Summary: Tecnaliak 1.500 adituren langa gainditu du, eta ia %7 handitu du fakturazioa. Iaz, 128 milioi euroko diru sarrerak izan zituen. Tecnaliako lanpostu bakoitzeko, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 6,88 lanpostu mantentzen direla azaldu du zentroak.

Tecnalia ikerketa eta garapen zentroak 128 milioi euro fakturatu zituen iaz, 2021ean baino %6,7 gehiago. Taldeak gaur aurkeztu ditu iazko zenbakiak Bilbon, eta Jesus Valero zentroko zuzendari nagusiak azaldu du arazoak bata bestearen atzetik iritsi zaizkiela, pandemia atzean uzten ari ziren tartean Ukrainako gerra eta krisi energetikoa iritsi baitziren. Hala ere, esan du «arazoak gogoko» dituztela, «teknologia berriak garatzeko eta berrikuntzak egiteko aukera» ematen dutelako.

Zentroak berak egin duen ikerketa baten arabera, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 678 milioi euroko eragina izan du Tecnaliaren jardunak zeharka.

Iaz, 1.500 adituren langa gainditzea lortu zuen Tecnaliak, eta 2021ean baino %2,5 aditu gehiago ditu orain. Bestalde, ondorioztatu dute Tecnalia zentroko lanpostu bakoitzeko 6,88 lanpostu mantentzen direla Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, 2021ean baino %9 gehiago: 9.706 lanpostu dira guztira. Gainera, Tecnaliak 90 langile ditu parte hartzen duen enpresetan, %29 gehiago.

Kalitatezko enplegua

Enpleguak gora egin duela nabarmentzeaz gain, enpleguaren kalitateari ere egin dio erreferentzia Valerok. Sinatutako kontratu gehienak mugagabeak izan direla adierazi du, eta Araba, Bizkai eta Gipuzkoako kalitate handiko enplegatzaile handienetako gisa definitu du Tecnalia. Genero berdintasunean ere aurrerapausoak eman dituztela dio. Izan ere, langileen %44 emakumeak dira, eta hori «oso adierazgarria» da teknologiaren sektorean, Valeroren hitzetan, eta goi eta erdi mailako aginte postuetan ere %43 emakumeak dira.

Jabetza intelektualaren salmentak ere oso onak izan direla adierazi du zuzendari nagusiak, eta bide horretatik 8 milioi euro sartu dira Tecnaliaren itsulapikoan, diru sarrera guztien %6. Valeroren arabera, Europan oso zentro gutxik gainditzen dute jabetza intelektualaren salmenten bidez beren diru sarrera guztien %5. 740 patente ditu enpresak. Hala, Europako 1.822 ikerketa erakundeen artean lehen hamabosten artean dago Tecnalia.

Aurrerantzean ere punta-puntako zentroa izan dadin, gainontzeko ikerketa zentroekin aliantzak egitea funtsezkoa da, Valeroren hitzetan, «onenekin aurrera egiteko». 2021ean beste zentro batzuekin zituen aliantzak halako bi zituen 2022an Tecnaliak, 35 lankidetzarekin amaitu baitzuen 2022a, 2021ean baino %40 gehiagorekin.

Deskarbonizazioa eta teknologia

Aurten, inbertsioak %11,2 handituko dituzte, eta 13 milioi eurora iritsiko dira hala. 2023rako plan estrategikoan ezarritakoa gainditzen ari direla esan du Valerok, eta gehitu du ia erdia bete dutela: «Oso pozik gaude». Inbertsio horiek etorkizuneko teknologietarako erabiliko dituzte, bi eremutan nagusiki: punta-puntako teknologietarako —konputazio kuantikoa eta adimen artifiziala—, eta deskarbonizaziorako eta trantsizio ekologikorako.

Tecnaliako buruek garbi dute 2023ko eta datozen urteetako erronka nagusiak klima larrialdiarekin lotuak daudela: deskarbonizazioa, energiaren menpekotasuna... Valerok adierazi du enpresa askori laguntzen ari direla deskarbonizatzeko, baina Tecnalia bera eredu izan dadin nahi du; hori dela eta, lanean ari dira zentroek «ahalik eta lasterren» lortzeko karbono neutraltasuna.

Horren eredu da Nautilus, iaz sortu zuten enpresa. Aurrera begirako enpresa da, eta itsasoko haize errota flotagarriak garatzen ditu. Izan ere, Valerok azaldu duen moduan, euskal kostan plataforma kontinentala txikia da, eta uretan flotatzen duten eolikoak «beharrezkoak» izango dira. Nautilusen, eoliko flotagarrien teknologia propioa garatu dute, plataforma egonkorrak sortzeko.

Bestelako enpresak sortzen ere laguntzen dute: aurten hiru sortuko dituzte, eta 2024an bost sortzea espero dute. Aurreko urteetan sortutako hamalau enpresari laguntzen diete oraindik ere, eta beste enpresa batzuek, berriz, beren bidea egin dute. Horietako bat da H2SITE, eta eskala txiki eta ertainean hidrogenoa sortzeko teknologia garatu dute. Norvegiako, Frantziako eta Amerikako Estatu Batuetako hainbat inbertsiogilek 12 milioi euro jarri dituzte enpresa horretan, eta Bizkaian mintzak fabrikatzeko lantegi bat egin dute; «poztasun handiak» ekarriko dituena, Valeroren arabera.

Mugikortasun jasangarrian ere buru-belarri dabiltza. Autogintzaren industria «aldaketa handia» izaten ari dela adierazi du, auto elektrikoa dela-eta, eta gehitu du Tecnaliak «hor egon behar» duela. Taxi hegalariaren proiektuan ere aurrera doazela adierazi du, barre artean; Tolosan (Frantzia) eta Jaenen (Espainia) kanpoaldeko proba «oso arrakastatsuak» egiten ari direla.


Summary: NBE: «Sudango gerrako bi aldeetako inor ez dago prest serioski negoziatzeko». Erakundeak azaldu du 72 orduko su etena «neurri batean» ari direla betetzen. Guterresek ohartarazi du gatazkak arriskuan jar dezakeela eskualdea.

Sudango gerrako bi aldeak «neurri batean» ari dira betetzen 72 orduko su etena, eta hori errealitate baten erakusgarri da, NBE Nazio Batuen Erakundearen herrialde horretarako misioaren buru Volker Perthesen arabera: «Bi aldeetako inor ez dago prest serioski negoziatzeko». Ez Sudango armadak, ezta RSF Azkar Laguntzeko Indarrak talde paramilitarrak ere; biek ala biek uste baitute batak bestea garaitu dezakeela. Hori da, behintzat, Perthesek gaurko ordu txikietan NBEren Segurtasun Kontseiluari jakinarazi diona, egungo «zantzuak eta iradokizunak» kontuan hartu ondoren.

Menia atzo sartu zen indarrean, eta, NBEren ordezkariaren arabera, «leku batzuetan erabakiari eusten ari zaie», baina oraindik ere borrokan ari dira beste batzuetan, batez ere «giltzarriak diren eremuetan» —hiriburuan, kasurako—, nahiz eta albiste agentziak «baretasun urduri» gisa deskribatu duten egoera; eguerdian, armadak eta RSFk komunikatu bana argitaratu dute, eta elkarri leporatu diote menia hori urratzea. OME Osasunaren Mundu Erakundeak jakinarazi du bi aldeek 460 bat lagun hil eta 4.100 inguru zauritu dituztela hilaren 15ean gerra hasi zenetik, eta, horrekin batera, «hondamendi humanitario bat» eragin dutela.

Eta, orain arte ikusitakoa aintzat hartuta, Perthesek iradoki du oraindik ere asko falta dela armada eta RSF mahai beraren inguruan esertzeko, «sufrimendu» hori amaituko lukeen bakea negoziatze aldera: «Gerrako bi aldeak borrokan aritu dira legeak kontuan hartu gabe, jendez beteriko eremuei eraso egiten, eta zibilei, ospitaleei eta gaixoak eta zaurituak daramatzaten ibilgailuei begirunerik izan gabe».

Ikusi gehiago: Sudanen gertatzen ari dena ulertzeko gakoak

Gatazka horretaz mintzatu da, bilkura berean, Antonio Guterres NBEko idazkari nagusia ere, eta ohartarazi du gerrak arriskuan jar dezakeela eskualdea. Afrikako herrialderik handienen artean hirugarrena da Sudan, eta muga egiten du beste zazpi estaturekin; Guterresek azaldu modura, horiek guztiek «gatazka bat edo istilu zibil bat» izan dute azken hamarkadan, eta hori, haren iritziz, kontuan hartzeko moduko errealitate bat da. «Sudango botere borrokak kolokan jarri du herrialdearen etorkizuna, eta metxa bat pizten ari da, mugez gaindi eztanda egin dezakeena».

Horregatik, NBEko idazkari nagusiak zera uste du: «Gatazkari ez zaio irtenbidea eman behar gudu zelaian». Besteak beste, jada «sufrimendu ikaragarria» eragin duelako. ICRC Gurutze Gorriaren Nazioarteko Batzordeak ere antzeko mezua bidali du gaur, eta adierazi su etenak «bidea eman» dezakeela Sudango zibilak salbatzeko. «Nazioarteko komunitateari dei egiten diogu irtenbide politiko iraunkor bat bilatzen laguntzeko, odol isurtzea amaitu nahian», esan du ICRC Afrikako eskualde zuzendari Patrick Youssefek, ohar baten bidez.

Al-Baxirren kokapena

Militarrek estatu kolpe bat eman zuten 2019an Omar al-Baxir presidentea boteretik kentzeko, eta, harrezkeroztik, Sudan trantsizio prozesu batean murgilduta zegoen. Tarte horretan, Al-Baxir hiriburuaren ekialdeko Kober kartzelan egon zen, bere gobernuko kide izandako batzuekin batera; bada, horietako batzuk espetxetik atera dira, RSF hor sartu zela baliatuta, eta ez dago argi Al-Baxir bera non dagoen.

Armadak gaur esan du Sudango presidente ohia ospitale batean dagoela, eta lekualdaketa hori gerra hasi aurretik egin zutela; Reuters berri agentziak, zenbait iturri aipatuta, informazio bera argitaratu du, baina ez Al-Baxir eta ez haren ingurukoak ez dira horretaz mintzatu oraingoz. Ihesaldia baieztatu du, aldiz, Ahmed Harunek, orain arte preso egon den Afera Humanitarioetarako ministro ohiak (2006-2009); hura eta presidente ohia atxilotzeko agindua emana du Nazioarteko Zigor Auzitegiak, biei leporatzen baitie gerra krimenak egin izana Darfurren.

RSFren eta armadaren arteko gerrak agerian utzi du ziurgabea dela Sudanen etorkizun politikoa; azken urteetan gertaturikoa begiratzea besterik ez dago. Kasurako, Al-Baxir kargugabetu ostean, trantsizioa bideratzeko aurreneko saiakerak porrot egin zuen, duela urte eta erdi. 2021eko urrian, beste estatu kolpe bat eman zuten militarrek, eta Abdalla Hamdok lehen ministroa buru zuen trantsizioko gobernu zibila indargabetu zuten.

Urtebete pasa geroago, iazko abenduan, sektore zibilek eta militarrek akordio bat sinatu zuten, zeinak zehazten duen zein diren eman beharreko pausoak trantsizioa gauzatzeko eta zibilek militarrak ordezkatzeko herrialdearen gidaritzan.

Horretarako behin betiko ituna sinatzekoak ziren auzian inplikatutako aldeak hilaren 1ean, baina bi aldiz atzeratu zuten, adostasunik ez baita paramilitarrak armadan integratzeko moduari dagokionez. Al-Burhanek martxo amaieran adierazi zuen krisia konpontzeko prozesua «luzea eta zaila» izango zela. Eta egoerak okerrera egin zuen apirilaren 6an, zeren paramilitarrek beren unitateak hedatu zituzten Khartumgo kaleetan, armadari baimenik eskatu gabe.


Summary: Hiru Erregeen Mahaiko Frantzisko Xabierkoaren agerkundea. Gailurreko estatuaren jatorrizko burua agertu da, modu misteriotsuan, berrogei urteren buruan. Ezezagun batek herenegun helarazi zion Koldo Aldazi, Nafarroako Mendi Federazioko eta Nafarroa Kirol Elkarteko kideari. Elkartearen esku dago orain, eta aurki jakinaraziko dute zer egingo duten harekin.

«Frantzisko Xabierkoak burua altxatuko balu...» pentsatu bide zuen Koldo Aldazek astelehenean, norbaitek helarazitako kutxa misteriotsu hura zabaldu zuenean. Herenegun, kaxa bat eskuetan zuela etorri zitzaion hurbileko bat Koldo Aldazi, Egillor herrian (Nafarroa). Mezulariari, berriz, beste batek helarazi zion kutxa, «Aldazi, federaziokoari» entrega ziezaiola eskatuta. Izan ere, Nafarroako Mendi Federazioko kidea da aspaldidanik Koldo Aldaz, baita Nafarroa Kirol Elkarteko kidea ere, eta, besteak beste, Belaguako aterpea berriro irekitzeko bultzatzaile nagusietako bat ere izan da. Kaxa nahiko pisutsua zen, eta Aldaz harri eta zur geratu zen barnean zegoena ikustean. Estatua baten burua zen; Frantzisko Xabierkoaren burua, hain zuzen.

Bati deitu, besteari deitu, eta hari muturrak lotzen hasi ziren. Halaxe, Nafarroa Kirol Elkarteko beteranoen eskutik gogora ekarri zuten nola 1984. urtean, burugaberen batek, ostikoka edo kolpeka, ezin jakin nola, Hiru Erregeen Mahaiko tontorrean (2.446 m) zegoen Frantzisko Xabierkoaren estatua puskatu zuen. «Gero zer gertatu zen ez dakigu: burua punpaka mendian behera joan zen, eta, gerora, norbaitek aurkitu zuen, ala puskatu zuenak berak eraman ote zuen... Ez dakigu berrogei urte hauetan zer gertatu den buru horrekin», azaldu du Antxon Iturriza idazle, euskal mendizaletasunaren ikerlari eta Euskal Mendizaletasunaren Museoa fundazioko (EMMOA) bultzatzaileak.

Berez, agerkundearen kontu hau isilean kudeatzeko asmoa zuten Nafarroa Kirol Elkarteko kideek, baina zaila da halako albisteei isilean eustea, eta berehala hasi zen zabaltzen mirariaren berria.

Zenbat buruhauste eman ote ditu Hiru Erregeen Mahaia gailurreko (2.446 m) estatuak dagoeneko? Nafarroa Kirol Elkarteko kideek 1952. urtean jarri zuten lehen estatua, Frantzisko Xabierkoaren heriotzaren IV. mendeurrena zela eta. «Orduan, erlijioak indar handia zuen, mendi taldeetan ere bai, eta fedeak bultzatuta etorri zen egitasmoa», jakinarazi du Iturrizak. Aureo Rebole eskultoreak egin zuen lehen estatua hura, 2,10 metro garai zena. Erraldoia. «Zatika garraiatu zuten, mandoekin, bizkarrean... sekulako lanak hartuta. Azkenean, gailurrean bertan piezak elkarri josi, eta lortu zuten zutik jartzea», azaldu du Iturrizak. 1952ko abuztuaren 16an inauguratu zuten. Kasimiro Salegi apaizak eman zuen meza gailurrean bertan. 2.995 pezetako kostua izan zuen estatuak. Frantzisko Xabierkoa erraldoi hark, ordea, ez zuen denbora asko iraun zutik. Negu hartan bertan tximista batek jo eta desegin zuen. Gogorrak dira neguak Hiru Erregeen Mahaiaren tontorrean.

Jatorrizko estatua inauguratu zuten eguna, 1952ko abuztuaren 16a. Ezkerrean, Angel Oloron historikoa. Angel Oloronen bilduma

Fidel Gorria artzainaren aurkikuntza

Bi metro pasatxoko estatua haren burua, tximistak eraitsia, mendian behera joan zen itxuraz, eta negua igaro zenean eta elurrak urtu zirenean, artzain batek aurkitu zuen, Belaguako Pedregon bordako Fidel Gorriak. «Oso ezaguna zen Belagua aldean Fidel. Nik ezagutu nuen, eta haren bordako lastategian lo egin ere bai. Arrakoko Ama Birjinaren ermitatxoaren inguruetan dago borda. Garai batean benta zen, leku garrantzitsua, hortik abiatzen baitziren bideak goiko portuetara», azaldu du Iturrizak. Fidel Gorriak, jakin zuelarik estatua norena zen, Nafarroa Kirol Elkartearen esku utzi zuen hasiera-hasierako irudi erraldoiaren buru hura, eta haien egoitzan dago gaur egun.

Lehen estatua tximistak eraitsi eta hiru urtera, 1955ean, jarri zuten gaur egungo brontzezko estatua, 75 cm-koa. Bigarren hori 5.830 pezeta ordaindu zuten Nafarroa Kirol Elkarteko kideek. Ekainaren 29an inauguratu zuten. Brontzezkoak zutik iraun zuen, harik eta 1984an bateren batek, burua galduta edo, kolpeka eta ostikoka burua txikitu zion arte. Herenegun arte ez da ezer gehiago jakin buru horri buruz. Frantzisko Xabierkoaren gorputzak zutik iraun zuen, baina, santuaren itxura ez zela iritzita, beste buru bat eginarazi zuten, eta horixe jarri zioten. Gaur egun Hiru Erregeen Mahaia tontorrean dagoen bera.

Geroztik ere izan dira hainbat gorabehera estatuarekin. 2000ko hamarkadaren hasieran, lurrikara batek bere lekutik mugitu eta etzanda utzi zuen santuaren irudia. Zehazki, estatuak sei urte egin zituen egoera horretan, harik eta 2010eko irailean, bi saialdiren ondoren, berriro zutik jartzea lortu zuten arte. Nafarroa Kirol Elkartearen eta Anaitasuna taldearen ekimenez zutitu zuten beste behin santua, Nafarroako Larrialdi Zerbitzuko helikopteroaren laguntzarekin.

Frantzisko Xabierkoaren burua Nafarroa Kirol Elkartearena da berez, eta mendi talde haren esku dago orain. Hasiera-hasierako estatua erraldoiaren beste buruarekin batera. Zenbait komunikabidetan aipatu da pieza hori Euskal Mendizaletasunaren Museorako izango ote den, baina Iturrizak argi utzi nahi izan du Nafarroa Kirol Elkarteak berak erabakiko duela zer egin buruarekin. Datozen egunetan jakinaraziko dute, prentsaurreko batean.

Gertatutakoak gertatu, berrogei urtean ederki gordeta egon ondoren, agertu da Hiru Erregeen Mahaiko santuaren irudia, eta egon behar duenaren eskuetan dago orain.


Summary: Stephane Lemuno pilotari ohia espetxeratu dute, adingabeei sexu abusuak egiteagatik. Hainbat biktimak jarri dute salaketa. Aurrez ere zigortu zuten, emazteari tratu txarrak emateagatik. Bigarren Mailako lau eta erdiko txapeldun izandakoa da.

Jendarmeek Stephane Lemuno (Bogota, 1986) pilotari profesional ohia behin-behinean espetxeratu zuten atzo, Baionako Fiskaltzaren aginduz. Hark ikerketa bat zabaldu du, hainbat biktimak Lemunoren aurkako salaketa bat jarri ostean; adingabeei sexu abusuak egitea egozten diote.

Ez da Lemuno epailearen aurrean eseriko den lehen aldia. Aurrez, 2021. urteko azaroan, Baionako epaitegi batek hamabi hilabeteko kartzela zigorra ezarri zion bere emazteari tratu txarrak ematea egotzita, baina ez zuen zigorra bete.

Pilotariak bost urte inguru egin zituen profesionaletan —2010 eta 2015 bitartean— Asegarcen, eta, besteak beste, Bigarren Mailako lau eta erdiko txapel bat irabazi zuen 2013. urtean, finalean Mikel Olazabali irabazita. Erretiratu ostean, kartingean lehiatu izan da, eta Beskoitzeko (Lapurdi) zirkuituaren kudeatzaile ere izan da.


Summary: Bildarratz «harriturik» dago PSE-EEk Hezkuntza Legeaz esandakoarekin. Hezkuntza sailburuak dio PSE-EEk ez zuela «ezadostasun nabarmenik» jakinarazi atzoko gobernu kontseiluan. Anduezak esan du haren alderdiak ez duela onartuko «batzuek Legea baliatzea soilik abertzaleen eraikuntza nazionalerako». PPk ez du baztertu Espainiako Auzitegi Konstituzionalera jotzea.

Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburu Jokin Bildarratz «harriturik» azaldu da gaur, PSE-EEk Hezkuntza Lege proiektuaren inguruan izandako erreakzioa dela eta. Bildarratzek jakinarazi du atzoko gobernu kontseiluan alderdi horretako sailburuek ez zutela «ezadostasun nabarmenik» helarazi. PSE-EEk, ordea, proiektuaren irizpideekin dituen «aldeak» plazaratu zituen hura argitaratu eta berehala, ohar bidez.

Ikusi gehiago: Hezkuntza Legeak ezarririko «printzipioak»: euskara, eta zaurgarritasunari erantzutea

Sozialistek nahiko lukete Eusko Legebiltzarreko tramite prozesuan konpontzea proiektuan gaineko kezka horiek. Baina, edonola ere, alderdiak garbi utzi du agiriak ez dituela betetzen «finkatutako helburu guztiak». Hizkuntza ereduak «oparitu» egiten direla helarazi du, «adostutako eredu elebiduna nola gauzatuko den zehaztu gabe».

Radio Euskadin emandako elkarrizketa batean, Bildarratzek gogoratu du Eusko Legebiltzarreko kideen %90ek baino gehiagok egindako akordioaren «mandatua» jaso zuela 2022ko apirilean, «joko zelaia» mugatuta: «Espiritu eta literaltasun horri eutsi diogu». Horregatik, «ezustean» harrapatu du PSE-EEren kritikak, baina ez dio «garrantzirik» eman nahi horri: «Lanean jarraitu behar dugu».

Hauteskunde kanpainaren itzalak ia dena estaltzen duen garai honetan, hezkuntza «ika-mika politikotik kanpo» uzteko eskatu du Bildarratzek: «Eusko Legebiltzarra ez dago kanpainan».

Ika-mika martxan da

Ika-mika politikoa, ordea, martxan da jadanik. Izan ere, PSE-EEko idazkari nagusi Eneko Anduezak esan du haren alderdiak ez duela onartuko «batzuek Hezkuntza Legea baliatzea soilik abertzaleen eraikuntza nazionalean aurrera egiteko». Anduezak azpimarra egin du hizkuntza ereduen atalean. Berretsi du ereduen ingurukoa dela haren alderdiaren desadostasunik handiena. Bildarratz sailburuak argitu duen arren ereduen artean aukeratzen jarraitu ahalko dela, proiektuak ez du idatziz jaso ereduen erreferentziarik, eta PSE-EE ez dago ados horrekin.

Anduezak erantsi du eduki horretan PSE-EEk dituen aldeak jakinarazi zitzaizkiola Jaurlaritzako bere bazkideari, EAJri. «Urkulluri berari jakinarazi zitzaion», esan du, eta, beraz, ez du «ulertzen» Hezkuntza sailburuaren harridura: «Bere alderdiarekin eta lehendakariarekin hitz egitea gomendatzen diot».

Bildarratzek hizkuntza ereduen inguruko eztabaidari ere heldu dio gaur. Adierazi du agiriak «modu zorrotzean eta literalki» errespetatzen duela, «A-tik Z-ra», 2022ko apirilaren 7ko akordioa: «Puntu eta bukaera». Beraz, argitu du familiek «eskubidea» izango dutela «hizkuntza eredua aukeratzeko».

Halaber, berretsi du ez direla aldatuko eredu jakin bateko gela bat zabal dadin indarrean dauden irizpideak. «Orain arte ezarritakoak dira», azpimarratu du, eta gogorarazi du gutxieneko ikasle kopuru bat behar dela beti.

Bestalde, Hezkuntza sailburuak uste du «badagoela astia» Hezkuntza Legea legegintzaldi honetan onartzeko. «Lan egitea dagokigu: hau lehentasun bat da», esan du. «30 urteren ondoren beharrezkoa da lege berri bat».

Iturgaizen mehatxua

PPko EAEko presidente Carlos Iturgaizek ere eman du iritzia Hezkuntza Legearen lege proiektuari buruz. «Larrialdi nazionala» eragin duela uste du, «euskara inposatzen duelako eta gaztelania baztertzen». Iturgaizentzat, «zentzugabekeria» da proiektua, «eskandalua eta Espainiako hizkuntzaren aurkako atentatua». Jaurlaritza EAJk eta PSE-EEk osatzen dutela gogoratu du, eta hark idatzi duela proiektua, «legean agintzen duenari obedituz, Bilduri».

EAJren eta PSEren artean sortu den ika-mika «aitzakiatzat» jo du PPko agintariak, Anduezaren alderdiak «desberdintzeko beharra» ei duelako «hauteskunde garaian». Hezkuntza Legea «gurasoek hizkuntza eredua aukeratzeko duten askatasunaren aurka» doala errepikatu du: «Ezingo dute aukeratu beren seme-alabek gaztelaniaz ikastea».

Aurreratu du PPk osoko zuzenketa egingo diola lege proiektuari, eta, Eusko Legebiltzarreko tramitean gertatzen denaren arabera, ez du baztertu Espainiako Auzitegi Konstituzionalera jotzea. «Esan genuen lege honek ondorio larriak ekarriko zituela hezkuntzan: arrazoia genuen».


Summary: Angularitza profesionalizatu eta 150 lizentzia emango ditu Eusko Jaurlaritzak. Lakua eta angulariak ados jarri dira sektorea profesionalizatzeko. Bruselak jarritako oztopoak gainditzea lortu dute akordioarekin.

Eusko Jaurlaritzak eta Euskadiko Anguleroen Elkarteak akordio bat lortu dute sektorea profesionalizatzeko. Bittor Oroz Eusko Jaurlaritzako Nekazaritza, Arrantza eta Elikadura Politikako sailburuordeak eman du akordioaren berri Euskadi Irratian, eta adierazi sektorea «profesionalizatu» beharra dagoela angulak harrapatzen jarraitu ahal izateko.

Angula harrapatzeko 150 lizentzia profesional sortuko dituzte. Orain arte, aisialdiko lizentziak baino ez ziren ematen, baina, joan den abenduan, Europako Batasunak debekatu egin zuen angularen kirol arrantza, eta jarduera profesionalera mugatu zuen legezko harrapaketa. Joan den garaian, aisialdiko 700 lizentzia eman zituen Eusko Jaurlaritzak.

Hala, datorren sasoian, azarotik urtarrilerakoan, profesionalki harrapatu ahal izango da Bizkaiko eta Gipuzkoako ibai eta erreketan.

Orozek adierazi du bi gauza lortu dituztela akordioaren bidez: bata, «euskal jarduera tradizional» bat mantentzea; bestea, espeziearen kudeaketa jasangarria areagotzea.

Azti teknologia elkartea arduratuko da urtero gehienezko harrapaketa mugatzeaz, baita betetzen dela ikuskatzeaz ere. Bestalde, Arrantza Zuzendaritzak, Aztik, angularien elkarteak eta ekologista elkarteek osatutako batzorde bat sortuko dute, kanpainari jarraipena egiteko.


Summary: Irulegiko zona arkeologikoa kultur intereseko ondasun izendatu du Nafarroako Gobernuak. Zehazki, gazteluaren arrastoei eta aurrez inguru horretan egoniko herrixkaren eremuari eragiten dio aitortzak. Izendapenari esker, zona hori gehiago babesteko neurriak bermatuko dira.

Arangurengo ibarrak (Nafarroa) joan den azaroan erdietsi zuen inoizko arretarik handiena. Bertan Irulegiko Eskua aurkitu zenez gero, interes handia piztu du aztarnategi horrek, eta, gaurtik aurrera, halaxe aitortzen du legeak ere: Nafarroako Gobernuak kultur intereseko ondasun izendatu du Irulegiko zona arkeologikoa.

Nafarroako Gobernuko Kultur eta Kirol Departamentuak nabarmendu duenez, izendapenak Irulegiko gazteluari eta haren azpiko belaiaren inguruari eragiten dio. Hau da, gazteluaren arrastoei eta Burdin Aroko herrixkaren aztarnei—bailarako biztanleak K.a. 1400. urtearen inguruan igo ziren lehen aldiz Irulegiko gailurrera bizitzera; herrixkak bilakaera bat izan zuen, eta handituz joan zen K.a. I. mendera arte—. Kastro bat, erromatarren garaiaren aurreko gotorleku bat eta aurrekastro bat topatu zituzten bertan.

Zona arkeologikoa kultur intereseko ondasun izendatu izanak ondorio nagusi bat dakar, gobernuak zehaztu duenez: zonaren jabe legalek —Arangurengo Ibarreko Udalak, batik bat— segurtasuna eta babesa bermatu beharko dute, eta hori hondatzea eragotzi. Esate baterako, neurri berriak zehaztu beharko dira eremu horretan egiten diren bestelako jarduerak erregulatzeko, hala nola landarediaren kontrola tentuz egin dadin.


Summary: Netanyahuk batasunerako deia egin du Israel eratu zeneko 75. urteurrenean. Herrialdea ospakizun ekitaldiak egiten ari da, inoiz izan duen krisi politikorik handienean murgilduta. «Fundazio balioak» arriskuan daudela salatu dute milaka herritarrek gobernuaren kontrako protesta batean.

Israel estatu gisa eratu zeneko 75. urteurrena ospatzen ari da, inoiz izan duen krisi politikorik handienean sartuta. 1948ko maiatzaren 14an egin zuen independentzia adierazpena David Ben Gurion aurreneko lehen ministroak, baina egutegi hebrearraren arabera gaur bete dira hiru mende laurden hura gertatu zenetik. Milaka herritarrek urteurrenaren ospakizunak baliatu dituzte Benjamin Netanyahuren gobernuak Israelen «fundazio balioak» arriskuan jarri dituela salatzeko.

Ekitaldi ofizial nagusia atzo gauean egin zuten, Jerusalemgo Herzl mendian, eta bertan parte hartu zuten Netanyahuk eta Israelgo beste agintari politiko batzuek. Lehen ministroak batasunerako deia egin zien herritarrei. «Gelditu astinaldia une batez, eta begira nolako edertasun izugarria den Israelgo Estatua izenekoa». Haren esanetan, herri juduak «mirakulu ugari» egin ditu azken 75 urteetan. «Holokaustotik biziberrituta irten gara». Gaur egun Israel merkatu libreko estatu bat dela nabarmendu zuen, bake akordioak sinatu dituela herrialde arabiarrekin, eta estatu indarrak «harrotasun iturri» direla.

Jerusalemen ekitaldi ofiziala egiten ari ziren aldi berean, Netanyahuren gobernuaren aurkako elkarretaratzea egin zuten Tel Aviv erdialdeko bidegurutze batean. Festa giroan egindako protesta horretan, «demokraziaren aldeko» mugimenduko bozeramaileetako batek, Yoram Yovell-ek, bertan bildutakoei esan zien Israelen estatu judu bat eratzea zela helburua, «demokratikoa eta berdinzalea», juduen «etxe nazionala» bihurtuko zena, baina baita arabiarren etxea ere, eskubide berdintasunean. «Ikuspegi hori idatzita gelditu zen Independentzia Adierazpenean, eta juduen ordezkari guztiek sinatu zuten: ezkerrekoek eta eskuinekoek, sozialistek eta errebisionistek, mizrahiek eta askenaziek [komunitate juduak], sekularrek eta fededunek, baita ultraortodoxoek ere. Guztiek».

Manifestariek urtarrilean hasitako mobilizazioetan, salatu dute Netanyahuk eskuin muturreko alderdiekin eratu duen gobernuak arriskuan jarri dituela Israelen oinarrizko baliotzat dauzkaten printzipio demokratikoak; berdintasuna eta botere banaketa, esaterako. Bereziki, gobernuak botere judiziala erreformatzeko aurkeztu zuen egitasmoa kritikatu dute, uste baitute ezen, Auzitegi Gorenaren eskumenak mugatuta eta parlamentuarenak eta gobernuarenak indartuta, desoreka eragingo duela estatuko botereen artean.

Israelen estatu izaerari buruzko desadostasunak dira herrialdeko eztabaida politikoaren ardatza. Israelgo gizartea gero eta eskuinerago lerratu da azken urteetan, eskuin muturrak inoiz izan duen ordezkaritza instituzionalik indartsuena lortzeraino; besteak beste, Barne Ministerioa eta Segurtasun Nazionalekoa eskuratu ditu. Joera horrek erreakzio bat eragin du kalean biztanleriaren sektore sekularren, ezkerrekoen eta liberalen aldetik.

Erorien Eguna izan zen atzo Israelen, eta, Independentziaren Eguna bezala herritar juduen batasunerako mugarri izan ohi den arren, herrialdeak duen zatiketak isla izan zuen atzoko oroimen ekitaldietan ere, eta zenbait liskar izan ziren hilerri militarretan.

Nakbaren hasiera

Israel estatu gisa eratu zen egunak Nakba ekarri zuen palestinarrentzat —hondamendia esan nahi du arabieraz—. Maiatzaren 15ean oroituko dute Israelgo indarren aldetik jasan zuten garbiketa etnikoa. 1948an, Israelek kanpaina militar bati ekin zion palestinarrak kanporatzeko: 700.000 errefuxiatu baino gehiago eragin zituen, eta 400 herri baino gehiago suntsitu.

Gaur egun, bederatzi milioi inguru dira etxera itzuli ezinik dauden palestinarrak. Hau da, mundu osoko 14 milioi palestinarren %65 inguru.


Summary: Elkarrekin Podemos-IUk osoko zuzenketa jarriko dio Hezkuntza Legeari. Miren Gorrotxategi bozeramailearen arabera, lege testuak ez du ardatz gisa hartu eskola publikoa, eta «ituntze unibertsala blindatzera» jotzen du.

Elkarrekin Podemos-IUk babestu egin zuen iazko apirilean Eusko Legebiltzarreko gehiengoak adostutako hezkuntza ituna, baina ez dago ados Eusko Jaurlaritzak atzo aurkeztutako Hezkuntza Lege proiektuarekin, akordio hartan ezarritakoarekin bat ez datorrelakoan. Hala, egitasmoari osoko zuzenketa jarriko diola iragarri du gaur Miren Gorrotxategi talde parlamentarioko bozeramaileak, Gasteizen egindako agerraldi batean. Testuari egotzi dio eskola publikoa ardatz gisa jartzeko «interesik ez» izatea, eta «ituntze unibertsala blindatzea».

Ikusi gehiago: Hezkuntza Legeak ezarririko «printzipioak»: euskara, eta zaurgarritasunari erantzutea

«Oso dezepzionatuta» agertu da Gorrotxategi, baina onartu du espero izatekoa zela, Jaurlaritzak «behin baino gehiagotan» utzi baitu bete gabe hezkuntza ituna. Hain zuzen, itunean erdietsitako akordioak gauzatzea «atzeratu» egiten du lege testuak, gerora garatuko diren arauen menpe uzten baitu. Izan ere, itunari erreparatuta —EAJk, PSE-EEk, EH Bilduk eta Elkarrekin Podemos-IUk sinatu zuten—, legeak hezkuntza politika «biratzea» espero zuen koalizioko bozeramaileak, baina, haren arabera, «denak berdin jarraitzearen aldeko apustu bat da».

Egitasmoa bera «orokorregia» dela esan du, batez ere itunpeko zentroei buruz aritzean. Gorrotxategiren arabera, ituntzea berresteko «baldintza erreal bakarra» ezartzen zaie ikastetxe horiei, hau da, ikasle zaurgarrien segregazioa amaitzea; aldiz, testuak ez dakar ituntzea baliogabetzeko xedapenik. «Beraz, praktikan, ituntze unibertsala da». Euskal Hezkuntza Sistema kontzeptua ere auzitan jarri du: «Ezin dira berdin tratatu sare publikoa eta itunpekoa. Lege proiektu honentzat, titulartasun publikoa ez da garrantzitsua».

Era berean, uste du egitasmoari «konpromisoa» falta zaiola segregazioa amaitzeko, ez duelakoan «neurri zehatzik» aipatzen. Hala, osoko zuzenketa jarriko dio koalizioak testuari, eta, hori aurrera ateratzen ez bada, zuzenketa partzialak ere aurkeztuko dituzte. Era berean, Gorrotxategik iragarri du ez dela joango gaur arratsaldean legebiltzarrean hezkuntza itunaren inguruan egitekoak diren jarraipen batzordera: «Ez du zentzurik».


Summary: Burger King eta halako kateak ostalaritzako hitzarmenetik ateratzeko jokaldia. Jatetxe kate handiak bildu dira Espainiako Sukaldaritza Markak sektorearen hitzarmenean. ELAk itun hori baliogabetzeko eskatu du, ostalaritzako sektoreko itunei gailentzeko sortu dutelako. Soldatak itun probintzialetan zehaztutakoak baino %40 txikiagoak dira.

Gaur-gaurkoz, ostalaritzako hitzarmenak ez die eragingo McDonald’s, Burger King, Goiko eta beste jatetxe kate handi batzuei. Izan ere, iazko azarotik Espainiako Sukaldaritza Marken hitzarmenak biltzen ditu horiek. ELAk, ordea, iritzi dio «modu artifizialean» sortutako sektorea dela, eta baliogabetzeko eskatu du.

2021eko lege aldaketatik, sektoreko hitzarmen probintzialek dute lehentasuna, estatukoenen aldean. Horren arabera, Hego Euskal Herriko jatetxe kate handietan probintziako itunetan jasotako baldintzak aplikatu behar lituzkete. Baina iazko azaroan Sukaldaritza Markak sektorea eratu zuten, eta hitzarmen propioa erregistratu zuten.

Jatetxe kate handiak bildu dituzte hitzarmen horretan: McDonald’s, Burger King, Foster’s Hollywood, Goiko, Vips, Ginos, KFC, Pans&Company, Domino’s Pizza, Starbucks, Taco Bell eta La Tagliatella. ELAren esanetan, ez dago «arrazoizko justifikaziorik» enpresa horien jarduera eta ostalaritzako ohiko jarduera bereizteko. Are, sindikatuak iritzi dio sektorea «iruzur gisa» sortu dutela, Espainian halakorik ez dagoelako lurralde mailan.

Bada, Espainiako Sukaldaritza Marken hitzarmenean zehaztutako ordainsariak ostalaritzako itun probintzialetan zehaztutakoak baino %40 txikiagoak dira, eta lanaldiak, berriz, 30 eta 50 ordu luzeagoak.

Galiziako CIG sindikatuarekin batera, inpugnazioa jarri zuen ELAk hori guztia salatzeko. Gaur izan da epaiketa, eta ELAk elkarretaratzeak egin ditu Hego Euskal Herriko lau hiriburuetan.


Summary: Lau milioi euro gehiago izanen ditu Osasunbideak, itxaron zerrendak laburtzeko. Osasun Departamentuak eragileekin hitzartutako neurrietako batzuk ezarriko dituzte finantzaketa osagarriari esker.

Nafarroako Gobernuak sei milioi euroren kreditu zabalkuntza onartu du, «Nafarroako osasun sistema indartzeko» eta aurreko hilabeteetan zenbait eragile, sindikatu eta talde politikorekin hitzartutako neurriak ezarri ahal izateko.

Elma Saizek, Nafarroako Gobernuko bozeramaileak, azaldu du kreditua handitzearen xede nagusia «itxaron zerrendak laburtzea» izan dela, eta lau milioi euro jarriko dituztela horretarako. Gobernu bilkuraren osteko agerraldian Saizek esan duenez, martxoan jada nabaritu da itxaron zerrendak laburtu direla: «Lehen aldiz, beherakada antzeman da bai lehen kontsultarako zerrendetan, bai eta kirurgikoetan ere». Lehen arretan, 30.520 arta egin zituzten martxoan —«azken bi urteotan erregistratutako kopururik handiena»—; eta 3.475 ebakuntza, «2022ko batezbestekotik gora», Saizen esanetan.

Horrez gain, kontseilariak gogorarazi du iragan astelehenean 23,9 milioi euroren kreditu-zabalkuntza onartu zuela gobernuak, hainbat departamenturen beharrak finantzatu ahal izateko. Zehazki, Osasun Departamentuari eta Eskubide Sozialenari eraginen die finantzaketa osagarriak: 13,9 milioi erabiliko dituzte «lehen arretako lantaldeak indartzeko eta profesionalen lan baldintzak hobetzeko»; eta hamar milioi, berriz, 0 eta 3 urte bitarteko seme-alabak dituzten familiak diruz laguntzeko.


Summary: Doikuntza plana duten EBko kideek mugatua izango dute gastu publikoa. Europako Batzordearen proposamenaren arabera, zor handia duten herrialdeen gastuak ezingo du gainditu BPGaren hazkundea. Zorra eta defizita gutxitzeko plan propioak betetzen ez dituztenei %0,05eko isuna jarri ahal izango diete.

Neurrira egindako doikuntza planak, baina baldintza orokor batzuekin. Horrelakoak izango dira EB Europako Batasuneko kideek bete beharreko planak beren zor publikoak BPG barne produktu gordinaren %60 gainditzen duenean. Baldintzen artean izango da zorra gutxitu behar duten herrialdeen gastu publikoa ezingo dela BPGa baino gehiago handitu. Sistema berriak aurrekoak baino isun txikiagoak aurreikusten ditu, baina errazago ezarri ahal izango dira; nahikoa izango da herrialde batek seihileko batean bere konpromisoak ez betetzea BPGaren %0,05eko isun bat jasotzeko.

Europako Batzordeak gaur eguerdian aurkeztu du Egonkortasun Ituna berritzeko proposamena. Ituna duela hiru urte eten zuen EBk, koronabirusaren krisiari gastu publikoarekin erantzutea erabaki baitzuen, kosta ahala kosta.

Bruselarena eztabaidarako testu bat da, azken hitza Europako Parlamentuak eta, batez ere, Europar Kontseiluak izango baitute; hau da, gobernuek. Hori dela eta, kontseilu barruko belatzek gustuko dituzten baldintza komun batzuk sartu ditu Bruselak proposamenean, baina bere planteamendu orokorra aldatu gabe: zor eta defizit publikoaren mugak gainditzen dituzten herrialdeek plan propioak izango dituzte egoera onbideratzeko, bakoitzaren ezaugarri berezien araberakoak.

Batzordearen proposamenak aurrera egingo balu, plan horiek lau urterakoak izango dira, baina zazpi urtera ere luzatu ahal izango dira, baldintza batzuk betez gero. Plan horien arabera, herrialde guztiek ez dute zorra neurri berean apaldu beharko, hori egiteak gerrikoa gehiegi estutzea ekarriko lukeelako askotan, eta badirudi EBk, neurri batean behintzat, ikasi duela zor publikoaren krisiaren lezioa: kontuak orekatzeko austeritate neurri gogorrek okertu egiten dute egoera.

Horrenbestez, bazterrean geratu da Christian Lindner Alemaniako Finantza ministroak proposatutakoa: zorraren %60 gainditzen dutenek urtero gutxienez %1 txikitu beharko zutela zorra. Ordainean, Batzordearen proposamenak keinu bat egin dio Lindnerri: %3ko defizita gainditzen dutenek urtero gutxienez 0,5 puntu txikitu beharko dute defizit hori. Helburua da estatu kideek ez atzeratzea defizita apaltzeko neurriak. Keinu hori ez dela nahikoa esan dio Lindnerrek Batzordeari:. «Soilik onartuko ditugu zor txikiagorako eta finantza publiko egonkor batzuetarako bide fidagarria ahalbidetzen duten arauak. Negoziaziorako prest azaldu da, «baina ez daitezela gaizki ulertuak izan: Alemaniak ez ditu proposamenak automatikoki onartuko».

Isunak, sei hilean behin

Neurri gogorrak ez atzeratzeko xedea dute Bruselak planteatutako zigorrek ere:doikuntza plana duten herrialdeek sei hilean behin gainditu beharko dute haren azterketa, eta, komisarioek ikusten badute jarritako helburuak ez dituztela bete, BPGaren %0,05eko isuna ordaindu beharko dute. Isun horiek pilatu ahal izango dira, %0,5eraino. Espainiarentzat, 660 milioi euro inguru izango lirateke sei hilean; Frantziarentzat, 1.150 milioi euro inguru.

Doikuntza planak estatu kideek proposatuko dituzte, baina, ondoren, Batzordearekin negoziatu beharko dituzte. Edonola ere, plan horiek baldintza komun batzuk bete beharko dituzte. Horien artean daude defizit edo zor handiarengatik zigor prozedura bat duen herrialde baten gastu publikoa ezingo dela luze gabe BPGaren hazkundearen gainetik hazi. Gastu publikoaren kalkulutik kanpo geratuko dira langabezia sarian egindako gastua eta zorraren ordainketarena.

Beste baldintza bat da planaren laugarren urtean zor publikoak txikiagoa izan behar duela hasieran baino.

13,2 bilioi euroren zorra

2022. urtearen amaieran, bere BPGaren %84 zor zuen Europako Batasunak, eta %91,6 euroguneko kideek. Iaz, dirutan, 50.000 milioi euro handitu zen zorra eurogunean (12,2 bilioi euro), eta 70.000 milioi EBn (13,2 bilioi), baina hark ekonomian duen pisua lau puntu jaitsi da, BPGa gehiago handitu zelako.

Edonola ere, zorra oso gaizki banatuta dago EBren barruan. Badira diru gutxi zor duten estatuak —Estonia (%18,4), Bulgaria (%22,9), Luxenburgo (%24,6)...—, eta badira sekulako zorrak dituztenak ere. Azken horien artean, Grezia nabarmentzen da, batez ere 2010eko hamarkadaren hasieran erreskatatu behar izan zutenetik. BPGaren %171,3 zor du, baina %206ra ere iritsi zen 2020an, koronabirusari aurre egiteko egindako gastuen ondorioz. Greziaren zorrak badu berezitasun bat: zatirik handiena ESM EBren erreskate funtsari zor die, eta ez inbertitzaile pribatuei.

Badira historikoki zor handiarekin bizi izan diren herrialdeak —Italia (%144,4) eta Belgika (%105,1)—, eta badira azken bi hamarkadetan kontuak orekatu ezinik aritzeagatik zorpetuenen taldean sartutakoak ere —Frantzia (%111,6) eta Espainia (%113,2). Eta badira, azkenik %60ko zenbaki magikotik hurbil ibiltzen saiatzen direnak, goitik (Alemania, %66,3) edo behetik (Herbehereak, %51).p>


Summary: EH Bilduk «bide onean» doazen «funtsezko aldaketak» ikusi ditu Hezkuntza Lege proiektuan. Koalizioak ziurtatu du testuak gainditu egiten dituela hizkuntza ereduak, eta baldintzak ezartzen dituela ikastetxeek diru publikoa jasotzeko. Dena dela, zuzenketak aurkezteko asmoa du.

Atzo aurkeztu zuen Eusko Jaurlaritzak Hezkuntza Lege proiektua, eta oposizioko alderdi nagusiak, EH Bilduk, gaur egin du analisi sakona. Pello Otxandiano koalizio abertzaleko Programa arduraduna prentsaren aurrera atera da Donostian, eta, ñabardurak ñabardura, balorazio positiboa egin du: «Atzo onartutako lege proiektuan, funtsezko aldaketak ikusten ditugu bide onean». Ziurtatu du Eusko Legebiltzarrean lanean jarraitzeko prest daudela: «Uste dugu lege proiektu honetan nahiko oinarri badagoela eztabaida parlamentarioari ekiteko eta legegintzaldi honetan lege on batera iristeko».

Gaiz gai balorazioa eginda, hizkuntzaren atala «zehaztuta eta hobetuta» sumatu dute, esaterako, irailean jakinarazi zen aurreproiektuaren zirriborroarekin alderatuta. Halere, atzo Jokin Bildarratz Hezkuntza sailburuak hizkuntza ereduak mantendu egingo zirela ziurtatu bazuen ere, gaur kontrakoa esan du Otxandianok: «Lege honetan ez zaie inolako aipamenik egiten hizkuntza ereduei; beraz, desagertu egiten dira». Horren ordez, azaldu du hizkuntza proiektu bat egin beharko dutela diru publikoa jasotzen duten ikastetxe guztiek, euren errealitatera egokituta, eta derrigorrezko hezkuntza amaitzerako ikasleek B2 maila lortu beharko dutela euskaraz nahiz gazteleraz: «Planteamendua bat eta bakarra da diru publikoa jasoko duten ikastetxe guztientzat, Euskal Hezkuntza Zerbitzua osatuko duten ikastetxe guztientzat».

Euskal Hezkuntza Zerbitzu Publikoa ere izan du hizpide Otxandianok. Testuan zehaztuta daude bertako ikastetxeek zein «printzipio» izango dituzten «oinarri»: besteak beste, segregazioaren aurkako konpromisoa izatea, euskara lehenestea eta ezarritako hizkuntza helburuak betetzea. Otxandianok nabarmendu du baldintza batzuk izango direla diru publikoa jasotzeko: «Interes soziala edo balio publikoarekiko konpromisoa adierazten duten ikastetxeek osatzen dute Euskal Hezkuntza Zerbitzua. Bete beharreko baldintzak argi adierazten dira, eta, beraz, eskubide eta betebehar berberen arabera jardungo duten ikastetxeek osatutako sistema irudikatzen da». Gainera, «begi onez» ikusten dute euskara egoera minorizatuan dagoela jaso izana ere.

Inklusioaren aldeko «funtsezko neurriak» ere jasota geratu direlakoan dago. Hiru aipatu ditu: eskariaren eta eskaintzaren arteko oreka gordetzea, eragin eremu bakoitzeko ikastetxeei zaurgarritasun indize bera adjudikatzea eta hori erdiesteko ikasleen sarbidea arautzea. Eskola publikoaren aldeko eragileek arlo horretan egindako lana goraipatu du: «Haiek ekarri dute lehen lerrora segregazioaren arazoa, eta haiek kokatu dute hezkuntza eztabaidaren erdigunean».

«Alferrik galdu ezin den aukera»

Horiek horrela, Otxandianok esan du uste dutela «alferrik galdu ezin den aukera bat» dela oraingoa, eta nabarmendu du «onena» emango dutela. Akordioetarako prest agertu da: «Gainontzeko alderdiekin eta eragileekin ados jartzeko prestasun osoa adierazten dugu». Dena dela, zuzenketak ere aurkeztuko dituzte. Esaterako, hau da ikusten duten «hutsune nabarmen bat»: «Zioen azalpenean egiten den kontakizun politikoa kamutsa dela deritzogu. Euskal Herria falta da». Eta gaineratu du: «Uste dugu 1993ko Euskal Eskola Publikoaren Legea adostasun sozial eta politiko zabal batez onartu zela esatea ez datorrela bat herri honetan gertatu denarekin».


Summary: EITBk programazio berezia egingo du ‘Koparen bila’ lelopean. ETB1ek eta Euskadi Irratiak zuzenean emango dute maiatzaren 6ko Osasuna-Real Madril finala.

Final historikoa izango da Osasunarentzat maiatzaren 6koa. Real Madril izango du aurkari Sevillan (Espainia), Espainiako Kopako finalean, eta euskaraz zein gaztelaniaz ikusi ahalko da telebistan: euskaraz, ETB1en; eta gaztelaniaz, TVEn. Lehia horri begira, EITBk programazio berezia prestatu du, eta aurkezpena egin zuten atzo Iruñean, Sadar futbol zelaian. Euskadi Irratiak eta Radio Euskadik ere zuzenean emango dute finala. Datozen egunetan, gainera, partida horren ingurukoak eramango dituzte EITBko irratietara.

Koparen bila lelopeko programazio berezia eskaintzeko, EITBko lantalde zabala joango da Sevillara. Maiatzaren 3an hasiko dira finalaren gaineko eduki berezituak eskaintzen. Maiatzaren 5ean, ETBko kiroletako albistegiak Andaluziako hiritik egingo dituzte: Jon Balentziagak aurkeztuko ditu euskarazko katean, eta Jose Ituartek gaztelaniazkoan. ETB2k Navarra Hoy berezia emango du finalaren bezperan, Nafarroako deskonexioan.

Finaleko egunean, ETB2k Nos echamos a la calle saio berezia emango du, 19:00etatik 21:00etara. Ane Ibarzabalek eta Egoitz Txurrukak aurkeztuko dute, eta zuzeneko konexioak egingo dituzte Sevillako eta Iruñeko hainbat txokotatik. Gau horretan, ETB1ek Koparen bila saio berezia emango du finala hasi aurretik; Ana Ramosek aurkeztuko du, eta Sevillan Balentziaga, Amane Ibañez eta Iñigo Lasa egongo dira. Finalaren kontakizuna Naxari Altunak egingo du, eta alboan izango ditu Juan Antonio Larrañaga eta Mikel Arruabarrena. Finala amaitutakoan, Koparen bila saioak jarraituko du.

Euskadi Irratian, maiatzaren 5ean finalaren inguruko giroaren berri emango dute Unai Urreagak, Iñaki Berastegik eta Haritz Gallastegik. Finalaren egunean, Hiru Erregeen Mahaia berezia egingo dute, 16:00etatik 20:00etara, Sevillatik. Finalaren kontakizuna Jon Altunak eta Haritz Gallastegik egingo dute.

Bestetik, EITBren webguneak atal berezi bat izango du Osasunaren finalari eskainia: Eitb.eus/kopa. Interneteko sare sozialetan #KoparenBila traolarekin argitaratzen diren mezu eta eduki guztiak ikusi ahalko dira atal horretan.

TVErekin akordioak Espainiako Kopako partidak emateko eskubideak TVE katearenak dira berez. EITBko iturrien arabera, hainbat kirol emanaldirekin akordioak egiten dituzte bi telebista publikoen artean: Frantziako Tourra, emakumeen saskibaloia, gizonezkoen eskubaloia eta abar. Akordio horien harira adostu dute Espainiako Kopako finalerdiak eta finala ETBk ere ematea.

Kirolez aparte, egin izan dituzte beste akordio batzuk ETBk eta TVEk. Iaz, adibidez, ETBk Iruñeko sanferminetako entzierroak ere eman zituen, eta trukean Fito Cabrales kantariak San Mamesen egin zuen kontzertua ematea ahalbidetu zion ETBk TVEri.


Summary: Ukrainaren inbasioa hasi zenetik, lehen aldiz hitz egin dute Xik eta Zelenskik. Xik esan dio Zelenskiri Txinak ordezkaritza «berezi bat» bidaliko duela Ukrainara. Bi presidenteen esanetan, telefonoz izan duten solasaldia «luzea» eta «esanguratsua» izan da.

Txinak otsail amaieran Ukrainako gatazka konponbidean jartzeko egitasmoa aurkeztu ostean, Asiako potentziako presidente Xi Jinpingek beste urrats bat egin du auzi horretan: Ukrainako estatuburu Volodimir Zelenskik martxoan egindako eskaera onartzea, elkarren artean hitz egiteko. Hain zuzen, Errusiak Ukrainaren inbasioa hasi zuenetik hamalau hilabete bete diren honetan, Xik eta Zelenskik «luze» hitz egin dute telefonoz, eta, solasaldi «esanguratsu» horretan, besteak beste, agintari txinatarrak ukrainarrari esan dio Pekinek ordezkaritza «berezi bat» bidaliko duela Ukrainara, gatazkako bi aldeekin «elkarrizketa sakonak» izateko eta «krisi politikoari» irtenbide bat emateko, CCTV Txinako telebistak jasotakoaren arabera.

Mendebaldeak Xiri leporatu izan dio Errusiarekin lerratzea Ukrainako inbasioa hasi zenetik. Txinako estatuburua Kremlinen izan zen iragan martxoan, Errusiako presidente Vladimir Putinekin batzartzeko, eta, Xik Europara egindako bisita baliatuta, Kievek jakinari zuen Zelenskik harekin telefonoz hitz egin nahi zuela. Bada, itxaronaldi baten ostean, Zelenskik bete du bere nahia.

Bi buruzagien arteko elkarrizketan, buruzagi txinatarrak adierazi du «Ukrainako krisiaren bilakaera konplexuak» eragin handia izan duela nazioarteko egoeran, eta ziurtatu Asiako potentzia «bakearen alde» egon dela «beti». Bide horretan, Pekin «bultzatzen» ari da Moskuren eta Kieven artean elkarrizketa eratzeko, CCTV telebista kateak jakinarazi duenez.

Hori bai, Xik esan duenez, Txinak, «Nazio Batuen Erakundeko Segurtasun Kontseiluko kide iraunkor gisa», ez dio gatazkari «urrunetik» behatuko, eta «ez du sutara egur gehiago botako». Horiek horrela, Txinako presidenteak berretsi du negoziazioa dela «irtenbide bakarra». Pekinek otsailean gatazkaren konponbiderako kaleratutako dokumentuan jaso bezala, Xik «lasaitasuna eta moderazioa» eskatu dizkio haren homologoari, «gerra nuklear batean ez baitago irabazlerik».

Horrez gain, Xik azaldu duenez, «subiranotasuna eta lurralde osotasuna errespetatzea da» Pekinen eta Kieven arteko harremanen «oinarri politikoa», eta bi herrialdeen arteko tratuaren garapena «sustatzeko» borondatea helarazi dio.

Zelenski, baikor

Ukrainako presidentea, berriz, baikor azaldu da Xirekin izandako elkarrizketaren osteko adierazpenetan. Haren ustez, telefono dei horrek «bultzada handia» emango dio bi estatuen aldeko harremanen garapenari. Asiako hedabideen arabera, Zelenskik ziurtatu dio «begi onez» hartu duela Pekinek bakea lortzeko egindako ahalegina. Hori bai, Txinako estatuburuari gogorarazi dio bakeak nazioarteko zuzenbidean oinarrituta egon behar duela. «Horregatik, Ukrainaren lurralde osotasuna 1991ko mugetara lehengoratu behar da».

Kremlinek, berriz, txalotu egin du Pekinek Ukrainako gatazkaren konponbidean parte hartzeko azaldu duen jarrera. Errusiako Atzerri Ministerioko eledun Maria Zakharovak ohar batean nabarmendu duenez, Mosku «bat dator» Txinak otsailean kaleratutako bake proposamenarekin.

AEBek, berriz, ontzat jo dute Zelenskiren eta Xiren arteko telefono elkarrizketa, baina Etxe Zuriko iturriek esan dute oraindik «goiz» dela jakiteko solasaldi horrek bake proposamen esanguratsuren bat ekar dezakeen.

Gerra piztu zenetik, Mendebaldeak Errusiari ezarritako zigorren aurka, herrialdeen lurralde osotasuna —Ukraina barne— eta «alde guztien segurtasun kezkak» errespetatzearen alde azaldu da Txina. Pekinek Moskurekin dituen harreman onak direla eta, Mendebaldeak Asiako potentziari eskatu dio Errusian duen «eragina» erabil dezala gatazka geldiarazteko.

Kievek eta Moskuk laurogei bat preso trukatu dituzte

Errusiako eta Ukrainako agintariek jakinarazi dutenez, laurogei preso baino gehiago trukatzea adostu dute; hain zuzen, herrialde bakoitzak berrogei bat preso jasoko ditu. Errusiako Defentsa Ministerioaren arabera, Kievek askatutako militar errusiarrek «hiltzeko arriskua» zuten; orain, ordea, arreta psikologikoa eta laguntza medikoa jasotzeko moduan izango dira. Ukrainara, berriz, 44 preso joango dira; besteak beste, ofizialak, sarjentuak eta soldaduak. Horietatik zenbaitek salatu dute torturak jasan dituztela.


Herri Urrats, 40. jaiaren atarian

Summary: Herri Urrats, 40. jaiaren atarian. Senpereko lakuan iragango da beste behin Ipar Euskal Herriko ikastolen aldeko besta; maiatzaren 14an izango da. Publiko askotarikoari egokitua zaion egitarau «potoloa» aurkeztu dute.

«1984an abentura hau hasi zenean, nork esango zigun 40. ediziora helduko ginela», adierazi du Koldo Rodriguez Herri Urratseko koordinatzaileak. Ipar Euskal Herriko ikastolen aldeko jaiaren 40. aldia aurkeztu dute gaur Senpereko lakuan (Lapurdi), maiatzaren 14an Herri Urrats iragango den toki berean, eta urteurrenari dagokion egitarau «betearen» berri eman dute. Urtero bezala, «euskararen egunaz gain aldarrikapen eguna» ere badela oroitarazi dute.

Seaskaren egoera azaldu du Peio Jorajuria lehendakariak. Heldu den urteko eskola sartzerako, irakasle postuez negoziatzen ari dira Frantziako Hezkuntza Ministerioarekin. Eta, bere iduriz, «berriak aski txarrak dira». Seaskak hamabost postu behar baditu ere, oraingoz bost postu baizik ez dizkiete eman nahi. Jorajuriaren arabera, euskarak bizirauteko «Haur Hezkuntzatik Baxoraino ikasleen %30 murgiltze ereduan behar dute». Gaur-gaurkoz, «%15» eskolatzen ditu Seaskak Haur Hezkuntzan. Bide horretan, «beharrezko postu eta ezinbesteko finantzaketa lortzeko» Herri Urratsen euskal herritarren eta euskal instituzioen sustengua espero dute.

«Herri Urratsen biltzen den diru ekarpenarekin finantzatzen ditugu maileguak, alokairuak eta proiektu berriak», azaldu du Jorajuriak. Aurten, Senperen eraikitzen ari den bosgarren kolegioaren gastuak ordaintzeko erabiliko da nagusiki. Rodriguezen arabera, «beharrak handiak dira», baina, Herri Urratsek helburu ekonomikoa soilik ez duela azpimarratu du, «helburu soziala ere badu».

Egitarau aberatsa

«Uste genuen 40. jaiak merezi zuela programazio potolo eta on bat», azaldu du Rodriguezek. Bi kezka izan dira nagusi programazioa osatzean: publiko zabalari egokituriko egitaraua proposatzea eta oholtza gainetan genero berdintasuna bermatzea. Erronkak lortutzat eman ditu. Musikari dagokionez, Nafarroa guneaz gain Araba gunea handituko dutela jakinarazi dute: «Pentsatu dugu musikak beste gune handi bat eskatzen zutela». Eszenatoki horietan ikusten ahalko dira, besteak beste, Xutik, Delirium Tremens, Su Ta Gar, Neomak eta Zetak. Lakuaren inguruan zehar ere musika presente egongo da elektro txarangari, joaldunei eta gaiteroei esker.

Urtero bezala, gune guztiak mantenduak izango dira, baita haietan ohikoak diren proposamenak ere, hala nola zikiroa, sagardotegi menua, haurren xokoa eta dantzagunea. Horrez gain, berritasun bat iragarri dute Baxe Nafarroa gunean: Erronka aktibitatea berreskuratuko dute, eta aurten nazionala izango da. Euskal Herriko bost tokitako ikastolak lehiatuko dira: Ondarroako Zubi Zahar ikastola (Bizkaia), Etxarriko Andra Mari ikastola (Nafarroa), Aguraingo Lauta ikastola (Araba), Errenteriako ikastola (Gipuzkoa) eta Kanboko Xalbador kolegioa (Lapurdi).

Hori guztia egikaritzeko, 3.000 laguntzailek parte hartuko dute jaian. Ikastolek, kolegioek eta lizeoak gero eta ikasle gehiago errezibitzen dituztenez, laguntzaile gero eta gehiago ere badaude. «Haurren senideak beti motibatzen dira egun horretan laguntzeko, Seaskarentzat egun biziki inportantea dela baitakite», adierazi du Beñat Bidegain Herri Urrats antolatzaile taldeko kideak.

Prebentzio neurriak hartu nahi izan dituzte antolatzaileek «besta denentzat eremu seguru eta plazer une bat» izan dadin. Horrela, drogen arriskua agerian ezartzeko eta eraso sexistei eta homofoboei aurre egiteko protokoloa «zehaztu» dute. Ingurumena zaintzeko neurriak hartu dituztela ere azaldu dute, eta hondakinen bereizketa indartu, adibidez. Horrez gain, etxetik edalontziak ekartzera akuilatu nahi dituzte bertaratzekoak direnak, «berrerabilpen hori baita baso berriaren funtsa».


Summary: Bolsonarok esan du «nahi gabe» zabaldu zuela bozetako emaitzak zalantzan jartzen zituen bideoa. Brasilgo presidente ohiak Poliziaren aurrean deklaratu behar izan du, urtarrilaren 8an estatu kolpea emateko izandako saioarekin lotuta.

Brasilgo Polizia Federalaren egoitzan izan da gaur Jair Bolsonaro estatuburu ohia, urtarrilaren 8an estatu kolpea emateko izandako saioarekin lotuta. Eskuin muturreko buruzagiaren arabera, hark «nahi gabe» zabaldu zuen hauteskundeetako emaitzak zalantzan jartzen zituen bideoa. Bi orduz egon da Bolsonaro Poliziaren galderak erantzuten, baina, ondoren, ez du inolako azalpenik eman kanpoan zain zituen kazetarien aurrean.

Gorena ikertzen ari da Bolsonarok, AEBetan egonda ere, nolabait sustatu ote zuen estatu kolpea emateko saioa. Urtarrilaren 11n Bolsonarok Facebooken argitaratutako bideoan, aditzera ematen zuen Luiz Inacio da Silva Lula Brasilgo presidenteak Hauteskunde Auzitegiaren eta Gorenaren laguntzaz irabazi zituela joan den urriko hauteskundeak. Ezabatu egin zuen bideo hura, eta Fiskaltzak Meta enpresari eskatu zion hura berreskuratzeko. Ikerketaren helburua da argitzea nortzuk izan ziren erasoa bultzatu eta finantzatu zutenak.

Urte hasiera hartan, Bolsonaro bera AEBetan zen —abenduaren 30ean joan zen hara, oraindik presidente zela—, eta ez zuen agintea Lularen esku uzteko asmorik, hasieratik zalantzan jarri baitzuen urrian egindako hauteskundeen emaitza.

Urtarrilaren 8an, estatuburuaren jarraitzaileek presidentetzaren jauregia, Kongresua eta Auzitegi Gorenaren egoitza hartu zituzten, eta estatu kolpe bat eskatu. Azkenean, Poliziak atera zituen manifestariak eraikin horietatik, eta 2.151 pertsona atxilotu zituen. Bolsonarok, baina, ez zuen erasoa zigortu. Estatuburu ohia martxoaren 30ean itzuli zen Brasilera.


Summary: Atxikitze politikaren gogortzea salatu du CIMADEk. 2022. urtean 261 gizon pasatu dira Hendaiako atxikitze zentrotik, nagusiki magrebtarrak. Tentsio giroa nabari dela salatu du etorkinak laguntzeko elkarteak

«Atxikitze zentro guziak itxi beharko lirateke. Ez litzateke halako lekurik existitu behar». Historikoki defendatzen duten aldarrikapena oroitarazi du Maite Etxeberri CIMADE elkarteko langileak. Hendaiako atxikitze zentroan lan egiten du, migranteei aholkularitza juridikoa ematen. COVID-19aren pandemia iragan ondotik, Frantziako Gobernua «datuen politikara» itzuli dela uste du elkarteak, eta atxikitze politikaren gogortzea salatu du urtero argitaratu ohi duen txostenean.

2022. urtean 261 pertsona iragan ziren Hendaiako atxikitze zentrotik, denak gizonak. Maroko, Aljeria eta Tunisiako herritarrak ziren nagusiki. Hendaian preso egon direnetatik %37,1 kanporatuak izan ziren, eta %52, askatuak, haien kontra hartutako urruntze edo atxikitze neurriak legez kanpokoak zirelako, edo kanporatzea ezinezkoa zelako. Gainerakoek bestelako neurri batzuk izan dituzte.

Oro har, atxikitzearen denbora luzatzen ari dela aztertu du CIMADEk. Hendaian, atxikitze epea 30 egunekoa da batez beste, gaur egun; 27 egunekoa zen 2021ean, eta 16,7 egunekoa 2020an. Leku kopurua ere emendatu da: 24 lekutik hogeita hamarrera iragan da, emazteentzako eta familientzako pentsatutako gune bat gizonena handitzeko baliatu ondotik.

Elkarteak ohartarazi du egoera horrek tentsioak sortu dituela. Iazko urriaren 3an, Frantziako Poliziarekin izandako eztabaida baten ondotik, migranteek matxinada bat abiatu zuten, eta sute bat piztu zen bizi eremuan. Zauritu larririk egon ez bazen ere, atxikitze zentroan bizi dutenaren erakusgarri dela uste du CIMADEk. «Urte osoan, patologia psikiatrikoak dituzten hainbat pertsona sartu zituzten atxikitze zentroan; batzuetan, haien eta ingurukoen segurtasunaren kaltetan», Clara-Lou Lagiere CIMADEko langilearen hitzetan. Elkartearen arabera, gero eta ohikoagoa da pertsonen zaurgarritasuna kontuan ez hartzea.

Horrez gain, Hendaian atxikitako hainbat pertsona herrialde «arriskutsuetara» kanporatzeko xedez egin dutela salatu du CIMADEk. «Afganistan, Sudan, Errusia... arriskutsuak direla kontsideratzen da, gerlan edo krisi egoeran daudelako. Tratu ankerra edo apalgarria pairatuko duten herrialdeetara kanporatzea oinarrizko eskubideak mespretxatzea da», adierazi du Lagierek.

Immigrazio legea, atzeratua

Asteazken honetan jakinarazi du Elisabeth Borne Frantziako lehen ministroak Asilo eta Immigrazio Legea atzeratuko duela, Frantziako Asanblean beharrezko gehiengorik ez duelako. Orain dela hilabete batzuk iragarri zuen Parisek legea pasatzeko asmoa, eta sukalde lanetan ari ziren urte hasieratik. Frantziako Gobernu buruak ez du adierazi noiz helduko dion berriz proposamenari.

Albiste ona iruditu bazaie ere, Frantziako Gobernuaren asmoak gaitzetsi ditu CIMADEk. «Azken 40 urteetan, hogei immigrazio lege izan dira Frantziako Estatuan; aldi oro atzerriko pertsonentzat eskubideak murrizten dituzte», deitoratu du Etxeberrik. «Testuaz harago, testuingurua ere biziki kezkagarria da». Barne ministerioak atzerritarrak delinkuentziarekin eta integrazio zailtasunekin lotzen dituela salatu du. «Beldurrak eta tentsioak astintzea erabaki du gobernuak, migrazioen inguruan diskurtso baikor eta lasaigarria zabaldu ordez».


Hiru hizkuntza, hamaika galdera

Summary: Hiru hizkuntza, hamaika galdera.

Bederatzi artikulu —101 dira guztira—, eta 77 orrialdetatik hiru orrialde eta erdi; horrez gain, hasieran, zioen azalpenean, egin diete aipamenen bat. Horixe da Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Hezkuntza Lege proiektuan hizkuntzak —bereziki euskara— arautzeko hartu duten tartea. Ez du A, B eta D ereduen sistema aipatzen; alabaina, ezta euskarazko murgiltze eredu orokorra ere. Hauxe dio: «Euskal Hezkuntza Sistema eleaniztuna da, euskararen inguruan artikulatua, eta bi hizkuntza ofizial eta atzerriko hizkuntza bat gutxienez ditu hezurduratzat». Baina zer esan nahi du horrek?

Zehaztasunak baditu testuak: DBH amaitzerako gutxienez B2 maila lortu beharko dute ikasleek euskaran eta gazteleran, eta B1 maila atzerriko hizkuntzan. Horretarako, eskola bakoitzak bere hizkuntza proiektua egin beharko du, eta hizkuntzak ikastetxean nola tratatu zehaztu. Testuak aipatzen du gutxienez euskara, gaztelera eta atzerriko hizkuntza bat «ikaskuntza hizkuntzatzat» hartuko dituztela proiektu horietan. Baina zehaztasun adina zalantza eta galdera ere planteatzen ditu.

Euskara. B2 maila lortu beharko dute. Zein baliabide jarriko dituzte horretarako? «Beharrezko neurriak» soilik aipatzen ditu dokumentuak. Eta nork aztertuko du helburua lortzen den ala ez? Testua argia da: «Ikasleen ardura beren gain duten irakasle taldeek ebaluatuko dute gutxieneko helburu horiek betetzen diren». Ez dute kanpo ebaluaziorik aipatu. Hortaz, irakasleek eurek izango badute euskara mailaz ebazteko ardura, horrek oztopo bat izan dezake: Euskal Hezkuntza Zerbitzu Publikoko partaide izateko —horrenbestez, finantzaketa publikoa jasotzeko— «printzipioetako bat» izango dela ezarritako hizkuntza helburuak betetzea. Are: halako kasurik balego, zer gertatuko litzateke helburuak betetzen ez dituzten ikasleekin eta ikastetxeekin?

Aipatu artikuluetan ez dira behin ere agertzen <i>diglosiai> eta gutxitu hitzak. Dokumentuaren hasieran egin diote lekua: «Euskal Herriko mapa soziolinguistikoek eta inkesta soziolinguistikoek erakutsi dute euskara, gaur egun, gutxiengoaren hizkuntza eta hizkuntza gutxitua dela, erabilera eremu formal eta informal gehienetan».


Summary: Klima aldaketa eta datuen biltegiratze digitala CAF-Elhuyar saridunek tratatutako gaien artean. Judith Zubia, Mattin Urbieta, Iñaki Sanz eta Aitor Garmendiari eman dizkiete sariak.

Judith Zubiak, Mattin Urbietak, Iñaki Sanzek eta Aitor Garmendiak jaso dituzte aurtengo CAF-Elhuyar sariak. Merezimendu saria, aldiz, Jacinto Iturbek jaso du, «euskara eta zientzia unibertsitatearen eremuan zabaltzeko egindako lan eskergagatik». Ekitaldia Usurbilgo (Gipuzkoa) Sutegi aretoan egin dute, gaur arratsaldean, Begiratu urrunera lelopean.

Judith Zubiak jaso du dibulgazio artikulu orokorraren saria, Garena egiten gaituena, egiten duguna idazteko artikuluagatik. Datuen biltegiratze digitala jorratu du egileak; epaimahaiaren arabera, «gaurkotasun bete-beteko gaia» da. Nabarmendu dute arazoaren berri emateaz gain irtenbide bat ere plazaratu duela Zubiak, eta ongi uztartu dituela testua eta irudiak —egileak berak eginak—.

Egilearen doktore tesian oinarritutako dibulgazio artikuluaren saria, berriz, Mattin Urbietak bereganatu du, Elektroiekin dantza nanoeskala argitzeko lanagatik. Azaldu dute «artikulu osatua eta landua» egin duela Urbietak.

Zientzia kazetaritzari dagokionez, Iñaki Sanzen lana saritu du epaimahaiak: Dragoi txiki bat egongelako horman, Gaur8-n argitaratua. Klima aldaketa lantzeko erabilitako ikuspegia nabarmendu dute: «Hondamendi kutsua izaten dute askotan, eta oraingoan, berriz, egileak xumetik eta txikitik heldu dio».

Neiker saria, lehen sektoreko lanei dagokiena, Aitor Garmendiarentzat izan da, Aralar, balioen eta interesen aniztasuna parke natural batean ekarpenagatik. Testuaren gaurkotasuna eta eztabaidan parte hartzen duten eragile guztien parte hartzea saritu ditu epaimahaiak.

CAF-Elhuyar sariak zientziaren eta teknologiaren arloko gaien eta ikerketen euskarazko dibulgazioa, kazetaritza eta gizarteratzea bultzatzea du xede, eta irabazle bakoitzak Imanol Andonegiren eskultura bat eta 2.000 euroko ordaina jasotzen du. Denera, 41 lan jaso dituzte lehiaketan, antolatzaileek adierazi dutenez.

Sari banaketan, aurtengo sorkuntza bekaren irabazleen berri ere eman dute antolatzaileek. Aurtengoan, ex aequo eman dute 5.000 euroko diru laguntza. «Zientziaren eta gizartearen arteko zubi lana» helburu duten bi proiektu saritu dituzte: Jon Sanchezen Semiosi-genesi proiektua, eta Azpeitiko Kulturaz kultur kooperatibaren Ia dena. Biek ere adimen artifizialari erreparatuko diote, eremu artistikoa, filosofikoa, soziala eta teknologikoa uztartuta.


Summary: Barbadoren eta Zelaiaren aurkako prozesua «ozen» salatzeko deia egin dute. Ankerkeria Stop taldeak ohartarazi du «bidegabea» dela bi gazteen aurkako prozesua.

Espainiako Auzitegi Gorena gaur zen biltzekoa Galder Barbado eta Aitor Zelaia euskal herritarren kontrako lau urteko espetxe zigorra aztertzeko. Epaiaren alde eginez gero, bi gazteak edonoiz espetxeratu ditzakete. Horiek hala, egoera salatzeko elkarretaratzeak egin dituzte Gasteizen, Amurrion eta Agurainen (Araba), Ankerkeria Stop dinamikak deituta.

Talde horrek adierazi du «elkartasun sareak ehuntzeko» garaia dela, eta prozesua «ozen» salatu eta gizarteratzekoa: «Prozesu bidegabe hau abiatu zenean egin genuen bezala, Poliziaren jazarpen politikoak eragindako ankerkeria, Auzitegi Nazionaleko salbuespenezko epaiketa eta azken bi urte hauetan bizitza normala egiteko aukerarik ez izatea gogor salatzen dugu». Izan ere, besteak beste, Guardia Zibilaren jazarpena salatu zuen iaz Barbadok, eta azaldu zuen kolaborazio eskaerak egin zizkiotela.

Gazteen aldeko dinamikaren arabera, haien aurkako prozesua «fartsa bat» izan da; «bost urte betetzera doan amesgaiztoa». Are gehiago, azaldu dute «normalizaziorako eta bakerako bide bat» egin nahian ari dela euskal gizartea, baina Espainiako Estatuak herritarrei jazartzeko «tresnak eta mekanismoak» erabiltzen jarraitzen duela.

Ertzaintzak 2019ko otsailaren 7an atxilotu zituen Barbado eta Zelaia, Auzitegi Nazionaleko Maria Tardon instrukzio epailearen aginduz. «Armak, munizioak eta lehergailuak edukitzea, eta horiek helburu terroristekin gordetzea eta trafikatzea» egotzi zieten bi gazteei, Ertzaintzak berak hilabete batzuk lehenago Duranan (Arratzua-Ubarrundia, Araba) aurkitutako material lehergailuaren arduradun zirelakoan. Bi gazteek ia urte erdi egin zuten behin-behineko espetxealdian, uztailean atera ziren arte, epaiketaren zain.

Barbadoren eta Zelaiaren aurkako epaiketa 2021eko urtarrilaren 21ean eta 22an egin zen, Madrilen. Orduan, Jose Perals fiskalak zortzi urteko kartzela zigorra eta zazpi urteko zaintzapeko askatasuna eskatu zuen bakoitzarentzat. Defentsak, berriz, absoluzioa, argudiatuta bi gazteen aurkako frogak «lausoak» zirela, eta epaiketa bera «lekuz kanpo» zegoela. Hamar urte igaroak ziren ETAk behin betiko su etena iragarri zuenetik, eta hiru urte erakunde armatua desegin zenetik.

Handik egun gutxira, ordea, Auzitegi Nazionaleko epaile Angela Murillok gazteen aurka ebatzi zuen, «helburu terroristekin lehergailuak egiteko elementuak gordetzeagatik». Lau urteko espetxe zigorra eta hamar urteko inhabilitazioa ezarri zion bakoitzari, baina defentsak eta fiskaltzak helegitea jarri zioten epai hari; horri erantzun behar dio Gorenak orain.


Summary: Lanaldi partziala duten lau langiletik hiru emakumeak dira Hego Euskal Herrian. INEren arabera, 2023ko lehen hiruhilekoan aurrekoan baino 3.500 langabe gehiago daude, eta 13.000 langile gutxiago. Andreen langabezia handitu egin da, baina gizonena ez.

Urtearen hasieran moteldu egin da ekonomiaren hazkundea, eta horrekin batera okertu dira lan merkatuaren datuak ere. INE Espainiako estatistika institutuaren arabera, 2023. urteko lehen hiruhilekoan 126.400 langabe zeuden Hego Euskal Herrian, 2022ko azken hiruhilekoan baino 3.500 langabe gehiago. INEren biztanleria aktiboaren inkestak erakutsi du lan munduan arrakala handia dagoela gizonen eta emakumeen artean: emakume gehiago daude langabezian, behin-behinekotasun handiagoa dute kontratuetan, eta lanaldi partzialeko enpleguen hiru laurden haientzat dira.

Emakumeek lanaldi partzial gehienak betetzen ez dituztela ez da, berez, gauza berria. INEren serieak 2002ko lehen hiruhilekora egiten du atzera, eta orduan lanaldi osorik ez zutenen %86,6 ziren emakumeak. Orduz gero gertatu den aldaketa nagusia da lanaldi partziala zabaldu egin dela: %9,9 ziren 2001ean, eta %16,1era iritsi da 2023an. Ia 200.000 langile dira.

Hego Euskal Herriko langileen %83,9k dute lanaldi osoa, baina kopuru hori %92,6ra igotzen da gizonen kasuan. Emakumeen %74,2k dute lanaldi osoa.

Okupazioan, hamar puntu gutxiago

Emakume landunen kopurua gora egiten ari da gutxika-gutxika, baina oraindik haien erdiak baino gutxiago ari dira ordaindutako lan batean. Zehazki, 16 urtetik gorako emakumeen %46,7k dute lana; gizonen artean %56 dira. Egoera okerragoa zen duela 21 urte. 2002ko lehen hiruhilekoan, %38ra ez zen iristen emakumeen enplegu tasa; gizonezkoena %63 izateak erakusten du orduz gero asko ugaritu direla erretiratuak.

Urteko lehen hiruhilekoan gertatu den langabeziaren hazkundea ere emakumeen bizkar iritsi da: 68.200 daude lanik gabe, aurreko hiruhilekoan baino 6.500 gehiago. Gizonen artean, berriz, 58.200 dira langabeak, 3.000 gutxiago.

Lurraldeen artean ere desoreka handia ikusi du INEren biztanleria aktiboaren inkestak. Langabeziak gorakada handia izan du Nafarroan (+6.400), eta apalagoa Bizkaian (+1.500). Behera egin du, ordea, Gipuzkoan (-2.200) eta Araban (-2.400).

Baina aldaketa handiena landunen kopuruan izan da. INEren arabera, 1.264.000 herritar okupatu zeuden urte hasieran Hegoaldeko lau probintzietan, hiru hilabete lehenago baino 13.000 gutxiago.

INEk dioenez, landunen kopurua batez ere industrian (-10.600) eta eraikuntzan (-3.000) apaldu da. Bi sektore horietan batez ere gizonezkoak aritzen direnez, okupazioaren jaitsiera batez ere gizonezkoei dagokie (-11.100). Zerbitzuetan, berriz, okupatuen kopuruak igoera txikia izan du (+800).

Langileen %17 aritzen dira sektore publikoan, eta gainontzekoak, pribatuan.

Mugagabe gehiago

Horrenbestez, Hego Euskal Herrian langabezia tasa %9,3koa da. 2022ko azken hiruhilekoan %9koa izan zen, eta %9,1ekoa duela urtebete.<br />Duela urtebete indarrean jarritako lan erreformaren ondorioak ere ikusi daitezke: duela urtebete baino 49.800 langile gehiagok dute kontratu mugagabea. %76,1 ziren 2022ko lehen hiruhilekoan, eta %81 ziren 2023 hasieran. Horretan ere emakumeak galtzaileak dira: behin-behineko langileak %22,6 dira haien artean, eta %15,7 gizonen artean.


Summary: Paramilitarrekin hitz egiteko proposamena onartu du Sudango armadak. Al-Burhan armadaburuak iragarri du beste 72 orduz luzatuko dutela gaur iluntzean amaitzekoa zen su etena. Ehunka lagun hil dituzte Khartum hiriburuan azken orduetan.

Bezperan NBE Nazio Batuen Erakundeak aurkakoa esan arren, badirudi badela bakerako aukerarik Sudanen. Ekialdeko Afrikako Garapenerako Gobernuarteko Aginteak bultzatu du ekimena Hego Sudan, Kenya eta Djibutiko presidenteen bitartekaritzarekin, eta, erakundearen arabera, Sudango armadako buru Abdel Fattah al-Burhanek onartu du ordezkaritza bat izendatzea RSF Azkar Laguntzeko Indarrak talde paramilitarrarekin biltzeko. Elkarrizketak Juban egingo lirateke, Hego Sudango hiriburuan. Dena den, talde armatuko buru Mohamed Hamdan Dagalok ez dio oraindik erantzun proposamenari.

Bien bitartean, Al-Burhanek iragarri du beste 72 orduz luzatuko duela gaur iluntzean amaitzekoa den su etena. Menia, hala ere, ez dute erabat errespetatu aldeek, eta borrokek jarraitu egin dute Khartumen. Lekukoen arabera, ehunka lagun hil dira azken orduetan hiriburuan. Borroka gogorrenak Omdurmanen izan dira, Khartum iparraldean. AFP agentziaren arabera, gerra hegazkinek inguruak bonbardatu dituzte han. Hegoaldean, berriz, Dagaloren etxeetako bati eraso diote —borrokak hasi zirenetik ezkutuan dago RSFko burua—. Armadak gaur esan du herrialdeko eskualde gehienak dituela kontrolpean, baina ohar batean nabarmendu du hiriburuko zenbait tokitan «zaila» dela egoera, paramilitarrek horietan mobilizatu dituztelako beren «porrot egindako indarrak».

Duela bi aste borrokak hasi zirenetik, 512 pertsona hil dituzte, eta milaka zauritu. Horrez gain, erietxe asko itxita daude, eta ia ezinezko bilakatu da oinarrizko baliabideak eskuratzea; ondorioz, askok herrialdetik ihes egitea erabaki dute. Borrokak hasi baino lehenago ere herrialdeko biztanleen herenak giza laguntzaren menpe bizi ziren. Unicef Haurren Laguntzarako Nazio Batuen Funtsak eta World Vision zein Save the Children gobernuz kanpoko erakundeek ohartarazi dute, ohar bateratu batean, borrokek «azkar» okertzen dutela adingabeen egoera humanitario lehendik ere «izugarria».

Osasun larrialdia

OME Osasunaren Mundu Erakundearen arabera, erietxeen %16 bakarrik daude zabalik hiriburuan, eta horrek ia ezinezko egiten du laguntza behar duten guztiak artatu ahal izatea. «Borrokak hasi aurretik elikadura urritasuna zuten 50.000 adingabe artatzen zituzten erietxe horietan, baina orain arazoak dituzte botikak, eta edateko ura eskuratzeko ere eta argindar mozketak etengabeak dira», ohartarazi du OMEk. Bestalde, NBEk iragarri du 270.000 pertsona inguru heldu direla ihesi Txadera eta Hego Sudanera.

Europako Batzordeak gaur jakinarazi zuenez, talde komunitarioa osatzen duten herrialdeetako 1.600dik gora herritar ebakuatu dituzte Sudandik azkeneko egunetan.


Summary: Etxebizitza Legeak errentatzaileen irabaziak «bermatuko» dituela salatu dute. Euskal Herriko Kontseilu Sozialistetako etxebizitza sindikatuek elkarretaratze bat egin dute Bilbon, Etxebizitza Lege proiektua «hauteskunde fartsa bat» dela salatzeko.

Espainiako Gobernuak EH Bildurekin eta ERC Esquerra Republicanarekin adostu duen Etxebizitza Lege proiektua bozkatzekoak dira gaur Espainiako Diputatuen Kongresuan, eta, atzo, Euskal Herriko Kontseilu Sozialistetako etxebizitza sindikatuek elkarretaratze bat egin zuten Bilbon, lege proiektu hori «hauteskunde fartsa bat» dela salatzeko. Jabe handien eta errentari txikien «neurrira» egindako legea dela adierazi dute, eta haien irabaziak «bermatuko» dituela.

«Ez dio benetako konponbiderik ematen etxegabetzeen arazoari, etxebizitzak negozio iturri izaten jarraituko duela bermatzen baitu», erantsi dute etxebizitza sindikatuek. Nabarmendu dute lege horrek ez diela etxebizitzarako sarbidean «aurrerapauso errealik» ekarriko langileei.

Atzoko elkarretaratzean, Euskal Herriko Etxebizitza Sindikatu Sozialista sortuko dutela ere iragarri zuten. Ekainaren 10ean egingo dute aurkezpena.


Summary: BBVAk 1.846 milioi euro irabazi ditu urteko lehen hiruhilekoan. 225 milioi euro ordaindu ditu Espainiako Gobernuak bankuei ezarritako ezohiko zergagatik.

BBVAk 1.846 milioi euro irabazi ditu urteko lehen hiruhilekoan, iazko epe berean baino %9,4 gehiago, nahiz eta Espainiako Gobernuak bankuei jarri dien ezohiko zergarengatik 225 milioi euro ordaindu behar izan dituen.

Banku zentralek bultzatutako interes tasen igoera funtsezkoa izan da emaitza on horietan, interesetan 5.642 milioi euro irabazi baititu, iaz baino %3,1 gehiago.

Etekin gehienak Mexikoko filialetik lortu ditu, Espainian lortutakoen halako bi. Zehazki, 1.285 milioi euro irabazi ditu Mexikon, batez ere kredituen diru sarrerengatik: %13 gehiago.

Espainian, 541 milioi euro irabazi ditu, urtebete lehenago baino %9,5 gutxiago, bankuei ezarritako ezohiko zergak eraginda. Gainera, bankuaren kreditu zorroa %1,2 murriztu da, eta gordailuak %3,1.

Bankuaren akzioen balioak gora egin du iaztik. Gaur urtebete, titulu bakoitza 4,7 euroan ordaintzen zen, eta, gaur egun, 7 euro inguru.

Deutsche Bank

Europako banku nagusiak ere urteko lehen hiruhilekoko emaitzak ezagutarazten ari dira egunotan. Kasu esanguratsuena Deutsche Bankena da. Martxoaren amaieran argi gorriak piztu ziren, bere akzioak izugarri erori zirelako, SVB banku estatubatuarra eta Credit Suisse suitzarrak erori izanagatik sortu zen ekaitzarekin bat eginez.

Hala ere, Deutsche Bankek %9 gehiago irabazi du lehen hiruhilekoan, 1.158 milioi euro; denbora askoan bankuak izan duen urte hasierarik onena izan da, finantza erakunde buruek azpimarratu dutenez. Nolanahi ere, kostuak aurrezteko neurriak iragarri ditu — kaleratzeak barne —, eta aktibo arriskutsuenak saltzeko asmoa agertu du.

Oro har, Europako bankuek hobeto eutsi diote martxoan burtsetan zabaldu zen beldurrari, neurri handi batean, Europako Banku Zentralak ezartzen dizkien likidezia eta kapital eskakizunak handiagoak direlako.

Europan, galerarik handienetako bat Espainiako Banco Sabadellek izan du: lehen hiruhilekoan, haren akzioak %23,5 jaitsi dira. Bankuaren emaitzei dagokionez, 205 milioi irabazi ditu martxora bitarte, %4 gutxiago; neurri handi batean, bankuen gaineko zergaren ondorioz


Summary: Gipuzkoako ostalariek udalei eskatu diete txosnek Ticket Bai programa bete dezatela. 3.000 biztanletik gorako herrietako udalei igorri diete eskaera. Irabazi asmorik gabeko txosnak ez dira programan sartzen.

3.000 biztanletik gorako 37 herritako udalei gutun bat igorri die Gipuzkoako Ostalaritza Elkarteak. Testu horren bidez eskatzen diete ziurtatzeko irabazi asmoak dituzten txosnek Ticket Bai programa betetzen dutela, «bidegabekeriarik» ez gertatzeko. Izan ere, gaur egun ia 10.000 saltoki, taberna eta jatetxe behartuta daude zergak ordaintzera eta aipatutako faktura digital berria egitera. Eta, ogasunak dioenez, iazko azarotik txosnak ere Ticket Bai programaren barruan daude, betiere irabazi asmoak badituzte –kirol elkarteenak edo kulturalenak direnak, adibidez, finantzaketa lortzeko erabiltzen dituzte–.

Ostalariek diote beraiek inoiz baino zorroztasun gehiagoz jokatu behar badute eta araudia bete, hala egin beharko lukeela sektore guztiak ere, txosnek barne. Adierazi dutenez, bertze jai esparruekin alderatuta, tabernek denbora anitz daramate zenbait eginbide betetzen. Ticket Bai programa agertzean, baina, egoera erregulatzeko beharra ikusi dute.

Udako herriko eta hiriko jaietan, beraz, lehenbiziko aldiz erabiliko dute txosnek Ticket Bai. Ostalariak, baina, mesfidati daude: tabernak eta txosnak eremu berdintsuetan egon ohi dira, bezeroengatik lehiatzen, eta beldur dira programa ez zaiela zorroztasun berarekin aplikatuko. Produktu artisauak edo jatekoa saltzen dituzten guneak ere erregulatu ditzatela eskatu dute.


Summary: Klima aldaketak ehun aldiz gertagarriagoa egin du Afrika ekialdeko lehortea. Azken 40 urteetako idorterik muturrekoena ez zen gertatuko gizakiak Lurraren berotzea eragin ez balu, World Weather Attribution elkartearen arabera.

Afrika Ekialdean hondamendia eragiten ari den lehorte luzea ez zen gertatuko klima aldaketarik ez balitz. Ondorio horretara iritsi da WWA World Weather Attribution elkartea. Muturreko fenomeno meteorologikoetan klima aldaketaren eragina zenbatekoa den neurtzeko sortu zen erakunde zientifikoa, eta, gaur argitaratu duen ikerketa baten arabera, Lurraren berotzeak ehun aldiz gertagarriagoa egin du Afrika ekialdea azken 40 urteetako lehorterik muturrekoena pairatzen aritzea.

Afrikako Adarrean 50 milioi herritarri baino gehiagori egin die kalte zuzenean euri faltak, eta hogei milioitik gora daude gosete arriskuan. 2020ko udatik izan diren bost euri sasoietan —udazkenean eta udaberrian—, prezipitazioak ez dira iritsi ohiko kopuruetara, eta bota duen euria kolpetik bota du; askotan uholdeak ere eragin ditu.

Lehorteak idortu egin ditu larreak, eta abere asko hil egin dira. Ur iturriak ere urritu egin dira, eta komunitateen arteko gatazkak ugaritu. Gaur-gaurkoz, 4,5 milioi herritar daude giza laguntzaren beharrean, eta ehunka mila lagunek etxea utzi behar izan dute munduko eskualderik pobreenetako batean. Somalian eta Hego Sudanen soilik, 180.000 errefuxiatuk egin dute ihes Kenyara eta Etiopiara, eta herrialde horiei ere egin dire kalte lehorteak.

Ikusi gehiago: Bostetik batek ez du edateko ur nahikorik Afrika ekialdean

WWAren txostenaren arabera, Lurrak industria aurreko garaian zuen tenperaturari eutsi izan balio —egun den baino 1,15 gradu hotzagoa zen orduan—, Afrika ekialdean ez zen gertatuko 2020ko udazkenean hasi zen lehortea. Zientzialari taldeak azaldu duenez, lehortea ez da euri faltaren ondorio bakarrik. Planetaren tenperaturaren igoerak lehorragoak egin ditu lurra eta larreak, eta horrek areagotu egin du landareetako eta zoruko hezetasuna lurruntzea.

WWAko ikertzaileek nabarmendu dute elikagai eskasia eta milioika pertsona pairatzen ari diren gosete arriskua ezin daitezkeela klima aldaketaren ondorio gisa ulertu soilik, baizik eta aintzat hartu behar dela Afrika ekialdeko herritar horiek zer baliabide dituzten eskura klima larrialdiaren kalteei aurre egiteko. «Lehortea euri falta baino askoz ere gehiago dela adierazten du ikerketa honek oso argi, eta klima aldaketaren ondorioak oso lotuta daudela zaurgarritasunarekin», esan du Friederike Otto txostenaren egileetako batek. Lehorteak ez dira ezezagunak inguru horretako biztanleentzat, baina bost euri sasoitan jarraian euri gutxi egin izanak muturreraino eraman du horiei aurre egiteko duten gaitasuna. Horrez gain, gatazka armatuek are egoera ahulagoan utzi dute biztanleria.

Ikusi gehiago: Leo Nyabaya, Somaliako Aussie elkarteko koordinatzailea: «Laguntzaren menpe gaude: ez dugu beste aukerarik»

Lehortearen ondorioz, 33,5 milioi pertsonak —bostetik batek— ez dute edateko ur nahikorik Etiopian, Kenyan eta Somalian. Gainera, uraren prezioak goia jo du: 2021eko urtarriletik %400 igo da. Ura erostea ezinezko bihurtu da 22,7 milioi lagunentzat, gobernuz kanpoko Oxfam erakundearen arabera.

Aurten ere euria ohiko kopuruen azpitik egingo duela diote iragarpenek. Hala gertatuko balitz, «inoizko lehorterik luzeenaz ariko ginateke», ohartarazi zuen Oxfamek martxo amaieran.


Summary: Indar Ingeteameko langileek protesta egin dute Zamudioko lantegian. Beasaingo (Gipuzkoa) lantegiko langileak Zamudioko (Bizkaia) lantegi nagusira joan dira, zuzendaritzaren aurrean protesta egitera. Greba egin dute gaur, eta datorren ostegunean ere egitekoak dira.

Beasaingo Indar Ingeteam lantegiko langileek greba egin dute gaur, eta Zamudioko lantegi nagusiko atarira joan dira goizean, protesta egitera. Asteartean ere lau orduko lanuztea egin zuten, eta 300 langile inguru mobilizatu ziren Beasaingo kaleetan. Izan ere, langileek eta zuzendaritzak ez dute lortu akordiorik egitea 670 langileen lan baldintzak hobetzeko, eta, beraz, borroka prozesu bat abiatu dute. Datorren ostegunean ere greba egitekoak dira.

Sindikatuek eta langileek «enplegua bermatzeko» neurriak adostu nahi dituzte zuzendaritzarekin, baita soldatak KPIaren arabera igoko direla bermatzea ere. Astelehenean eten ziren negoziazioak, eta langileek egun horretan bertan iragarri zuten lanuzteak eta grebak egiteko asmoa.

Langileak zortzi autobusetan joan dira gaur Zamudiora, eta, datorren asteazkenean, bi orduko beste lanuzte bat egingo dute; ostegunean, berriz, egun osoko greba. 670 langile daude Indar Ingeteam lantegian, eta motor eta sorgailu elektrikoak egiten dituzte.


Summary: Kontraerasoa gertu den honetan, Ukrainak Khersongo zenbait eremu berreskuratu ditu. ‘The New York Times’-en arabera, Ukrainako 4.000 soldadu inguru gerra frontera joatekoak dira hil honen amaieran. NATOk esan du agindutako ibilgailuen %98 bidali dizkiola Ukrainari.

Ukrainako armadako indarrek aurrera egin dute azken asteotan Errusiak «gaizki babestutako» Kherson probintziako zenbait eremutan, Dnieper ibaiak banatzen duen hegoaldeko eskualdean, Errusiaren erasoaldia hasi zenetik 61 asteren ondoren kaleratutako zenbait txostenen arabera. Al-Jazeera hedabideak jaso ditu ikerlan horiek. Iaz, Errusiak okupatutako eskualdeko zerrenda zabal bat berreskuratu zuen Ukrainak, Kherson hiriburua barne, baina ordutik tropa errusiarrak ibaiaren ekialdean finkatuta daude.

Errusiako berriemaile militar batek apirilaren 22an argitaratutako geolokalizazio irudiek erakusten zutenez, Ukrainako indarrek posizioak ezarri zituzten Olexki iparraldean, Kherson hiritik zazpi kilometro hego-mendebaldera, ISW Gerra Ikertzeko Institutua AEB Ameriketako Estatu Batuetako think tank-aren arabera.

«[Ukrainako armada] Etsaia erasoak egiten ari da ezkerreko ertzean, AEBek bidalitako txalupa txikiak erabiliz», idatzi zuen Rybar izeneko kazetari militar errusiarrak, Al-Jazzerak jasotakoaren arabera. Kazetari haren esanetan, itsasertza oso zabala denez eta bonbardaketak sarri izaten direnez, Errusiako tropek «ezin» zioten kostaldeko eremuaren kontrol fisikoari eusteko, «Ukrainako Indar Armatuaren mesederako».

Horrez gain, beste berriemaile errusiar batek duela astebete idatzitako albiste bat jasotzen du Ekialde Hurbileko hedabideak. Azaldu zuenez, indar ukrainarrak beren posizioak «gotortzen» aritu ziren Errusiak okupatutako lurretan, suntsitutako Antonivski zubitik gertu. «Gure ergelkeriari esker, etsaiek hornikuntza bermatua dute, indarrak pilatzen ari dira, eta zaurituak, ihes egiten», erantsi zuen berriemaile errusiarrak Telegramen. Hain zuzen, ISWren arabera, «Kherson probintzian dagoen Errusiako armada taldea da, ziurrenik, operazio militar osoan desantolatuena eta militar gutxien dituena».

The New York Times egunkariak filtratu eta argitaratutako AEBetako dokumentu militarraren arabera, Washingtonek eta Kievek espero dute Ukrainako hamabi brigada —4.000 soldadu guztira— gerra frontera joateko prest egotea datozen egunotan, baita brigada horietako bederatzi AEBek eta NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeak trebatuta egotea ere.

Mendebaldearen laguntza, beharrezkoa

Ukrainaren kontraerasoak higadura nabarmena eragiteko, Kievek laguntza militarra eskatu dio Mendebaldeari behin baino gehiagotan. Hain zuzen, Ukrainaren Defentsarako Bitartekarien Taldeak urtarrilean Ramsteinen (Alemania) egindako bileran AEBek iragarri zuten 295 milioi euroko laguntza militarra emango ziotela Kievi; besteak beste, Himars suziriak, artilleria eta aireko defentsa sistemarako munizioa. Halere, Washingtonek agindutako 31 tankeak ez dira Ukrainara iritsiko urteko azken hiruhilekora arte, Pentagonoaren arabera.

Txekiako Errepublikak, berriz, T-92 motatako 90 tanke bidaliko ditu, baina ez zuen zehaztu noiz. Danimarkak eta Herbehereek hamalau Leopard 2 tanke bidaltzea adostu zuten, eta, ondorioz, Mendebaldeko kideek 266 tanke eman dizkiote urtarriletik Ukrainari. Laguntzarekin lotuta, Jens Stoltenberg NATOko idazkari nagusiak gaur ziurtatu du Ukrainari agindutako ibilgailuen %98 baino gehiago entregatuak dituztela jada: «1.550 ibilgailu armatu, 230 tanke, munizioa eta beste ekipamendu batzuk». Ez dago argi, ordea, barne hartu ote dituen Varsoviako Ituneko herrialdeek emandako armategi sobietarra eta Mendebaldeko tankeak.

Prentsaurrekoan, bestalde, Stoltenbergek txalotu egin zuen Ukrainako presidente Volodimir Zelenskik eta Xi Jinping Txinakoak atzo telefonoz izandako elkarrizketa, Errusiaren erasoaldia hasi zenetik lehenengoz. Xik esan zuen bake ordezkaritza bat bidaliko duela Ukrainara, eta horri aipamena eginez, NATOko idazkari nagusiaren esanetan, «agian, gerra negoziazio mahai batean amaituko da». Hori bai, ohartarazi du Ukrainari dagokiola erabakitzea zein izango diren elkarrizketarako baldintzak, baita solasaldiak zer-nola egin beharko diren ere. Stoltenbergek oroitarazi du, ordea, Ukraina militarki «indartuta» egongo dela agertoki horretara iristerako: «[Errusiako presidente Vladimir] Putinek ez du gudu zelaian irabaziko».

Hildako bat, Mikolaiven

Gerra frontean, Errusiako armadak Donetsk eskualdeko Mikolaiv hiria bonbardatu du Itsaso Beltzetik jaurtitako misilekin, gaur goizaldean, eta, eraso horretan, gutxienez pertsona bat hil da, eta 23 zauritu. Zelenskik eman du gertakariaren berri. «Herrialde inbaditzaileak agerian jarri du haren helburua Ukraina suntsitzea dela», salatu du Ukrainako estatuburuak, sare sozialetan zabaldutako bideo batean.

Bien bitartean, bi aldeek hilabete batzuk daramatzate Donetsk probintziako Bahkmut hiria kontrolatzeko borroketan. Errusiako Defentsa Ministerioak adierazi du tropak Bahkmut mendebaldean pilatuta daudela duela astebete. Al-Jazeeraren arabera, kazetari militar errusiarrek baieztatu zuten Errusiako Wagner mertzenario taldeko indarrek hiriaren %83 hartua dutela. Bada, Donetsk Herri Errepublikako buruzagi Denis Puxilinek ziurtatu du Khromovera doan bidea —Bahkmutetik mendebaldera— erabat kontrolatua dagoela.

Hain zuzen, Kievek Bahkmuteko soldaduak hornitzeko erabiltzen zuen bide nagusietako bat zen hura. Halere, Ukrainako lurreko indarren komandante Oleksandr Syrskiren esanetan, ukrainarrak, hiria defendatzeaz gain, indar errusiarren aurkako borrokan ere ari dira. «Horrek bide ematen digu hilabete batzuetan etsaiaren erasoaldiei eusteko eta frontea ez handitzeko».

Borrokaldi bero horren erdian, ostera, Wagner taldeko buru Jevgeni Prigozhinek «aldi baterako» su etena iragarri du gaur eguerdian, «kazetari estatubatuarrek aukera izan dezaten Bahkmut segurtasunez grabatu eta etxera itzultzeko». Era berean, Ukrainako indarrei ohartarazi die «kokalekuak ez indartzeko kazetarien bisitaren aitzakian».


Summary: Immigrazioagatik larrialdi egoera ezarri dute Peruko zazpi eskualdetan. Armadak izango du herrialdeko mugen kontrola, eta Konstituzioko 165. artikulua erreformatuko dute horretarako. Boluarteren hitzetan, eskutik helduta doaz migrazioa eta delinkuentzia.

Immigrazioaren gorakada dela medio, larrialdi egoera ezarri dute Perun, Txileren, Brasilen eta Ekuadorren mugan dauden zazpi eskualdetan. Herrialdeko presidente Dina Boluarteren hitzetan, barruko ordenari eustea da helburua, eta, horretarako, muga horiek militarizatzea erabaki du Ministroen Kontseiluak.

Orain arte, Poliziak kontrolatu ditu mugak. Baina, aurrerantzean, armadak ere zainduko ditu eremu horiek, eta migratzaileen joan-etorriak gainbegiratuko ditu. Horretarako, Konstituzioko 165. artikulua erreformatuko dute. Izan ere, egun indarrean dagoen legediaren arabera, armadak ez du mugetako kontroletan esku hartzeko ahalmenik.

Herrialdean bizi diren migratzaileei eragingo dien neurri bat ere iragarri zuen Boluartek. Perun bizitzeko baimena iraungita daukaten atzerritarrek sei hilabeteko epea izango dute baimen hori berritu eta arautzeko, eta ez zaie isunik jarriko. Halere, presidenteak atzo ohartarazi zuen epea sei hilabetekoa izango dela, eta ez dutela egun bat ere luzatuko. Halaber, herrialdera dokumentaziorik gabe sartzen diren atzerritarrek epe labur bat izango dute dokumentuak bildu eta bizitzeko baimena lortu ahal izateko. Migrazioen Superintendentziak zehaztuko eta onartuko du epe hori.

Gobernuaren arabera, neurri sortak zenbait arazori aurre egiteko balioko du; besteak beste, migrazio irregularra, nazioarteko krimena, armen trafikoa eta legez kanpoko meatzaritza murrizteko. Baina beste auzi batek kezkatzen du Boluarte. Haren hitzetan, eskutik helduta doaz migrazioa eta delituen gorakada. Horixe esan zuen atzo, prentsaurrekoan. «Atzerritarrak dira egunero lapurretak eta halako delituak egiten dituztenak. Horregatik aldatu behar da Atzerritarrei Buruzko Legea». Are, herrialdera sartzen diren migratzaileen artean, Venezuelatik eta Haititik iritsitakoak jo zituen delitu horien erantzuletzat.

Iaz 94.789 delitu erregistratu zituzten Perun; batez beste, 260 egunean. Horietatik erdiak inguru Liman eta Callaon —eskualde bat da— izan ziren. Halere, ez dago delitu horietatik migratzaileek zenbat egin zituzten adierazten duen daturik.

Liskarrak mugetan

Neurri sorta hori ez da edonola iritsi. Azken asteotan gora egin du Peruko mugetako migrazio fluxuak, bereziki Txileren eta Peruren arteko mugan, Tacna eskualdearen hegoaldean. Eremu horretan dauden guztiek ez dute, ordea, Perun sartu nahi. Mugan pilatutako migratzaile askok alderantzizko bidea egin nahi dute; Perutik beren jaioterrira itzuli nahi dute.

Dena den, alde batera edo bestera igaro nahi duten horietako asko erdibidean daude, geldirik, duela bi astetik. Tentsioa pilatzen egon da egun hauetan, eta, azkenean, liskarrak izan dira migratzaileen eta Poliziaren artean.

UNHCR Iheslarientzako Nazio Batuen Goi Mandatariak egoera aztertu du gertutik, eta ohartarazi du okerrera egingo duela Txileren eta Peruren arteko mugan azken asteotan sortu den arazo humanitarioak.


Summary: Arabako landa eremuko osasun greba «erabateko arrakasta» izan da, sindikatuen esanetan. SATSE, SME, ESK, LAB, UGT, CCOO eta SAE sindikatuek esan dute lanuztean %75 eta %100 arteko parte hartzea izan dela, arreta unitateen arabera.

SATSE, SME, ESK, LAB, UGT, CCOO eta SAE sindikatuek uste dute Arabako landa eremuko osasun langileen grebak «erabateko arrakasta» izan duela. Zehazki, esan dute langileen %85ek lanuztearen bat egin dutela Iparra-Legutio eta Iparra-Zuia lehen mailako arreta unitateetan. Arabako Haranak I eta II unitateetan, parte hartzea %100ekoa izan da, eta Arabako Lautada unitatean, berriz, %75ekoa.

ELA sindikatua ere «pozik» agertu da, «grebak eta elkarretaratzeek izandako arrakastarengatik», eta nabarmendu du Arabako landa eremuko langile soziosanitario guztien %80 inguruk babestu dutela lanuztea. «Langileek hilabete eta erdi luze daramate mobilizazioak egiten, Arabako landa eremuko osasun zerbitzu publikoaren kalitateak eta langileen lan baldintzek okerrera egin ez dezaten, eta gaurko greba ere kanpaina horren beraren parte da».

Sindikatu guztiek egina zuten lanuzterako deia: SATSEk, SMEk, ESK-k, LABek, UGTk, CCOOk eta SAEk, batetik; eta ELAk, bestetik. Motiboak bertsuak dira kasu guztietan: «Landa eremuan kalitatezko osasun arreta» aldarrikatzea. Goizeko 10:00etatik aurrera, elkarretaratzeak egin dituzte Ozetako, Araiako, Aguraingo eta Dulantziko osasun zentroen aurrealdean, eta 12:30ean, berriz, protesta bateratua egin dute Gasteizen, Txagorritxuko ospitalearen parean. Hortik, manifestazioa atera da Eusko Jaurlaritzaren egoitza nagusiraino.

Ikusi gehiago: Landako arreta, husteko bidean

Gehiengo sindikalak ohar batean azaldu duenez, «Arabako ESIko zuzendaritzaren tratu txar jarraitua» pairatzen dute landa eremuko langile soziosanitarioek. Zehazki, langileak anbulatorio edo osasun zentro batetik bestera mugitzea eta herriak medikuz hustea egotzi diote zuzendaritzari. Orain arte ezarritako aldaketak, gainera, «inposizioaren bidetik» egin dituztela kritikatu dute sindikatuok. «Arabako ESIak bere irizpideak inposatu ditu, eta, hala, langileekin eta haien ordezkariekin ezer negoziatzeko aukera baztertu».


Summary: Kontsumitzaileek auzitara jo gabe jaso ahalko dituzte kalte ordainak. Kontsumitzaileen estatutu berria onartu du Eusko Legebiltzarrak. EH Bilduk aurka bozkatu du, besteak beste ez dituelako euskal hiztunen eskubideak bermatzen.

Eusko Legebiltzarrak Kontsumitzaileen eta Erabiltzaileen Estatutua onartu du ostegun honetan, EAJ, PSE-EE, Elkarrekin Podemos-IU eta PP-Ciudadanosen babesarekin. EH Bilduk eta Voxek kontra bozkatu dute.

Javier Hurtado Eusko Jaurlaritzako Turismo, Merkataritza eta Kontsumoko sailburuak azaldu duenez, legeak erabiltzaileen eskubideak indartzen ditu, salmenta oldarkorren aurkako babesa handitzen du, eta Kontsumobideri modua ematen dio enpresei bidegabe kobratutako kopuruak itzul ditzatela eskatzeko.

Legeak erabiltzaileen eskubide batzuk hobetzen baditu ere, EH Bilduk salatu du alor batzuetan «babes handiagoa eta berme gehiago» behar dituela; euskararenean, esaterako. Arau berriak 2003tik indarrean dagoena ordezkatuko du. Hona hemen neurri batzuk:

Kalte ordainak

Neurri nagusietako bat kalte ordainekin lotuta dago. Kontsumobidek enpresak zigortu ahal izango ditu kontsumitzaileei bidegabe kobratutako kopuruak itzultzera, bai eta eragindako kalteengatik ordaina eman behar izatera ere. Orain arte, kontsumitzaileek auzitara jo behar zuten dirua erreklamatzeko. Gainera, erreklamazioak modu presentzialean eta ez digitalean egiteko aukera bermatzen da.

Era berean, informazioarekin lotutako eskubideak indartzen dira. Adibidez, interes orokorreko zerbitzuetan –hala nola uraren, elektrizitatearen, gasaren, telefonoaren eta Interneten horniduran–, enpresek, zerbitzuak eten aurretik, hilabeteko epea eman beharko diote kaltetuari arazoa konpontzeko. Oinarrizko zerbitzuen enpresek doako telefono zerbitzua jarri beharko dute bezeroen eskura.

Ikuskatzeak

Handitu egin dira Kontsumobidek ikuskapenari eta kontrolari buruz dituen betebeharrak. Erakundeko ikuskatzaileak aurretik abisatu gabe joan ahalko dira establezimenduetara, eta ez dute zertan identifikatu.

Prezioak

Kontsumitzaileei «argi eta garbi» erakutsi behar zaizkie produktuen prezioak, okerrik eragin gabe, eta aplikatutako zergak eta errekarguak edo deskontuak barne hartuta. Adibidez, bezero batek ez du zertan establezimenduan sartu erakusleihoko prezioa azken prezioa den ala ez jakiteko.

Informazioa

Zerbitzuei buruzko informazioak ere argia izan behar du. Eremu publiko eta pribatuetan –jolas parkeetan eta autobideetan, adibidez–, informatu behar da jende edo erabiltze asko dagoen, mantentze lanak egiten ari diren edo eskaintzen diren jarduerak mugatu ditzakeen bestelako gorabeherarik ote dagoen –eguraldiarekin lotutakoak, esaterako–.

Euskara

Euskara integratzeko berariazko diru laguntzak jasotzen dituzten saltoki eta zerbitzuek hizkuntza horretan erantzun ahal izango diete bezero eta erabiltzaileei, baina ez daude horretara behartuta. 2003ko legean bezala, saltoki handiek soilik izango dute betebehar hori. Hizkuntza eskubideei lotutako artikuluak ez betetzea ez da arau hauste gisa tipifikatzen.

Arau hausteak

Produktuak ontziratzeari, etiketatzeari eta aurkezteari buruzko arauak ez betetzeagatik zigorrak ezarriko dira. Adibidez, produktu bati ez dituen ezaugarriak egozteagatik, edo deskontuak eta saria eskaintzeagatik prezioa igota.

Publizitate edo sustapen komunikazioak posta elektroniko bidez bidaltzea ere zigortuko dute baldin eta hartzaileak aldez aurretik eskatu edo horretarako baimenik eman ez badu.

Arau haustea da, halaber, oztopoak jartzea kontsumitzaileek eskubidea duten deskontuak lortzeko, eta kontratuak aldatzea edo gehiegizko klausulak sartzea. Adibidez, aurrekontuak baimenik gabe aldatzea eta konponketetan piezak ordezkatzea horretarako arrazoirik ez dagoenean.

Legeak larritasunaren arabera ezartzen ditu zigorrak: 150 eurotik milioi bat euroraino. Establezimendua ixtea eta salgaiak konfiskatzea ere jasotzen du neurri moduan.

Etxez etxeko salmenta

Legez kontrakotzat jotzen dira kontsumitzaileak aukeratzeko duen askatasuna muga dezaketen merkataritza jardunbide oldarkorrak, telefonoaren, bitarteko telematikoen, etxez etxeko bisiten edo beste edozein bitartekoren bidez egindakoak.

Halaber, kontsumitzaileak berariaz adierazi duenean ez duela merkataritza komunikaziorik jaso nahi, enpresa horrek eten egin beharko du komunikazioa, bestela zigorra jaso ahal izango du.

Nahitaezkoa izango da edozein eskaintza, salmenta baldintza edo kontratu aldaketa idatziz aurkeztea.

Etxez etxeko salmentak aldez aurretik hitzartu beharko dira, gutxienez 48 ordu lehenago, eta enpresaren eta saldu nahi den produktuaren datuak eman beharko dira, baita bisita egingo duen pertsonarenak ere.

Jakien xahutzea

Jakiak alferrik ez xahutzeko, ostatuek iturriko ura eskaini beharko diete bezeroei, eta ez dute inolako kostu ekonomikorik izango kontzeptu horrengatik.

Establezimendu horiek bezeroei jakinarazi beharko diete, argi eta garbi, kontsumitu ez dituzten jakiak eramateko aukera dutela.

Ezin izango zaie prezio desberdina jarri produktu edo zerbitzu berdinei, pertsonaren generoaren arabera.