Summary: Espainiako Futbol Federazioak soldata kendu dio Rubialesi. Atzoko bileran, federazioko lurralde ordezkariek Rubialesen dimisioa eskatu zuten.

Dimisioa eman ez duen arren, Luis Rubiales Espainiako Futbol Federazioko presidenteak ez du Espainiako Federazioaren eta UEFAren soldatarik jasoko hurrengo 90 egunetan. FIFAk joan den astean inhabilitatu zuen Rubiales, hiru hilabetez, Munduko Kopako finalean Jennifer Hermoso Espainiako selekzioko jokalariari baimenik gabeko musu bat emanez eraso egiteagatik. Agindu hori jarraituz, Espainiako Federazioko lurralde ordezkariek atzo egin zuten bileran ebatzi zuten soldatarik eta auto ofizialik gabe uztea Rubiales, eta lanerako dituen sakelako telefonoa eta ordenagailua itzultzeko eskatzea. Erabaki horren ondorioz, Espainiako Federazioan eta UEFAn soldata jasotzeari utzita, hiru hilabetean 230.000 eurotik gora kobratu gabe geratuko da.

Sei orduko bilera izan zen Espainiako Federazioak atzo egin zuena. Amaieran jakinarazi zuenez, lurralde ordezkariek dimisioa emateko eskatu zioten Rubialesi, eta babesa eman zioten FIFAren inhabiliazioaren ostean federazioaren lema hartu duenari: Pedro Rochari. Espainiako Federazioak, ordea, ez zuen kargutik kendu Jorge Vilda Espainiako hautatzailea. Joan den astean, selekzioko jokalariek uko egin zioten jokatzeari Vilda entrenatzaile karguan den bitartean. Ondoren, Manu Diaz de Marcos Gipuzkoako Federazioko ordezkariak Ser irrati katean esan zuen ez dagokiela eurei Vildaren eta Luis de la Fuente gizonezkoen selekzioko hautatzeilaren inguruan erabaki bat hartzea.


Summary: Interes tasa altuen ondorioz %12,8 murriztu da etxeen salmenta bigarren hiruhilekoan. Urteko lehen hiruhilekoan baino 994 etxe gutxiago saldu dira apirila eta ekaina bitartean Hego Euskal Herrian

Europako Banku Zentrala hilabetez hilabete egiten ari den interes tasen igoera nabarmen eragiten ari da higiezinen merkatuan. Hipoteka bat kontratatzea inoiz baino garestiagoa da, eta zeharo moteldu da etxebizitzen salerosketa. 6.741 etxe saldu dira Hego Euskal Herrian apiriletik ekainera, urtarriletik martxora baino 994 gutxiago (7.735): %12,8ko jaitsiera da hori. Espainiako Jabetzaren Erregistratzaileen datuak dira.

Iazko datuekin alderatuta, nabarmen ikusten da interes tasen igoerek zenbateko eragina izan duten. 2022ko lehen hiruhilekoan 8.224 etxebizitza saldu ziren, eta bigarrenean, berriz, 7.928.

Apiriletik ekainera bitartean saldutako etxeetatik 1.354 berriak ziren, eta 5.387, berriz, bigarren eskukoak. Nabarmentzekoa da Nafarroan etxebizitza berrien salmentek zenbateko pisua izan duten; izan ere, Hego Euskal Herrian salmenten %20 izan dira etxe berriak, eta Nafarroan, berriz, %40,5.

Metro koadro bakoitzaren prezioa ere asko garestitu da joan den urtetik hona. Gipuzkoa da oraindik ere metro karratua garestiena den lurraldea: 3.423 euro metro koadroko. Iazko epe berean, 3.208 eurokoa zen prezioa. Bizkaia da bigarren zerrendan. Iazko bigarren hiruhilekoan, metro koadro bakoitzak 2.746 euro balio zuen batez beste, eta aurten, berriz, 2.815.

Araban 1.964 eurotik 2.220 eurora garestitu da metro koadroaren prezioa urtebetean, eta Nafarroan, berriz, 1.773 eurotik 2.280 eurora.


Zubi saihetsezina

Summary: Zubi saihetsezina. Bizkaiko golkoa eta goi lautada lotzen dituen bidearen parte da Balmaseda, eta, hala, hango Zubi Zaharra nahitaez igaro beharreko puntua izan da luzaroan, bai bidaiarientzat, baita merkatarientzat ere.

Estiloen uztarketa bat da, Cadagua ibaiaren gainean betikotua: garai ezberdinetako fruituak baitira Balmasedako (Bizkaia) Zubi Zaharraren pilareak, silueta berezi egiten duen arku zentral garaia, alboetako bi txikiagoak, eta dorretxoa. Ez da ezaguna noiz sortu zen, baina, hain justu, heterogeneotasuna da egituraren kronologia argitzeko heldulekurik aproposena. Errepaso azkar bat egin du Igor Santos Salazar Trentoko Unibertsitateko (Italia) Erdi Aroaren inguruko ikerlari eta Balmaseda medieval liburuaren egileak (Erdi Aroko Balmaseda; Sans Soleil, 2021). Lehenik eta behin, ibaian bermatutako pilareei erreparatu die: ikerlariaren ustez, Balmasedaren beraren sorreraren garaikoak dira, seguruenik; alegia, XIII. mende hasierakoak, gutxi-asko. Hala ondorioztatu liteke harlanduetan ageri diren marketatik, azaldu duenez: «Harginak egindakoak dira, adierazteko zeintzuk ziren bere harriak, ordain ziezazkioten. Menako haranean [Espainia] dauden eliza erromanikoetan ere ageri dira halako markak».

Denboran egindako bidaia bat da zubia, nolabait; etapaz etapa garatutakoa. «Espazio bakoitzari kronologia bat dagokio», Santosen esanetan: erromanikoak dira zubi branka eta alboetako arkuak; geroagokoa da, ordea, erdiko arkua, XV. mende bukaerakoa edo XVI. hasierakoa; eta litekeena da dorre gotikoa XV. mendeko erdialdekoa izatea, «forma eta testuinguru arkitektonikoari erreparatuta». Areago, XVII. mendeko arrastoak ere baditu, Espainiako monarkiaren armarriarenak, zehazki: pintura ia erabat ezabatu bada ere, zubitik igarotzerakoan oraindik antzeman litezke arrano inperialaren hegoen puntak, ikerlariaren arabera.

Balmasedako Zubi Zaharra bi arku txikik eta garaiago batek osatzen dute. Jaizki Fontaneda, Foku

Behaketan oinarritzen da kronologia, halabeharrez, ez baitago datak ziurtatzeko frogarik, eta agiriak ez baitira behar bezain zorrotzak. Bohemiako Leon Rosmithalen idazki bat aipatu du ikerlariak, 1466. urtekoa, baina bitxikeria gisara batik bat. Iturri literarioa baita Rosmithalena, bidaiari baten kronika besterik ez, beharbada idazlearen irudimenak oparoegi hornitua, eta, hortaz, tentuz hartu beharrekoa, Santosen irudiko. Dena dela, lekukotzak datu esanguratsu batzuk eskaintzen ditu hipotesietarako. «Esaten du, adibidez, Bilbo eta Balmasedaren artean Cadagua ibaia hamazazpi aldiz gurutzatu behar izan zuela; horrek aditzera ematen du zein nekeza zen leku horietatik mugitzea garai hartan».

Zubiaz ere mintzo da, halaber, eta «interesgarria» da haren aipamena, mugarriak ezartzen lagun baitezake: egurrezko zubi bat aipatzen du, aldeetako batean dorre «eder» bat daukana. «Beraz, dorre gotikoa 1466a baino lehenago eraikia izan daiteke, eta erdiko arkua geroagokoa litzateke, artean egurrezkoa baitzen», nabarmendu duenez.

Ekonomiaren giltzarria

Alabaina, Rosmithal arinki ari da zubiaren formaz: elementu pare horiek aipatu baino ez ditu egiten, eta ez du bestelako xehetasunik ematen. Gehiago sakontzen du, ordea, zubian izan zuen ezustean. Dorrean, zubisaria kobratzen zieten igarotzen zirenei, eta Rosmithali eta haren segizioari ere ordaintzeko exijitu zieten. Ezezkoa eman zien hark, noblea zenez salbuetsita baitzegoen, eta, kronikan aipatzen denez, ekarpenik egin gabe igaro baitzen aurretik topatutako bidesarietatik. Euren jabetzak bahitu zizkieten, eta mehatxatu egin zituzten; idazkiaren arabera, gutxi falta izan zen sarraskirako. Ostera ere, baliteke bidaiariaren irudimenak jazoera hanpatu izana; epikari muzin egin, eta zubisariari heldu dio Santosek. Garai hartan, Balmasedak ez zuen aduana gisa funtzionatzen —bai geroago, XVII. eta XVIII. mendeetan—, baina zubia erabiltzen zuten igarobide zerga bat biltzeko.

Ikerlariaren ustez, ibaian bermatutako pilareak Balmasedaren beraren sorreraren garaikoak dira, seguruenik; alegia, XIII. mende hasierakoak, gutxi-asko. Jaizki Fontaneda, FOKU

Balmaseda saihetsezina zen goi lautadaren eta Bizkaiko golkoaren arteko bidean, nahitaez gurutzatu beharreko puntua, harik eta trenbidea sortu eta kaminoak ugaritu ziren arte. Erromaren garaian, jada bide batek gurutzatzen zuen ibaia, eta, ikerlariaren arabera, baliteke aurretik ere egon izana lotuta ibaiaren bi ertzak, tokiaren garrantzia aintzat hartuta. «Besteak beste, horregatik sortu zen Balmaseda hiribildu gisa: hainbat bideren arteko funtsezko lotura zelako. Eta, beraz, oinarrizko igarobidea zen merkatarientzat». Kantauriko portuetatik —batez ere Castrotik (Espainia), Bilbotik eta Portugaletetik (Bizkaia)— sartzen ziren produktuetako asko pasatzen ziren herritik: «Esaterako, dokumentatuta dago Muskiz aldean ustiatzen zen burdina asko eta oso ondo saltzen zela Balmasedan eta Gaztela iparraldean», ikerlariak azpimarratu duenez; eta Gaztelako artilea ere bide beretik porturatzen zen.

Trafiko zergaz gain, hiribildua gurutzatzen zuten produktuengatik ere beste ekarpen bat egin beharra zuten garraiolariek: itsasoko hamarrena. «Ez dakigu noiz, ez non, baina badakigu ordaintzen zela». XV. mende bukaeran jada ezarrita zegoen, 1447. urteko koaderno batean hitz egiten baita hartaz; koroak Velasco nobleen familiari eman zion Balmasedakoa jasotzeko eskumena. besteak beste. Agiri hartan, orobat, hiribildua gurutzatzen zuten produktuen zerrenda luze bat ageri da. «Mundua da kasik, bere objektuetan. Erregimen Zaharrean bizitzeko erabiltzen zen ia dena erregistratuta dago». Askotarikoak dira ondasunak, oinarrizkoak eta bitxiagoak, hala egunerokoak nola ezohikoagoak. Besteak beste, Balmasedako zubitik igaro ziren betaurrekoak, kapelak, oihalak, mihise zati handiak, untzeak, papera, tinta, lumak, orratzak, ispiluak, bitxiak, gutunak, espeziak, armadurak, metraila, aizkorak, ezpatak... «Hori izan zen Balmasedaren aberastasuna Erdi Aroan eta Aro Modernoaren zati handi batean».

Gazte batzuk, zubian. Luis Jauregialtzo, Foku

Hala zaindu zuten. Zubia kaltetzen zenean —uholdeen ondorioz, kasurako—, koroak zerga berriak ezartzen zituen berehala egitura konpondu ahal izateko, zubia ezinbestekoa baitzen bai defentsarako, bai pertsonen eta ondasunen mugikortasunerako, baina, batez ere, dirua biltzeko. 1476an, uriola batek kalteak eragin zituen Zubi Zaharrean eta Kolitza ibaiaren gaineko beste bi txikietan, eta hurrengo urterako jada abian zen aparteko diru bilketa bat, egiturok konpontzeko. Hipotesia bota du Santosek: Rosmithalen testigantza egiazkoa bada, eta 1466an egurrezkoa bazen zubiaren egituraren zati bat, litekeena da uholde horien ondorioz eraiki izana erdiko arkua, mardula nahita, urak ostera ere suntsitu ez zezan.

Komunitatearen erdian

Zubiak zeresan handia izan zuen Balmasedaren indar ekonomikoan, baina ondasun ukiezinen sarbidea ere izan zen: albisteak helarazteko tokia, luzaroan. «Telegraforik, telefonorik eta Internetik gabeko mundu batean, pregoilariak joaten ziren jazotakoak herriz herri oihukatzera, baina komunikatzeko beste modu batzuk ere bazeuden: orrien kopiak hartzen zituzten, eta hainbat tokitan iltzatzen zituzten; besteak beste, zubiaren atean». Hala, jende mordo batek ikus zezakeen orria, etengabekoa baitzen joan-etorria. «Halako tokiak garrantzitsuak dira komunitatearentzat, politikaren, defentsaren eta hartu-emanen erdigunean baitaude», ikerlariaren irudiko.

XVIII. mendetik aurrera jaitsi zen aparra. «XIX. mendearen hasieran, Napoleonen tropek hiribildua erre zuten, eta gertakari hori erabakigarria izan zen. Hortik aurrera, krisialdi oso gogor bat egon zen, eta Balmaseda ez zen suspertu trenbidea heldu zen arte». Oparotasuna, gainbehera eta berrasmatzea: denboran egindako bidaia bat da zubia, etapaz etapa.

XV. mendearen bigarren erdialdea da, eta, ikuspegi panoramiko bati esker, argi antzeman daiteke Balmasedaren (Bizkaia) lekurik garaienean dagoen gaztelua, baita haren magaleko lursailak eta etxeak ere; horiek denak inguratzen ditu harresi mardul batek, eta sarreretako baten aurrean dago kokatuta Zubi Zaharra, dorretxe eta guzti. Balmasedako Udalak eta Alboan zerbitzu turistikoen enpresak garatutako Balmaseda 1487 proiektuaren irudietako bat da (webgunean ikus daitezke guztiak), dokumentazioan bermatu eta errealitate birtualari esker taxututako paisaia bat, eta atzera begirakoak erraztu egiten du zubiaren garrantzi historikoa antzematea: izan ere, hiribilduaren harresiaren parte izan zen zubia; hau da, mugikortasunerako eta zergak biltzeko ez ezik, funtsezkoa izan zen defentsarako ere.

XV. mendeko hiribildua, Balmaseda 1487 proiektuaren bidez. Balmaseda1487.com webgunean ikus daiteke. balmaseda 1487. balmaseda1487.com

Garai hartan, zubi bakarra zegoen Cadagua ibaia gurutzatu eta Balmasedara ailegatzeko, eta hala izan zen XVII. mendera arte; bi ibi daude dokumentatuta, eta haietatik ere igaro zitekeen ibaiaren emaria gutxitzen zenean. «Erregeak eta nobleak askotan ahalegindu ziren Balmaseda hartzen, eta hiribildua defendatu egiten zen, atea itxiz. Gontzen arrastoak daude oraindik», Igor Santos Salazar Trentoko Unibertsitateko (Italia) ikerlariak azaldu duenez.

Itxura kontua ere bada, haren berbei erreparatuta: batetik, harresiak eta zubiak gotorlekuaren eitea eman ziotelako herriari; eta, bestetik, iradokitzen zutelako estatus jakin bat, lehen begi kolpean. «Harresia eta zubia funtsezkoak dira; horiek ikuste hutsarekin, antzematen da hiribildu baten aurrean gaudela, eta ez herrixka baten aurrean. Adierazten du leku diferente bat dela, toki pribilegiatu bat, foruak dituelako».

Bihar: Garesko zubia.


Summary: Graxi Etxebehere 'bakegile' eta militante abertzalea hil da. 72 urte zituela hil da, minbiziak jota. Bakearekin engaiatu zen, eta Luhusoko desarmatze prozesuan lagundu zuen. Omenaldi zibila Ortzaizeko (Nafarroa Beherea) elizan eginen diote, ortziralean, 18:00etan. → Atsekabea eragin du Etxebehereren heriotzak

Graxi Etxebehere bakegile eta militante abertzalea bart gauean zendu da, 72 urte zituela, minbiziak jota. Ortzaizeko Ibarnia etxean jaio zen (Nafarroa Beherea), eta bake prozesuan engaiatua zen: «Desarmatu nahia lagundu dut», adierazi zion BERRIAri, 2015eko uztailaren 10ean, Terexa Lekunberri, Jeff Mateo, Iñaki Reta eta Xabier Goienetxea atxilotu eta egun batzuetara. 2011 eta 2013 artean, Osloko elkarrizketetan Espainiako Gobernua agertu ez, eta ETAk bere kabuz desarmatze prozesua hasi zuen nazioarteko eragileekin harremanean. Etxebeherek, Lekunberrik eta Mateok bezalaxe, prozesu horren laguntzan parte hartu zuen, historiari «harri ttipia» ekarri ziola erranik, bere etxeko ateak ireki baitzizkien Reta eta Goienetxea ustezko bi etakideei: «Pentsatzen badute ETA laguntzea ETAkoa izatea dela, kaka dela haientzat, pentsa dezatela nahi dutena», aitortu zuen Irulegiko Irratiko Ahapetik saioan, joan den urtean.

Ikusi gehiago: Enekoitz Esnaola: 'Tekla jotzea'

Estatuaren partetik ere «mendeku nahia» nabaritu zuen 2015eko uztaileko atxiloketetan: «Segur nintzen ez nindutela preso eraman etxean nituen bi mutikoengatik, baizik eta ni naizenagatik». «Desarmatzea laguntzetik pasatu behar da prozesura», aitortu zion BERRIAri 2015ean, eta 2016ko abenduko Luhusoko desarmatze prozesuko herritar engaiatua zen Etxebehere.

Etxebehere, 2015eko uztailaren 12an, aske geratu ostean. Isabelle Miquelestorena

Etxean zituen iheslariekin harreman «aberatsa» nabarmendu zuen, bestalde: «Etxean norbait gordea delarik, ez da gezurrik: zu zaren bezalakoa agertzen zara», aitortu zuen irratian. Altruista izanik, argi eta garbi onartu zuen ezen bakearen alde lan eginik ere presondegian pasatu zituen urteek «esperientzia handia» eman ziotela.

Ikusi gehiago: Ahomentan, Graxi Etxebehere eta Beatrice Molle: ATEAK IREKIAK IKUSTEN DITUZTE

1992an atxilotua izan zen, ETAko ustezko kide batzuk aterpetzeagatik. Laguntzeko beti prest izanik, «ahal nuen heinean, zerbitzu bat galdegitean, entseatzen nintzen betetzen». Herritar talde batek bake prozesua eramatearen helburua beterik, Etxebeherek bere herriarentzat ere, Ortzaizerentzat, hainbat borroka eraman zituen. Izan ere, Ahapetik saioaren bidez, aitortu zuen auzitan jarri zuela Ortzaizeko diozesa, herrian bertan gelditzen ziren etxe eta azpiegiturak, berez herriarentzat emanak zirenak elizbarrutiak sorturiko elkarteengandik hartuak zirela salatuz. Auzia irabazi, eta borroka judizialaz akitua zen: «Kostatu zait osasunaren aldetik ere hau lortzea; ez nuen onartzen ahal Ortzaizek galduko zuen etxe bat ikustea Elizaren eskuetan».

Akituezina zen Etxebehere bere borroketan: «Deabruaren aztaparretatik kendu ditugu ontasun batzuk, eta orain ikusiko da». Nahiz eta testuingurua aldatu den, berriki arte eramaniko borrokez aritu izan da, esperantzaz beterik: «Euskal Herriarengan badut fedea, jakinen du bere bidea egiten».

Militante abertzaleari omenaldi zibila eginen diote ortziralean, Ortzaizeko (Nafarroa-Beherea) elizan, 18:00etan.

Etxebehere, Terexa Lekunberrirekin eta Jeff Mateorekin batera egindako elkarrizketa batean, 2018. urtean. Isabelle Miquelestorena


Summary: Macronek «ekinbide politiko zabal batekin» lortu nahi du agintaldiko egonkortasuna. Frantziako presidentea alderdien ordezkariekin bilduko da gaur, Asanbleako blokeoa gainditzeko helburuz. NUPESek «ilusiorik gabe» parte hartuko du, eta erretreten inguruko galdeketa bat egiteko eskatuko du.

Frantziako Asanblean gehiengo osoaren faltan, Emmanuel Macronen bigarren agintaldiko lehen urtea gatazkatsua izan da politikoki. Horren erakusle izan da, esaterako, erretreten erreforma, eta neurri hori onartzeko modua, indarrez onartu baitzuten, konstituzioaren 49.3 artikulua erabilita; baita Nahel Merzouk gaztearen hilketa eta horrek eragindako eztabaidak ere, Poliziaren indarkeriari eta arrazismoari buruzkoak. Frantziako presidenteak, ordea, atzean utzi nahi du hori, eta mahai gainean dituen beste afera batzuetan jarri arreta. Eta, jakitun dagoenez horiek onartzeko ezinbestekoa duela oposizioarekin negoziatzea, Macronek «ekinbide politiko zabal batekin» lortu nahi du lehen urtean izan ez duen egonkortasuna. Talde parlamentario guztiak gonbidatu ditu horretarako —LIOT Askatasunak, Independenteak, Itsasoz Haraindikoak eta Lurraldeak izan ezik—, gaurko deitu duen bilera batera.

«Eskua luzatua» du Frantziako presidenteak, besteak beste migrazioari buruzko lege proiektua eta datorren urteko aurrekontuak onarrarazteko; ezustekorik ezean, horiek izango baitira gobernuak urte amaiera arte lehenetsi nahi dituen gaiak. «Adostasun eta desadostasun sendoak dituzue. Baina, herrialdearen interes gorena jokoan dagoenean, konfiantza dut, frantziar askok bezala, bat etortzeko gure gaitasunean, aldaketarik eta uko egiterik gabe», idatzi du Macronek oposizioko alderdiei bidalitako mezuan. Edonola ere, Frantziako estatuburuak harago joan nahi du, eta zenbait afera zerrendatu ditu gaurko bilkurarako: «ekintza publikoaren eraginkortasuna», «nazioaren kohesioa», eta «nazioarteko egoera eta horrek Frantziarentzat dituen ondorioak».

Oposizioko alderdiek bilkuran parte hartuko dute, baina egunotan agerian geratu da gutxi espero dutela bilera horretatik; halere, aukera baliatu dute beren aldarrikapenak eta eskariak zeintzuk izango diren jakinarazteko. Horiek kontuan harturik, Frantziako presidenteak zailena izango du NUPES Herri Batasun Ekologista eta Sozial Berria ezkertiarra osatzen duten alderdiekin ados jartzea: koalizio hori osatzen duten lau indar nagusiek —LFI Frantzia Intsumisoa, PS Alderdi Sozialista, EELV Europa Ekologia-Berdeak eta PCF Frantziako Alderdi Komunista— komunikatu bateratu bat argitaratu zuten atzo, eta esan zuten «ilusiorik gabe» parte hartuko dutela gaurko bileran —ez dira horren osteko afarian izango—.

NUPESekoak hainbat afera sozioekonomikori buruz arituko dira —erosteko ahalmena eta inflazioa, adibidez—, eta Macroni eskatuko diote erretreten erreformaz galdeketa bat egiteko, argudiatuta hori dela herritarrek «espero duten erreferendum proiektu bakarra». Adierazpen horrek erreferentzia egiten dio Frantziako presidentearen aukeretako bati, oposizioko alderdiei bidalitako mezuan atea ireki baitzion herritarrei iritzia eskatzeari.

Migrazioaren afera

Eta gai horietako bat, hain justu, migrazioaren afera da, zeinaz galdeketa bat egiteko eskatuko duen RN Batasun Nazionalak, eskuin muturreko alderdiko presidente Jordan Barellak joan den astelehenean baieztatu zuenez. LR Errepublikanoak eskuindarraren buruzagi Eric Ciottik ere asmo hori helaraziko du, konstituzioaren erreforma bat ezinbestekoa dela argudiatzearekin batera; eta Ciottik segurtasunaren aferan ere jarriko du arreta, «autoritate handiagoa» beharrezkoa delakoan «ordena» egoteko.

Macronek eskuinean du aliatu posiblea, azken urtean bezala; eta horregatik mintzatu zen joan den astean, telefonoz, pare bat orduz, LR-ren buruzagiarekin. Baina Ciotti mesfidati da, eta profil propioa markatzen aritu da hilabeteotan, batez ere eskuin muturraren alde bozkatu zuten boto emaileak berreskuratzeko.

LR-ren buruak estrategia hori duen arren, badirudi Frantziako presidenteak ez duela amore eman, eta gaurko bilkura baliatuko duela Ciotti konbentzitzen saiatzeko. Estatuburuari Asanblean gehiengo osoa falta zaionez —577 diputatutik 251ren babesa du—, eskuindarren 62 aulkiak —edo gutxienez horien erdiak baino pixka bat gehiago— ezinbestekoak zaizkio 49.3 artikulua erabili gabe lege proiektuak onarrarazteko.

Frantziako hedabideen arabera, bada barne zatiketa bat alderdi eskuindarrean afera horren inguruan. Batzuek Macronengana hurbiltzearen alde egiten dute, eta beste batzuek erabateko oposizio bilakatzeko apustua egitea nahi dute; are gehiago kontuan harturik datorren urtean Europako Parlamenturako hauteskundeak egingo dituztela.


Summary: Gripearen aurkako txertoa 6 hilabete eta 5 urte bitarteko haurrek ere hartu ahal izango dute Hegoaldean. Orain arte, patologiaren bat zuten adingabeek soilik hartzen zuten txertoa. Udazkenean hasiko dute kanpaina.

Urrian hasiko da gripearen aurkako txertaketa kanpaina Hego Euskal Herrian, eta berritasunak izango ditu. Izan ere, sei hilabete eta bost urte bitarteko haurrek ere hartu ahalko dute txerto hori, lehen aldiz. Orain arte, patologiaren bat zuten adingabeei soilik jartzen zitzaien txertoa, gurasoek hala eskatzen bazuten, eta behin kolektibo kalteberei eta 60 urtetik gorakoei zuzendutako kanpaina amaituta zegoela. Urritik aurrera, ordea, sei hilabete eta bost urte arteko haurrek ere aukera izango dute txerto hori hartzeko.

Gripearen birusaren zirkulazioa eta transmisioa murriztu nahi dute osasun agintariek neurriarekin. Hego Euskal Herrian 95.000 ume inguru daude adin tarte horretan.


Summary: Buruilaren 23an besta eguna egingo dute Izpegin Baztango eta Baigorriko gazteek. Buruilaren 22 eta 23an, Basaizea Kultur Batasunak, Baztango Gazte Asanbladak eta Erratzuko gazteek besta eguna antolatu dute Izpegiko lepoan. Atzo egin zuten prentsaurrekoa. Egitarau aberatsa argitaratu dute, «mugaren presentzia hausteko xedez».

Baztango eta Baigorriko gazteen arteko lankidetza 2022an jarri zen martxan. Basaizea Kultur Batasuneko kideak eta Baztango Gazte Asanblada batu ziren, haien harremanak «iraunkortzeko konpromisoa» harturik, Oihana Bidartek zehaztu zuenez. Izpegiko lepoko mugaz hausnarketa eramanik, seinaletika aldatzeko ekintza egin zuten urte bereko urtarrilaren 22an. Aurten, berriz, lankidetza beraren karietara, irailaren 23ko Izpegiko bestekin datoz, «elkar ezagutzea suspertzeko proiektu izanik», betiere muga «fisiko» eta «psikologikoa» deuseztatzeko asmoz, Bidartek azpimarratu zuenez.

«Besta hau mugan antolatzeak ez du muga horren presentzia berresten, baizik eta mugaren beraren haustearen xedearekin antolatzen ditugu besta hauek», erran zuen Ane Fagoagak, Baztango Gazte Asanbladako kideak. Euskara hauspotuz batuko diren gazteek buruilaren 22tik ondu dute egitaraua. Ez dira berriak Baigorri eta Baztan ibarreko harremanak. Izan ere, Nafarroa Behereak eta Nafarroa Garaiak kontrabandoaz edan dute historikoki. Buruilaren 22an, Garaiko eta gaurko mugaz gaindiko harremanez hitzaldia antolatu dute, Jojo Bidart moderatzaile izanik.

Buruilaren 23rako, berriz, hainbat ekitaldiz josi dute egitaraua. Goizean, bizikleta igoera izanen da Baigorriko plazatik. Ondotik, haurren jokoak, zintzur bustitze alaituak eta bazkari herrikoiak ateak idekiko dizkiete arratsalde eta gau parteko txaranga eta kontzertuei.

Aberastasunak aberastasun, Fagoagak gehitu du tokiak «bere xarma» duela, eta, oroz gain, «sinbolikoa» dela eta besta «berezia» bihurtuko duela Izpegiko gainak. Bidartek nabarmendu du bestaren prestaketan sorturiko harremanak «biziki aberasgarriak» izan direla. Nahiz eta harreman apurrak ukan, Fagoagak zehaztu du Baigorriko beste gazte batzuk ezagutzeko parada izaten ari dela Izpegiko proiektua. «Ilusioz» ari da Bidart besta hauen antolaketan parte hartzen, eta Fagoagari, berriz, «arras naturala» egin zaio ezagutza prozesua.

Segurtasunaren aldeko apustua ere egin dute gazteek. Autobusak emanen dituzte Baigorritik zein Elizondotik Izpegira igotzeko. Arratsaldean zein gauean, Izpegitik segurtasunez jausteko parada ukanen du bestazaleak, autobusak joan-jinka ibiliko baitira 19:30etik 06:00ak arte.

Azkenik, zehaztu dute irailaren 23an «besta gune askea» eraiki nahi dutela, eta ez dela «inongo erasorik onartuko». Erasoen kontrako protokoloari esker, «behar diren baliabideak» emanak izanen dira erasoari erantzuteko, azpimarratu baitute «denontzat leku segurua izatea» nahi dutela.


Summary: Inflazioak gora egin du Espainian, eta gutxi apaldu da Alemanian. Espainian, erregaien prezioek inflazioa %2,6ra igoarazi dute abuztuan, bigarren hilabetez jarraian. Alemanian, inflazioa %6,2ra jaistea espero zen, baina tasa harmonizatua soilik hamarren bat jaitsi da, %6,4ra.

Kontsumo prezioek gora egin dute Espainian bigarren hilabetez jarraian, eta inflazioa uztaileko %2,3tik %2,6ra igo da. Erregaien prezioak izan dira, INEren arabera, igoeraren arrazoi nagusia. Iazko uztailean merkatu egin ziren, eta aurten, berriz, garestitu. Argindarrarekin, berriz, alderantziz gertatu da; nabarmen garestitu zen iaz, eta aurten, merkatu.

Bestela, azpiko inflazioa —ez ditu kontuan hartzen erregaiak eta elikagaiak— apaldu egin da: %6,2tik %6,1era.

Alemanian ere, zenbait estatutan igo egin da inflazioa; adibidez, Ipar Renania-Westfalia estatu populatuenean, %5,9ra. Herrialdeko KPI harmonizatuaren tasak, berriz, behera egin du, uztaileko %6,5etik %6,4ra, analistek jaitsiera handiagoa espero zuten arren.

Interes tasak

Adierazleoi begira, gero eta analista gehiagok uste dute EBZ Europako Banku Zentralak azken igoera bat egingo duela interes tasetan, irailaren 14ko Gobernu Kontseiluan. Prezioei buruzko abuztuko datu aurreratuek azaltzen dutenez, inflazioaren beheranzko joera oraindik ez da agerikoa eurogunean, eta beherakada ikusteko irailera arte itxaron beharko da gutxienez.

Gero eta hurbilago ikusten da inflazioaren apaltzea. Dagoeneko badira zantzuak erakusten dutenak euroguneko ekonomia «hozten» ari dela. Besteak beste, 2010. urtetik lehen aldiz, M3 adierazleak erakutsi du euro billete eta txanpon gutxiago daudela zirkulazioan. Eta diru masaren murrizketa, normalean, motelaldi ekonomikoaren atarikoa izaten da.


Summary: Militar talde batek estatu kolpea eman du Gabonen. Ali Bongo presidente izendatu eta minutu gutxira hartu dute boterea. Hark botoen %64,2 eskuratu zituen larunbateko hauteskunde orokorretan, eta etxean atxilo dute orain. Brice Oligui Nguema Guardia Errepublikanoko burua izango da junta militarreko liderra.

«Gaur, 2023ko abuztuaren 30ean, defentsa eta segurtasun indarrek, Trantsiziorako eta Erakundeak Berrezartzeko Batzordean bilduta, Gabongo herriaren izenean eta erakundeak babesteko bermean, erabaki dugu bakea defendatzea eta indarrean dagoen erregimena bukatutzat ematea». Horrela iragarri du estatu kolpea Gabongo militar talde batek, orain arte presidente izandako Ali Bongo hirugarren aldiz gobernuburu izendatua izan eta minutu gutxira. Eta militarren talde horrek Brice Oligui Nguema Guardia Errepublikanoko burua izendatu du herrialdeko lider. Gabon24 telebista katearen bidez Ulrich Manfoumbi koronelak jakinarazi duenez, Trantsiziorako eta Instituzioak Berrezartzeko Batzordeko presidentea izango da Oligui Nguema —agintea hartu duen juntari izen hori jarri diote—.

Hamabi militarrek eman dute estatu kolpearen berri, gaueko ordu txikietan, Gabon24 telebista katean. Orduan iragarri dituzte lehen neurriak: Gabongo Gobernua, Senatua, Asanblea Nazionala, Auzitegi Konstituzionala eta Hauteskunde Organoa desegitea, hauteskunde orokorrak eta haien emaitzak baliogabetzea, eta, «behin-behinean», Gabongo muga guztiak ixtea. Are, talde militarreko liderrek jakinarazi dute etxean atxilo dituztela Bongo eta haren semeetako bat, «traizioagatik». Beste zazpi pertsona ere atxilotu dituzte, «traizioa, funts publikoak desbideratzea, nazioarteko finantza axolagabekeriaz erabiltzea eta ustelkeria» egotzita, besteak beste.

Halere, herritarrei «lasai» egoteko eskatu diete militarrek, eta berretsi dute bete egingo dituztela nazioarteko komunitatearekin dituzten konpromiso guztiak. «Gabongo herria, hau da zoriontasunerako hegaldiaren azken geltokia. Jainkoak eta gure arbasoek bedeinkatu dezatela Gabon. Ohorea eta leialtasuna aberriari, eskerrik asko denei». Herrialdeko zenbait hedabidek jakinarazi dutenez, tiro hotsak entzun ziren Gabongo hiriburuan, Librevillen, militarrek estatu kolpea eman eta gutxira. Edonola ere, ez zen protestarik edo liskarrik izan, ezta zauriturik ere.

Are, milaka lagun kalera irten dira Librevillen, eta elkartasuna adierazi diete boterea hartu duten militarrei. X sare sozialean zabaldutako zenbait bideotan ikus daitekeenez, hamar bat herritarrek sorbalda gainean jaso dute Guardia Errepublikanoko buru Brice Oligui Nguema, «presidente, presidente» oihuen artean. Ordu batzuk geroago izendatu dute.

Agintaldi luze bat amaitu da

«[Bongok] agintaldi ezegonkorra eta axolagabea izan du. Horrek Gabongo gizarte kohesioa pitzatu du, eta kaosera bideratu du herrialdea», esan du talde militarreko kide batek. Hain justu, larunbatean egin zituzten hauteskunde orokorrak Gabonen, eta, azken hiru legealdietan bezalaxe, Bongok eskuratu zituen boto gehien: %64,2. Oposizioko lider Albert Ondak eskuratu zuen bigarren postua, boto guztien %30,2 bilduta.

Dena den, tentsio giroa nabaria zen militarrek estatu kolpea eman baino lehen. Bozetan «iruzurra» egitea leporatu zion oposizioak Bongoren taldeari. Akusazioak ukatu zituzten, baina, hautetsontziak itxi bezain laster, Internet konexioa bertan behera utzi, eta etxeratze agindua ezarri zuen gobernuak

Bongo hamalau urtez izan da Gabongo presidentea, 2009tik. Aitaren karguari segida eman zion orduan, 1967tik hura izan baitzen herrialdeko gobernuburua —Gabon Frantziaren kolonia izan zen 1960. urtera arte—. Baina irabazi dituen hiru bozetan leporatu diote Bongori hauteskundeetan iruzurra egitea, eta haren aurkako bigarren estatu kolpea da oraingoa. 2018an izan zen lehena, baina saiakera hutsa izan zen; atxilotu egin zituzten Bongo boteretik kentzen saiatu ziren hiru militar, eta hamabost urteko espetxe zigorra ezarri zieten, 2021ean.

Kezka nazioartean

Berehala iritsi dira nazioarteko lehen erreakzioak. Frantziako Gobernuak ziurtatu du «arreta handiz» erreparatzen ari zaiola Gabongo egoerari, eta hauteskundeetako emaitzak «errespetatzeko» deia egin du. Elisabeth Borne lehen ministroak, berriz, ohartarazi du «beste krisi bat» sortu dela. Horien artean aipatu ditu Ukrainako gerra, Sudango gatazka eta joan den hilean Nigerren izandako estatu kolpea. AB Afrikako Batasunak ere erabat gaitzetsi du talde militarraren estatu kolpea, eta eskatu du «neurri politiko baketsuak» hartzeko, Gabonen «ordena konstituzionala» ahalik eta lasterren berrezar dadin.

Antzera hitz egin du Txinako Atzerri Ministerioko bozeramaile Wang Wenbinek: «Txina gertutik erreparatzen ari zaio Gabongo egoerari, eta bi aldeei eskatu die herritarren eta herrialdearen interesen arabera jokatzeko». Are, desadostasunak «elkarrizketen bidez konpontzen saiatzeko» eskatu die militarrei, baita Bongoren segurtasuna bermatzeko ere.

Horren harira, talde militarreko kideek jakinarazi dute Bongo senideekin eta medikuekin dagoela, eta «presidente ohi orok dituen eskubideak» bermatuko zaizkiola. Alabaina, X sare sozialean zabaldutako bideo batean, laguntza eske agertu da Bongo: «Mezu bat helarazi nahi diet munduan ditudan lagun guztiei, eta, eraso honi erantzuteko, zarata egiteko eskatzen diet».


Summary: Desfile baztertzaileko bandako partaideei parekidetasunaren aurkako agiri bat sinarazi nahi diete. Alardearen parekidetasunaren aldeko urratsen bat egiten badute konpainiatik kanporatuko dituztela jartzen du dokumentuan.

«Arbasoek» utzi zuten eran bakarrik senti daiteke, Hondarribiko Alardeko Musika Banda Elkarteak ondu duen agiri baten arabera, Hondarribiko alardea; aldarri parekidearen aurka egotea ezinbestekotzat daukate horretarako, eta, ondorioz, konpainiako kideei eskatu diete «erantzukizun adierazpen» bat izenpetzeko adieraziz alardea ulertzeko era hori dutela, eta andreak soilik kantinera gisara nahi dituztela desfilean. Era berean, agiri horretan bertan onetsi behar dute konpainiatik «kanporatu» egingo dituztela alarde parekidearen aldeko urratsen bat egiten badute. Guztion Alardea taldeak hilabeteak daramatza alarde parekidearen aldeko urratsak eskatzen, eta mezu bat zabaldu du gaur; salatu du alarde baztertzailearen aldekoek «beste behin», auzia bideratze aldera, «beldurraren bidea» hautatu dutela, eta, jokaera hori arbuiagarritzat daukatenez, «esku hartzeko» eskatu diote Hondarribiko Udalari.

Alkatetzan aldaketa izan da justu aurten Hondarribian. Urteak egin ditu jeltzaleen esku, alarde baztertzailearen alde nabarmen egin dute EAJko alkateek, baina azken udal hauteskundeetan Abotsanitz plataforma izan zen garaile, eta haiena da orain alkatetza. Aldarri parekidearen alde jeltzaleek ez bestelako jarrera izan du plataformak; Jaizkibel konpainia parekideari ere, esaterako, urtero egin dio harrera, eta aldaketak espero dira aurten. Datorren astean da, hain justu ere, alardea: irailaren 8an. Urteroko eran, Jaizkibel konpainiak ere berriro desfilatuko du, alarde parekide baten alde.

Hondarribiko Alardeko Musika Bandaren agiriaren harira, kritika egin dute Guztion Alardeko kideek. «Hondarribiko Alardearen gaurko antolatzaileek, genero berdintasuna ez errespetatzeaz gain, pertsonen sentimendu eta ideia aniztasuna kolokan jartzen dute», salatu dute. «Dokumentua idatzi eta sinarazi dutenei alardea hondarribiar guztiona dela ahaztu zaie, eta edozein hondarribiar alardetik kanpo uztea onartezina da». Horregatik eskea: «Hondarribiko Udalari jarrera hauen aurrean esku hartzea eskatzen diogu».

Bestalde, Igor Enparan Hondarribiko alkateak uste du «goizegi» dela balorazio bat egiteko. Jakinarazi duenez, badaki sarean dokumentu hori zabaldu dela, baina adierazi du alkatetzari ez zaiola kexa «ofizialik» iritsi: «Zuzenean ez zait iritsi herritarren eskaerarik». Guztion Alardeak ere esan du berari ez diola eskaera ofizialik egin. Sarean zabaltzen diren mezuen aurrean «kautelaz» jokatu behar dela uste du, eta ez daukala «oinarri sendo bat» balorazio bat egiteko.

Halere, gaiari «jarraipena» egingo diotela azaldu du Enparanek. Alarde fundazioarekin hitz egin du alkateak, eta dokumentuaren ukatu egin diote dokumentuaren berri dutela: «Niri transmititu didatenez, ez dute dokumentuaren inguruko berri zehatzik». Fundazioko talde bakoitzak modu independentean jarduten duela argudiatu diote alkateari.

Gero eta ozenago

Aldarri parekidea nabarmen ozendu da aurten Hondarribian. Guztion Alardeak uztailean jakinarazi zuen sinadura bilketa bat hasiko zuela gatazkaren «konponbidearen alde». Toki aski seinalatuan egin zuten: Guadalupeko zelaietan. Zabala eta irekia izan zela nabarmendu zuten: «sentsibilitate ideologiko eta belaunaldi anitzetako» herritarrak elkartu ziren. Konponbidea bideratze aldera, «oinarrizko» lau punturen inguruan lortu nahi dituzte atxikimenduak, eta, funtsean, andreen parte hartzea onetsiko duen konponbide bat proposatzen dute.

2019an abiatu zen Guztion Alardea mugimendua. Herriko hainbat gaztek jarri zuten martxan; alarde parekidearen alde daudela argi esan zuten hasieratik, eta, horren abaroan, iaz 64 andrek eskari bat egin zieten Alarde Fundazioari eta udalari: alardean parte hartu nahi zuten. Ez zuten baiezko erantzunik jaso.

Honako hauek dira aurten plazara atera dituzten lau puntuak, herritarrak horien inguruan batze aldera. Lehena usadioak herriarentzat duen esanahi handiarekin lotuta dago: «Alardea hondarribiar guztion ondare immateriala da». Bigarrenak dio andreen eskubideak bermatu gabe ez dela lortuko inoiz auzia bideratzea: «Hondarribiko emakume bakar batek alardean modu batean zein bestean parte hartzeko nahia badu, eskubide osoa dauka». Hirugarrenak eskatzen du jaiaren antolaketa pribatuak bazter uzteko: «Ospakizunaren etorkizuna bermatzeko, alardea herriaren eskuetara itzuli behar da». Laugarrenak hitzaren alde egiten du: «Gatazka honen amaierak elkarrizketaren bidetik etorri behar du, hori baita norbanakoaren zauriak sendatzen hasteko modu bakarra».


Summary: Arastik kargua hartuta, gobernua osatu du Txibitek. Espainiako Gobernuaren Nafarroako ordezkari izateari utzi dio Jose Luis Arastik, Ekonomia eta Ogasun kontseilari lanean aritzeko

Maria Txibitek badu falta zuen azken pieza. Nafarroako Gobernuko lehendakariak gobernu berria aurkeztu zuen abuztuaren 18an, hutsune nabarmen batekin: Ekonomia eta Ogasun Departamentuko buruarena. Jose Luis Arasti hautatua zuen kargurako, baina, legez, Arasti ezin zen gobernuan aritu Espainiako Gobernuko ordezkari kargua utzi arte. Hamar egun geroago eta tramitea beteta, karguaren zina egin du Ekonomia eta Ogasun kontseilari berriak, Nafarroako Jauregian.

Nagusiki gaztelaniaz egin du zin Arastik, baina euskarazko «hitzematen dut» formula ere erabili du bukaeran. Horren ostean, hitza hartu du Txibite lehendakariak. Lehenik eta behin, eskerrak eman dizkie Elma Saiz eta Juan Cruz Cigudosa kontseilari ohiei, biak ala biak Ekonomia eta Ogasun Departamentuko buru izan baitziren aurreko legealdian.

Txibitek nabarmendu du Ekonomia eta Ogasun Departamentua «funtsezkoa» dela, irabazien, gastuen eta aurrekontuen kudeaketa biltzen dituelako: «Gure lanaren arrakastaren ardatza izanen da parlamentuak eskatutako politika aurrerakoiak gauzatzea, eskura ditugun baliabide ekonomikoekin; eta aurrekontuen kudeaketa horrek emango digu modua, hain zuzen, gizartea eraldatzeko».

Lehendakariak ohartarazi du, halaber, «oso zorrotza» izanen dela kontseilari guztiekin. «Gure jokabideak eredugarria izan beharko du, arreta handia eskatzen duten printzipio etikoek gidatua». Gobernu «kohesionatua» nahi du Txibitek, «ideia argiak izanen dituena, era koordinatuan lan eginen duena, pertsonalismoetatik aldenduta».


Summary: Feijook Sanchezi eskatu dio erraztu diezaiola kargua hartzea, bi urtean agintzeko. Hau da proposamena: bi urteko agintaldi bat egitea sei estatu akordio bete ahal izateko, eta gero berriz ere bozetara deitzea. Helburua da alderdi independentistek izan dezaketen eragina indargabetzea. PSOEk ateralditzat jo du proposamena. Urkulluk elkarrizketa «zintzoa eta probetxuzkoa» izan du Feijoorekin.

Kargua hartzea erraztu diezaiola eskatu dio Alberto Nuñez Feijook Pedro Sanchezi. PPko eta PSOEko presidentegaiak ia ordubetez bildu dira gaur Espainiako Kongresuan, eta proposamen berria eraman du Feijook hara: «Gobernagarritasunaren aldeko akordio bat eskaini diot; bestela, Espainia independentisten esku geratuko da».

«Puntu komunak» izenburupean Sanchezi eman dion zazpi orriko txostenak 11 neurri jasotzen ditu, eta 1977ko Moncloako Itunen argazki bat du azalean. Hau da proposamena: PSOEk PPren inbestidura erraztea, bi urteko agintaldi batean sei estatu akordio garatu ahal izateko. Ondoren, Espainiako Gorteetarako hauteskundeetara deituko litzateke berriz.

Feijooren arabera, horrela bermatuta egongo litzateke boto gehien jaso dituen zerrendak gobernatzea, «zentralitatearen mesedetan, eta azken 45 urteetan ohitura izan den moduan». «Modu horretan, alderdi independentistek izan dezaketen eragina indargabetuko dugu, eta bermatuko dugu espainiar guztiek tratu parekidea jasotzea», adierazi du PPko idazkari nagusiak. «Espainiaren gobernagarritasuna ezin da nazionalisten etengabeko xantaiaren menpe egon».

Zehazki, Feijook «Espainiak zintzilik dituen erreformei» aurre egin nahi die 24 hilabeteko agintaldi horretan. «Inork nahi ez duen» blokeo politiko bat ere eragotzi nahi du.

Sei akordio

PPk proposatu duen gobernuak 15 ministerio izango lituzke —PSOEko ministrorik ez luke izango—, «nazio espainiarraren lurraldetasuna defendatzeko konpromisoa» hartuko luke, eta alderdi independentisten erreferendum eta amnistia eskariak ukatuko lituzke. Eskainitako sei estatu akordioak, berriz, hauek dira: «Eraberritze demokratikoarena, ongizate estatuarena, saneamendu ekonomikoarena, familiena, urarena eta lurraldetasunarena».

Sanchezek, berriz, Feijoori eskatu dio Botere Judizialaren Kontseilu Nagusia abenduaren 31 baino lehen eraberritzeko konpromisoa hartzeko, «presidentea edozein dela ere». PPk ia bost urte daramatza CGPJren berritzea blokeatzen.

Gaur egindako proposamenari dagokionez, berehalakoa izan da Sanchezen erantzuna. PSOEko iturriek ateralditzat jo dute proposamena. «Feijook uste du 5.000 biztanleko herri bat kudeatzen ari dela», adierazi dute.

Urkullurekin solasean

Sanchezekin ez ezik, Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariarekin ere hitz egin du Feijook, telefonoz. Jaurlaritzaren arabera, ordu erdi pasatxoko hizketaldi «zintzoa eta probetxuzkoa» eduki dute. Alabaina, eskatu dio EAJrekin hitz egiteko inbestidurari buruz.


Summary: Hiru obra estreinatuko dituzte Musika Garaikideko Zikloan. Silboberri txistu elkarteak Carmen Asenjo-Marrodanen Ad index Desconstruction II eta Lula Romeroren Uneindeutiges lanak aurkeztuko ditu, gaur, Kursaalean. Bihar, berriz, Xelo Giner saxofoi joleak Aurelio Edler-Copesek konposatutako Sssooooommmm estreinatuko du.

Jaialdiaren lehen txanpan bi kontzertu programatu ostean —Plural Ensemblek abuztuaren 6an eman zuen kontzertua, eta Noelia Rodiles, Elena Rey eta Jorge Montek osatutako hirukoak 12an—, gaur berrekingo dio Donostiako Musika Hamabostaldiak Musika Garaikideko Zikloari. Eta, hain zuzen ere, hiru obraren estreinaldiarekin emango dio amaiera Donostiako aurtengo eskaintzari.

Silboberri txistu elkarteak bost pieza interpretatuko ditu, gaur, Kursaaleko erabilera anitzeko aretoan, eta horietako bi erabateko estreinaldiak izango dira: Carmen Asenjo-Marrodanen Ad index Desconstruction II eta Lula Romeroren Uneindeutiges. Bi estreinaldi horiez gain, beste hiru pieza ere interpretatuko ditu Aitor Amilibiak (txistua), Josean Hontoriak (akordeoia) eta Santiago Pizanak (perkusioa) osatutako hirukoteak: Jesus Etxeberriaren Akasel, Mercedes Zabalaren Bizpahiru ezbai eta Jose Maria Sanchez-Verduren Zuria III. Etxeberriaren obra Lesakako zubigaineko zortzikoan oinarrituta dago, Amilibiak adierazi duenez, «baina ez da obra klasiko bat, Etxeberriak bere erara moldatu baitu». Sanchez-Verduren piezak, berriz, lotura zuzenak ditu Eduardo Txillidaren filosofiarekin: «Bloke trinkoak proposatzen ditu».

Bihar, berriz, Xelo Giner saxofoi jotzaile kataluniarrak beste obra bat estreinatuko du Musika Hamabostaldian, Aurelio Edler-Copes konpositore brasildarraren Sssooooommmm. Giner Edler-Copesen musika elektronikoak lagunduta ariko da kontzertuan, eta azken horrek azaldu du sistema analogikoko pedalekin lan egingo dutela zuzenean, bi gitarra anplifikadorerekin, hain zuzen ere. «Alderdi gizatiarra eta mekanikoa fusio batean batzea da» asmoa, konpositoreak adierazi duenez. «Ez da izango aurrez grabatutako soinurik, eta pedalen bitartez, espazializazioa lortzea izango da helburua. Mantra baten gisakoa lortuko dugu entzulea soinuan bertan sartuta». Obraren izenburuak berak (Sssooooommmm) helburu hori adierazten du, Edler-Copesen arabera: «S letrak airea ordezkatzen du; o letrak, tonua; eta m-ak, oihartzuna».

Ikusi gehiago: Beethovenen eta Haydnen doinuek itxiko dute 84. Musika Hamabostaldia

Obra berri horrez gain, Ginerrek beste sei lan emango ditu biharko kontzertuan: Gyorgy Kurtagen Signes, Games and Messages, Carlos David Peralesen Butho, Isabel Latorreren Sainth Wich, Carlos David Peralesen Sola, Mikel Chamizoren Titanio eta Miguel Angel Berbisen Eixe sentiment...quan plou. Pieza horietako lehenengo laurek adierazkortasun emozionala transmitituko dute, Ginerrek azaldu duenez, eta gainerako biek eta Edler-Copesenak, berriz, «alderdi gizatiarren eta mekanikoen arteko harremana».

Ez da biharkoa Ginerrek obra horiek interpretatuko dituen aurreneko aldia. Latorrerena, esaterako, 2022an eman zuen ,Valentzian (Herrialde Katalanak), emakumeei eskainitako kontzertu batean, konpositorearekin eskuz esku lan egin ondoren. Gaur azaldu duenez, Erdi Aroko musikan du oinarria obrak, eta bere ahotsaren bitartez sortutako efektuak ditu ardatz, «beti saxofoiaren hodiaren barruan sortzen direnak». Sainth Wich, gainera, Maya Deren zinemagile ukrainar esperimentalaren (Kiev, 1917-New York, 1961) irudiek lagunduta interpretatuko du Ginerrek.

Musikagile eta interpreteen topaketa

Aurten lehen aldiz, musika garaikidean lanean ari diren konpositore eta interpreteen topaketa bat jasoko du Musika Hamabostaldiak. Musika Bulegoak antolatu du, eta bihar izango da, Ginerren eta Edler-Copesen kontzertuaren aurretik. «Egitasmo aitzindaria izango da Euskal Herrian», azaldu Mikel Chamizo konpositore eta Musika Bulegoko ordezkariak, «konpositore eta interpreteen arteko networking bat». Chamizok denbora darama bai Euskal Herrian eta bai atzerrian lanean, eta, haren iritziz, hemengo sorkuntza garaikidea «instituzionalizatua» dago. «Hemen, oro har, konpositoreek instituzioen eskaeren arabera egiten dute lan, baina beste herrialde batzuetan, ordea, sareak biziagoak dira. Lan egiteko espazioak daude».

Sorkuntza sustatzeko asmoz, 30 bat konpositore eta interprete bilduko dira ordubetez, «batzuek besteen berri izan eta aurrerago lan egiteko oinarriak jar ditzaten». Horri lotuta, Musika Bulegoak sormena sustatzeko hiru diru laguntza bideratuko ditu, biharko topaketan sor daitezkeen lankidetza harremanak bultzatzeko xedez. «Gainera, hainbat belaunalditako sortzaile eta interpreteak elkartu nahi ditugu: bai gazteak, bai ibilbide bat dutenak».


Summary: Atsekabea eragin du Etxebehereren heriotzak. Besteak beste, nabarmendu dute «bakegile nekaezina», «konprometitua» eta «eskuzabala» izan zela.

Bakearen alde ibilbide oparoa eginik zendu da Graxi Etxebehere, eta, sareetan, dolumin eta atsekabe mezu ugari izan dira heriotzaren berri izan ondoren.

«Emazte handi bat joan zaigu! Bakegile nekaezina! Milesker emandako guziagatik. Adiorik ez, Grazi», adierazi dute Bakegileek.

Anita Lopepe EH Baiko bozeramaileak Etxebehereren «eskuzabaltasuna», «humanismoa» eta «abertzaletasuna» azpimarratu ditu, eta baita haren «indarra» ere. «Monumentu bat joan zaigu», idatzi du Lopepek sare sozialetan. «Milesker, Graxi, herri honi eman diozun guziagatik. Milesker zure ondoan ikasitako guziagatik. Agur eta ohore!», erantsi du.

EH Baik berak ere zabaldu du dolumin mezua. Etxebehereren hitzak paratu ditu sare sozialetan, haren militantzia goresteko: «Emateak ekarri dit zoriona; ez hainbeste jasotzeak». Eta ondorengoa erantsi du: «Euskal Herriaren aldeko borrokan segituko dugunongan bizi-bizirik iraunen duzu, Grazi».

Anaiz Funosas Bake Bideko bozeramaileak sare sozialetan utzi duen mezuan azpimarratu du Etxebehere militante «nekaezina, zintzoa eta leiala» izan zela, eta baita «eskuzabala eta maitekorra» ere. Hark egindako ekarpena «handia» izan zela esan du, halaber.

Bide beretik jo du Sortuk ere. Etxebehere «abertzale militantea eta konprometitua» zela gogoratu du, eta presoen aldeko dinamikaren balioak «ezin hobeki gorpuzten» zituela ere bai. «Izar berri bat piztu da Euskal Herriko zeru gainean», idatzi du alderdiak sare sozialetan. «Herria egiteagatik» eskerrak eman dizkio, gainera.

Sortuko idazkari nagusi Arkaitz Rodriguezek Etxebehereren «konpromisoa» eta «eskuzabaltasuna» nabarmendu ditu, eta doluminak eman dizkie haren lagun, senide eta burkideei.

Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzaile nagusiak ere gogoan izan du zendutako bakegilea. Hark erakutsitako «konpromisoa» goratu nahi izan du Otegik: «Emakume handia, konprometitua, militantea, abertzalea eta ezkertiarra. Bake artisaua eta betiere burkide eta laguna». EH Bilduko koordinatzaile nagusiaren hitzetan, «ohore handia» izan da Etxebehererekin «askapen prozesuaren bidean» lan egitea.

EH Bilduko beste kide batzuek ere agertu dute atsekabea heriotzagatik. Besteak beste, Bel Pozueta diputatuak idatzi du mezua sare sozialetan: «Justizia, nafartasuna eta euskara. Bizitza osoan tinko defendatu dituzun aldarriak oztopo guztien gainetik». Emakume «borrokalari, nekaezin, eredugarri eta baikorra» izan zela gaineratu du Pozuetak.

Sarek ere doluminak agertu ditu. Bakegile eskuzabala eta nekaezina izan zela gogoratu du, eta hark hasitako bidean aurrera jarraituko dutela gaineratu. «Garena egin gaituzu, Graxi».


Summary: Australian urriaren 14an egingo dute indigenak konstituzioan aitortzeko erreferenduma. Indigenei parlamentuan ordezkaritza emateko konstituzioaren zuzenketa bozkatuko dute. Inkesten arabera, babesa galdu du erreferendumean bozkatuko den legeak azken hilabeteetan.

Urriaren 14an egingo dute Australian aborigenak konstituzioan aitortzeko erreferenduma. 2019ko uztailean aurkeztu zuen Anthony Albanese Australiako lehen ministroak erreferenduma egiteko asmoa, eta data jarri diote gaur. Lege proposamenak aurrera egiteko, australiarren gehiengoak baiezkoa bozkatu beharko luke, eta herrialdeko sei estatuetatik lautan gailendu.

«Konstituzioa aldatzeko eta Lehenengo Nazioak aitortzeko lege proposamena. Onartzen duzu?». 17,5 milioi australiarrek baiezkoa edo ezezkoa eman beharko diote galdera horri. Helburua da Aborigenen eta Torres Itsasarteko Uharteetakoen Ahotsa izeneko aholkularitza organo bat sortzea, hau da, indigenek parlamentuan ordezkaritza izateko proposamena. Ordezkaritza horrekin, eragiten dieten gaietan ahotsa edukiko lukete indigenek.

Erreferendumaren data iragartzerakoan, indigenen ordezkaritzaren alde agertu da Albanese: «Gure herrialdea batzeko aukera paregabea izango dugu urriaren 14an. Aborigenentzat eta Torres Itsasarteko Herritarrentzat maratoi bat izan da horrelako zerbait lortzea. Orain, guretzat, esprint bat bakarrik ez da». Horrez gain, Albanesek ezezkoaren aurka egin du: «Ezezkoa bozkatzea aurrerapenaren aurka bozkatzea da. Horrela ez dugu ezer aldatuko». Lehen ministroaren 2022ko hauteskundeetako kanpainako proposamena izan zen erreferendum hori egitea.

Inkesten arabera, indigenak konstituzioan aitortzeko zuzenketak babesa galdu du azken hilabeteetan. %46k baiezkoa bozkatuko lukete orain, eta soilik Australiako bi estatutan irabaziko luke baiezkoak: Tasmanian eta Victorian. Askok uste dute erreferendumean baiezkoa aterako balitz apaldu egingo liratekeela indigenen eta beste herritarren arteko desberdintasun sozioekonomikoak. Australian bizi diren 26 milioi lagunetatik soilik %3,6 dira indigenak, eta %52ko langabezia tasa daukate. Horrez gain, haien bizi itxaropena beste herritarrena baino hamar urte gutxiagokoa da.

Kontrako ikuspuntuak

Erreferendumaren aurkako ikuspuntuak ere agertu dira. Alderdi liberaleko politikariek lehen ministroaren zuzenketaren kontra egin dute. Baina baita senatari aborigen batzuek ere. Jacinta Nampijinpa Price senatari liberal aborigenak esan du erreferenduma eta horrek ekar ditzakeen eraginak «legalki arriskutsuak» direla. «Lege horrek nire herriaren eta Australiako beste biztanleen arteko desberdintasuna handitu dezake», esan du Pricek. Erreferendumaren aurka egin du Linda Thorpe senatari aborigenak ere.


Summary: Berlin, energia garestiak uxatutako enpresa inbertsioei eutsi nahian. Hainbat enpresa ekoizpenaren parte bat Alemaniatik atzerrira eramaten ari dira, energia garestiak bultzatuta. Olaf Scholzen gobernuak hobari fiskalak onartu ditu ihes hori apaltzeko asmoz, baina gobernu koalizioan ez dute lortu energia ordaintzeko diru laguntzarik adostea.

Errusiako gasari jarritako debekuak eta trantsizio energetikoak asko garestitu du energiaren prezioa Alemanian, eta ez dirudi urte batzuetan behera egingo duenik. Alemaniako Gobernuak uste du energiaren prezioek gaur egun bezala jarraituko dutela gutxienez 2027ra arte, eta energia gehien kontsumitzen dutenak, enpresa industrialak, produkzioa atzerrira eramaten ari dira argindar faktura gero eta handiagoak ikusita.

Energia asko kontsumitzen duten enpresak fakturak ordaintzeko diru laguntzak eskatzen ari zaizkio Olaf Scholzen gobernuari, baita Alemaniako hainbat estatu federalei ere. Konpainiek diote ekoizpen kostuak jaisteko eta lehiakor izateko beharrezkoa dela energia merkatzea, eta estatu federalik industrializatuenek ere (Bavaria, Hessen, Saxonia Beherea, Ipar Renania-Westfalia, Renania-Palatinatua, Saxonia eta Saxonia-Anhalt) gutun bat sinatu zuten elektrizitatearen prezioa diruz laguntzeko eskatzeko; Anke Rehlinger Sarreko lehen ministroak, esaterako, Alemania «desindustrializatzeko» arriskua ikusten du.

Eskakizunak eskakizun, energiaren prezioa diruz laguntzeko neurririk ez du onartu Alemaniako Gobernuak, barne eztabaida handia baitago koalizio gobernuko aldeen artean. Berdeak eta alderdi sozialdemokrataren parte bat enpresei fakturak ordaintzen laguntzearen aldekoak dira, uste baitute enpresen ihesa eragotziko duela eta energia berriztagarrien igoerak laster elektrizitatearen prezioa merkatuko dutela. Hala ere, koalizio gobernuko hirugarren alderdia, Alderdi Demokratiko Askea Liberala eta Olaf Scholz kantziler sozialdemokrata diru laguntzen aurkakoak dira, enpresa txiki eta handien arteko lehiakortasuna desitxuratzen duela uste baitute.

Scholz kantzilerrak, Robert Habeck Ekonomia ministroak (Berdeak) eta Christian Lindner Finantza ministroak (alderdi liberala) atzo adierazi zuten lanean dabiltzala etorkizuneko energia hornidurarako estrategia "koherente eta indartsu" bat egiteko, baina baztertu egin zituzten epe luzeko diru laguntzak: «Garbi dago diru laguntza egonkor bat ez dela konponbidea».

Hobari fiskalak

Energiaren prezioa diruz laguntzeko akordiorik lortu ez badute ere, Scholzen gobernuak bestelako neurri batzuk onartu ditu Alemaniako enpresek ekoizpena ez deslokalizatzeko. Atzo eta gaur, Mesebergeko jauregian elkartu dira ministro gehienak, eta, beste neurri batzuen artean, ekonomia berraktibatzeko hamar puntuko lege bat adostu zuten, parlamentuak eztabaidatu eta onartu egin behar duena oraindik.

Neurri berrien helburu nagusiak hauek dira: hobari fiskalak bultzatzea, burokrazia murriztea, eta digitalizazioan aurrerapausoak ematea. Christian Lindner Alemaniako Finantza ministro liberalak bultzatutako Hazkunderako Aukeren Legearen ondorioz, 50 hobari fiskal izango dituzte enpresek 2024tik aurrera, eta urtero 7.000 milioi euro aurreztea espero dute.

Enpresak, alde egiten

Azkenaldian, Alemania geldialdi ekonomikoan dago, barne produktu gordina ez baita ez handitu eta ez txikitu azken hiruhilekoetan. Ukrainako inbasioaren ostean, energiaren eta elektrizitatearen prezioek izugarri egin dute gora Alemanian, eta horrela mantendu dira, Europako gainontzeko herrialde gehienetan gertatu ez den moduan. Horrek eragin zuzena izan du enpresen inbertsioan, askok Alemanian inbertitzeari utzi baitiote, eta beste batzuek produkzioaren parte batzuk atzerrira eramatea erabaki dute.

Alemaniako Industria eta Merkataritza Ganberak inkesta bat egin du, eta enpresen %32k adierazi dute azken urtean kanpo inbertsioari garrantzi handiagoa eman ziotela barne inbertsioari baino; hori zioten enpresak %16 ziren iaz. Galdetutako enpresen %52k adierazi zuten trantsizio energetikoa kalte egiten ari zaiola beren negozioari.

BASF kimika enpresak, esaterako, joan den uztailean erabaki zuen Txinan zabaltzea planta petrokimiko berria, eta Ludwigshafengo (Alemania) egoitza progresiboki txikitzea. 10.000 milioi euroko kostua izango du planta hori eraikitzeak, eta Martin Brudermüller kontseilari ordezkariak Europatik joateko erabakia azaldu zuen uztailean: «Europako baldintzak onak ez badira, beste leku batzuetan deskarbonizatzen saiatuko gara. Laguntza handia jaso dugu Txinan». BASF, beste enpresa batzuekin batera, energia ordaintzeko diru laguntzak eskatzen ari zaizkio koalizio gobernuari.

Brudermüllerrek, bestalde, adierazi zuen Europako hainbat enpresek AEB Ameriketako Estatu Batuetara egingo dutela alde, IRA Inflazioa Murrizteko Legeari esker diru laguntza gehiago lortuko dituztelako. Izan ere, Joe Bidenen gobernuak 369.000 milioi dolarren laguntzak onartu zituen «energia garbien inbertsioa» bultzatzeko.


Summary: Unai Beroiz argazkilariak pandemian aitonari egindako argazkian oinarritutako mural bat egin dute Uharten. Javi Landa 'Deltadec' marrazkilariak egin du, eta igandean ikusi zuen Miguel Nieto argazkiko protagonistak.

Oporretatik bueltan, ezusteko polita hartu zuen igandean Miguel Nietok. Don Benito herrian jaio zen, duela 93 urte (Espainia), eta duela mende erdi sorterria utzi zuen Euskal Herrira etortzeko. Hainbatek egin ohi duen bezala, uda honetan herrira itzuli da, baina ezustekoa etxerako bueltan hartu zuen. Igandean heldu zen Uharte Iruñerrira (Nafarroa). Ez, ordea, zuzenean etxera. Unai Beroiz haren bilobak sare sozialetan azaldu duenez, Uharteko kiroldegira eraman zuten senideek. Han zituen zain. Nietok protesta egin zuen, nekatuta zegoelako, baina kiroldegiko hormetako batera begiratzean, berehala egin zuen irribarre. «Inoiz ez dut hau imajinatu. Nire aitona flipatzen ikusteak asko pozten nau. Bihotzez, mila esker», azaldu du Beroizek.

Freelance argazkilaria da, eta Diario de Noticias egunkariarekin kolaboratzen du. 2020ko apirilaren 1ean pandemiako itxialdian aitonari atera zion argazki batek famatu zituen mundu osoan biak. Egun horretan, aurrez aurre egoteko debekuaren aurrean, aitonaren etxeko ezkaratzean egin zuten topo aitona-bilobek, kristal baten bi aldeetan. Eskuak beiran jarri, eta «argazkia sortu egin zen», esan zuen orduan Beroizek. Itxialdi baten erretratua izan zen hura. Sare sozialetan jarri zuen, bost hitzekin: «Aitona. Tan lejos, tan cerca» (Hain gertu, hain urrun). Berehala izan zuen oihartzuna. Budapest International Foto Awards sariketan zilarrezko saria jaso zuen.

Artistak bikain erreproduzitu du Unai Beroizen argazkia muralean. / IÃ±igo Uriz

Telebista, egunkari eta agentzietan bolo-bolo zabaldu zen argazkia, eta Erresuma Batuko The Guardian egunkariak ere publikatu zuten. Munduari buelta eman ondoren, orain, Nieto bezala, Uhartera itzuli da argazkia: irudi horretan oinarrituta, Javi Landa Deltadec marrazkilariak mural handi bat margotu du Uharteko kiroldegian. «Argazki hura egin nuenetik, itxialdi betean, asko izan dira argazki horrek sortutako une alaiak. Aitortzen dut, zalantzarik gabe, honexek poztu nauela gehien», adierazi du Beroizek.

Uharteko Udalaren enkargua izan da murala, eta argazkilariak eskerrak eman dizkie udalari eta, bereziki, Alfredo Arruiz alkateari. Baita udal langileei ere, murala egiteko horma txukuntzeagatik, eta sendiari, «sekretua gordetzeagatik». Azkenik, artistari eman dizkio eskerrak: «Lanaren egilea. Muralgintzaren aitzindaria Nafarroan. Cantamañas nazioarteko kaleko arte jaialdiaren bultzatzailea. Uharte nazioarteko mapan jarri duen tipulazalea. Argazkiaren erreprodukzioa ikusgarria da. Eskerrik asko zure arteagatik».


Summary: Beasaingo CAFek hiru pabiloi itxi ditu amiantoagatik. Berritze lan batzuetan azaldu da amiantoa. Zuzendaritzak 200 langile inguru etxera bidali ditu. Sindikatuek «arduradun nagusiak» kargugabetzeko eskatu dute.

Beasaingo (Gipuzkoa) CAFek hiru pabiloi itxi ditu, horietako baten teilatuaren desmuntatzeko lanetan amiantoa agertu delako. Zuzendaritzak kontrakoa jakinarazi arte han lan egiten duten langileak —200 inguru— ez dira lanera itzuliko. Enpresaren arabera, nabe horietako baten sabaia kentzeko lanak abuztuan hasi zituzten. Prozesu horretan amianto kopuru «oso txikiak» aurkitu dituzten arren, hiru nabeak ixtea erabaki dute, badaezpadako neurri gisa. Enpresa garbiketa lanak egiten ari da hiru pabiloietan, Osalan Laneko Segurtasun eta Osasunerako Euskal Erakundeko lantalde espezializatu batekin batera. Amiantoa oso material arriskutsua da osasunerako, amianto fibrak edo hautsak arnasteak minbizia eragiten baitu.

Langile batzordeak ohar bat igorri du, enpresaren kudeaketa gogor kritikatuz. Eskatu du harik eta segurtasuna «%100e ziurtatu arte», hiru pabiloi horietako langile bakar bat ere ez dadila bere lanpostura itzul, eta galdutako lanegunak osorik eta langileei inolako kalterik eragin gabe ordaintzeko. Salatu du zuzendaritzak ekoizpena lehenetsi duela «berriro ere» langileen segurtasunaren eta osasunaren gainetik, eta «egoeraren arduradun nagusiak» kargugabetzeko eskatu du; ez du baztertzen auzitara jotzea. Osalanen «utzikeria» ere salatu du.

Akabera sekzioko 7., 8. eta 9. nabeetako beharginei eragin die erabakiak, eta haserre handia sortu du. Langile batzordearen arabera, «egun hauetan gertatutako guztia ekidin zitekeen zentzugabekeria hutsa da».

«Utzikeria»

Kaltetuek astearte honetan jaso dute etxera joateko agindua, nahiz eta enpresak egun batzuk lehenago detektatu amiantoarekin kutsatzeko arriskua zegoela. Langile batzuk astebete lehenago jaso zuten abisua, 8. nabekoek. Eta astearte honetan ezagutarazi du enpresak han hartutako sei laginetatik lauk positibo eman dutela. Horren ostean erabaki du 7. eta 9. nabeetako langileak ere etxera bidaltzea.

Sindikatuek salatu dutenez, denbora tarte horretan nabe horietako jarduera etetea eskatu zuten, eta enpresaren ezezkoaren ondoren, beste neurri batzuk galdegin zituzten: beharginentzako segurtasun eta kontrol neurriak handitzea, airearen kalitate frogak egitea eta tailerretako hainbat puntutan zeuden hauts laginak aztertzea. Horiek ere ez zituen onartu. «Erantzun zuen Osalanekin koordinatuta ari zela lanean eta jarraibide eta protokolo guztiak betetzen ari zirela». Osalanen jarrera salatu du langile batzordeak, agertutako kezka eta desadostasunei «garrantzia kendu» dielako.

Aspaldiko ezaguna

CAFen aspaldiko ezaguna da amiantoa. Gaur egun ez dute erabiltzen, baina 1990eko hamarkadara arte ohiko zen han ekoizten dituzten trenetan isolatzaile gisa erabiltzea. Osalanen arabera, amiantoarekin luzaroan jardundako langileen %10 inguruk dute mesotelioma garatzeko arrisku handia, eta gaitzak jotakoen %80ek luzaroan zan dute kontaktua amianto zuntzekin.

Beasaingo lantegiarekin loturik 61 pertsona hil dira mineral hori arnasteak eragindako gaixotasunengatik; haietako hiru beharginen bikotekideak dira. Hori epaitegiek aitortutako kopurua da, baina, sindikatuek diotenez, ehunka dira gaixotutakoak. 640 pertsonako zerrenda bat dute, eta horiei osasun azterketa bat egiten diete urtero CAFek eta Osakidetzak. Horrekin batera, instalazioetan amiantoa dagoen lekuen mapa bat dute, eta material hori kentzeko plan bat du enpresak. «CAFen amiantoaren inguruan dugun ibilbidearen jakitun, bereziki larria da orain gertatutakoa bezalako egoerak gertatzea», salatu du langile batzordeak.


Summary: Galiziarrak Kontxatik kanpo geratu dira, eta Zumaia eta Kaiku sailkatu dira faboritoekin batera. Zumaia izan da sailkatze estropadako ezustekoa, laugarren denbora onena lortuta. Orio, Arraun Lagunak, Tolosaldea, Zumaia, Hondarribia, Hibaika eta Kaiku sailkatu dira iganderako.

Itsasoa izan da Kontxako Banderarako sailkatze estropadako protagonista nagusietako bat. Metro eta erdiko olatuak zeuden iragarrita, baina Santa Klara uharte parean ia bi metrokoak ziren estropada hasi aurretik. Erlojupeko proba izan da, baina itsasoaren kontra ere aritu behar izan dute arraunlariek. «Oso zaila zen lan ona egitea, baina asmatu dugu», esan du Lorea Etxabe Arraun Lagunak-ekoak.

Itsaso zakar horretan, baina, Zumaia izan da eguneko beste ezustekoa. Orio, Arraun Lagunak eta Tolosaldearen ondoren, ontzi azkarrenetan laugarren izan da Gipuzkoako hori, hamahiru minuturen azpitik geratu da ordularia, eta bi ontzi aurreratu dituzte bidean: Cesantes eta Mugardos.

Zumaiarren ondoren sailkatu dira Hondarribia eta Hibaika. Eta faboritoak alde batera utzita, lehiarako azken sailkatua Kaikuk izan da. Bizkaitarrek gogoz ospatu dute Donostiako kaian, salto eta besarkada artean.

Andrea Astudillo Arraun Lagunak-eko patroia, olatu artean, trainerua gidatu nahian. Andoni Canellada, Foku

Txanponaren beste aldea Galizian erori da. Euskotren Ligako bi ontziek, Cabok eta Tiranek, aukera ona zuten faboritoen ondoren sailkatzeko, baina biak ere kanpoan geratu dira. Chapela izan da Galiziako ontzi azkarrena; bost segundorengatik geratu da Kaikuren atzetik, zortzigarren postuan.

Orio (12:23.24), Arraun Lagunak (+8,18), Tolosa (+13,69), Zumaia(+34,64), Hondarribia (+41,18), Hibaika (+43,34) eta Kaiku (+49,74) izango dira Donostiarrarekin batera igandean Kontxan lehiatuko direnak (11:00).

Hauek izan dira gaurko estropadako denborak:

1. Orio: 12.13,24

2. Arraun Lagunak: 12.31,42

3. Tolosaldea: 12.36,92

4. Zumaia: 12.57,88

5. Hondarribia: 13.04,42

6. Hibaika: 13.06,58

7. Kaiku: 13.12,98

8. Chapela: 13.18,94

9. Cabo: 13.23,94

10. Zarautz: 13.39,02

11. Astillero: 13.41,92

12. Ondarroa: 13.46,90

13. Tiran: 13.56,98

14. Deustu-Bilbo: 14.08,48

15. Perillo: 14.25,28

16. Hernani: 14.34,44

17. Cesantes: 14.55,02

18. Mugardos: 15.04,66


Tekla jotzea

Summary: Tekla jotzea.

Luhusokoa ez zen Luhuson hasi. Euskal gatazkaren ondorioen aterabide prozesuan, memoria kolektiboan txertatu zen Luhusokoa, baina aurreko urteetako hainbat gertakariren eta konpromiso-hartzeren ondorioz gertatu zen. Besteak beste, Graxi Etxebehere zendu berriaren ekinaldiaren ondorioz.

ETAk 2011ko urrian jakinarazi zuen bukatutzat eman zuela jarduera armatua, baina Espainiako Gobernuan berehala PP jarri zen eta ez zen gatazkaren ondorioen elkarrizketa mahaia osatu Oslon, ETAk aurrez, nazioarteko eragileen bitartekaritzarekin, PSOEren gobernuarekin hitzartu moduan. 2013 hasieran atera ziren ETAren solaskideak Oslotik, eta erakundeak aldebakartasunez ekin zion armagabetzeari.

2014ko otsailean izan zen auziko beste gertakari garrantzitsu bat: ETAren jakinarazpen bideoa desarmatzearen hasieraz. Nazioarteko Egiaztatze Batzordearen bi arduradun ageri ziren bideoan, ETAren bi ordezkarirekin batera. Mahaian: arma, munizio eta lehergai kopuru jakin bat. Talde politiko eta instituzio askok egin zioten kritika ETAri, armategia oso txikia zela esanez; kritikoen artean ziren, funtsean, Hego Euskal Herrikoak eta Espainiakoak.

Aldiz, Ipar Euskal Herrian beste dinamika bat zegoen, barneratzaileagoa eta eraikitzaileagoa. Mugarri izan zen 2014ko urrian bakegintzari buruzko Baionako adierazpena, Iparraldeko sentsibilitate guztien parte hartzearekin egin eta aurkeztutakoa.

Testuinguru politiko eta sozial hartan kokatu behar da Iparraldeko gizarte zibileko hainbat lagunen pausoa ETAren armagabetzerako, arriskuak arrisku. 2015ean eta 2016an atxilotu egin zituzten Nathalie Chasseriaux, Enrike Lopez, Graxi Etxebehere, Terexa Lekunberri, Jeff Mateo, Pantxoa Flores, Xabier Arin, Denise Elizagoien, Mixel Berhokoirigoin, Txetx Etxeberri, Mixel Bergouignan, Beatrice Molle eta Stephane Etxegarai. Herritar gisa ari ziren —denak ez erantzukizun berarekin—, armagabetzerako lanean, bake prozesu baten alde. Haietako batzuk aurretik ETArekin publikoki kritiko agertutakoak ziren. Covitek, Etxebehereren heriotza baliatuz, «terrorearen artisau» gisa definitu ditu.

2017ko apirilean desarmatu zen ETA. Dinamika haren izaera zibilarekin ados egon ala ez —esaterako, Jaurlaritzak ez zuen gustuko—, ekintzaile sozialik gabe nekez lortuko zen Frantziaren inplikazioa —inplikazio «tazitua», Berhokoirigoin zenak esaten zuenez—. Aurrerabiderako, «orain presoak» aldarrikatu zuten bakegileek armagabetze egunean bertan. 2018ko maiatzean desegin egin zen ETA. Handik hilabete batzuetara Etxebeherek bere kontrako-eta epaiketan epaileari galdetu zion ea noiz hartuko zen «serioski» euskal presoen afera.

Jose Luis Rodriguez Zapaterok duela bi urte BERRIAko elkarrizketan aipatu zuen 2011n «Oslora joanda, ETAren amaiera bi urtean» egin zitekeela. Pedro Sanchez 2018an heldu zen Moncloara, ETAk bukatu berritan, eta oraindik euskal presoena ez dago erabateko konponbide prozesuan. Egun hauetan Kataluniako auziko amnistiaz ari dira hizketan —Baionako adierazpenak puntu batean bazekarren amnistiarena—, eta ematen du emango duela Madrilek. Aldiz, euskal presoen auzian oraindik ere ez du osorik ezarri legedi arrunta; asko falta zaio. Gaur egun, horixe betetzea baino ez zaio eskatzen. Auzia, politikoa da, Katalunian bezala. Tekla egokia(k) jotzea da kontua. Etxebeherek-eta jo zuten.


Summary: Txileko diktadurako desagertuak bilatzeko plana aktibatu dute. Gobernuaren arabera, estatuak egin zituen «krimen horiek» eta hari dagokio horiez arduratzea. 1973 eta 1990 artean desagerrarazitako 1.459 pertsonetatik soilik 307 aurkitu dituzte

Iazko martxoan Txileko presidente izendatua izan ondoren agindu zuen egitasmoetako bat aktibatu du ofizialki, gaur, Gabriel Boricek, Santiagoko Konstituzioaren plazan egindako zeremonia batean: Augusto Pinochet buru zuen diktadura militarraren aroan (1973-1990) atxilotuak izan eta gero desagertutakoak aurkitzeko plan nazional bat. Datu ofizialen arabera, urte horietan 1.459 pertsona desagerrarazi zituzten, baina horietatik soilik 307 aurkitu eta identifikatu dituzte. Luis Cordero Txileko Justizia eta Giza Eskubideen ministroak aste honen hasieran emandako elkarrizketa batean nabarmendu zuenez, planak helburu du atxiloketak eta desagerpenak zein baldintzan eta egoeratan gertatu ziren argitzea. Corderoren esanetan, estatuak egin zituen «krimen horiek», eta, horrenbestez, hari dagokio horiez arduratzea.

Behartutako Desagertzeen Biktimen Nazioarteko Eguna zen, atzo, hain justu, eta aintzat hartu behar da, gainera, laster, irailaren 11n, mende erdi beteko dela militarrek Salvador Allende buru zuen gobernuaren aurka estatu kolpea eman eta agintea hartu zutenetik.

Ikusi gehiago: Victor Jara hiltzea egotzita, 25 urteko kartzela zigor irmoa ezarri diete zazpi militarri

Gobernuak azaldu duenez, planak bateratuko du azkeneko urteotan egiaren batzordeek, justizia auzitegiek, biktimen senideek eta aurreko gobernuek egindako lana. Corderoren esanetan, desagertuen bilaketa «estatuaren politika publiko iraunkor» bilakatzea dute asmo, eta egitasmoak «balio erreparatzailea» izango duelakoan dago. Boricek atzoko ekitaldian azpimarratu zuenez, «konbentzituta» dago demokrazia «memoria dela, etorkizuna dela».

Orain arte biktimen senideak arduratu dira desagertuak bilatzen ahalegintzeaz; batik bat, emakumezkoak. Eraman zituzten beren kasuak auzitegietara, eta kasu horiek aurrera egin dutenean soilik identifikatu ahal izan dituzte desagertuetako batzuk lurperatzeko erabili zituzten lekuak.

Ikusi gehiago: Txileko estatu kolpeari buruzko bi txosten desklasifikatu dituzte AEBek

Esplikatu dute zentralizatuko eta digitalizatuko dituztela espedienteak eta gobernuaren erakundeetan zein giza eskubideen aldeko elkarteetan barreiatuta dauden beste artxibo batzuk, eta «software berezi bat» erabiliko dutela informazio guztia gurutzatzeko. Gobernuak, gainera, finantzatuko ditu bai biktimak lurperatuta egon daitezkeen lekuen arakatzea, baita finantzaketa faltagatik etenda dauden arakatzeak ere.

Beste esperientzia batzuk Proiektuan ez dago jasota, ordea, nola lortu informazio armadarengandik edo zigorra betetzen ari diren militarrengandik. Armadak inoiz ez ditu entregatu diktadura garaiko artxiboak, argudiatuta ez direla existitzen. 1970eko hamarkadan mikrofilm bilakatutako batzuk erraustu egin zituzten 2000. urtean.

1970eko eta 1980ko hamarkadetan diktadurapean egondako beste herrialde batzuetan ere egin izan dituzte antzeko saiakerak. Argentinan 1.400dik gora gorpu edo gorpuzkin berreskuratu zituzten eta horietatik 800 identifikatu. Brasilen, aldiz, 210 pertsona aurkitzeko ahaleginak ia antzuak izan dira.


Summary: Gutxienez 73 lagun hil dira Johannesburgoko eraikin batean piztutako sute batean. Suhiltzaileek kontrolpean dute sutea, baina oraindik ez dakite zerk piztu duen

Gutxienez 73 lagun hil eta 52 zauritu dira Johannesburgoko eraikin batean piztutako sute baten ondorioz, hiriko agintariek adierazi dutenez. Robert Muladzi hiriko Larrialdiak Kudeatzeko Zerbitzuko bozeramaileak adierazi du suhiltzaileak lanean ari direla, baina oraindik ez dakitela zerk piztu duen sutea.

«Bost solairuko eraikin batek su hartu du osteguneko lehen orduan. Bertara iritsi bezain pronto, eraikina hustea lortu dugu, sua itzaltzeko lanean ari ginen bitartean», zehaztu du. Mulaudzik adierazi du sutea kontrolpean dutela.

Azken hilabeteetan piztu den hirugarren sutea da gaurkoa. Hegoafrikako zenbait hedabidek adierazi dutenez, ekainean izandako bertze sute batean bi adingabe hil ziren.


Summary: Euroguneko inflazioa %5,3an mantendu da abuztuan. Eurostatek aurreratutako datuaren arabera, eurogunean berdin mantendu da inflazioa, baina azpiko inflazioak lau hamarren egin du behera

Apiriletik, euroguneko inflazioa apaldu egin da da hilabetez hilabete, baina beheranzko joera hori abuztuan amaitu da, abuztuko inflazio tasa uztaileko bera izango dela aurreikusi baitu Eurostatek: %5,3. Hala ere, estatistika zentro horren kalkuluen arabera, azpiko inflazioak beheranzko joerari eutsiko dio, aurreikusi baitu %6,6tik %6,2ra murriztuko dela energia eta jaki freskoak kontuan hartu gabe neurtzen den adierazlea.

Energia iazko abuztuan baino %3,3 merkeago dagoen arren, uztailarekin alderatuta garestitu egin da. Uztailean negatiboa zen energiaren inflazioa (-%6,1), baina abuztuan gora egin du (-%3,3). Jakien garestitzearen erritmoa, baina, moteldu egin da, elikagai freskoen inflazio tasa %9,2koa baitzen uztailean, eta abuztuan %7,8koa izan dela kalkulatu dute.

Eurostaten kalkuluen arabera, Espainia eta Belgika dira inflazio tasa txikiena duten herrialdeak, %2,4, eta EBZ Europako Banku Zentralak jarritako %2ko inflazio tasaren helburutik gertu daude. Grezia, Herbehereak eta Finlandia dira hurrenak, %3,4ko KPI kontsumorako prezioen indizearekin. Frantziako inflazio tasa, berriz, %5,7koa da, Eurostaten arabera.

Eslovakiak du oraindik ere euroguneko inflazio tasarik handiena (%9,6), zazpi hamarren behera egin badu ere. Kroazia da bigarrena zerrendan (%8,5), eta Austria hurrena (%7,6).

Inflazioak, beraz, EBZren helburutik urrun jarraitzen du eurogunean, eta hurrengo bileran, irailaren 14ean, interes tasak igotzen jarraitu ala ez erabakiko dute. Azken bileran, uztailean, %4,25eraino igo zituen tasak, eta, itxura denez, beste igoera bat onartuko dute, kezkatuta baitaude azpiko inflazioaren mailarekin.


Summary: Espainiako Gobernuak erabaki du ikasturte honetan ere selektibitatearen formatuari eustea. Egin asmo dituzten aldaketak 2025era atzeratuko dituzte.

Espainiako Gobernuko Hezkuntza eta Lanbide Heziketako Ministerioko ordezkariak gaur goizean bildu dira autonomia erkidegoetako eta unibertsitateetako ordezkariekin, USE Unibertsitatera Sartzeko Ebaluazioaz hitz egiteko. Azkenean, oraingoz, gaur egungo selektibitateari eutsiko diote, eta aldaketak urtebete atzeratu asmo dituzte, 2025era.

Hain zuzen, Madrilek LOMLOE azken hezkuntza legera egokitu nahi du proba. Hainbat aldaketa egin nahi dituzte; besteak beste, azterketak egiteko denbora gehiago emanda —etsamineko 90 minututik 105 minutura—. Izan ere, memoriari hain lotuta ez dauden ariketak txertatu nahi dituzte, eta leku handiagoa egin nahi diete pentsatzeko ariketei eta ideiak lotzeari. Gainera, esaterako, ikasleei eman egingo dizkiete matematikako eragiketak egiteko behar dituzten formulak. Orain arte bezala, selektibitatearen emaitza unibertsitatera sartzeko notaren %40 izango da, eta gainerakoa, %60, batxilergoko batez bestekotik aterako dute.

Aldaketak egiteko, errege dekretu bat prestatzen ari ziren, baina maiatzatik geldirik dago prozesua, uztailaren 23ko hateskundeengatik. Orain, aldaketak atzeratzea erabaki dute, ministerioak eskatutako txosten juridikoek adierazi baitute jarduneko gobernu batek ezin dituela legeak edo errege dekretuak onartu, «oso premiazkoak» ez badira behintzat. Gainera, ministerioak ohar bidez azaldu duenez, unibertsitateetako ordezkariek ere eskatu izan diete luzapena, eta irakasleen, ikasleen eta familien «ziurgabetasuna» apalduko dutelakoan daude.


Summary: Urkulluk «konbentzio konstituzional bat» eskatu du, «erabakitzeko gaitasuna» garatzeko. Estatus politiko berriaren prozesua geldirik dagoela, Eusko Jaurlaritzako lehendakariak formula berri bat proposatu dio Moncloak hartuko duen presidenteari: urtebeteko epean «estatuaren plurinazionaltasunean aurrera egitea», konbentzio konstituzional baten bidez, Espainiako Konstituzioaren «zati baten interpretazioa eguneratzeko».

Eusko Jaurlaritzaren urte politiko berriaren lehen Gobernu Kontseiluan aipatu zuen Urkulluk «konbentzio konstituzionala», eta «autogobernuaren proiektuan» sakontzearekin eta «estatu eredu berri bat» sortzearekin lotu zuen proposamen hori, Donostian egindako ekitaldi politikoan. Orain, El País egunkarian kaleratutako artikulu batean, xehetasun gehiago eman ditu proposatzen ari denaz, betiere Moncloak hartuko duen Espainiako agintariari begira.

Konbentzio konstituzionala herri anglosaxoietan erabilitako tresna gisa aurkezten du, eta azaltzen du ez dagoela Espainian hura debekatuko lukeen araurik. «Aldebikotasunari» erreparatuta, Urkulluk «erabakitzeko gaitasuna» jorratu nahiko luke konbentzio horretan, «autogobernuan» aurrera egiteko eta, aldi berean, «estatuaren plurinazionaltasuna» islatzeko. Konbentzio horretan nork parte hartuko lukeen ez du argitu, ezta prozesu horretan herritarrek zer-nolako parte hartzea eduki dezaketen ere.

2017tik geldirik dago estatus politiko berriaren prozesua, eta Urkulluk, Espainiako egunkarian idatzi duen testuan, «erabakitzeko gaitasunaz» hitz egiten du, ez erabakitzeko eskubideaz, 2017ko oinarrian adostu zen moduan. Edonola ere, Jaurlaritzako lehendakariak urtebeteko epean egin nahiko luke konbentzio konstituzional hori: «Ez litzateke konbentzio konstituzional orokor bat, zehatza baizik, konstituzioaren zati baten interpretazio adostua eguneratzeko». Urkulluk uste du 1978ko Espainiako Konstituzioak ez diola «soluziobiderik» eman «lurraldetasunaren auziarekin» lotutakoari. Baina ohartarazten du ez litzatekeela «formula magiko bat»; haren arabera, ordea, «aukera berriak ireki ahal izango lituzke».

Historia itunaren helduleku

Edonola ere, Urkulluk azaltzen du konbentzio horren aurretik akordio bat egon beharko litzatekeela, eta hartan jaso beharko liratekeela «aldebikotasuna» eta «erabakitzeko gaitasun adostua». Jaurlaritzako lehendakariak uste du konbentzio hori «modu malgu bat» izango litzatekeela «egungo bidegurutze politikoari irteera» emateko. Urkulluk esplikatu du uztailaren 23ko bozek «estatuaren plurinazionaltasuna berretsi» dutela, eta, horregatik, «erantzunik gabe dauden oinarrizko bi galdera» egitea «egokia» dela orain: «Zergatik egon daiteke soilik nazio bat estatu batean? Zergatik ezin da Espainiako Estatua plurinazionala izan, praktikan XVIII. mendera arte izan zen moduan?».

Horiek horrela, Urkulluk garbi esan du EAJren borondatea «akordioa eta paktua» direla oraindik ere. «Argi dago ituna ezin zaiola inposatu estatuari. Horretan datza aldebikotasuna: bi aldeek egon behar dute ados, eta batak bestearekin lehial jokatu. Ez diogu inori ezer inposatu nahi, eta ezin dugu onartu Euskal Herriari galaraztea haren borondatea zein den azaltzea».

Urkulluk azpimarratu du «historiak eredu egingarri bat» erakusten duela, eta kontzertu ekonomikoari erreparatu dio itunaren adibide gisa 1878tik. «Beraz, aurrera egiten jarraitu behar dugu, garai berriekin bat etorriko diren edukiak bilduta, eta ituna estatuarekin egiten den kontzertu aldebiko gisa ulertuta».

Eusko Jaurlaritzako bozeramaile Bingen Zupiriak ere hitz egin du Urkulluren proposamenaz gaur, Radio Euskadin. Haren arabera, aurretik ere Urkulluk erreparatu dio «konbentzio konstituzionalari», eta orain «une egokia izan daiteke» berriro horri heltzeko. Zupiriak esan du «blokeo egoerari begira» Urkulluk «proposamenak egin dituela etengabe azken urteetan, «lurraldetasunarekin» lotutako auziari erantzuteko.

Edonola ere, lurraldetasunarekin lotutako edukian Jaurlaritzak egin dituen proposamen zehatzei buruz esan du EAJk aztertu beharko duela haien egokitasuna. «EAJk ikusi beharko du gero proposamena mahairatu behar den ala ez, eta PSOEk ikusiko du onargarria den ala ez». Zupiriaren ekarpen horiek ere ez dute lagundu argitzen nork parte hartuko lukeen konbentzio konstituzional horretan.

Madril eta Bartzelona

Espainiako Presidentetzako jarduneko ministro Feliz Bolañosek eman dio lehen erantzun bat Urkulluri: «zilegi da» proposamena, «konstituzioaren barruan» dagoen heinean. «Ez da PSOErena», baina zilegi ikusten du konbentzio konstituzionala eskatzea. Kataluniako Generalitatak ere zilegitzat jo du, baina baztertu egin du, nahiz eta «errespetagarritzat» hartu duen.


Summary: Guatemalako Kongresuak talde politikoa osatzea eragotzi dio Semilla mugimenduari. Guatemalako Kongresuak independentetzat jo ditu presidente hautatuaren alderdiko diputatuak. Erabakiaren harira, Kongresuko Zuzendaritza Taldearen aurkako salaketa aurkeztu dute diputatuek.

Semilla mugimenduak asteartean hartu zuen kolpeari azkena eman zion atzo Guatemalako Kongresuak: alderdiko diputatuak independente gisa aitortu zituen. Horrek esan nahi du alderdiko diputatuak eserleku independenteen parte izango direla Kongresuan, eta alderdiak ezin izango duela talde politiko gisa bloke legegile bakar bat osatu. Guatemalako Herritarren Erregistroak —Goreneko organo bat— herenegun mugimendua «behin-behinean» legez kanpo utzi ondoren iritsi da erabakia.

Neurriak haserrea eragin du. Kongresuko Zuzendaritza Taldearen aurkako salaketa aurkeztu dute gaur Guatemalako presidente hautatuaren alderdiko diputatuek. Auzitegi Konstituzionalean aurkeztu dute salaketa, «agintekeriagatik». Ezkerreko mugimenduaren arabera, «erabat baliogabeak» dira asteon jaso dituzten zigorrak. «Aldeko ebazpena izatea espero dugu, jazarpen politiko hau behingoz amaitu dadin», esan du alderdiko diputatu Samuel Perez Alvarezek. Kongresuko Zuzendaritza Taldeak, ordea, berretsi du legeak ezarritakoa bete baino ez dutela egin. «Semilla mugimendua bertan behera uzteko agindua eman zuen zazpigarren epaileak».

Ikusi gehiago: Guatemalako presidente hautatuaren alderdia, legez kanpo behin-behinean

Hain justu, Fredy Orellana epaileak uztailaren 12an emandako agindu judizial bati erantzunez hartu dituzte erabaki horiek Guatemalako Herritarren Erregistroak eta Kongresuko Zuzendaritza Taldeak. 2017 eta 2018 artean sinadura faltsuak biltzea leporatzen diote alderdiari. Fiskaltzaren arabera, hemezortzi hildakoren izenak ageri ziren alderdiko afiliatuen milaka sinaduren zerrendan, eta beste 319k ez zuten identifikazio agiririk. Horrez gain, bildu beharreko sinadurengatik 175.000 quetzal inguru (20.200 euro inguru) ordaintzea egozten diote ezkerreko mugimenduari, baita dirua eta beste aktibo batzuk zuritzea ere.

Zapore gazi-gozoa

Botoen %61 lortuta, Semilla mugimendua gailendu zen joan den asteko Guatemalako presidentetzarako hauteskundeen bigarren itzulian. Hauteskunde Auzitegi Gorenak baliozkotzat jo zituen bozak, eta alderdiko buru Bernardo Arevalori eman zion presidente hautatuaren kargua. Baina Guatemalako Herritarren Erregistroak mugimendua legez kanpo utzia zuen ordurako.

Arevalok irmo adierazi zuen orduan «ezerk» ezin duela legez eragotzi hark 2024ko urtarrilaren 14an kargua hartzea. Baina egunotako erabakiek bestelako paisaia bat margotu dute. Oraingoz, Guatemalako Herritarren Erregistroaren ebazpenaren aurkako helegite bat, babes errekurtso bat —Goreneko bigarren aretoan aurkeztutakoa—, eta Kongresuko Zuzendaritza Taldearen aurkako salaketa bat jarri ditu ezkerreko mugimenduak.

Baina, bien bitartean, bere horretan jarraitzen du mugimendu aurrerakoiaren aurka abiatutako ikerketak, eta ikusteko dago Hauteskunde Auzitegi Gorenak alderdia bertan behera uzteko ebazpena berresten duen edo atzera botatzen duen.


Summary: Hipoteka berrien kopurua %14 txikitu da urteko lehen erdian. Interes tasen igoerak moteldu egin du etxeen salerosketa. Mailegatutako kopuruak %16 handitu dira. Euriborraren igoera eten egin da.

Inflazio handia etxeen salerosketa izozten ari da. Hipoteka bat kontratatzea izugarri garestitu da azken urtean, eta horrek moteldu egin du etxebizitzen merkatua. Urteko lehen seihilekoan, iazko epe berean baino 2.017 hipoteka berri gutxiago sinatu dira Hego Euskal Herrian: %14ko jaitsiera dakar horrek.

INE Espainiako Estatistika Insititutuaren arabera, hipoteka bakoitzeko 155.661 euro eskatu dira batez beste, iaz baino %16,5 gehiago: 22.000 euro gehiago. Etxebizitzen prezioa garestitu egin delako gertatu da hori, baina, bereziki, inflazio handiagatik, soldaten marjinak gero eta txikiagoak direlako hilabeteko gastu guztiei aurre egiteko.

Mailegatutakoarengatik ordaindu beharreko interesen igoerak eragin du hipoteka gutxiago sinatu izana; batez besteko tipoa %3,19koa da gaur egun, 2017ko apiriletik izandako handiena. Hipoteka berriei dagokienez, bezeroak gero eta gehiago eskatzen ari dira tasa finkoko hipotekak, garestiagoak —%3,45 gaur egun, eta gorako bidean horiek ere—, baina babestuagoak gorabeherei dagokienez.

Bankuak interes finkoko produktuak ezabatuz joan dira, hala ere. Garai batean, erabat nagusi ziren tasa aldakorreko maileguak, baina, orain, hamarretik lau dira era horretakoak. Horiek hala, finantza erakundeak tasa finkoko hipoteken interesak igotzen ari dira. Duela bi urte, posible zen %1eko intereseko maileguak lortzea, baina orain %3 eta %4 artekoak sinatzen dira.

Jaitsiera apala Euriborrean

Tasa aldakorreko hipotekei dagokienez, batez besteko tipoa %2,84koa da gaur egun. Horiek kontratatzerako orduan, Euriborra da gehien erabiltzen den indizea. Hori ere azken hamabost urteetako mailarik altuenean dago gaur egun. Abuztuan, eten egin da igoera, hogei hilabetez jarraian gora egin eta gero, baina horrek ez du esan nahi iaz baino gutxiago ordainduko dutenik orain hipoteka berritu beharko dutenek.

Abuztuko batezbestekoa %4,072 izan da, aurreko hilean baino 0,77 hamarren txikiagoa. Kontuan hartuta iaz %1,249koa zela, oso igoera handia da oraindik ere. Adibidez, 150.000 euroren hipoteka bat egiten dutenek, 25 urtean itzultzekoa izanik eta Euriborra gehi %1eko tasarekin sinatuta, hilean 200 euro gehiago ordaindu beharko dituzte. Hori hipoteka berria egiten dutenek; berritu behar dutenen kopuru zehatza, berriz, norberaren maileguaren zenbatekoaren eta itzultzeko epeen araberakoa izango da, interesa pagatu ez den zatiaren gainean ezartzen baita.

Azken urtean oso bortitza izan da Euriborraren igoera, eta Europako Banku Zentralak (EBZ) abian jarritako interes tasen politikaren ondorio izan da hori. Inflazioa geldiarazteko ahaleginean, diruaren prezio ofiziala igotzen aritu da iazko udatik. Bankuek gehiago ordaindu behar dutenez EBZren bidez finantzatzeagatik, tasa altuagoak aplikatzen dituzte haien artean ematen dituzten maileguetan. Eta Euriborrak, hain zuzen ere, finantza erakundeen arteko kostu hori neurtzen du.

EBZren zain

Orain, zera argitu beharra dago: EBZk noiz etengo dituen interes tasen igoerak. Neurria ari da bere helburuak lortzen: ekonomia hozten ari da, eta, horrekin batera, inflazioa jaisten. Asufin kontsumitzaileen elkarteak uste du abuztutik aurrera Euriborrean ere nabarituko dela, igoera moteltzen hasiko dela, eta %4 eta %4,5 inguruan eutsiko diola urte amaierara bitartean.

Hipotekaren igoera beti izaten da kolpe gogorra, baina are gehiago orain. Gainera, hilabeteko kuoten igoera KPIaren batezbestekoa (%2,6, uztailean) baino handiagoa izaten ari da aurten ere; ondorioz, hipotekek diru sarreren gero eta zati handiagoa jaten diete mailegatuei. Hego Euskal Herrian, batez besteko soldataren %30 adinakoa da.

Duela bederatzi hilabete, Espainiako Gobernuak babes neurri batzuk bultzatu zituen hipoteken garestitzeari aurre egiteko: besteak beste, kuota izoztea urtebetez, hipoteka ordaintzeko epea gehienez zazpi urtez zabaltzea, eta atzeratutako ordainketetan interes apalagoak ordaintzea. Neurri horiek kezka eta kritika batzuk eragin dituzte; funtsean, neurri horietaz baliatzeko baldintzak nahiko zorrotzak direla, eta hipoteka luzatzea eta, beraz, garestitzea dakartela. Hortaz, oso eragin mugatua izan dute.

Metro koadroa, garestiago

Etxeen garestitzeak, gainera, ez du etenik. Espainiako Jabetzaren Erregistratzaileek aste honetan emandako datuen arabera, metro koadro bakoitzaren prezioa asko garestitu da bigarren hiruhilekoan. Gipuzkoak du oraindik ere metro koadro garestiena: 3.423 eurokoa, iazko epe berean baino %6,7 gehiago. Bizkaia da bigarrena zerrendan: 2.746 euro balio du batez beste (+%2,5). Nafarroan igo da gehien: %28, eta batez beste 2.280 euro kostatzen da han. Orain, Araban dago merkeen: 1.964 euroko prezioa du, baina asko garestitu da iaztik, %13. Erositako hamar etxetik bi berriak izan dira.


Zazpigarren arkua

Summary: Zazpigarren arkua. Harrizko zubi erromanikoak milaka turista erakartzen ditu urtero, Donejakue bideko gune turistikoenetako bat baita. Garesko zubi erromanikoa XI. mendean eraiki zuten, eta hortik dator Nafarroako herriaren izena.

Hasieran zubia zegoen». Hitz horiekin hasi zuen Jimeno Jurio historialariak Garesko (Nafarroa) historiari buruzko bere liburua. Garesko harrizko zubian oinarrituz eraiki zen herria, eta hortik jaso zuen izena; herria eta Garesko zubi erromanikoa bereizezinak dira. Garesko zubia XI. mendearen hasieran eraiki zuten, Donejakue bidea egiten zutenen ibilbidea errazteko asmoz. Gaur egun, erromesek Arga ibaia zeharkatzen dute, Garesko zubi historikoaren harrien gainetik.

Gares Izarbeibarko bailararen erdian dago, Arga ibaiaren ertzean eta Iruñetik 24 kilometrora. Robo ibai txikiak Argarekin egiten du topo herriko sarreran, eta haren ura Garesko zubiaren zazpi arkuen azpitik igarotzen da. Gares Izarbeibarko herri gazteena dela esan ohi da, eta haren sorrera estuki lotuta dago zubi erromanikoaren eraikuntzarekin.

Garesko zubi erromanikoa, Arga gainean. Idoia Zabaleta, Foku

Antso Gartzes III.a Iruñeko Erresumako erregearen emazteak, Munia erreginak, zubia eraikitzeko agindua eman zuen XI. mendean. Hareharriz egindako zubi erromanikoa erromesen bidea errazteko baliagarria izango zela pentsatuz. Munia erreginaren izena zubiaren jatorriarekin lotzen dute historialariek, XI. mendeko dokumentazioan zubia Ponte Regina (Erreginaren zubia) gisa aipatzen baita. Gaur egun, herriaren gaztelerazko izena XI. mendeko deitura horren eboluzioa da: Puente la Reina.

Gares, Ponte Regina eta Puente la Reina dira herriaren izen ezagunenak, baina 1121ean Alfontso I.ak beste izen bat erabili zuen: Ponte de Arga (Argako zubia). Urte horretan Lizarrako forua eman zion Garesi, eta bertan erabili zuen izena, herriaren ertzak bustitzen dituen ibaiari erreferentzia eginez. Garai horretan, jada desagertutako Santiagoko parrokia erromanikoa ere eraiki zuten, eta herriak ospea lortu zuen bere artisautzarengatik eta olibondoengatik; baina, batez ere, Donejakue bideko erromesek zeharkatu behar zuten zubiarengatik.

zubiaren zoladura 1989an aldatu zuten, eta XI. mendeko harri handiak eta irregularrak galtzada harriekin ordezkatu zituzten Lander F. Arroiabe, FOKU

Garesko zubi erromanikoa erdi-puntuko zazpi arkuz osatuta dago, eta, simetria erromanikoaren arauei jarraituz, arku handiena erdian dago, eta ibaiaren ertzetan daude arku txikienak. Erdiko arkuak 20 metro baino gehiagoko luzera du, eta hurrengoak pixkana-pixkana txikitzen dira; izan ere, hurrengo biak 17 metro luze dira; atzetik datozenak, 12,5 metro; eta txikienak, berriz, sei metro inguru.

Txoriren agurra

Kale guztiek zubira daramate. Herriko etxeak zubiaren ondoren eraiki zituztenez, herriko kale nagusia harrizko zubiaren sarreran amaitzen baita. Eraikuntza erromanikoaren jatorrizko egitura oso gutxi aldatu da sorreratik, baina hainbat zaharberritze lan egin dituzte. Lehendabizikoa eta gatazkatsuena 1843an izan zen. Garesko Udalak Jose Nagusia arkitektoa kontratatu zuen zubiko galtzada zabaltzeko; zalgurdiekin zubia gurutzatu nahi zuten herritarrek. Nagusia ibilbide luzeko arkitektoa zen, Nafarroako Foru Aldundiaren jauregiaren planoak egin zituen eta. Berehala baietz esan zion udalaren proposamenari.

Nagusiak lanari ekin zion, eta zubia indartzeko planarekin hasi zen. Horretarako, adreiluzko arku handi bat egin zuen herrira ematen duen isurialdean. Arkitektoaren lana ondo zihoan, baina, egun batean, zubiaren erdigunea zabaldu nahian, Txoriren Ama Birjinaren kapera hondoratu zuen; herritarrentzat sakratua zen eraikuntza hori. Elezaharrak dioenez, Txori izeneko hegaztiak zubian zegoen Ama Birjinaren kapera bisitatzen zuen egunero. Mokoan Argako ura hartu, eta Birjinaren aurpegia garbitzen omen zuen Txorik, edo horrela diote XIX. mendeko kronikarien testuek.

Erromes bat, Garesko zubia zeharkatzen. Idoia Zabaleta, Foku

Kondaira horren eragina oraindik nabaritzen du Itziar Imaz Garesko alkateak: «Herrian badago jendea Txori benetakoa zela dioena, eta kale asko daude Txori deitzen direnak; haurtzaindegia Txori deitzen da. Herriaren kondaira propioa da». Hondoratutako kapera Santiago parrokiara lekualdatu zuten, eta gaur egun ere bertan dago. Hala ere, txoriak ez zuen berriro bisitatu zubia. Herritarrak haserretu egin ziren hainbeste maite zuten txoria ez zelako itzuli, eta Jose Nagusia arkitektoak proiektua erabat utzi behar izan zuen.

Txoriren kaperaz gain, zubiak harrizko bi dorre zituen ibaiaren bi muturretan, baina Lehen Karlistaldian ia guztiz suntsitu ziren. Hurrengo zaharberritze lanak ez ziren hain gorabeheratsuak izan; zubiaren zoladura 1989an aldatu zuten, eta XI. mendeko harri handiak eta irregularrak galtzada harriekin ordezkatu zituzten. Hamar urte geroago, 1999an, Garesko zubiaren sekretua deskubritu zuten herritarrek. Garesko Udalak indusketa lanak egin zituen kale nagusian, ur kanalizazioa hobetzeko asmoz. Kalea zulatzean, espero ez zuten zerbait aurkitu zuten: arku bat. 900 urteren ondoren, ezkutatuta zegoen arku bat aurkitu zuten, eta ibaiaren beste aldean, haren bikotekidea. «XI. mendean eraikitako arkuak aurkitu genituen, lurperatuta. Horrela, zazpi arkuko zubi bihurtu zen», esan du alkateak.

Urtebetetze berezia

Zazpi arkuren gainetik ibiltzen dira ia 65.000 erromes urtero, Garesko turismo bulegoko datuen arabera. Batez ere maiatzetik urrira pilatzen dira turista gehien herriko zubi gainean, alkatearen arabera: «Zubia da gehien bisitatzen duten lekua, bertan topo egiten baitute Donejakueko bi bideek: Nafarroako ibilbideak eta Frantziako ibilbideak. Donejakue bideko gune turistikoenetako bat da Garesko zubia». Erromesek Garesko zubiaren historia ezagutzea «ezinbestekoa» dela esan du herriko alkateak, eta, horregatik, turismoko bulegoa zubiaren parean dago, ateak beti irekita eta erakusketa iraunkorrez beteta.

Korrika zubia zeharkatzen, 2017an. Iñigo Uriz, FOKU

Bisitariak motxila handiekin ibiltzen dira kaleetan barna, herriko izenei behatuz eta kale nagusiko harrizko bidetxoari jarraituz. Haren amaieran, adreiluzko arkuarekin egiten dute topo, Garesko zubiaren atariarekin. Aho zabalik geratzen diren erromes horietako askok herriko jatetxeetan bazkaltzen dute gero, eta ostatuetako oheetan lo egin. «Turismoak onura asko ekarri dizkigu, merkataritzan batez ere. Ez dugu gaizki ikusi, lagungarria baita guretzat», alkatearen esanetan.

Iaz 900 kandela piztu zituzten garestarrek, eta programazio berezia prestatu zuten, musikarekin, janariarekin eta kirolekin josia. Ospakizunak 1122. urtea izan zuen oinarri, Alfontso I.ak Lizarrako forua Garesi eman zionean, hain zuzen ere. Ekitaldiz betetako urtea izan zen 2022a, Imazen arabera: hitzaldiak, antzerki emanaldiak eta bisita gidatuak antolatu zituzten, zubiaren historia txikienei eta bisitariei kontatuz. Ospakizuna herriko jendeak antolatu zuen, zubiaren historia eta haren mitoak bizirik mantentzeko: «Zubiaren historia ezagutzen ez zutenak jakin-minez etortzen ziren», esan du alkateak.

Aurten ere Jazz Zubipean emanaldia antolatu dute herrian; Garesko zubian elkartzen dira herritarrak eta turistak, jazz musikaz gozatzeko. Musika entzuten duten bitartean, izar iheskorren batek zeharkatzen du gaueko zerua batzuetan, jaialdia abuztuan antolatzen baita, Pertseiden garaian. Ekitaldiak antolatzerakoan, zubi erromanikoa «beti» presente dago, Imazen arabera, eta ospakizunen protagonista da askotan: «Zubia gure esentziaren zati oso garrantzitsua da».

Bihar: Santiago zubia, Irunen (Gipuzkoa).


Summary: Langile bat hil da Zarauzko lantegi batean. Istripu ez-traumatiko batengatik hil zen. LABen arabera, aurten Euskal Herrian lanean hil den 33. langilea da.

Zarauzko (Gipuzkoa) Elesa Transformadores enpresako 47 urteko langile bat zendu atzo, lanean ari zela istripu-ez traumatiko bat izan ostean. LAB sindikatuak adierazi duenaren arabera, ondoezik sentitu zen, eta larrialdi zerbitzuak «denbora luzez» langilea suspertzen saiatu ziren, baina ez zuten lortu.

Sindikatuak egin ohi duen zenbaketaren arabera, aurten 30 pertsona hil dira lanean ari zirela Euskal Herrian (zazpi Araban, bost Bizkaian, hamar Gipuzkoan, sei Nafarroan eta bi Ipar Euskal Herrian). Beste hiru euskal herritar Euskal Herriko mugetatatik kanpo hil dira.


Summary: Salatu dute eraso matxista «larria» gertatu dela Bakion. Atzo izan zen erasoa, eta udalak martxan jarri du protokoloa. Legorretako Udalak eta Gipuzkoako Foru Aldundiak salatu dute herri horretan ere sexu jazarpeneko kasu bat egon dela eta badela denbora bat gertatzen ari dela.

Bakioko Udalak (Bizkaia) protokoloa martxan jarri du, herrian eraso matxista «larri» bat egon delako. Azaldu duenez, emakumeari atzo egin zioten eraso, jaietarako jarritako txosna eremutik kanpora. Udalak «errespetua» eskatu du emakumearentzat. Gertatutakoa gaitzesteko protesta egin zuten atzo.

Halaber, Legorretako Udalak (Gipuzkoa) ere sexu jazarpeneko kasu bat salatu du; adierazi duenez, bada denbora bat gertatzen ari dela. Biktimari babesa erakustearekin batera, gogorarazi du ez dela kasu bakan bat: «Erasoa ez da kasu bakan bat; emakumeen aurkako egiturazko indarkeria baten barruan ulertu behar den indarkeria matxistaren beste adierazpen bat da». Udalak bat egin du talde feministak biharko deitu duen mobilizazioarekin: herritarrak 19:00etan batzera deitu dituzte, herriko plazan.

Gipuzkoako Foru Aldundiak ere egin du gaitzespena. Legorretako kasua «gogorki salatu eta arbuiatu» du, adierazpen baten bidez. Aldi berean, «elkartasun osoa eta babesa» erakutsi dizkio andreari.