Summary: «Behartsuenei laguntzeko garaia ere bada ramadana». Apiriletik, ramadanean murgilduak dira hainbat herritar. Bigarrenez, birusak oztopatu egin ditu haren parte diren zenbait ospakizun. Elkartasunak, ordea, ez du indarra galdu, Chachairen ustez.

Ilargiaren zikloari so eginez; halaxe jakiten da ramadanak noiz duen hasiera eta noiz amaia. Aurten, islama praktikatzen dutenek apirilaren 13an ekin zioten ramadana ospatzeari, eta maiatzaren 12an, datorren asteazkenean izanen dute azken eguna, ilberrian. Bigarren urtez, izurriteak bete-betean baldintzatu du ohitura hori. Fatna Chachai tuterarrak (Casablanca, Maroko, 1975) kontatu duenez, «asko dira mugak», eta sakon hunkitua da horregatik. Azaldu du ramadana, erlijioarekin loturiko asmoetatik harago, «partekatzeko» eta «elkarri laguntzeko» hilabete bat dela.

Apirilaren 13an hasi zen aurtengo ramadana. Zer moduzkoa ari da izaten?

Egia esateko, nahiko gaizki bizi dut, ez da batere erraza izaten ari; latza da pandemiak hain baldintzatuak gaituen egoera batean egin behar izatea. Normalean, anai-arrebekin, gurasoekin eta ilobekin gosaltzen dugu ramadaneko egunetan; orain, ordea, nor bere etxean gelditzen da, ezinbestean, eta etxekoekin baizik ezin gara elkartu eguneko momentu horretarako. Otordu horri gosari esaten diogu, baina zera izendatzeko erabiltzen da: baraualdia hausteko otordua, hau da, iftar-a. Berriz ere, iaz gertatu bezala, oso arraroa da.

2020an, gainera, are mugatuago zineten hura ospatzeko: tartean zen etxeko konfinamendua. Zer oroitzapen duzu?

Oraindik ere gogorragoa izan zen, bai; ia bakarrik pasatu behar izan nuen. Gainera, meskitak ere itxiak ziren, eta, beraz, ezinezkoa zen horietara joatea tarawih-rako, baraualdiaren osteko otoitzerako. Aurten bai, ahal da. Dena dela, iruditzen zait ez dela jende asko joaten. Herritar anitz izutuak dira, kutsatzeari beldur diotelako.

Erlijioak berebiziko garrantzia du ramadanean, baina ez da horretara mugatzen. Zer beste aspektu dira inportanteak?

Jainkoari eskainitako hilabetea da, jakina, baina harago doa. Batetik, sinetsia nago osasun aldetik on egiten digula, eta, bestetik, esanen nuke maite duzun jendearekin elkartzeko ospakizun handia dela, baita partekatzekoa ere, zalantzarik gabe.

Zer partekatzen duzue? Eta norekin?

Behartsuenei laguntzeko garaia ere bada ramadana. Guretzat, elkartasuna balio bereziki inportantea da aste hauetan guztietan; zorionez, mugak muga, aurten posible da horri eustea. Adibidez, maiz kozinatzen dira jatekoak, gero meskitara eraman eta ahora zer eraman ez dutenek har ditzaten. Gainera, oro har, erakusten zaigu hori guztia modu nahiko diskretuan egin beharra dagoela. Jendeak ez du zertan jakin zer egiten ari zaren besteei laguntzeko; ez da harrotzeko egiten den ekintza bat. Hain zuzen, uste dut hori dela laguntzeko erarik hoberena: nahi duzulako egiten duzunean, ondokoa babesteko, eta ez inori deus erakusteko edo lezioak emateko.

Oso antzinako tradizioa da. Modu bakarra dago ospatzeko?

Normala denez, ohiturak guztientzat ditu elementu berberak oinarrian. Denek egiten diegu so eguzkiari eta ilargiari; izan ere, horiek zehazten dituzte egunean egin beharrekoak eta ramadanaren hasierak eta bukaerak. Halere, bakoitzak bere bizipen emozionalak ditu, eta nork bere ukitua ematen dio hilabete honetan egiten denari. Ez da harritzekoa: beste herritar askori ere antzekoa gertatuko zaie, esaterako, Aste Santuarekin edo Gabonekin. Gure etxean, adibidez, janariari begira, ez da inoiz falta harira. Datilak, are gutxiago.

Zer rol hartzen du emakumeak?

Normalean, emakumeak kozinatu behar izaten du etxean. Lan zama handiagoa eduki beharra dakar ramadanak, otorduak ez baitira egunerokoan egiten direnen neurrikoak; konplexuagoak dira. Seguru nago familia batzuetan asmatzen dutela lanen banaketa egiteko orduan, baina egia da gehienbat emakumea dela ardura hori hartzen duena, zoritxarrez. Beste familia batzuetan igandeetan gertatzen denarekin konpara liteke; izan ere, gizarte osoan da desorekatua lanen banaketa.

Zure ustez, zer iritzi dute islama urruneko errealitatetzat duten herritarrek ramadanari buruz?

Iruditzen zait, orokorrean, errespetu handiz ikusten dutela ohitura, baina desinformazioa oso agerikoa da. Dakienari galderak egitea izan daiteke ohiturari buruz ikasteko modu egokiena, eta, horregatik, nik beti animatzen ditut horretara, eta lortzen dut, neurri batean. Gustuko dut inguruan jakin-mina sumatzea.

Zein galdera dira ohikoenak?

Gehienak baraualdiari buruzkoak izaten dira: ‘Ni ezinen nintzateke hainbeste ordu egon deus jan gabe. Nola moldatzen zara?’. Edo: ‘Inoiz ez duzue hutsik egiten?’. Asmo txarrik gabeko galderak dira, harridurak bultzatuak, beste ezerk baino gehiago. Izanen da inguruan aurreiritzi asko nabaritzen duenik, baina ni oso errespetatua eta babestua sentitzen naiz, zorionez.

Nolakoa izatea espero duzu datorren urteko ramadana?

Familiarekin ospatu ahal izatea espero dut, nahi dugun guztiok elkartu ahal izatea. Eta, ameslari izatea bada ere, ea ordurako ez den maskararik jantzi beharrik eta ez dugun gure artean distantzia fisikorik gordetzeko premiarik. Orain urrun gara besteengandik; hurbil nahi ditut sentitu.


Summary: «Proiektua geldituko da herritarrek erabakitzen badute geldituko dela». Baztango Udalak bide administratibo guziak erabili nahi ditu ibarrerako kaltegarria zaion Aroztegiko xedearen kontra. Alkateak, negoziogileen parean, injustizia bati buru egiteko herritarren legitimitatea aipu du.

Baztango udalak eta herriek erakutsia dute Palacio de Aroztegia enpresaren etxegintza xede handiaren kontra direla. Herri galdeketa batean ezetza eman zioten, bestalde, herritarrek. Auzibideak ireki ditu bere aldetik Baztango udalak administratiboki Aroztegiko egitasmoak urratu arauen salatzeko. Auzitegiek arrazoi eman diote, baina aldiro, Palacio de Aroztegiak dei egin die eta iduri luke azken epaia jin aitzineko arteka baliatu duela pala mekanikoak lehen arbolen botatzera igortzeko. Joseba Otondo (Elizondo, 1977) Baztango alkateak tokiko erakundeek egin dezaketen ildoan eginahalak oro egiten ditu baztandarren nahiaren kontra doan egitasmoari buru egiteko.

Auzibideek geldiaraz dezakete proiektua?

Epai horiek ez dute proiektua geldiaraziko; hori jendek argi izan behar dute. Proiektua geldituko da, herritarrek geldituko dela erabakitzen badute. Herritarrek mugitzeko borondate sendo bat agertzen badute beren nahia nagusitzeko. Horrek ekarriko luke enpresa gibelaraztea eta Nafarroako Gobernuak berak hartu dituen erabakien gainean gibelerat egitea.

2019tik Nafarroako gobernuko buru Maria Txibiterekin mintzatu ahal izan zarete?

Beraiekin zeharka mintzatu gara eta nahi genuke zuzenean mintzatu jakiteko gobernuaren eta lehendakari anderearen iritzia zein den. Aldi berean jakinarazi ahal izateko Baztanen herritarrek gehiengoak eta erakundeek ere zer uste duten proiektu honi buruz. Joan den ortzegunean udaletxeko osoko bilkura egin genuelarik mozio bat onartu genuen, bertzeren artean, Nafarroako gobernuari galdeginez Aroztegiko udalez gaindiko plan sektoriala bere horretan uzteko. Beraiekin zuzenean bildu nahi genuke.

Nola ikusi duzu akanpada dela medio herritarren mobilizazioa mekaniken geldiarazteko?

Alde batetik bada legezko irizpidea errealitatea interpretatzeko. Bertzaldetik, bada legitimitatezko irizpidea errealitatea ikusteko; eta biak ez dira beti bat heldu. Legea nagusiarazten da aginte tokietan nagusi direnen aldetik, legearen interpretazio bat eginez. Legetimitatea eraikitzen da, batzuetan legearen eskutik, bertzeetan herritarrek zuzena den uste bat xutik paratuaraziz. Zuzena den iritzia xutik paratzea modu desberdinetan egiten ahal da. Kasu honetan, herritarrek erabaki zuten ibarrarendako ona ez den eta herri kontsulten gainetik jarri den proiektuaren aitzinean xutitzea. Legitimitate demokratikoaren arabera hor ezartzea lanen geldiarazteko. Beti bada printzipio demokratiko bat, herritarren gehiengoarena, injustiziaren aitzinean xutitzeko bide ematen duena. Herritarrek eskubide osoa dute horren obratzeko ikusten duten moduan.

Hotela eta golfaren ikurrak salduz Aroztegikoa jin da Baztanen duzuen hirigintzaren kontra?

Aroztegikoa ez da inondik ere hotel eta golf xedea. Aroztegia jokaldi urbanistiko bat. 45 hektarea lur —gehienak, nekazaritzako lurrak edo oihanak zirenak— egun batetik bertzera eraikuntzarako lur bihurtu zituzten. Horietan, 228 familia bakarreko bizitegi egiteko. Lekarozen 350 pertsona bizi dira. Aroztegiko hau herritik bereiz eginen zen; horrek ezarriko luke Baztanen herri berri baten agerpena. Egun batetik bertzera izanen zen kasik Baztango bigarren tokirik populatuena. Honek ez dio ibarreko beharrei erantzuten. Baztanek badu bere hirigintzako udal plana, 2002koa. Horretan erraten zen herriak nola handitu, modu organiko batean, segidan. Handinahia zen plan horrek Baztanen 1.665 bizitegi berri emateko aukera ematen zuen; gehienak kolektiboak. Orduko plan horren arabera Baztanen badira lur eraikigarriak herrien inguruan, Lekaroztik hasita. Beraz Aroztegiak ez du ibarreko behar bati erantzuten.

Gainera, bizitegi hutsen eta bigarren egoitzen kontaketa egin duzue?

Gau den egunean, Baztango bizitegien %64etan jendeak bizi dira. Bertze %36 hutsik dago edo bigarren bizitegiak da. Erran nahi du 1.600 bizitegi inguru hutsik direla edo bigarren bizitegiak. Hor badago non lan egin. Egia da ere bai Baztanen baditugu alimaleko etxe zaharrak eta horien berritzea, beti ez dela erretxa izaten; inbertsio koxkorrak eskatzen dituztelakoz. Hori zaila da, gaurko egunean soldatak gero eta apalagoak direlakoz. Horrek eskatze du horri buruz lan egitea ikuspegi integral batetik. Bizi baldintzak arautzen dituen foru dekretua behar da aldatu etxe zahar horien erreformak errexteko; ulertuta badituztela berezitasunak. Alde horretatik, mozioak egin ditugu, parlamentuan agertu izan gara eta Nafarroako gobernua hori aldatzeko bidean da. Bertzaldetik, etxe zaharren berritzeko uste dugu sustatzaile pribatuaren logikatik haratago uste dugu badela kolektiboki eta kooperatiboki sustatzeko aukera bat. Horrek eskatzen digu baliabide administratiboak garatzea eta aldaketa kultural bat izatea. Urriaren batean horri buruzko udako ikastaroa eginen dugu Euskal Herriko Unibertsitatearekin.

Bigarren egoitzen merkatuaren presioa bizi du Baztanek ere?

Baztani buruzko tirria berritu bat nabari da. Ikusi dugu badirela kanpotiarrak —ez guti— Baztanez xoratuta bizitegien merkatuan ari direnak bulkaka bigarren bizitegi baten eskuratzeko. Aldika ikusi izan dugu bertako batek eskaintza bat egin etxe zahar bati buruz egin zezakeenaren neurrikoa, eta kanpotik heldu direnetako batzuk —ez denak— erosteko ahalmen handiago izanik gehiago eskaini eta beraiek hartzea bigarren bizitegirako. Badaude arrasto batzuk iduri baitu Baztanen landa gentrifikazio prozesu baten hastapenetan egon gaitezkeela. Eta horrek kezka pizten du.

Halere, tokiko beharrei begira hirigintza egokitzeko urratsak abiatu dituzue, ezta?

Baztango udalak herriguneak biziberritzeko hirigintza plan berezi bat abiatu du. Abiatu nahi den bidea da hutsik gelditzen ari den bizitegien parke hori biziberritzea. Hori ez da egiten egun batetik bertzerat. Plan honek hasmenta honetan bilatzen duena da etxeak zaharberritzeko aisetasunak eman ahal izateko dokumentu baten egitea, bi urteren buruan Baztango herriguneak lehentasunez berreguneratzeko eremu izendatzeko. Gisa horretan, laguntza publikoak handitzen ahalko ziren. Aldi berean etxe horiek etxe zaharrok irisgarri egiteko jende guziendako, zahar eta urritasunen bat duten guziendako. Azkenik, energia eraginkortasunean hobekuntzak egiteko ildoak markatu beharko lituzke.

Eta epe motzagoari begira?

Ari gara ere eskala labur horretan —bi-hiru urtera pentsatuta— Nafarroako gobernuaren Nasuvinsa enpresa publikoarekin zenbait etxe bloke berritzeko asmoan. Gero alokairu sozialean eman ahal izateko.


Summary: «Laguntza sistemen artean koordinazio falta handia dago». Azken urteetan, etxegabeen kopurua areagotzen ari zen, eta, Gayaren esanetan, egoera «larriagotu»; egin da azken urtean pandemiarekin. Erantzun egoki bat emateko neurri gehiago eskatu dizkie erakundeei.

Osasun larrialdian inoiz baino etxegabe gehiago zenbatu direla dio Joseba Gayak (Laudio, 1971), Beste Bi Bizkaiko plataformako kideak. Plataforma hori erakunde eta zerbitzu batzuek osatzen dute, eta pobrezian edo arriskuan daudenekin eta gizarte bazterketa jasaten dutenekin lan egiten dute. Neurri eta laguntza gehiago eskatu dituzte, luze gabe Espainiako Estatuan alarma egoera amaitu eta biharamunean ager daitekeen egoerari aurre egiteko. Egoeraz ohartarazteko, Bizitzak jirabira asko izan ditzake kanpaina ipini dute abian.

Bilbon etxegabeen kopurua neurtzen denetik inoiz baino gehiago direla ohartarazi duzue.

Hala da. Nahiz eta laguntzak egon, geroz eta jende gehiago dago kalean. Kopuruak gora egiten jarraitu du, eta, neguko aterpeak zabaldu dituztenean, maximo historikoetara heldu gara: 700 pertsona inguru daude etxerik gabe. Inoiz ez dira hainbeste izan.

Zergatik gertatu da hori?

Azken urteetan, pandemia baino lehenago, ikusi dugu etxegabeen kopurua handituz joan dela. Etxegabeen egoera kaleko kasuak baino gehiago da; kalekoen egoera larriena baino ez da. Zenbakiak gora doazela ikusteaz gain, ohartu gara jendeak geroz eta aukera gutxiago dituela egoera horretatik atera ahal izateko.

Zer-nolako eragina izan du osasun larrialdiak?

Pandemia heldu zenean, lehengo egoera txarra are gehiago okertu zen. Batetik, egia da hainbat jarduera egin zirela kalean zegoen jendeari aterpea emateko. Baina, era berean, kontraturik gabe, egoera prekarioan eta zaurgarrian lan egiten zebilen jende askok, lana galtzean, etxea ere galdu egin du, eta, lehendik genuen egoera kaskarra, are gehiago okertzen ari da.

Erakundeek nola erantzun zioten horri?

Konfinamendua amaitzean, Eusko Jaurlaritzak hainbat laguntza jarri zituen martxan, jendea kalean geratu ez zedin. Behintzat, hainbat egoitzatan —kiroldegietan, esaterako— konfinatuta egon zen jendea, kalean geratu ez zedin. Leku guztietan erantzuna ez da bera izan, baina tresnak jarri dira, gutxienez. Bilbon jende horrekin lanean jarraitzen dugu, eta elkarteek oso lan handia egin dute hainbat proiektu martxan jarri eta jende horri laguntzeko.

Egoerak okerrera egingo duela uste duzue?

Alarma egoera amaituko da, ez dakigu nola, baina argi dugu helduko dela une bat, laster gainera, non COVID-19aren ondorioei aurre egiteko laguntza horiek desagertuko diren, eta ez dakigu administrazioak zer pentsatu duen hurrengo egunerako: zer egingo duen hainbeste jenderekin, zer-nolako gizartea aurkituko dugun, zer aukera egongo diren lana topatzeko, jendeari laguntzeko… Uste dugu egoerari eusten ari garela orain, halamoduz bada ere. Baina datorrena are larriagoa izango da, eta, neurri gehiagorik gabe, ezinezkoa izango da eustea. Ondo prestatuta egon behar dugu.

Zer urrats egin daitezke?

Osasun larrialdia hasi zenean, lan mahai bat osatu zuten administrazioak eta hirugarren sektoreko elkarteek. Orain, egoera aldatzen ari da, eta uste dugu larrialdiari aurre egiteko beharrezkoa dela halako mahai bat berriro osatzea, pare-parean daukagun egoerari erantzun egokiagoak eman ahal izateko, guztion artean adostutakoak.

Nolako neurriak behar dira?

Hasteko, prebentzioak sekulako garrantzia du, eta horretan inbertitu beharra dago, egoera asko sortzea eragotzi daitekeelako. Horrekin batera, begirada aldatu behar dugu: anbulatorioetan, osasun zentroetan eta abarretan, alarma zantzuak ikusiz gero, prozedurak martxan jarri behar dira. Badaude prebenitzeko errazagoak izan daitezkeen kasuak, eta horiek garaiz hartu behar dira. Zer gertatzen da? Guk, normalean, jendea ez dugula artatzen kalean egon arte.

Zer hutsune daude egungo sisteman?

Laguntza sistemen artean koordinazio falta handia dago. Gabezia sekulakoa da. Egoera txarrean dagoen batek oso gaizki pasatu behar du laguntza duin bat lortu ahal izateko. Geroz eta burokrazia handiagoa dago, eta tramiteak ez datoz bat helburuarekin. Laguntzak baldin badaude, zergatik jartzen dira hainbeste traba horiek eskuratzeko? Zorakeria hutsa da.

Zer rol jokatzen du gizarteak honetan guztian?

Gizarteak kontzientzia hartu behar du, kritikoa izan. Mundua zelan mugitzen den ikusi eta egoera gogor hauei begi garbiz erreparatu, ez zerbait arraroa balira bezala. Beste begirada bat izan behar dugu; ez soilik kalean dagoen jendearekiko, baizik eta egoera horretara eramaten zaituen guztiarekiko eta eratu dugun sistemarekiko. Jendeak beste alde batera begiratzen du normalean halako egoeretan; ez zaio halako gauzak ikustea gustatzen, nolabait onartu egin beharko lukeelako sistemak akatsak dituela, zerbait txarto egiten ari dela. Askotan, badirudi norbait hiltzen denean soilik ohartzen garela egoeraren larritasunaz. Aurten, dagoeneko lagun bi hil dira Bilbon kalean.

Nolakoa da kalean dagoen jendearen profila?

Mota guztietako egoerak daude, ez dago profil jakinik. Apurka-apurka beren sareak apurtzen dituzten pertsonak daude, eta adikzioak eta buruko gaitzak garatzen dituzte. Gazte migranteak ere badaude. Kalean geratu ez arren, ahal duten moduan irauten duten emakumeak daude, asko, eta oso egoera txarrean, gainera. Baita familiak ere: pandemiaren ondorioz, geroz eta gehiago.


Summary: Beste zulo bat agertu da Donostiako metroaren obretan. Kontxako kabinetan forjatuaren azpian agertu da zuloa. Euskal Trenbide Sarearen arabera, ez du haren egituran eraginik izan.

ETS Euskal Trenbide Sareak jakitera eman duenez, Donostiako metroaren obretan beste zulo bat aurkitu dute, Kontxako kabinen forjatuaren azpian. Azaldu dutenez, ohiko ikuskapen bat egiten ari zirela ikusi dute, eguerdi aldera. Haien hitzetan, obrako eta Donostiako Udaleko teknikariek ziurtatu dute zuloak ez duela eraginik izan kabinak oinarritzen dituen forjatuaren egituran. Gaur bertan hormigoiz beteko dute zuloa.

«Itxura guztien arabera», duela urtebete sortu zen beste zulo batekin lotura izan dezake, ETS-ren arabera: «Mugimendu horrek inguruko hareen deskonpresioa eragin zuen, eta baliteke deskonpresio hark egoera hau sortu izana. Gertakari haren ondoriozko hondar mugimenduak dira».

«Zailtasunak» agerian

EH Bilduko Donostiako udal taldeak ohar bidez azaldu duenez, bizilagunen abisuen bidez izan dute gertatutakoaren berri, eta «bereziki larria» iruditzen zaie EAJren eta PSE-EEren udal gobernuak egoeraren berri ez eman izana. «EH Bildutik salatu behar dugu, beste behin ere, metroko lanen inguruko guztiaren inguruan dagoen iluntasuna».

Gainera, haien hitzetan, zuloak argi erakusten du «zailtasunak» daudela eremu horretan: «Lehen zuloa agertu ondoren martxan jarri ziren euste lanek re ez dute emaitzarik eman, gaur ikusi dugunez». Horrenbestez, EH Bilduk Donostiako metroa gelditzeko eskaria berretsi du: «Beste behin ere, EH Bildutik eskatzen dugu zentzugabekeria gelditzeko, atzerapenak eta gainkostu handiak pilatzeaz gain, arrisku larrian jartzen ari baita Donostiako herritarren eta langileen segurtasuna».


Hamarkada bat beste bide batetik

Summary: Hamarkada bat beste bide batetik. Hamar urte bete dituzte Azpeitiko (Gipuzkoa) Sanagustin kulturguneak eta hura kudeatzen duen Kulturaz kooperatibak. Eredu propio bat garatu du kooperatibak euskarazko kultur sorkuntza sustatzeko.

Hainbat eredu egon daitezke kultur azpiegitura bat kudeatzeko, eta horietako bat da Azpeitiko (Gipuzkoa) Kulturaz kooperatibak garatutakoa. Propioa. «Autofinantzaketan, eta elkarlanaren eta partaidetzaren arteko orekan oinarritzen den eredu bat da», esan du Xabier Aranbarri kooperatibako kudeatzaileak. Iazko abenduan bete ziren hamar urte Azpeitiko Sanagustin kulturgunea ireki zutenetik, eta aurtengo apirilean egin ditu hamar urte azpiegitura hori kudeatzen duen Kulturaz kooperatibak. Urtemuga horien harira, herri batzorde bat sortu dute Kulturaz kooperatibak berak, Kultur Mahaiak, bi udal taldeek —EH Bilduk eta EAJk— eta norbanako batzuek, eta ekitaldi sorta bat prestatu dute, datorren astelehenetik hasita. Nazio ikuspegiko bi jardunaldi izango dira, besteak beste: kultur artikulazioaz bat —maiatzaren 28an—, eta herri ekimenaz eta kooperatibismoaz bestea —ekainaren 25ean—.

2006ra egin behar da atzera Kulturaz-en sorrera azaltzeko. Orduan sortu zuten Azpeitiko Kultur Mahaia, herriko kultur taldeen, udal taldeen eta norbanakoen artean. Mahaiaren eskaria jasoz, 2010eko abenduan Sanagustin kulturgunea inauguratu zuen udalak. Garai batean eliza izandako eraikina da, eta herriko plazan dago. Azpiegitura horrek uneoroko dinamika izan behar zuela iritzita, haren kudeaketarako lehiaketa zabaltzeko eskatu zion Kultur Mahaiak udalari, eta Kultur Mahaiak berak proposatutako proiektua izan zen garaile. Hala, Sanagustin Kulturgunea Kooperatiba Elkartea sortu zuen, figura juridiko bat behar baitzuen espazioa kudeatzeko —gaur egun Kulturaz izena du—. 2011ko uztailean, ostalaritza zerbitzuarekin osatu zuen Sanagustineko eskaintza, autofinatzaketa lortzeko.

Herri ekimenetik sortutako kooperatiba bat da, beraz, Kulturaz, eta euskarazko kultur sorkuntza modu integral batean sustatzea da haren egitekoa. «Helburu jakinik ez dugu; bidea da gure helburua, eta bideak berak erakusten digu nondik jo», esan du Aranbarrik. Kultura, berriz, «pertsonei nor izaten lagunduko dien zerbait» dela ulertzen dutela adierazi du, eta horrek kooperatibarekin harremanak dituen pertsona oro zaintzea eskatzen diela. «Benetako kooperatiba bat izan nahi dugu. Proiektu bat dugu, eta denok batera egin behar dugu aurrera. Horizontaltasun eta gardentasun handia eskatzen ditu gure ereduak, denok ulertzea zertaz ari garen, indibidualismorik gabe, duintasunez… Ez da erraza, baina merezi du».

Sormena eta transmisioa

Aranbarrik azaldu du Kultur Mahaia dela kooperatibaren «foro ideologikoa», eta hark markatu izan dizkiela ildo nagusiak. Hain zuzen ere, herriko kultur taldeen esku daude kooperatibako bazkideen botoen %49; norbanako bazkideen esku %32,9; langileen esku %18; eta bazkide kolaboratzaileen esku %0,1.

Hamar urteotan, hainbat mugarri izan ditu kooperatibaren ibilbideak. Tartean, 2014tik herriko Soreasu antzokia ere kudeatzen du, eta 2016tik, Dinamoa sormen gunea ere bai. Izan ere, gogoeta prozesu baten ostean, 2012an, Kultur Mahaiak ondorioztatu zuen agertoki bat bazutela jada —Sanagustin—, ikusgarritasunean ere emaitza onak zituztela, baina sormena eta transmisioa lantzen hasi beharra zegoela.

Premia hori are garbiago ikusi zuten 2015ean, Azpeitiko kulturaren argazkia barne azterketaren nahiz Kulturmetria izeneko kanpo azterketaren bidez. Hortik etorri zen Dinamoa sormen gunea martxan jartzeko erabakia. Eta aurtengorako duten erronka nagusietako bat ere gune hori gehiago «herritartzea» izango dela dio Aranbarrik. «Jendeak uler dezala beren sormen prozesuetarako espazio bat dutela hor, eta lantalde bat daukatela ondoan, laguntzeko prest».

Pandemia dela eta, ez dira urte samurrak kulturgintzarentzat, eta Kulturaz-ek ere ez ditu «oso aurreikuspen txukunak» aurtengo urteari begira. Datorren urtean ere zail ikusten dute lehen bezala seiehun laguneko kontzertuak eta abar antolatzea. «Zorionez, 2019 on batetik gatoz. 2011 aldera, askoz okerrago ibilitakoak gara», gogoratu du. Haren esanetan, aurreneko hiruzpalau urteak «oso zailak» izan ziren. «Proiektua herriaren zati batek ulertu zuen, baina beste zati batek ez. Administrazioak ere ez zuen ulertu. Euskal Herrian ez zegoen antzeko eredurik». Proiektua osatzeko egin beharreko lanek eragindako gastuak batu zitzaizkion horri.

Era berean, konturatu ziren ostalaritza gune batek ez dituela kultura finantzatzeko adinako irabaziak ematen. «Pertsonak zaindu nahi baditugu, iraunkortasun edo finkotasun bat eman behar zaio, eta oso zaila da eredu horrekin ostalaritzak kultura finantzatzea». Kultur jarduerak ere ez dira beren burua ordaintzeko gai; zinemak, esate baterako, galerak izaten ditu urtero, eta sorkuntza jarduerek ere autofinantzaketarako gaitasun txikia dute. «Bestelako zerbitzuak ematen ditugu diru sarrerak lortzeko».

Hasieran, %100eko autofinantzaketa zuten; ez zuten inolako diru laguntzarik jasotzen. Gaur egun, aurrekontuaren %20 osatzen dute proiektuentzako diru laguntzek, %25 elkarlan, partaidetza eta babesletza dinamikek, eta %55 zerbitzu propioek. 2015eko Kulturmetria azterketak %25era arte jo zien balekotzat diru laguntzen ehunekoa. «Oso pozik gaude datuekin. Ez dugu diru laguntzetatik bizi nahi; ezin dugu galdu autonomia». Urtean 1,5 milioi euroko aurrekontua kudeatu ohi du kooperatibak.

Udalarekin «harreman ona»

Pozik egoteko motiboen artean, administrazioekin dituzten «harreman onak» ere aipatu ditu Aranbarrik. Alde batetik, Gipuzkoako Foru Aldundiarekin eta Eusko Jaurlaritzarekin; baina, bereziki, Azpeitiko Udalarekin. Hark kulturaren alde egindako apustua nabarmendu du Aranbarrik. «Hasieratik izan dugu bidelagun». Harreman horretan beste pauso bat eman zuten joan den otsailean, lankidetza hitzarmena sinatu baitzuten: Sanagustin, Soreasu eta Dinamoa bildu dituzte itun batean, kultur egitasmoari osotasun bat emateko, eta Kulturaz-ek kudeatuko ditu hirurak. 2024ra arteko iraupena du hitzarmenak, eta beste lau urtez luzatu ahal izango dute.

Ainara Larrañaga Azpeitiko Udaleko Kultura batzordeburuak dio «eredu berria» dela hori. “Ez da erraza izan administratiboki horrelako zerbait egitea. Eredu publiko komunitario bat sortu dugu, azken hamar urteetan egiten ari garenari izaera juridiko bat emateko”. Azaldu du hitzarmena ez dela mugatzen Kulturaz kooperatibari hiru guneen kudeaketaren ardura ematera. «Lankidetzan sinesten dugu, eta lankidetza egongo da». Besteak beste, jarraipen batzorde bat sortzea adostu dute itunean, eta zenbait betekizun ere izango ditu Kulturaz-ek: herriko kultur taldeak eta norbanakoak kontuan hartzea, Euskal Herrikoak ere bai, genero berdintasuna egotea, euskararen erabilera sustatzea eta hizkuntza ez-sexista erabiltzea.

EH Bilduk du alkatetza Azpeitian, eta EAJ da udaleko beste taldea. Biek eman diote oniritzia lankidetza akordioari. Era berean, bi taldeek dute ordezkaritza Kultur Mahaian, nahiz eta ez duten boto eskubiderik. «Erabakiak kultur munduko jendearen esku uzten ditugu», dio Larrañagak. Haren esanetan, leku askotatik galdetzen diete nola den posible eremu publiko bat kooperatiba batek kudeatzea eta, aldi berean, bien artean erabakitzea aurrera atera nahi diren gauzak. «Uste dugu lankidetza eta denok ildo jakin batzuekin lan egitea direla gakoak».

Esan du hamar urteotan pauso handiak eman direla herriko kulturgintzan. «Oholtzarik gabe egon ginen zenbait urtetan, eta orain erreferenteak garela ere esan daiteke, eta ez kultur eskaintzari begiratuta bakarrik. Sortzaileak, kultur taldeak nahiz herritarrak dira protagonista, eta udalarentzat ezinbestekoa da hori». Udal Kultura batzordeburuaren arabera, baliabideak kooperatibaren esku jarrita, hau da, espazio horien eta diru kopuru jakin baten kudeaketa Kulturaz-en esku utzita, «lankidetza txukun batekin» gauzak ondo joango diren uste osoa dute, «hala gertatu delako azken hamar urteetan ere».

Kulturaz denetik, 1.800 ekitaldi inguru antolatu dituzte, eta «400.000 lagun inguru» elkartuko ziren. Jardueren %96 euskaraz izan dira. Kooperatiba bera ere asko hazi da, zortzi langilerekin hasi eta 25 baititu egun. «Aberasgarriena da ikustea herrian bestelako kultur dinamika bat sortu dela», esan du Aranbarrik. Adibide bat eman du: 2013an atera zituzten lehen kultur bonuak, eta lau hilabete behar izan zituzten erdiak saltzeko; egun, berriz, ordu gutxian amaitzen zaizkie guztiak.

10. urteurreneko egitaraua


Summary: «Idaztearekin zerikusia duen lanbide bat nahi nuen, garbi nuen». Lanbide ezberdinetan arituagatik, mendia eta natura beti izan ditu gertu Olasagastik; kazetaritza lanetan, itzulpengintzan zein sortze lanean, mendia izan baitu gehienetan oinarrian. Mendiaren inguruan dabil orain ere, komiki bat idazten.

Kazetaritzan lehenik, eta itzultzaile modura ondoren. Bide horretan, hainbat liburu ere argitaratu ditu Ramon Olasagastik (Berrobi, 1972). Mendia presente izan du orain arteko lanbide eta lanetan. Orain dela gutxi, hitzak jarri dizkio Iñurrategi anaiak. Mendiari bihotz emanak Iñurrategi anaiei buruzko komikiari, eta, egun, mendiaren bueltako komiki bildumarekin jarraitzeko, hirugarren komikirako gidoia idazten ari da.

Ofizioz kazetaria, itzultzailea eta idazlea ere bazarela esan daiteke?

Gaur egun itzultzailea naiz; ikasketaz eta urte askoan lanbidez, kazetaria izan naiz, eta uste dut idazlearena handi geratzen zaidan hitz bat dela. Idatzi egiten dut, baina ez naiz hortik bizi. Idaztea gustatzen zaidan kazetari eta itzultzailea naiz.

Eta afizioz?

Mendizalea, bizikletazalea, naturazalea eta irakurzalea.

Lanbide moduan, lehenik, kazetaritza probatu zenuen.

Gaztetatik garbi nuen idaztearekin zerikusia izango zuen lanbide bat nahi nuela. Idaztea betidanik gustatu izan zait eta irakurtzea ere bai. Gure txikitako irakasle bati, Bittor Madinari, zor diot zaletasun hori; berak sartu zigun irakurtzeko gogoa. Iruditu zitzaidan kazetaritza ofizio polita izan zitekeela idaztetik bizitzeko, eta huraxe ikasi nuen. Unibertsitateko hirugarren mailan nengoela, Euskaldunon Egunkaria-n bekadun hasteko deialdira aurkeztu nintzen, eta hautatu egin ninduten.

Euskaldunon Egunkaria-n lehenik, eta BERRIAn ondoren. Egunkari bateko martxa ederki ezagutuko duzu…

Hura izan zen gure unibertsitatea, gure eskola. 1993ko udan hasi nintzen Egunkaria-n lanean, oraindik bere hastapenetan zegoenean; erronka handia zen egunero egunkari bat ateratzea. Hori bai, ilusio izugarria genuen. Kirolak sailean hasi nintzen lehenik, eta, gerora, Kultura eta Politika sailetan aritu nintzen. Azala egiteaz arduratu nintzen hainbat urtez.

Eta denetatik, zein sail zenuen gustukoen?

Kultura eta Kirolak esango nituzke. Politika-n ere gustura aritu nintzen, baina urte zailak ziren, gogorrak. Azala egiten aritu nintzenean ere, urte gogorrak izan ziren, politikoki testuinguru soziopolitiko gogorra zelako garai hartakoa, eta horrek zaildu egiten zuen lana bera. 1994an, mendiko orrialde bat egiten hastea proposatu zidaten. Egin-ek eta El Diario Vasco-k bazuten garai hartan mendiko orrialde bat, eta Egunkaria-k ere pauso hori eman zuen. Ordutik, bai Egunkaria-n eta bai BERRIAn, mendiko informazio hori jorratu nuen. Lan horretan ere eroso eta gustura sentitzen nintzen.

Izan ere, mendiaren inguruan idatzi izan duzu gehienbat ondorenean ere.

Kazetaritza lan horretan hasi nintzen pixka bat mendiari buruz idazten: elkarrizketak, espedizioen kronikak, eskaladako berriak… Hasieran ematen du mundu txikia izan behar duela, baina gero konturatzen zara oso-oso zabala dela, eta uste duzuna baino gehiagorako ematen duela. Euskaldunon Egunkaria-ren azkeneko hiruzpalau urteetan zortzi orrialde egiten genituen astero; ez bakarrik mendiari buruz, baizik eta naturari buruz, bidaiei buruz edota abentura kirolei buruz. Astero-astero sortzen ziren albisteak; biltzen genuen mendiari buruz idazteko adina material.

Euskaldunon Egunkaria-ren itxierak bertan harrapatu zintuen lanean. Nola gogoratzen duzu garai hura?

Gogorra izan zen, oso gogorra. Goizean, Andoainen, Martin Ugalde parkean elkartu ginen lankideak, eta artean handik joateko zeuden guardia zibil batzuk. Sekulako kolpea izan zen. Jakin genuen, ordea, ondo erreakzionatzen. Atarian bertan batzordeetan antolatu ginen; batzuk, Tolosako Araba etorbidera etorri ginen, Egunero egingo zen lekura, hurrengo eguneko egunkaria idaztera. Itxi zuten Egunkaria, baina ez gintuzten isildu, eta uste dut erakutsi genuela zer kemen eta zer indar zegoen. Gizarteak ere jakin zuen erantzuten; guk lanean jarraitu genuen Egunero ateratzen, eta, handik lau hilabetera, BERRIA sortu genuen; geneukan indar horrek jarraitu egin zuen.

BERRIAn jarraitu zenuen beste hainbat urtez, ezta?

Bai, eta etapa horretan jaio ziren seme-alabak. Zaharrena 2004an jaio zen, 2005ean bigarrena, eta etxeko antolaketagatik errazagoa zen lana nik utzi eta seme-alaben ardura handiagoa hartzea. BERRIA utzi eta itzulpengintzan hasi nintzen, etxetik lanean. Gaur egun ere horrela jarraitzen dut. Lotsagabe samar hasi nintzen; izan ere, itzulpengintzan ez nuen sekula jardun. Hizkuntza lanabes izan dugu betidanik kazetariok, baina, nahiz eta zerikusia izan, ez da ofizio bera, ezta gutxiagorik ere. Poliki-poliki hasi nintzen ofizioa barneratzen, eta, urteen joanean, zerbait ikasi dudan sentsazioa dut.

Zein motatako lanak itzultzen dituzu?

Denetik. Egokitzen dena. Hasiera hartan, Natura bizia izeneko bilduma bat atera zuen Sua argitaletxeak, eta hura eman zidaten lehen lana. Mendiari lotutako argitalpen bat zen, atalka banatua: itsasoa, mendia, arroilak… Gerora denetik egin izan dut. Lan batzuk, politak; beste batzuk, administrazioko lan lehorragoak, kafesnetan bustita irentsi beharrekoak. Baina, orokorrean, lan asko iritsi zaizkit mendiari lotutakoak. Itzulpengintzan ere, mendiak nire esparrua izaten jarraitu du, eta, adibidez, azken urte hauetan, udazkenean, Bilboko Mendi Film jaialditik filmak iristen zaizkit azpidatziak euskaratzeko.

Zein hizkuntzatan egiten duzu lan?

Gazteleratik euskarara gehienbat. Alderantzizkoak ere tokatu izan zaizkit, baina erraztasun handirik ez daukat horretarako, eta askoz erosoago sentitzen naiz gazteleratik euskarara pasatzen. Zorionez, esango nuke gero eta gehiago ari direla euskaratik gaztelerarako itzulpen lanak sortzen. Zorionez diot, sortu ere gero eta gehiago sortzen delako euskaraz, baita administrazioan ere. Ez dakidana da itzulpengintzak zer bide hartuko duen; itzultzaile automatiko edo neuronalekin aldatzen ari da gure lanbide hau ere. Azkenaldian, itzulpen lanak baino gehiago dira berrikuspen lanak.

Aspergarriagoa izan daiteke hori, itzultzea bera baino?

Bai. Uste dut itzulpenak egitean badagoela sormen prozesu bat, nahiz eta jatorrizko bati loturik lan egin behar izan. Zer hitzekin ekarri, zer egiturarekin ekarri… Hor sormen puntu bat badago. Bestea zuzenketa da batez ere, berrikusketa, makina batek egin duena ondo dagoen ikustea.

Hutsetik sortzen ere aritzen zara, ordea. Kazetaritzan lan egiten zenuen garaian hasi zinen liburuak idazten, ezta?

Espedizio txiki bat egin genuen Eskandinaviara, eta han egin nuen sortzeko lehendabiziko ariketa; kronika moduko bat izan zen, eta, horrekin, Aramaion [Araba] egiten zen bidaia kroniken sariketa bat irabazi nuen. Hura izan zen argitaratu nuen lehenengo liburua, 1999an: Hiru pauso, hiru norabide. Gero, Mendiminez liburua izan zen BERRIAko nire bidearen amaiera. Urte askoan mendiari buruz idazten jardun eta gero, zoritxarrez mendi istripuei buruz eta mendian hildako mendizaleei buruz idaztea ere egokitu zitzaidan, eta beti izaten nuen sentipen bera: zer motz geratu naizen pertsona honi buruz idazteko garaian; nahi eta ezin batean geratzen nintzen. Eta, gainera, beti gertatzen da gauza bera: egunkari bat hil egiten da biharamunean, iraungi egiten da, eta nire kronika hori ere hortxe geratzen zen, hemerotekan. Mendiminez idazteko proiektu hori Tene Mujika kazetaritza bekara aurkeztu, eta beka eskuratu egin nuen. Urtebete aritu nintzen horrekin lanean, eta pozik geratu nintzen emaitzarekin, nolabait arnasa luzeagoa eman nielako biografiei. Gerora, beste lan batzuk ere etorri dira.

Haur eta gazte literaturan ere aritu zara.

Neure buruari jarritako ariketatxoak izan dira horiek. Itzulpengintzan, tarteka, izaten dira uharteak edo lan bolada kaxkarrak, eta, askotan, horietan zer egin ere bilatu behar izaten dugu. Haurrak, artean nahiko txikiak zirenean, gauzatxo batzuk idazten hasi nintzen haientzat. Ipuin haietako bat seme zaharrenari eman nion irakurtzeko; sumatu nuen gustura irakurri zuela, eta Zarauzko Lizardi sarian aurkeztu nuen; horri esker argitaratu ahal izan nuen Sugar liburua. Gerora, beste pare bat ere idatzi ditut, bestela herdoildu egiten baitira hainbat gauza. Orain ere, itzultzaile hainbeste urte pasatu eta gero, seguruenik ez nintzateke gai izango kazetaritzak eskatzen duen erritmoari jarraitzeko. Ez dut uste gai izango nintzatekeenik lehen bezala erreportaje bat egun bakarrean idazteko. Oraintxe gidoi bat idazten ari naiz, eta denbora asko behar izaten dut zerbait idazteko.

Oraindik ez zara animatu helduen literatura probatzera?

Tarteka planteatzen dut zerbait idaztea, baina, egia esan, denbora asko eskatzen dit itzulpengintzak, eta azken urte hauetan ez dut denbora askorik hartu sormenerako. Helduentzako idazteak errespetu handia ematen dit, gainera. Plaza handi samarra iruditzen zait niretzat. Egunen batean, akaso, lortzen badut gorpuzkera egokia ematea ipuinen bati edo besteari, agian emango dugu pausoa.

Azken boladan komikiak idazten ere aritu zara. Nola eman duzu salto hori?

Mendi Film jaialditik etorri zait hori ere. Jabier Baraiazarra da jaialdiaren zuzendaria, eta berak ikusita eta guri erakutsita zeuzkan Polonian nola argitaratu zituzten mendizaletasunaren historiari buruzko zenbait komiki. Pasarte oso-oso jakinei buruzko komikiak ziren, eta iruditzen zitzaion Euskal Herrian ere egin zitekeela horrelako zerbait. Hau da, gure historia beste formatu batean jasotzea. Duela lau urte proposatu zigun Cesar Llaguno marrazkilariari eta bioi ea martxan jarriko genuen lehen komikia. Lehen lan horretarako, pentsatu genuen Martin Zabaletaren 1980ko Everesteko igoerarekin hastea. Erantzun polita izan zuen komikiak, eta, handik bi urtera, Iñurrategi anaiei buruz argitaratu dugu bigarrena. Horrek ere erantzun polita izan du, eta espero dugu bilduma baten lehen bi aleak izango direla. Dagoeneko hirugarrenarekin hasi gara lanean; gidoiaren lehen zirriborroa idazten ari naiz.

Komikigintza erregistro ezberdina da guztiz. Eroso ari zara?

Ikasten ari naiz hor ere. Oso ezberdina da, bai. Esaterako, lehen komikian, Everesteko liburuaren hizkuntza kazetaritzari lotutakoa da oso, eta, beharbada, irudiari ez dio beharko lukeen adina arnasa ematen. Komikiak hori du: marrazkiak ere asko esan dezakeela. Kazetaritzaren aje asko sumatzen ditut. Gero eta erosoago ari naiz lanean, baina oraindik ere lengoaia bisuala lantzea falta zait.

Hirugarren komikia prestatzen ari zaretela esan duzu. Badu argitalpen datarik?

Orain arteko erritmoari jarraitzea da asmoa, eta bi urtean behin bat kaleratzea. Iñurrategi anaiena 2020ko abenduan atera genuen; beraz, 2022. urtearen amaieran aterako dugu hirugarren ale hau, seguruenik.

Motzean


Summary: Formatu bertikaleko argazkiak osorik ikusi daitezke Twitterren orain. Azken hilabeteotan aldaketa asko egin ditu sare sozialak, bai argazkiak mozteko algoritmoetan, baita bestelako edukietan ere. Oraingoan, irudian klik egin gabe ere ikusi ahal izango dira argazki bertikalak.

Heldu da Twitterren azken berrikuntza: erabiltzaileek egindako eskakizunen ondoren, azkenean formatu bertikalean ateratako argazkiak osorik ikusteko aukera izango da, irudiaren gainean klik egiteko beharrik gabe. Orain arte, argazki bat igotzean, aplikazioak berak moztu eta erdiratzen zuen irudia, algoritmoak erabiliz.

Izan ere, irudiek leku gehiegi hartzea izan da aplikazioaren sortzaileen kezka orain arte. Argazkiak bertikalean ikusteko aukera aktibatuz gero, scroll gehiago egin beharko lukete erabiltzaileek. Hala ere, azken urteetan sare sozialak sakelakoetan daukan erabilerak etengabe gora egin duenez, arazo hau gutxitzen joan da.

Algoritmoa eta polemikak

Twitterrek irudiak egokitzeko sortutako algoritmoa, ordea, eztabaida iturri izan da maiz. Duela hilabete batzuk, esaterako, aplikazioak erabiltzen zuen kode hori arrazista zela salatu zuten erabiltzaile batzuek. Amerikako Estatu Batuetan sortu zen eztabaida, erabiltzaile batek Barack Obama eta Mitch McConnellen argazki bat igo zuenean. Bertan, bien irudiak atzealde zuri batean ageri ziren, tarte zuri batez banandurik. Twitterren algoritmoak azal zuria daukan McConnellen argazkia eramaten zuen erdira beti. Zenbait erabiltzailek argazki ezberdinekin probak egin ondoren, ondorioztatu zuten pertsona zuri bat eta beltz bat zegoen argazkietan, zuriari ematen zitzaiola lehentasuna kasu guztietan. Algoritmoa gehienbat pertsona zurien argazkiekin entrenatu zelako gertatzen zen hori.

Eztabaida haren harira, Twitterrek bere argazkietan aldaketak egingo zituela iragarri zuen, eta martxoan iritsi ziren agindutako moldaketa horietako batzuk: irudiak osorik ikusteko aukera zabaldu zuen aplikazioak, argazkiaren gainean klik egin beharrik gabe. Hori bai, argazki bakarra igota funtzionatzen zuten egokitzapen berriek, eta beti formatu horizontala zeukaten irudiekin. Orain, ordea, formatu bertikaleko argazkiak ere osorik ikustea ahalbidetzen dute azken aldaketek.

Askotariko aldaketak

Hala ere, argazkiena ez da aldaketa bakarra. Bestelako moldaketak ere egin ditu Twitterrek azken egunotan: bidaltzekotan dauden txioetan eduki iraintzailerik edo mingarririk badago, ohartarazpen bat bidaliko die aplikazioak erabiltzaileei, mezu hori bidaltzeaz ziur ote dauden galdetzeko. Jakinarazpen soil bat da, eta ez du inolako zigorrik ekartzen. Hala ere, Twitterrek jakinarazi du erabiltzaileen %34ak mezua berrikusi zuela abisua heldu zitzaionean, eta kasu batzuetan bidalketarik ez egitea erabaki zuten zenbait erabiltzailek. Horrez gain, enpresak azaldu du mezua jaso ondoren, %11 gutxitu direla erantzun iraingarriak.

Bestelako aldaketak ere nabaritu izan dira Twitterren azken hilabeteotan. Besteak beste, Super Follow aukera ahalbidetu zuen sare sozialak duela gutxi. Berrikuntza horrekin, kontu baterako harpidetza egin ahalko dute jarraitzaileek, hilean ia bost euroren truke, eta, horren bidez, kontuaren jabeak argitaratzen dituen mezu esklusiboak ikusi.


Summary: Eusko Jaurlaritzak onartu egin du EAEko Auzitegi Nagusiaren erabakia. Igandean libre izango da Hego Euskal Herrian mugitzea. Ostalaritzak 22:00ak arte irekita egon ahalko du Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta Jaurlaritzak indargabetu egin ditu joko aretoei eta barneko kirol jarduerei zegozkien debekuak ere. Neurriak igandean jarriko dituzte indarrean.

Eusko Jaurlaritzak ez dio helegiterik aurkeztuko gaur goizean EAEko Auzitegi Nagusiak hartu duen erabakiari, eta onartu egin du horrek ebatzi duena. Ondorioz, larunbat gauean Espainiako Gobernuaren alarma egoera amaitzen denean, ez da mugikortasun mugarik izango, ez eta etxeratze agindurik eta bilkurak lau pertsonetara mugatzeko bestelako agindurik ere.

Hortaz gain, ostalaritzak 22:00ak arte zabaltzeko aukera izango du Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan; hau da, orain arte baino bi ordu geroago. Iñigo Urkullu lehendakariak gaur esan duenez, joan-etorrien gaineko debekuak indargabetuta ez du zentzurik ostalaritzari, joko aretoei eta barnean egiten diren kirol jarduerei eragiten zien debekuak mantentzea.

Informazio gehiago: Zer aldatuko da igandetik aurrera?

Ostalaritzaz gain, gainontzeko kultura edo merkataritza jarduerek ere 22:00etako muga izango dute, baita joko aretoek ere.

Aurrerantzean, tabernetako eta jatetxeetako edukierak gehienez ere %50ekoa izango da barnekaldean, baina debekatuta jarraituko du barran edo zutik kontsumitzeak. Mahaiek gehienez ere lau lagunekoak izaten jarraituko dute.

Bilkurei dagokienez, bertan behera geratu da gehienez lau lagun elkar zitezkeela ezartzen zuen debekua. Bi kasutan soilik mantenduko da: ostalaritzan eta kirolean.

Kirol instalazioen aforoa ere %50ekoa izango da, %35ekoa aldageletan, eta gehienez sei lagunek bildu ahalko dute.

Neurriak malgutzeak, ordea, ez du esan nahi dena libre izango denik. Kirol ekitaldiek ikuslerik gabe izaten jarraituko dute, eta, besteak beste, itxita jarraituko dute elkarte gastronomikoek, gazte lokalek edota gaueko aisialdiarekin lotutako lekuek.

Dena den, lehendakariak esan du frogatuta geratu dela orain arteko neurriak eraginkorrak izan direla, eta herritarrei eskatu die haien borondatez gauez kalean ez ibiltzeko eta lau lagun baino gehiago ez elkartzeko.

Datorre hiru asteak, gakoak

Urkulluren arabera, datozen hiru asteak «gakoak» izango dira. Epe horretan positiboen intzidentzia tasak behera egitea espero du, eta txertaketa erritmoak, berriz, gora. Gogorarazi du egoera epidemiologikoak «kezkagarria» izaten jarraitzen duela, eta ez dela «lasaitzeko unea»: «Azken txanpan gaude, eta horregatik da azken esfortzu bat egiteko une egokia».

Txertaketei dagokienez, aipatu du Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako biztanleriaren %15 immunizatuta dagoela jada, eta espero dutela uda aurretik 50 urtetik gorako guztiek gutxienez dosi bat jasota izatea.

Lehendakariak argi utzi du Jaurlaritzaren nahia lehen indarrean zeuden neurri murriztaileekin jarraitzea zela: «Alarma egoera mantendu behar zela esaten jarraitzen dut; beste alternatibaren bat ere bazegoen, baina EAEko Auzitegi Nagusiaren erabakiak ez digu beste irtenbiderik utzi». Aipatu du bereziki kezkatzen duela etxe eta gune itxien barnean gerta daitekeenak.

Nafarroa ere, mugikortasun mugarik gabe

Nafarroako Gobernuak asteazkenean iragarri zuen maiatzaren 9tik aurrera leundu egingo dituela pandemiari kontra egiteko neurriak eta horien artean bere mugak zabalduko ditu igandean. Modu horretan, Hego Euskal Herriko lau herrialdeen artean mugitzea libre izango da igandetik aurrera.

Hegoaldetik Ipar Euskal Herrira joan ahal izateko, berriz, ezinbestekoa da PCR negatiboa izatea. Kontrako noranzkoan, Iparraldetik Hego Euskal Herrira joateko, funtsezko arrazoiengatik baizik ezin da muga zeharkatu, eta horietan ere beharrezkoa da PCRa, mugatik 30 kilometroko tartean bizi ez diren herritarrentzat salbu.

Ipar Euskal Herria, arintze fasean

Ipar Euskal Herria arintze fasean da astelehenetik. Frantziako Gobernuak hamar kilometroko tartean ibiltzeko debekua kendu du aste honetan, eta, ondorioz, eskualde bereko departamenduetan ibiltzeko eskubidea dute herritarrek. Maiatzaren 19an, saltegiak eta terrazak irekitzen hasiko dira; ekainaren 9an, ostatu eta jatetxeen barrualdeak irekiko dituzte, eta, ekainaren bukaerarako, etxeratze agindua osoki kentzea da asmoa.

Etxeratzeko agindua indarrean dago oraindik: 19:00etan erretiratu behar da. Bigarren hezkuntzako ikasleak aste honetan hasi dira aurrez aurrekoan.


Summary: Jaurlaritzak helegitea aurkeztuko dio EAEko Auzitegi Nagusiaren erabakiari. Goizean epaileek ebatzi dute Jaurlaritzak ez duela eskumenik herritarren joan-etorriak mugatzeko behin alarma egoeraren legea indargabetu eta gero. Etxeratze agindua ezartzeko modurik ez duela ere zehaztu du, eta bilkurak lau lagunetara mugatzeko debekua ere atzera bota du.

Eusko Jaurlaritzak helegite bat aurkeztuko dio gaur goizean EAEko Auzitegi Nagusiak hartu duen erabakiari, eta, ondorioz, ikusteko dago zer gertatuko den Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan igandetik aurrera. Larunbat gauean amaituko da Espainiako Gobernuaren alarma egoera, baina Eusko Jaurlaritzak mugikortasun mugekin, etxeratze aginduarekin eta bilkurak lau pertsonetara mugatzeko aginduarekin jarraitu nahi du, beste neurri batzuekin batera.

EAEko Auzitegi Nagusiaren erabakiaren ostean bildu da Labi gaur, eta ondoren eman du bere jarreraren berri Jaurlaritzak. Lehenago aurreratu bazuen ere errespetatu egingo zuela auzitegiaren erabakia, gaur arratsaldean helegitea aurkeztuko duela esan du. Iñigo Urkullu lehendakariak atzo esan zuenez, alarma egoeraren bukaerak sortuko lukeen lege hutsunea bete nahi du Jaurlaritzak dekretuarekin, neurri «arrazoizkoak» eta «arrazoituak» jasoz.

Jaurlaritzak, auzitegiari asteartean igorri zion dekretuaren zirriborroan, proposatzen zuen orain arteko murrizketa berekin jarraitzea, alarma egoera bukatu ondoren ere, eta intzidentzia tasaren arabera itxiera perimetralak ezartzeko aukera jasotzen zuen, besteak beste. Auzitegi Nagusiak, baina, jakinarazi du gobernuak soilik ostatuen eta denden ordutegi eta edukiera murrizketak arautu ditzakeela igandetik aurrera.

Nafarroa ere, mugikortasun mugarik gabe

Nafarroako Gobernuak asteazkenean iragarri zuen maiatzaren 9tik aurrera leundu egingo dituela pandemiari kontra egiteko neurriak eta horien artean bere mugak zabalduko ditu igandean. Ikusteko dago, ordea, igandetik aurrera Hego Euskal Herriko lau herrialdeen artean mugitzea libre izango den.

Nafarroatik Ipar Euskal Herriko herrialdeetara joan ahal izateko, igandetik ezinbestekoa izango da PCR negatiboa izatea. Kontrako noranzkoan, Iparraldetik Nafarroa Garaira joateko, funtsezko arrazoiengatik baizik ezingo da muga zeharkatu, eta horietan ere beharrezkoa da PCRa, mugatik 30 kilometroko tartean bizi ez diren herritarrentzat salbu.

Ipar Euskal Herria, arintze fasean

Ipar Euskal Herria arintze fasean da astelehenetik. Frantziako Gobernuak hamar kilometroko tartean ibiltzeko debekua kendu du aste honetan, eta, ondorioz, eskualde bereko departamenduetan ibiltzeko eskubidea dute herritarrek. Maiatzaren 19an, saltegiak eta terrazak irekitzen hasiko dira; ekainaren 9an, ostatu eta jatetxeen barrualdeak irekiko dituzte, eta, ekainaren bukaerarako, etxeratze agindua osoki kentzea da asmoa.

Etxeratzeko agindua indarrean dago oraindik: 19:00etan erretiratu behar da. Bigarren hezkuntzako ikasleak aste honetan hasi dira aurrez aurrekoan.


Summary: 'Harrespila' ikuskizuna Oteiza museoan eskainiko dute asteburuan. L'Alakran taldearen performance bat da. Oteizaren teorietatik abiatuta, cromlech bat osatuko dute parte hartzaileekin batera. Hamabi saiotan egingo dute, eta izena emateko aukera zabalik dago.

«Oso zirkulu intimoa, oso txikia, bi eta bost metro arteko diametroa duen eta barruan ezer ez duen harri multzo bat». Hitz horiekin definitzen zuen Jorge Oteizak harrespilaren irudia. Hala irakurrita zerbait sinplea dirudi, baina Oteizak lanketa sakonak egin zituen nozio edo kontzeptu horren gainean. L’Alakran antzerki konpainiako Oscar Gomez Mata eta Esperanza Lopez artistek inspirazio iturri gisa baliatu dute Oteizak Quousque tandem...! eta Gogo-jardunak tunelean: nortasun galdua bilatzen eta aurkitzen liburuetan cromlechari buruz egin zituen interpretazioak, Harrespila (Psikodrama 4) ikuskizun performatiboa sortzeko.

«Lantegi psikodramatiko» gisa landu dute, eta ikus-entzuleen parte hartze aktiboa du oinarri. Gomez eta Lopez Uharteko Arte Garaikidearen Zentroan (Nafarroa) lanean aritu dira astelehenetik, hautatutako sei performerrekin batera, eta bihar eta etzi Altzuzako Oteiza museoan (Nafarroa) eskainiko eta partekatuko dute, hainbat saiotan. Proiektua bi arte zentroek elkarlanean garatu duten Ondarea eta sorkuntza garaikidea. Imajinario berriak Jorge Oteizaren inguruan (Hazitegia 3) programaren barruan antolatu dute.

Psikodrama izeneko seriearen barruan sortu dute obra. Gomezek abiatu zuen proiektu hori, duela urte batzuk, eta hainbat serie sortu ditu, performance erakoak guztiak; bakoitzari forma jakin bat eman dio, hura sortzeko tokia abiapuntutzat hartuta. Lehena galeria batean egin zuen, bigarrena ospitale psikiatriko batean, hirugarrena antzoki batean, eta, azkenik, laugarrena —hain zuzen ere, Harrespila, orain Altzuzara eraman dutena—, Lopezekin batera diseinatu zuen, 2013an Bilboko Alhondigatik abiatuta, eta ondoren beste toki batzuetan garatu zuten. Baina Oteizaren teorietatik abiatu zirenez, haren leku «naturala» Altzuzako museoa dela ulertu zuten; hortaz, han eskaintzeak «esanahi handia» du haientzat, Lopezek adierazi duenez: «Santutegira joatea bezalakoa da».

«Proiektuaren oinarria zera da, parte hartzaile bakoitzari arazo edo gai bat proposatuko diogu, eta ekintzen bitartez konpontzen joango da; alegia, parte hartzaileak irtenbidea aurkituko du», azaldu du Gomezek. Harrespila «lehen hutsune estetiko» gisa ulertuta eta ideia horretan oinarrituta, lasto zirkulu bat hustuko dute, Erdi Aroan lastoa «gutiziaren sinboloa» zelako, Gomezek zehaztu duen moduan: «Jeronimo Boschen Belar gurdia koadroaz ari gara, konkretuki. Koadro horretan mundu guztia tiraka ageri da, eta gutizia irudikatzen du, gure gizartearen ezaugarrietako bat». Performancearen ekintza sinbolikoaren bidez, beraz, gutizia modu kolektiboan «hustu» nahi dute.

Museoaren beheko pisuko bi geletan egingo dute obra, aldi baterako erakusketetarako aretoetan. Horietako batean, parte hartzaileak mahaitan eseriko dira, eta performerrak haiengana gerturatuko dira. Zuzendariek diseinatu duten «protokolo» batean oinarrituz, performerrek eduki jakin batzuk proposatuko dizkiete parte hartzaileei, «arazo» gisa planteatuta. «Eduki pertsonalak edo kolektiboak izan daitezke: kezkatzen gaituzten kontuak; izan daitezke lurraldeari lotutakoak, gizateria osoaren ingurukoak…», zehaztu du Lopezek.

Era berean, han harriak egongo dira, eta parte hartzaile bakoitzari bat emango diote. Ordu erdiz, proposatutako auzien inguruan solasean arituko dira, lanketa egin bitartean harria «edukiz betetzen». Honela laburbildu du Gomezek: «Zu hara heltzean norbaitekin topatuko zara, eta hark berea den arazo bati buruz hitz egingo dizu; arazoa biena bihurtuko da, eta elkarrekin soluzio bat bilatzen saiatuko zarete, harriaren bitartez; harriak anonimoak dira, baina zuk horietako bat zeure bihurtuko duzu; zeure edukiz, pentsamenduz, bizipenez beteko duzu, eta cromlechera eramango duzu».

Beraz, obraren nukleoa da, nola bi pertsona ezezagun izan daitezkeen gai gatazka bat elkarrekin konpontzeko. «Azken finean, gizakiok partekatzeko, hitz egiteko, eta era naturalean soluzioak topatzeko dugun gaitasunean konfiantza izatean datza».

Erritual kutsuko amaiera

Atal hori amaitzean, beste aretoan sartzen hasiko dira, banan-banan, eta landutako harriekin harrespila osatuko dute, era kolektiboan. Atal horrek «erritual» kutsua du, Gomezen hitzetan: «Aretoan sartzean, zeuk erabakiko duzu non eta nola jarri zeure bihurtutako harria». Espazioaren eszenografia oso soila izango da: harriak egongo dira, lastoarekin betetako zoruaren gainean, eta hondoan musika hari fin bat jarriko dute; besterik ez. «Eta pentsa, hara iritsiko zara ordu erdiren ondoren, gauza askotan pentsatu ondoren, eta espazio horretan bakarrik egongo zara, arnasten, hausnartzen…», nabarmendu du Lopezek.

Performancea osatzeko sei kide izan dituzte aldamenean: Elena Albert, Patricia Etxegarai, Peio Lekunberri, Raul Marcos, Roberto Romero eta Ghislaine Verano. Deialdi ireki bat egin zuten, eta ia hogei eskaera jaso zituzten. Aukeraketa eginda, elkarrekin lanean aritu dira bost egunez zuzendariak eta artistak, eta emaitza jendearekin partekatuko dute orain.

Hamabi txanda antolatu dituzte, eta bakoitzean zortzi pertsonak hartuko dute parte. Izena emateko aukera zabalik dago oraindik, recepcion@museooteiza.org helbide elektronikora idatzita edota 948332074 telefonora dei eginda. Igande eguerdian burutuko dute prozesua, eta asteburuan osatzen aritutako harrespila, emaitza, han utziko dute, museoaren beheko solairuan, ekainaren 6ra arte. Informazioarekin osatuko dute, asteburuan bertaratzeko aukerarik ez dutenek uler dezaten zein izan den obraren funtsa. «Ekintzaren amaiera ikusiko dute, baina ulertuko dute horren aurretik beste zerbait gertatu dela».

Egitasmoaren bidea ez da hor bukatuko, gainera: Aitziber Urtasun museoaren jarduera pedagogikoen arduradunak beste talde batzuekin partekatuko du L’Alakraneko kideek diseinatutako prozesua, performancea aktibatzen jarraitzeko.


Summary: Aroztegiko proiektua bertan behera uzteko manifestaziora deitu dute hilaren 15erako. Elizondoko plazatik aterako da manifestazioa, Landa eremua defendatu! Aroztegia gelditu lelopean.

Aroztegiko proiektuaren kontrako Aroztak plataformak manifestaziora deitu du Elizondon (Baztan, Nafarroa), Aroztegiko lanak gelditzeko eskatzeko. Heldu den larunbatean izanen da manifestazioa, hilaren 15ean, eta 17:30ean aterako da Elizondoko plazatik, Landa eremua defendatu! Aroztegia gelditu lelopean.

Agerraldia egin du gaur Aroztak herri mugimenduak, eta, salatu duenez, behin eta berriz saiatu dira herritarrak proiektua bertan behera uzten. Proiektuak Lekarozen eta inguruan eragin kaltegarria izango duela nabarmendu dute: «Belaunaldiz belaunaldi eta mendez mende bizirik iraun duen hizkuntza, kultura eta bizimodua desagerrarazi nahi dute hondeamakinak, motozerrak eta indar okupatzaileak erabiliz».

Proiektu horren kontra altxatuko direla aldarrikatu dute herritarrek, eta herritarrei deia luzatu diete manifestazioan parte har dezaten: «Gure lurra, bizimodua eta hizkuntzaren kontrako eraso zuzena den heinean, gatazka honek berebiziko garrantzia du, gure bailaratik gaindi, euskaldun guztion kontrako erasoa baita, ez lekaroztar edo baztandarren kontrakoa bakarrik».

Luxuzko 228 etxebizitza, 126 logelako hotel bat, spa gune bat eta bederatzi zuloko golf zelai bat eraiki nahi dituzte Lekarozko herrian. Apirilaren 8an hasi ziren lanetan, Palacio de Aroztegia SM enpresak aginduta. Oraingoz, ordea, herritarrek lanak gelditzea lortu dute. Kanpaldia egin zuten lanak egitekoak dituzten lurretan, eta hamaika egun egin zituzten bertan, enpresako makinak hortik atera arte.

Legez kanpoko adjudikazioa

Herri ekimenaz harago, Baztango udalak ere salaketa aurkeztua du enpresaren kontra. LAB sindikatuak ere enpresa salatu zuen Nafarroako Kontratu Publikoen Administrazio Auzitegian. 2019ko uztailean, Aroztegiko obren emakidaren plegua baliogabetu zuen, eta adjudikazio prozedurarekin jarraitzea ezinezkoa zela adierazi zuen auzitegiak. Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiaren Administrazioarekiko Auzietako Salak lehengo auzitegi horren akordioa berretsi zuen 2020ko ekainean. Sindikatuaren hitzetan, onartezina da baldintza agiria baliogabetua duten eta esleipena gelditua duten obrak hastea, eta manifestazioan parte hartzeko deia egin du.

Manifestazioaz gaindi, Iruñeko Aroztak mugimenduko kideek bizikleta martxa bat eginen dute maiatzaren 14an, Iruñetik bertatik abiatuta. Ortziralean, Iruñetik Leitzara arteko ibilbidea eginen dute, eta larunbatean, Leitzatik abiatu, eta Elizondoko martxarekin bat eginen dute.


Zer aldatu da igandetik aurrera?

Summary: Zer aldatu da igandetik aurrera?. Euskal Herria banatzen duten hiru eremu administratiboetan bide orri propioak ezarri dituzte, neurri murriztaileen arintzea kudeatzeko.

Igande honetan, Espainiako Gobernuak bertan behera utzi du alarma egoera. Frantziako Gobernuak astelehenean abiatu zuen arintze fasea. Hau da gaur egun egoera Euskal Herrian.

JOAN-ETORRIAK

Hegoaldean, libre.

EAEko Auzitegi Nagusiak ebatzitakoaren arabera, Eusko Jaurlaritzak ezin du itxiera perimetralik ezarri, ez udalerrietan, ez herrialdeetan, ezta autonomia erkidegoan ere. Nafarroako Gobernuak ere esana du herrialdeko perimetroa altxatuko duela igandetik aurrera. Hortaz, Hego Euskal Herrian zehar ibiltzea libre izanen da, urritik lehen aldiz.

Iparralde eta Hegoalde artean.

Hego Euskal Herritik Lapurdira, Nafarroa Beherera edo Zuberoara joan ahal izateko ezinbestekoa da PCR negatiboa. Kontrako noranzkoan, Iparraldetik Hegoaldera joateko, funtsezko arrazoiengatik baizik ezin da muga zeharkatu, eta horietan ere beharrezkoa da PCRa, mugatik 30 kilometroko tartean bizi ez direnentzat salbu.

Departamendu barruan soilik.

Frantziako Gobernuak hamar kilometroko tartean ibiltzeko debekua kendu du, eta, ondorioz, eskualde bereko departamenduetan ibiltzeko eskubidea dute Ipar Euskal Herriko herritarrek.

BILERAK

Araba, Bizkaia eta Gipuzkoa.

Lau lagun baino gehiagoko bilerak debekatu nahi zituen Eusko Jaurlaritzak, intzidentzia tasa 200 kasutik gorakoa zenerako, baina Auzitegi Nagusiak ez du legezko ikusten hori mugatzea.

Nafarroa.

Orain arte, bizikide ez zirenak ezin ziren etxe barruan elkartu. Igandetik aurrera, ordea, neurri hori malgutu du Nafarroako Gobernuak: bi bizikidetza unitateko kideak elkartu ahalko dira, sei lagun edo gutxiago badira.

ETXERATZE AGINDUA

Jaurlaritzarena, bertan behera.

Eusko Jaurlaritzak 22:00 eta 06:00 arteko etxeratze agindua ezarria zuen, baina Auzitegi Nagusiak baliogabetu egin du.

Nafarroan, oraingoz, aurrera.

Nafarroako Gobernuak ez du etxeratze agindua bertan behera utzi, eta alarma egoeraren osteko bide orrian ere sartua dago. Hala ere, Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiaren esku egonen da hori baimendu ala ez. Ebazpena ez da asteartea baino lehen iritsiko, eta, ordura arte, indarrean izanen da.

Iparraldean, ekainera arte.

Etxeratze agindua indarrean da Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan: 19:00etan hasita. Ekain bukaerarako kendu nahi dute.

OSTALARITZA

Ostatuak, 22:00ak arte zabalik.

Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, ostalaritzak aukera izanen du 22:00ak arte zabaltzeko; orain arte baino bi ordu gehiagoz.

Txibiteren bide orria.

Nafarroako Gobernuak malgutu egin ditu ostalaritzari ezarritako murrizketak, baina neurrien arintze hori «mailakatua» izanen dela ohartarazi du. Hala, ostatuen barnealdea itxita egonen da datozen asteetan, orain arte bezala, baina terrazen ordutegia zabalduko dute, 22:00ak arte. Maiatzaren 17an, berriz, baimendu eginen da barnealdeko mahaietan kontsumitzea, 12:00ak arte –barran ez–, eta aukera emanen diete ostalariei bazkariak eta afariak emateko, bezeroek «ardura adierazpen bat» eta «fitxa tekniko bat» bete beharko dituzte, COVID-19 kasuren bat atzemango balitz kutsatze kateak garaiz eteteko.

Iparraldean, maiatzaren 19tik.

Hilaren 19an, saltokiak eta terrazak irekitzen hasiko dira Ipar Euskal Herrian, eta ekainaren 9an barrualdeak ere irekiko dituzte.


Klarionaren puntuak

Summary: Klarionaren puntuak. Realak Elx garaitu du, eta bosgarren postuari lotu da. Etxekoak bat gehiagorekin aritu dira 10. minutuaz geroztik, baina kosta egin zaie markagailuan aurreratzea: Aritzek eta Oiartzabalek egin dituzte golak.

Realak irabazi egin du. Europa ligara sailkatzeko sasoi amaierara artean hiru garaipen behar dituztela esan zuen atzo Imanol Alguacilek, eta horretan bat egin dute jokalariek. Elxi irabazi, eta bosgarren postuan segitzeko hiru puntu bildu dituzte. Poz landua izan da; partidan zehar egindako aldaketek ekarri dute gozamena. Arbelekoa zelaian islatuta, klarionaren puntuak izan dira. Partida egoki hasi du Realak. Imanolek bere trazuko eskema marraztu du hamaikakoan. Zelai erdi indartsua zelairatu du. Ander Gebarak lagun egin die atzelariei, erdikoekin lotura lanak egiteko, eta Jon Guridi eta Silva —partidako berritasunak— jarri ditu makina gelan, jokoa sortzen. Aldiz, 4-4-2 klasikoaren alde egin du Fran Escrivak. Realak aurki egin du erasora, eta bost minutuan hiru aukera izanda, itxura polita hartu du partidak. Zer esanik ez hamargarren minutuan epaileak Raul Guti kaleratu ondotik. Elxeko futbolariak sarrera gogorra egin dio Andoni Gorosabeli, eta Cordero Vega epaileak, VARean ikuskatu ondotik, txartel gorria atera dio. Realari aldeko jarri zaio egoera.

Lehengo nagusitasuna areagotu egin du Realak. Baloi jabetzak agerian utzi du hori: 20. minutuan, %67koa zuen Realak. Dena den, joko pausatuaren alde egin dute Imanolenek. Baloia berreskuratu orduko, erdiko multzoaren artean tori-norika aritu dira jokalariak, zirrikitu bat nork aurkituko. Silvaren joko ikuskera gailendu da. Lerro arteko paseak ematen maisua da kanariarra, eta une oro saiatu da horretan. Tantaka batzuetan soilik lortu du, ordea, aurrelariekin lotura eraginkorra egitea.

Hala iragan dira hasierako 25 minutuak. Elx burumakur aritu da; jokalari bat gutxiagorekin jokatu beharrak, eta ordurako pilatuak zituen txartel hori kopuruak baldatu ditu hasieran. Realak gola egin du 27. minutuan, eta bazirudien zailena egina zuela. Baina epaileak Silvaren jokoz kanpokoa adierazi du. Markagailuak hutsean segi du, eta lanean segitzera behartu txuri-urdinak.

Realaren poz zapuztuak mesede egin dio Elxi. Hortik aurrera, lortu du harresi bat ezartzea. Atsedenaldira bitartean atzean sartu da Escrivaren taldea, eta erauntsiei erantzun estoikoa eman die. Realak %75eko jabetza zuen ordurako, baina jokoak gasa galdu du. Hutsean heldu dira atsedenaldira.

Imanolek zenbait aldaketa egin ditu bigarren zatian. Izenak izenen truke, eta hasierako marrazkia aldatuz. Gebara eta Guridi kendu, eta Ander Barrenetxea eta Martin Zubimendi sartu ditu. Erasoan sakondu nahi izan du teknikari oriotarrak, luzamendutan aritu gabe. Markagailuaren diktaduran gatibu izan da Reala. Elxek jaurtiketari ez du egin lehen 60 minutuetan, haien area txikian aritu dira etxekoak, baina etekinik lortu gabe. Eta hala, ordura arteko moldetik atera den arte. Aldaketen ostean hegalei garrantzia eman, eta handik sortutako jokaldi baten osteko kornerretik heldu da Realaren lehen gola. Aritz Elustondok nagusitasunez egin du errematea, buruz, baloia sarera jaurtitzeko. Hogei minuturen faltan ailegatu da garaipenaren gola, eta. luzapenean, berrespenarena. Jon Bautista sartu berriaren jokaldian, Mikel Oiartzabali heldu zaio baloia. Sekulako gola egin du, garaipena lotu eta bosgarren postuan indartzeko.


Summary: Eskoziako lehen emaitzek kolokan jarri dute gehiengoa lortzeko SNPren helburua. Sturgeonen alderdiak 39 eserleku bildu ditu oraingoz, baina barruti giltzarri bateko aulkia lortu ez izanak zalantzak sortu ditu. Galesen, Plaid Cymruk eserleku bat galdu du, behin-behineko emaitzen arabera.

SNP Eskoziako Alderdi Nazionala laugarren aldiz jarraian izango da boto kopuru eta ordezkaritza handiena lortuko duen indar politikoa Eskoziako Parlamenturako hauteskundeetan, baina garaipen horrek zapore mikatza izan lezake, gehiengo osoa lortzeko helburua kolokan geratu baitzaio zenbaketaren lehen partea amaitu ostean. Oraingoz, SNPk 39 eserleku lortu ditu, baina hego-mendebaldean dagoen Dumbarton barrutian Eskoziako Alderdi Laborista gainditu ez izanak zalantza handiak sortu ditu xede horri begira.

Koronabirusaren pandemiaren ondorioz, ostegunean egindako bozen emaitzak gaur goizean hasi dira zenbatzen, atzo gauean beharrean, baina soilik jokoan dauden barrutietako 48. Eskoziako Parlamentuak 129 diputatu ditu, eta, oraingoz, SNPk banaturiko aulkien gehiengoa lortu du, besteak beste, Eskoziako Alderdi Kontserbadoreari bi eserleku kenduta, eta Alderdi Laboristari, beste bat; hala, toryek hiru ordezkari lortu dituzte, eta laboristek, bakarra. Haien aurretik dago, behin-behinean, Eskoziako Liberal Demokratak alderdia, lau aulki jaso baititu.

SNP 65 diputatura —edo gehiagora— iristean dago egunotako gakoetako bat, hori izan baitzen David Cameron 2011n Erresuma Batuko gobernuburu zenak eman zuen arrazoi nagusia lehen independentzia erreferendumari baiezkoa emateko; unionismoa, beraz, zenbaki horri begira egongo da, uste baitu Boris Johnson Erresuma Batuko egungo gobernuburuari arnasa emango diola Eskoziako alderdi independentista nagusia gehiengo osora ez iristeak. Biharkoa izango da, hortaz, hitzorduko egun erabakigarria, emaitza guztiak ematekotan baitira.

Eskoziako bozketarako sisteman, herritarrek bi boto ematen dituzte; bata, barrutietako hautagaiak izendatzeko —73 eserleku dira, eta boto gehien biltzen duenak lortzen du aulkia—, eta bestea, eskualdeetako diputatuak aukeratzeko —56 postuak alderdien zerrenden artean banatzen dituzte, proportzionalki—.

73 diputatuetako 48 gaur izendatu dituzte, eta, beraz, gainontzekoak bihar jakinarazi beharko lituzkete, argitzeko SNP gehiengo osora iritsiko al den. Orain arteko emaitzak kontuan harturik, Nicola Sturgeon Eskoziako lehen ministroaren indar politikoak baditu 65eko kopurura iristeko aukerak, baina oso urriak dira; horietako bat da Aberdeenshire Mendebaldean Eskoziako Alderdi Kontserbadoreari aurrea hartzea, eta bestea, eskualdeetako ordezkaritzan 2016an baino aulki bat gehiago eskuratzea.

Azken hori litzateke zailena, aurtengo inkesta askok beherakadak aurreikusi baitizkiote alderdien zerrenda bidezko lehian; SNPk Eskozia hegoaldean ere gal lezake babesa, eta horrek behin betiko blokeatuko lioke gehiengo osorako aukera. Sturgeonek, badaezpada, gaur gauean Sky News telebista kateari emandako elkarrizketan ez du iritzirik eman auziaz, adierazi baitu 65 eserlekura iristeko bidea «oso luzea» izan daitekeela.

Ikusteko dago, gainera, alderdi unionisten oinarriek erabilitako boto taktikoak zer eragin izango duen, batez ere eskualdeetako babesetan, indar horiek han lortzen baitute ordezkaritzarik handiena, Eskoziako Alderdi Berdeak bezala, eta SNPren kontrara.

Alex Salmond, ezkor

Alex Salmond Eskoziako lehen ministro ohiaren Alba Alderdia ere lehiatu da parlamenturako hauteskundeetan, diputatugaiak soilik eskualdeetan aurkeztuta. Salmondek ordezkaritza lortzea du helburu, baina gaur hedabideen aurrean egindako adierazpenetan ezkor agertu da: «Orain arte ikusitako emaitzak kontuan hartuta, ez dut uste hori gertatuko denik».

Alba Alderdirik gabe ere, independentistak gehiengo izango dira, ezustekorik ezean, inoizko ordezkaritza handiena lortuta. Halere, atzoko joerak bere horretan jarraitzen badu, SNP ez da gehiengo osora iritsiko eta, hortaz, Johnsonek lasaitua hartuko du, bigarren independentzia erreferenduma egiteko eskariari ezezkoa emateko oinarri handiagoa izango baitu.

Baina, egiazki, SNPrentzat eta ekologistentzat hori ez da oztopo izango, Eskoziako Gobernuak bigarren galdeketa egiteko lege proiektuaren zirriborroa aurkeztu baitzuen iragan legealdiaren amaieran; printzipioz, 2023a amaitu aurretik egingo lukete, betiere pandemia amaitu eta gero.

Eskoziaz gain, Galesen ere parlamenturako hauteskundek egin dituzte, eta behin-behineko emaitzen arabera, Plaid Cymru alderdi independentistak zazpi eserleku irabazi eta bat galdu du, 60 diputatutik 39 banatu ostean.

Joerak bere horretan jarraitzen badu, Plaid Cymruk huts egingo luke independentismoaren gorakada ordezkaritzan islatzeko helburuan; izan ere, Galesko Alderdi Laboristaren boto emaileen erdiak interesa agertu du Erresuma Batutik ateratzeko aukeran, baina laboristak espero baino emaitza hobeak izaten ari dira, 26 aulkiri eustea lortu baitute.

Oraingoz, Galesko Alderdi Kontserbadoreak izan du gorakada bakarra, hiru eserleku gehiago lortuta hamarrera iritsita.


Katuarrain hilak topatu dituzte Pasaian

Summary: Katuarrain hilak topatu dituzte Pasaian. Txikiegiak dira saltzeko, eta, beraz, bota egin dituztela salatu du Eguzki talde ekologistak. Donostiako urpeko igerilari taldekoek topatu dituzte.

Pasaiako badiako sarbidean topatu dituzte, ehunen bat katuarrain (Scyliorhinus canicula), urpean, hilda. Eguzkik salatu duenez, arrantzaontziren batek bota ditu, tamainagatik ezin direlako saldu. "Onartezina" dela salatu du talde ekologistak.

Donostiako urpeko igerilari taldekoek bidali dizkiete argazkiak Eguzkikoei. Haiek berri eman dutenez, ostegunean ikusi zituzten aurrenak, eta atzo, oraindik ere jasotzen ari ziren. Gehiagotan ere agertu izan dira hildako arrainak portu inguruetan.


Summary: Aske utzi dituzte Ernairen protestetan atxilotutako gazteak. Elkarretaratzeak egingo dituzte gaur Bilbon eta Gasteizen, atxiloketak salatzeko.

Goizaldean utzi dituzte aske atzo arratsaldean Bilbon eta Gasteizen atxilotutako zortzi lagunak. Mobilizazio eguna zuen Ernaik, eta, goizeko manifestazioetan istilurik izan ez zen arren, ez zen gauza bera gertatu arratsaldean. Bilboko manifestazioa Sabin Etxea eta EAEko Auzitegi Nagusia dauden lekura iritsi zenean lehertu zen egoera. Ernaik dio ertzainak oldartu egin zitzaizkiela. Jaurlaritzaren Segurtasun sailak, aitzitik, alderantzizkoa esan du: gazteek egin zutela beren kontra. Gasteizen gazte bat atxilo hartzeko ere antzeko arrazoia eman du Ertzaintzak: identifikatzeko eskatu ziotenean, gaztea haien kontra oldartu zela.

Oldartzeen ondorioz, atxilotuetako bat Basurtuko ospitalera eraman behar izan zuten, sorbalda dislokatuta.

Gertatutakoa salatzeko, elkarretaratzeak egingo dituzte gaur, Ernaik deituta. Atzoko mobilizazio egunaren leloari eutsi diote: Larrialdi egoeran gaude, eta esaldi bat gehitu: "Eta zipaioen biolentziak areagotzen du". Atxiloketak izan ziren bi hiruburuetan egingo dituzte protestak: Bilbon, 19:30ean, Moyua Plazan, eta Gasteizen, 20:00etan, Andre Maria Zuriaren plazan.


Mixel Berhokoirigoin hil da

Summary: Mixel Berhokoirigoin hil da. Gaixotasun larri baten ondorioz zendu da. Euskal Herriko Laborantza Ganberaren sustatzaile eta lehendakari izan zen, eta azken urteetan Bakegile ezagunetako bat. → Berria jakin eta berahala zabaldu dira atsekabe mezuak → Berhokorigoinen ibilbidea, argazkitan. → Haren hitzetan, BERRIAn egindako elkarrizketen bilduma.

69 urterekin, gaur hil da Mixel Berhokoirigoin ekintzailea (Gamarte, Nafarroa Beherea, 1952). Gamartekoa zen sortzez; laborarien semea izanik, laborarien munduan egin zituen militantziako urte gehienak. Gaixo zegoen.

ETAren armagabetze prozesuan jarrera aktiboa izan zuen, eta preso ere sartu zuten horregatik. 2016ko abenduaren 16an Luhusoko polizia operazioan atxilotu zutenetariko bat zen Berhokoirigoin. Harekin batera eraman zituzten preso Jean Noel Etxeberri Txetx, Beatrice Molle-Haran, Stephane Etxegarai eta Mixel Bergouignan. Egun batzuetara aske utzi zutenean, urratutako bidearekin panorama «aldatu» zela iragarri zuen. Eta halaxe izan zen, ekarri baitzuen urte batzuetara ETA armagabetzea, gizarte zibilaren eskutik.

Bi urte geroago, gogora ekarri zituzten egun horiek. 2018ko abuztuan kendu zizkien epaileak behin-behineko neurriak. Behin armagabetzea lortuta, euskal presoen afera konpodu nahian ari ziren bakegileak, buru belarri, eta haien artean zen Berhokoirigoin ere.

Nolanahi ere, ezaguna zen aurretik ere, hainbat urrats eginak baitzituen naziogintzan. Euskal Herriko Laborantza Ganberaren sustatzaileetako bat izan zen, eta hango lehendakari ere bai, hamar urtez. 2005etik 2015era.

Ipar Euskal Herrian laborari sindikatu bakarra zen garaian (FDSEA), Berhokoirigoin sindikatu horretan engaiatu zen, baina beste ikuspuntu batzuk defendatuz. FDSEA utzi eta ELB sindikatu berriaren sortzean parte hartu zuen, 1982an. Euskal Gazteria katolikoetan aritu zen, eta, ELBko eledunik ezagunena izateaz gain, Confederation Paysanneko idazkari nagusia ere izan zen, baita Via Campesinako partaide ere.

ELBrekin, Ipar Euskal Herriko laborantza sindikalaren paisaia erabat aldatzen hasi zen. Berhokoirigoinek FDSEAn sartu zenean defendatzen zituen printzipio beren alde jarraitu zuen ELBn, hala nola laborari txikien egoera hobetzearen alde, ekoizteko eskubideen banaketa zuzen baten alde, laborantza intentsiboaren aurka eta abar. Eta ELBren aldarrikapen garrantzitsuetariko bat izan da Euskal Herriko Laborantza Ganberaren sortzea. «Ez da izanen egiturarik laborantzarentzat, ez bada Iparralde guziarendako», esan zion BERRIAri 2015eko elkarrizketa batean.

Orduan ere eman zizkion buruhausteak Parisek; Laborantza Ganbera sortu zenetik, Frantzia jazarri egin zitzaion, eta Berhoirigoin auzipetu, jarraian izan ziren Pirinio Atlantikoetako prefeten salaketak zirela medio. 2008ko irailean, Baionako prokuradoreak auzipetzea erabaki zuen. 2009ko martxoan, lehen aldiz errugabetzat jo zuten, eta 2010eko otsailean, beste epaiketa batean, behin betiko errugabetzat. Ipar Euskal Herriko Laborantza Ganbera sortuz departamenduko egitura hautsi eta Frantziako erakundeak ordezkatu nahi izatea leporatu zion prokuradoreak. Epaileek ez zuten aintzat hartu estatuaren salaketa.


Etxegarai: «Gizon justu baten heriotza»

Summary: Etxegarai: «Gizon justu baten heriotza». Besteak beste, Sarek nabarmendu du bere lana giltzarri izan zela «Euskal Herria bake bidean kokatzeko».

Ibilbide oparoa eginik zendu da Mixel Berhokoirigoin, eta sareetan dolumin eta atsekabe mezuak ugaritu dira heriotzaren berri izan ondoren.

«Gau huntan Mixel Berhokoirigoin joan zaigu, hain maite duen Euskal Herriko mendi tontorretatik omenaldi ederrena egin diezaiogun txalo eta irrintzinekin. Bakea eta elkarbizitza lortzeko bidean segituko dugu! Milesker eta ez adorik Mixel. Agur eta ohore», adierazi dute bakegileek.

Jean Rene Etxegarai Baionako auzapez eta Euskal Hirigune Elkargoko lehendakariak nabarmendu du «gizon justuaren heriotza» dela Berhokoirigoinena: «Michel Berhokoirigoinek utzi gaitu, zuhurki, bizitzea maitatzen zuen bezala . Bere lana izugarria da. Nekazaritza munduak baina baita Euskal Herriak ere hainbeste zor diote! Gogoratzeko adibide bat. Maitasuna eta sustengua Mikeleri eta Jenofa eta Iñaki».

«Mixel Berhokoirigoin bakegilea zendu da. Gure doluminak eta besarkada sendoena senide, lagun eta kideei. Euskal Herria bake bidean kokatzeko giltzarri izan zen Mixelen lana. Gure miresmen eta esker on guztia zuretzat lagun! Ezinbesteko pertsona eta militantea», idatzi du Sare plataformak.

Ildo beretik jo du Foro Sozial Iraunkorrak: «Mixel Berhokoirigoin hil da, bakearen artisaua, ETAren desarme zibilaren protagonistetako bat eta Euskal Herriko bakea eraikitzeko prozesua aurrera egiteko lanean ari garen guztion bidaide. Besarkada handi bat familia eta ingurukoei. Eskerrik asko, Mixel. Adiorik ez!».

Bakegintzan Berhokoirigoinekin batera aritutakoa da Anaiz Funosas Bake Bideko burua, eta samina agertu du berriaren aurrean:

Akitania Berriko presidente Alain Rousset triste agertu da heriotzarekin: «Euskal Herriaren arima handi bat desagertu da. Konbikzioak zituen gizona zen, zintzoa, irudikorra. Eta guztiek errespetatua».

Vincent Bru diputatuak nabarmendu du «pertsona maitagarri baten oroimena» gordeko duela: «Adorez defendatzen zituen bidezkoak iruditzen zitzaizkion kausak. Gogoetatsu eta jakintsu, beste ezerk baino gehiago errespetatzen zuen ikuspuntuen ezberdintasuna. Euskal Herriak gizon handi bat galdu du».

Nikolas Blain Uztaritzeko auzapezorde eta Batera plataformako kideak ere dolumina adierazi die senideei: «Engaiamendu eredugarria hainbat eta hainbat arlotan. Zure gogoetak, sintesiak, ekarpenak balio ikaragarrikoak izan dira. Inspirazio iturri aberatsa zure bidea partekatu dugun guziontzat».

Anita Lopepe EH Baiko bozeramaileak ere samina azaldu du: «Agur eta ohore Mixel. Milesker herri honi eta bereziki Euskal Herri barnekaldeari ekarri dakoxun guziarendako. Milesker militante gisa eman daukuxun eredu eta inspirazioarendako». EH Baik berak ere zabaldu du dolumin mezua: «Gaur gure herriak galtzen du militante handi bat, galtzen dugu lagun handi bat. Laborantza iraunkorra, Batera edo bake prozesuan, Mixelek ekarpen handia egin du Euskal Herriarentzat».

«Bakegintzan eta eraldaketa sozial eta ekonomikoan egindako ezinbesteko ekarpenagatik erreferente izango da beti. Gure doluminik beroenak Mixel Berhokoirigoinen senide eta gertukoei», adierazi du EH Bilduk.

Berhokoirigoinen borroka anitzak gogora ekarri ditu, berriz, Arkaitz Rodriguez Sortuko idazkari nagusiak: «Laboraria, sindikalista, abertzalea, bakegilea... Herrigile nekaezina. Nekez laburbil liteke, are gutxiago eskertu, herri honen alde egin duen guztia. Doluminik bihotzekoenak senide, lagun eta burkideei». Eusko Alkartasunak nabarmendu du «militante handi bat» galdu duela Euskal Herriak.

ELAren arabera, Mixel Berhokoirigoinen heriotza «kolpe gogorra» izan da sindikatuarentzat, «baita mugimendu abertzale guztiarentzat ere. Horregatik, Nazio Batzordeak une beltz honetan besarkadarik beroena helarazi nahi die bere senide eta gertuko lagunei».

Manu Robles Arangiz fundazioko presidente Xabier Anzak, berriz, nabarmendu du «Berhokoirigoinen heriotzarekin pertsona, sindikalista eta bakegile zintzoa» galdu dela, «buruzagi abertzale handi bat. Pribilegio bat izan da ezagutzea eta bidelagun izatea. Agur eta ohore!».


Summary: Beheranzko joera nabari den arren, beste 691 lagunek positibo eman dute Hegoaldean. Positiboen ehunekoa %5,7ra jaitsi da, baina oraindik gainditu egiten du OMEk ezarritako muga. Osakidetzako ZIUetan 174 gaixo daude larri, duela bi aste baino hamabi gutxiago.

COVID-19aren pandemiaren joera hoberantz egiten ari dela adierazten dute hainbat zantzuk. Halere, 691 lagunek positibo eman dute Hego Euskal Herrian egindako 12.165 probetan. Hau da, herenegun Osakidetzak eta Osasunbideak egindako proben %5,7k positibo eman dute. Positiboen ehunekoa ere gero eta txikiagoa da, baina oraindik gainditu egiten du OME Osasunaren Mundu Erakundeak izurria kontrolpean edukitzeko ezarria duen muga.

Egoerari lurraldez lurralde erreparatzen hasita, birusa Gipuzkoan ari da bereziki erasaten azkenaldian; beste 238 kasu atzeman dituzte bertan. Bizkaian, berriz, beste 299 lagunek eman dute positibo. Nafarroan eta Araban egoera hobea dela ikus daiteke: beste 112 eta 43 positibo atzeman dituzte, hurrenez hurren.

Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak ospitaleetako egoera ere eguneratu dute: atzo beste 67 lagun ospitaleratu behar izan zituzten COVID-19ak erasanda, bezperan baino hamahiru gutxiago; 202 lagun, berriz, larri daude, ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan, atzo baino hiru gehiago. Halere, egoera pixkanaka-pixkanaka hobera egiten ari da, eta duela bi aste baino 21 gaixo gutxiago daude egoera horretan. Eusko Jaurlaritzak ez du adierazi orotara zenbat gaixo dauden ospitaleratuta COVID-19arengatik; bai, ordea, Nafarroako Gobernuak: 107, atzo baino hamazortzi gutxiago.


Summary: Mixel Berhokoirigoin: «Lurralde antolaketaren trena huts egiten badugu, historiatik at geldituko gara». Irailaren 29an, Batera-k jardunaldi batzuk eginen ditu Baionan, Parisera igorri nahi duen lurralde elkargoaren xedean sakondu eta Frantziako agintariei herritar eta eragileen proposamena helarazteko asmoz.

Garapen Kontseiluak eta Hautetsien Kontseiluak lurralde elkargoaren alde ebatzi ondoren, egindako urratsa goraipatu du Batera-k, eta oraindik zehaztu gabe dauden arloen inguruko gogoeta bultzatuko du, irailaren 29an Baionan eginen dituen jardunaldien bidez. Ororen buru, Hautetsien Kontseiluak egin duen bezala, Batera-k lurralde elkargo baten proposamena igorri nahi du Frantziako Senatuak azter dezan. Hautetsien proposamenarekin batera, herritarren proposamena ere mahai gainean izanen du Frantziako Gobernuak.

Lurralde elkargoa sostengatuko du Hautetsien Kontseiluak. Alta, Batera-k dio proposamen horretan sakondu behar dela. Zein arlotan?

Lurralde elkargo horrek nolako osaketa ukanen duen zehaztu beharko da lehenik, hots, nola hautatuko diren ordezkariak eta zuzendaritza; hori baita egitura horren berezitasuna: euskal herritarrek zuzenean hautatuko dituztela beren ordezkariak. Baina horrekin ez diogu erantzun galderari; zehaztu beharko dugu nola bozkatuko den, nola hautatuko diren hautetsiak. Badira anitz elementu: Ipar Euskal Herriko lurralde elkargoa bozka eremu bat izan daiteke, edo zenbait eremutan bana daiteke, herrialdeen orekari atxikitzeko. Jende gehiena Lapurdiko kostaldean bizi da, baina horrek ezin du gorde barnealdearen berezitasuna. Horrekin batera, aztertu beharko dugu proportzionaltasuna hobesten dugun, osoki edo hein batean. Dakiguna da egun departamenduan dagoen prozedura zaharkitua dela eta ezin dugula sistema horretan segitu. Demokrazia handiagoa ekarriko duen sistema bat behar dugu.

Departamenduari eustea sistema bikoiztea litzateke orduan?

Argi da departamendua egitura zaharkitua dela eta Ipar Euskal Herriak gainditu duela eredu hori, eskumen gehiago behar dituela. Boterea nola antolatuko den zehazteko garaia da, eta horrek eskatzen du zorrotz aztertzea nolako harremanak ukanen dituzten lurralde elkargoak eta gaur indarrean dauden gainerateko erakundeek. Ezin dira eskumenak bikoiztu; herritarrek boterearen interpretazioa argitzea eskatzen dute. Batera-k beti erran du hemen sortuko den erakundeak beharko dituela bederen departamenduaren eskumenak gehi eskualdearen batzuk. Hori ere eztabaidatu behar da.

Zerga sistema ere aipatu duzue; alegia, nolako baliabideak ukanen dituen erakunde horrek.

Ezin dira zerga berriak sortu, eta orain dauden diru sarrerekin funtzionatu beharko da. Lurralde elkargoaren baliabideak ezin dira elikatu zerga berri baten bidez, baizik eta orekatuz orain departamenduaren edo eskualdearen esku daudenekin. Departamenduko eskumenak baditugu, guk beharko ditugu baliabideak. Eskualdeak ezin du egin guk eginen dugun zerbait. Beraz, berrantolaketarekin batera, eskumenen araberako zerga sistema ezarri behar da plantan. Orain den zerga sistemaren transferentzia izanen da lurralde elkargoaren baliabide. Baina hori guztia zehazteko dago: zein izanen diren diru iturriak, nolako zerga sistema ezarriko den plantan, nolako bermea ukanen duen erakunde berriak eta nolako autonomia. Lurralde elkargoa iraunkortasunean ezarri behar da plantan, eta horretarako bermeak behar dira.

Lege adituen iritzia ere eskatu duzue. Trabak ikusten dituzue?

Legeen arloan ere aztertu beharko dira zein diren aukerak eta zein trabak. Horiek landu behar dira landu, eta horretarako dira Baionako jardunaldiak. Ipar Euskal Herriarentzako instituzioaren gaia geldi zela zirudien duela ez hainbertze denbora. Azken hilabeteetan abiadura handia hartu du, eta, oraingoan, bide onean. Alde horretatik baikor gara, xedeak bere bidea egiten duelako. Baina eskatzen digu estatuak finkatu duen egutegiaren arabera aitzinatzea. Gizartearen ahotsa entzun dadin, sakondu behar dugu lurralde elkargoari buruzko gogoetan, eta proposamen zehatza egin. Parisek hautetsien proposamena ukanen du, eta, horrekin batera, euskal gizartearena. Proposamen osoa, funtzionala, logikoa eta gaurko erronkei ihardesten diena.

Onartuz gero, noiz ezarriko litzateke abian lurralde elkargoa?

Lurraldeko bozak eginen direlarik Frantzian plantan ezarria egon behar du Ipar Euskal Herriko lurralde elkargoak. Hastapenean, aipatzen zen 2015ean egingo zirela hauteskundeak, eta orain 2016rako direla diote. Urte bat izan ala bertzea, gure aldarria zehatza da. Ipar Euskal Herriak bere instituzioa behar du, eta ordurako osatu behar da. Horregatik pentsatzen dugu hau dela gogoetan sakontzeko garaia, nahi dugun erakunde hori zehazteko osotasunean, egituran, eskumenetan, zerga sisteman, demokraziaren definizioan eta hautesbidean. Prest izan behar dugu, lurralde antolaketaren trena orain pasatzen ari baita, eta tren hori huts egiten baldin badugu, berriz ere historia galtzen dugu, kanpoan geldituko gara.

Nola baloratzen dituzue orain arte egindako urratsak?

Lurralde elkargoaren bide luze horretan, urrats anitz egin dira, eta egitekoak dira oraindik. Gure esku daudenak ondu behar ditugu. Ohartu behar gara biziki garrantzitsua dela egin den urratsa, hau da, Hautetsien Kontseiluak lurralde kolektibitatearen printzipioa onartzea, eta horretan erakutsi duten adostasun zabala. Gizarte zibilaren eta hautetsien gehiengo zabalak horren alde egin du, eta behar duen garrantzia eman behar zaio urrats horri. Ideia anitz landu dira Garapen Kontseiluan, eta bertan daude gizarte eragileak, enpresak, hautetsiak eta herritarrak. Lantalde horietan zehaztu dira eskumenak, eta egiteko modukoak direla diote lege adituek. Proposamena Parisera badoa, han aztertzen duten bitartean, hemen segitu beharko dugu gogoetarekin. Ahal den neurrian, prozesu hori ere kontrolatu beharko dugu.