Summary: Athletic txapeldun, perfekzioaren mugan jokaturiko final batean. Athleticek futbol talde batek hartzen dituen arlo guztietan sekulako maila emanez lortu du titulua. Merezita irabazi dio finala Bartzelonari: 2-3, luzapenean.

Finalak irabazi izan dira kasualitatez. Partida handian aurkaria baino gutxiago izanda ia denetan. Gertatzen da. Baina gehiagotan izaten da honela: gauzak eta lanak ondo egiten dituen taldea izatea txapeldun. Adibiderik berriena Athleticek eman du Espainiako Superkopako finalean. Merezita irabazi dio finala Bartzelonari: 2-3, luzapenean. Atzetik joan eta emaitza irauli ondoren: De Marcosek berdindu du Griezmannena, 42. minutuan; Villalibrek frantziarraren bigarrena, 89.ean; eta Williamsek 94. minutuan sartu duen gol ikusgarriari ez dio erantzunik eman Bartzelonak.

Partida unez une kontatu du bart BERRIAk, eta baita argazki bilduma osatu ere.

Athleticek bikain jardun duelako irabazi du finala. Futbol talde batek hartzen dituen arlo guztietan, perfekzioaren mugan ibili da. Erraldoia Marcelinoren taldea izan da gaur, eta ez Messirena. Handi ikusi zaio Athletici zelaian, eta txiki utzi du Bartzelona. Ziurrenik, partida hasi aurretik hasi da finala irabazten.

Fedea eta gosea

Talde batek sinesten duenean egin behar duen horretan, sekulako indarra izaten du. Athleticek finala irabaz zezakeela sinetsi du, baina lehenago sinetsi du irabaztera eramango zion bidean. Bideak eraman du garaipenera. Sinesteagatik sinestea erraza da, baina Athleticek gaur beste zerbait erakutsi du: egin behar zuen horretan eta gero egin duen horretan egundoko fedea zuela.

Sinesmenak indarra eman dio. Indarrak, kontzentrazioa. Kontzentrazioak, motibazioa. Motibazioak, ia gauza guztiak ondo egitea. Ondo egiteak, konfiantza. Konfiantzak, sinesmena; sinesmenak, indarra, eta abar; behin eta berriz zirkulu osoa osatzen joan arte. Hasi eta segi.

Aurkariak baino gose handiagoa izan du finala irabazteko. Hori ere ezin da aipatu gabe utzi. Talde handiak esaten zaien horien kondena horixe bera izaten da batzuetan: gutxi eginda irabazteko gai direla. Baina ez da beti ondo ateratzen. Eta eskerrak. Eredua Athleticena baita, eta ez Bartzelonak finalean edo Real Madrilek finalerdietan erakutsi zuten jarrera epela.

Taktikarekin jolasean

Partida hasi orduko, garbi erakutsi du Athleticek irabaztera atera dela. Eta bazuela plan bat, estrategia bat. Defentsan (Yeray Unai Nuñezen lekuan zela), aurkaria goian estutzera joan da, eta lerroak atzeratu dituenean, ez da area gainean jarri: atzelarien lerroa oso aurreratuta eduki du. Erasoan, azkar eta bizi jokatu du goian lapurtu duenean. Atzerago ostu duenean, berriz, patxada eta bertikaltasuna erabili ditu, egoeraren arabera.

Ezusterik ez Athleticen estrategian. Bai, agian, atzeko lerroa oso aurreratua izatea. Denak harri eta zur Bartzelonaren planak utzi ditu: defentsan, lerroak atzeratuta jokatu du lehen zatian eta bigarrenaren zati handi batean. Ondorioa: baloia atzean lapurtu edo kendu diola Athletici, eta gero, sekulako zailtasunak izan dituela zuri-gorrien defentsako lan bikaina gainditzeko. Erasoan, betikoa egin du Ronald Koemanen taldeak: baloia soropilari josita erabili. Athleticen defentsa aurreratuak pase luzea eskatzen zuen egoerei bide eman arren, beti motzean. Athleticen mesederako. Marcelinok lotu egin du aurkaria: ohi duen eran, erdiko pasilloa erabat itxi du, eta armiarma sare horretan, jokaldi onik ehundu gabe ibili da.

Taktikaren inbutuan, golak sartzeko aukerak apenas sartu dira lehen zatian. Lehendabiziko jaurtiketa Capak egin du 26. minutuan, eta Ter Stegenek urrundu du kornerrera baloia. Messik erantzun dio 37.ean, urrutitik kanpora egindako jaurtiketan. Raul Garciaren burukada gora joan da minutu bat geroago. Eta ezer gertatzen ari ez zenean, Bartzelonak egin du gola, hegaletik. Erdia ixten duenak edo albo batera asko joaten denak beste aldea uzten du libre, eta Messik ederki ikusi du Jordi Alba ezkerretik sartzen. Pasea hari, horren erdiraketa, eta Messik berak erdi huts egin arren, Griezmann azaldu da. Gola: 0-1.

Baina Athleticen fedea eta gosea azaldu dira segituan. Williamsek euskarrien atzean hartu du baloia; nahi beste denbora eman diote Bartzelonakoek burua altxatu eta De Marcosen sarrera ikusteko eskuin hegaletik area barrura. Zetorkion bezala astindu baloia, eta berdinketa.

Taktikari, buelta

Bartzelonak ez du ezer aldatu bigarren zatian estrategiari dagokionez. Lasai asko jarri baloiaren atzean, eta zain egon, Athleticek hutsen bat noiz egingo. Aldatu duena erasoko plana izan da, baina jokaldi batean bakarrik: lehen zatian izan ez duen sakontasuna baloi luze batekin lortu nahi izan du 46. minutuan. Berriz ere Alba ezker hegaletik gora. Sustoa handik berehala hartu dute kataluniarrek: gola Raul Garciak, buruz, Muniainek ezkerretik ateratako faltan. Baina baliorik eman ez VAR-ak. Jokoz kanpo.

Athleticek berean segitzen zuen sistemari dagokionez: Marcelinoren 4-4-2a totema da ia-ia. Bartzelonak ere berean: hiru erdilari eta hiru aurrelari. Baina Messi gero eta atzerago azaltzen hasita ordurako. Zuri-gorriek atzera egin dutelako, edo Bartzelonak asmatu egin duelako euskal herritarren goiko presioa gainditzen, kontua da jokoa aldatu egin dela 56. minututik aurrera. Bartzelona hasi da baloi jabetza luze eta eraginkortasunik gabeak zuri-gorrien zelaian josten, abiadurarik gabekoak zirelako. Athleticen arma: kontraerasoa.

Kataluniarrek baloia gorago zerabiltenez, presioa goian egiteko aukera izan dute. Hasi dira, baina oso epel, eta taldea puskatuta bezala. Baldar eta trakets. Baina lehen zatian bezala, jokaldi bat nahikoa bigarren gola sartzeko: ezker hegalean, ukitu batean, elkarri pasa Dembelek eta Albak, eta horren erdiraketa berriz ere Griezmannek harrapatu du. Gola: 2-1. Hamalau minutu partida amaitzeko.

Geldikako jokaldiak, pagotxa

Lan zailak berriz ere Athleticentzat. Lehen baino zailagoak, partidaren akabera gertu zelako. Baina berean segitu du. Marcelinok aulkia dantzatu du: Vesga barrura, Dani Garcia kanpora; Capa harmailara, Berenguer zelaira. Sisteman aldaketarik ez, jakina. Estrategian bai, ezinbestean: lerroak gora berriz ere, presioari erreguka. Ondorioa: Bartzelonak zulo asko kontraerasoak ateratzeko. Bat izan du garbia Dembelek, baina erabaki okerra hartu du, eta akabo emaitza lotzeko aukera paregabea haientzat. Arnasa Athleticentzat, eta, arnas horrekin, tronpeta jo du Villalibrek. 89. minutuan, Muniainek eskuinetik ateratako falta batean (sei minutu lehenago atera du gernikarra Marcelinok, Lekuerekin batera). 2-2 eta luzapena. Gosea eta jateko gogoa elkartu dira horrelako jokaldietan: batzuek ondo egindako gauzak, eta besteek zeharo baldar egindakoak.

Williamsen ginga

Luzapena irabazi du Athleticek. Eta luzapenean irabazi Superkopa, Williamsek magia egin duelako. Real Madrilen aurka saiatu zen jaurtiketa bertsua egin du; oraingoan, asmatuz. Area gainetik baloia astindu, zartako doitua Ter Stegen atearen sarera. 2-3koa. Hortik aurrera, gauza handirik ez. Zuri-gorriak lerroak atzeratuta jarri dira. Orduan hasi da Bartzelona aurrenekoz jokoari abiadura ematen, galtzen jarri denean. Sasoian pikuak. Gainera, ezertarako ere ez, aukera laurdenik ere ez baitu sortu.

Williams kendu du entrenatzaileak 106. minutuan, Morcillo ateratzeko. Gazteak aukera eder bat izan du kontraerasoan. Baina ez atera jo, eta ez pasea eman Villalibreri. Bartzelona, ezinean: Araujo erdiko atzelaria aurrelari. Erantzuna Marcelinok: Vesga euskarritik erdiko atzelari izatera. Poza lehertu aurretik, Messiren ezinak egin du eztanda, txartel gorria irabazi eta jaso baitu azken minutuan. Segituan, poza eta algara Athleticentzat. Superkopa hirugarrenez lortu berri du. Ondo merezita. Arlo guztietan errepasoa eman diolako Bartzelonari. Perfekziorik ez da egongo, eta horregatik esan behar da mugan ibili dela Athletic. Irabazi egin du, eta futbolak ere bai: betikoak ez diren taldeek garaipenak lortzea polita delako.


Finala, iruditan

Summary: Finala, iruditan.

Lehen argazkitik azkenekora 120 minutuko partida bat dago, Griezmannen bi gol kontran, De Marcosen berehalako gol bat eta Villalibreren beste bat ozta-ozta. Williamsen ibilbideko golik garrantzitsuena, eta Messik Bartzelonan ikusi duen lehen txartel gorria.


Summary: Navalni oposizioburua askatzeko eskatu dio EBk Moskuri. Duela bost hilabete pozoitu zuten politikaria, eta hilzorian egon zen. Auzitegiek ezarritako baldintzak ez betetzeagatik hartu dute preso, Errusiako Gobernuaren arabera.

Alexei Navalni Errusiako oposizioko burua abuztuan pozoitu zuten nerbio agente batekin, eta koman egon zen. Sendatzen hasi zenean iragarri zuen Errusiara itzuli egingo zela, eta atzo bete zuen. Baina Moskuko aireportura heldu orduko, preso hartu zuten. Ustelkeria kasu batean zigortu egin zuten, eta baldintzapeko askatasunean zegoen. Epaileek ezarritako baldintzak ez betetzeagatik atxilotu dutela argudiatu du Errusiako Gobernuak.

Pozoitzea Vladimir Putin Errusiako presidenteak agindu zuela adierazi izan du Navalnik, baina Moskuk ukatu egin du zerikusia duenik. «Errusiako agintariek Alexei Navalni atxilotu izana gaitzesten dut. Berehala askatu behar dute, eta haren segurtasuna ziurtatu. Oposizioko politikariak atxilotzea Errusiaren nazioarteko konpromisoen aurkakoa da», adierazi du Ursula von der Leyen Europako Batzordeko buruak.

Europar Kontseiluko buru Charles Michelek politikariak askatzeko eskatu du, eta gauza bera egin dute Italiako eta Frantziako gobernuek.

AEBetako Estatu idazkari Mike Pompeok Navalni «berehala eta baldintzarik gabe» libre uzteko eskatu du, eta Joe Biden aukeraturiko presidentearen aholkulari Jake Sullivanek «giza eskubideen bortxaketa» salatu du.

Siberian kanpaina egiten ari zela, hegazkin batean ondoezak jo zuen Navalni, abuztuan, eta Berlingo erietxe batera eraman zuten berehala. Irailean, Steffen Seibert Alemaniako Gobernuko bozeramaileak aditzera eman zuen oposizioburua arma kimikoen ekoizpenerako erabilitako substantzia batekin pozoitu zutela. Berlingo Charite erietxeko unibertsitatean ikertu zuten politikarien odola, eta ondorioztatu zutenez, Navalni pozoitzeko erabili zuten substantzia Novitxok nerbio agente toxikoaren taldekoa dela. «Navalni arma kimikoekin egindako atentatu baten biktima izan da», esan zuen Seibertek, eta Errusiako Gobernuari «kasuari buruzko iritzia» ematera dei egin zion.

Atzo, Berlindik Moskurako hegazkina hartu zuen, Putinek gobernuak ohartarazi arren lur hartu orduko atxilotuko zutela.

«Badakit arrazoia daukadala, eta ez dut beldurrik», adierazi zuen Navalnik Moskura heltzean.


Summary: Navalcarnerok Eibar kanporatu du Espainiako Kopatik. Mutoren gol bati esker, Bigarren B Mailako taldeari irabazten hasi ziren armaginak, baina madrildarrek irauli egin zuten markagailua, bigarren zatian.

Abisatu zuen Jose Luis Mendilibarrek: gauzak «berdindu» egiten dira lehia bakarrera eta etxetik kanpo jokatuta. Lasaikeria saihestea zen Eibarren erronka nagusia Madrilgo Navalcarnero taldearen aurka, Bigarren B Mailako taldea, baina zelaian ikusi zenagatik, ez zuten lortu armaginek. Espainiako Kopako final hamaseirenetan kalera joan da Eibar.

Aurreko kanporaketan ere, Las Rozasen aurka, kalera joateko zorian izan zen Eibar, baina Sergi Enrichek luzapenean sartutako gol bati esker lortu zuen aurrera egitea. Oraingoan, ordea, ez zuen inork taldea salbatzerik izan. Navalcarnerok lehia ondo hasi zuen, baina neurketako lehen gola Mutok sartu zuen hasi eta gutxira, hamaseigarren minutuan.

Golaren ostean jokatu zituen Eibarrek bere minuturik onenak. Gol aukerak, ordea, ez zituen baliatu, eta 30. minutuan, penalti bat adierazi zioten aurka: korner batean, Manu Jaimezen erremate batek Cuberoren besoan jo zuen, eta erabaki zaila zen arren, epaileak penaltia adierazi zuen. Kanporaketa honetan, oraindik ez dago VAR sistemarik. Jaimezek berak sartu zuen gola. Hurrengo ordu laurdenean ere gola sartzeko aukera bikainak izan zituen Eibarrek, baina ez zituen baliatu.

Beste kontu bat

Bigarren zatia beste kontu bat izan zen. Lehen 45 minutuetan nagusitasuna erakutsi zuten armaginek, eta denbora kontua zirudien zelaian erakusten ari zirena markagailura eramatea. Ez zen hala izan, ordea, inondik inora ere. Bigarren B Mailako taldea gehiago izan zen bigarren zatian, eta Juan Esnaiderrek sareetara bidali zuen baloia bi bider: 62. minutuan eta 79.ean. Kike Garcia ere zelairatu zuen Mendilibarrek —Bryan Gilek ez zuen bidaiatu ere egin—, baina Eibarrek ez zuen arriskurik sortu, eta agur esan dio Kopari.

Navalcarnero: Nestor; Calarge, Jaimez, Cavafe, Alex Alonso; Blazquez, Mario Garcia (Monteagudo, 87'), David Rodriguez (Alberto Alonso, 79'), Fran Perez (Saiz, 73'); Dani Del Moral (Alvaro Ramon, 79') eta Juan Esnaider (Vava, 87').

Eibar: Joel; Cubero (Pozo, 72'), Arbilla (Bigas, 46'), Burgos, Kevin Rodrigues; Recio (Rafa Soares, 46'), Sergio Alvarez; Pedro Leon, Inui (Edu Exposito, 46'), Quique Gonzalez (Kike Garcia, 62'); eta Muto.


Summary: Osasunak Lehen Mailako taldea dela erakutsi du. Espanyol baino gehiago izan da Espainiako Kopako kanporaketan, eta Javi Martinezek eta Kike Barjak lehen zatian sartutako golei esker irabazi du.

Osasuna irudi sendoa ari da ematen Espainiako Kopan. Lehen bi kanporaketak aise igaro zituen Jagoba Arrasateren taldeak, baina atzokoak erronka zailagoa zirudien: Espanyol zuen parean, Bigarren Mailako liderra. Ezohiko hamaikakoa zelairatu zuen Arrasatek, eta, hala ere, nagusitasuna erakutsi zuen Osasunak. Final zortzirenetan izango dira gorritxoak, 0-2 irabazita.

Nafarren lehen gola Javi Martinez gazteak sartu zuen, 10. minutuan, modu ikusgarrian, gainera: arearen ertzetik bikain jaurti zuen baloia. Bigarrena 30. minutuan heldu zen, kontraeraso batean. Roncagliak 50 metroko korrikaldia egin zuen baloiarekin, eta ate aurrean utzi zion baloia Kike Barjari, hark nahi bezala errematatzeko. Aurtengo Kopan sartu duen laugarren gola da. Osasunak lehen zati osoan erakutsi zuen nagusitasuna markagailura eraman zuen.

Bigarren zatian, Espanyolek bere jokalaririk onenak zelairatu zituen —Embarba eta Raul De Tomas, besteak beste—, baina Bartzelonako taldeak ez zuen arrisku handiegirik sortu. Itxura bikaina eman zuen Osasunak.

Espanyol: Oier; Oscar Gil, Calero, Cabrera, Didac; Fran Merida, David Lopez (Darder, 52'), Melendo (Embarba, 52'), Puado (De Tomas, 52'), Vargas (Melamed, 66'); eta Wu Lei (Vadillo, 74').

Osasuna: Juan Perez; Roncaglia (Nacho Vidal, 66'), Unai Garcia, Navas, Manu Sanchez; Javi Martinez, Torro (Sanjurjo, 65'), Barja (Ruben Garcia, 83'), Jony (Roberto Torres, 75'); Gallego eta Budimir (Iñigo Perez, 66').


Summary: Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako BPGa %9,5 txikitu zen iaz. Urteko azken hiruhilekoan, hazkunde positiboari eutsi ahal izan dio: %0,5.

2020an, eten egin da Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako barne produktu gordinaren hazkundea, 2014. urtean hasitakoa. Pandemiaren ondorioz, ekonomia %9,5 uzkurtu zen iaz, Eustatek gaur goizean aurreratutako datuaren arabera. Estatistika erakunde horrek inoiz emandako daturik okerrena da. Aurrekoa, 2009koa, -%4,1ekoa da, eta iazkoak bikoiztu baino gehiago egin du orduko erorikoa.

Azken hilabeteetan mugikortasuna eta harreman sozialak mugatzeko neurri asko hartu diren arren, ekonomia gai izan da hazkunde tasa positiboari eusteko. Zehazki, %0,5 handiagoa izan da aurreko hiruhilekoarekin alderatuz gero. Horren ondorioz, azken hiruhilekoan, urte arteko hazkunde tasa %7,8ra iritsi da.

Enpleguarentzat ere urte txarra izan da. Eustatek dio dedikazio osoko baliokidetzako lanpostu gisa neurtuta, %8,1 murriztu dela, aurreko urtearekin alderatuta. Ildo horretan, aipatzekoa da Kontuen Europako Sistemak (SEC) lanpostuen definiziotik kanpo uzten dituela aldi baterako lan egiten ez duten baina beren lanpostuarekin lotura formala duten pertsonak, lanera itzultzeko datari buruzko berme edo akordio batekin.

Hiruhileko artean, ordea, enpleguak ia ez du aldaketarik izan.

Datorren martxoaren 5ean argitaratuko ditu Eustatek datu sakonagoak, «aurrerapen hau egiteko unean eskuragarri ez zegoen informazio koiunturala sartu ondoren».

Txinak, %2,3

Nafarroako estatistika institutuak, Nastatek, hilaren 29an emango du 2020ko kontu ekonomikoen lehen aurrerapena, eta hurrengo egunotan espero dira beste herrialde batzuetakoak ere. Ustekabe handirik ez bada, guztiek erakutsiko dute atzeraldi sakon bat, gerra garaietatik ikusi gabekoa. Baina bada salbuespen bat: Txinak gaur jakinarazi du bere BPGa hazi egin zela iaz. 2019koa baino %2,3 handiagoa zen 2020 amaieran.

COVID-19a Txinan zabaldu zen lehenik, eta han ezarri ziren lehen konfinamenduak hedapena kontrolatzeko, baina neurri horiek beste herrialde gehienetan baino eraginkorragoak izan dira, eta udaberriaren amaieraz geroztik, koronabirusaren kasu gutxi agertu dira. Horren ondorioz, ekonomiak ez du hazteko trabarik izan, beste eremu batzuetan ez bezala, eta 2020 hasierako hondoratzea gainditu ahal izan du.

Are gehiago, urteko azken hiruhilekoan, %6,5eko hazkundea izan du, 2019ko azken hiruhilekoarekin alderatuz gero. Hau da, COVID-19a azaldu aurretik zuen hazkunde erritmoa —%6 ingurukoak— bizkortu ahal izan du.

Industriaren indarrak pisu handia izan du suspertze horretan. Pekingo gobernuaren laguntzarekin, urteko azken hiruhilekoan %7,1 hazi da: aurreko hiruhilekoan baino 1,3 puntu gehiago. Ikusteko dago erritmo horri eutsi ahal izango dion, ekoizpen horren zati bat esportazioetara doalako, eta horiei kalte egingo dielako bere bazkide komertzial garrantzitsuenek oraindik COVID-19arekin borrokan egon behar izateak. Berez, esportazioak asko hazi dira urtearen amaieran —%18 abenduan—, eta abenduan inoizko merkataritza superabit handiena izan zuen Txinak.


Summary: Jaka-Martijaren lehen garaipena, ozta-ozta. 21 eta 16 aurretik joan da bikote gorria, baina 21era berdintzea lortu dute Ezkurdiak eta Ladis Galarzak. Azkenean, Jakak txokoan egindako tanto batekin amaitu da lehia.

Berebiziko puntua eskuratu zuten atzo Erik Jakak eta Julen Martijak. Oraindik punturik ez zuten bi bikote izan ziren aurrez aurre atzo Eibarko (Gipuzkoa) Astelena pilotalekuan, eta galtzeak txapelketa maldan gora hastea esan nahi zuen. Lehiaren garrantzia igarri zen kantxan.

Neurketa parekatua izan zen, eta bada hori erakusten duen datu bat, pilotakadena: 166 jo zituen Jakak, 136 Martijak, 166 Ezkurdiak, eta 136 Ladis Galarzak. Batez ere, hasieran ibili ziren bi bikoteak nor baino nor, bederatzinako berdinketara arte. Orduan, aurrea hartu zuten Jakak eta Martijak (14-9), eta lehia hautsiko zutela zirudien. Une horietan, ez zuten euren jokorik onena erakutsi Ezkurdiak eta Galarzak, eta biek zer egiteko gai diren erakutsi zuten arren, pilotakada ikusgarriak akats handiekin tartekatu zituzten.

Hala heldu zen norgehiagoka 21-16ra. Partidaren garrantziaren jakitun, urdinek ez zuten amore eman, eta markagailuari itzuli ikusgarria emateko zorian izan ziren. Galarza sendo ibili zen atzean, eta tantoa bukatzen asmatu zuen Arbizuko aurrelariak. Azkenean, ordea, Jakak txokoan utzitako pilota batera ez zen heldu ez bat ez bestea, eta puntua gorriek eskuratu zuten.

Gaur, Elezkano II.a-Zabaleta eta Altuna III.a-Mariezkurrena II.aren artekoak itxiko du hirugarren jardunaldia, 22:30ean.


Summary: Guatemalak karabana desegin du indarrez, eta deportazioak hasi ditu. Sei mila migratzaile inguru sakabanatu dituzte poliziek eta militarrek, AEBetara bidean daudela. Hondurasek estatuko indarren abusuak ikertzeko eskatu dio herrialde mugakideari.

Hondurastik joan den astean abiatu zen eta AEBetara iristea helburu duen giza karabana bortizki eten du Guatemalak. Poliziak eta armadak migratzaileak inguratu zituzten atzo, herrialdearen ekialdeko Chiquimula departamenduan, errepidean oinez zihoazela. Estatuko indarrek bidea moztu zieten, atzera egitera behartu zituzten, eta haien kontra oldartu ziren. Negar gasa jaurti zioten jende oldeari, eta makila kolpez zauritu zituzten hesia gainditzen saiatu zirenak; gaur, berriz, karabana desegin dute. Batzuek inguru malkarreko muinoetan gora egin zuten, Poliziari izkin egin eta Mexikorantz jarraitzeko ahaleginean. Hondurasko Gobernuak polizien eta militarren abusuak ikertzeko eskatu dio Guatemalari.

Datu ofizialen arabera, 9.000 lagun inguru bildu ditu karabanak, eta horietatik 6.000 egon dira Chiquimulako Vado Hondo herriaren parean, errepidean pilatuta; ez atzera, ez aurrera. Aurrera ezin, Guatemalako indarrek argi esan dietelako, hitzez eta ekintzez, ez dietela pasatzen utziko. Atzera egiteko ere aukerarik ez, migratzaileek desesperazioz adierazi dutenez, pobreziatik eta indarkeriatik ihesi utzi dituztelako beren herriak. Hondurasko egoera ekonomiko makurra are okerrago utzi dute, gainera, COVID-19aren pandemiak eta azaroan Erdialdeko Amerika jo zuten Eta eta Iota urakanek. «Jarraitzen uzten diguten arte eutsiko diogu. Bidea zabaltzea nahi dugu bakarrik: ez gara Guatemalan geldituko. Gure helburua AEBetara iristea da», azaldu zion Dixon Vazquezek karabanatik Hondurasko La Prensa egunkariari.>

Hondurastik Guatemalara sartu den karabanaren zati bat, atzo, Vado Hondoko errepidean, Poliziak eta armadak blokeatuta. ESTEBAN BIBA / EFE

Guatemalako Gobernuak, baina, beren herrialdera itzultzeko eskatu die migratzaileei, eta deportazioak egiten hasia dela jakinarazi du. Migrazio Institutuaren arabera, 1.300 migratzaile baino gehiago itzuli ditu behartuta Hondurasera. Horietatik 192 adin txikikoak dira.

5.000 kilometroko ibilbidea

Guatemala ekialdean dauden Hondurasko milaka herritarrek joan den astean hasi zuten AEBetarako bidea, Honduras iparraldeko San Sula hiriko autobus geltokitik. Asteazkenean, ostegunean eta ostiralean irten ziren hainbat taldetan. Honduras eta Guatemala arteko muga zeharkatu zuten, ostiralean eta larunbatean, El Floridoko pasabidean Poliziak ezarria zuen blokeoa gaindituta.

Guatemala alderik alde zeharkatu nahi dute orain, eta Mexikoko mugara iritsi, herrialdearen hego-mendebaldean dagoen Tecun Uman hiriko pasabidera. 450 kilometroko zeharkaldia egin beharko dute horretarako, eta 5.000 kilometrokoa, orotara, AEBetara iristeko.

Mexikok ere karabanaren kontra egingo duela iragarria du, ordea. «Arautu gabeko migrazioa» eragozteko konpromisoa agertu du, eta, Hondurasko Gobernua deitu du bere lurraldetik migratzaile karabana gehiago irten dadila eragozteko neurriak hartzera. Gauza bera eskatu dio Guatemalak ere.

Mexikoko Atzerri Ministerioak Guatemalaren jokabide «irmo eta arduratsua» goraipatu du. Haren esanetan, Mexiko ez da axolagabea herritarrak karabanetan bizitza arriskuan jartzera bultzatzen dituzten baldintzekiko, baina «migrazio eskema seguruak» behar dira, haren iritziz, herritar horiei «arreta eraginkorra» bermatzeko. Manuel Lopez Obradorren gobernuak Guardia Nazionala bidali du Guatemalarekin duen mugara, migratzaileei herrialdean sartzea eragozteko.

Hondurastik Guatemalara sartu ziren migratzaileak belauniko, atzo, Poliziaren eta armadaren oldarraldiaren ostean. ESTEBAN BIBA / EFE

Joe Biden AEBetako presidente hautatuak agintea hartu baino egun batzuk lehenago abiatu zen karabana Hondurastik —bihar hartuko du presidente kargua Bidenek—. Donald Trump jarduneko presidentearen aldean, migratzaileentzat politika malguagoak hitzeman ditu agintari demokratak.

Guatemalak beste karabana bat itzularazi zuen iazko urrian Hondurasera, 4.000 lagun ingurukoa. Orduan argudiatu zuen migratzaileek COVID-19a kutsatzeko arriskua handitzen zutela eta gobernuak legezko migrazioa babesten duela. 2018ko urriaz geroztik, dozena bat karabana abiatu dira. Gehienek ez dute lortu AEBetako mugaraino iristea.


Summary: Phil Spector hil da, “soinu horma” eratu zuen ekoizlea. Lana Clarkson aktorea hiltzeagatik kondena betetzen ari zela, espetxean hil da 81 urterekin. The Beatles, Tina Turner, Leonard Cohen eta Ramonesen diskoetan utzi zuen arrastoa, besteak beste.

Ekoizten zuen disko bakoitzean uzten zuen marka propioak egin zuen ezagun Phil Spector musika ekoizlea (Bronx, New York, AEB, 1939). Distiraz hasitako bide bati, baina, muturreko jarrerek eta indarkeria pasadizo mordoxkek gainjarri zitzaizkion â2003an Clarkson tiroz hiltzeagatik kartzela zigorra betetzen ari zela hil da, koronabirusak jotaâ, eta argi-itzal handiko figura bat bezala erretratatu du musikaren munduak orain, larunbatean bere heriotzaren berri izan zenetik hona.

Bere lehen arrakasta Teddy Bears hirukotearekin izan zen, To Know Him Is to Love Him (1958) lanarekin. Hortik heldu zen industrian gero eta leku nabarmenagoa irabaztera eta benetan dirua egiten hastera âgrabazioetako eskubideak gordetzen zituen, baita egilekide bezala agertzea eskatu ere ekoizten zituen hainbat kantutanâ. 1961ean sortu zuen Philles zigilu propioa, eta, Gold Star estudioetan lur hartuta, ekoizle preziatuena bihurtu zen oraindik gazte-gazte zela. Soinu-horma edo Spector soinua deitu zitzaion teknika sortu izanak finkatu zion ospea, akonpainamenduko hainbat pista gainjarriz grabatzean zetzana, soinu konpaktu bat lortu arte. The Crystals, The Ronettes eta The Righteous Brothersekin egin zuen lan lehen urte horietan, besteak beste.

1961 eta 1995 urte artean, garaiko 20 kantu onenen zerrendetan berak ekoitzitako 40 kantu egon ziren lehen postuan. AEBetako arrakasta sasoi hori, baina, 1966an eten zela esan ohi da, Ike eta Tina Turnerrekin River Deep Mountain High ekoitzi zuenean. Ez zuen oihartzun handirik izan herrialdean, baina bai, ordea, Britainia Handian, non ikonotzat zuten Spector. John Lennonen Instant Karma arrakastaz ekoitzi zuen han, eta hortik hartu zuen parte gero The Beatlesen Let It Be enblematikoan ere, 1970ean. Hamarkada berean ekoitziko zituen George Harrison & Friendsen The Concert for Bangladesh (1971), Dionen Born to Be with You (1975) eta Leonard Cohenen Death of a Ladies Man (1977) ere, beste askoren artean.

Baina Spectorren ateraldi eroek ere handitu zuten haren itzala. Estudioan lan egin bitartean, estu hartzen zituen musikariak, mehatxatuz, ikaratuz eta, ez behin, baita pistola ateraz ere. Ramoneseko kideak korrika atera ziren behin estudiotik hura tiroka hasi zenean, End of the Centurty (1980) grabatzen ari zirenean; eta Cohenek ere erregutu egin behar izan zion ez hiltzeko Death of Ladies Man grabatzen ari zirenean.

Azken tiroa

Hurrengo urteetan atzean utzitako urrezko garaietatik jarraitu zuen bizitzen Spectorrek. Hamaika erreportaje, liburu, dokumental egin ziren haren lanaren eta figuraren gainean, baina ekoizlearen jokabide desorekatuak gero eta itzal handiagoa hartzen joan ziren. Hainbat bider ezkondu zen, eta bikotekide ohiek tratu txarrak salatu izan zituzten; bigarren emazte Veronica Bennettek idatzitako By My Baby: How I Survived Mascara, Miniskirts and Madness lan autobiografikoan, kasu batera.

2003ko otsailaren 3ko gauak are gehiago zartatu zuen behin izar izandakoaren irudia. Lana Clarkson aktore eta zerbitzaria hilik agertu zen haren Alhambrako luxuzko etxean, tiro batekin ahoan. Clarksonek bere buruaz beste egin zuela argudiatu zuen ekoizleak, eta miloi bat dolarreko fidantza ordainduta libre gelditu zen, harik eta 2009an epaitu eta 19 urteko kartzela zigorrera kondenatu zuten arte. Zigorra betetzen ari zela zendu da, bada, Spector, Kaliforniako Stockton kartzelan, azken asteak bertako ospitalean ingresatuta eman eta gero, COVID-19aren ondorioz.


Summary: Positiboen ehunekoak %10en langa gainditu du Nafarroan. Osasunbideak eta Osakidetzak beste 847 kasu atzeman dituzte igandean Hego Euskal Herrian. Egun bakarrean egindako proben %8,8k eman dute positibo; Nafarroan, zehazki, %11,7 da positibo tasa. 112 lagun daude Hegoaldeko ZIUetan: abenduaren 21etik izan den daturik makurrena da.

Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak emandako datuen arabera, beste 847 kasu positibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian. Bigarren egunez jarraian, eguneko positiboen kopurua 900 kasutik beheitikoa da Hegoaldean, baina aipatzekoa da egun bakoitzean egindako test kopuruak asteburuan izandako beherakada. Izan ere, egun bakarrean zenbatutako positiboen kopuruak milakoa gainditu zuen joan den ostegunean (1.030), baina ia 5.000 test gehiago egin ziren egun hartan. Azken datuen arabera, Osasunbideak eta Osakidetzak 9.621 proba egin zituzten atzo, eta horien guztien %8,8k eman dute positibo. Gainera, positiboen ehunekoa nabarmen handiagoa da Nafarroan: %11,7.

Lurraldeka, Bizkaian atzeman dira kasu gehien, beste behin. Zehazki, Osakidetzak 358 positibo detektatu ditu lurralde horretan. Bizkaiak Nafarroa du atzetik; 199 kasu izan dira foru erkidegoan. Gipuzkoan 187 zenbatu dituzte, eta Araban 90.

Gainera, Nafarroako Gobernuak jakinarazi du atzo beste lau pertsona hil zirela gaitzaren ondorioz. Zehazki, 85 eta 90 urte bitarteko emakumezko bat eta hiru gizonezko zendu ziren.

112 gaixo ZIUetan

Osakidetzak eta Osasunbideak emandako datuen arabera, oraintxe bertan 112 lagun daude Hegoaldeko zentroetako ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan erietxeratuta. Abenduaren 21etik aitzina erregistratu den kopururik handiena da hori; hau da, azken lau asteetako daturik makurrena. Halaber, atzo 59 pertsona eraman zituzten COVID-19aren sintomak larriagotuta, eta, beraz, guztira 639 lagun daude Hegoaldeko ospitaleetan erietxeraturik. Urtarrilaren 2tik, gaitza dela-eta ospitaleratuta daudenen kopuruak etengabe egin du gora Hegoaldean.


Hesian-ek agur esan du

Summary: Hesian-ek agur esan du. Hamabost urteko ibilbidearen ostean, jotzeari utziko diola iragarri du taldeak sare sozialetan. Zortzi disko plazaratu dituzte, eta ehunka kontzertu eman.

Amaitu da Hesian-en ibilbidea. Ska-rock taldeak ehunka kontzertu eman ditu azken hamabost urteotan, baita zortzi disko argitaratu ere, baina orain «tristuraz beteta» agur esan dute nafarrek. Atzo iragarri zuten euren sare sozialetan, eta jakinarazi zuten ez dutela agurreko kontzerturik ere egingo.

«Hasiera guztiek dute amaiera bat, eta guri kantuz, izerdiz, maitasunez, borrokaz, barrez eta malkoz jositako istorio honi amaiera ematea dagokigu», dio taldeak argitaratutako gutunak: «Emandakoarekin pozik eta jasotako guztiarekin zoriontsu gaude».

Dena, ordea, ez da nahi bezalakoa, eta Hesian taldeko kideek aitortu dute agurra ez dela esperotakoa bezalakoa izango: «Bestelakoa imajinatzen genuen, baina errealitateak nahi baino gehiago lotzen eta mugatzen gaitu. Tristuraz beteta jakinarazi nahi dizuegu ezingo dugula merezi duzuen eta nahi genuen despedidarik egin».

Gainera, publikoki esan ez duten arren, aitortu dute bazekitela urtarrilaren 9an Bilboko Santana aretoan eman zuten kontzertua azkena zela, eta horregatik esan zutela berezia izango zela. Euren agurrean, bereziki, taldearen jarraitzaileei eman dizkiete eskerrak: «Zuengatik izan gara izan garen guztia, eta bihotza beteta, bagoaz».

Hamabost urteko ibilbidea

Hesian 2006ko udan sortu zen, Sakanan, Nafarroan, eta 2007an plazaratu zuen lehen diskoa: Maite dugu. Euren ibilbidean, nagusiki, ska, rock-a eta pop-a landu dituzte, eta urte haietan musika estilo horrek Euskal Herrian izan zuen goraldiaren erreferente nagusietako bat izan zen.

Azken boladan, taldea osatu dute Zuriñe Hidalgok (ahotsa), Fran Uriasek (ahotsa eta gitarra), Ane Bastidak (baxua), Danel Ferreñok (bateria), Iker Toralek (gitarra), Eneko Garziandiak (tronpeta) eta Beñat Larraurik (tronboia). Hamabost urteko ibilbidean, ordea, taldeak hainbat aldaketa egin ditu.


Summary: Kybsek atzera bota du 103 langile kaleratzeko espedientea. Gaur goizean bilera dute, eta zuzendaritzak jakinarazi du kaleratzeen ordez beste alternatiba batzuk proposatuko dituela.

Egun gutxiren buruan iritzia aldatu duela ematen du. Kayaba multinazional japoniarrak Ororbiako fabrikan 103 langile kaleratzeko lan erregulazioko espedientea aurkeztu zuen iragan astean, eta orain atzera egin du. COVID-19aren krisiaren ondorioz, salmentak %60 jaitsi zirela argudiatu zuen. Igande gauean, berriz, langile batzordeari jakinarazi dio espedientea atzera botako duela. Gaur goizean bildu dira, neurriak negoziatzeko asmoz.

Ororbiako lantokiak 900 langile ditu, eta automobilentzako motelgailuak ekoizten dituzte bertan. Langile batzordean, LABek hamar ordezkari ditu, UGTk bost, CCOOk eta ELAk bina eta Solidariak zein CCPk bana. Zuzendaritzaren hasierako asmoa zen tailerretako 48 langile eta mantentze, logistika edo biltegietako 55 kaleratzea. Sindikatuek «kudeaketa txarra» egitea egotzi diote zuzendaritzari, eta kaleratzeak atzera botatzeko exijitu zioten. Hori egin ezean, ostegunetik aurrera mobilizazioak eta greba egiteko aukeraz ohartarazi zioten.

Igande honetan, zuzendaritzak posta elektroniko bidez jakinarazi du bere asmoa. Sindikatuek eskatu bezala, dosierra kenduko duela aipatzen du. Goizeko 11:00etan zuten lehen bilera espedientearen edukia negoziatzen hasteko, eta aurreratu du zuzendaritzak alternatibak proposatuko dituela. Horietako bat erretiroak dira, 60 langile inguruk 60 urtetik gora baitituzte.

Bileraren garrantziaren jakitun —aurretik ere hala zuten aurreikusita—,langileen artean haren berri zabaltzeko biltzarrak egingo dira gaur gaueko txandan zein bihar goizeko eta arratsaldeko txandetan.


Summary: Baskoniak Joventut izango du aurkari Espainiako Kopan. Otsailaren 12an jokatuko dute bi taldeek final-laurdenetan, Madrilen (18:30). Irabazleak Bartzelona-Unicaja partidako garailea izango du kontrario finalerdietan.

TD Systems Baskoniak Joventut izango du aurkari Espainiako Kopan. Final-laurdenak zozkatu dituzte gaur, Madrilen, txapelketa jokatuko den hirian. Otsailaren 12an izango da Baskoniaren partida (18:30), eta irabazten badu, hurrengo egunean izango du finalerdia, Bartzelona-Unicaja partidako garailearen aurka.

Hauek dira final-laurdenetako lau partidak:

-Tenerife-Burgos (otsailaren 11n, 18:30ean).

-Real Madril-Valentzia (otsailaren 11n, 21:30ean).

-Baskonia-Joventut (otsailaren 12an, 18:30ean).

- Bartzelona-Unicaja (otsailaren 12an, 21:30ean).

Iaz, kale egin zuen Arabako taldeak Kopan, ez zelako sailkatu. Duela bi urte egon zen lehiaketan, eta aurtengo aurkari bera egokitu zitzaion orduan Velimir Perasovicek zuzentzen zuen taldeari. Kataluniarrek irabazi zuten final-laurdenetako kanporaketa hura. Denboraldi honetan, elkarren aurka aritu dira ACB ligan, Badalonan (Herrialde Katalanak), eta etxekoek irabazi zuten, azken segundoan Ferran Bassasek sarturiko hiruko batekin.

Baskoniarentzat lehiaketa kuttuna da Kopa, sei bider baitauka irabazita: 1994-95, 1998-99, 2001-02, 2003-04, 2005-06 eta 2008-09 denboraldietan. Horietako hiru Dusko Ivanovicekin lortu zituen, oraingo entrenatzailearekin.


Summary: EH Bilduk osoko zuzenketa aurkeztuko die Jaurlaritzaren aurrekontuei. Maddalen Iriarte bozeramaileak salatu du EAJk «uko» egin diola EH Bildurekin hitz egiteari, eta gizarteari bizkarra eman diola, hala: «EAJk euskal gizarteari egiten dio kalte, bere beharrei, eta egoera ezohiko honetako ezohiko beharrei».

Maddalen Iriarte EH Bilduko bozeramaileak agerraldia egin du eguerdian Eusko Jaurlaritzaren aurrekontuei osoko zuzenketa jarriko dietela jakinarazteko. Iriartek azaldu du «datozen orduetan egikarituko» dutela osoko zuzenketa, eta prentsaurrekoa baliatu du EAJk aurrekontuekiko negoziazioan izan duen jarrera kritikatzeko. Hain zuzen, Iriarteren ustez EAJk «hasieratik» egin zion «uko» EH Bildurekin hitz egiteari: «Zinikoa da auzolanaz eta elkarlanaz mintzatzea baina hitz egiteari uko egitea».

EH Bilduren ustez, EAJk ez du akordiorik «nahi» EH Bildurekin, EH Bildu «gobernu alternatiba bakarra» delako, eta EAJk «beldurra» diolako «alternatiba» hori indartzeari. EH Bilduren iritziz, ordea, Jaurlaritzak «erabat galdu du perspektiba» aurrekontuen negoziazioekin, «aurrekontua herritarren beharrei erantzuteko tresna bat delako, eta ez delako EAJk EH Bildu higatzeko duen beharrari erantzuteko tresna bat». EH Bilduk uste du EAJ bizkarra ematen ari zaiela herritarrei: «EAJk ez dio kalte egiten EH Bilduri. Euskal gizarteari egiten dio kalte, bere beharrei, eta egoera ezohiko honetako ezohiko beharrei». Zentzu horretan, Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako herritarrekin «zorretan» dago EAJ, EH Bilduren ustez, eta azalpen bat «zor» dio gizarteari: «Azaldu beharko die zergatik ez duten beharrezkotzat jotzen osasun publikoa, krisiak jo dituen sektoreak eta adinekoen egoitzetan lan eta bizi baldintza duinak indartzea».

Iriartek oroitu du Azpiazuk berak erran zuela beharrezkoa izanez gero posible litzatekeela gastu muga handitzea. Eta, EH Bilduren iritziz, pandemia eta krisi egoeran gastua ez handitzea «luxu» bat da. Iriarteren hitzetan, osasun sistema, adinekoen egoitzak eta «krisiaren eraginak pairatzen ari diren sektoreak» indartzeko erabili beharko litzateke gastu publiko gehigarria. Zerga erreformari ere hel diezaiola eskatu dio Iriartek EAJri, nabarmendu baitu ez dela egiten ari: «EAJrentzat inoiz ez da momentua aberatsenei zergak igotzeko». Europako funtsei buruz ere elkarrekin aritzeko deia egin dio Jaurlaritzari: «Herri gisa jokatu behar dugu, EAJren alderdikeria alde batera utzita».


Summary: ‘Ane’ euskarazko filma, lan onenaren Goya sarirako hautagai. Film, zuzendaritza eta emakumezko aktore protagonista onenaren sarietarako izendatu dute David Perez Sañudo zinemagile bilbotarraren lana, besteak beste. Pablo Agueroren 'Akelarre'-k, berriz, bederatzi izendapen eskuratu ditu. Espainiako Zinema Akademiak martxoaren 6an egingo du sari emate ekitaldia.

Espainiako Zinema Akademiak Goya sarietarako aurtengo hautagaiak jakinarazi ditu. Hainbat euskal ekoizpen, zinemagile eta aktore daude izendatuen artean. Horietatik, Pablo Aguero zinemagile argentinarrak zuzendutako Akelarre filma izan da hautagaitza gehien eskuratu dituen lana. Sorgin ehizari buruzko filmak bederatzi izendapen jaso ditu, tartean, emakumezko aktore protagonistarik onenaren kategoriakoa —Amaia Aberasturi— . Horiekin batera, argazki zuzendaritzaren, zuzendaritza artistikoaren, produkzio zuzendaritzaren, jantziteriaren, makillaje eta ile apaintzearen, efektu berezien, soinuaren eta jatorrizko musikaren ataletan ere izendatu dute.

1609. urtean dago girotua filmak kontatzen duen istorioa, euskal kostaldeko herri batean. Neska gazteen talde bat eguneroko lanak egiten dabil, berriketa eta txantxa artean. Ezustean, soldaduak azalduko dira, eta, modu bortitzean, atxilo eramango dituzte. Inkisizioaren epaile batekin agertu dira herrian, eta sorginkeria leporatuko diete andreei. Euskal Herrian grabatu zuen filma Aguerok, eta euskaraz eta gazteleraz mintzo dira pertsonaiak. Hiru euskal ekoiztetxeren, eta Argentina, Bretainia eta Parisko beste batzuen koprodukzioa da. Donostiako 68. Zinemaldian Sail Ofizialeko lehian izan zen filma, iaz.

Ane euskarazko filmak, berriz, bost izendapen eskuratu ditu, tartean, film onenaren sariaren kategoriakoa. Horrez gain, zuzendari berri onenaren —David Perez Sañudo—, emakumezko aktore protagonistarik onenaren —Patricia Lopez Arnaiz—, emakumezko aktore berri onenaren —Jone Laspiur— eta egokitutako gidoirik onenaren —Perez Sañudo eta Marina Pares— sarietarako ere izendatu dute.

Zuzendari bilbotarraren lehen lan luzea da Ane, eta desagertutako alaba baten bilaketa kontatzen du. Egun batez, Ane ez da etxera agertuko, eta haren bila abiatuko da ama. Abiadura handiko treneko lanak zaintzen egiten du lan amak, eta, desagerpenaren harira, ezezagun zitzaion alabaren aktibismoa ezagutuko du. Hain zuzen, familia barruko komunikazioari eta komunikazio faltari buruzkoa ere bada filma. Akelarre bezala, Donostiako 68. Zinemaldian estreinatu zuten lana, iaz, baina, kasu honetan, Zuzendari Berriak sailean, eta Euskal Zinemaren Irizar saria eskuratu zuen.

Beste euskal zinemagile bat ere bada izendatuen artean: Juanma Bajo Ulloa zuzendari gasteiztarrak zuzendaritzarik onenaren sarirako hautagaitza eskuratu du, Baby filmari esker. Film beraren jatorrizko musikagatik, Bingen Mendizabalek ere lortu du izendapena kategoria horretan.

Halaber, Ana Sernaren eta Paula Iglesiasen Solo son peces lanak ere lortu du izendapena, dokumental labur onenaren kategorian.

Martxoaren 6an egingo dute sari banaketa ekitaldia, Malagan (Espainia), «ezerk eragozten ez badu» eta modu «mugatu eta arduratsuan», Mariano Barroso Espainiako Zinema Akademiako presidenteak zehaztu duenez. Hala, sarietarako hautagaiak eta garaikurrak banatuko dituzten pertsonak baino ez dira izango ekitaldian.


Summary: Txertoen erdiekin iritsi da Pfizerren asteroko bidalketa Hego Euskal Herrira. Eztabaida piztu da ordezkari politikoen artean, dosien banaketa dela eta

Heldu da agorraldia. Pfizer farmazia konpainiak aldi baterako murriztuko du txerto banaketa Europan, ekoizpen gaitasuna handitu ahal izateko, eta, hori dela eta, Espainiako Gobernuak orain arte ezarritako banaketa eredua aldatu du, bigarren dosia bermatu ahal izateko. Hartara, dosi gutxiago igorriko dituzte aurreko asteetan txerto gutxiago jarri dituzten erkidegoetara, eta, gehiago, berriz, aurreko dosi guztiak edo ia guztiak jarri dituztenetara. Erabakiak kalapita sortu du talde politikoen artean: Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak argudiatu dute txertoen «erreserba estrategikoa» egin zutela, ekoizpen edo hornidura arazorik balego, txertoa jaso zutenen bigarren dosia bermatu ahal izateko (bigarren dosia ezinbestekoa da immunitatea lortze aldera); beste zenbait ordezkarik, ordea, «utzikeriaz» jokatzea eta «mantsoegi ibiltzea» leporatu diete administrazioei.

Polemikaren erdian iritsi da Pfizerren asteroko bidalketa eta, espero bezala, dosien erdiak jaso dituzte Araban, Bizkaian, Gipuzkoan eta Nafarroan: 8.736 jaso ditu Osakidetzak (espero zirenen %56) eta ia 3.000, Osasunbideak (%50).

Iñigo Urkulluk ez du begi onez ikusi banaketa hori. Atzo, Eusko Jaurlaritzako lehendakariak esan zuen «onartezina» dela, eta «kalte» egiten diola «aurreikuspenez jardun duenari». «Erabakia bidegabea da Euskadirentzat», salatu zuen sare sozialetan zabaldutako mezu batean. Mezu horri erantzun dio gaur Denis Itxasok, Espainiako Gobernuak Euskal Autonomia Erkidegoan duen ordezkariak: Urkulluri esan dio txertoak «jartzeko» direla, «ez gordetzeko».

Osasun sailburu Gotzone Sagarduiren ustez, ordea, «azken egunetako gertakariek frogatu dute» Eusko Jaurlaritzak hartutako bidea «egokia» zela: «Kanpoan erosteko gaitasunik ez duzunean eta laborategi bakar baten menpe zaudenean, nolabait bermatu beharko duzu 21 egunen buruan bigarren dosia eman ahalko duzula». Gogoratu du Pfizerren bidalketa atzeratu egin zela duela bi aste: «Gero elurtea heldu zen, eta orain, murrizketak».

Jaurlaritzaren eta Espainiako Gobernuaren arteko tirabirak «oilar jokotzat» jo ditu PPko ordezkari Carlos Iturgaitzek: «Ikuskizun tamalgarria eskaintzen ari dira Urkullu eta Sanchez, egunero mokoka».


Summary: Erika Lagomak eta Estitxu Fernandezek, eta Jon Abrilek irabazi dituzte Tene Mujika sariak. Euskal Herriko historia hurbilaz idazteko ez-fikziozko proiektuentzako bekak banatzen ditu sariak. Lagomak eta Fernandezek amatasunari eta feminismoari buruzko elkarrizketa sorta bat landuko dute, eta Abrilek emakumeen lanbideei buruzko ikerketa bat egingo du.

Jakinarazi dute nork jasoko dituen aurtengo Tene Mujika sariak. Normalean sari bakarra banatu ohi dute urteroko sariketa horretan, baina aurten bi beka banatuko dituzte Debako Udalak eta Elkar argitaletxeak. Helburua Euskal Herriko historia hurbilaz idazteko ez-fikziozko proiektuak saritzea da. Aurten, beka horri esker, Erika Lagomak eta Estitxu Fernandezek amatasunari eta feminismoari buruzko elkarrizketa sorta bat landuko dute, eta Jon Abrilek emakumeen lanbideei buruzko ikerketa bat egingo du, eta

Antolatzaileek azaldu dutenez, «aurten proiektu ugari eta maila handikoak aurkeztu ziren», eta horregatik horien guztien artean saria bi lani ex aequo ematea erabaki du Idurre Eskisabelek, Imanol Muruak eta Elixabete Garmendiak osatutako epaimahaiak.

Debako Udalak, berriz, saria bitan banatu ordez, bikoizteko erabakia hartu du: 6.000 euro irabazle bakoitzarentzat. Irabazleek urtebeteko epea izango dute proposatutako lana burutzeko, eta 2022an liburu gisa plazaratuko ditu biak Elkar argitaletxeak.

Irabazleak

Erika Lagoma eta Estitxu Fernandez lesakarrek amatasun disidente eta feministak erakutsi nahi dituzten elkarrizketa sorta bat osatuko dute: «Amaren irudi patriarkal estereotipatuaz gaindi, eta superwoman-en amatasun neoliberaletik urruti, egungo sistema zalantzan jarri nahi duten ama izateko modu desberdinak: askotarikoak, errebeldeak, kontraesanei uko egiten ez dietenak».

Jon Abril kazetari eta kultur dinamizatzaileak, berriz, Euskal Herrian emakumeek izan dituzten lanbideak bildu nahi ditu proeiktuan: meatzariak Gallartan, galletagileak Bilbon, kontserbagileak Ondarroan eta Lodosan, metalurgiakoak Gasteizen, ehungintzakoak Bergaran, zigarrogileak Donostian, paper fabrikakoak Atarrabian, neskameak Lapurdiko kostan, espartingileak Zuberoan... Ezkutatutako eskuak: emakume langileak gerra ondoko Euskal Herrian izena du proiektuak.


Summary: Andreak nagusi Guggenheim museoko aurtengo programazioan. Bilboko Guggenheim museoak zortzi erakusketa antolatuko ditu 2021ean. Urtarrilaren 29tik aurrera ikusi ahal izango da lehena: ‘Bilbo eta pintura’. Emakumezko artistek «protagonismo nabarmena» izango dute aurtengo eskaintzan

Aurrekontua iazkoarekin alderatuta %20 jaitsi bada ere, Bilboko Guggenheim museoak aurreko urteetako «anbizio, asmo eta bikaintasun» berekin ekingo dio 2021ari. Hala argitu du Juan Ignacio Vidarte zuzendariak goizean emandako prentsaurrekoan, aurrekontu murriztu hori nola egikarituko duten xehatzen hasi baino lehen. Zortzi izango dira aurten eskainiko dituzten erakusketak, eta bilduma iraunkorrak eta luzerako mailegatutako obrak funtsezkoak izango dira, zuzendariak adierazi duenez. Gainera, programazioak andreen «presentzia nabarmena» izango duela aurreratu du: «Udazkeneko eskaintza osoa emakumezko artistekin bete dugu». Erakusketok hizpide izango dituzte, besteak beste, aldaketa betean dauden tokietan sortutako adierazpen artistikoak, gorputzaren mugimenduak, ezohiko material eta teknikekin ondutako obrak eta abstrakzioa jorratu zuten andre artistak. Horietatik lehena, Bilbo eta pintura, urtarrilaren 29tik egongo da ikusgai.

Oroz gain, «oreka» izan du jomuga aurtengo programazioak, Vidarteren hitzetan: batetik, erakusketek jorratuko duten denbora tartearengatik, XIX. mende bukaerako eta XX. mendearen erdialdeko obrak ikusi ahal izango baitira, baita ekoizpen garaikideak ere; eta, bestetik, eskaintzaren maila urte osoan zehar mantentzeaz arduratu direlako. Hala, programazioa «publiko zabal batentzat erakargarria» izango dela ziurtatu du Vidartek, baita «askotarikoa» ere, hori izan baita helburuetako beste bat: «Erakusketa batzuek hainbat artista batzen dituzte, euskarrietan ere aniztasuna dago...». Alabaina, aniztasun horren artean «justaposizioak» lortzen saiatu dira: «Urteko lehen zatian dauden lehenengo bi erakusketek atzera begiratzen dute; bigarren zatia, berriz, emakumezko artistengan oinarrituko da».

Hauek dira, zehazki, Guggenheimeko 2021eko programazioa osatuko duten zortzi erakusketak, hurrenkera kronologikoan:

‘Bilbo eta pintura’. Urtarrilaren 29tik abuztuaren 29ra bitarte.

Aurtengo lehen erakusketak XIX. mende bukaerako eta XX. mende hasierako Bilbo erakutsiko du, tarte horretan bertan aritu ziren artisten muralen bitartez. Kosme Barañano bilbotarra arituko da komisario lanetan, eta Petra Joosek lagunduko dio zeregin horretan. Joosen hitzetan, bildutako muralek «Bilbok ordurako zuen nazioarteko izaera nabarmentzen dute», eta azpimarratu du garaian «ohikoa» zela bertako artistek nazioarteko proiekzioa izatea. Hainbat klasetako pertsonak batera agertzen dira obretan, eta irudiak egin zituzten orobat burgesek bisitatzen zituzten terrazekin, baita landa eremuan edo itsasoan aritzen ziren herritarrekin ere. «Garrantzi bera zuten», Joosen iritziz. Artista bilbotar asko mugaz gaindi ere aritu ziren, eta nazioartean garatzen ari ziren mugimendu artistiko batzuk ekarri zituzten; besteak beste, espresionismoa.

'Bada lege bat, esku bat, abesti bat’, Alex Reynolds. Otsailaren 19tik ekainaren 13ra bitarte.

Film & Video programaren barruan garatuko diren hiru erakusketetako lehena izango da Reynoldsen obra. Manuel Cirauqui komisarioak azaldu duenez, bi giltzarri ditu lanak: «Batetik, euskarri hauen historiari dagozkion gaiak azpimarratu nahi ditu, eta, bestetik, baita gaur egungo gizarteko galdera behinenak ere». Dantzaren bitartez hausnartzen du gai horien inguruan, eta euskarria «transzenditzea» du xede, komisarioaren hitzetan. «Artistaren eta ikuslearen gorputzek kolabora dezaten pantailatik kanpo, egoeraz harago doan kontaktua lortzeko. Espazioa ez dadin pantailara mugatu».

‘Urte eroak: 1920ko hamarkada’. Maiatzaren 7tik irailaren 19ra bitarte.

Bi mundu gerren tarteko garaira begiratuko dio erakusketak. Petra Joos komisarioak «interesgarriak» deritze urte horiei, «duela 30 urte asmatuak direla uste den» gaiak garatzen ari zirelako dagoeneko mende bat lehenago: alegia, «dantzak, feminismoa, gorputzaren pertzepzio berriak eta askatasuna sexuala», besteak beste. Politikoki eta sozialki ez ezik, artistikoki ere «aurrera pauso garrantzitsuak» eman ziren urte horietan, Joosek aletu bezala: hala nola arkitekturan, altzarigintzan eta modan berrikuntzak izan ziren. Giro hori guztia gogora ekarriko du erakusketak: zazpi atal izango ditu, jorratuko den gai bakoitzeko bat.

‘Asmamenaren ildoa’. Ekainaren 1tik otsailaren 6ra bitarte.

Guggenheimeko bilduma propioko obretara eta luzerako maileguetara jo dute erakusketa hau ontzeko. Umorea, asmamena eta esperimentazioa dira lan hauek lotuko dituzten gakoak, Lekha Hileman Waitoller kuradoreak azaldu bezala. «Prozesu ez oso ortodoxoak, gizakia irudikatzeko forma ezohikoak, eta teknika moldatuak» ageri dira aukeraketa honetan, haren hitzetan. Besteak beste, Yoko Ono artistaren mihise bilduma bat ikusteko aukera egongo da, Guggenheimen bertan egin zituenak.

‘Tximista dantza’, Cecilia Bengolea. Ekainaren 24tik irailaren 26ra bitarte.

Film & Video programaren bigarren lana izango da Bengolearena. «Koreografia eta bideo artea» uztartzen ditu artistak lan honetan, Cirauqui komisarioak azaldu duenez, eta, zehazki, Jamaikako dancehall dantza motaren inguruan egindako ikerketen harira ondutako obra da. «Erritu gisako jardueren gordailua da dantza mota hori. Millennial kultura eta gai arkaikoak nahasten ditu. Bengolearen obrak bizitasuna kutsatzea du helburu».

‘People Come First’, Alice Neel. Irailaren 17tik 2022ko urtarrilaren 23ra bitarte.

Alice Neel artista estatubatuarraren estatuko lehen atzera begirakoa hartuko du museoak udazkenean. 70 urteko ibilbidea izan zuen Neelek; baina, halere, kostata lortu zuen AEBez gaindiko oihartzuna, Lucia Agirre komisarioak adierazi duenez. Neelek erretratuak jorratu zituen bereziki, baina «bide bat baino ez ziren izan pertsonen arima erakutsi ahal izateko», Agirreren ustez. Bere garaiko joera kulturalen kontrakarrean egin zuen lan, eta amatasuna edota AEBetako depresioa izan zituen hizpide, besteak beste. Guggenheimen Neelen obra oparoaren ia 100 lagin ikusi ahal izango dira, artistaren ibilbidea haren osotasunean erakutsiko dutenak.

‘Noa Eshkolen mugimendu errotazioa’, Sharon Lockhart. Urriaren 7tik 2022ko otsailaren 27ra bitarte.

Film & Video programaren urteko hirugarren eta azken instalazioa izango da Lockhartena. Honek ere gorputzaren mugimendua izan du lanaren lehengai, eta Noa Eshkol koreografo, teorialari eta ikertzaile israeldarraren lanetan oinarritu da obra ontzeko. Programako aurreko bi instalazioak bezala, Cirauqui arduratu da honetaz ere: «Eshkol aitzindaria izan zen gorputzaren mugimenduaren ia modalitate guztiak erregistratzeko gai den idazketa sistema batera transkribatzen giza keinuak», azaldu du. Sistema horren aplikazioak ikusgai egongo dira udazkenetik aurrera.

‘Emakumeak abstrakziogile’. Urriaren 22tik 2022ko otsailaren 27ra bitarte.

1860. hamarkadatik 1980.era abstrakzioa jorratu zuten emakumezko artisten aukeraketa eskainiko du museoak urteko azken erakusketan. Sortzaile «ezagun zein ezezagunen» lanak bilduko dira, Waitoler kuradoreak azaldu duenez. «Abstrakzioaren historiari begirada berri bat ematea» izango du helburu erakusketak. Obra piktorikoez gain, abstrakzioaz diharduten testu sorta ere kontsultatu ahal izango da erakusketan, «batez ere, 1970eko hamarkadako testu feministak».


Summary: 150 hautetsik Bretainiaren batasunari buruzko galdeketa bat eskatu diote Frantziako presidenteari. Ideologia eta alderdi askotariko ordezkari politikoek Bretainia eskualdearen eta Loira Atlantikoa departamenduaren arteko «lotura historikoak» oroitarazi dizkiote Macroni.

Bretainia historikoko 150 hautetsik batasunari buruzko erreferendum bat egiteko eskatu diote Frantziako presidente Emmanuel Macroni. Bretainia eskualdearen eta Loira Atlantikoa departamenduaren arteko «lotura geografikoak, historikoak eta ekonomikoak» kontuan harturik, galdeketa antolatzea ezinbestekoa dela deritzote, baita azken hamarkadotan herritarrek horren alde agertu duten jarrera etengabeagatik ere.

Egun, Frantziako Errepublikaren egiturak bitan banatzen du Bretainia historikoa: batetik, Bretainiako eskualdea dago, lau departamenduk osatzen dutena eta lurralde historikoaren zatirik handiena hartzen duena; bestetik, Loira Atlantikoa departamendua dago, hegoalderago: Naoned du hiriburua, eta Loirerria eskualdearen parte da.

Le Journal du Dimanche astekarian publikaturiko zutabe batean, ordezkari politikoek Macroni oroitarazi diote Frantziako Konstituzioak modua ematen duela erreferenduma arautzeko lege bat sustatzeko, 72.1. artikuluko hirugarren paragrafoaren bitartez. Hortaz, baldintza guztiak betetzen direla argudiatuta, hautetsiek Frantziako presidenteari eskatu diote «berehala» abiatu dezala prozesua.

Sinatzaileen iritziz —zazpi diputatu eta sei senatari daude tartean—, lehenik Loira Atlantikoa departamenduko herritarrei galdetu beharko liekete batasunaz, eta gero Bretainia eskualdeko eta Loirerriko gainontzeko departamenduetakoei, haien kasuan etorkizunean izan nahi duten estatus politikoaz.

Azken urteotan, Bretainian pauso asko eman dituzte balizko erreferendumari begira. 2019ko otsailaren 4an, esaterako, Bretainiako Kontseiluak erabaki garrantzitsu bat hartu zuen, oraingoz sinbolikoa dena: aurrekontuetan, Bretainia eskualdea eta Loira Atlantikoa departamendua batzeari buruzko balizko galdeketa finantzatzeko 100.000 euro gorde zituen. Bretainiako Kontseiluko presidenteak aurkeztu zuen zuzenketa, batasunari begira dagoen «aho batezko engaiamendu kolektiboa are gehiago indartzeko».

Diru sailaren bozketa batasunari buruzko batzorde batek landutako txostenaren harira egin zuten. Testu horretan, Isabelle Le Bal kontseilaria —MoDem alderdi zentristakoa— eta Jean-Michel Le Boulanger kontseiluko lehen presidenteordea —PS Alderdi Sozialistakoa— buru zuen lantaldeak honakoa ondorioztatu zuen: «Lurralde kolektibitateen zatiketaren auzia demokratikoa da, eta modu demokratikoan egin behar zaio aurre. Herritarren iritzia entzun beharra dago».

Herritar gehienak, erreferendumaren alde

Frantziako Gobernuaren ezezkoa behin eta berriz jasotzearen ondorioz, Bretainiaren batasunari buruzko eztabaida agenda politikoan txertatzea ez da izan egiteko erraza. Halere, DIBAB elkartearen eta Breizh Civic Laben 2019ko abuztuko galdeketak —TMO Institutuak egina— berriz mahaigaineratu zuen auzi hori; inkesta horren arabera, bretoien %67 batasunari buruzko erreferendum bat egitearen alde daude, eta herritarren erdiek Bretainia eskualdea eta Loira Atlantikoa departamendua batzearen alde bozkatuko lukete boz horietan.

Galdeketaren emaitzak publiko egin eta gutxira, Bretainia eskualdeko presidente Loig Chesnais-Girardek —PSkoa— adierazi zuen pilota Loira Atlantikoa departamenduaren teilatuan zegoela, eta horri zegokiola hurrengo pausoa ematea.

Horren aurretik, 2018ko abenduan, Loira Atlantikoa departamenduko Kontseiluan kontsentsu handia izan zuen erreferendum baten eskariak, 62 ordezkaritik 55ek egin baitzuten horren alde. Hori bai, iritzia xehetasun garrantzitsu batekin batera eman zuten, eskatu baitzuten erreferendum hori, Loira Atlantikoa departamenduan ez ezik, Loirerria eskualde osoan eta Bretainia eskualde osoan ere egiteko.

Aldiz, batasunaren inguruan, Kontseiluak kontrako iritzia eman zuen: 30ek aurka bozkatu zuten, eta alde soilik hamahiruk —hamabostek abstentzioa eman zuten, eta lauk ez zuten bozketan parte hartu—.

Bretainiaren kasuan, urteotako jarrerek eta ekinbideek agerian utzi dute bost departamenduen batasunari buruzko erreferendum bat egitea beharrezkoa dela, gizartearen aldarri bilakatu baita aspaldidanik. Gainera, iritzi hori ez da soilik mugimendu edo alderdi batena, paisaia ideologikoaren alde guztietako agintariak baitaude horren alde.


Summary: Bilboko Udalak eta Bizkaiko Foru Aldundiak harrera egin diote Athletici. Juan Mari Aburto alkateak hartu du klubaren ordezkaritza udaletxean, eta Unai Rementeria ahaldun nagusiak Aldundian.

Eguerdi aldean heldu da Athleticeko espedizioa Euskal Herrira. Atzerapenez heldu ere. Loiuko aireportutik Bilboko udaletxera joan da ordezkaritza bat. Han zuten zain Juan Mari Aburto alkatea. Zale batzuk kalean egon dira, kopa eta jokalariak gertutik ikusi nahian. Pandemiaren eraginez, ekitaldi xumea eta laburra izan da, udaletxeko Arabiar aretoan egin da, eta klubetik kide hauek bakarrik egon dira: Aitor Elizegi presidentea, Jose Angel Iribar, Marcelino entrenatzailea, eta Iker Muniain, Raul Garcia, Iñaki Williams, Mikel Balentziaga eta Oscar de Marcos kapitainak.

Aretora sartu orduko, aurreskua egin die dantzari batek, eta, ondoren, mintzaldiak etorri dira. Aburto izan da hitza hartzen aurrenekoa: «Zorioneko gaude, eta harro, balentria historikoa lortu duzuelako». Aipatu egin du Gaizka Garitano, baita Aritz Aduriz ere, «denen artean egindako bidea izan delako kopa hau irabaztea». Athletic hiriarentzat «ikurra» dela gaineratu du, eta «urre gorriko orria idatzi» zutela bart Sevillan (Espainia). Enkargu hau ere eman die klubeko kideei: «Apirilean aukera duzue beste bi kopa ekartzeko, eta zain egongo gara. Bidea ikasi duzue».

Elizegik jarraitu dio hitzarekin, eta atzean zituen kapitainak goraipatu ditu, talde osoa barne: «Egunero erakusten didate zer den konpromisoa, lana, jarraitutasuna». Ahaztu egin zaio Marcelino aipatzea, eta txaloak entzuten ari zenarekin batera oroitu da entrenatzailearekin: «Marcelino ere familia honetako kide da. Lehen egunetik erakutsi zigun badakiela zein diren gure indarguneak eta ahuleziak».

Kapitainak segitu du hizketan gero. Muniainek nabarmendu du zaleak «gertu» sentitu zituztela atzo, zelaian egoterik izan ez bazuten ere. Aurrera begira jarri zen nafarra ere: «Iritsiko da zaleekin hau dena ospatzeko garaia».

Marcelinok ere egin ditu hitz batzuk, eta presidenteak eta Muniainek ez bezala, soilik Bilboko eta Bizkaiko zaleak izan ditu gogoan, Euskal Herrikoak aipatu gabe: «Lehen egunetik gozarazi egin didate jokalariek. Profesionaltasun handia erakutsi dute, baita maitasuna ere. Oso handiak dira». Entrenatzaileak ere aipua egin dio etorkizunari: «Ea gai garen zale ikaragarri hauek zoriontsu egiten segitzeko. Beste arrakastaren bat lortzeko ea kapaz garen. Indar guztiarekin saiatuko gara».

Hori guztia esan ondoren, Aburtok opari bat egin dio klubari: Bilboko hiriaren bandera. Argazkia atera dute kide guztiek banderarekin, eta horrela amaitu da udalaren harrera. Foru Aldundira joan dira gero, eta han Unai Rementeria Bizkaiko ahaldun nagusiak eta Lorea Bilbao Kultura, Kirola eta Euskara diputatuak hartu dituzte jokalariak. Rementeriak hitz gutxi batzuk egin ditu: «Itzelak zarete», esan die klubeko kideei. Superkopa irabazteko uneari egin dio aipamena: «Momentu onena da garaipena lortzeko. Bizkaiak behar ditu horrelako pozak garai zail hauetan».

Ondoren, Elizegik, Muniainek eta Marcelinok hartu dute hitza. Kapitainak gogoan izan ditu pandemiak jotako herritarrak eta familiak. Hitza eman du titulu gehiago lortzeko lan handia egiten segituko dutela. Marcelinok adierazi du azkar ikusi dutela zer den Athletic Bilbon eta Bizkaian, eta harro daudela erronka honen parte izateagatik. Zaleak garaipenean egon ez izanaren pena nabarmendu du. Onartu du Superkopa titulu handia ez dela beste batzuen aldean, baina Real Madrili eta Bartzelonari irabazteak sekulako balioa duela.


Summary: Erpe markak eta giza garezur bat topatu dituzte Amorotoko kobazulo batean. Gernikako Ades taldeak orain arte ezagutzen ez zen harpe bat aurkitu eta esploratu du.

Ades espeleologia elkarteak orain arte ezagutzen ez zen kobazulo bat aurkitu eta esploratu du Amoroton (Bizkaia), eta lehen saioetan dagoeneko topatu dituzte aztarna interesgarriak, ustez hartz baten erpearen markak eta giza garezur bat.

MG-12 kodearekin katalogatu dute haitzulo aurkitu berria. Erpearen markak handiak dira, eta harpeko hainbat lekutan ikusi dituzte. Adierazi dutenez, tamaina ikusita, litekeena da ugaztun «oso handi» batenak izatea; gaineratu dute agian leize-hartz batenak izan litezkeela. Lur planetan bizi izan diren hartz handienetako bat da Ursus spelaeus: 130 zentimetroko altuera har zezaketen soingurutzean —hau da, gaurko hartz zuriak bezain handiak ziren— eta 600 kilo. Duela 27.500 urte inguru galdu ziren. Euskal Herriko hainbat kobazulotan topatu dituzte haien aztarnak, besteak beste Ekainen, Izturitzen, Arrikrutzen eta Lezetxikin.

Giza garezurra

Ades taldeko espeleologoek egin duten beste aurkikuntza bat: gizaki baten kaskezurra. Nabarmendu dute «ezohiko» moduan topatu dutela, hau da, ganga agerian eta aurpegiko hezurrak lurperatuta, eta ez dagoela beste hezur aztarnarik inguruan. Ikusteke dago zer gehiago topa daitekeen inguruan, adierazi baitute ez dutela inongo indusketarik egin, halako aurkikuntzen inguruko protokoloari jarraikiz. Izan ere, aurkikuntzaren berri emanda, orain arkeologo, paleontologo eta bestelako ikertzaileren txanda litzateke.

Kobazuloan topatu duten kaskezurra. Ades espeleologia taldea

Ades taldeak Gernikan (Bizkaia) du egoitza. Ia 40 urte daramatzate lanean, boluntario gisa. Aurkikuntza garrantzitsuak egin dituzte lehen ere Bizkaian: Morgotako kobazuloan (Kortezubi) Goi Paleolitoko aztarnategia topatu zuten labar artearekin, 2014an. Hurrengo urtean, gauza bera Berriatuko Atxurra harpean, eta 2016an, Goi Paleolitoko artea aurkitu zuten Armintxen (Lekeitio).


Summary: 'Cabacas auziko' ebazpena berretsi du Gorenak. Auzitegiak ez du arrazoirik ikusi aurkeztutako helegiteak onartzeko, eta ontzat jo du Bizkaiko Probintzia Auzitegiak jarritako zigorra. Gaineratu du epaiketak berme guztiak izan zituela, ikerketak «partzialki huts egin» arren.

Iñigo Cabacasen heriotzaren harira, Espainiako Auzitegi Gorenak baieztatu egin ditu bi urteko espetxealdia —ez du kartzelan sartu beharko— eta lau urteko inhabiliatzio zigorra Juan Jose de Pablorentzat, «zuhurtziagabekeria profesional larriko giza hilketa» egotzi zioten ertzainarentzat. Hala, zigor salak baztertu egin ditu ezarritako helegite guztiak, eta ontzat jo du Bizkaiko Auzitegiaren ebazpena. Lehen epaiketan hartan, akusatuen artetik bakarra zigortu zuten —maila handieneko agentea—, eta beste bost absolbitu, tiroa egin zuen agentea nor izan zen baieztatu ezin zela argudiatuta.

Auzitegiak baztertu egin du akusatuak jarritako helegitea onartzea. Ebazpenean, lehen epaiaren xehetasun maila txalotu dute, adieraziz «kargatzearen desegokitasunaren aurrean, ez kargatzeko agintzea» hilketa ekiditeko nahikoa izango litzatekeela argudiatu du. Hala, erabaki hori hartzeko bere «betebeharraren» aurrean, inhibitu egin zela uste du auzitegiak: «Frogatutzat eman den errealtoan zentzuz osatutako denbora sekuentziak egiaztatzea baimentzen du karga ekidin ahal izan zuela, agindu soil batekin».

Era berean, baztertu egin du Cabacasen gurasoek jarritako helegitea ere. Familiak gainerako akusatuak ere zigortzeko eskaera egin zuen, baina Bizkaiko Probintzia Auzitegiak ebatzi bezala, adierazi du tiroa nork egin zuen frogatu ezinak galarazten duela halako erabaki bat hartzea. Gaineratu du egungo jurisprudentziak eragozten duela absoluzio ebazpenetan aldaketak egitea.

Horrez gain, berme guztiak betetzen dituen epai bat izateko euren eskubidea bermatu zela azaldu du auzitegiak. Hala, nabarmendu du Bizkaiko Auzitegiak ere Ertzaintzaren ikerketaren aurka egin zuela. Auzitegiaren esanetan, ezin da ikerketa eskas bat egon dela ondorioztatu, baina bai «partzialki huts egindakoa», Ertzaintzako agenteek «hasieran izan zuten jarrerak eragindako eragozpenak» medio.

2012ko apirilaren 5ean, Athleticek Alemaniako Schalke 04 taldearen aurka lortutako garaipena ospatzen ari ziren zaleen aurka oldartu zen Ertzaintza, Maria Diaz de Haro kalean. Agenteek botatako gomazko pilotetako batek buruan jo zuen Cabacas, eta koman utzi zuen, buruezurra apurtuta eta garunean lesio larriekin. Lau egun geroago hil zen, pilotakadak eragindako lesioen eraginez.

Bizkaiko Probintzia Auzitegiko lehen sekzioko epaileek gau hartan operazioaren buru zen De Pablo jo zuten errudun bakartzat, aho batez, eta absolbitu egin zituzten gainerako auzipetuak; bi ofizialorde, operazioan parte hartu zuten furgoneta banaren buruak, eta hiru ertzain. Horrez gain, gogor jo zuten Ertzaintzaren jokabidea aztertzerakoan, agenteen oldarraldia «neurrigabea eta bidegabea» izan zela argudiatuta. Ebazpen hark Jorge Aldekoa ertzainburuaren dimisioa eragin zuen.


Summary: Tabakalerak euskal sorkuntza «nazioartekotzea» izango du helburu 2021. urtean. Hiru milioi euroko aurrekontua izango du aurten zentroak, eta 30 programa eskainiko ditu. Profesionalentzako sarbide izateaz gain, herritarrak kulturara heltzea ere badu helburu.

“Kulturaren egoerak derrigortzen gaitu ahalegin hau egitera”, adierazi du Edurne Ormazabal Tabakalerako zuzendari nagusiak, gaur goizean egindako agerraldian. Esan eta egin. Euskara nazioartekotzea, arte garaikidea profesionalizatzea, artisten arteko sareak sortzea eta sorkuntzarako baliabideak herritarren esku uztea izango dute helburu Tabakalerak eta programa horietan parte hartuko duten eragileek. Izan ere, erakusketa-zentro izaeratik harago joateko asmoa du Tabakalerak 2021. urtean; ekoizpen artistikorako zentro izan nahi du, eta horretarako, tokiko eta nazioarteko artistei eskainiko dizkie bere gune eta baliabide gehienak . Tabakaleraz gain, beste zenbait eragilek ere hartuko dute parte aurtengo programan: Etxepare Euskal Institutuak, Kutxa Fundazioak, Donostia Zinemaldiak, Elias Kerejeta Zine Eskolak, Euskadiko Filmategiak eta Zineuskadi/Mediak.

Ikus entzunezkoak izango dira sorkuntzaren oinarrietako bat. Carlos Mugiro Elias Kerejeta Zine Eskolako zuzendariak jakinarazi du aurten telesailen sortzaileentzako laguntza eskainiko duen programa bat jarriko dutela martxan, euskarazko telesailak sortzea bultzatu eta nazioartekotzeko asmoz. Horrez gain, beste urte batzuetan martxan jarritako programekin jarraituko dute, eta azpimarratu dute beren asmoa dela sortzaileei etapa guztietan eskaintzea laguntza, ez soilik ekoizpenean: “Gure helburua ez da soilik pelikula amaitzea; zinemagilearen eguneroko lanean egon nahi dugu”, adierazi du Mugirok.

Eragileen arteko lankidetza ere aipatu du, eta gogorarazi du Zinemaldiak zer lan egin duen zinema eskolako ikasleen lanak sustatzeko: harreman zirkularrak eta belaunaldien artekoak sortzea da asmoa. Hain zuzen ere, Maialen Beloki Donostia Zinemaldiko zuzendariordeak nabarmendu du Tabakaleran parte hartu duten sortzaile askoren lanen bozgorailu izan dela jaialdia. Horren adibide argitzat jarri dute NEST programa. Izan ere, programa horretan Zinemaldiko ikasleei laguntzak eskaini dizkiete joan den hogei urtean, beren proiektuak aurrera eraman ahal izateko.

Eusko Jaurlaritzak ere izan du zeresanik programazioan: aurreko urteetan bezala, Noka mentoring programa jarriko du martxan. "Zinemaren sektorean emakumeen presentzia eta ikusgarritasuna sustatu nahi du" programak, eta horretarako, Hego Euskal Herriko emakume zuzendari hasiberrien proiektuak bultzatuko ditu, tutoretza eskainiz.

Preseski Etxepare Euskal Institutuak izango du euskal kultura sustatzeko ardura. Horretarako, alde batetik, euskal artisten mugikortasuna sustatuko duten diru laguntzak eskainiko ditu, eta, bestetik, literatura lanen itzulpenean oinarrituko diren laguntzak. Irene Larraza institutuko zuzendariak nabarmendu du 10 urtean 170 euskarazko libururen itzulpenean hartu duela parte institutuak, eta, hain zuzen ere, nazioarteko agente eta editoreak euskal literaturara gerturatzeko lanean dabiltzala gehitu du. Horretan datza Euskal leihoak egitasmoa: euskal artisten eta sortzaileen lanen nazioarteko presentzia bultzatzeko sortzen dituzten jarduera artistikoak.

Sorkuntzaren beste arlo batzuk landuko dituzte aurten ere, eta, Kutxa Kulturren bidez, aholkularitza eta sorkuntzako guneak eskainiko dizkiote moda eta musikaren arloan profesionalizatu nahi duen orori.

Herritarrentzat ere bai

Baina dena ez da profesionalizaziora begirakoa izango; herritarrek ere izango dute euren tokia aurtengo programazioan. “Herritar aktibo eta kritikoagoak osatzen laguntzea” helburu, Medialab plataforma jarriko dute eskuragai, publiko mota guztientzako programazioa eskaintzeko, eta sormena lantzeko tailerrak eta ahalduntze teknologikoa sustatuko duten topaketak ere antolatuko dituzte, besteak beste.


Summary: Muxikara joan da Tripontziaren sari nagusia. 20.282 zenbakiaren Diaspora serieak irabazi ditu 30.000 euroak. Bigarren saria 13.402 zenbakiarentzat izan da.

Gure Eskuk antolatutako Tripontzia zozketak baditu irabazleak. 12:00etan egin dute zozketa, eta sari nagusia Muxikara (Bizkaia) joan da. 20.282 zenbakiaren Diaspora serieak irabazi du 30.000 euroko saria. Zenbakiaren gainerako serieek, berriz, 2.000 euro irabazi dituzte. Bigarren zenbaki sariduna, 13.402, Beasainen (Gipuzkoa) saldu da. Kasu horretan, 1.000 euroko sari bana jasoko dute serie bakoitzaren jabeek.

Gure Eskuk Hamaika Gara egitasmoa finantzatzeko erabiliko du diruaren zatirik handiena. Bide horretan, «hausnarketa eta eztabaidarako» saio telematiko bat egingo dute larunbatean, 10:00etan. Hura «herri dinamikarekin bat egiten duen herritar orori» irekia egongo da. Horretarako, beharrezkoa da Labur.eus/bizkarrezurra helbidean izena ematea.

Beraiek antolatutako ekinaldietara bakarrik ez: aurtengo irabazien zati bat «euskal kulturgintza ikuspegi estrategiko batetik sustatzeko» proiektu batera bidaratuko dute. Proiektua garatze bidean dagoela adierazi dute, eta aurrerago emango dituztela xehetasun gehiago.


Summary: Juan Carlos Tabio zinemagile kubatarra hil da. Tomas Gutierrez Alearekin batera 'Fresa y chocolate' eta 'Guantanamera' filmak zuzendu zituen, besteak beste. 78 urte zituen.

Juan Carlos Tabio (Habana, 1943 - 2021) «Kubako zinemaren historiaren parte garrantzitsua» dela adierazi du Kubako Arte eta Industria Zinematografikoaren Institutuak, haren heriotzaren berri eman duenean.

Zinemagileak 41 film sortu zituen, fikziozkoak eta dokumentalak, horietako asko ikusleek eta kritikak kultuzko pelikulatzat hartu dituztenak, Kubako idiosinkrasia islatzeagatik: kubatarren umorea, eta, aldi berean, herrialdearen errealitatea eta arazoak. 2014an Kubako Zinema Sari Nazionala irabazi zuen.

Se permuta (1985) komedia izan zen haren lehenbiziko fikziozko film luzea, eta baita haren ibilbideko lanik entzutetsuenetako bat ere. Hala ere, Tomas Gutierrez Alearekin batera zuzendu zituen Fresa y chocolate (1993) eta Guantanamera (1995) dira haren pelikularik ezagunenak.

Tabioren beste film batzuk dira, besteak beste, Lista de espera (2000), Aunque estés lejos (2003) eta El cuerno de la abundancia (2008). 2011n Siete días en La Habana pelikularen proiektuan lan egin zuen, Benicio del Toro, Julio Medem, Laurent Cantet, Pablo Trapero, Elia Suleiman eta Gaspar Noerekin batera.

Zinemagintza lanez gain, Tabio gidoi eta zuzendaritza irakasle lanean aritu zen. 78 urterekin zendu da, Habanan. Sareetan dolumin mezu ugari zabaldu dituzte.


Summary: Sortuk konpainia energetikoen «diru gosea» salatu du. Iberdrola dorrearen parean egindako mobilizazio batean, pobrezia energetikoaren erantzuleak direla leporatu diete energia konpainiei. Metalezko zortzi bidoi sutan zirela, «lapurrak» deitu diete.

Sutan zeuden zortzi bidoi, eta horietako bakoitzean letra bat idatzita. Bidoi denen artean lapurrak hitza osatuta, mobilizazioa egin du Sortuk Bilboko Iberdrola dorrearen parean. Era horretan salatu du alderdiak «energia alorreko enpresen jardun mafiosoa». «Lapurrak» direla aurpegiratu diete, ia bi hamarkadaz fakturak igotzen aritu ondoren energiaren gastua %30 dutelako orain, Hego Euskal Herrian 185.000 pertsona pobrezia energetikoan bizi diren sasoian. Egoera horren erantzuleak konpainia energetikoak direla salatu du Sortuk mobilizazio horretan.

Honela hitz egin du Carlos Renedo Sorturen kontseilu nazionaleko kideak: «Lapur hutsak zarete! Zuen diru gosea aseezina da. Iberdrolak 2.681 milioi euroren irabazi garbiak izan zituen iaz, urtarriletik irailera. Etekinak lortzeko edozer egiteko prest zaudete». Horregatik, konpainia energetikoen “pribilegioa” amaiarazi behar dela aldarrikatu du, eta krisia kapitalak ordaindu behar duela esan.


Summary: Urkulluk 20:00etara aurreratu nahi du etxeratze ordua, eta bilerak lau lagunera mugatu. Eusko Jaurlaritzak Lurralde arteko Osasun Kontseilura eramango duen proposamena aurreratu du lehendakariak, Ser irratian. Ziurtatu du egoera «oso larria» dela eta «okerrera» egingo duela, baina etxeko itxialdia saihesteko «alternatibak» badirela.

Aste honetan bertan jakinarazi ditu azken erabakiak Labik, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan COVID-19aren izurria kontrolatzeko prebentzio neurriak ebazten dituen batzordeak, baina horiek gogortzea aztertzen ari da Eusko Jaurlaritza. Iñigo Urkullu lehendakariak gaur arratsaldean Ser irratian aurreratu duenez, Jaurlaritzaren asmoa da etxeratze ordua 20:00etara aurreratzea eta talde bilerak lau lagunetara mugatzea, eta proposamen hori bera eramango du aste honetan Madrilen egingo den Lurralde Arteko Osasun Kontseilura.

Lehendakariak uste du egungo egoera epidemiologikoa «oso larria» dela eta «okerrera» egingo duela Eguberrien efektuarengatik. Hala ere, beste itxialdi bat saihestu behar dela esan du, eta horretarako «alternatibak» badaudela gaineratu: horien artean leudeke etxeratze ordua 20:00etara aurreratzea eta gehienez lau laguneko bilkurak baimentzea. Neurri oro erkidego guztien artean adostu behar dela gaineratu du lehendakariak.


Summary: Trumpek lau urteko agintaldian egindako hamaika ateraldi. Donald Trumpek gaur egingo du azken eguna AEBetako presidente gisa, eta 2017. urtean kargua hartu zuenetik izan dituen hainbat momentu xelebre bildu ditu BERRIAk.

Donald Trump ez da AEBetako presidente bat gehiago izan. Haren agintaldiak zeresana eman du hasieratik amaieraraino, eta ez hartu dituen erabakiengatik edo errepublikanoaren ideia politikoengatik soilik. Trumpek, aukera izan duen bakoitzean, ateraldi xelebreak egin ditu kameren aurrean, eta haietako batzuk bildu ditu BERRIAk bideo batean: bere buruari botatako loreak, hainbat pertsonari zuzendutako irainak, bere ideien defentsa sutsua, dantzak...

Trumpek gaur du azken eguna AEBetako presidente gisa, ondo bidean Joe Biden demokratak bihar hartuko baitu kargua. Heldu da trumpismoa uzteko garaia.


Summary: Estrasburgok Espainia zigortu du torturak ez ikertzeagatik, berriro. Polizia operazio berean atxilotu zituzten Patxi Arratibelen eta Xabier Beortegiren kasuetan bezala, Estrasburgoko Auzitegiak ebatzi du Iñigo Gonzalezen kasuan ere Espainiak ez zituela behar bezala ikertu tortura salaketak. Epaiaren inguruko balorazioa egin dute hainbat eragilek, eta tortura kasuak ikertzeko eskatu diote Gonzalezek eta gainerako auzipetuek Nafarroako Gobernuari.

Duela hamar urte eta egun bat, Fernando Grande-Marlaska Espainiako Auzitegi Nazionaleko orduko epailearen aginduz, Guardia Zibilak sei lagun atxilotu zituen Nafarroan: Patxi Arratibel, Iñigo Gonzalez, Iker Moreno, Gorka Zabala, Xabier Beortegi eta Gorka Mayo. Ekineko kide izatea egotzita, inkomunikazioa ezarri zieten, eta haietako bostek torturak salatu zituzten. Arratibelen eta Beortegiren salaketak Estrasburgoraino heldu ziren, eta bi kasuetan Giza Eskubideen Europako Auzitegiak Espainia zigortu zuen, salaketak ez ikertzeagatik.

Gaur iritsi da Gonzalezen kasuari dagokion epaia: Estrasburgok bertze behin ere ebatzi du Espainiak Europako hitzarmeneko hirugarren artikulua urratu duela, prozedurari dagokionez. Torturari eta tratu ankerrei dagokiona da artikulu hori, eta, hain zuzen, Giza Eskubideen Europako Auzitegiak ebatzi du Espainiak ez zituela behar bezala ikertu Gonzalezek salatutako torturak. Estrasburgoko sententziak zehazten du Espainiako Estatuak 20.000 euro eman beharko dizkiola Gonzalezi, kalte moralengatik. Hiru hilabeteko epean eman beharko dio diru hori.

Hirugarren aldia da polizia operazio bereko torturengatik Estrasburgok Espainia zigortzen duena. Operazio hura agindu zuen epailea Espainiako Barne ministroa da gaur egun, eta bere kontrako hirugarren ebazpena jaso du gaur.

Hiru largespen

Estrasburgoko sententziak azaltzen duenez, Gonzalezek 2011ko otsailaren 25ean jarri zuen lehendabizikoz tortura salaketa Iruñeko guardiako epailearen aitzinean, atxiloaldian hartutako tratu txarrengatik. 2011ko urrian, ordea, Madrilgo 4. instrukzioko epaileak auziaren largespena ebatzi zuen behin-behinean, argudiatuta ez zegoela Gonzalezek tratu txarrak jasan zituela erakusten zuen zantzurik. Gonzalezek helegitea jarri zuen, eta tortura salaketek aurrera egin zuten —tartean Gonzalez inkomunikazioan zela artatu zuten auzitegi medikuek eta ofiziozko abokatuak deklaratu zuten—. 2013ko azaroaren 21ean, ordea, epaileak berriro agindu zuen instrukzioa bertan behera uzteko, berriro ere froga falta argudiatuta. 2014ko urtarrilean, bigarren helegitea jarri zuen Gonzalezek, eta auziaren hirugarren eta azken largespena 2015eko urtarrilaren 28an egin zuen Madrilgo Probintzia Auzitegiak. Gonzalezen defentsak babes helegitea ezarri zuen orduan Espainiako Auzitegi Konstituzionalean, baina auzitegiak ez zuen helegitea onartu, 2016ko irailean emandako auto batean azaldu zuenez.

Giza Eskubideen Europako Auzitegiak sententzian dio «jabetuta» dagoela halako kasuetan salatzaileak frogak biltzeko izan dezakeen zailtasunaz, eta horregatik onartu zuela Gonzalezen salaketa. Auzitegiak zehazten du, hain zuzen, froga horiek epaileek lortu beharko lituzketela, a posteriori. Estrasburgok oroitarazten du, era berean, pertsona batek tratu txarrak salatzen dituenean beharrezkoa dela «ikerketa ofizial eraginkor» bat, eta, tortura gertatu dela frogatzen bada, ikerketa horrek arduradunak zigortzea ekarri beharko lukeela. Estrasburgoko auzitegiak ohartarazi du, gainera, ikerketa eraginkorrik egiten ez bada tortura eta tratu ankerren debekua ez dela «eraginkorra praktikan» eta «posible» litzatekeela estatuko agente batzuek atxilotutako pertsonen eskubideei «burla» egitea, «zigorgabetasunaz» baliatuta.

Auzitegiak zehaztu du, era berean, Gonzalez inkomunikatuta egon zela lau egunez, ezin izan ziola inori haren atxiloketaren berri eman, eta ez zuela aukerarik eduki konfiantzazko abokatu batekin egoteko. Halaber, Gonzalezek tortura salaketa «zehatz eta xehe» egin zuela azaltzen du Estrasburgok, eta, ondorioz, Espainiak «sakonki» ikertu egin behar izanen lukeela, behar izanez gero erantzuleak identifikatu eta zigortzeko. Estrasburgoko auzitegiaren ustez, ordea, Espainiak ez zuen ikerketa sakonik egin: «Auzitegiaren ustez, eskatzaileak iradokitako froga gehigarriak lortzeak eta, zehazki, sekretupean atxilotua zegoenean zaintzen zuten agenteak identifikatu eta entzuteak egitateak argitzen lagun zezakeen», dio sententziak. Estrasburgok zehazten du, halaber, Espainiak hobetu egin beharko lukeela atxilotuta dauzkanen osasun arta, eta ohartarazten du «egoera bereziki zaurgarrian» daudela inkomunikatutako atxilotuak.

Estrasburgoko auzitegiak, ordea, ez ditu frogatutzat ematen Gonzalezek jasandako torturak, eta Europako hitzarmeneko 3. artikulua prozeduran baino ez dela urratu ebazten du, eta ez «materialki». Estrasburgok argudiatu du Gonzalezek «berandu» egin zuela 3. artikulua materialki urratu izanaren salaketa, eta atzera botatzen du, beraz.


Summary: Oposizio guztiak osoko zuzenketak aurkeztu dizkio Jaurlaritzaren aurrekontu proiektuari. Gobernua osatzen duten bi alderdien babesarekin aterako da aurrera Eusko Jaurlaritzaren aurrekontua.

Gaur amaitzen da osoko zuzenketak aurkezteko epea, eta EH Bilduk, PP+C's koalizioak eta Elkarrekin Podemos-IUk osoko zuzenketak jarri dizkiete Eusko Jaurlaritzaren aurrekontuei.

EH Bilduren izenean, Maddalen Iriartek eta Nerea Kortajarenak erregistratu dituzte osoko zuzenketa eta 36 zuzenketa partzial; beste zazpi, berriz, legearen artikulatuaren inguruan aurkeztu dituzte. Zuzenketa partzial horien bitartez, EH Bilduk 429 milioi euroren aldaketak sustatu nahi ditu aurrekontuetan; alegia, Jaurlaritzari igorri zion dokumentuan jasotako planteamenduak dira orain zuzenketa bidez erregistratutakoak: 140 milioi euro jartzea osasun sistema indartzeko, 50 milioi hezkuntza indartzeko, eta 200 milioi pandemiaren eta hark eragindako egoera ekonomikoaren ondorioak gehien nozitzen ari diren sektoreak erreskatatzeko plan bat sortzeko, besteak beste.

Bestalde, ikuskizun zegoen zer egingo zuen ezkerreko koalizioak, eta Jon Hernandez eta Isabel Salud Ezker Anitzako kideek erregistratu dituzte osoko zuzenketa eta 223 partzial, 219 milioi euroko balioa dutenak. Koalizioaren esanetan, «EAJren eta PSEren gobernuak uko egin dio negoziazioan talde honen ustez beharrezkoa den eredu aldaketan aurrera egiteko funtsezko edozein planteamendu politikori ekiteari, krisi larritik ateratzeko eta etorkizunean zailtasun berriei aurre egiteko bermeak eskaintzeko».

Gaineratu dute Elkarrekin Podemos-IU «hasieratik» agertu zela prest Jaurlaritzarekin aurrekontu akordio bat egiteko, «marra gorririk ezarri gabe, pandemiak oraindik ere eragiten dituen osasun, ekonomia eta gizarte arloko ondorio larriak arintzeko». Haatik, uste dute Eusko Jaurlaritzak ez duela sartu nahi izan koalizioaren proposamenaren eduki politikoan: «Zenbait diru sail lauki batetik bestera mugitzera mugatu da, osasun, hezkuntza edo gizarte babesaren arloan zerbitzu publikoak indartzeko konpromisoa alde batera utzita».

Elkarrekin-Podemosekin izan du negoziaziorako atea irekita Jaurlaritzak, baina larunbatean jakinarazi zuten ez zela aurrerabiderik eta Elkarrekin-Podemosek ez zituela babestuko Jaurlaritzaren aurrekontuak. Argitzeko zegoen osoko zuzenketa jarriko zioten, eta, EPko iturriek berri agentziei baieztatu diotenez, gaur aurkeztuko dute eurek ere osoko zuzenketa. Jon Hernandezek BERRIAri emandako elkarrizketan esan duenez, Jaurlaritza ez baitago prest kontuen logika politikoa aldatzeko.

Horrenbestez, gobernua osatzen duten bi alderdien babesarekin, EAJren eta PSE-EEren babesarekin, aterako dira aurrera Eusko Jaurlaritzaren aurrekontuak, oposizioko alderdi guztiek osoko zuzenketa jarriko baitiere.

PP+C's: 813 zuzenketa partzial

PP+Ciudadanos koalizioak ere gaur aurkeztu ditu osoko zuzenketa eta 813 zuzenketa partzial, argudiatuta «alternatiba bat» dagoela Jaurlaritzak osatutako aurrekontuen aurrean. Carmelo Barrio eta Luis Gordillo legebiltzarkideek erregistratu dituzte zuzenketak, eta, ondoren eginiko agerraldi batean, Barriok kritikatu du Jaurlaritzak «negoziaziorik edo topagunerik bilatu gabe» onartuko dituela aurrekontuak.

Barriok txarretsi du zuzenketak aurkezteko epemuga baino «sei egun lehenago» deitu zuela gobernuak oposizioa batzartzera, «ez negoziatzeko, zintzoak ez izateko eta hauek bezain aurrekontu garrantzitsuak negoziatzeko prozesu batean lidergorik ez eramateko asmo argiarekin».

Jaurlaritza: «zereginik eta aukerarik» ez da faltako

Gaiaz galdetuta, Bingen Zupiria Jaurlaritzako bozeramaileak nabarmendu du aurrekontua dela «gobernu batek daukan tresnarik garrantzitsuena bere politikak finkatzeko; gure kasuan, gure esku dauden politikak bultzatzeko». Negoziazioan, Jaurlaritzaren xedea zen «babesa ematen dioten bi alderdiez gain, besteren bat erakartzea», baina hori «ez da posible izan». Hortaz, oposizioko taldeei esan die, «benetan» akordioak lortzeko «borondate zintzoa» badute, legealdian ez dela «zereginik eta aukerarik» faltako «adostasun berrietara heltzeko eta gizartearen beharrei erantzuteko».


Txertaketari buruzko hainbat argibide

Summary: Txertaketari buruzko hainbat argibide. Zer immunitate dakar txertoak? Noiz hasten da efektua egiten? Zehazki, zer eragozten du txertoak? Txertaketa kanpainak hainbat galdera sortu ditu, eta horietako batzuei erantzun die BERRIAk, Paco Borrego immunologoaren laguntzarekin.

Txertaketa kanpainek aurrera egin ahala, joritu egin dira txertoei buruzko albisteak, eta hainbat goiburu deigarri ere bai. Lehengo astean, zahar etxe zenbaitetako agerraldien harira, esaterako, jakin zen jada txertoaren lehen dosia hartua zuten adineko batzuk birusarekin kutsatu direla. Egunotan, halaber, autonomia erkidegoek martxan dituzten txertaketa irizpideei erreparatuta, txertaketa estrategia egokienari buruzko iritziak ozendu dira. Horien harira, komenigarria da txertaketari buruzko hainbat argibide ematea. Biocruces Bizkaia institutuko ikertzailea da Paco Borrego immunologoa; haren hitzetan, horra aintzat hartzeko hainbat jakingarri:

Zer immunitate dakar lehen dosiak?

Orain arte Euskal Herrian jartzen ari diren bi txerto klaseak Pfizer eta BioNTech botika konpainiek eta Moderna botika etxeak egindakoak dira. Biek %90eko eraginkortasuna dute, baina bi dosi jarrita; lehen dosia jarri eta 3-4 asteren buruan jarri behar da bigarrena horretarako. Lehenbiziko dosiak badakar, hala ere, babes bat. «Kalkulatzen da dosi bakarra jarrita %50ekoa dela eraginkortasuna», azaldu du Borregok. «Baina, txerto hauetan, lehen erantzun hori ez da oso handia. Bigarren dosiak dakar eraginkortasuna nabarmen handitzea». Ezinbestekoa da bigarren ziztada hori: «Izan ere, bigarren dosiak ez du soilik eraginkortasuna hobetzen; seguruenera, oroimen immunologiko iraunkor eta eraginkorragoa ere ekarriko du». Oroimen mota hori ere lehen dosiarekin garatzen da, baina «iraunkortasun txikiagokoa eta eraginkortasun urriagokoa» izango dela adierazi du.

Erantzun immunea gorena da bigarren dosia jarri orduko?

Erantzun immune gorena ez da lortzen bigarren ziztada jarri orduko: zenbait eguneko kontua izaten da. «Bigarren dosia emanda, antigorputzen maila gorena 4-7 egunen buruan lortu ohi da normalean», azaldu du Borregok. «Normalean, txertaketaren osteko erantzun immunea neurtzeko, odolean dauden antigorputzak neurtzera egiten da», esplikatu du. «Bestelako teknika batzuk badira, landuagoak, baina ez dira eskala handian egiten».

Dosi bat atzeratzera egin daiteke?

Txertatu beharrak eraginda, eta txerto faltak arduratuta, zenbait herrialdek aztertu dute lehen dosia ahalik eta herritar gehienei jarri eta bigarrena atzeratzea; Erresuma Batuan eta Alemanian hizpide izan dute gaia. Borregok ez du egokitzat jotzen. «Ez litzateke txertoak baimendutako irizpideez bestela eman behar».

Zer eragozten dute txertoek? Infekzioa edo sintomak?

Txertaketaren fase honetan goiburu nahasgarriak egon dira txertoen erantzunaren inguruan ere; txertoa hartzen dutenak ez direla infektatzen nabarmendu dute batzuek, txertoa hartu dutenentzat gaitzaren sintomak arinagoak direla besteek. Bi azalpenek egiaren parte bat dutela gogoratu du Borregok: «Bi gauzak lortzen dira. Batetik, infektatuen tasa apaltzen da; bestetik, kutsatzen diren horien egoera klinikoa ez da hain larria izaten».


Summary: Guatemalako Poliziak migratzaile karabana kanporatu du errepidetik. Joan den astean Hondurastik AEBetarantz abiatu ziren milaka lagun Vado Hondo herriaren parean pilatuta zeuden asteburutik, Guatemalako poliziek eta militarrek bidea itxi zietelako indarrez han.

Guatemala ekialdean migratzaile karabanak okupatua zuen errepidea kontrolpean hartu dute herrialdeko Poliziak eta armadak. Estatuko indarrek Hondurastik AEBetara bidean zihoazen sei mila lagun inguru geldiarazi zituzten joan den larunbatean, Vado Hondo herriaren parean, inguruko geografia malkarrak botila lepo bat sortzen duen tokian. Poliziak eta militarrak berriz oldartu zitzaizkien atzo migratzaileei, eta hainbat kilometro atzera egitera behartu zituzten. Askok mendian gora egin zuten ihes, Mexikoko mugara iristeko beste bide bat aurkitu nahian. Hondurasek Poliziaren eta armadaren balizko abusuak ikertzeko eskatu zion igandean Guatemalari, estatuko indarrek karabanari negar gasa jaurti eta makila kolpeka eraso egin zietela eta.

Migratzaileei Hondurasera itzultzeko eskatu die Guatemalako Gobernuak, baina Honduras utzi dutenek ez dute atzera egiteko asmorik. Pobreziatik eta indarkeriatik ihesean ari dira. Gainera, COVID-19aren pandemiak eta azaroan hondamendia eragin zuten Eta eta Iota urakanek okertu egin dute egoera.

Guatemalako Migrazio Institutuak azaldu duenez, migratzaileak «inguruko herrietan» gorde dira. Karabana errepidetik indarrez kanporatzeko erabakia babestu du institutuak. «Migrazio eta osasun kontrolak egitera deitu dituzte, baina ez dute nahi».

Bitartean, Guatemalak migratzaileak Hondurasera deportatzen jarraitzen du. Migrazio Institutuak jakinarazi duenez, 1.800 inguru dira beren herrialdera itzultzera derrigortu dituztenak. Karanbanan, 9.000 lagun inguruk pasatu zuten Hondurastik Guatemalarako muga joan den asteburuan, Guatemalako Poliziaren arabera.

Bidenen esperoan

Erdialdeko Amerikatik AEBetara bidean irten den azken karabana Joe Bidenek Etxe Zuriko gidaritza hartu baino egun batzuk lehenago irten da. AEBetako presidente hautatuak bihar hasiko du agintaldia, eta asko dira haren urratsen zain daudenak. Besteak beste, AEBak helburu dituzten migratzaileak; Bidenek migrazioaren arloan Trumpenak baino politika malguak ezarriko dituela iragarri baitu.

Bide horretan, erreforma egiteko eskatu dio Manuel Lopez Obrador Mexikoko presidenteak AEBetako estatuburu berriari. «Kanpainan, Joe Bidenek migrazio erreforma amaitzea eskaini zuen, eta espero dut hori lortzeko gai izango dela. Hori da espero dudana», adierazi du. Mexikoko Gobernuak berretsi du karabanako migratzaileak bere lurraldera ez sartzeko neurriak hartuko dituela. Guardia Nazionala bidalia du Guatemalarekin duen mugara.


Summary: Estrasburgoren epaia aintzat hartzeko eskatu dio Geroa Baik Espainiari. Arnaldo Otegik nabarmendu du tortura «hamarkadetan» erabili izan dela euskal herritarren aurka.

Giza Eskubideen Europako Auzitegiak emandako epaiaren inguruko balorazioak egiten ari dira eragileak. Horietako bat izan da Geroa Bai: epaia aintzat har dezala eskatu dio Espainiako Estatuari, «baita polizia etxeetan tratu txar eta tortura jarduerak eragotzikodituzten protokoloak bermatzeko beharrezko neurriak har ditzala ere». Halaber, «tratu txarren kasu guztiak» ikertzeko eta «opakotasun gunerik» ez uzteko eskatu du.

Foro Sozial Iraunkorra: sare sozialetan, zabaldu du «egia, justizia eta erreparazioa lortzeko pertsona torturatuek egin behar duten bidea luzea eta gogorra» dela: «Justizian konfiantza gutxi duten arren, Estrasburgoko epaia urrats garrantzitsua da. Bada garaia estatuak eta torturatzaileek egindako kaltea onartzeko».

Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzaileak, berriz, nabarmendu du tortura «gizateriaren aurkako delitua» dela: «Hamarkadetan erabili dute gure herriaren aurka, beren isiltasunarekin ukatzen edo babesten zutenen konplizitatearekin. Ministro honen konplizitatea sarritan utzi dute agerian. Ibilbide etikoa».


Summary: Bi urteko zigorra Enrich eta Luna fubolariei, sexu bideo bat grabatu eta zabaltzeagatik. Biktimari kalte-ordaina eman izana aringarritzat jo du auzitegiak. Ez dute kartzelara joan beharko. Eddy Silvestre jokalaria errugabetu egin dute.

Donostiako 3. Zigor Auzitegiak bi urteko espetxe zigorra ezarri die Sergi Enrich eta Antonio Luna futbolariei, emakume batekin edukitako sexu harremana grabatu eta zabaltzeagatik biktimaren baimenik gabe. Intimitatearen kontrako delituak egin izana egotzi diete. Eibar taldeko jokalariak ziren biak gertatutakoa gertatu zenean, eta Enrichek talde armaginean jarraitzen du.

Fiskalak eta biktimaren abokatuak bost urteko zigorra eskatu zuten hasiera, baina epaiketan bertan jaitsi zuten eskaria bi urtera, akusatuek aitortu zutelako delitua egin zutela, barkamena eskatu zutelako eta kalte-ordaina eman ziotelako biktimari. Ebazpenean, epaileak kontuan hartu du «kaltea konpontzeko» egin duten ahalegina. Izan ere, akusazio partikularrak eskatzen zuen baino kalte-ordain handiagoa eman zioten: 110.000 euro. Edonola ere, botoa jasotzeko eskubidea kendu die.

Eddy Silvestre jokalaria, ordea, errugabetzat jo dute. Bideoa zabaldu izana egotzi zioten, baina salaketak ez zuela funtsik ebatzi du auzitegiak.

Aldeek ebazpenaren kontrako helegitea jar dezakete. Zigortuek ez dute kartzelara joan beharko, edonola ere, epaileak zigorraren gauzatzea bertan behera uztea erabaki duelako, Efe agentziak auzitegiko iturriak aipatuta esan duenez.

«Damua» epaiketan

Urrian egin zuten epaiketa, Donostian, eta akusatuek damua agertu zuten. «Egindakoaz damututa nago; barkamena eskatzen diot neskari, eta bideoa ezin dut ikusi ere egin, oso gogorra delako», esan zuen orduan Enrichek. Lunak negar egin zuen deklaratu zuenean: «Egin genuena ez genuen egin inori min emateko».

Fiskalaren txostenaren arabera, 2016ko apirileko egun batean, bi jokalariek eta biktimak sexu harremanak eduki zituzten, hiruren onespenarekin, Lunaren Eibarko etxean (Gipuzkoa). Luna, Enrichen sakelako telefonoarekin, irudiak hartzen hasi zen, eta biktimak eskatu zien ez grabatzeko, jokalariek eurek aitortu zutenez. Emakumeak bideoa ezabatzeko esan zien gero, baina hori ere ez zuten egin, eta gezurra esan zioten. Gero Silvestreri bidali zioten bideoa, «berari bakarrik», esan zutenez, harenganako «konfiantza» zutelako. Baina bideoa taldeko jokalarien artean zabaldu zen, eta bolo-bolo ibili zen 2016ko urrian sare sozialetan. Orduan jarri zuen salaketa biktimak.

Emakumeak tratamendu psikiatrikoa behar izan zuen, eta, hura artatu zuen Mariasun Landa psikiatrak epaiketan esan zuenez, «bere buruaz beste egiteko osagai guztiak zeuzkan».


Summary: Aldi baterako erregulazioak eta autonomoen langabezia sariak maiatzaren 31ra arte luzatuko dituzte. CCOOk eta UGTk mobilizazioak iragarri dituzte, lan eta pentsio erreformetan presio egiteko. Bruselara bidalitako erreformaren zirriborroan, Espainiako Gobernuak ez du aipatu pentsioa kalkulatzeko 35 urteko kotizazioak aintzat hartzea.

Espainiako Gobernuak nahi zuen moduan utzi ditu lotuta enplegua aldi baterako erregulatzeko espedienteak maiatzaren 31 arte: aldaketa handirik egin gabe. Halaber, akordio baten aurrekoa lortu du autonomoen elkarteekin, jarduerarik gabe geratu diren langile autonomoei sari berezia beste lau hilabetez luzatzeko. Baina arazo gehiago izan ditzake esku artean dituen beste gaiekin, eta, batez ere, pentsioen erreformarekin eta azken lan erreformen moldaketarekin. CCOO eta UGT sindikatuak ez daude gustura entzuten ari direnarekin, eta mobilizazioetara deitu dute otsailaren 11rako.

Arratsaldearen amaieran iritsi da akordioa autonomoen elkarteekin. Berritasun batzuk baditu. Aurretik ez bezala, ez da beharrezkoa izango lehen olatuan saria jaso izana orain laguntza eskatzeko. Gainera, saria eskatzeko nahikoa izango da jarduera %50 gutxitzea —%75 gutxitzea eskatzen du orain arauak, —, eta Gizarte Segurantzaren kuotaren igoera atzeratu egingo dute, gutxienez maiatzaren 31 arte.

Erregulazioei dagokienez, patronal eta sindikatu handien babesa bilatzen zuen Yolanda Diaz ministroak, eta lortu egin du. CEOE patronalaren erantzuna zen zalantzarik handiena. Enpresaburuen elkarteak begi onez hartu ditu aldi baterako erregulazioak, aukera ematen dietelako larri dabiltzan enpresetan lan taldea arintzeko eta kostuaren zatirik handiena estatuaren esku uzteko.

Baina oraingo araudiaren puntu bat aldatu nahian dabiltza aspalditik: aldi baterako erregulazio bat eskatzen duen enpresak ezingo duela langilerik kaleratu sei hilabeteko epean. Berez, badu aukera, baina kasu horretan, aurreztutako Gizarte Segurantzaren kontribuzio guztiak itzuli beharko lituzke.

Ikusita Espainiako Gobernuak ez zuela puntu horretan amore emango, CEOEk estrategia aldatu zuen, eta eskatu zuen soilik kalera doan langilearen kontribuzioak itzultzeko aukera jartzeko. Hori ere lortu ez duen arren, CEOEko buruzagitzak ahobatezko babesa eman zion gaur goizean aldi baterako erregulazioen araudi berrituari, enpresen gastua gutxituko duen proposamen bat egin baitu gobernuak: langileak aldi baterako erregulazio mota batetik bestera aldatzeko ez da izapide burokratikorik egin beharko, automatikoki onartuko baititu administrazioak. Aldi baterako erregulazioak luzatzeko oztoporik ez da izango.

Sindikatuen kezkap>

CCOOk eta UGTk, berriz, iluntzean eman zioten oniritzia testuari, azken puntu batzuk argitu ondoren. Problema, berez, gobernuak mahai gainean dituen beste gaiekin dute sindikatu horiek. Batetik, oraindik ez dute etsi lanbide arteko gutxieneko soldata igotzeko asmoetan.

Soka luzeagokoak dira lan erreformarena eta pentsioena, eta horietan eztabaida dago Espainiako Gobernuaren barruan, Unidas Podemosen eta PSOEren artean, baina baita azken horren barruan ere. Horregatik eta gaiak gizarte elkarrizketaren mahaira eraman nahi dituelako, Madrilek zehaztasun handirik gabeko testuak bidali ditu Bruselara, Espainiak eta beste estatukideek EB Hurrengo Belaunaldiaren funtsaren dirua jasotzeko baldintzetako bat baita zintzilik dituzten erreforma batzuk abiatzea.

Madril ez omen da izan zirriborro orokorregiak bidali duen bakarra, Valdis Dombrovskis Europako Batzordeko lehendakariordeak testu zehatzagoak eskatu baitzizkien gobernuei, atzo.

Monteroren azalpenak

Maria Jesus Montero Ogasun ministroak argitu du pentsioei dagokien erreformaren testuan ez dela ageri pentsioaren kalkulua egiteko aintzat hartu beharreko kotizazio epea 25 urtetik 35era luzatzea. Escriva ministroaren proposamen horri ezezko borobila eman dio Unidas Podemosek, haren eskutik pentsioak %6 gutxituko direlakoan. Sindikatuak ere aurka daude, eta horren aurka borrokatuko dute negoziazioak hasten dituztenean.

Ez dago garbi 2012ko eta 2013ko lan erreformarekin zer gertatuko den. Monterok azaldu du erreforma horien «atalik kaltegarrienak» bertan behera utziko dituen promesa bidali duela Bruselara, hala agertzen zelako inbestidura itunean. Akordio horrek zioen«2012ko erreformak ostutako lan eskubideak» berreskuratuko zirela, eta baliogabetuko zuela enpresa itunen nagusitasuna sektoreko hitzarmenen gainean. Aldi baterako kontratuei mugak jartzea eta aurrerako eragina berreskuratzea dira itunak aipatzen dituen beste bi gai.