Summary: Sorzabalen behin-behineko espetxealdia luzatu dute. Espainiako Auzitegi Nazionalak atzera bota du behin-behinean aske uzteko eskaera.

Irailaren 9an, Frantziak Espainiaren esku utzi zuen Iratxe Sorzabal euskal presoa. Frantziako justizia administrazioak ezarritako zigorra bete ostean, Espainiara bidali zuten, Espainiako Auzitegi Nazionalak ere 24 urte eta erdiko zigorra jarri baitzion joan den otsailean egindako epaiketan. Baina haren abokatuek epaiaren kontrako helegitea jarri dutenez, auzia ebatzi bitartean behin-behinean libre uzteko eskatu zuten haren abokatuek. Orain, Auzitegi Nazionalak erabaki du eskaera aintzat ez hartzea eta Sorzabalen behin-behineko espetxealdia luzatzea.

Auzitegi Nazionaleko Zigor Arloko epaileek uste dute bidezkoa dela behin-behineko espetxealdia luzatzea, «egozten dizkioten delituen larritasuna» dela eta. ETAk 1996an Gijonen (Espainia) eginiko atentatu batean parte hartu izana egozten diote Sorzabali. Epaiketan, presoak torturak salatu zituen, eta adierazi zuen bere burua erruduntzat jo zuela tortura horiek saihesteko asmoz.

Haren abokatuek helegitea aurkeztu dute Espainiako Auzitegi Gorenaren aurrean, uste baitute hari ere Atristain doktrina aplikatu ahal zaiola. Xabier Atristainen kasuan, Giza Eskubideen Europako Auzitegiak ebatzi zuen Espainiak haren eskubideak urratu zituela, ez ziotelako konfiantzazko abokatua aukeratzen utzi. Abokatuek diotenez, berdin gertatu zen Sorzabalen kasuan.


Summary: Irunberriko arroilan egon al zinen umetan, ETAko bi kide hil zituzten egunean?. 1990eko ekainaren 25ean Nafarroako bazter horretan txangoa egiten ari ziren haur gasteiztarren bila ari da Gure Bazterrak elkartea, hilketa haiek argitzeko asmoz.

«1990eko ekainaren 25ean Irunberrira antolatutako txango hartan egondako pertsonen bila gabiltza, haien testigantzak jasotzeko asmoz. Ume horiek 35 eta 45 urte arteko gasteiztarrak izango dira orain». Mezu hori zabaldu du Gure Bazterrak elkarteak. Historia eta etnografia ikertzen aritzen da Oñatiko elkarte hori (Gipuzkoa), eta Pako Aristi kazetari eta idazlearekin batera ekin dio Jon Lizarralde eta Susana Arregi ETAko kideen heriotza ikertzeari.

Duela 32 urteko egun horretan, tiroketa bat izan zen Irunberriko arroilan. Espainiako Barne Ministerioaren bertsioaren arabera, arroilan zeuden hiru pertsona identifikatzera joan zen Guardia Zibilaren patruila bat. ETAko kideek tiro egin zuten orduan, eta Jose Luis Hervas sarjentua hil. Ondoren, ihes egiten saiatu ziren. Guardia Zibilak arroila itxi zuen orduan.

Hurrengo goizean, Jon Lizarralde andoaindarraren eta Susana Arregi oñatiarraren gorpuak agertu zirela zabaldu zuen Guardia Zibilak. Buruan tiro bana zeukaten.

Geroztik, bertsio dantza ibili zuen Espainiako Barne Ministerioak. Hasieran esan zuten taldeko hirugarren kideak, German Rubenach bilbotarrak, egin ziela tiro Lizarralde eta Arregiri, gero bere burua hiltzen saiatzeko. Harrapatuta zeudela ikusita, euren buruaz beste egitea adostu zutela zabaldu zuten. Rubenach larri zauritu zen, baina bizirik iraun zuen.

Rubenachek ukatu egin zuen kideei tiro egin izana, eta Espainiako Auzitegi Nazionalak epaiketan baztertu egin zuen aukera hori. Inoiz ez dute argitu nork egin zien tiro. Gainera, Lizarralderen organoetan Irati ibaiko ura topatu zuten autopsia egitean. «Guardia Zibilaren errugabetasuna ziurtzat ematen dut, zuzenbide estatu bati dagokion bezala. Kontrakoa uste dutenek ekarri beharko dituzte behar diren frogak», esan zuen orduan Jose Luis Corcuera garaiko Barne ministroak (PSOE).

Geroztik, askotan jarri izan dute zalantzan bertsio ofiziala, eta honako susmoa plazaratu dute: ETAko kideak atxilotu, torturatu, eta bertan hil zituztela.

Benetan zer gertatu zen argitzen saiatzen ari dira Gure Bazterrak eta Aristi, eta horren ondorioa da lekukoak aurkitzeko abiatu duten kanpaina. Izan ere, epaiketaren sumarioan aipatzen dute umez beteriko bi autobus zeudela arroilan, gertaerak hasi zirenean. Gasteizko Udal Kirol Erakundeak eraman zituen hara, txango batean. «Bertan egondakoa bazara, txango horretan egondako norbait ezagutzen baduzu» edo gaiaren inguruko «edozein informazio» baduzu, eurekin harremanetan jartzeko eskatu dute. Horretarako, posta elektroniko bat zabaldu dute: jardunaldiak@hotmail.com.

Hainbat ahotsek eskatu dute azken urteotan gertakari haiek argitzeko. Hilketak gertatu zirenetik 30 urte bete zirenean, 2020an, Sortuko Iosu Lizarralde Aiastuik eta Endika Martinez Zuletek gutun bat plazaratu zuten BERRIA egunkarian. «Gure senide eta lagunekin zer gertatu zen, nork erail zituen, zein baldintzatan erailak izan ziren, eta zergatik erail zituzten jakin behar dugu, egiaren parte garrantzitsua baita eta guk egiari ez diogu mugarik jarriko», idatzi zuten. «Susana eta Jonen heriotzaren inguruan dauden erantzun gabeko galderak, pasarte ilunak eta argitu gabeko zirkunstantzien egia osoa jakitea eskatzen dugu».


Summary: NASAk irailaren 23an egingo du Artemis misioari ekiteko hirugarren saiakera. Agentziaren arabera, konpondu dituzte Orion kapsularen arazoak. Irailaren 3an egin zuten azken saiakera. Misio horren bidez, emakume bat bidaliko dute Ilargira 2025ean.

Hirugarren saiakera izaten omen da ona. Hori egiaztatuko du NASA Ameriketako Estatu Batuetako Espazio Agentziak datorren irailaren 23an: orduan saiatuko dira Artemis I misioari ekiten. Aurrez, bi saiakera egin zituzten, abuztuaren 29an eta irailaren 3an, baina Orion kapsulak izandako akats batzuk tarteko, huts egin zuten biek. 2025ean emakume batek Ilargia zapaltzea du helburu Artemis misioak.

Arazo horiek, ordea, konponduta daudela jakinarazi du NASAk. Uste baino azkarrago, gainera: jaurtiketa plataforman bertan egin dituzte konponketak —Cañaveral lurmuturrean (Florida, AEBak) dago—, eta ez dute espaziontzia egin zuten fabrikara itzuli behar izan. Horri esker, denbora aurreztu dute, baita dirua ere.

Misioa martxan jartzea eragotzi zuen akatsa hidrogeno likidoaren propultsatzailean atzeman zuten. Oraindik, ordea, probak egin behar dituzte, baieztatzeko arazoa konpondu dutela. Irailaren 17an egingo dute hori.

Hala, irailaren 23an saiatuko dira misioari ekiten, eta, berriz ere akatsen bat izango balitz, irailaren 27an egingo lukete laugarren saiakera. 23an bada, Euskal Herrian 12:47ak direnean egingo dute jaurtiketa, eta, 27an bada, 17:37ak direnean. Ondo bidean, proba horrek 42 egun eta hiru ordu iraun behar du. Tripulaziorik gabeko proba bat da martxan jarri nahian dabiltzana (hiru maniki joango dira barnean).

Gizon zuriak

Gizakia 1972. urtean izan zen azken aldiz Ilargian, eta orduko hura berritzea nahi du NASAk orain. Lehenbizikoz emakume bat bidaltzen ez ezik, beste alderdi bati dagokionez ere estreinakoa izan nahi du NASAk: pertsona arrazializatu bat ere izango da astronauten artean.

Gaur-gaurkoz, Ilargian izandako pertsona guztiak gizon zuriak izan dira. Zenbait emakumek eta gizon arrazializatuk ere egin dituzte misioak espaziora, baina sekula ez dira atera Lurraren orbitatik.


Summary: Iban Zalduak 'Ipuina engainua da' narrazio lana kaleratu du. Ohikoa duen baino garapen luzeagoko hamasei kontakizunekin osatu du liburu berria, eta literaturaren zentzu kritikoari eta euskal ipuingintzaren ekosistemari egin nahi izan die gorazarre. Pello Lizarralde izan du lagun aurkezpenean.

«Garai batean erabat sinetsita nengoen egile baten ausardia neurtzeko, ziur asko abangoardiako literatura oso gogoko nuelako, ezinbestekoa zela bere lanen formei erreparatzea. Baina urteak joan ahala konturatu nintzen idazle ausartak, batez ere, bere inguruan eta bere baitan begiratu eta gero, handik jasotakoak zorrotz ematen ikasi dutenak direla». Iban Zalduaren lan berriaren aurkezpenean partekatu du gogoeta Pello Lizarraldek, eta, ezbairik gabe, egile ausarten artean kokatu du hura: «Idazten hasi zenetik, oso ongi jakin du zer bideri jarraitu behar zion». Ipuina engainua da (Elkar) izena eman dio Zalduak ipuin bilduma berriari, eta inguratzen duen errealitateaz gezurraren bitartez idaztea defendatu du hark ere. «Pellorekin hitz egin izan dut nola badiren idazleak bere fikzioan beretik jartzen ez dutenak. Nahi nuke liburu honen ikur bat izatea niretzat fikzioak duen bertute nagusiena: norberetik idaztea ahalbidetzen dizula, norbera lehen planoan jartzeko beharrik gabe, hots, egozentrismoan erori gabe. Norberetik, baina ez norberarentzat».

Zalduaren lan berria, beste behin, liburu «anitza» dela esan du lehenik Lizarraldek, eta aniztasun hori literaturazale izatetik eratorri izana goretsi du. «Gutxi irakurtzen duten idazleak hainbeste ugaritu diren honetan, esango nuke ezohikoa ere badela ikustea zer garrantzia duen literaturak Ibanen lanean». Zalduaren ipuinetan «aurreiritzi gutxiko irakurle bat» topatu du hark, eta galdera bat liburuaren ardatzean: «Hainbeste ertz duen errealitate honen aurrean, ez ote den fikzioa [horietaz aritzeko] modurik eraginkor eta zintzoena».

Gezurrek eta beldurrek zeharkatutako pertsonaiak dira Zalduaren ipuin berrietan agertzen direnak, Lizarralderen esanetan, amildegirantz doazenak ezarian-ezarian. Xehe zerrendatu ditu irakurleak haien bueltan topatuko dituenak: «Heroi izatearen muga arriskutsuak zeharkatzeko gai direnen gezurrak, arazoaren muinetik ihes egitearren huskerietan nahasten direnen digresioak, urteak bete ahala beti lehengoan dagoela sinesten duenaren ameskeria barregarria, ilusio kolektibo handien kaxa irekitzeak eta ixteak eragiten duen gehiegizko nahigabea, beldurrak eragindako uste okerren metatzeak dakarren madarikazioa, eta beste».

Ahotsarekin baketuta

Eskerrak luze emanez hartu du hitza Zalduak —«euskal idazle gazteen belaunaldiak zerbait irakatsi badit hori da, liburuak kolektiboak direla»—, eta, gertukoak aipatzeaz gain, euskal ipuingintzari «oro har» eman dizkio eskerrak, beste batzuen ipuinak irakurri bitartean idatzi dituelako orain liburu berrian bildu dituenak. Eider Rodriguez, Uxue Apaolaza, Ana Malagon, Santi Leone, Iñigo Astiz, Urt Zubiaurre, Aintzane Usandizaga, Garazi Arrula, Iñigo Aranbarri eta Gotzon Hermosilla aipatu ditu, eta liburuak euskal ipuingintzari gorazarre egin nahi diola adierazi. Gorazarre baita literaturaren zeregin kritikoari ere. «Zeregin kritikoaz ari naiz, ez militanteaz edo panfletarioaz».

Aukera baliatu du, halaber, soilik euskal gatazkaz idazten duela uste dutenei erantzuteko. «Ez dut uste egia denik. Beti izan da nire produkzioaren parte, baina inondik inora ere ez gehiengoa. Are, agerrarazten dudanetan, gure errealitatean txertatuta zegoelako eta dagoelako, askotan ez da inondik ere gai nagusia». Halatsu ikusten du lan berrian ere: «Badaude ipuinak haren inguruan, baina ez dira ugarienak, eta ez dago beti lehen planoan. Gauza-ren kronikari bat baino askoz gehiago naizela pentsatu nahi dut».

Giro zein pertsonaia aldetik ipuin liburu «konpaktuak» nahiago dituztenen aurrean, zeina idazlearentzat «nobelaren inperialismoaren albo kalte bat» den, askotariko alez osatutako narrazio bildumen alde egin du Zalduak, eta istorioak batzeko beste modu batzuk bilatu behar direla defendatu. Kasu honetan, uste dut estiloak batzen dituela kontakizunak, eta aitortu du, gainera, liburu honekin heldu dela bera bere buruari ahots bat baduela aitortzera. «Horrekin beti izan dut gutxitasun sentimendu bat, agian gaztelaniaz idazten hasi nintzelako. Baina, orain, 25 urteren buruan, ikusten dut baietz, garatu dudala estilo bereizgarri bat euskaraz ere».

Luzera da ipuin berriak batzen dituen beste elementu nabarmena. Mardula da liburua —276 orrialde—, baina hamasei ipuin dira denera. Alderaketa bat egiteko, Inon ez, inoiz ez (2014, Elkar) bildumak orri kopuru bertsua zuen, baina 38 ziren ipuinak hartan. Zaldua: «Nire konfort zona abandonatu nahi izan dut, ipuin luzeagoen mesedetan». Ez guztiz, ordea. «Niretzat konfort zona guztiz abandonatzea izango litzateke nobela bat egitea edo poesian murgiltzea». Hala, ipuinokin izan duen erronka nagusia «dentsitatea» izan dela zehaztu du, eta ipuingintza modernoak bi adar baditu, Poe eta Txekhov, bigarrenaren ukitu errealistagora hurbildu dela erantsi.

Gehiago ere esan du: «Inpresioa daukat etapa berri baten hasiera markatzen duela liburuak».

Gezurraren alde

Liburua ixten duen Ipuina adulterioa da (gibelsolas gisa) testuari ere egin diote azpimarra bai Lizarraldek eta baita Xabier Mendiguren editoreak ere. 70 orrialdera heltzen da, eta saiakeraren eta ipuinaren artean dabil. Lizarralde: «Iruditzen zait irakurzaleek gozatzeko ipuina dela, eta, batez ere, idazleek. Galdera asko tiroka bezala ateratzen dira, eta erantzuna zuk eman behar dituzu. Nire ustez, Ibanen ipuin askok dute ez dakit jolaserako baina bai jokorako joera bat, gaiztoa gainera, nik asko estimatzen dudana; ez da gaiztoa sufriaraziz, da gaiztoa jakinda bera ere, egilea, hor dabilela, ez dagoela harrotzeko moduan. Uste dut literatura egiteko interesgarria eta zaila dela; hori egiten duenak asko ikasi duela».

Bonus track eran, lantzen ari den manifestu bat ere banatu du aurkezpenean Zalduak: Gezurraren aldeko oktalogoa. Oraingoz zortzi punturekin, baina hamar izan arte garatu nahi lukeena. «Oscar Wildek XIX. mendean jada idatzi zuen arduratuta zegoela gezurraren dekadentziarekin; orain zainak askatuko zituen». Gaiak bera ere arduratzen duela esan du, eta zuzen aldarrikatu du gezurraren, asmazioaren ahala literaturan. «Gezurra eta egia nahasten badira, akabo».


Summary: ERCk esan du haiek gabe ez dela lortuko independentzia. Esquerra Republicanako buruek ez dute parte hartu Diadan, eta haiei zuzendu zaie Dolors Feliu, ANCko presidentea: «Egin ezazue independentziaren aldeko apustua, edo deitu hauteskundeetara».

ANC Biltzar Nazional Katalanaren eta Kataluniako Gobernuaren arteko tirabirak nabarmendu ziren Diadan, atzo. ERC Esquerra Republicanari «independentziaren aldeko apustua» egiteko eskatu zion Dolors Feliu ANCko presidenteak, eta hori egingo ez balu, hauteskundeak antolatzeko. Gaur, ERCren idazkari nagusi Marta Rovirak adierazi du independentzia ezin dela lortu Esquerra Republicanaren parte hartzerik gabe. Are, Rovirak esan du Kataluniak ez duela independentzia eskuratuko «barne eztabaida umiliagarri batekin».

Marta Vilalta ERCko bozeramaileak ere erantzun dio Feliuk atzo egindako ultimatumari. «Ez dugu uste hausteskundeak izan beharko liratekeenik», azaldu du. Gainera, ANC arerioz nahastu dela uste du Vilaltak: «bidaideak» kritikatu beharrean, jopuntuan Espainiako Estatua eduki beharko luketela adierazi du.

ANC aurkez liteke hauteskundeetara

Manifestazioaren amaierako hitzartzean ondokoa gehitu zuen Feliuk: «Eta hala egiten ez badute, argi dugu geuk egingo dugula, hauteskundeak eragile berriekin erabiliz beharrezkoa bada». Herri zerrenda bat egiteko indar nahikoa badagoela nabarmendu du ANCko presidenteak.

Eztabaidak eztabaida, milaka lagun elkartu ziren atzo Kataluniako egun nazionalean, iaz baino gehiago. ANCren arabera, 700.000 lagun elkartu ziren Kataluniako hiriburuan, eta Bartzelonako Udaltzaingoaren arabera, 150.000. Independentismoak indarra erakutsi du, baina alderdi politikoen arteko liskarrak ere agerian geratu dira. Laura Borras parlamentuko presidentetzatik kendu izanak giroa gaiztotu zuen, eta ERCren eta JxC Junts Per Catalunyaren arteko harremanak are gehiago okertu ditu. Gobernuaren dimisioa eskatzen zuten kartelak ikus zitezkeen atzo Bartzelonako kaleetan.

JxC alderdiko kideak ere kritiko azaldu ziren ERCrekin. Carles Puigdemont Kataluniako presidente ohiak manifestazioa «boikoteatu» nahi izana egotzi die errepublikanoei, eta Jordi Turull idazkari nagusiaren ustez, Generalitatearen jarduna «independentziatik urrundu da».

Laura Borras parlamentuko presidente kargugabetua urrunago joan da, eta azpimarratu du «guztiz posible» dela JxC gobernutik irtetea, «hitz emandakoa ez direlako betetzen ari». Izan ere, abuztu amaieran hilabete bateko epea eman zion JxCko buruzagitzak ERCri «gobernu akordioan adostutakoa betetzeko». Hil honen amaieran erabakiko du JxCko zuzendaritzak gobernuko kide izaten jarraitu edo ez, eta militantziak berretsi beharko du.

Gainera, Kataluniako Parlamentuan laster dira politika orokorraren eztabaida egitekoak. «Inflexio puntu bat» izango da legegintzaldian, Albert Batet JxCen talde parlamentarioko bozeramailearen arabera. Ziurrenik orduan emango du JxCko zuzendaritzak erabakiaren berri, 2017ko urriaren 1eko erreferendumaren bosgarren urteurrenaren atarian.

Omnium Cultural, ziklo berri baten bila

Turullen ustez, independentzia lortzeko, alderdi independentistak, ANC, Omnium Cultural eta Consell per la Republica bilduko dituen espazio bat da bidea. Xavier Antich Omnium Culturaleko presidentearen arabera, berriz, bide horrek «porrot egin du», eta ziklo berri bati ekin behar diotela adierazi du, «aktore berriekin». Gehitu du «errudunak» bilatzen ibili beharrean, independentziaren aldeko «konplizeak» behar dituztela.

CUPek, bere aldetik, kalean mobilizatzeari eman dio garrantzia, «eskubideen konkista erdigunean izango duen ziklo berria abiatzeko». Basha Changuerra diputatuak esan du ez diela balio ERC eta JxCren egungo gobernuak, eta «sektore estrategikoak nazionalizatzearen, prezioak kontrolatzearen eta etxebizitzak desjabetzearen alde» egin du. «Krisi ekonomiko eta ekologikoa» gainditzeari eman dio garrantzia CUPeko diputatuak.


Giza katea, erraustegien aurka

Summary: Giza katea, erraustegien aurka. Errausketaren Aurkako Mugimenduak eta Larramendiko Arnasa mugimenduak antolatuta, Donostiako Kontxa hondartza igaro zuten dozenaka pertsonak, hondakinen erraustearen aurka.

Kontxako Banderaren azken jardunaldiarekin batera, Errausketaren Aurkako Mugimenduak eta Bergarako Larramendiko Arnasa plataformak giza katea egin zuten, Kontxako hondartza punta batetik bestera zeharkatuz. Zubietako erraustegiak ateak ireki zituenetik arazoak sortu dituela salatu dute: «Hiru aldiz erre da transformadorea, pilatutako zaborretan sute bat izan da, bi aldiz kutsatu dute bertatik pasatzen den Arkaitzerreka, gutxienez 86 aldiz itzali eta piztu dira labeak, horrek dakarren kutsadura gaindosiarekin. Momentu honetan bertan transformadorea hondatuta daukate, eta elektrizitaterik sortu gabe ari dira zaborrak erretzen».

Bestalde, salatu dute bertan gertatzen denaren inguruko informazio gutxi dagoela, eta ezkutatu egiten dela: «Aipatutako intzidentzia guztiak kanpotik egindako jarraipenaren emaitza izan dira; erraustegi barrutik ez da informaziorik ateratzen». Hori dela eta, uste dute ondorioztatu daitekeela aipatutako intzidentziez gain gehiago gertatu direla.

Erraustegia Bergaran

Bergarako Larramendi auzoan (Gipuzkoa) erraustegi bat jarri nahi dute martxan, paper industriako hondakinak erretzeko. Erraustegi horren eraikuntza Zaldibarko ezbeharrarekin lotu dute protestara deitutako taldeek: «Azken urtean jakin da Eusko Jaurlaritzak eta Valogreen enpresak Bergaran hondakin industrialen erraustegi bat eraiki nahi dutela. Zaldibarren gertatutakoaren ondoren hondakin hauei «irtenbidea» eman behar diete. Hondakinak murriztera eta berreskuratzera derrigortu beharrean, EAJk «alfonbra gorria» jarri dio Valogreeni, Euskadiko zazpi paper fabriken hondakinak erre ditzan», diote.


Summary: Jordi Pujol Generalitateko presidenteari ebakuntza bat egin diote, iktus bat pairatu ostean. Erietxeko iturriek adierazi dute haren bizitza ez dagoela arriskuan, baina ohartarazi dute ondorioak pairatuko dituela. 92 urte ditu agintari ohiak.

Jordi Pujol Kataluniako Generalitateko presidente ohiak iktus bat pairatu du gaur, eta ebakuntza bat egin diote Bartzelonako Sant Pauko erietxean.

Hitz egiteko orduan zuen zailtasunengatik sumatu dute Pujol iktus bat pairatzen ari zela. Erietxean probak egin dizkiote, larritasuna ikusteko. Vilaweb atariak zabaldu duenez, haren bizitza ez legoke arriskuan, baina iktusak ondorioak utziko dizkio.

Esan dutenez, burmuineko arteria batean gertaturiko odolbildu batek eragin dio iktusa. Haren egoera egonkorra da.

Pujolek 92 urte ditu, erretiratuta dago, baina azken egunotan bizitza publikoa egin du: dokumental baten aurkezpenean izan da, eta elkarrizketa bat egin diote irratian.

Jordi Pujol i Soley Bartzelonan jaio zen, 1930eko ekainaren 9an. Kataluniako Generalitateko presidentea izan zen 1980tik 2003ra arte.


Osasunak aparretan jarraitzen du

Summary: Osasunak aparretan jarraitzen du. Jagoba Arrasatek entrenatutako taldeak irabazi egin du Almerian (Espainia). Chimy Avilak sartu du partidako gol bakarra. Hamabi puntu lortu ditu lehen bost jardunaldietan: inoiz ez da horren ondo hasi Espainiako Lehen Mailan

Ikusgarri dabil Osasuna denboraldi hasiera honetan. Bost jardunaldi jokatuta, hamabi puntu ditu. Laugarrena da sailkapenean, Betisekin, hirugarrenarekin berdinduta. Bartzelona eta Real Madril ahaltsuak bakarrik ditu aurretik.

41. denboraldia du talde gorritxoak Espainiako Lehen Mailan, eta inoiz ez dio horren ondo ekin lehiari. Gehienez hamar puntu lortu zituen; bitan: 2003-2004ko eta 2004-2005eko denboraldietan. Baina sasoi honetan marka guztiak apurtzen ari da Jagoba Arrasatek entrenatutako taldea.

Osasunari ezer gutxi ahal zitzaion leporatu gaur arte. Aurreko denboraldian ez bezala, sendo ari zen Sadarren —aurreko sasoian puntu gehiago lortu zituen etxetik kanpo etxean baino—. Hiru partida jokatu zituen, eta hiruak irabazi zituen: Sevillaren (1-0), Cadizen (2-0) eta Rayo Vallecanoren aurka (2-1). Behin bakarrik aritu zen Iruñetik urrun, eta galdu egin zuen: 1-0 Betisen aurka. Zerbait eskatzekotan, etxetik kanpo ere punturen bat urratzea eska zekiokeen. Eta hori ere egin du gaur. Saririk handiena eskuratu du: garaipena, eta hiru puntuak. 0-1 irabazi du Almerian (Espainia).

Parekatua izan da partida, baina 27. minutuan Chimy Avilak desorekatu du lehia. Aurrelari argentinarrak baloi bat harrapatu du area barruan, eta ez du barkatu. Hirugarren gola du.

Golak jota utzi du Almeria, eta Osasunak aukera izan du atsedenaldira iritsi aurretik partida erabakita uzteko. Ante Budimirrek eta Lucas Torrok aukera bana izan dute: aurrelariak gora bota du baloia, eta erdilariak, zutoinera. Ruben Garciak, berriz, gola sartu du lehen zatiaren hondarrean, baina epaileak baliogabetu egin du, VAR-a begiratu ondoren. Erdilariak baloia eskuarekin ukitu duela adierazi du.

Bigarren zatian, gogotsu zelairatu da Almeria, berdinketaren bila, baina Osasunak azkar kendu du gainetik etxekoen presioa. Are gehiago, Chimyk gertu izan du bigarren gola 55. minutuan. Bakarrik geratu da Fernando Pachecoren aurrean, baina atezainak hankarekin desbideratu du baloia. Beste lau aukera izan dituzte gorritxoek bigarren gola sartzeko, baina ez Chimyk, ez Budimirrek, ezta zelairatu berri den Ez Abdek ere ez dute asmatu azken errematean. Almeriak, berriz, ez du askorik estutu, eta ez da aukera garbi bat sortzeko gai izan.


Summary: Gutxienez 49 pertsona hil dira Azerbaijango mugan izandako borroketan. Armeniako Defentsa Ministerioaren arabera, Azerbaijanek bonbardatu egin ditu bart Gorisko, Sokeko eta Jermukeko azpiegitura militarrak. Azerbaijanen esanetan, ordea, Erevanek hasi du erasoa.

Borrokak piztu dira bart Armenia eta Azerbaijan arteko mugan, eta, ohikoa duten moduan, bi estatuek elkarri egotzi diote erantzukizuna. Armeniako Defentsa Ministerioak ohar batean zabaldu duenez, Azerbaijanek bonbardatu egin ditu bart Gorisko, Sokeko eta Jermukeko azpiegitura militarrak, eta gutxienez 49 pertsona hil ditu —ez dute argitu hildakoak militarrak edo zibilak diren—. «Azerbaijango tropek droneak eta irismen luzeko armak erabili dituzte. Armeniako indarrek proportzionalki erantzun dute», salatu du Erevanek komunikatuan.

Aldiz, Azerbaijango Defentsa Ministerioaren arabera, Erevanek «ekintza subertsiboak» egin ditu mugako Dashkesan, Kelbajar eta Lachin herrietan, eta eraso egin die mugako gune militarrei. Bakuk salatu du hildakoak izan direla erasoaldian, baina xehetasun gehiagorik eman gabe. Azerbaijango iturrien arabera, bi aldeek su eten bat adostu zuten astelehen gauean, lehen erasoen ostean, baina bertan behera geratu zen handik minutu gutxira.

Goizaldean baretu dira borrokak, eta, Errusiarekin hitz egin ostean, Erevanek iragarri du «egoera lasaitzeko urratsak egitea» adostu dutela. Errusia izan da orain arteko su etenak bideratu dituena, baita Armeniaren aliatu nagusia ere Azerbaijanekin duen gatazkan.

2020an gerra amaitu zenetik, aldiro izan ohi dira borrokak mugan. Joan den astean, Armeniak egotzi zion Azerbaijani soldadu bat tiroz hil izana. Abuztuan, berriz, Azerbaijanek salatu zuen soldadu bat hil ziotela, eta Karabakh Garaiko Errepublikako presidente Araik Harutiunianek Azerbaijani leporatu zion bi militar hil eta beste hamalau zauritu izana.

2020ko irailaren amaieran piztu zen azkenengoz bi estatuen arteko gatazka. Ordu hartan, Nazio Batuen Erakundearen arabera, mila hildako baino gehiago izan ziren, eta milaka ilagunek utzi behar izan zuten etxea borroken ondorioz. Borrokak azaroan amaitu ziren, Errusiaren bitartekaritzarekin bi aldeek su etena sinatu baitzuten. Akordio hartan, Armenia irten zen galtzaile, Azerbaijanen itzuli behar izan baitzizkioten hainbat eskualde: besteak beste, Aghdam, Gasakh, Kelbajar eta Lachin.


Summary: Jean-Luc Godard zinemagilea hil da, 91 urterekin. 'Nouvelle vague' mugimenduaren ordezkarietako bat izan zen, eta hainbat sari jaso zituen; besteak beste, ohorezko Oscar saria, bere ibilbideagatik. «Nekatuta» zegoen, senideen hitzetan, eta suizidio lagunduz hil dela jakinarazi du 'Libération' egunkariak

Olatu oso baten iturburua aipatzea bezala da Jean-Luc Godard aipatzea (Paris, 1930- Rolle, Suitza, 2022). Erabat blaitu du zinemagintza haren jardunak, eta mugarri argia da zinemaren historian. Irudiak ezberdin mintzatzen hasi ziren haren lehen lanez geroztik, eta amaierara arte iraun dio lengoaia zinematografikoarekiko lehia pertsonal eta artistiko horrek. Nouvelle vague mugimenduaren sortzaile izan zen 60ko hamarkadan, eta zinemaren lengoaia auzitan jartzen, eraldatzen eta, aldi berean, elikatzen eman du bizialdi osoa, atzean lan esanguratsu zerrenda luzea utzita: Une femme est une femme (1961), Bande à part (1964), Alphaville (1965), Prénom Carmen (1983), Notre musique (2004), Film Socialisme (2010), Adieu au langage (2014), Le livre d’image (2018)... Eta, era berean, esanguratsua izan da horri esker lortu duen sari sorta eta aitortza ere. Izan ere, ibilbide osoa aitortzeko ohorezko Oscar saria ez ezik, besteak beste, Berlingo jaialdiko bi Urrezko hartz, zilarrezko bat, Veneziako Ohorezko Urrezko Lehoi bat, Canneseko Epaimahaiaren sari nagusia eta Urrezko Palmorria ere jaso ditu. Astearte honetan hil da, 91 urterekin.

Libération egunkariak jakinarazi duenez, gertuko senideak aipatuz, suizidio lagunduz hil da zinemagilea —legala da Suitzan—. Gaixorik ez, baina «nekatuta» sentitzen zela azaldu dute.

«Ez da film politikorik egin behar: politiko egin behar dira filmak». Filmez gainera, behin eta berriz jo dute Godarden gogoetetara artista, idazle, dantzari eta, noski, zinemagileek urteotan guztiotan. «Sagar bat jan egiten duzu, ez ulertu». Eta, beraz, filmetan ez ezik, bateko zein besteko sortzaileek emandako elkarrizketaz elkarrizketa eta aurkezpenez aurkezpen ere hamaika gogoeta pilulatan zatikatuta heldu da haren pentsamendua gizartera. «Ez da nondik hartzen duzun, baizik eta nora eramaten duzun». Tantaz tanta, haren jario zabalaren erakusgarri. «Traveling-a, funtsean, arazo moral bat da». Agortezin. «Zerura begiratzen dudanean, izar artera, desagertu dena besterik ez dut ikusten». Eta guztia, zinemarekin jarraitu bitartean. «Artea, artearen teoriarekin batera. Edertasuna, edertasunaren sekreturekin batera. Zinema, zinemaren azalpenarekin batera».

Kritikari hasi eta zinemagile oso bihurtu

Eta ez da kasualitatea. Zinemagile izan aurretik, zinema kritikari izan baitzen Godard. Eric Rohmer eta Jacques Rivetterekin batera sortu zuen Gazette du cinéma aldizkaria, 50eko hamarkadan, eta Cahiers du cinéma eta Arts aldizkarietan ere argitaratu zituen bere lanak. Eta, neurri handi batean, hor hasi zen nouvelle vague mugimendua indarra hartzen, hortik pasatu baitzen zinemagintzara Godard. Bai bete-betean pasatu ere. Film labur batzuk egin zituen lehenik, eta 1959ean heldu zen haren lehen lan luzea: À bout de souffle. Eta kolpean heldu zen arrakasta.

Ikusle, aditu eta gainerako zinemagileen artean debate biziak ere sortu zituzten Godarden lehen lan haiek. Ordura arte ezarritako kodeak apurtzeko zuen moduagatik. Eta eztabaida sortzaile izaten jarraitu du Godardek ordutik aurrerako tarte osoan ere. Zinema zuzendari, gidoigile, ekoizle, muntatzaile, kritikari, pentsalari eta, tarteka, aktore ere izan baita Godard. Eta, ondorioz, gutxi izango baitira «zinemagile» hitzaren ertz guztiak Godardek bezain osorik bete ahalko dituzten sortzaileak.

Zinema utzi, bideogintza hartu

Bideogintzak eskaintzen zizkion tresnek ere liluratu zuten, eta alor horretara bideratu zituen bere esperimentuak 1974tik aurrera, Anne-Marie Mievillekin batera. 1980ko hamarkadan itzuli zen zinemara gero, eta baita indarrez itzuli ere, Sauve qui peut (la vie) filmarekin.

Bere buruari lan monumentala ezarri zion Godardek 1980ko hamarkadatik 1998. urtera: zinemaren historia kontatzea. Hori da Histoire(s) de cinema saiakera tonuko lan multzoaren muina. Baina, kasu horretan ere, ikuspegia ez da historialari batena, Godardena baizik. Sinadura argiarekin. Joan-etorriko muntatze lan bat sortuz. Collage bat. Autoreak azaldu zuenez, ez baitzen bere asmoa «kronologikoki» soilik aritzea, baizik eta «arkeologikoki» eta are baita «biologikoki» ere.

Palestina, Mao eta 68ko udaberria

Lerratze politiko argi baten historia ere bada zinemagilearena. 1968ko udaberrian, argi lerratu zen Godard. Adituen hitzetan, «politizatu» egin zen haren zinema sasoi hartan, eta Jean-Pierre Gorinekin batera sortutako lanak jartzen dituzte horren frogatzat. Egiletza indibidualari izkin egin, eta Dziga Vertov taldearen ezizen kolektiboarekin sinatuta joan ziren sasoi horretako lanak. Maoista ere izan zen Godard sasoi batez. Izan zen Mozambiken ere, herrialde eratu berriarentzat telebista kate bat sortzeko proiektu azkenean huts eginean. Gerora beste hamaika filmetan zatikatuta amaituko zuen palestinarren aldeko film bat ere egin zuen, Al-Fatah mugimenduaren enkarguz. Eta sonatuak izan dira inguruko zinemagile eta intelektualekin izandako debate eta eztabaidak.

Ezagun da, esaterako, aitzindaritzat zeukan Francois Truffaut zinemagile eta lagunari burgesiaren alde aritzea leporatu ziola. Eta esanguratsua da Rolling Stones taldeari buruz filmatu zuen dokumentalarekin gertatutakoa ere. 1968. urtean izan zen hori ere. Musikariak beren garai historikoan txertatuta irudikatzen zituen collage moduko bat sortu zuen Godardek kasu hartan, eta, hala, musikarien entseguetako errepikapenak erausteaz gainera, besteak beste, pantera beltzen irudiak ere tartekatzen zituen. One + one zuen titulutzat zinemagilearen muntatzeak, baina ekoizleek, muntatze alternatibo bat egin, eta Sympathy for the Devil izenarekin zabaldu zuten lan hura. Aurrestreinaldian, oihuka eta haserre deskribatzen dute Godard sasoi hartako kronikek, film hura ez zela berea esanez, eta indarka atera behar izan zuten segurtasun langileek aretotik, garrasika. «Faxista hutsak zarete denak!».

Zinemagile asko zinemagile bakarrean

Ezin luzeagoa da zinemagileari buruz egindako azterketa, ohar eta gorazarreen zerrenda ere. Olivier Assayas zinemagileak, esaterako, Picassorenaren parean kokatzen zuen Godarden figura. Garaiari erabat lotuta, eta hura gurutzatuz, haren zama guztia gainean hartuta. Pintzela baliatzeko modua etengabe moldatuz. «Dena egiten saiatu da, dena edan du, hainbat zinemagile izan da, hainbat bizitza izan ditu, eta, aldi berean, gainera, haietako batzuk».

Aleka joango dira orain ere hari buruzko anekdota, pasadizo eta elkarrizketa bildumak agertzen. Liberation egunkariak Raoul Coutard zinemagilearen oroitzapena berreskuratu du, esaterako. Ezarritako kodeak nola apurtzen zituen. Bere lehen film luzea grabatzen ari zela Godardek nola zoratzen zuen Suzon Faye lankidea egunero-egunero, hark kamera kokatzeko leku bat proposatu eta berak beste bat aukeratzen zuelako, aldiro. «Suzon gaixoak negar egiten zuen. Gero, gauez, Jean-Lucek loreak helarazten zizkion».

Ugarituz joango dira halakoak egunotan.Olatuaren iturburua desagertuta ere, olatua geratzen baita.


Summary: Erregai merkeagoek bi hamarren kendu dizkiote inflazioari. Hego Euskal Herrian, prezioak duela urtebete baino %10,5 handiagoak dira. Argindarrak orain arteko goia jo du abuztuan, eta elikagaiak iaz baino %13,9 garestiago daude.

Arnasa pixka bat eman du inflazioak abuztuan, baina ez prezioen igoerak eragindako itolarria arintzeko adina. Hiru hilabetez gora egin ondoren, bi hamarren jaitsi da urte arteko inflazioa Hego Euskal Herrian, %10,5eraino, INE Espainiako estatistika erakundearen arabera.

Neurri oso handi batean, erregaien merkatzeari zor zaio jaitsiera txikia, goranzko joera indartsuari eusten baitiote herritarren erosketa saskiaren beste bi osagai nagusiek: elikagaiek, batetik, eta argindarrak eta gasak, bestetik.

Erregaien merkatzeak, gainera, erro negatibo bat dauka: inflazioarengatik neurri handi batean, AEBak eta Europako Batasuna atzeraldian sartzea arrisku erreala da orain, eta horrek petrolio upelaren prezioa txikitu du, atzeraldi batek kontsumo txikiagoa ekarriko lukeelako. Brent upela 120 dolarretik gora salerosi zen ekainean, baina abuztuaz geroztik oso gutxitan gainditu ditu ehun dolarrak, eta atzo 95 dolarrean salerosten ari zen upela.

Hari lotuta, gehien kontsumitzen den erregaia, gasolioa, hamabi zentimo merkatu da; 1,984 euroan salerosi zen batez beste uztailean, eta 1,862 euroan abuztuan. Are gehiago jaitsi da gasolinaren prezioa, hemeretzi zentimo, 1,840 euroraino. Prezio horiei kendu egin behar zaie Espainiako Gobernuak ordaindutako deskontua (hamabost zentimo) eta petrolio konpainiek egindakoa (bost eta hamar zentimo artean).

Berriro ere, gasolina merkeago dago gasolioa baino, eta joera hori sendotzen ari da azken egunotan, gasolioaren prezioa gora egiten ari baita (1,927) eta behera, berriz, gasolinarena (1,784).

Elikagaiak

Baina erregaien prezioaren jaitsieran bukatzen dira herritarrentzako berri onak. Izan ere, beste bi gastu nagusietan prezioen gorakadak ez du etenik. Elikagaiena jada %13,9ra heldu da (uztailean %13,6an zegoen). Hori bai, hiru hamarreneko igoera hori azken hilabeteetako txikiena da, eta, hurrengo hilabeteotan baieztatuko balitz, esan nahiko nuke elikagaien garestitzea goia jotzen ari dela.

Baina orainari erreparatuz gero, ikusten da oso oinarrizko elikagaietan gertatu direla igoera nabarienak, arrautzak (+%26), olioa (+%25) eta esnea (+%21,4) buru direla. Patatek iaz baino %15,3 gehiago balio dute, barazkiek %13,1 gehiago, eta fruta freskoak %12,3 gehiago.

Haragien artean, behikiaren prezioa igo da gehien (+%17,9), eta, ondoren, oilaskoa (+%14), txerrikia (+%11,3), eta ardikia (+%2,8). Ikusi beharko da hurrengo hilabeteotan zer gertatzen den behikiarekin, belar eskasiak eta pentsuaren garestiak behi asko sakrifikatzea ekartzen ari delako.

Baina, elikagaien gainetik, etxeko gastuak ari dira garestitzen gehien, hor sartzen baitira gasa eta argindarra. Aurtengo abuztuan iazkoan baino %48,5 garestiago zeuden, Errusiak Europaren gasaren iturria beste koska bat ixteak erregai horren prezioan sekulako gorakada ekarri baitu, eta, haren ondorioz, baita argindarrarenean ere. Merkatu arautuan dauden hegoaldeko herritarrek ia 308 euroan ordaindu dute megawatt-ordua, beste inoiz baino gehiago.

Ikusi gehiago: «Banatzaile eta saltoki handiak ere ari dira zama bat hartzen»


Summary: 'Ted Lasso', 'Succession' eta 'The White Lotus', Emmy sarietako garaileak. 'The White Lotus' telesail laburrak lortu ditu garaikur gehien; Mike White zuzendariari eman dizkiote horietako bi. 'Squid Game' korearra ere saritu dute.

Emmy sarietan ustekabekorik nahi zuenak ez du bueltan jaso desiotakoa; izatez, apenas izan den ezusterik sari banaketa egunean. Atzo egin zuten ekitaldia, Los Angelesen. Galdeketek eta adituen usteek hiru faborito zituzten zehazturik ordurako: Succession, Ted Lasso eta The White Lotus. Eta bete dira aurreikuspenak: akademiak Succesion-i eman dio drama hoberenaren saria, Ted Lasso-ri komedia hoberenarena, eta The White Lotus-ek bildu ditu sari gehien: bost.

HBOk ekoitzia da garaikur kopuruan buru den The White Lotus. Zehazki, sari hauek jaso ditu: telesail labur hoberenaren sariaz gain, Mike White zuzendariak jaso ditu zuzendari hoberenaren eta gidoi hoberenaren sariak. Halaber, taldeko aktore hoberenen sariak telesail horretako bi aktorek irabazi dituzte: Murray Barlettek gizonezkoena; Jennifer Coolidgek emakumezkoena.

Berriki, The White Lotus-ek izandako arrakasta ikusirik, zuzendariak iragarri du telesailak segida izanen duela. Bigarren denboraldia onduko dute, baina aktore talde eta trama desberdinekin. Sizilian girotuko dute.

Telesailei eskainitako sariketa inportanteenak dira Emmy sariak. Ikusmira aski handia sortzen dute jendearengan, eta, aurten ere, herritar franko ziren garaikurrak nork irabaziko zain. Azken urtean, oso boladan izan zen Squid Game telesail korearra; hala, bazen hark garaikur gehiago pilatuko zituela uste zuenik. Akademiak ez dio eman drama hoberenaren saria, baina bai beste bi: telesaileko protagonista Lee Jung-Ja izendatu dute aktorerik hoberena, eta zuzendari Hwang Dong-Hyuk ere saritu dute.

Ikusi gehiago: Squid Game: sasoiko jakia, txipiroia

Euphoria telesailak zale asko ditu bereganaturik lehenbiziko denboraldia kaleratu zenetik. Batik bat, telesaileko protagonistaren papera antzezten duen Zendayak pizten du zirrara. Hain zuen, hura izan da garaile aktore hoberenaren kategorian. Ez du lehenbiziko aldia, eta, hain zuzen ere horregatik, markak hautsi ditu orain: bi Emmy sari irabazi dituen aktore gazteena da Zendaya, 26 urterekin.


Summary: «Hiltzeko laguntza aktiboa» baimentzeko atea ireki du lehen aldiz Frantziako Etika Komiteak. Biziaren Bukaerarako Legeari aldaketak egiteko bidea ireki die legegileei. Baldintza «oso zorrotzak» behar direla erran du, eta «eztabaida nazional» bat egitea galdetu du.

Frantziako Etika Komiteak 139. iritzia agertu zuen atzo. Biziaren bukaerari buruzko iritzia eman du, berriz, eta lehen aldiz aldatu du orain arte izandako jarrera. Izan ere, ondorioztatu du posible ikusten duela «hiltzeko laguntza aktiboa», eta, beraz, bidea ireki du legeari aldaketak egiteko. Halere, egin dituen gomendioetan, «baldintza oso zorrotzak» jartzeko premia azpimarratu du, eta herritarren arteko eztabaida bat behar dela erran. Iritzia atera bezain laster, Emmanuel Macron Frantziako presidenteak hitzeman du kontsulta bat abiatuko duela, 2023ko urrirako lege aldaketa posible bat egiteko epemuga jarriz. Orain arte, biziaren bukaerarako Claeys-Leonetti legeak eutanasiarako eta suizidio lagundurako bidea hesten du.

«Legegileak gai horretaz jabetuko balira, Frantziako Etika Komiteak uste du badela bide bat hiltzeko laguntza aktiboa era etikoan aplikatzeko, baldintza zorrotz batzuekin. Ezinbestekoa ikusten du arta aringarrien aldeko osasun neurriak indartzea eta hartuko liratekeen lege neurrietan erreferente etiko garrantzitsuak aintzat hartzea», erran dute iritzian. Baldintza horien artean da «gaixotasun larri eta sendaezinak dituzten helduentzat izatea suizidiorako laguntza legalki eskuratzeko aukera», eta «epe ertainera bizi pronostikoa arriskuan jartzen duten sufrimendu fisiko edo psikiko arinezinak» izatea. Eriak, hala, «autonomoki, libreki eta errepikatuz» erabakitzen ahalko luke hiltzeko laguntza aktiboa ukatea. Erabakia hartuz gero, gutun argudiatu bat idatzi beharko luke eriak.

Halere, Frantziako Etika Komiteak ñabardurak egin ditu. Erran du «herritarren arteko desorekak» sor daitezkeela eria autonomoki gutuna idazteko gai ez bada. Batzordeak ez du guztiz zehaztu halakoetan nola egin, baina aholkatu du kasu bereziak epaile baten laguntzarekin trenkatzea. Kasu guztietan, batzordearen iritziz, eriak medikuari eman beharko lioke gutuna, eta, ondotik, osasun profesional anitzez osatutako batzorde baten aurrean pasatu beharko litzateke erabakia martxan jarri aitzin.

Hego Euskal Herrian, legezkoa

Ipar Euskal Herrian orain arte debekatua izanda ere, bestelakoa da Hego Euskal Herriko egoera. Iaz, Espainiako Kongresuak behin betiko onarpena eman zion Eutanasiaren Legearen testuari. Eutanasia eskatzen ahal dute «gaixotasun larri eta sendaezina» edo «pairamen larri, kroniko eta ezintasun eragile bat» dutenek, horrek haien autonomian eragiten badu, eta «sufrimendu fisiko edo psikiko iraunkor eta jasanezin bat» eragiten badie. Helburua da eutanasia eskatu eta gauzatu arteko prozesua 40 bat egunen buruan bideratzea, eragozpenik ez bada.

Iragan urteko ekainean sartu zen legea indarrean, eta, haren lehen urtemugaren harira, Nafarroako Gobernuko eta Eusko Jaurlaritzako osasun departamentuek jakinarazi dute 30 eutanasia egin direla denera hamabi hilabeteotan.


Summary: Gomazko 60.000 bala erosi ditu Espainiako poliziak, legebiltzarrean horiek debekatzea eztabaidatzen dabiltzan arren. ERC eta EH Bildu debekuaren alde egiten ari dira, baina Espainiako Gobernuak «mugatu» egin nahi ditu, horien erabilera ezabatu beharrean.

Gomazko 58.630 pilota erosteko tramiteak egiten ari da Espainiako Barne Ministeriotza, Espainiako zenbait hedabidek adierazi dutenez. Espainiako Poliziak eta Guardia Zibilak beren esku dituzten izakinak «berriz hornitzeko» erosi omen ditu Espainiak.

Hain zuzen, mozal legea edo Herritarren Segurtasuna Babesteko Legea erreformatzen ari dira Espainiako Legebiltzarrean, eta eztabaidako puntu garrantzitsuenetariko bat da gomazko piloten erabilera. Poliziaren sindikatuek hainbat aldiz egin du pilota horiek mantentzearen alde, horiek kentzeak «galera operatibo bat» ekarriko duela argudiatuta.

Ertzaintzak eta Kataluniako Poliziak debekatuta daukate gomazko pilotak erabiltzea, eta debeku hori Espainiara zabaldu nahi dute, besteak beste, ERC eta EH Bildu alderdiek. ERCk apirilean argitaratu zuen dokumentu batean adierazi zuen pilota horiek debekatzea dela mozal legea erreformatzearen aldeko botoa emateko ezinbesteko baldintza, eta EH Bilduk ere hainbat aldiz adierazi du aldaketa hori beharrezkoa dela erreforma onartzekotan.

PSOEren Gobernuak gomazko piloten erabilera «mugatu» nahi du, baina ez dago horiek debekatzearen alde. Elkarrekin Podemosek, berriz, debekuaren alde egin du, baina adierazi du denbora eman behar zaiola Poliziari «jarduteko bitarteko berriak jartzeko».


Summary: Esako urtegiaren egoera «muturrekoa» da: presaren %16 dago beteta. Ebroko Konfederazio Hidrografikokoak ohartarazi du Bardeako ureztatze sistema arriskuan dela: 50 hektometro kubiko ur baino gutxiago izanez gero, eten eginen dute, eta 74 hektometro kubiko daude orain.

Ekaitz motz batzuk, zaparrada txikiren bat, baina ez euri askirik. Idortean segitzen du Euskal Herriak, Nafarroan batik bat, eta ondorioak gero eta sakonagoak dira, nabarmen. Besteak beste, «muturrekoa» da Esako urtegiaren egoera; prezipitaziorik izan ez, eta husten ari da aspaldian. Eta ez da izan arindurik: gaur egun, presaren %16 dago beteta. 74 hektometro kubiko ur ditu, alegia.

Ikusi gehiago: Bardea larrialdian dago Esako urtegiaren egoeragatik

Kezkak harturik dira inguruko herritar eta agintariak, bai eta adituak ere. Hala eta guztiz ere, lasaitasun mezua zabaldu du berriki Ebroko Konfederazio Hidrografikokoak. Argitu du oraingoz ez dela problemarik ur horniduran. Ordea, kontuak badu bere ifrentzua: ohartarazi dutenez, euririk egin ezean eten egin beharko dute Bardeako ureztatze sistema. Muga bat ezarri dute: gutxienez 50 hektometro kubiko ur behar ditu izan presak; langa horretatik behera izandakoan etenen da ureztatzea. Gaur egun, 74 hektometro ur ditu.

Bardeako ureztatze kanpaina eteteak zuzenean eraginen lieke, besteak beste, Zangoza, Caseda, Esa, Melida eta Caparrosoko nekazariei. 18.000 hektarea dituzte lur horietan nekazaritzari eskainita.


Summary: KPIaren igoera lan itunen iraupen osoan zatikatzeko prest agertu da ELA. Mitxel Lakuntza idazkari nagusiak negoziazioak blokeatzea egotzi dio Confebaski, eta erosteko ahalmena bermatzen ez duten eskaintzak egitea.

ELA sindikatuak ez du sinatuko KPIaren araberako soldata igoera bermatzen ez duen lan itunik. «Gure marra gorria da», zehaztu du Mitxel Lakuntza idazkari nagusiak. Udazkenean hainbat hitzarmenen negoziazioei ekingo zaie berriz, eta sindikatu subiranistak bere jarrera zein izango den aurreratu du. Hala ere, ez da tematuko urtez urteko KPI igoera batekin, eta soldata zatika eguneratzeko prest agertu da: «Hitzarmenaren amaieran KPIaren araberako igoera bat izango dela bermatzen bada, sinatzeko prest gaude». Lakuntzak zehaztu duenez, aurten sektore mailako lau hitzarmen sinatu ditu ELAk —Gipuzkoako ostalaritza eta eraikuntza, Bizkaiko autoeskolak eta Arabako gizarte esku-hartzea—, eta lauretan baldintza horiek adostu dituzte.

Lakuntzaren iritziko, baina, egun negoziazioen oztopoa ez dago sindikatuetan, patronalean baizik. «Confebask, negoziazio mahaietan, %3tik beherako eguneraketak eskaintzen ari da. Ikusiko dugu Bizkaiko metalgintzako patronalak hori zuzentzen duen. Ez du KPIaz hitz egin nahi. Soldaten %7ko debaluazioa da hori». Sindikatuaren ustez, eskaintza horien atzean «estrategia» bat dago, negoziazioak blokeatzeko: «Blokeatuz gero, soldaten debaluazioa luzatzea lortzen dute». Alde horretatik, kritika egin die UGT eta CCOO sindikatuei, eta egotzi die KPIaren igoera osoari «uko egiten» ibiltzea.

ELAren jarrera irmoa da, argi baitute KPIa eguneratzea posible dela, eta haien ustez aurrez aipaturiko lau itunak dira horren eredu. Are gehiago, Confebaskek aurkakoa dioenean «aitzakiak» jartzen ari dela uste du. Sindikatuak nabarmendu du egunerokoan «lantokietan» ikusten dutela KPIa igotzen dutela, eta gogoratu du enpresek «eta batez ere enpresa handiek» izan dituzten irabaziak. ELAren ikerketa batzordearen arabera, Ibex-35eko enpresek 2019an baino %83 mozkin handiagoak izan dituzte aurten, eta akziodunen artean banaturiko dibidenduak soldatak baino hogeita hamar aldiz gehiago handitu dira.


Summary: Aragones ANC eta Omnium Culturalekin elkartuko da, «haien proposamenak entzuteko». Ateak itxita bildu dira, Bartzelonako Sant Jaume jauregian. 2023ko bigarren seihilekoan independentzia deklaratzea proposatu du ANCk.

Pere Aragones Kataluniako Generalitateko presidentea gaur arratsaldean bildu da ANC Biltzar Nazional Katalaneko, Omnium Culturaleko eta Independentziaren Aldeko Udalerrien Elkarteko buruzagiekin, «haien proposamenak entzuteko eta independentziaren inguruko ikuspegiez hitz egiteko». Gatazka politiko bete-betean bilduko dira. Izan ere, ERC Esquerra Republicanak ez zuen parte hartu igandeko Diadako mobilizazioetan, ez zetorrelako bat ANCren planteamenduarekin. ANCko presidente Dolors Feliuk, berriz, ultimatuma egin zion ERCri mobilizazioen amaierako hitzaldian: «Egin ezazue independentziaren aldeko apustua, edo deitu bozetara». Bilera ateak itxita egin dute, Bartzelonako Sant Jaume jauregian.

Batzarrra hasi baino minutu batzuk lehenago eskainitako prentsaurrekoan, Feliuk aurreratu du proposatuko dietela Generalitateari eta alderdi independentistei datorren urteko bigarren seihilekoan independentzia aldarrikatzea; hain zuzen ere, Europako Batasunaren presidentetza Espainiaren esku geratzen denean. Feliuren esanetan, aldarrikapena tarte horretan egiteak «ikusgaitasuna» lortzeko balioko du, eta Espainiari «zailago egingo zaio errepresioa baliatzea». Horrez gain, eskatuko dute 2023an independentzia aldarrikatzeko «borondatea» argi utz dezala parlamentuak hilaren amaieran egitekoa duen osoko bilkuran. «Ebazpen horrek ahalbidetuko luke independentzia bultzatuko duen gizarte mugimendua piztea».

Hauteskundeetara aurkezteko prest azaldu dira ANCkoak. Vilaweb atarian egindako elkarrizketa batean, Feliuk gizarte zibilak osatutako zerrenda baten alde egin du: «ANC gizarte zibilak osatutako zerrenda bat osatzeko prest dago, aldaketarik egongo ez balitz. Gu ez gara, ordea, hauteskundeetara deitzen dutenak: hori Generalitateko presidentearen esku dago».

Bozik ez, oraingoz

Aragonesen alderdiak adierazia du ez daudela horretarako prest. «Ez dugu uste hauteskundeak izan beharko liratekeenik», azaldu zuen atzo ERCko eledun Marta Vilaltak.

Omnium Culturalek «ziklo berri bat» bilatzen du. Xavier Antich presidentearen arabera, ERC, JxC Junts Per Catalunya, CUP, ANC, Omnium Cultural eta Consell Per La Republicak osaturiko taldea handitu beharko lukete, «eragile berriekin». Sindikatuei, ikasleen antolakundeei eta udalerri mailako taldeei egin die aipamen Antichek.

JxCk jatorrizko seikotearen alde egin du, eta kritiko azaldu da Aragonesen gobernuarekin. Jordi Turull idazkari nagusiaren ustez, Kataluniako Gobernua «independentziatik urrundu da», eta hil honen amaieran erabakiko du haren alderdiak, militantziari galdetuta, gobernuaren parte izaten jarraitu edo ez.


Summary: Aralarko larreen kalitatea eskasa dela eta basoak falta direla dio Landarlan elkarteak. Larre antolamendurako plan bat beharrezkoa dela dio elkarteak; joan den astean, abeltzainek protesta egin zuten plana salatzeko.

Joan den astean, Aralarko abeltzainek protesta egin zuten Ordizian (Gipuzkoa), euskal jaietan, Enirio-Aralar Mankomunitateko juntak larre antolamendurako plana berrabiarazteko asmoa adierazi ostean. Haien esanetan, abeltzain guztiek errefusatu zuten agintaldiaren hasieran mankomunitateak abian jarri zuen plana, eta gehitu zuten Gipuzkoako EH Bilduk hitzeman ziela plana izoztuko zutela. Hala ere, joan den astean jakin zuten plana berrabiarazteko asmoa zutela, eta horrek samindu zituen.

Gai horrekin lotuta, Landarlan ingurumen elkarteak dio larre antolamendurako plan bat beharrezkoa dela Aralarren, egungo arazoei aurre egiteko. Haien esaneta, uda honetan bero handia egin du, eta euri gutxi, eta horrek Aralarko abereen portaera aldatu du. Bestalde, esan dute mendikateko abereen karga %150ekoa dela, eta larreen kalitatea okertu egiten dela horrela: «Aralarko goi lurretan baso gehiago behar dugu. Abeltzain zein mendizaleoi garbi geratu zaigu uda honetan. Zer esanik ez abereei. Mendi babesle eta babes barruti esaten zaien eremuek legez basotze bidean egon beharko lukete, baina larrea besterik ez dago», adierazi dute. Basoak Aralarko biodibertsitatea, lurzorua eta ura babesteko funtsezkoak direla ere badiote, baita abereentzat ere.

Abeltzainen sindikatuen jarrera ere kritikatu du Landarlanek. Elkarteak dio sindikatuek nahiago dutela Aralarko goi lurretara ur zisternak igotzeko pistak egin, Aralarko lurzorua eta larreen baldintzak hobetu ditzaketen neurriak hartu baino. Hori dela eta, elkartea prest agertu da mankomunitatearekin, Gipuzkoako Foru Aldundiarekin eta sindikatuekin elkarlanean aritzeko.


Summary: Ager topaketak azaroaren 5ean izanen dira, Azkoienen. Errigora mugimenduaren eskutik sortutako jaialdia da, eta Nafarroa hegoaldeko eta erdialdeko euskaldunak batzea du helburu

Azkoienen (Nafarroa) izanen dira Ager topaketak, datorren azaroaren 5ean. Jaialdiaren helburua Nafarroa hegoaldeko eta erdialdeko euskaldunak batzea da. Baita zona horretan euskararen erabilera bultzatzea ere. Gainera, antolatzaileek nahi dute topaketa eztabaidagunea izatea, guztien esperientziak partekatzeko.

Goizean hainbat gairi buruzko tailerrak egonen dira: gazteak, hezkuntza, kirola, kultura, erakundeak eta komunikabideak. Parte hartzeko ezinbertzekoa da aldez aurretik izena ematea: Errigorako webgunearen bidez egin daiteke. Tailerrak gaztelaniaz eta euskaraz izanen dira. Eguerdian bazkaria antolatu dute. Arratsaldean, berriz, Pirritx, Porrotx eta Marimototsen ikuskizuna eta pilota partida izanen dira. 20:00etatik aurrera kontzertuak egonen dira.


Summary: Frantziako Hezkuntza Ministeriotik zenbait emaitzarekin itzuli nahi du EEPk. Bilkura eginen dute bihar, Parisen, euskarazko irakaskuntzaren garapena aipatzeko. Azterketen gaia erdigunean izanen da

Lehen test bat; tenperatura hartzeko parada izanen da batzuen ustez. Antton Kurutxarri EEP Euskararen Erakunde Publikoko lehendakariak «baikor» agertu nahi du, eta gutxieneko emaitza batzuekin itzultzea espero du. «Bederen brebeta laxa dezatela, gazteak bakean utz ditzatela», adierazi dio BERRIAri. «Brebeta [Bordeleko] errektoretzak kudeatzen du. Aski da Parisek argi berdea ematea, gutun bat bidaltzea, eta afera konpondua da».

Frantziako Hezkuntza Ministerioan bilkura eginen dute, bihar arratsaldean, EEPko ordezkariek eta Ipar Euskal Herriko parlamentariek euskarazko irakaskuntzaren garapena aipatzeko. Hezkuntza ministroaren kabineteko zuzendariordea eta hizkuntza gutxituetan berezitua den aholkularia izanen dituzte parean. Eta bi aipagai nagusi: euskara hutsean ari diren ikasgelen irekitze publiko eta pribatuan, eta azterketak euskaraz egiteko eskubidea. «Ikasturte honetarako irekitze bat baino gehiago onartu dituzte. Segur izan nahi dugu baldintzarik gabe onartuak izan direla, eta ez digutela oztopo berririk ezarriko», esplikatu du Kurutxarrik.

Horien artean da Irisarriko (Nafarroa Behera ) eskola publikoa. Aurten, lehen mailan ere indartuko dute euskararen presentzia. Lehen urtean, euskara hustean izanen dituzte lehen hiruhilekoko eskola orduak; ondoren, %75 eginen dituzte euskaraz, hirugarren urtea bukatu arte. Laugarren eta bosgarren urteetan, oren parekotasunean oinarritutako elebitasunarekin segituko dute. Bide horri atxiki nahi zaio EEP. «Ministerioari helarazi nahi diogu murgiltzea lehen etapa bat dela ibilbide elebidun orokor bat egiteko publikoan eta katoliko pribatuan», adierazi du Kurutxarrik. Hemendik aitzina, jarrera «proaktibo» batekin aritu nahiko luke EEPk, eskola publikoei begira lan berezia eginez euskarazko irakaskuntzan aitzina egin dezaten; «plangintza edo eskema bat» proposatu nahi diete Parisko erabakitzaileei.

Seaskaren hitzarmena

Azterketen gaiak sor lezake tentsio gehiago. «Frogatu nahi diegu ez dela inolako arazorik, ez hizkuntza mailan ezta teknikoki ere». Horiek baitira Frantziako Hezkuntza administraziotik eman izan dituzten argudioak. «Haurren ibilbide osoan behin baino gehiagotan aztertua da ikasleen frantses maila; brebeta aitzin zertifikatua da», ohartarazi du Kurutxarrik. Joan den ekainean, euskaraz erantzundako brebetako zientzia azterketen zuzenketa antolatu zuen Seaskak Euskal Hirigune Elkargoaren babesarekin, teknikoki posible dela erakustera emanez.

Baxoa «konplikatuago» ikusten du Kurutxarrik, baina «xantierra abiatu» nahi dutela erran du. Seaskak, EEP, eta Frantziako Estatuak 2019an izenpetu zuten hitzarmenean, ikasleek baxoko azterketa batzuk euskaraz egiten ahalko zituztela adostu zuten, alta, hitza jan du administrazioak. Ekainean bukatu zen hitzarmena, eta dokumentu berriaren edukia negoziatzen ari dira momentu hauetan. Seaskak errana du gutxieneko lorpen batzuk kausitu ezean ez duela hitzarmena izenpetuko. Pentsa daiteke adostutakoa beteko dela segurtatzeko bermeak ere eskatuko dituztela. Biharko bilkurak Parisen borondatea neurtzeko balioko du zentzu horretan.

Azterketak Euskaraz kolektiboak espero du Parisko bilkurak «aterabideak» ekarriko dituela. «Ez balitz hala, gure aldarrikapena lortu arte borrokatzen segituko dugu, tinko eta gogotsu», adierazi dute agiri batean


Summary: Glenn Close ez da izango 70. Zinemaldiko epaimahaiburua. Aktore estatubatuarra ezingo da Donostiara etorri, «familiako larrialdi bat» dela eta. Matias Mosteirin ekoizle argentinarrak ordezkatuko du.

Glenn Closek atsekabez adierazi du ezingo duela parte hartu Donostiako 70. Zinemaldian, «konpromiso oso handiko eginbehar bat» zelako harentzat epaimahai ofizialeko burua izatea. Donostiako Zinemaldiak urteetan edukitako epaimahaiburu ezagunenetako bat izango zen, eta hark ere irrika azaldu izan du lan hori egiteko; «inoiz izan ez dudan abentura berri bat da». Ohar batean, esan du «familiako larrialdi» bat izan duela eta etxean egon beharko duela datozen egunetan.

Closeren ordez, Matias Mosteirin ekoizle argentinarra izango da epaimahaiburua, Zinemaldiak adierazi duenez. Ibilbide oparoa egin du azken hogei urteetan, eta, besteak beste, film hauetan parte hartu du K&S ekoiztetxeko zuzendari lanean: El último Elvis (Armando Bo, 2012), Relatos salvajes (Damian Szifron, 2014), El clan (Pablo Trapero, 2015), La cordillera (Santiago Mitre, 2017) eta La odisea de los giles (Sebastian Borensztein, 2019).

Epaimahai ofizialeko gainontzeko kideak hauek dira: Antoinette Boulat casting zuzendari eta gidoigile frantziarra, Tea Lindeburg zuzendari eta gidoigile danimarkarra, Rosa Montero idazle eta kazetari espainiarra, Lemohang Jeremiah Mosese zinemagile eta artista bisual lesothoarra eta Hlynur Palmason zuzendari eta gidoigile islandiarra.


Summary: Errepublikazalea izatea 'de facto' legez kanpokoa ote den galdetzen ari dira. Hainbat pertsona atxilotu dituzte egunotan monarkiaren aurkako zeinuak erakusteagatik, Elizabeth II.aren heriotzaren inguruko ekitaldien harira. Talde errepublikazaleek, jazarpena salatu, eta ekintza gehiago iragarri dituzte.

«Erresuma Batuan errepublikanoa izatea erabat errespetagarria izan ohi zen. Beraz, zergatik ari dira pertsonak atxilotzen horregatik?». Galdera bota zuen atzo Zoe Williams The Guardian egunkariko zutabegileetako batek.

Izan ere, azken egunotan, Elizabeth II.aren heriotzaren inguruko ekitaldien harira, hainbat pertsona atxilotu dituzte, monarkiaren aurkako mezuak jendaurrean erakusteagatik, Edinburgon (Eskozia) eta Londresen zein Oxforden (Ingalaterra).

Eskoziako hirian 22 urteko gazte bat hartu zuten preso atzo, erregina zenduaren zerraldoa zeraman segizioan, Charles erregeari oihu egiteagatik. Ikusle batzuek batzuek bortizki bota zuten lurrera protestaria, eta Poliziak, erasotzaileak identifikatu beharrean, gaztea atxilotu zuen.

Igandean, 22 urteko emakumezko bat atxilotu zuten Edinburgon, St Giles katedralaren aurrean, Inperialismoa pikutara, abolitu monarkia mezua erakusteagatik. Katedralaren barruan Elizabeth II.aren zerraldoa zegoen.

Bi gazteak epailearen aurrera eraman dituzte.

Horrez gain, 52 urteko beste gizonezko bat atxilotu zuten atzoko desfilean, «bakearen kontra egitea» leporatuta.

Asteburuan, beste emakume bat atxilotu zuten Ez da nire erregea mezua erakusteagatik.

Eta Oxforden 45 urteko Symon Hill eraman zuten preso, eta gero askatu, errege berria aldarrikatzeko agiria irakurri zutenean «Nork bozkatu du?» oihukatzeagatik. Historia irakaslea da Hill, eta zera gaineratu zuen: «Estatuburu bat ezarri digute, geure onespenik gabe».

Paul Powlesland abokatu eta klimaren inguruko ekintzaileak atzo salatu zuen Londresko Parlamentuko plazara joan zela orri zuri batekin, eta polizia bat inguratu zitzaion identifikatzeko eskatzen. Poliziarekin edukitako elkarrizketa grabatu zuen abokatuak, eta hor entzun daiteke agenteak ohartarazi ziola atxilotu egingo zuela paper horretan Ez da nire erregea idatziko balu, horrek «norbait sumin zezakeelako».

«Erreginaren aldeko dolu aldi isil bat ongi dago, baina hori erabiltzea Charlesen koroatzea sendotzeko, eta horren aurkako disidentziari jazartzeko, iraingarria da, eta lotsagarria», idatzi du abokatuak sare sozialetan.

Poliziak 1986ko Ordenu Publikoaren Legea erabili du atxiloketak egiteko.

Powleslanden bideoa bolo-bolo zabaldu ostean, Londresko polizia metropolitanoak mezu bat plazaratu behar izan zuen atzo, agenteei gogorarazteko herritarrek protesta adierazteko eskubidea daukatela.

Protesta gehiago bidean

Adierazpen askatasunaren aldeko hainbat taldek agiriak plazaratu dituzte atxiloketak gaitzesteko. «Monarkiaren abolizioa eskatzea monarkia bezain zaharra da, eta adierazpen askatasunaren giltzarria Erresuma Batuko demokrazian», adierazi du Global Majority Vs Campaign talde atikolonialistak, esaterako.

Atxiloketek protesta egiteko asmoak areagotu dituzte, ordea. Republic taldeak, esaterako, iragarri du monarkiaren aurkako ekintzak areagotuko dituela Charlesen koroatzea hurbildu ahala. Datorren urtean espero da ekitaldi hori egitea.

«Adierazpen askatasuna funtsezkoa da. Eta are garrantzitsuagoa hedabideetan etengabe ari direnean goresten eztabaidarik eta kontsentsurik gabe izendaturiko errege bat».

Taldeak ohartarazi du monarkiak herritarren artean duen sostengua jaisten ari dela azken urteotan, eta abolizioaren aldeko jarrera %25koa dela dagoeneko.

«Disidentzia gogor zapaltzea» bide egokia ez dela ohartarazi du gaur The Guardian-eko beste zutabegile batek, Marina Hydek. «Une honetan, indar erakustaldiak ahultasun erakusgarriak baino ez dira».


Summary: 'Bar Gloria' plazaratu du Nerea Ibarzabalek, bere lehen nobela. Familia baten taberna jarri du agertoki nagusitzat, eta, hiru protagonisten bizipenen bidez, lana, heldu egitea, desira eta komunikazioa hartu ditu hizpide, besteak beste.

Taberna itxi eta garbiketa lanekin bukatzean, mahai beraren bueltan biltzen dira gauero Ana, Rakel eta Migel. Baserritik herri industrial batera aldatu den familia bateko alabak dira lehen biak; Espainiatik etorritako sendi bateko semea da bestea, lankide ez ezik, etxekotzat ere badaukatena, familiaren Bar Glorian ia umetatik egin baitu lan. Tabernaren azuleju gorriak agertokitzat hartuz eta hiru protagonisten bizipenak ehunduz osatu du Nerea Ibarzabal Salegik bere lehen nobela, Bar Gloria, eta Susa argitaletxearekin kaleratu du. «Bizimodu aldaketa erradikal batera presaka egokitu behar izan dutenen istorio bat da Bar Gloria. Etxearen esanahia aldatu, lur berrira errotu eta lehenbailehen hazi nahi izan dutenena», adierazi du idazleak.

Herri erdigunean, erreka bazterrean, tren geltokitik gertu dago Bar Gloria, Ibarzabalek esplikatu duenez. Mostradore altu bat eta beiratedun jantoki bat ditu, baita disekatutako idi buru bat ere sarrerako ate gainean. Fabriketako langilez betetzen da goizetik, eta familiaren baserritar jatorriak ere baldintzatzen du tabernaren izaera, zeinak inguruko herrietako landa eremuko jendea ere erakartzen duen. Hala, «bi paisaia nagusi», urbanoa eta nekazaritza tradizioa, elkartzen ditu guneak. «Jendea sukalderaino sartzen da, eta, zaraten eta usainen anabasa horretan, pertsonaiei oharkabean igaroko zaie denbora; haurtzaroa eta helduaroa, bizitza eta lana bereizezin bilakatzeraino».

Lanak elkartu ditu kontakizuneko hiru protagonistak, «beharrak batu edo urrundu egin baititzake pertsonak», ohartarazi du idazleak. «Lanak harrapatutako jendea kontatu nahi nuen liburu honetan, hara eta hona dabiltzan bitartean filmatu. Nola, esku bustien eta hanka minberatuen gainetik, haiek direna izateko indarrari eusten dioten, nola amesten duten, noiz eta zergatik hautatzen duten amiltzea edo altxatzea, eta zenbateraino dagoen hori beraien esku».

Nobelan agertzen diren eremu gehienak —kalea, taberna, proba tokia...— gizonek menderatutakoak direla ere azaldu du, eta Bar Gloriako zerbitzariak haien begiradapean, haien eskura, haien elkarrizketak entzunez hazi direla. «Gizonek abereak bezatzen dituzten moduan bezatu nahi izango dituzte emakumeak ere, lanaren eta indarraren bidez. Baina badira sen errebeldeak, neurriko uztarririk egin ezin zaienak». Idi probetako iruditeria ere eraman du liburura, «pertsonen eta gainerako animalien arteko harremanak esanguraz betetakoak» iruditzen baitzaizkio.

Eta, testuinguru horretan, ihes egiteko desira sentituko dute istorioko hiru protagonistek, nork bere modura, Ibarzabalek zehaztu duenez: «Iraganeko eta etorkizuneko irla hobeak dauzkate buruan, baina mostradorea hesi bat da, edo beti haien zain egongo den babesleku ezagun bat».

Eszenaz eszena kontatua

Bere izenez sinatutako lehen nobela badu ere, Ibarzabalek lehendik ere badu harremanik letrekin. Bertsolari izateaz gain, kazetaria da ikasketaz, eta hainbat hedabidetan zutabegile aritu izan da eta ari da —BERRIAn, besteak beste—. Txakur Gorria sormen kolektiboak argitaratutako hainbat liburutan ere idatzi du. Bar Gloria-ren «ernamuina» orain bi urte hazi zitzaiola azaldu du idazleak, oso modu «lausoan» hasieran. «Eszenak zerrendatzen hasi nintzen. Pertsonaia, leku eta garai dezente sartzera nindoanez, bakoitzaren usaina lehenengora suma zedin nahi nuen». Leku bakoitzaren bereizgarriak eta haien araberako pertsonaien aldaerak landu zituen. «Kontatzen bezainbeste, erakusten saiatu naiz».

Aitortu du erronka izan dela beretzat «lanaren abiadura orrialdeetan harrapatzea, eta aldi berean pertsonaien ezinegonak modu lasaiago batean deskribatzen asmatzea». Hala, bestelako hizkuntza bat garatu du liburuan. «Saiatu naiz garbi hitz egiten ez duen jendearen hizkera hori aletzen: begirada bidezkoa, errezelen ostekoa eta isiluneetakoa. Familia askotan ohikoa den komunikazio mota hori interesatzen zitzaidan. Korapiloak askatu gabe, isildu eta aurrera jarraitzea erabakitzen duen jendea».

Hain zuzen, liburuan isiltasunak garrantzia duela iritzi dio Leire Lopez Ziluaga editoreak. «Bortxaketa batek jarriko du argumentua martxan, eta horrek sortutako ezinegonak. Baina hori pizgarria da, nobela ez baita hori bakarrik, inondik inora. Liburua gauza asko da». Haren ustez, heldu egiteko prozesuari, lanari eta desirari buruzko liburua da, baita komunikazioari buruzkoa ere.

Eta zerrendatu ditu nobelak jorratzen dituen auzi gehiago ere editoreak: krisi ekonomikoa, gizonkeria, gaixotasuna, bortxa, maitasuna, ahizpen arteko harremana, sexualitatea... Aldi berean, eta batez ere, irakurleari «espazio asko» uzten dion liburu bat dela adierazi du. «Nobelaren ezaugarrietako bat da idazleak beharrezkoa dugun hori bakarrik kontatzen digula, argazki osoa guk osa dezagun. Eszenaka kontatutako liburu bat da, eta gu gara ondorioak atera behar ditugunak».


Summary: Polloeko mausoleo frankistari «esanahia aldatzeko» neurriak aurkeztu dituzte. Hilobiraturiko miliziano ezagunen izenak jasoko dituen plaka bat eta eskultura bat ezarriko dituzte, gaur hilerrian bertan eginiko ekitaldi batean iragarri dutenez

Data sinbolikoa aukeratu du Donostiako Udalak Polloeko hilerrian dagoen mausoleo frankistarekin zer egingo duen iragartzeko: matxino faxisten tropek Donostia okupatu zuteneko 86. urteurrena. Monumentuari «esanahia aldatzeko», hainbat ekintza egingo dituzte, baina baztertu egin dute han hobiraturik dauden miliziano errepublikazaleak identifikatzea, aztarnak oso hondatuta daudelako.

Aurtengo maiatzean jakinarazi zuen Aranzadi zientzia elkarteak mausoleo frankistan miliziano antifaxisten gorpuak zeudela hobiraturik, «gutxienez» hamazazpi. EH Bilduk proposatuta, Donostiako Udalak eskatu zion Aranzadiri ikertzeko Polloekoak legea urratzen ote zuen. Historialariek ondorioztatu zuten mausoleoa gerra amaitu bezain pronto eraiki zutela, eta han hobiraturiko 121 pertsonaren izen zerrenda osatu zuten. Izenak banan-banan aztertuta, ikusi zuten horietako gutxienez hamazazpi miliziano anarkistak, komunistak eta sozialistak zirela, Donostia tropa faxistetatik defendatzera joandakoak.

Kanposantuaren ekialdean dago hobia, harrizko gurutze handi baten azpian. Horretan plaka bat zegoen, testu honekin: «Espainiaren eta Jainkoaren idealak defendatzeagatik hil zituztenen oroigarri». Lurperaturikoen izen-abizenak agertzen ziren. Gehienak poliziak, militarrak edo guardia zibilak ziren. Maiatzean kendu zuten plaka hori.

Hilerrian bertan egin dute ekitaldia, gaur arratsaldean. Gogora institutuaren izenean egon da han Aintzane Ezenarro, eta, iragarri duenez, orain arte ziurtatu diren hamazazpi miliziano horien izenak jasoko dituen plaka bat jarriko dute monumentuan. Horrekin eman nahi diete «duela 86 urte eduki ez zuten omenaldia eta agurra», Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasuneko, Justiziako eta Gizarte Politiketako sailburuak ekitaldian esan duenez.

Eneko Goia hiriko alkateak azaldu duenez, eskultura bat jarriko du hobian, «hemen dautzan biktimak gogoratzeko», eta iraganaren inguruan hausnartzeko.

Uztailaren amaieran, bilera egin zuten Eusko Jaurlaritzak, Donostiako Udalak eta biktimen senideek, monumentuarekin zer egin aztertzeko. Adierazi dutenez, han adostu zuten monumentuari esanahia aldatzea. Biktimen senideak ere egon dira ekitaldian.

Aranzadiko antropologo Lurdes Herrastik azaldu du ezinezkoa dela mausoleoan dauden berrehun pertsonen gorpuzkiak identifikatzea, egurrezko hilkutxak usteldu egin direlako, eta hezurrak nahastuta daudelako.


Summary: Gizon bat atxilotu dute Arguedasen, emaztea hiltzen saiatzea egotzita. Emakumeak hiru labankada ditu, eta Tuterako Sofia Erregina ospitalera eraman dute

Guardia Zibilak 50 urteko gizon bat atxilotu du Arguedasen (Nafarroa), giza hilketa saiakera delitu batengatik. Emazteari labanaz eraso egitea leporatu diote.

Bikotearen etxearen ondoko kalean atzeman dute atxilotua, eta, Guardia Zibilaren esanetan, gizonezkoak aurre egin die agenteei. Emakumeak, berriz, labanaz eginiko hiru zauri dauzka —horietako bat, larria—, eta Tuterako Sofia Erregina ospitalera eraman dute. Ikerketa zabalik da.


Summary: Jaurlaritzaren aurreproiektuak berretsi du ikasleek euskaraz B2 maila lortu beharko dutela. Eusko Jaurlaritzak publiko egin du Hezkuntza Legearen aurreproiektuaren lehen zirriborroa. Hezkuntzak doakoa izan beharko duela agindu dute. Udal Hezkuntza Kontseiluak sortuko dituzte, ikasleak eskolatzeko irizpideen inguruan kontsulta egiteko. EP-IUk ohartarazi du hezkuntza itunaren aurka doala.

Apirilean jarri zizkioten Eusko Legebiltzarreko lau alderdi nagusiek Hezkuntza Legea ontzeko oinarriak Eusko Jaurlaritzari, eta gaur plazaratu dute hori oinarri hartuta Eusko Jaurlaritzak ondu duen Hezkuntza Legearen aurreproiektuaren lehen zirriborroa. Bihar jarriko dute jendaurrean, eta epe bat zabalduko dute, ekarpenak egin ahal izateko. Behin horiek jasota, gobernu kontseiluan onartuko dute aurreproiektua, eta handik Eusko Legebiltzarrera bidaliko dute, prozedurak aurrera jarrai dezan. Honatx lehen zirriborroan jaso dituzten gako nagusiak, diru publikoa jasotzen duten ikastetxe guztientzako ezarritako jarraibideak:

Ikusi gehiago: EP-IUk ohartarazi du hezkuntza itunaren aurka doala aurreproiektua

Euskara

Testuaren arabera, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hezkuntza sistema «eleaniztuna» izango da, «euskararen inguruan artikulatua». Baina ez dute zehaztu ereduen sistemarekin jarraituko duen ala ez. Hezkuntza akordioan egin bezala, ordea, helburu zehatzak ezarri dituzte: ikasleek euskaraz nahiz gazteleraz B1 maila lortu beharko dute Lehen Hezkuntza bukatzerako, baita B2 maila ere Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzaren amaieran. Hala dela ziurtatzea irakasleen esku egongo da, baina Hezkuntza Sailak «ebaluazio tresnak» jarriko dizkie, «ikasle guztiek lege honetan xedatutako hizkuntzen ezagutza maila lortuko dutela bermatzeko». Eta Hezkuntza Sailak jarraipena egingo du: «Hezkuntzaren arloan eskumena duen sailak jarraipen sistema eraginkor bat jarriko du abian, ebaluazioaren emaitzak hobetzeko eta ezarritako helburuak lortzeko».

Gainera, Euskararen eta Hizkuntzen Irakaskuntzarako Institutua ere sortuko dute. Hainbat helburu izango ditu: irakasleak euskal kultura transmititzeko gaitzea, euskal curriculuma lantzea, eskola materialaren sorkuntza «antolatzea» eta eskola eremuan normalizazio planak bultzatzea, besteak beste.

Segregazioa

Hezkuntzari buruz ez ezik, segregazioaren aurkako neurriez ere mintzo da testua. Hezkuntza Sailaren ardura izango da bermatzea ikastetxeek «inklusioari laguntzeko» behar beste baliabide tekniko eta langile dituztela.

Ikasleak ikastetxera sartzen diren momentutik eragotzi asmo dute segregazioa. Familiek ikastetxea hautatzeko eskubidea mantenduko dute, baina ikasleak «arrazoi sozioekonomikoengatik edo bestelakoengatik» ez bereizteko neurriak hartuko dituzte. «Sarbide eta onarpen prozesua honako printzipio hauen arabera arautuko da: ekitatea, hezkuntza inklusioa, gizarte kohesioa sustatzea eta eskuragarri dagoen hezkuntza eskaintzaren barruan ikastetxea aukeratzeko eskubidea errespetatzea». Xedea hauxe izango da: egungo eskolatze eredua «pixkanaka» eraldatzea eta ikastetxe jakin batzuetan «ikasle zaurgarrien kontzentrazioa saihestea».

Bide horretatik, ikastetxe publiko eta itunpeko guztietan ikasleak onartzeko prozedura bakarra jarriko dute martxan. Udalak «lankidetzan» arituko dira matrikulazio prozesuan. Udal Hezkuntza Kontseiluak ere sortu ahal izango dira, ikasleak eskolatzeko irizpideen inguruan kontsulta egiteko.

Argi mintzo da neskak edo mutilak soilik onartzen dituzten ikastetxeen inguruan: «Euskal Hezkuntza Zerbitzu Publikoko ikastetxeetan ez da sexu bereizketarik onartuko». Alegia, testuaren arabera, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan neskentzat edo mutilentzat dauden sei ikastetxeek ezingo dute diru publikorik jaso.

Euskal Hezkuntza Zerbitzu Publikoa

Zirriborroan, azaldu dute «Euskal Hezkuntza Zerbitzu Publikoa» ikastetxe publikoen nahiz itunpeko ikastetxe pribatuen bidez emango dutela. Batetik, ikastetxe publikoez mintzo da testua: «Euskal hezkuntza sistema, funtsean, dagoen ikastetxe publikoen sarean oinarrituko da eta, beharren arabera, etorkizunean sor daitekeen sarean». Testuarena arabera, Hezkuntza Sailak hezkuntza eskaintza programatuko du, leku publiko nahikoa badaudela bermatzeko, batez ere biztanleria berria dagoen lekuetan.

Bestetik, itunpeko ikastetxeak ere egongo dira, eta diru publiko gehiago jasoko dute: «Derrigorrezko irakaskuntzak ematen dituzten itunpeko ikastetxeak euskal hezkuntza sistemaren parte izango dira, eta osorik finantzatuko dira irakaskuntza horiei dagokienez». Trukean, ezingo dute kuotarik kobratu: «Derrigorrezko doako irakaskuntzetan, eta arrazoi sozioekonomikoengatik bereizkeriarik gerta ez dadin, funts publikoen bitartez finantzatutako ikastetxeek ezin izango dute doan emandako irakaskuntzengatik familietatik datorren inolako funts edo diru kopururik jaso, eta, era berean, zentro horiek ezin izango dute fundazio edo elkarteei kuotak edo ekarpenak egiteko betebeharrik ezarri, ezta irakaskuntzei lotutako nahitaezko zerbitzurik ezarri ere, baldin eta finantzaketa publikoaren xede diren zerbitzu, prestazio edo esparru materialei eragiten badiete». Ikastetxe horiek, halaber, hezkuntza legean eta dekretuetan jasoko diren baldintzak bete beharko dituzte, eta kontrolak egingo dizkiete: «Hala badagokio, ezartzen diren auditoretzak egingo zaizkie, eta baliabide publikoen erabileran izaera finalista ziurtatzea ahalbidetzen duten kontabilitate gardentasuneko arauak bete beharko dituzte».

Laikotasuna

Hauxe zihoen laikotasunari buruz apirilean lau alderdi nagusiek sinatutako akordioak: «Euskal Hezkuntza Sistema laikoa da. Lege organikoak ezarritako gutxienekoa izango da ikastetxeek Erlijio ikasgaiari eskaini diezazkioketen gehienekoa eta doktrinamendurik ez dela izango bermatuko dute». Orain, ordea, ez dute hain baieztapen argirik egin. Hezkuntza sistemaren helburuetako bat hauxe dela esan dute: «Funts publikoen bitartez finantzatutako ikastetxeetako irakaskuntzen laikotasunean oinarritutako hezkuntza eredua garatzea, itunpeko ikastetxe pribatuen berezko izaera errespetatuz».


Summary: Europako justiziak berretsi egin du Bruselak Googleri jarritako isunik handiena. Auzitegiak 218 milioi euroan apaldu du Europako Batzordeak 'Android auzian' ezarritako kopurua, eta zigorra 4.125 milioi euroan utzi du.

Kontsolamendu txikia da Google erraldoiarentzat Europako Batasuneko Auzitegi Nagusiak haren helegitea aintzat hartu izana Android auzian. Soilik zati batean hartu duelako kontuan, eta, modu horretan, Europako Batzordeak lehiaren araudia urratzeagatik jarritako inoizko isunik handiena berretsi duelako. Izan ere, 2018. urtean Margrethe Vestager Lehia komisarioaren lantaldeak AEBetako konpainiari ezarritako 4.342 milioi euroko isuna 4.125 milioi euroan utzi du auzitegiak.

Urte horretan bertan Googlek jarri zuen helegitearen ondorioz iritsi da azken ebazpen hau. Eta ez da azkena izango, gainera, Mountain Viewko konpainiak (Kalifornia, AEB) hala nahi izanez gero, behintzat. Googlek beste aukera bat baitu orain berriro helegitea jartzeko, Europako Batasuneko Justizia Auzitegian. Beraz, ez da amaitu Batzordeak lehiaren arauak urratzeagatik inoiz jarritako isunik handienaren prozesua, baina ezagutu berri den ebazpen horrek indarra eman dio Vestager komisarioak hartutako erabakiari.

Vestager amesgaizto bihurtu da Googlerentzat, 2017tik 2019ra hiru isun erraldoirekin zigortu baitu: 8.257 milioi euro, guztira. Kaliforniako konpainiak, ordea, ez du bakerik lortu oraindik: EBko Lehia komisarioarengandik jaso duen zartada bildumari beste azote bat gehitzeko aukera dago, Google for Jobs lan bilatzailea ere jomugan baitu.

Horiek horrela, epaileek ontzat jo dute Googlek behartu egin zituela erabiltzaileak Android motako sakelakoen eta tableten fabrikatzaileak Google Search eta Google Chrome instalatzera. Hori abusuzko praktika bat izan zela diote ebazpenean, Batzordeak 2018an azaldu zuen moduan. Ebazpenak dio Googlek jakinarazitako arrazoiek ezin izan diotela aurre egin ebidentzia horri.

Dena den, bada epaileek aldatu duten zati bat, Googleri arrazoia emanda. Bruselak Google zigortu zuen sakelakoen fabrikatzaileekin eta sare kudeatzaileekin sinatutako zenbait akordio zirela eta, publizitatearen zati bat baldintzatzen zutelakoan. Bada, epaileek uste dute Lehia komisariotzak ezin izan duela hori frogatu, eta isuna 218 milioi euro apalago bihurtu du.

Batera edo bestera, Googlek esan du «dezepzioa» hartu duela, ebazpena ezagutu ondoren. «Androidek aukera gehiago ekarri ditu denontzat, eta milaka negozio arrakastatsu babestu ditu Europan eta mundu osoan», adierazi du enpresak ohar batean. Halaber, aldarrikatu du Android bideragarria den «kode irekiko sistema operatibo bakarra» dela.

Hego Korean ere bai

Europatik bakarrik ez, Hego Koreatik ere iritsi zaizkio albiste txarrak Googleri azken orduetan. Herrialde horretako Informazio Pertsonalaren Babeserako Batzordeak inoizko isunik handiena ezarri die Googleri eta Metari: 100.000 milioi won (71,7 milioi euro inguru). Batzordeak dio datu pertsonalak metatu dituztela bereak ez diren beste bideetatik, eta online publizitate pertsonalizatua egiteko erabili dutela. Horiek horrela, Googleri 50 milioi euroko isuna dagokio, eta Metari, berriz, 21,7 milioikoa.


Summary: Futbolari irlandar baten protesta Elizabeth II.a gogoratzeko minutu bateko isilunean. Wigan Athletic taldeko jokalari James McClean aldendu egin da partida baten aurretik bere taldekideengandik minutu bateko isilunean, eta burua makurtuta egon da.

Elizabeth II.a Erresuma Batuko erregina hil zenetik, asko eta asko izan dira dolua erakutsi duten herritarrak, eta horiei eman zaien ikusgaitasuna apartekoa izan da. Baina haren eta monarkiaren kontrako protestak ere izan dira Erresuma Batuan bertan, nahiz eta Polizia horiei jazarri eta mezu errepublikazaleak ezkutatu nahian ari den. Atzo Ingalaterrako Bigarren Mailan gertatutakoa, ordea, ezin izan dute estali. Huddersfield Town eta Wigan Athletic taldeen arteko partidaren atarian, Elizabeth II.a gogoratzeko minutu bateko isilunea egin zutenean, jokalari bat bere taldekideengandik aldendu eta metro batera jarri zen, burua makurturik —goiko argazkian, ezkerrean—. Ez zen keinu hutsal bat izan. Jokalari hori James McClean irlandarra da, Derryn jaioa (Ipar Irlanda), errepublikanoa eta katolikoa.

Eztabaida eragin du McCleanek keinuak. Bi taldeetako jokalariak, bakoitza bere zelaian, besarkatu egin ziren minutu horretan, eta zer esana eman du McCleanen protestak, aparte jarrita. Jokalariak, baina, sekula ez ditu ezkutatu bere ideia politikoak eta horiekin duen konpromisoa. 33 urte ditu, eta, Wigan Athletic taldean jokatzeaz gain, Irlandako selekzioan ere jokatzen du; kapitainetako bat da. Ipar Irlandako selekzioarekin jokatu zuen lehenik, 20 urtez azpiko taldean, baina 2011n selekzio nagusian jokatzera deitu zutenean, uko egin zion Ipar Irlandako selekzioari, «betiko», bera katolikoa zela argudiatuz, eta adieraziz zaleen artean bandera unionistak ikustea eta kanta unionistak entzutea ez zela atsegina beretzat.

Jokalariak, gainera, Derry jaioterriko auzo katoliko bateko mural ezagun bat dauka tatuatuta izterretako batean. You're now enteering Free Derry (Derry askean sartzen ari zara) dio tatuatutako muralak. Protestaren ondoren, sare sozialetan haren kontra egin dute askok, baina zenbaitzuek defendatu egin dute. Izan ere, minutu bateko isilunean taldekideengandik aldendu eta protesta egin zuen arren, parte hartu zuen isilunean, eta, gainera, besoko beltza jantzi zuen. Erabakigarria izan zen partidan McClean, eta Wiganek 1-2 irabazi zuen, bigarren gola sartzeko irlandarrak eman zuen azken pase bati esker. Partida amaitzean, zaleek haren izena oihukatu zuten.

Minutu bateko isilunearen ondoren, Wigan Athletic taldeak sare sozialetan zabaldu zuen momentu ederra izan zela, Elizabeth II.aren irudi batekin batera. Ez zuen aipatu McCleanen keinua. Gero, ordea, partida jokatzen ari zela, txio batean McClean taldekideei besarkatuta gol bat ospatzen agertzen den argazki bat zabaldu zuen.


Summary: Irungo gasbidearen ahalmena handitzeko konpresorearen alde dago Madril. Espainiako Gobernuak iragarri du EAJren eskaera babesten duela, eta Irungo gasbidearen gaitasuna handitzeko konpresorea egiten lagunduko duela.

Espainiako Kongresuan iragarri du babes hori Teresa Ribera Energia ministroak, EAJko diputatu Idoia Sagastizabalen eskaerari erantzunez. Riberak berretsi du Irun (Gipuzkoa) eta Arrangoitze (Lapurdi) lotzen dituen Euskadour gasbideak bere gaitasun osoa lor dezan konpresore berri bat behar duela, eta hura eraikitzearen alde dagoela.

«Azpiegitura guztiek beren onena emateko neurriak» hartu behar direla esan dio Sagastizabalek Espainiako Energia ministroari, eta «eskura dauden energia berde eta berriztagarri guztiak» bateratu behar direla, erregulazioak eskaera har dezan oinarri. Bezero kontsumitzailea ekoizle kontsumitzaile bihurtuko den formulen aldeko apustua eskatu dio, era berean, EAJko diputatuak Espainiako Gobernuari.


Summary: Energia konpainien irabazietatik 140.000 milioi euro bildu nahi ditu Europako Batzordeak. «Garai hauetan ez da zuzena aparteko irabazi errekorrak jasotzea gerratik, kontsumitzaileen bizkar», esan du Ursula Von der Leyenek Europako Parlamentuan. Errusiaren kontrako zigorrek indarrean jarraituko dutela berretsi du.

Argindar merkatuetan esku hartzeko neurriak zehaztuz doaz Europan. Argindarra merkeago sortzen duten energia konpainien ustekabeko mozkinak mugatzea eta haiek banatzea, argindarraren prezioa gasarenetik bereiztea, gasaren preziorako erreferentziak aldatzea...

Irailaren 30ean dute egitekoa Energia ministroen goi bilera, erabakiak hartzen hasteko, eta horretarako negoziazioen oinarri izango da gaur eguerdian Europako Batzordeak xeheago aurkeztuko duen proposamena. Hala ere, Ursula Von der Leyenek jada aurreratu ditu batzuk gaur Europako Parlamentuan egin duen hitzaldian. Besteak beste, azaldu du herrialdeek 140.000 milioi euro bildu ahalko dituztela energia enpresen irabaziei jarritako mugarekin.

Batzordeko presidenteak urtero egiten du hitzaldia parlamentuan, Batasunaren egoerari buruzko eztabaidaren hasieran. Aurtengoa, dena den, berezia izan dela esan daiteke, Ukrainako gerra erdigunean izan delako, eta aurrekoetan baino diskurtso kartsuagoa egin nahi izan duelako Von der Leyenek.

Horren erakusgarri, Batzordeko buruaren janzkera bera: blusa urdina eta jaka horia, Ukrainako banderaren koloreak, zeinak EBko banderaren kolore berak ere badiren. Ez da bakarra izan urdinez eta horiz jantzita. Komisario batzuek eta parlamentuko kide batzuek ere —emakumeak guztiak— keinu hori egin nahi izan dute. Europako Parlamentuan egon da, halaber, gonbidatu nagusi gisa, Volodimir Zelenski Ukrainako presidentearen emaztea, Olena Zelenska.

Von der Leyenek esan du Ukrainako gerrarengatik jarritako zigorrek dardarka jarri dutela Errusiako industria: «Tresneria militarrerako piezak garbigailuetatik hartzen ari dira, erdieroaleak falta dituztelako. Eta zigorrak «jarraitzeko daude hor», berretsi du.

Aitortu du, hori bai, Errusiarekiko menpekotasunak dituela Europako Batasunak. «[Vladimir] Putin ezagutzen zutenei entzun behar geniela da gerra honen lezioetariko bat». Errusiako gasaren menpekotasunetik askatzeko ahaleginak aipatu ditu, erregai fosilaren biltegiratzea %84 dela esanez, Europak iaz bere gasaren %40 inportatu zuela Errusiatik eta aurten soilik %9.

«Baina Errusiak gure energia merkatua manipulatzen jarraitzen du», salatu du Von der Leyenek. Batzordeko presidentearen arabera, energia kontsumoa murrizteko neurriekin jarraitu behar du Europak, horrekin prezioak beheratzeko. Batasuneko herrialdeek familiei eta enpresei laguntzeko egindako ahaleginak ere goratu ditu.

«Baina badakigu ez direla nahikoa», esan du, eta proposatu du argindarra kostu txikian sortzen duten konpainien irabaziak mugatzea, eta mozkin horiek erabiltzea «gehien behar dutenei laguntzeko».

«Konpainia horiek amestu ere egiten ez zituzten etekinak lortzen ari dira. Gure merkatu sozialeko gizartean etekinak onak dira. Baina garai hauetan ez da zuzena aparteko irabazi errekorrak jasotzea gerratik, kontsumitzaileen bizkar. Garai hauetan, etekinak partekatu egin behar dira, eta gehien behar dutenei bideratu».

Irabazien gaineko muga horretatik, Von der Leyenen arabera, herrialdeek 140.000 milioi euro lortu ahalko dituzte «krisiaren kolpea leuntzeko».

Gasaren prezioari dagokionez, Batzordeko presidenteak berretsi du egun Europako merkatuetako erabiltzen den TTF erreferentzia ez dela egokia, merkatua bera aldatu egin delako, gasbidez datorren gasa gutxitu egin delako, eta nabarmen gehitu merkatuan salerosten den gas natural likidotua.

Argindarraren merkatua

Von der Leyenen ustez, egungo argindarraren merkatu marjinalista «ez da zuzen ari kontsumitzaileekin», ez dituelako jasotzen kostu txikiko berriztagarrien onurak. Bereziki argindarraren prezioa gasarenetik askatzeko beharra azpimarratu du.

Etorkizunera begira, iturri berriztagarrien aipamena egin du, baina hidrogeno berdeari garrantzi berezia eman dio. «Hidrogenoak Europaren jokoa alda dezake». Uste horretan, Batzordeak Hidrogenoaren Bankua eratuko du, 3.000 milioi euro inbertitzeko hidrogenoaren merkatuaren sorrera sustatzeko.


Summary: Mintzalasai festibalak euskara eta plazera lotuko ditu aurten ere. 54 jarduera antolatuko dituzte irailaren 19tik 25era, Baiona, Angelu eta Biarritzeko elkarteekin elkarlanean. Eremu urbanoan euskarari arnasgunea ematea da helburua.

Euskara plazerarekin. Uste baino gehiago garelako! lelopean, irailaren 19tik 25era iraganen da Mintzalasai festibala Baionan, Angelun eta Biarritzen. Aste oso batez, 54 jarduera proposatuko dituzte, mota guzietakoak, hiru hirietako 51 elkarterekin elkarlanean antolatuak. «Hizkuntza eta plazera lotu nahi ditugu, eta elkarteen lana erakutsi nahi dugu, euskara ikusgarriago egiteko», esplikatu du Viviane Ithursarri Biarritzeko euskara teknikariak, sentsibilizazio lanaren beharra azpimarratuta. Hiru ekitaldi nagusi izanen ditu aurtengo festibalak: kolore festa irailaren 23an, Glisseguna irailaren 24an, eta urteroko besta eguna irailaren 25ean.

Biarritzeko eta Baionako herriko etxeen babesarekin antolatuko dute aurten festibala, ez baitute lortu Angeluko Herriko Etxearekin (Lapurdi) partaidetza berritzea. Bi instituzioetako ordezkariek festibala antolatzen duten eragileen lana goraipatu dute. «Hizkuntza politiken erakusleihoa» da, Anne Pinatel Biarritzeko Hizkuntza Politikarako auzapezordearen hitzetan. «Euskararen biziberritzearen erreferente bat da, iraunkortu behar dena». Xabier Parrilla Baionako hizkuntza politikarako auzapezordeak euskara biziberritzeko eraman behar den «borroka zaila» aipatu du, Biarritzekin abiatu duten elkarlanaren onurak azpimarratuta. Baionako Herriko Etxean euskara zerbitzua indartu dutela jakinarazi du: «Urte guzian biziarazi nahi dugu euskara».

Egun bakoitzari gai bat eman diote Mintzalasai festibalean. Astelehenean, Mugi hadi! lelopean, Ibaialde elkartearekin arraunean aritzea, Biarritzeko Marion lakuko baratzezainekin ibilaldia egitea edo Gaia elkartearekin bote luzeko partida bat jokatzea proposatuko dute. Asteartean, gogoetarako tartea izanen da: euskararen erronkak, euskara aisialdietan, euskara eta feminismoa... Asteazkenean haurren eguna ospatuko dute, txikienentzako ikusgarri eta tailer bat baino gehiago eskainita, eta ostegunean plazera jarriko dute erdigunean, kantu eta arno tailerrarekin eta sukaldaritza tailerrekin.

Ikusi gehiago: Egitaraua.


Summary: Zubietako erraustegiko transformadore nagusiak matxura konponezin bat daukala jakinarazi du GuraSOSek. Azaldu du erraustegia behin-behineko transformadore batekin funtzionatzen ari dela orain, baina horrek ez duela behar beste elektrizitate sortzen. Bildu dituzten datuen arabera, erraustegia geldirik egon zen hilabetez, apirileko matxuraren ondoren.

Joan den apirilaren 25ean hondatu zen Zubietako erraustegiko transformadore nagusia, eta erraustegiak ez zuen bere egitekoa bete—energia balorizatzea—hilabete oso batez, maiatzaren 25era bitartean. Gainera, transformadorearen matxura «konponezina» da, gailuaren fabrikatzaileek adierazi dutenez, eta hura ordezkatzeko jarri duten behin-behineko transformadoreak 6MW baino ez ditu sortzen, berez 24 megawatt ekoizteko ahalmena badauka ere. Datu horiek atera ditu argitara gaur GuraSOSek, Donostian egindako agerraldi batean. Azaldu dutenez, transformadorearen fabrikatzaileak egindako txosten ofizial batetik eta Elektrizitateko Merkatu Iberiarreko Operadorearen datu basetik atera dituzte datuok.

Hilabete geldirik

Apirilean, EAM Errausketaren Aurkako Mugimenduak adierazi zuen erraustegia geldirik zegoela, matxura «enpresa hornitzailearen bidez konpontzen» ari zirela, eta instalazioko babes ekipamenduei esker «inolako kalterik» ez zela egon adierazi zioten GHK-ko iturriek BERRIAri. Hala ere, adierazi zuten erraustegiak funtzionatzen jarraitzen zuela ekipo osagarrien bidez, eta ziurtatu zuten Gipuzkoako hiri hondakinak «normal-normal» tratatzen ari direla. GuraSOSek gaur kaleratutako datuek, ordea, kontrakoa diote. Izan ere, EMIO Elektrizitateko Merkatu Iberiarreko Operadoreak bildutako datuak begiratuta, ikusi daiteke apirilaren 25 eta maiatzaren 25a bitartean Zubietatik ez zela elektrizitaterik bidali sarera.

Horrez gain, GuraSOSek adierazi du Ekondakinek, Zubietako Erraustegiaren kudeatzaileak, Eusko Jaurlaritzako Industria eta Ingurumen Sailari apirilaren 29an eman ziola matxuraren berri; transformadorea hondatu eta lau egunera. Legearen arabera, ordea, horrelako istripuen berri 24 orduan eman behar du enpresak, gehienez.

Behin-behinean martxan

Hilabeteko geldialdiaren ondoren, behin-behineko transformadore bat jarri dute Zubietan, baina EMIOk bildutako datuek diote 6 megawatt baino ez dituela bidaltzen sarera—erraustegiak, berez, 24 megawatt sortzeko ahalmena dauka—, eta, horrez gain, sei hilabeterako baino ez du balio; hau da, azarora arte. GuraSOSek adierazi du «ezezaguna» dela erraustegiaren etorkizuna; izan ere, epe hori betetakoan, ez dakite nola ordezkatuko duten transformadore hori: «Transformadorearen enpresa fabrikatzaileak, orain Japoniako Hitachi enpresarekin elkartuta dagoen ABB alemaniarrak, ez du gomendatzen aparatua konpontzea, kalteen larritasunagatik eta atzeraezintasunagatik, lehen txosten batean ageri denez».

Gainera, GuraSOSek azaldu du transformadorea matxuratu aurretik ere bertan sortzen zen elektrizitateak ez zituela betetzen aurreikusitako kopuruak. Izan ere, GHK-k 2021eko irailaren 9an emandako datuen arabera, Zubietako plantak urtean 160.000 megawatt-ordu sortzea aurreikusten zuen, baina GuraSOSek salatu du egungo kopuruak «oso urrun» daudela iragarritako aurreikuspenetatik: «Elektrizitate Merkatu Iberiarreko Operadoreak eskainitako datuen arabera, Zubietak urteko 55092,4 megawatt-orduko energia bidali du elektrizitate sarera 2021eko apirilaren 1etik 2022ko martxoaren 31ra bitartean, hau da, GHK-k iragarritako aurreikuspenaren %34,4 eta ahamenaren %28,5».


Summary: Hamar pertsona hil dituzte Tigrayn, TPLFk Etiopiari egotzitako eraso batean. Matxinoek su eten bat adosteko intentzioa dute erasoa gorabehera, baina nazioarteari leporatu diote Addis Abebari «presio» ez egitea

Etiopiako Tigray eskualdeko hiriburuan gutxienez hamar pertsona hil dituzte, aire eraso batean. Hori kaleratu du Reuters berri agentziak, Mekelleko ospitale bateko iturriak aipatuz. Hain zuzen, TPLF Tigray Askatzeko Herri Fronteak salatu du Etiopiako armadak hiriburuko auzo bat bonbardatu duela droneekin, eta, instalazio publiko batzuk «suntsitzeaz» gainera, zenbait zibil «hil edo zauritu» dituela. Reutersen arabera, gobernuko eta armadako iturriek ez diete erantzun zer gertatu den azaltzeko eskaerei.

Tigrayko matxinoek AB Afrikako Batasunak gidatutako bake prozesu batean parte hartzeko prest daudela jakinarazi eta bizpahiru egunera iritsi dira eraso horiek. Gobernuak ez du planteamendu horri buruzko iruzkinik egin. Addis Abeba eta TPLF alderdi milizia 2020ko azarotik daude gerran. Aurtengo martxoa eta abuztua artean, bi aldeen arteko su eten bat egon zen, arrazoi humanitarioak tarteko. Ez zen, ordea, elkarrekin adostutakoa izan, eta, duela bizpahiru aste, berriro hasi ziren borrokak.

«Ekintza desesperatu edo koldarrek ez dituzte lehengoratuko erregimenak guda zelaian pairatutako porrotak», adierazi du matxinoen bozeramaile Getachew Redak, Twitterren. Abiy Ahmed Etiopiako lehen ministroa egin du azken erasoen erantzule. Atzo bertan beste eraso baten berri eman zuen. Nazioarteari egotzi dio «bortxatzaileei» behar besteko «presioa» ez egitea. «Baimentzen ari da erregimenak eta haien aliatu eritrearrek odol gehiago isurtzea helburu genozida batekin». Nabarmendu du, halere, Etiopiaren erasoek «adreiluzko murru batekin» topo egin dutela.

Nolanahi ere, menia bat adosteko prest agertu da TPLF. Gainera, orain arte ez bezala, AB Afrikako Batasunak gidatutako prozesu baten parte izateko prest dago. Orain arte kontra azaldu izan da, iritzita ABren Afrikako eremu horretarako agintari Olusegun Obasanjo nigeriarra Abiyren gertukoa dela. Hain justu, nazioarteak bake elkarrizketa batzuk hauspotzeko ahaleginak areagotu dituenean heldu da matxinoen iragarpena.


Summary: Azpeitiko Udalak herri batzarrera deituko du parke eolikoaz aritzeko. Norvegiako Statkraft enpresa publikoak atzo aurkeztu zizkion Eusko Jaurlaritzari Urola erdialdean eta Aramaion (Araba) eraiki nahi dituen parke eolikoen proiektuak, eta Nagore Alkorta Azpeitiko alkateak dio batzarrera deituko dutela eta proiektuaren gaineko xehetasunak emango dituela enpresak.

Nagore Alkorta Azpeitiko alkateak hedabideen aurrean hitz egin du gaur goizean, Statkraft enpresak Urola erdialdean eraiki nahi duen parke eolikoaren proiektua zertan den azaltzeko. Alkateak dio enpresak oraindik ez duela tramitazio administratiborik egin, eta soilik Iñigo Urkullu lehendakariari aurkeztu diola proiektua. Hala ere, adierazi du uztailean hasi zela udala enpresarekin biltzen, bilera «informaletan», eta laster enpresak berak herri batzar batean azalpenak emango dituela gehitu du. Batzar horretan eskualdeko enpresa, erakunde publiko, elkarte eta herritarrek parte hartu ahal izango dute, nabarmendu duenez.

Nahiz eta oraindik xehetasun gutxi izan, proiektuak berritzailea dirudiela dio alkateak, bi arrazoiengatik bereziki: lehenik eta behin, alkateak dio proiektua sustatzen ari den erakundea Norvegiako enpresa publiko bat dela; bigarrenik, eta alkatearentzat «garrantzitsuena» dena, enpresak energiaren «sozializazioaz eta demokratizazioaz» hitz egin duela, baita «lankidetzaz» ere. «Enpresak aurkeztutako proiektuak bide bat irekita uzten du enpresek, erakunde publikoek eta herritarrek proiektuaren garapenean parte hartzeko, eta uste dugu bizi garen sistema honetan elementu berritzaile bat dela, eta aukera moduan ikusten dugu», esan du Alkortak.

Parke eolikoaren kokapenari buruz ere galdetu diote alkateari, baina esan du oraindik ez dagoela guztiz zehaztuta proiektua non garatuko den, enpresak oraindik ez baitio ekin proiektuaren tramitazio administratiboari.

Bi parke eoliko

Norvegiako Statkraft enpresak bi parke eoliko eraikitzeko asmoa du Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. Azpeitia, Errezil eta Zestoa artean eraiki nahi du lehena, Piaspe izenekoa, eta 32 milioi euro inguruko inbertsioa eskatuko du. 32 megawatteko potentzia izango du, eta urtean 84,7 gigawatt-ordu produzituko ditu. 24.000 etxe ingururi emango dio energia. Bigarren parkea Arabaren, Bizkaiaren eta Gipuzkoaren arteko mugan eraiki nahi dute, eta Itsaraz izena izango du. Piaspe baino potentzia handiagoa izango du, 52,8 megawatt. Urtean 153,8 gigawatt-ordu sortuko ditu parke horrek, eta 44.000 etxe inguru hornituko ditu. 60 milioi euro inguruko inbertsioa beharko du, 92 milioi euro bi proiektuek.

Piaspek 50 megawatteko potentzia gaindituko ez duenez, Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen Sailean tramitatu beharko du enpresak, baina, Itsarazek potentzia hori gaindituko duenez, Espainiako Industria Ministerioan egin beharko du tramitazio administratiboa.

Enpresak espero du tramiteetan arazorik ez egotea, eta 2026an dute asmoa eraikitzen hasteko, 2027an martxan jartzeko.

Proiektuaren aurka, batzarra

Herritar askok ez dute begi onez ikusi Azpeitian parke eoliko bat eraikitzeko proiektua, eta hasiak dira horren aurka antolatzen. Hori dela eta, datorren asteazkenean, irailaren 21ean, batzar ireki bat egingo dute hainbat herritarrek, eta gaiaren inguruko interesa duen oro gonbidatu dute parte hartzera. Sindikatu Zaharrean izango da batzarra, 21:00etan.


Irene Papas aktore greziarra hil da

Summary: Irene Papas aktore greziarra hil da. Mende erdiko ibilbidean, antzerkian eta zineman aritu zen, eta batez ere pantaila aurrean egindako lanak eman zion oihartzuna mundu zabalean.

Irene Papas aktore greziarra (Chiliomodi, 1926) gaur hil da, 96 urterekin, Greziako Kultura Ministerioak jakinarazi duenez. Alzheimerra diagnostikatu zioten 2018an.

Papas XX. mendean Grezian sortutako aktorerik ezagunena izan zen, eta kultur ikono bilakatu zen bere herrialdean. Izan ere, antzerkian mitologia grekoko pertsonaia ezagunak interpretatu zituen: Antigona, Elektra, Medea, Penelope... Oholtza gaineko lana pantaila aurrekoarekin uztartu zuen 1950eko hamarkadan, baina mundu zabaleko ospea 60ko urteetan iritsi zitzaion, nazioartera jauzi egin, eta Hollywoodeko eta Europako koprodukzioetan lanean hasi zenean, hain zuzen ere. The Guns of Navarone drama epikoak (J. Lee Thompson, 1961), Electra (Michael Cacoyannis, 1962) Euripidesen tragedian oinarritutako tragediak eta Zorba the greek (Yorgos Yavella,1964) Nikos Katzantzakisen nobelaren egokitzapenak Oscar sarietarako izendapenak eta sariak eskuratu zituzten, eta horrekin batera, Papas izar bilakatu zen mundu guztian.

Hain zuzen ere, 1967an militarrak boterera iritsi zirenean Grezian, Papasek eta beste beste hainbat artistak alde egin zuten herrialdetik. Lehendabizi Italiara jo zuen, eta gerora New Yorkera, eta bi herrialde horietako zuzendari ezagunekin egin zuen lan: Martin Ritt, Franco Zefirelli, Francesco Rosi. Era berean, Costa Gavras herrikidearen Z film politiko mugarriko protagonistetako bat ere izan zen. 1974an, diktaduraren erorketarekin, bere herrialdera itzuli zen.