Summary: Aurten asilo eskaerak berriro areagotzea espero du Zeharrek. Ukrainako gerratik ihes egin dutenekin agertutako «borondate politikoa» beste errefuxiatuei zabaltzeko eskatu du erakundeak

2022ko lehen lau hilabeteetan 1.234 pertsonak galdegin dute asiloa Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Iaz urte osoan izandako 1.724 eskaeretatik hurbil dago kopuru hori; beraz, azken urteetako beherakada eteten ari dela berretsi du Arantza Chaconek, Zehar-Errefuxiatuekin elkarteko zuzendariak: «COVID-19aren ondorioz eskaera gutxiago iritsi ziren 2020an eta 2021ean, baina estatuek mugak esternalizatu izanari ere egotzi behar zaio. Aurten, ematen du iaz baino nabarmen eskaera gehiago izango ditugula, pandemiari lotutako aldaketen ondorioz». Hala ere, gogora ekarri du Espainiako Gobernuak eskaeren %10 baino ez dituela onartzen: «Oso tasa baxua da, Europako %35eko batez bestekotik urrun».

Gaur Bilbon egindako agerraldi batean eman dituzten datuen arabera, asiloa eskatu dutenen artean kolonbiar eta venezuelar jatorrikoak gailentzen dira, eta, ondoren, Maroko, Mali eta Senegalgoak. «Azken horietako gehienak gizon gazteak dira, migrazio proiektua bakarrik abiatu dutenak, eta oso bide arriskutsuetatik iritsitakoak», zehaztu du Elena Valverdek, CEAR-en EAEko bulegoko ordezkariak. Ukrainatik, berriz, 3.382 pertsona heldu dira otsail amaieratik, baina beste babes mota bat jaso dute. «Ukrainaren kasuak agerian utzi du borondate politikoa dagoenean erantzun koordinatu bat eman daitekeela, eta babesa bermatu», adierazi du Chaconek.

Zuzendariaren hitzetan, Ukrainako gerrak lehen lerroan jarri du berriro errefuxiatuen gaia: «Bigarren Mundu Gerratik izandako ihesaldi handiena eta azkarrena izan da, 6,5 milioi pertsonak egin baitute alde». Administrazioen eta gizarte zibilaren erantzuna txalotu du, baina «ikuspegia zabaltzera» deitu du. «Munduko errefuxiatu gehienek iraupen luzeko gatazketatik alde egin dute, hala nola Siriatik, Venezuelatik edo Afganistandik; eta iheslarien %86 herrialde pobretuetan edo garatze bidean dauden herrialdeetan hartzen dituzte», zehaztu du Valverdek. Pandemiaren eta mugen itxieraren ondorioz, gero eta bide arriskutsuagoak hartu behar izaten dituztela gogoratu du: «Mediterraneoa izan zen iaz biderik arriskutsuena: gutxienez 2.048 pertsona hil edo desagertu ziren». Azken hilabeteetan Euskal Herrian zendutakoak ere oroitu dituzte: lau lagun Bidasoa ibaian itota, beste bat Irunen (Gipuzkoa) bere buruaz beste eginda, eta hiru pertsona Ziburun (Lapurdi) trenak harrapatuta.

Harrera herrialdera iristeak eta asiloa eskatzeak, halere, ez du beti errazten errefuxiatuen bizimodua. «Oztopo lasterketa bat da maiz, eta gizarteratzea zailtzen du», esplikatu du Chaconek. Prozesu konplexua da, baina, gainera, erantzun gehienak ezezkoak dira; beraz, iheslariek hutsetik hasi behar izaten dute bidea, paperik gabe: «Batzuk lanean ere izaten dira, eta babesa ukatzeak irregulartasunera kondenatzen ditu; sufrimendu handia dakar». Hori dela eta, Zehar-Errefuxiatuekin eta CEAR elkarteek eskaera zehatzak egin dizkiete administrazioei: «interes ekonomikoen zerbitzura dagoen muga politikak etetea», iheslariak babesteko borondate politikoa izatea, migratzeko bide seguruak erraztea, errefuxiatuak ez instrumentalizatzea, harrera baliabideak hobetzea eta asiloa ukatutakoak erregularizatzeko ezohiko prozedurak abiatzea.

Datozen egunotan, manifestazioak

Datorren astelehenean, ekainak 20, errefuxiatuen nazioarteko eguna izango da, eta horren harira eman dituzte datuok erakundeek. Aldarrikapenok kalera ateratzeko mobilizazioekin bat egin dute: Izan babes. Diskriminaziorik gabeko harrera lelopean protesta egingo dute igandean Donostian, 12:00etan, Aquiariumetik abiatuta; eta astelehenean, berriz, Bilbon eta Gasteizen egingo dituzte manifestazioak, 19:00etan, Arriagatik eta Andre Maria Zuriaren plazatik irtenda, hurrenez hurren.


Summary: Urkullu: «Memoria historikoaren legeak injustizia zuzenduko du». Eusko Legebiltzarrak atzera bota ditu PP+C’s eta Voxen osoko zuzenketak, eta lege proiektuaren tramitazioak aurrera jarraituko du

«Memoria Historikoaren eta Demokratikoaren Legearekin gizarteak zorra kitatuko du biktimekin eta haien senideekin». Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariaren hitzak dira horiek. Eusko Legebiltzarrean tramitatzen ari dira lege egitasmoa, eta han mintzatu da lehendakaria, osoko bilkuran. «Akordioa eta adostasuna» eskatu dizkie taldeei, araua adostasun zabalaz onar dadin. Izan ere, lehendakariak uste du legeak parada eskainiko duela etorkizuna «bizikidetzarako memorian» eraikitzeko: «Aukera historiko baten aurrean gaude. Duintasuna itzuliko zaio halakorik aitortu ez zaionari, injustizia zuzenduko du, eta eskubideen urraketa berrezarriko». Urrats bat aurrera egin du Memoria Historikoaren eta Demokratikoaren lege proiektuak Eusko Legebiltzarrean. PP+C’s eta Vox taldeek egitasmoari aurkeztutako zuzenketa bana atzera bota dituzte gainerako taldeek, eta, beraz, ez diote proiektua Eusko Jaurlaritzari bueltatuko. «Egia, justizia, erreparazioa, berriz ez gertatzeko bermea eta balio demokratikoak» dira lege egitasmoaren ardatzak. Jasotzen duenez, gizarte osoak, eta bereziki biktimek eskubidea dute 1936ko gerran eta ondorengo diktaduran gertatuaren egia jakiteko. Biktimek errekonozimendu eta erreparaziorako duten eskubidea ere aitortzen da legean, eta memoriaren arloko arau hauste oso larriak, larriak eta arinak sailkatzen ditu; 200 eta 150.000 euro arteko zigorrak jasotzen ditu. Besteak beste, arau hauste oso larritzat jotzen ditu biktimen hobiak suntsitzea, diktaduraren biktimen aurkako adierazpenak egitea eta 1936ko kolpe militarra eta diktadura goraipatzea. PP+C’s-ek eta Voxek lege egitasmoa arbuiatu dute, eta biek ala biek kritikatu dute ETAren «proiektu totalitarioak» eragindako biktimak ez dituela aintzat hartzen. «Zergatik desagertu da ETAren proiektu totalitarioa gure memoria historikotik? Ez du zentzurik», galdetu du Carmelo Barriok. Halaber, salatu du «errepublikanoek eragindako biktima errugabeek» ere jasota egon beharko luketela lege egitasmoan. Eskuineko taldeen kritikei gogor erantzun diete EAJk, EH Bilduk, PSE-EEk eta Elkarrekin Podemos-IUk. Iñigo Iturrate EAJko legebiltzarkideak aurpegiratu die «ETAren aitzakia» erabiltzea 1936ko gerraren eta frankismoaren biktimekiko «konpromisorik eza» estaltzeko. «ETA ezin da izan memoria historiko eta demokratikoarekiko interesik, konpromisorik eta ausardiarik eza zuritzeko komodina». Julen Arzuaga EH Bilduko legebiltzarkidearentzat «lizuna» eta «onartezina» da osoko zuzenketak aurkeztea eta aldi berean aitortza ukatzea «kolpe faxistan eta gerran eraildakoei, fusilatuei, desagertutakoei, exiliatuei eta torturatuei». Arzuagaren iritziz, osoko zuzenketak «iraina» dira frankismoaren biktimentzat. Eta ildo beretik mintzatu da Jon Hernandez Elkarrekin Podemos-IUko legebiltzarkidea ere. PP+C’s eta Vox taldeei aurpegiratu egin die memoria historiko eta demokratikoa sustatzen duen edozein legeren aurka egotea. «Lege egitasmo hau gelditu nahi izatea diktadura frankistaren oinordekoak legitimatzeko modu bat da», ohartarazi die. PSE-EEko Eneko Anduezak, berriz, eskatu du ez nahasteko ETAren biktimak gerrako eta diktadurako biktimekin. Halaber, «adostasun zabala» eskatu du legearen inguruan.


Summary: Hur Gorostiaga: «Frantziako Hezkuntza ministroarekin bilkura lortu arte ez gara mugituko». Seaskako guraso, ikasle eta irakasle batzuek Pirinio Atlantikoetako Akademia Ikuskaritzak Baionan duen egoitza okupatu zuten atzo arratsaldean, azterketak euskaraz egiteko eskubidea aldarrikatzeko. Hautetsi eta eragileen babesa jasotzen ari dira.

Atea itxia bada, leihotik sartu. Azterketak euskaraz egiteko eskubidea aldarrikatzeko protesta egiten ari ziren Seaskako guraso, ikasle eta irakasleen kontra bortizki oldartu zen Frantziako Polizia atzo arratsaldean, Baionan. Pirinio Atlantikoetako Akademia Ikuskaritzaren egoitza okupatzeko asmoz joan ziren ikastoletako kideak, baina Poliziak ekintza oztopatu zien. Tentsio handiko une batzuen ondotik, barnera sartzea lortu zuten azkenean. Gaua han pasatu ondotik, okupazioa iraunarazi nahian dira. «Frantziako Hezkuntza ministroak hitzordu bat eman arte ez gara hemendik mugituko», adierazi du Hur Gorostiaga Seaskako zuzendariak.

Ikastoletako ikasleen aspaldiko aldarrikapena da azterketak euskaraz pasatzeko eskubidea. Hamarkadaz hamarkada aitzinamendu batzuk lortu izan badituzte ere, azken urteetan gibelera egin du egoerak Frantziako Gobernuak erabakitako erreforma zenbaiten ondorioz. «Oraingo egoera Jean Michel Blanquer ministro ohiak utzitakoa da. Ministro berria gutxiengoei buruzko aditua izateko ezagutua da; galdetu nahi diogu ea zer dioen Frantzian diren hizkuntza gutxituei buruz, eta, bereziki, brebeta eta baxoa euskaraz egiteari buruz. Orain arte, gure ikasleek egiten ahal zuten parte bat baxoan euskaraz, brebetan osoki. Gaur egun, ez da gehiago horrela; ministroari konponbide bat eskatzen diogu».

Okupazioa abiatu dutenetik, Ipar Euskal Herriko hautetsiekin, erakundeetako ordezkariekin eta Frantziako Asanblearako bozetara aurkeztu ziren hautagaiekin harremanean ezarri dira Seaskako kideak. Tom Dubois seigarren hautesbarrutiko NUPESeko hautagaiak BERRIAri adierazi dio bihar goizean agertuko dela okupazioaren lekura, eta Frantziako Poliziaren jarduna salatu du. «Ez dut onartzen hainbesteko bortizkeria erabiltzea ekintza baketsu baten kontra». Haren hitzetan, ulertzekoa da botere politikoak erantzunik ematen ez duenean «desobedientziara» jotzea. «Ez dut ulertzen gazteei nolatan ez zaien uzten azterketak beren hizkuntzan pasatzen».

Gorostiagak azaldu duenez, ez dute haien bulegoetara joateko asmorik; «hautagaiei eskatzen diegu hona etorri daitezela». Ensembleko ordezkari batek erran die bihar goizean etorriko dela; gaur arratsean, NUPESeko beste ordezkari bat etortzekoa da. Haatik, oraindik ez dute izan Euskal Hirigune Elkargoaren eta Euskararen Erakunde Publikoaren berririk. «Espero dugu ondoko orenetan haien berri izatea. Orain arte, sostengatu gaituzte; beraz, pentsatzen dugu haien sostengua jasoko dugula».

Seaskako kideei babesa erakustera etorri da Iker Elizalde Pirinio Atlantikoetako Departamendu Kontseiluko EH Baiko hautetsia, eta Frantziako Poliziaren jarduna gaitzetsi du. «Guztiz salagarria izateaz gain, ulertezinak dira horrelako jarrerak. Guraso, irakasle, ikasle batzuk, aldarrikapen sinple batzuekin. Printzipioz, ez lukete eta ez genuke hona etortzeko beharrik ere izan behar gure eskubideak onartuak izan daitezen».

Ikastolen elkartasuna

Koldo Tellitu Ikastolen Elkarteko lehendakaria eta Nekane Artola lehendakariordea ere Baionara joan dira, Seaskako kideei Euskal Herriko ikastolen elkartasuna adieraztera. Poliziak erabilitako «bortxa» salatu dute. «Seaskako ikasleei bermatu behar zaie azterketak euskaraz pasatzeko eskubidea. Hori aldarrikatzeko egiten diren mobilizazio guzietan egonen gara».

Paul Bilbao Euskalgintzaren Kontseiluko idazkari nagusia eta Agurne Gaubeka Hizkuntz Eskubideen Behatokiko zuzendaria ere bertaratu dira. Bilbaok adierazi du «lotsagarria» izan dela oinarrizko eskubide bat eskatzeagatik jasotako erantzuna. Gaubekak azpimarratu du herritarren eskubideak daudela jokoan «Euskaraz ikasteko eskubidea azterketak euskaraz egiteko eskubidea ere bada».

Antton Kurutxarri EEPko lehendakariak erran du erakundearen bulegoa bildu dela gaur, eta gai ordenean ezarri ez bazen ere hiru ordu laurdenez aipatu dutela Seaskaren gaia. «Baionako suprefeta eta Pirinio Atlantikoetako akademia ikuskaria nituen solaskide. Erran diet atzoko irudiak katastrofikoak zirela, eta errazki saihesten ahal zirela».Frantziako hezkuntza administrazioaren argumentazioak «ez du zentzurik», bere hitzetan, eta ez da «traba izpirik» brebeta euskaraz pasa ahal izateko. Baxoaren kasuan, hitzarmenetan idatzitakoa ez betetzea deitoratu du: «ez da anbiguitaterik; hitza jan dute».

Jean Michel Blanquer Frantziako Hezkuntza ministro ohia «nazionalista jakobinoa» eta «izugarri itxia» izan dela deitoratu du. «Ministro berriarekin errespetu gehiago izanen dugula espero dugu». Batzuek hizkuntza bakarraren printzipioa defendatzen dutela deitoratu du. «Gaur egun, hizkuntza gutxituetako hiztunen eskubideak zapalduak dira».


Summary: Ekainaren 23an jarriko dira salgai Bertsolari Txapelketa Nagusiko sarrerak. Finalerako sarrerak ere erosteko moduan izango dira egun horretatik aurrera. Bazkideei finalerako sarrera gordeko diete astebetez; tarte horretan erosi ezean, gainerakoekin batera jarriko dituzte salgai.

Bertsozale Elkarteak datorren asteazkenean aurkeztuko du 2022ko Bertsolari Txapelketa Nagusia, eta egun horretan emango du udazkeneko saioei buruzko informazio guztia. Horren aurretik, sarrerei buruzko argibideak eman dituzte gaur; izan ere, txapelketa aurkeztu eta hurrengo egunean, ekainaren 23an, jarriko dira salgai Bertsolari Txapelketa Nagusiko sarrera guztiak, baita Iruñeko finalekoak ere.

Salmenta 09:00etan hasiko da, Bertsosarrerak.eus webgunean, hiru salneurritan: bazkideena, ez-bazkideena eta gazteena (2004tik aurrera jaiotakoek baliatu ahal izango dute hori; 6 urtetik beherako haurrek ez dute sarrerarik beharko, baldin eta ez badute eserlekurik erabiliko).

Bertsozale Elkarteak esan du erosketa Internet bidez egiteko zailtasunak dituztenei lagunduko dietela. Gainera, Nafarroako Bertsozale Elkartean, finalerako sarrera fisikoak eskudirutan erosteko aukera izango da ekainaren 23tik 30era: 10:00etatik 14:00etara, eta 16:00etatik 18:00etara. Beste saioetarako sarrerak aurrez aurre erosteko aukera ere izango da irailetik aurrera, baldin eta lehenago amaitzen ez badira. Aurten, Iruñeko Nafarroa Arenan izango da finala, eta hiru sarrera mota egongo dira: harmaila, errebotea eta pista. Guztiek salneurri bera dute, baina, taldean joanez gero, kide guztiek sarrera mota bera hartu behar dute elkarrekin esertzeko. Izan ere, bakoitzak bere sarbidea izango du, eta barruan ez da batekoak eta bestekoak elkartzeko modurik izango.


Summary: Atzera bota dute familientzako diru laguntzak «unibertsalak» izateko proposamena. EH Bilduk eta Elkarrekin Podemos-IUk elkarrekin aurkeztu dute ekinaldia Eusko Legebiltzarrean, baina gainerako taldeek aurka bozkatu dute. Galdegin dute seme edo alaba bakoitzeko 200 euroko diru laguntza gutxienez 18 urte bete arte luzatzea. Save the Childrenek eta Unicefek eskaera babestu dute.

Joan den maiatzaren 18an, Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak iragarri zuen urtean 100.000 euro baino gutxiagoko errenta daukaten gurasoei seme edo alaba bakoitzeko 200 euroko diru laguntza emango diela Jaurlaritzak hilero, umeak 3 urte bete arte. Gaur, EH Bilduk eta Elkarrekin Podemos-IUk Eusko Legebiltzarrean eskatu dute laguntza hori gutxienez seme-alabek 18 urte bete arte «era progresiboan» luzatzeko. Haatik, ekinaldiak ez du aurrera egin. EH Bilduk eta EP-IUk laguntzen sistema «unibertsala» proposatu dute, besteak beste, zerga kenkariek gaur egun duten izaera «erregresiboa» gainditzeko eta errenta apalak dituzten familiek zerga onurak eskuratzeko dituzten oztopoak ezabatzeko.

EH Bilduren iritziz, Save the Children gobernuz kanpoko erakundeak herenegun aurkeztu zuen txostenak –Zenbat kostatzen den haurrak haztea Euskadin 2022– argi eta garbi erakusten du premiazkoa dela egun indarrean dagoen familientzako diru laguntzen sistema publikoa indartzea eta hobetzea. Nerea Kortajarenak gogoratu duenez, aipatutako txostenaren arabera, seme-alaben mantenua %19 igo da lau urtean, eta Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 29.000 familiak ezin dute ordaindu. «Areago, mantenua gero eta garestiagoa da seme-alabek 3 urte bete ostean. Hau da, gastuak are handiagoak direnean, 3-18 adin tartean, Jaurlaritzak ez du inolako laguntza berririk planifikatu familientzat».

Elkarrekin Podemos-IUko Isabel Gonzalezek adierazi du ezinbestekoa dela laguntzak indartzea, eta Jaurlaritzari eskatu dio «benetako borondate politikoa» erakusteko haurren pobrezia serio hartzeko. Elkarrekin Podemos-IUk proposatu du zerga sistema berrikustea, haren ondorio «erregresiboak iraultzea», seme-alaba bakoitzeko prestazioak 18 urtera arte luzatzea, eta egoerarik ahulenean dauden familientzako prestazioak sustatzea.

Elkarteen babesa

EH Bilduren eta Elkarrekin Podemos-IUren eskaera horrekin bat egin dute Save the Childrenek eta Unicef elkarteek, ohar batean. Esan dute beharrezkoa dela laguntzak «unibertsalak» izatea, eta «egiturazko neurriak» eskatu dituzte haur guztien eskubideen alde. «Gure ustez, ezinbestekoa da hazkuntza unibertsalerako laguntza proposatzea, zerga kenkari itzulgarrien bidez, 18 urtera arte». Elkarteek uste dute diru sarrera oso txikiak dituzten eta errenta aitorpena egitera behartuta ez dauden pertsonak ezin direla sistematik kanpo utzi.


Summary: Ukrainari EBn sartzeko hautagai estatusa «azkar» emateko eskatu dute Macronek, Scholzek eta Draghik. Ukrainako Defentsa ministroaren esanetan, Mendebaldeak aurki bidaliko dion arma sorta Errusiak okupatutako lurraldeak «berreskuratzeko» baliatuko dute; besteak beste, Krimea

Ukrainan izan dira gaur Emmanuel Macron Frantziako presidentea, Olaf Scholz Alemaniako kantzilerra eta Mario Draghi Italiako lehen ministroa; hots, EB Europako Batasuneko hiru ekonomia handienetako agintariak. Klaus Iohannis Errumaniako presidentearekin batera Ukrainako presidente Volodimir Zelenskirekin batzartu dira, Kieven, eta laurek, beren babesa adierazteaz gain, Ukrainari EBn sartzeko hautagai estatusa «berehala» emateko eskatu dute. Zelenskik, beraz, gerra hasieratik hark nahi zuen mezua entzun berri du.

«Europa zuekin dago, eta zuekin jarraituko du behar den arte, garaipena lortu arte», esan du Macronek. «Ukraina Europako familiako kide da, baita Moldavia ere», erantsi du Scholzek. «Ukrainako herriak egunero babesten ditu demokraziaren balioak eta Europako proiektua, gure proiektua. Ezin dugu prozesua gehiago atzeratu», biribildu du Draghik. Nabarmendu du, halaber, Italiak gatazka amaitzea nahi duela. «Baina edozein irtenbide diplomatiko ezin da Kieven borondatetik bereizi», zehaztu du.

Zelenskirekin bildu aurretik, Irpin (Kiev oblasta) hiria bisitatu dute Frantziako, Italiako, Alemaniako eta Errumaniako agintariek; 290 zibilen gorpuak topatu zituzten hiriko kaleetan, «Errusiako tropak martxo amaieran erretiratu ostean». Guztiz suntsitutako eraikinen artean, talde komunitarioko kide diren lau herrialdeetako agintariek Errusiako armadak egindako «gerra krimenak» gaitzetsi dituzte.

«Ukrainak eutsi egin behar dio honi guztiari», esan du Macronek. «Mundua zuen alde dago», jarraitu du Draghik, eta hitzeman du EB arduratuko dela «gerra krimenak» ikertzeaz eta Errusiako tropek txikitu duten guztia berreraikitzeaz. «Irpin, Butxaren gisan [zibilen beste hainbat gorpu aurkitu zituzten], Errusiako erasoaren krudelkeria imajinaezinaren sinbolo bihurtu da. Gerra honek berehala amaitu behar du», gehitu du Scholzek.

Ukrainaren kontraerasoa

Ukrainako Defentsa ministro Oleksei Reznikovek AEBetako CNN telebista katean ziurtatu duenez, Mendebaldeak aurki Ukrainari emango dion arma sorta Errusiak okupatutako lurraldeak «berreskuratzeko» baliatuko dute; besteak beste, 2014an Errusiak anexionatu zuen Krimea penintsula. «Krimea helburu estrategikoa da Ukrainarentzat; Ukrainako lurraldea delako. Baina urratsez urrats joango gara aurrera».

Horrez gain, Ukrainako Defentsa ministroak azaldu duenez, Ukrainako kontraerasoa hiru etapatan banatuko dute: lehenengoan, fronteko gerra egonkortzea izango dute helburu; bigarrenean, Errusiako armada otsailaren 24a baino lehenagoko posizioetara itzultzeko lanean ariko dira, Vladimir Putin Errusiako presidenteak «gerra deklaratu» zuen arte; eta hirugarren eta azken etapan, Errusiak okupatutako lurraldeak «askatzeko» modua jorratuko dute.

Kievi erantzunez, Kremlineko eledun Dimitri Peskovek lasaitasun mezua igorri du, esanez Krimeako segurtasuna «bermatuta» dagoela, Interfax Errusiako berri agentziak jasotakoaren arabera. «Ez da lehen aldia. Badakigu mehatxu horiek zeintzuk diren, eta kontuan hartzen ditugu», adierazi du Peskovek.


Summary: Nerea Arrien idazleak jaso du VI. Xabier Lete poesia saria. Zoonomia izeneko lanagatik saritu dute, Donostiako Koldo Mitxelena kulturunean egin duten ekitaldian.

Gaur arratsaldean, Donostiako Koldo Mitxelena kulturunean egindako ekitaldi batean, Harkaitz Millan Gipuzkoako Foru Aldundiko Kultura diputatuak Nerea Arrien idazleari eman dio VI. Xabier Lete poesia saria, Zoonomia lanarengatik. Sari hori irabazi duen lehen emakumea da Arrien.

Arrienek, Millanek, Garazi Navas akordeoi jotzaileak eta epaimahaikide batzuek parte hartu dute ekitaldian, eta Jose Luis Padron idazleak aurkeztu eta gidatu du saioa.

2017an, Arrienek Hirutter nobela argitaratu zuen, eta, iaz, Jende likidoa narrazio liburua. Haur eta gazte literaturan, Pentsatzeko txokoa argitaratu zuen 2015ean, Lizardi saria irabazi ondoren, eta Atrapa eguna (2017), Eskola hodeian (2018) eta Etxegabetuak (2020) liburuak ere egin ditu. Lan guztiak Erein argitaletxearekin atera ditu.


Summary: Gizon bat hil da Baliarrainen, autoa errepidetik irtenda. GI-3851 errepidean gertatu da istripua: autoa errepidetik irten eta irauli egin da. Gidariak 74 urte zituen. Ertzaintza gertaera ikertzen ari da.

Goizaldean izan da istripua, Baliarraindik (Gipuzkoa) igarotzen den GI-3851 errepidean. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailaren arabera, 01:00 aldera gertatu da: autoa errepidetik irten da, eta, hainbat bira eman ondoren, irauli egin da.

Larrialdi zerbitzuetako langileak abisua jaso eta berehala bertaratu dira ezbeharra gertatu den tokira, baina gidaria handik minutu gutxira hil da, lesio larriak zituelako. Gizonezkoak 74 urte zituen.

Ertzaintza gertaera ikertzen ari da.


Summary: ETB1ek ere emango ditu entzierroak, zuzenean. TVErenak dira eskubideak. Espainiako telebista publikoak akordio bat sinatu du ETBrekin eta Navarra Televisionekin, irudiak uzteko.

Iruñeko sanferminetako entzierroak euskarazko kate batean ikusi ahalko dira. TVEko iturriek BERRIAri baieztatu diote ETB1ek ere emango dituela entzierroak, zuzenean. Esatariak zein izango diren ez dute jakinarazi oraindik, ez ETBkoak, ez TVEkoak. TVEk ez du ETBrekin bakarrik egin akordioa: Navarra Television kateari ere utziko dizkio irudiak. Horrenbestez, bi urtez sanferminak ospatu gabe egon ostean, aurten entzierroak TVEk, ETB1ek eta Navarra Televisionek emango dituzte.

TVEko emankizunean Javier Solano aritu da 30 urtez esatari lanetan. Erretiroa hartu du Solanok, eta datozen egunetan jakinaraziko dute zein esatari arituko den haren tokian. Teo Lazaro korrikalariak entzierroaren analisi teknikoa egingo duela esan dute TVEko iturriek.

TVEk ETBrekin akordioa egin izana ez da denen gustukoa izan. Nafarroako PP kexu azaldu da: «RTVEren edukien deszentralizazioa» kritikatu du. Amelia Salanueva PPko senatariak galdera egingo dio gaiaz bihar RTVEko presidente Jose Manuel Perez Tornerori.

TVEko CCOO sindikatua ere ez dago gustura akordioarekin. CCOOren iritziz, RTVEko presidenteak EAJren laguntza behar du administrazio kontseiluan proposamenak aurrera ateratzeko, eta horregatik utzi dizkio entzierroen irudiak ETBri. «Navarra Television kate pribatuari irudiak uzteak ere ez du zentzurik», kritikatu du TVEko CCOOk.


Summary: LABek bi buru ditu, eta helburu bat: euskal sindikalismo berria egitea. Igor Arroyok Garbiñe Aranbururekin batera gidatuko du sindikatua hurrengo urteetan. «Ertzetan dauden langileak» erdira ekarriko dituen sindikatua izan nahi du.

Jarraipena eta berrikuntza uztartzen dituen batzar bat amaitu du LAB Langile Abertzaleen Batzordeak, Miarritzeko Irati aretoan (Lapurdi). «Puntu eta jarrai bat», Garbiñe Aranburu orain arteko idazkari nagusiaren hitzak baliatuz. Berritasuna buruzagitzan dator, aurrerantzean bi buruko lidergoa izango baitu LABek: Aranburuk (Legorreta, Gipuzkoa, 1973) Igor Arroyorekin (Iruñea, 1978) partekatuko du lidergoa, koordinatzaile orokor izenarekin. Ildoei begira, aurreko biltzarrean bultzatutakoetan sakondu nahi du LABek: besteak beste, sindikatu feminista, euskalduna —nazioarteko kideen agerraldiak izan ezik, beste guztiak euskaraz izan ziren—, antirrazista eta independentista bat egin nahi du. «Euskal sindikalismo berria», LABen hitzetan.

Norabide horretan sindikatuko kideen babes zabala jaso du Aranbururen eta Arroyoren taldeak. Aranburuk aurkeztutako kudeaketa txostena ia aho batez berretsi zuten ostegunean batzarkideek, aldeko %99 botorekin. Eta hurbil geratu da nazio komite berriak atzoko saioan bildutako babesa: aldeko 389 boto jaso ditu, aurkako hamahiru, bi txuri eta hamar abstentzio. Hau da, %94ko babesa.

Hamalau kide izango ditu nazio komite berriak, eta horietatik zortzi izango dira emakumeak.

Etxaideren hitzak

Hain zuzen ere, LABek bere jarduera sindikala feminizatzeko eta feminista egiteko egindako urratsek eragin zituzten atzoko biltzarreko unerik hunkigarrienak. Gaia landu duen emakume taldea igo da oholtzara, eta Ainhoa Etxaidek hartu du hitza: 2008-2017an LABeko idazkari nagusi izandakoa da, eta alor feministako arduraduna orduz geroztik.

Txaloek etendako hitzaldian, Etxaidek emakume talde horren eta sindikatu osoaren lana aldarrikatu du, baina onartu du bidea ez dela «doakoa eta erraza» izan. «Bide hori izan da baita mina jasatea ere. Bide hori izan da emakumea izateagatik aurpegi txarrak jasotzea. Aitortu dezagun sindikatu honetan ere patriarkatuaren botere harremanak oraindik sufritzen ditugula. Oraindik badago zeregina».

Erreferentzia

Etxaideren ordezkoak, Aranburuk, feministen aldarri bat —bizitza erdigunean jartzea— bere eginez hasi du bere hitzaldia. «Bagara. Eta zer gara, ba? Goizero haurrari agur besarkada eman eta presaka autoko giltzen bila dabiltzan eskuak gara. Ogia oratzen duten eskuak gara. Trapuak kristalei ematen dizkietenak. Bizitza berri bati eusten dioten eskuak gara [...] Langileak gara. Eta gure eskuek, gure lanak sostengatzen du bizitza».

«Euskal Herriko langileak» direla nabarmendu du Aranburuk, eta langile klasearen aldeko borroka eta Euskal Herri «independente, sozialista, feminista eta euskalduna» sortzeko borrokan «tinko» jarraitzeko gogoa azaldu du.

Arroyok gogorarazi egin du LABek azken hilabeteetan aldarrikatu duena: Parisen eta Madrilen lortzerik ez dagoena Euskal Herrian borrokatu behar dela. «Euskal Herrian posible egin dezagun premiazko trantsizio ekosozialista eta feminista. LAB izango da horretarako akuilua. LAB izango da ezker independentistaren erreferentzia sindikala. Euskal Errepublika aldarrikatzeaz gain, sindikalismotik ere Euskal Errepublika eraikitzera goaz. Euskal Lan Kodea, Euskal Gizarte Segurantza, euskal esparru sozioekonomikoa eraikitzera goaz. Bustitzeko prest gara, eta busti egingo gara». Bustitzeko tresna?, «lantokietan borroka eta greba gehiago antolatzea».

Arroyok ziurtatu du LAB langile guztien etxe bihurtu nahi duela, «ertzetan dauden langileak erdira ekarriko dituen sindikatua», eta hortik aurre egin nahi diela diskriminazioei. «Egoera salatzera mugatzen ez den sindikatua. Proposamenak egiten dituena. Eraldatzaileak gara, bai. Euskal sindikalismo berria gara».

Internazionala, Eusko Gudariak eta Bella Ciao Italiako partisanoen abesti baten moldaera kantatuz amaitu dute X. biltzarra.


Summary: Erresuma Batuko Gobernuak Assange estraditatzea onartu du. Pitri Patel Barne ministroak baiezkoa eman dio kazetaria AEBetara bidaltzeko aginduari. Wikileaksentzat, gaurkoa «egun ilun bat da Britainia Handiko demokraziarentzat eta prentsa askatasunarentzat»; helegitea aurkeztuko du.

Pitri Patel Erresuma Batuko Barne ministroak baiezkoa eman dio Julian Assange kazetaria estraditatzeari. Barne Ministerioak ohar batean argudiatu duenez, Assange AEB Ameriketako Estatu Batuetara bidaltzea ez litzateke «bateraezina giza eskubideekin», eta herrialde horretan «modu egokian tratatuko» lukete. Kazetariari 175 urteko kartzela zigorra ezar diezaiokete espioitza eta intrusio informatikoagatik.

Westminsterko Magistratuen Auzitegiak iragan apirilean igorri zion Pateli estradizio agindua, eta Barne ministroaren esku zegoen baiezkoa ematea ala blokeatzea. Orain, Assangek bi asteko epea du helegite bat aurkezteko, eta Wikileaksek hori egingo dutela baieztatu du, betiere Auzitegi Gorenak baimena ematen badu —azken aukera Giza Eskubideen Europako Auzitegira jotzea litzateke–.

Atariak berehala erantzun du, eta adierazi du, ohar baten bidez, gaurkoa «egun ilun bat da» dela «Britainia Handiko demokraziarentzat eta prentsa askatasunarentzat». Halere, ohartarazi du ez dela «borrokaren amaiera» izango: «Beste bataila legal baten hasiera besterik ez da».

Assange 2019ko apirilaren 11n atxilotu zuten, Londresen, Ekuadorren enbaxadan. Han zegoen babestua 2012tik, baina, Ekuadorko Gobernu aldaketarekin, konfiantza hautsiz joan zen; eta, azkenean, baldintzapeko neurriak urratzea egotzita, asilo politikoa ukatu zioten. Lenin Moreno garai hartako Ekuadorko presidenteak muga gorri bat igarotzea egotzi zion, besteak beste nazioarteko politikaz aritzeagatik.

Akusazioaren arabera, kazetariak Chelsea Manning analista estatubatuarra lagundu zuen hark AEBetako Espioitza Legea urra zezan, eta informazio klasifikatua lor zezan ondoren bere atarian argitaratzeko. Defentsak ukatu egin du halakorik, eta esan du Assangek eta haren taldeak zabaldutako informazioak ez zuela inor arriskuan jarri.

Washingtoni, berriz, leporatzen diote auzi politiko bat abian jarri izana, Wikileaksek argitara atera zituelako militar estatubatuarrek egindako gerra krimenak.


Summary: Elkargoak eraso sexistei buru egitera ekarri nahi ditu herriak. Euskal Elkargoak bortizkeria sexistaren kontrako protokoloa bidali die Ipar Euskal Herriko 158 herriko etxeei. Bestetan tokiko eragileei tresnak ematea da asmoa.

Euskal Hirigune Elkargoak Bestetan bortizkeria sexista eta sexualen kontrako borroka protokoloa bidali die Ipar Euskal Herriko herriei. Herriko besta batzorde eta elkarteekin biltzera eta prebentzio lana egitera akuilatu nahi ditu herriko etxeak: informazioa zabaltzeko, besten denboran erasoen biktimei harrera gune bat bermatzeko, haien elea bildu eta babesa ekartzeko.

Euskal Elkargoak 2018an gizon-emazte arteko berdintasunerako Europako ituna izenpetu zuen. Egiazko Berdintasunaren Alde (EBA) taldearen akuiluz, Elkargoz kanpoko batzorde bat ere sortu zen gaiaz mintzatzeko. Lurralde poloetako hautetsi ordezkariak —kasik den-denak emazteak—, lau elkarte eta hiru langile sindikatu biltzen ditu. Joan den urtean, berdintasunaren aldeko gida praktikoa argitaratu zuen, eta Elkargoko hautetsiei banatu.

Bestetan bortizkeria sexista eta sexualen kontrako borroka protokoloa, Ipar Euskal Herriko 158 herriko etxeei bidali die Elkargoak, eta ondoko biltzar orokorrean aurkeztuko du. “Gogoa eman nahi genien zerbait egiteko prebentzio mailan, herriko etxeek baitute boterea herriko bestei buruz”, erran du gaiaren ardura duen Martine Bisauta lehendakariordeak. Lehenago, hautetsiei helarazi gida praktikoan, herriko kontseiluan gaia lantzeko hautetsi baten izendatzea proposatzen zien. “Badakit Kanbon, adibidez, oposizio hautetsi batzuek gaia ekarri dutela”.

Elkarteak akuilu

Talde feministak aitzinetik hasiak ziren lanean sexu erasoen kontra. Horien artean, PAF, Alternatiba Feminista baten Aldeko Baionako taldea. EBA sortu zuten erakunde publikoak ere lot zakizkioten arazoari. EBAk 2017tik galdegin zuen herriko etxeek zerbait has zezaten bestetan prebentzioa egiteko. Claire Lataillade PAF elkarteko kideak parte hartu du EBAn hastetik, baita Garapen Kontseiluan gaia lantzeko sortu batzordean ere. Dioenez, hortik etorri da Elkargora egitasmoa. “Elkarteetarik jiten dira usu holako gaiak”.

Berdintasunaren aldeko Elkargoz kanpoko batzordean parte hartzen du Latailladek. Bortizkeria sexista eta sexualen inguruko protokolo bat bazuen bere aldetik PAFek Baionako bestetan. Itsasun, Femin’Hitza talde feministak, halaber, bazuen berea. Iaz, Elkargoko Batzordera ekarri zituzten protokolo horiek proposamen gisa, Latailladek dioenez: “Nahi genuen herri batzuek beren gain har zezaten protokolo bat, ikusteko zer ematen zuen”. Azkaine, Itsasu —bi horiek beren protokoloa bazuten jada—, Atharratze eta Urruñako herriko etxeek egin zuten lan hori.

Iazko uda aitzin zen. Batzordea, urtarrilean bildu zen berriz eta protokoloa herri guzietara hedatzeko ideiak bide egin du. Latailladek esplikatu du diru gutirekin ari direla: “Diruarengatik ezin izan ditugu egiazko euskarriak egin, baina heldu den urtean Elkargoak komunikazio azkarragoa eginen du”. Geurtz arte goaitatu gabe, aurtendik nahi izan dituzte herriak jakinean eman.

PAFeko kide Lataillalde damutzen da ahal gehiagorik ez ukaitea sustatze lana egiteko. “Elkargoan bada Jean-Christophe Tassy [misio karguduna] eta bakarrik da Elkargo Hiritarra Sailean —horretan, emazte eta gizon arteko berdintasuna eta trantsizio ekologikoa badira—; beraz, ez du denborarik”. Bisauta ez da ados horrekin; ez du uste lantaldea osatzearen beharrik baden: “Zintzoki, ez dut uste behar handia badenik taldea indartzeko. Elkargoaren eskumen behartua ez den arlo horretan lan handia egina da jada”.

Gida praktikoaz gain, Bisautak azpimarratu du langile zerbitzuetan indar berezia egin dutela, hala nola sexu “jazarpenak seinalatzeko protokolo berria” plantan ezarriz. Hautetsiak uste du herriko etxeek dutela eskutan hartu behar afera “Elkargoak dena egitea goaitatu gabe”.

Latailladek espero du udatik landa aztertuko dutela herrien parte hartzea. “Guk akuilu lana egiten dugu galdegiteko bilan hori egina izan dadin”. Label gisako bat sortzea nahi luke, eredu diren herriak nabarmentzeko, “beste herriak beste honenbeste egitera ekartzeko”.

Baionako bestak

Bere aldetik, PAFek bere lana darraika Baionan. Aurtengo bestentzat formazioak proposatu dizkie ostatuzainei eta peñen batasunari. “Batzuek, jadanik, protokoloa izenpetu zuten duela hiru urte”.

Latailladek badu esperantza gehiago sartuko direla aurten. Formazioan, erasoa zer den aztertuko dute parte hartzaileekin, lehenik, bakoitzari galdeginez erasorik ikusten duten bere egoitzan, eta nolako erasoak. Eraso mota bakoitza argiki ikustea da xedea. Ondotik, gerta daitezken kinka batzuk landuko dituzte ondoko galdera eginez: “Hori gertatzen delarik, zuen ustez, nola erantzun behar dugu?”. Formakuntza bukaeran, afixak eta laguntza egituren kontaktu zerrenda ukanen dute.


Summary: Hegoak elkarteak ateak itxi ditu, «erakundeen babesik ezarengatik». Ia hiru hamarkadaz aritu da lanean droga kontsumoaren inguruan. Pandemiak «ito» du taldea.

“Akitu arte egin dugu hegan, eta itsasoaren erdira erori gara”. Irudi horren bidez azaldu du Hegoak elkarteko kide Floren Luquik jarduera eten eta ateak ixtea erabaki dutela. “Pandemiak ito” dituela erran du, eta “erakundeen babesik ezak” bertze aukerarik ez diela eman. “Hagitz tristea da, baina ezin dugu lanean jarraitu”.

Hegoak Barañainen sortu zuten, 1994. urtean; droga mendekotasuna zutenen zenbait senidek eta lagunek jarri zuten elkartea martxan. Heroinaren garaia zen ordukoa, eta, Hegoak elkartearen bidez, pertsonen prozesuak jarri nahi izan zituzten erdigunean. Elkarteko kideek ia 30 urtez eutsi diote filosofia horri: droga kontsumitzen dutenengana hurbildu dira, eta haien guneetan toki bat lortu dute. “Errespetuz” aritu direla nabarmendu dute, “inor epaitu gabe”.

Lan egiteko modu horrek ekarri du Hegoak elkarteko kideak gazteen besta esparruetan sartzea, bai eta haien etxabeetan ere. “Espainiako Estatuan erreferente bilakatu gaitu gazteekin lortu dugun harreman hurbil horrek”, nabarmendu dute Hegoak elkarteko kideek. Drogen kontsumoaren arriskuez eta ondorioez ohartarazi dituzte gazteak; informazioa haien esku jarri, eta gazteok lagundu dituzte hartu dituzten erabakietan.

Lan hori egiteko, gazteen aisialdiko guneetara joan dira Hegoak elkarteko kideak, eta kontsumitzen ari ziren drogen analisiak egin dituzte, bertzeak bertze. Garaian garaiko substantzien berri jaso dute, eta beren jarduera unean uneko beharretara egokitu ahal izan dute.

2012ko plana, giltzarri

Garaian garaiko errealitatera moldatuz joan dira Hegoak elkarteko kideak; Nafarroako Gobernutik drogen

mendekotasunari buruz zehaztutako politikek ere markatu dute haien bidea, halere. Bide horretan 2012. urtea giltzarri izan zela azaldu dute Hegoak elkarteko arduradunek.

2012an, Drogen eta Bertzelako Menpekotasunen Prebentziorako II. Plana onartu zuen Nafarroako Gobernuak. “Lehen planeko oinarriak erabat aldatu zituen bigarren horrek, eta drogen auziko politiketan atzera egitea ekarri zuen, zaharkituta zeuden irizpideak ezarriz”.

Plan horren ondorioz, Nafarroako Gobernuak %65 murriztu zituen Hegoak elkartearen diru laguntzak, eta “zaildu” egin zuen taldeko kideen jarduera. Hurrengo urteak “hagitz zailak” izan zirela kontatu dute Hegoak elkarteko kideek. 2019an onartutako droga mendekotasunen prebentziorako hirugarren planak “haize pixka bat” eman zion erakundeari, baina, 2020an pandemiak eztanda egin eta gero, egoerak okerrera egin zuen.

Hirugarren plan horrek egindako urratsa eskertu zuen Hegoak elkarteak, onartu zutenean. “Egoera berrietara egokitzeko” ahalegina onartu zion elkarteak testu berriari. Pandemiak, baina, ez du aukerarik eman plan hori behar bezala garatzeko orain arte, eta zuzenean eragin dio, gainera, elkartearen jarduerari. “Hirugarren planarekin lortu genuen gure tokia berreskuratzea, neurri batean, baina osasun krisiak betean jo gaitu. Inor ez da oroitu irabazi asmorik gabeko erakundeokin”, salatu du elkarteko Floren Luquik.

Elkarteko kideek berretsi dute administrazioaren babesik gabe ixtea bertze erremediorik ez dutela izan. Joan den astean egin zuten agerraldia, Iruñean, erabaki horren berri zabaltzeko. Eskertu nahi izan zuten ia 30 urteko bidean lagun izan dituztenen babesa, eta haien bidez nahi dute orain Hegoak elkartearen filosofiak aurrera egin dezala: “Kontua da jakitea kontsumitzen duenak zergatik egiten duen, zertarako, zer, noiz eta zenbat”.

Hegoak elkarteko kideek eskaera bat egin diete erakunde publikoei, atea erabat itxi baino lehen: “Instituzioek benetako konpromiso bat hartu behar dute prebentzioaren alde; gazteekin lan egiten duten erakundeekin hitzarmen egonkorrak behar dira”. Helburua da erakunde horiek ez desagertzea.

Gazteak, profesionalak eta familiak hezten jarraitzeko beharra nabarmendu dute Hegoak elkarteko arduradunek, agurraren unean. Ia 28 urtez egin diete aurre kontsumoarekin lotutako arazoei. Orain, atea itxi dute.


Summary: Tximista batek piztu zuen Leire mendilerroko sutea. Nafarroako Foruzaingoaren arabera, tximista batek pinu bat jota piztu zen Leireko sutea; 500 bat hektarea erre dira inguru horretan.

Leireko (Nafarroa) sutea egonkortuta dagoela adierazi dute larrialdi zerbitzuek, baina nabarmendu dute oraindik ez dagoela guztiz kontrolatuta. Bestalde, adierazi dute Olleta eta Leotz arteko eta Tafallako suteak kontrolatuta daudela behin-behinean, nahiz eta Tafallakoa atzo Larragara zabaldu zen.

Nafarroako Foruzaingoak adierazitakoaren arabera, Leireko mendilerroko sutea tximista batek sortu zuen. Astearte gauean, tximista batek mendilerroko pinu bat jo zuen, eta horrek piztu zuen sutea. Nahiz eta oraindik sutea ez dagoen kontrolatuta eta itzalita, orain arte 500 hektarea inguru erre direla adierazi dute larrialdi zerbitzuek.


Alderdiz kanpoko herrigintza

Summary: Alderdiz kanpoko herrigintza. Herri bakoitzak bere arrazoia izan du hautagaitza independentea sortzeko: agintean egondako alkatearen gobernatzeko moduak haserrea eragin duelako, herriko polarizazioa gainditzeko, ohiko alderdietan konfiantza falta zegoelako... Halere, gogoeta berak dituzte.

Urtebete barru, ekainaren erdi aldera, maiatzeko hauteskundeetan bozkatutako Bizkaiko 112 udalak osatuko dira, eta alkateek kargua hartuko dute. Alderdi politikoak dagoeneko hasi dira prestatzen. Baita herri hautagaitza independenteak ere. Izan ere, agintaldi honetan Bizkaian zortzi alkatetza dituzte, eta beste hainbat udal gobernutan ere partaide dira. Horietako batzuek datorren eguaztenean Guzan Bermeoko hautagaitzak antolatu duen mahai inguruan parte hartuko dute —Bermeoko Kafe Antzokian, 18:00etan—. Bizkaiko Hitza-k haiekin hitz egin du: Zalla Baiko Javier Portillorekin, Balmasedako CLI Tokiko Hautagaitza Independenteko Txus Osegirekin, Bakio Baiko Alain Gomezekin eta Bermeoko Guzaneko Xabi Ortuzarrekin. Portillo alkate izan zen 2011tik 2019ra —gaur egun ez da zinegotzi—, Osegi alkateorde da 2019tik, eta Gomez udal gobernuko zinegotzia 2019tik. Guzan ez da inoiz udal gobernuan egon.

Zergatik eta zertarako sortu zen hautagaitza?

Balmasedako CLI da lau hautagaitzetan zaharrena; 1987an sortu zuten, Eugenio de Francisco Maizen ekimenez. “Denok genuen kezka politikoa, baina hark are gehiago; ez zuen konfiantza handirik alderdi politikoetan, eta uste zuen hautagaitza independente bat sortu behar genuela”, gogoratu du Osegik. Lehen hauteskundeetan ez zuten lortu zinegotzirik, lau botorengatik.

Beste plataformen kasuan ere, kezka politikoa izan da abiapuntua, baina herrian izandako gatazkek eman zieten falta zuten bultzada. Portillok gogoratu du 2011n “ezinegona” zela nagusi Zallan, udalak izandako jarrerak sortuta: “Herrian gauza batzuk egiten ari ziren, eta inork jakin gabe egin ziren. Adibidez, zabortegi bat egiten ari zirela jakin genuen, kamioiak ikusten genituelako pasatzen”. Haserrea eragin zuten beste gai batzuk ere izan ziren: erabiltzen uzten ez zieten zazpi miloi euroko frontoi berria, industrialde bat egiteko eraitsi beharko ziren etxeak…

Urte hartako hauteskundeetarako beranduegi hasi ziren hautagaitza osatzen. Baina, halako batean, Aralarko kide batek esan zien jendea falta zutela zerrenda osatzeko, eta Aralarrek haien egitura utziko ziela hautagaitza independentea osatzeko. Hala aurkeztu ziren, bada, hauteskundeetara: Aralarren izenpean, baina hautagai guztiak independenteak zirela. Eta sorpresa hartu zuten: gehiengo osoa lortu zuten. “Agerian geratu zen herrian zegoen ezinegona orokorra zela”. 2015ean, Zalla Bai izenpean aurkeztu ziren, eta berriro irabazi zuten, gehiengo osoa handituta.

Bakion, egoera antzekoa edo okerragoa zen 2011n. Bizkaiko Foru Aldundiak udala erreskatatu behar izan zuen, hondoa jo baitzuen: “EAJ 30 urtean egon zen agintean, eta etxebizitzen kudeaketa tamalgarria egin zuten”, gogoratu du Gomezek. Dioenez, herria erdibituta zegoen: “Herri erdia baino gehiago EAJkoa zen, eta, besteak, EH Bildukoak. Ezinikusia zegoen haien artean. Herrian ez zegoen lekurik hirugarren bide batentzat. Alderdi politikoetatik harago, herritik eta apaltasunez, Bakio aldatu nahi zuen hautagaitza bat behar zen”. Uste du M15 mugimenduak ere bultzada eman ziela, haiei eta orduan sortu ziren beste hainbat hautagaitza independenteri.

Bermeon ere EAJren eta EH Bilduren arteko “ezinikusiak” bultzatu zituen Guzanekoak hautagaitza sortzera. Baina, kasu horretan, 2015ean izan zen. “2013an Bermeo kiebra teknikoan zegoen, hirigintza arazo batzuengatik. Alderdi batek bestea salatu zuen [EAJk EA], epaiketak izan ziren, eta herriak pairatu zituen ondorioak”, gogoratu du Ortuzarrek. Bien bitartean, iruditzen zitzaien ez zirela konpontzen herriak zituen gabeziak. “Pentsatu genuen bazela sasoia herria eta herritarrak lehentasun izateko, haien interesak defendatzeko, eta gauzak beste era batera egiteko”.

Hautagaitzak zelan aldatu du udal politika?

Zallan argi dute plataformak ekarpena egin duela: “2019tik, EAJ dago udal gobernuan berriro, baina orain oso orekatuta daude indarrak; ez dago gehiengo osorik. Frogatu da gauzak gaizki eginez gero aldaketak egon daitezkeela, eta alderdi tradizionalentzako alternatibak badaudela”, esan du Zalla Baiko kideak. Ordura arteko alkatea hogei urtez egon zen agintean, eta, Portilloren ustez, halakoetan “ohitura txar batzuk hartzeko arriskua dago”. Pluraltasun hori azpimarratu du Osegik ere, baina ez soilik udalean: plataforma barruan duten aniztasunari ere oso garrantzitsua iritzi dio.

Ortuzarrek uste du Guzanek adostasun zabalak ekarri dituela Bermeoko Udalera: “Gobernuarekin eta oposizioarekin akordioak egin ditugu. Ez dugu ulertzen aldebakarrez hartzen diren erabakiak, nahiz eta gehiengo osoa eduki. Lau urte barru beste alderdi bat egongo bada agintean, ez du zertan gure erabakia jarraitu, ez badugu harekin adostu”. Uste du kohesio sozialean lagundu dutela. Bakion ere iritzi bera dute: “Erakutsi dugu politika egiteko beste modu bat dagoela. Adostasun zabalak lortzea posible dela: bozketak atzeratu ditugu, aurretik adostea lortu ahal izateko”.

Zer zailtasun ditu?

Balmasedan, urte gehienak oposizioan egin dituzte. “Oso gogorra da”, aitortu du Osegik. Eta udal gobernuan agintaldi “zaila, arraroa” tokatu zaie: “2019ko ekainean hartu genituen karguak; uztailean, lanean hasi. Abuztuan, administrazioan ez da lanik egiten, eta, abendura arte, aurreko gobernuaren aurrekontuekin ibili ginen. 2020ko martxoan, pandemia iritsi zen, eta diputaziotik austeritatea agindu zitzaigun. Aurten hasi gara gure programa garatzen. Ekaitz baten erdian, garairik txarrenean, dena aldatzen ahalegindu direnak gara”.

Bakio Baik lehen hauteskundeen ondoren EH Bildu babestea erabaki zuen, eta ordura arte agintean egondako EAJk galdu zuen alkatetza. Gomezek esan du horrek haserretu egin zituela Bakio Bairen hautesle batzuk. “Gure boto emaile batzuk EAJren aldekoak dira, beste batzuk EH Bildurenak, baina dezepzionatuta daude batzuekin eta besteekin. Beste batzuek ez dute loturarik alderdiekin. EAJren aldekoek ez zuten erabakia ulertu”.

Gainera, EH Bildu babestu zuten, baina oposizioan geratu ziren. “Lorpen guztiak EH Bildurenak zirela zirudien”. Beraz, 2019an, udal gobernuan sartzea exijitu zioten EH Bilduri. Izan ere, Bakio Baiko zinegotziaren arabera, haiek ez dute alderdi tradizionalek duten oinarri sozialik. “Ez dakigu nortzuk diren gure boto emaileak, eta zailtasunak ditugu egiten duguna erakusteko”. Gobernuan sartu izana ere kritikatu diete boto emaile batzuek.

Portilloren esanetan, Zallan “berehala” konturatu ziren alkatetza lortzea eta boterea izatea ez direla gauza bera: “Politika asko diputazioaren eta Jaurlaritzaren esku daude. Hainbat aldaketa edo hobekuntza egin nahi dituzunean, dena da arazo. Eta ikusten duzu herri batzuetarako dirua dagoela, proiektuak daudela, baina zurerako, ezer ez”.

Badu desabantailarik independente izateak?

Arestian ere esan du Gomezek: masa soziala falta dutela sentitzen dute, edo baldin badute, ez dute ezagutzen, eta hori desabantaila da haientzat. Dirurik ere ez dute aholkulariak eta teknikariak hartzeko. Azken batean, alderdi handi batek ematen duen babesa falta zaiela sentitzen du. Baina, neurri berean, abantaila izan daitekeela ere uste du. “Ez dugu goitik jasotzen dugun agindurik bete behar; guk bakiotarren aurrean baino ez ditugu azalpenak eman behar”.

Osegik uste du alderdi politikoentzat hautagaitza independenteak “hutsaren hurrengoa” direla, eta “areriotzat” hartzen dituztela. Ez dute ordezkaritzarik ez Bizkaiko Batzar Nagusietan, ez Eusko Legebiltzarrean; beraz, ez dute erabakitzeko ahalmenik gero haien herrietan eragina izango duten hainbat legeren inguruan. Berbarako, Udalkuntxa udalak finantzatzeko Bizkaiko foru funtsarekin gertatu zaiena gogoratu du. Esan du Bizkaiko eta Arabako hautagaitza independenteak sarri elkartzen direla —Gipuzkoak, ez, “politizatuta” daudelako—. Bilera horietatik sortu zen Udalkutxako banaketa sistema hobetzeko aldarrikapena, “bidezkoagoa bihurtzeko”. “Ez ziguten kasurik egin. Orain, haiek esan dute aldatu behar dela, eta horretan dabiltza. Baina ez digute utzi prozesuan parte hartzen”. Batzar Nagusietan ez daukate ordezkaritzarik, baina esan du Eudelen badutela, eta haren bitartez egin zitekeela gogoeta.

Badago hautagaitzen arteko elkarlanik?

Bakio Baiko Gomezek aitortu du euren kasuan elkarlan txikia dagoela. Gaztelugatxen diputazioak egin nahi zuen aparkalekuaren aurka elkartu ziren Guzanekin. Enkarterrikoek, ostera, mankomunitatean dute ordezkaritza, eta han dute hartu-emana, Portillok kontatu duenez: “Askotan, ados egoten gara beste hautagaitzekin mankomunitateak izan behar lituzkeen politikez. Hala ere, independente izateak ez du esan nahi denok berdin pentsatu behar dugunik”. Ortuzarrek esan du haientzat beste hautagaitzak erreferenteak direla, eta asko ikasten dutela besteengandik.


Summary: “2003tik, %50etik gora igo dira plataformen hautetsiak Bizkaian”.

Datorren eguaztenean Bermeon Bizkaiko hainbat udal hautagaitza independentetako ordezkariek egingo duten mahai inguruan izango da Miriam Ureta Garcia (Getxo, 1987) EHU Euskal Herriko Unibertsitateko politologoa ere. Gaiari buruzko hainbat artikulu argitaratu ditu aurretik, eta maiatzean aurkeztu zuen doktoretza tesia: Alderdiak-Mugimendua eta sakontze demokratikoa. Kataluniako eta Euskadiko tokiko gobernuak: Decidim Ripollet eta La Voz del Pueblo kasuak (2017-2022).

Zer dira udal plataforma independenteak?

Independenteak esaten diet, autonomoak direlako udalez gaindiko beste erakunde edo alderdi batzuekiko. Haientzat udal esparrua da jarduten duten esparru bakarra; hori da haien nortasunaren ikurra. Formalizazio maila leunagoa eta malguagoa dute, eta antolatzeko modua horizontalagoa da, haien egitura soilik udal mailakoa delako. Horrek abantaila asko ditu, baina baita desabantailak ere. Plataforma independente izenaren azpian oso kasuistika zabala dago; askotariko errealitateak daude.

Bizkaian hainbat udaletan dute ordezkaritza, eta batzuetan udal gobernuan ere badaude. Inguruan ere ohikoa da hori?

Zientzia Politikoetan gutxi aztertzen da gai hori, baina Espainiako Estatuan ez da ezohiko fenomenoa. Gehien [Hego] Euskal Herrian eta Katalunian aztertu izan dira. Espainiako sistema politikoak badu berezitasun bat: alderdien eta hauteskunde sistemak estatu mailan sortzen duen alderdi bitasunak ez du oihartzunik udal mailan. Tokiko sistema beste era batean dago diseinatuta, eta modua ematen du horrelako hautagaitzak sortu eta ugaritzeko. Datuak oso argiak dira: hautagaitza hauek lortu dituzten ordezkari edo zinegotziak gorako bidean daude. [Hego] Euskal Herrian, lehen udal hauteskunde demokratikoetan, 1979an, hautagaitza independente asko sortu ziren, diktadura bukatu berri, oraindik alderdien egituraketa erabat egin gabe zegoelako. Gero, 1991n, beste goraldi bat egon zen, eta ordutik hazkunde motel bat dago; batez ere, 2003tik aurrera. 2003tik gaur egunera, Bizkaian, %50 baino gehiago igo dira hautagaitza hauen hautetsiak. Batzuetan gobernuan daude, gero galdu egiten dituzte; beste alderdiek dituzten egitura sendoak falta zaizkienez, gorabeheratsuak dira, baina datuak adierazgarriak dira, eta erakusten dute irauteko eta hazteko gaitasuna dutela.

1991 eta 2003a aipatu dituzu mugarri gisa. Zer gertatu zen?

1991n, La Voz del Pueblo plataforma sortu zen Etxebarrin. Plataforma independenteen kasu paradigmatiko eta adierazgarriena da. Urte hartako hauteskundeetatik dago agintean. Horrelako kasu batek laguntzen du inguruan antzeko beste plataforma batzuk sortzen. 2003an eta 2008an ere bai, ugaritu egin dira, dimentsio askoko krisiaren ondorioz. Aurretik datorren krisialdi ekonomikoa larritu zen 2008an. Horren ondorioz, beste atsekabe batzuk sortzen dira; politikagintza zaharrak eragindakoa, esaterako. 2013an, Espainiako Tokiko Administrazioaren Arrazionalizaziorako eta Iraunkortasunerako Legea onartu zen: ordura arte zituzten eskumenak kendu zitzaizkien udal gobernuei; batez ere, hezkuntza, okupazio eta gizarte zerbitzuen alorrean. Euskal Herriko politikagintzan ere gertaera garrantzitsu batzuk egon ziren, 2003ko eta 2011ko udal hauteskundeetan eragina izan zutenak. Faktore asko egon ziren, eta guztiek eragin zuten. Horren ondorioz, herritar batzuek pentsatu zuten politikan jarduteko esparrua udalean dagoela, gertukoeneko erakundea delako, eguneroko arazoak konpontzeko aukera ematen dielako.

Tokian tokiko faktoreak ere egongo dira, ezta?

Noski, aipatutakoak orokorrak dira. Baina gero Bermeok bere historia du, Etxebarrik bere historia du, Karrantzak berea… Herrian bizi izandakoek eta herrian dagoen egoerek ekar lezakete herritar bat bultzatzea herritar plataforma bat sortzera. Nik ez dut aztertu herri bakoitzean zerk bultzatu dituen plataforma bat sortzera. Pluraltasun politikoaren isla dira, eta ez ditugu txarto hartu behar. Ona da belaunaldi berriak sartzea, karguak berritzea eta politika egiteko ikuspegi ezberdinak agertzea. Nire ustez, garrantzi handia dute: udal politikagintzako joko arauak aldatu dituzte.

Zertan da ezberdina plataforma independente baten politikagintza ohiko alderdiekiko?

Nik uste dut ezberdintasuna definiziotik datorkiela. Udal mailako hautagaitza bat bazara, hori da zure eskala. Ez zaude egitura hierarkiko batean, eta zure interes bakarrak udalerrikoak dira. Joaten dira diputaziora bileretara-eta, noski. Edonola ere, horrek badu bere desabantaila ere: ez daukazu babestuko zaituenik.

Batzar Nagusietan ordezkaritzarik ez izateak eragingo die, ezta? Batez ere, agintean daudenean.

Erabat. Horregatik, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako plataformak modu federatuan aurkezten ahalegindu ziren 2015eko udal eta foru hauteskundeetan, Ikune izenpean, baina azkenean ez zuten egin. Udal mailan jarduteak abantaila asko ditu, askeago jardun dezakezulako, baina egitura handiago baten babesa falta duzu, aldi berean.

Plataforma hauek ohiko alderdien eskema ideologikoetatik kanpo daude, nolabait, eta, agian, horrek zaildu egin diezaieke udal politikatik goragoko jauzi hori ematea? Batzar Nagusietan ordezkaritza izateak, esaterako, udalean hartu beharko ez lituzketen jarrera batzuk agertzea eta polemikoak izan daitezkeen gaietan iritzia ematea eska diezaieke.

Plataforma horiek ere euren ideologia dute. Kontuz: nik ez nituzke urardotuko. Baina egia da gehienetan ez dutela planteatzen estrategia politiko bat udalez gaineko gaien inguruan. Nolabait, egunerokoaren kudeatzaileak dira, eta, ez dutenez udalez kanpoko gaietan jarrera ideologikorik agertzen, haiengana askotariko jendea joaten da. Kontua da udal esparrutik kanpo ere eskubide asko jokoan egoten direla. Estatu, autonomia erkidego edo herrialde historiko mailako politikek ere eragin zuzena dute udalerrietan egin daitekeenean; baldintzatzen dituzte, eta haiek erabaki horietan parte ez hartzeak baditu ondorioak, noski.

Plataforma hauek badute eraginik udalean dauden gainontzeko alderdien jardunean?

Ez dakit hainbesterako eraginik duten, ez dut ikertu. Baina egia da panorama politikoa aldatzen denean denek egokitu behar izaten dutela errealitate berrira: aliantzak eta itunak beste era batera egin behar dira ezinbestean.


Summary: «Lehen, nik heltzen nion bilobari izotz pistan; orain, berak heltzen dit niri». Duela 50 urteko patinak jantzi, eta Txuri-Urdin Donostiako izotz jauregian irristaketan ibiltzen da Gurrutxaga igande eguerdietan. 97 urterekin, ez dauka asmorik etxean gelditzeko.

Bere lantoki txikia aukeratu du elkarrizketa egiteko, egunero lauzpabost ordu igarotzen dituen tailerra. “Asko entretenitzen naiz hemen”, aitortu du. Begiratu batera nabari ez bazaio ere, urrian 98 urte beteko ditu Jose Luis Gurrutxagak (Donostia, 1924). Pasio bat dauka: igandero, 13:00etan, Donostiako Txuri-Urdin izotz jauregian patinatzea —itxita egongo da irailera arte—. 1972tik hutsik egin gabe, omenaldia egin zioten joan den ekainaren 4an, Txuri-Urdinen 50. urteurreneko ekitaldian.

98 urte betetzear zaudela diote denek, baina ba al dago hori baiezta dezakeen agiririk?

98tik gertuago nago 97tik baino, bai. Urrian beteko ditut 98 urte.

Patinatzeko adin ona al da 97 urte?

Hiltzeko da adin ona. Oraingoz, ez daukat hiltzeko asmorik, baina 97 urte adin polita da horretarako, eta ez nintzateke harrituko.

Patin berriak eskatzeko aukera ona daukazu urrian.

Patin berriak? Ez, ez. Patin hauek ezagutzen naute jada, eta badakite nola patinatu behar dudan; eurek eramaten naute. Erosi nituen lehenengoak dira; hockeyko batzuk ere erosi nituen, baina galdu egin nituen etxe aldaketa batean. Patinaje artistikokoak, ordea, duela 50 urtekoak dira.

Donostiako Txuri-Urdin jauregiak adina urte dauzkate, beraz, zure patinek. Gogoan al daukazu nolakoa zen duela 50 urteko Txuri-Urdin izotz pista hura?

Gaur egungoa baino pixka bat handiagoa zen. Berrikuntza lan batzuetan txikitu egin zuten pista, kontsumoa ere murrizteko, diruz larri samar zebiltzalako. Lehen, jabe pribatu batena zen izotz jauregia, eta zoragarri funtzionatu zuen hasieran; beteta egoten zen beti, bazkariak eta afariak ere izaten ziren… Baina behera egin zuen pixkanaka, itxi egin zuten, eta orduan sartu zen aldundia.

50 urteko ibilbide horretan, omenaldiren bat edo beste egin dizute jada, ezta?

Bai. 90 urte bete nituenean egin zidaten lehenengoa, eta duela bi aste bigarrena, Txuri-Urdinek 50 urte bete zituela ospatzeko ekitaldian. Niri asko gustatzen zait izotz gainean patinatzea, gozatu egiten dut, eta hankek eta buruak laguntzen didaten bitartean jarraituko dut.

30 urterekin batzuek esaten dute ezin dutela gehiago…

Ez, ez. 30 eta 60 urte adin ederrak dira; nik denetik egiten nuen 60 urterekin, eta gaur egungo 60 urteak ez dira urte asko. Pentsa, ni 40 urte baino gehiagorekin hasi nintzen izotz gainean patinatzen.

Hasierako Txuri-Urdin jauregiaz gogoratzen zara, baina gogoan al dauzkazu erratzekin-eta jokatzen zenituzten hockey partida haiek?

Inoiz ez dut pasatu orduan bezain ondo. Baloi txiki bat eta erratzak, besterik ez geneukan, baina zoragarria izaten zen. 21:00etan, izotz pista ixten zutenean, han gelditzen ginen hainbat lagun, eta oso partida politak jokatzen genituen; duela 47-48 urteko kontuez ari naiz hizketan. Mutil gehiago ez zeudenean, neskekin jokatzen nuen, baina stickekin. Etxean gordeta daukat stick hori ere.

Zer egingo duzu igandean, 13:00etan? Irailera arte itxi egin dizute Txuri-Urdin jauregia…

13:00 aldera tailerrera etorriko naizela pentsatzen dut. Niretzat, azkenean, ez dago astebururik; larunbatean eta igandean ere lan egiten dut.

Ez daukazu asmorik, beraz, erretiroa hartzeko?

Ez… Kontua da asko entretenitzen naizela tailerrean; tontakeriak egiten ditut, baina ondo pasatzen dut. Oso luzeak izaten ziren etxean ia ezer egin gabe igarotzen nituen arratsaldeak; igande iluntzean Cuarto Milenio [Espainiako Cuatro telebista kateko] programa ikusi nahi izaten dut, adibidez, 21:30ean, eta, etxean geratuz gero, amaigabea izaten da arratsaldea. Hobeto egoten naiz tailerrean.

Tailerra aipatuta, patinak egiten ere aritu zinen zu, ezta? Inoiz ez zenituen merkaturatu, ordea…

Patin gurpildunak egin nituen, bai. Nire ustez, ahalik eta baxuenak izan beharra daukate gurpilek, baina gaur egun altuagoak egiten dituzte normalean. Baxuagoak egin nituen nik, errazago irristatzeko, eta galga egiteko takoa ere lurretik gertuago egoteko.

97 urterekin izotz pistan sartuta, ez al dizu beldurrik ematen erori eta hezurren bat apurtzeak?

Beso bat apurtu nuen behin, modurik inozoenean, gainera, ez bainindoan oso azkar; bilobarekin hizketan nindoan. Ez dakit zer gertatu zitzaidan, baina ia ez nintzen konturatu ere egin lurrera erori nintzen arte. Besoa apurtuta ere, hiru hilabete geroago patinatzen ari nintzen berriz ere. Iaz arte neure kasa patinatzen nuen, baina aurten bilobak helduta ibiltzen naiz; lehen, nik heltzen nion bilobari izotz pistan, patinatzean; orain, berak heltzen dit niri. Ondo babestuta joaten naiz beti, kasko eta guzti.

Emaztearekin, eskiatzen. Jose Luis Gurrutxaga patinajeak adina erakarri izan du eskiak. Irudian, 1953 inguruan, Candanchuko eski estazioan, Espainian, Feli emaztearekin, eskiatzen.

Gurpil gaineko hockeya, izotz gainekoa… eta eskia. Eskirako ere zaletasun handia izan duzu beti, ezta?

Bai. 18 urterekin hasi nintzen eskiatzen eta 80 urterekin utzi nuen. Bihotza ukitu samar daukat, eta beldurra ematen zidan mendian, goialdean, bihotzeko arazoren bat izateak. Aralarrera joaten hasi ginen gaztetan, baina eskiekin hogei metro jaitsi eta aldapa ikaragarria igo behar izaten genuen berriz ere. Candanchura [Espainia] joan ginen behin, eta zoragarria iruditu zitzaigun aulki batean eserita mendian gora igotzea eta eskiatzen jaistea. Egun hartan amaitu ziren Aralarko kontuak. Candanchu, Formigal [Espainia], Bareges, Cauterets [Frantzia]… eski estazio horietara joaten ginen normalean.

14 urte betetzerako patinetan zenbiltzan zu. Nolatan?

Patin gurpildunekin hasi nintzen, eta 18 urte betetzerako txapelketa bat ere antolatu genuen. 28 urtera arte jokatu nuen patin gurpildunekin hockeyan. Patinatzeari utzi nion gero, Donostiako Txuri-Urdin izotz pista ireki zuten arte [1972an]. Hantxe egon ginen lehen egunean, ilaran. Ez dakit zergatik hasi ginen patinekin, baina gogoan daukat Donostiako Paseo Berrian eta Amaran ibiltzen ginela; han ezagutu nuen nire emaztea, patinekin ibiltzen zelako hura ere.

Emaztearen zer oroitzapen dauzkazu?

66 urte egin genituen ezkonduta; nahikoa da, ezta? Gaztetan, ikasten ari nintzenez, Donostian gelditu nintzen soldaduska egiten; Afrikara joatea izaten zen beste aukera bakarra. Janariarekin neuzkan arazoak tarteko hasi nintzen ikasten, Donostian gelditzeko, eta emazteak ekartzen zidan ogitartekoa kuartelera; harrituta gelditzen ziren denak. Nik inoiz ez nuen jan kuarteleko janaririk. Astean behin-edo ematen ziguten baimena arratsaldean kuarteletik irteteko, eta orduan aprobetxatzen nuen etxera joateko eta janaria hartzeko.

Beti izan zara berezi samarra janariarekin?

Bai… Orain dilistak jaten ditut egunero, igandean izan ezik. Biloben etxera joaten naiz igandean, eta ematen didatena jaten dut han; sei biloba eta bost birbiloba dauzkat. 14-15 urte nituenetik ez dut jaten haragirik, arrainik, barazkirik eta frutarik. Umetan, etxean, behartuta jan behar izaten nuen dena, eta jaki horiek baztertzea erabaki nuen egun batean. Egunero babarrun gorriak janez igaro nituen berrogei urte, eta dilistak janez daramatzat azken berrogei urteak.

Zer esaten dizute medikuek?

Aparteko ezer ez. Tarteka aipatzen ditugu horrelako kontuak, eta aitortzen dut askoz osasungarriagoa dela denetik pixka bat jatea. Baina nik sufritu egiten nuen haragia eta arraina jaten.

11 urte zeneuzkala iritsi zen 36ko gerra. Nola bizi izan zenuten?

Frankistak iritsi zirenean, Debara ihes egin genuen hasieran, Azpeitira gero, hangoa zelako nire aita, eta Donostiara itzuli ginen gero. Donostian igaro genuen gerra; ez ginen denbora askoan egon kanpoan. Parte Zaharrean bizi ginen orduan, eta Urdaneta kaleko eskolara joaten ginen. Bulebarretik pasatu behar izaten genuen egunero, bi aldiz, eta bulego bat zegoen han; berriak ematen zituztenean, Espainiako ereserkia jotzen zuten, armadarena, erreketeena eta falangistena, eta, ereserki horiek han harrapatuz gero, gelditu, besoa altxatu eta dena amaitu arte itxoin behar izaten genuen.

Asko sufritu zenuten familian?

Kartzelan egon zen aita, baina hildakorik ez genuen izan inguruan. Lehengusuren bat zauritu zuten, baina besterik ez. 36ko gerra amaitu eta II. Mundu Gerra hasi zen, ordea, eta berrogei urteko frankismo garaia iritsi zen atzetik.

Diru arazorik izan al zenuten etxean? Oso gazterik hasi zinen erlojuak konpontzen-eta, ezta?

Ingeniari tekniko ikasketak egin nahi nituen nik, baina Bilbora joan beharra zegoen, eta, janariarekin neukan arazoa tarteko, ez nintzen joan. Soldaduskarako, berriz, merkataritza-peritu ikasketak egin nituen. Ikasgairik zailenak gainditu nituen, baina beste batzuk ez, ezinezkoa zen, takigrafia esaterako, eta utzi egin nuen. Horregatik, erlojuak konpontzen hasi nintzen 14 urterekin, eta neure kasa hasi nintzen lanean, 18 urterekin. Erlojuak konpontzeari utzi eta mekanika eta elektronika kontuetara igaro nintzen gero.

Nolakoa zen gerra garaiko Donostia hura?

Lehenik eta behin, ezin zen euskaraz hitz egin. Gizarte laguntzarako egoitza bat zegoen Bulebarrean, eta, euskaraz hitz egiten harrapatuz gero, hara eraman eta rizino olioz betetako baso bat ematen zizuten edateko; oso txarra zen. Garai gogorrak izan ziren.

Etxean euskaraz hitz egiten zenuten zuek?

Nire aita espetxean zegoenez, apopilo batzuk hartu zituen amak etxean. Ez dakit nondik ekarri zituen, baina sindikatuan lan egiten zuen horietako bat mugimendukoa zen, nolabait esatearren. Baserrian jaiotakoak ziren nire gurasoak; euskaraz egiten zuten euren artean, eta hala egiten ziguten guri ere umetan. Baina apopilo horiekin ezinezkoa zen etxean euskaraz hitz egitea, eta hor galdu nuen asko. Euskara batuarekin ere nahiko lan izaten dugu adinekook, ez baititugu ezagutzen hitz asko. Niri lotsa ematen dit euskaraz hobeto ez hitz egiteak; ez zait gustatzen euskaraz ari naizenean gaztelaniazko hitzak sartzea.

Gauza bat omen daukazu oso argi: zu, EAJkoa!

Bai. Nire aita ere EAJkoa zen, eta misio bat izan zuen 36ko gerran: gauean apaizak hartu eta toki segurura eramatea. Beldur handia zieten CNTri eta komunistei.


Summary: Ukraina EBn sartzeko hautagai izatea proposatu du Europako Batzordeak. Bruselak «hainbat baldintza» ezarri dizkio Ukrainari EBra atxikitzeko negoziazioak hasteko. Moldaviak ere Kieven irizpen bera jaso du; Georgiak ez.

Europako Batzordeak Ukrainari EB Europako Batasunean sartzeko hautagai estatusa ematea proposatu du ostiral honetan, eta hori izango da, hain zuzen, datorren astean EBko kide diren 27 estatuetako agintariek Kieven hautagaitzari buruz izango duten eztabaidaren oinarria. Ostera, Europako Batzordeak kaleratutako irizpenaren arabera, Bruselak «hainbat baldintza» ezarri dizkio Ukrainako presidente Volodimir Zelenski buru duen gobernuari. Baldintza horiek betez gero, orduan bakarrik hasi ahal izango dituzte atxikitzeko negoziazioak.

«Ukrainak argi eta garbi erakutsi du EBra egokitzeko asmoa duela», adierazi du Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidenteak, Bruselan egindako agerraldian. Ildo beretik, halaber, nabarmendu du prozesua orain «merituetan» oinarrituko dela, eta Ukrainak Europako erreformen arloan egiten dituen aurrerapenen araberakoa izango da. Hori bai, gogorarazi nahi izan du Kievek Europako arauen %70 betetzen dituela.

Von der Leyenek ziurtatu duenez, hautagai bakoitzaren merezimenduak «kontu handiz» aztertu ondoren hartu dituzte erabakiak. Azpimarratu du zehatz-mehatz aztertu dituztela ea EBn sartzeko hautagai izateko eskatzen diren irizpide politiko eta ekonomikoak betetzen diren, bai eta herrialde bakoitzak 70 urte baino gehiagoz klub komunitarioak garatutako legedira egokitzeko duen gaitasuna ere.

Ukrainari dagokionez, Europako Batzordeak Kieven aldeko irizpena eman du, talde komunitarioko kide diren estatuei Ukrainari hautagai estatusa emateko. Moldaviak ere Ukrainaren irizpen bera jaso du; Georgia, berriz, hautagai estatusa jasotzeko egiturazko erreformak egiteko zain dagoela adierazi du Von der Leyenek. «Georgiak politikoki bat egin behar du orain, egiturazko erreformarako eta EBn sartzeko bide argi bat diseinatzeko».

Horrez gain, Europako Batzordeko presidenteak EBn sartzeko beharrezkoak diren erreformak zerrendatu ditu. Zehazki, zuzenbide estatuaren arloan egiteke dagoen lana aipatu du Von der Leyenek: hala nola justizia kontseilariak izendatzea, ustelkeriaren aurkako agentzia operatibo bat izatea eta oligarken aurkako legea edukitzea.

Ukrainari EBn sartzeko hautagai estatusa emateko proposamena Alemaniaren Frantziaren eta Italiaren babesa jaso eta biharamunean heldu da; Ukrainari EBn sartzeko hautagai estatusa «berehala» emateko eskatu zuten. Hori bai, Ukraina talde komunitariora batzeko hautagai gisa onartzeko erabakiak EBko kide diren 27 estatuen adostasuna behar du.

Herbehereek, Austriak eta Portugalek, esaterako, uste dute Kiev ez dagoela «batere prestatuta» EBn sartzeko. Horrez gain, arriskua ikusten dute «itxaropen faltsu» bat pizteko ukrainarrengan, Turkian gertatu zen bezalaxe. Amsterdamek hartu dezakeen jarrerak kezkatu du Brusela; izan ere, 2016an, Herbehereek ezezkoa eman zioten EBk Ukrainarekin zuen elkartze akordioari.


Summary: Julieta Bandirali, Argentinako kereilako abokatua: «Inpunitatearen eskema apurtu behar du Espainiak». Nafarroako Gobernuko, Parlamentuko eta Iruñeko Udaleko taldeekin batzartu da, Sanferminak 78 Gogoan taldeak, Ceaqua koordinakundeak eta Iruñeko Peñen Federazioak gonbidatuta

«Ezinbestekoa da sua pizturik mantentzea». Julieta Bandirali abokatua da, Buenos Airesko Abokatuen Elkargoko presidenteorde izandakoa, eta frankismoko krimenak ikertzeko Argentinan zabalik den kereilaren sustatzaileetako bat. Haren esanetan, halako prozesu luzeek «gorabeherak» izaten dituzte, baina ezinbestekoa da «presio sozialari eustea, justizia egin ahal izateko». Auzibidearen nondik norakoak aletu ditu Bandiralik Iruñean, Sanferminak 78 Gogoan taldeak, Ceaqua Argentinako kereilaren babeserako koordinakundeak eta Iruñeko Peñen Federazioak gonbidatuta.

Egunotan, hainbat ordezkari politikorekin batzartu da Bandirali: besteak beste, Nafarroako Gobernuko Herritarrekiko Harremanetako kontseilari Ana Ollorekin, Nafarroako Legebiltzarreko presidente Unai Hualderekin eta Iruñeko Udalbatzako oposizioko taldeekin [EH Bildu, PSN eta Geroa Bairekin].

Bileren ostean eginiko agerraldian, Argentinako kereilaren garrantzia azpimarratu du Bandiralik: «Frankismoko krimenak ikertzen dituen kereila bakarra da munduan, eta milaka delitu ikertzen ditu: fusilamenduak, hobi komunak, haurren lapurreta, hilketak, lan esklaboa, justifikaziorik gabeko kartzelatzeak, tortura...». Ganbera Kriminal Federaleko epaile Maria Servini ari da horiek guztiak ikertzen, eta, hasieran kereilak 1936tik 1977ra bitarteko epea soilik hartzen bazuen ere, ikerketa trantsizio garaira ere zabaltzea erabaki zuen epaileak, 1978tik aurrera gertatutakoak ere jasotze aldera. Horren harira inputatu zuten Rodolfo Martin Villa Espainiako ministro ohia. «2020an, deklarazioa hartu zion Servini epaileak Martin Villari, lau hilketatan ardurarik izan ote zuen argitzeko: 1976ko martxoaren 3an Gasteizen gertatutako hirurak, alde batetik, eta 1978ko sanferminetakoa, bestetik». Galdeketa hura «garrantzi handiko urratsa» izan zela uste du abokatu argentinarrak.

Aurtengo martxoan, berriz, Servini epaileak hainbat erreguzko eskaera egin dizkio Espainiako Estatuari. Epailearen asmoa da Martin Villak izan dezakeen ardura penala indartzeko froga gehiago biltzea. Servini epailearen informazio eskaerak 1976tik 1978ra bitartean Espainiako Gobernuak hartutako erabakien ingurukoak dira. Besteak beste, «eskuin muturreko taldeen ekintzei eta ordena publikoko indarren ekintza errepresiboei» aurre egiteko ezarri ziren neurrien berri emateko eskatu du, baita garaiko agintariek, tartean Martin Villak, manifestazioak eta protestak sakabanatzeko eta armak erabiltzeko emandako zuzentarauen berri emateko ere.

Argentinako auzitegia 1976tik 1979ra bitartean eginiko krimenetan Martin Villak izan zuen erantzukizun posiblea ikertzen ari da. Denera, hamabi hilketetan izan zezakeen erantzukizunagatik inputatuta dago hura. Orain arte, ordea, Espainiako justiziak uko egin dio epailearen eskaerei erantzuteari, argudiatuta ministro ohiari egozten zaizkion delituak preskribatuta daudela, eta gizateriaren aurkako krimenen tipifikazioa gertaera haiek jazo ondoren txertatu zela Espainiako legedian; 2004an gehitu zuten Espainiako Zigor Kodera. Horren kontura, Bandirali abokatuak dei egin dio Espainiari «inpunitateari eusten dioten eskemak» apurtu ditzan: «Espainiako Estatuko herritarrek justizia merezi dute, eta noizbait helduko da justizia hori beren herrira».

Sanferminak 78 Gogoan elkarteak «balorazio oso positiboa» egin du Bandiraliren bisitaz: «Nafarroako erakundeek babesa adierazi diote Argentinako kereilari, eta orain arte lortutako akordioak pisu handikoak izan dira Martin Villa auzipetzeko bidean». Datorren astean, Bruselan izanen da Julieta Bandirali, CEAQUAko eta Sanferminak 78 Gogoan taldeko zenbait kiderekin batera, eta Europako Legebiltzarreko hainbat ordezkarirekin batzartuko da, frankismoko krimenen kereilari babesa adieraz diezaioten.


Itzultzea da gauzarik ederrena

Summary: Itzultzea da gauzarik ederrena. The Offspring, Fu Manchu eta The Toy Dolls taldeek sasoiko daudela erakutsi dute Azkena Rock jaialdiaren lehen egunean. Entzuleen arreta bereganatu zuten, halaber, Morgan eta Morgan Wade taldeek.

Halako ilusio berezi bat, ohikoa baino gogo eta irrika handiago bat sumatzen zen atzo, Azkena Rocken lehen egunean. Mendizabalako kontzertu gunera sartzearekin batera elkarri emandako besarkadak, sare sozialetarako ateratako urteroko argazkiak, eta belarritik belarrirainoko irribarreak ziren horren erakusgarri. Dena zen berdin, baina dena zen desberdin aldi berean. Bi urte ez baitira oharkabean pasa. Baina rock zaleak badaki behin abaro izan zuen tokira itzultzea etxera itzultzea bezala dela, eta hori baino gauza ederragorik gutxi direla.

Hamar urteren ondoren hirugarren eguna berreskuratuta ekin zion Azkenak bere 20. urtemugari. Mendizabalako ateak 18:00etan ireki zituzten, baina ostegun lan eguna izateak ez zuen askorik eragin jendearen sarrera ordutegian, gehienak ordurako bertaratu baitziren. Bero sapa ikaragarria egiten zuen ordurako, eta ilara luzeak ere sortu ziren tarte batez, baina ez zen aparteko arazorik izan.

Rock hotsak, ateak irekitzerako

Zaleak sartzen hasi zirenerako hasita ziren lehen akordeak, halere. Dirty Honey taldeari tokatu zitzaion Mendizabalako bi urteko isiltasuna haustea. AEBtako taldea 2017an eratu bazen ere, urte gutxiko tartean sona handia lortu du nazioartean. Rock klasikoaren moldetik askorik aldendu gabe, ikuskizun indartsua eskaini zuten, nahiz eta zale gehienak oraindik ez egon arreta jartzeko moduan. Arratsalde iluntzean aritzeko moduko taldea izan zitekeen zentzu horretan, baina antolatzaileek apustua egin nahi izan zuten zaleak hasieratik erakartzeko kontzertu gunera. Ateen irekiera ordu laurden lehenago izateak ez zien lagundu, ordea.

Giroak ez zuen askorik behar izan berotzeko, hala ere. Berehala poltsikoratu baitzituen zaleak Morgan Wadek ere. Tantaka-tantaka hasi zen jendea bigarren agertoki nagusiaren inguruan biltzen, eta jendetza baten aurrean eman zuen kontzertua azkenerako. Bat baino gehiago harritu zuen sarri pop rockera ere lerratzen zen country rock doinuak, eta dantzan jarri ere bai. Are gehiago Elvisen Suspicious minds kantuaren bertsioa aurkeztu zutenean.

Dantza eta mugimendu horrek jarraipena izan zuen Hiss Golden Messengerren kontzertuan ere. Country musika oinarri, folk, blues eta americana doinuetan ere murgildu zen kantaria, eta Fender Telecaster gitarraren erritmora mugitzen jarri zituen ikusleen aldakak. Oholtza nagusiaren inguruak lepo zeuden ordurako, hitzordu nagusiak iritsi zain.

Aurretik baina, arnas eta pausa une txiki bat eskaini zuen Morganek. Egunari kontrastea eman zion ikuskizunetako bat izan zen, zalantzarik gabe. Taldeak 2019an jo zuen azkenekoz Azkenan, eta ordutik hazi egin da haren itzala, batez ere, iaz kaleratu zuen The River and the Stone lanari esker. Disko horretako Alone abestiarekin ekin zioten kontzertuari. Ahots koruen eta teklatu doinuen laguntzarekin atmosfera hunkigarria sortu zuten lehen unetik.

Atze oihalean taldearen izena letra zuri eta handiekin idatzita zutela azaldu ziren taldekideak oholtzan, eta tartean zen David Gonzalez Berri Txarrak taldeko baxu jotzaile izandakoa ere, kide berri gisara. «Ikaragarria da berriz hemen izatea, Azkena!», oihukatu zuen Ninak, hunkituta. Indie eta pop rock doinuak lagun, kantuz kantu joan ziren energia bereganatzen. Teklatutik altxatu eta agertokiaren erdigunea ere hartu zuen abeslariak. «Ez naiz agertokiaren erdigunean aritu zalea, baina gaur bezalako egun batez, zer nahi duzue esatea, ez naiz eserita geratuko». Horretarako eguna baitzen, sentimendu orori bide ematekoa. Marry you apoteosiko batekin itzuli zieten entzuleei ordubete pasako saioan lapurtutako maitasun guztia, eta apustu segurua dela erakutsi zuen taldeak beste behin.

Entzuleak kateatuta

Iluntzearekin batera eta ikusleak oraindik aurreko kontzertuko gorabehera emozionalei aurre egin ezinik zirela iritsi zen eguneko kartelburuetako baten txanda. Ez zuten aurkezpenik behar, eta hitzik esan gabe ekin zioten gitarrak astintzeari The Offspring taldeko kideek. Staring at the sun eta Come out and play kantuaren lehen akordeak nahikoa izan ziren Mendizabalak eztanda egiteko.

«Ederra da bueltan izatea», oihukatu zuen Noodles gitarristak aurreneko etena iritsi zenean. «Rock-and-rollaren inoizko gaurik ederrena izango da!». Taldeak ongi daki nola kateatu publikoa, eta airean eraman zuten une oro punk rockaren abestirik ezagunak jotzen zituzten bitartean. Ez ziren iraganeko piezatara mugatu, hala ere; tarteka iaz kaleratu zuten Let the Bad Times Roll diskoko kantu berriak ere jo zituzten. Amaierarako utzi zituzten ereserki ezagunenak, ordea: You're Gonna Go Far, Kid eta Self Esteem, besteak beste. Ez zen kontzertu bereziki azpimarragarria izan, baina bertaratu zirenek gogotik gozatu zuten.

Fu Manchuren zuzenekoak ere gehiago izan zuen izenetik izanetik baino. Hard rockaren eta stoner rockaren ikurra denak ordubeteko saioa indartsua eskaini zuen, ia etenik gabekoa: hasi eta buka. Ordurako entzule askok etxerako bidea hartu bazuten ere, doinu gogorren zale ugari bildu ziren bigarren agertokian, eta dena eman zuten King of the road edota California crossing kantuen riff gogoangarriekin. Bukaeran gehiago ere nahi zuten zaleek, baina taldeak entzungor egin zien Fu Manchuren izena behin eta berriz errepikatzen zutenei.

Urtebetetze festa

Aldiz, Mendizabala goitik behera aztoratu zuen The Toy Dolls hirukoak. Dantzan eta saltoka jarri zituzten etxeratzeko asmorik ez zuten milaka eta milaka entzule. Punk rock doinu jostagarriena ikur hartuta, festa amaiezin eta koloretsua bihurtu zuten Azkena Rocken lehen egun, tartean, Nellie the Elephant bezalako kantu aski ezagunei esker. Zorionak zuri abestiaren doinuekin hasi zuten kontzertua, taldearen 40. urteurrenari erreferentzia eginez, baina balio izan zuen Azkenaren 20. urtemugari ere keinu egiteko. Zorion festa biribiltzeko.


Mendizaleen bilgune kutuna

Summary: Mendizaleen bilgune kutuna. Urbiako Fonda bidegurutzea eta elkargunea da mendizale askorentzat. Maiatzean utzi zuen fondaren ardura azken 23 urteotan ustiaketaz arduratu den lantaldeak. Oraingoz, 46 pertsona daude prest kudeaketaz arduratzeko.

Gipuzkoako eta Arabako Partzuergo Nagusia, Partzoneria, Urbiako Fondarako maizter berrien bila dabil joan den ekainaren 1az geroztik. Azken 23 urte hauetan haren ustiaketaz arduratu den lantaldeak maiatzean hartu zuen fondaren ardura behin betiko uzteko erabakia. Ordutik ateak itxiak ditu hiru urte barru mendea beteko duen eta mendizale askoren bilgune izan den Urbiako Fondak. Ustiaketaz arduratzeko interesa dutenek Segurako udaletxean egin dezakete eskaera, 943-80 10 06 telefono zenbakira deituta edo udala@segura.eus helbidera mezu bat idatzita. Partzuergoak jakinarazi duenez, lerro hauek idazteko unean 46 pertsonak agertu dute interesa Urbiako Fondaren kudeaketaren ardura hartzeko.

Urbiako fonda 1925eko abuztuaren 30ean inauguratu zuten. Urtebete lehenago ireki zituen ateak baselizak, eta egun berean jarri zuten fondaren lehendabiziko harria, Ignacio Aranburu Gorosabel garai hartan Segurako alkate eta partzuergoko lehendakari zenaren proposamena onartu eta gero. 1933an, partzuergoak fonda enkante bidez saltzeko saiakera egin zuen. Oñatiko Kontzejupetik udal aldizkariak 1993an argitaratu zuenez, birritan hutsik geratu eta gero, Zeraingo Joakin Muñoak erosi zuen 1938ko ekainaren 14an, 13.125 pezetaren truke (78 euro). Eraikina jabe pribatuen eskuetara pasatu zen orduan, baina partzuergoak jarraitu zuen lurren jabe izaten.

Jabe aldaketak eta liskarrak

Erositako egun berean, erositako baldintza eta prezio berberetan saldu zien Muñoak fonda Zegamako Pedro Etxezarreta eta haren emazte Hilari Muñoari. Hogei urte geroago, 1958ko abenduaren 23an, Etxezarretak Justa arrebaren eskuetan utzi zuen bordaren ardura, eta hamalau urte geroago anaia Martini saldu zion hark. Hura izan zen fondaren arduraduna harik eta 1993an Patxi Alustiza legazpiarrak erosi zion arte.

Orduan iritsi ziren Urbiako fondaren garairik ilunenak. Salerosketak liskarra sortu zuen Alustizaren eta partzuergoaren artean, eta lau urtez itxita egon zen fonda, 1997ko uztailaren 31ra arte. Alustiza hilik zegoen ordurako, baina, akordio batera iritsita, haren familiak hartu zuen fondaren ardura. Eraikina, ordea, berriz ere partzuergoaren jabetzakoa bihurtu zen. Alustizatarrek Urbia Fonda S.M. izenpean ustiatu zuten aterpetxea 1999ra arte, familiaz kanpoko langileak kontratatuta. Urte hartako urtarrilaren 6an iritsi ziren Urbiara Ruper Altzelai eta Mikel Altube oñatiarrak. Altzelairen anaia Kepak eta Altuberen anaia Aritzek osatutako lantaldeak izan du azken 23 urte hauetan fondaren ardura. Orain, Aritz Altubek esan duenez, “nahi baino lehenago bada ere”, agur esateko ordua iritsi zaie.

Lanaren gozoak eta gaziak

Aritz Altubek 17 urte zituen Urbiako fondan lanean hasi zenean. 23 urte atzera eginda, oroitzapen gehienak “onak” direla dio, nahiz eta aitortu duen “une txarrak” bizitzea ere tokatu zaiela. “Batez ere, hasierako urteetan. Fonda martxan jartzea gogorra izan zen”. Logistikak eta argindarrak eragindako mugak jarri ditu adibide gisa: “Hemen bidaia guztiak aprobetxatu behar dira zerbait ekartzeko edo eramateko. Hona ez da iristen banatzailerik: bidea luzea eta txarra denez, ez da bideragarria”, argitu du. Urbian argia sortzeko gailu batek sortzen du argindarra, eta, ondorioz, gailu elektrikoak ekonomizatzea beste erremediorik ez da izaten. Beti “ahalik eta eskaintzarik zabalena” osatzen ahalegindu direla dio Altubek, baina “oreka” aurkitu behar izan dutela gaineratu du, eurek nahi zutenaren eta zituzten aukeren artean. “Urbian ezinezkoa da denetik eskaintzea”.

Eguraldia ere lanerako oztopo bihurtu izan zaie sarri. “Eguraldiagatik guztiz baldintzatuta bizi izan gara hemen”, esan du Altubek. Elurra egiten duenean, beste zenbait gauzaren artean, igotzeko bidea itxita gelditzen da. Eta eguraldiak berak ere, noski, eragina izaten du bisitarien kopuruan. “Gerta liteke egun batean ia inor ez bertaratzea eta hurrengo egunean jende uholdea izatea”. Egoera guztietarako “prest” egon behar izan dute: “Guztiei zerbitzua ematen ahalegindu izan gara beti, denek eduki zezaten zerbait edan, jan edo hartzeko aukera”.

Ezusteko egoerak bizitzea ere tokatu izan zaie urte hauetan. Behin, elurra egin zuen batean, hiru neska bizkaitarri Aizkorritik jaisten lagundu behar izan zietela kontatu du Altubek, ezin jaitsi geratu eta gero. “Haietako batek sukaldaritza ikasia zuen, eta, gauzak nola diren, uda batean gurekin lanean aritu zen”. Makina bat ezkontzaren testigu ere izan dira Urbiako fondan. Ezkontza txikiak eta handiak, denetik izan dutela azaldu du, baina hamabi pertsonako ezkontza bat du gogoan bereziki: “Ezkontza egunean, arratsaldean igo ziren. Emaztegaiaren soinekoa lisatu genuen fondan, eta baselizan ezkondu ziren gero”.

Urbian ez direla inoiz bakarrik sentitu izan azpimarratu du Altubek, eta esker oneko hitzak baino ez ditu bertatik igaro diren guztientzat.


Summary: Ozonoak Bilboko airea kutsatu duela salatu du Ekologistak Martxan-ek. Salatu dute agintariek ez dietela arriskuaz ohartarazi herritarrei. Ozonoa automobilek eta industria mota batzuek igortzen dituzten partikulekin elkartzean gertatzen den erreakzio batek eragin du kutsadura, beroaren ondorioz.

Bilboko eta inguruetako airea atzo ozono «txarrez» kutsatu dela iragarri du Ekologistak Martxan taldeak. Azken egunetako bero boladak eragin du kutsadura; autoek eta industriak igortzen dituzten substantziak ozono mailak bereiztea eragin du hiriaren kanpoaldean, eta, elkarteak adierazi duenez, Bilbo, Barakaldo eta inguru horretako kostako eremuetako aire kalitateari eragin diote. Osasunari kalte nabarmenak eragiten dizkio halako kutsadurak, baina agintariek ez dute arriskuaz jakinarazi.

Azaldu dute erreakzio horrek ozonoa kaltegarri bihurtzen duela: «Ozono troposferikoa, ozono txarra izenez ere ezaguna, estratosferarenarekin kontrajarrita, nitrogeno dioxidoaren eta automobilek eta industria batzuek igorritako hidrokarburoen arteko erreakzioak sortzen du, eta bigarren mailako kutsatzailea da, eguzki erradiazioa dagoenean».

Hain zuzen, erreakzio hori gertatu zen atzo arratsaldean Bilbo inguruetan: «Ozonoaren informazio atalasea gainditu zen: aire metro kubiko bakoitzeko 180 mikrogramo ozono da ezarritako muga, ordubetean neurtua. Bi orduz jarraian gainditu zen kopuru hori kutsadura kontrolatzeko Arraizeko estazioan». Zehazki, adierazi dute 15:00 eta 16:00 artean 182 mikrogramo neurtu zirela, eta hurrengo ordubetean, 181 mikrogramo.

Arriskuak osasunarentzat

Kutsatuta dagoen aire hori arnasteak narritadura eragiten du begietan eta goiko arnasbideetan, eta biriken funtzioa ere murrizten du. Horrez gain, elkarteak azaldu du arnasbideetako gaixotasunak zein patologia kardiobaskularrak larriagotzea ere eragiten duela.

Arrisku horiek direla medio, agintariak derrigortuta daude atalasea gainditzen denean edo hori gertatuko dela aurreikusten denean herritarrei abisua ematera, batez ere herritar zaurgarrienei; haurrei, adinekoei, haurdun dauden emakumeei edo arnas aparatuko arazoak zein gaixotasun kardiobaskularrak dituztenei. Hala ere, elkarteak salatu du Eusko Jaurlaritzak eta Bilboko Udalak ez dutela halakorik egin.


Summary: Errenteriako 'BERRIA zabalik' kanpainak 1.000 euroko bi sari banatu ditu. Alazne bitxi dendak 1.000 euroko bonua jaso du BERRIAn publizitatea egin ahal izateko, eta Amets Odriozolak 1.000 euroko saria jaso du, kanpainan parte hartu duten establezimenduetan erabili ahal izateko. 71 izan dira, denera, hala egin dutenak.

Tokiko ekonomia biziberritzea eta BERRIAri ikusgaitasuna ematea helburu, BERRIA zabalik kanpaina abiatu zuten maiatzaren 10ean Errenterian (Gipuzkoa). Bertako 71 denda eta tabernak parte hartu dute ekinaldian, eta, horrekin batera, 14.000 herritarrek bete dituzte erosketa aldian zozketan parte hartzeko txartelak.

Banatutako txartelen zozketa eginda, gaur jakinarazi ditu BERRIAk sarituen izenak. Herritarren artean, Amets Odriozolak jaso du saria: 1.000 euro izango ditu kanpainan parte hartu duten establezimenduetan gastatzeko, hiru hilabeteko epean. Dendarien eta ostalarien artean ere egin dute zozketa, eta Alazne bitxi denda izan da saritua. Denda horrek 1.000 euroko bonua izango du BERRIAn publizitatea jartzeko, egunkarian edo webgunean.

Parte hartu duten eragileek balorazio positiboa egin dute kanpainaz, eta nabarmendu dute hari esker euskarak «plazak irabazi» dituela Errenterian. Kanpainan izena eman duten tokiko merkatarien artean, gehienak arropa eta osagarrien dendak izan dira (24), eta, jarraian, osasuna eta edertasuna ardatz dituzten establezimenduak (14), janari dendak (12) eta tabernak (10). Gainera, nabarmendu dute kanpainak lagundu duela herritarrek bertako merkataritzaren alde egin zezaten, eta, halaber, eskualdetik ere bildu direla hainbat herritar erosketetara.

Tokiko eragileen sostengua ere izan du kanpainak hasieratik, BERRIAk erantsi duenez: «Errenteriako Udalak ekinaldia babestu eta erraztasun guztiak eskaini ditu, eta, hala, kanpainaren balioekin bat egin du hasieratik: euskara, tokiko ekonomia biziberritzea eta Errenteriako biztanleen egunerokoan eragitea». Horrez gain, Errenkoalde Errenteriako merkatarien elkartearen laguntza ere eskertu du. «Bazkideen arteko zubi lanak egiten eta merkatari txikiei ahotsa ematen» aritu dela azaldu du. Kutxabank finantza erakundeak ere diruz babestu du kanpaina, eta, horregatik, BERRIAk eskerrak eman dizkio.


Summary: Zupiriak euskararen alorrean ituna egitea proposatu du, hezkuntzan lortutakoaren «antzekoa». Euskara Sustatzeko Ekintza Plana «hizkuntza politika berriak» finkatzeko baliatu nahi du sailburuak. Aditu talde batek gidatuko du prozesua, azaldu duenez. Aurten iraungiko da orain arteko plana.

Hizkuntza politikak hizpide izan ditu Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburuak Eusko Legebiltzarreko osoko bilkuran. Hizkuntza politika berriak behar direla dioen diskurtso hedatuari heldu dio, eta eskaera horri ESEP Euskara Sustatzeko Ekintza Planean erantzun behar zaiola proposatu: «Behin eta berriro entzuten ari gara hizkuntza politika berriak finkatu behar direla datozen urteetarako. Beste hainbatek esan du hezkuntzaren arloan lortutako oinarrizko hitzarmenaren antzeko itun bat behar duela euskararen sustapenak. Bada, egin dezagun. Badaukagu zer egina eta badaukagu non egin: datozen hamar urteetan Euskara Sustatzeko Ekintza Plana berritu behar dugu. Eztabaidatu eta adostu dezagun datozen urteetan euskara sustatzen jarraitzeko bidea».

Sailburuaren esanetan, «ona» da euskarari buruz hitz egitea, baita «ahots kritikoz» egiten denean ere. «Ongi etorria izan bedi kritika, euskarekiko erantzukizunetik eta atxikimendutik bada», adierazi du. Maialen Gurrutxaga alderdikidearen galderari erantzunez egin ditu adierazpenok Zupiriak. Indarrean dagoen ESEP planari buruzko asmoez galdetu dio Gurrutxagak. Izan ere, 2012an onartu zuen plan hori Patxi Lopezen gobernuak —Iñigo Urkullurenak berretsi egin zuen, 2013an—, eta aurten iraungiko da. «Ebaluazioa egitea» eta «datozen hamar urteetarako oinarriak erabakitzea» dagokiela esan du sailburuak eta konpromiso hori jasoa dutela gobernu programan. Horretarako, Euskararen Aholku Batzordearen baitan prozesu horretarako batzorde bat sortu dutela azaldu du.

Xehetasun gehiago ere eman du, batzorde horri buruz. Adituz osatutako talde «anitza» dela esan du, «datozen urteetarako hizkuntza politika eraikiko duena» eta «diagnostiko on bat egiteko eta diskurtso on bat eraikitzeko gai dena». Erantsi du haren barruan «ikuspegi eta iritzi ezberdinak dituzten» pertsonak daudela, baina denek ere «motibazio bera» dutela: «Euskararen ezagutza erabilera eta prestigioa sustatzea, eta herritarron hizkuntza eskubideak beramtzea, elebiduna edo, hobe esan, gero eta eleaniztunagoa den ingurune batean». Halaber, lantaldeak ez ezik, «kanpoko eragileek» ere ESEP berritzeko prozesuan parte hartuko dutela nabarmendu du.

2022ra arteko planari hiru helburu estrategiko ezarri zizkioten: «Euskararen jabekuntza, euskararen erabilera eta euskararen elikadura». Horrez gain, euskararen aldeko motibazioan eta euskararen zabalkundea sustatzea ere aipatzen ditu. Helburu horiei begira, 13 lan lerro zehazten ditu: hiru helburu estrategiko definitzen ditu: euskararen jabekuntza; euskararen erabilera eta euskararen elikadura. Aldi berean bi zehar erro ere finkatzen ditu: familia bidezko transmisioa, irakaskuntza, euskalduntze-alfabetatzea, administrazioa, gune geografiko euskaldunena, arlo sozioekonomikoa, aisialdia eta kirola, liburugintza, kulturgintza, publizitatea, corpus-plangintza, hedabideak eta komunikazioaren teknologiak.


Summary: Zentsura mozioa aurkeztuta, EH Bilduk alkatetza lortuko du Esteribarren. Olloki Esteribar taldeak eta EH Bilduk erregistratu dute zentsura mozioa Nafarroako udalerrian, oraingo udal gobernuaren «akordiorako gaitasun falta» argudiatuta. 2019ko hauteskundeetan 20 boto falta izan zitzaizkion EH Bilduri alkatetza eskuratzeko.

Baliteke Mikel Gastesi EH Bilduko alkategaia eta alkate ohia berriro ere izatea Esteribarko alkate (Nafarroa). 2019ko hauteskundeetan 20 botoren faltan gelditu zen berriro ere gehiengo osoa eskuratzeko, eta Esteribarko independenteek eta Olloki Esteribar taldeak akordioa egin zuten alkatetza lortzeko —talde bakoitzak hiru zinegotzi ditu, eta EH Bilduk bortz—. Egoera aldatu egin da, ordea, eta Olloki Esteribar eta EH Bildu elkartu egin dira orain, Matilde Añon alkatearen aurkako zentsura mozio bat aurkezteko. Gaur erregistratu dute, eta beranduenez hemendik hamar egunera eztabaidatuko dute, ohiz kanpoko osoko bilkura batean.

EH Bilduk ohar baten bidez jakinarazi duenez, zentsura mozioaren helburua gaur egungo «paralisi egoeratik» ateratzea da. Koalizioak argudiatu du, izan ere, egungo udal gobernuak ez duela «akordiorako gaitasunik». Bertzeak bertze, salatu dute aurrekontuak ez dituztela onartu, eta haustura gertatu dela alkatetza lortzeko elkartu ziren taldeen artean: «Entzungor egin diete EH Bilduk eta Olloki Esteribarrek egindako akordio proposamenei, eta hori guzia egoera ekonomiko eta sozial oso konplikatuan gaudenean, bai herrian, bai nazioartean».


Summary: Espainiako Poliziak 40 urteko gizon bat atxilotu du Tuteran, sexu abusuak leporatuta. Larunbat gauean gertatu zen erasoa, herriaren kanpoaldeko musika festibal batean.

Espainiako Poliziak 40 urteko gizon bat atxilotu zuen larunbat gauean Tuteran (Nafarroa), sexu abusuak eta agintearen aurkako atentatua egotzita. Musika festibal bat egin zuten joan den asteburuan Tutera kanpoaldean, eta poliziak ohiko segurtasun sistema antolatu zuen. Igandeko ordu txikietan, emakume bat patruila batekoengana hurbildu zen, esanez gizon batek ukituak egin ziola bere lagun bati, txiza egiten ari zela.

Poliziak gizonaren bila hasi ziren, eta jasotako deskribapenarekin bat zetorren gizon bat ikusi zuten. Geratzeko eskatu zioten, eta hura bizikletaz ihes egiten saiatu zen. Handik metro gutxira harrapatu zuten gizona, eta hark adierazi zien ez zuela neskarik ukitu. Gizona miatzen hasi ziren, eta, Poliziaren arabera, oldartu egin zitzaien, eta menderatu egin behar izan zuten. Ordu batzuk lehenago, estupefazienteak bide publikoan eramateagatik zigor eskaera ezarri zion beste patruila batek.


Jean-Louis Trintignant aktorea hil da

Summary: Jean-Louis Trintignant aktorea hil da. Roger Vadimen Et Dieu... créa la femme filmarekin urratu zuen bidea, eta lan egin zuen Costa-Gavrasen Z-n, Bernardo Bertolucciren Il conformista-n eta Michael Hanekeren Amour-en, besteak beste. 91 urterekin hil da, etxean.

Zuzenbidea egiten hasi bazen ere, 20 urterekin Parisera joan, eta zinema ikasketetara aldatu zen azkar Jean-Louis Trintignant (Piolenc, Frantzia, 1930). Zuzendari izatea zuen lehen asmoa, aktoreekin lan egitea, haietako bat izatea baino gehiago. Oso lotsatitzat zeukan bere burua, eta hori lantzeko lekua antzerkian topatu zuela esaten zuen; pertsonaietan eta bezeroetan ezkutatu zela luzez, ez zela gai bere kabuz bestela agertzeko mundura. Charles Dullin eta Tania Balachovarekin hartu zituen lehen eskolak, eta orduan ezagutu zituen Delphine Syrig eta Laurent Terzieff bezalako antzezle eta zuzendariak.

1956an heldu zitzaion zinemarako lehen aukera, Roger Vadimen Et Dieu…créa la femme pelikularekin, Brigitte Bardoten maitalearen rolean. Ospe mediatiko handia ekarri zion lan hark, baina soldaduskak eten bat ekarri zion. Aljeriako gerra betean, FLNren defendatzaile sutsua izan zen. 30 urte zituela berriz Frantziara itzuli, eta bueltako lehen lanen harrera apalak astindu egin zuen aktorea.

Vadimen Les liaisons dangereuses (1959) eta Alain Cavalierren Le Combat dans l’île (1962) filmak egin zituen orduan, eta, baten ostean bestea, ibilbidea sendotuz joan zen apurka Trintignant. Tarte horretan, garaian garaiko testigantza jasoko zuten filmen parte izan zen: 1960ko urteetako gizarte eraldaketarena Dino Rissiren Il sorpasso-n (1962); Italiako faxismoaren aurreko ekintzaile Bernardo Bertolucciren Il conformista-n (1970); CIAren atzaparretatik ihesi Costa-Gavrasen Z-n (1969); sexualitate normatiboaz haragoko bizipenez Claude Lelouchen Un homme et une femme (1966) lanean, eta beste ugari. Itxi ere ez zuen edonola egin ibilbidea: Europako zinemako azken urteetako film gogoangarrienetako batean protagonista izan baitzen bere azken lanetako batean, Michael Haneken Amour-en (2012).

Bitarte horretan, ia hamarraldi bateko etenaldia egin zuen, Bertrand Cantat abeslariak Trintiganten alaba Marie kolpeka hil ondoren, 2003an.