Etxeko txoko guztietan

Summary: Etxeko txoko guztietan. Mikel Zabalza duela 35 urte hil zen, Guardia Zibilaren esku. 1985eko azaroaren 26an atxilotu, eta «desagertutzat» jo zuten biharamunean. Handik hogei egunera, hilik agertu zen Bidasoan. Zabalzak Donostian lan egiteko utzi zuen herria, baina Orbaizetan bizirik da gaztearen memoria.

Udazkenekoa da giroa Orbaizetako Olako kanpoko aldean: zerua garbi dago, eta haizeak hostoak mugitzen ditu, harat eta honat; Lorentxo etxe barruan, baina, negu gorriko goibelak agertu dira, bat-batean, eta hotzak dena izoztu du. Malkoak agertu zaizkio begietara Patxi Zabalzari, Mikel anaiari buruz hitz egitean gurasoekin oroitu denean. Haiengatik nahiko luke, behingoz, oraindik zor dieten justizia eta aitortza jaso: «Onar dezatela gertatu zena; aitak eta amak merezi zuten jakitea, baina egia jaso gabe joan ziren».

Guardia Zibilak 1985eko azaroaren 26ko goizaldean atxilotu zuen Mikel Zabalza, Donostian, ETAko kide izatea egotzita. Familiari ez zioten deus erran, eta, biharamunean, «desagertutzat» jo zuten. Bertsio ofizialaren arabera, guardia zibilek Endarlatsara eraman zuten Zabalza, ustezko zulo baten bila,eta ihes egin zuen, Bidasoa ibaira salto eginez. Hogei egun joan ziren; ustez desagertutako tokia goitik behera miatu zuten; eta, azkenean, Guardia Zibilak berak aurkitu zuen gorpua, Bidasoako uretan.

Mikel Zabalzarekin batera, haren lehengusu Manuel Bizkai, Idoia Aierbe neska-laguna eta Ion Arretxe atzeman zituen Guardia Zibilak, Donostian. Orbaizetan, gainera, Mikelen bi anaia atxilotu zituzten: Patxi eta Aitor Zabalza. «Gu laster askatu gintuzten, anaiarekin gertatu zenagatik», oroitu du Patxi Zabalzak.

Sei orduz egon zen guardia zibilen esku Patxi. Atera zenean, garbi erran zien anai-arrebei: «Esan nien niri egindakoa aski zela Mikel hiltzeko». Mirari Zabalza alabaren begiradapean erran ditu hitz horiek. Aurretik erran eta entzundako hitzak dira, baina horrek ez du elkarrizketa errazago bilakatu. «Hitz egiteko beharra? Nahiago nuke isilik gelditu, baina Euskal Herriak behar zuen kontatzea; alabek jakin behar zuten gertatu zena».

Mirari Zabalzak ez zuen Mikel osaba ezagutu, baina ezagutzen du, senideek, herriak, bailarak eman diotelako osabaren berri. Osaba sortu zen etxean bizi da, familiarekin. Eta osabaren arrastoa nonahi dago. Etxeko txoko guztietan. «Jendeak Mikelen irudiarekin egindako eta oparitutako obrak dira gehienak», azaldu du, atzean duen margolanari so.

Bederatzi anai-arreben artean zaharrena zen Mikel Zabalza. «Anai-arrebak zaintzea egokitu zitzaion; kezkatzen zen, eta babesten gintuen. Esaten zuen denok egin geniola pixa gainean!». Gurasoak oroitu dituenean goibeldu duten hodeiak desagertu dira Patxi Zabalzaren begiradatik txikitakoak kontatu dituenean. Dir-dir egin diote begiek anaiaz mintzatu denean: «Gizon lasaia zen Mikel, eta, aldi berean, geldiezina, beti bazuelako zerbait buruan. Inplikatzen zen herriko eta bailarako kontuetan; etxekoetan ere bai. Gazte hasi zen lanean, familia handia ginelako, eta beharra bazelako».

Aezkoako egunak

Miguel Angel Loreak eta Mikel del Riok bat egin dute Patxi Zabalzarekin, eta konpromisoak hartzeko beldurrik ez zuen gizon bat oroitu dute Mikel Zabalzari buruz mintzatu direnean. Aezkoako Eguna biziki maite zuela gogoratu dute, adibidez, eta beti parte hartzen zuela egun horretakoak prestatzen. «Behin, 1982 inguruan, Iparraldeko Etxamendi eta Larralde bikotea ekarri genuen Aezkoako Egunerako, eta Mikeli eskatu genion aurkezpena euskaraz egiteko. Berehala erran zuen baietz, eta ederki egin zuen. Maite zuen euskara».

Lorea Garraldan bizi da, baina Orbarakoa da bere familia, eta beti izan du «harreman estua» Zabalzatarrekin. Familia baten eta bertzearen etxeetan egindako bazkariak oroitu ditu, bai eta 1970ean Auritzen zabaldu zuten dantzalekuan Mikel Zabalzarekin solasean aritutako tarteak ere. 1976an, Iruñera joan zen Lorea lan egitera, eta han harrapatu zuen lagunaren atxiloketaren berriak, 1985. urteko azaroaren 26an. «Goiz eta arratsaldez egin genituen protestak, eta Polizia oldartu zitzaigun. Ezin genuen bertsio ofiziala sinetsi, inondik inora. Gertatu zenak bailara osoa markatu zuen», erran du Loreak, saminez.

Aurten Loreak badu bertze min bat: «71 urte ditut, eta koronabirusarengatik ez dakit omenaldian parte hartzerik izanen ote dudan. Pena handia dut, urte oro izan bainaiz Orbaizetako Olan, azaroko azken igandean, hutsik egin gabe». Urtean behineko omenaldia «izugarri garrantzitsua» da Mikel del Riorentzat ere. Garaioakoa da, eta Mikel Zabalzaren kinta berekoa, 1952koa. «Bailara osoko kintoek bagenuen harremana; egin ziotenak guztiok utzi gintuen lur jota. Gogoan dut Mikelen heriotza salatzeko egin genuen greba eguna: dena gelditu zen».

Hitz egin, edo ez

Urte oroko omenaldiak, hain zuzen, galderak eta jakin-mina piztu dizkio Mirari Zabalzari, txikitatik. «Ilobek beti sentitu izan dugu egun hori berezia zela; familia negarrez ikusten genuen, eta sumatzen zen osabaren heriotzaren atzean bazegoela zerbait. Jendea etortzen zen gure etxe aurrera, familia babestera; betiko oroitzapen bat da hori».

Horregatik, osaba beti ezagutu duen sentsazioa badu Mirari Zabalzak, nolabait. Etxean beti erran diete aitak bertze anaia bat bazuela. Noiz eta nola hil zen azaltzeko urratsak «poliki» egin ditu familiak, halere. «Hasieran, anai-arreben artean mintzatzen ginenean, negarrez hasten ginen denak. Momentu batean, hitz egiteari utzi genion; familiako kide batzuentzat beti izan da beste batzuentzat baino zailagoa mintzatzea, gainera», azaldu du Patxi Zabalzak. Hiru alaba ditu, eta etxean gaia bazter uztea haiengatik erabaki zuen Mikelen anaiak: «Ez genien inolako gorrotozko sentimendurik eragin nahi», nabarmendu du Patxi Zabalzak.

Gorrotorik ez, baina egia bai; egia nahi du. Patxi Zabalzak onartu du, oraindik ere, amesgaiztoak izaten dituela urte oro, azaroaren 26aren bueltan. Duela 35 urtekoaren arrastoa hor dagoelako, eta anaiaren memoriari eutsi nahi diolako egin du Patxi Zabalzak alabekin eta emaztearekin hitz egiteko urratsa. Paco Etxeberria auzi medikuarekin ere mintzatu da, eta Euskal Herrian gertatu diren torturen inguruko txostenean jasota gelditu da bere testigantza.

Aitari egin dio so Mirari Zabalzak Istanbulgo protokoloa ezarrita egindako prozesuaz aritu denean. Aitarentzat zaila da azaltzea; familiakoentzat ere zaila izan da azalpen horiek jasotzea, anitzetan. «Ohartu naiz badela jendea ez dagoena prest esateko dudana entzuteko», erran du Patxi Zabalzak.

«Alabek ere nork bere modura egin dio aurre egoerari; adinaren arabera joan gara informazioa jasotzen. Ahizpa txikiari, adibidez, gehiago kostatzen zaio; nik edo ahizpa zaharrenak, akaso, galdera gehiago egiten diogu aitari», kontatu du Mirari Zabalzak.

Galdera horiek egiteko modua aldatu da, azken hilabeteotan. Aita eta alabaren arteko ia ezkutuko solasaldiak, «sukaldeko gai» bilakatu dira, neurri batean. Hori lortu du Non dago Mikel? film dokumentalak, Mirari Zabalzak nabarmendu duenez. Miguel Angel Llamas Pitu eta Amaia Merino egileek zuzendu dute lana; joan den irailean estreinatu zuten Donostiako Zinemaldian. «Dokumentala egiteko prozesuak ekarri du denon artean hitz egitea osabaren auziaz», erran du Mirari Zabalzak.

Osabaren memoria gordetzeko modu bat ere eman du filmak, familiaren ustez. Lan hori, halere, memoriaren gordailu izatekoa, hasieratik egin dute Mikel Zabalzaren senideek. Memoria hori jasoko du Patxi Zabalzaren bilobak ere. Lehena eta bakarra du, eta, hari begira, zain egoteak eragindako nekea sumatzen zaio Lorentxo etxekoari. Bilobari so, gurasoak ditu berriz buruan. Seme zaharrena galdu, eta egia eta aitortza irabazi gabe joandako gurasoak. «Dena esana dago; egia hor da; onar dezatela falta da», nabarmendu du Patxi Zabalzak.

Juan Alberto Perote Espainiako CESID zerbitzu sekretuetako buruaren paperetan agertu zen Guardia Zibileko kapitain batek bertsio ofiziala guztiz ezeztatu zuela, eta onartu zuela torturapean hil zutela Mikel Zabalza, Guardia Zibilaren Donostiako Intxaurrondoko kuartelean. «Onar dezatela; behar dugu», berretsi du Patxi Zabalzak.

Anaia zaharrak artzain izan nahi zuela gogoratu du. Etxeko ardiak zaintzen edo traktorearen gainean egoten zela gustura. Donostiara joan eta gero ere, Orbaizeta zuela bere herri eta txoko. Jaio zen tokiarekin lotzen zuen soka inoiz ez zela apurtu. «Aezkoako gizon bat zen; apala eta gozoa; langilea eta maitekorra. Nire anaia zaharra».

Auritzen eginen dute Mikel Zabalza oroitzeko ekitaldi nagusia, gaur

Koronabirusaren pandemiak eragin dio Mikel Zabalza oroitzeko urte oro egiten duten omenaldiari ere, eta aurtengo egitaraua egokitu behar izan dute Mikel Gogoan Herri Ekimeneko kideek, osasun protokoloak betetzeko. Ondorioz, bi zatitan banatu dute omenaldia: batetik, gaur eginen dute ekitaldi nagusia, 12:00etan, Aurizko kultur etxean; eta, bertzetik, bihar lore eskaintza izanen da Zabalzaren sortetxearen aurreko monolitoan; autoz eginen dute.

Gaurko ekitaldia kultur etxetik ikusi ahal izateko gonbidapena beharko da, tokia mugatua baita. Halere, Ahotsa.info hedabide digitaleko kideek zuzenean emanen dute sareetan, nahi duen orok jarraitzeko aukera izan dezan. Nafarroako Gobernuko ordezkariren bat izanen dela baieztatu dute antolatzaileek.

Biharkoa ez da ohiko lore eskaintza izanen, auto karabana egitera deitu baitituzte herritarrak, jende pilaketak saihesteko. Asmoa da jendea autoz hurbiltzea Orbaizetako Olara. Mikel Zabalza Gogoan Herri Ekimeneko kideek nabarmendu dute «Orbaizetako 1985eko gazteek» eman dietela lore eskaintza egokitzeko ideia, gazte horiek antzekoa egin zutelako 1985eko abenduaren 18an, Mikel Zabalza lurperatu zuten egunean. «Antolatu gabe, eta bat-bateko omenaldi gisa, traktore eta auto anitz atera ziren egun hartan bailarako errepideetara, familiari elkartasuna agertzeko, Zabalzatarren etxe aurretik pasatu ziren», azaldu dute Mikel Gogoan Herri Ekimeneko kideek. Egun hartako espirituari helduko diote igandeko ekitaldian.

Hogeita hamabost, Lur Albizu Etxetxipiaren zutabea Mikel Zabalzaren memoriaren inguruan.


Hogeita hamabost

Summary: Hogeita hamabost.

Erraz esaten da hogeita hamabost. Izan daitezke hogeita hamabost segundo: abesti baten sarrera, semaforo gorri batek irauten duena. Izan daitezke hogeita hamabost minutu: kafe azkar bat ezagun batekin, herritik hirirako bidea, zazpi abesti. Izan daitezke hogeita hamabost egun: hilabete pasatxo, lagun hura ikusi gabeko egunak, bidaia luze bat, egutegian markatzen ditugun egunak. Izan daitezke hogeita hamabost hilabete: ia hiru urte, mundua hankaz gora jartzeko adina denbora, geure burua guztiz aldatzeko denbora ematen duena. Baina hogeita hamabost urte pasatu dira. Hogeita hamabost.

Hogeita hamabost urte: bizitza oso bat. Haurtzaro bat, nerabezaro bat, gaztaro bat. Denbora luzea pertsona baten bizitzan. Hiru hamarkada eta erdi. Erraz esaten da: errazegi.

Bizitza lapurtu baterainoko distantzia ere izan daitezke hogeita hamabost urte. Duela denbora hori, batzuk ez ginen jaioak. Baina Mikel Zabalza desagerrarazi zuten, haren bizitza segatu eta gure herriko orrialde beltz horietako bat idatzi zen. Idatzi zen, hori ere desagerrarazi nahi izan bazuten ere. Egiarik ez dagoen arren, justiziarik egon ez den arren, erreparaziorik ez badago ere. Historia guk geuk ere idazten ahal dugulako, eta horretan ari garelako.

Baina hala da: hogeita hamabost urte egia jakin gabe, zer gertatu zen ofizialki jakin gabe. Familia batek, eskualde batek, herri batek jakin gabe. Egia argitara atera gabe, eta borrokan.

Hogeita hamabost urte eta omenaldiak urtez urte. Hogeita hamabost urte, eta Mikelen atxiloketa eta ondorengo desagerpena: egun infinitu horiek, amaiezinak, imajinatu ezin dudan ezinegona sortzen dutenak. «Zer egin diozue?» galdera buruan. Torturaren errealitate gordina, Intxaurrondoko iluntasuna. Galdutako objektuak. Bertsio ofizial grotesko eta sinestezin bat (heriotzaz ari ez bagina barrea ere eraginen lukeena). Ibai bazterrean aurkitutako gorpu bat. Bizitza segatu bat.

Beste bizitza segatu bat. Eta ondorengo ibilbide luze hori: justiziaren bila ibiltzea. Estatu-sekretuak. Estoldak, kuartelak, tortura gehiago. Tortura sistematikoa. Bizitza markatuak. Ion Arretxe, Idoia Aierbe. Urte hauetan guztietan egiaren, justiziaren eta erreparazioaren atzetik ibili den familia, ingurua, komunitatea. Omenaldiak, lore eskaintzak eta urteurrenak. Bata bestearen atzetik.

Dokumental bat, kronika lazgarria pantailara eraman duena, dotore eraman ere. Hori ere behar dugulako: zer gertatu zen jakin, ikertu, kontatu eta jaso. Belaunaldiz belaunaldi pasa, lekukoa eraman.

Idazten jarraitu, kontzientzia hartu, lau haizeetara zabaldu. Azken finean, hori ere ezinbestekoa delako: ez dadin ahanzturan erori. Mikelek bizirik jarrai dezan gu guztion memorian. Gure memoria kolektiboan. Oroimena ere hori delako: gu guztion buru eta gogoan Mikel Zabalzaren memoriak, herri honetan gertatu direnen memoriak, bizirik jarraitzea. Hogeita hamabost, eta hogeita hamabost, eta beste hogeita hamabost urtez.


Summary: «Bilera serioak ere kanpoan egin daitezke». Jolastokiak «heziketarako eremu» bihurtzea du helburu Arteroren taldeak. Haren esanetan, «ikasketa prozesua bizipenen bidez gauzatzen denean, orduan barneratzen da».

Urduñako ikastetxeko jolastokia birnaturalizatzeko proiektua garatzen ari den El Globus Vermell elkartearen sortzaileetako bat da Mamen Artero Borruel (Bartzelona, 1978). Bertako arkitektoa da. Jolastokiak Klimaren Alde programa koordinatzen du taldeak. Trantsizio Ekologikorako eta Erronka Demografikorako Espainiako Ministerioaren babesa du.

Jolastokien birnaturalizazioa aipatzean, zeri buruz ari zarete?

Aire zabalean dauden espazio publiko horietan natura sartzeari buruz ari gara. Eskoletako jolastokiak hiriko edo populazioarentzako azpiegitura berde bihur daitezkeen espazio publiko gisa ulertzen ditugu. Beharrezkoa da jolastoki horien atzean dagoen hezkuntza komunitatearen proiektu pedagogikoak proiektuarekin batera lantzea eta harekin bat egitea. Komunitate horrek hartu behar du aldaketaren ardura.

1970eko hamarkadan basa eta hareazkoak ziren jolaslekuak porlanak estali zituen. Zer ondorio izan du aldaketa horrek ikasleen garapenean eta naturarekiko zuten harremanean?

Porlanezko jolastoki horiek ez dute modua ematen gauza askotarako; bai beste batzuek, ordea. Birnaturalizatzeak ez du esan nahi erabat eraldatu behar direnik espazioak eta porlanezko eremu guztiak edo zoru gogor guztiak kendu behar direla. Birnaturalizazioak oreka aurkitu nahi du. Espazio bererako beste erabilera batzuk proposatzen ditu. Jolastokiak dituzten metro koadroak heziketarako eremu bilakatzea da asmoa. Espazio hori ez da egunean ordu erdi batez soilik erabiltzeko. Eskola orduetan eta horietatik kanpo erabiltzeko eremua da. Komunitate osoaren eta herritar guztien zerbitzura dagoen espazio publiko gisa ulertzen dugu.

Zein da helburu nagusia?

Eremu hori hiriko azpiegitura berde bilakatzea. Birnaturalizazioaren bidez baldintza batzuk sortu nahi dira, mikroklimak eta klimaren babes izango diren espazioak lortzeko. Hori guztia klima aldaketarekin eta hirietako beharrizan berriekin lotuta dago. COVID-19arekin agerian geratu da aire zabalean jarduera asko egiteko premia. Kanpo espazio hori egokitu egin behar da.

Urduñako proiektua hasi berria da. Hala ere, beste esperientzia batzuk garatuak dituzue.

Bai. Gure lan eremua Katalunia da. Bertan zazpi urte daramatzagu proiektuak garatzen. Beraz, baditugu eredu fisikoak eraikiak. Asko daude. Jolastokietako esku hartzeak oso zabalak izan daitezke, eta fasetan planteatzen ditugu. Manresako eskola batean bat egin dugu. Lehen fasean, ikastetxearen sarreran zegoen porlanezko eremu batean irla berdeak sortu ditugu. Eremua ez zen batere atsegina. Aire zabaleko lauzpabost gela sortu ditugu. Denetariko espazioak dira: agora eremua, zoladura desberdinak, berdeguneak… Jolastokiaren eremu bat besterik ez da hori.

Esperientzia eta proiektu bakoitzak behar eta berezitasun jakinak izango ditu. Hala ere, gutxiengo baldintzarik bete behar al dute zuek proiektua garatu dezazuen?

Hezkuntza komunitatearen inplikazioa behar-beharrezkoa da. Batik bat, ikastetxeko zuzendaritzarena eta klaustroarena. Izan ere, kasu batzuetan baliabide ekonomikoak izaten dituzte, baina ez da jolastokiaren ikuspegi aldaketarako asmorik egoten.

Helburua ez da jolastokia egokitzea soilik. Ikasleek curriculumean jasotako ikasketa prozesuak ere barneratzea da asmoa.

Bata ezin da ulertu bestea gabe. Klaustroak, irakasleek eta norbanakoek ulertu behar dute espazio hori. Irakasleak gidatu egiten ditugu kanpoko espazioak heziketarako eremu gisa zer-nola baliatu ikasteko prozesuetan treba daitezen. Eskolek lan handia egin dute barruan: ikasmahaiak kendu dituzte, espazio gardenagoak sortu dituzte eta metodologiak aldatu dituzte. Orain, kanpoaldeari buruz ari gara. Curriculuma kanpoaldera eramatea da asmoa. Horregatik, galdetzen dugun lehenengo gauza zera da: zer behar duzu eskolak kanpoan emateko? Guk klaustroarekin eta irakasleekin egiten ditugun bilerak kanpoaldean egiten ditugu. Bilera serioenak ere kanpoan egin daitezke.

Zer ekarpen egiten du kanpoko espazio horrek?

Bizi egin behar da. Hotza, beroa, eguzkia… Kanpo espazioa norbere azalean esperimentatzea da. Ikasketa prozesua modu esperimentalean eta bizipenen bidez gauzatzen denean, orduan barneratzen da.


Summary: Hegoaldean %5,05 da positibo tasa, beste 723 kasu zenbatuta. Kutsatuen kurbak apaltzen jarraitzen du, baina motel. Atzo, beste 47 lagun ospitaleratu zituzten birusarengatik Araba, Bizkai eta Gipuzkoako ospitaleetan.

Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak jakinarazi dutenez, Osakidetzak eta Osasunbideak 14.291 PCR eta antigeno proba egin zituzten atzo, eta horietatik 723 izan ziren positibo. Aurreko egunean baino 35 positibo gutxiago zenbatu dituzte, beraz. Datu horien arabera, egindako proba guztien %5,05 izan dira positibo. Hortaz, azpimarragarria da apalduz doala positiboen ehunekoa, apurka bada ere: herenegun %5,5 izan zen, eta atzo, %5,05.

Lurraldez lurralde, Araban 73 positibo zenbatu dituzte (bezperan baino hamabi gutxiago); Nafarroan, 105 (56 gutxiago); Gipuzkoan, 233 (74 gutxiago); eta Bizkaian, 309 (85 gehiago).

Ospitaleratzeei dagokienez, Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak emandako azken datuen arabera, une honetan 167 lagun daude ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan, atzo baino lau lagun gutxiago.


Summary: Egia aitortzeko exijitu dute Mikel Zabalzaren gertukoek. Duela 35 urte hilik agertu zen Zabalza, Guardia Zibilak atxilotua izan ondoren, eta gaur egin dute hura oroitzeko ekitaldia, Aurizko (Nafarroa) kultur etxean. Gogorarazi dute aitortzeke daudela Zabalzak jasandako torturak, eta elkarbizitzarako beharrezkoa dela hori egitea. Biharko, auto karabana bat osatzera deitu dute.

«Argazki batek ez dit deus esaten pertsona bati buruz, baina memoria dugu». Hala eman diote bide Mikel Zabalza nor zen azaltzen duen bideoari haren ingurukoek, gaur, Aurizko (Nafarroa) kultur etxean egin dioten omenaldian. Zabalza duela 35 urte hil zen, Guardia Zibilaren esku. 1985eko azaroaren 26an atxilotu, eta «desagertutzat» jo zuten biharamunean, eta handik hogei egunera, hilik agertu zen Bidasoan. Gaur, gogorarazi dute aitortzeke daudela Zabalzak jasandako torturak, eta elkarbizitzarako beharrezkoa dela hori egitea.

Ekitaldian, antzerki baten bidez, Zabalzaren gertukoek oholtzatik salatu dute «hilketa eta tortura estaltzen saiatu» direla urte horietan guztietan, duela 35 urteko albisteak pantailan agertzen ziren bitartean. «Tortura errealitate bat da», azaldu dute, poltsa bat eskuetan: «Plastiko horrek min handia eragiten du». Irune Costak eta Begoña Garaikoetxeak egin dute antzerkia. Torturaz jardun du Mikel Sotok ere, poesiaren bidez.

Azpimarratu dute ezinbestekoa dela gertatutakoa aitortzea: «Oroitzapenek ere idazten dute historia, gehienbat ezkutatu nahi diren horiena». Gehitu dute ez dela gauza bera ezkutatzea edo gordetzea, eta gaurko ekitaldia «egiaren, justiziaren eta erreparazioaren hasiera izan dadila» eskatu dute.

Jarraian, Mikel Gogoan Herri Ekimeneko Eneko Villegasek hartu du hitza: «Denok dugu argi: Mikel ez zuten Bidasoko urek hil, Intxaurrondoko bainera bateko urek baizik. Errelatoaren parte da Mikel». Gertukoek egin bezala, egia, justizia eta ordaina eskatu ditu, torturatu guztientzat; «elkartasuna eta besarkadarik beroenak» ere bidali dizkie haiei. Elkarbizitzarako egia argitara ateratzea beharrezkoa dela esanez bukatu du hitzaldia, eta txalo zaparrada eskaini dio Aurizko kultur etxean bildutako publikoak.

Bihar, auto karabana

Urtero egiten diote omenaldia Zabalzari, baina aurten, nola ez, koronabirusaren pandemiak eragin dio horri ere; aurtengo egitaraua egokitu behar izan dute Mikel Gogoan Herri Ekimeneko kideek, osasun protokoloak betetzeko. Ondorioz, bi zatitan banatu dute omenaldia: batetik, gaur egin dute ekitaldi nagusia, eta, bestetik, bihar lore eskaintza izango da Zabalzaren sortetxearen aurreko monolitoan; autoz egingo dute.

Biharkoa ez da ohiko lore eskaintza izango, auto karabana egitera deitu baitituzte herritarrak, jendea pilatu ez dadin. Asmoa da jendea autoz hurbiltzea Orbaizetako olara. Antolatzaileek nabarmendu dute «Orbaizetako 1985eko gazteek» eman dietela lore eskaintza egokitzeko ideia, gazte horiek antzekoa egin zutelako 1985eko abenduaren 18an, Mikel Zabalza lurperatu zuten egunean. «Antolatu gabe, eta bat-bateko omenaldi gisa, traktore eta auto anitz atera ziren egun hartan bailarako errepideetara; familiari elkartasuna agertzeko, Zabalzatarren etxe aurretik pasatu ziren», azaldu dute Mikel Gogoan Herri Ekimeneko kideek. Egun hartako espirituari helduko diote biharko ekitaldian.


Summary: Iranek Israeli ohartarazi dio «une egokian» erantzungo diola Fakhrizaderen hilketari. Ali Khamenei herrialdeko aiatolak zientzialari nuklearraren kontrako erasoa ikertzeko eskatu du, eta haren egileak eta arduradunak epaitzeko.

Irango zientzialari nuklear nagusiaren heriotza ez da ordainik gabe geldituko, Irango agintarien esanetan. Hassan Rohani presidenteak Israeli leporatu dio zuzenean Moshen Fakhrizaderen hilketaren ardura. Israelen eta Mendebaldeko hainbat herrialderen ustez Irango programa nuklearraren buru zena atzo hil zuten, Teherandik hurbil, tiroz. Rohanik ziurtatu du Iranek erantzun egingo duela, «une egokia iristen denean».

Fakhrizaderi autoan zihoala egin zioten eraso, Teherandik 70 kilometro ingurura dagoen Absar hirian. Leherketa batek geldiarazi egin zuen zientzialaria eta haren bizkartzainak zeramatzan autoa, eta, orduan, erasotzaileek tiro egin zioten ibilgailuari. Fakhrizade zaurituta ospitaleratu zuten, baina medikuek ez zuten lortu hura suspertzea.

Irango presidenteak gaur kaleratu duen adierazpen batean salatu du zientzialari nuklearraren hilketa «eraso terrorista bat» izan dela, «Israelen erregimen mertzenarioak» egina. Rohanik gaineratu du Iranen «etsaiak» aste «estresagarriak» bizitzen ari direla «baldintzak aldatzen ari direlako» eta «beraien presioa ahultzen ari delako». Hori dela eta, «haientzako garrantzitsua da ahalik eta gehien egitea datozen asteetan».

Aipatu gabe, Rohanik AEBetako presidente aldaketari egin dio erreferentzia. Donald Trump AEBetako jarduneko presidenteari aste gutxi batzuk gelditzen zaizkio agintean, harik eta Joe Biden AEBetako presidente hautatuak karguari zin egin arte, datorren urteko urtarrilaren 20an. Trump gertuko aliatu izan du Benjamin Netanyahu Israelgo lehen ministroaren gobernuak, Iranen kontrako politikak garatzeko. Bidenek, berriz, AEBren eta Iranen arteko harremanak hobetzearen alde mintzatu da. Esaterako, Iranek 2015ean munduko sei potentziarekin sinatu zuen itun nuklearrera itzultzeko asmoa agertu du. Barack Obama presidente ohiak izenpetu zuen, baina Trumpek akordioa utzi zuen 2018an, eta zigor ekonomikoak ezarri zizkion Irani. Teheranek beti adierazi du bere egitasmo nuklearra ez dagoela armak ekoiztera bideratuta.

Ardurak argitzeko ikerketa

Fakhrizaderen hilketa salatu du Ali Khamenei Irango aiatolak ere. Haren esanetan, «mertzenario basati» batzuen ekintza izan dena ikertzeko eskatu du, egileak eta erasoaren arduradunak epaituak izan daitezen. «Arlo guztietako ahalegin zientifiko eta teknologikoekin» jarraitzera deitu du, bestalde.

Zientzialariaren kontrako erasoa «estatu terrorismoko ekintza bat» izan dela adierazi zuen atzo Irango Atzerri ministro Mohammad Javad Zarifek, eta haren arduraduna Israel delako «zantzu serioak» daudela ziurtatu zuen.

Israelgo Gobernuak ez du oraingoz inolako adierazpenik egin Fakhrizaderen heriotzaren inguruan. Zientzialaria ezaguna zaio Netanyahuri. Israelgo lehen ministroak bere izenez aipatu zuen 2018an, prentsaurreko batean, Irango egitasmo nuklearraren buru gisa. Bere izena gogoan hartzeko esan zuen orduan.

Fakhrizade ez da eraso batean hiltzen duten Irango lehen zientzialari nuklearra. Beste lau hil zituzten 2010. eta 2012. urteen artean. Nazioarteko hainbat eragilek Israelgo zerbitzu sekretuei leporatu zizkieten hilketak, eta Israelek ez du inoiz halakorik ukatu.

Tel Avivek bezala, Washingtonek ere ez du adierazpenik egin nahi izan erasoari buruz. Europako Batasunak, berriz, «delituzko ekintza» bat izan dela salatu du, Josep Borrell batasuneko diplomaziaburuaren bidez. «Giza eskubideen aurkako» gertaera izan arren, Borrellek nabarmendu du «inoiz baino garrantzia handiagoa» duela aldeek «lasaitasunari eustea eta moderazioz jokatzea, inori interesatzen ez zaion tentsio gorakada eragozteko».

Antzeko mezua eman du Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusi Antonio Guterresek ere. Eskualdean tentsioa areagotu dezakeen edozein motatako ekintza baztertzera deitu du.


Summary: Espainiako Lan Ministerioak «bide-orri proposamen bat» egingo du Bilboko portuko gatazka konpontzeko. Bilbo Estibaren ustez arbitraje loteslea da auzia konpontzeko modu bakarra, eta zamaketariek asteazkenean erabakiko dute greba luzatu ala ez

Espainiako Lan Ministerioak «bide-orri proposamen bat» bidaliko die Bilbo Estibari eta zamaketarien ordezkariei Bilboko portuko lan gatazka konpontzeko. Portuko zamaketa enpresak biltzen dituen elkarteak jakinarazi du ohar bidez konponbide proposamena jasoko dutela. Enpresen arabera, ministerioak esan die bide orriak «zorrotz beteko duela indarrean dagoen legedia». Zamaketa enpresak, baina, mesfidati dira, eta haien ustez «arbitraje loteslea» da gatazka konpontzeko modu bakarra. Zamaketariek, berriz, asteazkenean erabakiko dute grebarekin jarraitu ala ez. 51 egun daramatzate protestan, eta, momentuz, abenduaren 9ra arteko deialdia egina dute.

Bilboko zamaketa enpresek eta zamaketarien ordezkariek bilera izan zuten ostiralean Madrilen. Veronica Martinez Espainiako Enplegu zuzendariak deitu zuen bilerara, eta bertan elkartu ziren bi aldeak. Asteak ziren ez zirela mahai beraren inguruan esertzen. Dena den, ez zen bitartekaritza formularen azpian egin, Bilbo Estibak uko egina ziolako aukera horri. Bi aldeen arteko gerturatze bat zirudien, eta zamaketariek, borondate onaren keinu gisa, ez zuten luzatu egun indarrean dagoen greba deialdia. Alegia, berandu da abenduaren 10erako greba deialdia luzatzeko, eta, asteazkenean erabakiko dutenez zer egin, baliteke abenduaren 10etik 14ra lanera itzuli behar izatea grebari ekin aurretik.

Bilera horretan, ministerioak bere gain hartu zuen bi aldeei konponbide bide orri bat bidaltzearen ardura. Bilbo Estibak, dena den, argi du: «Arbitraje loteslea da portuko grebaren auzia konpontzeko bide bakarra». Eusko Jaurlaritzaren eta Espainiako Lan Ministerioaren bitartekaritza eskaintzei uko egin zienean erabili zuen argudio bera da, eta oso zaila dirudi negoziazio bide berri bat irekitzeak. Enpresaren ustez, gainera, zamaketarien sindikatuek bi aldiz egin diote uko borondatezko arbitraje bati. Gatazkaren oinarriak bi dira: lan hitzarmen berria eta hamabi urtez behin-behineko kontratuekin lanean aritu diren 103 zamaketariak apurka finko bihurtzea.

Oharrean, Bilbo Estibak egoeraren azterketa egin du. Haren ustez, zamaketariek ez dute onartu nahi portuko lanak kudeatzen dituen legea aldatu izana. Horren arabera, besteak beste, portuko «lan osagarriak», alegia, lurrekoak, itsasontziekin harreman zuzena ez dutenak, lan hitzarmenetik kanpo daude orain, eta zamaketariek ez dute hori onartu nahi. Zamaketariek, berriz, diote lan hitzarmena kontratu pribatua den heinean zeregin horiek sar daitezkeela. Egun askotan, eguraldi txarrekoetan adibidez, lurreko lanak itsasontziekin harremana dutenak baino gehiago dira. Egun, Bilbo Estibak Adecco aldi baterako lan enpresen bitartez kontratatzen ditu jardun horietako asko egiteko langileak, eta haien lan hitzarmena zamaketari finkoena baino kaskarragoa da.


Summary: EAEko Natura Ondarea Kontserbatzeko Lege proiektua onartu dute. Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Ekonomia Garapen eta Azpiegituretarako sailburuaren esanetan, egitasmoaren berritasunetako bat da larrialdi klimatikorako politiketan integratzen dela

EAEko Natura Ondarea Kontserbatzeko Lege proiektua onartu du aste honetan Eusko Jaurlaritzaren Gobernu Kontseiluak. Arantxa Tapia Jaurlaritzaren Ekonomia Garapen eta Azpiegituretarako sailburuaren ustez, proiektuak jasotzen duen berritasunetako bat da integratzen dela klima larrialdirako politiketan.

Proiektua Eusko Legebiltzarrera eramango dute eztabaidatu dezaten, eta, okerrik ezean onartu egingo dute, kontuan hartuta EAJk eta PSE-EEk gehiengoa dutela ganberan. Tapiak Zumaian (Gipuzkoa) aurkeztu du, gaur, eta helburu du, haren esanetan, «naturaguneak eta biodibertsitatea babestea natura-ondarearen ikuspegi integral batetik, horien kudeaketaz arduratzen diren administrazioen arteko koordinazioa hobetzea, beste politika sektorial batzuk integratzea, eta sektorean aukera berriak bultzatzea, natura ondarearen babesa eta garapen ekonomiko eta soziala uztartzeko».

Nabarmendu du proiektua hauspotu dutela, legeria eguneratzeko «beharra» zegoelako. Tapiaren arabera, EB Europako Batasuneko gidalerroek lege garapen handiak bultzatzen dituzte, eta lege berriak NBE Nazio Batuen Erakundeak garapen jasangarrirako jarritako helburuekin bat egiten du, eta «Basque Country 2030 Agendaren barruan» kokatzen da.

Azpimarratu du, bestalde, lege proiektuak «sinplifikazio administratiboa» lortu nahi duela, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan natura ondarea kudeatzeaz arduratzen diren administrazio publikoen arteko koordinazioa errazteko.


Summary: Etiopiako armadak Tigrayko hiriburua hartu du, Abiyren esanetan. Herrialdeko lehen ministroak azaldu duenez, Mekelle hiria «guztiz kontrolpean» du gobernu federalak.

Trigrayko hiriburua hartzeko «azken erasoaldia» iragarria zuen Etiopiako Gobernuak, TPLF Tigrayko Herria Askatzeko Fronteari errenditzeko 72 orduko ultimatuma eman eta hark amore emateari uko egin ostean.

Etiopia iparraldeko eskualdea ia erabat inkomunikatuta dago, eta informazio gutxi dago bertako egoerari buruz, baina hainbat iturrik aipatu dute «artilleria pisutsuarekin» egin diola eraso armadak TPLFri Mekellen. Hala adierazi dio Debretsion Gebremichael TPLFko indarren buruak Reuters albiste agentziari. Azaldu duenez, «bonbardaketa bortitza» hasi du armadak hirian. Tigrayko taldeak erasoa gaitzesteko eskatu dio nazioarteari. Milioi erdi herritar bizi dira eskualdeko hiriburuan.

Abiy Ahmed lehen ministroak Twitterren argitaratu duen mezu batean adierazi du Mekelle armadaren esku dagoela, eta garaipen militarrak erasoaldiaren «azken fasearen amaiera» ekarri duela. Gaineratu du TPLFk preso zituen milaka soldadu askatu dituela armadak eta aireportuaren gaineko kontrola hartu dutela. Operazioa «behar den ardurarekin» egin da, Abiyren esanetan, «zibilak babesteko».

Hain justu, zibilek erasoaldi batean izan zezaketen arriskuaz ohartarazi dute nazioarteko hainbat eragilek, Addis Abebak Mekelle hartzeko iragarritako operazioa ikusirik. Gobernu federalak TPLFko indarrengandik aldentzeko eta beren etxeetan gordetzeko eskatu die Tigrayko herritarrei, baina ez dago argi herritarrek mezu hori jaso ote duten, eskualdean komunikazio bide ia guztiak etenda daudela kontuan hartuta.

Gerra azaroaren 4an hasi zen, eta ordutik ehunka hildako izan direla uste da. Beren etxeetatik ihes egin behar izan dutenak, berriz, hamarnaka milaka dira. 42.000 iheslari baino gehiago joan dira Tigraytik Sudanera.

Nazio Batuen Erakundeak eta nazioarteko beste hainbat eragilek elkarrizketarako deia egin diete aldeei, Tigrayko liskarrek eskualdeko egonkortasuna kolokan jar dezaketela ohartarazita. Afrikako Batasunak ordezkaritza bat bidali du Etiopiara elkarrizketa sustatzeko. Abiy atzo bildu zen haiekin, eta Tigray kontrolpean hartzeko «erantzukizuna» duela justifikatu zuen. Lehen ministroak ez zuen baimendu ordezkaritza TPLFko kideekin biltzea eta bitartekari lanak egitea. Hasieratik adierazi du ez duela Tigrayko «talde kriminalarekin» negoziatuko, «operazioa amaitu arte».


Summary: Oier Oa Larresoron «behar» dutela aldarrikatu dute herritarrek. Dozenaka lagun bildu dira arratsaldean, Oier Oa euskal preso ohia Ipar Euskal Herrira itzultzeko aldarriarekin.

Larresoron (Lapurdi) bizi izan da azken urteetan Oa, eta Baionako Bernat Etxepare lizeoan egin du lan. Iragan astean, Frantziako Poliziak atxilotu zuen lanera joatean. Libre utzi zuten biharamunean, baina Frantzian egoteko debekua notifikatu zioten. Neurria salatzeko dozenaka lagun bildu dira Larresoron, Oier, gurekin behar zaitugu lelopean.

Amaia Rekarte abokatuaren arabera, Frantzian baimenik gabe sartzea eta Fijait arau hauste terroristen egileen Frantziako fitxategi judizial automatizatuaren neurriak ez errespetatu izana leporatzen diote Oari. Heldu den martxoaren 23rako eman diote justiziaren aurrera agertzeko deialdia.

2012ko otsailaren 24an atxilotu zuen Oa Frantziako Poliziak Angelun (Lapurdi), eta lau urteko espetxe zigorra beteta, 2015eko uztailean aske geratu zen. Frantziako lurraldean bizitzeko debekua eman zioten orduan. Rekarteren hitzetan, debeku horri helegitea ezartzeko bidea jorratuko dute.


Bolada ona indartzeko garaipen handia

Summary: Bolada ona indartzeko garaipen handia. Alavesek nagusitasunez irabazi du Real Madrilen zelaian. Lucas Perezek eta Joseluk sartu dituzte gasteiztarren golak.

Handia egin du Alavesek gaur, Valdebebasen (Espainia) . Real Madril hartu du mendean: 1-2. Merezitako garaipena izan da, Espainiako taldea baino gehiago izan baita. Bizi izan da, eta aurkariak defentsan egindako hutsak aprobetxatu ditu. Horri esker irabazi du, eta horri esker eusten dio bolada onari. Bost jardunaldi daramatza galdu gabe: bi garaipen lortu ditu, eta hiru berdinketa. Bolada gozo horrek ondorioa izan du sailkapenean, Gasteizko taldeak jauzia eman baitu: bederatzigarren postuan da, hamahiru punturekin.

Gasteiztarrek bikain egin diote partidari. Laugarren minutuan, Laguardiak buruz errematatu du, eta baloiak Nachoren eskuan eman du. Epaileak penaltia adierazi du, eta Lucas Perezek ez du huts egin. Aurrelari galiziarrak berak gertu izan du bigarren gola 24. minutuan, Jota Peleteirok pase ederra eman dio, eta bakarrik geratu da Courtoisen aurrean, baina atezainak geldiketa ikusgarria egin dio.

Minutuek aurrera egin ahala, Real Madrilek gora egin du, eta gero eta arrisku gehiago hasi da sortzen Pachecoren arean. Kroosek bi aukera garbi izan ditu jokaldi berean, baina Alaveseko atezainak biak zapuztu ditu. Hala, 1-0ekoarekin amaitu da lehen zatia.

Pentsatzekoa zen atsedenalditik bueltan Real Madrilek estu hartuko zuela Alaves, baina horretarako aukerarik ez du izan. Courtoisek huts galanta egin du, baloia oparitu dio Joseluri, eta aurrelariak ez du alferrik galdu. 0-2. Pablo Machinek entrenatutako taldeak oso bideratuta utzi du garaipena. Izan ditu aukerak hirugarren gola sartzeko, baina ez du asmatu ate aurrean. Casemirok 1-2koa sartu du 86. minutuan, eta beldurra sartu die bisitariei. Javi Lopezek eskura izan du 1-3koa, eta Iscok binakoa, baina ez da gol gehiago izan. Pozarren ziren Alaveseko kideak partida amaieran. Ez da gutxiagorako, txapela kentzeko garaipena lortu baitute.


Summary: «Gu desagertzea nahi dute, baina hori ez da gertatuko». IrunÌeko Udalak eten egin du auzoetan haur eta nerabeekin lan egiten duten prebentzio taldeen kontratua. Erabakiaren ondorioz, egungo zortzi taldeek etorkizun iluna dute; kinka larrian daude.

Iruñeko Udalak berriki iragarri du ez dituela luzatuko auzoetako Prebentzio Ekintza Komunitarioko Zerbitzu kontratuak; Navarra Suma eta PSN udal taldeek babestu dute erabakia. Abenduaren 31n bukatuko zaie kontratua egungo taldeei, eta haien ordez beste zerbitzu bat eskainiko duela jakinarazi du udalak; bakarra hiri osorako. Albisteak sumina piztu die herritar askori, taldeetako kide eta erabiltzailei, bereziki. Sanduzelaiko Umetxea elkarteko hezitzailea da Ana Bejarano (Iruñea, 1991).

Espero zenuten horrelako erabaki bat ailegatuko zenik?

Guztiz harritu gaituenik ezin dugu esan. Azken batean, UPNrekin dugun guda historikoa da: ez zaizkie gustatzen gauza komunitarioak. Ekainean ere izan genituen gatazkak, ez zutelako nahi auzoetako prebentzio taldeek udalekuak antolatzerik. Epaitegietara jo genuen, eta irabazi. Udan, berriz, isil-isilik izan ziren, eta, hara, orain ailegatu zaigu albistea, bat-batean.

Izan duzue negoziatzeko aukerarik?

Ez. Egun batetik bestera abisatu ziguten, eta jadanik hartua zuten erabakia. Maria Caballeko UPNko zinegotziak bideokonferentzia bidez deitu zigun, esanez abenduaren 31 izanen genuela azken eguna, hau da, ez zigutela kontratua luzatuko. Hain justu, handik 30 minutura iragarri zuen prentsaurreko batean.

Zer argudio erabili dute kontratuaren etetea justifikatzeko?

Deszentralizazioaren kontra agertu ziren. Askotan esan digute prebentzio taldeak auzoka antolatuta Iruñea zatitzea baizik ez dugula lortzen. Are gehiago, esan izan digute ez dutela ulertzen zergatik dugun halako sentimendua auzoarekin, kontuan izanik gure jardueretan parte hartu duten haur asko atzerritarrak direla. Sekulako astakeria da hori. Bestalde, esaten dute guk egiten duguna aisialdi hutsa dela eta ez dela prebentzio lana.

Zuen ustez, zer intentzio dago erabakiaren atzean?

Ez gaituzte gustuko, eta sumatzen da gurekiko duten amorrua. Uste dute asmo politikoak ditugula; alderdi jakin baten alde egiten dugula diote, ez-dakit-norentzat gabiltzala lanean. Gainera, aurpegiratu izan digute poltsikoak diruz betetzen ditugula; hori besterik ez genuen falta. Irabazi asmorik gabeko elkarte bat gara; ez dugu inoiz ezer kobratu. Bazkide sariak ditugu, baina nahi eta ahal duenak bakarrik ordaintzen ditu, eta sinbolikoak dira erabat. Diru laguntzei esker funtzionatzen dugu, eta horien bidez kobratzen dugu soldata langileek.

Zer dakizue Iruñeko Udalak diseinatutako plan berriaz?

Dakigun bakarra da hamalau teknikari kontratatu dituztela, gizarteratzeko teknikariak. Zerrenda publiko batetik deitu omen diete, banan-banan, eta bi urte eta erdirako kontratua eskaini diete. Horrez gain, ezer gutxi dakigu; ez dakigu gure lokalak erabiliko dituzten, udaletxetik bertatik ariko diren… Ezjakintasuna ia erabatekoa da.

Zerbitzu bakarra sortuko dute Iruñe osorako. Zer ondorio ekarriko ditu horrek?

Jada ez da izango komunitatearen zerbitzua. Izatez, komunitate hitza haien diskurtsotik kanpo dago guztiz. Orain arte egin dugun modura, elkarlanean aritu ahal izan gara auzoko gainerako elkarte guztiekin. Adibidez, Umetxeak harreman estua du Sanduzelaiko beste eragileekin: ikastetxeekin, osasun etxearekin… Hori guztia galdu egingo da.

Zertan datza Umetxea elkartearen jarduna?

Haur eta gazte mordoa etortzen da egunero, eta horietako batzuentzat sekulako babesa gara. Bereziki lagungarriak gara, adibidez, lagun askorik ez dutenentzat, atzerritik ailegatu berriak direnentzat, gaztelaniaz oso ongi hitz egiten ez dutenentzat… Badute nora joan, badute nora jo zalantzak argitzeko. Baliabide gutxi dituzten familientzat oso beharrezkoak gara, baina baita beste guztientzat ere. Kultur jarduera asko antolatzen ditugu: Sanduzelain egiten diren jardueren %90etan hartzen dugu parte. Jende asko gaude proiektuan murgilduta: lau langile gara, baina, gutaz gain, berrogei bat boluntario ere badaude, eta aurten 202 haur eta gazte ari dira parte hartzen asteroko jardueretan.

Kontratua bukatzeak nola baldintzatuko dizue lana?

Langileok beste lan batzuk bilatu beharko ditugu, ezinbestean, eta, beraz, ezingo ditugu hainbeste ordu inbertitu elkartean. Lokala itxita egongo da askotan. Dena dela, ez dugu amore emango. Ni, adibidez, hemen hazi eta hezi naiz, eta ez dut alde egingo, inola ere. Prest gaude datorrenari kontra egiteko. Izan ere, badakigu hau ez dela izan udalaren azken erabakia.

Zein da hurrena?

Ezin dugu ziurtasunez esan, baina susmoa dugu lokal komunitarioetan sartuko dutela muturra. Haientzat nahiko dituzte. Ikusiko da. Eginen dugu zerbait, baita urtarrilaren 1etik aurrera ere.

Hortaz, Umetxeak bizirik segituko du?

Bai, ziur. Gu desagertzea nahi dute, baina hori ez da gertatuko. Dirurik gabe? Bada, dirudik gabe. Baina hau ez da geldituko. Zalantzarik gabe, hau izan da urtetan jaso dugun kolperik latzena; ez gara inoiz sentitu halako estualdian, baina jarraituko dugu. Ezin ditugu berrehun pertsona horiek bakarrik utzi.


Summary: Mahaiaren bueltan ez, baina harremanetan. Atzerritik etorritako familien eta jatorriz bertakoak direnen arteko bazkariak antolatu ohi ditu SOS Arrazakeria plataformak azaroan. Aurten, pandemia dela eta, ezingo dituzte egin bilera horiek, baina harremanetan jartzeko gonbita egin diete denei.

Ez da erraza izaten bizitoki berri batera iritsi eta bertako jendea ezagutzea. Eta, hain zuzen ere, bide horretan laguntzen du SOS Arrazakeria plataformak; helburu horrekin, besteak beste Bizilagunak egitasmoa dauka esku artean. Azaroko egun batean bazkariak antolatu ohi dituzte, kanpotik etorritako familiak eta bertakoak elkartuta. Igande honetan hasiko da VII. Bizilagunak egitasmoa, hilaren 29an, baina, COVID-19ak eragindako pandemia dela eta, bi aldeak bestelako bide batzuen bitartez jarriko dira harremanetan.

Gero eta gehiago dira Bizilagunak egitasmoan parte hartzen duten herritarrak. Iaz, 1.060 lagun izan ziren Gipuzkoan egin zituzten 131 bazkarietan. Aurtengo egoera berezia dela ikusita, antolatzaileek proposatu dute aurreko aldietan ezagututako jendea harremanetan jartzea. Bideo deiak egitea proposatu dute, eta baita telefonoz hitz egitea ere. Silvana Luciani Bizilagunak egitasmoaren koordinatzailea da, eta proiektu interesgarria dela iruditzen zaio aurreiritziak eta estereotipoak apurtzeko. «Auzo inklusiboak sortzeko aukera ematen du», esan du.

Konfinamendu garaian, diagnosi txosten bat garatu zuen SOS Arrazakeriak, migratzaileen egoera aztertzeko. «Konturatu ginen harreman sare baten beharra zutela, eta, Bizilagunak egitasmoak oso balorazio ona izan zuenez, aurten ere egitea erabaki genuen». Arlo sozialean ez ezik bestelako kontu batzuetan ere zailtasunak zituztela ondorioztatu zuten; besteak beste, eten digitala zegoela nabaritu zuten. Izan ere, familia askok ez zeukaten Internetik edo ordenagailurik etxean. Lucianik gaineratu du pandemiaren ondorio ekonomikoak larriagoak izango direla modu prekarioan bizi direnentzat.

Gipuzkoa Solidaria gala egin ohi dute urtero Bizilagunak egitasmoan, baina hori ere online egin beharko dute aurten. Igande honetan egingo dute, 17:00etatik aurrera. Gipuzkoako SOS Arrazakeriaren Youtubeko kanalean ikusi ahal izango da, eta baita Instagram eta Facebook sare sozialetako kontuetan ere. «Familien arteko harremanei hasiera emateko modu bat izango da, eta truke horiek luzaroan mantentzera animatu nahi ditugu familiak».


Summary: Asier Ormazabal euskal presoa aske geratu da, 23 urteren ondoren. Gaur amaitu ditu ezarri zizkioten espetxe zigorrak. 1997an atxilotu zuten, Bretainian, eta azken 18 urteak Espainiako zenbait espetxetan igaro ditu.

Aske geratu da Asier Ormazabal euskal presoa. Frantziako Poliziak duela 23 urte atxilotu zuen hernaniarra, ETAko kide izateagatik; orain, amaitu ditu ezarri zizkioten espetxe zigorrak, eta etxera bidean da, Etxerat-ek jakinarazi duenez. Teruelen (Espainia) zegoen espetxeratuta; han igaro ditu azken bederatzi urteak, eta bera zen espetxe hartan geratzen zen euskal preso bakarra.

Kartzelaldiko lehen bost urteak Frantzian igaro zituen Ormazabalek, eta, Espainiaratua izan ostean, hemezortzi egin ditu hango espetxeetan, azken bederatziak Teruelen. Aurretik, Pontevedran (Galizia) eta Asturiaseko Villabonan egon zen preso.


Summary: 580 positibo atzeman dituzte Hegoaldean, urriaren 5etik erregistratutako gutxien. Osakidetzaren eta Osasunbidearen artean 10.637 proba egin zituzten atzo.

Apurka, badoaz hobera koronabirusaren datuak. Gaur albiste on bat utzi dute datuek: 580 positiboren berri eman dute Osakidetzak eta Osasunbideak. Urriaren 5etik erregistratuko kopururik txikiena —574 izan ziren egun hartan—. Asteburua izateak, noski, eragina du datu horretan: atzo 10.637 proba egin zituzten Hego Euskal Herrian, bezperan baino 3.654 gutxiago.

Lurraldeka, Bizkaian atzeman zituzten postibo gehien (217), Gipuzkoan baino zortzi gehiago; han, nabarmen egin dute hobera datuek azken egunetan, baina, halere, egoerarik kezkagarriena duen lurraldea da. Araban 81 lagunek eman zuten positibo, eta Nafarroan, 68k.

Ez dute askoz datu gehiago ematen osasun erakundeek asteburuetan. Osakidetzak jakinarazi du atzo 27 pertsona ospitaleratu zituztela COVID-19aren ondorioz, eta zaintza intentsiboetako unitateetan, berriz, 132 lagun daudela Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan.


Erik Jaka txapeldun

Summary: Erik Jaka txapeldun. Hasieratik aurrea hartu ondoren, aldea ongi kudeatu, eta bizitzan estreinakoz buruz buruko txapeldun izan da Erik Jaka. Bukaeran sufritu arren, 22 eta 20 irabazi dio Jokin Altunari.

Erik Jaka da 2020ko buruz buruko txapelduna. Ezohiko urte honetan, ezohiko txapelketa joan da, eta txapelduna ere ezohikoa suertatu da. Lehen tantoetatik aurrea hartu du lizartzarrak, eta aurretik joan da amaierara arte. Bukaeran sei tantoren alde ederra ere izan du, baina, azken tantoa egin ezinda, gorriak ikusi behar izan ditu lizartzarrak. Dena den, sufrimenduari esker, 22 eta 20 irabazi dio Jokin Altunari, eta estreinakoz jantzi du buruz buruko txapela. Pozarren agertu da txapelduna partida amaieran: "Amari eskaintzen diot garaipena. Azkenaldian izugarri sufritu dugu familian, eta, dudarik gabe, bera daukat buruan. Berak emandako indarragatik izan ez balitz, ezinezkoa izango zen halako balentria bat lortzea".

Hasierako tantoetatik erakutsi du distira Jakak. Ohartze ordurako 5 eta 0 aurreratu da, eta abantaila hori gakoa izan da partida osoan zehar. Sakea ezker horman sartzen ongi asmatu du, eta errematean ere ohi bezala aritu da. Altuna III.ak erreakzio bat baino gehiago izan ditu, baina inoiz ez du lortu neurketa berdintzea: 5-2, 6-4 eta 9-7. Finalerdietan bezala, tentsioz josita eta lotuta jokatu du amezketarrak, eta lanak eta sufrimenduak eman diote partidan bizirik segitzeko aukera. Lehen atsedenaldi luzera 12 eta 7 iritsi dira bi pilotariak.

Atsedenalditik bueltan, lehengo lepotik mantendu du burua Jakak, eta 16-7 ere aurreratu da. Gero eta gertuago zuen txapela, baina ikusteko zegoen garaipena hain gertu izate hori nola kudeatuko zuen. Altunak ez du esan azken hitza, eta gehixeago arriskatzeari ekin dio. Batez ere horma bikoari esker, pare bat tanto egin ditu, eta 18-14koarekin iritsi da bigarren atsedenaldia.

Handik bueltan, berehala jo du 21. tantora Jakak, eta hor bazirudien Lizartzara bidean zegoela txapela. Gainera, Altunak ez zuen susperraldirako motibo handirik ematen. Ordea, txapelduna da amezketarra, eta erakutsi du zergatik. Sakez lau tanto jarraian eginda urduritasuna ezarri dio arerioari, eta 21 eta 20 gerturatu da 21-14kotik. Jakak ezin zuen sakerik eraman, eta, hortaz, atsedenaldirik eskatu ere ez. Dena den, azken sake horretan Altunak ez du asmatu, eta, tantoa mendean hartu ondoren, gantxoz amaitu du lehia Jakak: 22 eta 20.


Summary: Realak eta Athleticek ezin izan dute irabazi. Realak bana berdindu du Vila-realen aurka, Anoetan. Athleticek ere emaitza bera eskuratu du Getafaren zelaira eginiko bisitan. Osasunak, berriz, lau gol jaso zituen Bartzelonan.

Sailkapeneko goi postuetan egotera deituak daude Reala eta Vila-real, eta gorenean eusteko hiru puntuen bila atera ziren bi taldeak, Anoetan. Azkenean, ordea, puntu bana bakoitzarentzat. Hala, eten egin da donostiarren bolada ona. Sei garaipen jarraian zeramatzaten. Nahikoa izan da, ordea, lidergoari eusteko.

Partida parekatua izan zen jokatutakoa. Vila-real izan zen baloiaren jabe lehen minutuetan, eta horrek saria izan zuen Aritzek Estupiñan lurrera bota zuenean, area barruan. Gerard Morenok ez zuen barkatu, eta penaltiz aurretik jarri zuen talde horia. Realak, ordea, gora egin zuen gola jaso ostean. Le Normandek eta Barrenetxeak aukera bana izan zuten, baina txuri-urdinen gola ere penaltiz iritsiko zen. Oiartzabalek ez du barkatzen. Bigarren zatian, Willian Josek izan zuen aukera garbiena. Halere, ez Realak ez Vila-realek ez zuten ate aurrean asmatu, eta banakoarekin konformatu behar izan zuten.

Athletic eta Getaferen artekoak ere antzeko gidoia izan zuen. Gaizka Garitanoren taldea Betisi lau gol sartu zizkion hamaikako berarekin atera zen, eta joko onari eustea lortu zuen. Lehen zatian, Vencedor eta Villalibre izan ziren zuri-gorrien jokalari onenak, eta bigarren horrek sartu zuen Athleticen gola. Bilbotarrek izan zuten aldea zabaltzeko aukera ere, Vesgaren jaurtiketa batekin, baina Soria erne ibili zen atepean. Gertu zirudien Athleticen garaipenak, baina, partida amaitzeko ordu laurdenen faltan, Angelek zulo bat topatu zuen haien defentsan, eta area kanpotik eginiko jaurtiketa batekin berdindu zuen markagailua.

Osasunak ezin berriz irabazi

Uztailean, Bartzelona ahalguztiduna garaitzea lortu zuen Osasunak, non eta Camp Noun. Atzo, baina, oso bestelakoa izan zen partida. Lau gol sartu zizkioten talde nafarrari. Braithwaitek sartu zuen lehen gola. Haren ostean, lehen zatian iritsi ziren beste bi ere: Griezmann eta Coutinho protagonista. Bigarren zatian, 73. minutuan, Messik sartu zuen partidako azken gola, Maradonari eskainia.


Summary: Hiru gizon atxilotu dituzte adingabekoen pornografia zabaltzeagatik. Espainian eta Galizian egin dituzte atxiloketak. Biktimak, ordea, euskal herritarrak dira, 12 eta 15 urte artekoak.

Ertzaintzak abiatutako ikerketa baten ondorioz, hiru gizonezko atxilotu ditu Guardia Zibilak, adingabeko lau neska pornografia edukiak grabatzera behartzeagatik. Poliziaren esanetan, atxilotuek Internet bidez zabaltzen zituzten eduki horiek.

Ikerketaren arabera, atxilotuek dirua, markako erropak eta sare sozialetan jarraitzaile gehiago lortzeko aukera eskaintzen zieten adingabeei, ezagutzen ez zituzten erabiltzaileen aurrean eduki pornografikoa zuten zuzeneko konexioak egitearen truke. Zuzeneko emanaldi horiez gain, horietatik ateratako bideo eta argazkiak saltzen zituzten sarean.

Orain arte, Araban eta Gipuzkoan lau biktima aurkitu dituzte, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak adierazi duenez, denak 12 eta 15 urte bitartekoak. Halere, ikerketa irekita dago, eta biktima gehiago egon daitezke, Ertzaintzaren ustez.

Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, Malagan (Andaluzia, Espainia), Madrilen eta Coruñan (Galizia) atxilotu dituzte hiru gizonezkoak. Horietako bi adingabeak. Hainbat miaketa ere egin dituzte, eta delituekin lotura duten hainbat gailu informatiko atxiki.

Atxilotuek ez zuten elkar ezagutzen, baina, Ertzaintzaren arabera, besteak beste, bat egin zuten eduki sexualak partekatzeko hainbat webgunetan. Denek jarduteko modu bera erabiltzen zuten: sare sozialen bidez adingabeko neskekin harremanetan jarri, eta mezu pribatuak bidaltzen zizkieten, dirua, arropak, telefonoak eta bestelakoak eskainiz sexu edukien truke.

Ertzaintzaren arabera, sare sozialetan irekitako foroen eta mezularitza aplikazioen bidez zabaltzen zuten edukia. Hala, 43 herrialdetako 4.891 erabiltzailek ikusi zituzten bideoak. «Zuzeneko emanaldia amaituta, ohikoa zen erabiltzaileek ikertuekin harremanetan jartzea, adingabeak eurekin konektatu eta dei pribatuak egiteko eskatzeko», argitu du Ertzaintzak. Erabiltzaileek ikertuei ordaintzen zieten zerbitzu horien truke. Hala, mezuetan parte hartu zuten pertsona gehiagoren bila ari da Polizia.


Summary: Josetxo Arizkuren Ruiz euskal presoa ospitaleratu egin dute. Ez da bihotzeko arazoengatik ospitaleratzen duten lehen aldia. Larri gaixo dauden presoen zerrendan dago. Sarek salatu du informazio «nahasgarria eta urria» ematen ari zaizkiela eta Arizkurenek ez duela konfiantzazko medikuarekin egoteko aukerarik izan.

Josetxo Arizkuren Ruiz euskal presoak bihotzeko arazo bat izan zuen atzo, Murtziako espetxean (Espainia), eta ospitaleratu egin dute, ZIU zainketa intentsiboetako unitatean. Espetxeko iturrien arabera, patioan kirola egiten ari zela ondoezik sentitu zen, eta presondegiko medikua izan zen presoa artatzen aurrena. Halere, ospitalera bidali behar izan dute azterketa gehiago egiteko. Larri gaixo dauden presoen zerrendan dago Arizkuren, eta ez da bihotzeko arazoengatik ospitaleratzen duten lehen aldia. Sare mugimenduak salatu du informazio «nahasgarri eta urria» eman diela espetxeak: «Atzo bihotzeko baten amagoa izan zuela jakin genuen, eta gaur, aldiz, bihotzekoa izan zela esan dute (are larriagoa) eta ospitalizatua dagoela. Ez dugu, beraz, haren osasun egoeraren inguruko informazio garbia jaso, eta horrek senitartekoentzat dakartzan kezka eta beldurrak areagotzen ditu». Ohartarazi dute, gainera, urrun egoteak eta senide zein konfiantzazko medikuen zaintzarik ezin edukitzeak are gehiago larritzen duela egoera.

Arizkurenek 62 urte ditu, eta Espainiako Espetxe Zuzendaritzak hura gerturatzea onartu zuen aurreko astean. Zehazki, Murtziatik Logroñora. Sarek salatu du, ordea, «berandu» etorri dela gerturatzearen iragarpena: «Berandu dator, eta, gainera, ez da nahikoa. Josetxok, gaixotasun larri bat duen presoa izanik, duela denbora asko behar lukeelako zigorra etxean betetzen, artatze egoki bat jasoz eta gertatutakoa ekidingo zuen eremu babestu eta lasaian biziz». Sarek ohartarazi du aurreikusi zitekeela gertaturikoa: «Josetxok zuen afekzioarekin, gertatutakoa edozein momentutan gerta zitekeela jakitun zeuden espetxe arduradunak, eta, hala ere, lehen graduan, urrundua eta legearen arabera eskubidea duen askatasun eta zaintza egokirik gabe mantendu dute, beste behin ere, egoerak okerrera egin arte». Presoa askatzeko eskatu dute: «Josetxok ezin du minutu bat gehiago pasatu bere gertukoen eta konfiantzazko mediku baten artatzerik gabe. Josetxok etxean egon behar du».

Sarek mobilizatzeko deia egin du gaurko: Iruñeko Merindades plazan elkarretaratzea egingo dute, 20:00etan, Josetxo etxera. Larriki gaixo dauden euskal presoak etxera lelopean. Izan ere, gogoratu dute Arizkurenez gain bertze hamazazpi euskal preso ere badirela eritasun larriekin kartzelan.

2001ean espetxeratu zuten Arizkuren, eta 30 urteko zigorra betetzen ari da. Bost urte barru beteko ditu zigorraren hiru laurdenak.


Summary: Meteorito bat lehertu da Japoniaren gainean. Eztanda handia entzun da Kanto eskualdean, objektua 150 tona TNTren pareko indarrarekin lehertu denean.

Kalkulatu dutenez, 1,5 metroko diametroa eta 5,5 tonako pisua zuen igande gauean Japoniako Kanto eskualdearen gainean lehertu den meteoritoak. Tokiotik iparraldera dago Kanto. Eztanda 150 tona TNTren parekoa izan zen.

«Izar uxoen artean distira handia duen su bola bat ikusi da Japoniako mendebaldeko eremu zabal batean, 29an, 01: 30etik aurrera», idatzi du NHK Japoniako telebista publikoak.

Meteoroen Nazioarteko Erakundeak egin ditu kalkuluak. Irudi ikusgarriak zabaldu dira, besteak beste Hiratsukako museoko arduradun Daichi Fujiik etxean jarritako kamera batekin jaso zuelako eztandaren unea. Meteoritoak mendebaldetik ekialdera zeharkatu zuen zerua. Leherketa nuklearrak atzemateko nazioarteko sarearen gailu batek ere jaso zuen leherketa, Kantotik 1.150 kilometrora badago ere.

Adituen arabera, litekeena da meteoritoa atmosferan erre den asteroide baten puska bat izatea.


Summary: 518 kasu zenbatu dituzte Hego Euskal Herrian. Abuztu erdialdetik aitzina erregistratutako positibo kopururik apalena atzeman dute Hegoaldean: 518. Nabarmen egin du behera test kopuruak: 7.500 proba egin dituzte, bezperan baino 3.000 gutxiago. Igandean egindako testen %7k eman dute positibo.

Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak emandako datuen arabera, Osakidetzak eta Osasunbideak 7.443 proba egin zituzten atzo, eta 518 kasu atzeman dituzte, bezperan baino 62 gutxiago, alegia. Hala eta guztiz ere, aipatzekoa da egun bakarrean egindako test kopuruak izandako beherakada. Bezperan 10.637 proba egin ziren birusa atzemateko, hau da, 3.000 gehiago. Gainera, azken datuen arabera, positiboen ehunekoa %7koa da Hegoaldean.

Kutsatzeen datuei dagokienez, Bizkaian atzeman dute positibo gehien igandean egindako testetan: 206 izan dira, bezperan baino 11 gutxiago. Gipuzkoan 177 kasu zenbatu ditu Osakidetzak, aurreko egunean baino 33 gutxiago, eta, aldiz, Araban 45 izan dira azken egunean, bezperan baino 34 gutxiago. Hala, Bizkaian, Gipuzkoan eta Araban, hiruretan egin du apaltzera positibo kopuruak. Hori horrela, Hegoaldeko lurraldeetatik Nafarroan bakarrik hazi da kasu kopurua: han, Osasun Departamentuak argitaratutako datuen arabera, 83 kasu atzeman dituzte igandean. Zehazki, COVID-19a atzemateko 976 proba egin ziren foru erkidegoan, eta egindako testen %8,5ek eman dute positibo. Azken asteko datuen aldean, ehunekoak nabarmen egin du gora azken egunean, eta, beraz, urrundu egin da Osasunaren Munduko Erakundeak izurritea kontrolpean eduki ahal izateko ezarria duen mugarritik: %5. Osakidetzak egindako testen gaineko positiboen ehunekoa, berriz, %6,7koa dela esan du Jaurlaritzak.

Gainera, Nafarroako Gobernuak jakinarazi du azken egunetan lau pertsona zendu direla foru erkidegoan. Hain zuzen ere, atzo hil ziren horietatik hiru, eta beste pertsona bat aurreko egunetan zendu zela argitu du gobernuak. Emandako datuen arabera, 71 eta 88 urte bitartekoak dira zendutako pertsonak; bi gizonezko eta bi emakumezko.

Ospitaleen egoera

Osakidetzak eta Osasunbideak emandako datuen arabera, azken egunean 26 lagun eraman dituzte erietxera Hegoaldean. Hain zuzen ere, Nafarroan ospitaleratu dituzte horietako bi, eta Araban, Bizkaian edo Gipuzkoan eritxeratuak dira gainerako 24ak. Halaber, oraintxe bertan guztira 714 lagun daude ospitaleetan; horietatik 543 gela arruntetan daude, eta, aldiz, 171 lagun daude ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan.


Summary: Haranbururena ikusita, Bakegileek bertan behera utzi dute abenduaren 19ko egitasmoa. Presoen aldeko desobedientzia zibileko ekintza bat prestatua zuten Bakegileek abendurako, baina ez egitea erabaki dute. Frederique Haranburu 'Xistor' baldintzapean aske uzteak «egoera alda dezake», haien ustez, eta Haranbururen epaiak Jakes Esnali eta Ion Paroti «bidea irekitzeko» lan egitea hobetsi dute.

Euskal presoen gaia Frantziako Estatuan blokeatuta zegoela ikusita, «gogorrago jokatzea» erabaki zuten Bakegileek joan den urriaren 17an egindako ezohiko batzarrean, eta abenduaren 19rako desobedientzia zibileko egitasmo bat eginen zutela iragarri zuten, bertze anitzen atariko. Gogoratu dutenez, egitasmo horrek izaera «masibo eta determinatua» behar zuen, «tokiko eta Frantziako iritzi publikoari interpelazioa egiteko, eta kostu politiko garrantzitsua izan zezan blokeo horren aldekoen artean». Ekintza hori bertan behera uztea erabaki dute orain, ordea. Eta ez da koronabirusagatik.

Izan ere, adierazi dutenez, gauzak aldatu egin dira mobilizazio ziklo hori iragarri zutenetik: hain justu, kartzelatik atera da Frederique Haranburu Xistor, 30 urteren ondotik, baldintzapean. Eta, Bakegileen iritziz, «Haranbururen baldintzapeko askatasunak eta haren aldeko motibazioek egoera alda dezakete». Bakegileek uste dute erabaki «garrantzitsua» dela Haranbururi buruz epaileak harturikoa, «bide juridikotik Frantzian kartzelatutako euskal presoen egoerari aukera berriak eskaintzen baitizkio». Bakegileek «sinetsi» nahi dute «Euskal Herrian 2011z geroztik abian den bake prozesuarekiko Frantziako justiziaren ikuspegiaren aldaketa» dela erabaki judizial hori.

Ez dadin salbuespen izan

Bakegileek uste dute Haranbururi buruzko erabakia bertze hainbat erabakiren aurrekari izan daitekeela; edo hala nahiko lukete, behintzat: «Epai honek 30 urtez preso diren Jakes Esnal eta Ion Paroten baldintzapeko askatasunei bidea ireki diezaien lan egin behar dugu». Eta horri eman nahi diote lehentasuna. Era berean, Bakegileek uste dute Frantziako Estatuan preso daudenen zigorren «beste kudeaketa bati atea ireki» diezaiokeela Haranbururenak: larriki eri diren Ibon Fernandez Iradi eta Juan Cruz Maiza Artolaren kasuak aipatu dituzte. Horregatik erabaki dute desobedientzia zibileko ekintzarik ez egitea: «Blokeatutako egoera orokor bat konpontzen laguntzeko pentsatua zen. Orain zentzua izango luke baldin eta irekitako arteka hori berriz hesten bada, Euskal Herriko bakea iraunkorki elikatzeko handitu beharrean».

Hala ere, mobilizazioekin jarraitzeko deia egin dute, «inoiz baino gehiago». Erraterako, heldu den urtarrilaren 9an Bake Bidearekin batera protesta eginen dutela iragarri dute —laster emanen dute informazio gehiago—. Haranbururena salbuespena izan ez dadin lanean segitzeko deia egin dute: «Datozen asteetan eta hilabeteetan, egiaztatu beharko dugu Xistor Haranbururen baldintzapeko askatasuna ez dela araua berresten duen salbuespena, baizik eta gatazkatik behin betiko ateratzeko borondatearen adierazpena, biktima eta preso guztientzat».


Summary: Zentro-eskuina izan da nagusi Brasilgo udal hauteskundeetan. PT Langileen Alderdiak ez du ordezkaritzarik eskuratu hiri nagusietan, eta behera egin dute Bolsonaroren aldekoek ere.

Jair Bolsonaro presidentearen gertuko hautagaiek ez dute espero zuten bezainbesteko arrakastarik izan Brasilgo udal hauteskundeetan. Rio de Janeiron bertan, zeina estatuburuaren gotorleku izan den urteotan, 30 puntugatik galdu du Marcelo Crivella ebanjelikoak eta estatuburuaren apustu nagusia izan denak. Horrek ez du esan nahi, noski, Bolsonarok babes osoa galdu duela, baina bai bi urte barru egingo dituzten presidentetzarako bozetan ahalegin berezia egin beharko duela beste agintaldi bat eskuratu nahi badu.

Argigarria da estatuburuaren gertuko bi hautagaik soilik eskuratu dutela hiribururen bat: Rio Brancon irabazi du Tiao Bacalomek, eta Vitorian Lorenzo Pazolinik. Lehenak asko neurtu zuen Bolsonaroren aldeko jarrera kanpainak iraun zuen bitartean –inkestek erakutsi zuten estatuburuak hautagai baten defentsa argia egiten zuen aldiro hark behera egiten zuela boto asmoan–; eta bigarrenak ukatu egin zuen eskuineko buruzagiaren gertuko zela.

Rion de Janeiron, Eduardo Paes zentrista izan da nagusi, botoen %64 eskuratuta –%36 lortu ditu Crivellak–. Aurrez ere kargu horretan egona da Brasilgo Mugimendu Demokratikoko kidea. Zentro-eskuina izan da nagusi Sao Paulon ere, eta beste agintaldi baterako babesa eskuratu du orain arteko alkate Bruno Covasek, Guilherme Boulos ezkertiarra garaituz. Boulosen porrota, ordea, ez da dirudien bezain garratza. Izan ere, Brasilgo hiri aberatsenetako batean bigarren itzulira joan behar izateko adinako babesa lortu zuen. Haren alderdiak, PT Langileen Alderditik irtendako Sozialismoa eta Askatasuna Alderdiak, estatu bateko hiriburu bat eskuratu du, PT bera kanporatuz. Luiz Inacio da Silva Lula-ren alderdiak hautagaitza bakarra zuen hiriburu batean, Recifen, eta porrot egin du. Berdin gertatu da hiri nagusietan ere.

Zentro-eskuina izan da nagusi azaroaren 15ean eta atzo egindako udal hauteskundeetan. Lehen itzulian bost hiriburu eskuratu zituzten, eta atzokoan beste zortzi lortu zituzten. Gainerako hamabi hiriburuetatik bost Michel Temer presidente ohiak zuzentzen duen Brasilgo Mugimendu Demokratikoarentzat izan ziren, tartean Rio de Janeiro bera.


Summary: Laura Borras hautatu dute JxCren presidentegai. Kataluniako alderdi independentistaren primarioetan, botoen %75 jaso ditu. Alde nabarmenez gailendu zaio beste hautagaiari, Damia Calvet Lurralde kontseilariari.

Konfrontazioaren aldeko apusturik argiena egin duen hautagaia aukeratu dute JxCeko militanteek joan den asteburuko primarioetan. Laura Borras alderdiak Espainiako Kongresuan duen bozeramailea izango da JxCren presidentegaia Katalunian otsailaren 14an egitekoak diren parlamenturako bozetan. Borrasek 2.954 boto eskuratu ditu, hautaketan parte hartu duten 3.898 militanteen artean. Nagusitasunez irabazi dio Calveti. Azken horrek 799 boto jaso ditu —%20,5eko babesa—. Oinarriaren %76k parte hartu du primarioetan.

«Historia egiten hasi gara, proiektu aurrerakoi bat garatu ahal izateko, errepublikarantz bidea egiteko», adierazi zuen atzo Borrasek, garaipena eskuratu ostean. Hauteskundeen ostean, «gobernu zeharo independentista bat» osatzera deitu zituen ERC eta CUP alderdiak.

Borrasek argi adierazi du independentzia lortzeko zein estrategia lehenesten duen: Espainiako Estatuarekin konfrontazioa bilatzea. «Ez dago argi gehiago izanda independentziarako bidean aurrerapauso gehiago eman daitezkeenik; konfrontazioarekin, bai», adierazi zuen urriaren amaieran, Naciodigital agerkari katalanak argitaratutako elkarrizketa batean.

Calvetek, berriz, soslai pragmatikoagoa agertu du kanpainan, eta gizarteari «gorbernu ona» eta kudeaketa eraginkor bat eskaintzearen garrantzia nabarmendu ditu gehiago. Kataluniako Lurralde kontseilariaren diskurtsoak ez du militantziaren gehiengoa erakartzea lortu, nahiz eta bere hautagaitzak Josep Rull, Jordi Turull eta Joaquim Forn kontseilari ohi espetxeratuen babesa izan duen.

Ibilbide politikoetan ere aldeak dituzte Borrasek eta Calvetek. Kongresuko bozeramailea hautetsi independentea da, Quim Torra Kataluniako presidente kargugabetuaren zirkulu hurbilenekoa. Calvetek ibilbide luzea du erakundeetan eta ustelkeriarekin lotutako auzien ondorioz desagertutako Convergencia alderdiaren barruan.

Carles Puigdemont Kataluniako presidente ohi eta JxCko buruak ez du bi hautagaietako baten beraren aldeko babes keinurik egin lehiak iraun duen artean. Primarioak amaituta, bi hautagaiei eman dizkie eskerrak. «Prozesu honek izugarri indartzen du proiektua».

Hala ere, ikusteko dago indar sortu berriak azkenean nor jarriko duen zerrendaren buruan: Borras bera ala Puigdemont. Presidente ohia zerrendaburu aurkeztekotan, hautagaitza sinbolikoa litzateke, Espainiak haren kontra zabalik dituen auziak direla-eta baztertua duelako Kataluniara itzultzeko aukera eta, beraz, ezingo litzatekeelako presidente hautatua izan.


Summary: Gipuzkoako zahar etxeetan grebara deitu dute ELA eta LAB sindikatuek. Abenduaren 10 eta 11rako egin dute deialdia; 2018tik ari dira mobilizazioetan, eta 244 greba egun egin dituzte ordutik.

ELA eta LAB sindikatuek grebara deitu dituzte Gipuzkoako zaharren egoitzetako langileak, abenduaren 10 eta 11rako. Gipuzkoako Foru Aldundiari “hamar urte luzez blokeatuta” dagoen hitzarmena berritzeko eskatuko diote bi sindikatuek. Horrekin batera, langileen lan baldintzak hobetzea, lan kargak jaistea eta ratioak hobetzea aldarrikatu dute.

Egoitzak pairatzen ari diren egoera “kritikoa” dela adierazi dute gaur goizean ELAko eledunek. Gogorarazi dute zaurgarrienak, egoiliarrak, ahaztuak dituztela. Izurriaren bigarren olatua lehenengoa baino okerragoa dela azaldu dute, kutsatu gehiago baitaude orain. Horren erantzule diputazioa dela esan dute; 2018an mobilizazioak hasi zituztenean neurriak hartu izan balitu, zaharren egoitzek izurriari aurre egiteko “indar handiagoa” izango lukete, haien ustez.

Deialdia, momentuz, bi sindikatuek egin dute. Dena den, gizarte osoari zabaldu diote parte hartzeko deia. ELAren ustetan, langileen eskubideen alde borroka egitea denei dagokie, “baita tokian tokiko erakundeei ere”. Horiek horrela, udalak interpelatuko dituztela adierazi dute. LABek, bestalde, adierazi du “harremanetan” dagoela egoiliarren senideen elkarteekin.

Bestalde, grebako bi egunetan mobilizazio bateratuak egingo dituztela azaldu dute bi sindikatuek, eta “ahalik eta parte hartzerik zabalena” izatea espero dute: sindikatuez gain, mugimendu sozialetako jendea ere egotea, alegia. ELAk aurreratu du mobilizazioak bi egunetan egongo direla baina abenduaren 11rako manifestazio bateratu bat espero dela Donostian.


Summary: EH Bilduk eta ERC Esquerra Republicanak «jendearentzako ezker erabilgarria» izan nahi dute. Otegiren esanetan, bi indarrek aurrekontuak babestuko dituzte, «herritarren bizi baldintzak hobetzeko» eta Euskal Herriaren eta Kataluniaren «askatasuna lortzeko»

EH Bilduk eta ERC Esquerra Republicanak erabaki dute asteon onartzekoak diren Espainiako Gobernuaren aurrekontuak babestea. Bi indar politiko independentistek akordio bat dute Espainiako Gorteetan modu koordinatuan elkarlanean aritzeko, eta, horregatik, aurrekontuei emango dieten baietzaren arrazoiak azaltzeko, agerraldi telematiko bateratua egin dute Arnaldo Otegi EH Bilduren koordinatzaile nagusiak eta Marta Vilalta ERCren idazkari nagusiaren ondokoak. Otegiren esanetan, «jendearentzako ezker erabilgarria» izan nahi dute biek. «Bai jendearen eskubideak berreskuratzeko eta herritarren bizi baldintzak hobetzeko, bai gure herrien askatasuna lortzeko».

Koalizio independentistaren koordinatzaile nagusiak azaldu duenez, aurrekontuei buruzko eztabaida «testuinguru konplexu batean» izan da, eta bi arrazoirengatik bozkatuko dute PSOEk eta UP Unidas Podemosek osatutako koalizio gobernuak aurkeztutako aurrekontu proiektuaren alde. «Osasun pandemia baten erdian gaude, eta horrek ondorio ekonomikoak eta sozialak ditu. Betikoek etengabe ordaintzen dituzte ondorio horiek, eta ezin dugu hori baimendu». Hori batetik. Otegiren hitzetan, «klase herrikoiek, apalek» ordaintzen dituzte ondorioak. Iruditzen zaio, gainera, «ziurtasunik gabeko» garai bat dela oraingoa, eta jendeak «ziurtasunak» behar dituela.

Eta, bestetik, pentsatzen du aurrekontuen eztabaida «estatu krisi baten erdian» izan dela, eta eskuin muturraren eskutik badagoela atzera «autoritarismora» bueltatzeko «benetako arriskua». Otegirentzat, eskuin muturraren agendari «galga jarri behar zaio».

Nabarmendu du, gainera, EH Bilduk eta Esquerrak Espainiako Kongresuan dituzten 18 diputatuak —13 ERCk eta bost EH Bilduk— eta hamahiru senatariak —11 ERCK eta bi EH Bilduk— «erabakigarriak» direla, eta bi indar politikoek «amankomunean» lan egiten jarraituko dutela. Otegik azken asteotan adierazi du aurrekontuek «aukera leiho bat» irekitzen dutela, eta gaur ideia horri heldu dio, baina zehaztu du ez dutela «gehiegizko irmotasunez» ikusten leiho horrek zabalduta jarraituko duela.


Summary: Halo segurtasun sistemak bizia salbatu diola iradoki du Grosjean pilotuak. Eskuetan erredurak ditu 1 Formulako gidariak, atzo istripua eduki ondoren. Halo sistemaren aurka egon zen pilotu suitzarra hura ezarri zutenean.

«Ondo nago... ondo-edo», esan du Romain Grosjean 1 Formulako gidariak Instagramen zabalduriko bideo batean. Irribarretsu agertzen da bideoan, nahiz eta bi eskuak erabat lotuta dauzkan, atzo Bahraingo Sari Handian pairatu zuen istripu larriaren eraginez. Izan ere, Grosjeanen autoa bidetik atera zen lehenengo itzulian, eta hesiaren kontra jo zuen. Erditik puskatu eta sutan jarri zen. Gidaria ozta-ozta atera zen garretatik, eta erredurak ditu eskuetan. Halere, gaitz erdi, istripuaren larria ikusita.

Halo segurtasun sistemari eskerrak eman dizkio pilotuak. «Ez nintzen Haloren alde egon, baina pozik nago hura 1 Formulan sartu genuelako, bestela ezingo nizueke hitz egin gaur». Pilotuak istripuetan babesteko sistema bat da Halo. Barra bat da, gidarien burua babesteko jarria. Duela bi urtetik, derrigorrezkoa da 1 Formulako lasterketetan. Eginiko frogetan erakutsi zuen %17 handitzen dituela gidariak bizirik ateratzeko aukerak. Atzo ondo erakutsi zuen. Izan ere, Grosjean bere kabuz atera ahal izan zen sugarrek harturiko ibilgailutik. Barrarik gabe, litekeena izango zen hesiaren kontrako kolpeak hil izana, edo, gutxienez, konortea galdu izana, eta han bertan kiskali.

Grosjeanen Haas taldeak esan du litekeena dela pilotua bihar bertan ateratzea erietxetik. Eskuen atzealdean dituen erredurak arinak direla eta ondo sendatzen ari direla esan dute.

Pietro Fittipaldi pilotu brasildarrak ordezkatuko du suitzarra 1 Formulako sasoiko azken lasterketan. Emerson Fittipaldiren biloba da. Datorren astean jokatuko da Shakhirreko Sari Nagusia, Bahreingo zirkuitu berean. «Romainentzat hoberena gutxienez lasterketa bat ez egitea zela erabaki ondoren, Pietro ordezko jartzea errazena izan da», esan du Guenther Steiner taldeko zuzendariak.


Summary: Londresek ez du aginduko Pat Finucane abokatuaren hilketaz beste ikerketarik. Erresuma Batuaren Ipar Irlandarako ministroak jakinarazi du ez dutela prozesua berriz hasiko. Gorenak iaz ebatzi zuen ez zela egin «ikerketa eraginkorrik».

Pat Finucane abokatua 1989ko otsailean hil zuen tiroz UDA Ulsterren Aldeko Elkartea erakunde loialista paramilitarrak, Belfast iparraldeko bere etxean, familiarekin afaltzen ari zela. Erakundeak IRAko kidea izatea egotzi zion legelariari. Haren familiak, ordea, beti ukatu du halakorik, eta Finucanek berak bi aldeetako auzipetuak defendatu zituen abokatu lanetan aritu zen tartean. Hilketatik 30 urtera, Erresuma Batuko Gobernuak jakinarazi du ez duela beste ikerketarik egingo gertaturikoaren inguruan.

Brandon Lewis Ipar Irlandarako ministroak eman du erabakiaren berri, Komunen Ganberan, eta jakinarazi du gobernuak ezagutarazi egingo duela hilketaz duen informazio gehigarria, aurrez hori egiteko konpromisoa hartu baitzuen. Lewis Finucaneren senideekin elkartu da erabakia jakinarazi aurretik; John semea Sinn Fein alderdiaren diputatua da Komunen Ganberan.

Abokatuaren hilketan armadako kide baten eta Poliziako baten laguntza izan zuen erakunde paramilitarrak, Finucaneri jarraitzeko eta hari 14 tiro egiteko erabili zituzten armetako bat eskuratzeko. Abokatua hil eta hamar urtera, 1999an, UDAko kide eta polizia ohi Willian Stobiek aitortu zuen Finucane hiltzeko erabilitako armetako bat eman ziela erasotzaileei, baina ukatu egin zuen tiroketan parte hartu zuela.

Hilketagatik akusatu bazuten ere, haren aurkako karguak bertan behera geratu ziren bi urte geroago, lekuko nagusiak haren aurka deklaratzeari uko egin zionean. 2001eko abenduan, tiroz hil zuten loialistek Stobie. 2004an Ken Barrett loialista atxilotu zuten, Finucaneren hiltzaileak haren etxeraino eraman izana egotzita. 22 urteko espetxe zigorra ezarri zioten, baina handik hiru urtera irten zen, Ostiral Santuko Akordioen harira.

Familiak, ordea, beti salatu izan du paramilitarrek segurtasun indarren laguntza izan zutela. 2012an David Cameron lehen ministroak berak aitortu zuen egon zela elkarlanik, baina ukatu egin zuen Estatuak zerikusia izan zuela. Urte hartan argitaratutako txosten batean jasotzen zen Poliziak proposatu zuela Finucane hiltzea, eta hiltzaileei informazioa helarazi ziela militarren laguntzarekin. Orduan Ipar Irlandarako poliziaburu zen Matt Baggottek berak ere barkamena eskatu zuen, eta ontzat eman zituen txosteneko ondorioak.

Iaz familiak beste garaipen bat lortu zuen. Auzitegi Gorenak ondorioztatu zuen Finucaneren hilketari buruzko ikerketak «hutsuneak» zituela eta ez zela «eraginkorra» izan. Hala ere, nabarmendu zuen hutsegiteak ez zirela «borondate txarrez» egindakoak izan, eta ez zuen beste ikerketarik agindu. Dena den, Gorenaren erabakiak aukera ematen dio Erresuma Batuko Gobernuari beste ikerketa bat eskatzeko.

Irlandako Errepublikako Gobernuak eta alderdi nagusiek ikerketa zabaltzearen alde egin dute. Irlandako Errepublikako Atzerri ministro Simon Coveneyk nabarmendu du Londresek Finucaneren auzian hartzen duen erabakiak argituko duela Erresuma Batuko Gobernuak «egiarekiko eta adiskidetzearekiko duen konpromisoa».


Summary: Feminismoa eta Berdintasuna hiztegia aurkeztu dute. Elhuyar fundazioak egin du hiztegia, Emakundek eta Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politikako Sailak eskatuta. Feminismoaren eta berdintasunaren inguruko euskarazko terminoak jasotzen ditu, baita horiei dagozkien kontzeptuak eta definizioak ere.

Gaurtik aurrera, eskura egongo dira euskaraz feminismoaren eta berdintasunaren alorreko oinarrizko terminoak eta dagozkien kontzeptuak eta definizioak. Feminismoa eta Berdintasuna hiztegian batu dituzte, eta gaur egin dute aurkezpena Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politika Sailak, Emakundek eta hiztegia egiten aritu diren Itziar Diez de Ultzurrun eta Lorea Agirrek.

Egungo legediak ezartzen dituen kontzeptuak jasotzen ditu Feminismoa eta Berdintasuna hiztegiak, baita gizarte mugimenduetan sortutakoak eta nazioartean erabiltzen dituztenak ere. Hiztegia Elhuyar fundazioak egin du, Emakunderen eta Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politikako Sailaren enkarguz. Hainbat emakume aditu ere ondoan izan dituzte. Elkarlan hori azpimarratu du Izaskun Landaida Emakunderen zuzendariak, Eusko Jaurlaritzako sailen artean eta gizarteko eragileekin egindako lana mahai gainean jarriz. «Aliantzak behar ditugu: euskarak behar ditu, baita berdintasunak ere».

Lortutako emaitzarekin gustura agertu dira Izaskun Landaida eta Miren Dobaran Hizkuntza Politikako sailburuordea. «Hiztegi hau behar-beharrezkoa da une honetan, feminismoaren eta berdintasunaren alorreko oinarrizko terminoak eta dagozkien kontzeptuak eta definizioak eskaintzen dizkigulako, eta gure gizartearen garapena eta sexuen arteko berdintasun kultura sustatzen laguntzeko tresna delako», azpimarratu du Dobaranek. Euskararen normalizaziorako ere aurrerapauso bat delakoan dago: «Euskara berrituz eta modernizatuz doa egunetik egunera, eta, normalizazioaren bidean urrats sendoak egiteko, alor guztietako terminologia zehaztea ezinbestekoa da, euskararen aberastasun lexikoa elikatzea, zaintzea eta sustatzea».

Hiztegia interesa duen ororen eskura jarri dute Euskaltermen. Bertan egin daitezke kontsultak, eta osorik jaisteko aukera ere badago.


Summary: Modernak txertoa merkaturatzeko baimena eskatu die AEBei eta EBri. Enpresak adierazi du ez duela kalterik atzeman txertatutakoen artean eta eraginkortasun handia duela kasurik larrienetan.

AEBetako Moderna farmazia enpresak aurrera jarraitzen du. AEB Ameriketako Estatu Batuei eta EB Europako Batasunari eskatu die baimen dezatela COVID-19aren kontra ekoitzi duten txertoa saltzea eta herritarrei gomendatzea. Orain, segurua eta eraginkorra ote den aztertu beharko dute. Enpresak adierazi du %94ko eraginkortasuna baino handiagoa duela bere txerto esperimentalak, eta %100ekoa ere badela kasurik larrienetan, 30.000 parte hartzailerekin egin duten saio klinikoaren arabera.

Uztailean hasi zuten entsegua. 15.000 laguni txertoaren bi dosi eman zizkieten, hilabeteko tartearekin, eta beste 15.000 laguni gatz disoluzio bat xiringatu zieten, plazeboa. Zientzialariek 196 koronabirus kasu atzeman dituzte parte hartzaileen artean, eta horietatik 185i ez zieten eman benetako txertoa. 30 kasu larri izan zituzten, eta horietako bat hil egin zen. Horiek guztiak plazeboaren taldeko boluntarioak ziren.

Modernaren txertoak, beraz, aurrerapauso nabarmenak eman ditu merkaturatzea lortzeko. Azken asteetan sona handia lortu dute, horrez gain, Alemaniako Biontech eta AEBetako Pfizer enpresak garatzen ari diren txertoek, baita Oxfordeko Unibertsitatea Astrazeneca konpainiarekin batera prestatzen ari denak ere.

Pfizer botika konpainiak hilabete honetan adierazi du bere txerto esperimentalak %95eko eraginkortasuna duela, eta hark ere eskatua die «larrialdiko» baimena AEBei. Astrazenecak eta Oxfordek, berriz, esan du bere txertoak %70ko eraginkortasuna duela, baina, «dosi egokia» jarrita, %90era ere hel daitekeela.

Orain arte zabaldutako informazioaren arabera, dirutan ere aldea egongo da hiru aukera horien artean. Modernaren txertoaren dosi bakoitza 21 euro kostatuko da; Pfizerrena, hamabost; eta Astrazenecarena, hiru, nahiz eta adierazi izan duen produktua irabazi asmorik gabe hedatuko duela osasun krisiak iraun artean.


Summary: Segurtasun Orokorreko Legeko artikulurik gatazkatsuena moldatuko dute. Frantziako presidentearen gehiengo parlamentarioa osatzen duten alderdiek jakinarazi dute Polizia filmatzea mugatzen duen neurria «berriz idatziko» dutela, aldaketaz eta horren edukiaz xehetasunik eman gabe.

Emmanuel Macron Frantziako presidentearen gobernua krisi politiko baten atarian dago Segurtasun Orokorrerako lege proposamenaren eta Poliziaren jarreraren harira. Nabaria da zein haserre dauden herritarrak, kazetariak eta Asanblea Nazionalean gehiengoa osatzen duten talde parlamentarioko diputatu batzuk, eta horrek LREM Errepublika Martxan-en, MoDem Mugimendu Demokratikoaren eta Agirren erreakzioa eragin du Eliseoan Macronekin izandako bilkura baten ostean: Poliziaren filmatzea mugatzeko testuaren 24. artikulu gatazkatsua eten eta hori moldatuko dutela jakinarazi dute. Lehen bertsioak agenteen irudiak zabaltzea debekatzen du haien osotasunari kalte egiten badio.

Bilera horren ondoren egindako agerraldian, erabakiaren atzean artikulu hori «ez ulertu izana» dagoela azaldu du LREMren talde parlamentarioaren presidente eta Barne ministro ohi Christophe Castanerrek, Poliziaren jarrerarekin kritiko agertu gabe. Halere, adierazi du beren lana «askatasunen eta oinarrizko eskubideen bermatzailea» izatea dela, eta horien artean daudela, «noski», prentsa eta adierazpen askatasunak.

Neurriaren sustatzaileentzat atzerapauso bat dirudienak ez du zertan halakorik izan, 24. artikulua «berriz idazteko» asmoa duten arren, oraindik ez dutelako jakinarazi edukia aldatuko ote duten, ezta moldaketa horri buruzko xehetasunen berri eman ere. Castanerren hitzek ez dute halakorik iradoki, arazo bakarra adierazpen edo azalpen kontua izan delakoan, eta ez Polizia filmatzea mugatzeko helburua bera: «Badakigu oraindik badaudela zalantzak. Zerbait ulertzen ez denean, entzuten jakin behar da. Ez da ez atzera egite bat, ez etenaldi bat».

Berez, LREMeko bi diputatu daude lege proposamenaren abiapuntuan, baina Frantziako Gobernuak bere egin du testua, eta Gerald Darmanin Barne ministroak neurri gehiago gehitu zizkion Asanblea Nazionaleko eztabaida hasi aurretik, Polizia sindikatuek egindako eskaerei erantzuteko asmoz. Agenteen «osotasun fisiko eta psikologikoa» babestea du helburu, haien aurka egiteko mezuen eta asmoen aurka, sustatzaileek azaldu zutenez; Castanerrek ideia berean jarri du arreta, polizien «datu pertsonalak» publiko egin ez daitezen.

Gerald Darmanin Frantziako Barne ministroa Asanblea Nazionalean, iragan astean. EFE

Legea proposamena onartuz gero, besteak beste, udal poliziaren eskumenak zabalduko dituzte, segurtasun agente pribatuak lan publikoetarako kontratatzeko aukera emango dute, Poliziako agenteek zerbitzu orduetatik kanpo arma eramateko eskubidea izango dute, segurtasun kameren irudiak zuzenean komisariekin lotzeko aukera irekiko dute eta droneen erabilpena zabalduko dute.

Horri gehitu behar zaio Polizia filmatzea mugatzea helburu duen artikulua, nahiz eta Olivier Becht Agirren talde parlamentarioaren presidenteak adierazi duen ez litzatekeela halakorik gertatuko; halere, hiru alderdietako agintariek beharrezkotzat jo dute moldaketa hori egitea, egunotan izandako eztabaida eta liskarrengatik. Macronek iragan ostiralean eskatu zien «proposamenak ahalik eta azkarrena» egiteko, «Poliziaren eta herritarren arteko lotura» berreskuratze aldera.

Frantziako Poliziaren jarrera kritika guztien erdigunean egon da. Izan ere, honako hau izan da azken hamar egunetan izan duen bilana: liskarrak Segurtasun Orokorrerako lege proposamenaren aurkako manifestazioetan; musika ekoizle beltz baten jipoitzea —agenteak inputatu egin dituzte hainbat deliturengatik—; migratzaileen kanpalekuak desegitea; eta sei gazte modu ilegalean atxilotzea, ezer egin ez zuten arren, Mediapart atariak atzo jakinarazi zuenez.

«Agian egiturazko arazoak daude»

Macronek osasun larrialdi bati eta krisi ekonomikoari egin behar die aurre, eta, hortaz, krisi politikorik ez lehertzeko helburu argia du, bere egoera gehiago ez okertzeko. Horri begira, ikusteko dago zer etorkizun izango duen Barne ministroak eta hari buruzko erabakirik hartuko duen.

Darmanin Asanblea Nazionaleko Legeen batzordean izan da Poliziaren egunotako jarrera defendatzeko, eta saio hori baliatu du agenteei babesa adierazteko. Halere, aitortu du «ereduzko jarrera» izan behar dutela: «Zalantzarik gabe, badaude jarrera indibidualak, baina agian egiturazko arazoak daude»; horri begira, Barne ministroak proposatu du Polizian «talde bitartekari bat» sortzea, agenteekin batera kalean egon daitezen, eta onartu du poliziek «formazio ordu gehiago behar» dituztela.

Poliziek kazetarien aurka duten jarrera ere badago kritiken artean. CCIJP Kazetari Profesionalen Nortasun Agiriaren Batzordeak hainbat kasuren berri izan du, tartean Mediabask atariko kazetarien kontra egindakoak, Baionan, baita Brut atarikoen eta France3 telebista katekoen aurka ere, Parisen.

Konfinamenduari edota manifestazioei buruzko erreportajeak egiten ari ziren arren, poliziek horien kontrako jarrera izan dutela salatu du CCIJPk, kazetariak «gaizki tratatu edo horiei eraso egiteraino». Gertakari horiek kritikatzeaz gain, batzorde horrek kezka agertu du Segurtasun Orokorreko lege proposamenaren sustapenagatik.

Lege proposamenaren 24. artikuluaren moldaketaren zain, Segurtasun Orokorreko lege proposamena Frantziako Senatura pasatuko da, urtarrilean, azken bozketarako berriz Asanbleara itzuli aurretik. Artikulu horren aldaketaz LREM, MoDem eta Agir alderdiak arduratuko dira.


Summary: Zentsuraren kontrako artisten protestak AEBen «azpijokoa» direla salatu du Kubak. Joan den ostiralean, 300 sortzaile inguru elkartu ziren Kultura Ministerioaren aurrean, sozialismoaren ildo ofizialaren kontra agertzen diren artisten «errepresioa» amaitu dadila eskatzeko.

San Isidro Mugimenduko artistek joan den astean egin dituzten protesta ekintzak «iruzur» bat dira, Miguel Diaz-Canel Kubako presidentearen iritziz. Uharteko sistema sozialistaren kontrakoa den artista talde horren mobilizazioen atzean AEBetako Gobernua dagoela eta Kuba desegonkortzeko «azpijoko» bat direla salatu zuen atzo. «Ikuskizun mediatiko bat antolatu digute». Presidenteak ohartarazi zuen ez duela «esku hartzerik, probokaziorik eta manipulaziorik» onartuko.

Sortzaile taldeak erregimenaren kontrako iritzi adierazpenen «errepresioa» salatu du azken egunotan, azaroaren 11n Habanako epaitegi batek Denis Solis rap abeslari eta San Isidro Mugimenduko kidea zortzi hilabeteko espetxealdira zigortu ostean, aginteari men ez egitea leporatuta. Artista batzuk gose greba bat hasi zuten Solisen zigorra salatzeko, Habanako alde zaharreko eraikin batean. Kubako Poliziak dozena bat kide kaleratu zituen eraikinetik joan den ostegunean.

Erantzun gisa, San Isidro Mugimenduak elkarretaratzera deitu zuen ostiralean, eta Kubako Kultura Ministerioaren parean 300 sortzaile inguru bildu ziren «zentsuraren amaiera» aldarrikatzeko. Manifestarien 30 kideko ordezkaritza bat Ministerioko arduradunekin bildu zen —Fernando Roja ministrordea buru—, eta aurreakordio bat lortu zuten gobernuarekin elkarrizketarako bide bat zabaltzeko. Bileran parte hartu zuten artisten artean ziren Jorge Perugorria aktorea, Fernando Perez zinemagilea eta Tania Bruguera artista. «Ez dugu zerikusirik sor daitekeen edonolako indarkeria ekintzarekin. Gure mezua beti izan da eta izango da baketsua, eta hala frogatuko dute gure ekintzek», adierazi zuen taldeak.

Kultura Ministerioak elkarrizketarako prestasuna agertzearekin batera, baina, gogor mintzatu da Diaz-Canel artista taldearen kontra. Presidenteak adierazi du mugimenduak «loturak» dituela «AEBetako Gobernuko hainbat funtzionariorekin».

Gainera, Kubako Gobernuak haserrea adierazi du Timothy Zuñiga-Brown AEBek uharterako diplomaziaburuak protestari agertu dion babesarengatik. Jakinarazi duenez, gobernuak bilera batera deitu zuen Zuñiga-Brown joan den larunbatean, artistak gose greba egiten ari ziren Habanako etxera pertsonalki joan zelako, eta taldeko hainbat kide bere autoan eraman zituelako. «Esku hartze argi eta desafiatzailea da Kubaren barne arazoetan».

Michael G. Kozak AEBen Mendebaldeko Hemisferiorako Estatu idazkari laguntzaileak ere bat egin du San Isidro Mugimenduarekin. Diaz Canelen jarrera gaitzetsi du, artisten «kezkak» aintzat ez hartzeagatik. «Kubatarrek adierazpen askatasuna eta bere promesak beteko dituen gobernu bat merezi dute», idatzi du Twitterren.

Asteburuan, Denis Solis rap abeslariaren askatasuna eskatzeko eta San Isidro Mugimenduari elkartasuna adierazteko elkarretaratzea egin zuten Miamin (AEB), han bizi diren kubatar jatorriko dozenaka manifestarik.

Iraultzaren aldeko erantzuna

Gazteok demokrazia sozialistaren alde lelopean, ehunka manifestari elkartu ziren atzo Habana erdiguneko Trillo parkean, Kuban indarrean den erregimenari babesa adierazteko. Tokiko hainbat hedabidek azaldu dutenez, «bat-batean» sortutako ekintza izan zen, sare sozialen bidez azkar hedatu zena. Ondoren, gazte sozialisten hainbat elkartek egin zuten bat deialdiarekin, eta Diez-Canel presidentea bertara agertu zen ezustean.

«Kubako herria kalean dago, eta ez dugu esku hartzerik onartuko», adierazi zuen. Karla Santana, Habanako Unibertsitateko Ikasle Federazioko presidenteak. «Hona etorri gara esatera aldi baterako gaztedi iraultzailea dagoela. Inork ez digu iraultza lapurtuko».

Ekitaldian, hainbat ekintza artistiko antolatu zituzten, gobernuak kulturaren arloan sostengua baduela adierazteko.


Summary: Triptikoaren hirugarren ohola eman du Meabek. Nola gorde errautsa kolkoan poema liburua aurkeztu du Miren Agur Meabek, Susa etxearekin. Triptiko bat osatzen du, idazlearen hitzetan, Kristalezko begi bat eta Hezurren erretura lanekin batera.

Baziren hamar urte Miren Agur Meabek (Lekeitio, Bizkaia, 1962) ez zuela poema libururik argitaratzen. 2010ean eman zuen Bitsa eskuetan, eta Azalaren kodea 2000n. Baina, hamar urtetik behineko kadentzia horrekin baino gehiago, Kristalezko begi bat nobelarekin eta Hezurren erretura narrazio sortarekin lotu du Meabek berak bere lan berria: Nola gorde errautsa kolkoan; Susarekin eman du, aipatutako besteak bezala; «Hiru lanok triptiko bat osatzen dute», azpimarratu du.

XV. eta XVI. mendeko flandriar eskolako triptiko baten tankerako zerbait, zurezkoa beharrean hitzezkoa, hiru ohol ondu eta loturekin. «Ohol bakoitza beregaina da, baina beste bien konpainian osatua. Edonola ere, alboko hegalak higikorrak dira, eta, kaxa baten moduan ixten direnean, hiru zatiek elkar babesten dute, batasuna eratuz». Aurkeztu berri duen poema sortak, bada, «lotura nabarmenak» ditu beste bi oholekin. Aurrekoetan bezala, hirugarren piezan ere tesi honi eutsi dio Meabek: «Biografia orok igortzen du izpiren bat. Edozein bizitza birbaliotu daiteke literatur tratamenduaren bitartez». Hala, poema bilduma berria jauregi bateko galerien edo klaustroaren moduan irudikatu du, «emakume mordoa kontu kontari, kandela piztuak eskuan» bertan paseoan dabilela.

Baratzearekin ere alderatu du triptikoa: «Orain dela zazpi urte, Kristalezko begi bat nobelan, baratzea lantzearekin konparatu zuen idazkuntza. Baina baratzea lantzeak garbitzea ere eskatzen du, sasiak erretzea, eta horren isla izan zen Hezurren erretura. Azkenik, zerbait egin beharra egoten da su metak utzitako errautsekin». Horixe litzateke Nola gorde errautsa kolkoan: bere sormena ongarritzeko lehengaia. «‘Nola gorde errautsa kolkoan’ esatea eta ‘bizitza kudeatu’ esatea gauza bera da», azpimarratu du egileak.

Metodo bat, sei atal

Meabek sei ataletan egituratu du liburua, eta, seion sarrera gisa, poema bat paratu du: Metodoa. Poema horretan, behin eta berriz errepikatzen da galdera, salmodia batean bezala: «Nola gorde errautsak kolkoan...». Metodoa poemaren goiburuan, Meaberen esanetan «liburuaren oinarrizko filosofiaren laburpena» den Eloy Sanchez Rosillo poetaren aipu hau ageri da: «Aldi berean arnasten ditugu argia eta errautsa./ Hasiera eta amaiera oinaztu berean bizi dira».

Album bat da liburuko lehen atala. Memoriaren partea. «Atal autokostunbrista deitu diot». Txikitako folklore pertsonala jaso du bertan idazleak: paisaiak, jolasak, eskola eta heziketa, familia eredua, lilurak, pertzepzioak, ametsak...

Bigarren atala: Pospoloak. «Emakume erreal eta fikziozkoen katalogo bat. Pospoloek bezala, argia eta beroa igortzen dute, baina atzamarrak erre ere egin ditzakete». Hor agertzen dira Alien filmeko Ellen Ripley, Dracularen amorante Lucy Weston, Piter Panen lagun Wendy, Xeherezade, Forugh Farrokhzad poeta irandarra, neskutsa izengabea, Marguerite Yourcenar, Bronte ahizpak, Mary Shelley, Andre Maria Birjiña, Martija Jauregikoa emagina, Milia Lasturkoa eta Emily Dickinson, Maria Frantziakoa trobairitz-a, Bizenta Mogel, Kasandra iragarlea eta Cro-Magnongo Ayla. «Horiengana jotzean, kezka hauek adieraztea zen nire asmoa: ahizpatasuna, parasitismo sentimentalaren arbuioa, independentzia emozionala, herri kultura eta bakegintza, sormena bizitzaren justifikazio bezala, erlijioa biktimario bezala, absolutuaren bilaketaren alferra, betebeharren kontzientzia» eta beste asko.

Nola gorde errautsa kolkoan liburuko hirugarren atala, Neguko bidaia izenekoa, Meaberen ohol poetikoaren parte alegorikoa da; Tempo Giusto, berriz, liburuko atal soziala; hileta kantu luze bat dator hurrena: Ate hori. Bi dolu deskribatu ditu horretan poetak: batetik, desamodioak eragindakoa; eta bestetik, heriotzondokoa. «2020 honen hasieran, neure maite-laguna izandakoa hil zen. Atea zarratzeko eskea da atal hau, gainditzen laguntzeko eskea». Azkenik, Estigma zorizkoa metaliterarioa dator.

Forma eta lerroap

Miren Agur Meabek azken hamar urteetan idatzitako poema bilduman, aniztasun formala agerikoa da. «Aniztasun horren barruan, bizikidetza lasaian daude bai estilizazioa, bai barrokismoa, bai abstrakzioa. Poema postalak, poema teselak, haikuak, kantak, kontaerak daude». Errima beste batzuetan baino markatuago dator, gainera. Eta, triptiko bat izanik, «lerro plastiko bat» dauka, nola ez, poema sorta osoa zeharkatuz.

Lerro horren osagarri, Meaberen literaturan lehendik ere ezaguna den sinbologia aurki daiteke: «Tximeletak agertzen dira, aurreko liburuetan legez, metamorfosiaren arketipoa direlako. Palmondoa ere agertzen da; agertzen dira txoriak; agertzen da katua». Eta agertzen da intertestualitatea.

Idazleak itxi du triptikoa. Jakin badakien arren badirela batzuk itxi orduko laugarren margolan bat agertzen dutenak, tapan. «Egunen batean triptikoaren tapa ere margoztatuko dugu, agian, baina orain nitasunetik pixka bat urrundu eta barruari atzaparka ibiltzeari utzi beharra daukat».


Summary: Eguberrietan, gehienez hamar pertsona biltzea proposatu du Jaurlaritzak. Eguberrietarako, herrietatik ateratzeko debekua kentzea eta egun horietan antolatuko diren ekitaldi guztiak bertan behera uztearen alde egin du Gasteizko gobernuak. Gainera, abenduaren 24ko eta 31ko gauean 01:00etarako etxeratzeko agindua eman nahi du.

«Ongi goaz, baina ez gaude ongi». Bilakaera epidemiologikoa beherantz badoa ere, ospitaleetako presioa «handia» izaten jarraitzen duela nabarmendu du Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak. Horregatik, urte amaierako ospakizunei begira, Eusko Jaurlaritzak asteazkenean egingo den lurralde arteko bilerari begira, neurriak adostea begi onez ikusten du, eraginkorrago izateaz gain, pedagogia hobetuko duelako.

Arratsaldean bildu da, Babes Zibileko Planaren (LABi) Aholku Batzordea, Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkullu buru zuela. Bertan, egungo egoera aztertu ostean, LABik ondorioztatu du urriaren 26an zein azaroaren 6an ezarritako neurriak egokiak izan zirela, baina oraindik ere azken hamalau egunetako intzidentzia handia izaten jarraitzen duela.

Uneotan arreta handia hartzen dute Eguberriko ospakizunek eta horri begira, Jaurlaritzak ohartarazi nahi izan du Eguberriak ez direla parentesi bat: «Eguberriek ez dute immunitaterik ematen».

Datorren asteazkenean egingo den bilerara horretan, Jaurlaritzak proposatuko du prebentzio neurri batzuk adostea: abenduaren 24ko eta 31ko gauean, etxeratzeko agindua zertxobait luzatzea, 01:00ak arte (Nafarroako Gobernuak proposatu bezala); halaber, abenduaren 24ean, 25ean, 31ean, urtarrilaren 1ean eta 6an gehienez bil daitezkeen pertsona kopurua seitik hamarrera handitzea proposatzen du —gainerako egunetan sei pertsona biltzeko mugak jarraituko luke—. Kazetariek galdetu diote zergatik hamar lagun eta ez sei orain arte bezala. Sagarduik erantzun du erkidego batzuk 10 pertsonako muga jarria dutela, baina «negoziatzeko prest» direla.

Gainera, Eguberrietako ekitaldi oro bertan behera uztearen aldekoa da Gasteizko gobernua. Laneko eta ikastetxeetako bilkurak ez egitea hobesten du Jaurlaritzak, eta, Sagarduiren arabera, «egingo balira», taldeak gehienez sei pertsonakoak izan beharko direla gogorazten du. Halaber, ospakizuna egiten deneko jatetxeko edo egoitzako baldintzak bete beharko lirateke.

Sagarduiren arabera, Eguberrietan prebentzio neurriek bere horretan jarraitu behar dute. Horregatik, maskarak jartzea, eskuak garbitzea, distantziak gordetzea eta kontaktuak murrizteko aholkatzen du. Azken egunetako jende pilaketak eman ez daitezen, erosketak aurretik egitea iradokitzen du. Gainera, etxekoak ez diren pertsonekin harik eta gutxien biltzeko eskatzen du eta mugikortasuna ahalik eta gutxien murrizteko ere bai.

Jaurlaritzak, azkenik, Madrilgo gobernuaren eta erkidegoen artean egingo den bilera horretan, proposatuko du herrietako edo erkidegoetako konfinamendua kentzea. Sagarduiren arabera, Jaurlaritzaren irizpidea da neurriok kontsentsuz hartzea, baina bilakaera epidemiologikoaren arabera, saltoki zein azoketako, ostalaritzako edo zahar etxeen inguruan erkidegoek ahalmena izatea neurriak moldatzeko.

Neurriei eutsiko zaie

Bilakaera epidemiologikoak beheranzko joera izan arren, oraindik orain intzidentzia tasa edo kutsakortasuna neurtzen duen erreprodukzio adierazlea handiak direla uste du. Asteotan ospitaleetako presioa leundu bada ere, oraindik orain Osakidetzako ospitaleetako solairuetan zein ZIUan direnen kopurua kezkagarria da.

Horregatik, Sagarduiren hitzetan, LABi-ren Aholku Batzordeak erabaki du orain arteko neurriei eustea. Hortaz, mugikortasunak mugatuta jarraituko du, 22:00etarako etxean egon beharko da, jarduera oro 21:00etarako amaituta eta ostalaritzak, itxita.

Abenduaren 9an, datorren asteburuko zubiaren ostean, berrikusiko dituzte neurriak.

Dena den, saltokiei dagokionez, edukiera malgutu egingo da. 150 metro koadrotik gorako azalera duten saltokietan edukiera %60a izatea onartu du Jaurlaritzak eta 150 metro koadrotik beherako saltokietan %75ekoa. Aurreko egunetan adierazi bezala, hiru foru aldundiek eta Jaurlaritzak zahar etxeetako protokoloari buruzko akordioa ere jasoko du dekretuaren moldaketak.