Summary: EAJk eta PSEk irail hasierarako eratu nahi dute «Jaurlaritza sendo eta egonkorra». Bi alderdiek hauteskundeen ondorengo lehen bilera egin dute, Bilbon. «Diagnosi bera» egin dute lehentasunen inguruan.

EAJren eta PSE-EEren ordezkaritzak Bilbon batzartu dira gaur eguerdian, eta, bien ohar bateratu eta laburrak dakarrenez, ondorioztatu dute «diagnosi bera» egin dutela EAEko hurrengo legealdira begira dituzten lehentasunen inguruan, eta biek egoki jotzen dutela «albait arinen pandemiatik ateratzeko lana gidatuko duen Jaurlaritza sendo eta egonkorra eratzeko beharra» dagoela. Idoia Mendia PSE-EEko idazkari nagusiak bileraren ostean hedabideen aurrean zehaztu du irailaren hasierarako izan nahi dutela eratua Jaurlaritza, eta gobernu «indartsua eta egonkorra» izatea nahi dutela. Bi taldeek gehiengo osoa izango dute Eusko Legebiltzarrean, EAJk 31 aulki atera baitzituen uztailaren 12ko hauteskundeetan, eta PSE-EEk, hamar. Aurreko legealdian ere elkarrekin gobernatu zuten, baina gutxiengoan (EAJk, 28 aulki; PSE-EEk, bederatzi).

Elkarri hitzeman diote harremanetan jarraituko dutela eta elkarren artean proposamenak trukatuko dituztela, «bien artean adostu beharko den gobernu egitasmoaren ardatzak erabakitzeko eta akordio batek ekarri beharko duen lankidetzaren oinarriak ezartzeko». Orain talde teknikoak sortuko dituzte, legealdirako gobernu programa lantzen hasteko, Mendiak azaldu duenez. Haren esanetan, epe ertain-luzeko ikuspegia ere izan nahi dute, «pandemiak krisia eta egoera ekonomiko larria utzi baititu».

Oharraren arabera, urte politiko berrian Jaurlaritzak neurriak hartu beharko ditu osasunaren arloan datozen hilabeteetan, baita «susperraldi» ekonomikoari eta enplegua sortzeari laguntzeko neurriak ere. Alderdi sozialistako buruak hedabideei esan die bi ordezkaritzak bat datozela gaurko egoera sozialaren eta ekonomikoaren inguruan, eta gaineratu du bere taldearen lehentasunak izango direla ekinbide ekonomikoak eta enplegua sustatzea, sare soziala indartzea eta osasun sistema bermatzea.

Gobernu programa adostu ostean hitz egingo dute gobernuaren osaeraz. Azkeneko legealdian, Lehendakaritza izateaz gain, zortzi sail izan ditu EAJk, eta PSE-EEk hiru. Mendiak gaur ere esan du aukera bat dela akordio parlamentarioa lortzea; hartara, bere taldea gobernutik kanpo geratuko litzateke. Ez du indar handirik aukera horrek, eta ikusgai dago Mendia bera, aurrekoan ez bezala, kontseilari izango den.

EAJri dagokionez, bileran Andoni Ortuzar EBBko burua, Iñigo Urkullu Jaurlaritzako jarduneko lehendakari eta alderdi jeltzalearen lehendakarigaia, eta Joseba Aurrekoetxea EBBko Antolaketa idazkaria izan dira. PSE-EEri dagokionez, Mendia eta Miguel Angel Morales Antolaketa idazkaria. Ordu eta erdi iraun du batzarrak; hauteskunde osteko lehena izan dute. Sabin Etxean elkartu dira, EAJren egoitza nagusian.

Beste taldeei dagokienez, EH Bilduk 21 legebiltzarkide lortu zituen bozetan; Elkarrekin Podemosek, sei; PP-C's-ek, sei; eta Voxek, bat.

75 legebiltzarkideek abuztuaren 8ra arteko epea izango dute akreditazioa jasotzeko, eta Eusko Legebiltzarra, lehen aldiz, abuztuan bertan eratuko dute.


Summary: Bizkaiko Batzar Nagusiek uko egin diote Espainiako erregea ‘persona non grata’ izendatzeari. Elkarrekin Bizkaiak eraman du proposamena Batzar Nagusietara, eta EH Bilduren babesa besterik ez du lortu.

Elkarrekin Bizkaiak Espainiako erregea eta errege emeritua persona non grata</em> izendatzeko proposamena egin du Bizkaiko Batzar Nagusietan. Aurkeztutako testuan, erregeari Bizkaiko Jaunaren titulua kentzeko eskaera ere egin dute. Israel Escalante bozeramaileak adierazi du proposamena egiteko arrazoia azken hilabeteetako «eskandaluak» izan direla, eta horiei adi erreparatzeko eskatu du.

EH Bilduk bakarrik eman du testuaren aldeko baiezkoa. Bea Ilardia taldeko bozeramaileak adierazi du monarkiarekin lotutako kontuetan «isiltasunaren legea» nagusitzen dela. Ez duela errege gisa aitortzen, eta Espainiako monarkiak Bizkaiko «titulu sinbolikorik» ez edukitzea nahiko lukeela erantsi du.

Bestelakoa izan da EAJren eta PSE-EEren erantzuna. Proposamena puntuz puntu bozkatzeko eskatu dute, atal batzuekin bat egiten zutela adierazita. Elkarrekin Bizkaiak ez du eskaera onartu, eta, proposamena bere osotasunean bozkatu dutenez, EAJk eta PSE-EEk ezezko botoa eman dute.

PPk ere ezezkoa eman dio proposamenari. Amaia Fernandez taldeko bozeramaileak adierazi du «errugabetasun presuntzioa» eduki behar dutela auzi guztiek. Horrez gain, nabarmendu du «egoera zail» honetan ez dutela parte hartuko «gatazka sortzeko» helburua duen kanpaina batean.


Summary: Espainiako erregearen aurkako protestak Katalunian. Milaka lagun bildu dira monarkiaren aurkako protestan, eta mossoak manifestazioa geldiarazten saiatu dira, baina ez dute lortu.

Milaka lagun bildu dira gaur Pobleteko monasterioaren (Tarragona, Katalunia) inguruan, Felipe VI.a erregearen bisitaren aurka protesta egiteko. Manifestariak l'Espluga de Francolitik (Tarragona) atera dira oinez, eta ordubetean iritsi dira monasterioaren ingurura.

Monasteriotik kilometro batera, Mossos d'Esquadraren kontrol batekin topo egin dute manifestariek. Jendetza ikusita, istiluen aurkako poliziek atzera egin behar izan dute, eta manifestarien aurka zamak egin dituzte martxa geldiarazten saiatzeko —pertsona bat atxilotu dute—. Hala ere, zenbait manifestarik lortu dute monasterioko hormara iristea, errepidea inguratzen duten mahastietatik, eta, han, Espainiako monarkiaren aurkako bandera bat atera dute.

Manifestazioa Omnium Culturalek eta Biltzar Nazional Katalanak (ANC) antolatu dute, Kataluniak ez du erregerik. Babes gaitezen Borboiarengandik lelopean. 10:30ean l'Espluga de Francolin elkartzeko eskatu dute, eta ANCk segurtasun distantziak gordetzea eta maskara, oinetako erosoak, ura, eta eguzkitik babesteko aterki bat eramatea gomendatu du.

Joan den ostiralean, erregeen bidaia publiko egin zenean, Quim Torra Generalitateko presidenteak gutun bat bidali zuen Zarzuelara, Espainiako errege etxera, gobernuak funtsezkoak ez diren bidaiak saihesteko gomendatu ziela ohartarazteko: «Egin ditugun murrizketak eta gomendioak gure herriko edozein bisitarirentzat dira baliagarriak».


Navaridas

Summary: Navaridas. Geodibertsitate handiko gunea da Euskal Herria. Navaridasko aintzira da toki oparo horietako bat: interes geologiko eta geomorfologiko handia dauka, eta endorreismoarekin dago lotuta.

Ur isuri umileko aintzira endorreiko bat dago Navaridas inguruan (Araba). Hegaztiak, anfibioak eta odonatuak bertaratzen dira oasiaz gozatzeko. Navaridas herria Toloño mendilerroaren begiradapean dago, Guardia sonatutik hurbil. Jakina denez, mahasti berdeek kolonizatzen dituzte Errioxako bazterrak, eta, zuhaixken antzera, zut daude han eta hemen, hosto zabal berdeak haize epelaren mesedetan. Gaur egun paisaia bikaintzat jotzen badute ere, artadi ilunak zoko-moko gehienak estaltzen zituen behiala. Aspaldiko paisaiaren lekukoa herriaren mendebaldean ikus daiteke oraindik. Izan ere, Villabuena udalerriko muga-mugan, artadi geometriko batek ederki janzten ditu mazela otzanak. Adar motz, astun eta bihurrituak lehorrera begira daude. Baina, akaso, denak ez. Basoaren magalean, ordea, aintzira obal bat dago, eta huraxe inguratzen duten mahatsondoen hostoak ximur-ximur eginda hari begiratzen diote. Akaso, begi bazterraz eta inbidiaz. Ez da harritzekoa: hanka punttak bustitzearen kariaz, gero eta hegazti gehiago biltzen dira urmaelera, uraren hozberoa neurtzeko ahaleginean ibiliko balira bezala.

Navaridasko aintzira endorreismoarekin dago lotuta. Kanporanzko drainatze sistemarik ez du, hortaz. Aintzira guztiek amets bat izango balute, itsasoarekin bat egitea litzateke. Zalantza izpirik gabe. Arrazoi geologikoak tarteko, Errioxakoari ozeanorako ibilbidea erabat itxi zitzaion aspaldi, kareharriz inguratutako harresi batek mugatua duela ilusioa. Gabezia horrek eragin zuzena dauka hezegunearen jokaeran. Interes geologiko eta geomorfologikoa bistan da, beraz. Eremu lauen ugaritasuna, estratuen gogortasunaren diferentzia eta haize egoskorraren eragina direla eta, oso itxura ederreko sakonuneak eratuz joan dira han eta hemen. Higadura gertakarien ondorioz, aintzira batzuk biribilak dira; beste batzuk —Navaridaskoa, esaterako—, luzangak.

Kohete etxola Navaridasko artadiaren bazter batean agertuko da. Josean Gil-Garcia

Navaridaskoa bezalakoak ugari ziren eskualdean. Ikerlarien aburuz, 50 baino gehiago. Nonbait, naturaren hizkuntza ikasi ordez, antzinako hizkuntza ahaztu omen zitzaien bizilagunei eta hezegune asko desagertu ziren betiko. Navaridaskoari halako zerbait gertatu omen zitzaion.

Dena dela, euriak oparoak direnean, ur isuriak kubetan metatzen dira, eta hiru hektarea inguru bustitzen dituzte. Urak guztiz hartzen baititu bazterrak, zingirako landaretzak kolonizatzen du ordokia. Inora joan ezinik, egunak ez zaizkio aspergarri egiten aintzirari. Izan ere, Guardiako Biotopotik, Nafarroako Las Cañas aintziratik nahiz Ebro ibaitik hegazti saldoak etortzen dira ur isuriari kilimak egitera. Baina odonatuak eta apoak, besteak beste, badira hezeguneaz eta lezkadiaz bapo aprobetxatzen dakitenak. Ibilbidean barrena ikusiko diren lau putzu xumeek, gainera, areagotu egingo dute biodibertsitatea.

Santa Eulalia nekropolia Navaridas inguratzen duen natura oparotasuna ezagutzeko, Lezara doan errepidearen bazterrean utziko du ibiltariak bere autoa, San Joan Ortegako baseliza parean. Uraska kalean gora ekin, herrian sartu eta, elizara jo gabe, Izpiliku plazara helduko da. Plazan, ezkerrera okertu eta, Guzman Aldazabal upategiaren eretzetik igarota, Errioxako GR bideak eskuinaldera eramango du oinezkoa. Hala, minutu gutxiren buruan, lepo xume batera helduko da. Ezkerrera egingo du han, eta Toloño mendilerroari begira jarriko da. Bideak banatzean, ezkerreko bide zabalari heldu eta Navaridasko Bide Berdeari men egingo dio oinezkoak. Segidan, Lezara doan nekazari bidea bazter eginda, mendebalderantz bideratuko ditu pausoak. Noranzkoa aldatu gabe jarraituko du, eskuin-ezker egin gabe. Talaia muinoaren albotik igaro eta berehala, Leza eta Navaridas herriak lotzen dituen errepidera iritsiko da.

Anfibioentzat eta intsektuentzat hezegune batzuk eraiki dira Navaridas inguruan. Josean Gil-Garcia

Ezkerrera eginda, ehunen bat metro egingo ditu bisitariak errepide bazterretik. Errepideaz beste aldean, Santa Eulalia nekropolia bisitatzeko aukera ematen duen bidea ikusiko du. Beraz, errepidea gurutzatu eta muinoaren gainaldean Erdi Aroko herrixkari dagozkion hobi antropomorfiko ugari ikusiko ditu. Den-denak harrian zulatuta. Bisita egin ostean, bidean behera egin eta, asfaltoa ukitu gabe, eskuinera hartuko du. San Joan Ortegako baselizatik datorren bidearekin bat egitean, eskuinera biratu eta artadirako bidea bazter eginda, eskuineko pistari men egingo dio. Mantso-mantso, Navaridasko aintzirara helduko da. Aspaldiko hustubidea gurutzatuta, Aranzadi natur zientzietako elkartekideek eraikitako ur-putzu edo hezegune batera helduko da.

Aurreragoko bidebanatzean, ezkerrera hartu eta ibilian jarraituko du oinezkoak, betiere hezegunearen kubeta inguratzeko asmoz. Ezkerrera joko du berriz, berehalaxe. Pinu deigarri bat ikusiko du han, bide bazterrean, ezin hobea den parajeaz gozatzeko jarrita egongo balitz bezala. Villabuenako bidearekin bat egitean, ezkerretik segi eta sakonunea inguratzeari eutsiko dio. Ibilian-ibilian eskuinera hartuko du hurrengo bidebanatzean, eta Navaridasko ur putzuak dauden tokira joko du zuzen-zuzen. Besteak beste, interesgune hauek ikusiko ditu han bidaiariak: intsektu onuragarrientzako hotela, intsektu polinizatzaileentzako lorez aberasturiko gunea eta anfibioentzako hiru hezegune ekologiko.

Mahatsondoek sortutako itsasoan barrena ibiliko da bisitaria. Josean Gil-Garcia Ataka xume batera igo ostean, ezkerrera joko du bisitariak, eta, bide nagusiari jarraikiz, egundoko paisaiaz gozatzeko aukera izango du. Une batez, ureztatzeko aho edo hidrante bat agertuko da bide ertzean. Nekazari bidea lagatzeko unea izaki, artadian barrena doan xendari jaramon egingo dio, ezkaiak, izpilikuak, erromeroak eta ipuruak lagun. Pista nagusira berriz irtenda, ezkerretik segitu eta, bideak banantzen direnean, eskuineko bideari ekingo dio pitin bat. Bide bazterrean Kohete izeneko harrizko etxola ezaguna agertuko da artadiaren ertzean. Etxolan ezkerrera egin eta, Castejon muino historikoa aurrez aurre delarik, Navaridaserako bideari oratuko zaio. Bihar: Iragana, harrietan irarrita (II): Urdaibai.


Eskumen gehiago: zenbat eta noiz?

Summary: Eskumen gehiago: zenbat eta noiz?. Frantziako lehen ministro berria eskualdeen autonomia handitzearen alde agertu da, baina Macronen orain arteko pausoek zalantzak piztu dituzte asmo horren inguruan.

Inguruan dituen ia bizilagun guztiek egitura politiko deszentralizatuak dituzte: Espainiak, Portugalek, Italiak, Alemaniak, Suitzak, Belgikak eta Erresuma Batuak, batzuk aipatzearren. Europa mendebaldeko estatuen artean, Frantzia kasu bakan bat da: estatu oso zentralizatua da, eta ez du eskualdeei eskumen handirik emateko ohiturarik izan. Eta, ohiturei jarraitzearren, badirudi Paris egun ere ez dagoela horretan asko sakontzeko prest: Emmanuel Macron presidentea prest agertu zen, 2017ko presidentetzarako hauteskundeen kanpainan, Eliseoa deszentralizatu eta lurralde kolektibitateei euren burua gobernatzeko tresna batzuk emateko, baina, hiru urteren ostean, ez da halakorik gertatu, eta ez dirudi halakorik gertatuko denik, horri buruzko hainbat adierazpen egin dituzten arren. Frantziako eskualdeetako eta departamenduetako agintariek itxaropen puntu bat zuten jarria Macronek hilaren 14ko Errepublikaren Egunean eman behar zuen elkarrizketan, hitzordu hori baliatuko zuelakoan auzi horren inguruko neurriak iragartzeko. Estatuburuak, ordea, ez zien «deszentralizazio» hitza aipatu parean zituen bi kazetariei, eta kameraren beste aldean zeuden milioika ikusleei; oraingoz, uztail hasieran adierazi zuena kontuan hartuz gero, Frantziako presidentea zera egiteko prest dago: «diferentziazio handiagoa» onartzeko eta auziaren inguruko «esperimentazioak errazteko».

Adierazpen horiek praktikan zer eragin izango duten, Macronek oraindik ez du zantzurik eman. Hori bai, argitua du ez direla «erreforma instituzional handiak» izango, baizik eta «neurri zehatzagoak, bakoitzaren kasuaren araberakoak». Koronabirusak sorturiko krisiaren harira, herrialdeko estatuburuak onartu egin zuen estatua zentralizatuegia zela eta eskualdeei «baliabide batzuk» ematearen aldekoa zela: «Estatuaren eta gure ekintzen antolaketa era sakonean aldatu behar da. Dena ezin da beti Parisen erabaki». Baina gaiari buruzko argitasun faltak eta urteotako esperientziak zalantzak sortu ditu; une batean, erakundeak deszentralizatzeko beharraz aritzen da, eta, bestean, hori egitearen alde agertzen da, baina aldaketa sakonik aurkeztu gabe.

Neurri zehatz bakarra udarako agindu duen «lurraldeen konferentzia handia» da. Horretan ere zehaztasun falta da nagusi, ez baitu ez datarik ez edukiari buruzko informaziorik eman. Eskualdeetako eta departamenduetako agintariak elkartzea du helburu, baina iraganeko saiakerek ez diote arrakasta handia aurreikusten: 2017ko udan, presidente kargua hartu eta gutxira, Macronek Lurraldeen Konferentzia Nazionala eratu zuen, besteak beste deszentralizazioaz aritzeko; hurrengo urterako, eskualdeetako presidenteek boikotatu egin zuten konferentzia hori, eta, 2018ko irailerako, udalen elkarteekin batera, Territoires Unis (Lurraldeak elkarturik) taldea sortu zuten, «egiazko deszentralizazio bat» lortzeko. Lehen ministroaren asmoak Jaka Horien mugimenduak agerian utzi zuen Paristik arreta gutxi jarri dutela landa eremuetan eta hirien periferietako zonetan, eta, horrek bultzatuta, Jean Castex Frantziako lehen ministro berriak, Asanblea Nazionalean iragan astean egindako diskurtsoan, jakinarazi zuen bere agintaldiaren lehentasunetako bat izango dela deszentralizazioa eta lurraldeen arteko oreka: «Gure lehen anbizioa, lehen anbizio erraldoia, Frantzia desberdin horiek berradiskidetzea izango da, horiek soldatzea».

Eskualdeentzat eskumen gehiago nahi ditu Larcher Senatuko presidenteak. LUDOVIC MARIN / POOL / EFE

Castexek hainbat Frantzia aipatu zituen: «Landa eremuko Frantzia», «Hiri inguruetako Frantziak», «Itsasoz haraindiko Frantziak», eta beste hainbeste. Horiek guztiek gauza bat dute komunean: bazterrean utzi dituztelako ustea. Horregatik, eta karguan bere aurrekoekiko desberdintasun bat islatze aldera, lehen ministroak jakinarazi zuen «deszentralizazioan etapa berri bat» hasiko dutela, eta hori egiteko konpromisoa hartuko duela, lege organiko bat aurkeztuta; Macronek aipatu bezala, «lurraldeen diferentziaziorako eskubidea» jasotze aldera. «Lurraldeak jendearen biziak dira. Lurraldeak askatzea energia askatzea da, adimen kolektiboaren aldeko apustua egitea. Gure lurraldeak berriz armatu behar ditugu». Finean, Frantziako presidenteak arrazoi eta asmo batzuen arabera aukeratu zuen Castex lehen ministro kargurako, eta horien artean dago haren profila: 2008tik Frantziako gobernuburu aukeratu duten arte, Ipar Kataluniako Prada de Conflent herriko alkate izan zen. 6.000 biztanle eskas ditu, herria estatuaren mugetatik hurbil dago, eta, hortaz, hark ordezkatzen du Paristik hainbatetan ahaztu duten eremua. Laburbilduta, Castexen izaera eta ibilbidea zeregin horretarako ezin hobea dela uste du Macronek. Aldiz, lehen ministroak eskualdeen eta nazioen errealitatea baldintza dezakeen beste neurri bat iragarri zuen iragan asteko diskurtsoan: «separatismoen aurkako» lege proiektu bat aurkeztuko dute irailean. Auzi horretaz aritzean, Castex «separatismo etnikoaz eta islamikoaz» ari zen, «legea, ordena eta elkartasun nazionala» errespetatzearen aurkako mehatxutzat baitauka gobernuak.

Lehen ministroaren arabera, lege proiektu horren helburua litzateke «hainbat talde, beren ezaugarri etnikoetan edo erlijiosoetan oinarrituta, jarrera intrantsigentez ixteko aukera eragoztea». Hala, lege horrek zehaztu beharko luke zein den izaera etniko, erlijioso edo kulturala duten aldarrikapenen «sabaia», eta Frantziako Errepublikaren identitatea indartu. «Errepublikaren balio nagusia sekularitatea da. Inolako erlijiok, pentsamendu korrontek edota talde antolatuk ezin du espazio publikoa bere egin, eta ezin die errepublikaren legeei eraso». Ez hori bakarrik: «Errepublika Frantzia da. Eta haren oinarriak ere kolokan daude, bere etsaien arteko koalizioaren ondorioz: terroristak, estremistak, konspiratzaileak, separatistak, komunitaristak». Hain justu, Macronek iragan hilabetean ohartarazi zuen «komunitarismoa eta separatismoa» Frantziarentzako mehatxu zirela. Senatuaren neurriak Testuinguru horretan, aurten bi proposamen garrantzitsu aurkeztu dituzte deszentralizazioaren eta autonomiaren auzian. Bata gobernuarena, Jacqueline Gourault Lurraldeen Kohesiorako ministroak osatua, eta bestea Senatuarena, behe ganberako presidente Gerard Larcher eskuindarrak osaturiko lantalde batek egina. Landuriko gaiari begira, Senatuarenak du edukirik mamitsuena, lurralde kolektibitateek autonomia izatearen alde agertzen baita. Hilaren hasieran, hau adierazi zuen Larcherrek: «Amaitu egin da gobernantza bertikalaren eta hiperzentralizazioaren garaia. Botere oreka berri bat behar dugu. Sistemaren eraginkortasunik ezaren beste froga bat behar bagenuen, jasan dugun osasun krisiak eman digu. Soilik estatuaren eta kolektibitateen botereen arteko oreka berri batek balioko du konfiantza berreskuratzeko, eta gure herrialdeari bultzada berri bat emateko».

Territoires Unies (Lurraldeak elkarturik) taldeko kideak, tartean Herve Morin Frantziako Eskualdeak erakundearen presidentea. BERRIA

Berez, Macronek berak eskatu zion goi ganberako presidenteari deszentralizazioari buruzko eztabaida «aberasteko». Larcherrentzat, egutegia erabat egokia izan da, herriko bozen bi itzulietan izandako abstentzioagatik: «Une hau egokia da botereen banaketa egiteko. Zatiketa frantses asko ditugu. Orain, lurralde kolektibitate indartsuak behar ditugu». Denera, 50 proposamen egin ditu Senatuko lantaldeak «deszentralizazioaren belaunaldi berrirako», eta horien artean dago lurralde kolektibitateei «finantza autonomia» ematea, eta eskualdeei «eskumen bloke bat» ematea lanaren, hezkuntzaren eta trantsizio ekologikoaren arloetan. Finean, honela laburbildu dute neurri sorta: «Lurralde kolektibitateei erraztasun gehiago ematea beren barne antolakuntzan eta ekintza publikoa antolatzeko moduan». Aldi berean, lantaldeko senatariek uste dute eskumenen antolaketa hori estatuaren moldaketa batekin batera egin beharko dela, aldaketa hori «koherentea eta indartsua» izan dadin. Macronen gobernuak asteotan aztertuko du Senatuaren proposamena, eta berearekin kontrastatu; Gouraultek prestaturikoak, oraingoz, egunerokotasun politikotik kanpo jarraitzen du, baina, Lurralde Kohesiorako ministroak Public Senat kateari emandako elkarrizketa batean adierazi zuenez, 3D izeneko lege proiektua —deszentralizazioa, diferentziazioa eta deskontzentrazioa— mahai gainean dago oraindik: «Diferentziazioa konstituzioaren erreformarako proiektu bat zen. Hori oraindik ez dugunez onartu, lortu dugu esperimentazioari buruzko lege organiko bat sustatzea. Mundu guztiak daki eskumen batzuen inguruan azalpenak eta erabakiak hartu beharra dagoela». Macronek agintaldiaren erdia pasatu du dagoeneko, eta, adierazpenez, testu legal batzuez eta presio politikoez haratago, oraindik ez du pauso garrantzitsurik eman deszentralizazioaren auzian. Praktikan ez dute eraginik sumatu eskualdeetako eta departamenduetako agintariek. Frantziako presidenteak, berriz, ziurtatu du kargu horretan egingo dituen azken bi urteetan landuko dituena gaietako bat izango dela, baina oraindik ikusteko dago zer erabaki hartuko duen eta noraino joateko prest egongo den eskualdeei eta departamenduei eskumen gehiago eta autonomia emateko asmoetan.


Summary: Oxforden garatzen ari diren txertoak immunitate «erantzuna sortzen du», eta «segurua» da. Milaka pertsonarekin probatuko dute orain munduan, eta baliteke urtea amaitu baino lehen eskuragarri egotea, baina ez leku guztietan aldi berean.

Dagoeneko 1.077 pertsonarekin probatu dute Oxfordeko Unibertsitatean COVID-19 gaitza eragiten duen birusaren kontrako txertoa, eta emaitzek itxaropena piztu dute; ikertzaileen arabera, gaiak ez duelako nahi gabeko kalterik sortzen, eta gorputzaren immunitate sistemaren erantzuna eragiten duela frogatu dutelako.

Egunotako agerraldiek erakusten dute txertoa eduki arte, edo behar adina pertsonak immunitatea garatu arte, jendearen bizimodua hankaz gora jartzen jarraituko duela birusak. Horregatik, munduko laborategiak lasterketa bizian dabiltza txerto bat garatzeko. Horietako 23 proba klinikoetan daude dagoeneko —jendearekin probatzen, alegia—, eta beste 140, berriz, ikerketaren hasieran daude.

ChAdOx1 nCoV-19 izena jarri diote Oxfordeko ikertzaileek euren txertoari. Txinpantzeen artean hotzeria sortzen duen birus bat hartu dute, eta genetikoki eraldatu dute, koronabirusaren antza har dezan, baina gizakiei infekzioa eragin gabe. Horrela, giza gorputzak aukera izango du birusaren mekanismoak ezagutzeko, eta haren kontrako antigorputzak sortzeko. Horrez gain, txertoak T-zelulak aktibatzen ditu: horiek, birusei erasan beharrean, infektaturiko zelulak ezagutu eta suntsitzen dituzte.

Oxfordeko ikertzaileek The Lancet aldizkarian argitaratu dutenez, txertoa jarri eta 14 egunera sortu dituzte subjektuen gorputzek T-zelula eta antigorputz gehien. Edonola ere, oraindik ez dakite zenbat denbora iraun dezaketen gorputzak babesten. Horretarako, proba gehiago egin beharko dituzte. Dosi bat hartu ondoren, subjektuen %90ek garatu dituzte antigorputzak. Bakarrik hamar lagunek behar izan zuten bigarren dosia.

Probatzaileen %70ek sukarra edo buruko mina eduki zuten txertoa hartu ondoren, baina kalterik ez.

Datozen egunotan milaka pertsonarekin egingo dituzte probak munduko hainbat herrialdetan.

Dena ondo bidean, txertoa urtearen amaierarako egon daiteke prest. Baina ekoizteko baliabideak mugatuak direnez, ez da leku guztietan eta herritar ororentzat aldi berean eskuragarri egongo.

The Lancet aldizkariak Txinan garatzen ari diren txertoaren inguruko emaitzak ere argitaratu ditu gaur, eta Oxfordeko proben antzekoak dira. Dagoeneko hirugarren fasean daude, hau da, jende askorekin probatzen. Giza hotzeriaren birusa erabili dute txinatarrek, eta Wuhanen probatu dute, 500 boluntariorekin. Uste denez, hiri horretan zabaltzen hasi zen COVID-19 eragiten duen koronabirusa.


Summary: Neurriak zorroztuko dituzte Ermuan eta Bergaran. Asteburuan foku bat atzeman dute Ermuan, 71 kasurekin, eta Bergaran 11 positibo atzeman zituzten atzo.

Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak larunbatean jakinarazi zuen agerraldi bat atzeman zutela Ermuan (Bizkaia), batik bat Eibarko eta Zarauzko fokuekin lotuta. Asteburuan, 71 herritarrek eman dute positibo. Hori ikusita, Ermuko Udalak tabernetako edukiera erdira murriztea erabaki du. Gainera, ezingo da barran kontsumitu, eta taberna guztiek 23:30ean itxi beharko dute.

Bergaran (Gipuzkoa) ere nabarmen hazi dira kasuak. 11 positibo atzeman zituzten atzo, eta Osasun Saila aztertzen ari da ea kutsatze horiek tokiko aisialdiarekin lotuta dauden edo kanpotik ekarriak diren. Osasun sailburuak jakinarazi du %50era murriztuko dutela tabernen eta jatetxeen edukiera han ere, eta kiroldegian murrizketak ezarri ditu Bergarako Udalak. Barruko ikastaroak bertan behera utzi ditu, gimnasioa itxi du, eta kanpoko igerilekuaren edukiera %40ra murriztu du. Liburutegiaren zerbitzua ere soilik maileguetara murriztuko da.

Oldarraldi berriak direla eta, Nekane Murga Jaurlaritzako Osasun sailburuak jakinarazi du ez dutela baztertzen datozen egunetan neurri murriztaileagoak hartzea aisialdiari begira, orain arte hainbat herritan egin duten moduan.

Ermuko Udalak «festa alternatiboak» zigortuko ditu

Juan Carlos Abascal Ermuko alkateak ohartarazi du festen harira egiten den edozein «ekintza alternatibo» zigortzeko eskaera egingo duela, eta «osasun publikoaren aurkako delitutzat» har daitezkeela ekintza horiek. Izan ere, herritar batzuek «txupinazoak» edo «festa alternatiboak» antolatzeko asmoa dutela jakin du udalak.

Positiboek nabarmen egin dute gora asteburuan Ermuan. Udalak atzo jakinarazi zuen 48 kasu detektatu dituztela herrian —gaur 71ra igo da zifra hori—, eta kutsatuen %80 16 eta 22 urte bitarteko gazteak direla. Ustez, selektibitate osteko ospakizunekin lotuta daude kasu horiek. Udalak gogorarazi du positibo eman dutenek bakarturik egon behar dutela, eta hurbilekoek PCR proba egin behar dutela, fokua kontrolatu eta beste transmisiorik izan ez dadin.

Aisialdi giroan gertatu dira azken egunetan kasurik gehienak, eta kezka gune dira herri eta hirietako festen harira sortu daitezkeen ospakizunak. Sukarrietako Udalak (Bizkaia) «arduraz» jokatzea galdegin die herritarrei, eta aisialdi jarduerarik ez antolatzeko, bereziki talde handian badira. Udalak adierazi du ez duela zentzurik jaiak bertan behera uzteak bestelako ekintzekin herritarren osasuna «arriskuan» jartzen bada.


Summary: 61 urteko gizon bat atxilotu dute Gasteizen sexu eraso bat egitea leporatuta. Bikotekide ohiari egin dio eraso, salaketaren arabera. Legazpiko Udalak bilkura antolatu du biharko, eraso sexista bat salatzeko.

Gasteizko Udaltzaingoak 61 urteko gizonezko bat atxilotu du, bikotekide ohiari sexu eraso bat egin izana leporatuta. Urruntze agindua zuen gizonak, eta, gainera, beste kasu batzuengatik ikertzen ari dira: udal txakurtegiko hainbat laguntzaileri sexu jazarpena egin izana egotzi diote.

Gasteizko Udalak zabaldu duenez, atzo gertatu zen erasoa, 17:00etan, Zuia herriko (Araba) aisialdi gune batean. Emakumeak salaketa jarri zuen ordu batzuk geroago, eta gizona atxilotzeko agindua eman zuten.

Bere etxean topatu dute gizonezkoa, eta laster eraman behar zuten epailearen aurrera.

Legazpin, protesta

Legazpiko Udalak protesta bilkura bat antolatu du biharko, 19:00etan, udaletxearen aurrean, herrian emakume batek salaturiko eraso sexista bat salatzeko.

Matraka elkarte feministarekin batera antolatu dute protesta, eta Gipuzkoako Foru Aldundiko Miren Elgarresta Berdintasun alorreko zuzendariak parte hartuko duela esan dute.


Summary: Bertso berriak, emakumeek Inaxi Etxaberi jarriak. Plazetan jendaurrean bertsoak kantatu zituen lehen emakumetakoa izan zen Etxabe, eta hemezortzi emakumek bertso banarekin gogoratu eta eskertu dute haren ekarpena.

Uztailaren 11n ezagutu zen Inaxi Etxaberen hilberria. 1937an jaioa zen, Oikian (Zumaia, Gipuzkoa) eta bertsotan jardun publikoan bere izenez eta gorputzez aritu zen lehen emakumeetako bat. Bertso idatziak egin zituen batez ere, ia hirurogei urtez (1956tik 2015era), eta oraingo emakume bertsolariek eskertu egin nahi izan diote ekarpena, bertso jarriak idatziz, Etxabek berak egingo zukeen moduan.

«Inaxi Etxabe bertsolaria hil dela jakin orduko, ekimen xume honek gorputza hartu du emakume bertsolarien artean: bakoitzak bertso bana idatzi eta hedabideetan zabaltzea». Hala azaldu dute bertso sortaren arrazoia, Etxabek hori egiten baitzuen, okasiorako bertsoak jarri, eta plazan kantatu. «Urteetan, bera izan da plazan kantatu zuen emakume bakanetakoa». Orain, hemezortzi emakume bertsolarik bertso sorta kolektibo honekin eman dizkiote eskerrak. Inork sorta honi bertsorik gehitu nahiko balio, haiekin harremanetan jartzeko gonbita ere egin dute.

Ainhoa Agirreazaldegi:

Bertsoa buruan ta bertsoa hatzetan bistaratu ohi zinen une zehatzetan andre-bertso lotura mantenduz gatzetan bide horri segika gabiltza plazetan zure eskuak daude gure oinatzetan.

Alaia Martin:

Inaxi, arrasto bat zara lurrunean, bertsoa kabitzen da zure hutsunean... Nahiz iragana pasa isiltasunean gure ahotsa duzu etorkizunean.

Amaia Agirre:

Eredu baten kabi izan zen Oikia hitzaren artisau ta jostun egokia nahiz ukatu taberna eta antzokia beti izango duzu guregan tokia erreztearren guri eskenatokia.

Amaia Iturriotz:

Bazoaz Iñaxi ta ez gaude pozarren gizonen kantuzko ta hitz lauzko oldarren aurka hustu dituzu ahots eta barren mila esker isilik ez gelditzearren

Ane Labaka:

Nor da aitzindaria, nor abangoardia? Nork dauka etorria, grina, pikardia...? Plaza itzalei jartzen diegu argia, oinordetzan jasota zure ausardia.

Eli Pagola:

Bertsolaria zinenez gero bertsotan nahi degu hasi: buruan sorta onak jarri ta gero dotore idatzi, txori txikien modura kantuz ibili zinen Iñaxi zuri eskerrak ere badegu buruz ze bertso ikasi.

Erika Lagoma:

Garai bateko izan ezina, beldurra ta pekatua, gaurko itxurak itsutzen duen mundu akonplejatua. Doinurik doinu pitzatu duzu isiltasun behartua. Zure bertsoen azken puntutik hasten da gure kantua.

Estitxu Eizagirre:

Emakume bat plazan bere hitza oihartzun frankismoko ilunpean a zer argitasun! Basarri-ren bertsoei zenien erantzun: gizonen epaietik askatu gintuzun.

Hodei Unzueta:

Emakume kementsua ausarta, paregabea, errimak josten abila, erantzunetan trebea! Euskal Herrian barrena pertsona oso maitea ama, amona, izeko utzi duzu ondarea... Eskerrik asko Inaxi tokatzen da eskertzea zurekiko maitasunez bihotza dugu betea, jarraitu zure bidaia: iraultzaile ta askea!

Iratxe Ibarra:

Zure berri izatean ze sorpresa, ze poz bakan plazan kantuan bakan pilota joz. Zure ibilbidea hartzen dugu txaloz, geu ere zure sustrai beretik baikatoz.

Izarne Zelaia:

Gaurko aitortza hau zuretzat da Oikia auzoko neskatxa gauden puntura ez gara heldu oraingoak gure kasa zure bidea eginagatik aldatzen ari da plaza paper artetik jende aurrera mugitu arren ardatza ahots bat isil daiteke baina ezetz gastatu arkatza!

Maialen Lujanbio:

Historia handiaren atzeko almazen itsuan sartutako pertsona ta gauzen artetik aditzen zen boz hari bat bazen... ...ta gu, ustez ginenak dena indar ta sen zuen oihartzunari segiz gindoazen.

Nahikari Gabilondo:

Bertso munduko emakumeon eredu zara jakina, nahiz eta plazak ez entzun zure ahots irmo bezain fina. Zure koaderno marradunetan hainbeste bertso egina... ez da hutsean geratu zure isilpeko ahalegina, gu ez ginake izango eta zu ere izan ez bazina.

Nerea Ibarzabal:

Ai, «Oikiako neska» bizkor, burujabe... bertsotan distiratsu, kantuz paregabe inork egingo balu tentatzean alde, laster jasotzen zuen sorta bat debalde zu ez zaitez kezkatu Inaxi Etxabe ez da egongo bertsorik erantzunik gabe!

Oihana Iguaran:

Hainbeste bertso sortak hainbeste ausardik hazi bat erein zuen gugan zuregandik bihotzetik eskertu nahi dizut haatik bertso modu berriak zabaltzeagatik.

Onintza Gartzia:

Nahiz ta une hauetan tristerik gauden gu Iñaxi zarelako gugandik aldendu, baina aukera honi nahi nioke heldu izan zarenez hainbat neskaren eredu gazteei zure berri emango diegu.

Rosa Lertxundi:

Kalean txistu, kalean festa Euskal Jaia da nagusi elizan berriz, aldarean zu bertso kantuz goxo bizi urtero zita, urtero zintzo Amabirjiña goretsi emakumea, bertsolaria fedea lagun berezi arantz gutxiko larrosa eder izandu zera Iñaxi

Uxue Alberdi:

Ikusi ohi zintudan Zarautzen pasiran ta haizeak pausua bizkortu ohi zidan; makuludun andrea makulu zen nigan berresteko nor naizen ta zertan dakidan.

Permanentedun adats eta azal bigun abangoardia zer den azaldu zenigun. Mila esker, Inaxi, mingain jolastidun: hara, nondik gatozen ta zertan dakigun.


Summary: Egiptoko Parlamentuak baiezkoa eman dio armada Libiara bidaltzeari. Al-Sisirentzat, marra gorri bat gainditzea da GNAk Sirte eta Jufra hiriak hartzea; orduan sartuko lituzke militarrak herrialde horretan.

Abdel Fattah al-Sisi Egiptoko presidenteak badu dagoeneko herrialdeko armada Libiara bidaltzeko baimena. Ordezkarien Ganberak gaur arratsaldean egindako bozketan «beharrezko neurriak hartzeko» eskatu dio, eta, hortaz, Al-Sisi datozen egunetan zer gertatuko zain geratu da: Libiako Batasun Nazionaleko Gobernuaren (GNA) milizia aliatuek Sirte edota Jufra hiriak hartzen badituzte, orduan bidaliko ditu soldaduak Libiara, Khalifa Haftar ekialdeko buruzagiari babes militarra emateko.

Argudiatuta «Egiptoren segurtasun nazionala» defendatzeko neurri bat dela, Ordezkarien Ganberako diputatuen bi herenek herrialdeko presidenteari eskatu diote Libian «milizia kriminal armatuen eta atzerriko talde terroristen» aurka egiteko, horretarako beharra dagoelarik. Al-Sisik Sirte eta Jufra hiriak jarri ditu marra gorritzat, eta horien egoeraren arabera sartuko dira Egiptoko militarrak Libiako gerran; hori gertatuko balitz, gatazka beste fase batean sar liteke, Kairoren parte hartzeak GNAren milizia aliatuen hilabeteotako aurrerapausoak gelditzea baitu helburu.

Atzo, milizia horien bozeramaile Mustafa al-Mayaik adierazi zuen Sirte hartzetik «oso gertu» zeudela, eta Haftarren esku dauden petrolio putzuak ere bereganatzeko asmoa dutela: «Azken helburua matxinada amaitzea da, eta [GNAren] kontrola Libiako eremu osora hedatzea».

GNArentzat, Egiptoren esku hartzea legez kanpokoa da, eta gauza bera adierazi dute bere nazioarteko aliatuek, tartean Turkiak. Al-Sisik, ordea, ekialdeko Tobrukeko parlamentuak iragan astean egindako eskaria du argudiotzat, Libian sartzeko baimena eman diolakoan. Erabaki horretaz, Al-Sisik honako hau adierazi zuen iragan astean: «Egipto gai da Libiako egoera militarra aldatzeko; Afrikako eta mundu arabiarreko armadarik indartsuenetako bat du».

Egiptoko Ordezkarien Ganberaren bozketaren aurretik, Hulusi Akar Turkiako Defentsa ministroak adierazi du GNAri ematen dioten babesak bere horretan jarraituko duela: «Mundu guztiak zera jakitea nahi dut: beti izango gara gure anaia libiarren alboan. Gure xedea da Libian era baketsuan, lasaitasunean eta segurtasunez bizi daitezela».

Turkiaren esku sartzea

Haftarrek iazko apirilean hasi zuen Tripoli hiriburuaren kontrola bereganatzeko erasoaldia, baina, urtebeteren ostean, eta batez ere Turkiaren urte hasierako esku sartzearen ondorioz, Libia ekialdeko buruzagi militarrak ez du bere helburua lortu; are, atzera egin du hilabeteotan, eta horrek estrategia aldatzera behartu du.

Iragan hilabete hasieran, Egiptoren eta Tobrukeko parlamentuaren babesarekin, Haftarrek menia bat eskaini zion GNAri, baina erantzuna ezezkoa izan zen. Ordutik, Al-Sisik hainbatetan errepikatu du su-eten baten eta bakearen aldekoa dela, baina zehaztua du Libian sartzeko gai dela «talde terroristak» Egiptoren mugara hurbiltzen badira.

Bederatzi urte dira NATOren hegazkinek Muammar Gaddafiren konboiari eraso ziotela, eta hilketa horren ondorio da Libiaren egungo zatiketa. 2012an parlamenturako hauteskundeak egin zituzten, baina islamistek ez zituzten onartu emaitzak, eta bitan zatitu zen herrialdea: bozen garaileak ekialdean gotortu ziren, eta Haftarrekin aliatzea beste aukerarik ez zuten izan.

Mendebaldean, Nazio Batuen Erakundeak trantsiziorako gobernu bat osatzea adostu zuen islamistekin, eta, urteak pasatu ahala, Fayez al-Serraj buru duen GNAn barreiatu ziren.


Summary: Espainiako Poliziak Itxaso Zaldua euskal preso ohia atxilotu du, Hernanin. 2001eko hilketa batekin lotu du Auzitegi Nazionalak. CAFeko langile batzordeak bakea eta askatasuna aldarrikatu ditu.

Espainiako Poliziak Itxaso Zaldua euskal preso ohia atxilotu du gaur goizean, Hernanin (Gipuzkoa), CAF lantokira lanera zihoala. Manuel Gimenez Abad Aragoiko (Espainia) PPko presidentearen hilketarekin zerikusia duelakoan, auzi bat ireki diote Auzitegi Nazionalean, Efe berri agentziak zabaldu duenez. ETAk hil zuen Gimenez Abad, Zaragozan, 2001eko maiatzaren 6an. Santiago Pedraz epaileak zuzendu du Zalduaren aurkako operazioa. ETAri Frantzian ustez aurkitutako dokumentazioan, hura atzemateko zantzuak aurkitu dituzte, Efek dakarrenez. Pedrazek iaz Mikel Karrera euskal presoa auzipetu zuen Gimenez Abaden hilketarekin lotuta, hura izan zelakoan tiroaren egilea.

Zaldua Madrilera daramate, epailearen aurrera. Ez daukate inkomunitatuta. 2005eko apirilean ere atxilotu zuten, Lannemezanen (Okzitania), ETAko kidea izatea egotzita, eta 18 urteko kartzela zigorra ezarri zioten. 2017ko abuztuan utzi zuten aske, 45 urte zituela, Frantziako zigorra bete eta Espainiaratu ostean.

Sortuk atxiloketa salatu du, eta «aski» dela esan du. «Espetxeak husteko garaia da, ez haiek betetzen jarraitzekoa». Espainiako eta Frantziako estatuei eskatu die «behingoz bide politiko eta demokratiko hutsen aldeko apustua» egin dezatela. «Atxiloketa hau beste oztopo bat da herri honek determinazio osoz hartutako norabidean; bakera, bizikidetzara eta askatasunera bidean. Berresten dugu gatazka politikoari irtenbide demokratikoa emateko garaia dela, eta ez errepresioan tematzekoa». Sorturen arabera, Euskal Herriaren eta estatuaren arteko harreman politikoa «oinarri demokratiko sendoen gainean» eraiki behar da. «Horretarako, ezinbestekoa da arazoei arrazoizko konponbidea ematea, berme nagusiak euskal jendartearen aktibazioa eta inplikazioa izanik». EH Bilduk adierazi du halako atxiloketek ez dutela lekurik Euskal Herrian.

CAFeko langile batzordearen oharra

CAFeko langile batzordeak ohar batean azaldu du Beasaingo (Gipuzkoa) lantokiko Logistika saileko langilea dela Zaldua; «Berriro preso politiko ohi baten kontra jotzen dute», dio langile batzordearen oharrak. Bakea eta askatasuna aldarrikatu ditu: «Euskal langileok bakerantz eta askatasunerantz aurrera egingo duen agertoki bat behar dugu, Euskal Herriaren erabakitzeko ahalmena errespetatuko duena. Garai berri batean, edozein aukera politiko gauzatzeko aukera eman beharko litzateke, herriaren borondatearen muga bakarrarekin. Horrelako operazioek gaindituta egon beharko luketen garaietara garamatzate. Ez da atxiloketetarako, poliziarako edo kartzelarako garaia». Zaldua berehala askatzeko eskatu du batzordeak, eta CAFeko langile guztiei dei egin die bihar ordubeteko (10:00-11:00) lanuzte boluntarioa egitera, eta aldi horretan biltegi nagusian egingo duten elkarretaratzean parte hartzera. «Itxaso bere lanpostuan nahi dugu berriro».

CAFeko LABek ere deitoratu du atxiloketa: «Berriro preso ohi batekin tematu dira. Horrelako ekinbideak berehala eteteko eskatzen dugu. Haien ezintasunaren aurrean, iraganeko formulak besterik ez ditu eskaintzen Espainiako Estatuak».

Sarek deituta, 20:00etan manifestazioa bat izango da Hernanin, Gudarien plazatik irtenda. Hernaniarra da Zaldua.


Summary: Lehen aldiz, elkarrekin zorpetzea adostu dute EBko estatuburuek. Inoizko akordio ekonomikorik handiena adostu dute EBko estatuburuek. Europako Batasuneko estatuek 750.000 milioi euroko plan bat onartu dute koronabirusak egindako kalteari aurre egiteko. Laguntza lortzearen truke, hartzaileek aurrekontu politika estuagoa izan beharko dute, eta horrek murrizketei atea irekiko die.

Bart gauean amaitu da Europako estatuen goi bilera, eta lau eguneko negozioazioak akordio historiko batekin amaitu dira: lehen aldiz, batasuneko kideek elkarrekin zorpetzea adostu dute. Modu horretan finantzatuko dute koronabirusak eragindako krisi ekonomikoari aurre egiteko 750.000 milioi euroko plana. Diru kopuru horretatik 350.000 milioi laguntzetan banatuko dituzte, eta beste 360.000, maileguetan. Hiru urteko iraupena izango du planak.

«Akordioa!», esan du Twitterren Charles Michel Europako Kontseiluko presidenteak. Hitzartutako diru kopurua hegoaldeko herrialdeek nahi zuten baino txikiagoa da, eta iparraldekoek egin dituzten eskaerei men egin behar izan diete. Alemaniak, Frantziak, Italiak eta Espainiak gutxienez 400.000 milioi euro nahi zituzten diru laguntzetan, eta Europako Batzordeak 500.000 milioikoa proposatu zuen (maileguetan, ordea, 250.000 milioi euro).

Herbehereek, Austriak, Danimarkak, Suediak eta Finlandiak, gainera, kontrol estuagoa izatea lortu dute: hartzaileek aurrekontu politika estuagoa izan beharko dute, eta Zuzenbide Estatua errespetatzea baldintza gisara izango dute.

Errekuperaziorako planek beste herrialdeen babesa beharko dute

Diruaren hartzaileek Europako Batzordera bidaliko dituzte errekuperaziorako euren planak, eta gehiengo kualifikatu batek onartu beharko ditu. Europak beste herrialdeetako agintariek zalantzak badituzte, diru laguntza goi bilera batera bideratu ahal izango dute, eta erabaki bitartean izoztuta geratuko da laguntza hori.

Horrez gain, Europako herrialde horiek beherapenak izango dituzte Europako aurrekontuari egiten dioten ekarpenean. Alemaniak bereari eutsiko dio (3.671 milioi euro urtean), eta Herbehereek 1.921 milioikoa izango du, Danimarkak 377 milioikoa, Austriak 565 milioikoa eta Suediak 1.069 milioikoa.

Ursula Von der Leyen Europako Batzordeko presidenteak esan du urratsa historikoa dela eta harro egoteko moduan daudela. Baina gogoratu du akordioak orain Europako Parlamentuaren babesa behar duela.

Historikotzat jo dute, halaber, akordioa Giuseppe Conte Italiako lehen ministroak eta Emmanuel Macron Frantziako presidenteak. Sophie Wilmes Belgikako lehen ministroak honela esan du: «Europako Batasunak Sekula ez du etorkizunean hain modu anbiziotsuan inbertitu».


Summary: AEBetako Poliziak Portlanden izan duen jarrerak eztabaida sortu du. George Floyd afro-amerikarra hil zutenetik ari dira protestan hiri horretako kaleetan. Oregongo Fiskaltzak gobernuari egotzi dio identifikaziorik gabeko agente federalek manifestariak atxilotu izana. Trumpek Polizia Federala hiri gehiagotara bidaltzearekin egin du mehatxu.

Eztabaida sortu da Ameriketako Estatu Batuetan (AEB) Portlandeko manifestazioetan Polizia Federalak izan duen jarrerak. George Floyd afro-amerikarraren heriotzak protestak sortu zituen herrialdean, eta hiri horretan kalera ateratzen jarraitzen dute arrazismoa eta gehiegizko indarkeria salatzera, 50 egun baino gehiagoz jarraian. Testuinguru horretan, Donald Trump AEBetako presidenteak monumentu eta estatuak protestetatik babesteko agindua sinatu zuen, eta Barne Segurtasunerako Departamentuak Polizia Federaleko agenteak bidali zituen Portlandera. Identifikaziorik gabe eta modu arbitrarioan atxiloketak egitea egotzi diete.

AEBetako Gobernuak polizia federalak hiri gehiagotara bidaltzearekin egin du mehatxu. Demokraten agindupean diren hainbat hiriri «ekiteko beldurrez» aritzea egotzi die. New York, Chicago, Filadelfia, Detroit, Baltimore eta Oakland aipatu ditu horien artean. Polizia Federalak Portlanden egin duen esku hartzea goraipatu du, bestalde. Haren esanetan, «lan ezin hobea» egin dute, asteetako protesten ostean ordena berrezarri dutela argudiatuta.

Ted Wheeler Portlandeko alkate demokratak, herenegun CNNri egindako adierazpenetan, salatu zuen agente federalen presentziak «biolentzia» gehiago zekarrela: «Ez digute laguntzarik ematen [...] alde egitea nahi dugu».

Oregongo Fiskaltzak salaketa bat jarri zuen AEBetako Gobernuaren aurka joan den ostiralean, atxiloketa ez-ofizialak egitea egotzita. Ellen Rosenblum fiskalak aurkeztu zuen testua, atxiloketak Barne Segurtasunerako Departamentuaren agindupean eta identifikaziorik gabeko agenteek egiten dituztela argudiatuz. «Portlanden ikusten ari garen beldur eta biolentzia gorakada agente federalek erabiltzen dituzten taktiken ondorio dira», adierazi zuen, prentsa ohar batean. Komunikatu horretan dio taktika horiek ez direla beharrezkoak, «guztiz lekuz kanpo» daudela eta «horien erabilera bertan behera utzi» behar dela.

Hainbat bideotan agertzen diren dozena bat agenteren aurkakoa ere bada salaketa. Fiskalaren testuak John Does izenpean egiten die erreferentzia agente horiei, daramatzaten jantzien ondorioz ez baita antzematen nor diren.

Testuak Mark Pettibone 29 urteko gizonaren kasua du oinarri: The Washington Post egunkariari esan zion hura atxilotu zuten agenteek furgoneta batean sartu eta epaitegi batera eraman zutela, inolako identifikaziorik gabe. Han, orduak igaro zituen, agenteek zergatik atxilotu zuten jakinarazi gabe. Horregatik, aurkezturiko salaketak eskatzen du inor atxilotu baino lehen agenteek euren burua identifika dezatela.

Atxiloketa ez-ofizial horiek eztabaida ekarri dute: egindakoa legezkoa ote den edo ez. Barne Segurtasuneko Departamentuko buruzagi ohi batzuen esanetan, normala litzateke agente federalak eremu batera bidaltzea, betiere tokiko gobernu edo udalak laguntza eskatzen badu. Portlanden kasuan, baina, ez da halako eskaririk izan.

The New York Times-en artikulu baten arabera, tokiko gobernuaren adostasunik ezak esan nahi duen gauza bakarra honako hau da: agente federalek ez dutela atxiloketak justifikatzeko modurik estatuko legeak kontuan hartuta. Peter Vincent immigrazio arloko abokatu ohiaren hitzetan, delitu federal bat egin dela frogatu ahal bada, agenteek protestariak atxilotzen jarrai dezakete. Barne segurtasuneko gaiak zabalak diren heinean, atxiloketak justifikatzeko lege federalak aurkitu daitezkeela dio Vincentek, betiere segurtasun publikoa eta nazionala ardatz badute.

Eskubide zibilen abokatu eta protestariek, baina, kaleko jendearen adierazpen askatasunaren aurka egin dela esan dute. Jann Carson Oregoneko Askatasun Zibilerako Elkarteko behin-behineko zuzendari exekutiboaren arabera, «Portlanden gertatzen ari denak AEBetan bizi den edonor arduratu beharko luke». Carsonen ustez, «kalean norbait indarrez hartu eta identifikatu gabeko auto batean sartzeari bahiketa esango genioke». Agente federalen jokaera «konstituzioz kanpokoa» dela gehitu zuen, eta ez dela «erantzunik gabe geratuko» .

Gobernuaren erantzuna

Agente federalak bidaltzea talde anarkista eta antifaxista «biolentoen» aurka egiteko operazioen parte dela adierazi zuen Ken Cuccinelli Segurtasun Nazionaleko behin-behineko idazkariordeak. Haren hitzetan, arrazismoaren aurkako protestetan agertu dira talde horiek. Tokian tokiko agintariek onartuta ala ez, gainontzeko estatuetan operazio horiek zabaltzeko asmoa dutela esan zuen.


Summary: Urte hasieran baino 6.000 langabe gehiago daude Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Eustaten arabera, hiru langiletik bat aldi baterako erregulazioan egon da martxotik maiatzera.

Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 110.400 langabe daude, aurreko hiruhilekoan baino 6.000 gehiago. Biztanleria aktiboari buruzko inkesta argitaratu du Eustatek, eta, horren arabera, Euskal Autonomia Erkidegoko langabezia tasa %10,8 da, ia puntu bat handiagoa (%0,9) urteko lehen hiruhilekoan baino.

Araban jo dute gogorren COVID-19aren ondorio ekonomikoek: han igo da gehien langabezia. 2.400 langabe gehiago daude, eta langabezia tasa %11,8 da, 2 puntu handiagoa. Gipuzkoan eta Bizkaian, berriz, oso antzerakoa izan da eragina. Gipuzkoan 1.900 gehiago daude (+%0,7), eta langabezia tasa % 8,6 da. Bizkaian, langabeak 1.800 gehiago dira, %11,9ko tasa; aurreko hiruhilekoan baino 0,6 puntu gehiago.

Langabezia eta biztanleria aktiboari buruzko datuak COVID-19ari aurre egiteko Espainiako Gobernuak ezarritako jardueraren murrizketa neurrien eraginpean daude, eta, bereziki, enplegua aldi baterako erregulatzeko txostenek baldintzatuta. Egoera horretan dauden langileak ez dira langabe gisa zenbatzen. Eustaten arabera, ondoriozta daiteke hiru langiletik bat egon dela aldi baterako erregulazioan martxotik maiatzera.


Summary: Terrorismoa egotzi diote Ukrainan autobus bat bahitu zuen gizonari. Poliziak jakinarazi du ibilgailuan zeuden pertsonak ateratzea lortu dutela. Lutsk hiriaren erdigunean gertatu da bahiketa.

Armak eta lehergailuak zeramatzan gizon batek autobus bat bahitu zuen atzo Ukrainako Lutsk hirian. Hamabi orduko negoziazioen ostean, Poliziak gau aldera jakinarazi zuen ibilgailuan zeuden hamahiru pertsonak hortik ateratzea lortu zutela, eta ez zela inor zauritu. Anton Heraxtxenko Ukrainako Barne ministroaren arabera, bahitzailea espetxean dago, eta "terrorismoa, bahiketa, eta armak, granadak eta lehergailuak legez kanpo edukitzea" leporatu diote. Horrez gain, Jarkov hiriko herritar bat ere atxilotu dute, bahiketa prestatzen laguntzea egotzita.

Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak azaldu zuenez, 09:25ean izan zen bahiketa. Ordu horretan jaso du Poliziak bahitzailearen telefono deia. Erasotzaileak Lutsk hiriko erdigunean bahitu zuen autobusa, eta hiriko Antzokiaren plazan egon zen gotortuta, ibilgailuko gortinak botata.

Ucriform albiste agentziak adierazi zuen erasotzaileak bideo bat zabaldu duela sare sozialen bidez. Bideo horretan agintariak kritikatu zituen, eta herritarrei eskatu zien «sisteman» konfiantzarik ez izateko. Horrez gain, «legezko terroristak» direla aitortzeko eskatu zien herrialdeko 24 goi agintariri. «Nire heriotza ez da leherketetarako oztopoa izango. 24 ahoren egiak ehunka bizitza salba ditzake. Antisistema egun zoriontsua izan dezazuela. Ez zaitezte engainatu. Ospatu egia», adierazi zuen sare sozialetan zabaldutako mezuetako batean.

Erasotzaileak ohartarazi zuen lehergailu bat ezarri zuela hiriko beste leku «jendetsu» batean ere, eta hura zartarazi dezakeela urrunetik. Tokiko hedabideen arabera, hainbat lekukotzak adierazi zuten tiroak entzun zirela Antzokiaren plaza inguruan, baina ez dago zaurituren edo hildakoren berririk.

Erasotzailea Maksim Krivox da, 45 urteko gizonezko bat. Heraxtxenkoren esanetan, hamar urte inguru egin zituen espetxean, lapurretagatik eta legez kanpoko armak izateagatik, besteak beste. Ministroak behean ageri den argazkia erakutsi zuen, susmagarria identifikatzeko.

Barne ministroak aurretik esan zuen erasotzaileak Maxim Plokhoi izenarekin aurkeztu diola bere burua Poliziari, telefonoz deitu dionean. Izen bereko Twitter kontu batean zabaldu zuen ministroak zabaldu duen argazkia bera.

Lutskek 220.000 biztanle inguru ditu, eta Ukrainaren ipar-mendebaldean dago, Poloniarekin eta Bielorrusiarekin duen hiruko mugaren puntutik 60 kilometro ingurura.


Summary: Tubacexek bere lantaldearen %20 kaleratuko du. Taldeak zazpiehun langile ditu Araban eta Bizkaian, baina ez du zehaztu horietatik zenbati eragingo dien neurriak. Sektoreak bizi duen krisia argudiatu du erabakia hartzeko.

Zetorrena «gogorra» izango zela aurreratu zuen Jesus Esmoris Tubacexeko kontseilari ordezkariak duela aste batzuk, eta bete egin dira iragarpen negatibo horiek. Taldeak jakinarazi du bostehun langile kaleratuko dituela aurten, bere lantaldearen %20 inguru; guztira, 2.553 behargin ditu, horietatik zazpiehun inguru Euskal Herrian —Laudion eta Amurrion (Araba) eta Bizkaiko Parke Teknologikoko bulegoetan—. Enpresak ez du zehaztu non egingo dituen kaleratzeak, baina pentsatzekoa da leku horietan ere latza izango dela kolpea.

Taldeak ziurtatu duenez, balio erantsi handiko produktuak ekoizten dituzten lantegiak kontzentratzera bideratutako estrategiarekin jarraituko du, baita gorabidean dauden herrialdeetan egindako inbertsioekin eta «etorkizuneko merkatuetan» —bereziki Asian eta Amerikan— egindako inbertsioekin.

Arabako tutugileak azaldu duenez, murrizketak eta dagoeneko hartzen ari diren beste neurri batzuekin 25 milioi euro baino gehiago aurreztu nahi ditu 2021ean. Adierazi du erabaki hori hartu duela egoera ekonomikoaren ziurgabetasunagatik eta sektorean dagoen lehia handiagatik. Azpimarratu du azken urteotan merkatuaren bilakaera negatiboa izan dela: %50etik gorako beherakada izan dela, eta hori are gehiago okertu dela petrolioaren prezioak behera egin duelako eta COVID-19aren krisia dela eta.

Enpresaren egoera

LAB Sindikatuaren iritziz, ordea, Tubacexen kontuen eta balantzeen azterketa eginda, «argi ikusten da nahiko ona dela enpresaren egoera ekonomikoa, berregituraketa prozesurik gabe langileen etorkizuna bermatzeko modukoa».

Urte hasieran, tutugileak 800 milioi euroren salmentak egitea jarri zion helburu bere buruari, baina gauzak erabat aldatu dira. Ekainaren bukaeran, taldeak esan zuen urtea galerekin itxiko duela, baina zehaztu zuen azken buruko galerak izango direla, amortizazio eta besteengatik, eta taldearen EBITDA positiboari eutsiko diotela, «kutxa erre gabe eta funtsezko inbertsioak gelditu gabe». Taldeak finantza egoera ona duela ere gaineratu zuen.

Beraz, LABen ustez, enpresa enplegua suntsitzera eraman duena ez da COVID-19ak sortutako egoera: «Tubacexek urteak daramatza barne mailan berregituraketa bat iragartzen, lan harremanen eredu berri bat ezarri nahi baitu, langile merkeak eta malguak kontratatzeko modua emango diona».

Sindikatuak gaineratu du Eusko Jaurlaritzak urteak daramatzala Tubacexi laguntzen, eta horregatik ere enplegu horiek babesteko eskaria egin dio Jaurlaritzari. «Horregatik guztiagatik», LABek adierazi du ez duela kaleratzerik onartuko, ezta langileen eskubideen galerarik edo murrizketarik ekarriko duen neurririk ere.


Summary: Cristina Iglesiasen eskultura Santa Klara uhartera eraman dute. Helikopteroz garraiatu dute artelana, zatika. Urte amaierarako instalatuta egotea aurreikusten dute, eta heldu den urteko udaberrian bisitatzeko aukera egotea.

Cristina Iglesias artistaren (Donostia, 1956) brontzezko eskultura Donostiako Santa Klara irlara eraman dute, helikopteroz. Pieza zatika garraiatu dute, eta zenbait bidaia egin behar izan ditu helikopteroak. Uharteko itsasargi barruan kokatuko dute obra, eta itsas hondoa irudikatuko duen brontzezko ontzi handi bat izango du oinarri. Urte amaierarako instalatuta egotea aurreikusten dute, eta, hala, heldu den urteko udaberrian bisitatzeko aukera egotea. Artistak berak eta Eneko Goia Donostiako alkateak Pasealeku Berritik ikusi dute prozesua, goizean goizetik.

Helikopteroa 06:30ean hasi da piezak Aquarium ingurutik uhartera eramaten, Iglesias eta Goia han zirela. Iristean, lore sorta bat jarri dute biek helikopteroa aireratu den lekuan, Haritz Galarraga pilotu donostiarraren omenez. Orain bi aste zendu ziren Galarraga eta haren lankide bat, helikoptero istripu batean, Katalunian. Hark gauzatu behar zuen eskulturaren piezak eramateko prozesua —iaz, itsasargian lanak egiteko beharrezkoa zen garabia ere berak eraman zuen irlara, piezaz pieza—.

Goiaren hitzetan, «beste mugarri bat» bete da artelana uhartera eramanda. Lanek aurrera jarraitzen dutela eta epeak ongi betetzen ari direla adierazi du, nahiz eta neguan izandako eguraldiagatik eta pandemiak sortutako egoeragatik hainbat zailtasun ere izan diren. Hala, lan guztiak urte amaierarako amaitzea espero dutela iragarri du Donostiako alkateak, eta obra heldu den urteko udaberrian bisitatu ahal izango dela ere bai. Urtaro horrek, haren hitzetan, aukera emango du obrak hiriarentzat izango duen garrantziaren mailako irekiera bat antolatzeko. «Nazioarteko erreferente bat izango da eskulturaren eta artearen munduan», gaineratu du.

Iglesias, berriz, «oso hunkituta» agertu da, eta piezak eramateko unearen garrantzia nabarmendu du. Lantalde osoaren zeregina goraipatu du, eta, behin elementu guztiak irlan daudela, pieza muntatzen hasiko dela azaldu du. Itsasargiaren barruan, obra ikusteko plataforma bat jarriko dute, eraikinaren estalkia berregingo dute, eta leihoak alabastroz landuko dituzte. Udan eta udazkenean argiarekin eta urarekin probak egiten ariko da artista.


Aurrerapauso «sinbolikoa» besterik ez

Summary: Aurrerapauso «sinbolikoa» besterik ez. 2016ko lurralde erreforman, Alsaziak eskualde estatusa galdu zuen, eta bi departamendutan banandu zuten. Herritarren eta alderdien presioaren ondorioz, datorren urtean berriz elkartuko da, baina ez du galdurikoa berreskuratuko.

Ongietorri gazi-gozoa izango du Frantziako Gobernuak Alsaziarentzako ondu duen lurralde egitura berriak. 2021eko urtarrilaren 1etik aurrera, Rhin Garaia eta Rhin Beherea departamenduak elkartu egingo dira berriz ere, eta Alsaziak batasun instituzionala berreskuratuko du, Alsaziako Kolektibitate Europarra delakoan. Poza, ordea, ez da erabatekoa izango, ez baita 2016an galdu zuen eskualde estatusera itzuliko, eta, hortaz, ez dituelako François Hollanderen gobernuak kendu zizkion eskumenak berreskuratuko.

Alsazia Hollanderen lurralde erreformaren biktimetako bat izan zen, Frantziako jakobinismoaren eta zentralitatearen erdian ahots propioa aldarrikatzeko aukera izatetik Ekialde Handia eskualdearen parte txiki bilakatzera pasatu baitzen, Lorrenarekin eta Champagne-Ardennerekin batera. Hori ikusita, urteak dira herritarrak, elkarteak eta alderdiak 2015eko egoerara itzultzeko lanean ari direla; Alsaziako Kolektibitate Europarraren sorrera lehen pausotzat duten arren, agerian geratu da ez dutela nahikoa: «Opari bat jasotzea bezalakoa da, baina soilik biltzeko erabiltzen den papera, oparia bera gabe», uste du Jean-Georges Trouillet Unser Land (Gure Lurra) alderdi autonomistaren presidenteak. Diagnostikoa ez du oso baikorra: «Erakundeen ikuspuntutik, Alsazia berriz batuta dago. Sinbolikoki indartsua da, bai, baina arazoa eskumenak dira. Inporta zaizkigunak ez daude kolektibitate horretan». Lege proiektua Asanblea Nazionalean aurkeztu zutenean, diputatu batzuek salatu zuten «berrikuntza politiko bat» izan zela, tartean Olivier Becht Rhin Garaiaren ordezkariak —Agir alderdi zentristakoa—; ez ziren, ordea, kontzeptu horren zentzu positiboaz ari. Trouillet ere iritzi berekoa da: «Egia esan, ez dakigu zehazki nola definitu kolektibitate hau. Legediari begiratuz gero, zona gris antzeko bat da. Eskumen aldetik, departamendu batek dituenen %95 izango ditugu; ez da izango, adibidez, Korsika bezalako estatus bereziko kolektibitate bat». Alsaziako Kolektibitate Europarraren eskumenak jasotzen dituen legearen arabera, egitura instituzional berriak mugaz gaindiko harremanak garatu ahalko ditu; alsazieraren «hautazko irakaskuntza» ahalbidetu ahalko du; turismoa sustatu ahalko du; eta errepideak kudeatzeko eskumen batzuk izango ditu, beste batzuen artean. Trouillerentzat, ordea, hori guztia ez da nahikoa. Hori bai, Unser Landen presidenteak garaipen txikitzat du Rhin Garaia eta Rhin Beherea berriz elkartuko direla, urteotan gauzatu diren mobilizazioaren erakusle baita.

Eragileen jarrerak Eskualdearen batasunaren inguruan, Alsazian adostasun zabala dago ezkerreko eta eskuineko alderdien zein herritarren artean. Horren erakusle da 2014ko azaroaren 9an Asanblea Nazionalean gertaturikoa: Herritarren Mugimenduaren Aldeko Batasuna (UMP) zenaren diputatu alsaziar batzuek Ez ezazue Alsazia hil zioen banderaxka bat zabaldu zuten, gobernua lurralde antolaketa aldatzear zegoela. Berez, Hollandek 22 eskualdetik 14ra pasatzea proposatu zuen, baina azkenean Asanblea Nazionalak 13ra aldatzea erabaki zuen. 1982tik 2015era, Rhin Garaia eta Beherea eskualde bakar batean egon ziren elkartuta, eta epe horretan ugaritu egin ziren lurraldearen batasun politikoan sakontzeko saiakerak. Esaterako, alsaziarrak izan ziren lehenak zera egiten, 2013ko apirilaren 7an: Frantziako metropolian estreinakoz, herritarrek galdeketa baten bidez erabaki ahal izan zuten beren lurraldearen egitura. Lurralde elkargoa lortzeko, gobernuak honako baldintza hauek ezarri zituen: bi departamenduetan boto emaile gehienak alde izatea, eta bakoitzean gutxienez erroldaren %25 baiezkoaren alde agertzea. Baldintza guztiak ez ziren bete. Rhin Beherea departamenduan, boto emateko eskubidea zutenen %67,53 agertu ziren alde, eta Rhin Garaian, %44,26. Hortaz, bi emaitzak batuta, lurralde elkargoaren aldeko botoa izan zen nagusi: %57,65. Baina Rhin Beherea departamenduan ez zen bete baldintzetako bat: ezezkoa gailendu zen batean, eta, oro har, erroldaren %22,9k soilik parte hartu zuen erreferendum horretan.

Jean-Georges Trouillet Unser Land alderdiko presidentea, eskuinean. BERRIA

Porrot horren ostean, eskualde estatusa galduta, Trouillerrek uste du 2015eko egoerara itzultzeko nahia dela nagusi alsaziarren artean, eta inkesten emaitzetan oinarritzen da hori argudiatzeko: «Argi dago iritzi publikoak zer nahi duen. Hori badakigu dagoeneko hiru inkesta egin dituztelako, eta %80 Ekialde Handitik atera eta Alsazia eskualdearen itzultzearen alde daudelako. Ez hori bakarrik: %70 autonomia estatus baten aldekoak dira». Beraz, zerk eragozten du aldarria inoiz baino ozenagoa eta indartsuagoa izatea? Indar politiko nazionalen jarrerarekin du zerikusia, behin betiko erabakia «alderdien interesen araberakoa» delako, Unser Landen presidenteak argudiatu duenez. «Gure alderdiaz eta beste batzuez gain, beste indarren arazoa da nazionalak direla. Batzuk ados daude, batzuk kontra, baina azkenean erabakia estatu mailari begira hartzen da».

Halere, Trouiller ez da alderdi horien zain egotearen aldekoa, eta apustua datorren urteko martxoko eskualdeetako eta departamenduetako hauteskundeetan du jarria, aldarrian sakontzeko estrategia elektorala «egokiena» delakoan. Hala, Alsaziaren errealitate instituzionalari buruzko eztabaida berriz ere erakundeetara eramatearen aldekoa da, «auzia mahai gainean egoteko» eta Alsaziarentzat «gehiago eskatzeko». 2015eko eskualdeetako hauteskundeetan, Unser Landek aliantza bat egin zuen Lorrenar Alderdiarekin, Moselar Alderdiarekin eta Aliantza Ekologista Independentearekin, eta Trouillet bera izan zen zerrendaburua —garai hartan alderdiaren bozeramailea zen—. Lehen itzulian, aliantzak %4,73ko babesa (84.127 boto) izan zuen, eta ez zen bigarren itzulira pasatu; azkenean, Errepublikanoen zerrendak eta zentristenak lortu zuten babes handiena. Indar harremana Orain, Unser Landen presidenteak ezinbestekotzat du 2021etik aurrera sortuko den testuinguru politikoan autonomiaren aldeko aldarria irudikatzea, datozen urteetako «gakoa» Frantziako Gobernuaren eta Alsaziaren arteko indar harremana izango delako. «Frantzia estatu zentralista bat da, eta dena indar harremanari buruzkoa da. Guri dagokigu hori zehaztea, Paris behartzeko kolektibitatea berriz errepasatzera eta eskumen berriak ematera». Trouillerren arabera, Frantzian ohartu egin dira, koronabirusaren harira deituriko larrialdi egoeran, zentralizazioa «hondamendi bat» dela, eta ekonomikoki garestia dela. «[Emmanuel Macron Frantziako presidenteak] Aitortu egin zuen arazo bat izan zela krisiari aurre egiteko». Testuinguru horretan, Unser Land emantzipazioaren oinarriak finkatzeko saiakeretan murgilduko da: «Niretzat garrantzitsuena da eztabaida batzuk plazaratu ditugula, batez ere Alsaziako herriarena. Finean, Alsaziako herririk ez badago, ez du zentzurik estatus berezirik eskatzea. Has gaitezen eztabaida garrantzitsuak azaleratzen, eta gero logikari esker gertatuko da dena».


Galdeketa, aho batezko eskaria

Summary: Galdeketa, aho batezko eskaria. Frantziaren lurralde egiturak bitan zatitu ditu Bretainia osatzen duten bost departamenduak. Testuinguru horretan, batasunari buruzko erreferendum bat egiteko jarrera da nagusi herritarren eta politikarien artean, baina orain arte Parisen ezezko erantzuna besterik ez dute jaso.

Lurraldetasunaren auzian, Frantziako Gobernuak badu beste fronte bat ipar-mendebaldeko kostaldean; iritzia, gainera, aho batezkoa da herritarren, politikarien eta erakundeen artean. Bretainiaren kasuan, urteotako jarrerek eta ekinbideek agerian utzi dute bost departamenduen batasunari buruzko erreferendum bat egitea beharrezkoa dela, gizartearen aldarri bilakatu baita aspaldidanik. Gainera, iritzi hori ez da soilik mugimendu edo alderdi batena, paisaia ideologikoaren alde guztietako agintariak baitaude horren alde. Kasurako, François de Rugy politikaria, Frantziako Asanblea Nazionaleko presidente ohi eta Trantsizio Ekologikorako ministro izandakoa: 2017an, Bretons aldizkariari adierazi zion Bretainiaren batasuna gauzatzea zela «logikoena». 2018ko maiatzean, honako hau gehitu zuen: «Zenbat eta lehenago egin, orduan eta hobeto». Saiakera bakoitzak, ordea, Parisen ezetza topatu du parean, agintean alderdi bat edo bestea dagoela ere.

Frantziako Gobernuaren ezezkoa behin eta berriz jasotzearen ondorioz, Bretainiaren batasunari buruzko eztabaida agenda politikoan txertatzea ez da izan egiteko erraza. Halere, DIBAB elkartearen eta Breizh Civic Laben iazko abuztuko galdeketak —TMO Institutuak egina— berriz mahaigaineratu zuen auzi hori; inkesta horren arabera, bretoien %67 batasunari buruzko erreferendum bat egitearen alde daude, eta herritarren erdiek Bretainia eskualdea eta Loira Atlantikoa departamendua batzearen alde bozkatuko lukete boz horietan.

Egun, Frantziako Errepublikaren egiturak bitan banatzen du Bretainia historikoa: batetik, Bretainiako eskualdea dago, lau departamenduk osatzen dutena eta lurralde historikoaren zatirik handiena hartzen duena; bestetik, Loira Atlantikoa departamendua dago, hegoalderago: Naoned du hiriburutzat, eta Loirerria eskualdearen parte da.

Inkesta horrek erantzun adierazgarriak eman zituen, eta, antolatzaileekin beraiekin hasita, galdeketaren ondorioak pozgarriak izan ziren. «Oso harrituta gaude emaitzekin», dio Brendan Guillouzic-Gouret DIBAB elkarteko kideak. «Agerian uzten dute nahi bat dagoela, eta guk hori baliatu nahi dugu haratago joateko. Mugimendu bretoi klasikokoek diote batasuna erreparazio historiko bat dela, baina batasun hori aldaketa bat lortzeko baliatu behar dugu, herritarrak gizarte bretoiaren parteago senti daitezen».

Galdeketaren emaitzak publiko egin eta gutxira, Bretainia eskualdeko presidente Loig Chesnais-Girardek —Alderdi Sozialistakoa (PS)— adierazi zuen pilota Loira Atlantikoa departamenduaren teilatuan zegoela, eta horri zegokiola hurrengo pausoa ematea. Guillouzic-Gouretentzat, hori esatea hutsegite bat da, galdeketa lortzeari begira: «Berarentzat erraza da hori esatea, hori eginda ez delako ezertara engaiatzen. Guk uste dugu ez ditugula Loira Atlantikoa eta [Frantziako] estatua itxoin behar galdeketa antolatzeko. Gizarteak bere buruari galdetu badiezaioke, eskualdeak ere plazaratu dezake galdera. Kontsulta bat izan daiteke, bere eremuko herritarren iritzia jakiteko. Maila politikoan asko aldatuko luke, eta jendeak ikusiko luke gai hori interesatzen zaigula. Berez erraza da, baina...».

Orain arteko pausoak

Azken urteotan, Bretainian pauso asko eman dituzte balizko erreferendumari begira. Iragan otsailaren 4an, esaterako, Bretainiako Kontseiluak erabaki garrantzitsu bat hartu zuen, oraingoz sinbolikoa dena: aurrekontuetan, Bretainia eskualdea eta Loira Atlantikoa departamendua batzeari buruzko balizko galdeketa finantzatzeko 100.000 euro gorde zituen. Bretainiako Kontseiluko presidenteak aurkeztu zuen zuzenketa, batasunari begira dagoen «aho batezko engaiamendu kolektiboa are gehiago indartzeko».

Brendan Guillouzic-Gouret, DIBAB elkarteko kidea. BERRIA

Diru sailaren bozketa batasunari buruzko batzorde batek landutako txostenaren harira egin zuten. Testu horretan, Isabelle Le Bal kontseilaria —MoDem alderdi zentristakoa— eta Jean-Michel Le Boulanger kontseiluko lehen presidenteordea —PSkoa— buru zuen lantaldeak honakoa ondorioztatu zuen: «Lurralde kolektibitateen zatiketaren auzia demokratikoa da, eta modu demokratikoan egin behar zaio aurre. Herritarren iritzia entzun beharra dago».

Horren aurretik, 2018ko abenduan, Loira Atlantikoa departamenduko Kontseiluan kontsentsu handia izan zuen erreferendum baten eskariak, 62 ordezkaritik 55ek egin baitzuten horren alde. Hori bai, iritzia xehetasun garrantzitsu batekin batera eman zuten, eskatu baitzuten erreferendum hori, Loira Atlantikoa departamenduan ez ezik, Loirerria eskualde osoan eta Bretainia eskualde osoan ere egiteko.

Aldiz, batasunaren inguruan, kontseiluak kontrako iritzia eman zuen: 30ek aurka bozkatu zuten, eta alde soilik hamahiruk —hamabostek abstentzioa eman zuten, eta lauk ez zuten bozketan parte hartu—.

DIBABeko kideak, pauso horiek aitortzen dituen arren, ohartarazi du borondate politiko oso txikia dagoela galdeketa lortzeari begira: «Auzia azaleratzen dugun bakoitzean, estatura bidaltzen gaituzte, Parisera, zentralismora. Hemen ez dira saiatzen demokrazia funtzionarazteko moduak bilatzen, gure kabuz egiteko». Testuinguru horretan, Guillouzic-Gouret alde bakarreko galdeketa bat antolatzearen aldekoa da: «Guk nahi dugu jendeak iritzia ematea, eta horrek esan nahi du ez dela zertan Parisekin akordio bat lortua izan».

Asmo horrek DIBAB elkarteak 2014. eta 2015. urteetan antolaturiko mobilizazioak izango lituzke inspirazio iturri; Bretainiako hogei bat herritan erreferendum txikiak antolatu zituzten, herritarren iritzia ezagutzeko. «Galdeketak ziren; guk herria galdetu nahi dugu, eta horren harira antolatu genituen. Herriak parte hartu behar du Bretainia batuaren prozesuan; guk egingo dugu politika, guk galdetu. Parte hartzea sustatu behar da. Gure jarrera da ezer ez espero izatea estatuaren partetik. Ez dator ezer inoiz».

Bretainia garatzeko aukera

Batasunaren auziak beste elementu bat azaleratu du eztabaida politikoan: balizko Bretainia batuaren autonomia, eta Europako herrialderik zentralizatuenetako batek emango lizkiokeen eskumenena.

«Jendeak ulertu behar du ez dela soilik batasuna behar, erakundeen mailan eta eskumenetan ere aldaketa bat beharrezkoa delako. Ez da soilik batasunaren kontua. Eskumen horiek garatzeko aurrekontu bat beharrezkoa izango da. PSk, adibidez, esaten du eskumen gehiago nahi dituela, baina ez du inoiz hitz egiten enplegua sortzea eta horrelako auziez. Egun, eskualdeak metropoli batzuek baino aurrekontu txikiagoa du, eta hori aldatu egin beharko litzateke».

Autonomia modeloez galdetuta, DIBABeko kideak Korsikan gertaturikoa aipatu du, baina ez du guztiz eredutzat jotzen: «Ikusten dugu Frantzian gertatzen dena. Korsikaren kasuan, egia da bi departamendu batu zituztela, modelo bat izan daitekeela, baina ezin dugu gauza bera egin. Kolektibitate bakarra, asanblea bat sortzearena ideia ona izan liteke. Halere, ideia horiek kopiatzeak ez du esan nahi hemen funtzionatuko dutenik. Herriak parte hartu beharko du prozesuan».

Datorren urteko eskualdeetako eta departamenduetako hauteskundeak beste aukera bat izango dira batasunaren auziaren garrantzia azpimarratzeko. Zehazki, Guillouzic-Goureterentzat, «galderak plazaratzeko» hitzordua izango da. Iragan diren udal bozetan, Naonedeko auzapezak batasunaren aldekoak hartu zituen bere zerrendan; hori izan liteke bidea, 2021eko martxoko hauteskundeei begira.


Summary: Hegoaldean beste 188 kasu atzeman dituzte. Gipuzkoan beherakada esanguratsua izan da: hogei positibo izan ziren atzo.

Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak jakinarazi du 3.682 PCR proba egin zituztela atzo, eta beste 90 positibo detektatu dituztela Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. Nafarroan 98 positibo detektatu dituzte, horietatik 22 Mendillorriko agerraldiarekin lotuta daude. Koronabirus kasuek gora egin dute berriro ere. Izan ere, igandean 165 kasu atzeman zituzten.

Gipuzkoan izan dira azken egunetan foku nagusiak, baina nabarmen jaitsi da positiboen kopurua han. Igandean 63 positibo detektatu zituzten; atzo, aldiz, hogei izan ziren kutsatuak. Bizkaian 63 herritarrek eman dute positibo, eta Araban, bostek.

Badirudi Zarauzko, Tolosako eta Bergarako (Gipuzkoa) agerraldiak kontrolpean daudela. Zarautzen, selektibitate osteko ospakizunen harira laurogei positibo detektatu zituzten asteburuan, eta Osasun Sailak azaldu du gainerako herrietako hainbat positibo foku horrekin lotuta egon daitezkeela . Atzo beste bi positibo izan ziren herri horretan. Tolosan eta Bergaran ez da kasu gehiago izan azken orduetan.

Mendillorriko fokuaren loturiko kasuek goraka jarraitzen dute: atzo beste 22 positibo atzeman ostean, 116 dira kasuak dagoeneko. Nafarroako Gobernuak adierazi du gaueko aisialdiarekin lotuta daudela positibook. Ermuan (Bizkaia) beste 13 kasu detektatu zituzten atzo, eta guztira 83 dira agerraldi horrekin loturiko positiboak. Kutsatzeak Eibarko eta Zarauzko festa giroarekin loturik daude, batik bat.

Agerraldiok kontuan hartuta, agintariek neurriak zorroztu dituzte. Nafarroako Gobernuak atzo iragarri zuen 02:00etara aurreratuko duela tabernak ixteko ordua, eta Eusko Jaurlaritza neurri gehiago hartzeko prest dago. Agerraldiak izan dituzten herrietan, dagoneko ezarri dituzte murrizketak. Ermuan (Bizkaia) eta Bergaran (Gipuzkoa) 23:30etan itxi beharko dituzte tabernak eta jatetxeak, eta %50eko edukiera izango dute. Gainera, ezingo da barran kontsumitu. Iragan astean, beste hainbat herritan hartu zituzten neurriok: Zarautzen, Tolosan eta Eibarren.

Nafarroako Gobernuak eta Tuterako Udalak arduraz jokatzeko dei egin diete herritarrei, festen harira. Uztailaren 24tik 30era izan ohi dira Tuterako jaiak, eta egun horietan ere orain arteko "konpromiso eta ardura" berberarekin jokatzeko eskatu diete tuterarrei. Alejandro Toquero alkateak gogorarazi du ez dela festarik izango eta udalak ez duela inolako ekitaldirik antolatuko. Tuteran koronabirusaren agerraldi bat izan zen iragan astean, ezkontza batekin lotuta, eta 41 positibo detektatu dituzte.

Kasuak gora doaz Gipuzkoako gizarte zerbitzuetan

Gipuzkoako Foru Aldundiak jakinarazi du sei positibo atzeman dituztela adingabeen harrera zentroetan, eta beste bederatzi inklusio sarean, aurreko astean baino hiru gehiago. Adingabeen kasuan, guztiak asintomatikoak dira, edo sintoma oso arinak dituzte. Inklusio sareko positibo berriak Donostian (2) eta Tolosan (1) detektatu dituzte. Zahar etxeetan, aldiz, ez dago kasurik, baina lau langilek positibo eman dute.


Lopez Muñizek ez du jarraituko Alavesen

Summary: Lopez Muñizek ez du jarraituko Alavesen. Espainiako Ligako azken lau partidetarako fitxatu eta gero, Alavesek ez dio berritu kontratua. Gasteizko taldeak beste teknikari bat bilatu beharko du datorren denboraldirako.

Alavesek ez dio berritu kontratua Juan Ramon Lopez Muñizi. Espainiako Ligako azken lau partidetarako sinatu zuen entrenatzaile espainiarrak, eta, behin txapelketa bukatuta, zuzendaritza taldeak erabaki du entrenatzaile kargutik kentzea bai Lopez Muñiz bera, bai bere entrenatzaile multzoa. Alavesek eskerrak eman dizkie, sare sozialetan zabaldutako komunikatu baten bidez.

Mailari eusteko ekarri zuen Arabako taldeak Lopez Muñiz. Salbazioa lortzeko, aurre egin behar izan die lau aurkari zaili: Real Madril, Getafe, Betis eta Bartzelona. Zinedine Zidanen taldearen kontra txukun aritu ostean, Getaferen aurka berdindu egin zuen Mendizorrotzan. Entrenatzaile berriarekin itxuraz hobeto ari bazen ere, puntuak behar zituen taldeak. Betisen zelaitik hiru puntuak eskuratu, eta Alavesek Lehen Mailari eustea lortu zuen, bosgarren urtez jarraian.

Liga sendo hasi bazuen ere, konfinamenduaz geroztik bolada txarrean zebilen Alaves, jaitsiera postuetatik gertu. Dinamika aldatu eta taldeari beste hauspo bat eman nahian kaleratu zuten Asier Garitano, eta txapelketa amaitzeko fitxatu zuten Lopez Muñiz.


Summary: Arabako Salhaketak salatu du preso bat hil dela Zaballako espetxean. Elkarteak jakinarazi du 23 urteko gizonezko bat dela, arabarra. Ziegan aurkitu dute hilda.

Arabako Salhaketak heriotza baten berri eman du. Salatu duenez, joan den ostiralean, uztailaren 17an, 23 urteko gizonezko arabar bat hilda agertu zen Zaballako espetxean. Ziegan aurkitu zuten gorpua. Elkartearen arabera, heriotza horrek areagotu egin du espetxeetan hildakoen «zifra makabroa», eta uste du eragotz zitekeen «tragedia bat» dela. Are, erantsi dute Espainiako Espetxe Zuzendaritzak ez duela heriotzaren berri eman.

Elkarteak uste du heriotza horiek «ezkutatu» egiten direla: «Heriotza horiek ezkutatzeko sistematika politikoa salatu nahi dugu, batez ere COVID-19aren epidemiaren ondorioz». Haren iritziz, ez da inolako informazio publikorik ematen, baina, bitartean, pertsona horien bizitza, batik bat gazteena, «amaitzen» ari da erakunde publikoetan, elkartearen arabera. Gainera, gehitu dute erakundeen menpe dagoela pertsona horien osasunerako eta bizitzarako eskubidea. «Zer gertatzen da? Zergatik ezkutatzen dituzte heriotzak? Zergatik ez dira erantzukizunak eskatzen edo, gutxienez, ikertzen? Gauza bera gertatuko litzateke biktimak beste batzuk izango balira?».

Espainiako Espetxeetako Zuzendaritzari, Barne Ministerioari eta gobernuari galdegin diote ea nola amaituko den egoera «beldurgarri» hau. Besteak beste, elkarteak jakin nahi du ea zenbat heriotza gertatu diren, nortzuk diren hildakoak, zeintzuk izan diren arrazoiak, zer prebentzio neurri ezarri diren eta gaixotasun aurreraturen bat dutenak zergatik ez diren espetxetik ateratzen. «Argi esan daiteke gehiegi direla erantzunik gabeko galderak». Beste inor ez hiltzeko, neurri zehatzak eskatu dituzte.

Salhaketaren eskariak

Espetxeetan gertatzen diren heriotzak direla eta, Arabako Salhaketak heriotza horiek ikertzeko eskatu dio Espainiako fiskaltzari: esate baterako, heriotzaren zergatiak eta «erantzukizun politikoak, administratiboak eta penalak» argitzeko. Are gehiago, elkarteko kideek uste dute espetxeetako zuzendaritzek «inpartzialtasunez» eman behar dietela informazioa hilen familiei, baita beharrezko laguntza guztiak eskaini ere. Presoen osasun egoera ere izan dute oinarri: «Legeak aurreikusten duen bezala, gaixotasun larriak dituzten presoak berehala askatzeko eskatzen dugu, bereziki fase terminalean daudenak, bai eta buruko gaixotasunak dituztenak ere, kasu askotan suizidioa eragiten baitute».

Pauso bat harago ere jo dute: «Zigor eta espetxe arloko legedia berehala erreformatzeko eskatzen ditugu; beharrik gabe luzatzen ditu kondenak, eta mugatu egiten ditu irteteko baimenak, hala nola hirugarren gradua eta baldintzapeko askatasuna eskuratzeko aukera». Hain zuzen, uste dute presoen heriotza kopuruak gora egin duela zigorrak luzatzearekin bat. Azkenik, presoen kopurua espetxe bakoitzaren gaitasunera murriztea ere aipatu dute, «egungo masifikazioa» eragozteko: «Nahiz eta ez izan bakarra, heriotza horietan eragina duten arrazoietako bat da».

Aurten, bigarren heriotza

Zaballako espetxean hildako bigarren presoa da egunotan zendutakoa. Hain zuzen, presoen eskubideen aldeko elkarteak jakinarazi zuen preso bat hil zela joan den apirilaren 7an Gasteizko Santiago ospitalean. Emandako informazioaren arabera, gaixotasun larri eta sendaezinak zituen, fisikoak eta psikikoak, eta, horren ondorioz, laster espetxetik ateratzekoa zen. Badirudi ospitalera eraman zutela ebakuntza bat egitera, baina istiluren bat izan zuela erizainekin, eta ertzainek esku hartu zutela, «indarra erabiliz». Hala ere, elkarteak ezin izan zuen egiaztatu hildakoa nor zen, eta ezin izan zituen argitu heriotzaren nondik norakoak.


Summary: Nafarroako preso guztiak Iruñeko kartzelara ekartzeko eskatu du Foro Sozialak. Iraganean ainguratutako sektoreen aurrean «iparra ez galtzeko» eta bizikidetzan urratsak egiteko beharra azpimarratu diete Nafarroako gizarte eta politika eragileei eta batik bat gobernuari

Otsailean eta martxoan, Nafarroako Gobernuak Bizikidetzaren Liburu Irekia delakoari ekarpenak egiteko prozesua egin zuen. Foro Sozialak, egitasmo hori «ontzat» jo, eta prozesu horretan egindako ekarpenak aurkeztu ditu gaur, Iruñeko Kondestablearen jauregian. Horien artean dago, pandemiaren testuinguru honetan, Nafarroako preso guztiak Iruñeko kartzelara hurbiltzea. Pandemiaren nondik norakoez harago ere, Foro Sozialak uste du egungo legealdian «pauso irmoak» eman behar direla preso nafarrei eta iheslari eta deportatuei «espetxe politika normalizatu bat aplikatzeko».

Teresa Fagoagak eta Fernando Armendariz Foro Sozialeko kideek eman dute ekarpenen berri gaurko agerraldian. Konfinamenduan «oso dinamika interesgarriak» izan direla deritzote. Nafarroan, Salhaketak, Etxerat-ek, Altsasuko Gurasoek eta Sarek bat egin dute, eta haien SOS-COVID-19 egitasmoak «adostasun zabala» bildu du hala alderdien nola sindikatuen artean. Dinamika hark proposatzen zuen bezala, «premiazkoa eta zentzuzkoa» iruditzen zaio Foro Sozialari une hau baliatzea aurrerapausoak emateko espetxe politikan. Hartara, Nafarroako Gobernuari galdegin dio presoak hurbiltzeko plan orokor bat egitea, Eusko Jaurlaritzak egin moduan, osasun publikoa babesteko.

Halaber, Foro Sozialak kezka adierazi du azken hilabeteetan bizikidetzari buruzko eztabaida «katramilatu» egin delako, eta «elkarren kontrako bi eremutatik tentsioa jarri delako». Foro Sozialaren ustez, sektoreon presioak «arriskuan» jarri ditu aurreko urteetan eta hilabeteetan alor horretan eman diren aurrerapausoak. Iraganean ainguratuta daudela deritzo, eta politikoki «ongi definituta» daudela: «Alde batetik, nahiz eta oso sektore minoritarioa izan, bake prozesuaren ukatzaileak daude, eta krispazioa sortzen dute; bestetik, garaileen eta garaituen logiketan ainguratuta dagoen lobbya dago: pisu garrantzitsua du, eta aurrerapenak baldintzatzen ditu».

Adibidez, Patxi Ruizen gose grebaren harira sortu da eztabaida. Preso gisa dituen eskubideen aldeko aldarrikapenak nahastu egin dira hari leporatutako Tomas Caballero UPNko zinegotziaren hilketarekin. Eztabaidaren harira, Foro Sozialak uste du «biktimek birbiktimizazio egoerarik jasan behar izateko bateragarria izan beharko litzatekeela presoen eskubideen defentsarekin». Gaineratu dutenez, indarkeria adierazpen guztien biktima guztiek egia, justizia eta erreparazioa izateko eskubideak «eskutik helduta joan behar du» salbuespenezko espetxe politika amaiarazteko eskubidearekin. Horregatik, auzi horretan, Foro Sozialak nabarmendu du ezbaia ez dela biktimak edo presoak, «biktimak eta presoak baizik».

Foro Sozialak nabarmendu du aurreko legealdian eta azken hilabetetan lan asko egin dela elkarbizitzaren aldeko bidean, eta, adostasunak lortu diren honetan, eragile guztiei «iparra ez galtzeko» eskatu die. «Ez utzi arrastaka eramaten iraganean ainguratuta dauden sektore horiengatik, orain arte aurreratutako bidea desegitea baino ez baitute helburu», argudiatu dute. «Zailtasunak handiak dira Nafarroan, baina argi izan behar dugu Nafarroako gizartearen gehiengoa konponbidearen eta bizikidetzaren logiketan dagoela».


Summary: «Motxiladun umeak gurasorik gabe bizitzera kondenatzen» ari direla salatu du Sarek. Haur motxiladunen senideek agerraldi bat egin dute gaur Durangon. Bertan, «haserrea, mina eta inpotentzia» adierazi dituzte.

Haur motxiladunen senideek —aita, ama edo bi gurasoak espetxean dituzten haurrenek— agerraldi bat egin dute gaur goizean Durangon (Bizkaia). Bertan, «haserrea, mina eta inpotentzia» adierazi dituzte; izan ere, haurrek «urte erdia daramate aitarekin, amarekin edo kasu batzuetan biekin egon gabe». Egoeraren «gogortasun eta krudeltasunak» bultzatu ditu «ezkutuan dagoen errealitate hau» kontatzera.

Haur motxiladunek bizi duten egoerari beste zailtasun bat gehitu zaio azken hilabeteotan: koronabirusa. Sarek haur horien inguruko lanketa abiatu zuenean esan zuen «motxiladun haurrek zigor hirukoitza bizi zutela; egunerokoan guraso presoarekin ezin egona, gurasoei aplikatzen zaien salbuespen legedia dela-eta beraiek noizbait etxean izateko esperantza ere ukatzea, eta, urrunketa medio, eurak ikusteko egin beharreko milaka kilometroak». Baina orain, COVID-19a dela-eta, aurrekoari haurrak «aitarekin, amarekin edo biekin hilabete luzez ezin egotea gehitu zaie».

Haur gehienek otsailetik ez dute gurasoekin berriro egoteko aukerarik izan, eta «motxiladun umeak gurasorik gabe bizitzera kondenatzen» ari direla salatu du Sarek.

Espainiako Estatuan mintzategiko bisitak egiten hasi diren arren, presondegi gehienetan ezin da aurrez aurreko bisitarik egin. Badira uztailean gurasoak bisitatzera joateko aukera izan duten haurrak, baina, horien kasuan, «guraso presoa kristal baten atzean ikusi edo bidaia ohiz kanpoko baldintzetan egin behar izan dute». Kartzela batzuetan, abuztuan familiarteko aurrez aurrekoak egiteko aukera izango dute. Beste batzuetan, ordea, «abuztuan ere ez dute familia arteko aurrez aurrekorik izango».

Frantziako espetxeetan gurasoak dituzten haurrak «otsailetik uztailera arte egon dira eurekin egon ezinik». Gainera, bisitetan segurtasun neurriak bete behar izan dituzte; esate baterako, «musukoa, aita presoa ezin ukitua...».

Espetxean bizi diren haur motxiladunen egoera «bereziki larria» dela salatu dute; izan ere, «hainbat arrazoirengatik, hiru amak 10-15 eguneko konfinamendua» egin behar izan dute, haietako bik euren umeekin. Hortaz, «eguneko 21 ordu pasatu behar izan dituzte ziegan umearekin». Koronabirusaren aurreko egoeran, haur horiek asteburuak senideekin pasatzen zituzten, kanpoan, «kalearekiko lotura sendotzeko ezinbesteko prozesu progresiboa» delako. Baina, oraingo egoeran, «irteera horiek etenda daude», eta horrek «umearen erritmoan eta egokitzapenean izan dezakeen eragina latza izan daiteke».

Normaltasun berrirako deia egin du Sarek: «Denok hobeto biziko garen normaltssun bat behar dugu, umeek gurasoekin egoteko aukera ukatua egongo ez duten normaltasun berria, euskal presorik gabeko normaltasuna». Normaltasun hori «posible» dela gaineratu du. Horrez gain, jakitera eman dute Arartekoari bilera eskatuko diola, egoeraren berri emateko, baita Espainiako Gobernuko ordezkariari ere, «azken horrek duen ardura kontuan harturik».


Geoturismoa Urdaibaiko estuarioan

Summary: Geoturismoa Urdaibaiko estuarioan. Gernika-Lumoko diapiroaz, antiklinalaz eta estuarioaz gozatzeko, Atxarreko tontor karstikora igoko da bisitaria ibilbide honetan zehar. Urdaibai izango du une oro begi bistan.

Urdaibaiko natura ondarea biosfera erreserba izendatu zuen Unesco erakundeak 1984an. Landaretza, fauna, atmosfera, paisaia, ura eta, oro har, bertako biodibertsitatea zaintzeko xedea izan zen hasieratik. Babespean jarri beharreko arloen artean, jakina, ekosistema horiei eusten dieten substratu eta paisaia bikainak zeuden. Hala, Urdaibaiko ondasunen kudeaketan alderdi geologikoari begi kliska bat egin nahi izan zioten, biosfera erreserbak zer irakatsi eta erakutsi handia zuen eta. Gaur egun, kontserbazio geologikoa edota aniztasun geologikoa usu erabiltzen badira ere, lurrari loturiko begirunea nabarmendu nahi izan dute geologoek beste behin, eta desiraturiko lehen fruitua orain dela gutxi heldu zitzaigun: Urdaibaiko Geologia Intereseko Lekuen Inbentarioa.

Zorionez, Bizkaiko bazter miretsi horretan hasitako egitasmoak jarraipena izan du Euskal Herrian, eta, geologiari gorazarre egitearen kariaz, lehen katalogo geologiko orokorra ezagutarazi berri da. Ehunka guneren mamia eta azala ikertu dituzte adituek, tokian tokiko ezaugarri geologikoak balioetsi nahian. Katalogatutako altxor guztiek ezaugarri komunak dituztelarik ere, bakoitzak baditu bere espezifikotasunak: batzuk interes geomorfologikokoak dira; beste batzuk, berriz, interes tektonikokoak, sedimentologikokoak, paleontologikokoak edo petrologikokoak. Lagako ofita azaleratzea eta hondartzako dunak nabarmenduta agertzen dira katalogoan. Baita Gernika-Lumoko (Bizkaia) antiklinala, Oka ibaiko estuarioa —zeina interes sedimentologikokoa den— eta Mundakako koralak (Bizkaia), besteak beste.

Gernika-Lumoko antiklinala Gernika-Lumoko antiklinala edo diapiroa eskala kartografikoko egitura bat da, eta, haren bidez, estuarioaren eraketa azaldu daiteke. Izan ere, Oka ibaiko estuarioak eta hezegunea betetzen duten sedimentuek okupatzen dute sinklinala. Triasiko garaiko materialak azaleratzen dira bertan, batik bat buztinak; Jurasikoko ofitak ere agertzen dira —arroka igneoa—. Mugimendu diapiriko geldo baten moldean, trinkotasun txikiko material malguak azaleratuz joan dira. Material bigunek oso erresistentzia txikia jartzen diote higaduraren prozesuari, eta ibai haran handi bat sortzeko bidea eman zuten aspaldi. Ondoren, itsasoak ibarra hartu eta, geologoen ustetan, gaur egungo estuarioa sortzeari ekin zion. Estuarioaren ubideak meandro itxurako morfologia du. Ibiltaria behatzaile ona izanez gero, berehalaxe konturatuko da Oka ibaiak sigi-saga egiteari muzin egiten diola goiko zatian. Nonbait, nagitasun gozoan nabigatzen zuen garai batean Gernika-Lumoko ibaiak, bere azken ahaleginaren balantzaz goxo-goxo disfrutatuta. Iñigo Astiz idazle eta kazetari iruindarraren poemak dioena ezin egokiagoa da ibaiaren ezinegona azaltzeko: «Ongi murgilduz gero ikus daiteke itsaso bat ur tanta batean, eta itsaso batean ur tanta bat ikus daiteke ongi murgilduz gero». Baina ibaiaren ur jarioa zuzen bideratu zuten 1923an, nabigagarritasuna bermatze aldera.

Atxarreko behatokia Ibarrangeluko (Bizkaia) udalerrian altxatzen den Atxarre tontorra balkoi ezin hobea da Oka ibaiaren estuarioaz gozatzeko. Handik goitik ikuspegi ederra izango du bisitariak, eta ez da damutuko igotzeaz, begi kolpe batez hartuko baitu bai Urdaibaiko biosfera erreserba, bai eta bokalean zehar barreiatuta dauden herri ederren estanpak ere. Artadiak mozorrotutako kareharrizko bloke piramidal baten gainean igotzen da Atxarre, eta San Pedro santuaren izena daraman baseliza dago tontor gainean. Itsasadarraren sartu-irtenak kontrolpean izan nahiko balitu bezala gailentzen da Atxarre ezaguna. Arrantzaleek ere miretsi egiten dute Atxarreko punta, haraino igotzen baitziren beste garai batean arrantza ona eskatzera. Kanala eta Lekeitio (Bizkaia) herriak lotzen dituen errepidean emango zaio hasiera ibilbideari, 43. mugarriaren ondoan. Errepide bazterrean dagoen jatetxearen pareko zelaian utziko du autoa bisitariak, eta ibilian hasiko da Artadiaren bihotz-bihotzean izeneko ibilbidea lagun. Laida aldera egingo ditu lehen urratsak, errepide bazterretik. Hemingway kanala etxe parean, errepidea laga eta eskuinera egingo du oinezkoak, San Martin baselizara bideari oratzeko asmoz. Aldatsa amaituta, arte sendo batzuk hazten diren lekuan, eskuinera hartu, eta, baselizatik igarota, porlan bideari jarraituko zaio. Artadi trinko batek bilduko du bisitaria berehala. Bidebanatzean, ezkerrera hartu, eta, kareharrizko galtzadan barrena, Dantzalekura iritsiko da bidaztia. Eskuinetik Akorda auzora doan bidea dago. Aukera hori itzulerako lagata, ezkerrera egin, eta, 700 metro egin ostean, Urdaibaiko talaiara iritsiko da.

Paisaiaz eta naturaz bapo-bapo gozatu ostean, Dantzalekura jaitsi eta Akordarako bideari helduko zaio. Harbidea gogaide, artadian barrena segituko du. Une batez, ezkerreko bideari lotu eta jaitsiera xumea egingo du errepidera irten arte. Ezkerrera egingo du han, eta Akorda auzoan barneratuko da. Elizaren paretik igaro, eta, bide nagusia bazter egin gabe, Gametxo auzora iritsiko da. Upategiaren eta hotelaren artetik igarota, Antzora eta Laidara doan bide zabalari jarraituko dio. Errepideak egiten duen bihurgunean, ezkerrera jo eta Laidako hondartza bete-betean harrapatuko du bisitariak. Errepide bazterreko xendak lagunduta, autoa utzi den lekura itzuliko da.

Bihar: Iragana, harrietan irarrita (III): Arditurri.


Summary: Siemens Gamesko langileek Agoiztik Iruñerako martxa egingo dute etzi. Ostegunean irtengo dira herriko fabrikatik, 03:00etan, 10:00etan parlamentuan egoteko asmoz. Ordu horretan du agerraldia Manu Aierdi Nafarroako Gobernuko Garapen Ekonomikoko kontseilariak

Duela hamar urte Altsasuko Gamesako langileek egin bezala, Agoizko langileek ere martxa bat egingo dute fabrikatik Iruñeraino. 03:00etan irtengo dira, ostegunean, eta 10:00etan iritsiko. Ordu horretan hasiko du agerraldia Manu Aierdi Nafarroako Gobernuko Garapen Ekonomikoko kontseilariak. Langileek itxiera gelditu eta lanpostuei eusteko eskatzen dute.

Martxak bat egingo du aurretik antolatutako greba egunarekin —langile batzordeak itxiera salatzeko beste lau greba egun iragarri zituen iraganean astean: uztailaren 16an, 29an, abuztuaren 6an eta 7an—. Datorren ostegunean, gainera, Irati Bizirik plataformak biltzar bat egingo du herriko plazan.

Hilabete hasieran itxiera iragarri zuenetik, hirugarren bilera izango dute ostiralean zuzendaritzarekin, kontsulta epeen barruan. Larunbatean, Irati Bizirik plataformak manifestaziora deitu du, 19:00etarako, Agoizko Siemens Gamesaren itxieraren aurka, bizirik diren herriak nahi ditugu lelopean.

Iragan astean Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakariarekin bildu ziren, eta aurreko egunetan beste hainbat bilera egin dituzte alderdietako ordezkariekin eta Unai Hualde parlamentuko presidentearekin. «Euren posiziotik zentzugabekeria hau amaitzeko ahal duten guztia egiteko eskatzen diegu. Guk gauza bera egingo dugu, eta, horregatik, mobilizatzen jarraituko dugu», adierazi dute langileen ordezkariek gaurko agerraldian.