Summary: Macronek ofizial egin du hautagai izango dela presidentetzarako bozetan. Frantziako estatuburuak eskutitz baten bidez eskatu die herritarrei «beste agintaldi baterako konfiantza» emateko apirileko hauteskundeetan.

Emmanuel Macronentzat, hilabeteotako jakinarazpenik garrantzitsuena izan behar zuenak azkenean ez du halako estatusik izan. Koronabirusaren pandemiak, batetik, eta Errusiaren Ukrainako inbasioak, bestetik; bi gertakari garrantzitsu horiek erabat baldintzatu dute Frantziako presidentearen agenda eta, horrekin batera, gaurko agerraldi esanguratsua egiteko modua. Ez da zuzeneko batean izan, ezta ekitaldi batean ere; herritarrei helarazitako eskutitz baten bidez egin du ofizial Macronek hautagai izango dela apirileko presidentetzarako bozetan.

Frantziako estatuburua modu bitxian sartu da hauteskundeen kanpainan, nazioarteko diplomazia testuingurua oso gogorra baita, eta herrialdea oraindik koronabirusaren pandemia betean baitago. Horren erakusle da haren hautagaitzaren jakinarazpena mila hitzeko testu soil baten bidez egin duela, baina tarte mugatu hori ez da oztopo izan agintaldiaren bilana aurkeztu eta datozen urteei begirako ideiak helarazteko.

Macronek «erantzun europar eta frantsesa» eman nahi die «mende honetako erronkei», eta horregatik eskatu die herritarrei «errepublikako presidente [karguan] beste agintaldi baterako konfiantza», eskualdeetako egunkariei bidalitako testu horretan.

Agintariak uste du 2017tik hona ez dutela «dena lortu», baina defendatu du «engaiaturiko transformazioak» herritar askori balio izan diela «hobeto bizitzeko», eta, Frantziari, «independentzia irabazteko». Hala, estatuburua ziur da bi urteotako krisiek «erakutsi» dutela «oraingo bidea jarraitu behar» diotela.

«Hautagai naiz munduko nahasmenduek mehatxatzen dituzten balioak defendatzeko. Hautagai naiz gure haurren eta biloben etorkizuna prestatzen jarraitzeko. Gaur eta bihar gure kabuz erabakitzeko», argudiatu du Macronek eskutitzean.

Frantziako presidenteak azken orduan eman du bere hautagaitzaren berri, biharko 18:00etan amaitzen baita epea bozetan parte hartzeko beharrezko bostehun sinadurak aurkezteko. Konstituzio Kontseiluaren azken eguneraketaren arabera —behin betiko zerrenda astelehenean jakinaraziko du—, estatuburuarekin batera beste 11 hautagai lehiatuko dira; horien artean daude Marine Le Pen eta Eric Zemmour ultraeskuindarrak, Jean-Luc Melenchon ezkertiarra eta Valerie Pecresse eskuindarra, esaterako.

Kanpainaz, Macronek esan du «hasiko den garai elektorala oso garrantzitsua» izango dela: «Presidentetzarako boz hauek finkatuko dute herrialdeak datozen bost urteetarako bere buruari emango dion norabidea. Noski, testuinguruarengatik, ezingo dut kanpaina hau egin nik nahi nuen modura. Baina nire proiektua argi azalduko dut».

Ibilbide politikoa

Macron 2012an sartu zen gobernuan, PS Alderdi Sozialistakoa zenean; François Hollande zen orduan herrialdeko presidente, eta haren kabineteko idazkari nagusiaren axuanta izan zen bi urtez. Gerora, 2014ko udan hartu zuen lehen kargu garrantzitsua: Ekonomia ministro izendatu zuten, eta 2016ko abuztuan dimisioa eman zuen arte egon zen postu horretan.

Gobernutik atera ondoren, 2017ko presidentetzarako bozetarako kanpaina prestatzen hasi zen, eta haren hautagaitza «ez ezkerrekotzat, ez eskuinekotzat» aurkeztu zuen, Errepublika Martxan alderdia sortzearekin batera. Hasieran ez zuen bigarren itzulira pasatzeko aukerarik, baina LR Errepublikanoen presidentegai François Fillonen kontrako ustelkeria akusazioek lehia moldatu zuten, eta pixkanaka gora egin zuen bozketa eguna hurbildu ahala.

Hauteskundeen lehen itzulian Macronek bildu zuen babesik handiena (botoen %24), eta Le Pen izan zuen lehiakide bigarrenean; ultraeskuindarra ere garaitu zuen, alde handiz gainera, boto emaileen %66,1ek egin baitzuten haren alde.

Frantziako estatuburu gaztearen lehen agintaldia gatazkaz eta erronkaz beterikoa izan da. Horietako ezagunenak izan dira Benalla auzia —haren bizkartzain izandakoak manifestazio batean egindako erasoengatik—, Jaka Horien manifestazioak, erretreten erreformaren afera eta COVID-19aren pandemia, esaterako.


Summary: «Espioitza» egotzi diote Pablo Gonzalez kazetariari. Poloniako Rzesow hirian atxilotuta dago, haren abokatuak jakinarazi duenez.

Poloniako Rzesow hirian dago Pablo Gonzalez kazetaria, behin-behineko espetxealdian, Espainiak Polonian duen kontsulatuak Gonzalo Boye haren abokatuari jakinarazi dionez.«Espioitza delitua» egotzi diote Gonzalezi, Poloniako Kode Penalaren 130.1 artikuluan oinarrituta, Boyek Twitterren jakinarazi duenez.

Astelehenean atxilotu zuten Gonzalez, hiri horretan bertan. Naiz, Público eta La Sexta hedabideetan kolaboratzen du, besteak beste, eta Poloniatik iritsitako migratzaileen berri ematera joana zen hara. Atxilotu zutenetik, inkomunikatuta izan dute Gonzalez, haren abokatuak ordutik sarritan salatu izan duenez.

Prentsaren Nazioarteko Institutuak gaitzetsi egin du gaur Pablo Gonzalez kazetari euskaldunaren atxiloketa. Kazetaria berehala askatzeko eskatu du erakundeak. «Ez dute esan zergatik atxilotu duten, eta ukatu egin diote abokatuarekin eta familiarekin hitz egiteko aukera», salatu du Oliver Money-Kyrle, erakundearen Europarako buruak.


Summary: IAEAk esan du Errusiaren erasoak ez diola kalterik egin Zaporizhiako erreaktoreari. Zaporizhiako zentral nuklearreko eraikin batek su hartu du bart; jadanik erdietsi dute sutea itzaltzea, eta segurtasuna bermatua dagoela hitzeman dute agintariek. Zentrala Errusiako indar armatuen eskutan dago. Zelenskik «ikara nuklearra» baliatu nahia egotzi dio Putini.

* Hondamendi nuklearra arrisku

* Amagoia Mujika Tolaretxipi berriemaile bereziaren kronika: Ukrainako mugan, harrera «beroa» errefuxiatuei

* Ukrainak eta Errusiak korridore humanitarioak irekitzea adostu dute

* NBEren Batzar Nagusiak Ukrainaren inbasioa gaitzetsi du


Astebete geroago, ezinean

Summary: Astebete geroago, ezinean. Davidenkok, Sidorenkok eta Onixenkok euren testigantza eman zioten BERRIAri gerra hasi zen egunean. Egoerak okerrera egin du astebetean, baita haien familietan ere.

Hasi berria zen orduan gerra Ukrainan, eta jada nabaritzen zitzaien lagundu nahiaren eta ezinaren frontetik aritu beharra. Hangoa hemendik ulertu, lagundu eta babestu nahiaren begirada. Eta joan da astebete, eta okerrera egin du ezinak eta okerrera begiradak. Senitartekoek eta lagunek han jarraitzen dute, eta haiek hemen. Jarraitu dute gehienekin harremanetan, baina badira «desagertu» direnak ere.

→ LUDA DAVIDENKO, Orion bizi den ukrainarra «Amak esan dit boluntario talde bat harrapatu eta hil dutela»

Gostomelen zituen Olekssi aita, Olga ama eta Dimitri eta Tatiana anaia eta ahizpa. Antonov aireportutik gertu dagoen 16.000 biztanleko herri bat da Gostomel. Astebete joan da gerra hasi zenetik, eta Davidenkok ez dauka «ezer onik» kontatzeko: «Elkarrizketa egin zenidatenean, nire gurasoak oraindik etxean zeuden, baina eguerdi aldera irten beharra izan zuten, abisatu zietelako bonbardaketak hastekoak zirela nire herrian. Ospa egin zuten, ondoko herrira, izebarekin. Kiev azpian dago, ordubete ingurura. Eta han daude; oraingoz, isilik».

Jarraitzen du haiekin harremanetan, oraingoz, baina aitonaren egoerarekin dago kezkatuta: «Aitonaren berririk ez daukagu. Lanera joan zenetik ez da agertu. Eta badira zortzi egun». Eta haren lagun bat eta haren ama ere «desagertuta» daudela dio: «Irakurri dudanez, azken aldiz ikusi zituztenean txetxeniarrek sakelakoak kendu zizkieten, eta hortik aurrera ez dute haien berririk. Kontua da nire laguna eta nire ama aitonaren herri berekoak direla, eta ez dakite ezer haiei buruz».

Pasarte oso lazgarrien berri eman du Davidenkok: «Amari deitu diot duela ordu erdi. Jada nire lagunak esan zidan lau egun zihoazela argirik gabe gure herrian, eta amak esan dit boluntario talde bat hasi dela gaur janaria banatu nahian, baina akabatu egin dituztela. Hori esan dit amak. Ura eta janaria banatu nahi ziotela jendeari, herriko jendeari, baina harrapatu, tirokatu eta hil egin dituztela».

→ OLEXANDER SIDORENKO, Zierbenan bizi den ukrainarra «Denda bat ireki dute, eta janari bila atera ahal izan dira, une batez»

Familia ia osoa dauka Sidorenkok Ukrainan: gurasoak, osaba-izebak, lehengusuak... Ivankiven bizi dira, Kiev hiriburutik kilometro gutxira. Bananduta dauzka gurasoak, eta amarekin du ia eguneroko harremana. «Egoera ez da batere ona. Amak Ivankiven jarraitzen du, eta esan dit tropa errusiarrez beteta dagoela hura, entzuten dituela tiroak, baina ez dagoela borrokarik herrian bertan; alde horretatik lasai antzean daudela», azaldu du.

Astebete joan da, egoerak nabarmen egin du okerrera, baina ukrainarrek «aguantatzen» segitzen dutela dio Sidorenkok: «Orain nolabait ohitzen ari direla esaten dit amak, baina hasiera oso gogorra izan zela». Izan ere, hasiera hartan, bakarrik harrapatu zuen gerrak Sidorenekoren ama, baina etxez aldatu da: «Lagun batzuekin dago orain; bikote bat da, eta hiru urteko haur bat dute».

Elikagaiekin dituzte arazoak, baina izan dute «arnasaldi» bat: «Alboan duten janari denda bat ireki omen dute, eta baliatu dute momentua une batez etxetik atera eta janari bila ateratzeko. Tamalez, ez dakit askoz gehiago».

→ LUBA ONIXENKO, Orion bizi den ukrainarra «Txetxeniarrek ez diote inori barkatzen; etxeetan ari dira jendea hiltzen»

Ivankiven ditu Onixenkok ere 83 urteko amona, 30 urteko anaia, 22 urteko ahizpa, eta 6 eta 8 urteko ilobak. Elkarrekin zeuden gerra hasi zenean, «eta elkarrekin jarraitzen dute». Onixenkok dio «egunero» hitz egin duela geroztik eta «ondo» daudela: «Momentuz, herria ere nahiko ondo dago, baina aldameneko herriak, handiagoak direnez, erabat hondatuta daude».

Txetxeniarrak aipatu ditu Onixenkok ere, eta ez onerako: «Esan didate txetxeniarrak direla sartu direnak. Eta horiek ez diote inori barkatzen. Etxeetan sartzen ari dira, eta etxean bertan hiltzen dute jendea. Benetako desastrea da».

Etsiak jota jarraitzen du Onixenkok: «Guk hemendik ezin dugu asko lagundu». Baina hasi dira antolatzen: «Boluntario modura, jana bidaltzen, medikamentuak, arropak... Hemengo jendeari laguntza eskatu diogu, eta pixkanaka...».

Aurrera begira dio ez dakiela zer gertatuko den: «Baina Ukrainan gerrak berdin jarraitzen du; bueno, berdin ez, okerrago, eta jende mordoa ari dira hiltzen. Nire herrian, errekaren bestaldean, tankeak pasatzen ikusi dituzte, misilak ari dira botatzen...».


Summary: Epaitegiak Izaskun Lesaka aske uztea onartu du, baina prokuradoreak bertan behera utzi du. Bakegileek eta Bake Bideak «terrorismoaren» aurkako prokuradorearen jarrera salatu dute. Jakinarazi dute Kondenak Aplikatzeko Parisko Epaitegiak Izaskun Lesaka presoa aske gelditzeko eskaera onartu zuela asteartean, baina prokuradoreak helegitea jarri zuela eta, beraz, bertan behera utzi dutela baldintzapeko askatasuna.

Bakegileek eta Bake Bideak «gogorki» arbuiatu dute «terrorismoaren» aurkako Frantziako prokuradorearen jokabidea, Izaskun Lesaka presoaren baldintzapeko askatasuna eten eta gero. Jakinarazi dutenez, asteartean, Kondenak Aplikatzeko Parisko Epaitegiak Lesakaren askatasun eskaera onartu zuen. Gaur egun, Reauko presondegian dago. Epaitegiak aintzat hartu zuen Euskal Herriko testuinguru politikoa aldatu izana, eta adierazi «bake prozesua zalantzan ezartzeak» ez duela «zentzurik».

Haatik, prokuradoreak helegitea jarri zuen, eta, beraz, baldintzapeko askatasun hori eten. «Beste behin ere argi eta garbi erakusten du zein den ministerio publikoaren jarrera politikoa», salatu dutenez.

Ikusi gehiago: Artolazabalek dio Jaurlaritza «legea betetzen» ari dela presoen gradu aldaketekin

Ez da lehen kasua. 2021ean Kondenak Aplikatzeko Parisko Epaitegiak onartu egin zuen Ekaitz Sirventek baldintzapean aske gelditzeko eginiko eskaera, eta 2021eko uztailaren 29an prokuradoreak dei egin zuen. Sirvent Mont-de-Marsanen dago preso. Horiek horrela, gogorarazi dute apirilaren 1ean eta 2an egingo dutela hurrengo ekinaldi desobedientea, Jon Parot, Jakes Esnal eta Unai Parotek 32 urteko kartzela zigorra betetzeko egunaren bezperan.

Horrez gain, bakegileek eta Bake Bideak gogoan izan dute preso korsikarren egoera ere. Azaldu dute Yvan Colonna presoaren aurkako erasoa saihestu zitekeela «haren eskubideak errespetatuak izan balira. DPS edo bereziki zainduriko presoen estatutua argudiatuz, hurbilekoengandik kartzelatua izateko eskubidea ukatua izan zaio behin baino gehiagotan». Garun heriotza du Colonnak, beste preso batek eraso egin eta gero.


Summary: Urkullu: «Erabakitzeko eskubideak elkargune izan behar du, ez haustura». Lehendakariaren iritziz, autogobernua ezin da «kale itsu» batean sartu. Maddalen Iriartek esan du erabakitzeko eskubidea gauzatzea «premiazkoa» dela, areago krisi egoeran.

Duela egun batzuk, Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak adierazi zuen estatus politiko berriari buruzko eztabaidari berriz heltzeko garaia dela. Gaur, Eusko Legebiltzarreko kontrol saioan, adierazpen horiei heldu die Maddalen Iriarte EH Bilduko legebiltzarkideak Urkulluri estatutu berriari buruz galdetzeko. Zehazki, Iriartek azpimarratu du «premiazkoa eta beharrezkoa» dela erabakitzeko eskubidearen eztabaidari heltzea, areago egungo krisian, eta herritarrei kontsulta egitea lehentasunezkoa dela. Iriartek lehendakariari galdetu dio zein den bere ustez estatus politiko berria adosterakoan gehiengo sozial eta politikoa batu dezakeen elementua. Urkulluk erantzun dio ez dagoela elementu bakar bat, «asko» direla, eta estatus politiko berriaz eztabaidatzen ari den legebiltzarreko lantaldeak «ahalik eta adostasunik zabalena» lortu beharko lukeela. Lantaldeak onartuko duen proposamenak «bideragarria» izan beharko luke, eta, ondoren, herritarrek erreferendum bidez berretsi beharko lukete, lehendakariaren esanetan. Ohartarazi du autogobernua ezin dela «kale itsu» batean sartu edo «tiradera batean gorde», eta gizarteari dagokiola bere etorkizun politikoa erabakitzea. Baina erantsi du erabakitzeko eskubidea, egun, ez dagoela «juridikoki oinarrituta», ez dagoela arautua, eta oraindik zehazteke dagoela zein eginkizun betetzen duen kontzeptu horrek estatus berrian. «Erabakitzeko eskubideak elkargune izan behar du, ez haustura». Lehendakariaren iritziz, erabakitzeko eskubideak bi printzipiotan oinarrituta egon behar du: euskal foru tradizio politikoaren izaeran eta gizarte garaikidearen eskakizun demokratikoan. «Erabakitzeko eskubideak itun politiko eta instituzional zabal bat izan behar du oinarri, ondoren euskal herritarrek berresteko», gaineratu du.


Summary: EAJk irabaziko lituzke Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeak, Soziometroaren arabera. Jeltzaleek 31 eserleku lortuko lituzkete; orain duen kopuru bera. Gora egingo lukete EH Bilduk eta PSE-EEk, eta behera PP+C's-ek eta Elkarrekin Podemos-IUk.

Eusko Jaurlaritzako Prospekzio Soziologikoen Kabineteak boto asmoei buruzko txostena argitaratu du, eta, horren arabera, EAJk irabaziko lituzke Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeak, gaur egun dituen legebiltzarkideei eutsita: 31. Herrialdeetan ez luke aldaketarik izango: bederatzi Araban eskuratuko lituzke, hamabi Bizkaian eta hamar Gipuzkoan.

EH Bilduk, ordea, gora egingo luke; 21 eserleku dauzka gaur egun, baina 22 lortuko lituzke. Irabaziko lukeen hori Gipuzkoan eskuratuko luke, 2020an lortutako bederatziei beste bat gehituta. Gauzak horrela, hamarna legebiltzarkiderekin berdinduta leudeke EAJ eta EH Bildu Gipuzkoan, baina jeltzaleak aurretik daude botoen ehunekoan: %35,8 eta %34,4. Araban eta Bizkaian seina kide izango lituzke EH Bilduk.

Gehien haziko litzatekeen alderdia, berriz, PSE-EE litzateke; hamar legebiltzarkide dauzka, baina hamabi izango lituzke, aurreikuspena betez gero; Araban bost (orain baino bat gehiago), Bizkaian lau (orain baino bat gehiago) eta Gipuzkoan hiru (orain bezala).

EH Bilduren eta PSE-EEren hazkundea Elkarrekin Podemos-IUren eta PP+C's-ren beherakadek azalduko lukete. PP+C's-ek kide bat galduko luke, seitik bostera jaitsita, baina, Elkarrekin Podemos-IUren apaltzea handiagoa izanik, PP+C's litzateke laugarren taldea legebiltzarrean. Arabako hirurei eta Gipuzkoako bakarrari eutsiko lioke eskuineko koalizioak, baina Bizkaian bakarrarekin geratuko litzateke, duela bi urte lortutako bietatik bat galduta.

Ezkerreko koalizioak, ordea, kolpe handiagoa hartuko luke, seitik laura jaitsita. Bina ordezkari zituen Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, baina bana galduko luke Araban eta Gipuzkoan.

Voxek orain daukan legebiltzarrari eutsiko lioke; Araban lortuko luke berriro ere.

Informazio bilketa otsailaren 21a eta 25a bitartean egin zen, 3.333 herritarri galdetuta.


Summary: Bizkaiko autoeskoletako grebak aurrera jarraituko du: beste astebete. Martxoaren 7an, 8an, 9an, 10ean eta 11n egingo dute lanuztea, ELAk deituta.

Gaur emango diote amaiera ELA sindikatuak Bizkaiko autoeskoletan deitutako grebaren bigarren asteari, eta dagoeneko beste lanuzte txanda bat iragarri du sindikatuak, «sektoreko langileek 33 egunez greba egin ondoren patronalaren proposamenik ez dagoelako». Hori dela eta, langileek mobilizazioekin aurrera jarraitzea erabaki dute, eta martxoaren 7tik 11rako beste greba aste bat egingo dute, aurrez ez badute patronalaren proposamenik jasotzen behintzat.

Hilaren 7an hasiko dira mobilizazioak, Bilboko eta Barakaldoko kaleak zeharkatuko dituen auto karabana batekin, eta, ondoren, aste osoan zenbait protesta egingo dituzte; esaterako, hilaren 8an, asteartean, Bilboko kaleak zeharkatuko dituen manifestazio bat egingo da.

ELAk esan du baduela «akordioak lortzeko eta gatazka bideratzeko borondatea», eta horregatik «etengabeko mugimenduak» egiten ari direla itun baten alde. Esplikatu du Apaviri eskatu diola berriro «edukiak dituen kontraproposamen bat aurkezteko eta negoziazio mahaira deitzeko». Era berean, elkartutako autoeskolak jarrera horretan kokatzera eta estu hartzera gonbidatu ditu.


Summary: ‘Hola tio’, Delirium Tremensen kantu berria. Haritz Harregi batu zaie taldera, gitarra jole moduan. Maiatzean kaleratuko dute 'Ordago' izeneko disko berria.

Iazko azaroan jakinarazi zuen Delirium Tremensek itzulera. Desegin zenetik 30 urte igaro diren honetan itzuliko da taldea agertokietara. Itzulera iragartzeko emandako prentsaurrekoan adierazi zuten disko berri bat kaleratuko zutela aurten, eta hura aurkezteko kontzertu bira ere egingo zutela. Bada, taldea hasi da pixkanaka diskoa aletzen.

Diskoari izena ematen dion singlea aurkeztu zuen iaz: Ordago. Eta bigarren kantua ezagutarazi du orain: Hola tio. Enekoitz Andonegik zuzendu duen bideokliparekin batera kaleratu dute kantua.

Abestiarekin batera, baina, jakinarazi dute kide berri bat batu zaiela taldera: Haritz Harregi. Sen eta eMe taldeetan aritutakoa da Harregi, eta beste talde askorekin ere jardun izan du teknikari lanetan. «Haritz ez dator Iñigo Muguruza ordezkatzera, ez da hori gure asmoa, 2022ko Delirium Tremens ahalbidetzera baizik», azpimarratu dute taldekideek.

Taldekide eta lagun izan zuten Iñigo Muguruza Delirium Tremensekoek. 1990ean batu zitzaien taldera, bigarren diskoa grabatu eta berehala. Hirukote izatetik, laukote izatera igaro zen taldea orduan, eta formakuntza horrekin grabatu zuten estudioko azken diskoa, Hiru aeroplano (Oihuka).

Hain zuzen, Muguruza omentzeko ekitaldirako batu zen Delirium Tremens. Bilboko Kafe Antzokian eskaini zuten kontzerturako entseatzen hasi ziren lokalean, eta orduan erabaki zuten agertokietara itzultzea. Heldu den maiatzaren 28an hasiko dute disko berriaren aurkezpen bira, Barakaldoko BECen (Bizkaia). Zortzi kantu berri bildu dituzte diskoan.


Summary: Gerrak hazkunde iragarpena okertuko du Euskal Herrian. Aurreikuspenak aldatuko dituela jakinarazi du Jaurlaritzak, eta Nafarroak ere eragina espero du. 2021ean, %5,6 handitu zen EAEko BPGa

Ukrainako gerrak eta Errusiari jarritako zigorrek Mendebaldeko ekonomietan ere eragina izango duela ez dute ezkutatu Europako Batasuneko kideek, eta aitortu dute auzitan dagoela 2022rako espero zen hobekuntza nabarmena. Gauza bera espero dute euskal gobernuek ere: Eusko Jaurlaritzak iragarri du hazkunde iragarpena berritu egingo duela, uler daitekeenez, zenbaki txikiago bat iragartzeko, eta Nafarroako Gobernuak adierazi du gerrak «ageriko» eragina izango duela.

Ostegunean, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako klusterrek ohartarazi zioten ostegunean Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapeneko sailburuari lehen ondorioak igartzen hasiak direla. Lehengaiak eta energia gehiago garestituko dira, hornidura zaildu egingo da, eta merkatuen ziurgabetasunak finantzaketa garestituko du. Jaurlaritzak berehala erantzun dio ohartarazpen horri. Abenduan egindako iragarpen ekonomikoa zaharkituta geratu dela azaldu du, «gatazka horrek ezinbestean eragina baitu euskal ekonomiaren bilakaeran». Abenduan, esan zuen 2022an hiru lurraldeeetako barne produktu gordina %6,7 handituko zela, irailean aurreratu baino hiru hamarren gehiago.

Berrikuspena zehazki noiz egingo duen ez du jakinarazi Gasteizko gobernuak, baina baliteke aste batzuk behar izatea, Ukrainako gerra nola doan ikusteko. Europako Batzordeak, esaterako, maiatzean berrikusiko ditu bereak, eta azaldu du horien arabera proposatuko duela gastua kontrolatzeko neurriak 2023an edo 2024an hartzea.

2021eko datuak

Testuinguru horretan kaleratu ditu Eustatek iazko kontu makroekonomikoak. Orain dioenez, urtarrilean aurreratu baino hamarren bat gehiago handitu zen iaz BPG barne produktu gordina, %5,6. Eustatek nabarmendu duenez, Espainiakoa sei hamarren gutxiago igo da (%5), eta Europako Batasunekoa, lau hamarren gutxiago. BPGaren suspertzea %6,1ekoa izan da Araban, %5,7koa Gipuzkoan, eta %5,3koa Bizkaian.

Hazkunde hori ez da nahikoa izan 2020an galdutakoa berreskuratzeko, urte horretan %9,9ko kolpea hartu baitzuen. 2020. urtean industria erori zen gehien (-%11,2), eta sektore horrek izan du orain erreboterik handiena (+%9,5). Edonola ere, udaz geroztik hornidura arazoak izan dituela antzematen da, eta 2021eko azken hiruhilekoan %4,3ra apaldu da urte arteko tasa.

Sektorerik inportanteenak, zerbitzuenak, %5 berreskuratu zuen iaz, baina haren barruan alde nabarmenak daude. Horrela, herri administrazioa, hezkuntza, osasun eta gizarte zerbitzuetako jarduerak hazkunde apalagoa izan du (+%2,5), merkataritza, ostalaritza eta garraioarekin alderatuz gero (+%8,9). Arrazoia nahiko sinplea da: lehenengoak eutsi zion ekonomiari 2020an (+%1,6), eta bigarrena amildu egin zen (-%18,1).

Enpleguari dagokionez, Eustatek azaldu du 49.120 enplegu garbi sortu zirela, denbora osoaren baliokide diren lanpostuetan neurtuta, 2020an baino %5,5 gehiago. Zenbaki osoetan, berriz, lehen sektorean 128 lanpostu sortu dira; industrian, 7.153; eraikuntzan, 3.060; eta zerbitzuetan, 38.780.

Kezka Nafarroan

Nafarroako Gobernuak ere aldatuko ditu bere aurreikuspenak. Elma Saiz foru gobernuko Ekonomia eta Ogasun kontseilariak adierazi du «agerikoa» dela Ukrainako gerrak «zeharkako ondorioak» izango dituela lurraldeko ekonomian, baina azpimarratu du oraindik goiz dela nola eragingo duen zehazteko. «Duela gutxi arte, susperraldi ekonomiko bat irudikatzen genuen, zailtasunak izango zituena energiaren prezioengatik, baina osasun krisiaren tuneletik irteten ari ginen itxaropena genuen; orain, zalantzaz betetako etorkizun bat dugu aurrean», adierazi kontseilariak ostiral honetan eginiko gosari informatibo batean.

Saizek azaldu duenez, tentsio geopolitikoak «mehatxu nabarmena» dira munduko ekonomiarentzat eta sektore guztientzat, baina Errusiaren eta Ukrainiaren arteko gerraren ondorioak bereziki elikagaien prezioetan islatuko direla uste du. «Europan, erregai fosilen kantitate handiak ekartzen ditugu gatazkan dauden herrialdeetatik, baina baita ongarriak, garia eta artoa ere».

Saizek azpimarratu du Nafarroak ez duela Errusiarekiko eta Ukrainarekiko menpekotasun handirik. Ondorioak, baina, «zeharka» nabarituko direla uste du, eta bereziki industrian, sektore horrek azken bi urteetan izan dituen hornidura arazoak «larriagotuz». Energia garestitzeak, halaber, inflazioan eragina izango duela azpimarratu du, eta horrek «kontsumoa eta inbertsioak geldituko» dituela ohartarazi.


Summary: Artolazabalek dio Jaurlaritza «legea betetzen» ari dela presoen gradu aldaketekin. Eusko Jaurlaritzak hirugarren gradua eman die motibazio politikoko hamar bat presori, Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak jakinarazi duenez. Espetxeetako Tratamendu Batzordeak «profesionaltasunez» lan egiten duela esan du.

Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak adierazi du Jaurlaritza «legea betetzen» ari dela motibazio politikoko hainbat presori gradu aldaketa ematerakoan. Jakinarazi du Eusko Jaurlaritzaren Justizia Zuzendaritzak motibazio politikoko hamar bat presori hirugarren maila emateko baimena eman diela, espetxeetako Tratamendu Batzordeen proposamenak berretsi ondotik. Batzorde horiek egindako txostenak «behar bezala arrazoituta» egon dira eta «banakako espedienteetan» oinarrituta, Artolazabalen esanetan. Voxeko Amaia Martinezek egindako kritikei erantzun die sailburuak, Eusko Legebiltzarreko kontrol saioan. Izan ere, Martinezek zalantzan jarri du Jaurlaritzak preso horiei emandako hirugarren gradua arrazoituta egotea: «Larritasun handiko delituak egin dituzten eta gizarteratzeko oinarrizko baldintzak betetzen ez dituzten presoei gradu progresioak eman zaizkie», salatu du Voxeko legebiltzarkideak.

Jaurlaritzak iazko urrian hartu zuen bere gain espetxeak kudeatzeko eskumena, eta, harrezkero 150 presori gradua aldatzea onartua bazuen ere, motibazio politikoko presorik ez zegoen horien artean. Azken asteotan, baina, graduz aldatzea baimendu die motibazio politikoko hamar bat presori. Artolazabalek azaldu du Jaurlaritzak espetxeen kudeaketa bere gain hartu zuenetik hiru espetxeetako Tratamendu Batzordeek erabaki dutela 330 presok bigarren graduan jarraitzea, eta, horietatik, 26 motibazio politikoko presoak izan dira. Beste 166 presori hirugarren gradua eman diete, eta horien artean daude aipatutako motibazio politikoko hamar presoak. Artolazabalek azpimarratu du Tratamendu Batzordeak arduratzen direla gradu aldaketen inguruko erabakiak hartzen, eta diziplina anitzeko taldeek egiten dituzten txostenak «zorrotzak eta profesionalak» direla.


Summary: Imanol Garmendia izendatuko dute Euskadiko Arraun Federazioko presidente. Melquiades Verdurasek bere hautagaitzari uko egin ondotik, arraunlari donostiarrarena da proposamen bakarra. Garmendiak 30 urte beteko ditu maiatzean; Orion egin du bere ibilbidearen zatirik handiena.

Euskadiko Arraun Federazioak aurki izango du presidente berria: Imanol Garmendia izendatuko dute. Melquiades Verduras Santurtziko arraunlari ohiak uko egin dio bere hautagaitzari, eta Garmendiarena da erakundea gidatzeko proposamen bakarra. Hortaz, federazioak bazter utzi du martxoaren 7an Eibarren (Gipuzkoa) egin beharreko batzarra: bi hautagaitzen arteko bozketa egiteko deituta zegoen.

Federazioko hauteskunde batzordeak hala azaldu die Euskal Herriko klubei, BERRIAk jakin ahal izan duenez. Ohar bidez, federazioak argudiatu du «baliogabetu» egin duela bilera deialdia, «hautagaitzetako bat erretiratu egin baita». Federazioko estatutuei jarraiki hartu dute erabakia; haien arabera, bozketa egiteko baldintza bakarra hautagai bat baino gehiago aurkeztea da.

Iñaki Iberoren dimisioaren ondotik abiatu zen hauteskunde prozesua: mandatari donostiarrak otsailaren 15ean utzi zuen kargua, eta hilaren 17an zabaldu zuten hauteskunde prozesua, Aiako Arraunetxen (Gipuzkoa) egindako bilkuran hala onartuta. Otsailaren 21etik 28ra zabaldutako epean bi hautagaitza aurkeztu ziren: Verdurasena —Getxoko Arriluze elkarteak proposatutakoa— eta Garmendiarena. Lehendabizikoak uko egin ondotik, donostiarrarena soilik geratu da indarrean; beraz, ez dago bilkura egiteko derrigortasunik.

Ibilbide luzeko arraunlaria

Garmendia donostiarra da, 29 urte ditu —30 beteko ditu maiatzean—, eta tostako arraunean nahiz olinpiar erakoan ibilbide luzea osatutako da. Lehen palakadak Ur Kirolaken eman ondotik, Orion osatu du bere ibilbide ia osoa, eta Euskal Herriko nahiz Espainiako selekzioekin lorpen handiak eskuratutakoa da, aulki mugikorrean: 2014an Munduko Txapelketa irabazi zuen Varesen (Italia), eta 2016ko Rioko Olinpiar Jokoetarako sailkatzetik hiru segundo pasatxora geratu zen, lemazainik gabeko laukoan. Orioko traineruan ere sarri aritu da, zenbait lorpen eskuratuz. Esaterako, 2017an Kontxako Bandera irabazi zuen taldeko kidea zen. Bestalde, badu zuzenduko duen federazioarekin hartu-emanik: batzar orokorreko kidea da, arraunlarien ordezkari gisa.


Summary: «Harrituta eta oso triste», ozeanoa zeharkatu zuten hiru elur hontzetako bat hil dela eta. Azaroan ikusi zuten lehenengoz, Asturiasen. Albaitariek nekropsia egingo diote zergatik hil den zehazteko.

Hiru elur hontz ikusi zituzten azaro erdialdean Espainia iparraldean: haietako bi –arra eta emea– Asturiasen, eta bestea, Kantabrian. Asturiasko emea duela egun gutxi ikusi zuten Santoñan (Kantabria); azkenekoz, asteazken arratsaldean. Atzo goizean, ordea, hilda aurkitu zuten, azkenekoz ikusi zuten toki berean. Jesus Mari Lekuona biologoak (Oiartzun, Gipuzkoa, 1968) eme hori bera ikusi zuen azaroaren 18an Asturiasen, eta «harrituta eta oso triste» hartu zuen berria.

Kantabriako Ingurumen Saileko natura inguruneko agenteek hontz hila fauna basatia oneratzeko zentrora eraman zuten. Bertan, albaitariek nekropsia egingo diote, eta, bide batez, zergatik hil den zehaztuko dute. Lekuonaren arabera, lehen begiratuan hontzak ez du «sintoma arrarorik», eta heriotza «naturala» izango zela uste du. Hala ere, baditu beste zenbait hipotesi: «Izan liteke pozoi pixka bat jan duen arratoiren bat jan izana». Nekropsia egin arte, ordea, ezingo dute jakin zergatik hil den.

Eme hori, baina, ez da azkenaldian hil den elur hontz bakarra: Kantabrian ikusi zutena azaroan hil zen. Lekuonak adierazi duenez, oraindik ez dakite hegazti horri nekropsia egin dioten ala ez, baina «litekeena» da egindako bidaiaren ondorioz oso ahul egotea, eta horregatik hil izana.

Ez da ohikoa Artikoko hegazti horiek hegoaldean ikustea, hau ez baita haien habitat naturala: «Espainian ikusten diren lehen aldia da». Horregatik, ikusmira handia sortu zuten hiru hontzek, eta, biologoaren arabera, «merezi du» hegaztia ikusteko bidaia luze bat egitea: «Zuzenean ikustea ikaragarria da». Lekuonak ez ezik, beste zenbait euskal herritarrek ez zuten galdu hegaztiak ikusteko aukera: «Behin izaten da elur hontza ikusteko aukera», zioen haietako batek.


Summary: Pablo Gonzalez «berehala» askatzeko eskatu du BERRIAko langile batzordeak. Aste honetan atxilotu dute Público eta Gara egunkarietako kolaboratzailea, eta, «espioitza delitua» egotzita, behin-behinean espetxeratu dute Rzesown, Polonian.

BERRIAko langile batzordeak ohar kaleratu du Pablo Gonzalez kazetariaren egoeraren inguruan. Aste honetan atxilotu dute Público eta Naiz egunkarietako kolaboratzailea, eta, «espioitza delitua» egotzita, behin-behinean espetxeratu dute Rzesown, Polonian. BERRIAko langile batzordeak, hori ikusirik, Gonzalez «berehala» askatzeko eskatu du, eta «elkartasun eta babes osoa» agertu nahi die haren gertuko guztiei. Horrela dio oharrak:

«Pablo Gonzalez kazetaria behin-behinean espetxeratu dute Rzesown (Polonia), 'espioitza delitua' egotzita. Hori ikusirik, BERRIAko langile batzordeak zera adierazi nahi du: 1. Gonzalez berehala askatzeko eskatzen du, eta elkartasun eta babes osoa agertu nahi die haren gertuko guztiei. 2. Kazetarien lana, kasu honetan Pablo Gonzalezena, ezinbestekoa izaten ari da Ukrainako gerraren berri zuzena izateko. Hura atxilotzeak eta espetxeratzeak Gonzalezen giza eskubideak urratzen ditu, baina, horrez gain, eraso egiten die prentsa askatasunari eta herritarrek informazioa jasotzeko duten eskubideari. 3. Kezkagarria iruditzen zaigu Gonzalezen aurka akusazio larriak egitea —espioitza delitua egoztea—, eta kezkagarriak, era barean, haren atxiloketaren inguruan zabaldu diren informazioak. Kazetari baten sorterria, lan egiten duen hedabidea, bere hizkuntz gaitasunak edo heziketa akademikoa ezin da inolaz ere argudio izan inor galdekatu, atxilotu eta espetxeratzeko».


Summary: EAJk eta PSE-EEk hezkuntza eredu eleaniztuna hobetsi dute. EAJk eta PSE-EEk elkarrekin aurkeztu dituzte Hezkuntza Itunerako zirriborroaren zuzenketak. Euskara eta euskal kulturaren transmisioa aipatzen zuten artikuluak egokitu dituzte gehien, eskola publikoaren bultzadarekin batera.

Euskara lehenetsi ordez «bultzatzearen» eta hezkuntzarako eredu eleaniztuna sustatzearen alde egin dute EAJk eta PSE-EEk batera aurkeztu dituzten Hezkuntza Itunerako zuzenketetan. Urardotu egin dute datorren hezkuntza legerako oinarriak jarri nahi dituen itunari buruz berez lausoa zen testua. Honatx aurkeztu dituzten 42 zuzenketako batzuek alde horretatik zer dioten.

22. zuzenketan, lehendik zegoen hau hartu dute: «Ikasle guztiek gaitasun komunikatiboa izatea ofizialak diren bi hizkuntzetan, egoera errealera egokituta, ikastetxeak euskararen arnasgune izan daitezen. Euskararen erabilera errazten duten neurriak kontuan hartuko dira, hala nola ikastetxeko hizkuntza-proiektua, eskola komunitatearen motibazioa suspertzea edota ikasleen arteko euskarazko harremana indartzea». Eta honekin ordezkatzea adostu dute EAJk eta PSE-EEk: «Ikasle guztiek gaitasun komunikatiboa izatea ofizialak diren bi hizkuntzetan, egoera errealera egokituta. Euskararen erabilera errazteko, eskola-komunitatea motibatzeko eta ikasleen arteko harremanetan euskararen erabilera indartzeko neurriak hartuko dira». Ezabatu egin da, beraz, «eskolak arnasgune izatea», besteak beste.

23. zuzenketak ere ñabartzen du. Hau zioen lekuan: «Ikasleen hizkuntza gaitasunak hobetzeko». Hau esatea hobetsi dute: «Ikasleen gaitasun guztiak hobetzeko». Hizkuntza kendu dute, beraz.

25. zuzenketan ere euskarari egite dio aipamena. Hau zioen lekuan: «Euskal hezkuntza euskara ardatz duen sistema eleaniztuna da, eta bi hizkuntza ofizial eta, gutxienez, atzerriko hizkuntza baten bidez egituratzen da». Hau zuzendu dute: «Legeak hezkuntza eleaniztunaren eta kulturen arteko hezkuntzaren alde egingo du, hizkuntza- eta kultura-kontzientzia zabala sustatzeko, bi hizkuntza ofizialen eta, gutxienez, atzerriko hizkuntza baten bidez artikulatua...». Desagertu egin da euskara.

31. zuzenketak ere bide beretik egiten du. Lehen, hau zegoen: «Euskal Hezkuntza Sistemaren baitan euskara lehenetsiko da jarduera harremanetan zein profesionaletan, bai eta ikasleen eta irakasleen arteko harreman formal eta ez formaletan ere. Irakasleria hizkuntzen irakaskuntzaren metodologietan formatzen jarraitzea aurreikusten du legeak, baita euskal kulturaren transmisio eraginkorrerako beharrezko den gaikuntza izateko ere». Horren ordez, zera adostu dute EAJk eta PSE-EEk: «Euskal Hezkuntza Sistemaren baitan, euskararen erabilera bultzatuko da jarduera harremanetan eta profesionalen arteko harremanetan, baita ikasleen eta irakasleen arteko harreman formaletan eta ez formaletan ere. Irakasleen prestakuntzak hizkuntzen eta euskal kulturaren irakaskuntzako metodologiak hobetzea izango du helburu». Euskara lehenetsi ordez, «bultzatu» egin behar dela diote, eta ezabatu dute «euskal kulturaren transmisio eraginkorrerako beharrezko den gaikuntza izateko formakuntzak jarraitzea ere».

Euskarazko eredu bakarra eta orokortua eskatua zuten hezkuntza eragile nagusiek. EAJk eta PSE-EEk hezkuntza akordiorako adostu dituzten zuzenketak ez doaz bide horretan. Eusko Jaurlaritzak berak 2017-2019 tartean egindako ikerketan azaleratu zuen D ereduak ere ikasleak euskalduntzeko zailtasunak zituen arren hura zela ikasleak euskarazko maila bermatzetik gertuen zegoena –sare publikoko D ereduan, %41ek ez zuten lotzen DBH2n gutxieneko euskara maila, eta itunpekoan, %30ek–.

Eskola publikoaren aldeko aipamenetan ere egin dute azpimarra zuzenketetan. Besteak beste, 6. zuzenketan paragrafo bat gehitzea adostu dute, hau esateko: «Sistema horretako protagonismoa euskal eskola publikoari dagokio, oinarrizko erreferentzia baita ikasle guztientzako sarbide unibertsala bermatzen duena eta inplikatutako gizarte-sektore guztien parte-hartzea sustatzen duena»

8. zuzenketan, itunpekoei egiten diete aipamena: «Ikastetxe publikoetan eta itunpeko ikastetxe pribatuetan ikasleen onarpena arautuko da, hezkuntzarako eta sarbiderako eskubidea berdintasun-baldintzetan bermatzeko. Erregulazio horretan, ikasleak arrazoi sozioekonomikoengatik edo bestelakoengatik bereiztea saihesteko beharrezko neurriak ezarriko dira». Berariaz eskatzen du zuzenketa horrek arautzeko.


Summary: EAk primarioak berriz egitea galdegin du Gasteizko Auzitegiak. Maiorga Ramirezen arabera, hamabost egunen buruan hori egin ezean erantzukizun pertsonalak izan ditzake zuzendaritzak. Sektore ofizialak erantzun du otsailaren 19ko Kongresua indarrean dagoela.

Alderdiak antolakunde juridikoak dira, eta, horregatik, estatutuen bidez arautzen dituzte botere talkak eta ideien lehiak. EAn, barne gatazkak alderdiaren araudiko esparrua gainditu du aspalditik, eta epaitegien esku dago bi sektoreen arteko pultsua. Gaur goizean, Maiorga Ramirezek jakinarazi du Gasteizko Lehen Auzialdiko zazpigarren aretoko epaitegiak hamabost egunen buruan primarioak berriz egitera behartu duela egungo zuzendaritza.

2019ko urrirako zituen primarioak antolatuta EAk. Maiorga Ramirezek aurkeztu zuen abal gehien, baina berme batzordeak atzera bota zuen haren hautagaitza, haren abal batzuk irregularrak zirela ebatzita. Hautagai bakar gisa geratu zenez, Eba Blanco izendatu zuten idazkari nagusi, baina Gasteizko epaitegi batek behin-behinean eten zuen izendapen hori. Iazko uztailaren 21ean etorri zen behin betiko epaia eta: baliogabetu egin zuen primario haren emaitza, eta Ramirezek eskubideak urratu zirela ondorioztatu zuen.

Epai hura argitzeko helegitea aurkeztu zuen sektore ofizialak, eta, haren ondotik, Gorenera jo zuen. Orain, auzibide hori irekita dago oraindik, Gorenaren epaiaren zain. Ramirezek salatu du, baina, gertaeren bidetik aurrera jarraitu duela zuzendaritzak. Eba Blanco izendatu zen behin-behinean idazkari nagusi, eta, Ramirezen ikuspegitik, primarioetara deitu ordez Kongresura deitu zuen estatutuek ziotena urratuz. Halaber, EAko bost militante kaleratzeko espedientea ireki zuen: Maiorga Ramirez, Iratxe Lopez de Aberasturi, Mikel Goenaga, Miren Aranoa eta Esther Korres; hots, 2019ko hautagaia, Arabako, Gipuzkoako eta Nafarroako koordinatzaileak eta Iruñeko afiliatua. Otsailaren 20tik alderditik kanpo dira, lau urterako.

Ramirezen gaur azaldu duenez, Eba Blancoren taldeak primarioetara deitzen ez zuela ikusita, eskaera aurkeztu zuen, eta epaitegiaren erantzuna orain iritsi da. Dekretu baten bidez, erabaki du Gorenaren erabakia iritsi zain hamabost egunen buruan primarioetara deitu behar duela zuzendaritzak. Nahiz eta berrikusteko helegitea aurkezteko bost egun izan, ebazpeneko aginduak indarrean jarraitzen duela dio dekretuak. Agindua bete ezean «hirugarren baten esku» gera daitekeela edo kalte ordainak eskatzeko aukera egongo dela dio dekretuak.

Dekretu horren aurrean, Ramirezek uste du «krisiaren amaieraren hasiera» izan daitekeela. Haren irudiko, krisiaren konponbidea da “afiliatu bat, boto bat” sistema erabiltzea. Alkartetxeetan hautetsontziak jarri eta hautagai bakoitzaren emaitzak kontrolatuko dituzten esku hartzaileen bitartez prozedura kontrola daitekeela uste du.

Zuzendaritzaren erantzuna

Zuzendaritzak erantzun dio Maiorga Ramirezi estatutu berrietan ez dela jasotzen primarioen aukera. «Kongresuan, boto eskubidea zuten konpromisarioen gehiengo osoak hautatu zuen zuzendaritza nazionala», ohartarazi dio Ramirezi, haren zilegitasuna azpimarratu nahirik. Prozedura hori «legez» ezarri zela eta kongresuari begira estatutuen aldaketa horri zuzenketak jartzeko aukera izan zuela baieztatu du zuzendaritzak oharrean.

«Alderdiko afiliazioak estatutu berriak egitea onartu zuen, eta bertan ez da jasotzen primarioen aukera». Kongresua otsailaren 19an eta 20an egin zen, eta, zuzendaritzaren arabera, Ramirezek aukera izan zuen hautagaitza aurkezteko, «baina ez zuen hala egin» —alderdiak berak kongresuaren biharamunetik aurrera lau urterako militantzia etetea erabaki zuen—. Salatu dute Ramirezek, epaitegietan kongresua bertan behera geratzeko eskatuz, afiliazioari bere eskubidea «lapurtu» nahi izan ziola.

Ramirezen arabera, kongresua ez egiteko eskaera aurkeztu zuen epaitegietan. Eskaera bezperan egin zenez, epaitegien erantzunik ez zen etorri, eta kongresua egin egin zen.

Zuzendaritzaren arabera, otsailaren 23an etorri zen erantzuna, eta epaitegiak atzera bota zuen kongresua ez egiteko eskaera hori. Ramirezek ukatu egin du hori hala dela. Haren esanetan, kongresua eteteko eskaera ez da atzera bota auzitegietan, baizik eta tramiterako onartu da. «Korrika eta presaka aurkeztu behar izan genuen eskaeran egindako forma akatsak konpontzeko eskatu zaigu». Haren irudiko, gaur argitara ateratako epaia betetzera behartuta dago orain zuzendaritza, eta uste du «epai bat ez betetzeak» ondorioak izan ditzakeela.


Summary: Nafarroak seroprebalentzia proba egingo die 2.000 laguni martxoan. Ikerketaren helburua da herritarrek COVID-19aren aurka daukaten immunitatea neurtzea. Nafarroako Ikerketa Klinikoetarako Batzorde Etikoak azterlana onartzen duenean hasiko dira.

Nafarroako Osasun Saila hilabete honetan hasiko da seroprebalentzia ikerketa propio bat egiten. Azterlanaren helburua da herritarrek koronabirusaren aurka duten immunitate maila neurtzea, gaiari buruzko ezagutza eguneratzeko. Horretarako, 2.000 lagun ingururen laginak aztertuko dituzte. Ikerketa Klinikoetarako Batzorde Etikoak hori onartzen duenean hasiko da ikerketa.

Horrez gain, etorkizuneko COVID-19aren zaintza sistemak izan beharko dituen oinarriak ere prestatuko ditu Nafarroako Osasun Sailak, ECDC Gaixotasunen Prebentziorako eta Kontrolerako Europako Zentroarekin eta Espainiako Osasun Ministerioarekin elkarlanean.

Santos Indurain Nafarroako Osasun kontseilariak azaldu duenez, zaintza epidemiologikoko sistema berri bat izan daitekeenaren «zirriborro» bat egiteko asmoa dute, eta datorren astean jorratuko dute Espainiako lurraldeen arteko batzordean, Zaragozan (Espainia). Osasun Sailaren arabera, seroprebalentzia ikerketa eta zaintza sistemaren oinarriak ezartzea elkarren «osagarri» dira.

Ez da Nafarroak horrelako ikerketa bat egiten duen lehenengo aldia; 2020ko udazkenean ere egin zuen seroprebalentzia ikerketa bat; datuen arabera, herritarren %14,3k zuten gaitza. Iaz, gainera, horrelako beste azterlan bat egin zen, baina 65 urtetik gorako herritarrak bakarrik hartu zituzten kontuan.


Summary: Hasi dira Neguko Paralinpiar Jokoak Pekinen. Martxoaren 13ra bitarte, sei kirol izango dira jokoan. Nazioarteko Paralinpiar Batzordeak debekatu egin die Errusiari eta Bielorrusiari parte hartzea. Ez da euskal kirolaririk ariko.

Neguko Paralinpiar Jokoak dituzte orain Pekinen,historiako 24.ak, eta martxoaren 13ra bitarte ariko dira mundu osoko kirolariak. Baina ez parte hartu behar zuten guztiak. Izan ere, Nazioarteko Paralinpiar Batzordeak debekatu egin die Errusiari eta Bielorrusiari parte hartzea. 46 herrialde ariko dira, seiehun kirolari baino gehiago, eta, lehen aldiz, honako hauek: Israel, Panama eta Azerbaijan. Euskal Herriko kirolaririk ez da izango Txinako hiriburuan.

Sei kirol izango dira jokoan: mendi eskia, eski nordikoa, snowboarda, izotz hockeya eta curlinga. 78 urrezko domina jarriko dituzte jokoan: 39 gizonezkoen kasuan, 35 emakumezkoenean, eta lau mistoan.

Inaugurazio ekitaldiarekin eman zaie hasiera Jokoei, ohikoa den moduan. Agintarien hitzaldietan, Ukrainako egoera izan da ahotan, eta ikusleek herrialde horretako ordezkaritzari egin dizkiote txalorik beroenak.


Summary: Realari Bartzelona egokitu zaio Kopako final-laurdenetan. Kanporaketa partida bakarrera jokatuko da, martxoaren 15, 16 edo 17an Zubietan. Bartzelonak ez du partidarik galdu denboraldi honetan, eta zenbaki ikusgarriak pilatzen ari da.

Inork nahi ez zuen aurkaria egokitu zaio Realari Espainiako Kopako final-laurdenetan: Bartzelona. Zozketa eguerdian egin da Madrilen, eta zoriak bizkar eman dio Natalia Arroyoren taldeari. Kanporaketa norgehiagoka bakarrera jokatuko da, martxoaren 15,16 edo 17an. Gaindituz gero, txuri-urdinek Kopako Lauko Finala jokatuko dute, maiatzeko azken asteburuan, Madrilen.

Aurreko denboraldian bezala, Bartzelona zenbaki ikusgarriak pilatzen ari da. Ligan jokatutako 22 partidak irabazi ditu. 125 gol sartu ditu, eta sei bakarrik jaso ditu. Realak ondo daki arerioaren gogortasuna. Ligan jada jokatu ditu haren aurkako bi norgehiagokak, eta bietan bizkarrekoa jaso zuten txuri-urdinek. Lehen itzulian, Bartzelonan, 8-1 galdu zuten; bigarren itzulian, berriz, 1-9 Zubietan. Nahiz eta azken neurketa horretan, Natalia Arroyorenek lehen zati txukuna egin zuten. Baina zelai erditik aurrera kataluniarrek duten kalitateak, ahalmen fisikoak eta abiadurak partida erabaki zuten. Atzean ere talde oso sendoa da. Bertan jokatzen du Irene Paredes erdiko atzelari legazpiarrak, baita ere Alexia Putellas urrezko baloiak.

Realak eta Bartzelonak final-zortzirenetan ekin zioten txapelketari. Txuri urdinek 1-2 azpiratu zuten Vila-Real. Nerea Eizagirrek sartu zituen bi golak. Bartzelonak, berriz, Rayo kanporatu zuen: 1-3. Arroyok honela aztertu du kanporaketa. "Argi dago nahiago genuela beste aurkari bat. Baina gauza onei erreparatu nahi diet: etxean jokatzen dugu, eta ilusioa eta motibazioa eragiten du halako aurkari bat aurrean izatea. Haiek ere gertu dute berriz Txapeldunen Ligan lehiatzea, eta hainbat jokalari dituzte min hartuta. Ea zein talde ekartzen duten".

Arroyok jokalariek nola hartu duten azaldu du. "Aukera bat bezala ikusten dute, eta haien aurka jokatutako bi partidetan ondo egin genituen gauzetatik abiatuta ahalik eta lan txukunena egiten ahaleginduko gara",


Summary: Zemmourrek eta Le Penek ez dute sostengurik eskuratu Iparraldean. Nagusiki Poutouren eta Lassalleren alde egin dute sostengua eman duten Iparraldeko hautetsiek.

Gaur bukatu da Frantziako presidentetzarako hauteskundeetara aurkeztu nahi duten hautagaiek lortu sostengua aurkezteko epea. Ipar Euskal Herrian, Jean Lassallek eta Philippe Poutouk eskuratu dute sostengurik handiena, gaur-gaurkoz; kontrara, bakar batek ere ez du Eric Zemmourren edo Marine Le Penen alde egin. Ondoko egunetan baieztatuko ditu Frantziako Konstituzio Kontseiluak jasotako azkenak, eta orduan jakinen da, ofizialki, zein hautagai aurkezten ahalko diren hauteskunde lehiara.

Frantziako V. Errepublikaren berezitasunetako bat da: edonor aurkeztu daiteke presidentetzarako hauteskundeetara, baina bere hautagaitza ontzat emateko 500 hautetsiren sostengua eskuratu behar du. Ezin da edozein izan hala ere: auzapezek, eskualdeko edo departamenduko hautetsiek, diputatuek, senatariek edo eurodiputatuek eskain dezakete. Ipar Euskal Herrian 190 hautetsik dute aukera hori, baina, gutxik baliatu dute; azken kontaketaren arabera, 62 hautetsik baizik ez baitute sostengua eskaini. Gaur da Frantziako Konstituzio Kontseilura lortu sostengua bidaltzeko azken eguna; baliozkoak diren egiaztatu ondoren jakinaraziko dute hautagai bakoitzak eskuratu duen kopurua, hemendik egun edo aste batzuetara. Astean bi aldiz eguneratzen du Frantziako Konstituzio Kontseiluak hautagai bakoitzak jaso duen sostengua, hautetsiek bidalitako dokumentuak egiaztatu ondoan.

Azken eguneraketaren arabera, Ipar Euskal Herrian Philippe Poutou NPAko hautagaiak jaso du sostengurik handiena: hamazazpi. Hautetsi ezkertiar eta abertzale andanak eman dio konfiantza ezker muturreko hautagaiari; besteak beste, Alain Iriart Hiriburuko (Lapurdi) auzapezak, Daniel Olzomendi Izpurakoak (Nafarroa Behera) eta Maite Etxeberria Ozazekoak (Zuberoa). Iker Elizalde EH Baiko Departamenduko Kontseiluko hautetsiak argitu du ez dela «erabaki kolektibo bat» izan, baina ez da harritu ezkertiarren eta abertzaleen hautuaren kohesioarekin. Bi arrazoi eman ditu: batetik, Poutouren taldekoak izan direla bakarrak zuzenean bera ikustera joan direnak, «hurbiltasun hori inportantea da, eta militanteek egindako lana errekonozitu nahi izan dut». Bestetik, NPAk urteetan Euskal Herriko borrokekiko izan duen elkartasuna ere aipatu du. «Desberdintasunak izanik ere, arlo sozialean ere hurbiltasunak baditugu».

Behin baino gehiagotan kritikatua izan da hautagaitza aurkezteko bostehun hautetsiren sostengua aurkeztu beharra, eta NPAkoa bezalako hautagai txikiek lan handiak izaten dituzte. Hautetsi batzuek horren arabera ere ematen dute, adierazpen politiko guziek izan dezaten lekua hauteskunde lehian. Horrela uler daitezke Emilie Dutoya PSko eskualdeko kontseilariak eta Jean Lassale diputatuak Poutouri eman diotena. Azken asteetan kezka agertu badu ere, atzo arratsaldean publikatutako bideo batean jakinarazi zuen NPAko hautagaiak bostehunen langa kausituko zuela.

Herri txikietan, Lassalle

Jean Lassallek lortu du Poutouren ondotik sostengu handiena; nagusiki herri txikietako hautetsiek eman diote hautagai izateko aukera. «Herriaren inguruan anitz ibili izan da, eta laguntza handia eman izan digu», esplikatu du Claude Recalt Etxebarreko (Zuberoa) auzapezak. Hautagai andanaren eskaerak jaso dituela erran du, baina berak argi zuen: «Hari ematen ez banion, ez nion beste nehori emanen». Recalten hitzetan, Ipar Euskal Herri barnealdean «presentzia handia» duen hautetsia da Lassalle; horrek esplika lezake herri txikietatik izan duen babesa. Hamabost hautetsik lagundu dute Biarnoko politikaria. Gainerakoan, alderdi logikak nagusitu dira, eta beren alderdietako hautetsien sostengua eskuratu dute hautagai gehienek. Azkenik, Izan dira Anasse Kazib eta Nathalie Arthaud ezker muturreko hautagaiak lagundu dituenik ere, eta Rafit Smati hautagai ezezagunak ere eskuratu du boz bat. Frantziako Estatu guzian 9 eskuratu ditu.


Summary: Zaintza erdigunera eramango du BERRIAk igandean. BERRIAk sakon jorratuko du gaia paperean eta webgunean, zenbait elkarrizketaren eta artikuluren bidez.

Zaintza landuko du BERRIAk igandean, luze eta zabal; izan ere, zaintza jarriko da erdigunean aurtengo Martxoaren 8an. Naia Torrealdai Bilgune Feministako kidearen arabera, 2018ko greban mugimendu feministak lortu zuen, besteak beste, zaintzaren problematika «hainbat alorretan mahai gaineratzea».

2019ko greba, gainera, «mugarritzat» dauka Bilgune Feministako kideak, Euskal Herriko «emakume feminista oro» zaintzaren inguruan mobilizatzen hasi zelako. Hala ere, Torrealdairen ustez, zaintza krisia «muturrean» dago gaur egun; besteak beste, oraindik ez delako «benetako politika feministarik egin» emakumeen baldintzak hobetzeko.

Martxoaren 7an, beraz, sakon jorratuko zaintza BERRIAk: gaiari buruzko ikus-entzunezko labur bat landu du Berria TBko lantaldeak, eta beste zenbat elkarrizketa eta lan argitaratuko dira paperean zein webgunean.


Summary: «Ez gara gai Errusiaren kontra egiteko; laguntza behar dugu». Lutsketik Chelmera etorri dira Tania Korin eta Oksona Dzham iheslari ukrainarrak. Han ez zeuden Kieven edo beste hiri batzuetan bezain gaizki, diotenez, baina aireportuan leherketak izan ziren igandean, eta alde egitea erabaki zuten.

Maletan zer sartu ere ez zekitela diote, ez zutela «sekula» pentsatu halakorik gerta zitekeenik. Amazing (ikaragarria) da elkarrizketan gehien errepikatu duten hitza. Tania Korinek 38 urte ditu, eta hiru umeren ama da: «Indartsu nago, beharbada umeak ditudalako. Ama sendo bat behar dute umeek». Beldurtuago nabari zaio Oksona Dzhami: «Nik ez dut umerik eta aparteko ardurarik. Oraindik ez naiz gauza adierazteko sentitzen dudana». Biak Lutsketik (Ukraina) Chelmera (Polonia) joan dira.

Zergatik erabaki zenuten Ukraina uztea?

TANIA KORIN: Sei leherketa entzun genituen etxean geundela, joan den igandean, eta leihotik ikusten nuen jendea korrika nora joan ez zekiela. Ez genekien zer egin. Umeak oso beldurtuta zeuden, eta, lehenik, amaren etxera joan ginen, Lutsketik kanpo dagoelako. Hara iritsi ginenean, ordea, konturatu ginen berdin ziola non egon, ez geundela seguru. Umeak negarrez ikusi nituenean esan nion senarrari Poloniara etorri behar genuela, eta horixe egin genuen. Gurasoek etxean geratzea erabaki zuten.

OKSONA DZHAM: Ni lagun batekin bizi naiz, eta gauza bera erabaki nuen. Telebista ikusten ari nintzela entzun nituen leherketak, eta amari deitu nion. Esan zidan autobusak ateratzen ari zirela Lutskeko geltokitik, eta dena zegoen bezala utzi, eta alde egin nuen, bakarrik. Familia han geratu da, eta bi anaia borrokatzeko prest daude. Pentsatzen dut egoera okertzen bada, gurasoak hona etorriko direla.

Zure kasuan, Tania, senarra ez dago zurekin. Gizon guztiak itzuli dira, ezta?

Bai, baina egia esan, ez dakit oso ongi zertan ari den. Abokatua da izatez, eta ez du sekula arma bat ikusi. Dena den, Ukrainan egon beharra sentitu zuen, herrialdearen alde zerbait egiteko beharra, borrokarako edo edozertarako.

Alde egin zenutenean bi egunetarako kontua izango zela uste zenuten. Horixe esaten dute iheslari gehienek.

O.D.: Bai, halaxe da. Nik astebeteko epea jarri nion egoerari, baina orain ikusten ari gara luzerako izan daitekeela, eta ez dakit zer egin. Aterpetxean geratu nahi nuen denbora gehiagoz, ahalik eta gertuena egoteko etxetik, baina Alemaniako familia batek egin dit hara joateko eskaintza, eta laster Berlinera joango naiz.

T.K.: Nik ez dut planik egin nahi izan orain arte, baina, azkenean, mugitu egingo naiz nire hiru seme-alabekin. Ez naiz gustura sentitzen hemen, ez bainaiz geldirik egotekoa. Oso aktiboa naiz, eta zerbait egin nahi dut. Jatekoa irabazi, eta ez elkartasunez bizi. Polonia iparraldera joango gara, eta egoera luzatzen bada, edozertan lan egin nahiko nuke. Baliagarria izan.

Gerra oraintxe hasi da, baina tentsioa aspaldikoa da. Espero zenuten halakorik?

T.K.: Errusiarrengandik edozer espero nezake. Gerrak ustekabean harrapatu banau ere, ez nau harritu. Azkenean, AEBen eta Errusiaren arteko lehiaren erdian gaude, eta txotxongilo batzuk gara gu.

O.D.: Nik lagunak dauzkat Errusian, eta oso kezkatuta daude Putinen gobernuarekin. Niretzat errusiarrak ez dira etsaiak, baina bai, ordea, Putin. Nazi bat da, eta gure kontra ari da, baina baita bere herriaren kontra ere.

Naziak ukrainarrak dira Vladimir Putinentzat.

T.K.: Putin presidenteak dioenez, hau ez da gerra bat, operazio bat baizik, naziak eta nazionalistak Ukrainatik ateratzeko. Baina gure herrian ez dago nazirik eta faxistarik. Ez dago ongi esatea, baina Putini esker gaur egun Ukraina handiagoa eta batuagoa da. Etsaiak elkartu egin gaitu. Inoiz baino patriotikoagoak gara. Baina nazionalistak gara, ez naziak. Nazionalistak gara gure herria maite dugulako. Naziek berea ez den herrialde orori gorrotoa diote. Naziak garela esatea gezurra da, asmakizun bat da gerra justifikatzeko.

Zer espero duzue europarrengandik?

T.K.: Ikusten ari gara zenbat jende dagoen laguntzeko prest, eta hunkituta nago. Polonian sekulako harrera izan dugu, baina Europako leku guztietatik etorri da jendea gu laguntzera, eta ez dakit nola eskertu.

O.D.: Negarrez hasten naiz pentsatzen dudan bakoitzean ze jende ona dagoen munduan. Bakarrik pentsatu nahi dut etorkizunean gu bezala daudenei laguntzeko edozer gauza egingo nukeela, berdin dio nongoa izan. Orain ulertzen dut gerretatik ihesi doan jendearen ezinegona, eta ez diot inori halakorik opa.

NATOren esku hartzeaz asko hitz egiten da. Gaur-gaurkoz ez da Ukrainan sartuko, baina hala nahiko zenukete?

T.K.: Ni ez nago NATOren kontra. Orain arte pentsatu dut ez dela beharrezkoa NATOren barruan egotea, gerren kontra egon naizelako. Baina nire herriari eraso egin ondoren, beharrezkoa ikusten dut NATO, segurtasun berme bat iruditzen zaidalako. Errusiarren erreakzioaren beldur naiz. Ez gara gai haren kontra egiteko; laguntza behar dugu.

O.D.: Nik ez dakit zer pentsatu. Uste dut inozoegia naizela. Beti sinistu izan dut jendearen ontasunean, eta orain shock egoeran nago. Iritzi bat eraiki behar dut, baina ez dakit nondik hasi. Nik nire bizitzarekin jarraitu nahi dut, baina Filosofia fakultatean ikasitakoak ez dit orain ezertarako balio.

Etorkizuna irudikatzea zaila da, baina Ukrainatik kanpo bizitzea egokitzen bazaizue, zer egingo zenukete?

T.K.: Galdera zaila. Ni irakaslea naiz. Umeei ingelesa irakasten diet, eta zoriontsu naiz hori egiten. Gauza bera egitea gustatuko litzaidake, baina poloniera ikasi beharko nuke lehenik, eta bitartean, edozertan lan egingo nuke. Ez dut balio geldirik egoteko. Gustatuko litzaidake senarrarekin elkartzea; Ukrainan ez bada, beste edonon, baina hori ezinezkoa izango da oraingoz.

O.D.: Ni ondo moldatzen naiz hizkuntzekin, eta alemanez pixka bat badakit. Orain, hobetzeko aukera izango dut. Segurtasun konpainia batentzat egiten dut lan tren geltokian, baina behin-behineko lan bat zen, eta edozertan egingo nuke lan. Zoriontsu izan. Hori nahiko nuke, batez ere, eta nire familiarekin elkartzeko aukera izan.


Summary: Atzoko kantu aldarrikatzaileak gaurko gazteei utzi lekukotasuna. Francoren mende kantatzen genuenean Colette Larraburuk idatzi liburuak arrakasta bildu du. Liburuko kantariekin egin aurkezpen-kantaldietara ere jende franko biltzen da.

Duela hogei urte euskal rockari buruzko liburua atera zutelarik, pentsatu zuten euskal kantagintza berria ere aipatu beharko zela egun batez. Orduan, Manex Pagolari elkarrizketa luzea egin zioten, eta Francoren mende kantatzen genuenean (Elkar, 2021) idatzi duelarik, Colette Larraburuk Pagolaren hitz horiek erabili ditu. Liburuak arrakasta bildu du abendutik, eta aurkezpen kantaldiak lerrokatu zaizkie egileari eta liburuan mintzo diren kantautoreei: Joanes Borda, Panpi Lacarrieu, Beñat Sarasola (GUK); Pantxoa Karrere eta Peio Ospital; Patxika Erramuzpe eta Gexan Alfarori. Liburuan, beste lekukotasunik bada: Eñaut Etxamendi, Jean-Louis Davant, Allande Duny-Petre, eta Elena eta Xabi Larralde.

Liburua egin aitzin, 1975. urte arteko frankismo garaiko kantaldietako protagonistengana joan zen Larraburu, jakiteko zer zioten. “Hor, iruditu zitzaidan baitezpadakoa zela historia horren kontatzea gazte belaunaldientzat; ez baitute ezagutzen”, erran du Larraburuk. “Ez dira heroiak, beren arma kantuz aritzea baitzen, baina egin dute! Testuinguru gogor batean: grisak barrandan, metrailetak bizkarrean, polizien galdeketak, kanporatzeak…”.

Amodiozko kantu batzuk kantatzen zituzten, baina baita euskal berpizkundearen giroko borroka kantuak ere. “Garai militantea zen, non Euskal Herriari ukatzen zitzaion bere izatea bera. Kantari horiek duintasuna itzuli diote euskaldunen herriari”, dio Larraburuk. Joan Baez (New York, 1941) protest-song mugimenduko ikurraren anaitzat dauzka. “Baezek erraten du: ‘Kantua da gure bortizkeriarik gabeko armategian dugun armarik indartsuena’. Arras ongi joan zaie”.

Belaunaldi baten lekukotasuna zaio Larrabururi kantugintzarena. Ikastolak, argitaletxeak, antzerki taldeak, irratiak, kooperatibak… sortu dituzten belaunaldiarena. “A, ez dugula euskaraz kantatzen ahal? Ba, eginen dugu!”, zioten haiek orduan. “Lehen gidamarkak ezarri zituzten eta bide horrek jarraitzen du egun”.

Seminariotik kanpo

Larraburu gehien harriturik utzi duen kontakizuna apezgai zirenekoa da. Laukote bat bazen elkarrekin gertatu zena seminarioan: Manex Pagola, Gexan Alfaro, Joanes Borda eta Beñat Sarasola. Desadostasunak izan zituzten elizako buruekin, eta garai dorpeak bizi izan zituzten. Apezgoa uzteraino, edo kanpoa ukan arte.

Xipri Arbelbidek utzi elizako artxiboak lagun, galderak egin zizkien Larraburuk. “Goratik erori naiz, eta uste dut irakurleentzat berdin dela”. Orduan, apezak ibiltzen baitziren etxeetan seme bat apezgorako bildu nahiz. “Beti familia xumeak ziren, haurride anitzetakoak. Apaizek seminariora ‘sartzen’ zituzten”. Euskal kantugintza berrian parte hartuko zutenek Piarres Lafitte, Piarres Larzabal eta Roger Idiart ezagutu zituzten seminarioan, eta horiek beren euskalduntasunaz ohartarazi zituztela diote. “Hor dute konprenitu mintzaira eta herri batekoak zirela”. Joanes Bordak eta Beñat Sarasolak kontatu dute “zuzenketa psikologikoan” ezarriak izan zirela, “obligaziozko bizileku” batean; bata Viersonen (Cher, Frantzia), bestea Chatellereaulten (Vienne, Frantzia).

Beste istorio harrigarri bat deskubritu du liburugileak Ospital eta Karrerek kontaturik. “Bezperan fusilatu zuten [Juan Paredes] Txiki-ren anaia joan zitzaien ikustera Donostiako kaian eman zuten kantaldi egun batez; giro itsusia zen, ‘grisez’ —Guardia Zibilak— inguraturik. Erran zien bezperan anaiarekin egona zela fusilatu aitzin eta galdegin ziola Peio eta Pantxoaren ikustera joatea: ‘Erranen diek gehien maite ditudan kantariak direla eta segi dezaten euskararen alde abesten!'”.

Belaunaldi berriari

Bizi izandakoa, egindakoa, kantuen erranahia eta testuinguruak transmititu nahi ditu Larraburuk, eta harekin, liburuan agertzen diren kantariek. Horretarako, aurkezpen kantaldiak egiten dituzte.

Adin bateko jendea hurbiltzen zaie gehienetan, baina noiztenka gazte andana ere, hala nola Baigorrin, Arbonako okupazioan, Ligi-Atherein. “Hor direlarik, galdera anitz egiten dute gazteek. Biziki kontent gara”, dio Larraburuk. Testuinguruak kantuen ulertzen laguntzen duela uste du. “Gazte bat etorri zait, erranez: ‘Beti ari naiz, gaur hiru urte dituen ene alabari nola esplikatuko diodan Itziarren semea kantuak dioena’. Liburuarekin aiseago da”.

Martxoaren 18an, Pasaian (Gipuzkoa) egingo dute aurkezpena; 23an, Angelun; 31n, Donibane Lohizunen; eta apirilaren 8an, Itsasun.


Tabuak apurtu, ahalduntzeko

Summary: Tabuak apurtu, ahalduntzeko. Gipuzkoako zenbait udal eta talde feministak menstruaziorako kopak banatu dituzte asteotan; hilekoaren gaia hizpidera ekartzeaz gain, pobrezia menstrualari aurre egin nahi diote.

«Tabu: jatorri sozial eta morala duen debekua edo gaitzespena». Horrela jasotzen du Harluxet Hiztegi Entziklopedikoak tabu hitzaren esanahia. Hain zuzen ere, hitz horixe darabilte Gipuzkoako zenbait herritako kide, teknikari eta zinegotzi feministak hilekoari buruz hitz egitean: tabua, estigma. Agerian ez, ezkutuan tratatu beharreko kontua. Hori puskatu nahi zuen Lezoko emakume taldeak, eta bururatu zitzaien era ahalik eta figuratiboenean egin zuten, herriko plazan jarri eta menstruaziorako kopak banatuta. «Hilekoaren estigma puskatu nahi genuen. Azken batean, herriko plazan menstruaziorako kopak banatzea irudi apurtzailea da; jende askori atentzioa eman zion. Barrera apurtu nahi genuen», dio Maialen Pikabea taldeko kideak.

Ideia ez zen berria, aurretik Astigarragako Udalak ere egina baitzuen hori; hortik hartu zuten ideia Lezon. Horiek biak ez dira bakarrak izan, ordea: otsailean bertan Elgoibarren ere egin dute ekinbide hori. Herri bakoitzak bere planteamendua egin du, bakoitzak bere helburuekin. Lezon, esaterako, sortu berria den talde feministaren hileroko egitasmo moduan aurkeztu dute; Astigarragan egindakoaren berri izan zuten, eta hori beren herrira eramatea erabaki zuten, udalaren laguntzarekin. Gainontzeko biak udalen proposamenak izan dira, eta, Berdintasun Sailaz gain, udaleko beste zenbait arlok ere hartu dute parte, Ingurumen Sailak eta Gaztelekuak, esaterako.

Egitasmoak, bere horretan, ez dakar konplikazio handirik: hilekoaren odola jasotzen duten silikonazko edukiontzi txikiak banatu dituzte. Baina ertz askotatik landu dute gaia, eta begi bistan dagoena baino oinarri zabalagoa du ekinbideak. Hasteko, agerikoena dena: espazio publikoa hartzea berez horren ezkutuan mantentzen den gai bat lantzeko. Hori da lehen pausoa, baina horrek beste zenbaiti bide egiten diela argi dute udalek.

Kontatzearen beharra

«Gizartearen erdiak nerabezarotik menopausian sartzen garen arte dugun zerbait da hilekoa, baina ez dago batere normalizatuta hilekoak behar batzuk sortzea, ezta horri buruz hitz egitea ere; emakumeok gure artean, ahizpatasunean, truke hori izatea», dio Maialen Gurrutxaga Elgoibarko Udaleko Berdintasun zinegotziak. Ezkutuan ibiltze horrek ezjakintasuna zabaltzen duela uste du, eta hori kalterako dela, normalak ez diren gauza asko normaltzat jotzen baitira: «Horren adibide da zikloan mina pasatzea normalizatuta izatea; ez da normala, eta hori azaldu behar da, jakin ahal izateko».

Astigarragan ere gai hori hizpidera ekartzearen garrantzia aitortu dute, eta horretarako formakuntzak prestatu dituzte. ¨Emakumeekin gure gorputzaren, hilekoaren eta zikloaren inguruko informazioa lantzea jabekuntzarako tresna zela argi genuen. Hilekoaren aurrean ditugun baliabideak jakinarazi nahi genituen», dio Maider Urbieta udaleko Berdintasun teknikariak.

Hori horrela, haien kasuan, kopak banatu soilik ez, formakuntzarako jardunaldiak ere landu zituzten, Ziklikoki bizitzen ikastaro zikloan. Hilekoari buruzko zenbait aspektu ezagutarazi nahi izan zizkieten parte hartzaileei: «Hilekoaren funtzionamendua eta gorputzaren aldaketak ezagutu, emakumeen izaera ziklikoa dela ikusarazi, eta hilekoaren aurrean ditugun baliabideak ezagutarazteko asmoa zuen ikastaro horrek».

Kopen banaketa zein informazio ikastaroak 15 urtetik gorakoentzat izan ziren Astigarragan; Emakumeen Etxean egin zuten banaketa, eta han eskaini zieten zikloan izena emateko aukera. Adin horretatik beherakoentzat ere prestatu dituzte jarduerak, baina beste txanda batean egitea erabaki dute. Izan ere, adinak desberdinak dira, eta beharrak ere bai. «Gazteentzat erabaki zen aparte egitea, nerabeek eta emakume helduek esperientzia eta kezka ezberdinak dituztelako hilekoaren inguruan», hasi du azalpena Urbietak. «Gazteekin landuko dituzte lehen hilekoa, zalantzak, estereotipoak, beldurrak… Azkenean, adin tarte horretan dauden aldaketak». Martxoan egingo dituzte 15 urtetik beherakoentzako kopa banaketa eta formakuntza saioa, Gaztelekuan.

Hurbilekotasuna

Jendea hurbiltzea zuen helburu nagusi hiru herriek egindako egitasmoak; besterik ezean, jendearen arreta bereganatu nahi zuten, eta hilekoaz hitz egin. Eta, jendea erakartzea helburu zen heinean, argi zuten hurbilekoa izan behar zuela. Hirurek aipatu dute kopa bera banatzean oso kontuan izan zutela ekintza hori noren esku geratuko zen. Lezon, esaterako, udalak jarritako diruarekin erosi zituzten kopak, eta hasierako planean zegoen horien banaketa udalak egitea. Baina gero berriz pentsatu zuten, eta plana aldatu egin zuten: «Hasieran pentsatu genuen udaleko langileek egin zezaketela banaketa, baina oso hotza iruditzen zitzaigun, asko ez baitira herrian bizi. Gu, berriz, nahiko ezagunak gara herrian, eta iruditu zitzaigun zuzenagoa izango zela harremana banaketak egiteko orduan», dio emakume taldeko kideak.

Berdin gertatu zen Elgoibarren ere, eta aukera aprobetxatu zuten sortu berri den Lila emakumeen etxea ezagutarazteko: «Egitasmo oso polita egin genuen; Lila emakumeen txokoa ireki berri dugu, eta bertako kideei eskatu genien kopa horiek banatzeko. Horrela, kopa hartzeaz gain, Lilatik pasatu zen jendea, eta espazioa ezagutzen ez zutenek horretarako aukera izan zuten», azaldu du Gurrutxagak.

Hurbiltasun horrek bere ordaina izan duela dirudi, hiru herriek aipatu baitute beren arrakasta. Aurreikusita zuten epearen aurretik bete ziren eskaerak hiru herrietan, eta, Elgoibarko datuen faltan, bostehun kopa baino gehiago banatu dituzte beste bi herrietan.

Lezoko kasuan, inguruko herrietako jendea ere joan zen banaketa gunera, kuriositateak eta hedabideetan irakurritakoak atentzioa emanda. «Berez, emakume lezoarrentzat pentsatu genuen banaketa, kopak udalak jarritako diruarekin erosi baikenituen. Baina Oarso Bidasoko Hitza-n agertu zenez, beste herri batzuetatik ere etorri zen jendea. Nortasun agiria eskatu genuen azkenean, jakiteko bertaratutakoak ea herrian erroldatuta zeuden edo ez», adierazi du Pikabeak.

Zergatik kopa?

Ahalduntzearen eta jabekuntzaren prozesuan hilekoaren inguruan hitz egitearen garrantzia azpimarratu dute hiru herrietako prozesuetan aritu direnek, informazioa izate hutsa iraultzaile bilaka daitekeen premisatik abiatuta. Baina hortik menstruaziorako kopak banatzera badago aldea. Beraz, zergatik kopa eta ez beste edozein produktu? Bada, bi lerrotatik jo dute udalek eta talde feministek kopa lehenesteko: pobrezia menstrualaren eta ekologismoaren bidetik. Bi arlo bereizi badira ere, hiru proposamenek landu dituzte bi lerroak, batetik edo bestetik hasita izanda ere.

Elgoibarko kasua da agerikoena. Pobrezia menstrualari aurre egiteko proposamen batetik etorri zen kopen ekinbidea; hau da, hilekoari aurre egiteko erabili beharreko materialerako sarbide mugatua dutenei baliabide horiek eskaintzeko asmoa zuten. «Elkarrekin Podemos udal taldeak menstruazio pobreziaren inguruan egindako eskaera batetik sortu zen. Proposamena sartuta, gaiari bueltaka hasi ginen», dio Gurrutxagak. Hasierako planteamendua zen leku publikoetan tanpoiak eta konpresak uztea, pobrezia horri aurre egiteko. Hori begi onez ikusi zuen udal taldeak, baina egitasmoa harago eramatea erabaki zuten: «Behin proiektua martxan ipinita, beste buelta bat eman eta jasangarri egin nahi genuen proposamena, eta horregatik aukeratu genuen kopa».

Beste bi herrien kasuan, lotuago joan dira ingurumena eta pobrezia; eta, Lezoren kasuan, hasiera-hasieratik zuten buruan kopa izan behar zela hori bermatuko zuen tresna. «Kopa osasungarriagoa da, ez baitu gai kimikorik; ekonomikoagoa da luzera, eta ekologikoa», laburbildu du Pikabeak. Harekin bat etorri da Urbieta: «Guk alde ekologikoa landu dugu Astigarragan, kopak urte pila bat iraun baitezake, berrerabilgarria baita, eta, gainera, sortzen dugun zabor kopurua asko murrizten baitu». Hori izan da Astigarragako arrazoi bat, baina herri horretan ere ez dute albo batera utzi pobrezia menstruala, eta horretan eragiteko duten gaitasuna ere izan da proiektua martxan jartzeko arrazoietako bat: ¨Pobrezia menstruala existitzen da, eta baliabide horiek ezagutzeak alternatiba batzuk ematen dizkigu horri aurre egiteko».


‘Batelerak’, aurten lehorrean

Summary: ‘Batelerak’, aurten lehorrean. Harrobiko gutxieneko arraunlari kopurura ez dira iritsi, eta horregatik ez da traineru arrosarik egongo udan uretan. Arraunlariek behin-behineko irtenbideak aurkitu dituzte.

2014tik 2018ra bitartean, Bizkaiko golkoko ontzirik loriatsuena izan zen Batelerak trainerua. San Juan Koxtape arraun elkarteko emakumeen traineruak bost Emakumeen Traineru Liga poltsikoratu zituen, bata bestearen atzetik, eta urte horietan guztietan Kontxako Bandera ere eskuratu zuten. Sanjuandarren emakumeen trainerua sortu eta hamabi urtera, ordea, ez da elastiko arrosarik ikusiko aurtengo udan.

Parte hartzeko araudiaren baldintzetako bat ez betetzea izan da arrazoia: harrobiko arraunlarien gutxieneko kopurua ez zuten betetzen, eta horrek ontzia biltegian uztera behartu ditu Pasaiako bokaleko ekialdeko barrutikoak. Klubak berak komunikatua atera zuen duela bi aste: etxeko arraunlarien kopurua ezin betetzea «pena izugarriz» hartu zutela adierazi dute klubaren kudeaketa batzordeko kideek.

Lapurdi Arraun Elkarteko arraunlariekin traineru bateratua sortzea zen aurtengo denboraldira begirako asmoa, baina bermerik ez zegoen horretarako. «Eta ez ateratzera behartu gaitu egoerak. Araudia dagoena da, eta ez dago besterik. Gu ez gara iritsi hori betetzera». Ia ezustean harrapatu ditu lehorrean geratu behar izateak. «Denboraldi hasieran ez genuen pentsatuko ez ginela aterako, baina horrela suertatu da». Iragarri dutenez, datorren urtean gauza bera ez gertatzeko lanean ari dira.

«Pena handia»

Traineru arrosako tostetan esertzen direnentzat «kolpe gogorra» izan da. Maddi Puy Sorondo arraunlariak adierazi duenez, «pena handiz» bizitzen ari dira kluba itsasora ez ateratzea. «Urri-azarotik ari gara prestatzen denboraldia, eta ondoren ezin dugula atera entzutea… Ezintasuna sentitzen dugu, berez taldea badagoelako eta lana egin dugulako hori ateratzeko, baina hor geratu gara denok zintzilik».

Iaz kide askok egin zuten alde, eta bospasei arraunlari geratu ziren taldean. «Ez genekien bateletan aterako ginen, entrenatuko ginen, ontzi txikietarako bakarrik arituko ginen jende gehiago ez zegoelako…», gaineratu du Puyk. Jakinarazi zieten Lapurdirekin elkartuko zirela, trainerua ateratzeko. «Ilusioz» jaso zuten albistea, eta denboraldia hasteko entrenatzen hasi ziren udazkenean, baina plan aldaketa iritsi zen gero. «Azken finean, nahi edo nahi ez, gure bizitzaren parte oso garrantzitsua da arrauna; ia ez dakit nola erreakzionatu zintzilik geratu garela ikusita», esan du Puyk.

Ontzi txikietan aritu dira, pare bat estropadatan, baina gehiagorako ez du eman ibilbideak. Izan ere, batel bat betetzeko lau arraunlari behar dira, eta San Juanek bost zituen. «Ezin izan dugu gauza handirik egin. Gutako batek min hartu zuen, eta, lana zela edo dena delakoa zela, astean zehar ez genuen entrenamendu saiorik egiten. Eta entrenatu gabe ezin ginen besteen mailan egon». Gainera, trainerua osatu behar zuten pasaitar eta lohizundarrek bakoitzak beren aldetik aritu behar izan dute. Izan ere, lapurtarrak maila bat beheragokoak dira, gazte mailakoak.

San Juan Koxtape arraun elkarteko zuzendaritzak esan zien irtenbide bat bilatzen saiatuko zirela, eta hainbat klubekin hitz egingo zutela. Puyk azaldu du bakoitzak zein bide hartu duen: «Zumaiako arraun elkarteak eskaini zigun beraiekin arraun egitea. Bizpahiru arraunlari hara joan dira, beste pare batek ez zuten arraunarekin jarraitzeko gogorik, eta niri Donostiarratik deitu didate». Lapurdiko arraunlariei dagokienez, Hernaniko trainerua indartuko dute. Iaz kontrakoa izan zen: hernaniarrak joan ziren Donibane Lohizunera.

2023ari begira

Puyk Donostiarraren arraunkerara, entrenamenduetara eta ezberdinak diren beste hainbat kontzeptutara moldatu beharko du orain. Haren esanetan, ez da gauza bera orain traineru berri batera iristea edo udazkenetik hastea. «Taldera egokitzearena prozesu bat da. Donostiarran, exijentzia maila beste bat da. ETE ligan aritzen ginen San Juanekin, eta orain Donostiarra Euskotren liga irabazteko lehian dabil». Uste du lehen asteak «gogorrak» egingo zaizkiola, baina «gogo biziz» dagoela ziurtatu du.

Etorkizunari begira daude bai kluba eta bai arraunlaria bera. Hala azaldu dute klubaren kudeaketa batzordeko iturriek: «Datorren denboraldia, konturatzen garenerako, hor dago. Gu hasi gara datorren urtean pentsatzen. Aurtengo denboraldia bukatu egin behar da oraindik, baina 2023koa prestatzen hasi behar dugu. Aurten ez ateratzeak ez du esan nahi aurrera egin behar ez dugunik, alderantziz baizik».

Puy gustura bueltatuko litzateke 2023an Batelerak ontzira: «San Juan izan da betidanik nire kluba, eta, gainera, harrobiko arraunlariaren fitxa daukat. San Juanek trainerua aterako balu, gustura asko joango nintzateke ikusten badut proiektuak baduela etorkizuna eta ez garela ibiliko aurten ibili garen moduan». Izan ere, berretsi du berriro duda-mudatan ibiltzeak «gogoa kendu» eta «psikologikoki eragiten» duela. Aurtengo denboraldian, beraz, Batelerak ontziak lehorrean geratu beharko du. Batelerak, baina, palakadak ematen arituko dira, 2023a ortzi mugan dutela.


Summary: Pandemiak adikzioa eragin dezaketen kontsumoak handitu ditu. Gizarte Zerbitzuen Mungialde Mankomunitateak adikzioen plana onartu du. Prebentzioa eta osasunaren aldeko apustua ditu ardatz. Diagnostikoan ikusi dute ohiko drogen kontsumoa apaldu dela.

Arrietan, Bakion, Gamiz-Fikan, Laukizen, Meñakan eta Mungian adikzioei aurre egiteko plan berria dute. Gizarte Zerbitzuen Mungialde Mankomunitateak onartu duen seigarrena da, eta 2026ra bitartean egongo da indarrean. Aurretik, egoeraren diagnostikoa egin dute eskualdean, eta ikusi dute hainbat kontsumok gora egin dutela COVID-19aren izurriaren ondorioz. Bakarne Egia mankomunitateko presidenteak esan du psikofarmakoen kontsumoa handitu egin dela, bereziki andreen artean. Botikariek azaldu dietenez, egun gehien saltzen diren produktuetako bat dira, bai mediku errezeta behar dutenak, bai naturalak. Era berean, ohartarazi diete mina arintzeko gero eta sendagai gogorragoak —estupefazienteak— kontsumitzen direla.

Pandemia urteotan ausazko jokoen, kirol apustuen, sare sozialen eta bideo jokoen erabilera handitu izanak ere kezka sortzen die mankomunitatekoei. «Ikusi da substantziarik gabeko adikzioak gehitu direla, eta gazte batzuen buruko osasunean pandemiak eragina izan duela; bakartzea, motibazio falta, etorkizunari begira ilusio eta espektatiba falta…». Gainera, teknikariek kezka agertu dute marihuanaren kontsumoaren normalizazioagatik. «Kontsumoa hedatuta dago helduen artean ere». Edari energetikoen inguruko ardura ere badute, gazteek —bereziki, mutilek— «gehiegi» edaten dituztelako.

Plan berriak hiru oinarri nagusi ditu: substantzia bidezko adikzioen eta jokabide adikzioen murrizketa eta prebentzioa; osasunaren sustapena eta babes faktoreak indartzea; eta arrisku faktoreak eta jokabideak gutxitzea, baita kontsumo problematikoak ere. «Aurrekoek bezala, honek ere prebentzioaren eta osasunaren aldeko apustua egingo du batez ere». Legez kanpoko drogen eskuragarritasuna mugatu nahi du plan honekin; baita alkoholaren, tabakoaren eta ausazko jokoen eskuragarritasuna eta erabilera desegokia mugatu ere. Eskolen bidez, ohitura osasungarriak indartu nahi dituzte, kontsumitzen hasteko adina atzeratzeko. Ezinbestekoa iruditzen zaie familiak ahalduntzea, zaurgarritasuna eta arrisku baldintzak murrizteko.

Diagnostikoa egiteko, 442 nerabek eta gaztek hartu zuten parte eskola eremuan egindako azterketan, 2020an: eskualdeko ikastetxe guztietako DBHko lehen mailatik Batxilergoko bigarren mailara artekoek eta Lanbide Heziketako ikasleek. Bestalde, 23 elkarrizketa egin zizkieten mankomunitatea osatzen duten udalerrietako ordezkari politikoei eta teknikariei, baita elkarteen, irakasleen, familien eta osasun, ostalaritza, farmazia eta bestelako arloetako beste profesional batzuen ordezkaritza zabalari ere.

Diagnostikoaren emaitzak Bizkaiko beste edozein eskualdetan lor daitezkeenen antzekoak dira, eta ez dago alde nabarmenik aurreko azterketen emaitzekin alderatuta. «Aspaldian kontsumitzen ez ziren substantzia batzuk berriro agertu dira —adibidez, heroina—, baina gure eskualdean ez dugu sumatu indar handirik daukatenik, eta, oro har, aurreko azterketarekin konparatuz gero, substantzia guztien kontsumoa apur bat murriztu egin da».

Mungialdean gehien kontsumitzen diren substantziak alkohola, tabakoa, zigarreta elektronikoak eta marihuana dira. Egunero gehien kontsumitzen dena tabakoa da: %3,5ek erretzen dute. Halere, erdiek baino gehiagok ez dute sekula erre, ez ohiko tabakoa, ez zigarreta elektronikoa.

Alkohola da, tabakoarekiko alde handiarekin, gehien kontsumitzen diren substantzietan bigarrena: %1,1ek edaten dute; batez ere, asteburu edo jaietan. Marihuana da hirugarrena:%14,2k kontsumitu du noizbait; %1,1ek, egunero. “Hala ere, Mungialdeko datuak hobeak dira antzeko beste azterlan batzuetan lortutakoak baino”, ohartarazi du Egiak. Bestelako legez kanpoko substantzien kontsumoa askoz txikiagoa da aipatutako horien aldean.

Bingoa eta apustuak

Adikzioa sortzen duten ohiko substantziekin batera, sare sozialen, bideo jokoen, kirol apustuen eta Interneten erabilera ere aztertu dute, azken urteetan pisu handiagoa hartzen ari direlako. Gazteek egunero gehien erabiltzen dituzten sare sozialak WhatsApp, Instagram eta Youtube dira. Gehienek erantzun dutenez, ez dute ausazko jokoetan jokatzen, eta ez dute kirol apusturik egiten. Baina jokatzen dutenen artean, batez ere, bingoan eta kirol apustuetan jokatzen dute: %2,3k eta %2,7k, azken astean, hurrenez hurren. Bideo jokoak askoz gehiago erabiltzen dituzte: gazteen %71,7k jokatu dute noizbait, eta %20k egunero jokatzen dute.


Ospitalearen aukera, hurbilago

Summary: Ospitalearen aukera, hurbilago. Elkarrekin Podemos-IU koalizioak akordioa lortu du Durangaldeko osasungintzaren beharrak ikertzeko. Egungo lurralde ereduaren «Bilbozentrismoa» salatu dute.

Akordioa erdietsi du Elkarrekin Podemos-IU koalizioak Eusko Legebiltzarrean, Durangaldeko osasungintzaren beharrak aztertzeko. Hasieran, koalizioak proposatu zuen ospitale bat eraikitzea, baina aldaketak egin dizkiote eskaerari, eta alderdi guztiek egin dute azterketaren alde, Vox alderdiak izan ezik. Urtebeteko epean egin beharko dute.

Durangoren eta Durangaldearen erreibindikazio “historikoa” da ospitalearena, Julian Rios Elkarrekin Podemos-Herriaren Eskubidea udal taldeko kidearen arabera. Durangoko Udaleko alkateordea da, eta, esan duenez, 2017an hasi zen haren taldea herriaren beharrizanak identifikatzen, oposizioan zegoenean. “Durangaldea eta Lea-Artibai eremua osasungintzaren basamortu bat da”, azaldu du. Haren taldeak uste du eskualdean erreferentziazko ospitalerik ez izateak ondorioak dakartzala. “Ikusi genuen pediatria zerbitzuen gabezia bat zegoela zona honetan, eta umeak direla diskriminatuenak”. Izan ere, koalizioak Eusko Legebiltzarrean salatu zuen 40 minutu behar direla Durangotik Gurutzetako larrialdi pediatrikoetara heltzeko, hurbilago dauden Galdakao-Usansoloko ospitalean eta Gernika-Lumon ez dagoelako halakorik. “Imajinatu Elorriotik, Zaldibartik edo Markina-Xemeindik joan behar dutenak”.

Durangoko alkateordeak azaldu du anbulantzia medikalizatu bat ere eskatu zutela larrialdietarako, gaur egun herrikoei dagokiena Gernika-Lumokoa delako. “Errepidearen ezaugarriengatik, denbora dezente gehiago behar da Gernikatik hona etortzeko, hemendik Gurutzetara joateko baino”, adierazi du. Koalizioaren datuen arabera, 2019an Durangaldeko eta Lea-Artibaiko umeen 4.500 larrialdi pediatriko baino gehiago artatu zituzten, eta horietako hamaseitan bakarrik erabili zen anbulantzia. “Jakinda anbulantziak denbora gehiago beharko duela, jendeak umea norberaren ibilgailuan eroatea erabakitzen du gehienetan”.

Bestalde, Riosek adierazi du Bizkaiko ospitaleen banaketa dela arazoen erroetako bat, eredu “Bilbozentrista” bati jarraituta eraiki dituztelako. Gipuzkoako eredu “deszentralizatuarekin” alderatu du Bizkaikoa, “han erreferentziazko ospitale bat daukatelako eskualde bakoitzean”. Salatu duenez, azkenaldian gero eta gehiago bideratu dituzte durangarrak Gernika-Lumoko ospitalera proba diagnostikoak eta esku hartzeak egitera, “Galdakao-Usansoloko ospitalea gainezka dagoelako”.

Garraio publiko zuzena

Testuinguru horrek eragin zuen koalizioak ospitale bat eskatzea eskualdearentzat, baina Riosek adierazi du badakiela ez dela egun bakarrean egiteko proiektua. Onartu du jendea Gernika-Lumora bideratzeak epe laburrean konpon dezakeela Galdakao-Usansoloko ospitalearen arazoa, baina uste du administrazioak baliabideak ipini beharko lituzkeela Durangaldeko biztanleak hara joan daitezen, egun ez dagoelako garraio publiko zuzenik. “Jaietan eta trenbidean lanean ari direnetan egiten dituzte halakoak; bada, egin dezagun gauza bera biztanleak kalitatez artatu ditzaten”, nabarmendu du. “Osasungintza publikoa erabiltzea ez dadila gurutze bide bat izan”. Azaldu duenez, koalizioak Bizkaiko Batzar Nagusietan aurkeztu zuen proposamena, eta PSE-EEk erantzun zuen egon badagoela kalitatezko zerbitzu publikoa Durangotik Gernika-Lumora joateko. Sozialista da Bizkaiko Garraio eta Mugikortasun diputatua.

Akordioa ia alderdi guztiekin lortu arren, Riosek uste du “arrazoi estrategikoek” bultzatuta sinatu dutela zenbaitzuek. “Azken lauzpabost urteotan, sistematikoki esan diete ezetz gure proposamenei, baina datorren urtean foru eta udal hauteskundeak dira. Orain, agian, arriskutsua da berba egiteari uko egitea”.

Oraingo akordioa ikerketan bakarrik ez geratzea da koalizioaren helburua. “Oso erne” egongo dira gaiarekin, “azterketak bere kabuz ez dituelako beteko beharrizanak”. Esan du aferaren atzean “elementu ideologiko bat” dagoela. “Hemen ikusten da osasungintza publikoaren mesedetan ari garen edo osasungintza publikoa eraisten ari garen, seguru pribatuen hobe beharrez”. Koalizio morearen arabera, “ezinbesteko zerbitzuen aldeko apustua” egin behar da orain.


Summary: Astelehenean zabalduko dute 3 urteko umeek eskolan izena emateko epea. Nafarroako Gobernuak Ni publikokoa naiz kanpaina hasi du, sare publikoaren alde. NIZE elkarteak, Sortzen-ek eta Nafarroako Ikastolen Elkarteak D eredua lehenetsi dute.

Astelehenean zabalduko dute Haur Hezkuntzako bigarren zikloan eta Lehen Hezkuntzan izena emateko epea Nafarroako ikastetxeetan. Gurasoek ostiralera arte izanen dute izen emateak egiteko aukera, zehazki: martxoaren 7tik 11ra. Hezkuntzako arduradunek sare publikoaren aldeko kanpaina bat abiatu dute, Ni publikokoa naiz lelopean. Nafarroako Gobernuko Hezkuntza kontseilari Carlos Gimenok nabarmendu du «ikastetxeen arteko oreka» lortzea dutela helburu aurten ere.

Gimenok zehaztu du ikastetxeek martxoaren 31n argitaratuko dituztela onartutako 3 urteko haurren behin-behineko zerrendak. Apirilaren 1etik 5era, berriz, aukera izanen da erreklamazioak egiteko. Prozesu hori amaituta, apirilaren 8an argitaratuko dituzte behin betiko zerrendak.

D ereduaren alde

Sortzen-ek, Nafarroako Ikastolen Elkarteak eta NIZE erakundeak bat egin dute astelehenean abiatuko duten aurrematrikulazio kanpainaren harira, eta D ereduaren aldeko mezua nabarmendu eta zabaldu dute, aUPa euskara! Ahotik mundura! izenburuko kanpaina propioaren bidez. Sare sozialak baliatu dituzte, nagusiki, euskarak «egun eta etorkizunerako duen balio positibo eta aberasgarria» zabaltzeko.

D ereduaren aldeko hiru eragileok garbi utzi nahi izan dute murgiltze ereduak «gizartearen adostasun zabala» duela, «kohesioa eta aukera berdintasuna bultzatzen dituen eredu arrakastatsua delako».

NIZE Nafarroako D ereduko ikastetxe publikoetako zuzendarien elkartea da, eta bere aldetik ere egin du euskarazko irakaskuntzaren aldeko kanpaina. Nize-d.com helbidean ikus daiteke elkarteko kideek D ereduaren alde jasotako informazio osoa. Argi izan lelopean antolatu dute kanpaina, eta asmo du herritarrei azaltzea D eredua «eredu eleaniztuna» dela, euskara erabiltzen duena murgiltzeko hizkuntza gisa, eta «gaztelaniaz eta ingelesez ere maila ona» ematen duena.

3 urteko umeen aurrematrikulazio kanpaina ez da hezkuntzaren esparruaren erdigunean dagoen auzi bakarra: 0-3 zikloaren inguruan eztabaida piztu da, berriz ere, Hezkuntza Departamentuko arduradunen eta haur eskoletan ari diren langileen artean. Nafarroako Parlamentura ere ailegatu da ziklo horren inguruko kezka. Parlamentuan, zehazki, Carlos Gimeno Hezkuntza kontseilaria haur eskoletan euskarak betetzen duen tokiari buruz aritu da, EH Bilduko parlamentari Bakartxo Ruizek egindako galdera bati erantzunez.

Ruizek salatu du Iruñeko haur eskoletan euskarazko tokiak murriztu izana, eta Lezkairuko haur eskola berrirako Nafarroako Gobernuak dituen asmoez galdetu dio, zehazki, Gimenori. Kontseilariak erantzun du auzo horretan «gora» eginen dutela euskarazko tokiek 2023-2024ko ikasturtetik aurrera. Ez du argitu, halere, toki horiek Lezkairun eraikitzen ari diren haur eskola berrian edo Nicasio Landa ikastetxe publikoan egonen ote diren. Ruizek “ontzat” jo du asmo hori, baina, halere, garbi utzi du ez dela nahikoa.

Hamabietatik, bakarra

Iruñeko euskalgintzak agerraldia egin du asteon, eta salatu du hiriko hamabi udal haur eskoletatik bakarrak duela euskarazko murgiltze eredua: «Hau da, eskola horietan eskainiko diren 1.069 tokietatik 130 soilik izango dira euskarazkoak», erran dute euskalgintzako eragileek.

Haur eskoletan bada bertze arazorik: 0-3 plataformako kideek protesta egin zuten larunbatean, Nafarroako Gobernuak ziklo hori «zatitzeko» asmoa duela salatzeko. «Duintasuna» eskatu dute 0-3 zikloarentzat.


Summary: Aurrerapen batzuk aitortu arren, sindikatuek protestei eutsiko diete Arabako metalgintzan. Subrogazioaz hitz egiteko prest azaldu da SEA, eta proposamen bat egiteko eskatu die sindikatuei. LABek uste du grebarako garaia dela.

Jarrerak urrun jarraitzen dute oraindik Arabako metalgintzan. Patronala eta sindikatuak hirugarren aldiz elkartu dira gaur, Gasteizen, hitzarmena berritzeko negoziazioak hasi zituztenetik, baina huts egin du saioak ostera. Sindikatuen esanetan, aurrerapen txiki batzuk izan badira ere, eskaera nagusiei erantzun gabe jarraitzen du patronalak. Hori dela eta, aurreratu dute mobilizazioei eutsi egingo dietela datozen asteetan ere.

Protesta bateratua egin dute goizean ELA, LAB, CCOO, USO, ESK eta CGT sindikatuek Lan Harremanetarako Kontseiluaren egoitzaren aurrean; dozena bat manifestari bildu dira bertan, metalgintzako sektorearentzat «hitzarmen duina» eskatzeko. Batera egiten ari dira bidea sindikatuak urte hasieraz geroztik, ituna berritzeko negoziazioei berriz ekin zietenetik. Izan ere, mahaia bildu gabe egon da ia urtebetez. Sindikatuek SEA patronalari egozten diote aldi baterako lan enpresen erabilera ez mugatzea, azpikontraten subrogazioa itunean sartu nahi ez izatea eta lanordu kopurua ez doitzea, besteak beste. Baita soldatak KPIaren arabera ez eguneratzea ere.

Bada, diru kontuetan ez, baina eskaera batzuetan «aurrerapen txikiak» egon direla aitortu dute sindikatuek. Esaterako, subrogazioaren inguruan negoziatzeko prest azaldu da patronala, aurreko bileratan ez bezala, eta proposamen zehatz bat egiteko eskatu die sindikatuei. CCOOren arabera, «joera aldaketa bat» ekar lezake horrek, betiere aldaketa hori mamitzen bada negoziazioan, eta keinu hutsa ez bada.

Alde horretatik, baikor azaldu da ELA, eta «benetako negoziazioa izateko jarrera» aitortu dio SEAri. Ohartarazi dio, baina, sektoreko erronkei erantzutea eta prekaritatea amaitzea dutela helburu, eta, bide horretan, ez duela aurrerapausorik eman gai garrantzitsuenetan: «Ez dago lanaldi jaitsierarik, ez dago KPIaren igoerarik, ez dago hobekuntzarik gaixo agirietan, ez dago hobekuntzarik malgutasunean...», salatu du. Hori dela eta, iragarri du protestekin jarraituko duela. Hala jakinarazi du CCOOk ere.

Greba eskaria

LABek ere bat egin du gainerako sindikatuen analisiarekin, eta aitortu du «mugimendu txikiak» egon direla patronalaren partetik. Sindikatuaren iritziz, orain arteko mobilizazioen ondorio izan dira, ordea. «SEAk bere burua behartuta ikusi du, mobilizazioen ondorioz, aldaketa txiki batzuk egitera, baina sektoreko arazo nagusiei erantzun gabe jarraitzen du», salatu du oharrean.

Hori dela eta, LABek uste du patronalaren negoziatzeko borondatea «ziurtatu gabe» dagoela. Eta protestak gogortzeko garaia dela iritzi dio. Hain zuen, iritzi dio grebarako garaia dela, eta horrela jakinarazi die plataforma bateratua osatzen duten gainerako sindikatuei: «Momentu egokiena da sei sindikatuok mobilizazioak indartzeko». Hilaren 25ean elkartuko dira berriz bi aldeak.


«Gauza hauskor posible bat»

Summary: «Gauza hauskor posible bat». Emausko Trapuketariek mende erdia bete dute Nafarroan; hasieran bezala, pertsonak jarduera ororen erdigunean jartzeko lan egitea dute helburu orain ere. «Sufriarazten digun errealitatea aldatu nahi dugu», laburbildu du Jose Mari Garcia arduradunak. Ekonomia ekologikoaren aitzindari izan dira.

“Gure helburua zera da, aurrerantzean ere erran ahal izatea geure proiektua gauza hauskor posible bat dela”. Esaldi horrekin azaldu du Emausko Trapuketarien Nafarroako arduradun Jose Mari Garciak erakunde horren oinarria zein den. Trapuketariek “gizartea eraldatzeko” lan egiten dute, desio duten bertze mundu hori egia bilakatzeko. Badakite, halere, haize kontra dabiltzala gizarte kapitalista baten jokalekuan. Esperantzari ez diote ihes egiten utzi nahi, eta baikor izateko arrazoirik ere badute: mende erdia bete dute Nafarroan, 50 urte mundu hauskor baina posible baten alde lan egiten.

Trapuketariek 1972. urtean hasi zuten bide hori, non-eta gaur egun El Corte Ingles merkataritza gunea dagoen Intendentziako orubean, hain zuzen ere. “Garai hartan, Portugalgo hainbat ijito familia txaboletan bizi ziren Barañainen; haientzako etxebizitza duinak lortzeko asmoz, boluntario talde batek lehen azoka antolatu zuen militarrek utzitako gune horretan”, oroitu du Garciak. Boluntarioek, herritarrek emandako trasteak jaso, eta saldu egin zituzten, militarrek orube horretan hutsik zituzten kuartel zaharretan. Helburua zen dirua biltzea ijitoentzat etxebizitzak eraikitzeko, Iruñeko Udalak utzitako Santa Luziako gainean.

Garcia 1978. urtean ailegatu zen Nafarroara, Bilbotik. Hiri horretan ezagutu zituen Emausko Trapuketariak, eta haien bidez jaso zuen Iruñean sortutako mugimenduaren ardura hartzeko eskaera. Bilbotik Iruñera mugitu, eta erabat murgildu zen trapuketarien jardueran. “Mendillorrin Simona Enea izeneko etxea alokatu, eta trapuketarien komunitatea osatu genuen. Karrikan bizi zen jendea hartu nuen etxe horretan, eta proiektu bat garatzen hasi ginen elkarrekin”.

Iruñetik bertze herrietara

Martxan jarri zirenetik, trapuketariek ondare bilakatu dute bertzeek zabortzat daukatena. 1970eko hamarkadaren hasieran Santa Luziako etxebizitzak ordaintzeko egindako azoketan bezala, egun Iruñean, Berriozarren, Artikan, Burlatan, Lizarran eta Tuteran dituzten dendetan ere etxez etxe jasotakoa saltzen dute, beren biltegietan garbitu eta egokitu eta gero. 1990eko hamarkadaren hasieran, 50 pertsona inguruk egiten zuten lan erakunde horretan, eta 2.400 tona material jasotzen zuten urtean. Gaur egun, 290 pertsonak osatzen dute Emausko Trapuketarien Nafarroako taldea, eta urtean 12.500 tona material jasotzen dute. Helburuetan eta oinarrietan, baina, aldaketarik ez dute izan: “Justizia soziala da gure xedea, eta gizarteak bazter utzitakoekin dugu konpromisorik sendoena. Bazterketaren aurka lan egiten dugu”, erran du Garciak, eta konpromiso horren indarra hitzen bidez berretsi.

Arropa, oinetakoak, jostailuak, altzariak, etxeko tresnak… denetarik jasotzen dute trapuketariek; objektu horien bizitza luzatzea dute helburu. Jarduera horren bidez, erakundeak aurrera egiteko behar dituen baliabideak lortzen ditu. Baina ez hori bakarrik. “Gure jarduera ona da guretzat, gizartearentzat, bai eta ingurumenarentzat ere”, azaldu du Garciak. Ekonomia ekologikoaren edo ekonomia zirkularraren beharra gero eta gehiago nabarmentzen da egun, baina trapuketariek aspaldi egin zituzten lehendabiziko urratsak bide horretan. “Aitzindari izan gara”.

Emausko Trapuketarien Nafarroako arduradunak gogoratu du herrialdean trapuketariek egin zituztela, 1980ko hamarkadaren hasieran, Espainiako Estatuko zabor bilketa selektiborako lehendabiziko proiektu pilotuak, Lorea taldeko kideen laguntzarekin.

Herritarren babesa

Iruñeko Mendillorri auzoko Simona Enean jaiotako Emausko Trapuketarien komunitatea Beltzuntzera mugitu zen 1985. urtean. Iruñeko etxea txiki gelditu zitzaielako bilatu zuten beste bat. Izan ere, Emausko Trapuketarien familia hazi baino ez da egin, eta, horri esker, oinarri sendoak ditu egun herrialdeko hamaika txokotan. “Herritarren harrera beroa izan da hasieratik: pentsa, herritarren etxeetan sartzen gara eman nahi dituzten trasteen bila; harreman zuzena sortzen dugu haiekin”, kontatu du Jose Mari Garciak. Herrialdean hondakinak kudeatzen dituzten mankomunitateekin ere aritzen dira elkarlanean, eta gisako bertze talde eta proiektuen sorrera bultzatu dute, gainera.

Sareak osatzea da trapuketarien jardueraren ezaugarrietako bat, eta, oinarri horren ondorioz, erakundeak Pobreziaren eta Bazterketa Sozialaren Aurkako Sarean parte hartzen du, eta Nafarroako Reas Ekonomia Alternatibo eta Solidarioaren Sarean.

Pobreziaren eta bazterketaren aurkako konpromisoak eraman ditu trapuketariak sare horietara, hain zuzen ere. Egunerokoan ere konpromiso hori agerian uzten ahalegintzen dira trapuketariak. “Finean, gure lanak badu asmo ideologiko bat: proiektu etiko eta politiko bat da gurea, pertsonen sufrimendua eragiten duten errealitateak aldatzea baitugu helburu”. Hori lortzeko, pertsonak jarri dituzte erdigunean, beren helburuetan, bai eta beren jardueran ere. Oinarri hori izan dute ardatz 50 urtez.

ZENBAT TONA MATERIAL BERRERABILI DUTEN EMAUSEN. 2021ean, Emausko Trapuketariek mila tona material bidali dute be- ren dendetara, saltzeko. Denera, ia 12.500 tona jaso dituzte. Bildutako produktuen artean badira arropak, oinetakoak, altzariak, pilak, etxeko gailu elektrikoak eta bertze.

ZENBAT PERTSONA BIZI DIREN KOMUNITATEAN. Gaur egun, hogei pertsona bizi dira Emausko Trapuketariek du- ten komunitatean. Beltzuntzen dute egoitza, 1985etik. 2002an, la- nak egin zituzten egokitzeko. Egun, etxe bioklimatiko bat da.


50 urte Nafarroan

Summary: 50 urte Nafarroan.

Emausko Trapuketarien bidean, hainbat gertaera izan dira giltzarri Nafarroan:

1972. Hainbat boluntariok lehen azoka antolatu zuten, Iruñean, Santa Luziako etxeetarako dirua biltzeko.

1978. Trapuketarien komunitateak lehendabiziko egoitza lortu zuen: Simona Ene, Iruñean.

1981. Bilketa selektiborako lehen proiektu pilotua abiatu zuten, Lorea taldearen laguntzarekin. 1985. Komunitatea Beltzuntzera mugitu zen.

1995. 3.000 metro koadroko bilte- gi bat ireki zuten Saratsan.

2012. 20.000 metro koadroko zentro bat erosi zuten Berrioza- rren; moldatu eta gero ireki zuten, 2019an.


Summary: Bidelagun elkarteak Ximiko Berri bigarren eskuko denda ireki du Baztanen.

“Jendearen harrera arrunt ona izan da”. Horixe nabarmendu du Bidelagun elkarteko koordinatzaile Isidro Herguedasek, Iruritan zabaldu duten Ximiko Berri dendari buruz. Bigarren eskuko denda bat da, eta joan den urritik dago martxan.

Eskualdean dituzten ontzietan jasotako materiala saltzen dute Ximiko Berrin. “Arropa, oinetakoak, altzariak, jostailuak eta bertze ematen ditugu, merke. Dendaren eta elkartearen asmo nagusia, halere, bertzelakoa da: egoera zaurgarrian direnei behar duten heldulekua eman nahi diegu, lanaren bidez”, erantsi du Herguedasek.

Bidelagun elkartea 1999. urtean sortu zuten, boluntarioen lanaren bidez zaharrak, migratzaileak eta, oro har, egoera zaurgarrian den eta laguntza behar duen edonor artatzeko asmoz; Baztanen, Urdazubin, Zugarramurdin, Malerrekan eta Bertizaranan aritzen da elkartea. 2013tik, gainera, Lagun Bide Zerbitzuak izeneko enpresa sozial eta solidarioa du, “pertsonekin eta pertsonentzat” lan egiteko asmoz.

Filosofia horrek Emausko Trapuketarien oinarriekin lotura estua du; Herguedasek garbi utzi du trapuketariak hartu dituztela eredu hasieratik, eta erakunde horretako kideen laguntza jaso dutela, gainera, orain arte egin duten bidean. “Haiei esker abiatu ginen, materiala erosteko mailegua eman baitziguten”, nabarmendu du. Harremana ez dela eten gaineratu du, eta bi erakundeak une oro prest direla elkarlanerako.

Bidelagun elkarteak diru iturri bilakatu nahi du Iruritako denda, bere proiektuak garatu ahal izateko. Elkarteak 85.000 kilo arropa jaso ohi ditu urtean, eta, sailkatu eta gero, materiala Ximiko Berrin herritar guztien esku jartzea du helburu. Jarduera horren bidez, beharra dutenentzat lanpostuak sortzea eta herritarren kontsumo ohituretan eragitea dute asmo arduradunek. “Elkarrizketak egiten ari gara jada, langileren bat kontratatu ahal izateko”, erran du Isidro Herguedasek.

Elkarlana

Nafarroako Gobernuaren laguntza lortu nahi dute bide horretan, hain zuzen. Xedea da gobernuak onar dezala elkarteak sortu nahi dituen lanpostuen izaera soziala, proiektua diruz laguntzeko. Bidelagun elkarteak badu harremana eskualdeko gizarte langileekin eta erakunde publikoekin ere.

Lana ez da falta, eta Ximiko Berri dendaren inguruan ere hasi nahi dute proiektu berriak garatzen. Jaso dituzten eta egoera onean diren produktuak salgai jartzeaz gain, jasotako material hori moldatzeko eta produktu berriak sortzeko prozesuan ere murgildu nahi dute.

Iruritan da Ximiko Berri denda, baina Bidelagun elkarteko kideek herri horretaz eta Baztanez harago ailegatu nahi dute, eta inguruko herrietako eta eskualdeetako herritarrak erakarri eta inplikatu, hain zuzen ere. Herrian, herritarrekin eta herritarrentzat lanean ari direla oroitarazi du Isidro Herguedas Bidelagun elkarteko koordinatzaileak.