Summary: Herri indigenen lurrak baliatzeko baimena ukatu diete auzitegiek palma olioa ustiatzen duten enpresei. Indonesia da palma olio esportatzaile handiena. Papua probintzian milioi bat hektarea baso lur bideratu dituzte palma olioa ekoiztera 2000. urtetik.

Garaipen handia izan da Indonesiako Mendebaldeko Papua probintzian bizi diren herri indigenentzako. Joan den otsailean heldu zen lehen albiste ona, Sorong barrutiko buru Johny Kamuruk bertan behera utzi zituenean palma olioa ustiatzen zuten hainbat enpresei emandako baimenak, indigenek salatu ostean ez zutela onartuko enpresek euren antzinako lurrak baliatzea palmondoak landatzeko. Hala, enpresetako hiruk helegitea jarri zuten, eta gaur auzitegiek berretsi egin dute aurrez hartutako erabakia, baimenak ukatuz.

Indonesia da munduko palma olio esportatzaile handiena, eta Mendebaldeko Papuan soilik milioi bat hektarea baso lur bideratu dituzte 2000. urtetik palmondoak landatzera. Indonesiako Greenpeace erakundearen arabera, helegitea jarri duten hiru konpainiek soilik 90.031 hektarea palmondo dituzte probintzian. Joan den urrian plazaratutako txosten baten arabera, herrialdeko palmondo eremuen bosten bat baimendu gabeko eremuetan dago landatuta, besteak beste, herri indigenen lurretan, eremu babestuetan edota parke nazionaletan.

Duela bi urte, 2019an, Indonesiako presidenteak moratoria bat onartu zuen palmondo landaketa berrientzako, basoak babesteko helburuarekin. Etenaldia, ordea, irailean amaitu zen, eta gobernuak lanpostuak sortzea helburu duen beste lege bat ezarri zuen haren ordez. Horren arabera, legez kanpo palmondoak landatu dituzten konpainiek euren baimenak berritu ditzakete hiru urteko epean, eta modu horretan zigorrak saihestu. Enpresa horietako askok moi indigenen lurretan dituzte palmondoak.

Ingurumenaren aldeko ekintzaileek ohartarazi dute moratoria bertan behera uzteak arriskuan jarriko dituela baso eremuak. Gobernuaren datuen arabera, Indonesiako 47,3 milioi hektarea lirateke palmondoak landatzeko baliagarriak, eta horietatik 21 milioi hektarea basoak dira, tartean herri indigenak bizi diren inguruak. «Iaz Indonesiak 95,6 hektarea baso zituen, bere eremu osoaren %50,9 inguru. Baina palmondoak landatzeko asmoei eusten badie, lurralde osoaren heren bat soilik izango da basoa», ohartarazi du Indonesiako Basoen Behatokia gobernuz kanpoko erakundeko ikertzaile Mufti Fathul Barrik.


Summary: Oinatz Bengoetxeak pilota profesionala utziko du. Baikok iragarri duenez, Iruñean jokatuko du bere azken neurketa urtarrilaren 29an. Ordura arte agurreko lau partida jokatuko ditu. Hemeretzi urte egin ditu profesionaletan.

Oinatz Bengoetxeari iritsi zaio agur esateko unea. Hala jakinarazi du pilotariak berak Baikoren bidez. Leitzako (Nafarroa) pilotariak hemeretzi urte egin ditu profesionaletan (2002ko urrian egin zuen debuta), eta hori «pribilegio bat» dela adierazi du gaur, agurtzeko argitaratu duen bideoan: «Oso harro nago egindako ibilbideaz», gehitu du.

Ez da gutxiagorako. Juan Martinez de Irujo edo Aimar Olaizola bezalako pilotarien belaunaldi berekoa den arren, garaipen garrantzitsuak lortu ditu Bengoetxeak: bi aldiz izan da buruz buruko txapelduna (2008an eta 2017an), 2016an irabazi zuen lau eta erdiko txapelketa, eta 2015ean binakakoa. Txapelketa nagusietan galdutako finalak ere baditu: lau eta erdikoa 2012an, eta binakakoa 2005ean eta 2017an. Denera mila norgehiagoka baino gehiago jokatu ditu.

Hortaz gain, pilotazaleen artean maitatua da Bengoetxea VI.a, eta horren jakitun da: «Urte hauetan guztietan pilotazaleen artean oso maitatua sentitu naiz. Eskertuta nago. Pilotazalerik gabe ez genuke pilota bizirik edukiko; ezinbestekoa da pilotarentzat. Partida guztietan jokoa erakargarria egiten saiatzen naiz, pilotazaleek gozatu dezaten», esan zion BERRIAri pasa den urrian. Izan ere kantxan erakutsi duen joko erasokorra eta alaia da leitzarraren ezaugarri nagusienetako bat.

Kantxatik kanpo, berriz, iaz Baikoko pilotariek egin zuten grebaren bultzatzaile eta aurpegi nagusienetako bat izan zen. Tarteka, BERRIAn ere idatzi izan du zutabe bat edo beste.

Bengoetxeak beste urtebetez jarraitzeko nahia zuela esan zion BERRIAri duela bi hilabete, baina aitortu zuen bazekiela zaila izango zela: «Azken finean, 37 urte ditut, eta lehietan nabaritzen dut fisikoki ez dudala lehengoko gaitasun bera. Ahalmen hori galtzen noa, baita erresistentzia ere; berrindartzea gehiago kostatzen zait», adierazi zuen. Urte bukaeran amaitzen zaio Baikorekin duen kontratua, eta ez dute argitu ez berritzea noren erabakia izan den: enpresarena, pilotariarena edo biena.

Agurrak

Bengoetxeak ez du pilota egun batetik bestera utziko, ordea. Zaletuek hura jokatzen ikusteko aukera izango dute urtarrilaren 29ra arte; egun hartan jokatuko du azken partida, Iruñeko Labrit pilotalekuan. Baikok iragarri ditu agurraren aurretik Bengoetxeak eurekin jokatuko dituen beste neurketak ere: abenduaren 26an Bilbon, urtarrilaren 2an Gasteizen, urtarrilaren 16an Donostian eta urtarrilaren 24an Tolosan (Gipuzkoa). Dena den, urrira arte edo bere kabuz jokatzen jarraitzeko asmoa duela jakinarazi du pilotariak.


Summary: 5-11 urte arteko haurren txertaketa onetsi du Espainiako Osasun Publikoko Batzordeak. Hilaren 15etik aurrera autonomia erkidegoek haurrak txertatzen hasi ahal izango dutela jakinarazi du

Sendagaien Europako Batzordeak oniritzia eman zion Pfizer botika etxeak haurrentzat ondu duen COVID-19aren aurkako txertoari, eta 5-11 urte arteko umeei txerto hori jartzeko bidea ireki du orain Espainiako Osasun Publikoko Batzordeak. Adierazi du lehen txertoak hilaren 13an helduko direla, eta hilaren 15ean hasi ahal izango dutela autonomia erkidegoek umeak txertatzen. Urtarrila bitartean 3,2 milioi dosi jasotzea espero dutela esan dute, eta horiekin 5-11 urte arteko ume guztiei lehen dosia jartzeko era izango dela.

Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan hilaren 15ean bertan hasi asmo dute txertaketa, Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu Gotzone Sagarduik gaurko gobernu kontseiluaren osteko agerraldian esan duenez: «Osakidetza horretarako prest dago, eta hasteko eguna eta Euskadin edukiko duen dosi kopurua —oraindik ez digute jakinarazi zehazki zenbat izango diren— zein den jakinda, txertaketa prozesuan informazioa emango diegu pertsona horiei datozen egunetan». Zehaztu duenez, 11 urtekoekin hasiko dira, eta horiek txertatu ahala, gazteagoekin jarraituko dute. Sagarduik ez du bestelako xehetasunik eman, esaterako, ez du argitu umeak non txertatuko dituzten. Esan du dosi kopuruaren eta bestelako xehetasun batzuen berri izandakoan jakinaraziko dutela.

Nafarroako Gobernuko Osasun kontseilari Santos Indurainek EMAk txertoa onetsi berritan ezagutu berritan adierazi zuen txertaketa nola egin antolatzen hasiko direla. Erantsi zuen daukaten txerto kopuruaren araberakoa izango dela txertaketa hori. Ipar Euskal Herriari dagokionez, Olivier Veran Frantziako Osasun ministroak atzo azaldu zuen, Frantziako Osasun Aginte Gorenaren eta Frantziako Etika Batzordearen onespenaren zain daudela, eta abenduaren 15ean hasi nahi dutela haiek ere umeen txertaketa.

Txertoa oso zabalduta dago gainerako adin tarteetan, eta umeen artean naro zabaltzen ari da orain birusa. Adibiderako, atzo Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak pandemiaren azken datuekin zabaldutako buletineko datuak. Hamalau eguneko intzidentzia tasa metatu altuena duen adin tartea 0-9 urte arteko umeena da: 1343,70koa zehazki. Horregatik, hainbat osasun agintarik aparteko interesa azaldu dute umeak txertatzen hasteko. Gaitza sintoma arinekin pasatzen dute normalean umeek, baina birusaren transmisioan duten eraginari erreparatzen ari zaizkio txertaketaren alde ari diren eragileak.

12 urtetik gorakoei baino dosi txikiagoa jartzea baimendu zuen EMAk; hain zuzen, helduei ematen dietenaren herena emango diete. Bi dosi jarriko dizkiete umeei ere, batetik bestera hiru asteko tartea utzita. EMAk 2.000 umerekin egindako ikerketa baten ostean eman zuen ebazpena. Azaldu zutenez, txertoa umeentzat ere eraginkorra dela probatu dute. Haien datuen arabera, %90,7ko eraginkortasuna izan du sintomak ez izateko orduan. Kalkulatu dute benetako eraginkortasuna %67,7 eta %98,3 bitartekoa izan litekeela. EMAk jakinarazi duenez, txertoak umeen artean onura handiagoa eragiten du kaltea baino. Nahigabeko ondorio «arinak edo neurrizkoak» dituztela ikusi dute: nekea, giharretako mina, buruko mina, hotzikarak eta txertoa jarritako lekua gorritzea edo min hartzea. Egun batzuk igarota, ondorioak desagertu egin zaizkie.


Gizon baten gorpua atzeman dute Baionan

Summary: Gizon baten gorpua atzeman dute Baionan. Ez dakite zein den heriotzaren kausa. Igandean, eskeleto bat aurkitu zuten Miarritzeko aireportu inguruan

Egun gutxian bi aurkikuntza makabro egin dituzte Baiona inguruan. Gaur goizean, adineko gizon baten gorpua aurkitu dute Lautrec Marexala etorbideko harresien inguruan France Bleu Pays Basque irratiak jakinarazi duenez. Eskolara bidean zihoazen gazte batzuek aurkitu dute gorpua; oraindik ez dute identifikatu, eta ez dakite zer den heriotzaren arrazoia. Ikerketaren lehen elementuen arabera, erorketa baten ondorioa izan litekeela zabaldu dute.

Igandean, osoki atxikitako giza eskeleto bat aurkitu zuten Miarritzeko (Lapurdi) aireportuaren inguruko aterpe batean Sud Ouest egunkariak jakinarazi duenez. Ihes egin zion txakurraren bila ari zela, oihalezko aterpe bat handi bat aurkitu zuen emakume batek. Barruan, giza eskeleto bat, hanketatik burura osatua, muskulazio banku baten gainean etzana. Baionako fiskaltzak ikerketa agindu dio Frantziako Poliziari. Bordeleko aditu baten laguntzarekin, eskeletoa aztertzeari ekingo diote orain, heriotza datatu, arrazoiak identifikatu, eta gorpuaren adina eta identitatea argitzeko.


Summary: Saudi Arabiak gidatutako koalizioak eta matxino huthiek elkarri eraso egin diote. Nazioarteko koalizio militarrak leporatu die matxinoei Riadeko auzoetara misilak jaurtitzea. Huthiek adierazi dute Saudi Arabiaren petrolio enpresa publikoaren instalazioari eraso egin diotela.

Saudi Arabiak eta Arabiar Emirerri Batuek gidatutako nazioarteko koalizio militarrak, eta Iranen laguntza duten Yemengo matxino huthiek elkarri eraso egin diote azkeneko orduetan. Matxinoek ohar baten adierazi dutenez, misilekin eta droneekin eraso egin diete Saudi Arabiako Erresumaren Defentsa Ministerioaren erakinari eta Riadeko aireportuari, besteak beste. Koalizio militarrak ere jakinarazi du, erresumako Arab News hedabidearen bidez, Sana Yemengo hiriburuan «helburu militarrak» bonbardatu dituela. 2015az geroztik bi aldeak gerran daude Yemenen.

Matxino huthien bozeramaile Yahya Sarearen arabera, «etsaien helburu militarrak» bonbardatu dituzte erresumako hainbat lekutan; zehaztu du, esaterako, herrialdearen petrolio enpresa publiko Aramco-ren instalazioei eraso egin dietela airez. Oharrak dioenez, instalazioaren bueltan bizi diren herritarrak deitu zituzten horretatik urruntzera, matxinoen «helburu zilegiak» bihurtu direlako.

Koalizioak adierazi duenez, bestalde, besteak beste huthiek Sanan dituzten arma biltegiei eraso egin diete eta inguruan bizi diren zibilei ohartarazi diete ez daitezela helburu horietara gerturatu. Saudi Arabia buru duen koalizioak leporatu die huhiei zibilak ezkutu gisa erabiltzea eta Riadeko auzoetara misilak jaurtitzea. «Zibilei sistematikoki eta nahita eraso egiteko milizia huthiek duten jokabide basati eta arduragabeak talka egiten du printzipio humanitarioekin, eta nazioarteko zuzenbide humanitarioa urratzen du», azpimarratu du koalizioak.

NBE Nazio Batuen Erakundearen arabera, gerra hasi zenetik iazko abendura arte 233.000 bat pertsona hil ziren Yemengo gerran. Acled GKE gobernuz kanpoko erakundeak gerra guneetako datuak biltzen ditu, eta, plazaratutako azken txostenaren arabera, aurten 21.000 hildako eragin ditu gerra horrek.

Yemengo Gobernua babesten du koalizioak, eta azken asteetan ia egunero jakinarazten du huthiek Sanan dituzten «posizio zehatz batzuei» eraso egin dietela. Matxinoek herrialdearen ia iparralde guztia du kontrolpean. Orain Marib eskualdea hartzeko ahaleginean dabil.


Summary: Donostiako apezpikutza utziko du Jose Ignacio Munillak. Ia hamabi urte egin ditu karguan. Alacanteko (Herrialde Katalanak) gotzaina izango da aurrerantzean.

Amaitu da Jose Ignacio Munillaren (Donostia, 1961) aroa Donostian; elizgizona ia hamabi urtez izan da Gipuzkoako hiriburuko apezpikua. Orain, Aita Santuak hala aginduta, Alacanteko (Herrialde Katalanak) gotzain bilakatuko da. Gaur, erabakiaren berri emateko egin duen prentsaurrekoan, Jainkoari eskerrak eman dizkio ia hamabi urte horiengatik. Otsailaren 12ra arte jarraituko du Donostiako apezpikua izaten, eta otsailaren 6an emango du bere azken meza.

Hasiera hasieratik, eztabaidatsua izan da Munillaren ibilbidea. Donostiara iritsi bezain pronto, Gipuzkoako apaizen %77k sinatutako gutun bat helarazi zioten apezpiku berriari, haren gauzak egiteko moduagatik kezka erakutsiz. Zehazki, gizartearen elizaren bilakaerak gizartearenarekin bat joan behar zuela esan zioten. «Kontserbadoreegia eta espainolista» izatea egotzi zioten Munillari. Markel Olano ahaldun nagusiak ere gaitzetsi zuen izendapena: «Oso izendapen txarra izango litzateke Gipuzkoako Elizarentzat».

BERRIAk 2013an elkarrizketatu zuen. Han irakur daitezke bere pentsaeraren hainbat ildo: abortuaren aurka hitz egin zuen, baita sexu bereko pertsonen ezkontzen aurka ere.

Momentuz, Vatikanoak ez du Munillaren ordezkoaren berri eman. Dirudienez, azken erabakia hartu bitartean ordezko bat jarriko dute. Vatikanoak denbora darama hainbat apezpikutza berritu nahian (apaizen adina dela eta), eta aspalditik zebilen Munilla ez zuela jarraituko zioen zurrumurrua. Bilbon ere urrian aldatu zuten apezkikua: Burgosera bidali zuten Mario Izeta, eta Joseba Segura izendatu zuten.


Summary: EH Bilduko alkateek txosten bat eskatuko dute Ingurumen Administrazioko Legeak udalen eskumenetan izango duen eraginaz. EAJ eta PSEri leporatu diete «demokraziaren kontrako erasoa» dela legeari egin nahi dioten aldaketa, eta udalen eskumenak urratzea dakarrela. Hamabost eguneko epean txostena aurkezteko galdegin diote EUDELi.

«Tokiko demokrazia murriztea» ekarriko du Ingurumen Administrazio Legeari EAJk egindako zuzenketak, EH Bilduko alkateek adierazi dutenez. Emendakinak sortutako polemika dela eta, agerraldia egin dute gaur Donostian Hernani, Usurbil, Orexa, Otxandio, Ea, Donemiliaga eta Larrabetzuko alkateek, eta azaldu dutenez, emendakin hori gelditzen saiatuko dira. Izan ere, salatu dute Ingurumen Administrazio Legean EAJ eta PSEk egin nahi duten aldaketak, ezinbestean, Lurralde Antolamenduko Legea ere aldatzen duela, eta aldaketa horrek udalen autonomiari nola eragingo liokeen aztertzeko txosten bat eskatuko dute Eudeleko exekutiban, ostegun honetan.

Duela hilabete batzuetatik dator polemika; EAJk zuzenketa bat aurkeztu zion Ingurumen Administrazioaren Legeari, PSE-EEren babesarekin. Zuzenketa horretan, alderdiak figura berri bat sortzea proposatzen du: interes orokorreko proiektua. Horren bidez, gobernuak eskumena izango du proiektu bat «interes orokorrekoa» dela baieztatzeko, eta, hala eginez gero, udalek ezin izango diote uko egin proiektu hori beren herrietan ezartzeari.

Gaurko agerraldian azaldu dutenez, zuzenketa horrek kalte egiten dio udalen hirigintza eskumenari, baita tokiko demokraziari ere: «Udalerrian herritarren parte-hartzearen bidez erabakitakoa baliogabetzen du». Gainera, salatu dute legearen aldaketa «presaz» burutu nahi dutela, eta udalek ez dutela zeresanik edukiko erabakian: «Udalen eskumenak ezbaian jarriko badira ere, udalei ez zaigu hitzik eman. Ez dute gardentasunez jardun: gure sistema instituzional konplexuaren eskumen-banaketa aldatu nahi dutelako, toki-erakundeei galdetu ere egin gabe».

Azaldu dutenez, irailean ere egin zuten zuzenketa gelditzeko saiakera. Beste txosten bat eskatu zuten EUDELeko exekutiban orduan ere, aldaketan izango zuen eragina aztertzeko. Etzi eskatuko dute bigarren txostena, eta hamabost eguneko epea emango diote oraingoan Eudeli. Hala ere, adierazi dutenez, gainerako alderdietako alkateek «utzikeriaz» jokatu dute lege aldaketaren aurrean: «Eudelen mahai gaineratu dugu beharrezkoa dela legearen aldaketa gauzatu baino lehen Eusko Jaurlaritzak interlokuziorako bidea zabaltzea, baina ez dugu beste alderdietako ordezkariak diren alkateengandik gutxieneko interesik ere ikusi».

Bukatzeko, EAJ eta PSE-EE alderdiei eskatu diete zuzenketa «bertan behera» uzteko: «Legebiltzarrean egin nahi den ariketa autoritarioa bertan behera utzi eta Lurralde Antolamenduaren Legean proposatutako aldaketak ez onartzea eskatzen diegu».


Summary: Txertatzera behartzeak «azken aukera» behar duela izan adierazi du OMEk. Osasunaren Mundu Erakundeak berretsi du Europan eta Asia erdialdean delta aldaera dela oraindik ere zabalduen dagoena. Austriak igandean amaituko du itxialdia.

OME Osasunaren Mundu Erakundea ez da herritarrak derrigorrez txertatzearen aldekoa. Europarako bulegoko buru Hans Klugeren esanetan, «azken aukera» izan behar du horrek, eta aurrez gobernuek ahalegin berezia egin behar dute txertaketa sustatzeko, eta dagoeneko bi dosi hartu dituztenek hirugarrena ere jar dezaten. «Jendea txertoa hartzera derrigortzea soilik izan daiteke aukera bat beste alternatiba guztiek huts egin dutenean. Egia da aukera hori baliagarria izan dela toki batzuetan, baina aintzat hartu beharko lirateke ere herritarren konfiantzarengan izan ditzakeen ondorioak», ohartarazi du Klugek.

Erakundeak berretsi du, hala ere, oraingoz dela aldaera dela nagusi Europan eta Asia erdialdean, nahiz eta azken egunetan omikron ere zabalduz joan den —lerro hauek idazteko unean 432 kasu atzeman zituzten Europan—. Gaur gaurkoz indarrean dauden txertoak baliagarritzat jo ditu Klugek, baina zehaztu du omikronen kutsatze ahalmena eta izan ditzakeen ondorioak ikertzen jarraitzen dutela. Zentzu horretan nabarmendu du bost direla gaitzaren hilkortasun tasa murrizten duten faktoreak: txertaketa zabaltzea; errefortzurako dosiak ematea; toki itxietan maskara erabiltzea; jende asko biltzen den tokiak aireztatzea; kasu larrientzako protokolo erabilgarriak onartzea.

Joan den astean Europako Batzordeko presidente Ursula von der Leyenek esan zuen Europan aintzat hartu beharko lukeela derrigorrezko txertaketa zabaltzea —Austria eta Alemaniak iragarri dute neurria orain arte—, zera esan zuen: EB Europako Batasuneko 27 estatu kideek eztabaidatu egin beharko luketela neurri hori zabaltzeaz. Agintariaren iritziz, «egokia eta zentzuduna» da inposaketa horretaz aritzea omikron aldaerari aurre egiteko: «EBk aintzat hartu beharko luke derrigorrezko txertaketa». Atzo, baina, aukera baztertu egin zuen Bruselak.

Bestalde, igande honetan amaituko dute Austrian itxialdia. Dena den, gobernuak bihar emango ditu amaieraren inguruko xehetasunak. Aurreratu dutena izan da txertatu gabekoek itxita jarraitu beharko dutela, eta soilik oinarrizko beharrak asetzeko atera ahalko dutela etxetik.


Summary: Lehen mailako artako kontsultak atzeratuko ditu Osakidetzak. Osasun sailburu Gotzone Sagarduik egin du jakinarazpena: «Aparteko larritasuna ez duten» kontsultak atzeratuko dira.

COVID-19aren hedapenaren eboluzioaren datuak Araba, Bizkai eta Gipuzkoan «inoizko txarrenetarikoak» direla onartu du Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu Gotzone Sagarduik gaur gobernu kontseiluaren osteko agerraldian, eta iragarri du lehen mailako artako kontsultak atzeratuko dituztela Osakidetzan. «Aparteko larritasuna ez duten» kontsultak atzeratuko dituzte. Adibide batzuk jarri ditu: bihotzeko arazoak dituztenen eta bronkitis kronikoa duten pertsonen kontrolak, esaterako, atzeratu egingo dituzte. «Jarraipen kontsultak garrantzitsuak dira, eta egingo ditugu, baina aurrerago».

Erabakiak erakusten du lehen mailako arreta oso justu ari dela Osakidetzan. Horrek eramango ditu arazo «akutuak» bakarrik artatzera. «Beharrezkoak diren analitikak» egingo dituztela ziurtatu du, baina aitortu du«atzerapen pixka bat» egon daitekeela. Halaber, onartu du kirurgia «gutxiago» programatu behar izan dituztela.

Kontsultaren baten zain dauden pertsonei esan die itxaroteko Osakidetzatik abisua; soilik atzerapenaren mezua jasotzen badute egongo da beren kontsulta bertan behera utzita, gainerakoan joan egin beharko dute. Osasun zentroetara deika ez hasteko eskatu die.

Erietxeetan ere egoera ez da erraza 260 pertsona daude COVID-19aren ondorioz Osakidetzaren ospitaleetan, 74 ZIUetan. Egun, Osakidetzak zabalik dituen ZIUetako gelen %32 COVID-19a duten pertsonek betetzen dituzte. Gainera, haren hitzetan, ez du ematen egun gutxiren buruan datuek hobera egingo dutenik. Egoeraren larria onartu arren, aurre egiteko «erremintak» badituztela esan du Osasun sailburuak. Iragarri du izurriaren kontrolerako neurri berriak aztertzen ari direla: «Ziurrenik laster prebentzio neurri berriak proposatu beharko dizkiogu Labiri, pandemiaren hedapenari eusteko». Ez du zehaztu zein neurri izan litezkeen. Bitartean, herritarrei txertatzeko eskatu die. Datu adierazgarri bat eman du: Sagarduiren esanetan, COVID-19a duen txertatu gabeko pertsona batek txertoa jaso duen batek baino bost aldiz arrisku handiagoa du ospitaleratu behar izateko.

Aldaketak kasuen jarraipenean

Sagarduik aldaketak iragarri ditu positiboen jarraipenean ere. Azaldu duenez, norbaitek positibo ematen duenean, kontaktu estuen zerrenda bat eskatuko diote. Pertsona horiek, aztarnarien deiari itxaron gabe, mezu bat jasoko dute COVID-19a atzemateko proba bat egiteko. Horretaz gain, kontaktu estuak diren pertsonek aukera dute www.euskadi.eus/koronabirus webgunean dokumentu bat beteta ordua eskatzeko. Orain arte bezala, txertoaren pauta osoa jasota dutenek edo gaitza duela hiru hilabetetik sei hilabetera igaro dutenek proba bat egin behar dute, eta negatibo ematen badute, ez dute berrogeialdirik egin beharko; txertatu gabekoek, berriz, berrogeialdia egin beharko dute, eta lehenengotik zortzi egunera beste proba bat egingo diete.


Summary: Polisarioak ohartarazi du «Marokoren krimenek» ezinezko egiten dutela irtenbide baketsu bat. Saharar herriaren aldeko elkarretaratzea egingo dute Genevan, ostiralean, Giza Eskubideen Aldeko Nazioarteko Egunean. Salatu dute Sultana Khaia ekintzaileak urtebete baino gehiago daramala etxean preso, eta asteburuan eraso egin ziotela Marokoko segurtasun indarrek.

Azaroaren 14an bete zen urtebete Fronte Polisarioak 1991ko su-etena hautsitzat eman eta gerra egoera ezarri zuela, eta geroztik egoerak okerrera egin du. SEAD Saharako Errepublika Arabiar Demokratikoko presidente Brahim Ghalik ohartarazi zuen atzo Fronte Polisarioak ez duela inolako bake prozesurik abiatuko, Marokok «krimenak» eten ezean. Adierazpenok NBE Nazio Batuyen Erakundeko idazkari nagusi Antonio Guterresi zuzendutako idatzi batean egin zituen Ghalik, eta leporatu zion nazioarteko erakundeari beste aldera begiratzea.

Gogor egin zuen Ghanik nazioartearen isiltasunaren aurka: «Saharar zibilen aurkako Marokoren krimen ankerrek zigorrik gabe jarraitzen dute, kolokan jarriz NBEk bultzatutako bake prozesua, eta atea itxiz Mendebaldeko Sahararen deskolonizazio baketsuari». SEADeko presidentearen esanetan, zentzugabea da bake prozesua berriz abian jartzeaz hitz egitea, Rabatek giza eskubideen aldeko ekintzaileak jazartzen jarraitzen duen bitartean.

Adibide argi bat ere jarri zuen Ghanik mahai gainean: Sultana Khaiaren kasua. Khaiak urtebete pasa darama etxeko atxiloaldian bere ama eta ahizparekin batera. Giza Eskubideen Saharar Elkarteko presidentea da Khaia, eta iazko azaroaren 19tik atxiloaldian dago. Egunean 24 orduz daude soldaduak bere etxe atarian, eta gertukoek salatu dutenez, argindarrik eta Interneterako sarbiderik gabe daude Khaia eta bere senideak. Equipe Mediak zabaldu duenez, igande goizaldean Marokoko segurtasun indarrak familiaren etxera sartu ziren, eta hiru emakumeak jipoitu eta bortxatu zituzten. Ez da lehen aldia halako eraso bat salatzen dutena, azaroan ere gauza bera egin zuten. Oraingo honetan, baina, substantzia ezezagun bat arnastera behartu zuten Khaia, eta ondoren gai toxiko bat bota zuten ur edukiontzian. Etxeko teilaturako sarrera ere itxi zuten, Khaia eta bere ahizpak Mendebaldeko Saharako bandera astindu ez zezaten —bi emakumeak egunero igotzen dira teilatura bandera astintzera—.

«Inork ezin du espero izan Fronte Polisarioa bake prozesuarekin konprometitzea, Marokok lurralde okupatuetan izua zabaltzen jarraitzen duen bitartean, eta NBEk bidegabeko isiltasunari eusten dion artean», salatu zuen Ghanik, eta eskatu zion Guterresi eta NBEko Segurtasun Kontseiluari amai ditzatela Khaiak eta giza eskubideen aldeko ekintzaileek egunero jasan behar dituzten «izugarrikeriak», eta babes ditzatela ekintzaileok «Marokoren erasoetatik», baita ere egin ditzatela urratsak Marokok preso politiko guztiak aska ditzan, tartean Gdeim Iziken atzemandakoak.

SEADeko presidenteak ultimatuma eman zion NBEri ere, eta ohartarazi nazioarteak egoera bideratzeko beharrezko urratsak egiten ez baditu Polisarioak eskura dituen aukerak baliatu beharko dituela, hau da, Minurso Mendebaldeko Saharan Erreferenduma Antolatzeko Nazio batuen Misioarekiko elkarlana amaitzea eta bake prozesua alde batera uztea.

Hain zuzen ere, ostiralean, Giza Eskubideen Aldeko Nazioarteko Egunean saharar herriaren aldeko elkarretaratzea antolatu dute Genevan, NBEren egoitza nagusiaren aurrean. Hirugarren urtea da protesta hauek antolatzen dituztela.


Summary: Pfizer dosiak ez ote diren faltako beldur dira txertaketa guneetako langileak. Eskualdeko Osasun Agentziak hobetsi du Moderna txertoak banatzea. Baionako txertaketa guneko langileek lana uzteko eskubidea aldarrikatu dute, pazienteei «gardentasuna zor» zaielakoan.

Frantziako Gobernuak osasun egoeraren okertzeari aurre egiteko, txertoaren indartze dosiaren kanpaina zalutzea ezinbestekotzat jo zuen. Nahi bai, baina ezin: halakoa da Baionako txertaketa guneko egoera. Pfizer enpresaren txertoak agortzen ari dira bertan, eta, Eskualdeko Osasun Agentziak aurrerantzean txertaketa guneak Moderna txertoarekin hornitzea hobetsi du.

Izan ere, Eskualdeko Osasun Agentziak argudiatu du Moderna txertoaren kontserbaziorako baldintzak egokiagoak direla txertaketa guneen antolaketarako; honezkero, Pfizer txertoaren dosiak osasun profesional independenteen bulegoetan eta farmazietan jartzen ahalko dira bakarrik. Baionako txertaketa guneko langileentzat, «ulertezina da» egoera. «Pfizer txertoaren dosi bat hartzeko ordua hartu duten herritarrei Moderna txertoa eman behar diegu?», galdetu dute. Horien arabera, «gardentasuna zor» zaie pazienteei. Argi utzi dute ez dutela Moderna txertoarekiko kezkarik, baina jendeen «hautua errespetatzea» ezinbestekoa dela erran dute. «Arazoa ez da Modernarekin txertatzea; arazoa da herritarrak ez direla aldez aurretik abisatuak, eta gure esku gelditzen dela lan hori ere», salatu dute.

Hala, Pfizer txertoaren bialak agortzean, lana uzteko eskubidea dutela aldarrikatu dute Baionako txertaketa guneko langileek. Gainera, oroitarazi dute 30 urtetik beherako herritarrek ez dutela baimenik txerto hori jasotzeko. Lehen arretako medikuengana joan beharko dute, beraz, gazteenek ordua berriz hartuta. Jakinda, gainera, osasun ziurtagiria balizkoa izaten segitzeko indartze dosia jartzeko zazpi hilabeteko epea dutela, gehienez ere.

Gobernuaren erantzuna

Frantziako Gobernuko Osasun Zuzendaritza Orokorrak BERRIAri adierazi dionez, «ez da arazorik indartze dosia RNA mezularitza bidezko beste txerto batekin egiteko». Bestela erranda, dosiren bat Pfizer txertoarekin eginik ere, Modernaren indartze dosia jar daiteke. Zehaztu dute 30 urtetik beherakoek farmazietara jo dezaketeela Pfizer txertoa jartzeko. Gehitu dute: «Txertoak badira, dosirik ez dugu falta. Garrantzitsua ditugun baliabide guztiak erabiltzea, eta horien artean dira Moderna txertoaren bialak».

Hitz eman dute, bestalde, Pfizer txertoa jartzeko ordua hartu duten herritarrek txerto hori jarri ahal izango dutela, «banaketa berri» bat egingo duelako «laster» Frantziako Gobernuak. Ez dute zehaztu noiz, zehazki.


Summary: Bidenek adierazi dio Putini zigorrak ezarriko dizkiola Ukrainari eraso eginez gero. AEBetako presidenteak eskatu dio Errusiakoari «bide diplomatikoak» ibil ditzala. Washington «koordinatuta» dago Europako potentziekin

Mendebaldearen arabera, Errusiak jarraitzen du Ukrainako mugan baliabide militarrak hedatzen. Horri buruz hitz egiteko bilera telematikoa egin dute, gaur, Joe Biden AEBetako presidenteak eta Vladimir Putin Errusiakoak. Etxe Zuriak batzarraren ondoren kaleratutako oharrararen arabera, Bidenek ohartarazi dio Putini «zigor ekonomiko gogorrak eta bestelakoak» ezarriko dizkiola Errusiari, Ukrainari eraso egiten badio. Gauzak horrela, «tentsioa baretzeko» eta «diplomaziaren bideak» ibiltzeko eskatu dio.

Pare bat ordu iraun du batzarrak, eta Bidenek jakinarazi dio Putini AEBak eta Europako potentziak «koordinatuta» jokatzen ari direla auzian. Putinekin bildu aurretik, bezperan, atzo, auziaz hitz egiteko bilera telematiko bat egin zuen Emmanuel Macron Frantziako presidentearekin; Angela Merkel Alemaniako jarduneko kantzilerrarekin; eta Mario Draghi Italiako lehen ministroarekin zein Boris Johnson Erresuma Batukoarekin. Etxe Zuriaren esanetan, AEBak eta beste potentzia batzuk «kezkatuta» daude bai horregatik, baita Moskuren «erretorika geroz eta gogorragoarengatik» ere.

AEBetako Estatu Idazkaritzako funtzionario batek hainbat hedabideri herenegun adierazi zienez, Mendebaldeko potentziek adostu dute «fronte bateratu bat» osatzea auzian. Iturri horren beraren esanetan, gainera, AEBek adierazia diote Moskuri NATOk Europa ekialdean dituen baliabide militarrak indartuko dituztela, Errusiak Ukraina inbaditzen badu.

CNN telebista kateak azken egunotan adieraz duenez, zigortu nahi dituzte bai Putinen gertukoak, baita Errusiako energia sektorea ere, besteak beste.

Putinek lehengo astean aipatu zituen zeintzuk diren Errusiaren «marra gorriak» auzian: aliantza militarraren tropak ez daitezela Errusiarantz gehiago hedatu Ukrainatik eta Georgiatik. «Mendebaldeko gure mugetan handitzen ari dira mehatxuak; NATOren azpiegitura militarrak emandako aurrerapausoak ikusi besterik ez dira egin behar behar», nabarmendu zuen. Ukrainak NATOko kide bilakatzeki asmoa du, eta aliantza militarrak prozesu hori bideratzeko konpromisoa agertu du. Ukraina NATOko kide bilakatzea eragotzi nahi du, ordea, Putinek. Haren esanetan, hori arriskutsua litzatekeelako Errusiaren segurtasunarentzat, aliatuek misilak hedatu ahal izango lituzketelako Ukrainan.

AEBen eta Ukrainaren arabera, Errusiak 70.000 bat soldadu eta baliabide militarrak ditu hedatuta Donbassko mugan —Ukraina ekialdean—, eta datorren urtearen hasieran 175.000 soldadu inguru izango dira, Errusiak Ukrainari eraso egin nahi baitio urtarrilaren amaieran. Hori kaleratu zuten AP Associated Press berri agentziak eta The Washington Post egunkariak pasa den larunbatean, AEBetako Gobernuko funtzionarioen iturriak aipatuz.

Frankotiratzaileak hedatuz Ukrainako Defentsa Ministerioak ohar batean atzo salatu zuenez, Errusiako «okupazio indarrek» segitzen dute Donbassko mugan dituzten baliabide militarrak areagotzen. «Frankotiratzaile bikoteak areagotu ditu, Ukrainako armadako kideei eraso egiteko, bideozaintza sistemak txikitzeko eta errepresaliaz tiroak probokatzeko». 2014an hasi zen Donbassko gatazka. Donetskeko eta Luhanskeko agintariek bi eremuen independentzia aldarrikatu zuten, Errusiaren babesarekin. Ordutik, 14.000 lagun hil dira eremuan, NBE Nazio Batuen Erakundearen arabera. 2015ean su-eten bat adostu zuten alde guztiek, Minsken, baina egoerak okerrera egin du azken hilabeteetan.


Summary: Volkswagenek bi modelo elektriko eman diezaizkioke Landabeni. Ostegunerako espero da esatea zer modelo egingo dituzten, eta zer produkzioarekin.

Egun handia izan daiteke ostegunean Volkswagen Nafarroarentzat. Egun horretarako espero da Alemaniako buruzagitzak jakinaraztea nola banatuko duen auto elektriko txikien ekoizpena. Nahiko gauza zirudien gutxienez modelo bat egingo zutela Landabengo instalazioetan, 2025etik aurrera ziur aski. Orain, baina, badirudi bat ez, bi izan daitezkeela modeloak.

Hala aurreratu du Iruñeko fabrikako enpresa batzordeko presidenteak, Alfredo Moralesek (UGT), talde osoko langileen ordezkariekin izandako bilera telematiko batean parte hartu ondoren. "Aukera desberdinak aztertzen ari dira, baina argi dagoena da planta elektrikfikatu egingo dela". Bi aukera aipatu dituzte: bata, VWen bi modelo txikien bertsio elektrikoak egitea (ID1 eta ID2); bestea, VWen modelo bat eta Skodaren bat egitea. Landabenekin lehian dago multinazionalak Katalunian duen fabrika, Martorellgoa. Bakoitzean zenbat auto egingo diren ez dute artean zehaztu.

Aurtengo udaz geroztik hiru modelo egiten dituzte Landabenen, hiruak erreketa motorrekoak. VW Polo historikoari T-Cross SUV txikia batu zitzaion duela hiru urte. Uztailean eta abuztuan lantegia berrantolatu eta lehen probak gainditu ondoren, irailean hasi ziren, berriz, Taigo modeloaren kate ekoizpenarekin.

Lan karga nahikoa izan arren, azken hilabeteak zailak izan dira VW Nafarroarentzat, mikrotxip edo erdieroaleen nazioarteko eskasiak ekoizpena etetera behartu baitu hainbat egunez. Berez, azaroaren 29az geroztik itxita dago fabrika, hornidura arazoei batu zaielako oporraldia, eta ez dute berriro irekiko astelehenera arte.


Summary: Khaxoggiren hilketaren susmagarrietako bat atxilotu du Frantziako Poliziak. Preso harturiko Khaled Aedh Al-Otaibi Saudi Arabiako Mohammed printzearen guardiako kidea izan zen. Halere, Saudi Arabiako Gobernuak esan du atxiloketa egiterakoan «pertsonaz nahastu» direla,

Jamal Khaxoggi Saudi Arabiako kazetariaren hilketaren susmagarrietako bat, Khaled Aedh Al-Otaibi, atxilotu du Frantziako Poliziak Parisko Charles de Gaulle aireportuan. 2018ko urrian Istanbulgo (Turkia) kontsuletxean hil zuten Khaxoggi. Hilketaren susmagarriekin Interpolek egindako 20 pertsonako zerrendan dago al-Otaibi, Saudi Arabiako printze oinordeko Mohamed Bin Salmanen guardiako kide ohia. Nazio Batuen Erakundeko ikertzaileek adierazi izan dute Otaibik zaindu egin zuela Bin Salman, azken horrek 2017. urtean AEBetara bidaia ofiziala egin zuenean.

Edonola ere, atxiloketa egiterakoan «pertsonaz nahastu» direla esan dio Saudi Arabiako Gobernuko ordezkari batek Reuters agentziari, hilketarengatik zigorturikoak preso daudelako.

Turkiak Khaxoggiren hilketarengatik atxilotzeko eskatu dituen 26 pertsonen zerrendan ere agertzen da Al-Otaibi. Bere izenarekin ari zen bidaiatzen 33 urteko militarra. Riaderako hegazkina hartu behar zuenean atxilotu zuten.

Datozen orduetan epailearen aurrera eramango dutela adierazi dute Frantziako hedabideek, eta gaineratu dute aukeran emango diotela Turkiara joateko, hango epaitegietan salaketari erantzuteko, edo, bestela Frantziako atxiloketa aginduari helegitea jartzeko, eta han preso jarraitzeko estradizioa aztertu arte.

Khaxoggi 2018ko urriaren 2an hil zuten, Saudi Arabiak Istanbulen (Turkia) duen kontsulatuan. 59 urteko kazetaria, izapide batzuk egiteko amuarekin erakarri zuten eraikinera. Hara sartu zen, baina ez zen sekula atera. Hilketagatik zortzi lagun zigortu zituzten, horietatik bost heriotza zigorrera. Epaiketak, ordea, zalantza ugari utzi zituen, eta, besteak beste, Turkiak gardentasun falta kritikatu zuen.

AEBetako CIA Inteligentzia Agentzia Zentralaren txosten batek Khaxoggi kazetariaren hilketarekin lotu zuen Saudi Arabiako printze oinordeko Mohamed Bin Salman. Urte hasieran argitaratu zuten txostena. eta horrek Washingtonen eta Riaden arteko harremana gaiztotu zituen: «Ondorioztatu dugu Saudi Arabiako printze oinordekoak Jamal Khaxoggi kazetaria atzeman eta hiltzeko Istanbulen eginiko operazioa onetsi zuela». Riadek «faltsutzat eta onartezintzat» jo zuen akusazioa.

Txostengileek argudiatu zuten Khaxoggi hil zenean Bin Salmanek herrialdeko aginte makila zuela, eta hilketan haren gertuko aholkulariek eta segurtasun langileek hartu zutela parte, besteak beste bere guardia pertsonaleko zazpi kidek, atzo atxiloturikoak tartean. «Printzeak uste zuen herrialdearentzako mehatxua zela Khaxoggi, eta hura isilarazteko indarkeria erabiltzeko prest zegoen. Saudi Arabiako ofizialek haren aurkako operazio bat antolatu zutela jakin arren, ezin dugu zehaztu zenbateraino aurreikusi zuten kazetaria hiltzeko aukera».

Horrez gain, atzerrian dauden disidente politikoen aurka biolentzia erabiltzearen alde egotea leporatu zioten printzeari. Hala, ondorioztatu zuten «oso gertagaitza» dela herrialdeko funtzionarioek halako operazio bat egitea haren baimenik gabe, eta nabarmendu aipatu zazpi kideak printzearen segurtasunaren zuzeneko arduradunak zirela, eta haren aginduei erantzuten dietela —Esku hartze Azkarrerako Taldea 2017an sortu zuen Bin Salmanek berak—.


Etorri zen tokian gotortuta

Summary: Etorri zen tokian gotortuta. 2010ean hartu zuen Donostiako gotzaintza; jarrera atzerakoienekin lotuta zegoela eta, elizbarrutian eta handik kanpo ere asko izan ziren haren izendatzearen aurkako ahotsak. Irmo jarraitu du, beti. Alacantera doa orain.

«Beste era bateko norbait espero zuten Gipuzkoan, hori garbi dago». 2010ko urtarrilaren 17an, astebete zeraman Jose Ignazio Munillak Donostiako apezpikutzan, eta elkarrizketa bat eman zion BERRIAri; han, argi onartu zuen bazekiela zer ondoez eragin zuen bere izendapenak Donostiako Elizbarrutian. Gizarteko beste hainbat sektoretara ere hedatu zen, gainera, kritika horien oihartzuna. Eliza katolikoaren sektore atzerakoienekin beti izan duen loturarengatik ezaguna zen ordurako, abertzaletasunari buruzko ikuskeran Espainiako Elizaren adar hertsienen ordezkaria zela ere gauza jakina zen, eta, euskal gatazka konpontzeko urratsekin eta euskal gizartearekin oro har atxikimendua izan zuten bi gotzainek —Jose Maria Setien eta Juan Mari Uriarte— utzitako lorratzaren ostean, are agerikoagoa zen apezpiku berriaren gaineko kezka. Baina urteotan irmo eutsi dio Munillak bereari; katolizismoa ulertzeko duen erari leialtasun erabatekoa erakutsi dio, zarata eginez, gainera: aparteko abilidadea izan du beti goiburuak sortzeko, horiek hedabideetako lehen lerroetara eramateko. Atzo jakinarazi zuen badoala: Orihuela-Alacanteko gotzain izendatu dute (Herrialde Katalanak). Otsailaren 12an hasiko du apezpikutza; astebete lehenago, adio esateko meza bat egingo dute Artzain Onaren katedralean.

Bere erara egin zuen atzo agurra, kazetariei agerraldi baterako deia eginda, eta hasi aurretik ondoan zituen hainbat abaderekin angelusa errezatzeko tarte bat hartuta, katolizismoa ulertzeko bere ikuskeraren erritmoak eta errituak zein diren argi utzita: plaza hori ere baliatuta. Otzan mintzatu zen: «Eskerrak ematen dizkiot Jainkoari Donostian gotzain egin ditudan hamabi urteongatik». Kazetarien galderei erantzutean, soilik orduan onartu zuen une «zailak» izan dituela apezpikutzan egin dituen urteotan, baina ez zuen nahi izan horien gaineko xehetasunik eman. Ozenago eta harroago hitz egin izan du beste askotan. Eta aparteko temaz gai jakin batzuen inguruan. Abortuaz, adibidez: «Andrearen suizidio psikologikoa, demografikoa eta morala dakar». Edo feminismoaz, ildo berean beti. Baga: «Genero ideologia marxismoaren metastasi bat da». Biga: «Feminismoak deabrua darama barruan». Higa: «Feminismo erradikalak eraso egiten dio emakumeari».

Gatazkaren zurrunbiloan Eliza katolikoak urteotan izan dituen polemika handienetarikoen atzean egon da Munilla. 2014. urtean, adibidez, Joxe Arregi frantziskotarrak —teologiaren ildo aurrerakoien ordezkari— ordena utzi zuen, eta aurrez adierazi zuen Munillak «erbestera» bidaltzeko ahaleginak egin zituela, eta «ur zikina» izatea egotzi ziola. 2017an, Juan Kruz Mendizabal abadeak egindako sexu abusuen berri eman zuen, eta horiengatik zigortuta zegoela jakinarazi zuen. Abusuak Munilla gotzaintzara heldu aurretik egindakoak ziren, gazteen aisialdian abadeak egiten zituen jarduerak baliatuta.

Oro har, kristau elkarteak «haustera» egin duelako jaso ditu kritika ozenenak Munillak. Eutsi Berrituz elkarteak egin ditu sarri askotan. Era «autoritarioan» jardutea egotzi izan diote, eta «sasi-debozioa» sustatzea: «Debozio sano, heldu eta esanguratsu bat animatu ordez, kontzilio aurreko espiritualismo hura ari da eragiten». Horiez gainera, diru kontu «opakuak» izatea eta «milioi ugariko zorra» eragitea ere egotzi diote urteotan.


Summary: Angeluko Dassault lantegiko protestariek suarekin egin diote aurre hotzari. Lansaria 140-200 euro emendatzeko eskatu dute langileek, eta enpresaren atarian protesta egiten ari dira.

Protesta egiten ari dira goizetik Angeluko (Lapurdi) Dassault enpresako langileak, CGT eta CFDT sindikatuek antolatuta. Urteko Negoziazioa egiten ari dira, eta lansaria 140-200 euro emendatzeko eskatzen dute. Hotzari aurre egiteko, suak piztu dituzte lantegiaren atarian.

Prentsaurrekoa egin dute han bertan, 08:00etan, eta iragarri dute sartzean egongo direla egun osoa, presio neurri gisa.

Aeronautika alorrean egiten dute lan Dassaulteko langileek, eta 2031rako lana ziurtatua dute.


Summary: Etxegabe batena da Miarritzen aurkitutako giza eskeletoa. Orain dela urte batekoa litzateke heriotza, lehen ikerketen arabera. Ez dute uste krimen bat izan denik.

Igandean Miarritzeko (Lapurdi) aireportutik hurbil aurkitu zuten giza eskeletoa identifikatu dute Frantziako Poliziako ikerlariek, France Bleu Pays Basque irratiak jakinarazi duenez. Auzitegiko medikuak egindako analisien arabera, etxegabe batena da gorpua, eta heriotza orain dela urtebete inguru gertatu zela uste dute. Ikerlarien arabera, ez dago bortizkeria arrastorik, eta, beraz, krimenaren hipotesia baztertu dute. Bihotzeko baten edo istripu baten ondorioa izan liteke heriotza. Ikerketarekin segituko dute, lehen elementuak zehazteko.

Atzo zabaldu zuten giza eskeletoaren aurkikuntzaren berri. Ihes egin zion txakurraren bila ari zela, oihalezko aterpe handi bat aurkitu zuen emakume batek. Barruan, giza eskeleto bat, hanketatik burura osatua, muskulazio banku baten gainean etzana. Baionako Fiskaltzak ikerketa agindu dio Frantziako Poliziari, eta gaur eman dituzte lehen emaitzak.


Summary: Scholz Alemaniako kantziler aukeratu dute. SPDren hautagaiak FDPren eta Berdeen babesa jaso du bozketan. Koronabirusaren pandemia, klima, modernizazioa eta nazioarteko agenda izango ditu agintaldiko erronka nagusi.

Ekitaldia txalo zaparradaz beterikoa izan da. Lehena Angela Merkelek jaso du, politika utzi baitu kantziler karguan hamasei urte egin ostean; hori bai, azken hilabeteotan bezala, oraingoan ere Bundestageko —parlamentuko behe ganberako— gonbidatuen agertokitik ikusi behar izan du ekitaldia, behean diputatuen artean egon beharrean. Bigarren txaloaldia —eta hirugarrena— Olaf Scholzi zuzendu diote, Merkelek utzitako tokia hartu eta herrialdeko gobernuburu aukeratua izan denean. Anekdota bat ere utzi du bozketaren ondorenak, Baerbel Bas behe ganberako presidente berria ez baita ohartu Scholzen mikrofonoa ez zegoela piztuta, eta, horren ondorioz, berriz galdetu behar izan baitio kantziler kargua onartzen al zuen. Baiezkoa eman dio, bigarrenez.

Scholzen agintaldia ziurgabetasun handiz abiatu da, lehen aldiz hiru alderdik osaturiko koalizio bat izango baita agintean, eta unea ez baita hoberena, COVID-19aren pandemia betean egokitu baitzaie pausoa ematea. Halere, SPD Alemaniako Alderdi Sozialdemokrataren, Aliantza 90/Berdeen eta FDP Alderdi Demokratiko Librearen semaforo izeneko aliantzak —alderdien koloreengatik— legealdi arrakastatsua izateko asmoa berretsi du hainbatetan, herrialdean hain gogoko duten egonkortasuna berma dezakeela uste baitu.

Hirurek argudiatu dutenez, asmo horren erakusle dira gobernua osatzeko hilabeteotan egin dituzten negoziazio egonkor eta lasaiak. Legealdirako adosturiko neurrien artean daude gutxieneko soldata orduko 9,6 eurotik 12ra igotzea; ikatza erabiltzeari «idealki» 2030ean uztea —aurreikusi baino zortzi urte lehenago—, eta klima neutraltasuna 2045erako lortzea; koronabirusaren pandemiari aurre egiteko krisi talde bat sortzea; urtero 400.000 apartamentu eraikitzea, eta alokairuen garestitzea gelditzea; pentsioak ez murriztea; barne produktu gordinaren %3,5 ikerketan, berrikuntzan eta garapenean inbertitzea (I+G+B); digitalizazioa sustatzea; botoa emateko eskubidea 16 urtera jaistea; eta kalamua legeztatzea, besteak beste.

Atzerri politikako auzi bati ere egin beharko diote aurre lehen hilabeteetan, Errusiaren eta Ukrainaren arteko harremana eta balizko gerra baten mamua eztabaidaren lehen lerrora itzuli baitira; horretaz, Scholzek esana du ez duela onartuko Moskuren tropek Ukrainako muga zeharkatzea eta «muga berriak marraztea». Beste gai batez, Txinako Neguko Olinpiar Jokoez, ez du argitu Ameriketako Estatu Batuen erabaki bera hartuko duen, eta horien boikot diplomatikoa aginduko duen.

Kasua edozein dela ere, Alemaniako kantzilerrak egungo harremanei eusteko asmoa erakutsi du, eta Parisera eta Bruselara egingo ditu nazioarteko lehen bidaiak, etzi; besteak beste, Emmanuel Macron Frantziako presidentearekin eta EB Europako Batasunetako eta NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko agintariekin biltzeko.

Nazioarteko erreakzioak

Bundestageko bozketa egin eta berehala, Macronek ongi etorria eman dio Scholzi, eta adierazi dio «hurrengo atala elkarrekin idatziko» dutela. Europako Batzordeko presidente Ursula von der Leyen ere mintzatu da Alemaniako kantziler berriaz, eta mezu horretan azaldu du «Europa indartsu baterako lankidetzan gehiago sinesteko» gogoa duela.

Talde komunitarioaz aritzean, koalizioa osatu duten hiru alderdiak bat datoz Bruselak «legeak betearazi» behar dituela, horretarako EBren funtsak baliatu behar badituzte ere. Hori da Scholzek nazioarteko aliatuei helaraziko dien mezua, batez ere Poloniako eta Hungariako gobernuez eta zuzenbide estatuaren errespetuaz aritzerakoan.

Hori bai, haren aurretik, Alemaniako Atzerri ministroa izango da hiriburu horietan, gaur eta bihar, baita Varsovian ere; Annalena Baerbock ekologista da kargudun berria, eta, haren alderdiak duen pisuaren erakusle, Robert Habeckek ere postu garrantzitsuak izango ditu gobernu parekidean, kantzilerorde eta Ekonomia eta Klima ministro aukeratu baitute. Liberalen kasuan, Christian Lindner FDPko buruak Finantza kargua eskuratu du.

SPDk, Berdeek eta liberalek akordio mamitsua ondu duten arren, inor gutxik espero du Scholzen agintaldia Merkelena bezainbeste luzatzea, Alemaniako herritarren artean egindako inkesta baten arabera. Ez hori bakarrik: YouGov etxearen galdeketak jasotzen duenez, herritarren %20k uste dute koalizioa eten egingo dela lau urteko epean, eta %44k diote kantzilerra bigarrenez aurkeztuko dela bozetara baina ez duela lortuko nahikoa gehiengorik.

Iragan irailaren 27an egin zituzten Bundestagerako hauteskundeak, eta sozialdemokratek bildu zuten ordezkaritzarik handiena boz horietan (206 diputatu); hortaz, Berdeen aulkiekin (118) eta FDPrenekin (92) gehiengo osoa izango dute parlamentuko behe ganberan. CDU Batasun Kristau-Demokratak eta CSU Batasun Kristau Sozialak osatzen duten blokeak, aldiz, inoizko diputatu gutxien lortu zuen (197).

Hauteskunde horietarako, Scholzek hipotesi bat zuen: 2005etik hona herritarrei ziurtasuna, egonkortasuna eta pragmatismoa saldu dien Merkelek hutsune handia utziko duela, eta boto emaileek elementu horiek lehenetsiko zituztela hurrengo gobernuburua aukeratzean.

Horregatik, karguan haren aurrekoa izan denaren antzeko profila erakutsita egin zuen kanpaina, eta estrategia arrakastatsua izan da; hortaz, kantzilerra berria den arren, baliteke herritarrek aldaketarik ez nabaritzea gobernuburuaren gobernatzeko estiloan.


Summary: Beste 655 kasu atzeman dituzte Nafarroan, pandemiako daturik txarrenetan bigarrena. COVID-19a atzemateko egindako proben %16k positibo eman dute Nafarroan. 124 gaixo daude Osasunbideko ospitaleetan.

Birusa hanpatuta dabil Nafarroan. Nafarroako Gobernuak eman dituen azken datuen arabera, beste 655 herritarrek eman dute positibo. Datua ez da nolanahikoa: pandemian behin bakarrik gainditu da gaurko positibo kopurua, iazko urriaren 25ean. Egun hartan, 698 positibo jakinarazi zituzten. Positiboen ehunekoak ere argi uzten du birusa kontrolatzeko ezina: atzo egindako 4.090 probetatik %16k positibo eman dute. OME Osasunaren Mundu Erakundeak %5eko muga dauka ezarrita pandemia bat kontrolpean edukitzeko.

Eta gero eta herritar gehiagok positibo eman ahala, ospitaleak ere betetzen ari dira, aurreko goraldietan baino motelago bada ere. Osasunbideko ospitaleetan COVID-19a duten 124 eri artatzen ari dira, eta horietako hamazortzi ZIUetan daude. Duela astebete baino %41 pertsona gehiago daude erietxeratuta, eta duela bi aste baino %85 gehiago. ZIUetan ere goranzko joera ikusten da: duela astebete baino lau gaixo gehiagok behar dute arta mota hori, eta duela bi aste baino bost gehiagok.

Itxitako ikasgelen berri ere eman du Nafarroako Gobernuak: jaiegunak tartean izanik ere, beste 11 ikasgela itxi behar izan dituzte koronabirusagatik egun bakarrean. Guztira, Haur Hezkuntzako eta Lehen Hezkuntzako 66 ikasgela daude itxita, Nafarroako 41 ikastetxetan. Ondorioz, 1.159 ikasle konfinatuta daude.


Summary: Ospitaleratzeak ugaritu egingo direla ohartarazi du OMEk. Omikron aldaera 57 herrialdetan atzeman dute dagoeneko. Kutsatzeak egonkortu egin dira munduan, baina Afrikan nabarmen zabaldu dira.

Gaur-gaurkoz, eta OME Osasunaren Mundu Erakundearen arabera, ez dago frogarik esateko omikron aldaera orain artekoak baino arriskutsuagoa denik, baina bai azkarrago zabaltzen dela, eta ondorioz ospitaleratze kopuruak handitzen dituela. Hegoafrikak haren berri eman zuenetik, 57 herrialdetan atzeman dituzte kasuak. Horiek hala, arreta eskatu du nazioarteko erakunde horrek, eta orain arteko neurriei eusteko aholkatu. «Larritasuna delta aldaeraren parekoa edo txikiagoa bada ere, jende gehiago kutsatuko da, eta, beraz, handitu egingo da ospitaleratze kopurua ere. Horrez gain, kutsatzeen gorakadak, epe ertainean, heriotzen gorakada ekarriko du», dio OMEk gaur plazaratu duen oharrean.

Munduan, egonkortu egin dira kutsatzeak azken astean. Orotara 4,1 milioi kasu atzeman dituzte azken zazpi egunetan, aurreko astean baino %2 gehiago. Kontinenteka, baina, alde nabarmenak daude batetik bestera. Afrikak jakinarazi du gorakadarik handiena; han %79 ugaritu dira kasuak azken astean. Europan ez dago askoz hobeto: bertan atzeman dituzte kutsatzeen bi heren, 2,6 milioi. Amerikan ere gorakada izan da, eta %21 ugaritu dira positibo eman dutenak. Aldiz, Asia mendebaldean eta erdialdean %10 gutxitu dira.

Alemania izan da azken asteetan datu okerrenak eman dituzten Europako herrialdeetako bat. Gaur jakinarazi dutenez, kutsatzeak apur bat moteldu dira herrialde hartan, baina heriotzek egin dute gora orain: 527, iazko otsailetik izandako gehien. Joan den astean, Berlinek iragarri zuen azkartu egingo zuela txertatzeko kanpaina, eta debekatu egin zien txertatu gabekoei taberna eta jatetxeetara sartzea.


Summary: Erdoganek entzungor egin dio Europako Kontseiluari. Turkiako presidenteak berretsi du ez dituela jarriko Europako Batasunaren erabakiak Ankarako auzitegien epaien gainetik.

Europako Kontseiluaren oharrei entzungor egin die Turkiako presidente Recep Tayyip Erdoganek, eta jakinarazi du ez dituela onartuko Giza Eskubideen Europako Auzitegiak hartutako azken erabakiak. Epai horiek agintzen zioten Ankarari preso dituen bi politikari aske uzteko, Osman Kavala enpresari eta filantropoa —2017tik dago espetxean, haren aurkako epai irmorik ez dagoen arren—, eta HDP Herriaren Alderdi Demokratikoko buruzagi ohi Selahattin Demirtas —2019tik dago preso, epaiketa noiz egingo zain—. Erdoganek, ordea, berretsi du Turkiako justiziak esandakoa beteko duela.

Europako Kontseiluko kide izanik, Giza Eskubideen Europako Auzitegiaren erabakiak bete beharra du Turkiak, eta hala egin ezean haren aurkako prozedura zabal dezake erakundeak, boto eskubidea ukatuz edota Kontseilutik kanporatuz. Estrasburgon egoitza duen Europako Kontseiluak joan den astean iragarri zuen prozedura zabalduko zuela Ankararen aurka, hark auzitegiaren epaia bete ezean. Erdoganek berehala erantzun zion «erabaki politikoak» hartu izana egotzita, eta atzo berretsi zuen Europako auzitegiaren ebazpenak «baliogabeak» direla, eta beraz «zentzugabea» dela haiek betetzea.

Estrasburgok iritzi dio Kavala «froga nahikorik gabe» atxilotu zutela, eta hura aske uzteko agindu du, Demirtasen kasuan bezala. Ankarak, ordea, «partzialtasunez jokatzea» leporatu dio auzitegiari, eta eskatu dio Europako Kontseiluari errespeta ditzala «auzitegi independente eta inpartzialek» hartutako erabakiak. «Erraza da. Ez ditugu onartzen Europako Batasunak Demirtasi edo Kavalari buruz hartutako erabakiak. Haiek ulertu edo ez. Ez ditugu Europako Batasunaren erabakiak gure justiziaren erabakien gainetik jarriko», esan du Erdoganek, Dohako aireportuan eginiko prentsaurrekoan.

Gaixo dauden presoak Aysel Tugluk politikari kurduaren egoera salatu du HDPko diputatu eta giza eskubideen aldeko ekintzaile Omer Faruk Gergerliogluk. Tuglukek dementzia du, eta, haren abokatuaren arabera, ez da gai eguneroko lanak egiteko ere. 2016an atxilotu zuten, HDPko presidenteorde zela, «erakunde terrorista bateko kide» izateaz akusatuta. Haren egoerak okerrera egin du 2017tik. Urte hartan ama hil zitzaion, eta, hiletan zela, talde nazionalista bat protestan hasi zen; agintariek, istiluak eragozteko aitzakian, tokiz mugitu zuten Tugluken amaren hilotza, eta beste hilerri batera eraman zuten gorpua. Medikuen azken txostenak jasotzen duenez, Tugluk ez da gai bere kabuz bizitzeko; baina auzitegiek ez dute onartu hura aske uztea.

Gergerliogluken esanetan, Turkiako Gobernuak ez ditu aske uzten gaixo dauden presoak, harik eta haien egoerak atzera-bueltarik ez duen arte; hortaz, aukera dutenerako, beranduegi da inolako tratamendurik jasotzeko: «Heriotza zigor bat da. Laster hilko direla ziur daudenean irteten dira, eta barruan ez dute medikuarenera joateko aukerarik».


Summary: Asier Guridik baieztatu du errefuxiatu estatusa lortu duela. Venezuelan dagoen euskal iheslariak gose greba abiatu zuela jakinarazi zuen abenduaren 3an, eta Caracasko Espainiako kontsulatuaren aitzinean plantatu zen.

Asier Guridi euskal iheslariak errefuxiatu estatusa lortu du Venezuelan. Hala jakinarazi du sare sozialetan zabaldutako mezu batean, eta Venzuelako Gobernuak helarazi dion dokumentua erakutsi du. Euskal iheslaria paperik gabe zegoen 2013an atxilotu zutenetik, eta behin baino gehiagotan eskatu du bere egoera erregularizatzeko. Abenduaren 3an, gose greba mugagabea abiatzen zuela jakinarazi zuen, eta Espainiako kontsulatuaren aitzinean plantatu zen, Caracasen.

1992ko abenduaren 15ean atxilotu zuen Guardia Zibilak Guridi, eta torturak salatu zituen Baltasar Garzon Auzitegi Nazionaleko epailearen aurrean. Espetxeratu egin zuten, eta bost urtean egon zen preso, Euskal Herritik urrun. 2001ean, ihes egin zuen, eta 2005etik Venezuelan bizi da. 2008an jaio zen haren semea. Hedabideetara bidalitako ohar batean kontatu zuen 2013an atxilotu egin zutela, eta ordutik nortasun agiririk gabe bizi zela Venezuelan. Azpimarratu du egoera horrek nortasun arazoak ekarri zizkiola bere semeari ere; Oñatin (Gipuzkoa) bizi da gaur egun, senideekin.

2018an, Guridi estraditatzeko eskatu zion Espainiak Venezuelari, baina hark ez zuen eskaera bete. AEM Amnistiaren Aldeko eta Errepresioaren Aurkako Mugimenduak Venezuelako Fiskaltzari eskatu zion Madrilek iheslariaren aurka duen «jazarpen politikoan» ez parte hartzeko eta «dagokion» asilo politikoa onartzeko.

«Urte hauetan bizi izan duguna infernua izan da; bizitzeko berez izan ditugun oztopoez gainera, gezurrez beteriko kontakizunekin kakaztu gaituzte, defentsarako aukerarik eman gabe...», deitoratu du Guridik sare sozialetan errefuxiatu estatusa lortu ondoren, eta Sorturi leporatu dio babesik eskaini ez izana.


Summary: Baionako ospitaleak Plan Zuria aktibatu du berriz. 34 paziente daude koronabirusarekin erietxean, horietako bederatzi suspertze zerbitzuan. Larrialdikoak ez diren ebakuntzak atzeratzen ahalko dituzte.

Baionako ospitaleko zuzendaritzak arratsaldean iragarri du Plan Zuria ezarri duela berriz ere osasun egoitzan. Koronabirusa duten pazienteen kopurua «azkarki emendatu» da azken egunetan, baita suspertze zerbitzuan ere: 25 paziente daude COVID-19aren unitatean, eta bederatzi suspertze zerbitzuan. Egoera ikusita, «ohiz kanpoko osasun egoerei erantzuteko» plana indarrean ezartzea deliberatu dute.

Batetik, larrialdikoak ez diren ebakuntzak gibelatzeko aukera ematen die planak. Horren bidez, ospitaleko zerbitzuak berrantolatzeko baimena dute; kasu honetan, suspertze zerbitzuko ohe kopurua emendatzeko. Bestetik, oporretan dauden osasun langileak lanera deitzeko aukera izango du zuzendaritzak. Segurtatu dute, bestalde, lurraldeko beste osasun egiturekin elkarlanean arituko direla pazienteak behar bezala artatzen segitzeko, hala nola osasun etxe pribatuekin.

Ipar Euskal Herria barne duen Pirinio Atlantikoetako Departamenduko intzidentzia tasa metatua 601 da, zazpi eguneko. Plan Zuria aktibatu zuten azken aldian, iragan agorrilean, 425 zen intzidentzia metatua.


Summary: Azokaren balorazio positiboa egin du Gerediaga elkarteak. Landakora sartzeko txanda guztiak bete direla, eta orotara 25.000 lagunetik gora bildu direla nabarmendu dute antolatzaileek. Kulturzaleen ardura eta konpromisoa txalotu dituzte.

Ezohikoa izan da aurten Durangoko azoka. Iaz online dendaren bidez soilik egin ondotik, aurrez aurrekoa izatera itzuli da aurten, neurri zehatz batzuekin —edukiera muga eta aurrez izen ematea izan dira nagusiak—. Horiek horrela izanik ere, Durangoko 56. Azokaren inguruko «balorazio positiboa» egin dute antolatzaileek, ohar baten bidez. «Aurten kulturaren plaza osasun-neurrietara egokituta antolatu behar izan da, eta Azokak kulturzaleen eta parte-hartzaileen (argitaletxe, diskoetxe, sortzaile...) konpromisoa eta ardura eskertu eta azpimarratu nahi izan du». Gerediaga elkarteko presidente Nerea Mujikak gogorarazi du azokan arduraz jokatzeko eta osasun neurriak betetzeko deia egin zutela, eta «erantzuna bikaina» izan dela nabarmendu du. «Kulturaz gozatu ahal izan dugu modu seguruan, eta hori denon ardura eta konpromisoari esker izan da. Zuei esker Durangoko Azoka baDA!».

Aurrez aurreko plaza berreskuratzea izan da antolatzaileen lehentasuna, eta helburua bete dela nabarmendu dute: «Pozik gaude berriro ere batzeko aukera izan dugulako, kulturzale eta sortzaileak plazan elkartu ditugulako berriro, egungo egoerara moldatuta bada ere». Osasun-neurrietara egokitu beharrarekin, erreserba-sistemak ezarri zituzten Landakon eta Plateruenan sartzeko. Landako Gunearen kasuan, 25.000 bisitari baino gehiago izan dituela nabarmendu dute; erreserba leku guztiak bete direla, eta publikoaren jarrera «ezin hobea» izan dela: «Eskertu nahi dugu bisitariek une oro izan duten jarrera eta prestutasuna: ilaretan itxaroteko, Landako Gunea husteko, pilaketak ekiditeko... Kultura segurua dela argi geratu da beste behin ere».

Aurrez aurreko azoka egitearekin batera, online dendari ere eutsi diote antolatzaileek. Bisitariek aurrez aurreko salmentari lehentasuna eman diotela jakinarazi dute antolatzaileek, «argi geratu baita Durangoko Azoka bertatik bertara bizitzekoa dela». Haien hitzetan, aurrez aurreko erakusmahaietan salmentak «etengabeak eta orekatuak» izan dira bost egunetan. «Bisitari askok nabarmendu duten bezala, inoiz baino erosoagoa izan da erakusmahaietara gerturatu eta sortzaileekin zuzenean egotea». Edonola ere, beste alde bat ere izan du horrek, eta hori ere aipatu dute antolatzaileek oharrean: «Partaide batzuek diotenez, aurreko edizioetako salmentekin alderatuta, salmenta kopurua orokorrean baxuagoa izan da, bisitari kopurua ere baxuagoa izan delako».

Hainbat datu ere xehatu dituzte antolatzaileek. Online dendari dagokionez, abenduaren 3tik 7ra 1.300 erosketa egin ziren durangokoazoka.eus webgunean, eta, guztira, 5.400 lan erosi ziren. Bataz besteko gastua 58 eurokoa izan da erosketa bakoitzeko. Halaber, azokaren webguneak 110.000 bisita baino gehiago jaso ditu abenduaren 3tik 8ra arte, eta streaming kateari dagokionez, 21.000 lagun konektatu dira abenduaren 4tik 8ra eskainitako zuzeneko kanal bietan.

Guneak

Azoka bera bezala, berau osatzen duten guneak ere bueltan izan dira aurten, eta haietan koordinatzaile aritu direnek ere balorazio «positiboa» egin dutela azaldu dute antolatzaileek ohar berean. Ahotsenearen kasuan, Plateruenan ezinbestekoa izan da aldez aurretik lekua erreserbatzea, eta hainbat disko aurkezpenetan edukiera osoa bete egin da: Liher, Willis Drummond, Anari, Skakeitan, Kai Nakai, Nikotina, Etxekalte + Habi, Bulego eta McOnak taldeenetan, hain zuzen. Literatur solasaldiei dagokienean, Alaine Agirre, Eider Rodriguez, Jon Maia eta Leire Vargasen aurkezpenak izan dira jendetsuenak, antolatzaileen datuen arabera. Orotara, 7.500 bisitari batu dira Ahotsenean, eta Miren Narbaizak nabarmendu duenez, «giroa oso ona izan da Ahotsenean. Plateruenan momentu oso politak eta goxoak bizi izan ditugu, dantzagarriak asko. Eskertu da zuzenekoak berriz bizi ahal izatea».

Irudienearen kasuan ere poza agertu du Johana Olabarriak, «ezberdin baina posible, euskal kulturgintzak merezi duen erronka» gauzatu dutelakoan. Mila bisitari baino gehiago izan dituzte bost egunetan, eta bi ekitaldi aipatu dituzte jendetsuenen artean: iazko sormen beka irabazi zuen Bañolet websailarena, eta Kurdistango Kobane hiriko liburutegiaren istorioa kontatzen duen Hala ere dokumentalarena. Ikusleek bereziki lanen sortzaileekin izandako hizketaldiak eskertu dituztela ere aipatu dute.

Saguganbarak, «handi eta txikien aterpe» gisa definitu dutenak, mila bisitarien langa gainditu duela azaldu du Marina Agirrek. Publikoaren bost egunetako joan-etorria «gorabeheratsua» izan bada ere, hainbat aurkezpenetan aretoa bete egin da, Monika Arratibel eta Xabier Etxanizen Laino txiki egizu negar poliki-renean, kasurako.

Szenatokiari dagokionez, Arantza Arrazola koordinatzaileak nabarmendu du antzerki eta dantza zaleek «bikain» erantzun diotela programazioari, eta oso pozik daudela izandako erantzunarekin. Guztira, 620 ikusle igaro dira gunetik, eta oso publiko gaztea egon dela nabarmendu dute, «antzokietan oso ohikoa ez dena». Bagara kolektiboaren Interakzioa dantza ikuskizuna izan da ekitaldirik jendetsuena bertan.

Kabi@ gunea Landako barruko Areto Nagusian antolatu dute aurten, eta Diana Franco arduradunaren arabera, «eztabaida mamitsuak» egon dira egunotako hitzaldi eta mahai inguruetan. Eztabaidek sarean izan duten jarraipena ere nabarmendu du.

Talaiara, azkenik, «gazte sortzaileekin eta kultur eragileekin egindako mahai inguruek» erakarri dute jendea, Izaskun Ellakuriagaren hitzetan. 500 lagun baino gehiago gerturatu da aurkezpenetara, eta sortzaileek eskertu dute euren lanez hitz egiteko lekua izatea.

'Zu non, han DA!' egitasmoa

Durangoko 56. Azoka gaur amaituko bada ere, antolatzaileek jakinarazi dute Euskal Herri osoko liburu dendetan jarraipena izango duela urtarrilaren 6ra bitarte, Zu non, han DA! egitasmoaren bidez. Iaz abiatu zuten proiektua, eta azokan eskuratu ahal izan diren lanak Euskal Herriko 149 saltokitan erosi ahal izango dira haren bidez datozen egunetan. Lanen zerrenda osoa durangokoazoka.eus webgunean dago ikusgai.

Amaitzeko, antolatzaileek oharrean eskerrak eman dizkiete azokari modu batean edo bestean babesa eman dioten argitaletxe, diskoetxe, babesle, herri mugimendu, erakunde... guztiei, baita egindako ahalegina ere. «Badakigu erronka eta esfortzu berezia izan dela guztientzat aurtengo Azoka babestea. Eskerrik asko Azokaren eta euskal kulturaren alde egindako apustuagatik». Kulturzaleen konpromisoa eta boluntario lanetan aritu direnen laguntza ere eskertu dute.


Summary: ‘Euskararen gramatika’ aurkeztu du Euskaltzaindiak. Gramatika Batzordeak landu du 2011tik, eta 1980ko hamarkadatik EGLU liburukietan jasotako edukiak moldatu eta eguneratu ditu.

Euskararen gramatikaren arauak, azalpenak eta adibideak bildu, osatu eta sakondu ditu Euskaltzaindiak, eta Euskararen gramatika izenburupean argitaratu ditu. Lan mardula da: 2.000 orrialde baino gehiago dauzka, bi liburutan eta 43 ataletan banatuta. Euskaltzaindiaren obrarik garrantzitsuenetako bat da: Gramatika Batzordea 2011tik ibili da horretan buru-belarri. «Gramatika benetan sendoa da; nahiko genuke erreferentziala izatea datorren hamarkadan», adierazi du gaur Miren Azkarate euskaltzain oso eta Gramatika Batzordeko kideak, Durangon (Bizkaia). Izan ere, azokan egin dute gaur gramatikaren bigarren aurkezpena, eta bertan kontsultatzeko eta erosteko moduan izan da azken egunotan. Hamar urtez aritu da Gramatika Batzordea argitalpena prestatzen, baina aspaldi hasi zen gramatika lantzen. 1980an sortu zuen Euskaltzaindiak lantalde hori, eta 1984an argitaratu zuen EGLU edo Euskal Gramatika: Lehen Urratsak sortaren lehen liburukia, perpaus bakunei buruzkoa; beste sei publikatu zituen 2011ra arte: aditzari, lokailuei eta juntagailuei buruzko bana, eta mendeko perpausei buruzko hiru. «Hori guztia izan da lan honen oinarria», azaldu du Jesus Mari Makazaga Gramatika Batzordeko idazkariak. «Baina, aldi berean, lan hau ez da EGLU liburukien laburpen edo batuketa soila», zehaztu du Azkaratek. Izan ere, biek nabarmendu dute lan egiteko modua asko aldatu dela azken hamarkadetan, eta horrek prozesuan eragin duela. Batetik, baliabide eta corpus gehiago dagoelako egun. «Hutsuneak bete ditugu, akatsak zuzendu eta testuak berregokitu», azaldu du Makazagak. «Eta talde lanean egina da: ez da batzordekide bakoitzak egindako txostenen metatze bat; bileretan eztabaidatutako gramatika bat da». Inguruko hizkuntzetako gramatikari buruzko erreferentzia gehiago ere badaudela erantsi du Azkaratek: «Asko azpimarratu nahi izan dugu euskararen XXI. mendeko gramatika dela hau. 1980ko eta 1990eko hamarkadetan hizkuntzalaritzan aurrerapen handiak egin ziren, eta, hala, egungo gramatikek hitz egiten dute argumentuez, paper tematikoez, aditzen sailkapenaz, adjektibo sailkatzaile eta tematikoez... Benetan XXI. mendean gramatika duin eta homologagarri bat egiteko, hizkuntzalaritzan errotutako kontzeptu horiek guztiak barneratu behar ziren». Azkaratek esplikatu du ahalik eta modu ulergarrienean jartzen saiatu direla informazio hori guztia: «Barne lotura eta erreferentzia asko jarri ditugu, Euskaltzaindiaren arauak azpimarratu egin ditugu, eta adibide ugari erabili ditugu». Amaieran, gainera, ehun orrialdetik gorako gai aurkibide bat erantsi dute, bilaketak errazteko: «Etekinik handiena bai aterako diote hizkuntzalariek edo euskal filologoek, baina beste askok ere topa dezakete informazio zehatza; adibidez, bait- menderagailuaren erabileraz, gai aurkibidean kontsultatuz». Eta badira aldeak 1984ko lehen arauetatik Euskararen gramatika-ra. EGLUren lehen hiru liburukietan jasotakoa moldatu dute batik bat; besteak beste, aditzei, izen sintagmei edota hitz ordenari buruzkoak. Adibide bat jarri du Azkaratek: «Aditzak sailkatzeko, nor, nor-nork eta halakoak erabili izan ditugu, baina orain beste kategoria batzuk ezarri dira: aditz trantsitiboak, intrantsitiboak, intrantsitibo ergatibodunak, psikologikoak... Horrek ez du esan nahi ikastean ezin denik nor-nork erabili, baizik eta halako lan batean beste formulazio teoriko bat behar zela».


Summary: Elurra ari du Araban, eta arazoak eragiten ari da zirkulazioan. AP-68 errepidearen zati bat hetsi dute, Areta eta Altube artean; zenbait mendate hetsi dituzte. Bestalde, Nafarroan, Otsagabia eta Izaba lepoak zerratu dituzte.

Elurragatik zenbait errepide moztu behar izan dituzte arratsean. Neguko Bide Zaintza Plana aktibatu dute horretarako, eta AP-68 autobideko zati bat hestera behartuak izan dira. Zehazki, Areta eta Altube artekoa da hetsi duten zatia, Zaragozara (Espainia) buruz. Bidean metatu den elurra kentzen ari dira. Bestalde, Azazetako, Gasteizko, Bernedoko, Urduñako eta Opakuako mendateak hetsi dituzte ibilgailu guztientzat. Beste zenbait mendatetan, autoentzat derrigorrezkoa da elurretan gidatzeko kateak eramatea: Altuben, Barrerillan, Herreran, Kurtzetan, Opakuan, Urduñan eta Zaldiaranen (Araba). Kamioiek ezin dute bertatik pasa. Elurra metatu izanak ere eragina du N-622 errepidean, auto lerroak sortu baitira; bide horretan kateak eraman behar dituzte autoek.

Neguko Bide Zaintza Planaren arabera, baliteke elurragatik A-15 errepidea ere moztea, Gipuzkoako partean. Oraindik ez dute hala egin, baina erabakia hartuz gero, kamioiek N-I errepidetik edo Sakanako autobiatik ibili beharko dute, eta autoek, berriz, Berastegitik Tolosara (Gipuzkoa) doan GI-2130 errepidetik.

Nafarroako lepoetako zirkulazioan ere eragina du elurrak. Erraterako, Izaba eta Otsagabiko lepoak hetsi dituzte. Dena den, Nafarroako Gobernuak tentuz ibiltzeko gomendatu die gidariei.


Summary: 1.890 positibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian. Nafarroako Gobernuak ez du baztertu «neurri komunitario gehiago ezartzea», izurriaren bilakaeraren arabera

COVID-19ak eragindako 1.890 infekzio gehiago atzeman zituzten atzo Hego Euskal Herrian, Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak eta Nafarroako Gobernuko Osasun Departamentuak emaniko datuen arabera. Positibo tasak ere ez du apaltzera jo: %15,9 da oraintxe, atzo 11.875 test egin ostean. Atzo jaieguna izateak, bestalde, distortsioa eragin dezake datuen bilakaeran, jaiegunetan proba gutxiago egiten baitira.

Hamalu eguneko intzidentzia tasa goranzko betean da Hegoaldeko lau herrialdeetan: 819,58 da Araban, 100.000 biztanleko; 490,88 Bizkaian; 1.250,56 Gipuzkoan eta 924,52 Nafarroan. Nafarroan, gainera, deigarria da 11 urtetik beherakoen intzidentzia. Kasu horietako gehienak asintomatikoak dira, baina hamalau eguneko intzidentzia metatua 2.000 ingurukoa da 100.000 biztanleko. Intzidentzia tasa hanpatua dago 40-49 urtekoen multzoan ere: 1.116,65.

Ospitaleen egoerari dagokionez, 31 pertsona ospitaleratu zituzten atzo COVID-19ak jota Araban, Bizkaian, Gipuzkoan eta Nafarroan.

Indurainek ez du baztertzen «neurri komunitarioak ezartzea»

Azken egunetako igoeraz galdetuta, Osasun kontseilari Santos Indurainek adierazi du gobernuak ez duela baztertzen «neurri komunitarioak» ezartzea, egoera onbideratze aldera. Haren esanetan, Lehen Arreta «gainezka» dago: «Alde batetik, paziente kronikoei eragiten dieten arnas aparatuko gaitzen goraldia dugu, urtaroari lotuta, eta horri gehitu behar zaio COVID-19a atzemateko, segitzeko, diagnostikatzeko eta txertatzeko lana».

Horrez gain, Indurainek esan du «oraindik egonkortzeko dauden adierazleek arrisku handiko egoera baten atarian» kokatzen dutela Nafarroa. Hori dela eta, kontseilariak azaldu du Osasun Departamentuak ez duela baztertzen «neurri komunitario sorta bat» ezartzea, izurriaren bilakaeraren arabera.

Indurainen esanetan, hala ere, gobernuaren egungo estrategiak hiru ardatz ditu: «Txertatzea bizkortzea; gaitzaren detekzio mailari eustea, arakatzea indartuz eta protokoloak berrituz; eta prebentzio neurriak areagotzea».


Summary: Munduko Elikadura Programak giza laguntza eten du Etiopia iparraldean. Erakundeak salatu du Tigrayko matxinoek eraso egin dietela bi biltegiri, eta gehitu du giza laguntzako kideek «muturreko larderia» jasaten dutela. 400.000 lagun daude gosez herrialdean.

Etiopiako egoera okertu egin da: MEP Nazio Batuen Erakundeko Munduko Elikagaien Programak bertan behera utzi ditu herrialdeko iparraldeko bi herritan zituen giza laguntzarako misioak, elikagaiak zeuden bi biltegiri eraso egin eta gero. Erakundeak salatu du elikagai ugari ostu dituztela; horien artean, malnutrizioa jasaten duten haurrentzako ehunka produktu. NBEk berak onartu du herrialdeko egoera zaila dela, 400.000 lagun baino gehiago baitaude gosez, baina giza laguntza eskaintzen duten taldeek «muturreko larderia» jasaten dutela-eta hartu du erabakia.

Erasoa TPLF Tigray Askatzeko Herri Fronteari egotzi dio nazioarteko erakundeak, baina horrek, oraingoz, ez du bere gain hartu. Horrez gain, MEPek salatu du Etiopiako Gobernuko indarrek giza laguntzako hiru kamioi bereganatu dituztela, beren helburuetarako erabiltzeko asmoz.

Herrialdeko iparraldeko bi herritan egin diete eraso biltegiei, Kombolchan eta Dessien. Bi herri horiek garrantzia handia dute, Addis Abeba hiribururako bidean baitaude. Tigray eskualdetik kanpo daude herriak, Amhara eskualdean. Gerra duela urtebete pasa hasi zen, eta lehen asteetan borrokak Tigray eskualdean soilik kokatu ziren arren, gerora matxinoak beste lurraldeetara era zabaldu ziren. Hain zuen ere, herri horiek TPLFren esku zeuden astelehenera arte; orduan jakinarazi baitzuten gobernuko indarrek herriak bereganatu zituztela. Gainera, badute beste nolabaiteko garrantzia ere: Addis Abeba hiriburura heltzeko bidean daude.

Giza laguntzako kideak, arrisku larrian

Etiopiako iparraldea munduko lekurik arriskutsuenetako bat da giza laguntzan ari diren erakundeentzat; gatazka hasi zenetik, duela urtebete, mota horretako erakundeetako 28 kide hil dituzte lurraldean. Beren biziak arriskuan jartzeaz gain, beste mota batzuetako zailtasunak ere izan dituzte erakundeek, eta hilabeteak eman dituzte Etiopiako Gobernuari burokrazia gutxitu eta giza laguntza gehiago baimentzeko eskatzen. Horrez gain, salatu dute erregai eta diru murrizketak jasaten dituztela.

Baina jakin badakite arrisku larrian dauden herritarrak elikatzeko eskaintzen dutena baino askoz laguntza zabalagoa eman beharko luketela; agentziek kalkulatu dute horiek elikatzeko ehun kamioi inguru beharko lituzketela, eta onartu dute kopuru hori ez dela inondik ere betetzen.


Summary: Roaminga ordaindu gabe jarraituko dute Batasuneko herritarrek 2032ra arte. Europako Batasuneko beste herrialderen batean oporretan, ikasten edo negozio bidaian daudenek etxean ordaintzen duten tarifa bera ordaintzen dute egindako deiengatik eta erabilitako datuengatik, roaminga indargabetu zenetik, 2017ko ekainean.

Ez dira gutxi izango, ustekabean edota ezinbestean, telefono konpainiari dirutza ordaindu behar izaten ziotenak Europako Batasuneko estatu batetik bestera egindako deiak zirela eta. Dei eta SMS horiengatik eta jasotako datuengatik norbere telefono konpainiak ezarritako tarifa garestiagoari deitzen zitzaion roaming. Ingelesezko to roam aditzetik dator, bidaiatzea edo mugitzea, norabide oso zehatzik gabe. 2017an, akordio zabal batek ahalbidetu zuen tarifen garestitze hori baztertzea. Bada, orain akordio horrek segida luzeagoa izango du, 2032. urtera arte behintzat, roaminga ez baita pagatuko estatu kide batetik bestera egiten diren komunikazio horietan.

Aldiro-aldiro estatu bateko muga pasatu eta beste batean lan egiten edo ikasten duten herritarrentzat oso garrantzitsua da roamingik ez egotea: adibidez, Bidasoko muga aldiro gurutzatzen duten euskal herritarrentzat.

Roaminga kendu eta bost urtera erabaki horrek eragindako ondorioak aztertuko zituztela lotu zuten 2017an, eta azterketa horrek dio ondorio positiboak izan dituela Batasunaren barruko joan-etorriei eta komunikazioei dagokienez; hortaz, 2032. urtera arte roaminga ez da indarrean izango EBn. Batasuneko herritarrek kontratatutako Internet abiadura berean aritzeko eskubidea izango dute, gainera, beste estatu kide batean egonez gero, horretarako sareak dauden bitartean behintzat. Izan ere, Europako Batzordeak dio bidaiarien herenek arazoak izan dituztela beren sareko abiaduraren kontratazioak lortzeko atzerrian.

Europako Batzordeak, EBko Kontseiluak eta Europako Parlamentuak egin dute akordio politikoa, eta oraindik ofizialdu egin behar dute. "Greziara, Austriara edo Bulgariara oporretara joatea; Italiara edo Estoniara bezeroengana joatea; atzerrira joatea telefonia konpainiek tarifa garestiagoak kobratuko ote dituzten kezkarik gabe, hori EBko merkatu bakarraren esperientzia bat da. Aurrera jarraituko du, eta, gainera, gaurkotu egingo dugu esperientzia hori: kalitate, zerbitzu eta gardentasun hobeekin". Barne merkatuko komisario Thierry Bretonek azaldu du roamingik ez egotea zein garrantzitsua den Batasunaren barruan bidaiatzen dutenentzat.


Summary: Iberdrolak ezingo du erosi AEBetako konpainia bat, «ez delako fidagarria». Operazioak aurrera eginez gero, energia berriztagarrietan AEBetako hirugarren operadorea bihurtuko litzateke. Iberdrolak herrialdean duen «historiala» eta Espainian Villarejo auziarekin dituen loturak argudiatu ditu merkatu arautzaileak ezezkoa emateko.

Mexiko Berriko Estatuko arautzaileak ez du onartu Iberdrolak, Avangrid filialaren bidez, PNM Resources konpainia erosteko operazioa. Iberdrolak erosketa hori egin nahi zuen AEBetan bere presentzia handitzeko: energia berriztagarrietan herrialdeko hirugarren operadorea bihurtuko litzateke.

Arautzailearen arabera, akordioaren arriskuak estatuko zergadunei agindutako onurak baino handiagoak dira. Zalantzak agertu ditu operazioari buruz, Iberdrolaren filial Avangridek AEBetan duen «historialagatik» eta Espainiako justizia Iberdrola ikertzen ari delako, Villarejo auziarekin loturik. Hain zuzen ere, Ignacio Sanchez Galan konpainiako presidentea deklaratzera deitu Espainiako poliziaburuaren espioitza kasuekin lotuta.

«Ez da bazkide egokia gure trantsizio energetikoaren une kritiko honetan», azaldu du Mexiko Berriko arautzaileak.

NM Resources Avangriden integratzeari esker, Iberdrolak AEBetako energia konpainiarik handienetako bat sortzeko asmoa zuen –sei estatutan hamar konpainia izango lituzke taldeak–, eta hirugarren operadorea bilakatuko litzateke berriztagarrietan, 24 estatutan arituta. Erosketak 7.300 milioi euroko balioa zuen. Iberdrolak «bidegabetzat» jo du erabakia, erosketa egiteko aurretik behar zituen baimen guztiak lortuak zituelako, eta helegitea aurkezteko asmoa iragarri du.


Summary: Ibai askok gainezka egin dute, eta hainbat bide urak hartuak dira. Euriteen eraginez, Zadorra, Cadagua, Deba, Arga eta beste hainbat ibaitako ura bere bidetik atera da. Uholdeek korapilo asko sortu dituzte: besteak beste, ezin da Mendaroko ospitalera errepidez ailegatu. Hainbat herri kaltetuak dira. Udalak eta gobernuek zuhurtzia eskatu dute.

Datu bakar batek eman dezake azken egunetako euri jasaren neurria: Añarbeko urtegiak (Nafarroa) azkeneko hamabost egunetan hartu du urte osoan bildu ohi duen euri guztiaren laurden bat. Metro koadroko 500 litro egin ditu bi astean. Horrek esan nahi du euriteak neurri berean atertu gabe jarraituko balu bi hilabetean egingo lukeela urte osoko euria.

Itsasbazterretan olatuen kezkarekin eta itsasertzeko pasealekuak itxita —Donostiako buia batek 5,8 metroko olatu bat neurtu du—, lurralde ia guztia azpilaino batek irentsita, euria atertu ere egin gabe, eta lurraldearen ekialdean elurrak urtu eta ibaiak gainezkaraziko zituen kezkarekin. Hala igaro zen eguna atzo, eta euriak ez du atsedenik eman gauean.

Zadorra ibaia izan da lehena, Gasteiz inguruko herrietan, eta Cadagua ibaiak jarraitu dio, Gueñes aldean. Arroetako lurrak hartu ditu urak, eta mendebaldetik ekialdera zabaldu da kezka, prezipitazioekin batera. Ibaizabalek Usansolon hartu ditu lurrak beretzat. Txorierrin, erreka batek baino gehiagok sortu ditu putzu handiak, eta errepide ugari itxiarazi ditu. Gobelak ere kezka handiak eragin ditu Getxo aldean. Mungian ere izan dira arazoak, eta, gaueko hamarretan, Butroe ibaiak Gatika aldean alerta gorrian jarraitzen zuen, gainezka egiteko zorian.

Zadorra ibaiarekin agertu du kezka handiena Eusko Jaurlaritzak. Uholdeen krisi mahaia elkartu du arratsaldean, eta Josu Erkoreka Segurtasun sailburuak kezka agertu eta jakinarazi du gertutik aztertuko dutela. Gasteiz inguruko herrietan kalte ugari eragin ditu. Astegietan gehien. Agurainen ere gainezka egin du ibaiak, bestalde.

Mendebaldetik ekialdera

Gauarekin, kezka ekialdera zabalduz joan da. Ur putzu handiak sortu dituzte ibai gehienek han-hemenka. Urdazuriren arroko herri askotan, ibaiak beretzat hartu ditu soro ugari, eta, Senperen, (Lapurdi) herriko kaleetara ere sartu da ura. Gipuzkoan ere gauean hasi da egoera larritzen. Deba ibaiaren arroaren zati batzuk eta Oriakoaren beste batzuk alerta gorrian zeuden gaueko hamarrak ingurutik, baina Urumea ere oso hazita heldu zen —Goizuetan hasi da irteten, eta Hernanin Landareko zelaiak hartu ditu arratsaldetik, halakoetan ohi duenez—.

Nafarroan eurite handiak izan dira —han pilatu da metro koadroko litro gehien, lurraldearen ipar-mendebaldean—, baina ibaiei hobeto eutsi diete egunean zehar. Gauean hasi da egoera okertzen. Arakil ibaia atera egin da Huarten, eta Arga alerta gorrian jarri da gaueko hamarrak aldetik aurrera. Baztan aldean ere adi erreparatzen ari zaizkio Baztan ibaiaren hazkundeari, eta Malerrekan, berriz, Ezkurrari. Alerta gorrian jarri dira horiek ere. Baita Larraun ibaia Irurtzunen ere. Bidaso ertzeko herriek ere kezkatuta begiratzen diote ibaiari, eta Hendaian eta Irunen neurriak hartu dituzte. Hondarribian, Jaizubiak ere gainezka egin du arratsaldean.

Iruñean, urak hartuak dira Arga ibaiaren ibilbidearen hainbat puntu. Alarmak arratsetik ziren piztuak, eta Udaltzaingoak gaueko ordu txikietan ekin dio ibai ertzeko autoak erretiratzeari, ura gainezka egiten hasia zela ikusirik. Halaber, itxiak dira, besteak beste, Madalena zubiko eremua, Sanduzelai auzotik hiriko zentrora ailegatzeko sarbidea, eta Arrotxapea auzoko ibai ertzeko bideak. Poliziak zuhurtzia eskatu du, bai autoa hartzeko, baita oinez ibiltzeko ere.

Deba, Oria eta Ibaizabal ibaien emariek ere txikitzeko joera hartu dute bart 23:00 ingurutik aurrera, baina egoera aldakorra eta gorabeheratsua da: erreka horien emaria jaisten ari zela, ordu berean, Urumea maila gorriraino hazi da, Ereñotzun.

Erreskateak eta tren geldiaraziak

Ibai gehienen inguruetan sortu dira arazoak, eta ura sartu da zenbait etxetan, baina ez dute sortu, oraingoz, uholde handirik. Suhiltzaileei eta babes zibileko langileei buruhauste ugari eman dizkie, ordea, eta herritar batzuk larri ibili dira. Gernika-Lumon, ikasle batzuk zeramatzan autobus bat harrapatuta gelditu da ur putzu handi batean, ez atzera ez aurrera. Suhiltzaileek atera dituzte 21 bidaiariak. Astegietan, familia bat erreskatatu dute suhiltzaileek eta ertzainek; autoa uretan harrapatuta geratu zaie. Estarronan, beste familia bat salbatu dute Arabako suhiltzaileek: urak herrestan eman die autoa, eta arbola batzuei helduta gelditu dira haiek, urak inguraturik.

Gasteiz, Mungia, Erandio, Txorierri, Leintz-Gatzaga eta beste toki askotan trabatuta geratu dira errepideak. Eta, gauean, Tolosa eta Anoeta arteko bidea eten du Oria ibaiak; Mendaro eta Deba arteko errepidea ere moztu du Deba ibaiak. Hain zuzen, egoera aski larria da bertan, ezin baita Mendaroko ospitalera errepidez iritsi, uholdeen eraginez. Urak bakartua du zentroa, eta, hala, arduradunek herritarrei eskatu diete ez daitezela joaten ahalegindu, nahiz eta gaurko zehazturiko hitzorduak eduki.

Izan dira suhiltzaileen laguntza behar izan duten kasu gehiago. Ehunka irteera egin behar izan dituzte egun guztian. Baina ezbehar handienak trenbideetan sortu dira, bi luiziren eraginez. Gipuzkoan, Renferen tren bat harrapatu du luizi batek, Gabirian. Ez da inor zauritu, eta onik atera dituzte hamalau bidaiari. Lapurdin, berriz, SNCFren zerbitzua etenda gelditu da, luizi batek Donibane Garazi eta Baiona arteko bidea trabatu ondoren.

Egunak gorabehera asko izan zituen, eta horrela jaso ditu BERRIAk, zuzeneko kontakizunean, gauerdi ingurura arte.


Summary: COVID ziurtagiria zuzenean webgunetik eskuratzeko aukera jarriko dute Nafarroan. Ziurtagiria deskargatzeko bideek ilarak eragin dituzte; hortaz, zuzenean webgunetik eskuratzeko tresna bilatzen ari dira.

COVID ziurtagiria zuzenean webgunetik eskuratzeko aukera egonen dela jakinarazi du Santos Indurainek, Nafarroako Gobernuko Osasun kontseilariak. Indurainen arabera, eskaria «oso handia» izan da; hortaz, «aurki» jarriko dute martxan bide hori. Gaur egun, ziurtagiria eskuratu ahal izateko, osasun karpeta pertsonala aktibatu behar da, fisikoki bulego batera agertu beharra eskatzen du horrek, eta, hala, urrats hori egin beharrak ilara mardulak eragin ditu karpeta aktibatzeko tokietan.

Beraz, webgunetik zuzenean deskargatzeko tresna baten bila dabiltza gobernukoak. «Datuak konfidentzialak direnez, ondo erabili behar da ziurtagiria deskargatzeko tresna». Hala ere, oraindik, aldez aurretik ordua eskatu behar da Nafarroako Gobernuak eskuragarri jarri dituen erregistro bulegoetan; 28 dira guztira.


Summary: Osakidetza eta Osasunbidea hilaren 15ean hasiko dira 11 urtetik beherakoak txertatzen. Txertoak eskolan jartzea baztertu egin du Osasun sailburu Gotzone Sagarduik. Iruñean, seminarioko txertaketa gunea erabiliko dute.

Datorren astean hasiko dira Hego Euskal Herrian COVID-19aren txertoa 5 eta 11 urte bitarteko haurrei jartzen. Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak biek iragarri dute hilaren 15ean bertan hasiko direla lehen dosiak jartzen.

Jaurlaritzako Osasun sailburu Gotzone Sagarduik, Euskadi Irratian eginiko elkarrizketa batean, baztertu egin du haurrak ikastetxean txertatzea. Zehazki, «osasun zentroak eta erdibideko txertoguneak» prestatuko ditu Osakidetzak horretarako. Sagarduik jakinarazi du 60.000 dosi jasoko dituztela datorren asteartean, eta biharamunean hasiko direla jartzen.

Nafarroako Osasun kontseilari Santos Indurainek ere hitz egin du haurrak txertatzeko prozesuaz. Kontseilariaren esanetan, txertoaren 18.000 dosi jasoko ditu Nafarroak astelehenean. Hilaren 15ean hasiko dira jartzen landaguneetan, eta 16an, berriz, Iruñerrira zabalduko dute txertaketa. Iruñeko seminarioa atondu dute horretarako. 11 urteko haurrekin hasiko dira, eta adinean behera joanen dira datozen asteetan.

Txertatzeko ziten inguruko informazio gehiago helaraziko diete familiei, «datozen egunetan».


Summary: Ingurumen Administrazioaren Legea onartu du Eusko Legebiltzarrak. EAJren eta PSE-EEren botoekin egin du aurrera legeak. Oposizioak aho batez arbuiatu du araua, eta bereziki kritikatu du EAJk eta PSE-EEk interes orokorreko proiektuak izendatzeko sortutako figura berria.

Eusko Legebiltzarrak onetsi egin du Ingurumen Administrazioaren Legea, EAJren eta PSE-EEren botoei esker. Bi talde horiek baino ez dute babestu legea, aurka egin baitute oposizioko talde guztiek. Hala, aldeko 41 boto jaso ditu —EAJrenak eta PSE-EErenak— eta aurkako 32 —EH Bildu, PP-C's, Elkarrekin Podemos-IU eta Voxenak—.

Polemikoa izan da lege proiektuaren tramitazioa, EAJk zuzenketa bat aurkeztu ziolako —PSE-EEren babesarekin—, eta zuzenketa horren bitartez figura berri bat sortuko delako: interes orokorreko proiektua. Horren bidez, gobernuak eskumena izango du proiektu bat «interes orokorrekoa» dela baieztatzeko, eta, hala eginez gero, udalek ezin izango diote uko egin proiektu hori beren herrietan ezartzeari. Gaur ere zuzenketa hori izan da, nagusiki, legearen aurka egiteko oposizioko taldeek izan duten argudio nagusia.

EH Bilduk, PP-C`s-k eta Elkarrekin Podemos-IUk gaurko saioan salatu dute zuzenketaren bitartez Lurralde Antolamendurako Legea aldatu dela eta udalei eskumenak kenduko zaizkiela. Mikel Otero EH Bilduko legebiltzarkideak EAJri eta PSE-EEri aurpegiratu die legearen eztabaida «istilutsua» bilakatzea, udalei ia edozer proiektu «inposatzeko» lege tresna sortu dutelako. Udalerri askok egin dute legearen aurka, baita EAJren eta PSE-EEren alkatetzak dituzten batzuek ere, eta horixe gogoratu die EAJri eta PSE-EEri Miren Gorrotxategi EP-IUko legebiltzarkideak. Interes orokorreko figura sortzeagatik ez ezik, legearen aurka egoteko bestelako arrazoiak ere badirela azpimarratu du Gorrotxategik. Hala nola, salatu du lege «laxoa» dela kutsatzen duten enpresentzat, aurreikusitako isunak oso txikiak direlako.

Bestalde, legearen defentsa egin du Arantxa Tapia Ekonomia Garapena, Jasangarritasun eta Ingurumen sailburuak, eta baztertu egin ditu zuzenketak sortutako «zaratak interesatuak eta manipulatuak». Halaber, «gezurretan» aritzea egotzi die oposizioko taldeei, eta lege berriak udalen eskumenak errespetatzen dituela azpimarratu du.


Summary: Lakuntzarentzat, «ulertezina» da LABek uko egitea greba orokorrari. ELAko idazkari nagusi Mitxel Lakuntzak ez du ulertzen LABek grebaren inguruan iragarritakoa, «EAJ eta EH Bildu estu hartu behar direnean».

Hego Euskal Herrian greba orokorrera deitzeko saioak porrot egin du, ELAren eta LABen arteko desadostasunak direla eta. Egungo egoeraren diagnosian bat datoz biak, baina desadostasun sakonak dituzte pandemiaren osteko egoerari aurre egiteko estrategian; eta desadostasun horiek lanuzte orokor batera deitzeko timing-ean jo dute bete-betean. Batera edo bestera, porrot hori kudeatzen hasi dira hala ELA nola LAB, eta kontakizunean mugarriak jartzea da lehen-lehena.

ELAko idazkari nagusi Mitxel Lakuntzak Radio Euskadin helarazi du bere mezua. Harentzat, «ulertezina» da LABek greba orokorrera deitzeko aukera baztertu duela iragartzea, noiz etalan erreforma dela-eta «EAJren eta EH Bilduren botoak baldintzatu behar diren honetan». «Greba orokor baten aukera egiteari ere uko egitea akats bat da», haren ustez. LABek jakinarazi du asteon greba orokorrera deitzeko aukera «zapuztu» egin dela, eta hori gertatu dela bi sindikatu abertzaleek «jarrera desberdinak» izan dituztelako mobilizazioaren «izaeraren eta kudeaketaren» inguruan. Garbiñe Aranburu idazkari nagusi duen sindikatuak gogoratu du ELAk ez duela bere helburua bete: Madrilen negoziatzen ari diren pentsio eta lan erreformetan eragitea, pentsioena aurrera atera baita jadanik. LABek «Euskal Herritik Euskal Herrirako» nahi zuen lanuztea.

Bada, Lakuntzak garbi utzi du ELAk «oso presente» duela grebara deitzeko aukera oraindik ere, «hain da garrantzitsua jokoan dagoena». Euskal lan itunak aurrerantzean ere estatukoen gainetik egotea, adibidez; hori dago jokoan, Lakuntzak esplikatu duenez. «Ez dugu ulertzen jarrera hori», esan du; haren arabera, LABek ez du «modu zuzenean» kudeatu lanuztearen edukia: «Historikoki, edozein deialdi bi sindikatuen adostasunetik abiatu da, eta gehiengo sindikalaren gainontzeko sindikatu eta eragile sozialekin batera». ELAko buruak gogoratu du LABek «bere kabuz» iragarri zuela greba orokorra egiteko aukera zegoela, Maiatzaren Lehenean. «Eta, orain ere, bere kabuz iragarri du uko egin diola deitzeari».

Kritika gogorra EH Bilduri

Abenduak hamar dituela, grebara deitzea ezinezkoa zen jada 2021. urtean, LABek nahi zuen moduan. Baina ELAk lan erreformaren prozesuaren mende utzi du deialdia, eta horrek 2022ra atzeratu du ezinbestean deialdi posible hori, EAJk eta EH Bilduk Espainiako Kongresuan erreforma bozkatu beharko duten garaiaren aurretxorako. Orain, ordea, ezinezkoa ematen du greba orokor bat egiteak luze gabe, nahiz eta ELAk berretsi duen aukera hori zabalik duela. Lakuntzak jakinarazi du EAJ eta EH Bildu estu hartzen ari direla Madrilgo gobernua, erreformak euskal lan itunen nagusitasuna jaso dezan, Hegoaldean. «Koherente» izateko eskatu die biei, eta baztertzeko itunen prebalentzia hori jasotzen ez duen edozein erreforma.

Aurrekontu orokorrez ere aritu da Lakuntza. EH Bilduk EAEko aurrekontuak babestea «EAJren garaipena» dela esan du. Koalizio abertzaleak bere egin du, ELAko buruaren arabera, «EAJren eredu sozial eta ekonomikoaren zati garrantzitsu bat». Deitoratu egin du «EH Bilduren politikan dagoen aldaketa sakona», eta esan du koalizioak akordioari buruz egin duen azterketa ez datorrela bat errealitatearekin.


Summary: Haur eskolak euskalduntzeko eskatuko dute hilaren 16an, Iruñean. Haur Eskolak Euskaraz plataformak manifestaziora deitu du: 17:30ean abiatuko da, Iruñeko udaletxetik. 380 instantzia eraman dituzte gaur Nafarroako Hezkuntza Departamentura, eskatzeko euskarazko murgiltze ereduan ezar ditzatela Mendebaldeko eta Lezkairuko haur eskola berriak.

Iruñeko Mendebaldea eta Lezkairu auzoetan bi haur eskola irekiko dituzte laster, eta horietan euskarazko murgiltzea ezar dezatela galdegin dute gaur auzo horietako hainbat bizilagunek eta Haur Eskolak Euskaraz plataformak. 380 instantzia aurkeztu dituzte Nafarroako Hezkuntza Departamentuan, eta horietan galdegin dute eremu horietako 0 eta 3 urte arteko umeei egiten dieten «bazterketa» eteteko. Manifestazio baterako deia ere egin dute: hilaren 16an eginen dute protesta, Haur eskoletan hezi, bizi eta lan euskaraz lelopean. Iruñeko udaletxetik abiatuko dute mobilizazioa, 17:30ean, eta Nafarroako Parlamentuan bukatuko da. Udalari eta Nafarroako Gobernuari eginen diete eskaria, hala: «[Carlos] Gimeno jauna, PSN eta bera babesten dituzten indar politikoak dira haur eskolen banaketan azken hitza dutenak», adierazi du Haur Eskolak plataformak ohar baten bidez. Taldearen ustez, hain zuzen, Hezkuntza Departamentuak eskumena dauka Iruñeko Udalak sustatzen dituen planak aldatzeko eta bere haur eskoletan «euskara gehiago eta murgiltzean» eskaintzeko.

Plataformak salatu duenez, Iruñeko haur eskolen eredu linguistikoen banaketa geografikoak argi uzten du euskarak pairatzen duen zokoratzea: «Hego mendebaldeko —Mendebaldea-Ermitagaña, Etxabakoitz, Iturrama eta Donibaneko auzoak— eta hego ekialdeko —Arrosadia, Lezkairu, Zabalgunea, Mendillorri eta Erripagainako auzoak— biztanleek ez dute euskarazko murgiltzearen eskaintzarik». Horren arrazoia zein den galdegin dute: «Inork justifika dezake barruti berean gaztelaniazko lau murgiltze eredu izatea eta bakar bat ere ez euskaraz?». Barruti bakoitzean «murgiltze eredu bat behintzat» eskatu dute.

Plataformak oroitu duenez, gainera, euskarazko murgiltze eredu bakarra dago Iruñeko hamasei haur eskolen artean: «Euskarazko eskaintza zonifikatua eta urria da, eta eredu mistoetan eskainita dago gehienbat, non murgiltze erreala ez den ematen». Deitoratu dute eskola horietan «gaztelania gailentzen» dela «nabarmen», eta, euskararen transmisioa, berriz, «oztopatu» egiten dela. Eredu horren sustatzaileak kritikatu dituzte: «Eskaintza eskaria defendatzen dute eskaintzarik gabe, euskara profileko hezitzaile kopurua murriztu nahi dute gero hori euskarazko plazak handitzeko ezinezko aitzakiatzat erabiltzeko, euskal adarrerako hizkuntza eta normalkuntza proiekturik ez dute garatu, arkitektonikoki ez dituzte haur eskolen behar linguistikoak aztertu, ez da linguistika eta pedagogia eztabaidarik egon...». Salatu dute «desastre» bat dela, eta, gainera, «bizikidetza, inklusio eta berdintasun eredu bezala» saltzen dutela.


Summary: Mercedesen lantegia itxita egongo da urteko azken bi asteetan. Erdiaeroaleen eskasiaren ondorioz, abenduaren 17a izango da urteko azken laneguna.

Erdiaroaleak edo mikrotxipak tantaka iristen ari dira munduko auto fabriketara, eta erabat baldintzatzen ari dira ekoizpena. Itxita dago orain Iruñeko Volkswagen, eta itxita izango da Gasteizko Mercedes urteko azken bi asteetan.

Beste osagai batzuk ere falta direla jakinarazi die zuzendaritzak langileen ordezkariei, eta Gabonetako etenaldia baliatuko dutela osagai horiek bildu eta, ahal badute, urtarrilaren 3an berriro ekoizten hasteko.

Horrenbestez, Mercedeseko lantegia —Euskal Herrian langile gehien duena, 5.000—, abenduaren 17ko azken lan txandaren ondoren itxiko dute, urtarrilaren 2ra arte.

Azken larunbatetan itxita egon da lantegia, eta abendukoetan ere horrela egitea erabaki zuten aspaldi. Larunbat horietan lana zuten langileak enplegua aldi baterako erregulatzeko espedientean sartzen dira egun horretan, eta horrela geratuko dira abenduaren 20tik aurrera lan egin behar zutenak.


Summary: Omikron aldaeraren bilakaera orain hartzen diren neurrien araberakoa izango dela ohartarazi du OMEk. Erresuma Batuak iragarri du telelana sustatuko duela, eta maskara erabiltzera derrigortuko duela edukiera handiko eremu itxietan. Austriak zehaztu du 14 urtetik gorako herritarrek derrigor txertatu beharko dutela otsailetik aurrera.

«Herrialdeek gaur edo datozen egun eta asteetan ematen dituzten pausoek erabakiko dute omikron aldaeraren bilakaera. Ospitaleak bete arte itxaroten badute, berandu izango da. Ez ezazue itxaron: orain hartu neurriak». Horrela mintzatu zaie estatuburuei Tedros Ghebreyesus OME Osasunaren Mundu Erakundeko zuzendaria. Izurria berriz goranzko joeran dagoen honetan esan ditu hitzok Tedrosek; izan ere, ohartarazi du aldaera berriak nabarmen eragin dezakeela bilakaeran. Ospitaleetan ere egoera okerrera egiten ari dela jakinarazi dute zenbait estatuk, eta gorakada nabaritzen ari direla, arestian beste paziente ez badaude ere. Horiek horrela, Erresuma Batuak iragarri du telelana sustatuko duela, bai eta maskara eta osasun pasaportea derrigortuko ere edukiera handiko eremuetan.

Delta aldaera nagusi den garaian heldu da ohartarazpena, horixe azaldu du Maria Van Kerkhove OMEko epidemiologoak. Baina jada 57 estatutan jakinarazi dituzte omikron kasuak; eta kopuru hori handitu egingo dela aurreikusi du OMEk. Hori ikusita, «transmisioa eteteko baliagarriak diren osasun publikoko tresnak» erabiltzeko eskatu die zuzendariak estatuei: «Zaintza epidemiologikoa, probak eta sekuentziazioa areagotu dezatela eskatzen diegu herrialdeei. Diagnostiko probak, PCRak eta antigeno proba azkarrak baliagarriak dira».

Aldaeraren mundu osoko transmisioa eta mutazio ugariak azpimarratu ditu Tedrosek izurriaren bilakaeran izan dezakeen eragina azaltzeko. Hala ere, gogorarazi du oraindik «goiz» dela zehatz-mehatz jakiteko zer eragin izango duen, eta ezin dezaketela baieztatu kutsakorragoa denik.

Zenbait herrialdek eman dute neurriak gogortzeko pausoa. Erresuma Batua da horietako bat, Gabonei begirako murrizketarik ezarri ez badu ere: datorren astetik aurrera, etxetik lan egitea gomendatuko die langileei, eta maskara erabiltzea derrigorrezkoa izango da «barrualdeko leku publiko gehienetan». Osasun ziurtagiria ere ezarriko dute, jende asko bilduko den tokietara sartu ahal izateko. Horrez gain, omikron aldaeraz kutsatu direla uste dutenen kontaktuei test azkar bat egingo diete egunero.

Austriako Gobernuak iragarri du laster emango duela txertaketa derrigorra izan dadin martxan jarriko duten planaren berri: 14 urtetik gorakoei egongo da zuzenduta, eta 3.000 eurorainoko isunak aurreikusi ditu; ez, ordea, kartzela zigorrik. Danimarkak haur gazteenen eskolak itxi ditu, eta etxetik egin beharko dute lan; tabernek ere gauerdian itxi beharko dituzte ateak.

AEBetan, erietxeak beteta

AEBetan ere azaldua da aldaera berria, baina gaur-gaurkoz delta aldaera dago zabalduen. Erietxeetako langileak kexu dira ospitaleratuak asko direlako, eta ez dagoelako langile nahikoa guztiak artatzeko; horrez gain, salatu dute txertatu nahi ez dutenen kopurua handia dela oraindik, eta horrek egoera okerragotuko duela datozen asteetan.

55.000 ospitaleratu daude egun koronabirusak jota. Kopurua irailekoa baino txikiagoa den arren, azken bi asteetan %15 handitu da. Michigan da egoera larriena duen estatua, eta gobernu federalak iragarri du erizainak eta medikuak lekualdatuko dituela hara beste estatuetatik.

Azken datuen arabera, estatubatuarren %60k hartu dituzte dagoeneko txertoaren bi dosiak, eta egunean 120.000 kasu berri jakinarazten ditu batez beste.