Summary: Sareen Sareak hirugarren sektorea indartzeko neurriak eskatu dizkie instituzioei. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hirugarren sektore soziala ordezkatzen duen elkarteak «berreraikuntza soziala» bermatzeko hainbat proposamen bidali dizkie Eusko Jaurlaritzari eta Eusko Legebiltzarreko taldeei.

Koronabirusaren pandemiak bereziki eragin die zaurgarritasun egoeran daudenei, eta, ondorioz, baita haien eskubideak babesteko eta bermatzeko lan egiten duten erakundeei ere. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hirugarren sektore sozialeko erakundeak batzen dituen Sareen Sarea elkarteak gaur ohartarazi duenez, osasun larrialdiaz gain larrialdi soziala ere jasaten ari da gizartea, eta, hori dela eta, beharrezkoa da instituzioak eta eragile guztiak elkarlanean aritzea «beharreko kontingentzia neurrien» diseinuan eta aplikazioan.

Horiek hala, Sareen Sareak Eusko Jaurlaritzari eta Eusko Legebiltzarreko ordezkariei hainbat proposamen egin dizkie, «inor atzean utziko ez duen berreraikuntza soziala» bermatzeko. Besteak beste, elkarteak honako proposamen hauek egin ditu: pandemiak azaleratu duen arrakala digitala ezabatzea; pertsona guztiei osasun sistemako zerbitzu, diagnostiko proba eta tratamendu guztiak jasotzeko aukera ematea «bereizketarik gabe eta baldintza berdinetan»; egoitzetako arreta eredua eraldatzea, gizarte zerbitzuen euskal sistemaren eskaintza «zabala, plurala eta malgua» izatea bermatzeko; familiakoen zaintzari «duintasuna» emateko neurriak hartzea; laguntza psikologikoa eta emozionala ematen duten zerbitzuak indartzea, eta indarkeria egoeran dauden emakumeei laguntzeko eskuragarri dauden baliabideak eta tresnak hedatzea.

Hirugarren sektore soziala osatzen duten erakundeen egoera hobetze aldera, berriz, beste hainbat eskari ere egin dituzte elkartekoek. Esaterako, pandemiaren eraginez sortutako larrialdi sozialak kudeatzeko talde eragile bat sortzea proposatu dute. Elkarrizketa Sozialeko Mahaiaren Batzordearen menpe eta Eusko Jaurlaritzako Gizarte Politiken Sailaren menpe legoke talde hori, eta «elkarrizketa zibil aktiboa eta iraunkorra» bideratuko luke Jaurlaritzaren eta hirugarren sektorearen artean. Horrekin batera, ezinbesteko iritzi diote sektore soziala krisia kudeatzeko «funtsezko zerbitzua» dela aitortzea, haren finantzaketa ez murriztea, eta erakunde sozialei baliabideak ematea koronabirusak talde zaurgarrienetan izan duen inpaktua gutxitzeko. «Inork ez du atzean geratu behar krisi honetan. Babes soziala behar duten pertsona eta familia guztien eskura egon behar dira hirugarren sektoreko erakundeek eskaintzen dituzten prestazio sozialak», adierazi du Sareen Sareak ohar batean.

Instituzioei egindako eskariekin batera, Sareen Sareak iragarri du sentsibilizazio kanpaina bat abiatuko duela, Pandemiaren aurkako txerto soziala gara lelopean. Erakunde sozialen lana ikusarazteko eta haien lana indartzeko asmoz hasiko dute kanpaina.

Sareen Sarea erakundeak jakinarazi duenez, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 4.000 erakunde inguruk osatzen dute hirugarren sektorea: zuzenean 38.525 pertsonek egiten dute lan, eta beste 138.600 lagun boluntario gisa aritzen dira sektorean.


Trumpen aholkulariak, zatituta

Summary: Trumpen aholkulariak, zatituta. AEBetako jarduneko presidentearen hurbileneko goi kargudun batzuek uste dute Joe Biden presidentea zoriondu beharko lukeela, eta beste batzuek, berriz, salaketa judizialen bidez bozak irabazteko ahalegina egin beharko lukeela.

Joe Biden AEBetako presidentetzarako bozen irabazle denetik, agerraldi publikorik egin gabe eman ditu azken bi egunak Donald Trumpek. Ez du aurkariaren garaipena aitortzeko ohiko hitzaldirik eman, eta hauteskunde «iruzurra» salatzen jarraitu du sare sozialen bidez.

Egoera horretan, zatituta daude jarduneko presidentearen gertuko aholkulariak, AEBetako zenbait hedabidek azaldu dutenez. Gehienak Biden zoriontzearen eta porrota onartzearen aldekoak dira, salaketa judizialen bidez bozak irabazteko tartea estuegia dela iritzita. Beste batzuk, baina, epaitegietan emaitzei buelta ematen ahalegintzearen aldekoak dira. Azken horien artean, jarrerarik irmoena Rudolph W. Giuliani Trumpen abokatu pertsonalarena dela diote hedabideek.

Alderdi Errepublikanoan, hasi dira Bidenen garaipena aitortzeko mugimendu publikoak. George W. Bush presidente ohia da orain arte Biden zoriondu duen pisu handieneko kidea. «Nire zorionik beroenak eman nahi dizkiot, eta eskertzen diot aurreko gauean zabaldu zuen mezu abertzalea», adierazi zuen Bushek igandean. Gaineratu zuen Bidenekin «desadostasun politikoak» dituen arren «gizon ona» dela eta «herrialdea gidatzeko eta batzeko bere aukera irabazi» duela.

Bushen iritziz, Trumpek «eskubidea» du botoak berriz zenbatzea eskatzeko eta emaitzen kontrako salaketak aurkezteko, baina argi utzi du ez duela espero horiek bozen emaitza irauliko dutenik.

Trumpen «iruzur» salaketaren kontra ere mintzatu da argi. «Estatubatuarrek konfiantza osoa izan dezakete hauteskunde hauek funtsean garbiak izan direla». Bozen emaitza «argia» dela nabarmendu du.

Alderdiak Kongresuan dituen ordezkari nagusiek, berriz, ez dute oraindik aitortu Bidenen garaipena. Mitch McConeel senatari errepublikanoen buruak eta Kevin McCarthy Ordezkarien Ganberako errepublikanoen liderrak ez dute uste Biden oraindik presidente hautatutzat jo daitekeenik.

Ordezkari errepublikano gutxi batzuk izan dira orain arte hautagai demokrata zoriontzeko urratsa egin dutenak. Horien artean, Mitt Rommey Utahko senataria eta Lisa Murkowski Alaskakoa.


Evo Morales Boliviara itzuli da

Summary: Evo Morales Boliviara itzuli da. Jada igaro du Argentina eta Bolivia arteko muga. Herrialdetik bira bat hasiko du presidente ohiak.

Urriaren 18an egin zituzten Bolivian hauteskundeak, eta argi gailendu zen MAS Sozialismorako Mugimendua, urtebeteren ostean agintera itzuliz. Emaitzak jakin ondoren, Evo Moralesek iragarri zuen Boliviara itzultzeko asmoa zuela: «Denbora kontua da», adierazi zuen. Bada, iritsi da ordua, eta presidente izandakoa itzuli eginda herrialdera. Eguerdi partean gurutzatu du muga, eta ehunka herritarrek eman diote ongietorria Villazon (Bolivia) herrian.

«Gaur egun garrantzitsua da nire bizitzan; pozez betetzen nau hainbeste maite dudan nire aberrira itzultzeak». Adierazi du Boliviako presidente ohiak, bere Twitter kontuaren bidez.

Argentinan zegoen goizean Morales, La Quiacan, Boliviarekin muga egiten duen herrian. Han elkartu zen atzo Alberto Fernandez Argentinako presidentearekin. Moralesekin batera daude Alvaro Garcia Linera presidenteorde ohia eta NBEko Boliviako enbaxadore ohi Sacha Llorenti ere; ehunka herritar bildu ziren atzo La Quiacan Moralesi ongi etorria emateko. Boliviara itzulitakoan, presidente ohiak bira bati ekingo dio herrialdean barrena.

Hain justu, atzo hartu zuen presidente kargua Luis Arcek, La Pazen eginiko inbestidura saioan. Hainbat lider eta nazioarteko ordezkaria izan ziren bertan. Arcek gogor jo zuen Jeanine Añez jarduneko presidentearen gobernuaren aurka, eta «demokrazia zapaltzea» egotzi zion. Baita «heriotza, beldurra eta diskriminazioa» ereitea eta MASeko politikariei eta sindikalistei jazartzea ere.

«Gure historiaren aro berri bati ekin diogu», adierazi zuen presidenteak, eta jakinarazi denentzat gobernatu eta aberria «berreraiki» nahi duela.


Summary: Jaurlaritzak 600 milioi euro eskatuko ditu merkatuetan. Bigarren aldiz aurten, bonu jasangarriak jaulkiko ditu. %86 joango da «gizarte programetara», eta %14 ingurumenera.

Eusko Jaurlaritzak koronobirusaren krisiak sortutako egoerari aurre egiteko erabiliko du 600 milioi euroko bere hurrengo bonu jaulkipenetik lortutako diruaren zati handiena, %86. «Osasunera, hezkuntzara eta gizarte politiketara», zehaztu du Pedro Azpiazuren Ekonomia sailburua. Zehazki esateko, %49 jasoko dute Jaurlaritzak «gizarte politika» deitutakoek (etxebizitza soziala sustatzea, enpleguaren sorrera eta garapen sozioekonomikoa), %22 osasunak, eta %15, berriz, hezkuntzak. Gainerako %14 ingurumen programetara joango da.

Merkatuaren egoera egokia denean egingo du jaulkipena Jaurlaritzak, eta eragiketaren arduradunak Norbolsa eta BBVA dira. Horiekin batera, Banco Sabadell, Santander, Caixabank, HSBC eta ING erakundeek ere hartzen dute parte.

Jaulkipena

Aurten zorpetzeko gaitasun handiagoa duenez, Eusko Jaurlaritzak finantzabideak lortzeko aurretik jada frogatuta duen tresna baliatuko du, bonu iraunkorrarena. Tresna hori aurten bigarrenez erabiliko du gobernuak. Aurrekoan 500 milioi euroren bonuak merkaturatu zituen, arrakasta dezentekoarekin, erosketa eskaria eskaintza baino zazpi aldiz handiagoa izan baitzen. Hamazazpi herrialdetako 120 inbertitzailek erosi zuten zor hori.

2020an, orain arte, 885,5 milioi euroren zorra hartu du Jaurlaritzak. Apirileko bonu iraunkorraz gain, hiru aldiz jo du finantza merkatura ezarpen pribatuen bitartez (265,5 milioi), eta Europako Inbertsio Bankuak 140 milioi euroren mailegu bat eman dio.

Ekonomia Sailak kalkulatu duenez, urtearen amaieran 10.832 milioi eurora helduko da Eusko Jaurlaritzak izango duen zorra, BPGaren %16,3ra hain zuzen ere.


Summary: Melenchon presidentegai izango da Frantziako 2022ko bozetan. Frantzia Intsumisoa ezkerreko alderdi politikoaren hautagaia izango dela iragarri du. Eliseora heltzeko hirugarren saiakera izango luke.

Jean-Luc Melenchon Frantziako presidentetzarako bozetara aurkeztuko da 2022. urtean. Beste saiakera bat egingo du, 2012. eta 2017.urtekoen ondotik, estatuburu kargua lortzeko.

Igandean, TF1 telebistaren albistegian egin zioten elkarrizketan, jakinarazi zuen Frantzia Intsumisoa ezkerreko alderdiaren hautagaia izango dela. «Prest nago. Nire hautagaitza aurkezten dut».

Melenchonek zehaztu du hautagaitza aurkeztuko duela baldin eta, aurretik, Interneten, aldeko 150.000 sinadura biltzen baditu. Helburu egingarria dirudi, sare sozialetan milioika jarraitzaile dituela aintzat hartuta. «Gobernatzeko talde bat daukat prest. 2022 da aldaketarako unea. Gizartea kale itsu batean dago».

Ezkerreko hautagai izango denak erregimen aldaketa bat bultzatu nahi du Frantzian. Charles de Gaullek 1958an ezarritako Bosgarren Errepublikako «monarkia presidentziala» alde batera utzi, eta, batzorde konstituziogile bat eratu, estatu eredu berri bat indarrean jartzeko.

Melenchon Ezkerreko Frontea koalizioaren hautagaia izan zen 2012. urtean. Botoetan laugarren geratu zen lehenengo itzulian, botoen %11,1 lortuta. 2017an, berriz, berak sortutako Frantzia Intsumisoa mugimenduko presidentegaia izan zen. Orduan ere gehien bozkatuetan laugarren izan zen, Emmanuel Macron egungo presidentearen, Marine Le Pen eskuin muturreko hautagaiaren eta François Fillon presidentegai errepublikanoaren atzetik, botoen %19,6arekin.


Summary: EBk muga zergak jarriko dizkie AEBetako produktuei. Boeingek jasotako laguntzei lotutako zigorrak izango dira. AEBek bere tarifak kenduz gero, EBk berdin egingo du.

AEBetako gobernu berriak, beste arazo askoren artean, Boeing-Airbus lehiarekin zer egin erabaki beharko du. Europako Batzordeak gaur iragarri du muga zergak jarriko dizkiela AEBetako produktu batzuei, Munduko Merkataritza Erakundeak frogatutzat eman baitu AEBetako administrazioak legez kanpoko laguntzak eman zizkiola Boeing hegazkin egileari. Zehazki, MMEk 3.370 milioi eurorainoko tarifak ezartzeko baimena eman dio EBri.

Aurretik, MMEk legez kanpokotzat jo zituen EBk Airbusi emandako laguntzak, eta horien ondorioz muga zergak jarri zizkien Washingtonek EBk hara bidalitako hainbat produkturi, horien artean ardoari, oliba olioari eta txerrikiari.

Valeris Dombrovskis EBko lehendakariordeak ez du zehaztu AEBetako zer inportazio zergapetuko dituen, ezta noiz ezarriko dituzten ere. Baina gatazka ixteko borondatea erakutsi du: «Edozein unetan muga zergak kentzeko prest gaude, baldin eta AEBek berdin egiten badute».

Boeing.Airbus lehiari lotutako gatazkak ez du zerikusi zuzena Donald Trumpek abiatutako merkataritza gerrarekin, baina pentsatzekoa da Atlantikoaren bi aldeen arteko harreman komertziala hobetzeko negoziazioen artean izango dela, behin Joe Bidenek AEBetako lehendakaritza hartzen duenean, hurrengo urtarrilean.


Summary: Ongietorriek «birbiktimizazioa» eragiten dutela nabarmendu dute Memoriaren Egunaren atarian. «Elkarbizitzarako eta kohesiorako memoria» defendatuko du Jaurlaritzak.

Azaroaren 10ean gogoratu ohi da indarkeriaren biktimen aldeko Memoriaren Eguna, eta Espainiako Gobernuak Euskal Autonomia Erkidegoan duen ordezkaritzak bezperan egin ohi du ekitaldi bat. Hala egin dute gaur eguerdian, Terrorismoaren Biktimen Memorialarekin batera, eta bertan izan dira Denis Itxaso Espainiako Gobernuko ordezkaria eta Florencio Dominguez memorialeko zuzendaria.

Ekitaldian, nabarmendu dute euskal presoei espetxetik irtetean egiten zaizkien harrerek «birbiktimizatu» egiten dituztela biktimak, eta gisa horretako ekitaldiek ez dutela erakusten biktimenganako «inolako enpatiarik», «elkarbizitzaren bidean atzera eginda».

Hiru biktimak hartu dute parte ekitaldian; Ivan Ramos Torranok, Lorena Diez Elorzak eta Francisco Javier Saenz Martinezek. Ramosen ama Maite Torrano 1987ko apirilean hil zuten, Portugaleten (Bizkaia), PSEren egoitza baten aurkako erasoan; Diez Elorzaren anaia Jorge Fernando Buesa PSEko legebiltzarkidearen bizkartzaina zen, eta 2000ko otsailean hil zuen ETAk; eta Saenz Martinezen aita Alejandro 1985ean hil zuen ETAk.

Gaurko aitortzarekin, gobernuko ordezkaritzak eta memorialak «intolerantzia terroristak eragindako sufrimenduaren egia proklamatu» nahi dute, «Euskadin biktimen senideen borroka isila eta sarri baztertua» gogoratzearekin batera.

Jaurlaritzak, berriz, «elkarbizitzarako eta kohesiorako memoria» defendatuko du bihar, eta Atzera begiratu aurrera jarraitzeko lelopean oroituko du eguna. Jose Antonio Rodriguez Ranz Jaurlaritzako Giza Eskubide, Memoria eta Elkarbizitza sailburuordea elkarrizketatu dute Radio Euskadin, eta esan du «erreakzio naturala» izan ohi dela, indarkeriazko esperientzien ostean, atzera ez begiratzea: «Kontrakoa behar dugu, gertatutakoaren memoria. Euskal presoak gerturatzearen alde agertu da, eta erantsi du, ETAk «autokritika zintzoa eta erabatekoa» egingo balu bere jardun «bidegabeaz», presoen arloan «jokaleku berri bat» legokeela.


Summary: COVID-19ak hezkuntzan izan duen eragina aztertuko du Eusko Jaurlaritzak. EH Bilduk, EAJk eta PSE-EEk lortu dute adostasuna. Pandemiak eragindako beharrak identifikatu nahi dituzte, eta horiei «ahalik eta ondoen» erantzuten saiatuko dira.

COVID-19ak hezkuntzan izandako eragina neurtzeko azterketa egingo du Eusko Jaurlaritzak. EH Bilduk egin du proposamena, eta Eusko Legebiltzarrean adostu dute EAJrekin eta PSE-EErekin. «Sistemaren ahulguneak» identifikatu, eta «ahalik eta ondoen» erantzun nahi dute; hau da, pandemiak ikastetxeetan sortu dituen «behar gehigarriak» identifikatu, eta horiei «lehenbailehen» erantzun. «Koronabirusak hezkuntza sistemak aspalditik zituen gabeziak eta agortze zantzuak azaleratu ditu», ohartarazi du Ikoitz Arrese EH Bilduren legebiltzarkideak.

Eskolak itxita, hainbat ikaslek euskaraz aritzeko eremu bakarra galdu zuten konfinamenduan eta ondorengo hilabeteetan. Hori dela eta, asmoa daukate ikasleen hizkuntza gaitasunaren egoera ere aztertzeko. «Ikasle askok euskararekin daukaten kontaktu bakarra hezkuntza sistemaren bidez dutena da, eta horrek erakusten du hizkuntza ereduen sistemak aspaldi jo zuela goia, eta murgiltze eredu bakarraren aldeko apustua egiteko ordua dela», nabarmendu du Arresek.

Arreta berezia behar duten beste hainbat puntu ere identifikatu dituzte: «Arreta berezia jarri beharko zaie kolektibo zaurgarrienei, baita baliabide gehigarrien eta teknologikoen identifikazioari eta hornikuntzari ere». Arreseren hitzetan, sistema ez zegoen prest online lan egiteko, eta konektatzeko arazoak egon dira, batez ere landa eremuan. Horrez gain, jangelak ixteak hainbat ikasleri sortu dizkien arazoak ere azpimarratu ditu: «Ume askorentzat eguneko jatordu bero bakarra izaten da».


Summary: Adineko andreen aurkako indarkeria ikusgai jartzera deitu du Emakundek. Zazpi emakumeren testigantzak bildu ditu azaroaren 25eko kanpainarako. Gaur aurkeztu dute kanpaina Gasteizen.

Entzunez gero ikusiko duzu, soilik adi dagoen gizarte batek antzeman dezake indarkeriarik ezkutukoena. Hori da Emakundek azaroaren 25eko kanpainarako aurten kaleratu duen leloa. Adineko emakumeek jasaten duten bortizkeria izango da aurtengo gai nagusia Emakumeen aurkako Indarkeria Desagerrarazteko Nazioarteko Egunean. Gasteizen aurkeztu dute gaur kanpaina hori, eta edadetuek jasaten duten bortizkeria ikusgai jartzera eta salatzera deitu du Izaskun Landaida Emakundeko zuzendariak.

«Emakumeen kontrako indarkeria ez dute soilik gazteek edo adin ertaineko emakumeek jasaten. Nagusiek ere jasaten dute, eta indarkeria honek berezitasun batzuk ditu», zehaztu du Landaidak. Aipatutako ezaugarri horien artean aipatu ditu «ikusezintasuna», «sistema patriarkalean sozializatu izana» eta «garaiko gizartean genero indarkeria aintzat hartu ez izana»: «Kontu korronte bat irekitzeko baimena eskatu behar zieten senarrei, eta bizitza osoa beste pertsonak zaintzen eman dute», jarri du Landaidak aipatutako ezaugarrien adibidetzat. Leloaren bitartez, emakume edadetuen aurkako jazarpenaren «ikusezintasuna» hautsi nahi dute, eta gizarteari zuzeneko deia helarazi nahi diote, indarkeriaren aurrean adi egon dadin eta «enpatia» izan dezan.

Kanpainarako 55 eta 79 urte bitarteko zazpi emakumeren testigantzak jaso dituzte. Zazpi horietatik bik, indarkeria psikologikoaz gain, fisikoa ere pairatu izan dute. Testigantzak biltzea zaila izan dela azaldu du Landaidak: «Emakume hauentzako da erraza izan honetaz hitz egitea, eta horren adibide da beraien aurpegiak erakutsi nahi ez izatea. Beste emakume batzuk laguntzeko egin dute, eta horregatik eskerrak eman nahi dizkiegu bihotzez». Andreon bizipenak biltzen dituen iragarki bat ere kaleratu dute kanpainari hasiera emateko; gaurdanik hasita azaroaren 25 arte iraungo du.


Summary: %90eko arrakasta duen txerto bat sortu duela esan du laborategi batek. AEBetako Pfizer laborategiak eta Alemaniako Biontech botika ekoizleak elkarlanean garatu dute txertoa, eta Europako Batasunak 200 milioi dosi eskuratzeko hitzarmena sinatua du horiekin. Urte amaierarako erabiltzen hasiko dira, dena ondo bidean.

Pfizer eta Biontech laborategiek garaturiko txertoak arrakasta du kasuen %90etan, konpainiek eginiko proben arabera. «Gaur egun handia da zientziarentzat eta gizateriarentzat», idatzi du Pfizerreko buru Albert Bourlak. Laborategiek dagoeneko hirugarren faseko probak egin dituzte txertoarekin. Fase horretan, aztergai izaten dituzte txertogaiaren toxikotasuna, immunitatea sortzeko gaitasuna eta nahi gabeko kalte larriak, baina jende askorekin, lehen eta bigarren faseetan ez bezala. Txerto hori 43.000 pertsonarekin probatu dute. Ezinbesteko urratsa da txertoa osasun agintariei aurkeztu eta, onarpena lortu ondoren, kopuru handietan ekoizten hasteko.

«Hirugarren faseko proben lehen emaitzek frogatzen dute gure txertoak ahalmena duela COVID-19a saihesteko», gaineratu du Bourlak. Azaldu duenez, proban parte harturiko pertsonen %90 babestu ditu txertoak.

Baieztatzen bada, espero baino hobea litzateke emaitza, osasun agintariek esana baitute onartuko luketela %50eko eraginkortasuna lukeen txerto bat. Beraz, ahalmen hori askogatik gainditu luke Pfizer Biontech konpainiaren txertoak. Gaineratu dutenez, berdin babesten du jendea, jatorria bereizi gabe.

Bi dosi hartu behar dira, ordea, bigarrena hiru asteren buruan. Babesik handiena bigarren dosiaren ondoren lortuko litzateke.

Beste bi astez datuak biltzen jarraituko dute, botiken agintariei txostena bidali aurretik. Dena ondo bidean, lehenengo dosiak urtearen amaierarako ematen hasiko dira. Ordurako 50 milioi dosi ekoizteko gauza izango direla uste dute konpainiek, eta 1.300 milioi datorren urtearen amaierarako.

Maiatzean, lau txerto mota probatzen hasi zen konpainia. AEBetakoa da Pfizer, eta New Yorken du egoitza, baina Alemaniako Biontech botika ekoizlearekin batu da txertoa sortzeko egitasmoan. Uztailean iragarri zuten lau txertogaietatik bi azkar garatzen hasiko zirela. Irailean esan zuten Europako Batasunekin ituna egin zutela 200 milioi dosi saltzeko, geroago beste 100 milioi saltzeko aukerarekin.

Txerto genetikoa

Hainbat txerto mota daude, eta munduko laborategiek ikerketa ildo ezberdinei jarraitu diete koronabirusaren aurkakoa garatzeko. Batzuek birus indargabetuekin egin dute lan: hori da txerto ohikoena eta, orain arte, eraginkorrena: birusaren bertsio inaktibo edo indargabetu bat txertatzen da gorputzean. Horrek ez du gaixotzeko gaitasunik, baina immunitate sistema aktibatzen du organismoan, antigorputzak ekoitz ditzan.

Pfizer eta Biontech konpainiek, ordea, DNA eta RNA bidezko txertoetan egin dute lan. Txerto genetiko esaten diete horiei, ez dutelako birusaren bertsio ahul bat erabiltzen, baizik eta birusaren material genetikoa bakarrik. Gorputzak aski du kode genetiko horrekin antigorputzak sortzeko. Halakoak dira AEBetako Moderna eta Inovio enpresak lantzen ari direnak ere.

Pfizer ezaguna da, besteak beste, Viagra botika sortu zuelako. Iaz eztabaida piztu zen zientzia munduan konpainia horren inguruan. Merkatuan dagoen botika batek alzheimerra saihesteko ahalmena izan dezakeela jakitea eta informazioa ez zabaltzea leporatu zioten. Aditu batzuek albiste faltsutzat jo zuten, edonola ere.


Summary: Aurrez aurreko eskolak eten dituzte Eibarko Nuestra Señora de Azitain ikastetxean. Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak jakinarazi duenez, hainbat irakasle konfinatuta daude, eta ikastetxeak eskatu die eskolak telematikoki ematen hasteko.

Aurrez aurreko eskolak etetea erabaki dute Eibarko (Gipuzkoa) Nuestra Señora de Azitain ikastetxean, hainbat irakasle konfinatuta daudelako. Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak adierazi duenez, ikastetxeak berak eskatu die erabaki hori hartzeko, «antolaketa kontuak» direla eta. Espero dute astean zehar itzuliko direla ikasleak ikasgeletara, eta online jarraituko dituzte eskolak bitartean.

Hego Euskal Herrian ez dago beste ikastetxerik guztiz itxita, baina hainbatetan ikasgelak itxi behar izan dituzte positiboengatik. Zehazki, Hegoaldeko 185 eskolatako 307 ikasgela daude itxita.


Publikotasuna eta Euskaltasuna

Summary: Publikotasuna eta Euskaltasuna. Inklusioa lortzeko, euskara beharrezkoa dela uste du Steilasek, eta Euskal Eskola Publikoa horretarako topaleku bat dela.

Hezkuntza eta hizkuntza. Letra bakar batek desberdintzen ditu bi hitz horiek, eta bien arteko lotura ere oso estua da. Izan ere, hizkuntza da hezkuntzarako tresna nagusia, hizkuntzaren bitartez irakasten eta ikasten baita. Alde horretatik, euskal hezkuntzako erreferente nagusietako bat da Steilas sindikatua. 1977. urtetik ari da lanean, Nafarroan, Gipuzkoan, Bizkaian eta Araban. Hezkuntzako irakasleen sindikatu bat da, haiek dioten bezala, «irakasleen eta ez-irakasleen topalekua», eta haur eskoletatik hasi eta unibertsitaterainoko hezkuntzaren alde dihardu. Euskal eskola publikoaren aldeko borroka da Steilasen ardatz nagusia, eta eraldaketa soziala bultzatzea du helburu.

Langileen eskubideak aldarrikatzeaz gain, Steilasek pertsonen garapen integrala eta kritikoa bermatu nahi du hezkuntza ereduaren bidez; gizarte kohesio bat bermatzen duen hezkuntza eredu bat, hain zuzen. Horretarako, euskara aldarrikatzen du tresna garrantzitsu bezala: «Jakina da hizkuntzak lurralde eta kulturen ikurrak direla; zentzu horretan, gure herrian euskarak etxean sentitzen lagun gaitzakeen elementu bat da, edo beste era batera esanda, gizarte inklusiorako tresna bikaina izan daiteke».

Eskola inklusiboa defendatzen baitu Steilasek, «guztion eskola». Hezkuntza eredu hori lortu ahal izateko, desberdintasun sozialei eta muga pertsonalei aurre egin behar zaiela azpimarratzen du. Gainera, inklusioak gero eta presentzia handiagoa izan beharko luke sindikatuaren aburuz, kontuan hartuz milaka etorkin etortzen direla urtero Euskal Herrira. Hori guztia aintzat hartuta, eskolak hainbat alderdi bermatu beharko lituzkeela uste du: «Aukera berdintasuna sustatzea jatorri ezberdintasunak alde batera utzita, arrazoi pertsonal edo sozialen ondorioz sortutako aldeak berdintzea segregazioa ekiditeko, elkartasuna sustatzea eta ez indibidualismoa, lankidetza eta talde lana lehiakortasunaren aurrean, hezkidetza eta ez sexismoa eta, azken finean, pertsona kritikoen garapen integrala eta ez prestakuntza profesional hutsa».

Orain arte euskarak eskoletan izan duen presentzia eta ibilbidea aintzat hartuta, sindikatuak euskal eskola publikoak euskararen hedapenean egin duen lan «paregabea» nabarmendu nahi izan du, «azken 30 urteotan gehien euskaldundu duen erakundea baita». Horiek dira Steilasen bi oinarri nagusiak: publikotasuna eta euskaltasuna. Horregatik, sistema publiko «indartsu» bat eskatzen du, kualitatiboki nahiz kuantitatiboki.

Horrez gain, euskal eskola publikoa aniztasunaren topagunea dela nabarmentzen du, eta euskara dutenak eta euskararen beharra dutenak elkarrekin egoteko toki bat dela. «Badakigu euskara dugunok gure artean bakarrik elkartzen bagara hizkuntza horren erabilera gurekin amaitzen dela. Beraz, ezinbestekoa da gure gotorlekutik ateratzea eta besteekin bizitzea, orain arte soilik gurea izan dena partekatzeko, eta hori da hizkuntzari euskal eskola publikoak egiten dion ekarpena hain zuzen ere, euskara guztiona eta guztiontzat baita».

Publikoaren alde

Gainera, abenduan Euskal Eskola Publikoaz Harro deituriko kanpainan parte hartu zuten. Kanpaina horretan, jende ugarik adierazi du hezkuntza publikoko komunitateko kide izateak harro sentiarazten dituela, eta hainbat ikas komunitatek egin dute bat manifestuarekin. Ekainean, kanpainari amaiera emateko, alderdi politikoei eskatu zieten programetan sartzeko manifestuan jasota dauden aldarrikapenak.

Aipatutako aldarrikapenez gain, Steilasek beste arlo batzuetan ere egiten du lan, eta arlo horietako pertsonei babesa eta laguntza erakutsi nahi izaten die. Esaterako, «Idazkaritza feminista» deritzoten arloa dute sindikatuaren barruan; aurten, gainera, Emakume Idazkaritzatik Idazkaritza Feministara izenburua duen monografikoa aurkeztu dute, Steilasek azken urteetan landu duen pedagogia feministaren hastapenen nondik norakoak azaltzen dituena.

Aipatutakoaz gain, beste gizarte mugimendu batzuei ere babesa erakusten die, hala nola lan osasunaren alde dihardutenei eta LGTBI+ kolektibokoei.


«Tentsio handiko uneak izan dira»

Summary: «Tentsio handiko uneak izan dira». Bozketa egunetik lau egunera, garaipena lortu du Joe Biden Alderdi Demokrataren presidentegaiak. Egun korapilatsuak izan da askorentzat; besteak beste, AEBetan bizi diren zenbait euskaldunentzat. Azken astea nola bizi izan duten kontatu diote BERRIAri Eneko Axpek Kaliforniatik, eta Eli Etxetxikiak eta Juan Garziak Nevadatik.

Itxaronaldiaren ondoren iritsi da espero zena: garaipena lortu du Joe Biden Alderdi Demokrataren presidentegaiak. Itxaronaldi luze samarra izan da askorentzat, bai AEBetako herritarrentzat baita zenbait atzerritarrentzat ere: besteak beste, AEBetan bizi diren hainbat euskaldunentzat. Eneko Axperen, Eli Etxetxikiaren eta Juan Garziaren kasua da hori: jakin-minez eta urduritasunez kasu egin diote kanpainari. Eta behin kanpaina igarota eta ziurgabetasun nagusiak gaindituta, AEBetako presidentetzarako hauteskundeen nondik norakoak xehatu dituzte BERRIAn.

«Tentsio handiko kanpaina izan da, eta tentsio handiko momentuak bizi izan dira», adierazi du Axpe fisikariak. San Frantziskotik (Kalifornia) aztertu ditu hauteskundeak, eta AEBak inoiz baino zatituago ikusten dituela aitortu du. Etxetxikiak eta Garziak Renotik (Nevada) kasu egin diete egun korapilatsuotako gorabeherei, hain zuzen, azkenean erabakigarria izan den estatu batetik. Kanpainako eta hauteskundeetako bitxikeriak eta gakoak zein izan diren azaldu dute, eta Trump presidenteak iruzurraren mamua zabaldu izana ere aztertu dute. Hiruren iritziz, adierazpen pozoitsuak izan dira Trump presidenteak eginikoak, eta litekeena da bere zaleengan ere eragin izana. Orain, presidentetza Bidenena dela argituta, egoera gaiztotuko den beldur dira.


Summary: Burtsek igoera ikusgarriekin hartu dute txertoari buruzko berria.

Goiz da jakiteko Pfizer eta BionTech konpainiek garatutako txertoak zein eragin izango duen pandemiaren aurkako borrokan, baina giltzarri gisa ikusi dute finantza merkatuek, igoera ikusgarriekin hartu baitute berria. Europako 300 konpainia handienak biltzen dituen indizeak, ia %4 egin du gora, %5,2 Frankfurtek, %7,6 Parisek, eta %8,5 Madrilek.

Normala denez, txertoaren bultzatzaileen akzioek egun ona izan dute —Pfizer %10 ari zen igotzen arratsaldean, eta %13,7 BioNtechek—, baina %15etik gora berreskuratu dute turismoarekin zerikusia dutenek. Behera, berriz, Astra Zeneca botikagilea (-%2) —lehian dago Pfizerrekin lehen txerto eraginkorra merkaturatzeko—, eta Zoom Internet bidezko bideo konferentzien hornitzailea (-%12) .


Summary: Bilboko Arte Ederren Museoak hartu du Ameztoi, Zumeta eta Zabalaren 'Lemoiz gelditu'. 1980ko Herrikoi Topaketa antinuklearretan jende aurrean sortu zuten zuzenean hiru sortzaileek mural erraldoia, eta areto bat eskaini dio orain museoak. Artelanarekin batera sasoiko afixa, argitalpen eta pegatinak ere jarri dituzte ikusgai

«Historia luze eta tragikoa». «Gertakari aztoragarriak». «Gure historiari eragin dioten kontraesan eta gatazkak». Uranioarekin erabiliko luketen arreta beraz aukeratu dituzte Bilboko Arte Ederren Museoan Lemoiz gelditu murala aurkezteko hitz zehatzak Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako Kultura sailburuak, Miguel Zugaza museoko zuzendariak eta Iskandar Rementeria arte ikertzaileak; memoriaren kristal apurtuen gainean zebiltzan jakitun. ETAri aipamen zuzenik egin gabe. Iberduero enpresa izendatu gabe. Proiektua babestu zutenen izenik oroitu gabe. Eta, halere, haiei guztiei buruz. Mugimendu antinuklearrak 1980ko azaroaren 8rako eta 9rako Bilbon antolatutako Herrikoi Topaketak izeneko bi eguneko jardunaldietan margotu zuten lana Vicente Ameztoik, Jose Luis Zumetak eta Carlos Zabala Arrastalu-k, justu duela 40 urte. Jardunaldiek iraun bitartean, jende aurrean margotu zuten hiru sortzaileek ia bost metro altu eta zazpi metro zabal den murala, eta tituluak iradoki bezain argia da irudiaren mezua ere. Salaketa zuzena zen ordurako Lemoizen eraikitzen hasiak ziren eta gizartearen erantzun zabala piztu zuen zentral nuklearraren aurka, eta horregatik ageri dira irudian sasoiko politikari, militar eta enpresarien karikaturak. Hainbat hamarkadaz batetik bestera ibili ostean, udan jaso zuen dohaintzan museoak, mugimendu antinuklearreko kideen eskutik, eta hiru artisten edo haien ondorengoen onarpenarekin, gaur aurkeztu dute hedabideen aurrean. Areto oso bat eskaini diote piezari, 32.a, eta garaiko kartel, pegatina eta egunkariekin lagunduta erakutsiko dute.

Murala lehenago erakusteko asmoa zuen museoak, Zugazak onartu duenez, baina espero baino denbora gehiago hartu behar izan dute, azkenean. Pieza zaharberritu behar izan dute, batetik, dohaintza behar bezala egiteko tramiteak ere luzatu egin zaizkie, eta, horrez gainera, asmatu egin nahi zuten murala aurkezteko moduarekin ere. «Ulertu nahi genuen murala museora ekartzeak zeukan esanahia. Ez baita margolan bat gehiago».

Erlojuak gelditzea

70ko hamarkadan, Franco artean bizirik zela, Euskal Herrian lau zentral nuklear egiteko asmoa azaldu zuen Iberduero enpresak –Lemoizen, Deban, Ispasterren eta Tuteran–, eta sasoiko agintarien oniritzia ere bazuen horretarako. Lemoizkoa izan zen lehen urratsa. Proiektuaren aurkako gizarte mobilizazio handiak ere antolatu zituen mugimendu antinuklearrak, ordea, eta ETAk ere behin baino gehiagotan eraso egin zien hala lanei, nola bertan lanean ari ziren arduradunei ere. Hainbat lehergai jarri zituen, bahiketak ere antolatu zituen eta Jose Maria Ryan ingeniaria hil zuen 1981ean. Azkenean, zentrala eraikita egon arren, ez zen sekula martxan jarri, eta oraindik ere ikus daitezke haren hondarrak Basordas izeneko kalan. Sastrakek janda.

1980ko hamarkada inguruan oso bizi egon zen gaia, eta mobilizazio eta protesta giro orokor horren erdian antolatu zituen mugimendu antinuklearrak Bilboko Herrikoi topaketak, 1980an. Kulturgintza proiektuaren aurka batzea zen asmoa, eta antzezlan, artelan eta kontzertu programa zabala osatu zuten horretarako, ehunka sortzaileren atxikimenduarekin. Egoera nahasi, gorabeheratsu eta gatazkatsu horren erdian, «erlojua gelditzea» ariketa «zaila» dela onartu du Zugazak, baina jardunaldiek iraun zuten bi egunetan jarri nahi izan du arreta museoak. Eta Iskandar Rementeria arte ikerlariak hartu du lan hori bere gain.

Zirriborrotik muralera

«Monumentala da lana», azaldu du ikerlariak, «baina ez soilik artelanaren neurriagatik, baizik eta sintetizatzen duelako gizarte mugimendu baten asmoa». Hamaika elkarrizketa egin ditu Rementeriak ikerketa osatzeko, eta artistez eta haien ingurukoez gain, mugimendu antinuklearren ibilitako hainbat kiderekin ere luze hitz egin du. Artelanarekin batera, gainera, garaiko mugimendu eta egoeraren berri ematen duten hainbat argitalpen, afixa eta bideo jarri ditu ikusgai aretoan. Ez du artxibo bat osatzeko asmorik izan, ordea. «Elementu horien izaera estetiko eta sinbolikoak gidatu du hautaketa».

Carloz Zabala Arrastalu da gaur egun, murala sortu zuen hiru artistako taldetik bizirik dagoen bakarra, eta muralaren nondik norakoak gogoratu ditu aurkezpenean. «Oso konplikatua ematen du hiru estilo horren ezberdinak elkartzea, baina oso erraza izan zen». Lagun ziren hiru sortzaileak, eta sinesten zuten egiten ari ziren horretan. Ameztoik Villabona-Amasan (Gipuzkoa) zuen etxean egin zuten zirriborroa, lehenik, azkar xamar, Zabalak gogoratu duenez, eta, gero, berak hartu zuen zirriborro hura mural bilakatzeko egin beharreko lanen ardura. «Berehala ados jarri ginen».

Ameztoiren kexua

Elkarrekin aritu ziren hirurak, baina argia izan zen lanen banaketa. Zumetarenak dira erretratuak, Ameztoirenak paisaiak eta Zabalak egindakoak dira koadroaren erdigunean ikus daitezkeen bi sugetzarrak. AEBetako banderaren koloreak ditu batak, eta Espainiakoarenak besteak. Elkarrekin kiribilduta daude. Erasokor. Eta haien aurka borrokatzen ikus daitezke hamaika gizaki ñimiño. Mailuekin batzuk. Makilekin besteak. Erortzen. Erasotzen. Hilda. «Horiek gu gara, pertsonaia txiki horiek irudikatzen dute mugimendua, eta gure eskuetan dauden medioekin ahalegina egiten dugu oposizioa egiteko indar nagusi horiei».

Pasadizo bat ere hartu du gogoan artistak. «Bixente [Vicente Ameztoi] kexatzen zen asko, zeren, Jose Luis [Zumeta] aldamio horretako goiko partean zegoen, eta zipriztinak hona eta hara botatzen zituen, oso espresiboa zen pintatzen ere, eta Bixente paisaiak pintatzen ari zenean, denbora guztian aritu zen kexatzen, igotzen zen gora tarteka, pintatzen zuen goitik eta berriz behera. Ongi pasa genuen».

«Errelatoa» mintzagai

Iragan hurbilari buruzko kontakizunarekin lotu du artelana Eusko Jaurlaritzako Kultur Kontseilariak. Zupiria: «Bere historiarekin bakeak egin nahian dabilen gizartean baten kide gara, eta gaur artearen bidez egin dezakegu hori». Guztiek «autokritika» egiteko beharra nabarmendu du, zehaztapen gehiagorik eman gabe, eta koadroak garai historiko baten «lekukotza» ematen duela gehitu.


Summary: LABek «klasismo lotsagabea» ikusi du pandemiaren kudeaketa publikoan. Sindikatuak hainbat proposamen egin dizkie erakundeei neurrien norabidea aldatzeko; besteak beste, osasun baliabide pribatuen kontrola hartzeko eskatu die, edota etxegabetze prozesuak bertan behera utz ditzatela.

LAB sindikatuak pandemia kudeatzeko erabili duten eredua «errotik» aldatzea exijitu die erakunde publiko nagusiei. Sindikatuak «klasismo lotsagabea» sumatu du orain arte harturiko erabakietan, eta, horri aurre egiteko bizitza erdigunean jarriko duen eredu baterantz jo behar dela aldarrikatu du. Alde horretatik, «informazio gardena» eskatu die erakundeei, hartu beharreko erabakiak inplikatutako eragileekin «kontrastatu» eta «negoziatuz». Bide horretatik bi helburu lortu ahal izango dira: kalteak murriztea eta «pertsonak nahiz komunitatea babestea».

Osasun krisia gainditu eta krisiaren ondorio ekonomiko eta sozialak arintzeko erabakiak hartzeko abagunea dela uste du Garbiñe Aranburu idazkari nagusiak, eta norabide horretan hainbat erabaki sorta iradoki dizkie erakundeei. Osasungintzari dagokionez, esaterako, mediku baliabide guztiak publiko bihurtzea eskatu du, «COVIDaren krisiaren kudeaketa azkar bat egiteko». Publifikazio prozesua zerbitzu guztietara zabaldu beharko litzakeela uste du.

Hezkuntzan, aldiz, «presentziala» lehenetsi du LABek, baina horretarako ratioak hobetu behar dira, eta inbertsioa handitu. Zaintzan ere beharrezkotzat jo du zentroen «publifikazioa», eta sendikoen zaintzan dihardutenei erraztasunak ematea lanean. Lan munduan ere aldaketak beharrezkoak direlakoan dago Aranburu: «Enplegu galerari aurre egin eta enplegua duinduko duen politika berria eskatzen diegu EAEko eta Nafarroako Gobernuei». Lantokian ez kutsatzeko neurri prebentiboak ere exijitu ditu.

Ekonomia arloan, uste du ostalaritza «eremu bereziki kaltetu» izendatu beharko litzakeela, eta horren araberako neurriak aztertu: «Besteak beste, hipoteka zein alokairuen moratoria edota zerga salbuespenak». Neurri horien babesa jasotzen duten enpresek, trukean, ezingo dute kaleratzerik egin. Azkenik, oinarrizko zerbitzuak bermatu behar direla aldarrikatu du: garraioa, etxebizitza, elikadura, laguntza sozialak eta energia. Arlo horietan ere hainbat neurri zehatz zerrendatu ditu: etxegabetzeak etetea, oinarrizko errenta eskatzaile guztiei ematea eta horniduren mozketa (ura, gasa, argindarra…) debekatzea.

Eskaera horiek lortzeko bidean, eta «instituzioen arduragabekeriaren aurrean», LABek arduraz jokatzea eskatu die herritarrei. Era berean, zerbitzu publikoen alde mobilizatzeko eskatu die, eta elkarren zaintza praktikatzeko. «Subjektu aktibo bilakatu behar dugu prebentzio lanetan lagundu eta egoerarik zaurgarrienean dauden herritarrei babesa emateko», nabarmendu du Aranburuk.


Summary: Ospitale mugikor bat ekarri dute Baionara. Larrialdietako zerbitzua «tentsio egoeran» da. Egoera arintzeko, hemezortzi paziente hartzen ahal dituen ospitale mugikor bat desplegatu dute Baionako ospitalean.

Edukiontzi handi baten itxura du. Tolosatik (Okzitania) ekarri dute kamioiz, eta Baionako ospitaleko larrialdi zerbitzuaren aitzinean jarri dute. Osasun langileak gelditu gabe aritu dira xitxuketa lanetan, eta forma hartu du. Hemezortzi paziente artatzeko unitate mugikorra da, eta saturaziora heltzear dagoen ospitalea laguntzeko ezarri dute. «Lehen aldia da ospitale mugikorra baliatzen dugula. Beharrezkoa da larrialdi zerbitzuek normalki funtzionatzen jarraitzeko», esplikatu du Tarak Moknik, larrialdietako mediku koordinatzaileak.

Koronabirusa duten pazienteak artatzen dituzte Baionako ospitaleko larrialdi zerbitzuan, eta «tentsio egoeran» daudela onartu du Moknik. «Unitate mugikorrean larrialdira datozen pazienteak bideratzen ahalko ditugu; COVID-19a dutenek hartzen dituzten oheak ordezkatzeko, nolabait», azaldu du. Mokni: «Lehen olatuan tentsioan izan ziren eskualdeetan koronabirusa ez zuten pazienteen artan ahuleziak izan ziren. Egoera hori saihestu nahi dugu».

Okzitaniako eta Akitania Berriko Osasun Agentziek eraman dute ospitale mugikorraren proiektua partaidetzan, baina ez zuten berez, pandemia garaian erabiltzeko pentsatua. Vincent Bounes medikua, Tolosako ospitalean ari da, eta proiektuan parte hartua garatzen jardun du azken urteetan. «Katastrofe egoeretan erabiltzeko egitasmoa da. Baionako bestetan, Iruñeako bestetan, eta horrelako egoeretan erabiltzeko pentsatua genuen. Baina pandemia iritsi zaigu, eta Baionako ospitalean erabiliko dute lehen aldiz, larrialdi zerbitzua libratzeko». Mugaz gaindiko proiektua da, Egalurg Pirinioetako mugaz gaindiko larrialdi zerbitzuak parte hartu baitu.

Koronabirusaren sintomarik ez duten, eta larrialdi zerbitzura heldu diren pazienteei osasun azterketak egiteko baliatuko dute unitatea. Pazienteentzako gelez gain, farmazia lekua ere badu. «Ospitale normal bat bezala funtzionatzen du. Erremedioak atxikitzeko gunea bada, aire girotua, ura eta elektrizitatea ere», nabarmendu du Bounesek.


Summary: Gazteluetako irakasle ohia ez kartzelatzea erabaki du Bizkaiko Probintzia Auzitegiak. 2009tik 2011ra ikasle adingabe bati sexu abusu jarraituak egiteagatik zigortutako irakasle ohia kartzelan sartzeko eskatu zuten biktimaren abokatuek.

Bizkaiko Probintzia Auzitegiak Opus Deiren Leioako (Bizkaia) Gaztelueta ikastetxeko irakasle ohia ez espetxeratzea erabaki du. Espainiako Auzitegi Gorenak bi urteko kartzela zigorra ezarri zion irailaren bukaeran, 2009tik 2011ra ikasle adingabe bati sexu abusu jarraituak egitearen delitu bat egotzita. Biktimaren abokatuek irakasle ohia kartzelatzeko eskatu zuten lehengo astean, delituaren larritasuna ikusirik gizarteari mezu argi bat helarazi behar zitzaiola argudiatuta, baina Bizkaiko Probintzia Auzitegiak atzera bota du haien eskaera. Magistratuen arabera, zigorra ez betetzeko baldintzak bilduak dira: zigorra bi urte baino apalagoa da, zigortuak ez du aurrekaririk, eta ez da erantzukizun zibilen ordainketarik agindu. Haatik, hiru urteko epean beste deliturik eginen balu, kartzelara bidaliko lukete irakasle ohia.

2018ko azaroan, Bizkaiko Probintzia Auzitegiak 11 urteko kartzela zigorra jarri zion irakasle ohiari sexu abusu jarraituen delituarengatik, akusatuak bere bulegoan egindako bost sexu abusurengatik. Baina kondena bederatzi urte jaitsi zuen Espainiako Auzitegi Gorenak irailaren 29an. Partzialki onartu zuen errugabetasun presuntziorako eskubidea urratu izanagatik irakasleak ezarritako errekurtsoa, eta frogatutako gertaeretatik kanpo utzi zituen zigorra areagotu zuten bost gertaeretatik bi: ikaslea bere aurrean masturbatzera eta boligrafo bat uzkian sartzera behartzea. Auzitegi Gorenak bi urteko kartzela zigorra ezartzea erabaki zuen; irakaslea ezingo da biktimarengana gerturatu lau urtean, eta sufragio pasiborako inhabilitazio berezia izango du zigorrak iraun artean.


Summary: Iñaki Bilbao erietxera eraman dute, «arnasa hartzeko arazo larriekin». 50 egun eman ditu gose eta komunikazio greban, eta zazpi gose eta egarri greban.

AEM Amnistiaren Aldeko eta Errepresioaren Aurkako Mugimenduak jakinarazi duenez, Iñaki Bilbao presoa erietxera eraman dute «arnasa hartzeko arazo larriekin». 50 egunez gose eta komunikazio greban egon ondoren, gose eta egarri greba abiatu zuela iragarri zuen AEMk duela zazpi egun. Euskal presoaren aldeko egitasmoak «areagotzeko eta indartzeko» deia egin du amnistiaren aldeko mugimenduak.


Summary: Herri epaimahaiak erruduntzat jo du Infernuko sutearengatik auzipetutako gizona. Aho batez frogatutzat jo dute gizon horrek eman ziola su eraikinari iaz. Pertsona bat hil zen, eta beste bi larri zauritu ziren.

Iazko martxoaren 1ean gertatu zen, goizaldean. Auzipetuak, bost litro gasolinarekin, su eman zion Donostiako Zubiberri bideko pabiloi abandonatu bati, Infernuko eraikinetako bati. Hori ebatzi du herri epaimahaiak. Hiru lagun zeuden barruan. Horietako bat hilik aurkitu zuten, «kiskalita». Beste biak larri zauritu ziren.

Gipuzkoako Lurralde Auzitegian epaitu dute gertatutakoa. Akusazioen arabera, auzipetuak mendekuagatik erre zuen pabiloia, bere neska lagun ohiaren bikotekide berriari egin nahi baitzion eraso. Gau hartan, ordea, ez zegoen han.

Fiskaltzak 69 urteko espetxe zigorra eskatu zuen auzipetuarentzat, hainbat delitu egotzita: hilketa, beste saiakera, sutea eta mehatxuak, besteak beste. Akusazio partikularrak, neska lagun ohiak, 70 urte baino gehiagoko zigorra eskatu zuen.

Joan den ostiralean egin zuten epaiketaren azken saioa, eta defentsak onartu egin zituen egotzitako delituak. Gutxieneko zigorra eskatu zuen, ordea: 30 urte baino gutxiago.

Herri epaimahaiak erruduntzat jo du auzipetua aho batez. Horren ondoren, akusazioek zigor eskaerak jaitsi dituzte. Hala ere, 213.000 eurorainoko kalte-ordaina eskatu dute hildakoaren senideentzat, zaurituentzat eta eraikinaren jabearentzat.

Epaiketa amaitu ondoren, auzipetua Martuteneko espetxera eraman dute. Han dago iaz atxilotu zutenetik. Epaiaren zain daude orain.


Bake ituna sinatu dute Karabakh Garaian

Summary: Bake ituna sinatu dute Karabakh Garaian. Armeniak bart gauean eman du Errusiarekin eta Azerbaijanekin adostutako akordioaren berri. Laugarren su etena da irailean gerrari berrekin ziotenetik, baina azkena izango dela dirudi.

«Mingarria da, baina, analisi militar sakon bat egin ostean, hau da erabakirik onena». Hala azaldu du Nikol Pashinian Armeniako presidenteak bart hartutako erabakia: bake ituna sinatu du Errusiarekin eta Azerbaijanekin, eta oraingoan behin betikoa izango dela dirudi. Gatazka nola garatzen ari zen ikusita, egoera zaila zen Armeniarentzat; atzo bertan Karabakh Garaiko hiriburua ebakuatu zuten, inguruko erasoen harira. Azerbaijango armadak aurrera jarraitzen zuen, eta zirudienez Armeniakoa ez zen gai bizilagunaren erasoak gelditzeko.

«Ez da garaipen bat, baina ez dago porrotik garaitua sentitzen zaren arte», idatzi du Pashinianek Facebooken. Hainbat armeniarrek, ordea, amorruz hartu dute presidentearen erabakia, eta haren bizilekuaren inguruan bildu dira protesta egiteko, Erevanen. Oposizioko alderdi batzuek ere —kontserbadoreenek— iragarri dute su etena ekiditeko firma bilketa hasiko dutela parlamentuan.

Izan ere, bake ituna ez da doakoa izango Armeniarentzat; egun armeniarrek kontrolatzen dituzten hainbat eskualde Azerbaijani itzuli beharko dizkiote urtea amaitu baino lehen: besteak beste, Aghdam, Gasakh, Kelbajar eta Lachin.

Ilham Aliyev Azebaijango presidenteak, berriz, iragarri du Errusiak 1.960 soldadu bidaliko dituela Karabakh Lachin hiriarekin lotzen duen tartera, Turkiarekin batera, «bakea mantentzeko» lanak egitera. Vladimir Putin Errusiako presidenteak ere baieztatu du albistea. Aliyevek telebistan hitz egin du: «Oso pozik nago hainbat urtetan Armeniaren eta Azerbaijanen artean izandako gatazka amaitu delako, eta Armeniak Azerbaijanen lurrak okupatzeari utzi diolako»

Errusiarrek ez dute alde egingo

Irailaren amaieran gatazkari berrekin ziotenetik, laugarren su etena da gaur iragarritakoa. Aurreko hirurak jakinarazi eta gutxira hautsi zituzten, eta horretarako bidali dituk Errusiak ia 2.000 soldadu. Soldaduen presentzia, ordea, ez da behin-behineko kontua izango: akordioak dioenez, datozen bost urteetan Errusiak presentzia militarra izango du Karabakh Garaian, eta litekeena da hamar urtera ere luzatzea. Haiek izango dira itunean ezarritako beste hainbat puntu betearazteko arduradunak.

Puntu horietako bat da Karabakh Garaiko Lachinetik Stepanakertera (Azerbaijan) bide berri bat eraikitzea. Gerrako atxilotuak elkarri itzultzea ere adostu dute bi aldeek, baita hildakoen gorpuak eta gainontzeko atxilotuak herriratzea ere.

Hamarkadak daramatzate Armeniak eta Azerbaijanek Karabakh Garaia bereganatzeko borrokan, eta azken oldarraldia aurtengo irailaren amaieran hasi zen. Ofizialki Azerbaijanen parte da eskualdea, baina gehiengo armeniarra du, eta haiek dominatu dute 1994tik gaur arte. Nazio Batuen Erakundearen arabera, azken oldarraldiak 1.000 hildako baino gehiago eragin ditu, eta milaka herritar euren herria uztera ere behartu ditu.


Summary: Memoria eraikitzeko gazteen ekarpenaren garrantzia azpimarratu du Urkulluk. Memoriaren egunean, suontzia piztu dute Eusko Legebiltzarraren atarian, eta arratsaldeko ekitaldian gazteriak protagonismo berezia izan du

Atzera begiratu aurrera jarraitzeko. Horixe izan da gaurko Memoriaren Eguneko mezu nagusia, eta bere hitzaldian, egindako bidearekin batera, aurrera begira geratzen den guztia nabarmendu du Iñigo Urkulluk. Eusko Jaurlaritzako lehendakariaren esanetan, «oraingo eta etorkizuneko Euskadi soilik izango da baldin eta iraganeko memoria badu». Bide horretan gazteek ekarpen handia egin dezaketela uste du: «Gazteek ezagutzeko eskubidea dute, baita memoria eraikitzeko betebeharra ere. Herri honetan desberdin pentsatzeagatik hil zela jakiteko eskubidea dute» . ETAren terrorismoa existitu zela eta estatu egiturak erabilita giza eskubideak urratu zirela jakin behar dute, Urkulluren esanetan.

Bilbon, Gogora institutuaren egoitzan egin da memoriaren eguneko ekitaldi nagusia. Bertan izan dira Eusko Jaurlaritzako hainbat sailburu eta memoria arloko hainbat agintari —hala nola Idoia Mendia bigarren lehendakariordea, Josu Erkoreka lehen lehendakariordea, Jose Antonio Rodriguez Giza Eskubideen idazkari nagusia, Monica Hernando Biktimen eta Giza Eskubideen zuzendaria eta Aintzane Ezenarro Gogora institutuko zuzendaria— , eta Gogora institutuan ordezkaritza duten legebitzarreko taldeak.

Urtero, biktimek tokia eta presentzia dute ekitaldian, baina, pandemiaren ondorioz, mugatu egin da gonbidatuen kopurua, eta streaming bidez ikusteko deia egin du Gogora-k. Dena den, bere lehen hitzetan, Aintzane Ezenarrok esker hitzak esan dizkie Gogora institutuak urteotan egin dituen ekintzetan eta jardueretan parte hartu duten biktimei. «Haien elkarlanik gabe, ez genukeen gaur egin dugun bidea egingo», aipatu du.

Gazteen gogoetak

Aurtengo ekitaldian gazteriari eman nahi izan zaio protagonismoa, eta, horretarako, Ainhize San Andresi eta Joanes Atxari eskatu zaie euren esperientziaren berri eman dezaten eta memoriaren eraikuntzan gazteriak egin dezakeenari buruzko gogoetak konta ditzatela. Bi gazteok, egun, unibertsitateko ikasketak egiten ari dira, baina, duela bost urte inguru, euren ikastetxeetan bertatik bertara entzun zituzten biktimen testigantzak, Gogora institutuaren Adi-Adian programaren barruan.

Adibidez, San Andresek gogora ekarri du nola Bilboko Begoñazpi ikastolan ETAren eta GALen biktimen lekukotasuna entzun zuten klasean: «Denbora asko iragan da geroztik, eta baliteke entzuteko plazera izan nuen pertsona haiek pentsatzea kontatutakoa ezerezean geratu dela, baina ez da horrela izan inondik ere». Gogoan du nola bi biktimek ikuspegi desberdina izanagatik azkenean emaitza bera helarazi zietela ikasleei: «Terrorismoak beren senitarteko batez gozatzeko aukera galarazi zien». San Andresi gogoangarria iruditu zitzaion biktima haiek urteetan erakutsitako erresilientzia, nola kontatzen zuten gertatutakoa natural, eta nolako bakea islatzen zen haien begiradan: «Zuei entzutera eseri, eta geure arazoek garrantzia galtzen dute, eta jabetzen gara zer gogorra izan zen euskal gizartearentzat hainbeste urtez horrela bizi behar izatea». Lekukotza haiek aberastu egin zituztela nabarmendu du.

Joanes Atxak azpimarratu du urruneko kontu gisa ikusten zituen haiek «gertuko eta erreal» bihurtu zitzaizkiola, eta, egitasmo haren helburu pedagogikoaz harago, aurrera begirakoaz egin nahi izan du gogoeta. «Ez al gara pasibotasun honetan erosoegi bizi? Gure ingurukoei, irakasleei, senitartekoei biolentziari buruzko bizipenak konta diezazkiguten eskatu diegu, eta adi entzun ditugu, baina ez al da gazteok memoriaren eraikuntzan aktiboki parte hartzeko garaia?». Atxaren ustez, iraganekotik ikasi etorkizunean akats berberak ez errepikatzeko memoariaren baliagarritasunari buruzko teoria «aski ikasia» dute, baina «etorkizunari itxaroteak, etorriko den zerbaiten zain egoteak apaldu egiten ditu gazteon esku hartzeko aukerak». Memorian idazten hasteko bide berriak arakatzen hasiak direlakoan dago, batez ere memoria euskal ikus-entzunezko eta fikzioarekin uztartzen dituzten proiektuak. «Gazteon ekintzailetza honen alde egiteko apustua egingo nuke. Zalantzarik gabe, gazteok proiektu hauetan sartzearen aldeko apustua, baina ezinbestekoa da inguruko elkarteen eta batez ere erakundeen babesa eta sustapena».

Legebiltzarrean, suontzia

Gauerdiko iparrotzarratza eskulturaren alboan dagoen suontzia piztu dute Eusko Legebiltzarraren atarian, Memoriaren Eguna dela eta. PP eta Vox ez beste alderdi guztietako ordezkariek parte hartu dute, baina, koronabirusa dela eta, ordezkaritza mugatua izan da. Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakaria, Bakartxo Tejeria legebiltzarreko presidentea, mahaiko kideak, alderdietako bozeramaileak eta Beatriz Artozalabal Berdintasun, Justizia eta Gizarte gaietarako sailburua izan dira bertan. Arrosa zuriak jarri dituzte, eta herritarrentzako atea ireki dute.

Goizeko ekitaldian ere Iñigo Iturrate EAJko legebiltzarkideak gazteengan jarri du begirada. «Belaunaldi berriek herri honetan egon den indarkeria eta terrorismo historia ezagutzea nahi dugu. Etorkizuna elkarrekin eraiki nahi dugu, iraganeko orrialde guztiak ondo irakurriz», ohar bidez adierazi duenez. Uste du inportantea dela hori «Iraganeko akatsak ez ahazteko, eta ez errepikatzeko». Halaber, interpretazioa osoa garrantzitsua dela uste du, «adiskidetzean aurrera egiteko».

Bestalde, Idoia Mendia Justizia sailburu eta PSE-EEko idazkari nagusiak ere mezu bat igorri du Memoriaren Egunaren harira. Uste du memoria behar dugula biktima guztiak berdinak direla onartzeko, indarkeriak ez duela ezertarako balio gogoratzeko eta gazteek gertatu dena ezagutzeko, «inork ez dezan jazarpena eta hilketa justifikatu».


Summary: Saeb Erekat PAEeko idazkari nagusia hil da, koronabirusak jota. Israel eta Palestinaren arteko azken hamarkadetako bake elkarrizketetan negoziazio taldeko buru izan zen. Urriaren 8an, koronabirusa zuela jakinarazi zuen. 65 urterekin hil da.

Jerusalemgo Hadassah Ein Karem ospitalean zendu da PAE Palestina Askatzeko Erakundeko idazkari nagusia. Larri ospitaleratu zuten, urriaren 18an. Lehenagotik ere arazoak izan zituen arnas aparatuarekin, eta birika bat transplantatu zioten 2017an, AEBetan.

Erekat Palestinaren nazioarteko bozeramaile izan da azken hiru hamarkadetan, eta PAEko indar nagusia den Al-Fatah mugimenduko kide zen. Palestinako negoziazio taldeko kide izan zen 1991an, Israelekin Madrilen izandako bake elkarrizketetan. Bi urte beranduago, Osloko elkarrizketetan parte hartu zuen. Yasser Arafatek gidatu zuen taldea orduan. Palestinaren negoziazio taldeko buru izendatu zuten 1995ean, eta hainbat bake elkarrizketetan parte hartu zuen ordutik.

Mahmud Abbas Palestinako presidenteak PAEko idazkari nagusi izendatu zuen 2015ean, Yasir Abed Rabboren ordez. Abbasen eta Arafaten aholkulari ere izan zen.

Palestinak eta Israelek beren estatu propioa izatea defendatu zuen Ekialde Hurbilean bakea lotzeko irtenbide gisa, eta gogor kritikatu zuen bide hori zailtzen duten kokagune israeldarren hedatzea. Joan den martxoan, BERRIAri eman zion elkarrizketan adierazi zuen AEBetako Gobernuak Ekialde Hurbilerako aurkeztu zuen planak Israelen «kolonizazioa eta krimenak» zuritu nahi zituela.


Summary: Illak esan du maiatz aurretik 10 milioi pertsona txertatzea espero dutela. Pfizer botika etxeak atzo jakinarazi zuen %90eko eraginkortasuna duela lantzen ari den txertoak, eta Espainiako Gobernuko Osasun ministroak onartu du «etorkizun handikoa» dela.

COVID-19ari aurre egiteko bidean eraginkorra izango da, Espainiako Gobernuko Osasun ministro Salvador Illaren aburuz, Pfizer botika etxeak atzo iragarri zuen txertoa. Hotsandiz eman zuen enpresak berria, %90ko eraginkortasuna duela nabarmenduz, eta «etorkizun handiko» berria dela onartu du gaur ministroak, hedabideen aurrean egindako adierazpenetan. Esan du. halaber, maiatzerako txertoaren hogei milioi dosi eskura espero dituztela, eta horiekin hamar milioi pertsona immunizatu ahal izango direla; izan ere, txerto horren bi dosi jarri behar izaten dira eraginkorra izateko. Urte honen bukaeran edo hurrengoaren hasieran txertoa jartzen hasteko eran egongo direla adierazi du.

Pfizerrekin eta beste hainbat botika konpainiarekin akordioak hitzartzen ari direla esan du. «Eta dena oso ondo badoa, aurten hasi ahal izango dugu txertoak jartzen». Pfizer lantzen ari den txertoaren gisan, beste bederatzi daude jada merkatura irteteko aurreko epean, saiakuntza klinikoaren hirugarren fasean.

Atzo esperantza handia sortu zuen Pfizer botika etxearen berriak, baina hainbat adituk ohartarazi zuten, hala ere, «zuhur» ibili behar dela. Txerto hori egiteko saiakuntza klinikoa ez da guztiz amaitu oraindik, eta, gainera, horren berri emateko datuak ez dira argitaratu oraindik zientzia aldizkarietan.

Illak gogoratu du txertoak doan banatuko direla, eta osasun sistema publikoen bidez eman eta banatuko direla. Txertoak derrigor ipintzearen alde ez dagoela esan du. «Onena da jendeak ulertzea txertoak direla gaixotasun infekziosoen kontra egiteko biderik eraginkorrena». Hala ere, adierazi du epidemiak buruko minak emango dituela oraindik, eta oso adi jarraitu behar dela. «Baina tunelaren amaierako argia» gero eta gertuago dagoela uste du. Txertoa aurrena birusaren aurrean «kalteberen» direnei eta horien zaintzaileei jarriko zaiela esan du, eta horretarako irizpideak ezarriko direla.


Summary: Mercedesek aldi baterako langileak kaleratuko ditu. Salmentak pattal doazenez, gaueko txandan ekoizpena txikituko du. Ez du baztertu neurri gogorragoak ezartzea egoera luzatuz gero.

Urtarriletik aurrera, Mercedesek ekoizpen erritmoa jaitsiko du Gasteizko lantegian. Autogileak bere langileei azaldu die «enpleguarentzat gogorragoak diren neurriak ahal den neurrian saihesteko» hartu dutela erabaki hori; izan ere, ekoizpena «merkatuaren errealitateari egokitu» behar diola esan du Mercedesek, eta horrek ezinezkoa egiten duela gaur egungo hiru txandei bere horretan eustea.

Oraingoz, gaueko txandari eutsiko dio, baina motelago arituko da. Horrek ekarriko du aldi baterako kontratua duten langile askori ez dietela kontraturik berrituko. Zuzendaritzaren agiriak ez du argitu zenbat eta noiz izango diren, baina El Correo egunkariak aurreratu du bostehun langile joango direla kalera, urtarrilean bertan.

Edonola ere, Mercedesek ohartarazi du agian ez dela nahikoa izango aldi baterako langileak kentzea, eta ez du baztertu enplegua erregulatzeko espediente bat eskatzea kontratu finkoak dituzten langileak kaleratzeko. Gaur egun, 5.000 langile inguru aritzen dira Gasteizko Mercedesen. Euskal Herriko lantegirik handiena da, Iruñeko Volkswagenekin batera.

Aurtengo ekoizpena moldatzen aritu da Mercedes, eta azken aurreikuspena da 125.000 furgoneta egitea. Fabrika geratuta izan zen hilabete eta erdiz, eta ez zen maiatzera arte egoera normal batera itzuli. Koronabirusari aurre egiteko neurriak hartu aurretik, Alemaniako autogilearen asmoa zen ekoizpena 152.200etik 159.000ra handitzea, salmentak ongi zihoazelako.

Bilera, ostiralean

Datorren urtean 131.500 ibilgailu egitea da asmoa, baina baliteke kopuru hori aldatzea urtean zehar, salmenten erritmora egokitzeko. «Merkatuetan ziurgabetasun eta desegonkortasun handia dagoenez, ezinezkoa da epe luzeko ikuspegi bat izatea, horrela 2021erako ekoizpen bolumen bat ziurtatzeko. Horregatik, salmenten bilakaeraren arabera, ekoizpena egokitzeko beharrezkoak diren neurriak hartuko dira».

Gaur egungo ekoizpena handiegia dela uste du Mercedesko zuzendaritzak. «Alde ikaragarria dago ekoizpen ahalmenaren eta merkatuaren eskaeraren artean», esan du, eta horregatik justifikatu du txanda batean erritmoa txikitzea eta langile batzuk kaleratzea.

Enpresako zuzendaritzak eta langileen ordezkariek bilera egingo dute ostiralean.


Summary: Peruko Kongresuak Martin Vizcarra presidentea kargugabetu du. Estatuburuak onartu egin du ganberaren erabakia

Peruko Kongresuak Martin Vizcarra herrialdeko presidentea kargugabetu du bart, gobernatzeko duen «ezintasun moral iraunkorra» argudiatuta. Haren aurkako mozioa bozkatu zuten atzo parlamentuan, eta emaitza argia izan zen: aldeko 105 boto jaso zituen, hemeretzi kontrako, eta lau abstentzio. Ustelkeria ekintzak egitea leporatzen diote estatuburuari. Horiek horrela, Manuel Merino de Lama Kongresuko presidenteak hartuko du haren tokia, behin-behinean. Hauteskunde data mantenduko duela iragarri du Merinok, hori «atzeraezina» dela iritzita: beraz, dena ondo bidean, datorren urteko apirilaren 11an egingo dituzte presidentetzarako bozak.

Presidentearen kargugabetzea jakin bezain laster, Vizcarrak adierazi zuen onartzen zuela erabakia, eta berehala utziko duela jauregia: «Gaur nire etxera joango naiz, nahiz eta gomendio asko dauden erabaki hori eragozteko legezko ekintzen bidez jarduteko». Jakinarazi zuen ez zuela bide hori hartuko. Hala, kontzientzia «lasai» duela esan zuen, eta haren kontrako akusazioak faltsuak direla berretsi.

Ez zen esperotakoa izan kongresuaren erabakia, presidenteak mozioa gainditzea aurreikusten baitzen. Vizcarra, agindu bezala, atzo goizeko lehen orduan agertu zen eztabaidara, bere defentsa aurkezteko, eta bertan ukatu egin zuen eroskeriarik jaso izana. Gogor kritikatu zuen bere aurkako kargugabetze prozesua: «Ez dago delitu baten frogarik, eta ez da egongo, ez baitut deliturik egin. Gertaera faltsuak dira, ez dira berretsi; hipotesiak dira», esan zuen presidenteak. Mozioa «arma politiko gisa» erabili izana salatu zuen, eta azpimarratu Peruren gobernabidea ezin zela etengabeko mehatxupean egon. «Peruk egonkortasuna, ordena eta batasuna behar ditu».

Bestelakoa izan zen, ordea, kongresuaren erantzuna, eta estatuburua kargugabetzea erabaki zuten, ganberan dauden indar politiko gehienen babesarekin. «Gezurtia, immorala eta ustela» izatea egotzi zioten, baita Peruk bizi duen ezegonkortasun politiko guztiaren erantzulea izatea ere. Kontra bozkatu zuten apurren artean dago Alderdi Morea.

Merinok hainbat erronka izango ditu aurretik. Esate baterako, hauteskundeak antolatzea, COVID-19aren pandemia kudeatzea eta herrialdea jasaten ari den krisi ekonomikoari erantzutea. Hori, baina, giro zail batean egin beharko du, kongresua zatituta dagoelako, eta herria, haserre.

Protestak

Vizcarraren kargugabetzeak harrabotsa sortu du herrialdean, baita handik kanpo ere, eta kezkatuta agertu dira gertakari horrek ezegonkortasuna sustatuko ote duen. Limako San Martin plazan erabakiaren aurkako protestak egin dituzte, eta han egon da Julio Guzman Morea Alderdiko burua ere: «Argi geratu dadila. Hau ez da Vizcarrarengatik, Perugatik da», adierazi zuen. «Ez dugu zalantza gehiagorik nahi, nazkatuta gaude kongresu honekin». Erabakiaren kontra agertu zen Ollanta Humala presidente ohia ere, «huts egin» dutela nabarmenduz.

George Forsyth presidente izateko hautagaiak argi hitz egin du: «Estatu kolpe mozorrotu bat da». Antzera aritu da Veronika Mendoza ezkerreko hautagaia, eta mobilizatzeko deia egin die herritarrei: «Ez dago beste ezer itxaroteko ustelduta dagoen klase politiko honengatik. Antolatutako eta mobilizatutako herritarrek soilik berreskuratu ahal izango dute demokrazia, eta jendearen bizitza eta duintasuna aurretik jarri».


Summary: Tubacexek 13 milioi galdu ditu urtea hasi zenetik. Doikuntza plana «oso aurreratua» duela esan du Laudioko konpainiak. Langileen %20ri eragingo lieke. Soldatak murriztea aurreikusten du, eta ez du baztertzen kaleratzerik.

Tubacexek 13 milioi euro galdu ditu aurtengo lehen bederatzi hilabeteetan; iazko epe berean, aldiz, 7,2ko irabaziak izan zituen.

Galerei aurre egiteko, hodiak ekoizten dituen Laudioko (Araba) konpainiak urtean 20 eta 25 milioi euro aurrezteko doikuntza plan bat jarri du abian; horrek, besteak beste, langileen % 20ri eragingo die. Enpresaren arabera, plana oso aurreratuta dago, baina ez du xehetasunik eman (funtsean, soldatak murriztea proposatu du, baina ez dituzte kaleratzeak baztertzen).

Langileek mobilizazio ugari antolatu dituzte azken aldian, manifestazioak eta greba egunak tarteko: Aiaraldeko 150 familiaren etorkizuna jokoan dagoela salatu dute —hemen langile batzordeko presidenteari eginiko elkarrizketa—. Bailarako instituzioen babesa jaso dute.

Aurrera begira, Tubacexek ezinezkotzat jo jarduerak zer bilakaera izango duen iragartzea, COVID-19aren bilakaeraren arabera. «Epe laburrean, badakigu historiako garairik gogorrenetako bat igarotzen ari garela. Horregatik, egokitzen ari gara, gure barne doikuntzak egiten konpainiaren errentagarritasuna bermatzeko», adierazi du Jesus Esmoris kontseilari ordezkariak.

Emaitzak urtearen hasieran zituen aurreikuspenen oso azpitik daudela onartu du konpainiak.

Azken hiruhilekoan ere 4,7 milioiko galerak izan ditu, iazko udan 2,2ko irabaziak izan zituen bitartean. EBITDA (mozkina finantza gastuen aurretik) positiboan kokatu da, 26,4 milioi eurorekin, baina iaz baino %42,9 gutxiago da.

Urteko lehen bederatzi hilabeteetan 389,6 milioi euroko salmentak egin ditu, iaz baino % 18,2 gutxiago.

Hala ere,azpimarratu du kaudimen finantzario nahikoa baduela epe labur eta ertainean konpainiaren likidezia bermatzeko, 2024ra arteko maileguen epemuga guztiak estaltzeko. Taldearen finantza zorra 293,7 milioi eurokoa da, eta horren %76 epe luzera sailkatuta dago.

Arcelorren espedientea auzitara

ELAk eta LABek jakinarazi dute ostegun honetan epaiketa egingo dela Espainiako Auzitegi Nazionalean, Arcelor Mittalen aldi baterako enplegua erregulatzeko espedientearen aurka jarri duten salaketa dela eta.

ELAk ohar batean gogora ekarri duenez, ez zen ados agertu «ez espedientea justifikatzeko arrazoiekin, ez negoziazio prozesuaren baldintzekin, irregulartasunez beteta egon baitzen». Gainera, salatu du enpresaren zuzendaritzak ez dituela Euskal Herriko lantegietako gehiengo sindikalarekin negoziatu bertako baldintzak.

Sindikatu abertzalea kezkatuta agertu da Arcelor Mittaleko lantegien eta enpleguaren etorkizunarekin. «Desindustrializazio prozesuak aurrera jarraitzen du, eta gero eta langile gutxiago gara, adinean aurrera egin ahala. Eta planta batzuetan jada inork ez du gogoratzen egindako azken inbertsioa».

Hori dela eta, Arcelorren enpleguaren alde mobilizatzen jarraituko duela azpimarratu du ELAk, eta Gasteizko eta Iruñeko gobernuei exijituko die «exijenteak» izan daitezela «inolako bokazio industrialik ez dutela erakusten duen zuzendaritza baten aurrean».

Antzera mintzatu da LAB. Gogoratu du Arcelor Mittal 2009tik «etengabe» aplikatzen ari dela enplegua aldi baterako erregulatzeko espedienteak, eta ordutik enpresak Euskal Herrian dituen lantegietako «enplegu guztiaren erdia baino gehiago» suntsitu duela Zumarragako eta Aguraingo lantegiak itxita, uztailean azkenengo hori. «Eusko Jaurlaritzari eta Nafarroako Gobernuari exijitzen diegu etorkizun industriala babesteko eta multinazionalaren desindustrializatzeko estrategia ez bermatzeko».

Sindikatuak elkarretaratzeak antolatu ditu ostegun honetarako, lantegien aurrean.


Summary: Euskara eta euskal kultura zaintzen eta zabaltzen. BBK-k, euskara eta euskal kultura zabaltzeko eta zaintzeko egitasmoak eta proiektuak martxan jartzeaz gain, beste zenbait erakunderi laguntzen die ekitaldiak antolatzen.

Euskarari laguntzea beti izan da BBK-ren gizarte ekintzaren eta kultura arloaren jarduera ardatz nagusietako bat. Horrela, euskara eta euskal kultura sustatzeko egitasmoak martxan jartzeaz gain, beste zenbait erakunderi laguntzen die ekitaldiak antolatzen. «BBKn uste sendoa dugu gure hizkuntza eta kultura zabaltzeko eta zaintzeko lan egin behar dugula, eta ekimenak eta proiektuak abian jarriz eta lagunduz egiten dugu hori», BBK Fundazioko arduradunek azpimarratu dutenez.

Historikoki, euskararen ikerketa, ezagutza, zabalkundea eta sustapena bultzatzen duten erakunde handiekin batera lan egin du BBK-k, hala nola Euskaltzaindiarekin, Labayrurekin eta Euskaltzaleen Topagunearekin. Halaber, euskararen ikusgaitasuna eta erabilera laguntzea helburu duten ekitaldi handiak babestu ditu, hala nola, Durangoko Azoka, Bertsolari Txapelketa Nagusia edo Ibilaldia.

Urteotan, besteak beste, Bertsolari Gazteen BBK Sariketa antolatu du, Bizkaiko Bertsolari Elkartearekin elkarlanean, eta Bilboko BBK Salan euskarazko ehunka musika kontzertu eta antzerki emankizun egin ditu.

Bide horretan, BBK Sala Etxean proiektua jarri zuen abian BBK-k duela hilabete batzuk, helburu honekin: euskal kulturaren sektoreari bultzada txiki bat ematea konfinamendu hilabeteetan, eta baita herritarrei Internet bidez doako kalitatezko ikuskizunez gozatzen laguntzea ere.

Azpimarratu behar da BBK Salaren Plan Estrategiko berrian euskaraz sustatutako ekitaldien ehunekoa neurtu eta handitu egingo dutela, ekitaldi kopurua gehituz urtetik urtera.

Euskararen erabilera indartu

Gainera, BBK-k badu Euskara Plan bat, BBK-k eskaintzen dituen zerbitzuen erabiltzaileei euskarazko zerbitzua bermatzeko eta, aldi berean, erakundearen barruan euskararen erabilera indartzeko.

Lehen Euskaraldian, BBK-k modu aktiboan parte hartu zuen, antolatzaileek abian jarritako egitasmo kolektiboekin bat eginez, baita bere langileekin ekimenak antolatuz ere, BBK-k eskaintzen dituen zerbitzuen erabiltzaileentzat euskarazko zerbitzua sustatu eta bermatzeko eta BBK-ko langileen artean euskararen erabilera indartzeko.

Aurtengo Euskaraldiarekin ere bat egin du BBK-k. Euskaraldiaren antolakuntzak proposatu dituen ekinaldietan laguntzeaz gain, BBK-ren barruan ere hainbat ekintza antolatu dira ekitaldiaren berri emateko eta jendea parte hartzera animatzeko.

Gainera, 2021ean, BBK-k proiektu berri baten bidez bultzatuko du euskararen erabilera, familietan, aisialdian, kiroletan eta gazteen artean, besteak beste. Horretarako, erronka handi bat abiaraziko du Euskaraldian egindako ahaleginari urte osoan eustera animatzeko, eta, asmo horretan, euskararen erabilera oso garrantzitsua izango da sare sozialetan.


Summary: Pintaketak egin dituzte Ahal Dugu-ren Eibarko egoitzan. 'Diktadura burgesaren arduraduna' idatzi dute egoitzaren leihoetan. Ahal Dugu-k erasoa gaitzetsi du.

Gaur gauean pintaketak egin dituzte Ahal Dugu-k Eibarren (Gipuzkoa) duen egoitzaren atarian. Diktadura burgesaren arduraduna idatzi dute egoitzaren leihoetan. Ahal Dugu-k gaitzespen «sendo eta irmoa» agertu du, eta esan du «eraso bandalikoa» izan dela. Halaber, Eibarko alderdikideei elkartasuna eta babesa agertu die. «Tinko heltzen diogu bide demokratikoetatik eta indarkeriarik gabe lan egiteko konpromisoari», adierazi du alderdiak.


Summary: 1.527 positibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian. 16.949 proba egin dituzte Hegoaldean; egindako proben %9k eman dute positibo. Nafarroan, intzidentzia tasak beherantz jarraitzen du, baina gainontzeko hiru lurraldeetan, gora.

Urriaren 21etik izandako kasu kopururik apalena erregistratu zen Hegoaldean herenegun. Guztira, 1.360 kasu atzeman ziren, eta, batez ere, Nafarroan egon zen beherakada. Hala ere, datuen arabera, positiboen kopuruak gora egin du, eta atzo 1.527 kasu egon ziren: Araban, 110; Bizkaian, 631; Gipuzkoan, 552; Nafarroan, 217. Gainontzeko hamazazpi kasuak EAEtik kanpo bizi diren herritarren artean atzemandakoak dira, Eusko Jaurlaritzak jakinarazi duenez. Are, egindako PCR eta antigeno proben kopuruak ere gorakada izan du, eta herenegun baino 2.681 proba gehiago egin dituzte; zehazki, 16.949. Egindako proben %9k eman dute positibo.

Intzidentzia tasei dagokienez, ordea, nabaria da joera aldaketa bat, hala nola Nafarroan. Beherantz ari da tasa azaroaren 2az geroztik, eta, atzoko datuak oinarri hartuta, joera horrek bere hartan jarraitzen du: hamalau egunean 100.000 biztanleko 864 positibo atzeman dituzte. Beraz, gaur-gaurkoz, Gipuzkoak du intzidentzia tasarik handiena, milakoa gaindituta: 1.093 positibo. Bizkaian, 720 da datua; eta, Araban, 552.

Ospitaleratuen datuak ere goraka jarraitzen du. Osakidetzako eta Osasunbideako gela arruntetan 757 pertsona daude ospitaleratuta, eta ZIU zainketa intentsiboen unitatean, berriz, 200 gaixo daude. Beraz, guztira, 957 pertsona daude Hegoaldeko ospitaleetan, herenegun baino bat gutxiago.


Summary: Puigdemonten kontrako suplikatorioa aztertzen hasiko da europarlamentua azaroaren 16an. Kataluniako presidente ohiari eta Toni Comin eta Clara Ponsati kontseilari ohiei immunitatea kendu ala ez erabaki beharko du Europako Parlamentuak.

Prozesuak joan den otsailean hasi behar zuen, baina koronabirusaren pandemiak hura atzeratzera behartu du. Azkenean, Europako Parlamentuko Auzi Juridikoen Batzordeak zehaztu du noiz hasiko den aztertzen Carles Puigdemont, Toni Comin eta Clara Ponsatiren kontrako suplikatorioa: azaroaren 16an izango da lehen saioa.

Espainiako Auzitegi Gorenaren eskariz aztertuko dute hiru europarlamentariei diputatu akta erretiratzeko aukera. Gorenak hirurak Espainiaratu nahi ditu, Kataluniako prozesu independentista sustatzeagatik epaitzeko.

Europarlamentuko batzordearen lehen saioan kasua aurkeztuko dute, eta batzordea osatzen duten parlamentariek beren iritziak agertzeko aukera izango dute. Puigdemontek, Cominek eta Ponsatik bigarren saioan parte hartzeko aukera izango dute, beren defentsarako argudioak aurkezteko.

Saio horiek ateak itxita egin behar direla dio Europako Parlamentuko araudiak, baina pandemiak eragindako ezohiko egoerara moldatzea erabaki du ganberak. Parlamentuko zerbitzu juridikoek ontzat jo dute batzordea telematikoki biltzea, saioaren konfidentzialtasuna ziurtatzeko zenbait neurri hartuta.

Ikusteko dago europarlamentuak bat egingo ote duen Belgikako epaitegi batek ebatzitakoarekin. Bruselako epaitegi batek uko egin zion, joan den abuztuan, Lluis Puig Kataluniako kontseilari ohi erbesteratua Espainiara estraditatzeari. Epaitegiaren iritziz, Espainiako Auzitegi Gorenak ez du haren estradizioa eskatzeko eskumenik.

Interpretazio juridikoetatik harago, arlo politikoan, argitzeko dago PSOEren eurodiputatuek zer jarrera hartuko duten, Espainiaren eta Kataluniako gobernuen arteko negoziazio mahai baten alde agertu baita, «auzi politikoak bide politikoetatik» konpontzeko. Cominek joan den urtarrilean BERRIAri eman zion elkarrizketan adierazi zuenez, «PSOEk bere hitza jango luke» suplikatorioaren alde bozkatuz gero.


Summary: Kelvioneko langileek greba mugagabea hasiko dute itxieraren aurka. Multinazionaleko buruek Igorreko plantako 73 langileei eragingo dien erregulazio espedientea aurkezteko asmoa dute

Kelvion Thermal Solutionsek Igorren (Bizkaia) duen lantegiko langileek greba mugagabea hasiko dute plantaren itxieraren aurka. Langile batzordeak jakinarazi duenez, hilaren 15ean ekingo diote lanuzteari. Langileek bilera egin zuten iragan ostiralean, eta bertan onartu zuen protestari ekitea.

Enpresako buruek lan erregulazio espedientea aurkezteko asmoa dute, eta Igorreko plantan diharduten 73 langileak kaleratzea eragingo luke. Langileek ez dute erabaki hori onartzeko asmorik, eta hari aurre egiteko deitu dute grebaldia. Era berean, langile batzordeak enpresako zuzendaritzaren «jarrera autoritarioa» salatu du. Batzordearen arabera, enpresako kudeatzaile langileen bilerara gerturatu zen hura eteteko asmoz, eta lantegiek bota egin zuten.

Kelvion enpresa multinazionala da, eta langileek elkarrizketa prozesu bat hasteko eskatu diote enpleguei eta lan baldintzei eusteko. Sindikatuek, halaber, mobilizaziora deitu dituzte Arratia eta Bizkaiko udal eta herritarrak, itxierak bailaran eragingo lukeen kaltea oso handia litzakeelako. Langileek iaz beste grebaldi bat egin zuten kaleratzeak eragotzi eta enpresak erabaki zituen soldata murrizketak salatzeko. 2017tik lan hitzarmena eguneratu gabe zegoen.


Summary: Txertoak ez «monopolizatzeko» eskatu die NBEk gobernuei. Hainbat herrialderen jarrera gaitzetsi du Nazio Batuen Erakundeko aditu talde batek; «inor ez da seguru egongo, denok egon arte», ohartarazi dute.

Koronabirusaren txertoa ez da izango bakarrik herrialde aberatsentzat. Mezu sinple eta argia plazaratu du Nazio Batuen Erakundeko giza eskubideen aditu talde batek. Salatu dute herrialde batzuk txertoa «monopolizatzen» saiatzen ari direla.

Ohartarazpena egin diete adituek estatuei eta txertoa garatzen ari diren laborategiei. Estatuei esan diete berekoikeriak ez duela lekurik izurriaren kontrako borrokan. Laborategiei ohartarazi diete irabaziak ezin direla jarri jendearen bizitzaren eta osasunaren aurretik.

NBEko Giza Eskubideen Kontseiluko talde berezi batek egin du ohartarazpena, agiri baten bidez. «Zoritxarrez, badirudi hainbat gobernuk hitzeman dutela txertoak bermatzea bakarrik euren herritarrentzat», idatzi dute. Adierazi dute berekoikeria ez dela konponbidea. «Pandemiak jarraitu egingo du, eta eragingo die herrialde horiei berriz, orain ez bada gero. Inor ez da seguru egongo, denok egon arte».

Oxfam gobernuz kanpoko erakundearen kalkuluak jarri dituzte mahai gainean: haren arabera, hasieran sortuko diren txertoen erdiak munduko populazioaren %13 baino ez duten herrialdeentzat gordeta daude irailetik.

COVAX egitasmoa

NBEk egitasmobat dauka martxan, munduan koronabirusaren aurkako txertoak berdintasunez banatuko direla ziurtatzen saiatzeko. Giza eskubideen adituek herrialdeei eskatu diete bat egiteko harekin.

«Nazioarteko zuzenbidearen arabera, edozein txerto eskura eduki behar dute hura behar duten guztiek, herrialdeen barruan eta baita herrialdeen artean ere, batez ere egoera zaurgarrian edo txirotasunean badaude».

Botika enpresei ere dei egin diete giza eskubideak aintzat hartzeko, eta garatzen dituzten txertoen patenteak mugatzea onartzeko eskatu diete. Indiak eta Hegoafrikak dagoeneko eskatu diote Merkataritzaren Mundu Erakundeari jabego intelektualaren eskubidearen hainbat arau bertan behera uzteko, txertoei dagokienez.

«Pandemia honek mundu osoari eragin dio. Orain, munduak albo batera utzi behar ditu txertoak eta hornigaiak monopolizatzeko lekuz kanpoko ekinaldiak, eta elkarrekin lan egin hura azpian hartzeko», idatzi dute NBEko adituek.

Txiroak, emakumezkoak, herri indigenak eta elbarritasunak dituztenak gogoan dituztela adierazi dute, eta haiei kalte egingo dien murrizketarik eta austeritate neurririk ez hartzeko eskatu diete herrialdeei.


Summary: Europako Batzordeak ofizialki leporatu dio Amazoni beste saltzaileen datuez baliatzen dela. Salerosketa plataformaren jabe izanda, Amazonek eskura ditu beste saltzaileei, produktuei eta salmentei buruzko datuak. Horiei esker, Amazonek arrisku askoz txikiagoa hartzen du 'online' azoka berean bere produktuak saltzerakoan, eta, hortaz, kalte egiten dio lehiari, Europako Batzordearen ustez.

Merkatuaren jabe izatea bateragarria izan al daiteke azoka horretako saltzailea eta, beraz, beste saltzaileen lehiakidea izatearekin? Europako Batzordearen ustez, ez; ez behintzat kasu honetan, merkatuaren jabe izateak ematen duen gailentasunari esker beste saltzaileei buruzko informazio guztia gero haiekin lehiatzeko erabiltzen bada, norbere produktuen salmentaren mesedetan.

Argudio hori emanda, Europako Batzordeak uste du Amazonek hautsi egin dituela Europako Batasuneko arauak Frantzian eta Alemanian (Amazonen merkatu nagusiak Europan), lehian distortsioak eragin dituelako online merkatuetan. Auziaren atariko ondorioen berri eman dio Batzordeak Amazoni, eta konpainia erraldoiak aste batzuk ditu akusazio horiei erantzuteko.

Europako Batzordeak iazko uztailean abiatu zuen Amazonen gaineko ikerketa lehiaren kontrako monopolio jokaerak zituen aztertzeko, eta ikerketa haren zati batetik dator gaur Margrethe Vestager Lehia komisarioak formalki zabaldu duen akusazioa. Aurretik Alemaniak ere abiatu zuen antzeko ikerketa bat, Amazonen aldi bereko bi rol horien ondorioak aztertzeko.

Orain arte, Amazonek esan izan du saltzaileak libre direla bere zerbitzuak erabiltzeko, eta inbertsio txikiarekin asko zabal dezaketela euren irismena. Era berean, monopolio jokaeraren akusazioa minimizatu nahian, aipatu izan du beste saltzaile horientzat gehienentzat online salmentak beren negozioaren zati txiki bat direla soilik.

Baina Margrethe Vestagerrek gaur azaldu duen moduan, gero saltzaile gehiago dira plataforma digitalen mende daudenak euren produktuak saltzeko, online erosten duten kontsumitzaileak gero eta gehiago direlako. Egoera horretan, ekoizle eta saltzaileek inbertsio arriskua hartzen dute ondasun jakin bat garatu, ekoitzi, balioztatzeko, baina Amazonek, aldiz, aurreztu egiten du arrisku hori, publikoa ez den saltzaileari eta salmentei buruzko informazioa duelako eskuetan; jakin dezakeelako zein den produkturik errentagarriena, zein gehien saltzen dena... Vestagerrek azaldu du auzia big data-ri eta haren erabilerari buruzkoa dela finean, Amazonek saltzaile jakin batzuei egindako kalteei buruzkoa baino gehiago.

Beste ikerketa bat

Amazonen kontrako beste ikerketa bat zabalduko duela ere iragarri du gaur Vestagerrek. Batzordeak aztertuko du zenbateraino hausten dituen Amazonek Batasuneko lehia arauak lehentasunezko tokia ematen dienean —Buy Box delakoan edo Prime bezeroengana iristeko— bere produktuei edo Amazonen logistika eta banaketa zerbitzuei lotzea erabakitzen duten beste saltzaileen produktuei.


Summary: Jaurlaritzak 36 lege proiektu aurkeztuko ditu legealdian. Gobernu Kontseiluak gaur onartu du XII. Legealdirako Legegintza Programa. Besteak beste, Berdintasun Legea berritzea eta Euskal Hezkuntza Legea aurrera ateratzea espero du Jaurlaritzak.

Eusko Jaurlaritzako Gobernu Kontseiluak gaurko bileran onartu du legealdirako legegintza programa, datozen lau urteetan aurkeztuko dituen lege proiektuak eta horiek aurkezteko epeak jasotzen dituena. 36 lege proiektu bildu dituzte bertan, eta, besteak beste, dokumentu horretan azaltzen da 2005eko Berdintasun Legea gaurkotzeko eta Euskal Hezkuntza Legea eta Memoria Historikoko Legea onartzeko asmoa. Jaurlaritzak sei hilean behin eguneratuko du dokumentua.

Gizon-emakumeen Berdintasun Legeari dagokionez, berehala aurkeztu beharko luke Jaurlaritzak lege proiektua. Izan ere, 2020ko bigarren seihilekoan Gobernu Kontseilura eramateko asmoa agertu du Jaurlaritzak. Programan jasotakoaren arabera, lege erreformaren helburu nagusia da «berdintasun politikak eta indarkeria matxistaren biktimentzako laguntzak indartzea». Horrez gain, «indarkeria matxista mota guztien biktimei arreta emateko sistema handitu» nahi du gobernuak. Hala, «bikotekideak edo bikotekide ohiak eragindako indarkeriaren edo familia barruko indarkeriaren biktimez eta sexu indarkeriaren biktimez gain, sexu esplotaziorako salerosketaren biktimak ere artatuko dira», eta babes handiagoa eman nahi diete indarkeria matxistako inguruneren batean bizi diren adingabeei eta mendeko beste pertsona batzuei.

Bestalde, Jaurlaritzak 2021eko lehen seihilekoan Gobernu Kontseilura eraman nahi du Memoria Historiko eta Demokratikoaren Legea, 1936ko gerran eta ondorengo diktaduran «arrazoi politiko, ideologiko edo erlijio sinesmenekoengatik jazarpena edo indarkeria pairatu zutenen erreparazio morala eta memoria pertsonalaren eta familiarraren berreskurapena sustatzeko; eta balio eta printzipio demokratikoak sustatzeko; gerra zibila, diktadura frankista eta demokraziarako trantsizioa barnean hartzen dituen aldian, Euskadiko Autonomia Estatutua onartu arte, gertatutakoak eta horren ingurukoak ezagutaraziz».

Euskal Hezkuntza Legea ere legebiltzarrera eramango du Jaurlaritzak 2023ko bigarren seihilekoan. Gobernuaren hitzetan, «hezkuntzari buruzko euskal lege batek euskal hezkuntza sistema erregulatzea du helburu, eta, horretarako, gure hezkuntza sistemaren erronkei eta etorkizuneko eraldatzeei erantzuna emateko lagunduko duen markoa ezarriko du, euskal hezkuntzaren egonkortasuna eta kalitatea indartuko ditu, eta hurrengo hamarkadetan bikaintasunerantz egingo ditu urratsak».

Jaurlaritzak 28 lege proiektu jaso zituen joan den legealdiko legegintza programan, eta azken lau urteetan aurrera atera ez zituen hemeretzi legegai sartu ditu datozen lau urteetarako plangintzan; legegintza programan jasotako proiektuen erdiak baino gehiago: kultu lekuei, hezkuntzari, mugikortasun jasangarriari, kirolari eta jarduera fisikoari, ekarpenei, herritarren parte hartzeari, haurren eta nerabeen eskubideei, estatistika planari, enplegu publikoari eta sektore publikoari, ingurumen administrazioari, herri administrazioen zigortzeko ahalmenari, xedapen orokorrak egiteko prozedurari agirien kudeaketari, diru sarrerak bermatzeari, diru laguntzen araubideari, trantsizio energetikoari eta klima aldaketari, enplegu sistemari, landa garapenari eta dopinari buruzkoak.

Aldiz, berritasunen artean daude osasun publikoari, gazteriari, garapeneko lankidetzari, transexualak genero identitateagatik ez baztertzeari eta natura ondarea kontserbatzeari buruzko proiektuak, besteak beste.

Aurreko legealdian ez bezala, EAJk eta PSE-EEk gehiengo absolutua dute Eusko Legebiltzarrean, eta, beraz, espero da errazago ateratzea aurrera lege egitasmook.

36 lege proiektuak:

1.Suteen Prebentzioa eta Itzalketa eta Salbamendua (2020ko lehen seihilekoa)

2.Gizarteratzeko eta Diru Sarrerak Bermatzeko Legearen aldaketa (2021eko bigarren seihilekoa)

3.Euskal Enplegu Sistemaren Legea (2022ko bigarren seihilekoa)

4.Euskal Autonomia Erkidegoko Administrazioko Kidego eta Eskalen Legea (2020ko bigarren seihilekoa)

5. Euskal Enplegu Publikoaren Legea (2022ko bigarren seihilekoa)

6. Gardentasun eta Herritarren Parte Hartzeari Buruzko Legea (2022ko bigarren seihilekoa)

7.Euskal Sektore Publikoari buruzko Legea (2020ko bigarren seihilekoa)

8.Xedapen Orokorrak Egiteko Prozedurari buruzko Legea aldatzen duen Legea (2021eko lehen seihilekoa)

9.Euskal Autonomia Erkidegoko Herri Administrazioen zigortzeko ahalmenari buruzko 2/1998 Legea aldatzen duen Legea (2021eko bigarren seihilekoa).

10.EAEko kasazio errekurtso zibilari buruzko legea (2021eko lehen seihilekoa)

11.EAEko Natura Ondarea Kontserbatzeari Buruzko Legea (2020ko bigarren seihilekoa)

12.EAEko Ingurumen Administrazioari Buruzko Legea (2020ko bigarren seihilekoa)

13.Trantsizio energetikoari eta Klima-aldaketari buruzko Legea (2021eko bigarren seihilekoa)

14.Landa Garapenaren Legea (2021eko bigarren seihilekoa)

15.Abereen Babeserako Legea (2021eko bigarren seihilekoa)

16.Ekarpenen Legea (2021eko bigarren seihilekoa)

17.Euskal autonomia erkidegoko 2005-2018 ekitaldiei dagozkien aurrekontu orokorren likidazioak onartzeko Legea (2021eko lehen seihilekoa)

18.Euskal autonomia erkidegoko diru laguntzen araubidea arautzen duen Legea (2021eko bigarren seihilekoa)

19.2023-2026 aldirako euskal autonomia erkidegoko estatistika planaren Legea (2022ko lehen seihilekoa)

20.Finantzen euskal institutuaren legea (2022ko lehen seihilekoa)

21.Euskal Hezkuntza Legea (2023ko bigarren seihilekoa)

22.Mugikortasun Jasangarriaren Legea (2022ko bigarren seihilekoa)

23.Euskadiko osasun publikoaren legea (2021eko bigarren seihilekoa)

24.Emakumeen eta gizonen berdintasunerako legea (2020ko bigarren seihilekoa)

25.Gazteriaren Euskal Legea (2020ko bigarren seihilekoa)

26.Garapenerako Lankidetzari buruzko Legea (2021eko bigarren seihilekoa)

27.Euskadiko Memoria Historiko eta Demokratikoaren Legea (2021eko lehen seihilekoa)

28.Haurren eta nerabeen eskubideei buruzko legea (2021eko bigarren seihilekoa)

29.Aniztasunaren ildotik Berdintasunaren eta Sexu orientazioagatiko diskriminazioaren aurkako borrokaren Lege Integrala (2023ko lehen seihilekoa)

30.Kultu lekuen, Zentroen eta Erlijio Aniztasunaren Legea (2021eko bigarren seihilekoa)

31.Transexualak genero-identitateagatik ez baztertzeari eta haien eskubideak aitortzeari buruzko ekainaren 28ko 14/2012 Legea aldatzea (2021eko bigarren seihilekoa).

32.Kirol Lanbidean Hasteari eta Jarduteari Buruzko Legea (2021eko lehen seihilekoa)

33.Euskadiko Kirolaren eta Jarduera Fisikoaren Legea (2022ko lehen seihilekoa)

34.Dopinaren aurkako legea eguneratzea (2021eko bigarren seihilekoa)

35.Agirien Kudeaketa Integralaren eta Euskadiko Dokumentu Ondareari buruzko Legea (2021eko lehen seihilabetekoa)

36.Kontsumitzaileen eta erabiltzaileen estatutua (2021eko bigarren seihilekoa)


Summary: Eusko Jaurlaritzak 4.000 eurorainoko laguntzak emango dizkie ostalariei. Baldintza gisa, jarduera gutxienez lau hilabetez mantendu beharko dute jabeek. Hurrengo astetik aurrera eskatu ahal izango dira, eta urtea amaitu baino lehen banatu nahi ditu

Tabernak eta jatetxeak ixteko erabakiak ostalaritzan eragin duen haserrea apaldu nahi du Eusko Jaurlaritzak. Larunbateko manifestazioaren ondoren iragarri zituen laguntza berriak, eta atzo eman zituen xehetasunak. 30 milioi euroko aparteko laguntza programa berri bat onartu du, aurrekoarekin bateragarria dena. Negozioen jabeek 4.000 euro arte jaso ahalko dute, langile kopuruaren arabera. Konpromiso bat hartu behar dute: jarduerari gutxienez lau hilabetez eutsi beharko diote, COVID-19a dela-eta ezarritako murrizketak kentzen direnetik, eta berriz ireki dezaketenetik.

Horiek hala, hiru langile baino gutxiago dutenek 3.000 euroko laguntza jaso ahal izango dute; gehienez hamar dituztenek, 3.500 euro; eta hortik gorakoek, 4.000 euro. Deialditik kanpo geratu dira 50 langile baino gehiago dituzten sektoreko enpresak eta pandemiaren aurretik etxez etxeko banaketa diru sarreren iturri nagusitzat zutenak. Guztira 12.219 establezimendu daude Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan: 8.297k hiru langile baino gutxiago dituzte; 3.224k, lau eta hamar langile artean; eta gainerako 698ek, hamar langile baino gehiago.

Prozedura arinagoa

Laguntza horiek Euskal Herriko Agintaritzaren Aldizkarian argitaratu eta hurrengo egunean eskatu ahal izango dira —beranduenez, hurrengo astearen hasieran—, eta aurreko planean baino arinagoa izango da prozedura. Gutxienez 20 teknikariz osatutako talde batek kudeatuko ditu, eta gobernuaren asmoa da urtea amaitu baino lehen banatzea.

Javier Hurtado Turismo, Merkataritza eta Kontsumo sailburuak azaldu duenez, laguntza berri horiek bateragarriak izango dira Jaurlaritzaren eta beste erakunde batzuen laguntzekin. COVID-19aren lehen olatuan hamabost milioiko plan bat sortu zuen Jaurlaritzak —10.000 eskaera onartu ditu—, baina banatu gabe ditu oraindik. Plan berriarekin guztira 70 milioi euro jarriko ditu Jaurlaritzak diru laguntza zuzenetan merkataritzara, turismora eta ostalaritzara; horietatik, 45 milioi taberna eta jatetxeentzat.

Eskaeretatik «urrun»

Laguntzak oso urrun daude sektorearen eskaeretatik. Ostalariek kalkulatu dute diru galerak 187 milioi euro baino gehiagorenak izan daitezkeela eta 16.000 lanpostu daudela kolokan. «Ikusten da ahalegina egiten ari direla, baina oraindik asko falta da eskatzen dugun kopurura iristeko», adierazi du Bizkaiko Ostalaritza Elkarteko kudeatzaile Hector Sanchezek. Sailburuak, aldiz, gobernuak sektore eragileekin egindako «ahalegin handia» nabarmendu du, eta eskua luzatu die.

Laguntza zuzenez gain, Hurtadok gogoratu du maileguen funts bat sortu duela Jaurlaritzak. Kasu horretan ere hitz eman du Elkargi maileguak bermatzeko sozietateak eskaeren azterketa «azkarragoa» egingo duela. Azaldu du pandemiaren lehen olatuan jarritako funtsetik 250 milioi geratzen direla eman gabe, eta ostalariek «baldintza onuragarrietan» eska ditzaketetela: bost urteko itzultze epearekin eta %0ko interesarekin. Sailburuak zehaztu duenez, orain arte 1.104 ostalaritza negoziok jaso dituzte kreditu horiek, batez beste 50.900 euroko zenbatekoarekin.

Plan berriko 30 milioiei buruz, sailburuak esan du Ekonomia eta Ogasun Sailak bideratuko dituela 25 milioi, eta gainerako bostak, berriz, Turismo, Merkataritza eta Kontsumo Sailak. Sailburuak azaldu duenez, bost milioi horiek aurreko olatuko aparteko laguntzen soberakinetatik lortu dituzte, merkataritza sektoreko eskaera guztiak bete ondoren.


Summary: Euskalgintzako eragileek herritarren babesa eta erakundeen erantzukizuna eskatu dituzte. Salatu dute COVID-19aren bigarren olatuak euskara eta euskalgintza «estu» hartu dituela eta lehendik zetozen gabeziak «gordindu» dituela. Euskalgintzaren eta euskal hiztunen eskubideen aldeko erabaki estruktural eta iraunkorrak eskatu dituzte

Kontseiluak, Topaguneak, Durangoko Azokak, Errigorak, AEK-k eta Ikastolen Elkarteak agerraldi bat egin dute Bilbon, euskalgintzaren ordezkaritza zabal baten izenean, COVID-19aren pandemiaren garaian euskarak eta euskalgintzak bizi duten egoera «larriari» buruz abisua emateko. Pandemiaren lehen olatuak agerian utzitako «hutsune eta desberdinkeriak» bizi-bizi daudela salatu dute, eta lehendik zetozen gabeziak «gordindu» besterik ez dituela egin erran dute. Erakundeei eskatu diete euskararen aldeko politikak sustatzeko eta herritarren hizkuntza eskubideak bermatzeko neurriak har ditzatela, eta euskaltzaleei eta herritarrei dei egin diete euskararen aldeko jarrera aktiboari eusteko. «Denon babesa ezinbestekoa izanen da», adierazi du Paul Bilbao Kontseiluko idazkari nagusiak.

Euskalgintzak ekainean eman zuen lehen abisua. «Itxialdia hasi eta segidan, euskal hiztunon hizkuntza eskubideak bazterreratuak izan ziren, berehalakotasunaren eta lehentasunaren izenean», oroitarazi du Bilbaok. Geroa euskaratik adierazpena aurkeztu zuten orduan, hainbat proposamen eta neurri zehatzekin. «Euskalgintzari arnasa eman eta denon hizkuntza eskubideak bermatzeko eta gizarte berdinzale eta kohesionatuago bat lortzeko». Baina hilabeteak pasatu ondoren, «egoerak bere horretan» segitzen duela, eta euskalgintzak «estu arnasten» jarraitzen duela ohartarazi du Bilbaok. «Neurri horiek inoiz baino beharrezkoagoak dira». Administrazioak, erakundeak eta eragileakÂ«erantzukizunez» jokatzera deitu ditu. «euskararen erabilera erosoa bermatzeko urratsak egin behar dituzte, erabaki eta neurri zehatzekin. Hitzetatik egitateetara pasatzeko».

Pandemiaren ondorioz, euskalgintzaren proiektu mugarri batzuk atzeratu behar izan dira, horrek dakartzan «ondorio sozial eta ekonomiko» guziekin. Horien artean dira Korrika, Ikastolen Elkarteen festak eta eskola publikoarenak, besteak beste. Beste batzuk egoerara moldatzen ahalegindu dira. Sarean ospatuko da aurten Durangoko Azoka, esate baterako, horrek dakartzan «ondorio sozial eta ekonomikoekin». Errigorak, bestalde, «aparteko esfortzua» egin behar izan du, Ibai Sueskun proiektuko kidearen hitzetan: «Inoiz baino zailtasun gehiago topatu arren, sinetsita baikaude inoiz baino beharrezkoagoa dela ahalegina». Aurten, Errigorako saskien salmentetatik jasotako laurdena AEK, Seaska eta Sortzenera bideratuko ditu ekimenak; salmenta zabalik dago.

Euskalgintzak martxan dituen proiektuetan parte hartzera deitu du Bilbaok, «erakusteko euskaraz bizitzeko nahia eta eskubidea dugula». Durangoko Azokara «klik bidez gerturatzeko», Euskaraldian izena ema eta parte hartzeko, eta Errigorako saskiak prestatu, erosi eta dastatzen jarduteko gomita egin du. Baina «inportantetzat» jo du horri guztiari gerora bide ematea ere. Â«Geroa euskaratik bizi nahi badugu, babes hori ezin baita hamar egunetara mugatu; sareko kliketara, urteko erosketa bakarrera, babes-argazkietaraÂ».

Euskara erdigunera

Kike Amonarriz Euskararen topaguneko lehendakariak adierazi du euskaldunei «maiz» gertatu zaiela ohiko oztopoei «zailtasun erantsiak» gehitzea. «Debekuei eta jazarpenei egin diegu aurre; gerrak, diktadurak eta era guztietako krisien eraginak nozitu ditugu». Baina nabarmendu du «beti» atera direla aurrera. «Beti egon delako euskaraz hitz egiten jarraitu nahi izan duen herri bat; hizkuntzaren aldeko jarrera aktiboa izan duten herritarrak eta, egoerarik zailenetan ere, euskarari etorkizun hobea eskaini nahi izan diotenak; gure hizkuntza komunitatearen alde, modu kontziente eta antolatuan euskararen erabilera eta transmisioa bermatu eta hauspotu duten euskaltzaleak».

Horregatik, erakundeen babesaz gain, herritarren «jarrera aktiboa» ezinbestekotzat jo du. Ohartarazi du hizkuntzak «komunikatzeko eta komunitatea trinkotzeko» direla, baina, koronabirusak elkarrengandik urruntzera behartzen gaituela. «Neurri zehatzak hartzen ez badira eta euskaldunok ez badiogu hizkuntzari eusten, joera horiek hizkuntza hegemonikoak indartuko dituzte are gehiago. Egoera honetan euskararen alde jokatzea, bestalde, bada komunitatearen alde jokatzea, hau da, hezkuntza inklusiboaren alde egitea, gertuko komertzioa eta sortzaileak babestea... Euskaraz egin eta euskararen alde egotea denon geroa eraikitzea baita». Ondoko hilabeteetan, euskara bizitza sozialaren erdigunera eramatera deitu du, segurtasun neurri guziak hartuz eta errespetatuz.

Alde horretatik, aurtengo Euskaraldia bereziki garrantzitsua izaten ari dela erran du. Azaroaren 20tik abenduaren 4ra iraganen da, eta milaka eta milaka entitate eta herritar «ilusioz eta harrotasunez» euskararekiko konpromisoa eta atxikimendu praktikoa erakusten ari direla erran du. «Euskaraz bizitzeko hautua egina duen gizarte bat dagoela erakutsi behar dugu, ahalik eta Euskaraldirik indartsuena lortuz denon artean». Halaber, abenduaren 4tik aitzina Euskaraldiari jarraipena ematera deitu du, herriz herri eta auzoz auzo. «Oztopoak oztopo eta mugak muga, euskaraz bizi nahi duen eta euskara gero eta gehiago, gehiagorekin eta gehiagotan egin nahi duen herri hau bizirik eta aktibo dagoela erakuts dezagun».


Summary: Fernandez Iradi euskal presoak positibo eman du COVID-19aren proban. Bakebidearen esanetan, sintomak ditu. Fernandez Iradi larri gaixo dago lehendik, Lannemezango kartzelan, eta bakartu egin dute. EH Baik eta EH Bilduk gobernuari eskatu diote presoa aske uzteko.

Ibon Fernandez Iradi euskal presoak positibo eman du COVID-19 proban, eta gaixotasun horren sintomak ditu. Fernandez Iradi bere ziegatik atera dute, eta bakartze modulu batera eraman dute; lehendik esklerosi anizkoitza diagnostikatua du. Bakebideak «kezka» adierazi du presoaren egoeraren inguruan, baita espetxe berean «presondegiratuak diren eta kutsatuak izan daitezkeen beste euskal presoekiko ere».

EH Baik eta EH Bilduk ohar bat kaleratu dute, eta Frantziako Gobernuari eskatu diote presoa aske uzteko, osasun egoera larrian dagoelako berez, eta orain, COVID-19arekin gaixotuta, haren egoerak okerrera egin dezakeelako: «Denbora asko da aske beharko lukeela, osasun arreta egokia jasotzeko. Etxean egon beharko luke».

Fernandez Iradiren zigorra bertan behera uztearen alde egin zuen Zigorrak Ezartzeko Auzitegiak iazko azaroaren 12an, osasun arrazoi horiengatik. Fiskaltza antiterroristak, ordea, erabakiaren aurkako helegitea jarri zuen. Hala, bertan behera geratu zen hura askatzeko erabakia, aurtengo otsailaren 27ko beste ebazpen batek berretsi zuena.

Bakebideak salatu duenez, COVID-19ak eragindako osasun krisiari aurre egiteko amoz Frantziako Gobernuak hartu dituen erabakiek «legedi antiterroristapean» zigortutako presoak baztertzen ditu. Zehazki, Fernandez Iradi, Gurutz Maiza Artola, Xistor Haranburu, Jakes Esnal, Jon Parot eta Josu Urrutikoetxearen kasuak aipatu dituzte, horiek «kutsatzeko arriskuan» jarri zituztela argudiatuta.

Fernandez Iradi kutsatzea saihestu egin zitekeela uste du kolektiboak: «Fiskaltza antiterroristaren jarrera mendekatzailearen eta frantses gobernuak egoera sanitarioan hartutako erabakien ondorio zuzena da». Halakorik ez gertatzeko, larri gaixo dauden presoen askapena exijitu du Bakebideak, «elkarbizitzaren eraikuntzarako» bidean.p>

Georges Ibrahim Abdalla ere, positibo

Lannemezango espetxean Georges Ibrahim Abdalla preso politiko libanoarra artatu zuen mediku batek handik egun batzuetara ohartarazi zien espetxeko arduradunei positiboa eman zuela COVID-19aren proban. Horren ondorioz, Abdallari ere proba egin zioten, eta hark ere positibo eman zuen. Geroztik, Abdalla ere bakartuta daukate, Fernandez Iradi bezala. Abdallak 37 urte daramatza preso eta Frantziako Estatuan espetxean denbora gehien daraman preso politikoa da.