Joan Mari Torrealdairen arabera

Summary: Joan Mari Torrealdairen arabera. Azkeneko urteetan makina bat sari, omen eta aitortza jaso zituen Joan Mari Torrealdaik. Bere ideiak solas gozoan aurkezteko eta mezu sendo bezain argiak plazaratzeko baliatu zituen aukera horiek.

Hizkuntza eskubideak bermatzeko protokoloa aurkeztu zutenean, 2016an, lau ideia edo lezio argi utzi nahi izan zituen Joan Mari Torrealdaik. Bat: ezina ekinez egiten dela. Bi: lanak asko dezakeela. Hiru: herri ekimenak indar ikaragarria duela. Eta lau: hizkuntzak identitate indar handia duela, baina identitatea ez dela aski hizkuntzak balio praktikorik ez badu, hizkuntza komunitatearen kultur tresna ez bada.

Ideia horiek laburtu dezakete Torrealdairen ekarria neurri batean, baina haren jarioa sakonagoa zen, eta arlo gehiago ukitzen zituen. Azkeneko urteetan han eta hemen egindako elkarrizketa eta hitzaldietan utzi zituen ideia eta proposamen nabarmen batzuk bildu ditu BERRIAk artikulu honetan:

«Memoriaren berreskurapenean, badirudi dena hildakoetara bakarrik mugatzen dela. Errepresio kultural eta linguistikoa aintzat hartu behar dute memoriaren elkarte eta taldeek. Zer da zentsura, errepresioa ez bada...».

«[Euskaldunon Egunkaria] Leku naturalean jaio zen: euskalgintzan. Betiere, euskalgintza sozialaren baitan; alegia, gizarte zibileko euskalgintza antolatuan. (...) Pare bat urte lehenago, Ajuriaeneko Itunak bitan banatua zuen gizartea, demokraten eta ez-demokraten artean. Euskalgintza soziala ez-demokraten artean kokatu ziguten, ez maliziarik gabe».

«Jakinek erreferentzialtasuna, independentzia eta sinesgarritasuna erdietsi baditu, bateragune izateko bokazioagatik izan da. (...) Euskalgintzaren zentraltasuna ez da eslogan hutsa. Gure proposamen nagusia da herrigintzaren eraikuntzan».

«[Zentsurak] Era guztietako formak hartzen ditu: askotan lerro editorialen atzean ezkutatzen da, ekonomiaren ikuspegia hartzen du, ideologikoa... Birus mutante bat bezala ere definitu izan dut».

«[1960-1970eko hamarkadei buruz] Editorialak falta ziren, kazetariak, elkarteak... Hori zen orduko Euskal Herria, eta zentsurak giro hori eskastu egiten du; artikuluak ezin dira idatzi, gaiak ezin dira landu. Eta gizarte bat horrela aberasten da. Gizartea hila da truke ideologiko gabe».

«Desmemoria programatu horren ondorioak orain ere bizi ditugu. Gure belaunaldikook eten izugarri bat izan genuen aurrekoarekin, gerra zela-eta. Ez genuen eduki memoriaren transmisio bat; gero deskubritu behar izan dugu».

«Baldintza horietan joan ginen deskubritzen euskal kultura, euskal politika eta gainerako guztia. Guk katea etenda hartu genuen, eta kate hori lotzen saiatu izan gara beti».

«Gure taldea ez baita izan Jakinen bakarrik bizi izan diren kidez osatua. Hamaika egitasmotan aritu izan gara. (...) Jakin ez da izan pulpitu, ez katedra. Plaza izan da. Herriko plaza, gogoetaren plaza eta lankidetzarako elkargunea. Horregatik, pentsamenduaren geografia zabaletik hurbildu zaigu jendea».

«Euskaltzale multzo batek erabaki zuen erakundeek bazter utzia zuten egunkariaren proiektua gauzatzea. Orduan ere giroa ez zen alde: goizegi zela, ez zegoela kazetaririk, ez eta irakurlerik, euskarak berak ez zuela tradizio periodistikorik, ez zegoela proiektua gauza zezakeen enpresarik...».

«Nire eskarmentuko lezio nagusia esaldi labur honek bil dezake: ezina ekinez egina. Abiatzeko unean hainbat ekimenek hala ematen zuten, lortezinak zirela, baina, historia lekuko, ekinaren poderioz burutzera iritsi izan gara».

«Daukagun hoberentxoena herri ekimenari, lan eta elkarlan kolektiboari, hezkuntza komunitate aktibo eta konprometituari hein handi batean zor diogulakoan nago. (...) Herri ekimenaren formula ez da iraganekoa eta ez dago iraungia. Ezta gutxiago ere. Globalizazioaren haizeteak dena berdindu, homegeneizatu, eta uniformetu behar duen honetan, are beharrezkoagoa da hizkuntza komunitate antolatuaren esku hartze zuzen eta proaktiboa».

«Guztiz konbentziturik nago, aurrerantzean ere, hizkuntzaren estatusa edozein delarik eta legeak aldeko izanik ere, hizkuntza komunitateak eutsi beharko diola hizkuntza gutxituaren normalizazio soziolinguistikoari».

«Identitatea, guztiz baliotsua izanik ere, ez da aski, ordea; hizkuntzak bere balio praktikoa, komunikazio indarra erdietsi behar du, komunitatearen kultur tresna behar du izan, hiztun komunitatearen premia guztien zerbitzuko. (...) Hizkuntza, guretzat, ez baita filologoen perpausa ez olerkari erromantikoen bertsoa. Hizkuntza gertakari soziala da, hizkuntza komunitatearen ikur eta lanabes. Batak bestea gabe, hizkuntza komunitate gabe, hutsala du funtzio soziokulturala».

«[Egunkaria-ren itxiera] Kultur genozidio saio baten pareko jarriko nuke ia-ia, ez zaidalako iruditzen euskarazko lehen periodiko normalizatua horrela erail daitekeenik. Gainera, inpunitate guztiz».

«Euskal Herria ulertzeko modu bat zor diot nik Arantzazuri; probintzien eta txokokerien gainetik Euskal Herria bere osotasunean ulertzeko modu bat. Osotasun bat. Handik ekarri genuen euskara batuarena. Guretzat natural-naturala izan da. Eta gero Jakin, han sortu zen 1956an. Hori izan da nire bizitzako ardatza. Esan liteke biologikoki Foruan jaio nintzela, eta kulturalki, Arantzazun».

«Jakinen nobedadea hau zen: gerra osteko lehenengo belaunaldi autonomoa zen. Haiek sortu zuten, ez gerra aurreko Orixek, Labaienek edo Lekuonak. Gazteek beraiek sortu zuten proiektua».

«Gu intelektualak ginen, seminariotik paseak, eta maila horretako euskara bat behar genuen. Jakin zen horretarako tresna. Hasieratik hasi ginen, esate baterako, hiztegi kultural bat sortzen. Kultur tresna gisa, eta Euskal Herri osorako. Euskara batua ezinbestekoa izan da guretzat, eta gure borroka ere bai».

«Gure tragedia da subsumituta gaudela erdal munduan: edo euskara ez dakitelako edota euskara jakinda ere beren erreferentzia mundua kanpoan dagoelako, gure mundua ezezaguna da haientzat. Eta ezagutzen ez dutenez gero, bihurtzen da bigarren mailakoa, interesik gabea...».

«[Euskal liburutegi nazionalaz] Eusko Jaurlaritza etorri zenean, beste aukera galdu bat: ez zen horren premiarik ikusi. Euskadiko Orkestra, bai, egin zen, zerotik sortua. Konbentzitua nago biblioteka nazional baten planteamendua orduan egin izan balitz, gaur edukiko genuela. Ez zen egin. Geroztik erreibindikazio solteak egin izan ditugu, baina indar gutxirekin. Instituzioek ez dute aintzat hartzen».

«[Torturei buruz] Niri kosta egin zitzaidan asumitzea eta plazara ateratzea. Atera naizenean, liberatu egin naiz. Ez daukat erreparorik edozeinen aurrean azaltzeko. Narratiba soil bat egitea aski da. Eskuliburu batekin joan izan den teoria hori pikutara bota genuen, gure sinesgarritasunagatik. Eskuliburuaren gai hori tartetik kentzea torturari sinesgarritasun handia ematea da».

«Hamahiru urte ere ez genuen egin [Egunkaria-n]; epaiketari begira ia beste hainbeste egin dugu. Ametsa gauzatzen pasatu genuen denbora eta amesgaiztoa kendu ezinik pasatu genuena berdintsua da, hilabete batzuk gorabehera».

«[Egunkaria] Ez da indar politiko batek sortu duela, edo enpresari batek; euskalgintzak, herri ekimenak, gizarte kulturalak sortu du. Indar bateratzaile gisa sortu zen. Beste gauza bat da herri honetan denena izatea oso zaila dela; baina ez zen inorena. Guztiona izatera ez zen iritsi, baina ez zen inorena».

«Falta zaiguna da elkar hartuta euskalgintzak bere egiteko estrategikoan sinestea. Oraindik, nahiko multzoka goaz. Hizkuntza politikan, esate baterako, gu ikusle batzuk gara. Ez gara aktoreak. Errua instituzioei emango diegu, gurekin ez dutelako kontatzen. Baina geuk zergatik ez dugu bat egiten?».

«[Euskaltzaindia] Akademia da, baina hizkuntza minorizatu baten akademia. Bere leku naturala euskalgintza du. Ez da akademia klasiko bakartu bat. Badakit horrela pentsatzen dutela batzuek. Nik esaten dut horretaz aparte Euskaltzaindiak bere jatorritik dauzkala Iker eta Jagon. Bi beso dauzkagunean, bati zergatik egin behar diogu uko?».

«Bai, minbizia dut, non eta hezur-muinean. Barrurago ezin. Zuen aurrean egin nahi dut publiko. Bistan da zergatik: deskribatu dudan torturari lotzen diot gaitza, nire minbizia».

«[Jakineko kideek] Euskalgintzaren baitan egon diren gauza garrantzitsu askotan parte hartu izan dugu. Ikastolak kenduta, nik uste dut gainerako mugimendu gehientsuenetan momenturen batean egon izan garela».

«Azken 50-60 urteotan euskalgintzak eta euskal kulturgintzak egindako urratsak handiak eta guztiz garrantzizkoak izan direla argi dago. Herritarren ekimen sozialari esker izan da hori funtsean, hasieran guztiz eta gero ere neurri handi batean. Horren fruitu dira gehienbat: Ikastolen gaurko sare trinkoa, alfabetatze-euskalduntzearen mugimendu zabala, euskarazko komunikabide hainbaten emaitza, bertsolaritzaren osasun ederra, euskal unibertsitaterako bidegintza. Lorpen eta aurrerapenon aitzinean, euskaldunok geure buruarekiko konfiantza edukitzeko eta berresteko moduan gaude, betiko galtzailearen sindromea baztertuz».

«2002. urtean Guardia Zibilak idatzi zuen txosten batek bitan banatzen zuen euskalgintza: ona eta gaiztoa, instituzionala eta terrorista. Gure atxiloketen eta Egunkaria-ren epaiketaren oinarria txosten hori izan da: euskalgintza gaiztoa ginen».

«Argi geratu da letra gizonak garela, ez arma gizonak».

«ETAtik harago badago bizitza. Zorionez, ez da dena ETA, eta horren adibidea da Egunkaria».

«Gu euskararen militantziak batzen gintuen. Euskararen alde, euskaraz eta euskaragatik egiteak».

«Guri egin digutena prozesu inkisitorial bat izan da».

«Sinesgarritasuna beti frogatu behar izan genuen, eta nik uste dug lortu genuela. Zergatik? Oso garbi jokatu genuelako».

«Oso zaila da rankinga zehaztea liburu beltz batean. Gertaera beltz baten belztasuna zenbatekoa den azaltzea ez da erraza. Baina Egunkaria-rena ez litzateke azken puntuan egongo: uste dut oso letra larritan eta oso letra beltzetan agertu beharko lukeela».

«Globalizazio orohartzaileari aurre egiteko Karlos Santamaria maisuaren lezioa ikasia dugu, unibertsal izateko modua partikular izatea dela, euskaldun; eta horretarako guk erroak indartu behar ditugula».

«Euskaltzaleen batzarretan bi ildo estrategikoak aipatzen dira, ekintza eta gogoeta, labur esanda. Mesfidantza punttuz begiratzen diote elkarri, aukera bakoitzaren joerazko arriskuen beldur edo: ekintza, txoroa bailitzan; eta gogoeta, antzua. Premiazkoa da gogoetazaleen eta ekintzazaleen (nolabait esatearren), bi jarrera hauen ekarpenek lehenbailehen bata bestea elikatzen hastea».

«Alderdien arteko tirabiretan euskara ahuldu egiten da, eta hobe da euskalgintza aparte lantzea .Eta gainera, guztiona da euskara, ez batzuena bai eta besteena ez. (...) Euskalgintzak ez du atarramendu onik arazoa dikotomikoki planteatzen bada. Euskararen politizazioa errazegi gertatu izan da, euskalgintza ahulegia delako. Euskalgintzak indartu egin behar du, barne kohesioa trinkotu, indarrak elkarren arrimuan bildu. Euskalgintzak eremu autonomo bihurtu behar du. Aurrerantzean euskalgintzak berak hartu behar du hitza, diskurtso autonomo propioa landu behar du, berak markatu behar ditu estrategiak, berak hartu behar du iniziatiba gizarte eragileen eta gertakarien aurrean. Hauxe iruditzen zait gaur egungo erronkarik larriena. Hil ala bizikoa, esango luke norbaitek».

«Gaurko munduaren martxa laisterrean, bizi nahi badu, euskal kulturak ez du geldi egoterik. (...) Euskal kultura, gelditzen bada, kultura handi horiek markatutako bidea segitu beharko du. Eta hor galduko da. Horregatik euskal kultura ez zaio kontserbatzeari lotuko. Ez du hortik etorkizunik. Lortzera jo behar du. Egoera berriei planteamendu berriak: hori da efikaziaren legea. Eta gaur, lortzea da batez ere gure eginkizuna. Zer lortu? Mila gauza, baina baitipait bi, alegia, euskaldunak alfabetatzea (hitzaren zentzurik sakonenean) eta erdaldunak euskalduntzea».

JOAN MARI TORREALDAI [1942-2020] Gehigarri berezia PDFn | Artikulu bilduma | Iritzi artikuluak


Josu Urrutikoetxea atera da espetxetik

Summary: Josu Urrutikoetxea atera da espetxetik. Herritar batek Paris erdigunean utzitako etxea izanen du obligaziozko bizilekua, eta ordutegi jakin bat errespetatu beharko du. Ez da Frantziako Estatutik ateratzen ahalko.

Gaur 10:40 aldera atera da Josu Urrutikoetxea Parisko La Sante presondegitik. Laure Heinich abokatuarekin batera atera da, auto beltz batean, espetxeko atarian bilduriko komunikabide ugariren aurrean.

Atzo arratsean jakinarazi zuen Parisko Dei Auzitegiko instrukzio ganberako epaileak euskal presoa libre utziko zutela. Hala ere, ez da osoki libre izanen, mugimendu oro zainduko dion eskumuturreko telematiko bat eraman beharko baitu. Herritar batek etxea utzi dio Paris erdigunean, eta hori izanen du obligaziozko bizilekua. Ordutegi jakin batzuk izanen ditu etxetik ateratzeko, eta debekatua izanen du Frantziako Estatuaren menpeko lurretatik ateratzea.

Dei Auzitegiak uztailaren 1ean erabaki zuen Urrutikoetxea aske uztea eskumuturreko telematikoa ezarrita. Libre uzteko tramite bat bete dute ordutik: La Sante kartzelak epaileen erabakiaren egingarritasuna aztertu du, Urrutikoetxea han baitago preso iazko maiatzetik. Atzo, epaileak jakinarazi zuen aldeko iritzia eman dutela egingarritasun txostenean ere.

Atzoko saioan, Laure Heinich defentsako abokatuak adierazi zuen eskumuturreko telematikoa «alferrekoa» dela, eta nahikoa litzatekeela kontrol judizial arinago bat. Jakinarazi zuen Urrutikoetxeari etxea utziko dion herritarra entzuna izan dela, eta berme guziak betetzen dituela. Eskumuturreko telematikoa ematekotan ordutegi malguak onartzeko eskatu zion epaileari, Urrutikoetxeak unibertsitateko klaseetan segitzeko aukera izan dezan. Azkenean, astean 10:00etatik 12:00etara eta 15:00etatik 20:00etara ateratzen ahalko da, eta asteburuetan, 10:00etatik 16:00etara. Baina ordutegia malgutzeko aukera izanen dela erran zuen epaileak. Fiskalburua eskumuturrekoarekin ateratzearen alde agertu zen, eta eskatu kontuan hartzeko presondegiak osatutako egingarritasun txostena: «Hobeki dago eskumuturrekoarekin, presondegiko lau hormen artean baino».

Prozedura «katramilatuak»

Laurent Pasquet-Marinacce defentsako abokatuak hitza hartu zuen oroitarazteko zertan diren Urrutikoetxearen kontrako prozedurak. «Badu urte bat baino gehiago espainolek dei egin dizuetela bi estradizio eta bi euroagindu ebazteko. Biziki luzea da», adierazi zuen atzo. Epaileari zuzenduta, erran zion auzitegia ez dela berant horren arduraduna. «Autoritate espainiarrak dira. Euroagindu bat ez da onartua; bestearentzat ez dira gai errateko zergatik epaitu nahi duten zehazki». Nabarmendu zuen Espainiarentzat «ikono» bat dela Urrutikoetxea, eta gogora ekarri zuen hura iazko maiatzean atxilotu ondotik Espainiako autoritateek eginiko prentsaurrekoa: «Ikonoa da, ETAk armak uztean izandako eginkizunagatik. Horrek azaltzen du Espainiaren gogoa. Eskaera herrenak dira, ez dira oinarrituak».

Egoitz Urrutikoetxeak, Josuren semeak, oroitarazi zuen prozeduren «katramilatzea» izan zela uztailaren 1ean Parisko Dei Auzitegiak euroagindu bat —Barajasko atentatuagatik gizateriaren aurkako krimenena— bertan behera uzteko argudioetako bat. «Espainiako epaileek ez dizkiete erantzunak nahi bezain azkar eta sendo ematen Frantziako epaileei, eta horrek sakoneko arazo bat irudikatzen du». Eskumuturreko telematikoaren erabakiak horri erantzuten dio, haren iritziz: «Espainiak aski modu presazkoan egin zituen eskariak; azken batean, oinarri juridikoetan bainoago, kontakizunean du iturburua aitak orain pairatzen duenak».


Summary: Siemens Gamesak 805 milioi euroren galerak izan ditu urritik. Koronabirusaren pandemiarekin zuzenean lotuta daude horietatik 149 milioi euro. Berregituratze prozesu batean murgilduta dago konpainia, eta berriz azpimarratu du «saihetsezina» dela Agoizko (Nafarroa) lantegiaren itxiera.

Siemens Gamesa etengabe ari da galerak pilatzen. Haize erroten enpresak gaur eman du urritik ekainera izan dituen emaitzen berri, eta kezkagarria da datua: 805 milioi euroren galerak izan ditu, horietatik 149 milioi koronabirusaren pandemiak zuzenean sortutako arazoei lotuak.

Ez horregatik bakarrik; Indiako eta Mexikoko merkatuek izan duten motelaldiak eta Europa iparraldeko hainbat parke eolikok ezarri dizkioten zigorrek ere eragina izan dute. Iaz, aldi berean, 88 milioi euroren irabaziak izan zituen enpresak.

Berregituratze prozesu batean dago Siemens Gamesa. Konpainiak hainbat buruzagi aldatu ditu azken hilabeteetan, galerak murrizteko eta konpainia errentagarri bihurtzen saiatzeko, baina Andreas Nauen presidenteak gaur onartu du aldi konplikatu batean daudela, «bai konpainia, baita sektorea ere».

Euskal Herrian, Agoizko (Nafarroa) lantegia ixtea eragin dezake prozesu horrek, eta gaur erabaki horren aurkako itxialdi bat hasi dute hango langile batzuek, Iruñeko San Lorentzo elizan. Fabrika horrek 239 behargin ditu, eta Nauenek gaur adierazi du saihetsezina dela itxiera: «Ixtea erabaki aurretik bazegoen beste aukeraren bat, baina erabakiak ez du atzera-bueltarik jada».

Etorkizuna

Siemens Gamesarentzat, ordea, dena ez da beltz kolorekoa. Enpresak 31.500 milioi euroko eskari poltsa du, eta, beraz, produkzioa bermatua du datozen urteetarako. Gainera, energia berriztagarrien sektoreak luze gabe gorakada nabarmena izatea espero du konpainiak, eta Nauenek aitortu du aurreikuspenak oso onak direla.


Summary: Eraso transfobo eta arrazista bat salatu dute Gasteizen. Emakume transexual bat jipoitu eta iraindu dutela salatu du Ikusgunek

Ikusgune Gasteizko LGTIBI+fobiaren aurkako behatokiak salatu du emakume transexual batek eraso bat pairatu zuela uztailaren 21ean, Sansomendi auzoan. Pertsona batek eraso egin zion: jipoitu egin zuen, irain arrazistak esaten zizkion bitartean.

Ertzaintzarengana jo zuen biktimak, eta salaketa bat ipini zuen.

Ikusgunetik dei egin dute «adi egotera» sexu orientazioarengatik edo genero identitatearengatik gertatzen diren erasoen aurrean, eta, halakorik bada, laguntzeko prest daudela oroitarazi dute. Eskuko telefono bat dute propio halakoetarako (633 309 653), eta bestela behatokiaren webgunea erabil daitekeela adierazi dute. Erasoren bat pairatu duten pertsonak ez ezik, erasoen edo bazterkeria keinuen lekuko izan diren pertsonak ere animatu dituzte halakoak jakinaraztera.


Summary: Nafarroak bere defizit helburua handitzea adostu du Madrilekin. Irailean berrikusiko dute, egoera ekonomikoaren arabera. Orain arte, %0an zegoen, eta, orain, %2,3 izango da. Egoera berrikusteko, Eusko Jaurlaritzak biltzeko deia egin dio Espainiako Gobernuari.

Nafarroako eta Espainiako gobernuek akordio bat lortu dute defizit helburu berri bat ezartzeko: % 2,3. Nafarroaren kasuan, %0 zen. Gainera, asteazken arratsaldean adostutakoaren arabera, datozen asteetan berrikus dezakete kopuru hori, «egoera ekonomikoak» hala eskatzen badu. Zehazki, irailean aztertuko dute berriro egoera, eta konpromisoa hartua dute bi aldeek betiere «goranzkoa» izateko. Hori guztia iritsi zain, defizitaren helburua %2,3ra handituta, 490 milioi euro gehiago gastatzeko aukera izango du Nafarroak. Zorpetzearen bidez lortu beharko du diru hori, nolanahi ere.

Hala ere, beharrak askoz ere handiagoak dira. COVID-19ak eragindako krisi ekonomikoaren ondorioz, foru gobernuak aurreikusi zuen diru bilketak behera egingo zuela, eta «beharrezkotzat» jo zuen beste defizit helburu bat ezartzea. Nafarroako Gobernuak maiatzean kalkulatu zuen 818 milioi euro inguru izango dela diru sarreren jaitsiera, eta oraingoz ez du berrikusi kopuru hori. Halaber, pandemiak eragindako ondorio ekonomiko sozialei eta osasun beharrei aurre egiteko gastu publikoa 190 milioi euro handitu da. Guztira, mila milioi euro inguruko desoreka finantza publikoetan, hortaz.

Oraingoz, 235 milioi gutxiago

Nafarroako Gobernuko lehendakariaren hitzetan, alarmak ez dira piztu, baina «egoera kezkagarria» da. Urte osorako aurreikuspenez harago, ekainera arteko zerga bilketaren datuak txarrak dira. Ekainera arte, iragan urtean epe berean baino 235 milioi euro gutxiago bildu ditu ogasunak (-%15,2). Erorikoa batik bat zeharkako zergetan eman da, 224 milioi euro gutxiago (-%27) bildu baitira. Zuzenekoetan eta tasetan, aldiz, 6,9 milioi eta 4,4 milioi euro gutxiago, hurrenez hurren. Errenta kanpainak, adibidez, 32,3 milioi euroko saldo positiboa utzi du.

Egoera horri aurre egiteko, Maria Txibitek azaldu duenez, akordioak gehiago zorpetzeko modua eman dio gobernuari. Horren helburua izango da «inor atzean ez uztea eta murrizketarik ez egitea». Txibitek zehaztu duenez, Madrilek erkidegoentzat sortutako 16.000 milioi euroko funtsaren kontzeptuak «argituz doaz». Hala, osasun gastuari aurre egiteko, gaur bertan, 88,7 milioi euro jaso ditu, eta espero da irailean 29,2 milioi euro jasotzea hezkuntza beharrei aurre egiteko. Azaroan, berriz, osasunerako beste ordainketa bat egingo du Madrilek, baina ez du zehaztu zenbatekoa. Txibitek aurreratu du guztira 160 milioi euro inguru jasotzea espero dutela funts horretatik.

Hala ere, azken asteetan jakin denez, Madrilek 5.000 milioi euroko banaketatik kanpo utzi ditu Nafarroa, Araba, Bizkaia eta Gipuzkoa. Txibitek, kopuru hori aipatu gabe, zehaztu du ogasun propioa izateak «beste egoera batean» uzten duela Nafarroa, baina «bide batetik edo bestetik» likidezia bermatuko dela. Txibitek iradoki du zorpetzera joko dutela, eta, hala, oraingoz, Madrilekin BPGaren %2,3ko defizita hitzartu dute. Txibiteren arabera, «akordioa itxita» dago, baina lehen urrats bat da: «Ezin dugu zorpetu aldebakarreko erabakiak hartuta. Akordio bidez egin behar dugu, eta horregatik eskatzen dut demagogia alde batera uzteko». Berretsi du akordioa ona dela, eta, konfiantza giroan, harreman ona duela Espainiako Gobernuarekin.

Alderdien posizioak

Navarra Sumako Javier Esparzak eskatu dio Txibiteri Nafarroaren interesak defenditzeko, Pedro Sanchezen interesen gainetik jarrita. Haren hitzetan, ez da ulertzekoa zergatik Espainiako Gobernuak utzi duen Nafarroa 5.000 milioi euroko funtsaren banaketatik kanpo. Gogorarazi du EAJk erabakia irmo kritikatu duela, eta, horregatik, Esparzak ez du ulertzen zergatik «Nafarroako Gobernuak ez duen txintik esan». Defizitaren helburua hitzartzea ontzat jo arren, haren ustez, testuinguru orokorra kontuan hartu behar da, eta ikusi nola geratzen diren beste erkidegoak eta EBko herrialdeak, hain zuzen, akordio ona den edo ez jakiteko. Esparzaren arabera, kopuru horiek ez dute ematen finantza publikoetan sortuko den zuloa estaltzeko.

Geroa Baiko Uxue Barkosek «arindua» hartu du. Airef, Erantzukizun Fiskalerako Agintaritza Independentea kalkulatu du Nafarroak aurten ahalmena duela zorpetzeko BPGaren %2,3 eta %4 artean, eta Barkosi deigarria egin zaio tarte horretako alderik «gogorrena» hitzartzea. Halaber, kezkatuta azaldu da nola parte hartuko duen Nafarroak Espainiako zorpetzean. izan ere, gogorarazi du ekarpenean Espainiaren interesak ordaintzen dituela Nafarroak nahiz eta finantzaketa sistema autonomoa izan. Paradoxikoki, Madrilek 5.000 milioi euroko funtsetik kanpo utzi duen honetan, uste du «lantzen hasi» behar dela ondoren zor hori ez pagatzeko interesetan.

EH BIlduko Adolfo Araizek ongietorria egin dio «lehen urrats horri». Hala ere, haren ustez, Nafarroak ezin du etengabe zorpetzearen bidetik jarraitu, eta funtsezko deritzo zerga sistema propioa baliatzea, «diru sarrerak sortzeko ahalmenari eusteko». Gogorarazi du, aurten, diru sarreren erorketak eta gastu publikoaren igoerak mila milioi euroko zuloa uzten duela. Hala, Araizen esanetan, gaurko akordioarekin 490 milioi euro lortuko dira; horrekin batera, iazko superabitak 131 milioi utzi ditu, Tokiko Ogasunen Funtsean 25 milioiren soberakinak daude, Hezkuntzarako zein osasunerako Madrilek 29 milioi eta 88 milioi euro banatuko dizkio. Hala, Araizen kalkuluen arabera, 763 milioi lituzke Nafarroak, eta «ez da nahikoa» mila milioiko zuloa estaltzeko. Araizek gogorarazi du Europako dirua datorren urtean iritsiko dela. Horregatik, zerga sistemaren erreminta baliatzeko eskatu dio Nafarroako Gobernuari, diru sarrera propioak lortzeko. «Bestela, murrizketak etorriko dira»

Ezkerrako Marisa de Simonen ustez, «zorpetzea ez da nahikoa. Zorpetzeak arnasa emango digu, baina eredua aldatu behar da». Argitu dio eskatzeko nola lehenetsiko dituen aurrekontu sail batzuk besteen gainetik, «murrizketarik egin gabe». «Bat nator ez dela murrizketen ordua, baina horretarako abagunerik ez da ez orain ez inoiz». Zerga erreformaren bidea hartzeko eskatu dio, diru sarrerak handitzeko asmoz.

Azpiazu: «EAErako ez da nahikoa»

Radio Euskadin eginiko elkarrizketa batean, Pedro Azpiazu Eusko Jaurlaritzako Ekonomia eta Ogasun sailburuak adierazi du Nafarroak Espainiako Gobernuarekin adostutako %2,3ko defizit helburua ez litzatekeela nahikoa izango EAE Euskal Autonomia Erkidegorako.

Hori izan beharko lukeen argitzeko, uste du Madrilek lehenbailehen deitu beharko lukeela Kontzertu Ekonomikoaren Batzorde Mistora. Gogoratu du bilera hori uztaileko lehen astean egiteko «konpromiso politikoa» zegoela, baina, azkenean, ez dutela egin.

Azpiazuk nabarmendu du Jaurlaritzak «argi» izan nahi duela zein den bere defizitaren egoera, zorpetu ahal izateko, 2021erako aurrekontuak zehazteko eta «gastu publikoari eutsi ahal izateko».

Ogasun sailburuak esan du gobernuaren kontuak «onbideratuta» daudela eta zorpetzera jotzeko «tartea» duela. Zorpetzearen inguruan, ohartarazi du horrekin zer egin, nola pagatu pentsatu behar dela. «Aztertu beharreko gaia da; ezin dugu eztabaida hori saihestu». Zergak igotzea izan daiteke horretarako aukeratako bat, baina, sailburuarentzat, orain horri buruz hitz egiteak «arreta desbideratuko» luke.

Azpiazuk ohartarazi du aurreikuspen ekonomikoak oso txarrak direla. Azpimarratu du Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ekonomiek «hondoa jo» dutela du, baina espero duela urteko hirugarren eta laugarren hiruhilekoetatik aurrera «egoera hobetzea». «Desio bat da, datu ekonomikoetan oinarritutakoa».

Enpresen konfiantza eta merkatuena «apur bat hazten» ari dela adierazi du; dena den, oraindik ere ziurgabetasuna handia dela uste du, eta susperraldi ekonomikoa pandemiaren eboluzioaren araberakoa izango dela. Orain arteko aurreikuspen ekonomikoak irailean berrikusiko dituztela adierazi du, eta aitortu du osasun krisiaren hasieran egindako aurreikuspenetan ez zutela asmatu: ekonomia %13 jaitsiko zela uste izan zuten, eta, azkenean, %20 jaitsi da.


Summary: Gure Esku-k «atsekabez» hartu du Urkulluk «elementu tentsionatzaile» deitu izana. Gizarte mugimenduaren «ikuskera distortsionatua» edukitzea aurpegiratu dio mugimenduak lehendakariari, eta euren egitasmoa «aurrez aurre» azaltzea eskaini diote.

Erabakitzeko eskubidearen aldeko Gure Esku mugimenduak ohar bat plazaratu du, Urkullu lehendakariaren gutuna dela-eta izenburukoa. BERRIAk atzo nabarmendu zituen lehendakariak Espainiako gobernuburuei bidalitako mezuetan gizarte dinamikari eginiko aipuak. Horietan, besteak beste, dinamika bera «elementu tentsionatzailea» dela esan zion Urkulluk Pedro Sanchezi.

«Gure Eskuk atsekabez hartu ditu Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak procès-ari buruzko paperetan gizarte mugimendu honi buruz egiten dituen aipamenak», adierazi du dinamikak ohar batean, eta BERRIAren artikulua aipatu du iturri gisa. «Gure ustez, Gure Eskuri buruzko ikuskera distortsionatua erakutsi du». Mugimenduaren ekimenak herritarrak «kohesionatu eta ahalduntzera» bideratuta daudela adierazi du, eta nabarmendu dute euren helburua, sorreratik, «demokrazian sakontzea» izan dela, erabakitzeko eskubidearen defentsarekin.

«Gizartea benetan tenkatzen duena, ordea, etorkizuna erabaki nahi duen gizarte bati aukera hori eragoztea da», gaineratu du Gure Esku-k, eta tenkatzaileen artean zenbatu ditu «bozkatzera doazen herritarren kontrako biolentzia poliziala edo erreferendum bat posible egin zuten buruzagi politiko eta sozialen kontrako errepresioa». Horren adibide gisa, Kataluniako prozesuarengatik Espainiak zigorturiko presoei hirugarren gradua ukatu izana aipatu du.

Gure Esku-k erabakitzeko eskubidearen alde lanean jarraituko duela adierazi dio Urkulluri. Dinamikak adierazi du datozen hilabeteetarako «asmo ugari» dituela bide horretan, eta Urkulluri horiek «aurrez aurre» azaltzeko prest dagoela.


Summary: Agoizko langileek 24 orduko itxialdia egingo dute. Alde Zaharreko San Lorentzo elizan egingo dute 24 orduko itxialdia eta baraualdia. Ohartarazi dute ez dutela lantegiaren itxiera erraztuko eta «amaierara arte» borrokatuko direla. Konpainiako buruak ziurtatu du ixteko erabakiak ez duela «atzera-bueltarik».

Siemens Gamesaren Agoizko fabrikako (Nafarroa) langile talde batek 24 orduko itxialdia hasi du Iruñeko San Lorentzo elizan, eta, denbora horretan, baraualdia egingo dute mobilizazioan parte hartuko dutenek. «Ekainaren 30ean izan genuen lantegia ixteko asmoaren berri; ordutik, erabakia iraultzeko asmoz antolatu gara», azaldu dute prentsaurreko batean.

Lantegia ixteko erabakiaren berri jaso zutenetik, beharginek mobilizazio ugari egin dituzte: bi manifestazio, bata Iruñean eta bestea Agoitzen; 50 ibilgailu baino gehiagoko auto karabana bat egin zuten Agoizko lantegitik Iruñeko erdigunera: oinez joan ziren lantegitik parlamentura, eta bilera ugari egin dituzte, eragile sozialekin, talde politikoekin eta Nafarroako Gobernuarekin, besteak beste.

«Ez gara geldituko», ohartarazi dute. «Ez dugu nahi eta ez dugu onartuko gure etorkizuna eta gure familiena sakrifikatzea, multinazional baten etekinak gizentzen jarraitzeko», azpimarratu dute.

Gogoratu dute Agoizko lantegia «gaztea» dela, «diru publiko asko» inbertitu dela han, eta «inbertsio txiki batekin» aurrera jarrai dezakeela. «Horregatik, eta aitzakiak sinesten ez ditugulako, urrats bat gehiago egitea erabaki dugu, eta 24 orduz giltzaperatuko gara, gure lanpostuen defentsan».

San Lorentzo elizan egingo dute itxialdia. Ostegun honetan hasi dute, eta ostiralean amaituko da, 11:00etan. Ondoren, 11: 30ean, Nafarroako Parlamentura joango dira, azken bi asteetan herritarren artean bildu dituzten sinadurak erregistratzera.

«Enpresari, Nafarroako Gobernuari eta, oro har, herritar guztiei esan nahi diegu multinazional baten politika ozpinduaren eta eskrupulurik gabeko politikaren biktimak garela, eta, diru gehiago irabazteko, ez zaiola axola 239 familiaren bizitza eta ametsak haustea. Dena den, argi izan behar dute amaieraraino borrokatuko garela».

Erabakia berretsi du konpainiak

Andreas Nauen Siemens Gamesako kontseilari delegatuak ziurtatu duenez, Agoizko fabrika ixteko erabakiak ez du «atzera-bueltarik».

Taldearen hirugarren hiruhileko fiskaleko emaitzak aurkezteko prentsaurrekoan —805 milioi euroren galerak izan ditu urritik—, Nauenek esan du lantegia ixtea erabaki aurretik «alternatibarik ba ote zegoen» aztertu zutela, baina ez zutela beste irtenbiderik topatu, langile batzuk birkokatzeko sindikatuei egindako proposamenaz gain.

Nauenek azaldu duenez, konpainiak «norabidea aldatzeko beharra» berretsi du, batez ere onshore edo lehorreko haize erroten negozioan, taldearen galera gehienak hor pilatzen direlako. Eta jakinarazi du enpresak doikuntza gehiago egitea aurreikusten duela; gogoratu du konpainiak lantegi sare «oso handia» duela mundu osoan.

Lurreko haize erroten zifra txarrak gorabehera, kontseilari delegatuak azpimarratu du «tinko» sinesten duela alor horretan, konpainiaren «hiru hanketako bat» delako, offshore-arekin eta zerbitzuekin batera. «Errentagarria izan daitekeen ebidentzia dago. Horri buelta ematea, hobetzea, turbina egokiak egitea eta beharrezkoak ez diren arriskuak saihestea da helburua », azpimarratu du.


Summary: Euskarazko bi film lehiatuko dira Zinemaldiko Zuzendari Berriak sailean. David Perez zuzendariaren Ane eta Imanol Rayoren Hil kanpaiak proiektatuko dituzte jaialdian. Marina Palacio eta Laida Lertxundi euskal zinemagileen lanak ere programatuko dituzte, eta Euskal Herrian kokatutako Akelarre filma eta Patria telesaila ere emango dituzte Sail Ofizialean.

Ez da jaialdiko sail nagusia, baina bai nagusietako bat, eta lehiaketaren parte ere bada. Beren lehen edo bigarren pelikula luzea filmatu duten zinemagileen filmek osatzen dute Donostiako Zinemaldiko Zuzendari Berriak atala, eta euskarazko bi film ikusi ahalko dira aurten. David Perez bilbotarraren Ane izango da bi pelikula horietako lehena, eta Imanol Rayo arbizuarraren Hil kanpaiak izango da bestea. Euskal Herriko beste bi zuzendariren lanak ere programatuko dituzte, gainera. Zabaltegi-Tabakalera sailean emanoo dituzte Marina Palacio donostiarraren Ya no duermo eta Laida Lertxundi bilbotarrak sortutako Autoficción film laburrak. Irailaren 18tik 26ra egingo dute festibala aurten, eta, ohitura duenez, antolakuntza urratsez urrats doa programazioaren berri ematen.

Bernardo Atxaga idazlearen Bi anai eleberriaren moldaketarekin egin zuen 2011n estreinaldia Rayok (Arbizu, Nafarroa, 1984), eta Zinemira saria eskuratu zuen hari esker Zinemaldian bertan. Miren Gorrotxategi idazlearen 33 ezkil eleberria hartu du oraingoan oinarritzat, eta Hil kanpaiak izendatu du haren zinemarako moldaketa. Besteak beste, Itziar Ituño, Eneko Sagardoi eta Kandido Uranga aktoreak zuzendu ditu, kasu honetan, eta Garizmedi baserrian agertutako hezurrek berpiztuko dituzten iraganeko zauriak ditu ardatz istorioak.

Alaba baten desagerpena

Orain arte film laburrak egin ditu, nagusiki, David Perez Sañudok (Bilbo, 1987), eta mundu osoko jaialdiak ezagutu ditu haiei esker. Esaterako, Aprieta pero raramente ahoga film laburra aurkeztu zuen Zinemira-Kimuak sailean 2017an, eta euskaraz filmatu du orain bere lehen film luzea: Ane. Desagertutako alaba baten bilaketa kontatzen du istorioak. Egun batez Ane ez da etxera agertuko gosaltzera, eta haren bila abiatu beharko du Lide izeneko amak. Abiadura Handiko Trena zaintzen egiten du lan amak, eta, desagerpenaren harira, ezezagun zitzaion alabaren aktibismoa deskubrituko du. Izan ere, familia barruko komunikazioari eta komunikazio faltari buruzkoa ere bada filma. Besteak beste, Patricia Lopez Arnaizek, Jone Laspiurrek, Mikel Losadak eta Nagore Aranburuk osatu dute aktore taldea.

Akelarre eta Patria

Horiez gainera, Euskal Herrian kokatutako filmek ere izango dute beren lekua Zinemaldian. Sail Ofizialean ikusi ahalko da, esaterako, Pablo Aguerok zuzendutako Akelarre filma. Argentinarraren bosgarren lan luzea da, eta Euskal Herrian filmatu du, euskara eta gaztelera tartekatuz. XVII. mendean kokatutako drama historiko bat da, eta sorginkeriarekin zerikusia duen prozesu judizial bat du oinarri. Lehia nagusiaren parte izango da lana, eta bertan proiektatuko dituzten beste bi filmen berri ere eman dute antolatzaileek. Antonio Mendez zuzendari espainiarraren Courtroom 3H fikzioz besteko lan luzea ere lehiatuko da sail horretan, eta, lehiaz kanpo, berriz, Rodrigo Sorogoyen zuzendariaren Antidisturbios fikziozko lana ere emango dute.

Sail Ofizialak Patria telesailaren emanaldi berezia ere izango du, bestalde. Aitor Gabilondok HBO Europerentzat sortutako zortzi ataleko telesaila da, Fernando Arambururen eleberrian oinarritutakoa. Euskal Herriko historiaren hiru hamarkada jorratzen ditu, indarkeriak banatutako bi familiaren ikuspegitik, eta euskal aktore sorta batek hartu du parte hura filmatzen.

Cavestany eta Alberdi

Zuzendari Berriak sailean emango dute Isabel Lamberti (Buhl, Alemania, 1987) zuzendariaren La última primavera, eta Zabaltegi-Tabakaleran proiektatuko dute Juan Cavestany madrildarraren Un efecto óptico. Azken sail horretan proiektatuko dituzten hiru film laburren berri ere eman dute Zinemaldiko antolatzaileek. Carla Simon kataluniarraren eta Dominga Sotomayor galiziarraren arteko hartu-emana kontatzen duen Correspondencia izango da haietako bat, eta Marina Palacioren Ya no duermo eta Laida Lertxundiren Autoficción dira beste biak.

Perlak sailean, Maite Alberdiren (Santiago, 1983) El agente topo izango da ikusgai, zahar etxe batean espioi infiltratzen den 83 urteko alargun bati buruzkoa, eta, azkenik, Warner Espainiak eta Donostia Zinemaldiak El verano que vivimos filmaren ongintzazko emanaldia eskainiko dute. Carlos Sedes galiziarrak (A Coruña, 1973) zuzendu du pelikula eta Blanca Suarez, Javier Rey eta Pablo Molinero protagonista dituen drama erromantikoa da.


Summary: Verterrek «ustekabeko» luizia gertatu eta biharamunean baloratu behar zuen zabortegiko pitzadurei buruzko txostena. Zabortegia kudeatzen duen enpresaren arabera, teknikariek egoera «ezohiko bat» atzeman zuten azpiegituran, baina iruditzen zitzaien ez zegoela «berehala amiltzeko zantzurik».

Joan den otsailaren 3an pitzadurak atzeman zituzten Zaldibarko (Bizkaia) zabortegian. Hortaz, Verter Reycling 2002 SM enpresak, azpiegitura kudeatzen duenak, txosten bat enkargatu zien, bai topografia etxe bati, bai Geyser-i, zabortegiaren ikuskatze teknikoa egiten duen ingeniaritza enpresari. Verterrek berri agentzia bati helarazitako komunikatuaren arabera, hurrengo egunean egin zuten ikuskaritza, eta otsailaren 6an «emaitzen lehen analisi bat egin ondoren», erabaki zuten hurrengo egunerako, 7rako, bilera batera deitzea ingeniariekin batean. Hain zuzen, otsailaren 6an gertatu zen luizia, eta azpian harrapatu zituen Alberto Sololuze eta Joaquin Beltran beharginak —orduz geroztik desagertuta daude—. Enpresarentzat, halere, «ustekabeko» lur jausia gertatu aurretik ingeniariek «ezohiko egoera bat» atzeman zuten arren, iruditu zitzaien ez zegoela «berehalako amiltze bat gertatzeko zantzurik».

Verterrek komunikatu hau plazaratu du, hain zuzen, El Correo egunkariak informazio bat kaleratu ondoren. Horren arabera, zabortegiaren egonkortasuna arriskuan egon zitekeela antzeman zuen ingeniaritza talde batek, 2018an. Verterrek 2017an eraikitako azpiegitura berri batzuen harira, talde horrek bi azterketa egin zituen 2018ko apirilean eta ekainean, eta bietan agertu zen segurtasun baldintzak ez zirela betetzen. Verterrentzat aholkularitza lanak egiten zituen ingeniaritza taldeak egin zituen azterketa horiek: Geyserrek, hain zuzen. Ertzaintzak bere atestatuan jaso ditu txosten horiek, eta joan den asteko atxiloketekin zerikusia izan dezakete. Eusko Jaurlaritzako Ingurumen sailburuorde Elena Morenok lehengo astelehenean adierazi zuenez, ez zuen 2018ko bi azterketa horien berri: «Enpresak eman behar zion informazio hori administrazioari, eta ez zuen jakinarazi».

Zabortegia kudeatzen duen enpresako jabea (Jose Ignacio Barinaga Egia), kudeatzailea (Arrate Bilbao Barinaga), eta azpiegituraren ingeniaria (Juan Etxebarria) joan den astean atxilotu zituen Ertzaintzak, eta, epailearen aurrean deklaratzeari uko egin ondoren, Durangoko Instrukzioko 1. salako magistratu Sofia Maria Sanchez Ortegak zuhurtziagabekeria larriz eragindako giza hilketako delitua inputatu die. Behin-behinean aske utzi dituen arren, kautela neurriak ezarri dizkie: hilean behin sinatzera joan beharko dute epaitegira, eta pasaporteak kendu dizkie.

Verterren esanetan, «modu arduratsuan» jokatu zuen «halabeharrezko istripua» gertatu aurreko egunetan. Iruditzen zaio pitzadurak ez direla «ohiz kanpokoak» zabortegietan, eta ahalegindu zela, teknikarien txostenei eta gomendioei jarraikiz, «segurtasun irizpideak» kontuan hartuta erabakiak hartzen. «Teknikari bakar batek ere ez zuen ohartarazi amiltze arriskua zegoenik», nabarmendu du enpresak. Otsailaren 7rako aurreikusita zegoen bileran «diagnostiko argi batera» heldu nahi zuten, Ingurumen baimen integratuak (IBI) «exijitu» bezala, Jaurlaritzari egoera «ohiz kanpokoaren berri emateko»

«Puntualtasunez»

Azpiegitura martxan jarri zutenetik hiru hilabetez behin, eta «puntualtasunez», Eusko Jaurlaritzaren Ingurumen Sailari ikerketa topografikoen berri eman diola azpimarratu du Verterrek: «Hori Ingurumen Saileko ordezkariek beraiek egiaztatu dute». Moreno Ingurumen sailburuordeak, aldiz, ia kontrako adierazi zuen astelehenean.


Summary: 145 kasu atzeman dituzte Bizkaian azken orduetan. Hego Euskal Herrian 265 kasu izan dira guztira.

Azken orduetan 265 kasu atzeman dituzte Hego Euskal Herrian: alarma egoera kendu zenetik detektatu den kopururik handiena. Nekane Murga Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak, ordea, ez du uste egoera larria denik: "Azken egunetako intzidentzia egonkortzen ari dela dirudi, baina gaurkoaren moduko zerra hortzak daude". Kasuen erdiak baino gehiago Bizkaian izan dira:145. Gipuzkoan 33 kasu atzeman dituzte; Araban, 23; eta Nafarroan, 61. Jaurlaritzak azaldu du erkidegotik kanpo hiru kasu daudela. Murgak azaldu du igoera "esponentziala" dela, eta erabat lotuta dagoela azken egunetan egin den kontaktuen jarraipenarekin. Bost pertsona ospitalera eraman dituzte azken orduan gaitza dela eta, eta lau ZIUetan daude.

Bizkaian atzeman diren kasuetatik 88 hiriburuan detektatu dituzte. Halaber, Murgak azaldu du azken egunetako oldarraldirik bortitzenak kontrolpean daudela oraintxe: Eibar (Gipuzkoa) eta Ermukoak (Bizkaia). Ermuan, intzidentzia erdira jaitsi da, eta Eibarren ere egonkortu egin da, Osasun Sailaren arabera. Zainketa epidemiologikoko unitateak egin dituen kontroletan, 498 positibo atzeman dituzte bi herri horietako aisialdiarekin lotuta. Halere, Mugak esan du kasu horietako batzuk inguruko herrietan atzeman dituztela: Deban eta Bergaran, besteak beste.

Selektibitate osteko ospakizunetan atzemandako agerraldia ere kontrolpean dago. Horrekin zerikusia duten kasuak 158 dira dagoeneko, baina beherakada atzeman da azken egunetan, Jaurlaritzaren esanetan. Nafarroan, oraindik ere agertzen ari dira uztailaren 11n Iruñeko Alde Zaharrean sorburua duen baina batik bat Mendillorri auzoan eragin duen agerraldiarekin: azken orduetan bederatzi atzeman dituzte, eta dagoeneko 193 dira. Nafarroan detektatutako kasuen erdiak 15 eta 30 urte arteko gazteak dira.

Bestalde, atzo positibo bat atzeman zuten Barakaldoko (Bizkaia) zahar etxe batean, eta PCR probak egin zizkieten zahar etxeko erabiltzaile guztiei. Egunean zehar emaitzen berri izatea espero du Osasun Sailak. Hain zuzen ere, zahar etxeen gaiaz aritzeko bildu ziren atzo Osasun Saila eta Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako foru aldundiak, eta duela bi aste iragarritako murrizketa batzuk indarrean mantentzea adostu zuten. Egoiliarrak ezingo dira oraindik kalera atera: soilik zahar etxeak kanpoaldean dituen eremu irekietara eta lorategietara irten ahal izango dira. Bisiten kasuan, berriz, bi pertsonaren bisita jaso ahal izango dute egoiliarrek, baina aldi berean joan beharko dute biek.


Leku itxiak

Summary: Leku itxiak. Emma Pedreira (Coruña, Galizia, 1978) idazlea eta filologoa da. Hamarretik gora poesia liburu emanak ditu. Azkenak, O libro das mentiras (2012), s/t (2015) eta Antídoto (2018). Espainiako Kritika saria jaso zuen duela bi urte, galegozko narratiba sailean, Bibliópatas e fobólogos-ekin. Xerais saria ere jaso zuen 2018an, Besta do seu sangue nobelarekin —iazko San Clemente-Rosalia-Abanca saria ere eman zioten lan horregatik—. Jules Verne sariduna izan zen iaz, Os corpos invisibles liburuagatik.

Mando baten gainean etorri zen, eta marmarrean eta puzka hartu zuten auzokoek segituan: hara, zera pentsatuko du Pazos de Ulloan dagoela! Eta ohartu gabe brusak zimurtzen zitzaizkien biei batera bularren gainean, eta hara eta bo eta kaka eta begira, mando arrearen lasterraldi traketsak eman zien atentzioa, eta mando gainekoaren arreo txikiak. Nahiko zuten ateetan barrena ikusi kristalezkoak balira bezala, kabinzotz, asko zen ba kanpoko bat etortzea jauretxearen jabetza beretzat aldarrikatzera bere lau abizenetako lau puntu kardinalez baliaturik —habeen adinako bi marraz lotuak abizenak—. Eta izan zen esan zuenik abizenak eros daitezkeela sagar zakuak bezala eta marrena handiusteen kontua zela, López edo Díaz aski ez dutenena. Hantustekeriak. Eta halaxe jarraitu zuten heldu berria lumatzen, ordurako jauretxetik kanpo mandodunaren itzalik edo zamariaren usainik ere ez zegoela, eta, festako azken petardoaren kea ahazten den bezala, auzokoek, buelta hartu eta, beste norbait larrutzeari ekin zioten.

Tabernan izan zen lau abizenekoa pattarretan zopatu zuenik. Erdiko deitura ingelesa da. Eta zein da lauren artean erdikoa, txoroa? Bada, erdikoetako bat deitura ingelesa da, eta horrek handiago egin zuen mandotik jaitsi gabe patioko atetik jauretxera sartu zen hura. Errementariak badaki, animalia hilabeterako errentan eman baitzion atzerriko zilarra ordainetan. Eta deiturena nolatan? Okerreko kabala ez bueltatzeko sinatutako agirian paratu zuen izena. Dominoko fitxek txin-txin egin zuten mahaiaren gainean, hezurdura bat bere hilarriaren gainean ziplo eroriko balitz bezala. Badakizu zer? Ez dago kanpotarrekin fidatzerik, berdin zer egin zuen haien aititak edo nor izan zen hura. Bestelako justizia bat behar litzateke, herriarentzat onuragarri litzatekeen usadio bat zabaldu: etxe bat hainbeste urtez hutsik geratzen bada, inork hura erreklamatu gabe, etxea hura nahi eta manten dezakeenaren eskura pasatuko litzateke. Txakur galdu batez bezala hitz egiten al duzu etxe batez? Zer dira etxeak, ordea, animalia galduak ez badira? Ez al dira hiltzen zaintzen ez badituzu, ez al dute behea jotzen?

Errementariak ez zuen gau hartan joan nahi izan tabernara, halaxe hitzemana zuelako, eta eskua eman aurretik esku-ahurrera tu egiten duena bezain etxe onekoa da mailua eta kurrikak darabiltzan Vulkanoren oinordekoa. Errementaria ahozko poeta bat zen. Nahikoa eskurik eduki ez, ordea, metala jotzeko eta idazteko, eta gaua irakurtzen ematen zuen eta eguna burdina astintzen bertsoak errezitatu ahala, kezko eraztunak bezala ahotik ateratzen zitzaizkion bertsoak; errementariak pipatu ere ezin zuen egin, edo hazka egin hazkura zuenean. Ahots sakon hartan katigaturik geratu zen, eseak haur batek bezala esanez eta erreak habaila batek bezala, eta etorri berriari agindu zion ez zuela deus esango etxean egokitzeko beharko zituen egunetan bederen, herrira hornigaiak erostera atera arte. Albistez eta solasez ferratua eramaten zion mandoa errementari poetari, arima bahiturik eramango balio bezala.

Notarioak papertzarrak bildu eta xingola gorrimin batekin lotu zituen, afera garrantzitsu azkenduak markatzen zituen eran. Azken puntua jarria zion, hondarrean, herentzia haren onespen-eskriturari, hainbeste belaunalditan geldieran egon ondoren, oinordekoek ez ikusiarena egina baitzioten Portavíako harrizko eta egurrezko jauretxeari. Gero, puru labur bat piztu zuen, txokolate-ontza bat bezain beltza, eta bi tiraldi jo zizkion, birikak txistuka jarriz. Lila argiago batean erdi egina zuen bere testamentua ordurako.

Bi auzokoak magnolia baten pare zabaldu ziren, Balbinaren kontuak aditzeko. Gau hartan, lehen aldiz urte askoan, ez zuen lo egingo Portavían bere etxeko ohean baizik. Ez dut begirik bilduko. Ez dut inoiz lo egin gauez ohe horretan, eztei-gauean bakarrik, eta gau hartan ez nuen lorik egin, badakizue. Etxeko ohean egin ditut alaba guztiak, baina egun-argiz, zeren, Jainkoak ondotxo dakienez, bizi guztia eman dut jauretxea gauez zaintzen, eta badakizkit sagu guztien izenak ere, eta nire gelan oraindik bero daude beheko suko errautsak eta artilezko lastairak oraindik nire forma du bularturik. Auzokoek baietz egin zuten buruarekin, eta bietako batek lastairako hobiaren irudia osatu zuen buruan, eta besteak pentsatu zuen zenbat diru irabaziko zuen Balbinak ia hotel batean bezala lo eginda azken berrogei urteetan.

Ez auzokoek, ez errementariak, ez notarioak, ez tabernako zirtzilek ez zekiten, ordea, Balbinak mukizapia ateratzen zuelarik mahukapetik tristuraren tristuraz ez zela lana galdua zuelako, Lauabizenek hitza emana baitzion eguneko txandara pasatuko zela garbitasuna egiteko eta jatekoa prestatzeko, ezpada lan-ordutegia aldatua ziotelako berrogei urtez Portavían bere gisara gautxori ibili eta gero. Etxejabe berriaren kontu hartan okerrena zen Catarina andreari agur esan beharra, ixiiiii, ixoooo, txistttt, inork ezin du haren berri jakin, Balbina, edo erotzat hartuko zaituzte, baina negar, negar egin behar duzu galerengatik, eta berriro begiratu zion frontisko armarriari: zubia, sei biribilak hondo urdin baten gainean, Figueroatarren hiru piku-orriak eta mamuaren busto harrizkoa, astean hiru gauetan agertzen zitzaion haren berdin-berdina.

Eta Lauabizenek ukondo eta orpoekin jo zuen lastaira gogortua, bestelako forma bat emateko. Ez zen erraz baketu, etxe guztian kiratsa baitzegoen, lixiba, aza egosiak, ez zekien zer zela-eta baina larritu egiten zizkion gogo-bihotzak sunda hark. Kriseilua itzali zuen, eta, beheko suko txingarrak baizik ez zeudela, ikusi zuen, ikusi, zeharrargi, argi kontran, ketan edo gazatan bildutako gorputz hura, ezin zehazki jakin ez baitzion inori ukitzen uzten, berak bakarrik ukitzen zuen ohera igoz bere gorputzaren gainean, lehenbizi orkatiletan bermatuz, gero belaunetan eta aldakan, bere urrats astitsu izotzezkoarekin dena iratzarriz, musu hotz latz batekin esnatu arte, zeina, ateko heldulekuaren zaporea eduki arren, zentzumen guztiez jabetzen baitzen.

Topatu egin zaitut azkenean. Lauabizenbimarrak utzi zion botoiak, xingolak eta anonimatua erauzten, eta Catarina agurtu zuen antzina ohi zuten bezala, gazte, aske eta bizirik zeudela bezala. Zamaria aztoratu egin zen patioan, jakina denez espirituak usaindu baititzakete animaliek, eta trumoiak jo zuen, bi elkartzen direnean gertatu ohi den bezala.

Itzultzailea: Iñigo Roque Eguzkitza


Summary: Josu Urrutikoetxea «berandu» askatu dutela ohartarazi du Sortuk. Gaur goizean gelditu da aske Urrutikoetxea, eta erreakzio sorta izan da ordutik. EH Baik eta EH Bilduk txalotu egin dute erabakia, baina salatu dute «mendeku gosea» agerian gelditu dela. Biktimen elkarteek gogor kritikatu dute Urrutikoetxea aske gelditzea. Grande-Marlaskak "estradizioaren zain" dagoela adierazi du.

Josu Urrutikoetxea gaur atera da Parisko La Sante presondegitik. Erreakzio asko sortu dira, eta alderdi politiko, eragile sozial, nahiz politika arloko jende ugarik hitz egin dute gaiaz.

EH Baik eta EH Bilduk agiri bateratua argitaratu dute. Gaurko albisteak poztu egin dituen arren, espetxean igaro duen denbora salatu nahi izan dute: «Josuren zaintzapeko askatzeak pozten bagaitu ere, ez du estaltzen Josuren atxiloketaren gibelean, frantses eta espainiar gobernuen aldetik zegoen mendeku politikoa». Agirian, Frantziako Gobernuaren «borondaterik eza» salatzeaz gain, euskal preso guztiak «askatzeko garaia» dela gehitu dute.

Sortukoek adierazi dute «behar baino beranduago» hartutako erabakia izan dela, baina «norabide onean» egindako urrats baten gisan baloratu dute. Ernaik baldintzapeko askatasunean jarri du arreta, eta adierazi jada kartzelatik kanpo egon arren oraindik ere urrats gehiago egin behar direla: «Kartzelatik kanpo, aske ez».

Biktimen elkarteei dagokienez, Covitek eta AVTk Frantziako Justiziari eskatu diote Urrutikoetxeari «ihes egiten» ez uzteko, eta «delitu larriak» dituela nabarmendu dute. AVT bereziki kritiko agertu da emaitzarekin: «Ez luke sekula espetxetik atera beharko».

Politikari batzuk ere mintzatu dira Urrutikoetxea askatu izanaz. Esaterako, Jerome Gleizes Parisko hautetsi ekologistak pozarren hartu du albistea. Urrutikoetxea «injustuki espetxeratu» zutela adierazi du, eta bake prozesuko «eragile nagusietako bat» izan dela. Aldiz, Carlos Iturgaiz PPko lehendakarigaiak esan du Urrutikoetxeari gaixotasunak ez diola eragingo hark «biktimei eragin dien minaren erdia».

Hedabide askok jorratu dute gertutik Urrutikoetxearen auzia, eta, hura askatu duten orduan, kazetari ugari bildu dira espetxeko ateetan.

Fernando Grande-Marlaska Espainiako barne ministroak ere hitz egin du Urrutikoetxearen askapenaz. Adierazi du ebazpena "errespetatzen" duela, baina "estradizioaren zain" dagoela.


Summary: Pasaiako portuko presidenteak dimisioa eman du. «Autonomia falta» eta «presio mediatikoa» argudiatu ditu Felix Garziandiak. Azpimarratu du portuaren etorkizuna ziurtatuta dagoela.

Felix Garziandia Pasaiako Portuko Agintaritzako presidenteak dimisioa eman du, «autonomia falta nabarmena» argudiatuta. Dimisio horri Cesar Salvador portuko zuzendariarena gehitu behar zaio; uztailaren 17an egindako batzarrean jakinarazi zuen.

Garziandiak ostegun honetan eman du bere erabakiaren berri, gutun baten bidez. 2018ko urtarrilean izendatu zuten portuko agintaritzako buru, eta ordutik bere lana aurrera eramateko «zailtasun asko» izan dituela azpimarratu du; «bereziki, giza baliabideen arloan».

Garziandiak adierazi duenez, langileen egitura «zaharkitu» batekin egin zuen topo, lan hitzarmenetik kanpo zegoena, eta azaldu du horrek lantaldean «doikuntzak» egitera behartu zuela zuzendaritza, «edozein enpresatan bezala».

Jardun «mediatizatua»

Garziandiak salatu du bere jarduna «mediatizatua» egon dela une oro, «politikoki, barrutik eta kanpotik». «Horrek ekarri dit, ikuspegi pertsonaletik, oso eraso desatseginak jasan behar izatea, hala nola existitzen ez den laneko jazarpen baten salaketa, zeinak balio izan duen nire lintxamendu mediatikoa bilatzeko eta nire kaleratzea eskatzeko».

Garziandiaren esanetan, 2018ko urtarrilean agintera iritsi zenean, Pasaiako portua «ia erabateko paralisi» batean zegoen, «kanpo portua eraikitzeari uko egin eta gero eta lonja berria egiteko lanen porrota dela eta». Bi urte eta erdi geroago bere kudeaketak «ageriko emaitzak» eman dituela azpimarratu du. «Funtsezko bi alorretan urratsak egin ditugu: oinarrizko azpiegituretan inbertsioak egin ditugu (kaiak, biltegiak, lonja), eta lortu dugu etorkizuneko proiektu bat definitzea eta martxan jartzea, lehen aldiz urte askotan».

Arazoak arazo, Pasaiako portuak etorkizun handia duela adierazi du, eta berari agindutako hainbat lan amaitu dituela. «Portua birkonfiguratzeko inbertsio plan bat daukagu, balioztatuta eta gauzatzeke. Horrek guztiak portuaren bideragarritasuna bermatu behar du».

%16,9ko erorikoa

Urte hasiera zaila izan du portuak. Espainiako Garraio Ministerioaren arabera –Pasaiako Portuko Agintaritzak ez ditu datuak publiko egiten–, urtarriletik ekainera, salgaien trafikoa %16,9 jaitsi da 2019ko aldi berarekin alderatuta. Bilboko portukoa baino askoz handiagoa ( %6,82) da hori. Erorikoa esanguratsua izan da autoen garraioan (-%31) eta burdina eta txatarrarenean (-%13)


Summary: 'Perseverance' ibilgailua Marterako bidean, bizi arrastoen bila. Gaur hasi da NASAren Mars 2020 misioaren bidaia, Marten inoiz bizirik izan den aztertzeko. AVS euskal enpresak eta EHUk lagundu dute egitasmoan.

Gaur hasi da NASAren Mars 2020 misioaren bidaia. Perseverance ibilgailua bidali dute Martera, han inoiz bizirik izan den aztertzeko. Ibilgailua 07:50ean jaurti dute, Cañaveral lurmuturretik (Florida, AEB). 500 milioi kilometrotik gora egin beharko ditu, Marten 2021eko otsailaren 18an lurreratu arte. 2026. urtean itzuliko da Lurrera.

Misioaren helburua Marten biziaren arrastoak aurkitzea da. Horretarako, Perseverance-k 687 egun inguru pasatuko ditu planetaren gainazalean mikrobioen bizi hondarrak bilatzen. Gainera, oxigenoa sortzen saiatuko da, eta 2026. urtean itzuliko da, Marten bildutako laginekin, Lurrean sakon aztertu ahal izateko. Horrez gain, Ingenuity helikopteroa joango da ibilgailuari akoplatuta, eta hegaldi proba ezberdinak egingo ditu planeta gorrian.

'Ingenuity' helikopteroa, 'Perseverance' ibilgailuaren aurrean. EFE

Ibilgailua Atlas V suzirian jaurti dute, 07:50ean, Cañaveral lurmuturretik. COVID-19a dela eta, NASAk prebentzio neurriak hartu ditu, eta beste aireratze batzuetan baino langile gutxiago egon dira. Herritarrek, gainera, ezin izan dituzte instalazioak bisitatu. NASAk Ilargian eta Marten bizileku iraunkorrak sortu nahi ditu etorkizunean, eta, Mars 2020 misioarekin, gizakiak planeta gorrian bizi daitezkeen aztertzeko lehen urratsa egingo du.

Euskal laguntzaileak Marten

Perseverance ibilgailuak 1.043 kilo pisatzen du, eta hiru metro luze eta bi metro baino gehiago zabal da. AVS euskal enpresak ibilgailua osatzen duten bi zati egin ditu, eta, horien bitartez, zehatz neurtuko da Marteko haizea.

Euskal Herriko Unibertsitatea (EHU) eta NASA ere elkarlanean aritu dira SuperCam kamera berezia garatzen. Kameraren bitartez, Marteko harrien osaketa inoiz baino zehatzago aztertu ahalko dute. EHUko IbeA (Ikerkuntza eta Berrikuntza Analitikoa) taldea kamerako kalibrazioan aritu da lanean; izan ere, taldea aditua da Raman espektrografiaren datuak interpretatzen, eta 2026an planeta gorritik iritsiko diren laginak aztertuko dituzte.


Summary: Eukaliptoaren landatzeak «ondorio larriak» sor ditzake ingurumenean. Eusko Legebiltzarrak 2018an hizpidera ekarri zuen ea eukaliptoa espezie inbaditzailetzat hartu behar den, eta Eusko Jaurlaritzako Ingurumen Sailak, ikergai horri helduta, eskatu zuen ikerketa bat martxan jartzea.

Euskal Herriko Unibertsitateko eta Aranzadi Zientzia Elkarteko kideak elkarlanean aritu dira, eta, ikerketa txostenak adierazi duenez, ondorio nagusia da eukaliptoaren landatzeak ondorio larriak sor ditzakeela ingurumenean.

Zuhaitz mota honen eraginak zeintzuk izan daitezkeen ikertzeko, ehundik gora lan zientifiko aztertu dituzte. Izan ere, eukaliptoa Australiakoa eta Asiako hego-ekialdekoa da jatorriz, baina Euskal Herrian zabalduta dago: Bizkaiko kostan du presentzia handien, baina Arabara eta Gipuzkoara ere iritsi da.

Argitaratutako txostenaren arabera, zuhaitzaren errentagarritasuna dela eta, Araba, Bizkai eta Gipuzkoan eukaliptoek hartutako eremua lau aldiz handitu da azken hiru hamarkadetan, eta, gaur egun, dagoeneko %2,6ko azalera hartzen du espezieak.

Ikerketak dioenez, eukaliptoaren zura argiagoa da, eta ingurumen eragin negatiboa sistematizatzen du. Gainera, eukaliptoaren orbelaren eraginez, landaketen lurzoruek iragazgaitzagoak izateko joera dute, eta horrek ere beste landare espezie batzuen hazkundea geldiarazten du. Gainera, lurzoruaren, lurreko onddoen, likenen, landareen, eta anfibioen eta hegaztien dibertsitatea gutxitu egin da.

Azterketaren arabera, eraginak ez dira horren begi-bistakoak ugaztunen artean, baina eragin negatiboa nabarmen ageri dira ibaietan aztertutako aldagai gehienetan, eukaliptoaren orbelak ekarritako mantenugaien pobrezia dela eta. Bestalde, basoetako suteei eta berotze globalari dagokienez, bietan faktore biofisikoek eta sozioekonomikoek eragiten duten arren, uste da eukalipto landaketek ez dutela arriskua murrizten, baizik eta beste baso espezie batzuen aldean arriskua areagotzen dutela.

Ikerketak ez ditu aztertzen espezie honen baso ustiapenak dituen ondorio ekonomiko edo sozialak, baina ohartarazi du eukaliptoen hedapenak ondorio larriak eragin ditzakeela, eta arriskuan dauden espezieen euskal katalogoan sartutako espezie gehiago arriskuan jar ditzakeela.

Lana baso kudeaketaren arloan eskumena duten erakunde publikoen eskura jarri dute, baita helburu komertzialetarako zuhaitz espezieak landatzeaz eta merkaturatzeaz arduratzen diren erakunde pribatuen eskura ere.


Summary: Kutxabankek 137,6 milioi irabazi ditu lehen seihilekoan. Onartu du koronabirusaren krisiak arazoak sor ditzakeela maileguen ordainketan, eta 187,3 milioi baztertu ditu kalte posibleak estaltzeko.

Koronabirusak gorriz tindatu ditu enpresa gehienen kontuak, baina ez guztienak. Irabaziei eutsi dieten gutxienetako bat Kutxabank da. Urteko lehen seihilekoan 137,6 milioi euro irabazi ditu. Horrek ez du esan nahi krisiak ez dionik kalterik egin: iazko tarte horretan 60 milioi gehiago irabazi zituen. Mozkinak %30 txikitzearen arrazoietako bat da askoz diru gehiago bideratu duela horniduretara, 187,3 milioi euro hain zuzen ere (+72 milioi, +%62). Diru hori baztertu du krisia hedatu ahala mailegu usteletan izan dezakeen kaltea konpentsatzeko.

«Negozioaren bilakaera erabat baldintzatu du COVID-19ak», azaldu du Kutxabankek, ohar batean. Ekonomiaren geldialdiak asko apaldu ditu maileguen emaria eta bankuaren diru sarrerak, baina okerrena aurrerago etorriko zaion susmoa du, enpresen galerak eta langabeziaren handitzeak arazoak sor ditzakeelako maileguen ordainketan. Horregatik baztertu behar izan du orain diru gehiago. Edonola ere, orain arte ez du bezeroekin arazo handirik izan, maileguen berankortasuna beste 0,11 puntu jaitsi baitu aurten, %2,83raino.

«Berreskuratze zantzuak ekainean»

Ekainean, itxialdia hasi eta egoerak nolabait normaltzera jo duenean, «berreskuratze zantzuak» ikusi ditu Kutxabankek jarduera komertzialean. Berez, handitu egin du maileguen eta beste finantza produktuen komertzializazioa: %9,91 handitu du hipoteken kontratazioa, %4,87 kontsumorako maileguena, eta %14,4 aseguruena. Elkargiren eta ICOren bermearekin enpresei inbertsiorako emandako maileguak %4,1 ugaritu dira iazkoaren aldean, eta funtsetan ere harpidetzak laukoiztu ditu. Hori bai, kontuan hartu behar da itxialdiak hainbat operazio atzeratu zituela, eta orduan egin gabekoak izan daitezkeela kontratazio horietako asko.

Europako Banku Zentralak ohartarazi du euroguneko bankuek arazoak izan ditzaketela hurrengo hilabeteetan, krisiaren ondorioetako batzuk aurrerantzean azaleratuko dira eta. Kutxabankek, ordea, lasai egoteko esan die bere bezeroei. «Kutxabankek oinarriko egoera oso sendoa du, eta krisialdiak sortutako eraginei erantzuteko ongi kokatua dagoela erakutsi du. Haren kaudimen egoerari dagokionez, pandemiak gogorren jo dituen alor ekonomikoekiko menpekotasun murritza du». Gogorarazi duenez, EBA Europako Banku Agintaritzak seigarren urtez jarraian izendatu du «[Espainiako] Estatuko kaudimen egoera onena duen bankua», eta The Banker aldizkariak ere goretsi du. Zehazki, %17,2ko Core Tier 1eko ratioa du.

BBVAn, galerak

Galera handiak iragarri ditu, berriz, Euskal Herrian egoitza ofiziala duen beste banku batek, BBVAk. Ekainera arte 1.157 milioi euro galdu ditu, besteak beste, 2.084 milioi euro bideratu dituelako horniduretarako. Horiek gabe 928 milioi irabaziko zituzkeela nabarmendu du Onur Genç bankuko kontseilari ordezkariak. Kapitala sendotu du BBVAk.


Bazterreko eztenak

Summary: Bazterreko eztenak. Paradoxikoki, bidea beren kasa egiteak bilakatzen ditu bidaide Begoña del Teso zinema kritikaria eta Asisko Urmeneta marrazkilaria. Biek maite dute bazterra, eta zorrotz daukate biek eztena. Aspaldikoa dute laguntasun harremana, eta pandemiari buruzko bideo sorta batek batu ditu azkenekoz.

Erudizio, pasadizo eta burutazio oihan trinko baten parekoa da Asisko Urmenetaren eta Begoña del Tesoren arteko solasaldi bat: behin sartuz gero, zail da ateratzea. Grabagailua martxan jartzerako, aspaldi hasia da marrazkilariaren eta zinema kritikariaren arteko solasa Miarritzen (Lapurdi), Plaza Berri ostatuko terraza eguzkitsuan, eta nahasian doaz haien ahotan libertinaje hitzaren euskarazko lohikeria ordainaren desegokitasunari buruzko kexak, bateko zein besteko aldizkari arrosen kalitatearen inguruko konparazioak, zein fikzioaren ahalmenari buruzko gogoeta txatalak. Elkarri tarteka jaurtitzen dizkioten dardoek salatzen dute haien arteko laguntasuna, eta grabagailua piztu eta gutxira baliatu du aukera Urmenetak —«Bai? Bai? Hau grabatzen ari da, ezta?»—, elkarrekin egindako azken lanaren «propaganda» egiteko: Bat Birus Lau tituluarekin sarerako sortutako bideo sortarena, hain zuzen ere. Del Tesok idatzitako testuak dituzte oinarri lanek, Juanjo Elorduiren eta Maria Añes Gorostiagaren laguntzarekin bihurtu ditu bideo Urmenetak, eta pandemiari buruzko «kronika kanaila bat» da emaitza, egileen hitzetan. Urmeneta: «Etorkizunean jendeak jakin dezan pandemia zer izan zen euskaldunentzat».

Karikatura batekin hastearren: artalde handi batean, hona hemen bi ardi beltz. Hala sentitzen zarete?

BEGOÑA DEL TESO: Ardia? Pentsatu nahi nuen banpiroa nintzela. Ardiarena, nahiz eta beltza izan, txiki xamar gelditzen zait.

ASISKO URMENETA: Izan zen liburu bat oso famatu izan zena bere garaian, Johanes Uharte Garazikoak idatzitakoa, 1575ean, Examen de ingenios para las ciencias izenburukoa. Esaten dute Cervantes gero hartan inspiratu zela Kixote idazteko, eta liburua ari da honetaz eta hartaz, garai hartako barrokokeriaz, eta momentu batez erraten du gauza bat oso polita, eta da jenio batzuk, edo izaera batzuk izaten direla ardienak bezalakoak: beti bertzeei segika, eta sekula ausartzen ez direnak, eta, berriz, ahuntza beti ibiltzen dela bere kasa, leku arriskutsuetan eta kontzesiorik egin gabe, eta erraten du italieraz ahuntzari erraten zaiola capra, eta hortik heldu dela caprichoso hitza ere. Orduan, gu caprichosoak gara. Ahuntz beltzak.

DEL TESO: Niri etortzen zait burura maite dudan motoetako bat: Montesa. Horrexegatik jarri ziotelako izena, mendiko ahuntzengatik.

Beste karikatura bat. Batak lau marra eginda ateratzen du bizimodua, eta zinema kritikaria beti da zinemagile frustratu bat.

DEL TESO: Niri, egia esateko, gauzak egitea ez zait batere gustatzen. Nik zeluloide puska bat kasik sekula ez dut izan esku artean, eta ez dakit nola muntatzen den pelikula bat; ni voyeur hutsa naiz. Nire definizio guztiak, ahuntzarenaz gain, izan zitezkeen voyeur, Peeping Tom, Tony Perkins eta horren bariazio guztiak. Niri ikustea gustatzen zait; egitea, ez. Sekula ez dut pelikula bat egingo, ezta pentsatu ere. Sekula ez dut liburu bat idatziko, ezta pentsatu ere. Eta zinema kontuetan ere, niri ikustea gustatzen zait. Gainera, badakit onartu behar dugula dena dela gezurra, baina horrexegatik da, hain zuzen: dena baldin bada gezurra, nahiago dut ikusle gisa amets egin eta ikusitako hori gertatu dela pentsatu, eta ez jakin, pelikulak nola egiten diren badakidalako, orain artaziak hartu dituztela, edo filma moztu dutela, edo egin dutela hau edo bestea.

Bego voyeur, beraz; eta, zu, Asisko, exhibizionista?

URMENETA: Bai, pixka bat. Eta hain zuzen, baliatu nahi dut aurrean dudan euskarri hau primizia bat emateko, zeren... [Del Tesok eta Urmenetak sortutako Bat Birus Lau bideo sortari buruzko hamabost minutuko tarte bat, eta segitzen du solasak].

Baina lehenago ere arituak zarete elkarrekin inoiz.

URMENETA: Piter Ansorenak zuzentzen zuen ETBko emankizun batean: Psikofonia deitzen zen, Kike Amonarrizekin. Tertulian parte hartzen genuen guk biok, eta, gero, ekartzen zuten beste norbait, guk biok larrutzen genuena. Toke batzuk eman zizkiguten, baina gu deitu gintuzten.

DEL TESO: Hori oso polita da. Badakizunean zertarako eta zergatik erabiltzen zaituzten, ezta?

URMENETA: Eta horri esker ere bizi gara. Nik beti esan izan dut: Iruñekoa, euskalduna, eta erran erraten duena. Ziur Gipuzkoan badirela ni baino marrazkilari hobeak, baina exotismo puntu horri esker bizi izan gara.

DEL TESO: Denok osatzen dugu gure pertsonaia. Alde batetik, izan daiteke marketina, baina badakit horrexegatik nagoela, are, hemen zuekin ere, baina, beste alde batetik, gustura nago sortu dudan pertsonaia horrekin. Ni, neure garaian, zuk aipatu duzun exotiko horietako bat nintzen. Euskalduna, emakumea, eta zinemaz zekiena; dena zalantzan. Gero konturatzen zara, askotan beldurrez, badagoela jende asko zuk baino gehiago dakiena zinemaz, eta emakume izateaz gainera LGTBI+ ere badena, eta abar. Baina une hartan behar zuten zinema kritikari bat, eta han nengoen ni.

Begoña del Teso. BERRIA

Eta ez al da pertsonaia hori iritzi kritikoak edo komentario satirikoak lasaiago jaurti ahal izateko maskara moduko bat?

DEL TESO: Ez da defentsarako, ez. Bizitzak hala ekarri du pertsonaia hori, eta zuk onartu eta garatu egiten duzu. Nik euskal zinema eta antzerkigintza kritikatu ditut, batez ere, eta, gogoan dut Aizpea Goenaga, Elena Irureta eta beste batzuei gaizki jarri niela Woody Allenen Play It Again, Sam (Jo ezak berriro, Sam) lanarekin egin zuten egokitzapen bat, eta deitu zidaten esanez Mobiletteko frenoak moztuko zizkidatela.

URMENETA: Behin bakarrik deitu dit pertsona publiko batek karikatura bategatik kexaka, errateko ez zitzaiola gustatu eta oso mingarria izan zela eta ez zela justua, eta nork, eta Aizpea Goenagak.

Mehatxurik ez dizute egin?

URMENETA: Ez. Zuzenik ez. Karikaturena niri interesatzen zait, ze normalean denok onartzen ditugu besteen karikaturak, baina norberak bere buruarena, nekez, ze bakoitzak baditu bere motxilak ongi kargatuak, konplexuz beterik. Mehatxuena suertatu zait behin, Donaixtin [Nafarroa Beherea], festetan. Baten batek erran marrazkilari nintzela, eta gizon bat erraten egiteko karikatura harako horri, eta gero honi, eta iji eta aja, beti ondoan gizon hori, baina halako batean bururatu zitzaidan hari berari egitea karikatura, eta [ukabila altxatzen du] ostiatu egin behar ninduen. Onartzen ahal ditugu besteendako kritikak, baina nork bereak... Horregatik, niri asko gustatzen zait maxima bat, komiki batekoa, pertsonaia batek erraten duena: «Ni ere txotxongilo bat naiz, baina hariak ikusten ditut». Oso polita da. Orduan, ni txotxongilo bat naiz, eta parte hartzen dudanean han edo hemen, ari naiz joko bat jokatzen. Egiazki nik pentsatzen dudana da, baina ez zait bururatuko bihotza ireki eta kontatzea nire penak.

DEL TESO: Nik kontatu dudana da kritika baten erreakzioa. Eta hau da denborarekin egin dudan interpretazio bat, eta adinarekin lotuta dago, baina nik bizi izan ditut herri honetako gauza askoren jaiotzak: antzerkiarena eta zinemarena, adibidez. Beraiek pentsatzen zuten sortzen ari zirela euskal teatro nazionala, euskal zinema nazionala, eta nik, bestalde, pentsatzen nuen nire iritziekin dena aldatuko nuela. Klaro, gero konturatzen zara egon zaitezkeela Principe edo Antiguo Berri zinemaren atarian panfletoak banatzen Batmanen kontra edo Spidermanen kontra, eta jarraituko dutela existitzen eta pelikularik ikusienak izaten. Nik uste dut momentu honetan Euskal Herriko zinema kritikariok dugun ahalmen bakarra dela pelikula txikiak salbatzea, edo arreta haietara erakartzea. Baina orduan haiek pentsatzen zuten ari zirela sortzen nazio berria eta harentzako kultura berria, eta talka izan zen kristorena. Orain ulertzen ditut hobeki gertatu ziren gauza horiek.

URMENETA: Europako barrutia ez da Maastricht, baina Matrix: ameskeria batean bizi gara, ustez hau dugula eta bestea dugula, baina nazionalik den ezer ez daukagu, ez industria, ez kultura: euskal den guztia autonomikoa da. Anthony Hopkins etorri zelarik Donostiara, telebistarako elkarrizketa bakarra eskaini zuen, eta, haren kontratuaren arabera, telebista hark nazionala behar zuen izan. RTVEk ukan zuen pribilegioa, eta EITB, txokora. Telebista, polizia, bandera... hizkuntza bera ere, autonomikoa daukagu, edo presidenteak, presidente autonomikoak, dioen bezala, subrogatua. Eta izan ere, negozio juridiko hori aplikatzen da heriotza kasuetan.

Asisko Urmeneta, 'AztiHitza' liburuaren aurkezpenean. MARISOL RAMIREZ/ FOKU

Eta baduzu euskal komikigintza nazionala sortzeko esperantzarik? Edo, agian, zurea ere erreskate lan bat da, kasu honetan, agian, historikoagoa, adibidez, AztiHitza lanean egiten duzun bezala, Agosti Xahoren figura aldarrikatzeko?

URMENETA: Bruselan izan ginen orain ez dela asko, komiki azoka batean. Han, Marvelek bazituen 6.000 pabiloi-edo, eta Europako komikigintzak bazuen bazterreko pabiloi txiki ñimiño bat, eta, halere, hor ginen, eta hor ziren, erran dezagun, herri normalak: Portugal, Estonia eta abar eta abar. Eta Euskal Herriak bazuen mahai bat oso itxurosoa, besteekin konparatuz. Eta, alde batetik, sentitzen duzu harrotasuna, ze hemen bada sorkuntza eta bada gogoa egiteko, baina, gero, errealitatea zein da? Bada, hemen industriarik ez dagoela. Orduan, beti ari gara misiolariarena egiten, guk egin behar ez genukeenean. Adibidez, gau hartan, gero harrera bat bazegoen Estoniako enbaxadan, eta nik enbaxadoreari erran nion bazutela enbaxada bat behintzat, ze gure txokoan zegoen jarrita Euskal Herria, eta parentesi artean Spain. Horretatik haste, jada bada anomalia bat. Gero, sari batzuk-eta ematen dituzte, oso ongi etortzen zaizkigunak egileoi, baina sarika ez da deus egiten. Hau serioa baldin bada, sinetsi horretan. Ni marrazkilari, Bego gidoilari, eta ez egin behar izatea norberak dena, zerotik: marraztu, banatu, erosi, irri egin... dena egiten du norberak, eta, gero, emaitza artistikoki ona da, baina jendea leher egina dago, eta utzia, eta baztertua.

DEL TESO: Bada beste kontu bat egile askorengan ikusten ez dudana: neurriaren inteligentzia. Denek nahi dute beren pelikula ikus dadila Belodromoan 3.000 ikusleren aurrean; ba, ez. Konformatu behar duzu Truebako areto txikiarekin, eta egun bakar batekin, eta izan dadila zeremonia moduko bat, ze astebetez programatzen badizute, ez da joango inor ere. Baina jendeari esaten badiozu aukera bat dela aktoreekin, egilearekin eta abarrekin hitz egiteko, agertuko da jende taldetxo bat.

Hariak ikustearekin izan dezake zerikusia horrek ere?

URMENETA: Angulemako komiki azokara joan nintzen lehenbiziko aldia dut gogoan nik. Jendea bazkaltzera ere azokako txartelarekin joaten zen, eta ikusten zenuen bat zela kolorista, eta bestea zela gidoigilea, eszenarista... Eta gu baginen Star Warseko almirante inperiala bezala, dena txarteltxoz beteta. Hori da eraman ezin dena. Egiten dugu dena, eta gero, «jende gutxi etorri da»: ezin dugu dena tiratu, ezin dugu humanitatea salbatu. Egiten dugu egiten dugulako eta aktibismoan ere bagabiltzalako, baina emaitza gero den bezalakoa da.

Bego, zure kasuan, hainbeste urtez hainbeste kritika idatzi ostean, jarraitzen du bizirik ikusleak zure baitan?

DEL TESO: Polita da sentitzen duzunean ikuslea berpizten dela. Derrepentean zaude pelikula bat ikusten, ari zara tituluaren bila, ze ni beti hasten naiz titulutik, ez duzu aurkitzen, eta bat-batean sumatzen duzu berdin zaizula, aterako dela, eta momentu horretan gozatzen duzu. Kritikak sekula ez dira objektiboak. Dena ateratzen da subjektibotasun edo subjektibokeria batetik, baina zuri horretarako ordaintzen dizutenez, jantzi behar duzu zure subjektibotasun hori: kritika bat ezin da mugatu gustatzen zait edo ez zait gustatzen esatera. Baina, bai, batzuetan plazerak gainditzen du beharra edo erantzukizuna.

Kontrakoa ere pasatuko da.

DEL TESO: Badago sentsazio bat txar-txarra: batzuetan, sentitzen duzu jendea dagoela zure zain, iritzia galdetzeko. Zu zaude oraindik gustura-gustura pelikulan sartuta, oraindik ez zara atera, oraindik ez duzu iritzi bat, eta, gainera, ez duzu inorekin hitz egiteko gogorik, eta galdezka datozkizu. Eta, gainera, aparte, galdetzen dizute ea zergatik hartu duen pelikulako neskak autoa eta ez motoa, errazagoa zuenean, edo anaia zena aita ere ba ote zen. Aizu, ba, ez naiz ohartu ere egin! Baina badaude beste ikuspuntu batzuk ere, eta, beharbada, ikusleetako batek esaten dio besteari ea ohartu den auzo horretan ez zegoela leiho bakar bat ere irekita, eta arreta pizten dizu. Niri gero eta gutxiago interesatzen zait argumentua; segun eta ze pelikula den, noski, baina hala da.

URMENETA: Suertatu zait antzerki obra bat ikusi, eta hor egotea irratikoak galdezka: «Zer iruditu?». Halakoetan, egiazko euskaldunak egiten duena da lanaren sublimazioa. «A ze lana!». Ez zara bustitzen, eta, gainera, zuzendaria, igual laguna duzunez, eta medio publiko batean aterako zarenez... Niri ere pasatzen zait hori komikiak aurkeztean eskoletan. «Zenbat ordu sartu dituzu? Zenbat lagun aritu zarete?». Zenbat, zenbat, zenbat, behar da dena kuantifikatu eta egin lanaren sublimazioa. Hori da perfektua ez bustitzeko.

Bada horri izkin egiterik?

URMENETA: Nik aunitzetan defenditzen dut dena ez dela ulertu behar. Ez obra batean, ez eta bizitzan ere. Aunitzetan behar da, ahal balitz gehienetan, buruari lasaigarri bat eman edo droga lisergiko bat, eta utzi gozatzen, sufritzen, bizitzen, -tzen, -tzen eta -tzen, baina ez interpretatzen. Zuberotarrek erraten dute entelegatu; ba, dena ez da entelegatu behar. Osotasunean zerbait pasatu baldin badizu, eta izan daiteke nazka, beldurra, plazera, insomnioa edo irria, enetako lan hori salbatzen da, eta ez da hemendik pasatu behar [buruari keinu eginez]. Hori da txistea bezala, peli pornoak batzuek ikusten dituztela ea noiz ezkonduko diren. Ez ba! Gozatu zuku festa! Argumentua igual gutxienekoa da, baina maisulan bat da. Nik horren apologia egiten dut.

Pandemia sasoian halako mantra moduko bat sortu da orain: «Kulturak salbatu gaitu». Diskurtso publikoetan hainbeste aipatzea, ez ote da haren balorazio sozial apalaren sintoma?

DEL TESO: Adibidea oso argia da. Sare sozialetan zinema aretoetara itzuli beharra aipatzen du jendeak: «Ai iluntasunaren misterioa, ai bakardade berezi hori, ai, ai ai...». Bale, ireki dira berriz, eta inor ez da joan; jendeak terrazak nahi zituelako, hondartzak nahi zituelako, futbola nahi zuelako. Masturbazio kolektibo bat bezalakoa dira sareak batzuetan. Jende normala ez da joaten aretoetara Apocalypse Now ikustera, eta, are gutxiago, ikusita baldin badu, eta ondo iruditzen zait ikusita ez izatea ere, baina jende normala ez doa aretoetara zazpi edo zortzi euro ordaintzera hori ikusteko, baldin badauka etxeko ordenagailuko pantailan.

Baina pantaila handian...

DEL TESO: Pantaila handiarena mito bat da. Gure inguruetan ez dago pantaila handirik. Segun eta nolako ordenagailua duzun, eta segun eta zenbat hazbete dituen zure telebistak, ba, handia da, baina zinemaren jauregiak bukatu zirenetik pantaila handirik ez dago. Jendea ez da bueltatu aretoetara, beharbada milaka estimulu baditugulako. Eta, are, zinemazaleok ere asteko film arrakastatsuak ikusi nahi ditugu. Aste bukaeran sartuko gara Estoniako pelikula ikustera, baina lehenago eman Joker eta eman Batman. Hori ikusleen artean, eta, goian daudenen artean, ba, pentsa ezazue, berdin-berdin zaie, noski.

URMENETA: Teknologia domestikoa da hemen kontuan hartu beharreko aldagai bat, eta, orain, pandemiarekin, etxeratzearekin eta konfitamenduarekin, horrek ekarri duena da Netflixera iritsita ez zirenak jada iritsi direla. Hori bat, eta bi: lehenagotik jadanik hitzaldiak eta aurkezpenak oso zaurituta zeuden, jende gutxi joaten zen, eta beti bazen adin tarte bat agertzen ez zena; agertzen zen ile gutxi, eta gutxi hori, xuri, gazteak beste nonbait ari zirelako; bada, orain, pasatutakoak pasatuta, nik uste dut gauza batzuek ez dutela bururik altxatuko secula seculorum, eta horietako bat izango da zinema. Kultura beste forma batez kontsumitzen da. Nik uste dut bala-bala asko badela, pose anitz ere bai, eta mundua ez da kanbiatuko, hondatzen segituko duelako, eta ez gara itzuliko saletara eta hitzaldietara. Pentsatu beharko ditugu beste ostia batzuk, eta aurrera egin beharko dugu gauza horiekin.

DEL TESO: Ez dugu inolako memoriarik, ez gurea, ez arbasoena. Zinemako lehendabiziko ikusleek pentsatzen zuten Lumierren trena gainera etorriko zitzaiela, eta gaur egun...

Gaur egun, benetako trena ikusi, eta holograma bat ote den egiten dugu zalantza.

DEL TESO: Baina are gehiago. Beti esaten dute bizitza artea baino estrainioagoa dela. Ez, ez: alderantziz. Bizitzak artea imitatzen du. Gertatu zaigun guztia ikusita genuen, entzunda genuen, marraztua zen. Dena. New Yorkeko dorreena. Birusarena. Dena. Dena zegoen kontatuta. Gutenbergek inprenta asmatu zuenean, baten batek esango zuen, «Ai pergaminoak, ai kopistak! Antzara emearen lumaz idaztea bezalakorik ez dago, eta, orain, badator asmakizun hau eta lau tanpoirekin egiten dizu zabarkeria bat...».

URMENETA: Ber gauza da, bai.

DEL TESO: Bat Birus Lau bideoekin ere, adibidez, Asiskok esan zidan ahotsak nik grabatzeko. Baina, ez, eta azaldu nion zergatik. Ahotsa grabatzeko, hartu behar dut horrela [kazetariaren grabagailua hartu, eta buelta eman dio]. Eta, gero, egin behar dut horrel... [«Pi!», eten da grabagailua mugimenduaren eraginez, eta beste ordu erdiz jarraitu du solasaldiak gero, besteak beste, teknologia berrien argi-itzalei buruz, badaezpada piztutako sakelakoaren bigarren grabagailuarentzat].


Summary: Hendaiako danborrada parekideak jasoko du Hondarribia Berdintasun Hiria saria. Sari banaketa irailaren hasieran izango da. Epaimahaiak azpimarratu du Hendaiako danborrada parekideak «herritarren arteko berdintasuna» bermatzen duela.

Aurtengo Hondarribia Berdintasun Hiria saria Hendaiako danborrada parekideak jasoko duela jakinarazi du gaur Jaizkibel konpainia parekideak. Epaileek azpimarratu dute Hendaiakoa danborrada parekidea izan dela hasieratik, «herritarren arteko berdintasuna» bermatu duela, eta «edozein bazterkeriari debekuak» jarri dizkiola. Nabarmendu dute «hendaiar guztiak» batzen dituela, «udalaren eta alkatearen babesarekin, gainera». Saria banatzeko ekitaldia irailaren hasieran izango da.

Epaimahaiak adierazi duenez, «Hendaiako danborrada salbuespena da Txingudin, eta arau behar luke izan, eta izango da». Gaineratu du Jaizkibel konpainia «Hondarribiko alkatearen erantzunaren zain» dagoela, uztailaren 13an eskatu zion bileraren zain, alegia. Jaizkibel konpainiak bere ekarpenak egin nahi dizkio aurtengo «ez-festen» antolaketari, eta agindu diote «datozen egunotan» izango dutela bilera horren berri.

Skolae hezkidetza programak jaso zuen 2019ko Hondarribia Berdintasun Hiria saria. Joan den ekainean, programa bertan behera utzi zuen Nafarroako Auzitegi Nagusiak, forma akatsak zirela medio. Gobernuak, ordea, iragarri zuen helegitea jarriko zuela, eta horren ebazpena iritsi arte Skolaek martxan jarraituko zuela. Horrez gain, iragarri zuten forma kontuak zuzentzeko prozedura abiatuko zutela.


Begoña del Teso

Summary: Begoña del Teso.

Ez du bokazioaren mitoa maite. Zinema kritikari eta kazetari lanak egiten ditu hala BERRIA egunkarian nola euskarazko zein gaztelerazko beste hainbat hedabidetan, baina, dioenez, izan zitekeen bestela ere. «Idazten dut, ba, gure eskola publikoko zuzendari faxista haietako batek, egun batez, 'la niña escribe bien' esan zuelako». Zori kontua ere izan dela dio. Itzultzaile izateko ikasketak egin zituen, eta euskarazko alfabetatze eskolak jasotzetik euskara irakasle izatera pasatzeko jauzia ere egin zuen. Zinema eta kazetaritza azaldu zitzaizkion bidera, ordea, eta Euskal Herriko zinema kritikaririk ezagunenetako bat da egun. Zezenzale eta motozalea, eskrimalaria, egunero bainatzen da itsasoan, eta gizakia zenbat eta sakonago ezagutu, orduan eta banpirozaleago bilakatzen dela dio.


Asisko Urmeneta

Summary: Asisko Urmeneta.

Izaki, haren hitzetan, «preteknologikoa». Irudigile, gidoigile, kultur eragile, zinemagile eta ilustratzaile aritutakoa da, halere, eta Euskal Herriko marrazkilaririk emankorrenetako eta ezaguterrazenetako bat da. Korrok eta Napartheid fanzineetan hasi zuen ibilbidea, hamaika kolaborazio egin ditu prentsarako zein telebistarako, Kukuxumuxu markarentzako ere aritutakoa da, Gartxot filma sortu eta ekoitzi zuen Juanjo Elorduirekin batera 2011. urtean, eta komikiaren arloan murgilduta dabil azkenaldian. Historiari buruzko zaletasuna eta erabat propio duen irudimena uztartzen dituzte haren lanek maiz, eta horren adibide argia dira, iaz, Ilustrazioko Euskadi saria jaso zuen AztiHitza: Xahoren Biografikoa komikia, eta Xabiroi aldizkarirako Joseba Larratxek marraztu duen Basolatik berri onik ez izeneko komikiarentzako gidoia.


Summary: Astelehenetik aurrera maskara nahitezkoa izango da Miarritzen. Maider Aroztegi Miarritzeko auzapezak atzo jakinarazi zuen neurria, eta astelehenetik aurrera egongo da indarrean. Hondartza nagusia, gainera, 22:00etatik 06:00ak arte itxiko dute.

Maider Aroztegi Miarritzeko (Lapurdi) auzapezak atzo jakinarazi zuen astelehenetik aurrera maskara derrigorrezkoa izango dela hirian, eta Lapurdiko beste hirietako alkateei neurri bera hartzeko eskatu die. Horrez gain, jakinarazi du hondartza nagusia 22:00etatik 06:00ak arte itxita egongo dela; izan ere, azken asteetan liskarrak gertatu dira Miarritzeko hondartzetan.

Neurriak ez errespetatzea isunekin zigor daitekeela berretsi du alkateak: «Hasieran arreta handiagoa jarriko diogu prebentzioari, baina jendeak ez badu errespetatzen, bai, isunak egongo dira».


Gestampek ere kaleratzeak iragarri ditu

Summary: Gestampek ere kaleratzeak iragarri ditu. Autoen sektoreko multinazionalak hamaika lantoki ditu Euskal Herrian.

Tubacexek, Aernnovak eta ITPk osatutako zerrendari beste bat gehituko zaio agian aurki: Gestamp. Haiek bezala, lantaldean «doikuntzak» egingo dituela iragarri du Bizkaian sortutako autogintzako multinazionalak. Ez du zehaztu non izango diren kaleratzeak, soilik Europa mendebaldean eta Amerikan lanpostuak gutxituko dituela, ekoizpena beherantz doan merkatu batera egokitzeko.

Urteko lehen erdian 120 milioi euro galdu ditu autoentzako osagaien egileak —iaz 100 milioi irabazi zituen tarte horretan—. «Urteko bigarren hiruhilekoa azken 75 urteotako garairik zailena izan da autogintzarako, ibilgailu arinen ekoizpena %45 txikitu baita». Horren ondorioz, salmentak %30 txiitu zaizkio.

Gestampek uste du urte txarrak etorriko direla sektorerako, eta 2019ko ekoizpena ez dela 2024ra arte leheneratuko.

Asko zabaldu da Gestamp azken urteetan: eta 112 lantegi ditu gaur egun mundu osoan barreiatuta, eta 43.000 langile. Euskal Herrian 11 lantoki ditu: zortzi ekoizpen planta, eta I+G zentro bat.


Summary: Salvini epaitzeko baimena eman dute, 'Open Arms' blokeatzeagatik. Zortzi botoren aldea egon da Italiako Senatuko bozketan. «Pertsonen bahiketa» egozten diote Legako buruari, salbamenduontziaren lehorreratzea hogei egunez debekatzeagatik.

«[Matteo] Salvinik ez zuen interes publikoaren alde egin», esan du gaur Matteo Renzi Italia Bizirik alderdiko buruak Italiako Senatuan. Senatuak erabaki behar zuen Lega eskuin muturreko alderdiaren buruaren aurkako beste epaiketa bat baimendu ala ez, gaurko kasuan Open Arms ontziaren lehorreratzea blokeatzeagatik. 149 senatarik bozkatu dute baimena ematearen alde, haien artean koalizio gobernua osatzen duten 5 Izar Mugimenduak, Alderdi Demokratikoak, Askeak eta Berdinak eta Italia Bizia alderdiak. Aldiz, 141ek bozkatu dute baimena ematearen kontra.

Senatuko bozketako emaitzak ez du esan nahi Salvini zuzenean epaituko dutenik; goi ganberaren baimena izanda, orain Palermoko Auzitegiari dagokio epaiketa egin ala ez erabakitzea. Italia Bizirik-en botoak erabakigarriak izan dira, izan ere, pasa den maiatzean ezezkoa nagusitu zen Senatuko batzorde batek auziaz egin zuen bozketan, alderdi horren abstentzioari esker.

2019ko abuztuan Open Arms ontziaren lehorreratzea blokeatzeagatik epaituko lukete Italiako Barne ministro izandakoa. 150 migratzaile inguru egon ziren hogei egunez itsasoan, salbamendu barkuari Italiako Gobernuak lehorreratzeko baimena eman zion arte. Fiskaltzak ontzi batean «pertsonak bahitzea» egozten dio Salviniri, agintean zegoenean hartutako erabakia izan zelako. Legako buruzagiak bere burua defendatu du, Europako Batasunari Italiako kostara heltzen diren errefuxiatuen «karga» banatzera behartzeko «legezko» modua zelakoan.

«Salvinik egindakoa krimena izan zen ala ez, edota gobernuko gainontzeko kideen laguntza jaso zuen, hori ez dugu guk erabaki behar, hori justiziaren esku dago. Aldiz, erabaki behar dugu ea interes orokorra kontuan hartu zuen», esan du Renzik. «Ontzi bat kostatik kanpo mantentzea, nire ustez, ez da publikoaren intereseko gauza», zehaztu du. Hark esandakoari erantzun dio Salvinik: «Epaiketara joan behar badut, burua tente joango naiz bertara».

Joan den otsailean antzeko bozketa bat egin zuten Italiako Senatuan. 2019ko uztailean Gregoretti ontzian zeuden 130 bat migratzaile blokeatu zituen Salvinik astebetez, haien artean adingabekoak, eta horregatik egozten dio «botere abusua eta pertsonak bahitzea» Cataniako epaile batek. Lehenago ezin zuten Salviniren aurkako prozesu judizialik abiatu, immunitatea zuelako, baina otsaileko bozketan kendu egin zion Senatuak eskubide hori, eta, hortaz, Gregoretti kasuan epaitua izango da.

«Oso lasai nago, eta egin nuenaz harro», esan zuen orduan Legako buruak. «Martiri» gisa aurkeztu zuen bere burua, defendatuz erabakia koalizio gobernu osoarena izan zela, eta ez berea bakarrik. Epaiketa horren lehen saioa atzeratu egin dute hiru aldiz koronabirusaren ondorioz; urriaren 3an izango da, aldaketarik ez badago.

Gaurkoa, beraz, ez da Salviniren aurka baimendu duten epaiketa bakarra izan, eta, hala ere, Barne ministro ohia ez da arduratuta ageri; hura epaitzeko baimena emanda, Senatuak «opari handi bat» egiten diola esan du.

Epaiketa horiek, baina, kalte egin diezaiokete, batez ere, bere ibilbide politikoan, La Repubblica Italiako egunkariaren arabera. Pertsonen bahiketagatik —adingabekoak barne hartzen baditu, Gregoretti kasuan lez—, 15 urte arteko espetxe zigorra ezarri ahal diote. Errudun jo eta bi urte baino gehiagoko zigorra ezartzen badiote, senatari kargua kenduko liokete, eta berriro hautagai izateko aukera galduko luke Salvinik. Italiako egunkariak diona kontuan hartuta, baliteke bere alderdiko buruzagitza zalantzan jartzea ere, 2023ko hauteskunde orokorrei begira.

Urtebete karguan

Salvini Italiako Barne ministro izan zen 2018ko ekainetik 2019ko irailera arte, eta immigrazioaren aurkako jarrera izan zen haren ikuspuntu ezagunetako bat.a

Kargua hartuta egindako lehenengo mugimenduetako bat izan zen Libiako migratzaileak zeramatzaten salbamendu barkuei Italiako portuak ixtea. Ondorioz, Italiako agintarien eta gobernuz kanpoko erakundeen arteko talkak egon ziren; haietako batzuk justiziaren eskuetan geratu dira. Gutxienez hiru ikerketa zabaldu dira orain arte, Salviniren aurka, «bahiketa» egotzita: Open Arms, Gregoretti eta Ubaldo Diciotti izeneko barkuarena —177 migratzaile zeuden bertan—. Azken ikerketa hori Senatuak blokeatu zuen, 2019ko martxoan; orduan, Lega eta M5S koalizio gobernuaren babesa zuen Salvinik.