Summary: Castillo eta Fujimori, bigarren itzulira igarotzeko faboritoak. Peru Libreko hautagaiak herrialdeko eremurik pobreenak mugiaraztea lortu du. Fujimorik aurrea hartu beharko die eskuineko beste bi hautagaiei, Lopez Aliegari eta De Sotori.

Azken asteetako inkestek sei hautagai erakutsi zituzten bigarren itzulira igarotzeko aukerekin. Peruko presidentetzarako hauteskundeen lehen emaitzek, baina, amaiera eman diete horietako biren asmoei: aukerarik gabe geratu dira Yonhy Lescano eta Veronika Mendoza. Kontrara, lehen kalkuluen arabera, Pedro Castillo eta Keiko Fujimori dira Peruko presidentetza lortzeko borrokan jarraitu dezaketen biak. Peru Libre alderdi ezkertiarreko buruak botoen %15,8 eskuratuko lituzke, eta, aldaketa handirik ezean, gertu du bigarren itzulia. Eskuin autoritario izan dezake aurrez aurre, Fujimori hirugarren aldiz jarraian igaro baitaiteke bigarren itzulira, kalkulu estatistikoen arabera. Halere, oraingoz laugarren lekuan (botoen %12,2) dago zenbaketa ofizialetan, Hernando de Soto (%14,5) eta Rafael Lopez Aliegaren (%13,1) atzetik. Tarte txikiak medio, azkenera arte itxaron beharko da emaitza zehatzak jakiteko; horiek maiatzeko lehen astean irits daitezke.

«Gaur begietako bendak kendu dizkiogu Peruko herriari», azaldu du Castillok lehen emaitzen berri izan bezain laster. 2017ko irakasle grebaren erreferenteetako bat izan zen Peru Libre alderdiaren hautagaia, eta, azken urteetako egoera politiko eta ekonomikoa txarrari aurre egiteko, arlo ekonomikoan ezkerrera egin beharra nabarmendu du, esanez orain hasiko direla «aldaketa eta borroka». Lima hiriburuan âhan bizi da Peruko herritarren laurdenaâ botoen %5 besterik ez du lortu oraingoz, baina herrialdeko eremu pobreenetako batzuetan %50eko langa gainditzera iritsi da.

Bigarren itzulira berriz igaro daiteke Keiko Fujimori ere, haren aita Alberto Fujimori presidente ohiaren âpreso dago giza eskubideen aurkako krimenengatikâ oinordekoa. Haren bideari jarraipena ematearen aldeko diskurtso batekin lortu zuen leku bat 2011n, harengandik aldenduz 2016an, eta, oraingoan, fujimorismoaren aldarria berreskuratzeak eraman dezake ekaineko bozketara; besteak beste, aita indultatuko duela azaldu du.

Aurreko bi hauteskunde kanpainak legez kanpo finantzatzeaz akusatuta dago Fujimori, eta, inkesten arabera, herritarren %65ak ez luke sekula emango Herriaren Indarra alderdiko hautagaiaren aldeko botoa. Halere, Castillo bigarren itzulira igarotzeak boto kontserbadorea haren inguruan biltzea eragin lezake. Gauzak hala, «batera lan egiteko» asmoa adierazi dio De Sotori âAlberto Fujimoriren aholkulari ekonomikoa izandakoaâ, «bigarren bozketara nor igaro kontuan izan gabe», Castillok ordezkatzen duen «ezker muturrari» aurre egiteko. Hari soilik ez, herrialdea «Kuba edo Venezuela» bilakatzearen aurka daudenei ere egin die keinu.

Kongresurako bozak ere egin dituzte Perun, eta gutxienez 11 alderdik lortuko lukete eserlekuren bat, botoen %5,4 eta %10,7 artean eskuratuta. Herri Ekintza âliberalakâ eta Peru Libre alderdiak lirateke bozkatuenak, eta atzetik leudeke fujimorismoa eta Herri Berrikuntza âeskuinaâ. Gauzak hala, polarizazioa izango litzateke nagusi ganberan, eta beharrezkoak izango lirateke alderdi ugariren arteko akordioak gehiengoak eskuratzeko.


Positibo tasa, %9ra iristear Hegoaldean

Summary: Positibo tasa, %9ra iristear Hegoaldean. 795 kasu atzeman dituzte Hego Euskal Herrian, 8.874 proba eginda.

Olatua harrotuta dator. Atzo, 795 COVID-19 kasu gehiago atzeman zituzten Araba, Bizkai, Gipuzkoa eta Nafarroan, 8.874 PCR eta antigeno proba egin ostean. Horrek esan nahi du positibo tasa %8,9 dela uneotan, OME Osasunaren Mundu Erakundeak aholkatutako gehienezko langa (%5) luze gaindituta.

Herrialdeka, Araba da positibo gutxien atzeman duen herrialdea: 67; Bizkaian, 261 kasu detektatu dituzte; Gipuzkoan, 265; eta Nafarroan, azkenik, 197. Datu horiekin, itxiera perimetrala ezarri beharko dute Gipuzkoan, aise gainditu baitu 400eko intzidentzia tasa metatua. Uneotan, 14 eguneko tasa 450,96 da Gipuzkoan, 100.000 biztanleko. Bizkaian, oro har, ez dira kopuru horietara iritsi, baina Bilbon intzidentzia tasa are handiagoa erregistratu berri dute: 471,03.

Ospitaleetako egoerari dagokionez, Osakidetzak jakinarazi du 125 gaixo larri daudela Araba, Bizkai eta Gipuzkoako ZIUetan.


Summary: Ferreirak finantzaketa publiko eta pribatu hobea eskatu du EHUrentzat. Eva Ferreira EHUko errektoreak hurrengo lau urteetako lan ildo nagusiak eta helburuak azaldu ditu Eusko Legebiltzarrean. Eskatu du EHUko irakasleak ere txertaketa planean sartzeko.

Ikerketa bultzatzea, emakume ikerlari gehiago izatea, euskararen presentzia areagotzea, langileen behin-behinekotasuna apaltzea... Horiek eta beste hamaika dira EHU Euskal Herriko Unibertsitateak datozen lau urteetarako dituen lan ildo nagusiak, helburuak eta lortzea espero duen emaitzak. Azalpenak emateko, urtarrilean kargua hartu zuen errektoreak, Eva Ferreirak, agerraldia egin du Eusko Legebiltzarreko Hezkuntza Batzordean. Helburuak lortzeko, EHUk baliabideak behar dituela uste du; alegia, «hobetu» egin behar dela finantzaketa publikoa nahiz pribatua.

Datozen lau urteetara begira jarri aurretik, egungo egoeraren berri eman du Ferreirak. Nabarmendu du orain arte egindako lana «izugarria, arduratsua eta bikaina» izan dela: «Errektore talde berri hau ez da hutsetik hasi lanean». COVID-19aren pandemia ere hizpide izan du. Azpimarratu du unibertsitatea «nota onarekin» gainditzen ari dela egoera, eta hori berresten dutela ikasleek betetako galdetegiek ere. Unibertsitateko komunitatearen intzidentziari begiratuta, «eremu horian» daudela esan du, baina ez dutela kutsatze fokurik ikasgeletan: «Gure fakultateak, eskolak eta unibertsitate inguru guztia leku segurua da». Irizten dio hori unibertsitate komunitatearen lanaren emaitza dela, eta, orain arte bezala presentzialtasuna mantendu ahal izateko, eskaera bat egin du: unibertsitateko langileek bigarren hezkuntzako langileen trataera bera izatea txertatzerakoan.

Egungo egoera errepasatu ondoren, hurrengo lau urteetako lan ildoak eta helburuak azaltzeari ekin dio, baita espero dituzten emaitzen berri emateari ere. Bost eremutan arituko dira lanean. Formakuntzari dagokionez, besteak beste, nazioartekotzearen alde egin du apustu, eta espero du 2024rako ikasleen %15ek «ekintzailetza jardueretan» parte hartzea. Ikerketaren eta ezagutzaren transferentziaren arloan, orain arte ikerketa gutxi garatu diren alorretan haztea nahi du, eta ikerketa plan berri bat egin behar dela uste du. Gainera, euskarak ikerketan, ezagutzaren transferentzian eta dibulgazioan presentzia handiagoa izatea nahi du. Doktoretza tesien erdiak baino gehiago —baita euskaraz egindakoak ere— nazioartekoak izango direla nabarmendu du, baita ikertzaileen erdiak emakumeak izango direla ere. Kulturari eta gizarteari dagokionez, 2024rako espero dute, besteak beste, protokolo bat garatzea transexualitate, transgenero eta intersexualitate kasuetarako, kanpotik datozen ikasleentzako euskara ikastaroak ematea, eta langileen ehuneko handiago batek euskararen «ezagutza handia» izatea. Planaren laugarren ardatzak pertsonei egiten die erreferentzia, eta haiek zaintzeak lehentasuna izan behar dela esan du. Haren hitzetan, 2024rako administrazio eta zerbitzuetako langileen behin-behinekotasuna %10etik behar izango da, eta azkarrago lortuko dute egonkortasuna irakasleek eta ikertzaileek. Gainera, egun indarrean dagoen unibertsitate plana «eraginkortasunez» gauzatu behar dela nabarmendu du, baita hurrengoa negoziatu behar dela ere.

Desadostasunak finantzaketan

2024rako finantzaketa publikoaren ereduan «konpromiso soziala indartzea» nahi du, baina baita kanpoko funtsak «nabarmen handitzea» ere. Bide horri buruz zalantzak erakutsi dituzte EH Bilduk eta Elkarrekin Podemosek.

Era berean, Ferreirak gogorarazi du unibertsitateak administrazioaren araudiaren arabera aritzen direla, eta eurek «oso mugatuta» daukatela epe ertain edo luzerako nazioarteko proiektuak egiteko edo ikerketarako instalakuntzak lortzeko malgutasuna. Horrenbestez, malgutasun handiagoa eskatu du, lehiatu ahal izateko: «Jasotzen dugun euro bakoitza —pribatua edo publikoa izan— unibertsitate publiko gisa ezartzen zaizkigun arauen arabera gastatu behar dugu; beraz, hazteko eta emaitzak hobetzeko arazoa ez da konponduko finantzaketa hobetuta soilik, baizik eta malgutasuna eman behar da hura [malgutasuna] duten beste zentro eta erakunde batzuekin lehiatzeko».


Summary: Marokok kanporatu egin du Helena Maleno ekintzailea. Iazko apiriletik dozenaka eraso eta mehatxu jasan dituela salatu du Caminando Fronteras erakundeko kideak, eta Rabatekin elkarlanean aritzea egotzi dio Madrili.

Marokon bizi izan da Helena Maleno azken hogei urtean, baina joan den urtarrilaren 23an Rabatek herrialdetik kanporatu egin zuen, eta debekatu egin zion 14 urteko alaba ikustea 32 egunez. Migratzaileen giza eskubideen alde lan egiten duen Caminando Fronteras taldeak gaur salatu du gertatutakoa Madrilen eskainitako prentsaurreko batean.

«Iazko apiriletik 37 eraso, heriotza mehatxu eta jazarpen jasan ditut; Poliziak jarraitu egin nau, entzuketak egin dizkidate, eta bitan saiatu dira indarrez nire etxera sartzen», salatu du Malenok, eta eraso horien atzean egotea egotzi die Espainiako Polizia Nazionalaren Dokumentu Faltsuetarako eta Legez Kanpoko Immigraziorako Unitate Zentralari eta Marokoko Poliziari. «Nire bizitza eta nire alabarena arriskuan jarri dituzte hilabeteotan», esan du ekintzaileak.

Malenok gogorarazi du bi estatuek aitortu dutela haren lana ez dela delitua, baina, hala ere, kriminalizatu egin dutela urte hauetan guztietan. «Nire eta nire familiaren aurkako mehatxuak etengabeak izan dira urteotan». Hala ere, eskertu egin du Espainiako Gobernuak, eta, batez ere, Eskubide Sozialen ministro Ione Belarrak emandako laguntza: «Hala ere, tamalez, estatuko estolderiek eta giza eskubideen aldeko ekintzaileen aurkako jazarpenak pisu handiagoa dute».

Hala, taldeak eskatu dio Espainiako gobernuko presidente Pedro Sanchezi eten dezala Malenoren aurkako jazarpena, eta aitor dezatela migratzaileen alde egiten ari den lana. Idatzia hainbat erakundek sinatu dute, besteak beste, Toruturaren Aurkako Nazioarteko Erakundeak, Urgent Action Fund for Women’s Human Rightsek eta Front Line Defenders taldeak.


Summary: ‘Laetitia’ telesaila proiektatuko dute Crossover jaialdiari hasiera emateko. Hilaren 19tik 24ra, telesailen kulturaren inguruko zenbait solasaldi egingo dituzte Donostian.

Osasun larrialdiaren eraginez, zailtasun handiak izan dituzte, baina aurten ere telesailen kulturaren inguruko Crossover jaialdia egingo dute Donostian. Gipuzkoako Diputazioak eta Kultur Factory agentziak antolatzen dute jaialdia, eta aurtengoa laugarren aldia izango da; gaur goizean aurkeztu dute, Koldo Mitxelena kulturunean. Proiekzio berezi batekin abiaraziko dute jaialdia, hilaren 19an: Laetitia telesailaren (France2) aurreneko bi atalak emango dituzte Tabakalerako zinema aretoan. Laetitia Perrais 18 urteko gaztearen bortxaketaren eta hilketaren benetako istorioa du ardatz telesail horrek. Filmin plataformak —Hego Euskal Herrian ikusgai— laster jarriko du ikusgai katalogoan. Lehen egunean bertan, genero poliziakoa eta suspensezkoa izango dute hizpide hiru idazle hauek: Ibon Martin, Noelia Lorenzo Pino eta Mikel Santiago.

Jaialdiko zortzi ekitaldietatik bakarra izango da euskaraz: hilaren 22an, Telesailen generoa gaiaz mintzatuko dira Lucia Baskaran idazlea eta Aitziber Garmendia aktore eta gidoilaria. Fikzioetako estereotipoen inguruan hitz egingo dute, baita LGTBI komunitateko pertsonaien eta sortzaileen presentziaz. Gaizka Izagirre Gaztezulo-ko zuzendariak egingo ditu moderatzaile lanak. Koldo Mitxelena kulturunean izango da, 18:00etan.

Hilaren 23an, bestalde, Gipuzkoako Foru Aldundiko Kultura Departamentuak omenaldi bat egingo dio herrialde horretako ikus-entzunezko sektoreko profesionalei, azkenaldian Goya, Feroz eta Forque sarietan lortutako aitortzak direla eta. Ane Gabarain aktorea, Diego San Jose gidoilaria, Koldo Zuazua ekoizlea eta Mikel Serrano arte zuzendaria elkartuko dituzte.

Entzuteko fikzioak aztergai Telebistan edo pantaila batean ikusteko telesailak dira Crossover jaialdiaren jomuga, baina hilaren 20an entzuteko serieak izango dituzte hizpide: podcastetan egiten diren fikzioak gaitzat hartuta, solasaldian parte hartuko dute Isabel Cadenas Cañonek, Maria Jesus Espinosak eta Jose A. Perez Ledok. Moderatzailea Jorge Carrion izango da.

Aipatutako ekitaldi horiek guztiak Koldo Mitxelena kulturunean edo Tabakaleran egingo dituzte, eta haietan entzule gisa egoteko jaialdiko webgunean eman behar da izena (crossoverseriesfestival.com). Halaber, ekitaldiak streaming bidez jarraitu ahalko dira webgunean. Koldo Mitxelena kulturuneko webgunean ere ondotik edozein unetan ikusi ahalko dira.

Beste honako gai hauek ere landuko dituzte: hilaren 21ean, kolapsoa adierazten duten telesailak aztertuko dituzte, eta L’Effondrement telesaileko bi atal proiektatuko dituzte; hilaren 23an, telesailak eta sare sozialak izango dituzte hizpide, Atresmedia taldeko zenbait ordezkarirekin; eta hilaren 24an, Urteko telesaila? gaiaz mintzatuko dira hiru kritikari. Egun horretan, amaiera emateko, The Sopranos vs Breaking Bad gatazkarekin jolastuko dute.


Summary: Gasteizko Iradier Arenan 600 lagunentzako kultur ekitaldiak egingo dituzte. Arabako zenbait kultur eragilek Kultura Bizia egitasmoa jarri dute martxan, erakundeen babesarekin. Apirila eta iraila bitartean izango da. Hainbat kontzertu iragarri dituzte dagoeneko.

Gasteizko Iradier Arena kulturaren arnasgune txiki bat bilakatuko da datozen hilabeteetan, askotariko kultur ekitaldiak hartuko baititu apiriletik irailera bitarte, eta 600 pertsona batzeko aukera izango baita bertan. Kultura Bizia egitasmoaren barruan izango da; eragileek eta erakundeek elkarrekin sortu dute, pandemiari aurre egiteko neurrien eraginez areto txikietan emanaldiak egiteko dauden zailtasunei irtenbide bat emateko. Hainbat kontzertu ere iragarri dituzte dagoeneko.

Musikaren, arte eszenikoen eta ikus-entzunezkoen sektoreko Arabako 31 eragilek jarri dute martxan Kultura Bizia. Elkarte batean batu dira eragile guztiak, eta erakundeen babesa jaso dute orain: Gasteizko Udalarena, Arabako Foru Aldundiarena eta Eusko Jaurlaritzarena. Gaur aurkeztu dute lankidetza horren emaitza, Gasteizen. Laboral Kutxaren laguntza ere izan du proiektuak. Erakundeek azpiegitura egokitu dute –220.000 euro jarri dute denen artean–, eta eragileak arduratu dira programazioa osatzeaz.

«Iradierren egingo duguna baino gehiago da kultura», adierazi du Javier Sagastume Kultura Bizia elkarteko bozeramaileak. Baina pozik agertu da, lortutakoa lehen urratsa delakoan: «Bidea hasi besterik ez dugu egin, baina zuzeneko artearentzat ilusio handiko proiektua da». Askotariko kultur ekitaldiak egingo dira Iradierren, Sagastumeren arabera: kontzertuak, antzerki emanaldiak, bakarrizketak, dantza ikuskizunak, zinema emanaldiak… «Era guztietako proposamenak jasotzeko prest gaude», esan du.

Oraingoz, musika kontzertu batzuk iragarri dituzte bakarrik, halere. Talde hauek ariko dira Iradier Arenako oholtzan: Gatibu, La Excavadora, Crim, Talco, The Potes, The Baboon Show, Mambo Jambo eta Lagrimas de Sangre. San Prudentzio eta Estibalizko Andre Mariaren ospakizunetan izango dira lehen ekitaldiak.

Eragile bakoitzak bere emanaldia antolatzeko aukera izango du, halaber; alokairu bat ordainduko du horretarako, eta beretzat izango dira sarreren bitartez jasotakoa eta tabernako zerbitzuaren bidez irabazitakoa –Gasteiz eremu gorrian dagoen bitartean ezingo da ezer zerbitzatu, edonola ere–. Modu horretan, sortzaileei ez ezik, sektoreko gainerako langileei ere lagundu nahi zaie: teknikariei, programatzaileei, areto txikiei… Hain zuzen, Kultura Bizia elkartearen barruan daude Azkena Rock eta Jazzaldia ere, baina ikusteko dago bi jaialdietako emanaldiren bat han egingo den edo ez.

Edukiera mugatua Eragileek Mendizabalan egiteko baimena eskatu zieten erakundeei hasieran –Gasteiz hegoaldean, Azken Rock jaialdia egiten den lekuan, hain zuzen–, baina Iradier Arenan egitea onetsi dute azkenean. Erabiltzen ez den zezen plaza bat da egun, eta, gune itxia baldin bada ere, estalkia jasotzeko aukera dago. Dena den, antolatzaileek aurreratu dute ekitaldi guztiak itxita egingo direla.

Bi agertoki jarriko dira, eta emanaldiek 600 ikusle biltzeko aukera izango dute gehienez ere, baina, egoera epidemiologikoaren arabera, baliteke kopuru hori moldatu behar izatea. Izan ere, egungo araudiaren arabera, 600 pertsona sar daitezke Iradier Arena bezalako gune handi batean –6.000 lagun sar daitezke kontzertu batean, ohiko baldintzetan–.

Hauek dira oraingoz iragarritako datak: Maiatzak 15: La Excavadora + Crim Maiatzak 22: Talco + The Potes Maiatzak 29: Gatibu

Sarrerak www.kulturabizia.eus webgunean eskuratu ahal izango dira laster.


Summary: BAFTA sariak: ‘Nomadland’ nagusi, lau sarirekin. Film, zuzendaritza, emakumezko protagonista eta argazkilaritza onenen sariak jaso ditu Chloe Zhaoren filmak

Zazpi izendapen zituen Nomadland filmak 74. BAFTA sarietarako, eta horietatik lau eskuratu ditu. Atzo ospatu zen Erresuma Batuko Zinema Akademiak banatzen dituen sarien ekitaldia, eta Chloe Zhaoren pelikula izan zen protagonista nagusia, pelikula, zuzendari, emakumezko protagonista eta argazkilaritza onenen sariak jaso baitzituen. Karabanan bidaiatzen duen AEBetako nomada baten istorioa kontatzen du ekoizpenak —Frances McDormand aktoreak gorpuztua—, aldi baterako lanak egiten bizirik irauten duen emakume batena. Atzoko sariez gain, bi Urrezko Globo jaso ditu dagoeneko, eta zazpi izendapen ditu Oscar sarietarako.

Zazpi izendapen zituen orobat Rocks pelikulak, eta bi sari irabazi zituen: casting onenarena eta aktore berri onenarena. Soinu banda onenaren eta animaziozko film onenaren sariak Soul filmari egokitu zitzaizkion; The Father gailendu zen aktore onenaren eta gidoi egokitu onenaren kategorietan; eta Sound of Metal-ek jaso zituen soinu onenarena eta muntaketa onenarena. Promising Young Woman izendatu zuten pelikula britainiar onena, eta hura izan zen, halaber, gidoi originalik onena. Druk ekoizpen danimarkarra gailendu zen ingelesezkoak ez ziren filmen artean.

Ma Rainey’s Black Bottom-ek ere bi garaikur jaso zituen, makillaje onenarena eta arropa diseinurik onenenarena. Aldiz, bakarra lortu zuten ondoroengo film hauek: Tenet —efektu espezialak—, Minari —taldeko emakumezko aktorea—, Judas and the Black Messiah —taldeko gizonezko aktorea—, Mank —ekoizpen diseinua—, His House —zuzendari, gidoigile edo ekoizle britainiar berria—, My Octopus Teacher —dokumentala— eta The Present —film labur britainiarra—. Bestalde, Noel Clarkeri egokitu zitzaion zinema britainiarrari ekarpenik onena egin dionaren saria.


Summary: Gutxienez 34 migratzaile hil dira Djibutiko kostaldean, haien ontzia hondoratuta. Nazioarteko Migrazio Erakundearen arabera, orotara 60 lagun inguru zihoazen ontzian, tartean adin txikiko ugari.

Azken hilabetean bigarrenez, dozenaka migratzaile hil dira Djibutiko kostaldean, haien ontzia hondoratuta. OIM Nazioarteko Migrazio Erakundearen arabera, gutxienez 34 lagun hil dira itota. Denetara 60 pertsona zihoazen itsasontzian, tartean hainbat adingabe. Erakundeak jakinarazi duenez, ontzia giza trafikatzaileek zeramatela hondoratu da.

«Giza trafikatzaileak atzemateak lehentasuna izan behar du, halako tragediak berriz gertatuko ez badira», ohartarazi du Mohammed Abdikerrek, OIMko Afrika ekialderako arduradunak. Atera dituzten hilotzen artean asko adingabeak zirela zehaztu du erakundeak, baita bizirik atera ahal izan dituztenetako batzuk larri daudela ere.

Obockeko portutik irten zen ontzia, eta handik gutxira hondoratu zen. Migratzaile askok jotzen dute Djibuti aldera, gero handik Yemenera eta jarraian Saudi Arabiara igaro ahal izateko.

Afrikako kostaldeko ezbeharra ez da eguneko bakarra izan. Kanarietan, lau migratzaileren gorpuak topatu dituzte El Hierro uhartearen hegoaldean. Horiekin 47 dira hildakoak urtea hasi zenetik.


Summary: Ostalariek helegitea jarri dute Jaurlaritzak eremu gorrian ezarritako mugen kontra. Helegitea aurkeztu dutenen esanetan, ostalaritzaren barnealdeko ordutegiak murriztu beharrak «ez du zentzurik».

Eusko Jaurlaritzak joan den martxoaren 26an iragarritako erabakiaren arabera, azken hamalau egunetako intzidentzia tasa metatua 400dik gorakoa duten udalerri eta lurraldeetan, hau da, eremu gorrietan, zorrotzagoak behar dute izan izurriari aurre egiteko mugek. Jaurlaritzak itxiera perimetrala ezartzen du horietan, eta mugatu egiten du ostalaritzaren barnealdeko jarduna. Hain zuzen ere, esparru horretan ezarritako murrizketekin kexu agertu dira Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ostalariak. Auzitarako joko zutela jakinarazi zuten joan den astean; gaur jarri dute.

Bizkaiko Ostalaritza Elkarteko kudeatzaile Hector Sanchezek adierazi duenez, ostalariek uste dute neurri horiek ezartzeak ez duela zentzurik. Zehazki, hauek dira mugak: 06:30etik 09:30era eta 13:00etatik 16:00etara egon daitezke zabalik, gehienez.


Summary: Beasaingo ur-ponpak, Kaliforniako Santa Barbara hiriarentzat. Indar enpresak AEBetara eramango du bere teknologia, gatzgabetzeko azpiegitura bat urez hornitzeko. GESek, berriz, hiru planta fotovoltaiko eraikiko ditu Caceresen

Santa Barbaran (Kalifornia, AEB) bizi direnen edateko uraren jarioa geldi ez dadin rol garrantzitsua jokatuko du Beasaingo Indarrek. Ingeteam taldeko enpresak itsas azpian jarriko ditu bere ur-ponpak, itsasoko ura gatza kentzeko azpiegitura handi batera eramateko. Indarrek Beasaingo bere fabrikan ekoitziko ditu ur-ponpak, eta, aurtengo urrirako, haiek Kaliforniara eramateko helburua dauka. Iristean hasiko da instalazioa, eta, 2022rako, edateko ura etxeetara eramango duen sistema martxan egotea espero dute.

Charles E. Meyer gatzgabetzeko azpiegitura ustiatzen duen konpainiak eskatu dizkio ur-ponpak Indar enpresari, IDE Technologiesek hain zuzen. Haren esku dago Santa Barbaran eta Monteciton bizi diren 100.000 herritarrek behar duten edateko uraren %30 bermatzea. Beasaingo teknologiari esker, itsas zabalean hartutako ura izango dute etxean, gatzgabetzeko plantatik igaro ondoren. Indarrek esan du «erronka handia» izango dela ur-ponpak itsas azpian jartzea, kokalekua lurretik kilometro batera dagoelako, hamar metroko sakoneran. Horrek behartu du Indar ur-ponpa pertsonalizatu bat egitera, «itsas azpirako eta muturreko eraginkortasunarekin».

GESen hiru planta

Trantsizio energetikoaren olatu handia hartzen ari den beste euskal enpresa batera ere albiste onak iritsi dira berriki. GESek hiru planta fotovoltaiko eraikiko ditu Caceresen (Espainia), eta, guztira, 131 Mwatteko energia ekoizteko gai izango dira. Alter Enersun konpainiak egin dio enkargua GESi, eta, dagoeneko, obrak hasi dituzte; aurreikusi dute zazpi hilabetean azpiegiturak bukatuko dituztela, eta martxan izango direla 2022. urterako. Urtero, 70.000 familiaren energia hornitzeko helburua dute hiru planta fotovoltaikoek. Huelvan ere (Espainia) GES beste planta bat eraikitzen ari da, Alter Enersunentzat.

Eskarmentu handiko konpainia da GES energia berriztagarrien alorrean. Azken hamazazpi urteetan 1.000 Mwatt baino gehiagoko instalazioak egin ditu fotovoltaikoen esparruan. Azken bi urteak, berriz, oso oparoak izan dira enpresarentzat, 506 Mwatteko energiatik gora instalatu baitu. Energia fotovoltaikoa jasotzen ari den administrazioen bultzadari esker, GES oso ondo kokatu da merkatuan.


Summary: Osakidetzak SMS bat bidaliko die berriz 70 eta 79 urte bitartekoei, txertatzeko txanda har dezaten. Bihar hasiko da txertoak jartzen. Lehentasuna 78 eta 79 urtekoek izango dute.

Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak aurrera jarraitzen du txertaketa prozesuarekin, eta aste honetan 70 eta 79 urte bitartekoak txertatzen hasiko dira Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Gaur arratsaldean, SMSak bidaliko dizkie berriro adin tarte horretan dauden herritarrei, eta webgune bidezko txandaren zerbitzura sartzeko lotura izango dute bertan. Webgune bidezko txanda hartzeko modua izango dute 1942an eta 1943an jaiotako guztiek, baldin eta asteburu honetan ezin izan badute txanda hartu eskuragarri dauden dosiak amaitu direlako. Aukera hori zabalduko zaie, halaber, 1944tik 1946ra bitartean jaiotakoei, hau da, 75, 76 eta 77 urte dituztenei.

Osakidetzak 80 urtetik gorako guztiei jarri die lehen dosia, txertoa etxean hartu behar dutenei izan ezik, eta hasia du 70 eta 79 urte bitartekoen immunizazioa. Laster, txertoen sorta berri bat jasotzear da, eta horregatik zabaldu du webgune bidezko txanda hartzeko aukera. Txertoak bihar arratsaldetik aurrera hasiko zaizkie jartzen. Osakidetzak SMS bat bidaliko die adin tarte horretako herritarrei, eta webgune bidezko txandaren zerbitzura sartzeko lotura izango dute bertan. Osasun Txartel Indibidualeko (OTI) zenbakia sartu beharko dute, baita lehen abizena eta jaiotze data ere, eta txertoa jartzeko ordua eta lekua jakinaraziko zaizkie zuzenean. Halere, baliteke batzuekin telefonoz ere jartzea harremanetan, «agendan hutsuneak bete behar badira».


Summary: EHUk, MUk eta Deustuko Unibertsitateak aurrez aurreko hezkuntza lehenetsi dute datorren ikasturterako. EHUko, MUko eta Deustuko Unibertsitateko errektoreak Hezkuntza Sailarekin eta Unibasqekin bildu dira. Duela urtebete hartutako konpromisoak bete dituztela ziurtatu dute.

Pandemia garaian egindako lana baloratzeko eta etorkizuneko pausoak zehazteko, bilera egin dute EHU Euskal Herriko Unibertsitateko errektore Eva Ferreirak, Deustuko Unibertsitateko errektore Jose Maria Guibertek, Mondragon Unibertsitateko errektore Bizente Atxak, Unibasqen zuzendari Iñaki Herasek eta Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburu Jokin Bildarratzek. Ziurtatu dutenez, erabat bete dituzte duela urtebete hiru unibertsitateek hartutako konpromisoak.

Egun batetik bestera, aurrez aurreko hezkuntza utzi eta online aritzen hasi behar izan zuten unibertsitateek. Alde batetik, horretarako unibertsitateko komunitate osoak izandako «egokitzeko gaitasuna» eta lana goraipatu dituzte. Beste aldetik, gogorarazi dute Eusko Jaurlaritzak ia lau milioi euroko inbertsioa egin zuela iaz digitalizaziorako. Orain arteko bideari jarraituz, 2020-2021 ikasturtea «presentzialtasun egokituarekin» amaituko dutela azaldu dute.

Iazko adierazpena errepasatzearekin batera, gaur beste bat ere onartu dute. Horretan jaso dutenez, lehentasunetako bat izango da 2021-2022ko ikasturtea aurrez aurreko prestakuntza eredua lehenetsiz planifikatzea, baita unibertsitate komunitatearen osasunari eta segurtasunari lehentasuna ematea ere. Gainera, hiru unibertsitateek aurrerantzean ere elkarlanean aritzeko konpromisoa berretsi dute.


Summary: Ravel sinfonikoena grabatu du Euskadiko Orkestrak. Robert Treviñok eta orkestrak elkarrekin ondu duten lehen diskoa da, eta Ziburuko konpositorearen euskal erroetan egin nahi dute azpimarra. Ondine diskoetxearekin eman dute argitara lana.

Errepertorio ezaguna da harena, eta puntako grabaketak egin dira, bai eta zuzeneko askotariko interpretazioak ere. Baina bada alderdi bat ez dena aski aztertu eta aski baliatu, Robert Treviño Euskadiko Orkestrako zuzendari titularraren ustetan: Maurice Ravelen (Ziburu, Lapurdi, 1875–Paris, 1937) musikak Euskal Herriarekin eta euskal kulturarekin duen lotura. Horri heldu nahi izan dio orkestrarekin Ravelen obra sinfonikoa grabatzean: sei piezarekin osatu dute, eta Ondine etxearen zigilupean kaleratu. Treviño: «Nik umetan ikasi nuen, eta, oro har, esan ohi da konpositore frantsesa dela [Ravel], baina hemen gaude gu berresteko euskalduna ere badela; euskaldun-frantsesa. Haren konposizioak arretaz entzunez gero, berehala ohartuko gara euskal tradizioko elementuak ere ageri direla».

Diskoa irekitzen duen Bolero ezaguna da horren adibide garbia Treviñorentzat. Kontatu duenez, Donostian Enrique Fernandez Arbos musikari eta orkestra gidariarekin izandako elkarrizketa bat du oinarri piezak. Hasieran, oso bestelako melodia batean oinarritutako obra bat idazteko asmoaz hitz egin zion Ravelek Arbosi, baina hark iritzia aldarazi zion, melodia propio bat sor zezan. «Muga pasatu, eta horrela sortu zuen Bolero; baditu loturak euskal musikarekin».

La Valse, Rapsodie Espagnole, Alborada del Gracioso, Une Barque sur L’Océan eta Pavane Pour Une Infante Défunte dira, hurrenkera horretan, argitalpena osatzen duten obrak, eta horietan ere badira arrasto nabariak Treviñorentzat. Aipatu du Rapsodie Espagnole eta Alborada del Gracioso «pieza espainiar» gisa ezagutzen direla, baina defendatu du «euskal-espainiartzat» hartu beharko liratekeela. Zehatzago, bigarrenaren kasuan, aipatu du bertsolaritza gogora dakarten «koloreak eta modulazioak» ageri direla; Pavane pour une infante défunte-ri lotuta, azaldu du orfeoia kantatzen entzun izan duenetan haren oihartzunak etortzen zitzaizkiola; eta Une Barque sur L’Océan-en ere euskal kostako itsasoa antzematen duela, eta ez, demagun, Mediterraneokoa: «Atlantikoko urak dira, abenduan nekez bainatuko zaren itsasoarenak, tarteka zatarra denarenak, mendiarekin kontaktu etengabean denarenak».

Hala, zuzendariak esan du Euskal Herrian bizi denetik Ravel «hobeto ulertzera» heldu dela. Euskadiko Orkestrarekin grabatu duen lehen aldia izan da; ez, ordea, orkestrak Ravel grabatu duen estreinako aldia —Joaquin Atxukarro pianistarekin eta orduko zuzendari titular Gilbert Vargarekin Ravelen pianorako bi kontzertu grabatu zituzten 2000n—. Lan berrian, baina, orkestra soilik aritu da, osorik. Urrian egin zuten grabaketa, Donostiako Kursaalean, eta oholtza gehigarri bat ezarrita, 90 musikariak indarrean diren segurtasun tarteekin aritu zitezen.

Nazioarteko onespena

Hainbatetan interpretatu eta grabatu izan den konpositore batengana itzultzea «erronka erantsia» izan dela ere aipatu du Treviñok, baina, era berean, adierazi du Euskadiko Orkestra «euskal konpositore unibertsalena» interpretatzeko gai izatea «harrotzeko modukoa» dela. «Lana gogotik egin ondotik, harro esan dezaket orkestra garai onean dagoela hau defendatzeko. Uste dugu, gainera, ekarpen berezi bat egin dezakegula, aipatutako euskalduntasuna argitara ateratzeko».

Bide beretik jo du Oriol Roch orkestrako zuzendari nagusiak ere, eta berretsi du nazioartetik proiektuarekiko interesa eta onespena heldu zaiela. «Ez dakit errepertorio bat interpretatzeko egiazko autoritaterik egon daitekeen, baina Euskadiko Orkestrari kanpoan bai aitortu zaio Ravel interpretatzeko autoritate artistiko bat», adierazi du.

Formatu fisikoarekin batera, plataforma digitaletan ere zabaldu dute diskoa, eta aipatu dute oihartzun esanguratsua izan duela: besteak beste, itzal handiko Gramophone agerkariak asteko ezinbesteko disko berrien zerrendan sartu du. Ondine zigiluari ere jarri diote azpimarra bai Rochek eta bai Treviñok; bigarrenak lotura estua du harekin, eta oroitarazi du mundu klasikoan «prestigio handiko etxea» dela. «Aukera handia da orkestrarentzat, beraz, bai banaketari eta bai nazioarteko proiekzioari begira».


Summary: Getariako Elkanok Repsolen hirugarren eguzkia jaso du. Donostiako Viktoria Eugenia antzokian banatu dituzte gaur Repsol gidako eguzkiak. Saririk handiena hiru eguzki jasotzea da; Elkano jatetxeko sukaldari Aitor Arregik «ilusioz» jaso du aitortza.

Repsol gidako eguzkiak banatu dituzte gaur Donostian, Viktoria Eugenia antzokian. Hiru jatetxeri eman diete hirugarren eguzkia: Elkanori (Getaria, Gipuzkoa), Alkimiari (Bartzelona) eta Miramarri (Girona). Elkano jatetxea Aitor Arregik zuzentzen du, eta haren aita Pedro Arregik zabaldu zuen 1964. urtean. Arranparrillan prestatzen dituen arrainengatik da ezaguna (bereziki, erreboiloa).

Jasangarritasunaren eguzkia Eneko Atxa sukaldariari eman diote. Saria jasotzean, Atxak zera esan du: «Jasangarria izan nahi dut gaurkoa bezalako egun gehiago egotea nahi dudalako».

Hego Euskal Herriko jatetxe hauek lehen eguzkia jaso dute: Kromatiko (Gasteiz), Garena (Dima, Bizkaia), Tubal (Tafalla, Nafarroa), Aitor Rauleaga (Bilbo), Amelia (Donostia), Hika (Villabona, Gipuzkoa), Horma Ondo (Larrabetzu, Bizkaia) eta Ola Martin Berasategi (Bilbo).

Bi eguzki jaso dituzten jatetxeen artean ez da Euskal Herriko jatetxerik egon.

Gala Ander Gonzalezek eta Gabriela Uriartek aurkeztu dute (arratsaldero A bocados sukaldaritza saioa gidatzen dute ETB2n). Carlos Latre imitatzaileak umorea jarri du.


Summary: Agoizko herritar bat hilda agertu da Irati ibaian. Foruzaingoa ikertzen ari da afera. Hildakoak Parkinsonen gaitza pairatzen zuela zabaldu dute.

Agoitzen (Nafarroa) galdutako pertsona baten gorpua Irati ibaian topatu zuten atzo, 21:16 aldera. Nafarroako suhiltzaileek zabaldu dutenez, Errotako Bidearen inguruan aurkitu zuten. Suhiltzaileek eurek atera zuten.

Foruzainak afera ikertzen ari dira. Zabaldu dutenez, hildakoak Parkinsonen gaitza zuen, baina oraindik ez dute azaldu horrek zer lotura duen heriotzarekin.


Summary: Fukushimako ur kutsatuak itsasora botako ditu Japoniak. Orotara 1,23 milioi tona ur daude zentral nuklearreko biltegietan. Prozesua datorren urtean hasiko dute, eta baliteke beste hainbat urte irautea.

Badira bi urte iragarri zutela, eta berretsi egin dute orain. Fukushima zentral nuklearreko biltegietan jasotako ur kutsatuak itsasora isuriko ditu Japoniak. «Fukushima Daiichi zentrala desegiteko prozesuan saihestu ezin dugun gaia da tratatutako ura kanporatzea», esan du Yoshihide Suga lehen ministroak, eta adierazi «segurtasun berme guztiak» betetzen direla bermatuko dutela, eta «neurriak» hartuko dituztela balizko kalteak ekiditeko.

Zentral nuklearreko edukiontzietan 1,23 milioi tona ur pilatzen ziren iazko irailerako, eta biltegiak datorren urteko erdirako beteta egongo direla aurreikusi dute adituek. Izan ere, egunero hainbat tona ur bota behar dute erreaktoreen hondakinen gainera, erregai urtua hozteko, eta leherketa larriagoak ekiditeko. Ur hori gai erreaktiboz kutsatuta dago, baina gobernuak dio ez dela arriskutsua ingurumenerako.

Irtenbidea ez da, ordea, arrantzale eta inguruko herritarren gustukoa, ez eta ekologistena ere. Arrantzaleak beldur dira ur hori itsasora isurtzeak inguruko arrain eta itsaskien salmentari eragingo ote dion. Izan ere, 2011n tsunamiak zentral nuklearrean istripua eragin zuenetik hainbat herrialdek debekatu egin dute inguru hartatik itsaskiak inportatzea, besteak beste, Hego Koreak, zentraletik isurtzen den ur kutsatuek izan ditzaketen ondorioen beldur.

Teorian, zentrala kudeatzen duen Tepco konpainiak sistema bat ezarri zuen ura garbitzeko, baina, enpresak 2018an onartu zuenez, prozesaturiko uraren %80k (750.000 metro kubo orduan) ehun aldiz gainditzen du segurtasun arauek baimentzen duten kutsadura maila, eta hainbat ur biltegik, 20.000 aldiz.

Nazioartetik berehala heldu dira kritikak. Tokioren asmoen aurka agertu direnen artean daude Txina, Hego Korea eta AEBak. Txinak salatu du erabakia «erabat arduragabea» dela, eta ohartarazi du neurriak hartuko dituela.

Erabakiaren aurka agertu da Japoniako Greenpeace erakundea ere. «Japoniako Gobernuak huts egin die berriz ere Fukushimako herritarrei. Erabaki du, inolako argudiorik gabe, Ozeano Barea hondakin erradioaktiboekin kutsatzea. Eskuragarri dagoen teknologia baliatu eta ur erradioaktiboaren arriskua gutxitu beharrean, aukerarik merkeenaren aldeko apustua egin du», gaitzetsi du Kazue Suzukik, Greenpeaceko Japoniarako klima aldaketa eta energia arduradunak.


Summary: Protestak AEBetan, Poliziak gazte beltz bat hil ostean. Poliziak hilketaren bideoa argitaratu du, argudiatu nahian tiro egin zuen agenteak taserrarekin nahastu zuela pistola.

Protesta eta istilu gaua eduki dute Minnesotan (AEB), Poliziak gazte beltz bat tiroz hil ostean. Jendetza elkartu da Brooklyn hiriko Poliziaren egoitzaren aurrean, eta suziriak, botilak, negar gasa eta soinu granadak jaurti dizkiote Poliziak eta manifestariek elkarri.

Daunte Wright 20 urteko gaztearen heriotzagatik protestan aritu dira herritarrak. Autoaren lizentziaren inguruko kontu batengatik gelditu zuten Poliziek igandean. Ikusi zuten atxilotzeko agindua zegoela haren aurka, eta, preso hartzen saiatzen ari zirela, ihes egin zuen autoan. Aurretik, ordea, polizietako batek tiro egin zion. Metro gutxi egin zituen ihesean, zauriak hilgarriak baitziren.

Brooklyngo Poliziak bideo bat plazaratu du, gaztearen hilketa «istripu» bat izan zela erakutsi nahian. Poliziek soinean eraman behar duten kamerarekin grabaturiko irudietan, atxiloketaren unea ikusten da, gazteak eskuak askatu eta bere autoan berriz sartzen dela, eta polizia batek pistolarekin apuntatzen duela. Emakumezko polizia bat entzuten da esaten «taserra, taserra!». Protokoloaren arabera, horrela ohartarazi behar die polizia batek bere kideei taser pistola batekin tiro egiteko asmoa duela. Pistola elektrikoak dira taserrak: bi ziri elektrodo jaurtitzen dituzte, eta jomugari zartako elektriko handia eragiten diote, eta, printzipioz, indarge uzten dute. Balak erabiltzen dituzten pistolen alternatiba «ez horren hilgarri» gisa erabiltzen dituzte. Bideoa erakutsita, Brooklyngo Poliziak argudiatu du agenteak balak jaurtitzen dituen pistola atera zuela, nahastuta, taserra zelakoan. «Ai ene, tiro egin diot», esaten du Kim Potter poliziak.

Batzuek zalantzan jarri dute agenteak bi pistola mota nahastu izana, eta nabarmendu dute Potter esperientzia handikoa dela, 26 urte baitaramatza polizia lanetan.

Larrialdi egoera

Ezinegon handiaren erdian gertatu da hilketa. Egunotan, George Floyd gizon beltzaren heriotzarengatik ari dira epaitzen polizia zuri bat, ondoko Minneapolis hirian.

Ehunka manifestari elkartu dira Poliziaren egoitzaren aurrean. Minneapolisen istiluak eta arpilaketa kasuak gertatu dira. Larrialdi egoera ezarri dute Minneapolisko eta St Pauleko alkateek, eta hainbat kirol ekitaldi bertan behera utzi dituzte.


Summary: Amiantoaren biktimek diote «premiazkoa» dela konpentsazio funts bat sortzea. Espainiako Kongresuak gaur aztertuko du Eusko Legebiltzarraren lege egitasmoa. Asviamiek gutun bat bidali die diputatuei, proiektua babesteko eskatuz. 1999tik 2018ra bitartean 825 pertsona hil dira Hego Euskal Herrian.

Asviamie Euskadiko Amiantoaren Biktimen Elkartearen arabera, «premiazkoa» da amiantoaren biktimen konpentsazio funts bat sortzeko gaur Espainiako Kongresuan eztabaidatuko den egitasmoa babestea. Uste du Eusko Legebiltzarrak hara eraman duen lege proiektua baliagarria dela «biktima guztiak» babesteko, eta nabarmendu du hor jasotako konpentsazio funtsa egokia dela amiantoagatik gaixotutako langile eta langile ohiek izan ohi dituzten «prozesu judizial amaigabeak» eragozteko. Asviamiek eskatu du 2017an gertatutakoa «berriro ez errepikatzeko»; izan ere, Kongresuak antzeko proposamen bat tramitatzea onartu zuen, aurretik Eusko Legebiltzarrean onartua izan zena, baina bertan behera geratu zen, 2019ko apirilaren 28an hauteskundeetara deitu eta gero. Gutxienez, beste bi alditan ere eten dute tramitazioa, epe eta forma arazoak argudiatuta. Elkarteak gogorarazi duenez, 2013an, Eusko Legebiltzarrak, PSE-EEren ekimenez, batzorde txostengile bat sortu zuen, konpentsazio funts bat sortzeko, eta horren emaitza da gaur Madrilgo diputatuek mahai gainean izango duten lege aurreproiektuaren testua. Asviamien ustez, «egokia da; zorroztasunez egina dago, eta Europako hainbat herrialdetako esperientziak kontuan hartzen ditu».

Maitane Ipiñazarrek (EAJ), Eba Blancok (EH Bildu) eta Gloria Sanchezek (PSE) azalduko dute Madrilgo parlamentuan legebiltzarraren proposamenak zer eskatzen duen.

«Biktima guztientzat» Elkarteak gutun bat bidali du Kongresura, eta egitasmoa babestearen garrantzia azpimarratu du. Azaldu du halako funts bat baliagarria dela, besteak beste, «prozesu judizial amaigabeak» amaitzeko eta horrek amiantoaren biktimei eta haien senideei eragiten dien «kostu morala» arintzeko. Gainera, gogorarazi du «biktima guztiak» babesten dituela: kalte ordainak eman ditzaketen enpresa handietako langileak bai, baina baita lantegiak itxi eta nori erreklamatu ez dutenak ere. Era berean, amiantoarekin harreman profesionala izan ez duten beste pertsona edo beste talde batzuentzako ere izan daiteke onuragarria; adibidez, langileen arropa garbitzean edo astintzean kutsatu ziren senideentzat eta lantegien inguruko edo ondoko auzoetan amianto zuntzak arnasteagatik gaixotu ziren pertsonentzat.

Konpentsazio funtsaz gain, Asviamiek gogorarazi du beharrezkoa dela material hori erabili zen enpresetatik eta bestelako eraikinetatik amiantoa kentzen jarraitzea.

Zaila da jakitea zenbat langile hil diren amiantoak zuzenean eragindako minbizi bat tarteko. EH Bilduk astearte honetan Kongresuan egindako prentsaurrekoan gogorarazi duenez, 1999tik 2018ra bitartean 825 pertsona hil dira Hego Euskal Herrian, eta 6.961 Espainia osoan. Asviamieren arabera, 2019an 30 langile hil ziren; biktimen elkarteak ohartarazi du kasuen %10 baizik ez direla horiek.


Summary: Espainiako Gobernuak pentsioetan murrizketak egiteko asmoa duela salatu du ELAk. Jose Luis Escriva ministroak atzo azaldu zituen pentsio sistemaren erreformarako ildo nagusiak. Urteko 12.000 eurorainoko saria eman nahi die legezko erretiro adina igaro eta lanean jarraitzen duten beharginei.

Pentsioen erreforma bi alditan egin nahi du Espainiako Gobernuak, Jose Luis Escrivak Toledoko Itunean atzo azaldutakoaren arabera. Eta lehen fasearen helburuak bi dira: erretirorako egiazko adina atzeratzea eta pentsioen eguneratzea, berriz ere, KPIaren arabera egitea.

Erretirorako egiazko adina gaur egun 64,6 urtean dago Espainian, legezko adina aurten 65 eta 66 urteen artean dagoenean —kotizatutakoaren arabera—. 2027. urterako legezko adin hori 65 eta 67 artean egongo da. Bi adinak hurbildu nahi ditu Escrivaren ministerioak, eta bi modu aurreikusi ditu erretirorako egiazko adina ahalik eta gehien atzeratzeko: batetik, erretiroa aurrez hartzea zigortzea; eta bestetik, erretiroa legezko adinetik harago atzeratzen dutenak saritzea.

Sari hori txeke bat litzateke, kotizatutako kopuruen eta urteen araberakoa, eta gehienez 12.060 eurokoa, erretiroko legezko adinetik aurrera lan egindako urte bakoitzeko.

Europako funtsak

ELA sindikatuak gaitzetsi egin ditu Escriva ministroak azaldutako asmoak, pentsio sisteman murrizketa berriak ekarriko dituztelako. Hiru dira, ELAren ustez, gobernuaren bideak murrizketetarako: erretirorako adina atzeratzea, eta erretiro aurreratua okertzea; pentsio berriak txikitzea, eta pentsioen kalkulurako urte kopurua handitzea; eta iraunkortasun faktorea mantentzea, nahiz eta haren izena aldatu.

ELAren ustez, Europako funtsak daude erreforma asmo horien atzean. «Espainiako Gobernuak Bruselari aurkeztu dizkio murrizketa horiek, Europako funtsak jaso ahal izateko. Berriro ere, ELAk hasieratik salatu zuenez, egiaztatuta geratu da funts horiek gizarte eta lan eskubideen murrizketen eta austeritateko aurrekontu politiken aplikazioaren mende daudela. Funtsak murrizketen mende dauden bitartean, hala nola pentsioena, baztertu egin behar dira». ELAk dei egin die indar politikoei, «eta bereziki ezkerreko indarrei, neurri horiek erabat arbuiatzeko eta horien aurka bozkatzeko konpromisoa hartzeko».


Summary: EAJk, PSE-EEk eta EP-IUk eskuin muturraren erasoak gaitzetsi dituzte adierazpen batean. Indarkeria «inolako proiekturen defentsarako tresna gisa» erabiltzearen aurka agertu dira hiru alderdiak. EH Bilduk ez du testuarekin bat egin, «faxismoa» salatzearekin bat egin arren, «jatorrizko» adierazpena «desitxuraturik» gelditu delakoan, «fokua zehaztu nahi izan ez dituzten bestelako erantzukizunetan ipinita». EAJk «zoru etikoa urratzea» leporatu dio EH Bilduri.

Eusko Legebiltzarreko EAJk, PSE-EEk eta Elkarrekin Podemos-IUk adierazpen bat adostu dute gaur joan den apirilaren 2an Cartagenan (Murtzia, Espainia) Podemoseko egoitzari egindako erasoak gaitzesteko. Hiru alderdiek salatu dutenez, «pertsonen, erakunde politikoen egoitzen eta hainbat elkarteren» aurkakoak izan ziren erasoak, eta hiru alderdiek «arbuiatu» egiten dituzte «askatasunaren eta aniztasunaren aurkako eraso justifikaezina» diren jokaera horiek. Harago ere jo dute alderdiek, adierazi baitute «indarkeria, mehatxuak edo estortsioa inolako proiekturen defentsarako tresna gisa erabiltzearen aurka» daudela: «Indarkeria ekintza politikorako tresna gisa erabiltzeak ez du lekurik eta ez du lekurik izan behar XXI. mendeko Europan, eta bide baketsuen eta demokratikoen erabilera esklusiboa ezinbesteko agindu etiko eta soziala da». Adierazpenaren arabera, halaber, «askatasuna, tolerantzia, berdintasuna eta aniztasun politikoa» defendatzeko «konpromisoa» berresten dute EAJk, PSE-EEk eta EP-IUk, «alderdi politiko jakin batzuek sistema demokratikoaren funtsezko balioak etengabe zalantzan jartzearen aurrean». EP-IUko Miren Gorrotxategik, PSE-EEko Eneko Anduezak eta EAJko Joseba Diez Antxustegik izenpetu dute testua.

EH Bilduk beste ohar baten bidez jakinarazi duenez, koalizio subiranistak ez du adierazpenarekin bat egin Elkarrekin Podemos-IUk bidalitako «jatorrizko» adierazpenetik «desitxuraturik» gelditu delako. EH Bilduk adierazi du berak ere «argi gaitzesten» dituela «beti pertsona, elkarte eta erakunde politikoen egoitzen aurkako erasoak», eta hala adierazi duela kasu bakoitzean dagozkion instituzioetan, «baita Cartagenako Podemosen egoitzaren kasuan ere». Ohartarazi du «zalantzagarria» iruditzen zaiola «duela ia bi aste» gertaturiko eraso horretaz Eusko Legebiltzarrak irakurketa politiko bat egin behar izatea, baina EH Bildu «prest» zegoela «ariketa» hori egiteko, «faxismoari beti eta leku guztietan aurre egin behar zaiolako». Ordea, EH Bilduk uste du Elkarrekin Podemos-IUk hasieran proposaturiko testuak «helburu argia» zeukan, haren hitzetan: «Eskuin muturraren indarkeria goraldia eta faxismoa zuritzeko saiakerak salatzea, hain zuzen ere». Haren ustez, ez da horrela gertatu azken adierazpenean, «EAJ eta PSEren esku sartzeak eskuin muturraren erantzukizuna difuminatzea ekarri duelako, adierazpenaren fokua zehaztu nahi izan ez dituzten bestelako erantzukizunetan ipinita». Koalizioaren hitzetan, horregatik ez dute izenpetu adierazpena: «Jatorrian zeukan helburuari erantzuten ez diolakoan, EH Bilduk bat ez egitea erabaki du».

Bestelako bertsio bat eman du EAJk: azaldu du akordiotik kanpo gelditu direla EH Bildu, PP eta Vox, eta EH Bilduri leporatu dio «bidelagun horiekin geratu izana, indarkeriaren erabilera errefusatzeari eta alderdi politikoen egoitzen aurkako erasoak gaitzesteari uko» egin diolako: «Arnaldo Otegiri konparazioak gustatzen ez bazaizkio ere, bere ekintzak eta jarrerak bat datoz eskuinekoekin eta eskuin muturrekoekin. Pentsa genezake elkarbizitzatik aldentzeko ahaleginean muturrak ez direla elkarren urrunak», adierazi du EAJk. Jeltzaleen ustez, «batzuek eta besteek, haserrea besterik sortzen ez duten posizionamenduekin, elkar ulertzea zailago» egiten dute: «Ez diote arrazionaltasunik ematen eztabaida politikoari. Ezker abertzaleak esan zezakeen eraso hauek justifikaziorik gabekoak direla, esan zezakeen indarkeria iraganaren parte dela, baina ez dute egin. Berriro ere zoru etikoa urratzen dute, eta haien kontakizuna selektiboa da, beste alderdi batzuena bezala». EAJren ustez, EH Bilduk «joko demokratikoarekin duen konpromisoa» ez da «sinesgarria».


Summary: 30 Herri Urrats Ttiki eginen dituzte maiatzaren 9an, herriz herri. Egoera sanitarioagatik ikastola bakoitzak bere egitaraua prestatuko du Boga lelopean. Seaskak, bestalde, ikastola bat irekiko du Bardozen, irailean.

Bigarren urtea da pandemiak Herri Urrats Ipar Euskal Herriko ikastolen besta baldintzatzen duela. Ospatu gabe egon ezinik, 30 Herri Urrats Ttiki antolatzea erabaki du Seaskak. Maiatzaren 9an ospatuko dute hainbat herritan, ikastola bakoitzak bere egitaraua prestatuko baitu. Boga lelopean eginen dute aurtengo aldia. «Itsasoko ekaitza bizi izan genuen 2020. urtean, eta pena handiarekin ikusten dugu 2021eko apirilean ekaitzaren erdian segitzen dugula oraindik. Egoera sanitarioak gorabehera handiak izan ditu, eta olatu guzi horien artean arraun egitea, lan egitea, ez da batere erraza izan», aitortu du Ihintza Bidart Herri Urratseko koordinatzaileak. Halere, Herri Urrats antolatzea beharrezkotzat jo du: «Pandemia ala ez, olatua ala ez, Seaskak bosgarren kolegioa behar du». Izan ere, Seaskak Ipar Euskal Herrian dituen lau kolegioak «gainezka» dira, eta, beraz, bosgarren kolegioa diruztatzeko baliatuko dituzte aurtengo Herri Urrats Ttiki ekinbideak. Herrietako ekinbideez gain, euskaltzale oro deitu dute Herri Urratsen aldeko «keinu» bat egitera, maiatzaren 9an, izan «topa, dantza, kantu edo ateraldi». Ikastola bakoitzak hainbat aukera izango ditu egitaraua prestatzeko, betiere segurtasun neurriak errespetatuz. Jantzi eta janari salmentak, edota ateraldi txikiak antolatzen ahalko dituzte; ikastola bakoitzak emanen du bere egitarauaren berri.

Bestalde, Boga diru bilketa kanpainarekin segitzen du Seaskak. Urtarrilean abiatu zuten, usaiako diru sartzeak pandemiarengatik arrunt apaldu baitira. Helburua 300.000 euro biltzea da, eta, oraingoz, 45.000 euro lortu dituzte. «Urtero Seaskaren beharrei erantzuteko eta proiektu berriak diruztatzeko lortu beharreko diru kopurua segurtatu behar dugu», azaldu du Beñat Bidegain Herri Urrats elkarteko kideak. Bidegain: «Ez gara salbatuak, aurten da azken epea Herri Urrats normal bat gabe irauteko. Iazko sartzeak ez dira zerotan, halere; jendeak dirua eman baitu, eta herriko etxeek diru laguntzak eman baitituzte. Aurten Boga kanpainarekin ere dirua sarraraziko dugu, baina beti bada kezka hori». Aurtengo diru bilketarekin bosgarren kolegio bat eraikitzeko proiektua eraman nahi du Seaskak. Peio Jorajuria Seaskako lehendakariak erran du «bide onean» dela proiektua, baina oraindik «goizegi» dela kokapena eta bestelako xehetasunak emateko.

38. ikastola

Jorajuriak beste berri bat ere eman du: irailetik goiti, Bardozen (Lapurdi) ikastola bat zabalduko dute. Xarnegu eremuko haurrak hartzeko izanen da, eta, oraingoz, lau haurrekin abiatzekoa da proiektua. Seaskak Ipar Euskal Herrian duen 38. ikastola izanen da, eta Euskal Herriko Ikastolen 112.a. Stephanie Chabay gurasoa izanen da ikastola berriko lehendakaria: «Xarnegu eskualdean euskara kinka larrian da; eta Xarnegu ikastola euskararen pizgarri izan dadin nahi dugu».


Summary: «Bigarren mailako biktimarik» ez sortzeko eskatu du Foro Sozialak. Joan den astean, Estrasburgok ontzat jo zuen Espainiak estatuaren bi biktimari kalte ordaina ukatzea, eta, Foro Sozialaren ustez, «bizikidetza demokratikoaren» aurka doa hori: «Biktima guztiek dute egiarako, justiziarako eta erreparaziorako eskubidea».

Foro Sozial Iraunkorrak gaitzetsi egin du joan den astean Estrasburgok Espainiari arrazoia eman izana. Izan ere, Ane Muguruzari eta Elena Bartolomeri —Josu Muguruzaren alabari eta Xabier Perez de Arenazaren alargunari— ordaina ematea baztertu zuen Madrilek, biek ETArekin lotura zutela argudiatuta. Giza Eskubideen Europako Auzitegiak bat egin du irizpide horrekin, biei kalte ordainak ematea baztertuta, eta, Foro Sozialaren arabera, «bigarren mailako biktimak» sortzea eragiten du horrek, «elkarbizitza demokratikoaren» kontra. Estatuak eragindako indarkeriaren biktimek «egoera diskriminatzaile hori pairatzen jarraitzen» dute gaur egun, foroaren hitzetan.

Foro Sozialaren ustez, ordea, «biktima guztiek dute egiarako, justiziarako eta erreparaziorako eskubidea, eta giza eskubideen urraketa berberek errekonozimendu politiko eta legal bera izan behar dute, alde batera utzita zein izan den urraketa horren eragile biolentoa. Ekidistantziarik gabe eta diskriminaziorik gabe». Printzipio hori «ezinbestekoa» da foroaren ustez, «bizikidetza demokratikoaren behin betiko oinarriak ezartzeko, giza eskubideen eta bakearen kulturan oinarrituta».

Foroak adierazi du ez dutela epaiaren azterketa juridikorik egingo, baina «inplikatutako eragileei» deia egin die «epai horrek sortzen duen diskriminazio egoerari buruz sakon hausnartzeko». Oroitarazi du, halaber, gehiengo sozial, politiko eta sindikalak «adostasuna» duela biktima guztien trataeraren inguruan, baina oraindik ere sortzen diren oztopoak gainditu eta harago joateko beharra azpimarratu du: «Ideia eta mekanismo berriak behar dira, adostasun handi horietan oinarrituta, indarkerien zikloko biktima guztiak aitortzeko eta erreparatzeko orduan planteatzen diren oztopoak gainditzeko, kategorizazio eta tratamendu diskriminatzaileak gaindituz». Eusko Jaurlaritzari eta Nafarroako Gobernuari egin diote bereziki deia: «Bi instituzio horiei eskatzen diegu bere egin dezatela estatuaren biktimak pairatzen ari diren babesgabetasun egoera benetan gaindituko dela bermatzeko konpromisoa».


Summary: Iranek bertan behera utziko ditu EBrekin adostutako lankidetza akordioak. Batasunak beste urtebetez luzatu ditu Irango agintari militar eta politikoen aurkako zigor ekonomikoak. Israelgo Gobernuak fiskaltzari eskatu dio igandeko erasoaren inguruko filtrazioak ikertzeko.

EB Europako Batasuneko Atzerri Gaietarako bozeramaile Peter Stanok atzo adierazi zuen Irango Natanz zentral nuklearraren aurkako erasoa «gaitzesten» duela, baina baita Batasunak ez duela neurririk hartuko gertatutakoa argitu arte ere. Hori bakarrik ez, EBk Teherani ezarritako zigor ekonomikoak beste urtebete luzatuko ditu. Horri erantzunez, Irango Atzerri Ministerioak «bertan behera utziko ditu EBrekin dituen giza eskubideen inguruko elkarrizketa guztiak, baita horietatik eratorritako lankidetza mota guztiak ere, bereziki terrorismoaren, legez kanpoko drogen eta errefuxiatuen ingurukoak».

Atzerri Ministerioko bozeramaile Said Jatibzadehren esanetan, zigorrek ez dute «sinesgarritasunik», eta «arrazoi politikoengatik» hartu dira. Izan ere, haren arabera, Batasuna «isilik» dago AEBek ezarritako «legez kanpoko zigor ankerrek» Irango herritarren giza eskubideetan izan duen eraginaren aurrean. Hala, EBren aurkako neurriak hartzea aztertzen ari da.

Bruselak giza eskubideak urratu izana leporatzen dio errepublika islamikoari, 2019ko azaroan Iranen eginiko manifestazioetan parte hartu zuten herritarren aurka erabilitako «indarkeriagatik». Erregaien prezioaren igoerak eragin zituen protestak, eta horietan 230 lagun hil ziren, Teheranen arabera; 300 inguru, Amnesty Internationalen esanetan.

Halere, EBk Irango herritarrei ezarritako zigorrak ez dira berriak. 2011n hasi ziren, eta ordutik gora egin du kaltetuen zerrendak. Hala, egun herrialdeko 89 laguni eta lau erakunderi eragiten diete; iaztik zortzi herritar eta hiru instituzio gehitu dituzte zerrenda beltzera. Horien artean daude Poliziako eta Guardia Iraultzaileko —herrialdeko talde militarrik garrantzitsuena— hainbat buruzagi; besteak beste, Hossein Salami komandanteburua, Hossein Ashtari Polizia burua eta Mohammad Pakpour lurreko indar armatuen komandantea. Erakundeei dagokionez, berriz, Evin, Fashufuye eta Payai Shahr espetxeak gehitu dituzte.

Horiei EBren lurretan sartzeko bisak eskatzeko aukera debekatu zaie, eta aktiboak ibilgetu. Horrez gain, ezingo dira herrialde hartara esportatu «errepresiorako erabili daitezkeen ekipamenduak» eta «telekomunikazioak zelatatzeko tresnak».

Albistea 2015eko akordio nuklearra berritzeko negoziazio mahaira itzultzeko lehen elkarrizketen ostean iritsi da. EBren EEAS kanpo ekintzarako zerbitzua ari da horiek koordinatzen, eta han daude ordezkatuta Errusia, Txina, Frantzia, Erresuma Batua eta Alemania. Haien helburua Iranek eta AEBek akordio bat adostea da, azken horrek mahaira itzultzea erabaki ostean. Washington 2018an altxa zen, Donald Trump presidente ohia agintean zela, baina egungo presidente Joe Bidenek negoziazioei berriz ekiteko asmoa adierazi du.

Horiek aurrera egiteko, baina, beharrezkoa da AEBek Irango Gobernuaren aurka ezarritako zigor ekonomikoak ezabatzea, Teheranen arabera. Mohammad Javad Zarif Atzerri ministroa Washingtoni zuzendu zaio, esanez beharrezkoa dela hark uko egitea «terrorismo ekonomikoa» negoziazio tresna gisa erabiltzeari. Zigorrak bertan behera uztea da Teheranek «neurri zuzentzaileak» baztertzeko modu bakarra, gehitu du Atzerri Ministerioko bozeramaileak, eurek eginiko akordio nuklearraren hausteei erreferentzia eginez. Halakorik gertatu ezean, neurri horiek «jauzi esanguratsu bat emango dute, azken sabotaje terroristaren ostean».

Etxe Zuriko bozeramaile Jen Psakik, berriz, adierazi du eurek ez dutela zerikusirik izan igandeko erasoarekin, eta gehitu «bide diplomatikoan» zentratuta daudela: «Ez zaigu jakinarazi elkarrizketetara agertzeko planen inguruko aldaketarik».

«Gerra krimena»

Izan ere, zigor ekonomikoak ez dira akordioaren etorkizuna zalantzan jartzen duten bakarrak. Igandean Natanz zentralaren aurka eginiko erasoa «gerra krimen» gisa kalifikatu du Zarifek, eta gaineratu ez dela «zigorgabe» geratuko: «Nahita instalazio nuklear bati eraso egitea, material erradioaktiboa isurtzeko arrisku handiarekin, terrorismo nuklearra da».

Irango Gobernuak uste du Israel dagoela erasoaren atzean. Izan ere, Teheranek argudiatu du Tel Avivek agindu zituela zentral hark 2010ean eta iazko uztailean jasaniko erasoak ere. NBEko idazkari nagusi Antonio Guterresi bidalitako mezu batean, bozeramaileak gaineratu du Israelek akordio nuklearraren berriztapena eragoztearekin mehatxu egin zuela, eta orain «harro» ageri dela bide horretan neurriak hartu izanaz. Halere, sabotajearen egilea nor izan den argitzeko «ikerketa lan sakon bat» egiten ari direla gehitu du, eta ordura arte Iranek ez duela emango «egiletzaren inguruko azken epairik».

Israelgo Gobernuak herrialdeko hedabideek Tel Aviven usteko egiletzaren inguruan argitaratutako filtrazioak ikertzeko eskatu dio Avichai Mandelblit fiskal nagusiari. Horiek publiko egin dute Mossad inteligentzia zerbitzua egongo litzatekeela erasoaren atzean. «Ezin ditugu halako keinuak eta mendebaldeko iturrien istorioak onartu», azaldu du Benny Gantz jarduneko Defentsa ministroak. Hala, gobernuak ez du erasoaren egiletza onartu, baina Benjamin Netanyahu jarduneko lehen ministroak adierazi du Israelek ez duela «onartuko» Iranek arma nuklearrak izatea.

Natanz zentral nuklearrak 100.000 metro karratu ditu, eta Irango programa nuklearreko gunerik garrantzitsuena da. AEBetako inteligentzia zerbitzuak aipatuta, The New York Times egunkariak argitaratu du erasoak eragindako kalteak konpontzeko bederatzi hilabete inguru beharko dituela Teheranak. Izan ere, kolpea uranioa aberasteko zentrifugatzaile berriak martxan jarri ostean iritsi da, eta horiei eragin die nagusiki. Zentrifugatzaileek lehengaia %20 aberasteko ahalmena dute —lehergai atomiko bat egiteko %90 aberastu behar da—.


Summary: Apur bat apaldu da positibo tasa Hegoaldean: %7,7. Osasunbideak eta Osakidetzak 893 positibo atzeman dituzte, 11.541 PCR eta antigeno proba egin eta gero

Positibo tasa handia da oraindik Hego Euskal Herrian. Atzo, 11.541 proba eginda, 893 positibo atzeman zituzten Osakidetzak eta Osasunbideak; hortaz, %7,7 da oraintxe. Aurreko egunekin alderatuta, ordea, apur bat apalagoa da ehunekoa. Datozen egunetan ikusiko da beheranzko hori joera bihurtzen den, ala zerra hortz bat besterik ez den, azken egunetako aldapan.

Herrialdeka, Araban 106 COVID-19 kasu detektatu dituzte; Bizkaian, 298; Gipuzkoan, 315; eta Nafarroan, azkenik, 167.

Osakidetzak jakinarazi duenez, gainera, 104 pertsona ospitaleratu zituzten atzo Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Uneotan, 127 paziente larri daude ospitale ZIUetan.


Summary: Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako herritarren %6k hartu dituzte txertoaren bi dosiak. Eusko Jaurlaritzak Pfizerren 70.212 dosi jaso zituen atzo, AstraZenecaren 6.000 dosi iritsiko zaizkio gaur, eta Janssen etxearen lehen 6.850 dosiak bihar.

Eusko Jaurlaritzako gobernu bileraren ostean, agerraldia egin dute gaur Bingen Zupiria gobernuko eledunak, Gotzone Sagardui Osasun sailburuak eta Idoia Mendia Lan sailburuak. Sagarduik txertaketa kanpainaren inguruko hainbat datu eman ditu: jakinarazi du orain artean 147.219 pertsonak hartu dituztela COVID-19aren aurkako txertoaren bi dosiak, hau da, %6,69k. Lehen dosia, berriz, 412.658 herritarrek hartu dute, ia %18,75ek. Gainera, 80 urtetik gorako herritar denek jaso dute txertoaren lehen dosia (etxetik irten ezinda daudenek salbu). Sagarduik azaldu du atzo Pfizerren 70.212 dosi jaso zituztela, eta gaur AstraZenecaren beste 6.000 iritsiko direla. Gainera, bihar dosi bakarreko Janssen txertoaren lehen 6.850 dosi jasoko ditu Jaurlaritzak.

Aste honetan jasotako txertoen dosiekin, txertaketa kanpainarekin jarraituko du Osakidetzak, hau da, arrisku handiko pertsonak, 70-79 urte bitartekoak eta 60-69 urte bitartekoak txertatzen. Halaber, bigarren dosiak jartzen segituko du Osakidetzak, baina Sagarduik azaldu du oraindik ez dutela erabaki AstraZenecaren lehen dosia hartu duten 60 urtetik beherakoekin zer egin. Hiru aukera daude mahai gainean: AstraZenecaren bigarren dosia ematea, bigarren dosirik ez ematea, edo beste botika etxe bateko txertoaren dosi bat jartzea. Espainiako Lurralde arteko Osasun Kontseiluan hartuko da erabakia.


Summary: Aernnovako langileek uste dute kaleratzeak indargabetzeko arrazoiak badaudela. Epaiketan salatu dute enpresak iruzur egin duela, enpresaren jabe eta bezero bakar den heinean fakturazioa baldintzatzeko ahalmena duelako.

Aernnova Aeroestructuras Alavako langile eta abokatuek itxaropentsu ekin diote enpresako zuzendaritzak eginiko lan erregulazio espedientearen epaiketari. 82 kaleratzeak –55 kaleratze zuzenak dira, eta beste 27ak ordainduriko kaleratzeak eta aurreraturiko erretiroak– indargabetzeko nahikoa arrazoi badagoela sinetsita daude, eta bi argudio nagusitan oinarritzen dute haien ustea: batetik, krisi kointural batean kaleratzeen aurretik behin-behineko neurriak lehenetsi behar direla, eta, bestetik, enpresa iruzurra egin duela. «Gure bezero bakarra Aernnova taldea da, eta gure nagusia ere bai. Beraz, gure lan karga eta fakturazio zenbakiak haren esku daude», azaldu du Juan Karlos Gomez langile batzordeko presidenteak.

Aernnovaren epaiketak ikusmin handia sortu du. EAEko Auzitegi Nagusian izan da epaiketa, Juan Carlos Benito Butron epailearen zaintzapean. Berantevillako plantako 454 langileek greba eguna egin dute gaur, eta asko Bilbon izan dira lankideei babesa ematen. Han izan dira ITP Castingseko eta Tubacexeko langileak ere. Haiek ere erregulazio espedienteak jasan dituzte aurtengo neguan, eta Aernnovaren antzeko bidea egingo dute. ITPren kasuan, epaiketa hilaren 27ra atzeratu dute, eta Tubacexen epaiketaren eguna ezartzeko dago oraindik.

Epaiketa luzea espero da, hiru salaketa bateratu baitituzte: USO eta ELA sindikatuek jarritako bana, eta langile batzordearena. Azken horretan LABen zerbitzu juridikoek hartu dute lema. Epaiketaren aurretik emaniko azalpenean, Gomezek enpresak negoziatzeko izan duen borondate falta kritikatu du: «Batzordean, aldi baterako edozein erregulazio onartzeko prest geunden, eta enpresak uko egin zion. Aldi baterako erregulazioa 11 egunez luzatzea aski zen 55 kaleratze zuzenak eragozteko». Ebazpena hiru aste edo hilabete barrurako espero da.


Summary: Finkatuz funtsa kudeatzeko sozietate publikoa sortzea baimendu du Jaurlaritzak. Euskal enpresa handietan epe luzerako partaidetzak erosteko da Finkatuz funtsa, haiek Euskal Herrian errotzeko helburuarekin. 160 milioi euroko kapital sozialarekin hasiko da, eta Jaurlaritzaren borondatea da 300 milioi euroraino handituz joatea. Krisian dauden enpresak baztertuko dira, eta «sektore estrategikoak» lehenetsi. Orain arte, soilik CAFen eta Kaikuren akzioak erosi ditu Finkatuz-ek.

Eusko Jaurlaritzak beste bultzada bat eman nahi dio Finkatuz funtsari, zeinaren xedea den enpresa handien akzio edota zorrak erostea, haiek «hemen errotuta jarraituko dutela eta euskal produkzio ehun osoan trakzio izaera izango dutela bermatzeko». 2019ko uztailean sortu zen funtsa, eta soilik bi erosketa operazio egin ditu bitarte honetan: CAF tren egilearen akzioen %1,24 erosi zizkion Kutxabanki, eta Kaiku elikadura enpresaren %7,3 Ekarpen funtsari.

Besteak beste Euskaltelekin gertatutakoaren harira, badirudi Eusko Jaurlaritzak berriz heldu nahi diela enpresa estrategikoak errotzeko mugimenduei, eta horretarako Finkatuz erabili nahi duela. Adibidez, orain, ITP Aero salgai eta Aernnovak hura erosteko aukera mahai gainean dagoen honetan, Pedro Azpiazu Ekonomia eta Ogasun sailburuak «arrazoizkotzat» jo zuen operazio horretan Finkatuz-ek ITP Aeroren partaidetza bat erostea, aeronautika enpresaren jarduera Euskal Herrian errotzen laguntzeko.

Irizpideak

Bultzada berri horren barruan, gaurko Gobernu Kontseiluan Eusko Jaurlaritzak baimena eman dio Euskal Finantzen Institutuari sozietate publiko bat eratzeko, Finkatze Kapitala Finkatuz izenekoa. Haren lana izango da Finkatuz funtsa kudeatzea, hasieran 160 milioi euroko kapital soziala duela. Asmoa da legealdian funtsa 300 milioi euroraino handitzea.

Erosketetarako irizpideak ere ezarri dira. Horrela, krisian dauden enpresak baztertu egingo dira. 100 milioi eurotik gorako fakturazioa eta gutxienez 50 langile dituzten enpresak hartuko dira aintzat partaidetzarako, betiere egoitza soziala «Euskadin» duten sozietate edo kooperatibak badira, eta ez badira talde bateko kide.

Sektore batzuk lehenetsiko dira, nahiz eta zerrenda ez den itxia, Jaurlaritzaren arabera: aeronautika, elikadura, automobilgintza, biozientziak, eduki digitalak, ekoindustriak, energia, makinak, produktu eta instalazio siderurgikoa, teknologia elektroniko eta informaziokoak, eta garraioak, mugikortasuna eta logistika.


Baikok Erik Jaka fitxatu du

Summary: Baikok Erik Jaka fitxatu du. Buruz buruko txapeldunak eten egin du Asperekin zuen kontratua, eta enpresa berriarekin ariko da maiatzaren 1etik aurrera.

Ezustekoan iritsi da berria pilotan: Erik Jakak Aspe enpresa utzi du, eta Baikorekin ariko da maiatzaren 1etik aurrera, 2024ko abenduaren 31ra arte. Lizartzako (Gipuzkoa) aurrelariak hilaren 24an jokatuko du azken partida Asperekin, Logroñon (Espainia). Egun horretan esango dio agur Eibarko (Gipuzkoa) enpresari.

Zortzi urte egin ditu bertan, 2013ko ekainaren 24an Eibarren, Astelena frontoian profesionaletan debuta egin zuenetik. Denbora horretan, lau txapel irabazi ditu: 2014an eta 2015ean, Bigarren Mailako Binakakoa; 2016an, Bigarren Mailako Lau eta Erdikoa; eta iaz, Lehen Mailako Banakakoa. Beste bitan izan da txapeldunorde: 2015ean, Bigarren Mailako Lau eta Erdikokoa; eta iaz, Lehen Mailako Lau eta Erdikokoa. Jakak 2022ra arte zuen kontratua Asperekin.

"Oso pozik eta ilusioz gainezka nago, erronka berri bat hasiko baitut nire kirol ibilbidean. Zortzi urte egin ditut Aspen, eta oso gustura egon naiz. Baina orain Baikon jokatuko dut. Oso txapelketa ilusionagarriak datoz, eta saiatuko naiz azkenaldian eman dudan maila hobetzen. Ea dena ondo ateratzen den", esan du Jakak, akordioa sinatu berritan.


Summary: Xsakara: «Umorez egindako bideoak atseginagoak dira kontzientziak pizteko». Xabier Gutierrez Xsakara abeslariari egin diote Arnasa Gara kanpainaren laugarren elkarrizketa. Arnasguneetan bizi den jendeak beste udalerrietara joatean eragiten duten «antena efektuaz» hitz egin dute, besteak beste.

Nor da Tomas Hidalgo ikus-entzunezko pilularen inguruan hausnartu dute Arnasa Gara kanpainaren laugarren elkarrizketa digitalean. Xabier Gutierrez Xsakara musikari eta abeslariarekin egin dute elkarrizketa, BERRIAren Instagram kontuan, eta arnasguneetan bizi den jendeak beste udalerrietara joatean eragiten duten «antena efektuaz» hitz egin dute, besteak beste. Izan ere, antena efektu deituriko horren isla da Hiru Damatxo ekoiztetxeak aste honetan egin duen esketxa.

Bideo horretan hiru antzezle ageri dira; bi erdaraz, eta hirugarrena euskaraz. Bat-batean, erdaraz zuzentzen zaio bat hirugarrenari, eta hark berarekin euskaraz egin dezakeela esaten dio, antena efektu hori martxan jarriz. Testuinguru hori oinarri hartuta, bera ez dela hain antena sentitzen adierazi du Xsakara abeslariak, baina eskertzen duela jarrera hori: «Ni ez naiz hain antena, kasu honetan, baina gustatzen zait beste tokiren batera noanean nork edo nork 'aizu, nirekin egin euskaraz' esaten didanean». Halaber, gaineratu du polita iruditzen zaiola horrelako elkarrizketetan euskalki ugari nahasten direnean: «Polita iruditzen zait bi, hiru edo lagun gehiagoren artean euskalki ugari eta nork bere berba bereziak nahasten dituenean».

Adibideak adibide, udalerri euskaldunetako ikasleak eskualde buruetara eta hiriburuetara ikastera joaten direnean sortzen diren antzerako egoeren berri eman dio BERRIAko kazetariak Gutierrezi, eta berari ere gertatu izan zaiola azaldu du musikariak: «Erandion ikasi nuen, eta, aurkezpen edo galdera askotarikoak daudenean, japonieraz edo euskaraz ari nintzen galdetzen zidaten, ikaskide gehiengoak ingurukoak izan arren». Gainera, nork bere herrian dituen berba berezi horiek ere kutsatu egiten direla erantsi du, eta hori oso atsegina suertatzen zaiola: «Bermeon sarri erabiltzen den txo-ren gisako esapideak ere entzun izan dizkiet gerora».

Gazteen hitzkuntza ohituren inguruan galdetzean, kontzientziazio prozesu hori adinarekin bat etor litekeela aipatu du abeslariak, eta bera ere horren adibide dela: «Orain dela bost-sei urte, 15 urte inguru nituenean, asko egiten nuen erdaraz, naturalki. Etxean, beti euskaraz. Orain, berriz, alderantziz: asko egiten dugu euskaraz. Gaztaroan, ez gara hain kontziente». Joera hori modarekin eta egungo kontsumo ereduekin lotuta egon daitekeela uste du, eta ildo horretan eredu izan daitezkeela sortzaileak: «Gazteria oso ardaztuta dago erdararantz, baina gero eta musikari gehiago ari gara euskararantz jotzen. Horrela, apurtxo bat gehiago indartzen ari gara euskal kultura, batez ere gazteen artean».

Arnasa Gara kanpainaren barruan zabaldu duten laugarren esketxa da Nor da Tomas Hidalgo, eta, Gutierrezen esanetan, oso lagungarriak dira modu arin eta umoretsu batean hausnarketari heltzeko: «Horrelako bideoak, beste era batera egindakoak eta umoretik egindakoak, atseginagoak dira kontzientziak pizteko». Datozen asteetan plazaratuko dituzte horrelako bideo gehiago; izan ere, martxoaren 18an aurkeztu zuten kanpaina Uemaren, Eusko Jaurlaritzaren eta Nafarroako Gobernuaren artean, eta Hiru Damatxo ekoiztetxeak egindako zortzi bideo dira kanpainaren ardatza. Bideo horien inguruan hausnartzeko, berriz, astero gonbidatu batekin solasten ari dira BERRIAko Instagram kontuan, eta datozen asteetan ere elkarrizketa digital horiek egiten jarraituko dute.


Summary: Urkulluk baztertu egin du, oraingoz, Labiren bilerara deitzea. Eusko Jaurlaritzak uste du indarrean dauden neurri murriztaileak betetzea nahikoa dela birusaren hedapena eteteko.

Kutsatzeen kurbak etengabe gora egiten duen arren, Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak baztertu egin du, oraingoz, Labiren aholku batzordera deitzea. Gaur eguerdian, Labiren batzorde teknikoak bilera izan du egoera epidemiologikoa aztertzeko, eta han izan dira Urkullu lehendakaria eta Gotzone Sagardui Osasun sailburua. Bileraren ostean, Eusko Jaurlaritzak ohar bidez jakinarazi du lehendakariak, oraingoz, ez duela aurreikusia Labiren aholku batzordera deitzea neurriak gogortzeko edo berriak hartzeko. Indarrean dauden neurri murriztaileak betetzea ezinbestekoa dela azpimarratu du Jaurlaritzak: «Osasun agintarien ustea eta gomendioa argia da: neurri horiek zorrotz betetzea da biderik eraginkorrena murrizketa gehiago saihesteko». Ostegun honetan batzorde teknikoa berriro bilduko dela iragarri dute.

Bilakaera epidemiologikoaz oso kezkatuta mintzatu da Osasun sailburua gaur goizean. Aitortu du egoera «oso kezkagarria» dela oraindik ere, kutsatuen kurbak gorantz doalako oraindik ere. Azken hamalau egunetako intzidentzia metatua 420,15 kasukoa da erkidegoan; duela hilabete baino 220 puntu handiagoa, Sagarduik azpimarratu duenez. Ospitaleetako presioa ere gero eta handiagoa da: oraintxe, 430 lagun daude Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ospitaleetan erietxeratuta birusaren sintomekin, duela astebete baino 66 gehiago, eta ZIUetako oheen %46 hartzen dituzte koronabirusarekin gaixo daudenek.


Summary: Osakidetzak ezingo ditu jaso Janssen txertoak. Gaur 6.850 dosi jasotzekoa zen, baina Europako Batasunak txertoen banaketa bertan behera utzi izanak ekarri du aldaketa

Osakidetzak gaur jaso behar zituen Janssen txertoaren lehen 6.850 dosiak, eta 70-79 arteko pertsonei jartzea zen asmoa, baina, oraingoz, ez dute txerto hori banatuko EB Europako Batasunean, eta Espainiako Osasun Ministerioak ere esan dio Osakidetzari txertoak jasotzeko plana bertan behera geratuko dela.

Albisteak sorburua AEBetan izan zuen, atzo. CDC erakundeak eta botiken gaineko kontrola daraman FDAk eskatu dute txerto hori ez jartzeko. Adierazi zuten txertoa jarri ostean odolbilduak izan dituzten sei pertsonaren berri izan zutela, kasu «arraro eta larriak» izan direla guztiak, eta geraldi bat egitea komeni dela horregatik. Dagoeneko zazpi milioi pertsonari jarri diete txerto hori AEBetan. Zabaldu den informazioaren arabera, odolbildu kasu «arraro» guztiak andrazkoetan atzeman dituzte; 18 eta 48 urte artean dituzte, eta bat hil egin da.

FDAk adierazi du «segurtasunak» izan behar duela txertatzearen ardatzetako bat eta AEBetako Gobernuak oso serio hartzen dituela txertoa hartu ostean agertzen diren osasun arazoen gaineko ohartarazpenak. Aditzera eman dutenez, odolbilduen gaineko abisurik ez da agertzen txertoak eragin ditzakeen arriskuei buruzko argibideetan, eta azterketa sakon bat egitea komeni da.

Johnson & Johnson konpainiaren txertoa da Janssen, eta ezaugarri nabarmenenetariko bat du txertoaren dosi bakar bat aski dela immunizazioa lortzeko. Adituek diote txertatze prozesuak bizkortze aldera erabakigarria izan daitekeela.


Summary: Nafarroako lau herri itxiko dituzte: Arbizu, Etxarri Aranatz, Lodosa eta Alesbes. Herriak ostegunetik egonen dira itxita, eta neurria bi astez izanen da indarrean, gutxienez. Gainera, testak egitera deitu dituzte Etxarri Aranazko eta Alesbesko hainbat herritar.

Birusaren transmisioa nabarmen larriagotu da Nafarroan. Are, izurriteak utzitako datuak bereziki kezkagarriak dira foru erkidegoko zenbait herritan, eta, gauzak horrela, kutsatzea eteteko asmoz, gobernuak itxiera perimetrala ezarriko du horietako batzuetan. Ostegunetik, Arbizu, Etxarri Aranatz, Lodosa eta Alesbes itxiak izanen dira.

Zehazki, Nafarroako Gobernuak adierazi duenez, muga apirilaren 29ra arte izanen da indarrean, gutxienez. Bitarte horretan, ezin izanen da herrietan sartu, ezta horietatik atera ere, funtsezko arrazoiengatik ez bada.

Osasun Departamentuak emandako azken datuen arabera, azken hamalau egunetako intzidentzia tasa metatua lau herrietan da 1.000tik gorakoa, azken egunotan kutsatzeek izandako goraldiaren ondorioz. Are, tasak 2.000ren langa gainditzen du horietako hirutan. Zehazki, itxiko diren herrien artean, egoera epidemiologikoa Arbizun da larriena: azken hamalau egunetan 3.621 laguni atzeman diete birusa 100.000 biztanleko. Etxarri Aranatzen, tasa 2.158 da; Lodosan, 2.047, eta Alesbesen, berriz, 1.178.

Baheketa gehiago

Itxiera perimetralaz gainera, Nafarroako Gobernuak iragarri du Osasunbideak COVID-19a atzemateko baheketak eginen dituela Etxarri Aranatzen eta Alesbesen. 1.200 diagnostiko proba eginen dira. Zehazki, Etxarri Aranazko herritarrei dagokienez, bi adin tartetako pertsonak deituko dituzte baheketan parte hartzera: 15 eta 29 urte artekoak eta 45 eta 64 artekoak. Alesbesen, berriz, 15 eta 29 urte arteko biztanleei eginen dizkiete testak.


Summary: CAFek kontratu handi bat lortu du Suedian. Gutxienez 250 milioi eurorena izango da, baina zabaltzeko aukera guztiak gauzatuz gero, halako bi izatera irits daiteke.

AB Transitio enpresak CAFi eman dio Suediako eskualdeko trenen hornikuntzaren kontratua. Horren bitartez, lau kotxeko hogei unitate elektriko (EMU), hiru kotxeko zortzi tren biodiesel-elektriko (BMU) eta power car bat egingo ditu Beasaingo enpresak. Horien truke, 250 milioi euro baino gehiago jasoko ditu CAFek, baina kontratuak aukerak ematen ditu eskaerak handitzeko. Zehazki, beste hemeretzi EMU eta zazpi BMU gehiago erosteko aukera izango du AB Transitiok. Horiek gauzatuko balira, hasierako kopurua ia bikoiztu egingo litzateke.

Transitio AB da kontratua sinatu duen enpresa, eta hura izango da trenen jabea. Gero, ordea, Suediako lau eskualdetako garraio agintaritza publikoei alokatuko dizkie. Izan ere, kontratua CAFek eta Suediako enpresa publikoak trenak erosteko 2014. urtean sinatu zuen esparru-akordioa du oinarri.

Lehen unitateak 2023. urtearen amaierarako entregatzea hizartu dute.

CAFek diseinatutako trenak Civity Nordic plataformakoak dira eta muturreko klima egoeretan (-40 C eta +40 C artean) zerbitzua eskaintzeko prest daude. Joonkooping, Kalmar, Kronoberg eta Blekinge konterrietan emango dute zerbitzua. Hasieran, tren berriek Kroosataagen eta Kustpileneko lineetan zirkulatuko dute, eta, azken horretan linea elektrifikatzeko plana dagoenez, BMU unitate bimodalak erostea erabaki dute.

CAFek nabarmendu du Eskandinaviaren aldeko apustu egin duela azken urteetan. Horrela, 2019an Suediako EuroMaint enpresa erosi zuen. Trenen mantentze lanak egiten dituen enpresa bat da, sektore horretako enpresarik handiena Suedian, eta Eskandinaviako beste herrialdeetan ere presentzia handia duena.

Beasaingo trengileak uste du EuroMainten bitartez aukera handiagoak dituela Europa iparraldean kontratuak lortzeko. Gogorarazi duenez, Eskandinavian trenak hornitzeko hainbat lehiaketa publiko izango dira hurrengo urteetan..

Gaur egun baditu hainbat proiektu Eskandinavian: Norvegiarako abiadura handiko unitateen hornikuntza, Helsinkirako metro unitateen fabrikazioa, Suediako Stockholm eta Lund hirietan tranbien flotak operazioan jartzea, eta ondoko herrialde Norvegiako hiriburu Oslorako tranbia flotak abian jartzea.


Summary: Jaurlaritzak eskubide subjektibo gisa aitortuko ditu enplegu politika aktiboak. Langileen formakuntzan oinarrituko du 2030erako enplegu estrategia. Kezka agertu du egungo lan merkatuaren «egiturazko gabeziekin».

Egungo lan merkatuan dauden «desoreka» batzuk konpondu eta aurrera begira egon daitezkeenak aurreikusi eta konpontzeko bidean jartzea izango du xede Eusko Jaurlaritzaren 2030erako Enpleguaren Euskal Estrategiak. Enpleguaren kalitatea sustatzea du helburu planak, eta hori lortu nahi du, besteak beste, langileen formakuntzan sakonduz. Horren harira, enplegu politika aktiboak eskubide subjektibo gisa aitortzeko asmoa agertu du Jaurlaritzak.

2030era begirako prospekzioa ere jasotzen du txostenak. Horren arabera, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 610.000 langile berri egongo dira bederatzi urte barru. Horietatik 110.000 lanpostu berrietan arituko lirateke, eta gainerako 500.000k, egun daudenetan. Aurreikuspen horien arabera, halaber, 2030ean milioi bat lanpostu eskatzaile egongo dira. Okupazio taldeak aztertuta, zenbait desoreka aurreikusten ditu azterketak: adibidez, eskaintza eskaria baino handiagoa izango dela osasunaren eta irakaskuntzaren arloko profesionalentzat, eta berdin lehen sektorean, industrian eta eraikuntzan, eta zuzendaritza eta gerentzia lanpostuetan. Aitzitik, eskaria eskaintza baino handiagoa izango da bulegoetako lanpostuetan, ostalaritzan eta saltokietan.

«Jarduera esparru teoriko bat»

Horrekin batera, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako lan merkatuak dituen «egiturazko gabezia» batzuk azpimarratzen dira txostenean, hala nola behin-behinekotasuna, langabeziaren kronifikazioa, langabe zaharren ugaritzea, eta aukera desberdintasuna, eta horiek datozen urteetan okertu daitezkeela ohartarazten da.

Idoia Mendia Lan sailburuak astearte honetan aurkeztu du plana. Azaldu du Elkarrizketa Sozialeko Mahaian parte hartzen duten eragileen ekarpenak jaso dituztela, eta aurki agerraldia egingo duela Eusko Legebiltzarrean, egitasmoa aurkezteko eta legebiltzar taldeen iritzi eta eskaerak entzuteko.

Mendiak azaldu duenez, aurkeztutako estrategia «jarduera esparru teoriko bat» da, eta, beraz, ez du inbertsioei edo helburuei buruzko datu eta informazio zehatzik jasotzen. Adierazi du zehaztasun horietako batzuk azalduko direla, besteak beste, legegintzaldi honetarako prestatzen ari diren Enplegu Planean edota COVID-19ari aurre egiteko egitasmoetan eta diru sarrerak bermatzeko errentari buruzko legearen erreforman.

2013era begirako estrategiak bost oinarri ditu: aukera berdintasuna, berrikuntza, lurralde oreka, adostasuna eta lankidetza, eta lidergo publikoa. Eta lau helburu: kalitatezko enplegua, gizarteratzeko funtsezko tresna gisa; lan aktibazioa sustatzea, langileak ekoizpen sistemaren aldaketetara egokitu ahal izateko; enplegu politika aktiboak eskubide subjektibo gisa ezartzea; eta aukera berdintasun eraginkorra bermatzea. Mendiak azpimarratu duenez, enplegu politika aktiboetarako eskubide subjektiboa jasoko duen lehen erkidegoa izango da EAE.


Summary: Alarma egoeraren ostean neurriak ezartzen jarraitu ahal izateko bermea eskatu dute Otegik eta Ortuzarrek. «Eskubideak mugatzen» baditu ere, alarma egoera mantentzeko eskatu du Otegik; «bitarteko ibilbide» bat Ortuzarrek.

Maiatzaren 9a ate joka dago, Pedro Sanchez Espainiako presidenteak ezarritako alarma egoeraren azken eguna, eta kezka dago zer gertatuko den horren ostean. Hain zuzen ere, pandemiaren aurka neurriak ezartzen jarraitu ahal izateko, alarma egoera luzatzearen alde agertu da Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzailea; Espainiako Gobernuak ezarritako lege esparru hori «gustuko ez» duela adierazi badu ere, beharrezkoa dela esan du. Bide beretik mintzatu da Andoni Ortuzar EAJko EBBko burua, «bitarteko irtenbide» bat eskatu baitie Espainiako Diputatuen Kongresuko ordezkariei; egun horretatik aurrera neurriak mantendu ahal izateko baliabideak nahi ditu.

«Alarma egoerek oinarrizko eskubideak murrizten dituzte», adierazi du bere kezka Otegik; baina osasun egoera larria bada horiek ematen duten lege esparrua erabiltzearen alde agertu da, egungo kasuan bezalaxe. Azpimarratu du Euskal Herriko «egiturazko arazoa» subiranotasun falta dela, eta alarma egoerarik ezean ez duela behar diren neurri guztiak ezartzeko segurtasun juridikorik. Horiek horrela, Madrilek alarma egoera luzatu beharko lukeela iritzi dio: «Ez Madrilek alarma egoera ezartzea nahi dugulako, alarma egoerarik gabe ez genukeelako izango baliabiderik zenbait neurri hartzeko». Era berean, kritiko azaldu da Eusko Jaurlaritza garatze bidean dagoen pandemiaren kontrako legearekin; neurriak mantentzen direla bermatzeko balioko ez duela iritzi dio, Eusko Jaurlaritza «ez baita subiranoa erabakiak hartzeko».

Ortuzarrek, berriz, «bitarteko irtenbide» bat eskatu die Espainiako Diputatuen Kongresuko ordezkariei, neurriak hartzeko behar duten "legezko segurtasuna" bermatu ahal izateko. «Konponbide politiko bat bilatu beharko litzateke maiatzaren 9tik aurrera eta taldeko immunitatea lortu arte», adierazi du. Gehitu du pandemiaren kontrako legea ez dela prest egongo ekainaren erdira edo amaierara arte, eta hori martxan egon bitartean Madrilek baliabideak jartzearen garrantzia azpimarratu du: «Bitarteko neurririk egon ezean, aldi hori kudeatzea oso zaila izango da».


Summary: Remigio Mendibururen 120 artelan bildu ditu Arte Ederren Museoak. Artista hondarribiarraren hiru hamarkadako ibilbidea islatu dute ‘Mendiburu. Materia eta memoria’ atzera begirakoan. Irailaren 5era bitarte bisitatu ahalko da

«Atzera begirakoa baino gehiago, barrura begirakoa da erakusketa hau». Remigio Mendibururen ibilbide artistiko osoa islatzeko xedea izan du Juan Pablo Huercanos Oteiza Museoko zuzendariordeak, komisariatu duen Mendiburu. Materia eta memoria erakusketan; hala ere, haren hitzak ez dira kontraesanezkoak. Izan ere, bada atzera begirako bat, bertan bildutako 120 bat artelanek artista hondarribiarraren 30 urteko ildo espresiboak laburbiltzen baitituzte –1960ko eta 1980ko hamarkaden artean garatu zuen bere karrera–; baina, horrez gain, bada artistak artearen eta, batik bat, eskulturaren inguruan izandako ideien isla ere. Bilboko Arte Ederren Museoan bisitatu ahal izango da, irailaren 5era bitarte.

Mendiburuk beti izan zuen «eskulturaren zentzuari buruzko ardura», Huercanosen hitzetan: «Eskultura pentsatzeko modu berriak garatu zituen, eta bere lanek haren esanahia zabaldu zuten: eskultura ez da soilik kontenplaziorako, esperientziaren emaitza baita». Komisarioak azaldu duenez, Henri Bergson filosofoaren denborari eta esperientziari buruzko teoriek eragina izan zuten Mendibururen praktikan, eta, horiei jarraituz, bi indar batu zituen bere adierazpen artistikoetan: batetik, materia, «mineralizatutako denbora» gisa ulertua; bestetik, denbora «kulturala, biografikoa». Alegia, erakusketaren izenburuak dioen bezala, materia eta memoria, eta, zehazki, «memoria bilakatzen den materia», komisarioaren arabera: «Ideia hori oinarrizkoa da Mendibururen obran».

Huercanosek adierazi du Mendibururi buruzko «berrikuspen nabarmena» antolatu dutela: «Hil ondoko lehen berrikuspen integrala da. Beharrezkoa zen, bai artista bere testuinguruan kokatzeko, eta baita gaur egunetik begiratzeko ere». Bere lanik ezagunenak ez ezik, obra «ez hain konbentzionalak» ere jasotzen ditu hautaketak, baina orobat materiaren eta memoriaren arteko loturak zeharkatuta daudenak; hala, lan eskultorikoaz gain, mihise edo paper gainean ondutako konposizioak ere bildu dituzte erakusketan.

Miguel Zugaza Arte Ederren Museoko zuzendariak uste du Mendiburuk «bere garaiko obra originalenetako bat» erdietsi zuela. «Erakusketak eskultorearen figura berreskuratzen du bere garaiko panorama artistikoan errotutako sortzaile gisa. Lengoaia propioaren bilaketan konbentzionalismo eta formalismo artistikoak desafiatu zituen, espazio eskultorikoaren mugak eta haren materialtasuna hautsi arte».


Summary: Dom Campistronek 'Bekatorosak' lan grafikoa eman du. Aldudeko eta Nafarroa Behereko beste zenbait herrixketako lesbiana, queer eta gayen zazpi testigantzatan oinarritu du liburua. Elkarrek argitaratu du.

Egun aldarri duena arrotz zitzaion lehen. «Bekatorosa naiz; hala sortu nintzen», dio errime orain Dom Campistronek. Alduden jaio zen (Nafarroa Beherea), duela 26 urte. 16 urte zituen lehen aldiz neska batez maitemindu zenean, eta oroitzen du orduan inguruan zuen mundua lesbiana hitza existitu ere egiten ez zen mundu bat zela. «Gu handitu gara herri batean biziki girisitinoa zena. Ni gaztetan igande guziz joaten nintzen elizara, eta apezaren ondoan egoten nintzen. Gure herri ttipietan biziki normala izan da hori. Eta elizan ez da lekurik homosexualitatearendako, eta emazte gisa ere ez da lekurik, edo leku arrunt txarra, ene ustez. Hala da oraindik, aise guttiago, baina gure kulturaren parte bat da». Hala heldu zen, bada, neska-laguna eta bera etxean sartu ziren batean senide batek esandakoa: «A, zuek bekatorosak!». Eta hitzak gordetzen zuen hori agerian utzi du Campistronek orain, nolabaiteko boteretze keinu batez, bere lehen argitalpenaren izenbururaino: Bekatorosak.

Lesbianak, gayak, queerrak: horiek bekatorosak nor diren marrazkilariaren lanean. Aldude inguruko herrixketan bilatu ditu, zazpi denera, eta euren testigantzetan oinarritu du liburua. Askotarikoak dira adinez, baina denek isilpean eramandako bizipenak dituzte kontatzeko. Horiek argitara ekartzeko eta irakurlea bizipen horietara hurbilarazteko asmoa du, hain zuzen, lanak, haien borroka eta amodio istorioak aitortu eta homofobiaren aurka eragiteko nahiarekin batera. «Jende anitz bezala, bakartasun handiz bizi izan dut nik ene nortasuna, eta liburua ere bada hori ulertzeko gonbit bat», adierazi du egileak.

2019ko udan egin zituen elkarrizketa guztiak, bakoitzaren etxean eginez hitzordua, eta «intimitate» horrek liburua ere ezaugarritu duela aipatu dute bai berak eta bai Antxiñe Mendizabal Elkarreko editoreak. Campistron: «Homosexual izateak badakar barneratzea kontzeptu batzuk, umil izatea, isil izatea... Eta alimaleko konfiantza behar da zure istorioa plazaratzeko. Orain esan didate indarra hartu dutela liburua berrirakurtzean».

Beste hainbat alderdiren artean, lekukotzen kokapenak ere liburua «berezi» egiten duela nabarmendu du Mendizabalek: «Garbi dago ez dela gauza bera Nafarroa Behereko landa eremua, Nafarroako Erribera edo Bilbo ingurua. Testigantza hauek testuinguru konkretu batean daude kokatuta, eta beste balio bat hartzen dute; beste ezagutza bat ematen diote irakurleari». Horregatik, editoreak aipatu du liburuan bildutako esperientziak «harriduraz» jaso zituela, eta Campistronek erantsi harrigarria irudi balezake ere oraindik ez dela normalizatutako auzia heterosexualitatetik kanpoko bizitza hautuena: «Ez, oraino ez gara benetan ondo integratuak sentitzen gure gizartean».

Hitz-irudien hizkuntza

Lehenik Parisen eta gero Glasgown (Eskozia) egin zituen ilustrazio ikasketak Campistronek, eta, liburuaren sarrera testuan kontatu duenez, bere nortasuna askeago bizitzeko inguru bat bezala, orduan topatu zuen kontatu nahi zuena marrazkiaren bidez partekatzeko ahotsa. «Hizkuntza grafiko propio eta berezi bat», Mendizabalen hitzetan. Nahasian josi ditu hitzak eta irudiak liburuan —eskuz idatzita dator testua—, eta editoreak goratu du testigantzen bat-batekotasuna eta «ahozkotasunaren freskura» gordetzen duela. Egileak gehitu du irakurtzeko ohiturarik ez duenarentzat ere «irakurterraza» izango zen lan bat nahi zuela, eta marrazkiak «begia harrapatzeko» duen ahala azpimarratu du. «Nolako liburuak sortzen ditugun, nolako argazkiak, nolako artea... arma bat izan daitezke homofobiaren eta beste hainbat gauzen kontra borrokatzeko».

Hizkuntza grafikoarekin bezainbat, euskararekin egindako lanketak ere liburuari balio erantsi bat eman diola aipatu dute editoreak eta idazleak. Campistronen kasuan, adierazi du euskara batuan aurrez idazten aritu gabea zela eta zuzenketen joan-etorriak «idazten ikasteko» balio izan diola. Eta Mendizabalek, berriz, behe nafarreraren eta estandarraren arteko uztarketa azpimarratu du: «Denok aberastu dugu hiztegia; hala izan dadila irakurlearentzat ere».


Summary: EBren funtsei esker «modernizazio aro berri bat» hasiko dela agindu du Sanchezek. Lehen bi urteetan ibilgailu elektrikorako azpiegiturak sortzea izango da Madrilen lehentasuna

Hitz handinahiekin eta espektatiba oso handiekin iritsiko da Next Generation planaren dirua Espainiara. «EBn sartu ginenetik, Espainiak izan duen aukerarik handiena da. Halakoak mendean pare bat aldiz baizik ez dira igarotzen, eta ez dugu pasatzen utziko», ziurtatu du gaur Pedro Sanchez Espainiako gobernuburuak, EBren funtsen banaketaren lehen datu batzuk aurkezteko egindako agerraldian.

140.000 milioi euro jasoko ditu Madrilek, eta horietatik 72.000 milioi ez ditu itzuli beharko. «Europako Marshall plan handi» horrekin «garai berri bat» abiarazi nahi du Espainiako Gobernuak: «Modernizaziorako eta eraldaketarako lehen urrats bat da».

Sanchezek agindu du diru horren erdia 2021-2023 epean inbertituko duela: %39 trantsizio ekologikora joango da; %29, eraldaketa digitalera; %10,5, hezkuntzara, eta %7, ikerketara. Diru sail zehatzen artean, 13.200 milioi ibilgailu elektrikorako azpiegiturak sortzera bideratuko dira; 6.820 milioi etxeak zaharberritzeko, eguzki plakak jartzeko eta isolamendua handitzeko erabiliko dira, eta 4,315 milioi, administrazioa digitalizatzeko eta haren behin-behinekotasuna txikitzeko.

Next Generationen dirua jaso ahal izateko, Madrilek erreforma plan bat aurkeztu behar dio Europako Batzordeari, apirilaren 30a baino lehen. Bruselak ontzat jo beharko du plan hori Espainiak dirua jaso nahi badu, baina ondoren ere batzordeak aukera izango du funtsen emaria lehortzeko, ikusten badu agindutako erreformak ez direla betetzen edo dirua ez dela agindutako programetara joaten.

Sanchezen gobernuak eta Europako Batzordeak hilabeteak daramatzate erreformak negoziatzen, eta zenbait gai lotu dituzte. Baina bi erreforma nagusiak —pentsioena eta lan erreformaren moldaketarena—oraindik itxi gabe ditu Madrilek, eta oso litekeena da horiek zehaztu gabe iristea plana Bruselara. Izan ere, Espainiak batzordeari jakinarazi dio kontu horiek CEOE patronalarekin eta CCOO eta UGT sindikatuekin negoziatu nahi dituela. Akordioa «gertu» dagoela esan du sarritan Espainiako Gobernuak, baina gizarte eragileek ziurtatu dute gai batean zein bestean desadostasunak handiak direla.

Pentsioen erreforma

Lan erreformari dagokionez, Sanchezek aspaldi alboratu zuen PPren 2012ko eta 2013ko erreformak bertan behera uzteko promesa, eta arau horiek moldatzearekin konformatzen da orain. Enpresetako lan itunei lehentasuna kentzea eta sektoreko hitzarmenei ematea da asmo nagusia, baina CEOEren ezezkoarekin egin du topo, enpresaburuei egiten baitie mesede neurriak. Bruselak ez du aldaketarik nahi kontu horietan, baina bere mezuetan gehien nabarmentzen duen arazoa da behin-behineko kontratu gehiegi egiten direla.

Pentsioetan, berriz, sindikatuek ez die harrera ona egin Jose Luis Escriva Gizarte Segurantzako ministroak astelehenean proposatutakoei. Eguneratzeari buruz, pentsioak aurreko urteko KPIaren arabera igotzea proposatu zuen, baina inflazio negatiboak dakarren erosteko ahalmen gehigarria konpentsatzea. Erretiro adin erreala adin ofizialera parekatze aldera, beren borondatez erretiro aurreratua hartzen dutenei saria gehiago txikitzea eskaini du.

Neurri horien aurka mintzatu da Unai Sordo Espainiako CCOOeko idazkari nagusia, eta Euskal Herrian kritika gogorrak egin dizkiote ELAk eta LABek ere, uste baitute pentsio txikiagoak ekarriko dituela. EBren funtsei uko egiteko eskatu du ELAk, eta LABek «bataila politikorako» deia egin zuen joan den astean, dirua «botere publikoa indartzeko» balia dadin.


Summary: Gaur 90 urte aldarrikatu zuten Espainiako II. Errepublika. 1930ean, urtebete lehenago, errepublikazaleek aurrekari bat ezarri zuten Donostiako Hitzarmenarekin. EAJk ez zuen han parte hartu, baina han jarritako oinarriek eman zioten bide 1936ko estatutuari, katalanen presioari esker.

Eibarren (Gipuzkoa) aldarrikatu zuten lehenengoz Espainiako II. Errepublika, 1931ko apirilaren 14an, gaurko egunez duela 90 urte. Bi egun lehenago egin zituzten udal hauteskundeak monarkiko eta errepublikazaleen arteko plebiszitu bihurtu ziren, eta bigarrenek irabazi zuten estatuan. Bizkaian eta Gipuzkoan, ere bai; Araban eta Nafarroan, ez. Eibarren, 05:00etan osoko bilkura berezi bat egin zuten bozetan aukeratutako zinegotzi errepublikazaleek —udalbatzako hemeretzietatik hemezortzik—, eta errepublika aldarrikatzea erabaki zuten.

Alfontso XIII.a Espainiako erregea boteretik egotzi zuten, eta erbestera jo zuen. Errepublikak erreforma garrantzitsuak abiarazi zituen armada eta eliza katolikoaren estatus pribilegiatua, hezkuntza sistema, lan mundua, nekazaritza eta antolaketa politikoa iraultzeko asmoz. Onartu zuen konstituzio berriak, esaterako, bidea ireki zien autonomia estatutuei.

Aldaketa hori, ordea, lehenago bultzatu zuten. Donostian, 1930eko abuztuaren 17an, alderdi errepublikazale eta alderdi katalan gehienak elkartu ziren, Garibai kalean, Union Republicanaren egoitzan. Gero Londres hotelean aditzera eman zuten errepublika ezarri arteko atsedenik ez zutela izango. Beste helburu bat ere adostu zuen Donostiako Hitzarmenak: errepublika hori ezarritakoan, autonomia estatutu bat izango zuen Kataluniak.

Han ziren Partido Republicano Radical, Accion Republicana, Partido Republicano Radical Socialista, Derecha Liberal Republicana, Accion Catalana, Accio Republicana de Cataluña, Estat Catala eta Organizacion Republicana Gallega Autonoma alderdietako kideak; tartean, Manuel Azaña eta Alejandro Lerroux, besteak beste. Baita Indalecio Prieto sozialista, Felipe Sanchez Roman legelaria, Fernando de los Rios sozialista eta Eduardo Ortega y Gasset abokatua ere —Jose Ortega y Gasset filosofoaren anaia—, baina ez inoren ordezkari gisa.

Bilera haren ostean dokumentu ofizialik atera ez zuten arren, oihartzun handia izan zuen. Prietok hartutako ohar batzuk argitaratu zituen prentsak: orduko erregimenari elkarrekin eta «adorez» aurre egiteko konpromisoa nabarmendu zuen nagusiki; eta «Kataluniari dagokion arazoaren» irtenbidea ere azaldu zuen. «Onartu zuten Kataluniak modu askean idatzitako estatutu bat aurkeztea Gorte Konstituziogileetan haren herrialde bizitza eta Espainiako Estatuarekiko lotura arau dezan», eta akordio hori zabaldu zuten «bizitza autonomoaren beharra sentitzen duten gainontzeko eskualdeentzat» ere. Garai hartako kroniken arabera, Kataluniako estatutuaren gaia lehia bizikoa izan zen, eta alderdi katalanen ordezkariek irmo defendatu zuten herrialdea aitortzearen beharra.

EAJ, kanpoan

EAJ ez zen egon Donostiako Hitzarmenean, errepublikanoen laikotasunari errezeloa ziotelako. «Akatsa izan zen», Manuel Irujo jeltzaleak gerora onartuko zuenez. Akatsa, gero ikusi zutenez, katalanek estatutua lortu zutelako 1932ko irailean, errepublika aldarrikatu eta urtebetera. Eta euskal herritarrek, ez: 1936ko urrian, gerra hasi eta gero, sortu zen Eusko Jaurlaritza. «Parte hartu izan bagenu, euskal estatutua, Nafarroakoa barne, katalanarekin batera onartuko zen», adierazi izan zuen gerora Irujok. Eztabaida luzea izan zen aurretik, eta Prietok «Gibraltar vatikanista» ezizena jarri zion estatututik aterako litzatekeen Euskal Herriaren zatiari, ika-mikaren erdian.

Azkenean, PSOEk eta UGTk ere bat egin zuten Donostiako Hitzarmenarekin 1930eko urrian, Madrilen. Itun haren inguruko batasunak ekarri zuen 1931ko udal hauteskundeak plebiszitu bihurtzea. Orduan sortu zutena 1936ko gerrarekin bukatu zen, Espainiako militar faxistek Espainiako II. Errepublikaren aurka egindako altxamenduarekin.

Agirre, Nafarroatik

1931ko hauteskundeetan, Jose Antonio Agirre, Eusko Jaurlaritzako aurreneko lehendakaria izango zena, Getxoko (Bizkaia) alkate hautatu zuten. Ekainaren 28an, errepublika garaian, Gorte Konstituziogileetan diputatu izateko aukeratu zuten, bi zerrendatan; izan ere, bi zerrendaren buruan joan zen: EAJrenean Bizkaian, eta EAJk karlistekin eta monarkikoekin egin zuen koalizio antierrepublikanoan Nafarroan. Bietako bat aukeratu behar, eta Nafarroakoari heldu zion.

Nafarroako jeltzaleek Euzkadi Buru Batzarrari eskatu zioten Manuel Aranzadi abokatu nafarrak har zezala Agirreren lekua Bizkaiko zerrendan, trukean. Horren ordez, baina, Bizkaiko zerrendako bigarrena, Manu Robles-Arangiz jarri zuten buruan. «Horrek min handia egin zigun; niri min handia egin zidan, eta bolada bat igaro nuen haserre, mitinetara joan gabe», kontatu zion Irujok Iñaki Anasagastiri Hermes aldizkarian eginiko elkarrizketa batean.

Aranzadi diputatua izandakoa zen, errepublikako gobernuko kideekin batera, oposizioan, eta Nafarroako jeltzale askok ez zuten begi onez ikusi errepublika sortu berritan hari bizkarra eman eta kristau antierrepublikanoekin lerratzeko erabakia.

Errepublikaren garaia errepublikanismotik aparte abiatu zen EAJ: ez zuen parte hartu Donostiako Hitzarmenean, eta bozetara koalizio antierrepublikano batean aurkeztu zen Nafarroan. Hala ere, itun hark irekitako bidetik lortu zuen estatutua Araba, Bizkai eta Gipuzkoarentzat, 1936an. Eta, gerra hasia zela, EAJ errepublikako gobernuaren barruan zen: izan ere, Irujo ministro izendatu zuten. Sailik gabekoa Francisco Largo Caballeroren agintaldian, eta Justizia ministroa Juan Negrinenean, 1937ko abendura arte.