EBZk %2,5era igo ditu interes tasak

Summary: EBZk %2,5era igo ditu interes tasak. Aurreko bi bileretan baino gutxiago igo ditu, 0,5 puntu, euroguneko inflazioak goia jo duen lehen zantzuak agertu direlako.

AEBetako Erreserba Federalaren bidea hartu du Europako Banku Zentralak, eta hark ere moteldu egin du interes tasak igotzeko erritmoa. Aurreko bi bileretan 0,75 puntuko igoeren ondoren, gaurko bileran 0,50 puntu handitu ditu interes tasak. Horrenbestez, bankuek %2,5eko interesa eman beharko diote EBZri maileguen truke, eta EBZk %2ko interesa emango die gordailuengatik.

EBZk jakinarazi du hurrengo bileretan ere interes tasak igo egingo dituela, «nabarmen eta etengabe». Ez du esan zenbateraino, soilik «maila murriztaile» batera iritsi nahi duela, eta horrela lortu nahi duela epe ertainean interes tasak %2ra hurbiltzea. Hedabideen aurrean egindako agerraldian, Christine Lagarde EBZko buruak gaineratu du 0,50eko igoerak dituztela buruan, baina aitortu du iristen diren datu ekonomikoek baldintzatuko dutela zer egiten duten.

Orain tasak igota, eskaria apaldu nahi du banku zentralak; horrek atzeraldia ekar dezakeen arren, hori delako biderik onena etorkizunean berriro inflazio handia ez izateko, argudiatu duenez.

EBZk bere iragarpenak berritu ditu. Horien arabera, baliteke eurogunea atzeraldian sartzea hiruhileko honetan eta 2023ko lehenengoan, energia krisiaren, nazioarteko ekonomiaren moteltzearen eta interes tasen ondorioz. Edonola ere, atzeraldi laburra eta ez oso sakona espero dute EBZko ekonomistek, eta urteko bigarren erdian berriro hazkundea itzultzea. Horrela, 2023 urte osorako %0,5eko hazkundea espero dute. 2024an, %1,9ra da iristekoa eta, 2025ean, %1,8ra.

EBZk onartu du inflazio handiak hasieran uste baino gehiago iraungo duela. Aurten, batez beste, %8,4ko inflazioa izango du euroguneak, eta %6,3ra da jaistekoa datorren urtean. Jaitsiera horrek jarraitu egin beharko luke 2024. urtean (%3,4), eta 2025ean hurbilduko da banku zentralak gogoko duen mailara (%2,3).

Inflazioa goia jotzen ari da

Uztailean hasi zen EBZ interes tasak handitzen, lehen aldiz 2011z geroztik. Hasieran, 0,5 puntu handitu zituen, baina iraileko eta urriko bileretan 0,75eko igoerak egitea erabaki zuen, inoizko handienak. Maileguak garestituz borrokatu nahi du banku zentralak euroguneko inflazioa, inoizko handiena mendearen hasieran euroa sortu zenetik. Inflazioak goia jo duen lehen zantzuak agertzen ari dira. Urrian, %10,6ra iritsi zen, baina Eurostaten datu aurreratuak dio azaroan %10era jaitsi zela.

Euskal Herrian aurretik jo zuen goia, eta aurretik hasi zen beherakada. Hego Euskal Herrian, uztailean %10,7ra iritsi zen urte arteko prezio igoera, baina, orduz geroztik, apaldu egin da, eta azaroan %6,7koa zen urte arteko inflazioa. Ipar Euskal Herriko daturik ez dago, baina han ere ez da urrun ibiliko prezioen igoera, Frantziak %6,2ko inflazioa izan baitu azken urtean, Inseek gaur azaldu duenez.

Zor programarekin zer egin?

Gaurko bileran erabaki beharreko beste kontu bat da zer egin EBZk azken urteetan pilatu duen zor publikoarekin eta pribatuarekin. Ekonomia sustatzeko programen ondorioz, zor horren bost bilioi euro ditu kutxetan banku zentralak. Belatzak presio egiten ari dira zor hori gainetik kentzeko, uste baitute inflazioa eragiten duen faktore bat dela, baina zuhurtzia nagusitu da azkenean.

Horrela, EBZk erabaki du APP zorra erosteko programaren bitartez erositako zor guztia berriro ez inbertitzea bonuak epemugara iristen direnean. Orain hasita eta 2023ko bigarren hiruhilekora arte, hilero 15.000 milioi euro kenduko ditu zirkulaziotik.

Orain arte, zor subiranoaren merkatuek ongi erantzun diote EBZk bonuen erosketa programak alde batera uzteari, eta euroguneko kideek beren zorraren truke ordaindu beharreko kopuruak ez dira asko igo. Baina kezka badago, batez ere Italiari begirakoa, zor oso handiak baititu. Gaur-gaurkoz, ia %4ko interesa ordaintzen ari da Italiako zorra bigarren merkatuan (inbertitzaileen artekoa); Espainiarena, berriz, %3tik gertu da, eta Frantziakoa, %2,5 inguruan.


Ekolurra bereizgarri ekologikoa, abian

Summary: Ekolurra bereizgarri ekologikoa, abian. Ekolurra marka berriaren bidez, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan ekoiztutako elikagai ekologikoak identifikatuko dira.

Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumeneko sailburuak eta Bittor Oroz Nekazaritza, Arrantza eta Elikagai Politikako sailburuordeak Ekolurra bereizgarria aurkeztu zuten abenduaren 15ean, Hernanin (Gipuzkoa). Bereizgarri horren bidez, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan ekoiztutako elikagai ekologikoak identifikatuko dira.

Ekolurra bereizgarriak elikagaien etiketatu ekologikoak ezartzen dituen gutxieneko baldintzei beste batzuk gehitzen dizkie, elikagai horiek bereizi eta haiei balioa emateko. Horrela, Ekolurra marka duten produktuak EAE Euskal Autonomia Erkidegoko elikagai ekologiko gisa aurkeztu ahal izango dira, eta bertako jatorria, kalitatea eta nekazaritza ekoizpen ekologikoaren onura guztiak bermatuko dituzte.

Euskadiko Nekazaritza eta Elikadura Ekologikoaren Kontseilua (ENEEK) arduratuko da Ekolurra zigiluaren erabilera kontrolatzeaz eta baimentzeaz. Haren funtzio nagusietako bat izango da zigiluaren ezagutza sustatzea.

Ekolurra bereizgarria daraman elikagaia ekologikoa da, lurrari lotua, nekazaritza ekoizpen ekologikoaren onura guztiak eta kalitate berezitasuna ematen dioten bestelako ezaugarriak dituena. «Aldi berean, Ekolurra ekoizpen eredu ekologikoa landa garapenaren mesedetan jartzeko ariketa bat da, koherentziaz betea eta bertako elikadura sistemara bideratua», bultzatzaileek azpimarratu dutenez.

Elikagai ekologikoak modu ekologikoan ekoizten diren lurretan lortutako elikagaiak dira, landare zein animalia jatorrikoak, freskoak zein eraldatuak. Ekologikoki ekoizteak esan nahi du lau printzipio hauek kontuan hartzea: osasuna, ekologia, arreta eta berdintasuna.

Goranzko joera

Irailaren 23an, Europako Batasuneko Nekazaritza Ekologikoaren Egunean, Bittor Orozek eta Arantza Eguzkiza ENEEKeko presidenteak EAEko nekazaritza ekologikoari buruzko datuak eta izandako ibilbidearen balorazioa egin zuten. Azpimarratu zuten EAEko nekazaritza ekologikoak gorazko joeran jarraitzen duela. «Urtez urte, Euskadiko nekazaritza ekologikoak goranzko joerari eutsi dio, eta 2021ean erregistratutako datuek bide ona erakutsi dute. 2021ean nekazaritza ekologikoaren errolda 2020an baino %8 gehiago hazi zen, hain zuzen ere», Eguzkizaren hitzetan.

Halaber, 2021ean ekoizpen ekologikoaren azalerak batez beste %16 egin zuen gora, eta, 2022ko orain arteko datuei erreparatuta, hazkunde hori %12koa da. 2021eko datuen arabera, EAEn landutako azaleraren %4,6 ekologikoan dago, EAEko nekazaritza lurren azalera 185.689 hektareatakoa da, eta horietatik 8.855 hektarea daude ekologikoan. Hala ere, alde nabarmenak daude sektoreen artean. Ortularien eta fruta arbolen azalera da aipagarriena; fruta arbolen kasuan, EAEko %20,7 daude ekologikoan izena emanda, eta ortulariei dagokienez, %19,9.

Nekazaritza ekologikoan izena eman dutenen artean, %33 titular gazteak dira, 45 urtez azpikoak. Datu baikorragoak daude abeltzaintzan izena eman dutenen artean; izan ere, jarduera horretan izena eman dutenen %50 dira titular gazteak. Emakumeen presentziari dagokionez, emakume titular edo titularkideak %27 dira.

Orozek datu horiek izan zituen hizpide: «Datu horiei erreparatuta, Europako erronkei aurre egiteko bidea dago egiteko, eta, horretarako, ezinbestekoa izango da elkarlana sustatzea administrazioaren eta sektoreean artean. Pauso sendoak eman behar ditugu 2030erako Europako nekazaritza ekoizpen lurren %25 ekologikoak izan daitezen. Hortaz, nekazaritza ekologikoen ustiategien eta enpresa elaboratzaileen errentagarritasuna areagotzea eta produktuaren ezagutza eta kontsumoa sustatzea izango dira lan ildo nagusiak».


Summary: Konstituzionala berritzeko legea onartu du Espainiako Kongresuak. Astelehenean bilduko da Espainiako Auzitegi Konstituzionala, PPren helegitea onartu ala ez erabakitzeko. Sedizio delitua ezabatzeko eta diru publikoaren erabilera bidegabearena egokitzeko lege proiektuak ere onartu dituzte gaur Kongresuan.

Espainiako Diputatuen Kongresuak Espainiako Auzitegi Konstituzionaleko epaileak berritzeko eginkizunaren derrigortasuna arautzen duen legea onartu du. Gehiengo osoaren babesa lortu du lege proposamenak, PSOEren, UP Unidas Podemosen eta ERC Esquerra Republicanaren baiezko botoekin, besteak beste. Hala ere, bozkatu ahal izatea zalantzan izan da. Izan ere, PP Alderdi Popularrak helegite bat aurkeztu zuen Konstituzionalean, erreformaren bozketa eteteko eskatzeko. Gaur, osoko bilkura egin du Auzitegi Konstituzionalak, eta helegitea «urgentziaz» onartu ala ez erabakitzekoak ziren. Hau da, kongresuan lege proiektua bozkatzea baimentzea edo debekatzea erabaki behar zuten. Hala ere, astelehenera atzeratu dute bilera, eta ondorioz, Konstituzionalaren berritzea desblokeatzeko legea, eta sedizio delitua ezabatzeko eta diru publikoaren erabilera bidegabearena egokitzeko lege proposamenak bozkatu eta onartu dituzte.

Dena den, erreformak oraindik ez dira indarrean sartuko. Batetik, Senatutik igaro behar da, nahiz eta printzipioz gehiengoaren babesa eskuratuko lukeen. Bestetik, ikusteko dago asteleheneko Konstituzionalaren bilerak zer dakarren.

Konstituzionaleko epaileak berritzeko eginkizunaren derrigortasuna argi eta garbi jasotzen du legeak, eta zigor penalak aurreikusten ditu betebehar hori urratzen dutenentzat. Bestetik, Auzitegi Konstituzionala berritzeko ardura duten bi organoetako batek, CGPJ Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiak nahiz Espainiako Gobernuak, epaile berriak proposatzea ez da arrazoi nahikoa izango beste aldeak proposatutakoen izendapena eragozteko. Hau da, CGPJk, berriki egin bezala, epaileak proposatzeari uko eginez gero, gobernuak bereak izendatzeko aukera izango du.

Gainera, CGPJk ez ditu bere kideen hiru bostenak ados jarri beharko bere bi izendapenak proposatzeko. Boto gehien biltzen dituzten hautagaiak izango dira organo judizial gorenak proposatuko dituenak. Asteartean da biltzekoa CGPJ, Konstituzionalerako bere bi izendapenak adosteko, magistratu kontserbadoreek eskatuta. Haien asmoa da gaur Kongresuak onartu duen erreforma indarrean sartu baino lehen —Senatuak ere onartu behar du— erabakitzea izendapenak, kideen hiru bosten ados jartzeko beharrik egon ez dadin. Izan ere, kide kontserbadore eta progresisten arteko adostasun handirik gabe egingo dute bilera. Horrez gain, organo judizial goreneko gehiengo kontserbadorea bere kideen berritzea blokeatzen ere ari da. Duela lau urte berritu behar zen, legez.

Auzitegi Konstituzionalaren bilera atzeratu izanaren arrazoia «aurkeztutako dokumentazio guztia aztertzeko behar den denbora» da, auzitegiak azaldu duenez. Aztertu behar duten gaietako bat UPk aurkeztu dien helegitea da. Koalizioaren arabera, Pedro Gonzalez-Trevijano Auzitegi Konstituzionaleko presidenteak eta Antonio Narvaez magistratuak ez lukete parte hartu beharko erabakia hartzeko prozesuan, «interes pertsonalak dituztelako». Hain zuzen, auzitegiaren berritzea azkartzeko proposamena indarrean sartuz gero, bi kideek Konstituzionaletik alde egin beharko lukete, eta hori gertatuko ez balitz, karguak mantenduko lituzkete. Gainera, PPk proposatutako bi kide horien agintaldiak ekainean iraungi zitzaizkien.

Tentsio handiko bilkura izan dute Kongresuan. «Eskuin politiko eta judizialak bahituta dituzte Botere Judiziala eta Konstituzionala», esan du Felipe Sicilia PSOEko diputatuak. Patxi Lopez PSOEk kongresuan duen eledunaren arabera, «demokraziaren aurkakoa» da PPren mugimendua. Popularrek ez dute bozketetan parte hartu, protesta moduan, eta «gehiegikeria parlamentariotzat» jo dute PSOEk proposatutako erreforma.

Zigor kodearen erreforma

Auzitegi Konstituzionala berritzeko neurriez gain, zigor kodearen erreforma ere onartu dute gaur. Batetik, sedizio delitua ezabatuko dute, Kataluniako «gatazkaren desjudizializazioa» bultzatzeko, Generalitatearekin adostutakoaren ildotik. Bestetik, diru publikoaren erabilera bidegabearen delitua ere moldatuko du kode berriak. Delitu horretan zigorrak bereiziko dituzte diru publikoarekin aberastu direnen eta irabazi asmorik gabe jokatu dutenen artean, 2015ean PPk zigor kodea erreformatu aurretik delituak zuen definizio antzeko batera itzulita.

Espainiako Gobernuak zigor kodearen erreforman bultzatu duen beste aldaketetako bat kargu publikoen ondasunei buruzkoa da. PSOEk eta UPk proposatu dute aberaste bidegabearen delitua sortzea. Egun, kargu publikoak derrigortuta daude beraien ondarearen aitorpen publikoa egitera, baina koalizio gobernuko indarren emendakina onartuz gero derrigorrezkoa izango dute ondarearen handitzea eta zor barkatzeen berri ematera ere, kargua utzi eta bost urtera arteko epean.

Kargu publikoak ardura publikoan izan denetik bost urtera bere ondarea 250.000 eurotik gora handitu badu, edo zorra kopuru horretatik gora murriztu badu, azaldu egin beharko du nola egin duen. Justifikatzeko modurik ez dutenen kasuan, sei hilabetetik hiru urtera arteko espetxe zigorra ezarriko zaiela dio proposamenak, bi eta zazpi urte arteko inhabilitazioa ezarriko zaiela, eta isun bat ordaindu beharko dutela, aberastu diren kopurua halako hiru litzatekeena zigorrik gogorrenetan.

Gainera, Diputatuen Kongresuak abortuaren legearen erreforma ere onartu du.


Summary: Nafarroako ekoizpen ekologikoa handitzen. Nafarroako ekoizpen ekologikoa gora doa. Horren ispilu da NNPEK Nafarroako Nekazal Produkzio Ekologikoaren Kontseiluak gero eta kide gehiago biltzen dituela: zortziehun dira jadanik.

NNPEK Nafarroako Nekazal Produkzio Ekologikoaren Kontseiluan beste 108 bazkidek eman dute izena urtarriletik uztailera, eta ekoizleak dira gehienak: 91 nekazari eta bederatzi abeltzain. Lau elaboratzaile eta lau banatzaile ere batu dira elkartera. Horiek horrela, zortziehunera iritsi da kide kopurua.

NNPEK-k, nekazaritza eta abeltzaintza ekologikoa bultzatzeaz gain, azokak eta beste hainbat jarduera antolatzen ditu. Esaterako, irailean Nafarroako VII. Azoka Ekologikoa antolatu zuen, Noainen. Bisitariek produktu sorta zabala aurkitu zuten: 2.500 elikagai ekologiko baino gehiago jarri zituzten salgai, eta ia-ia denak Nafarroakoak. Orotara 33 erakusmahai ipini zituzten, tokiko ekoizpena bultzatzeko.

Trantsizio agroekologikoa izan da aurtengo azokaren gai nagusia, eta Ipar Euskal Herriko, Andaluziako eta Nafarroako kolektibo batzuek parte hartu zuten. «Garaia da, gure nekazaritzaren eredua aldatu behar dugu, bertakoa eta ekologikoa egiteko», esan zion BERRIA egunkariari Kattalin Barber NNPEK-ko kideak. «Espazio honek aukera asko ematen dizkigu, azokaren helburua baita Nafarroako nekazaritza eta abeltzaintza ekologikoa ikusaraztea, zabaltzea eta sentsibilizatzea».

Elikagai osasungarriak

Orografiagatik eta kokapen geografikoagatik, Nafarroako lurraldean zenbait klima daude. Horren ondorioz, aprobetxamendu desberdinak daude, eta horiek sektore ekologikoko nekazaritza produkzio desberdin asko sortzen dituzte.

Produkzio ekologikoen aniztasuna produkzioko eta eraldaketako ustiategien egiturazko aniztasunari zor zaio, eta hori merkaturatzean islatzen da, bai baitira, batetik, elikagaiak Europako Batasunetik kanpo esportatzen dituzten enpresak, eta, bestetik, familia egiturako enpresak, beren produkzioa beraiek eraldatu eta bide laburren bidez merkaturatzen dutenak.

Nekazaritza ekologikoaren bidez, elikagai seguru eta osasungarriak ekoizten dira. «Gainera, tresna ezin hobea da gure lurraldearen ekonomia, gizartea eta ingurumena kudeatzeko, eta, hala, guk aurrera egiteko elikagaien arloko subiranotasuna lortzearren», NNPEK-ko kideen hitzetan.

Azken batean, nekazaritza kudeatzeko eta nekazaritzako elikagaiak ekoizteko sistema orokor bat da; barruan hartzen ditu ingurumeneko jardunik hoberenak, biodibertsitate handia, natura baliabideen zaintza eta animaliaren ongizateari buruzko arau zorrotzen aplikazioa. Horrela, gero eta kontsumitzaile gehiagok nahiago dituzte substantzia eta prozesu naturaletatik lortutako produktuak. «Kultura soziala da, eta paisaiaren nahiz elikaduraren kultura, interes publikoko ondasun bat, ingurumeneko, gizarteko eta garapen ekonomikoko politikak garatzeko tresna izan behar duena».


Sasoiko elikagaiak eskura

Summary: Sasoiko elikagaiak eskura. 'Goxoa.eus' atari berriak Arabako, Bizkaiko, Gipuzkoako eta Nafarroako berrogei ekoizle baino gehiagoren elikagaiak saltzen ditu.

Goxoa.eus atari berriak, lurreko produktuen online salmenta eta banaketa ez ezik, nekazariei mesede egitea ere badu helburu, ez baitie kuotarik kobratzen eta prezioak ezartzeko askatasuna ematen baitie. Gaur egun, Arabako, Bizkaiko, Gipuzkoako eta Nafarroako 45 ekoizleren 170 elikagai baino gehiago eskura daitezke atari horren bidez.

Goxoa.eus atariaren bultzatzaileek kontsumo arduratsuaren aldeko apustua egiten dute, eta uste dute pertsona bakoitzak eragina izan dezakeela egungo gizartean bere kontsumoarekin. Horrela, haien iritziz, egunero pertsona bakoitzak egiten duen kontsumoari esker, «nork lan egiten duen eta nork ez erabakitzen dugu, bereziki lehen sektorean». Hori dela eta, beren webgunetik kontsumitzaileei salmenta bide bat eskaintzen diete, tokiko nekazariek etekinak lor ditzaten eta ahaldunduta senti daitezen.

Goxoa.eus lurreko produktuen merkatu digital bat baino zerbait gehiago da. Sustatzaileek, kontsumitzaileei dagokienez, orain arte bete ez den hutsune bat bete nahi dute. Izan ere, herri batzuetan, azoka egunero dago; beste batzuetan, astean behin besterik ez. Zailtasun horren ondorioz, bezero horietako gehienek ezin dituzte eguneroko elikagaiak erosi, goizetan lan egiten dutelako.

Atari berri honekin, sustatzaileek erosketa eguneko 24 orduetan egiteko aukera bermatu nahi diete. Gainera, baserritik zuzenean eta trazabilitaterik handienarekin erosten diren produktuak eskaintzen dizkiete. Besteak beste, barazkiak, lekariak, esnekiak, haragia eta arrautzak eros daitezke, eta baita pasta freskoa eta ekologikoa, arroza, olioa, ogia, kontserbak, postreak eta gozoak, ardoa, sagardoa, txakolina eta garagardoa ere.

Bidezko salmenta

Era berean, egitasmoaren sustatzaileek beren ataria «bidezko salmenta bide» izatea nahi dute. Horrela, prezioak ekoizleek aukeratzen dituzte, eta ez diete kuotarik kobratzen. Gainera, arreta berezia jarri dute iraunkortasunean. Horretarako, esnekien oihalezko poltsak eta beirazko potoak berrerabiltzen dira, bidalketaren kutsadura aurrezteko, eta erosketa jasotzeko puntuetan banatzen dira.

Proiektu berritzaile hori sortzeko, Mikel Arburu, Aitor Martin eta Gorka Lizaso sustatzaileak Lidergo Ekintzailea eta Berrikuntza gradua egiten ari zirela elkartu ziren, Oñatin (Gipuzkoa), eta han hasi ziren beren enpresaren ideiari forma ematen. Egitasmoak Euskadiko Nekazaritza eta Elikadura Ekologikoaren Kontseiluaren interesa piztu zuen, eta erakunde horrek San Frantziskon (AEB) urtebeteko egonaldia egiteko laguntza eman zien, beren ikasketak osatzeko. Horren bidez, aukera izan zuten sektoreko merkatu erreala aztertzeko. Izan ere, Kaliforniako hiri hark lehen sektoreko ekintzailetzarekin eta iraunkortasunarekin lotutako proiektu ugari jarri ditu abian.

Teknologia berrien erabilera positiboa

Euskal Herrira itzulitakoan, BIC Gipuzkoa aholkularitza zerbitzuaren laguntza izan zuten, eta iaz behin betiko proiektua abiatu ahal izan zuten, baina enpresa jarduera maiatzetik dago martxan. «Teknologia berrien erabilera positiboan sinesten dugu; horregatik, lehen sektoreari lagundu nahi diogu gure ekoizleentzat bidezkoa eta erosoa izango den salmenta bide honekin».

Atarian gero eta ekoizle gehiagoren produktuak eskura daitezke. Gainera, denboraldi aldaketa bakoitzarekin, barazkien eta gainerako produktuen katalogoa berritzen dute. Ildo horretan, astero aldatzen diren plater prestatuak proposatzen dituzte, eta Gipuzkoa osoan banatzen dituzte astean lau aldiz (astelehen, astearte, ostegun eta ostiralean). Familiekin batera, probintziako enpresak eta jatetxeak dituzte bezero.

Etorkizunari begira, Goxoa.eus atariaren sustatzaileak atal berri bat prestatzen ari dira webgunean, enpresetako langileei eguneko platerak eta asteroko erosketa lanpostutik egiteko aukera eskaintzeko.


Summary: Osakidetzako zuzendaritza Donostia ospitaleko ordezkaritzarekin batzartuko da astelehenean. Sortutako krisia bideratzeko batzarra izango da. Zerbitzuburuek bertan behera utzi dute biharko antolatutako elkarretaratzea, eta agerraldi bat egingo dute, EITBk jakinarazi duenez.

Donostialdeko ESI erakunde sanitario integratuan izandako bi kargugabetzek eragindako krisia bideratzeko asmoz, bilera egingo dute astelehenean Osakidetzako zuzendaritzak eta Donostia ospitaleko arduradunek. Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak jakinarazi duenez, batzarrean parte hartuko dute Osakidetzako zuzendaritzaren ordezkaritza batek, Rosa Perez zuzendari nagusia buru dela, eta Donostialdeko ESIko arduradunek, bitarteko kargudunek, eta Donostia ospitaleko zerbitzuburuen ordezkaritza batek. Donostia ospitalean bertan izango da batzarra. Bileraren helburua da «ospitaleko gerente aldaketaren ondoren ezarritako elkarrizketa prozesuan aurrera egiten jarraitzea», Osasun Sailak adierazi duenez. Kargugabetzeen ondoren, kudeaketa talde berri bat ari da orain Donostialdeko ESIan, eta Osasun Sailak dio zuzendaritza berriak ardura hartu zuenetik beretik «hainbat bilera» egin dituela ESIko eta Osakidetzako ordezkariekin, «konfiantzarako, elkarrizketarako eta lan koordinaturako giroa sortzeko». Lehengo astean kazetarien aurrean egindako agerraldietan, zerbitzuburuek esan zuten hasiak zirela lehen bilerak kudeaketa talde berriarekin, eta «hotza» zela giroa gehienetan. Osakidetzako zuzendaritzarekin eta Osasun Sailarekin hitz egin nahi zutela esan zuten, baina elkarrizketarako deiek ez zutela oraindik erantzunik izan. Haatik, astelehenerako iragarrita dagoen bilera urratsa izan daiteke egoera bideratzen hasteko. Gainera, EITBk jakinarazi du bertan behera utzi dutela bihar goizeko lehen orduan Donostia ospitaleko atarian egitekoa zen elkarretaratzea. Ordu horretan, batzarra egingo dute medikuek, eta, ondoren, agerraldia egingo dute egoeraren berri emateko. Bestalde, bihar Eusko Legebiltzarreko kontrol saioan alderdi guztiek Donostialdeko ESIan sortutako egoeraz galdetuko diete Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuari eta Iñigo Urkullu lehendakariari. Azalpen gehiago espero dira astelehenerako; izan ere, Sagarduik agerraldia egingo du, Osasun Batzordean auziari buruzko azalpenak emateko. Osasun sailburuak berak egin zuen agerraldi eskea.


Summary: LABek salatu du DSBEaren erreforma ez dela «nahikoa» pobretzeari aurre egiteko. Abenduaren 22an bozkatuko dute lege proiektua Eusko Legebiltzarrean. Sindikatuak mobilizazioa egingo du bihar, Legebiltzarraren aurrean.

Gaur zortzi bozkatuko dute DSBE diru sarrera bermatzeko errentaren erreforma Legebiltzarrean. Azken orduko aldaketarik egon ezean, parlamentariek aho batez onartuko dute EAJk, PSE-EEk eta Elkarrekin Podemos-IUk adostutako lege proiektua. LAB sindikatuaren ustez, ordea, proposatutako erreformak betikotu egiten du «pobrezia desagerrarazteko gai ez den eredu asistentzialista».

LABek salatu du «prekaritatea eta gizarte bazterketa» areagotzen dituela lege proiektu berriak, eta ez dela gai horiek «errotik eteteko». Besteak beste, lege berriak jasotzen du laguntza eskuratzeko adina 23 urtetik 18ra jaistea, errentaren zenbatekoa 727 eurotik 803 eurora igotzea, eta errolda baldintza malguagoak ezartzea. Aldaketak aldaketa, sindikatuak iritzi dio lege berriak «murriztu» egiten dituela euskal langileen eskubideak.

Gaur-gaurkoz, laguntza eskuratu ahal izateko beharrezkoa da Araban, Bizkaian edo Gipuzkoan gutxienez hiru urtez erroldatuta egotea, eta salbuetsitako zenbait kolektibori baino ez zaie epe hori murrizten.

Migratzaileak ez dira kolektibo zaurgarri horietako bat, eta, LABen ustez, horren helburua da «migranteei errentarako sarbidea mugatzea». Are, sindikatuak «migrazioa kriminalizatzea» leporatu die erreformaren bultzatzaileei, lege proiektuak aurreikusten baitu atzerritarrei «kontrol espezifikoak» egitea, hala nola mugako mugimenduak kontrolatzea.

Gazteentzako baldintzetan ere, zenbait hutsegite salatu ditu sindikatuak. «Erreformaren arabera, 18 eta 29 urte bitarteko gazteek egiaztatu egin beharko dute eskaera egin baino urtebete lehenagotik gutxienez modu independentean bizi direla. Gazteen Euskal Behatokiak berak adierazten duenez, EAEn bizi diren 18 eta 34 urte bitartekoen %60 baino gehiago ez dira emantzipatzen, eta, beraz, larria da lege berriak baldintza gehigarriak eskatzea gazteek DSBEa eskatu ahal izateko», prentsa oharrean azaldu dutenez.

Horiek hala, sindikatuak mobilizaziora deitu du biharko, Euskal Herriko Eskubide Sozialen Kartaren bidez. Eusko Legebiltzarraren aurrean egingo dute mobilizazioa, 11:00etan.


Summary: Bilboko gotzainak esan du Elizaren sexu abusuen biktimei barkamena eskatzea ez dela nahikoa. Ardura guztiak hartzeko eskatu du: «Kontua ez da amaitzen barkamen eskaera bat eginda, jarrera aldaketa batekin baizik».

Pil-pilean dago Eliza katolikoaren ingurukoek haurrei egindako sexu erasoen gaia. Gaur ETB2k Bilboko gotzain Joseba Segurari egindako elkarrizketa emango du, eta zenbait eduki aurreratu dituzte. Gotzainak esan duenez, ez da nahikoa sexu abusuen biktimei barkamena eskatzea: «Kontua ez da amaitzen barkamen eskaera bat eginda, jarrera aldaketa batekin baizik».

Ikusi gehiago: Argitara atera dituzte apaiz batek duela 60 urte Elgoibarren egin zituen sexu abusuak

Hori horrela, ardurak hartzeko eskatu du: «Guk kontu hori atzean uzteko modurik onena, noizbait atzean utz badezakegu behintzat, ardura guztiak gainean hartzea da, gardentasun osoz».

Kasu jakin baten inguruan ere aritu da gotzaina; hain zuzen, Gaztelueta ikastetxeko haur bati egindako sexu erasoez. Esan du duela hilabete eta erdi inguru bildu zela erasotzailearekin, gurasoekin egon ostean «berak ere horretarako eskubidea zeukalako». Azaldu duenez, gizona prest dago Aita Santuak ezarri dion prozesu kanonikoarekin kolaboratzeko, eta errugabea dela adierazi du.

Bestetik, gaur BERRIAk argitara atera du Elizaren sexu abusuekin lotutako beste kasu bat. Don Andoni izeneko apaiz batek sexu abusuak egiten zizkien haurrei, biktima batek eta zenbait herritarrek BERRIAri azaldu diotenez. Kasu horren harira, Donostiako Elizbarrutira deitu du BERRIAk, eta esan dio ez zuela kasu horren berririk.


Summary: Berriztagarrien hedapenean biodibertsitatea ezinbestekoa da.

«Saia zaitez Lurra aurkitutakoa baino leku hobe bat bezala uzten» Sidney Sheldon.

«Ibai nahasian, arrantzaleen irabazia». Herri adagioa

Ukrainako gerrak, kateatzen ari diren hainbat krisitatik azkena, antsietate soziopolitikoko frenesia ekarri du, eta energia du kezka nagusietako bat. Oligopolio energetikoek eta haien kohorte politiko eta mediatikoek gaur egungo egoera txarra erabiltzen ari dira aurrekaririk gabeko desinformazio- eta manipulazio-kanpaina bat abiarazteko, prezioen igoerek lagunduta, haien ardura izanik horiek ere. Horrela, ikusten ari gara lurralde-antolamenduari eta ingurumen-babesari buruzko legediak ez direla betetzen, inolako lotsarik gabe, edo araudi horietan oinarrizko printzipioak ahultzen dituzten xedapenekin neutralizatzen direla. Hainbat hamarkadatan egindako ikerketa, inbertsio eta adostasunek behera egin dute azkar. Badirudi orain energia fosilen eredu energetiko zentralizatu zaharkitua energia berriztagarriei aplikatzea dela helburua, onurak maximizatuz eta askotan titulartasun publikoko herri-lurretan ezarriz.

Eredu hori hartuta, energia berriztagarriaren benetako abantailak kentzen ditugu. Abantaila horiek belaunaldi banatua oinarritzat hartzen duen hedapenarekin baino ez dira bateragarriak, gizartearen aurrerabidearen ikuspegitik kudeatuta, eta biodibertsitatearekiko funtsezko errespetuarekin. Ildo horiek gaur egun nagusi den pentsamenduaren eta ekintzaren korronte hori desartikulatzen eta desautorizatzen lagundu nahi dute.

Gizakiaren historia ezin da aldagai askoren hedapenetik bereizi. Bi nabarmendu nahi genituzke. Alde batetik, Homo sapiens, bere garapen neurologiko ikaragarriari esker, kultura garatzeko gai izan da, Lurreko ingurune askotara egokitzeko tresna indartsu gisa. Bestetik, kultura horrek, bereziki azken mendeetan Mendebaldean sortu denak, teknologiaren konplexutasuna eta globalizazioa areagotzea ekarri du, eta hori posible izan da baliabide energetikoen ustiapen gero eta intentsiboagoari esker, nahi ziren eraginkortasunak lortu gabe. Gure espeziearen bilakaerak energia-iturri nagusiekin eta gero eta dentsitate energetiko handiagoarekin egindako faseak biltzen ditu, eta horrek kontsumo zoroa eragin du termino absolutuetan eta erlatiboetan. Neolitoko ehiztari biltzaile batena bere gorputzak egunero behar zituen 2,3 kWh-koa bazen, europar ertain batena 74 kWh-koa da egunean.

Horrela, bada, lehen munduko ondasun eta zerbitzuen ugaritasun-egoera energia-kantitate itzelen eskuragarritasunari zor zaio, prezio baxuan, neoliberalismoak uko egiten diolako horrek dakartzan ingurumen-, gizarte- eta osasun-kanpokotasunak bere gain hartzeari. Inkontzientzia hilgarri eta interesatu horren emaitza da gure Lurra, daukagun eta eskuragarri izango dugun planeta bakarra, aurpegira oihukatzen ari zaigula gure babesleku eta sostengu izaten jarraitzea nahi badugu, jada urruntzen ari den baldintzetan mantendu behar dugula. Beraz, gure bizimodua aldatu behar dugu.

Hala adierazten du planetako baliabideen eta ingurumen-osasunaren adierazleen laburpenak. Adierazle horien arabera, ekaitz perfektuaren atarian gaude, zibilizazio honen kolapso posiblearen atarian, alegia. Eta horrek produkzioaren eta kontsumoaren eraldaketa ekarri behar du, benetako iraunkortasuna eraikitzeko. Hau da, kontzientziaz, aurrerapenaz eta ekitatez egin behar diogu aurre hazkunde iraunkorraren printzipioari, anatema baita gaur egun nagusi den sistema sozioekonomikoak infinituraino hazten jarrai dezakeela eta jarraitu behar duela pentsatzen jarraitzen duten guztientzat. Fisika eta biologiako lehen kurtsoetako edozein ikaslek badaki hori ez dela posible inongo sistemarentzat. Batzuek, dogma eta doktrina neoliberalen bahiketaren pean, gehi hazi, biderkatu eta lurra menderatzeko agindu bibliko hura, aldi berean itxuragabekeriaz kalifikatzen dute errealitate hori —zientziak ase arte ziurtatua, hala ere— klimaren/ ingurumenaren dogma gisa. Statu quo-arekin lerrokatutako ahots horiek ohartarazten digute beherapena onartzen badugu pobretze onartezin baten arriskua izango dugula, eta ez gure eskubideak eta askatasunak murriztearena.

Jakina, Historiak eskaintzen dizkigun irakaspenez gain, ez dute jaramonik egiten, lan bikainen eskutik, Jared Diamond antropologo ospetsuarenak kasu, zeinak gure aurreko zibilizazio askoren arrakasta edo kolapsoa ikertu eta arrazoitu baitu. Horietako asko erori egin zirela erakusten du, baliabideak (basoak, lurzorua, ura, etab.) ustiatzeko modua jasanezina zela ez jakiteagatik edo ez onartzeagatik.

Gaur egun, erronka globala da, eta paradoxikoki, gure kultura, orain arte, hasieran aipatu dugun giza espeziearen egokitzapen biologikorako tresna hori, bidegurutze dramatikoenean dago. Edo egoera onartzen du eta zuzentzen daki, edo bere porrota modu dramatikoan ziurtatuko du. Izan ere, gutxirekin bizitzea tokatuko zaigu ezinbestean, baina ondo eta garaiz egiten badugu, ez du esan nahiko okerrago bizi behar dugunik.

Ezinbestekoa da, beraz, pertsona guztiok naturaren ezinbestekotasunaz jabetzea, gure patua bereiz ezina dela eta bizitzaren alderdi guzti-guztietan horren arabera jarduteko beharraz jabetzea, hortik irten nahi badugu behintzat. Horrek, jakina, klase politikoa eta enpresariala barne hartzen ditu, baina baita herritar guztiak ere. Oztopo horrek eztabaida politikoaren gainetik egon beharko luke. Bestalde, sintomatikoa da Lurraren gainean geratzen diren bizitza luzeko herri guztiek oso argi izatea Harekiko mendekotasun eta lotura banaezina eta saihestezina. Balio hori galdu egin da egungo populazioen zati handiegi batean.

Lurraren funtzionamenduaren legeak ezagutzen ez dituzten edo gutxiesten dituzten kudeatzaile publiko asko, uste faltsuen eta paradigmen bidez, gure etorkizuna arriskuan jartzen ari dira. Ez dirudi bideragarria orain arte aipatutakoa eta inguruko beste gai batzuk kontuan hartzen ez dituen sozietateen kudeaketa.

Alternatiba teknologikoei buruzko erabaki orok ingurumen-bizitzaren zikloa eta kostu globalen eta sozialen zikloa aztertzeko printzipioetan oinarritu behar du, kontuan hartu beharreko produktuen eta zerbitzuen bizi-ziklo osoa kontuan hartuta. Hau gaur egun oraindik “rara avis bat” da. Epe laburreko gaixoaldi bat da nagusi, onura azkar eta itzelen etengabeko bilaketa, zeinen jendarte, ekonomia eta ingurumen kanpokotasunak guztion artean ordaintzen baititugu. Gaur egun, Euskadin bertan eta energia berriztagarriei dagokienez, nahitaez kontuan hartu beharko liratekeen gai nagusi horiek, sinesgaitza dirudien arren, Eusko Jaurlaritzak berak ere alde batera uzten ditu.

Ingurumen -inpaktuari eta lurralde-antolamenduari buruzko araudi aurreratua, konparatiboki, ez da aplikatzen; izan ere, egingo balitz, zentral eolikoetarako planteatutako kokapenek ez lukete aurrera egingo. Esparrua dinamizatzen amaitzeko, ad hoc dekretuak eta legeak aldarrikatzen dira, ingurumen-inpaktuaren izapideak minimizatzeko eta beste administrazio batzuen erabakimena murrizteko, eta froga gehigarri bat da zentral horiek bideraezinak direla proposatutako eskeman. Praktikan, adibidez, ez dute enbarazurik izan zentral eolikoak inposatu nahi izatean, ezta Natura 2000 Sareko Kontserbazio Bereziko Eremuetan ere.

Eta bitartean, botere judiziala linboan dago, eta gai horiekin zerikusia duten funtzionario publiko askoren iritzia behar bezala isilarazita eta neutralizatuta dago.

Herritarren plataformek berriztagarrien beharra babesten dute, baina ingurumen-legeriaren lege-printzipioak eta administrazio-fluxuak errespetatzea eta hedapen banatua eta soziala eskatzen dute. Plataforma horiei leporatzen zaie inkontzientzia eta aurrerapen ekonomikoaren etsai izatea. Errealitatetik urrun. Adibidez, Arabako Mendiak Aske herri-plataformak mendietako haize-energiari buruzko proiektuei aurkeztutako alegazioen arabera, ia 35 estrategia, plan eta/edo ingurumen-lege eta/edo lurralde- antolamenduari buruzko ezinbesteko egiturazko ez-betetzeak daude. Ekintza horiekin eta beste batzuekin bilatzen dena berriztagarrien hedapenean koherentzia lortzea da.

Mugimendu herrikoi eta independente horiek ulertzen dute ezin dugula onartu jarduera horietarako eremu menditsu gehiago industrializatzea eta, beraz, galtzea. Azken batean, baztertze-eremu izendatu behar dira. Herritarrek jakin behar dute ez dagoela ezer hoberik klima-aldaketa arintzeko eta horretara egokitzeko, ekosistema helduak babestea eta maximizatzea baino, batez ere basokoak.

Halaber, jurisprudentziak beti eman du horien aldeko epaia, zentral eolikoek gune horiek inbaditu eta suntsitu nahi zituzten auziak izan direnean. Proiektu horiek eragindako suntsipena eragiten duen ingurumen-inpaktuaren zuzenketarik ez dagoela egiaztatzea. Ezinezkoa da industria horiek mendietan eragindako kalteak konpontzea, berez direna izateari uzten diotelako. Beraz, ezinbestekoa da berriztagarriak jada antropizatuta dauden eremuetan kokatzea. Ikuspegi horren bideragarritasuna hainbat estrategiatan frogatzen da, hala nola Arabako Foru Aldundiaren lehen Mugarri Planean edo Vitoria-Gasteizko Ingurumen Gaietarako Zentroaren eguzki-energia ezartzeko azterketan.

Inork ezin du espero gizarte-, ekonomia- eta ingurumen-krisi sistemiko honetatik ateratzea, onartu gabe ez dagoela klima-aldaketaren aurkako borrokarik, baldin eta aldaketa hori ez bada koherentea lurralde-antolamendu irmo eta iraunkor batekin, sistema naturalak eta, beraz, gureak bizirik irauteko behar diren biodibertsitaterik handiena eta ingurumen-baliabideak bermatuko dituena. Baliabideak —edateko ura, lur emankorra, aire garbia, energia, materialak, klima-erregulazioa, bizi-ongizatea, eta abar— Sánchez Galánek berak ere, edo Elon Muskek, ordaindu ezin izango lituzkeenak, hala egin beharko bagenu. Hau da, oraindik Naturaren berezko balioa ikusteko gai ez direnentzat eta inguratzen dituenaren balizko onura krematistikoa soilik hautematen dutenentzat.

Azkenik, bizi dugun antsietateak eragin du posizio jakin batzuetatik, makroegitura horien hedapen sozialagoa agintzen duten sirena-kantuen aurrean, garaikidetzen hastea eta, nolabait, ingurumen-aldagaiari lehentasuna ematen uztea. Berriztagarrietarako etorkizun sendoa eraiki nahi badugu, bi dimentsioak aldi berean kontuan hartu beharko dira. Hala bada ekonomia sortzea ere posible izango da, baina oraingoan guztiontzat. Lan nekeza gelditzen zaigu. Tempus fugit…

Oharra: Arabako Mendiak Aske-ren idazki hau Adrián Almazán, Antonio Aretxabala, Dina Garzón, Alicia Puleo, Jorge Riechmann, Marta Tafalla, Antonio Turiel eta Carmen Velayos-ek babesten dute.


Summary: Cuzcotik atera ezinda daude hiru euskal herritar. Bidaian joan ziren Perura Santiagotik, eta, hango protesten ondorioz, hiru egun daramatzate hostal batetik atera gabe. Zain egotea beste aukerarik ez dutela diote.

Peruko krisi politiko eta sozialak herrialde horretan harrapatu ditu EHU Euskal Herriko Unibertsitateko Erizaintzako hiru ikasle: Nahia Lertxundi, Nahia Isuskiza eta Ainhoa Lopetegi. Herrialdearen hegoaldeko Cuzco hirian daude hilaren 12tik, hostal batean.

Atzerrian ikasteko programaren bidez, Santiagon, Txileko hiriburuan, izan dira bost hilabetez hirurak, eta, behin hango eginbeharrak amaituta, Peru bisitatzera joan ziren, Lertxundik Berriari azaldu dionez. Arequipan geldialdia egin zuten —mobilizazioak hasi zirenetik zortzi pertsona hil dira Perun, azkena, atzo, eta horietatik zenbait Arequipan—. Han ikusi zituzten lehen mobilizazioak: «Ez zen agresibitaterik; herria zen, manifestatzen».

Bidaian jarraitzea erabaki zuten, beraz. Cuzcora joan ziren handik aurrena, eta Machu Piccchu Inken garaiko santutegia ikustera, ondoren. Orduan abisatu zieten ez zutela Cuzcora itzultzeko aukerarik izango, errepidean manifestariak zeudela eta.

«Tren bat hartu behar izan genuen, gauez, uste genuelako treneko bideak irekita zeudela. Baina manifestariek harriak jarri zituzten trenbidean, eta trena oso poliki zihoan, tartean behin harriak kendu behar baitzituzten aurrera egiteko». Harik eta manifestariek trenbidea erabat moztu, eta trenetik jaitsi behar izan zuten arte. Autoz egin zuten Cuzcora arteko bidea, hiri horretako hainbat jenderen laguntzaz.

Cuzcon, ostatu bat zuten hartua, baina hirian bertan konturatu ziren erreserbatutako ostatu hori ez zela existitzen. Azkenean lortu zuten lekua beste ostatu batean. Hurrengo egunean berriro kalera atera ziren janari bila, baina kalean tentsioa handitzen ari zela ikusi zuten, eta taberna batetatik atera ezinda geratu ziren. Ostatura iristea lortu zuten, baina ordutik, abenduaren 13tik, ez dira handik atera, protestengatik. «Berrogeialdi moduko batean gaude», adierazi du Lertxundik.

Enbaxadaren esperoan

Ikasleak harremanetan jartzen saiatu dira Espainiako Gobernuaren Peruko enbaxadarekin zein Eusko Jaurlaritzarekin. Enbaxadak txantiloi bat betearazi die, euren informazioa jasotzeko, antzeko egoeran daudenekin egin ohi duen moduan. Iritsi zaien informazioaren arabera, bada aukera bat orain dauden lekutik ateratzeko: «Espainiako enbaxadak hegazkin humanitario bat jartzea Limara eramateko, eta, gutxienez, handik hegaldi internazional bat hartzea».

Hala ere, ez dute enbaxadaren berririk, eta ez dakite aukera hori zenbateraino den erreala. Bitartean, Cuzcon antzeko egoeran daudenekin harremanean jarri dira, eta sare horren bidez jakiten dute unean uneko egoera zein den: zein kaletara joan daitekeen, aireportua irekita dagoen... «Oraintxe egin dezakegun gauza bakarra itxarotea da», adierazi du Lertxundik. «Errepideak eta aireportuko sarrerak libratzen badituzte, agian izango dugu nolabait ateratzeko aukera».

Pedro Castillo presidente ohia «matxinada» egotzita atxilotu zutenean mobilizazioak hasi ziren, joan den astean. Peruko Gobernuak larrialdi egoera ezarri zuen atzo, baina protesta handiak piztu dira, Dina Boluarte presidente berriak dimisioa eman dezala eskatzeko. Hauteskundeak 2026an egitekoak ziren, baina 2023ko abendura aurreratzea proposatu du Boluartek.


Summary: Desobedientzia ekintza justifikatu dute Bakegileek Akizeko auzitegian. Prokuradoreak ontzat eman ditu gatazkaren konponbidean izandako urratsak, eta «sentsibilizazio eta pedagogia» ekintza gisa aurkeztu du Bakegileena; 1.500 euroko isuna eskatu du, gibelabenarekin

«Nahi genuen auzia izan dugu; Frantziako Estatua jarri dugu auzitan». Hitz horiek izan ditu Anaiz Funosas Bake Bideako lehendakariak ostegun arratsaldean, Akizeko (Okzitania) Auzitegiaren aitzinean. Bederatzi Bakegile epaitu dituzte, joan den uztailaren 23ko blokatze egunean Akize eta Baiona arteko trenbidea moztea leporatuta. Ehunka herritarrek Ipar Euskal Herriko errepide sarea blokeatu zuten egun hartan, Jakes Esnal eta Ion Parot euskal presoak baldintzapean aske utz zitzatela eskatu, eta Frantziako Gobernua gatazkaren konponbide prozesuan urratsak egitera bultzatzeko. Epaitegiaren aitzinean, ekintzaren zilegitasuna justifikatu dute Bakegileek, eta «premiazko egoerak» bultzatua izan zela alegatu dute abokatuek. Anne Kayanakis prokuradoreak ere ontzat eman ditu azken urteetan gaztakaren ondorioen konponbidean egin diren urratsak. «Sentsibilizazio eta pedagogia» ekintza gisa aurkeztu du Bakegileena; lapurretaren akusazioa baztertu du. 1.500 euroko isuna eskatu du ekintzaile bakoitzarentzat, gibelarepenarekin. Urtarrilaren 26an jakinaraziko du erabakia epaileak.

Berrehun bat pertsona bildu dira Akizen auzipetuei babesa erakusteko, Bakea Euskal Herrian. Bederatziak errugabetu zioen pankarta batekin. Euskal Herriko gatazka, eta berau konpontzeko azken urteetako prozesua izan da aipagai nagusi auzitegi barnean. «Betidanik ezagutu dut gatazka nire herrian», kontatu du Alice Leizagezahar auziperatuak. Aietetik ETAren desegiterainoko urrats guziak azaldu dituzte auzi saio guzian, bai auzipetuek, bai lekukoek eta baita defentsako abokatuek ere. «Gatazka armatuak Euskal Herria urratu du», adierazi du lekuko gisa deklaratzera deitua zuten Jean Rene Etxegarai Euskal Hirigune Elkargoko lehendakariak. Euskal gatazkaren «egunerokotasuna» aipatu du Herve Espiet abokatuak, «ekintza-errepresio etengabeko zirkulu zikoitza».

Gaur egun, bi gai nagusi konpontzeke daudela erran du Espietek: presoena eta biktimena. «Biktimen minaz kontziente gara, baina nahiko genuke min guziak aitortuak izatea», adierazi du Panpi Sainte-Marie auzipetuak. Esnalek eta Parotek presondegian pasatako 32 urteak azpimarratu ditu: «Ordaindu dute, garesti ordaindu ere».

Azken urteetan Frantziako eta Espainiako Estatuek izandako «isiltasuna» deitoratu du Etxegaraik.«Baldintzapeko askatasunen erabakiak lehenago hartuak izan balira ez zen uztailaren 23ko ekintzarik izanen». Blokatze egunaren zilegitasuna defendatu du, behin eta berriz: «Ez banintz Baionako auzapez, haien artean izanen nintzen; beharbada trenbidera lotua».

Espietek oroitarazi du Frantziako Estatuan justizia ez dela «independentea». Gobernuak finkatzen duela politika penala, eta hori jarraitzen duela fiskaltzak. Herritarren presio politikoa beharrezkoa zela erakustera eman du lekuko gisa deklaratu duen Jean Daniel Elixiri Bakegileak: «Terrorismoaren kontrako fiskaltzak sistematikoki dei egiten zuen baldintzapeko askatasun eskaeretan. Orain arte bigarren instantzian fiskaltzaren eskaerak segitzen zituzten. Gure ekintzaren ondotik aldaketa gertatu da. Beraz, balio izan du».

Anne-Marie Mendiburu abokatuak, bere aldetik, «premiazko egoera» alegatu du, Frantziako jurisprudientzian bermatuta. Haren hitzetan fiskaltzaren jarrera ez zen justizia irizpide batzuek gidatua: «printzipiozko jarrera bat zuten, bi preso horiek ezin zuten baldintzapeko askatasunik eskuratu». Herritarren ekintzarik izan ez balitz Esnal eta Parot «heriotz zigorrera kondenatuak» zirela erran du.

Lurralde mailako antolaketa

Uztailaren 23ko eguna antolatzeko izan zuten prestaketa lana aipatu du Elixirik. Ipar Euskal Herriko egitura gehienak deitu zituzten jakinean eman, eta eguna elkarrekin antolatzeko. Osasun arlokoak, ekonomia arlokoak... «SNCF tren konpainia ere, baina ez zigun erantzun». Bakegileek Akitania eskualdeko zuzendariari idatzi ziotela erran du Arantxa Ihidoi abokatuak. «Beste egitura batzuek bezala kudeatu zezakeen».

Daniel Olzomendi Euska Hirigune Elkargoko turismorako lehendakariordeak esplikatu du zerbitzu publikoak egokitu zituztela blokatze egunerako:hondakinen bilketaren ordutegiak aldatu zituzten, igerilekuak eta mediatekak itxi. Elkargoaren kanal ofizialetatik komunikatu zuten horri buruz. «Pentsa genezake eragin negatiboa izan zuela turismoarentzat. Ez da hala. Lan handia egin zen herritarrei eta zerbitzu hornitzaileei begira». Bortizkeriarik gabeko koadroa errespetatua izan zela erran du Elixirik. «Blokatzeez gain ez zen desordenik izan»

Karakterizazio falta

SNCF tren konpainiako abokatuak ez die galdera bakar bat ere egin auzipetuei. Azken orduko gonbidatua izan da Akizeko epaiketan, asteazkenean jakinarazi baitu tren konpainiak parte zibil gisa jarriko zela. «Auzi politikoaz harago, uztailaren 23an izan genituen eragozpenak interesatzen zaizkigu. Guri ez dagokigu auzi politikoaz erantzutea», adierazi du abokatuak. Jasandako kalteak «erreparatzea» nahi du; zehazki, 159.000 euroko kalte ordaina. Besteak beste, bezeroei itzuli behar izan dieten dirua aipatu du. Alde hori berantago epaitzeko eskatu du, zibiletik.

Umore puntu batekin erantzun du Espietek, SNCFko trenek izan ohi dituzten «berantei» erreparatuta. Irmoago jo du Christophe Deprez abokatuak. Egun hartan SNCFk izandako eragozpenak ekintzarekin lotuak direla ukatu du. «Lotura frogatu behar da». Ekintzak ordubete eskas iraun zuela erran du, eta aitzinetik abisatua izanik, tren konpainia «gai» izan beharko zela hori kudeatzeko.

Trenbidera baimenik gabe sartu zirela ere ukatu du Deprezek. «Inork ikusi du seinalerik sarrera debekatua zela erranez?», galdetu du. Ke poteen lapurreta ukatu, eta arriskuak murrizteko balio izan zutela erran du. Bere iritziz aukera bakarra du epaileak: auzipetuak errugabe jotzea.


Summary: Ulmak eta Oronak Mondragon korporazioa utziko dute. Ulman bazkideen %80,52k babestu dute erabakia, eta Oronan, %71,9k. Emaitzak bi kooperatibetako 10.700 langileei eragingo die.

Ulma eta Orona kooperatibako bazkideek Mondragon korporaziotik irtetea erabaki dute. Ulman, bazkideen %80,52k babestu dute erabakia, eta Oronan, %71,9k. Orotara 4.500 bazkide zeuden deituta: Ulman 2.800, eta Oronan 1.750. Bi kooperatibetako bazkideek babes zabala eman diote zuzendaritzek egindako proposamenari: korporaziotik irtetearen alde egin du gehiengoak. Ulman, alde handiz, gainera. Oñatiko kooperatibak aldeko emaitzen ehunekoa jakinarazi du soilik, baina ez kopuru zehatza. Oronak, berriz, jakinarazi du aldeko 1.089 boto izan direla, eta kontrako 470.

Ulmakoek Donostian egin dute batzarra, Illunben, eta Oronakoek, kooperatibaren egoitza nagusian, Galarretan (Hernani, Gipuzkoa). Bazkideen erabakiak bi kooperatibetako 10.700 langileei eragingo die (5.000 langiletik gora dituzte biek ala biek).

Duela bi hilabete iragarri zuten korporazioa uzteko asmoa —erabakiaren gakoak, hemen—, eta ordutik asko zakartu da giroa. Korporazioak kosta ahala kosta eutsi nahi izan dio loturari, eta eskura zituen bitarteko guztiak erabili ditu gaurko bozketari begira Mondragonen geratzeko botoa eskatzeko bazkideei. «Manipulazioak eta presioak» salatu dituzte bi kooperatibetako arduradunek.

Ulmak komunikabideetara bidalitako ohar baten bidez eman du erabakiaren berri. Zehaztu du taldea osatzen duten kooperatiba guztietan izan dela aldeko emaitza. Aldi berean, kontseilu errektoreari ere baimena eman diote etorkizunean Mondragonekin lankidetzak sustatzen saiatzeko, eta beharrezko arauak bultzatzeko diru ekarpen batzuk kooperatiben mugimendua garatzeko erabiltzen jarraitzeko.

«Bazkideek erabakitzen dute, beren botoaren bidez, zer bideri jarraitzen dion kooperatibak. Gaur, Ulmako kooperatibetako organoek agindu argia jaso dugu. Euskal eredu kooperatiboak erakusten duen arrakasta ereduaren parte gara, eta bere balioak defendatu eta babestuko ditugu beti. Gure ustez, hori egiteko modurik onena Ulma industria talde kooperatibo indartsu bihurtzea da», adierazi du Lander Diaz de Gereñu Ulma taldeko lehendakariak, ohar bidez egindako balorazioan. Eta zera erantsi du korporazioarekin etorkizunean izan beharreko harremanaren inguruan: «Mondragoni dagokionez, guztiok ordezkatzen dugun arrakasta ereduaren onerako diren ekintza guztietan elkarrekin lan egiteko prest gaude».

Mondragonen balorazioa

Bozketen emaitzak jakin eta ordu batzuetara egin du balorazioa Mondragonek. Bi kooperatiben hautua «erabat» errespetatzen duela adierazi du, eta korporaziotik irteteko erabakia onartzen duela. Ulmari eta Oronari bide ona opa die Mondragonek, eta espero du beren enpresa proiektuek eta eredu kooperatiboek bilakaera ona izatea etorkizunean ere.

Korporazioak aitortu du «etapa berri bat» hasiko duela orain, eta esan du bide hori lankidetza eta elkartasun balioetan arreta jarrita egingo duela. «Ezaugarri horiei esker, kooperatibek, modu erabat autonomo eta librean, beren enpresa proiektuak zabaldu ahal izan baitituzte eta, zailtasun egoerak igaroz gero, multzoaren elkartasuna izan».

Dena den, ilusio mezua igorri die taldeko gainerako kooperatibei, negozioak bolada onean direlako, eta gaur egun lantzen ari diren proiektuak eta Mondragonen eredu kooperatiboa bera egokiak direlako «merkatuen erronkei aurre egiteko eta gizarte kohesionatuagoak eta irakunkorragoak eraikitzeko».

Bozketak Donostian eta Hernanin

Maddi Iztueta Olano BERRIAko kazetaria gaurko batzarraren berri ematen izan da Illunbe kanpoan –ateak itxita egin dira–; bozketaren aurretik Ulmako bazkide batzuekin hitz egiteko aukera izan du: «Giro arraroa egon da azken asteotan. Irtengo garela uste dut. Baina ez dakigu biharamunean gauzak nolakoak izango diren. Ziurgabetasun handia dago». Beste baten iritziz, «gehiengoak» irtetearen alde egingo du.

Oronaren egoitzara, berriz, Iñaut Matauko Rada kazetaria bertaratu da. Bazkide batzuek muzin egin diote hitz egiteari, baina badira beren jarrera azaldu dutenak ere. Mondragonen jarraitzearen alde agertu da horietako bat: «Ez zait gustatzen nolako bidea egiten ari den. Beste kooperatiba batzuekin lotutako kooperatiba bat da, eta horrela jarraitu beharko luke, nire ustez». Prozesua «azkarregi» egin dela deritzo, eta «espiritu kooperatibistari» eutsi behar zaiola.

Eta orain zer?

Mondragon taldetik irten ala ez erabaki behar zuten gaur. Orain, aurrerantzean korporazioarekin zer harreman izan nahi duten ere adierazi beharko dute. Geratzeko hautua egitekotan, prozesuak irekitako zauriak ixtea tokatuko zaie, eta desadostasunak konpontzea. Kanpora ateratzea erabakitzen badute, berriz, ikusteko dago zein izango den elkarren arteko harremana. Mondragonek esan du ez dela gauza bera korporazioko kide izatea eta ez izatea, baina zubi batzuei eusteko gai izango ote den, horixe jakitea falta da.

Ulmako eta Oronako kooperatibisten erabakiak ikusmin handia sortu du, baita Eusko Jaurlaritzan ere. Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapeneko sailburuak kooperatibisten erabakia errespetatzeko eskatu du. «Mondragon taldearen barruan geratu zein kanpora joan, haien etorkizunerako da garrantzitsua», ziurtatu du Tapiak. «Espero dut kooperatiben espirituari, ardurari eta elkartasunari eutsi egingo zaiola hurrengo urteetan».


Summary: Elgoibarko Udalak aho batez gaitzetsi ditu BERRIAk azaleratutako sexu abusuak. Biktimen eskura jarri ditu arretarako eta laguntzarako udal zerbitzuak, «baita behar duten laguntza ere»

BERRIAk atzo argitaratutako sexu-abusu salaketak oihartzuna izan du Elgoibarko Udalean. Duela 60 urte don Andoni izeneko apaiz batek herriko zenbait haurri sexu abusuak egin zizkiela azaldu zuten biktimetako batek eta beste zenbait herritarrek.

Ikusi gehiago: Argitara atera dituzte apaiz batek duela 60 urte Elgoibarren egin zituen sexu abusuak

Hori ikusita, Elgoibarko udalbatzako talde guztiek aho batez onartu dute gertatutakoa gaitzesteko adierazpen instituzionala. «Elgoibarko herriak eta udalak indar eta irmotasun osoz gaitzesten ditu bertan argitaratutako gertakariak. Adin txikiko ikasleei egindako sexu indarkeria giza eskubideen haustura larri eta jasanezina da, eta, horrexegatik, Elgoibarko Udalak biktimen aldeko jarrera argia eta sendoa adierazi nahi du», irakur daiteke agirian. Horrez gainera, «maitasun, babes eta elkartasunik zintzoena» adierazi die udalak biktima guztiei eta haien familiei. Horien guztien eskura jarri ditu arretarako eta laguntzarako udal zerbitzuak, «baita behar duten laguntza ere».

Haurren kontrako sexu indarkeria «egitura matxistaren emaitza» dela gaineratu du Elgoibarko Udalak, eta indarkeria horri erantzuteko ezinbestekotzat jo du «erro hori kontuan duten politika publikoak garatzea». Udaleko taldeak indarkeria matxistaren biktima guztien alde azaldu dira, eta «indarkeria matxista mota guztiak desagerrarazteko konpromisoa» berretsi dute. Are: herritarrei dei egin diete gisa horretako gertakariei aurre egiteko: «Ezin da tolerantziarik izan. Biktimak erdigunean jarri behar ditugu». Horregatik, erasotzaileek herrian tokirik ez dutela gehitu du udalak adierazpenean: «Elgoibarrek ez du horrelako eraso matxistarik onartzen».

Bukatzeko, gainerako instituzioei eskatu diete «hartu beharreko neurriak» hartzeko. «Bidelagun izango gaituzte gertakari hauei argi egiteko orduan. Justizia, prebentzioa eta erreparazioa beharrezkoak dira horrelako gertakari larriak berriro gerta ez daitezen».


Summary: Hamar pertsona hil dira Lyongo eraikin batean izandako sutean. Hildakoetako bost adingabeak dira. Gainera, beste hamalau lagun zauritu egin dira; lau, larriki. Poliziak ikerketa abiatu du.

Gutxienez hamar pertsona hil dira Lyonen (Frantzia) izandako sute batean. Hiriko aldirietan gertatu da: eraikin batek su hartu du goizaldean, 3:00 aldera. Abisua jasotakoan, larrialdi zerbitzuak bertaratu egin dira, eta sua itzaltzeko ahaleginean aritu dira zenbait orduz. Itzaltzea lortutakoan, hamar hilotz zenbatu dituzte; horietako bost adingabeak dira.

Gainera, beste hamalau pertsona zaurituta daude. Zabaldutako informazioaren arabera, horietako lau larri daude. Gainerakoek zauri arinak dituzte.

Guztira, 170 suhiltzaile bertaratu dira su hartu duen eraikinera. Sutea kontrolpean da jadanik, eta, orain, ikerketa abiatu dute gertatutakoa argitzeko.


Summary: Sagarduik esan du Donostialdeko ESItik ez dela zerbitzurik kenduko. Sortutako krisiak ez du eragingo herritarren osasun arretan, Sagarduik eta Urkulluk Eusko Legebiltzarrean nabarmendu dutenez. Lehendakariak esan du Osakidetza «hazkunde krisi positibo batean» dagoela.

Eusko Legebiltzarreko kontrol saioan, Donostialdeako ESIaren krisiaren inguruan mintzatu dira gaur Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburua eta Iñigo Urkullu lehendakaria, alderdiek egindako galderei erantzunez. EAJk eskatutako azalpenei erantzun die aurrena Sagarduik. Ziurtatu du Donostialdeko ESI erakunde sanitario integratuaren zuzendaritzako arduradunak aldatu izanak ez duela «inoiz» eragin osasun arretan: «Herritarrek normaltasun osoz eta betiko kalitatearekin jarraitzen dute arreta jasotzen». Kargugabetzeekin batera, behin-behineko arduradunak izendatu direla gogoratu du Sagarduik, eta zuzendaritza berriaren errelebo prozesua datozen egunetan amaituko dela. Donostia ospitaleko langileen mobilizazio eta eskaerei dagokienez, Sagarduik azpimarratu du «gehienak» kontratazioarekin zerikusia duten gaiekin lotuta daudela, «lan eskaintza publikoekin, euskara planekin, eta abar». Haatik, ziurtatu duenez, erreferentzia unitateei eta teknologiak ezartzeko unitateei dagokienez, ez dago zerbitzu bat bera ere lekuz aldatzeko asmorik: «Ez dago Donostiatik kanpo eramateko asmorik». Osakidetzako krisiari buruzko gainerako galderak Iñigo Urkullu lehendakariari egin dizkiote taldeek. EH Bilduk, Elkarrekin Podemos-IUk, PP+C’s-ek eta Voxek galdera bana egin diote gai beraren inguruan, eta Urkulluk antzeko erantzuna eman die denei. Azpimarratu du «zailtasunak eta arazoak» egonda ere Osakidetzako arduradunengan eta profesionalengan «konfiantza osoa» duela. «Denok osasun zerbitzua hobetzen jarraitzeko xedea partekatzen dugu, eta denon artean bideratuko ditugu konponbideak». Urkulluren iritziz, Osakidetza «hazkunde krisi batean» dago, erronka berriei aurre egin behar dielako, baina baliabide gehiago dituelako hartarako. Krisi honetatik Osakidetza «indartuta» aterako dela uste du lehendakariak. Azpimarratu du Osakidetzako gobernantza eredua ez dela aldatu, «bakarra» dela oraindik ere, eta«sarean» lan egiten segitu behar duela. ESIko zerbitzuburuen kargugabetzeei egindako kritikei erantzun die, esanez erakundeetan «maiz» gertatzen direla aldaketak, eta Osakidetzan egindakoek orain arte ez dutela «inolako eraginik» izan herritarrei eskainitako zerbitzuan. Horrez gain, azpimarratu du erabat babesten duela Sagarduiren kudeaketa.

Langileen batzarra Astelehenean batzartuko dira Donostia ospitaleko eta Osakidetzako buruak, sortutako krisia bideratzen saiatzeko. Gaur, Donostialdeako ESIko ehun bat profesionalek batzar bat egin dute ospitalean bertan; tartean izan dira hainbat zerbitzuburu, mediku eta erizain. Batzarra amaitzean komunikabideei egindako adierazpenetan, baikor agertu dira asteleheneko bilerari begira, «elkarrizketa» hasteko urratsa izan daitekeelako, eta ziurtatu dute langileek jarrera «eraikitzailea» eramango dutela. Sortutako krisiari aterabidea bilatzeko «itxaropena» agertu dute, halaber.


Summary: Castilloren atxiloaldia beste 18 hilabetez luzatzeko eskaera onartu du Botere Judizialak. «Ihes egiteko arriskua» dagoela iritzita hartu du erabakia epaile nagusiak. Aldiz, atzera bota du lehen ministro ohiaren behin-behineko atxiloaldiaren eskaria. Hogei manifestari hil dira protestetan.

Peruko Botere Judizialeko epaile nagusi Juan Carlos Checkleyk erabaki du herrialdeko presidente ohi Pedro Castilloren behin-behineko atxiloaldia beste 18 hilabetez luzatzea. Gisa horretara, epaile nagusiak onartu egin du fiskaltzak herenegun Castilloren aurka egindako eskaera, «ihes egiteko arriskua» dagoela iritzita. Hain zuzen, Mexikoren enbaxadarantz zihoala atxilotu zuten azken urtean herrialdeko presidente izandakoa, abenduaren 7an; Andres Manuel Lopez Obrador Mexikoko presidenteak gidatutako gobernuari asiloa eskatzeko helburua zuen. Matxinada eta agintekeria delituak eta «lasaitasun publikoaren aurkako eraso larriaren» delitua egozten dizkiote, eta ikerketapean dago. Delitu horiengatik, gutxienez hamar urteko kartzela zigorra ezar diezaiokete. Peruko Polizia Nazionaleko egoitzan dago atxikita Castillo, Liman.

Fiskaltzak, Castilloz gain, lehen ministro ohi Anibal Torres ere sartu zuen errekerimenduan, eta Botere Judizialak Ministerio Publikoaren eskaera baimendu ondoren aurkeztu zuen, Castilloren aurkako ikerketa abian jartzeko. Hala ere, epaileak ez du Torresen behin-behineko atxiloaldiaren eskaera onartu. Fiskaltzak hari ere matxinada egozten dio, besteak beste. Torresek aurreko larunbatean jakinarazi zuen «klandestinitatera» igaroko zela. Ikerketa «konplexutzat» jo du Ministerio Publikoak, eta zortzi hilabete iraungo du.

Ez Castillo ez haren abokatu Ronald Atencio ez dira azaldu fiskaltzak presidente ohiaren atxiloaldia beste 18 hilabetez luzatzeko eskaera berrikusteko auzi saiora. Hain justu, epaile nagusiak iragarri du Castillok uko egin diola fiskaltzaren jakinarazpena jasotzeari, argudiatuta epaiketa «legez kanpokoa» dela. Horrenbestez, ofiziozko abokatu batek ordezkatu du.

Atenciori iruditzen zaio behin-behineko atxiloaldia salbuespenezko neurri bat dela, eta errugabetasun presuntzioa lehenetsi behar dela, aintzat hartuta, gainera, herrialdeko estatuburuaren defentsaren arabera, fiskaltzak ez duela behar bezala oinarritu, legeari erreparatuta, zergatik jarraitu behar duen atxilo.

Ikusi gehiago: Defentsarentzat ez dago arrazoirik Castillok atxilotuta jarraitzeko

Castillo abenduaren 7an hartu zuten atxilo, Kongresuaren desegitea iragarri eta gutxira hura kargutik kendu ondoren. Hala, larrialdiko gobernu bat eratu zuten, dekretuz gobernatzeko eta justizia sistema berrantolatzeko. Estatu kolpea ematea egotzi zioten agintari ohiari bere alderdiak eta hainbat ministrok, besteak beste.

Joan den asteburuaz geroztik, Peruko jarduneko presidente Dina Boluartek dimisioa eman dezala eskatzeko, protesta eta mobilizazio ugari egiten ari dira Peruko zenbait hiritan. Agintariek emandako azken datuen arabera, gutxienez hogei manifestari hil dira; horietatik hamabi atzo hil ziren, gobernuak herrialde osoan larrialdi egoera 30 egunerako ezarri duen lehen egunean. Hezkuntza eta Kultura ministroek dimisioa aurkeztu dute gaur, protesten kontrako «neurrigabeko erantzunarengatik».

Istilu handiak, batez ere, Ayacucho hirian jazo dira azken orduotan; manifestari talde batek indarrez hartu du hiriko aireportua, eta militarrek negar gasak jaurtiz erantzun diote. Orotara, zortzi lagun hil dira, eta 52 pertsona zauritu. Beste sei hildako Apurimac eskualdean izan dira; hiru La Libertaden, eta beste bana Cuscon, Juninen eta Arequipan.

Etxeratze agindua

Hori ikusita, Ayacuchoko Eskualdeko Gobernuak gutun bana igorri die Boluarteri, Barne ministroari eta Defentsa ministroari, heriotzen erantzukizuna leporatzeko eta «karguei berehala uko egin» behar dietela esateko. Era berean, eskatu du Errepublikako Kongresuko zuzendaritza mahaia desegiteko, trantsizio gobernu bat ezarri ahal izateko. Horrez gain, galdegin du indar armatuen eta Polizia Nazionalaren «armen erabilera eta errepresioa berehala» gelditzea.

Atzotik da indarrean Peruko Gobernuak «ordena publikoa berehala berrezartzeko» ezarritako larrialdi egoera, 30 egunerako; etxeratze agindua ere jarri dute hamabost probintziatan. Mugikortasunaren murrizketak gutxienez bost egun iraungo ditu, El Peruano egunkari nazionalak kaleratutako dekretuaren arabera. Defentsa ministro Alberto Otarolak zehaztu duenez, larrialdi egoerak irauten duen bitartean, etenda geratuko dira, besteak beste, lurralde nazionaletik igarotzeko askatasunari, biltzeko askatasunari eta segurtasun pertsonalari lotutako eskubideak.

Latinoamerikako herrialdea krisi politiko eta sozial larri batek astindu duen honetan, joan den asteazkenetik estatuburu denak hauteskunde orokorrak 2024ko apirilera aurreratzeko asmoa azaldu zuen iragan igandean, baina, herenegun Estatu Kontseiluarekin izan zuen bilkura baten ondoren, herenegun esan zuen datorren urteko abendura aurreratzea proposatuko duela.

Horrekin guztiarekin lotuta, hauteskunde erakundeetako ordezkariek eta Justizia ministro Jose Tellok Kongresuko osoko bilkuran azaldu dutenez, 12 hilabeteko kronograma bat bete behar dute Peruko boz orokorrak aurreratzeko. Tellok legegileei esan die hauteskundeak 2023ko abenduan egiten badira ezin izango dituztela egin herrialdeak behar dituen «hauteskunde erreformak».

Gaur, Kongresuak baztertu egin du bozak aurreratzeko konstituzio erreforma. Egitasmoak aldeko 87 boto behar zituen gutxienez, eta 49 batu ditu soilik. Kontrako botoak 33 izan dira, eta 25 legebiltzarkide abstenitu egin dira.


Summary: Indarkeriaren zenbait biktimak bat egin dute Sareren manifestazioarekin. «Ez dugu nahi gure isiltasuna inork erabil dezan beste inori sufrimendua eragiten jarraitzeko»

Indarkeriaren hiru biktimak agerraldia egin dute, Sarek urtarrilaren 7rako antolatu duen manifestazioari babesa emateko. Rosa Rodero (ETAk 1993an hildako Joseba Goikoetxea Ertzaintzako buruaren alarguna), Unai Romano (Guardia Zibilak torturatu egin zuen 2001ean) eta Ibon Garate (haren anaia Ruben Garate auto istripuz hil zen 2000ko otsailean, Alcala Meco espetxean preso bat bisitatzetik zetorrela) agertu dira hedabideen aurrean. Asun Lasak, GALek 1983an hildako Joxean Lasaren arrebak, bat egin du gainerako biktimen adierazpenekin, agerraldian egoterik izan ez badu ere.

Biktimek gogorarazi dute ez direla politikariak, ez dutela beste inor ordezkatzen, eta beste hainbat arlotan seguru asko ideia eta pentsamolde oso desberdinak dituztela. «Baina hori ez da garrantzitsua», esan dute. «Guztiok jasan dugu indarkeria, eta hemen gaude esateko ez dugula nahi gure isiltasuna inork erabili dezan beste inori mina eta sufrimendua eragiten jarraitzeko».

Batez ere, bi eskakizun plazaratu dituzte biktimek. Alde batetik, uste dute «aitortzeko eta laguntza emateko neurriak» aplikatu behar zaizkiela «indarkeria guztien biktimei, salbuespenik egin gabe». Haien ustez, indarkeria jakin batek eragindako mina ez da beste batek eragindakoa baino handiagoa edo txikiagoa: «Ezin da denbora gehiago pasatu guztiei neurri berak aplikatu gabe».

Beste aldetik, lau biktimek uste dute euskal presoen auziak «konponbide justu eta legezkoa» behar duela. «Hamarkada askoan presoek eta batez ere haien senideek jasan duten urruntze politika atzean geratzeko bidean dago», gogorarazi dute; «garaia da legea eta justizia salbuespenik gabe aplikatzeko eta, beraz, etxera itzultzeko bidea has dezaten, legeak hala ezartzen badu».

Urtarrilaren 7an, goizean, Sarek topaketa bat antolatuko du Bilboko Euskalduna jauregian, indarkeria pairatutako zenbait biktimaren artean, «elkarbizitzarako bidean aurrera egiteko premiak batuta». 17:00etan, berriz, Sarek manifestazioa egingo du Bilbon; han egongo direla iragarri dute biktimek.


Summary: Euskaltzaindiak eta UZEIk adierazi dute 'zorioneko' dela 2022. urteko hitza. Irulegiko Eskuaren aurkikuntzaren ondorioz hitz horrek hedabideetan izan duen erabilerarengatik hautatu dute.

Euskal Herriko nahiz munduko hedabide andanak Irulegiko Eskuaren aurkikuntzaren berri eman zuten. Oihartzun handiko jazoera izan zen esku itxura duen objektu horretan sorioneku hitza idatzita aurkitzea. Zabalkunde hori aintzat hartuta, Euskaltzaindiak eta UZEIk erabaki dute aurtengo hitza zorioneko izanen dela. Izan ere, Aranzadik adierazitakoaren arabera, Arangurengo (Nafarroa) Irulegi mendian aurkitutako pieza horrek «orain arte baskoieraz ezagutzen den testu zahar eta zabalena» du idatzita.

Hainbertzeko oihartzuna izan zuen aurkikuntzak, ezen Euskaltzaindiaren Hiztegian kontsulta kopuru bera izan baitute zorioneko hitzak aste bakar batean eta hiztegiko sarrera bakoitzak urte osoan. Argi dago, bada, 2022. urteko bertze gai nagusiei itzal egin diela aurkikuntzak. Gainera, Andres Urrutia euskaltzainburuak adierazi duen moduan, aurrerago informazio gehiago jakinaraziko dute arkeologo, hizkuntzalari eta bertze zientzialariek. Beraz, gaiak zeresan handiagoa emanen du.

Ez da lehenbiziko aldia bi erakundeok urteko hitza elkarrekin hautatzen dutela, joan den urtean aldaera hitza hautatu baitzuten. Aukeraketa hori egiteko, UZEIk egunero egiten dituen ikerketetan oinarritu dira: lexikoa aztertuz edota komunikabideak arakatuz, nagusiki.


Summary: Baldintzapean aske utzi dute Alvaro Arri euskal presoa.

Etxerat elkarteak jakinarazi duenez, baldintzapean aske utzi dute Alvaro Arri Pascual preso algortarra (Bizkaia). 27 urte egin ditu espetxeratuta, eta azken hilabeteetan etxean bete du zigorra, hirugarren graduan.

Espainiako Espetxe Zuzendaritzak 2020ko maiatzean iragarri zuen Castellotik (Herrialde Katalanak) Burgosera (Espainia) lekualdatuko zutela. Orduan, lehen gradutik bigarrenera ere aldatu zuten. Aurtengo apirilean, berriz, Espetxe Zuzendaritzak Arriri hirugarren gradua ematea onartu zuen, eta aldaketa horrekin batera Euskal Herriratu zuten; Basaurira (Bizkaia). Hurrengo urratsa izan da baldintzapean aske uztea.

Preso algortarra 1995ean espetxeratu zuten, eta 30 urteko zigorra ezarri zioten. 2018ko ekainean bete zituen zigorraren hiru laurdenak.


Summary: Munduko akuario zilindriko handiena lehertu da Berlinen, barrenean 1.500 arrain zituela. Arrain gehienak hil egin dira. Plazaratutako informazioaren arabera, akuarioaren materiala hondatua zegoelako egin du eztanda azpiegiturak. Milioi bat litro ur zituen barrenean.

Milaka puskatan kraskatu dira munduko akuario zilindriko handienaren hormak. Goizaldean gertatu da ezbeharra, Berlinen. Radisson Collection hotelean zen akuarioak eztanda egin du, eta, ondorioz, bortizki atera da, erauntsian, ontzi barrenean zen ur guztia. Akuarioak milioi bat litro ur zituen, eta 1.500 arrain tropikal ziren han sartuak. Leherketaren ondorioz, gehienak hil egin dira.

Ikerketa abiatu dute akuarioa zergatik lehertu den argitzeko. Dena dela, gaur-gaurkoz plazaratutako informazioaren arabera, litekeena da ontziaren hormak hondatuak zirelako egin izana eztanda. 2003an jarri zuten akuarioa hotelean, eta moldaketa batzuk egin zizkioten 2020ko udan. Besteak beste, hormen arteko ertzak silikonaz estali ziren atzera ere. 11,5 metroko diametroa du zabaleran, eta 25 metroko altuera guztira.

Askotariko animaliak zituzten ontzian sartuak: ehun bat arrain espezie, zabaldu dutenez. Bizirik atera direnak hiriko beste azpiegitura batzuetara eraman dituzte.


Summary: Zazpi taldetako jokalariak ariko dira euskal selekzioarekin. Hemezortzi jokalari daude Txileren aurkako partidako deialdian: Realeko bost, Osasunako lau, Athleticeko hiru, Eibarreko bi, Alaveseko bi, Levanteko bat eta Granadako beste bat. Abenduaren 20an jokatuko dute neurketa, Mendizorrotzan, 19:00etan.

Futboleko euskal selekzioak eman du abenduaren 20an Mendizorrotzan Txileren aurka jokatuko duten jokalarien berri. Zazpi taldetako jokalariak ariko dira euskal selekzioarekin: Realeko bost, Osasunako lau, Athleticeko hiru, Eibarreko bi, Alaveseko bi, Levanteko bat eta Granadako beste bat. Juanjo Arregi da hautatzailea. Iñigo Juaristi ordezkatu berri du.

Hau da deialdia, postuz postu: atezainak, Amaia Peña (Athletic) eta Maitane Zalba (Osasuna); atzelariak, Nerea Nevado (Athletic), Ane Etxezarreta, Iraia Iparragirre (Reala), Irati Urruzola (Osasuna) eta Itziar Gastearena (Granada); erdilariak, Leire Baños (Levante), Nerea Eizagirre (Reala), Jone Ibañez, Arene Altonaga (Eibar) eta Maite Zubieta (Athletic); eta aurrelariak, Amaiur Sarriegi, Cecilia Marcos (Reala), Patricia Zugasti, Maitane Vilariño (Osasuna), Marta San Adrian eta Ane Miren Martinez de la Hidalga (Alaves).

Deialdian ez daude Txapeldunen Ligako partidak jokatu behar dituzten euskal jokalariak: Irene Paredes (Bartzelona), Maite Oroz, Nahikari Garcia (Real Madril) eta Damaris Egurrola (Olympique Lyon).


Summary: Sodena eta CENen arteko hitzarmena legezkotzat jo du Kontuen Ganberak, baina «hutsuneak» antzeman dizkio. Ganberaren aburuz, Sodena soilik ez, Nafarroako Enpresarien Elkargoa ere gertatutakoaren erantzule da

Maskaren auzia urteko eztabaida politiko mikatzenetako bat izan da Nafarroan. Auziaren erdian, hiru gako nagusi: pandemiaren hasieran Sodena sozietate publikoak CEN Nafarroako Enpresarien Elkargoarekin sinatutako hitzarmen bat, milioi bat euroren galerak eta diru publikoekin ordaindutako 1,7 milioi maskara, biltegi batean gordeta. Eskuin espainiazaleak ez zuen aukera alferrik galdu, eta krisia baliatu zuen Nafarroako Gobernua higatzeko. Orain, Kontuen Ganberak txostena argitaratu du aferaz, eta ebatzi du operazioa «legezkoa» eta «gardena» izan zela. Hutsuneak eta gaizki eginikoak atzeman ditu erakundeak, baina erantzukizuna «partekatua» dela uste du: alegia, Sodenak ez ezik, enpresariek ere badutela erantzukizunik diru publikoaren galeran.

Lau ondorio nagusi atera ditu Kontuen Ganberak Sodenaren hitzarmenaren inguruan. Alde batetik, nabarmendu du Sodenak, CENek eta Albyn Medical enpresak 2020ko apirilean sinatu zutela maskarak erosteko akordioa. Pandemia lehertu eta berehala ezarritako itxialdian, alegia. «Egoera ezohikoa hartu behar da kontuan, eta dena gardentasunez egin izana», azaldu dute. Hala ere, gaineratu dute Sodenak baimena eskatu behar ziola Nafarroako Gobernuari halako hitzarmen bat sinatzeko.

Bigarren ondorioa: sinatutako hitzarmenak gabezia nabarmenak zituen. Ganbararen esanetan, horietako bat zen «enpresek ez zutela konpromiso irmorik hartu Albyn enpresak inportatutako maskarak erosteko». Zer esan nahi du horrek? Bada, Nafarroako Enpresarien Elkargoak maskarak eskatu bai, baina hitzarmenean ez zuela inongo betebeharrik sinatu gero diru publikoekin erositako maskara horiek ordaintzeko. «Hitzarmenaren ondorioz sor litezkeen arazoak nola konpondu ere ez zuten aurreikusi. Eta hitzarmenak ez zuen behar bezala babesten bertan inplikaturik zegoen diru publikoa», irakur daiteke oharrean.

Txostenean nabarmendu duten hirugarren konklusioa da diru publikoa galdu izanaren ardura ez dela alde bakarrekoa: «Sinatzaile guztiak dira akordioaren hutsuneen erantzule. Beraz, erantzukizuna onartu behar dute, bai onarturiko betebeharrei nola hitzarmenak kontuan hartu eta zituen kontuei dagokienez». Hori ikusita, Kontuen Ganberak uste du ez dagoela konponbide juridiko bakar bat, eta uko egin dio kontua auzibidean jartzeari: «Kaltegarria litzateke auzia epaitegietara eramatea. Hala gertatuko balitz, oraindik erabilgarriak diren maskarak ere galduko lirateke».

Eta, horri lotuta, laugarren ondorioa da auzian inplikatutako alde guztiek konponbide bat adostu beharko dutela, biltegietan pilatuta dauden maskarak «ahalik eta azkarren ateratzeko, iraungitzea eragozte aldera». Adostasunera heltzeko bidea «kanpoko bitartekaritza» izan daitekeela ere esan du Kontuen Ganberak. Aurrera begira, Sodena sozietate publikoari zorroztasun handiagoa eskatu dio, «diru publikoaren defentsan».

Auziaren gako batzuk

Zergatik kaleratu zuten Sodenako zuzendaria? Sodena sozietate publikoak, CEN Nafarroako Enpresarien Elkargoak eta Albyn Medical enpresak 2020an sinatutako kontratu batean «irregulartasunak» atzeman zituelako Nafarroako Gobernuaren Esku Hartze Orokorreko Zerbitzuak. Txostena ezagutu eta berehela, Pilar Irigoien zuzendaria kargutik kentzea erabaki zuen Nafarroako Gobernuak, eta sozietatearen administrazio kontseiluak kargugabetzea berretsi zuen.

Zer zioen kontratuak? 2020ko maiatzean sinatu zen kontratua, COVID-19ak eragindako itxialdiaren ostean, Nafarroako enpresei lanera bueltatzeko babes materiala bermatzeko xedez. Horren arabera, Sodenak bi milioi euro pagatu behar zizkion «Nafarroako enpresa bati» (Albyn Medical), maskara kirurgikoak Txinan erosi eta Nafarroara ekartzearen truke. Maskara horiek bertoko enpresei saltzeko asmoa zuen Sodenak, CENen bitartez. Alta, Espainiako Gobernuak maskaren prezioa arautzearekin batera, enpresek ez zuten Sodenaren maskarak erosteko beharrik ikusi, eta gehienak saldu gabe geratu ziren.

Zer gertatu da saldu ez ziren maskarekin? Nafarroako Gobernuak Iruñerrian dituen bi biltegitan daude gordeta. Guztira, 1,7 milioi maskara dira. Horietako batzuk (11.520) iraungita daude jada. Gainerakoek 2023ko apiril eta 2024 arteko iraungitze data dute.

Zer eragin du horrek? Diru publikoa galtzea, batez ere. Galdutakoaren inbentarioa egin du Kontuen Ganberak bere txostenean: 1,8 milioi gastatu zen saldu gabeko maskaretan, baina, oraingo prezioak kontuan hartuz, 126.600 euroko balioa dute. Inork ez du bere gain hartu maskara horien gaineko erantzukizuna.


Summary: Bigarren Mundu Gerratik izan duen gastu militarrik handiena onartu du Japoniak. Aurrerantzean, Japoniako armadak gaitasuna izango du «etsaitzat» jotzen dituen herrialdeen instalazio militarrei erasotzeko. Oposizioak kritikatu egin du erabakia.

Paradigma aldaketa bat abiatu da Japonian. Bigarren Mundu Gerra amaitu zenetik, Japoniak ez du izan «etsaiei» erasotzeko gaitasun militarrik, konstituzio «bakezalea» egin baitzuen. Gaur, ordea, Fumio Kishida lehen ministroak datorren hamarkadarako «defentsa» nolakoa izango den azaldu du: besteak beste, azken zazpi hamarkadatako gastu militarrik handiena izango du Japoniak, eta armadak «etsaien» base militarrei eraso egiteko gaitasuna izango du.

Japoniako Gobernuak erabaki duen defentsa planaren arabera, gastu militarra BPG barne produktu gordinaren %2koa izango da 2023 eta 2027 artean. Orain arte, BPGaren %1 baino gutxiago zegokion gastu militarrari, baina, neurri berriarekin, NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko kideen adinakoa izango da.

Erabakiaren berritasun nagusia «kontraerasorako gaitasuna» deitu diotena da. Hau da, Japoniak gaitasun militar nahikoa izango du «etsaiei» erasotzeko, hiru baldintzarekin: Japoniari eraso egingo baliote, edo bere aliatua den herrialde bati, Japoniaren «iraupena» arriskuan jarriz; eraso bat eragozteko baliabide nahikorik izango ez balute; eta indarkeriaren erabilera «ahalik eta txikiena» izango balitz.

Aurrerantzean, Japoniako Gobernuak gaitasuna izango du beste herrialde batzuen instalazio militarrei erasotzeko, bi helbururekin: «disuasioa eta prebentzioa». Kishidak azaldu Japoniaren gaitasun militarra handitzeko erabakia hartu dutela «Bigarren Mundu Gerra amaitu zenetik izan den segurtasun ingururik larrienari aurre egiteko». Txinak azken urteetan gaitasun militarra nabarmen handitu izanak, azken asteetan Ipar Korea egiten ari den misil jaurtiketak eta Ukrainako gerrak ere eragina izan dute Tokioren erabakian.

Konstituzioarekin talka

Hala ere, oposizioak gaitzetsi egin du gobernuaren erabakia, eta adierazi armadaren indartzea ez datorrela bat konstituzioarekin. Izan ere, armadaren funtzio mugatuak ezartzen ditu, eta defentsara bideratuak soilik. Gainera, AEB Ameriketako Estatu Batuak arduratu izan dira Japoniaren defentsaz.

Japonia Alemania naziak eta Italia faxistak osaturiko ardatzeko kide izan zen Bigarren Mundu Gerran, eta gatazka amaitu zenean, 1945ean, aliatuek okupatu zuten uhartedia. Orduan egin zuten Bakearen Konstituzioa deiturikoa, AEBek bultzatuta. Hau dio 9. artikuluak: «Japoniako herriak betirako uko egiten dio gerrari, baita indarraren erabilerari ere, nazioarteko gatazkak konpontzeko bitarteko moduan». Hiroshiman (Japonia) eta Nagasakin (Japonia) AEBek bonba atomikoa jaurti eta bi urtera sartu zen indarrean konstituzio «bakezalea».


Summary: Errusiak beste eraso masibo bat egin du Ukrainako energia azpiegituren kontra. Kieven esanetan, energia kontsumoa %50 baino gehiago amildu da azken erasoen ondorioz. Kharkiven eta Poltavan argindarrik gabe daude.

Azken egunetan bigarren aldiz, Errusiak Ukrainako energia azpiegiturei eraso egin die misilekin. Gaurko erasoaldia masiboa izan da. Zeren, Ukrainako aire indarren bozeramaile Juri Ignatek adierazi duenez, 60-70 misil jaurti ditu Errusiak, eta airekoen kontrako sirena hotsak herrialdeko hamasei eskualdetan aktibatu dituzte. Horren guztiaren ondorioz, Ukrenergo Ukrainako operadore elektriko nazionalak jakinarazi du energia kontsumoa %50 baino gehiago amildu dela. Herman Haluxenko Ukrainako Energia ministroak zehaztu du erasoek bederatzi energia azpiegiturari egin dietela kalte.

Horiek mozketak eragin dituzte argindar horniduran, baita beste zerbitzu batzuetan ere. Iturri ofizialen arabera, Kharkiv eta Poltava hirietan argindarrik gabe gelditu dira, eta Kiev hiriburuan larrialdiko itzaltzeak ezarri dituzte argindarrean. Vitali Klitxko alkateak nabarmendu du «arazoak» dituztela ur hornidurarekin. Metro zerbitzua eten dute, gainera.

Ikusi gehiago: Kieven, ilunpean kementsu

Dnipropetrovsk eskualdeko Krivoi Rog hirian gutxienez bi pertsona hil dira, Errusiako armadak jaurtitako misil batek etxebizitza bat jo duela eta. Eskualdeko gobernadore Valentin Reznitxenkok gaineratu du bost zauritu daudela; tartean, bi adingabe.

Asteazkenean beste eraso bat egin zuen Errusiak. Ukrainako armadak adierazi zuen hamahiru drone erorarazi zituela Kieven eta hiriburuaren eskualdean.

Bestalde, Vladimir Putin Errusiako presidentea Aleksandr Lukaxenko Bielorrusiakorekin batzartuko da astelehenean, Minsken. Erresuma Batuak atzo ohartarazi zuen Bielorrusiako armada «prestakuntzarako ariketak» egiten ari dela.


Ikatzarekin, jo eta ke

Summary: Ikatzarekin, jo eta ke. Ukrainako gerraren eta lehortearen eraginez, inoiz baino ikatz gehiago erre da 2022an. IEAk uste du kontsumoa egonkortu egingo dela 2025. urtera bitarte.

Azaroan COP27 batzarrean bildu zirenek garbi zeukaten zein zen planetaren etsai nagusia: ikatza. Hura da erregai fosil kutsatzaileena, Lurraren berotzearen errudun nagusia, eta, horregatik, haren kontsumoa gutxitzeko eginahaletan aritu ziren berotzea gehien pairatzen dutenak. Alferrik saiatu ere, kontsumitzaile handien ezezkoarengatik. IEA Nazioarteko Energia Agentziak atzo kaleratutako txostenak argi uzten du zein den ezezko horren arrazoia: ikatzaren kontsumoa ez doa behera, gora baizik, eta 2022a izango da ikatz gehien erreko den urtea.

Etorkizunera begira, berri txar bat eta erdipurdiko bat: 2023an are ikatz gehiago erreko dute, baina hor joko du goia, 2025 arte bederen.

IEAren arabera, aurten %1,2 handituko da ikatz kontsumoa munduan, eta, lehen aldiz, 8.000 milioi tona baino gehiago erreko dira. Kantitate hori are handiagoa izango zatekeen baldin eta Txinak orain arte izandako zero COVID politikak ez balitu hiri osoak itxi eta jarduera ekonomikoa mugatu. Txina baita, alde handiz gainera, ikatzaren munduko eragile nagusia. Hark erretzen du munduan erabiltzen den ikatzaren %53. Hura da kontsumoa gehien handitu duena ere: 2000n, 1.297 milioi tona erre zituen; 2022an, 4.250 milioi.

Txina, energia berriztagarria eta ikatza

Pekingo gobernuak inbertsio handiak egin ditu azken urteetan energia berriztagarrietan, baina, aldi berean, ikatzaren alde ere egin du; zentral termiko gehiago irekitzen ari da, horiekin elikatzeko hango industria astunak behar duen argindarra. Gainera, 2022ko uda beroan, ikatza erruz baliatu du aire girotuak elikatzeko: abuztuan, iaz baino %15 gehiago erabili zuen, lehorteak apaldu egin zuelako zentral hidraulikoen ekarpena.

Txinaren bide beretik doa India, apalago bada ere. Mende honetan, hiru halakotu egin du ikatz kontsumoa, eta kontsumitzaile handienetan bigarrena da jadanik. IEAk uste du han handituko dela gehien kontsumoa hurrengo urteetan, eta horrek eutsiko diola munduko eskaerari.

EBren igoera, aldi baterakoa

Kontrako bidean doaz herrialde aberatsak. Europako Batasuneko herrialde askok jada utzi diote ikatza erretzeari, eta, oro har, kontsumoa %42 jaitsi dute azken 22 urteetan. Baina EBn ere handitu da kontsumoa aurten, ia 30 tona. Faktore asko batu dira: Errusiatik iritsi ez zaion gasa konpentsatu behar izan du, Frantziako zentral nuklearren erdia geratuta izan dira, eta zentral hidraulikoek ez dute nahiko urik izan. Edonola ere, IEAk uste du aldi baterako soilik izango dela igoera, eta 2024an berriro apalduko dela, nabarmen gainera.

AEBek gutxiago sufritu dute energia krisia, eta, han, kontsumoak behera egin du 2022an ere; mende hasierakoaren erdia baino gutxiago da jada, eta ez da espero gora egitea, azkenik dirua jartzen ari delako energia berriztagarrietan.

Errusiaren esportazioak, behera

Beste erregai fosilekin alderatuta, ikatzak badu berezitasun bat: neurri handi batean, ekoizten den lekuan kontsumitzen da. Txinako meategiak gai izan dira herrialdeko eskaria betetzeko, eta Indiak ere ekoizpena handitu du, bere beharren %80 betetzeraino.

Badira, ordea, herrialde esportatzaile batzuk, haien artean Indonesia, Australia eta Errusia. Azken horri zailtasunak iragarri dizkio IEAk, galdu egin duelako bere merkatu nagusia (Europa), eta zail duelako mendebaldera trenez eta itsasontziz bidaltzen zuena ekialdera eta hegoaldera eramatea. EBk Hego Afrikatik, Kolonbiatik, Tanzaniatik eta Botswanatik ekarri du lehen Errusiatik ekartzen zuena.


Summary: Euskal Eskola Publikoaren Jaia Mungian egingo dute, ekainaren 4an. Mungialdeko (Bizkaia) ikastetxe publiko guztiek antolatuko dute, 'Jagon eskola publikoa' lelopean

Gaur goizean aurkeztu dute Euskal Eskola Publikoaren Jaia: 2023ko ekainaren 4an egingo dute, Mungian (Bizkaia), Mungialdeko ikastetxe publikoek antolatuta.

Datorren urtean jaiak 30. edizioa izango du, eta eman dituzte jada zenbait xehetasun. Jagon eskola publikoa da egun horretarako aukeratu duten leloa. Antolatzaileek azaldu dute zergatik: «Jaiaren urteurrena aprobetxatuz, publikotasunaren garrantzia aldarrikatzen du, inoiz baino gehiago, aurtengo leloak. Mungialdean erabiltzen den eta zaindu eta babestu adierazten duen jagon aditza du barne aurtengo logoak».

Hain zuzen, logo bat ere ondu dute: «Irudiari dagokionez, Euskal Eskola Publikoa eraikitzen, babesten eta ospatzen duten familia, ikasle, irakasle eta hezkuntza komunitatea irudikatu nahi izan ditugu, diseinu garbi, alai eta koloretsu baten bidez».

Prestaketa lanean hasita daude jada, eta lau gune atonduko dituzte egun horretarako: eskola eta institutua, herriko plaza, Uriguen parkea eta Torrebillela parkea. Ekintza ibiltariak ere antolatuko dituzte. Gainera, ekainaren 3rako ere prestatuko dituzte ekitaldiak, baita urte osorako ere.


Summary: Beste sei euskal preso Euskal Herriratuko dituzte. Krutxaga, Etxeberria, Elejalde, Garcia eta Ruiz Mansillako kartzelatik lekualdatuko dituzte; Pastor, berriz, Zuerako presondegitik.

Espainiako Espetxe Erakundeek beste sei Euskal Herriratzeren berri eman dute. Iñaki Krutxaga, Jesus Mari Etxeberria, Fernando Elejalde, Fernando Garcia, Patxi Ruiz eta Dani Pastor euskal presoak lekualdatuko dituzte datozen asteetan. BERRIAren datuen arabera, hamalau euskal preso geratzen dira Euskal Herriratu edo haien Euskal Herriratzea iragarri gabe.

Krutxaga, Etxeberria, Elejalde, Garcia eta Ruiz Mansillatik (Espainia, 320 kilometrora) Euskal Herriratuko dituzte. Lehen laurak Eusko Jaurlaritzaren eskuetan dauden espetxeetara lekualdatuko dituzte, eta Ruiz Iruñeko presondegira. Horiek dira Mansillan dauden azken euskal presoak.

Bostak 30 urteko espetxe zigorra betetzen ari dira. Krutxaga 2001etik dago preso, eta datorren urteko uztailean beteko ditu zigorraren hiru laurdenak. Etxeberria, berriz, 2002an espetxeratu zuten, eta 2025eko ekainean beteko ditu zigorraren hiru laurdenak. Elejalde da espetxean denbora gehien daramana: 1997an kartzelatu zuten, eta 2019ko irailean bete zituen zigorraren hiru laurdenak.

Garcia 2001ean espetxeratu zuten, eta 2024ko otsailean beteko ditu zigorraren hiru laurdenak. Ruiz, berriz, 2002an kartzelatu zuten, eta 2025eko abenduan osatuko ditu zigorraren hiru laurdenak.

Dani Pastor Zuerako espetxetik (Espainia, 220 kilometrora) Eusko Jaurlaritzaren esku dagoen kartzela batera mugituko dute. Hura 2011n espetxeratu zuten, eta 40 urteko kartzela zigorra ezarri zioten. 2031n beteko du zigorraren erdia.

Bestalde, Jose Luis Barrios Iruñeko espetxetik Eusko Jaurlaritzaren esku dagoen kartzela batera mugituko dute, Nafarroako kartzelako tratamendu batzordeak hala proposatuta. Barrios 1998an espetxeratu zuten, eta 30 urteko zigorra ezarri zioten; 2020ko irailean bete zituen zigorraren hiru laurdenak.


Summary: Serbiak baimena eskatu dio NATOri bere indarrak Kosovon hedatzeko. Belgradek 1999ko gerraz geroztik aurrenekoz egin du soldaduak eta poliziak bidaltzeko eskaera, NBEren Segurtasun Kontseiluaren ebazpen batean oinarrituta. Bi herrialdeen arteko tentsioak koska bat gora egin du azken asteetan.

Serbiako Gobernuak baimena eskatu dio NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundea buru duen KFOR Kosovo Indarrari Kosovon bere indarrak, soldaduak eta poliziak atzera hedatzeko. Aleksandr Vucic Serbiako presidenteak nabarmendu du NBE Nazio Batuen Segurtasun Kontseiluaren 1.244. ebazpenean oinarritu duela eskaera. 1999an onartu zuten ebazpen hori, hain zuzen, Serbiako indarren eta Kosovoko albaniarren gerrilla independentisten arteko gerraren ondoren. Belgradek aurrenekoz eskatu du tropak hara itzul daitezela.

Vucicek azpimarratu du aurrez inoiz egin gabeko eskaera bat dela. Gogoratu du soilik 2000ko hamarkadaren hasieran pentsatu zutela berdin jokatzea. Ebazpenaren arabera, Serbiak mila soldadu eta polizia hedatu ditzake kristau ortodoxoak bizi diren lekuetan —Kosovoko albaniarrak, Kosovoko biztanleen %88, musulmanak dira— eta mugako kontroletan, baldin eta KFOReko buruak eskaera onartzen badu.

Ikusi gehiago: Kosovok EBn sartzeko eskaria egin du, jakinda «oztopoak» izango dituela

Eta eskaera iritsi da, hain zuzen, Kosovok asteon EB Europako Batasuneko estatu kide bihurtzeko eskaera egin duenean. Albin Kurti lehen ministroak atzo adierazi zuen espero duela talde komunitarioko kide bihurtzea bederatzi urteko epean. Gainera, bi herrialdeen arteko tentsioak gora egin du azkeneko asteotan. Serbiarrak gutxiengoa dira Kosovon (%7), eta salatu izan dute Pristinako gobernuak baztertu egiten dituela. Hortaz, Kosovo iparraldeko errepideak blokeatu zituzten aurreko astean.

Horiek horrela, Vucicek uste du tropen itzulera «garrantzitsua» izango litzatekeela Kosovoko serbiarrak babesteko, eta baliagarria izango litzatekeela, aldi berean, «bakeari laguntzeko, tentsioa baretzeko, etorkizunaren beste ikuspegi bat edukitzeko, konponbiderako aukerentzako».

Kosovok aldebakarreko independentzia adierazpena egin zuen 2008ko otsailean. Nazioarteak, oro har, estatus hori onartzen dio, AEBek eta EBko estatu gehienak barne; ez, ordea, EBko kideen artean, Espainiak, Ziprek, Greziak, Errumaniak eta Eslovakiak.


Summary: Aldak HSA bizitegi sozialen kudeatzeko egituraren «eskandalu demokratikoa» salatu du. Aldak salatu du HSA Habitat Sud Atlantic egiturako administrazio kontseiluak ez diela kasurik egin bizitegi sozialen alokatzaileen bozei. Alokatzaileek hauteskundeetan Aldaren alde bozkatu zutela argudiatu du mugimenduak. Alta, administrazio kontseiluak bi batzordeetarako sarrera blokeatu die.

Abendu hasieran, Alda mugimendua lehen indar gisa nagusitu zen bizitegi sozialak kudeatzen dituen bi egituretako hauteskundeetan. Bozen ondoko lehen administrazio kontseilua izan zuten atzo HSA egituran, eta «eskandalu demokratikoa» salatuz atera ziren batzarretik. Egiturako batzordeetatik Alda baztertu izana deitoratu dute, Serge Darnauthandyren dimisioa eskatu, eta bilkura bat galdegin diote Roland Hirigoien HSAko lehendakariari.

HSA egituran, bizitegi sozialetako alokatzaileen ordezkariak erreberritu behar izan dituzte administrazio kontseilu baten bidez. Erreberritzeko zeuden hiru batzordeetatik bitara aurkeztu dira Aldako hautetsiak: bulegora eta CALEOLera, bizitegien adjudikazio batzordera. Aldak bi batzorde estrategikotzat zeuzkala zehaztu du, helburua erabakiak «nola hartzen» ziren jakitea baitzen, eta «ahal bezain zuzenki» hartuak zirela ziurtatzea. Alta, administrazio kontseiluko gainontzeko hautetsiek Aldaren aurka bozkatu izana salatu du mugimenduak. Ondorioz, Serge Darnauthandyri, CLCVko ordezkariari, hiru komisioetako gidaritza eman dio. CLCV elkarteak bozen %16,47 lortu zituen hauteskundeetan, eta Aldak, berriz, %52,8.

Amaitzeko, hauteskundeetako emaitzekin bat etortzen diren erabakiak hartzeko eskatu diote Etxebizitza Publikoaren Pirinio Atlantikoetako Bulegoko administrazio kontseiluari. Izan ere, Alda mugimendua hauteskundeetan indar nagusi gisa gailendu zen egitura horretan ere.


Summary: Ulma eta Orona, Mondragonetik at; banandutako bideetara. Ulmako eta Oronako bazkideek Mondragonetik irteteko proposamena babestu dute. Korporazioak bozketen emaitzak onartu ditu, eta aro berri bati ekingo dio.

Ulma eta Orona kooperatibek bide propioari ekingo diote Mondragon korporaziotik kanpora. Hala erabaki dute bazkideek, beren boto eskubideaz baliatuta, ezohiko batzar nagusi banatan. Erabakia inflexio puntu bat da, hala bi kooperatibentzat, nola Arrasateko taldearentzat; azken hamarkadetan ereindako lankidetza eredua alboratzea ekarriko baitu batzuentzat, eta erronka berriei beste antolaketa modu batekin erantzutea besteentzat. Edonola ere, eta jarduera ekonomikoan izan dezakeen ondorioez harago, epe laburrera proiektu kooperatiboaren lotura batzuei eusteko gai izango ote diren da orain galdera nagusia.

Kontseilu errektoreek aurkeztu dute proposamena eta langileek baietz esan diote; gehiengo zabalarekin babestu dute gainera. Ulmaren kasuan, langileen %80,52 bozkatu dute korporaziotik irtetearen alde. Taldeko kooperatiba guztietan nagusitu da aldeko emaitza. Oronaren kasuan, aldiz, langileen %70 inguruk bozkatu dute korporaziotik ateratzearen alde.

Ikusi gehiago: Gehiengoaren babesa Ulman eta Oronan

«Agindu argia jaso dugu», adierazi du Lander Diaz de Gereñu Ulma taldeko lehendakariak, bozketa amaitu berritan egindako balorazioan, gogoraraziz enpresaren «bidea» bazkideek erabakitzen dutela. Azpimarratu du euskal kooperatiben «arrakasta ereduaren parte» direla, eta bere balioak defendatu eta babestuko dituztela aurrerantzean ere. «Hori egiteko modurik onena Ulma industria talde kooperatibo indartsu bihurtzea da».

Beste harreman bat

Oronak ere ohar bidez nabarmendu du «kooperatibaren subiranotasun osoa berreskuratzea» babestu dutela bazkideek hautetsontzien bidez. Oier Lizarazu Oronako lehendakariak prozesuaren garrantzia azpimarratu du, eta gogorarazi 80 informazio saio baino gehiago egin dituztela kooperatibaren etorkizuna eta mugimendu kooperatiboari egiten dion ekarpena bermatzeko «hain garrantzitsua den» erabakia hartu baino lehen.

Hain zuzen, kooperatibetako kideen arabera, Mondragonen eta Ulmaren nahiz Oronaren kudeaketa ereduek talka egiten dutelako hartu dute erabakia. Eta bi kooperatibek korporazioan egun duten lekuarekin eta harekin dituzten loturekin deseroso daudelako. Beste harreman eredu bat nahi dute Mondragonekin. Korporazioari atxikitako kooperatiba izateari utzi, eta hitzarmenen bidezko lotura bat da hemendik aurrera garatuko dutena.

Hogei urte egin ditu Oñatiko kooperatiba taldeak (Gipuzkoa) Mondragoneko kide gisa. 2002an batu zen korporaziora, taldearen bereizgarritasunei eusteko baldintzarekin. Izan ere, talde kooperatibo propioa izatea lehenetsi zuen Ulmak 1990eko hamarkadaren hasieran, eta enpresa taldean ez sartzea erabaki zuen hasiera batean. Bederatzi kooperatibek osatzen dute gaur egun Ulma taldea, 5.000 langiletik gora ditu, eta 900 milioi baino gehiago fakturatzen dituzte denen artean.

Mende erdi baino gehiago egin du, aldiz, Oronak: 1968tik dago Mondragoni atxikita. Hernaniko (Gipuzkoa) igogailu ekoizleak 5.000 langile baino gehiago ditu gaur egun, eta azken urteeko bolada onari esker hazkunde sendoaren bidea hartuta dabil, nazioartekotzea eta berrikuntza ipar hartuta. 800 milioi eurotik gorako salmentak lortu zituen iaz kooperatibak, eta sektorean erreferentziazko tokia lortu du.

«Etapa berri bat»

Bozketaren emaitzak ezagututa, Mondragonek amaitutzat eman du afera, eta azken egunetako ika-miketatik urrun, errespetuzko hitzak izan ditu bi kooperatibentzat. Ulmako eta Oronako bazkideek hartutako erabakiak «erabat» errespetatzen dituela adierazi du korporazioak. Bi kooperatibei bide ona opa diela esan du, eta espero duela bien enpresa proiektuek nahiz eredu kooperatiboek bilakaera ona izatea etorkizunean ere.

«Ilusio mezua» igorri du korporazioak, nolanahi ere, bere negozioak bolada onean direlako, eta gaur egun lantzen ari diren proiektuak eta Mondragonen eredu kooperatiboa bera egokiak direlako «merkatuen erronkei aurre egiteko eta gizarte kohesionatuagoaketa irakunkorragoak eraikitzeko».

Ulmaren eta Oronaren erabakiak, baina, aro berri bat zabalduko du Mondragonen, eta korporazioak ere ez du ezkutatu hori: «Etapa berri bat» hasiko duela esan du, eta bide hori interkooperazio eta elkartasun balioetan arreta jarrita egingo duela. «Ezaugarri horiei esker, kooperatibek, modu erabat autonomo eta librean, beren enpresa proiektuak zabaldu ahal izan baitituzte eta, zailtasun egoerak igaroz gero, multzoaren elkartasuna izan».

Ulmak eta Oronak iraganeko mamuak azaleratu dituzte, ordea. Itxita ziruditen zaurietan arrakalak eragin eta zalantzan jarri dituztelako kooperatibek azken urteetan egindako adostasunak. Horregatik, ikusteko dago nola eragingo dion guzti honek korporazioari aro berri honetan. Gauza bat ziurra da: aldaketak ekarriko ditu.

Batetik, Mondragonen gihar industrialari eragingo dio. Bi kooperatibek korporazioaren lanpostuen %13 baitute, salmenten %15 eta irabazi gordinen %20. Hutsune handia da hori, eta ikusteke dago zein ondorio izango dituen bere jardueran edota eragiteko gaitasunean.

Beste zalantza da nola eragingo dion taldearen antolaketari eta batasunari. Hots, emaitzak ikusita, Mondragoneko beste kooperatiba batek bide bera hartzearen tentaldia izan dezakeen edo ez. «Argi eta garbi, ez», esan zuen Iñigo Uzin presidenteak. Aitzitik, azpimarratu zuen bi kooperatiben mugimenduak kontrako norabidean egin duela bultza; batzuen alde egiteak besteen atxikimendua indartu duela, alegia. Taldea inoiz baino batuago dagoela eta elkarren arteko loturak indartsuagoak direla adierazi zuen.

Eusko Jaurlaritzak ere ez du zalantza egiten Mondragonen jarduerak «indartsu» jarraituko duenik. Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapeneko sailburuak aitortu du, halere, industria «antolaketa eredu berri baten aurrean» dagoela, eta elkarrekin lan egitea dagokiela guztiei, lehiakorrak izaten jarraitu dezaten.

Zeintzuk dira hurrengo pausoak?

Hurrengo urratsak erabakitzeko Mondragonekin bilera sortak abiatu beharko dituzte orain bi kooperatibek. Hasteko, erretiratzea adosteko prozesua abiatu beharko dute, lotura administratiboak eta ekonomikoak eteteko. Eta, bestetik, korporazioarekin nola jokatu eta zein lotura izan erabaki beharko dute. Izan ere, Ulmak eta Oronak argi adierazi dute Mondragonen proiektu kooperatiboa garatzen jarraitu nahi dutela.

Agindu hori eman diete bazkideek zuzendaritza taldeei: etorkizunean Mondragonekin lankidetzak bultzatzen saiatzeko, eta diru ekarpenak mugimendu kooperatiboa garatzeko erabiltzen jarraitzeko. Bestela esanda, lotura eta zubi batzuei eusteko, etena erabatekoa izan ez dadin. Mezuak hartzailerik izango ote duen ikusteko dago, hala ere.

Oreka hori ez baita erraza izango. Iñigo Uzinek adierazi zuen «eskuzabalak» izango direla, baina argi utzi zuen harremanen bidezko lankidetza ez dela orain artekoaren parekoa izango. Izan ere, beste kooperatiba eta enpresa batzuekin hitzarmenak badituzte jada, baina «ez dira Mondragon», eta, beraz, elkarren arteko hartu-emanak ere ez dira taldeko gainerakoekin dituztenaren parekoak.

Bi kooperatibek banaka aztertu beharko dituzte besteekin dituzten loturak. Ulmak eta Oronak argi utzi dute ez dituztela itun horietako batzuk aldatuko. Lagun Arorena da horietako bat. Hura da langileen gizarte babesaz arduratzen den entitatea, eta, beraz, haien pentsioez eta prestazioez arduratzen dena. Baita langileen balizko birkokatzeak egiten dituena ere. Laboral Kutxa da bestea, enpresen finantza erakundea. Biak dira ezinbestekoak Ulmarentzat eta Oronarentzat eta beren bazkide-langileentzat. Kooperatiba izaten jarraituko dutela nabarmendu baitute biek.


Summary: Laugarren partidan ere garaile izan dira Elordi eta Zabaleta. Urrutikoetxea eta Albisu 22-11 hartu dituzte mendean, Irurtzunen, eta sailkapenaren buru dira

Ez dute porrota ezagutu Binakako Txapelketan. Elordik eta Zabaletak beren laugarren garaipena eskuratu zuten atzo Irurtzunen, Peio Urrutikoetxearen eta Albisuren aurka. 22-11 irabazi zieten. 359 pilotakada jo zituzten pilotariek, hiru ordu laurden iraun zuen partida batean. Hamalau tanto egin zituen Elordik; Zabaletak, bost.

Pareko hasi zuten partida, baita Baikoko bikoteak aurretik jartzea lortu ere (3-4 eta 3-5). Dena dela, hortxe amaitu zen Urrutikoetxearen eta Albisuren nagusitasuna, eta aurrea hartu zieten Elordik eta Zabaletak, irabazteraino. Izan ere, partidaren erdira iristerako, sei tantorena zen aldea, eta are gehiago handitu zen tartea.

Emaitza horrekin, ligaxkako lehen postuan jarraitzen dute Elordik eta Zabaletak. Lautik lau partida irabazi dituzte. Urrutikoetxeak eta Albistuk bina partida irabazi eta galdu dituzte; laugarren postuan dira gaur-gaurkoz.

Gaurkoan, Ezkurdia eta Martija eta Peña eta Mariezkurrena arituko dira aurrez aurre, Labriten (17:15, ETB1). Astelehenean, Laso eta Imaz eta Peio Etxeberria eta Rezustaren txanda izango da, Tolosan (16:30).