Summary: Garmendiak dio PSE-EEk «lidergo berri bat» duela Donostiako alkatetza eskuratzeko. Ez Garmendiak eta ez Jose Ignacio Asensiok ez dute argitu Elorzak edo hura babestu dutenek Donostiako Udalerako hautagaien zerrenda osatuko duten.

PSE-EEk atzo argitu zuen Donostiarako alkategaia nor izango den; Marisol Garmendiak militanteen botoen %66 eskuratu zituen, Odon Elorza alkate ohi eta diputatuari nagusituta. Garmendiak «pozez, esker onez eta arduratsu» hartu ditu emaitzak, Euskadi Irratian eginiko elkarrizketa batean adierazi duenez: «Bide berri bat, lidergo berri bat zabaltzen da Donostiako sozialistok alkatetza berreskuratzeko». Hauteskunde primarioek alderdian zauririk eragin ote duten galdetuta, ezetz esan du: «Alderdia bizi-bizirik dagoela adierazi dugu, demokratikoki jokatu dugu, eta indartsu eta gogotsu atera gara». Bi hautagaiek, ordea, ez dute hitz egin emaitzen berri jakin ondoren, Garmendiaren arabera.

Jose Ignacio Asensio PSE-EEko Gipuzkoako presidente eta alderdiko ahaldungai nagusiak eredugarritzat jo du prozesua, eta nabarmendu du bi hautagaiak «bikainak» zirela: «Orain, programa eta hautagaitza on bat egin behar dugu». Ikusteko dago zerrenda horietan zer leku izango duten Elorza babestu zutenek, baina, Radio Euskadin eginiko elkarrizketa batean, Asensiok azaldu du ez dagoela bere esku Elorza zerrendan aurkeztea: «Diputatu sozialista da Madrilen; gobernu aurrerakoiaren gehiengo egonkor bat bermatu behar du. Lan zoragarria egiten ari da, eta nik nahi dut berak lan hori egiten jarraitzea».

Primarioetan galdu eta biharamunean, berriz, Elorzak defendatu egin du hautagaitza aurkeztu izana: «Politikan, bataila batzuk, suizidak diruditen arren, egin egin behar dira, norbere duintasunagatik eta sinesmenekiko koherentziagatik», idatzi du sare sozialetan.

Izagirre eta Iriarte hautagai

EH Bilduko Gipuzkoako eta Donostiako mahai politikoek Maddalen Iriarte eta Juan Karlos Izagirre proposatu zituzten, hurrenez hurren, ahaldungai nagusi eta alkategai izateko; horiek izan dira proposamen bakarrak, eta datorren ostegunetik larunbatera bitartean, bilkideek aukera izango dute proposamen horiei buruzko botoa emateko.


Summary: Ben Bernankek eta finantza krisien beste bi ikertzailek jaso dute Ekonomiako Nobel saria. Zientzien Suediako Errege Akademiaren arabera, AEBetako Erreserba Federaleko buru ohiaren, eta Douglas Diamond eta Philip Dybvig irakasleen irakaspen nagusia da «funtsezkoa» dela bankuen porrota eragoztea, hori ez egitearen kalteak oso handiak direlako.

Bankuen garrantziaz eta finantza krisien arriskuez ohartarazi duten hiru irakaslek irabazi dute aurtengo Ekonomiako Nobel saria. Haietako bat da ezagunena, Ben Bernanke (Augusta, AEBak, 1953), 2006tik 2014ra AEBetako Erreserba Federaleko presidentea izan zelako, eta postu horretan aurre egin behar izan ziolako finantza krisi handi bati.

Bernankerekin batera, AEBetako bi lagunek irabazi dute Nobel saria: Douglas Diamond Chicagoko Unibertsitateko irakasleak (1953) eta Philip Dybvig Saint Louiseko Washington Unibertsitateko irakasleak (1955). Hiruren artean banatuko dituzte Zientzien Suediako Errege Akademiak eta Suediako Riksbank banku zentralak emandako sariaren hamar milioi koroak (910.000 euro).

1983. urtean idatzitako artikulu batengatik eman diote saria Bernankeri. Stanfordeko unibertsitateko irakasle zela, 1930eko hamarkadako Depresioa aztertu zuen, eta hortik atera zuen ondorio nagusia izan zen bankuen porrotak eragotzi egin behar direla, hala ez egiteak finantza krisiak sakontzen eta luzatzen dituelako.

Ordura arte, uste zabalduena zen krisi hori gertatu zela banku zentralek ez zutelako nahiko diru inprimatu, eta bankuen porrota horren ondorio izan zela. Bernankek, ordea, argudiatu zuen diruaren eskasiak ezin zuela krisiaren larritasuna eta luzera azaldu, eta bazegoela beste arrazoi bat: banku askoren hondoratzea. Kausa izan zela, eta ez ondorioa.

«Bankuek porrot egitean, maileguen hartzaileei buruzko informazio oso baliagarria galdu egiten da, eta ezin da bizkor berreskuratu. Horren ondorioz, oso modu nabarmenean kaltetzen da aurrezkiak inbertsio produktiborako duen gaitasuna», azaldu du akademiak. «Urte asko behar dira huts egindako banku sistema bat leheneratzeko, eta, tarte horretan, ekonomia pattal aritu ohi da. Bernankek erakutsi zuen ekonomia ez zela suspertu estatuak tresna indartsuak jarri zituen arte banku ihesak saihesteko».

Ikerketa eta praktika

Paradoxikoa dirudi Depresioaren ikertzaile izan zenaren agintaldian piztu izana orduz geroztiko krisi ekonomikorik handiena, Atzeraldi Handia. 2007an hasi ziren finantza krisi baten lehen zantzuak, eta 2008ko udaren amaieran lehertu zen, Lehman Brothers bankuaren porrotarekin.

Banku hori erortzen utzi zuten AEBetako Gobernuak, Erreserba Federalak eta merkatuen beste gainbegiratzaileek, baina banku sistema osoa ez erortzeko erabakiak hartu ziren orduan, AEBetan ez ezik baita Europan ere: likidezia mugagabea eta beste erraztasun asko eman zizkieten finantza erakundeei maileguen fluxua erabat ez eteteko; banku ahulak indartsuagoen esku utzi zituzten; eta araudiak zorroztu zituzten bankuek kapital gehiago izan zezaten. Horren ondorioz, krisia, oso gogorra izan arren, are sakonagoa ez izatea eragin zuten, Suediako akademiaren ustez.

Zurrumurruen arriskua

Diamond eta Dybvig irakasleei dagokienez, 1983ko artikulu batean erakutsi zuten bankuen porrotei buruzko zurrumurruak oso arriskutsuak direla. Bankuen izaera bereziaren ondorio da hori: epe luzeko proiektuak finantzatzen dituzte (enpresen inbertsioak, etxebizitzen erosketak...), baina epe laburrean eskuragarri izan behar den herritarren aurrezkiarekin egiten dute hori. Bien arteko orekan asmatzea da bankuen lana, eta horregatik dira hain arriskutsu bankuen egoerari buruzko zalantzak: aurreztaile askok aldi berean banku batetik dirua ateratzen badute haren porrotaren zurrumurru bat entzun badute, zurrumurru hori egia bihurtzeko arriskua handia da, bankuak dirurik gabe geratuko direlako egin beharreko ordainketak egiteko.

Hori gertatu zen 1930eko Depresioan, Bernankek frogatu zuenez. 2008ko krisirako, ordea, bazeuden krisia arindu zuten neurriak: gobernuek gordailu batzuk legez bermatzea, eta banku zentralek dirua mailegatzea.


Summary: Hezkuntzako eragile nagusiek eskatu dute legeak euskarazko «eredu orokor eta inklusiboa» jaso dezala. EAEko Hezkuntza Legeak euskararen inguruan jaso beharreko proposamen «integrala» aurkeztu dute euskalgintzak, eta hezkuntzako eragile eta sindikatu nagusiek.

Euskalgintzaren Kontseilua, EHIGE, Euskal Herriko Ikastolak, Heize, Hik Hasi, ELA, LAB eta Steilaseko ordezkariek agerraldi bateratua egin dute gaur Gasteizen, Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza Legearen aurreproiektuari ekarpena aurkezteko. Kontseiluko idazkari nagusi Paul Bilbaok eman ditu proposamenari buruzko xehetasunak. Azpimarratu duenez, hezkuntza eragile guztiek «kezka» agertu dute lege zirriborroak ez duelako «argi» zehazten zein izango den etorkizuneko hizkuntza eredua. Hain justu ere, «gabezia» hori betetzeko proposamena ondu dute hezkuntza eragileek. Aurkeztutako proposamenak modu zehatzean jasotzen du hezkuntza sistemaren hizkuntza eredua: «Euskara, berezko hizkuntza, hezkuntza sisteman irakasteko eta hizkuntza normalizatua izango da, eta jardueretan erabileran normal eta orokorreko hizkuntza izango da; are gehiago, hizkuntza eredu orokor eta inklusiboa izango da, eta ez ditu ikasleak banatuko hizkuntza ofizialen arteko aukeraketaren arabera». Bilbaok euskarazko hizkuntza eredu «orokortuaren» beharra justifikatu du: «Ikasle guztiek euskara ezagutzeko eskubidea dute, eta lege honek eskubide hori bermatu behar du». Belaunaldi berriak euskaldunak eta eleaniztunak izatea nahi bada, eragileek ezinbestekotzat jo dute legeak euskarazko eredu «orokortu eta inklusibo berri bat» jasotzea. Gaur aurkeztutako proposamenean zehaztu dutenez, euskararen ikaskuntza prozesuan ikastetxearen errealitateari egokitzeko irizpideak finkatuko dira, betiere oinarri bati jarraiki: «Euskara gutxiago duenari euskara gehiago ematea».

Hizkuntza ereduez eta hizkuntza proiektuez gainera, beste hainbat elementu jaso ditu ondutako ekinbideak. Besteak beste, euskal curriculumari erreferentzia egin diote testuan, eta zehaztu dute «euskal dimentsioa eta dimentsio unibertsala biltzen dituen ikuspegia» jaso beharko duela. Halaber, ikastetxeetako hizkuntza jarduna ere arautu dute proposamenean, ikastetxeak euskararen «arnasgune funtzional» bilaka daitezen, eta ikasleak euskaraz normaltasunez bizi daitezen. Horiek ez ezik, bestelako atal batzuk ere jaso dituzte proposamenean. Besteren artean, hauek: irakaskuntzarako sarrera eta horniketa, ikastetxeetatik kanpoko eskaintza, ebaluazioa, euskararen beste lurraldeekiko lankidetza, lanbide heziketa, kirol eta arte ikuskizunak, hezkuntza sistemaren helburuak eta ikasleen hizkuntza eskubideak. Finean, «euskararen betarrekoetatik, ekarpen integrala» egin dute, Bilbaok nabarmendu duenez. Esan du garrantzitsua dela euskararen gaia «egoki» jartzea lege berrian: «Hurrengo hamarkadetan indarrean izango den legeak bai ala bai bermatu behar du euskara ikasteko eta irakasteko hizkuntza izango duen eredu orokor eta inklusiboa abian jarriko dela. Ezin da aukera galdu». Hezkuntza eragileek gaur aurkeztu duten proposamena ekarpen gisa erregistratuko dute Eusko Jaurlaritzak zabaldutako prozesuan, eta, ondoren, alderdien esku utziko dute.


Summary: Zehaztua da zein bertsolari arituko diren finalerdietan kantuan. Guztira 24 bertsolari arituko dira lehian datorren fasean. Urriaren 22an izanen da lehenbiziko saioa, Elizondon (Nafarroa).

Osatu da zerrenda. Atzo egin zen Euskal Herriko Bertsolari Txapelketako final-laurdenetako azken saioa, Lizarran (Nafarroa), eta, horretan banatutako puntuak ikusirik, jada bada jakitea zer 24 bertsolari arituko diren ondoko fasean, finalaurrekoetan. Sei final-laurdenetako irabazleak, puntuazioz sailkatuak eta 2017an finalista izandako bost bertsolariak izanen dira kantuan. Maialen Lujanbio da salbuespena; iragan txapelketan garaile izanik, esperoan izanen da Iruñeko finalera arte.

Atzo iluntzera arte, soilik hamar bertsolarik zuten segurtatua finalaurrekoetarako sailkatzea. Batetik, 2017an –Lujanbio salbu– finalista izandako bost bertsolariek: Aitor Mendiluze Gonzalez, Amets Arzallus Antia, Beñat Gaztelumendi Arandia, Sustrai Colina Akordarrementeria eta Unai Agirre Goia. Bestetik, Getxon, Arrasaten, Gotaine-Irabarnen, Gasteizen eta Donostian garaile izanikoek: Alaia Martin Etxebeste, Joanes Illarregi Marzol, Nerea Ibarzabal Salegi, Haritz Mujika Lasa eta Jone Uria Albizuri.

Atzoko saioan, Lizarran, Aitor Bizkarra Ruizek bildu zuen puntu gehien. Horrenbestez, hura ere zuzenean sartu zen sailkatuen zerrendan.

Ikusi gehiago: Aitor Bizkarra garaile Lizarrako final-laurdenean

Bertsolariek final-laurdenetan zakuratutako puntuazioen arabera, hauek ere arituko dira finalaurrekoetan: Oihana Iguaran Barandiaran, Nerea Elustondo Plazaola, Ane Labaka Maioz, Julio Soto Ezkurdia, Onintza Enbeita Maguregi, Agin Laburu Rezola, Aitor Etxebarriazarraga Gabiola, Maddalen Arzallus Antia, Eñaut Martikorena Lizaso, Saioa Alkaiza Guallar, Miren Artetxe Sarasola, Asier Azpiroz Iztueta eta Iñaki Apalategi Astigarraga.

Noiz, non eta nor

Aste honetan ez da izanen txapelketako bertso saiorik. Bertsolariek datorrenean ekinen diote lehiari berriz ere; saio bat larunbatero. Dagoeneko zehaztu dute lehenbiziko itzuliko saioen informazioa:

- Urriaren 22an, Elizondon (Nafarroa): Agin Laburu Rezola, Alaia Martin Etxebeste, Iñaki Apalategi Astigarraga, Joanes Illarregi Marzol, Onintza Enbeita Maguregi eta Unai Agirre Goia.

- Urriaren 29an, Donibane Garazin (Nafarroa Beherea): Aitor Etxebarriazarraga Gabiola, Amets Arzallus Antia, Asier Azpiroz Iztueta, Haritz Mujika Lasa, Nerea Elustondo Plazaola eta Oihana Iguaran Barandiaran.

- Azaroaren 5ean, Irunen (Gipuzkoa): Ane Labaka Mayoz, Jone Uria Albizuri, Maddalen Arzallus Antia, Miren Artetxe Sarasola, Nerea Ibarzabal Salegi eta Sustrai Colina Akordarrementeria.

- Azaroaren 12an, Durangon (Bizkaia): Aitor Bizkarra Ruiz, Aitor Mendiluze Gonzalez, Beñat Gaztelumendi Arandia, Eñaut Martikorena Lizaso, Julio Soto Ezkurdia eta Saioa Alkaiza Guallar.

Lehenbiziko itzuliaren ondotik, bigarrena izanen da. Ondoko hiru larunbatetan: Amurrion (Araba), Baionan eta Bilbon. Finala abenduaren 18an jokatuko da, Iruñean estreinako aldiz, Nafarroa Arenan. Han batuko zaie Maialen Lujanbio 2017ko txapelduna lehiara, atzera ere txapela erdiesten saiatzeko.


Summary: Txakurrak errabiaren aurka txertatu beharko dira nahitaez. Gaitzaren aurrean «babesa jarraituki bermatzeko» neurria sartu du indarrean Eusko Jaurlaritzak. Txakurrek 12-24 aste artean izan beharko dute txertatzeko orduan.

Orain arte ez da derrigorrezkoa izan, baina bihartik aurrera, txakurrak nahitaez txertatu beharko dira errabiaren kontra Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, gaitzaren aurrean «babesa jarraituki bermatzeko». Txakurren jabeei eragiten die neurriak, baita horiek saltzen dituzten establezimenduei eta babeslekuei ere. Animalien titulartasuna aldatu baino lehen, horiek guztiek bermatu behar dute txakurrak errabiaren aurka txertatuta daudela.

Errabia «berriro indartzen» ari den gaixotasuntzat jo du Eusko Jaurlaritzak, birusaren aldaera berriak agertzen ari baitira. Gainera, txakurren mugimenduak «nabarmen areagotu dira, kasu askotan gaixotasunaren eremu endemikoetatik».

Nafarroan jada indarrean dago neurri hori; Ipar Euskal Herrian, berriz, ez dago zertan txertatu (Frantziako Estatutik at bidaiatzean, salbu).

Hiru lurraldeetan, txakurrak 12-24 aste dituztenean txertatu beharko dira. Adin horretatik gorako txakurren kasuan, errabiaren kontra txertatuta egon ezean, Eusko Jaurlaritzaren Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen Sailak gomendatu du jabeek lehenbailehen ziztatu ditzatela. Txertatu aurretik animaliak aztertu beharko dira, egiaztatzeko txertoa jaso dezaketen ala ez. Azken kasu horretan, txertoa jartzea atzeratu daiteke, albaitariaren ziurtagiria izanez gero.

Bestela, behin txakurrak txertatuta, «beharrezkoa» den epe baten barruan berrito txertatu beharko dira, errabiaren aurkako babesa mantentzeko. Nafarroan, lau hilabetetik gorako txakurretan beharrezkoa da txertoa, eta txertoen arteko tartea gehienez bi urtekoa da.

Gainontzeko animaliak errabiaren aurka txertatzea hautazkoa da; ez, ordea, Europako Batasuneko herrialdeetara eramaten diren katuen eta hudoen kasuan.


Summary: Taiwango presidenteak esan du Txinaren aurkako gerra ez dela «aukera bat». Uhartearen egun nazionaleko hitzaldian, Tsaik ohartarazi du irlak ez diola «inoiz uko egingo demokraziari». Pekinek erantzun dio ez direla «herrialde independente bat».

Tsai Ing-wen Taiwango presidenteak elkarlan eta lankidetza mezuak bidaltzeko baliatu du uhartearen egun nazionalean eman duen hitzaldia. Taiwango itsasartean «bakea eta egonkortasuna» bermatzea beharrezkoa dela argudiatuta, Tsaik Txinako Gobernua deitu du bi aldeentzat «onargarria» den akordio bat adostera, uste baitu gerra ez dela «aukera bat»; ez Pekinentzat, ezta Taipeirentzat ere.

«Argi utzi nahi diet Pekingo agintariei konfrontazio armatu bat ez dela inolaz ere aukera bat bi aldeentzat», adierazi du uharteko presidenteak gaur eman duen hitzaldian. Hori bai, eskua luzatzeko mezu horrekin batera, Tsaik jakinarazi du irla bere defentsarako gaitasunak sendotzen ari dela, eta «autodefentsaren erantzukizuna bere gain hartuko» duela.

Zehazki, Taiwango presidenteak azaldu duenez, «misil doien eta goi errendimenduko ontzien ekoizpena» ari dira handitzen, baita tamaina txikiko misil doiena ere, uhartea «erabat prest» egon dadin «atzerriko mehatxu militarrei erantzuteko».

Balizko mehatxu hori Txinarekiko erreferentzia bat izan da, Tsaik, eskua luzatu arren, Txinako Gobernuarekin kritikoa den hitzaldi bat egin baitu: «Deitoragarria da Pekinek handitu egin dituela larderia militarra, presio diplomatikoa, merkataritzako obstrukzionismoa eta gure subiranotasuna ezabatzeko saiakerak. Horrek zera besterik ez du ekarri berekin: Taiwango itsasarteko bakearen eta egonkortasunaren statu quo-ari mehatxu egitea». Egoera horren aurrean, Taiwango presidenteak esan du uharteak ez diola «inoiz uko egingo demokraziari».

Abuztu hasieran berriz egin zuen gora Pekinen eta Taipeiren arteko tentsioak, Nancy Pelosi AEB Ameriketako Estatu Batuetako Ordezkarien Ganberako presidenteak uhartera egindako bisitaren ondorioz. Konpromisoa eta babesa berresteko bidaia bat izan zen, Pelosik azaldu zuenez, eta Tsairi esan zion AEBek ez dutela Taiwan «abandonatuta utziko» Txinaren esku.

Hori bai, AEBetako Ordezkarien Ganberako presidenteak babesa helarazi zion irlari, baina ez zen harago joan: «Statu quo-aren aldekoak gara; ez dugu nahi Taiwani ezer gertatzea indarkeriaren bitartez». Bisita horren ondoren, Txinak maniobra militarrak egin zituen uhartearen itsas eta aire eremuetan, eta Taipeik bereak abiatuta erantzun zion.

Kongresuaren bezperan

Harrezkeroztik tentsioa ez da erabat baretu bi gobernuen artean, eta Tsaik uhartearen egun nazionala baliatu du Pekini eta munduari bere jarrera jakinarazteko. Hitzordu garrantzitsu baterako egun gutxi falta den honetan egin du hori, datorren igandean XX. Kongresua hasiko baitu Txinako Alderdi Komunistak; hitzordu horretan, herrialdearen lehentasunak eta helburuak finkatuko dituzte datozen bost urteetarako, eta, ezustekorik ezean, Xi Jinping Txinako presidentea hirugarrenez aukeratuko dute alderdiko idazkari nagusi.

Horregatik, Pekinek argi utzi du asteotan ez duela sorpresarik eta liskarrik nahi, eta horren harira erantzun dio Txinako Atzerri Ministerioaren bozeramaile Mao Ningik Taiwango presidenteari, ohiko argudioekin: uhartea Txinaren parte dela, ez direla «herrialde independente bat», eta irlak ez duela presidenterik. «Taiwango itsasarteko egungo tentsioen erroa Alderdi Demokratiko Aurrerakoiko agintariak dira [irlan agintean dagoen indar politikoa da], Taiwanen independentzian eta sezesioan tematuta baitaude», Maoren arabera.

Txinak hamarkadotan argudiatu du Taiwan bere lurraldearen parte dela —nahiz eta ez duen haren kontrolik—, eta Xik esana du Txina eta Taiwan —ofizialki, Txinako Errepublika— «berriz elkartuko» dituela, eta gaineratu hori indarkeriaren bidez ere egingo luketela «beharrezkoa balitz». Aldi berean, Pekinek ahalegina egin du irla hori bakartzeko eta nazioarteak Taiwani edonolako zilegitasunik ematea eragozteko.

Taiwanen eta Txinaren arteko gatazka armatu batek AEBak eta Asiako zenbait potentzia erakar litzake gerra horretara, eta eragin handia izango luke munduko ekonomian, Taiwan erdieroale ekoizle handienetako bat baita —sakelako telefonoetan eta gudu hegazkinetan erabiltzen dituzte, esaterako—.


Summary: Haurrentzako katalanezko kate berria, baliabidez eta mangaz betea. Kontsumo modu berrietara egokitu dute eskaintza, aplikazioen eta sare sozialen laguntzarekin. Podcastak ere sortu dituzte.

Aurreko urteetan baino baliabide ekonomiko gehiagorekin, ahalegin teknologiko handia eginez, eta askotariko edukiak eskainiz, Kataluniako telebista publikoak neska-mutikoentzako kanala berritu du. SX3 du izena kate berriak, eta gaur goizean hasi ditu emankizunak.

Baina ez da telebista kate soil bat izango: SX3 kanal orotako proiektu transmedia eta multipantaila da. Telebista konektatuentzako aplikazio bat sortu dute, eta, horretan, S3ko eta X3ko telesailak eta saioak noiznahi ikusi ahalko dira —S3 haur txikiagoentzat da eta X3 ez hain txikientzat—. Sakelako telefonoetarako eta tabletentzako aplikazio berria ere martxan jarri dute. Gainera, aplikazio horretan, Super3 klubeko txartel birtuala gaineratu dezakete neska-mutikoek —gurasoek saio bakoitzaren denbora kontrolatzeko aukera izango dute—. SX3ren webgune berriak, bestalde, aukera emango die haurrei eta gurasoei ikus-entzunezko edukiak, jokoak, testak eta marrazteko baliabideak eskura izateko.

Alexa ahots bidezko morroian, gainera, tresna berria jarri dute. Horri esker, S3ko ipuin hautaketa bat entzun ahalko da Alexa bidez.

Sare sozialetan ahalegin berezia egin du Kataluniako hedabide publikoak: Youtuben S3ren eta X3ren kanalak jarri dituzte martxan, Instagramen eta Telegramen kontu berriak sortu dituzte, eta estreinaldia egin dute Tiktok sare sozialean.

Spotify plataforman estreinaldiko musika eta SX3ko musika historia osoa jarriko dute. Horrez gain, podcastetan eskaintza berezia egingo dute txikientzat eta nerabeentzat Spotifyn bertan, baita Apple Podcast, Google Podcast, Amazon Music eta Ivoox plataformetan ere.

Askotariko edukiak Edukien artean, esan bezala, bereizi egingo dituzte S3koak eta X3koak. S3ko tartean, Numberblocks saioa estreinatu dute, haurrek jolasten eta kantuan ikas dezaten. Titó programan, berriz, Katalunia ezagutu ahalko dute neska-mutikoek: herrialdearen natura, kultura, katalanaren esamoldeak, herri kantak eta aktibitate fisikoa. Ingelesa ikasteko tartetxo bat ere izango du saioak. S3 munduan estreinatuko dituzte Jasmine & Jambo eta Uau Ka Kau saioak ere. Hilaren 17an, herri kanta katalanei eskainitako programa bat hasiko da.

SX3 kanal berriak, gainera, manga eta anime saio arrakastatsuak emango ditu; esate baterako, Guardians de la nit: Kimetsu no Yaiba manga laudatua eskainiko dute. Inazuma Eleven, Ronja, la filla del bandoler eta Haikyu!! izango dira animaziozko beste estreinaldi batzuk. Nerabeentzako magazin interaktibo transmedia bat ere sortu dute: Ràndom.

Datozen hilabeteetarako, sexuari buruzko programa batean ari dira lanean. Kataluniako historiari buruzko saio bat, K-Pop estiloko talent-show bat eta El Pop Petit taldearen ikuskizun bat ere iritsiko dira.


Summary: 'Irati' filmaren trailerra sarean ikusgai da jadanik. Kataluniako Zinema Fantastikoaren Jaialdian eman dute filma jendaurrean estreinakoz. Euskal mitologiako pertsonaiak ditu oinarri Paul Urkijoren lanak, eta VIII. mendean giroturik dago.

105 segundoko dosia atera dute argitara; ez gehiago, baina bada zer, askorentzat. Hilabeteetako itxaronaldiaren ondotik, azkenik dasta daiteke Irati filma, laburki bada ere. Trailerra argitaratu dute, eta sareetan ikus daiteke jada.

«Aitak egin beharra bete du» dardarti bat. Aitak seme bati eginiko hitzemate eske bat. Lasterraldi bat zaldi gainean. Erronka eta gatazka iradokitzeko adinako musika tentsioz betea. Horiek guztiak eta beste askoz gehiago dakartza trailerrak herritarren begietara, harridura eta desioa pizteko beste elementu, hainbaten iritziz. Izan ere, filmaren laginak dagoeneko ekarri ditu zenbait erreakzio, sareetan batik bat. Zorion mezuak ere ugari.

Filma atzo estreinatu zuten, Kataluniako Zinema Fantastikoaren Jaialdian, Sitgesen (Herrialde Katalanak). Txalo zaparrada luzea jaso zuen filmak estreinakoan, eta hunkiturik azaldu ziren ondoren filmeko protagonistetako batzuk: Eneko Sagardoi, Edurne Azkarate eta Itziar Ituño tartean.

Aurkezpenean, Paul Urkijo zuzendariak azaldu zuen istorioa lokala dela, baina esportatu daitekeela. Paganismoaren amaiera kontatzen du filmak, erlijio handiak Euskal Herrira iritsi ziren garaian; basoan bizi direnek eutsi egin nahi diete lehengo sineskerei. «Euren mundua erlijio handiak iristen direnean aldatzen da, gaur egun bezala enpresa handiekin, zeintzuek dena xurgatzen duten», adierazi zuen Urkijok. Zuzendariak gaineratu zuen filmak ez duela ideologiarik, ez dela kristautasunaz gaizki hitz egiten eta kristauak ez direla gaiztoak. Haren hitzetan, jainkoak aldatuz doazela erakusten du Irati-k.

Euskararen erabileraz aitortzen du «iparraldeko» euskararen ozentasuna eman nahi izan diotela, eta arabieraren eraginez aspirazioa eman diotela eta errima erabili dutela.

Aurkezpenean azaldu zuen, gainera, argi naturalarekin filmatu zutela eta iluntasunean benetako sua erabili zutela. Urkijorentzat «Hollywoodeko film baten itxura» ematen dio horrek. Zuzendariarentzat horrek erakusten du egin litezkeela hemen horrelako proiektuak: «Lokalizazioak aurkitzea da gakoa, mimatzea».


Summary: Hegaldien %76 errekuperatu ditu Miarritzeko aireportuak. 2022ko hegaldien bilana aurkeztu dute goizean Miarritzeko aireportuan. Urte hasieratik 6.419 hegaldi izan dira; «krisitik ateratzen» ari direla uste dute.

Azken bi urteotako «krisitik ateratzen» ari da Miarritzeko aireportua. Hala erran dute Patrick Chasseriaud lehendakariak eta Pascal Geraudie zuzendariak goizean antolatutako prentsaurrekoan. 2018ko datuak dauzkate erreferentziatzat —2019an G7ak datuak okertu zituen—, eta, horiek aintzat hartuta, trafikoaren %76 errekuperatu dute 2022ko lehen bederatzi hilabeteotan. Orotara, 6.419 hegaldi zenbatu dituzte aurten, 22 helmugatara joan direnak. Aurreikuspenen arabera, 930.000 bidaiari hartuko ditu aurten Miarritzeko aireportuak. Halere, esan dute nazioarteko bidaiek ez dutela 2018ko datua harrapatu: Ukrainako gerrak eta pandemiak baldintzatzen dute egoera oraindik. Bestalde, Miarritze eta Paris lotzen dituen hegaldian beherakada sumatu dute; ez dute datu zehatzik, baina tren bidaien emendatzearekin lotu dute beherakada.

Geraudiek emandako datuen arabera, komertzio hegaldiak trafikoaren herenak dira. Beste bi herenak segurtasun eta osasun hegaldiek osatzen dituzte, baita hegazkintza kluben hegaldiek ere. Nabarmendu du hegaldi pribatuak ez direla «gehiengoa», eta urtean «gutxi gorabehera» 2.000 hegaldi pribatu zenbatzen dituztela. Halere, uste dute zenbakia «emendatzen» ari dela.

Aireportuko lehendakari Chasseriaudek erran du garapen iraunkorra izanen dela datozen urteetarako erronka. «Prentsak jomugan gaitu klima larrialdiaren aitzinean, bereziki karbono isuriengatik. Gure helburua da horiek murriztea, eta, horretarako, aireportuko aparkalekuetan panel fotovoltaikoak instalatzeko proiektua badugu».


Summary: ELBk eta Lurzaindiak auzitara joko dute Arbonako lurren aferan. Laborantza lurren 12 hektareak erosi dituena «jukutrian» ari dela diote. Hiru etxeak erostekoak zituen Parisko bikoteak gibel egin du

Lehen garaipena. Arbonako (Lapurdi) Berruetako hiru etxeak eta lau hektarea lur erosi nahi zituen Parisko bikoteak gibel egin duela jakinarazi dute ELBk eta Lurzaindiak. Ahoz jakinarazi die Caritie jaunak, eta idatzizko frogaren beha dira. Azken asteetako presioak emaitzak eman dituelako pozik agertu dira bi eragileetako kideak, baina abisua ere eman du Dominika Ameztoi Lurzaindiko eledunak: «Ekintzak prest ditugu. Salmentatik erretiratzen direla baieztatzeko idatzia eskuratzen ez badugu, berriz ekintzara pasatuko gara». Halaber, laborantza lurren 12 hektareak erosi dituen Pauline Desurmont laborariaren kontra auzitara jotzeko borondatea agertu dute, SAFER egiturak esku hartu ez zezan «jukutrian» aritu dela uste baitute.

Agerraldia egin dute Bidarten (Lapurdi), Desurmonten postontziaren aitzinean; familiako etxea dute bertan. Laborantza lurrak erosterako orduan, laborari gisa aurkeztu zen Pauline Desurmont, eta laborantzako bere egoitza nagusia helbide horretan zuela deklaratu zuen. ELB eta Lurzaindiko kideek erakutsi nahi izan dute hori ez dela hala. «Egoitza nagusia Larribarren (Nafarroa Behera) du, Berruetako lurretatik 80 kilometrora», salatu du Maryse Cachenaultek. Laborantzako lurrak babesteko xedez mobilizatuak diren militanteen hitzetan, ohiko prozedurak desbideratzeko azpikeriatan aritu da lurren eroslea.

Gisa horretako salmenta bat gertatzen denean, SAFER egiturak lehentasunez erosteko parada du, eta laborari ezberdinen hautagaitzak aztertu ondoren erabakitzen dute nori joan behar zaizkion lurrak. «Desurmontek jadanik baditu lurrak, eta Arbonakoetatik urrun dira; ez zen lehentasunetan izanen», Cachenaulten hitzetan. Joan den astean lurren jabetza soila erosi zuen Desurmontek, 200.000 euroan, gozamen eskubiderik gabe. «Baina alokairu kontratu bat izenpetu zuen oraingo jabearekin. Eta pentsatzen dugu hiru urteko epean gozamen-eskubidea erosten entseatuko dela. Lurren jabea izanik lehentasuna izanen du». SAFER egituraren prozeduren desbiderantze hori eraman nahi dute auzitara.

Horrez gain, ELBk eta Lurzaindiak zalantzan ezarri dute Pauline Desurmont zinez laboraria ote den. «Galdera egin nahi dugu: zer da laboraria izatea? Guretzat, laboraria da bere lurraren mozkinetatik bizi dena», adierazi du Ameztoik, eta ohartarazi 12 hektarea horiek berez balio dutenaren prezio bikoitzean erosi dituztela. «Ingalaterrako erreginak ere laborari estatusa zuen», oroitarazi du.


Summary: 'Non zabiltza' Loreleiren itzulerako bideoklipa sareratu dute.

Aurten 25 urte beteko dira Lorelei taldeak bere lehen diskoa atera zuenetik: Bada hiri gorri bat. Urteurren hori ospatzeko, Ekografiak izeneko lan berri bat aurkeztuko dute laster. Elkar etxearekin aterako dute diskoa. Oraingoz, lehen aurrerapen kanta kaleratu dute, bideoklip eta guzti: Non zabiltza.

(Jarraitu irakurtzen, 'Badok.eus'-en)


Summary: Baliteke Alonsotegiko alkate ohia sei ustelkeria delitutan inplikatuta egotea, epaile batek adierazi duenez. Epaileak erran du bere ikerketa amaitu duela, eta eskatu du fiskaltzak eta kereilariek euren akusazioak aurkezteko.

Kasu batean sei ustelkeria delitu egon diren susmoa du Barakaldoko (Bizkaia) lehenbiziko instrukzio epaitegiko magistratuak. Bertan inplikatuta daude Alonsotegiko (Bizkaia) alkate ohi Aitor Santiesteban, udalarentzat lan egiten duen arkitekto bat eta lau enpresari. Epaileak eskatu du fiskaltzak eta kereilariek euren akusazioak aurkezteko. Epailearen arabera, susmoak daude sei inplikatuek «estatuaren, probintzien eta tokiko funtsen kontura hainbat obra egiteko itxura sortu zutela, ondare publikoen kaltetan». Haren erranetan, baliteke ustelkeriarekin lotutako sei delitu egin izana, hala nola prebarikazioa, diru laguntzetan iruzurra edo dokumentuak faltsutzea.

Aztertutako kasua 2008an gertatu zen. Santiestebanek obra batzuk egokitu zizkien Construcciones Laneder eta Pabisa enpresei, Artibako bidean, bertako futbol zelaian eta Loibeko inguruetan. Proiektuak finantzatu ahal izateko, laguntzak eskatu zizkioten Bizkaiko Foru Aldundiari eta Espainiako Gobernuari. EH Bilduk proiektuok salatu zituen, diru publikoa eragile pribatuetara bideratzeko aukera bat bertzerik ez zela argudiatuz.

Sinatu ziren dekretuetako batzuekin, baina, tokiko idazkaritza kontra agertu zen, legezkoak ez zirela argudiatuz. Estatuaren abokatutza ere akusazio partikular gisa lerrokatu zen, konturatu baitzen proiektu horietan estatuko dirua zegoela. Udala eta Bizkaiko Foru Aldundia ere hala agertu ziren.


Summary: Bakartxo Ruiz eta Unai Urruzuno dira EH Bilduko bozeramaile berriak. Euskal Herrirako politika fiskal berri bat eskatu dute.

Bakartxo Ruiz Nafarroako Parlamentuko kidea eta Unai Urruzuno EH Bilduko koordinatzaile nagusiaren albokoa izango dira koalizio subiranistaren Mahai Politikoko eledunak aurrerantzean. Gari Mujika koalizioko zuzendari nagusiak eman du erabakiaren berri, Donostian egindako prentsaurrekoan. Hala, Maddalen Iriarte legebiltzarkide eta Gipuzkoako ahaldungaiaren lekua hartuko dute. Ruizek eta Urruzunok «Euskal Herrirako erreforma fiskal baten gaineko eztabaida sakon bat» abiatzeko eskaera eginez hartu dute kargua.

«Gehiago eta hobeto jasoko duen politika fiskal bat behar dugu, zerbitzu publiko duinak izateko, eta euskal herritarrei kalitatezko bizitza duin bat bermatzeko», adierazi dute. Hala, aurreko astean koalizioak aurkeztutako Ongizate Hitzarmena gogoratu dute, aberastasunaren banaketa eta zerbitzu publikoen etorkizuna bermatu behar direla esateko: «Aldaketa estrukturalak behar dira».

Eledunek azaldu dute Hego Euskal Herriko lau lurraldeek beharrezko tresnak dituztela politika fiskal «justuago eta bidezkoago» bat sustatzeko. Araba, Bizkai eta Gipuzkoako egoera PPk Madrilen sustatutakoen pare jarri dute bozeramaileek, «EAJko ordezkariak [Madrilgo presidente] Isabel Diaz Ayusorekin distantzia markatzen saiatu arren». Gehitu dute egun Nafarroako politika fiskala EAEkoa baino «progresistagoa» dela, baina hura ere ez dela nahikoa.


Summary: Senpereko bost hautetsik kargua utzi dute. Dominique Idiart auzapezaren kudeaketarekin desadostasunak agertu dituzte.

Senpereko (Lapurdi) Herriko Etxeko bost hautetsik kargua uztea erabaki dute Dominique Idiart auzapezarekin dituzten desadostasunengatik. Senpertarrei helarazi dieten gutun batean salatu dute hiruzpalau pertsonako nukleo batek hartzen dituela erabaki guziak. «Abentura munizipal honetan lan egiteko engaiatu ginen, eta ez bakarrik herriko kontseiluetan eskua altxatzeko», adierazi dute Celine Mundutegi, Christine Perugorria, Pierre Faliere, Nathalie Pourteau-Zamora eta Paxkal Irubetagoienak.

Dimisio hauek zailtasunak ekar diezazkiokete Idiart auzapezari, beste bost hautetsi konbentzitu beharko baititu bere gehiengoan sartzeko. Gaur-gaurkoz, ez du erakutsi beste hauteskunde batzuetara deitzeko asmorik. 2020an hautatu zuten Idiart Senpereko auzapez; bozen bigarren itzulian, Senpere Bai ezkerreko abertzaleen babesa izan zuen.


Summary: Fermin Muguruzaren eraginak euskal gazteak «bahituta» dauzkala idatzi du Savater filosofoak. Musikari eta zinemagileak gogoratu du Savaterrek lehen ere justifikatu izan dituela bere kontrako zentsura kanpainak.

Fernando Savater filosofoak zutabe gogor bat idatzi du Madrilgo agerkari digital batean Fermin Muguruza musikari eta zinemagilearen aurka, hark Black is Beltza 2: Ainhoa filma estreinatu berri duela eta.

Paradoxa ematen badu ere, Muguruza «batere interesatzen» ez zaiola esanez hasi du pentsalariak artikulua, eta gaineratu filma ez duela ikusi, eta ikusteko ere asmorik ez duela. Halere, nolabait badaki filmean besteak beste 1980ko hamarkadan heroinak Euskal Herrian izan zuen eraginaz aritzen direla. Espainiako Poliziak droga hori Hego Euskal Herrian sartu eta zabaldu izanaren «ipuina» kontatzen dela adierazi du Savaterrek.

Kezkatuta idatzi du filosofoak, filma hiru mila pertsonaren aurrean estreinatu zutelako Donostiako Zinemaldian, eta sarrera guztiak salduta zeudelako aste batzuk lehenagotik. Horrek erakusten du, Savaterren arabera, nolako «faltsifikazio historiko eta soziala» dagoen hainbat gazte euskaldunen pentsaeraren oinarrian. Horren eraginez, gazte horiek «herriaren etsai» gisa ikusten dute Ertzaintza, Guardia Zibila, «Espainia edo eskuina» gogora ekartzen duen pertsona edo erakunde oro, EHUko irakasle ohiaren arabera. «Euskal gaztediaren zati handi bat bahiturik dauzkate Antzinako Handiek, munstro politikoek, hemen Lovercraftengandik ez datozenak, baizik eta Muguruza bezalako jendearengandik». Abizena oker idatzi du, baina Howard Phillips Lovecrafti buruz ari da Savater, beldurrezko istorioengandik ezaguna den idazleaz.

Horren ostean, EAJren kontra ere jo du Savaterrek, Espainiako erregearen jarrera gaitzesteagatik, eta Espainiako Gobernuaren aurka jotzeko baliatu ditu azken hitzak. «Azken batean, muguruzei esker, eta Pedro Sanchezen eta haren abere saldoaren eskrupulu ezari esker, EAEren etorkizun politikoa black, beltza [euskaraz, artikuluan] da oraindik ere».

Muguruzak Savaterren artikulua aipatu du sare sozialetan. «Munstroen pare jarri nau, baina ez du gainditzen Manu Chaorekin eman nituen kontzertuak zapuzten saiatu zeneko hura», idatzi du zinemagileak. Izan ere, bertan behera utzi zuten abeslari frantziarrak euskaldunarekin 2003ko irailaren hasieran Malagan (Espainia) eman behar zuen kontzertua, Terrorismoaren Biktimen Elkartearen salaketa bat zela medio. Savaterrek debekua defendatu zuen Madrilgo El País egunkarian argitaraturiko zutabe batean; besteak beste, Muguruzaren eta Chaoren ideia politikoak ez direlako «haien kontu pribatu hutsa, baizik eta euren ikuskizunaren parte». ETAren indarkeria jendaurrean arbuiatu ez izana leporatu zion Savaterrek musikariari.

Irailaren 30ean estreinatu zuten Black is Beltza 2: Ainhoa Hegoaldeko zinema aretoetan, eta filma ikustera joateko deia egin zuen zuzendariak BERRIAn. «Jendeak nahi badu gauzak euskaraz egin daitezela, bultzatu egin behar da, eta filma ikustera joan behar da».

Interesgarria da, edonola ere, filmean Poliziaren eta narkotrafikoaren artean eginiko loturak asaldatu izana Savater. Izan ere, 1993. urtean, Enrique Rodriguez Galindo Guardia Zibileko teniente-koronelak salaketa jarri zion Muguruzaren Negu Gorriak taldeari, Gure Jarrera diskoko Ustelkeria kantuarengatik. Horretan, Muguruzak Kaki Arkarazo taldekideari kontatzen dio Euskaldunon Egunkaria-n irakurri duen albiste bat. Galindoren eta Intxaurrondoko kuarteleko droga trafikoaren arteko harremanaren ingurukoa da informazioa. Kalte ordaina emateko agindu zioten taldeari hasieran, eta debekatu egin zieten kantua zuzenean jotzea. Baina, 2000. urtean, Espainiako Auzitegi Gorenak errugabetzat jo zituen musikariak.

Savaterrek hautsak harrotu zituen irailaren 10ean, egunkari horretan idatziriko beste zutabe batekin: zalantzan jarri zuen klima aldaketaren larritasuna. Besteak beste, adierazi zuen termometroak 53 gradura heldu zirela Donostian 1947. urtean —Savater bera jaio zen urtean—. Irakurle eta zientzialari askok haserre erantzun zuten, eta idazleari datu okerrak erabiltzea leporatu zioten, besteak beste. Zortzi egun geroago, egunkariko irakurlearen defendatzaileak artikulu bat idatzi behar izan zuen ika-mikaren inguruan, eta baieztatu zuen Savaterrek emaniko datua gaizki zegoela, Donostian neurturiko tenperaturarik beroena 42,7 gradukoa izan delako, eta iaz eta aurten bakarrik heldu direlako termometroak horretara.


Summary: Bruselak estatu laguntzen araudia malgutu nahi du 2023. urtean ere. Gobernuei tarte handiagoa eman nahi die, Ukrainako gerraren ondorioak eta energiaren prezio altuak pairatzen dituzten enpresak babesteko. Pandemiatik ari da bere araudia malgutzen

Enpresentzako estatu laguntzei buruzko zalantzak agerian geratu ziren beste behin joan den astean, Alemaniako Gobernuak 200.000 programa bat iragarri zuenean. Europako Batasuneko gobernu askoren kritikak eragin zituen, denek ez dutelako Berlinek izan dezakeen gaitasun ekonomiko bera bere industria laguntzeko, eta Margrethe Vestager Lehiarako komisarioak esan zuen estatu kideei proposamen bat bidaliko ziela. Hiriburuetara bidali duen dokumentuan Batzordeak proposatu du estatu laguntzen araudia malgutzea beste urtebetez, datorren urtearen amaierara arte, eta enpresek estatu baten partetik jaso ditzaketen zenbatekoak handitzea. Ikusteko dago zein izango den gobernuek proposamenari ematen dioten erantzuna, itxuraz, Berlinen neurrira egindakoa irudi duelako.

Estatu laguntzei buruzko Europako araudia funtsezkoa da 27 herrialdeen arteko lehia leiala izan dadin eta merkatu komuna babesteko. Bruselak mugak jartzen dizkie gobernuei beren herrialdeetako enpresak diruz laguntzeko, beste herrialde batzuen aldean abantaila izan ez dezaten. Martxoan, arau horietako batzuk malgutu zituen, Errusiak Ukraina inbaditu ondoren; Bruselak estatuei baimena eman zien enpresei diru laguntza zuzenak, maileguak eta bermeak emateko —antzera egin zuen koronabirusaren krisian—. Era berean, enpresek energia fakturak ordaintzeko eta berriztagarrietan inbertsioak egiteko laguntzak baimendu zituen.

Bruselak jarritako baldintza horiek kontuan hartuz, herrialde gehienek abiatu dituzte beren planak, bakoitzak bere ahalmen ekonomiko eta, bereziki, zorpetzeko gaitasuna kontuan hartuz. Urteko bigarren erdian, besteak beste, kontinenteko bi enpresa energetiko handi erreskatatu dituzte gobernuek: Frantziako EDF eta Alemaniako Uniper.

Diru gehiago

Martxoan zehaztutako malgutasun neurriak, baina, urte amaieran iraungiko dira, eta Bruselak eskaini du beste urtebetez luzatzea. Horrekin batera aldaketa batzuk zehaztu ditu. Adibidez, Errusiari jarritako zigorrengatik eta horien ondorioengatik zuzenean kaltetutako enpresek jaso dezaketen zuzeneko laguntzaren gehieneko kopurua 500.000 eurotik 750.000 eurora izatea, eta nekazaritza sektoreko enpresentzat eta arrantza sektorekoentzat, muga hori orain artekoa baino %50 handiagoa izango litzateke, 93.000 eta 112.500 eurora artekoa, hurrenez hurren. Horrez gain, energien merkatuko gorabeherei erantzuteko laguntzei ere eutsi nahi die Bruselak. Orain arte, gobernuei baimena ematen zien enpresek alor horretan zituzten gastuen %30 ordaintzen laguntzeko, 2 milioi euroko gehienezko kopuruarekin; horrekin lotuta, aldaketa bat proposatu du Batzordeak. Muga hori urtekoa izatea: hau da, aurten muga hori gainditu duten enpresek hurrengo urtean ere eskatu ahal izatea.

Orain arte bezala, laguntzak jaso ahal izateko bere kontuetan errentagarritasun irizpide gehigarri eta espezifiko batzuk betetzea eskatuko du Bruselak. Zehazki, enpresa baten EBITDAk —interesen, zergen, balio galeraren eta amortizazioaren aurreko mozkinak kontuan hartzen ez dituena— positiboa izatea 2021ean, eta erakustea 2022ko otsailetik bere irabaziak gutxienez %50-60 murriztu direla.

Galerak dituzten enpresen kasuan ere, horiek erreskatatzeko aukerari eusten dio Bruselak, eta kasu horretan, laguntza ezin izango da 25 milioi eurotik gorakoa izan, orain arte bezala.

Horrez gain, Batzordeak ez ditu estatuko laguntzak mugatu nahi likidezia arazoak dituzten enpresen epe laburreko biziraupena bermatzera, baizik eta epe ertainean zorra ordaintzeko arazoak dituztenen eskura ere jartzea proposatu du. Hala ere, egoera eta baldintza jakin batzuetan bakarrik betetzen direnean: Bruselak bere proposamenean dio laguntzak ezin duela izan enpresaren bideragarritasuna ziurtatzeko beharrezkoa den gutxienekoa baino handiagoa, eta enpresa taldeen kasuan taldeak jaso beharko lukeela laguntza eta ez enpresa bakoitzak bere aldetik. Gainera, uste du estatu laguntzak jaso dituztenek estatuari «arrazoizko ordainsaria» eman behar diotela: etorkizuneko irabazien «zati egoki bat», adibidez.


Summary: Diru sarrerak bermatzeko errenta jasotzeko adina 23 urtetik 18ra igaroko da. Eusko Jaurlaritzak eta Elkarrekin Podemosek aurreakordioa egin dute DSBE diru sarrerak bermatzeko errenta berriari buruzko lege egitasmoan. Gehieneko errenta, beraz, ezingo da izan 803 eurotik beherakoa.

Eusko Jaurlaritzak eta Elkarrekin Podemos-IUk aurreakordioa egin dute DSBE diru sarrerak bermatzeko errenta berriari buruzko lege egitasmoan. Neurri nagusia da DSBEa eskuratu ahal izateko adina 23 urtetik 18ra igaroko dela, eskatzaileak frogatuz gero gutxienez urtebetez lan bila aritu dela. Horrekin batera, errolda epeak murriztuko dira kolektibo «zaurgarrienen» kasuan, eta zenbatekoetan gehieneko errenta ezingo da izan 803 eurotik beherakoa. Neurriak datorren urtean sartuko dira indarrean.

Maiatzean aurkeztu zuen Eusko Jaurlaritzak DSBE berriari buruzko lege proiektua, baldintza malguago eta zenbateko handiagoekin. Eusko Jaurlaritza osatzen duten alderdiek, EAJk eta PSE-EEk, gehiengo osoa dute Eusko Legebiltzarrean, eta ez dute beste talde politikoen babesik egitasmoa aurrera ateratzeko; dena den, akordioa sinatu duten hiru alderdiek adostasun hori zabaltzeko borondatea agertu dute. Eragile batzuentzat, ELA sindikatuarentzat esaterako, atzerapausoa da DSBE berria.

Aldaketak errolda epe eta zenbatekoetan

Indarrean dagoen araudiarekin, 23 urte bete behar dira DSBE hori jaso ahal izateko, nahiz eta salbuespen batzuk egon: adibidez, adingabeak norbere kargu edukitzea, genero indarkeriaren edo terrorismoaren biktima izatea, umezurtza izatea, edo adingabeen zentro batetik atera berria izatea. Kasu horietan, aukera dago 18 urtetik aurrera jasotzeko. Akordioarekin, 18 urte bete dituen edonork eskatu ahal izango du.

Horrez gain, DSBEa jasotzeko, aurretik gutxienez urtebetez lanean aritu izana eskatu da orain arte; alegia, gutxienez urtebeteko kotizazioa izatea Gizarte Segurantzan. Akordioarekin, lan egin izana ez, Lanbiden erregistratuta urtebetez lan bila aritu dela erakutsi beharko du eskatzaileak 18 eta 23 urte artean baditu, eta emantzipatuta bizitzen gutxienez urtebete eraman. Azken baldintza hori ez dute izango 23tik 29 urtera arteko hartzaileek.

DSBEa eskuratu ahal izateko adina jaistearekin batera, erroldatze aldiak ere murriztuko dira babesgabetasun bereziko egoeretan: adibidez, beren kargura adingabeak dituzten familietan, edo desgaitasunen bat dutenetan edo mendekotasuna aitortu zaienetan. Jaurlaritzaren lege egitasmoan 0 eta 3 urte arteko erroldak eskatzen dira. Elkarrekin Podemos-IUrekin eginiko akordioarekin, errolda eperik eskatzen ez zaienen taldea zabaldu egingo da ere, hala nola errefuxiatuentzat, indarkeria matxistaren biktimentzat eta sexu esplotazioaren biktimentzat.

Zenbatekoei dagokienez, gehieneko errenta pobrezia arriskuaren tasa baino txikiagoa ez izatea bermatuko da, hau da, Espainia osoari dagokion batez besteko errenta baliokidearen %60 baino txikiagoa ez izatea. Hala, 2024. urtetik aurrera kopuru hori ez da unean uneko gobernuaren erabakiaren menpe egongo.

Hori kontuan harturik, gehieneko errenta ezingo da izan 803 eurotik beherakoa hurrengo urtean. Alegia, bere diru sarrerak DSBEarekin osatzen dituen pertsona batek —bere kargu haurrik ez duenak— bermatua izango luke bere sarrerak diru kopuru horretara iristea. Aurten, unitate familiar bakarrarentzat bermatutako gehienekoa 727,41 euro da. Bermatutako diru sarrera horietara iristeko, DSBEaren gutxienekoa 491,63 eurokoa da, eta horri gehitu ahal zaizkio beste osagarri eta diru sarrera batzuk.

Era berean, DSBEa kautelaz eteteko neurriak jasotzen ditu akordioak, onuradunei kalte konponezinak eragin diezazkieketen etenaldi automatikoak saihesteko.

Ikuskaritzari dagokionez, berme mekanismo bat aurreikusten du, ikuskatzaileek eta poliziek onuradunen etxebizitzara sartzeko ahalmenak mugatzeko —horretarako aukera ematen zien lege egitasmoak— .

Lanbideren kasuan, enplegu zerbitzu publikoak langile gehiago izateko aukera adostu dute, eta prestakuntza egokia bermatzeko neurriak ere ezarriko dira, barne hartuko dituztenak, besteak beste, berdintasunerako araudia eta planak, eta diskriminazioaren aurkako borroka.


Summary: Errusiak Ukrainako energia azpiegiturei eraso egiten jarraitzen du. Atzo eta gaur arteko bonbardaketetan, gutxienez hogei pertsona hil dira Ukrainan, eta zaurituak ehun baino gehiago dira. EBren defentsa sistemak indartzera deitu du Josep Borrellek.

Azken hilabeteotako erasorik zabalena egin zuten atzo Errusiako indarrek Ukrainaren kontra, eta gaur ere aire erasoen aurkako alarma hotsak entzun dira herrialdearen luze-zabalean. Errusiak otsailean hasitako inbasioaren lehen asteetan gertatu zen bezala, larrialdi zerbitzuek mezu bat helarazi diete herritarrei, ohartaraziz litekeena dela bonbardaketak izatea. Kieveko iturri ofizialen arabera, atzoko erasoetan hemeretzi lagun hil eta 105 zauritu zituzten. Gaur goizaldean ere pertsona bat hil da Zaporizhian, Errusiak misilekin egindako eraso baten ondorioz.

Ikusi gehiago: Krimeako sabotajeari aspaldiko erasorik zabalenarekin erantzun dio Moskuk

Vladimir Putin Errusiako presidenteak atzo aitortu zuen Ukrainaren «ekintza terroristei» erantzuten ari zaizkiela azken erasoaldiarekin. Leherketa batek Kertxeko zubia hondatu zuen joan den larunbatean —Krimeako anexioaren ikur den azpiegitura, alegia—, eta Kremlinek Ukraina egin du horren erantzule, Kievek halakorik onartu ez duen arren. Hori bai, gertatutakoa ospatu du.

Atzo areagotutako erasoaldiaren harira, Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak herritarrei esan zien Errusiak Ukrainaren energia sistema «txikitu» asmo duela. Ukrainaren arabera, atzoko erasoek «ezinbesteko azpiegiturak» hondatu zituzten, zehaztu gabe zer motatakoak diren. Hori bai, larrialdi zerbitzuek jakinarazi dute 22 zentral elektriko jarri dituztela martxan, argindar hornikuntzarako. Izan ere, Lviv hirian, esaterako, ur eta argindar hornidurarik gabe geratu ziren atzoko bonbardaketen ondorioz. Eta Lviv probintziako gobernadore Maksim Kozitskik adierazi du hiru leherketa izan direla bi energia instalaziotan, eta litekeena dela ur eta argindar hornidura tarteka etetea. Vinnitsia eta Dnipropetrovsk probintzietako gobernadoreek ere salatu dute Errusiaren misilek instalazio elektrikoak hondatu dituztela. Dmitro Kuleba Atzerri ministroak esan du ikusi dela Errusiaren erasoen «helburu behinena» energia azpiegiturak direla.

Ikusi gehiago: Krimeako anexioaren ikur den zubiaren zati bat hondatu dute

Erasoen harira, Ukrainak laguntza militar handiagoa eskatu dio Mendebaldeari, eta EB Europako Batasunak eta NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeak erantzun diote lagunduko diotela. Dmitri Peskov Kremlineko bozeramaileak gaur ohartarazi duenez, Ukrainak zenbat eta arma gehiago jaso, gatazka orduan eta «luzeagoa eta mingarriagoa» izango da ukrainarrentzat.

Horrekin guztiarekin lotuta, Josep Borrell EBren diplomaziaburuak gaur nabarmendu du talde komunitarioaren defentsa sistemak indartu behar direla. «Azken urtean adierazpen asko egin ditugu, eta konpromisoak hartu Europako Batasuna indartzeko. Hitzetatik harago jo, eta ekin egin behar dugu», esan du segurtasunari eta defentsari buruzko foro batean, Bruselan. «Hori da bizirauteko gakoa».

Errusiako presidenteak argi utzi izan du Errusiari eraso eginez gero ez duela baztertzen arma nuklearrak erabiltzea aurre egiteko. Sergei Riabkov Errusiako Atzerri ministrordeak adierazi du, baina, ez dela inor mehatxatzen ari, eta «AEBei eta bere aliatuei» egotzi die erretorika nuklearra erabiltzea. Jens Stoltenberg NATO idazkari nagusiak, ordea, Errusiari leporatu dio erretorika militarra hauspotzea eta modu horretan «arduragabe jokatzea».

Putinen eta Grossiren arteko bilera

IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziako buru Rafael Grossi eta Putin gaur dira San Petersburgon batzartzekoak. Zaporizhiako zentral nuklearraren «egoera txarraz» ohartarazi izan du Grossik, eta eskatu du instalazioaren inguruan segurtasun eremu bat ezartzeko. Inbasioa hasi zenetik gertatu dira bonbardaketak zentralean, eta Errusiak eta Ukrainak elkarri egozten diote horien erantzukizuna. Errusiak kontrolatutako eremuan dago zentrala, Europako handiena, baina langileak ukrainarrak dira. Putinek dekretu bat sinatu zuen lehengo astean, zeinaren arabera instalazioa Errusiaren menpekoa bihurtzen duen. EBrentzat «legez kanpokoa» da dekretu hori. Grossi Ukrainako agintariekin batzartu zen lehengo astean, eta esan zuen «Ukrainako instalazio bat» dela Zaporizhikoa.

Ikusi gehiago: Zaporizhia «egoera txarrean» dagoela esan du IAEAk

Bestalde, OHCHR Giza Eskubideen Nazio Batuen Goi Mandatariaren bozeramaile Ravina Shamdasanik salatu du azken erasoaldiarekin «borrokak bideratzeko printzipioak» urratu dituela. Adibide bat jarri du: «Izugarria izan da non eta noiz egin diren erasoak: jendea lanera zihoanean, edo haurrak eskolara». Eraso horiek areagotu egiten dute «zaurgarrienen eta zibilen» segurtasunari buruzko «kezka». NBEren datuen arabera, atzoko erasoetan hamabi pertsona hil zituzten.


Summary: Erdiz Bizirik plataformak meategi proiektuaren kontrako manifestazioa eginen du bihar. Eskualdeko herri eta eragile sozial andanak babestu dute mobilizazioa

Erdiz Bizirik herri plataformak joan den astean egindako prentsaurrekoan jakinarazi zuenez, bihar Erdizko meategi proiektuaren kontrako mobilizazioa izanen da. Elizondoko (Baztan, Nafarroa) plazatik abiatuko da, 17:00etan, eta bertako nekazarien azienda ere mobilizazioan izanen da. «Azkeneko 500 urteetan egin dugun bezala, gure lurra, kultura eta bizimodua defendatuko ditugu», nabarmendu zuen plataformak prentsaurrekoan. Manifestazioa baino lehenago eta ondoren Erdiz Bizirikeko kideek adierazpenak eginen dituztela iragarri dute.

Egoera zein den ikusita, Baztango (Nafarroa) eta inguruko eskualdeetako eragile sozial eta herri andanak herri plataformaren manifestazioa babestu dute. Baztango hamabortz herrietatik, Almandoz eta Elbetek izan ezik, gainerakoek ekintza babestu dute. Eragileei dagokienez, hauek dira babesleak: Baztandarren Biltzarra elkartea, (H)ilbeltza, Milotxuri, Jo ala Jo, Baztango Rugby Taldea, Zapatillera, Talde Feminista, Baztango Gazte Asanblada, Ernai, GKS, Baztango Zaporeak, EH Bildu, Sortu, Iñarrosi, (talde feminista), Plazara Dantzara, LAB, Talde Ekosoziala, EHNE, Arrantza eta Ehiza Elkartea, Etxalde, Nafarroako AHT Gelditu eta Sustrai Erakuntza.

Hogei urteko ibilbidea

Erdizko eremuan (Baztan, Nafarroa) Magnesitas Navarras enpresak egin nahi duen meategiaren afera 2001. urtean hasi zen, enpresak eremu horretan zundaketak egiteko baimena lortu zuenean. Herritarren artean, albisteak ez zuen harrera ona izan, bertako nekazari aunitzek ez dutelako euren animalia guztiak mantentzeko adina lur propio eta herri lurrak behar dituztelako abeltzain jarduerarekin jarraitu ahal izateko. Erdiz da lur komunal horietako bat, Baztanen (Nafarroa) dauden hiru bazkalekuetatik handiena.

Hala, 2007an Erdiz Bizirik plataforma sortu zen, meategi proiektuari aurre egiteko. Herritarrak mobilizatzea lortu zuen plataformak, 2.000 pertsonatik gora elkartu baitziren meategiaren kontrako manifestazio batean. Hala, hurrengo urteko urtarrilean Magnak iragarri zuen bertan behera uzten zuela meategi proiektua. Hala ere, 2019ko ekainean enpresak adierazi zuen meategiaren proiektua berriz ere martxan jarriko zuela, eta, horretarako, Nafarroako Gobernuko Ingurumen Sailean memoria bat aurkeztu zuen.


Summary: Durangoko Azokak bere «unibertso osoa» berreskuratuko du abenduaren 7tik 11ra. Pandemia aurreko azoka berreskuratuko du Durangok, eta online dendari ere eutsiko dio Gerediaga elkarteak. Ruben Ramos sortzaileak egin du aurtengo kartela, eta "eztanda" izan du ardatz.

Murrizketekin egindako bi azokaren ostean, 57. Durangoko Azoka «osoa» izango dela iragarri dute Gerediaga elkarteko ordezkariek. Abenduaren 7tik 11ra egingo dute, eta ohiko itxura berreskuratuko du. Ikasle Goizarekin hasiko dute egitaraua berriz ere, ekitaldiz beteta egongo dira azoka osatzen duten gune guztiak, eta salmahaien alokairua ere «martxa onean» doala azaldu dute. Eta horregatik aurtengo leloa: Eztanda. Ideia horixe izan du ardatz Ruben Ramos sortzaileak kartela egiteko ere. Nerea Mujika Gerediaga elkarteko lehendakaria baikor aritu da 57. azokaz, eta poza ere azaldu du ohiko martxa berreskuratu ahalko dutelako: «Egoera zaila izan arren, azokak bizirautea eta aurrera egitea lortu du. Aurten, zorionez, ospatzeko garaia iritsiko da».

2020ko estualdia izan du gogoan Mujikak. «Azoka egin ala ez egin aurkitu ginen, eta sortzaile, eragile, kulturzale eta babesle askoren babesari esker lortu genuen azokak bizirautea». 2021ean ere murrizketekin egin behar izan zuten azoka, eta orduan bizitako «ziurgabetasun egoera» nabarmendu du Mujikak. Aurten, espero, espero dute pandemiaren aurreko bisitari eta salmenta kopuruetara itzultzea. «Baina ez da erraza esatea». Standak jartzeko orain arte jasotako eskariak ikusita, baina, oraingoz, Mujikak aurreratu duenez, «ez du itxura txarrik».

Plateruena ere zabalilk

Gainerako ohiko guneekin batera, Plateruena ere zabalik egongo da azoka egunetan. Orain itxita dago, baina espazioa berriz ere martxan jartzeko lanean ari da Durangoko Udala, eta hautatua dute haren nondik norakoak erabakiko dituen lantaldea ere. Urte amaierarako irekita egotea espero du horregatik Ima Garrastatxu Durangoko alkateak, baina, edozein moduz, ziurtatu egin du ezen abenduaren 7tik 11ra bitartean, azokak iraun bitartean behintzat, ateak irekiko dituztela. Ahotsenea guneko kontzertuak egingo dira bertan.

Ikasle goiza ere berreskuratuko dute azokaren lehen egunerako. Milaka ikasle izango dira Landako gunean, ondorioz, eta aurten, lehenengoz, ikasleentzako ez ezik, hezitzaileentzako tailerrak ere antolatu dituzte.

Online denda

Azoka analogikoaz gain, online denda ere izango du aurtengo azokak. Printzipioz, salbuespen neurri modura sortu zuten 2020an, pandemia betean, osasun krisiak eragindako murrizketekin ere aurrera egiteko. Iaz ere mantendu egin zuten, eta, aurten, azokaren ohiko itxura berreskuratuta ere, urteko nobedadeen erosketak webgunean egiteko aukera eskainiko du azokak. Zuzenekoak streaming bidez ere ikusi ahalko direla iragarri dute, bestalde.

Landako guneak ateak itxi ondoren ere, abenduaren 11tik aurrera ere, hainbat liburu dendatan jarraituko du Durangoko Azokak antolatutako egitarauak, «Zu non, han DA!» izeneko kanpainaren bidez. Hirugarren urtez antolatu dute programa hori, eta, aurten, lehenengoz, liburu aurkezpenak ere antolatuko dituzte programarekin bat egiten duten denda horietako batzuetan.

Erakundeen babesa

Erakunde publikoetako ordezkariak ere egon dira kartelaren aurkezpenean. Durangoko Azokaren «egonkortasuna» nabarmendu du Andoni Iturbe Eusko Jaurlaritzako Kultura sailburuordeak, eta Eusko Jaurlaritzak babestu egingo duela ziurtatu. «Euskadin erreferenteak diren proiektuak behar ditugu, eta Durangoko Azoka da horietako bat, eta horrek esan gura du proiektu honek egonkortasuna daukala, eta erakunde publiko eta erakunde pribatuen arteko elkarlana da hori lortzeko bidea». Eta hori «balio» modura hartu behar litzatekeela uste du.

«Normaltasunera» itzultzea pozgarria dela adierazi du, esaterako, Xabier Arauzo Bizkaiko Aldundiko Euskara zuzendari nagusiak, eta esker ona azaldu die Gerediaga elkarteko ordezkariei eta azokaren antolakuntza talde osoari. Urteotan agertu zaizkion «erronka berriak» ere izan ditu gogoan, hala nola musika kontsumitzeko bideen aldaketak eragindakoak.


Summary: Turkiak PKK-ko ustezko hamahiru kide hil ditu Siria iparraldean. Bonbardaketen bidez hil ditu. Turkiako Gobernuak berak eman du heriotzen berri.

Turkiako Armadak PKK Kurdistango Langileen Alderdiko ustezko beste hamahiru kide hil ditu bart Siria Iparraldean. Turkiako Defentsa Ministerioak eman du albistearen berri, baina xehetasunik eman gabe. Lehenik, bost heriotza jakinarazi ditu, eta, gero, beste zortzi geroago. Bonbardaketen bidez hil dituzte.

«Terroristen erasoak ez dira zigorgabe geratzen. Siria iparraldeko Peace Spring lurraldean bakea eta segurtasuna hausteko tiro egin duten hamahiru terrorista neutralizatu ditu Turkiako Armadak», idatzi du Defentsa Ministerioak Twitterren.

Turkiako Gobernuarentzat, «talde terrorista bat» da PKK, eta Turkiako hedabideek adierazia dute alderdiko zenbait buruzagi ere hil dituela Turkiak azken urteetan. Siria iparraldeari dagokionez, 2015. urtean Turkiako Gobernuaren eta PKKren arteko su etena bertan behera geratu zenetik, Turkiak hainbat aldiz egin dio eraso eskualdeari.

Recep Tayyip Erdogan Turkiako presidenteak aurtengo uztailean erakutsi zuen Sirian operazio militarrei berrekiteko asmoa: «Beste pauso bat ematen ari gara 30 kilometroko segurtasun eremu bat ezartzeko —aurrera eginez—, hegoaldeko gure muga osoan barrena», adierazi zuen. Ordutik, besteak beste, Turkiako mugatik gertu dagoen Kobane hiria bonbardatu du Turkiak; gutxienez bost lagun hil zituen erasoaldi hartan, abuztuan.

Mugaren kontrola

SDF Siriako Indar Demokratikoek orduan azaldu zutenez, Turkiaren helburua da kurduak beren etxebizitzak uztera behartzea.

Azken urteetako erasoetan, Ankararen jomuga milizia kurdu-siriarrak ziren, YPG Herriaren Babes Unitateak; horiek AEBen babesa jasotzen dute, baina Turkiak bere segurtasun nazionalaren kontrako mehatxutzat dauzka, uste baitu harremanak dituztela PKKrekin. Haiek Turkiako mugako eskualdeetatik erretiratzera behartu eta gero, Ankarak kontrolpean du herrialdearen %10 inguru, eta berak kudeatzen ditu iparraldeko eta ipar-mendebaldeko lurraldeetako segurtasuna eta azpiegiturak.

Ikusi gehiago: Erdoganek berriz egin dio mehatxu Siriari


Summary: Bidarteko ezantzategia blokeatu dute, Total Energieseko grebalarien sostenguz. Ezantzategiko langileak greban dira egun, CGT sindikatuak deitutako mugimenduaren ondorioz. Frantziako gasolindegien herenak hunkitzen ditu petrolio iraztegietako greba mugimenduak.

CGT eta FO sindikatuek deiturik, petrolio iraztegietako langileek greba hasi zuten duela 21 egun, eta, goiz honetan, greba luzatzea erabaki dute Total Energies eta Esso-ExxonMobil enpresetako langileek. Ondorioz, Frantziako gasolindegien herenak «zailtasunetan» dira, ez baitira ezantzaz hornituak. Ipar Euskal Herriko gasolindegietan arazorik ez da sortu oraingoz, baina, Bidarteko autobideko (Lapurdi) Total gasolindegia blokeatu dute langileek, iraztegietako grebalariak sostengatzeko. Hala, hetsirik egonen da gasolindegia, 06:00etatik 22:00etara.

Frantziako Gobernuak mehatxu egin die sindikatu eta grebalariei. Olivier Veran Frantziako Gobernuko bozeramaileak blokeatzeak «berehala» bertan behera uzteko eskatu du, eta langileak errekisizionatuz esku hartzeko mehatxua egin du. Matignonen biltzekoak dira Frantziako Gobernuko kideak egun, larrialdiko bilkura bat egiteko. Anartean, herritarrei debekatu diete ezantza baden lekuetan erreserbak egitea.

Iraztegietako CGT sindikatuko Thierry Dufresne idazkariak France Info hedabidean azaldu du Total Energies enpresak «izugarrizko» irabaziak izan dituela baina langileek ez dutela emendatze «tipiena ere» ukan. «Ez diete deus iragarri Total Energies enpresako langileei. Ukan duten gauza bakarra 200 euroko sari gehigarri bat izan da, uztailean. Langile guztiek buruan dute 2021ean ez dutela emendatze izpirik izan; alta, enpresak 16.000 milioi euroren irabaziak ukan ditu. Aurten, urtarrilean, %2,3ko igoera besterik ez dute izan: enpresak sei hilabetetan 18.800 milioi euroren irabaziak izan ditu», gaitzetsi du.


Summary: Renfek CAFentzako ia 300 milioko kontratu handi baten berri eman du. Espainiako Garraio Ministerioaren lehiaketa bateko hautagai bakarra izan da CAF: 290 milioi euroko kontratu bat da 28 tren elektrikoren truke, eta gaur jakinarazi du Renfek euskal enpresarentzat dela.

Beasaingo CAF trengileak eskaeren poltsa are gehiago beteko du gaur bertan Espainiako Renfek jakitera eman duen lehiaketa baten emaitza dela eta. 290 milioi euroko kontratu bat da, eta eskaera horrek ekarriko duen lan kargak garrantzia izango du Gipuzkoako konpainia horretan.

Espainiako Renfe udan zen ixtekoa martxan duen lizitazio handi horren epea, eta, kudeatzaile publikoak berak BERRIAri berretsi zionez, Beasaingo CAF da eskaintza aurkeztu duen konpainia bakarra. 290 milioi euroren truke 28 tren elektriko eskatu ditu Madrilek, eta hamabost urteko mantentze lanak egitea. Distantzia ertainean aritzeko ibilgailuak dira. Kontratu horretan, gainera, beste 42 tren eskatzeko aukera zabaldu du Renfek, eta aukera hori gauzatzen badu, eskaera 500 milioi euro ingurukoa litzateke, azkenereako.

Baina zergatik aurkeztu du soilik CAFek eskaintza sektoreko eragileen fakturazioa kontua asko gizentzeko gai den kontratu horretarako? Badira bi aldagai behintzat egoera ezohiko hori azaltzeko. Lehena kontratuaren ezaugarriei dagokie, eta azken urteetan Renfek egin dituen megakontratuen adjudikazioen testuinguruari.

Aurreko urteko apirilean, Renfek bertan behera utzi zuen 1.300 milioiren truke 72 tren egiteko lehiaketa bat, eta eskaera hori bitan banatu zuen: 483 milioi euroko kontratu bat sortu zuen, 57 tren elektriko egiteko. Lehiaketa hori hala egitea erabaki zuten CAFen eta Talgoren neurrira egon zedin, jatorrizko 72 tren horiek hidrogeno bidezko trakzioa izan zezaten nahi baitzituen Renfek, Europako funtsen hauspoa baliatzeko. Hidrogenoaren baldintza horrek, ordea, lehiaketatik kanpo utziko zituen CAF eta Talgo, oraindik ez baitute teknologia hori ez batak eta ez besteak, nahiz eta garatzen hasi diren; Iberdrolarekin batera ari da CAF hidrogeno trenaren proiektuan.

Renferen azken megakontratua, 2.726 milioi eurokoa, Alstomentzat eta Stadlerrentzat izan zen, iazko martxoan, eta Renfek badu nolabaiteko zor bat CAFekin: kudeatzaileak bere eskaeretatik kanpo utzi du Beasaingo enpresa, Espainian sektore horretako enplegatzailerik handiena den arren. Izan ere, 2016ko azaroan, Talgorentzat izan zen 2.600 milioi euroko beste kontratu handi bat. CAFeko zuzendaritzari oso gaizki iruditu zitzaion adjudikazio hori, eta helegiteak ere egon ziren tartean. Orain, itxura guztien arabera, euskal konpainiaren txanda helduko da.


Summary: Jaurlaritzak «alokairu eskuragarriak» bultzatuko ditu tarteko errentak dituzten familientzat. «Titulartasun pribatuko lurzoruak» alokairu eskuragarria eskaintzeko erabili nahi ditu Eusko Jaurlaritzak, 21.000 eta 39.000 euro arteko errentak dituzten familia unitateentzat.

Eusko Jaurlaritzak etxebizitza promozio pribatuak bultzatuko ditu, betiere 21.000 eta 39.000 euro arteko errentak dituzten familia unitateentzako «alokairu eskuragarriak» diren bitartean. Iñaki Arriola Lurralde Plangintza, Etxebizitza eta Garraio sailburuak iragarri du neurria, Gobernu Kontseilu osteko prentsaurrekoan. Titulartasun publikoko lursailak 12.000 euroko errentatik beherako familia unitateentzat —Etxebiden izena emandako %56— bideratzen jarraituko dutela adierazi du Arriolak, baina gehitu du 21.000 eta 39.000 euro arteko errentak dituzten unitateek ere «zailtasunak» dituztela merkatu librean etxebizitza bat eskuratzeko. Hori dela eta, «titulartasun pribatuko lurzoruak» mugitu nahi ditu Jaurlaritzak, tarteko errentak dituzten unitate horientzat. Arriolaren arabera, Etxebiden izena emanda dauden 7.000 unitatek betetzen dituzte baldintza horiek.

Hala, etxebizitza bakoitzeko 18.000 eta 45.000 euro arteko diru laguntzak emango dizkie Jaurlaritzak promotore pribatuei. Alokairu kontratuek gutxienez 20 urtekoak izan beharko dute, eta kasu horietan 18.000 euro emango zaizke sustatzaileei. 50 urteko kontratuak sinatzen dituzten promotoreei, bestalde, 45.000 euroko diru laguntzak emango dizkiete. Luzapenei dagokienez, 10 urte luzatzean beste 12.000 euro emango zaizkie, eta 20 urtez luzatuz gero, 24.00 euro.

Kontratuetan, baina, alokairuek gehiengo prezio bat izan beharko dute: Donostia, Bilbo eta Getxoren (Bizkaia) kasuetan, 21.000 eta 30.000 euro arteko errentadun familiek hilabetean gehienez 7,5 euro ordaindu beharko dute eraikitako metro karratu bakoitzeko, edo udalerriko batez besteko prezioaren %75, AME Alokairu Merkatuaren Estatistikaren arabera. 30.001-39.000 euro arteko errentadun unitateei, berriz, metro karratua gehienez 8,5 euro kobratu beharko diete, edo udalerriko batez besteko prezioaren %85.

Araba, Bizkai eta Gipuzkoako gainontzeko udalerrien kasuan, lehen errenta tarteko unitateei ezarriko zaien gehienezko alokairua metro karratuko 7 euro izango dira, edo udalerriko batez besteko prezioaren %70. Bigarren errenta tarteko familientzat, berriz, prezioa metro karratuko 8 euro edo prezioaren batez besteko %80 izango da.

Arriolaren arabera, neurria hilabetearen amaieran sartuko da indarrean, eta promotoreen artean «onarpen zabala» izatea espero du.

Berdintasun datuak argitara

Bingen Zupiria Gobernuaren bozeramaileak Emakunderen azken bi txostenen datu esanguratsuenak plazaratu ditu Gobernu Kontseiluaren osteko prentsaurrekoan. Txostenen arabera, lan munduari dagokionez, emakumeen okupazio tasa gizonena baino apalagoa da. Bestalde, lanaldi partziala duten langile gehienak emakumeak dira, ia %80. Horrez gain, seme alabak zaintzeko eskatzen diren lanuzte baimenen %70 emakumeek eskatzen dituzte. Datu horiek garbi uzten dute orokorrean emakumeak direla beren ibilbide profesionala albo batera uzten dutenak seme-alabak zaintzeko. Horrek ere eragina du errenta mailetan; izan ere, urtean batez beste 6.300 euro gutxiago irabazten dituzte emakumeek gizonek baino.

Lan sektoreei erreparatuz, emakumeen %88k egiten dute lan zerbitzuen sektorean, eta Zupiriak nabarmendu du emakumeen presentzia oso urria dela lehen sektorean, industrian eta eraikuntzan.

Emakumeen aurkako indarkeria datuak ere berritu ditu Emakundek. Genero indarkeria pairatzen duten emakumeen %72k bikotekidearen edo bikotekide ohiaren partetik jasotzen dute indarkeria, eta %21k familiako beste kideren baten partetik.


Summary: Eusko Jaurlaritzak 300.000 euroko zigorra ezarri dio Verterri. Lan eta Enplegu Sailak leporatu dio «laneko arriskuen prebentzioaren alorrean arau hauste oso larriak» egitea.

Eusko Jaurlaritzako Lan eta Enplegu Sailak 300.000 euroko zigor ekonomikoa ezarri dio Verter Recycling 2002 SM enpresari, «laneko arriskuen prebentzioaren alorrean arau hauste oso larriagatik». 2020ko otsailean amildu zen Zaldibarko (Bizkaia) zabortegia, eta luiziak azpian harrapatu zituen Joaquin Beltran eta Alberto Sololuze langileak.

EAEko Aldizkari Ofizialean atzo argitaratu zenez, Jaurlaritzako Lan eta Gizarte Segurantzako zuzendari Angel Lapuentek ezarri dio zigorra enpresari, Lan Arloko Arau Hauste eta Zehapenei Buruzko Legearen testu erantsiko 13.10 artikulua oinarri hartuta: «Laneko arriskuen prebentzioari buruzko araudia betez lan baldintzei aplika dakiekeen beste edozein prebentzio neurri ez hartzea, baldin eta lan baldintza horien ondorioz langileen segurtasun eta osasunerako arrisku larria eta berehalakoa sortzen bada».

Zigorra ezartzeko prozesuaren beste zenbait datu ere ematen ditu ebazpenean; besteak beste, epeen berri. Argitaratutakoaren arabera, Bizkaiko Lan eta Gizarte Segurantzako Inspekzioak iazko irailaren 13an egin zuen arau-hauste akta, eta ebazpena aurtengo martxoaren 1ean iritsi zen; apirilaren 11n bihurtu zen behin betiko, haren aurkako helegiterik aurkeztu ez zutelako. Halere, zigorra buletinean argitaratzeko agindua irailaren 27an eman zuen Lapuentek, bost hilabete geroago, eta atzo argitaratu zen.

Ingurumen kalteak

Lurtek geoteknia aholkularitza enpresako bi geologo ziren gaur deklaratzerakoak, zabortegiko amiltzeak ingurumenean eragindako kalteak aztertzen ari den epailearen aurrean, baina uko egin diote. Verterrek eskatuta, enpresa hark Zaldibarko zabortegiaren egonkortasun ikerketa egin zuen 2019ko maiatzean, baina Cedex ikerketa zentroak ezbaian jarri zuen hura. Perituek ondorioztatu zuten zabortegiak itxita behar zuela. Haien esanetan, utzikeria eta kontrol egokiaren falta egon ziren azpiegituran. Langile ohiek ere segurtasunaren gaineko axolagabekeria azaleratu zuten epailearen aurrean.

Bien bitartean, enpresa likidazio prozesua egiten ari da. Iazko irailaren 21ean, inspekzioak akta bideratu eta zortzi egunera, Merkataritza Erregistroaren Aldizkari Ofizialean argitaratu zen Verter Recycling 2002 SM enpresaren likidatzeko erabakia. Jose Ignacio Barinaga Egia enpresaren sortzaile eta presidentearen bi iloba izendatu zituzten likidatzaile, zabortegiaren kudeatzailea zena bata, Arrate Bilbao Barinaga, eta enpresaren akziodunetako bat bestea, Elena Susaeta Barinaga.

Zigorraz gain, Jaurlaritzak urrian iragarri zuen 28,7 milioi euro eskatu zizkiola enpresari, hondamendiaren ostean egin behar izan ziren lanengatik. Enpresak 15,1 milioi euroren mozkin garbiak izan zituen ireki zutenetik.


Summary: Eskoziako abokatuak Gorenari esan dio «azkenean argitu» dezakeela independentzia erreferendumaren afera. Eskoziako Parlamentuak independentzia galdeketa bat egiteko eskumenik ba ote duen argitzeari buruzko saioa hasi dute. Auzitegiko presidenteak azaldu du «zenbait hilabete» beharko dituztela erabaki bat hartzeko.

Dorothy Bain Eskoziako Gobernuaren aholkulari legal nagusi eta abokatuak hasiera-hasieratik egin dio erreferentzia aferaren muinari: Erresuma Batuko Auzitegi Gorenak baduela aukera independentzia erreferendumari eta Eskoziako Parlamentuaren eskumenei buruzko auzia «argitzeko». Bainen adierazpen horrek gutxi izan du kasualitatetik, ebazpenaren berri emango dutenean Goreneko bost epaileek badutelako aukera erabakirik ez hartzeko, argudiatuta Eskoziako Parlamentuak ez duela onartu galdeketari buruzko legea, eta, beraz, ez dutela hipotesi batez epairik emango. «Zuzenbideko galdera zilegi bat dago, erantzunik gabea. Auzitegiak argitasuna eta ziurtasuna eman diezaioke aferari, eta azkenean zehaztu Eskoziako Parlamentuak ba ote duen eskumenik independentzia erreferendum bati buruzko legeak egiteko [Londresen baimenik gabe ere]», adierazi die Bainek epaileei.

Gaur hasi dute ahozko saioa Erresuma Batuko Auzitegi Gorenean, eta bi egun iraungo du. Bi aldeek beren argudioak azaltzeko deitu zuten saio horretara, eta, Robert John Reed auzitegiko presidenteak gaur azaldu duenez, epaileek «zenbait hilabete» beharko dituzte erabaki bat hartzeko, egunotakoa «icebergaren tontorra besterik ez baita»; besteak beste, 8.000 orrialdeko «idatzizko materiala» aztertu behar dute. Eduki horiei buruzko zalantzak argitzeko eta argudioak helarazteko saioak dira egunotakoak.

Bainek esan duenez, «interes publikokoa» da Gorenak «Eskoziako Gobernuarentzat, parlamentuarentzat eta publikoarentzat argigarria» izango den erabaki bat hartzea, baita harentzat ere, ez baitu argi oniritzia eman diezaiokeen independentzia erreferendum bat egiteari buruzko legeari, Eskoziako Parlamentuak hori onartuko balu. «Ziurtasun legala» behar duela adierazi die epaileei: «[Auzitegiak] Galderari erantzun beharko lioke».

Ikusi gehiago: Eskoziako galdeketa Auzitegi Gorenean

Eskoziaren autonomia zehazten duen Eskozia Legearen interpretazioaren ingurukoa da bi aldeen eztabaida. Independentziak Erresuma Batuaren batasunarekin zerikusia lukeenez, Londresek argudiatu du afera horri buruzko legeak Erresuma Batuko Parlamentuak soilik egin ditzakeela, Eskoziako Parlamentuak ez baitu eskumenik, Eskoziako Legeak dioen modura, batasunari buruzko legeak egiteko.

Erresuma Batuan, herrialdearen batasuna erreserbaturiko auzietako bat da, defentsa, atzerri politika eta merkataritza bezala, esaterako. Hau da, soilik Erresuma Batuko Parlamentuaren esku dauden eskumenak eta aferak dira erreserbaturiko auziak, eta Londres errealitate hori erabiltzen ari da argudio gisa, ziurtatzeko Eskoziako Parlamentuak ezin dituela onartu independentzia erreferendum bati buruzko legeak bere baimenik gabe —2014koarekin hala egin zuten—.

«Ondorio legalik» ez

Bainek erantzun du Eskoziako Gobernuak aurkeztu duen lege proiektuak kontsulta moduko galdeketa bat aurreikusten duela, eta, hortaz, baiezkoak irabaziko balu, erreferendumak ez lukeela «ondorio legalik» eragingo Erresuma Batuaren batasunean —duela zortzi urteko galdeketaren eta 2016ko brexit-ari buruzkoaren antzera—. Eta, beraz, Eskoziako Parlamentua ez litzatekeela ariko erreserbaturiko auzi batez legeak egiten. «Ezerk ez dio Londresi erreserbatzen mota honetako erreferendum batera deitzeko eskubidea».

Iragan ekain amaieran, Nicola Sturgeon Eskoziako lehen ministroak proposatu zuen datorren urteko urriaren 19an egitea bigarren independentzia erreferenduma. Berez, Sturgeonek 2014ko metodoa erabili nahi du berriz: Londresek baiezkoa ematea 30. sekzioa aktibatzeari, eta, beraz, Erresuma Batuak behin-behinean ematea Eskoziari galdeketa antolatzeko eskumenak. Baina orain arte ezezkoa jaso duenez, Eskoziako Parlamentuak auzi horretan dituen eskumenak argitzeko pausoa eman zuen, afera Erresuma Batuko Gorenera eramanda.

Auzitegiak ezetz erantzungo balu, hurrengo pausoa zera izango litzateke: Erresuma Batuko Komunen Ganberarako hauteskundeak —printzipioz 2024 amaieran egitekoak dira— afera horri buruzkoak bilakatzea; Eskoziako lehen ministroak deskribatu zuenaren arabera, «de facto erreferendum bat, Eskoziak herrialde independente bat» izan behar duen edo ez erabakitzeko.

Erresuma Batuko Gobernuaren ordezkariek bihar erantzungo diote Eskoziako Gobernuaren aholkulari legal nagusiari, eta beren argudioak aurkeztuko dizkiete Auzitegi Goreneko bost epaileei.


Summary: Aurrekontu akordioa lortu dute Nafarroako Gobernuko hiru bazkideek. Lege aurreproiektua urriaren 19an onartzea eta azaroaren 4an Nafarroako Parlamentura igortzea espero du Saizek. Gastu muga igoko da, baina ez dute zehaztu zenbat

Nafarroako Gobernu barruan ados jarri dira. Irailaren 18an datorren urteko aurrekontuaren zifra makroekonomikoak zehaztu eta 5.216 milioi euroko gastu muga ezarri ondotik, diru hori departamentuen artean nola banatu itundu dute PSNk, Geroa Baik eta Ahal Dugu-k.

Noticias de Navarra egunkariak hala aurreratu du, eta Elma Saiz Ogasun eta Ekonomia kontseilariak eguerdian baieztatu du urriaren 19an onartuko dela legearen aurreproiektua. Testua azaroaren 4an Nafarroako Parlamentura bidaltzea espero du Saizek, «garaiz eta moldez» dabiltzala esanda.

Legealdiko azken aurrekontuak onartu ahal izateko, EH Bildurekin akordioa erdietsia izan behar luke ordurako, baina negoziazioaren nondik norakoez ez du argibide handirik eman Saizek. «Gobernu honek ekin zionetik diskrezioz jokatu du, eta behin akordioa lortzen denean argitaratzen dugu haren edukia».

Elkarrizketa politikoa hasi aurretik, EH Bilduk aurreratu zuen zerga arloan jarri nahi dutela azpimarra. Saizek adierazi du lehentasun izango dutela energiaren garestitzearen eta inflazioaren aurrean «gizarte ezkutua indartzea», eta hori «zerga bidez» ere egingo dutela.

Akordioaren balioa

EH Bildurekin hasitako negoziazioak zer emango zain, gobernu barruko adostasunak badu bere balio politikoa. Teorian bazkideen arteko akordioa egintzat eman baziteeken ere, azken hilabeteetan tentsioak handitu dira PSNren eta Geroa Bairen artean.

Soka noraino tenkatzeko prest ote ziren ikusteko modua izan zitekeen aurrekontuen negoziazioa, eta akordioak erakusten du egonkortasunaren bidea hautatu dutela. Kontuan hartuta datozen hilabeteetako testuinguru ekonomikoa zaila izango dela eta maiatzean foru hauteskundeak egingo direla, gatazkaren irudiak eskuinari gauzak errazago ipintzeko mehatxuak pisu handia izan du politikoki.

%3ko kenkaria

Edukiari dagokionez, ez da ezer askorik aurreratu. Noticias-en arabera, 5.216 milioi euroko gastu muga zertxobait handitu dute, baina ez dute zehaztu zenbat. Aurrekontuan, enpresentzako, familientzako eta merkaritza sektorentzako laguntzak aurreikusten dira. Halaber, gobernu bazkideen aurretik iragarria zuten urtean 30.000 eurotik beherako errententzat %3ko kenkaria aurreikusten dutela.

Langile publikoen soldatei dagokienez, Madrilen bide beretik joko du. Aurten, aurrekontuan jasotako %2ari beste %1,5 gehituko zaio aparteko ordainsari baten bidez. 2023an, berriz, %3,5ko igoerari beste %2,5 gehituko zaio, beste %1 handitzeko aukerarekin.


Summary: Atzeraldia iritsi ala ez «igarri» egingo dela ohartarazi du Nazioarteko Diru Funtsak. Ez du espero 2023an munduko ekonomia uzkurtzea, baina herrialde askotan hala gertatuko da, eta atarian geratuko direnetan ere krisi sentsazioa izango da, herritarren diru sarrerak txikituko direlako eta prezioak asko igo.

Ezkortasunaren lainoek estali dute Nazioarteko Diru Funtsa. Panorama goibela iragarri du, hiru «indar boteretsuk» eragindako «ekaitza»: Errusiak Ukraina inbaditu izana, bizitzaren kostua handitzen ari den inflazio iraunkorra, eta Txinaren motelaldia. Hazi egingo da munduko ekonomia —%2,7, datorren urtean—, baina heren batek atzeraldia jasango du, eta «geratu» egingo dira hiru bloke nagusiak: AEBak, Europako Batasuna eta Txina. «Labur esanda, okerrena etortzeko dago, eta askorentzat 2023. urtea atzeraldi baten gisara igarriko da», Pierre Olivier Gourinchas funtseko ekonomisten buruak azaldu duenez.

Apirilean eta urrian kaleratzen du NDFk World Economic Outlook edo munduko aurreikuspen ekonomikoei buruzko txostena, eta urtarrilean eta uztailean berritzen ditu. Azken eguneratzetik ez du aldatu 2022ko hazkunde tasa (%3,2), baina bai 2023koa: bi hamarren kendu dizkio, %2,7 arte.

Ikusi gehiago: «Bi hiruhilekoko atzeraldia etortzea da agertokirik onena»

Baina datu hori engainagarria da, oso egoera desberdinetan dauden 180 herrialdeen baturaren ondorio delako. Horren barruan daude energia garestiari esker diru sarrera izugarriak izango dituztenak —Saudi Arabia %3,7 da haztekoa 2023an—, industrializazio prozesu betean daudenak —India %6,1 haziko da eta %4,9 ASEAN taldeko asiarrak—, eta herrialde pobreenak —+%4,9—. Hortik kanpora, eta Mendebaldean bereziki, urtea ez da ona izango. Herrialde askotan atzeraldi teknikoa izango da —bi hiruhileko hazkunde negatiboarekin—, eta beste batzuetan atariraino iritsiko da. «Baina hazkundea positiboa denean ere, atzeraldi bat bezala sentituko da, diru sarrera errealak gutxituko direlako eta prezioak igo», Kristalina Georgieva NDFko presidenteak joan den astean ohartarazi zuenez.

Interes tasen igoera

Atzeraldi horren arrazoietako bat da banku zentralak inflazioa borrokatzeko irentsarazten ari diren pilula mingotsa. Interes tasak oso bizkor handitzen ari dira, ekonomia hoztu eta hartara inflazioa elikatzen duen indarretako bat itotzeko. Neurri batean funtzionatuko duela uste du NDFk. «Espero dugu inflazioak 2022 amaieran joko duela goia, baina handia izango da aurretik uste genuena baino tarte luzeago batean», azaldu du funtsak.

Eurogunerako %8,3ko batez besteko inflazioa iragarri du aurten NDFk —%8,8 Espainiari eta %5,8 Frantziari—, eta 2023an %5,7ra da jaistekoa —%4,9 Espainian, eta %4,8 Frantzian—. Besteen egoerarekin kontsolatu nahi duenak badu Erresuma Batura begiratzerik (%9, 2023an), edo are urrunago, Turkiara (%51,2), Argentinara (%76,1) eta Venezuelara (%195).

Gutxiegi ala gehiegi

Inflazioa da «berehalako mehatxurik handiena, [herritarren] diru sarrerak gutxitzen dituelako», baina haren aurkako neurriekin tentuz jokatzeko eskatu die banku zentralei. «Gehiegi eta gutxiegi estutzeko arriskuak» ikusten ditu. «Gutxiegi estutzeak gehiago errotuko luke inflazioa eta banku zentralen sinesgarritasuna gutxitu», baina interes tasak gehiegi igotzeak «beharrezkoa ez den atzeraldi gordin baterako arriskua handitzen du».

Edonola ere, bien artean aukeratu behar izatekotan, gogor jokatzea hobetsi du funtsak, inflazioa errotzea askoz arriskutsuago iruditzen zaiolako epe luzera begira. Onartu du, hori bai, bizkorragoa dela interes tasek jarduera ekonomikoari egiten dioten kaltea, inflazioaren jaitsiera baino.

Ildo horretatik, NDFk ohar bat egin die gobernuei: herritarrei eta enpresei laguntzeko neurriek ez dute talka egin behar banku zentralen asmoekin. Horrekin uler daiteke funtsak ez duela nahi zerga jaiste orokor bat nahi ekonomia suspertzeko. Are gehiago kontuan hartuta eskatu diela «aukera dutenei» beren kutxak betetzeko, «krisiak daudenean erantzun hobea eman ahal izateko». Europari dagokionez, NDFk argi dauka energia krisia ez dela aldi baterakoa izango. «Energia horniduraren egokitze geopolitikoa zabala da eta behin-betikoa. Europarentzat erronka handia da 2022ko negua, baina 2023koa are okerragoa izan daiteke».

Horregatik, gobernuei aholkatu die sektore zaurgarrienei soilik laguntzeko, eta ez dezatela trabatu energia garestiak eragin dezakeen kontsumoaren apaltzea. «Prezioak ezinbesteko tresna dira eskaria gutxitzeko eta eskaintza sustatzeko».

Txiroen zorraren krisirako arriskua

Baina gauza bat dira herrialde aberatsen ajeak, eta beste bat pobreen arazo sistemikoak. Hazkunde tasa askoz txikiagoa izango da mundu aberatsean (%1,1) pobrean baino (%4,9), baina azken horietako askotan egoera larria da. «Kapitalaren fluxuak ez dira berreskuratu, eta diru-sarrera txikiko herrialde askok eta gorabidean daudenetako askok zorrarekin arazoak izan ditzakete. 2022ko shockek berriro irekiko dituzte pandemiaren ostean partzialki baizik itxi ez ziren zauriak».

NDF bereziki kezkatuta azaldu da dolar sendoak herrialde txiroenetan duen eragin kaltegarriarekin. Inbertsioak AEBetara desbideratzeaz gain, eragiten ari da herrialde horiek beren zorraren truke ordaindu behar dituzten interesak handitzea, eta estu dabiltza «herrialde gehiegi». Larrien dabiltzanei zorraren berregituraketa prozesu bat hasteko gomendatu die, zor subiranoen beste krisi bat sortuko ez bada. «Aurki baliteke denbora amaitzea».

Klima aldaketarik ere erreparatu dio funtsak. «Energia eta elikagai krisiek, udako muturreko tenperaturei batuta, modu zorrotz batean gogorarazi digute zer itxura izango lukeen kontrolik gabeko klima trantsizio batek. Ekintza politika asko behar ditugu hondamendizko klima aldaketarik izan nahi ez badugu».


Summary: Jaurlaritzak sei milioi euro emango dizkie hedabideei. Gobernu Kontseiluak gaur onartu du deialdia; komunikabideen «sostengu ekonomikoan eta desinformazioaren aurkako borrokan laguntzea» da helburua, «publiko orokorraren alfabetatze mediatikoan» laguntzearekin batera.

Eusko Jaurlaritzako Gobernu Kontseiluak sei milioi euroko diru-laguntza deialdi bat onartu du gaur, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako komunikabideei eta bertan lan egiten duten hedabideei zuzendua, «horien sostengu ekonomikoan eta desinformazioaren aurkako borrokan laguntzeko, bai eta publiko orokorraren alfabetatze mediatikoan laguntzeko ere».

Jaurlaritzak azaldu duenez, deialdi horrek kontuan hartzen du «komunikabide profesionalek egunero egiten duten lana herritarren informazio egiazkoa eta egiaztatua izateko eskubidea bermatua egon dadin». Jaurlaritzaren hitzetan, interes orokorreko informazio lan hori «are beharrezkoagoa eta nabarmenagoa» izan zen COVID-19aren pandemian: «Baina, hain zuzen, une horretan, komunikabideek diru sarreren beherakada handia izan zuten, bai salmentengatik, bai publizitateagatik».

Deialdia prentsa idatziari eta eguneroko hedabide digitalei, irratiei eta telebistei zuzendutakoa da, eta baldintza batzuk jarri ditu gobernuak: hartzaile guztiek egoitza edo ordezkaritza bat izan beharko dute Araban, Bizkaian edo Gipuzkoan, eta gutxienez edukien edo programazioaren %15 eskaini beharko dute «euskal publikoari» zuzendua. Laguntzen hartzaileek, gutxienez, hiru herrialdeetako bat izan beharko dute estaldura eremu, eta Euskal Autonomia Erkidegoan gutxienez 5.000 laguneko jarraipena izan beharko dute. Laguntzen deialdia urriaren 18an argitaratuko da Aldizkari Ofizialean, eta eskabideak hurrengo hamabost egun naturaletan aurkeztu ahal izango dira.

Jaurlaritzak nabarmendu du aurten 13,7 milioi euro jarriko dituela hedabideen sektoreari laguntzeko, gaur onartutako laguntzei gehituta euskarazko prentsarentzat gordetako diru saila eta BERRIArekin eginiko ituna.

Iaz, gobernuak bost milioi euro banatu zituen COVID-19ak eragindako kalteei aurre egiteko. Hekimen kexu agertu zen, euskarazko hedabide «ia guztiak» laguntza horietatik kanpo geratu zirelako.


Summary: Espainiak %5 eta %13,5 artean murriztu nahi du gas kontsumoa martxora arte. Energia aurrezteko planak ez du debeku eta derrigortasun berririk ezartzen. Galdara komunitarioen fakturak murriztuko ditu, eta bonu sozialak zabaldu.

Espainiako Gobernuak erronka handia jarri dio bere buruari: gasaren kontsumoa %5,1 eta %13,5 artean murriztea martxora arte, Europako Batasunak zehaztutako %6,4ko helburutik gora —Frantziak %10 murriztu nahi du gasa eta argindarra datozen bi urteetan—. Hala jaso du Madrilek astearte honetan aurkeztu duen eta Bruselara bidali behar duen kontingentzia planean. Egitasmoan jasotako neurri berriek ez dute derrigortasunik eta debekurik ezartzen. Xede nagusi bat du: etxebizitzen eta enpresen autonomia energetikoa hobetzea. Guztira 73 neurri ditu, eta gehienak Next Generation funtsen bidez finantzatuko dira. Jasotako neurri batzuk ez dira berriak: adibidez, erabilera publikoko eraikinen tenperaturak mugatzea eta erakusleihoen argiak gauerditik aurrera piztuta egotea debekatzea. Neurri horiekin gas kontsumoa %4,6 gutxitu da.

Planaren beste ardatz nagusietako bat kontsumitzaile zaurgarrienak babestea da. Horretarako, bonu sozial elektrikoa eta termikoa zabaltzea aurreikusten da, baina Teresa Ribera Trantsizio Energetikorako ministroak ez du zehaztu nola. Era berean, negu honetarako, galdara komunitarioak dituzten etxeen fakturak ere murriztu nahi dira, baina nola egin aztertzen ari direla azaldu du Riberak. Gaur bertan, EAJren eta EH Bilduren proposamen bana jaso ditu.

Horrekin batera, fakturetan gardentasuna indartu nahi du Madrilek. Horrela, 15 kilowattetik beherako potentzia dutenek edo urteko 50.000 kilowattetik beherako kontsumoa dutenek konparazio bat jasoko dute posta kode bereko antzeko bezeroen prezioekin. Era berean, modu eraginkorragoan kontsumitzeko aholkuak jasoko dituzte, eta elektrizitatea sortzeko gasaren prezioa mugatzen duen iberiar salbuespena agertzeko modua homogeneizatuko da. Aldaketa horiek lehenbailehen egitea da asmoa, baina horietako batzuk arautu egin behar dira edo Merkatuen eta Lehiaren Batzorde Nazionalaren (CNMC) oniritzia behar dute.

Laguntza fiskalak

Madrilen planaren helburu nagusia energia komunitateak eta autokontsumoa bultzatzea da. Horretarako, beherapen fiskal batzuk aztertzen ari da. Ez du azaldu zein, baina, Riberak azaldu duenez, etxebizitzen birgaitze energetikorako abian jarritako aringarrien antzekoak izango dira.

Enpresen kasuan, Madrilek energia berriztagarriak bultzatzeko ESEPE plana indartuko du. Egungo zuzkidura 3.500 milioi eurotik gorakoa da, eta beste 1.000 milioi jarriko ditu. Era berean, industria deskarbonizatzeko beste ESEPE bat jarriko du martxan, baina oraindik diseinu fasean dago.

Autonomia erkidegoek eta toki erakundeek abenduaren 1a baino lehen egin beharko dituzte energia aurrezteko planak, baina ez daude behartuta neurri zehatzak hartzera: energia kontsumoa ahal duten tokietan eta neurrietan doitzeko eskatuko zaie. Kanpoko argiteriaren kontsumoa murrizteko plan bat du Espainiako Gobernuaren egitasmoak: interesik gabeko maileguak jarriko ditu administrazioen eskura, argiteria berritzearen kostuaren %100 estaliko dutenak. Gabonetako argiztapenei dagokionez, planak ez du aipamen espezifikorik egiten.

Europako gainerako herrialdeekiko «elkartasun konpromisoa» ere jasotzen du egitasmoak; hala, gasa esportatzeko azpiegiturak indartuko ditu Madrilek, Frantziara eta Italiara bereziki. Horrela, Frantziara gasa bidaltzeko ahalmena %18 gehituko da Irungo (Gipuzkoa) lotunetik. Era berean, Italiara ontziz esportatutako gas hornidurak handituko dira, herrialde horren gas kontsumoaren %3raino.


Summary: Ospitalean hil da Cortesen irailean izandako auto istripu batean zauritutako gizona. Cortesko Los Pilones industrialdean gertatu zen istripua (Nafarroa): gizona motorrean zihoan, eta auto batek harrapatu eta ihes egin zuen

Cortes herriko bizilagun J.P.M., 69 urtekoa, astelehenean hil zen Tuterako Reina Sofia ospitalean, irail hasieran gertatutako auto istripu batek eragin zizkion zauriengatik. J.P.M. motor batean zihoan, eta auto batek harrapatu zuen. Auto gidariak ihes egin zuen, eta haren bila ari da Foruzaingoa.

NA-5222 errepidean gertatu zen istripua, Los Pilones industrialdearen parean. Zauritua berehala eraman zuten Tuterako ospitalera, eta han eman ditu azken asteak.

Foruzaingoak bere gain hartu zuen istripuaren ikerketa, eta ihes eginiko gidaria identifikatu eta lokalizatu nahian ari da uneotan.


SPRIren bulegoak garbitzea: 600 euro

Summary: SPRIren bulegoak garbitzea: 600 euro. Bilboko Bizkaia plazako Jaurlaritzaren eraikinak 11.600 metro koadro ditu eta lanaldi erdian dauden 11 garbitzaileren artean garbitzen dute. Irailaren 26az geroztik greban daude lan hitzarmen hobea nahi dutelako.

SPRI enpresen Garapenerako Euskal Agentzia, Energiaren Euskal Erakundea, Ilhobe, Basquetour Turismoaren Euskal Agentzia, URA... Industria eta Turismo sailetako hainbat agentzia publikoren egitza nagusia dago Bizkaia plazako eraikinean. Moyua plazatik gertu, Bilboko eraikin deigarrienetakoa da, beirazko olatu bat irudikatzen duen aurrealde ikusgarriarekin. Turisten selfien eta kristalaren distiraren atzean, baina, errealitate makur bat dago: «Bertan diharduten 11 garbitzaileek ez dute lanaldi osoko jardunik eta 600 euro inguru irabazten dituzt hilean [hamabost soldata urtean]. Pentsa zer den hilabete bukaerara iristea soldata horrekin». Azalpena Maite Leizegirena da, ELA sindikatuko zerbitzu arloko arduradunarena. Garbitzaileek Eleroc Servicios enpresarentzat egiten dute lan, hark irabazi baitzuen azken lehiaketa publikoa. Eraikinari loturiko lan itun propioa dute, baina 2013tik soldata izoztuta izan dute. Sindikatuak salatu duenez, epe horretan ez diete eguneratu soldata eta zerbitzuaren azken lizitazio guztiak baldintza horietan egin dira. Egoera salatzeko greba hasi zuten irailaren 26an, eta atzo ekintza deigarria egin zuten plazan haien gatazka ezagutzera emateko. Fregona jaurtiketa txapelketa antolatu zuten, prekaritatea jo puntu bezala hartuta. «Prekaritatea» baita haien lan baldintzak hobekien laburbiltzen duen hitza, hala uste du behintzat Uribarri Irigoras ELAko ordezkariak: «Soldata arrakala kasu garbia da. Diskriminazio kasu bat da guztiak emakumeak direlako. Hainbatetan salatu dugu bulego garbitzaileek kalean diharduten garbitzaileek baino askoz gutxiago irabazten dutela. Urtean 6.000 euroko aldea dago, eta hori emakumeak direlako da. Kasu honetan gainera lanaldi partzialak direla nabarmendu behar da». Era berean lanaldi gogorrak direla salatu dute. Eraikinak zazpi solairu ditu eta 11.600 metro koadroko azalera, eta 11 lanaldi erdirekin garbitzen dute. «Jaurlaritzaren ardura da» ELAk Jaurlaritzari egiten dio dei, kontratuaren lehiaketa ireki baita berriz. «Haren esku dago diskriminazioarekin amaitzea. Hark jartzen ditu dirua eta baldintzak. Aukera bikaina du berdintasunaren aldeko borrokan zein aldetan dagoen argitzeko», salatu du Irigorasek. Iazko pliegoa errepikatzen bada, Gipuzkoako eta Bizkaiko hainbat eraikin publikoren garbiketa bateratzen ditu eta milioi eta erdiko kontratua da. Horietatik 343.000 euro dira Bizkaia plazako eraikina garbitzeko. Aurten lau enpresa aurkeztu dira —garbitzaileek subrogazio eskubidea dute—, eta hor eragin nahi dute grebalariek. Kontratuaren betebeharrak idaztean lan baldintzak duindu daitezela nahi dute. Sindikatuan lan itun berria negoziatzeko saiakera egiten ari dira, eta, diotenez, Jaurlaritza horren jakitu zen, eta hala ere lehiaketa publikoa martxan jarri du. Keinu horrek haien haserrea piztu du. Izan ere, hilabeteak dira ELAk kanpaina abian jarri zuela azpikontrataturiko garbitzaileen baldintzak hobetzeko. «Gorliz eta Bermeoko udaletan lortu dugu, baina baita Bizkaiko epaitegietan ere», azaldu du Irigorasek.


Summary: Patxiku Gimon libre utziko dutela jakinarazi dute haren aldeko elkarretaratzean. Ziburun egin dute euskal preso ohia libre uzteko eskatzeko elkarretaratzea, gaur arratsaldean

Patxiku Gimon euskal preso ohia atxilotu du Frantziako Poliziak, haren senideek BERRIAri baieztatu diotenez. Atzo goizean atxilotu zuten, eta Baionako komisarian eman du eguna. Gaur arratsalderako elkarretaratzera deitu dute Ziburun (Lapurdi), atxiloketa salatzeko. Gimon askatzeko eskatu dute LAB sindikatuak, Xuti gazte mugimenduak eta Gazte Koordinakunde Sozialistak. Elkarretaratzean jakinarazi dute aurki libre aterako dela Gimon.

Oraindik ez da jakin zer leporatzen dioten Gimoni, baina Jerome Bourrier Baionako prokuradoreak egunkari honi iradoki dio terrorismoaren aurkako fiskaltzak agindu duela atxiloketa. Hala baieztatu du Parisko Justizia Auzitegiko komunikazio zerbitzuak ere, «egintza terrorista» batzuen harira epaileak irekitako ikerketa baten harira atxilotu dutela adierazita. Frantziako legediaren arabera atxiloaldiak 96 ordu iraun ditzake «terrorismo» aferetan. France Bleu Pays Basque irratiak ere gaur goizean jakinarazi du ikerketa SDAT terrorismoaren aurkako Frantziako Poliziaren unitatearen esku dagoela. Irrati elebidunaren arabera, bere etxean atxilotu zuten Gimon atzo goizean.

Hendaiakoa (Lapurdi) da Gimon, eta 51 urte ditu. Bederatzi urte pasatu zituen Frantziako presondegietan ETAko kidea izatea leporatuta. 1999ko abenduan atxilotu zuten, Landetako Roquefort herrian, Aitzol Gogorzarekin batera. Fresnesko, La Santeko eta Saint Maurko espetxeetan eduki izan dute. 2009ko martxoan gelditu zen aske.


Summary: Zunda kamikazeak lortu egin du asteroidearen orbita aldatzea, NASAk baieztatu duenez. Dimorphos asteroidearen orbita 32 minutu laburtu da DART espaziontziak emaniko kolpearen eraginez

Esperimentu bat zen, baina arrakasta izan duela baieztatu du gaur NASAk, Ameriketako Estatu Batuetako Espazio Agentziak.

Irailaren 27an, DART espaziontzia gure planetatik 11 milioi kilometrora dagoen Dimorphos asteroidearen kontra bota zuten. Gizateriaren historian inoiz egin gabeko esperimentuan, ikusi nahi zuten asteroide baten orbita aldatzerik ote dagoen, etorkizunean Lurra mehatxupean jar dezaketen espazioko objektuak desbideratzen ikasteko.

Baita lortu ere. Lurreko eta espazioko teleskopioak erabili dituzte azken egunotan, asteroidearen orbita berria neurtzeko, eta, ondorioztatu dutenez, Didymos asteroide handiagoaren inguruan bueltaka dabilen Dimorphosek orain, kolpearen eraginez, 32 minutu gutxiago behar ditu orbita bat osatzeko: 11 ordu eta 23 minutu.

NASAko zientzialariek espero zuten gutxienez 73 segundoan aldatzea orbita, baina, azkenean, hori 25 aldiz baino gehiago laburtu da. «Kolpe txikia» izan dela adierazi dute misioko arduradunek, baina etorkizunean aski litzateke halako aldaketa bat, Lurraren bidean legokeen asteroide bat desbideratzeko.

Lurra Defendatzeko Programaren barruan pentsatu eta gauzatu zuten DART misioa. Dimorphos asteroidea ez dago Lurraren ibilbidean, eta ez dago hark planeta suntsitzeko arriskurik.

Lurrarentzat arrisku izan daitezkeen asteroideak zaintzeko ATLAS sistemak dituen teleskopioekin ikusi ahal izan zuten DARTen talka, eta horrek eragin zuen hauts hodeia.

Iazko azaroaren 23an jaurti zuten DART zunda, Kaliforniatik (AEB). Asteroide Bikoitza Birbideratzeko Proba moduan euskaratu daiteke haren izena, baina dardo gisa itzul daiteke akronimoa. DARTek arazorik gabe egin zuen ia urtebeteko bidaia kamikazea.

Didymos eta Dimorphos asteroide bikote bat dira, eta Eguzkiaren inguruan orbitatzen dute. Didymos da bikoteko asteroide nagusia: 780 metro pasatxoko diametroa du. Dimorphos haren inguruan biraka dabilen ilargitxoa da, ia 162 metroko diametrokoa. Beraz, esan daiteke zehaztasun handiko tiro ariketa bat egin dutela.

DARTek 570 kilo zituen. Ilargiaren erditik 17 metrora jo zuen, segundoko 6,6 kilometroko abiadan. Krater bat sortu zuen, eta hauts hodei handi bat.

Datuon bidez, kalkulatu ahalko dute etorkizunean nolako dardoa beharko den Lurra mehatxupean jartzen duen objektu bat desbideratzeko.

Zundarekin batera bidaia egin duen Italiako Licia Cube sateliteak 50 kilometrotik ikusi eta neurtu zuen gertatutakoa.

Gaur aurkeztu dituzte lehen ondorioak, baina, neurketa zorrotzak Hera zundak egingo ditu, bost urte barru. ESA Europako Espazio Agentziak 2024an jaurtiko du zunda, eta 2027. urtean helduko da. Orduan jakingo da, zorroztasun osoz, nola aldatu duen talkak asteroideen ibilbidea.

ESA eta NASA 2015. urtetik ari dira elkarlanean AIDA programan, planeta asteroideen mehatxuetatik defendatzeko


Summary: Donostiako Parte Zaharreko herriko tabernak salatu du aurtengo zazpigarren «eraso faxista» egin diotela. Hainbat laguneko talde batek gaueko ordu txikietan lapurtu ditu tabernaren kanpoaldean jarri ohi dituzten ikurrin bat, arrano beltzaren bandera bat eta euskal presoen euskal herriratzea eskatzeko bandera bat.

«Militarrak? Txakurrak? Fatxak?». Galdera hori egin du Twitterren Piztu Donostia kolektiboak, Parte Zaharrean dagoen Ikatz kaleko irudi batzuekin batera. Han, hainbat laguneko talde bat ageri da Parte Zaharreko herriko tabernaren kanpoaldean jarrita egon ohi diren banderak lapurtzen: ikurrin bat, arrano beltzaren bandera bat eta euskal presoen euskal herriratzea eskatzeko bandera bat.

Salatu dutenez, gaur gauekoa ez da izan gisa horretako «eraso faxista» bat gertatzen den lehen aldia; aurten jada zazpi aldiz egin dutela gaitzetsi dute «inkontrolatuak Ikatz kalean» izena jarri dioten bideoan. «Eskubide sozial, zibil eta politikoak defenda ditzagun!» adieraziz amaitu du txioa Piztu Donostiak.