Summary: Presa suntsitzearen ondorioz, 40.000 lagun inguru uholdeak nozitzeko arriskuan. NBEk esan du egun batzuk pasatu arte ez dela guztiz jakingo zenbaterainokoa izan den katastrofea. Zazpi pertsona desagertuta daude, Errusiaren arabera. Zelenskik esan du gertatutakoak ez diola eragingo Ukrainaren kontraerasoari.

Kieveko agintarien arabera, 42.000 pertsonari eragingo die Kherson eskualdeko Nova Kakhovka hirian atzo Dnieper ibaiko presan gertatutako txikizioak. Errusiak partzialki okupatuta dauka eskualde hori, eta han ezarri duen buruzagi militarrak esan du 22.000-40.000 pertsona daudela katastrofearen eremuan. Uholdeak nozitzeko arriskuan daude. NBE Nazio Batuen Erakundearen giza laguntzarako arduradun Martin Griffithsek nabarmendu du egun batzuk pasatu arte ez dela jakingo zenbaterainokoa izan den benetan katastrofea. Errusiak eskualdean ezarritako administrazioak jakinarazi du zazpi pertsona daudela desagertuta, eta alarma egoera ezarri bere kontrolpeko eremuan. Kievek eta Moskuk elkarri egozten diote instalazioa lehergaiekin suntsitzea.

Eremu horretan, Dnieper ibaiaren ekialdeko ibarra Errusiak du kontrolpean —han zegoen presa—, eta mendebaldekoa, Ukrainak. Alde bakoitzeko agintariek emandako datuen arabera, mendebaldeko ibarretik 1.328 lagun ebakuatu zituzten atzo, eta ekialdekotik 900 bat. Volodimir Zelenskik atzo esan zuen arrisku eremuan dauden herritarrak aterako dituztela: 40.000 inguru. NBEk kalkulatu du hamasei bat mila pertsonak etxea galdu dutela jada. Aintzat hartu behar da gerraren ondorioz milaka lagunek ihes egin dutela handik azkeneko hilabeteetan. Errusiak jakinarazi du urak 35 zentimetro egin duela behera, atzoko mailarekin alderatuta. Ohiko mailarekin konparatuta, bost metro egin zuen gora atzo, Ukrainako iturri ofizialek zabaldu dutenez, eta, gaur, hango komunikabideek kaleratu dute uholdearen intentsitatea baretzen ari dela, baina datozen 20 orduetan beste metro bat egingo duela gora urak.

Eta borrokek ez dute etenik Khersonen. Izan ere, laguntza humanitarioa ematen dabilen AEBetako GKE gobernuz kanpoko erakunde batek Erresuma Batuko The Guardian egunkariari esan dionez, Errusiako indarrek artilleriarekin bonbardatu zuten atzo gauean eskualdeko hiriburua, izen berekoa. Khersongo gobernadore Oleksandr Prokudinek adierazi du zibil bat hil dela eraso horren ondorioz.

Ikusi gehiago: Dnieperko presa estrategiko bat txikitzea egotzi diote elkarri Ukrainak eta Errusiak

Presa suntsitzeak «ingurumenaren txikizio masibo bat» ekarriko du, Zelenskik atzo gauean azpimarratu zuenez. Nekazaritza Ministerioak ohartarazi du 500.000 hektarea «basamortu» bihurtuko direla. Ukrainako agintariek esan dute gertatutakoak ez diola eragingo herrialdeko argindar sareari —Azpiegitura Ministerioak iragarri du instalazio bat sortuko dutela eremu hartara ur edangarria eramateko—, baina estatuburuak gogorarazi zuen presa ezinbestekoa zela Krimeako penintsula urez hornitzeko —Errusiak 2014an anexionatu zuen Krimea—. Eta Ukrainako presidenteak nabarmendu nahi izan zuen, bide batez, gertatutakoa ez dela «oztopo» izango iragartzen ari diren kontraerasorako.

Horren harira, Sergei Xoiguk Errusiako Defentsa ministroak adierazi du Ukrainak presa txikitu duela Errusiako indarren erasoa eteteko. Eta, gerora, Vladimir Putin Errusiako presidenteak esan du, Recep Tayyip Erdogan Turkiakoarekin izan duen telefono dei batean, suntsiketa hori «eskala handiko ingurumen eta giza hondamendi bat» dela; gainera, Kievi «ekintza anker bat» egin izana leporatu dio.

AEBetako think tank batek, ISW Gerra Ikertzeko Institutuak, gertatutakoari buruzko txosten bat kaleratu du, eta nabarmendu Dnieperren beheko arroa itotzeko «interes handiagoa eta argiagoa» duela Errusiak, nahiz eta horrek «kalte egin diezaiokeen» haren defentsa posizioari. Gerra frontean zer gertatzen den aztertzen du think tank horrek, eta uste du Errusiak uholdea baliatu dezakeela Ukrainaren kontraeraso ahaleginak zailtzeko. Izan ere, txostenean jaso du «Errusiako iturriak» kezkatuta zeudela, Ukrainako indarrak prestatzen ari zirelako ibaia zeharkatzeko eta ekialdeko ibarrari eraso egiteko. Errusiak Khersonen ezarritako gobernadore Vladimir Soldok esan du gertatutakoak militarki «mesede» egiten diela.

Erasoak Errusian

Kokaguneagatik, garrantzi estrategikoa du presak. 230 kilometro da luze, eta, ipar-ekialdera eginez, Zaporizhia hiriraino iristen da. Handik 80 bat kilometrora dago, hain zuzen, Zaporizhiako zentral nuklearra, Europako handiena, eta pilatutako ur hori ezinbestekoa da zentraleko erreaktoreak hozteko. IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziak lasaitasun mezu bat eman du, eta esan zentrala ez dagoela arriskuan.

Bestalde, Errusiako iturri ofizialek adierazi dute Ukrainarekin muga egiten duten bi eskualderi eraso egin dietela Ukrainako indarrek. Kursken bi herri argindarrik gabe daude, energia azpiegitura bat lehergaiekin suntsitu dutelako. Eta Belgoroden salatu dute aire erasoak egon direla. Ez da biktimarik egon. Bigarren eskualde horretan ia hiru aste daramatzate borrokan Errusiako indarrek eta Kremlinen kontra ari direla dioten erbesteratu errusiarrez osatutako bi miliziak. Kievek ukatu egiten du erasoekin zerikusia duela.


Lasoren zorigaitza

Summary: Lasoren zorigaitza. Baikoko pilotariari bi ebakuntza egingo dizkiote hamar egunean: joan den ostiralean, apendizea kendu zioten; datorren astelehenean, berriz, ebakuntza egingo diote eskuin aldakan, hautsia baitu labrum hezurra. Horren ondorioz, ia ezinezko du udan jokatzea.

Unai Lasok (Bizkarreta-Gerendiain, Nafarroa, 1997) aurki egingo ditu bi urte profesionaletara itzuli zenetik. Baikoko aurrelaria ikusgarri aritu zen lehen urtean. Txapelketa garrantzitsu guztietako finalak jokatu zituen bata bestearen atzetik: sanferminetako lau eta erdikoarena, Lehen Mailako lau eta erdikoarena, binakakoarena eta buruz burukoarena. Bakarra irabazi zuen, baina garrantzitsuena: buruz burukoa. Zerua ukitu zuen txapel hura jantzita, eta berehala jaso zuen horren saria: Baikok 2027ra arte berritu zion kontratua.

Ordutik, ordea, gozotik baino gehiago izan du gazitik. Kontratua berritu eta gutxira jokatu zuen bigarrenez sanferminetako lau eta erdikoaren finala. Galdu egin zuen Joseba Ezkurdiaren aurka. Baina galdu ez ezik, min hartu zuen eskuin hankako koadrizepsean. Akabo sanferminetako feria. Ia hiru aste egin zituen jokatu gabe.

Lehiara itzuli zen, eta txukun aritu zen. Baina irail hasieran, Ordizian (Gipuzkoa), ikusle batek lurrera botatako edariarekin irrist egin, eta min hartu zuen eskuin aldakan. Ia hilabete egon zen jokatu gabe. Estu eta larri iritsi zen lau eta erdiko nagusia jokatzera. Baina pattal aritu zen: ez zen sailkatu finalerdietarako.

Binakakoan ere gorabeheratsu aritu zen, baina garaiz suspertu zen, eta, horri esker, hark eta Ander Imazek bigarrenez jarraian jokatu zuten finala. Baina ezinean aritu ziren Aitor Elordiren eta Jose Javier Zabaletaren aurka.

Buruz burukoan ere ezin izan du gora egin. Lau eta erdikoan gertatu bezala, final-laurdenetako ligaxkan esan zuen agur. Elordik irabazi zion partida erabakigarrian.

Eta udari gogotsu ekiteko zain zegoela, bi kolpe hartu ditu bost egun eskasean: lehenbizi, apendizea kendu zioten; eta, orain, hautsia du eskuin aldakako labrum hezurra. Aspalditik du mina, eta horrek ez dio uzten bete-betean aritzen. Horregatik erabaki du ebakuntza egitea.

Baikok ez du zehaztu zenbat denbora beharko duen osatzeko, baina ia ezinezko du udan jokatzea. Haren enpresakide Iosu Eskirozek lesio bera izan zuen duela bi urte, eta ia sei hilabete egin zituen jokatu gabe. Hala balitz, Lasok ez luke jokatuko lau eta erdikoa, eta binakakoaren lehen jardunaldiak galduko lituzke. Ebakuntza egin ondoren argituko dute medikuek zehazki zenbat denbora beharko duen berriro jokatzeko.


Summary: Mikel Linazisoro, «oso pozik» Espainiako Kopako garaipenarekin. Eskalatzaile bergararrak irabazi du blokeko Espainiako Kopa, hiru probak lehiatu ondoren. Hamalau urtez azpikoetan Eñaut Uson izan da txapeldun, eta 18 urtez azpikoetan bigarren geratu da Intza Elizalde. Linazisoro zailtasuneko Munduko Kopari begira jarri da orain.

Aurreko asteburuan jokatu da Madrilen Espainiako Kopako blokeko hirugarren eta azken proba, eta, beste behin, emaitzak ezin hobeak izan dira euskal eskalatzaileentzat. Mikel Linazisoro bergararrak (Gipuzkoa) Kopako azken garaipena lortu du maila nagusian, Madrilen bigarren izan ondoren, eta Eñaut Uson tolosarrak (Gipuzkoa) ere gauza bera egin du 14 urtez azpikoetan. Kopa osatu duten hiru probatik bi irabazi ditu Usonek, Madrilgo azkena barne.

Gizonezkoen maila nagusian, beste euskal eskalatzaile bat ere igo da podiumera: Andoni Esparta bilbotarra hirugarren izan da azkenean Kopan. Eta emakumezkoen maila nagusian, Ainhize Belar gaztea zazpigarren izan da. Emakumezkoen maila nagusi horretan, Aida Torres kataluniarra nagusitu da Kopako sailkapen nagusian. Oviedoko lehen proban eta Madrilgo azkenekoan Valladolideko Iziar Martinez nagusitu zen, baina, Cuencan lehiatu ez zenez, Torresentzat izan da azken garaipena.

Mikel Linazisorok medikuntzako bosgarren mailako azterketen txanpa bete-betean egin zion aurre Espainiako Kopako hirugarren probari, eta horretan ere emaitza bikaina eskuratu zuen. «Aurten, nire helburu nagusia da zailtasuneko Munduko Kopan lehiatzea, baina denboraldiaren hasieran beti egiten dugu blokea, eta, beraz, Espainiako Kopako probetan ere lehiatu naiz. Oviedon, lehen proban, ondo sentitu nintzen, nahiz eta azkenean laugarren egin. Bigarrenean, Cuencan, garaipena lortu nuen, eta sailkapen nagusian lider jarri nintzen, eta, azkenengo honetan, Madrilen, bigarren izan naiz, eta, azkenean, Kopa eskuratu dut. Oso pozik nago emaitzarekin».

Maila nagusian, finalean, lau bloke oso gogor prestatu zituzten antolatzaileek, mugimendu eta koordinazio oso gogorreko problemak, irakurtzeko zailak. Horren erakusle, blokeetako bi ezin izan zituen inork gainditu. Beste bloke oso tekniko bat hiru eskalatzailek gainditu zuten bistaz, eta laugarrena bik baino ez zuten egin. Finaleko jardun hori kontuan hartuta, Lluc Macia kataluniarra nagusitu zen Madrilgo proban, Linazisoro izan zen bigarren, eta Guillem Lluc Milles, hau ere kataluniarra, hirugarren. «Pena izan zen: gainditu gabe geratu ziren bi bloke horietan ni iritsi nintzen goren, azkeneko pausoan jausi nintzen bietan, top-aren azpiko presan. Bloke fisikoak ziren biak; ni horietan moldatzen naiz hobekien, baina bietan azkeneko heldulekuan jausi nintzen, eta horregatik ezin izan nuen irabazi. Hala ere, ondo dago noizean behin horrelako bloke gogorrak jartzea eta geure burua asko estutzera behartzea».

Linazisorok, txikitatik, blokeko probak baino gogokoago ditu zailtasunekoak. Behin Espainiako Kopa bukatuta, zailtasuneko Munduko Kopako lehiaketei helduko die orain. Datorren asteburuan, ekainaren 14tik 18ra, jokatuko da aurrenekoa, Innsbrucken (Austria). Iaz, finalerdietara iritsi zen probetako batean, eta aurten ere helburu hori bera du. «Finalerdiren batean sartzea eta zeozer txukuna egitea gustatuko litzaidake. Finalera iristea oso-oso zaila da. Zortzi bakarrik sartzen dira, munduko onenak daude hor, eta denak profesionalak dira, eskaladarako eta eskaladatik bizi dira, eta oso zaila da haien parera iristea. Finalerdietara lauzpabost aldiz pasatu naiz, eta aurten ere emaitza ona litzateke probaren batean hamabost aurrenekoen artean sailkatzea. Finalen batean sartzea? Amestea libre da, baina oso zaila da».

Hasteko, Europan egiten diren probetan lehiatuko da eskalatzaile bergararra. Innsbruck (Austria), Villars (Suitza), Chamonix eta Briançon (Frantzia) eta Koper (Eslovenia) hirietan izango dira proba horiek. Irailean, Wujiang hirian (Txina) izango da azkena, baina Linazisorok ez du uste hara joango denik. Munduko Kopako probetan ez ezik, Munduko Txapelketan ere lehiatuko da aurten Linazisoro. Bi urtean behin egiten da Munduko Txapelketa, eta aurten Bernan (Suitza) izango da, abuztuaren hasieran.

Eñaut Uson, Madrilgo proban. EMF

Euskal Herriko zailtasuneko txapelketa ere jokatuko da aurten aspaldiko partez, ekainaren 24an, Derioko Biwak Climbing rokodromoan. Linazisorok ez daki oraindik bertan egon ahal izango duen. «Munduko Kopako proben artean harrapatzen nauenez, oraindik ez dugu plangintza zehatza egin. Gustatuko litzaidake, hala ere, berriro ere Euskal Herriko Txapelketan lehiatzea eta jendearekin elkartzea».

Eñaut Uson, 14 urtez azpikoetan

Blokeko Espainiako Kopara itzulita, azpimarratzekoa izan da Eñaut Uson tolosarraren garaipena 14 urtez azpikoetan. Lehen proban, Oviedon, bigarren izan zen, Cuencan garaipena eskuratu zuen, eta Madrilgo azkenekoan, presioa ondo kudeatuz, ez zien aukerarik eman aurkariei, eta finaleko lau blokeetan lau top lortu zituen.

Intza Elizaldek 18 urtez azpikoetan egin zuena ere azpimarratzekoa da. Madrilen sailkapen fase bikaina egin ondoren, finalean zertxobait gehiago sufritu zuen, eta bosgarren amaitu zuen azkenean. Oviedon lehen proban lortutako garaipenari esker, hala ere, Espainiako Kopako azken sailkapenean bigarren izan da eskalatzaile tolosarra. 18 urtez azpikoen maila berean, seigarren izan da Elur Arteaga, eta zazpigarren Ainhoa Uskola.

Espainiako Kopako sailkapen guztiak, FEDMEren webgunean.


Summary: Hasi da baxurako hegaluzeen salmenta euskal lonjetan. Hondarribiko lonjan egin da lehen enkantea. 'Ama Martina' itsasontziak 12.000 kilo inguru atun deskargatu ditu

Euskal kostaldeko lonjetara iristen hasi dira Eusko Labela duten baxurako lehen hegaluzeak. Kofradia Itsas Etxeak adierazi duenaren arabera, Ama Martina itsasontziak 12.000 kilo inguru hegaluze deskargatu ditu Hondarribiko lonjan.

Ia amaitu dira berdelaren eta antxoaren arrantza kanpainak, eta urteko hirugarren kanpaina handiari hasiera eman diote ontziek. Kofradiaren arabera, oraindik banatu gabe dago aurtengo hegaluze kuota; hori dela eta, ontziek ez dute oraindik kuota propiorik.


Summary: LABek «bultzada bat» eman nahi dio Nafarroako zahar etxeetako langileen borrokari. Negoziazio mahairako deia «aldebakartasunez» egitea erabaki du; bilera ostiral honetan egitea da asmoa

Nafarroako zahar etxeetako langileek lan baldintza hobeak lortze aldera abian duten borrokari «bultzada bat» eman nahi dio LABek. Hori jakinarazteko agerraldia egin dute gaur goizean Iruñean sindikatuko ordezkariek. Orain arte bidea ELArekin eta UGTrekin egin dutela esan dute, baina negoziazio mahairako deia «aldebakartasunez» egingo dutela orain; azaldu dute gainerako sindikatuetatik «tira eginez» ibili direla, ez dutela aski inplikazio ikusi haien partetik, eta horrek eraman dituela urrats hau egitera. Ekainaren 9rako egin dute deia, ostiralerako, eta «inplikaturiko eragile guztiei» parte hartzeko eskatu diete.

Adierazi dute aurrez ere proposatu zietela gainerako sindikatuei negoziazio mahairako deia elkarrekin egitea, baina ez zuten baiezkorik jaso, eta gatazkan eragitea ezinbestekoa iruditzen zaie. «LABek uste du ekintzarako garaia dela. Borrokak ekartzen du beti lan baldintzak hobetzea, eta horretan jarraitzen du sindikatu honek». Alde guztiek «erantzukizunez» jokatzea ezinbestekoa dela nabarmendu dute.

Gogora ekarri dute Nafarroako zahar etxeetako langileen «lehen ituna» lortzea dela helburua, 2021ean ireki zutela bidea negoziazio mahaia martxan jartzeko, eta hainbat greba eta mobilizazio egin dituztela ordutik. Onartu dute, ordea, orain arte antzua izan dela bidea; alde batetik «blokeoa» egon dela esan dute, eta beste alde batetik «jarduerarik eza». Uste dute horregatik dela beharrezkoa aldaketa bat bidean.

Patronalaren proposamena

Urtarrilean patronalak proposamen bat egin zuela azaldu dute, baina ez dela «nahikoa» langileen egoera hobetze aldera. «Hori sinatzetik urruti» ikusten du LABek bere burua. Argi dute proposamen hori, bere apalean ere, lortu zela sektoreko langileek egindako «greba eta borroka ugarien» bidez, eta uste dute horrek erakusten duela bidea. Eta, hain justu, abiapuntua hortxe egon daitekeela pentsatzen dute, eta testu horrek «lehen oinarriak» dituela edukiak negoziatzen jarraitzeko.

Esan dute zinezko esperantza jarria dutela ekainaren 9rako egin duten deian. «Borroka baztertu gabe, kaleak utzi gabe, LABek uste du benetako negoziazioa suspertzeko eta edukiez hitz egiteko garaia dela». Zerrendatu dituzte bidean ezinbestekoak izango diren hainbat aldarrikapen «lehentasunezko». Horra: soldatak KPIaren arabera hobetzea, lanaldia murriztea, aldi baterako ezintasunak dituztenentzat osagarriak ematea, errelebo kontratuak egitea, eta lana eta familia bateratzeko neurriak hartzea.


Summary: Koldo Tellituren agurra izango da bihar, ikastolen batzar nagusian. Ikastolen Elkarteko lehendakari gisa egindako hamalau urteko ibilbidea amaituko du Tellituk.

Ikastolen Elkarteak ohar bidez jakinarazi duenez, Koldo Tellitu Mejiak Ikastolen Elkarteko lehendakari gisa azken aldiz hartuko du parte bihar egitekoak diren batzar nagusian. Hernanin (Gipuzkoa) egingo dute batzarra, Oronan, 18:00etan.

Tellituk hamalau urte egin ditu lehendakari Ikastolen Elkartean. 2009an Euskal Herriko Ikastolak Europar Kooperatiba Elkartea sortu zuten, eta, geroztik, hura izan da lehendakari. Bihar egingo duten batzar nagusia lehendakari gisa egingo duen azkena izango dela iragarri du ikastolen elkarteak, ohar bidez.


PPren prezioa: Guardia eta Bastida

Summary: PPren prezioa: Guardia eta Bastida. Iturgaizek esan du EAJri eta PSE-EEri gobernuak osatzen lagunduko dietela, baina ohartarazi die egonkortasuna zailduko dietela baldin eta Arabako Errioxako bi alkatetzak lortzen ez badituzte.

«Ekainaren 17an bozkatuko da nork aginduko duen, baina gero lau urte etorriko dira». Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Alderdi Popularreko presidente Carlos Iturgaizek mezu argia helarazi du gaur: PP prest dago erakundeetan EAJren eta PSE-EEren alde bozkatzeko, gobernuak osatu ditzaten, baina hasiko den legealdiaren egonkortasuna beste kontu bat da. Nabarmendu du PPk duela «egonkortasunaren giltza», eta EAJri eta PSE-EEri ohartarazi die Guardiako eta Bastidako (Araba) alkatetzak direla egonkortasun horren prezioa.

Radio Euskadi irratian egindako elkarrizketa batean, Iturgaizek berretsi du helburua duela EH Bilduk erakundeetan goberna ez dezan: «PPk EH Bilduri atea ixteko giltza du, eta ahal dugun leku guztietan egingo dugu hori». Izan ere, EAJk eta PSE-EEk Alderdi Popularraren babesa behar dute Gipuzkoako Batzar Nagusietan eta Gasteizko Udalean gehiengoa lortzeko, besteak beste. Iturgaizek adierazi du PPk gobernua osatzen lagunduko diela, baina «arrazionaltasuna eta kongruentzia» eskatu dizkie EAJri eta PSE-EEri, eta PPk hauteskundeak irabazi dituen udalerrietan gobernatzen uzteko.

Hori da Arabako Errioxako Guardia eta Bastida herrietako egoera: PP izan da lehen indarra, baina EAJk eta EH Bilduk gehiengoa dute. Guardian, Raul Garcia Ezkerro alkate eta alkategai jeltzaleak jakinarazi du hautagaitza aurkeztuko duela alkate izateko, eta oraingoan ere bermatua dauka EH Bilduren babesa. Izan ere, Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzaile nagusiak azaldu zuen indar subiranistak bere botoak emango zituela PP ahalik eta erakunde gehienetatik kentzeko.

Hala ere, ez dago oso argi Garcia aurrerantzean ere alkate izango den edo ez. EAJren EBBko presidente Andoni Ortuzarrek RNE irratian esan du Araba Buru Batzarrak erabakiko duela jeltzaleen jarduna Guardian eta Bastidan. «Maila nazionala eman diote Arabako Errioxako bi herrixkatako egoerari. Lupa jartzen badiegu, kiskali egingo gara», esan du Ortuzarrek.

Dena den, Iturgaizek EAJri eta PSE-EEri ohartarazi die jeltzaleek Guardiako eta Bastidako alkatetzak lortzen badituzte —EH Bilduren babesarekin— PPk ez diela bermatuko erakundeetako egonkortasuna. Nabarmendu du EH Bildu «kanporatuko» dutela erakundeetatik, baina, gero, «egonkortasunaren giltza» izango dutela: «EAJk eta PSE-EEk pentsatu beharko dute nola onartuko dituzten aurrekontuak, arauak eta proiektuak gutxiengoan gobernatuta».


Summary: EITBko berrehun langile arituko dira Tourraren etapen emanaldietan. Ander Izagirreren 'Maillot horia, Bilbotik Baionara' dokumentala estreinatuko dute hilaren 29an.

EITBk ahalegin handia egingo du Frantziako Tourraren lehen hiru etapetan. Bilbotik, Donostiatik eta Baionatik irtengo dira lehen hiru etapa horiek, eta talde publikoak hedatze plan berezia prestatuko du: berrehun langile baino gehiago arituko dira beharrean lasterketa emateko —haien artean 40 kamerari eta 50 kazetari—. Gainera, hamahiru unitate mugikor erabiliko dituzte zuzeneko emankizunak egiteko.

EITB hedabide laguntzailea izango da Tourraren lehen hiru etapa horietan: elkarlanean arituko da txirrindularitza lasterketaren antolakuntzarekin.

Esate baterako, hilaren 29an txirrindulari taldeen aurkezpen ofiziala egingo dute Bilboko Guggenheim museoan, eta munduko berrehun herrialdetan ikusiko da Euskal Telebistaren seinalea. Bost unitate ibiltari erabiliko dituzte horretarako, eta Xabier Usabiaga arituko da aurkezle.

Hilaren 30ean, berriz, ETBko albistegiak Deustuko Unibertsitatearen kanpoaldean egingo dituzte, han jarritako plato batean. EHUren Bizkaia aretoko terrazan beste set bat prestatuko dute, eta han egingo dituzte ETB2ko En jake eta Nos echamos a la calle programak.

Uztailaren 1ean, 2an eta 3an, ETB1ek On Tour saio berezi eta luzea egingo du: 12:00etatik 18:30ak arte, zuzenean emango dute lasterketa. Analisiarentzako tartea ere izango dute. ETB1en Gaur egun albistegia ematen ari den orduan, bestalde, lasterketa ETB2n ematen arituko dira. Lasterketaren kontakizuna Fermin Aramendik, Xabier Usabiagak, Pedro Mari Goikoetxeak eta Alfonso Arroiok egingo dute.

Uztailaren 3an, Baionatik egingo dute On Tour saioa, 13:00etatik 18:15era. Biba zuek! arratsaldeko magazina ere Lapurdiko hiriburutik aurkeztuko dute egun horretan Xabier Sukiak eta Maddalen Arzallusek.

Euskadi Irratiak eta Radio Euskadik ere lasterketa zuzenean emango dute uztailaren 1ean, 2an eta 3an. EITBk, gainera, minutuz minutuko kontakizuna egingo du Instagram sare sozialean, Instalive bidez. Eta egun horietan sortzen diren eduki guztiak EITBren webgunean jarriko dituzte.

Bestelako edukiak ere bai Tourraren bueltako bestelako edukiak ere zabalduko ditu datozen asteetan EITBk. Ander Izagirre kazetariak, esate baterako, Maillot horia, Bilbotik Baionara dokumentala egingo du, eta hilaren 29ko gauean estreinatuko du ETB1ek. Euskal Herrian egingo diren hiru etapetako leku esanguratsu eta bide zailenak aztertuko ditu Izagirrek, eta garai batean Tourrean parte hartu zuten txirrindulariekin hitz egingo du: besteak beste, Miguel Mari Lasa, Julian Gorospe, Marino Lejarreta, Fede Etxabe, Iban Mayo eta Joane Somarriba elkarrizketatuko ditu.

Bestalde, aste honetan bertan Tandema podcasta estreinatu du EITBk. Mikel Astarloza txirrindulari ohiak egiten ditu aurkezle lanak.


Summary: Mike Pence presidentegai: «Beste garai batzuek beste lidergo bat eskatzen dute». AEBetako estatuburuorde ohiak iragarri du Alderdi Errepublikanoaren primarioetan lehiatuko dela. Urteotan Trumpengandik urrundu da, eta asko kritikatu du; batez ere, Kapitolioko erasoan izan zuen jarreragatik.

Donald Trump presidente ohiaren eta Ron DeSantis Floridako gobernadorearen ondoren, teorian lehiakiderik indartsuenen artean hirugarrena dena ere sartu da AEB Ameriketako Estatu Batuetako Alderdi Errepublikanoaren primarioetan: Mike Pence presidenteorde ohia (2017-2021). Erabaki horrek aurrez inoiz ikusi gabeko jokaleku bat ekarri du, lehen aldiz arituko baitira elkarren aurka estatuburu bat eta haren ordezko izandakoa errepublikanoen barne lehia batean; eta horrek, ezinbestean, aurrez aurre jarriko ditu Trump eta Pence. Estatuburuorde izandakoak gaur abiatu du kanpaina, sare sozialetara igotako bideo batekin, eta hilabeteotan helburutzat izango du, besteak beste, 2020ko bozen ondoren Trumpi «traizio» egin ziola uste duten boto emaileak konbentzitzea. «Beste garai batzuek beste lidergo bat eskatzen dute», argudiatu du presidenteorde ohiak.

Pencek, kongresukide gisa (2001-2013) eta Indianako gobernadore karguan (2013-2017) egindako ibilbidearen ondoren, ospe eta sinesgarritasun handia lortu zuen estatuburuorde aritu zen legealdian, batez ere Alderdi Errepublikanoaren boto emaileen artean; eta, zehatzago izanda, horietako kontserbadoreenen artean —besteak beste, ebanjelista baita—. Gatazkaz eta eztabaidaz beteriko agintaldi horretan ez zuen kritikatu bere buruzagia, baina 2021eko urtarrilaren 6ko Kapitolioko erasoa mugarri bilakatu zen: Trumpek presio egin zion Joe Bidenen garaipena berretsi ez zezan, baina Pencek ez zion jaramonik egin, eta eutsi egin zien prozesuari eta protokoloari.

Harrezkeroztik, hautsita dago behinola lankide izan zirenen arteko harremana. Pencek publikoki kritikatu du bere buruzagi ohia Kapitolioan gertaturikoagatik —«huts egin» ziola adierazita, adibidez—, eta presidente izandakoak defendatu egin ditu bere presidenteorde zena «urkatu» behar dela esan zuten jarraitzaileak. Horrek guztiak erakusten du, Pencek iragan martxoan ABC telebista kateari esan zion modura, biek ala biek «bide desberdinak» hartu zituztela 2020ko porrotaren ostean. Orain, ordea, bide horiek toki berera eramango dituzte bi politikariak.

Presidente ohiak boto emaileen artean duen arrakasta ikusirik, presidenteorde izandakoak beste zeregin zail bat izango du kanpainan: bere burua hautagai sendo gisa aurkeztea, eta gainetik kentzea Trumpen bigarrena delako irudia. Hain justu, kanpaina hasteko bideoan, Pencek ez du aipatu bere buruzagi izandakoa, ezta haren irudirik erakutsi ere; erreferentziak beste batzuk izan dira, Ronald Reagan (1981-1989) eta Abraham Lincoln (1861-1865) presidente ohi errepublikanoak aipatu baititu.

«Gure nazioa defenda dezakegu, eta gure muga segurtatu. Gure ekonomia berpiztu dezakegu, eta gure nazioa berriz ezarri aurrekontu orekatu baterako bidean, baita gure askatasunak babestu eta Amerikari bizitzarako hasiera berri bat eman ere», adierazi du presidenteorde ohiak sare sozialetara igotako bideoan.

AEBetako analistek ohartarazi dute Pencek zailtasunak izango dituela bere tokia aurkitzeko, alderdia «bulkada populista» bete-betean dagoen honetan. Eta are gehiago kontuan harturik geroz eta hautagai gehiago aurkezteak orduan eta aukera handiagoak ematen dizkiola Trumpi primarioak irabazteko, haren kontrakoen botoa zenbait presidentegairen artean zatituko litzatekeelako. Antzeko zerbait gertatu zen 2016ko barne bozketan ere.

Lehen eztabaida, abuztuaren 23an

Hamar hautagai inguru aurkeztu dira Alderdi Errepublikanoaren primarioetarako, eta baliteke datozen asteetan ere gehiagok izena ematea. Barne prozesu hori 2016koaren geroz eta itxura handiagoa hartzen ari da lehiakide kopuruari dagokionez, eta, horregatik, Batzorde Errepublikano Nazionalak iragan ostiralean jakinarazi zuen baldintza batzuk finkatu dituela eztabaidetan parte hartzeko. Lehena abuztuaren 23an egingo dute, eta hor ikusiko da zein den presidentegaien arteko barne oreka.

Hitzordu horretan izateko, hautagaiek gutxiengo kondizio batzuk bete beharko dituzte. Batetik, herrialde mailako hiru inkestatan gutxienez %1eko babesa izatea, edo, bestela, %1eko babesa izatea herrialde mailako bi inkestatan, eta %1 baino gehiagokoa estatu mailako inkesta batean —Iowakoan, Nevadakoan, Hego Carolinakoan edota New Hampshirekoan, primarioetako lehenak direlako—. Eta, bigarrenik, 40.000 diru emaile izan beharko dituzte; gutxienez berrehun, hogei estatu baino gehiagotan.

Kopuru horiek kontuan harturik, eztabaida gaur egingo balitz, sei hautagaik hartu ahalko lukete parte hitzordu horretan: Trumpek, DeSantisek, Pencek, Nikki Haley Hego Carolinako gobernadore ohi (2011-2017) eta AEBen Nazio Batuen Erakunderako enbaxadore (2017-2018) izandakoak, Vivek Ramaswamy enpresariak eta Tim Scott senatariak (2013tik).

Inkestei erreparatuz gero, presidente ohia aurretik doa, alde handiz gainera, %54ko babesa bailuke. Eta atzetik lituzke, besteak beste, Floridako gobernadorea (%21) eta estatuburuorde izandakoa (%5,4) hurrenez hurren, Five Thirty Eight atariaren batezbestekoaren arabera.


Summary: Segurtasun Sailak ez dio erantzun Arartekoari Ertzaintzaren «praxi desegokiei» buruz. Arartekoak adierazi du Ertzaintzak ezin diola uko egin salaketa bat tramitatzeari. Haren arabera, Segurtasun Sailaren isiltasunak aditzera ematen du ez dituela beteko emandako gomendioak.

Indarkeria matxista pairatu duten emakumeak artatzean «enpatiaz» jarduteko neurriak eskatu zizkion Ertzaintzari atzo EAEko Arartekoak. Izan ere, detektatu du Poliziak «praxi okerra» duela arta horretan. Gaur Eusko Legebiltzarreko Giza Eskubideen, Berdintasunaren eta Justiziaren Batzordean izan da, eta EH Bilduren galderari erantzunez, adierazi du Segurtasun Sailari informazioa eskatu diola arreta desegokia erakusten duten kasu horien inguruan, baina Erkorekaren sailak ez diola erantzun.

Bilboko bi ertzain etxetara sexu eraso bat salatzera joandako emakume baten kexaren harira egin zuen eskaera atzo Arartekoak. Hala ere, Julen Arsuaga EH Bilduko legebiltzarkideak gogora ekarri du halako lehen kasua argitara atera zenean egin zuen galdera: «Kasu bakan bat da, edo gehiago daude?». Azaldu duenez, gainera, orduko hartan Josu Erkoreka Segurtasun sailburuak «babesa» eman zion Ertzaintzari. Ardura adierazi du Arsuagak kasu gehiago argitara atera direlako. Besteak beste, BERRIAk gaur argitaratutako testigantzei buruz aritu da, baita EH Bilduk eskuratutako beste batzuen inguruan ere.

Erantzunik ez

Kasu horien inguruan, Arartekoak adierazi du Ertzaintzak ezin diola salaketa bat jartzeari uko egin, «kasu oso bakanetan salbu»: «Ertzaintzan ez ezik, udaltzaingoan ere aurkitu ditugu portaera desegokiak. Esaterako, galdetzea: 'Seguru zaude salaketa jarri nahi duzula? Nik uste dut ez dela ideia ona'». Gehitu du, gainera, Euskal Herriko Poliziaren Legean zehazten denari jarraituta, Poliziak «sentsibilitate eta enpatia berezia» izan behar duela horrelako kasuetan. Baieztatu du «desegokia» izan dela Ertzaintzaren portaera. Gasteizko kasua aipatu du, besteak beste, eta esan du kasu horretan «praxi oker» hori «are larriagoa» dela, adingabe baten aurkako sexu eraso bat zelako: «Agerikoa zen adingabe bati egindako sexu eraso bat bazen delitua zela».

Segurtasun Sailak Arartekoari eman dion erantzunaren inguruan galdetu dio gero Arsuagak, eta Arartekoak adierazi du ez duela erantzunik jaso: «Otsailean helarazi genion txostena, eta oraindik ez dugu erantzunik jaso. Isiltasun hori ikusita, ulertzen dugu ez dietela kasu egingo gure eskaerei».

Arartekoak gehitu du badakiela Segurtasun Saila genero indarkeriaren inguruko protokoloak berraztertzen ari dela, baina ez duela informaziorik eman: «Ez dakigu ez zer neurri aldatzen ari diren, ez nola». Bestalde, Arsuagak kezka adierazi du ertzain etxeetan orain hitzordua eskatu behar delako genero indarkeriaren inguruko salaketa bat jartzeko.


Summary: Frantziako Asanbleak ez du eztabaidatuko erretreta 62 urtera itzultzeko proposamena. Yael Braun-Pivet Asanbleako presidenteak baieztatu du blokeatu egingo duela LIOT taldearen eskaera. Gobernuaren aurkako zentsura mozio bat iragarri du Frantzia Intsumisoak.

Beste bide bat itxi zaie Ipar Euskal Herrian eta Frantzian erretreta 62 urtean geratzeko borrokan ari direnei. Frantziako Asanblearen osoko bilkurara iritsiko da erreforma geratzeko LIOT taldeak aurkeztutako lege proposamena, baina mamiz hustuta helduko da.

Joan den astean, gizarte arazoetako batzordeak bertan behera utzi zuen proposamen horren lehen artikulua, hain justu erretreta 62 urtean geratzeko eskatzen zuena. LIOTek zuzenketa gisa sartu du puntu hori berriro bere proposamenean, baina alferrik izango da, Yael Braun-Pivet Asanbleako presidentearen betoarekin egingo baitu topo.

Aurreko egunotan iragarritakoa baieztatu du gaur goizean Braun-Pivetek: ez du zuzenketa onartuko. Gaur bertan egingo duela ere esan du. Frantziako Konstituzioaren 40. artikulua argudiatu du Braun-Pivetek bere erabakia justifikatzeko. Artikulu horrek eskumena ematen dio Asanbleako presidenteari lege proposamen bat edo haren zati bat ez eztabaidatzeko, baldin eta gastu publikoa handitzen badu, eta ez badu gastu hori estaltzeko beste aukerarik ematen.

«Lehen artikulu hori ezin zen inolaz ere eztabaidatu, gastuak sortzen dituelako. Ezin da eztabaidatu, ez baitator bat konstituzioarekin», azaldu du, BFMTV telebistan. Gainontzeko artikuluak, baina, eztabaidatuko dituztela jakinarazi du. Braun-Pivet Renaissance alderdi zentristakoa da, Emmanuel Macron presidentearen alderdikoa.

Oposizioa, bat eginik

Berez, LIOT taldearen proposamenak ez zuen aurrera egiteko aukera handirik, Senatuan erreformaren aldekoek gehiengoa badute. Baina Macronek eta gobernuak kosta ahala kosta eragotzi nahi izan dute diputatuek erreformaren puntu nagusiaren aurkako boto bat ematea. Horretarako aukera ikusten zuen, LIOTen proposamenari baiezkoa ematekotan zeudelako NUPES koalizioko ezkertiarrak, RN Batasun Nazionaleko ultraeskuindarrak, eta LR Errepublikanoak eskuineko alderdiko hainbat diputatu.

LIOT taldearen osaketa bereziak eragin du kolore politiko desberdinetako jendeak haren proposamena bozkatzeko prest egotea; zentrista independenteek, NUPESen aurkako ezkertiarrek, itsasoz haraindiko lurraldeetako ordezkariek, abertzale korsikarrek eta Bretainiako erregionalista batek osatzen dute LIOT.

Braun-Piveten jokabide «antidemokratikoa» gogor salatu dute azken egunotan oposizioko kideek, eta ildo horretako kritikak iritsi zaizkio gaur ere. «Aurrekari arriskutsua da, demokraziaren beste ukazio bat», salatu du LIOTek, eta «gobernuaren presioari» egotzi dio ardura. «Joko hori jokatuz gero, lege proposamen guzti-guztiak blokeatu daitezke», ohartarazi du Charles de Courson LIOTeko diputatu eta erretretari buruzko lege proposamenaren defendatzaileak.

«Galtzeko beldur dira, eta horregatik galarazi nahi dute diputatuek bozkatzea», esan du txio baten bidez Manuel Bompard LFI Frantzia Intsumisoko koordinatzaileak. Talde horretako diputatuen buruak, Mathilde Panotek, iragarri du zentsura mozio baten bitartez erantzungo diotela gobernuaren eta haren aldekoen mugimenduari. Panotek ez du argitu mozioa bakarrik aurkeztuko ote duten —NUPES ezkerreko koalizioko kide da LFI—.

Asanbleako presidentearen independentzia erabat hondatuta geratu dela esan du, berriz, Sandrine Rousseau diputatu ekologistak: «Haren erabakiak erakusten du Macronen sikario bat bilakatu dela».

Zer egingo dute sindikatuek?

Braun-Piveten erabakia espero izatekoa zen, baina, hala ere, kolpe bat da erretretaren erreformaren aurkako bandera astindu duten sindikatuentzat, mugimenduaren sua bizirik mantentzeko txingar bat baitzen LIOTen proposamena. Su hori itzaltzen ari dela argi ikusi zen astearteko protesta egunean, jendetsua izan arren aurrekoetan baino parte hartzaile gutxiago izan baitzituen, eta manifestari askok adierazi baitzuten azken protesta zutela.

Ikusteko dago zer erabaki hartuko duten sindikatuetako buruzagiek. Urtarrilaz geroztik, ezohiko batasunari eustea lortu dute, baina bide parlamentarioa agortzeak beste estrategia batzuk bilatzera bultzatuko ditu.


Summary: Legez kanpoko kaleratzeen kontrako gida aurkeztu dute Bilbon. Eragileen iritziz, «autodefentsarako tresna bat» da, baita «elkar babesteko modu bat» ere.

Bilboko zenbait eragilek legez kanpoko kaleratzeen kontrako gida aurkeztu dute San Frantzisko auzoan. Joan den azaroan, Bilboko udaltzainek epailearen agindurik gabe egindako etxegabetze baten berri izan zuten eragile horiek, eta, geroztik, Zeuena biolentzia, geurea auzodefentsa goiburua duen kanpaina bat abiatua dute. Kanpaina horren beste urrats bat da orain plazaratu duten gida.

Eskuliburuan, hainbat gomendio bildu dituzte, euskaraz, gazteleraz, arabieraz, ingelesez eta frantsesez, jakiteko nola erreakzionatu Polizia etxegabetze bat egin nahian agertzen denean agindu judizialik gabe: «Egiaztatu dugu eskubideen berri izaten laguntzeko baliagarria dela, autodefentsarako tresna bat eta elkar babesteko modu bat». Gida ondu duten eragileen web orrietatik deskarga daiteke dokumentua; adibidez, Bilbo Zaharreko Xake gunearen orritik.


Summary: Gasteizko Michelineko grebalariek produkzioa eten dute berriro. Sindikatuen arabera, ekoizpen lerroetan %95ekoa da greba

Gaur ere greba eguna dute Gasteizko Michelin multinazionalaren lantegian, eta, grebara deitu duten sindikatuen arabera, ekoizpen lerroetan %95ekoa da greba. Astelehenekoak baino oihartzun handiagoa biltzen ari da gaurko deialdia, langileen %93k babestu baitzuen orduan.

Goizean goiz, 08:30ean, manifestazioa egin dute sindikatuek, eta 13:00etan beste mobilizazio bat egingo dute enpresako atarian. Arratsaldean egingo dute azken manifestazioa, 18:00etan, Zaragama auzoan; lantegitik aterako da, eta Martxoak 3 plazan amaituko da.

Gutxieneko ordezkaritza sindikala duten sindikatuek antolatu badute ere —ELA, LAB, CGT eta ESK—, ia erabatekoa da greba. Izan ere, sindikatu nagusiek —CCOO, UGT, CSIF eta CCM— greba ez babestea erabaki zuten, baina langileak deitzaileen alde egiten ari dira.

Michelinen Lasarte-Oriako (Gipuzkoa) lantegian ere grebak egiten ari dira azkenaldian. Gasteizko planta Espainiako birekin batera dago zentro arteko batzorde batean, baina Lasarte-Oriako lantegian enpresa batzorde propioa dute. Bertan, sindikatu guztiek babestu dituzte greba deialdiak. Astelehenean egin zuten greba han ere, eta Jon Martin enpresa batzordeko LABeko ordezkariak adierazi zuen ekoizpen lerroetan “erabatekoa" izan zela greba, "%100ekoa".

Inflazioaren eragina

Gasteizko eta Lasarte-Oriako lantegiek zeinek bere enpresa batzordea badute ere, zuzendaritzek hitzarmenak berritzeko egindako proposamenak "ia berberak" dira, Martinen hitzetan.

Michelinek %12ko soldata igoera eskaini du datozen lau urteetarako: %5ekoa 2023rako, %3koa 2024rako, %2koa 2025erako, eta %2koa 2026rako. Sindikatuek nahi dute, ordea, soldata kontzeptu guztiak inflazioarekin lotzea; izan ere, hortik kanpo geratu dira malgutasun pizgarria eta gaueko lanaren pizgarria: «Ekoizpenean lan egiten duten langileen %80k baino gehiagok pizgarri horiekin egiten dute lan, eta haien soldataren %20 inguru dira», azaldu du Martinek.

Horregatik eskatu dute sindikatuek, hain zuzen ere, KPIa «tranparik gabe» bermatzeko. 2022an iraungi zen Michelineko azken hitzarmena, eta, itun horretan, soldatak ez zeuden KPIaren aldaketei lotuta. Hala, Martinek adierazi du erosahalmena %9 jaitsi dela oinarrizko soldatetan, eta pizgarrietan, berriz, %13.


Summary: Bizilagun bat etxegabetu dute Hernanin, eta Ertzaintza oldartu egin zaie bertaratutakoei. Hernaniko Udalak azaldu duenez, haren «baliabide profesional guztiak prest» daude kaleratutakoari irtenbide bat eskaintzeko.

Bizilagun bat etxegabetu dute Hernanin (Gipuzkoa), eta Ertzaintza oldartu egin zaie Etxebizitza Sindikatuak eta Kontseilu Sozialistak deituta kaleratzea eragozten saiatu diren herritarrei. Gutxienez pertsona bat atxilotu dute, eta hainbat lagun zauritu oldarraldietan.

Kontseilu Sozialistak sare sozialetan salatu du Hernaniko Udalak ez diola kaleratutakoari alternatibarik eskaini, «Hernanin ehunka etxe huts dauden arren». Udalak, berriz, esan du bere «baliabide profesional guztiak prest» daudela kaleratutakoari irtenbide bat eskaintzeko, eta, kaleratutakoak orain arte uko egin diola horri, baina etxe gabe geratu ostean onartu duela udalaren gizarte zerbitzuekin batera aritzea eta bihar egingo dutela horretarako lehen bilera.

Ikusi gehiago: Legez kanpoko kaleratzeen kontrako gida aurkeztu dute Bilbon


Summary: Ertzaintzako sindikatuek premiaz biltzeko eskatu diote Erkorekari. ERNE, ESAN, Euspel eta SIPEk Jaurlaritzako Segurtasun sailburuari egotzi diote «ataka estuan» jarri izana.

Urak harro daude oraindik Ertzaintzan. Atzo, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburu Josu Erkorekak esan zuen Ertzaintzako ERNE, ESAN, Euspel eta SIPE sindikatuak «beldurtu» dituela Ertzainak Borrokan-ek, eta negoziazio mahaitik altxatzera «behartu» zituela. Gaur, ordea, sindikatu horiek Erkorekari egotzi diote lau sindikatuak «ataka estuan» jarri izana, eta eskatu diote premiaz bilera bat egiteko. Gaineratu dute Ertzainak Borrokan-ek ez dauzkala beldurtuta.

Sindikatuek nabarmendu dute atzo Busturian (Bizkaia) Eusko Jaurlaritzako Gobernu Kontseiluak iraun bitartean egin zuten elkarretaratzea arrakastatsua izan zela, eta Erkorekari egotzi zion «sasi-egiak» esanez poliziak «tutelatu» nahi izatea.

Ertzainen eta Segurtasun Sailaren arteko liskarra Frantziako Tourra Euskal Herritik abiatzeko atarian gertatzen ari da, baina Josu Bujanda ertzainburua ziur agertu da ertzainen «profesionaltasunaz eta konpromisoaz», eta ez du aurreikusten segurtasun arazorik egongo denik Tourrak Euskal Herria zeharkatzen duen egunetan.


Summary: 'Soilik baietz da baietz' legeak ezarritako murrizketak babestu ditu Gorenak. Espainiako Fiskaltzak zigorren apaltzearen aurka jarritako helegite ia denak atzera bota ditu,

Soilik baietz da baietzlegeari helduta, indarkeria matxistagatik ezarritako hainbat zigor murrizteko helegiteak jarri dituzte hainbat probintzia auzitegitan, eta irizpideak askotarikoak izan dira horiek ebazteko orduan. Murrizketen aurkako doktrina ezartze aldera, Espainiako Fiskaltzak helegiteak jarriak zituen zigorrak apaldu dituzten ebazpenen aurka, eta horiei buruz deliberatu du saio monografiko batean Espainiako Auzitegi Gorenak. Fiskaltzaren helegite ia denak atzera bota ditu. Horiek horrela, legeak ezarritako murrizketak babestu egin ditu.

Gorenak, ebazpen honekin, Berdintasun Ministerioaren eta fiskaltzaren iritziaren kontra egin du. Guztira 29 helegite aztertu dituzte. Horietatik bederatzi fiskaltzak aurkeztuak ziren; beste 22 indarkeria matxistarengatik zigortutakoek ezarritako helegiteak ziren.

Gorenak defendatu duen irizpidearen arabera, lege berriak ezarritako zigor txikiena lehengoa baino txikiagoa bada, murriztu egin behar da. Fiskaltzaren argudioa izan da ezarritako zigorrak orain onartuta dauden zigor tarteen barruan badaude ez direla ukitu behar. Zirkularrak ere zabalduak zituen irizpide horren inguruan, baina, orain Gorenak atzera botata, bide laburra dute.

Kritikak

Espainiako Gobernuak kritika gogorrak jaso ditu oposizioaren partetik, legeak murrizketa horiek ekarri dituela eta. Koalizio gobernu barruan ere tentsioa eragin dute gaiarekin lotutako albisteek. Irene Montero Berdintasun ministroaren kontrakoak izan dira aurkako mezu asko. Aldiz, ministerioko arduradunek argudiatu izan dute legearen aplikazio oker baten emaitza izan direla zigorren murrizketa asko.

Ebazpenaren harira, tamala erakutsi du gaur Monterok, Twitter sare sozialaren bidez: «Albiste txarra da». Berdintasun Ministerioko iturriek, berriz, gogoratu dute legeak biktimen arta ona bermatzeko alde positibo asko dituela, eta horietan indarra jartzera egin behar dela. Lege honek ekarri duen aldaketetako bat da, besteak beste, onespena nabarmendu duela, eta onespenik gabe izandako sexu harremanak sexu erasotzat hartzen dituela.

Fiskaltzak, berriz, zera esan du: egunotan jakingo da Gorenaren ebazpenen gaineko xehetasunen berri, eta orduan hitz egingo du.

Gorenak aurrez epaiak emanak zituen irmoak ez ziren zigorren inguruan. Epai irmoen gaineko ebazpena falta zen, ordea, eta horixe da orain eman dutena. Fiskaltzak, auzia bideratzen laguntze aldera, 1995ean Zigor Kodean ezarritako xedapen iragankorra aplikatzeko eskaria egina zuen; hori ere aztertu du orain Gorenak, baina ez du onartu.

Gaur zabaldu dituzten datuen arabera, 2.301 zigor berrikusi dira lege berria ezarri zenetik. 1.079 apaldu dira, eta 108 zigortuk kartzelatik irtetea lortu dute.


Ondo badabil, ez ukitu

Summary: Ondo badabil, ez ukitu.

2012an, Europako Batzordeak sustatutako hizkuntza-gaitasunei buruzko Europako Inkestan, besteak beste, honako ondorio hau irakur zitekeen: «[...] ikastetxeek eskaintzen duten edukiak eta hizkuntza-ikaskuntza integratuak [CLIL, siglak ingelesez ] ez du inolako eragin argirik erakusten ikastetxeen batez besteko puntuazioetan, edozein gaitasunetan, hizkuntza probetan». Bestela esanda: CLIL programek, ez dirudi hobekuntzarik dakartenik irakats-hizkuntza gisa aukeratutako «atzerriko» hizkuntzez (ingelesa nagusiki) jabetzeari dagokionez, programa horien helburu nagusia horixe izango litzatekeen arren.

Ikusteko dago, proiektu hauek irakasgai horietako edukien ikaskuntzan eragin negatiboa izango luketen eta, hala balitz, zein neurritan.

Edonola ere, ikerketa hura agertu zenetik, hizkuntzen ikaskuntzara zuzendutako hezkuntza-politikei dagokienez, Andreas Schleicher OCDEko Hezkuntza zuzendari eta PISA Ikasleen Nazioarteko Ebaluaziorako Programaren koordinatzaileak hezkuntza-analisiaren hutsuneez ohartarazten gintuen, bere erantzun-mezuak «daturik gabe, iritzia duen beste pertsona bat besterik ez zara» adierazpenarekin amaitzen zituenean. Azkenik, 2012an datuak iritsi ziren, eta Bartomeu Quetgles Universitat de les Illes Balears-eko irakaslearen hitzetan, CLIL programei dagokienez, «kostuak eraginkortasuna baino askoz agerikoagoak dira» (Hizkuntzak eta eskolak Europan, 2018).

Aitzitik, 2014an, Hezkuntza Ebaluatzeko eta Ikerketarako Euskal Erakundeak (ISE-IVEI) adierazi zuen, Hezkuntza Marko Hirueleduna (esperimentala) ebaluatu ostean, ingelesa ikaskuntza-bide gisa erabiltzeak «nabarmen» hobetu zuela hizkuntza horretako konpetentzia, gainontzeko ikaskuntza hizkuntzen (euskara eta gaztelania) gaitasun-lorpen mailan eraginik izan gabe Zer geratzen zaigu orduan, CLIL programak eraginkorrak dira ala ez dira, proposatzen diren helburuak lortzeko?

Erantzun aurretik, ISE-IVEIk emandako beste datu batzuk ere kontuan hartu beharko genituzke, 2017an ondorioztatu baitzuen Euskal Autonomia Erkidegoan hezkuntza elebidunean (B eredua) ikastetxe publikoetan ikasi zuten DBHko ikasleen %77,7k ez zutela «gaitasun elebiduna» lortu (hau da, ez zuten euskarazko hasierako maila bat gainditu, gaztelaniaren jabekuntza guztiz bermatuta baitago, eskolara joan gabe ere), aldiz ikasketak euskaraz egin zituzten ikasleen artean %43,6 ziren hasierako maila lortu ez zutenak (itundutako zentroen kasuan, ez-lortze maila %32,5koa zen D ereduan eta %57,8 B ereduan).

Bada, dena kontuan hartuta, ondorioek agerikoak dirudite: atzerriko hizkuntza batean konpetentziak eskuratzeari dagokionez, CLIL programen inguruan dauden azterketak kontrajarriak dira (Europako Inkestari ISE-IVEI azterketaren balio bera emanez dihardugu), baina euskarazko konpetentzia eskuratzeari dagokionez, programa elebidunek (gaztelania-euskara) ez lukete emango emaitza nahikoa egokirik, helburua «gaitasun elebiduna» delakoa orokortzea bada. Eta programa elebidunek emaitza onik ematen ez badute, zer espero beharko litzateke programa hirueledunetatik, zeinetan euskararekiko esposizioa are txikiagoa litzatekeen? Eta zein beste testuingurutan esposizio nahikoa aurkitu?

Beharbada proiektu hauek ez dute eragin erabakigarririk ikasleek gaur egun programa eleanitzetan lortzen duten euskarazko gaitasunean, baina kontua da lortutako gaitasun hori ez dela ez espero dena ezta desiragarria ere. Beharrezkoa al da, bada, euskarazko elebitasuna arriskuan jartzea ingelesaren gaitasun eztabaidagarri baten hobekuntzarako inola ere oso altua izango ez dena? (Eleaniztasunaz hitz egiten dugunean, errealitatean ingelesa zabaltzeaz ari garelako, horregatik, eleaniztasunean interes gutxieneko herrialdeak izango lirateke anglofonoak).

Arrazoizkoa dirudi ondorioztatzea, helburua bada (apirilaren 25ean onartutako EAEko Hezkuntza Lege-proiektuko 66.1 artikuluan aldarrikatzen den moduan) Euskal Autonomia Erkidegoko ikasleek derrigorrezko hezkuntza amaitzean «euskararen eta gaztelaniaren ezagutza praktiko eta eraginkorra» lortzea, Europako Erreferentzia Marko Bateratuaren B2 mailaren baliokidea gutxienez, ez litzateke komenigarria hizkuntza-proiektu eleaniztunak dituzten zentroak orokortzea (praktikan, hein handi batean, gaztelania-euskara sistema elebiduna ardatz, hizkuntzaz kanpoko irakasgaiak hirugarren hizkuntza batean ematen direnak). Bai, ostera, gaur egungo D eredua orokortzea, hizkuntzaz eta edukiz euskal eskola batera iritsi arte, non, gainera beste hizkuntza batzuk ematen diren (horietako bat, jakina, Konstituzioak aipatzen duen bakarra, espainiar estatuan herritartasun eskubide guztiez gozatu nahi badugu ezagutzeko betebeharrez jaiotzen garena, gure etxeko hizkuntza zein den kontuan hartu gabe), eredu honetan CLIL programak sartzea baztertu gabe, baina inolaz ere orokortu gabe euskarazko B2 mailaren lorpena eraginkorra izan arte, dena aldi berean ezin delako izan.

D ereduaren orokortze-bidea zen, orain egiten ari zen bidea, gaztelaniarekin bat egiten duen estatu batek auzitegien lege eta epaien bidez ezartzen dituen oztopo saihestezinekin eta hortik eratortzen diren zailtasunekin, mendetako gutxitze egoerarekin batera, euskara egoera soziolinguistiko desegoki batera eraman dutelarik.

Bide horretatik euskal eskola gehiengoarena izatea lortu da, eskolatutako populazioaren gehiengoari «gaitasun elebiduna» emateko gai dena (guztiak erdaraz gaitasun handikoak hala ere: Estatuko batez bestekoaren 0,1 puntu baino gehiago 2020an), eta ziur aski derrigorrezko hezkuntza ingeleseko B1 mailarekin amaitzeko aurreikuspena betetzeko egokia (legeak aurreikusita ere: 66.2 artikulua) CLIL programak barne hartzen dituen ikastetxe gisa, haren eraginkortasuna eztabaidaezina delarik soilik irakats hizkuntza horrek presentzia nahikoa duenean hedabideetan eta inguruan oro har (Jim Cumminsek Putting Language Proficiency in its Place-n aipatzen duen ikerketatik ondoriozta daitekeen bezala edo frantsesez eskolatutako Quebeceko ikasleek ingelesa ondo menderatzeko gai izatea, beren eskoletan hizkuntza hori soilik irakasgai gisa ikasi arren).

Hezkuntza sailburuak adierazi izana lege berriak ez dituela indarrean dauden ereduak ezabatzen (Euskal Eskola Publikoari buruzko otsailaren 19ko 1/1993 Legearen Hamargarren Xedapen Gehigarria indargabetu arren, zeinaren bidez arautzen diren hezkuntza ereduak), baina hemendik aurrera, eredu berean «tresna desberdinak» sartuko direla, iradokitzen du praktikan ez dela eredurik egongo, baizik eta zentroak, bakoitza hizkuntza-proiektu jakin batez hornituta (bere «ekosistema soziolinguistikoaren» arabera definitua) zeinetan euskarak beste pisu bat izango duen (65.1 artikuluak euskal hezkuntza-sistema eleaniztun gisa definitua «euskararen inguruan artikulatua» dela dioen arren) nolanahi ere, egungoa baino txikiagoa (kontuan hartu behar da A ereduko zentroetan euskararen presentziaren gorakada posibleak, oso minoritarioak direnez, ez duela beste bi ereduetako pisu galera konpentsatuko). Eta beste gauza bat: norbaitek amesten badu, eskola bateratu berrian, gaztelania irakas-hizkuntza gisa, gaztelaniazko hizkuntza eta literaturako irakasgaietara mugatuko dela, hobe du bertan Kataluniako eta Valentziako eskolaren kasuetarako ebatzitako epaiak irakurri eta aintzat hartu auzitegi batek estatuko geografiaren puntu batean erabakitzen duenak, jurisprudentzia estatu osoan ezartzen duela.

Bestalde, zer itxaron behar da hizkuntza-proiektua idazterakoan «ingurune bakoitzaren abiapuntua eta ezaugarri soziolinguistiko eta sozioekonomikoak» kontuan hartzeaz? Eremu euskaldunagoetan orain gaztelaniaz ikastordu gehiago izango dituztela? Zertarako behar dute erdara gehiago, jada gure egunerokoan erdaran murgilduta bagaude?

Eusko Jaurlaritzak eta parlamentuak zeharka onartuko al lukete Valentziako Erkidegoko Justizia Auzitegi Nagusiak (TSJCV) Valentziako zenbait ikastetxetan jada ezarri duena, are gehiago murriztu baitituzte katalanezko orduak, ikasleak valentzieraren erabilera nagusi den familia-ingurunean garatzen direneko testuinguru batean, Hezkuntza Politikarako Zuzendaritza Nagusiak baimendutako hizkuntza-proiektuak Valentzierazko orduek gaztelerazkoak halako bi izateko «justifikaziorik ez dagoela»? Perbertsitate harrigarrizko baieztapen hori adieraztera baitator, hizkuntza gutxiengo batek bere etxean bere hizkuntzan jarduteagatik, beren herrialdean hizkuntza berean eskola izateko eskubidea ukatzeko arrazoia dela.

Lege berriaren inkoherentziak haratago doaz, ordea. Murgiltze-teknikak ez dira aipatzen, guztiz ezinbestekoak izan arren euskararena bezalako testuinguru soziolinguistikoetan, baldin eta helburua bada hizkuntza ofizialetako zein hizkuntzatan jardun erabakitzeko gai diren herritarrak prestatzea eta etorri berriei (gero eta ugariagoak…) euskaraz integratzeko aukeraz hornitzea. Puntu honetan, legea 69.2 artikuluan honakoa esatera mugatzen da: «Hezkuntza Administrazioak EAEtik kanpoko ikasleentzako berariazko prestakuntza jorratu behar du». Ikusiko dugu zertan datzan planteamendu hori. Dena den, argi dirudi ikasle talde honek ez dituela Estatu espainiarreko beste leku batzuetako ikasleak barne hartzen, artikulu honen epigrafean «jatorri atzerritarreko ikasleez» hitz egiten delako, hori baita esplizituki aipatzen den bakarra.

Ikusten dugu, halaber, ikasleek xede hizkuntza-helburuak eskuratzearen ebaluazioa irakasleentzat gordeta dagoela (66. artikulua), eta horrek, ez zalantzarik egin, berme osoko ebaluazio bati uko egitea dakar, irakasleak, estatistika baikorrak erakutsi nahi dituen Administrazio baten, eta gero eta gehiago seme-alabekiko oso ulerberak diren eta eskolarekiko exigentziak uztartzen dituzten familien presiopean bizi direla.

Zergatik ez da kanpoko ebaluazioa aurreikusten? Baina gainera, legeak ez dio inolako aipamenik egiten ahozko gaitasunaren ebaluazioari, ezinbestekoa baita euskara biziberritzeko.

Zalantzarik gabe, 66.5 artikuluak xedatzen du Hezkuntza Ministerioak «ebaluazio-tresnak» arautuko dituela, irakasle-taldeek eurek ikasleek lortutako mailak ebaluatu ditzaten, eta, aldi berean, «jarraipen-sistema eraginkorra» ezartzea aurreikusten du, ebaluazioaren emaitzak hobetzeko eta ezarritako helburuak lortzea helburu. Beharbada, dagokion arauzko hedapenaren zain egon beharko dugu gauzak nola ateratzen diren ikusteko. Esan dezakeguna da, oraingoz gauzak ez daudela batere argi.

Hala ere, dena ez da txarra legean. 67.5 artikuluan, 72. eta 73. artikuluetan ingurumen-planak aurreikusten dira, familiekin, erakundeekin eta gizarte-entitateekin elkarlanean, zentroen barruan zein kanpoan «euskararen ingurumen erabilera» bermatzeko. Zaila da, baina, ulertzea, ingurunea euskalduntzea ezinbestekotzat jotzen bada, ikasgela are gehiago deseuskalduntzeko atea gehiago zabaldu izana. Eta kontraesanak dituen lege bat ez da seinale ona.

Lehen aipatu dudan testuan Bartomeu Quetglesek dioen bezala: «[...] hizkuntza bat eskolan irakastea beharrezkoa da, baina ez da nahikoa bere ikaskuntzarako, eta are gutxiago bere normalizaziorako. Eskolan sartzen ez den hizkuntzak gizartea uzten amaitzen du».

Duela urte batzuk arte, euskarak ez zuen lekurik eskoletan, eta gizartetik erbesteratua izan zen (gaztelar-zentroko espainiar nortasuna eraikitzeko asmoz, espainiar nazionalismoak baduelako –noski– nazio eraikuntza programa bat ). Orain, euskara bere lurralde historikoan hizkuntza gutxitu bihurtu denez, bere presentzia soziala areagotu behar du eskolan konkistatu duenari eutsiz eta are gehiago zabalduz (lehenengorako aukera baldintza).

Ez du zentzurik, presentzia soziala oraindik oso urria denean, bigarrena auzitan jartzen hastea.

Unamunok katalanei buruz zioen «estetikak galarazten» gintuela. Gogoan dugun deskalifikazioa da, beti izan garelako egia delako beldur. Zalantzak erasotzen gintuen batez ere Euskal Herrira begira jartzen ginenean, han seriotasun eta herri sentimendu handiagoak ikusten genituela uste baikenuen. Bihotz-bihotzez espero dut Unamunoren sententzia ez dela inoiz aplikagarria izango bere herrikideei.

Euskal Herrirako euskal eskola eskubide ukaezina eta hizkuntza normalizaziorako aukera baldintza bat da, bidezko itzulketa ekintza bat eta gizarte kohesio eraginkorrerako premia dena, izan ere, azken finean, ezin baita komunitate bat injustiziaren gainean eraiki, ezta injustizia linguistikoan ere.

Beharbada gogorarazi beharko da, estetikaz hitz eginez, Platonek Justiziaren eta Edertasunaren ideiak bikoititzat zituela.


Summary: Hezkuntza Lege proiektuaren «zehaztasun falta» kritikatu dute sindikatuek. Steilas, ELA, LAB eta Ikastolen Elkartea Eusko Legebiltzarrean egon dira gaur, eta lege proiektuari proposamenak egin dizkiote

Hezkuntza Lege proiektuaren ekarpenak jasotzen ari dira egunotan. Gaur, Steilasen, ELAren, LABen eta Ikastolen Elkartearen txanda izan da, bertzeak bertze. Talde bakoitzak proposamen propioak egin baditu ere, eta legearen inguruko jarrera desberdinak dituzten arren, oro har, guztiek azpimarratu dute proiektuaren «zehaztasun falta». Euskararen gaia ere hizpide izan dute guztiek, eta «kezkatuta» daude. Zalantzan jarri dute ikasgeletan hizkuntzak izanen duen presentzia.

Ikusi gehiago: Kontseiluak dio «euskara ardatz duen sistema» zer den zehaztu behar duela Hezkuntza Legeak

LABek eta Ikastolen Elkarteak proposamen zehatzak egin dituzte. Sindikatuaren bozeramaile izan dira Irati Tobar eta Amaia Urrutia. Adierazi dute lege proposamenak «euskal curriculuma hobetzeko eta osatzeko prozesua» jaso beharko lukeela, eta hori hezkuntza arloko aditu eta eragileekin egin beharko litzatekeela. Titulartasun berri baten beharra ere aldarrikatu du LABek: titulartasun partekatuko ikastetxea. «Sare publikoan sartzen ez diren itunpeko ikastetxeetan udala ikastetxeen jabetzaren parte izateko modua litzateke. Horrela, finantzaketa publikoa jasotzen duten ikastetxeetan esku hartze publikoa legoke, udala jabetzaren parte izanik eta kontrol publikoaren bermatzaile».

Horrekin lotuta, adierazi dute lege proposamenaren 25. artikuluan funts publikoak jasotzeko betekizunak daudela. Horiek betebehar bihurtu daitezela eskatu dute. Laikotasuna ere aldarrikatu dute; izan ere, badago atal bat legean non aipatzen den ikastetxeek ez diotela uko egin behar beraien izaera propioari. «Legeak hori kendu beharko luke, kasu batzuetan ikastetxe batzuek erabili dezaketelako haien izaera kristauari eusteko». Euskararen alorrean, erran dute bat egiten dutela legeak egiten duen eskakizunarekin: B2 maila eskatzea DBH bukaeran. Hala ere, hizkuntza eredua betetzen dela ziurtatzeko «planifikazio» bat egon dadila eskatzen dute: «Progresiboki ezarri beharko litzateke ikaseredua».

Hizkuntza eskakizun horri buruzko bertze proposamen bat egin du Ikastolen Elkarteak ere: «B2 maila kanpo ebaluazioaren bidez frogatu behar da». Koldo Tellitu, Nekane Artola eta Jose Luis Sukia izan dira legebiltzarrean, eta bertze hainbat ideia gehitu dituzte; bertzeak bertze, hauek: doakotasun printzipioa nola beteko den azaltzea, gobernantza eredu berri bat planteatzea, Euskal Herria kontzeptua legean txertatzea, euskararen eta euskal kulturaren normalizazioari bidea egiteko itun bat txertatzea, eta titulartasun partekatuko ereduak bideratzea.

Proposamen horiek guztiak egin badituzte ere, azpimarratu dute lege proiektua «balekoa» dela beraientzat, aukera anitz biltzen dituelako. «Lehen aldiz publikotasun eredu berri bat definitzen du, euskal hezkuntza sistema berria izendatzen du, euskararen alorrean badago aurrerapausoa, eta ikasleen arteko harremanetan euskararen erabilera sustatzeko pausoak badaude», adierazi dute.

Legearen kontra

Steilas eta ELAk lege proiektuaren kontrako iritzia dutela erran dute. Steilasen ordezkari izan dira Ainhoa Astigarraga eta Javi Kerexazu. Adierazi dute orain arte ekarpenak egin dituztela, eta «zinez» pentsatzen dutela ez dituztela kontuan hartu. Kontratuen programez mintzatu dira, eta erran dute «hobekuntza berrikuntzen menpe jartzen» dutela. Izan ere, haien erranetan, ikastetxe batzuek «zuloak tapatzeko» erabiliko dituzte laguntzak, eta baliabide gehiago dituzten horiek, berriz, berrikuntzarako. Programa horrek, gainera, ez du legearen helburuetako bat betetzen, ez du ikaslea erdigunean jartzen: «Baliabideak lortzeko presioa eta betebeharra jarriko da erdigunean».

«Pribatizazioari atea irekitzera» datorren legea dela diote, eta ez duela segregazioa amaituko. «Lehendabizikoz, eskola segregazioa badagoela aitortzen du, baina, hura sortzen duten hizkuntza politikak aldatu beharrean, neurri lausoak proposatzen ditu». Hala, Euskal Eskola Publikoaren alde, Hezkuntza Lege honi ez! lelopean manifestazioak eginen dituzte ostiralean Bilbon, Donostian eta Gasteizen.

Azpimarratu dute, gainera, lege proiektuak ez dituela bermatzen doakotasun erreala eta laikotasuna. «Kuota gehigarriak kobratzen jarraitu ahalko da, orain arte bezala. Horrek eragina du familien aukera ezberdintasunean». Ane Bilbao eta Miren Zubizarreta ELAko bozeramaileek ere izan dute hizpide laikotasunaren gaia. Zehazki, «hezkuntza sistema laikoa eta konfesionaltasunerako espaziorik izango ez duena» aldarrikatu dute.

Funtsean, ELAk alderdiei eskatu die Hezkuntza Lege proposamena ez babesteko. Egungo sistemaren diagnostiko bat egin dute, eta horretatik abiatuta beraiek eraiki nahiko luketen hezkuntza sistemaren ezaugarriak aipatu dituzte, lege proposamena oinarri. Sistema «burujabe» bat nahi duela erran dute, Euskal Herria erreferentziatzat duena, publikoa, plurala eta «tokian tokiko beharrei» erantzunen diena.

Segregazioaren eta euskararen gaiak «kezka berezia» eragiten diela diote: «zehaztasun» falta dagoelako, batetik; eta «euskara egoera kritikoan» dagoelako, bertzetik. Ikasleen euskalduntzea bermatzeko D eredua indartu behar dela diote.


Summary: Ikurrin olatua bultzatuko du Gure Esku-k Tourraren lehen etapetan. Euskal Herria zazpi lurraldeko herri bat dela eta erabakitzeko eskubidea duela aldarrikatuko dute, eta garrantzi berezia eman nahi diote uztailaren 3ko etapari, irudikatzeko Bidasoa ez dela muga, «topagunea baizik».

Uztailaren 1ean abiatuko da Frantziako Tourra, Bilbon, eta, hiru egunez, Euskal Herriko hainbat herri zeharkatuko ditu. Uztailaren 5ean ere bai, Zuberoan barna ibili eta Larüntzen amaituko baita. Abagune horren harira, Gure Esku-k herri erronka bat proposatu du, txirrindularitza itzuli guztietan garrantzitsuenak duen nazioarteko oihartzuna aprobetxatu nahirik.

«Gure helburua da Euskal Herria zazpi lurraldeko herri bat dela eta erabakitzeko eskubidea duela aldarrikatzea nazioartean», adierazi du Garazi Basterretxea komunikazio arduradunak, goizean Iruñean egindako agerraldian.

Horretarako, Euskal Herrira mundura ekinaldia antolatu dute. Gureesku.eus webgunearen bidez izena eman, lekua eta tartea aukeratu, eta ikurrina non hartu eta utzi esango zaio herritarrari: Bilbon hasi eta amaituko den etapan; uztailaren 2koan, Gasteiz eta Donostia artekoan; uztailaren 3an, Zornotzatik Baionara artekoan; edo, uztailaren 5ekoan, Pauen hasi eta Larüntzen (Zuberoa) bukatuko den horretan.

«Ikurrin olatua» bultzatu nahi dute, eta herrietako taldeekin leku esanguratsuetan airez hartzeko moduko irudiak sortuko dituzte. Gainera, «ikurrinik erraldoiena» eratu nahi dute.

«Norbaitek pentsa dezake ikurrinak ikusten direla han eta hemen, inolako deialdirik egin gabe. Egia da ere ikurrinak ikus daitezkeela etapa hasieretan eta bukaeretan, baina gure apustua harago doa. Jendeari eskatu nahi diogu ikurrina izatea hain elementu nabarmena ezen herri gisa identifikatuko baikaitu. Folkloretik harago joan nahi dugu. Horregatik sortu nahi dugu ikurrin olatua», azaldu du Josu Etxaburu Gure Esku-ko kideak.

Nafarrei dei berezia

Uztailaren 3ko etapa berezia izango da, Bidasora iritsiko baita Tourra. Han bi kontakizun nabarmenduko dira, Gure Esku-ren arabera. Batetik, antolatzaileentzat, Espainiako zatia atzean utzi, eta Frantziakoan sartuko dira: «Guretzat, ordea, dena da Euskal Herria. Bidasoa ez da muga, zubia baizik, topagunea».

Egun horretan, 12:00etan, Santiago zubian kalejira egingo dute Pirritx, Porrotx eta Marimotots pailazoekin, erraldoi eta buruhandiekin, eta musikariekin, jai giroan. Parte hartzeko gonbita egin dute, baina batik bat nafarrei egin diete dei berezia.

Ekainaren 25ean, bizikleta martxa egingo da Etxaurin, eta, irailaren 9an eta 10ean ere, Nafarroatik iragango diren Espainiako Vueltako etapetan hainbat ekitaldi antolatuko dituzte.


Summary: Formatua berrituta egingo dute Hitzaren Eskolaren laugarren aldia, Azpeitian. Amets Aranguren, Irati Gorostidi, Joseba Sarrionandia eta Itziar Ugarte ariko dira irakasle, eta bakoitzak beste irakasle bat gonbidatuko du. Hiru hilabete iraungo du aurten eskolak, irailaren 2tik azaroaren 18ra.

Azpeitiko (Gipuzkoa) Kulturaz kooperatibak 2019. urtean jarri zuen abian Hitzaren Eskola, hitzari «beren-beregi» espazio eta proiektu bat eskaintzeko asmoarekin, Xabier Gantzarain proiektuaren sustatzaileetako batek gaur eginiko aurkezpenean azaldu duenez. «Ikusten genuen hitza adierazpide eta diziplina ezberdinetan ibiltzen dela, asko erabiltzen dela, baita egunerokoan ere, baina askotan oharkabean pasatzen dela». Lehenengo edizio hartan, zeinak sei hilabete iraun zuen, beste horrenbeste irakasle aritu ziren, bakoitza hitzaren arlo batekoa, «nahiz eta, azkenean, batek gauza bakarra ez duen egiten normalean». Aurreneko aldi hartan Gorka Arrese, Harkaitz Cano, Miren Gaztañaga, Irene Arrarats, Igor Elortza eta Lorea Agirre aritu ziren irakasle, eta «esperientzia polita» izan zela ondorioztatuta, egitasmoarekin segitzea erabaki zuten.

Pandemia tarteko —lehen edizioaren bukaera baldintzatu zuen—, Hitzaren Eskolaren beste bi edizio antolatu dituzte, eta horietan honako sortzaile hauek aritu dira irakasle: Arantxa Iturbe, Iñigo Aranbarri, Maddi Barber, Haizea Barcenilla, Andoni Egaña eta Xabier Erkizia —bigarren aldian—; eta Ula Iruretagoiena, Koldo Almandoz, Mari Luz Esteban, Oier Guillan, Miren Artetxe eta Amets Arzallus —hirugarrengoan—.

Aurten, ordea, Hitzaren Eskola beste formatu batean ematea erabaki dute. «Hausnarketa baten ondorioa izan da. Jende batek esaten zigun sei hilabete luze zela, konpromiso handia eskatzen zuela, eta batzuetan kosta egiten zela konpromiso hori hartzea». Horrela, aurten laburtu egingo dute, eta hiru hilabetez izango da, aurreko urteetan bezala, Dinamoa sormen gunean. Sei irakasleren ordez, bestalde, lau ariko dira eskolak ematen: Amets Aranguren Ibil Bedi musika taldeko kidea, Irati Gorostidi zinemagilea, Joseba Sarrionandia idazlea eta Itziar Ugarte idazle eta BERRIAko Kultura saileko kazetaria. Horietako bakoitzak, gainera, irakasle gonbidatu bat eramango du azken saiora, «irekitzeko eta ezagutzeko beste norbaitek zer esan dezakeen aipagai den gaiari buruz». Hain zuzen ere, Arangurenek Ion Celestino musikaria gonbidatuko du; Gorostidik, Arantza Santesteban zinemagilea; Sarrionandiak, Peru Magdalena idazlea; eta Ugartek, Maider Oleaga zinemagilea.

Arreta gaitasuna

Ugarte bera gaurko agerraldian izan da, eta aitortu du «inbidia handiz» jarraitu izan dituela Hitzaren Eskolako aurreko aldiak: «Badut jende bat hemen gertu ibili izan dena, eta uste dut heldu zaidala hemen sortzen den estimulazio horren uhina». Aurten parte hartzeko proposamena egin ziotenean, berehala pentsatu zuen gogoz izango zela Hitzaren Eskolan, baina parte hartze hori «ikasle moduan» egiteko modukoa iruditzen zitzaion: «Uste dut horrek asko esaten duela hemen dagoen espirituaren inguruan: ezagutza eta sormen grinaren elkartrukea eskema bertikaletik kanpo egitearen aldeko jarrera bat».

Bere eskola pentsatzeko denbora izango badu ere, kazetaritzatik eta idazletzatik iritsita, bere «idazmahaia ikasgelan hedatzea» nahiko luke Ugartek, baina ikasgelan jaso dezakeen guztiari irekita beti ere. «Azken aldian nahikotxo interpelatzen nauen gai bat landu nahiko nuke: garai ultra-azeleratu honetan bizitzen ari garen arretaren gaitasunaren kamuste orokor hori».

Hitzaren Eskolak irakasleak proposatzen baditu ere, eskolaren beraren formatua horizontala dela nabarmendu du, bere aldetik, Canok. «Esperientzia oso gustagarria izan zen. Batetik malgua zen, eta, bestetik, oso modu horizontalean jorratu zen, ikasleekin batera. Eta emaitza interesgarriagoa da. Ez nator ni hemen lezioa ematera; kezka batzuk, duda batzuk, esperientzia bat konpartitzera eta horren gainean jardutera baizik».

Hitzaren Eskola irailaren 2tik azaroaren 18ra arte egingo dute, beti larunbatez, 09.00etatik 13:00etara. Matrikulazioa egiteko epea, berriz, uztailaren 7ra artekoa izango da.

Orain artekoaren memoria

Laugarren aldia izango du aurtengoa Hitzaren Eskolak, baina orain arte egindako lana biltzen duen memoria ere jaso du Kulturaz Kooperatibak Dinamoaren webgunean. Bertan aurreko urteetan erabilitako material guztia jaso dute. Gantzarain: «Bakoitzak muntatu dezake bere eskola material horrekin».


Summary: 31 gradutik gorako tenperaturarekin lan jarduna geldiaraz daitekeela uste du LABek. Lantokietan beroari aurre egiteko gida bat eratu du, eta sentsazio termikoaren arabera atsedenak arautzeko eskatuko diete enpresariei.

Hogeita hamar gradu inguruko tenperaturara iritsi eta %70etik gorako hezetasuna badago lan jardunean etenak egitea proposatuko du LABek. Sindikatu abertzaleak protokolo bat idatzi du lantokietan beroaren arazoari aurre egiteko, eta hura indarrean jartzeko kanpaina abiatuko du. Tenperatura eta hezetasun baldintzak kontuan hartuta, zenbait pauso emango dituzte, eta, beharrezkoa bada, jarduna etengo dute alde bakarrez, lan prebentzioko legearen 21. artikuluan oinarrituta. «Helburua argia da: enpresariak ikus dezala arriskuak murriztea merkeagoa dela ekintza sindikala baino», zehaztu du Inko Iriarte LAB sindikatuko lan osasuneko arduradunak.

Azken urteetako beroaldien ondorioz, eztabaida piztu da ea egokia den ala ez halakoetan lan egitea, eta, ikusita afiliatuak eta ordezkariak arduratuta zeudela arazo horrekin, gaiari heldu dio LABek. Iriartek azaldu duenez, modu zientifikoan jorratu dute auzia: «Ez dugu txosten tekniko bat egin nahi izan, baizik gida bat; alegia, lan-osasun baldintza duinak ezartzeko tresna bat». Horretarako, ordezkariak trebatuko dituzte sentsazio termikoaren aldagaiak detektatu eta neurtu ditzaten.

Eta zer baldintzatan etengo dute jarduna beroaren eraginez? Bada, adibidez, itzalik gabeko kanpoko lanetan, 31 graduko tenperatura eta %90eko hezetasun erlatiboa badaude, lantokiko LABeko ordezkariak jarduna etetea eskatuko du. Edota 33 gradu eta %80eko hezetasuna daudenean, eta 34 gradu eta %70eko hezetasuna daudenean. Taula bat eratu dute baldintzen arabera hartu beharreko neurriekin. Esaterako, tenperatura hotzagoekin orduko bost, hamar edo hamabost minutuko etenak egitea proposatuko du.

Hezetasunaren garrantzia Eta barruko lanetan? Itzaletan badira, 34 gradu eta %90eko hezetasuna daudenean proposatuko du LABek jarduna etetea, edota 37 gradu eta %70eko hezetasuna daudenean. Iriartek azaldu du ardura berezia sumatu dutela barrualdean lan egiten duten langileen artean: «Euskal Herriaren hegoaldean bero handiagoa egiten du, baina Kantauri aldean hezetasuna handiagoa da, eta pabiloietan-eta lan egiten duten afiliatuek kezka helarazi digute».

Arazoaren oinarrian, duela 27 urte onartu zen eta aplikatzen ez den araudi bat dago. Tenperatura beroak jasaten dituzten lanpostuetako enpresei bero protokoloak diseinatzea aholkatu zitzaien, eta gehienek ez zituzten egin. Hori hala izanda, LABek ekimena hartzea erabaki du. Jarduna alde bakarrez eten aurretik, baina, hiru pauso emango ditu: lehenbizi, enpresari formalki eskatuko dio arrisku hori prebenitzeko. Hala egiten ez badu, Osalani edo NOPLOri jakinaraziko dio neurketarik ez dela egiten, eta, ondoren, arriskuaren berri emango dio lan ikuskaritzari. Eta ondoren aplikatuko lituzke alde bakarreko neurriak, «prozesu osoak ematen duen berme juridikoarekin».

Sindikatuak ezinbestekotzat jo du ekimena hartzea, Osalani asko kostatzen baitzaio neurriak aplikatzea. Iriarte: «2021ean Osalanek bost kasutan bakarrik aktibatu zuen lan arriskuen prebentzioko legearen 21. artikulua». Artikulu horrek argi esaten du langile batek bere osasunarentzako kaltegarria izan daitekeen egoera bat ikusten badu uko egin diezaiokeela lanari. Aurrera begira, berriz, beroari buruzko gida sektore mailako negoziazioetan txertatzeko asmoa dutela aurreratu du Oihana Lopetegi LABeko ekintza sindikaleko arduradunak.


Summary: Hamasei sortzailek parte hartuko dute Jardun Artistikoen Institutuaren udako eskolan. Laugarren aldiz egingo dute aurten, eta arte ikasleek nazioarteko profesionalekin egoteko aukera izango dute. Ibon Aranberri, Asier Mendizabal eta Itziar Okariz izango dituzte tutore.

JAI Jardun Artistikoen Institutuaren udako eskola martxan da aurten ere. Laugarrenez antolatu dute Donostiako Tabakalera zentroak, Gasteizko Artium museoak eta Jorge Oteiza museoak (Altzuza, Nafarroa). Arte plastikoak oinarri hartuta, praktika artistikoa eta pedagogia esperimentala batuko ditu egonaldiak, eta, horretarako, elkarrizketak sortuko dituzte aukeratutako arte ikasleen eta nazioarteko profesionalen artean. Hamasei gaztek hartuko dute parte guztira, eta mundu osotik iritsi zaizkien 62 eskaeren artetik hautatu dituzte proiektuaren arduradunek. Beatriz Herraez Artiumeko zuzendariaren ustez, aurrerapauso handia izan da aldi honetan hainbeste eskaera jaso izana.

Ibon Aranberri, Asier Mendizabal eta Itziar Okariz sortzaileek egingo dituzte gazteen tutoretza lanak, eta, Edurne Ormazabal Tabakalerako zuzendariak aurreratu duenez, formakuntza saioen «muina» ere izango dira. Mendizabalek berak uste du instituzio guztien artean garatutako elkarlanak funtsezko garrantzia izan duela Euskal Herriko artearen arloan: «Uste dugu baietz, bete dugula beharrezkoa zen hutsune bat». Prototipo «soil» batetik abiatu ziren, eta, egun, ikasleen formakuntzan eta artista profesionalen esperientzian lekua hartu duen espazio bihurtu da. «Duela lau urte etorri ziren ikasleekin harremana dugu oraindik, eta, esan digutenez, Jardun Artistikoen Institutuaren udako eskola proposamen iradokitzailea izan zen haientzat».

Zach Blas, Erick Beltran, Anna Daucikova, Xabier Erkizia, Kiluanji Kia Henda, Julia Spinola, Miranda Pennell eta Azucena Vieites izango dira aurten irakasleak. Horien artetik, Erkiziak eginkizun garrantzitsu bat izango duela azaldu du Juan Pablo Huercanos Oteiza museoko zuzendariordeak: «Oteizaren inguruko soinu lan bat egin zuen Erkiziak, eta hori lagungarria izango da gazteek Oteiza museoan egonaldia egiten dutenean». Astebeteko egonaldia besterik ez dute egingo bertan, baina oso harreman «bereziak» garatzeko aukera emango die bai antolatzaileei, bai ikasleei. «Oteiza oso konprometitua zegoen bere garaiko artistekin, eta gure ardura da konpromiso horrekin jarraitzea».

Formakuntzaren amaieran izango dute, ordea, Oteiza museoan egonaldia egiteko aukera. Izan ere, Artiumen hasiko dituzte prestakuntza saioak, ekainean, eta klaseek lotura zuzena izango dute museoan bertan abian dauden programekin. Uztailean eta abuztuan egingo dute egonaldia, Tabakaleran, eta bertan garatuko dituzten ekintzek lantegiko praktikan eta parte hartzaile bakoitzaren prozesu zehatzen garapenean izango dute oinarria.

Mundu mailako beharra

Arte jardueren inguruko elkarrizketak sustatuko ditu ikasketa programak, eta, gainera, hainbat hizkuntza artistiko ulertu ahal izateko sarbideak eta horiek eragiten duten subjektibotasuna interpretatzeko baliabideak eskainiko dizkie artistei. Ez da lanketa erraza izaten, baina Aranberrik uste du horrelako elkarrizketak sorrarazten dituzten tailerrak oso beharrezkoak direla, oro har, nazioartean. «Guk ez genuen erabaki proiektu jakin bat sortzea; lan egiteko modu desberdin bat definitu nahi genuen». Lan eredu hori aldatuz joan da urtetik urtera, baina horrek are gehiago sendotu du Jardun Artistikorako Institutua, sortzailearen hitzetan.

«Artea zer den eta zer ez den erabakitzeko eztabaida beti dago mahai gainean», ekarri du gogora Mendizabalek. Tutoreek, berriz, beste zerbait galdetu nahi izan diete ikasleei: «Zein da ezagutza teknikoa partekatzeko modurik onena?». Erantzun desberdin bat jaso dute udako eskolatik igaro den ikasle bakoitzaren partetik, baina horrek tailerra behin eta berriro berritzeko aukera eman die. «Irakaskuntzarako entsegu bat besterik ez da hau».


Summary: Ozeano Artikoa erabat urtuko da datozen hamarkadetan. Ikerketa baten arabera, Ozeano Artikoaren urtzea ezingo da eragotzi isuriak murriztuta ere. Ondorioz, areagotu egingo dira muturreko klima fenomenoak eta hondamendiak.

«Beranduegi» da Ozeano Artikoaren urtzea eragozteko. Horixe ohartarazi dute zenbait zientzialarik, atzo argitaratutako ikerketa batean. Berotegi efektuko gasen isuriak asko murriztuta ere, 2030-2050 bitartean ez da izotzik izango Ozeano Artikoan. Ikerketaren arabera, gizakiak eragindako berotze globalaren ondorio da urtzearen %90.

Ozeano Artikoak irailean izan ohi du urteko izotz gutxien. Orain arteko datuen arabera —1979an hasi zen NASA sateliteko irudien bidez irudiak erregistratzen—, 2013koa izan zen izotz gutxieneko uda, eta, ondoren, 2021ekoa. Ikertzaileen arabera, 1979tik %12,6 murriztu da Ozeano Artikoko udako izotza hamarkada bakoitzean. Eta klima krisiaren adierazgarri «argigarrienetakoa» da hori.

Izan ere, Ozeano Artikoko izotza udan erabat urtzeko arriskua 2040. eta 2050. urteen artean zehaztu zuen IPCC Klima Aldaketari Buruzko Gobernu Arteko Taldeak 2021ean zabaldutako txostenean. Baina atzo argitaratutako ikerketak hamar urte aurreratzen du epe hori. Eta, urte batzuk aurrera begiratuta ere, goibela da panorama. Egun isurtzen den emisio kopuruari eutsiz gero, baita horiek zertxobait murriztuta ere, abuztua eta urria izotzik gabeko hilabeteak bihurtuko dira 2080. urterako.

Ikerketan parte hartu duen Dirk Notz zientzialariaren esanetan, gizakiona da errua. «Zientzialariok hamarkadak eman ditugu udan Artikoko izotza urtzearen inguruan ohartarazten. Berotze globalaren lehenengo ondorio larria da hau. Jendeak ez die kasurik egin gure abisuei».

Muturreko fenomenoak, gora

Ozeano Artikoko izotza urtzen denean, agerian geratzen da itsasoa, eta bero handiagoa xurgatzen du eguzkitik. Ondorioz, nabarmen berotzen dira itsas zabaleko ur korronteak. Berotze horrek muturreko hondamendiak eragin ditzake, batez ere Ipar Amerikan, Europan eta Asian. Eta Groenlandiako izotza urtzea ere eragin dezake. Bi izotz geruza horiek urtzen badira, nabarmen egingo du gora itsas mailak.

Udan Ozeano Artikoko izotza urtzea eragoztea dagoeneko «ezinezkoa» izan arren, posible da horrek eragingo dituen muturreko fenomenoei aurre egiteko prebentziozko neurriak hartzea, eta horretarako deia egin dute, hain justu, ikerketaren egileek.

Klima hondamendien lehenengo zantzuak Ipar Hemisferioan nozituko dira lehenbizi, baina «mundu osora hedatuko dira». Halaber, arriskuan egongo dira, gizakiak ez ezik, Lurreko ekosistema eta izaki bizidun guztiak ere.


Summary: PP eta UPN bananduta aurkeztuko dira berriz. Javier Esparzak salatu du alderdi popularrak ez duela elkarrekin aurkeztu nahi izan uztailaren 23ko Espainiako Gorteetarako hauteskundeetan

Zatiketa erabatekoa da. 2019an Navarra Suma osatu aurretik ere, hauteskunde orokorretan eskutik helduta aurkeztu ohi ziren PP eta UPN. Behin eskuineko koalizioa hautsita, usadio politikoa zendu da. Begien bistakoa zena gaur baieztatu du El Mundo kazeta espainiarrak. Bertan, PPk azaldu du ez dela koaliziorik egongo Nafarroan.

Maiatzaren 28ko foru eta udal hauteskundeetan ere banandurik aurkeztu dira, eta Javier Esparza UPNko presidenteak bere atsekabea agertu du, eta azpimarratu du ez dagoela akordiorik «PPk ez duelako nahi».

Cuca Gamarraren deia

Politikan ohikoa izaten da errua bestearena dela gizarteratzea, eta kontakizun hori indartzeko asmoz, Esparzak azaldu du asteartean, 17:00etan, Cuca Gamarra PPko idazkari nagusiaren telefono deia jaso zuela, hauteskunde zerrendak aurkezteko hiru egun eta erdiren faltan, elkarrekin joateko aukera proposatuz.

«PP alderdian badakite ezinezkoa dela, UPNren estatutuek dakarten modura, gure afiliatuak elkartzea koalizioan aurkeztu nahi duten edo ez erabakitzeko eta balizko zerrenden negoziazioa planteatzeko», esan du. Dena den, haren hitzetan, kontuan hartu zuten eskaera, eta erantzuna eman aurretik etorri da albistea.

Esparza, «zur eta lur»

Esparza «zur eta lur» geratu da. «UPNk akordiorik ez duela egin nahi aurpegiratu, eta guri errua bota besterik ez dute egin». Haren ustez, gertaerek akusazio hori bertan behera uzten dute. Esparzaren arabera, Pedro Sanchezek bozak aurreratuko zituela iragarri zuenetik zortzi egun izan ditu PPk gerturatzeko, eta ez du saiakera bakar bat egin. «Akordio zintzo bat bilatu ordez, tematuta dago UPN irentsi eta kaltetu nahian».

Haren irudiko, asmo horiek bertan behera geratu ziren maiatzaren 28ko bozetan, eta agerian geratu da eskuineko botoen «gehiengo handi bat» lortu duela UPNk. PPk baino «ia 70.000 boto gehiago» erdietsi dituztela azpimarratu du.

Esparzak baieztatu du Alberto Nuñez Feijoo inbestidurara aurkeztuz gero haren aldeko botoa emango dutela. «UPNri bozkatuta, zentro-eskuineko botoak ez galtzea bermatzen da, eta ziurtatzen da bere diputatuek eta senatariek Nafarroako interesak defendituko dituztela Madrilen aurrean».


Summary: Gipuzkoako zahar etxeetako «gainbehera» salatu du ELAk. Egoitza zenbaitetan sei lan itun ezberdin ezartzen direla esan dute langileek, eta horrek «nahasmen« handia dakarrela

«Gainbehera». Pankarta zabal batean hitz hori nabarmendu dute gaur, elkarretaratze batean, Gipuzkoako zahar etxeetako langileek, ELA sindikatuak deituta. Ondoren, agerraldi bat egin dute, eta egoera horren erantzulea zein den adierazi dute: «Gipuzkoako Foru Aldundia egoitzetako sektorea desegiten ari da».

Janire Diazek eta Aintzane Orbegozok hartu dute hitza langileen izenean. Datuekin esplikatzen saiatu dira zer salatu nahi duten. Lanaldi partzialeko kontratuen ugaritasuna erakusten duten datuekin, adibidez: «Gipuzkoako egoitzetako langileen %45ek baino gehiagok kontratu partzialak dituzte». Eta administrazio publikoaren barruko lan baldintzekin ari diren langileak «desagertzen» ari direla erakusten dutenekin: «Langileen ia %70ek enpresa pribatu eta irabazi asmokoetan lan egiten dute».

Gogoratu dute iazko uztailean hitzarmen bat izenpetu zutela hainbat enpresak eta UGTk: «Gutxiengoan». Ituna era horretan izenpetuta egoteak «segurtasun juridiko falta izugarria» dakarrela esan dute. Ituna ez da aplikazio orokorrekoa; zenbat langile atxiki zaizkion ez dago argi, eta, horri erantsita azpikontratutako enpresek askotan beste itun batzuk dituztela, sektorean «nahasmen» handia dago.

Ondorioz, azaldu dutenez, ehundik gora helegite jarri behar izan dituzte soldata nominekin lotutako arazoen harira. Anabasa hori zelakoa den azaltzeko, datu bat eman dute: badira sei itun ezberdin ezartzen dituzten egoitzak.

Egoitza askotan

Zahar etxe askotako ordezkariak egon dira agerraldian, eta Gipuzkoako geografia osoan kokatu dituzte «gainbeheraren» erakusgarri diren adibideak: Oñati, Arrasate, Errenteria…

Bi adibide nabarmendu dituzte, diputazioak berez eskumen handiagoa baitu horietan, eta, hala ere, arazoak horietan ere gordin-gordin daudela uste dute. Batetik, foru erakundeak kudeatzen dituen hamasei Kabia egoitzak hartu dituzte hizpide. «Horietan, langile gehienak enpresa pribatuen esku daude, eta egiten hasi diren adjudikazio berrietan gero eta azpikontratazio gehiago egotea onartu dute».

Ahotan hartu dute Eibarko Egogain zahar etxea ere, egun Gipuzkoako Diputazioak «zuzenean» kudeatzen duen egoitza bakarra dela argudiatuta, eta han egiten ari direnak etorkizunean aldundiak kudeaketa ereduan egin asmo dituen aldaketen «laborategia» diren susmoa hartuta. Eta hor ere arazoak: esan dute 175 langile daudela, eta 61 bakarrik direla diputazioko langileak. Gainerakoak azpikontratatutako bost enpresatan banatuta daude.

Horrek guztiak «zaintza kalitatean» arazoak dakartzala gogoratu dute. Errealitatea gordina islatu dute langileek, aurrez ere usu egin izan duten eran. «Zenbaki bat besterik ez dira egun adinekoak». «Bost minutu ere ez ditugu izaten haiekin hitz egiteko». «Gogorra da, langile moduan, egunero hori ikusi behar izatea».

Orain berrituko da Gipuzkoako Diputazioa, eta sektorean ardurak hartuko dituzten agintariek langileen eskeak aintzat hartzea nahi dute. Beste «eredu» batera egitea nahi dute: zaintza sistema «publikoa» irudikatzen dute zerumugan, eta arta hobea bermatzea.


Summary: Iriartek «gobernabiderako akordio bat» proposatu die EAJri, PSEri eta EPri. «Gutxieneko akordio bat» egitea eskaini die EH Bilduren Gipuzkoako ahaldungai nagusiak beste alderdiei, eta nabarmendu du koalizio abertzaleari dagokiola proiektua gidatzea.

Maddalen Iriartek, EH Bilduren Gipuzkoako ahaldungai nagusiak, «gobernabiderako akordio bat» proposatu die EAJri, PSE-EEri eta Elkarrekin Podemos-IUri. Gipuzkoako Foru Aldundian gobernua osatu ahal izateko «gutxieneko akordio bat» egitea da Iriarteren helburua, «oinarrizko proposamen baten inguruko adostasunak josita». Nabarmendu du EH Bilduri dagokiola «proiektu partekatua» gidatzea —foru hauteskundeak irabazi ditu Gipuzkoan, 22 batzarkide lortuta—, baina «lidergo partekatuen garaia» ere badela esan du: «Diagnostiko minimo komun batetik gobernantza kooperatibo batean lerratzea ezinbestekoa izango da datozen garaietan».

Gipuzkoako Foru Aldundiaren aurrean egindako agerraldian, Iriartek adierazi du «gobernagarritasun akordio zabal bat» erdiestea izango dela EH Bilduren «lehentasuna». «Alderdiak eta erakunde publikoak tresnak dira, ez helburuak. Herritarrei etorkizuneko proiektu partekatu bat eskaintzeko tresna izan nahi dugu, eta horretan arituko gara etengabe», adierazi du Donostiako Gipuzkoa plazan.

Gainera, «gutxieneko akordio» horrek izango lituzkeen ildo nagusiak ere azaldu ditu EH Bilduko ahaldungai nagusiak. Batetik, zaintza eraldatu beharra dagoela nabarmendu du Iriartek: «Trantsizio bat marraztu behar dugu sistema publiko komunitario baterantz, erreferentzia publiko bat izango duena, eta, premiaz, zaintzen dutenen lan baldintzak duinduko dituena, sektorearen eta erabiltzaileen ahotsa bermatuz». Klima eta energia krisiei aurre egiteko, berriz, energia berriztagarrien aldeko apustua egin behar dela ere adierazi du. «Horri lotuta kokatzen ditugu industriak egin beharreko premiazko eraldaketa, mugikortasun ereduan sakontzea, eta lehen sektorea indartzea», erantsi du.

Ipar Euskal Herriarekiko harremana indartu behar dela, euskarak eta kulturak «herritarr guztien eskubide» izan behar dutela, eta zerga sistemaren inguruan hausnarketa sakon bat egin behar dela ere azaldu du Iriartek. «Gobernantza feministak lehentasun bat izan behar du; alor guztietan eragin behar du», gaineratu du.

«Elkarrekin Podemosekin etengabe ari gara oinarrizko elementu horien inguruan hitz egiten», esan du Iriartek. EH Bildu eta Elkarrekin Podemos-IU bat etorriko balira, ez lukete gehiengorik izango; hiru batzarkideren faltan egongo lirateke gehiengo osorako. EAJk eta PSE-EEk ere 24 batzarkide dituzte, baina PP prest agertu da bere hirurak eskaintzeko. Horrela, 27 batzarkiderekin, gehiengoa lor dezakete Gipuzkoako Batzar Nagusietan.


Summary: Dokumentu bat faltsutu izana onartu du Mixel Etxebeste Mauleko auzapez ohiak. Atzo epaitu zuten Paueko Zigor Auzitegian, Agerria hotelarentzat 450.000 euroko mailegua lortzeko hura kudeatzen zuen ekonomia mistoko sozietatearen akta faltsu bat idatzi izana leporatuta. 5.000 euroko isuna eta urtebetez edozein enpresa kudeatzeko debekua arriskatzen ditu. Uztailaren 4an deliberatuko du auzitegiak.

Mixel Etxebeste Mauleko auzapez ohia akusatuen aulkian eseri zen atzo Paueko Zigor Auzitegian. Agerria hotela kudeatzen zuen EMS ekonomia mistoko sozietateko presidente gisa dokumentu bat faltsutu izana leporatzen diote. Zehazki, EMSren bilkura baten akta faltsua idaztea, Credit Agricole bankuaren 450.000 euroko mailegua lortzeko helburuarekin. Akta hura berak idatzi zuela onartu zuen epailearen aitzinean. «Sei hilabete eman nituen maileguaren baldintzak eztabaidatzen». Mailegu eskaintza eskuratu, eta bi eguneko epean administrazio kontseiluaren onarpena emateko bilkuraren akta bidaltzeko eskatu ziotela esplikatu zuen. «Epea laburregia zen». Dokumentua faltsua izateaz gain, administrazio kontseiluko kide baten izenpea haren baimenik gabe erabili izana ere leporatu diote.

2010ean erosi zuten Agerria jabegoa herriko etxeak eta akziodun pribatuek, hotel eta jatetxe bilakatzeko. Horrez gain, dantza taldeek errepikak egiteko gela bat ere bazuen, eta laborari batek mahastiak landatu zituen lursailen zati batean. Urteetan, hotelaren kudeaketa eztabaida iturri izan da Mauleko herriko kontseiluan, eta haren egoera finantzarioak kezka eragin du. 2020ko azaroan, Administrazio Auzitegiak Agerria iraunbide judizialean ezarri zuen, akziodun pribatuek eta Mauleko Herriko Etxeak osatzen zuten ekonomia mistoko sozietateak (EMS) zor sobera metatuak zituelako.

Bi salaketa izan dira Etxebesten kontra. Batetik, ESMren likidatzaile judizialarena, eta, bestetik, Louis Labadot gaur egungo Mauleko auzapezarena —2020ko herriko bozetan lortu zuen alkatetza—. Auzitegiaren aitzinean, ESMko erabaki guziak aho batez hartzen zituztela erranez defendatu zuen bere burua Etxebestek. «Maileguaren bidez, hornitzaileekin genituen zorrak bankuarekin ordezkatu genituen». Baina 450.000 euroren erabilpenak ere eztabaida sortzen du. Izan ere, Mauleko herriaren abokatuaren hitzetan, mailegua berritze obrak ordaintzeko eskatu zuten, baina fakturak eta lansariak ordaintzeko erabili zuten, besteak beste. «Mixel Etxebestek bazekien Agerria egoera txarrean zela, baina indarrez pasatu nahi izan zuen», akusazioaren hitzetan.

Fiskaltzak 5.000 euroko isuna eskatu zuen Etxebesteren kontra, erdia gibelapenarekin. Horrekin batera, urtebetez edozein enpresa kudeatzeko debekua emateko ere eskatu zuen. Defentsako abokatuak gaur egungo auzapezaren mendeku gisa aurkeztu zuen afera, eta faltsutzea zalantzan ezarri zuen.

2021eko azaroan Euskal Hirigune Elkargoak erosi zuen Agerria hotela. Eztabaida handia eragin zuen hautetsien artean, eta erabakia bakarrik hartu izana leporatu zioten Etxegarairi. Agerria eskuratzeko beste proposamen bat egin zuen talde batek helegitea jarri zuen Paueko Administrazio Auzitegian «lehia desleiala» salatzeko.


Summary: Egiari Zor-ek kritikatu egin du Jaurlaritzak Torturaren Aurkako Eguneko ekitaldiak atzeratu izana. Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako Sailak azaldu du «alderdien konfrontaziorako elementuak sortzea eragotzi» nahi duela, aintzat hartuta Espainiako Gorteetarako hauteskundeak egitekoak direla.

Egiari Zor fundazioak haserrea adierazi du, ekainaren 26rako Torturaren Aurkako Nazioarteko Egunaren harira programatuta zeuden ekitaldi batzuk ez dituztelako egingo. Zehazki, fundazioak jakinarazi duenez, Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako Sailak azaldu zion asmoa zuela giza eskubideen urraketen biktimak aitortzeko ekitaldi instituzional bat egiteko, eta ekainaren 26an egin nahi zutela, Donostiako Kursaal jauregian, Torturaren Aurkako Nazioarteko Egunarekin bat eginez.

Gogora institutua ere torturaren aurkako jardunaldi batzuk egitekoa zen bere egoitzan, Bilbon, ekainaren 20tik 22ra bitartean. Horrez gain, Euskal Herriko Unibertsitateko Udako Ikastaroetan Kriminologiaren Euskal Institutua egitekoa den saioan, asmoa da 2017an argitaratu zuten ikerketari buruzko bigarren zatia aurkeztea.

Haatik, Egiari Zor-en arabera, Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako Sailak jakinarazi dio noiz arte zehaztu gabe geroratuko dituztela ekitaldi horiek, eta azalpena da «alderdien konfrontaziorako elementuak sortzea eragotzi» nahi duela, aintzat hartuta Espainiako Gorteetarako hauteskundeak egitekoak direla.

«Jaurlaritzak eta hura babesten duten alderdiek sustatu eta parte hartu izan ez balute bezala iragan berri den hauteskunde prozesuko beste polemika interesatu batean», erantsi du fundazioak, gogora ekarriz memoriari buruzko webguneak erretiratu zituztela udalerri batzuetan. Webgune horiek ziren torturaren biktimen «aitortza instituzional bakarra», fundazioaren esanetan; horregatik, fundazioko patronatuak atsekabea azaldu du Jaurlaritzaren erabakiar dela eta: «Uste dugu interes alderdikoiak direla, hain justu ere, ekitaldiok atzeratzeko arrazoia. Eta ez du kontuan hartzen aitortza eta erreparazioa eman nahi zien senide horien oinazea».

Areago, uste dute torturaren biktimek «luzaroan eskatutako» ekitaldiak atzeratzeak biktimen «trataera asimetrikoan sakontzen» duela.


Summary: «Esklabismoa» salatu du LABek Bermeoko itsasontzi batean. Sindikatuaren arabera, Beti Euskal Herria itsasontziak abisurik gabe eta kalte ordaina eman gabe bota ditu bere zortzi arrantzaleak.

LABek deituta, 30 lagun inguru batu dira gaur Bermeon (Bizkaia), Beti Euskal Herria arrantzontzian gertatutakoa salatzeko. Sindikatuak jakinarazi duenez, maiatzaren 8an, itsasoratzeko prest zeudela, armadoreak arrantzaleei esan zien portuan geratuko zela ontzia, «ezelako arrazoirik eman gabe». Kofradiara jo zutenean, han argitu zieten enpresak Gizarte Segurantzatik atera zituela. Ez dute kaleratze gutunik eta ordainik jaso.

Lan baldintzak «XXI. mendeko esklabismoa» zirela dio LABek: zortzi langileetatik lau kontratu gabe zeuden, Gizarte Segurantzatik kanpo, eta baldintza «tamalgarrietan».â«Beste edozein enpresatan oso larria bada, itsasontzian lan egiten dutenentzat are larriagoa da, ezinbestekoak diren segurtasun, salbamendu, lehen laguntza eta sorospen ikastaroak jaso gabe zeudelako».

Sindikatuak uste du arrazakeria ere badagoela Beti Euskal Herria itsasontziaren kasuan. «Paperik gabe, inolako eskubide aitortu gabe eta bizimodua aurrera ateratzeko edozein lan baldintza onartu beharra daukaten migratzaileez aprobetxatzen diren eskrupulurik gabeko enpresariak» gaitzetsi ditu LABek, eta administrazioei eskatu die «utzikeria» alde batera uzteko.


Summary: Bi dira asteleheneko operazioan atxilotutako euskal herritarrak. Lafarge enpresaren zementu fabrika baten kontrako ekintzan parte hartzea leporatzen diete. Elkarretaratzea egin dute Baionako suprefeturan.

Frantziako Poliziak operazio zabala egin zuen astelehenean, eta gazte militante bat atxilotu zuen Baionan, gurasoen etxean. Hainbat iturrik jakinarazi dutenez, beste euskal herritar bat ere atzeman zuten, Tolosan (Okzitania), bere etxean. Jatorriz Hendaiakoa da (Lapurdi). Astelehenean zabaldu zen hamabost atxiloketa izan zirela, baina gaur-gaurkoz ez da jakina zehazki zenbat pertsona atzeman dituzten orotara.

Hasieran informazio nahasiak agertu ziren, baina geroztik zehazten ari dira. Frantziako hainbat hedabidek zabaldutakoaren arabera, Lafarge enpresaren Marseilla (Okzitania) inguruko zementu fabrika baten kontrako ekintzan parte hartzea leporatzen diete. Iazko abenduan, berrehun bat aktibista sartu ziren fabrikara, eta «armagabetu» egin zuten. Errauskailuaren eta dispositibo elektrikoen sabotajea, kableen mozketa eta hainbat makinaren andeatzea aldarrikatu zuten.

Orduan zabaldutako agirian, salatu zuten Lafarge enpresa Frantziako «kutsatzaile eta CO2 ekoizle handiena» dela. «Ez ditu ezerk geldiarazten; guhaurek geldituko ditugu». Halaber, Sirian talde jihadistak diruz lagundu izana aitortu zuen enpresak iazko udazkenean.

Astelehenean, dozenaka lagunek protesta egin zuten Baionako herriko etxe aitzinean, atxiloketak salatu eta Baionan atxilotutakoaren sendiari babesa adierazteko. Gaur ere beste protesta bat antolatu dute, 18:30ean, Baionako suprefetura aitzinean.


Summary: Italiako kostazainek 1.400 bat migratzaile erreskatatu dituzte Itsaso Jonikoan. Herenegun eta atzo egin zituzten operazioak, Frontexen laguntzarekin.

Italiako kostazainek asteazken honetan iragarri dutenez, 1.400 pertsona baino gehiago erreskatatu zituzten herenegun eta atzo, Itsaso Jonikoan, Italia hegoaldeko Crotona hiritik gertu. Kostazainek Mugak eta Kostaldea Zaintzeko Europako Agentziaren (Frontex) laguntza izan zuten bi operazioak egiteko.

Astelehen goizaldean egindako lehen operazioan esku hartu zuten Roccela Ionicako eta Cataniako kostazainen bi patruilaontzik eta Frontexen beste txalupa batek, eta arrantzontzi batean zihoazen 590 migratzaile erreskatatu zituzten, Crotonako kostaldetik 52 itsas miliara. Ondoren, iheslari horiek Italiako kostazainen Deciotti itsasontzian eraman zituzten.

Hain zuzen, ontzi horrek parte hartu zuen bigarren erreskate operazioan ere; gutxi gorabehera, beste 650 migratzaile erreskatatu zituzten. Maniobra horiek Frontexeko MAI 1107 itsasontziaren, Italiako kostazainen bi patruilaontziren eta inguruan zegoen atoiontzi baten laguntzarekin egin zituzten.

Geroago, Crotonako kostazainen beste patruilaontzi batek 47 migratzaile salbatu zituen, astelehen gauean; belaontzi bat noraezean zebilen, olatuen mende. Erreskatatuen artean bi haur zeuden, eta premiazko arta medikoa jaso behar izan zuten.

Operazio horiei guztiei, zehazki, 130 migratzaileren erreskatea gehitu behar zaie; Capo Rizzutotik 117 itsas miliara salbatu zituzten, eta atzo amaitu zuten operazioa.

Bost polizia atxilo, migratzaileak torturatzea egotzita

Italiako Verona hiriko bost polizia atxilotu dituzte migratzaileak eta etxegabeak torturatzea eta haiei lesioak eragitea egotzita. Horrez gain, atxilotuetako biri arraza beltzeko pertsonen eta afrikar migratzaileen aurkako gorroto arrazista delitua ere leporatu diete.

Ikertzaileen arabera, agenteek iheslariak eta etxegabeak «jipoitu» zituzten identifikazio prozesuetan. Gertakarietako batean, atxilotuetako biri egozten diete atzemandako pertsona bat, identifikaziorako, «lurrean txiza egitera behartzea» eta gero «zorua garbitzea, gorputza erabiliz», behin-behineko espetxeratze aginduan jasotako kasuaren dokumentuen arabera.