Summary: Ortuzarrek «kezkagarritzat» jo du «PP-Vox bikotearen arriskua». EAJko presidentearen arabera, EH Bilduk «faktura ordaindu» beharko du Bermeon EAJren kaltetan alkatetza hartzeagatik. Uste du PP «mendeku egarriz» dagoela Espainian.

PPren babesa jaso du EAJk asteburu honetan, Euskal Herriko zenbait udaletan alkate makila jeltzaleen esku gera zedin, EH Bilduren kalterako, baina hori ez da oztopo izan EAJko presidente Andoni Ortuzar PPren aurka aritzeko Espainiako Gorteetarako uztailaren 23ko hauteskundeei begira: «EAJrentzat ez da gauza bera PSOEk ala PPk gobernatzea», esan du Herri Irratian.

Ortuzarrentzat «oso kezkagarria» da, PPk «Voxen merkantzia ultra guztia erostea, oposizio eskuindarrena eta muturrekoena, Voxi botoak kendu eta boterera iristeko». Euskadi Buru Batzarreko presidentearen ustez, «itunak itunak dira, baina arazoa da iraganerako buelta diren iragarpenak egiten dituela PPk». «Kezkagarriena da», Ortuzarrentzat, «Voxekin akordioak egitea baino gehiago, hain gogorra den PP hori hain muturrean eta mendeku egarriz dagoela». EAJko buruak uste du «errebantxarekin» lotutako mezuarekin dabilela PP uztailaren 23ko bozei begira.

Horregatik, uste du gainontzeko alderdiek «alertan» jarri behar dutela, «eta azazkalak atera»: «EAJ izango da balioko duen botoa». PP eta Vox bikoteak irabaziko balu, Ortuzarrek iragarri du EAJ ez besteei bozkatzea ez dela «praktikoa» izango; eta Sanchezen PSOEk irabaziz gero, «EAJ aintzat hartu» beharko duela gogoratu du. «Euskal herritar batentzat gehien balio duen botoa EAJrena da».

Alderdi horren gidariak azaldu du boto horren bidez boto emaileak bermatu egiten duela «bere interesen defentsa Madrilen». «Eta zenbakiek emanez gero, lagundu dezake gehiengo bat osatzen PP-Vox bikotearen arriskua urruntzeko». Bikote horren garaipen bat «estatu osoan» izango litzateke «kaltegarria», baina «bereziki Euskadin», aurreikusi du Ortuzarrek: «Frogaturik dago historikoki Euskadi hautatu dutela zartakoak emateko».

Bermeo eta Bastida

Udalen osaketan, PPren babesa jaso du EAJk EH Bilduren garaipenak baliogabetzeko, esaterako Durangon, eta Gipuzkoako Foru Aldundian ere, EAJk aurreikusi du Eider Mendoza ahaldungai nagusi jeltzaleak Espainiako eskuindarren babesa izango duela aginte makila hartzeko, Maddalen Iriarte koalizioko hautagaiak lortutako garaipen argia gainditzeko.

Haatik, logika hori «ezin da eraman» Espainiako bozetara, Ortuzarren ustez: «Hauteskunde desberdinak dira, momentu desberdinak». Maiatzaren 28ko bozak «gertuko hauteskundeak» direla azaldu du; «lau urte zailen kudeaketari begiratu zaio maiatzaren 28an, eta hautesleen zati bat etxean gelditu da, eta abisu bat eman digu, kaskarreko bat».

Edonola ere, EAJko burua udal osaketen ingurukoez aritu da, eta ziurtatu du EH Bilduk «faktura ordaindu» beharko duela Bermeon (Bizkaia) alkatetza hartzeagatik, EAJk hauteskundeetan irabazi ostean han. Bastidari dagokionez (Araba), «urak lasaituko» direla aurreikusi du, EAJk aginte makila hori PPri utzi ondoren eta udal gobernu euskaltzale bat galarazi eta gero, EH Bilduren babesari uko eginez.

PPko Bastidako alkate berriak, Daniel Garciak, ukatu egin du, Radio Euskadin, alkatetza hori «itun baten bidez» erabaki dela, eta «zabalik» dago ordezkaritza duten alderdi guztiekin «akordioak» egiteko. «Tentsio egunak izan dira» egunotan Bastidan, alkateak onartu duenez, baina egoera hori «ez da herriko elkarbizitzaren benetako isla». «Beti bezain ona da elkarbizitza, baita udalean gaudenon artean ere».


Summary: Guillermo Presa eta Pilar Garrido izango dira Sumarren Arabako eta Gipuzkoako zerrendaburuak. Bizkaian, Lander Martinez izango da zerrendan lehena, eta Nafarroan, Idoia Villanueva. Gaur amaituko da Espainiako Gorteetarako hauteskundeetako zerrendak osatzeko epea.

Espainiako Gorteetarako hauteskundeetarako hilabete inguru falta da, eta zerrendak osatu dituzte jada EAJk, EH Bilduk, PSOEk, PPk eta UPNk. Gaur bertan itxiko da listak aurkezteko epea, eta Sumar koalizioak jakinarazi du zeintzuk izango diren Hego Euskal Herriko zerrendaburuak. Ahal Dugu-ko hautagaiak izango dira lehenak Arabako, Bizkaiko, Gipuzkoako eta Nafarroako zerrendetan. Arabako zerrendaburua Guillermo Presa izango da. Presa Ahal Dugu-ren Gasteizko idazkaria da gaur egun. Maiatzeko udal hauteskundeetan, Elkarrekin Podemosek, Ezker Anitza-IUl, Berdeak Equo-k eta Alianza Verdek osatutako koalizioaren zerrendetan izan zen Gasteizko Udalerako, hirugarren postuan. Presak esan du «ohorea» eta «erronka pertsonala» direla zerrendaburu izatea, eta uztaileko hauteskundeek «mugarria» ezarriko dutela orain arte lortutako aurrerapen sozialak sendotzeko.

Gipuzkoako zerrendaburua, berriz, Pilar Garrido izango da. Garrido Ahal Dugu-ren idazkari nagusia da, eta legealdi honetan Unidas Podemoseko diputatu izan da Espainiako Kongresuan –Aurrekontuen Batzordeko presidente eta Etxebizitza arloko UPren bozeramailea izan da–. Aurretik, Podemoseko senataria ere izan zen.

Bizkaian, Lander Martinez izango da koalizioaren zerrendaburua. Ahal Dugu-ren buru izan zen Martinez 2020. urtera arte. Orduan, dimisioa eman zuen EAEko hauteskundeetarako primarioak galdu ondoren, eta orain Yolanda Diazen konfiantzazko pertsonetako bat da. Bestalde, Sumarreko Nafarroako zerrendaburua Idoia Villanueva izango dela jakinarazi du koalizioak, Ahal Dugu-ren eurodiputatua.

Berdeak Equo koalizioaren hainbat ordezkari joango dira Araba, Bizkai eta Gipuzkoako zerrendetan. Hala, Kongresurako zerrendetan, Joserra Becerra Berdeak Equoren bozeramaileordea joango da bigarren Gipuzkoatik, Patxi Guerrero Bizkaiko zerrendako bosgarrena izango da, eta Ana de Benito izango da Arabako zerrendako laugarrena.

Arabako zerrendaburuarekin, polemika Azken egunetan, Arabako zerrendaburuaren inguruan izenen dantza egon da. Hedabide batzuek zabaldu zuten Roberto Uriarte izango zela Arabako zerrendaburua, baina Uriartek berak larunbatean EITBri jakinarazi zion ez dela itzuliko politikara eta ez dela izango ezkerreko koalizioko zerrendetan. EHUn duen irakasle postura itzuliko da. Gaur, Uriartek sare sozialetan jarri duen bideo batean berretsi du politika utziko duela, eta Sumarri eskertu egin dio beragan konfiantza agertu izana zerrendaburu izateko. Zerrendetan joango ez bada ere, Sumarren alde botoa ematera deitu ditu herritarrak, iritzita koalizioa dela berme bakarra «eskubideak zabaltzeko, bake soziala bermatzeko, enplegua sortzeko eta lurralde kohesioa lortzeko». Bestalde, azken lau urteotan Unidas Podemoseko Arabako diputatu izan dena, Juan Lopez de Uralde, ez doa Sumarren zerrendetan. Alianza Verdeko burua da Lopez de Uralde, eta joan den astean gogor kritikatu zuen Sumarrek bere burua zerrendetatik kanpo utzi izana. Salatu zuen «larria» eta «atzerapausoa» dela kontuan ez izatea Alianza Verdek koalizio berrian ordezkatzen duen mugimendu ekologista. .


Summary: Azpiazuk dei egin du eskualdeetako ESEPE proiektu estrategikoak aktibatzeko. Abendurako sei hilabete falta diren honetan, Pedro Azpiazu Ekonomia eta Ogasuneko sailburuak eskatu du EB Europako Batasunak 2021 eta 2023 bitarterako emandako funtsen zatirik handiena erabiltzeko eta proiektuak azkartzeko.

Europako funtsen harira, Pedro Azpiazu Ekonomia eta Ogasuneko sailburuak agerraldia egin du goizean. Eusko Legebiltzarrean hartu du hitza, eta zera jarri du helburutzat urtea amaitzerako: 2023an SEM Suspertze eta Erresilientzia Mekanismorako funtsak hedatzea, eta abendurako funtsen zatirik handiena «konprometituta» gelditzea. Halaber, eskualdeetako ESEPE proiektu estrategikoak «azkar» aktibatzeko deia egin du.

2021 eta 2023 bitarteko aldirako 22.000 milioi euro eman dizkio Europako Batasunak Espainiari, eta EAEk 1.657 milioi jaso ditu horietatik. Eusko Jaurlaritzak kudeatzen ditu horietatik 1.048 milioi euro (%63,2), eta gainontzeko 609 milioi euroak (%36,8) Espainiako Estatuak kudeatzen ditu. Eusko Jaurlaritzak kudeatzen dituen funts horietatik, hauexek dira laguntza ekonomiko gehien jasotzen duten sailak: Ekonomiaren Garapena, Jasangarritasuna eta Ingurumena; Lurralde Plangintza, Etxebizitza eta Garraioa; Berdintasuna, Justizia eta Gizarte Politikak; Hezkuntza eta Lana eta Enplegua.

Sailen artean soilik ez, tokitik tokira ere badago aldea. Funts horietatik 203 milioi euro banatu dituzte Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako udalerrien artean, baina eskualdeetako hiriburuek jasotzen dituzte adjudikatutako funtsen erdiak: Gipuzkoako funtsen %23 Donostiak, Bizkaikoen %16 Bilbok, eta Arabakoen %11 Gasteizek. Dena den, banaketa hori bat dator Eusko Jaurlaritzak EAEko udalerrietan gehien bultzatzen dituen neurriekin. Helburu nagusiak dira hirietan mugikortasun jasangarria eta segurua bultzatzea (%40), sektore turistikoen modernizazioa sustatzea (%23), eta hirietako enpresa txiki eta ertainak indartzea (%4,5), besteak beste.

Horiek hala, abendurako sei hilabete falta diren honetan, «dena emateko, eta eskura dauden giza baliabide eta baliabide administratibo guztiak ahalik eta gehien aprobetxatzeko» galdegin du Azpiazuk. Haren arabera, «barkaezina» litzateke funtsen zati bat erabili gabe gelditzea.

ESEPEak giltzarri

Europako Batasuneko Next Generation funtsak banatzeko Madrilek garatutako programak dira ESEPE edo ekonomia suspertzeko eta eraldatzeko proiektu estrategikoak. Horrelako hamabi hitzartu dituzte Espainiako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak, eta 33.000 milioi eurotik gora jarri dituzte proiektu horietarako. Sektore aeroespazialari, nekazaritzari, uraren zikloaren digitalizazioari eta energia berriztagarriei dagokien deialdietan hartu dute parte euskal eragileek.

Baina, Azpiazuren ustez, «ahalik eta azkarren» mobilizatu behar dituzte proiektu horietarako jarritako diru laguntzak. Horretarako, «ezinbestekotzat» jo du administrazio prozesuen burokrazia arintzea eta epeak malgutzea. «Helburua da Next Generation ekinbideak ekonomia, gizartea eta ingurumena eraldatzeko eskaintzen duen aukera ahalik eta gehien aprobetxatzea, erantzukizunez, baina pragmatismoz».


Summary: Irma Basterra jeltzalea hautatu dute Arabako Batzar Nagusietako presidente. Gaur goizean eratu dira Arabako Batzar Nagusiak. Hauteskundeen ondoren egin beharreko lehen urratsa da, Ramiro Gonzalez ahaldun nagusi berriaren inbestiduraren aurretik.

Arabako Batzar Nagusiak eratu dituzte gaur goizean, eta, hala, hasiera eman diote hamabigarren legealdiari. Irma Basterra jeltzalea aukeratu dute mahaiko presidente, EAJko eta PSEko batzarkide taldeen botoekin. Pedro Elosegi jeltzaleak azken zortzi urteotan bete duen postua hartuko du Basterrak. Datorren ostegunean beste bilkura bat egingo dute, eta orduan zehaztuko dute zer egunetan aukeratuko duten ahaldun nagusia. Gehienez ere 30 eguneko epea dute horretarako.

Basterra «harro» agertu da izendapenaz: «Ohorea da. Lanean jarraituko dut gure alde borrokatu ziren emakumeen legatuaren alde».

Voxek ez gainerako taldeek ordezkari bana izan dute mahaian. Lehen presidenteordetza Eva Jimenezen esku geratu da (PSE), bere taldearen eta EAJren botoak jasota. Joan den legealdian lehen idazkaria zen Jimenez. Bigarren presidenteordetza Nerea Martinez EH Bilduko batzarkidearentzat izan da –EH Bilduren eta Elkarrekin Bilduren botoak jaso ditu–. Azkenik, bi idazkaritzak Jose Damian Garciak (Elkarrekin) eta Miguel Garnikak (PP) beteko dituzte. Lehenengoak bere taldearen eta EH Bilduren botoak jaso ditu, eta Garnikak bere taldearenak bakarrik. EAJk eta PSEk ez dute hautagaitzarik aurkeztu, eta boto zuria eman dute.

Jonathan Romerok, Voxeko batzarkide bakarrak, mahaiaren postu guztietarako aurkeztu du bere burua. Guztietan boto bakarra jaso du: berea. Mahaian ordezkaritzarik ez duen talde bakarra da.

«Aukera galdua»

Ondoren egindako agerraldian, Eva Lopez de Arroiabe EH Bilduko bozeramaileak nabarmendu du EAJk eta PSEk aukera galdu dutela «Arabaren norabidea aldatzeko, lurraldearentzat paralizatzailea den ituna berreginda». Lopez de Arroiabek gogorarazi du maiatzaren 28ko hauteskundeetako emaitzek agerian uzten dutela «ziklo politiko berri bat hasi» dela Araban; izan ere, datorren legegintzaldian EAJk eta PSEk ez dute gehiengo osorik izango, eta, aurreko legealdian ez bezala, akordioak lortu beharko dituzte oposizioko taldeekin.

Bizkaiko Batzar Nagusiak eratzeko bilkura, berriz, ostegunean egingo dute. Gehiengo absolutuz aukeratu beharko dute Mahaiko presidentea, eta, inork hori lortuko ez balu, boto gehien duten bi hautagaien artean aukeratu beharko dute. Bizkaian ere, Elixabete Etxanobe jeltzaleak ez du arazorik izango ahaldun nagusiaren kargua eskuratzeko, PSE-EErekin akordioa eginda.

Gipuzkoan, berriz, Elkarrekin Podemoseko bi batzarkideek gaur hartu dituzte akreditazioak. Espero da Batzar Nagusiak osatzeko saioa ekain amaieran egitea.


Summary: Ia ehun lagun hil dira Indian bero bolada betean. 45 graduko tenperaturak erregistratu dituzte herrialdearen iparraldean. Hildako gehienak 60 urtetik gorakoak dira.

Azken hiru egunetan ia ehun lagun hil dira India iparraldean, bero bolada betean: gutxienez 54 pertsona iparraldeko Uttar Pradesh estatuan, eta beste 45 ondoko Bihar estatuan. Gobernuak esan du ikertzen ari dela heriotzek tenperaturen igoerarekin zerikusia duten; 45 gradukoak erregistratu dituzte eskualde horietan, ohikoak baino altuagoak.

Hildako gehienak 60 urtetik gorakoak dira, eta osasun arazoak zituzten, Indiako hedabideen arabera. «Heriotzak egon dira [Uttar Pradesheko Ballia] barrutian, baina oso zaila da esatea bero boladaren ondorioz izan direla», adierazi dio Reuters albiste agentziari Ravindra Kumarrek, barruti horretako agintarietako batek. Esan duenez, «heriotzetako batzuk adinarekin» lotuta daude, baina besteek «arrazoi ugari» dituzte: «Ez dago ebidentzia zehatzik bero bolada heriotza horien atzean dagoela».

Gobernuak azaldu du ospitaleratu behar izan dituzten eri gehienek sukarra zutela, arnasa hartzeko zailtasunak eta beherakoa, esaterako, baina ez du loturarik egin nahi izan tenperatura altuekin. Atzo, Ballia Barrutia Ospitaleko medikuen buru Diwakar Singhek adierazi zuen harreman hori bazegoela, eta horren ondoren kargutik bota zuten; Uttar Pradesh estatuko ministroburuorde Brajesh Pathakek sare sozialetan azaldu zuenez, «ardurarik gabeko adierazpen bat» egiteagatik.

Joan den apirilean ere gutxienez hamahiru lagun hil ziren Bombayn bero bolada baten ondorioz, eta estatu batzuetan ikastetxeak itxi egin behar izan zituzten astebetez. Eta 2021ean Indiako zenbait meteorologok argitara ateratako ikerketa baten arabera, azken mende erdian, 17.000 lagun baino gehiago hil dira herrialde horretan muturreko fenomeno meteorologikoengatik.

Ipar-ekialdeko Assam estatuan, berriz, euriteak izan dira egunotan, eta gutxienez lagun bat hil da, Hindustan Times egunkariaren arabera. Afera horretaz, Indiako Meteorologia Departamentuak adierazi du euriteak ugaritu egingo direla aste honetan, eta balitekeela horiek uholdeak eragitea.


Summary: Irulegiko aztarnategian inoiz egin den indusketa kanpainarik luzeena abiatu du Aranzadik. Orain arte aztertu gabea zen ehun metro karratuko zona bat induskatuko dute, «potentzialtasun handikoa». Irulegiko Eskua zaharberritzeko lanak bukatzear dira, eta pieza «laster» izanen da ikusgai Nafarroako Museoan.

Irulegiko Eskuaren aurkikuntza iragarri eta ziztuan, Aranzadi zientzia elkarteak nabarmendu zuen horrek ez zuela inondik ere ekarriko zona horretako lanak bukatzea. Kontrara, lorpenaren bultzada nabarmen sumatu da ikerlarien jardunean, eta, aurrerantzean, inoiz baino denbora gehiago eskainiko diete Irulegiko aztarnategiko indusketa lanei. Oraindik ez baita jakiterik aurkikuntzek goia jo duten. Orain arteko kanpainarik luzeena izanen da aurtengoa: hiru hilabete inguru iraunen du, eta sei txandatan banatuko dute. Joan den astean hasi ziren, eta irailaren 17ra arte ariko dira zeregin horretan.

Gaur aurkeztu dute aurtengo kanpaina. Irulegiko aztarnategiko zuzendari Mattin Aiestaranek eman ditu haren gaineko xehetasunak, eta, besteak beste, nabarmendu du «potentzialtasun handiko» zona bat izanen dutela aztergai. Zehazki, oraindik induskatu ez den ehun metro karratuko eremu bati erreparatuko diote.

Orain arte, bi etxebizitza eta karrika bat induskatu dituzte aztarnategian, eta, Aiestaranek zehaztu duenez, «bertzaldeko auzoa» ikertzen ahaleginduko dira aurten. Dioenez, emaitza onak espero dituzte, hala aurreikusi baitute lehenago eginiko miaketa geofisikoek. «Aztarnategia sekulakoa da, eta bertan sartzen ditugun lanordu guztiek ematen dituzte emaitzak». Esplikatu duenez, dituzten «galdera arkeologikoei» erantzuten laguntzen duen zernahi aurkikuntza da emaitza on bat.

Ohi denez, historiako eta arkeologiako ikasle mordoa ariko da indusketa lanetan, betiere Aranzadiko arkeologia teknikariek gidatuta. Hain zuzen ere, Aiestaranek jakinarazi du mikromezenasgo kanpaina bat abiatu dutela berriki, «ikerlari gazteak babesteko». «Laguntza hori saritzeko, bisita gidatuak eskainiko ditugu aztarnategietara. Aranzadik Nafarroan eta hemendik kanpo dituen aztarnategi askotara; Irulegikoa barne, noski».

Irismena handitzea asmo

Irulegiko Eskuaren aurkikuntzak piztutako ikusmira zer neurritakoa den ongi daki Aranguren ibarreko alkate Manuel Romerok. Berak ere parte hartu du gaurko aurkezpenean, eta hainbat asmo iragarri ditu datozen hilabeteetarako. Zehaztu duenez, Irulegi mendiaren magalean parking bat eraikitzea da helburuetako bat, aztarnategia bisitatu nahi duten herritarren bertan uzteko ibilgailuak. Nafarroako Gobernuak utzitako zona bat baliatu dute horretarako, eta espero dute uztail erdialderako martxan izatea. «Lehenetsiko dugu parking berdea izatea eta bailaran inpaktu handirik ez izatea». Printzipioz, asmoa da erreserbak egiteko aukera ematea herritarrei.

Parkinga ez ezik, bestelako neurriak ere buruan dituzte Arangurengo Udalean. Besteak beste, Romerok azpimarratu du lan handia egin beharra dagoela seinaleetan. Ordea, egun dituzten baliabide ekonomikoekin ez zaie aski oraingoz. Horregatik, finantzatzeko bide berriak aztertzen ari dira; diru laguntzak, alegia.

Bestalde, Nafarroako Gobernuko Kultura, Kirol eta Gazteria Departamentuaren Arkeologia ataleko ordezkari Jesus Garcia Gazolazek jakinarazi du Irulegiko Eskua zaharberritzeko lanak bukatzear direla, eta, beraz, pieza «laster» izanen dela Nafarroako Museoan ikusgai.


Summary: EH Bildu «jendea eta ez alderdia aurretik jarrita» doa udal bozen «bigarren itzulira». EAJren, PSEren eta PSNren «aliantza santuak» eskuin muturrarari «markoa erosi» diola uste du Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzaile nagusiak. Orain PP-Vox gelditzera deituko dutela ohartarazi du, eta hura ez dela «serioa jendearekin».

EH Bilduko mahai politikoak ontzat jo ditu Hego Euskal Herriko udal osaketak, 138 alkate lortu baititu (21 gehiago), eta 1.402 zinegotzi (138 gehiago). 366.000 botoek «lehen indar munizipalista» bihurtu dute koalizioa Hego Euskal Herrian, baina «zuhurtziaz» helarazi ditu «datu objektibo» horiek Otegik, «zirimiria bezalakoa den ziklo aldaketa baten atarian» baitago Hegoaldea, haren ustez: «Hitza jendearena da, eta datozen bozetan ikusiko da aldaketa horren bigarren urratsa egiten den».

Koalizio subiranistaren emaitzak printzipio batekin lotu ditu koordinatzaile nagusiak: «Gure kasuan, aurrena aberria da, eta gero alderdia. Aurrena jendea, eta gero siglak». Azaldu du nahastu egiten direla «lehia siglen artean» kokatzen duten alderdiak, «lehia proiektuen artekoa baita, proiektu nazionalen artekoa, proiektu sozialen artekoa...». Udalak osatzean islatu da, haren irudiko, EAJ, PSE-EE eta PSN ez daudela lehia horretan: «Hauteskundeen emaitzek ez dituzte printzipioak aldatzen gure kasuan».

Jeltzaleei eta sozialistei erreparatuz, udal eta foru hauteskundeak «argien» azaltzen dituen eta benetan «gertatu den metafora bat» aipatu du Otegik: «Bastidako, Gernikako eta Durangoko argazkiak dira metafora hori. Aurpegi horiek lotsarenak izan dira; ez dira aurpegi alaiak ikusi». EAJk eta PSEk PPrekin egin ei dituzten «itunak zilegi dira», koalizioko buruaren ustez, baina Espainiako eskuin muturrari «zilegitasuna» ematen diote, era berean. «PP sartu dute beren itunetara EH Bilduri alkatetzak kentzeko, eta zer onura ditu horrek?», galdetu du Otegik. Estrategia hori «akats politiko larria» dela uste du, PP-Vox bikotea «erabilgarri bihurtu baitu».

Otegik gaineratu du EH Bilduren hazkundeak «lurrikara bat» eragin duela «establishment-ean», eta EAJren eta PSEren arteko gobernuak, «ez abertzaleak eta ez sozialistak», «zilegi» direla errepikatu du, baina «oso kaltegarriak» euskal gizartearentzat.

Bigarren itzulia

Espainiako Gorteetarako uztailaren 23ko bozak udal eta foru hauteskundeen «bigarren itzulia» izango dira EH Bildurentzat, eta «irabazteko» asmoz aterako da koalizioa, «nahiz eta ez diren hauteskunde egokienak» euskal abertzaleentzat. Kanpainan eskuin muturra gelditzeko dei ugari egingo direla aurreikusi du Otegik, eta galdetu du EAJk eta PSEk «zein argumenturekin» egingo ote duten hori: «Ez da serioa, eta jendea proiektu politikoetatik urruntzen du jarrera horrek».

Boz horietan, EH Bilduren helburua izango da «aldaketa politikoa hasi dela berrestea». «Benetako aukera bat» ikusten du Otegik koalizioak hauteskunde horiek irabaz ditzan: «Esaten duguna egiten dugulako». Koalizioak, «siglak indartu baino gehiago, aldaketa egonkortu» nahiko luke udako boz horietan: «Antifaxistak gara, eta Euskal Herriko mapa beste kolore batez margotuko dute boto emaileek».

Otegik uste du EH Bilduk «etxeko lanak» egin dituela Madrilen azken legealdian, eta «ohore bat» dela PPko presidente Alberto Nuñez Feijook xedetzat edukitzea koalizioak babestu dituen lege guztiak indargabetzea. «Pentsioak jaitsiko ditu?», galdetu du; «esan dezala lehenbailehen». Erantsi du ez duela «inongo interesik» Feijoorekin eztabaidan sartzeko, baina garbi utzita koalizioak eskuin muturra geldiaraziko duela ahal duen neurrian.


Summary: Ikerketa batek zalantzan jarri du Greziako kostazainek hondoratzearen aferan emandako bertsioa. BBCren arabera, asteazken goizaldean iraulitako itsasontzia ez zen mugitu gutxienez azken zortzi orduetan; kostazainek, berriz, esan dute ordu horietan Italiara bidean zihoala. Gertakariarekin lotuta atxilotutako bederatzi pertsona fiskaltzaren aurrean deklaratzekoak dira bihar.

Greziako Peloponesoko kostaldetik gertu zazpiehun bat migratzaile zeramatzan itsasontzi baten hondoratzearen harira, Greziako kostazainek zabaldutako bertsioa zalantzan jartzen duten frogak lortu ditu Erresuma Batuko BBC irrati telebista publikoak. Kaleratutako informazioaren arabera, txaluparen inguruan aurrez ibili ziren ontzi batzuen mugimenduek iradokitzen dute iraulitako arrantzontzia ez zela mugitu gutxienez azken zortzi orduetan. Kostazainek, berriz, diote ordu horietan itsasontzia Italiara bidera zihoala, eta bertan zihoazenek ez zutela erreskate laguntza eskatu, Atenasek «eskaini» arren.

Datu ofizialen arabera, 78 gorpu topatu dituzte, eta 104 lagun erreskatatu, baina NBE Nazio Batuen Erakundeak gogoratu du bostehun bat pertsona desagertuta daudela oraindik. Bide horretan, Greziako Gobernuak hondamendiaren inguruan izandako kudeaketa ikertzeko eskatu du NBEk, eta adierazi «arinago» jardun beharko zukeela erreskate operazio handi bat hasteko.

Greziako agintariek esan zutenez, ontzian zihoazen migratzaileek ez zuten laguntzarik eskatu, eta «ez zeuden arriskuan», harik eta txalupa irauli eta hondoratu zen arte. BBCk animazio informatiko bat lortu du, Marine Traffic itsas analisirako plataformak emandako jarraipen datuen inguruan; plataformak itsasontzien mugimenduak atzematen ditu.

Frontex Mugak eta Kostaldea Zaintzeko Europako Agentziak, asteartean 08:00ak aldera atzeman zuen lehendabizikoz migratzaileak zeramatzan ontzia, eta, segidan, Atenasi horren berri jakinarazi zion. Alarm Phone gobernuz kanpoko erakundeak, berriz, adierazi zuen dei bat jaso zuela egun horretan bertan, 12:17an, itsasontziaren egoera «larria» zela esanez. Hain justu, Erresuma Batuko hedabideak egiaztatutako bideoak eta argazkiak erabili ditu, bai eta erregistro judizialak ere, hurrengo orduetan iheslariz beteta zihoan txaluparen ingurumarian ibili ziren itsasontziek egindako mugimenduak aztertzeko.

Marine Trafficen animazioan, besteak beste, Lucky Sailor itsasontzia agertzen da; 15:00etan, norabidea iparralderantz zuzendu zuen. Lucky Sailor-eko armadoreak gertakariaren kontakizunaren berri eman zion BBCri, eta baieztatu kostazainek eskatu ziotela errefuxiatuen ontzira hurbiltzeko, ura eta janaria emateko.

Ordu erdi geroago, 15:35ean, kostazainen helikoptero batek migratzaileen ontzia atzeman zuen, eta une horretan «norabide finkoa» zuela esan zuen. Baina bi ordu eta erdi geroago, 18:00 aldera, beste ontzi bat, Faithful Warrior, iheslarien arrantzontzira hurbildu zen, eta elikagaiez hornitu zuen. Faithful Warrior-rek berak grabatutako irudiak eskuratu ditu BBCk, eta irudi horien arabera, hedabide britainiarrak egiaztatu du grabazioetan agertutako ontzia —geldirik dago— bat datorrela argazkietan ikusten den migratzaileen ontziaren formarekin, baita une horretan erregistratutako baldintza meteorologikoekin ere. Halere, BBCk ez daki irudi horiek zehazki noiz grabatu ziren.

Astearte iluntzean, 19:40 eta 22:40 artean, Greziako agintariek hasiera batean baieztatu zuten ontziak «norabide eta abiadura egonkorrak» zituela. Kostazainek egindako adierazpen hori, zehazki, ontziari «distantzia batetik» begiratzen ziotela baieztatu du BBCk. Jarraian, ostera, Atenasek kaleratutako lehen planoko irudi batek iradokitzen du migratzaileen txalupa ez zihoala inora.

Gobernuko bozeramaile batek geroago zehaztu zuen kostazainak ontzira igotzen saiatu zirela, 23:40an, arriskuaren egoera aztertzeko, baina, haren hitzetan, itsasontzian zihoazenek «txikota jaso zuten» —kostazainen ontziarekin lotuta zegoen—, eta «ez zuten laguntzarik nahi».

MarineTraffic-ek puntu zehatz batean bildu zuen itsasontzia hondoratu aurreko azken zazpi orduetako itsas jarduera guztia, eta, gisa horretara, BBCk ondorioztatu du migratzaileen ontzia ia ez zela mugitu ere egin. Mapan azaltzen denez, «itsas milia gutxi batzuk» besterik ez zituen egin, Mediterraneoko itsas zabalean espero daitezkeen haizete handiek eta olatuek eragindako kulunken ondorioz.

Denbora horretan guztian, Greziako agintariek berretsi zuten ontziak ez zuela arazorik eta «salbu» zihoala Italiara. Asteazkenean, 01:40an, ordea, kostazainek jakinarazi zuten ontzia geratu egin zela, eta migratzaileengana hurbiltzen hasi zirela, ontziarengandik «70 metrora» geratzeraino, kapitainaren esanetan. «Baina, bat-batean, ohartu nintzen ontzia alde batera eta bestera mugitzen hasi zela, bidaiarien artean zalaparta eta garrasi handiak entzuten ziren bitartean. Minutu bat baino gutxiagoan ontzia irauli egin zen». 01:40 aldera hondoratu zen ehunka iheslari zeramatzan arrantzontzia.

MarineTraffic-en irudiek erakusten dute zenbait itsasontzi hurbildu zirela hondoratzea jazo zen lekuaren ingurura; besteak beste, Celebrity Beyond. Ontzi horrek hondamendiaren ondorioak filmatu zituen, eta BBCri bidali zizkion gero. Erreskatatutako 104 iheslari salbu iritsi ziren Kalamatako (Grezia) portura; horietatik gehienak, Pakistangoak, Siriakoak, Afganistangoak eta Egiptokoak dira.

Hamar atxilotu, Pakistanen

Bien bitartean, Pakistango Kaxmir eskualdeko Poliziak hamar pertsona atxilotu zituen atzo, ustez Libiara hainbat pakistandar bidaltzeagatik, ondoren Europara bidaiatzeko. Agintariek zehaztu zuten bederatzi lagun atzeman zituztela Kaxmirren, eta bat Gujaraten.

Ikerketarekin lotuta, gainera, bihar dira Kalamatako fiskaltzaren aurrean deklaratzekoak joan den astean atxilotutako bederatzi lagun, hondoratutako arrantzontziarekin harremana dutelakoan; migratzaileen trafikoa eta «talde kriminal bateko» kide izatea egozten die, baita errefuxiatuen bizitzak «arriskuan» jarri izana ere. Atxilotutako bederatzi gizonek ukatu egin dute iheslarien trafikoaren sare bateko kide izatea, tokiko prentsaren arabera.

68 lagun erreskatatu dituzte

Beste operazio batean, atoiontzi batek gutxienez 68 migratzaile erreskatatu ditu gaur goizean, Greziako Leros uhartetik gertu. Tokiko hedabideek jasotako informazioaren arabera, iheslariek laguntza eskatu diote itsasontziari, larrialdietako telefonoaren bitartez. Guztiak egoera onean daude, baina Lerosko ospitale batera eraman dituzte.


Summary: LABek langileen osasunaren aldeko neurriak eskatuko ditu Osalanen eta NOPLOIn. Sindikatuak adierazi duenez, beharrezkoa da esparru guztietan «lehiatzea». Besteak beste, ikuskari gehiago jartzeko eskatuko dute, eta laneko gaixotasunen erregistroa sortzeko.

Iaz Baionan egindako X. Biltzar Nagusian erabaki zuen LAB sindikatuak Osalanen administrazio kontseiluan sartzea; eta halaxe egingo du: Osalanek hilaren 29an egingo du bilera, eta LAB han izango da. 2010ean atera zen administrazio kontseilutik, ELA sindikatuarekin batera. Ordutik agintariak «oso eroso» egon direla adierazi du gaur goizean Igor Arroyo LABeko koordinatzaile orokorrak, ez baitute inolako oposiziorik izan. Salatu duenez, egungo politika publikoak «langileen bizkar» egiten dira. Horregatik, LABek langileen osasunaren aldeko neurri zehatzak eskatuko ditu bi erakundeetan.

«Euskal Autonomia Erkidegoan eta Nafarroan egiten diren politika publikoetan, langileen beharrak, bizitzak eta hitza ez daude erdigunean», kritikatu du Arroyok. Haren arabera, langileek esparru guztietan eragiteko gaitasuna dute, eta lantokietan eta kalean egin bezala, esparru instituzionalean ere borrokatu behar dute. «Argi eta garbi daukagu esparru instituzionalean ez dela aldaketarik etorriko borrokarik gabe; baina hori bezain argi daukagu esparru guztietan lehiatu behar dugula». Erakundeetan egun dagoen erosotasunari aurre egiteko, Arroyok azpimarratu du «LABen interbentzio lerroa eta oposizioa» egongo direla aurrerantzean.

Era berean, Arroyok salatu du patronalak prebentzio legea ez betetzeko borondatea erakutsi duela; instituzioen «axolagabekeriaren» laguntzarekin. «Kapitalaren mesedetan, prebentzio neurriak murrizten dira, eta lan baldintzak okertu». Dioenez, «lan istripuak» dira horren adibiderik garbiena. Hala ere, Arroyok gogoratu du lan istripu horien atzean dagoen fenomenoa «askoz handiagoa» dela: «Laneko gaixotasunek ere osasuna galtzea eragiten dute, eta heriotza». Hori horrela, LABek prebentzio neurriak hartzearen aldeko presio dinamika bat aktibatuko du, «langileen bizitza babesteko neurriak har daitezen».

LAB sindikatuaren arabera, Osalanen eta NOPLOIren izaera aldatu behar da. «Orain arte bezala aholkularitza entitate izateari utzi, eta babes sozialerako, ikuskatzerako eta prebentziorako sistema publiko eta propioa eraikitzeko tresna izan behar dute», zehaztu du Inko Iriarte LABeko Lan Osasuneko arduradunak. Horrekin batera, «transferentzia osoa» eskuratzea defendatu du; alegia, lan ikuskaritza, Osalan eta NOPLOIrekin batera, egitura bakar bilakatzea.

Beste aldarrikapen batzuk

Iriartek esan du bi erakundeetako teknikariek «ahalmen exekutiboa» izan behar dutela, prebentzio legearen urraketak antzemateko eta zigortu ahal izateko. Eta beste hainbatetan bezala, ikuskarien kopurua «esponentzialki» handitzea exijitu du. Haren arabera, gainera, ikuskatze lana bereziki indartu behar da sektore batzuetan; hala nola basogintzan eta eraikuntzan. «Azpimarra jarri nahiko nuke sektore feminizatuetan; horietan, izugarri hedatzen ari dira gaixotasun psikologikoak, baita muskulu eskeletikoei eragiten dietenak ere», gehitu du.

Mutualitateen eta prebentzio zerbitzuen jardunbide txarrak kontrolatu nahi dituzte, eta laneko gaixotasunen erregistro bat sortu. Bestetik, sindikatuak konpromisoa eskatuko du, hildakoak eragin dituzten edota larriak izan diren lan istripuetan NOPLOIk eta Osalanek informazio guztia fiskaltzaren esku utz dezaten baldin eta prebentzio neurririk ez zegoela ebatziko balitz, gaia penalki aztertu ahal izateko. Eta, logika horren barruan, beste aldarrikapen bat egin du Iriartek: «Osalanen parte hartzeagatik jasoko dugun diruarekin funts bat sortuko dugu, eta lan istripuen eta laneko gaixotasunen ondoriozko prozedura penalak indartzeko erabili».


Loraldi feministaren kronika

Summary: Loraldi feministaren kronika. Hogei urteotan feminismoak erdietsitako lorpenen eta jasandako kolpeen lekuko eta bozgorailu izan da BERRIA: kontatu ditu, adibidez, greba feministak eta berdintasun lege batzuen sorrerak; baina 119 hilketa matxista ere bai.

2003ko ekainaren 21ean argitaratu zen BERRIAren lehenbiziko zenbakia. Zalantzarik ez da hura hasiera berri bat izan zela, baina, egiazki, deus gutxi hasi zen hutsetik. Adibidez: nekez hitz egin daiteke BERRIAk kazetaritza feministarekin duen konpromisoaz, Euskaldunon Egunkaria-k urraturiko bidea aipatu gabe. Ordukoek zoru feminista sendo bat ezarri zuten, eta, hala, BERRIAk oinarri horren gainean eman ditu pausoak geroztik. Aldian aldiko eztabaida feministak landu ditu urteotan, eta gaiok mahai gainean jarri, sakontasunez eta soseguz gogoetatzeko horien gainean. Loraldi feministaren lekuko izan da azken urteotan kazeta hau, baina Euskal Herriak mugimendu feminista sendoa izan du beti. Haren bultzada nabaria izan da kalean, baina azken hogei urteotan gaitasuna izan du beste hainbat eremutan ere zabaltzeko: akademiara, eragile sozialetara, sindikatuetara, hainbat alor profesionaletara, erakunde publikoetara... Eta hala, hogei urteotan feminismoak eginiko bultzadak legeetan ere islatu dira. Esaterako, 2003tik, berdintasun alorreko bi foru lege onartu dira Nafarroan: 2015ean emakumeen aurkako indarkeriaren kontra egiteko legea onartu zuten parlamentuan —2002ko legea ordezka zezan—, eta 2019an Gizonen eta Emakumeen arteko Berdintasun Legea onetsi zuten, baita LGTBI+ Berdintasun Sozialerako Legea ere. Eusko Legebiltzarrak ere 2005ean onartu zuen Berdintasun Legea, eta iazko martxoan eguneratu zuten araua. Hala, legeen eskutik, eskubide sozialak irabazi dituzte euskal herritarrek: sexu bereko pertsonen ezkontzak legeztatu zituzten Hegoaldean lehenik, 2005ean, eta Iparraldean gero, 2013an. 2000ko hamarkadan, ordea, aldarri bat ozendu zen Hego Euskal Herriko mugimendu feministaren mobilizazioetan: abortatzeko eskubidearen aldekoa. Iparraldean 1975ean legeztatu zuten abortatzeko eskubidea, baina Hegoaldeko emakumeek nabarmen aukera gutxiago zituzten, 1985eko legeak hiru baldintzapean baino ez zuen despenalizatu abortua: bortxaketa, fetuaren malformazioa eta emakumearen buru osasuna. 2010ean onartu zuten Espainiako Gorteek haurdunaldia lehen hamabi asteetan libreki etetea baimendu zuen legea, milaka andrek Gure gorputza, gure erabakia leloa bere egin ostean. Abortatzeko eskubidearen aldeko borrokak artikulatzeko eta sendotzeko aukera eman izan zion mugimendu feministari, baita gerora ere, Espainiako Gobernuak berak, PPren gidaritzapean, mehatxupean jarri zuenean 2010eko araua. Bortizkeria. Indarkeria matxista izan da mugimendu feministaren kezka iturri nagusietako bat hamarkadetan zehar, eta hor ere aldaketa nabarmenak izan dira hogei urteotan: tratu txarren zein sexu bortizkeriaren gaineko ezagutza nabarmen zabaldu da, isilpetik ateratzen hasi dira bortxa horiek, gero eta emakume gehiagok salatzen dute, eta, mobilizazio jendetsuen eskutik, indarkerion aurkako protokoloak eta legeak onetsi dira. Aurrerapausook, ordea, ez dute bortizkeria desagerrarazi. Izan ere, —orri hau inprentara bidali arteko tartea aintzat hartuta—, 2003tik 119 emakume eta 11 haur hil ditu indarkeria matxistak, BERRIAk hilketa matxistei buruz martxan duen webguneak eginiko kontaketa lanaren arabera; hain justu, datuok 2003tik jaso ditu, kazetaren sorrera urtea delako eta orduan hasi zirelako erakundeak —batik bat Hego Euskal Herrian eta Espainian— bortizkeriari buruzko estatistikak lantzen. Batez ere bikotekideen edo bikotekide ohien partez jasandako tratu txarrei heldu zien hasieran mugimendu feministak. Hego Euskal Herrian funtsezkoa izan zen 2004. urtearen amaieran Espainiako Gorteetan onetsitako legea: genero indarkeria delitutzat jaso zuen, eta haren aurka jarduteko neurriak hainbat eremutan ezarri zituen; halere, hurrengo urteetako kritikek azaleratu zuten soilik eremu judizialean garatu zela —eta, sarri, emakumeen aurkako indarkeria instituzionala areagotuz—, eta, aldiz, neurri gutxi gauzatu zirela prebentzioaren, hezkuntzaren edota hedabideen alorrean. Hala eta guztiz ere, plaza publikora atera zuen gaia; orain bi hamarkada, emakumeen arazo indibidual eta pribatutzat hartzen baitzen bortizkeria hori. Indarkeria sexualaren inguruko kexak ere gorpuztu egin dira denbora horretan, festa giroarekin lotuta batik bat. Euskal Herrian, bereziki sinbolikoak izan dira bi kasu, Iruñean eta sanferminetan gertatuak biak ere. 2008an Nagore Laffage hil zuen Jose Diego Yllanesek, 20 urteko emakume gazteak sexu harremanak eten nahi izan zituenean. 2016an, berriz, emakume bat bortxatu zuten bost gizonek atari batean. Mobilizazio handiak eta gaitzespen mezu ozenak eragin zituzten bi gertakari lazgarriek, eta ondorengo auzibideetan justizia patriarkalaren sinbolo bihurtu ziren. Sanferminetako bortxaketaren epaiak eragindako haserrearen isla, milaka emakumek jasandako sexu erasoen berri eman zuten sare sozialetan, eta horren guztiaren arrastoan, sexu indarkeriari aurre egiteko legea onetsi zuten Espainiako Gorteetan. Greba feministak. Mobilizazio handi haiek, gainera, giharra eman zioten mugimendu feministari 2018an eta 2019an greba feministara jotzeko. Sare sozialetako elkartasun oldeak ahaldunduta, Euskal Herrian eta beste hainbat herrialdetan milaka emakumek egin zuten planto Martxoaren 8etan, eta feminismoaren olatu berri baten forma hartu zuten: hainbat aldarri atera zituzten kalera, tokian-tokian sortutako taldeek hauspotuta, baina, funtsean, sistema eta gizarte patriarkalak goitik behera aldatzeko eskatu zuten, ozen, akademiatik aurreko urteetan iritsitako analisi feministek ere elikatuta. Lau arlotan egin zuten planto emakumeek: zaintzan, kontsumoan, hezkuntzan eta lan arloan. BERRIAko emakumezko langileek ere bat egin zuten bi greba deialdiokin, eta kazetan bertan nabaritu zen andrazkoen hutsunea. 2018ko aldian, hainbat zuriune zituelarik inprimatu zen biharamuneko egunkaria, andreen grebak uzten duen hutsunea bistaratzeko. 2019an, BERRIAk hamazazpi orrialde baizik ez zituen martxoaren 9an. Kalean erakutsitako indarra 2019aren amaieran gorpuztu zen, Euskal Herriko V. Jardunaldi Feministetan: 3.000 kide baino gehiago bildu ziren Durangon (Bizkaia). Zehazki, BERRIA martxan denetik, halako bi ekitaldi nazional izan dira: 2008ko apirilean, Euskal Herriko IV. Jardunaldi Feministak egin zituzten Portugaleten (Bizkaia), eta 2019ko azaroan egin ziren, hain zuzen, Durangokoak. Biak ala biak izan ziren unean uneko premien, erronken eta feminismoaren begietara ziren auzien isla, gogoetarako gune eta aktibaziorako tresna. 2008koetan, Feministok eraldaketarako borrokan! lelopean antolatu zituzten jardunaldiak, eta egitarauan berebiziko inportantzia hartu zuen emakumeen parte-hartze soziopolitikoaren gaineko eztabaidak. 2019ko jardunaldiak Salda badago lelopean antolatu ziren, eta bost ardatz izan zituzten oinarri: bizitzak erdigunean jartzea, dekolonialismoa, gorputza eta sexualitatea, indarkeriarik gabeko bizitzak eraikitzea eta mugimendu feministaren erraiei begiratzea. Nabarmen indartsuak izan ziren zaintzaren eta autodefentsa feminista kolektiboaren gaineko aldarrikapenak. Baita justizia feministari buruzkoak ere. Halere, dena ez zen feminista izan: dekolonialismoaz egindako solasaldiaren ondotik eraso arrazista bat izan zela salatu zuten antolatzaileek. 2010eko hamarkadan feminismoak izandako loraldia moztu egin zuen COVID-19ak 2020ko martxotik aurrera eragindako pandemiak, baina, aldi berean, ekonomia feministatik azken hamarkadetan landutako gai bat ezinbestean are eta gehiago azaleratzea ekarri zuen: zaintza lanen ezinbestekotasuna. Aurreko urteetan Euskal Herrira iritsita zegoen eztabaida hori, eta, beraz, itxialdia abiatu eta berehala politizatu zuen auzia mugimendu feministak, Bizitzak Erdigunean taldearen bidez. Izurriak eragindako zaintza premiak familietara bideratu izana salatu zuten, eta itxialdian zehar funtsezko zaintza lanak gauzatu zituzten sektoreen feminizazioa ikusarazi; hurrengo hilabeteetan, gainera, zahar etxeetan izandako zaintza krisia salatu zuten, eta pribatizazioarekin lotu. Sindikatuen eskutik ere aritu zen, azken urteetan batik bat ELAk eta LABek lan sektore feminizatuetan egindako politizazio lana aprobetxatuta. Hala, zaintzaren gatazka agendan jarri du Euskal Herriko mugimendu feministak, eta erronka bat proposatu: zaintzarako eskubide kolektiboaren alde, greba feminista orokor bat prestatzen ari da. Izan ere, ukaezinak dira feminismoak hogei urteotan lortutako eskubideak eta aurrerapausoak, baina ukaezinak dira, era berean, aurrean dituen erronkak eta oztopoak. Izan ere, loraldi feministak erreakzio patriarkal bat ekarri du, munduko txoko askotan bezala, Euskal Herrian ere, eta indarkeria molde berrietan gorpuzten ari da, besteak beste, instituzioetan edota eremu digitalean. Oraindik asko geratzen da feminismoak amesturiko gizartea erdiesteko, baina mugimenduak badu proposamena: dena iraultzea, bortxarik gabeko biziak izan arte.


«Beldurraren beldur izan behar da»

Summary: «Beldurraren beldur izan behar da».

Paper horituak metaka. Zenbat kilo hartu ditu BERRIA egunkariak hogei urtez? Bota izerdiak, kalapiten oihartzunak, irri karkailak, presio, desilusio eta garaipenak... Sentitzen ote dira paper horitu horietan? Espazio digitaletan? Berezia da BERRIAn lan egitea. Mekanikeria honetan milimetro guztiak dabiltzala estu. Nondik eta Baionatik. Nola eta, euskaraz. Emazte bezala ikusia izateak ere ez du laguntzen. Marjinaren marjina. Baina ikasten da. Paternalismoa saihesteko, adibidez. Teknikak badira. Ez dudatu lanaz, tresnaz. Euskararen indarrean sinetsi. Hori irakatsi didate BERRIAn. Ez dugu ahalketzerik. Laster ohar zaitezke, gainera, beren egoa hanpatzeko bada ere, usu elkarrizketak onartuko dizkizutela, baita piramidearen gainean diren horiek ere. Hauetako bat, Michel Camdessus (Baiona, 1933). Nazioarteko Diru Funtseko buru izan zen 1987tik 2000. urtera. Amak Andra Madalen kantua kantatzen ziola poz handiz kontatu zuen. Buruzagi gisa, haatik, ondorio larriak ekarri zituzten bere erabakiez galdetzean, hauxe: «Baina, oroz gainetik, herriak leizetik aterarazi dituzten erabaki batzuk hartu ditut. Nahiz eta batzuetan... Ez da moletarik egiten arrautzarik hautsi gabe. Batzuetan, testuingurua kontuan hartu eta aurrekontuak proportzio biziki handian murriztu behar izan ditugu. Ekonomia berriz abiarazteko». Miseriara behartu herritarrak hautsi beharreko arrautza batzuei konparatuak, adierazgarria. Nondik mintzo den. Izan zen Baionako prokuradore ohia ere, Samuel Vuelta Simon. Angelun 2016an gizon batek emaztea eta bi alabak hil izanaz gogoetatzera gonbidatzean, hemen galdera-erantzunen zati bat: «Ez du laguntzen mekanismo sozialetik begiratzeak, nagusitasun maskulinoa kontuan izateak? Uste dut hori huts bat dela. Zergatik? Militante jarrera duzulako, biktima emaztea delako eta ez gizona. Badira arrazoi historikoak, soziologikoak, jarrera kontuak... Orenak mintza gaitezke. Gizona da leku hoberenean arma bat hartu eta familia hiltzeko. Zergatik?? Familia drama bat aipatuta irudi du kasik fatalitate bat dela? Ez da fatalitate bat drama esatea. Hiltzaileen ardura gutxiesten du. Hori zuk soilik duzu pentsatzen. Ez, ez. Bai, bai. BERRIAk, Mediabask-ek... Bakarrik tokiko komunikabideek. Sud Ouest ere hasi da feminizidio hitza erabiltzen. Irakurleak gogobete behar dituzte. Erran nahi baita? Sud Ouest irakurtzen dutenak hemengoak dira. Eta hemen ideia batzuk badituzue, zuenak direnak. Nik ez dut arazorik horrekin». Nondik mintzo den bakoitza, argi. Baita prokuradorea ere. Desberdintasun bakarra, haren militantziak boterea zuela. Bizkitartean, nahiago marjinetara joan. Iltzaturik gelditu diren elkarrizketak ez dira piramidearen gainekoenak izan. Gehienetan, gerlengatik. Usu galdera bera buruan: nik zer eginen nukeen haien lekuan izan banintz? Adelaide Mukantabana idazleak tutsi populuaren aurkako genozidiotik bizirik ihes egitea lortu zuen 1994an. 2017an hauxe zioen: «Burundiko erran zaharra da: Etsaiari ihes egin diezaiokegu, lanjerari, baina ez gure baitan dugunari. Luzaz saiatu naiz, alta. Saiatu naiz Ruandatik ihes egiten. Saiatu naiz mugak ezartzen haren eta nire artean. Baina berriz harrapatu nau». Marjane Satrapi marrazkilariak, 2005ean: «Gizaki oro akatsekin osatua da. Adibide konkretu bat emateko: memento batez Iraultzaren Zaintzaileei gizon bat salatuko diet, ni ez nazaten atxilotu. Hori egiazki egin dut. Zergatik idatzi? Nahiz eta pertsona ona naizela pentsatu, beldurrak nornahi, eta ni barne, paralizatzen duela erakutsi nahi izan dut. [...] Ni horren jakinean izan arren, tranpan erori naiz. Beldurraren beldur izan behar da». Aljeriako gerla ere, gure gerletako bat izan den horri buruz hauxe kontatu zuen Michel Portal musikariak 2019an: «Gehienek bezala, ez nuen gerla egin nahi, baina behartu gintuzten. Arras galduak ginen han. Egunero beldur genuen. Bitxia zen. Pianista baten adibidea emanen dizut. Kontserbatorioan ezagutu nuen. 24 urte zituen. Djebele-ra joatea eskatu zigutela, bere beldurra azaldu zidan: «Ez ditzatela nire behatzak andea...». Halako batean, eraso bat. Tiroak alde guztietatik. Lagun pianista lurrera erori zen, baina egoera nahasia zen, eta ez nintzen segidan jabetu zehazki non zen eta zer gertatu zitzaion. Erasoa lasaitu zenean, zutitu eta niregana etorri zen. Begiratu zidan, bere eskua erakutsiz: «Pianoa bukatua da niretzat». Eskuko behatz txikiena dilindan zuen». Horrelako istorioak espazio digitalen linboetan ez daitezen gal geroan ere. Horrelako istorioek segi dezaten mundua ulertzeko giltzak ematen, euskaraz. Marjinatik mundua hobeki ikusten baita.


Summary: Garesen EH Bildu babestu zuten bi zinegotziek UPN utzi dute. EH Bilduk gehiengo absolutua zuen Nafarroako herri horretan, baina, hala ere, UPNren hiru zinegotziren babesa jaso zuen.

Larunbatean, EH Bilduk lortu zuen alkatetza Garesen (Nafarroa). Ez zen sorpresarik espero; zazpi zinegotzi izanik, indar subiranistak gehiengo absolutua du eratu berri den udalean. Hala ere, sorpresarako tartea izan zen larunbateko saioan: UPNko hiru zinegotzik Itziar Imaz EH Bilduko alkategaiaren aldeko botoa eman zuten. Orain, Yolanda Tejero eta Carmen Soto zinegotziek dimisioa eman dute, eta alderdia utzi.

Tejero UPNren zerrendaburua izan zen, eta Soto, zerrendan laugarrena. UPNk lau zinegotzi lortu zituen maiatzaren 28ko udal hauteskundeetan. Orain, alderdiak jakinarazi du Carmen Esain Moreno eta Francisco Martinez Nicolasek ordezkatuko dituztela Tejero eta Soto; zerrendako bosgarrenak eta seigarrenak hartuko dutela haien tokia, alegia.

EH Bilduren aldeko botoa eman zuen hirugarren zinegotzia Alberto Azeldegi Apestegia da. UPNk azaldu du mezu bat bidali diola Azeldegiri, zinegotzi akta itzul dezan.

UPNk barkamena eskatu zien bere boto emaileei, hiru zinegotzik EH Bilduren hautagaia babesteagatik: «Gure balioen defentsa oroz gain dago, eta balio horiek defendatuko ditugu aurrerantzean ere. Horregatik, barkamena eskatu behar diegu Garesko gure boto emaileei, EH Bilduko hautagaien posizionamenduak ezin urrunago baitaude gure balioetatik».


Atzerako indarrei irabazi ezinik

Summary: Atzerako indarrei irabazi ezinik. Euskararen bilakaeran izan dira datu onak, baina aurrerabidean ahultasunak ere agerikoak dira. Traba administratiboek eta justiziak ezarritako mugak eragozpen dira oraindik ere; txanponaren beste aldean izan da, lehen eta orain, jendearen elkartasun oldea.

Inkesta Soziolinguistikoa bost urtean behin egiten den azterketa izaten da, eta, aurten emaitzak argitaratzea egokitu den eran, hori bera gertatu zen orain dela hogei urte ere, 2003an. Irailean izan zen. Garai hartan, Eusko Jaurlaritzako Kultura sailburu zen Miren Azkarate, eta berak egin zuen datuen aurkezpena, Euskal Herri osokoena. Aldatu da hori, gainerako administrazioek ere euskararen garapenari begirako baliabideak trinkotu dituzten heinean. 2004an, hain justu, EEP Euskararen Erakunde Publikoa eratu zuten botere publikoek Ipar Euskal Herrian; 2008an, Euskarabidea Nafarroako Gobernuak, Hezkuntza kontseilari Carlos Perez Nievasek sustatuta. Horiek horrela, Nafarroako Gobernuak herrialdeko datuen aurkezpena egiten du orain, eta EEP Euskararen Erakunde Publikoak, Ipar Euskal Herrikoena. Halaxe gertatu da, esaterako, aurten. Aldatu ez dena ahultasuna da: euskarak atzerako indarrei aurre egiteko zituen zailtasunak agerian zeuden orduko datu soziolinguistikoetan, eta oraingoetan ere bai. Horra laburpen gisara orain hogei urte inkestaren harira hedatu zen goiburua: Euskaldunak gero eta gehiago dira, baina dakitenek gutxiago egiten dute. Araba, Bizkai eta Gipuzkoara begira, hori izan zen ondorio nagusia. Iparraldera begira, euskara «ahulagoa» zela ohartarazi zen. Nafarroan jarrerari erreparatu zitzaion: Herritarren heren bat euskara sustatzearen aurka. Euskararen ezagutza hazten ari zen ordurako, baina erabilera kezka zen. Gaur egun ere, antzera. Euskaldunak Araba, Bizkai eta Gipuzkoan %29,4 ziren orduan, eta %36,2 dira orain. Euskara erdara beste edo gehiago erabiltzen dutenak %17 ziren orduan, %22 orain. Nafarroan, kopuruak apalagoak dira, zonifikazioak galgatuta: 2003an, nafarren %16,9 euskaldunak ziren; gaur egun, %24,7 dira. Orain bezala, duela hogei urte alde nabarmenak zeuden eremu linguistikoaren arabera: euskara ofizialtzat jotzen den eremuan, herritarren %66,7 euskaldunak ziren; eremu ez-euskaldunean, ordea, elebidunen ehunekoa puskaz apalagoa zen: %3,5. Gaur egun, ehunekoak igo dira, baina ez lurraldeen arteko arrakala: eremu euskaldunean, %76 elebidunak dira; eremu ez-euskaldunean, %9. Ipar Euskal Herriko datuak kezkagarriak ziren duela hogei urte, eta beheranzko joera argi bat marraztu zuten: «1966az geroztik jaiotakoen artean, elebidunen ehunekoa ozta-ozta iristen da aurretik jaiotako elebidunen herenera». Euskaldunen galera hori «mantsotzen» hasia zela uste zuten inkestaren egileek. 2023an, ordea, egoera ez da askorik hobetu: euskaldunak dira Iparraldeko biztanleen %29,5, eta portzentaje hori apaldu eta apaldu ari da urtetik urtera. 2003ko inkestaren aurkezpenean ere nabarmendu zuten erabilera indartzeko beharra. Azkaratek esan zuen eskolaren bidez lortutako euskaldunei ikasgeletatik kanpoko «sare trinkoa» eman behar zitzaiela: euskaraz bizitzeko mundu bat. Ez da nahi bezainbeste trinkotu sare hori; antzeko eskeak ozenduta daude gaur ere, egungo mundu berriak dakartzan beharretara begira, pantailak euskalduntzeko eskatuz, esaterako. Eta badute zentzua; hizkuntza txikiaren eta azpiratuaren ezaugarriak agerikoak dira orain ere datu soziolinguistikoetan. Azken urteotan, gainera, bereziki kezkarako motiboak dira eremu euskaldunak: euskararen arnasguneak ahultzen ari dira. Traba juridikoak. Trabez hitz egiten da orain, justiziak hizkuntza eskakizunak-eta mugatze aldera ezartzen dituen traba ugariez. Lehen lerroko arazoa ziren orain dela hogei urte ere. Horra hainbat adibide. 2003ko uztailean, adibidez, Pagasarriko taberna kudeatzeko euskara jakin behar zela jarri zuen Bilboko Udalak, publikoa zelako, baina hori ezin zela egin ebatzi zuen EAEko Auzitegi Nagusiak. Urrian, auzitegi horrek berak UEMAko kidea izatea galarazi zion Lekeitiori. Aurrez beste hainbat udalekin jokatu zuen horrelaxe. Denak ez ziren, ordea, euskararen garapenaren kontrako epaiak. Horra, kontrako adibide gisara, beste hau: 2003ko azaroan euskara lanerako «plus bat» dela ebatzi zuen Nafarroako Auzitegi Nagusiak, Behatokiaren helegite bat aintzakotzat hartuta. Hala ere, beste traba administratibo bati erantzunez heldu zen epai hura ere: 2002. urtean indarrean sartutako Euskararen Dekretua. Arau murriztaile hori epaitegietan baliogabetuta, oso antzeko bat onartu zuen UPN-CDN koalizioak, eta hura ere auzibidean jarri zuten euskalgintzako zenbait eragilek. Eta zuztarrean, euskarak duen lege babesean, deus ez da aldatu. Euskal Herriko antolaketa administratibo zatikatua eragozpen handia da gaur ere euskararen garapenean, eta euskararen ofizialtasuna Nafarroaren zati handi batean eta Ipar Euskal Herri osoan ez onartuta egotea hizkuntzak bizirik irauteko arazo handia da: orain dela hogei urte bezala. Nafarroan, hala ere, izan da aldaketa esanguratsurik azken hogei urteotan. 2015ean, esate baterako, Geroa Bai, EH Bildu, Ahal Dugu eta Ezkerra taldeen koalizio gobernuak eremu ez-euskalduneko eskola publiko guztietara zabaldu zuen D ereduaren eskaintza —ordutik, hamabost euskarazko lerro zabaldu dituzte eremu horretako herrietan—. Zonifikazioaren ertzak ere malgutu ziren laukoaren garaian: eremu ez-euskaldunetik atera eta eremu mistoan sartzeko eskaera egin zuten 44 udalek, eta parlamentuak onartu egin zuen aldaketa. 1986ko Euskararen Legeak, ordea, bere horretan dirau. Eraso eta hondamendien kontra. 2003ko otsailaren 20an, Euskaldunon Egunkaria itxi zuen Guardia Zibilak; urrian, berriz beste polizia operazio bat egin zuten Martin Ugalde parkearen aurka. Euskalgintza ETArekin lotzeko ahalegina egin zen horrela, eta bi operazioen harira auzipetutakoen atxiloketak, espetxeratzeak eta tortura salaketak goiburu larri eta ilun askoren sorburua izan ziren urte osoan. Zorionez, eraso horien ondorioz sortu zen elkartasun uholdea ere amairik gabea zirudien albiste emari baten sorburua izan zen Euskal Herri osoan. BERRIAren sorrera bera, ekainaren 21ean, Egunkaria itxi eta lau hilabetera, albiste bikaina izan zen alde horretatik. Kontseiluak antolatuta egin zen Donostian Euskaldunon Egunkaria-ren itxiera salatzeko manifestazioa, otsailaren 23an, eta, eraso hark izan zuen tamainaz eta larritasunaz jabetuta, azaroan jakinarazi zuen kontsentsu soziopolitiko zabal bat bilatu nahi zuela xede nagusi batekin: «Euskalgintza babestea». Era berean, euskararen normalizazioa sustatzeko neurriak hartzea eskatu zien eragile sozial eta politikoei. Orain, hogei urte geroago, lehen lerroan jarraitzen du Kontseiluak euskararen aurkako erasoak salatzen. Hizkuntza eskakizunen kontra-eta egon diren epaiak «oldarraldi judizial baten» ondorioa direla esan du, hainbat agerraldi egin ditu hori salatzeko, eta azaroaren 4rako manifestazioa antolatu du Bilbon. Oldarraldi judiziala ez, klimatologikoa pairatu zuten Irunberrin 2003ko urrian: ekaitzek eta uholdeek gogor jo zuten Nafarroako udalerri hori, eta, horren ondorioz, bertan behera utzi behar izan zuten han egitekoa zen Nafarroa Oinez festa. Haurren negarrek eta hezkuntza komunitatearen atsekabeak hurrengo eguneko tituluetara egin zuten salto. Euskal komunitateak, baina, alimaleko erantzuna eman zion Arangoiti ikastolaren laguntza eskeari. Horri esker, kalteei aurre egin ahal izan zieten. Presentzia bermatu ezinik. Aurten, Frantziako Tourra Euskal Herrian izango da, eta orain hogei urteko udan ere izan zen: Baionan. Euskara bertan presente egongo zela bermatu nahi izan zuen euskalgintzak, baina zail izan zuen. Lohitu egin zen giroa eskari haren harira. Uztail hartan ia egunero izan zen albiste iturri EHEk eta Batera-k euskararen presentzia sustatzeko Tourreko zuzendaritzarekin hitzartu zuten akordioa, atzera egin baitzuten gero kirol probako arduradunek. Euskarak tokiren bat izango zuela esanez, Jean Grenet Baionako auzapezak Jean Haritxelarrekin hitzartutako neurriak bidali zizkion azkenean Tourrari, baina horrek ez zituen euskalgintzaren zati handi baten kexuak apalarazi. Presioa ikusten zen, aldarriaren inguruan ardaztutako talde trinko bat. Deigarria da garai hartan demoek zuten indarra ere. Protesta handi eta irudimentsuak egin zituzten, besteak beste, SNFC tren konpainiak euskararen erabilera berma zezan.


Summary: Sanchezek adierazi du EH Bildurekin «akordio puntualak» baino ez dituztela egin. Nuñez Feijook lehentasunen artean aipatu du EH Bilduren babesarekin onartutako legeak berraztertzea.

Bat egin dute alkateen aukeraketaren biharamunak eta uztailaren 23ko Espainiako Gorteetarako bozen kanpainaurreak, eta testuinguru horretan EH Bildu bilakatu da protagonista PSOEko eta PPko buruek egindako adierazpenetan. Alberto Nuñez Feijoo popularrak lehentasunen artean kokatu du Espainiako Gobernuak koalizioarekin egindako akordio guztiak aztertzea. Pedro Sanchez sozialistak, berriz, garrantzia kendu die, subiranistekin izandako harremanak «akordio puntualetara» mugatuta.

Moncloara iritsiko balitz hartuko lituzkeen lehen neurrien dekalogo bat aurkeztu du Nuñez Feijook, eta proposatutako neurrien artean dago «Bilduren botoek erabakita» onartutako lege oro berraztertzea. Are gehiago, datorren legealdira begira, koalizio subiranistaren botoek «ezertarako» balio ez izatea jarri du helburutzat.

«Beste batzuk Bildu goretsi bitartean, guk bidea ixten diogu», adierazi du popularren presidenteak, argudiatuta PPk ahalbidetu duela sozialistek Gasteizko eta Bartzelonako alkatetzak eskuratzea, EH Bilduren eta JxCren kaltetan, hurrenez hurren. Are gehiago, Nuñez Feijook kritikatu du Sanchezen gobernuak EH Bildurekin akordioak «ezkutuan» egiten zituela lehen eta koalizioa «goraipatzen» duela orain. Adibidetzat jarri du gobernuak Madrilen duen ordezkari Francisco Martinek aurreko astean egindako adierazpenak.

«[EH Bildukoek] Gehiago egin dute Espainiagatik eskumuturrekodun abertzale guztiek baino», esan zuen Martinek aurreko astean. Espainiako gobernuburuari, ordea, ez zaizkio gustatu adierazpenak. Onda Cero irrati katean egindako elkarrizketa batean, azaldu du «zorigaiztokoak» izan zirela.

Bide beretik, Sanchezek ukatu egin du azken legealdian EH Bildurekin gobernatu duenik: «Gobernu akordio batek esan nahi du gobernuan alderdi politiko bateko ministroak izatea, eta ez daude, ez dago legealdi akordiorik». Hala, adierazi du «lege jakin batzuen gaineko akordio puntualak» egin dituztela haiekin: «Beharrezko lege eta aurrerapen sozial asko aurrera ateratzeko dinamika parlamentario bat egon da EH Bildurekin, beste talde politiko batzuekin bezala».

PSOEko idazkari nagusiak esan du badakiela badirela EH Bildurekin eginiko akordioak tarteko sozialistei botoa berriz ez ematea planteatzen ari diren hautesleak. Arrazoia, baina, «eskuin politiko eta mediatikoaren asmakeriak» direla salatu du. Horretarako, argudiatu du Espainiako Gobernuak gorteetan aurkeztutako 51 lege dekreturen alde egin duela PPk, eta 48 babestu dituela EH Bilduk. «Horrek esan nahi du PPrekin gobernatu dugula?».

Sanchezek PSNk Iruñean eta beste zenbait udalerritan izandako jarrera ere babestu du, eta PPk Bartzelonan egindakoarekin alderatu. Izan ere, Sanchezek azaldu du gakoa ez dela «norekin» egiten diren gauzak, baizik eta «zertarako».


Summary: 'Aldi hau sormenez kontatzeko', tximistak itzalean utzi zuena argitara. BERRIAren ikus-entzunezkoen taldeak sarean jarri du urteurreneko ekitaldian Tabakaleran erori zen tximistak eragotzi zuen lana.

Tximista bat, sormena ardatz duen ikuskizun batean. Gidoiaren parte da? Edo ezusteko gonbidatua? Ba, ez bat, eta ez bestea. Ez zegoen gidoian, eta inork ez zuen gonbidatu. Baina tximista erori zen, erori zenez, larunbatean BERRIAk 20. urteurrena ospatzeko Donostiako Tabakaleran egin zuen ekitaldian. Eta, ondorioz, han elkartu ziren seiehun ikusleek ezin izan zuten gozatu ikuskizuna osatzen zuten pieza batzuez.

Ikusi gehiago: Izan BERRIAlaguna

Sorland etxeak diseinatu zuen ekitaldia, eta Edurne Azkaratek zuzendu zuen. Energia berezia sortu zen Tabakalerako aretoan, eta Ibil Bedi taldea oholtzan zegoela erori zen tximista, ekitaldiaren ekuatorean. Ibil Bediren ostean zen ematekoa BERRIAren ikus-entzunezkoen taldea Antton Olariaga eta Patxi Huarte Zaldieroa marrazkilarien atala, Aldi hau sormenez kontatzeko izenekoa, hain zuzen.

Eta sormena bai, baina kontatu gabe geratu zen atala. «Aldi hau kontatzeko asmoa du BERRIAk. Aldi hau modu askotan kontatzeko. Aldi hau sormenez kontatzeko: Antton Olariaga, Patxi Huarte, Ane Labaka eta Nerea Ibarzabal», zuen gidoian esateko Azkaratek. Baina horren ordez, hau esan zuen: «Tximista bat erori da antenan». Eta kontatu behar zutenek zalantza izan zuten: gidoiaren parte da? Edo ezusteko gonbidatua?

Ikusi gehiago: Argazki bilduma

Azkaratek eta Ibil Bedik usoek hegan bezala inprobisatu zuten oholtzan: azkar eta ondo. Eta BERRIAren ikus-entzunezkoen taldeak sarean jarri du gaur ekitaldian tximistaren itzalean geratu zena. Olariagak eta Zaldieroak nork bere estiloan marraztu eta margotu zuten. Sormena, energia, BERRIA berria... Txispa ez zen falta.

Ekaitz betean ernatu zen BERRIA, eta tximista ez zen falta izan urteurreneko festan. Zaldieroaren marrazkian, sormenez hitzean adarrak eta hostoak ernatzen dira, «kontatzeko BERRIA berria». BERRIA, Olariagak margotzen duen moduan, Euskaldunon Egunkaria-ren bereizgarri zen E hizkia bere eginda.

Ikusi gehiago: Amagoia Mujika Tolaretxipi eta Martxelo Otamendi Egiguren: «Kazetaritza egitea: hori da gure funtzioa»

Pieza horrez gain, beste bat ere geratu zen eman gabe Tabakalerako ekitaldian. «Zer da BERRIA?», galdetu, eta segidan, hiztegiarekin jolastuz, etorkizuneko erronkak zerrendatzen dituzte: «Hogei urte badira batzuk, baina, freskoak izateko saiakeran, azalberritu ez ezik, mamiberritu ere egin gara». Hona Tabakaleran ikusi ez zen bigarren pieza.

Tximista erori aurretik, BERRIAren balioei buruzko pieza eman zen. BERRIA sortu zenean izan ziren gertaera nagusiak laburbiltzen ditu bideo horretan Otamendik, eta jarraian, BERRIAko kazetari gazteenei erantzunez, BERRIAren balioak zeintzuk diren azaltzen die, eta norabidea azpimarratu: «Gertatzen denaren gakoak ematen jarraituko dugu. Alegia, mundua euskaratik eta Euskal Herritik ulertzeko».


Ez genuen merezi, baina merezi izan du

Summary: Ez genuen merezi, baina merezi izan du.

Hogei urte ezer ez direla esaten zuen tangoak, eta egia izango da, askok gogoan bizi-bizi baitugu nola sortu zen BERRIA, nola itxi ziguten Euskaldunon Egunkaria, «euskara eta euskal kultura» defendatzeko, garai hartako Espainiako ministro Angel Acebes PPkoaren hitzetan. Halako burlarik! Halako gorrotorik! Baina zenbat eta handiagoak burla eta gorrotoa, orduan eta handiagoa jendearen emana, jendearen erantzuna, jendearen nahia: 2003. urteko otsailaren 20an galdu Euskaldunon Egunkaria, eta ekainaren 21ean zabaldu, mundura zabaldu, zabalik mundura, euskal jendearentzat eta Euskal Herriarentzat, BERRIA. Lau hilabetean berregin, alajaina, 1989. urtean Egunkaria Sortzen plataforma lanean hasi zenetik hamalau urtean erein, ureztatu, zaindu eta jasotakoa. Ez da marka makala, eta probatu duenak badaki zer den hori. Zoramenezko lau hilabete: lorik gabeko gau asko, atsedenik gabeko egun asko, eta golkotik uxatu nahi beldurra eta amorrazioa. Hutsik utzi gintuzten: esku hutsik, baina ez gogo gaberik. Ez ordenagailu, ez mahai, ez lantoki, ez diru, ez telefono... Hurrengo egunkaria nola sortu pentsatzen hasteaz gainera, tartekoa segurtatu, hutsik egin gabe: horixe izan zen lanik urgenteena, bete beharreko lehenbiziko hutsunea, eta, halaxe, egun batetik bestera, 2001. urtean Tolosan sortutako argitalpen lokala egunkari nazional bihurtu zen. Horixe izan zen Egunero, seguru asko inoiz izandako euskal egunkaririk nazionalena, erresistentziaren ikur eta babes, izenean bertan ere profetikoa: eguneroko euskal prentsak ez zuen egun bakar batean ere kale egin, eta hortxe izan zen Egunkaria itxi eta hurrengo egunean kioskoetan, eta, are, harpidedunen buzoietan. (Pentsatu duzue inoiz zenbat lanbide behar diren egunkari batean, kazetari lanarekin batera? Aipa dezagun gaur ofizio ahaztuenetako bat: banatzaileak). Artean ez zen hark izena behar zuen, eta hori ere asmatu egin behar. Bai izena jartzea izan zen esku artean ibilitako aukeretako bat: izen hori zuen gogoan Lizardik bere amets noranahikoa bataiatzeko, eta izen hori aukeratzea modu bat izango zen haren egitasmora are gehiago hurbiltzeko, ukaziotik eta ezezkotik baiezkora pasatzeko, bai soil eta irmoa. Biga ere izan zen izen posibleetako bat, gure belaunaldiak oso denbora gutxian sorturiko bigarren egunkari nazionala izango baitzen. Azkenean, BERRIA aukeratu zen: hitz laburra, komunikazioarekin nabarmen lotua, etengabe berritzeko asmoaren promesa. Berriz ere gure txikian ahalik eta handiena izateko gogoz, eta jendearen sostenguak ematen duen indar itzelarekin, bere bideari ekin zion BERRIAk, jakinik egunkari soil bat baino gehiago zela, komunikabide soil bat baino gehiago: eguneroko euskal prentsa nazionala, komunitate linguistiko eta kultural baten oinarrietako bat. Euskal kulturaren plaza bat, euskal kulturaren plaza guztien berri emateko. Bitartean, ordea, lankide batzuk kartzelan, lankide batzuk akusaziopean. BERRIA ere itxiko dute? Urria iritsi, eta beste operazio bat: lankide gehiago atxilo. Berriz ere torturak? Berriz ere: lorik gabeko gau asko, atsedenik gabeko egun asko, eta golkotik uxatu nahi beldurra eta amorrazioa. Urria pasatu, eta mamu bat: ez da sekula bukatuko? Halaxe, lanean segitu zuen BERRIAk, mamuak beste norabait jo zuen arte, 2014. urtean auzi judizial guztiak bukatu baitziren, akusazio guztiak ustelak zirela aitortu baitzuten. Kaltea egina zegoen, eta ez zegoen konpontzerik. Eta handik gutxira, urteurren biribila: hogei urte, beraz, jardunean, ekinean. Tartean, gelditu gabe, mugimendu asko, aldaketa asko. Halako batean, esaterako, sei laneguneko asteak bost eguneko bilakatu ziren, eta langileek arnasa pixka bat hartzeko modua izan zuten, urteetan ezin gehiagoan jardun eta gero, jakinik halere merezi zuela halako tratua hartzea, nahiz ez genuen inondik ere merezi. Aldatu dira lankideak, aldatu kolaboratzaileak, kanbiatu da diseinua, kanbiatu lan egiteko moldeak, mudatu da mundua, mudatu komunikazioaren ez-mundu birtuala. Hasierako plaza batik bat paperezko hura, hogei urteren ondoren, pantailazkoa da gero eta gehiago, eta zernahi euskarrizkoa izango da, baina beti euskarazkoa. Bada beste gauza bat ere batere aldatuko ez dena: Euskaldunon Egunkaria bezala, BERRIA ere harrobi eta haztegi agorrezina da euskalgintzan diharduten komunikabide, argitaletxe, elkarte, ikastetxe eta abarretarako. Lankide ohiak Euskal Herriko txoko guztietan aurkitzeko zortea dugu han ibili garenok. Euskarazko lau egunkari nazional izan dira: Eguna, Euskaldunon Egunkaria, Egunero eta BERRIA. Batzuek hiruretan lan egiteko ohorea izan dugu. Bagoaz, bagatoz.


Euskararen bidea urratuz

Summary: Euskararen bidea urratuz. Euskararen osasunaren inguruan mintzatu da Irene Arrarats BERRIAko euskara arduraduna. Estilo liburuaren balioa eta garrantzia nabarmendu ditu, eta iraultza digitalaren ondorioak azaldu.

BERRIA eta euskara. Euskaraz kontatzen du BERRIAk mundua, eta hizkuntza du eguneroko tresna. Euskaraz bizi da, eta euskarak lotzen eta osatzen du komunitatea. Honaino egindako bidea, baina, aberasgarria bezain malkartsua izan da. Lehengo eta oraingo garaiak aztertu ditu Irene Arrarats BERRIA egunkariko euskara arduradun eta euskaltzain urgazleak. 'EGUNKARIA'-REN ITXIERA «Oso giro garratza zen egun haietakoa». Hala aitortu du Arraratsek. Espainiako Auzitegi Nazionalak eta Guardia Zibilak 2003ko otsailaren 20an itxi zuten Euskaldunon Egunkaria, eta hainbat arduradun atxilotu eta torturatu zituzten. Emandako erantzuna nabarmendu du, baina kolpe «ikaragarria» izan zela onartu. Azaldu duenez, «zurrunbilo betean» bizi izan zuten jazotakoa, eta amorruak hartu zituen. Alde positiboa ere aurkitu dio: «Bidegabekeria ikusita edo, hobeto esanda, bidegabekeriei erantzuteko oso-oso ona izan liteke amorrua. Eta igual erreibindikatu behar genuke. Amorru hark sekulako erantzuna ekarri zuen». BERRIA-REN SORRERA Euskarazko egunkari nazional bakarra itxi eta biharamunean argitaratu zen haren ondorengoa: Egunero. Behin-behineko urgentziazko egunkaria izan zen, eta lau hilabeteren ostean jaio zen BERRIA, 2003ko ekainaren 21ean. Egunkaria-k bidea urratu eta zabaldu bazuen ere, haren itxierak baliabiderik gabe utzi zituen langileak. Horrek atzerapausoa ere ekarri zuen hizkuntza aldetik, kalte egin baitzion urteetan landutako eta entrenatutako gihar linguistikoari. «Ahal genuen guztia egin genuen Egunero egunkarian irakurleei ahalik eta lan txukunena eta duinena emateko. Horrelako krisialdietan lehenengo sufritzen duten arloak kalitateari azkeneko ukitua ematen diotenak dira, eta gogoratzen naiz aurreneko egunetan orraztu gabe argitaratu zirela testuak». BERRIAren lehen urratsetan ere sumatu zuten zurrunbiloa: «Lau hilabete eman genituen helburuak eta lehentasunak beste batzuk zirela; nahiko lan bagenuen halako egoera bati buelta ematen. BERRIA kalean egotea lortu genuenean, nabaritu genuen hizkuntza aldetik atzeraldia-edo izan genuela. Horri buelta eman behar zitzaion». Ilusioz eutsi zioten erronkari, eta hori izan zen «bultzatzaile handiena». IRAULTZA DIGITALA Kasik garai bertsuan etorri zen iraultza digitala. «Lehendik ere bazetorren aldaketa hori, baina BERRIAn gero eta gehiago jo dugu sareko produktu eta edukietara». Webgunea, kanalak, sare sozialak... «Gure lana dibertsifikatu egin da. Garai honek zailtasun batzuk ekarri ditu». ESTILO LIBURUA Euskaldunon Egunkaria-ren estilo liburuaren hiru bertsio kaleratu zituzten, baina, Egunkaria ixtean, hasieratik ekin behar izan zioten estilo liburu berria sortzeari. Bide batez, planteamendua ere aldatu zuten. «Egunkaria-ren ondasun guztiak, itxierarekin batera, bahituta edo enbargatuta geratu ziren. Eta estilo liburua ere bai; edukia ere bai. BERRIAk behar zuen bere estilo liburua». Premia bertute bihurtzeko ahalegina egin zuten, eta hortik tiraka hasi ziren garaiak eskatzen zuen estilo liburua sortzen: «Bi aldetatik aldatu genuen, azal eta mami». Azalari dagokionez, formatua moldatu eta handiagoa eta bisualagoa egin zuten. Mamiari dagokionez, berriz, batez ere arlo estilistikoari heldu zioten, gramatika baztertu gabe. «Nahi genuen testuak atseginak, onak eta adierazgarriak izatea, indar komunikatiboa izatea. Beraz, saiatu ginen fraseologia, estilistika eta horrelako gauzak lehenesten. Iruditzen zaigu hori dela komunikabide baten estilo liburuaren helburua». Hain zuzen, kazetaritzako idazkuntzari buruzko informazioa dago BERRIAren estilo liburu digitalean. Hamar atal izan ditu orain arte: deontologia, informazioaren genero eta elementuak, idazkuntza, Internet, ortotipografia, onomastika, munduko herrialdeak, Euskal Herriko herri izendegia, hiztegia eta bibliografia. Oraintsu hamaikagarrena ere gehitu dute, ikus-entzunezkoena. Etengabe berritzen aritzen dira: «Egunero-egunero ateratzen zaizkigu gauza berriak, eta zerbaitek gutxieneko maiztasuna izango duela iruditzen bazaigu, sartu egiten dugu». Estilo liburuaren balioa goraipatu du: «Hortxe dago, webgunean, guztien eskura. Uste dut harrera ona duela, nahiz eta pixka bat ezezaguna den». SARE SOZIALAK BERRIAk, webgunea eta papera izateaz gainera, sare sozialak ere baliatzen ditu bere edukiak zabaltzeko: Facebook, Instagram, Telegram... Hainbat formatutan kaleratzen du informazioa: «Lehen, idatzizko testuak ziren gure langaia, eta orain ahozko testuak ere badira. Nabaritzen dugu eguneroko martxan. Podcastetarako, bideoetarako gidoiak ere txukundu eta zuzendu behar dira, baina beste era batera, belarrirako baitira. Txioak zuzentzeko aukerarik ez daukagu. Dena gobernatzeko aukerarik ez daukagu oraintxe. Saiatuko gara, eta horretan gabiltza». EUSKARAREN OSASUNA Euskararen egoeraz galdetuta, honela erantzun du Arraratsek: «Pesimista izatea oso antipatikoa da, eta ni optimista naiz, baina ez itsua». Adierazi du «oso merke» saltzen dela euskaldun izena. «Euskaldun intermitenteak gara, denok». Haren ustez, euskara irakaskuntzako hizkuntza bakarrik izanez gero, oso zaila da euskal komunikabideak eta euskal kultura norberarenak direla sentitzea. «Nola erakarri jendea? Nik, alde horretatik, ez dut panorama oso ondo ikusten. Euskaldun osoak sortzeko testuingururik ez dugu. Hautu politiko bat egin behar duzu. Eta, dirudienez, ez gaude oraintxe euskararen aldeko hautu politiko militante kontzienteak egiteko». BERRIAn ere sumatu du joera hori. «BERRIA ez da uharte bat. Euskaldunon komunitatearen parte bat da, eta ispilua ere bai. Kalean dagoen horren ispilua gara, onerako eta txarrerako. Dena dela, gure kasuan, diferentzia bat dago, eta hauxe da: profesionalak garela eta gure lana egiteagatik kobratzen dugula. Gainera, uste dut ilusioarekin egiten dugula. Baina euskararen egoera nabaritzen da, eta euskararen bizipoza handia, txikia edo erdipurdikoa den, hori BERRIAn ere nabaritzen da». BERRIAk hobetzen jarraitzeko lanean segituko duela nabarmendu du.


Larrialdi bihurtu da

Summary: Larrialdi bihurtu da. Duela hogei urte zalantzan jartzen zen errealitate gordina da gaur egun klima eta ekologia krisia. Euskal Herrian ere ez dira falta naturaren hondamenaren adibideak. Batzuk, zaharrak bezain aktualitatekoak.

BERRIA sortu osteko hogei urteetan nabarmen okertu da ingurumenaren egoera orokorra munduan. Klima krisia da horren adibiderik esanguratsuena. Biodibertsitatearen galera da beste adibide bat, ekosistemen hondamena eta espezieen galera. Agerikoak dira naturaren hondamenaren zantzuak: desertifikazioa, tropikoetako oihanen suntsiketa, atzera-bueltarik gabeko klima aldaketaren puntu kritikoak. Euskal Herrian, tren lasterrak, erraustegiek eta energiarekin lotutako proiektuek eragin dituzte gizartearen erantzunak. Azken urteotan, berriz, klima aldaketaren kezkak hauspotuta, gazteen mobilizazioak nabarmendu dira. Zaldibarko hondamendiak agerian utzi zituen hondakinen kudeaketaren inguruko irregulartasunak. Orain, mendietako energia berriztagarrien zentralek sortu dituzte ekologisten protesta ugari. Klima larrialdia. Duela hogei urte baziren klima aldaketaren zantzuak, baina bai nazioartean bai Euskal Herrian oso herabeak ziren erantzunak. Klima eszeptikoen indarra ere handiagoa zen iritzi publikoan eta hedabideetan, artean zalantzan jartzen zutelako klima aldatzen ari zela, eta, hala bazen, gizakien eraginez aldatzen ari zela. Euskaldunon Egunkaria-k, itxi aurreko aleetan, argitaratu zuen AEBek ez zutela Kyotoko Protokoloa berresteko asmorik. Jakina denez, COP3 bileran sinatu zuten protokolo hori, eta helburutzat jarri zuten munduko herrialderik kutsatzaileenek berotegi gasen isurketak %5 gutxitzea 2008-2012 aldirako, 1990ekoen aldean. Protokolo horren konpromisoak inoiz ez ziren bete. Izatez, berotegi gasen isurketak sekulako gorakada izan du azken bi hamarkadetan. 41 gigatona CO2 baliokide isuri zituen munduak 2002an, eta 55 gigatona 2020an. Atmosferan pilatutako CO2a ere 375 ppm-tik 415era igo da epe berean. Izugarri pilatu dira beste bi berotegi gas indartsuenak ere: metanoa eta nitrogeno oxidoa. Bi hamarkada horietan bikoiztu egin da munduko airearen tenperaturaren igoera: batez beste 0,62 gradu beroagoa zen 2003an 1880an baino, eta 1,1 beroagoa zen 2020an. Maila politikoan ere etorri dira erantzunak. COP15en, Parisko Ituna sinatu zuten herrialdeek, munduko batez besteko tenperaturaren igoera mende amaierarako gehienez bi gradukoa izatea mugatzeko, eta, ahal dela, 1,5 gradukoa izateko. Horretara iristeko leihoa oso txikia da jadanik, eta Munduko Meteorologia Erakundeak aurten bertan adierazi du oso litekeena dela hurrengo bost urteotan gainditzea, behin-behinean, muga hori. Parisko klima aldaketaren aurkako nazioarteko akordioa sinatu zenetik ez da irauli berotegi gasen isurketak igotzen jarraitzeko joera. Euskal Herrian, esate baterako, ikatz zentralen itxieraren eta industria astunaren fabrika batzuen itxieraren ondorioz, pixka bat apaldu dira berotegi gasen isurketak bi hamarkada hauetan: 23,7 milioi tona isuri zituen Hego Euskal Herriak atmosferara 2019an: 2003an baino sei milioi tona gutxiago. Azken lau urteotan, baina, ez da apaltzerik izan, 2020an izan ezik, pandemiaren ondorioz. Itoitz eta ur hornidura. Klima larrialdiaren eragina larriagotzen ari da urtetik urtera. Pixkanaka sumatzen ari diren ondorioetako bat Euskal Herriko hegoaldearen lehortzea da, eta haren nekazaritza eta abeltzaintza intentsiboen etorkizuna kolokan dagoela esan daiteke gaur-gaurkoz. 2022an, uda oso beroa eta lehorra izan zen, eta 2023ko negu-udaberriak ere bide beretik joan dira. Horrek 40.000 zereal labore galarazi ditu Nafarroan, gobernuak berak egindako ikerketa baten arabera. 2023an, hirugarren urtez jarraian bildu da Lehortearen Mahaia Nafarroan, gobernuak gidatuta. Ur horniduraren arazoa kronifikatzen ari den seinale. Garbi dago, beraz, nekazaritza intentsiboaren ureztatzeari irtenbide bat eman behar zioten Nafarroako ubideak eta Itoizko urtegiak ez dutela bete agintariek jarri zieten helburua. Hogei urte dira oraintxe Itoitz, Artozki, Orbaitz, Gorritz, Muniain, Ezkai eta Artzi eraitsi zituztela hondeamakinek, Nafarroako Gobernuaren aginduz. Lau urtez iraun zuten urtegiaren betetze lanak. Makinek hogei urteko erresistentzia bota zuten lurrera. Itoizko koordinakundearen lan juridiko tematia, Itoizko solidarioen ekintza zuzen gogoangarriak, manifestazio jendetsuak, Espainiako eta Europako justiziaren esku hartzea, eta Nafarroako eskuinaren jarrera setatia. Bertan behera utzi zuten Txintxurrenea, Gaztelu eta Iñarberen natura babesa, legea aldatuz, urtegia egiteko justiziak jarritako trabei aurre egiteko. Baina Erriberako nekazaritzaren geroa inoiz baino zalantzazkoagoa da egun, Itoizko eta handitzen ari diren Esako urtegiek ere urterik urte ur maila eskasagoak dituzte eta. Gasaren aldeko apustuak, kale. Duela hogei urte, etorkizunerako prestatzen hasi zen Euskal Herriaren energia sektorea. Hego Euskal Herriko bi gobernuen apustu garbi bat egon bazen, ildo horretan, gasa izan zen. Ordurako, jakinekoa zen gas zentralek berotegi gas asko isurtzen zituztela. Europako Batasunaren apustua ere horixe bera zen. Ukrainako gerrak jarri du kolokan apustu hori, baina gerra hori 2022an piztu zen. Duela hogei urte, ikatz zentralak itxi eta gasezkoak martxan jartzea zen helburua: horrela eraiki zituzten gaur egungo energia sortzaile handiak: Bahia de Bizkaia (Zierbena, Bizkaia), Boroako eta Castejongo ziklo konbinatuko bi zentralak. Zentral horiek eta Petronorren Muskizko findegia dira egun ere berotegi gasen sortzaile nagusiak Euskal Herrian. Duela hogei urte ere hasi ziren lehen zentral eolikoak jartzen mendietan. Euskal Herria aitzindaria izan zen horretan, bereziki Nafarroa. EHN enpresa publikoak bultzatuta jarri zituzten zentral eolikoak dozenaka menditan, eta gauza bera egin zuen Eolicas de Euskadik —Iberdrolak eta Energiaren Euskal Erakundeak sortutako enpresa—. Euskal Herrian martxan diren 44 zentral eolikoak enpresa pribatuen esku geratu dira hogei urte hauetan. Orain, berriz, energia trantsizioaren aterkiaren pean, dozenaka proiektu iragarrita daude mendietan. AHTa, kronologia amaigabea. Euskal Herrian inoiz egin den azpiegiturarik handiena da abiadura handiko trena (AHT); handiena, eta baita gorabehera gehien izan duena ere. Agirietan, 1989an atera zen lehen aldiz tren lasterraren zirriborroa, eta, hainbat azterlanen ostean, 1994an agertu zen Europako Kontseiluaren proiektu estrategikoen zerrendan. Lanak, baina, 2006an hasi ziren, Eusko Jaurlaritzako eta Espainiako Gobernuko ordezkariek euskal Y deituriko zatia finantzatzeko akordioa sinatu ostean. Nafarroan, 2011. urtean ekin zieten lanei, urte bat lehenago Espainiako Gobernuak finantzatuko zuela adostu ondoren. Geroztik, finantzaketa arazoak, gardentasun falta, atzeratzeak eta lan baldintza duingabeen kasuak kateatu ditu. 2013an, kasurako, Frantziako Gobernuak iragarri zuen Lapurdiko AHTaren zatia bertan behera utziko zuela gutxienez 2032ra arte, eta duela lau hilabete are gehiago atzeratu zuen, goizenez 2042rako. Adibide bat besterik ez da AHTaren Lapurdiko zatiarena; izan ere, atzera begira jarri, eta, lehen zirriborro hartatik 34 urte pasatu diren honetan, oraindik ez dago argi zer gertatuko den AHTarekin. Ziurgabetasun testuinguru horretan bete ditu 30 urte AHTaren aurkako mugimenduak. Hondakinak, ika-mika iturri. Azken hogei urteotan ingurumen gaiekin lotuta egon den beste azpiegitura handi bat da Zubietako errauste planta. Berripaper hau sortu zenetik urte luzez albiste izan bada ere, duela hiru urte jarri zuten martxan, 2020an, hamabi urte iraun zuen prozesu luze baten ostean. Proiektua 2002an aurkeztu zuten EAJ, PSE eta PP alderdiek, eta hasieratik gizarte mugimendu zabala izan zuen aurka. 2011. urtean, gelditu egin zuen Bildu koalizioak, Gipuzkoako Hondakinen Kontsortzioa (GHK) eta diputazioa eskuratu zituenean. 2015ean, baina, EAJk erakundeen kontrola berreskuratu zuen berriro, eta aurrera jarraitu zuen proiektuarekin. Azkenean, 2020ko abenduaren 11n jarri zuten martxan. Abian jarri eta ondorengo hilabeteak ez ziren aurrekoak baino lasaiagoak izan, eta Zubietako errauste planta hainbat ika-mikaren iturri izan da geroztik. Arkaitzerrekako isuri kutsagarriak, transformadoreetako batean izandako kalte konponezina, errauste planta ikuskatu zuen funtzionario baten ustezko prebarikazio delitua, ingurumen baimen bateratuak eskatzen dituen baldintzen afera, Zubieta inguruko arrautzetan dioxina kopurua laukoiztu egin dela dioen Toxico Watch fundazioaren ikerketa, sorkuntza sistemaren matxura... Zubieta hedabideetako tituluen arretagunean egon da sortu zenetik, baina Bizkaian isilpean iragan zen zabortegi bat, hautsi eta amildu zen arte. Euskal Herrian izandako ekologia hondamendirik handienetako bat izan zen. 2020ko otsailaren 20an amildu zen, eta bi langile zabor artean hil ziren. Hondamendiak kudeaketa irregulartasun eta delitu itxurako jarduera ugari azaleratu zituen. Epaibidean dira horiek guztiak. Hondakinen kudeaketako barrunbe ez hain garbiak ere agerian utzi ditu.


Summary: Konpentsazio araua urratzen duen bizitegi bat okupatu du Aldak Miarritzen. 450 euro ordaindu dituzte hiru egunerako, turismorako bizitegien plataforma baten bidez, baina horrek hiru urterako kontratu baten balioa duela diote. Etxeko jabea bortizki oldartu zaie Aldako kideei, eta haren kontrako salaketa jarri dute Miarrritzeko polizia etxean.

Euskal Hirigune Elkargoaren konpentsazio araua urratzen duen bizitegi bat okupatu dute Miarritzen (Lapurdi). Alda mugimenduaren arabera, erregistro zenbaki faltsu batekin agertzen zen Booking eta Gites.fr plataformetan. Horietako baten bidez, hiru egunetarako alokatu dute Aldako kideek 450 euro ordainduta, eta han instalatu dira. Jabearen arau haustea dela eta, hiru urterako ahozko kontratua adostu dutela diote. «Jabeak ez du bizitegi hori epe laburreko turismorako etxebizitza gisa alokatzeko eskubiderik. Ondorioz, etxebizitza arloko legedi normala aplikatu behar da. 450 euro eman dizkiogu alokairurako, eta hark etxeko giltzak eman dizkigu. Guretzat, ahozko kontratu baten balioa du. Gure etxean gara, eta, epaile batek kontrako erran art,e hemen egoten ahal gara hiru urte», esplikatu du Xebas Christy Aldako bozeramaileak.

Martxoaren 1ean sartu zen indarrean turismorako etxebizitzak mugatzea helburu duen konpentsazio araua. Horren arabera, bizitegi bat turismorako erabili nahi duen jabeak bestelako lokal bat bizitegi bilakatuz konpentsatu beharko du; bestela, ez du etxebizitzaren erabilera aldatzeko baimena eskuratuko. Gaur egun turismorako diren etxebizitzak urte osoko alokairura itzultzea lortu nahi dute neurri horren bidez. Aurreikuspenen arabera, 11.000 bizitegi libratu daitezke ondoko urteetan. Norbanakoen kasuan, epea bukatu arte atxiki ditzakete lehenagotik eskatuak zituzten erabilera aldaketak, baina, enpresen kasuan, konpentsazioa berehala aplikatu behar dute.

Hori da Miarritzeko kasua. Erantzukizun mugatuko sozietate bat da egoitzaren jabea. Eraikinean dauden hiru etxebizitzetatik bi turismora bideratuak zituzten orain arte, baina martxotik ez du horretarako eskubiderik. Alta, bizitegietako bat plataformen bidez epe laburrerako alokairuan proposatzen du oraindik ere, «erregistro zenbaki faltsu batekin», Aldaren hitzetan. Konpentsazio araua urratzeagatik 50.000 euroko isuna arriskatzen du jabeak; bizitegia urte osorako alokairura itzultzen ez badu, egun bakoitzeko mila euroko isuna gehituko litzaioke.

«Badakigu gaur egun ehunka enpresa ari direla araua urratzen tentsio eremuan diren herrietan. Hau ez da kasu bakartu bat», azaldu du Christyk. Miarritzeko Herriko Etxea deituko dutela adierazi du, egoeraren berri emateko eta eskatzeko plataformekin lan bat egin dezala erregistro zenbaki faltsuei begira. Horrez gain, bizitegiaren iragarkia zekarten plataformei ere idatzi diete, hura ezabatzeaz gain, ondoko hilabeteetako alokatua zuten erabiltzaileei jakinarazi diezaieten ez dagoela turismo bizitegi gisa erabilgarri. Arratsalde hasierarako, Gites.fr plataformak bere webgunetik kendua zuen bizitegia.

Salaketa jabearen kontra

Prentsari ekintzaren berri eman ondotik, etxebizitzaren jabea deitu dute egoeraren berri emateko, baina elkarrizketa luzatzen utzi gabe deia moztu du. Hortik gutxira, Aldakoak dauden egoitzara agertu da, oldarkor, negarra eragiteko gas bonba bat eskuetan zuela. Bere bidea oztopatzen saiatu den Aldako kide bati eraso egin dio, eta eskuan zauritu du. Ondoren, etxebizitzara indarrez sartzen saiatu da, baina ez du lortu. Lehen estaian itxi da, bera bakarrik; momentu baten buruan, ekintzaileek jakinarazi dute bizitegiko ura moztu diela.

Frantziako Polizia agertu da ekintzaren lekura, eta gertatu dena kontatu diote Aldako kideek. Izan ere, legez kanpokoa da jabe bat maizterren etxera indarrez sartzen entseatzea eta abisurik gabe ura moztea. Horrez gain, zauritua izan den Aldako kideak ere salaketa jarri du jabearen kontra. Etxebizitzatik joan denean, Poliziak ez dio identifikaziorik eskatu, eta ez dio eragozpenik jarri. «Jakingo dugu aurkitzen, lasai», erantzun diete militanteen kexari.


Hiru txartel

Summary: Hiru txartel.

Pilatuz joaten dira txartelak karteran: badira egunero-egunero erabili beharrekoak, badira badaezpada aldean eraman beharrekoak, eta badira jadanik erabili ez arren zorrotik atera nahi izaten ez direnak, norbere historiaren zati ezinbestekoak direlako. BERRIAko kazetari-txartela azpi-azpian. Horitzen hasia da. Hamabost urte dauzka, eta argazkiko kazetari(gai)ak, hemeretzi. Aukera asko irekitako txartela da. Aukera, batetik, euskarazko egunkari nazionalean aritzeko, onenen alboan ikasteko: notiziei gakoak aurkitzen, titulu ahulak hobetzen, esaldi aldrebesak txukuntzen, testu soilak diseinu egokiz janzten. Ikaskuntza-prozesu aparta. Hori ere mahai gainean jartzekoa da: BERRIAk urteotan nolako ahalegina egin duen jendea trebatzen, euskalgintzan ari den zenbat jende igaro den BERRIAren eskolatik, nahiz eta gaur egun haietako asko BERRIAn ez aritu. Txartel hori aukera izan da, bigarrenik, momentu berezi askoren lekuko izateko: nola ahaztu, adibidez, 16. Korrika hura, Tuteratik Gasteizera joan zena, 20 urte eskasekin furgonetatik bizi ahal izandakoa. Edo haren atzetik etorritako beste bi Korrikak, edo azken urteetan Euskal Herriaren norabidean pisu handia izan duten gertaerak. Eta txartel hori aukera izan da, hirugarrenik, jende asko ezagutzeko: jende ezaguna bai, baina batez ere euskalgintzan inurri lanean ari den jende asko, eta etxeko jendea bereziki, BERRIAkoa. Zaintzaren ikur ere bai baita txartel hori: esne-mamitan bezala zaindu zuten gaxte hura, lanegun gogorretan gominolak ekartzen zizkioten hura, yogurin izatera ere iristen ez zen petit-suisse hura. Aurreko txartelari itsatsia dago bigarrena: BERRIAlagun-txartela. Garai oso zailetatik ernetako indarraren ikurra da. Hogei urteko bidean zailtasun asko izan da, sorreratik bertatik, eta komunitatea giltzarri izan da horiei erantzuteko. 2008ko krisiaren ondorengo urteak latzak izan ziren benetan. Paradoxa gogorra: inoiz baino irakurle gehiago, baina diru-iturri gero eta gutxiago. Eta, testuinguru horretan, beste kolpe bat: irismena, BERRIAri dirulaguntzak gutxitzeko eredua. Garai latz haien fruiturik onena da komunitatea lantzeko figura hori: BERRIAra jotzen duten herritarrak trinkotzeko eta BERRIAri ekarpena egiteko bidea. Nahiz eta babes publikoa areagotu, datozen urteetan ere ezinbestean landu beharrekoa da komunitatea: horrek ematen diolako izatea BERRIAren proiektuari, hartzaileek, hartu ez ezik eman ere egiten dutenek. Eta hirugarren txartela, egunerokoa, karteraren goialdean: Mugi txartela, garraio publikoa erabiltzekoa. Ikusita nolako aldaketak ari diren gertatzen komunikazioaren eremuan eta egoera soziolinguistikoan, ezinbestekoa da garraio-txartel bateratuen filosofia euskarazko hedabideetan txertatzea. Kontuan hartu behar da, izan ere, euskarazko hedabideen kontsumoa oro har ez dela barne-lehiazkoa, nahiz eta maiz irudikatu izan den hori —besteak beste, urteroko lehia bidezko dirulaguntzekin—. Euskarazko hedabide batera jotzea ez da motibo euskarazko beste hedabide batera ez jotzeko, kontrakoa baizik: kontsumoak kontsumoa dakar. Hori areagotzea da erronka: mugikortasuna handitzea, euskarazko hedabide batetik bestera joateko erraztasunak jartzea. Horra garraio-txartel bateratuaren irudia. Orain artekoa baino elkarrekikotasun handiagoa komeni da, esate baterako, tokiko hedabideen eta nazionalen artean: nork bere eremua eta proiektua du, baina tarte handia dago elkar osatzeko, euskarazko komunikazio-esparruari osotasun ikuspegiarekin heltzeko. Indarrak uztartu beharra baitago. Batetik, erdarazko eskaintza ugaritzeak dakar euskarazko eskaintza proportzioan gero eta mugatuago agertzea; bestetik, aintzat hartu behar da egoera soziolinguistikoa nola ari den aldatzen, eta portzentajean gero eta euskaldun gehiago direla euskarazko sozializaziotik kanpo bizi direnak. Euskarazko komunikazio-esparrua sendotzekotan, bide berriak lantzeaz gainera, beharrezkoa da martxan dagoenari etekin handiagoa ateratzea, elkarrekikotasunean pausoak ematea, eta bereziki proiektuen ikusgaitasuna lantzea. Hogei urte BERRIAk. Hiru txartel, eta hiru mezu: lehenik, eskerrik asko, gaztetxo hari ateak zabaltzeagatik eta euskalgintzan murgiltzeko aukera emateagatik; bigarrenik, segi aurrera, komunitatea handitzen eta euskararen normalizazio-prozesuan ekarpen ezinbestekoa egiten; eta, hirugarrenik, bildu, euskarazko gainerako hedabideekin hasitako elkarlan-bideetan pauso gehiago eman, aurrean dauden erronkei ahalik eta modu bateratuenean aurre egiteko. Zorionak, eta etor daitezela urteurren gehiago ere.


Summary: Andoni Iraolak Bournemouth entrenatuko du. Datozen bi urtetarako sinatu du Premier Leagueko taldearekin. Bere entrenatzaile ibilbideko laugarren taldea izango da. Aurrez, AEK Larnacan, Mirandesen eta Rayo Vallecanon aritu da.

Andoni Iraolak (Usurbil, Gipuzkoa, 1982) hartu du erabakia. Datorren urtean Bournemouthen entrenatuko du, Premier Leaguean. Datozen bi denboraldietarako fitxatu du Cherriekin. Iragan sasoian lortu zuten Lehenengo Mailara igotzea, eta aurten hamabosgarren postuan amaitu dute liga, jaitsiera postuetatik bost puntura. Helburua lortu arren, gaur bertan adierazi dute Gary O'Neil prestatzailearen kargugabetzea. Iraola izango da orain proiektua Premier Leaguen egonkortzeko helburua betetzeko arduraduna.

Denboraldiko azken neurketaren atarian adierazi zuen Iraolak Rayo Vallecano uztea erabaki zuela. Vallecasen egindako urteak oparoak izan dira, eta urtez urte aurrez lortutako emaitzak hobetu ditu. Horregatik Sevilla, Celta, Almeria edo Celtic Glasgow bezalako taldeak entrenatzeko hautagaia izan da uda honetan. Baina azkenean Bournemouthera egingo du usurbildarrak. Gauzak horrela, lau euskal teknikari izango dira Ingalaterrako Lehen Mailan: Julen Lopetegi, Unai Emery, Mikel Arteta eta Iraola bera.

Bournemoutheko presidente Bill Foleyk esan duenez, «albiste pozgarria» da Iraolaren fitxaketa: «Kontinente osoko klub askok nahi zuten teknikaria da, eta bere taldeen jokatzeko era faktore garrantzitsua izan da erabaki hau hartzeko. Espainian izan dituen lorpenak, zalantzarik gabe, izugarriak izan dira, eta ziur gaude teknikari egokia dela gure hurrengo atala gidatzeko».


Summary: Osakidetzak suizidio saioen erregistro bat sortuko du, prebentzioa indartzeko. Osakidetzako zuzendari Rosa Perezek azaldu du COVID-19ak kutsatutako pazienteak ebaluatzen dituztela, albo ondorioak edo sintoma iraunkorrak detektatzeko

Suizidioaren prebentzioa indartu nahi du Eusko Jaurlaritzaren Osasun Sailak, eta 2030. urterako Pazientearen Segurtasunerako Estrategiaren barruan sartuko du. Osakidetzak ezarri nahi dituen neurrietako bat da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan gertatzen diren suizidio saioen erregistro bat sortzea. Osakidetzako zuzendari Rosa Perezek eta Pazientearen Osasuneko eta Segurtasuneko programen koordinatzaile Enrique Peirok eman dute estrategia horren berri, Eusko Legebiltzarrean eginiko agerraldian.

Perezen esanetan, suizidioen %30 inguru «prebenitu egin daitezke», baina, horretarako, ezinbestekoa da saialdien erregistro bat sortzea. Jokabide suiziden zaintza epidemiologiko zerbitzu bat sortzea; alde batetik, «fenomeno honen ezaugarriak azkar eta xehe ezagutu ahal izateko», eta, bestetik, «horren kontrako ekintzen eraginkortasuna neurtzeko».

Erregistroaz gain, Osakidetzako zuzendariak aipatutako lehentasunen artean daude suizidioari buruzko formakuntza espezializatua; arrisku suizidaren kode bat sortzea zaintzak koordinatzeko; zaintzaren plan bat aplikatzea; eta suizidio arriskuaren ebaluazioa aintzat hartzea, arrisku bereziko taldeen edo patologien kasuetan.

Peirok eta Perezek gaineratu dute Pazienteen Segurtasunerako Estrategiaren helburua dela «herritarrei ahalik eta segurtasun handiena eskaintzea osasun arretari dagokionez». Osakidetzako zuzendariak nabarmendu du pazienteen segurtasuna «lehentasuna» izan dela orain arte, eta hala izanen dela aurrerantzean ere: «Hau iraupen lasterketa bat da, eta, ondorioz, ahalegina eskatzen digu etengabeko hobekuntzan eta sentsibilizazio iraunkorrean».

Suizidioaren prebentzioarekin batera, larrialdi zerbitzuak ere sartuko dituzte estrategia horretan lehen aldiz. Horiez gainera, orain arteko ekintza lerroei ere eutsiko diete: besteak beste, haurdunaldi, erditze eta puerperio prozesuetako segurtasuna; kirurgia segurua; gorabeheren jakinarazpena; pazienteen identifikazio argia; babes erradiologikoa; segurtasun transfusionala; sendagaien erabilera segurua edota osasun arretarekin zerikusia duten infekzioen prebentzioa eta kontrola.

COVID-19 pazienteei jarraipena

Estrategia berriaren aurkezpena egiteaz gain, Osakidetzako zuzendariak bere agerraldia baliatu du azaltzeko COVID-19ak kutsatutako pazienteak ebaluatzeko kontsultak egiten dituztela, «gaitzaren ondorioak edo sintoma iraunkorrak dituzten egiaztatzeko». EH Bilduk eskatu zuen Perezen agerraldia. Zuzendariak zehaztu du paziente horiei kontsultak egin izan dizkietela Barne Medikuntzan, Arnasbideetako Gaitzen atalean, Neurologian, Erizaintzan eta Lehen Arretan.

Horrez gain, formakuntza ikastaroak eskaini dizkiete osasun langileei, eta praktika klinikoko gidak ondu dituzte. Ikerketari dagokionez, Perezek esan du zortzi proiektu dituztela zabalik une honetan, COVID-19a «hobeki ezagutzeko»: besteak beste, pazienteen metabolismoari edo gaitzaren eboluzioari buruzkoak aipatu ditu.


Summary: EHUk ikasle desgaituen arta egokirako gomendioa beteko duela esan du EAEko Arartekoak. Unibertsitateak adierazi dio unibertsitateko irakaskuntza guztietara «zabalduko» duela aukera berdintasuna bermatzeko arautegia, eta onbidean 2023-2024ko ikasturtean jarriko dela aldaketa indarrean.

Gomendioa egina zion EAEko Arartekoak EHU Euskal Herriko Unibertsitateari: unibertsitate irakaskuntza guztietara zabaldu behar du hezkuntza premia bereziak dituzten ikasleei aukera berdintasuna bermatzeko arautegiaren aplikazio eremua. Noelia Dacostaren kexu bat izan zen gomendio horren sorburua; EHUko ikaslea da, %82ko desgaitasun bat du, garun paralisia duelako, eta hilabete ugari daramatza salatzen bere oinarrizko premiak asetzen laguntzen dion laguntzailerik gabe egin behar izan duela EHUren master bat. Gradu ikasketak-eta egiteko izan zuen laguntza, baina ikasturte honetan EHUren berezko titulu bat ikasten ari da, eta amaren laguntzarekin egin behar izan du; izan ere, titulua ofiziala ez dela argudiatuta, ukatu egin zioten laguntza unibertsitatean. Arartekoak plazaratu berri duen ohar baten arabera, ordea, gomendioa betetzeko asmoa azaldu du unibertsitateak, eta, onbidean, heldu den ikasturtean da aldaketa hori indarrean jartzekoa.

EHUko Gasteizko campusean Gizarte Langintza ikasketak bukatuta dauzka egun Dacostak. Gizarte Zerbitzuen Kudeaketa eta Berrikuntza graduondoa egiteko orduan izan ditu arazoak, eta, EAEko Arartekoaren arabera, aintzat hartu beharrekoa da haren kexua. «Behar bereziak dituzten ikasleek diskriminaziorik gabeko eta aukera berdintasunean oinarritutako hezkuntza jasotzeko eskubidea dute». Horregatik «eskertu» egin du orain unibertsitateak araudia «ahalik eta azkarren» aldatzeko hartu duen erabakia.

Maiatzean azaldu zuen azkenekoz kexua ikasle gazteak, Eusko Legebiltzarrean. EHUk eskaria aintzat hartzeko asmoa zuela esan zioten agerraldi hartan, baina mesfidati hartu zuen albistea. «Nire begiekin ikusi arte ez dut sinetsiko». Gaineratu zuen araudia aldatuta ere berarentzat «berandu» datorrela egokitzapena: «Pozten naiz nire atzetik datozenentzako lagungarria izango delako, baina niri jada ez zait iritsiko laguntza hori».

Dacostak behin baino gehiagotan eman du bere zailtasunen berri. Master hau egiteko ez ezik, lanean hasteko ere laguntzak falta direla esan izan du, eta asko zailtzen duela horrek desgaitasunak dituztenak lan munduan sartzea.