Gozamena musika bihurtuta

Summary: Gozamena musika bihurtuta. Los Incansables txarangak iaz bete zituen 50 urte, eta, COVID-19aren eraginez ospakizunak itzalean gelditu ondoren, disko-liburu bat kaleratu berri dute, hainbat istorio, bitxikeria, argazki eta abesti bilduta. 1970etik txarangako partaide da Joaquin Ortega 'Canario'; Igor Agirre 2016an sartu zen taldean.

«Boom baten modukoa izan zen hasiera hura», gogoratu du Joaquin Ortega Canario hernaniarrak (1951). Los Incansables txaranga aipatu, eta derrigor dago azpimarratu beharra Canarioren lana; bera da hasiera-hasieratik taldean jarraitzen duen partaide bakarra. 50 urte igaro dira jada 1970ean Astigarragako Ergobia auzoan bost lagun «ia oharkabean» elkartu zirenetik.

Jose Francisco Esnaola Paotxa, Txomin Castro Sietemesino, Felipe Sagarna Zapa, Jesus Mari Zalakain Pipas eta Canario bera dira txarangaren lehen bost partaideak. «Duela 50 urte ez zegoen txaranga talde itxirik», gogoratu du Canariok. «Saxofoi jotzaile bat hemen, tronpeta jotzaile bat han, tronboi jotzaile bat beste nonbaiten... Horrela ibiltzen ginen hasieran». Baina 1970ean, Ergobiako jaiak igaro berritan, elkarrengana ondo samar moldatzen hasita zeudela, eta beti kide berri bila ibili gabe, pentsatu zuten elkarrekin hastea hobe izango zutela.

Pentsatu eta egin. Bonbardino bat, tronboi bat, tronpeta bat, saxofoi bat eta kaxa bat hartu, eta hantxe hasi zen sortzen iaz 50 urte bete zituen txaranga. Pandemia garai betean ia ezerezean gelditu dira Los Incansables txarangako partaideen ospakizun gehienak, baina aspaldiko proiektua gauzatuta, disko-liburu bat kaleratu berri dute txarangaren 1970etik gaur egunera arteko istorio, bitxikeria, argazki eta abestietako batzuk bilduta. Canariok berak lehen pertsonan dauka kontatuta dena —aurretik, zazpi disko dauzka kaleratuta taldeak—.

Beteranoena da Canario, eta azken urteotako haize freskoa Igor Arrieta (Tolosa, 1993), gaur egun taldean gazteagoak ere badauden arren —2016an sartu zen Los Incansablesen—. «Bederatzi-hamar musikari gara taldean, eta elkarbizitza eskola bat da hau guretzat. Adin desberdineko jendea dago taldean, oso ikuspuntu eta herri desberdinetakoak, hasi Erriberritik eta Tolosaraino». Agirrek onartu du gazteenek, hasieran, ez dutela jakiten horrelako talde profesional baten atzean zer-nolako lana egoten den. «Izan tratua, kontratazioak, errepertorioa... Canariok berak askotan esaten du 1970ean 'angulak, txuletak eta ondo pasatu' izaten zela euren filosofia. Guk angularik ez dugu ikusi, eta txuletarik ere apenas. Beste garai batzuk dira». Beteranoenak onartu du, hori bai, gazteak «oso maila onarekin» iristen ari direla taldera. «Eta kalitatea ematen du horrek».

Lehen urteetan, txarangako bost partaideak autoan joaten ziren herriz herri. «Eta, gure instrumentuez gain, bonbo bat eta txapak eramaten genituen. Herri bakoitzean beti egoten zen ezagunen bat, eta haiei esaten genien bonboa eta txapak jotzeko», zehaztu du Canariok. 1971rako «nahiko egutegi polita» osatu zuten jada. «Gogoan daukat herri guztia etortzen zela gure atzetik, eta ume txikien pare ibiltzen ginela gu; batek abesti bat hasi, besteak beste bat, atzetik hirugarrena... gelditu ere egin gabe ibiltzen ginen». Hain zuzen ere, Leitzara (Nafarroa) joan ziren batean, bikote bat pasatu zitzaien ondotik eta txarangak zer izen zeukan galdetu zien emakumeak. Lehen urtea zutela eta artean ez zeukatela izenik erantzun zioten. «Eta 'tira, bada, hurrengo urtean etortzen bazarete, txarangari jarri Los Incansables izena' esan zigun [nekaezinak]. Inoiz ez omen zuen ikusi eta entzun gurearen antzeko ezer». Txarangari izena jarrita itzuli ziren Leitzatik etxera.

Uda, «ez sinestekoa»

«Ez entsegurik eta ez ezer. Eromena izan zen lehen hamar urte haietako erritmoa», gogoratu du Canariok. «Urte batzuetan, herriz herriz joanda gaude abuztuko 31 egunetan, uztaileko beste 25 bat egunetan eta iraileko beste hogei egunetan. Ez sinestekoa zen». Hainbesteko joan-etorrirekin entseguetarako denborarik ere ez zuten hartzen taldekideek, baina eurek bidea egin ahala, txaranga gehiago sortzen hasi ziren pixkanaka, eta 1981 inguruan hasi ziren serio entseatzen. «Ordutik, azken 40 urteotan astean behin, behintzat, entseatu dugu, Hernanin hasieran, Txomin Castrok Villabona-Amasan zeukan tailer batean gero, Hernanin egin ditugu azken hamar urteak, eta orain, ziurrenik, Tolosan ariko dira gehiago, bertakoak direlako txarangako kideetako bost».

Agirrek ziurtatu du «gogorra» dela txaranga baten erritmoa. «Eta, hain zuzen ere, hori da zailena gazteak erakartzeko, konpromiso handia eskatzen duelako honek». Festa eta lana uztartzen dituzte egunerokoan. «Gurea ez delako kontzertu bat, jendeak ondo pasatzeko bitarteko bat baizik. Inguruan daudenek ondo pasatu dezaten nahi dugu guk, lanean ari garela ahaztu gabe. Kalea eta festa dira gure lantokia». Hori bai, kide gehienek uztartu egin behar izaten dute txarangako lana eta euren eguneroko lana. «Baina alde horretatik ere txarangan jarraitzea bermatuko digun lanposturen bat izateko apustua eginda daukagu».

Laurent Jalabert ONCE taldeko txirrindulari frantziarra, tronpeta jotzen, 1994ko Euskal Herriko Itzulian. LOS INCANSABLES

Hernaniarrak sortu eta moldatu izan ditu abestirik gehienak. «Herri musika, kalejirak, jotak, arin-arinak, musika mexikarra, saltsa, cumbia, swing pot-pourria, rock-and-rolla... Denetik pixka bat». Baina hernaniarrari ez zaio ari gustatzen azkenaldian, «bereziki Iruñean», gailentzen ari den reggaeton giroa. «Errazenera jotzen ari dira txarangak». Agirrek uste du, ordea, «gaur egun jendeak eskatzen duenera egokitzen» asmatu beharra daukatela. «Taldeak daukan berezko izaera hori galdu gabe, noski».

Iazkoa zuen Canariok 50. urtea txarangan, eta omenaldi giroan zeukan asmoa taldea uzteko. «Baina koronabirusarekin ez dakit zer gertatuko den. Kaleko animazioa noraezean gelditu da: danborrada, inauteriak... dena bertan behera gelditu da». Agirrek gogoratu du iazko Tolosako inauteriak «salbatu» zituztela, nolabait. «Baina zaila da egoera. Ostalaritza aipatzen da beti, baina beste lan jardun garrantzitsu bat dago udako jaien bueltan; teknikariak, musikariak... 2020an galdu egin da dena, eta 2021ean ez dakigu zer gertatuko den».

Instrumentuak ahaztuta

Bitxikerien zakua ondo beteta daukate taldean. «Herri batera iritsi, eta orduan konturatu izan gara tronpeta, tronboia edo bonbardinoa etxean ahaztuta joan ginela», gogoratu du Canariok. «Edo hasiberria zen taldekide bati behin danborrada hamaiketan hasten zela esan genion, eta han agertu zen 11:00etan; 23:00etan zen, ordea». Los Incansableseko kideek betidanik oso gustukoa izan dute Euskal Herriko Itzulia ere. «Eta bertan izan ginen 1976tik 2000ra. Luis Ocaña, Txomin Perurena, Laurent Jalabert, Claudio Chiappucci, Miguel Indurain... denekin ibili izan gara; baita Euskadiko Sei Orduetan ere».

Canariori lekukoa hartuta, «Frantziako herri batean hainbat fanfarrerekin gertatutakoa» ekarri du gogora Agirrek. «Los Incansables eta beste hiru banda zeuden». Aurkezpen doinu bat jo beharra zeukan bakoitzak. «Eta, bat-batean, Los Incansables abestia jo zuen Frantziako banda batek, Canariok bere garaian sortutakoa». Agirrek azaldu du Canariok berak Altsasuko (Nafarroa) peña bati egindako abestia jo zuela beste talde batek. «Eta Belgikako taldeak El Zapa jo zuen, Zaparen omenez sortutako abestia [Batallon Vasco Españolek hil zuen txarangaren sortzaileetako bat izan zena]. Bitxia izan zen».

Txarangaren sortzaileak onartu du «oso gustagarria» dela jendea inguruan ondo pasatzen ari dela ikustea. «Denbora azkar pasatzen da horrelakoetan, eta oso berezia izaten da sentsazio hori». Lana izanik ere, etxean babesa jaso izan du beti Canariok. «Musikariz inguratuta nagoelako, azken batean». Ainara eta Joana Ortega ditu alabak. «Eta piano irakaslea da nire emaztea. Gure etxean, zorionez, badakite zein den errealitatea».

50 urteko ibilbidean ia 60 musikari igaro dira Los Incansables txarangatik, eta oraindik ez da izan emakumezko parte hartzailerik. «Baina ez da izan utzi ez diegulako», argitu du taldeko beteranoenak. «Jo izan dugu emakumeekin, baina ez taldeko kide gisa. Alde horretatik, emakumezkorik ez zaigu aurkeztu izan inoiz».


Summary: Myanmarko armadak estatu kolpea jo du, eta Aung San Suu Kyi liderra atzeman. Militarrek herrialdearen kontrola hartu dute, joan den azaroko hauteskundeetan «iruzurra» egin zutela argudiatuta. Aung San Suu Kyiren NDL alderdiak herritarrei eskatu die ez daitezela matxinatu. Telebista publikoaren bidez adierazi du armadak larrialdi egoera ezarri duela urtebeterako.

Hamar urte ere ez dira Myanmar herrialdea diktadura militar batetik askatu zela demokraziaranzko bide bat hasteko, eta, bart gauaz geroztik, boterea militarren eskuetan da berriz ere. Armadak estatu kolpea eman du, eta atxilotu egin ditu Aung San Suu Kyi Estatu kontseilaria eta Win Myint presidentea, besteak beste. NDL Demokraziarako Liga Nazionala alderdiko beste kide batzuk eta gizarte mugimendutako hainbat buruzagi ere atzeman dituzte. NDLk alde handiarekin irabazi zituen iazko azaroaren 8ko hauteskundeak. Sare sozialen bidez, herritarrei protesta egiteko eskatu diete, «diktaduraren itzulera» salatzeko.

Armadak Myint Swe jeneral ohia izendatu du behin-behineko presidente, orain arteko presidenteordea. Agintari nagusia, ordea, Min Aung Hlain komandanteburua izango da, armadaren telebista kateak zabaldu duenez.

Telefono eta Internet sareak eten dituzte Naypyidaw hiriburuan eta Yangonen erdigunean, eta telebista publikoaren emisioa ere bertan behera geratu da NLDko politikariak atxilotu eta gero. Myawaddy kate militarra soilik dago martxan, The Irrawaddy egunkariaren arabera. Militarren kate horren bidez adierazi dute azaroko hauteskundeetan «iruzurra» egin zutelako hartu dutela herrialdearen kontrola. Egun indarrean dagoen konstituzioko artikulu batean oinarritu dute estatu kolpea —konstituzio hori militarrek idatzi zuten, 2008an—: 417. artikuluak armadari esku hartzeko baimena ematen dio «Myanmarko Batasunaren suntsitzea gerarazteko».

Banketxeak itxiarazi dituzte, eta ilara luzeak sortu dira kutxazainak erabiltzeko, Reuters berri agentziaren arabera. Egoera nahasia da, eta, agentzia horrek berak zabaldu duenez, herritarrak ere harrituta daude, eta datozen egunetan zer gertatuko den zalantzan: «Ez dakigu zer gertatzen ari den; beldur gara», adierazi diete batzuek.

Dena dela, militarrek herrialdearen kontrola hartzeko asmoa erakutsia zuten joan den astean bertan. Asteartean, Zaw Min Tun militarren bozeramaileak bozetan irregulartasunak izan zirela salatu zuen, eta dagoeneko adierazi zuen boterea eskuratzeko helburua zutela. Estatu kolpearen gaineko zurrumurruek egunak zeramatzaten Myanmarko kaleetan.

Goizaldean atxilotu dituzte NLDko politikariak, gaur egin behar zuten-eta legealdiko lehenengo osoko bilkura Myanmarko Parlamentuan. Iazko azaroaren 8an egin zituzten hauteskundeak, eta Aung San Suu Kyi Bakearen Nobel saridunaren alderdiak garaipen argia lortu zuen: 440 eserlekutik 258 eskuratu zituzten alderdiko ordezkariek, emaitza ofizialen arabera. Hauteskunde Batzordeak behin eta berriz adierazi du ez zela iruzurrik egin.

Militarrek 2011. urtean onartu zuten boterea banatzea, eta 2015ean hauteskunde historiko batzuk egin zituzten. Ia mende erdi batez agintean egon zen diktadura azkenetan zegoela, NLDk erregimenaren ondorengoen lekukoa hartu zuen. Iazkoak, beraz, herrialdearen aro berriko bigarren hauteskundeak izan ziren.

Myint Htwe Osasun ministroak adierazi du kargua utzi duela «egoeraren ondorioz». Bere kideei eskatu die herritarrak zaintzeko, bereziki COVID-19ari eta txertaketari dagokienez.

«Gure herrialdea hegan ikasten ari zen txori bat zen. Orain, armadak hegoak moztu dizkigu», salatu du Si Thu Tun ikasle aktibistak.

Nazioartearen salaketa

Nazioarteko komunitateak ere horixe salatu du: herrialdeak trantsizio demokratikoaren bidea hasi duenean kolpetik eten dutela prozesua. Etxe Zuria «asaldatu» egin du Myanmarko egoerak; AEB Ameriketako Estatu Batuetako Gobernuak militarrei eskatu die askatzeko atxilotutako politikariak eta atxikitzeko balio demokratikoei, eta hori egin ezean «neurriak» hartuko dituztela ohartarazi dute. Jen Psaki Etxe Zuriko bozeramaileak adierazi du herrialdearen «trantsizio demokratikoa hondatzen» ari direla.

Indiako, Japoniako, Turkiako eta Txinako gobernuek ere legea betetzeko eta auziaren irtenbidea «modu baketsuan» eztabaidatzeko eskatu diote armadari. Irango Atzerri Ministerioak ere kezka adierazi du: «XXI. mendea ez da horrelakoak egiteko garai egokia».

Europako Batasunak «irmo» gaitzetsi du militarren estatu kolpea. Charles Michel Europar Kontseiluko presidenteak adierazi du atxiloketak legez kanpokoak izan direla, eta atxilotu guztiak aske uzteko eskatu du. Antzeko mezu bat zabaldu du Twitterren Josep Borrell Europako Batasuneko diplomaziaburuak.

Rohingyen aurkako sarraskia

Aung San Suu Kyi (Yangon, 1945) Myanmarko diktadura militarraren kontrako sinbolo bat da. Horregatik eman zioten 1991. urtean Bakearen Nobel saria: «Kontzientzia demokratikoa pizteko eta giza eskubideak defenditzeko egindako lanagatik». Beste zenbait sari ere jaso izan ditu. Erresuma Batuan egin zituen ikasketak, eta 80ko hamarkadaren amaieran itzuli zen Myanmarrera. Demokraziaren aldeko mugimendu baketsuetan hartu zuen parte, NLD alderdiaren barruan.

1990eko hauteskundeetan, NLDk botoen %59 lortu zituzten. Aung San Suu Kyi lehen ministro izatekotan zela, armadak baliorik gabe utzi zituen bozak, eta etxeko atxiloaldia ezarri zioten NLDko buruzagiari. 21 urtean, ia hamabost egin zituen etxetik atera gabe. Urte horietan, zenbait diplomazialarirekin elkartu zen.

2015az geroztik, Estatu kontseilaria izan da. Haren agintaldia ilunduta gelditu da, hala ere, rohingyen kontrako genozidio salaketengatik. 2017an, etnia horretako herritarren kontrako errepresio kanpaina bat abiatu zuen Myanmarko armadak. NBE Nazio Batuen Erakundearen arabera, 25.000 hildako eta 725.000 desplazatu eragin zituen operazioak —gehienek Bangladeshera egin zuten ihes, eta miserian bizi dira han—. «Garbiketa etnikoa» egitea ere leporatu zioten. Nazioarteko Zigor Auzitegiak Myanmarren kontrako epaiketa hasi zuen iaz genozidioagatik, eta Aung San Suu Kyi Bakearen Nobel sariduna ari da estatuaren defentsa zuzentzen. Iazko bozetan ere baztertuta egon zen gutxiengo musulmana diren etnia hori, eta ukatu egin zieten boto eskubidea, 2015. urtekoetan bezala.

Bangladeshen dauden rohingya errefuxiatuek ere gaitzetsi dute gaurko estatu kolpea.


Summary: Athletici bolada ona eten dio Bartzelonak. Jordi Albak bere atean sartu du gola bigarren zatiaren hasieran, eta horrek markagailua berdindu du, Messik faltaz sartu baitu lehenengoa aurretik. Griezmannek 74. minutuan erabaki du partida: 2-1.

Athleticek galdu egin du, sei partidaren ondoren. Denboraldiaren hasieran, Bartzelonaren kontra galdu zuen San Mamesen, eta oraingoan ere ezin izan dio irabazi Camp Noun, Ligako 21. jardunaldian. Lehen zatitik hartu du aurrea Bartzelonak, eta, Athletic eusten saiatu den arren, azkenean ihes egin dio partidak.

Zuri-gorriek ez dute gol aukera askorik izan lehen zatian, eta Bartzelona eroso aritu da. Leo Messik sartu du lehenengo gola, faltaz, 20. minutuan. Bigarren zatian biziago aritu da kanpoko taldea, batez ere ezker hegaletik, Yuri Berchicheren jokaldien bidez.

49. minutuan, Raul Garciak egindako erdiraketa bat errematatu eta bere atean gola sartu du Jordi Albak. Partida berdinduta, Athletic saiatu da indarra biltzen, baina ez dio asko iraun. Bartzelona ere puztu egin da pixkanaka, eta Griezmannek 74. minutuan sartu duen golarekin itxi du markagailua.


Summary: Olaizola II.a eta Rezusta oso erraz nagusitu dira. Urdinek 22-2 irabazi zuten Jakaren eta Martijaren aurka, eta sailkapeneko goi postuetan dira.

Jipoi handia hartu zuten atzo Jakak eta Martijak. Olaizola II.ak eta Rezustak osatutako bikoteak ez zien jokatzeko aukerarik ere eman, eta hasieratik amaierara kontrolpean izan zuten partida. Hainbesteraino, aspaldi ikusi gabeko markagailu batekin amaitu baitzen: 22-2.

Hasteko, urdinek hamabost tanto egin zituzten jarraian, eta Jakak ez zuen pilotaren atzetik ibili beste aukerarik izan, Olaizolaren erremateen aurrean. Goizuetarrak hamahiru tanto egin zituen. Atzean ere Rezusta izan zen nagusi. Martijak, lesiotik itzuli berri, ez zuen asmatu pilotari ongi jotzen, eta urdinek egoera aprobetxatu zuten. Hala, partidako lehen tantoa egiterako 15-1 atzetik ziren; gero, 17-2, eta hortik amaieraraino, berriz, ere urdinak nagusi.

Hala, Olaizola II-Rezusta bikotea sailkapeneko lidergora iritsi da, Elezkano II.a eta Zabaletarekin berdinduta, lau partida irabazita. Jaka eta Martija, berriz, zuloan dira, azken-bigarren postuan, behin bakarrik irabazita.


Summary: Alavesek hutsean berdindu du Getaferen aurka, partida zakar batean. Galtzeko beldur izan dira bi taldeak, eta partida motel eta trabatua jokatu dute, aukera gutxikoa. Alavesek jaitsiera postuetan jarraitzen du.

Getafek eta Alavesek hutsean amaitu dute Coliseum Alfonso Perez zelaian jokatu duten partida. Neurketa parekatua izan da, eta zakarra; bi taldeek falta ugari egin dituzte, eta ez dute izan gola sartzeko aukera askorik.

Jaitsiera postuetatik aldentzeko beharra zuten bi taldeek, eta oso neurritsu aritu dira, kontu handiz akatsik ez egiteko. Lehen zatian, aukera bakarra izan da, 39. minutuan: Jaime Matak erremate bat egin du area txikitik, korner baten ostean, eta Tachik baloia gelditu du.

Bigarren zatian, gutxi jokatu dute. Etenaldi asko egin dituzte, falten eraginez, eta horrek bi taldeen jokoa trabatu du, ez baitute aukera garbirik izan aurkariaren atera iristeko. Bigarren zatiko aukera bakarra Mauro Arambarri uruguaitarrak izan du, 89. minutuan, baina buruz egindako errematea kanpora joan da.

Berdinketa honekin, Alavesek 19 puntu ditu, eta jaitsiera postuetan dago. Getafek, berriz, 24 dauzka, eta sailkapenaren erdialdean dago, hamabigarren, 24 punturekin.


Van der Poel, laugarren aldiz

Summary: Van der Poel, laugarren aldiz. Nederlandarrak 37 segundu atera zizkion Van Aerti. Podiuma Aertsek osatu zuen, hirugarren urtez jarraian.

Mathieu Van der Poel eta Wout Van Aert ziklo-kroseko hiruna munduko txapelketa irabazita iritsi ziren atzo Ostendeko (Belgika) hondartzara, berdinketa hausteko asmoz. Bien arteko lehia espero zen, ostadar jantzia nork jantziko, eta ez zuten hutsik egin. Hasieratik nor baino nor gehiago aritu ziren bi txirrindulariak, baina garaipena bakarrak eskura zezakeen. Hala, Van der Poelek bere laugarren txapelketa eskuratu du, hirugarrena jarraian. Van Aert izan zen bigarren, eta Toon Aertsek osatu zuen podiuma.

Ostendeko zirkuituan gorabeherak izan ziren. Van der Poelek eroriko bat izan zuen bigarren itzulian; Van Aertek, berriz, zulatu bat. Hala, ibilbidearen hondarretako zatia izan zen garaipenerako borroka desorekatzeaz arduratu zena. Helmugan, 37 segundo atera zizkion Van der Poelek Van Aerti, eta 1:24 minutu Aertsi. Azken horrek hirugarren urtez jarraian zapaldu du podiuma. Iaz bigarren izan zen Thomas Pidcockek, berriz, laugarren postuarekin konformatu behar izan zuen. Haren atzetik, belgikar taldea: Laurens Sweeck, Michael Vanthourenhout, Eli Iserbyt eta Quinten Hermans.


Summary: 'Hondar ahoak' telesailari eman diote Ikus-entzunezkoen Argia saria. Argia-k ez du sari banaketa ekitaldirik egingo aurten, eta webgunean emango du sarituen berri. Gaur banatu diote lehenengoa Txintxua Films ekoiztetxeak ETBrentzat sortutako telesail laburrari.

«Inflexio puntu bat euskarazko telesailen historian». Lau ataleko eta 200 minutu inguruko telesail labur bat izan da Hondar ahoak, baina, Argia aldizkariaren ustez, tarte labur horretan egin du nahikoa meritu urteko ikus-entzunezko lanik aipagarriena izateko.

Euskal kostaldeko arrantza portu batean girotutako thriller bat da Hondar ahoak. Genero beltzaren ohiko elementuak baliatu dituzte: itsasontzi bateko patroia desagertu delarik, hiritik helduko da emakumezko polizia, ikertzera. Osorik dago ikusgai Nahieran-en.

Koldo Almandoz zuzendariak eta Marian Fernandez ekoizleak jaso dute Ikus-entzunezkoen Argia saria, ezohiko edizio honetako lehenengoa. Egileek adierazi dute presaka egin behar izan dutela lana, arnasestuan; pozik dira emaitzarekin, baina euskal sortzaileentzat duintasuna aldarrikatu dute saria emateko egin duten bideoan.

Egileentzat zaila da telesailak izan duen harrera neurtzea. Txintxua Films ekoiztetxeak zinemarekin egin du lan orain arte, eta hor aukera gehiago izan ohi dituzte ikusleekin eta kritikariekin elkartzeko, Fernandezek azaldu duenez. «Orain, sare sozialetan gertatzen dena neurtzen ari gara, eta oraindik denbora behar dut neurtzeko ongi zer izan den Hondar ahoak». Almandozek nahiago du arrakasta egileen arabera neurtu: «Urtebetean egin dugu, idazten hastetik ematera, eta uste dut egin dugula telesail on bat».

Almandozek suspensezko generoari bere ikuspegia eman diola esan zuen BERRIAn, telesailaren harira egindako elkarrizketa batean; basque noir gisa deskribatu zuen: «Gurea eta bereizgarria den geruza bat gehitu diot generoari». Nagore Aranburu aktoreak gustura egin zuen lan Nerea Garcia ertzain protagonistaren azalean, eta BERRIAri azaldu zion generoak aukera eman ziola «jolas egiteko». Dena dela, berak ere esan zuen estu aritu zirela: «Ez bagara iristen, eta telesaila ez bada biribila, hausnarketa egon behar du, eta ondorioak ikusi. Kontua da egin dela telesaila, eta aurrerapausoak ematen ari direla. Eta egiten jarraitu nahi baldin bada, ikusi behar da zer baldintza behar diren».

Aitor Etxebarria musikariak egin zuen telesailaren soinu banda: «Enkargu bat baino gehiago, opari bat izan da», adierazi zion BERRIAri. «Melankolia ilun batean» oinarritu zuen musika, giroan sakontzen laguntzeko asmoz.

Sari bat egunero

COVID-19aren garaian, Argia aldizkariak moldatu behar izan ditu 2021eko Argia sariak. Otsailaren lehen astean banatuko dituzte, astelehenetik ostiralera, egunean bat: gaur Ikus-entzunezkoena eman dute, bihar Kanpaina onenarena, etzi Irratiarena, ostegunean Internetekoa eta ostiralean Prentsarena.

Sarien berri Argia-ren webgunean emango dute, 10:00etan. Bideo bat zabalduko dute albistearekin batera, saria emateko argudioak azaltzeko eta sarituen esker mezuak jasotzeko.


Summary: Istiluak Ertzaintzarekin Barakaldoko ITP Aero Castingsen. Hegazkingintza enpresa horretan 87 langile kaleratu dituzte gaur, eta beharginak protesta egin dute. Ertzaintza oldartu egin zaie, ordea, eta hainbat lagun zauritu dira; tartean, sudurra hautsi diote CCOO sindikatuko ordezkari bati.

Egun garratza dute gaur ITP Aero Castingsen (garai bateko PCB). Iritsi da 83 langile kalean utziko dituzten eguna, enplegu erregulazio baten ondorioz. Hegazkingintza krisi betean dagoela, Sestako eta Barakaldoko fabriken jabeak, Rolls Roycek, salgai jarri du enpresa, eta langileak gutxitzea erabaki du.

Egoera salatzeko, langileek harresia egin dute gaur goizean Barakaldoko lantegiaren atarian, eta istiluak piztu dira haien eta Ertzaintzaren artean. Langile batzordeak gogor gaitzetsi du Poliziaren jarrera, eta adierazi du dozena bat lagun zauritu direla. Tartean, esaterako, sudurra hautsi diote CCOO sindikatuko Euskadiko industria arloko arduradunari, Javi Gomezi. Sindikatuak Ertzaintzaren jarrera «bortitza» salatu du ohar bidez, eta adierazi du azalpenak eskatuko dizkiola Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburuari. Auzitara joko du gertatutakoa salatzeko, gainera.

Segurtasun sailak iragarri du, hain zuzen, Ertzaintzak barne ikerketa bat jarri duela martxan gertatutakoa ikertzeko.

Hasieran, 136 behargin kaleratzea zuen asmoa ITP Aero Castingesko zuzendaritzak, baina langile batzordeak ez zuen onartu. Azkenean, enplegu erregulazioaren negoziazioan akordiorik lortu gabe etorri dira kaleratzeak: 83 guztira. Beste zazpi langileren kasuak ere mahai gainean ditu zuzendaritzak, eta, horiek kaleratu edo ez erabakitzeko, martxoaren 31 arteko epea dauka, batzordeak jakinarazi duenez. Egora ikusita, batzordeak bilera bat eskatu dio zuzendaritzari, asteazkenerako, gatazkaren konponbidea «negoziazioa» dela argudiatuta: «Elkarrizketan sinesten dugu», adierazi dute. «Konfrontazioa saihestu behar dugu, eta lanpostuak eta enpresaren etorkizuna bermatuko dituzten topaguneak prestatu».

Langileen ordezkariek auzitara eraman dute lan erregulazioa, eta hainbat mobilizazio egin dituzte azken asteetan, grebak barne. Eusko Jaurlaritzaren bitartekaritza ere eskatu zuten, baina ostiralean egitekoa zuten bilkura bertan behera utzi zuen Ekonomiaren Garapeneko sailak, lantegien sarreretan piketeek egindako «ekintza biolentoengatik eta mehatxuengatik». Batzordeak «erantzukizun falta» egotzi dio Arantxa Tapia sailburuari, bada. Aernnovan ere, 82 kaleratze Aernnovak ere gaur gauzatu ditu Berantivillako lantegian (Araba) iragarritako kaleratzeak: Guztira 82 behargin dira: 55 kaleratze, hamalau erretiro aurreratu eta hamahiru borondatezko. Langileek protesta egin dute goizean, Gasteizen. Kaleratzeen abisuak erre dituzte bertan, eta salatu dute bestelako bideak bazeudela: «Argi eta garbi geratu da enpresak ez duela kontuan hartu batzordeak aurkeztutako alternatiba ez-traumatiko bakar bat ere. Haren ideia bakarra 55 pertsona modu indiskriminatuan kaleratzea baitzen». 450 langile inguru ari dira egun Berantevillako plantan. Kaleratu dituzten beharginek eskerrak eman dizkiote egun hauetan babesa adierazi dieten herritar eta lankideei, eta borrokan jarraituko dutela gehitu dute.

Urtarrilean bederatzi greba egun egin zituzten, eta, tartean, sei eguneko itxialdia ere egin zuten Los Angeles elizan, kaleratzeen aurka protesta egiteko eta eragile politiko, sozial eta sindikalekin biltzeko. Iragan larunbatean protesta bateratua egin zuten Gasteizen, beste sektore batzuetako langileekin batera.


Summary: Navalni espetxeratzeko eskatu du fiskaltzak. Baldintzapeko askatasuna urratu duela uste du fiskalak, eta 2014an ezarri zioten hiru urte eta erdiko espetxe zigorra bete dezan eskatu du. Bihar epaituko dute oposizioburua.

Alexei Navalni 2014an zigortu zuten, eta hiru urte eta erdiko espetxealdia ezarri zioten, iruzur egitea leporatuta, baina zigorra indargabe utzi zuten. Orain, indargabetze hura bertan behera uztearen alde agertu da Errusiako Fiskaltza, Navalnik erakutsitako «portaera bidegabea» argudiatuta. Bihar, asteartean, egingo dute oposizioburuaren egoera aztertzeko epaiketa, Moskun. Ebazpenak Navalniren etorkizun politikoa baldintzatuko du, irailean dira-eta egitekoak Errusiako Parlamenturako hauteskundeak.

Alemanian zen bitartean, baldintzapeko askatasuna urratzeaz akusatu du fiskalak. Navalni herrialde hartako ospitale batean artatu zuten iaz, pozoitua izan ostean; haren esanetan, Errusiako presidente Vladimir Putinen aginduz. Errusiara itzultzean, urtarrilaren 17an, atxilotu egin zuten, eta prebentiboki espetxeratu.

Navalniren atxiloketak protestak eragin ditu herrialdean. Haren askatasuna eskatzeko atzo eginiko manifestazioetan, liskarrak egon ziren manifestarien eta polizien artean, eta 5.000 lagun inguru atxilotu dituzte, OVD-info webgunearen arabera. Atxilotutakoen artean dago Navalniren emazte Yulia Navanaya ere, TASS albiste agentziaren esanetan; beste hainbat manifestarirekin batera, Navalni preso dagoen espetxera gerturatzen ari zenean atxilotu zuten. Ez da, ordea, Navalnaya atxilotzen duten lehen aldia: urtarrilaren 23an ere atzeman zuten, beste protesta batean.


Summary: CAFek lau tren egingo ditu Euskotrenentzat. Topoan bidaiari kopurua handitzeko erabiliko dituzte.

Euskotrenek CAFen esku utzi du lau tren egiteko kontratua. Beasaingo konpainiak 950 serieko lau tren egingo dizkio, 32 milioi euroren truke. Beste zortzi milioi euro pagatu beharko dizkio Euskotrenek mantentze lanak egiteko.

Trenak Topoan jarriko ditu Euskotrenek. Berritasun bat izango dute trenek: bakoitzak lau bagoi izango ditu, eta ez hiru orain arte bezala. Euskotrenek azaldu duenez, horri esker hartu ahal izango dute Donostian linea zabaltzen denerako espero duten bidaiari kopuru gehigarria. Gainera, ekitaldi jendetsuak dauden egunetan ere lagungarriak izango dira. Izan ere, lau bagoiko trenetan 385 bidaiari garraitu ahal izango dituzte, horietatik %30 eserita.


Summary: 129 emakume biluzik grabatu zituen gizonak gehienez bost urte egingo ditu kartzelan. Gaur hasi da Iruñeko modelo agentzia bateko nagusiaren kontrako epaiketa, eta akordioa lortu dute lehen egunean: 115 urteko espetxe zigorra onartu du akusatuak. Emakumeen baimenik gabe egin zituen grabaketak.

Iruñeko modelo agentzia bateko jabearen aurkako epaiketa hasi dute gaur, 2013tik 2015era bitartean 129 emakume biluzik grabatzeagatik euren baimenik izan gabe; horietako 48 adingabeak ziren. Hasieran, fiskaltzak 409 urteko kartzela zigorra eta 750.000 euro baino gehiagoren isunak eskatu ditu akusatuarentzat; besteak beste, intimitatearen aurkako 129 delitu leporatuta. Epaiketaren lehen egunean, ordea, akordioa lortu dute: 115 urteko espetxe zigorra onartu du gizonak, baina gehienez bost urte beteko ditu kartzelan.

Fiskaltzaren akusazio idatziaren arabera, akusatua harremanetan jartzen zen modelo gisa lan egin nahi zuten emakumeekin, eta, haiekin geratuta, bainujantziak janzteko eskatzen zien neskei, hura gelatik kanpo zela. Orduan, “emakume biluzien irudiak eta bideoak lortzeko asmoz, kamera tripode baten gainean uzten zuen, neskak enfokatuz, eta arropaz aldatzen ziren bitartean grabatuz”. Emakumeek ez zuten grabaketa horien berri, eta euren bamenik gabe egin zituen.

Horrez gainera, fiskaltzak idatzian jaso duenez, salaketa jarri duten pertsonez gain ”beste hamahiru gazteren bideoak eta argazkiak aurkitu zituzten, baina ez dute salatu nahi izan".

Gaur, 20:00etan, elkarretaratzea egingo du Astelehen Lila elkarteak, modelo agentziako jabeak biluzik grabatutako emakumeei babesa helarazteko eta joan den urtean eta 2021eko urtarrilean eraildako emakume guztien hilketak salatzeko.


Summary: Kale garbitzaile bat hil da Gasteizen, bihotzekoak jota. Azken egunotan hiru langile hil dira bihotzeko arazoengatik.

FCC enpresako kale garbiketako langile bat hil da gaur goizean Gasteizen, lanean ari zela bihotzekoak jota.

Azken lau egunetan horrela hiltzen den hirugarren langilea da FCCkoa. Ostiralean, Bilbon, SADER enpresako 57 urteko langile bat zendu zen, eta larunbatean, Derion (Bizkaia), 52 urteko langile bat hil zen, Bizkaiko Foru Aldundiko Errekalde zentroan.

LABen zenbaketa baten arabera, urtea hasi denetik bost langile hil dira lanean ari zirela. Horri Joaquin Beltran gehitu behar zaio, duela urtebetetik Zaldibarko zabortegian desagertuta dagoen langilea.

LAB sindikatuak elkartasuna eta babesa adierazi die gaur Gasteizen hildako langilearen senideei eta lankideei. Gainera, gogorarazi du heriotza ez traumatikoak bilakatu direla laneko heriotzen lehen arrazoia. Haren ustez, ez da kasualitatea: «Larritzekoa da istripu hilgarri ez traumatikoen gorakada. Istripu guztien atzean lan eta bizi baldintza kaxkarrak daude. Argi daukagu lan istripuak, traumatiko zein ez traumatikoak, ez direla zoriak edo kasualitateak sortuak. Ematen diren lan harremanen, prekarizazioaren, lan arautegiaren eta azpikontratazioaren emaitza dira«.

ELAk ere bat egin du heriotza prekaritatearekin, eta oroitarazi du hildako langileak Gasteizko Udalarentzat lan egiten zuela, azpikontratatutako enpresa baten bitartez, eta kasu horietan «prekarizazio egoerak are larriagoak» direla. Egoeraren larritasuna ikusirik, «prebentzio legediaren bete gabetzeen kontrol eta jarraipen neurriak berehalakoan ezartzeko» eskatu dio ELAk Eusko Jaurlaritzari.


Summary: Beste 1.113 kasu atzeman dituzte Hego Euskal Herrian. Ospitaleetako presioa handitzen ari da egunetik egunera: COVID-19a duten 160 gaixo larri daude Osakidetzako ZIUetan

COVID-19aren transmisio datuak osorik aztertuta, ondorioa argia da: goranzko joerak ez du etenik Hego Euskal Herrian. Nabaria da positibo berrien kopuruan, positibo tasan eta baita ospitaleen eta ZIUen okupazioan ere. Herrialdeka, baina, ñabardurak azaleratzen dira: Nafarroan, emeki bada ere, hasiak dira beheranzko joera nabaritzen.

Guztira, 14.625 PCR eta antigeno proba egin dituzte Araban, Bizkaian, Gipuzkoan eta Nafarroan, eta horietatik 1.114k eman dute positibo. Hortaz, positibo tasa %7,6 da orain. Herrialdeka, 149 positibo atzeman dituzte Araban, 474 Bizkaian, 317 Gipuzkoan, eta 161 Nafarroan.

Kezkarik handiena, baina, ospitaleen egoerak eragiten du. 57 ospitaleratzeren berri eman dute Osakidetzak eta Osasunbideak eta, 839 dira COVID-19agatik Hegoaldean ospitaleratutako pazienteak; horietatik 196 daude zaintza intentsiboko unitateetan, larri.

Bi heriotzaren berri eman du Nafarroako Osasun Publikoko Institutuak, atzoko bat eta aurreko egunetako beste bat: 88 urteko gizonezko bat eta 95 urteko emakumezko bat.


Summary: Ramon Serras hil da, Zarauzko Photomuseumen sortzailea. Argazkilaritzarekiko afizioa aitarengandik jaso zuen Serrasek, eta modu autodidaktan hezi zen ofizioan. Hamaika tokitan erakutsi zituen bere obrak, baita nazioartean ere. Zarauzko Argazkizale Elkartea eta Photomuseum sortu zituen. 77 urterekin zendu da

Argazkilari sonatua ez ezik, ofizioaren dibulgatzailea ere izan zen Ramon Serras (Zarautz, 1943- 2021). Atzo hil zen, 77 urte zituela, lan oparoa utzita: izan ere, ehun erakusketa baino gehiagotan parte hartu zuen, eta haren izena lotuta dago ezinbestean Zarauzko Argazkizale Elkartearekin eta baita hango Photomuseum museoarekin ere, bien ala bien sortzaileen artean baitago argazkilaria.

Etxetik bertatik jaso zuen argazkilaritzarekiko afizioa, aitarengandik zehazki, eta 70eko hamarkadaren bukaeran eman zuen afizioa ofizio bihurtzeko lehen pausoa, argazkilaritzan hezten hasi baitzen bere kabuz. 1982an bere lehen erakusketa antolatu zuen, Zarautzen (Gipuzkoa) bertan, Sanz Enea kultur etxean; beste hainbatetan erakutsiko zituen bere lanak jaioterrian, baina dagoeneko Leopoldo Zugazarekin batera sortua zuen Photomuseumen. 1993an hasi zuen ibilbidea museoak. Ez zen izan argazkilariak bultzatutako instituzio bakarra: 1980an, Zarauzko Argazkizale Elkartea sortu zuen, eta bertako zuzendari ere izan zen, sorreratik 1985. urtera arte.

Hala ere, Zarauzetik kanpo ere ezagunak izan ziren Serrasen obrak, eta nazioarteko oihartzuna izan zuen, erakusketak antolatu baitzituen Italian eta AEBetan, besteak beste. Sariak ere ez zituen gutxi izan, nazioartekoak horietako batzuk, baina sorlekutik ere etorri zitzaion aitortzarik: 2018an, Kultur Merezimenduaren domina eman zion Zarauzko Udalak.


Summary: Ikertuak kargua uztera behartzen dituen legea aldatu egin nahi dute berriro. Manu Aierdiren dimisioa eta gero, eztabaida piztu da lege horren egokitasunari buruz Nafarroako Parlamentuan

Hiru urte ere ez du iraun. Aurreko legealdian, Nafarroako Gobernuak bultzatuta, gobernuaren jarduna arautzen duen 14/2004 legea aldatu egin zuen Parlamentuak, aho batez. Aldaketa hark goi karguen etika eta gardentasun printzipioak zehazten zituen. Besteak beste, 68 artikuluak ezarri zuen kargudun publiko batek «karguan segitzea bateraezina» dela herritarrek emandako konfiantzarekin, baldin eta «ikertuaren egoera prozesalean edo egoera parekidean» badago Zigor Kodean ustelkeriari lotutako delituen auzibide batean.

Hain zuzen ere, aldaketa horretan oinarrituta, Manu Aierdik Garapen Ekonomikoko kontseilariak dimisioa eman zuen ostiralean, nahiz eta juridikoki ulertu bere aurka ireki den auzibidean ez dagoela oraindik ikertuaren egoera prozesalean. Argudiatu zuen urrats hori presio politiko eta mediatikoaren ondorioz aurreratu zuela.

«Berehalako erreforma»

Uxue Barkos zen aldaketa hura bultzatu zueneko gobernuko lehendakari, baina orain bestela ikusten du egoera. Ostiralean, artikulu hartaz baliatzea eta justizia politika egiteko erabiltzea leporatu zion Geroa Baik UPNri eta Navarra Sumari. Barkosek gaur esan du lege horrek «berehalako erreforma» eskatzen duela. Irizpide aldaketaren azalpena eman du Barkosek: «Denborak esan digu artikulu hori berridatzi egin behar dela, haren helburuak bat egin dezan bermeekin eta halakorik berriro gerta ez dadin». Barkosek gogora ekarri du duela hiru urte beste hainbat aldaketa ere egin zirela, eta denborak beharrak egokitzen dituela.

Gorenak auzia irekitzea erabaki zuenetik, Javier Esparzak presioa egin du, Txibiteren gobernuari AIerdi kargugabetzea exijituz. Balizko aldaketa bati buruz galdetuta, zehaztu du proposatzen denean argituko duela euren posizioa. «Orain ez dugu iritzirik». Esparzaren arabera, argi geratu da Aierdik dimisioa eman duela «Barkosek hala erabaki duenean», eta Txibitek ez duela lidergo gaitasunik. Navarra Sumako eledunaren arabera, iraganean UPNk «sorgin ehiza» jasan du, eta kritikatu du jazarpen politikoa «orain gobernatzen dutenek» bultzatu dutela: «Gai izan dira Kontuz-en moduko elkarteak sortzeko». «UPNren goi kargu zehatzak plaza publikoan erreak izan dira, salaketarik onartuta izan gabe», gaineratu du.

«Akatsa da»

PSNko Ramon Alzorrizek egokitzat ikusi du 68 artikulua aldatzea. «Akatsa da hainbeste interpretazio eragin ditzakeen artikulu bat egotea». Erredakzioa argiago izan beharko lukeela deritzo. Gogorarazi du legea onartu zuenean, ustelkeria gaiekin alarma sozial handia zegoela. Bere ustez, alderdiek 68 artikuluan jasotako edukia euren kode etikoan sartu beharko lukete: «Ezin dena egin da errugabetasun printzipioa auzitan jarri».

EH Bilduko Bakartxo Ruizek gogorarazi du koalizioak «konbentzimendu osoz» bultzatu zuela aldaketa, eta gaineratu du konbentzimendu berarekin daudela oraindik ere. «Agian, edukiak anbiguotasuna du, eta zehatzago izan beharko luke». Bere ustez, gai hauetan kargu publikoak eredugarri izateko betebeharra auzibide orok eskatzen dituen berme prozesalekin bateratu beharko litzateke. Gaineratu du EH Bilduk ez duela proposamenik aurkeztuko, eta beste talderen batek edo gobernuak eginez gero, edukia aztertuko dutela.

Atea irekita gobernua eraisteko

Ahal Dugu-ko Mikel Builek beste gogoeta bat egin du. Batetik, gogoratu du Maria Jose Beaumont Justizia kontseilariak bultzatutako lege proiektua izan zela hura, eta 68 artikuluak izan zitzakeen ondorio eta erabilerak «oharkabean» pasa zitzaizkiela taldeei. «Artikulu horrekin edozein abokatu taldek gobernu bat eraisteko aukerari ateak irekitzen zaizkio», nabarmendu du. «Eskuinak salaketa jarri digun bakoitzean dimisioa eman izan balute, Podemoseko kideek erakundeetatik kanporatuko lukete gure alderdia».

Ezkerrako Marisa de Simonek defenditu du 68 artikulua aldatu egin beharko litzatekeela. «Pertsona errugabeek pairatu behar ez luketena pairatzera eraman ditzake».


Joareak eta isipuak, gaitzak uxatzeko

Summary: Joareak eta isipuak, gaitzak uxatzeko. Joaldunak eta mozorroak karrikara atera dira Iturenen eta Zubietan, baina ezin izan dituzte inauteriak iragan urteetan bezala ospatu

Goizean eman dute abisua. Joare hotsak esnatu ditu zubietar anitz, eta, bidenabar, gogorarazi gaurko egunez Iturenera (Nafarroa) bidean beharko luketela. Ez da auzokoen arteko bisitarik izan, eta nor bere herrian gelditu da. Hala ere, ez diote errituari uko egin, pandemia garai betean, inoiz baino zentzu handiagoa baitu inauteriak. Aitzitik, ezin izan dute betiko moldean ospatu. Zubietan (Nafarroa) sei joaldun atera dira karrikara, maskara jantzita eta distantziak mantenduta. Kaos erabatekorik gabe, baina gaitzak uxatzeko prest.

Iturenen ere atera dira joaldunak, baita mozorro gutxi batzuk ere. Buru osoa estaltzeko maskarak paratu dituzte batzuek, ahoa maskaraz estaltzea derrigorrezko bihurtu den garaietan. Larruak, ttuntturroak, isipuak eta joareak soinean atera dira joaldunak karrikara, dulun-dulun, ospatzerik ez den arren, inauteriak direla lau haizeetara zabalduz. Mozorro batek esku handi bat zeraman soinean, bi metroko distantzia gorde behar dela gogorarazten zuen irudi batekin, eta mezu argi bat: 2022an gozatuko ditugu. Zaindu.

Azaroaren 25ean erabaki zuten Iturengo eta Zubietako udalek aurtengo inauteriak bertan behera uztea, iaz herriko bestekin eta bestelako ospakizunekin egin zuten bezala. "Gaur egun bizi dugun osasun egoera dela eta, zentzuzko ikusi dugu hainbeste jende erakarri eta pilatzen duen ospakizun hau bertan behera uztea", azaldu zuten bi udalek. Hala, herrietara ez joateko eskatu zioten jendeari.

Bisitaririk gabe, mozorroen gurdirik gabe eta besta girorik gabe, ezohiko inauteriak izan dituzte aurten.


Summary: MTorresek 164 langile kaleratzeko espedientea aurkeztu du; 89, Nafarroan. 14:00etan langileen batzordearekin zuten bileran jakinarazi du albistea zuzendaritzak. CCOOk adierazi du kaleratzeak saihesteko lan egingo duela.

Espero zuten, baina ezustea izan da. MTorreseko zuzendaritzak 14:00etan egin duten bileran jakinarazi die 164 kontratu behin betiko eteteko erregulazio espedientea aurkeztuko duela: 89 Dorren (Elortzibar, Nafarroa) duen fabrikan izango dira, eta beste 75, Fuente Alamon (Murtzia, Espainia). Astebete eman die enpresak langileen ordezkariei espedientearen baldintzak negoziatzen hasi aurretik.

Bilera amaitu berritan, Carlos Ibañez langileen batzordeko presidente eta CCOOko ordezkariak esan du ikusten zutela etor zitekeela neurri hori. COVID-19-aren ondorioz, hegazkin sektorea nabarmen gelditu da, eta horrek, halaber, bete-betean eragin dio hegazkingintzari. Ibañezek gaineratu duenez, bilera horretan informazio hori ematera mugatu da enpresa. Haien asmoa da Murtziako fabrikako langile batzordearekin hitz egitea negoziatzen hasi aurretik.

CCOOk bost ordezkari ditu batzordean; ELAk, beste bost; eta CITE sindikatuak, hiru. «Jabetzen gara egoera zaila bizi duela sektoreak, baina etorkizuneko planta da gurea», nabarmendu du Ibañezek. Kaleratzeen iragarpena «albiste txarra» dela azpimarratu du.

Datorren astean hasiko dira negoziazioak, eta martxoaren 14ra arte iraungo dute. Enpresaren asmoa da espedientea martxoaren 15 eta 26 artean aplikatzea. Uneotan, langileen %30i eragin dien aldi baterako erregulazio espedientea dute, eta martxora arte izango da. Hori berritzeko asmoa dute, eta 185 langileri eragingo die Nafarroan.

Pandemiak eragindako krisiaz harago, Espainiako Gobernuak Txinara esportatzeko hiru baimen ukatu dizkio. Konpainiak argudiatu du ahal duen guztia egin duela neurri hori hartu aurretik. «Jabetzen gara neurrien gogortasunaz eta horrek langileengan duen eraginaz». Hala ere, hartu ezean, ondorioak luze gabe «okerragoak» liratekeela ondorioztatu du.


Summary: Gazte autotuneatuen egunerokotasuna kantu bihurtu du Chill Mafiak. 'Gazte arrunten koplak' izenburupean, Xabier Leteren kanta gaurkotu egin du taldeak, eta abestiarekin eginiko bideoak sareetan bolo-bolo ibiltzea lortu du.

Duela egun batzuk, Gazte arruntaren koplak kantuaren bideokliparen aurrerapen bat sareratu zuen Chill Mafia taldeak, eta igande gauean bideo osoa. Atzo, 16:20rako, 19.681 ikustaldi zituen bideoak Youtuben, eta sare sozialetan bolo-bolo zebilen.

Gazte arruntaren koplak kantua bertsio bat da, Xabier Letek 1976. urtean plazaraturiko Kantatzera noazu diskoko Gizon arruntaren koplak kantuaren bertsio gaurkotua. Gaurko gazteen bizimodu arrunta islatu nahi du, eta jatorrizko kantaren tonu umoretsua errespetatu du, baita bertso batzuk ere: Ez naiz ni gizon txarra, baina, zer arraio / Fidel Castro izateko, ez bainintzan jaio.

Hona Chill Mafiaren bertsioaren bertsoetako batzuk:

Kantatzera noazu bertso bat edo bi herenegun jarri gazte arruntari Julen, Xabier, Iñaki, Ander edo Matxin gauza ederra denik ez ukatu niri

Goizean jaikitzean lehenbiziko gauza Instagram ireki eta nolako zalantzak neska gazte politen argazkiak, latzak, Erreakzio pare bota eta sartzen naiz saltsan Ohetikan altxatu eta armairua ireki prozedura hura ulertu ezinik nabil Lurrean hautsa hartzen arropa ugari usai txarra isurtzean ez naiz jartzen larri kolonia pixka bat eta kalera oso manin

Meme bat egiteko ez nabil oso mantso sei kolektibok jo nahi ninduten atzo Ronaldinho bezala ez begira eta ixo Nahikoa daukat burutik izateaz gaixo

Kalera irtetean hau da komeria munipa pare batek geldi nautenean porruak, armak edo beste zerbait bila nire 'Biosolan'-a aurkitu ezinean bitamina falta nabaritu agian

Ez nindoan oso gaizki etxe eta ikastolan gauza txarrak eginik lapurtzen altxorrak futbolera jolasten ez banintzen ona atezain jarriko naiz ez sartzeko gola merendoletan drogak, Fanta, Coca-cola

Lana ederra egin dut unira joateko drogak-eta saltzeko eta ere ikasteko ikasi eta gero berriz ikasteko aitaren etxera buelta lanik ez balego azkenean familiarekin badaukat apego

Lehen ere egin ditu taldeak halako bideoak, gazteen egunerokoaren inguruko erretratu autobiografikoaren eta ironikoaren artean. Urtarilaren 10ean, Zure kebapa kantuaren bideoa estreinatu zuten

Bideoekin datorren mezu baten arabera, badirudi otsailaren 14rako Ezorregatik x berpizkundea izeneko lana plazaratuko dutela.


Summary: Tubacexek ere langileak kaleratu nahi ditu, baina ez du zehaztu zenbat. Beste langileak aldi baterako erregulazioan sartu nahi ditu, eskari gutxi dituela argudiatuta.ELAk borroka agindu du, enpresaren egoera ez delako langileen errua.

Tubacexeko zuzendaritzak jakinarazi du erregulazio espediente bat negoziatu nahi duela sindikatuekin. Horren bitartez, lantaldearen zati bat kaleratu nahi du, TTIn (Laudio) eta Aceralavan (Amurrio) fabriketan. Hodien egileak 800 langile ditu AIaraldeko bi fabriketan, Araban.

Zuzendaritzak argudiatu du "egiturazko arazoak" dituela planta horietan, eta langileak kaleratu behar dituela problema horiek konpontzeko. Gainera, botako ez dituen langileak aldi baterako erregulazioan jarri nahi ditu, eskari gutxi dituelako gaur egun.

Abenduan aurreratu zuen Tubacexek erregulazio espediente bat aurkeztu nahi zuela, hemezortzi milioi euroren galera "jasanezinak" izango zituelako 2020. urtean, eta kostuak jaitsi behar zituelako Laudioko eta Amurrioko lantegiei eutsi nahi bazien.

Tubacexi eta beste hodigileei kalte egin die petrolioaren eta gasaren azken hilabeteetako merkatzeak, erregaien enpresak baitira haren produktuen bezero nagusietakoak. Tubacexek ziurtatu du energia sektoreak %40 txikitu dituela bere inbertsioak 2015ean petrolioaren prezioa amildu zenetik, eta proiektu asko bertan behera utzi dituzte.

COVID-19ak "zetozen egiturazko aldaketak bizkortu ditu", eta handitu egin du energia berriztagarrietan egiten diren inbertsioak, hidrokarburoen kaltetan.

2020ko uztailean jakinarazi zuen lehen aldiz Tubacexek lan kostuak %20 jaitsi nahi zituela, eta horrek eragina izango zuela Amurrioko eta Laudioko fabriketan.Orduz gero negoziatzen aritu dira kostu horiek nola jaitsi, baina elkarrizketa horiek ez dute akordiorik lortu. Zuzendaritzak dio irtenbide "ez-traumatikoak" proposatu dituela, hala nola langileei soldatak %9 txikitzea.

Neurriak ez hartzeak "negozioa arriskuan" jarriko lukeenez, erregulazio espedientea aurkezteko prozedura abiatu du.

ELAren erantzuna

Iragarpena "oso albiste txarra" dela ziurtatu du ELAk, eta bere haserrea adierazi du. "Enpresak bizi duen egungo egoera ez da sortu langile kopuruagatik, ez lan baldintzegatik. Garrantzitsua iruditzen zaigu azpimarratzea konpainiak irabazi handiak izan zituela 2019ra arte", ELAren arabera, zuzendaritzak berak luke egoeraren errua, ez duelako sindikatuek eskatutako dibertsifikaziorako urratsik egin. "Produktu berrietarako trantsizioa aspaldi eskatu zuen parte sozialak, baina orain arte ez da arrakastaz egin".

Azken urtean Aiaraldeko fabriketan 150 lanpostu gutxiago daudela gogorarazi du ELAk, behin-behinekoei ez dielako kontraturik berritu," eta horiei gehitu behar zaie azpikontratetan gertatu den enplegu suntsiketa".

ELAk borroka egingo duela iragarri du, eta langileen aldetik erantzun sendoa izan behar duela gaineratu.

Dei egin diete administrazioei ere, ez ditzaten EBren Hurrengo Belaunaldia funtsen dirurik eman enplegua bermatzen ez duten enpresei. "Ezin dugu onartu industria trantsizio bat langabezia eta pobretze handiagoa ekarriko duena enpresen irabaziak handitzearen kontura".


Summary: Atzera bota dituzte preso bati emandako erredentzioak, «espresuki barkamena» ez eskatzeagatik. Sebas Etxaniz euskal presoari hirugarren gradua eman zioten uztailaren 7an, eta etxean ari da zigorra betetzen. Villabonako espetxeko tratamendu batzordeak 45 eguneko ezohiko erredentzioak eman zizkion, eta Espetxe Zaintzako epaitegiak onartu egin zituen, baina, fiskalak helegitea aurkeztuta, Espainiako Auzitegi Nazionalak atzera bota ditu orain.

Espainiako Auzitegi Nazionaleko lehen zigor salako Concepcion Espejel epailearen arabera, Sebas Etxaniz euskal presoak aurkezturiko idatzia «generikoa» da, haren helburu bakarra espetxe onurak lortzea da, eta ez du «espresuki barkamena» eskatzen. Hori dela eta, onartu egin du fiskalaren eskaera, eta gibelera bota ditu aurrez Villabonako espetxeko (Asturias, Espainia) tratamendu batzordeak euskal presoari emandako 45 eguneko ezohiko erredentzioak. Etxaniz joan den uztailaren 7tik dago hirugarren graduan, eta etxean ari da zigorra betetzen. Espainiako Auzitegi Nazionalaren menpe dagoen Espetxe Zaintzako epaitegiak onartu egin zituen erredentzio horiek, tratamendu batzordeak egindako balorazioari men eginez, baina Auzitegi Nazionaleko lehen salak atzera bota ditu orain.

Espejel epaileak izenpeturiko autoen arabera, «ETAko beste preso batzuek» egindako idatzien «berberak» dira Etxanizek egindakoak, «izaera finalista» dute, eta ezin dira «parekatu espresuki barkamena eskatzearekin», ezta «egindako minaren diruzko erreparazioarekin» ere, «barregarri eta sinboliko» ez diren kopurutan. Autoak zehazten du idatziak «postulatu terroristen ukapen kategorikorik» ere ez duela egiten.

Auzitegi Nazionalak azaldu du, gainera, Etxanizek 2016an egin zuela idatzi hori, eta 2019an, hiru urte geroago, espetxeak txosten psikologiko bat aurkeztu zuela, zeinean azaltzen baitzen euskal presoak ez ziola «borroka armatuari uko egin» eta ez zuela onartu espetxe legedia. Txosten horrek dio, halaber, euskal presoak ez zuela «damurik» erakutsi eta delitu bera egiteko arrisku «handia» zuela.


Summary: Napoleonen tropen kontrako gerran kokatu du Iñaki Irisarrik bere lehen liburua. Espoz Minaren agindupeko hiru gerrillari dira '…eta infernuko demonioa adiskide' nobelako protagonista nagusiak. Elkar argitaletxearekin argitaratu du, eta, historikotzat jo daitekeen arren, abenturazkoa da batez ere, egilearen esanetan.

XIX. mendearen bigarren hamarkada hasiera. Hiru urte badira Napoleonen tropek Pirinioak zeharkatu eta Iruñeko zitadela hartu dutela, eta gero eta gehiago dira Espoz Minak gidatzen duen gerrillarrekin bat egiten dutenak, frantsesak jasan eta elikatu beharraz nazkatuta. Horietako bat da Babil, 16 urteko gazte mutu xaloa. Ama aspaldi galdu zuen, eta soldaduek aita hil diote berriki. Horrek bultzatuko du gerrillarekin bat egitera; baita abentura gogoak ere. Bat egite horretatik abiatzen da Iñaki Irisarriren (Iruñea, 1969) lehen liburua: ...eta infernuko demonioa adiskide nobela. Trama garatzeko aukeratu duen markoa —1808tik 1813ra bitarteko gerra napoleonikoak—, historian «nahiko atzendua» gelditu den garai bat da, idazlearen aburuz: «Hemen Antzinako Erregimena zegoen indarrean, errege ahalguztidun batekin eta erabat pribilegiatuak ziren elizgizon eta nobleekin. Herri xehea, berriz, egoera gorrian zen». Napoleon, berriz, Frantziako Iraultza ostean zetorren. «Babil da nobelako pertsonaia nagusia. Xaloa da, eta haren mututasuna ez da hitzezkoa bakarrik. Haren gogoetak ere nahiko isilean pasatzen dira, ez dakigu zer pentsatzen duen, eta txirula bat du adierazpide nagusi». Inguruko denek maite dute mutikoa: gerrillan erakusle ipiniko dioten Txarro zakar eta basak, esaterako; baita Bordeletik etorritako Lauren gazte ilustratuak ere. Hirurak bidaliko ditu gerrilla-buruak Aldude eta Erroibar arteko mugaldera, Urkiagara, eginkizun berezi bat betetzera. Zoaz jainkoa lagun espresioari egiten dio erreferentzia liburuaren izenburuak, espresio horren erantzuna baita eta infernuko demonioa adiskide. Gerra garaian bizi ohi diren egoeren nolakoa iradoki nahi izan du horrekin idazleak, gerretan irautea baita denen lehentasuna, eta halakoetan inoiz ez baitago argi norekin fida daitekeen bat. «Manikeismoaren kontrako jarrera bat bada liburuan zehar, bai. Segur aski, bizirik jarraitzeko grina zen jendea mugitzen zuena garai hartan. Euskaldunak bi bandoetan ziren, eta, halakoetan ohikoa den gisan, herri xehea tartean. Ideia hori islatzeko gogoa nuen hasieratik». Testuinguru horretan hartuko dute Urkiagarako bidea Babilek, Laurenek eta Txarrok, Iruñetik abiatuta, Egozkuetik eta Kintoatik barrena, bidelapur bat akabatzera, bideak libre egongo direla ziurtatzera. Urkiagara heldutakoan, bertako bentan hartuko dute ostatu hiru gerrillariek, agindutako ehizaren antolatzeko. Emakume misteriotsu bat aurkituko dute bentan: Martina. Dokumentazio lana «Hau egiteko, asko dokumentatu naiz, eta asko irakurri dut. Hau nobela labur bat da, akziozkoa, di-da irakurtzekoa. Historikotzat jo daiteke, baina abenturazkoa da batez ere», nabarmendu du Irisarrik. Bitxia deritzo, nobela historikoak bereziki maite ez dituen pertsona izanik, bere lehen lana halakoa izateari. Idazketa «intuitiboaren» emaitzatzat dauka bitxikeria, Volkswagenen lan mekanikoa egitetik etxera iristean burua lanean jartzeko beharraren fruitutzat. «Lehenbiziko lerroa idatzi nuenean, ez nekien oso ongi nondik nora joko zuen istorioak, baina hasiera eta bukaera ikusi nituen, eta idatzi bitartean sortu zaizkit gainerakoak». Aurrera begira, Irisarrik ez du baztertu garai berean kokatutako beste istorio bat idaztea: «Badut buruan datu asko, eta uste dut baliagarriak izan daitezkeela bigarren lan bat egiteko. Ikusiko dugu».


Summary: Zakilixut pertsonaiaren bertsioak egin dituzte hainbat marrazkilarik. Joseba Larratxe komikigileak jolas bat proposatu du sare sozialetan: Antton Olariagaren pertsonaia norberak bere estiloan berriz sortzea. Argazki bilduma honetan batu ditugu emaitzetako batzuk. Ikusi hemen marrazkiak.

Erronka bota die Joseba Larratxe marrazkilariak Euskal Herriko beste artista eta zaleei. «Jolas bat proposatzen dizuet inguruko marrazkilari guztiei: Euskal komikigintzako pertsonaia mitikoak aukeratu eta norberak bere estiloan marraztea. Lehenengoa, nola ez, Antton Olariagaren ZAKILIXUT! Ea ba! Zorroztu arkatzak!!».

Orduak aurrera egin ahala, bertsioak argitaratzen joan dira sortzaileak.

Unamuno Teknologia taldekoek adimen artifiziala erabili dute Zakilixut berriz sortzeko, DeepArt.io algoritmo neuronala erabili dute. Sarean erabil daiteke: irudia igo, estiloa aukeratu eta minutu batzuen ondoren lortzen da emaitza.

Euskarazko komikigintzaren pertsonaiarik zaharrenetako eta klasikoenetako bat da Zakilixut. Olariagak egunero argitaratzen du haren inguruko komiki bat BERRIAn. Egin egunkarian hasi zen Zakilixuten abentura 1977. urtean. 1990. urtean, Euskaldunon Egunkaria-n agertzen hasi zen, eta BERRIAn gero, 2003tik.

Zakilixut Pernando Amezketarraren eta Txirritaren tradizio berekoa dela idatzi zuen Koldo Izagirrek, 2019an, pertsonaiaren 40 urteurrenean.


Barkatu egin du, eta garesti ordaindu

Summary: Barkatu egin du, eta garesti ordaindu. Osasunak galdu egin du Betisen zelaian. Gorritxoek gol aukera garbiak izan dituzte, baina ez dute bakar bat ere asmatu. Etxekoek, aldiz, izan duten aukera bakarra aprobetxatu dute

Barkatzen duenak garesti ordaindu ohi du. Eta horixe pasatu zaio bart gauean Osasunari Sevillan (Espainia), Benito Villamarinen. Talde gorritxoa antzu aritu da ate aurrean, eta larrutik ordaindu du: galduta eta esku hutsik itzulita. Horren ondorioz, Jagoba Arrasatek entrenatutako taldeak ezin izan dio segida eman azken jardunaldian Sadarren Granadaren aurka irabazita hasitako gorako bideari. Ez dago jaitsiera postuetan, baina 18. sailkatuarekin berdinduta dago, Alavesekin. Golen aldeari esker ez dago jaitsiera postuetan.

Neurketak bi protagonista izan ditu: Joel Robles Betiseko atezaina eta Jonathan Calleri Osasunako aurrelaria. Lehenak amorrarazi egin du bigarrena. Nola? Haren ahalegin guztiak ezerezean utzita. Aurrelari argentinarrak gola sartzeko hiru aukera garbi izan ditu, baina guztiak zapuztu ditu atezain espainiarrak. Baina Calleriri bakarrik ez, Ruben Garciari ere geldiketa bikaina egin dio Joelek. Hark salbatu du etxeko taldea, Osasuna nagusi izan baita ia partida osoan, eta gutxienez punturen bat lortzeko merituak egin baititu.

Azken ordu laurdenean bakarrik lortu du Betisek gorritxoen nagusitasuna gainetik kentzea. Eta momentuko nagusitasun hori gola sartuta indartu du. Borja Iglesiasek sartu du partidako gol bakarra, 80. minutuan. Joelek luze atera du, Tellok pasea eman dio aurrelariari zelai erditik, eta, Osasunako jokalariek ez bezala, hark ez du barkatu Sergio Herreraren aurrean. Golak jota utzi du Jagoba Arrasatek entrenatzen duen taldea. Hala ere, azken ahalegina egin du, baina, berriro, ez da fin aritu ate aurrean.

Osasunak suspertu beharra du, eta horretarako aukera izango du igande honetan, Sadarren, Eibarren aurkako derbian. Neurketa horretarako jokalari bat gehiago izango du Arrasatek. Izan ere, Jonas Ramalho atzelari barakaldarrak Osasunan jokatuko du denboraldia amaitu arte, Gironak utzita. Gorritxoek hura fitxatzeko aukera izango dute sasoi amaieran.


Summary: Ohiko orbana utzi du urtarrilak: 10.925 enplegu gutxiago, eta 2.578 langabe gehiago. Emakumeen artean handitu da langabezia, Gabonetarako espresuki egindako kontratuak amaituta. Aldi baterako enplegu erregulazioetan ia 40.000 langile daude

Urte hasiera txarra izan ohi da lan merkatuarentzat eta 2021a ez dasalbuespena izan. Urtarrilero bezala, aurtengoan ere gora egin du langabeziak Hego Euskal Herrian. SEPEren datuen arabera, hilaren amaieran 172.455 langabe erregistratuta zeuden enplegu bulegoetan, hilabete lehenago baino 2.578 gehiago. Igoera handia den arren, 2000. urteaz geroztik hemezortzi urtetan igo da gehiago langabe kopurua. Esaterako, 2012an 13.700 langabe gehiago erregistratu ziren hilabete horretan. Salbuespen bakarrak 2018. eta 2019. urteak dira, 1.700 eta 1.800 arteko igoerak izan baitziren. Iaz, oraindik koronabirusaren lehen eraginak iritsi ez zirenean, urtarrilak 4.161 langabe gehiago batu zituen.

Langabezia: Nafarroan, %23 gora

Duela urtebete baino 20.934 langabe gehiago daude orain, SEPEren arabera. Horietatik %56 dira emakumeak, eta %44, berriz, gizonak. Portzentaje horiek ez dute aldaketa handirik izan 2020. urteaz geroztik, baina bai, ordea, azken hilean. Izan ere, abendutik urtarrilera 2.886 emakume gehiago erregistratu dira langabe gisa; gizonen artean, berriz, 208 gutxiago. Gabonetako kanpainarako zerbitzuetan kontratatutakoak dira orain enplegua galdutako asko, eta horien artean emakumeak gehiengo dira. Horrela, zerbitzuen sektoreak 2.910 langabe gehiago ditu orain. Industrian, berriz, 435 langabe gutxiago daude eta eraikuntzan, 115 langabe gutxiago; batean zein bestean, gizonak nagusi dira.

Horrenbestez, emakumeen %14,9 daude lanik gabe orain , eta gizonen %11. Batezbesteko horiek 1,6 puntu igo dira azken urtean, sexu batean zein bestean.

Lurraldeei erreparatuta, oso nabarmena da azkenaldian daturik txarrenak Nafarroak eman dituela. Bitxia ere bada, lurralde horretan besteetan baino gutxiago jaitsi zelako barne produktu gordina:%8,3 Nafarroan, eta %9,5 Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Edonola ere, azken urtean langabe kopuruak %23,2 egin du gora lurralde hartan, beste hiru lurraldeetan baino gehiago: +%14 Araban, +%12,5 Gipuzkoan, eta +%9,6 Bizkaian. Biztanleria aktiboaren inkestan ere Nafarroak eman zituen daturik kaskarrenakl.

Enplegu erregulazioak: hamar mila gutxiago Langabeen kopurua handiagoa zatekeen baldin eta aldi baterako enplegu erregulazioak ez balira ugaritu. Espainiako Gizarte Segurantzako Ministerioaren arabera, urtarrilaren amaieran 39.882 lagun daude aldi baterako langabezian edo lanaldi murriztuarekin. Abenduaren amaieran baino ia 10.000 gutxiago dira. Enplegua aldi baterako erregulatzeko espedienteek apirilean jo zuten goia, 230.000 langile izan baitziren egoergjha horretan konfinamenduaren asterik gogorrenetan. Ondoren, hilabetez hilabete kopurua gutxituz joan zen, jarduera ekonomikoa berriro zabaldu ahala. Urrian, 25.000 besterik ez ziren, baina orduan, goranzko joera hartu zuen berriro, batez ere ostalaritzaren eskutik, debekuek beren jarduera asko mugatu zutenean.

Gizarte segurantza: 21.600 afiliatu gutxiago Urtarrilean ohikoa izaten den beste mugimendu bat da milaka afiliatu galtzen dituela Gizarte Segurantzak. 2021eko urtarrila ez da salbuespena izan, eta jaitsiera handia izan da kotizatzaile kopuruan: abenduan baino 10.925 gutxiago dira. Eroriko handia da hori ere, baina azken urteetako batez bestekotik behera dago, agian aurten kontratazio gutxiago izan direlako Gabonetarako. Iaz, esaterako, 13.500 lanpostu desagerrarazi zituen urtarrilak.

Urte batean 21.593 kotizatzaile galdu ditu Gizarte Segurantzak Hego Euskal Herrian. Praktikoki guztiak erregimen orokorreko langileak izan dira (-20.136), tartean etxeko langileen atalekoak (-1.821). baina autonomoetan ere izan da jaitsiera (-1.393).

Kontratazioa: %91,6. aldi baterakoak Ez jaitsierarik, ez igoerarik; ez da aldaketarik Hego Euskal Herrian egiten diren kontratuen izaeran. Iazko urtarrilean egindakoen %91,3 izan ziren aldi baterakoak, eta %91,6 izan dira aurten.

Langabezia saria: 22.459, autonomoentzat Abendukoak dira azken datuak, eta horien arabera 48.824 lagunek jaso zuten langabezia sari arrunta. eta beste 29.741k, berriz, subsidioa. Horiei batu dakieke autonomoen langabezia sari berezia jasotzen dutenak: urtarrilean 22.459 izan ziren.


Summary: 'Zaldibar Argitu'-k irabazi du kanpaina onenaren Argia saria. «Herritarrek behetik gora sortutako mugimendu» horren bidez egin den lana goraipatu dute

Zaldibar Argitu kanpainaren muinari erreparatu diote Argia sarien arduradunek kanpaina onenaren saria emateko: Langileak, osasuna, erantzukizunak. Zaldibar Argitu leloari. Goraipatu egin dute, «bost hitzekin gaur egungo mundua zalantzan jarri eta milaka pertsonak babesteko moduko programa politikoa laburbiltzeko gaitasuna» erakutsi duela argudiatuta. Jokin Bergara, Janire Lazkano eta Gaizka Zabarte mugimenduko kideek jaso dute saria.

Iazko otsailean abiatu zuten kanpaina, Zaldibarko (Bizkaia) zabortegia amildu eta han bi langile hil zirenean.«Herritarrek behetik gora sortutako mugimendu bat» dela defendatu dute, eta «inurri lana» egin duela auzia ahaztu ez zedin. «Borrokan zorrotz jarraitu dute, gaia gori-gorian jarri eta euskal oasia sutan irudikatzeraino, mundu mailako pandemia honek gaia ia kolpetik desagerrarazi zuenean ere, lanean jarraitu dute», nabarmendu dute.


Summary: Mexikoko mugako Polizia ikertzen ari dira hemeretzi migratzaileren heriotzagatik. Urtarrilaren 22an, tiroz hildako hemeretzi migratzaileren gorpuak aurkitu zituzten erretako kamioi baten barruan, Tamaulipas estatuan.

Migrazioetarako Institutu Nazionaleko funtzionarioak ikertzen ari dira segurtasun indarrak joan den hilaren 22an kamioi batean hilik aurkitutako hemeretzi migratzaileen inguruan. Gobernazio ministro Olga Sanchez Corderoren esanetan, gorpuak aurkitu zituzten ibilgailuak erakunde publiko horren izenean zuen asegurua.

Migratzaileak Mexiko eta Guatemalakoak ziren. Urtarrilaren 22an, Poliziak jakinarazi zuen hemeretzi gorpu aurkitu zituztela erretako kamioi baten barruan, Tamaulipas estatuan, Santa Anita herrian, AEBetako mugatik gertu. Ikerketen arabera, tiroz hil zituzten lehenik, eta kamioiari su eman zioten ondoren, aztarnak ezkutatzeko asmoz. Hildakoetatik hamasei gizonezkoak dira, eta beste bat emakumea; beste bi gorpuak ezin izan dituzte identifikatu. Kamioitik gertu 4x4 auto bat ere aurkitu zuten. Hark ez bezala, kamioiak bala zuloak zituen, 113 denera.


Summary: Ocasio Cortezek esan du sexu eraso baten biktima izan zela. AEBetako kongresistak egoera traumatikotzat jo ditu iraganean jasaniko eraso hura eta urtarrileko Kapitolioaren aurkako erasoa.

AEBetako kongresista Alexandria Ocasio-Cortezek sexu eraso baten biktima izan zela adierazi du Instagram sare sozialean eginiko zuzeneko batean. Joan den urtarrilaren 6an Donald Trump presidente ohiaren jarraitzaileek Kapitolioa hartu zutenean gertatutakoaz mintzatzen ari zela eman du bere bizipenaren berri: «Bizirik atera nintzen sexu eraso batetik. Ez diot jende askori esan».

Ocasio-Cortezek adierazi du bi egoerak —sexu erasoa eta Kapitolioa hartzea— traumatikoak izan zirela berarentzat. Ez du iraganean jasaniko erasoaren gaineko xehetasunik eman, baina bai urtarrileko gertakariari buruz. Kongresistak azaldu du bere bulegoko komunean ezkutatu zela eraikina hartu zutela jakin zuenean, eta Poliziak atera zuela handik.

Gertakariaren inguruan errepublikanoek izan duten jarrera ere salatu du, eta «abusatzaileen taktikak» erabiltzeaz akusatu ditu: «Pertsona horiek —errepublikanoek— aurrera jarraitzeko esaten digute, ez dela ezer, gertatutakoa ahaztu behar dugula, baita barkamena eskatzeko ere». Halako jarrerei planto egin behar zaiela azpimarratu du, ezin delako aurrera egin «kontuak errendatu gabe».

Ocasio-Cortez New Yorkeko 14. barrutian eskuratutako garaipenari esker da kongresista. Barruti hark, besteak beste, Bronx eta Queens auzoak hartzen ditu barnean, hiriko txiroenetako bi. Duela hiru urte iritsi zen Kongresura, hango emakume gazteena izanik. Kasu hartan, gainera, Joe Crowley alderdikideari irabazi zizkion primarioak. Hura zen Alderdi Demokrataren egituraren hautagaia. Hala, Ocasio-Cortez alderdiaren ildo ezkertiarraren aurpegi nagusietako bat bilakatu da.


Summary: ITP Castingseko langileek protestekin jarraitzen dute. Lantegiko sarrerako bidean jarri dira berriz ere, baina, atzo ez bezala, Ertzaintza ez zaie oldartu.

ITP Castingseko Barakaldako (Bizkaia) lantegiaren aurrean, ez dira atzoko irudiak errepikatu. Langileek protesta egin dute, eta, aurreko egunean bezala, errepidean kokatu dira, lantegirako bidea mozteko. Ertzaintzako furgoneta batzuk gerturatu dira, baina ez dira haiengana hurbildu, eta ez da istilurik izan.

Atzo, poliziek hainbat lagun zauritu zituzten. Besteak beste, sudurra hautsi zioten CCOO sindikatuko industria arloko arduradunari, Javi Gomezi. Sindikatuak auzitara joko du, eta zer gertatu zen argitzeko barne ikerketa bat abiatuko duela jakinarazi du Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak.

ITP Castingsek Sestaon eta Barakaldon (Bizkaia) dituen fabriketan egindako 83 kaleratzeak salatzeko ari dira protestan langileak. Epaitegietan dago lan erregulazioa, eta hainbat mobilizazio egin dituzte azken asteetan, grebak barne. Jaurlaritzaren bitartekaritza ere eskatu dute, baina ostiralean egitekoa zuten bilkura bertan behera utzi zuen Ekonomiaren Garapeneko Sailak, lantegien sarreratan piketeek egindako «ekintza biolentoengatik eta mehatxuengatik».


Summary: Maria Txibite: «Sanferminak ezin izanen dira ospatu». Txertaketa epeak beteko balira ere, Nafarroako lehendakariak uste du Iruñean ezin izanen dela bestarik egin, eta «arduragabekeria» litzatekeela «bete ezinezko itxaropena» piztea.

Aurten ere, sanferminik ez. Maria Txibite Nafarroako lehendakariak aurreratu du Iruñeko bestak ezin izanen direla ospatu, nahiz eta Iruñeko Udalari dagokion antolaketa. «Asko sentitzen dut berri onik ez ematea, baina sanferminak bezalako nazioarteko bestak ezin izanen ditugu ospatu, Nafarroara milioika lagun etortzen baitira egun horietan». Gobernuaren asmoa da uda hasieran nafarren %40 eta %60 artean txertoa jarrita izatea, baina helburu hori beteta ere, besta ez litzateke salbatuko.

Nafarroako lehendakariak esan du sanferminak iruindarren identitatearen «berezko ezaugarria» direla, baina nafarrak egoeraren jabe izateko mezua zabaldu du: «Uste dut ezin izanen dela bestarik egin, eta bete ezineko itxaropena piztea arduragabekeria litzateke. Uztailera bitarte, gauza asko gerta litezke, baina oso zaila litzateke sanferminak ospatzeko aukerarik izatea».

Alkatearen haserrea

Enrique Maia Iruñeko alkateak ez ditu begi onez ikusi Txibiteren hitzak, eta esan du bere eskumena dela bestak antolatzea. Alkateak argitu du oraindik ez dutela hartu bestak bertan behera uzteko erabakia. Galdera bati erantzunez egin ditu Txibitek sanferminei buruzko adierazpenak. "Hasieran, harritu, eta asko haserretu naiz. Nola da posible lehendakariak berari ez dagokion rol bat beretzat hartzea? Ez baita bere eskumena", esan dio Maiak Europa Pressi. Hala ere, ondoren lehendakariak deitu diola esan du, eta afera "argituta" geratu dela.

Maiak onartu du egoera txarra dela, eta sanferminak ospatzea zaila izanen dela. Hala ere, ez du amore eman nahi: "Herritar guziek dakite datu hauekin oso zaila izanen dela sanferminak orain arte egiten genuen bezala ospatzea, baina gaur, otsailaren 2a, oraindik eskaileraren bigarren mailan baizik ez gaudela, eta zailtasunak zailtasun, ez dugu inolako erabakirik hartu".

Horrekin batera, argi utzi nahi izan du pandemia gainditzea dela beren helburua: "Politikari gisa, gure ardura da pandemia atzean uzteko lanean buru-belarri aritzea, sanferminen garrantzia gorabehera. Udalak lan egin behar du sektore ekonomiko guziei –ostalariei, dendariei– laguntzeko".


Summary: Galindo jeneral ohia ZIUan dago, koronabirusak jota. Hedabide batek aditzera eman duenez, hainbat egun dira larri dagoela.

Vozpopuli hedabideak aditzera eman duenez, Enrique Rodriguez Galindo jeneral ohia larri dago erietxe batean, koronabirusak jota. Efe albiste agentziak jakinarazi du berria baieztatu egin duela gaixoaren ingurukoekin hitz eginda, eta berretsi du ZIU zainketa intentsiboen unitate batean dagoela, intubatuta. COVID-19aren kasu larrienek arta mota hori behar izaten dute; askotan, gainera, hainbat astez. Emaztea ere eri duela esan dute.

Galindo jeneral ohiak 81 urte ditu. Intxaurrondon Guardia Zibilak duen kuarteleko arduraduna izan zen 1980ko hamarraldian, eta ETAren aurkako operazio ugari zuzendu zituen, legearen mugak urratuta sarri. Euskal Herrian jardun zuen bitartean, goraipamen ugari jaso zituen Espainian, baina hark egindako krimenen parte bat argitzeko era egon zen Lasa eta Zabala auziaren gaineko ikerketa abiatu zenean, Joxean Lasaren eta Joxi Zabalaren arrastoa galdu baitzen Galindok Intxaurrondoko kuartela zuzendu zuen urte haietan.

2000. urtean, 71 urteko espetxe zigorra ezarri zioten Auzitegi Nazionalean, bahiketa eta hilketa leporatuta. 2004ko irailean, ordea, osasun arazoak argudiatuta, kondena espetxetik kanpo betetzeko era eman zioten. Berriz espetxera joan beharrean izan zen, baina 2005ean hirugarren gradua eman zioten, eta espetxera ez itzultzeko era.


Summary: Hirukoiztu egin da giza trafikoaren biktima diren adingabeen kopurua. 2018an giza trafikoaren 50.000 biktima zenbatu zituen NBEk, 148 herrialdetan; horien erdiak sexu esplotaziorako baliatu zituzten.

Azken hamabost urteetan hirukoiztu egin da giza trafikatzaileen sareetan erori diren adingabeen kopurua; mutilak bost aldiz gehiago dira. Neskak sexu esplotaziora bideratzen dituzte gehienbat, eta mutilak, berriz, eskulan gisa baliatzen dituzte. Nazio Batuen Erakundeko Droga eta Krimenetarako Adarrak egindako giza trafikoari buruzko azken txostenaren arabera, 2018an giza trafikoaren 50.000 biktima atzeman zituzten, 148 herrialdetan. Trafikatzaileen sareetan eroritakoen kopurua, ordea, askoz handiagoa dela uste dute adituek. Horrez gain, ohartarazi dute osasun krisiari lotutako ekonomia krisiak jende gehiago bultzatuko duela trafikatzaileen eskuetara.

«Mundu osoan milioika emakume, adingabe eta gizon lanik, eskolarik eta gizarte babesik gabe daude luze doan pandemia honetan, eta horrek giza trafikatzaileen esku erortzeko arriskua handitzen du», ohartarazi du erakundeko zuzendari Ghada Walyk, eta trafikatzaile sareak atzemateko tresnak eskatu dizkio nazioarteari.

Iaz jasotako datuen arabera, emakumeak dira oraindik ere sareon biktima nagusiak. 2018an aurkitutako hamar biktimetatik bost emakume helduak ziren, eta bi neska adingabeak. Biktima guztien %20 inguru, berriz, gizonezkoak dira, eta %15 mutil adingabeak. Baina, azken hamabost urteetan, aldatu egin dira haien profilak: 2018an trafikatzaileen esku eroritako emakume helduen kopurua %70etik %50era murriztu zen, eta adingabeena, berriz, %10etik %30era igo zen. Tarte berean, sare horietan eroritako gizonezko helduen kopurua ere bikoiztu egin zen, %10etik %20ra. Giza trafikoaren helburu nagusia oraindik ere sexu esplotazioa da kasuen erdietan. Atzemandakoetatik %38 eskulan gisara erabili zituzten, eta %6, ekintza kriminaletarako.

Trafikatzaileen esku erortzeko arriskua handitu egiten da faktore jakin batzuk elkartzen direnean. Horietako batzuk identifikatu ditu NBEk: arrazoi ekonomikoak kasuen %51n, familia arazoak %20an, trafikatzaile batekin hasitako harremana %13an, buruko gaixotasunen bat izatea %10ean, migratzaile estatusa izate kasuen %10ean eta bakarrik dauden adingabeak izatea %9an.

Adingabeen kasuan, aurkitutako biktimen herenak lirateke haurrak. Baina adingabeen trafikoak ondorio bereziki larriak ditu garabidean diren herrialdeetan. Saharaz hegoaldeko estatuetan, esaterako, nekazaritza eremuetan meatzaritzan edota kale salmentan aritzeko baliatzen dituzte adingabeak. Asia hegoaldean, berriz, adreilu fabriketan eta hoteletan baliatzen dituzte gehienbat, 12 urtetik beherako haurrak.

Trafikatzaileen kasuan, gizonezkoak dira oraindik ere gehienak: %62-64. Merkataritza gai gisa ikusten dituzte biktimak, eta haien bizitzak saltzen dizkiete erakunde antolatuei, zeintzuek milaka milioiren irabaziak izaten dituzten urtero haien lanari esker. Alde horretatik, teknologia berriek eta batez ere sare sozialek asko erraztu dute trafikatzaileen lana. Txostenean jasotako datuen arabera, sare sozialak baliatzen dituzte gehienetan adingabeak atzemateko. Horretarako, bi teknika erabili ohi dituzte: ehiza, non trafikatzaileak biktimei jarraitu eta jazartzen dieten, eta amua, zeinean Interneten jarritako iragarki eta lan eskaintzak baliatzen dituzten biktimak erakartzeko.


Summary: Uvescok %23 igo du fakturazioa pandemiaren urtean. Banaketa taldeak 954 milioi euroko salmentak egin ditu bere supermerkatuetan, produktu freskoen hazkundeak lagunduta

Jakina da koronabirusak ekonomiaren sektore gehienak nabarmen kaltetu dituela, baina gutxi batzuek hazteko modua izan dutela jokaleku berrian. Supermerkatuena da pandemiari izkin egin (ekonomikoki) eta egoera bere alde jartzen asmatu duten sektore horietako bat. Eta Uvesco taldeak, BM eta Super Amara supermerkatuekin, inoizko salmentarik handienak lortu ditu 2020an: 954 milioi euro, iaz baino %23.

Hazkunde hori "erabat apartekoa" izan da, taldeko zuzendari nagusi Jose Ramon Fernandez de Barrenak onartu duenez, gastuaren zati bat "sektore batzuetatik bestera joan delako" koronabirusak bultzatuta; alegia, ostalaritzatik saltokietara, esaterako. Horregatik, 2021erako aurreikuspenean apartekotasun hori hartu du kontuan Uvescok: 910 milioi eurora jaitsiko da fakturazioa, baina, hala ere, 2019arekin alderatuz %18 gehiago izango da.

Izan ere, Uvescok hedatzen jarraitzen du. Zazpi supermerkatu berri zabaldu ditu 2020an, eta dagoeneko 5.664 langile aritzen dira taldearentzat, supermerkatuetan eta zentro logistikoetan. Lantaldean beste 543 behargin sartu dira azken urtean; "saltoki berriez gain, lantaldea berrindartzeko erabakia hartu dugulako, segurtasunari lehentasuna emanez", esan du Fernandez de Barrenak. Saltoki berri horiek zabaltzeko 38 milioi euroko inbertsioa egin du Irungo taldeak, eta beste lau milioi euro gastatu ditu segurtasuna bermatzeko ekipoetan: maskarak eta beste hainbat babesgarri. Gastuen esparruan, beste 7,5 milioi euro baliatu ditu Uvescok lantaldeari ordainsari bereziak ematen. "Lan izugarria egin dute, eta bikain erantzun dute muturreko egoera batean. 2020an aurreko urteko absentismo mailari eutsi diogu", esan du taldeko zuzendariak. Horrez gain, beste 7 milioi euro baliatu ditu enpresak lantaldea sendotzeko, kontratazio berriekin.

Eta 2021ean, zer?

Fernandez de Barrenak uste du oraindik "urrun" gaudela normaltasunetik osasun arloan, eta "are urrutiago" ekonomiari dagokionez. Baina 2021ean segurtasun mugak lasaitzen joango direla esan du, eta normaltasunera gerturatzen hasiko dela. Taldeak bere hedapenarekin jarraituko du jokaleku horretan, eta hamar saltoki berri zabalduko ditu, baina bakarra Euskal Herrian (Sopelan, Bizkaia). Gainontzekoak Madrilgo erkidegoan irekiko ditu, bi salbu: Castro Urdialesekoa (Kantabria) eta Logroñokoa (La Rioja). Hala, enpleguak ere gora egingo du berriro Uvescon, baina 2021ean sortzen den enplegu horren gehiengoa Euskal Herritik kanpo izango da. Fernandez de Barrenak aurreikusi du 200 bat langile gehiago beharko dituztela. Batetik, saltoki berriak irekiko dituzte, baina, bestetik, pandemiak eskatu duen errefortzu maila jaitsi egingo da. Ariketa hori oinarri hartuta kalkulatu du taldeak 200 enplegu berri sortuko dituela aurten.

2020. urteak negozioari emandako hauspoaren ondoren, Uvescok %1,08 igo du bere merkatu kuota, eta Hego Euskal Herriari dagokionez, %20 inguruko da. Iaz egindako salmenta guztien hiru laurden baino gehiago Euskal Herrian egin ditu. Bizkaian, 100 denda ditu taldeak; Gipuzkoan, 56; Nafarroan, 24; eta Araban, zazpi. Baina Madril da 2017. urtetik taldeak begiz jota daukan eremua hazten jarraitzeko. Guztira, 240 saltoki ditu Uvescok, eta beste hamahiru frankizia gisa. Iaz, zazpi saltoki berri zabaldu zituen, eta beste 11 zaharberritu. Gainera, bost saltoki gehiago zabaldu zituen BMren frankizia gisa.


Summary: Irati bere gurasoekin Euskal Herriratzeko kalejira egingo dute larunbatean. 17:30ean hasiko da kalejira, Arriaga plazan, eta Areatzan bukatuko da.

Irati Gurasoekin elkarteak Jira eta bira Irati gurasoekin Euskal Herrira izeneko kalejira egingo du larunbatean, Bilbon, Irati gurasoekin etxera aldarrikatzeko. 17:30ean hasiko da kalejira, Arriaga plazatik, eta Areatzan bukatuko da. Prentsaurrekoa egin dute gaur, Bilboko Arriaga plazan.

Irati gurasoekin batera Euskal Herriratzea aldarrikatu du elkarteak. Izan ere, hiru urte beteko ditu umeak martxoaren 8an, eta gurasoengandik banatuko dute, Espainiako espetxe legediak agintzen duenez. Irati Aranjuezko espetxean bizi da, amarekin. Aita ere espetxe berean dago, baina beste modulu batean. Irati Gurasoekin elkarteak egoera salatu du, eta Zaballako espetxean familientzako modulu misto bat jartzeko eskatu: «Iratik gurasoengandik gertu bizitzeko eta bere eskolatik eta ingurutik hurbil egoteko aukera izan dezan». Iratiren egoeran dauden haurrak zaurgarriak direla azaldu du taldeak: «Umeak babesgabeak dira, eta denok zaindu eta babestu behar ditugu».


Summary: Gaztela eta Leonek kargu hartu dio Trebiñuri, Arabako neurriak betetzeagatik. Enklabeak Araban indarrean dauden arauei jarraitzen die egun, alarma egoerak horretarako baimena eman ziolako. EH Bilduk Jaurlaritzari eskatu dio «bere ardura hartzeko» eta egoera konpontzeko.

Gaztela eta Leongo Juntak Trebiñu konderriari eskatu dio bete ditzala autonomia erkidego horrek ezarritako osasun neurriak, eta ez Eusko Jaurlaritzarenak. Izan ere, Enrique Barbadillo alkateak atzo adierazi zuen Araban indarrean dauden neurriak hartuko dituztela aintzat. Alegia, perimetroa itxita edukiko dutela, eta 22:00etan etxeratzeko agindua.

Barbadillok Efe berri agentziari adierazi zion osasun krisia hasi zenetik Arabako arauei jarraitu dietela, horrela zehaztu zuelako Espainiako Gobernuak iazko udaberrian ezarri zuen alarma egoeran bertan. Alkateak aitortu zuen udalerriaren egoera larria dela, eta, ondorioz, Eusko Jaurlaritzak markatutako eremu gorrian dauden herriei dagozkien neurri berberak izango dituztela, intzidentzia tasa 500 baino handiagoa baita.

Gaztela eta Leongo Gobernuak iluntzean erantzun zion, esanez berak ez duela eskumenik erabakitzeko zer arau bete eta zer ez, eta udalerrian Arabako neurri berberak ezartzeak «nahasmena» eragingo duela herritarren artean. Gainera, azaldu dute herritarren bat zigortuz gero neurriak ez betetzeagatik, udalarena litzatekeela lege hauste horren gaineko «ardura politikoa».

Datozen egunetan, baheketa bat egingo dute Trebiñun transmisioa eteteko asmoz, eta juntak esan du espero duela udalak haiekin kolaboratuko duela horretarako. Bestalde, oharrean adierazi dute Sagrada Familia zahar etxeko zenbait egoiliar eta langileri COVID-19aren kontrako txertoaren lehen dosia jarriko dietela.

Trebiñuko Udalak argudiatu du alarma egoeraren luzapenean ere jasota ageri dela haren gisako enklabeek inguruan duten lurraldeko arauei jarraitu behar dietela, nahiz eta lurralde hori beste administrazioren baten esku egon. Gaztela eta Leongo Juntak, ordea, adierazi du hark bere osasun arauak hitzartu dituela, eta horiek eragina dutela haren esku dauden lurralde guztietan, baita barrendegietan ere.

Jaurlaritzaren «utzikeria»

EH Bilduk eskatu du Eusko Jaurlaritzak «har dezala bere ardura» eta sar dezala Trebiñu pandemiari aurre egiteko planaren barruan. Kike Fernandez de Pinedo koalizioaren Arabako Batzar Nagusietako bozeramaileak «utzikeriari» egotzi dio udalerriaren egoera.

Fernandez de Pinedok adierazi du «ulergaitza» dela Eusko Jaurlaritzak ez ematea Trebiñuko egoera epidemiologikoaren berri, hango osasun etxeko analisiak Osakidetzak kudeatzen dituenez gero, haren hitzetan. «Larrialdi honek agerian utzi du berriz, laztasunez, Trebiñuko enklabea existitze hutsak zentzugabekeria bat dela», esan du.


Summary: Nafarroako 51 emakumeren konfinamenduko bizipenak batu dituzte ikerketa batean. Ikerketa kualitatibo bat egin dute, eta helburuetako bat emakumeek bizi izandakoa «memorian» gordetzea izan da. Egileek azpimarratu dute hainbat izan direla «errudun sentimendua» izan duten andreak.

Ikerketa kuantitatiboek emaitza zehatzak eskaintzen dituzte; zifrak, hein batean. Hala ere, sarritan, ez da aski izaten errealitatearen ikuspegi orokorra jasotzeko, eta beharrezkoa izaten da beste pauso bat ematea. Zehazki, uste horretatik abiatuta, Nafarroako Gobernuak ikerketa bat egin du, Nafarroako Berdintasunerako Institutuarekin elkarlanean, itxialdiko lehen hilabeteetan lurralde horretako emakumeek zer egoera izan dituzten jasotzeko, eta bizipen horiek «memorian» iltzatuta gelditzeko. Izan ere, azpimarratu dute andre horiek «konfinamenduaren apendize bat» bainoago «protagonista» izan direla, «lehen lerroan» egon direlako.

Hain zuzen, Javier Remirez Nafarroako Gobernuko lehendakariordeak eta Eva Isturiz Nafarroako Berdintasunerako Institutuko zuzendariak gaur goizean egin dute agerraldia, Bizipenak eta testigantzak. Konfinamenduaren eragina eta ondorioak Nafarroako emakumeengan ikerketa aurkezteko, eta alboan izan dute Sara Ibarrola soziologo eta azterketaren egilea ere. Emandako datuen arabera, zehazki, 51 emakumek hartu dute parte, profil anitzetakoak denak, eta erabili duten metodologia taldekako elkarrizketa izan da. Helburua ikerketa kualitatibo bat egitea izan da, ahalik eta «ahots eta bizipen gehienak» barneratzea. Ekainaren amaieran eta uztailaren hasieran egin ziren saio horiek, eta martxotik maiatzeko lehen asteetara arteko egunetan bizitakoak izan zituzten oinarri emakumeek.

Ondorio zehatz batzuk aipatu ditu Isturizek, eta, lehenbizi, azpimarratu du emakume bakoitzaren egoera «subjektiboa» dela, andre guztiek ez dutelako aldi hori berdin bizi izan. Esate baterako, haren arabera, hainbatek azpimarratu dute «gainkarga» sentitu dutela, hala nola ohiko lan jarduna zaintza lanekin uztartu behar izan dutelako, eta «ezin iriste» horretan «frustrazioa eta errudun sentimendua» ere izan dituztela. Indarkeria matxistaren biktima diren zenbait andrek, berriz, adierazi dute «kontrolatuagoak» sentitu direla, eta baita «bakartuago» ere. Izan ere, salatu dute zailtasunak izan dituztela gertukoengana edo zerbitzuetara laguntza eske joateko. 65 urtetik gorako emakumeek nabarmendu dute «beldurrez» bizi izan dutela konfinamendua, eta baita «errudun» sentimenduarekin ere: esate baterako, ilobak zaintzeko aukerarik ez dutelako izan.

Arreta, testigantzetan

Ibarrolak ikerketaren metodologia izan du oinarri nagusietako bat prentsaurrekoan, baina nabarmendu dituen puntuetako bat testigantzen garrantzia izan da. «Egungo foku mediatikoak datuetan daude jarrita, baina testigantzek datu garrantzitsuak eskaintzen dituzte». Haren ustez, emakume askorentzat elkarrizketatutako andreen bizipenak «eraikitzaileak» dira, eta «genero kontzientzia» sortzen du. «Ulertzen dute konfinamenduan gertatu zaiena ez dela hau edo hura izateagatik izan, baizik eta emakume izateagatik, eta gailentzen den sistemarengatik». Erantsi duenez, testigantza horiek garrantzitsuak dira «giza eskubideen» inportantzia azpimarratzeko.


Summary: 1.099 positibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian, eta %6,45 da positibo tasa. Bizkaian atzeman dituzte kasu gehienak, eta intzidentzia tasa ere han da altuena. Hegoaldeko erietxeetan, berriz, 732 pertsona daude gela arruntetan, eta 188 ZIUetan.

Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak emandako datuen arabera, 16.282 PCR eta antigeno proba egin zituzten atzo Hego Euskal Herrian, eta 1.099 positibo atzeman zituzten. Hain zuzen, egindako proba guztien %6,45k eman zuten positibo, eta, aurreko egunetako positibo tasekin alderatuz gero, beherakada nabaria da. Zehazki, azkenekoz, urtarrilaren 6an erregistratu zen horrelako datu bat, orain dela ia hilabete. Ordu hartan, %6,31 izan zen positibo tasa, eta, hortik aurrera, gorantz egiten jarraitu zuen, urtarrilaren 30era arte. Beraz, datuen arabera bederen, pixkanaka beherantz egiten hasi da.

Herrialdeetako egoerari dagokionez, 112 positibo atzeman dituzte Araban, 527 Bizkaian, 259 Gipuzkoan, eta 191 Nafarroan. Beste hamar kasuak, Jaurlaritzak jakinarazi duenez, EAEtik kanpo bizi diren herritarren artean jasotakoak dira. Eta intzidentzia tasetan, Bizkaia da nagusi: azken hamalau egunetan 100.000 biztanleko 719 positibo atzeman dituzte. Araban 658 da, Gipuzkoan 578, eta Nafarroan 459.

Hegoaldeko erietxeetan, beste 90 ospitaleratze izan ziren atzo. Gainontzean, Osakidetzako eta Osasunbideko gela arruntetan 732 pertsona daude, eta 188 ZIU zainketa intentsiboetako unitatean. Horrez gain, Nafarroako Gobernuak jakinarazi du lau pertsona hil direla, 52, 89, 91 eta 99 urtekoak.


Summary: Gustave Doreren margolan bat eskuratu du Bilboko Arte Ederren Museoak. 2020an bereganatutako 399 lanetako bat da ilustratzaile frantziarraren ‘Eskaleak’ obra. Horrekin batera, Euskal Herriko hainbat artistaren sorkuntzak ere gehitu ditu bildumara: besteak beste, Itziar Okariz eta Ana Laura Alaezen zenbait obra. Erosketak edota dohaintzak izan dira, eta 85 ikusgai daude dagoeneko.

Pandemiak gehien zigortutako sektoreetako baten parte da Bilboko Arte Ederren Museoa, baina, halere, albiste positiborik ere izan du azken hilabeteetan. Izan ere, Javier Novo Kontserbazioaren eta Ikerketaren koordinatzaileak adierazi duenez, ondareari dagokionez urte «aparta» izan zen 2020a museoarentzat. Guztira, 399 lan gehitu ziren bildumara: haietatik 294 dohaintzak izan ziren, eta gainontzeko 105ak erosi egin zituzten, horietako asko Museoaren Lagunen ekarpenei esker, Novok eskertu duenez. Lanek jorratzen dituzten generoei eta diziplinei dagokienez, «aniztasuna» dagoela azpimarratu du koordinatzaileak, eta pieza horien euskarri askotarikoak aletu ditu: «Pinturak, argazkiak, ikus-entzunezkoak, soinudun artea, grabatuak, paper gainean egindako obrak...». Eskuratutakoetatik 85 bisitatu daitezke jada.

Museoak bereganatutako ehunka sorkariren artean, ordea, bat nabarmendu dute bereziki goizeko prentsaurrekoan: Gustave Doreren Eskaleak obra. Ilustratzaile gisa da ezaguna artista frantsesa, hark egin zituen 10.000 bat irudietako askok biribiltzen baitituzte, besteak beste, XIX. mendean argitaratu ziren literatur klasikoen edizio andana. Halere, margolari, eskultore eta are musikari ere jardun zuen Dorek, Jose Luis Merino Gorospe Antzinako Artearen kontserbatzaileak azaldu duenez. «Pintore gisa ez zen hain ezaguna izan, baina 150 margolan inguru egin zituen».

Artista frantsesari «kronikari sozial nabarmena» iritzi dio Merino Gorospek, eta horren adibide da museoak lortutako koadroa. Espainiara eginiko bidaia baten ondorioz sortu zuen, eta Andaluziako familia txiro bat irudikatzen du. «Aretoan presentzia izugarria du. Kolore neurtuak ditu, eta bere grabatuen teknikarekin kontrastatzen du». Gainera, bikoitza da koadroak museoari egiten dion ekarpena, kontserbatzaileak azpimarratu duenez: «Obra hau gehitzea oso garrantzitsua izan da, XIX. mendeko pintura errealistaren adibideak urriak baitziren museoan».

Euskal Herriko hainbat artista

Doreren margolana, eskuratu dutenetatik «garrantzitsuenetakoa» izateaz gain, zaharrena ere badela nabarmendu du Merino Gorospek. Izan ere, obra berrietatik asko arte garaikidea eskuratzeko programatik heldu zaizkie, eta, horien artean, ez dira gutxi artista euskal herritarrek ondutako lanak. Juan Carlos Egillor, Vicente Ameztoi, Ana Laura Alaez, Itziar Okariz, Ibon Aranbarri edota Josu Bilbao dira Arte Ederren museoko bilduma elikatu duten horietako hainbat.


Summary: Etxerat-ek salatu du Soto de Realgo presoak bakartuta dauzkatela. Frantziako Estatutik Espainiakora eramanda, egoera okertu zaie han dauden euskal presoei: Euskal Herritik urrunago eta gradu gogorragoan daude.

Etxerat euskal presoen senideen elkarteak salatu du «egoera gogorrean» daudela Soto de Realgo (Espainia) espetxean dauden euskal presoak. Bakartze moduluetan dauzkate, eta Frantziako Estatuan baino egoera «okerragoan». Izan ere, Soton dauden guztiek kondena luzeak bete dituzte lehenago Frantziako Estatuan, eta han hurbilduta eta DPS estatusik gabe zeuden: Okzitaniako Lannemezanen eta Mont de Marsanen ari ziren zigorrak betetzen, Euskal Herritik 330 eta 260 kilometrora, hurrenez hurren. «Espainiako Estatura eramateko eskatu ondoren, Soto del Real espetxean sartu dituzte, eta okerrera egin dute, isolatuta eta familiatik 430 kilometrora baitaude», salatu du Etxerat-ek.

Jurdan Martitegi eta Iñaki Reta euskal presoak daude egoera horretan, baita Marixol Iparagirre ere, epaiketak dituenean hara eramaten baitute Brievako espetxetik (Espainia, 475 kilometro). Raul Fuentes eta Iurgi Garitagoitia presoak, berriz, kartzela bereko bigarren modulura mugitu dituzte.

Etxerat-ek ohartarazi du bakartuta dauden preso bakarrak direla Sotokoak, «Huelvan, Kordoban eta Sevillan zeuden presoak erregimen horretatik atera ondoren». Euskal presoen senideen elkartearen ustez, ez da «koherentea» aldi berean euskal presoak hurbiltzea eta Soton egoera hori «mantentzea»: «Espetxe idazkaritzak lehen aipatutako espetxeetan euskal presoen isolamendu sistematikoari amaiera eman dion bezala, Soton euskal presoen isolamendua amaitzeko garaia dela uste dugu; EHra hurbildu behar dituzte, eta espetxe politika gizatiartzeko pausoak eman behar dira».


Summary: Erresuma Batuko aldaera ugaritzen ari dela eta, kezka azaldu du Sagarduik. Erietxeetan «presioa» igartzen dela adierazi du, eta datozen asteetan oso adi jarraitu beharko dela.

Datu berria eman du Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu Gotzone Sagarduik: Osakidetzak 109 kasu atzeman ditu Erresuma Batuan zabaldutako COVID-19aren birusaren aldaerari dagozkionak; igoera agerikoa da, eta, hazkunde hori dela kausa, kezka dute birusaren «intzidentziaren igoera» izango ote den datozen egunotan. Esan du lehengoan segitzen duela igaro asteotan kutsatzeetan izandako goraldiak, «motelaldi» baten zantzuak besterik ez dela sumatzen oraindik, eta oso «zuhur» ibili behar dela. «Zalantzaz beteko egoera batean gaude». Herrialde askotan dute birusaren aldaera horren gaineko kezka; hainbat adituren arabera, gainerakoak baino errazago zabaltzen da, eta uste dute aldaera horrekin lotuta daudela izurriak zenbait tokitan azken asteotan izandako oldarraldiak. Eusko Jaurlaritzako Gobernu Kontseiluaren osteko agerraldian hartu du hitza Sagarduik. Aitortu du kezkarako motiboak daudela erietxeetara begira ere: egunotan, batez beste 80 pertsona ospitaleratu behar izan dituzte egunean COVID-19aren ondorioz, hamar ZIUetan. «Tentsioa» agerikoa dela adierazi du, eta zenbait erietxetan, adibidez, zenbait ebakuntza atzeratu behar dituztela: «Larriak ez diren horietako zenbait berriro ere programatzen ari dira». Hala ere, gogoratu du premia oinarrizkoenak aseta daudela oro har: «Osakidetzak behar duten guztiei arta ematen jarraituko du».

ZIUetako lekuen %44,8 oraindik erabiltzeko eran daudela esan du, baina aste zailak datozela: «Itxura guztien arabera, otsaila hilabete zaila izango da».


Summary: Lau urteko espetxe zigorra ezarri diete Aitor Zelaiari eta Galder Barbadori. Espainiako Auzitegi Nazionalak lehergailuak egiteko materiala edukitzeagatik zigortu ditu Arabako bi gazteak. Zortzi urteko espetxe zigor eskaria egina zuen fiskaltzak.

Espainiako Auzitegi Nazionaleko laugarren zigor salak lau urteko espetxe zigorra ezarri die Aitor Zelaiari eta Galder Barbadori, lehergailuak egiteko materiala edukitzea leporatuta. Fiskalak zortzi urteko espetxe zigorra eskatua zuen haien aurka, «helburu terroristarekin» lehergailuak eduki eta erabiltzea egotzita. Angela Murillok, Teresa Palaciosek eta Carmen-Paloma Gonzalezek izenpeturiko sententziak launa urteko espetxe zigorra ezarri die bi gazteei: «helburu terroristarekin» aritu izana baztertu dute, baina lehergaiak egiteko materiala eduki eta erabiltzeagatik zigortu dituzte.

2018an Ertzaintzak Durako (Araba) industrialde batean aurkituriko bidoi bat dago zigorraren oinarrian, eta, Espainiako Auzitegi Nazionalak gaur emandako sententzian, frogatutzat eman dute bi gazteek «esku hartu» zutela 2014an bidoi hori «ezkutatzen». Bidoiaren barnean «lehergailuak egiteko hainbat objektu» zeuden, sententziaren arabera, eta «bide publikoan» ezartzea zen «helburua», leherketarekin «herritarrei beldurra» sortzeko.

Bidoi haren barnean, bertzeak bertze, bortz kutxa eta pote bat potasio klorato, oihalezko poltsa batean bildutako zazpi suziri, plastikozko lau pote azido sulfuriko kontzentratu, kable elektriko bat, zazpi pote propano gas, bortz bonbona kanpingas, azkoinak eta torlojuak, ardagai metxa eta lau tiragoma atzeman zituzten, sententzian zehaztu dutenez. «Material hori etxeko artefaktu su-emaileak (hastapen kimikokoak) eta artefaktu mistoak (leherkorrak eta su-eragileak) egiteko erabil zitekeen», sententziaren arabera, «kale borrokan erabilitakoen antzera». Epaileen hitzetan, halaber, 2014an eta 2015ean «kale borrokako ekintzak» egiteko materiala gordetzeko «zulo» gisa erabili zuten bi gazteek leku hori. Akusatuen lau hatz marka eta «aztarna biologiko bat» aurkitu izanen lituzkete leku horretan, sententziak dioenez. Bi gazteen etxeak miatzean atzemandako materiala ere aipatu dute ebazpenean: tartean, euskal presoen aldeko pegatinak eta zenbait jantzi.

Sententziaren arabera, akusatuek epaiketan azaldu zuten ezker abertzalean kokatzen dutela euren burua, eta bat egiten dutela ETAk armak uzteko hartutako erabakiarekin. Epaileen hitzetan, ordea, «zulo» horretan aurkituriko materiala ez dator bat bi gazteek adierazitako horrekin, Euskal Herrian «kaleko bortizkerian erabili ohi izan diren lehergaiak egiteko elementuak» atzeman baitzituzten «haiek jarritako» bidoi horretan. Material horren erabilerak «gizartearen lasaitasuna aztora» dezake, sententziaren arabera, «ondasunei eta pertsonei eraso» eginda, «ETAren jarduerak zuen helburu berarekin, bake publikoa aztoratu eta jendea beldurtuta, nahiz eta intentsitate apaleko terrorismo gisa hartu».

Hamar urteko inhabilitazioa

Lau urteko espetxe zigorraz gain, hamar urteko inhabilitazio absolutua ezarri die bi gazteei Espainiako Auzitegi Nazionalak. 2019ko otsailaren 8an atxilotu zituen Ertzaintzak Galder Barbado eta Aitor Zelaia gazteak, Espainiako Auzitegi Nazionalaren aginduz, «armak, munizioak eta lehergailuak edukitzea, eta horiek helburu terroristarekin gordetzea eta trafikatzea» leporatuta. Maria Tardon epaileak espetxera bidali zituen bi gazteak, eta urte hartako udan atera ziren kartzelatik. 6.000 euroko bermea ordaindu behar izan zuten baldintzapean aske gelditzeko, epaiketa iritsi bitartean. Joan den urtarrilaren 21ean eta 22an epaitu zituzten, Madrilen.

EH Bildu: «Azpijoko poliziala»

Sententzia iritsi eta berehala, EH Bilduk salatu du Barbadoren eta Zelaiaren aurkako zigorrak «azpijoko polizial batean» oinarritzen direla, zeinaren prestakuntzan «Ertzaintzak parte hartze zuzena» izan zuen. Koalizio independentistak azpimarratu duenez, «denboraz eta lekuz kanpo dagoen salbuespenezko epaitegi batek» zigortu ditu bi gazteak, eta zigortu dituen epaimahaia, gainera, Bateragune auzian inpartzialtasunik ez edukitzeagatik Estrasburgok zigortu zuen bera da. Angela Murillo epailea dago epaimahaikideen artean, hain zuzen. EH Bilduren ustez, bi gazte horiek zigortzeak «ez du batere laguntzen euskal gizarteak eskatzen duen bakearen eta bizikidetzaren eraikuntzan».

Sortu: «Garaiz eta tokiz kanpo»

Sorturen ustez, Zelaiaren eta Barbadoren aurkakako zigorrak «erabat garaiz eta tokiz kanpokoak dira», eta Euskal Herria «iraganean kateatzeko helburu onartezina» dute. Alderdiak nabarmendu du gatazkaren konponbidean «urrats esanguratsuak» egin direla azken urteetan, presoen esparruan «estatuen posizio gotortuak» mugiarazita, eta «testuinguru» horretan gertatu dela bi gazteena: «Horren guztiaren aurka, poliziako, epailetzako eta oro har sakoneko estatuko zenbait sektore bakearen eraikuntza prozesua oztopatzeko jardunean ari dira». Sorturen iritziz, ordea, espetxeak husteko «garaia» da, «ez betetzen jarraitzekoa»: «Salbuespen legedia amaitu behar da. Auzitegi Nazionala sobran dago».


Summary: Biktimen Legea moldatuko du Madrilek, presoen ongietorriak zigortzeko. Fernando Grande-Marlaska ministroak jakinarazi du bere saila lege erreforma bat prestatzen ari dela.

Espainiako Barne ministro Fernando Grande-Marlaskak jomugan jarri nahi ditu euskal presoei espetxetik irtetean egiten zaizkien ongietorriak. Biktimen elkarte ugari kexu azaldu dira harrera horietaz, eta Grande-Marlaskak iragarri du bere ministerioa lanean ari dela Terrorismoaren Biktimen Babes Integralerako Legearen erreforma batean, ongietorriak antolatzen dituztenak zigortzeko.

Grande-Marlaskak Espainiako Senatuan eman du erabakiaren berri, UPNren eskakizun bati erantzunez. Ministroak azaldu duela lege erreformak biktimen aitortza indartu eta haien eskubideak hobetuko dituela, eta titulu berri bat jasoko duela, «biktimen duintasunaren errespetuarekin bateraezinak» diren ekitaldiak zigortzeko.

Alberto Catalan UPNko senatariak, ordea, EH Bildurekin «isiltasun konplize eta lotsagarria» edukitzea egotzi dio Grande-Marlaskari, eta «presa» izatea euskal presoak gerturatzeko. «Legearen alde nabil. Iraganean terrorismoaren aurka borrokatu nintzen, eta terrorismoaren aurka borrokatzen jarraitzen dut», erantzun dio ministroak.

Gobernuak azaldu du «erakunde terrorista» bateko kide orori egindako «omenaldi edo babes» ekitaldiak «iraingarriak» direla «biktimentzat, baina baita gizarte espainiar osoarentzat ere». Horregatik, uste du «irmotasun instituzionala» erakutsi beharra dagoela. Grande-Marlaskak gogorarazi du Zigor Kodeak delitutzat jotzen dituela «terrorismoa goratzea» eta «biktimen umiliazioa», baina, auzitegiek sarri ez dituztenez ongietorriak zigor arlotik ikertu, bide administratibotik joko dute orain.