Summary: Hamabi urtetik beherakoentzat garraio publikoa doan izatea atzera bota du Eusko Legebiltzarrak. Araba, Bizkai eta Gipuzkoan garraio publikoa 12 urte bitarteko umeentzat doan izatea eskatu du EH Bilduk legez besteko proposamen batekin, baina EAJren eta PSE-EEren osoko zuzenketa bat onartu dute horren ordez.

Garraio publikoa ez da doakoa izango 6 eta 12 urte bitarteko umeentzat Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. Hala proposatu du, maiatzean egin moduan, EH Bilduk Eusko Legebiltzarreko gaurko osoko bilkuran, Elkarrekin Podemos-IUren babesarekin; baina legez besteko proposamen hori onartu beharrean, EAJren eta PSE-EEren osoko zuzenketa onartu du Legebiltzarrak. Hala, Legebiltzarrak Jaurlaritzari eskatu dio garraio publikoaren operadore publiko guztiei proposatzeko tarifen deskontu sistema progresibo bat ezartzea, Euskadiko Garraio Agintaritzaren bidez. Deskontuak «erabileraren eta egoera pertsonalaren arabera» eta pertsonen errenta kontuan hartuta ezartzea gehitu du eskarian. Aldeko 40 boto eta aurkako 32 izan ditu osoko zuzenketak.

Gipuzkoan MUGI sistemaren bidez dagoen eredu progresiboa eredu gisa jarri du Irune Berasaluze EAJko legebiltzarkideak, eta eredu hori beste herrialdeetara hedatu beharko litzatekeela esan du. Deskontu progresiboez gain, Gipuzkoako eredua hiru herrialdeetako «integralena» dela aipatu du Berasaluzek. Gobernuko alderdien «koherentzia falta» ekarri du hizpidera EH Bilduko Unai Fernandez de Betoñok: «Gasteizen gauza bat defendatzen ari zarete, eta hemen beste bat». Izan ere, Gasteizko autobus zerbitzu publikoan 12 urte bitarteko umeen doakotasuna onartu du TUVISA operadoreak, Gorka Urtaran Gasteizko alkatearen proposamenez. Elkarrekin Podemos-IUko Iñigo Martinezek gauza bera leporatu die gobernuko alderdiei.

«Lerroburu baten bila» ibiltzea egotzi die PSE-EEko Susana Corcuerak EH Bildu eta Elkarrekin Podemos-IUri, eta halako neurriak eztabaidatzeko lekua Euskadiko Garraio Agintaritza dela esan die. «Eta nor dago agintaritza horretan? Jaurlaritza da liderra: presidentetza, presidenteordetza, idazkaria, zortzi bokal, eta abar. Beraz, Jaurlaritza apelatu behar da horrelako neurri bat eman dezan», gogorarazi dio Fernandez de Betoñok Corcuerari.

Legez besteko proposamen hori eztabaidatu aurretik, Elkarrekin Podemos-IUk idatzitako sexu eta erreprodukzio lege-proposamena izan dute hizpide Legebiltzarrean, baina ez da onartua izan. Besteak beste, abortu «seguru eta publiko» baterako sarbidea legez bermatzea eskatzen zuen proposamenak. Izan ere, Elkarrekin Podemos-IUko Miren Gorrotxategik eta EH Bilduko Oihana Etxebarrietak adierazi dute Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan egiten diren abortuen %5 bakarrik egiten direla sare publikoan, eta Etxebarrietak gogorarazi du klinika pribatuetan abortatzen duten emakumeek talde katolikoen «jazarpena» pairatu behar dutela.

Kontrara, EAJk eta PSE-EEk adierazi dute lege proposamen horrek aipatzen dituen eskubideak egungo legeetan jada jasota daudela. EAJko Iñigo Iturratek Gorrotxategiri esan dio «proposamen txarra» dela eta «lekuz kanpo» dagoela: «Eusko Legebiltzarrean gaude, eta hemen, aurten bertan, Berdintasun Lege berria onartu dugu. Legeak sexu eta ugalketa osasuna modu integralean ziurtatzen ditu».


Summary: Onkologikoko pazienteek kezka azaldu dute zentroak «erreferentziazko izaera» galdu duelako. Manifestazio baterako deia egin dute langileekin batera, hilaren 15erako; 'Onkologikoa monografikoa eta bizirik' aldarriak batuta irtengo dira dira kalera guztiak.

Minduta mintzatu dira gaur eguerdian, Onkologiko parean, bertan igaro urteotan minbiziaren kontrako tratamendua jaso duten bi emakume, Olatz Mercader eta Sandra Barkaiztegi. Zentroko pazienteek eta erabiltzaileek, haien gertukoekin batera, berriki eratu duten batzordearen izenean mintzatu dira, eta adierazi dute zentroko auditoriumean egin nahi zutela agerraldia, baina ez dietela horretarako biderik eman Onkologikoko buruek. Mercaderrek adierazi duenez, «dibulgazioa» egiteko asmorik ez zutela argudiatu diete, Onkologikoaren «parte» ere ez direla, eta era horretan ukatu diete baimena. Horiek horrela, kalean bertan mahai bat jarri, eta hantxe hartu dute hitza. Kezkatuta, Onkologikoak «erreferentziazko izaera» galdu duela salatu dute.

Nabarmendu dute garai batean pazientea modu «koordinatuan eta integralean» artatzen zutela zentroan, eta minbizian ardaztutako izaera «monografikoa» zuela. Baina adierazi dute orain ez dela era horretako arta bermatzen. «Oso kezkatuta gaude pazientearen arretan izan duen bilakaerarekin», azaldu du Mercaderrek.

Langileek eman dieten artari begira esker ona besterik ezin dutela erakutsi nabarmendu dute biek, baina lehen ez bezalakoa dela orain zentroan ematen den arta eredua. Garai batean zentroak zuen «punta-puntako» izaera galdua ikusten dute; itxaroteko epeak oso laburrak izaten ziren, eta pazientearekiko «gertuko tratuan» ardazten zuten arta osoa. Orain, hutsuneak ikusi dituzte. 2012an, minbiziarekin ama eri izan zuen Mercaderrek, hantxe bertan artatu zuten, eta ordutik hona arta emateko ereduan okerrerako, izan diren aldaketak adierazi ditu, adibide zehatzekin.

Azaldu duenez, orain arta guztia Onkologikoan bertan jaso beharrean, «hainbat zentrotara» joan behar dute gaixoek. Zenbait proba, esaterako, ez dizkiete han bertan egiten, eta, horiez gain, «itxaronaldi» luzeak egin behar izaten dituzte askotan Onkologikoan bertan tratamendua jasotzeko. Egoera horren berri eman zuten orain dela hilabete batzuk Gipuzkoako Batzar Nagusietan. Zentroan ere ekarpenak egiten ahalegindu direla esan dute, baina ez dietela horretarako aterik ireki.

Gaiaren garrantzia nabarmentze aldera, Gipuzkoan minbiziak eragindako «heriotza tasa» estatuko batezbestekoa baino handiagoa dela adierazi dute, eta, «gaixotasunaren gogortasuna» ondo ezagutzen dutenez, «kezka» besterik ezin dutela erakutsi horren inguruan.

Langileekin bat eginda Ez da kexa berria. Zentroko langileak ere aspaldi ari dira protestan zentroak bere izaera galdu duelako. Izaera horri eutsita, Osakidetzan guztiz «integratzeko» eskeak ere askotan ozendu dituzte. Pazienteen elkarteko ordezkariek onartu dute langileek duten «ziurgabetasun egoerak» ez duela batere laguntzen. Horiek horrela, bat egin dute langileen aldarriarekin, eta Onkologikoaren «integrazio osoa» eskatu dute: «Egiturazkoa zein organikoa». Egoera salatzeko asmoz, hilaren 15ean manifestazio baterako deia egin dute langile batzordearekin batera. Donostian bertan izango da; 12:00etan Bulebarretik atera eta Zuloaga plazan amaituko dute. Onkologikoa monografikoa eta bizirik aldarriak batuko ditu.

Langileen kexen artean dago Onkologikoa «gutxiegi» erabiltzen dela gaur egun, eta horixe bera deitoratu dute gaur pazienteek egin duten agerraldian zabaldu duten oharrean ere. Horren ondorioen larriaz ohartarazi dute, eta esan dute itxaron zerrendak, adibidez, %20 hazi direla urteotan. Datuak horiek izanda ere, Onkologikoan ia jarduera kirurgikorik ez dutela egiten deitoratu dute, eta erietxeko oheen %10-%15 erabiltzen direla. «Baliabideen erabilera hori lotsagarria da itxaron zerrenda onartezinak pilatzen dituen osasun egoera batean».

Kutxa fundazioarena zen lehen Onkologikoa, eta, itun baten bidez, Osasun Sailarekin ari da orain «lotura prozesu» batean. Bi erakundeei eskatu diete «definitzeko» behingoz zentroaren «arreta eredua», bermatzeko bertako langileen jarraipena, eta Osakidetzaren egitura barruan sartzeko, betiere zentroaren «estilo monografikoa» bermatuta. Beste biderik ez dagoela nabarmendu dute: «Definizio horrek asistentzia kalitate handiagoa ekarriko du, bai eta dauden osasun baliabideen optimizazioa ere».


Summary: Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiak bertan behera utzi du Cirmauto enpresako kaleratze kolektiboa. ELAk sententzia ospatu du, eta Nafarroako Gobernuaren «geldotasuna» kritikatu du.

Cordovillako (Nafarroa) Cirmauto kontzesionarioak egin nahi zuen kaleratze kolektiboa –28 pertsona langabezian utziz– bertan behera utzi du Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiak. ELA sindikatuak pozez hartu du erabakia. Izan ere, haren erranetan, sententziak mugatu egiten du «enpresek normalean kaleratzeak egiteko erabiltzen duten inpunitatea». Nafarroako Gobernuak egoera dela-eta izan duen «geldotasuna» ere kritikatu du sindikatuak, «zeinak enpresaren interesen alde egin zuen eta babesik gabe utzi zituen langileak», gehitu du.

ELAk azaldu duenez, enpresa jada ez dago martxan, beraz, «ezinezkoa izanen da langileak berriz hartzea». «Horrek esan nahi du Cirmautok bidegabeko kaleratze bati dagozkion zenbatekoak ordaindu beharko dituela, baita kaleratzearen egunetik (2021eko abenduaren 10a) epaiaren egunera arte (2022ko urriaren 3a) jaso ez diren soldatak ere. Gainera, 10.000 euro ordaindu beharko dizkio ELAri, greba eskubidea urratzeagatik», adierazi du ELAk.

Sindikatuaren erranetan, auzia «Cirmauton gertatutakotik haratago» doa, «ohar argia» delako patronalarentzat: «Lan erreformaren ondorioz enplegua erregulatzeko espedienteak errazago egiten ahal badira ere, denak ez du balio». Hala, enpresako langileek egindako lana nabarmendu du ELAk: «Langileen antolamendua da lan eskubideak defendatzeko tresnarik onena».


Summary: Hemezortzi etorkin hil dira Greziako uretan, bi txalupa hondoratu ostean. Atenasek Ankarari eskatu dio «berehalako neurriak» hartzeko, baita EBri ere. IOMen arabera, 2.100 errefuxiatu hil dira Egeo Itsasoan 2014tik.

Bi ontzi hondoratu ziren atzo gauean Egeo itsasoan, eta gutxienez hemezortzi migratzaile hil ziren. Greziako kostazainen arabera, lehen ontzia 21:00 aldera hasi zen hondoratzen, Kizera uhartetik itsas milia batera, eta laurogei etorkin erreskatatu zituzten. Lehen informazioaren arabera, ordea, txalupak 95 lagun zeramatzan. Hiru gorpu topatu zituzten.

Bigarren ontzia, berriz, Lesbos uhartetik gertu hondoratu zen, eta berrogei etorkin zeuden txalupa hartan. Agintariek hamabost hildako zenbatu dituzte orain arte. Era berean, bederatzi migratzaile erreskatatu zituzten, eta beste hamasei lagunen bila ari dira, Ethnos egunkariak jakinarazi duenez.

Turkiari deia

Notis Mitarakis Greziako Migrazio ministroak «premiazko deia» egin dio Turkiari, «berehalako neurriak» har ditzan migrazio fluxua geldiarazteko, «Egeo itsasoan baldintza meteorologiko txarrak dauden honetan».

«Bizitza gehiegi galdu dira Egeo itsasoan. Jendea nabigatzeko egokiak ez diren ontzietan itota hiltzen ari da», nabarmendu du Mitarakisek, eta, aldi berean, neurriak hartzeko galdegin dio Europako Batasunari.

IOM Nazioarteko Migrazio Erakundeak emandako datuen arabera, orotara 2.100 errefuxiatu inguru hil dira Egeo itsasoan 2014tik.


Oinez Basoa, inoiz baino biziago

Summary: Oinez Basoa, inoiz baino biziago. Datorren urriaren 16an Tafallako Garces de los Fayos Ikastolak bere laugarren Nafarroa Oinez festa antolatuko du.

Datorren urriaren 16an Tafallako Garces de los Fayos Ikastolak bere laugarren Nafarroa Oinez festa antolatuko du Erdian Erein lelopean, eta, nola ez, gogora datorkigu duela hamaika urte ospatu zen azkenekoa, 2011n, alegia. Urte hartan, aurrera eramandako dinamika guztien barruan, Tafallan, Oinez Baso bat sortzea proposatu zen, baita arrakasta handiz burutu ere. Duda gabe, gerora jarraipen bikaina izan duen proiektua bihurtu da, eta are gehiago, Nafarroako Ikastolen Elkarteko festa nagusiaren barruan nahitaezko egitasmoa bihurtu da urtez urte. Hala, Oinez jaia ospatzen duen Ikastolak bere herriko landa eremu bat basoberritzen du urtero.

Egungo gizarteak duen kezka globalik handienetako bat klima aldaketarekiko eta ingurumenarekiko kontzientzia da, eta hezkuntza ezinbesteko faktorea da belaunaldi berrietan egin beharreko lanketan. Bada, Oinez Basoaren helburu nagusia da euskararen bultzada, gure hezkuntza proiektua eta naturarekiko konpromisoa uztartzea. Era berean, Ikastolen jai erraldoiak duen inpaktu ekologikoaz jabetuta, berau antolatzean erabiltzen diren baliabide naturalen kontsumoa, hondakinen sortzea edota berotegi-efektuko gasak jaulkitzea nolabait orekatzearren edo konpentsatzearren sortutako egitasmoa dela esan daiteke.

Proiektuaren hastapenak 2008an izan ziren, Arbizun, eta bigarrenik, Tafallan. Geroztik, Tuteran, Zangozan, Baztanen, Andosilla-Sartagudan, Lesakan, Altsasun, Arguedasen eta Barindano-Antzin-Lizarran 10 baso sortu dira, eta 14 urteetan zehar egin den ibilbidearen baitan, 50.000 zuhaitzetik gora landatzea lortu da Nafarroa guztian barna, Nafarroa Oinez-ek uzten duen elkartasun aztarnaren eraginez.

Ikasleak eta zientzialariak

Gure herrian, erraterako, hegoalderantz zabaltzen den Plano mendiaren hasieran egin zen landaketa, 7.700 arte eta erkametz jarriaz 8,3 hektarea hartzen dituen eremuan. Geroztik egin den jarraipenaren ondorioz, harro esan dezakegu Tafallako Oinez basoa nolabait paradigmatiko bihurtu dela, eta horren adibide garbia da 2012-2013ko ikasturtean Nafarroako Unibertsitate Publikoko Ingeniari Agronomoen Goi-mailako Eskolako lantaldearekin abiatu zen ikerketa proiektu berritzailea. Iñigo Virto doktorearen gidaritzapean, basoak eragindako karbono atmosferikoaren bahiketa eta ingurumen-onurak ebaluatzen hasi ziren, eta lortutako emaitzek ez dute duda izpirik uzten: jadanik 500 tona CO2 baino gehiago xurgatu ditu Tafallan landatutako birika honek, 100.000 litro dieselek kutsatzen duena baino gehiago. Gainera lurzoruaren kalitatea izugarri hobetu du, bai eta bertako mikrofaunaren aniztasuna bultzatu ere.

Ildo beretik, Plano mendiko basoaren jarraipen hau gure Ikastolako hezkuntza jardueraren baliabide pedagogiko bilakatu da. Diseinatutako metodologiari esker, Garces de los Fayos Ikastolako ikasleek zuzenean parte hartu zuten Unibertsitateko zientzialariek hartutako laginetan eta neurketetan. Halaber, haiek ere artatu eta hezi dituzte zuhaixkak nolabait. Udazken oro DBH 1. eta 3. mailako ikasleek ezkurrak biltzen dituzte gero ikastolan bertan ernetzeko. Ikasturte bat zaintzen egon ostean, 2. eta 4. mailan daudenean Oinez Basoan aurrera egin ez duten landareak haiek landatutakoekin ordezkatzen dituzte. Sobera geratzen diren kimuak Tafallan dagoen beste landaketa proiektuetarako landatzen ditugu, Berdesia kasurako.

Cascarruejos-eko behatokia.

Oinez Basoaren arrakasta bistakoa da, eta bere horretan bikain hazten ari dela ikusita, Tafallako ikastolak beste proiektu bati heldu dio aurtengo Oinez egitasmoaren barruan. Ingurumenaren eta hezkuntzaren ildoari jarraikiz, Tafallako ondare naturalaren txoko ederra den aintzira txiki batean hegazti behatoki bat sortzea pentsatu da, Cascarruejos izenekoan hain zuzen. Horren kokalekua arestian aipatutako Plano mendiaren beste aldean legoke, hegoaldera joanaz, La Sarda eta Candaraiz eremuen artean.

Euri-urez sortutako urmael hori gozamenerako eta ingurumen-hezkuntzarako beste elementu bat bihurtu nahi da, edonork disfruta dezan. Proiektuaren asmoa lurraldean ahalik eta integratuena egongo den behatokia eraikitzea da, inguruko landa eraikinen antzekoa, ahal den neurrian material birziklatuekin, non harriak, karea, lurra eta zura paisaiarekin mimetizatuko diren. Hainbat azpiegituraren eraginez ingurunearen etengabeko sarraskia pairatzen ari garen honetan (AHT-a, Nafarroako ur-kanala, autobidea, haize-errrotak…), eskertzekoa da Ikastolaren eta Udaletxearen elkarlanari esker Tafallako landa eremuak izango duen beste arnasgune hau. Zorionak!


Summary: Nafarroako Gobernuari eskatu diote Erdizko meategi proiektua «foru intereseko inbertsio» deklaratzeko. Navarra Suma, PSN eta Geroa Bai agertu dira ebazpenaren alde, eta EH Bildu, Ahal Dugu eta Ezkerra aurka.

Nafarroako Parlamentuaren osoko bilkurak ebazpen bat egin du gaur. Hala, Nafarroako Gobernuari eskatu diote «foru intereseko inbertsio deklaratu dezala Magnesitas Navarrasek Artesiaga aldean (Esteribar-Baztan, Nafarroa) magnesita ustiatzeko duen proiektua». Alde bozkatu dute Navarra Sumak, PSNk eta Geroa Baik, eta kontra EH Bilduk, Ahal Dugu-k eta Ezkerrak.

PSNk sustatu du ebazpena, argudiatuz meategia dela «Esteribarko haraneko (Nafarroa) familia askorentzat gutxienez 25 urtez enplegua eta bizi kalitatea bermatzen jarraitzeko aukera bakarra». Izan ere, Magnesitas Navarrasek badu meategi bat Eugin (Nafarroa), baina, enpresak berak erraten duenez, datozen bost urteetan amaituko da bertako materiala. Hala, Magnak dio Erdizko mendian (Baztan, Nafarroa) bertze meategi bat egitea dela konponbide bakarra Eugiko langileak kalean ez gelditzeko.

Badira, ordea, argudio horiekin bat egiten ez dutenak –Erdiz Bizirik adibidez, 2007an sortutako plataforma bat–. Izan ere, Baztango (Nafarroa) baserritar aunitzek ez dituzte euren animalia guztiak mantentzeko adina lur propio, eta herri lurrak ezinbertzekoak zaizkie abeltzain jarduerarekin jarraitu ahal izateko. Erdiz da lur komunal horietako bat, Baztanen (Nafarroa) dauden hiru bazkalekuetatik handiena. Gainera, Erdizko eremua Natura 2000 sarean integratuta dagoen kontserbazio bereziko eremu bat da, eta, beraz, mugatuta dago bertan jarduera ekonomikoak egitea. PSNk, baina, adierazi du «bateragarriak» direla meategia eta aipatutako abeltzaintza jarduerak.

Herri antolaketa

Egoera zein den ikusita, eta aldaketa guztien berri emateko, Erdiz Bizirik plataformak informazio saioak eginen ditu aste honetan eta hurrengoan, Baztango (Nafarroa) herri guztietan barrena. Gainera, gaur, 19:00etan, prentsaurrekoa egin du Elizondon (Nafarroa), eta datorren urriaren 12rako manifestaziora deitu ditu herritarrak.


Summary: Gizon bat atxilotu dute Gasteizen banku batean lapurtzen saiatu ostean. Bi gizon saiatu dira lapurreta egiten, suzko arma batekin. Bata atxilotu egin du Udaltzaingoak, eta besteak ihes egitea lortu du.

Bi gizon Kutxabanken bulego batean lapurtzen saiatu dira, Gasteizko Done Jakue hiribidean, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez. 14:00ak jotzear zirela sartu dira bulegora, suzko arma bat zutelarik. Ezin izan dute ezer eraman, eta esku hutsik alde egin dute. Udaltzaingoak gizon horietako bat atxilotzea lortu du bankutik gertu; besteak, berriz, ihes egitea lortu du azkenean. Hirugarren batek eman die abisua udaltzainei, dei bidez.

Ertzaintzak hartu du ikerketaren ardura, eta jakinarazi du ihes egin duenaren bila ari dela.


Summary: Eskaintza politiko berri bat eratu nahi du EH Baik. Lehen kongresua eginen du azaroaren 26an. Txosten politikoa eta organizatiboa eztabaidatzen hasiko da ondoko egunetan

Azaroaren 26an Baionan iraganen den kongresuari begira azken fasean sartu da EH Bai. Ondoko asteetan 30 bat bilkura eginen dituzte herrietan txosten politikoa eta organizatiboa aurkeztu eta eztabaidatzeko, eta interneteko plataforma bat ere irekiko dute hala nahi duenak emendakinak egiteko aukera izan dezan. Ondoko egunetan egin beharrak dituzte publiko bi dokumentuak. Ekaineko zenbaketaren arabera, 300 kide ditu EH Baik, baina ezkerreko abertzaleen ideiekin bat egiten duten guziei ireki nahi diete eztabaidan parte hartzeko aukera. EH Bai sortu denetik, 700 eta 800 pertsona artean afiliatu da mugimendura, eta uda honetan errolda bat egin dute herrietan: bi mila pertsonako zerrenda osatu dute, eta kongresuan parte hartzeko gomita bidali diete. Hala, kongresurako kidetza berezi bat sortu dute: hogei euro edo euskoren truke, eztabaida prozesuan parte hartzeko aukera izanen du hala nahi duenak. «Izan herrietako hauteskunde plataformetan edo etxebizitza plataforman adibidez, badira elkarrekin bidea eginik ere oraindik EH Baiko kide izateko urratsa egin ez dutenak. Atea ireki nahi diegu erakusteko lekua badutela», azaldu du Nikolas Blainek. Beste adibide bat eman: ekainean Frantziako Asanblearako hauteskundeetan aurkeztu zituzten sei hautagaietarik hiru baizik ez ziren EH Baiko kideak. «Bidelagun horiei egiten diegun gomita da».

Hamabost urteko ibilbidearen ondotik, EH Baik egiten duen lehen kongresua da azaroaren 26an bukatuko den hau, eta prozesu parte-hartzailearen ondotik eskaintza politiko «berritu» batekin atera nahi dute; 2020-2026rako bide orri politikoarekin. Azken urteetan hauteskundeetan izan duten «gorakada» azpimarratu du Blainek, eskuineko blokearen gibeletik «bigarren indarra» direla baieztatuta: «sinesgarritasunean gora egin dugu». Era berean, Frantziaren «mespretxua» eta Ipar Euskal Herriak dituen beharrei emandako «erantzunik eza» deitoratu ditu. «Gure proiektuak Euskal Herria bere osotasunean hartzen du, eta bertako herritar eta eragileekin eraiki nahi dugu».

Txosten politikoan eztabaidagai izanen dituzten elementuak aletu ditu Anita Lopepek. Gehiengoak osatzean ardaztu nahi ditu, bai karrikan eta baita instituzioetan ere, Ipar Euskal Herria «ahots bakarrez» mintzatu dadin Parisen aitzinean. «Hainbat borroka gehiengo sozial eta politikoak osatuz eraman behar direla uste dugu, baina hauteskundeen lehiara ere eraman nahi dugu logika hori, garaipen politiko berri batzuei atea irekitzeko», esplikatu du. Ezkerreko beste indar politikoekin elkarrizketak eramanen dituzte, beti ere ezkerreko abertzaleen proiektuarekin «koherente» geldituz. Azken urteetan lan eskema horren baitan izan dituzten «lorpenak» goretsi ditu. Horrez gain, Euskal Herriaren autodeterminazio eskubidearen aldarrikapenari indar berria emateko borondatea ere erakutsi dute EH Baiko kideek, EH Bildurekin duten akordio estrategikoan aitzina eginez.

Estatus politiko berria

EH Bairen iritziz, estatus politiko berri batera iragan behar da Ipar Euskal Herria, gaur egun duena baino konpetentzia gehiago eskuratuta. «Orain dela urte batzuk, estatus bereziko lurralde kolektibitatearen aldeko gehiengo bat osatu zen, baina anartean Euskal Hirigune Elkargoa sortu da. Eguneratze bat beharrezkoa da», esplikatu du Blainek. Garai hartako aldarrikapena berriz hizpide hartzearen alde egin lezake EH Baik, baina estatus politikoaren berritzean eman nahi dute azpimarra oraingoz, helburu horren inguruko indar metaketa lehenetsita. Gaur egun geldirik dagoen Batera plataformaren eredua aipatu du Blainek: «Aldarrikapen amankomuna eta ahots bakarrarekin mintzatzea».


Summary: Akordiorik ezean Bizkaiko metalgintzako grebak luzatu egingo direla iragarri dute. CCOO, LAB eta UGT borroka luzatzeko prest daude, baina hil bukaerako lanuzteen ondoren erabakiko dute nola. ELArekin harremanetan jarraitzen dute.

«Hil amaierako hiru greba egunen ostean akordiorik ez badago, greba gehiagotara deituko dugu». LAB, CCOO eta UGT sindikatuek mezu argia bidali diote FVEM Bizkaiko metalgintzako patronalari. Lanuzteak deitu dituzte urriaren 27rako, 28rako eta azaroaren 2rako, eta, deialdi horren bidez, patronalaren jarrera bigundu nahi dute urriaren 13ko bilerara begira. ELAk ere grebara deitu du egun horietarako, deialdi propioa egin du, baina, eta Mitxel Lakuntza idazkari nagusiak onartu du haiek astebeteko grebara deitzea nahiago zutela. Arabako metalgintzako ituna sinatu ondoren aldentze bat egon da Bizkaiko mahaian, eta ikusteko dago ELAk bat egingo duen mobilizazioekin. Hark du ordezkaritzarik handiena (%40,5). Bizkaiko metalgintzako negoziazio mahaiko gehiengoa osatzen sindikatuak ez daude amore emateko. Are gehiago, Arabako metalgintzan sinaturiko lan hitzarmenaren ondoren patronalari «aitzakiak» amaitu zaizkiola uste dute. Haien ustez, posible da, besteak beste, erosahalmena bermatuko duen eta lanaldia murriztuko duen hitzarmen bat sinatzea. Izan ere, nabarmendu dute enpresek haien salneurrietara eraman dituzte inflazioaren kostuak: «Lana badago. Salbuespenak egongo dira, baina, oro har, sektorean lan egiten ari gara. Enpresek salneurriak igo dituzte, eta krisiaren kaltea leundu dute. Aldiz, langileek haien gain hartzea nahi dute», salatu du Iratxe Azkuen LABeko ordezkariak. Arabako metalgintzako mugarria garrantzitsua da, ELAren aldentzeak hor baitu oinarria. Haren ondoren, ELAk gutxieneko eduki batzuk adostea eskatu zuen Bizkaiko mahaian, eta beste sindikatuek ez zuten hori onartu. Dena den, bi aldeen arteko harremanak ez daude hautsita, komunikazioa irekita dago, eta ikusteko dago nola antolatzen dituzte piketeak, manifestazioak eta bestelako mobilizazioak. Egun, alderik handiena hil bukaerako greba egunen osteko estrategian dago. ELAk dagoeneko esan du greba mugagabe bat deitzearen aldekoa dela; LABek, CCOOk eta UGTk, aldiz, greba egun horien ondoren ikusiko dute zein formaturekin jarraitu. Eta ondoren, zer? Greba egun horien osteko estrategian pentsatuz joatea logikoa da, egun patronalaren eta sindikatuen jarrerak oso urrun daudelako. Hamabi bilera egin dituzte dagoeneko, eta, sindikatuen ustez, patronala atzera egiten ari da. «Malgutasunaren aurkako neurriak leuntzea eskatu du, eta bajen osagarriak murriztea. Esaterako, itunak langileko 100 orduko lan poltsa bat dago enpresen esku, eta hori handitu egin nahi dute», azaldu du Yari Blasco CCOOko ordezkariak. Diru kontuetan ere urrun daude jarrerak. Sindikatuek soldatak KPI+%1 eguneratzea eskatzen dute, baina zaila izango da horri eustea. FVEMek, aldiz, %8,75ko igoera eskaini du hiru urterako. KPIarengandik oso urrun dagoen eskaintza bat da, eta, sindikatuen arabera, patronalak ez du nahi soldaten eguneratze sistema KPIari lotuta joatea. Sindikatuek esana dute ez dutela onartuko itunaren indarraldiaren amaieran erosteko ahalmena galtzea eragingo lukeen akordiorik. Arabakoak, esaterako, bermatzen du (2025. urtearen amaieran). Bizkaiko metalgintzako lan hitzarmena Euskal Herriko lan itunetan gehien zabaldua da. 52.000 langilek dihardute haren babespean, eta, besteak beste, Sidenor eta Cie Automotive lantokien itunen oinarria da. Era berean, mantentze azpikontrata askoren baldintzak ezartzen ditu, besteak beste, Coca Colarenak eta Petronorrenak. Urtean 18.416 euroko gutxieneko soldata ezartzen du, eta aurreko itunaren indarraldia abenduan amaitu zen.

FVEM: «Greba deialdi hau arduragabea da» FVEM metalgintzako Bizkaiko enpresen elkarteak sindikatuek eginiko greba deialdia gaitzetsi du. Adolfo Rey kudeatzailearen ustez, «arduragabekeria hutsa» da, eta sindikatuei leporatu die ez mugitu izana azken bost hilabeteetan. Reyk eskaera zehatza egin die hilaren 13ko bilerara begira: «Haien eskaera plataforma mugitu behar dute». Haren arabera, patronalak hiru eskaintza ezberdin egin ditu orain arte eginiko hamabi bileretan. Jakina da azkenekoan %1,5 handitu zituela aurreko soldata eguneraketa eskaintzak. Zentzu horretan, ez dio atea itxi eskaintza berriz egokitzearen aukerari: «Gure jarrera aztertzen ari gara, eta gure estrategiaren arabera jokatuko dugu. Hori bai, argi dugu haiek mugitzen ez badira ezinezkoa dela lan hitzarmena egotea».

NEGOZIAZIOAREN GAKOAK Bizkaiko metalgintzako itunak 52.000 langileri eragiten die. Euskal Herriko lan itun zabalduena da. 1. CCOO-LAB-UGT. Hiru sindikatuen artean ordezkarien gehiengoa dute (%59). Haiek sinatu zuten aurreko ituna. 2. Zer eskaini du FVEMek? %3,25eko soldata igoera aurten, %3koa 2024an, eta %2,5ekoa 2024an. Malgutasunaren aurkako neurriak ere leundu nahi ditu, besteak beste. 3. Zer nahi dute sindikatuek? KPI+1 da lehen eskaintza. Marra gorria erosteko ahalmena ez galtzea da.


Summary: Bizkaiko zahar etxeetako hiru greba egunen «balorazio positiboa» egin du ELAk. Lan itunaren negoziazioa desblokeatzeko eskatu dute langileek, Bizkaiko Foru Aldundiaren egoitza aurrean egindako protestan. Prest agertu dira greba gehiagora deitzeko.

«Borroka egitea baino ez zaigu geratzen», esan du gaur Soraya Garcia ELAko ordezkariak, Bilbon, Bizkaiko zahar etxeetako lankideei begira. Orain urtebete egin zuten lan hitzarmen berria negoziatzeko azken bilera patronalekin, eta, blokeoaren aurka, hiru greba egun egin dituzte asteon. Bizkaiko Foru Aldundiaren egoitzaren aurrean egin dute gaurko mobilizazioa, eta «balorazio positiboa» egin du Ander Akarregik: «Jendea prest dago borrokatzeko. Aurreko lan gatazkan 378 greba egun egin genituen; berriro egin behar baditugu, egingo ditugu, baina ezinbestean lan baldintzak hobetu eta kalitatezko zerbitzua ezarri behar da Bizkaiko egoitzetan».

2016 eta 2018 arteko lan gatazka historikoan sinbolo bihurtutako elastiko berdeek foru jauregiaren inguruak hartu dituzte eguerdian: egoitza pribatuetako ehun behargin baino gehiago agertu dira protestara. Erresidentziak borrokan! lelodun oihal handi bat zabaldu dute, eta «konponbide» bat galdegin diote aldundiari, hark finantzatzen baitu zerbitzua. Kalean jarritako karteletan adierazi dituzte eskaera zehatzak: erosahalmena bermatzea, berdintasun planak eta kontziliazio neurriak bideratzea, ordezkapenak lehen egunetik egitea, lanaldi osoko kontratuak lotzea, enplegua egonkortzea...

Grebalarien paparrean, berriz, txapa bat, aldarri batekin: «Zaindu nazazu bi orduz (gutxienez)». Eskaera nagusietako bat baita ratioak jaistea eta langile gehiago kontratatzea, Akarregik azaldu duenez: «Bizkaiko Diputazioaren ratioei buruzko dekretuak zehazten du zenbat denbora daukagun egoiliar bakoitza artatzeko, eta langile guztien batuketak dio ordubetez jasotzen dutela zaintza, baina guk uste dugu gutxienez bi ordukoa izan behar duela zaintza horrek. Eta horrek esan nahi du lantaldeak bikoiztu egin behar direla». Erantsi du araudietan «anomalia itzel» bat dagoela: «Ratio diferenteak daude lurraldeka. Mendekotasunaren bigarren edo hirugarren gradua dutenak artatzeko, 88 minutu dituzte Gipuzkoan, eta 60 Bizkaian».

«Zaintzak txarto daude», berretsi du Garciak. Eta lan baldintzez ez du panorama hobea marraztu: «Soldatak izoztuta dauzkagu duela bi urtetik, eta, soilik KPIa kontuan hartuta, %16ko erosahalmena galdu dugu. Langile gutxiago dago, ez da ordezkapenik egiten, azken urtean ez gaituzte negoziazio mahaira deitu... Soilik borrokak lor dezake egoera hau desblokeatzea».

Atzo, auto karabanan

Hiru greba egun egin dituzte jarraian: «Indarrez eta alaitasunez». Asteartean, manifestazio zaratatsua egin zuten Bilbon, eta atzo, auto karabanak egin zituzten eskualdeetan. «Zirraraz» gogoratu du atzokoa Garciak: «Egoitzetara joan ginen, eta gutxieneko zerbitzuetan zeuden lankideak ateetara edo leihoetara atera ziren, baita adinekoak eta senideak ere, txaloka. Haiek gu sentitzeko eta guk haiek sentitzeko modu bat izan zen». Gaur ere trikipoteoan amaitu dute mobilizazioa: «Festa giroan gizarteratu nahi dugu gure borroka».

Ikasturte berrian egindako lehen lanuzteak izan dira hauek —aurreko hilabeteotan beste sei egin zituzten—, eta borroka indartzen ari dela uste du Akarregik: «Gutxieneko zerbitzuak %80 ingurukoak dira, eta horrek asko murrizten du kalera irteteko aukera. Baina, orokorrean, zentro handietan jende askok parte hartu du greban, eta zentro txikietan orain arte irten ez direnak irteten hasi dira». Garciak aitortu du gorazko joera hori ohikoa dela sektorean: «Ikusten ari gara jendea nekatuta dagoela pandemia batetik datorrelako, baina badakigu greba haziz joango dela». Eta luze joko duelako susmoa du: «Emakumeak beti jartzen gaituzte irteera marran: berdin dio zenbat hazi garen, berriro itzularazten gaituzte hasierara, dena demostratzera... Baina hau da gure borroka, eta badakigu beste aukerarik ez dagoela».


Summary: Aingeru Epaltzaren 'Erretzaile damutuen konpainia': kolore askotako nobela beltza. Aingeru Epaltzak Edu Saragueta pertsonaia «berpiztu» du 'Erretzaile damutuen konpainia' nobelan, 'Rock'n'roll' idatzi eta 22 urtera. Haren bidez begiratu dio «Iruñea multietnikoari».

2000. urtean Rock'n'roll eleberria argitaratu zuenez geroztik, irakurle batek baino gehiagok galdetu izan dio Aingeru Epaltzari sartuko ote duen orduko Edu Saragueta kazetari protagonista beste abentura batean. Epaltzak, ordea, izan du nahikoa abentura Erresuma eta Fedea trilogia idazten, besteak beste (Mailuaren odola, 2006; Izan bainintzen Nafarroako errege, 2009; Gure Jerusalem galdua, 2013); «opus magna bat», Xabier Mendiguren Elkarreko editorearen hitzetan. Orain, gaurko gaietara itzuli denean, eta Mendi-joak (2017) ipuin liburuaren ondoren, Epaltzak Saragueta «berpiztea» erabaki du, azkenean, beste modu bateko istorio bat kontatzeko Erretzaile damutuen konpainia nobelan.

Izan ere, gaurko Edu Saragueta ez da orain hogei urteko bera: 60 urtetik hurbil dabil, osasuntsuago bizitzen saiatzen da, kirola egiten du, ez du erretzen, alkohol gutxi edaten du, drogatik urrun bizi da... Horretarako lagungarri, badu lagunarte berri bat, Epaltzak kontatu duenez: liburuari izenburua ematen dion erretzaile damutuen konpainia.

Erretzaile damutu horiek dira Saraguetak inguruan dituen lagun bakarrak ia. «Kirola egiteko biltzen dira, eta, ostiraletan, hamaiketako bat egiteko, gero. Oso fauna berezia da, eta, gainera, erretzaile guziak ez dira fumatzaile ohiak: kasu batzuetan, erretzaile hitzaren beste adiera erabiliz, gauzak erre izan dituzte. Badago militante ohiren bat, sindikalista ohiren bat, bankari ohiren bat, eta, okerrena, TAOko zaintzaile bat, pertsonarik gorrotatuena», azaldu du idazleak.

Pertsonaiaren inguruko beste gauza batzuk, berriz, gutxi aldatu dira: «Neurri handi batean, bere bizitza kaka zaharra da. Bizi sentimentala desastre hutsa da, bakarrik bizi da, eta sarearen bitartez ligatzera saiatzen da, arrakasta handirik gabe». Gainera, iraupen luzeko langabetua da, langabezia saria agortu duena. «Oso urri bizi da: lehenago bizi zen tokia utzi behar izan du, eta etorkin auzo batean bizi da orain. Bera da eraikin guzian hemengo bakarra, gainerako guziak etorkinak dira». Lagun baten bidez iritsitako lan batek abiatuko du ekintza: komunitate islamikoari buruzko erreportaje sorta bat egingo du, telebista kate baterako.

Nobela beltza da Erretzaile damutuen konpainia, baina ez hori bakarrik, Mendigurenen arabera: «Baditu ohituren deskribapenak, lige kontuak, erotismo puntu bat, gizartearen ñabardurak eta berezitasunak ondo ispilatzeko trebezia handia, begirada zorrotza...». Editoreak «kazetari sena» garbi sumatzen dio Epaltzari, «literatoarenaz gain».

Epaltzak ibilbide luzea egin du idazle —zortzigarren nobela du, eta idatzi izan ditu ipuin bildumak, saiakerak eta haurrentzako kontakizunak ere—, eta Mendigurenek paraleloan egin du bere editore bidea. «Beti izan da idazle maisua niretzat, eta ondo idaztea zer den estimatzen duen edonorentzat», kontatu du hark. «Esaldi bakoitzean eskatzen dio Aingeruk txinparta ateratzeko, paragrafo bakoitza da ederra, esanguratsua, potentea. Argumentu onak asmatzen daki, ez zaio agortzen irudimena».

Euskaldun bat Iruñean

Esan dutenez, irakurlea ehungarren orrira iritsi arte ez da konturatuko liburua nobela beltza dela, Rock'n'roll-en gertatutakoaren kontrara, lehenbiziko hilotza berandu iristen baita. «Inportantea iruditzen zitzaidan girotzea, gero kontatu nahi nuenerako», esan du Epaltzak.

Rock'n'roll-en, hiriaz aritu zen; «Iruñea ezagutzen zutenek berehala ezagutu zuten hiri hori, baina ez nuen karrika izenik erabiltzen». Oraingoan, Iruñea ageri da, izenez eta xehetasun askorekin, «bere konplexutasun osoan». Hau da: «Iruñea multietniko bat, benetako gaurko Iruñea, non euskaldunok talde bat gehiago garen bertze aunitzen artean, eta ez segur aski inportanteena».

Horri lotuta, beste ezaugarri bat erantsi dio Saraguetari: euskalduna da. «Rock'n'roll-en, ihes egiten nion kontu horri: inor ez zen ez euskalduna, ez erdalduna, ez ezer ere. Kuriosoa da: euskarazko literatura batek —ez guziak— ihes egiten dio egoera soziolinguistikoari, hor badago erran gabe doa moduko bat, eta narrazioari traba eginen ez ote diogun ustea ere bai. Nik pentsatu dut aurre egitea horri. Iruñea multietniko bati buruz ari banaiz, nola saihestu gure talde etnikoaren presentzia?».

Ageri dira «boterea, migrazioa, mamu islamista, ahalik eta modu errealistenean». Adibidez, emakumeek janzten duten zapiari buruzko eztabaidaz aritu da liburuan. «Gaur egun bi jarrera daude, aurrerazaleen artean: batzuei iruditzen zaie errespetuzko gauza bat, identitatearekin lotzen delako, eta besteei dominazio eta menderakuntza tresna bat». Protagonistaren bizipenek horri buruzko jarrera bat hartzera eramango dute.

Epaltza umorez aritu da horretaz guztiaz, eta Cristina Peri Rossiren poesia antologia batean irakurritako esaldi baten bidez azaldu ditu horretarako arrazoiak: «Egoa apaltzen duelako, biziminari transzendentzia kentzen diolako eta adimenari laguntzen diolako. Ez dakit liburu honek hori beteko duen, baina umorez josia dago».


Summary: Unean uneko argazkiei beste arnasaldi bat. 'Denboraz, galde-erantzunen bilduma'' liburua eman du Txakur Gorriak. BERRIAn idatzitako zutabeen txatalak testu eta ilustrazio berriekin josiz, denboraren joanaz gogoeta egin dute. Txakur Gorriaren webgunean, BERRIAren online dendan eta Durangoko 57. Azokan egongo da eskuragarri.

Hiru ikasturte dira Txakur Gorria sormen kolektiboa BERRIAko Bi Tarte atalean kolaboratzen hasi zela. Igandero, iritzi zutabe ilustratu bat plazaratu du ordutik Malen Amenabar Larrañagak, Mariñe Arbeo Astigarragak, Nerea Ibarzabal Salegik eta Ane Labaka Mayozek osatutako laukoteak. «Iritzi zutabeek denbora tarte jakin baten argazkia eskaintzen dute: momentuko gertaerek eragindako hausnarketa puntualak, zein egiturazkoak edo orokorragoak izan daitezkeen gaiei buruzkoak», azaldu du Ibarzabalek. Igandez igande pilatutako materiala ikusi zutenean, «hortik bestelako artefakturen bat» sor zezaketela pentsatu zuten. Eta Denboraz, galde-erantzunen bilduma liburua eman dute orain, BERRIArekin elkarlanean. Txakur Gorriaren webgunean, BERRIAren online dendan eta Durangoko 57. Azokan eskuratu ahal izango da.

Kolektiboan egiten dute lan lau sortzaileek: Amenabar eta Arbeo arduratu ohi dira irudiez, eta Ibarzabal eta Labaka, berriz, testuez. Hala jardun dute egunkarian plazaratutako iritzietan ere. 2019tik 2021era idatzitako testuak «soildu», eta txatalak hartu dituzte oinarri liburua osatzeko, baina laukoteak ohartarazi du ez dela «testu bilduma huts bat». Ibarzabal: «Denboraren joanari berari buruzko gogoeta bat ere bada, hitzezkoa eta irudizkoa; hortik datorkio izenburua ere. Testu eta irudi berriekin josi ditugu lehendik idatzitako testuak».

Hala, Arbeok azaldu du liburua zabaltzean irakurleak «testu laburrak eta irudi zabalak, nasaiak» aurkituko dituela. «Arnasa darion liburu bat da, denboraren baretasun geldiezin hori harrapatzen saiatzen dena. Inurriz estalitako janaria, paisaia gautarrak, sukalde hutsak, errepideak, korridoreak, hegaztiak...».

Galdera eta irudi berriak

Labakak azaldu duenez, material guztia bildu ostean testuak gaien arabera multzokatzea izan zuten lehen lana. «Ikusi genuen bazeudela kezkatzen gaituzten edo zeharkatzen gaituzten hainbat gai, modu batera edo bestera, aldiro agertzen zirenak gure iganderoko kolaborazio horietan». Arbeok gogora ekarri du zaintzaz, gorputzaz, diruaz, zapalkuntzaz eta pribilegio anitzez aritu izan direla batez ere urteotan, «feminismoak eskainitako iturri eta esperientzietatik edanez askotan». Gai horiek denak «pandemiaren iragazkitik pasatuta» ageri dira 2020. urteko testuetan; «ezinbestean», haren esanetan: «Urte hartan sentitutako ezintasunak eta sentimendu ilunxeagoak ere harrapatuta geratu dira liburuan».

Egunkarian plazaratuz joan diren ilustrazioak bildu ordez, berriak ondu dituzte libururako. Baita testu berri batzuk idatzi ere. Izan ere, gaiaren araberako testu multzo bakoitzetik besterako bidea irekitzeko, kontakizun laburrak nahiz askotariko galderak eraman dituzte hori biziko orrialdeetara: «Nork eros dezake denbora? Zenbatean saltzen duzu zurea?»; «Nola egiten da denbora gorputz? Nola eskaini gorputzari denbora?»; «Zenbat denbora egon daiteke bat Marina Abramovicen begietara begira?»; eta beste asko. Liburua denboraren joanaren inguruko hausnarketa orokorrago bat egiteko abiapuntu bat izateko nahiari erantzuten dio erabakiak, Labakak azaldu duenez. «Iruditu zitzaigun polita izan zitekeela multzo bakoitza denborarekin lotutako galdera iradokitzaile batzuekin hastea, beste testu zati batzuk gehitzea...».

Eta gogoeta berari erantzuten diote irudiek ere, Arbeoren hitzetan: «Denboraren joana agertzen duten irudiak dira; ez dira pertsonak agertzen, baina bai haien igarotzea toki horietatik, eta, nolabait, testuaz aparteko kontakizun bat kontatuz doaz».

Taldearen izenean, BERRIAri eskerrak eman dizkio Labakak; nabarmendu du kolektibo gisa aritzeari garrantzia ematen diotela eta lau kideek batera jarduteko aukera eman diela. «Bi Tarte atala erakusleiho itzela izan da guretzat, beste hainbat espaziotara iristeko bitarteko gisa balio izan digun plaza ederra».

Arnasa hitza aipatu du Ainara Lasa Perez BERRIAko marketin arduradunak ere, iritzita liburuaren gakoetako bat kontzeptu horrexek laburbiltzen duela. «Informazioa horren azkar iraungitzen den garai hauetan, interesgarria da ikustea idatzitako zerbaitek bizitza berriak har ditzakeela».


Summary: Errusiaren aurkako batasuna irudikatu dute 44 herrialdek. Europako Komunitate Politikoaren lehen bilkurak agerian utzi du Moskuren bakartzea kontinentean. Orbanek eskatu du zigor ekonomikoez «berriz gogoeta egiteko».

Giro ona, irribarreak eta adierazpen baikor eta ez hain baikorrak. Europako Komunitate Politikoaren lehen goi bilerak gehiago balio izan du mezu bat bidaltzeko, egiazko ondorioak eragingo dituzten erabakiak hartzeko baino, eta hori utzi du agerian 43 herrialdetako agintariei —Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak bideokonferentzia bidez parte hartu du— Pragako Gazteluan egin dieten argazkiak: Errusiaren aurkako batasuna eta une zailetan ezinbestekotzat daukaten elkartasuna irudikatu dute goi bileran parte hartzen ari diren gobernuburu eta estatuburuek.

Bilkura bera historikotzat jo daiteke, lehen aldia baita Europako herrialdeetako agintari guztiak ekitaldi berean elkartu direla, Vladimir Putin Errusiako presidentea eta Aleksandr Lukaxenko Bielorrusiakoa izan ezik. Eta horrek, ezinbestean, agerian utzi du Putin zein bakarrik dagoen kontinentean aliatuei dagokienez; agintari batzuek besteek baino harreman hobea edota gertukoagoa dute Errusiako estatuburuarekin, norbere herrialdearen interes eta beharrengatik, baina irudiak ez du zalantzarik utzi Ukrainako gerraren aferan. Inork ez du gatazka hori nahi.

Petr Fiala Txekiako lehen ministroak, Europako Komunitate Politikoaren lehen goi bileraren antolatzaileak —EB Europako Batasuneko Kontseiluko presidentetza duelako—, bileraren hasieran esan du Europak «arazo asko» dituela, baina egun aurrean duen «arazorik handiena gerra oldarkor bat» dela: «Errusiak aurrera jarraitzen du Ukrainaren kontrako eraso bidegabearekin. Vladimir Putin negoziazioen aurka dago, haren helburu bakarra lurraldeak konkistatzea da, eta iragan asteko azken ekintzek hori baieztatzen dute».

Gobernuburu eta estatuburu guztien ahotan egon da Ukrainako gerra eta Putin goi bilerara gonbidatu ez izana; Belgikako lehen ministro Alexander de Crooren arabera, «hori arrazoi on batengatik» izan da. Hain justu, parte hartzaileek, Zelenskik bilkuran adierazi duenez, «bakea berriz ezartzeko aukeratzat» daukate Europako Komunitate Politikoa; edo, beste era batera esanda, «gerra oldarkor horren kontra elkartuta» dagoen Europa islatzeko tresnatzat, Katrin Jakobsdottir Islandiako lehen ministroak azaldu duen modura.

Hori bai, izan da beste agintarien bidetik erabat jo ez duen gonbidaturik ere, Viktor Orban Hungariako gobernuburuak argudiatu baitu, goi bilera hasi aurretik, Europako herrialdeek «berriz gogoeta egin behar» dutela Errusiaren aurka agindu dituzten zigor ekonomikoez.

Ukrainako gerra alde batera utzita, Erresuma Batuaren presentziak ere arreta piztu du, besteak beste EBtik atera zelako —2020ko otsailean—, eta urteotan Europako Batzordearekin desadostasunak izan dituelako. Hasieran, Liz Truss herrialde horretako gobernuburua ez zen goi bileran parte hartzekoa, uste zuelako Europako Komunitate Politikoa EBren «apendize bat» izango zela, baina, Emmanuel Macron Frantziako presidentearen bermea jaso ostean, Pragara joatea erabaki zuen.

Baliteke Erresuma Batuak rol garrantzitsua izatea lantalde berri horretan, EBko kide ez diren estatuen artean indartsuenetako bat delako, eta herrialde horrek elkartasun eta babes handia erakutsi diolako Ukrainari hilabeteotan. Gainera, Trussek Europako Komunitate Politikoa balia lezake Londresen eta Bruselaren arteko harremana hobetzeko.

Lankidetza helburu

Talde berriaren helburua da talde komunitarioaren parte ez diren Europako estatuei bide bat eskaintzea Batasunarekin elkarlanean aritzeko. EBko estatu kide bihurtu nahi duten baina oraindik horretarako baldintza ekonomikoak betetzen ez dituzten estatuentzat da proposamena, bai eta talde komunitarioko kide bihurtzeko interesik ez duten baina blokearekin harreman estuagoa nahi duten Europako herrialdeentzat ere.

Hori sortzeko proposamena Macronek sustatu du, iritzita beharrezkoa zela talde komunitarioaren eta haren bizilagunen arteko «elkarlan politikorako plataforma bat». Denera, 44 herrialde dira horren parte: EBko 27 estatu kideak, eta Albania, Armenia, Azerbaijan, Bosnia eta Herzegovina, Erresuma Batua, Georgia, Ipar Mazedonia, Islandia, Kosovo, Liechtenstein, Moldavia, Montenegro, Norvegia, Serbia, Suitza, Turkia eta Ukraina.

Halere, oraindik ez dago erabat argi zer den Europako Komunitate Politikoa, ezta zertarako balio duen ere, agintariek orain arte ez baitute erabat azaldu talde berri horren funtzionamendua, ezta zergatik den beharrezkoa ere, esaterako.

Behintzat, badirudi 44 gobernuburu eta estatuburuak agertu direla Europako Komunitate Politikoaren alde, oraindik ere interpretazio eta interes kontrajarri asko dauden arren, eta, Mark Rutte Herbehereetako lehen ministroak azaldu duen modura, segurtasunaren, ekonomiaren, energiaren eta klima aldaketaren arloetan aurrera egiteko erabili nahi dute lantalde hori.

Agintarien asmoa da urte erdian behin elkartzea, eta EBko barneko eta kanpoko estatuek txandaka antolatzea goi bilera hori. Bigarren topaketa Moldavian egingo dute, talde komunitarioko estatu kide bilakatzeko hautagai estatusa duen herrialdeetako batean, 2023ko apirilean; Natalia Gavrilita hango lehen ministroarenganako keinu bat da, oposizioa eta talde errusiazaleen presioa jasaten ari baita. Hirugarren bilkura Espainian egingo dute, eta laugarrena, Erresuma Batuan.


Summary: Bi urtean energia kontsumoa %10 murriztea helburu Frantzian. Neurritasun energetikorako plana aurkeztu du Frantziako Gobernuak, eta jarrera aldaketa eskatu die herritarrei, inor behartu gabe argindar eta gas kontsumoa murrizteko. Berokuntza 19 gradura mugatzea da neurri nagusia.

Ekitaldi handi batean aurkeztu nahi izan du Frantziako Gobernuak bere neurritasun energetikoaren plana; hain zuzen, egitasmoaren helburuak beteko badira funtsezkoa izango dela herritarren jarrera. Gaurkoan behintzat Matignonek «pedagogia eta bultzadak» erabiliko dituela esan du, ez duela inor behartuko. Hori bai, iragarri du energia aurrezten duten etxebizitzek hobariak izango dituztela energia konpainietatik.

Anbizio handiko helburuak ditu neurritasun energetikorako planak: bi urtean herrialdearen argindar kontsumoa %10 murriztea; hots, 50 terawatt-ordu gutxiago erabiltzea, gaur egun 1.600 terawatt-ordu kontsumitzen dituen Frantzian. Aurrera begira, 2050. urterako elektrizitate kontsumoa %40 gutxitzea jarri dute jomugan.

Frantziaren planak antz handia du Espainiako Kontingentzia Planarekin. Biak ala biak datoz negu honetarako Europako Batasunak gas kontsumoa murrizteko herrialdeei emandako aginduaren harira. Baina Frantzian funtsezko garai batean dator.

Lehenbailehen

Neurritasunaren ideiak garrantzi berezia hartzen du orain, negua datorren honetan, Ukrainako Gerrak piztutako krisi energetikoari batu zaionean Frantziako erreaktore nuklearren erdia baino gehiago geldirik egotea. Emmanuel Macronek berak gaur ere dei egin die frantziarrei, eta bereziki enpresei, neurritasunerako pausoak eman ditzaten.

«Nazio osoak %10eko helburu hori betetzea lortzen badu, borondatearekin —ez dago beharrik lege dekretuetarako edo gauza konplikatuetarako— denok mobilizatzen bagara betetzeko, egoera okerrenean ere negua igaroko dugu», esan du. «Hori da gure patuaren jabe egiten gaituena». Macron bera, dena den, ez da neurritasun planaren aurkezpenean izan, Pragan izan behar baitzuen, Europako Komunitate Politikoaren lehen bileran. Macronen faltan, hamar ministrok egin dute hiru orduz luzatu den planaren aurkezpena.

Neurriak

Guztira 60 neurri aurkeztu dituzte. Baina soiltasun energetikorako neurrietan izarra berokuntzarako 19 graduen muga da. Mantra modukoa bilakatuko da Frantziako Gobernuak abiatuko duen kanpaina erraldoian.

Neurri hori hartuko dute, adibidez, Frantziako administrazioan eraikin publikoetako tenperatura 19 gradura mugatuz, hots, aurreko neguetan baino bizpahiru gradu gutxiagora. Etxebizitzetarako 20 eta 19 gradu arteko tenperatura gomendatuko da. Horrek, Gobernuaren arabera, argindar fakturan%5-10 arteko aurrezkia ekar diezaioke kontsumitzaileari.

Horri lotuta, Gobernuak 9.000 euro arterainoko laguntzak eman ditu gas galdarak bero punpekin ordezkatzen dituzten etxebizitzentzat. Berokuntza zentrala duten eraikinetan, berriz, hamabost egunez atzeratuko da haiek pizteko eguna eta beste hamabost egunez aurreratuko da itzaltzeko eguna.

Berokuntzaz gain, administrazioan ur beroa egoteko derrigortasuna kendu egingo da; zerbitzuetako ibilgailuei abiadura muga orduko 130 kilometroetatik 110ra jaitsiko zaie; eta funtzionarioen artean ere telelana bultzatuko dute, laguntzak handituz. Argiterian ere murrizketak izango dira, batez ere gauean.

Saltoki handiek argiteria murrizteko konpromisoa hartu dute, %30 bezeroentzako zabalik dauden orduetan eta %50 itxita daudenean. Gauez eten egingo dute airearen berriztapena, eta neoizko iragarkiak itzaliko dituzte itxita dauden bitartean.

Igerileku publikoetan gradu bat jaitsiko dute uraren tenperatura, eta jacuzzi eta saunak gutxituko dira, baita haien ordutegia ere. Eski estazioetan, erremonteen abiadura eskiatzaile kopurura moldatuko da.

Jarrera

«Jarrera aldaketa» eskatu du Agnes Pannier-Runacherrek, Trantsizio Energetikorako ministroak: «Gure aitona-amonek ondo egiten zutena egin. Zentzuko neurriak dira». Mobilizazio orokorra aipatu du ministroak, eta argitu ez diela ahaleginik eskatuko «jada neurritasun behartuan bizi diren frantziarrei».

«Neurritasuna ez da bizitzeari uztea, neurritasuna ez da desazkundea», argitu du Pannier-Runacherrek. «Oinarria zentzutasuna da, planetaren zerbitzura, beroketa globalaren kontra eta gure independentzia energetikoaren alde».

Klima larrialdiari erantzuteko neurritasun energetikoa orain are beharrezkoagoa bilakatu dela esan du Elisabeth Borne lehen ministroak. «Gerrarekin, larrialdiarekin, trantsizio energetikoarekin, neurritasuna beharra bihurtu da».


Xeriff ere, girgilurik jarri ezinda

Summary: Xeriff ere, girgilurik jarri ezinda. Realak irabazi egin ditu Europa ligan jokatutako partida guztiak, Moldavian gailenduta. Eskura du multzoen fasea gainditzea, Silvak eta Aritzek sartutako golei esker.

Europa ligan ez dago Reala lotuko duen aurkaririk. Orain artean, bederen. Txuri-urdinek irabazi egin dituzte txapelketan jokatutako partida guztiak. Hiru jardunaldietan gailenduta, Imanol Alguacilen taldeak tinko segitzen du E multzoko lidergoan. Ez alferrik, mendean hartu baititu Manchester United, Omonia Nikosia eta Xeriff Tiraspol. Ligaxkaren erdia osatuta, donostiarrek eskura dute lehiaketan segitzea.

Realak Xeriff menderatu du oraingoan. Transnistriako taldeak ere ez du jakin gipuzkoarrak geldiarazten. Izena ofizio balu, jai luke: ezin Realari girgilurik jarri. Alguazilen multzoa ez, futbol taldea da Xeriff, eta Reala baino eskasagoa, bistakoa denez. Agerian geratu da hori Chisinaun jokatutako neurketan. Imanolen jokalariek, aparteko erakustaldirik eman gabe, eroso irabazi dute norgehiagoka.

Bisitariek hasieratik erakutsi dute horretarako prestasuna, eta entrenatzaileak zerikusi handia izan du horretan. Ohi duen eran, Imanolek partidaren bezperan adierazi zuen Xeriff kontuan hartzeko aurkaria izango zela, eta hamaikako neurritsua prestatu du horretarako. Hasieratik zelairatu ditu ohiko jokalari gehienak, Martin Zubimendi kenduta —arazo fisikoak izan ditu astean zehar—.

Dena den, futbola ez da matematika bezain zehatza, eta Realari kosta egin zaio nagusitzea. Kalitatea ez da islatu lehendabiziko zatian. Xeriffek presarik gabe ekin dio neurketari, eta Realak izan du jokoaren gidaritza. Baloi jabetza eduki bai, pase gehiago eman bai —400dik gora, partidan zehar—, baina arrisku gutxi sortu du lehen 45 minutuetan.

David Silvak egindako falta jaurtiketa bat izan da lehen erdiko aukerarik argiena. Jaurtiketa ona egin du, baina baloia kanpora joan da. Halere, gerora egingo zuenaren aurrekaria izan da hori. Xeriff ere kamuts antzean aritu da hasierako minutuetan, atzealdea gotorleku bilakatu nahian. Halere, bere jokalarien abiadura baliatu eta saialdi batzuk egin zituen egin ditu Alex Remiroren atearen aurrean, tantaka-tantaka. Aurrea hartzeko aukera ere izan du erasoan egindako jokaldi bakanetan. Batez ere, Felipe Vizeu eta Cedric Babolo nabarmendu ziren lantegi horretan.

Ez du asmatu, ordea, eta itzalak gain hartu du hurrengo minutuetan. Ez distira, eta ez abagune. Halaxe amaitu da lehen zatia. Gaitasunak eta inertziak alderatuta, etxekoak zeuden emaitzarekin konforme, inor egotekotan.

Kalitatea eta estrategia

Bigarren zatiak ere aurrekoaren traza izan du estreinako minutuetan. Alabaina, berriz ere agerian geratu da esanaren eta izanaren arteko aldea. Xeriffekoen elastiko beltzek izar bat zuten bularrean, baina Realak zuen izarrik distiratsuena: David Silva. Espainiarrak bere abilezia baliatu du txuri-urdinak aurretik jartzeko. Jaurtiketa indartsu bat egin, eta 0-1ekoa egin du, 53. minutuan. Gol ederra izan da.

Behin abantaila hartuta, Realak erraz lotu du garaipena. Zer esanik ez epaileak Xeriffeko Kyaobu kaleratu duenean. Hurrengo minutuan aldea handitu dute txuri-urdinek; geldikako jokaldi batean, Brais Mendezen erdiraketa errematatu egin du Aritz Elustondok, bigarrena egiteko. Hortik aurrera mami gutxi izan du neurketak. Realak hiru puntu garrantzitsu eskuratu ditu: multzoko lidergoa dago, bederatzi punturekin. Hiru gutxiago ditu Manchester United bigarrenak, Xeriffek hiru, eta Omoniak alerik ere ez.


Summary: Biden: «Hondamendi nuklear bat gertatzeko mehatxua zuzenekoa da». AEBetako presidentearen hitzetan, Kubako misilen krisiaz geroztik inoiz ez da izan halako arriskurik gerra nuklear bat pizteko. Ohartarazpena egin du Vladimir Putini buruz: «Ez dabil txantxetan».

Gerra nuklear posible bat ahotan, alarma piztu du Ameriketako Estatu Batuetako presidente Joe Bidenek: «Kubako misilen krisiaz geroztik lehenbiziko aldiz, arma nuklearrak erabiliko diren zuzeneko mehatxua dago». Etxe Zuriak zabaldutako ohar batean egin ditu adierazpenak Bidenek. Gogor egin du Errusiako presidente Vladimir Putinen kontra.

Hala, «gauzek bide beretik segituz gero» mehatxua «handia» dela azaldu du AEBetako buruak. Atzera begirakoa ere egin du, egoeraren larritasunaz ohartarazteko. «Harmagedon bat» izateko arriskua aipatu du, John Fitzgerald Kennedy presidentearen agintaldiak gogora ekarrita. Dioenez, orduko hartakoa bezain handia da mehatxua orain. Gainera, argitu du arma nuklearrak erabiltzeak ezinbestean dakarrela gerra nuklear bat ondotik.

Zorrotz mintzatu da Putinez. «Ez dabil txantxetan», adierazi du hari buruz Bidenek. Gogor egin du Errusiako presidentearen kontra. «Deskubritu nahian nabil honezkero zer irtenbide gelditzen zaion Putini. Non aurkituko du aterabidea? Nola lortuko dute Errusiak bere burua zuritzea honen ondotik?»


Summary: Bielorrusiako, Errusiako eta Ukrainako giza eskubideen aldeko ekintzaileek jaso dute Bakearen Nobel saria. Ales Bialiatski, Memorial erakundea eta Askatasun Zibilen Zentroa saritu dituzte, «giza eskubideen alde aritzeagatik eta boterearen gehiegikerien aurka egindako ahalegin bereziagatik»

Asko ziren hautagaiak: besteak beste, Harx Mander hindua, Ilham Tohti uigurra eta Agnes Chow eta Nathan Law Hong Kongeko ekintzaileak. Bada, Osloko Nobel Institutuak erabaki du 2022ko Bakearen Nobel saria Ales Bialiatski ekintzaile bielorrusiarrari, Memorial Errusiako gobernuz kanpoko erakundeari eta Ukrainako Askatasun Zibileko Zentroari ematea, «gerra krimenen, giza eskubideen urraketen eta boterearen gehiegikerien aurka egindako ahalegin bereziagatik».

«Sarituek beren herrialdeetako gizartea ordezkatzen dute», nabarmendu du Nobel batzordeko presidente Berit Reiss-Andersenek, eta erantsi irabazleek berretsi dutela gizartea «ezinbestekoa» dela bakea eta demokrazia lortzeko. Osloko Nobel Institutuak oharrean dioenez, Bialiatski 1980ko hamarkadaren erdialdean Bielorrusian sortu zen mugimendu demokratikoaren sortzaileetako bat izan zen. «Bere jatorrizko herrialdean demokrazia eta garapen baketsua sustatzeko lanean aritu da». Viasna erakundea sortu zuen 1996an, eta, segidan, giza eskubideen aldeko erakunde bihurtu zen, oinarri zabalekoa. Preso politikoek jasandako torturak salatu eta estatuaren aurkako protestak antolatu zituen.

Bialiatski hiru urtez egon zen espetxean, 2011 eta 2014 bitartean. 2020ko abuztuan, Aleksandr Lukaxenko presidentearen seigarren agintaldiaren aurkako manifestazio jendetsuak hasi zirenean, Viasnak zehatz-mehatz arakatu zuen Bielorrusiako protestetan eta Polizia sarekadetan atxilotutako pertsonen kopurua. «Helburua oso sinplea da: botereari kosta ahala kosta eustea eta gizartean beldurra eragitea hauteskunde hauen faltsifikazioaren aurkako protestarik egon ez dadin», esan zuen Bialiatskik.

2021eko uztailean atxilotu zuten Bialiatski, eta, egun, «prebentziozko» espetxealdian dago. Beraz, preso dagoela Nobel saria jaso duen laugarren pertsona da, Aung San Suu Kyi myanmartarrarekin, Liu Xiaobo txinatarrarekin eta Carl von Ossietzky alemaniarrarekin batera. Gobernuko agintariak behin eta berriz saiatu dira Bialiatski isilarazten. Halere, Nobel Institutuak azpimarratu duenez, bielorrusiarrak «ez du amore eman herrialdeko giza eskubideen eta demokraziaren aldeko borrokan».

Horrekin lotuta, Reiss-Andersenek Bielorrusiako agintariei eskatu die Bialiatski «berehala» askatzeko. «Oslora etortzea espero dugu. Ez dugu ahaztu behar, gainera, milaka preso politiko daudela Bielorrusian. Hori bai, badakit nire nahia ez dela errealista».

Errusiako gobernuz kanpoko Memorial erakundea 1987an sortu zuten Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuneko giza eskubideen aldeko aktibistek, «erregimen komunistak zapaldutako biktimak inoiz ahaztuak ez izatea ziurtatzeko helburuarekin». Memorial erakundea nozioan oinarritzen da, iraganeko krimenak aurrez aurre jartzeko. Epaimahaiak dio erakundeak militarismoari aurre egiteko eta giza eskubideak eta zuzenbidezko estatuan oinarritutako gobernua sustatzeko ahaleginak ere egin dituela. «Errusiako gizarteko ekintzaileak mehatxuen, atxiloketen, desagerpenen eta hilketen biktimak izan dira urte askoan».

Txetxeniako gerretan (1994-1996 eta 1999-2009), Errusiaren aldeko indarrek eta errusiazaleek herritarren aurka egindako gerra krimenei eta gehiegikeriei buruzko informazioa bildu eta egiaztatu zuen Memorial erakundeak. 2009an, Natalia Estemirova Memorialeko Txetxeniako sukurtsaleko burua hil zuten lan horren ondorioz. Hori gutxi ez, eta iazko urte amaieran, Errusiako gobernuz kanpoko erakunde zaharrena iazko urte amaieran desegin zuten Auzitegi Gorenaren aginduz, «atzerriko agentea» izatea egotzita.

Bestalde, Askatasun Zibilen Zentroa 2007an eratu zen, «Ukrainan demokrazia eta giza eskubideen defentsa sustatzeko», eta, azken hilabeteotan, Errusiak Ukrainako herritarren aurka egindako ustezko «gerra krimenak» identifikatu eta dokumentatzeko lan egin du. «Zentroak jarrera sendoa hartu du Ukrainako gizartea indartzeko eta herrialdearen zuzenbide osoko demokrazia bihurtzeko», esan du Nobel batzordeko presidenteak.

Gerraren aurkako «arma»

Askatasun Zibileko Zentroko ordezkari batek, Volodimir Javorskik, esan du saria «garrantzitsua» zela erakundearentzat: «Urte askoan lan egin dugu, ikusezina zen herrialde batean. Ezustekoa izan da saria jasotzea. Dena dela, giza eskubideen alde aritzea da gerraren aurkako arma nagusia».

Gaur saritutako ekintzaileak eta bi erakundeek Maria Ressa —filipinarra— eta Dimitri Muratov —errusiarra— kazetarien lekukoa jaso dute, irabazleak izan baitziren iaz. Sarituei hamar milioi koroa suediar emango dizkiete aurten: 919.000 bat euro. Aurtengo Bakearen Nobel sarirako 342 hautagai aurkeztu ziren; horietatik 251 norbanakoei dagozkie, eta 92, erakundeei. Bakearena orain arte iragarritako sarien artean bosgarrena da, medikuntzako, fisikako, kimikako eta literaturako sarien ondoren.


Summary: Arriolak normaltzat jo du AHTaren lanen amaiera 2027ra atzeratu izana. «Urrun dagoela eman dezake, baina lanen tamaina aintzat hartuta, ez da hain epe luzea»

Espainiako Gobernuak aurrekontuen zirriborroa aurkeztu du, eta dokumentu horretan AHT abiadura handiko trenaren lanak 2027an amaitzea aurreikusten da. Beste urtebeteko atzerapena esan nahi du horrek, azken aurreikuspenetan 2026 urtea agertzen baitzen lanak amaitzeko data gisa. Atzerapenak ez du Eusko Jaurlaritzako Etxebizitza, Herri Lan eta Garraioko sailburu Iñaki Arriola «ezustean» harrapatu, Herri Irratiari emandako elkarrizketa batean adierazi duenez: «Duela bi urte esan nuen lanen amaiera 2026rako edo 2027ko hasierarako aurreikusten genuela. Orain aurrekontuen proiektuan 2027a agertzea ez da ezustekoa».

Arriolak aitortu du 2027a «urrun» dagoela eman dezakeela, baina «lanen zailtasuna» aipatu du data hori jarri izanaren arrazoi gisa: «Lanen tamaina aintzat hartuta, ez da hain epe luzea. Ingurumena zainduz egin behar da, eta horrek denbora luzea eskatzen du». Edonola ere, nabarmendu du bukaera «gero eta gertuago» dagoela, eta «abantaila handia» izango dela azpiegitura hori erabili ahal izatea.

EAJren BBBren lehendakari Itxaso Atutxak ere gaia izan du hizpide. Esan duenez, aurrekontuetan agertzen diren datu ugari berriro aztertu beharrekoak dira, «errealitatearekin bat» ez datozelako, eta, AHTaren lanen bukaerari dagokionez, azaldu du epeek «betearazpen zehatzak» behar dituztela.

Lanak benetan 2027an amaituko balira, trena 2028an egongo litzateke abian, funtzionatzen hasi aurretik probak egiteko epe bat behar delako. Aurreikuspen horiek betez gero, atzerapena 26 urtekoa izango litzateke, 1988an proiektua iragarri zenean 2002. urtea jarri baitzuten trena abian hasteko epetzat. Gainera, behin-behineko geltokiak erabiliko lirateke, Bilboko eta Gasteizko geltokiak ez baitira bukaturik egongo 2028rako.

Nafarroan, 71 milioi

AHTaren Nafarroako zatia ere agertzen da Espainiako aurrekontuen egitasmoan. Espainiako Gobernuak Nafarroan duen ordezkari Jose Luis Arastik aletu ditu aurrekontuen arabera Nafarroan egin beharreko inbertsioak: orotara, 118,8 milioi euro dira, baina inbertsio erreala 103,8 milioikoa izango da. Zatirik handiena AHTak hartuko du: Arastik emandako datuen arabera, 103 milioi horietatik 71 AHTaren lanetarako izango dira.


Summary: Iruñeko bi polizia etxe memoria gune izendatzeko eskatu du Egia Osoa egitasmoak. Egitasmoa osatzen dute hainbat elkarte memorialistak, zenbait abokatuk eta torturatuak izandako pertsona batzuek.

Egia Osoa egitasmoa aurkeztu dute gaur Iruñeko Katakrak gunean. Egitasmoaren parte dira zenbait elkarte memorialista, abokatuak eta torturatuak izandako pertsonak. Egitasmoaren nondik norakoak aletu dituzte Marilo Gorostiagak, Julia Munarrizek eta Imanol Satrustegik.

Hala, eskatzen dute Iruñeko bi toki «memoria gune» izenda ditzatela: Espainiako Poliziaren komisaria zaharra (gaur egun Espainiako Gobernuaren Ordezkaritza dena) eta Guardia Zibilaren kuartela. Eskaera argudiatzeko, esan dute bi toki horietan, jendea atxilotzeaz gain, herritar ugari torturatu zituztela. Gainera, memoria gune horietako bakoitzean oroimenerako plaka bat jartzea proposatu dute, baita giza eskubideen urraketen oroigarri bat eraikitzea ere.


Summary: Langile bat hil da Berlysen Sarrigurengo okindegi industrialean lanean zela.

LAB sindikatuaren arabera, aurten 61 langile hil dira lanean zebiltzala, horietako hamazazpi Nafarroan. Azkena atzo arratsaldean, 18:00etan, gertatu zen Sarrigurengo Berlys okindegian (Iruñea).

Sindikatuak bildutako informazioaren arabera, Monbake taldearen Berlys enpresarentzat egiten zuen lan Sarrigurengo okindegi industrialeko hozkailuetan. Lantokia handia da, eta bera zegoen tokian bakarrik zegoen eta lankideek hilik topatu zuten 18:00etan haren gorpua., ostegunean.

LABen arabera, garai honetan Berlysen buru-belarri dabiltza lanean Eguberrietako kanpainari begira. Sindikatuak ohartarazi du «lan erritmo azkarrean eta lan karga handiarekin» lan egin behar dutela eta horrek lan osasunaren gaineko arriskua handitzen duela.

Tenperatura muturreko egoeratan lan egiten langileek baldintza batzuk bete behar izaten dute, eta patronalarena da lan osasuneko arauen ardura. Horregatik, gertatutakoaren inguruko xehetasun gehiago jakin zain, sindikatuak enpresari eta patronalari «langileen osasuna bermatzeko beharrezko baliabide guztiak» jartzeko eskatu die.

LABek azpimarratu du azken urteetan salatzen ari dela Nafarroako Osasun Publikoaren eta Lan Osasunaren Institutuak eta Gizarte Segurantzako lan ikuskaritzak ez dituelako enpresak lan osasuneko eginkizunak betetzera behartzen. «Patronala lasai dabil arauak bete gabe, eta batzuen utzikeriaren eta bertze batzuen zitalkeriaren ondorio da langileek beren biziarekin ordaintzen dutela hau guztia».

Heriotzaren berri izanik, familiari bere elkartasun osoa eta doluminak helarazi nahi izan die LABek


Summary: Baztango meategi proiektuaren aurka mobilizatuko dira urriaren 12an. Adierazi dute Magnesitas de Navarra enpresaren proiektuak baztandarrek «bizirauteko behar» dituzten baliabideak suntsituko dituela; bailarako hainbat herri, elkarte eta antolakunde batu dira deialdira

Artesiaga mendian, Baztanen (Nafarroa), meategi bat egitea onartu zuen atzo Nafarroako Parlamentuak, Navarra Sumaren, PSEren eta Geroa Bairen aldeko botoekin, eta Txibiteren Gobernuari eskatu zioten proiektua «foru intereseko inbertsio» izendatzeko. Erdiz Bizirik taldeak uste du proiektua «baztandar eta nafar guztien kalterako» izango dela, eta urriaren 12an manifestazio bat egingo dutela iragarri zuten atzo prentsaurreko baten bidez. 17:00etan izango da manifestazioa, Elizondoko plazatik abiatuta.

Adierazi dute «multinazionalen mesedetara dauden Gobernuek» tokiko instituzioen «gainetik» pasatu nahi dutela, proiektua foru intereseko izendatu eta UGEP gisa tramitatu nahi dutelako. Baztango Batzar Nagusiak egindako herri galdeketa debekatu dutela adierazi du taldeak.

Urriaren 12an, Hispanitatearen Egunean, egingo dute mobilizazioa. Erdiz Bizirik-ek dio Espainiako erreinuak bere «izaera kolonial eta genozida» ospatuko duela, eta 500 urte beranduago «inposizioaren bitartez» hainbat herriren bizimodua, kultura eta lurrak suntsitzen jarraitzen dutela gehitu dute: «Horren aitzinean, urriaren 12an baztandarrak karrikara aterako gara, eta, azkeneko 500 urteetan egin dugun bezala, gure lurra, kultura eta bizimodua defendatuko ditugu. Gure historia berridatzi nahi duten horiei oroitaraziko diegu Espainiako erreinua existitu baino lehen Erdizen ardiak, behorrak eta Baztango nekazariak zeudela, eta egonen direla Espainiako erreinua desagertu ondotik ere».

Artesiagako meategia

Magnesitas de Navarrak (Magna) argitaratutako txostenaren arabera, 23 urte baino gehiagoko proiektua izango litzateke Artesiagakoa. Lehen urtean prestaketa egin nahi dute; lehen bost urteetan iparraldeko zulotik aterako dute materiala. 6. urtetik 12.era iparraldeko zuloa beteko dute, eta hegoaldeko zulotik materiala ateratzen hasiko dira. 12. urtetik 22.era hegoaldeko zulotik aterako dute materiala. Hortik aurrera, lurra berregokituko dute. Belardiak eta pagadiak jarriko dituzte, baina hegoaldeko zuloa amilburu bihurtuko da betirako.


Summary: Moai eskultura erraldoiak hondatu ditu suak Pazko uhartean. «Moaiak erabat kiskalita daude», adierazi dute adituek. Suak erosioa eragin die, kristalizatu eta apurtu duelako haien kanpoko geruza. Dozenaka daude kaltetuta.

Norbaitek apropos pizturiko su batek «kalte konponezinak» eragin dizkie Pazko uharteko (Txile) hainbat moai eskultura misteriotsuri.

«Moaiak erabat kiskalita daude», adierazi du Ariki Tepano ikertzaileak. Harrizkoak dira moaiak, baina suak erosioa eragin die, kristalizatu eta apurtu duelako haien kanpoko geruza. Oraindik ez dute esan zenbat eskulturari eragin dien suak, baina «dozenaka» direla zabaldu dute Txileko hedabideetan. Uhartean, 1.000 inguru daude.

Sua astelehenean piztu zen, eta 104 hektarea inguru kiskali ditu. Gunea itxi egin dute, kalteak aztertu bitartean. Baina uharteko alkate Pedro Edmundsek adierazi duenez, «suteak eragindako kalteak ez du konpontzerik».

Ozeano Barearen erdian dago Pazko uhartea, Rapa Nui, hango hizkuntzan (8.000 biztanle ingurutik, 5.000 bat mintzo dira rapanui hizkuntzan). Planetan jendea bizi den lekuen artean, bakartuenetakoa da uhartea, hau da, gizakiak bizitoki dituen beste edozein lekutik urrunen dagoena. 163 kilometro koadroko uhartea polinesiarrek populatu zuten, 900-1200. urtearen bueltan. 1250 eta 1500 bitartean, uharteko biztanleek, giza buru itxurako buru erraldoiak harrian lantzeari ekin zioten. Haien zibilizazioa galdu egin zen gero, uharteko natur baliabideak agortu zituztelako, hainbat teoriaren arabera.

Txileko prentsak nabarmendu duenez, suhiltzaile eta boluntario faltak zaildu egin zuen sua itzaltzea. Zabaldu zutenez, bi sute zeuden piztuta astearte goizean, eta horietako batek etxeak kiskaltzeko zorian zegoen, eta bestea, moaiak. Bi basozain, eta sei suhiltzaile boluntario baino ez zeuden lanean, eta azken horiek etxeak salbatzea lehenetsi zuten, parketik hamar kilometrora. Salatu dutenez, agintariek suhiltzaileak su sasoian kontratatzen ditu, eta hori urriaren 15ean hasten da (apirilera arte). Beraz, brigada profesionala ez zen lanean ari.

Rano Raraku sumendiaren magalean dauden moaiak kiskali ditu suak.

Astearte arratsaldean kontrolatutzat eman zuten sua. Agintariek esan dute, apropos piztu zutela sua, larreak garbitzeko lanetan.


Summary: Frantziak Bruselari eskatu dio atzera ditzala mugetako kontrolak 2023ko apirilera arte. Kontrolak zorroztu dituzte azken urteetan, eta Ipar eta Hego Euskal Herriaren arteko zortzi pasabide itxi zituzten 2021eko urtarrilean. Horiek irekitzeko eskatu diote erakundeetako ordezkariek Frantziako Gobernuari aste honetan.

Galderari erantzutea saihestu zuen Dominique Faure Ekologia, Energia eta Lurraldeetako Frantziako estatu idazkariak asteazkenean. Baionako antzokian iragan zen MOT mugaz gaindiko operazio misioaren biltzar nagusiaren karietara etorria zen, eta estu hartu zuten Mathieu Berge Akitania Berriko hautetsiak eta Jean Rene Etxegarai Euskal Hirigune Elkargoko lehendakariak Ipar eta Hego Euskal Herriaren arteko mugaldeko pasabideen irekitzeari buruz. Bereziki aipatu zuten muga hori pasatzen entseatzen diren migranteen egoera, eta gogoratu urte bakarrean hamar lagun hil direla. Estatu idazkariak izkin egin zien, erranez ez zuela «horren berri», baina hitzeman zuen eskaera ministeriora helaraziko zuela. «Nirekin kontatu dezakezue beharrik baduzue».

Ezin jakin egun hartan gezurra erran zuen, ala ez den entzuna izan. Baina Frantziako Gobernuak Bruselari eskatu berri dio luza ditzala mugetako kontrolak azaroaren 1etik 2023ko apirilaren 30era. Hala jakinarazi du Gerard Sadik Cimade elkarteko kideak Twitter sare sozialean. Zabaldu duen dokumentuaren arabera, 2015eko abendutik sei hilean behin berretsi du eskaera Frantziak. Orduan, mehatxu terroristagatik eskatu zuen –dozenaka hildako utzi zituzten eraso jihadistak izan ziren 2015eko azaroan Parisen–, baina, geroztik, COVID-19aren pandemia, legez kanpoko migrazioa eta bestelako argudioak ere eman izan ditu bere eskaeretan.

Azken honetan, hauek aipatzen ditu: «mehatxu terrorista berriak, krimen antolatua, kontrabandorako talde antolatuak, errefuxiatuen joan-etorrietan mehatxu bat sor lezaketen pertsonen etorreraren arriskua, legez kanpoko migrazioa, bigarren mailako mugimenduak, kanpoko mugako egoera (Ukrainako gerra)». Horregatik, barne muga guztiak, eta itsasoko eta aireko mugak kontrolatzeko eskatu du.

2021eko urtarrilean harago joan zen Frantziako Gobernua, eta Ipar eta Hego Euskal Herriaren arteko zortzi pasabide itxi zituzten. Ordutik, horietako lau berriz ireki badituzte ere, ofizialki itxiak daude oraindik ere hauek: Hendaiako merkantzien zubia (Lapurdi), Izpegiko lepoa, Aldudeko RD58 errepidea (Nafarroa Behera) eta Larraineko Iturzaetako lepoa (Zuberoa). Hala ere, BERRIAk bildu dituen lekukotasunen arabera, horietako batzuetatik inolako arazorik gabe iragan daiteke gaur egun, baina kontrolak ezarri ohi dituzte tarteka. Orain dela hiru aste, adibidez, igande goizean, Jendarmeak Larraineko lepoan ezarri ziren, Nafarroatik heldu ziren autoei pasabidea eragotziz. Era berean, Irun (Gipuzkoa) eta Hendaia (Lapurdi) arteko mugan, hesi batek oztopatzen du merkantzien zubiko pasabidea. Eremu horretan ikus daitezke, bereziki, Frantziako Poliziaren kontrol zorrotzak egunerokoan.


Summary: Pedro Sancristoval kulturgilea hil da, 90 urterekin. Euskaltzaindiak eman du heriotzaren berri, bart. Artium museoaren eta Gasteizko Jazzaldiaren sustatzaile izan zen. Euskaltzain urgazle ere bai, 1979tik.

Pedro Sancristoval Murua kulturgile eta euskaltzain urgazlea zendu da, 90 urterekin. Euskal kulturgintzaren alde eginiko urratsengatik zen ezaguna usurbildarra, batik bat; hainbat proiektu hauspotu zituen urteetan. Besteak beste, Artium museoaren eta Gasteizko Jazz jaialdiaren sustatzaile izan da.

Politikagintzan ere aritu zen Sancristoval: Arabako Foru Aldundiko Kultura diputatua izan zen, agintaldi batez, 1999tik 2003ra, PPko Ramon Rabaneraren gobernuan, baina independente gisa. Hain zuzen, ikusmira piztu zuen haren hitzemateak: euskaraz egin zuen karguaren zina. Noblezia tituluak ere bazituen: Riscoko 3. markesa zen, eta Islako kondea (1979. urtean eman zioten izendapena).

Euskaltzaindiak eman du heriotzaren berri. Izan ere, Sancristoval estuki zen akademiari lotua, 1979tik. Euskaltzain urgazle izendatu zuten orduan, eta, gainera, Euskaltzaindiaren Ekonomia Batzordean aritu zen 1987tik 1989ra.


Zabala maisuari omenaldia

Summary: Zabala maisuari omenaldia. Koldo Zabala dantzaria zena omendu zutean atzo Miarritzen, ‘Zabaltzen’ deituriko dantza emanaldiaren bidez. Zabalak zuzendu zuen Oldarra taldeko dantzari ohi andanak parte hartuko zuen. Koreografo gisa sortu zituen zati batzuk berriz muntatu zituzten.

Koldo Zabala dantzaria, dantza maisua eta koreografoa zena omendu zuten atzo, 20:30ean, Miarritzeko Gare du Midi antzokian, Zabaltzen ikuskizuna zela medio. Herri Soinu elkarteak antolatu Herri Uzta jaialdiaren karietara eman zuten Koldo Zabalak zuzendu Biarritzeko Oldarra dantza taldeko dantzari ohi eta gomita batzuen artean, baita Oldarrari lotu Pinpirinak dantza eskolakoekin ere.

2014an pausatu zen Koldo Zabala, bizia bururaino dantzari emanik. Dantza akademikoan egin zuen formakuntza, eta euskal dantzari uztartu dio bere sorkuntza guzietan. Bizkaiko Getxotik ihes egin behar izan zuen haurrean, amarekin, frankismotik. Biarritzen finkatu zen familia, beste euskal iheslari andana bezala. Giro horretan garatu da, funtsean, Oldarra taldea.

Koldoren seme Gaizka Zabala eta Irati Arrozpide Oldarrako dantzari ohiek omenaldi ikuskizunean parte hartu zuten. Arrozpidek Koldo Zabala aita baten rolean oroitzen du, haurrean dantzan hasi zirelarik harekin. «Ttipitan aita baten gisan hartu gintuen besoetan; eraman gintuen kontserbatoriora».

Euskal girotik heldu ziren Irati eta Larraitz Arrozpide ahizpak, eta frantsesez ez zekiten hitz askorik; gutiago kontserbatorioko frantsesezko zuka moldearekin. «Entseatzen zen gu ez besteak baino apalago izatea gizarte horretan. Zubi lana egiten zuen, eta babesten gintuen». Euskal iheslari haur franko zen Pinpirinak eta Oldarra taldeetan. Arrozpidek dio, anitzek ez baitzuten aitarik ikusten, heziketa egile izan zaiela Zabala: «Egun batez erran zidan: ‘Ez nizuke erran behar eta ez erran nire semeei, baina gizon guztiak ustelak dira’. Gizonekiko heziketa bat egin nahi izan zigun. Guk etxean ez genuen, eta aita pila bat falta ziren belaunaldi bat ginelako». Ondorioz, betidanik familia bat bezala bizi izan du Oldarra. Handitzearekin, dantza maisu zorrotza ezagutu zuen gero Arrozpidek: «Diziplina handia galdetzen zuen Koldok. Biziki gogorra zen bere buruarekin; beraz, asko eskatzen zigun».

Gaizka Zabalak, aita ez ezik, dantza maisu izan du. «Gogoan ditut Angeluko Oihana ikastolan betetzen genituen bi zalditako eta 4L autoak, Pinpirinak taldeko astearte arratsetako dantza errepikara joateko». 10-11 urte zituztela, kontserbatoriora joateko aukera izan zuten. «Pinpirinak taldeko dantzari orok, nahi bazuen, bazuen kontserbatoriora joateko moldea», adierazi du Zabalak. «Diru bat kostatzen zen, baina molde bat kausitzen genuen». Dantzaren aldetik, beste mundu bat ezagutu zutela dio: «Beste dimentsio bat eman zigun. Egin ditudan lehenbiziko barra saioak han ziren. Puntualtasuna, diziplina».

Dantza maisuaren zorroztasuna eta zuzentasuna baieztatu ditu: «Bere semea izanagatik, mailarik ez banuen, gibelean egoten nintzen. Ez zen faborerik, denak berdin hartzen gintuen». Zabala semeak dio Koldo aitak ideia bat argi zuela dantza eskolarekin: herri eskola bat zela. «Hainbesteraino, non klasikoko dantzari batzuk ere etorri baitziren gurera, euskal dantzatik egiten genuenak interesa pizten baitzien». Dantzari batek galdegiten bazion dantza lantzeko eskoletarik kanpo, beti onartzen zuela dio Gaizka Zabalak: «Sekula ez zien sos bat galdegin. Erraten zien: ‘Nahi duzu? Jarraikia zaren ber, zatoz!'».

Dantzaren ondoan, mendizalea zen Koldo Zabala. Haren seme Gaizkak dio mendi ateraldiak proposatzen zizkiela dantzari gazteei, eta haien haztatzeko moldea zitzaiola: «Beste harreman bat zen. Ezagutzen ez genuen beste Koldo bat ikusten genuen: irri egiten genuen, eta edozein gaiz mintza gintezkeen; politikaz, gehienetan». Gazteek ziotenaz jakin-mina bazuen; «hark bere bizipenekin bazuen bere ikusmoldea, baina gurea jakin nahi zuen».

Arrozpidek bizitasunez bete solas horiek gogoan ditu. Oroimenean du pertsona osoa zela: “Sentibera zen biziki; elkarrizketetan, maiz, begiak bustitzen zitzaizkion”. Aldi berean, errepika saioetan kexa bultak ukan zitzakeen. “Bi aldeak erakusten zituen, ez zituen gordetzen”.

Zabalaren sorkuntzak

Lekeitio, Xubero, Gernika, Nafarroa. Ballet andana bat utzi du Koldo Zabalak. Euskal Herriak bizi izan dituenei buruz zerbaiten errateko muntatuak.

Horietarik zenbait eman ditu dantzan Arrozpidek. Zabalak errepiketan erakusten zuen kartsutasuna azpimarratu du. «Sinesgarritasun handikoa zen. Bizi zituen bere sorkuntzak; Gernika [bonbardaketa] kontatzen zigularik, xehetasunak ematen zituen, bizi izan zuelako». Hondarrean, dantzan gustukoa duen muin hori du atxikitzen. «Horregatik, harekin dut dantza maitatu. Harekin bakarrik. Ez dut inoiz ikusi ene burua beste nonbait aritzen. Koldoren dantza nuen maite».

«Giroan ematen gintuen», segitu du Gaizka Zabalak. Nafarroa balletaren sortzea gogoan du, 1980ko hamarkada hastapenean. «Errepiketan, egoeretan jartzen gintuen. Nafarroako historia kontatzen zigun, bere gisara». Baina, errepikatik kanpo, Gaizka semeak etxean ere bizi zuen sorkuntzaren hatsa: «Larunbat arratsean besta eginik, igande goizean, zortzietan, Nafarroa bizi genuen. Beñat Axiariren musika entzuten zen etxe osoan». Hain zuzen, Axiarik egin musikekin muntatu zuen Zabalak. Musika horiek entzutearekin dantza idazten zuen: «Ulertzen ez nuen idazkera bat zen. Bazuen metodo bat». Orenak eta orenak ziren. «Eta errepikara heltzekoan ikusten nuen zer atxiki zuen musiketarik eta zer ez. Fase horien lekuko izan naiz. Xantza handia izan da. Biziki maite nituen», aitortu du Gaizka Zabalak.

Musikarekin bezala, balleteko jantziak egin zizkien Claude Iruretagoienarekin trukatu solasak aipatu ditu, bestalde. «Solas horietarik, nolako jantziak atera diren ikustea, magikoa da». Argi jokoekin gauza bera zen. Elektronikan ezagutzak bazituen Koldo Zabalak, Phillips enpresan ariturik, Parisen zelarik, ogibide gisa. «Ez zen kasik dantza maisurik hark zuen ezagutza zuena argi mailan». Gaizka bera, ofizioz, soinu eta argi teknikaria da. «Hark dizkit argiak erakutsi. Egun ohartzen naiz bazekiela mintzatzen egiten zekiten teknikariekin».

Anekdota polita badu Zabalak teknikari lotua dena, hain zuzen, eta aita Koldoren bizia aldatu zuena. Ingeniari egin behar zuen. Oloroe-Donamarian (Okzitania) finkatua zen iheseko Eusko Jaurlaritzak diru laguntzak ematen zizkien ingeniari egin nahi zuten euskal gazteei. Koldo Zabalak hitzordua bazuen Jaurlaritzako ordezkariekin ingeniaritza ikasketen diruztatzeko: «Biarritz-Oloroe trena hartu zuen aitak. Baina, hara!, lokartu zen. Azken geltokian iratzarri zen: Larunsen [Okzitania]». Han zuen deliberatu dantzari bilakatuko zela.

Omentzeko emanaldia

Herri Soinu elkarteak dantzari ohi anitzi dei egin zien pandemia baino lehen, Koldo Zabalari omenaldia egiteko ideiarekin. Anitz, hurbildu ziren. Belaunaldi orotarik. «Amatxi batzuk hor dira. Zaharrenak 70 urte ingurukoak dira; gazteenak Pinpirinak taldean dira eta ez dira 10 urtera helduak», zehaztu du Gaizka Zabalak.

Koldo Zabalak asmatu dantza zatiak eman zituzten, besteak beste. Baina bakoitzaren ahalen arabera aritu dira lantzen. «Adin batean, omenaldia egiteko gogoa dugu, baina ez irrigarri gelditzeko», erran du Zabalak. «Zinez, omenezko emanaldia da eta ez zeinek hobekien dantzatuko duen. Aitarekin bakoitzak partekatu zuena itzuli nahi du». Ordainezko omen hori azpimarratu du Arrozpidek ere: «Zailak izan dira azken asteak fisikoki; zaurituak badira. Momentu bat hartu beharko dugu emanaldia aitzin oroitzeko zergatik egiten dugun, zergatik hor garen orain: gozatzeko hor gara, eta, Koldori eman diguna itzultzeko».


Ezagutzaren euskarriari omen

Summary: Ezagutzaren euskarriari omen. Bilboko Euskararen Etxeak ‘Liburuaren Arbola’ erakusketa ibiltaria antolatu du. Gorka Arresek ondu du. Liburuaren izaera eta historia ezagutaraztea da helburua.

Gaur egungo gizakiekin zein etorkizunekoekin mintzatzeko aukera eskaintzen du liburuak. “Gure pentsamenduak eta esperientziak, gaurkoei ez ezik, etorkizunekoei ere konta diezazkiekegu. Gure esperientzien, jakintzen, pentsamenduen, sentimenduen fantasien gurpila da liburu bat, denboran aurrera ibil daitekeena”. Hala deskribatu du liburuaren izaera Gorka Arrese editoreak (Zarautz, Gipuzkoa, 1965). Hark osatu du Euskararen Etxeak prestatu duen Liburuaren arbola erakusketa.

Liburuaren izaera horrek, gurpilaren ostean, Historiako bigarren asmakizun handiena bilakatzen duela uste du Arresek. Hori guztia erakusketa batean islatu du, sei ataletan banatuta. Portugaleten dago ikusgai, oraingoz. Liburuaren izaera eta historia ezagutaraztea du helburu.


SOSLAIA

Summary: SOSLAIA.

Sorturtearekin hasten da Koldo Zabalaren lehen dantza: ofizialki, 1935ean sortu zen; egiazki, 1932an sortu zen, Getxon (Bizkaia). Frankismotik ihesi joan ziren amarekin, 1939an, itsasontziz. Amak hiru urtez gaztetu zuen semettoa utz zezaten harekin itsasontzira igotzen. 1937an, Gernika sarraskitu zuten urte hartan, 5 urte zituen, beraz.

1942an, Biarritzera etorri ziren Zabalatarrak. Urte berean, Bizkaira itzuli zen, Biarritzerat berriz jiteko, 1946an.

1947an hasi zen Koldo Zabala Oldarra taldean dantzari. 1953an, halabeharrez ote, dantzari klasiko bilakatzea erabaki zuen, eta Parisera joan. Han, Alexandre Volinine eta Yves Brieux-Ustaritz dantza maisuen ikasle izan zen.

1955ean itzuli zen Euskal Herrira. Oldarra balletetako zuzendari artistikoa bilakatu zen.

1979an, klasikoan oinarritu eta euskal dantza nahasten dituen Gernika balleta sortu zuen. 2000ko hamarkadan berriz muntatu zuen, dantza garaikidetik moldaturik, Antton Valverderen musikarekin.

1982an, Nafarroa ballet berria asmatu zuen. Urte berean, dantza klasiko irakasle izateko konkurtsoa gainditu, eta Baionako kontserbatorioko irakasle hasi zen. 2005era arte segitu zuen bertan. Geroztik, Koldo Zabala katedra sortu du Baionako kontserbatorioak.

1986tik bukaera arte, boluntario gisa dantza irakasle lanetan aritu zen Oldarra taldean, eta hari lotu Pinpirinak dantza eskolan. Maite emaztearekin, funtsean, bizia eman zien Pinpirinak eta Oldarra dantza eskolei.

2011n, Mizel Theretek muntatu Oroitzen naiz dantza emanaldian aritu zen, Jean Nesprias eta Filipe Oihanbururekin.

2014an zendu zen Zabala.


Euskaraldia prestatzen

Summary: Euskaraldia prestatzen. Azaroaren 18tik abenduaren 2ra izango da aurtengo Euskaraldia. Aurretik ere hainbat jarduera egiten ari dira herriz herri, ondoren ariketa hori ahalik eta ondoen egin ahal izateko, eta jendea parte hartzera animatzeko.

“Maratoia egiten den egunetan, sekulako giroa egoten da herrian”

Haritz Salaberria Lasarte-Oriako Ttakun elkarteko kudeatzailea

Hainbat hazitatik erne zen Euskaraldia orain dela lau urte, eta Lasarte-Orian egiten duten Euskararen Maratoia izan zen horietako bat. 1986an antolatu zuten lehen aldiz, eta aurten ere egingo dute, hamargarren aldiz: urriaren 22an eta 23an izango da. Maratoi horretan sortu ziren, besteak beste, Euskaraldiak hain ezagun egin dituen ahobizi eta belarriprest rolak. Gainera, Haritz Salaberria Ttakun kultur elkarteko kudeatzaileak esan du aurtengoa “maratoialdia” izango dela maratoia beharrean, urriaren 22an hasi eta Euskaraldia amaitu arte iraungo baitute jarduerek, hau da, abenduaren 2ra arte.

Hain zuzen ere, aktibazio ariketa bat da Euskararen Maratoia. Ttakunek eta Lasarte-Oriako Udalak antolatzen dute, lau urtean behin —oraingoa 2020an tokatzen zen berez, baina, pandemiagatik, aurten arte ez da egin—. 40 orduko egitarau bat prestatzen dute beti, larunbatean 08:00etan hasi eta igande gauerdira arte. Bost minutu baino gutxiagoko isiluneekin —gauean barne—, etengabe izaten dira era guztietako jarduerak: kontzertuak, elkarrizketak, dantza, herri kirolak… Ikastetxe, eragile, artista eta abarrek parte hartzen dute. “Zortzikotea deitzen zaion talde bat dago, eta hura da oholtzaren ardura duena edo programazioaren zati handi bat gidatzen duena”. Lasarte-Orian jaio, bizi eta lan egiten dutenek izaten dute maratoian parte hartzeko aukera.

Sentitu, pentsatu, ekin! aukeratu dute lelotzat hamargarren aldi honetarako, eta, Salaberriak azaldu duenez, horrekin du lotura aipatutako “maratoialdiak”. Izan ere, hiru fasetan banatu dute ariketa. Sentitu fasea deitu diote maratoiari berari. Ttakun elkarteko kudeatzaileak nabarmendu du maratoia egiten den egunetan “sekulako giroa” egoten dela herrian, arrakasta handiko egitasmo bat baita. Maiatz alderako hasten dira prestatzen. “Oro har, gaur egun asko kostatzen da jendea biltzea, baina herritarrek hasieratik esaten dute baietz maratoiko lantaldeetarako”.

Hura amaitzean, Pentsatu faseari ekingo diote. “Urriaren 24tik azaroaren 17ra, hizkuntza asertibitatean entrenatuko gara kolektiboki, hizkuntza ohiturak aldatu eta konplexuak alde batera uzteko”. Aurrerago jakinaraziko dute zehatzago nolakoak izango diren prestakuntza saio horiek, baina Salaberriak iragarri du umoretik tira egingo dutela. Euskaraldia bera izango da hirugarren fasea edo Ekin! fasea.

Beste urte batzuetan, herrian neurketa batzuk egiteko ere baliatu izan dute maratoia; aurreko Euskaraldian, berriz, nerabeen hizkuntza ohiturak aztertu zituzten, eta liburu bat osatu zuten ateratako ondorioekin. Aurten ez dute halakorik egingo. “Aurten gozatzeko urtea da”, esan du elkarteko kudeatzaileak.

“Eusleen rola indartzeko premia ikusten dugu”

Maddi Juanitorena Donostiako Euskaraldiko koordinatzailea

Hirugarren Euskaraldia izango da aurtengoa, eta, aurreko biak aztertuta, Maddi Juanitorena Donostiako Euskaraldiko koordinatzaileak esan du “eusleen rola indartzeko premia” ikusten dutela, besteak beste. Horretan lagundu nahi dute Euskaldunon Ahalduntze Eskolek. Gipuzkoan, Donostian, Tolosan eta Errenterian antolatu dituzte, eta Bizkaian, Getxon. Eskola “euskara hutsean bizi nahi duen edozeinentzat eta horretarako oztopo batzuk sentitzen dituenarentzat” dagoela antolatuta esan du Juanitorenak. “Ez dago hainbeste rolei begira: jarrera da kontua”.

Soziolinguistika Klusterrak lagundu du eskolen diseinuan, eta tokian tokiko euskara elkarteek hartu dute haien ardura. Donostian, Bagera elkarteak. Ordu eta erdiko bederatzi saio egingo dituzte; aurrena, datorren ostegunean. Besteak beste, gai hauek landuko dituzte: estres linguistikoa eta aurreiritziak; asertibitatea eta ahalduntzea; Ulerrizketa metodologia eta elkarrizketa elebidunak; eta erdaraz diren elkarrizketak nola irauli. “Oinarrian, saio guztiek izango dute zati teoriko bat, baina esperientzia trukaketek eta bizipenek ere parte handia hartuko dute”.

Juanitorenak zehaztu du solaskideen artean euskararen ulermena bermatuta egon arren, erdaretara joaten dela balantza maiz. “Hor saiakera berezi bat egin nahi dugu, euskaldunok eroso senti gaitezkeen harreman orekatu batzuk sortu ahal izateko”. Elkarrizketa elebidunetan ere ikusten dituzte hobetu beharreko alderdiak. “Euskara ulertu bai, baina, agian, ulermen maila baxuagoa denean zer egin landuko dugu; besteak beste, nola egin gure euskara moldagarriago, haiek ulertzeko eta guk euskarari eutsi ahal izateko”. Ulerrizketa metodologiarekin lotu du hori koordinatzaileak. “Metodologia hori dagoeneko ari da lan eremuan praktikan jartzen, baina edozein eremutara zabaldu nahiko genuke”.

Hain zuzen, kontatu du Donostian bertan estres linguistikoko egoera asko izaten direla. “Estres linguistikoa sortzen da hizkuntz hautua egin behar duzun momentuan, eta izan daiteke denda batean lehen hitza euskaraz edo gaztelaniaz egin behar duzun erabaki behar duzun unetik hasi eta erantzun txar bat jasotzen duzunera arte”.

Aurreko Euskaraldietan ere antolatu izan dituzte prestakuntza saioak, baina Euskaldunon Ahalduntze Eskolak lehen aldia du. “Dena den, eskola honek ez du zertan Euskaraldiko epe horretan bakarrik funtzionatu behar; gainerako egunetara ere moldagarria den eskola baten formatua ari gara garatzen”.

“Kalitateari eman nahi diogu garrantzia, ariketa ondo egiteari”

Egoitz Albizu Pasaiako Euskaraldiko koordinatzailea

Patata tortilla lehiaketa Elgetan, Euskaraldia aurkezteko ogitarteko afaria Andoainen, udalaren konpromisoa erakusteko adierazpena Elgoibarren, mintegi bat Azkoitian… Euskaraldia iritsi baino lehen, Gipuzkoako herri gehienetan ari dira hari lotutako jarduerak prestatzen, eta martxan dira herrietako batzordeak ere. Pasaian, adibidez, gaur bertan egingo dute Euskaraldiaren aurkezpen ekitaldia. Antzerki formatua erabiliz, hainbat egoera irudikatuko dituztela iragarri du Egoitz Albizu koordinatzaileak, “belarriprest eta ahobizi roletan sakontzeko, izen ematean sakontzeko…”. 19:00etan izango da, Pasai San Pedron, Lonja ondoko plazan.

Aurtengo ekitaldiari begira, esan du erronka nagusi bati heldu nahi diotela herrian: kalitateari. “Oro har, kalitateari eman nahi diogu garrantzia, ariketa ondo egiteari”. Albizuren esanetan, Euskaraldiaren potentzialtasunik handiena da hizkuntza ohiturez jabetzeko, kontzientziatzeko eta beste ohitura batzuk hartzeko saiakera egiten laguntzen duela. “Ez dugu nahi jendea muga dadin bakarrik izena ematera eta rol bat aukeratzera”. Hau da, jendeak ahobizi edo belarriprest rola aukeratzeko ariketa hori ere modu kontzientean egitea nahi dute, “ahobizi izango dena benetan ahobizi izan dadin, eta belarriprest izango dena benetan belarriprest izan dadin”.

Albizuren esanetan, horretarako garrantzitsua da rolak ondo ulertaraztea. “Gaitasuna eta ezagutza daude alde batetik, baina rolak ez dira hori: jarrera eta jokamoldeetan eragitea da kontua, eta hori lortu nahi dugu”. Rol bakoitza hobeto ulertzen laguntzeko saio batzuk antolatzeko asmoa ere badute Pasaiako Euskaraldiko batzordekoek.

Aurreko bi Euskaraldietan, 2018koan eta 2020koan, Euskal Herriko datuak hartuta, gehiengo zabal batek ahobizi rolean eman zuen izena, eta hala gertatu zen Pasaian ere. “Esaten dute Pasaian soziologikoki belarriprest gehiago garela ahobizi baino, baina oraindik Euskaraldiko izen emateetan joera bestelakoa da, eta horregatik esaten dugu ariketa ahalik eta ondoen egiteko saiakera egin nahi dugula”.