Summary: CCOOk jarritako helegiteari EH Bilduk egindako kritikak gaitzetsi ditu sindikatuak. CCOOk azaldu du arriskutsua iruditzen zaiola «herri batekiko atxikimendua hizkuntzaren bidez bakarrik neurtzea», eta «euskara ez jakite hutsa eskuin muturrarekin» lotzeak elkarbizitza zailtzen duela.

Astelehenean behin-behineko ordezko udaltzainen lan poltsari helegitea jarri zion CCOO sindikatuak, eta hori gaitzetsi zuen EH Bilduk. Sindikatuak ohar baten bidez jakinarazi zuenez, ez dago ados poltsa horretan sartzeko B2 mailako euskara gaitasuna eskatzearekin. Eusko Jaurlaritzari egotzi zion bere hizkuntza legedia urratu izana, eta ELAren eta LABen «presio baztertzaileetara makurtu» izana.

Horren aurrean, EH Bilduk salatu zuen EAJk «ezezkoa» eman diola legez euskara «baldintza gisa» jartzeari. Izan ere, lege bidez araututa egongo balitz, ezin izango litzateke CCOOk aurkeztu zuen gisako helegiterik jarri. Koalizioak gehitu zuen horrek ateak irekitzen dizkiela «Euskal Herriarekiko inolako atxikimendurik» ez duten pertsonei. Salatu zuen Polizia aukeratzeko erabiltzen diren irizpideek profil horretako pertsonak onartzen dituela, eta ondorio argi bat adierazi zuen: «Ideia ultraeskuindar eta autoritarioak dituzten kideak euskal polizia bera kolonizatzen ari dira».

Adierazpen horiei erantzun die gaur CCOOk. Lehen kritikari buruz, esan du arriskutsua iruditzen zaiola «herri batekiko atxikimendua hizkuntzaren bidez bakarrik neurtzea», eta «ultraeskuineko alderdi europarrei ongietorria emateko baieztapen bat» dirudiela.

Bigarren adierazpenari buruz, berriz, sindikatuak gaitzetsi du nahita lotzen duela euskararen ezjakintasuna mugimendu ultraeskuindar eta autoritarioekin: «Baieztapen hori elkarbizitza ahalbidetzen duen herri bat eraikitzetik urrun dago; zoritxarrez, identitate anitzak ezabatzetik gertuago dago», gehitu du sindikatuak.

Amaitzeko, esan du ez diotela eztabaidari uko egingo, eta euren apustua dela hizkuntza aniztasunean elkarrekin bizitzeko adostasunak lortzea: «Horretan askatasunez jardungo dugu, mehatxurik eta gezurrik gabe».

Helegitea

Helegite administratiboa CCOOren Herritarrekiko Zerbitzuen Federazioak jarri zuen. Sail horretako idazkari nagusi Cesar Merinok azaldu zuenez, hizkuntza eskakizun hori lan eskaintza publikoan sartzea Eusko Jaurlaritzaren 86/1997 dekretuaren kontrakoa da, zeina administrazio publikoan euskararen normalizazioa sustatzeko onartu baitzen. «Dekretu horrek dio hizkuntza eskakizunak leku bakoitzeko errealitatera egokitu behar direla. Kasu honetan, lan poltsa jakin bat eratu da, zeinetan B2 maila beharrezkoa den», argudiatu zuen. Euskara «puntuazioa kontuan hartzeko orduan meritua» izan beharko litzatekeela iritzi zion Merinok, eta ez «eskakizun baztertzailea». Lekuan lekuko administrazio publikoak irizpide propioak ezartzea defendatu zuen, eta haren esku geratzea zein hautagairi emango dioten postua, ezarritako irizpide horiek kontuan hartuta.

Irungo Udalak hamabi udaltzain postutarako ezarritako hizkuntza eskakizunekin gertatutakoa gogora ekarri zuen Merinok, eta orduko hartan EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak ebatzitakoak CCOOren argudioekin bat egiten duela adierazi: «Esan zuen lan eskaintzarako oinarriak herri bakoitzeko hizkuntza eskakizunetara egokitu behar zirela». Hautsak harrotu zituen Irungo lan eskaintzarekin gertatutakoak, maiatzean: auzitegiak bertan behera utzi zituen lan eskaintza horretarako ezarritako hizkuntza eskakizunak, euskaraz ez dakitenentzat «diskriminatzaileak» zirela argudiatuta. Euskalgintzako hainbat eragilek gogor gaitzetsi zuten ebazpena, eta, Euskalgintzaren Kontseiluak deituta, elkarretaratzea egin zuten Bilbon, Auzitegi Nagusiaren aurrean. Eusko Jaurlaritzak esan zuen lan eskaintzak ez zuela legedia urratzen.

Euskara eskakizun moduan hartzeak kaleratzeak eragingo dituela argudiatuta ere justifikatu zuen CCOOk bere posizioa. Eskatutako maila ez duten udaltzainak «baztertu» egiten direla adierazi zuen Merinok; tartean, orain arteko lan eskaintzetan postua lortu dutenetako batzuk. Eskatutako maila dutenekin ere gauza bera gerta daitekeela ohartarazi zuen, ezin dutelako egiaztatu zer maila duten: «Ez diete aukera ematen maila egiaztatzeko proba bat egiteko. Baztertzea da hori».


Summary: Espainiako Estatuaren biktimek azken astean jasan dituzten «umiliazioak» salatu ditu Egiari Zor-ek. Azken egunetan «estatu terrorismoaren gorespen eta apologia adierazpen esplizituak» jasan dituzte, fundazioaren arabera. Gainera, egin zieten kaltea aitortzeko eskatu die biktimen «sufrimenduaren erantzuleei».

Egiari Zor fundazioak salatu du Espainiako Estatuaren biktimek «irainak eta umiliazioak» jasan dituztela azken hamar egunetan. Fundazioak, gainera, haien «sufrimenduaren erantzuleei» egin zieten kaltea aitortzeko eskatu die: «Hamarkada asko daramatzagu egin ziguten kaltea aitortzeko zain».

Adierazi dutenez, azken astean «estatu terrorismoaren gorespen eta apologia adierazpen esplizituak» jasan dituzte. Besteak beste, azaleratu da Espainiako Gobernuak Herri Batasuneko kideei bonbak bidali zizkiela; Rafael Vera Felipe Gonzalezen gobernuko Segurtasunerako Estatu idazkaria izandakoak enegarrenez goratu du estatu terrorismoa; Barne Ministerioak domina bat eman dio 1994an giza eskubideak «bortxatzeagatik» kondenatutako polizia bati; Ramon Jauregi PSOEko kidea «beste behin» saiatu da GALen inguruko «erantzukizun politikotik salbuesten»; eta Villarejo komisarioak gerra zikina defendatu eta «goraipatu» du.

Egiari Zor-en arabera, gertakari horiek guztiak «zailak» eta «ulertezinak» dira kudeatzeko. Fundazioak adierazi duenez, «guztiz lotsagarria» eta «hipokrita» izan da «sektore politikoak eta instituzionalak» izan duten jarrera, adierazpen horien aurrean «mutu» geratu baita. Gaineratu du «ikuspegi etiko, politiko eta gizatiarretik onartezina» dela «herri honetako gehiengo politiko eta instituzionalaren hipokrisia»: «Ez dute inolako interesik beste batzuek eman dituzten pausoak emateko».


Fernando Llorentek Eibarren jokatuko du

Summary: Fernando Llorentek Eibarren jokatuko du. 36 urteko aurrelaria talderik gabe zegoen, eta denboraldia amaitu arteko kontratua adostu du eibartarrekin.

Fernando Llorentek (Iruñea, 1985) euskal talde batean jokatuko du, azkenekoz Euskal Herrian jokatu eta zortzi urte geroago. Aurrelariak denboraldi amaitu arteko kontratua sinatu du Eibarrekin. 36 urte ditu, eta 2013an Athletic utzi zuenetik, Juventusen, Sevillan, Swansean, Tottenhamen, Napolin eta Udinesen aritu da.

Llorente talderik gabe zegoen, eta bere kasa entrenatzen ari zen Zarautzen (Gipuzkoa), talderen batek eskaintzaren bat egiteko zain —Donostian bizi da—. Rayo Vallecanora joatear egon zen udan. Athleticen bere taldekide izandako Andoni Iraolak bere aginduetara nahi zuen, baina azkenean kluba eta Llorente ez ziren ados geratu, eta Rayok Radamel Falcao aurrelari kolonbiarra fitxatu zuen.

Franchu Feuillassier Eibarreko aurrelaria denbora luzerako lesionatu izanak ireki dio Gipuzkoako taldearen atea. Feuillassierrek ez du gehiago jokatuko denboraldi honetan, eta haren tokia beteko du Llorentek. Hala, Gaizka Garitanok ordezko ona topatu dio. Hain zuzen, Garitanok Llorente fitxatzeko eskatu zion Athleticeko kirol zuzendaritzari taldeko entrenatzailea zenean, baina klubak ez zuen begi onez ikusi. Llorentek ez zuen Athleticekin kontratua berritu nahi izan 2013an, eta Juventusera joan zen. Horren ondorioz, ez da zale zuri-gorri askoren gustukoa.

Hala ere, inon nabarmendu baldin bazen Llorente, Athleticen izan zen. Hemezortzi denboraldi egin zituen talde zuri-gorrian; horietatik bederatzi, lehen taldean. 333 partida jokatu zituen, eta 118 gol sartu zituen. Hamabosgarren postuan dago Athleticen lehen taldearekin gol gehien sartu dituztenen sailkapenean. Zortzi urte joan dira ordutik, eta Llorenteren kirol ibilbideak gehiago izan du ilunetik argitik baino.


Summary: Europako justiziak egunean milioi bat euroko isuna ezarri dio Poloniari. Uztailean, Europako Justizia Auzitegiak agindu zion Varsoviari behin-behinean eten zezala Poloniako Auzitegi Goreneko diziplina batzordea, baina hark ez zuen agindua bete. Poloniak «xantaia» egitea egotzi dio Bruselari.

Beste maila bat gora egin du Poloniaren eta Europako Batasunaren arteko gatazkak. Europako Justizia Auzitegiak egunean milioi bat euro ordaintzera zigortu du Varsovia, joan den uztailean auzitegi berak emandako epaiari entzungor egiteagatik. Udan, Luxenburgok agindu zion Varsoviari eten zezala behin-behinean azken justizia erreforman eta Auzitegi Gorenean sortutako diziplina batzordea. Hark, baina, ez zuen batzordearen lana eten, eta, ondorioz, Europako Kontseiluak bigarrenez aurkeztu zuen salaketa.

Europako Kontseiluaren arabera, erreforma horrek arriskuan jartzen du justiziaren independentzia, besteak beste, epaileei eragozten dielako zenbait auzi Europako Justizia Auzitegira bideratzea. Gobernuak epaileak aukeratzeko duen eskumena ere auzitan jarri izan du Bruselak. Erreformak batzorde bat eratu zuen Poloniako Auzitegi Gorenean, epaileen independentziaz ebazteko, EBren legeak kontuan hartu gabe: eskumena du horiek behin-behinean kargutik kentzeko, soldata murrizteko eta immunitatea kentzeko, besteak beste.

Europako Justizia Auzitegiaren ebazpenak ohartarazten du auzitegiaren behin-behineko neurriak bete beharrekoak direla, Europako Batasuneko ordena juridikoari eta haren oinarri diren balioei «konpondu ezinezko kaltea» eragitea eragozteko. Hala, Varsoviak egunean milioi bat euroko isuna ordaindu beharko du diziplina batzordea behin-behinean desegiten ez duen bitartean —urte bukaerarako erreforma bat aurkezteko asmoa iragarri du Poloniak, eta harekin diziplina batzordea bertan behera uztekoa—, edota Justizia Auzitegiak azken epaia jakinarazten duen artean.

Ebazpenak haserretu egin du Poloniako Gobernua, eta «xantaia» egitea egotzi dio Bruselari. «Poloniak gure herrialdeko sisteman horrenbesteko eragina izan ez dezan egiten ari diren operazioaren hurrengo fasea da. Usurpazioa da», gaitzetsi du Justizia ministrorde Sebastian Kaletak. Haren esanetan, Europako Batasunak bere eskumenak gainditu ditu, eta «gehiegikeriara» jo du isunak jarriz eta behin-behineko neurriak hartuz.

Bruselaren eta Varsoviaren arteko harremana garraztuz doa egunetik egunera. Joan den urriaren 20an Europako Parlamentuan egindako saioan hitz gogorrak esan zizkioten elkarri Mateusz Morawiecki Poloniako lehen ministroak eta Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidenteak. «Ezin ditugu arriskuan jarri balio komunak, eta ez ditugu jarriko», ohartarazi zion Von der Leyenek lehen ministroari, eta hark erantzun: «EBren eskumenek muga zehatzak dituzte. Ez dugu isilik geratu behar muga horiek hausten dituztenean. Hortaz, baietz esaten diogu europar unibertsalismoari, eta ezetz europar zentralismoari. Ez gara inoiz probintzia bat izango».

Justizia erreformari lotutako isunaz gain, Polonia aurrez beste bi ere ordaintzen ari da. Irailean Europako justiziak eguneko milioi erdi euroko isuna ordaintzera zigortu zuen Varsovia, Txekiako mugatik gertu duen lignito meategi batengatik.

Salaketa Txekiako Gobernuak jarri zuen joan den maiatzean, argudiatuta «kutsadura handia» eragiten duela. Ordu hartan, Pragak egunean bost milioi euro ordaintzeko eskaria aurkeztu zuen. Isuna Pragak eskatutakoa baino txikiagoa den arren, kolpe gogorra izan da Varsoviarentzat, hura ordaintzen jarraitu beharko baitu meategia zabalik dagoen bitartean.

Horri eguneko 100.000 euroko beste zigor bat gehitu behar zaio, Europako legediak babestutako Puszcza BialÂowieska eremuan zuhaitz mozketa baimentzeagatik.


Summary: Sortzaileentzako lau eguneko topagune profesionala antolatu du Durangoko Azokak. Musikariak ez ezik, bestelako sortzaileak ere bide profesionalean laguntzeko helburuz egingo dute DA! Pro, abenduaren 1etik 4ra bitarte

Duela hiru urte egin zuten lehen aproba, eta sarea zabaldu egin dute orain. Aurten ere sortzaileen eta sektoreko profesionalen arteko topaketak sustatzeko programa espezifikoa izango du Durangoko Azokak, baina orain artekoa baino nabarmen zabalagoa izango da, eta orain arte baino diziplina gehiago hartuko ditu kontuan. Abenduaren 1ean hasi eta 4ra bitarte, besteak beste, musikari, aktore, idazle, gidoilari, programatzaile, kultur teknikari, argitaletxe, diskoetxe zein zinemagileei zuzendutako bilkurak, hitzaldiak eta mahai inguruak eskainiko ditu DA! Pro programak. Durangoko Azoka hartu-eman horietarako ere leku ona delako, Beñat Gaztelurrutia Gerediaga elkarteko kudeatzailearen hitzetan. «Lur ondua da haziak erein eta ekoizpen berriei bide egiteko». Doakoa izango da parte hartzea, baina aurrez eman beharko da izena gehienetan.

Musika izango du ardatz lehen egunak. Abenduaren 1ean Musika Bulegoaren lankidetzarekin, 09:00etatik 14:00etara hamar minutuko aurkezpenak egin ahalko dituzte musikariek, sektoreko profesionalen aurrean. Azaroaren 2tik 11ra artean izango dute sortzaileek horretarako izena emateko epea, eta euskarazkoak eta aurten argitaratutakoak izan beharko dute proiektu guztiek. Durangoko Azokan egongo direnak lehenetsiko dira, gainera. Musika Bulegoaren lankidetzarekin antolatu dira saioak, eta Durangoko San Agustin kulturgunean egingo dituzte.

Familia ikuskizunak

Formatu txikiko familia ikuskizunen eta tailerren txanda izango da abenduaren 2an, eta aurreko egunekoen antzeko formatua izango dute saioek. Goiz osoz, Bizenta Mogel bibliotekan beren proiektuak aurkeztuko dizkiete sortzaileek sektoreko teknikari eta profesionalei, eta musikarien epe eta baldintza berak izango dituzte izena eman ahal izateko.

Hitzaldiak eta mahai inguru bat egongo da abenduaren 3an, Durangoko Zugaza zineman. Idazleek, gidoilariek, zinema zuzendariek, programatzaileek zein banatzaileek izango dute bertan parte hartzeko aukera, besteak beste. 11:00etan hasiko da saioa kasu honetan, eta titulu bakar baten aterkipean arituko dira hizlari guztiak: Literaturatik zinemara: zer behar du eleberri batek film bihurtzeko?. Ikusle modura parte hartzeko izena eman beharko da kasu honetan ere, eta azaroaren 2an zabalduko da horretarako aukera.

Eskubideak, kontratuak eta beste

Azken eguneko saioan parte hartzeko ez da aurrez izen eman beharrik izango, eta edozein diziplinatako sortzailerentzat baliagarri izan daitekeen saio bat antolatzea izan dute helburu. Abenduaren 4an ateak zabalduta izango ditu Durangoko Azokak, eta Sortzaileek bide profesionala egiteko baliabideak izeneko solasaldia antolatu dute Areto Nagusian. Egile eskubideez, komunikazioaz eta kontratazio kontuez arituko dira bertan hainbat aditu.

Duela hiru urte jarri zuten abian proiektua, Musika Bulegoa elkartearekin elkarlanean. Ordukoan, musika bakarrik izan zuten buruan, ordea, eta egun bakarra izan zuen programak. Hamar eta hamabost sortzaile inguruk aurkeztu zituzten beren lanak lehen saio hartan, beste hainbeste programatzaile, diskoetxeko ordezkari eta banatzaileren aurrean. Zabalago jo nahi izan dute oraingoan, Gaztelurrutiak azaldu duenez. Diziplina gehiago hartu nahi izan dituzte kontuan, eta hurrengo urteetan proposamena are gehiago zabalduz joateko asmoa dute aurrerantzean ere.

Presentzialak izango dira saio guztiak, abenduaren 4koa salbu, azken hori Internet bidez ere zabalduko dutelako.

BBK erakundearen babesak ahalbidetu du zabalpena.


Summary: BERRIAk kanpaina bat egingo du Galdakaon, bertako merkataritza sustatzeko. Galdakaoko Udalarekin eta Dendari elkartearen babesarekin egingo dute kanpaina. Mila euroko sari bat zozkatuko dute kanpainan parte hartuko duten herritarren artean.

BERRIA Zabalik kanpaina Galdakaora (Bizkaia) iritsi da, merkatari txikien jarduna biziberritzeko. Ekintzan parte hartu nahi duten merkatariek urriaren 27tik azaroaren 8ra izango dute izena emateko epea, helbide honetan: https://bl.berria.eus/berria-zabalik-herriak. Azaroaren 22tik abenduaren 1era, herritarrek zozketa batean parte hartu ahal izango dute, kanpainan izena emango duten denda horietan erosketak egiten badituzte.

Abenduaren 3an, Euskararen Nazioarteko Egunean, zozketa egingo dute parte hartuko duten herritarren artean. Kutxabankek babestuta, 1.000 euro zozkatuko dituzte herritar batentzat. Kanpainan parte hartuko duten denden artean, berriz, 1.000 euroko bonu bat zozkatuko dute, BERRIA egunkarian publizitate gisa erabiltzeko.

Ostalariek, bestalde, BERRIA egunkaria doan eskuratzeko aukera izango dute kanpainak iraungo duen epe horretan, azaroaren 22tik abenduaren 3ra. Egunkaria jaso nahi dutenek azaroaren 17a baino lehenago izena eman beharko dute, helbide honetan: https://bl.berria.eus/ostalaritza-eskaintza.

Tokiko merkatariak eta euskara

Martxelo Otamendi BERRIAko zuzendariak nabarmendu du tokiko merkataritza «gogor astindu» duela COVID-19aren pandemiak: «Azkeneko urte eta erdia oso gogorra izan da merkatari txikientzat. BERRIAk apustua egin nahi du bi norabideetan: esku bat emanez tokiko ekonomiari, eta euskara eta irakurzaletasuna bultzatuz, BERRIAren presentziarekin».

Galdakoztarrak euskaraz kontsumitzera eta herriko dendetan erosketak egitera animatu dituzte kanpaina honekin, Iñigo Hernando alkateak nabarmendu duenez. Edurne Espilla Euskara zinegotziak ere ideia hori indartu du: «Euskararen presentzia indartu nahi dugu Galdakaon; gure kaleetan nahi dugu, aisialdian eta eguneroko harremanetan, bizirik. Horretarako, hainbat egitasmo jarri ditugu martxan urtean zehar. BERRIAren kanpaia gauzatuko den une berean, esaterako, Sormene euskal sorkuntzen plazan murgilduta egongo da Galdakao».

Herriko dendari elkarteko lehendakari Aitziber Bonillak azaldu du horrelako egitasmoen «premia» dutela merkatari txikiek: «Herriaren sostengua da tokiko dendaria, egunero bertan dagoena, eta bertako produktuekin lan egiten duena, gertuko zerbitzua emanez».

Ramon Aranburu Kutxabankeko ordezkaria «harro» agertu da, bankuak finantzatuko duen sari horrekin denda txikiak, euskara eta BERRIA lagunduko dituztelako.


Summary: Maite Peñak esan du egoiliar eta senitartekoek ontzat daukatela zahar etxeetako arta. Inkesta bat egin dutela jakinarazi du, eta %74,5k eskaintzen den arreta egokia dela adierazi dutela

Gipuzkoako zahar etxeetako 2.026 egoiliar, senitarteko eta langileri galdera egin dietela azaldu du Gipuzkoako Foru Aldundiko Gizarte Gaietako diputatu Maite Peñak. Agerraldi bat egin du gaur goizean propio azterlanaren emaitzak aurkezteko, eta zehaztu du 247 egoiliarrek, 660 senidek eta 1.119 profesionalek erantzun dituztela galderak. Ematen den artari onespenik handiena egoiliarrek eman dietela esan du: %77,2k. Familiartekoen artean %73,5 dira, eta profesionaletan, %62,7.

Ondoen baloratu dituzten aldagaien artean, hauek: medikuen eta erizainen arta, adinekoen ahalduntzea, egoitzen mantentze lanak, intimitatea, goxotasuna eta enpatia, garbitasuna, malgutasuna eta arta duina. Hobetu beharrekoen artean, berriz, hauek: gaitasun funtzionala hobetzeko zerbitzuak, elikadura eta arroparen garbitasuna.

Ikerketan zehaztu dute «puntu kritikoenetarikoak» direla egunean zehar adinekoak estimulatzeko zerbitzuak, hautuak egiteko aukera, eta pertsona bakoitzaren beharren arabera egokitutako planak. Ratioei dagokienez, inkesta erantzun dutenen artean azkenetariko kezketako bat izan dela nabarmendu du Peñak, eta adierazi du, gainera, Gipuzkoan alde horretatik ondo ari direla: "Ratiorik altuenak, begiratzen den tokitik begiratuta ere, bertan ditugu".

COVID-19aren osasun krisiak ekarri dituen arazoen aurrean ere, inkestak nota ona eman diela nabarmendu dute diputazioko buruek, balekoa. Inkestaren arabera, egoiliarren %78,1ek esan dute kudeaketa ona izan dela, senideen %66,1ek, eta senitartekoen %59,2k.

Zahar etxeetako arta hobetze aldera, «etorkizunean» nolakoak izango diren argitze aldera, halako iritzi bilketak garrantzitsuak direla esan du Maite Peñak.


Summary: Espainiako Auzitegi Konstituzionalak legez kanpokotzat jo du bigarren alarma egoera ere. Voxen helegitea onartu du bermeen auzitegiko osoko bilkurak. Erabaki horren aurka agertu dira hamar epaileetatik lau.

Pandemiari aurre egiteko, bigarren alarma egoera ezarri zuen Espainiako Gobernuak iazko urrian. Espainiako Auzitegi Konstituzionalak, baina, ebatzi du erabaki hura legez kanpokoa izan zela. Lehen alarma egoera ere legez kanpokotzat jo zuen auzitegi horrek aurtengo uztailean.

Iturri juridikoek Efe berri agentziari jakinarazi diotenez, bermeen auzitegiko osoko bilkurak Vox alderdiaren babes errekurtsoa onartu du, eta legez kanpokotzat jo du Espainiako Gobernuak alarma egoera sei hilabetez luzatzeko hartutako erabakia, bai eta hura kudeatzeko autonomia erkidegoetan utzitako eskumena ere. Auzitegi Konstituzionalak hartutako erabakia ez da aho batez hartu, eta hamar epaileetatik lauk eman dute boto partikularra.

Ebazpenak dioenez, ez da legez kanpokoa alarma egoeraren iraupena, hura justifikatzeko arrazoi sendorik ez zela egon baizik. Alarma egoera sei hilabetez luzatzeko erabakia modu «inkontzientean» eta «koherentziarik gabe» egin zela argudiatu dute epaileek. Halaber, uste dute gobernuak alarma egoera luzatzeko erabakia hartu zuela jakin gabe autonomia erkidegoek zein neurri jarriko zituzten martxan. Hain justu ere, ebazpenak dio neurri murriztaileak erkidegoen esku uzteko erabakiak urratu egiten duela Espainiako Konstituzioaren 116.1 artikulua, zeinaren bitartez krisi egoeretako eskumenak eta mugak arautzen diren.

Espainiako Gobernuaren Ministroen Kontseiluak iazko urriaren 25ean onartu zuen bigarren alarma egoera. Martxoaren 14an ezarritakoa baino arinagoa izan zen hura, ez baitzen konfinamendu orokorrik egin. Baina biltzeko eskubidea mugatzeko era eman zuen, eta baita gauean etxeratzeko agindua ezartzeko ere. Autonomia erkidegoetako buruek kudeatu zuten bigarren alarma egoera hori: haien esku geratu zen ordutegiak moldatzeko aukera eta etxeratze agindua ordubete aurreratu edo atzeratzea. Erkidegoek erabaki ahal izan zuten, halaber, euren lurraldeko mugak ixtea, edo haien barruko eremu bat zarratzea.


Summary: AEBetan 'X' genero izendapena duen lehen pasaportea eman dute. Datorren urterako pasaporte sistema erabat egokituta egotea eta izendapen berria normalizatuta egotea espero dute.

AEBetan lehen aldiz gizon eta emakume izendapenik gabeko pasaporte bat eman dute. 'X' genero izendapena gizon eta emakume gisara identifikatzen ez direnek eduki ahal izango dute. Ez dute jakinarazi nork eskuratu duen lehen pasaporte hori, baina Ned Price Estatu Departamentuko bozeramaileak aurreratu du 2022. urterako, pasaporte sistema osoa horretara egokitzen dutenerako, erabat normalizatuta egongo dela, eta edonork eskatu ahal izango duela izendapen hori.

Antony Blinken Estatu idazkariak ekainean aurreratu zuen bitarrak ez diren edo intersexualak diren pertsonentzat aukera gehiago jarriko zituztela pasaportean. Helburua LGTBI komunitatearen eskubideak aitortu eta aurrerapausoak ematea da.

Urrats hori egin dute aurten Argentinan ere. Uztailetik, Argentinako nortasun agirietan 'X' izendapena ageri da, gizon eta emakume gisa identifikatzen ez diren guztientzat. Urrats hori egin duen Latinoamerikako lehen herrialdea da Argentina. Mugimendu transfeministak, ordea, aurreragoko helburuei begira jarriak dira jada. Australian eta Kanadan ere badago modua gizon eta emakume izendapenak ez diren beste batzuk aukeratzeko.


Summary: Hernaniar batek 1947an eroritako meteorito bat legez kanpo bereganatu ote zuen ikertzen ari dira. Interneten enkantean jarri du meteoritoa, hasteko 27.500 euro eskatuta, baina Espainiako museo bateko buruek pieza ezagutu, eta saltzailea salatu dute. Manuel Laborde enpresaburu eta ikertzailearen esku egon zen harria, 1993. urtean hil zen arte.

Reliego herrian (Leon, Espainia), Domu Santu egunean, 1947an, herritarrak kalera atera ziren burrunba handi bat entzun ostean. Herriaren erdian, gurdi baten ondoan, 35 zentimetro sakon zen zulo bat topatu zuten, kea zeriola. Barruan, bederatzi kiloko meteorito bat topatu zuten. Baina duela 60 urtetik ez zegoen harri haren pusketetako baten berri, norbaitek Interneten salgai jarri duen arte. Azkenean, Euskal Herrian topatu dute, Hernanin (Gipuzkoa).

Harria zatitu egin zuten ikertzeko: puska batzuk Madrilgo Zientzia Naturalen Museo Nazionalera bidali zituzten, eta besteak, Washingtongo eta New Yorkeko zientzia museotara. 585 gramoko pieza bat Manuel Laborde ingeniari eta enpresaburu tolosarraren esku geratu zen gero. Andoainen barauts lantegia zuen Labordek, orain Martin Ugalde Kultur Parkea hartzen duen lekuan. Laborde Aranzadi zientzia elkarteko sortzaileetako bat izan zen, 1947. urtean bertan, eta hainbat ikerketa egin zituen. Horren harira heldu zen meteorito puska haren eskura, hura izan baitzen piezaren ikerketaren arduradunetako bat.

Baina duela 60 bat urtetik ez zegoen meteorito puska horren berririk. Iaz arte.

2020ko udazkenean, Todocoleccion.net webgunean iragarki bat agertu zen. Bildumagileek objektuak salerosteko erabiltzen dute gune hori. Harriaren argazkiarekin batera, «Reliegoseko 1947ko meteorito esklusiboa» mezua argitaratu zuten, pieza azaroaren 26tik aurrera enkantean jarriko zutela iragartzeko. Hasierako prezioa: 38.000 euro.

Antza denez, enkantea ez zen egin azkenean, eta eskaintza kendu egin zuten webgunetik, misterio handiz.

Urtebete geroago berriz agertu da, eta merkexeago: 37.500 euro. Gaur amaitzen zen enkantean hortik gorako dirua eskaintzeko epea.

Baina oraingoan azkarrago ibili dira Espainiako Zientzia Naturalen Museo Nazionaleko Geologia departamenduko adituak. Enkantearen berri eman diote Guardia Zibilari, eta horrek piezaren arrastoa jarraitu du, Hernaniraino. Han atzeman dute, eta gaur itzuli diote museoari.

Adierazi dutenez, pieza enkantean jarri duen pertsona ikertzen ari dira, meteorito puska legez kanpo bereganatu ote zuen aztertzeko. 1993. urtean hil zen Laborde, eta meteoritoarekin ordutik zer gertatu den argitu nahian dabiltza.

Piezaren oraingo jabearen izena baino ez dute eman: Juan Carlos. Meteoritoa nola eskuratu zuen kontatu du hark, Leongo prentsak jaso duenez. Mudantza enpresa bateko langilea izan zela, eta Laborderen ondasunak jasotzeaz arduratu zirela hura hil zenean. «Horietako asko enpresaren biltegi batean geratu ziren. Urteak pasatu ziren, eta inork ez zituen jaso. Horregatik, jabeak erabaki zuen gauza asko zaborretara botako genituela, biltegia behar zuelako, tartean "harriak" zituzten kutxa batzuk. Niri bitxiak iruditu zitzaizkidan, eta erreskatatu egin nituen. Tartean zegoen meteoritoaren puska hori».

Galdetu diote zergatik erretiratu zuen pieza enkantetik iaz. Erantzun duenez, «merkatu estrategiagatik» egin zuen. «Salgai jartzen denean ikusmina sortzen du, ezkutatzen da, eta orain erosleek interes handiagoarekin daude zain».

Beraz, gaur amaitu da meteoritoaren ibilbide gorabeheratsua. Azkenean, museo batean dago, eta han jarriko dute ikusgai. Bisitariek harriak oraindik itsatsita duen etiketa zaharra irakurri ahalko dute: Meteroritoa Aerolitoa (kondrita) Reliegos (Leon) 42°28,5 N, 5°20 W28 Abendua 1947. Madril (Zientzia Museoa) 585 gr. Andoain (Manuel Laborde).


Summary: EHUko udako ikastaroetako zuzendari ohi Ricardo Etxepare zendu da. Bizitza unibertsitateari lotua eman zuen, baina politikan ere aritu zen, eta Irungo alkatea izan zen bolada labur batez

Ricardo Etxepare unibertsitate irakasle eta EHU Euskal Herriko Unibertsitateko udako ikastaroetako zuzendari ohia (Irun, Gipuzkoa, 1948) hil da, Irunen. Haren ibilbidea batez ere unibertsitateari lotua egon da: EHUko katedraduna izan zen, Donostiako Ingeniaritza Teknikoko Eskola zuzendu zuen, eta, batez ere, EHUko udako ikastaroetako zuzendaria izan zen 1984tik 2006ra arte. Donostiako Zientziaren Museoaren bultzatzaileetako bat ere izan zen.

Haren ibilbide luzea saritu nahian, Donostiako Udalak Urrezko Danborra eman zion 2002an. Ekitaldi hartan, Donostiako alkate Odon Elorzak esan zuen Etxepare «lan zintzo eta nekaezinaren eredu« zela.

Ibilbide akademikoaz gain, Etxepare politika arloan ere aritu zen 1980ko hamarraldiaren hasieran, EAJren eskutik. Gipuzkoako Kultura diputatua izan zen, 1984tik 1986ra Eusko Legebiltzarreko kidea izan zen, eta tarte labur batez, 1983ko maiatzetik uztailera, Irungo alkatea izan zen.1983ko maiatzaren 23an hautatu zuten alkate, baina auzitegiek baliogabetu egin zuten bozketa hura, eta pare bat hilabete geroago Alberto Buen Lacambra sozialista izendatu zuten alkate.


Summary: Euneiz sortzeko legearen tramitazioari bidea eman dio Eusko Legebiltzarrak, EAJ, PSE, PP-C's eta Voxen babesarekin. EH Bilduk argudiatu du «etekin ekonomikoak lortzea xedetzat duen unibertsitate pribatu batek» ezin duela finantzaketa publikorik jaso

European University Gasteiz (Euneiz) zentro pribatua sortzeko xedez, Eusko Jaurlaritzak aurkeztutako lege proiektuaren tramitazioak aurrera eginen du Eusko Legebiltzarrean. Gaur eztabaidatu dute arauari buruzko irizpena, eta, EAJren eta PSEren botoez gain, PP-C's eta Vox taldeen babesa izan du. Hortaz, osoko bilkurara iritsiko da lege proiektua.

Elkarrekin Podemos-IU eta EH Bildu taldeek, berriz, kontrako botoa eman dute. Koalizio independentistak ohar batean argudiatu du administrazioak ezin duela diru publikoekin finantzatu «Euneiz bezalako unibertsitate pribatu bat, etekin ekonomikoak lortzea xedetzat duena». «EAJk, PSEk eta PPk babestu duten lege horrek, ordea, Euneiz unibertsitate sistemaren barruan txertatzen du, EHU, Mondragon eta Deusturen pare, eta diru publikoa jasotzeko eskubidea aitortzen dio», azaldu du Ikoitz Arresek, EH Bilduko eledunak.

Lege proiektua legebiltzarrera iritsi zenean, EP-IUk osoko zuzenketa aurkeztu zion; abstentziora jo zuen EH Bilduk orduan. Horri buruz, Arresek azaldu du koalizio abertzaleak ez zuen legearen tramitazioa eragotzi, «baina lau zuzenketa aurkeztu zituen, bermatzeko Euneizek ez zuela diru publikorik jasoko». Zuzenketa horiek atzera bota dituzte EP-IU ez beste talde guztiek, hortaz, EH Bilduk ere ezezkoa eman dio legearen tramitazioari. Edonola ere, Arresek gaineratu du EAJ eta PSE «garaiz» dabiltzala oraindik «euskal unibertsitate sistemaren finantzaketa publikoa blindatzeko».


Summary: «Krispaziora itzuli izanaz» ohartarazi du Foro Sozialak. «Krispaziotik eraikitzera» pasatzea proposatu du Agun Hernanek, Eusko Legebiltzarrean egindako agerraldian

Foro Sozial Iraunkorrak agerraldia izan du Eusko Legebiltzarreko Giza Eskubide, Berdintasun eta Justizia Batzordean, eta han, Agus Hernan bozeramaileak ohartarazi du joan den astean «nolabaiteko atzerapausoa» egon dela «sumin eta krispazio jarreretara». Horren aurrean, «lasai eztabaidatzea» eta «krispaziotik eraikitzera» pasatzea proposatu du Hernanek.

Foro Sozialaren aburuz, EH Bilduren eta Sorturen ordezkariek biktimen minaz esandakoak, eta adierazpen horiek hasieran beste ordezkari politiko batzuen aldetik izan zuten harrera, «bide onean egindako urratsak» izan ziren, baina, horren ostean, «nolabaiteko atzerapausoa» egon zen eta eztabaida publikoan «tentsioak eta krispazioak» nabarmen egin zuten gora. Hernanen iritziz, horrelakoekin herritarrei helarazten zaien mezua da «elkarrizketarako gaitasunik» ez dagoela.

«Benetan beste fase batean bagaude, hori sendotzeko ahaleginak egin behar ditugu», azaldu du Hernanek, eta erantsi du «helburua «berriro ez errepikatzeko eta bizikidetza demokratikorako baldintzak sortzea» izan behar duela.

«Arrazoi politikoak»

Euskal presoei ezarritako espetxe politika aztertzen duen Behatokia izeneko txostena aurkeztu du Foro Sozialak agerraldian. Hernanek esan du espetxe politika hori oraindik ere «salbuespenezkoa» dela, eta presoak gizarteratzeko ibilbidea egiteko prest azaldu badira ere, ibilbide hori egitea galarazten dietela «arrazoi politikoak direla medio». Horretan aldaketa bat eskatu du Hernanek.


Summary: Portugal hauteskundeen atarian jarri du aurrekontuen bozketaren porrotak. Alderdi Sozialistak ez du lortu datorren urteko kontuak onartzea, Ezkerreko Blokearekin eta komunistekin dituen desadostasunengatik. Herrialdeko presidenteak bozetara deitzea lehenesten du.

Gaurko bozketaren bezperan, Portugalgo presidente Marcelo Rebelo de Sousak argi utzi zuen zeren artekoa zen bidegurutzea: aurrekontuak onartzea edo hauteskundeak aurreratzea. Azkenera arte saiatu den arren, Antonio Costa lehen ministroak —PS Alderdi Sozialistakoak— ez du lortu BE Ezkerreko Blokea eta PCP Portugalgo Alderdi Komunista konbentzitzea, eta, hortaz, estatuburuak bere asmoei eusten badie, herrialdeak espero baino bi urte lehenago antolatuko ditu parlamenturako hauteskundeak. Horietan «gehiengo sendo eta egonkor bat» lortzeko helburua jarri du gobernuburuak.

Costak sei urte egin ditu lehen ministroaren karguan, BErekin eta PCPrekin batera osatu zuen ezkerreko blokeari esker. Urteek aurrera egin ahala, ordea, arrakalak sortu dira hiruren artean, baina batez ere gobernuan dagoen PSren eta babes parlamentarioa eman dioten beste bi alderdien artean. Tentsioak 2019an egin zuen gora, lehen ministroak eskuinarekin adostu baitzuen lan erreforma, eta, ziurrenik, erabaki hori gaurko porrotaren atarikoa bilakatu zen. Desadostasunak geroz eta handiagoak izan baitira.

Alferrikakoak izan dira Joao Leao Finantza ministroak parlamentuko gaurko saioan esandakoak, parean zituen diputatuei ohartarazi baitie ez dela «arriskatzeko eta dena izorratzeko garaia». Bata bestearen atzetik, gobernuko ministro batzuk eta PSko zenbait diputatu BEko eta PCPko ordezkarien iritziak aldatzen saiatu dira, baina, hitzorduak agerian utzi duenez, ez zegoen horretarako aukerarik.

Aurrekontuen alde bozkatu dute PSren 108 diputatuek, eta abstentziora jo dute PAN Pertsonak-Animaliak-Natura alderdiaren hirurek eta bi independenteek. Hortaz, Costari hiru abstentzio falta zitzaizkion arrakasta izateko, baina oposizioko gainontzeko 117ek kontra egitea erabaki dute, aurrez jakinarazi zuten modura; tartean, BEren hemeretziek eta komunisten hamabiek.

Datorren urterako aurrekontuak ziren bereziki garrantzitsuak, EB Europako Batasunaren suspertze funtseko dirua baitzuten oinarri (14.000 milioi euro), eta krisi ekonomiko eta sozialari aurre egiteko balioko zutelako; Portugal da, hain justu, barne produktu gordinarekiko zor publiko handiena duen EBko estatu kideetako bat.

BEk eta PCPk Costari egotzi diote arreta handiegia jarri diola defizita murrizteari, eta, horren aurrean, langileentzako onura gehiago eskatu zizkioten, Gizarte Segurantzaren sistema hobetzearekin eta osasun arloan inbertsioa handitzearekin batera.

Horiei erantzunez, Portugalgo lehen ministroak oroitarazi die gobernuak hainbat «kontzesio» egin dizkiela; tartean, datorren urterako gutxieneko soldata 40 euro igotzea. Arazoa zera da: komunistentzat, esaterako, gorakada hori ez dela nahikoa —PCPren abstentzioari esker onartu zituzten aurtengo aurrekontuak, «pandemiaren urtekoak»—.

'Geringonça'-ren amaiera?

Bozketaren porrotak zalantza bat mahaigaineratu du datozen hilabeteetarako: hauteskundeak aurreratzeak geringonça (tramankulua) izeneko aliantzaren amaiera eragingo duen, eta, hortaz, Portugal ziklo politiko berri batean murgilduko den. Gaurko saioan, BEren koordinatzaile nazional Catarina Martinsek adierazi du hiru alderdien arteko blokea «gehiengo osoa lortzeko [PSren] obsesioagatik hil» dela.

2015eko bozetan, gobernua eskuinaren esku gera ez zedin, PSk programa komun bat adostu zuen BErekin eta PCPrekin, bi alderdi horien diputatuen babesaren truke. Hala, Costak gutxiengoan gobernatu zuen legealdia amaitu arte, bi indar horien sostenguarekin.

2019ko hauteskundeetan, PSri egin zion mesede aurreko agintaldiko esperientziak, eta nabarmen egin zuen gora ordezkaritza kopuruan; BEri eta PCPri —PEV Alderdi Ekologista Berdeak-ekin koalizioan aurkeztu zen—, aldiz, ez, eta azkenean hiru indarrek ez zuten programa bateraturik osatu berriz.

Horren ordez, «negoziazio etengabea» lehenetsi zuten, PSk gutxiengoan gobernatzen jarraitzeko; aurrekontuei buruzko elkarrizketa dinamika horren parte izan dira, baina aliatuek Costari egotzi diote ez direla «nahikoa» izan, batez ere eduki eta onarturiko neurri aldetik.

Horiek horrela, Portugalgo hedabideen arabera, Rebelo de Sousak azaroaren 3an edo 10ean bilduko du Estatu Kontseilua, eta horretan adostuko du parlamentua desegitea, berehala hauteskundeetara deitzeko. Printzipioz, datorren urtarrilaren amaieran edo otsailaren hasieran egiteko; bien bitartean, Costa izango litzateke jarduneko gobernuburua.

Hori bai, bozak aurreratzeak ez luke zertan gobernabidearen arazoa konpondu; inkesten arabera, PSk bi puntu handituko du bere aldeko babesa, eta BEk eta PCP-PEV koalizioak behera egingo lukete berriz ere. Eskuineko alderdien artean ez da aldaketa handirik espero, eskuin muturreko Chegan izan ezik, parlamentuko hirugarren indarra bilakatuko bailitzateke.


Summary: Nafarroako Gobernuak aurten baino %30 gehiago inbertituko du 2022. urtean. Inoizko aurrekonturik handiena izango du, 5.273 milioi eurokoa, aurten baino %8,2 gehiago. Saiz kontseilariak espero du azaroaren 8rako akordioa lortzea EH Bildurekin.

Europako funtsen diruak arrastoa utzi du Hego Euskal Herriko gobernuen aurrekontu proposamenetan. Herenegun iragarri zuen Jaurlaritzak inbertsioa %50 handituko duela datorren urtean, eta asteazken honetan, Nafarroako Gobernuak iragarri du aurten baino %30 gehiago inbertituko duela. Horrenbestez, azken hamar urteetako inbertsiorik handiena egingo du. Bezperan, EH Bildurekin «akordio partziala» lortu eta gero, atzo inoizko aurrekonturik handiena aurkeztu zuen gobernuak: 5.273 milioi eurokoa, aurten baino %8 gehiago.

Haatik, hamar eurotik bat finantza gastuetara bideratuko da, eta zorraren zama handi hori aintzat hartuta, gastu muga 4.767 milioi eurokoa da. Irailean egindako lehen aurkezpenetik, 16 milioi euro izango ditu zerbitzuak eta inbertsioak finantzatzeko.

Elma Saiz Ekonomia eta Ogasun kontseilariak argudiatu du gastu mugaren igoera hori neurri batean langile publikoen %2ko soldata igoeraren ondorio dela, espero baitute zeharkako eragina izango duela eta zerga bilketa handituko duela. «Gainera, hainbat departamenduren eta enpresa publikoen diru sarreren aurreikuspenak doitu egin ditugu. Kalkulatutako kopuru horri kendu egin behar zitzaion argindar fakturaren eragina, bai energia elektrikoaren produkzioaren gaineko zergarena, bai argindarraren gainekoarena».

Kontseilariak espero du aurrekontuok «susperraldiaren oinarriak» jartzeko balioko dutela. Nabarmendu du «esfortzu bikoitza» eskatu dutela: alde batetik, «berehalakotasun handieneko beharrak antzemateko eta horiei aurre egiteko»; bestetik, gobernuko bazkideek, parlamentuan gutxiengoan direnez, gehiengoak bilatzeko. Bezperan erdietsi zuen aurreproiektuen gaineko akordioa EH Bildurekin, eta Saizek nabarmendu du oposizioko alderdien artean «adostasunera heldu nahi izan duen bakarra» izan dela.

Gobernu Kontseiluak onartu du aurreproiektua, eta, urtero legez, haren edukia helaraziko die Gizarte eta Ekonomia Kontseiluan bilduta diren gizarte eragileei eta Foru Erregimeneko batzordean bilduta diren tokiko erakundeei. Haien eskuetatik pasa ostean, lege proiektua bera azaroaren 8an onartzea espero du gobernuak, eta handik parlamentura igorriko luke, han bere bidea egin dezan. Ordurako, Saizek uste du erabateko akordioa lortuko dutela EH Bildurekin, haren esanetan, «negoziazioak aurreratuta» daudelako.

Zerga arloko neurriak

Asteartean, EH Bilduko Bakartxo Ruizek aipatu zuen zergen arloan ikuspegiak urrun daudela oraindik ere. Gaurkoan, gobernuak fiskalitaterako bere neurriak aurkeztu ditu. Errenta zergan, tarifaren %2ko deflaktazioa proposatu du. Norbanakoentzat zein sendientzat oinarrizko beharretara bideratutako gutxieneko errenta %5 handitu nahi du, eta 100 euroraino igo 30.000 eurotik beherako errenta dutenentzat. Sozietate zergan, enpresen kaudimenerako laguntzak zerga ordaintzetik at geratuko dira.

Navarra Sumako Javier Esparzaren esanetan, «moralaren aurkakoa» da aurrekontuak EH Bildurekin hitzartzea.

Gakoak

1. Finantza gastuak. 506 milioi eurokoak dira, eta hamar eurotik bat zorraren zama ordaintzeko da. %30 handitu da atal hori. Gobernuak dio interes tasa apalen ondorioz 11 milioi euro aurreztea lortu duela.

2. Ekarpena. 2020tik 2024 eperako ekarpenaren kalkulua hitzartzeke dute Madrilgo eta Nafarroako gobernuek, eta, horren zain, aurrekontuetan Txibiteren gobernuak bere gain hartu gabeko eskumenen gastuak finantzatzeko 2022an 573 milioi pagatzea proposatuko du.

3. Inbertsioak. 222 milioi euroko inbertsioa egingo du Nafarroako Gobernuak 2022an, azken hamarkadako kopururik handiena.

4. Europako funtsak. Aurrekontuetan jasota datorrenez, Europako funtsetatik 162 milioi helduko dira: 73 milioi euro pandemiari aurre egiteko React funtsetik, eta beste 89 milioi trantsizio ekonomikoa eta digitalizazioa bultzatuko duten Suspertze eta Erresilientzia Mekanismotik. Dena den, espero da finantzaketa hori handitzea, funts horretako diru gehiago esleitu ahala.

5. Gastu soziala. Hezkuntza, Osasuna eta Gizarte eskubideen departamenduek orotara aurrekontuaren %54 jasoko dute. Osasunak izango du aurrekonturik handiena, 1.261 milioi eurokoa, eta Hezkuntzak, bigarren handiena: 792 milioi eurokoa. Gizarte Eskubideak Departamenduak 528 milioi euroko aurrekontua du.

6. Udalak. Nafarroako udalek aurten baino hamasei milioi euro izango dituzte gastu eta zerbitzuak finantzatzeko: orotara, 270 milioi. Gainera, tokiko azpiegituretan 30 milioi euro inbertituko dira.

7. Errepideak. Errepide sarearen obretara eta mantentze lanetara 60 milioi euro bideratuko dira, aurten baino %25 (12,3 milioi) gehiago. Pirinioetako autobidearen eta Bideko autobidearen kanonak ordaintzeko beste 75 milioi euro jarriko dira.


Summary: Suediako inbertsio talde batek Solarpack erosiko du. Energia berriztagarrietako euskal enpresarik garrantzitsuenetarikoa da Solarpack. EQT Infraestructurek eragiketa burutzeko baimen guztiak lortu ditu, eta 881 milioi ordainduko ditu.

EQT Infraestructure inbertsio talde suediarraren esku geratuko da Solarpack eguzki energia fotovoltaikoan espezializatutako euskal enpresa, Espainiako Balore Merkatuaren Batzorde Nazionalak (CNMV) akzioak erosteko eskaintza publikoa baimendu ondoren. Modu horretan, estrategikotzat jo daitekeen beste euskal enpresa baten lema galduko du Euskal Herriak.

Solarpackek Algortan du egoitza (Getxo, Bizkaia), eta parke fotovoltaikoak ditu Espainian, Txilen, Perun, Uruguain eta Indian: 250 langile inguru ditu. EQT inbertsio taldeak, berriz, 26 funts ditu, eta 67.000 milioi euroko balioa duten aktiboak kudeatzen ditu. Besteak beste, Idealista Espainiako higiezinen merkatuko liderraren eta Frantziako Nest etxebizitzen sustatzailearen jabea da.

Operazioarekin, Solarpack osoa erosi nahi du, 881 milioi euroren truke. Horri esker, eguzki energiako konpainiako bazkide fundatzaileek, Galindez eta Ibarra Kareaga familiek, 445 milioi eskuratuko dituzte.

EQTk 26,5 euro eskaini ditu akzio bakoitzeko. Ohar batean, burtsako arautzaileak azaldu du prezioa «behar bezala justifikatuta» dagoela, eta eskaintza bat datorrela indarrean dauden arauekin.

Suediako funtsak Banco Santanderrekin sinatutako abal bat du, eskainitako zenbateko osoaren ordainketa bermatzen duena, eta dagoeneko akordio batera iritsi da Beraunberri, Landa LLC eta Burgest 2007 sozietateekin, Solarpacken kapitalaren % 50 baino zertxobait gehiago kontrolatzen duten Galíndez familiako sozietateekin, enpresan duten partaidetza erosteko.

Eskaintza eraginkorra izan dadin, Solarpacken kapital sozialaren %75 eskualdatu beharko da gutxienez: 24,9 milioi akzio. Eta hiru asteko epean burutu beharko da. CNMVren oniritziaren ondoren, operazioak beharrezko baimen guztiak ditu. Aurretik, irailaren 28an, Espainiako Gobernuko Ministroen Kontseiluak eman zuen bere oniritzia.


Summary: Etxetik kanpo galdu gabe jarraitzen du Osasunak. Jagoba Arrasateren taldeak 0-0 berdindu du Real Madrilen aurka, Santiago Bernabeun, ligako 11. jardunaldian. Espainiarrek, Osasunaren areara sarriago heldu arren, ez dute lortu nafarrek atzean eraikitako harresia eraistea.

Osasuna, Alavesen, Cadizen, Mallorcan eta eta Vila-realen etxean irabazi ostean, Real Madrilen Santiago Bernabeu zelai gaiztoan bosgarren garaipena kateatzeko asmoz lehiatu zen atzo, ligako 11. jardunaldian. Etxetik kanpo puntu gehien zakuratu duen Espainiako Lehen Mailako taldea da Jagoba Arrasaterena, Real Madrilekin berdinduta —Osasunak baino neurketa bat gehiago du jokatua—. Bada, garaipena lortu ez, baina gutxienez puntu baliotsua lortu du Osasunak Real Madrilen aurka: 0-0.

Arrasatek Real Madrili aurre egiteko jokamolde zehatza eta argia zuen. Vila-reali irabazi zion joko sistema bera ezarri zuen; erdiko hiru atzelariekin jokatu zuen: Juan Cruz, David Garcia eta Unai Garciarekin. Aurrealdean, berriz, bi aurrelari zelairatu zituen: Kike Garcia eta Chimy Avila.

Hasiera-hasieratik, Real Madrilek baloi jabetza handiagoa izan zuen Osasunak baino, eta Carlo Ancelottinerak gorritxoen areara sarri heltzen baziren ere, nafarrek atzean eraikitako harresia garaitzea ez zuen lortzen talde espainiarrak. Bi taldeek lehen 45 minutuetan apenas izan zuten gola sartzeko aukerarik, eta izan zituzten abagune apur horietan ere ez ziren gai izan atea zulatzeko.

Bigarren zatian, Real Madril bere ohiko estilora jokatzen hasita ere, abagunerik garbiena Osasunak izan zuen, 49. minutuan, aurkako korner batetik kontraeraso azkar bat sortu ostean. Chimy Avilak sekulako korrikaldia egin eta gero, eskuin hegaletik bigarren zutoinera erdiratu zuen, han baitzegoen Jon Moncayola, bakarrik; nafarrak, ordea, zutoinera bidali zuen baloia.

Hortik aurrera, ordea, partidak gidoi bera izan zuen: Osasuna atzean sartuta, Real Madrilen erauntsiari gogor eustera. Egindako defentsa lanak, gutxienez, sari ona ekarri zion Arrasateren taldeari: atea hutsean mantenduta berdinketarekin etxera itzultzea. Osasuna seigarrena da orain sailkapenean, hemeretzi punturekin.

Real Madril: Courtois; Carvajal (Lucas Vazquez, 69'), Militao, Alaba, Mendy (Marcelo, 69'); Casemiro, Camavinga (Rodrygo, 46'), Kroos; Marco Asensio (Hazard, 69'), Benzema eta Vinicius.

Osasuna: Sergio Herrera, Nacho Vidal, Unai Garcia, David Garcia, Juan Cruz, Manu Sanchez, Torro, Javi Martinez (Darko Brasanac, 67'), Moncayola (Oier, 89'), Kike Garcia (Barbero, 89') eta Chimy Avila (Ruben Garcia, 67').


Summary: %30 migratzaile gutxiago heldu ziren iaz OCDEko kide diren herrialdeetara. Soilik Mexikora heldu ziren 2019an baino migratzaile gehiago iaz, %40 gehiago; horietatik gehienak, Hego Amerikatik AEBetara sartzeko asmoz joandakoak, eta muga igaro ezinik geratutakoak.

Iaz, munduko herrialde gehienek mugak itxi zituzten, COVID-19aren aitzakian; ondorioz, ia ezinezkoa bilakatu zen migratzaileentzat haietara sartzea. Hori argi utzi du OCDE Ekonomia Lankidetza eta Garapenerako Erakundearen azken txostenak, non nabarmentzen den erakundeko kide diren herrialdeetara %30 migratzaile gutxiago heldu zirela iaz duela bi urte baino.

Baina, datu orokorraren atzean, badira bestelako xehetasunak ere, egoera hobeto ulertzeko lagungarri direnak. Migrazioetan gainbehera handienetako bat izan zuen herrialdea AEBak izan ziren, nahiz eta hain zuzen pandemiak eragindako krisi ekonomikoak bultzatuta milaka migratzailek Amerika hegoaldetik iparralderako bidea abiatu bizimodu hobearen itxaropenarekin. Washingtonek, baina, mugak itxi zituen, eta hala eduki zituen urte osoan; ondorioz, %44 migratzaile gutxiago sartu ziren hara.

Arrazoi beragatik, alderantzizko egoera izan zuten mugaren hegoaldeko aldean. Mexiko izan zen OCDEko kide diren herrialdeen artean goranzko joera erakutsi zuen bakarra. Hark ere itxi egin zituen ateak, baina Mexiko eta Guatemala arteko muga hain da luzea, ia ezinezkoa baita erabat kontrolatzea. Horren eraginez, 2019an baino %40 pertsona gehiago heldu ziren hara.

Ozeanoaren beste aldean ere jaitsiera nabarmena izan zen. Europako Batasuneko kide diren herrialdeek sekula baino zorrotzago kontrolatu zituzten atzerritarren sarrerak, eta datuek islatzen dute hori. %35 gutxiago heldu ziren Italiara, %30 gutxiago Erresuma Batura, eta %21 gutxiago Frantziara.


Summary: Aurreko urteetan baino bronkiolitis kasu gehiago atzeman dituela ohartarazi du Eusko Jaurlaritzak. Bi urtetik beherako umeengan eragina duen infekzio hori «aurreratu» egin dela esan du Osasun Sailak, eta prebentzio neurriak mantentzeko eskatu du.

Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak ohar bidez jakinarazi duenez, umeen artean bronkiolitisaren intzidentzia handiagoa da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, aurreko urteekin alderatuta. Bi urtetik beherako umeengan eragina duen arnas infekzio bat da bronkiolitisa: katarroaren antzeko sintomak izaten dira, besteak beste mukiak, eztula edo sukarra, baina, hasi eta egun batzuetara, beste sintoma batzuk agertzen dira, hala nola arnasteko zailtasunak, txistu hotsak eta esnea hartzean eragina duen itolarria. Ohikoa da urritik martxora bitartean bronkiolitisaren intzidentzia asko handitzea, bereziki azarotik abendura. Aurten, baina, Osakidetzak ikusi du «aurreratu» egin dela intzidentziaren gorakada hori; zehazki, bikoiztu egin dira sintomatologia hori duten mediku kontsultak. Osasun Sailak uste du COVID-19ari aurre hartzeko iaz ezarri ziren segurtasun neurriek asko apaldu zutela infekzio horren agerpena, eta orain, ordea, neurrien arintzeak areagotu egin dutela intzidentzia. Osakidetzak hainbat gomendio eman ditu bronkiolitis kasuak prebenitzeko. Hain justu, beste arnas birus batzuk transmititzeko hartzen diren prebentzio neurri berberak betetzeko eskatu du: besteak beste, eskuak sarritan garbitzea, jende asko pilatzen den leku itxietan ahalik eta gutxien egotea, barrualdeak aireztatzea, eta umea gaixorik dagoenean haur eskolara edo eskolara ez eramatea.

Bronkiolitisa larriagoa da 6 hiletik beherako umeetan, eta kutsadura iturri nagusia ume nagusiak izaten dira, askotan neba-arrebak, Osasun Sailetik jakinarazi duenez.


Summary: Laura Mintegi: «Gure kazetari kartzelatuak ere terroristatzat jo zituzten». Laura Mintegik 'Martin Ugalderen garaia PENen begiradatik' hitzaldia eman du. Internet bidez zabaldu du BERRIAk.

Euskal PEN elkarteko Laura Mintegik Martin Ugalderen garaia PENen begiradatik hitzaldia eman du Martin Ugalde kultur parkean. PEN Internationalaren sorburua (1921) eta filosofia azaltzen hasi da Mintegi.

Gogorarazi du PEN elkartea idazleen adierazpen askatasuna defendatzeko sortu zela, baina elkar ezagutzeko eta bakea sustatzeko ere erabili zutela azaldu du Mintegik. Kontatu du Alemaniako idazle askok naziak boterera heldu zirenean ihes egin behar izan zutela, eta adierazi du 1935ean, PEN elkartearen Bartzelonako bilkuran egoera salatu zutela. Naziek presio egin zuten Nobel saria ez ziezaioten eman Miguel Unamunori, haren inguruko agiri bat bultzatu zuelako. Ez zioten eman saririk, eta 1935. urte horretan ez zen Literaturaren Nobel saririk.

Mintegik kontatu du Martin Ugalderen familiak nola egin behar izan zuen ihes, frankistak Gipuzkoan eta gero Bizkaian sartu zirenean. Haren aita Venezuelara joan zen Bretagne ontzian. Ugalde, bitartean, Nafarroa Beherean zegoen, ikasten. 1940. urtean, 19 urterekin, Frantziako agintariek Gurseko (Okzitania) kontzentrazio esparruan sartu zuten Ugalde. Gero, Andoainera (Gipuzkoa) itzuli zen.

Gerra amaituta, PEN talde asko zabaldu ziren munduan. Mintegik azaldu du PEN taldeak ez direla estatuen arabera sortzen, baizik eta hizkuntza edo kulturaren arabera. Zentro bakoitzaren pisua bera da: boto bana dute. Azaldu du Euskal Herrikoak presentzia handia duela, eta Espainiak ez duela.

Andoainera itzulita, nekez lor zezakeen lana, «gorri separatista» etiketatu zutelako. Horregatik joan zen Venezuelara. Han elkartu zen familia berriz, banandu eta 11 urtera. Erbestean sortu zuten Euskal PEN elkartea, eta Iparraldean edo Euskal Herritik kanpo zeuden idazleekin osatu behar izan zuten, Hegoaldekoak «arriskuan ez jartzeko». 1950. urtean onartu zuten taldea nazioartean, inolako eztabaidarik gabe. Miarritzen (Lapurdi) jarri zuten egoitza.

1952. urtean, ordea, taldea itzali egin zen.

Elkarteak eginiko lana gogorarazi du Mintegik. Wole Soyinka idazle nigeriarra kartzelatu zutenean haren alde eginiko kanpainak aipatu ditu. «Nigeriako agintariek hura terroristatzat jo zuten, halakoetan beti egiten den bezala. Gure kazetari kartzelatuak ere terroristatzat jo zituzten». Euskaldunon Egunkaria eta Egin kasuak gogorarazi ditu horren harira.

Ehungarren urteurrena

Denboraren joana gero eta gehiago ari da atzera kontaketa estutzen, ezinbestean. Bi aste baizik ez dira falta Martin Ugalde kazetari eta idazlea jaio zela 100 urte betetzeko. 1921eko azaroaren 11n jaio zen, Andoainen. Hura oroitzeko, urte osorako programa dago martxan udaberriaren hondarretik, kazetariaren familiarekin eta hainbat erakunde eta eragilerekin elkarlanean: tartean dira Eusko Jaurlaritza, Gipuzkoako Foru Aldundia, Andoaingo Udala, Hondarribiko Udala, Jakin, Euskal Idazleen Elkartea, Elkar, BERRIA eta Martin Ugalde kultur parkea.

Ugalde omentzea da helburu, funtsean, eta, hura hizpide, hitzaldi ziklo batek bidea hasi zuen orain bi aste, urriaren 14an. Nerea Azurmendik Martin Ugalde, historia egin zuen kazetaria hitzaldia eman zuen. Hitzaldi sortak joan den astean izan zuen segida: Iñaki Uriak lekukoa hartu zion Azurmendiri, eta Martin Ugalde eta Egunkaria hitzaldia eman zuen. Gaur dute hirugarrena.

Beste hitzordu batzuk

Hitzaldi zikloak gaur zortzi izanen du amaia, azaroaren 4an. Anjeles Iztueta arituko da hizketan; Martin Ugalde eta politika hitzaldia emanen du, hain zuzen ere.

Hitzaldiez gainera, udaberritik kazetariaren inguruko erakusketa bat egon da ikusgai Hondarribian (Gipuzkoa) eta Donostiako Koldo Mitxelenan, eta abenduaren 4ra arte bisitatu ahalko da Andoaingo Bastero kulturgunean.


Summary: Inflazioa gora eta gora doa galgarik gabe: %5,5ekoa da Espainiako KPIa. KPIaren datu aurreratua eman du INEk, eta, horren arabera, %5etik gorakoa izango da Hego Euskal Herriko inflazioa, inoizko altuena 1990eko hamarkadatik.

Argindarraren eta erregaien garestitzea inoizko mailarik altuenetakora eramaten ari da inflazioa Hego Euskal Herrian. %4koa da iraileko KPIa, baina INEk Espainiarako eman duen datu aurreratuaren arabera, inflazioak beste maila bat igoko du urrian, eta %5etik gora jarriko da datu berria jakinarazten dutenean, aste batzuk barru. Izan ere, Espainiaren datu aurreratua %5,5ekoa da, 1992. urtetik inoizko altuena. Argi dago inflazioa arazo handi bat izango dela susperraldiak abiadura hartzeko.

Abuztuan %3,3koa zen inflazioa, eta bi hilabeteko tartean bi puntu inguru egingo du gora, batez ere argindarra izugarri igo delako. Gasolina eta gasolioa ere, ordea, inoizko preziorik garestienetan daude, eta Brent upelak garestitzeko tartea badu oraindik ere. Esan beharrik ez dago: argindarraren eta erregaien garestitzeak eraman du hain gora KPIaren erakuslea. Gainera, energiak bizitzaren kostua kalkulatzeko baliatzen diren beste esparruak garestitu ditu, besteak beste, janaria.

Dena den, energia aintzat hartzen ez duen inflazioa %1,4koa izan da Espainian urrian, inflazio orokorra baino lau puntu apalagoa. Hori inoizko alderik handiena da bi erakusle horien artean, INEren serie historikoan.

Beraz, Hegoaldean, urrirako inflazioa %5etik gorakoa izango dela aurreikus daiteke, eta horrek ondorio handiak izango ditu negoziazio kolektiboan, batetik, baina pentsioetan ere bai, bestetik. Ikusteko dago 2021. urtearen amaieran non kokatuko den KPIa; adituek uste dute %5tik behera izango dela, baina, hala ere, igoera handiak egon beharko dira soldatetan erosteko ahalmena ez galtzeko. Pentsioen sistema publikoak ere ahalegin handia egin beharko du aurten, pentsioak KPIa bezainbeste igo beharko baitituzte; igoera hori %5 ingurukoa izan daiteke.


Summary: Mirentxu Larrañaga: «Mundu oso bat, estilo ugari eta hizkera asko biltzen dira berripaper batean». Itzultzaile eta zuzentzaileen jardunari buruz hausnartu du Mirentxu Larrañaga BERRIAko langileak EIZIEren bideo batean. «Elkarlan baten azken katebegi» gisa definitu du euren lana.

«Zorua erratzatu, erraztatu, erraztu eta orraztu. Horra hor idazteak, itzultzeak eta sortzeak berez dakarten zeregina». Hala dio Mirentxu Larrañaga BERRIAko euskara taldeko itzultzaile eta zuzentzaileak EIZIE Euskal Itzultzaile, Zuzentzaile eta Interpreteen Elkarteak plazaratutako bideo batean. Itzultzaile eta zuzentzaileen jardunari buruz mintzo da ikus-entzunezkoan, eta, talaia horretatik, BERRIAn beste sei lankiderekin batera egiten duen jardunari buruz ere hitz egin du. «Lankide bati esatea gustatzen zaionez, periodikoa leitzen aritzen gara BERRIA egunkariaren euskara taldeko zazpi itzultzaile-zuzentzaileok, eta estilo liburua dugu lanabes; luxuzko altxor preziatua», kontatu du.

Ez da haien sinadura albiste bakoitzaren goian azaltzen, ez formatu digitalean, ez paperean, baina puntu horretara iristeko ezinbesteko lana da haiena. Hala xehatzen du BERRIAko itzultzaile eta zuzentzaileak: «Irakurri, ikusi, entzun, gelditu, azpimarratu, kolorez nabarmendu... Orrazketak, zuzenketak, ohartarazpenak edo iradokizunak egin, eta txertatu. Gero, inprimatu, ekologikoki zuzena ez bada ere. Eta berriro irakurri, ikusi, entzun. Eta egitekoari gogotik erantzun». Gainbegiratze lana da haiena, Larrañagaren hitzetan, «elkarlan baten azken katebegia» edota «nolabaiteko kalitate ziurtagiria».

Tentuz eta zentzuz gainbegiratzen dute albiste, erreportaje, elkarrizketa eta testu bakoitza, beti «formari, egiturari eta mamiari erreparatuz», ñabardura eta zehaztasun txiki bakoitza zainduz. Orriz orri eta sailez sail egiten dute hori, eta, Larrañagaren esanetan, «mundu oso bat, estilo ugari eta hizkera asko biltzen dira» horietan guztietan. Etenik ez duen lan gisa definitu du, «beti erlojupean eta bat-batekotasunarekin norgehiagoka betean». Horregatik, lankideen artean lelo kutun bat dutela aitortu du: «Orraztu ahal dela den-dena, eta bestela, ahal dena».

Eta hori zertarako? Hurrengo hartzaileak informazio oro «ahalik eta modurik txukunenean jasotzeko». Nola? Bada, Larrañagaren ustetan, «estilo koherente, komunikatibo, zuzen, egoki eta erakargarrian». Eta jardun hori ezin du, oraingoz behintzat, inolako gailu neuronal zein aurrerakoik ordeztu. «Nola bereizi bestela zer adierazi nahi izan den h bat gorabehera? Nola hausnartu zer nabarmendu koma edo puntu baten arabera? Nola erabaki zein den benetako informazio zuzena? Nola hautatu aukerarik egokiena? Edota nola izkin egin bidean fortunatzen zaizkigun txantxa txoro merkeei?».


Summary: IEAk inbertsio gehiago eskatu ditu Parisko helburuak betetzeko. 2050erako karbono neutraltasunera iristeko beharko liratekeen inbertsioen %40 soilik iragarri dituzte gobernuek.

Pandemiak eragindako krisitik irteteko asmoz herrialdeek teknologia garbietan egin asmo dituzten inbertsioak ez dira heltzen IEA Nazioarteko Energia Agentziak horretarako beharrezkotzat jotzen duen kopuruaren %40ra baino. Aurreikuspenak hobetu egin dira, hala ere, joan den uztailetik, orduan inbertsioak bost puntu txikiagoak baitziren. Baina, agentziak ohartarazi duenez, oraindik ez dira nahikoa Parisko Akordioak betetzeko.

IEAren datuen arabera, gobernuek euren susperraldirako aurreikuspenetatik 470.000 milioi dolar jarriko dituzte 2021etik 2023ra trantsizio energetikorako. Ordea, erakundeak bilioi bat dolarreko inbertsioak jotzen ditu beharrezkotzat mendearen erdirako karbono neutraltasuna lortuko bada.

Bide horretan, herrialde garatuek aurreikusi dituzte energia garbian inbertsiorik handienak: zehazki, euren berregituratze gastuen bi heren. Oso bestelakoa da egoera garatzeko bidean diren estatuetan, non, aberatsenekin alderatuta, gastuen hamarren bat soilik bideratuko duten energia garbira.

Bestalde, IEAk txostenean ohartarazi du pandemiaren ostean 2021ean berriz ere gora egin duela erregai fosilen erabilerak, eta, beraz, oraindik posible den arren mendearen erdirako tenperatura gehienez 1,5 gradu igotzea, energia garbian inbertsio handiagoak egitea eskatzen duela: «Energiaren sektoreak isuri ditu, industriaurrekoekin alderatuta, tenperatura 1,1 gradu igotzea ekarri duten isurien hiru laurden. Beraz, sektore horrek irtenbidearen zati ere izan behar du».

Hala, Parisko helburuetara heltzeko, hau da, mendearen erdirako tenperatura ez dadin igo 1,5 gradu baino gehiago, lau urrats jasotzen ditu txostenak: argindar energia garbia bultzatzea eguzki plaka eta haize errota kopuruak bikoiztuz; energia eraginkortasuna bultzatzea; erregai fosilen kudeaketatik sortutako metano isuriak murriztea; energia garbian inbertsioak egitea, hura sustatzeko.


Summary: Eskola publikoaren aldeko manifestaziora batu da ELA sindikatua ere. Sindikatu abertzaleak ezinbestekotzat jo du eskola publikoaren «gabeziak» salatzea, eta atxikimendua adierazi dio Euskal Eskola Publikoaz Harro topagunearen deialdiari.

Atzo, manifestaziora deitu zuen Euskal Eskola Publikoaz Harro topaguneak, salatzeko egungo hezkuntza sistema «duala, klasista eta arrazista» dela eta «bi mailako» ikasleak sortzen dituela. Azaroaren 6an eginen dute protesta, Bilbon. Deialdi horrekin bat egin du ELA sindikatuak gaur, eskola publikoak gaur egun dituen gabeziak salatzeko xedez. Eskola publikoa finantzatzea «lehentasuntzat hartzeko» galdeginen diote Eusko Jaurlaritzari.

ELAren aburuz, ezinbestekoa da Jaurlaritza «interpelazioaren jomugan» jartzea, erakunde hori baita «hezkuntza publikoaren baliabideak eta neurriak ezar ditzakeena».

Besteak beste, honako neurri hauek aldarrikatuko dituzte azaroaren 6ko manifestazioan: 0 eta 18 urte bitarteko hezkuntzaren doakotasuna bermatzea, eskola publikoak eskaintza berma dezakeen tokietan ez daitezela eskola pribatu gehiago eraiki, ikastetxe itunduen publifikazioa aztertzea, eta D eredua orokortzea.

Horrez gain, manifestazioa baliatuko dute kritikatzeko ikasleen segregazioa, hezkuntza publikoko langileen lan baldintzak, behar bereziko ikasleen baliabiderik eza eta LOMCE eta LOMLOE legeen ezarpena.


Summary: Madrilek debekatu eginen du kaloria kopuru handiko elikagaiak iragartzea haurrentzako publizitatean. Neurria 2022an sartuko da indarrean, eta errege dekretu bidez ezarriko dute. Ohiko euskarrietako komunikabideei ez ezik, sare sozialei ere eraginen die mugak.

Osasunerako onuragarriak ez diren elikagaien kontsumoak herritarrei ekartzen dizkien kalteez ohartuta, eta obesitateak urtetik urtera gora egiten duela ikusirik, esku hartzea erabaki du Espainiako Gobernuak. Kontsumo ministro Alberto Garzonek egin du iragarpena: 2022tik, debekatua izanen da haurrei zuzendutako publizitatean kaloria kopuru handiko elikagaiak iragartzea.

Hala, Hego Euskal Herrian, 16 urtetik beherakoentzako iragarkietan ez da azalduko gozokirik, kaloria askoko edaririk, galletarik, ezta izozkirik ere, besteak beste. Haur eta gazteen begien bistatik urrundu nahi dituzte produktu horiek, osasuna babesten lagundu eta bizimodu osasuntsuago batera hurbiltzea helburu. OME Osasunaren Mundu Erakundearen zenbait irizpideri erreparatuko diete publizitate mota horiek mugatzeko. OMEk zehaztua du herritarrentzat zer elikagai den kaltegarri, eta, beraz, jarraibide horiek hartuko ditu aintzat Madrilek.

Garzonek jakinarazi duenez, neurria 2022an ezarriko dute. Halaber, gaineratu du sare sozialetan agertzen den publizitateari ere eginen diotela so. Errege dekretu bidez sartuko dute araua indarrean.


Esako urtegia %15ean dago

Summary: Esako urtegia %15ean dago. Iazko datuarekin alderatuta, ia hogei puntu jaitsi da uraren maila Esan.

Denon bistakoa da udazkena lehorra izaten ari dela. Urria amaitzear dago, eta euri oso gutxi egin du. Ondorioz, zenbait urtegi ur oso gutxirekin daude urte sasoi hau izateko. Esako urtegiak pairatzen du egoerarik okerrena. Ebroko Ur Konfederazioak astelehenean emandako datuen arabera, Esako urtegian ura %15,4ean dago. 446,9 hektometro kubiko hartzeko gaitasuna du urtegi horrek, eta une honetan 68,8 ditu soilik. Iaz urteko sasoi honetan, %34an zegoen.

Ebro ibarreko beste urtegi batzuen egoera ere ez da askoz hobea. Itoizko urtegia da bigarren urtegirik handiena, eta uraren maila %38,5ean dago. 417,5 hektometro kubiko biltzeko gaitasuna du horrek, eta une honetan iaz baino 55,96 hektometro gutxiago dauzka. Iaz, %52 inguru beteta zegoen Itoiz urrian.

Esakoarekin batera, une honetan Allozko urtegia eta Urdalurkoa dira mailarik txikienean dauden urtegiak. Allotzen %18,7ra iristen da ura, eta iaz garai honetan %36an zegoen. Urdalurko urtegia, berriz, %15ean dago, eta 5,5 hektometro kubiko biltzeko gaitasuna duen arren, soilik 0,8 dauzka. Araban pixka bat hobea da egoera. Uribarriko urtegian ura %55,8an dago, eta iaz urteko garai honetan %68an zegoen.

Allozko urtegia, aste honetan. / Urko Jalle, @navarrameteo.

Urrian, Iruñerriko zenbait lekutan ez dituzte hamar litro ur bildu, eta bostera iristen ez diren tokiak ere badaude. Edonola, eguraldi iragarpenen arabera, aurki bukatuko da lehortea. Gaur Euskal Herri osoa ateri badago ere, bihar aldaketa izango da, eta Euskalmetek iragarri du tenperatura jaitsi egingo dela eta isurialde atlantikoan euria botako duela. Larunbatean, berriz, euria isurialde mediterraneora iritsiko da. Gutxienez, bihar zortzira arte euria egingo duela diote eguraldiaren iragarpenek.


Summary: Lan merkatua moteltzen ari da Hego Euskal Herrian. INEk 25.700 landun gehiago zenbatu ditu, baina langabeen kopuruak ez du behera egin: %10,1 dira. Udan egindako hamar kontratutik sei aldi baterakoak dira. Kezkatuta azaldu dira gobernuak eta sindikatuak.

Lan merkatua ez da hazten ari urteko lehen erdian erakutsitako indar berarekin. Hirugarren hiruhilekoa, uda garaia, ona izaten da enpleguarentzat, eta hala gertatu da aurten ere: 25.700 landun gehiago zenbatu ditu INE Espainiako Estatistika Institutuaren Biztanleria Aktiboaren Inkestak. Datu horrek, halere, badu bere ifrentzua, langabeen kopurua ere handitu egin baita: 3.000 gehiago. Bigarren hiruhilekoan bata handitu eta bestea gutxitu ziren, indar handiz gainera; hirugarrenean, aldiz, lan merkatua moteltzen ari delako sintomak erakusten ari da.

Landunak eta langabeak batera ugaritu izanaren arrazoia da biztanleria aktiboak ere gora egin duela; hau da, lanerako adinean eta lan egiteko prest daudenen kopurua handitu dela, neurri handi batean urteko lehen erdian lan merkatuak hobera egiteko erakutsitako joerak pertsona gehiago animatu dituelako enplegu bat bilatzera. Baina horrekin batera langabezia hazi izanak ere erakutsiko luke udan sortutako lanpostuak ez direla aski lan egin nahi duten lagun guztientzat, eta, zenbait kasutan, adina dela edo lanpostu mota dela, ez dela erraza izaten ari lana lortzea. Langabezia tasa %10,1 da; COVID-19aren aurretik, %8,7 zen.

Behin-behinekotasuna,gora

Guztira, 137.400 langabe zenbatu ditu INEk. Igoera lurralde guztietan izan da, Bizkaian izan ezik, aurreko hiruhilekoan baino 5.600 langabe 5.600 gutxiago daude. Aldiz, Gipuzkoan igo da gehien: 4.700 lagunek galdu dute lanpostua. Jarraian, Araban (2.500) eta Nafarroan (1.600).

Sektore guztietan gertatu da hala. Industrian 9.900 lanpostu galdu dira ekainetik irailera. Zerbitzuetan, 19.300; lehen sektorean, 4.300; eta eraikuntzan, 700. Sexuen arabera, gizonezkoen artean izan da handiagoa galera: %4; eta %0,45 emakumezkoen artean.

Adinaren arabera, datuek erakusten dute gora egin ahala enplegu bat aurkitzeko gero eta zailtasun handiagoak daudela, eta topatzen dutenean aldi baterakoa izaten dela. Bi langiletik bat epe luzekoa da. Eta langabezian dauden 35 urtetik gorakoen kopurua gehiago handitu da gazteagoen artean baino. Edonola ere, 25 urtez azpikoen tasa batezbestekoa baino nabarmen handiagoa da oraindik ere: Nafarroan %16,3 da, eta gainerako hiru lurraldeetan, %27,2.

Horrek badu lotutarik egindako kontratu berrien izaerarekin: hamarretik ia sei (15.100) aldi baterakoak izan dira, uda garaiko kontratazioetan gertatu ohi den moduan. Hala, behin-behinekotasuna ia %25era igo da Hego Euskal Herrian, Europako Batasunean baino 10 puntu gehiago.

Etena susperraldian

Pandemiak markatu du lan merkatuaren eboluzioa azkenengo urte eta erdian. Aurtengo martxotik aurrera konfiantza giroa nagusitu da, COVID-19aren aurkako txertaketa kanpainarengatik eta gobernuek zenbait jarduerari jarritako mugak kendu izanagatik, eta sektore gehienak indar handiz itzuli dira. Hirugarren hiruhilekoan, baina, moteldu egin da erritmoa, bereziki industrian, bat-bateko susperraldi ekonomikoak sortu dituen zenbait arazorengatik, hornikuntzan eta energien prezioetan, besteak beste, eta horrek enpresa ugari eraman ditu produkzioa txikitzera, eta gastuak doitzera.

Horiek hala, enplegua aldi baterako erregulatzeko espedienteen mamua ere itzuli da. Irailaren amaieran, 11.335 langile zeuden egoera horretan. Kopururik apalena da 2020ko martxoaz geroztik. Urte horretako apirilean, ia lau langiletik bat izan zen egoera horretan, 250.000 langiletik gora. Baina, orain, pandemiaren ondorioak beste batzuk dira; horregatik, aldi baterako erregulazio bereziak luzatzea adostu zuten irail amaieran Espainiako Gobernuak eta CCOO eta UGT sindikatuek, eta, horri esker, 2022ko otsailera arte behintzat bide hori erabili ahal izango dute enpresek enplegua ez suntsitzeko.

Kezkarako arrazoiak

INEren ematzei buruzko balorazio gazi-gozoak egin dituzte gobernuetako eta sindikatuetako ordezkariek. Idoia Mendia Eusko Jaurlaritzako Enplegu sailburuak adierazi duerakusten dutela enplegua «pixkanaka» suspertzen ari dela, baina «zuhurtzia» eskatu du. Azpimarratu du, datu kuantitatiboez gain, kontuan hartu behar direla enpleguaren kalitatea, gizonen eta emakumeen arteko aldea, prekaritatea eta behin-behinekotasuna ere, eta alor horietan hobetzeko asko dagoela.

Mari Carmen Maeztu Nafarroako Eskubide Sozialetako kontseilariak aitortu du datuak ez direla onak, baina baikor azaldu da lan merkatuaren bilakaerarekin. «Aurreikuspen onak ditugu, baina kontuan hartu behar da energiaren eta lehengaien kostuek egoera baldintza dezaketela».

Sindikatuek, berriz, uste dute emaitzek agerian uzten dituztela lan merkatuaren gabeziak, eta sakoneko aldaketak galdegin dituzte, bereziki lan erreforma indargabetzeko. ELAren iritziz, datuek positiboak diruditen arren, ez da horrela; azpimarratu du landunen kopuruaren igoera aldi baterako enpleguan oinarritzen dela, eta horrek ziurgabetasuna areagotzen duela.

LABek adierazi du «gero eta zailtasun handiagoak» daudela enpleguak aurkitzeko, bereziki adin batetik aurrera, eta sortzen dena «prekarioa» dela, eta horrek «pobrezia handitzea» dakarrela. Ohartarazi du adinaren araberako soldata arrakala handitzen ari dela: 35 urtetik beherakoen soldatak batez beste %20 txikiagoak direla. Sindikatu abertzalearen ustez, hazkunde ekonomikoa eta enpleguaren sorrera ez dira nahikoak pobrezia desagerrarazteko.«Enplegu politikak edozein enplegu motatara bideratzen dira, lan baldintzak alde batera utzita, eta horrek pobrezia eta bazterketa sozial handiagoetara eraman gaitzake, ez baditugu egiturako aldaketak behartzen».

Nafarroako CCOOk emaitzen balorazio «oso kezkagarria» egin du, eta azpimarratu du lan merkatuak dituen «egiturazko arazo larrien isla» direla. «Sortzen den enplegua, funtsean, aldi baterakoa da, eta, kasu askotan, partziala». Ohartarazi du horrek desberdintasun sozialak eta pobrezia handitu ditzakeela. Nafarroako UGTrentzat ere datuak «kezkagarriak» dira, eta «are gehiago ekonomiak bizi duen ziurgabetasun egoera honetan».


Summary: EAJk eta PSEk uko egin diote Osakidetzan osasun mentalaren arreta indartzeari. Eusko Legebiltzarreko osoko bilkuran, Elkarrekin Podemos-IUk eta EH Bilduk baliabide gehiago eskatu dituzte osasun mentala artatzeko, baina aurka egin dute gobernuko bazkideek. Horren ordez, pandemiak buruko osasunean eragin ditzakeen ondorioei «arreta berezia» jartzeko eskatu du Eusko Legebiltzarrak.

COVID-19aren pandemiak herritarren osasun mentalean eragin dituen ondorioei buruz eztabaidatu dute gaur Eusko Legebiltzarreko osoko bilkuran. Bi proposamen izan dituzte mahai gainean: Elkarrekin Podemos-IUk aurkeztutako legez besteko proposamen bat, eta EH Bilduren mozio bat. Biek ala biek eskatzen zuten osasun mentala agenda politikoaren erdigunean jartzeko, eta Osakidetzan baliabide gehiago jartzeko buruko osasuna artatzeko. Haatik, EAJk eta PSEk aurka bozkatu dute, eta bi talde horiek aurkeztutako osoko zuzenketak egin du aurrera. Onartutako testuaren bitartez, Eusko Legebiltzarrak Eusko Jaurlaritzari eskatu dio Osakidetzako osasun mentaleko zerbitzuek «arreta berezia» jar dezatela epe ertain eta luzera pandemiak herritarrengan eragin ditzakeen ondorio emozionaletan, eta, bereziki, osasun mentalaren gainean, eta, hala badagokio, berma dezala osasun mentaleko sarearen arreta. Horretarako, Eusko Legebiltzarrak Osakidetzari eskatu dio erabiltzeko osasun mentalaren arloan lan egiten duten «langileen, adituen, eragileen eta elkarteen esperientzia eta ezagutza».

Elkarrekin Podemos-IUko Jon Hernandezek azpimarratu duenez, koronabirusaren izurriarekin «nabarmen areagotu dira» osasun mentalarekin lotutako arazoak, baina zerbitzuak ez dira aldi berean indartu. Hala, koalizioak neurri sorta bat aurkeztu du: besteak beste, eskatu du osasun mentaleko inbertsioa handitzeko eta programa espezifiko bat onartzeko lehen mailako arretarako zentroetan osasun metalaren prebentziorako. Horrez gain, 2022ko aurrekontuetan baliabide ekonomikoak handitzea proposatu du koalizioak, eta diru hori osasun mentalaren sarera eta arreta psikosozialen moduluetara bideratzeko. Halaber, suizidioei aurrea hartzeko estrategia ebaluatzeko ere eskatu dio Jaurlaritzari. EH Bildutik, berriz, Maria Gardek Osasun Sailari eskatu dio diagnostiko «sakon» bat egin dezala jakiteko nolako eragina izan duten COVID-19aren pandemiak eta haren ondorioek Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako herritarren osasun mentalean. Halaber, azterketa horretatik abiatuta, koalizio subiranistak Jaurlaritzari galdegin dio osasun mentaleko estrategia «garai berrietara» egokitzea eta hura indartzea. Bide horretan, gizarteko «kolektiborik zaurgarrienak» lehenesteko ere eskatu dio. Garderen esanetan, garaia da osasun mentala «bazterretik» ateratzeko eta osasun publikoaren «lehen lerrora» eramateko. PPk ere antzeko eskaerak egin dizkio Eusko Jaurlaritzari bere osoko zuzenketan. Besteak beste, eskatu dio azter dezala nola dagoen herritarren osasun emozional eta mentala izurriaren ondorioz, eta handitu dezala plaza kopurua gastu soziosanitariorako hitzarmenetan. PPren zuzenketak ere ez du babes nahikorik lortu, eta bertan behera geratu da.

Interpretazio «apokaliptikoa»

EAJk eta PSEk, ordea, azpimarratu dute herritarren osasun mentalari buruzko azterlan ugari daudela eta ez dela beharrezkoa Osakidetzak beste diagnostiko bat egitea. Halaber, nabarmendu dute osasun sistemak tresna eta baliabide nahikoa dituela buruko osasuna artatzeko. PSEko Ekain Ricok gogora ekarri du EAJren eta PSEren arteko gobernu akordioak osasun mentalari garrantzia ematen diola, eta Jaurlaritzak baduela landua estrategia bat gai hori lantzeko. EAJko Jon Aiartzak, berriz, herritarren osasun mentalari buruzko interpretazio «apokaliptikoa» egitea egotzi dio EH Bilduri. Aiartzaren ustez, sare publikoak «babesa» ematen dio herritarren osasun mentalari.


Summary: Kolono juduentzako 3.000 etxebizitza eraikitzeko proiektuak onartu ditu Israelek. Koloniak Zisjordanian altxatzea aurreikusten du Tel Avivek. AEBetako gobernuak Israelen «kokalekuen hedatzea» gaitzetsi zuen asteartean, bi estatuen konponbidea zailtzen duelako.

Israelgo Plangintza Kontseilu Nagusiak kolono juduentzako 3.000 etxebizitza baino gehiago eraikitzea aurreikusten duten hainbat proiektu onartu zituen atzo, Peace Now Israelgo GKEak baieztatu duenez. Koloniak Zisjordanian altxatzea aurreikusten du Tel Avivek, Palestinaren lurralde okupatuetan. Kontseiluak azken onarpena eman dio kolonoentzako 1.800 etxebizitza gehiago eraikitzeari, eta aurretiko onarpena eman die beste 1.344 etxebizitza egiteko proiektuei.

Peace Now erakundeak nabarmendu du kolonia horietako gehienak Zisjordaniaren «oso barnealdean» eraiki nahi dituztela, eta bakartuta dauden hainbat koloniak «zabalpen masiboa» izango dutela.

AEBetako Gobernuak Israelen kolonizazio politika kritikatu ondorengo egunean hartu du erabakia Plangintza Kontseiluak. Asteartean, «kokalekuen hedatzea» gaitzetsi zuen Joe Biden AEBetako presidentearen administrazioak, «irmoki» haren kontrakoa dela adierazita. Ned Price AEBetako Estatu Idazkaritzako bozeramailearen esanetan, proiektu horien onarpena «guztiz bateraezina da tentsioa apaltzeko ahaleginekin». Horrez gain, ohartarazi zuen bi estatuen konponbidea —Israelen ondoan estatu palestinar bat eratzekoa— posible egiteko aukerak suntsitzen dituela. «Gure ikuspegiaren berri emango diegu zuzenean Israelgo agintariei gure arteko elkarrizketa pribatuetan», gaineratu zuen.

Hainbat hedabideren arabera, Antony Blinken AEBetako Estatu idazkariak telefonoz hitz egin zuen asteartean Benny Gantz Israelgo Barne ministroarekin, eta argi adierazi zion AEBen kontrakotasuna.

Baina Washingtonen adierazpen horiek ez dute Naftali Bennett Israelgo lehen ministroa iritziz aldarazi. Aldiz, azken astean Israelgo kolonien hedapenerako iragarpenik garrantzitsuenak egin ditu haren gobernuak Biden Etxe Zurian denetik. Joan den igandean, Tel Avivek enpresa eraikitzaileei dei egin zien dagoeneko azken onarpena baduten beste kolonia batzuk eraikitzeko eskaintzak egiteko. Proiektu horiek beste 1.300 etxebizitza baino gehiago aurreikusten dituzte kolonoentzako, Zisjordaniako lurretan.

Bidenen aurreko gobernuan presidente izan den Donald Trumpen agintaldian, kolonizazio politikekiko jarrera laxoagoa erakutsi zuen Washingtonek. Horiek Palestinaren lurralde okupatuetan eraikitakoak izan arren, Trumpek adierazi zuen ez zirela nazioarteko zuzenbidearen kontrakoak. Presidente ohia Etxe Zurian izan zen denboran, kolono juduentzako 30.000 etxebizitza eraiki zituen Israelek Zisjordanian.

Palestinako erakunde eta eragileek Israelgo gobernuaren urratsa salatu dute. «Bennetten gobernuaren jarrera Netanyahurena bezain muturrekoa da», ziurtatu du Bassam al-Salhe Palestina Askatzeko Erakundeko Komiteko kideak. Washington ere kritikatu du: «AEBetako Gobernuak hitzak eskaintzen ditu, baina ekintzarik ez Trumpek indarrean jarritako politikak aldatzeko».

Bestalde, kolonien auzia erronka eztabaidarako motibo izango da Bennetten koalizio gobernu barnean. Lehen ministroa Yamina eskuin muturreko alderdiko presidentea da, eta joera askotariko beste zazpi alderdirekin ari da gobernatzen, joan den ekainetik. Tel Avivek eman berri duen pausoak baliteke koalizio barneko ezkerreko indarrak eta arabiarrak haserrearaztea, gehiengo estua duen gobernuan.


Summary: ELA, LAB eta Gipuzkoako Senideak elkarteak eskatu diete Aldundiari eta patronalari «berehala» hasteko negoziazioekin. Salatu dute pandemia osteko egoera are okerragoa dela. Greba eskubidea «urratu» zaiela ere azaldu dute, greba eguna izan arren, gutxieneko zerbitzuak guztiz mantentzen direlako.

Gipuzkoako zahar etxeetako langileek 253. greba eguna izan dute gaur. ELA, LAB eta Gipuzkoako Senideak elkarteak manifestazioa egin dute Donostian, Gipuzkoa plazatik abiatuta. Bi sindikatuek jakinarazi dutenez, «Aldundiak erakutsi nahi duen irudia idilikoa» izan arren, pandemiarekin zahar etxeetako langileen lan baldintzak «okertu» egin dira.

Azaldu dutenez, lan karga «zeharo» handitu da, eta enpresek ez dituzte ordezkoak jartzen langileak bajan daudenean. «Nabarmena da lantaldea urriegia dela. Pandemiak langileengan eragin dituen ondorio fisiko eta psikologikoak agerikoak dira; hori guztia erabiltzaileei ematen zaien zerbitzuaren kaltetan doa».

«Argi dago egoitzetako gabeziak egiturazkoak direla», salatu dute. Erabiltzaileei ematen zaien zerbitzuaren inguruan, gehitu dute «denbora luzeegia» ematen dutela ohean, langileek ez daukatelako behar bezalako atentzioa emateko denborarik. Jan gabe ere «ordu asko» ematen dituztela azaldu dute, eta «behar adinako garbitasunik gabe».

Aldundiak, hala ere, langile bakoitzari bi egoiliar dagozkiola dio, eta hori ere argitu nahi izan dute sindikatuek eta egoiliarren senideek: «Ratioen inguruko foru dekretuak berak ezartzen du batez beste zaintzaile bakoitzak hamahiru erabiltzaile artatu behar dituela. Non geratzen dira langileko bi erabiltzaile horiek?».

Horrez gain, salatu dute, gaur greba eguna izanda ere, gutxieneko zerbitzuak osorik daudela: «Gure grebarako eskubidea urratzen dute. Momentu honetan langile gehiago dago lanean, egun arrunt batean baino». Hurrengo greba eguna azaroaren 12an egingo dute.

Bizi duten egoerari aterabidea emateko, aldundiari eta patronalari eskatu diete negoziatzeko: «Bilera bat egin nahi dugu lan gatazka hau konpontzeko eta hitzarmenaz mintzatzeko, betiere, langileek demokratikoki hautatu duten ordezkaritza sindikala errespetatuz».


Summary: Nafarroako DBHko hiru ikasletik bik ez dakite GAL zer izan zen. Nafarroako Gobernuak «terrorismoaren gaineko ezagutzari» buruzko inkesta bat egin du Bigarren Hezkuntzako ikasleen artean.

Zer dakite Nafarroako gazteek talde armatuen jardunari buruz? Galdera horri erantzun nahian, Hezkuntza Departamentuak txosten bat eskatu dio Nafarroako Errealitate Sozialaren Behatokiari. Erakunde horrek inkesta bat egin zuen maiatzean herrialdeko Bigarren Hezkuntzako institutuetako ikasleen artean, eta ondorio nagusietako bat da gehienek «ezagutza maila oso eskasa» dutela. Adibidez, «ETA ezagutzen duzu?» galderari baietz erantzun diote parte hartutako ikasleen %57k soilik. GALen jarduna, berriz, nabarmen ezezagunagoa da ikasleentzat: hiru ikasletik bik ez dakite zer den ere (%63). «Eraso edo ekintza terrorista zehatzen bat» gogoratzen duten galdetuta, %62k erantzun dute ezetz, ez direla bakar batez ere akordatzen. Are: DBHko ikasleen %2k bakarrik gogoratzen dute GALen erasoren bat.

Inkesta aurkezteko, agerraldi bat egin dute gaur Carlos Gimeno Nafarroako Gobernuko Hezkuntza kontseilariak eta Luis Campos Errealitate Sozialaren Behatokiko zuzendariak. Kontseilariak azaldu du inkestaren helburua dela DBHko ikasleen ezagutza maila neurtzea, institutuetan «memoriari eta terrorismoaren prebentzioari buruzko unitate didaktikoak» martxan jarri aurretik.

Errealitate Sozialaren Behatokiko zuzendariak eman ditu inkestari buruzko xehetasuna: DBHko 1. eta 4. maila arteko ikasle guztiei helarazi zieten galdetegi anonimoa (28.355 ikasle), eta horietatik, mila erantzun baino gehiago jaso zituzten: «Estatistikoki, oso lagin ona da, oso adierazgarria».

Jasotako erantzunak aztertuta, Camposek nabarmendu du inkestan parte hartutako gazte gehienak bat datozela indarkeriaren erabilera politikoaren aurkako jarreran: «%80k uste dute ez dagoela justifikatuta indarkeria erabiltzea helburu politikoekin, eta %79ren ustez, ezein proiektu politiko ez daiteke egon bizitzeko eskubidearen gainetik». Hala ere, ikasleen %26k uste dute «indarkeriak justifikazioa izan dezakeela zenbait kasutan, helburu politikoekin». Horren gainean, kezka adierazi du Camposek, «datu horrek erakusten baitigu lan handia dagoela oraindik egiteko».

Terrorismoaren eta biktimen esparruan administrazio publikoek antolatzen dituzten egitasmoen inguruan ere «ezagutza maila oso eskasa» agertu dute Nafarroako ikasleek: %67k ez dute administrazio publikoek hartutako neurririk edo egitasmorik ezagutzen. Hala ere, lau ikasletik hiruri gustatuko litzaieke gai hori ikasgelan jorratzea.

Azkenik, gehien-gehienek «hedabideetatik eta sare sozialetatik» jasotzen dute gaiari buruzko informazio guztia. Errealitate Sozialaren Behatokiko buruaren ustez, hezkuntzak «rol garrantzitsua» bete behar luke esparru horretan, «ezin baita indarkeriaren gaineko heziketa sare sozialen menpe utzi».


Summary: Javier Viar Bilboko Arte Ederren Museoko zuzendari izandakoa hil da. Botikaria zen ikasketaz, baina gertutik jarraitu izan du beti Euskal Herrik artearen garapena, eta hamabost urtez izan zen Bilboko museoko zuzendari. Aurrekontuak estutzean ere eusten asmatu izana da haren lorpen nagusietako bat.

«Ez dut asko pentsatu beharrik izan museoaren nortasunari buruz: diru falta izan da nire arazoa». Erretiroa hartzeko atarian, zorroztasun horrekin laburbildu zion Javier Viarrek (Bilbo 1946- Bilbo, 2021) Bilboko Arte Ederren Museoa zuzentzen egindako hamabost urteko igaroaldia BERRIAri. Botikari ikasketak egin zituen Madrilen, baina oso gertutik jarraitu izan du Euskal Herriko artearen nondik norakoa beti. Arte kritikari modura hasi zuen ibilbidea, komisario ere izan zen, eta Bilboko museoko administrazio kontseiluan hamarkada bat baino gehiago egin ostean heldu zen zuzendari postura, eta erretiroa hartu ostean, 1936tik 2016ra arteko euskal artearen historia biltzen duen hitzaurrerik ere gabeko ia 600 orriko ikerketa kaleratu zuen. 75 urterekin hil da.

Viarrek uste zuen Guggenheim museoaren irekierak onura baino ez ziola ekarri Arte Ederren Museoari, baina, edonola ere, museoak nortasun propioa zuela ere nabarmendu zuen, eta haren bildumaren zabaltasun kronologikoa kontuan harturik, «museo entziklopedikoa» izatea beste aukerarik ez zuela defendatzen zuen. Hortik BERRIA egunkariari eskainitako elkarrizketan emandako titularra: «Bilboko Arte Ederren Museoak kontserbadorea izan behar du». Eta ñabardura ere gehitu zion gero. «Horrek ez du esan nahi erreakzionarioa izan behar duenik».

Estuan ere eutsi

Ziurrenik, sasoirik estuenetan ere lemari heldu izana da haren zuzendari sasoiaren lorpen nagusietako bat. Izan ere, museoak hamabi milioi inguruko aurrekontua zeukanean hartu zuen zuzendaritza Viarrek, eta zazpi eta erdirekin eutsi behar izan zion egitekoari. Publikorik zabalena erakartzeko moduko hainbat erakusketa antolatuta, ordea, zenbaki estu horiekin ere, inoizko bisitari kopururik handienak izan zituen museoak Viarren zuzendaritzapean, eta datu hori nabarmendu izan zuen berak ere, bere lorpenen artean. Zehazki, sei aldiz gainditu zuen museoak urtean 200.000 bisitariren muga, eta 300.000 bisitariko langara ere gerturatu zen 2012an.

Miguel Zugazari hartu zion lekukoa Viarrek, eta Zugazari itzuli zion bueltan 2017an, «pozik». Viar izan zen une honetan hastekoak diren museoaren handitze lanen beharra publikoki azaldu zuen lehenetarikoa ere. Amets horrekin utzi zuen gidaritza, hain justu, 2017an. «Museo hau hazten ikusten dut nik. Esana dut: museo honek ez du hazten jarraitzea beste bokaziorik. Aurrekontua handitzea eta eraikina handitzea, hori da behar dena».

Ameztoiren erakusketa

1936tik 2016ra arteko euskal artearen historia biltzen duen liburua idazteaz gainera, museoak iaz Vicente Ameztoi margolariari eskainitako erakusketako komisario ere izan zen Viar, Miriam Alzurirekin batera. Pintorearen erreferenteak eta joera artistikoak nabarmendu zituen aurkezpenean. «Begi bistakoa lirudike artista figuratiboa zela esateak, baldin eta ez balitz Ameztoi agertu zen momentuan figurazioa egiteak talka egiten zuela garai hartan euskal eskulturan eta pinturan nagusi zen abstrakzioarekin». Aurkezpen hura izan zen haren azken agerpen publikoetako bat.

Museoak dolumin mezua zabaldu du. «Bilboko Arte Ederren Museoak 2002 eta 2017 artean museoko zuzendari izan zen Javier Viarren heriotza benetan deitoratzen du. Bere ibilbide profesional aintzatetsiak eta borondate humanistak aztarna ezabaezina utzi dute museoan eta euskal kulturan. In memoriam».


Summary: Sei urteko zigorra jarri diote Basaurin adingabe bati abusuak egiteatik epaitu duten gizonari. Zigorra jaso duen gizona futbol talde bateko entrenatzailea zen; ebazpenaren arabera, epaiketan «egiaztatu» egin dute biktimari abusuak egin zizkiola

Basaurin futbol talde batean entrenatzaile zela adingabe bati abusuak egitegatik epaitu duten gizonari sei urteko kartzela zigorra jarri dio Bizkaiko Probintzia Auzitegiak. Epaiketan «egiaztatu» egin zen abusuak egin zituela, eta denboran luzatu zirela, gainera: lau urtean pairatu zituen biktimak. Adingabearen gain zuen «abantailaz» baliatu zen gizona abusuak egiteko.

Fiskaltzak, hain justu, zigor eskari horixe zuen, sei urtekoa. Gaztetxoaren amak, zortzi urtekoa. Defentsak, berriz, absoluzioa eskatu zuen. Epaiketan akusatuak ukatu egin zituen salaketak, baina aurkeztu diren frogak aski sendoak direla ebatzi dute sententzian. 15 urte ditu orain biktimak; abusuak pairatu zituen 8 urte zituenetik 12 konplitu arte. Adingabeak ez zuen deklaratu epaiketan; auzibidearen instrukzio fasean egin zuen deklarazioa hartu zen aintzat. Bide hori erabiltzen da biktimen sufrimendua arintzeko.

Psikologoek hartu zuten hitza epaiketan, eta esan zuten «ontzat» jo behar dela adingabearen lekukotasuna, «xehetasun» asko eman dituelako abusuen inguruan. Ebazpenean zehaztu dute 2012-2017 aldian ia «familiarteko» harremana izan zuela biktimak abusuak egin zizkion gizonarekin; entrenamenduetako harremanaz gain, eskolako lanak-eta egiten lagundu zion maiz, eta familiari diru kontuetan ere laguntza eman zion. Erlazioaren joritasun hori erabili zuen haurrarengana hurbiltzeko, eta abusuak egiteko.

62 urte ditu zigortu duten gizonak. Epaileak 40.000 euroko isuna ere jarri dio. Behin kartzelatik irtenda, sei urtean ezingo du biktimarengana hurbildu, eta sexu heziketako ikastaroak rgin beharko ditu. Gizon honen kontrako antzeko salaketa gehiago ere egon dira, baina preskribatuta daude ja.

Ebazpenaren aurkako helegitea jartzeko era du akusatuak.


Summary: Talde ekologistek protestak iragarri dituzte COP26 goi bileraren kontra. Azaroaren 6an manifestazioa egingo dute Bilbon. Egun berean ekintza bat egingo dute Donostiako Kontxan

COP26 Aldaketaldia plataformak mobilizazioak iragarri ditu azaroaren hasieran COP26 goi bileraren gabeziak salatzeko. Azaroaren 1etik 12ra bitartean egingo da Nazio Batuen klima aldaketari buruzko goi bilera, Glasgown [Eskozia], eta bertan egongo dira munduko agintariak. Plataforma ekologistak salatu du goi bilera «partziala» dela, hegoaldeko herrialdeen parte hartzea oso txikia delako, haien arabera. COP26 Aldaketaldiarentzat hegoaldeko herrialde horiek dira, hain zuzen ere, klima aldaketaren ondorio larrienak jasaten dabiltzanak.

Alfonso Caño plataformaren bozeramaileak adierazi du oraingoaren aurretik 25 goi bilera egin badira ere neoliberalismoak jarraitu duela «bizitzaren eta gizartearen euskarriak suntsitzen». Industrializazioaren aurretik hona tenperatura 1,1 gradu igo dela gogorarazi du Cañok, eta, aurreko klimaren goi bileretan 1,5 gradutik behera mantentzeko helburua ezarri arren, «ekintzarako» deia egin du, eta «gradu hamarreneko bakoitzagatik borrokatzea» proposatu du.

COP26 Aldaketaldiaren arabera, energia iturri berriztagarriak «beharrezkoak» izan arren, ez dira konponbidea, ez direlako gai egungo kontsumoa bermatzeko. Hor datza gakoa haientzat. Cañok adierazi du «hazkunde ekonomikoaren bidetik» alde egin behar dela, eta egungo kontsumo joerak alde batera utzi. «Mirari teknologiko faltsuez» eta 3.0 industriaz ohartarazi du. «Murriztu, berrerabili, birziklatu eta konpostatu» mantran laburbildu du proposamena.

Plataformarentzat konponbidea aberastasunaren banaketan eta lanaldiaren murrizketan dago. «Tokiko energia komunitateak» sortzeko deia egin du Cañok, eta aldarrikatu du klima aldaketaren ardura duten enpresei ezin zaizkiela diru laguntzak eman. Bide horretatik jo du gaia Euskal Herrira ekartzeko, eta adierazi du «hemen egiten diren politikek» lotura zuzena daukatela larrialdi klimatikoarekin. Iberdrola eta Repsol izan ditu hizpide plataformako kideak, eta susperraldi ekonomikorako Europar Batasunetik erabiliko dituzten funtsen erabilera deitoratu du. Euskal gizartearen ardura nabarmendu du: «Ez da trantsizio justurik izango klima larrialdia areagotzen duten enpresa eta gobernuak salatzen dituen euskal gizarte aktiborik gabe».


Summary: Sexu erasoak egitea leporatu zioten masajista adingabeekin lan egitera itzultzen ahalko da. Akusatuari ezarritako kautela neurrien kontra defentsak ezarritako helegitea onartu du Gipuzkoako Lurralde Auzitegiak. Maiatzean atxilotu zuten gizona, gutxienez hiru neska adingaberi sexu erasoak egitea leporatuta.

Hiru adingaberi sexu erasoak egitea leporatuta joan den maiatzean atxilotu zuten masajista adingabeekin lan egitera itzultzen ahalko da. Hala ere, erabaki du Gipuzkoako Lurralde Auzitegiak, gizonezkoari ezarritako kautela neurrien kontra defentsak ezarritako helegitea onartuta. Kasuaren instrukzioak irauten duen bitartean adingabeei masajeak emateko debekua zuen, besteak beste.

13, 14 eta 15 urteko hiru adingaberen salaketak jaso ondoren, atxilotu zuen 46 urteko gizona Ertzaintzak. Donostiako Altza auzoko bere lantokian masaje saio batean ukituak egin zizkiela salatu zuten. Bere kontrako akusazioak ukatu zituen epailearen aitzinean, argudiatuta beti toalla bat erabiltzen zuela bere bezeroak zuzenean ez ukitzeko. Epailearen aurretik pasatu ostean, kargupean baina aske geratu zen behin-behineko neurri batzuen pean.

Donostiako udal talde guztiek erasoak gaitzesteko adierazpen instituzionala sinatu zuten, eta EH Bilduk elkarretaratzea egin zuen udaletxearen aurrean. Gertaturikoaren kontra «modu irmoan» agertzeko beharra azpimarratu zuten adierazpenaren sinatzaileek, eta deia egin zuten hezkuntzaren eta emakumeen eta gizonen arteko berdintasunaren alde lan egiten jarraitzeko.


Berdinen arteko norgehiagoka

Summary: Berdinen arteko norgehiagoka. Igandean jokatuko duten lau eta erdiko finalerdietarako pilotak aukeratu dituzte Joseba Ezkurdiak eta Jokin Altunak. Hamargarren aldiz ariko dira elkarren aurka diziplina horretan.

Hamargarren aldiz jokatuko dute elkarren aurka Joseba Ezkurdiak eta Jokin Altunak lau eta erdiko partida batean. Igandean txapelketako finalerdia jokatuko dute Gasteizko Ogeta pilotalekuan, eta gaur egin dute norgehiagokan erabiliko dituzten piloten aukeraketa. Aurreko bederatzi partidetatik lau txapelketakoak izan dira, eta hirutan Ezkurdia nagusitu da. Hain zuzen, azken hirurak, tartean bi final, 2018koa eta 2019koa. Aurtengo lau eta erdiko txapelketan partidarik galdu gabe iritsi da Ezkurdia: hiru jokatu eta hirurak irabazi ditu. Altunak, berriz, igandekoarekin lau eta erdiko txapelketako seigarren finalerdia jokatuko du.

Biek esan dute iganderako «gogo handiak» dituztela. Altunak aipatu du «buru-belarri eta oso gustura» aritu dela partida prestatzeko entrenamenduetan. Baina Ezkurdia ere sasoi onean iritsi da partidara: «Sentsazio onekin nago, fisikoki, eskuak, burua... oso ongi sentitzen naiz». Elkarri estimu handia dioten bi pilotari dira, eta onartu dute irabaztea ez dela erraza izango. Altunak esan du Ezkurdia bolada onean edo txarrean harrapatzeak berdin duela, eta beti dela «oso zaila» hari irabaztea. Bestalde, Ezkurdiak «dena» emango duela esan duen arren, kontziente da «oso partida zaila» izango dela.

Badituzte antzekotasunak jokoan. Bi pilotariek gustuko dute partidari erritmo bizkorra ematea eta erasokor jokatzea. «Altuna oso erasokorra da, erasoan jokatzea gustatzen zaio, ahal duen guztietan tantoa bukatzen saiatzen da». Altunari aurre egiteko, Ezkurdiak argi du partidaren «erritmoa» berak eraman behar duela; «kantxa erdia kontrolatu» nahi du, eta tanto egiteko «anguloak» bilatzen saiatuko da. Halere, Altunak badaki Ezkurdiari ezin diola «kantxa erdia» dominatzen utzi. «Erritmo ikaragarria jartzen dio partidari. Ni erasokor aritu behar naiz, defentsan oso zaila da Joseba irabaztea». Eta biak kontziente dira lau eta erdikoan sakea alde izateak duen «garrantziaz», eta aprobetxatu behar den zerbait dela.

Konforme geratu dira piloten aukeraketarekin, eta antzeko estrategia erabili dute. Izan ere, pilota bat bestea baino bizkorragoa aukeratu dute biek. «Ez dago aitzakiarik bere pilotarekin jokatzeko aukera berdina izango dut, eta alderantziz», gaineratu du Altunak. Ondo ezagutzen dute igandean jokatuko duten kantxa, behin baino gehiagotan neurtu dituzte indarrak bertan, eta nabarmendu dute biei «asko» gustatzen zaien frontoia dela Ogetakoa.

Ez da final bat

Asko hitz egin da igandekoa txapelketako final aurreratua izango dela, baina Altunak argitu du ez dela horrela izango, eta finalera heltzeko «merituak» egin behar direla. Eta finalera heltzen denak ere «oso final ona» egin beharko duela.

Ezkurdiarentzat, finalerdietan egotea «pozik» egoteko zerbait da. «Etortzen den jende guztiarentzat zein etxetik ikusiko gaituztenentzat, ea partida eder bat egiten dugun eta espektakulua ematen dugun».


Summary: Erregearen aurkako irainen legea ezabatu du Belgikak, Valtonyc rap kantariaren eraginez. 1847ko legea Konstituzioaren kontrakoa dela erabaki du Belgikako Auzitegi Konstituzionalak. Erabakiak zaildu egingo dio Espainiari rap kantariaren estradizioa.

«Garaipena» deklaratu du Simon Bekaert abokatuak sare sozialetan idatzitako txio batean. [Belgikako] Auzitegi Konstituzionalak indargabetu egin du «Erregearen aurkako irainen legea, adierazpen askatasunaren aurkakoa dela adierazita. Urrats historikoa Belgikako barneko lege ordenarentzat, eta albiste ona Valtonycen estradizioaren aferarentzat».

Espainiak Josep Miquel Arenas Valtonyc rap kantariaren aurka abiaturiko kanpaina juridikoak Europako beste herrialde bateko legeetan lurrikara bat eragin du gaur. Mallorcako (Herrialde Katalanak) abeslariari hiru urte eta erdiko kartzela zigorra ezarri zion Espainiako Auzitegi Nazionalak 2017an, bere abestietan «terrorismoaren gorazarrea», mehatxuak eta Espainiako koroari irain egitea leporatuta. Hurrengo urtean, Espainiako Auzitegi Gorenak berretsi egin zuen zigorra, eta abeslaria Flandriara erbesteratu zen, kartzelara sartzeko epea bukatzen zitzaion egunean. Geroztik, hura estraditatzeko hainbat eskaera egin dituzte epaile espainiarrek.

Eskaeretako batek ekarri du Belgikako Auzitegi Konstituzionalak gaur emaniko ebazpena. Izan ere, Belgikako Justiziak onartzen du norbait estraditatzea, baldin eta akusatuari leporaturikoa Belgikan ere delitua bada. Musikariaren kasua aztertzen duen Ganteko auzitegiak epaiketa aurreko galdera egin zion Konstituzionalari, ebatz zezan erregea iraintzea Belgikan ere zigortzeko modukoa ote den.

Eta erabaki argia plazaratu du gaur Konstituzionalak: «Erregearen aurkako irainak zigortzen dituen 1847ko legearen lehen artikuluak Konstituzioaren 19. artikulua bortxatzen du, Giza Eskubideen Europako Hitzarmena kontuan hartuta». Hau da, adierazpen askatasuna defendatzen duten legeen aurkakotzat jo du herrialdean 174 urtez indarrean egon den legea.

Auzitegiak argudiatu du, besteak beste, ezin zaiola estatuburuari beste edozein herritarri baino lege babes handiagoa eman, adierazpen askatasunaren kontuei dagokienez. «Disposizio horrek ez dio erantzuten gizartearen behar larri bati, eta erabat proportzioz kanpokoa da, Erregearen izen ona babesteko helburuari dagokionez».

Abeslariaren abokatuen arabera, erabakiak are gehiago zailduko dio Espainiari Valtonycen estradizioa lortzea.

Besteak beste, No al borbó abestian esandakoengatik zigortu zuen Espainiak musikaria.