Summary: Elon Muskek Teslako bere akzioen %10 saldu behar dituela erabaki du Twitterrek. Munduko pertsona aberatsenak inkesta bat egin du asteburuan, zergak pagatzeko akzioak saldu behar dituen galdetzeko

Munduko aberatsena da Elon Musk, Tesla konpainiaren sortzaile eta akziodun nagusia, 338.000 milioi dolarreko (292.000 milioi euro) dirutzarekin. Muski ez dio grazia handirik egiten zergak ordaintzeak; ez da asko ordaintzen dituelako izango, baina behin baino gehiagotan kexatu da. Orain, dirudienez, batzuk ordaindu beharko ditu.

Teslaren akzioen %17 ditu bereak Muskek: horiek dira haren aberastasun nagusia. Dirutza da, bateria eta auto elektrikoen aroaren aitzindarietako bat delako Tesla, eta merkatuan irautea soilik ez, aurrera egitea ere lortu duelako. Gero eta balio handiagoa dute akzio horiek, baina kapital hazkunde horrengatik ez du zergarik ordaintzen Muskek, gauzatu gabeko irabaziak direlako.

Ultraaberatsak gero eta aberatsago dira AEBetan, eta, aldi berean, desberdintasun sozialak gero eta handiagoak dira han; horregatik, eztabaida bor-bor dago. Gauzatu gabeko irabazi horiek zergapetzeko proposamen bat mahai gaineratu berri du Alderdi Demokratak senatuan, eta neurriak herrialdean bizi diren 700 pertsona aberatsenei eragingo liekeela kalkulatu dute. Baina Teslaren sortzaileak beste modu batean pentsatzen du; uste du neurria beste herritar guztiengana iritsi daitekeela: «Azkenean, besteen dirurik gabe gelditu, eta zugana datoz».

21.000 milioi dolarreko salmenta

Asteburu honetan, Twitterren agertu da berriz Musk, zergekin berriz ere ahobero. Larunbatean, txio batean inkesta bat zabaldu zuen, ea Teslako bere akzioen %10 saldu behar zituen ala ez. 21.000 milioi dolar inguruko salmenta litzateke (18.200 milioi euro), 4.000 milioi dolar zergetarako. Inkestaren emaitza beteko zuela hitzeman zuen.

Eta Twitterrek baietz erabaki du, saldu behar dituela bere akzioen %10 horiek. Hiru milioi eta erdi botoetatik, ia %58 izan dira baiezkoak.

Muskek hitza beteko duen ikusteko dago, eta pentsatzekoa da hala egitekotan ez dituela akzioak kolpean salduko. Halako salmenta handi batek, normalean, konpainia baten akzioaren balioa beherantz bultzatuko luke, eta agian hori gertatuko da gaur, Wall Street zabaltzen denean.

Baina batetik Teslaren beraren egiazko proiekzioak eta bestetik operazioa Musken beste xelebrekeria baten gisan hartua izateak balio galera eragotzi edo arinduko du. Edonola ere, Teslaren buruak lortu du gehien gustatzen zaiona egitea: protagonista izatea. Hainbaten atsekaberako.

«Munduko gizon aberatsenak zergak ordaintzen dituen ala ez, horrek ez luke Twitterren mende egon behar», gaitzetsi du Ron Wayden senatari demokratak. «Bilioidunen errentaren gaineko zergarako garaia da».


Summary: Ortegak botoen %75 eskuratu ditu, lehen emaitzen arabera. Nazio Askapenerako Fronte Sandinistak irabazi ditu igandeko presidentetzarako bozak, eta bigarren tokian geratu da Alderdi Liberal Konstituzionalista, botoen %14,4rekin.

Iragarpenak bete egin dira Nikaraguan, eta, lehen emaitzen arabera, egungo estatuburuak, Daniel Ortegak, bosgarren agintaldi baterako onespena jaso du —jarraian egingo duen laugarrena—. Hala, Hauteskunde Auzitegi Gorenak zabaldutako datuen arabera, botoen %74,99 lortu ditu Ortega buru duen FSLN Nazio Askapenerako Fronte Sandinistak, eta %14,4 bigarren geratu denak, Alderdi Liberal Kontserbadoreak. Oraingoz botoen %49,25 zenbatu dituzte, baina, azken orduko aldaketarik ezean, ziurtzat jotzen da Ortegak karguan jarraituko duela.

Nazioartean kritikak izan dira nagusi Nikaraguako presidentetzarako eta legebiltzarrerako hauteskundeez hitz egiterakoan. Ortegak eta presidenteordeak, haren emazte Rosario Murillok, gogor egin dute azken hilabeteetan oposizioko alderdi eta hautagaien aurka, eta haietako askok erbestera jo dute babes eske, Costa Ricara. Hala, ez da harritzekoa hango gobernuak bozen emaitzei entzungor egin izana. Carlos Alvarado presidenteak sare sozialetan zabaldutako mezuan jasotzen duenez, herrialdeak ez ditu onartzen Nikaraguako bozak, «berme eta baldintza demokratikorik gabe» egin zituztelako.

Oso bestelako jarrera izan du Venezuelako presidente Nicolas Madurok, zeinak zoriondu egin zuen Ortega «modu baketsuan» egindako hauteskundeengatik, eta haren aurka jotzea egotzi zien «inperialismoari eta haren aliatuei». Antzeko adierazpenak egin zituen atzo Ortegak berak, eta nabarmendu «bakearen eta terrorismoaren artean» aukeratzen ari zirela herritarrak. Hauteskunde Auzitegi Gorenaren arabera, parte hartzea %65 ingurukoa izan zen igandeko bozetan.


Summary: Oier Oari buruzko dokumentala, gaurtik ikusgai Kanalduden eta BERRIAn. Oak azken urteen eginiko bideak eta izandako oztopoak oinarri, Zigor bat gehiago izeneko dokumentala ondu dute Bernat Etxepare lizeoko bi ikasle ohik, Kanalduderekin. BERRIAren webgunean ikusten ahalko da, 20:00etatik aitzina. Oa gaur iragan da epailearen aurretik.

Ezinbestean, gero eta estuagoa bilakatu da atzerako kontua, eta, hain zuzen, gaur izanen du amaia. Oier Oa euskal preso ohia Parisko Zigor Auzitegi aitzinetik pasatzekoa da gaur. Epaiketa horretan, auzitegiak erabaki beharko du Oak Ipar Euskal Herrian bizitzeko eskubidea duen ala ez. Egun, Zugarramurdin (Nafarroa) bizi da preso ohia, Lapurdin errotua izanik ere. Legeak agindurik, urrun ditu senideak. Lurralde debekuari kontra egiteko, helegitea jarri zuen Oak. Eske hori aztertuko dute gaur epaileek.

Estualdi eta bide malkartsu ugari izan ditu Oak joan diren urteetan, atxiloaldiak eta debekuak tarteko. Horiek aztergai, Bernat Etxepare lizeoko bi ikasle ohik dokumental bat sortu dute: Zigor bat gehiago. Hain zuzen, lana gaur aterako da argitara. Kanalduderekin ekoitzia da, eta, gainera, BERRIAren webgunean ikusten ahalko da, arratsetik aurrera. Zehazki, 20:00etan estreinatuko dute. Urriaren hondarrean argitaratu zuten trailerra.

Joan diren egunetan, gaur auzitegiek ebatziko dutena izan du hizpide Oier Oak zenbait hedabiderekin. BERRIAri aitortu dionez, «esperantzaz» da epaileek zehaztuko dutenaren zain, «baikor». Hala eta guztiz ere, mesfidati ere bada, aldi berean, ez baita guztiz fio. «Edozer gauza gertatzearen arriskua ere ez dugu baztertzen».

Ikusi gehiago: «Urte hau, azken batean, beste zigor urte bat izan da»


Summary: Anjel Lertxundi: «Martin Ugalde, historiaren biktima izanagatik, historiaren egile». Idazleak 'Martin Ugalde: Exilioak eta hizkuntzak, ahulenak gogoan' hitzaldia egin du Donostian, Literaktum jaialdiaren barruan. «Kontuan hartu behar dugu Ugaldek egin zuen sakrifizioa eta egin zigun oparia».

Hiru egun baizik ez dira falta Martin Ugalde jaio zela 100 urte betetzeko. 1921eko azaroaren 11n jaio zen kazetari eta idazlea, Andoainen (Gipuzkoa). Jaiotzaren mendeurrena izaki, eta, hura oroitzeko, urte osorako programa dago martxan udaberriaren hondarretik, kazetariaren familiarekin eta hainbat erakunde eta eragilerekin elkarlanean: tartean dira Eusko Jaurlaritza, Gipuzkoako Foru Aldundia, Andoaingo Udala, Hondarribiko Udala, Jakin, Euskal Idazleen Elkartea, Elkar, BERRIA eta Martin Ugalde kultur parkea.

Ugalde omentzea da helburua. Hala, hitzaldi ziklo batek bidea hasi zuen orain lau aste, eta gaur egingo dute azkena. Anjel Lertxundi idazleak Martin Ugalde: Exilioak eta hizkuntzak, ahulenak gogoan izenburu duen hitzaldia eman du, Donostia Kulturako Liburutegi Nagusian, Literaktum jaialdiarekin elkarlanean.

Oihana Iguaranek aurkeztu du hitzaldia. Ugalderen biografia idatzi zuen Lertxundik, Martin Ugalde: Leialtasun baten historia, eta lan hura gogoratzen hasi da. «Hizkuntza bat edozein etxea da, hizkuntza habitatu egiten dugu». Martin Ugaldek etxe hizkuntza batetik beste batera egin behar izan zuen salto, beste euskaldun askok bezala, Lertxundik adierazi duenez. «Elebitasun derrigortua zen». Etxearen metaforaren bidez kontatu du Lertxundik Ugalderen haurtzaroa, gerra garaiko esperientzia, erbestea...

Venezuelara joan behar izan zuenean, hango gazteleran hartu zuen aterpe, Lertxundiren arabera, eta hango jende xeheaz idatzi zituen ipuinak. Nabarmendu du erbesteraturiko idazle erdaldunek ez zutela ahaleginik egin Amerikako hizkeretara hurbiltzeko, Ugaldek ez bezala.

«Martin Ugalde oso zen temosoa bere printzipioen defentsan», adierazi du. Gazteleraz idazle gisa trebatu arren, ez zion bizkarra erakutsi euskarari. «Kontuan hartu behar dugu Ugaldek egin zuen sakrifizioa eta egin zigun oparia».

Ugalderen Hiltzaileak ipuin bilduma nabarmendu du horretan Lertxundik.

Eta itzulera da Ugalderen beste gai handia, Lertxundik azaldu duenez. Euskal Herrira itzultzeko prozesua kontatu du, eta nola kanporatu zuten agintari frankistek Hegoaldetik. «Ez zen erbesteratua sentitu bere herrian, baizik eta frankistek errepresaliatua». Kontatu du orduan erabaki zuela gaztelera Euskal Herriari buruzko dibulgazioa egiteko erabiliko zuela, eta, literaturarako, euskara.

Orduan, Lizardiren amets betegabea osatzeri ekin zion: euskarazko egunkari bat sortzea. Gogoratu du Lertxundik Ugaldek sekulakoak eta bi pasa zituela gero Euskaldunon Egunkaria itxi zutenean. Ugalderen ibilbidea honela laburbildu du Lertxundik: «Historiaren biktima izanagatik, historiaren egile».

Kazetaria, politikaria, idazlea; Ugaldek ibilbide sendoa egin zuen guztietan, eta, erbestean urte asko egin zituen arren, Euskal Herriarekiko sentitzen zuen «ardurak» zedarritutako bizialdia izan zen harena, euskararen aldeko konpromiso irmoan zuztartuta. Badu zertaz hitz egin, beraz, Lertxundik. Ugalderen ibilbidearen errepaso luzea argitaratu zuen BERRIAk, atzo, igandeko edizioan, bost ataletan.

Aurretik, lau

Mendeurrena oroitzeko lehenengo hitzaldia, urriaren 14an, Nerea Azurmendik eman zuen: Martin Ugalde, historia egin zuen kazetaria. Ororen gainetik nabarmendu nahi izan zuen zer ikertua franko dagoela Ugalde eta haren belaunaldiko beste hainbat profesionalek zer ekarpen egin zuten aztertzeko, nolako kazetariak izan ziren jakiteko. Ugalderen inguruan eginda dauden lanak «josiz», ordea, «hurbilketa» bat egin zuen, «zientifikoa», baina zentzuz betea: «Une eta arlo ugaritan egin zuen historia, baita kazetaritzan ere».

Hitzaldi sortak duela hiru aste izan zuen segida: Iñaki Uriak lekukoa hartu zion Azurmendiri, eta Martin Ugalde eta Egunkaria hitzaldia eman zuen. Ugalde Euskaldunon Egunkaria-n lankide eta lagun izan zuen Uriak, eta aipatu zuen hura zela «gerra aurreko belaunaldiarekin lotzen gintuen soka». Nagusiki, Egunkaria sortzeko egitasmora batzean Ugaldek egindako hautuaz eta proiektua abiarazteko zailtasunez aritu zen kazetari eta idazlea.

Urriaren 28an Laura Mintegik eman zuen hitzaldia: Martin Ugalderen garaia PENen begiradatik. Ugariak dira PEN International erakundearen eta Ugalderen ibilbideen arteko loturak, eta horiek aztertzeko ariketa egin zuen Mintegik, Euskal PEN elkarteko lehendakariak. Ugalderen biografiako hainbat une eta garai berean adierazpen askatasunari lotuta nazioartean gertatzen ari zena tartekatuz joan zen hitzaldian.

Azkenik, joan den ostegunean, Ugaldek politikarekin eduki zuen harremanaz aritu zen Anjeles Iztueta Eusko Jaurlaritzako sailburu ohia, Martin Ugalde eta politika hitzaldian. Hark ikuspegi hurbilago batetik landu nahi izan zuen Ugaldek politikarekin izan zuen harremana, eta haren bizitzako pasarte ugari izan zituen hizpide.

Erakusketa, Andoainen

Hitzaldi sortak gaur izango du, beraz, azkena. Hala eta guztiz ere, mendeurrenaren harira martxan jarritako beste zenbait egitasmo martxan dira oraindik ere. Esaterako, erakusketa ikusgai da. Udaberritik kazetariaren inguruko atzera begirakoa egon da ikusgai Hondarribian (Gipuzkoa) eta Donostiako Koldo Mitxelena kulturgunean. Andoainen da gaur egun, Bastero kulturgunean, eta abenduaren 4ra arte bisitatzen ahalko da.


Summary: Bizkaibusek kontratua finkoa egin beharko die 50 gidariri. ELAk egindako salaketaren harira, Lan Ikuskaritzak ebatzi du langile horiek betetzen dituzten lanpostuak egiturazkoak direla.

Bizkaibusen Ezkerraldeko zerbitzua ematen duten bost enpresetako hiruri dagokie ELAren salaketa: Meatzaldea Bus, Grupo Avanza eta Grupo Acha Movilidad. Hirurei eskatu die Lan Ikuskaritzak haien behin-behineko 50 langileren kontratuak finko bihurtzeko, egiaztatu duelako haien lana egiturazkoa dela, eta ez aldi baterakoa.

Agiri baten bidez, ELAk ziurtatu du aspaldiko kontua dela Bizkaibuseko zerbitzu publikoa eskaintzen duten enpresek sistematikoki erabiltzea aldi baterako kontratuak. «Gehiegikeriaren eta iruzurraren» laguntzaile egin du Bizkaiko Aldundiko Garraio Departamentua, egoeraren berri izan arren ez duelako inoiz neurririk hartu.

Azken urtean ELA aldundiko arduradunekin bildu da, baita Bizkaiko Batzar Nagusietan ordezkaritza duten talde politikoekin ere, kontratuetan gertatzen den iruzurra salatzeko. Izan ere, jokabide horren ondorioz, enpresek Bizkaiko zergadun guztion diruarekin ordaintzen dituzte langileen kalte ordainak, legea urratu dutelako.

ELAk zera eskatzen du: alde batetik, enpresei, legea bete dezatela, egiturazko lanpostuak langile finkoekin eta lanaldi osoko kontratuekin bete ditzatela, gainerako langileen baldintza berberekin; eta, bestetik, foru aldundiari eskatzen dio bermeak eman ditzala, bestela legez kanpoko egoera horren arduradun izango delakoan, neurri batean zein bestean. ELAren iritziz, onartezina da diru publikoa baliatuz zerbitzu publikoak eskaintzen dituzten enpresek legea sistematikoki urratzea eta administrazioek hori zuzentzeko ezer ere ez egitea.


Summary: CAFek berrituko ditu Kairoko metroko trenak. Beasaingo konpainiak 180 milioi euroren kontratua lortu du Egiptoko hiriburuan.

Kairoko metroaren kudeaketaz arduratzen den NAT enpresa publikoak CAF Taldea hautatu du metroko 1. linean zerbitzua eskaintzen duten 23 unitate birgaitzeko. Proiektuak metro-unitateen birgaitze integrala, Kozzikako mantentze lanetarako depositu berria birgaitzeko lanak eta bi urtez aipatutako unitateen mantentze jarduera jasotzen ditu. Kontratuaren balioa 180 milioi euro ingurukoa izango da, eta FIEM funtsen (Enpresa Nazioartekotzeko Funtsak) bidez Espainiako finantzaketa izango du.

NATek Kozzikan dituen instalazioetan berrituko dituzte trenak. Depositu hori eraiki berria da, eta Kairoko metroko 1. lineako sareari konektatuta dago.

Trenen elementu nagusienak modernizatuko dituzte —besteak beste, trakzio sistema—, eta haien segurtasuna eta eskuragarritasuna hobetuko, bezeroentzat erosoagoak izan daitezen. Aire girotua ere jarriko dute.

Lan horiek Mitsubishi Corporationekin elkarlanean egingo dira, hark eraiki zituelako trenak. CAFek nabarmendu du gero eta lankidetza handiagoa duela Japoniako enpresarekin.

Kairoko metroa 1987an inauguratu zuten, eta Afrikako eta Ekialde Erdiko zaharrena da. Gaur egun hiru linea ditu abian, eta eraikitze fasean dagoen beste laugarren bat. Zehatzago esanda, birgaituko dituzten trenek funtzionatzen duten 1. lineak 35 geltoki ditu 44 kilometroko ibilbidean, eta Egiptoko hiriburua zeharkatzen du El Marg auzotik hasi eta hiriaren hegoaldean dagoen Helwan eremuraino.

Gaur egun, Egipto garraio azpiegiturak eta sistemak handitzeko eta hobetzeko asmo handiko plan batean sartuta dago. Bigarren linea ere berritzeko asmoa dute, eta dagoeneko egin dute lehen akordioa lan hori CAFek eta Mitsubishik egiteko.


Summary: 'Mozal legea' erreformatzeko zuzenketak adostu dituzte PSOEk eta UPk. Asteazkenean aurkeztuko dituzte, horiek EAJrekin aztertu ostean. Manifestarien eskubideetan jarri dute begirada; bat-bateko protesten aurkako neurriak indargabetuko dituzte, eta atxilotuak atxikitzeko epeak murriztuko.

Unidas Podemoseko parlamentari Enrique Santiagok aurreratu zuen aurreko astean, eta PSOEko iturriek baieztatu dute orain: Espainiako Gobernuko bi alderdiek akordio bat erdietsi dute zuzenketa bateratuak aurkezteko mozal legea erreformatzeko EAJren proposamenari. Manifestarien eskubideei eta polizien gehiegikeria posibleei egiten diete erreferentzia gehienek: hala nola Poliziak ezingo du inor bi ordu baino gehiagoz atxiki, indar polizialen ekintzen irudiak hartzea baimenduko da, eta gomazko piloten erabilera mugatu. Testua asteazkenean aurkeztuko dute beranduenez, orduan amaituko baita Espainiako Kongresuko Mahaiak zuzenketak jartzeko ezarritako epea. Aurrez, baina, jeltzaleekin tratatuko dute gaia, adostasun zabalago bat lortzeko asmoz.

Espainiako Gobernuko bi alderdiek jakinarazi dutenez, erreforma berriak aldaketa nabarmenak ezarriko dizkio PPren legeari. El País egunkariak argitaratu duenez, Gorteekiko Harremanetarako Estatu idazkari Rafael Simancasek eta Santiagok zuzendutako negoziazioen emaitzen artean dago manifestariak polizia etxeetan atxikitzeko denbora tartea murriztea: sei ordutik bira. Hala, «ezohiko kasuetara» mugatuko da sei orduko epea, eta, kasu guztietan ere, atxilotua askatzean, atzematen den leku berera eraman beharko dute bueltan. Poliziek mugak izango dituzte herritarren gorputzak arakatzeko ere, debekatuta izango baitute beste batzuen aurrean haiek osoki edo partzialki biluztea.

Erreformak Poliziaren jardunari jarri nahi dizkion mugen artean dago istiluen aurkako materialaren erabilera murriztea ere; besteak beste, gomazko pilotena. Autoritateek, beraz, «protokolo zehatzak» garatu beharko dituzte herritarrentzat kalte fisiko txikienak eragin ditzaketen materialen erabilera lehenesteko.

Era berean, indar polizialen ekintzen irudiak hartzea baimenduko du erreformak. Afera horri dagokionez, presio egin dute Espainiako Poliziako eta Guardia Zibileko hainbat sindikatuk, eta Barne Ministerioak, agenteen eskubideak urratu ditzakeelakoan. Hala, Santiagok aurreratu moduan, agenteen eta haien familien segurtasun pertsonala eta intimitatea arriskuan jar dezaketen irudien erabilerak arau-hauste larri izaten jarraituko du.

Aurrez jakinarazi gabeko mobilizazioei dagokienez, berriz, ez da haien aurkako neurririk hartuko, haietan ez bada indarkeria edo desordena publikoko deliturik atzematen. Modu horretan, gobernuak berehalako erantzun herritarra eragiten duten gertaeren aurrean mobilizatzeko eskubidea bermatu nahi du.

Aurreko astean Santiagok aurreratu zuen manifestariei ezarritako zigor posibleetan zigor hezitzaileak lehenetsiko direla, eta, isun ekonomikoen kasuan, bakoitzaren errentaren araberakoak izango direla. El País-ek argitaratu duenez, zuzenketak murrizketa hauek ezarriko ditu: isunaren %50eko murrizketa gutxiengo soldataren %150 baino gutxiago irabazten dutenentzat, eta %25ekoa haren %150-250 kobratzen dutenentzat.

Polizien testigantzek afera judizial batean izan dezaketen pisua ere mugatu nahi dute zuzenketekin. Polizia atestatuaren egiazkotasun presuntzioa mantenduko dute, baina, betiere, hura «koherentea, logikoa eta arrazoizkoa» bada. Unidas Podemosek indar egin du afera horretan, koalizioko diputatu ohi Alberto Rodriguezek bere kargua galdu baitu oraintsu, Espainiako Auzitegi Gorenak polizia bati kolpe bat eman izana leporatu ostean, agentearen hitza izanik froga bakarra.

Bestelako zuzenketak ere adostu dituzte PSOEk eta Unidas Podemosek: hala nola drogekin atzemateak arau-hauste larri izateari utziko dio, eta arina izango da aurrerantzean, betiere trafikora bideratuta ez badago. Nortasun agirien diseinu berrietan, berriz, hizkuntza koofizialak ere txertatuko dituzte.

Prozesu luzea

Sei urte dira PPren gehiengo osoak Herritarren Segurtasunerako Legea onartu eta martxan jarri zuenetik, eta urte eta erdi baino gehiago EAJk legea moldatzeko proposamena martxak jarri zuenetik, hirugarrenez —2019ko hauteskunde aurrerapenek bota zituzten atzera beste biak—. Pandemiak lehenik eta PSOEren interes faltak gero, 40 aldiz atzeratu dute zuzenketa partzialak aurkezteko epea, baina Espainiako presidente Pedro Sanchezek afera gobernuaren lehentasunen artean jarri izanak —sozialisten kongresu federalean egin zuen— gobernukideen arteko negoziazioa berpiztu zuen.

Barne Ministerioaren presioak tarteko, elkarrizketa horietan adostu zuten migratzaileen berehalako kanporatzeak gai zerrendatik kanpo uztea, eta afera Atzerritartasun Legearen inguruko eztabaidan aztertzea. Izan ere, afera hori izan da bi aldeen arteko talka nagusia. Unidas Podemosek haiek debekatu nahi ditu, baina PSOEk eta, batez ere, Barne Ministerioak argudiatu dute Konstituzio Auzitegiak babestu egiten dituela. Horiek hala, Unidas Podemosek ez du baztertu bere kabuz beste hainbat zuzenketa aurkeztea.

Behin adostasunak finkatuta, Barne gaietarako Batzordeak aztertuko ditu testua eta zuzenketak. Han, gobernuko kideek gainerako alderdiekin adostu nahi dituzte zuzenketen nondik norakoak, gehiengoa eskuratzeko asmoz. Hala, helburu dute erreforma proposamena urtea amaitu aurretik iristea Espainiako Kongresura, han onar dezaten.


Summary: Astebetean 1.876 positibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian. Aurreko astearekin alderatuta, %48 handitu da positibo kopurua. Hamasei herritar hil dira gaitzak jota.

Pixkanaka bada ere, koronabirusa hedatzen ari da Hego Euskal Herrian. Azken astean, azaroaren 1etik 7ra, 1.876 positibo atzeman dituzte, joan den astean baino 606 kasu gehiago; hau da, %48 handitu da positibo kopurua astebetean. Aurreko asteetako datuekin alderatuta ere, igoera: urriaren 11tik 17ra 939 lagunek eman zuten positibo, eta urriaren 18tik 24ra, 1.193k.

Egoera bereziki kezkagarria da Gipuzkoan: astebetean 802 kasu atzeman dituzte bertan, Hego Euskal Herriko kasu guztien %43. Azken hamalau egunetako 100.000 biztanleko intzidentzia 175 kasukoa da lurralde horretan, BERRIAk egindako kalkuluen arabera. 58 puntu egin du gora astebetean. Gainerako lurraldeetan positibo gutxiago erregistratu dituzte. Nafarroan, 452 lagunek eman dute positibo, eta 113 kasukoa da intzidentzia, duela astebete baino 29 puntu handiagoa; Bizkaian, 487 positibo erregistratu dituzte, eta 80 kasuko intzidentzia daukate, duela astebete baino lau puntu handiagoa; azkenik, Araban, 115 herritarrek eman dute positibo, eta 63 positiboko intzidentzia daukate, joan den astean baino zortzi puntu handiagoa. Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak emandako datuen arabera, eremu gorrian daude bost herri: Agurain (Araba), Abadiño (Bizkaia), Astigarraga, Azpeitia eta Zumarraga (Gipuzkoa).

Halere, ospitaleetako egoera ez da bereziki gaiztotu, oraingoz behintzat. Osakidetzak eta Osasunbideak emandako datuen arabera, 138 lagun daude gaitzak jota erietxean; horietako 30, ZIUetan. Azken astean ez da nabari igoera nabarmenik: duela astebete baino bi gaixo gehiago daude ospitalean, eta hiru gutxiago ZIUetan.

Oraindik, ordea, jendea hiltzen da COVID-19agatik. Orotara, astebetean hamasei herritar hil dira gaitzak jota Hego Euskal Herrian, joan den astean baino hiru gehiago, baina urriaren 18tik 24ra baino lau gutxiago, eta urriaren 11tik 17ra baino zazpi gutxiago.


Summary: Abenduaren 23an bozkatuko dira 2022ko Nafarroako aurrekontuak. EH Bildurekin akordioa lortu ondotik, gobernu kontseiluak gaur onartu du lege proiektua, eta parlamentuan aurkeztu du. Halaber, kontuen tramiterako egutegia zehaztu du Mahai eta Eledunen Batzordeak

Nafarroako 2022ko aurrekontuen lege proiektua parlamentuan da jada, eta egutegia zehaztuta dago. Azaroaren 18an aurrekontuei osoko zuzenketa aurkezteko parada izango dute taldeek —egitekotan Navarra Sumak baizik ez du aurkeztuko—, eta azaroaren 25era arte zatikako zuzenketak mahai gaineratzeko aukera izango da. Abenduaren 13tik 17rako astean negoziatuko dira zuzenketak, departamentuz departamentu, parlamentuko Ekonomia eta Ogasun batzordean, eta azken urratsa abenduaren 23an egingo da.

Orduan onartuko dira aurrekontuak, asteburuko akordioaren ostean argi dagoelako EH Bilduk bide emango duela horretarako abstentzio bidez. Behin akordioa lortuta, ezohiko gobernu kontseiluan onartu da lege proiektua, goizean, eta ondoren, 12:00etan, Parlamentura joan da Elma Saiz Ekonomia eta Ogasun Kontseilaria. Parlamentuko Eledunen Batzordeak 13:30ean egindako bileran onartu du tramiterako urteko legerik garrantzitsuena. Orain, hilabete eta erdiko bidea geratzen zaio legebiltzarrean, abenduaren 23ko osoko bilkura arte.

Unai Hualde parlamentuko presidentea alboan zuela, Elma Saizek nabarmendu du aurrekontu proiektua «esfortzu handi baten emaitza» dela, eta negoziatu nahi izan duten taldeekin egin dutela. Haren hitzetan, akordioa «albiste ona» da nafar gizartearentzat, egonkortasuna ematen duelako. «Ezinbesteko mugarri bat da susperraldi ekonomikoa eta soziala modu bidezko batean sendotu dadin». Saizen arabera, aurreko krisiarekin alderatuta, irtenbide diferentea ematen ari zaio krisiari, eta gogoan hartu du ekonomia bide onetik badoa ere finantza publikoei begira «zuhur eta zorrotz» ere jokatzen ari direla, «ziurgabetasunez betetako garaiak direlako», .

Hala, datuei begira, nabarmendu du inbertsioa %30 handitu dela eta aurreikusita dagoela Next Generation planetik 162 milioi euro iristea —zifra hori handitu egin daiteke laguntza deialdien arabera eta Madrilek onartutako proiektuen arabera—. Saizek esan duenez, ehun eurotik 54 gastu eta inbertsio sozialera bideratuko dira, eta garapen ekonomikoak, lurralde antolamenduak eta enpleguak igoera handiak dituzte Nafar Lansareren bidez.

Aurrekontuak aurrera ateratzeko bidean, gobernuko bazkideei eta kanpotik akordioa heltzeko prest diren EH Bilduri eta Ezkerrari azken urratsa falta zaie. Iaz egin bezala, haien asmoa da bakoitzaren ordezkaritzaren arabera bakoitzak aurkeztutako zuzenketak babestea, baina negoziazioa irekirik dago oraindik. Elma Saizek onartu du elkarrizketa horri begira zuzenketa horiek finantzatzeko tartea badagoela.

Dena den, ikusi beharko da egiazki gastu muga igo daitekeen eta zenbateraino, edo finantzaketa hori ezohiko gastuei aurre egiteko kontingentzia planetik eta beste diru sail batzuetatik datorren. Azaroaren 25era arte bi asteko tartea izango dute taldeek, orduan amaituko baita zatikako zuzenketak aurkezteko epea.


Summary: EAEko Auzitegi Nagusiak atzera bota du Irune Costumerok jarritako helegitea. Bizkaiko Lurralde Auzitegiaren epaia ontzat jo du, eta berretsi egin du lau akusatuen errugabetasuna; aldundiko haurren arreta zerbitzuko lau langile epaitu zituzten.

Euskal Autonomia Erkidegoko Auzitegi Nagusiko Zibil eta Penalako aretoak berretsi egin du Irune Costumeroren auzian epaitu zituzten Bizkaiko Foru Aldundiko lau langileen errugabetasuna. Akusatuek aldundiko Gizarte Ekintzan umeen eta nerabeen babeserako zerbitzuan egiten dute lan —horietako bat Sergio Murillo da, Gizarte Ekintzako diputatua, eta beste hirurak diputazioko haurren arretarako langileak—, eta ekainean epaitu zituzten, Bizkaiko Probintzia Auzitegian, prebarikazio administratiboa, haurraren aurkako tratu txarrak eta lesio psikikoak egotzita.

Akusazioak bost urteko espetxe zigorra eskatu zuen lau auzipetuentzat, eta hamabost urteko inhabilitazioa enplegu publikorako. Costumerok 2017an jarritako salaketa batean oinarritzen da auzia: «agindu judizialik gabe» bost urteko alabaren zaintza kendu zioten, GAS gurasoen alienazio sindrome faltsua argudio gisa hartuta, nahiz eta NBEk eta beste hainbat erakundek hura erabiltzearen aurka egin —egun, GASa erabiltzea legez debekatuta dago Hego Euskal Herrian—. Akusazioak haurraren aitaren aurkako salaketa zuen jarrita, genero indarkeriagatik, baina artxibatu egin zuten.

Bizkaiko Probintzia Auzitegiak absolbitu egin zituen lau auzipetuak. Epaiaren arabera, akusazioak azaldutako egitateak «ezin dira hartu prebarikazio administratibo delitutzat», eta «ez da nahikoa frogarik aurkeztu» tratu txarren eta lesio psikikoen delituak egiaztatzeko. Costumeroren iritziz, «inork» ez zuen egin «umearen alde», eta adierazi zuen haurren «defentsan» jarraituko zuela, «legea eskuan, tortura instituzionalari aurre eginez». Helegitea jarri zion epaiari.

EAEko Auzitegi Nagusiak, ordea, Bizkaiko auzitegiak hartutako erabakia berretsi du joan den asteko epai batean: «Bidezkoa da auzipetuak absolbitzea, arrazoibide horiek ezin baitira inola ere irrazionaltzat edo funtsik gabekotzat jo».


Summary: Gasteizen bi gizon atxilotu dituzte asteburuan, emakume banari erasotzeagatik. Atxilotuek 28 eta 30 urte dituzte, eta bikotekideari eraso diote biek. Bata larunbatean atxilotu zuten, Santa Luzia auzoan, eta bestea, igandean, Sansomendin.

Gasteizko Udaltzaingoak gaur jakinarazi duenez, asteburuan bi gizonezko atxilotu ditu indarkeria matxista dela eta. Bikotekideari eraso egitea egozten diete biei.

Lehen gizonezkoa larunbat goizaldean atxilotu zuten, Santa Luzia auzoan. 28 urte ditu, eta bikotekideak, 26. Eztabaida batean eraso zion emakumeari.

Bestea, berriz, Sansomendin atxilotu zuten, atzo. 30 urte ditu, eta arrazoi beragatik atxilotu dute: eztabaida batean neska lagunari erasotzeagatik.


Summary: Baionako ASB Neskak errugbi taldeko jokalariak greban daude, baldintza txarrengatik protestan. Atzo uko egin zioten Okzitaniako Tolosaren aurkako partida jokatzeari. Jokalariak eta bitartekoak falta dituztela salatu dute.

Planto. Baionako errugbi zelaian talde bakarra agertu zen atzo: Tolosako (Okzitania) bisitariak. Etxeko ASB Neskak taldearen aurka zuten partida, baina baionarrek, zuzendaritzarekin hitz egin ostean, bozketa egin zuten, eta partida ez jokatzea erabaki zuten. Aspaldi dira kexu ASB taldeko emakumezkoak, Frantziako Elite ligan jokatu arren ez dituztelakoan horretarako behar diren baliabideak.

Jokalariek esan dute gogorra izan zaiela erabakia hartzea, baina ezinbestekoa zutela beren ahotsa entzunaraztea. Goizean, klubeko zuzendaritzarekin mintzatu ziren. Azken boladan hainbat jokalari joan direnez, lehen lerro osoa falta zutela adierazi zioten klubari, eta azaldu zioten bigarren mailako taldeko jokalariak zelaira ateratzea haiek fisikoki arriskuan jartzea litzatekeela. Jokalariek esan dute bilera tentsio handikoa izan zela, eta sentitu zutela zuzendaritzak ez zituela serio hartzen. Beraz, keinu ikusgarri bat egitea erabaki zuten: partida ez jokatzea proposatu zuten, txapelketarako ez duela kontatzen baliatuta. Bozkatu zuten, eta boto batengatik erabaki zuten greba egitea.

Jokalaririk ez

Baionarrek argudiatu dutenez, entrenatzeko ere larri dabiltza, jokalariak falta dituztelako, eta prestaturik ez dauden jokalariekin aritzera behartu dituztela salatu dute. Taldea zahartzen ari dela adierazi dute, eta inbertsio gehiago egiteko eskatu diote klubari.

Egoerak eragina izan du taldearen emaitzetan: ligako azkenak dira, 16 puntu sartuta (122 sartu dizkiete eurei).

ASB Neskak taldeko jokalariak ez dira profesionalak, eta ez dute dirurik jasotzen jokatzeagatik. Nabarmendu dute ez direla dirua eskatzen ari, kobratuko ez zutela jakinda sartu zirela klubean.

Zuzendaritzak onartu egin du taldeak ez duela errugbiaren munduak bezain azkar eboluzionatu. Halere, argudiatu du aurten prestatzaile fisiko bat jarri diela jokalariei, eta gimnasio bat daukatela eskura, bi jokalariri lana eman dietela Aviron taldean, beste biri ikasketekin lagundu dietela, eta kilometroak konpentsatzeko ordaintzen dieten dirua handitu dutela.

Klubak adierazi du ezin izan duela galarazi hainbat jokalari Tolosako taldera joatea, eta gogorarazi du kostaldeko lehenengo taldea izan zela neskak onartzen, 1992an.


Summary: Kaleratze «ideologiko» bat egin izana egotzi diote Deustuko Unibertsitateari. Adrian Almazan irakaslearen kaleratzearen atzean teknologiarekiko eta kapitalismoarekiko duen jarrera dagoela uste dute hainbat eragilek.

Deustuko Unibertsitateak Adrian Almazan fisikari eta filosofoa «ikuspegi kritikoa» agertzeagatik kaleratu duela salatu dute gaur goizean hezkuntzari eta ekologismoari lotutako hainbat eragilek.

Almazan irakasle laguntzailea doktore gisa kontratatua zuen Deustuko Unibertsitateak 2020-2021 ikasturtearen hasieran, eta «normaltasun osoz» jardun du orain arte, Gizarte eta Giza Zientzien Fakultateko Etika Aplikatuko Zentroan. Are, unibertsitateak berak irakasle kaleratuaren lanaren «ebaluazio bikaina» egin du, salaketa egin duten erakundeen arabera.

Hala eta guztiz ere, irakasle hori kaleratu egin dute, «idatzizko arrazoirik» aurkeztu gabe, erakundearekin bat ez datorrela eta «arduradunen nahietara» egokitzen ez zela argudiatuta.

Alabaina, Ekologistak Martxan, Steilas, LAB, ESK eta Gune Ekosozialista erakundeetako ordezkariek uste dute Almazanek teknologiarekiko eta kapitalismoarekiko duen «ikuspegi kritikoari» zor zaiola kaleratzea, eta baita hainbat mugimendu sozial eta ekologistatan duen «militantzia aktiboari» ere.

Eragileen arabera, unibertsitateak «zentsura ideologikoa» egin du kaleratzearekin. Diotenez, enpresa eta teknologia talde handiak «agenda berde eta digital» bat inposatzen ari dira, «modu sotilean». Hori ikusita, Almazini elkartasuna helarazi diote, eta «katedra askatasunaren» alde egiteko eskatu dute, «krisi ekologikoaren eta haren irtenbide faltsuen aurrean».


Summary: Xilabaren finala datorren larunbatean eginen da, Donibane Lohizunen. Kanpos Berri Jai Alaian izango da, eta Andoni Iturriozi eskatu diote txapela jantz diezaion irabazleari. Hiru bertsolarik Euskal Herriko Bertsolari Txapelketa Nagusirako txartela lortuko dute. BERRIAren webgunean zuzenean izanen da ikusgai finala.

Zuberoa, Lapurdi eta Nafarroa Behereko Bertsolari Txapelketa akitu gabe eten behar izan zuten COVID-19a dela kausa. Aurten, berriz, pandemiak ezin izan dio poxelurik jarri: heldu den larunbatean egingo baita, Donibane Lohizuneko Kanpos Berri Jai Alaian, 17:00etan. Bertaratuko ez direnek ere ikusi ahal izanen dute Xilabako finala, BERRIAren webgunean.

Txapelketan parte hartu duten 24 bertsolarietatik sei dira lehiatuko: Amets Arzallus Antia, Maddalen Arzallus Antia, Miren Artetxe Sarasola, Odei Barroso Gomila, Maddi Ane Txoperena Iribarren eta Patxi Iriart Hiribarren. Haietatik hiruri zabalduko zaie heldu den urteko Euskal Herriko Bertsolari Txapelketa Nagusirako borta. Iaz baino lau bertsolari eta saio gutiago izan dira aurten, eta horrek ekarri du finalerdietatik finalera «salto handia» eman dela: hemezortzi bertsolarietatik sei baizik ez baitira taula gainean baratu.

Aurtengo Xilabak publiko «gutxixeago» ukan du, antolatzaileen arabera osasun ziurtagiria eskatzeak eta pandemiak sortu debekuek eragin dute, bai ere, une berean ekitaldi franko eta bertze bi bertsolari txapelketa izateak.

Donibane Lohizuneko saioan Amaia Castorene eta Aritz Bidegain ariko dira aurkezle lanetan.

Seikotetik gailenduko denari, berriz, Andoni Iturriozek dio txapela jantziko. Izan ere, Senperen (Lapurdi) dagoen Larraldea etxea Bertsolarien Lagunak elkarteari uzten baitio, euskalgintzako bertze bederatzi elkarteri bezala. Eskuzabaltasunaren eskertzeko, VI. Xilabako txapeldunari txapela janzteko ohorea eman diote Iturriotzi, zeinak «bertsolaritza eta, oro har, euskal kultura eta euskal nortasuna, itzaleko lanetik hainbeste lagundu» baitu.

Agurraren ondotik, hauek izanen dira sei bertsolariek osatu beharko dituzten hamabosna bertso puntuagarri: 8ko handian ofiziotan binaka, hiruna bertsu; 8ko ttikian ofiziotan binaka, hiruna bertsu; banaka, hiru punturi erantzun; 10eko ttikian ofiziotan binaka, hiruna bertsu; kartzela banaka, gaia emanda, hiruna bertso. Buruz-burukoan ere hamabosna bertsu puntuagarri eginen dituzte: 6ko motzean ofiziotan binaka, hiruna bertsu; 8ko ttipian ofiziotan binaka, hiruna bertsu, eta, kartzela banaka, gaia emanda, hiruna bertso.

Seikoteko irabazlea zein den salatu ondoren kantatuko denek bukaerako agurra.

Bertsularien Lagunak elkarteak eskerrak eman nahi izan dizkie Xilaba posible egiten duten guziei: bertsolariei, gai emaile eta epaileei; entzuleei, herriko etxeei, eta Baigura ikastola, Ametza ikastola, Amikuzeko ikastola, Donibaneko ikastola, Garaziko eta Azkarateko ikastolak eta Muskildi Bizi elkarteari.


Summary: Pantailak Euskaraz taldeak «larrialdi egoeraz» ohartarazi du Eusko Legebiltzarrean. Alex Aginagalde eta Izaskun Rekalde Pantailak Euskaraz taldeko ordezkariek «pauso sendo, ausart eta handiak» eskatu dituzte.

Eusko Legebiltzarreko Kultura batzordean egin dute agerraldia gaur arratsaldean Pantailak Euskaraz taldeko ordezkariek. Testuingurua eman dute lehenbizi, eta azaldu dute ikus-entzunezko kontsumoa asko aldatu dela azkeneko urteetan. «Euskaldunon %47k kontsumitzen ditugu streaming bidezko plataformak, eta 20-24 urte arteko gazteen %75ek. Baina plataforma horietan euskaraz zenbat film daude? Netflixen, hiru. Disney Plusen, 0. HBO Maxen, 0. Eta Amazonen, bi». Telesailik euskaraz ezin da ikusi horietan guztietan. Ondorioa argia da: «Gazteen erreferenteak erdaldunak dira. Zinema aretoetan ere egoera larria da, emanaldien %1 baino ez baitira euskaraz». Kezkaz mintzatu da Aginagalde: «Larrialdi egoera batean gaude. Uste dugu lotuta dagoela egoera hori euskararen kale erabilerarekin. Puntu bat baino gehiago galdu da euskararen erabilera kalean. Benetan premiazkoa da aisialdian pausoak ematea».

Pantailak Euskaraz taldeak aldarrikapen taula bat sortu zuen, euskalgintzako eta ikus-entzunezko sektoreko beste eragile batzuekin. Honako hauek dira aldarrikapen nagusiak: Euskarazko ikus-entzunezkoen sektoreko finantzaketa publikoa sendotzea; EITB indartzea eta euskararen normalizaziorako tresna bihurtzea; euskarazko streaming plataforma sendo bat sortzea; streaming plataforma nagusietan euskararen presentzia legez bermatu eta areagotzea; zinemaren lege propioak sortzea; bideo jokoetan euskararen presentzia bermatu eta sustatzea; Interneteko sortzaile plataformetan euskararen presentzia bermatu eta sustatzea; ikus-entzunezkoen lege propioak sortzea; ikus-entzunezkoen kontseilu propioak sortzea; eta Espainiako eta Frantziako kate publikoek edukiak euskaraz ere eskaintzea.

Aginagaldek zera nabarmendu du: «Pantailetan euskararen presentzia sinbolikoa da. Horrek ohituretan eragina dauka. Haur eta helduok ez badugu erreferenterik, euskararen etorkizunarentzat kezkagarria da. Estrategikoa da pauso sendo eta ausartak ematea. Euskarak bataila politikoetatik aparte egon behar du. Kontsentsuak behar ditu euskarak, aurrera egingo badu».

Talde politikoek eskertu dute Pantailak Euskaraz taldekoen lana. Baina ñabardurak izan dituzte: EH Bildu erabat ados azaldu da taldearen aldarrikapen eta eskaerekin, baina kritikatu du EAJk blokeatu duela ikus-entzunezko kontseilua sortzeko eztabaida, eta aurreko legealdian EITB dagoen bezala uztea erabaki zutela; Elkarrekin Podemosek esan du plataformak ordainpekoak direla, eta egon daitezkeela familiak horiek ordaindu ezin dutenak; PSE-EEk aipatu du aintzat hartuko direla Pantailak Euskaraz-en planteamenduak; eta EAJk martxan dauden ekinbideak nabarmendu ditu, eta azaldu du EITBko zuzendari nagusiak Primeran streaming plataformaren ingurukoak aurkeztuko dituela Eusko Legebiltzarrean hilaren 15ean.

Pantailak Euskaraz taldeko ordezkarien iritziz, streaming plataforma berriak euskara hutsean izan beharko luke. «Euskara hizkuntza handiago baten ondoan jarrita, ez da kontu bera izango». Elebitasunak desoreka ekarri ohi duela azaldu dute ordezkariek. Nabarmendu dute baita ere ikus-entzunezko eduki arrakastatsuenak euskarara bikoiztuta egon beharko luketela, euskara informal estandarra zabaltzeko. «Ohiturak sortu egiten dira», nabarmendu du Aginagaldek. Gogorarazi du duela urte batzuk haur euskaldunak ohituta zeudela marrazki bizidunak euskaraz ikusten, baina gaur egun neska-mutiko gehienek erdaraz ikusten dituztela pantailetako edukiak.

Taldearen proposamenen artean hau dago: streaming plataformei kuotak ezartzeko eskatu dute Espainiako Ikus-entzunezko Lege Orokor berrian. Bikoizketarako diru laguntzak sortu eta sendotzeko ere eskatu dute, eta plataformekin negoziatu dezatela dagoeneko bikoiztuta dauden edukiak txertatu ditzaten. Taldeak uste du euskaraz bermatu beharko liratekeela haur eta gazteen estreinaldiak. Azkeneko puntu hori zinemako estreinaldietan ere eskatu dute.


Summary: Abenduaren 6an jakinen du Oier Oak lurralde debekua kenduko dioten ala ez. Preso ohiaren kasua azaltzen duen 'Zigor bat gehiago' dokumentala estreinatu dute, eta ikusgai dago albistearen barruan. Atzo izan zuen auzi saioa Parisko Zigor Auzitegian.

Parisko Zigor Auzitegiak abenduaren 6an jakinaraziko dio Oier Oa euskal preso ohiari Frantziako Estatuan egoteko 2015ean eman zioten lurralde debekua kenduko dioten ala ez. Debekua kentzeko egiten duen hirugarren eskaera da; aitzineko bietan, eskaeraren kontra agertu zen epaitegia. Atzo ere, debekua ez kentzeko eskatu zuen auzitegiko prokuradore nagusiak. Sortzez donostiarra izanik ere, Lapurdin errotua da Oa azken urteetan; Larresoron (Lapurdi) du familiaren bizilekua, emaztearekin eta hiru semeekin batera. Baina Frantziako Poliziak atxilotu zuen iazko azaroan, lurralde debekua urratzea leporatuta, eta, ordutik, Zugarramurdin (Nafarroa) bizi da. Otsailean epaituko dute lurralde debekua urratzeagatik. Bernat Etxepare lizeoko ikasleek ekitaldi andana antolatu dute haren sostenguz.

2012ko otsailean atxilotu zuen Oa Frantziako Poliziak, Angelun (Lapurdi), eta, lau urteko espetxe zigorra beteta, 2015eko uztailean aske gelditu zen. Frantziako lurraldean bizitzeko debekua eman zioten orduan. Hasieran Donostian bizitzen gelditu zen, baina laster Larresorora (Lapurdi) itzultzea erabaki zuen, familiarekin bizitzera. «Familia bizia oso pisutsua bilakatzen ari zen. Normaltasunez elkartzeko ezintasun horrek anitzetan eragiten zuen espetxean nengoenean baino antsietate eta ezinegon handiagoa. Denok bareago eta seguruago egoteko, Donostiatik Larresorora joatea erabaki genuen, arrisku guziak geure eginez», adierazi zion BERRIAri martxoan. Urteetan bizi izan da horrela, iazko azaroan atxilotu zuten arte. Bernat Etxepare lizeoko barnetegian ari zen lanean, zaindari gisa, baina egun hartan ez zen lanera iritsi. Larresorotik Baionara bidean, errepide kontrol batean gelditu, eta, Frantziako Estatuan bizitzeko zuen debekuaren ondorioz, komisariara eraman zuten. Biharamunean gelditu zen aske. Bere egoera konpondu bitartean, Zugarramurdin bizi da, lagun batzuek utzitako etxe batean.

Martxoan, hitzordua izan zuen Baionako prokuradorearen bulegoan, eta hark zigor proposamen bat egin zion, Frantziako Estatuan egoteko duen debekua urratzeagatik: lau hilabeteko espetxe zigorra, gibelapenarekin. Oak ez zuen onartu, eta, beraz, epaitua izan beharko du. Otsailean du zita Baionako auzitegian, Parisko auzitegiaren erabakia iritsi artean Baionako auzia gibelatzea onartu baitzuten. Igor Uriarte euskal preso ohiaren aurrekaria dago hor: maiatzean kendu zion lurralde debekua Parisko Zigor Auzitegiak, eta irailean, Baionakoak ez zuen zigortu debekua ez errespetatzeagatik. Erabaki horrek bere kasuan eragina izatea espero du Oak. «Aurkeztu dugun txostenean ageri da nola lurralde debekua kontraesanez betetako neurri bat den. Baikor naiz egoera alda dadin».

Uriarteren aurrekariaz gain, beste bi argudio plazaratu dituzte Parisen: Europako Batasuneko herritarrek Shengen espazioaren barnean duten joan-etorrietarako eskubidea eta familiarekin egoteko eskubidea. «Larresorotik Zugarramurdira hamabost minutu izanik autoz, egunerokoan kudeatzeko errazagoa zitzaigun Donostiara joatea baino. Baina horrek dakartzan konplikazioekin, batez ere bikotekidea ibili delako semeen jarduera eta istorio guziak berak bakarrik kudeatzen. Eta gero, semeen afektibitatearen aldetik, ez da erraza izan: beren kirol, dantza edo kultur ateraldietan aitak ezin zuela parte hartu ikusteak sortzen zien halako pena bat», adierazi dio Hitzari. «Urte hau, azken batean, beste zigor urte bat izan da. Astelehenean dena ongi aterako balitz ere, baduzu halako samin bat, urte bat iragan duzulako halako baldintzetan eta zigor bat jasaten, zentzurik ez zuenean».

Zigor bat gehiago

Urte osoan babes andana jaso du Oak. Martxoan, izenpe bilketa bat abiatu zuten herritar eta hautetsi batzuek, eta Frantziako Gobernuari eta Europako Batasuneko arartekoari bidali zieten. Bernat Etxepare lizeoko ikasleak ere mobilizatu izan dira, eta elkarretaratze bat baino gehiago egin izan dituzte barnetegiko zaindari ohiaren egoera salatu eta babesa erakusteko.

Oak ezarritako helegitea aztertzeko auzi saioa dela-eta ere, ikasleek hartu dute iniziatiba. Ostiralean elkarretaratzea egin zuten Larresoroko herriko etxe aitzinean, eta, ondoren, bi ikasle ohik prestatu duten Zigor bat gehiago dokumentala zabaldu zuten. Atzo arratsetik BERRIAko webgunean da ikusgai dokumentala. Horrez gain, Oier lizeora Korrika ere antolatu dute ikasleek. Atzo eguerdian, lasterkaldia egin zuten Hiriburun (Lapurdi), Oa atxilotu zuten lekutik Etxepare lizeoraino. Bertan, elkarretaratzea ere egin zuten ondoren.


Summary: Moto gidari bat hil da Bilbon, N-637 errepidean.

Ertzaintzak jakinarazi duenez, arratsaldeko lehen orduan moto gidari bat hil da Bilbon, N-637 errepidean. Istripua 16:10ean gertatu da, Getxotik Bilborako irteeran. Moto gidaria errepidetik atera da, eta barandaren kontra jo du.

Larrialdi zerbitzuetako kideek ezin izan dute ezer egin haren bizia salbatzeko, eta istripua izan den lekuan bertan hil da moto gidaria.


Summary: Egunean Behinek bikoiztu egin ditu telefonoa euskaraz duten erabiltzaileak. Hatz marka euskaraz egitasmoari esker, astebetean %13,69tik %27,37ra ugaritu dira telefonoa euskaratua duten erabiltzaileak. Dena den, «oso ehuneko minoritarioak» direla azaldu dute.

«Aste honetan Egunean Behin aplikazioak esango dizu telefonoa euskaraz duzun ala ez». Mezu horrek eman zien ongietorria Egunean Behin jokoaren erabiltzaileei joan den astean, azaroaren 1etik 8ra. Jarraian, emoji batek jakinarazten zien mugikorraren hizkuntza: telefonoa euskaratu gabe zutela adierazten zien gorriak, edo euskaratuta zutela baieztatzen zien berdeak.

Sakelakoa euskaratzeko Hatz marka euskaraz kanpainaren parte zen egitasmoa, eta emaitza bikainak izan ditu: egitasmoa hasi aurretik Egunean Behinen erabiltzaileen %13,69k zuten sakeakoa euskaratua, eta, orain, astebete geroago, %27,37k. Hala jakinarazi dute gaur aplikazioaren arduradunek.

Egunean Behinek sistema eragileka ere eman ditu datuak: «iOS eta Androiden arteko erabilera portzentaia 80/20 nahiko biribil batean banatzen da euskaldunon artean. Gero, euskaratuagoa dute telefonoa Android dutenek; baina eragin handiagoa izan du kanpainak iPhonea dutenen artean», azaldu dute. Zehazki, Android mugikorretan %14,82tik %28,84 handitu da euskaratuen ehunekoa, eta iPhonetan, %9,2tik %21,53ra.

Minoritarioak

Dena den, aipatu dute ehunekoak minoritarioak direla oraindik ere: «Euskaraz nabigatzen dugun bitartean, euskarazko edukiak eta zerbitzuak erabiltzen, erdarazko konfigurazioarekin ari gara euskaldun gehienak». Horregatik, Interneten ere lehen hitza euskaraz ematearen garrantzia azpimarratu dute Egunean Behinen garatzaileek, eta gogorarazi dute sakelakoak euskaratzeko tutorialak daudela Hatz marka euskaraz-en webgunean.

Azkenik, eskerrak eman dizkiote Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikarako Sailburuordetzari kanpaina sustatzeagatik. Gainera, azaroaren 7a baino lehen sakelakoa euskaratu zutenen artean hamabi Samsung A12 telefono zozkatu dituzte. Irabazleak Egunean Behinen aplikazioan ikus daitezke.


Summary: Eudelek eskatu die aldundiei gainbalioaren zerga «bizkor» berritzeko. Espainiako Gobernuak bere araudia moldatu du, eta aukera eman du gainbalio errealaren arabera ordaintzeko. Gipuzkoako Diputazioak onartu du berak ere aldatu beharko duela bere araudia.

Udalek presa dute. Azken bi asteetan salerositako etxebizitzen gaineko gainbalioaren zergarekin zer gertatuko den kolokan dago, Auzitegi Konstituzionalak Espainiako araudia baliogabetu baitzuen urriaren 26an jakinarazitako epai batean. Espainiako Gobernuak atzo bertan aurkeztu zuen bere araudi berria, eta aldundiek ere berea «bizkor» eta «modu harmonizatuan» egokitzeko eskatu du Gorka Urtaran Gasteizko alkate eta Eudel elkarteko presidenteak.

Gainbalioaren zerga udalak finantzatzeko tresnetako bat da, eta etxe jabeek udal lurraren erabilerari ateratzen dioten etekina zergapetzen du. Zerga horren gaineko eskuduntza dute Nafarroako Gobernuak eta Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako aldundiek, eta, hortaz, Espainiako Auzitegi Konstituzionalaren epaiak ez die modu zuzenean eragiten.

Baina arauak oso antzekoak dira, eta, gainera, gainbalioaren zerga kalkulatzeko modua bera jarri zuen auzitan Konstituzionalak, eta horretan ez da alde handirik, ez bada 2017an foru ogasunek bereak moldatu zituztela, etxebizitza baten salmentan irabazirik ez bada —erosi baino prezio txikiagoan saldu dela frogatuz gero—, zergarik ez ezartzea erabaki zutela.

Gainbalio errealaren araberako ordainketa

Espainiako Gobernuak gaur aurkeztutako erreformak kendu egingo du han ere galera dagoenean zerga ordaindu behar izatea. Gainera, bi aukera emango ditu aurrerantzean gainbalioaren zergari buruz. Bata da benetako gainbalioaren arabera ordaintzea; hau da, erositako prezioa eta saldutakoa hartzea, eta irabazia bada, horren zati bat pagatzea. Bigarren aukera da etxebizitza bakoitzaren katastro eguneratua izatea erreferentzia; gero eta urte gehiago izan etxebizitza —edo lurra— jabetzan, gehiago ordaindu beharko da gainbalioaren zergan.

Pentsa daitekeenez, lehen aukera izango da erabiliena, batez ere katastroarekin gerta daitekeelako etxebizitza baten balio teorikoa asko handitzea, baina benetakoa aldaketa txikiagoa izatea.

Azken berritasun bat ere badu Madrilen dekretuak: etxebizitza bat erosi eta urtebetea bete arte salduz gero ere ordainduko da gainbalioaren zerga. Orain arte ez zen egiten, taulak eguneratuta ez zeudelako.

Epaia aztertzen ari dira

Eudelen eskariari eta Espainiako Gobernuaren dekretuari arretaz baina larritasunik gabe erantzun diete Hegoaldeko erakundeek. Auzitegi Konstituzionalaren epaia aztertzen ari direla esan die Bizkaiko Ogasunak berri agentziei, eta azalpen hori bera eman diote Gipuzkoako Ogasuneko BERRIAri.

Hori bai, iturri horiek beraiek onartu dute litekeena dela foru araudia luze gabe aldatu behar izatea: «Sententziak Estatuko araudiari eragiten dio baina haiek eta guk metodologia berdina darabilgunez zerga honetan, ez dirudi foru araudiak ibilbide luzerik izango lukeenik». Egin ditzaketen moldaketak aztertzen ari dira: «Noski, Madrilek onartu duena ere begiratuko dugu».

Edonola ere, Gipuzkoako Aldundiak nabarmendu nahi izan du gainbalioaren zergaren pisua txikiagoa dela Hego Euskal Herriko udalentzat Espainiakoekin alderatuz gero. Horrela, Gipuzkoan, udal guztien artean urtean 1.000 milioi inguruko sarrerak dituzte, eta zerga horretatik hogei milioi jasotzen dituzte.


Baztertu daiteke ikatza?

Summary: Baztertu daiteke ikatza?. Hurrengo hamarkadetarako ikatza baztertzeko konpromisoa hartu dute COP26 goi bileran hainbat estatuk; ez, ordea, AEBek, Txinak, Indiak eta Australiak. Gai horri heldu dio Iñaki Petxarroman berriemaile bereziak Glasgowtik.

Glasgowko goi bileran erantzun beharreko galderetako bat da: baztertu daiteke ikatza? Herrialde batzuek baietz diote, baina tartean ez daude munduko herrialde kutsatzaileenetako batzuk. Isurketen %70en eragilea da ikatza.


Summary: Txekian koalizio gobernua osatzeko akordioa sinatu dute bost alderdik. Zentro-eskuineko alderdien aliantzak Petr Fiala proposatuko du lehen ministro izateko eta Andrej Babis ordezkatzeko. Herrialdearentzako «aldaketa sistematikoen beharra» aldarrikatu du.

Txekiako Diputatuen Ganberarako hauteskundeak egin eta hilabetera, koalizio gobernua osatzeko akordioa izenpetu dute, gaur, zentro-eskuineko bost alderdik: Elkarrekin aliantzako hiru indar kontserbadoreek eta Piratak eta Alkateak koalizioko bi alderdiek. Alderdi Demokratiko Zibikoaren zerrendak bildu zuen boto gehien bozetan —botoen %27,8—, eta, itunean zehaztutakoaren arabera, haren lider Petr Fiala proposatuko dute lehen ministro izateko eta, beraz, Andrej Babis azken lau urteotan karguan egondakoa ordezkatzeko. «Herrialdea aurrerantz bultzatuko duten aldaketa sistematikoak behar ditugu. Herritarrak arduratzen dituzten arazoak ahalik eta azkarren konpondu behar ditugu, eta erasan dioten krisietatik atera behar dugu herrialdea», nabarmendu du Fialak, gaur, diputatuen ganbera berria osatzeko saioaren ondoren akordioa plazaratzeko egindako prentsa agerraldian.

Hasi dute, horrenbestez, gobernua osatzeko prozesua, eta, ondo bidean, Gabonen bueltarako martxan egongo da. Bihar diputatuen ganberako mahaia aukeratzekoak dira, eta orduan dimisioa eman ahal izango du jarduneko gobernuak; halere, Milos Zeman presidenteak gobernu berria izendatu arte, behin-behinean gobernatzen segituko du. Gibeleko urritasun bat dela-eta ospitaleratuta dago Zeman, joan den urriaren 10etik —25 egun egin zituen zainketa intentsiboen unitatean—, eta, aurreko astean irrati batean egin zioten elkarrizketa batean adierazi zuenez, gobernua osatzeko eskatuko dio Fialari.

Eta baziren zalantzak Zemanen jarreraren inguruan, Babisen aliatua izan baita azken urteetan. Baina hauteskundeetako emaitzei erreparatu eta berehala konturatu ziren ANOn, jarduneko lehen ministroaren alderdian, ezingo zutela gobernuan jarraitu, nahiz eta koalizio garaileak baino 35.000 boto gutxiago bakarrik bildu: %27,1. Izan ere, berrehun eserleku ditu diputatuen ganberak, eta gobernua osatzeko elkartu diren bost indarrek 108 aulki lortu dituzte —hauteskunde gauean bertan erabaki zuten gobernua osatu ahal izateko negoziazioei ekitea—.

«Populismoa» bukarazi nahi du Fialak, gaur esan zuenez; «oihuak eta gatazka» amaitu. Ez du aipatu Babisen izena, baina horiek leporatzen dizkio jarduneko lehen ministroari, Txekiako pertsonarik aberatsenetako bati, zeina nekazaritza industrialeko enpresaria baita. Iruditzen zaio, era berean, ez duela behar bezala kudeatu «zerga ordaintzaileen dirua». Esate baterako, herrialdearen zorra BPG barne produktu gordinaren %30 zen 2019an, eta orain, berriz, %44 da; neurri handi batean, COVID-19ak eragindako krisia dela-eta administrazioak langabeziari aurre egiteko hartutako erabakiengatik.

Gainera, hauteskundeak egin baino egin batzuk lehenago Pandoraren paperak izenez ezagun egin den filtrazioan agertu zen haren izena, eta ustelkeria kasuekin lotu zuten. Azaleratutakoaren arabera, hemeretzi milioi euro bideratu zituen offshore sozietateetara, eta horien bidez bere identitatea ezkutatu, Frantzian gaztelu bat erosteko asmoarekin, adibidez. Beste ustelkeria kasu batzuetan ere lotu dute.

Gutxiengoan gobernatu zuen sozialdemokratekin, eta komunisten babesa ere eduki zuen. Nolanahi ere, kutsu kontserbadorea eduki zuten gobernuaren politikek, eta aurreikusten da aurrerantzean ere bide beretik jarraituko duela Fialak, egiteko moduak eta mezuak aldatuko diren arren. Izan ere, Babisen aldean politikari klasiko bat da. 2012tik 2013ra Hezkuntza ministroa izan zen, 2013tik da diputatua, eta 2014tik dago Alderdi Demokratiko Zibikoaren lidertzan. Zientzia Politikoetako lizentziaduna da, eta Masaryk Unibertsitateko errektorea izan zen.

Ministerio banaketa

Ikusteko dago zer-nolako harremana edukiko duten gobernuko bazkideek elkarren artean; esaterako, EB Europako Batasunari begira. Fialaren alderdia euroeszeptikoa da, eta piratak, ordea, europazaleak. Dena den, akordioaren arabera, klubean jarraitzeko intentzioa irmoa da, eta giza eskubideen defentsaren ikuspegia indartu asmo dute.

Hamazazpi ministerio edukiko ditu gobernu berriak —aurrekoak baino hiru gehiago—, eta hamar Elkarrekin koalizioaren esku egongo dira; tartean, Finantzak, Lana eta Gizarte Gaiak, Osasuna eta Justizia. Piratak zazpi kudeatzekoak dira, eta horien artean daude Hezkuntza, Barne eta Atzerri ministerioak. Visegradeko taldearen bileretan parte hartu beharko dute —Hungaria, Polonia, Txekia eta Eslovakia—, eta, Elkarrekin-ekoek ez bezala, Alderdi Piratako kideek Viktor Orban Hungariako lehen ministroaren jokabidea kritikatu izan dute.

Alderdi Pirata aurrerakoia eta ekologista da, eta koalizio gobernuaren dokumentuan jaso dutenez, konpromisoa hartu dute Txekian pixkanaka joateko murriztuz ikatzaren erabilera energia iturri gisa.


Summary: Seaskaren kolegio berria Senperen izanen da. Iragarri dutenez, ikastetxea 2023rako irekitzea da asmoa, eta berrehun ikasle inguru hartzeko bide emanen du. Herriko udalak 10.000 metro karratuko lursaila eskaini dio Seaskari, lakuaren ondoan.

Ereindako uztak emanen du lorerik. Urteetako ahaleginaren ondotik, bosgarren kolegioa izanen du Seaskak. Senperen (Lapurdi) hartuko du leku. Bart jakinarazi dute lorpena: Senpereko Udalak 10.000 metro karratuko lursaila proposatu dio Seaskari; hantxe eraikiko dute kolegioa. Hain zuzen, Seaskak helburu horrekin antolatu zuen Herri Urrats ikastolen jaia joan de maiatzean: bosgarren kolegio bat sortzea zuten desio eta premia. Lau kolegio dituzte zabalik gaur egun, eta eskaintza zabaldu beharra nabaritu dute aspaldi, ez baita ikasle guztiak hartzeko toki askirik. Iragarri dutenez, Senpereko kolegioan 200 ikasle inguruk ikasten ahalko dute. Data bat ere jakinarazi dute: 2023. urtearen hasierarako nahi dituzte ateak ireki.

Bosgarrena eraikitzea giltzarri izanen da Ipar Euskal Herrian euskarazko hezkuntza hauspotzeko eta eskaria asetzetik hurbilago egoteko, ikasgeletan kabitu ezinik baitira orain. Urteak dira horretarako pausoak ematen ari direla, eta, horregatik, urrats handia izanen da Senperekoa. Iazko udaberrian bukatu zituzten Larzabaleko (Nafarroa Behera) Manex Erdozaintzi Etxart kolegioa berritzeko lanak, 2013an handitu zuten Kanboko (Lapurdi) Xalbador kolegio historikoa, eta 2017an ireki zuten Estitxu Robles Arangiz kolegioa Baionan (Lapurdi). Ziburuko (Lapurdi) Piarres Larzabal kolegioa da laugarrena. 300 ikaslerentzat pentsatua da, baina 329 ditu gaur egun.


Bidelagun izateari buruzko historia bat

Summary: Bidelagun izateari buruzko historia bat. Mario Azurzari Aitor Francesena «Galloz» hitz egiten entzuten diogunean, eta alderantziz, lau eskurekin idatzitako historia bat ari gara entzuten. Edo, hobeto esanda, «bi oholekin» idatzitakoa. Historia horretan, Mariok begiak eskaintzen dizkio «Gallori», eta «Gallo», bi aldiz surf egokituko munduko txapelduna, bizitza-maisua da Mariorentzat.

Bidelagun izateak zentzu osoa duenekoa.

«Galloren» historia apartekoa da, zalantzarik gabe. Erabat sinesten ez dituzun horietakoa. Egin daiteke surfean itsua izanda? Berari galdetuz gero, barre ozena entzungo litzateke aurrena, eta ondoren hau: «Eta, zergatik ez?». Izan ere, munduko surf txapelduna baino gehiago, erabakitasunaren, alaitasunaren eta, batez ere, temaren txapelduna da. Mugarik eta oztoporik gabeko indar ikaragarria du «Gallok». Eta indar horrek eraman du bizitzen jarraitzera eta bere pasiorik handienaz, surfaz, gozatzen jarraitzera.

Eta hortxe azaltzen da bikote hobeezin honetako bigarren kidea: Mario, hau da, «Galloren» begiak. Urte askoan, «Galloren» ikasle aurreratuetako bat izan zen Mario, hark artean zerbait ikusten zuela (bestea egungo surfeko izarra izan zen: Aritz Aranburu). Geroago, «Galloren» bidelagun bihurtu zen Mario. Marioren ondoan irabazi zuen «Gallok» 2016ko surf egokituko munduko txapelketa. Eta, harrezkero, elkarrekin surfean aritzeaz harago doa haien arteko harremana.

«Enpatia handia behar da norbaiten bidelagun izateko» - Gallo

Erabakiak segundo hamarrenetan hartu behar dira uretan. Eta, une jakin batzuetan, egoera oso zailetara eraman zaitzake hutsegite txiki batek. «Gallorentzat», funtsezkoa da bere lekuan jartzen dakien bidelaguna izatea. Eta Mariok paregabe egiten duten ezaugarri guztiak ditu: enpatia, sentikortasuna, hurbiltasuna, konplizitatea… «Galloren» hitzetan, «ondoan izan ezean inoiz lortuko ez zenukeen hori lortzeko behar duzun pertsona da bidelagun ona; Mario, adibidez».

Mario ere ez da hankamotz gelditzen «Gallori» buruzko aipamenetan. Haren ustez, bizitzarako benetako irakaspena da «Gallori» laguntzea. Bai uretan, bai uretatik kanpo. Uste du bere zeregina «Galloren» premietara egokitzen jakitea dela. «Galloren» adiskidetzat du bere burua, baina baita haren helburuak lortzeko bitartekotzat ere.

«Olatu bat harrapatzen duen bakoitzean, nik neuk harrapatu izan banu bezala bizitzen dut» - Mario

Marioren esanetan, batzuetan ahaztu egiten zaio «Gallo» itsua dena, eta ikaragarri aberasgarria da haren bidelagun izatea. Izan ere, Mario beti sentitu da «Galloren» ikasle, eta horixe da harreman harrigarri honen paradoxa. Eta, orain, haren bidelaguna dela, egunero ikasten du harengandik «lehenengoan amore ez ematen, gauza guztietan saiatua izaten eta inoiz ere ez etsitzen».

Zalantzarik gabe, balio osoa hartzen duen bidelagun harremanik bada, hauxe da. Biak hazten direlako laguntza horretan, bai kirolean eta bai bizitzan. Horregatik, «Gallok» dioenez, «bizitzako une bakoitzean norbait alboan izatea baloratzen jakin behar da, balio ikaragarria baitu». «Gallok» esana.

Bidelagun Izateari buruzko historia bat. LABORAL KUTXA

LABORAL Kutxan zure bidelagun izatearen balioan sinesten dugu.

Mariok eta Gallok bezala, hurbiltasunaren eta bidelagun izatearen balioan sinesten dugu. Entitate kooperatiboa da gurea, eta, horregatik, gure produktu eta zerbitzu guztietan pertsona hartzen dugu ardatz (behar duena eta behar ez duena). Eta etorkizunean pentsatzeaz eta horretarako prestatzeaz ari bagara, are gehiago.

Hori dela eta, Galloren eta Marioren arteko bidelagun izateari buruzko historia paregabe hau aukeratu dugu Biziaro aurreikuspen-planen azken kanpainarako. Izan ere, produktu horrek pertsonarekin batera eboluzionatzen du, bizitzako une bakoitzera egokituz eta erretirora arte bidelagun izanez.


Summary: Gutxienez bederatzi migratzaile hil dira Bielorrusia eta Polonia arteko mugan. Varsoviako gobernuaren arabera, 12.000 migratzaile inguru daude Bielorrusian muga igarotzeko zain.

Poloniako Defentsa Ministerioak atzo zabaldutako irudiek argi erakutsi dute zein den Polonia eta Bielorrusia arteko mugako egoera. Askok asteak daramatzate zeropeko tenperaturak jasaten Europa mendebalderako bidean jarraitzeko zain. Varsoviako iturriek zabaldutakoaren arabera, gutxienez bederatzi pertsona hil dira orain arte muga igarotzeko ahaleginetan. Poloniako Gobernuak hiru kilometroko «segurtasun eremua» jarri du mugan, eta handik aurrera egitea debekatu die ez bakarrik kazetariei, baita gobernuz kanpoko erakundeei ere.

Poloniako lehen ministro Mateusz Morawiecki Bielorrusiako mugara joatekoa da gaur, bertako egoera zuzenean ezagutzeko. Atzo Europako Batzordeak Varsoviari aholkatu zion laguntza eska ziezaiola Frontex Muga eta Kostaldeetako Guardiaren Europako Agentziari eta Europoli. Poloniak berak egotzi dio Bielorrusiari migratzaileak mugara bidaltzea, Europako Batasuna desegonkortzeko asmoz. Minskek, baina, ukatu egin du hori, eta adierazi du migratzaileek ez dutela araurik hautsi Bielorrusian.

Poloniako segurtasun indarrek zabaldutako bideoetan, jendea ikusten da bi herrialdeak banatzen dituen hesia igarotzen saiatzen. Iturri ofizialen arabera, 800 pertsona inguru daude kanpatuta hesiaren inguruetan, eta beste 4.000 inguru daude mugatik gertuko basoetan ezkutatuta. Orotara Bielorrusian 12.000 migratzaile inguru egon daitezkeela uste du Varsoviak.

Dena den, Polonia ez da neurriak hartu dituen herrialde bakarra. Lituania ere mugan larrialdi egoera ezartzea aztertzen ari da. Europako Batasunak NBE Nazio Batuen Erakundean dituen ordezkariak ere auziaz hitz egitekoak dira gaur.

«Oinarririk gabeak»

Minsken arabera, «oinarririk gabeak» dira Varsoviak egotzitako salaketak, eta Bielorrusiako defentsa Ministerioak eskaini dio Poloniari alde biko bilera bat egitea «bi aldeen kezkak» eztabaidatzeko. Bielorrusiako Gobernuak salatu du Poloniaren helburua ez dela arazoari irtenbide bat aurkitzea, eta egotzi dio gatazka «maila politikora» eraman nahi izatea.

Poloniako Gobernuak zabaldu duenez, atzoz geroztik 300 lagun baino gehiago ahalegindu dira bi estatuak banatzen dituen hesia gainditzen, eta 17 pertsona atxilotu dituzte paperik gabe herrialdean sartzen saiatzeagatik. Horrez gain, Polonian ezkutuan sartutako 85 gazte kanporatu dituzte.

Poloniak, bestalde, ez du kalterako mugako krisia, Europako Batzordearekin duen gatazka estaltzeko baliatu baitezake, baita abortatzeko baldintzak zorroztu izanak eragindako kritikak isilarazteko ere. Europako Justizia Auzitegiak egunean milioi bat euro ordaintzera zigortu zuen urri amaieran Varsovia, joan den uztailean auzitegi berak emandako epaiari entzungor egiteagatik.

Baina orain, migratzaileen krisiak bultzatuta, babes mezu ugari jaso ditu Varsoviak Bruselatik: hasi Alemaniatik eta Europako Batzorderaino, guztiek luzatu diote eskua duela aste batzuk etsai zutenari, hura baita Ekialde Hurbiletik ihesi doazen ehunka migratzaileak geldiarazten dituena. Hala, Europako Batasuneko estatu kideek Bielorrusiaren aurkako zigorrak eskatu dituzte.


Summary: Olga Comes euskal presoa baldintzapean aske utzi dute. Hamahiru urte egin ditu preso. Iruñeko espetxean ari zen zigorra betetzen: azken hilabeteotan, hirugarren graduan.

Etxerat-ek jakinarazi duenez, Olga Comes Arambillet euskal preso iruindarra baldintzapean aske utzi dute gaur, Frantziako eta Espainiako Estatuko espetxeetan hamahiru urteko espetxe zigorra beteta.

Euskal Herri inguruko kartzeletara hurbildu zituzten lehen euskal presoetako bat izan zen Comes. 2018ko abenduan iragarri zuten Leongo espetxetik Villabonakora mugituko zutela (Espainia); 2019ko urtarrilean lekualdatu zuten. Ondotik, 2020ko azaroan iragarri zuten Euskal Herriratu eginen zutela: Iruñera ekarri zuten. Aurtengo ekainean hirugarren gradua eman zioten, eta gaur baldintzapean aske gelditu da, azkenean.


Summary: Euskal presoak gerturatzeko eskatu dio Europako Kontseiluak Espainiari. Torturaren Prebentziorako Batzordeak txosten bat argitaratu du, eta, besteak beste, Espainiari eskatu dio presoak «beren senideengandik gertuago» dauden espetxeetara eramateko.

Europako Kontseiluaren menpeko Torturaren Prebentziorako Batzordeak txosten bat argitaratu du, iazko irailean eginiko bisita baten harira. Dokumentuan, batzordeak Espainiari eskatu dio «arriskuen ebaluazio egoki batean oinarrituta presoak beren senideengandik gertuago» dauden kartzeletara eraman ditzatela; Euskal Herrira bertara edo Euskal Herritik gertuago dauden Espainiako espetxeetara.

Batzordeak ETAren desegitea (2018) eta haren jarduera armatua behin betiko eten izana (2011) hartu du oinarri bere eskaria egiteko. Txostena ondu dutenek gogorarazi dute euskal presoak «Euskal Herritik oso urrun» dauden presondegietan egon izan direla: «Urte luzeak daramatzate kartzelan, eta gehienak modulu itxian edo lehen graduan daude». Egoera hori aldatu egin da azken hilabeteetan, jada ez baitago euskal presorik lehen graduan. 132 orrialdeko agiri bat da batzordeak zabaldutakoa, eta paragrafo bakarrean egiten zaie aipamena euskal presoei.

Espainiako Barne Ministerioak Torturaren Prebentziorako Batzordeari erantzun dio Espainiako Gobernuak «egokitzat» jo duela espetxe politika «aldatzea», aldaketa «nabarmenak» eginda «beren banaketa geografikoan eta bizitza erregimenean».

Batzordearen ordezkaritza bat Brievan, Castello II-n, Soto del Realen, Estremeran, Sevillan, Picassenten eta Alacanten izan zen, eta, txostenean nabarmendu badute ere Espainiako agintarien jarrera «bikaina» izan zela, beharrezkotzat jo dute Espainiako Poliziari eta Guardia Zibilari gomendio bat egitea: «Transmititu dezatela mezu irmo bat: atxilotuekiko tratu txarrak legez kanpokoak eta ez-profesionalak direla, eta dagokien zigorra izango dutela».

Izan ere, «pertsona gehienek esan bazuten ere tratu zuzena jaso zutela», ordezkaritzak «tratu txarrei lotutako salaketa kopuru esanguratsu bat» jaso zuen: «Baita adingabeen aldetik ere, nagusiki [Espainiako] Polizia Nazionalari eragiten ziotenak». Alde horretatik, batzordeak gogorarazi du debekatuta dagoela 18 urtetik beherakoak inkomunikatzea.

«Oso garrantzitsua»

Batzordearen txostenean jasotakoak nabarmendu dituzte zenbait eragilek, Etxerat euskal presoen senide eta lagunen elkarteak, besteak beste: «Oso garrantzitsua iruditzen zaigu euskal presoak haien ingurura hurbiltzeko Torturaren Prebentziorako Batzordeak eginiko eskaera; izan ere, hori baita euskal gizarteak duela urte askotatik eskatzen duena». Ildo berean, Joseba Azkarraga Sare plataformako bozeramaileak esan du jada sarritan zuzendu zaiola Torturaren Prebentziorako Batzordea Espainiako Gobernuari, «espetxe politikan izaten jarraitzen duen jarrerarengatik; preso guztiekiko, baita [Espainiako] Estatu osoan ere».

EH Bilduko legebiltzarkide Josu Arzuagaren iritziz, berriz, «inkomunikazioa eta bere ondorio zuzena, tortura, Espainiako sistema judizial eta punitiboaren kalitatearen neurgailua» da: «Ez da bilatu ez egia, ez justizia ETAren biktimentzat, baizik eta zigorra eta mendekua. Txosten hau ezin argigarriagoa da».


Summary: COP26ko akordioetako lehenbiziko zirriborroak ez du biltzen emisioak eta erregai fosilak mugatzeko neurririk. Greenpeacek jakinarazi du dokumentuak egoeraren «larritasunaz» ohartarazten duela, baina salatu du gabezia asko dituela; ez da aipatzen petrolioaren eta ikatzaren erabilera murrizteko mugarik, besteak beste. «Zirriborroa hain ahula dela ikusirik, honek ez du batere itxura onik», kritikatu du erakundeak.

Klima larrialdiari kontra egiteko neurriak adostea da COP26 nazioarteko goi bileraren helburu nagusi. Aurreikuspen gehienen arabera, esperotakoa zen traba ugari izatea akordioak erdiesteko. Egun, baina, susmoak oraingoz betetzen ari direla azaleratu du Greenpeacek argitaratutako dokumentuak. Goi bilkuran eztabaidatutakoetatik abiatuta ondutako zirriborroa da. Hartan, ez da ageri neurri zehatzik; ez dute bildu CO2 isuriak murrizteko mugarik, ez ikatza baztertzeko konpromisorik, ez petrolioaren erabilerari ezarritako mugarik, bestea beste. Funtsean, hizpide izandakoak egoeraren larritasuna nabarmentzera mugatu direla ondorioztatu du Greenpeacek; hitzak izan dira, baina ez da jaso ekintza zehatzik.

Negoziazioetan hitz egindakoaren isla da zirriborroa, finean. Haren arabera, Glasgown (Eskozia), munduko hainbat herrialdetako ordezkariek aski argi azaldu dute neurriak «urgentziaz» hartu behar direla. Halaber, 2020tik 2030era arteko hamarkada «kritikoa» izanen dela dio dokumentuak, Parisko Hitzarmena betetzeari dagokionez. Adierazi dute, bestalde, «ongi etorriak» izanen direla NBE Nazio Batuen Erakundearen barreneko IPCC Klima Aldaketari Buruzko Gobernu Arteko Taldeak ondutako txostenak. Hain zuzen, IPCCko 6. txostenaren egile nagusi Sergio H. Faria elkarrizketatu zuen BERRIAk joan den astean. Hizketaldian, azpimarratu zuen berriztagarrien trantsizioa, erregai fosilen erabilera mugatzea, metano isurketak gutxitzea eta CO2 gehiago xurgatzea ezinbestekoak direla klima aldaketaren kontra egiteko.

Ikusi gehiago: «Atmosferan pilatutako CO2aren erdia azken 30 urteetan isuritakoa da»

Hankamotz da dokumentua, ordea: diagnostikora mugatua baita, hein handi batean. Hain zuzen, zirriborroan jasotakoa hain ahula dela ikusirik, aski kritiko azaldu da Greenpeace. Berotegi efektuari kontra egiteko neurririk ez dela ohartuta, «oso kezkatuta» daudela azaldu du erakundeko zuzendari Jennifer Morganek. «Ez du batere itxura onik. Tenperaturaren igoera 1,5 gradukoa baino handiagoa izan ez dadin, ezinbestekoa da erregai fosilak deuseztatzea», adierazi du. Gainera, erakundeak azpimarratu du negoziazio batzuetatik ateratako lehenbiziko zirriborroek handinahiak behar luketela izan, ohikoa baita ondotik horien gainean aldaketak egin eta moldaketak egitea. Dokumentua jada hain ahula izanik, are murritzagoa izan liteke azkeneko emaitza, erakundearen iritziz.


Summary: Gabirai bat tiroz jota agertu da, laugarren hegazti babestua hilabeteko epean. Eguzkik salatu duenez, urriaren 27an bota zuten, Usurbilgo (Gipuzkoa) Andatza auzoan. Bizirik aurkitu zuten, baina Igeldoko Arrano Etxean hil zen, handik gutxira.

Urrian, espezie babestuetako lau hegazti jo dituzte gutxienez tiroz Gipuzkoan. Gaur eman du azkenaren berri Eguzki talde ekologistak: gabirai bat da (Accipiter nisus), eta urriaren 27an bota zuten, Usurbilgo (Gipuzkoa) Andatza auzoan. Bizirik aurkitu zuten bizilagun baten balkoian, eta, Igeldoko Arrano Etxera bizirik eraman zuten arren, handik gutxira hil zen. Eguzkik fiskaltzan salatu du gertakaria.

Talde ekologistaren arabera, hilabetean lau hegazti bota izanak agerian utzi du «arazo kroniko bat, Gipuzkoa Foru Aldundiak orain arte behar bezala tratatu ez duena»: «Horregatik poztu ginen lehengoan Jaizkibelgo hainbat ehiza postu itxiarazi zituenean. Alabaina, ikusteko dago benetan aldundiaren politika berri baten abiapuntua den», adierazi du Eguzkik.

Gainera, gogorarazi dute babestutako hegazti bat tiroz botatzea ingurumenaren aurkako ustezko delitua dela, «kartzela zigorra ere ekar dezakeena»: «Bada, hemen hegaztiak tiroz botatzen dira, eta inoiz gutxitan izaten du zigorrik», gaitzetsi dute.

Laugarrena

BERRIAk gaur bertan argitaratu du Tirokatze 'tronpatuak' erreportajea. Han azaltzen dira tiroz jota agertu diren beste hiru hegazti harraparien kasuak: arrano txiki bat (Hieraaetus pennatus) Errezilen, urriaren 6an; elanio urdin bat (Elanus caeruleus) Seguran, urriaren 16an; eta belatz handi bat (Falco peregrinus) Hondarribian, urriaren 24an. Arrano txikia eta belatz handia hil egin dira; elanio urdina Donostiako Arrano Etxean osatzen ari da, «apurka-apurka».

Tamalez, ez da fenomeno berria. Ehiza garaian gora egiten dute horrelakoek; datuek hala diote. Igeldoko Arrano Etxeak, adibidez, 2020an, tirokatutako 33 hegazti jaso zituen.


Summary: Helduek haurrekin dituzten hizkuntza praktiketan eragiteko egitasmo bat aurkeztu du Topaguneak. Umeen erreferente diren helduen artean euskararen erabilera sustatu nahi du ariketa sozialak. Azaroaren 22tik abenduaren 5era bitartean egingo dute, 80 herri baino gehiagotan.

Euskaraldian sustatutako hizkuntza praktikak «arau sozial» bihurtzeko asmoari helduta, egitasmo berri bat aurkeztu du Euskaltzaleen Topaguneak: Haurren aurrean helduok heldu. «Umeen erreferente eta gertuko diren helduen arteko hizkuntza portaeretan eragitea, eta euskararen erabilera areagotzea» izango da helburua, eta, hala, «belaunaldi berriek hizkuntza praktika berriak normalizatu eta barneratzea». 0 eta 12 urte arteko umeekin harreman zuzena duten helduak deitu dituzte parte hartzera. Azaroaren 22an hasi, eta abenduaren 5era arte iraungo du, eta 80tik gora herritan egingo dute. «Helduak eta umeak elkartzen diren inguru informaletan» eragin nahi du Topaguneak, batez ere; hala nola parkeetan, plazetan eta eskoletako atarietan. Halaber, etxeko ohituretan eragitea ere bada asmoa. Gaur aurkeztu dute egitasmoa Donostiako Koldo Mitxelena kulturgunean Kike Amonarriz Euskaltzaleen Topaguneko lehendakariak, Goiatz Urkijo, Haurren aurrean helduok heldu egitasmoaren koordinatzaileak eta Topaguneko kideak; eta Arrate Gisasola egitasmoko parte hartzaileak.

Arau sozialtzat hartu duten premisa bat indartu nahi du ariketak: «Euskaldunok euskaldunokin euskaraz egiten dugu». Arau horri jarraikiz, hiru portaera egonkortu nahi ditu Topaguneak: solaskideek euskara dakiten kasuetan euskara egitea; lehen hitzak euskaraz egitea, baita ezezagunekin zein euskaraz ulertzen duten ezagunekin ere; eta euskaraz hitz egiten ez duten baina ulertzeko gai diren mintzakideekin euskarari eustea, baita elkarrizketa elebidunetan ere.

Helduek egin beharreko ariketa izango da, eta, horrenbestez, haiei dagokie hizkuntza ohiturak aldatzea. Ariketa soziala egin aurretik hiru urrats egiteko eskatu die helduei Euskaltzaleen Topaguneak: hizkuntza ohiturak norekin alda ditzaketen pentsatzea, kide horiei ariketa elkarrekin egitea proposatzea, eta ariketan parte hartuko dutela jakinaraztea ingurukoei.

Helduak, ispilu «Euskararen erabileran aurrerapausoak emateko», belaunaldi gazteek hizkuntza erabiltzea beharrezkoa dela gogoratu du Topaguneak, eta, horretarako, helduek «zeresana eta zeregina» badutela uste du. Izan ere, hizkuntza ez ezik, «hizkuntza erabiltzeko gizarte arauak» ere barneratzen dituzte haurrek, erakundearen arabera, eta «erabilera sozialaren eredurik» ez badute, hizkuntza ez dutela erabiliko ohartarazi du: «Euskara egoera eta testuinguru guztietan ohikoa dela sumatu behar dute haur eta gaztetxoek. Haurrei eskaintzen zaie euskaraz egiteko, baina gero helduek ez badute hala jokatzen, gaztetxoei mezu kontraesankorrak bidaltzen ari gara». Amonarrizek adibide bat jarri du gaur egungo egoera ulertzeko: «Ume batzuk erdaraz ari dira beraien artean. Guraso bat hurbiltzen da euskaraz egiteko esatera, eta umeak erantzuten dio gurasoetara jolasten ari direla».

Haurrak euskaraz haztea eta hezteko ikastetxeek «lan asko» egiten dutela aitortu arren, helburu hori hezkuntzaren bidez soilik ezin dela lortu azaldu du Topaguneak, eta «gizartearen laguntza» ere beharrezkoa dela gogoratu. Haurren hizkuntza portaerak helduenetatik eratortzen direnez gero, espazio informaletan ere eredu izatearen garrantzia azpimarratu du erakundeak. Ariketa sozialak «helduen artean hausnarketa sustatzea» ere badu helburu, euskarak «espazio berriak irabazi» ditzan. Haurrak eta helduak elkarrekin daudenean euskararen erabilerak gora egiten duela gogoratu du, halaber, eta erabilera daturik baxuenak helduak haurren presentziarik gabe daudenean izaten direla. Soziolinguistika Klusterraren 2016ko Hizkuntzen Erabileraren Kaleko Neurketak hala erakusten duela gehitu du Topaguneak.


Summary: Portugalgo hainbat militar atxilotu dituzte, nazioarteko droga eta diamante trafikoarekin lotuta. Afrika Erdialdeko Errepublikatik drogak, urrea eta diamanteak Europara eramatea leporatzen zaie. Rebelo de Sousa presidentearen ustez, gertatutakoak ez dio armadaren «prestigioari» eragingo.

Nazioarteko droga, diamante eta urre trafikoko sareekin, eta kapitalak zuritzeko jardunarekin lotura dutelakoan, Portugalgo Polizia Judizialak armadako gutxienez hamar kide atxilotu zituen atzo. Poliziak kaleratutako oharraren arabera, atxilotuen artean daude komandanteak eta komandante ohiak, eta susmopean daude delituzko talde bat osatzea egozten zaielako, NBE Nazio Batuen Erakundearen bidez Afrika Erdiko Errepublikan egindako misioak baliatuta.

TVI telebista kateak zabaldu duenez, susmopean dauden militarrek drogak, urrea eta diamanteak eramaten zituzten Afrika Erdiko Errepublikatik Europara, ikuskatzen ez ziren hegazkin militarretan. Diamanteen kasuan, horiek Belgikara eramaten zituzten lehorretik, gero han saldu zitezen. Ikertzaileen susmoa da, gainera, militarrek dirua zuritzeko eskemak garatu zituztela bitcoinak erosita.

Oraingoz dozena bat inguru atxilotu dituzte, baina operatiborako ehun bat bilaketa agindu eman ziren. Lisboa hiriburua dago operazioaren erdigunean, baina, besteak beste, Porton, Bragantzan eta Vila Realen ere egin dituzte bilaketak.

Portugalgo jarduneko Defentsa ministro Joao Gomes Gravinhok adierazi duenez, 2019aren amaieran eman zioten sare horien berri, baina, atzo nabarmendu zuenez, ez zekien horiekin lotura zuten militarrak dozena bat inguru zirenik. 2020aren hasieran kasuaz azalpenak eman zizkion NBEri. Augusto Santos Silva Atzerri ministroarentzat, gertatutakoak ez du Portugalen «nazioarteko irudia» kaltetuko. Marcelo Rebelo de Sousa presidentearentzat, ez dio armadaren «prestigioari» eragingo.


Summary: Atxilotu dute Barakaldon bi lagun sastakatu eta taberna batean gotortu den gizona. Inguruko kaleak itxi egin dituzte, eta bi zaurituak Gurutzetako ospitalera eraman. Ia lau orduz egon da gotorturik tabernako komunean.

Gizon batek bi lagun zauritu ditu gaur goizean Barakaldoko (Bizkaia) Letxezar kaleko taberna batean. Erasoa 10:30 aldera gertatu da: lehenik, tabernako jabeari egin dio eraso labana batekin, eta, jarraian, hura defendatzen saiatu den bezero bat. Biak sastakatu eta zauritu ditu, eta Gurutzetako ospitalera eraman behar izan dituzte.

Erasoaren ostean, tabernan gotortu da erasotzailea, eta Ertzaintzak eta Udaltzaingoak inguruko kaleak itxi dituzte.

Ia lau orduz egon da gizona tabernako komunean gotorturik, baina, azkenean, atxilotu egin dute.


Summary: Espainiako Auzitegi Nazionalak baztertu egin du Altsasuko auziko guardia zibila terrorismoaren biktima gisa aitortzea. Epaileek ebatzi dute 2016ko urriaren 15ean Altsasun gertatutakoa ez zela ekintza terrorista bat izan.

Eskeak ezezkoa jaso du bueltan, bigarrenez. Espainiako Auzitegi Nazionalak atzera bota du Altsasuko auziko guardia zibilak egindako eskea: terrorismoaren biktimatzat hartua izan zedin galdegin zuen, 2016ko urriaren 15eko goizaldean herriko Koxka tabernan gertatutakoen harira. Kondekorazioa eman ziezaioten nahi zuen, ohorezko aipamen gisa. Izan ere, guardia zibilak epaileen aurrean argudiatu du «ekintza terrorista» bat izan zela egun hartakoa. Auzitegian baztertu egin du baieztapen hori, ukatu egin baitu terrorismoarekin loturiko gertakaria denik.

Ez da guardia zibilak eskaera horri loturik jaso nuen lehenbiziko ezetza. Lehendik, Espainiako Barne Ministerioari galdegin zion terrorismoaren biktima izendatzeko, aitortza horrekin lotutako kalte ordainak jasotzeko. Ministerio horrek ere atzera bota zuen eskaera hura; 2019ko abenduan argitaratu zuten ebazpena.


Summary: EHUren Medikuntza eta Erizaintza Fakultatearen eraikin berria 2025-2026ko ikasturtean jarri nahi dute martxan. Eusko Jaurlaritzak 55 milioi euro jarriko ditu, 2025era arte, fakultatea egiteko lanetarako.

EHU Euskal Herriko Unibertsitateak eraikin berri bat edukiko du: Medikuntza eta Erizaintza Fakultatearen eraikin berria egingo dute Bilbon. Jokin Bidarratz Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburuak gaurko gobernu bileraren osteko agerraldian azaldu duenez, onartu dute EHUri lanetarako 55 milioi euroko laguntza zuzena emango diotela 2025era arte. Ondo bidean, espero dute 2025-2026ko ikasturtean eskolak eraikin berrian ematen hastea.

Zehazki, 55.035.217,94 euroko laguntza emango diote EHUri, inbertsioen urte anitzeko planaren barruan, 2025era arte. Urtez urte aldatu egingo da jasotako kopurua: 2021ean, 392.723 euro; 2022an, 3.500.000; 2023an, 14.600.000; 2024an, 29.400.000; eta, azkenik, 2025ean, 7.142.493. Egun, lanen lizitazio fasean dago proiektua, eta gaurkoa «pauso garrantzitsutzat» du Bildarratzek.

Medikuntza eta Erizaintza Fakultatearen eraikin berria Bilbon egingo dute —egun, Leioako campusean dago—, Basurtuko ospitalearen ondoan. Medikuntza, Fisioterapia eta Erizaintza graduak eskainiko dituzte bertan, baita osasun zientzien arloko master ofizialak ere. Bildarratzen irudiko, «proiektu estrategikoa» da.


Summary: EH Bilduk «ate birakariak» legez debekatzea proposatu du. Koalizioak eragotzi egin nahi du goi kargu politikoetan daudenek «zuzenean jauzi» egitea enpresa handietako ardura karguetara. Salatu dute ate birakariak EAJk «urteetan eraiki duen sare klientelar handiaren pieza bat» direla.

EH Bilduk lege proposamen bat aurkeztu du «ate birakariak» eragozteko. Hau da, lege bidez debekatu nahi dute «goi kargu politiko bat» izan dutenek «zuzenean jauzi» egitea enpresa handietako administrazio kontseiluetara, Maddalen Iriarte legebiltzarkideak azaldu duenez. Nabarmerndu du ez dela «fenomeno berria», eta «beti alderdi jakin batzuetakoek» egin izan dutela. «Ate birakariak EAJk urteetan zehar eraiki duen sare klientelar handiaren pieza bat dira», salatu dute. Fenomeno horren ondorioz botere politikoa «botere ekonomikoaren menpe» geratzen dela ere nabarmendu dute.

Lege proposamena, zehazki, bi neurritan oinarrituko da. Batetik, gaur egun martxan dagoen Etika Batzordea—kargudun politikoz osatzen da, eta Jaurlaritzaren menpe dago— Etika Kodearekin eta Gobernu Onerako Organo Independentearekin ordezkatzea proposatu du koalizioak. Organo hori ez litzateke Jaurlaritzaren menpe egongo, eta funtzionarioek osatuko lukete: «Independentzia osoz jardungo dute interes gatazkak atzeman eta ate birakariak galarazteko».

Horrez gain, beste oinarrizko neurri bat jasotzen du lege proposamenak: behin ardura politikoa utzita, kargudun politiko ohiek bi urtez itxaron beharko dute enpresen administrazio kontseiluetan sartu ahal izateko. Neurri horren helburua «influentziak erabiltzeari dagokionez muga jartzea» da, azaldu dutenez.

Nabarmendu dute proposamenak, kargudun publikoei aplikatu beharreko baldintzak zehazteaz gain, pertsona horiek kontratatu nahi izanez gero enpresa pribatuek bete beharreko baldintzak ere zehaztuko dituela.


Summary: Sagarduik ohartarazi du txertatu gabekoek lau aldiz arrisku handiagoa dutela ospitaleratuak izateko. Oraintxe, 30 gela daude itxita Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikastetxeetan.

Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak pandemiaren bilakaeraren eta haren ondorioen berri eman du gobernu bileraren ondoren egindako prentsaurreko batean. «Kutsatze asko» daudela nabarmendu du, eta hori osasun sistemari eragiten ari dela, nahiz eta ospitaleetan ez duten ondoriorik sumatu oraingoz.

Haren hitzetan, egoera iaz edo duela hilabete batzuk baino hobea da, baina hobea ere izan liteke. Aurreko goraldien modukorik ez izateko gakoa txertoa izaten ari dela ziurtatu du, eta txertatzera animatu ditu herritarrak. Ohartarazpen bat ere egin du: Sagarduiren esanetan, COVID-19a duen txertatu gabeko norbaitek lau aldiz arrisku handiagoa du ospitaleratua izan behar izateko txertoa hartua duen batek baino. Zehazki, adierazi duenez, txertorik hartu ez dutenen artean, kutsatutako 100.000 pertsonatatik hamabost ospitalera eraman behar izaten dituzte; txertatutakoen artean, berriz, lau.

30 ikasgela itxita

Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburu Jokin Bildarratzek COVID-19a ikasgeletan zenbat eragiten ari den jakinarazi du. Hark emandako datuen arabera, guztira 30 gela daude itxita Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikastetxeetan: hogei Gipuzkoan, sei Bizkaian eta lau Araban. Haren esanetan, intzidentzia handiena dagoen herrietan itxi behar izan dute gela gehien: «Adibidez, Astigarragan bost gela itxita dauzkagu».

Eskoletako intzidentzia aurreko urtekoarekin ezin dela konparatu esan du Bildarratzek —orduan, 192 ikasgela zeuden itxita—, baina astez aste igotzen ari dela kopurua. Datu bat ematearren: duela astebete, azaroaren 2an, zortzi ikasgela baino ez zeuden itxita Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan.


Summary: Piñera presidentea kargutik kentzeko prozesua hasi dute Txileko Kongresuan. Diputatuen Ganberak onartu egin du oposizioko diputatu multzo batek aurkeztutako zentsura mozioa. Meategi baten salmentaren inguruan irregulartasunak egitea leporatzen diote. Senatarien bi herenen babesa beharko du akusazioak aurrera egiteko.

Txileko Diputatuen Ganberak onespena eman dio Sebastian Piñera gobernuko presidentearen aurkako epaiketa politiko bat edo impeachment bat hasteari, hura kargutik kentzeko, meategi baten salmentaren inguruan, 2010ean, irregulartasunak egitea leporatuta. Diputatu multzo batek eskuineko agintariaren kontra aurkeztutako zentsura mozioaz eztabaidatu dute ia 24 ordu iraun duen osoko bilkura batean, eta amaierako bozketan 78 diputatuk bozkatu dute kargugabetze prozesua hastearen alde; 67k kontra, eta hiru abstenitu egin dira. Horrenbestez, auzia senatuaren esku geratuko da. Txilen azaroaren 21ean dira presidentetzarako eta kongresurako hauteskundeak egitekoak, eta goi ganberan egun batzuk lehenago dira akusazioaz eztabaidatzekoak. Senatarien bi herenen babesa beharko luke aurrera egiteko, eta, kalkuluak aintzat hartuta, oposizioak lanak izango ditu Piñera kargutik kentzeko behar diren botoak lortzeko. 43 aulki ditu senatuak; 29 boto beharko ziren, eta oposizioko alderdien artean 24 dituzte ziurtatuta.

Goi ganberan ez, baina behe ganberan gaur-gaurkoz gehiengoa du oposizioak, eta hori baliatuta onartu dute mozioa. 155 aulki dauzka Diputatuen Ganberak, eta oposizioak 78 boto behar zituen; hain zuzen, horiexek lortu ditu. Joan den urriaren 13an aurkeztu zuten testua, eta Piñerari leporatu zioten «zintzo» ez jokatzea eta «nazioaren ohorea arrisku larrian jartzea» bere jarrerarekin. Pandoraren paperak direlakoen filtrazioan agertu zen presidentearen izena, urriaren hasieran. Gainera, Txileko Fiskaltza Nagusiak ikerketa bat hasi zuen haren aurka orain dela aste batzuk, dokumentu horiek jasotzen dutenarengatik. Txileko pertsonarik aberatsenetako bat da Piñera, eta adierazi du ez duela irregulartasunik egin. Presidentea ez da bozetara aurkeztuko, baina Sebastian Sichel hautagai ofizialista ez dago irabazteko faboritoen artean.

Eta epaiketa politikoari bidea irekitzea erabaki duen saioa bitxia izan da, oposizioak filibusterismo ariketa bat egin behar izan baitu beharrezko babesa lortzeko. Saioa hasi denean ziurra zen 76k alde bozkatuko zutela, baina 78 behar ziren. COVID-19ak eragindako pandemiaren ondorioz ezarritako salbuespen egoera jada ez dago indarrean Txilen; horrenbestez, boto telematikoa ere ez dago onartuta kongresuan. Baina Giorgio Jackson ezkerreko Frente Amplioko diputatua ez zegoen hemizikloan, ezta Jorge Sabag kontserbadorea ere ez, zeina Chillan hirian zegoen, Santiago hiriburutik 400 kilometro pasara, osasunez pattal.

Jackson konfinatuta zegoen 00:00ak arte, Gabriel Boric Apruebo Dignidad ezkerreko koalizioaren presidentetzarako hautagaiak COVID-19an positibo eman zuelako lehengo astean, eta haren kontaktu estua zelako. Hortaz, gutxienez 00:00ak igaro arte eutsi behar zitzaion saioari. Jaime Naranjo sozialistak hitz egin du mozioa aurkeztu zuen diputatu taldearen izenean, eta hamabost orduz aritu da. «Behar dudan denbora guztia hartuko dut lehen orritik azkeneraino irakurtzeko, horrela inork ez dezan esan ez zuela aurrekarien berri», nabarmendu du, hasi aurretik. 1.300 orrialde izan dira: ingurumen auzitegietako epaiak, legeen zatiak, ikerketa juridikoak, prentsako artikuluak... Hamabost ordu horietan bi etenaldi baino ez ditu egin komunera joateko eta tentsio arteriala neurtzeko. Mahaspasa batzuk janda elikatu da. «Baditut energia eta indarra. Herrialde honetako justiziaren alde egindako baraualdia da. Diktadura militarrean ikasi nuen ordu luzez jan gabe egoten». Alderdikideek txalo jo diote tarteka, eta kartel batzuk zituzten eskuetan, mezu honekin: Eutsi, Naranjo diputatua!

00:00ak igarota heldu da Sabag, baita kostata iritsi ere. Izan ere, Santiagora bidean zegoela ondoezik sentitzen hasi da, eta PCR proba bat egin diote. Osasun agintariek adierazi diote probaren emaitza eduki arte bakartu zedila, baina ez die kasurik egin eta hiriburura ailegatu da. Diputatuen Ganberako osasun agintariak saihestuz heldu ahal izan da bere jarlekura. 77 boto orduan oposizioarentzat; eta 78, nahikoa prozesua aurrera eramateko, Jackson heldu denean. Frente Ampliokoak eta Naranjok elkar besarkatu dute saioaren amaieran. «Txilek epaituko ditu herrialdean inpunitate hau onartzen ari direnak», azpimarratu du Naranjok, bukaeran.

Piñeraren abokatu Jorge Galvezek hartu du hitza ondoren, eta oposizioaren jokatzeko modua kritikatu du. «Gaur bizi izan duguna eta akusazioa prestatzeko modua —inprobisatuta, hauteskundeen aurretik kokatzeko— kontuan hartuta, nola ez ulertu politikak fama txarra edukitzea».

Bi ikuspuntu mozioaz

Inkesta gehienen arabera, Boric ezkerreko hautagaiak lortuko du boto gehien azaroaren 21ean, baina Jose Antonio Kast (Alderdi Errepublikanoa) eskuin muturrekoa ez da harengandik urruti ibiliko. Beraz, eta ezustekorik ezean inork ez duenez lortuko botoen %50 baino gehiago, biak dira abenduaren 19an egitekoa den bigarren itzulira igarotzeko faboritoak. Boricek diputatuen ganberak abiarazitako prozesua txalotu du sare sozialetan: «Ez dugu baimenduko agintari gorenak herrialdearen ohorea kaltetzea». Kastek kanpainako bere mezua indartzeko baliatu du gertatutakoa. «Zalantzarik gabe, gure kongresuko zitalenetako baten gisan gogoratua izango da gaurko gaua. Maniobra politikoak, iruzurrak eta gezurrezko heroismoa, oinarririk ez duen ekintza politiko-elektoral bat justifikatzeko», idatzi du bere Twitter kontuan.

Bigarren agintaldia du Piñerak presidentetzan (2010-2014, eta 2018tik), eta bigarrenez hasi dute impeachment bat haren aurka. 2019ko udazkenekoak, eztanda sozialaren ondoren hasitakoak, ez zuen biderik egin. Salvador Allenderen kontra militarrek 1973an egindako estatu kolpeaz geroztik, Txileko presidente guztiek agintaldiak bukatu dituzte. Piñera 2022ko martxoaren 11ra arte da agintean egotekoa. Prozesua bukatu bitartean, Piñerak debekatua edukiko du herrialdetik ateratzea.


Summary: Eusko Jaurlaritza: «Memoriaren Eguna aukera paregabea da biktimen tokian jartzeko». Bihar Memoriaren Eguna izango dute Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta hainbat ekitaldi antolatu dituzte. ETAren biktimak gogoan izan dituzte gaur Irunen (Gipuzkoa).

Memoriaren Eguna izango dute bihar Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Eusko Legebiltzarrak 2010ean erabaki zuen azaroaren 10a «terrorismoaren biktimak oroitzeko eta omentzeko» Memoriaren Eguna izendatzea. Data hori aukeratu zuen, hain justu, ez alde bateko eta ez besteko biktimarik egon ez den eguntzat jotzen delako. Ordutik, erabateko batasunik gabe gogorarazi izan da egun hori, bereziki ETArenak ez diren gainerako biktimak gogoratzea alboratu duelako PPk. Memoriaren Egunaren bezperan, gaia ahotan izan dute gaur hainbat erakunde eta alderditako ordezkariek. Eusko Jaurlaritzako bozeramaile Bingen Zupiriak azpimarratu du garrantzitsua dela guztiek gogoraraztea Memoriaren Eguna, «denak batera edo nork bere aldetik, baina ospatzea». Zupiriaren iritziz, biharko data «aukera paregabea» da biolentziaren biktimen eta haien familien tokian jartzeko. Indarkeria guztien biktimak aintzat hartzeko eta haien tokian jartzeko eguna dela zehaztu du, hori delako modua haiek pairatutako egoera «ilegitimoa eta bidegabea» ulertzeko eta jasandako «sufrimenduarekin eta saminarekin» elkartasuna agertzeko. Bestalde, Itxaso Atutxa Bizkai Buru Batzarreko EAJko presidenteak adierazi du Memoriaren Eguna lagungarria dela bizikidetza eraikitzen jarraitzeko. Bide horretan, autokritika egitea ezinbestekoa dela esan du Atutxak: «Aitortu beharko da kasu batzuetan ez ginela egon egoerak eskatzen zuen mailan». Ildo horretan, salatu du EH Bilduk ETAren biolentzia gaitzesten ez duen bitartean ezin izango dela bizikidetza normalizaturik erdietsi. «Pertsona bakoitzak autokritika egin beharko du, baina alderdi politikoek are gehiago», gaineratu du. Terrorismoaren Biktimen Oroimenezkoa Bihar, hainbat ekitaldi instituzional egingo dira biktimen alde, baina gaur Espainiako Gobernuak eta Terrorismoaren Biktimen Oroimenerako Zentroak elkarrekin gogorarazi dute eguna Irungo Udaletxean (Gipuzkoa). Ekitaldian, protagonismo osoa eman nahi izan diete «terrorismoaren biktimei», baina, bereziki, ETAren biktimei. Denis Itxaso Espainiako Gobernuak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan duen ordezkariak gogora ekarri du urteetan biktima izatea «estigma» bihurtu zela, eta Memoriaren Egunarekin zor hori kitatu nahi dela: «Euskal herritar horien guztien ausardia eta kemena omendu eta aitortu nahi ditugu, demokrazia eta Zuzenbide Estatua babesteko mehatxuak eta xantaia pairatu zutelako». Bestelako ekitaldirik ere egongo da bihar Memoria Eguna gogorarazteko; nagusia Gogora Institutuak eta Gipuzkoako Foru Aldundiak antolatu dute, Donostian. Ekitaldian, bakearekin konprometitutako pertsonak eta mugimenduak aitortuko dituzte. Eusko Legebiltzarrak, berriz, Gauerdiko iparrorratza eskulturaren pareko suontzia piztuko du goizean, eta biktimei gorazarre egingo diete. Ekitaldian izango dira, besteak beste, Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakaria, gobernuko sailburuak, Bakartxo Tejeria Eusko Legebiltzarreko presidentea eta legebiltzarkideak.


Summary: PSOEri, Podemosi, EAJri eta EH Bilduri «indargabetu dela indargabetzea» gogoraraziko die gutunez LABek. LABeko idazkari nagusi Garbiñe Aranburuk berretsi du sindikatu abertzaleak lanean jarraitzen duela «mobilizazio ziklo berri bat» martxan jartzeko.

LABeko idazkari nagusi Garbiñe Aranburuk berretsi du sindikatu abertzaleak lanean jarraitzen duela «mobilizazio ziklo berri bat» martxan jartzeko, eta ziklo horren barruan greba orokorra ere sartzen dela. LAB adi aztertzen ari da laster Madrilen hartuko dituzten «erabaki garrantzitsuak», baina, hori kontuan izanik, Euskal Herriarentzat «bere bide orria» lantzeko beharra azpimarratu du. Lan erreforma eta pentsioen erreforma erabakitzen ari diren honetan, «begirada Madrilen jarrita, bai, baina Madrilen posible den hori Euskal Herrian egiaz egiteko helburuz» jardun behar dute euskal sindikatuek, haren ustez.

Horregatik, CEN eta Confebask patronalen egoitzen aurrean manifestatzera deitu du LABek, azaroaren 17rako, «orain delako garaia», eta euskal gehiengo sindikalak «ezin duelako denbora gehiago galdu» kalera atera gabe. «Urrats berriak egin behar dira, eta determinazioarekin jokatu», esan du Aranburuk. LABeko gidariak uste du «urte askoan erreformekin martxan jarri duten egitura osoa desegiteko garaia» dela. Lan harremanak eta pentsioen sistema berreskuratzeko unea da, Aranbururen irudiko,«langileek lana izan dezaten, eta pentsiodunek, pentsioa; biak ala biak duinak».

Euskal alderdien botoak langileen alde nahi dituzte

Madrilen «zabalik dauden eztabaidetan eragiteko» aukera badagoela esplikatu du LABeko idazkari nagusiak. Euskal gehiengo sindikalak «ez du ordezkaritzarik» negoziazio mahai horietan, eta, horregatik, eskutitzak igorriko dizkie Espainiako Gobernuko bi alderdiei, PSOEri eta Unidas Podemosi. «Lan erreforma indargabetzeko promesa betetzeko» exijituko die: «Indargabetu da indargabetzea, eta ez dugu onartuko hitzekin jolasean aritzea». Gobernu bazkideei «pentsio duinak bermatzeko» eskatuko die, halaber, eta gutxieneko soldata igotzeko. «Indargabetzea eta patronalarekin adostea ez datoz bat», esan du LABeko buruak; «ez dago itsasgarririk horiek lotzeko, patronalari betoa ematea litzatekeelako hori».

Dena den, LABek ez die erreparatuko soilik Madrilgo gobernuko alderdiei; EAJri ere gutun bat bidaliko dio, azaltzeko «euskal langileek ez dutela AHTa behar, lan baldintza eta bizitza duinak baizik». EH Bilduri ere igorriko dio eskutitz bat: eskatuko dio Madrilgo gobernuarekin lan erreforma indargabetzeko egin duen akordioa defendatzeko. «Eskatzen dieguna da beren botoak jar ditzatela Euskal Herriko langileen zerbitzura, erreformak indargabetu daitezen, eta murrizketa gehiago galarazteko».

Aranburuk defendatu du sindikatuek alderdi politikoei erreparatu behar dietela; «akatsa» litzateke, izan ere, haien erabakien zain geratzea. «Elkarrizketa sozialetik aterako den horren esperoan gelditzea akats bat da, patronalak beto eskubidea duelako, eta estatuko sindikatuek ez dutelako gaitasunik gizarte mailan estu hartzeko gobernua».