Summary: Forcadellek Estrasburgora eraman du bere auzia, «aurrekaririk gabekoa». Giza Eskubideen Europako Auzitegian salatu du Espainiak zenbait eskubide urratu dizkiola prozesu independentista sustatzeagatik ezarri zion 11 urte eta erdiko kartzela zigorrarekin. Iñigo Iruin izango da haren defentsa abokatuetako bat.

Carme Forcadell Kataluniako Parlamentuko presidente ohiak Estrasburgon salatu du Espainiako Estatua, Espainiako Auzitegi Gorenak Kataluniako prozesu independentistaren harira epaitu zuenean haren oinarrizko eskubideak urratu zituela iritzita. Gorenak 11 urte eta erdiko espetxe zigorrera eta epe bereko inhabilitaziora kondenatu zuen sedizioagatik. «Espero dut han aurkitzea Espainiako Estatuan aurkitu ez dudan justizia», adierazi du gaur eguerdian Bartzelonan egin duen prentsaurrekoan.

Forcadellek bezala, aurretik Giza Eskubideen Europako Auzitegira jo zuten Jordi Cuixart Omnium Culturaleko presidente izandakoak, Jordi Sanchez ANC Biltzar Nazional Katalaneko presidente ohiak, eta Jordi Turull eta Josep Rull Generalitateko kontseilari ohiek. Forcadellen kasuak, baina, baditu zenbait berezitasun besteen aldean. Iñigo Iruin defentsa abokatuak nabarmendu du Europan ez dagoela aurrekaririk, «eztabaida bat baimentzeagatik zigortua» izan den parlamentu presidente baten beste kasurik.

Aurrekari falta aukera eta arriskua izan daiteke aldi berean. Batetik, epaiak jurisprudentzia ezarriko duenez, kasua arreta handiz aztertuko dutela uste du defentsak, eta iruditzen zaio litekeena dela azken erabakia Estrasburgoko Areto Nagusiak hartzea. Beste alde batetik, baina, Forcadellek ezin izango du bere defentsa oinarritu beste kasu batzuetan erabili diren irizpideetan, eta soilik printzipio juridiko orokorrak baliatu ahalko ditu.

Parlamentuko presidente ohiak joan den astean aurkeztu zuen salaketa Estrasburgon, Espainiako justizian egin zezakeen ibilbide juridiko osoa agortu ostean. Forcadellek Gorenaren epaiaren kontrako helegitea aurkeztu zuen Espainiako Auzitegi Konstituzionalean, eta hark baztertu egin zuen, iazko urriaren 28an, argudiatuta parlamentarien bortxaezintasunak ez zituela babesten Forcadelli leporatzen zitzaizkionak.

Erabakia ez zen ahobatezkoa izan. Boto partikularra eman zuten bi magistratuk. Haien esanetan, Gorenak Forcadelli ezarri zion zigorra «gehiegizkoa» izan zen, eta epaiak urratu egin zuen parlamentuko buru ohiaren ordezkaritza politikorako eskubidea. Biek nabarmendu zuten Forcadell ez zela independentzia erreferenduma antolatu zuen Kataluniako Gobernuaren parte, eta hari leporatzen zaizkion ekintzak ez direla nahikoa larriak sedizioagatik zigortzeko. Aldiz, berresten du parlamentarien bortxaezintasunak ez duela babesten Forcadellek zenbait eztabaidari bide eman izana.

Iritzi horren kontra, Parlamentarien bortxaezintasuna da Forcadellen defentsak Estrasburgon aurkeztu duen salaketaren ardatzetako bat. Parlamentuko presidente ohia eztabaida jakin batzuk baimentzeagatik zigortzean, Espainiak haren ordezkaritza politikorako eskubidea eta adierazpen askatasuna urratu dituela adierazi du defentsak Estrasburgoren aurrean, Giza Eskubideen Europako Ituna oinarri hartuta. Europako auzitegiak bere jurisprudentzian jasoa du parlamentuko jardunaren parte diren diskurtsoek babes handia dutela, eta parlamentua funtsezko foro bat dela sistema demokratikoak egoki funtziona dezan.

Gainera, Forcadellen abokatuek adierazi dute, parlamentariek bezala, parlamentuak berak ere baduela bortxaezintasun babesa. Auzitegi Gorenak eta Konstituzionalak, baina, ez dute Kataluniako Parlamentuaren bortxaezintasuna aipatu ere egin beren erabakietan.

Horrez gain, defentsak Espainiako Estatuari leporatuko dio biltzeko eta elkartzeko eskubidea urratu dizkiola Forcadelli, haren kontrako epaia helburu politiko bat lortzeko xedez eman duela, Pablo Llarena instrukzio epaileak eta Espainiako Auzitegi Konstituzionalak ez dutela inpartzialtasun printzipioa bete eta Espainiako Auzitegi Gorena ez zela Kataluniako Parlamentuko presidentea epaitzeko organo konpetentea.

«Nire eskubideen urraketa argi eta larriak dira. Gure proiektua zilegizkoa, demokratikoa eta baketsua da», ziurtatu du Forcadellek. Gaineratu du Kataluniaren autodeterminazio eskubidea herrialdeko gizartearen gehiengo batek babesten duela.

Berariazko lege aldaketa

Forcadellen kontrako akusazioaren oinarrian dagoena da Espainiako Auzitegi Konstituzionalak 2017ko udan eta udazkenean egin zion errekerimendu sorta. Konstituzionalak Kataluniako Parlamentuko presidente zenari agindu zion, hain zuzen, prozesu independentista garatzeko helburua zuten proposamenen eztabaida eragozteko parlamentuan. Besteak beste, erreferendum legearena eta iragankortasun juridikorako legearena. Forcadellek bide eman zien eztabaida parlamentario horiei, eta Konstituzionalak parlamentuko buruaren kontrako kereila jartzeko agindu zion Fiskaltzari.

Espainiako Auzitegi Konstituzionalak ez zuen bere ebazpenak betearazteko eskumenik, harik eta, 2015ean, Espainiako Gorteek auzitegiaren funtzionamendua arautzen duen lege organikoa moldatu zuten arte. Aldaketa hori Kataluniako prozesu independentistari begirako berariazko aldaketa izan zela salatu izan dute independentistek.

Lege erreforma Kataluniako prozesu politikoa geldiarazteko egina izan ala ez, defentsak ziurtatu du Konstituzionalak ez duela zilegitasunik Forcadellen kontrako kereila bat bultzatzeko, ezta 2015eko moldaketa horrekin ere; legeak ez duelako espresuki jasotzen auzitegiak botere betearazlea hautetsien aurka erabili dezakeenik. Defentsak azaldu du, Estrasburgoko jurisprudentziaren arabera, oinarrizko eskubide bat mugatzen denean, legeak propio jaso behar duela murrizketa hori. Are gehiago, gogorarazi du Espainiak Auzitegi Konstituzionalaren legea moldatu zuenean Veneziako Batzordeari eskatu ziola aldaketari buruzko iritzia, eta hark erantzun zion legeak zehaztu egin beharko lukeela Konstituzionalak noren aurka erabili dezakeen eskumen betearazlea, eta kezkagarria litzatekeela botere hori hautetsien aurka erabiltzea, horrek botere banaketaren printzipioa urratuko lukeelako. Forcadellen defentsak ohartarazi du horixe dela, hain justu, Espainiako Auzitegi Konstituzionalak Kataluniako Parlamentuko presidentea zenaren kontra egin duena.

Antzekoena, 'Atutxa auzia'

Forcadellen kasuarekin parekatu daitekeen kasu «bakarra», defentsaren iritziz, Atutxa auziarena da: Espainiako Auzitegi Gorenak Eusko Legebiltzarreko presidente Juan Maria Atutxa, eta mahaiko kide Gorka Knorr eta Kontxi Bilbao zigortu zituen 2008an, Sozialista Abertzaleak talde parlamentarioa desegiteko agindu judizialari uko egiteagatik.

Atutxak, Knorrek eta Bilbaok Giza Eskubideen Europako Auzitegira jo zuten, eta hark arrazoia eman zien. Espainiako Estatua zigortu zuen 2017an, baina ez zen auziaren muinera sartu. Akats formal batengatik kondenatu zuen epaia. Auzitegiaren esanetan, prozesu judizialak hiru parlamentari ohien eskubideak urratu zituen, Gorenak azken erabakia hartu zuelako kaltetuen testigantza entzun gabe.


Summary: Kanadako eskola katolikoetan hildako haur indigenen inguruko irudi bat, 2022ko Urteko Argazkia. World Press Photo sariaren irabazleak aurkeztu dituzte. Lotuta daude guztiak, herri indigenak eta haien ingurumena eta kultura baitira protagonistak.

Kazetaritza argazkiak saritzen ditu World Press Photo lehiaketak, eta 2022ko irabazleak iragarri ditu gaur. Lau argazki eta horrekin loturiko istorioak saritu dituzte. Amber Bracken argazkilariak Kanadako Kamloops barnetegian harturiko irudiak irabazi du Urteko Argazkia saria. Kanadako eskola katolikoetan hildako haur indigenak gogora ekartzen ditu argazkiak.

Gurutzeak agertzen dira irudian, eskola horren lurretan topaturiko ehunka hilobiren oroigarri, eta haietatik zintzilik soinekoak. 215 haurren gorpuzkiak topatu zituzten iazko maiatzean han. Urrutiago, ostadar bat ikusten da, erauzi nahi izan zuten indigenen kulturaren agergarri. Sinbolismoz beteriko irudia, beraz. Izan ere, lehiaketaren antolatzaileek nabarmendu dute lehen aldiz sarien 67 urteko historian, irabazletzat jo dutela pertsonarik ageri ez duen argazki bat.

Duela 53 urtera arte barnetegi moduan erabili zuten eraikina, eta Tk’emlups te Sechwepemc herri indigenako buruzagiek susmoa zuten desagerturiko haurren gorpuzkiak zeudela han lurperaturik. 1890ean zabaldu zuten barnetegia, eta gobernuaren eta erakunde katolikoen eskumenekoa izan zen. Batez ere, haur indigenak hartu ohi zituzten bertan, eta komunitate indigenek hainbatetan salatu izan dute haurrak euren bizilekutik atera eta barnetegira joatera behartzen zituztela. Datu ofizialen arabera, 1831 eta 1996 artean 150.000 haur inguru eraman zituzten egoitza horietara, Kanadako gizartearen balioak asimilatzeko, eta euren kultura ordezkatzeko.

Indigenek salatu dutenez, haurrek abusuak jasaten zituzten halako erakundeetan. 2015ean, txosten batek adierazi zuen «genozidio kulturala» izan zela haur indigenen aurka egindakoa. Kalkulatu dutenez, gutxienez, 4.100 ikasle hil ziren eskola horietan, tratu txarren, gaitzen, utzikeriaren eta istripuen ondorioz.

2017an, Kanadako Gobernuak barkamena eskatu zien indigenei, emaniko tratuarengatik. Joan zen astean, Jorge Mario Bergoglio Eliza katolikoko buruak barkamena eskatu zien komunitate indigenei, Eliza katolikoak barnetegi sisteman eduki zuen eginkizunarengatik. Izan ere, eliza horrek kudeatu zituen haur indigenentzako Kanadako barnetegien %70.

Brackenen argazki sariduna aurkeztean, «kolonizazioaren historiaz hausnartzeko une globala» dela esan du Rena Effendik, epaimahaiko buruak.

Argazkilariak adierazi duenez, historia koloniala ez da antzinako historia, «historia biziduna da, eta bizirik iraun zutenek oraindik ari dira horrekin bueltaka. Nahi badugu adiskidetzeaz edo sendatzeaz hitz egin, horretan oraindik dagoen bihotza aintzat hartu beharko dugu»

Suaren aurka, Australian

Beste hiru sari eman ditu World Press Photoko epaimahaiak, eta Effendik azaldu du aurtengo irabazle guztiak lotuta daudela, «gizateriaren aurrerakuntzarako presak, planetan eragiten duen hondamendia» jorratzen dutelako, bakoitza bere ikuspegitik.

Urteko Argazki Istorioaren saria Matthew Abott argazkilariak irabazi du, Basoak suarekin salbatzen bildumarengatik.

Iaz sua izan zen albisteetako gai nagusietako bat, munduko hainbat bazterretako naturagunetan gertaturiko hondamendiengatik.

Argazki erreportajean, haatik, Abbottek suaren beste aurpegia erakutsi du: Australiako iparraldeko Nawarddeken herriak sua nola erabiltzen duen, ingurumena zaintzeko. Milaka urte dituen plangintza bati jarraikiz, indigenek estrategikoki erretzen dituzte euren lurraldeak. Horren bidez, sastraka poliki erretzen dute, hilabete lehorretako sute handi suntsigarriak saihesteko. 1,39 milioi hektarea kudeatzen dute horrela.

'Amazoniako distopia'

Argazki Egitasmo Luzearen saria ematen diote gai bat denbora luzez jorratzen duten argazkilariei. Aurtengoa Lalo de Almeida argazkilari brasildarrak irabazi du, Amazoniako distopia lanarengatik.

De Almeidak 12 urtez jorratu du Amazoniaren suntsipena eta horrek han bizi diren komunitate indigenengan duen eragina. «Ezin dituzu gizarte gaiak ingurumen gaietatik bereizi, bi gauza ezberdin balira bezala», adierazi du argazkilariak. «Ikusten duzu basoen soiltze mailarik handienak dituzten herri gehienek pobrezia mailarik handienak ere badituztela». Egoera are gehiago okertu da eskuin muturreko Jair Bolsonaro Brasilgo presidente bihurtu zenetik, World Press Photoren antolatzaileek azaldu dutenez. Kulturak galzorian

Indigenen ezagutza eta ingurumena lotzen dituen beste lan bati eman diote Formatu Irekiko saria. Ekuadorko Isadora Romero irudigilearen Odola hazi bat da lana bideo bat da, eta argazkien eta marrazkien bidez kontatzen du sortzailearen aitonak eta birramonak nola iraunarazi zituzten indigenen hainbat patata mota, haien haziak gordeta.

Horren bidez, lanak hausnartzen du bioaniztasunaz, migrazio derrigorturikoaz, arrazakeriaz eta kultura galtzeaz. Epaimahaikideek esan dutenez, nekazaritzako landareen aniztasun genetikoaren %75 galdu da XX. mendean.


Summary: Gipuzkoako Aldundiko garbitzaileak grebara itzuliko dira. Lanuzteak egingo dituzte apirilaren 25etik maiatzaren 7ra. Salatu dute langileen soldatak ez dituztela KPIra lotu nahi. Behargin guztiak emakumeak dira.

Gipuzkoako Aldundiaren eraikinetan azpikontratatutako garbiketako langileak grebara deitu dituzte, apirilaren 25etik maiatzaren 7ra. ELA, LAB eta ESK sindikatuen arabera, lan horien ardura duen Eulen enpresak ez ditu beharginen soldatak eguneratu nahi KPIa kontuan hartuz —2021eko KPIa %6,5 izan zen—, eta salatu dute 2022an %1,5 eta 2023an %1,75 «izozteko» asmoa duela.

Donostian egindako prentsaurreko batean azaldu dutenez, lantaldea 90 behargin inguruk osatzen dute, guztiak emakumeak dira, eta hamarretik zortzik lanaldi partzialak dituzte. Iazko maiatzetik ari dira hitzarmen berria negoziatzen Eulenekin. Hainbat bileraren ondoren, azpimarratu dute egoera «erabateko blokeora» iritsi dela.

Aurretik, otsailean, lau greba egun egin zituzten. Lanuzte egun horien ostean, berriro itzuli ziren negoziazioetara, baina, sindikatuek salatu dutenez, patronalak 2021eko abenduan egindako eskaintza ekonomikoari eutsi zion, eta hori da egun mahai gainean duten proposamena.

ELA, LAB eta ESK sindikatuek «onartezintzat» jo dute Eulenen planteamendua. «Soldatak KPIarekin ez lotzeak langileak zuzenean pobretzea dakar». Gogoratu dute, gainera, enpresa horrek bestela jokatzen duela «sektore maskulinizatuetako» langileen soldatekin.

Sindikatuek, halaber, aldundiak auzi honetan duen erantzukizuna nabarmendu dute. Gogoratu diote bera dela azpikontratutako zerbitzuaren «azken arduraduna», eta azaldu dute behin baino gehiagotan eskatu diotela enpresen hautaketan «soilik irizpide ekonomikoak» ez erabiltzeko. Salatu dute diputazioak ez duela hitzarmenaren negoziazioan esku hartu nahi. «Argi utzi digu ez duela negoziazio mahaian parte hartuko eta ez duela gatazkan esku hartuko, baina esan digu alegazioak aurkeztu dituela greba dela-eta ezarriko diren gutxieneko zerbitzuen aurka. Orduan, esku hartu du gutxieneko zerbitzuetan, baina ez gure lan baldintzak hobetzeko?».


Summary: Errektorearekin hitzordua lortu du Seaskak, eta okupazioak gelditu ditu. Akademia ikuskaritzaren egoitzak okupatu dituzte Baionan, Donibane Lohizunen eta Donapaleun, Bordeleko akademiako errektorearekin bilkura bat lortzeko asmoz. Azterketak euskaraz egiteko eskubidearen alde mobilizatzen ari dira azkenaldian.

Lortu dute. Heldu den asteazkenean bilduko dira Seaskako arduradunak Bordeleko akademia ikuskariarekin. Guraso eta irakasle talde batek akademia ikuskaritzaren egoitzak okupatu ditu ostegun arratsaldean, Donapaleun (Nafarroa Behera), Donibane Lohizunen eta Baionan, azterketak euskaraz egiteko eskubidearen alde. Errektorearekin bilkura lortu nahian ari zen Seaska azken asteetan, bere esku delako aurtengo brebetan eta baxoan probak euskaraz egin ahal izatea. Bilkura bat lortu arte okupazioekin segitzeko borondatea agertu dute, eta gaua bertan pasatzeko prestatzen ari ziren. Azkenean, bilkura bat antolatzea lortu dute, eta okupazioa bertan behera uztea erabaki dute.

Seaskako ikasleen aldarrikapen historikoa da azterketak euskaraz pasatzeko eskubidea, eta azken urteetan indartuz joan da. 2018tik kolegioko ikasleek euskaraz erantzuten dute brebetako zientzietako proba, eta, joan den urtean, lizeoko ikasle batzuek ere baxoko proba euskaraz pasatzea erabaki zuten.

Irakasleek ere bat egin zuten desobedientzia ekintzarekin, eta jakinarazi zuten ikasleen eskubidea errespetatu ezean uko eginen ziotela azterketak zuzentzeari. Zuzenketa garaia iritsi zenean, Donapaleuko (Nafarroa Behera) zuzenketa zentroa okupatu zuten ikasle, irakasle eta gurasoen artean. Joan den otsailean jaso zuten Frantziako Hezkuntza Ministerioaren erantzuna, errektorearen ahotik: soldata zati bat kendu diete irakasle desobedienteei.

Abenduan argitaratu zuen Frantziako Hezkuntza ministerioak hizkuntza gutxituen irakaskuntzari buruzko zirkularra. Frantziako Konstituzio Kontseiluak Molac Legea zentsuratu ondotik Frantziako Gobernuak egoera baretzeko eman zuen aterabidea izan zen. Idatzian, brebetan eta baxoan proba batzuk euskaraz egiteko aukera aipatzen dute, baina, ordutik, neurria aplikatzeari uko egin dio Bordeleko errektoretzak. Seaskak behin eta berriz eskatu dio bilkura bat errektoretzari, baina, gaur-gaurkoz, ez dute erantzunik jaso. Horregatik egin dute gaurko ekintza.

Lehengo astean, EEP Euskararen Erakunde Publikoaren egoitzara sartu ziren kolegioko eta lizeoko ikasleak, errektorea EEPren biltzar nagusira agertzekoa zelakoan. Errektorea ez zen azaldu, baina azterketak euskaraz egitearen aldeko aldarria ozen entzunarazi zuten.


Summary: Hondarribiko ontzi bateko arrantzale bat hil da, bihotzekoak jota. 51 urte zituen. Santoña parean berdela arrantzatzen ari zirela izan zuen ezbeharra. Aurten Euskal Herrian lanean hildako hamaseigarren behargina da.

LAB sindikatuak jakinarazi duenez, Hondarribiko (Gipuzkoa) San Antonio Berria ontziko arrantzale bat hil zen atzo, osteguna, lan istripu ez-traumatiko batean, bihotzekoak jota. 51 urte zituen; A.D. ziren haren izenaren inizialak.

Berdelaren arrantzan ari ziren, Santoña parean (Kantabria, Espainia), eta ondoezik sentitu zen. Sindikatuen zenbaketaren arabera, aurten Euskal Herrian lanean hildako hamaseigarren behargina da.

LABek elkartasuna adierazi die familiari, lankideei eta arrantzale guztiei oro har. Sindikatuak sektoreko langileen lan baldintza gogorrak salatu ditu, eta azpimarratu du istripu ez-traumatikoen arrazoi nagusietako bat izaten direla. «Lan baldintzek markatzen dute gure osasuna eta bizitza, eta, horregatik, berriz ere lan eredu eta gizarte eredu berri bat eskatzen dugu, bizitza duina, lana eta osasuna erabakien epizentroan jartzeko kapitalaren interesen gainetik», azpimarratu du LABek komunikabideetara bidalitako oharrean.


Summary: Daniel Felipe Martinezek irabazi du Zamudion. Ineos taldeko txirrindulari kolonbiarra izan da azkarrena esprintean. Pello Bilbao bosgarren izan da. Sailkapen nagusian, Primoz Roglic da lider oraindik ere.

Euskal Herriko Itzuliko txirrindularirik indartsuenak iritsi dira elkarrekin azken esprintera. Aldapan zegoen, eta Martinezek izan du pedal kolperik indartsuena. Oso gutxigatik hartu dio aurre Julian Alaphilliperi (Quick Step). Diego Ulissi (UAE) izan da hirugarren, Primoz Roglic liderra laugarren (Jumbo), eta Pello Bilbao (Bahrain) bosgarren. Sailkapen nagusian, Roglicek maillot horiari eutsi dio. Bost segundora du Remco Evenepoel (Quick Step), eta 11 segundora Martinez.

Gasteiztik abiatu eta gutxira osatu da eguneko ihesaldia. Hamalau txirrindularik egin dute aurrera. Sona handiko ziklistak zeuden tartean: Geraint Thomas (Ineos), Davide Formolo (UAE) eta Mauri Vansevenant (Quick Step), besteak beste. Baita bi euskal herritar ere: Mikel Iturria (Euskaltel-Euskadi) eta Oscar Rodriguez (Movistar). Cristian Rodriguez (Totan Energies) zen sailkapen nagusian ondoen zegoena, baina nahiko urrun, 2.12ra. Horregatik, tropelak aldea egiten utzi die. Hiru minutu eta erdi inguruko abantaila izan dute, eta, horri esker, Rodriguez lider izan da zenbait kilometrotan.

Baina tropela lanean hasi da, eta errenta kentzen hasi zaie. Hori ikusita, Tsgabu Grmayk (Bike Exchange) erasoa jo du Jatako gailurra igaro ondoren. Pixkanaka-pixkanaka, aldea handituz joan da: minutu baten abantaila lortu du. Baina Urruztimendi igotzen hasi eta gutxira harrapatu dute Thomasek, Ruben Guerreirok (Education First), Bruno Armirailek (Groupama) eta Victor Lafayk (Cofidis). Baita atzean utzi ere. Goian, ia bi minuturen abantaila zuten tropelarekin.

Beste hiru txirrindulari batu zaizkie gero: Iturria, Formolo eta Vansevenant. Ondo moldatu dira, eta atzean, tropelak lasai hartu du hasieran. Horren ondorioz, aldea handitu dute, ia hiru minutura, helmugarako 30 kilometroren faltan. Baina atzean erritmoa bizi dute, eta zuloa txikitzen hasi dira. Aurrean, berriz, erasoka hasi dira. Lafay geratu da bakarrik Gangurenen gora.

Quick Stepek soka tenkatu nahi izan du faboritoen tropelean: Alaphilippek jo du erasoa lehenbizi, eta Evenepoelek gero. Baina adi ibili dira Jumbokoak: Jonas Vingegaard aurrena, eta Roglic liderra ondoren. Hamar kilometro falta ziren, eta minutu baten aldea zuen Lafayk. Frantziarra saiatu da iristen, baina tropelak harrapatu egin du helmugarako kilometro bat falta zela. Esprinta izan da azkenean, eta Martinez nagusitu da.

Bihar bosgarren eta azken-aurreko etapa jokatuko dute: Zamudioko Parke Teknologikotik Mallabira. Txirrindulariek 163,8 kilometro egin beharko dituzte. Ibilbide oso gorabeheratsua da, bost mendate igoko baitituzte: Bigarren Mailako Paresi, Hirugarren Mailako Bedarona, Gontzagaraigana eta Trabakua, eta Bigarren Mailako Karabieta. Hirugarren Mailako gainak laburrak dira, baina gogorrak, %7ko pendizakoak. Karabieta ez da horren gogorra (%5,6), baina bai luzeagoa (6,7 kilometro). Gainera, tontorretik helmugara hamahiru kilometro besterik ez daude.


Summary: Egitasmo bat jarri dute abian egungo trenbide azpiegituren modernizazioa bultzatzeko. AHT abiadura handiko trenaren linea berriek eragin dieten 35 erakundetako ordezkariek manifestu bat adostu dute. Egungo trenbide sarea «birpentsatzeko garaia» iritsi dela ondorioztatu dute, salgaien eta bidaiarien garraioari irtenbidea ematekoa.

Araba eta Nafarroako hainbat erakundek egitasmo instituzional bat jarri dute abian egungo trenbide azpiegituren modernizazioa bultzatzeko. Are, egungo trenbide sarea «birpentsatzeko» eskatu dute, salgaien eta bidaiarien garraioari benetako irtenbidea emateko, «joan-etorrietako denborak hobetu eta lurralde kohesioa eta egituraketa errazteko». 35 toki erakundetako ordezkariek hartu dute parte. Manifestu bat eztabaidatzen ari dira kaltetutako herrietan.

Altsasuko trenbide zatian, adibidez, erakunde eta instituzio asko AHTaren proiektua «inoiz baino gehiago ari dira zalantzan jartzen», erakundeek azaldu dutenez: «Azkena Europako Batasuna izan da, Europa barneko garraio sarearen araudiaren berrikuspenaren baitan proposatzen baitu abiadura handiko linea horiek jarri ordez egungo trenbide azpiegiturak modernizatzea». Halaber, Europako Kontu Auzitegiak ere adierazi zuen proiektatutakoa ez dela 2030era arte amaituko.

Hori ikusita, egitasmoa sustatzen duten erakundeek konpromisoa hartu dute gizarte mugimenduekin batera lanean jarraitzeko: «Gure lurraldearekiko errespetuzko konponbidea eskuratu eta gure bizilagunen mugikortasun beharrak aseko dituen soluzio bat lortu arte».

Azkenik, gogora ekarri dute trenaren aldeko herri plataformek eta Espainiako ordezkari sindikal nagusiek 2021eko maiatzean sinatutako akordioa. Bertan, Espainiako Gobernuari eskatzen zioten trenbidearen egungo trazadurak egokitu eta hobetzeko, baita egungo trenbide proiektuen plangintza bideratzeko ere.


Summary: Nafarroako Auzitegi Nagusiak berretsi egin du bikotekide ohia bortxatu zuen gizon bati ezarritako bederatzi urteko zigorra. Ohiko tratu txarren delituagatik ezarritako sei hilabeteko espetxe zigorra kendu egin diote.

Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiak berretsi egin du 2020ko ekainean bikotekide ohia bortxatu zuen gizon bati Probintzia Auzitegiak ezarritako bederatzi urteko espetxe zigorra. Aldiz, kendu egin diote ohiko tratu txarren delituagatik ezarritako sei hilabeteko espetxe zigorra.

Horrez gain, iragan azaroan emandako epai batean, biktimari 15.000 euroko kalte ordaina ematera kondenatu zuten 45 urteko auzipetua, eta hamaika urtez ezingo da biktimarengana hurbildu, ezta harekin komunikatu ere. Are, espetxe zigorra amaitzean, zaintzapeko askatasuna bete beharko du bost urtez.


Summary: Gimenok iragarri du 0-3 zikloa doakoa izanen dela «errenta apalenentzat». Nafarroako Gobernuak matrikula merkatuko die 6.650 eurotik beherako 'per capita' errenta dutenei; eta doakoa izanen da 20.000 eurotik beherako errenta duten familientzat

Nafarroako Gobernuko Hezkuntza kontseilari Carlos Gimenok iragarri du datorren ikasturtean merkeagoak izanen direla 0-3 zikloko haur eskoletako tarifak, eta errentarik apalenak dituztenentzat guztiz doakoak izanen direla.

Iragarpena ez da berria: otsailean ere eman zuen asmo horren berri. Gaurko saio parlamentarioan, ordea, gehiago zehaztu du proposamena: PSNren galdera bati erantzunez, Gimenok esan du haur eskolak «doakoak» izanen direla 20.000 euro baino gutxiagoko errenta duten familientzat.

Gainera, urtean 6.650 euro baino gutxiagoko per capita errenta dutenentzat «prezio apalagoak» ezarriko dituzte. Guraso bakarreko familiei dagokienez, 9.300 euro baino gutxiagoko errenta dutenek izanen dute aukera hori.

Kontseilariak uste du Nafarroako Gobernuak «esfortzu finantzario handia» egin duela udalei eta tokiko administrazioei laguntzeko. «Haur eskolen alorrean, udalek ordaindu beharrekoaren %85 bere gain hartuko du gobernuak, eta horrek gaitasuna emanen die eskoletako zuzendari eta hezitzaileen lan baldintzak hobetzeko».


Summary: 13/13 auziko epaiari erantzun «sendoa eta bateratua» ematera deitu dute eragileek. Auzipetuetako lau zigortu dituen sententziaren aurka, manifestazioak egingo dituzte etzi Bilbon eta Donostian

13/13 auziaren sententziaren aurrean, auzipetuei elkartasuna adieraztera eta epaiaren ondoriozko «dezepzioa eta kexua» agertzera deitu dute epaituen herrietan sortutako plataformek eta bestelako eragile politiko, sozial eta sindikalek. «Epaiketa hau lekuz eta garaiz kanpo dago. Kaleko erantzuna sendoa eta bateratua izan behar da», adierazi du Ana Perez bozeramaileak, Bilbon EAEko Auzitegi Nagusiaren egoitzaren aurrean eginiko agerraldian, hogei bat lagunek babestuta. Hartara, larunbatean izango diren manifestazioetara parte hartzera deitu du: 17:30ean hasiko dira protestak, Bilbon Jesusen Bihotza plazatik abiatuta, eta Donostian Saguesetik.

Espainiako Auzitegi Nazionalak 13/13 auzian akusatutako lauri jarri dizkie espetxe zigorrak, ETAko kide izatea leporatuta. Arantza Zuluetari ezarri dio zigorrik gogorrena, zazpi urte eta erdikoa; Jon Enparantza lau urtera kondenatu du, Naia Zuriarrain hiru urte eta erdira, eta Iker Sarriegi hiru urtera. Julen Zelarain, Saioa Agirre eta Nerea Redondo, berriz, absolbitu egin ditu —Zelarainen akusazioak urrian erretiratu zituen fiskalak—. Defentsa abokatuek iragarria dute helegitea aurkeztuko dutela Espainiako Auzitegi Gorenean, auzian zehar hainbat eskubide eta printzipio urratu direlakoan.

Eragileek ere adierazi dute auzia «krudelkeria kate luze bat» izan dela auzipetuentzat zein haien gertukoentzat, baina erantsi dute zigorra ez dela haiengana mugatzen: «Bakearen eta bizikidetzaren aldeko apustua egin duen euskal gizarte osoa ere zigortzea du helburu. Guk argi dugu nolako Euskal Herria nahi dugun, baina Auzitegi Nazionalak kontrako bidea hartzea erabaki du».


Summary: Athleticeko zuzendaritzak proposatutako herri harmaila aukeratu dute. Zuzendaritzak aurkeztutako egitasmoak 445 boto jaso ditu, eta San Mamesen Orroa plataformarenak, 258. 70 boto zuri egon dira. 4.074 lagunentzako tokia izango du, eta estadioaren beheko ipar harmailan egongo da

Athleticeko bazkide konpromisarioek zuten azken hitza, eta erabaki dute: zuzendaritzak San Mameserako proposatutako herri harmailaren alde egin dute. Ezohiko batzar nagusia egin dute Euskalduna jauregian, eta Aitor Elizegi presidentea buru duen zuzendaritzak aurkeztutako egitasmoak jaso ditu boto gehien: 445. San Mamesen Orroa plataformak egindako proposamenak, berriz, 258 boto jaso ditu. 70 boto zuri egon dira. Aurretik, aldeko 517 boto jaso ditu herri harmaila eratzeko proposamenak, eta kontrako 285.

Egitasmoaren arabera, San Mames estadioko beheko ipar harmaila osoa hartuko du herri harmailak, eta 4.074 pertsonarentzako tokia izango du. Gainera, San Mameseko edozein tokitatik herri harmailara mugitzeko aukera izango dute bazkide edo abonatuek, eta 4.074 toki horien erdiak, gutxienez, 14 eta 28 urte bitarteko gazte abonatuentzat gordeko dira. Safe standing edo zutikako aulkiak jarri beharko dira, 110 blokean bezala, baina horrek ez du aparteko obrarik eta gasturik ekarriko.

San Mamesen Orroa plataformak, berriz, 4.184 lagunentzako herri harmaila eratzea proposatu du. Zuzendaritzak proposatutako kopuru ia bera da, baina ezberdintasun garrantzitsua dago: beheko ipar harmailan dauden eta herri harmailan sartu nahi ez duten bazkideen birkokapena. Klubak zelaiko beste toki batzuetan birkokatu nahi ditu bazkide horiek, gainsariak ematearekin batera; eta, San Mamesen Orroa plataformaren ustez, antzinatasunaren arabera birkokatu behar dira bazkide guztiak.

Animaziorako herri harmailarena aspaldiko afera da. Beti eragin du eztabaida. 2018an Athleticeko presidente izendatu zutenetik, herri harmailaren alde azaldu da Elizegi. Haatik, 2020an, bazkide konpromisarioek atzera bota zuten zuzendaritzak aurkeztutako lehen proposamena, bederatzi botoren aldeaz.

Orduko proposamenean, beheko ipar harmaila bitan zatitzeko asmoa zuen Elizegi buru duen zuzendaritzak, herri harmailarentzat lehen hamalau lerroak gordez. Era horretan, safe standing motako edo zutikako aulkiei esker, 2.209 pertsonarentzako tokia izango zuen harmaila berriak. Hiru milioi eta erdiko kostua zuen obra hark. Ezezkoa jaso ostean, Elizegik oso bestelako proposamena aurkeztu du gaurko batzarrean, eta, oraingoan, bazkide konpromisarioek babesa eman diote.


Summary: Aldapa ugari eta bukaera bortitza, Itzuliaren bosgarren etapan. Itzuliak Zamudio eta Mallabia lotuko ditu gaur, 163 kilometroko etapan. Bost mendate igoko dituzte, eta helmuga horma batean egongo da. Lehia izango da faboritoen artean, Arrateko etapa handiaren aurretik.

Oso gogorra izango da Itzuliko azken-aurreko etapa. Lasterketa bihar erabakiko da, Arratera bidean, baina erasorako gogoz denak ez du zertan itxaron. Izan ere, igoeraz jositako ibilbide batean ariko dira gaur, Zamudio eta Mallabia artean. Bost mendate puntuagarri gainditu, eta lanak maldan gora bukatuko dituzte. Kilometro inguruko aldapa izango dute amaieran, eta hankak ondo estutu beharko dituzte, tarte batez %16ko pendiza egongo baita. Baliteke bertara lasterketa apurtuta iristea, hogei kilometroren faltan Karabieta igoko baitute. Baliteke garaipena onenen arteko esprintean erabakitzea berriro, baina haiei aurrea hartzen saiatuko dira ihesaldikoak. Orain arte, tropelaren legea bete da etapa guztietan.

Ez dago lehen mailako mendaterik, baina, halere, igotzaileentzako etapa izango da; 3.500 metro inguruko desnibela du. Koska bat topatuko dute hasi orduko, eta, 20. kilometro egin ondoren, Paresi igo beharko dute, bigarren mailakoa (9 kilometro eta %3,4ko pendiza). 100 kilometroren faltan, berriz, Bedaronan gora jarriko dira (2,1 kilometro eta %7,1). Hirugarren mailako beste bi mendate igoko dituzte ondoren, bata bestearen segidan: Gontzagaraigana (2,6 kilometro eta %6,5) eta Trabakua (3,3 kilometro eta %7,1). Ibilbideak hautsia eta bihurria izaten jarraituko du, eta nekea pilatuta iritsiko dira Karabietara. Bigarren mailako mendatea da (6,7 kilometro eta %5,6), eta bertan sua pizteko intentzioz izango da bat baino gehiago. Gainetik helmugara hamahiru kilometro besterik ez dago.

Primoz Roglic (Jumbo Visma) horiz jantzia da lehen etapaz geroztik, eta lidergoari beste egun batez eusten saiatuko da gaur. Bigarren Remco Evenepoel (Quick Step) dago oraindik, bost segundora. Hirugarren Daniel Felipe Martinez (Ineos) jarri zen atzo, etapa irabazi eta gainsariak urratuta. 11 segundo ditu galduak Roglicekin. Seigarren dago Pello Bilbao (Bahrain), hemeretzi segundora; eta zortzigarren Ion Izagirre (Cofidis), 20ra. Onenen pare aritu nahiko dute gaur ere, bihar Arraten bukatuko den etapa erabakigarriaren aurretik.


Gipuzkoan dabil Korrika, Goierrin

Summary: Gipuzkoan dabil Korrika, Goierrin. Tolosaldera joko du gero berriro. BERRIAk Korrikaren lekukoa hartu du Andoainen, 2017. kilometroan, Martin Ugalde kultur parkean.

* Urola Kostako, Donostia-Beterriko, Tolosaldeko eta Goierriko eskualdeetan egingo ditu gaurko kilometroak.

* Atzo, batez ere, Bizkaiko kostaldean ibili zen Korrika; Uribe Kostan eta Uribe Butroen, goizaldean; Busturialdean, arratsaldean; eta Lea-Artibain, iluntze partean. Eguneko kronika.

* Sei gune izango dira Korrikaren amaiera egunean Donostian.


Eman nahi zaion tokia da gakoa

Summary: Eman nahi zaion tokia da gakoa. NUPek Euskarazko Ikasketen Plan Gidaria egin du. Helburutzat hartu du 2023-2024ko ikasturterako euskarazko 2.226 kreditu eskaintzea. Hizkuntza Plangintzarako zuzendari Imanol NunÌezek erran du plana «konpromiso» bat dela; Euskara Taldeak zalantzan jarri du betearazteko duen gaitasuna.

“Euskarazko ikasketen eskaintza ezin da izan presazko bultzada desordenatuen ondorio”. NUP Nafarroako Unibertsitate Publikoko errektore Ramon Gonzalorenak dira hitzak, eta unibertsitateak egin duen Euskarazko Ikasketen Plan Gidariaren berri emateko erran ditu. 1987. urteko apirilaren 21ean sinatu zuten Nafarroako Parlamentuan NUP sortzeko lege proiektua. 35 urte joan dira ordutik, beraz, eta, oraindik ere, Irakasletzako gradua da NUPen osorik euskaraz egin daitekeen bakarra.

2024ra bitarteko helburuak jaso ditu NUPek egin berri duen Euskarazko Ikasketen Plan Gidariak. Unibertsitate publikoko Hizkuntza Plangintzarako Batzordeko zuzendari Imanol Nuñezen hitzetan “jauzi nabarmena” ekarriko du. Datu bat jarri nahi izan du erdigunean: 2018-2019ko ikasturtean, NUPek 1.644 kreditu eskaini zituen euskaraz; 2023-2024ko ikasturterako, berriz, 2.226 eskaini nahi ditu.

Kopuruan dagoen aldea onartu du NUPeko Euskara Taldeko kide Unai Irigaraik. Ontzat eman du euskarazko ikasgai gehiago izatea. Gakoa, baina, bertze bat dela nabarmendu du: euskarari zer garrantzia aitortu nahi dioten NUPeko agintariek. “Plan honek ez du konponduko euskarak egun duen egoera; euskarak behar du legezko egitura bat, egin daitezkeen planak betearazteko boterea izanen duena; euskarak egon behar du unibertsitateko arlo guztietan; euskararen errektoreordetza behar dugu”, erran du Irigaraik.

NUPeko Hizkuntza Plangintzarako Batzordea ez da euskarak behar duen erakunde ego egitura hori, Euskara Taldeko kidearen hitzetan. “Ez du bere planak betearazteko gaitasunik”. Auzi horretaz harago, euskarazko kredituak eskaintzeko NUPek dituen irizpideak ere zalantzan jarri ditu Irigaraik. Eskaera, hurbiltasuna eta baliabideak dira Hizkuntza Plangintzarako Batzordeak zehaztutako hiru irizpideak, hain zuzen ere. NUPen euskaraz ikastea ikasleen eskubide bat dela nabarmendu du Irigaraik

Nafarroatik kanpora

Imanol Nuñezek “egokitzat” jo ditu NUPek euskarazko eskaintza arautzeko erabiltzen dituen irizpideak. Eskaerari buruz erran du hamar ikasle direla zehaztu duten gutxieneko kopurua. NUPen ikasleen herena dira euskaldunak. “Ikasle horietatik %80 matrikulatzen da euskaraz”, azaldu du. Kontuan hartu behar da badirela zuzenean bertze unibertsitate batera joateko hautua egiten duten ikasle nafarrak, nahi duten gradua euskaraz egiteko aukerarik ez dutelako herrialdean.

2017an jasotako datuen arabera, hain zuzen, urtean, batez beste, 258 ikasle nafar matrikulatzen dira EHU Euskal Herriko Unibertsitatean, selektibitatea NUPen egin arren. Horietatik 52k NUPek eskaintzen dituen titulazio berberak hautatzen dituzte, eta kasu gehienetan (%70etik gora), euskaraz egiten dituzte. Hau da: urtean 40 bat ikasle nafar matrikulatzen dira EHUn, Nafarroan goi mailako euskarazko eskaintza nahikorik ez dagoelako.

Hurbiltasuna eta baliabideak aztertu ditu Imanol Nuñezek ere. Hurbiltasuna lotuta dago ikasketek lan esparruan jendearekin duten harremanarekin. Hurbiltasun handikotzat jo ditu NUPek sektore publikoan herritarrei zerbitzu bat ematen dieten lanpostuetarako ikasketak; erizaintza edo medikuntza, adibidez. Hurbiltasun txikikoak dira, berriz, lan merkatua nazioartera begira duten graduak.

Erizaintzan, hain zuzen, aspaldikoa da gradua euskaraz egin ahal izateko aldarria. Eskaera bada, Nuñezek onartu duenez. “Asmoa da urtero seihileko bat sartzea euskaraz”, aipatu du. Oraingo ikasturtean 30 dira euskarazko kredituak Erizaintzako graduan; 2023-2024rako 84 eskaini nahi ditu NUPek. Medikuntzan, berriz, euskarazko krediturik ez da, oraingoz, eta planak ez du bakar bat ere eskaintzea aurreikusten. “Egun bost ikasle euskaldun bertzerik ez daude; eskaerak gora egiten badu, alda daiteke egoera”.

Betiere, baliabideak badaude, hori baita euskarazko kredituak eskaintzeko bete beharreko hirugarren irizpidea. Baliabideen esparruan, hain zuzen, irakasleen borondatea funtsezkoa izan da, orain arte, NUPen euskaraz ikasi ahal izateko. Izan ere, gutxi dira, oraindik, hizkuntza soslaia duten irakasle lanpostuak; zazpi, zehazki, 2021-2022ko ikasturtean. Ondorioz, irakasle elkartuen esku daude, neurri handi batean, euskarazko ikasketak.

Horrek badu ondoriorik. “Lan baldintza kaskarrak dituzte, eta, anitzetan, bertze lanpostu bat ere bai. Ondorioz, ahal dutenean alde egiten dute, eta ordezkoak euskaraz ez badaki, ikasgaia gaztelaniaz eman behar dugu”, kontatu du Irigaraik.

Hasi bai, baina bukatu ez

Euskaraz hasi, baina euskaraz ezin jarraitu. Hori ere gertatzen da. Irigarai Soziologiako gradua ari da egiten. Lehendabiziko mailan, ikasgai guztiak izan zituen euskaraz, bat izan ezik; gainerako mailetan, berriz, bakar bat ere ez. Arazo hori badagoela onartu du Imanol Nuñezek. Enpresen Administrazioa eta Zuzendaritzaren adibidea aipatu du. “Lehendabiziko bi mailetan bada aukera euskaraz egiteko; hirugarrenean ez, baina EHUrekin elkarlana bultzatu nahi dugu, gure ikasleak unibertsitate horretara mugitzeko hirugarren mailan”. Ikasketak euskaraz hasi eta gaztelaniaz jarraitzen dituzten ikasleen “errendimenduak” ez duela behera egiten erantsi du Hizkuntza Plangintzarako Batzordeko zuzendariak. Irigaraik, berriz, euskaraz ikastea ikasleen eskubide bat dela berretsi du. Gaztelaniaz egiten jakin arren, euskaraz ikasi nahi duten gazteen eskubidea, alegia.

Egungo planak ez duela eskubide hori bermatzen erran du Irigaraik. “Departamentuek erabakitzen dute, finean”. Horri buruz, Nuñezek nabarmendu du Euskarazko Ikasketen Plan Gidarian jasotako helburuak “konpromiso” bat direla, eta fakultateekin hitzartu dituztela. Onartu du, baina, gerta daitekeela eskaeraren eta hurbiltasunaren irizpideak beteta ere, baliabiderik ezak hutsean uztea ikasgairen bat euskaraz eskaintzeko helburua. “Departamentu batek baliabiderik eza aipatzen badu euskarazko krediturik ez onartzeko, halere, azalpenak eman beharko ditu”.

Nuñezek berretsi du konpromisoa hartu dutela 2024rako 2.226 kreditu euskaraz eskaintzeko. “Uste dut egun garrantzitsuagoa dela gradu gehienetan oinarrizko ikasgaiak euskaraz eskaini ahal izatea, gradu oso bat euskaraz ematea baino”. Hizkuntza eskubideak jarri ditu Irigaraik erdigunean: “Gizarte osoaren lana da euskarak unibertsitatean behar duen tokiaren alde egitea”.


Summary: Ohiturak aldatzeko, lehen esaldia euskaraz.

Korrika joan den larunbatean pasatu zen Uhartetik, eta, egun berean, herri horretako Uharteko Gazteok Euskaraz taldean bat egin duten bizilagunek Lehen esaldia euskaraz kanpaina jarri zuten martxan. Hilaren 17ra bitarte, lehen esaldia euskaraz egitera deitu dituzte kolektiboko kideek herriko gazte guztiak, gaztelaniaren aldeko joera aldatu, eta beren arteko harremanak euskaraz gara ditzaten.

Kanpaina ez dute hutsetik sortu. Uharteko gazte talde batek erdigunean jarri du azken hilabeteotan euskararen erabilerari buruz duen kezka, eta zenbait urrats egin ditu, erabilera horrek gora egin dezan. Joan abenduaren 3an, manifestu bat argitaratu zuten, euskararen aurkako erasoak salatu, eta hizkuntza horren alde egiteko. Harago jo nahi dute, halere: “Euskararen alde egin bainoago, euskaraz egitera deitu nahi dugu jendea; bereziki, gazteak”, azaldu du Uharteko Gazteok Euskaraz taldeko Iker Mendibe Castillok.

Ikerketa soziolinguistikoa egin dute Uharteko gazteek, eta mahai gainean jarri dituzte datuak. Mendibe Castillok onartu du “txarrak” direla; izan ere, Uharteko gazteen %66k badakite euskaraz, baina gazteon %2,8k baino ez dute euskaraz hitz egiten. 15 eta 29 arteko herritarren ingurukoak dira datu horiek. Herrian, adin tarte horretako 857 gazte daude, eta haietako 277ri buruzko informazioa jaso dute Uharteko Gazteok Euskaraz taldeko kideek beren ikerketa egiteko.

Martxan jarri duten kanpainaren bidez, “gazteon hizkuntza ohiturak aldatu” nahi dituzte, Mendibe Castillok nabarmendu duenez. Lehen astea pasatu eta gero, kanpainaren eragina sumatzen hasi dela erantsi du: “Gazte gehiago entzuten dut herrian euskaraz, eta niri ere gehiagok egiten didate. Lehen esaldia euskaraz egiten bada, bigarrena ere euskaraz egitea errazagoa da”.

Euskaraz bizi

“Ez dugu hizkuntzari buruzko ikuspegi erromantiko bat nahi: euskaraz bizitzeko eskubidea aldarrikatu nahi dugu, eta horren alde egiteko beharra”, nabarmendu du Mendibe Castillok. Horretarako, bertzeak bertze, herriko gazteen artean landu dute Nafarroako Gobernuak egindako merezimenduen dekretu berria. “Garbi esan diegu: B2 maila duzue? Bada, jada ez dizuete meritutzat hartuko”.

Kanpaina amaitu eta gero, euskararen erabilera sustatzeko lanean segitu nahi dute Uharteko gazteek. Zenbait egitasmo lantzen ari dira; bertzeak bertze, irakurketa taldeak sortzea eta guraso erdaldunak dituzten D ereduko haurrak etxeko lanekin laguntzeko saioak egitea. Uharteko Udalarekin ere aritu nahi dute elkarlanean, eta kulturgintzaren esparrua jorratu.


Summary: «Izan ere, zer da ama ona izatea? Ez dago erantzun zuzenik». Nafar Ateneoaren poesia saria irabazi du Lierni Azkargortak, Iruntzian lanagatik. Ohi denez, elkarteak zehaztu zuen sariketako obrek oinarrian eduki beharreko gaia: aurten, ‘ama’. Askotariko ertzez idatzi du idazleak.

Ama hitza berdin irakurtzen da aurrekoz atzera eta atzekoz aurrera. Ordea, gaiari, ama izateari nondik begiratu, bada alderik. Horri dagokionez, dudarik ez du Lierni Azkargortak (Lazkao, Gipuzkoa, 1979). Amatasuna hizpide hartuta, Nafar Ateneoaren VI. Poesia Saria irabazi du berriki. Iruntzian lanagatik saritu dute.

Gaien ertzak errazago ikusten dira haien iruntzian begiratuta?

Bai, beste aldean zer dagoen begiratuz. Hain zuzen ere, nire intentzioa izan da amatasunaren beste alderdi bati heltzea, ertz guztiak erakustea, nire ikuspuntutik betiere. Estereotipo asko daude amatasunaren inguruan; denak dirudi polita, arrosa. Horren iruntzian zer dagoen nahi izan dut irudikatu. Gainera, ideia berari helduta, saiatu naiz ispilu joko bat erakusten, grafismoa baliatuta. Ispilu aurreko ama, eta ispilu atzeko ama. Ama eta ama. Sei hizki guztira, sei atal ditu poemak.

Aitortu duzu jadanik: zu zara ispilu aurrean jarri den ama hori. Nolakoa da zeure burua biluztea?

Gehiegi pentsatu gabe hasi nintzen idazten; horrela egiten dut normalean, askorik programatu gabe. Beste aukera bat izan daiteke beste leku batean jartzea, baina, niri behintzat, horrek askoz ahalegin handiagoa eskatzen dit. Horregatik, ni neu naiz ispilu aurreko ama. Dena den, esango nuke biluztea ez dela izan oso argia. Asko jokatu dut irudiekin.

Badirudi amatasunaren argi-itzalak erakusten ahalegindu zarela. Zergatik hautu hori?

Amatasuna bizitza bezalakoa da. Bizitzari buruz ari garenean, zera esateko ohitura dugu: “Zoriontsu izateko jaio gara”. Sare sozialez ari bagara, zer esanik ez. Beti nahi dugu irudikatu dena ondo doala, dena dela erraza. Amatasunean, berdin, eta gogorra ere bada. Dena den, baliteke horrek ere edertzea bidea, ikasten delako. Mendiarekin konpara liteke: aldapan gora egin gabe, ez da berdin sentitzen beheranzko maldaren arindua. Dena den, bakoitzak ahal bezala bizi du amatasuna.

Gorputzari idatzi diozu, nabarmen, deskribapen gordinez.

Atal bakoitzak ikuspegi bat lantzen du, eta bai, batzuetan indar handia du gorputzaren presentziak, emakumetasuna azaltzeko adibidez. Sexuaren erreferentzia zuzenak ere ikus daitezke.

Gozagarri zaizu bide hori?

Egia esan, sumatzen dut gaur egun lan asko ari direla egiten gorputzean arreta handia jarrita, baina ni ez naiz horren oso zalea; nire lanetarako, betiere. Gorputzean gelditzea baino, gehiago interesatzen zait barruranzko bidaia egitea. Bizi egiten gara, hil ere bai, eta, gorputza hemen gelditzen den bitartean, bizi izan ditugunak eta sentitutakoak dira irauten dutenak.

Masustak, soro ilargitua, liliak… Zure poesian ohikoa da naturaren elementuak ibiltzea. Zer onura aurkitzen duzu horietan?

Ez dut aurkitzen natura baino irudi errealagorik. Gainera, iruditzen zait jendeari ahaztu egin zaiola naturan bizi garen animaliak garela. Sinetsia nago hobe genukeela naturan gehiago bizi, abere modura. Erraietatik bizi, azken batean, eta ez hainbeste antolaturiko gizarte baten barruan.

Galderak idatzi dituzu atal bakoitzaren bukaeran. Zertarako?

Galdera iradokitzaileak dira. Hausnarketa egiteko deiak dira. Probokatzaileak, agian.

Galderak ez dira nolanahikoak: Ama izaten jakingo al dut oraindik? Edo: Ama ona izatea al da hori? Ematen du zer pentsatua.

Zerbaiten seinale dira. Zer zurrunak diren amatasunaren gaineko ideiak, eta nola estutzen gaituzten. Gizarte honek, gizarte matxista honek, gauza asko eskatzen dizkie emakumeei: ama izatea, ama ona izatea, langile ona izatea; dena. Presioa itogarria da, eta ez da berria, belaunaldiz belaunaldi dakargun zerbait baizik. Horrelakoetan, beti etortzen zaizkit burura gure amonak. Orain badago pentsaera horren kontrako iritzia azaltzen duen jendea, borroka bat. Lehen zailagoa zen.

Eta aita onak? Horiei buruz, zer?

Ez dut uste gizonek horrelako presiorik dutenik. Garrantzi bera ematen zaio gizon bat aita ona den ala ez ikusteari? Ez zait iruditzen; eskatzen zaiena ez da bera. Gainera, zer da ama ona izatea? Ez dago erantzun zuzenik, norbait pertsona ona den zehazteko bezala.

Gaurkotasun handiko beste auzi bati ere heldu diozu: Duina al da ama beranduegi izatea?

Bai. Pentsa zenbat eztabaida dauden horren inguruan, zenbat erantzun eraiki daitezkeen horri buruz. Zientziari esker, gero eta geroago izan zaitezke ama, eta galdera asko daude. Hausnarketa hori ere piztu nahi dut.

Pixkanaka, gero eta literatur lan gehiagok landu dute amatasunaren gaia begirada kritiko batez: Katixa Agirreren Amek ez dute eta Alaine Agirreren Karena adibide dira, esaterako. Gaia boladan dago? Zer iritzi duzu?

Bai, ikusten da lan asko ari dela egiten horren inguruan. Asko pozten naiz, baina kezkatzen nau gaia nolabait modan egoteak ez ote duen albo kalterik ekarriko, arinkeriaz tratatzea adibidez. Nahiago dut naturaltasunez tratatu. Ez naiz aritu mezu jakin bat zabaldu nahian, nire bizipenak eta galderak azaleratzen baizik.

Eripoemia da zure azken-aurreko lana. Gaixotasunari buruz mintzo zinen, hurbileko gai batez, erizaina baitzara. Kontrara, zer harreman duzu fikzioarekin?

Gaia gero eta hurbilagoa edo errealagoa izan, gero eta zuzenagoa izan harekiko begirada, orduan eta errazagoa zait horri buruz idaztea. Fikzioan ere eroso sentitzen naiz; kontua da iruditzen zaidala fikziorik fikzionatuenak ere asko duela idazlearengandik. Sor ditzakezu pertsonaiak, deskriba ditzakezu inoiz gertatu ez diren gauzak, baina beti azaltzen da idazlearen bizipen edo sentipenen arrastoren bat, edo asko. Emozioetatik idatzi ohi da.

Zuk ere horietatik idazten duzu?

Guztiz. Azkenaldian ez diot asko erreparatu nire idazteko erari, baina esango nuke baietz, hori dela nire modua. Pasionala edo.

Lan franko argitaratu duzu azken urteotan. Ase ezinezko gosea da zurea?

Egia esan, orain pena sentitzen dut pentsatzen dudanean nolatan izan naizen hainbeste urte ia ezer idatzi gabe. Unibertsitate garaian hasi nintzen ganoraz idazten, baina, gero, alboratu egin nuen. Zorionez, gaur egun esan dezaket geldialdi horrek ez zidala gogoa itzali. Esango nuke orain inoiz baino maitasun handiagoz ari naizela idazten, bizitzako une gogorrenetan arnasa eman didan zerbait delako. Hori horrela izanik, nola ez dut bada idazten jarraituko.


Summary: «Saltsero samarra naiz; oraindik ez dut egin ezetz esaten ikasteko ikastaroa». 1987tik ari da Arritxu Iribar Euskadi Irratian lanean. Kirol esataria da egun, eta txirrindularitza kronikak egiten ditu, batez ere. Kirol zinegotzia ere bada Zumaiako Udalean.

“Urteko egunik politenetakoak”. Halakoxeak dira Euskal Herriko Itzuliko etapak Arritxu Iribarrentzat (Zumaia, 1963). “Tentsio handiko egunak izaten dira, baina izugarri gustatzen zait txirrindularitza, eta gozamena da munduko onenak etxean izatea eta haien berri ematea”. Nahiz eta aste honetakoak lan askoko egunak izan, agendan bilatu du tarte bat hizketarako. Eguna esnatu berritan, motoan joateko arropa soinean duela agertu da elkarrizketara. Euskadi Irratiko kirol esataria da 1987tik, ia-ia sorreratik —1982an sortu zen—, eta Zumaiako Udalean Kirol zinegotzia ere bada azken bi legealdietan.

Gaur egun, txirrindularitzaren ahotsetako bat zara Euskadi Irratian, baina Euskal Filologia ikasi zenuen. Zergatik egin zenuen jauzi kazetaritzaren mundura?

Euskal Filologiako bosgarren mailan geundenean ari zen sortzen Euskal Irrati Telebista, eta hedabide horretarako Euskal Filologiako ikasleak behar zituztela esan ziguten. Zenbait ikaskidek probetarako izena eman genuen: batzuek, telebistarako; eta beste batzuek, irratirako. Niri, betidanik, telebista baino gehiago gustatu izan zait irratia, magikoagoa iruditzen zaidalako. Probak egin genituen, eta aukeratuetako bat izan nintzen. Halaxe hasi nintzen Euskadi Irratian, goizeko saio batean. Handik urtebetera, oposizioak egin zituzten, eta aurkeztu egin nintzen, oso-oso gutxi prestatuta. Irratiko oposizioak nolakoak ziren ikusteko eman nuen izena, etorkizunerako ondo etorriko zitzaidala pentsatuz. Eta horrelaxe, oposizio haiek gainditu egin nituen, asko espero gabe.

1987az geroztik ari zara Euskadi Irratian lanean. Nolakoak izan ziren hasierako urte haiek?

Irratiak liluratu egiten nau, eta hasierako urteak oso-oso politak izan ziren. Lehen bi urteetan, Joxerra Gartziaren gidaritzapean aritu nintzen, lantalde zoragarriarekin: Nekane Peñagarikano, Beatriz Zabaleta, Joxerra Gartzia eta ni neu ginen taldean. Goizeko magazin bat egiten genuen, eta oso-oso ondo pasatzen genuen. Lankideak baino gehiago, lagunak ginen, eta ikaragarri babesten genuen elkar. Denok sekulako ilusioa genuen, bat eginda geunden, eta euskaran, Euskal Herrian eta irrati publikoan sinesten genuen.

LAB sindikatuko kidea ere bazara, eta EITBn lan borroka dezentetan parte hartu izan duzu. Zer borroka irabazi dituzue urteotan? Eta zeintzuk galdu?

Galdutakoei baino garrantzi handiagoa ematen diet irabazitakoei. Jendeak lan baldintza duinak izan ditzan borrokatu gara, eta, batez ere, lanpostu finkoen alde egin dugu. Euskararen alde ere asko borrokatu gara, eta, horri lotuta, gogorra izan zen 2014ko oposizioen harira bizi izan genuena. Oposizio haietarako euskara lehenetsi genuen guk, baina ez Euskadi Irratirako bakarrik, Radio Euskadirako ere bai. Izan ere, guk sinisten genuen euskaratik egin behar genuela Euskadi Irratia —Euskadi Irratia, Radio Euskadi eta Gaztea horren barruan ulertuta—, herri honetan, euskararik gabe ez goazelako inora. Radio Euskadin bazegoen euskara mailarik ez zuen jendea, eta haiei bi urtean euskarazko beharrezko profila eskuratzeko aukera eman zitzaien. Gogorra izan zen borroka hura: batzuek ez zuten gainditu oposizioa, eta ez zuten gure ikuspegi bera. Batzuek oraindik ez digute barkatu hori.

Euskadi Irratian esatari aritu ziren lehen emakumeetakoa zara, eta kirol arloan emakumeen ikuspegia txertatzeko ahalegina ere egin duzu urteotan.

Bai, baina oso era naturalean. Goizetan egiten genuen magazin hartan ohartu ziren asko gustatzen zitzaidala kirola jarraitzea, eta, pixkanaka, ateak irekitzen hasi zitzaizkidan. Asteburuero txirrindulari lasterketak ikustera joaten nintzen, afizioz, eta, horren harira, txirrindularitza kronikak egiten hasi nintzen irratian. Gero, kiroletan aritzeko aukera eman zidaten, eta hori izugarria izan zen niretzat. Lehen emakumeetakoa izan nintzela? Bai, baina, tira, pentsatzen dut denok garela zerbaitetan aurrenak, eta horri ez diot garrantzi handiegirik ematen. Oso era naturalean bizi izan dut hori, eta gaur egun ere hala bizi dut. Lantaldean ez dut inoiz ezer desberdinik sentitu; oso ondo sentitu izan naiz, integratuta, eta bat gehiago izan naiz beti. Uste dut, une honetan, borroka egin baino gehiago, gure espazioa bilatu behar dugula emakumeok, era natural batean. Erakutsi behar dugu besteek bezalaxe egin ditzakegula gauzak eta denok berdinak garela.

Noizbait esan izan duzu lehen, emakumeek debekatua zutela txirrindularitza probetan autoan joatea…

Hala da, bai. Ni 1987an hasi nintzen irratian lanean, eta 1990eko Euskal Herriko Itzulia izan zen lan egitea tokatu zitzaidan aurrenekoa. 1987-1988 inguruan, ordea, emakumeak ezin ziren autoan joan txirrindularitza lasterketetan. Orduko probetan ez zeuden oraingo baliabideak, eta kazetariak, askotan, zuzendarien autoetan joaten ziren. Txomin Perurena izan zen autoan emakume kazetari bat eraman zuen lehenengo zuzendaria. Mekanikariz jantzi zuen Miren Gasca, buzo batekin, eta hark mozorrotuta kontatu zuen lasterketa. Zorionez, nik ez dut bizi izan halakorik, eta sekula ez dut izan arazorik akreditazioa eskuratzeko nahiz motoan joateko.

Gaur egun, txirrindularitzari lotutako gaiak aztertzen dituzu, batez ere. Zuk txiki-txikitatik kasu egin izan diozu kirol horri. Noiz piztu zitzaizun txirrindularitzarekiko grina hori?

Gure etxean oso txirrindularitzazaleak izan dira gehienak, eta anaiak txirrindularitza praktikatzen zuen, gainera. Haren lasterketak jarraitzen hasi nintzen. Gero, jendea ezagutu ahala, horien jarraipena egiten nuen; ikusten nuen batzuk profesionaletara iristen zirela… Mundu horretan sartuta nengoen, eta niretzat ez zen esfortzu handia kirol hori jarraitzea; oso gustura egiten nuen. Gaur egun ere, asteburuetan, bi, hiru edo lau lasterketa ikusten ditut, berdin zait zer mailatakoak: kadeteenak, gazte mailakoak… Izan ere, Zumaiako Txirrindulari Elkartean aritzen naiz lanean, eta baita Gipuzkoako Txirrindularitza Federazioan ere; gauza bat edo bestea dela, beti egoten da aitzakiaren bat edo arrazoiren bat lasterketetara joateko.

Txirrindularitzak, beraz, lana izateaz gain, ordu asko betetzen ditu zure egunerokoan…

Bai, asko. Gehitxo, agian.

Zer ardura duzu Zumaiako Txirrindulari Elkartean?

Elkarteko presidenteordea eta idazkaria naiz, eta, era berean, nik gobernatzen ditut kadeteak eta gazteak. Oso gustura aritzen naiz haiekin. Oso polita da gaztetxoek zer-nolako ilusioa duten ikustea. Gainera, gure taldeko bat profesionaletara iritsi da, eta Euskal Herriko Itzulian dabil orain: Jon Agirre. Sekulako ilusioa egiten du gurekin hasitako bat profesionaletara iritsi dela ikusteak.

Urteotako ibilbidean, ba al da sekula ahaztuko ez duzun unerik?

Ez ditut sekula ahaztuko Miguel Indurainek irabazi zituen Frantziako Tourrak. Tourra da lasterketarik handiena, eta niretzat izugarria izan zen Indurainen garaipenak kontatzea eta Euskal Herriari helaraztea. Oso polita izan zen Jon Agirrek profesionaletan debuta egin zueneko eguna ere, haren lasterketa kontatzea. Eta amets bat ere badut: nire ilobaren [Unai Iribar] lasterketa baten berri ematea; uste dut une hori ez dudala sekula ahaztuko. Profesionaletan ari da dagoeneko, baina ez du parte hartu aurtengo Itzulian. Espero dut erretiroa hartu baino lehen ikusi ahal izango dudala nire iloba Itzulian.

Argi dago afizioa eta ofizioa uztartzeko zortea duzula…

Bai, eta ikaragarria da hori. Zoragarria da gustatzen zaizun horretan lan egitea. Egiten duzunarekin gustura baldin bazaude, antzeman egiten da.

Hizlari edo esatari gisa ere aritzen zara hainbat kirol probatan. Nolatan?

Jendea atzendu egiten da kirol probetan lan hori egiteko, baina nik betidanik izan dut edozein kiroletan laguntzeko jarrera, eta antolatzaileei arazo handien ematen zien zeregina esataria aurkitzea zenez, askotan nire gain hartzen nuen lan hori, horretan laguntzeko gaitasuna banuela sentitzen nuelako. Arraunean egin izan ditut esatari lanak, txirrindularitzan ere bai, atletismoan…

Saltsero samarra izango zara…

Bai. Oraindik ez dut egin ezetz esaten ikasteko ikastaroa…. Zain nago ea noiz antolatzen duten, eta apuntatu egin behar dut, nahi eta nahi ez!

Politikarako pausoa ere eman zenuen. Zumaiako Udalean Kirol zinegotzia zara, EH Bildurekin. Nondik ateratzen duzu denerako denbora?

Politikan edo… Herrigintzan aritzen naizela esango nuke gehiago. Neure burua ez dut ikusten politikari gisa. Denbora? Askotan esaten dute norberarentzako denbora hartu egin behar dela, eta niretzako hori da neuretzako denbora hartzea, besteei ahal dudana eskaintzea. Etxean behar nukeena baino gutxiago egoten naiz, baina alde horretatik ere badut babesa, eta ez naiz kexatzen.

Bigarren agintaldia duzu Zumaiako Udalean. Zer balorazio egiten duzu orain artekoaz?

Lehen agintaldian oposizioan egon ginen, eta agintean gaude orain. Baina bai lehen eta bai orain, lantaldea edo lagun taldea nabarmenduko nuke nik. Elkar babestuz, gauza pila bat egin daitezke herriaren onerako. Hori bai, burokraziak arazo pila bat sortzen ditu, eta, askotan, bi urte behar izaten dira bi hilabetetan egin nahiko zenukeen zerbait egiteko. Frustragarria da hori. Urte gogorrak tokatu zaizkigu, gainera: lehenik, pandemia; eta orain, krisia. Baina guztiari aurre egin eta agintaldia indartsu bukatzeko gogoz gaude.

Bertsolaritzazalea ere bazara…

Bai. Oso txarra naiz bertsotan, baina ikaragarri gustatzen zaizkit. Azkenaldian gutxiago jarraitzen dut. Hainbeste afizioren artean, hori sakrifikatu dut, agian. Baina gustatzen zait, ahal dudanean, jaialdietara joatea, txapelketetakoetara nahiz bestelakoetara.


Summary: Seaskako Integrazio Batzordeak sekula baino behar handiagoak ditu. Seaskako ikasle ezberdinen inklusiorako elkarteak kanpaina berria hasi du: 162 haur ditu inklusioan eta 176.000 euro bildu behar ditu beharrei buru egiteko. Estatuak laguntzak murrizten ditu.

Sekula baino behar handiagoak dituen Seaskako Integrazio Batzordeak, kanpaina berria abiatu du, Elkarrekin, urrunago goaz! leloa harturik. Helburua: 176.000 euroren erdiestea, Seaskako ikastoletan elbarri diren haurren inklusioa laguntzeko. Azkar emendatu dira laguntzaile baten jarraipena behar duten ikasleak. Aurten, denetarat 162 dira.

Iaztik ikusi zen emendatze azkarra. 2020ko sartzean, 118 ikasle zituzten inklusioan, eta ikasturtea 150ekin bukatu zuten ikastoletan. Aurten, punpa bat gehiago egin du kopuruak, eta beharrak azkarki emendatu zaizkio inklusio lan hori eramaten duen Integrazio Batzordeari. EEIL, Elbarritasun Egoeran diren Ikasle Laguntzailerik ez da aski, eta, gehiago dena, Frantziako Hezkuntza Ministerioak horien ordaintzeko iturria moztu du. “Urte guziz hola da; ez dakigu sekula horien baliabideak zertan diren. Aurten ukan dugu berri txarra: urtarriletik ez zela gehiago baliabiderik izanen ikasturte bukaera arte”, erran du Maiena Etxeberrik, Integrazio Batzordeko aholkulariak.

Ez da Frantziako Estatuak gibel egin duen eskumen bakarra. Horra arte, inklusiorako laguntzaileek jantegiko tenoreetan zeramaten lan tartea pagatzen zuen, eta deliberatu du ez gehiago egitea. “Lurralde kolektibitateei dagokiela erabaki du”, dio Etxeberrik. Baina Seaskak ikasle ezberdinak dituzten ikastoletako herriko etxeei gutuna igorri die, baina momentuko ez dute “erantzun baikorrik” errezibitu.

Arazoa da Pertsona Elbarrituen Departamenduko Etxeak (frantsesez, MDPH) segitzen duela laguntza beharretan diren haur berrien seinalatzen. “MDPHk bi aste guziz txosten batzuk pasatzen ditu batzordean, eta baimenak ematen. Familiek baimenak eskuratzen dituzte etxean, baina Hezkuntza Ministerioak argiki erran du ez zuela gehiago lagunduko”, azaldu du Etxeberrik. Ondorioz, Integrazio Batzordeak bere gain hartzen ditu postu horiek. Hortik, diru behar gotorra.

Ofizio prekarioa

Beste zailtasun bati buru egin behar dio, gainera. Bost EEIL postu betegabeak egon zaizkio ikasturte honetan horien betetzeko hautagaitza eskasez. Damurik, ikasle batzuk laguntzailerik gabe dira ikasturte hastapenetik eta irakasleak denak eraman behar ditu gelan. “Ohar hori orokorra da, bai Seaskan eta bai Seaskatik kanpoko eskoletan ere”, jakinarazi du Etxeberrik.

Hautagaitzak ez agertzeari buruz, arrazoi bat baino gehiago ikusten dizkio: “Arrazoirik handiena da lana ez dela baloratua. Soldata arrunt ttipia da. 750 euro irabazten dituzte hilabetean”. Frantziako Hezkuntza Ministerioak finkatu saria da dagokion oren kopuruarekin: 25 oren. “Segur naiz soldata emendatuz hautagaitza gehiago genituzkeela”.

Sari handiagoa eta egin jarraipen lanaren ezagupena falta direla dio aholkulariak. “Laguntzaile horiek gabe —klase handietan direlarik sustut—, irakasleak ezin du inklusioan den haurra bururaino segitu. Beraz, laguntzailearen behar handia bada”, dio, argiki, Maiena Etxeberrik.

Inklusiorako elkarteak enpresa partaideak, Integrazio Batzordeak berak eta ikastoletako batzordeen bidez antolatu herri ekimenak ditu diru iturriak.

Informazio eta harremanetarako: info@integrazio-batzordea.eus


Summary: Unibertsoa ulertzeko teoria hankaz gora jar dezakeen aurkikuntza bat egin dute. W bosoiaren masa teoriak aurreikusitakoa baino handiagoa dela ondorioztatu dute. Baieztatzen bada, ez da aski izango teoria moldatzea, eta goitik behera pentsatu beharko dute berriz.

«Eureka!» (aurkitu dut!) oihukatzen dute zientzialariek azkenean topatzen dutenean erantzun bat. Baina, oraingoan, «ezin liteke!» oihukatu behar izan dute. Izan ere, unibertsoak nola funtzionatzen duen azaltzen duen fisika eredu estandarra hankaz gora jar dezakeen aurkikuntza bat egin dute, hamar urtez datuak aztertu ostean.

Oinarrizko partikula batek du errua: W bosoiak. Aurkitu dutenez, ereduak aurreikusten duen baino askoz masa handiagoa dauka. %0.1 handiagoa. Txikia da partikula, atomoa baino txikiagoa, eta alde horrek txikikeria eman dezake. Baina teoria puskaka eta kontu handiz osatzen aritu dira joan zen mendetik, puzzle gisa, eta, pieza bat esperotakoa ez bada, eskema osoa aldatu beharko dute.

Atomoa baino txikiagoak diren partikulak abiada handian elkar jotzen eta emaitza aztertzen lan egin zuen Illinoiseko (AEB) Tevatron talkagailuak 2011. urtera arte. Ordutik geldituta dago gailua, baina 400 zientzialarik hamar bat urte behar izan dituzte eman zituen datuak aztertzeko. Lan hori egin dutenean heldu da ustekabea.

Mende erdiko teoria

Fisikaren eredu estandarrak 50 urtez arrakasta handiz azaldu du atomoak baino txikiagoak diren partikulek nola funtzionatzen duten. Eduki ditu arazoak, ezin duelako, esaterako, unibertsoaren %95 osatzen duen materia iluna azaldu. Baina, oro har, orain arte ongi bete dira hori erabilita egin diren aurreikuspenak. Tevatroneko datuen azterketa heldu arte.

Harridura eragin dute ondorioek, ez baita nahikoa izango teoria moldatzea. Haatik, errotik pentsatu beharko dute berriz.

Horregatik, hainbat zientzialarik zuhur jokatzeko eskatu dute. Esaterako, Frantzia eta Suitza arteko CNRS institutuko Jan Starkek esan duenez, «bietako bat: hau sekulako aurkikuntza da, edo arazo bat dago datuen azterketan». Izan ere, beste bi esperimentuk ereduaren arabera espero zitekeen emaitza ekarri dute, eta elkarrekin bat etorri dira.

Orain, itxaropena Hadroi talkagailu handian dago: han topatu zuten 2012an Higss bosoia. Fisikaren eredu estandarrak aurreikusi zuen partikula hori bazela, baina 40 urte behar izan zituzten aurkitzeko. Hiru urtez egon da geldirik talkagailua, eraberritu bitartean, eta aurten bertan da berriz lanean hastekoa. Litekeena da erabakigarria izatea fisika hankaz gora jar dezakeen neurketa baieztatzeko.


Summary: Inklusioaren bi hamarkadatako garapena Seaskan.

1999ko udan Seaskako buraso batzuek sortu zuten Integrazio Batzordea (IB). Ikastoletako buraso eta lagunak biltzen ditu, «desberdintasuna integratzen duen eskola izatea» helburutzat harturik. Bi hamarkadaz, bizpahiru ikasle integratzetik 162ra, garapen bide handia izan du. Iaz, 11 laguntzaile zituen ikastoletan, elkarteko denbora osoko lau aholkulariez gain. «Seaskaren berezitasun handi bat da», azpimarratu du Maiena Etxeberri batzordeko aholkulariak. «Bai IBko postu andana bai Seaskan diren inklusio aholkulariak. Seaskak sortu baititu inklusio aholkulari postuak, eta halakorik ez da kanpoan».

Integrazio Batzordeko aholkulariek burasoak laguntzen dituzte MDPH egiturari baimen eskaerak egiten, eta Seaskako inklusio aholkulariek irakasleak lauzkatzen dituzte haurraren jarraipenean. Ikastolen saretik kanpoko beste eskoletan halako indarrik ez dela argi du Etxeberrik: «Beste eskoletan burasoek ez dituzte laguntza horiek eta urrats guziak bakarrik egin behar dituzte». Hezkuntza Ministerioko solaskideek berek aitortzen diete Integrazio Batzordekoei egiten den lana. «Badakite nola funtzionatzen dugun, erraten dute zinez bikain dela postu horiek izan daitezen Seaska mailan».

22 urteko esperientziarekin, Integrazio Batzordeak erakutsi du inklusioak aitzinamenduak ekartzen zizkiela ikasle ezberdinei, Etxeberriren ustez. «Lehen urteetan ahalmen urritasun ageriagoak ziren; gaur egun, hedatu da eta anitz dislexia, disortografia, disfasia badira. Seaska mailan talde begirada zabalagoa dugu orain, haur bat zailtasunean delarik errazkiago ohartzeko eta ahal bezain fite laguntzeko». Ahalmen urritasuna edozein izanik ere, hezkuntza eskubidea denentzat oinarrizko eskubidea dela aldarrikatzen du batzordeak. «Holako ikasleentzat euskaraz ikastea eta eskolarat egunero jitea ahalbidetzen du. Hori, anitz da».


Inklusioa datuetan

Summary: Inklusioa datuetan.

Seaskako Integrazio Batzordeak 162 ikasle ezberdin integratzeko 176.000 euro bildu nahi ditu:

Lagundu haurrak. 70 lehen mailan; 92 bigarren mailan. Hamasei bakarkako EEILarekin dira, 45 baltsako EEILekin. 35 ikaslek ordenagailua edo tableta behar dute.

IEPak. Lau IEP edo Inklusiorako Egitura Pedagogiko ditu Seaskak. 2010ean sortu zuen Kanboko Xalbador kolegiokoa; 2015ean, Ziburuko kolegiokoa; 2017an, Larzabalekoa; 2018an, Donibane Lohizuneko lehen mailakoa. 44 ikasle IEP batean dira, gaur egun.

Beha diren ikasleak. Seaskak 42 ikasle ditu Pertsona Elbarrituen Departamenduko Etxearen baimenaren zain direnak.


Summary: «Osasun sistema publikoak egiturazko arazoak ditu». Osasun Publikoa Aurrera plataforma sortu dute Getxon, Algortan. Osasun publikoa, unibertsala eta kalitatezkoa aldarrikatzen dute, eta lehen arreta indartzea lehenetsi dute.

Kantitatean eta kalitatean: bietan izan du eragina COVID-19aren izurriak Osakidetzako lehen mailako arretako jardunean. Markel Brouard Algortako (Getxo) Osasun Publikoa Aurrera herri plataformako kidearen arabera (Bilbo, 1990), baina pandemiak lehenagotik zeuden egiturazko gabeziak larriagotzea eragin du. Egoera konpontzeko asmoz, osasun langileek egindako aldarrikapenekin bat egin dute plataformako kideek, eta, herritar gisa, kalitatezko osasun zerbitzu publiko eta unibertsalaren alde borrokatzeari ekin diote. Aurrera begira, mobilizatzen jarraitzeko asmoa dute.

Osasun Publikoa Aurrera herri plataforma sortu duzue. Nolatan izan duzue halako plataforma bat sortzeko beharra?

Osasun zerbitzu publikoaren gainbehera larriagotzen ari dela ohartzeaz gainera, konturatu ginen esku pribatuen parte hartzea gero eta handiagoa dela. Ondorioz, ardura horretatik abiatu ginen. Osasun langileak greba egiten ari diren modu berean, guk geuk ere, herritar gisa, euren aldarrikapenak babestu behar ditugula iruditzen zaigu. Hemezortzi aldarrikapeneko taula bat osatu dugu, eta bi ardatz nagusi markatu ditugu: pribatizazioa amaitzea eta kalitatezko osasun zerbitzu publikoa bermatzea. Betiere lehen mailako arretan foku nagusia jarriz.

Pandemiak gehien kolpatu duen Osakidetzako sektoreetako bat, lehen mailako arreta izan da. Egun, nola dago egoera?

Egia esan, horixe izan da batzera eta antolatzera bultzatu gaituen arrazoietako bat. Lehen mailako arreta da gure egunerokotik hurbilen dugun zerbitzua, baina, zoritxarrez, ez dugu hala nabaritzen. Utzikeria nabaria da. Pandemia garaian are gehiago murriztu dituzte baliabideak, eta, beste kontu batzuen artean, aurrez aurreko arretarik eza eta arrakala digitala nabariak izan dira. Hala ere, argi dugu ez dela kasualitatea izan: pandemiarekin asko larritu da egoera, baina lehenagotik dator lehen mailako arretaren gainbehera.

Eusko Jaurlaritzak dio Osakidetzan izan diren arazoak pandemiako gainkargaren ondorio izan direla. Zer iritzi duzue zuek?

Azkenaldian sarritan aipatu izan da zerbait koiunturala izan dela, baina ez da hala. Gure osasun sistema publikoaren oinarrian egiturazko arazoak daude. Pandemiaren aurretik ere egoera eskasa zen, eta langileek hori salatzeko grebak, manifestazioak… antolatzen zituzten. Osasun publikoa pribatizatzeko joera dago, eta lehen mailako arretari garrantzia eman beharrean, ospitaleetan jartzen dute arreta handiena. Bide beretik, lanaren gainkarga izateak eta lan baldintzen prekarizazioak kalitatean eragina izan du.

Pandemia izan da, beraz, nolabaiteko haustura ekarri duena?

Hala da. COVID-19ak argi eta garbi utzi du egiturak duen arazoa, eta bistaratu egin du. Egoerak gainezka egin du.

Eta zein izan daiteke lehen arreta indartzeko bidea?

Lehenengo eta behin, osasungintzako aurrekontuak igo beharko lirateke, eta, Osasunaren Munduko Erakundeak dioen bezala, lehen mailako arretara %25a bideratu beharko litzateke. Horrez gainera, langileen lan baldintzak ere hobetu beharko lirateke, profesionalek ahalik eta baldintza hoberenetan lan egin dezaten. Eta, oraingoz, amaitzeko, Osakidetza bera herritarren zerbitzura egokitu beharko litzateke. Hau da, herritarren beharrak aintzat hartu ahal izateko, demokratizatu egin beharko litzateke. Ez litzateke abiapuntu txarra.

Askotan entzun izan da EAEko osasun publikoa eredugarria dela. Hala da benetan?

Hala saldu izan digute, baina oker daude. Gure osasun sistema publikoak gabezia asko ditu. Esaterako, ekitatea da kalitatezko osasun sistemaren ezaugarrietako bat, baina publikoaren eta pribatuaren arteko harremana moztu ezean, ezinezkoa da hori gauzatzea. Osasun sistema publikoak gizartearen beharrak asetzen ez dituenean, dirua daukatenek pribatura jotzen dute, eta horrek ezberdintasun sozialak agerian jartzen ditu. Hortaz, argi dago lehen mailako arretak gainezka egin badu, urte luzez Eusko Jaurlaritzak hartutako politiken ondorioz izan dela.

Osasun publikoa, unibertsala eta kalitatezkoa aldarrikatzen dituzue. Nola lor daiteke hori?

Neurri asko hartu beharko lirateke. Hasteko, bertan behera utzi beharko litzateke [Espainiako] 15/1997 legea. Izan ere, lege horrek edozein hornitzaileri ahalbidetzen dio osasun publikoan esku hartzea, nahiz eta pribatua izan. Unibertsala izango dela bermatzeko, [Espainiako] 16/2012 dekretua baztertu beharko litzateke; dekretuaren arabera, hiru hilabeteko errolda izan behar du herritarrak zerbitzua jaso ahal izateko, eta hori izugarrizko muga da. Horrez gain, lan baldintzak hobetu beharko lirateke, eta langileek formakuntza egokia jaso. Eta garrantzitsuena: industria farmazeutikoa eremu pribatutik kanpo utzi.

Joan den astean 1.200 erreklamazio orri helarazi zenizkien Uribeko ESIko zuzendaritzari. Jaso al duzue erantzunik?

Oraingoz ez. Uribe Kosta, Txorierri eta Mungialdeko hainbat plataformako kideok egin genuen bat mobilizazioan, eta, orain, zain gaude.

Aurrera begira, zer duzue plataformakook esku artean?

Oraingoz, bilera irekiak egiten jarraituko dugu, eta, aurrerantzean, mobilizazioak eta ekitaldiak antolatuko ditugu.


Summary: Bizkaiko EHUko ikasleek ordubeteko saioak egin ahal izango dituzte psikologoekin 45 euroan. Begoña Rueda Bizkaiko Psikologia Elkargoko dekanoak nabarmendu du «oso garrantzitsua» dela ikasleen buru osasunean eragin dezaketen gorabehera guztiei aurre egiteko tresnak ematea.

Bizkaiko EHU Euskal Herriko Unibertsitateko ikasleek ordubeteko saioak egin ahal izango dituzte psikologoekin 45 euroan, Bizkaiko Psikologia Elkargoak jakinarazi duenez. Begoña Rueda Bizkaiko Psikologia Elkargoko dekanoak nabarmendu du «oso garrantzitsua» dela ikasleen buru osasunean eragin dezaketen gorabehera guztiei aurre egiteko tresnak ematea. Horrez gain, ikasleek «beren poltsikora hobeto egokitutako laguntza psikologikoa jaso ahal izatea» nahi dute.

EHUko Arreta Psikologikoko Zerbitzua arduratuko da lehen ebaluazio eta orientazio diagnostikoaz. Horren ondoren, nahi duten ikasleek tratamenduarekin jarraitu ahalko dute: 8-10 saio gehiago izango dira 45 euroan.

Saioak amaitu ondoren, tratamenduarekin jarraitu behar dutenei orientazioa emango zaie.


Summary: Zelenskik esan du 300 zibil baino gehiagoren gorpuak aurkitu dituztela Borodianka herrian. Butxako egoera baino «askoz ere beldurgarriagoa» dela nabarmendu du Ukrainako presidenteak. Gutxienez 50 pertsona hil dituzte Donetsk oblasteko tren geltoki baten aurka jaurtitako misil baten ondorioz, eta Errusiak eta Ukrainak elkarri leporatu diote erasoa. Von der Leyen eta Borrell Zelenskirekin batzartzekoak dira gaur, Kieven.

Ukrainako gerraren sarraskiek ez dute etenik. Herrialdeko presidente Volodimir Zelenskik jakinarazi duenez, «Errusiako tropak erretiratu ondoren» 300 zibilen baino gehiagoren gorpuak aurkitu dituzte Borodianka herrian (13.000 biztanle) —Kievetik ipar-mendebaldera dago—. Haren esanetan, Borodiankako egoera Butxa herrikoa (Kiev oblasta) baino «askoz ere beldurgarriagoa» da. Zelenskiren gobernuak Moskuri leporatu dio hirian «gerra krimenak» egitea. Gertakari horien harira, Ukrainako negoziatzaile Mikhailo Podoliakek ostiral honetan adierazi duenez, «sarraskiek» bake elkarrizketarako gogo aldartea «kaltetu» dute. Podoliaken adierazpen horien aurretik, Errusiako Atzerri ministro Sergei Lavrovek Ukrainari egotzi dio Istanbulgo negoziazioetako akordioetatik aldentzea. «Kieveko erregimena AEBek eta bere aliatuek kontrolatzen dute, eta Zelenski presionatzen ari dira, liskarretan jarrai dezan».

Ukrainak azken egunetan ohartarazi izan du Errusia Donbass eskualdearen kontrol osoa hartzeko erasoaldi militarra prestatzen ari dela, iparraldetik tropak erretiratu ondoren. Bada, Donetsk probintziako gobernuburu Pavlo Kirilenkok salatu duenez, Kramatorsk hiriko tren geltokiaren aurka misilekin egindako eraso batean gutxienez 50 pertsona hil —besteak beste, bost haur— eta 400dik gora zauritu dira. Ukrainak zuzenean Errusiari leporatu dio erasoa, eta, segidan, EB Europako Batasunak eta Unicefek irmoki gaitzetsi dute; Donetskeko Herri Errepublikako errusiazaleek, ordea, Errusiak halakorik egin izana ukatu egin dute, eta Kievi egotzi diote tren geltokiari erasotzea.

Handik gutxira, Errusiako Defentsa Ministerioak ere gezurtatu egin du, eta zehaztu bere armadak ez zuela Kramatorsken jarduera militarrak egiteko helbururik. Gainera, Ukrainaren bertsioa zalantzan jarri du; izan ere, Kieveko armadak erabilitako Tochka-U misil baten zatiak aurkitu dituztela adierazi du, TASS Errusiako berri agentziak jasotakoaren arabera. Kremlinek, bestalde, ziurtatu du Donetsk eta Kharkiv probintzietako hiru hirietan Ukrainako tropek zeuzkaten arma biltegiak eta ekipamendu militarra suntsitu dituztela, baita boluntario atzerritarrentzako entrenamendu zentro bat suntsitu ere, Odesatik gertu, hegoaldean.

Bien bitartean, Europako Batzordeko presidente Ursula von der Leyen eta EBko diplomaziaburu Josep Borrell Zelenskirekin batzartzekoak dira gaur Kieven, aurrez aurre, Errusiaren inbasioa hasi zenetik —otsail amaieratik— lehendabizikoz, EBko 27 estatuetako kideek Moskuko ikatzari enbargoa jartzea, eta arma eta teknologia garatuko gaiak esportatzea debekatuko dituztela adostu eta biharamunean. Hain zuzen ere, Borrellek esan du astelehenean bertan hasi nahi duela EBko 27ekin eztabaidatzen Errusiako petrolio eteteko aukerei buruz, Europako Atzerri Gaietarako Batzordean.

Gerrak zer nolako traza hartu duen ikusita, Frantziako presidente Emmanuel Macronek RTL irratiari emandako elkarrizketa batean azaldu duenez, Errusiako presidente Vladimir Putin maiatzaren 9rako Donbassen «garaipena» erdiesten ahaleginduko da, Sobietar Batasunak Alemania naziaren aurka 1945eko maiatzaren 9an Bigarren Mundu Gerran lortutako garaipenaren urteurrenean. «Errusiarentzat, maiatzaren 9a egun nazionala da, garrantzitsua, eta Putinentzat maiatzaren 9ak garaipen eguna izan behar du».

Ukrainako Atzerri ministro Dmitro Kulebaren esanetan, berriz, herrialdearen hego-ekialdean espero dutena ez da «txikikeria» izango: «Bigarren Mundu Gerra gogoraraziko duten borrokak izango dira». Hala, Kulebak NATO Ipar Atlantikoko Itun Erakundeko kide diren herrialdeei Bruselan aurrez aurre esan die armak «egun gutxiren buruan» behar dituztela; «bestela, beranduegi izango da». Ukrainari erantzunez, NATOk laguntza militar gehiago eta askotariko armak bidaliko dizkio.

Irina Verextxuk Ukrainako lehen ministroak jakinarazi duenez, 4.676 pertsona ebakuatu zituzten atzo hamar korridore humanitarioen bidez Errusiak setiatutako hirietatik. Verextxukek zehaztu duenez, Mariupoldik eta Berdiansketik (Ukraina hegoaldeko kostaldeko bi hiriak) 3.256 pertsona Zaporizhiara joan dira, ibilgailu partikularretan eta autobusetan; TASS Errusiako berr agentziak jasotakoaren arabera, berriz, Mariupolgo 584 herritar Novoazovski hirira ebakuatu dituzte, Errusiako mugatik gertu. Gaur beste hamar korridore zabalduko dituztela iragarri du Ukrainako lehen ministrordeak.

Oinarrizko elikagaiak, inoizko garestien

Goia topatu ezinik jarraitzen du munduko oinarrizko elikagaien prezioak. Nazio Batuen Elikadura eta Nekazaritza Erakundearen arabera, elikagaien prezioen indizeak marka hautsi zuen martxoan; otsailean baino %12,6 altuago, eta iazko martxoan baino %34 gehiago. Erakundeak «jauzi erraldoitzat» jo du prezioen igoera. Errusiak Ukrainan hasitako inbasioak aurretik elikagaien nazioarteko merkatuan zegoen olatu handia erraldoi bilakatu du, eta munduko gosete arazoa are gehiago larritu, hornidura eten eta prezioak izugarri puztu baitira. Bete-betean eragiten ari zaie Ekialde Hurbileko eta Afrikako herrialdeei, besteak beste.


Summary: Legebiltzarrak Urkulluren plana babestu du, baina ez dela nahikoa ohartarazi du. Eusko Jaurlaritzak 200 milioi euroko funts bat iragarri du Ukrainarekin lotutako krisia apaltzeko. Oposizioaren arabera, ez du «egiturazko neurririk» jasotzen. EH Bilduk salatu du lehendakariak «plan itxi» bat aurkeztu duela eta ez duela berekin neurririk adostu nahi izan.

EH Bilduren ekimenez, Eusko Legebiltzarrak saio monografikoa egin du ostiral honetan, Ukrainako gerra eragiten ari den krisi ekonomikoari buruz eta horri aurre egiteko neurriak adosteko, baina, oposizioko taldeek salatu dutenez, negoziazioa baldintzatu du Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak, bere lehen hitzartzean plan bat aurkeztu duenean. Hori, halere, ez da oztopo gaindiezin bat izan eta Jaurlaritzak lortu du PPrekin eta Elkarrekin Podemosekin neurri batzuk adostea. EH Bildu kanpoan geratu da: «Akordioak egon dira, bai, baina ez akordioa, egungo egoerak eskatzen duen herri mailako akordioa», azpimarratu du Iker Casanova bozeramaileak.

Urkulluk aurkeztutako planak 43 neurri jasotzen ditu, ekonomikoak eta sozialak. Aurrera atera dira denak, gobernuko kide diren EAJk eta PSE-EEk gehiengo osoa dutelako legebiltzarrean. Oposizioak, berriz, neurri horietako batzuk babestu ditu, egokitzat jo dituelako edo erantzukizunagatik, eta Jaurlaritzak, halaber, bere egin ditu Elkarrekin Podemosen bederatzi proposamen eta PPren beste bederatzi. EH Bildurekin ere aritu da negoziatzen, eta hiru neurri adostu zituztela zabaldu dute koalizioaren iturriek, baina, azkenean, Casanovak bere hitzartzean eginiko kritika batzuengatik ez dituztela babestu. Astearteko gobernu kontseiluak onartuko ditu neurri denak eta orduan jakingo da guztira zenbateko kostua duten.

Urkulluk aurkeztutako plana 190 milioikoa da, eta bi ardatzetan oinarritzen da. Erreskate sozialeko funtsa deiturikoak 15 milioi euroko zuzkidura izango du; hor biltzen dira pertsona kalteberenentzako gizarte laguntzak -gizarte larrialdietarako eta pobrezia energetikoa arintzeko edo etxerik gabeko pertsonak gizarteratzeko, adibidez- eta Ukrainako errefuxiatuei harrera egiteko laguntzak. Erreskate ekonomikorako funtsak, berriz, 143 milioi izango ditu. Besteak beste, enpresa txiki eta ertainei zuzendutako laguntzak handituko dira beste 63 milioi eurorekin, 60 milioi gehiago jarriko dira lehen sektoreko enpresentzat, merkataritza sektorearentzat beste 20 milioi, eta indarrean dauden likidezia neurrietarako beste 40 milioi.

Funtsean, oposizioak Urkulluri eskatu dio «laguntza ekonomikoen adabakiak» alde batera uzteko eta «erreforma sakonetan» hasteko. Gogoratu diote aldaketa horiek egiteko iazko aurrekontuen soberakina duela, 1.800 milioi euro, baina salatu dute kopuru horren %10 baizik ez duela erabiltzen bere planean.

EH Bilduk hiru ardatzetan bildu ditu bere proposamen nagusiak. Energiaren alorrean, azpimarratu du eskumenak-eskumen Jaurlaritzak aukera baduela sektore energetikoan «gehiago esku hartzeko». Bestetik, soldatak inflaziotik babesteko neurriak eskatu ditu, eta, horren harira, errenta paktu bat proposatu du, Madrilen Espainiako eragile ekonomikoak negoziatzen hasi diren modukoa baina euskal eragileen artekoa. Eta, hirugarrenik, aberastasunaren birbanaketa «erradikala» galdegin du, fiskalitate «progresiboago eta bidezkoago» batean oinarrituta.

Elkarrekin Podemosek ere hiru ardatz horiek erabili ditu. Energiaren alorrean eskatu du krisian gehien aberasten ari diren enpresei zergak igotzeko. EH Bilduk bezala, errenten itun bat galdegin du, eta fiskalitate progresiboago bat. PP Ciudadanosek, berriz, zerga batzuk berrikusteko eta gehienak jaisteko eskatu du. «Egiturazko» eskaera horietan ez dute adostasunik lortu, eta Jaurlaritzak ez ditu bere egin, baina bai diru laguntza zehatz batzuk gehitzeko eta zabaltzeko eta errefuxiatuen alorrarekin zein trantsizio energetikoarekin loturiko konpromiso batzuk.

Urkulluk bere hitzartzea azpimarratu du ez dela egokia aurrekontuetatik gastatu gabe geratu den dirua kolpe batean erabiltzea, «ez delako arduratsua», eta garbi utzi du zorra kitatzea ere izango dela soberakinaren helburuetako bat. Egoerak okerrera egin duela onartu du, baina gogoratu du hazkunde aurreikuspenak apaldu diren arren (%6,7tik %4,5era), EAEko indikatzaile nagusiak positiboak direla, eta Ukrainako egoerak zenbat iraungo duen ez dakiela aitortuta ere, ez dagoela zertan erabili «krisi» hitza.

«Errezeta magikorik» ez

Talde parlamentarioen proposamenen inguruan, berriz, esan du neurririk egokiena hazkunde ekonomikoa eta enplegua bermatzea dela. Zerga erreformaz, «zuhurtzia» eskatu du, eta gauza bera soldaten igoeraz. Adierazi du enplegua dela «ondasunik preziatuena», eta «aldebakarreko erabakiek» arriskuan jar dezaketela hori, errenta itunei erreferentzia eginez. «Jaurlaritza akordio horien lagungarri izan daiteke, baina ezin ditu ordezkatu negoziazioaren eragile nagusiak».

Aurrera begira, mezu baikorrak eman ditu. Adierazi du «kudeaketa zorrotz bati esker» euskal erakundeek erakutsi dutela halako egoerei aurre egiteko «kemena» badutela. «Gure eredu propio eta orekatuak funtzionatzen du». Onartu du, halere, 200 milioi euroko funts horrekin ez direla «errezeta magikorik» eskainiko, ezta «utopiarik eta eredu-paradisurik» ere, eta ohartarazi du gerraren ondorioak «herritar guztiei, enpresei eta kontu publikoei» eragingo dietela.


Summary: Alconzako langileek ez dituzte kaleratzeak onartu, eta gehiengoak grebarekin jarraituko du. Irizarrek 38tik 25era jaitsi du kaleratze kopurua negoziazio epean, baina ELAk eta LABek ez dute lanuztea utziko. Epaitegietara joko dute, iritzi diotelako beste konponbide batzuk egon zitezkeela.

Alconzako langileek ez dituzte onartuko enpresak egin asmo dituen 25 kaleratzeak, eta grebarekin jarraituko dute. Negoziazio epea bukatu da, eta Irizarrek, enpresaren jabeak, 38tik 25era murriztu du kaleratze kopurua, eta ELAk (hiru ordezkari) eta LABek (bi ordezkari) duela berrogei egun hasitako lanuzteari eutsiko diote. CCOOk (lau ordezkari), berriz, langileen esku utzi du grebarekin jarraitu ala ez. Gauzak hala, ekoizpen plantan behintzat ez dago jardunik. Langile batzordeak, halaber, epaitegietara joko du.

Alconzako erregulazio espedientearen negoziazio epea amaitu da, eta, espero bezala, ez da akordiorik egon. Batzordeak azaldu duenez, aurreraturiko hemezortzi erretiro —55 urtetik gorakoak— eta aldi baterako lan erregulazio bat egiteko aukera jarri zituzten mahai gainean, baina enpresak, Norte Gestion bulegoak ordezkatuta, ez zuen onartu. Enpresak 38tik 25era jaitsi zuen kaleratze kopurua, eta urte eta erdiko soldataren arteko kalte ordainak eskaini ditu. Batzordeak salatu du enpresak nola kudeatu dituen kaleratzeak: hasieran 38 ziren, azken bileran 32ra murriztu zituen, eta, ondoren, 25 kaleratze gutun bidali ditu. Iritzi diote aurreraturiko erretiroekin haien inpaktua leun zitekeela.

Sindikatuek epaitegietara joko dute, ez dituztelako onartzen erregulazioaren arrazoiak, eta iritzi diotelako enpresak ez diela eman informazio nahikoa. Alconzak 29 urte milioi euroren galerak pilatu ditu azken sei urteetan, eta langileek uste dute kudeatzaileen jardun eskasaren ondorioz izan dela. 2013an 250 langile zeuden Alconzan, mugagabeak eta behin-behinekoak; egun, berriz, ehun dira, eta kaleratzeak gauzatuko balira, 30. Langileek mobilizazioekin jarraituko dute, eta ostiral arratsaldean manifestazio bat egingo dute Berangon. Era berean, kontzertuak antolatu dituzte asteazkenerako, grebarako funtsak lortzeko eta beren egoera gizarteratzeko.

60 urteko enpresa bat da Alconza, eta garraio motor elektrikoak ekoizten ditu. Autobusetarako egin izan ditu, baina batez ere itsasontzietarako. Esaterako, petrolio eta gas plataformetara joaten diren ontzientzako motorrak egiten dituzte. Zuzendaritzaren arabera, egun «krisi gorrian» dago enpresa, itsas zabaleko petrolio eta gas plataformen sektorea hondoa jota baitago, eta kaleratzeak lantegia berpizteko plan baten barnean daude. Langileek ere ikusi dute lan karga gutxitu egin dela azken asteetan. Iaz soldatak %5 jaistea onartu zuten.


Summary: 'Nuestra libertad' filmak irabazi du ikusleen saria Giza Eskubideen Zinemaldian. El Salvadorren abortatzeagatik atxilotutako emakumeen istorioa kontatzen du film irabazleak. Fadia's Tree-ri eman diote Amnesty International saria, eta Prescindibles laburrari gazte epaimahaiarena.

Abortatzeagatik espetxean hamar urte eman eta gero, Teodora Vasquez «delitu» berberagatik zigortutako emakume salvadortarren ordezkari bihurtu zen, beste hamasei kiderekin bat eginda. Haiek emakumeen eskubideen alde borrokan egin duten ibilbidea kontatu du Celina Escher zinemagileak Nuestra libertad dokumentalean, eta Donostiako Giza Eskubideen XIX. Zinemaldiko ikusleek lan horri eman diote jaialdiko sari nagusia.

Amnesty International erakundearen saria, berriz, Sarah Beddington britainiarraren Fadia's Tree pelikulak eskuratu du. Palestinako gatazkari buruzko dokumental bat da, erbestearen eta etxera itzultzeko itxaropenaren ingurukoa: errefuxiatu palestinar batek bere aitonaren etxeko zuhaitzaren bila egiten duen bidea kontatzen du.

Gazte epaimahaiak film labur onenari emandako saria Joan Alvarez Lladosen Prescindibles lanak lortu du. Fikziozko film bat da, eta enplegua erregulatzeko espediente bat aurkeztu duen enpresa bateko langile baten mendeku istorioa kontatzen du.

Gaur banatuko dituzte sariak, 20:00etan, Viktoria Eugenia antzokian. Ondoren, zinemaldiko itxiera filma pantailaratuko dute: Robert Guediguianen Mali Twist, Mali postkolonialean girotutako pelikula erromantiko bat.


Summary: Anton Txekhoven 31 ipuineko antologia osatu du Iker Sanchok. Idazle errusiarraren 500 ipuindik gorako obra arakatu ostean, 31 ipuin hautatu, itzuli eta apailatu ditu itzultzaileak, eta Elkar argitaletxearekin kaleratu du bilduma

Edgar Allan Poerekin batera, ipuingintza modernoaren aitzindaritzat jo ohi dute adituek Anton Txekhov errusiarra (Tanganrog, 1860 - Badenweiler, 1904). Egungo narraziogintzaren iturburuan bertan kokatzen dute haren izena. Guztira, 500 ipuindik gorako katedral erraldoia osatu zuen idazleak bere bizialdi osoan, eta zabaltasun horren lagin adierazgarri bat euskaratzea izan da Iker Sancho itzultzailearen erronka. Horretarako berdin arakatu ditu egilearen hasierako ipuin labur eta umoretsuak zein amaiera aldera argitaratutako narrazio luze eta serioagoak, eta haien arteko 31 pieza hautatu ditu gero, itzuli, apailatu eta hitzaurre batekin aurkezteko. Elkar argitaletxeak kaleratu du orain lan horren emaitza: Anton Txekhoven 31 ipuin. Katedral baterako 31 harriko sarbide moduko bat.

Literaturazaleentzat «familiakoa bezalakoa» da Txekhov, Sanchok azaldu duenez, baina, dioenez, zirkulu horietatik kanpo, haren ezagutza «ez da hain orokortua», eta horregatik jo du harengana. Urtebete eman du ipuinak hautatzen eta itzultzen, eta, esan duenez, «Txekhov euskaraz irakurri nahi bat» izan du motibazio nagusia. Besteak beste, Andrei Platonov, Svetlana Aleksievitx eta Sergei Dovlatov euskaratu ditu aurrez, eta hogei urte inguru daramatza Euskal Herriko Unibertsitateko Itzulpengintza graduan errusiera irakasten. «Nik bizitzan oso integratuta daukat errusiar literatura euskaraz ikusi nahi bat».

Errusiarren muin-muina

Itzulpen lanak hasiak zituenean eraso zion Errusiak Ukrainari, ordea, eta, aitortu duenez, zalantza une bat izan zuen Sanchok. Garai ona ote zen horretarako. Zeren eta, itzultzaileak gogoratu duenez, «neurri batean ulergarria den histeria kolektibo horretan», han-hemenka, bertan behera geratu baitziren errusiar jatorriko idazleei buruzko kongresuak zein itzulpen lanak. Baina, azaldu duenez, hain zuzen, giro horregatik erabaki zuen aurrera egitea. «Momentu egoki bat baldin badago Txekhov irakurtzeko, hain zuzen, hau da. Oraindik daukan eraginagatik. Duela ia 120 urte hil zen, noski, ez zituen ezagutu ez iraultza, ez zuen ezagutu Gerra Zibila, gosetea, Bigarren Mundu Gerra..., baina 120 urte geroago errusiar gizakien muin-muinean dagoena ez da aldatu. Txekhovek horren erradiografia bat ematen digu».

Errusiari buruz jakiteko, horregatik, iturri ontzat jo du Txekhoven ipuingintza. «Aldarrikatu nahi nuke literaturak daukan eta izan behar lukeen ahalmen hori pertsonengan enpatia bultzatzeko eta indartzeko».

Umore tristea, tristura umoretsua

Idazlearen umore berezia ere nabarmendu du Sanchok liburuko hitzaurrean. «Umoretsua eta irakurterraza da, baina kosta egiten zaigu irribarretik barrera igarotzea, umorez deskribatzen dituen egoerak sarritan ez direlako barregarriak, ezpada tristeak, itxaropenerako zirrikiturik uzten ez dutenak». Dioenez, horregatik esan ohi dute adituek Txekhov dela errusiar idazlerik «alaiena» eta, aldi berean, «depresiboena». Itzultzailearen hitzetan, «umore tristea» edo «tristura umoretsua» baita harena.

Libururako hautatutako ipuinetan orotariko gaiak lantzen direla dio itzultzaileak. «Gizarte baten erradiografia den neurrian, gizarte guztia dago islatuta». Eta puntuz puntu hasi du gero kontaketa: ustelkeria dago, funtzionarioak daude, noble txikiak, baserritarrak, neskameak, poliziak —«beren gainetik daudenekin oso apal jokatzen dutenak eta guztiz gorrotagarriak direnak azpitik dituztenekin»—, familia harremanak... «Zerrenda amaigabea da», borobildu du Sanchok.

Askatasun erosia

Aurrez ere, hainbatetan itzuli da Txekhov euskarara, baina, Elkar argitaletxeko ordezkarien hitzetan, sekula ez orain bezain modu «osatuan». Xabier Mendiguren Bereziartuk, esaterako, 1990ean, Txekhoven sei ipuin bildu zituen Literatura Unibertsala sailak argitaratutako hirugarren libururako, baina lehenago ere baziren ale solte batzuk itzuliak. Elizalde ezizenez sinatu zuen norbaitek Guraso zintzoa ipuina eman zuen argitara 1956an, esaterako, Egan aldizkarian, eta sasoi hartan aldizkaria zuzentzen aritzen zen Koldo Mitxelenaren eskua ikusten dute testu hartan adituek. Eta, hain zuzen ere, aurrez euskaratutakoen artean, ipuin hori da Sanchok berriz itzuli duen bakarra, Familia burua izenburupean. Azaldu duenez, batetik, itzulpen hura «oso librea» zelako, eta, bestetik, Txekhoven literaturan aitaren figurak duen pisua ere bildu nahi zuelako liburuan, eta, hain zuzen, horri buruzkoa delako narrazio hori.

Sancho: «Txekhoven aita jaio zenean ez zen eskubide osoak zituen herritar bat; jopu bat zen, eta bere askatasuna erosi zuen. Txekhov libre jaio ez zen gizon baten semea zen. Hori ikusten da komentario askotan, eta zalantzan jartzen du bere aitak erositako askatasun hori benetan askatasuna ote den».

Poe eta Txekhov aipatu ditu Xabier Mendiguren Elkar argitaletxeko editoreak ere ipuingintza modernoaren iturburuan, eta zehaztapena ere gehitu du gero. Haren hitzetan, «ipuingintza errealistaren aitatzat» jotzen baita errusiarra. «Esango nuke haren eraginik nabarmenena AEBetan egon dela. Raymond Carver, esaterako, haren miresle handia zen. Baina, horretaz gainera, etengabeak dira haren lanen zinemaratzeak eta haren antzezlanen eguneratzeak ere. Asko irakurtzen da oraindik ere, eta eragin handia du». Eta esker ona adierazi dio Sanchori, haren lana euskaratzeagatik. «Euskal kulturari mesede handia egin dio».


Summary: Hamabost hilabeteko espetxealdi eskaera, M-8ko protestetan parte hartzeagatik. Ainhoa Larunbek epailearen aurrean deklaratu du gaur Iruñean: «agintearen aurkako atentatua» egozten diote. «Mugimendu feministaren aurkako jazarpena» salatu dute kolektiboek

Txalo, besarkada eta malko artean. Horrela iritsi da Ainhoa Larunbe iruindarra Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusira. «Gora borroka feminista!», «borroka da bide bakarra!», «feminismoa ez da delitua!» eta antzeko leloak oihukatu dituzte epaitegi aurrean bildu diren dozenaka lagunek, akusatuari babesa adierazteko. Hunkituta erantzun du Larunbek, ukabila altxatuz eta bertaratutakoei eskerrak emanez, auzitegira sartu aurretik. Senideek, lagunek eta mugimendu feministako kideek lagunduta zeharkatu du eraikineko atea. Ahizpek lagunduta.

Iazko Martxoaren 8an mugimendu feministak Nafarroako Parlamentuaren parean eginiko protesta bati loturik, fiskaltzak hamabost hilabeteko espetxe zigorra eskatu du harentzat, agintaritzaren aurkako atentatua egotzita, foruzain bat ostikadaz jo zuelakoan. Larunbek hasieratik ukatu du hori egin izana. Egun hartako irudietan ere argi ikus daiteke Foruzaingoaren oldarraldi baten ondorioz hasi zirela istiluak: agente batek besotik heldu zion akusatuari, eta, pankartarekin estropezu eginda, lurrera joan ziren biak. Mugimendu feministak salatu du lurrera eroritako foruzainak berak ukatu egin zuela Larunbek eraso egin ziola, epaiketaren aurretik eginiko saioan. Fiskaltzak, hala ere, hasierako akusazioari eta zigor eskaerari eutsi die.

Iragan otsailean, Larunberi elkarrizketa egin zion Nafarroako Hitza-k auziaren inguruan:

Ikusi gehiago: «Amorrua sentitzen dut, eta ezintasuna; ez da justiziarik egon»>>

Mugimendu feministaren erantzuna

Epaiketa, Larunberen aurkakoa ez ezik, «mugimendu feminista osoaren aurkakoa» dela azpimarratu dute Nafarroako elkarte feministetako ordezkariek auzitegiaren parean eginiko elkarretaratzean. «Argia da bidali nahi duten mezua: desmobilizazioa eta beldurra. Prozesu honi segida ematea da mugimendu feministari eraso egitea. Kriminalizatu nahi gaituzte deserosoak garelako, kalean jarraitzen dugulako, hazten ari garelako eta gure diskurtsoa aurrera doalako; egunetik egunera gero eta gehiagok dakitelako bizitza duina ez dela posible sistema honen pean [...]. Hala erakutsi dugu berriz ere aurtengo M-8an, mobilizazio masibo batean kalera irtenda, gaur salatzen ari garen osasun krisiak, desmobilizazioak eta errepresioak ez dutelako borroka eta militantzia feminista bukatuko».

Feministek «babesa, maitasuna eta indarra» helarazi dizkiote akusatuari: «Argi dugu justizia ez dela kasu hau kalifikatzeko hitz egokia, beste behin ere argi geratu baita guk, feministok, bagenekiena eta salatzen genuena: soilik zapaltzen, zigortzen eta biktimizatzen gaituen injustizia baten falazia eta matxismoa dela hau».