Kim Ki-duk zinemagile korearra hil da

Summary: Kim Ki-duk zinemagile korearra hil da. Azken hamarkadetako Asiako zinemaren egile nabarmenetakotzat joa, hainbatetan eskuratu zuen jaialdi entzutetsuenen aitortza. 59 urterekin zendu da, COVID-19aren ondorioz.

Bere begiradagatik askok laudatua, eszena ilun eta bortitzengatik beste askok arbuiatua, kritikarentzat Asiako zinema garaikidearen ordezkari esanguratsuenetako bat izan da Kim Ki-duk. Veneziako Urrezko Lehoia, Berlingo Zilarrezko Hartza zein Cannesko Un Certain Regard sariak pilatu zituen bere ibilbidean, besteak beste, eta Donostiako Zinemaldiko publikoarentzat ere ezaguna zen haren obra. Joan den azarotik Letonian zen zuzendaria, eta Riga hiriburuko erietxe batean hil zen, atzo, COVID-19ak sortutako osasun arazoengatik. Haren familiak baieztatu du albistea. 59 urte zituen.

Bonghwan (Hego Korea) jaio zen Kim Ki-duk, 1960an, nekazari familia batean. 17 urterekin fabrika batean hasi zen lanean, 20rekin armadan izena eman zuen, eta bost urtera, armada utzi, eta margolaritzaren bideari ekin zion. Parisera jo zuen, eta kontatu izan zuenez, bertan zapaldu zuen lehen aldiz zinema areto bat. Sorterrira itzulita, lehen gidoiak idazten hasi zen, eta haiek une hartan pantailaratzera iritsi ez bazen ere, bere testuek jasotako sariek bide bat ireki zioten; horien ondotik lortu zuen bere lehen filma grabatzea, Ageo / Crocodile (1996). Ez ordura arte ez gerora, inoiz ez zuen zinemagintzari lotutako ikasketarik egin. «Filmak egiteko, bizitza bizitzea da garrantzitsuena. Niretzat eskolarik hoberena izan da», azaldu zuen elkarrizketa batean.

Yasaeng dongmul bohoguyeog/ Wild Animals eta Paran daemun / Birdcage Inn eman zituen ostean, bere lehen gidoi haiek oinarri zituztenak. Baina bere izena Seom / The Isle (1999) filmari esker hasi zen ezagunago egiten; Veneziako zinema jaialdiko lehian izan zen lan harekin, 2000. urtean. Indarkeria eszena gogorrengatik ere eman zuen zeresanik film hark. Hurrengo urtean, jaialdia zabaldu zuen Suchwiin bulmyeong / Address Unknown lanarekin.

Haien ondotik, Nabbeun namja / Bad Guy eta Haeanseon/ The Coast Guard ondu zituen 2002an, eta aurreko lanekin egin bezala, baita hainbat zinema jaialditan erakutsi ere. 2003an publikoaren arreta bereganatu zuen berriro, kritikak goraipatutako Bom yeoreum gaeul gyeoul geurigo bom / Spring, Summer, Fall, Winter... and Spring (2003) filmarekin.

Lan hari esker, Donostiako Zinemaldiaren publikoaren saria eskuratu zuen zinemagileak, 51. edizioko Zabaltegi-Perlak sailean aurkeztu ostean. Gerora, bitan izan zen Urrezko Maskorra eskuratzeko lehian: Bi-mong / Dream (2008) eta Amen (2011) lanekin, hain zuzen. Azken horren harira, Zinemaldiko egunkariari eskainitako elkarrizketa batean, adierazi zuen bere ordura arteko zinema ez zela «erabat zintzoa» izan: «Duela hamabost urte pelikulak egiten hasi nintzenean, zinemak atzean industria oso baten euskarria behar zuela sinistuta nengoen. Sistema horren barruan filmen finantzaketa ezinbestekoa denez, ikusleak oso kontuan behar dituzu izan; horrek esan nahi du nolabait ere lotuta nengoela, ezin nuela nire sormena erabat garatu eta berau adierazi, ez nintzela nire buruarekin zintzo jokatzen ari. Eta horretan ahalegindu naiz film honekin, sistema, ikusleak eta diru-iturriak bazter uzten».

Ordurako jasoak zituen bere ibilbideko sari nagusietako batzuk. Berlingo zinema jaialdian zuzendari onenaren Zilarrezko Hartza irabazi zuen Samaria (2004) filmarekin, eta aitortza bera egin zion urte hartan bertan Veneziako jaialdiak ere, zuzendari onenaren Zilarrezko Lehoia eman baitzion Bin-jip / Iron-3 (2004) lanagatik. Canneseko jaialdiaren Un Certain Regard saria ere eraman zuen urte batzuen buruan, Arirang (2011) pelikularekin. Eta hurrengo urtean, Veneziako Urrezko Lehoia eskuratu zuen, Pieta lanari esker; jaialdi horretan zinemagile korear batek inoiz lortutako aitortzarik garrantzitsuena izan zen.

Orain hiru urte, emakume aktore batek zuzendariaren aurka jarritako salaketa publiko egin zen. Moebius filmaren grabaketan, 2013an, Kim Ki-dukek jo egin zuela salatu zuen, baita sexu harremanak izateko jazarri ere. Antzezlea beste batek ordezkatu zuen azkenean filmean, eta zinemagilea kolpeengatik zigortu zuen epaitegi batek. Haren ondotik, beste hainbat andrek salatu zuten zuzendaria sexu abusuengatik, baina auzibideek ez zuten aurrera egin.


Summary: Langile bat hil da Azpeitiko zerrategi batean. Nuarbe auzoan dago lantegia. Larrialdi zerbitzuak lantegira joan badira ere, ezin izan dute suspertu behargina.

Langile bat hil da ostiral honetan Azpeitiko (Gipuzkoa) zerrategi batean izandako lan istripu batean, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez. Nuarbe auzoko Errastiola zerrategian izan da ezbeharra, 15:30ean, Urola Kostako Hitza-ren arabera.

Segurtasun Sailak ez du informazio gehiagorik eman. Azaldu du langile bat zauritu dela eta, larrialdi zerbitzuak suspertzen saiatu diren arren, lantegian hil dela. Lan istriputzat jo dute, eta Osalanek hartu du zer gertatu den ikertzeko ardura.

Sindikatuen zenbaketaren arabera, aurten lan istripuan hildako 66. behargina da.


Summary: Ostalaritzak ezingo du ireki bihar Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako bederatzi herritan. 5.000 biztanle azpiko lau herritan eragotzi du Jaurlaritzak tabernak eta jatetxeak zabaltzea. Nafarroako ostalariek Txibiteren dimisioa eskatu dute.

Itxiera luze bati eguraldi makurra gehitu zaio orain, terrazak jokoz kanpo utzita, eta ez da giro ostalarien artean. Nafarroan, Maria Txibite presidenteak dimisioa ematea eskatu du Nafarroako Ostalaritza Elkarteko presidente Ana Beriainek: «Gastuei aurre egiteko ere ez gara gai izango». Abenduaren 17an zabaldu ahal izango dituzte lokalen barrualdeak, baina soilik gaitasunaren %30 baliatuta. Tokiaren erdia nahi zuten ostalariek, eta Beriainen ustez, «erokeria da» gobernuaren erabakia. «Ezin dugu horrela jarraitu; BPGaren %7 gara, eta 20.000 familia bizi gara sektoreari esker».

Txibiterena bakarrik ez, Santos Induarain Osasun kontseilariaren dimisioa ere eskatu dute Nafarroako ostalariek: «Lehenak izan ginen ixten eta azkenak izango da gara irekitzen. Nafarroa da muga gehien ipini diona ostalaritzari. Gobernua gu kriminalizatzen ari da, baina norena da gu itxita egon garen bitartean egon diren heriotzen ardura?».

Ostalaritza Enpresa Txikien elkarteko presidente Maria Angeles Rodriguezek ere abisu argia eman dio Txibiteren gobernuari: «Ez dugu ahaztuko tratu hau, nora eraman gaituen eta ekarri digun miseria gorria».

Ezingo dute denek ireki

Bestalde, Eusko Jaurlaritzaren eskumeneko hiru lurraldeetan, bihar zabalduko dituzte tabernak eta jatetxeak, oro har, baina exekutiboak berak ezarritako arauen arabera, badira bost herri handi itxaron beharko dutenak, 100.000 biztanleko 500 COVID-19 kasuren muga gainditzen dutelako. Bi dira Bizkaian, Arrigorriaga eta Ermua; eta beste hiru Gipuzkoan, Arrasate, Ordizia eta Eibar. Horrez gain, Araban beste lau herritan eragotziko dute irekitzea, nahiz eta horiek 5.000 biztanletik beherakoak izan. Hauek dira: Aramaio, Iruña Oka, Erribera Beitia eta Zuia.

Hala, ostalaritza irekiko da bihar Euskal Herriko hiri eta herri askotan, baina taberna ugarik ez dute zabalduko arrazoi bat edo beste tarteko. Gasteizen, Aiztogile kaleko tabernariek, esaterako, ez irekitzea erabaki dute, «jende multzo handiak sor ez daitezen» larunbata izanik. Tabernari horiek eta beste hainbat SOS Ostalaritzak hiriburetan deitutako manifestazioetara joango dira.

Izan ere, ostalariek laguntza zuzen gehiago nahi dituzte, «erreskate plan oso bat» alegia. Cebek Bizkaiko patronalak esan du Jaurlaritzaren azken erabakiak «zertxobait» arinduko duela ostalarien egoera, «baina ez behar bezain beste». Dena den, Iñaki Garcinuño presidenteak onartu du tabernak «kutsatzeko eremuak» izan daitezkeela, eta bezeroan jarri du hori gerta ez dadin ardura.


Summary: Francisco Mujika presoa aske geratu da, ia 29 urteko zigorra beteta. Zuerako espetxetik irten da. Bidarteko (Lapurdi) 1992ko operazioan atxilotu zuten.

Francisco Mujika Garmendia Pakito Ordiziako (Gipuzkoa) presoa aske utzi dute gaur, zigorra beteta. Zueran zegoen preso (Aragoi, Espainia). 67 urte ditu, eta 28 urte eta bederatzi hilabete eman ditu kartzelan. 1992ko martxoan atxilotu zuten Bidarten (Lapurdi), Jose Luis Alvarez Txelis eta Joseba Arregi Fiti-rekin batera, ETAren orduko zuzendaritzaren aurka egindako polizia operazio batean.

Frantziako Estatuan bederatzi urte egin zituen preso, eta 2000an Espainiaratu zuten. 2003an, Auzitegi Nazionalak 2.354 urteko zigorra ezarri zion Zaragozako kuartelaren aurkako erasoa egitea egotzita. Azken hamar urteak Zuerako kartzelan eman ditu, lehen graduan. Mujika datorren urtean zen zigorra amaitzekoa, baina auzitara jo zuen, Fresnesko kartzelan behar baino hilabete batzuk egin zituelako, Espainiaratua izateko zain zegoenean. Auzitegi Nazionalak onartu egin du haren eskaria, eta gaur eman du amaitutzat zigorra.

Halere, haren kartzelaldia zehazterakoan, Espainiak ez zituen aintzat hartu Mujikaren Frantziako espetxe urteak. Europak 2008an zuzentarau bat onartu zuen, pertsona bati bi herrialdetan delitu berberarengatik ezarritako zigorra zehazterakoan, aintzat hartzeko Europako Batasuneko beste herrialde batean betetako kartzelaldia.


Summary: «Ez dakigu noiz beteko duten zigor nahikoa». Kataluniako buruzagi independentista espetxeratuek graduz aldatzeko baldintzak betetzen dituztela adierazi du abokatuak. Amnistiarik ezean, sedizio delituaren erreforma da konponbiderik azkarrena, haren ustez.

Espainiako Auzitegi Gorenak kartzela erregimena malgutzeko aurrerapauso guztiak indargabetu zizkien Kataluniako bederatzi buruzagi independentista espetxeratuei, joan den ostiralean. Ebatzi zuenez, neurri «goiztiarregia» da presoei hirugarren gradua aitortzea edota Zigor Kodearen 100.2. artikuluan jasotzen diren baimenak ematea —hirugarren graduko abantaila batzuk bigarren graduarekin uztartzeko aukera ematen du—. Presoek «mendeku gosez» jokatzea leporatu zioten auzitegiari. Erabaki «guztiz bidegabea» dela salatu du Olga Arderiuk (Berga, Herrialde Katalanak, 1975) Carme Forcadell Kataluniako Parlamentuko presidente ohi espetxeratuaren abokatuak.

Nola jaso du Carme Forcadellek espetxera bigarren graduan itzuli beharra?

Gaizki. Auzitegi Gorenak aurretik hartu dituen erabakiengatik, espero zitekeen erabakia zen, nahiz eta erabat bidegabea dela pentsatzen dugun. Beraz, oso gaizki hartu du. Carmeren eta Dolors [Bassaren] kasuan, gainera, joan den ostiralera arte egon dira kartzelatik irteten, eta, beraz, haientzat eta senideentzat oso gogorra izan da.

Pandemia dela eta baldintza are gogorragoak dituzte, ezta?

Bai. Ezin ditzakete aurrez aurreko bisitak jaso, bisita guztiak kristalarekin dira, eta denbora laburrez. Espetxean egotea beti da gogorra, baina senideekin kontaktua murriztuta askoz ere latzagoa da. Bestalde, kirol jarduera guztiak eta taldeetan egiten direnak bertan behera gelditu direnez, beren ziegetan ematen dute egun osoa.

Zer iruditzen zaizkizu Gorenaren argudioak?

Eman duen argudio bakarra da neurria goiztiarregia dela. Carmeren kasuan, esaterako, ez duela zigorraren laurden bat ere bete. Urtarrilaren 28an beteko du. Auzitegiaren iritziz, zigor luzeak direnez, oraindik ez zaie hirugarren gradua ezarri behar. Baina zehatz-mehatz aztertu behar dira preso bakoitzari buruz egin diren txosten guztiak, eta, bereziki, gizarteratzeari buruz esaten dena, hori baita garrantzitsuena.

Auzitegiak adierazi du ez direla egotzi zaizkien delituekin lotutako tratamendu programa bat egiten ari.

Gorenak dio ez dagoela tratamendu programa bereizirik sedizio delituarentzako, eta hori hala da, baina tratamendu programa bat betetzen ari dira bakoitzaren egoerari lotutakoa. Beste delitu asko daude tratamendu programa bereizi bat ez dutenak, baina graduz aldatzeko eskubidea dute.

Gainera, oso zaila da irudikatzea zein izango litzatekeen sedizioarentzako tratamendu programa berezi bat. Auzitegi Gorenak behin eta berriz adierazi du ez direla beren ideologiarengatik zigortuak izan, independentistak izateagatik, baina, azkenean, gertakariekin lotutako programa bereizi batek eskatuko luke haiek beste era batera pentsatzea. Finean, Katalunian erreferendum bat egitea ahalbidetu zuten. Carmeren kasuan, parlamentuko presidente gisa zegozkion eginkizunak bete zituen. Zer tratamendu egin dezake berak? Oso zaila da irudikatzea zein egin behar duten hirugarren gradua eskuratu ahal izateko.

Auzitegiak esan bezala, salbuespenezkoa al da zigorraren laurden bat bete ez duenari hirugarren gradua aitortzea?

Preso askori aitortzen zaie. Baloratzen dena presoei buruzko txostenak dira, tratamendu batzordeak proposatzen duena. Kontuan izan behar dugu tratamendu batzorde guztiek aztertu dutela gaia, eta espetxe zaintzako epaileek ere bat egin dutela. Auzitegi Gorena da bakarra oraingoz hirugarren gradua ez zaiela ezarri behar uste duena. Espetxe zaintzako epaileek sarritan aitortzen diete hirugarren gradua presoei, era inpartzialean, presoen gizarteratzea errazten duten baldintzak bete direla uste badute.

Nik uste dut une egokia dela eztabaidatzeko ea zigorra ezartzen duen organoak hartu behar dituen espetxe erregimenari dagozkion erabakiak. Instrukzioa egiten duen epaileari epaitzen uzten ez zaion modu berean, instrukzioan auziarekin kontaktu handia izan duelako eta litekeena delako inpartziala izateari uztea, nik uste dut gauza bera gertatzen ari zaigula alor honetan ere. Gorena denez sententzia ezarri duena, hura azken muturreraino betetzea nahi du, baina orain beste irizpide batzuk dira baloratu beharrekoak, konstituzioak jasotzen duen gizarteratzearekin lotutakoak. Horretarako, profesionalek esaten dutena hartu behar da aintzat. Profesionalek edo kasutik hurbilen daudenek graduz aldatu behar dutela uste badute, horretarako aukera izan behar da, zigorra luzeagoa ala laburragoa izan.

Gorenak kontrako norabidean eman ditu urratsak.

[Zigor Kodearen] 100.2. artikuluari dagokionez, ez dakit estatuko beste toki batzuetan nola den, baina Katalunian orain arte beti izan dira probintzia auzitegiak haren ezarpenari jarritako helegiteen gainean ebatzi dutenak. Beraz, mundu guztiak ziurtzat jo zuen auzitegi horiek erabakiko zutela 100.2. artikuluaren ezarpenari buruz. Gorenak adierazi du berea dela horren gainean erabakitzeko eskumena.

Erabaki horiek zaildu egiten dute graduz aldatzeko aukera?

Bai. Zain egon behar dugulako, ea Gorenak noiz utziko dion hirugarren gradua ezartzeko erabakia goiztiarregia dela. Ezin izango dute aurrera egin haiek espetxe zigor nahikoa bete duela iritzi arte.

Gorenak dio espetxe zaintzako epaileek zigor epaia berrinterpretatu dutela.

Ez dute epaia berrinterpretatu. Presoak ez daude aske. Espetxean lo egiten jarraitzen dute. Beren tratamendu programa betetzen ari dira.

Gorenak «mendeku gosez» jokatu duela salatu dute presoek.

Ez dakigu zenbat urteko espetxealdia betetzera behartuko dituzten. Graduz aurrera egiteko baldintza guztiak betetzen dituzte, baina ezin dute gainerako presoek bezala bide hori egin. Ez dakigu noiz beteko duten zigor nahikoa, auzitegiaren iritzirako.

Badirudi kartzelatik epe motzean irteteko bide bakarrak amnistia, indultuak ala sedizio delituaren erreforma direla. Zein da egingarriena?

Maila politikoan, ez dakit zer gerta daitekeen, zertarako borondatea izango den, baina egokiena amnistia izango litzateke, irtenbide kolektiboa litzatekeelako. Baina ez dakit horretarako adostasun nahikoa izango den. Bestela, sedizio delituaren erreforma izango litzateke irtenbide azkarrena, nahiz eta hilabeteetan luzatu daitekeen. Sedizio delitua kenduko balitzateke edo zigorrak modu argian murriztuko balira, orduan, bai, ez legoke arazorik. Aldiz, tipoaren elementuen erreforma bat izango balitz, ikusi egin beharko da zein aldaketa egiten diren eta presoei eragingo liekeen ala ez. Adibidez, armen erabilera ezinbestekoa balitz sedizio deliturako, orduan, bai, eragingo lieke. Haiek ez dituztenez armak erabili, ezarri zaien zigorra ezerezean geldituko litzateke.

Edozein moduz, sedizio delitua erreformatu beharra dago, agerikoa baita beste herrialde askok ez dutela halakorik eta zigorrak guztiz neurrigabeak direla. Gainera, delitua horren da abstraktua eta zabala egoera askotara hedatu daitekeela, etxegabetzeetara adibidez, eta zigor oso handiak ezarri inolaz ere halakorik merezi ez duten jokaerengatik. Manifestazio eta bilkura eskubideekin egiten du talka, zuzenean. Oinarrizko eskubideekiko mugak zehaztea oso garrantzitsua da.


Summary: OLBEk «bideraezina» ikusi du uneotan ‘Samson et Dalila’ opera taularatzea. Urtarrilaren 23an zen Camille Saint-Saensen obra estreinatzekoa Operaren Lagunen Bilboko Elkartea, Euskalduna jauregian. Baina osasun krisia dela-eta indarrean diren neurriengatik, ezinezkotzat jo du.

«Egungo egoeragatik COVID-19aren pandemia kontrolatzeko osasun agintariek hartu behar izan dituzten neurriak direla eta, OLBEk bideraezina ikusten du Camille Saint-Saensen Samson et Dalila opera ematea, urtarrilaren 23, 26 eta 29rako eta otsailaren 1erako aurreikusia zegoena, lehen mailako artisten parte hartzearekin». Hala jakinarazi du Operaren Lagunen Bilboko Elkarteak, ohar baten bidez. Azaldu duenez, aretoaren edukiera 400 ikus-entzulera mugatzeak, eta mugikortasunean zein ordutegietan ezarritako murrizketek «uneotan ezinezko» egiten dute bazkideak nahiz publiko orokorra emanaldietara joan ahal izatea. Halaber, elkarteak adierazi du ekoizpena prestatzeko nahiz entseguak hil honen bukaeran hasteko ezintasunek eraman dutela uneotan erabaki hori hartu behar izatera.

Bestalde, OLBEren ustez, «Euskaldunarekin eta Opera XXI Elkartearekin lankidetzan hartutako neurriek, posible egingo lukete edukiera handitzea, osasunerako segurtasun neurri guztiak betez». Elkartearen iritzian, antzokiak erakusten ari dira gune seguruak direla, eta gainera, Euskalduna jauregiaren dimentsioak aintzat hartuta —«beste espazio batzuekin alderatu ezin direnak»—, iruditzen zaio ez litzaizkiokeela edukiera muga berberak aplikatu behar. Kultura gizarte justuago eta libreago bat lortzeko funtsezko tresna dela sinetsita dago elkartea, eta horregatik, Bilbok operaren arloan nazioarteko erreferente izaten jarrai dezan lanean segituko duela gaineratu du oharrean.


Bolada txarra eten ezinda

Summary: Bolada txarra eten ezinda. Osasunak seigarren partida kateatu du garaipenik lortu gabe, eta are gehiago korapilatu zaio egoera.

Urriaren 24ean lortu zuen azken garaipena ligan Osasuna, Athletici Sadarri irabazi zionetik. Baina azken hilabete erdian emaitza bolada txarrean murgilduta dago. Sei neurketa daramatza hiru puntuak poltsikoratu gabe, eta horrek sailkapenaren zuloan sartu du. Oraingoan ere ezin izan du garaipena lortu, Valladolid aurkari zuzenaren zelaian. 3-2 galdu du.

Gaizki hasi da neurketa nafarrentzat, 7. minutuan Weissmanen gol batek etxeko taldea aurreratu baitu. Baina Osasuna pixkanaka pixkanaka partidan sartu da, eta gauza handirik egin gabe, Valladolid baino hobeto aritu da hurrengo minutuetan. Sergio Gonzalezen taldeak golen bat jaso du jokatutako partida guztietan, eta Osasunaren aurkakoa ez da salbuespena izan. Izan ere, Budimirrrek buruz (27. min,) eta Roberto Torresek (43. min.) egindako golei esker, Jagoba Arrasateren taldeak neurketa iraultzea lortu du atsedenaldia baino lehen. Hirugarrena sartzear ere egon da, baina Masipek gelditu ona egin dio Calleriri.

Zailean egina zuen Osasunak. Gainera, bigarren zati hasiera ere ona egin du. Baina 55. minutuan penaltia egin dio Sergio Herrera atezainak Joaquini, buruz erremate bat egitera zihoala. Orellanak ez du huts egin. Hurrengo minutuak nahiko parekatuak izan dira. Apenas egon da aukerarik. Baina pixkanaka nagusitzen joan da Valladolid, eta 75. minutuan gola egin du berriro ere Weissmanek, Herviasen erdiraketa bat buruz errematatuz.

Azken txanpan osasunak aukera izan du gutxienez berdinketa eskuratzeko, eta etxera puntu batekin bueltatzeko. Baina Callerik ez du asmatu. 3-2 amaitu da partida, eta zalantzak eta kezka areagotu egin dira Osasunaren inguruan. Jagoba Arrasate entrenatzailea iritsi zenetik, une zailena bizitzen ari da taldea.


Summary: Beste 734 positibo zenbatu dituzte Hegoaldean. Bezperan baino 31 gehiago dira. Positiboen ehunekoa %6,7koa da Hego Euskal Herrian.

Koska bat gora egin du Hego Euskal Herriko positiboen kopuruak azken orduetan: 734 zenbatu dituzte. Bezperako datuekin alderatuta, beraz, 31 kasu gehiago dira. Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak gaur goizean jakinarazi dituzten datuen arabera, atzo 10.854 PCR eta antigeno proba egin ziren lau lurraldeetan, eta horietatik %6,7k eman zuten positibo. Aurreko egunean baino 1.711 test gutxiago egin ziren atzo, beraz, eta hala ere positibo gehiago atzeman ziren. Azken asteko positibo kopururik handiena izan da atzo erregistratutakoa.

Lurraldeka, Bizkaian zenbatu dira kasu gehien: 295 positibo atzeman dituzte, bezperan baino 65 gehiago. Gipuzkoan, beste 209 kasu erregistratu dira, aurreko egunean baino 34 gutxiago. Araban, berriz, 129 dira zenbatutako positiboak, bezperan baino zazpi gehiago. Nafarroan, bestalde, beste 98 koronabirus kasu zenbatu dituzte, bezperan baino zortzi kasu gutxiago.

Osakidetzak eta Osasunbideak jakinarazi dutenez, atzo beste 78 lagun ospitaleratu zituzten Hego Euskal Herriko erietxeetan koronabirusarekin, eta une honetan 134 lagun daude ZIUetan. Gainera, Osasunbideak jakinarazi du bi pertsona hil direla azken orduetan birusarekin: 71 eta 94 urteko bi gizonezko. Aurreko egunetan 86 urteko beste emakume bat ere zendu dela jakinarazi du Osasunbideak.


Summary: Ipar Euskal Herriko etxebizitzen arazoa salatu dute Angelun. EH Baik bultzata, Orpi higiezinen agentziaren bulego aurrean elkartu dira. Ipar Euskal Herriko etxeen %21 bigarren etxebizitzak direla nabarmendu dute.

EH Baik deituta, elkarretaratze bat egin dute Orpi higiezinen agentziak Angelun (Lapurdi) duen bulegoaren aurrean, Etxebizitza eskubidea ez da salgai lelopean. Mugimenduaren esanetan, herritarrak «etxebizitzak saltzera gomitatzen» ari da enpresa, COVID-19ak eragindako osasun krisia baliatuta.

Bulegoko arduraduna bertaratu denean, «Ipar Euskal Herriko etxebizitzaren problematikari buruzko» alderdiaren irakurketa egin diote. EH Baiko kideek adierazi dute etxebizitza horiek «hiri handitako gure lagunei» saltzeko asmoa duela enpresak, bigarren bizitetxe bezala erabiltzeko. Hala, Ipar Euskal Herriko etxeen %21 bigarren etxebizitzak direla nabarmendu dute.

Horren aurrean, etxebizitza eskubidearen defentsa egin dute bertaratutakoek: «Etxebizitza eskubidea ez da bigarren mailakoa». Higiezinen agentziak egungo egoerari aurre egiteko parte hartu behar dutela ere azpimarratu dute, «arazoaren parte» direlako.


Summary: Donostiako metroko sarrerak zigilatu ditu Ehunek. Hormigoiaren mafia ala euskal errepublika lelopean, obrak gelditzeko beharra nabarmendu du plataformak.

Euskal errepublikaren aldeko Ehun mugimenduak Donostiako metroaren obretako sarbideak itxi ditu, pankarta batzuk jarrita. Hormigoiaren mafia ala euskal errepublika irakur zitekeen horietan. Horrela, adierazi dute lanok gelditu behar direla, obrak «adierazten duen guztia seinalatzearekin» eta «euskal errepublikaren beharra mahaigaineratzearekin» batera.

«Metroaren zuloak, frankismotik datorren eta 78ko erregimenarekin jarraitu duen sare klientelar-mafiosoaren adierazlerik ilunenak dira. Sare klientelar honen xedea, baliabide publikoak esku pribatuetara pasatzea da. Horretarako, hamarkada luzeetan zehar, lotsarik gabe, benetako beharrei erantzuten ez dieten lan publikoak erabili dituzte», salatu du Ehunek. Mugimenduaren ustez, hori gertatu da «78ko erregimenak berak, legearen bitartez, ez bakarrik lapurreta hau baimendu, baita ere bultzatu egiten duelako».

Ildo horretan, gaineratu dute ez dutela bizitzen jarraitu nahi «denon ongizateari beharrean, gutxi batzuen poltsikoari garrantzi gehiago ematen dion Estatu» batean: «Hamarkada luzeetako praktikak erakutsi digun moduan, Espainian ez dago guzti hau konpontzeko aukerarik. Mafiakrazia Espainiaren esentzia da. Horregatik, Ehunetik uste dugu, denona dena lapurtzen ez duen mafiarik gabe bizi eta publiko-komuna babestuko duen markoa euskal errepublikak bakarrik eman diezagukeela».


Lesakak bat egin du Uemarekin

Summary: Lesakak bat egin du Uemarekin. Urte amaierako Batzar Nagusia egin du Udalerri Euskaldunen Mankomunitateak, Nafarroako herrian bertan.

Beste kide bat du gaurtik Udalerri Euskaldunen Mankomunitateak: Lesaka (Nafarroa). Uemara batzeko eskaria egina zuen udalak urriaren 29ko osoko bilkuran, eta Uemaren Batzar Nagusian eman diote oniritzia. Uemako Zuzendaritza Batzordea eta mankomunitateko kide diren Nafarroako hamalau udaletako ordezkariak batu dira gaur Lesakan bertan, eta gainerako kideek online hartu dute parte batzarrean; ehun bat alkate eta zinegotzik.

Ladis Satrustegi alkatearen hitzetan, «herri euskalduna» da Lesaka: «Naturaltasunez euskaraz solasten da hemen, baina hainbat faktorek eragin zuzena dute hizkuntzaren erabileran, eta hori ez da Lesakaren kontua soilik. Arnasgune guztietan ikusten da: hauskorrak gara». Horren aurrean, Uemaren «esperientzia» baliatu nahi dute, «herritarrak ahalduntzeko eta kontzientziatzeko. Nolabait, inertziatik kontzientziarako saltoa ematea garrantzitsua da, eta hori guztia lantzeko Uema bidelaguna da».

Aurretik ere Uemako udalerria izan zen Lesaka, zehazki 2013. eta 2015. urteen artean, baina aurreko udalbatzak erabaki zuen mankomunitatetik ateratzea eta indarrean zegoen euskara plana bertan behera uztea.

Duela bi legegintzaldi, EH Bildu agintean zegoela erabaki zuen udalak Ueman sartzea, eta haren eskutik euskara plana martxan jartzea. EAJ oposizioan zegoen, eta oso gogor kritikatu zuen erabaki hura, euskara lehenesteari «diskriminatzaile» iritzita. 2015ean, Geroa Bai udal gobernura iritsi zenean, Uematik ateratzea erabaki zuen, eta plana etetea. Azken hauteskundeetan EH Bildu itzuli da alkatetzara, eta berriz eskatu du Uemako kide izatea. Udalbatzako atzoko bozketan abstentziora jo zuen Geroa Baik. Lesakarren %79k dakite euskaraz, eta kalean %74koa da erabilera.

250.000 biztanletik gora

Horrela, Uemako 88. udalerria bihurtu da Bortzirietako herria. Lesaka gehituta, gainera, Bortzirietako udal guztiak dira orain mankomunitateko kide. Uemako kide guztien artean 250.000 biztanle baino gehiago bizi diren eremu bat osatzen dute.

Lesakaren eskaera onartzeaz gain, 2020an egindakoaren balantzea eta 2021erako egitasmo nagusiak ere onartu dituzte batzarkideek. 2020ko balantzeari dagokionez, udan Uemak, 61 udalek eta bost garapen agentziak elkarlanean abiarazitako Bertatik Bertara kanpaina nabarmendu dute, «landutako edukiarengatik eta izandako oihartzunagatik».

2021erako onartutako egitasmoetan, udalak eta udalerriak euskalduntzeko ohiko ekimenez eta zerbitzuez gain, hiru arlo nabarmendu dituzte. Batetik, haur eta gazteen hizkuntza ohituretan eragiteko egitasmoak: Hedatu hezkuntza proiektua, udalerri euskaldunetako gazteen topaketak edota herriz herri egiten diren kontzientziazio tailerrak. Bestetik, ikerketa arloa: kale erabilera neurketak, Iñaki Arregi ikerketa bekaren bigarren deialdia, edota haurren hizkuntza erabilerari buruzko ikerketa. Hirugarrenik, Uemak bertako kide diren udalei eskainiko dien itzulpen zerbitzua nabarmendu dute. Edozein herritarrek ofizialak diren bi hizkuntzetan arreta jasotzeko eskubidea bermatzeko laguntza izango da zerbitzu berria, betiere udal langileen lan hizkuntza euskara izan dadin bermatu ondoren.


Summary: AHT eraikitzeko dirua gastu sozialera bideratzeko eskatu dute Iruñean eta Bilbon. Protesta egin dute Eusko Jaurlaritzaren, Nafarroako Gobernuaren eta Espainiako Gobernuaren egoitzen aurrean, eta «arduraz jokatzeko» eskatu diete erakunde horiei.

Elefante zuri handi bat buru zutela protesta egin dute AHTren kontrakoek gaur eguerdian. Orain Ardura plataforma azpiegitura hori sustatzen ari diren erakundeei zuzendu zaie: Eusko Jaurlaritzari, Nafarroako Gobernuari eta Espainiako Gobernuari. «Erakundeek AHTan funts publikoak xahutzen jarraitzea iraingarria da», esan du Nerea Vianak Orain Arduraren izenean. «Arduragabekeria handi honen erdian gutxieneko zuhurtzia baino ez dugu eskatzen. Obra hori berehala geldiarazteko eskatzen dugu, eta funtsak sistema publikoa indartzera bideratzeko, bizi baldintza duinei euste aldera».

Elefante zuririk ez leloarekin atera dira kalera AHTren kontrakoak. Mendebaldeko kulturan elefante zuriak onurak bainoago galerak ekartzen dituzten jabetzei egiten die erreferentzia, edo jabeari kalte eta besteri onura ekartzen dieten horiei. «AHT da Euskal Herriko elefante zuririk handiena. Antzinako Thailandiako elefante zuriek bezala, ustezko onuradunak hondamendira eramaten ditu eta etorkizuneko belaunaldiei betiko hipoteka eragiten diete», azaldu du Vianak.

Bozeramaileak esan duenez, azpiegitura hori egiteak 12.000 milioi euroko kostua du, eta diru publikoarekin «eliteei soilik mesede egiten dien» proiektu bat ordaintzea «iraingarria» dela salatu du. «Denok dakigu azpiegitura honek ez duela inoiz funtzionatuko; eraikitzen jarraitzea dirua zakarrontzira botatzea da. AHTarekin jarraitzeak ez zuen inolako justifikaziorik inoiz, are gutxiago azken ehun urteetako krisirik handienaren erdian». Horregatik eskatu dute AHT eraikitzeko lanak gelditu eta diru hori gastu sozialera bideratzeko.


Gorenak azken atea itxi dio Trumpi

Summary: Gorenak azken atea itxi dio Trumpi. Uko egin dio Texasko fiskal nagusiak hauteskundeen emaitzen aurka jarritako salaketa onartzeari. Trumpek «iruzurra» salatu du, beste behin.

AEBetako Auzitegi Gorenak azken kolpea eman die Donald Trumpen asmoei. Uko egin dio azaroaren 3ko bozen zenbaketa baliogabetzearen alde jarritako salaketa aztertzeari. Texasko fiskal nagusi Ken Paxtonek egin zuen eskaera, AEBetako presidentearen babesarekin, eta hauteskundeen emaitza iraultzea zuen asmo.

Gorenaren esanetan, Paxtonek ez du «judizialki atzeman daitekeen» akatsik frogatu «beste estatu batzuek bozak egin zituzten moduaren inguruan». Horrez gain, gainerako mozioak «hutsaltzat» jo ditu auzitegiak, eta, ondorioz, baztertu. Auzitegi Goreneko sala bederatzi epailek osatzen dute: sei kontserbadore eta hiru progresista. Gainera, horietatik hiru — Neil Gorsuch, Brett Kavanaugh eta Amy Coney Barrett— Trumpek berak babestuak izan dira kargua eskuratzeko. Hirurek bizkar eman diote, ordea. Presidentearen defentsan agertu diren bakarrak Samuel Alito eta Clarence Thomas epaileak —horiek ere kontserbadoreak— izan dira. Salaketa onartzearen aldekoak zirela adierazi dute horiek.

Paxtonek Georgiako, Pennsylvaniako, Michigango eta Wisconsingo emaitzak bertan behera uzteko eskatu zuen, datorren astelehenean Hauteskunde Batzordeak Joe Biden hautagai demokrataren garaipena baieztatu aurretik. Fiskalaren esanetan, estatu horietako gobernadoreek COVID-19ak eragindako pandemia baliatu zuten hauteskunde legedia aldatzeko «aitzakia» gisa, posta bidezko boto kopuru handiago bat onartzeko.

Lau estatu horietako emaitzek 62 konpromisario eman zizkioten Bidenen hautagaitzari. Hala, demokratak 306 eskuratu zituen; eta Trumpek, berriz, 232. Etxe Zurira iristeko 270 behar direla kontuan izanik, Paxtonek argudiatu zuen balizko iruzur bat topatzeak emaitza iraul zezakeela.

Trumpek bere porrota onartu gabe jarraitzen du. Auzitegi Gorenaren ebazpena argitaratu aurretik, presidenteak adierazi zuen Gorenak «jakituria eta ausardia» erakusten bazuen, «AEBetako herriak historiako kasurik garrantzitsuena irabaziko» zuela. Hau da, haren alde egingo zuela. Auzitegia mintzatu ostean, ez du hitz egiteko modua aldatu, eta Twitter bidez berretsi du bera dela bozen garailea: «Aise irabazi nituen hauteskundeak, baina gogoratu, legezko botoez bakarrik ari naiz». Hala, «iruzurra» egin zela azpimarratu du berriz ere, «denean mirariz agertu ziren» botoen bidez.


Summary: Kazetari bat hil du Teheranek, 2017ko protestak sustatzea egotzita. Larunbat goizean urkatu dute Ruhollah Zam kazetaria. Besteak beste, AEBetako Gobernuarentzat lan egitea leporatzen zioten.

Goizean hil dute Ruhollah Zam kazetaria, urkatuta. Zamek denbora luzea egin zuen erbestean, 2019an atxilo hartu zuten arte. 2017ko protestak bultzatzea egozten zioten, baita AEBetako Gobernuarentzat lan egin izana ere. Irango Auzitegi Gorenak duela lau egun berretsi zuen bere aurkako heriotza zigorra.

2009ko Mugimendu Berdearen manifestazioen ostean, Iranen inoiz ikusitako handienak izan ziren 2017ko protestak. Zamek Telegram aplikazioan zabaldutako kanalak eta haren webguneak manifestazioak antolatzeko eta jendea mobilizatzeko balio izan zuten.

Epaiaren arabera, «Amad Newsen Telegram kanala bultzatuz, iraniarren bizitza eta segurtasunaren aurkako ekintza kriminalak eta ustelak» egin zituen akusatuak. Aldiz, Mugarik Gabeko Kazetariak gobernuz kanpoko erakundeak bidegabekotzat jo du Zamen aurkako epaia.

Elikagaien garestitzeak eragin zituen 2017ko lehen protestak. Zenbait iturriren arabera, Hassan Rohani presidentearen aurkariek bultzatu zituzten hasieran horiek, baina egunak igaro ahala manifestazioak handituz eta zabaldu joan ziren, agintean zen elite guztiaren aurka egiteraino. Azkenean, Telegramek arduradunek Amad News atariaren kanala itxi zuten, Irango Gobernuak «matxinada armatua» bultzatzea leporatu ondoren.

Zamek berak ihes egin zuen Irandik protestak bultzatzeaz akusatua izan ostean, eta ukatu egin zuen Telegram bidez indarkeria sustatu izana.


Summary: Azken mendean exekuzio federal gehien egin dituen administrazioa izan da Trumpena. Hamasei urteko etenaldiaren ostean, uztailean hasi zituzten exekuzio federalak. Alfred Burgeois izan da hil duten azken presoa. Bi urteko alaba hiltzeaz zegoen akusatua.

Alfred Burgeois ostiralean hil zuten, Indianako Terre Haute espetxean. 56 urteko afro-amerikarra bi urteko alaba hiltzeaz zegoen akusatua. Urtearen bigarren erdian auzitegi federal baten aginduz hil duten hamargarren presoa izan da, eta beste hiru hilko dituzte hemendik urtarrilaren 20ra bitartean –orduan utziko du kargua Donald Trump presidenteak–.

2003tik ez da exekuzio federalik egin AEBetan, baina uztailean berriz abiatu zituzten horiek, William Barr fiskal nagusiaren aginduz. Haren esanetan, Kongresuak onartutako zigorra dira exekuzioak, «ahulenen aurkako erasoen kasuan». Dena den, tarte honetan presoak hiltzen jarraitu dute heriotza zigorra indarrean den 29 estatutan. Aurten zazpi preso hil dituzte horietan.

Barren esanetan, Justizia Departamentua «legea betetzen» besterik ez da ari. Baina heriotza zigorraren aurkariek nabarmendu dute azken bost exekuzioak Trumpek bozak galdu eta Joe Biden presidente hautatuak kargua hartu baino bi hilabete lehenago soilik egingo dituztela, jakinik Biden heriotza zigorrarekiko kritiko agertu dela.

Herritarren artean ere gero eta gutxiago dira zigor mota horren alde daudenak, nahiz eta oraindik gehiengoa izan –%60 Gallup etxearen azken galdeketaren arabera–. Horren ondorio zuzenetako bat izan da aurten Colorado estatuan indargabetu egin dutela heriotza zigorra. Dagoeneko 22 dira urrats hori egin duten estatuak. Bidenek berak iragarri du heriotza zigorra indargabetuko duela maila federalean, eta gauza bera egitera bultzatuko dituela estatuak ere.


Summary: 2020ko liburu eta disko berrien erakusleihoa sortu du BERRIAk. 2020an euskaraz argitaratutako liburu eta diskoen bilduma osatu du BERRIAk, urteko uztari ikusgaitasuna emateko.

Urteko liburu eta disko berriak izenburuko webgune berezi bat eskura du irakurleak, aurten plazaratutako liburu eta diskoen berri jakin ahal izateko.

Bilduma Durango Azokari esker osatu ahal izan da, haren katalogoaren datu basea baliatuta. Aurten koronabirusaren izurria ondorio kaltegarri nabarmenak izaten ari da euskal kulturgintzan; horregatik, eremu digitalean ahalegin bereziak egiten ari dira sortzaileen lanak ezagutarazteko eta hartzailearengana iristeko. Durangoko Azokaren denda digitala eta kultur ekitaldien zuzeneko emankizunak ahalegin horren adibideak dira.

Durangoko Azokako kultur emanaldiak BERRIAren webguneak ere eskaini ditu, streaming bidez, liburu aurkezpen, solasaldi eta kontzertuei eremu digitalean ikusgaitasuna emateko saioarekin bat eginda. Orain, urteko liburu eta diskoen erakusleihoaren bidez, 2020ko uzta arakatzeko aukera eman nahi dio BERRIAk irakurleari. Bilduma generoaren arabera edo bilatzailearen bidez araka daiteke, eta liburu edo disko bakoitzaren informazio zehatza begiratu daiteke. Guztira, 500 liburu eta 100 disko inguru kontsultatu daitezke.


Summary: Bazterrekoak erdigunean jarri dituzte Emakume Abertzaleen VIII. Topaketa Feministetan. Iratxe Retolazak, Pastora Filigranak, Ana Murciak eta Amaia Zufiak mahai ingurua egin dute Emakume Abertzaleen VIII. Topaketa Feministetan. Ia 600 lagunek hartu dute parte.

Emakume Abertzaleen VIII. Topaketa Feministak egin zituzte, Bilbon,Durangon (Bizkaia), Donostian, Errenterian (Gipuzkoa), Antsoainen, Elizondon (Nafarroa) eta Gasteizen. Topaketak etxetik jarraitzeko aukera ere egon da, eta ia 600 emakume bildu ziren guztira.

Donostian egin dute mahai inguru nagusian, Lurralde askean bizitza askeak leloarekin, harreman kolonialei hausnartzen aritu dira Iratxe Retolaza , Pastora Filigrana, Ana Murcia eta Amaia Zufia, eta Udane Migeltorenak gidatu zuen saioa. Feminismoaz aritu dira, baina baita, euskalgintzaz, antiarrazakeriaz eta klase borrokaz ere. Orain arte egindakoa mahai gainean jarri, eta etorkizuneko erronkak zehaztu dituzte.

Retolaza iraganera begira jarriz hasi da, genero ikuspegitik abertzaletasunaren genealogia aztertuz, XIX. mendearen hasieratik. Emakume Abertzaleen Batzan jarri du begirada. Retolazak nabarmendu duenez, amatasunari egin zion hark gorazarre hiru norabidetan. Esaterako, testuinguru hartan, arrazaren iraupena emakumeen ardura zen, eta «arraza garbiaren» biziraupenerako diskurtso batzuk sortu zituzten. «Ikuspegi ideologista eta arrazista hori gaindituta dago, arrazaren bueltan sortzen den abertzaletasunik modu esplizituan ez dago, baina iruditzen zait, halere, ikuspegiaren oihartzun batzuk baditugula kasu batzuetan, ez diskurtso egituratuetan, baina bai mundu sinbolikoaren eremu batzuetan», ohartarazi du.

Aliantzen beharra

Aliantzak eta sareak iruteko beharra azpimarratu dute hizlariek. «Mundu guztiaren lan indarrak eta bizitzak ez du berdin balio», adierazi du Filigranak. Azaldu duenez, emakume izateak merkatu egiten du biziaren prezioa, arrazalizatua den gorputz bat izateak lan indarra merkatzen duen bezala. Zehazki, herri ijitoak jasaten duen eta jasan izan duen jazarpenaz aritu da Filigrana. Ohartarazi du ezin dela alderatu herri ijitoaren «zati handi batek» bizi duen bazterketa eta prekarietatea Euskal Herrian bizi denarekin, baina «etsai komuna» zein den identifikatu du: estatu espainiarra. «Munstroaren gorputza berdina da, eta horrek gutxienez elkarrizketa komun bat edukiarazi behar digu».

Murciak ere emakume arrazializatuekin aliantzak egiteko beharra azpimarratu du, baita haien artean sareak jostekoa ere: «Niretzat lorpen handia da espazio batean proiektu komunitario oso interesgarri bat egotea, eta bertan beltzak, indigenak, mestizoak eta emakume arabiarrak egotea».

Euskarari buruz ere aritu dira hizlariak. Murciak, esaterako, alor horretan emakume migratuekin egiteko dagoen lana azaleratu du. Zufiak, nabarmendu du feminismoaren lan lerroetako bat dela euskararena, euskara «erdigunean» jartzea, baina badagoela zeregina: «Euskara erdigunean jartzeko, akordio berritu bat indartu behar genuke feminismotik ere. Askotan, kostatu zaigu gure kideei ulertaraztea euskara ere badela munstro kolonial kapitalista horren aurrean, erresistentzia praktika bat».

Zufiak azpimarratu du helburua argia dela: «Euskal Herrian sustraitutako mugimendu feminista, antiarrazista eta euskaldun bat artikulatzea; mugimendu askotarikoa, deszentralizatutakoa izango dena; adostasunetatik, baina desadostasunetatik ere eraikitzen dakiena; eta gauza batzuetan batasuna, intzidentzia eta mintzakidetza lortuko duena». Haren irudiko, bazterretik zentroa interpelatzen ari dira, euskaldunak, gazteak, pentsiodunak eta migratuak, baina ez dute hainbeste zehazten zentro horretan nor geratzen ari den, eta nork hartuko duen horren ardura. «Askotan, askapen prozesuak ulertzen ditugu menderakuntzetatik askatzeko prozesu gisa, baina ez hainbeste boterearen galera bat eskatzen digun prozesu gisa». Zufiak, berriz, borrokak ez mailakatzearen alde egin du: «Gaur irudikatu moduan, euskalgintza, antiarrazakeria, klase borroka eta feminismoa batera doaz».


Gehiago merezi izan du

Summary: Gehiago merezi izan du. Athletic Valentzia baino hobea izan da Mestallan baina ordaindu egin ditu jokalarien banakako akatsak

Sadar, Mendizorrotza Zorrilla, Mestalla... Athleticek puntu asko utzi ditu ihes egiten denboraldi honetan. Aipatu zelaietan jokatutako partida guztiek ezaugarri amankomun bat izan dute: jokalarien banakako akats larriak. Lehen Mailan parekotasun handia dago. Detaile txikietan erabakitzen dira neurketa gehienak. Eta, hortaz, ezinbestekoa da oparirik ez egitea. Gorengo mailan inork ez du barkatzen.

Valentziaren kontra Dani Garcia eta Unai Simon izan dira protagonistak. Euskarriak penalti inozoa egin du lehen zatian. Ez da lehen aldia. Area barruan eta zelai erdian ezin dela berdin jokatu jakin beharko luke dagoeneko. Atezainak, berriz, bigarren golean egin du kale. Txarto neurtu du bere irteera. Hala ere, ez da izan Valentziaren berdinketan kale egin zuen bakarra. Manu Vallejo, gola sartu duen jokalaria, bakarrik baitzegoen area txikian geldikako jokaldi batean.

Valentzia eta Athletic puntu banarekin itzuli dira etxera. Baina zelaian ikusitakoa aintzat hartuta, etxeko taldeak puntu bat irabazi du, eta Athleticek bi gehiago eskuratzeko aukera ezinhobea galdu du. Zuri-gorriak aurkaria baino gehiago izan direlako arlo gehienetan. Taldeak indartsu ekin dio lehiari. Hegalak baliatuz erraz iristen zen Domenechen ate ingurura. Baina beste askotan gertatu den legez, Capak edota Berenguerrek egindako erdiraketa onek ez dute errematzailerik aurkitu. Neurketak aurrera egin ahala Valentziak aurrera egitea erabaki du. Lehia parekatu egin da, baina Unai Simoni ez zaio lana pilatu. Hala ere, Valentziak ez du asko behar izan markagailuan aurreratzeko. Atera jaurti duen lehen aldia baliatu du gola sartzeko. Racic-ek area ertzetik egindako jaurtiketak zutoina jo du, eta aldaratzea Maxi Gomezen oinetara iritsi da. Aurrelariak izkin egin dio Dani Garciari eta bere jaurtiketaren aldaratzeahartu ondoren Garcia berak bota du lurrera. Solerrek ez du huts egin.

Athletici kosta egin zaio hartutako kolpetik altxatzea. Atsedenaldi ostera arte ez du lortu. Garitanok Unai Lopez zelairatu du, eta Athleticek baloia azkar mugitzen hasi zda atzean sartuta zegoen aurkariaren aurrean. Hamar minutu behar izan ditu ereindakoa jasotzeko. Yurik ezker hegaletik egindako erdiraketa Villaibrek errematatu du atea aurrean. Bana.

Baina lehoiak ez dira berdinketaren konformatu. Erasoan jarraitu dute. Eskuin zein ezker hegaletik hamar korner atera ditu. Partida zein areatan jokatzen ari zen erakusten duen estatistika da. Baina, era berean, Athletic ez da kapaz izan erremate argi bakar bat egiteko. Muniainek, banakako jokaldi batean, penaltia behartu duen arte. Zelaiaratu berria zein Raul Garcia izan da goleatzailea. Athleticek egina zuen zailena. Baina laurogei minutuko ahalegina jokaldi batean zapuztu da: Yerayk beharrezkoa ez zen falta egin du; Simonek irteera ustela egin du, eta zaintzarik gabe zegoen Vallejok berdintzea lortu du area txikitik. Eta, gainera, azken minutuetan lehia galtzeko arriskua egon da.


Ezinean azkenaren kontra

Summary: Ezinean azkenaren kontra. Alavesek merezita galdu du Huescaren zelaian, eta hala, ezerezean gelditu zaio azkenaldiko bolada ona. Ontiverosek bigarren zatian egindako golak erabaki du neurketa.

Alaves erori egin da olatutik. Sei jardunaldi zeramatzan galdu gabe, baina gaur ezin izan du punturik urratu sailkapeneko azkenaren zelaian. Garaipenik oraindik ez zuen Huescak; gaur lortu zuen lehena, itxura oso uzkurra eman duten arabarren bizkar.

Alavesek ez zuen ezer jakin nahi baloiaren jabetzaz; atzean gotortzea eta baloiak lapurtu ostean bizi irtetea izan da Machinen taldearen estrategia. Hala, hasieratik Huescaren esku utzi du jokoaren ekimena, eta lehen zatian, eroso egon da defentsan. Ontiverosek area ertzetik eginiko jaurtiketa neurtua izan da Huescaren aukerarik onena, 23. minutuan. Apur bat lehenago, Pulido korner bat ateko zuloan errematatzear izan da.

Alavesek are gutxiago sortu du erasoan. Hiru hiruren kontrako eraso bat izan du zelai-erdian baloia lapurtuta, baina Joselu ez da iritsi Lucasen erdiraketara. Atsedenaren ostean, lerroak aurreratu egin dituzte kanpokoek, presioa gorago egin eta baloia aurkariaren areatik gertu berreskuratzeko. Ez dute halakorik lortu, eta gainera, Huesca min egiten hasi zaie. 48. minutuan, baliorik gabeko gola sartu du Okazakik; jokoz kanpo zegoela bistaratu du VARak.

Balekoa izan da, aldiz, 66. minutuan Ontiverosek sartu duena, ezkerretik barrurantz egin, eta baloiari gurpil dotorea emanda. Aldaketak agortu ditu Machinek, markagailua berdintzeko asmoz, baina gasteiztarrek ez dute erreakziorako gaitasunik izan.


557 kasu gehiago Hego Euskal Herrian

Summary: 557 kasu gehiago Hego Euskal Herrian. 9.473 proba egin dituzte, eta positibotasun tasa %5,8koa izan da.

Asteburuarekin batera, behera egin du Hego Euskal Herrian atzemandako COVID-19 kasu berri kopuruak. Osasunbideak eta Osakidetzak argitaratutako datuen arabera, 557 kasu baieztatu dituzte azken orduetan, bezperan baino 177 gutxiago. Denera, 9.473 PCR eta antigeno proba egin dituzte. Hartara, positibotasun tasa %5,8koa izan da.

Nafarroan 93 kasu detektatu dituzte, bezperan baino bost gutxiago. Hala, lurralde hartan %5,2koa izan da positibotasun tasa. OME Osasunaren Mundu Erakundeak jarritako %5eko gehienezko tasatik gora, beraz. Are handiagoa da tasa hori Araba, Bizkai eta Gipuzkoan: %6koa. Araban, 96 kasu baieztatu dituzte (33 gutxiago); Bizkaian, 216 (79 gutxiago); eta Gipuzkoan, 149 (60 gutxiago).

Osakidetzaren arabera, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako erietxeetan beste 32 lagun ospitaleratu dituzte, COVID-19aren eraginez. Lurralde horietan, 116 lagun daude ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan, atzo baino lau gehiago.


Summary: Iker Vicentek irabazi du lehen Sherpa Ai txapelketa. Larrañagak amaitu du bigarren, eta Otaño hirugarren.

Gaur eguerdian jokatu dute Sherpa Ai Aizkolari Txapelketa Nagusiko lehen finala, Bilbo Arenan. Iker Vicente, Mikel Larrañaga, Julen Alberdi Txikia IV.a, Aitzol Atutxa Atutxa II.a, Jon Irazu eta Eneko Otaño aritu dira nor baino nor gehiago. Vicente zen faborito, iazko Euskal Herriko txapelduna zenez gero, eta guztiz bete ditu pronostikoak. Launa kana-erdiko (54 ontzako enborra), 60 ontzako eta oinbiko (72 ontzakoa) ebaki behar izan dituzte.

Lan erdietara iristerako, agerian geratu da txapelketa Vicenteren eta Larrañagaren arteko lehiatik aterako zela, lehenak segundo gutxiko aldea izanik. Atzetik, Otaño hirugarren postuan, eta Irazu eta Txikia IV.a laugarren lekuagatik borrokan. Atutxa II.a, berriz, urrun.

Hala, lehia ez da hautsi bedertzigarren egurrera iritsi arte. Larrañagak ordurako ordaindu du eginiko ahalegina, eta Iker Vicentek tarte erabakigarria ireki du. Aldea mantendu bakarrik ez: areagotu ere egin du azken hiru egurretan. Denera, 38:48 minutuan egin ditu lanak. Larrañagak handik 1:15 minutura amaitu du, bigarren; Otaño izan da hirugarren.

Promozio mailan, Julen Larrea Larrea III.a izan da onena.


Eibarrek eta Athleticek galdu egin dute

Summary: Eibarrek eta Athleticek galdu egin dute. Athleticek 1-0 galdu du Huelvan, eta Eibarrek 3-0 Rayo Vallecanoren aurka.

Euskal taldeek ez dute egun ona izan. Rayo Vallecano gainetik pasatu zaio Eibarri, eta ez dio aukerarik eman Gipuzkoako taldeari: 3-0. Krudelagoa izan da Athletici gertatu zaiona. Ate aurrean asmatu ez, eta partidaren hondarrean Huelva sartu du gola: 1-0.

Partida hasi bezain laster zaildu dira gauzak Eibarrentzat, seigarren minutuan aurreratu baita Rayo Vallecano, Camilaren golari esker. Beste hamar minutu igaro, eta penaltia. Ana de Teresak jaurti, eta 2-0 etxeko taldearentzat. Eibarrek horren ostean egin ditu partidako minutu onenak, baina ez da gai izan sortutako arriskua gol bilakatzeko. Bigarren zatia hasi eta berehala iritsi da Rayoren hirugarren gola. Berriz ere Ana de Teresa.

Athleticek ez du zorte hobea izan Huelvan. Zuri-gorriek aukera ugari izan dituzte markagailuan aurretik jartzeko, baina ate aurrean ez dute asmatu. Hala, partida hutsean amaituko zela zirudiela, Ana Carolek Amaia gainditu du 91. minutuan, eta etxeko taldearentzat izan dira hiru puntuak.


Merezitako puntua

Summary: Merezitako puntua. Eibarrek ez dio neurketa kontrolatzen utzi Realari, eta irabazteko aukerak izan dituzte bi taldeek. Alguacilek aldaketa asko egin ditu hamaikakoan, eta Barrenetxea eta Enrich izan dira goleatzaileak.

Zelaian ikusi zena ikusita, Realak eta Eibarrek ontzat jo dezakete atzo eskuratu zuten puntua. Puntu horri esker, Espainiako Ligako lidergoa berreskuratu dute donostiarrek —Atletico Madrilek galdu egin zuen—, eta armaginek etxetik kanpo talde fidagarria direla erakusten jarraitzen dute. Sailkapenean hamargarren dira, hamabost punturekin.

Joan-etorriko neurketa izan zen gipuzkoarren arteko derbia. Imanol Alguacil Realeko entrenatzaileak aldaketa asko egin zituen bere ohiko hamaikakoan, eta hori igarri egin zen taldearen jokoan. Baloiaren jabetza izatera eta neurketa menderatzera ohitu dituzte donostiarrek zaleak, baina atzo ez zen horrelakorik ikusi Anoetan; Eibarren presioak baloia nahi bezala jokatzea galarazi zion Realari.

Dena den, donostiarrenak izan ziren lehen zatiko gol aukera onenak. Lehenik, zelai erdian berreskuratu zuen baloi bat erdiratu zuen Merquelanzek, baina ate aurrean, bakarrik, nahastu egin zen Isak, eta ez zuen baloia errematatu ere egin. Huts ulergaitza egin zuen aurrelari suediarrak. Azkenaldian gol aukera asko huts egiten ari dira donostiarrak, eta atzo ere mamu horiek azaldu ziren Barrenetxeak uxatu zituen arte.

Aldaratze batean, area kanpotik, gol bikaina eskuratu zuen 18 urte eskas dituen aurrelariak. Bikain jo zuen baloia, eta ezin izan zuen ezer egin Dmitrovicek; hiru neurketa zeramatzan Eibarrek golik jaso gabe. Jarraian, partidako minuturik txarrenak jokatu zituen Mendilibarren taldeak, eta aldea handitzeko abaguneak izan zituen Realak: lehenik Roberto Lopezek, eta gero, berriz, Barrenetxeak. Beste behin, Dmitrovicek salbatu zuen Eibar.

Joera aldaketa

Bigarren zatian bestelakoa izan zen lehia. Takashi Inui sartu zuen zelaian Mendilibarrek, eta alboetatik min egin zieten armaginek txuri-urdinei. Eskuinetik Inui, ezkerretik Bryan Gil, eta haien erdiraketak errematatzeko Kike Garcia eta Sergi Enrich. Gil mugitu zen gehien, eta lortu zuen saria: Zalduari eta Le Normandi izkin egin zien, haren erdiraketa Inuik errematatu zuen, aldaratzea Enrichi iritsi zitzaion, eta aurrelariak ez zuen huts egin. Ia urtebete zeraman golik sartu gabe, baina atzo minutu onak egin zituen zelaian, eta gol garrantzitsua sartu zuen, gainera.

Neurketa amaitu bitartean, bi taldeek izan zituzten aukera garbiak. Bat, Enrichek berak; buruz, kanpora bota zuen Inuiren erdiraketa bat. Realak, berriz, eskuratu zuen gola, baina epaileak balio gabe utzi zuen. Silvak ateratako falta bat Le Normandi iritsi zitzaion, hark Zubeldiari utzi zion, eta azkoitiarrak sarera bidali zuen baloia, baina jokoz kanpo zegoen. Bi taldeak ondo borrokatu ziren puntua eskuratzeko.

Reala: Remiro; Zaldua, Le Normand, Sagnan (Zubeldia, 58'), Aihen; Gebara, Roberto Lopez (Silva, 69'), Merino (Zubimendi, 58'); Barrenetxea (Bautista, 63'), Merquelanz eta Isak (Portu, 63').

Eibar: Dmitrovic; Correa (Inui, 46'), Burgos, Bigas (Kevin, 41'), Arbilla; Pozo, Exposito, Diop (Sergio, 76'), Bryan Gil; Muto (Enrich, 46') eta Kike Garcia.


Ezkurdia, nagusitasunez

Summary: Ezkurdia, nagusitasunez. Lau eta erdiko egungo txapeldunak erakustaldia eman zuen, eta Jakaren aurka jokatuko du finalaurrekoa. Sakez min handia egin zion Artolari.

Lau eta erdiko txapelduna zergatik den erakutsi zuen atzo Joseba Ezkurdiak Eibarko Astelena pilotalekuan. Neurketara gogotsu heldu zen Artola, sasoi betean, eta, atzo ahaleginak egin zituen arren, ezin izan zion eutsi Arbizukoaren joari. Garaipenari esker, finalaurrekoa Erik Jakaren aurka jokatuko du Ezkurdiak, eta oraindik ez da finkatu noiz eta non izango den. Irabaziko balu, hirugarren finala izango luke jarraian. Beste finalaurrekoan, Jokin Altuna eta Oinatz Bengoetxea izango dira aurrez aurre.

Atzoko neurketa izan zen baino gogorragoa izango zela zirudien hasieran. Asteon BERRIAn esan zuen Artolak gogo handiz zegoela Ezkurdiaren aurka lehiatzeko, eta hala erakutsi zuen. Norgehiagokak aurrera egin ahala, ordea, bere legea ezarri zuen faboritoak, Ezkurdiak.

Seina berdindu ostean, sakez min handia egiten hasi zen Ezkurdia: bederatzi tanto egin zituen gisa horretara. Tantoz tanto, 15-0eko partziala egin zion nafarrak gipuzkoarrari. Bi tanto egitea lortu zuen Artolak, eta hala geratu zen markagailua: 22 eta 8.


Summary: John Le Carre hil da, espioitza nobelen maisua. Suspensearen generoan izen handia izan da harena. Erresuma Batuko zerbitzu sekretuetan lan egin zuen iragan mendearen erdialdean, eta misteriozko trametan ardaztutako lan enblematiko asko idatzi ditu; euskarara ekarritako 'Hotzetatik etorri zen espia', besteak beste.

David John Moore Cornwell zen sortze izenez, baina John le Carre deitura moldatuarekin egin zen ezagun espioitza nobelen eremua bizkor bere egingo zuen idazlea. Genero beltzak arrakasta handia zuen garai batean agertu zen literatur munduan, 1960ko eta 1970eko urteetan, eta Gerra Hotzaren garaiko tentsioan girotu zituen estreinako obrak. Testuinguru globalari beti adi, hasi zenetik ez zion inoiz utzi idazteari, beti genero beltzaren barruko espioitzaren adarrean, eta bizi-bizirik zegoen klasikotzat eduki dute askok azkeneraino. Asteburuan hil da, pneumoniak jota, 89 urterekin.

Eleberrietan agertzen zuen misterio aire antzeko batek ere bildu zuen haren bizitza maiz: 1931n jaio zen, Poolen, etxe giro bortitz batean; Bernako eta Oxfordeko unibertsitateetan ikasi zuen, eta, Etongo ikastetxe kontserbadore ingelesean irakasle lanetan zebilela, zerbitzu sekretuetan aritzeko gonbidapena jaso zuen. Burdinazko Errezelaren mendebaldeko aldera erakarritako espioiak atxiki eta hezten zituen Londresko bulego txiki batetik. Hor hasi zen, hain justu, espioien mundua paper gainean ere birsortzen.

Lehen nobelarekin aurkeztu zion irakurleari bere pertsonaien artean ezagunena bihurtuko zen agentea, George Smiley. Call for the Dead (Heriotzari deia) zen nobela, 1961ean emana, eta han azaldu zen aurrenekoz Smiley, Karla deituriko agente sobietarraren etsai zuzena, azkarra, metodikoa, berezia janzkeraz eta berezia gorpuzkeraz.

The Spy Who Came From the Cold (1963), Tinker Tailor Soldier Spy (1974), The Honourable Schoolboy (1977) eta Smiley's People (1979) izan ziren hastapenetan plazaratu zituen eleberri esanguratsuenetakoak, zeinetan espioi jokoak ordura arte inor gutxik bezala kontatu zituen. Gerra Hotzaren bukaerak, ordea, gaitegia zabaltzera eta gaurkotzera bultzatu zuen. Orduan hasi zen nazioarteko errealitatearen konplexutasuna erakusten duten auzi berriei ere leku egiten, izan terrorismo islamikoa, Sobietar Batasunaren desegiteak utzitako problematika, AEBen politika inperialistak, farmazia industrien trikimailuak... Asko ikertzen zuen idatzi aurretik, eta ez zion izkin egiten kritikoak hainbeste asaldatzen zituen jarrera moral bati.

Hizkuntza askotara itzuli dira haren nobelak —euskarara Hotzetatik etorri zen espia ekarri zuen Koro Navarrok, 1989an—, eta baita zinemaratu ere. Hor dira, esaterako, The Looking Glass War (Frank Pierson, 1969), The Russia House (Fres Schepisi, 1990), The Tailor of Panama (John Boorman, 2001), The Constant Gardener (Fernando Meirelles, 2005) eta A Most Wanted Man (Anton Corbijin, 2014) filmak, besteak beste.

Le Carre ez zen literatur sari eta aipamen berezien zalea, eta sarritan egin zien uko, baita izendapen hutsei ere. Hala ere, zenbait instituziok haren obra aitortuz segitu dute beti; 2011n Goethe Domina eman zioten, adibidez. Espioien generoa goi mailako literaturara eraman izana aitortu izan dio, halaber, letren munduak. "Philip Rothek sinatu izan balu, maisulantzat hartuko zuketen", idatzi zuen Belen Gopeguik, esaterako, 1983ko The Little Drummer Girl (Danborra jotzen zuen neska) gogoan. Boterearen mekanismoetan murgil egin, etikaren mugetara irten, hizkera zehatz eta jori bat landu, eta, tesi irmoetatik urrun, ikuspuntu ugariri leku egiten baitzion. Askoren ustetan, mundu inmoral batean moralak izaten segitzeko gizakiak egiten duen ahalegina izan da haren literaturako gai handia.

Benetako enigma

"Ez dut hantuste izan nahi, baina idazle batek enigma bakar bat dauka eta hori bere bizitza da. Nire aita kriminal bat zen, eta horrekin hazi nintzen. Eta, bai, zerbitzu sekretuetan egon nintzen. Inoiz ez nukeen sasoi hartakorik kontatuko; horregatik ez ditut nire memoriak idazten". Argentinako La Nación agerkarian esan zituen hitzok idazleak, baina, azkenean, idatzi eta argitara ere eman zituen memoriak.

Bere nobelek milioika ale saldu eta arrakasta handituahala, esparru publikotik urrats bat atzera eginez joan zen idazlea azken hamarkadetan, irakurlearengan jakin-mina areagotuz. Horregatik sortu zuen halako interesa azkenean 2016an emandako memoria liburuak, The Pigeon Tunnel: Stories from My Life (Pigeon tunela: Nire bizitzako istorioak) izenpean. Ordurako jakina zen bere herrialdeko zerbitzu sekretuetan parte hartua zela, baina beti jokatu zuen ñabartzera horren inguruan askok eraiki zituzten usteak. Honela irakur zitekeen bere webgunean: «Garai batean, ondo zetorren ni idazle bilakatutako espioitzat jotzea. Baina ni ez nintzen horrelakoa, ezta antzekoa ere. Oso gaztetan Britainiar Inteligentzian denboraldi labur baina prestakuntzaren aldetik izugarri probetxugarria eman zuen idazle bat naiz».

Haurtzarokoak eta batez ere aitari lotutako alderdi minberak ere kontatu zituen idazleak liburuan. Ronnie izeneko gizon bat zuen aita, hala semeaz nola emazteaz abusatu zuena eta hainbat bider espetxeratua izan zena. Idazlearen amak ihes egin zuen azkenean, hark 5 urte baino ez zituenean. "Ronniek jipoiren bat eman zidan, baina inoiz gutxi, eta konbikzio eskasarekin. Modua zen gehien izutzen ninduena, behera etortzeko haren modu hura, sorbaldak eta lekutik ateratako masailezurra prest uzteko modua", idatziko zuen.

XX. mendearen bigarren erdialdeko geopolitikaren kronikatzat ere irakurri zuten askok liburua, garai hura definitu zuten askoren errepasoa egin baitzuen: Margaret Thatcher, Yasser Arafat, Richard Burton eta beste. Esan ohi zuenez, George W. Bushek abiatutako "horrorearen kontrako gerrak" erabat ikaratu zuen mende berriaren hasieran, ustezko arma kimikoen mehatxuaren aitzakian AEBek abiatutako politikek. "Hainbeste dira eta horren etengabeak zabaldu diren gezurrak, oraintxe begi bistan gelditu da fikzioa dela egia kontatzeko era bakarra".

Azken urte luzeak Kornuallesko kostako etxera erretiratuta egin zituen Le Carrek, non idazten jarraitu zuen beti. 2017an Smiley agentea berreskuratu zuen A Legacy of Spies nobelan (Espioien legatua), eta iaz eman zuen azkena: Agent Running In The Field (Agentea larrean lasterka).


Summary: Donostiako Parte Zaharreko Gazte Asanbladak manifestaziora deitu du Ertzaintzaren indarkeria salatzeko. Istiluak izan ziren larunbat gauean Donostiako Parte Zaharrean. Gazte Asanbladaren arabera, «identifikatzeko arrazoirik gabe» saiatu ziren horretan ertzainak, eta, gazteen ezezkoaren ondoren, oldartu egin zitzaizkien. Prentsaurrekoa eman zuten atzo.

«Oso modu oldarkorrean eta mehatxuka, agindu ziguten identifikatu eta miatu egingo gintuztela Trinititate plazan ginen gazte guztiak, isuna jartzeko asmoarekin». Hala azaldu zuten Donostiako Parte Zaharreko Gazte Asanbladako kideek nola hasi ziren larunbat iluntzeko istiluak, atzo deitutako prentsaurrekoan. Polizia gogor oldartu zen larunbat gauean, eta hainbat gazte identifikatu zituen.

Gazte Asanbladako kideek argi dute Ertzaintzak ez zuela jendea identifikatzeko arrazoirik: «Jarrera onartezin hori ikusita, plazatik irteten hasi ginen, eta orduan oldartu zitzaizkigun; jendearen atzetik korrika eta egurra banatzen hasi ziren». Ertzaintzaren arabera, jende pilaketak zeuden ordu hartan Parte Zaharrean —tabernak itxi ostean izan zen—, eta gazteak kale zurrutean ari ziren. Gazteek, ordea, ukatu egin dute hori: «Argi diogu: ez zegoen ez jende pilaketarik, ez kale zurrutik, eta ez genion inoiz eraso Poliziari». Trinitate plazan 40 gazte inguru zeuden.

Istiluek Konstituzio plazan jarraitu zuten, eta ertzainek han identifikatu zituzten hainbat gazte; besteak beste, Poliziaren jarduna grabatzeagatik. Asanbladaren iritziz, «gazteen kriminalizazioaren beste adibide bat» da larunbatean jazotakoa, eta manipulazio mediatikoa egitea egotzi diete hainbat komunikabideri. Ertzaintza atzoko prentsaurrekora ere agertu zen, baina gazte bat identifikatu eta alde egin zuten.

Gertatutakoa salatzeko, gaur manifestazioa egingo dute Donostian, 20:00etan, Konstituzio plazatik abiatuta. Auzoak defendatu, errepresioari ez! da deialdiaren leloa.


Summary: Espainiako Auzitegi Gorenak auzia ireki du Manu Aierdi kontseilariaren aurka. Esparzak Aierdi kargutik kentzeko eskatu du. Gobernuak erantzun du Gorenak Aierdi ikertzea erabakiz gero kontseilari izateari utziko diola.

Iragan legealdiaren hasieran, 2015eko udazkenean, Sodena Nafarroako arrisku kapitaleko sozietate publikoak milioi bat euroko mailegua eman zion Davalor enpresari. Enpresa larri zebilen, baina inbertitzaile bat bilatuz gero potentzialitate handia zuelakoan, beste 1,6 milioi euro eman zizkion maileguan 2017ra bitartean. Haatik, Davalorrek hartzekodunen konkurtsoan amaitu zuen azkenean.

UPNk irregulartasunez aritzea egotzi zion orduko Nafarroako Gobernuko lehendakariorde eta Garapen Ekonomikoko kontseilariari —departamendu horretako kontseilari da orain ere—. Salaketa auzitara eraman, eta Espainiako Auzitegi Gorenak auzibidea ireki du. Prebarikazioa egitea eta diru publikoa bidegabe erabiltzea egozten dio UPNk, eta Gorenak Andres Palomo del Arco magistratua izendatu du hori ikertzeko.

Aierdik oraingoz ez du adierazpen publikorik egiteko asmorik. «Harridura handiz» hartu du albistea, eta komunikabideen bitartez izan du Gorenaren erabakiaren berri. Ez du bestelako jakinarazpen ofizilik jaso. Nafarroako Gobernuak, berriz, adierazi du egoera aztertzen ari direla.

Goreneko bigarren salak deritzo UPNk ekainaren 2an aurkeztutako salaketaren behin-behineko lehen balorazioan egon daitezkeela salaketak aipatutako delituaren zantzu nagusiak. Aierdi, gobernuko kontseilari denez, foruduna da. UPNren kereilak dio Sodenaren barne kontroleko prozedurak errespetatu gabe baimendu zela 2015eko irailean Sodenari emandako lehen mailegua. Halaber, gaineratu dute Davalorrek aurkeztu gabe zituela bere kontuak, eta eguneratu gabe Gizarte Segurantzarekiko zorra, eta, hala ere, beste bost mailegu eman zitzaizkiola.

Goizean, Navarra Sumako Javier Esparzak Aierdi kargutik kentzeko eskatu dio Maria Txibite gobernuko lehendakariari. 14/2004 foru legeko 68. artikuluaren arabera, auzitegi batek auto batean arduradun politiko bat ikertu gisa badauka eta Zigor Kodeko hainbat delituren zantzuak identikatzen baditu, politikari horren kargua ez da bateragarri emandako konfiantzarekin. «Ez da posible gobernuak onartutako lege bati izkin egitea». Esparzaren arabera, Txibiteren betebeharra da Aierdi kargutik kentzea.

Nafarroako Gobernuaren oharra

Foru lege horretako 68. artikulua zehatza den heinean, arratsaldean kaleratutako oharrean, gobernuak erantzun du Auzitegi Gorenak ikertu gisa hartuz gero, Aierdik kontseilari izateari utziko diola. Nafarroako Gobernuaren prentsa oharraren arabera, auzitegiak epaile instruktorea izendatu du eta auzia bere gain hartu du. Gobernuaren arabera, oraindik ez du kereila tramitera onartu, eta instruktoreak hartzen duen erabakiaren zain geratuko da. Epaile instruktoreak Aierdi ikertzea erabakiko balu, beraz, gobernua utzi beharko luke.

Dena den, oraindik ez du urrats hori egin. Goizean, PSNko Ramon Alzorriz zuhur mintzatu da, eta esan du albistea jakin berri dutela. Haren ustez, auzitegiak argitu beharko du auzia, eta ohartarazi du auzibidea abiapuntuan baino ez dagoela orain.

Geroa Baiko Uxue Barkosek konfiantza agertu du Gorenak zalantza oro argituko dituela. Gogorarazi du UPNk aurkeztutako salaketa bat duela oinarri auziak.

UPNren garaiko beste porrotak

EH Bilduko Adolfo Araizen arabera ere, auzibidea hasiera-hasierako tramiteetan baino ez dago: «Tramiterako onartu izan da; prozedura barruko tramite bat da, eta goiz da ezer baloratzeko». Araizek gogora ekarri du Aierdik hainbat aldiz azalpenak eman dituela parlamentuan, eta orain hori bera Gorenean egitea egokituko zaiola. Dena den, zail egiten zaio kereilari buruzko ezer aztertzea haren edukia jakin gabe. Halaber, gogoeta bat egin du horrek jar dezakeen aurrekaria: "Sodenaren barruan, hainbat azterketa juridiko eta ekonomiko egin ziren Davalorri buruz, eta, orain, gertatu dena da emaitza negargarria izan dela altxor publikoarentzat. Beste batzuetan ere hori gertatu da, baina inork ez ditu arduradunak auzitara eraman. Garai egokia izan liteke UPNren garaian Sodenak huts egindako jarduerak berrikusteko, ez baitu inork azalpenik eman horregatik».

Izan ere, nahiz eta auzia Gorenera iritsi den, ez da auzi berria Nafarroan. Iragan legealdian, Manu Aierdik hainbat bider eman zituen azalpenak. Parlamentuan ikerketa batzordea ere ireki zen Sodenaren inbertsioen inguruan. Aierdik, azalpen horietan, justifikatu zuen «potentzialitate handiko» apustua zela Davalor, eta, hasieratik enpresa gaizki zegoela jakin arren, horregatik jo zutela aurrera.

Davalorrek finantza egoera zaila izanagatik, Nafarroan lanpostu ugari sortzeko potentziala zuen, inbertitzaileak bilatzea lortuz gero, Aierdiren arabera. Haren ustez, arrisku kapitaleko sozietate gisa, estrategikoak diren sektoreetako enpresa hasiberriak eta egoera zailean direnak laguntzen ditu. Davalorren kasuan, ezohiko proiektua zelako babestu zuten. «Horrelako gutxi daude Nafarroan», azaldu zuen.


Summary: Michel Barnier: «Hurrengo egunak garrantzitsuak izango dira». Akordiorako «bide mehar bat» ikusten duela esan die Europako Batasunaren negoziatzaileak 27 herrialdeen enbaxadoreei. «Gure ardura da elkarrizketei aukera guztiak ematea», azaldu du gero, sare sozialetan. Michel Barnierren taldea eguerdian bilduko da David Frost britainiarrarekin.

Merkataritza libreko akordio bat adosteko negoziazioak oraindik zabalik daude Bruselan, igandean hala erabaki zutelako telefono dei batean Erresuma Batuko lehen ministro Boris Johnsonek eta Europako Batzordeko lehendakariak, Ursula von der Leyenek. Horrela, gaur eguerdian dira bilera egitekoak bi aldeetako negoziatzaileak, Michel Barnier frantziarra eta David Frost britainiarra buru dituztela.

Mahai gainean berritasun gutxi izango dituzte. Hori azaldu die Barnierrek Batasuneko 27 herrialdeetako enbaxadoreei gaur goizean, elkarrizketen egoeraren berri azaltzeko bilkuran. Negoziatzaile buruak esan die ikusten duela bide mehar bat akordiorako, baina zaila izango dela, oraindik arazo handienak hor daudelako.

Iturri diplomatikoek Bloomberg-i esandakoaren arabera, estatu laguntzei buruzko jarrerak oraindik oso urrun daudela esan die Barnierrek enbaxadoreei, eta arrantza gaietan Erresuma Batuak atzera egin duela.

Argi dagoena da, oraingoz behintzat, ez alde batek ez besteak ez duela elkarrizketak etetearen arduradun agertu nahi. «Gure ardura da elkarrizketei arrakastarako aukera guztiak ematea», esan du Barnierrek txio batean. «Inoiz ez da halako akordio zabal bat (merkataritza, energia, arrantza, garraioa, polizia eta justizia kooperazioa eta abar) horren gardentasun handiarekin eta horren denbora gutxian negoziatu».

Barnierrek gaineratu du datorren egunak garrantzitsuak izango direla, akordio bat izango bada 2021eko urtarrilaren lehenerako. «Bidezkoa lehia, eta gure arrantzaleentzako konponbide iraunkorra giltzarriak izango dira akordio bat lortzeko».

Nahiko agerikoa da hurrengo egunak garrantzitsuak izango direla, are gehiago epeak gainera datozela. Aurtengo urtarrilaren 31n atera zen Erresuma Batua ofizialki Europako Batasunetik, eta egun horretan bertan zabaldu zen Brexiterako trantsizio epea, bi aldeek astia izateko egitura guztiak egokitzeko eta etorkizuneko harremanaren nondik norakoak negoziatu eta adosteko. Trantsizio epe hori urtarrilaren lehenean itxiko da.


Summary: Hamasek iragarri du prest dagoela Al-Fatahrekin hizketan hasteko. Palestinako Aginte Nazionala Israelekiko harremanetan egoteak negoziazioak zailtzen dituela salatu du Hamasek.

Al-Fatahrekin elkarrizketak hasteko prest agertu da Hamas, «palestinarren batasun nazionala» lortzeko helburuarekin. Ez da lehen aldia bi aldeek elkarrizketei ekiten dietena. Bi aldeetako ordezkariak Kairon bildu ziren azaroan, presidentetzarako hauteskunde eguna zehaztu nahian. 2006an egin zituzten hauteskundeak azken aldiz Gazan eta Zisjordanian. Al-Fatah izan zen nagusi Zisjordanian, eta Hamas Gazan. Bi aldeek batasun nazionalerako gobernua osatu zuten, baina akordioak gutxi iraun zuen.

Hamaseko buru Ismail Haniyek ohartarazi du negoziazioetarako oztopo izango dela Al-Fatahren menpeko PAN Palestinako Aginte Nazionalaren eta Israelen arteko elkarlana. PANek maiatzean eten zituen Tel Avivekiko harremanak, hark Zisjordaniako hainbat eremu bereganatzeko asmoa iragarri zuenean. Joan den hilean, ordea, atzera egin zuen erabakian, eta elkarrizketak hasi zituen. Erakunde palestinarrek gogor kritikatu zuten erabakia.


Summary: Asteotan izurriaren kontrako neurriak «indartu» beharko liratekeela esan du Rafael Bengoak. Ostatuen barruko aldeetan egoten ez dela utzi behar adierazi du, eta debekatu egin behar dela terrazetan erretzea.

Rafael Bengoa osasun publikoko gaietan aditua da; nazioarteko osasun erakundeetan itzala badu, eta Eusko Jaurlarlitzako Osasun sailburua izan zen 2009-2012 urteetan. Horiek horrela, oihartzun handia izaten dute hark izurriaren inguruan ematen dituen iritziek, eta gaur ere erruz zabaldu dira Radio Euskadi irratian egin dioten elkarrizketa batean Gabonetarako hartutako prebentzio neurrien inguruan eman dituen iritziak, «arrisku» handiegiak hartu direla uste baitu: «Datozen egunetan neurriak indartu egin behar dira Euskadin».

Auzitan jarri ditu Eusko Jaurlaritzak lehengo astean Eguberrietara begira hartutako hainbat neurri. Esaterako, tabernak zabalik daude larunbatetik, baina horietan mugak zorroztu egin behar liratekeela adierazi du: «Tabernen barruko aldeak itxi egin behar dira, eta terrazetan galarazi egin behar da erretzea». Prebentzio neurrien garrantzia nabarmendu du: «Eguberrietan egoera nahasia bada, hirugarren olatu bat sor daiteke». Familia topaketak-eta saihestu egin behar direla oroitarazi du: «Utz ditzagun datorren urterako, egoerak normaltzera egiten duenerako». Urte berriaren hasieran orduan ospatzeko esan du: «Jan ditzagun mahatsak abuztuan».

Alemania jo du eredutzat, han neurriak zorrotu egin baitituzte orain: «Haien ildoari jarraitu beharko genioke, nolabaiteko normaltasun baten bila ibili bitartean». Beste biderik ez dagoela uste du: «Uda ameskeria bat izan zen».

Adierazi du urtearen hasieran txertaketa kanpainak hasiko direla Europa osoan, eta , ondo bidean, heldu den urteko urrirako biztanleen %70 immunizatuta egongo direla. Horrregatik, heldu den urtera begira «esperantzarako» motiboak badirela pentsatzen du.


Summary: Berriro epaituko dituzte Bateraguneko bortzak. Espainiako Auzitegi Goreneko epaileek aho batez erabaki dute auzia berriro egitea. Espainiako Auzitegi Nazionalean egingo da epaiketa, hutsetik hasita.

Bateragune auzia berriro egin ala ez erabaki behar zuen gaur Espainiako Auzitegi Gorenak, eta auzia berriz egitea erabaki dute auzitegiko bigarren salako epaile guztiek, aho batez.

Auzitegi Goreneko presidente Manuel Marchenak hala erabakita, hamasei magistratuk hartu dute parte Arnaldo Otegi, Rafa Diez, Sonia Jacinto, Miren Zabaleta eta Arkaitz Rodriguezen aurkako epaiketa berriz egin ala ez erabakitzeko eztabaidan: alegia, Auzitegi Goreneko bigarren salako epaile guztiek —zigor zuzenbideari buruzko sala da—. Epaile talde osoak parte hartzeak garrantzi berezia ematen dio erabakiari, eta, aitzineko halako kasu batzuetan gertatu izan den gisan, baliteke Auzitegi Gorenak erabakiaren bitartez doktrina bat ezarri nahi izatea.

Auzitegi Goreneko epaile taldeak men egin dio, beraz, Goreneko fiskalaren eskaerari. Kontraesanak daude fiskaltzaren irizpideetan. Izan ere, Estrasburgoren 2018ko sententzia Espainian betearazteko egindako berrikuspen helegitea tramitatzerakoan, Illana Navia Osorio fiskalak ez zuen auzia berriz egiteko eskatu: zigorrak bertan behera uztea baino ez zuen galdegin. Joan den azaroan, ordea, Marchena Goreneko presidenteak irailean irekitako probidentzia bati erantzunez, auzia berriz egin zedila eskatu zuen.

Espainiako Auzitegi Nazionaleko fiskalaren irizpideekin ere ez dator bat. Hain zuzen, AVT-Verde Esperanza biktimen elkarteak egindako eskaerari erantzunez, Auzitegi Nazionalak ez zuen onartu epaiketa berriz egitea, urrian emandako ebazpen batean: auzitegiak argudiatu zuen, bertzeak bertze, epaiketa berriz egiteak ez lukeela lege babesik —Espainiako Prozedura Kriminaleko Legeak ez du halakorik aurreikusten— eta Giza Eskubideen Europako Auzitegiak dioela «pertsona interesdunek» eskatuta soilik egin daitekeela auzia berriro. Alegia: Otegik, Diezek, Jacintok, Rodriguezek eta Zabaletak hala eskatuta egin daitekeela; ez bertzela. Eta auzipetuek ez zuten halakorik galdegin.

Europako hitzarmena oinarri

Goreneko iturriek jakinarazi dutenez, Giza Eskubideen Europako Hitzarmeneko zazpigarren protokoloko 4.2 artikulua oinarri hartuta erabaki dute auzia berriz egitea; auzitegiaren hitzetan, epaiketa bat berriz egitearen debekua salbuesten baitu artikulu horrek, Bateragune auzikoa bezalako kasuetan. Gorenaren arabera, bigarren salaren jurisprudentzian ere oinarritu dira magistratuak. Miguel Colmenero txostengileak idatzitako sententziak bat eginen luke, era berean, Navia Osorio fiskalaren irizpidearekin, zeinaren arabera eragotzi behar den egitate batzuk epaitu gabe gelditzea. Jakinarazi dutenez, ebazpen osoa datozen egunetan jakainaraziko dute.

Aurrekaria da

Estrasburgoren sententziak Espainian betearazteko irizpidearen aurka egiten du fiskalaren eskaerak, eta, beraz, baita Goreneko epaileen erabakiak ere. 2015ean Botere Judizialaren Lege Organikoan egindako moldaketa batean argitu zuten nola betearazi behar ziren Giza Eskubideen Europako Auzitegiko epaiak Espainian: berrikuspen helegite baten bidez. 2020ko uztaileko sententzia halako helegite bati erantzunez iritsi zen, hain zuzen; eta Gorenaren 2012ko epaia baliogabetzea ebatzi zuen, ez bertzerik. Lehen aldia da, beraz, halako zerbait egiten dutena: 2015etik honako Estrasburgoren sententzien aplikazioetan ez da halakorik gertatu, orain arte —ez Euskal Herriko gaiei dagokienez, ez bertzelakoetan—. Aurrekaria izan daiteke, beraz, eta, gainera, pisua ematen dio erabakia Goreneko epaile guztiek hartu izanak.

Era berean, eta Espainiako Auzitegi Nazionalak epaiketa berriro egitearen aurka eman zituen argudioetan erran bezala, Espainiako legediak ez du aurreikusten epaiketa bat berriro egiteko aukerarik, berez. Estrasburgok hala eskatuta Valladolideko Probintzia Auzitegiak emandako epai baten baliogabetzean hala ebatzi zuen Espainiako Auzitegi Gorenak berak, 2017an, auzia berriro egiteari buruz: «Aukera hori ez dago aurreikusita ordenamendu prozesalean, eta, gainera, egitate berengatik bi aldiz epaitua ez izatearen eskubidea urratuko luke». Bertzeak bertze Manuel Marchena epaileak izenpetu zuen sententzia hori; Bateragune auzia berriro egiteko fiskalaren eskaera aintzat hartu duen epaile berak, hain justu.


Summary: Aurten Nafarroako ekonomiak %10,6 atzera egitea espero du BBVAk. Datorren urtean %6ko suspertzea aurreikusi du, eta biurteko amaieran orotara 3.000 lanpostu galduko direla ondorioztatu du finantza erakundeak

BBVAk Nafarroa zertan den urteroko txostena kaleratu berri du iruñean, eta, ezinbestean, pandemiaren lorratz sakona islatu du azterketak. «Pandemiarekin lotutako ziurgabetasuna areagotzeak, kutsatzea saihesteko beharrezkoak diren konfinamendu eta urruntze neurriak ezarri beharrak eta berauek uste baino gehiago luzatzeak» eragin dute beherakada. Urte amaieran barne produktu gordina %10,6 uzkurtuko dela kalkulatu du finantza erakundeak.

Nafarroako ekonomia, nazioartekoa bezala, ziurgabetasun giro handian mugitzen bada ere, etorkizunera begira baikortasun handiagoa islatzen du azterketak. Proba fase aurreratu batean dauden txerto kopuruak, baita zenbait herrialderen onarpenak ere, probabilitatea handitzen du datozen hemezortzi hilabeteetan SARS-CoV-2 koronabirusari aurre egiteko erremedio eraginkor bat izateko. Batik bat, 2021eko uztailetik aurrera, ekonomiak bultzada handia izateko aukera ikusten du BBVAk. Hala, 2021ean, %6 haztea espero du. Horrek esan nahiko luke Nafarroako ekonomia pandemiaren biurtekoan 2019ko martxoan baino %5,2 uzkurrago legokeela. Bidean 3.000 lanpostu galduko direla uste du.

Aurreikuspenak beteko diren ikusi zain, pandemiak eragin sakona utzi du. Konfinamenduak kontsumoa nabarmen murriztu zuen martxotik apiril erdialdera bitartean: epe horretan, kreditu txartelen eta zordun txartelen bidezko operazioak %59 eta %47 murriztu ziren, eta «hainbat sektoretan gertatutako itxieraren neurria ematen dute». Garraio, kirol, bidaia, moda, ostalaritza eta jatetxeen sektoreetan, %75 eta %90ekoa izan zen txartelen erabileraren jaitsiera.

35 urtetik gorakoak

Beste datu esanguratsu bat lan munduan eman dute, «krisiaren eragina heterogeneoa izan baita kolektiboen eta sektoreen artean». Gazteen artean enpleguaren beherakada handiagoa izan da, baina lana galdu dutenen erdiak baino gehiago 35 urtetik gorako pertsonak izan dira —2008-2009ko finantza krisian bostenek galdu zuten lana—. Sektoreen artean, ostalaritzak jasan du kolperik handiena: otsailetik maiatzera bitartean, afiliazioa %12,5 jaitsi zen. Eskualdeka, berriz, Iruñerriak eta Sakanak izan dituzte enplegu galerarik handienetakoak, %4tik gorakoak.

Hurrengo hilabeteetan, jarduerak gorantz egin zuen. Ondorioz, murrizketak lehenago malgutu zituzten sektoreek nabaritu zuten lehenago bultzada. «Merkataritzaren eta industriaren hasierako susperraldia handia izan zen, baina zerbitzuen kasuan motelagoa izaten ari da». Hala ere, udan 175.000 turista izan ziren Nafarroan, iazko udan izan zirenen %45. Turismoaren, esportazioen eta zerga bultzaren ondorioz, hirugarren hiruhilekoan %18,8 egin du gora ekonomiak.

Txartelen operazioak, behera berriro

Dena den, urtea amaitu arteko hilabeteotan berriro jarduera nabarmen moteltzea espero du BBVAk, «COVID-19 kasuen intzidentzia handitzeak eta hartutako murrizketek ziurgabetasuna areagotzea ekarri dutelako». Oraindik behin betiko ondoriorik ateratzeko goiz bada ere, «hainbat adierazlek erakusten dute hobekuntza indarra galtzen ari dela», BBVAren arabera. Bankuak txartel bidezko operazioetan nabaritu du hori. «Urriaren bigarren erditik aurrera progresiboki indarra galdu du, foru erkidegoa konfinatu eta hilaren 22an ostalaritza itxi zenetik. Murrizketa hori nabarmenagoa da pandemiaren eraginpean dauden sektoreetan, hala nola bidaia, ostatu, aisialdi edo jatetxeetan»,

Aurrera begirako arriskuak eta ahulguneak ere azpimarraitu ditu BBVAk. Finantza erakundearen arabera, krisia areagotu ez dadin barne kontsumoari eusteko hartu diren neurriak berregokitu beharko lirateke. Europako Banku Zentralak zeresan handia izango duelakoan dago. Halaber, Espainiako Gobernuak Ico maileguen bidezko politikak eta aldi baterako erregulazioak berrikusi beharko lituzke.

BBVAren arabera, Europako Batasunak onartutako Next Generation planaren bidez berreraikuntzarako iragarritako pizgarriak «nahikoa» izan daitezkeela deritzo, baina oraindik gauza asko argitzeko daudela uste du BBVAk: «Ez da planaren agenda osatzen duten proiektuen memoriarik eman, ez eta hura ezartzeko egutegirik ere. Era berean, ez da erraza jakitea proiektu horien arteko zeintzuk egingo ziratekeen NGEU gabe ere. Horren guztiaren ondorioz, zaila da azken eragina edo urtez urte izango duena baloratzea». Nolanahi ere, BBVAk uste du plan hori aukera handia dela eta haren ondorioak 2021eko bigarren erditik aurrera nabaritzen hasiko direla. Nafarroak proiektu interesgarriak dituela uste du: «Ildo horretan, Navarra Green planak ekimen interesgarriak ditu zenbait arlotan, hala nola energia berriztagarrietan».


Summary: 404 positibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian. Nafarroako Gobernuak baheketak eginen dizkie zahar etxeetako langileei hamabostean behin

Osasunbideak eta Osakidetzak goizean emaniko datuen arabera, COVID-19aren positibotasun tasa %6koa da Hego Euskal Herrian. Atzo, 6.722 proba diagnostiko egin ziren Araban, Bizkaian, Gipuzkoan eta Nafarroan (PCR eta antigenokoak), eta horietatik 404k eman dute positibo.

Herrialdeka, Nafarroa da positibo kopuru apalena erregistratu duena: 68, bezperan baino 25 gutxiago; Araban 71 atzeman dituzte (25 gutxiago), Bizkaian 145 (71 gutxiago) eta Gipuzkoan 115 (34 gutxiago).

Detektatutako kasuen kopurua larunbatekoa baino askoz txikiagoa da, baina positibo tasa ez da murriztu: aitzitik, gora egin du apur bat, %5,8tik %6ra, askoz proba gutxiago egin zirelako atzo (larunbatean baino 2.751 gutxiago, zehazki).

Osakidetzak jakinarazi du, bestalde, 26 pertsona ospitaleratu zituztela atzo COVID-19arengatik Araba, Bizkai eta Gipuzkoako ospitaleetan, eta 112 paziente larri daudela ZIUetan. Nafarroako Gobernuak datozen orduetan emanen du ospitaleen egoeraren berri.

Baheketak zahar etxeetan

Eguneko datuez gain, Nafarroako Gobernuak iragarri du baheketak eginen dituela zahar etxeetako langile soziosanitarioen artean, hamabostean behin. Datorren astean hasiko dira probak egiten erkidegoko egoitzetan lan egiten duten 5.100 profesionalei. Osasun Departamentuko eta Gizarte Eskubideetako Departamentuko arduradunen esanetan, neurri «aitzindaria» da, eta «eremu soziosanitarioa babestea» du helburutzat. Hamabost egunean behin eginen dituzte PCR probak, bi hilabetez, eta, ondoren, ebaluatu egingo dituzte. 112 zentrotan eginen dituzte baheketak, adinekoen egoitzak, desgaitasunekoak eta buruko osasunekoak aintzat hartuta. Hiru zentro publikoko 500 langileri eginen dizkiete lehen probak: Iruñeko El Vergel, CAIDIS San Jose eta Lizarrako Santo Domingokoei, hain zuzen. Bestalde, Iruñeko Xabierko Frantzisko zentro psikogeriatrikoan ere eginen dute baheketa, baina COVID-19aren agerraldi aktibo bat dutenez, izurria amatatu eta bi astera hasiko dira. Egunotan, protokoloari jarraikiz, Osasun Departamentuak astero egiten dizkie PCR probak hango langileei. Nafarroako Gobernuak 1,64 milioi euroko inbertsio gehigarria egin du egitasmoa martxan jartzeko.


KRONOLOGIA

Summary: KRONOLOGIA.

2009 2009-10-13. Arnaldo Otegi, Rafa Diez, Rufi Etxeberria, Sonia Jacinto, Arkaitz Rodriguez, Miren Zabaleta, Txelui Moreno, Amaia Esnal, Mañel Serra eta Ainara Oiz atxilotu zituzten. 2009-10-16. Otegi, Diez, Jacinto, Rodriguez eta Zabaleta kartzelatzeko agindu zuen Baltasar Garzonek.

2010 2010-4-26. Auzitegi Nazionalak Rafa Diez aske utzi zuen, 30.000 euroko bermea jarrita.

2011 2011-6-27. Bateraguneren epaiketa hasi zen. 2011-9-16. Otegiri, Diezi, Jacintori, Rodriguezi eta Zabaletari kartzela zigorra ezarri zien Auzitegi Nazionalak —Diez hiru egunera espetxeratu zuten—. Esnal, Moreno eta Serra absolbitu egin zituen. 2011-10-20. ETAk amaitutzat eman zuen jardun armatua.

2012 2012-5-10. Zigor epaia berretsi zuen Gorenak. 2012-6-23. Gorenaren erabakiaren aurkako babes helegitea aurkeztu zuten.

2013 2013-6-4. Auziko mamiaz erabaki artean zigortuak aske ez uztea erabaki zuen Konstituzionalak.

2014 2014-7-22. Babes helegitea atzera botata, Zabaleta, Jacinto, Rodriguez eta Otegi preso mantentzea erabaki zuen Konstituzionalak.

2015 2015-10-11. Zabaleta, Jacinto eta Rodriguez aske gelditu ziren, zigorra osorik beteta.

2016 2016-3-1. Otegi aske gelditu zen.

2018 2011-11-6. Estrasburgok ebatzi zuen Auzitegi Nazionaleko epaimahaia ez zela inpartziala.

2019 2019-2-20. Irmoa bihurtu zen 'Bateragune auziaz' Europak emandako epaia. Horrek, defentsari Gorenera jotzeko eskubidea eman zion. 2019-11-15. Espainiako Auzitegi Gorenak Bateragune auziko epaiaren berraztertze helegitea aurkezteko baimena eman zion defentsari. 2012ko sententzia indargabe geratzeko aukera zabaldu zuen horrek.

2020 2020-08-01. Auzitegi Gorenak bertan behera utzi zituen zigorrak. 2020-11-19. Voxen helegitea kontuan hartu eta epaiketa berriro egiteko eskatu zuen fiskaltzak. 2020-12-14. Auzitegi Gorenak epaiketa berriz egitea erabaki du.


Summary: Aleksandra Kollontairen ‘Erle langileen amodioak’ euskaratu dute. Aroa Uhartek itzuli ditu liburuak biltzen dituen hiru narrazioak, errusieratik zuzenean. Errusiako Iraultzaren testuingurua agerikoa den arren, hizpide ditu kontu pribatuak ere: besteak beste, harremanak eta amatasuna. Errusieratik itzulitako lehen emakumea da Literatura Unibertsala bilduman.

Lermontov, Dostoievski, Pushkin, Txekhov, Gogol, Andreiev... horien eta beste hainbat errusiar idazleren obrak argitaratu dituzte Literatura Unibertsala bilduman. Hortaz, Errusiakoa ez da sistema ezezaguna euskal literaturarentzat, baina ez da guztiz ezaguna ere. Izan ere, gizonezkoak baino ez dira itzuliak izan errusieratik Erein eta Igela argitaletxeek EIZIErekin batera publikatzen duten bilduman. Hala azpimarratu du argitaletxeetako ordezkari Lander Majuelok, autoreen zerrenda aletu eta berehala. Orain, gabeziari lehen adabakia ipini diote: Aleksandra Kollontairen Erle langileen amodioak narrazio liburua argitaratu berri dute, Aroa Uhartek errusieratik zuzenean eginiko itzulpenean.

«Ez da nolanahikoa» euskal literaturak bereganatu berri duen emakumea, ezta haren istorioak ere, Majuelok aldarrikatu duenez. Izan ere, biografia «osoa» izan zuela nabarmendu du argitaletxeetako ordezkariak: «Garrantzitsua izan zen 1917ko iraultzan. Haren bizitzak argi adierazten ditu XX. mendeko gorabehera guztiak». Lehen lerrotik bizi izan zituen, gainera, iragan mendeko lehen hamarkadak: munduko lehen emakumezko ministroa izan zen, eta enbaxadore ibili zen 30 urtez. Jomuga eta lorpen izan zituen, besteak beste, abortuaren legeztatzea eta nekazarien hezkuntza plana, eta, 1920ko hamarkadan haren liburu teoriko zein fikziozkoek arrakasta izan arren, hurrengo hamarkadetan ez-fikzioan eginiko lanagatik izan zen bereziki ezaguna, Aroa Uharte itzultzaileak nabarmendu duenez. Hala ere, orobat egurtu zituzten kritikariek ez-fikzioaren zein fikzioaren esparruan eginiko lanak, sarritan arrazoi moralak tarteko: «Baztertua izan zen politikoki, feminista izateagatik, eta baita literaturaren eremuan ere. Sentimentalismoa eta efektu melodramatikoetarako joera egotzi zioten».

Garai hartako testuinguru soziopolitikoak narrazioak blaitzen dituen arren, esparru pribatura zuzentzen du soa bereziki Kollontaik, baita barneko mundura ere, Uhartek dioenez: «Marxismoaren ikuspegi feminista landu zuen, eta literatur lanetan beste alderdi batzuk jorratu zituen: amatasuna, harremanak edota emakumeen autonomia eta sexualitatea, besteak beste». Ondorioz, duela ehun urte ondutako narrazioak izanik ere, hainbat ertz ezagun egingo zaizkio irakurleari: «Gaur egungo kezkekin lotuta dago: pertsonala politikoa dela adierazten du». Protagonistak «iraultza egiteko lanetan murgildutako» emakumeak dira, eta «ilusioa» nabari zaie borroka politikorako, baina lan politikoa etxeko egoerarekin uztartzen dute. Garai «aldakor» baten erretratua agertzen du Kollontaik, horrenbestez, gizarteko hainbat geruzetan gertatzen ari dena, ordea.

Hala ere, narrazioek ez dute mitinaren molderik, Uhartek ñabartu duenez. Pertsonaien bitartez transmititzen ditu Kollontaik garai hartako buruhausteak, baina horrek ez du baldintzatzen haien sakontasuna, ez baitira «karikatura itxiak». Epai kategorikoak baino gehiago, duda eragiten die egoerak protagonistei: «Narrazioen bukaeran zalantzaz beteriko begirada bat botatzen dio Kollontaik aurrera begirakoari, baina baikortasunez zipriztinduta dago».

Konpromiso formala

Argi dago literaturan ere agertu zuela diplomatikari gisa izandako konpromisoa, baina edukiaz gain forman ere eragin zuen Kollontairen ideologiak, autore guztietan gertatzen den bezala, bestalde. Idazleak ulergarritasuna du xede, eta, hortaz, «estilo sinplea, eskematikoa batzuetan» erabiltzen du Kollontaik euskaratu berri diren narrazioetan. Errusiako literaturak historikoki izandako «gizarte eragile» funtzioari jarraitzen dio autoreak: «Literatura tresna bat zen Kollontairentzat, emakume langileengana eta nekazari alfabetatu berriengana hurbiltzeko». Helburu sozialak erdiesteaz landa, molde tradizionalek erabat ardazten dituzte narrazioak, orduko abangoardiek bainoago: «XIX. mendeko tradizio literarioari jarraitzen dio gehiago XX. mendeko futurismoari baino».

Aditzaren denboraz ere baliatu zen hartzailearengana are gehiago hurbiltze aldera, eta horretan ere tradiziora jo zuen: izan ere, Errusiako literaturan pisu nabarmena izan duen ahozkotasunaren moldea dago aditzak orainaldian erabiltzearen oinarrian. Ezaugarri honetan bat egiten dute nonbait errusiar eta euskal literatur tradizioek, Uhartek azaldu duenez: «Euskal literaturan ere orainaldian kontatzeko tradizioa dago, irakurlea hurbiltzeko balio duena».


Summary: Ehunka ikasle desagertuta daude Nigerian, eraso baten ostean. Talde armatuek ikastetxe bati eraso egin zioten ostiralean, Nigeria iparraldeko Kankara hirian, eta harrezkero desagertuta daude berrehun ikasle baino gehiago, herrialdeko agintariek jakinarazi dutenez. Gertakariaren momentuan zortziehun ikasle baino gehiago zeuden, baina horietatik laurehun aske daude.

AK-47 errifleak eskuan zituztela, bigarren hezkuntzako ikastetxe batera sartu ziren erasotzaileak, joan den ostiralean, Nigeriako Katsina estatuko Kankara hirian. Airera tiroak jaurti zituzten, eta segurtasun zaindari bat zauritu zuten. Ordutik, desagertuta daude institutu horretako berrehun eta laurehun ikasle artean, Badamasi Charanchi Katsina estatuko hezkuntza sailburuak jakinarazi duenez.

Agintariek bahiketa masibo baten traza hartu diote gertatutakoari. Desagertutako ikasle kopurua ez dago argi oraindik. 884 ikasle dituen mutilentzako ikastetxe batean izan zen erasoa, eta gertakariaren momentuan 800 inguru han zirela diote zenbait irakaslek. Desagertutako ikasleetatik 400 inguru lokalizatu dituzte dagoeneko. Charanchik azaldu duenez, ikasleak desagertutako tokira bertara itzultzen ari dira.

"Oraindik ez dakigu, zehazki, zenbat diren desagertutako eta bahitutako ikasleak", adierazi du Aminu Bello Masari Katsina estatuko gobernadoreak. Erasotzaileen inguruko informazio zehatzik ere ez dute, zehaztu duenez: "Inongo talderik ez da jarri gurekin harremanetan, erasoaren egiletzaren berri emateko edo eskariak egiteko". Desagertutakoen gurasoei "pazientzia" eskatu die gobernadoreak, eta ikasleak erreskatatzeko euren esku dagoen guztia egingo dutela ziurtatu die, erasotako ikastetxearen kanpoaldean egindako prentsaurreko batean. Masariren arabera, erasoaren egileak Zango/Paula baso eremuan daude gotortuta, eta armada haien aurka borrokan ari da, airez eta lurrez.

Nigeriako presidentetzaren Twitter kontutik mintzatu da Muhammadu Buhari herrialdeko presidentea. Segurtasun indarrei "erasotzaileak neutralizatzeko, ikaslerik ez zauritzeko eta ez desagerrarazteko" eskatu diela adierazi du.

Herrialdetik kanpoko erakundeen artean ere ezinegona eragin du gertakariak. Amnesty International izan da hitz egin duen lehenetarikoa. Erakundeak "irmoki gaitzetsi" du erasoa, eta dei egin die Nigeriako agintariei "ikasleak modu seguruan eta berehala erreskatatu ditzaten". Bestalde, landa eremuetan hezkuntzarako eskubidea bermatzeko neurriak ezar ditzaten eskatu du, egun "gaizkileen erasoen" bazka baitira inguru horiek, erakundearen arabera. "Gobernuaren akatsek gizon armatuen esku utzi dituzte landa komunitateak. Kankarako bahiketak gobernuaren babes falta are gehiago erakusten du", adierazi du Amnistia Internazionalak, ohar batean.

Indarkeriaren gorakada, landa eremuan

Urtea hasi zenetik hona, Nigeriako ipar-ekialdean areagotu egin dira talde armatuen erasoak. Kaduna, Katsina, Niger, Plateau, Sokoto, Taraba eta Zamfara estatuetako egoeraz ohartarazi du, bereziki, Amnesty International taldeak. Erakunde horrek abuztuan ezagutarazi zuen txosten baten arabera, inguru horietan gutxienez 1.126 lagun hil dira halako erasoetan aurten.

Nigeria barnean gatazka armatuak bizien dauden estatuak dira horiek. Milizien, talde armatuen eta jihadisten arteko enfrentamenduak ohikoak nahiz erasoak ohikoak bihurtu dira. 2011tik hona, 8.000 lagun hil dira halako erasoetan, International Crisis Group erakundearen arabera, eta 200.000 desplazatu izan dira.


Summary: Canadell, Tremosa, Geis eta Batet, lurraldeetan gehien bozkatuak JxCren zerrendetarako primarioetan. Alderdiaren hautagaitzako lehen postuetan izango dira, Laura Borras presidentegaiarekin batera. Argitzeko dago Puigdemontek zer toki beteko duen.

Katalunian otsailaren 14an egitekoak diren bozetarako zerrendak osatzen ari da Junts per Catalunya alderdi independentista (JxC). Primario bidez hautatu ditu, joan den asteburuan, zein egongo diren lehen postuetan lurralde bakoitzeko hautagaitzetan. Haien artean dira alderdiko kargudun esanguratsuak, parlamentariak eta izen berri bat: Joan Canadell, Bartzelonako Merkataritza Ganberako presidentea —ANCren babesarekin iritsi zen kargura—. Canadellek bildu ditu, hain justu, boto gehien: 1.269 jaso ditu, Elsa Artadi JxCren bozermailearen eta Jaume Alonso Cuevillas Kongresuko diputatuaren aurretik. Horiek biek 1.212 eta 1.172 boto jaso dituzte, hurrenez hurren.

Hirurak Bartzelonako zerrendako lehen postuetan izango dira, eta, haiekin batera, hauek osatuko dute hautagaitza: Jordi Puignero Generalitateko kontseilariak, Lluis Puig kontseilari ohi erbesteratuak, Meritxell Budo Generalitateko bozeramaileak, Damia Calvet kontseilari eta primarioen lehen itzulian Borrasen aurkari izandakoak, eta Josep Rius JxCko presidenteordeak.

Gorka Knorr Eusko Legebiltzarreko presidente izandakoa hautagai zen Bartzelonako hautagaitzaren lehen postuetarako —egun Kataluniako Gobernuaren ordezkari da Madrilen—, baina ez da aukeratua izan. 22. postuan gelditu da, 133 botorekin.

Gainerako lurraldeetan Ramon Tremosa kontseilaria (Lleida), Gemma Geis (Girona) eta Albert Batet (Tarragona) parlamentariak izan dira gehien bozkatuak.

JxCren batzorde eragileak osatuko ditu behin betiko zerrendak. Falta diren postuetarako hautagaiak aukeratuko ditu, eta postuen ordena zehaztu, kontuan harturik «genero berdintasuna, ideologia pluraltasuna, lurralde oreka, lanbide aniztasuna, esperientziaren eta erakunde berritzearen arteko oreka eta belaunaldi aniztasuna».

Carles Puigdemont Kataluniako presidente ohi erbesteratuak presidentegai izateko aukera baztertu zuen azaroan, baina jakinarazi zuen zerrendetan parte hartuko zuela. Argitzeko dago zerrendetan zer toki hartuko duen.

JxCko oinarriek Laura Borras, hots, alderdiak Espainiako Kongresuan duen bozeramailea hautatu zuen presidentegai izateko, primarioen lehen itzulian. Botoen %75 jaso zituen, eta alde nabarmenez gailendu zitzaion beste hautagaiari, Damia Calvet Lurralde kontseilariari.


Summary: Reala-Manchester United final-hamaseirenetan. Otsailaren 18an izango da joanekoa, Donostian, eta itzulikoa 25ean, Manchesterren. Bigarren aldiz ariko dira elkarren aurka Europan; aurrenekoa 2013-2014ko denboraldian izan zen, Txapeldunen Ligan.

Realak aurkari historikoa izango du Europa Ligako final-hamaseirenetan: Manchester United. Eguerdian egin da zozketa, eta Ingalaterrako klub mitikoarekin parekatu du Reala. Otsailean izango da kanporaketa, eta joaneko partida Donostian jokatuko dute, hilaren 18an (18:55ean); itzulikoa, Old Trafford zelai historikoan, astebete geroago (21:00ean). Txapeldunen Ligatik dator United, hirugarren geratu baitzen H multzoan, PSG eta Leipzigen atzetik.

Ingalaterrako ligan ez dago onenean, zortzigarrena baita: Tottenham liderrak bost puntu ateratzen dizkio. Sei partida irabazi ditu, bi berdindu eta hiru galdu; 19 gol sartu ditu, eta 17 galdu. Entrenatzailea Ole Gunnar Solskjaer norvegiarra da, taldeko jokalari bikaina izandakoa. Hainbat jokalari ezagun ditu: David de Gea atezaina, Harry Maguire erdiko atzelaria, Paul Pogba eta Bruno Fernandes erdilariak, eta Marcus Rashford eta Edinson Cavani aurrelariak.

Palmares handia eta oparoa dauka: 20 aldiz irabazi du liga, hirutan Txapeldunen Liga, eta behin Europa Liga.

Bigarren aldiz lehiatuko dira elkarren aurka Reala eta Manchester United Europan. Aurrenekoa Txapeldunen Ligan izan zen, 2013-2014ko denboraldian, multzoen fasean. Old Trafforden ingelesek irabazi zuten (1-0), eta Anoetan hutsean berdindu.


Summary: AEBek salatu dute hilabeteak daramatzatela hacker errusiarren erasoak jasaten. Erasoek AEBetako Gobernuaren hainbat departamenturi eragin diete, baita FireEye zibersegurtasun enpresari ere. AEBetatik kanpoko enpresa handi batzuek ere jasan dituzte, eta Errusiako Gobernuak esan du ez duela erasoarekin zerikusirik. Google-en zerbitzuak ere erori dira.

Ameriketako Estatu Batuetako Gobernuak bart jakinarazi du «mundu mailako» ziber eraso bat jasaten ari dela azken hilabeteetan. Arduradunak, Washingtonen arabera, hacker errusiarrak dira. Erasoa gobernuko hainbat departamentuk jasan dute; besteak beste, Komertzio departamentuak eta Altxorraren departamentuak, baita gobernuarekin harreman estua duen FireEye zibersegurtasun enpresak ere.

Kevin Mandia FireEyeko zuzendariaren arabera, erasoen helburu nagusia gobernuak dituen bezeroen informazioa lapurtzea izan da. Hilabeteak daramatzate erasoak jasaten, eta ez AEBetan soilik: Europa, Asia eta Ekialde Hurbileko gobernu eta enpresa asko ere jo puntuan dituzte erasoek. FireEyek argi utzi du arduradunek erakutsi dutela punta-puntako gaitasunak dituztela, eta litekeena dela gobernuren baten babesa izatea.

Errusiak, bestalde, ezeztatu egin ditu AEBen akusazioak. Dimitri Peskov gobernuaren bozeramaileak argi utzi du eurek ez dutela erasoekin zerikusirik, eta gogorarazi du Vladimir Putin presidentea izan zela AEBei zibersegurtasunerako akordio bat egitea proposatu ziena. Putinek ez zuen erantzunik jaso. Hortaz gain, Peskovek esan du AEBek erasoak hainbat hilabetetan zehar jasan badituzte, ez lieketela erru guztia errusiarrei egotzi beharko.

Google, erorita

Hortaz gain, gaur Google edo Youtube erabili ezinda dabiltza milioika erabiltzaile, nagusiki, Europan —baita Euskal Herrian ere—. Googlek ez du argitu arazoaren jatorria, ezta AEBetako Gobernuak salatutako erasoarekin lotura duen ere. Ez da aurten Google erortzen den lehen aldia; abuztuan ere izan zituen arazoak, eta zazpi ordu behar izan zituzten konpontzeko.