu dituztela sare sozialetan eta «komunikabide jakin batzuetan», baita Espainiako Kongresuan ere. Arrazoi horiengatik, Foro Sozialak 2020an eten zituen torturaren biktima izandako emakumeen arteko topaketak, eta orain gauza bera egin du programa osoarekin.

Entzunaz bizikidetza eraiki programako lehen topaketa 2016ko azaroaren 4an egin zuen Foro Sozial Iraunkorrak. Hartan, besteak beste, Lourdes Zabalzak —Mikel Zabalzaren arreba— eta Iñaki Garcia Arrizabalagak —Komando Autonomo Antikapitalisten biktima— parte hartu zuten. Foro Sozialak adierazi du «blokeo anitzen» garaia zela hura, eta horiek oztopo bat zirela «bakea eraikitzeko prozesuan». Ordutik, Euskal Herriko hainbat hiritan, Madrilen eta Bartzelonan egin dituzte topaketak, eta haietan parte hartu dute Gorka Landaburuk, Ane Muguruzak, Maria Jauregik, Axun Lasak, Robert Manriquek eta Naiara Zamarreñok, besteak beste.

Bi helburu nagusi izan dituzte bidean, Foro Sozialaren hitzetan. Batetik, askotariko indarkeria moten biktimek elkar entzuteko gune bat sortzea, gizarteari ere ideia bera helarazteko: «Haien artean hitz egiteko gai izan badira, nola ez dugu guk gauza bera egingo gure artean». Bestetik, «antolatu gabeko biktimei ahotsa ematea» izan du helburu Foro Sozialak, «homogeneotasunari» eta haien «erabilera politikoari» izkin eginda, eta «iritzi aniztasuna» onartuta.

Foro Sozialak azaldu du «elkarrizketa eta enpatia» izan direla topaketen ezaugarriak: «Ekosistema egokiagoa sortzen lagundu dute, indarkeria zikloaren ondorioak konpontzen aurrera egiteko eta bizikidetza demokratikoan urrats sendoak egiteko». Halere, uste dute iritsi dela programa amaitzeko garaia.


Summary: Bizkaian 400 bat adingabeko behar bezala txertatu ez dituzten susmoa du Osakidetzak. Erizain bati espedientea zabaldu diote, frogatu ostean hark artaturiko haur askok ez dutela immunitatea garatu.

Osakidetzak iragarri du probak egingo dizkiela Kabiezesko (Santurtzi, Bizkaia) 400 adin txikikori, ikusteko behar bezala txertatu ote dituzten.

Agiri baten bidez adierazi dutenaren arabera, irailean jakin zuen Osakidetzak litekeena zela osasun etxe horretatik pasaturiko haur askori txertoa behar bezala jarri ez izana. Geroztik dabiltza probak egiten, haurrek immunitatea behar bezala garatu ote duten ikusteko.

Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak azaldu duenez, espedientea zabaldu diote adingabeko horien txertaketaz arduratu zen erizainari.

Urrian bi multzotan txertaturiko 50 bat gaztetxo aztertu zituzten, eta, ondorioztatu zutenez, txanda bateko haur gehienek ez zuten behar bezalako immunitaterik.

Horregatik, gazte horiei eta multzo bereko gainerako guztiei txertoa jartzea erabaki dute. 400 inguru dira. Osakidetzako arduradunek esan dute datozen egunetan jarriko direla harremanetan gazteon sendiekin, egoera azaltzeko eta ordua emateko.

Osasun agintariek adierazi dute susmoa ez dela zabaldu osasun etxe horretan txertaturiko gazte guztietara. Edonola ere, horien sendiekin ere harremanetan jarriko da, azalpenak emateko.


Summary: Etxegabetasuna deuseztatzea helburu duen mozio bat onartu dute Nafarroan. Etxebizitzaren puntuak sortu du eztabaida gehien; EH Bilduk Alderdi Sozialistari eskatu dio «autokritika» egiteko

Etxegabetasuna desagerrarazteko politika publikoak bultzatzeko mozio bat onartu dute gaur Nafarroako Parlamentuan. Nafarroako Alderdi Sozialistako Arantza Biurrunek aurkeztu du, eta gogorarazi du pandemiak nabarmen eragin duela kalean bizi diren pertsonen egoeran, baina nabarmendu du arazoa lehenagotik datorrela, eta haren larritasuna azpimarratu du: «Etxegabetasuna pobreziaren eta bazterketaren adierazpen gorena da, 2030 Agendaren helburuekin bateraezina». Hori dela eta, aldarrikatu du «arazoaren kudeaketatik harago» iristen diren politika publikoak bultzatu behar direla.

Horrela, mozioaren bidez Nafarroako Gobernuari eskatu dio etxegabetasuna desagerrarazteko politika publikoak bultzatzeko. Batetik, galdegin dio tokiko entitateekin eta etxebizitza eta gizarte zerbitzuekin «kooperazio eremuak» bultzatzea, «politika publiko eraginkorrak» egiteari begira.

Bide horretatik, proposatu du etxegabetasuna desagerrarazteko helburua duten programetan etxebizitza eskaintza areagotzea, eta baita Foruzaingoari prestakuntza berezitua ematea kalean bizi diren pertsonei arreta emateko. Azkenik, Gobernuari eskatu dio protokoloak egokitzeko, «etxebizitzarik gabeko pertsonak babes sozialeko sistemara irits daitezen».

Etxebizitzaren auzia

Etxebizitza aipatzen zen puntuan izan da eztabaidarik handiena. Izan ere, EH Bilduko Patricia Peralesek zuzenketa bat ezarri dio mozioari, eta Biurruni eskatu dio «autokritika» egiteko arlo horren inguruan. Gogorarazi du etxebizitzarako eskubidea bete beharreko baldintza bat dela, eta azpimarratu du oinarrizko arazoa dela hori etxegabetasunaren auzian. Alderdi Sozialistak, ordea, ez du emendakin hori onartu.

Geroa Baiko Isabel Aranburuk ere beste emendakin bat aurkeztu du, eta bertan, adierazi du mozioaren puntuek «lotura» falta dutela haien artean, eta «planifikazio integral bat» beharrezkoa dela esan du. Hain zuzen, proposatu du etxegabeen arreta eredua aztertzea, beste herrialde batzuetakoarekin alderatzea, eta eragile sozialekin biltzea, proposamen oso bat lortu eta hura ezartzeko. Emendakin hori onartu du Alderdi Sozialistak.

Parlamentuko alderdi guztiek bozkatu dute mozioaren alde, etxebizitzaren puntuan izan ezik —EH Bildu abstenitu egin da—, eta Geroa Baik aurkeztu eta Alderdi Sozialistak onartu duen azken puntuan ere aurkako zazpi boto eta abstentzio bat izan dira.


Summary: Bolsonaroren jarraitzaileak «esku hartze militarra» eskatzen ari dira Brasilgo kaleetan. Brasilgo jarduneko presidentearen ustez, plazetako protestak «joko demokratikoaren parte» dira. Jarraitzaileei eskatu die errepideetako protestak eteteko.

Igandean Luiz Inacio da Silva Lula ezkertiarrak Brasilgo hauteskundeak irabazi zituenetik, Jair Bolsonaro jarduneko presidente eta eskuin muturreko hautagaiaren jarraitzaileek protesta ugari egin dituzte herrialdeko kaleetan. Atzo, esaterako,Bolsonaroren aldekoak Brasilgo kuartel militar ugariren inguruan bildu ziren protestan, eta Lulak osatuko duen gobernuaren aurkako«esku hartze militarra» eskatu zuten. Lulak 2023ko urtarrilaren 1ean egingo du presidente karguaren zina, eta hori eragotzi nahi dute Bolsonaroren jarraitzaileek, herrialdeko plaza askotan aldarrikatu dutenez, «esku hartze militar» baten bidez. Jarduneko presidenteak babestu egin ditu, sare sozialetan zabaldutako mezu baten bidez: «Joko demokratikoaren parte dira».

Ultraeskuindarraren aldekoak bestelako mobilizazioak ere egiten ari dira. Kamioilariek, esaterako, Brasilgo errepide nagusiak blokeatu dituzte, eta, hala, trafikoa oztopatu. Bolsonarok bere jarraitzaileei eskatu die errepideetako protestak eteteko, «joan-etorriak errespetatzeko», hain zuzen. Errepideak «askatzeko» eskatu die ultraeskuindarrak, haren aldeko mugimenduak «zilegitasuna gal ez dezan».

Igandean egin zuten Brasilen presidentetzarako hauteskundeen bigarren itzulia: Lulak botoen %50,9 eskuratu zituen, eta ia bi punturen aldea atera zion eskuin muturreko hautagaiari (%49,1). «Bolsonarok oraindik ez nau deitu zoriontzeko, eta ez dakit nire garaipena aitortuko duen ala ez», esan zuen bozen garaileak, emaitzen berri izan bezain pronto egin zuen hitzaldian. Bolsonarok, berriz, bart esan du «triste eta haserre» dagoela emaitzekin.

Bolsonarok azaroaren 1ean egin zuen lehen agerraldia, eta ez zuen aitortu Luiz Inacio da Silva Lula-k irabazi zuela. Esan zuen konstituzioari «leial» izango zaiola; hau da, interpreta daiteke ez duela emaitza inpugnatzeko asmorik.


Summary: Eskola guztiek lekuen ehuneko bat gorde beharko dute «ikasle zaurgarrientzat» datorren urtetik. Eusko Jaurlaritzak ikasleak onartzeari eta eskolatzeari buruzko dekretua aurkeztu du. Ikastetxe guztietan «aniztasuna eta zaurgarritasuna» modu orekatuan banatzea du xede. Ume goiztiar batzuek aukera izango dute adinez dagokien maila baino bat beheragokoan matrikulatzeko.

Eusko Jaurlaritzak aldaketak iragarri ditu datorren ikasturteko matrikulaziorako. Hauxe da esanguratsuena: diru publikoa jasotzen duten Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikastetxe guztiek leku kopuru jakin bat gorde beharko dute ikasle «zaurgarriak» eskolatzeko. Neurria hurrengo matrikulazio epean jarriko da indarrean, Haur Hezkuntzako bigarren mailan. Hau da, ez die eragingo gaur egun eskolatuta dauden ikasleei. Gaur azaldu dituzte neurri berrien nondik norakoak Jokin Bildarratz Hezkuntza sailburuak, Begoña Pedrosa Hezkuntza sailburuordeak eta Eugenio Jimenez Ikastetxe eta Plangintza zuzendariak, Donostian egin duten prentsaurrekoan.

Segregazioa

Ikasle zaurgarriak modu orekatuan banatzea eta ikasleak arrazoi sozioekonomikoengatik edo bestelakoengatik ez segregatzea. Horixe izango da dekretuaren helburu nagusia. Horretarako, ikastetxe publiko eta itunpeko orok leku kopuru jakin bat –Hezkuntza Sailak ezarritakoa– gorde beharko du zaurgarritasunen bat duten ikasleentzat. Baina nola zehaztuko dute ikastetxe bakoitzak zenbat gorde beharko dituen? Eusko Jaurlaritzaren ISEI Irakats-Sistema Ebaluatzeko eta Ikertzeko Erakundeak sortuko duen zaurgarritasun indizearen arabera. Eragin eremu bakoitzean zenbateko zaurgarritasuna dagoen neurtuko dute, Haur Hezkuntzako bigarren mailan matrikulatuko diren ikasleen gurasoei pasatuko dieten galdetegi baten bidez.

Esate baterako, eragin eremu batean ehun haur matrikulatu badituzte HH2n eta horietako hogei jo badituzte zaurgarritzat, eragin eremu horretako zaurgarritasun indizea %20 izango da. Beraz, eremu horretan dauden ikastetxe guztiek zaurgarritasun maila horretara hurbildu beharko dute. Aurretik ikastetxeetan dagoen zaurgarritasun maila ere kontuan hartuko dute, ordea. Alegia, datorren ikasturtetik aurrera ez dute ikasle zaurgarri kopuru bera jaso beharko jada ikasle zaurgarriak dituztenek edo gaur-gaurkoz gutxi dauzkatenek. Demagun zaurgarritasun indizea %20 den eragin eremu batean hiru ikastetxe daudela. Horietako batek %36ko zaurgarritasun indizea du, beste batek %8koa eta hirugarrenak %14koa. Hiru ikastetxeek %20ra hurbildu beharko dute. Urtero gehienez hamar puntu aldatzea eskatuko zaienez, hirugarren ikastetxeak urtebetean lortu beharko du eskatutako maila, eta gainerako biek bi ikasturtetan.

Baina zein izango dira ikasle zaurgarriak? Hori ere zehaztu dute dekretuan. Hezkuntza laguntzako premia bereziren bat dutenak izango dira. Esan dutenez, egoera hauek hartuko dituzte aintzat: heldutasun atzerapenak, hizkuntzaren eta komunikazioaren nahasmenduak, arretaren edo ikaskuntzaren nahasmenduak, ikaskuntza hizkuntza modu larrian ez jakitea, hauskortasun sozioedukatiboko egoerak, gaitasun intelektual handiak, hezkuntza sisteman berandu sartu izana edo egoera pertsonalak edo eskola historiako egoerak eragindakoak.

Lekuak zehaztea

Lekuen erreserba ez da izango segregazioaren aurkako neurri bakarra. Horretaz gain, Eusko Jaurlaritzak iragarri duenez, ikastetxe publikoetako eta itunpekoetako eskola lekuen eskaintza «benetako eskolatze beharretara» egokituko dute. Horretarako, azaldu dutenez, Hezkuntza Sailak zehaztuko du eskola lekuen kopurua, eta eskaintza ez gehiegizkoa eta ez txikiegia izatea da helburua.

Aldaketak puntuetan

Ikasleak bizitokitik gertuago matrikulatze aldera, matrikula garaian ikastetxeetan lehentasuna edukitzeko puntuazioak ere aldatuko dituzte. Hain zuzen, aukeratzen duten ikastetxea —publikoa edo itunpekoa— bizilekutik gertuen dutena bada, zazpi puntu eskuratuko dituzte; eragin eremuko beste ikastetxe bat aukeratzen badute, berriz, bost puntu. Orain arte, bizilekua eragin eremuan egoteagatik sei puntu eman izan dituzte. Gainera, 0,5 puntu emango dizkiete bizitokiz honako arrazoiren batengatik aldatu behar izan dutenei: azken urteetan familiako kideren bat «desgaitu» izateagatik, indarkeria matxistagatik, «terrorismo ekintzengatik» eta «nahitaez» bizitokiz aldatu behar izateagatik.

Haur goiztiarrak

Segregazioa eragozteko neurriak nagusi izanik ere, beste aldaketa bat ere txertatu du Eusko Jaurlaritzak dekretuan. Hain zuzen ere, muturreko goiztiartasuna —28. astea baino lehen jaiotakoak— eta goiztiartasun handia —32. astea baino lehen jaiotakoak— duten haurrek, urteko azken lau hilabeteetan jaio badira eta HHko ikasturteren batean lehen aldiz matrikulatuko badira, aukera izango dute adinaren arabera dagokiena baino maila bat beherago izena emateko. Gurasoek hala egitea erabakitzen badute, medikuaren txostena aurkeztu beharko dute nahitaez.


Summary: Immigrazio Lege berria aurkeztu du Frantziako Gobernuak. Kanporatze aginduak «fiteago betearazteko» helburua izanen du legeak, «etorkin delitugileak Frantziatik kanpo ezartzeko». Bestalde, tentsioan dauden lan arloetan lan egiteko urtebeteko egonaldi-baimen agiriak banatzeko asmoa dute.

Parisek Ipar Euskal Herriaren eta Hego Euskal Herriaren arteko Polizia kontrolak sei hilabetez luzatzeko hartu duen erabakiaren biharamunean, Immigrazioaren Lege berria aurkeztu du Frantziako Barne ministro Gerald Darmaninek. Urtarriletik goiti hasiko dira neurri sortaren inguruko eztabaidak, eta, anartean, lege proiektuaren norabidea zein izanen den iragarri du. Eta haren logika, Darmaninen hitzetan, hauxe izanen da: «Zintzoekin zintzoak izanen gara; gaiztoekin, berriz, gaiztoak». Izan ere, «etorkin delitugileak Frantziatik kanpo ezarri» nahi ditu barne ministroak, eta «lan egitera datozenak lagundu».

Horiek horrela, Frantziako Estatutik kanporatzeko aginduak «zorrozkiago betetzeko» premia badela uste du, eta departamenduetako prefetei eskatu die kanporatze agindua duten migratzaileen jarraipen zorrotza egiteko, «bizia ahal bezainbat zailtzeko». Egoera horretan daudenei laguntza sozial oro kentzeko eskatu du. Bide beretik, Frantziako Poliziak bilatzen dituen pertsonen fitxategian kanporatze agindua duten jendeak gehitzeko eskatu du. Kanporatze aginduen kontrako helegiterako bide posibleak murrizteko asmoa du, halaber.

Darmaninek, ordea, segurtatu du «integratzera datozenak laguntzeko» bideak irekiko dituztela. Olivier Dussopt Frantziako Lan ministroarekin batean, tentsioan dauden lan arloen zerrenda osatuko dutela iragarri du, eta erran du beharren arabera lan egiteko urtebeteko egonaldi-baimen agiriak banatuko dituztela. Zehaztu du urtea pasatuta kanporatze agiria notifikatzen ahalko zaiela. Bestalde, paperik gabe lan egiten duten pertsonei bidea ireki nahi diete erregularizazioa eskatzeko; oraingoz, beren nagusiak egin dezake eskaera. «Migratzaileen integrazioa hobetzeko», gainera, urte askotako egonaldi baimenak lortzeko frantsesezko azterketa bat pasatzera behartu nahi ditu.


Summary: ‘Hotsein!’ izango da 2023ko Nafarroa Oinez-en leloa, eta logoa bozgorailu bat. Etxarri Aranatzen ospatuko da hurrengo urteko jaia, Andra Mari Ikastolak antolatuta. «Zuena eta indartsua». Horrela definitu dute 2023ko Nafarroa Oinez-en leloa Izaskun Errazkinek, Andra Mari ikastolako gurasoen ordezkariak, eta Iñigo Orella zuzendariak.

Etxarri Aranatzen ospatuko da hurrengo urteko jaia, Andra Mari Ikastolak antolatuta. Nafarroako Ikastolen Elkarteko egoitzan egin duten aurkezpenean, Hotsein! hitzak Sakanako hizkeran bi esanahi dituela azaldu du ikastolako ordezkariak: batetik zarata egin edo burrunba egin, eta, bestetik, deitu edo aldarrikatu. «Bi esanahiak baliatu nahi ditugu. Batetik Andra Mari ikastolak zarata egin nahi du, euskara txoko guztietan entzun dadin. Bestetik, dei zabal bat egin nahi du arnasguneetan dauden ikastolon alde, proiektu horien beharra aldarrikatuz», azaldu du Orellak.

Logoa bozgorailu bat da, hiru marratxoekin osatutakoa. Marra horien koloreak garrantzitsuak direla esan du Errazkinek, Andra Mari ikastolaren koloreak direlako. Bozgorailuak hots egiteko nahia eta hitza zabaltzeko asmoa adierazten ditu, Sakanan euskara bizirik mantentzeko. «Datorren urteko Nafarroa Oinezen proiektuari gogo handiz heldu nahi diogu, baina baita arduraz ere. Euskarak bultzada handia behar du, ez soilik Erriberan edo Tafallan, Sakanan ere bai», esan du zuzendariak.

Tafallako Garces de los Fayos ikastolak lekukoa pasatu dio Andra Mari ikastolari, eta bere babes osoa eskaini. Horrez gain, Paula Arregi, Garces de los Fayos ikastolako zuzendaria, pozik agertu da 2022ko Nafarroa Oinezek izandako erantzun jendetsuagatik: «Eguraldi ona izan genuen, eta giro ezin hobea. Programatutako tailerrak, kontzertuak, haurrentzako jolasak eta dantzak egin genituen».

Jaialdiak ezarritako helburuak bete zituela adierazi du zuzendariak, eta boluntarioei esker izan dela azpimarratu du: «1.200 boluntario inguruk egindako lana nabarmentzen da, auzolan handi honetan parte hartuz Oinez arrakastatsua izaten lagundu baitute».

Orain Andra Mari ikastolaren txanda da, baina ez da lehendabiziko aldiz Nafarroa Oinez bertan ospatzen dena: 1989, 1996 eta 2009 dira Etxarri Aranatzen data esanguratsuak, eta 2023 gehitu dute zerrendara. Ikastolako zuzendariak adierazi du Sakanan euskaren erabilera moteltzen ari dela, eta hurrengo urteko urrian ospatuko den jaiaren bitartez euskararen arnasguneak «bizkortu» nahi dituztela. Horretarako jai herrikoia, kooperatiboa, autogestionatua eta auzolanean oinarritutakoa antolatu nahi dutela aipatu du, Etxarri Aranatzen euskarak bizi-bizirik jarraitzen duela erakusteko asmoz.


Summary: Gutxienez 460 glaziar desagertuko dira 2050erako, Unescoren arabera. Zerrenda beltz horretan daude, besteak beste, Dolomitetako, Monte Perdidoko eta Kilimanjaroko izotz masa handiak. Gizateriaren ondare izendatutako glaziarrek batez beste 58.000 milioi tona izotz galtzen dituzte urtean.

Klima larrialdiaren biktima asko heriotzara kondenatuta daude ezinbestean, eta zerrenda beltzaren goialdean daude, besteak beste, glaziarrak; zehazki, mendi eremuetan eta poloetako eskualdeetan metatzen diren izotz eta elur masa handiak. Unescok egindako ikerketaren arabera, gutxienez 460 glaziar desagertuko dira 2050erako, eta horietako batzuk munduko mendi entzutetsuetan; esaterako, Dolomitetan (Italia), Pirinioetako Monte Perdidon (Frantziako eta Espainiako mugen artean), Ameriketako Estatu Batuetako Yellowstonen eta Yosemiten, eta Afrikako Kilimanjaron (Tanzania), Kenyan eta Rwenzori-Virungan (Ugandako eta Kongoko Errepublika Demokratikoko mugen artean).

Nazio Batuen Erakundeko agentziak 18.600 glaziar behatu ditu gizateriaren ondare izendatutako 50 gunetan, eta esan du horietatik hamazazpi eremutan ez dela ekologia eta kultur ondare handia biltzen duten izotz masarik existituko mende honen erdialderako. Hain zuzen, hori da, Unescoren txostenaren arabera, egungo berotze mailarekin galduko dena; industria aurreko garaiarekin alderatuta 1,1 gradu berotu da munduko tenperatura.

Halere, izotz eta elur bolumena murrizteko joera «negatiboa» bada ere, Unescok adierazi duenez, aztertutako beste 33 lekuetako glaziarrekin gertatzen dena, neurri batean, gizakiaren esku dago: «Glaziarrak salba daitezke, berotegi efektuko gasen isuriak nabarmen murrizten badira, berotze globala 1,5 gradura mugatzeko». Neurriak hartu ezean, NBEko agentziak argi esan du litekeena dela glaziarren ia %50 desegitea 2100erako.

Unescoren arabera, gaur-gaurkoz, 200.000 glaziar baino gehiago identifikatuta daude munduan, eta horietatik 18.600 inguru gizateriaren ondare izendatutako eremuetan daude. Glaziarrek 66.000 kilometro koadro inguruko azalera dute, hau da, Lurreko glaziar eremu osoaren ia %10.

Karbono isuriak murriztea

Txostenaren egile nagusiak, Tales Carvalhok, Reuters albiste agentziari adierazi dionez, gizateriaren ondare izendatutako glaziarrek batez beste 58.000 milioi tona izotz galtzen dituzte urtean, eta munduko itsas mailaren igoeraren ia %5eko eragina dute. Horiek horrela, Carvalhok baieztatu du karbono isuriak nabarmen murriztea dela mundu osoan glaziarren atzerakada handia eragozteko neurririk garrantzitsuena.

Unescok tokiko agintariei eskatu die glaziarrak beren politikaren «elementu nagusi» bihurtzeko, zaintza eta ikerketa hobetuz eta hondamendien arriskua murrizteko neurriak ezarriz. «Glaziar inguruetako aintzirek gainezka egiten badute, uholde katastrofikoak eragin ditzakete ibaian behera», ohartarazi du Carvalhok.

NBEko agentziak 1.154 leku ditu une honetan gizateriaren ondare gisa aitortuta, eta izotz plakak dauden 50 eremutan egin dute azterlana; hala nola Everest mendian —munduko altuenak—, Alaskan —luzeenak— eta Afrikan geratzen diren azkenak. Sateliteen irudien bidez, glaziar horiek XXI. mendean izan duten bilakaera aztertzen dute txostenean. Ondorio nagusia da guztiak atzeraka doazela.

Laguntza handiagoa herrialde txiroei

Klima aldaketa garatu gabe dauden herrialdeei gogor erasaten ari zaien honetan, NBEk ostegun honetan ohartarazi duenez, klima krisira egokitzeko finantzaketa «ez da nahikoa» izaten ari, zehazki, oraindik behar baino «bost edota hamar aldiz» txikiagoa da. Hori ikusita, Antonio Guterres NBEko idazkari nagusiak mezu zuzena bidali die herrialde garatuei: «Finantzaketa izugarri handitu behar da milioika pertsonen bizia salbatzeko».

Egipton datorren igandean egitekoa duten COP27 goi bileraren aurretik, NBIP Nazio Batuen Ingurumen Programak kaleratutako ikerketaren arabera, «egokitzapena planifikatzeko, finantzatzeko eta ezartzeko ahalegin globalak ez daude hartutako arrisku neurrien pare». NBIPk dioenez, 2020an, herrialde txiroetan neurri horiek bultzatzeko finantzaketa bateratua 17.100 milioi euro baino gehiagokoa izan zen, hau da, estatu garatuek agindutako 100.900 milioi euroren azpitik.

Guterresen hitzetan, une honetan «desoreka dago» gobernuek proposatzen dutenaren eta kanpotik finantzatzen dutenen artean, eta, horren ondorioz, inbertsioen fluxua «blokeatuta» dago. Egoera hori konpontzen saiatzeko, NBEk Egokitzeko Proiektu Azeleragailua izeneko egitasmo bat eratu du, inbertsio horiek koordinatzeko mekanismo pilotu berri bat. Bertan, hainbat agentzia elkarlanean arituko dira gobernuekin, eta klima arloko emaile eta finantzatzaileekin batera.

NBEk nahi du ekonomia aberatsenek konpromisoa hartzea herrialde pobreei diru gehiago emateko; batez ere, klima aldaketak kalterik handiena eragin dien estatuei. Guterresen esanetan, garapen bideko herrialdeen egokitzapenerako beharrak urtean 348.700 milioi euro ingururaino igoko dira 2030erako. Halere, gogorarazi du laguntzak kopuru horren hamarren bat baino gutxiago adierazi nahi duela gaur egun. «Hala, pertsona eta komunitate ahulenak dira gehien jasaten ari direnak, eta hori onartezina da», biribildu du.

Bestalde, NBIPko zuzendari taldeko kide Inger Andersenek nabarmendu du munduak «berehala» murriztu behar dituela berotegi gasen isurketak, klima aldaketaren ondorioak mugatzeko. Txostenaren arabera, NBEren Klima Aldaketari Aurre Egiteko Esparru Hitzarmena sinatu duten 197 herrialdetatik 165ek, gutxienez, badituzte dagoeneko egokitzeko planak, legeak eta politikak.


Summary: Daniel Mate donostiarra da Euskal Herriko aberatsena, 3.100 milioiko ondarearekin. Mate Glencore meatzaritza multinazionaleko akzioduna da. Aristrain bigarren postura itzuli da. Neguriko familiak Forbes zerrendatik irten dira, ondasunak banatuagoak dituztelako.

Euskal Herriko aberatsen artean Daniel Mate da orain ere aberatsena, eta alde handiagoarekin gainera, iaz baino 900 milioi euro aberatsagoa: guztira, 3.100 milioiko ondarea du. Glencore meatzaritza multinazionaleko akziodun nagusietan hirugarrena da Mate. Konpainiak alde izan du lehengai industrialen prezioek azkenengo bi urteetan izan duten igoera ikusgarria, eta burtsan inoiz izan duen baliorik handiena du gaur egun. Matek enpresan duen parte hartzea 1.900 milioi handitu da azkenengo bi urteetan (%320). Jatorriz Donostiakoa da, baina Suitzan bizi da 2013. urteaz geroztik.

Forbes aldizkariak Espainiako ehun ondarerik handienekin urtero egiten duen zerrendan ere azaltzen da Mate, seigarren postuan. Urtebetean lau postu egin du gora. Ohi bezala, Amancio Ortega Inditexen sortzaile eta akziodun nagusia dago zerrendan lehena, 53.500 milioi eurorekin. Azken urtean, dena dela, 13.500 milioi gutxitu da haren aberastasuna, Inditexek burtsan izan duen kapitalizazio galeraren ondorioz. Bigarren postuan haren alaba Sandra Ortega Merak jarraitzen du, 5.400 milioirekin, baina haren ondasunen balioak ere behera egin du iaztik, 900 milioi gutxiago.

Materen atzetik, Jose Maria Aristrain da euskal enpresaburuen artean bigarrena. Espainiako zerrendan 23. postuan dago, iaztik lau postu gora eginda. Siderurgiarekin lotuta dago Aristrainen izena. Olaberriko (Gipuzkoa) Aristrain altzairutegiaren sortzailearen semea da, baina Arcelor Mittali saldu zion enpresa, eta multinazionalaren %2ren jabea da; harenak dira, halaber, Tubacexen akzioen ia %15 ere. Iaztik 150 milioi handiagoa du ondarea: 1.100 milioikoa guztira. Aristrain Euskal Herrian jaio zen, baina Madrilen bizi da aspalditik. Urteak daramatza auzibidean: Espainiako Ogasunak leporatzen dio Suitzan bizi delako itxurak egitea zergarik ez ordaintzeko.

Aristraini itzala eginez baina atzera eginda kokatu dira orain Francisco eta Jon Riberas Mera anaiak, 1.100 milioi eta 1.000 milioi euroko ondasunarekin, hurrenez hurren. Madrilen sortutakoak dira, baina lotura zuzena dute Euskal Herriarekin, zehazki Abadiñorekin (Bizkaia). Gestamp auto osagaien multinazionalak han du egoitza, eta konpainiaren akziodun nagusiak dira.

Riberas Mera anaiek zazpi eta sei postu egin dute atzera Espainiako zerrendan. Osagaien hornikuntza arazoek, eta bereziki mikrotxipen faltak, gogor jo dute autogintzaren sektorea. Gestampek 155 milioi euro irabazi zituen iaz, aurreko urtean 71 milioi euroren galerak izan ondoren. Dena den, 2019ko irabazien azpitik dago oraindik, akzioek burtsan duten balioa bezala. Francisco Riberasek 200 milioi gutxitu du bere aberastasuna, baina hori gertatu da, hein handi batean, seme-alaben artean banatu dituelako bere esku dagoen beste enpresa baten —General de Alquiler de Maquinaria (GAM)— akzioen %15 inguru. Jon Riberasen ondarea, berriz, 300 milioi gutxitu da.

Izen berriak eta historikoak

Haien atzetik, euskal enpresaburuen artean bosgarren, Fernando Romero azaltzen da. Errenterian (Gipuzkoa) jaio zen, baina haurra zela Galiziara joan ziren bizitzera. EiDF energia berriztagarrien alorreko enpresaren sortzaile eta akziodun handiena da, kapitalaren %77,06rekin. Romeroren aberastasunak gora egin du aurten EiDF BME Growth burtsan merkaturatu ostean, eta enpresaren kotizazioa 3,7 aldiz biderkatuta. Lehen aldiz sartu da Forbesen zerrendan, 34. tokian.

Euskal Herriko aberatsen artean seigarren Juan Luis Arregi enpresaburu bizkaitarra da, 750 milioi euroko ondarearekin, iaz baino 100 milioi handiagoa. Gamesaren sortzaileetako bat izan zen, eta ENCEren akziodun nagusia da —egurraren sektoreko konpainia da ENCE, papera egiteko pastak eta bioerregaiak ekoizten ditu—. Horrez gain, Iberdrolaren akzioduna ere bada, %0,57rekin, besteak beste. 2018tik 2021era ENCEren akzioek zuten balioaren erdia baino gehiago galdu zuten, baina 2022an %35eko igoera izan dute. Arregiren atzetik, Victor de Urrutia Vallejo enpresaburu arabarra azaltzen da. Haren ondarea 650 milioi eurokoa da, iaz bezala. Asua Inversionesen jabea da, eta CVNE upategiaren akziodun nagusia, besteak beste. Forbesen zerrendan enpresaburu berri gutxi azaltzen diren arren, kanpoan geratu dira izen entzutetsu batzuk; Galindez familiakoak, adibidez. Baina horrek badu esplikazioa: Galindez eta beste familia batzuk oso zabalak dira, eta euren ondasuna kide askoren artean banatuta dute.

Bizkaiko eta, bereziki, Getxoko Neguri auzoko oligarkiari lotutako ibarratarrek, halere, eusten diote Forbesen zerrendako postuari, Carmen Ibarra Arriluzeko markesaren bidez. Inbertsio oparoak egin ditu azken urteetan, eta, adibidez, MasMovilen zituen akzioen salmentari etekin polita atera dio. Beste enpresa batzuetan ere baditu akzioak: Solarpacken eta Vocento taldean, esaterako. Guztira 300 milioi euroko ondarea du, iaz baino 25 milioi txikiagoa. Baina bere familiari egotzitako zatia gehituz gero, guztira 600 milioikoa dela kalkulatzen du Forbesek.


Summary: Moskuk oraindik erabakitzeko du zerealen esportazioen ituna luzatu nahi duen. Kremlinek esan du aztertzen ari dela akordioa funtzionatzen ari ote den. Lavrovek jakinarazi du laguntza eskatu diotela NBEri Errusiaren elikagaien eta ongarrien kanporako salmenta errazteko.

Laboreen esportaziorako akordiora itzuli eta biharamunean, Errusiak ohartarazpen bat helarazi die itun hori adostu zuten beste aldeei: oraindik ez du erabaki hitzarmena luzatzea nahi duen, aztertzen ari baita kanporako salmententzat —zerealentzat eta ongarrientzat— ere onuragarria izaten ari den.

Akordioa Ukrainak eta Errusiak adostu zuten, joan den uztailaren 22an, NBE Nazio Batuen Erakundearen eta Turkiaren bitartekaritzari esker; hilaren 19an da amaitzekoa, baina bada hori luzatzeko aukera, sinatzaileetako inork kexarik edo arazorik jakinarazten ez badu. NBE eta Ankara luzapenaren alde agertu dira, baita Ukraina ere, eta, printzipioz, Moskuren baiezkoa falta da ituna berritzeko.

«Luzapenaren inguruan erabaki bat hartu aurretik, akordioaren eraginkortasunaz ebaluazio orokor bat egin behar dugu», azaldu du gaur Kremlinen bozeramaile Dmitri Peskovek, eta gehitu du hitzarmen horretara itzultzeak ez duela «zertan esan nahi» ituna hilaren 19tik aurrera ezartzen jarraitu nahi dutenik. Ukrainaren bermeak jaso ondoren erabaki zuen Moskuk, atzo, zerealen esportazioen akordioan berriz ere parte hartzea, Peskovek zehaztu duenez, hori Turkiaren bitartekaritzari esker lortu delako. «Turkiaren parte hartzea izan da konfiantzarako faktore nagusia», Kremlinen bozeramailearen arabera.

Atzo bertan, Vladimir Putin Errusiako presidenteak ohartarazi zuen Errusia itunetik aterako dela Ukrainak Moskuri aurkezturiko bermeak urratzen baditu; hau da, Itsaso Beltzeko itsas korridorea «helburu militarretarako» erabiltzen badu, batez ere Errusiako armadaren itsasontziei eraso egiteko.

Errusia akordiora itzuli zenetik, zazpi ontzi atera dira Ukrainatik. Horietako hiru atzo irten ziren, eta Txinara, Italiara eta Herbehereetara joango dira, Istanbulgo Koordinazio Zentrotik pasatu ondoren; beste hirurek gaur abiatu dute bidea, Espainiara, Omanera eta Txinara iristeko. Zentro horrek emandako datuen arabera, beste 120 bat ontzi Ukrainako portuetan daude, noiz atera zain; denera, uztail amaieratik hona 426 zamaontzi atera dira herrialde horretatik, eta 9,7 milioi tona zereal garraiatu dituzte hainbat herrialdetara.

NBEren idazkari nagusi Antonio Guterresen arabera, operazio horiek munduko 100 milioi lagun pobreziatik «salbatu» ditu. Ukrainak ere positibotzat jo du, bere esportazioak erraztu dituelako, baina Errusiak zalantzak helarazi ditu ia hasiera-hasieratik, Mendebaldeko hainbat estatu eta erakundek ezarri dizkien zigor ekonomikoetatik babesteko ez duelako erabateko onurarik sumatu bere zerealen eta ongarrien kanporako salmentetan —esportazioak ez dira zigor horien parte, baina zeharkako kalteak eragin dizkio, Moskuren arabera—.

Horren ondorioz, Peskovek hitz egin aurretik, Sergei Lavrov Errusiako Atzerri ministroak NBEri laguntza eskatu dio bere herrialdearen esportazioak errazteko: «Oraindik ez dugu emaitzarik ikusten auzi horretan. Egoera laster konpondu beharra dago».

Beste 214 preso trukatuko dituzte

Ukrainak eta Errusiak adostu dute gerrako beste 214 preso trukatuko dituztela, Denis Puxilin Donetskeko Herri Errepublikako buruzagiak Telegram bidez jakinarazi duenez.

Hirugarren trukea litzateke, gaur gauzatuko balitz; aurrekoa joan den urriaren 29an egin zuten, Puxilinen arabera, 50 atxilotu aldatu zituztenean —gehienak bi armadetako kideak ziren—. Urriaren 17an ere antzeko erabakia hartu zuten, eta, kasu horretan, 220 militar trukatu zituzten.

Bestalde, IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziak jakinarazi du ez duela topatu «aitortu gabeko jardun nuklearrik» Ukrainan. Herrialdeko hiru eremu aztertu ditu, azken asteetan Errusiak Ukrainari leporatu baitio «bonba zikinak» erabiltzea.


Summary: Dioxina eta metal astunak dituzten urak Zurriolara isurtzeko baimena eskatu du GHK-k. Erraustegiak isurtzen dituen urak saneamendu sistemarekin konektatu nahi ditu. GuraSOSek ohartarazi du ingurumen baimenek ez dutela halako isurketarik onartzen.

Gipuzkoako Hondakinen Kontsortzioak baimena eskatu dio Uraren Euskal Agentziari Zubietako erraustegitik Arkaitzerrekara isurtzen diren urak ponpatu eta saneamendu sistemarekin konektatzeko, Añarbeko hodi biltzailearen bidez. GuraSOSek GHKren asmoak salatu ditu gaur Usurbilen eman duen prentsaurreko batean, eta esan du ponpaketa sistema hori eraikitzeko 369.087, 50 euroko aurrekontua izango duela, eta bi hilabeteko epean egitea aurreikusten dela. Plataformak azaldu du ponpatutako ur hori Monpaseko hustubidetik irtengo litzakeela, Donostiako Zurriolako hondartzaren ingurura.

Loiolako Hondakin Uren Araztegitik igaroko litzateke ur hori lehenengo, baina GuraSOSek ohartarazi du araztegi horretan ezarritako sistema ez dela egokia elementu horiek uretatik kentzeko.

Era berean, adierazi du GHK-k egin duen eskaeran baieztatzen dela gaur egun isurtzen den ura ez dela «ibaiarentzat egokia»: «Eusko Gobernuko Ingurugiro Sailburuordetzaren eskuetan dauden GHK-k berak eskatutako txosten publikoek frogatzen dute azken bi urteetan dioxinak eta furanoak aurkitu direla lurrazpiko ur horietan, onartutako kutsakortasun maila gogorreko balioak baino 34 eta 62 aldiz handiagoak, neurketen arabera». Gaineratu dute, horrez gain metal pisutsuak, amonioa, kloruroak, fenolak eta hidrokarburoak ere aurkitu dituztela, eta horiek ohikoak direla hondakinen errekuntzan.

Ingurumen baimenik ez

Horrez gain, GuraSOSek salatu du Ingurumen Baimen Bateratuak, Ingurumen Inpaktu Adierazpenak eta Añarbeko uren hodi biltzaileak ez dituztela aurreikusten «halako ezaugarriak» dituen isurketarik.

Plataformak duela aste batzuk adierazi zuen GHK-k baieztatu egin zuela likido arriskutsuak kanpora jariatzen dituen tutu bat eraiki dutela. Hain zuzen, horri buruzko ikerketa bat zabaldu du Fiskaltzak.

GuraSOSek, berriz, agintariei eskatu zien erraustegia «lur azpiko uretan agertu den dioxina kutsaduraren iturria ez dela» egiaztatu arte instalazioa «berehala» ixteko. Horrez gain, Zubietako planta irekita mantentzeko baldintza gisa jarri zuen erraustegiak isurtzen dituen substantzia arriskutsuek marra gorri batzuk igarotzen dituztenerako sistema automatiko bat izan dezala.


Summary: Nafarroako Gobernuak ez du oraingoz CENen aurka salaketa jarriko. EH Bilduk proposatutako mozio batean eztabaidatu da maskaren auzian neurri judizialak hartzea enpresaburu elkartearen aurka, bi urtez patronalak uko egin diolako irtenbide bat bilatzeari eta presio egiteko asmoz

«Ez da garaia». Mikel Asiain Geroa Baiko parlamentariak uste du bide judiziala ez dela oraingoz konponbide egokia, baina ez du baztertu etorkizunean pauso hori ematea. PSNko Inma Jurioren arabera, auzitara jotzea «konponbide txarrena» litzateke: «Auzia judizializatuz gero, orain biltegietan dauden maskarak galdu egingo lirateke, eta, orain, horiek merkaturatzea da lehentasuna».

Modu horretan, Nafarroako Gobernuko bi bazkide nagusiek —Geroa Baik eta PSNk— ezezkoa eman diote CEN enpresaburuen aurkako salaketa jartzeari. EH Bilduk aurkeztutako mozioak proposatzen zuenez, Parlamentuak dei egiten zion gobernuari Sodena sozietate publikoko administrazio kontseiluan dituen ordezkariek salaketa jartzera bultza dezaten enpresa. Ahal Dugu-k eta Ezkerrak mozioaren alde bozkatu dute. Navarra Sumak, berriz, kontra bozkatu du; haren hitzetan, egoeraren erantzulea gobernua dela salatu du, eta argudiatu «beste errudunik» ez dela bilatu behar.

Eztabaidaren hasieran, Araizek gogora ekarri duenez, pandemiaren hasieran, maiatzaren 7an, Sodenak, CEN patronalak eta Albyn Medical SL enpresak enpresei maskarak hornitzeko akordioa hitzartu zuten. Patronalak egindako kalkuluen arabera, 2,14 milioi maskararen beharrean ziren Nafarroako konpainiak, baina, Albyn hornitzaileak eskari horri erantzuteko erosketa egin ostean, CENek soilik 389.950 erosi zizkion. Hots, egun, 1,8 milioi maskara daude biltegietan, eta haien iraungitze data datorren urteko martxoan amaituko da. Diferentzia horrek 1,8 milioi euroko kostua eragin dio Sodenari.

Gerora ikusi denez, akordioa sinatu eta bi hilabetera, Albyneko arduradunak ohartarazten hasi ziren maskarak merkaturatzeko arazo bat egon zitekeela. Sodenarentzat Garrigues aholkularitza etxeak egindako txosten batean ondorioztatzen denez, CEN maskara horiek erostera derrigortuta dago eta hori egin ezean zorra itzultzera behartzea judizialki.

CENen eskaera

Araizek nabarmendu duenez, hilabeteotan hainbat saiakera egin ditu Sodenak CENekin negoziatzeko, baina hark hainbat aldiz exijitu du 2020ko maiatzaren 7ko akordioa bertan behera uztea. Mikel Irujo Nafarroako Gobernuko Garapen Ekonomikoko kontseilariak eta Sodenako presidenteak irmo erantzun zuen eskaera hori onartezina dela, «marra gorria» gobernuarentzat.

CENek hilabeteotan, bere betebeharrei uko egin diela ikusirik eta negoziazioa kale itsu batera iritsi dela ikusita, uste du auzitara jotzea aukera bat izan daitekeela patronalari presio egiteko. «Auzitara jotzeak ez du zertan auzi bihurtu. Beste aukerak daude, baina honek ezin du horrela jarraitu. Aldeko txostenak izan arren, Sodena saiatu da akordioa lortzen eta ikusi dugu zein den CENen erantzuna».

Gobernuaren ikuspegi

Geroa Baiko Mikel Asiainen arabera, uneotan ez da premiazkoa oraindik auzitara jotzea, eta EH Bilduri gogorarazi dio egokiagoa dela pazientziaren estrategia «Judizialki erreklamatuz gero, akordiorako atea behin betiko ixten da». Asiainen arabera, «auzia nola hasten den gauza jakina da, baina ez haren emaitza, epaileek zer erabakiko duten ezin daitekeelako aurrez jakin».

Ainhoa Unzuren arabera, orain euren lehentasuna dute oraindik biltegietan dauden maskara guztiok saltzea. Salatu egin du Navarra Suma eta eskuin mediatikoa gaia erabiltzen ari direla «lokazteko».

Navarra Sumako Cristina Ibarrolaren arabera, «1,8 milioi euro galdu izanaren arduradun nagusia» Maria Txibite da, ez direlako gai izan maskara guztiok berriro saltzen eta konponbide bat bilatzen. Ibarrolaren arabera, maskara horiek Osasun Departamenduak bere gain har zitzakeen, baina, aldi berean, beste akordio bat izenpetu zen osasunerako hornitzaile bakar bihurtu den Efficold enpresarekin. Gaineratu duenez, CEN patronalari egoeraren ardura leporatuta, «errudunak bilatu nahian» dabiltza.

Mikel Buil Ahal Dugu-ko parlamentariak «hitzez hitz» bat egin du mozioaren edukiarekin. «Auzitegietatik kanpo konponbide bat bilatzen bide luzea egin da, eta irudipena dugu CEN irtenbidea oztopatzen ari dela arazoa konpontzea galarazten duten eskaerak egin dituelako».