Summary: Gizon bati lau urte eta zortzi hilabeteko espetxe zigorra ezarri diote emazteari tratu txarrak emateagatik. 2.500 euroko kalte ordaina eman beharko dio biktimari, eta ezingo da 300 metro baino gutxiagora hurbildu, ezta hamahiru urtez harekin komunikatu ere. Epaia irmoa denean, baina, espetxe zigorra jarri ordez, auzipetua Espainiako Estatutik kanporatuko dute.

Lau urte eta zortzi hilabeteko espetxe zigorra bete beharko du Iruñean bizi den 37 urteko gizon batek, emazteari ohiko tratu txarrak emateagatik. Horrez gain, 2.500 euroko kalte ordaina eman beharko dio biktimari eragindako kalte moralagatik, eta ezingo da 300 metro baino gutxiagora hurbildu, ezta hamahiru urtez harekin komunikatu ere.

Nafarroako Auzitegian jarri zaio errekurtsoa epaiari, eta, hori irmoa denean, ezarritako espetxe zigorraren ordez, auzipetua Espainiako Estatutik kanporatuko dute bere jatorrizko herrialdera, eta ezingo da estatura itzuli sei urtean.

Epaiak azaltzen duenez, 2016an ezkondu ziren, eta «harreman ona» izan zuten auzipetuak erregularizazioa lortu zuen arte. Orduan hasi zituen emaztearekiko tratu txarrak. Ohiko tratu txarrez gain, lau indarkeria kasu frogatu dira.

Tratu txarren eta erasoen ondorioz, emakumeak «depresio sintomatologia eta intentsitate handiko antsietatea» ditu, eta horrek bere oinarrizko bizi funtzionamenduari eragiten dio.


Summary: Nafarroako dekretuaren aurkako manifestazioarekin bat egin dute ELA, LAB, Steilas eta ESK sindikatuek. Merezimenduen dekretuak «herritarrak gutxiesten» dituela eta «UPNrena baino atzerakoiagoa» dela salatu dute

Iruñeko Katakrak aretoan egin dute agerraldia Nafarroako ELA, LAB, Steilas eta ESK sindikatuetako ordezkari Imanol Pascualek (ELA), Imanol Karrerak (LAB), Ixabel Artiedak (LAB), Maitane Urabaienek (Steilas), Eider Larripak (Steilas) eta Xabier Barberrek (ESK), eta Nafarroako Gobernua administrazio publikoetan euskararen ezagutza baloratzeko prestatzen ari den merezimenduen dekretua izan dute hizpide.

Euskalgintzaren Kontseiluak maiatzaren 7rako Iruñean antolatu duen mobilizazioarekin bat egin dute. Izan ere, sindikatuetako ordezkarien arabera, beharrezkoak dira «herritarrak ez gutxiesteko eta nafar guztien eskubideak bermatzeko politikak». Aitzitik, merezimenduen dekretu berria «kontrako noranzkoan» doala azaldu dute.

Zerbitzu orokorretan, euskara zokoratuta

Sindikatuetako ordezkariak oso kritiko agertu dira gobernuak aurkeztu dien zirriborroarekin. Imanol Pascualek nabarmendu du euskara kontuan hartu beharko litzatekeela Nafarroa osoan, «hizkuntza propioa den heinean». «Printzipio hori errespetatzen ez duen araudi orok mespretxatu egiten ditu euskal hiztunak», gaineratu du. Horretaz gain, ELAko kideak azaldu du UPNk eta CDNk 2009. urtean onartutako dekretua bera baino are atzerakoiagoa dela arau berria: «Dekretu hark ikuspegi eskuzabalagoa zuen eremu misto delakoan». Izan ere, Pascualen arabera, PSNren gobernuak onartu nahi duen dekretuak «ezabatu egiten du zerbitzu zentralen espezifikotasuna, hau da, erkidego osoa jardun eremutzat daukaten zerbitzu orokorrak. Kenduz gero, desagertu egiten da eremu jakin batera mugatuta ez dauden zerbitzuetan euskararen ezagutza baloratzeko aukera».

LABeko ordezkari Imanol Karrerak eta Ixabel Artiedak azaldu dute ez dagoela arrazoirik herritarren hizkuntza eskubideak «irizpide geografikoen mende» egoteko: «Ez dago justifikaziorik eremu mistoan eta eremu ez-euskaldun deiturikoan hizkuntz eskubideak ezberdinak izateko edo, zuzenean, ez existitzeko». Karrerak azaldu duenez, arau berria indarrean jarrita, eremu mistoko 14 lanpostutan bakarrik baloratuko da euskara. «Horiek bakarrik izanen dute euskarari ematen zaizkion hondarrak jasotzeko zortea, nahiz eta eremu mistoan dauden Nafarroa osoari begirako lanpostu guztiak, eta lanpostu horiek funtsezkoak eta nahitaezkoak diren».

Alemana, ingelesa eta frantsesa, gainetik

LABeko ordezkarien ustez, «iraina da» Nafarroan alemana, ingelesa edo frantsesa menperatzea «euskararen gainetik baloratzea». Neurri hori «supremazismoaren erakustaldia» eta «euskaraz bizi nahi dutenei eginiko mespretxu garbia» dela gaineratu du Karrerak.

ELAk eta LABek azaldu dute dekretuaren zirriborroari egindako ekarpenak «irakurri gabe ere» bota dituela atzera Gobernuak, eta ez zuela gauza bera egin gainerako sindikatuek planteatu zituzten neurri are murriztaileagoekin. «Jarrera arras itxia erakutsi du gobernuak», esan du Karrerak: «Herritarren eskubideak bermatzeari begira inolako zuzenketarik onartu ez izanak agerian utzi du atzean zer-nolako borondaterik eza dagoen berdintasunaren aldeko politikak garatzeko».

Steilaseko ordezkari Maitane Urabaienek ere hizpide izan du Nafarroako Gobernuak «atzerriko hizkuntzekin duen obsesioa», eta fenomeno hori, bereziki, «hezkuntzaren alorrean islatzen dela» uste du: «Hezkuntza publikoko lanpostuetan, ingelesez derrigorrez jakin beharra ezarri nahi dute, eta, era berean, trabak jartzen dizkiote euskarazko hezkuntzari, ez dute sustatu nahi euskararen beraren hedapena, eta tinko ari dira PAI eredua inposatzeko eta egonkortzeko estrategian».

ELA, LAB, Steilas eta ESKren aburuz, merezimenduen dekretua «atzerapausoa» izanen da hizkuntza eskubideen garapenean. «Dekretu honek, aurrekoek bezala, Euskararen Legeak inposatzen duen zonifikazioan du oinarria. Zonifikazioa bukatzea beharrezkoa da, artifizialak diren muga batzuen ondorioz diskriminazioak sortzen baititu», azaldu du Xabier Barberrek.

Horregatik, maiatzaren 7an Iruñeko kaleetara aterako dira sindikatuok, «Nafarroako Gobernuari exijitzeko zonifikazioaren etetea eta nafar guztion hizkuntza eskubideak errespetatuko dituen dekretu bat». Manifestazioa Antoniutti parketik abiatuko da, 17:30ean.


Summary: Europako Batasunak ez du hizkuntzen zailtasuna neurtzen oposizioetan. Izaskun Bilbaok Europako Legebiltzarrean galdetu du hizkuntzen zailtasuna irizpide bat ote den oposizioetako hautagaien merituak baloratzeko. Gasteizko epaile batek argudio hori erabili zuen Laudioko Udalean hizkuntza eskakizuna ez betetzeagatik lanpostua galdu zuen langile ohi bati arrazoia emateko.

Europako Batasunean oposizioetan aurkezten diren hautagaien merituak baloratzeko kontuan hartzen al da hizkuntzen zailtasuna? Galdera hori egin dio Izaskun Bilbao Europako Parlamentuko EAJko diputatuak Johannes Hahn Batasuneko funtzio publikoaren eta aurrekontuen komisario arduradunari. «Europako erkidegoetako hizkuntza araubidearen arabera, hizkuntza ofizial guztiak dira baliozkoak, eta ez zaie inolako sailkapenik edo neurketarik aplikatzen» erantzun dio Hahnek. Horrez gain, Bilbaok jakin nahi izan du ea Europan sailkapenik ote dagoen hizkuntzak ikasteko zailtasunari dagokionez; erantzuna, kasu horretan ere, argia izan da: ezezkoa eman dio arduradunak.

Erantzun horrekin, balioa galtzen du duela hilabete batzuk Gasteizko epaitegi batek emandako argudioak: euskara «zaila» dela; munduko hizkuntzarik zailenen artean bosgarrena, hain zuzen. Epaile horrek, argumentu horiek erabilita arrazoia eman zion hizkuntza eskakizuna ez betetzeagatik Laudioko Udalean lanpostua galdu zuen langile ohi bati, eta udal horri agindu zion langilea berriro har dezala, lehen zuen lanpostuan edo antzeko batean.

Geroago sare sozialetan zabaltzen hasi zen epaileak emandako arrazoien oinarria: Interneteko orri batean ageri zen testua kopiatu eta epaian itsatsi zuen epaileak —testu horretan ranking bat ageri zen, eta, haren arabera, euskara munduko hizkuntzarik zailenen artean bosgarren postuan dago—.

Gainera, Bilbaok nabarmendu du oposizioen oinarriak «ezagunak eta onartuak» zirela, eta, beraz, Gasteizko epaitegiko epai horrek «hizkuntza hori ikasi eta dagozkion probak gainditu dituzten pertsonen eskubideak» urratzen dituela. Hori horrela, adierazi du «uste osoa» zuela epaia bertan behera geratuko zela.


Summary: Dendartean: «Ezin da Ticket Bai ezarri merkataritza txikiari kalte egin gabe». Gipuzkoako Merkataritza Elkarteak ziurtatu du ezin dela Gipuzkoako Aldundiak negozioen fakturazioa zaintzeko martxan jarri duen sistema aplikatu «merkatari txikiei kalte handia egin gabe».

Dendartean Gipuzkoako Merkataritza Elkarteak aurkakotasun handia adierazi du Ticket Bai sistema dela eta. Gipuzkoako Foru Aldundiak lurraldeko negozioen fakturazioa zaintzeko sistema da Ticket Bai, zerga ihesa eragozteko helburua duena, eta aurtengo azarorako derrigorrezkoa izango dela erabaki du erakundeak. Bada, Dendartean elkartean bildutako Gipuzkoako merkatari txikiek ohartarazi dute sistema hori ezin dela martxan jarri aldundiak ezarri dituen «epe eta prozedurekin», baldin eta ez bazaie «merkatari txikiei kalte handia» egiten. «Ez dago aukera errealik Ticket Bai ezartzeko kalte handia egin gabe», esan du elkarteak. 2.200 komertzio daude Dendartean elkartean, eta ohar baten bidez esan dute ez dagoela iruzur fiskalik beren negozioetan; «ez dago iruzur bat derrigorrezko sistema ezartzeko urgentzia hau justifikatzen duenik».

Dendartean-ek gogoratu du Ticket Bai sistemak komertzio txikiak behartu egiten dituela beren salmentak gertatzen diren unean helaraztera ogasunera, «programa informatikoen bidez. Aldi berean, jakinarazi du Espainiako Gobernuak lege egitasmo bat duela tramitean, araudi bat garatzeko fakturazio sistemen inguruan. Eta erantsi du Madrilen asmoa dela negozioek «borondatez eta inolako derrigortasunik gabe» jartzea horrelako sistemak, fakturazioak ogasunera bidal daitezen gertatzen diren unean.

Garai oso desegokia

Horrek «prezioak asko merkatzea» ekarriko du software programetan, sistema horien alorrean. Horregatik uste du Dendartean elkarteak onena dela «legearen zain geratzea eta sistema ezartzeko erritmoa estatuarenera egokitzea».

Gipuzkoako Aldundiak zenbait laguntza ekonomiko jarri ditu martxan saltoki eta negozio guztiek Ticket Bai jar dezaten, eta azarorako sistema derrigorrezkoa izango dela erabaki du. Bada, Dendartean elkarteak ohartarazi du «Gipuzkoan aritzen diren enpresa eta autonomo asko» ez direla horretara behartuta egongo, «haien egoitza fiskalak Euskaditik kanpo daudelako».

Hori guztia kontua hartuta, merkatari txikien elkarteak eskatu du Ticket Bai sistemaren ezarpena atzeratzeko, «garai hau oso desegokia delako eta negozioen itxierak azkartuko dituelako». Bizkaiko eta Arabako aldundiek ere antzeko sistemak ezartzeko helburuak dituzte, baina Bizkaiak atzeratu egin du. Arabak, berriz, aurtengo urriarekin hasi nahi du derrigorrezko sistema gisa erabiltzen, eta ArabaDendak ere malgutasuna eskatu du.


Summary: Apirilaren 20tik aurrera toki itxi gehienetan ez da maskara jarri beharko Hego Euskal Herrian. Garraio publikoetan, zentro sanitarioetan eta soziosanitarioetan derrigorrezkoa izango da oraindik ere. Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak jakinarazi du bat egiten duela proposamenarekin.

Toki itxi gehienetan maskara ez da nahitaezkoa izango Hego Euskal Herrian hilaren 20tik aitzina. Garraio publikoetan, zentro sanitarioetan eta soziosanitarioetan derrigorrezkoa izango da oraindik ere. Espainiako Gobernuko Ministroen Kontseiluak apirilaren 19an onartuko du erabakia, eta egun bat geroago sartuko da indarrean.

Alerten Lantaldeak gaiari buruz ondutako dokumentua aintzat harturik hartu du erabakia Espainiako Gobernuko Osasun ministerioak, eta horren berri eman dio gaur Carolina Darias Espainiako Osasun ministroak Espainiako Osasun Sistemaren Lurralde Arteko Kontseiluari. Gaur arratsaldean berretsi du erabakia Osasun Sistemaren Lurralde Arteko Kontseiluak. Dariasek esan du «logikoa» zela neurria hartzea, egoera epidemiologikoak eta txertaketak era ematen duelako. Behin betiko erabakia Ministroen Kontseiluak hartuko du, eta maskararen erabilera arautzeko indarrean dagoen legea errege dekretu bidez aldatuko du horretarako. Apirilaren 20an sartuko da indarrean arau berria, Estatuko Aldizkari Ofizialean argitaratzen denean.

Alerten Lantaldeak egindako dokumentuak maskara «arduraz» erabiltzea gomendatzen die talde zaurgarrietako herritarrei, eta «aholkatzen» du metro eta erdiko distantzia gorde ezin denean eta aireztapen ona ez dagoen lekuetan ere erabiltzea, hala nola merkataritza guneetan, supermerkatuetan, dendetan, zinemetan, museoetan edo tabernetan. Era berean, modu egokian egurasteko aukerarik ez badago eta langileen artean tarte nahikorik ez badago, lantokietan erabiltzen jarraitzea gomendatzen dute.

Eusko Jaurlaritza, alde

Lurralde Arteko Osasun Kontseiluan parte hartu dute Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak eta Santos Indurain Nafarroako Gobernuko Osasun kontseilariak. Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak ohar bidez jakinarazi du bat egiten duela proposamenarekin, adituek adostuta dagoelako, eta uste duelako edozein erabaki hartu aurretik ezinbestekoa dela adituen iritzia jakitea. Hala ere, Sagarduik gaurko bileran bere desadostasuna agertu du Alerten Lantaldeak egindako zirriborroa behin betiko dokumentu gisa igorri zaielako erkidegoetako arduradunei, aurrez aztertzeko aukerarik izan gabe eta Osasun Publikoaren Batzordetik igaro gabe.

Atzo, Nafarroako Gobernuko Osasun kontseilari Santos Indurainek baztertu egin zuen barrualdeetan maskara kolpean kentzea, eta neurria «apurka» leuntzea hobetsi zuen. Hala ere, adierazi zuen hori egiteko garai egokia Aste Santuaren ostea dela, oporraldian harreman gehiago izaten direlako.


Summary: Udalgintzaren balioak aldarrikatu ditu Eudelek 40. urteurrenean. 1982ko maiatzaren 8an sortu zen Gernikako Batzar Etxean. Gaur, Gasteizko Europa jauregian, aitzindariak omendu dituzte, eta lau hamarkadatako bide horretan «ilusio handiagorekin» segitzeko konpromisoa adierazi du Gorka Urtaran Eudeleko presidenteak

«Herrialdearen arkitektura instituzionalean giltzarria da Eudel». Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 251 udalerrietako 2.644 hautetsi eta alkateen lana eta haiek ordekatzen dituzten balioak goraipatu ditu Gorka Urtaran Eudeleko egungo presidenteak Gasteizko Europa jauregian egindako omenaldi instituzionalean. Haren esanetan, 40 urteko bidean, «hirugarren belaunaldia da honako hau» eta aurrekoen bidetik segitzeko «ilusio handiagoz» segitzeko asmoa adierazi du: «Udalgintzarekin konprometitutako pertsonak gara, oinordetza hori jaso dugu».

1982ko maiatzaren 8an, Gernikako Batzar Etxean sortu zen Eudel, Hego Euskal Herriko hainbat udalen babesarekin: hala nola Amurrio, Aramaio, Gernika, Basauri, Igorre, Aretxabaleta, Azpeitia edo Arrasate. Nafarroako hiru udal ere izan ziren sorrerako elkarte hartan —Baztan, Etxarri Aranatz eta Arantza—. Hiru urte lehenago, 1979ko apirilaren hasieran egin ziren lehen udal hauteskundeak, eta orduan izendatutako 144 udalerrik bat egin zuten erakunde sortu berriarekin 1982an. Iñaki Oregi Zuiako alkatea izan zen erakundeko lehen presidentea.

Omenaldian gogoratu dutenez, hasiera ez zen batere erraza izan. Oraindik administrazioaren egitura altxatzeko zegoela, krisi ekonomiko gordinaren testuinguruan, udalek finantzaketa apala zutela gogorarazi du bideo batean Jose Maria Gonzalezek, Muskizko alkate eta, 1989tik, hamar urtez Eudeleko presidente izandakoak. «Dena egiteko zegoen». Mugarrien artean jarri du udalek ordezkaritza izatea Finantzen Euskal Kontseiluan.

40 urtetan beste hainbat mugarri gogoratu dituzte. Adibidez, 1990ean klimaren aldeko alkateen ituna izenpetu zen, eta, bi urte geroago, 1992an, Europako Udalen eta Eskualdeen Kontseiluan sartu zen Eudel; 2001ean, euskararen sustapenerako akordioa izenpetu zen, eta, urtebete geroago, 2002an, demokraziaren defentsarako aitortza zibikoa sinatu zuen Eudelek. Azpimarratu dituzte, beste mugarri batzuen artean, 2006an berdintasunaren aldeko udalen sarea eratzea edo udal arloko langileen baldintzak finkatzeko Udalhitz izenpetzea; 2013an, Basqueskola emakume hautetsien aliantza, eta, 2016ean, Euskadiko Toki Erakundeei buruzko Legea behin betiko onartzea.

Atzera begirako horretan, Eudeleko presidente izandakoak omendu nahi izan dituzte halaber, Iñaki Oregi lehen presidentetik hasita azken lekukoa hartu duen Gorka Urtaranenganaino. Iñaki Gonzalez eskultoreak egindako makila bat oparitu diote presidente bakoitzari, euskal makila udalgintzaren sinbolo delako. Oregi hilda dagoenez, haren seme Jose Ignacio Oregik hartu du oparia. Makila hori hartu dute, halaber, Jose Maria Gorordo Bilboko alkate izandakoak, Jose Mari Gonzalez Muskizko alkate ohiak, Karmelo Sainz de La Maza Leioako alkate ohiak, Jokin Bildarratz Tolosako alkate ohiak, Ibone Bengeoetxea Bilboko alkateorde ohiak eta Imanol Landa Getxoko alkate ohiak.

Gertutasuna, sendotasun

Dena den, egungo erronkez eta beharrez ere hitz egin dute ekitaldian. Lehenik, Gorka Urtaranek nabarmendu du konpromisoa, kontsentsua eta lankidetza direla udalen aktiborik garrantzitsuenak. «Konpromisoa eta akordioa beharrezkoak dira elkarlana eraginkorra izan dadin, eta horrek eskatzen du inplikatutako eragile guztien arteko elkarlana ere». Hala, etorkizuneko ingurumen arloko zein eraldaketa sozialeko erronkei dagokienez, udalek ere zeresana dutela nabarmendu du Urtaranek: «Herritarrekiko gertutasuna da gure sendotasuna. Udalerrietan gertatzen da guztia».

Horri begira, herritarren eta erakundeen arteko nolabaiteko urruntasuna bizi den garaiotan, Urtaranek nabarmendu du konfiantza hori ez dela galdu behar eta hor zeresan handia dutela udalek. Ziurgabetasun handiko garaia izanik, azpimarratu du pandemiak zein Ukrainako inbasioak agerian utzi dutela iraganean erdietsitako konkista sozialak ez direla betirako, eta horiei eusteko eginkizuna duela euskal gizarteak.

Emile Durkheim soziologiaren bultzatzaileetako batek gizartearen eta komunitatearen artean egin zuen aldaketari erreparatu dio Urtaranek. Hark zioenez, kolektiboan elkar bizitzeko modu bat da gizartea, eta, batik bat, arauekiko eta legeekiko errespetuan oinarritzen da elkarbizitza; haatik, komunitatean, ehun soziala trinkoagoa da, balioetan eta alor emozionalean oinarritzen delako harremanen funtsa. Urtaranek euskal gizartearen komunitate izaerari dei egin dio, etorkizuneko erronkei aurre egiteko. «Euskal udalgintzari dei egiten diot, Euskadiren kohesio emozionalaren motorra delako».

Agiria eta hiru ardatzak

Era berean, Eudeleko ordezkariek agiri bateratu bat irakurri dute egungo egoerari zein etorkizunari begira elkartearen hiru ardatz nagusiak nabarmenduz: pertsonak, ahotsa eta aliantzak. Batetik, nabarmendu dute pertsonak direla udalgintzaren ardatz nagusi, bai zerbitzuak eskaintzeko, bai eta herritarren beharrizanei erantzuteko. Udaletatik bultzatu beharreko politiken artean, nabarmendu dituzte euskara, berdintasuna, segurtasuna, enplegua, ingurumena, eraldaketa digitala eta zerbitzu soziala. Agiri horretan, Eudeleko emakume aitzindariak zein udaleko langileak aitortu nahi izan dituzte.

Bigarrenik, goraipatu dute «giza harremanak ehuntzen diren espazioa» dela udal politika eta real politik edo errealitate politikoaren adibiderik argigarriena ordezkatzen dutela. «Ahots batean bildutako eta sentsibilitate desberdineko elkarte anizkuna gara, gure mezua erakundeei eta gizarteari helarazteko helburua duena. Joan-etorriko ahotsa gara, batzeko asmoz eta ez elkarren artean lehiatzeko», laburbildu dute.

Azkenik, aliantzaren beharra aipatu dute, «helburu handiak lortzeko modu bakarra» delako. «Gaur inoiz baino gehiago aliantza horren aldeko apustua egin behar dugu», adierazi dute, irakurritako agirian, eta eragileekin zein beste erakundeekin aliantza bateratuaren beharra adierazi. Besteak beste, elkarlan horren barruan kokatu dute Jaurlaritzak bultzatutako 2030 Agendarekin bat egin izana Eudelek, eta konpromiso horrekiko garrantzia azpimarratu dute.

Ekitaldian, Marlene Simeon Europako Udalen eta Eskualdeen Kontseiluko ordezkariak parte hartu du. Europako tokiko erakundeen eta eskualdeetako gobernuen batzorde horrek 70 urte bete zituen iaz, eta Simeonek zoriondu egin du Eudel 40 urteotan egindako ekarpenagatik.

Minutu bateko isilunea

Azken hitzak Iñigo Urkullu Jaurlaritzako lehendakariarenak izan dira. Hizlari gehienen ahotan izan zen une oro Ukrainako gerra, eta Urkulluk gogoan izan zuen nola bezperan Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak Gernikako bonbardaketarekin alderatu zuen herrialdean gertatutakoa. «Atzo, Durango eta Gernika izan ziren. Ondoren, beste batzuk: Lovaina, Varsovia, Hiroshima, Coventry, Dresde, Grozni, Sarajevo, Beirut, Aleppo. Gaur, Mariupol, Ukraina da». Minutu bateko isilunea eskatu du.

Urkulluk bere hitzaldian udalen gertutasuna goraipatu du, baita Eudelek 40 urteotan egin duen ibilbidea. Azpimarra berezia jarri du ETAren indarkeria jasan zuten hautetsiekiko aitortzan. «Urteurren hau haientzako omenaldi bat da, batik bat ondasunik preziatuena, bizitza, galdu zutenentzat. Duintasunaren eta konpromisoaren adibidea elkarbizitzarako ondare da, eta beti izango dugu hori gogoan».


ELAk atea itxi dio errenta paktuari

Summary: ELAk atea itxi dio errenta paktuari. Mahai horrek «soldatak ez igotzeko» balio duela salatu du sindikatuak, eta bere harridura onartu du, EH Bildu eta Elkarrekin Podemos hura defendatzen ari direlako.

«Errenta paktuan ez zaigu ezer galdu. Patronalarekin biltzea da soldatak ez igotzeko. Ez gaitzatela han bilatu. Foro horietan denbora eta sinesgarritasuna baino ez da galtzen». Mitxel Lakuntza ELAko idazkari nagusiak argi utzi du zein den sindikatuaren jarrera Euskal Herrian antola daitekeen errenta paktu bat dela eta. Azken egunetan aukera horren oihartzuna handitu da, batetik, hezkuntza itunean alderdi politikoek lortu duten adostasunarengatik, eta, bestetik, iragan asteburuan Arnaldo Oregi EH Bilduko koordinatzaileak eginiko adierazpenengatik. Lakuntzak haren jarrera kritikatu du: «Ez gaitu harritzen patronala hor egotea, baina bai EH Bildu eta Elkarrekin Podemos ezkerreko alderdiak».

ELAk prekaritatearen aurkako kanpaina abiatzeko antolaturiko ekitaldian azaldu du bere jarrera Lakuntzak. Casilla pabiloian izan da, Bilbon, Confebasken egoitzaraino eginiko manifestazioaren aurretik. Euskal Herrian 541.000 langile prekario daudela kalkulatu du ELAk, eta hori «arazo soziala» dela iritzi dio. Sindikatuaren ustez, prekario dira, besteak beste, lanaldi partziala dutenak edota 1.300 eurotik behera irabazten dituztenak. Lakuntzak nabarmendu du haren aurka borrokatzea izango dela sindikatuaren lehentasuna hurrengo urteetan, eta greba erreminta garrantzitsua izango dela.

Gaiari jarraikiz, Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapen sailburuari erantzun dio. Idazkari nagusiak gogoratu du Tubacexeko gatazkan Tapiak esan zuela grebek «ospe txarra» ematen ziotela Euskal Herriari, eta Lakuntzak galdera erretoriko batekin erantzun dio: «Tapia anderea, 60.000 langile publiko behin-behinean egoteak ez al du ospe txarrik ematen Euskal Herriari? Langileen baldintza kaskarretan oinarrituriko zaintza sistema batek ez al dio ospe txarrik ematen? Eta Osakidetzako langileen egoerak?». Lakuntzak gehitu du prekaritateak ematen diola ospe txarra Euskal Herriari ospe txarra ematen diona, «eta bizi txarra», gehitu du.

Prekaritatea, baina, lanpostuetatik harago hedatzen da, eta «gizarte prekaritatea» salatu du. «Dena gerrarengatik dela esaten digute. Eta ELA ez du ukatzen gerrak eragina duela, baina arazoa aurretik zetorren». Besteak beste, erregaien espekulazioa eta argindarraren igoera aipatu ditu, eta «iruzurra» direla salatu. «Iberdrolak 3.800 milioi euro irabazi zuen iaz, eta haren presidenteak, berriz, hamahiru milioi euro. Hori iruzurra da, eta erakunde publikoek iruzur hori ahalbidetzen dute». Horri aurre egiteko onarturiko neurri publiko bakarra zergak jaistea dela nabarmendu du.

«Finkoz mozorroturiko prekaritatea»

Ekitaldian ELAko beste arduradun batzuek hartu dute parte. Mari Kruz Elkoro zerbitzu federazioko idazkariak, esaterako, lan erreformaren berritasunetako bat kritikatu du: «Kontratu finko kopurua igo dela diote. Baina asko jarraitutasunik gabeko finkoak dira. Finkoz mozorroturiko prekaritatea da, ondo dakite hori Bizkaiko eta Nafarroako kontserben sektoreko langileek». Horri aurre egitea justizia sozialaren aldeko borroka dela nabarmendu du, eta, alde horretatik, erresistentzia kutxa ezinbesteko erremintatzat jo du.


Ura, mesedez, kalitate-datuekin

Summary: Ura, mesedez, kalitate-datuekin. Barakaldoko Aquaradar start-up-ak datuen analitika aplikatzen dio uraren kudeaketari, eta tresna bat garatu du uraren kalitatea kontrolatu ahal izateko; horrek abantaila handiak dakarzkio elikagaigintzari. Haren adibidea Innobasqueren Kasu Praktikoen Bankua osatzen dutenetariko bat da.

Ura funtsezko elementua da industria askorentzat. Batzuek energia-iturri gisa baliatzen dute (batik bat, lurrun bilakatzeko); beste batzuetan, ezinbestekoa da prozesuetako batzuetan hotza edo beroa transmititzeko, eta beste batzuek etengabe egon behar dute instalazio edo ekipamenduak higienizatzen. Beste kasu batzuetan, haien amaierako produktuaren osagai nagusietako bat da. Eta, burura datorkigun lehen kasua elikagaigintzarena bada ere, ez da bakarra. Pentsatu duzu inoiz zenbat ur dagoen leungarri-poto batean edo jarabe-flasko batean?

Aquadat 2016an sortu zen, Barakaldon, datuen analitikaren aukerak uraren kalitatearen kontrolei aplikatzeko. 2020an, BIND 4.0 start-up-ak azeleratzeko programan parte hartzea erabaki zuen; egitasmo horretan, Spri Taldeak enpresa berriak EAEko konpainia handiekin parekatzen ditu, haien jardueraren edozein alderdiren hobekuntzan berehalako aplikazio-proiektuak eskatzeko. Bertan, Aquadaten soluzioen gaineko interesa erakutsi zuen Norbegak, Coca-Cola European Partners enpresak Galdakaon botilatzeko duen instalazioak.

Bertatik, urtean ia 770.000 metro kubiko ur igarotzen dira, sistematikoki analizatu beharrekoak, freskagarriak egiteko behar den kalitatearen parametroak betetzen dituela bermatzeko. Beraz, prozesuaren funtsezko alde bat da. Orain arte, kontrol horiek laginketa konbentzionalen bidez egiten ziren. Horrek esan nahi zuen kontrol horietako batek emaitza txarrak ematen bazituen laginari zegokion ura ekoizpen-faseetakoren batean egongo zela, eta, beraz, isurtze bilakatuko zela.

Prozesu hori ahalik eta gehien bizkortzeko eta berehalakotasuna emateko, Aquadatek Aquaradar instalazioaren premietara egokitu zuen alerta-sistema goiztiarra, laborategi tradizionalen analisien informazio bera eskaintzeko aukera ematen duena, baina denbora errealean. Horretarako, instalazioaren funtzionamendua sakon ezagutu eta haren premiak zehaztu ondoren, lehenengo eta behin sentsore batzuk instalatu zituen, tangetan sartzen den edateko ur guztia parametrizatzeko, zenbait faktore neurtzeko, hala nola uraren PHa, uhertasuna edo disolbatutako oxigeno-mailak, eta toxikoak dauden detektatzeko. Bildutako datu guztiak tratatu egiten dira ondoren. Hau da, informazio erabilgarri bilakatzen dira, unean bertan erabakiak hartzeko.

Hala, esate baterako, ura tangetan sartu ahala analiza daiteke, eta, beraz, edozein elaborazio-fasetara igaro aurretik. Hasierako une horretan elementu monitorizaturen bat ez bada ezarritako estandarretara egokitzen, Aquadatek pentsatutako sistemak hornikuntza eteteko aginduko du berehala, eta, hala, tangak ez dira beteko, eta ura alteraziorik gabe itzuliko da.

Aquaradarren arrakastaren ondorioz (egindako instalazioa hilabete bakar batean amortizatu zen), Coca-Cola European Partners botilatzeko instalazioan uraren kudeaketa integral osoari aplikatzea aztertzen ari da, isuriak barne. Bestalde, Aquadati aukera eman dio beste bezero batzuk bilatzeari ekiteko, bai nazio-mailako merkatuan, bai nazioarte-mailakoan, erabat eskalagarria den soluzio hori eskaintzeko, zeinak uraren kalitatearen kontrola merkatu, optimizatu eta sistematizatzen baitu, eta dagoeneko beste ekoizpenâÂÂfase batzuk kontrolatzen dituzten datuen bilketarako eta analitikarako softwareekin sinkroniza baitaiteke.


Summary: Autogintza ardatz duen erakusketa bat ireki du Norman Fosterrek Guggenheimen. Arkitektoak hautatutako 38 auto bildu ditu Bilboko Guggenheim museoak 'Motion. Autos. Art. Architecture' bilduman, eta hainbat artelanekin batera jarri ditu ikusgai

«Oso aldaketa handi baten ertzean gaude, eta, horregatik, konbustioari eskainitako requiem moduko bat da erakusketa». Autoak dira Norman Foster arkitektoaren pasio handietako bat, eta zaletasun horren ondorio da Bilboko Guggenheim museorako antolatu duen Motion. Autos. Art. Architecture izeneko erakusketa. Eraikinaren bigarren solairu osoa hartzen du ibilbideak, eta, zazpi aretotan antolatuta, autogintzaren historian esanguratsuak eta bakanak diren 38 auto bildu ditu: Fosterren bilduma partikularrekoak dira haietako 11. Ibilgailuak daude gelen erdigunean, idulki gainean, eta haiekin batera, besteak beste, Andy Warholen, Sonia Delaunayren, Henry Mooreren, Umberto Boccioniren, Antonio de Gezalaren, Maider Lopezen eta Constantin Brancusiren artelanak ere ikusi daitezke hormetan. Irailaren 18ra arte egongo da zabalik.

Fosterrek gutxi gorabehera kronologikoki antolatu du ibilbidea. Zaldirik gabeko lehen ibilgailuekin hasi, eta munduko hainbat unibertsitatek irudikatutako etorkizuneko ibilgailu prototipoekin amaitu, tartean hamaika auto distiratsu ikusteko aukera ere eskainiz. «Autoa halako zaldun zuri moduko bat da erakusketaren hasieran», azaldu du Fosterrek. Haren hitzetan, ibilgailu motordun haiek «garbiagoak» baitziren sorrera une hartan hirietan nagusi ziren zaldizko gurdiak baino. Ibilbidean aurrera egin ahala, ordea, argi geratzen dira autogintza masiboak ingurumenean eragindako kalteak, eta, horregatik, azkenean, ibilgailu elektrikoaren atarietaraino eraman nahi izan du kontaketa arkitektoak. «Benetan uste dut etorkizuna beti dela hobea».

Hiriaren defentsa

Hasi, 1886. urteko Benz ibilgailu batekin hasten da erakusketa, autogintzaren hastapenei eskainitako aretoarekin. Brancusiren Txoria espazioan eskultura estilizatua ere topatuko du bisitariak bertan, inguruan XX. mende hasierako beste zazpi auto dituela. Alexander Calder artistaren Urtarrilak 31 eskultura mugikor erraldoiak gobernatzen du bigarren aretoa, sabaitik zintzilik, eta, besteak beste, Bugatti etxeko 1936ko auto bat, Pegaso modeloko ibilgailu bat eta 1953ko Bentley R-Type Continental bat topatuko ditu bisitariak haren azpian. Auto buxadura bat irudikatu dute hirugarren aretoan, Maider Lopez artistaren Ataskoa lanarekin horman. Eta futurismoa sustatu zuten artisten lanekin batera kokatu dituzte lasterketa autoak erakusketako aretorik handienean.

Apenas aritu den arteaz Foster, erakusketaren aurkezpen ekitaldian, eta nagusiki autoak, energia krisia eta hirigintza izan ditu mintzagai. Etorkizunaren atarian irudikatu du mundua. Kale edo bale. Hirien defentsa irmoa egin du, esaterako, koronabirusak hirietako bizimodua aldatuko ote duen galdetuta. «Historiaren soka luzean koronabirusak ez du ezer aldatuko, baina indartu egingo ditu jadanik hor dauden joerak. Hiria suntsituko duela? Ahaztu hori! Hiria indartu egingo da. Hiria da gure etorkizuna: hirigintza. Gustuko izan edo ez, finean, hiriek ondasuna sortzen dute, aukerak eskaini, askatasuna, heriotza tasa jaisten dute, bizitza esperantza luzatu... Horregatik ari da jendea hirietara migratzen. Hori da gure bizitza, gustatu ala ez».

1999ko motoak gogoan

New Yorkeko Guggenheim museoari egin zion erakusketa antolatzeko lehen proposamena Fosterrek. Autoak ardatz izango zituen diziplina arteko erakusketa bat zerabilen buruan, eta, azkenean, Juan Ignacio Bidarte Bilboko Guggenheim museoko zuzendariak eman zion baiezkoa, duela hiru urte. Zuzendariaren hitzetan, geroztik «epikoa» izan da antolaketa, eta «mugarria» izango da aurtengo denboraldian. Bidarte: «Ez da kasualitatea erakusketa hau museo honetan egotea, automobilgintza herri honen DNAren parte delako».

Ez da museoak antolatzen duen mota horretako lehen erakusketa. Bidartek gogoratu duenez, 1999an ere erakusketa zabala eskaini zieten motoei. Autoei eskainitakoak «anbizio handiagoa» duela azaldu du zuzendariak, halere: tamainagatik, zabalik emango duen denbora tarteagatik, ikusgai dauden ibilgailuen bakantasunagatik, eta diziplinen arteko mugak gainditzeko duen moduagatik.

Jasangarritasunaren erronka

Edonola ere, zeharkako aipamen bat baino ez dira izan artelanak erakusketaren aurkezpenean. Ordubetez, ekonomiaren, trantsizio energetikoaren, geopolitikaren, industriaren zein hirigintzaren bilakaeraren artean joan-etorrian ibili da aurkezleen jarduna. Izan ere, Iberdrola energia enpresa eta Volkswagen autogintza enpresa dira erakusketaren bi babesle nagusiak, eta, horregatik, Bidarte eta Foster ez ezik, Jose Ignacio Sanchez Galan Iberdrolako presidenteak eta Herbert Diess Volkswagen taldeko zuzendari exekutiboak ere hartu dute parte prentsaurrekoan. Erronka energetikoak eta etorkizunari buruzko gogoetek hartu dute haien solasaldiaren parterik handiena ere.

Jasangarritasunaz eta autogintzaren bilakaeraz pare bat galdera egin dizkie Bidartek bi enpresaburuei aurkezpenean, eta energia fosiletatik aldendu eta jasangarritasunerantz jotzeko beharra nabarmendu dute biek. Eta, hain justu, urrats hori orain eman behar dela iritzi diote bai Sanchez Galanek, bai eta Diessek ere. «Une egokia da erakusketa honentzat, automobilaren mundua orain aldatuko delako».


Summary: Beste erditze bat euskarazko jokoetan: Wikitribia jaio da. Wikitrivia jokoa euskaratu dute Talaios Kooperatibako kideek. Sarean aritu daiteke, aplikaziorik deskargatu beharrik gabe. Historia da jokoaren oinarri: denbora lerro bat, hainbat gertakizun, hiru bihotz.

Inork dudarik baldin bazuen, orain bada argiki erantzuterik: euskarazko jokoak goia jo gabeak ziren artean. Bestela esanda: bolada ez da bukatu, eta gehiago dira egunetik egunera. Zein baino zein arrakastatsuago. Berriki, beste bat atera da argitara: Wikitribia. Talaios Kooperatibako kideek euskaratu dute.

Gauzak noiz gertatu diren, zeren aurretik eta zeren ondoren: horra jokoaren funtsa, eta, beraz, erabiltzaileak asmatu beharrekoa. Korapilo handirik gabeko jokoa da Wikitribia, aski soila, eta, hain zuzen, horrek ekarri du haren arrakasta euskara ez beste hizkuntza batzuetan zabaldu denetan. Esaterako: Nor jaio zen lehenago, Frida Kahlo ala Rosario Artola euskal idazlea? Noiz ireki zuten Tafallako tren geltokia? Erabiltzaileak denboraren lerroan kokatu beharko ditu jokoak proposaturiko gertakariak. Lerro horizontalera arrastaka eraman, ordenatu, eta, hara: asmatzen den bakoitzeko, puntu bat zakura. Geroz eta gehiago pilatu, orduan eta hobe.

Saiakerak ez dira mugagabeak, ordea. Hau da, ez da posible nahi adina hutsegite metatzea. Partidan aurrera egin ahala, pantailaren goiko aldean kokaturik diren bihotzek adieraziko dute zenbat aldiz egin daitekeen huts. Hiru bihotz izanen dira partida hasten den aldiro; beraz, hirutan egin daiteke huts gehienez ere. Aukera horiek xahutu ondotik, jokoak erregistratu eginen du ordura arteko marka.

Talaios Kooperatibak ekarri du euskarara jokoa. Jatorrizkoaren antzera, Wikipedia lagun. Hain zuzen ere, entziklopedia kooperatiboan bilduriko dokumentazioak parez pare ireki ditu jokatu eta lehiatu bitartean ikasteko aukerak. Izan ere, afixa bakoitzaren gainean esteka bat paratu dute jokoaren sortzaileek. Gertakari edo pertsonaia bakoitzari buruz Euskarazko Wikipediak argitaraturiko orrialdera zaramatza loturak.

Jokoen bolada, geldiezin

Egunean Behin izan zen aitzindari, eta, atzetik, errenkadan etorri dira beste hainbat joko, WorldlEH eta Berbaxerka, kasurako. Ukaezina dirudi: euskarazko jokoak arrakasta betean dira. Euskal Herrian milaka lagun dira batera edo bestera kateaturik, lehian.

Ikusi gehiago: Euskarazko jokoen arrakasta, adibidetan

Bada, Wikitribiarena ez ezik, beste nobedade bat ere izan da berriki jokoen munduan: Berbaxerka eta BERRIA elkarlanean hasi dira, eta 'Berria.eus'-en sartuta aritu daiteke jokoan orain. Marc Font informatikariak eta Gorka Salces irakasleek euskaraturiko jokoa BERRIAren webgunean azaltzen da astelehenetik. Klikatu hemen. Zenbat hitz asmatuko dituzu gaur?

Ikusi gehiago: Berbaxerka eta BERRIA elkarlanean hasi dira, jokoa 'Berria.eus'-en jarrita


Summary: Bizi guztiko zigorra ezarri diete Sankararen hilketaren akusatu nagusiei. 1987an lider panafrikanista hiltzea egotzita, Burkina Fasoko auzitegi militar batek Blaise Compaore herrialdeko presidentea izandakoa (1987-2014) zigortu du. 2014tik Boli Kostan dago erbesteratuta

Burkina Fasoko presidente (1984-1987) eta panafrikanismoaren liderretako bat izandako Thomas Sankararen hilketaren akusatu nagusiei bizi guztiko kartzela zigorra ezarri die gaur Uagaduguko (Burkina Faso) auzitegi militar batek. Zigortuetako bi dira Blaise Compaore 1987 eta 2014 artean herrialdeko presidentea izandakoa eta haren segurtasun dispositiboaren burua zena, Hyacinthe Kafando. Biak ala biak in absentia epaitu dituzte, 2014tik Boli Kostan erbesteratuta daudelako. Gilbert Diendere jeneralari ere zigor bera ezarri diote. Hogei urteko espetxe zigorra betetzen ari da hura, 2015ean herrialdean gertatutako estatu-kolpe saiakeraren buruetako bat izatea egotzita. Beste bederatzi akusaturi hiru eta hogei urte arteko zigorrak ezarri dizkiete.

Hilketaren ikerketa blokeatuta egon zen Compaorek agintean egindako ia 30 urteetan. Azkenean, iazko urrian hasi zen epaiketa. Sei hilabeteotan ehun bat lekukok deklaratu dute. Fiskaltzak 30 urteko kartzela zigorra eskatu zuen Compaorerentzat eta Kafandorentzat joan den otsailean. Presidente ohiaren defentsaren iritziz, «salbuespenezko jurisdikzio bat» duen epaiketa politiko bat izan da, epaimahaia militarrek osatzen dutelako. Argudiatu dute, gainera, immunitatea duela, estatuburua izan zelako. 2015tik dago emanda hura atxilotzeko nazioarteko agindu bat.

Compaore bezala, Sankara ere (1949-1987) militarra zen, eta estatu kolpe baten bidez heldu zen agintera, 1983an. Hilketarik ez zen izan, ordea, matxinada hartan. Carlo Bataren L'Africa di Thomas Sankara (Thomas Sankararen Afrika) liburuaren hitzaurrean Giovanni Giacopuzzik aipatzen duenez, «gerra gorrotatzen zuen militar bat» zen Sankara.

Iraultza sozialista bat zuen asmo, eta, horretarako, erreforma plan handi bat jarri zuen martxan. Besteak beste, helburu hauek zituen: lurrak eta baliabide naturalak nazionalizatzea; lehen mailako beharretan oinarrituriko garapen autonomoari bide ematea; herritarren ongizatea bermatzea; demokrazia zuzena erdiestea; emakumeen rola sustatzea; kontsumo beharrak asetzeko adina ekoiztea; eta eliteen pribilegioen aurka borrokatzea. Kubako iraultzaren jarraitzailea zen, eta Afrikako Che Guevara deitu izan diote. Herritarren eskutik egin nahi zuen iraultza. Esaten zuen hobe zela herriarekin urrats bat egitea, herririk gabe hamar egitea baino.

Pauso horiek emateko ezinbestekoa izan zen Compaoreren laguntza. Biak lagun minak ziren orduan, eta bizi guztiko kartzelara zigortua Justizia ministro izan zen 1984tik 1987ra. Urte haiei buruz hitz egin izan duen aldi bakanetan adierazi izan du Sankara agintetik kendu nahi zuela baina ez zuela hil nahi, eta hilketa gertatu zela estatu kolpe bat emanez hura atxilo hartzera joan zirenean liskarraldi bat izan zelako.

Bere aholkulariekin bilera bat egiten ari zen Sankara 1987ko urriaren 15ean, eta erasoan hamabi kolaboratzaile ere hil zituzten. Erasotik bizirik atera zen bakarra Alouna Traore izan zen. Epaiketan lekuko gisa deklaratu du, eta Compaoreren bertsioa gezurtatu. Traoreren arabera, soldaduak bilera gelan sartu ondoren, Sankarak eskuak altxatu zituen, eta besteei adierazi zien haren bila joanak zirela militarrak. Jarraian hil zutela adierazi du Traorek.

Buruzagi deserosoa Sankarak uko egin zion Burkina Fasok zuen kanpo zorra ordaintzeari, eta Afrikako gainontzeko herrialdeek ere gauza bera egitea nahi zuen. Gainera, harreman bikainak zituen Sobietar Batasunarekin eta Kubarekin. Horrenbestez, lider deserosoa zen Mendebaldearentzat. Herrialdea Frantziaren kolonia bat izan zen 1919tik 1958ra. Orduan Volta Garaia izena zuen, eta, agintera heldu eta berehala, Burkina Faso (gizon duinen herria) izena jarri zion. Frantziako orduko agintariek ere ez zuten Sankara gogoko, auzitan jartzen zituelako Parisek kontinentean egiten zituen esku hartzeak.


Summary: Beste bost euskal preso Euskal Herriratuko dituzte. Alvaro Arri Paskual, Juan Luis Agirre, Mikel Azurmendi, Jose Luis Barrios eta Iban Apaolaza dira Euskal Herrira ekarriko dituzten euskal presoak. Paskuali hirugarren gradua ere onartu diote.

Espainiako Espetxe Erakundeek eta Eusko Jaurlaritzako Justizia Sailak beste bost euskal preso Euskal Herriratzea onartu dute: Alvaro Arri Pascual, Juan Luis Agirre, Mikel Azurmendi, Jose Luis Barrios eta Iban Apaolaza dira Euskal Herrira ekarriko dituztenak. Beste hiru preso, berriz, Iruñeko kartzelatik Araba, Bizkai edo Gipuzkoakoetara mugituko dituzte: Jon Gonzalez, Idoia Mendizabal eta Garikoitz Arruarte dira lekualdatuko dituztenak.

Nora, zehaztu gabe

Alvaro Arri Pascual Burgosko espetxetik Euskal Herriratuko dute. Hemeretzi urte daramatza kartzelan, eta 30 urteko kartzela zigorra ezarri zioten. Hirugarren gradua onartu diote, eta Euskal Herriko kartzela batera ekarriko dute; ez dute zehaztu nora. Juan Luis Agirrek abuztuan beteko ditu 20 urte kartzelan, eta hiru laurdenak 2020an bete zituen. Soriako espetxetik Euskal Herriratuko dute. Mikel Azurmendi euskal presoa Duesoko kartzelatik Euskal Herriratuko dute. Agirre eta Azurmendi nora ekarriko dituzten ez dute zehaztu; Jose Luis Barrios Martin, berriz, Zuerakotik Iruñera ekarriko dute. 1998tik dago preso. Iban Apaolaza 2008tik dago preso, eta 35 urteko kartzela zigorra ezarri zioten. Logroñotik Euskal Herriko kartzela batera ekarriko dutela jakinarazi dute.

Lekualdatuko dituztenak zein kartzelatara mugituko dituzten ere zehazteko dago. Garikoitz Arruarte 2003tik dago preso, eta hogei urteko zigorra dauka; Iruñeko kartzelatik Euskal Herriko beste batera lekualdatuko dute. Jon Gonzalez Gonzalez Iruñeko kartzelatik lekualdatuko dute, Euskal Herriko beste batera. Idoia Mendizabal Mujika 2010ean atxilotu zuten, eta 25 urteko kartzela zigorra dauka. Iruñeko kartzelatik lekualdatuko dute hura ere; ez dute zehaztu nora.


Summary: EMAk eta ECDCk ez dute beharrezko ikusten laugarren dosia herritar guztiei jartzea. Laugarren dosia modu orokortuan jartzeko «goizegi» dela esan dute bi erakundeek, baina 80 urtetik gorakoei ematearen alde agertu dira.

ECDC Gaixotasunen Prebentziorako eta Kontrolerako Europako Zentroak eta EMA Sendagaien Europako Agentziak ondorioztatu dute «goizegi» dela COVID-19aren aurkako txertoen laugarren dosia biztanle guztiei jartzeko. Bi erakundeek egindako azterketen arabera, gaur egun ez dago froga argirik esateko gaixotasun larrien aurkako babesa nabarmen murrizten ari dela 60-79 urteko herritarren artean, eta, beraz, ezin da frogatutzat eman laugarren dosiak babesa handituko duenik. «Sistema immunitario normalak dituzten 60 urtetik beherako helduentzat, gaur egun ez dago ebidentzia erabakigarririk esateko txertoaren babesa arindu denik gaixotasun larrien aurka eta laugarren dosi batek balio erantsi bat emango lukeela», gehitu dute bi erakundeek. Hala ere, datuak monitorizatzen jarraituko dute, eta, egoera epidemiologikoa aldatuz gero, berriro aztertuko dute adin talde horretan laugarren dosia jartzea. Nolanahi ere, ECDCk eta EMAk adierazi dute laugarren dosia eman dakiekeela 80 urteko edo gehiagoko pertsonei, adin tarte horretan COVID-19 larria izateko arrisku handia delako eta laugarren dosiak babesa eman dezakeelako.


Summary: Pello Bilbaok irabazi du hirugarren etapa. Amurrioko helmugan hamabost laguneko taldea sartu da, lasterketako indartsuenak, eta esprintean Gernika-Lumokoak aurrea hartu dio Julian Alaphilipperi.

Pello Bilbaok garaipen handia lortu du: Itzuliko hirugarren etapa (Laudio-Amurrio, 181 km). Etxeko lasterketan eskuratu duen lehendabizikoa da Amurriokoa. Hamabost txirrindulari indartsuenak bat eginda sartu dira helmugara —Adam Yatesek matxura izan du azken kilometroan, eta horrek utzi du taldetxotik kanpo—, eta esprintean Gernika-Lumokoa nagusitu da. Julian Alaphillippe izan da bigarren, eta Aleksandr Vlasov hirugarren. Gainsaria ere eskuratu du euskal herritarrak, eta 10 segundo lortu ditu. Horrekin, lehen etapan izan zuen galeraren zati handi bat berreskuratu du, eta 19 segundora jarri da sailkapen nagusian. Ion Izagirre zortzigarren izan da.

Sailkapen nagusian Primoz Roglic dago oraindik ere buruan. Remco Evenepoel bost segundora dago, Aleksandr Vlasov 14 segundora, Adam Yates 18ra, eta Pello Bilbao 19ra. Ion Izagirre 20ra dago. Bihar laugarren etapa dute, Gasteiz eta Zamudio artean (185 km).

Etapa bihurria izan da, aurreikusten zen bezala. Eguneko ihesaldian hiru ziklista ibili dira: Jan Polanc, Hugo Houle eta Cristian Rodriguez. Azkeneko horrek iraun du gehien. Ozeka gaina bi aldiz zapaldu behar izan dute, eta bigarrengo igoeran egin du galbahea Ineosek, Yatesen joari esker. Hark eraman ditu atzetik beste hamabost ziklista. Indartsuenak azkenean. Hala ere, multzo hori ez da osorik izan igoeran. Izan ere, gero garaile izan den Pello Bilbao, adibidez, ez da lehendabiziko ahaleginean sartu taldetxoan. Ezta Evenepoel ere, etapa amaieran zeresana eman duena. Kontuak kontu, baina, hamaseikoa osatu da, eta elkarrekin egin dituzte Ozeka gainetik Amurriora arteko kilometroak.

Tarte horretan, saiakera batzuk izan dira taldea hausteko. Pello Bilbaok pare bat egin ditu, Vlasovek ere egin du berea, baina Roglicen taldekide Jonas Vingegaard zintzo ibili da zaintzaile lanetan. Saialdi guztiak utzi ditu hutsaren pare. Etapako garaipena taldetxoaren oinetan zegoen, eta bakoitzaren indar eta abilezian. Evenepoel eta Alaphilippe ibili dira solasean, bi taldekideen artean zer antolatuko amaieran. Flandiar gazteak ederki egin dizkio gidari lanak Frantziakoari, egun Munduko txapeldun denari. Txistuan eraman ditu guztiak azken kilometro eta erdian, jo ikusgarrian. Ematen zuen Alaphilippek atzoko garaipena berdinduko zuela, eta, atzoko molde berean, taldekidearen laguntzarekin. Baina Pello Bilbaok aurrea hartu dio, eta garaipen historikoa lortu du.

Badu zerbait apirilaren 6an Euskal Herriko Itzulian etxeko txirrindulariekin. Izan ere, iaz, Alex Aranburuk lortu zuen etapa garaipena Sestaon, eta duela lau urte Omar Fraile izan zen azkarrena Eibarren. 1971n, Miguel Mari Lasa izan zen irabazlea gaurko egunez, eta 1981ean, gasteiztartzat hartzen den Juan Fernandezek jaso zituen besoak. Gaurtik beste bat batu zaie: Pello Bilbao.


Summary: Maiatzaren 12tik 15era itzuliko da Sormene Galdakaora. Arreta euskal kulturgintzaren transmisioan jartzen segitu nahi du egitasmoak. Liburu aurkezpenak, ikasleekin tailerrak eta askotariko ikuskizunak izango dira.

«Bagaude denok?», galdetu die Edurne Azkarate Formol Laborategiko kideak ikasleei. Baina bueltan ez du erantzunik jaso. Sekulako zalaparta dago Galdakaoko Elexalde BHI institutuko (Bizkaia) areto nagusian, eta bertara joan diren nerabeak aztoratuta daude, ohartu berri direlako tailerra izango dutela, eskola beharrean. «Zerbait esan dizuete? Zer egingo dugun edo?», saiatu da berriro Azkarate. Eta oraingoan bai, lortu du ikasleen arreta bereganatzea. Intza Alkain Formoleko kidea ere berehala igo da oholtza gainera, eta, aurkezpenak egin ondoren, playlist bat osatzea izan da egin beharreko lehenengo jarduera. «Proposatu gustatzen zaizkizuen abestiak, zuen belaunaldia definitzen dutenak», eskatu die Alkainek. Talde txikitan jarrita, zeta belaunaldia izan dute mintzagai tailerrean, eta, ordu eta erdiz, euren belaunaldiaren inguruan hausnartzeko aukera izan dute nerabeek. Ikasleentzako tailerrak dira, hain zuzen ere, Sormene Galdakaoko Sorkuntza Plazak joan den azaroan martxan jarritako proposamenetako bat. Transmisioa sustatzea dute ardatz, eta, hori bultzatzen jarraitzeko, udaberriko ekitaldien berri eman dute gaur.

Formol Laborategiko kideek joan den azaroan ezagutu zituzten Galdakaoko Elexalde BHI institutuko lehenengo Batxilergoko ikasleak. Album euren lehenengo antzezlana aurkeztu berritan izan zen. Millennial izendatutako beren belaunaldia hartu zuten Formoleko kideek antzezlanerako gai gisa, eta, ikasleekin egindako tailerren bitartez, zeta belaunaldiaren berri izatea da orain asmoa. «Album sortzerakoan, ikusten genuen bazegoela guri buruzko kanpo irakurketa bat, eta aukera bat sortu nahi genuen horren aurrean guk hitz egiteko geure buruari buruz; orain, prozesu bera errepikatu dugu, eta, tailerren bitartez, gazte horien interesen berri izan nahi dugu», azaldu du Azkaratek.

Egindako tailerren emaitza maiatzean aurkeztu beharko dute, eta, Alkainen hitzetan, pozik daude egindako bidearekin: «Tailer formatuan egin dugu prozesu osoa, eta lortutako materiala azken emaitzari forma emateko baliatuko dugu». Ikasleak ere «gustura» ari dira tailerretan parte hartzen, eta Ugaitz Fernandez lehenengo mailako ikasleak kontatu du prozesu aberasgarria izaten ari dela: «Prestakuntza lan bat egin behar izan dugu aurretik, eta, gaiaren inguruan hausnartu ondoren, hainbat konturen inguruan eztabaidatu dugu gaurko saioan».

Ikastetxeetan egindako lanketan jarri du Sormenek arreta oraingo honetan. Hala ere, Gotzon Barandiaran idazle, kultur eragile eta Sormene jaialdiko zuzendari artistikoaren hitzetan, kulturaren ekosistema osoa hartu nahi dute kontuan: «Euskarazko kulturgintzaren transmisioa bermatzea ez da hezkuntza arautuaren ardura soilik: ekosistema osatzen dugun eragile eta herritar guztiona da ardura». Bide horretan, Rakel Iruarrizaga Elexalde BHI institutuko irakasleak «eragileen arteko hartu emana eta elkarlana» nabarmendu du.

Beste behin, transmisioa izango da ardatz nagusia, eta, aurrerantzean ere, hori sustatzen segitzea izango dute helburu. «Transmisioarena da egun kezka larriena eragiten diguna: hezkuntza arautuan, hezkuntza ez-arautuan eta etxeko giroan eman da etena euskarazko kulturgintzaren transmisioan», adierazi du Barandiraranek. Eta, haren iritziz, hiru kanal horiei beste bat gehitu zaie azken urteotan: «Ingurune digitalean ere eman da etena, eta kosta egiten zaigu transmisio lana egitea».

Udaberrirako eskaintza

Ikasleentzako tailerrak programaren hegaletako bat badira ere, emanaldi programa irekia egingo dute maiatzaren 12tik 15era, Galdakako Kurtzeko plazan. Edurne Espilla Galdakaoko Udaleko Kultura eta Euskara zinegotziak azaldu duenez, kulturazaletasuna bultzatzea izango da ekitaldi horien asmo nagusia: «Espero dugu ereindako hazi honek etorkizunean ere ondorioak izatea».

Oraindik ere programazioa lantzen ari direla kontatu du Espillak, baina bertan izango diren ekitaldi batzuen berri eman du. Besteak beste, Metrokoadroka konpainiak Bidaide antzezlana eskainiko du maiatzaren 12an; eta, Ines Osinaga, Lorea Argarate eta Olatz Salvadorrek Mauriziak ez dau inor hil ikuskizuna emango dute, maiatzaren 13an. Horiez gainera, kultur sorkuntzen azoka ere egingo dute.

Bestalde, Durangoko Azokako Ahotsenea sortzaileen gunearekin elkarlanean, euskarazko liburu eta diskoen aurkezpenak egingo dituzte maiatzaren 13an eta 14an. Alde horretatik, euskara hutsezko lanak aurkeztera animatzeko deia egin die Espillak sortzaileei. Gero, hainbat irizpideren arabera egingo dute hautaketa, eta, besteak beste, lehen obrak ekartzeari erreparatuko diote, egile berriei lekua emateko asmoz. Dagoeneko zabalik dago izena emateko aukera, Ahotsenearen webgunean.

Maiatzeko data horietatik kanpo, ekitaldi gehiago egiteko asmoa dutela aurreratu du Espillak, baina pixkanaka emango dute horien berri: «Sormene gure egiteko modu bilakatu behar dugu».


Summary: Kinder arrautza sorta batzuk erretiratu dituzte, salmonellosi kasuak agertu direlako. Produktuen arduradun Ferrero Iberica enpresak borondatez eman du merkatutik ateratzeko agindua, prebentzioz. Salmonellosi kasuak Europa iparraldean detektatu dituzte.

Ferrero Iberica enpresak agindu du Kinder arrautzen zenbait eskaintza merkatutik erretiratzeko. Europa iparraldean salmonellosi kasu batzuk izan direlako albistea zabaldu ondotik, esku hartzea erabaki du konpainiak. Zehazki, Gabonetarako propio aterako sei unitateko arrautza sortari eraginen die aginduak, batik bat. Belgikan ekoitzia da, eta 2022ko apirilaren 20an iraungitzen zen.

Halaber, Kinder Schokobons, Kinder Sorpresa Maxi eta Kinder Happy Moments erretiratzeko ere agindu du enpresak. Maiatzaren 26an eta abuztuaren 21ean iraungitzen dira horiek. Ferrero Ibericak jakinarazi du gainerako produktuetan ez dela inolako arazorik, eta neurri horiek hartu dituela modu boluntarioan eta prebentzioz. Gainera, produktuok jadanik erosiak dituztenei gomendatu diete ez ditzatela jan.


Gora eta behera ariko dira gaur ere

Summary: Gora eta behera ariko dira gaur ere. Gasteiztik Zamudiora egingo du gaur Itzuliak, laugarren etapan. 185 kilometroko saio aldapatsua izango da, ihesean bidea egiteko egokia. Litekeena da liderrak Gangurenen mugitzea.

Ez dago atseden hartzeko betarik Itzulian. Koskaz jositako etapa ikusgarria jokatu zen atzo, eta gaur ere antzeko ibilbidean ariko dira txirrindulariak. Gasteiztik abiatuko dira, eta Zamudion izango dute helmuga, 185 kilometroko lana osatu ondoren. Tartean, lau mendate gainditu beharko dituzte: Vivero eta Jata, hirugarren mailakoak, eta Urruztimendi eta Ganguren, bigarren mailakoak. Baliteke azken horretan faboritoen arteko lehia piztea, bukatzeko 25 kilometroren faltan igoko baitute. Litekeena da bi borroka ikustea aldi berean, ihesaldian sartzen direnek aukerak izan ditzaketelako tropelari izkin egin eta helmugara iristeko.

Etapa ordekan hasiko dute, eta 65. kilometroan tentetuko zaie errepidea, Viveroko igoerara iristean —Â4,4 kilometro eta %7,2ko pendiza—Â. Hortik aurrera, maldak bata bestearen atzetik kateatuko dituzte. Jata izango da hurrengo mendate puntuagarria —Â9,1 kilometro eta %3—Â. Helmugatik 70 kilometrora hasiko dira igotzen. 30 kilometro geroago, aldapa gogorrak aurkituko dituzte Urruztimendin. Igoera laburra da —ez da bi kilometrora iristen—, baina %11koa du batez besteko pendiza. %16ko tarte bat eta %18ko bat ere baditu. Han hankak berotuta iritsiko dira Gangurenera. Sei kilometroko igoera da, eta, oro har nahiko etzana izanagatik, hasieran ia %20ko maldak gainditu beharko dituzte. Min egin nahi duenak han egin beharko du eraso. 20 kilometro izango dituzte gailurretik helmugara.

Elastiko horia beste egun batez defendatzen saiatuko da Primoz Roglic (Jumbo Visma). Sailkapenean Remco Evenepoel (Quick Step) du gertuen: bost segundo eskasen aldea dago bien artean. Hirugarren postuan Aleksandr Vlasov (Bora) ageri da, hamalau segundo atzerago. Errusiarrak hiru postu aurreratu zituen atzo; hamahiru, berriz, Pello Bilbaok (Bahrain). Izan ere, etapa irabazi, eta hamar segundo urratu zituen gainsariei esker. Orain, hemeretzi segundo ditu galduak Roglicekin. Ion Izagirre ere (Cofidis) hamar onenen artean dago: zazpigarren, 20 segundora.


Zea Mays: 25 urte 5 argazkitan

Summary: Zea Mays: 25 urte 5 argazkitan. Zea Mays taldeak 25 urte bete ditu aurten. Urte horien guztien errepasoa egin du BERRIAk lau taldekideekin.

Denera, 5 argazki erakutsi dizkiegu Zea Mays taldeko musikariei, eta argazki bakoitzarekin urte batera eta une batera bidaiatu dute.

Taldeak mende laurdena bete du, eta urteurrena are bereziagoa da, Aiora Renteriak minbizia zuela jakin eta etenaren mugan ibili ostean heldu baitira ospakizunera. Apirilaren 9an hasiko dute zazpi kontzertuko bira, Bilbon. Martxoaren 27an elkarrizketa argitaratu zuen BERRIAk: Hogeita bost hasiera.


Summary: Bizkaiko kostaldea zeharkatu eta gauean Gipuzkoan barneratuko da Korrika. Ezkerraldea, Uribe Kosta, Mungialdea eta Busturialdea igaroko ditu Korrikak egunean zehar, eta gauean Gipuzkoara igaroko da: zehazki, Mutrikura.

* Bizkaian jarraituko du gaur ere, baina azken eguna izango du han.

* Atzo landa eremuetatik hirigunera egin zuen Korrikak, eta gainezka egin zuen Bilbon. Eguneko kronika.

* Sei gune izango dira Korrikaren amaiera egunean Donostian.


Summary: Txillardegi Liburutegia ekinbidea bertan behera uztea erabaki dute, «horma handi batekin topo» egin dutelako. Donostiako Liburutegi nagusiari idazlearen izena jartzeko eskatu nahi zuen taldeak. 17 idazlek abiaturiko ekinbideak 1.500 sinadura inguru bildu zituen. Alderdi eta erakundeekin hitz egin dute, baina emaitza «etsigarria» izan dela esan dute.

«Ekimena ahalik eta zabalen, aberatsen eta borondate onekoena izanagatik, horma handi batekin egin dugu topo». Horrela azaldu dute gertaturikoa Txillardegi Liburutegiaren izenean Aitzpea Leizaolak, Beñat Sarasolak, Dani Goñik, Garbiñe Ubedak, Harkaitz Canok eta Kepa Sarasolak, besteak beste BERRIAri bidalitako gutun batean. Ekinbidea desegitea erabaki dute, «frustrazioz», alderdiekin eta erakundeekin hitz egin ostean, emaitza etsigarria» izan delako.

Hemen irakur daiteke gutuna: Txillardegi Liburutegia dela eta.

2013an abiatu zen ekinbidea. Donostiako hainbat idazlek, Donostiako Viktoria Eugenia antzokian egindako agerraldi batean, proposamena egin zioten Donostiako Udalari: hiriko Liburutegi Nagusiari idazlearen izena jartzeko, Txillardegi Liburutegia.

Sinatzaileek adierazi dutenez, kontsentsua lortu nahi zuten. Horretarako, erakundeetako eta alderdietako ordezkariekin bildu dira. Baina ezinezkoa izan dela azaldu dute. «Soilik talde politiko bat (Bildu) egon da ekimena babesteko prest. Gainerako taldeek uko egin diote, eta horretarako arrazoi funtsezkoa bat eta bakarra izan da: Txillardegiren soslai politikoa».

Izan ere, ETAren sortzaileen artean egon zen Txillardegi frankismo bete-betean, eta 1967an utzi zuen.

Donostiako Udaleko talde politiko guztiekin, eta Eneko Goia alkatearekin bildu ostean, «ekimenak babes txikia eskuratu duela ikusita, berau azken burura ez eramatea eta ekimena formalki ez aurkeztea erabaki dugu. Ez da gure borondatea lehia politikoan jardutea, ezta gatazkak eszenifikatzea ere. Komeniko litzateke, hori bai, honen guztiaren inguruan bakoitzak norberari dagokion hausnarketa egitea».

Aurten hamar urte bete dira idazle, hizkuntzalari eta politikaria hil zela, eta eskaera berriz egitea erabaki zuten. Hori sostengatzeko, 1.500 sinadura bildu zituzten. Fito Rodriguez Txillardegi Udal Liburutegia Herri Ekimeneko kideak esan zuenez, Jose Luis Alvarez Enparantzari zor zaion errekonozimendua ematea «elkarbizitza herritar honetan irekita dagoen zauria, ia-ia zornatuta dagoena behar bezala orbaintzea» litzateke.

Txillardegik hizkuntzalaritzan egindako ekarpena gogoratu zuen Rodriguezek. «Euskara batuaren beharra identifikatu» izana nabarmendu zion: «Batzuek pentsatzen zuten euskara dialekto bat zela, eta beste batzuek, berriz, euskara ez zela hizkuntza bat, hizkuntza multzo bat baizik». Uste horiei kontra egin ziela azaldu zuen: «Esan zuen ezetz, bakarra zela eta batasuna behar zuela». «Euskararen ezagutzaren inguruko proposamena» garatu zuela ere nabarmendu zuen, baita hori «gizarteratzen» asmatu zuela ere.

Urteurrenaren harira, BERRIAk galdeketa egin zuen euskalgintzan eta kulturgintzan dabiltzan hainbat lagunen artean, eta bideo honetan bildu zuen galdekatuek esandakoa:

Gipuzkoako Urrezko Plakarik ez

Otsailean, atzera bota zuten Gipuzkoako Foru Aldundian, Txillardegiri herrialdeko Urrezko Plaka emateko EH Bilduk egin zuen proposamena.

Eskaera atzera bota zuten EAJ, PSE-EE, PP eta Elkarrekin Podemos-IU alderdiek. «Zatiketa» bilatu nahi izana leporatu dio EAJk koalizioari, eta esan dio aurrez ere bazekitela politikoki ez zutela adostasunik lortuko. Hala adierazi du Maria Eugenia Arrizabalaga Gipuzkoako Batzar Nagusietako EAJren bozeramaileak: «EAJk Txillardegiri ez dio ez ezin ikusirik, ez gorrotorik; ez daukagu hura baztertzeko grinarik, baina politikoki EH Bilduk badaki ez dela adostasunik egongo, eta, hala ere, izena plaza erdian jarri dute».

PSE-EE eta PP alderdiek «ETAren sortzaileetako bat izateagatik» egin zuten proposamenaren aurka.

Elkarrekin Podemos-IUk adierazi zuen proposamenak ez zituela «bakearen eta bizikidetzaren balioak ordezkatzen», eta horregatik ez zutela proposamena babestuko.


Summary: Hezkuntza akordioaren aurka protesta egin dute Eusko Legebiltzarreko atarian. Steilasek eta Euskal Eskola Publikoaz Harro plataformak antolatu dituzte protestak, sare publikoaren defentsan. Steilasek lanuztera deitu du gaur ikastetxe publikoetan eta Haurreskolak partzuergoko zentroetan, eta, adierazi duenez, lanuzteak «%100eko eragina» izan du.

Egun seinalatua da gaur hezkuntza itunaren tramitazioan: Eusko Legebiltzarreko osoko bilkurak behin betiko onetsiko du akordioa, eta, hemendik aurrera, testu hori oinarri hartuta EAEko Hezkuntza legearen egitasmoa ontzen hasiko da Eusko Jaurlaritza. Baina testu horrekiko oso kritiko agertu dira Steilas sindikatua eta Euskal Eskola Publikoaz Harro plataforma, eta protestara deitu dute goizean goizetik Eusko Legebiltzarraren atarian. Sare publikoaren aldeko protestara deitu dute, uste baitute akordioak sistema duala betikotu egiten duela eta ez duela sare publikoa lehenesten. Steilasek elkarretaratzera deitu du goizean, eta ehunka lagun batu dira Ez saldu euskal eskola publikoa leloa zuen pankartaren atzean. Parte hartzaileek Eusko Legebiltzarraren eraikina inguratu dute publikoaren eta murgiltze ereduaren aldeko oihuen artean. Goizean, gainera, sindikatuak hiruzpalau orduko lanuztera deitua zuen ikastetxe publikoetan eta Haurreskolak partzuergoko zentroetan. Nagore Iturrioz bozeramaileak esan du lanuzteak «erantzun zabala» izan duela, eta gaurkoa mobilizazioen lehenengo urrats bat dela, gehiago etorriko direla. Sindikatuak emandako datuen arabera, lanuzteak «%100eko eragina» izan du ikastetxe publikoetan eta Haurreskolak patzuergoan. «Ikastetxe denetan izan da nabaria, maila handiagoan edo txikiagoan», esan du sindikatuak ohar batean.Lanuztearen harira, Steilasek salatu du Eusko Jaurlaritzak eta Haurreskoletako gerentziak ezarritako gutxieneko zerbitzuak «gehiegizkoak»izan direla, eta ez dutela langileen greba eskubidea bermatu. «Haurreskolak partzuergoari dagokionez, ordutegien ondorioz ia-iaezinezkoa izan da bertan lanuztea egitea», sindikatuak salatu duenez.

Eusko Legebiltzarraren parean egindako protestan, berriz, Iturriozek azaldu du ez daudela ados hezkuntza itunarekin: «Abiapuntua okerra da, bi sareak berdintzen dituelako hein handi batean, eta ez duelako euskal eskola publikoaren aldeko apustu irmo bat egiten». Erantsi du euskal eskola publikoari «duintasuna» eman nahi diotela, eta aurrerantzean borrokan jarraituko dutela.

Steilasek baino ordu erdi lehenago, elkarretaratzera deitu du Euskal Eskola Publikoaz Harro Plataformak ere. Salatu dute akordioak hezkuntza pribatua lehenetsi eta sistema duala «betikotzen» duela. «Sare pribatuaren finantzaketa handitzeko joera garbia ikusten dugu, ezin dugu ontzat eman», esan dute. Akordioak euskararen inguruan egiten duen proposamena murgiltzen eredutik aldentzen dela salatu dute, halaber. Eta iragarri dute jarraituko dutela mobilizatzen euskal eskola publikoaren defentsan. Maiatzean iragarriko dituzte mobilizazio berriak.

ELAren kritika Bestalde, ELAk ohar batean adierazi du «etsigarria» dela alderdien helburu bakarra izatea akordiorako gaitasuna erakustea: «Funtsezko gaietan benetako aldaketak adostu ez arren, hobekuntza nabariak egin dituzten itxurak egin dituzte». Sindikatuak uste du egungo hezkuntza sistema «betikotzeko» proposamena dela adostutakoa. Gainera, dena berdin uzteko bi bide erabiltzea egotzi die alderdiei: batetik, «literatura eta abstrakzioa» erabiltzea edukiak bakoitzak «nahi bezala» interpretatu ahal izateko; eta, bestetik, legean adosterik izango ez dituzten gaiak legea onartu eta gerorako arautegi batera bideratu dituztela. ELAk uste du legearen helburuak zera izan behar duela, sare bakarreko «hezkuntza sistema propioa, euskalduna, publikoa, inklusiboa eta plurala» lortzea, zeinak langileen lan baldintza egokiak bermatuko dituen. Sindikatuak salatu du, ostera, Hezkuntza akordioak ez duela xede bera, eta lau alderdiei leporatu die «marko arautzaile eta kurrikular propio» bati uko egitea. Datozen hilabeteetan, ELAk batzarrak egingo ditu eskoletan gaia aztertzeko, eta elkarlana bilatuko du mobilizazioak eta grebak bultzatzeko prest dauden eragileekin.


Summary: Madrilek leporatu die konpainia elektrikoei gasaren prezioa mugatzeko saioa oztopatzea. Espainiako Trantsizio Ekologikorako ministro Teresa Riberak uste du konpainia elektrikoek ez dutela izan erreakzio bat «errealitate sozialarekin bat datorrena», eta salatu du gasa argindarraren preziotik banatzeko proposamena zapuzten saiatzen ari direla.

Salaketa gogorra egin die Espainiako Trantsizio Ekologikoko ministro Teresa Riberak Iberdrola eta Endesa konpainia elektrikoei, haien izenak esan gabe. Riberak oso garbi esplikatu du argindarraren oligopolioak erreakzio bat izan duela «errealitate sozialarekin bat ez datorrena», eta Espainiak eta Portugalek gasaren prezioari muga jartzeko proposamenari «porrot eginarazten» saiatzen ari direla.

Madrilek eta Lisboak Europako Batzordeari proposamen bat egin diote gasaren prezioa gehienez 30 euro izan dadin MWh, argindarraren ekoizpenerako erabiltzen denean; neurri horren bidez argindarraren prezioa nabarmen jaitsiko delakoan da Espainiako Gobernua, konpainia elektrikoek zerutik eroritako irabaziak esan zaizkien horien zati handi bat galduko lituzketelako. Europako Batasuneko agintariak ez ziren ados jarri argindarraren prezioa jaisteko neurriei buruz, aurreko hileko hondarrean, baina onartu egin zuten Espainiako eta Portugalgo gobernuek beren kasa erabakiak hartu ahal izatea. Salbuespen horretarako argudioa da Iberiar penintsula «uharte energetiko» bat dela, eta oso konexio txikiak dituela EBko gainontzeko herrialdeekin, Frantziako sarearen bitartez.

Bada, Riberak esan dio Efe agentziari «batzuek» uste dutela mekanismo horrekin «diru sarrera zoragarriak» galduko dituztela: «Dagoeneko saiatzen ari dira proposamen horri porrot eginarazten».

«Badute tartea arduratsuago jokatzeko»

Ministroak dio «zenbat eta irabazi marjina handiagoa lortu egungo prezioekin, orduan eta protesta gehiago» egiten dutela konpainia elektrikoek. «Dezepzio handia» hartu du Riberak konpainia horien jarrera ikusita, «badutelako tartea arduratsuago jokatzeko».

Iberdrolak eta Endesak, izen horiek aipatu gabe betiere, «ezingo lukete esan irabazi jakin batzuk espero zituztela egungo prezioekin», jarraitu du ministroak. Espainiako Gobernuaren interesa izan behar du «kontsumitzaileak defendatzea, eta ez enpresa handienak». Eta atsekabeturik azaldu da konpainia handi horiek «ez dituztelako tarifak merkatu edo ez dituztelako eskaintzak egin arrazoizko prezioekin».

Gainera, gogoratu du sistema energetikoan argindarrak gero eta pisu handiagoa izango duela aurrerantzean, eta enpresa handi horien negozioa etengabe haziko dela. «Beren irabaziak zertxobait murrizteko aukera dute, beren bezeroek ere aukera izan dezaten eskaintzak edukitzeko, energia berriztagarrien erabilera handia dela eta. Pena da hori egin beharrean ezbaian jartzea aldi baterako diren aldaketa jakin batzuk, merkatu elektrikoan dugun emergentzia egoerarekin bat».

Azalpen didaktiko horiekin jarraituz, Ribera ministroak egoera argitu du gasa mugatzeko proposamena dela eta: «Gasa ordaindu, ordaindu egingo da. Nahi duguna da beste teknologiak gasaren prezioaren arabera ez ordaintzen jarraitzea».


Summary: Sandoval, Torres eta Valle Gasteizko Jazzaldian izango dira. Jaialdia uztailaren 12tik 17ra egingo dute

Arturo Sandoval tronpeta jotzaile kubatarra, Xavi Torres pianista kataluniarra eta Giulia Valle kontrabaxu jole italiarra gehitu zaizkio Gasteizko 45. Jazzaldiaren programazioari, gaur antolatzaileek jakinarazi dutenez.

Arturo Sandoval (Artemisa, 1949) jazzeko tronpeta jotzaile ospetsuenetako bat da munduan. Irakere sortu zuen, Kubako jazz talderik garrantzitsuena, Paquito D'Rivera saxofoi jotzailearekin eta Chucho Valdes pianistarekin batera. Ondoren, Miamira (AEB) lekualdatuta, bakarkako ibilbidearekin jarraitu zuen. Hainbat musikarirekin kolaboratu du grabazioetan, besteak beste Dizzy Gillespie bere maisuarekin, Rod Stewartekin, Alicia Keysekin, Stan Getzekin eta Woody Hermanekin. Gainera, zinemarako ere egin du lan.

Sandovalek uztailaren 15ean Mendizorrotzan emango duen kontzertuaren aurretik, Europako jazz panoraman proiekzio handia duen musikari bat izango da: Xavi Torres. Gaztea izan arren, Kataluniako pianistak (Tarragona, 1991) ibilbide oparoa egin du: Amsterdamen ikasi zuen, eta, Europako musikariekin kolaboratzeaz gain, klasikoko ikasketak eta jazz masterra ere egin zituen. Lau disko grabatu ditu bere hirukotearen buru gisa, eta beste musikari batzuen 30 proiektu baino gehiagotan parte hartu du. Martin Leiton kontrabaxu jotzailea eta Andreu Pitarch bateria jotzailea Xavi Torresekin batera arituko dira Gasteizen.

Giulia Valle (San Remo, Italia,1972) konpositore, kontrabaxu jotzaile eta orkestra zuzendariak ere bat egin du jaialdiko kartelarekin, eta aste honetan bertan jazz latinoko disko onenaren Grammy saria irabazi duen Eliane Eliasekin batera ariko da Gasteizen. Bartzelonan, Parisen eta New Yorken hazi zen, eta John McNeil, Guillermo Klein, Mayte Martin, Bill McHenry, Jason Lindner eta Antonio Canales musikariekin kolaboratu du, besteak beste. Jazzaldian, Giulia Valle Ensemble proiektua aurkeztuko du.


Summary: Eusko Legebiltzarrak hezkuntza akordioa onartu du. EAJ, EH Bildu, PSE-EE eta Elkarrekin Podemos-IUren botoekin onetsi dute testua. PP+C's-k eta Voxek aurka bozkatu dute.

Eusko Legebiltzarreko osoko bilkurak behin betiko onetsi du hezkuntza akordioa. Osoko bilkuran onartu dute testua, eta adostasun oso zabalarekin egin du aurrera: legebiltzar taldeen %90ek babestu dute. Hain zuzen ere, EAJk, EH Bilduk, PSE-EEk eta Elkarrekin Podemos-IUk alde bozkatu dute (75 eserlekuetatik 68). PP+Cs-ek eta Voxek kontrako botoa eman dute.

1993tik indarrean den legea eguneratu beharko dute hemendik aurrera. Eusko Jaurlaritzarena izango da ardura, haren esku baitago gaur onartutako oinarriak aintzat hartuta EAEko Hezkuntza lege egitasmoa ontzea. Udazkenean ekingo dio lan horri. Hezkuntza akordioaren alde egin duten lau alderdiek azpimarratu dute gaurko akordioa ez dela helmuga, abiapuntua baizik, eta akordioa lortu izana goraipatu dute. Eskola publikoa «indartzeko» eta segregazioa amaitzeko balioko duela azpimarratu dute, halaber. Hizkuntzari dagokionez, berriz, akordioak jasotakoari buruzko interpretazio ezberdinak egin dituzte. Ikoitz Arrese EH Bilduko legebiltzarkideak esan du euskalduntzean «jauzi» bat izango dela. PSE-EEko Eneko Anduezak, ostera, hiru eleko sistemarako baliagarria izango dela defendatu du.

Ikusi gehiago: Hezkuntza akordioaren aurka protesta egin dute Eusko Legebiltzarraren atarian

Jokin Bildarratz Hezkuntza sailburuak bozketaren ostean azaldu du Jaurlaritzak mandatu bat jaso duela eta «erantzukizun eta ilusio handiz» hartzen duela legea ontzeko ardura. «Parlamentuak lezio bat eman digu guztioi. Hezkuntza jarri du herri honen etorkizuneko politika nagusitzat», adierazi du. Legeari dagokionez, adierazi du ikaslea izango dela ardatz nagusia eta aurtengo urrian aurkezten saiatuko direla. «Testuarekiko leialak izango gara», esan du.


Summary: Eusko Jaurlaritzak «adinkeriaren aurkako borroka» lehenetsiko du aurten. 2022rako Agenda Nagusi programaren bidez, «adinagatik diskriminazioa eragiten duten estereotipoak eta aurreiritziak» ezagutu nahi dituzte, eta haiei aurre egin.

Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak 2022rako Agenda Nagusi edizio berria aurkeztu du gaur goizean. Aurten, «adinkeriaren aurkako borroka» izango da ardatz nagusia. Nire begien distirak ez du adinik, ez ezazu itzali izenburupean, parte hartzean oinarritutako programa baten bidez, «adinekoen errealitatearekin, balioekin eta gaitasunekin bat etorriko den adinaren pertzepzio bat» sustatu nahi dute, Artolazabalek azaldu duenez. Horrela, «adinagatik diskriminazioa eragiten duten estereotipoak eta aurreiritziak» ezagutu nahi dituzte, eta haiei aurre egin.

Pertsonak kategorizatu eta bereizteko adina erabiltzeak sortzen duen kaltea, desabantaila edo bidegabekeria da adinkeria. Era berean, belaunaldi arteko elkartasunari kalte egiten dion diskriminazio mota bat ere bada.

Sailburuak gaineratu duenez, 2020an egindako azterlan baten arabera, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 55 urteko eta gehiagoko adinekoen gaineko estereotipo negatiboak oso zabalduta daude. Horrek, era berean, adinekoek bere «zahartze prozesuarekiko jarrera negatiboak» izatea eragiten du.

Gazteek ere

Adinkeriak bereziki adinekoei eragiten badie ere, gazteak ere ez daude haren eraginetik kanpo. Europan, OME Osasunaren Mundu Erakundeak bere adinkeriari buruzko mundu mailako txostenean emandako datuen arabera, gazteek beste talde sozial batzuek baino diskriminazio handiagoa sufritzen dute adinagatik. Hori dela eta, hainbat gazte erakundek hartuko dute parte aurten 2022ko Agenda Nagusi programak antolatutako kontraste eta gogoeta partekatuko foroetan.

Hainbat esparrutako hogei profesional inguruz osatutako Adituen Aholkularitza Batzordea egongo da foroetan: besteak beste, psikologoek, hedabideetako profesionalek eta enpresek parte hartuko dute. Artolazabalek laburbildu duenez, «belaunaldien arteko kohesioa eta lankidetza indartuko ditu, ikasteko eta aurrera egiteko tresna gisa».


Summary: Petrolio konpaniek 3.000 milioi estra lortu dituzte, Greenpeacen arabera. Ukrainako inbasioa gertatu denetik, gasolinak eta gasolioak gora egin dute inoiz ez bezala, eta konpainiek aparteko 3.000 milioi euroren sarrerak izan dituztela dio Greenpeacek. Bruselari eskatu dio auzia ikertzeko.

Petrolio konpainien artean prezioak ezartzeko legez kanpoko itunik egon ote den ikertzeko eskatu dio Greenpeacek Europako Batzordeari. Izan ere, talde ekologistak kopuru bat jarri dio petrolio konpainien aparteko irabaziei, Ukrainako gerra dela eta: 3.000 milioi euroko aparteko diru sarrerak lortu dituzte, gasolina eta gasolioa gora eta gora hasi direnetik, Errusiaren inbasioa hasi denetik, alegia.

Iberiar penintsulan aritzen diren konpainia nagusiek, Repsolek eta Cepsak, uko egin diote txosten horren inguruan ezer esateari. Euskal Herrrian, hala Hegoaldean nola Iparraldean, 20 zentimoko deskontua dute bezeroek aldi baterako, eta deskontu horretatik zati bat petrolio konpainien bizkar doa: bost zentimo. Hegoaldean aritzen diren konpainiek erregairik garestienetakoa dute Europako Batasunean, zergak jarri aurretik.

Energy Comment ikerketa institutuak egindako txostenak irabazi tarteak aztertu ditu, hornidura kate osoan zehar, eta, haren arabera, petrolio konpainiek 3.000 milioi euroren aparteko sarrerak izan dituzte, Europako Batasunean, Ukrainako inbasioa hasi zenetik, otsailaren amaieran. Egunero, batez beste, 107 milioi euro aparteko lortu dituzte konpainiek: 94 gasolioaren salmentan eta hamahiru gasolinarenean.

Alemanian, egunero, ohi baino 32,2 milioi euro lortzen dituzte; Italian, 12,5 milioi; Frantzian, 13,3; Espainian, Katalunian, Euskal Herrian eta Galizian, 7,6 milioi; Herbehereetan, 4,3; Austrian, 4,3; eta Belgikan, 2,2 milioi euro estra. Azterketak ondorioztatu du, konpainien zerga aurreko irabaziak eta aparteko diru sarrerak loturik daudela, «ekoizpen kostuak maila berean jarraitu dutelako gutxi gorabehera».

Greenpeacek eskatuta, Energy Commentek egindako azterketak esaten du findegien kostuen garestitzea, gasaren garestitzea dela eta, orekatu egin dutela beste aldagai batzuek, esaterako, Uraletako upelaren deskontua eta petrolio konpainiek beraiek gasa ere saltzen dutela; alegia, gasarekin ere aparteko diru sarrerak lortzen ari direla. Brent upelaren kotizazioa hartu du oinarri txostenak, urtarrilaren eta martxoaren artean, eta gasolindegietan ezarri dituzten prezioak, EBko Petrolio Aldizkaritik jasoak, martxoaren 7tik 28ra.

Aparteko zergak eskatu dituzte konpainientzat

«Europako milioika kontsumitzailek aurre egin behar diete erregaiaren prezio izugarriei, baina petrolioaren industria salneurriak igo eta igo ari da, irabazi errekorrak edukitzeko, betiere gerrari esker eta energiaren krisiari esker», esan du Klara Maria Schenkek, Greenpeaceko arduraduna ingurumena eta garraioaren atalean.

Greenpeacek eskatu dio Europako Batzordeari estatu kideek aldi baterako zerga bereziak ezarri ahal izatea energiaren alorreko konpainien aparteko irabazi horiei.«Petrolio konpainiak izkin egiten ari dira aukera horri, ausartu diren estatu bakan batzuek bakarrik gasaren eta argindarraren arteko irabazietan sartu direlako».

Klara Maria Schenkek eskaera argia egin du: «Europako gobernuei esaten diegu geldi dezatela espekulazio lotsagarri hau Ukrainako oinazearekin, eta ezar ditzatela zergak irabazi immoral horientzat. Zerga horiek erabili behar dira diru sarrera apaleko familiak laguntzeko, eta garraioaren trantsizioa azkartzeko.


Summary: Gunetuz sortu dute, psikologo euskaldunen ataria. Psikologo euskaldunen topagune izan nahi du webguneak, baina beste hainbat baliabide ere eskainiko ditu; ikastaroak, informazioa eta eztabaida guneak, besteak beste.

«Psikologo euskaldunek aspalditik amesten genuen proiektua sortu da». Horrela aurkeztu du Luixa Reizabal irakasle, ikertzaile eta UEUko psikologia sailburuak Gunetuz proiektua. «Psikologiarekin edo lotutako beste diziplinetan lanean diharduten profesional, ikasle zein erabiltzaileen bilgunea» izateko asmoa daukan webgune bat da Gunetuz; hori bai, euskara hutsean.

Gaur aurkeztu dute proiektua, Reizabalekin batera, Donostiako Koldo Mitxelena kulturgunean Kepa Sarasola UEUko zuzendariak, Eneko Mendiluze UEUko Psikologia sailburuak, Ana Novoa psikologoak eta Nour Hajem psikologia ikasleak. Eta eguna ere apropos aukeratu dute: Osasunaren Nazioarteko Egunean ezagutarazteko hautua egin dute, «hilabete luzez» proiektuan lanean ibili badira ere. «Euskaraz eta euskalduna izango da, euskara hutsean izango baita eta bertan euskaldunok hartuko dugulako parte», azaldu du Mendiluzek. Webguneak psikologo, aditu eta euskaldunentzat «erreferentziazko euskarria» izatea nahi dute antolatzaileek.

Novoak, berriz, webgunearen atalak aurkeztu ditu eta horietako bakoitzaren funtzioa zehaztu du; funtsean, sei ataletan banatu dute ataria. Foroa, batetik, «psikologo euskaldunen topagunea» izatea nahi dute, eta bi zatitan banatzen da: Hitz eta pitz eztabaidatzeko gunea, eta Elkar ikusten, ikastaroak eta formakuntza jasotzeko atala.

Psikologiari lotutako albisteek ere beste atal bat izango dute, eta psikologia euskararekin lotzen duten lan eskaintzetarako ere izango da lekua Eskaintzak atalean. Bestalde, baliabideak eta informazio gehigarria eskaintzen duten hiru atal izango ditu atariak: Psikologia, Baliabideak, eta Parekidetasuna. Azken horren garrantzia ere nabarmendu nahi izan dute antolatzaileek; azaldu dutenez, funtsezkotzat dute psikologian genero aldagaia txertatzea.

Ibilbide luzeko proiektua

Reizabalek azaldu duenez, aspalditik dator halako proiektu bat sortzeko beharra. Zehazki, 2019an UEUren Udako Ikastaroen barruan egin zen Psikologo euskaldunen III. Topaketa aipatu du; bertan agerian geratu zen «ezinbestekoa» zela psikologia zein euskararen arteko sarea osatzea: «premiazkotzat hartu genuen psikologia euskalduna egiten ari garenon lana bistaratu eta partekatzea; hauspotzea, azken batean. Zorionez, behar horiei guztiei erantzuteko tresna sortu da gaur». Hajemek ere webguneak ikasleentzat daukan garrantzia nabarmendu du: «Elkargune honi esker psikologo gisa asko ikasiko dugu».


Summary: Erresuma Batuak beste zortzi erreaktore nuklear jarri nahi ditu hamarkada honetan. 2050. urterako herrialdearen elektrizitate eskariaren %25 betetzea nahi du. Tamaina txikiko erreaktoreak lirateke. Itsasoko eolikoen eta eguzki energiaren produkzioa bost aldiz handitu nahi du 2030a baino lehen.

Erresuma Batuak erreaktore nuklear gehiago egingo ditu energia «eskuragarriagoa» sortzeko, independentzia energetikoa bultzatzeko eta energiaren prezioen igoera handiari aurre egiteko. Horretarako, energia nuklearraren alde egin du argi. Hala jasotzen du Boris Johnsonen gobernuak ostegun honetan aurkeztutako Segurtasun Energetikoaren Estrategia Planak: beste zortzi erreaktore nuklear martxan jarri nahi ditu hamarkada honetan, eta beste hainbat hurrengo bi hamarkadetan..

Herrialdean dauden sei zentral nuklearrek —11 erreaktore guztira— 6,9 gigawatt (GW) sortzen dituzte gaur egun. Gobernuaren asmoa da 30 urtean 24 GWera iristea. Great British Nuclear gobernu erakundeak kudeatuko ditu egitasmoak. Johnsonek nahi du 2050. urterako energia nuklearreko plantek Erresuma Batuaren elektrizitate eskariaren %25 betetzea.

Gobernuak zehaztu duenez, zortzi erreaktore berrietako gehienak egun martxan dauden edo duela gutxi arte funtzionatzen egon diren plantetan jarriko dituzte. Litekeena da horietako bat Ynys Mon uhartean (Gales) jartzea. 2015era arte zentral batek funtzionatu zuen han, eta eraiste prozesuan dago. Ez dute baztertzen, halaber, luze gabe Suffolken (Ingalaterra) planta berri bat eraikitzea. Horrekin batera, «tamaina txikiko» beste bi erreaktore modular jarriko lituzkete martxan.

Horretarako, Rolls-Royce motor aeronautikoen fabrikatzailea garatzen ari den teknologia berria baliatu nahi du gobernuak. Erreaktore txikiagoak dira, seriean egin daitezke, eta, horien produkzio ahalmena txikiagoa den arren, arriskuak ere txikiagoak dira, eta askoz merkeagoak dira: 20 milioi eurotik beherakoak.

Energia «berdea»

Segurtasun Energetikoaren Estrategia izeneko planaren bidez, gobernuak lortu nahi du Erresuma Batuan 2030. urterako sortutako elektrizitateak %95 karbono gutxiago isurtzea. Energia nuklearraz gain, energia eolikoa, eguzki energia eta hidrogenoa bultzatu nahi ditu. Energia eolikoari dagokionez, itsasoko haize erroten aldeko apustua egingo du, lurrekoen kaltetan, eta hamar urtean produkzio ahalmena orain halako bost izatea nahi du: 50 GWekoa. «Erresuma Batuko etxe guztiak elikatzeko adina». Tamaina berean handitu nahi du eguzki energiaren produkzioa, 14 GW ekoizteko helburua ezarrita. Eta 2030erako karbono isuri txikiko hidrogeno ekoizpena bultzatuko du; baina ez du helburu zehatzik jarri. Era berean, udazken honetan Ipar Itsasoan petrolio eta gas putzu gehiago ustiatzeko lizentzia berriak emango dituela aurreratu du.

Erresuma Batua ez da egungo egoeran energia nuklearraren aldeko apustua egin duen Europako herrialde bakarra. Iazko urrian, Emmanuel Macronek Frantzia 2030 industrializazio plana aurkeztu zuen: jakinarazi zuen gobernuak mila milioi euro inbertituko dituela erreaktore nuklear txiki eta modularrak garatzeko, eta beste sei erreaktore nuklear agindu zituen 2035. urterako.

Alemanian, bizi-bizi dago eztabaida. Angela Merkelek bizialdia luzatu nahi izan zien herrialdean zeuden erreaktoreei, baina, azkenean, zentral guztiak 2022rako ixteko agindu zuen. Hiru itxi zituzten iaz, eta geratzen diren beste hirurak aurten ixtea da asmoa. Ikusteko dago Olaf Scholz sozialdemokrata buru duen koalizio gobernuak —liberalekin eta ekologistekin batera— zer erabaki hartzen duen.

Europako Batasunak ere hartu du posizioa. Argindarra merkatzeko martxoan emandako gomendioetan energia nuklear gehiago ekoizteko aukera aipatu zuen. Otsailean, energia nuklearra taxonomia berdean sartu zuen: alegia, nuklearra inbertsio berdetzat hartu zuen.


Summary: Otxarkoagako hiltzaileetako bat atxilotu dute, azaroan ihes egin eta gero. 2018an adineko senar-emazte batzuk hiltzeagatik zigortu zuten, hain zuzen, adingabeen zentro batean sei urte igarotzera.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, Otxarkoagan (Bilbo) 2018an bi adindun hil zituzten hiltzaileetako bat atxilotu du Ertzaintzak duela bi egun. Hilketak izan zirenean adingabea zen, eta, epaiketa hartan, adingabeentzako zentro batean sei urteko zigorra betetzera zigortu zuten. Joan den azaroan, baina, baimen bat baliatuz, ihes egin zuen. Ertzaintzak Fiskaltzaren esku utzi du orain.

Azaroaz geroztik ari zen Ertzaintza gaztearen bila. Hamar hilabete zeramatzan orduan baimenen bidez Zumarragako (Gipuzkoa) Ibaiondo zentrotik irteten. Hilketak Otxarkoagako Zizeruena kalean izan ziren. Hiru adingabe epaitu zituzten 80 urtetik gora zituzten senar-emazte batzuk hiltzeagatik. Bi jo zituzten erruduntzat, eta sei urteko zigorra ezarri zieten.


Summary: NBEk Errusia Giza Eskubideen Batzordetik kanporatu du. Batzar Nagusiak onartu egin du AEBek egindako eskaera: 93 ordezkarik alde bozkatu dute; 24k, aurka; eta 58k abstentzioaren alde egin dute. NATOk laguntza militar gehiago emango dio Ukrainari.

NBE Nazio Batuen Erakundeak kolpe gogor bat eman dio Errusiari; izan ere, Giza Eskubideen Batzordetik kanporatu baitu gaur egindako bozketan. AEB Ameriketako Estatu Batuek babestutako ekinbide bat izan da, Kremlineko tropek Ukrainan egindako «giza eskubideen urraketa sistematikoengatik», eta Batzar Nagusiak onartu egin du Washingtonen eskaera: aldeko 93 boto jaso ditu; 24 ordezkari aurka azaldu dira; eta 58k abstentzioaren alde bozkatu dute.

Bozketa egin aurretik, Errusiak NBEn duen lehen ordezkariaren alboko Dmitri Polianskik ohartarazi du Mosku kaleratzeak «ondorio suntsitzaileak» eragin ditzakeela. Haren esanetan, Errusia zigortzeko aitzakian Mendebaldeak NBEren erakundeak «ahuldu» nahi ditu, eta «zinismo hutsa» dela iruditu zaio. Halaber, Polianskik gogorarazi du AEBak 2018an Giza Eskubideen Batzordetik erretiratu zirela eta hiru urte geroago itzuli zirela. «Batzordea guztiz bazterrean utzi zuten. AEBak ez daude Giza Eskubideen Batzordearen alde engaiatuta», nabarmendu du.

NBEren Giza Eskubideen Batzordea 2006an eratu zuten, Genevan, eta ordutik herrialde bat kanporatu zuten: Muammar Gaddafiren Libia, 2011ko protesten errepresioari erantzuteko, baina hilabete batzuk geroago berriro onartu zuten batzordean.

Ukrainako presidente Volodimir Zelenskik, berriz, gogor jo du Errusiaren aurka, eta «hildakoak kaleetatik eta sotoetatik ateratzea» leporatu dio, haren armadak Ukrainan egiten ari diren «gerra krimenen» ebidentziak ezkutatzeko, Butxa herrian (Kiev eskualdea) gertatutako «sarraskien» ondotik. Nazioarteari ere zuzeneko mezua bidali dio: «Edo bakea lortzearen alde laguntzen duzu, edo justifikatu gabeko sarraskiak babesten dituzu». Errusiako herritarrei ere «Moskuko errepresio makineriari» aurre egiteko eskatu die.

Errusiaren erasoak areagotu direla eta, Ukrainako Atzerri ministro Dmitro Kulebak zera eskatu du NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko kide diren herrialdeetako Atzerri ministroen bilerara sartu aurretik: Ukrainara arma gehiago bidaltzeko. «Arma astunak behar ditugu: misilak, hegazkinak, ibilgailu blindatuak, defentsa sistema indartsua... Butxa herrian [Kiev eskualdea] jazo den moduko sarraski gehiago ez gertatzeko», zehaztu du. Bada, Kieven eskaerari erantzunez, NATOko idazkari nagusi Jens Stoltenbergek iragarri du laguntza militar gehiago emango diola Ukrainari, batzarraren ondoren egindako agerraldian. Hori bai, ez ditu xehetasun handirik eman nahi izan. «Baina lasai egon. Aliantza militarrak era guztietako armak bidaliko dizkio». Ukrainari ez ezik, NATOko kide ez diren Georgiari eta Bosnia eta Herzegovinari ere laguntza militarra indartuko diela adierazi du Stoltenbergek.

NATOko idazkari nagusiak aurreratu du aliantza militarreko kideek Madrilen egingo duten hurrengo goi bileran Errusiaren mehatxua ez ezik, Txinaren jarrera ere izango dutela hizpide, «Pekinek Moskurekin bat egin baitu». Horrez gain, Stoltenbergek berretsi du Ukrainako gerra «fase berri batean» sartu dela: «Errealistak izan behar dugu: gerrak hilabete edo urteak iraun dezake»,

Kremlineko eledun Dmitri Peskoven esanetan, ordea, Mendebaldeak Ukrainari armak bidaltzeak bake negoziazioei «kalte» egiten die. Errusiako Atzerri ministro Sergei Lavrovek, berriz, Kievi leporatu dio Istanbulgo negoziazioetako akordioetatik aldentzea. «Kieveko erregimena AEBek eta bere aliatuek kontrolatzen dute, eta Zelenski estutzen ari dira, liskarretan jarrai dezan». Ukrainako negoziatzaile Mikhail Podoliakek, berriz, «propaganda hutsatzat» jo ditu Lavroven adierazpenak.

Badirudi Ukrainako gerraren sarraskiek ez dutela amaierarik. The New York Times egunkariak joan den astelehenean Errusiako Telegram kanal batean argitaratutako bideo baten irudien berri eman du. Bideo horretan, Ukrainako armadako kideak ageri dira, Kieven harrapatutako soldadu errusiarrak exekutatzen. Bideoa martxoaren 30ean grabatu zuten, Errusiako tropak erretiratzen hasi ziren egunean, Dmitrivkan, Butxa hiritik 11 kilometrora.

Irudi batzuk oso bortitzak dira; bat, bereziki, soldadu ukrainar batek bi aldiz tiro egiten baitio lurrean zauritutako soldadu errusiar bati, burua trapu batez estalia duela. «Oraindik bizirik dago. Grabatu. Begira, oraindik bizirik dago. Arnasestuka ari da», dio soldaduak berriro tiro egin aurretik.

Borrokak Ukraina ekialdean

Gerra frontean, Errusia Donbass eskualdearen kontrol osoa hartzeko erasoaldi militarra prestatzen ari da oraindik ere. Mariupolen (Donetsk probintzia), esaterako, Errusiako tropek hirian beste oldarraldi bat egin dutela jakinarazi dute goizaldean Kieveko agintariek. Adierazpen horiek egin aurretik, Eduard Basurin Donetskeko Herri Errepublikako errusiazaleen bozeramaileak esan du Mariupoleko erdiguneko borroka nagusiak amaitu direla, eta, «pixkanaka», Ukrainako tropak Azovstaleko industrialdera kanporatzen ari direla. Bestalde, gaur zortzi urte bete dira Donetskeko Herri Errepublikak independentzia aldarrikatu zuenetik. Mariupolen ez ezik, Slobozhanskin (Zaporizhzhia hegoaldea), Donetsken eta Tavrian (Azoveko itsasotik gertu) ere eraso gogorrak izaten ari dira bi bandoen artean.

OME Osasunaren Mundu Erakundeko Europako buruak ostegun honetan esan duenez, erakundea prestatzen ari da Ukrainan eraso kimiko posibleei aurre egiteko. «Egungo egoeraren ziurgabetasunak direla eta, ez dago bermerik gerrak okerrera egingo ez duenik», ohartarazi du Hans Kluge OMEren Europarako eskualdeko zuzendariak, Lvivetik (Ukraina ekialdea) kazetariei bidalitako ohar batean. «OME agertoki guztiak aztertzen ari da, eta Ukrainako herriari eragin diezaioketen hainbat egoeratarako kontingentziak egiten ari da, biktima masiboen etengabeko tratamendutik hasi eta eraso kimikoetaraino», azaldu du Klugek.

EBko 27 estatuetako enbaxadoreek gaur erabakiko dute Europako Batzordeak mahai gainean Errusiaren aurka proposatu dien bosgarren zigor sorta onartu ala ez. Aldaketa batzuk egingo dituzte, baina, okerrik ezean, Errusiako ikatzari enbargoa jartzea adostuko dute. Aitzitik, Europako Batzordeko presidente Ursula von der Leyenek atzo Europako Parlamentuan gogorarazi zuen «lehen neurria baino ez» dela, eta zehaztu zuen litekeena dela Errusiaren aurkako «zigor gehiago» heltzea, petrolioa eta gasa jomugan jarrita.

Von der Leyen eta EBko diplomaziaburu Josep Borrell Zelenskirekin batzartuko dira bihar, Kieven. Roberta Metsola Europako Parlamentuko presidentea joan den astean batzartu zen Ukrainako presidentearekin.

1.563 zibil hil dituzte

Bien bitartean, ebakuazio planek aurrera segitzen dute. Ukrainako lehen ministrorde Irina Verextxukek iragarri du hamar korridore humanitario irekiko dituztela. Mariupol hirian —Errusiak setiatua du—, ibilgailu pribatuentzako korridore bat zabalduko dute; Zaporizhzhian, lau korridore autobus eta autoentzat; eta Luhansk eskualdean, berriz, bost bide.

UNHCR Iheslarientzako Nazio Batuen Goi Mandatariak emandako azken datuen arabera, 1.563 zibil hil dituzte Errusiaren erasoaldia hasi zenetik. Bestalde, jada 4,3 milioitik gora errefuxiatuk ihes egin dute Ukrainatik, NBEren arabera.

Finlandiak NATOra batzeko jarrera erakutsi du

Errusiaren Ukrainako inbasioak Europako herrialde batzuen asmoa aldatu eta azkartu du segurtasunaren alorrean, eta horien artean dago Finlandia. Helsinki ez dago NATOn, baina gertuko aliatua da 1990eko hamarkada erdialdetik, Suediarekin batera. Bada, orain, Finlandiako agintari nagusiek aliantza militarrera batzearen aldeko jarrera azaldu dute, herrialdeko iritzi publikoak bultzatuta.

Errusiaren erreakzioa, baina, berehala heldu da, eta Vladimir Dzhabarov Errusiako goi ganberako ordezkari eta Biltzar Legegileko Federazioko Kontseiluko kideak ohartarazi du Finlandiak NATOra batzeko egiten duen edozein mugimendu «akats estrategikoa» izango litzatekeela, eta Moskuk Helsinkirekin duen harremana «etengo» lukeela.


Summary: Pop-rock doinuak Donostia Festibalaren itzulerarako. Bulego, Nogen, Nil Moliner, Melendi, Arnau Griso eta Stay Homas ariko dira, besteak beste, Donostiako hipodromoan. Irailaren 16an eta 17an egingo da, eta sarrerak bihar jarriko dira salgai.

Donostia Festibala bueltan da, eta pop-rock doinuekin ospatuko du itzulera hori. Donostiako hipodromoan egingo dute jaialdia berriz, irailaren 16an eta 17an, eta dagoeneko ezagutarazi dituzte bertan izango diren lehen musika taldeak.

Antolatzaileek adierazi dutenez, jaialdiaren «erregistro estilistikoa irauli» egin nahi dute aurten; izan ere, musika urbanoa nagusitu da jaialdian azken urteetan, baina bestelako doinuak entzungo dira aurten.

Hain zuzen ere, pop musikaren bueltako Euskal Herriko, Kataluniako eta Espainiako musikariak daude gaur iragarri dituztenen artean. Bertako ordezkariak dira, esaterako Bulego, Nogen, Bengo eta Andrea Santiago.

Baina, horiez gain, Nil Moliner, Arnau Griso, Melendi, Stay Homas, Marlon eta Veintiuno ere ariko dira. «Aurtengo egitarauak ezin hobeki jasotzen du Donostia Festibaleko publikoaren gustu aniztasuna», nabarmendu dute antolatzaileek.

Osasun egoera baldintzatuta bertan behera utzi behar zuten jaialdia 2020an, eta egokitutakoa egin zuten iaz Donostiako belodromoan. Besteak beste, Kase.O, Los Chikos del Maiz eta Lagrimas de Sangre aritu ziren, 2.600 lagunen aurrean.

Aurtengo jaialdirako sarrerak bihar jarriko dira salgai www.donostiafestibala.com eta seetickets.es/com webguneetan.


Summary: Larriki gaixo diren presoak etxeratzeko beharra aldarrikatu du Sarek. Nafarroako Parlamentu aurrean egindako elkarretaratzean gogoratu dute 19 presok eritasun larria dutela.

Nazioarteko Osasunaren Egunaren testuingurua baliaturik, larriki gaixo dauden presoen etxeratzea aldarrikatu du Sarek Nafarroako Parlamentu aurrean. Bertan, nabarmendu dute COVID-19aren pandemiaren eraginez «ezohiko egoera» izan dela espetxeetan, eta horrek areagotu egin dio Sareri euskal presoen osasuna «erdigunera» ekartzeko beharra.

Aipatu dutenez, gaur egun hemeretzi presok dute eritasun larria. Espetxe politika aldatzen hasi bada ere, preso askok oraindik salbuespen egoeraren ondorioak pairatzen dituzte. Sareren arabera, urruntzeak dakarren bakardadeak, zigorraren luzapenek edo ia bizi osoko zigorra ezartzeak, hirugarren gradura iristeko edo baimenak lortzeko eragozpenek edo espetxealdiaren zati handia bakartuta egin izanak osasunean zuzenean eragiten du, eta «ezegonkortasuna, arazo psikologikoak, antsietatea, harremanak garatzeko arazoak» eragiten dizkie presoei.

Gaixotasun larria dutenen kasuan, egoera are okerragoa dela salatu dute «gaixotasunari aurre egiteko aukerak murrizten baititu eta gertukoen babesa, bizi baldintza duinak edota konfiantzazko medikuen jarraipena ez izateak zuzeneko eragina baitu».

Hala gaineratu dute, espetxeetako osasun baldintzak «kaskarrak» direla, Elkartearen ustez, Espetxe Erakundearen neurrien ondorioz eta espetxeetako baliabide faltak zein «medikuen jarrerak» presoen osasunean «eragin negatiboa» du: «Espetxeek ez dute behar bezalako osasun zerbitzua emateko aukerarik eskaintzen», gaitzetsi dute.

Sarek azpimarratu du azkenaldian larriki gaixo diren preso batzuekin «pauso garrantzitsuak» eman direla, baina gaineratu du espetxean bizitza galdu dutenen zerrendak gora egin duela azken urteetan. Espetxe politikaren arduradunei «erantzukizunez» jokatzera dei egin die, eta, halaber, salbuespenezko espetxe politika behin betiko amaitzeko eskatu du.