Summary: Nafarroako Gobernua utzi du Eneko Larrartek, Tuteran alkategai izateko. Ahal Dugu-k, IUN-NEBk eta Batzarrek osatutako Zurekin Nafarroa zerrendan aurkeztuko da, hiru urtez Etxebizitzako zuzendari izan ostean.

Eneko Larrarte Nafarroako Gobernuko Etxebizitza departamentuko zuzendari nagusia kargutik kentzeko erabakia onartu du gaur Maria Txibiteren gobernuak. Larrartek berak hala eskatuta hartu dute erabakia, asmoa baitu heldu den maiatzeko hauteskundeetan Tuterako alkatetzarako zerrendetan aurkezteko. Zehazki, Ahal Dugu-k, IUN-NEBk eta Batzarrek osatutako Zurekin Nafarroa koalizioko zerrendaburua izanen da Tuterako Udalean.

Larrarte Tuterako alkate izan zen 2015etik 2019ra bitarteko legealdian, Ezkerra koalizioko hautagai zela, lehen aldiz aginte makila UPNri kenduta. Urte hartako aldaketa politiko-instituzionalaren aurpegi nagusietako bat izan zen, Uxue Barkos lehendakariarekin eta Joseba Asiron Iruñeko alkatearekin batera.

2019. urtean, Navarra Sumak alkatetza berreskuratu zuen, Alejandro Toqueroren hautagaitzak gehiengo osoa lortuta. Oposiziora igaro beharrean, Larrartek Nafarroako Gobernura egin zuen jauzi, Etxebizitza Departamentuko zuzendari nagusi izendatu baitzuen Jose Mari Aierdi kontseilariak. Erabaki horren ondorioz, IUN-NEBtik kanporatu zuten berehala, alderdi horren zuzendaritzak erabakia baitzuen PSN, Geroa Bai eta Ahal Dugu-ren arteko koalizio gobernuan ez sartzea.


Summary: EP-IUk ohartarazi du hezkuntza itunaren aurka doala Jaurlaritzaren aurreproiektua. Miren Gorrotxategi oso kritiko agertu da Jaurlaritzaren Hezkuntza Legearen aurreproiektuarekin, «ez diolako erantzuten legebiltzarrak adostutakoari». Testuak ez ditu asebete ELA, Steilas eta Euskalgintzaren Kontseilua.

Elkarrekin Podemos-IU oso kritiko agertu da gaur Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza Legearen aurreproiektuaren lehen zirriborroarekin. Miren Gorrotxategik adierazi du testuak, gaur egun dituen edukiekin, ez duela jasoko haren taldearen babesa. Lege berrirako irizpideak adostu zituen alderdietako bat da EP-IU, EAJ, EH Bildu eta PSE-EErekin batera, baina gaur ezagutarazi den testuarekin ez da ados agertu Gorrotxategiren taldea. «Ez dugu ikusten adostutako oinarrien espiritua testuan, eta, dagoen bezala, Elkarrekin Podemos-IUk ez du babestuko», ohartarazi du Gorrotxategik. «Itunaren espiritua zen itunpekoa eskola publikoaren laguntzaile izatea, baina hori ez da inon ikusten», erantsi du. Eta oharra egin dio Jaurlaritzari: «Ez diogu babesik emango itunaren aurka doan lege bati». Eragileak ere, kritiko

ELA sindikatuaren ustez, berriz, egungo hezkuntza sistemaren arazoak betikotzen ditu Jaurlaritzaren aurreproiektuak. «Gaur egun, ez zaie heltzen hezkuntza publikoko eta itunpeko langileen arazoei», salatu du Miren Zubizarreta sindikatuko arduradunak. Zubizarretaren iritziz, testu artikulatuak «zehaztasun eta garapen gutxi» jasotzen ditu hezkuntza itunarekin alderatuta. Halaber, kritikatu du gaur egungo hezkuntza sistema eraldatzeko asmorik ez duela jasotzen testuak; besteak beste, euskaran, sare banaketan eta esparru normatiboan. Horrekin batera, parte hartzerik gabeko prozesu bat sustatzea egotzi dio Jaurlaritzari, hala nola ez duelako aukerarik eman langileen lan baldintzei buruz eztabaidatzeko. «Lege berri bat eraiki nahi bada, ezinbestekoa da langileen iritziak eta egoerak kontuan hartzea, baina ez da espaziorik ireki horretarako».

Steilaseko arduradun Nagore Iturriozek, berriz, salatu du aldaketarik ez dagoela akordioen oinarrietako edukietatik. Kritikatu du, besteak beste, hezkuntza zerbitzu publikoaren kontzeptua erabiltzea «eufemismo» bat dela, baita doakotasuna bultzatuko dela ere. Iturriozek salatu du Steilasek egindako ekarpenak ez daudela jasota testuan: «Alde bakarrez eta eremu politikoan egindako lege pribatizatzaile bat dela uste dugu».

Euskalgintzaren Kontseiluak ere egin du testu artikulatuaren gaineko balorazioa. Prentsa ohar batean, adierazi du ona dela legeak berariaz jasotzea zein diren ikasleek eskuratu beharreko hizkuntza gaitasunak derrigorrezko hezkuntza amaitzerako, eta «egokitzat» jo du legeak hitzarmenean adostutakoari jarraitzea. Hala ere, kezka adierazi du legeak ez duelako zehazten euskal hezkuntza sistemak zein hizkuntza ereduri jarraituko dion. «Euskal hezkuntza sistema eleaniztuna berresten du lege zirriborroak, baina ez du zehazten nola interpretatu behar den sistema eleaniztuna izatea hizkuntza ereduari dagokionez». Kontseiluaren iritziz, Eusko Legebiltzarrak onartu zuen hezkuntza itunak bere egin zituen berrikuntza batzuek ez dute islarik testu berrian. Besteak beste, «bi hizkuntza ofizialen eta atzerriko hizkuntza baten ezagutza bermatuko duen eredu inklusibo orokortua ez dago modu esplizitu batean jasota aurreproiektuan», Paul Bilbao Kontseiluko idazkari nagusiaren iritziz.


Summary: Prozedura administratiboa abiarazi dute Nafarroan, ebazteko sexu bereizketa egiten duten eskolek «legea urratzen duten ala ez». Elma Saiz bozeramaileak berretsi du «ikastetxeen finantzaketa ituna bertan behera uzteko motibo» izan daitekeela ikasleak sexuaren arabera bereiztea.

Nafarroako Gobernuak prozedura administratiboa abiarazi du Miravalles-Redin eta Irabia-Izaga ikastetxe erlijiosoek LOMLOE legea urratzen duten ala ez ebazteko. Hezkuntza Departamentuko Ikuskaritza zerbitzuak aste honetan jakinarazi duenez, ikasleak sexuaren arabera bereizten dituzte bi ikastetxe horiek. Lehen Hezkuntzan, segregazio hori «era progresiboan» bukatzeko hitzarmena sinatua dute Nafarroako Gobernuarekin: horren arabera, ikasgela mistoak eskaintzen dituzte Miravalles-Redinek eta Irabia-Izagak Lehen Hezkuntzako 1. eta 2. mailetan, eta, 2026-2027ko ikasturterako, hezkuntza mistoa maila guztietara zabaldu nahi dute. Horren truke, Lehen Hezkuntzako finantzaketa ituna bermatua dute ikastetxeok datozen bost urteetarako.

Batxilergoan, ordea, ikasleak sexuaren arabera banatzeak LOMLOE hezkuntza legea urratzen duela uste du Nafarroako Gobernuak, eta prozedura administratiboa zabaldu du, Saizek azaldu duenez, «ikuskaritza zerbitzuak egiaztatutako gertakari horien xehetasunak neurtzeko». Prozesua burututa, Batxilergoko finantzaketa ituna bertan behera uzteko erabakia har dezake gobernuak.

Hala ere, prozesua ez da berehalakoa izanen. Lehenik eta behin, ikuskaritza zerbitzuaren txostena igorriko dute bi ikastetxeetara, eta epe bat zabalduko dute, zuzendaritza taldeek alegazioak aurkez ditzaten. Horren arabera, zirt edo zart eginen du Hezkuntza Departamentuak.


Summary: ‘Isildutako eskuak’ liburua aurkeztu du Jon Abril Olaetxeak gaur Donostian. 11 lanbidetan aritutako hamalau emakume dira kontakizuneko protagonistak. Gerraostean emakumeek kanpoan ere lan egin zutela erakusten du liburuak

Jon Abril Olaetxeak Isildutako eskuak liburua aurkeztu du gaur Donostian. Abrilen erranetan, «memoria ariketa» bat izan da liburua, eta helburua da erakustea «Frankismoak eta Elizak emakumeengan jarri zuen errepresioa». Horretarako, Euskal Herriko 11 lanbidetan aritutako hamalau emakume elkarrizketatu ditu Abrilek, eta haien bizipenak eta oroitzapenak dira kontakizuna eraikitzen dutenak. Gerra garaitik 80ko hamarkadara bitarte lanbidera sartu ziren emaztekiak dira guztiak.

Historikoki emakumeak etxeko lanetan soilik aritu direla pentsatu izan den arren, horietako aunitzek kanpora irten behar izan zuten. Espartingile, unai edo irakasle gisa lan egitera, adibidez. Ogibide horietan lan egin zuten emakumeen istorioen bidez «ikusezina agerian» jarri nahi izan duela adierazi du Abrilek. «Protagonismo osoa eman nahi izan diet, errelato osoan ahantziak izan direlako». Euskal Herri guztiko emakumeak elkarrizketatzen ahalegindu dela nabarmendu du Abrilek, geografiaren arabera lanbideak aldatu egiten direlako.

Liburuaren lehenbiziko zatia 2016ean egindako Neskatoak dokumentalean oinarritutakoa da. Bertan, Pakita Burguete izeneko emakume baten bizipenak kontatzen dira. Beratik (Nafarroa) Donibane Lohizunera (Lapurdi) neskato joan zen. Bertze hamahiru testigantzen artean daude, adibidez, Libe Goñi, Seaskako lehenbiziko irakaslearena edo Milagros Landa, Otsagabian (Nafarroa) unai gisa aritu zen emaztekiarena.

Tene Mujika saria

Aritz Larrañaga Debako Udaleko zinegotzia eta Xabier Mendiguren liburuaren editorea ere aurkezpenean izan dira. Larrañagak nabarmendu du gisa honetako liburuek Euskal Herriko «historiaren istorio berriak» ezagutzen laguntzen dutela. Mendigurenek, berriz, azaldu du Tene Mujika bekaren irabazleetako bat izan zela Abril. Erika Lagomaren eta Estitxu Fernandezen M, ama* eme* ume* liburua izan zen bertze saritua.


Argi bat iluntasunean

Summary: Argi bat iluntasunean. Menorcan ateratako bi argazkik irabazi dute BERRIAk antolatutako udako argazkien lehiaketa.

Urtero legez, BERRIAk udako argazki lehiaketa antolatu du, BERRIAlagunek eta irakurleek argiarekin eginiko artelanak saritzeko. Mundu zabaletik bidali dituzte ehunka irudi.

Lehen saria Iñaki Gereñuk irabazi du, Menorcako (Herrialde Katalanak) Favaritxeko itsasargiari eginiko erretratuarekin (goian).

Getariako (Gipuzkoa) Elkano jatetxean bi lagunentzako otordu bat irabazi du Gereñuk.

Bigarren saria Lander Iruin Ibarzabalek lortu du: bi lagunentzako bazkari bat Dimako Garena jatetxean.

Hori ere Menorcan harturiko irudia da, Macarellako kalan.

Bi horiez gain, Biba Ardoak-eko mahastizainen ardo ekologikoekin osatutako bost saski zeuden sari gisa, eta argazkilariek irabazi dituzte:

- Iñigo Olartek (Azpeitia) - Maite Barrio Rodriguezek (Gasteiz) - Lur Olabarri Etxebarriak (Zeanuri) - Nagore Etxeandia Ortegak (Bilbo) - Aitor Mujika Iraolak (Beasain)

Abuztuaren 22tik irailaren 11ra antolatu du BERRIAk aurten udako lehiaketa. Denera 772 irudi jaso dira, eta galeria batean bildu dituzte.

Ikusi gehiago: Udako Argazkien 2022ko Lehiaketa


Summary: Anna Gabrielek Espainiako Auzitegi Gorenean deklaratu du. «Desobedientzia» egozten diote CUPeko kideari, urriaren 1eko erreferenduma antolatzen izandako erantzukizunagatik. «Epaia Bartzelonara bidaltzea espero dugu orain», adierazi du auzitegitik irtetean.

Anna Gabriel CUPeko kideak Pablo Llarena epailearen aurrean deklaratu du gaur, Espainiako Auzitegi Gorenean, Iñigo Iruin bere abokatuak lagunduta. «Desobedientzia» egozten diote, Kataluniako prozesu independentistarekin lotuta. Llarena epaileak ez dio galderarik egin Gabrieli; bai, ordea, Jorge Zaragoza fiskalak. Galdera bakarra egin dio CUPeko kideari: ea Espainiako Auzitegi Konstituzionalaren agindu bat jaso ote zuen, esanez ezin zirela parlamentuan zenbait eztabaida egin —Parlamentuko mahaiko beste kideek jaso zuten agindu hori—, bere jardun parlamentarioa dela eta. Gabrielek ezetz erantzun du, eta dokumentazioarekin frogatu dute, Iruinek azaldu duenez. «Estatuaren abokatuak eta Voxek antzeko galderak egin dituzte, baina ez die erantzun», gehitu du Iñigo Iruin abokatuak.

«Baikor» daude, Iruinen esanetan. «Desobedientzia delitua egozteko, Auzitegi Konstituzionalaren agindua jaso beharko zuen Anna Gabrielek. Ez zuen jaso, eta dokumentuekin frogatu dugu», azaldu du. Ondorioz, Auzitegi Gorenak epaia artxibatzea «logikoa» izango litzateke, Iruinen ustez.

Aurrekari bat ere badago: Mireia Boya CUPeko kide ohiaren kasua. Hura absolbitu egin zuten. Abokatuak azaldu duenez, Espainiako Auzitegi Konstituzionalak ez ziolako agindurik igorri, 2017ko urriaren 1eko erreferendumaren antolaketa eten zezan eskatuz. Boyaren auziko sumarioa Pablo Llarena epaileak hartu zuen lehenik, eta Manuel Marchenaren esku utzi zuen ondoren. Ez zegoen, ordea, argi, Boyarekin batera zihoazen beste bost auzipetuak forudunak izanik, Auzitegi Gorenari edo Kataluniako Auzitegi Nagusiari ote zegokion haiek desobedientziagatik epaitzea. Azkenean, Kataluniako justiziaren esku geratu zen epaiketa, eta hark absolbitu egin zuen, Boyak ez zuelako jaso Konstituzionalaren agindurik, eta, beraz, ezin izan ziolako hari desobeditu.

Gabrielen kasua «laster» itxi lezake epaileak

Iñigo Iruin abokatuaren ustez, baliteke «laster» ixtea sumarioa: «Llarena deklarazioaren zain zegoen, eta Anna Gabrielek gaur deklaratu du. Dena eginda dago. Ikerketa agortuta dago». Hau da, Gorenak Kataluniako instrukzio auzitegi baten esku utziko luke sumarioa; hark egingo luke instrukzioa ebazteko badagoen nahikoa arrazoi epaiketa egiteko. Aurrera egitea erabakiko balu, zigor epaitegi baten esku geratuko litzateke auzia. «Epaia Bartzelonara bidaltzea espero dugu orain», adierazi du Gabrielek, auzitegitik irtetean.

Emozioz beterik hitz egin du Gabrielek auzitegiaren kanpoaldean egindako agerraldian: «Lau urte eta erdi egin ditut etxetik kanpo; hunkituta nago». Kanpoan zain izan ditu CUPeko alderdikide Eulalia Reguant, Albert Botran eta Carles Riera, baita ERCko Oriol Junqueras eta Gabriel Rufian ere, eta Junts per Catalunyako Josep Rius. Han izan dira EH Bilduko Jon Iñarritu eta Mertxe Aizpurua ere.

Lau urtez erbestean izan ostean, aurtengo uztailean aurkeztu zen Gabriel Gorenera. Behin-behinean aske geratu zen, eta gaurko eman zion deklaratzeko ordua. Orduan indargabetu zuten Gabriel atxilotzeko agindua.

Konstituzionalaren errekerimendua, «gako»

Iñigo Iruin abokatuaren arabera, «funtsezkoa» da Konstituzionalak errekerimendu bat igorri izana edo ez. Carme Forcadell Kataluniako Parlamentuko presidenteari, Parlamentuko Mahaiko kideei eta idazkariari, Carles Puigdemont Kataluniako Generalitateko presidenteari eta haren gobernuko kideei pertsonalki bidali zien errekerimendu hura Espainiako Auzitegi Konstituzionalak. Horren bidez, ofizialki eskatzen zien pertsona horietako bakoitzari 2017ko urriaren 1eko erreferenduma antolatzeari utz ziezaioten. Egin zuten erreferenduma, eta, ondorioz, beste delituen artean «desobedientzia» ere egotzi zien Gorenak. «Gabrielek ez zuenez errekerimendua jaso, ezin diote desobedientzia delitua egotzi», azaldu du Iñigo Iruin abokatuak.


Summary: Estrasburgoraino iritsi da Pablo Gonzalez kazetariaren salaketa. Poloniak «giza eskubideak urratzen dituela» eta egunero «miaketa umiliagarriak» egiten dizkiotela salatu du, kartzelatik igorritako ohar batean

'El Salto' hedabideak eman du Pablo Gonzalezen gutunaren berri. Iragan otsailaren 28an Polonian atxilotutako kazetariak ohar bat bidali du Giza Eskubideen Europako Auzitegira, bere egoera azaldu eta Poloniak eginiko «eskubide urraketak» salatzeko.

Zehazki, Gonzalezek salatu du Poloniak egunero urratzen dituela bere giza eskubide oinarrizkoenak, eta «miaketa umiliagarriak» sufritzen dituela egunero. Gainera, esan du prozesu juridiko osoan ez diotela «gutxieneko bermerik» eskaini. Kazetaria behin-behineko espetxealdian da otsailaren 28az geroztik, eta, iragan abuztuan, egoera hori beste hiru hilabetez luzatzeko erabakia hartu zuen Przemysl eskualdeko auzitegiak. Errusiako zerbitzu sekretuen alde lan egitea egozten diote Gonzalezi, baina haren abokatu Gonzalo Boyek jakinarazi zuen Poloniak ez duela horren frogarik topatu: «Frogaren bat edukiko balute, jakingo genuke, mahai gainean egongo lirateke». Halaber, gaitzetsi zuen oraindik ezin izan dutela kazetariarekin hitz egin.

Izan ere, Gonzalez bakartuta dago, eta debekatuak ditu bisitak bere familiarekin eta konfiantzazko abokatuarekin. Espainiako kontsularen eta Polonian ezarri zioten abokatuaren bisitak soilik dauzka baimenduta. Emazte eta seme-alabekin ere gutun bidez soilik komunika daiteke, eta kazetariaren familiak salatu du eskutitz horiek hilabeteetako atzerapenarekin eta zentsuratuta iristen direla.

Otsailaren 28tik preso

Gonzalez otsailaren 28an atxilotu zuten, Przemyslen, Errusiak Ukrainari egindako erasoak sortutako errefuxiatu krisiaren berri ematen ari zela. Errusiako zerbitzu sekretu militarrarentzat lan egitea leporatzen diote, eta hamar urteko kartzela zigorra jar diezaiokete horregatik. Atxilotu zutenean, hiru hilabeteko espetxe zigorra ezarri zioten, eta beste hiru hilabete luzatu zioten maiatzaren amaieran.


Summary: «EHU hobetzea exijitu» behar dela esan du Ferreirak ikasturtea abiatzeko ekitaldian. Basurtuko Medikuntza Fakultatea lehenesteko konpromisoa hartu du Iñigo Urkulluk, eta unibertsitate sistemaren plan bat agindu du 2023-2026 aldirako. ELA eta LAB sindikatuek, berriz, unibertsitate publikoarentzako finantzaketa handitzeko eskatu diote Eusko Jaurlaritzari.

Ezagutza, komunikazioa eta lankidetza aldarrikatuz abiatu du EHU Euskal Herriko Unibertsitatearen ikasturtea Eva Ferreira errektoreak, gaur Bilbon egindako ekitaldi ofizialean: «Hiruko horren ondorioz, gizarteak oparoagoak dira, bidezkoagoak eta askeagoak. Gure egitekoa da hori, eta gizarteak hala exijitu behar digu». Prestakuntza eskaintza «sendoa» edukita, laneratze adierazle «onetara» iritsita eta ikerketa emaitza «gero eta hobeak» lortuta, unibertsitatearen argazki ona egin du errektoreak: «EHUren osasuna oso ona da, baina hobe dezakegu, eta hobetzea exijitu behar dugu».

Izan ere, unibertsitatearen osasunak baldintzatzen ditu «herrialdearen aurrerabidea eta garapena», baita zientzia sistemaren osasuna ere, Ferreiraren hitzetan. Hala, EHUren funtzio egituratzailea goretsi du: «Oso ideia ona izan zen gurea bezalako unibertsitate publiko eta generalista bat sortzea, zubi lana egiten baitu ezagutza arlo diferenteen artean, belaunaldien artean, lurraldeen artean, enpresa eta entitateen artean, eta eragile publiko eta pribatuen arteko sinergiak azaleratzen laguntzen baitu». EHU gizartearen erdigunean nahi du errektoreak, eta gizartea EHUren erdigunean; ildo horretan, nabarmendu du unibertsitatean sortzen den ezagutza gizartera iristen dela: «Gure ikerketen onurak jaso ez dituen eskualderik ez duzue aurkituko Euskal Herrian».

Hala ere, «jauzi kualitatibo bat» eman nahi du Ferreirak, batez ere nazioarteko posizionamenduan, eta horretarako unibertsitate plana amaitzea eskatu dio Eusko Jaurlaritzari. Eta Iñigo Urkullu lehendakariak erantzun dio unibertsitate sistemaren plan berria prestatzen ari direla 2023-2026 aldirako; hor jasoko dituzte EHUrentzako zein unibertsitate pribatuentzako estrategiak. «Hiru printzipiotan oinarrituta dago: euskal gizarteari eta Europakoari unibertsitate zerbitzua bermatzea, unibertsitatearen balio soziala ekartzea eta ikusaraztea, eta inor atzean ez uztea».

Era berean, lehentasunen artean jarri du Basurtuko Medikuntza eta Erizaintza Fakultatea; izan ere, obrak martxan jarri behar zituen enpresak berriki uko egin dio kontratuari, kostuen gorakadaren ondorioz. «Herri proiektu estrategikoa da. Gure konpromisoa irmoa da, eta unibertsitatearekin lanean ari gara sortu diren zailtasunak gainditzeko eta proiektu hau premiaz gauzatzeko», esan du Urkulluk.

Sindikatuak, protestan

Bizkaia aretoaren auditoriumean egin dituzte adierazpenok agintariek, kanpoan sindikatuak protestan zeudela. Langileen kopuruan eta baldintzetan «gabeziak» salatu ditu LABeko ordezkari Gabi Elkoroariztizabalek, eta EHUrentzat baliabide gehiago eskatu ditu: «Unibertsitate publikoak ez du jasotzen autonomia erkidego honetako erakundeetatik behar duen finantzaketa nahikorik, eta horrek ekarri gaitu egoera honetara: plantilla eskasa, ikerketa ganoraz garatzeko zailtasunak...».

Antzera mintzatu da ELAko Amaia Murua: «Kalitatezko unibertsitatea izateko, dirua behar da, eta gero eta finantzaketa gutxiago jasotzen du EHUk». Zehaztu du Europan batez beste BPGaren %0,91 bideratzen zaiela unibertsitate publikoei, baina EAEn %0,40 baino ez dela inbertitzen. «Orain dela hamar urte baino askoz gutxiago: 2008ko krisiaren ondorio latzenak pairatzen ari ginenean, %0,50 ematen zion Jaurlaritzak EHUri. Horrek esan nahi du unibertsitateak ateak itxi behar dituela udan, hotz egiten duenean ez dagoela berotze nahikorik, langileek erosahalmena galtzen dutela eta gizarteak jasotzen dituen onurak ere gutxitzen direla». Jaurlaritzari egotzi dio unibertsitate publikoan «ez sinestea», eta Euneiz finantzatzea —bihar jarriko da martxan ikastegi pribatu hori, 110 ikaslerekin, edukieraren %60an—.


Summary: Migrazio politika «hiltzaileak» salatuko ditu Europako Parlamentuan Irundik abiatuko den karabana batek. Munduko hainbat txokotatik etorritako kolektiboek mugetako indarkeria eta pertsonak migratzera behartzen dituzten arrazoiak salatuko dituzte Bruselan urriaren 1ean

Europako Parlamentuaren aurrean protesta egingo dute mundu osotik etorritako 130 kolektibok baino gehiagok —Europakoak eta baita migratzaileen jatorrizko herrialdeetako taldeak ere—, Europan dauden migratzaileen egoera legeztatu dadin eta mugetan giza eskubideak errespeta daitezen eskatzeko. Euskal Herrian, Ongi Etorri Errefuxiatuak, Mugak Zabalduz Karabanak eta Aita Mari Itsas Salbamendu Humanitarioak karabana bat antolatu dute; irailaren 26an abiatuko da, Irundik Bruselaraino.

Urriaren 1ean egingo dute protesta, Eskubideak. Heriotzarik ez lemapean, eta europarlamentari talde batekin ere bilduko dira. Antolatzaileek azaldu dutenez, eskaera zehatzak egingo dizkiete migrazio prozesuetan giza eskubideak errespeta daitezen; besteak beste, zirkulazio librerako eskubidea eta genero ikuspegia txertatzea: «Europako mugek hiltzen dute, eta hori Europako Batasunak eta gobernuek aplikatzen dituzten migrazio politika hiltzaileen errua da».

Horrez gain, salatu dute migratzaileak ihes egitera behartzen dituzten arrazoietan ere jarriko dutela arreta: «Pertsonak migratzera behartzen dituzte, enpresa transnazionalen erauzketa praktiken, armen merkataritzaren eta, oro har, jarduera neokolonialen bidez».

Horrez gain, Bruselarako bidean eta hurrengo egunetan ere zenbait egitasmo antolatu dituzte mugetako egoera eta migrazio prozesuak ezagutarazteko. Besteak beste, paperik gabeko pertsonen kolektiboekin topatuko dira bidean, eta Latinoamerikako Herrien Goi Bilerako osoko bilkura ere egingo dute karabanan. Tailerrak ere izango dira, eta elkarretaratze batera ere deitu dute etorkinak hartzeko Liejako zentroan.

Hari gorri batez loturik

Igandean aurkeztu zuten egitasmoa, Algortako Ereaga hondartzan urtero egin ohi duten ekitaldian. Hain zuzen, hondartza horretan salatu zuten 2014. urteaz geroztik 28.000 pertsona hil direla Europara iritsi nahian, edo barneko mugetatik igarotzeko ahaleginetan. Bertan azaldu zutenez, Memoriaren Tapakia ere eramango dute Bruselara. Hari gorriz josi dituzte mugetan hildako edo desagertutakoen izenak, tapaki zuriaren gainean. Europako beste herrialde batzuetan ere halako tapakiak josi dituzte, eta guztiak Bruselan elkartuko dituzte irailaren 30ean eta urriaren 1ean.


Summary: Frantziako Hezkuntza Ministerioaren «jarrera aldaketa» sumatu du EEPk. Euskara hutsezko ikasgelen irekitzeak sor litzakeen gorabeherak EEPtik kudeatuko dituztela adostu dute Parisen egin duten bilkuran. Brebeta euskaraz egiteko eskubideaz ondoko asteetan erabakiko du Frantziako Hezkuntza ministroak.

«Inpresio onarekin» atera dira Euskararen Erakunde Publikoko ordezkariak eta Ipar Euskal Herriko parlamentariak euskarazko irakaskuntza aipatzeko Frantziako Hezkuntza Ministerioan arratsalde honetan izan duten bilkuratik. Bi gai nagusi zituzten aipatzeko: euskara hutsean ari diren ikasgelen irekitzea sare publiko eta pribatuan, eta azterketak euskaraz egiteko eskubidea. Funtsezko emaitzarik gabe atera badira ere, ordu eta erdiko bilkura «biziki giro onean» iragan dela eta «jarrera aldaketa bat» sumatu dutela erran du Antton Kurutxarri EEPko lehendakariak.«Bazen borondate bat guri hitza uzteko eta gure argumentuen entzuteko. [...] Desberdin tratatuak izan gara aitzineko urteei konparatuta». Ondoko asteetarako espero dute ministerioak erantzunak ematea.

Bost solaskide izan dituzte Pariseko bilkuran, horien artean, Thierry Le Goff, ministroaren kabineteko zuzendariordea, Julie Benetti, ministroaren aholkulari berezia, Édouard Geffray DGESCO eskola irakaskuntzaren Frantziako zuzendari nagusia, eta Anne Bisagni-Faure Bordeleko errektorea. Geffrayek joan den abenduan zabaldu zuten zirkularra prestatzeko bilkuretan parte hartu zuela ohartarazi du Kurutxarrik, eta errektorea hor izatea ere baikorki ikusi du: «ministerioan errana izan den guzia entzun du».

EEPko lehendakariaren hitzetan, bilkuran zehar, ontzat eman dute Ipar Euskal Herriko erakundearen zentraltasuna, eta sare publiko eta pribatuan euskara hutsezko ikasgelen irekitzeak sor litzakeen gorabeherak hark kudeatuko dituela adostu dute. Larraineko (Zuberoa) kasua izan liteke adibide bat: herriko ama eskola publikoan euskara hutsean aritzeko adostasun zabala zegoen guraso eta irakasle taldean, baita herriko etxean ere. Guraso bakarra agertu zen kontra, eta horrek blokeatu du proiektuaren abiatzea, aterabide bat atzeman arte. Orain arte, Pirinio Atlantikoetako departamenduko akademia ikuskariak kudeatzen zituen halako aferak, auzapezarekin eta ikastetxeekin zuzenean. Hemendik aitzina, EEPn zentralizatuko dituzte, bertan biltzen baitira Ipar Euskal Herriko instituzio guziak.

Azterketak euskaraz egiteko eskubideaz, brebetaren gaia landu dute bereziki. «Aitortu dute gure argudioak onak zirela eta onartzen zituztela», adierazi du Kurutxarrik. Baina, denbora eskatu dute Pap Ndiaye Frantziako Hezkuntza ministroarekin aipatzeko, hark trenka zezan. «Epe onargarri batean» erantzunen dietela erran dute. Baxoarena «fiteago» aipatua izan da, eta beste hitzordu bat ezartzea hitzartu dute, gaia sakonago aipatzeko. Hala ere, Kurutxarriren arabera, Benedetti aholkulariak onartu du lizeoetako erreformak «kalte» egin ziela hizkuntza gutxituei.

Seaskak, EEP, eta Frantziako Estatuak izenpetzekoa dute hitzarmenaz ez dira aritu, baina Kurutxarriren hitzetan edukia da garrantzitsuena. «Brebetaren gaia trenkatzen bada ez da arazorik izanen».


Summary: Euskal Herriaren koloreak eramateko eskubidea eskatu dute Europako Multikirol Txapelketaren aurkezpenean. Gu Ere Bai taldeak pankarta bat zabaldu du, salatzeko Bilbon larunbatetik aurrera egingo den proban euskal kirolariak Frantzia eta Espainiaren koloreekin aritzera behartu nahi dituztela

Bilbon gaur goizean aurkeztu dute larunbatetik aurrera jokatzekoa den Europako Multikirol Txapelketa. Antolatzaileak eta agintari politikoak han zeudela, Gu Ere Bai taldeko kideek pankarta bat zabaldu dute, euskal selekzioen ofizialtasunaren aldeko mezuarekin. Besteak beste, eskatu dute aintzat hartzeko proban Euskal Herriaren koloreekin parte hartzeko eskubidea. Eusko Jaurlaritzari, Bizkaiko Foru Aldundiari, Bilboko Udalari eta talde politikoei inplikatzeko eskatu diete, egoerari irtenbidea topatzeko.

Izan ere, kirolari profesional zein amateurrak lehiatuko dira txapelketan —triatloia, duatloia eta akuatloia—, eta, Gu Ere Bai plataformak salatu duenez, euskal kirolariak behartu nahi dituzte Espainiaren edo Frantziaren koloreekin aritzera.

Plataformak Espainiako Triatloi Federazioari galdetu dio zer egingo duen Euskal Herriaren koloreekin parte hartuko duten euskal kirolariekin. Erantzun dietenez, txapelketatik kaleratuko dituzte.

Gu Ere Bai-koek arbuiatu egin dute hori, «onartezina eta umiliagarria» delakoan, eta gaineratu dute Euskal Herriak aukera izan beharko lukeela bere talde eta kolore propioekin lehiatzeko.

Dena den, gutxienez norberaren klubaren arroparekin edo nahi dutenarekin lehiatzeko aukera emateko eskatu dute.


Summary: Puntako orduetan argindar gastua %5 txikitzeko neurriak eskatu dizkie Bruselak gobernuei. Elektrizitate eta hidrokarburo konpainien aparteko irabaziak zergapetzea proposatu du Europako Batzordeak, eta kalkulatu du horien bitartez 140.000 milioi euro bil ditzaketela.

Kolore urdin-horiz tindaturiko neurriak proposatu ditu Europako Batzordeak argindarraren prezioa arintzeko. Ukrainako banderaren koloreak dira horiek, eta kolore horietako jantziekin azaldu dira gaur Europako Parlamentura Ursula von der Leyen Batzordeko presidentea eta emakumezko komisarioak, orain arte arbuiatzen zutena derrigorrezkoa dela adierazteko: gerrak behartuta, argindarraren merkatuan esku hartzeko ordua dela uste du Bruselak.

Gasa erabiltzen ez duten argindar enpresen eta petrolio konpainien gehiegizko irabaziak zergapetzeko eskatu du Batzordeak, eta derrigorrezkoa egin nahi du puntako orduetan argindar kontsumoa %5 txikitzea.

Ohiko janzkerarekin azaldu zen hedabideen aurrera Franz Timmermmans Batzordeko lehendakariordea, baina horrela jantzita ere argi utzi nahi izan du zertara datorren Bruselaren ziaboga. «Putinen gerra» izan da erantzulea, ordura arte ongi funtzionatzen zuen argindar merkatua «sabotatu» duelako. Horren aurrean esku hartu behar dela defendatu zuen, «milioika europar ezin direlako neguan hotzez egon».

«Premiazko neurriak» aurkeztu ditu orain Bruselak, eta asmoa da hilaren 30erako gobernuek oniritzia ematea. Luzeago joko dute, berriz, gasari gehienezko prezio bat jartzeko aukerak —Alemania eta beste herrialde batzuk aurka daude, Errusiak gas esportazio guzti-guztiak etengo dituela uste dutelako—, eta, batez ere, argindarraren prezioa finkatzeko sistema berriak. Sistema hori iritsiko dela agindu du Timmermansek, «erregai fosil merkeen garaia amaitu» delako, eta hurrengo negua ere «gogorra» izango delako.

Hori egin bitartean, hauek dira Batzordeak proposatu dituen neurriak:

Kontsumoa jaistea. Udan, EBko estatu kideek hitzartu zuten modu boluntarioan gas kontsumoa %15 txikituko zutela. Orain, ordea, Bruselak behartu nahi ditu martxorako %10 gutxitzera argindar kontsumoa. Aurrezkiak %5ekoa izan beharko du puntako orduetan, horietan erabiltzen delako gehien gasa argindarra sortzeko eta, ondorioz, horiek direlako ordurik garestienak.

Timmermans eta Kadri Simson Energia komisarioak azaldu dutenez, estatu kide bakoitzari dagokio erabakitzea zeintzuk diren puntako orduak, eta zer neurri hartuko dituen.

Euskal Herrian bada aldea Hegoaldearen eta Iparraldearen artean. Espainiako REEren arabera 10:00etatik 15:00etara eta 20:00etatik 22:00etara izaten da kontsumorik handiena; lehenengoan, ordea, prezioak ez dira hainbeste igotzen, fotovoltaikoak orduan egiten baitu ekarpenik handiena —%20 ingurukoa azken egunotan—. Iluntzean eta gauaren hasieran, ordea, ekarpen txikia egiten du eguzki energiak, eta orduan erretzen da gas gehien.

Frantziako RTEk ere 10:00etatik 14:00etara neurtzen du kontsumorik handiena, baina han afari garaiko igoerak 19:00an jotzen du goia, eta 20:00ak aldera amaitzen da.

Argindar konpainien gaineko zerga. «Garai hauetan ez da zuzena [energia enpresek] aparteko irabazi errekorrak jasotzea gerratik, kontsumitzaileen bizkar». Von der Leyenen esaldia gauzatzeko, Bruselak proposatu du berriztagarriak, nuklearra eta lignitoa baliatzen dituzten argindar konpainiek estatuei ematea megawatt-orduko 180 eurotik gorako prezioan jasotako irabazi guztiak. Kopuru handia da, argindar megawatt-ordu batek iaz arte izandakoa halako lau, baina horrekin energia berriztagarrietan inbertsioak egiteko adina diru lortuko luketela argudiatu du Batzordeak.

2023ko martxoaren 31 arte izango litzateke neurria indarrean, eta gobernuei eskatu die elkartasunez jokatzeko, argindar asko inportatzen duten herrialdeek ere dirua jaso dezaten. EBk espero du 113.000 milioi lor ditzakeela horrela. Diru hori baliatu beharko da herritarren eta enpresen argindar fakturak arintzeko eta zaurgarrienak laguntzeko.

Hidrokarburo konpainien gaineko zerga. Bruselak uste du 25.000 milioi euro bil daitezkeela baldin eta estatu kide guztietan tasa berezi bat ezarriko baliete erregai fosilak ustiatzen dituzten enpresei. Batzordeak proposatu duenez, 2022ko irabaziak zergapetuko lituzkete, betiere 2019-2021eko batez besteko irabazien gainetik %20 geratuko balira. %20tik gorako horrek «gutxienez» %33ko tasa bat pagatuko luke.


Summary: 2023an gasa eta argindarra %15 garestituko dira Iparraldean. Frantziako Gobernuaren esku hartzerik gabe %120 emendatuko liratekeela azaldu du Elisabeth Borne lehen ministroak.

Frantziako Gobernuak jada argitu du zer egingo duen datorren urtean energiaren fakturekin. Aurten %4ko igoera izan ondoren, gasa %15 garestituko da urtarrilaren 1ean, eta argindarraren prezioak beste horrenbeste egingo du gora otsailaren 1ean.

Elisabeth Borne lehen ministroak azaldu duenez, 16.000 milioi euroko kostua izango dute muga horiek Frantziako Estatuarentzat, bere gain hartuko baitu energiaren benetako kostuaren eta herritarrek eta enpresa txikiek ordainduko dutenaren arteko aldea. «Gobernuaren esku hartzerik gabe, tarifak %120 emendatuko ziren», ziurtatu du Bornek.

Gainera, urtea amaitu bitartean, 100 edo 200 euroko laguntza zuzen bat jasoko dute hamar familiatik lauk, errentarik apalenekoek.


Summary: Suediako lehen ministroak dimisioa eman du, bozetako porrota onartuta. Behin betiko emaitzen arabera, eskuin muturrak eta zentroz eskuineko hiru alderdiek gehiengoa izan dute parlamentuan.

Suediako gobernuburu Magdalena Anderssonek dimisioa eman du, bozetako porrota onartuta. Lehen ministroak, hala ere, nabarmendu du S Sozialdemokratak alderdia dela oraindik ere babes handiena duena, botoen %30 lortuta. Baina eskuin muturreko SD Suediako Demokratak alderdiak eta zentro-eskuineko M Alderdi Moderatuak eta KD Kristau Demokratek izango dute gehiengoa parlamentuan; hori bai, oso gertu izango dituzte sozialdemokratak.

Dena den, eskuineko hiru alderdien arteko koalizioa ez da oraindik erabat argia. Izan ere, ez dute adostu nola gobernatuko duten elkarrekin, eta zentro eskuineko bi taldeek iragarria dute ez diotela ministeriorik emango eskuin muturrari. SD, ordea, alderdi indartsua da, eta argi utzi du hauteskundeetan, botoen %20 eskuratuta. Beraz, litekeena da gobernutik kanpo geratuko balitz ere kontzesioak lortu ahal izatea gobernuari babesa ematearen truke.

«Orain, Suedia txukunduko dugu», idatzi du Mko buru eta ziurrenik hurrengo lehen ministroa izango denak, Ulf Kristerssonek. Hirugarren indarra izan da Alderdi Moderatua bozetan, botoen %19 eskuratuta. Kristerssonek hasiak ditu elkarrizketak «gertuko alderdiekin». Baina Anderssonek dagoeneko aurreratu du Mko buruak gobernua osatzea lortu ezean «boto gehien bildu duen alderdiak» hartuko beharko lukeela lekukoa.


Summary: Garoñako zentrala berriz martxan jartzea aztertuko dute. Gaztela eta Leongo presidenteordeak egin du jakinarazpena; 2030erako martxan nahi lukete, bi erreaktore berrirekin

Gaztela eta Leongo Juntak (Espainia) berriz Garoñako zentral nuklearra martxan jar daitekeen aztertzeko asmoa du. Arabatik hurbil dago zentrala, Burgosen, eta haren gaineko albisteei gertutik erreparatu zaie beti. Juntako presidenteorde Juan Garcia-Gallardok jakinarazi du berria, gaur; aditzera eman duenez, azterketa bat egiteko asmoa dute oraingoz.

Bi erreaktore berrirekin ireki nahi lukete zentrala, 2030erako. 2012an utzi zion energia sortzeari azpiegitura horrek, baina 2017an itxi zuten. Orain, desegiteko lanak hastekoak dira berez, eta onetsita dago horretarako plan bat.

Garcia-Gallardo Vox alderdi ultraeskuindarreko ordezkaria da Gaztela eta Leongo Juntan. Aditzera eman duenez, ipini nahi lituzketen bi erreaktoreak «azken belaunaldikoak» dira: «Suedian, Finlandian, Frantzian eta Japonian darabilten teknologia da». Onartu du zentralean lanean ari diren teknikariek adierazi diotela erabili gabe urteak daramatzanez hondatuta dagoela azpiegitura, baina uste du hori ez dela arazo izango berriz martxan jartzeko. Bisitan izan da gaur zentralean, eta han egin du jakinarazpena, asmoak izan dezakeen garapenarekin itxaropentsu.

Izan ere, nabarmendu du zentrala ez zutela itxi «funtzionamendu arazoak» zituelako, gobernuak ezarritako zergek «ito» egin zutelako baizik. Zentralaren matxuren gaineko albisteak, hala ere, ugariak izan ziren urte askoan.


Summary: Nuklearrei buruzko eztabaida baztertzeko eskatuko dio EH Bilduk Madrili. Gasa eta nuklearra alboratu eta «deskarbonizazio prozesu bati» ekiteko eskaera Espainiako Senatura eramango du koalizio subiranistak, Garoña zabaltzeko asmoak direla eta. Zentrala berrabiaraztea «ergelen ametsa» dela esan du Alberto Frias Araba Garoñarik Gabe plataformako eledun ohiak.

Gaztela eta Leongo Juntako (Espainia) presidenteorde Juan Garcia-Gallardok berriz Garoñako zentral nuklearra martxan jartzeko asmoa agertu duela eta, EH Bilduk iragarri du datorren astean Espainiako Senatuan Idurre Bideguren senatariak Espainiako Gobernuari eskatuko diola «eztabaida behingoz alde batera uzteko eta Garoñako zentral nuklearra berriro irekitzeari uko egiteko».

Halaber, «gasari eta energia nuklearrari atea erabat ixteko» eskea ere egingo dio Bidegurenek Espainiako Gobernuari, eta, horrekin batera, «deskarbonizazio prozesu bati» heltzekoa. «Zarata handia ateratzen ari da, azken egunotan, itxita zeuden hainbat eztabaidatan. Premiazkoa da energia berriztagarriari bultzada emateko neurriak mahai gainean jartzea, eragile sozial eta politikoekin adostuta, betiere kontrol publikoa eta lurraldearen babesa bermatuz», adierazi du Bidegurenek.

Alberto Frias Lurra elkarteko presidente eta Araba Garoñarik Gabe plataformako eledun ohiak ere hitz egin du Garoñaz. Zentrala berriz irekitzea «ergelen ametsa» baino ez dela adierazi du, ohar batean. Friasek gogorarazi du Nuclenor enpresa dela oraindik ere zentralaren jabea, eta enpresa horrek ere ez duela bideragarritzat jotzen haren zabaltzea. Hortaz, irekiera posible horren kargu zein egingo den galdetu du. Gainera, zentrala berrabiarazteak zentral nuklear berri bat eraiki beharra ekarriko lukeela azaldu du Friasek, gogoratuta zentrala «desegite fasean» dagoela eta erreaktore nuklearra duela hamar urtetik geldirik dagoela.

Irizpideen eta planen kontra

Horrenbestez, egun leku berean zentral nuklear bat eraikitzea zentzugabetzat jo du, eta, halaber, plan hidrologikoa ez betetzea ekarriko lukeela oroitarazi du, zeinak, azaldu duenez, ibaien goi ibilguetan zentral berriak eraikitzea debekatzen duen. «Klima larrialdiaren estres hidrikoa» aintzat ez hartzea ere eragingo lukeela gaineratu du, eta horregatik itxi dituztela, hain zuzen, Frantziako hainbat zentral nuklear.

Segurtasun arriskuak ere hizpide izan ditu. Garoña Mark 1 segurtasun sistemaren barruan zegoela gogoratu du, Fukushimako (Japonia) zentrala zegoen berberean, eta sistema horren kontra egin izan duela IEAE Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziak, haren parte diren zentralek lehertzeko duten arriskua %90 handiagoa delako. Ekonomikoki halako azpiegitura batek dituen kostuak ere kontuan hartzekoak direla azaldu du Friasek, eta «onartezina» dela haren errentagarritasuna herritarren zergen menpe egotea. Are, nabarmendu du ez dela koherentea zergen jaitsiera «banderatzat» duen alderdi batek horren alde egitea.

Friasek gogorarazi du, gainera, Gaztela eta Leongo presidenteordeak egindako adierazpenek talka egiten dutela junta hori gobernatzen duen alderdiak —PPk— 2017an izan zuen jarrerarekin. Izan ere, PPko sektoreko idazkariorde zenak, Javier Marotok, zera adierazi zuen, Garoña itxi zutenean: «Urte askoko lana izan da Garoña ixtea. Horren alde borroka egin dugunok ospatzen ari gara behingoz lortu izana».

1971n zabaldu zuten Garoñako zentrala, Francoren diktaduran. 51 urte geroago, zenbaitek efemeride hori «emulatu» nahi dutela kritikatu du Friasek, baina ohar egin du, tonu ironikoz: «Hildakoen berpizkundea ez dago ontologikoki frogatuta, eta 1970eko hamarkadako teknologia nuklearrak ez du konponduko merkatu energetikoaren gainbehera».


Summary: Jaurlaritzak hamazazpi milioi euro inbertitu ditu CAFen, %3ra iristeko. Finkatuz funtsaren bidez, %1,76tik %3ra egin du salto gobernuak, Beasaingo enpresaren akzioen jabetzan. 57 milioi euroko kontratu baten berri eman du enpresak, eta eskaera poltsa ia 10.800 milioira iritsi da: inoizko handiena da.

Lehendik ere bazuen presentzia Eusko Jaurlaritzak Gipuzkoako industria enpresarik handienean: 2017an, %1,76 eskuratu zuen, akzio poltsa hori Kutxabanki erosi ondoren. Eta, orain, jabetza publiko hori indartzeko erabakia hartu du, Finkatuz funtsaren bidez. Hala, hamazazpi milioi euroko inbertsioa egin du tren konpainian, eta, horri esker, %3ra eraman du bere jabetza konpainiaren akzioen poltsan.

Finkatuz funtsa «euskal enpresa handien errotzea sustatzeko eta indartzeko» diseinatu zuen Gasteizko gobernuak, eta jarduera horren bidez lortu da CAFen 602.552 akzio eskuratzea, akzioko 28,30 euroko batez besteko prezioan. Guztira, hamazazpi milioi euro inguruko inbertsioa. «Horrela, haren izaera estrategikoagatik eta euskal ekonomiarentzat duen trakzio eraginagatik, Eusko Jaurlaritzak presentzia eta posizioa indartu du Euskadirentzat interes berezia duen sozietate baten kapital sozialean», jakinarazi du gobernuak ohar batean.

Kutxabanen akzio kopurua apaltzen joan da azken urteetan CAFen: gaur egun, %14,06ren jabe da. Burtsan kotizatzen duen enpresaren beste %25a langileen esku dago, eta ez du erraza ematen, gaur-gaurkoz, konpainia atzerriko kapitalaren esku geratzea, beste euskal enpresa batzuekin gertatu den antzera azken urteotan. Ezin da alde batera utzi, dena den, burtsako analistek aldiro kokatzen dutela CAF erosketa operazioetan, hain zuzen, eskaera poltsa bikaina baitu.

Jaurlaritzak 2021eko apirilean eman zuen baimena Finkatuz funtsa sortzeko. Euskal enpresa handietan epe luzerako partaidetzak erosteko da Finkatuz, haiek Euskal Herrian errotzeko helburuarekin. 160 milioi euroko kapital sozialarekin abiarazi zuten, baina Jaurlaritzaren borondatea da 300 milioi euroraino handituz joatea, eta, iazko hondarrean, 260 milioira iritsi zen. Haren helburua ez da krisian dauden enpresak laguntzea, Jaurlaritzak garbi utzi duenez, baizik eta «sektore estrategikoak» lehenestea. Orain arte, CAFen eta Kaikuren akzioak erosi ditu Finkatuz-ek. Gainera, ITP Aeron sartzeko prest legokeela esana du Gasteizko gobernuak.

Hain zuzen, gaurdanik Bain Capital AEBetako funtsarena da ITP Aero. 1.700 milioi euro jasoko ditu Rollsek, orain arteko jabeak, baina funtsak 1.600 milioi pagatuko ditu. Beste ehun milioiak ITPren kutxatik atera dira. Ezaguna ez den akziodun talde batek parte hartze nabarmena izango du, era berean. Talde hori eratzeko negoziazioetan, Sapa gipuzkoarra egon da, eta baita JB Capital funtsa ere. Jaurlaritzak esan zuen prest dagoela akzioen kuota txiki bat hartzeko, baina, oraingoz, ez du akordiorik lortu Finkatuz funtsaren bidez sartzeko.

Beste kontratu bat Frantzian

Beasaingo trengileak sendo jarraitzen du kontratu berriak eskuratzeko lasterketan. Gaur jakinarazi du Marseilla hiria (Frantzia) hamabost tranbiaz hornituko duela, eta akordio horren balioa 57 milioi euro dela. Kontratuak, gainera, linearen hurrengo zabalpenen arabera tranbia kopurua handitzeko aukera ere jasotzen du.

CAFek Frantziako merkatuaren alde egindako apustua berretsi du lorpen berri horrek. Proiektu ugari garatu ditu han. Esaterako, Parisko RER B aldiriko linearako 146 treneko hornidura esleitu zioten, iaz. Horrez gain, SNCFrentzat eskualdeko 28 tren egiteko kontratua eskuratu zuen (beste 75 tren egiteko aukera ere jasotzen du kontratuak), eta Nantes, Besançon eta Saint Etienne hiriak tranbiaz hornitzeko proiektuak ere eskuratu zituen. Halaber, Lyongo metroko D lineako trenen flota zaharberritzeko kontratua ere eskuratu zuen, eta ekainean Montpellier Mediterranee Metropolek 60 tranbia egiteko esleitutako kontratu handia ere hor dago. «Horixe izan da aurten orain arte Frantzian lortutako tranbia kontraturik handiena», gogoratu du CAFek, baztertu gabe handiagoren bat etorriko ote den 2022. urtean.

CAFek duela gutxi itxi du Alsazia eskualdean dagoen Reichshoffeneko fabrikazio lantegia erosteko akordioa. Neurri horrek Frantzian duen produkzio gaitasuna indartu du, herrialde hartan bideratzen ari den hazkunde estrategiari begira. Lantegi horri eta Bagneres de Bigorren duen fabrikari esker, CAF herrialdeko tren arloko bigarren erreferente industrial gisa sendotu da.

AEBetako kontratu handia

Urtea ondo doakio Beasaingo konpainiari eskaera poltsa gizentzeko ahaleginean, eta, alor horretan, AEBetan lortutako kontratu bat azpimarratu behar da 2022. urte honetan, 811 milioi eurokoa baita. Type 10 ereduko 102 tren egingo ditu Boston hiriko Green linearako, Massachusetts Bay Transportation Authorityrentzat (MBTA). Oinarrizko kontratuaren barruan daude 102 ibilgailuren fabrikazioa, gidatzeko bi simulazio, parkeko piezak, tresna bereziak eta ibilgailuen probetarako ekipoak, baita hiru urterako berme zerbitzua ere. Halaber, kontratuak ibilgailu eta ekipamendu gehigarriak erosteko aukera jasotzen du, eta MBTAk datozen bi urteetan gauzatu ahal izango du.

Astelehenean, berriz, beste kontratu biren berri eman zuen konpainiak. Alemania eta Australiarako enkargu horien balioa 220 milioi eurokoa da. Horiek horrela, CAFek bere errekorra gainditu du eskaera poltsari dagokionez. Frantziatik iritsi berri den azken kontratua aintzat hartuta, ia 10.800 milioi euroren eskaerak ditu. Kopuru horrek enpresaren etorkizuna bermatzen du.


Summary: Pandemia amaitzeko egoera «ezin hobea» dela adierazi du Osasunaren Mundu Erakundeak. Erakundeko zuzendari nagusiaren erranetan, aukera hau «ezin da galdu». Joan den astean, 2020ko martxoaz geroztik egon den hildako kopururik «apalena» erregistratu zen.

Tedros Adhanom Ghebreyesus OME Osasunaren Mundu Erakundeko zuzendari nagusiak adierazi duenez, COVID-19aren aldaera gehiago agertu baino lehen, aukera hau «aprobetxatu» beharrekoa da. «Abantaila posizio batean gaude, eta helmuga ikusten dugu, baina hau da korrika egiteari uzteko momentu okerrena», erran du Adhanomek. Izan ere, joan den astean 2020ko martxoaz geroztik egon den hildako kopururik «apalena» erregistratu zen.

Hala ere, nabarmendu du garrantzitsua dela herrialdeek probak eta zaintza lana egiten jarraitzea. «Frogatu da birusa zenbat eta gehiago mugitu orduan eta arrisku handiagoa dagoela muta dadin», azpimarratu du Maria Van Kerkhovek, OMEko epidemiologo nagusiak.

Hori dela eta, pandemia amaitzeko zer egin behar den biltzen duten sei txosten argitaratu ditu OMEk. Dokumentuok azken 32 hilabeteetan ikasitakoarekin osatu direla nabarmendu du Adhanomek. Betiere, osasun sistemak zaintzeko, eta edozein arazo saihesteko. «Txostenek aplikatu beharreko ekintza zehatzen inguruko informazioa biltzen dute», adierazi du Adhanomek.

'The Lancet'

The Lancet aldizkariak ere koronabirusaren pandemiarekin lotutako txosten bat argitaratu du, munduko estatuek pandemian zer jarrera izan zuten aztertzen duena. Dokumentuaren arabera, «desinformazioaren epidemiak» eta herrialdeen arteko lankidetzarik ezak egoera zaildu zuten. Arlo hauetan lan egiten duten 28 adituren artean osatu dute dokumentua: politika publikoak, gobernantza, epidemiologia, txertaketa, ekonomia, nazioarteko finantzak, jasangarritasuna eta osasun mentala.

Txostenean, nabarmendu dute pandemiaren hasieran gobernu gehienek ez zutela jakin egoera egoki bideratzen. Kudeaketa horren erakusle da, adibidez, OMEk berandu hartu izana erabaki aunitz, hala nola pandemia egoera ezartzea eta birusa airetik transmititzen ahal dela aitortzea. Horren ondorioz, 17,1 milioi pertsona hil dira. Heriotza horietako aunitz «saihesgarriak» zirela nabarmendu du txostenak.

OME, ordea, ez da ados agertu baieztapen horiekin, eta txostenean «interpretazio desegokiak» daudela argudiatu du. Erakundearen erranetan, rol nabarmena «egin zuen eta egiten ari da» eritasunari aurre egiteko tresnak ematen horien beharra zuten herrialdeei. Gainera, OMEk adierazi du pertsona asintomatikoek zuten kutsatzeko gaitasunaz ere «ohartarazi» zuela. Erakundeak nabarmendu du lanean jarraitzen duela eritasunari aurre egiteko estrategiak ahal bezainbertze optimizatzeko, baita baliabideak eskuratzeko laguntza behar duten herrialdeak babesteko ere.

Aldizkariaren dokumentuak, gainera, zenbait gomendio biltzen ditu pandemia amaitzeko, baina, dioenez, horiek aurrera eramateko beharrezkoa izanen da nazioarteko lankidetza. Proposamen horien artean dago herrialdeek txertaketa estrategia bat martxan jartzea, txertaketa orokorra eta prebentzio neurriak bateratuko dituena. Talderik zaurgarrienak babesteko planak eta behaketa neurriak indartzea ere gomendatzen du.

«Bada garaia osasun publikoa eta garapen jasangarria sustatzen dituen ekintza kolektibo bat egiteko, pandemia amaiarazteko», nabarmendu zuen Jeffrey Sachs Lancet Batzordeko buruak. «Baditugu gaitasun zientifikoa eta baliabide ekonomikoak hori egiteko», gehitu zuen.


Summary: Espainiako edo Frantziako elastikoa janztera behartuko dute Kirol Anitzeko Europako txapelketan. Gu Ere Bai plataformak agerraldi bat egin du hori salatzeko, eta iragarri du kirolari batzuek «Euskal Herriko koloreak» jantziko dituztela

Larunbatetik aurrera, Kirol Anitzeko Europako Triatloi Txapelketa egingo dute Bizkaian. Triatloiaren arloko probarik garrantzitsuenetako bat da, eta ia 3.000 kirolarik parte hartuko dute, sei kirol diziplinatan: duatloia, duatloi krosa, akuatloia, triatloi krosa, aquabikea eta distantzia ertaineko triatloia. Europa osoko kirolariak etorriko dira Euskal Herrira txapelketan parte hartzera, baina antolatzaileek iragarri dute nork bere estatuko elastikoa eraman beharko duela eta hori egin ezean deskalifikatu egingo dituztela.

Gu Ere Bai plataformak salatu du euskal kirolariak «Espainiako edo Frantziako koloreak» jantzita parte hartzera behartu nahi dituztela. Gainera, eliteko kirolariez gain, kirolari amateurrei ere eragingo die neurriak. «Iraingarria da Euskal Herrian antolatutako proba batean Espainiako koloreak janztera behartzea», adierazi dute.

Ikusi gehiago: Euskal Herriaren koloreak eramateko eskubidea eskatu dute Europako Multikirol Txapelketaren aurkezpenean

Triatloiaren arloko modalitateek jarraitzaile asko dituzte Euskal Herrian. Asko dira kirol mota hori egiten dutenak eta federazioetan izena emanda dutenak. Hala ere, Gu Ere Bai plataformakoek ikusi dute parte hartzaileen zerrendei erreparatuz gero euskal kirolari gutxi daudela, eta Kataluniatik ere espero baino gutxiagok eman dutela izena. Plataformakoen iritziz, Espainiako elastikoa janztera derrigortzeko erabakia izan daiteke parte hartze urriaren arrazoietako bat.

Plataformakoek «indar egiteko» eskatu diete eragile politiko, instituzional eta kirol arlokoei «bidegabekeria hau gauzatu ez dadin». Haien ustez, Euskal Herriko ikurrekin parte hartzeko eskubidea bermatu behar zaie euskal kirolariei, edo, besterik ezean, nork bere klubeko elastikoa janzteko aukera eman.

Gu Ere Bai plataformako kide Patxi Gaztelumendik iragarri du kirolari batzuek «Euskal Herriko koloreak» jantziko dituztela, eta babesa emango diela plataformak: «Irteera puntuan egongo gara modu batera edo bestera. Espero dezagun zentzuna nagusituko dela eta parte hartu ahal izango dugula beste guztien baldintza berdinetan». Gainera, zaleei dei egin diete larunbatean 09:00etan Bilboko Itsas Museoaren parean biltzeko.


Summary: Israelgo militarrek adingabe palestinar bat hil dute tiroz Zisjordanian. Operazio militar ugari izaten ari da asteon: atzo beste bi palestinar hil zituen Israelgo armadak, eta Irsaelgo militar bat ere hil zen operazioan.

Tentsioa ez da inondik ere arintzen ari Zisjordanian. Israelgo armada hainbat operazio militar ari da egiten azkenaldian inguruan, eta hildako kopurua ere gora ari da ezinbestean. Gaur, Palestinako Osasun Ministerioak ohar bidez jakinarazi du Israelek gazte bat hil duela goizaldean, Kafr Danen. Zabaldutako informazioaren arabera, hildakoa adingabea da, 17 urtekoa, eta tiroz hil dute militarrek; buruan eman diote.

Israelgo The Jerusalem Post hedabideak plazaratu duenez, goizaldeko erasoaldia asteazkenean izandakoari erantzuteko abiatu du Israelek. Asteazkeneko hartan –Jenin inguruan izan zen– , bi palestinar eta Israelgo militar bat hil ziren. Hain zuzen, Israelgo armadak asteazkenean zendutako bi palestinar horien etxeak miatu ditu bart, eta orduan piztu da borroka.

Halaber, datu bat eman du Palestinako Osasun Ministerioak: «Azken kasu hau aintzat hartuta, urtea hasi zenetik 149 martiri hil dira guztira; horietako 24, Jeninen».


Summary: Sindikatuek ezezkoa eman diote Arcelor Mittalek proposatutako aldi baterako erregulazioari. ELA sindikatuak salatu du neurria «gehiegizkoa» dela eta iaz 13.000 milioi euroren baino gehiagoren irabaziak izan zituela enpresak. LABek adierazi du ez dela «joko horretan sartuko».

Sindikatuek ez dute begi onez ikusi Arcelor Mittal enpresak enplegua aldi baterako erregulatzeko bart aurkeztutako espedientea. Siderurgia multinazionalak aurkeztutako proposamena onartuz gero, ordea, 2023ko abenduaren 31ra arte egongo litzateke indarrean. Negoziazio batzorde bat eratu du Arcelorrek, eta UGT, CCOO, ELA eta LAB sindikatuek hartuko dute parte.

Arcelorrek ekoizpenarekin lotutako arazoei egotzi die neurria abian jartzeko beharra. Antza, EB Europako Batasunetik kanpoko herrialde fabrikatzaileek ez dituzte EBko fabrikatzaileen baldintza berak, eta ez diote energiaren kostuaren krisiari aurre egin behar ere. Ukrainako gerra, eskariaren beherakada eta EBtik kanpoko herrialdeen inportazioen igoera ere aipatu ditu espedientea aurkezteko kausen artean.

Hala ere, sindikatuek proposamena aurkeztu eta gutxira adierazi dituzte horren inguruko zalantzak eta kexak. ELAk uste du proposamena «neurriz kanpokoa» eta «oinarririk gabekoa» dela; izan ere, 13.000 milioi euroren etekinak lortu zituen Arcelorrek iaz, eta gaur egun «lan karga handia» du. Gainera, salatu du enpresa ez dela ordaintzen ari 2020an Auzitegi Nazionalak baliogabetzat jotako aldi baterako espedienteengatik langile bakoitzari zor diona.

Proposamena onartu ez duen arren, ELAk hainbat gai eztabaidatzeko prest ager dadila eskatu dio Arcelorri. Gai horien artean daude, besteak beste, langile taldea gaztetzea, txanda kontratua behar bezala aplikatzea, eta langileek sortzen duten aberastasuna banatzea.

Bide beretik, LABek «lotsagarritzat» jo du neurria, eta adierazi du ez dela «joko horretan sartuko». Gainera, jakinarazi du Arcelorrek 2022ko lehendabiziko hilabeteetan errekorreko irabaziak izan dituela. Sindikatuaren ustez, erregulazioa «espekulazio tresna» bilakatu da, eta «lantegi bakoitzeko errealitatea kontuan hartu gabe» erabiltzen dute, nahieran.

Halaber, UGT zalantzati agertu da enpresak aldi baterako espedientearen justifikazio gisa aurkeztu dituen arrazoien inguruan, eta salatu du «langileak nahi duten modura» erabiltzen dituztela beren helburu estrategikoak lortzeko. CCOOk ere azaldu du ez duela bat egiten enpresak aurkeztutako argudioekin, eta langileen «kalte ekonomikoak minimizatzeko» eskatu du.


Summary: 0-3 zikloan eginiko «urratsak» nabarmendu ditu Gimenok; «langileekin negoziatzera» premiatu dute beste taldeek. Haur eskoletako lan baldintzak hobetzeko lege proposamena aurkeztu du Navarra Sumak. «Oportunistatzat» jo dute gobernuari eusten dioten taldeek

0-3 zikloko haur eskoletan eginiko hobekuntzak nabarmendu ditu Nafarroako Gobernuko Hezkuntza kontseilari Carlos Gimenok. Haren esanetan, «aurreko gobernuen urteetako immobilismoa» eten du Maria Txibiteren exekutiboak, hezkuntza ziklo horretarako aurrekontuak handituta. Zehazki, esan du gobernuak %31 igo duela 0-3 haur eskolentzako aurrekontua legealdi honetan, 13 milioi euroraino. Bestalde, azpimarratu du %14 handitu dituztela hezitzaileen soldatak, «administrazioko C mailako funtzionarioekin parekatzeraino»; eta garbitzaileenak, aldiz, %19, «D mailako funtzionarioen pare». Horrez gain, Hezkuntza kontseilariak esan du matrikula tasak murriztu egin dituztela, eta doakoak direla 20.000 euroko errenta baino txikiagoak dituzten familientzat.

PSNk eginiko galdera parlamentario bati erantzunez egin ditu adierazpen hauek Gimenok. Gainerako taldeek, ordea, ikuspegi kritikoagoa eman dute gaur goizeko osoko bilkuran.

Navarra Sumako eledun Pedro Gonzalezek gogorarazi du bere koalizioak lege proposamen bat aurkeztua duela parlamentuan, «0-3 ikastetxeetako langileen lan baldintzak hobetzeko». Iragan astelehenean, proposamena tramiterako onartu zuen parlamentuko mahaiak, eta datorren astean hasiko dute tramitazioa.

Geroa Bai: «Entzungor egin diezu langileei»

Geroa Baiko Maria Solanak Gimenori eta Hezkuntza Departamentuari leporatu die 0-3 Plataformako langileei «entzungor» egitea. «Ez daitezela irizpide ekonomizistak gailendu. Atera zaitez aurrez markatutako bide horretatik, Gimeno jauna. Bildu zaitez langileekin, aztertu proposamenak eta negoziatu». Navarra Sumaren lege proposamenari buruz, Solanak esan du ez dela beharrezkoa lege bat, «baina behar da zerbait: itun bat, adostua, sinatua eta Nafarroako Aldizkari Ofizialean argitaratua».

EH Bilduren izenean, Bakartxo Ruiz legebiltzarkideak esan du haur hezkuntzaren auzia zurrunbiloaren erdian izan dela «azken hiru legealdietan», eta ezinbestekoa dela «urrats gehiago egitea». Navarra Sumari egotzi dio «katastrofismoan» labaintzea eta «salbatzaile rola« beretzat nahi izatea, «nork eta hainbat urtez sektorea hondoratu duten horiexek». Gimenori eta PSNri, berriz, egotzi die «autokonplazentzia erabatekoaz» hitz egin izana. «Egin dira urratsak, jakina. Tarifak jaistea eta aurrekontuak handitzea egokia da, baina hori nahikoa da? Horrela asetzen al dira langileen aldarrikapenak?», galdetu du. Urrats horiek, gainera, aurrekontu akordioa sinatu zutenei esker egin dituztela gogorarazi dio kontseilariari: «Hobekuntza horiek ez dira zerutik erori. PSN, Geroa Bai, Ezkerra, Ahal Dugu eta EH Bilduren sinadura daramate». Horregatik, harago joatera premiatu du Gimeno: «Gobernua arrastaka eraman behar izan dugu 0-3 plataformako ordezkariekin batzartzera; eta ziurrenik, urrats gehiago eman beharko dira».

Ahal Dugu-ko bozeramaile Ainhoa Aznarezek ere «interlokuzio falta» sumatu du gobernuaren eta 0-3 zikloko langileen artean, eta lan eskaera horiei jaramon egiteko galdegin dio Hezkuntza Departamentuari.

Azkenik, Ezkerrako Marisa de Simonek azaldu du 0-3 eskoletako langileak «oso egoera zailean» direla: «0-3 zikloak egon beharko luke Hezkuntza Departamentuaren menpe, beste edozein hezkuntza ziklo bezala, baina, oraingoz, ez da halakorik gertatzen. Udalen menpe daude asko eta asko, eta, egoera horren ondorioz, langileek ez dute ordezkaritza sindikal orokor bat. Horrek zaildu egiten du negoziazio kolektiboa». Hori aintzat hartuta, «baldintza duinak» aldarrikatu ditu langile guztientzat.

Haur eskolen eskaintza «herritar guztiei» zabaldu beharko litzaiekeela gaineratu du De Simonek, eta doakotasuneranzko urratsak eskatu ditu. Eta Navarra Sumaren lege proposamenaz, esan du «oportunismo hutsa» dela, baina Ezkerrak «edukiei erreparatuko diela», alde edo kontra egin aurretik.


Summary: EH Bildu Hezkuntza Legearen aurreproiektuaz eztabaidatzeko prest agertu da. LABek kritikatu du hainbat kontu «asmo hutsean, irekian edo zehaztasun handirik gabe» geratu direla. Jokin Bildarratzek esan du segregazioaren aurkako neurriak datorren ikasturtetik egongo direla indarrean, baina doakotasuna «prozesu bat» izango da.

Erreakzio soka eragin du atzo plazaratu zen Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Hezkuntza Legearen aurreproiektuaren lehen zirriborroak. Batzuek testuaren hutsuneak nabarmendu dituzte bereziki; beste batzuek, berriz, elkarrizketarako deia egin dute. Azken horietako bat izan da Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzaile nagusia. Radio Euskadin adierazi duenez, atzo argitaratutakoa zirriborro bat baino ez da, parlamentuko tramitean alda daitekeena. Apirileko hezkuntza akordioa ipini du jarraitu beharreko eredutzat. Koalizioari «akordio ona» iruditzen zaiola esan du, «eredu propio baterako trantsiziorako oinarriak ezartzen dituelako, euskal hezkuntza eredu nazional baterako». Orain, «eztabaida lasai baterako» garaia dela azaldu du, eta legebiltzarreko akordioari «fidel» izango zaizkiola nabarmendu.

Jokin Bildarratz Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburuak ETB1en egin dioten elkarrizketan aletu ditu zirriborroaren nondik norakoak. Bi gairik korapilatsuenei heldu die: euskarak izango duen presentziari eta segregazioari. Hizkuntzei dagokienez, azaldu du ikastetxe bakoitzak bere hizkuntza proiektua egin beharko dela, tokian tokiko egoerara egokituta: «Desberdina da Tolosan egon daitekeen egoera edo Bilboko auzo jakin batekoa. Ikastetxeak egoera soziolinguistiko horri erantzun behar dio, eta horrek esan nahi du hartu behar dituzten neurriak desberdinak direla». Neurri desberdinak, baina helburu bera: Derrigorrezko Bigarren Hezkuntza bukatzerako euskaraz eta gazteleraz B2 maila lortzea.

Erreparatu dio segregazioari ere. Hitzeman du datorren ikasturtetik aurrera, izan ikastetxe publiko izan itunpeko, «zaurgarritasunari» erantzun beharko diotela diru publikoa jasotzen duten zentro guztiek: «Zentro guztiek proportzio bertsuan landuko dituzte zaurgarritasun horiek». Gaur egun, segregazioaren arrazoietako bat itunpeko ikastetxeetako kuotak dira. Aurrerantzean ez dela halakorik egongo agindu du sailburuak, baina iragarri du doakotasuna lortzea «prozesu bat» izango dela, administrazioarentzat ere inbertsio handiagoa izango delako: «Ondo planifikatu behar da, diru asko delako». Ikastetxeek kuotarik ez dutela kobratzen bermatzeko, «kontrola areagotu eta aldatu» egingo dela nabarmendu du.

Hezkuntza eragileak, kritikoago

Eragile politikoek ez ezik, hezkuntza arloan aritzen diren beste zenbaitek ere hitz egin dute; adibidez, LAB sindikatuak. Aurreratu du zuzenketak aurkeztuko dizkiotela zirriborroari, hainbat kontu «asmo hutsean, irekian edo zehaztasun handirik gabe» geratzen direla iritzita. Kasurako, euskarak izango duen lekua: «Ez du asmorik agertzen euskararen murgiltze eta mantentze sisteman oinarrituriko ikaseredu bakarra ezartzeko hizkuntza ereduak desagertzeko». Nazio ikuspegia: «Ontzat ematen du euskal hezkuntza sistema propioa egituratzea oztopatzen duen esparru juridiko politikoa, eta ez du planteamendurik Euskal Herrirako hezkuntza sistema burujabean urratsak egiteko». Eta segregaziori aurre egiteko neurriak: «Jatorri edo maila sozioekonomikoagatiko segregazioari aurre egiteko neurri batzuk jaso arren, ez du zehazten orain arte halakoak —kuotak kobratzeko debekua, erroldetako iruzurrak…— saihesteko erabili diren trikimailuei aurre egiteko tresnarik».

Sare publikoaren eta itunpekoaren arteko aferan ere sartu da sindikatua: «Euskal Hezkuntza Zerbitzuari Publiko abizena jarri diote, egungo sistema duala betikotu eta mantentzeko asmoz, eta titulartasun publikoko eskolak eta titulartasun pribatuko ikastetxeak publikotzat tratatuz». Bestelako proposamena egin du: «LABek uste du hezkuntza legeak sare publiko bakarrerako trantsizio tresna izan beharko lukeela, era deszentralizatuan antolatutako sarea, eta parte hartzean eta autonomian oinarrituriko askotariko eskolek osatua».

Bereziki laikotasunaren arloan ikusi dute hutsunea Hezkuntza Laikoa, Laikotasuna eta Euskadi Laikoa elkarteek. Laikotasunerako «inolako pausorik» ez ematea egotzi diote: «Ez du alderdi horretan aurrerapausorik ematen; egungo egoera sendotu eta legitimatzen du».


Summary: Espetxeratu egin dute Arguedasen emaztea labankadaz hiltzen saiatu zen gizona. Epaileak homizidio saiakera egotzi dio gizonari. Biktima Nafarroako Unibertsitate Ospitalean dago, egonkor.

Emakumearen Aurkako Indarkeriaren Arloko Tuterako Epaitegiak (Nafarroa) behin-behineko espetxealdi komunikatua eta fidantzarik gabekoa ezarri dio Arguedasen emaztea labankadaz hiltzen saiatzeagatik atxilotutako 50 urteko gizonari. Epaileak homizidio saiakera egotzi dio ikertuari. Biktimari lau labankada eman zizkion astearte arratsaldean, bikotea bizi den etxebizitzan bertan. Guardia Zibilak ondoko kale batean atxilotu zuten erasotzailea. Erasoaren biktimak 44 urte ditu, eta Nafarroako Unibertsitate Ospitalean dago, medikuek ebakuntza kirurgikoren bat egin behar dioten ala ez erabakitzeko zain, Guardia Zibileko iturriek atzo jakinarazi zutenez. Guardia Zibilak gaineratu zuenez, emakumea egonkor dago, eta pronostikoa erreserbatuta dauka oraindik.


Summary: Armeniak esan du su etena adostu duela Azerbaijanekin. Azerbaijanek ez du aipamenik egin Erevanek plazaratutako akordioaz. Azken ia hiru egunetako borroketan, Armeniako 105 soldadu eta Azerbaijango 71 hil dira. Bart ez da «nabarmentzeko moduko istilurik» egon bi herrialdeen arteko mugan.

Ia hiru egunez bi herrialdeen arteko mugan borrokan aritu eta gero, Armeniak jakinarazi du su etena adostu duela Azerbaijanekin. Armen Grigorian Armeniako Segurtasun Kontseiluko idazkariak goizean herrialdeko telebista publikoan egindako agerraldi batean nabarmendu duenez, nazioarteari esker lortu dute menia, eta atzo 20:00etan sartu zen indarrean. «Espero dugu Azerbaijanek betetzea», gehitu du. Azerbaijanek ez du aipamenik egin Erevanek plazaratutako akordioaz, baina Jeyhun Bayramov Atzerri ministroak atzo adierazi zuen «su eten humanitarioa» eskaini ziotela Armeniari, eta ez dutela gatazka «okerragotzeko» asmorik.

Astelehen gauean hasi ziren borrokak Sobietar Batasun ohiko bi errepublika horien arteko mugan, eta azken bi urteetan eremu horretan gertatutako indarkeria agerraldirik handiena izan da. Nikol Paxinian Armeniako lehen ministroak esan du herrialdeko armadako 105 soldadu hil direla borroka horien ondorioz, eta Azerbaijango Defentsa Ministerioak jakinarazi du bere aldean 71 militar hil direla.

Ohi bezala, bi herrialdeek elkarri egotzi diote erantzukizuna. Armeniako agintariek justifikatu gabeko erasoaldia hastea leporatzen diote Azerbaijani, eta Bakuren esanetan, ordea, Erevanek egindako bonbardaketei erantzutera mugatu dira.

Armeniako Defentsa Ministerioak jakinarazi du bart ez zela «nabarmentzeko moduko istilurik» egon bi herrialdeetan arteko mugan. Atzo, ordea, protesta bat egin zuten Erevanen, parlamentuaren egoitzaren parean, Interneten zabaldutako zenbait informazioren arabera herrialdeko zenbait herri Azerbaijanen kontrolpean gelditu zirelako eta Paxinianek dokumentu bat sinatu zuelako Bakurekin. Lehen ministroak, baina, segituan gezurtatu zituen informazio horiek, Facebook bidez.

Diplomaziaren garrantzia

Kaukaso hegoaldean gerra bat saihesteko asmoarekin, EB Europako Batasunaren eremu horretarako misioburu Toivo Klaar Azerbaijango presidente Ilham Alyevekin bildu zen atzo, Bakun, eta gaur Paxinianekin biltzekoa da. Europako Batasunak begi onez hartu du su etena, eta, ohar batean azpimarratu duenez, Europako Batzordearen zerbitzu diplomatikoak eremuan dituen iturriek baieztatu dute meniak sinesgarritasuna duela, eta «errespetatzen» ari direla.

Errusiako Goi Ganberako goi kargudun Grigory Karasinek RIA Errusiako berri agentziari esan dionez, menia, neurri handi batean, Moskuren «ahalegin diplomatikoen ondorio» da. Iturri horien arabera, Vladimir Putin Errusiako presidenteak Paxinianekin hitz egin du egunotan, eta eskatu dio lasai egoteko. Armeniako lehen ministroak esan zuen herenegun, parlamentuan, laguntza eskatu ziola CSTO Segurtasun Kolektiboko Itunaren Erakundeari. Hain zuzen, Sobietar Batasun ohiko sei errepublika dira aliantza militar horretako kide: Errusia, Tajikistan, Bielorrusia, Armenia, Kazakhstan eta Kirgizistan. Putin Alyevekin biltzekoa da bihar, Uzbekistanen, Shanghaiko Lankidetza Erakundearen goi bileraren markoaren barruan.

Karabakh Garaiaren kontrolak eragiten ditu, nagusiki, bi herrialdeen arteko borrokak. Azerbaijanen menpe dago ofizialki Karabakh Garaia, baina gehiengo armeniarra du, eta de facto independentea da, nahiz eta nazioarteko herrialde bakar batek ere halakorik onartu ez. 2020an, sei aste iraun zuen gerra bat izan zen han, eta ia 7.000 pertsona hil ziren. Gerra hura amaitu zenetik, ordea, aldiro izan ohi dira borrokak mugan.


Summary: Roger Federerrek erretiratu egingo dela iragarri du. 41 urteko tenislari suitzarrak Rod Laver kopan jokatuko du azkenekoz, hamar egun barru, Londresen. Sekulako garaipen zerrenda osatu du: hogei Grand Slam torneo irabazi ditu, eta 310 astez izan da ATPko Zirkuituko lehen sailkatua.

Urtebete pasatxo darama Roger Federerrek (Basilea, Suitza, 1981) jokatu gabe, iazko uztailean Wimbledonen, bere torneorik kutunenean galdu zuenetik. Saiatu da lehiara itzultzen, baina belauneko lesioek ezinezkoa egin dute. «Azken hiru urteak erronka bat izan dira niretzat, lesioengatik. Gogor egin dut lan sasoi betean jartzeko, baina nire gorputzaren mugak ezagutzen ditut, baita bidaltzen dizkidan mezuak ere. Nire kirol ibilbidea bukatzeko garaia iritsi da». Halaxe iragarri du gaur 41 urteko tenislari suitzarrak erretiroa hartuko duela Rod Laver kopa amaitzean. Hilaren 23tik 25era jokatuko da, Londresen.

Inoizko tenislaririk onenetakoa izan da Federer, kalitatearen eta dotoreziaren ikur. Ikusgarria da 24 urtean osatu duen garaipen zerrenda: batetik, hogei Grand Slam irabazi ditu —zortzitan Wimbledon, seitan Australiako Irekia, bostetan AEBetakoa eta behin Roland Garros—; seitan nagusitu da ATPko Maisuen Kopan; urrezko domina bat eta zilarrezko bat eskuratu ditu Olinpiar Jokoetan; eta 310 astez izan da ATPko Zirkuituko aurreneko sailkatua.

Federerren erretiroak Serena Williamsenari hartuko dio lekukoa. AEBetako tenislariak bukatutzat eman berri du bere kirol ibilbidea, 41 urte betetzear, eta 27 urtez profesional izan eta gero. Federerren garaipen zerrenda ikusgarria baldin bada, are hobeagoa da Williamsena. Izan ere, 23 Grand Slam irabazi ditu —Margaret Court australiarra bakarrik du aurretik—: zazpi aldiz Australiako Irekia eta Wimbledon, seitan AEBetako Irekia, eta hirutan Roland Garros. Horrez gain, zazpi aldiz nagusitu da WTA kopan, eta urrezko domina bat eskuratu du Olinpiar Jokoetan. 319 astez izan da WTAko zirkuituko lehen sailkatua.


Summary: Emilio Martinez de Marigorta, Felix Manzanos eta Iñaki Rodriguez deportatuak Euskal Herrira itzuli dira. Martinez de Marigortak eta Manzanosek 33 urte egin dituzte Cabo Verden, eta Rodriguezek, berriz, 37 urte Kuban. Bost euskal deportatu daude oraindik.

Aurtengo udan, hiru euskal deportatu itzuli dira Euskal Herrira, Etxerat-ek jakinarazi duenez: Emilio Martinez de Marigorta gasteiztarra eta Felix Manzanos Martinez ugaotarra, Cabo Verdetik, eta Iñaki Rodriguez Muñoa, Kubatik.

Lehen biak 1989an deportatu zituen Espainiak, Aljeriatik, ETAren eta Espainiako Gobernuaren arteko negoziazioek porrot egin ostean. 33 urtez izan dira Cabo Verden. Rodriguez Muñoa, berriz, 1985ean atxilotu zuten, Frantzian, eta 1986an deportatu zuten: hura ere Cabo Verdera. Hala ere, urtebete geroago Kubara joan zen, eta han bizi izan da ordutik.

Etxerat-ek zehaztu duenez, 1980ko hamarkadan deportazioak hasi zirenetik, 70 euskal herritar deportatu dituzte, eta haietatik 12 atzerrian hil dira. Egun, bost euskal deportatu gelditzen dira: Jose Angel Urteaga Martinez eta Josu Abrisketa Korta, Kuban; Tomas Linaza Etxebarria eta Jose Antonio Olaizola Atxukarro, Cabo Verden; eta Eugenio Barrutiabengoa Zabarte, Venezuelan. Bost deportatuak eta gainerako erbesteratu politikoak Euskal Herriratzeko garaia dela aldarrikatu du Etxerat-ek, ohar berean.


Summary: Patagonia konpainiaren jabeak enpresa oparitu du, «natura zaintzeko». «Lurra gure akziodun bakarra» izango dela, esan du Yvon Chouinardek, eta enpresak lortzen dituen etekin guztiak «planeta zaintzen» gastatuko direla iragarri du.

Ekokapitalismoak badu santu berria: Yvon Chouinard.

Mundu osoan mendiko arropa eta bestelako tramankuluak saltzen dituen Patagonia konpainiako burua da Chouinard. Milioi askoren jabeak berriki iragarri du enpresaren jabetza «oparitu» duela, horren irabaziak klima larrialdiaren kontra erabiltzen direla ziurtatzeko.

«Naturatik balioa atera eta hori aberastasun bihurtu beharrean, Patagoniak sortzen duen aberastasuna iturria babesteko erabiltzen ari gara. Lurra bihurtzen ari gara geure akziodun bakarra», esan du Chouinardek erabakia azaltzeko, konpainiaren 3.000 langileri baino gehiagori eginiko hitzaldian. «Planeta hau salbatzearena oso serio hartu nahi dut».

Patagonia konpainiaren jabeak gaineratu duenez, mende erdia daramate «negozio arduratsuaren inguruko esperimentua» egiten. «Beste 50 urtez ere planeta oparo bat eduki nahi badugu, denok egin beharko dugu ahal duguna, ditugun baliabideekin. Nik inoiz enpresaburu izan nahi ez banuen ere, neure partea egiten ari naiz».

Bi fideikomiso

Baina zer egin du zehazki Chouinarden familiak Patagoniarekin? Konpainiaren jabegoa bi fideikomisori eman die: Patagonia Purpose Trust delakoari, eta Holdfast Collectiveri. Lehengoa, orain, botoa emateko eskubidea duten akzioen jabea da (%2). Horren bidez, familiak ziurtatuko du Patagonia inoiz ez dela Chouinardek ezarritako helburuetatik desbideratuko. Bigarrenak bozkatzeko eskubiderik ez duten akzioen jabe da orain (%98), eta horrek ziurtatuko du konpainiak irabazitako euro bakoitza «natura eta bioaniztasuna» zaintzera bideratuko direla. Konpainiak urtero irabazitako dirutik, enpresan bertan berriz inbertitzen dena kenduta, gainerako guztia ingurumen larrialdiaren kontra erabiliko da. Horren bidez, urtero 100 milioi euro baino gehiago erabiltzea espero dute.

Izan ere, 1.300 milioi euro inguru fakturatzen ditu konpainiak urtero. Kaliforniako Ventura hirian du egoitza.

Zergak eta zergatiak

Baina zergatik ez du Chouinardek enpresa saldu, besterik gabe, eta lorturiko dirua ingurumenaren alde lanean ari diren taldeei eman? Berak esan duenez, hala eginda ezingo zuten ziurtatu jabe berriek «geure balioei eustea, edo geure langileei lana ematen jarraitzea».

Baina erabakiak badu beste aurpegi bat: enpresa beste konpainia saldu izan balio, milioi asko ordaindu beharko zituen zergetan. Zerga ingeniaritza erabili dute hori saihesteko. Kalkulatu dutenez, konpainia 3.000 milioi euro inguru balio ditu; akzio guztiak Patagonia Purpose Trusti oparituz gero, 1.000 milioi inguru ordaindu beharko lukete zergetan. Baina %98 irabazi asmorik gabeko talde bati eman dizkiotenez, bakarrik, 17 milioi pasatxo ordaindu beharko dituzte. Dena den, jokaldi horrekin familiak ez du zerga kenkaririk erabili ahalko.

Maniobrak beste eztabaida bat piztu du: zilegi al da halako opariak egitea, ziurtatzeko dirua zeure ideologiatik gertuko egitasmoetarako erabiliko dela, ogasun publikoei zergetan ordaindu beharrean, gobernuek gero erabakitzeko nola gastatu? Beste batzuek joka dezakete berdin, beste interes batzuk bultzatzeko.

Izan ere, hori gertatu da dagoeneko AEBetan. Barre Seid elektronikako munduko milioidunak bere Tripp Lite enpresa oparitu zion iaz Leonard Leo eskuineko militanteak zuzenduriko funts bati. Besteak beste, AEBetako Auzitegi Nagusia eskuineko epaileen esku geratzen dela ziurtatzeko kanpainak bultzatu ditu Leok, abortu eskubideak murrizteko neurriak bultzatzeko, eta klima babesteko politikak oztopatzeko.

Beraz, badirudi Chouinardek Seid eskuindarrak erakutsitako bideari jarraitu diola, gero eta sakonago zatikaturiko AEBetako gizartean eragiteko.

Kontraesanak

Izan ere, Patagoniak beti eduki du kontraesan handi bat bere filosofiaren eta praktiken artean. Chouinard eskalatzaile sutsua izan zen gaztetan, eta bere buruarentzat eginiko eskalatzeko gailuak saltzen hasi zuen negozioa, 1970eko hamarkadan. Eskalatzeko iltzeek mendiko harrietan egiten zuten kaltearekin kezkaturik, zulorik behar ez zuten gakoak asmatu zituen. 2012ko abenduan mundua harritu zuen publizitate kanpaina itxuraz kontraesanezko batekin: Ez erosi jaka hau leloa erabili zuen, bere produktu baten argazki baten gainean. Horrekin kontsumismoaren kontrako mezua zabaldu nahi izan zuen, jendea ohartarazteko horrek naturan eragiten duen kalteaz.

Horri esker, konpainiak komunitate bat eraikitzea lortu du, bere balioekin bat egingo lukeena, eta bezeroak fidelizatzea. Beraz, azkenean, bere onurarako izan da jendeari bakarrik behar duena erosteko esatea, ziurtatu duelako askok berari erosiko diotela, filosofiarekin bat egin dutelako.

Planetak pairatzen duen larrialdi dela eta, konpainia asko ari dira azken urteotan eredu kontsumistaren inguruko hausnarketa egiten. 2016an mundua aho bete hortz utzi zuen Ikea konpainiako Steve Howardek, honako hau esan baitzuen: «Globalki begiratzen badugu, Mendebaldean, ziurrenera, goia jo dugu gauzekin, besteak beste, etxerako altzari eta apaingarriekin».

Lortuko al dute kapitalismotik etekinik handiena atera duten konpainia askok beste eredu bat topatzea, kapitalismoa, planeta eta euren buruak salbatzeko? «Gaurko sistema kapitalistak sekulako kostua ordainduta eskuratu ditu lorturikoak: hazten ari den desberdinkeria, eta ingurumen kalte izugarria, tartean. Mundua sutan dago, hitzez hitz», esan du Patagoniako administrazio kontseiluko buru Charles Connek. «Kapitalismoarentzat hurrengo eredua» sortuko duten enpresak dira negozioen etorkizuna, «eta etorkizun hori Yvon [Chouinard] orain egiten ari denarekin hasi da».


Txomin Garmendia hil da

Summary: Txomin Garmendia hil da. Gipuzkoako Bertsolari Txapelduna izan zen 1967an, eta lau aldiz kantatu zuen Bertsolari Txapelketa Nagusiko finalean. Hainbat lan ere argitaratu zituen, Auspoa bilduman, batik bat.

Ukuiluan, behiak jezterakoan-eta, bertso zaharrak kantatzen ei zituen Txomin Garmendia Galartzaren aita zenak: «Eta ni gustura hura entzuten». Umetatik izan zuen bertsoa gertuan —«Ferietan-eta bertsopaperak saltzen ziren. Aitak etxera ekartzen zituen, eta ni haiekin txoratu egiten nintzen»—, eta hala igaro zen bera ere kantura, 1950eko hamarkadan. Lanari gaztetatik lotua, hainbat ofizio izan zituen —nekazari, arotz, taxilari, liburu-saltzaile—, eta, haietan bezala, jardunaren puruz ikasi zuen bertsotan ere. XX. mende erdialdean kantuan oparo ekin, eta mende amaierarekin saio bakanetan aritu arte, bertsolaritzaren eta haragoko eraldaketaren lekuko bizia izan da. 88 urterekin zendu da.

18 urterekin dardara batean atera omen zen aurrenekoz jendaurrera Garmendia (Berrobi, Gipuzkoa, 1934). «Dardar ikusgarria, gainera. Harrituta egoten naiz gaurko umetxoei begira. 11-12 urte eta plazan zer patxada agertzen duten. Nik banituen 18 urte, eta hura dardara eta hura kezka!», kontatu zion Euskaldunon Egunkaria-ri 1998ko abuztuan. Dardara hura menderatzea lortu arren, plazari beti «errespetu handia» izan ziola zioen.

1959an jaso zuen Gipuzkoako lehenengo txapelketan parte hartzeko gonbidapena. Uztapide, Mitxelena, Lasarte, Zepai eta Joxe Lizasorekin batera, «bi gazte» ziren Joxe Agirre eta Garmendia orduan. Handik bost urtera, txapeldunorde geratu zen bera, ordea, eta 1967an, berriz, txapeldun, Tolosako (Gipuzkoa) Leidorren jokatu zen finalean. Bertsolari Txapelketa Nagusiko finalean ere kantatu zuen urte hartan, baita beste hirutan ere: 1965ean, 1980an eta 1986an. Sona lortu zuen orduan, baina ez zuen lehen mailako bertsolaritzat bere burua, Euskaldunon egunkaria-ri aitortu zionez. «Txapelketetan ondo ibili naiz, baina ni sekula ez naiz punta-puntako bertsolaria izan. Eztarria nahiko indartsua izanik, nahiko ibili naiz, eta orain ere banabil nire mailarako. Alde horretatik pozik nago».

1999an, Gipuzkoako txapelketa ezohiko eran antolatu zuten, herri arteko formatuan, eta Amaia Agirrerekin, Aitor Usandizagarekin eta Jexux Mari Irazurekin osatu zuen taldea Galartzak. Erniope izena jarri zioten; finalera heldu ziren, baina Zarauzko taldeak —Andoni Egaña, Julen Zulaika eta Iñigo Manzisidor Mantxi— aurre hartu zien. Txapelketa hartan kantuan aritu zen bertsolari zaharrenetako bat izan zen Galartza. «Munduko legea hala da, gazteria atzetik bultzaka etortzen da».

Bere belaunaldikoen eta bertsolari berrien artean diferentzia nabarienetakoak emakumeen presentzia —«Neska gazteek bertsorik ez, dantza nahi izaten zuten, eta isiltzen ginenean pozez hartzen zuten. Gaur erruz joaten dira bertsoak entzutera»— eta gazteen ikasketa maila iruditzen zitzaizkion. «Gaurko bertsolariek munduko jakinduria ikasi dute, gai jartzaileek ere bai, biek batera joan behar dute. Munduko gertakizunak eta horietatik datozen izen berriak gehiago erabiltzen dituzte guk baino. Gure garaiko gaiak ziren nagusia eta morroia, alferra eta langilea... Gaur egun urrutiago dabiltza bertsolariak».

Auspoan idazle

Ahozkoan soilik ez, idatzian ere erakutsi zuen hitzarekiko lotura Garmendiak. Bertso idatzietan jardun zuen —Burgosen soldaduska egiten ari zela idatzi eta Zeruko Argia-n publikatu zuen sorta batek kartzelara eraman zuen—, baita artikulugintzan ere. Eta liburugintzaren alorrean, kontakizunak eta bertso bildumak apailatu zituen batez ere. Baita nobela bat eman ere, 1983an: Bordaberri. «Baserri-eleberria oraindik ere bizirik», idatzi zuen Iñaki Kamino kritikariak hartaz, Argia-n. Auspoa sailean kaleratu zuen lan hura, beste gehientsuenak bezala: Bizitzaren arian (1982), Denbora pasa (1982), Erririk-erri (1984), Bertsolari-kurpilla (1984) eta Beltzak eta zuriak mendian ardiak (1985). 2009koa du azken argitalpena: 2008ko nere egunkaria.

Lurrarekiko loturak ere definitu zuen Garmendia. Berrobiko Tontola Behekoa baserrian jaio zen, eta «baserritar kutsua» nahinora eramaten zuela zioen. «Nire idazlanetan, nire ekintzetan, nire gorabehera guztietan». Alkate ere izan zen sorterrian, hamabi urtez.


Summary: Gizakiek asteroide bat desbidera dezaketen jakingo da laster. Dimorphos asteroidea joko du 'DART' zundak irailaren 26an, eta horrek haren ibilbidea zenbat aldatu duen aztertuko dute, etorkizunean Lurra defendatu ahal izateko.

Ez dago mezu apokaliptikorik. Dimorphos asteroidea ez dago Lurraren ibilbidean, eta ez dago hark planeta suntsitzeko arriskurik. Baina esperimentu interesgarria egingo dute laster harekin, ikasteko etorkizunean Lurra nola defendatu arriskua ekar dezaketen espazioko objektuetatik.

Iazko azaroaren 23an jaurti zuten DART zunda, Kaliforniatik (AEB). Asteroide Bikoitza Birbideratzeko Proba moduan euskara daiteke haren izena, baina dardo gisa itzul daiteke akronimoa. Eta izena ongi jarria da.

Izan ere, Dimorphos asteroidearen aurka jotzera bidali dute dardoa. Gizateriaren historian lehenengo aldiz, Lur planetatik jaurtitako gailu batekin danbatekoa emango diote asteroide bati, ikusteko horrekin aski den hura desbideratzeko.

Zundak arazorik gabe egin du ia urtebeteko bidaia; jada finkatu du jomuga, eta bidali ditu helburuaren lehenengo argazkiak.

Atzo bertan, DART azken unean jomugara gidatuko duten kamerak zabaldu zituzten. Talka irailaren 26an gertatuko dela kalkulatu dute, Euskal Herriko gauerdian, eta zuzenean emango dute NASAren webgunean. «Zuzenean» horrek esan nahi du minutuko irudi bat ikusi ahalko dela, eta distantziak beharturiko atzerapenarekin, noski.

Kolpe kinetikoaren teknika deiturikoaren lehenengo proba izango da: hau da, asteroide bat joko dute, haren orbitan aldaketa eragiteko.

Didymos eta Dimorphos asteroide bikote bat dira, eta Eguzkiaren inguruan orbitatzen dute. Didymos da bikoteko asteroide nagusia: 780 metro pasatxoko diametroa du. Dimorphos haren inguruan biraka dabilen ilargitxoa da, ia 162 metroko diametrokoa. Azken hori joz, horren abiadura aldatu nahi dute. 500 kiloko gailuak ilargiaren erdi-erdian joko du, segundoko 6,6 kilometroko abiadan. Kalkulatu dutenez, horrek segundoko 0,4 milimetroko abiadura aldatuko dio Dimorphosi. Gutxi ematen du, baina aski izango da denborarekin bi asteroideen ibilbidea asko aldatzeko.

Lurreko teleskopioekin ikusi ahalko da. Baina neurketa zorrotzak Hera zundak egingo ditu, bost urte geroago. ESA Europako Espazio Agentziak 2024an jaurtiko du zunda, eta 2027. urtean helduko da. Orduan jakingo da nola aldatu duen talkak asteroideen ibilbidea.

ESA eta NASA 2015. urtetik ari dira elkarlanean AIDA programan, planeta asteroideen mehatxuetatik defendatzeko.


Garaiz konpondu dute

Summary: Garaiz konpondu dute. Realak Omoniari irabazi dio, eta lidergoan kokatu da Europa ligako E multzoan. Jokoan nagusi izan arren, kosta egin zaio erasoan, eta estutasunak igaro ditu bisitariek berdinketa lortu ostean.

Erraz uste, eta larri ibili. Realak garaipena eskuratu du Anoetan, Omonia Nikosiaren aurka, baina estutasun uneak bizi izan ditu minutu batzuetan. Izan ere, jokoari dagokionez, etxeko taldea nagusitu da neurketako zatirik handienean, baina nagusitasun hori markagailuan islatu ezinak arriskuan jarri du Europa ligako bigarren garaipena. Azkenerako, garaiz konpondu du arazoa, berandu baino baino lehen egin baitu irabazteko gola. Rijekaren eta Sturm Grazen mamuak uxatu ditu hala, eta E multzoko lidergoan kokatu da.

Donostiako taldeak erabat itxuraldatuta ekin dio norgehiagokari. Imanol Alguacil teknikariak aldaketa asko egin ditu hasierako hamaikakoan: zazpi, joan zen osteguneko partidarekin alderatuz gero. Sarrien jokatzen ez duten zenbait jokalariren aldeko apustua egin du teknikari oriotarrak. Izan lesioek hala behartuta, izan futbolari horiek minutuak behar dituztelako.

Besteren artean, Asier Illarramendi kapitainaren, Alex Solaren, Diego Ricoren, Ander Gebararen eta Jon Karrikabururen kasua izan da. Gehienek jarraitutasun gutxi izan dute azken boladan. Aukera probestea izan da haien xedea, eta lortu dute, hein batean. Hasi orduko hartu dute partidaren gidaritza; Zipreko taldeak atzeko lerroa indartzea izan du helburu, eta itxi egin da. Ez du erasorako imintziorik ere egin. Horrek baloi jabetza eman dio Realari, baina txuri-urdinei itxi egin zaizkie kontrarioaren aterako zirrikituak.

Harik eta Gebarak gol bikain bat egitea lortu duen arte. Erdilari gasteiztarrak ederki probestu du Imanolek emandako aukera. Area ertzetik baloia astindu du 30 minutuan, eta sarean sartu du. Omoniako atezainak ezin izan du deus egin jaurtiketa geratzeko.

Realak gisa horretara eskuratu abantaila, eta zailena egin du. Bideratu du garaipena, behin zipretarren atea zulatu eta gero. Errenta handitzea falta zen, zer gerta ere. Kosta egin zaio, ordea. Bisitarien mataza erabat askatu ezinda aritu dira donostiarrak.

Gainera, partidak lehengo gidoia segi du aurrerantzean. Nikosiakoak tarterik utzi gabe, defentsari erabat emanda, eta etxekoak haien ate aurrera ailegatu ezinda. Hala iragan da lehen zatia. Aurrea hartu bai, baina errematatzea falta izan zaio Realari. Halakoetan heltzen dira arazoak.

Garesti ordaintzeko hutsa

Realak bide beretik ekin dio bigarren zatiari. Zelaiko hiru herenetara aise iritsi bai, baina baloiak oinak erre dizkie txuri-urdinei, behin eremu horretara ailegatuta. Iazko sasoiko mamuak azaldu dira pixkanaka: Anoetan oinpean ibili zituen urkari eskasagoek puntuak eraman zituztenekoak, alegia.

Mamu haiek hezurmamitu egin dira 72. minutuan. Omoniako atzelariek luze jotako baloi bat Realeko atzelariek osatutako lerro artetik igaro da, eta, behin arean sartura, Aritz Elustondok ez du hura urrutzen asmatu. Ez hark, eta ez Alex Remiro atezainak. Bien arteko gaizki ulertua ederki aprobetxatu du Bruno Felipek, markagailuan banakoa ezartzeko. 72. minutua zen.

Eskerrak Alexander Sorlothek erremedioa bazuela. Zortzi minutu geroago, lehentxeago zelairatutako norvegiarrak Takefusa Kuboren pase bat probestu du, bigarren gola egin eta garaipena lotzeko. Azkenerako, uste baino larriago, baina Reala garaile. Baita bere multzoko lider ere.


Summary: Gazteluetako irakasle ohiak esan du prest dagoela Elizaren ikerketan parte hartzeko. 2009 eta 2011 artean, Gaztelueta ikastetxeko (Leioa) ikasleetako bati sexu abusuak egin zizkion. Irakasle ohiak berretsi du «errugabea» dela. Biktimaren sendiak BERRIAri esan dio espero duela «justizia» egitea.

Jose Maria Martinez Sanz Gaztelueta ikastetxeko irakasle ohiak adierazi du prest dagoela Frantzisko aita santuak agindutako prozesu kanonikoan «laguntzeko» , baina azpimarratu du bera «errugabea» dela. Atzo jakin zen Opus Deiren Leioako (Bizkaia) Gaztelueta ikastetxeko sexu abusuen auzia ikertzeko agindu duela Frantzisko aita santuak. Teruelgo (Espainia) gotzain Jose Antonio Satueri eman dio prozesu kanonikoa gidatzeko ardura, eta helburu izango du ikastetxeak Gaztelueta auzian izandako jarrera ikertzea. Jakinarazi dutenez, biktimaren familiarekin adostuta hartu dute erabakia. Irakasle ohiak ohar bat argitaratu du gaur, non esaten duen ez duela ulertzen nola has diezaiokeen Elizak prozesu kanoniko bat «laiko bati», baina ziurtatu du prozesuan laguntzeko prest dagoela. «Nire errugabetasuna errepikatuko dut, entzun nahi badidate», azpimarratu du. Elizaren prozesuaren eta haren «bermeen» berri emango dion jakinarazpen ofizialen bat noiz jasoko duen zain dela erantsi du. Azkenik, oharrean adierazi du hamar urte daramatzala «larritasuna eta sufrimendu bidegabea pairatzen», eta denbora horretan guztian hainbat ikerketa egin direla, baita Elizaren aldetik ere, «mediatikoki oso baldintzatuta eta desitxuratuta dagoen kasu baten inguruan».

Familia, pozik Elizak auzia ikertzeko hartutako erabakiarekin pozik dago sendia. «Justizia egitea espero dugu», adierazi dio BERRIAri Juan Cuatrecasasek, biktimaren aitak. Uste du Vatikanoaren erabakia «berandu» iritsi dela, baina pauso garrantzitsua dela. Elizak 2015ean itxitzat eman zuen zabalduta zeukan ikerketa, eta Cuatrecasasek iritzi dio orduko ikerketa «lardaskeria hutsa» izan zela, «tranpez» betetakoa. Orduko akatsa zuzenduko du orain Vatikanoak, biktimaren aitaren ustez: «Jabetu dira orduko hartan gezurrezko ikerketa iruzurtia egin zutela, eta orain prozedura kanonikoa zabaltzea erabakiko dute, egindako akatsa zuzentzeko». Gaztelueta ikastetxeko irakasle ohiak zigorra jasotzea espero du sendiak, eta biktimari egindako sexu abusuak «aitortzea». Familiaren defentsa abokatuak ere pozik hartu du albistea. Leticia de la Hoz abokatuak BERRIAri esan dio «egoera bidegabe» bat zuzentzea espero dutela. «Gorenaren zigorra bagenuen, baina ez Elizarena. Espero dugu biktimari egindakoa gaitzestea».

Gorenaren epaia

Espainiako Auzitegi Gorenak bi urteko espetxe zigorra ezarri zion Gaztelueta ikastetxeko irakasle ohiari, ikasleetako bati sexu abusuak egitea leporatuta. 2009 eta 2011 artean gertatu zen hori, biktima adingabea zela. Udan, baina, biktimari bidalitako gutun batean, aita santuak adierazi zuen aferaren inguruko txostenak gainbegiratu zituztela, eta prozesua irekitzeko beharra ikusi zutela: «Gero, epaiketa egiteko epaimahai bat izendatuko dut». Hori izango da Satuek gidatuko duena. Religión digital hedabidearen arabera, litekeena da Satuek berak edo Joseba Segura Bilboko gotzainak komunikatu bat egitea laster, prozesua hasi dutela jakinarazteko.

Orain arte, Opus Deik eta ikastetxeak uko egin diote biktimari barkamena eskatzeari eta edozein erantzukizun beren gain hartzeari. Are gehiago, zenbait hedabideren arabera, Vatikanoaren esku hartzea galarazi nahi izan dute.

Hau da Vatikanoak afera honetan esku hartzen duen lehen aldia. Halere, Infancia Robada elkartearen arabera, 2018an ere onartu zuen Gaztelueta auzian irregulartasunak izan zirela.


Summary: Italian zortzi lagun hil eta lau desagertu dira euriteengatik. Las Marcas izeneko eremuan, bi ordu eskasean 400 milimetro ur zenbatu dira. Agintariek adierazi dute urtea hasi zenetik gaur arte bota duen «euriaren herena» izan dela.

Italiako Babes Zibilak adierazi duenez, gaur goizaldean herrialdeko erdialdean izan diren euriteengatik zortzi pertsona hil eta lau desagertu dira. Senigalliako inguruan, Anconan, lau pertsonaren gorpuak aurkitu dituzte garaje batean, baita bertze bi gizonenak ere. Bertze hildakoetako bat bere autoaren barnean aurkitu dute. Desagertuei dagokienez, bi haur daude tartean. Horietako batek 6 urte ditu, eta bere amarekin batera zegoen autoan. Suhiltzaileek ama ibilgailutik ateratzea lortu bazuten ere, adingabea urak eraman zuen.

Ezbeharra Las Marcas izeneko eremuan gertatu da, herrialdearen erdialdean. 400 milimetro ur zenbatu ziren bi ordu eskasean. Fabrizio Curcio Italiako Babes Zibileko arduradunak adierazi duenez, urtea hasi zenetik gaur arte bota duen «euriaren herena» izan da. Maurizio Greci Sassoferratoko alkatea: «Ezerk ez zigun iragarri ezbehar hau. Dena ordubetean gertatu zen. Orain zerua garbi dago».

Kalte materialei dagokienez, lur jausi andana eragin dute euriteek. Hala, ia 200 suhiltzaile lanean dabiltza desagertutako pertsonak bilatzen. Ancona eta Pesaro-Urbino eremuan, batez ere.


Summary: «Neska andana bat bagara azkenean artaldeekin eta gasna egiten ari garenak». Biziaren harat-honaten eraginez abiatu dira Texier eta Xilibolost artzaintzan; lehen urtaroa bururatzen ari dira. Beren ibilbideaz eta artzain gisa egin lehen urratsez mintzatu dira.

Elkarrekin ziren lizeoan, eta biek literatura baxoa egin zuten, Donibane Garaziko Nafarroako ikastetxean. Pauline Texier arkitektura ikasketetan ibili zen (Tauste, Espainia, 1992), eta Kattin Xilibolost zientzia politikoetan (Uhartehiri, 1992). Ibilbide ezberdina izanik ere, biak artzain bilakatu dira, eta lehen artzain urtaroa bukatzen ari dira. Texierrek, Aldudeko bikote baten segida hartzeko; Xilibolostek etxondoko segida hartu du, Uhartehiri Etxeberrian.

Zer oroitzapen duzue lizeoaz?

PAULINE TEXIER: Onak. Lizeo ttipi bat, jende izarikoa.

KATTIN XILIBOLOST: Ontsa aditzen genuen elkar; aski motibatuak ginen. Irakasle on batzuk bagenituen. Giro ona ekartzen zuen.

Orduan irudikatzen zenuten laborantzan ariko zinetela?

TEXIER: Batere ez!

XILIBOLOST: Tttipitan laborantza ezagutu dut; orduan banekien kabalekin-eta kanpoan ibiltzea maite nuela. Baina banekien ez nintzela prest. Beste zerbait nahi nuela ezagutu, mundua ikusi.

Zer ikasketa egin dituzue?

TEXIER: Arkitektura eskola egin nuen, Parisen. Arte horretan, bidaiatu dut, eta ohartu ez nintzela Parisen egonen; Euskal Herrirat sartu nahi nuen. Ustez arkitektura egiteko izanen zela. Laborantzan hasi nintzen ordezkapen bat eginez, hilabete batez. Gero bi, hiru hilabete…; bost urtez segitu dut.

Eta zuk, Kattin?

XILIBOLOST: Bilborat joan nintzen politika zientzietako eta administrazioko lizentzia lortzera. Biziki urte ederrak izan dira. Hortik landa, bidaiatzeko enbeia nuen. Gogoa nuen Askapenarekin zerbait egiteko, eta Boliviara joan nintzen. Itzuli, eta lana atzeman nuen segidan Mediabask-en; lau urte pasa egon naiz.

TEXIER: Irrigarri da, zeren eta ni ere Bolivian egon nintzen.

XILIBOLOST: Egon gara La Pazen, biak, ber momentuan, eta ez genuen elkar gurutzatu.

Pauline, arkitekturan bazenuen gogo berezirik?

TEXIER: Diziplina bera maite dut, baina ez nuen ikusten ofizioan zer eginen nuen. Gauza biziki konkretuak egin nahi nituen —lur-lasto eraikuntzak edo—; ez bostehun bizitegi sozialeko egitasmoak. Laborantzan eskas nituen egintza konkretu horiek aurkitu ditut. Arkitektura maite dut: gauzak pentsatzea, marraztea, eraikin aztertzea, baina ofizio gisa horretan loratzeko, ez nuen ikusten. Eta ez nuen hirian egon nahi.

Kattin, politika zientziek zer ekarri dizute?

XILIBOLOST: Munduaren ibiltzeko eran zerbait ulertzea xerkatzen nuen. Ekarri dit Euskal Herria hobeki ezagutzea; sistema politiko batzuen, hemengo historia hobeki ulertzea. Azken urteetan plantan eman ziren dinamikak hurbiletik aztertzea: Gure Esku, bake prozesua. Ikasleon artean eztabaida interesgarriak genituen. Bilbon egin harremanek anitz ekarri didate.

Kazetaritzatik zer atxiki duzu?

XILIBOLOST: Ezin da eneatu kazetaritzan; ikasten duzu egun guziz, eta behar duzu biziki fite ikasi. Beharbada ikasketek eman didate sintesia, analisia egiteko gaitasun hori; dinamika batzuk ulertzeko: instituzioenak, indar harremanen funtzionamenduak… Lurralde baten ezagutza ez da sekula fini. Beti aldakorra da, baina, aldi berean, gauza berdinak errepikatzen dira, ber problematikak. Aspertzen du ikustean ez direla konpontzen. Xantza ukan dut konfiantza egin digutelako; utzi digute gauza sakon batzuei buruz idazten: elkargoaren sortzea, ETAren bukaera, eta hainbat borroka sindikal eta sozial.

Noiz hazi da zuen baitan laborantzan instalatzeko ideia?

XILIBOLOST: Hasiera eta bukaera nozio horiek ez ditut barneratuak. Uste dut beti elikatu dela bizian. Bilbon nintzelarik, gustura nintzen, baina banekien ezingo nuela bizi osoa pasatu hirian. Euskaldun gisa, edo Etxeberriko gisa, bazen pisu hori: «Zer bilakatuko da etxaldea?». Kezka hori beti hor izan dut. Joan da bere bidea egiten, ohartu arte kezka sakona zela; orduan, pertsona batzuen ezagutzeak ahalbidetu du pentsatzea instala nintekeela bakarrik.

TEXIER: Ordezkari gisa hasi nintzen, beraz. Ontsa sentitzen nintzen, eta ttipitik ezagutzen nuen etxaldea zen. Arkitektura diploma pasatu, eta egin nuen: «Orain zer eginen dut? Hirugarren sasoi bat edo arkitekturan hasi?». Ohartu nintzen sekula Baionan lan egiten banuen arkitektura tailer batean, ez nituela bildotsak sortzen ikusiko. Pena egin zidan bihotzean. Hirugarren sasoia egin nuen, gero eta gehiago ontsa aditzen ginen enplegatzaileekin, eta agertu zen ez zutela segidarik izanen. Pentsatu nuen: «Uzten baditut, nola eginen dute?». Joan den neguan serioski mintzatu ginen segida har nezan.

XILIBOLOST: Ene instalazioa aukerak egin du; Ttele Leizagoienen [Amendüze Mantenunian] etxean egin nuen ikastaldia. Ongi sentitzen nintzen. Ttelek artaldea saltzekoa zuenean, ikusten nuen jendea etortzen etxaldera eta bihotzeko ximikoa sentitu nuen: «Uzten badut pasatzen, ez dut jasanen! Damutuko zait». Gau batez erabaki nuen artaldea hartzea. Eta gure amaren jakintza joaten uztea zaila izanen zitzaidan, ama hasi baitzen amatxiren errezetekin gasnatzen; entseatzen, ikasten. Aberastasun hori uztea…

TEXIER: Nik ere banekien artzain bikoteak ardiak salduko zituela. Ardi horiek ene haurrak bezala zitzaizkidan; beste nehork ez zitzakeen eros. Bizi baten eraikuntza galtzea izanen zen. Hainbeste maitasunekin egina delarik, ez dituzu utzi nahi.

XILIBOLOST: Ezagutu ditugu artalde hori utzi behar zutenak; ikusi dugu zer erran nahi duen artalde horrek haientzat. Zerbait humanoa bada gibelean; ardura bat sentitzen duzu.

TEXIER: Gauzak ez dira halabeharrez egiten; bada une bat lerrokatzen baitira, eta zentzua dute. Begi bistakoa bilakatzen zaizu.

XILIBOLOST: Hori ulertu dudanean, lasaitu nau, arrunt. Zentzuzko zerbait egiten ari nintzen, inork behartu gabe. Historiaren pisu hori ez da gehiago pisu bat, baina indar bat.

Berezko artzain gisa lehen urtaro osoa eginik, nola joan da?

XILIBOLOST: Biziki kontent naiz. Ontsa pasatu da. Ez dut ukan halako arazo berezirik. Ontsa inguratua izan naiz, eta biziki inportantea izan da bai moralki, bai praktikoki. Gero, dena berria izan da. Bada ikasteko, beti.

TEXIER: Bortuaren deskubritzea izan da. Neguko eta udaberriko arditegi lana ezagutzen nuen. Bortuan, kanpoan: aroa, lakastak…; hori guzia, ez. Egia erran, biziki ontsa pasatu da. Leku polita da, handia, eta bazen bazka; ehun ardi ditudalako, lehen laurehun bazirelarik. Beste artzainak ezagutu ditut, eta ontsa joan da.

Segidarako zer gogo duzue?

XILIBOLOST: Hasi naiz, baina ez dut deus ikusi oraino. Pentzeen kudeaketaz guti dakit; behar dut barneratu. Gasnatzea, berdin; beharbada, beste gasna mota bat egin. Egiten dudana ahal bezain ontsa egitea izanen da ene erronka, ahal bezain gustura: biologikoan lan egitea eta autonomiara buruz tiratzea. Eskala ahal bezain ttipi eta humanoan, denbora hartuz enetako.

TEXIER: [Etxalde] Transmisioa ontsa egitea. Ontsa begiratu eta ulertzea duten sistema, gero nihaurrena sortzeko: ardi kopurua beheitituko dut, mailegu sisteman sartu gabe. Pentzeko lanetan ez dakit deus, eta ikasi beharko dut. Ene ideia da maiatzean igotzea, gasna egitea bortuan. Mendiarekin gehiago lan egitea. Zuhain gutiago erosiz. Salmenta zuzena lantzea. Biologikoa, beharbada egun batez. Berdin, partaideak bilatu?

Etxaldeko?

TEXIER: Anaiarekin eta ahizparekin asmoa genuen elkarrekin plantatzea. Buru izkina batean gelditu da. Anaiak gaztainak, sagarrondoak eta beste lantzen ditu. Ahizpak naturopatia ikasten du; etxalde pedagogiko baten ideia bazuen.

Batak besteari zerbait errateko?

XILIBOLOST: Zoriondu! Pozten naiz. Kuraia eta konfiantza ematen du beste norbait instalatzen ikusteak; adineko lagun bat. Bagara neska andana bat azkenean artaldeekin, gasnatzen dugunak.