Demareren hirugarrena

Summary: Demareren hirugarrena. Groupama FDJko txirrindulariak irabazi du Giroko zazpigarren etapa, berriz ere esprintean. Joao Almeidak segitzen du lider, eta Pello Bilbaok bigarren postuari eutsi dio

Aseezin ospea dute esprinterrek. Hori berresten duten adibideak asko dira: Mario Cipollini, Erik Zabel, Mark Cavendish, Alessandro Petacchi, Peter Sagan... Bada, molde horretako txirrindularia dela erakusten ari da Giro honetan Arnaud Demare (Groupama FDJ). Zazpigarren etapa ere hark irabazi du; nola ez, esprintean. Hirugarrena du lasterketan, eta hamahirugarrena denboraldi honetan. Une honetan tropeleko txirrindularirik bizkorrena dela erakusten ari da. Haize babesek markatutako etapa izan da. Pello Bilbaok (Bahrain) bigarren postuari eutsi dio.

Giroko historiako etaparik bizkorrena izan da. Batez besteko abiadura orduko 51,230 kilometrokoa izan da. Aurreko marka 49,420 kilometroan zegoen. 2012ko Giroko 18. etapan izan zen. Andrea Guardinik irabazi zuen orduan. Ia abiatu bezain laster osatu da eguneko lehen ihesaldia. Lau txirrindularik egin dute aurrera: Thomas de Gendtek (Lotto Soudal), Josef Cernyk (CCC), Marco Frapportik (Vini Zabu), eta Simon Pellaudek (Androni).

Haizea espero zen, eta aurreikuspena bate egin da. Horrek urduritasuna eragin du tropelean: Jumbo Visma eta Deceuninck tiratzen hasi dira, eta haize-babesak sortu dira. Ondorioz, 30 bat txirrindulari baino ez dira geratu tropel nagusian. Faboritoak eta aurrean sailkatutakoak bertan ziren. Baina, bigarren saiakeran, hainbat txirrindulari garrantzitsu geratu dira atzean. Tartean Bilbao, Jakob Fuglsang (Astana), Rafal Maijka (Bora) eta Simon Yate (Mitchelton).

Haize-babesek tropelean jarritako erritmoaren ondorioz, iheslariek ez dute bide luzea egiteko aukerarik izan. Bilbaoren taldeak, berriz, tropelarekin bat egitea lortu du, 96 kilometro falta zirenean. Lehen kilometro zoroen ostean, eta behin aurrekoak harrapatu ostean, lasterketako erritmoa zertxobait baretu da. Baina 45 kilometro falta zirenean, berriro ere urduritasuna agertu da. Izan ere, eroriko batek hainbat multzotan banatu du tropela.

Hortik aurrera, hasieran gertatu bezala, erritmoa bizia izan da helmugara bitarte. Azken kilometroetan Bora, Groupama, eta Deceuninck izan dira lasterketa burua agertu diren taldeak. Groupamak ondo lagundu dio Demareri. Hark Saganen gurpila hartu du, eta nahi izan duenean jo du kolpea; hala, hirugarren garaipena poltsikoratu du.


Pandemia garaira moldatutako dantzak

Summary: Pandemia garaira moldatutako dantzak. Dantzaldiak bertan behera gelditu dira koronabirusaren ondorioz; beraz, eskoletara, entseguetara eta ikuskizunetara mugatu da dantza. Denek egokitu behar izan dute egoera berrira. Pandemiak dantzaren munduan nola eragin duen aztertzen duen erreportaje bat argitaratuko du bihar BERRIA-k 'Bizigiro' sailean.

Distantziak, maskarak, gelak eta jende kopurua zein espazioa mugatzea; pandemia garaian dantzatzeko neurriak dira denak. Egoera berrira egokitu edo dantzatzeari utzi, beste aukerarik ez zen, beraz, dantzan jarraitzea erabaki dute dantzariek. Distantzia hartzeko garaietan, osasun neurriekin bateraezinak dirudite tangoak, swingak, saltsak, bachatak, baltsak edo mazurkak. Berdin taldeetan egiten diren dantzak, jendea elkartzeko mugak indarrean baitaude. Oztopo horiek gainditu behar izan dituzte dantzaren alor guzietan aritzen direnek: profesionalek zein zaleek.

Hala ere, dantzaren alor soziala da birusak gehien murriztu duena: ez dago jaialdirik, ez dantzaldirik, ezta dantzalekurik ere. Dantza aretoak itxita luzaz mantentzerik ez dela salatu dute dantzalekuetako jabeek, eta dantza zale asko dantza irrikaz dabilela. Horrekin batera, desagertu dira erromeriak, bestak, eskeak eta soka-dantzak, harremanak egiteko eta komunitatea osatzeko elementuak. Horiei heldu beharra nabarmendu dute dantzariek.

Euskal dantza tradizionalarena da zalantza gehien dituen sektoreetako bat, normalki ez baita profesionalizatutako alorra. Dantzariak eta taldeak galdu litezkeela ohartarazi dute euskal dantzariek. Bestalde, bikotekako dantza eskoletan kontent dira irekitzeko aukera izan dutelako. Hala ere, norberak bere espazioa eta bere bikotea du, ezin da leku edo bikote aldaketarik egin. Profesionalki ari direnak malguago dira maskarekin eta distantziekin, baina, dantza aretotik kanpo zuhur jokatzera behartzen ditu horrek.

Bestelako gaiak

Zinema orrian Ane filmari buruzko artikulua izanen da. Kritikarien eta zinema munduan lan egiten duen jendearen artean harrera ona izan du, eta heldu den astean estreinatuko dute Hego Euskal Herrian. Irizar saria jaso zuen Donostiako Zinemaldian.

Telesailei dagokionez, The Haunting telesailaren itzulera izanen da hizpide. Telesailaren jarraipen eskariak asetzeko, gidariek antologiaren alde egin dute: amaiera propioa duen istorio bat denboraldi bakoitzeko. Hill House etxea atzean utzita, Bly Manor da sorginkeriaren egoitza berria. Hala, The Haunting of Hill House izenarekin itzuliko da telesaila.

Gastronomiaren tartean Andoni Luis Aduriz Mugaritz jatetxeko sukaldariari egindako elkarrizketa izanen da irakurgai. Gaitzak sukaldaritzan eta bizitzan utzitako ondorioez ariko da: urte sabatiko bat, amaren heriotza, eta gogoetak.

Azkenik, Jean de Jaurgain zuberotar historialari, kazetari, idazle eta genealogian eta armarrietan adituari so eginen dio Bizigirok, haren omenaldiari buruzko erreportajea kaleratuko baitu bihar. Urri osoan ikusgai ezarri dituzte bere obrak Mauleko Ondarearen etxean, eta hitzaldiak eskainiko dituzte.


Summary: Gutxienez 22 langilek positibo eman dute Tolosako Asuncion klinikan. Azken egunetan positibo ugari agertu dira zentroan, eta ohiko jarduna etetea erabaki dute. Pazienteek ez dute bisitarik jasoko, eta inor gehiago ospitaleratu behar izatekotan, Bidasoko ospitalera eramango dute. BERRIAk jakin duenez, espero dute datorren asteartean edo asteazkenean ohiko jarduerara itzultzea.

Osasun zerbitzua eten egin dute Tolosako (Gipuzkoa) Asuncion klinikan. Zentroko iturrietatik BERRIAk jakin duenez, azken egunetan positibo ugari azaldu dira klinikako langileen artean, eta, egoera ikusita, zerbitzua etetea erabaki zuten atzo arratsean. Espero dute datorren asteartean edo asteazkenean ohiko jarduerara itzultzea.

Aste hasieran hasi ziren koronabirus kasuen berri izaten Asuncion klinikan: hiru medikuk eta administrazioko langile batek eman zuten positibo. Egoera ikusita, PCR probak egin dizkiete klinikako langileei, eta positibo gehiago azaldu dira. Kutsatze katea ikertzen ari dira, eta langileei probak egingo dizkiete berriro, positibo gehiago baden jakiteko. Oraingoz, 22 langilek eta bi gaixok positibo eman dute. Guztira, 350 langile ditu Asuncion klinikak.

Lehen positiboen berri izatean, erabaki zuten bisitak etetea, klinikan dauden pazienteek bisitarik ez jasotzea. Izan ere, BERRIAk jakin duenez, klinikako zuzendaritzak langileei adierazi die uste dutela gaixo baten bisitariak eragin duela fokua. Arazoaren larritasuna ikusita, aparteko beste neurri batzuk hartu dituzte orain, eta bertan behera utzi dute zerbitzu gehiena. Soilik larrialdiak artatuko dituzte, eta ez da izango ebakuntzarik eta kontsultarik. «Zubi honetan zehar, larrialdiek eta ospitaleratze solairuek ohiko moduan funtzionatuko dute», jakinarazi dute ospitaletik. Gainera, gaixoak birkokatu dituzte, gela bakoitzean gaixo bakarra egon dadin.

Jadanik Asuncionen dauden pazienteek bertan jarraituko dute, zaintzapean. Beste norbait erietxeratu behar izatekotan, berriz, ez dute klinikan artatuko: Bidasoko ospitalera bideratuko dute, Irunera.

Beste prebentzio neurri bat ere hartu dute lau asterako: zazpi egunetik behin koronabirusaren test bana egingo zaie Asuncionen dauden gaixo eta langile guztiei. Zuzendaritzak langileei esan dienez, beste hainbat neurri ere bete beharko dituzte: kafetegira gehienez binaka joango dira; langileentzako jantokia itxiko dute, fisikoki guardian egon behar duten medikuentzat izan ezik; ospitale barruko mugimenduak ahalik eta gehien ekidin beharko dituzte; bertan behera utziko dituzte hiru pertsona baino gehiagoko bilerak; eta abar. Ospitaletik nabarmendu dute neurri guztiak Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailarekin adostu dituztela.

Klinika pribatua da Asuncion, baina zerbitzu publikoa ematen du Tolosaldean, Osakidetzarekin hitzarmena egina baitauka.

Tolosako Udalak lasaitasun mezua helarazi nahi izan die herritarrei: «Protokoloak azkar jarri dira martxan, eta beharrezkoak diren neurri guztiak hartu dira».

EH Bildu, argibide eske

EH Bilduk ohar bidez jakinarazi duenez, Ibai Iriarte legebiltzarkideak ofizialki argibideak eskatu dizkio Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuari klinika «konfinatzeko» arrazoien eta hartutako erabakien inguruan: «Oso larria da klinikaren itxiera honen inguruan oraindik inongo azalpen ofizialik ez izatea, eta dakiguna prentsaren zein bestelako iturrien bidez jakin izana». Osasun Sailaren nahiz Asuncion klinikaren «gardentasun falta» nabarmendu du, eta herritarrentzako «ondorio negatibo argiak» izan ditzakeela ohartarazi: «Pazienteren bat ospitaleratu behar izatekotan, nora eta Irungo ospitalera bideratuko dute». Iriartek gogorarazi du Donostia ospitalea gertuago dagoela, eta Asuncion klinikarekin hitzarmena sinatu aurretik eskualdeko erreferentziazko ospitalea zela.

«Ospitaleetan bete beharreko protokoloak oso zorrotzak dira, eta pentsatzekoa da klinika horretan zerbait gaizki egin dela». Hala izan bada erantzukizunak hartu beharko dituztela esan du Iriartek. Gertatutakoak EH Bilduren iritzia berresten duela ere azpimarratu du: «Osasun zerbitzu publikoak ezin dira esku pribatuetan utzi». Tolosaldeko herritarren osasun arta hobetu beharra dagoela esan du, baita ospitale publikoa behar dela ere: «Hau Tolosaldean gertatu izana ez da kasualitatea, eta bertako herritarrek jasaten duten bigarren mailako osasun arretaren erakusle dela frogatzen du».


Summary: Euskarazko irakaskuntzaren aldeko giza kate bat egin dute Baionan. Rene Cassinen sortetxearen eta suprefeturaren artean elkartu dira herritarrak, euskalgintzako eragileek deituta. Horrez gain, 22 protesta egingo dituzte Frantziaren meneko lurraldeetan, Pour Que Vivent Nos Langues kolektiboak deituta.

Hiriburuko (Lapurdi) Baste Quieta eskola publikoan euskara hutsezko esperimentazioa abiatzea errefusatu zuen Bordeleko errektoretzak uztailean, derrigorrezko irakaskuntza frantsesez egin behar dela argudiatuta, eta gatazka irekia da. «Biziki kolpe gogorra» da euskarazko irakaskuntzarentzat, euskalgintzaren hitzetan, eta «lanjerra» sentitzen dute sail katoliko eta ikastolentzat ere. Hori salatzeko, giza kate bat egin dute Baionan.

Ipar Euskal Herriko hautetsiek euskarazko irakaskuntza defenditzeko bilkura bat egin zuten abuztuan. «Haiek ezarritako legeen arabera osatu dugu dosierra, baina ukatu digute hala ere. Partidaren legeak ez dira joko denboran aldatzen», salatu zuen orduan Alain Iriart Hiriburuko auzapezak.

BERRIAn egindako elkarrizketa batean, eskola publiko elebiduneko Biga Bai guraso elkarteko buru Marie Andree Ouretek adierazi zuen egoera larria dela, eta protestan jarraitu behar dutela: «Estatuak Hiribururako hartu duen erabakia aldatu arte, bururaino eraman behar dugu borroka hori. Segur gara ez dugula laxatu behar. Laxatuko bagenu, biziki berri txarra litzateke euskararen irakaskuntzarako».

Oureten esanetan, zaila da gurasoak mobilizatzea gaiaren inguruan: «Esplikatzen zaielarik, bereziki murgiltzea jadanik bizi duten gurasoei, uste dute bizi dutela zuzena ez den erabaki bat bezala. Nolaz ukatzen ahal den orain arte ukan ahal izan dugun irakaskuntza mota bat, zinez denek biziki ona eta eraginkorra atzematen dutena».

Frantziako Hezkuntzak frantsesari eta zentralismoari inportantzia gero eta gehiago ematen diela adierazi zuen Ouretek, ez dutela «irensten ahal» eskola batzuetan osoki hizkuntza batean irakastea, publikoan. «Ez dute onartu nahi; arrasta ukaldi bat eman nahi diote».

Hori salatzeko, Baionan ez zik, protestak egingo dituzte gaur Frantziaren meneko lurraldeetan, Pour Que Vivent Nos Langues kolektiboak deituta. 22 mobilizazio izango dira denera.


Summary: Otegik dio elkarbizitza «lehia esparrutik» atera behar dela. EH Bilduk ohiko batzarra egin du gaur goizean, eta Otegik bertan esan du «norabide politikoa» aldatzeko akordioak behar direla.

EH Bilduk ohiko batzarra egin du gaur goizean, kurtso politikoaren ildo nagusiak zehazteko. Bertan, Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzaile nagusiak kritikatu egin ditu elkarbizitza «lehia esparrua» bilatzeko interesa dutenak, eta ohartarazi EH BIlduk ez duela gai hori «lehia esparruan» kokatuko; elkarlanerako eskua luzatu du arlo horretan akordioak lortzeko. Besteak beste, euskal presoen askatasuna eta iheslarien itzulera jarri ditu elkarbizitza lortzeko lehentasunen artean.

Bestetik, «konfiantza» mezu bat igorri dio euskal gizarteari, koronabirusaren pandemiak sortutako egoera «latzaren» inguruan: «Euskal Herriak askotan pasa ditu oso egoera zailak, eta gure herriak sarritan erakutsi du egoera zailenetatik ateratzeko ere badaukala energia intelektual, ekonomiko, instituzional eta sozial nahikoa». Otegik nabarmendu du izurriteak «larriagotu» egin duela lehendik zegoen krisialdia, eta orain beharrezkoa dela «denen arteko akordioak» lortzea egoera honetatik atera ahal izateko. Akordioek, baina, «norabide politikoa» aldatu behar dutela izan ohartarazi du: «Politika publikoak eta fiskalak aldatu egin behar dira. Zintzoak izan behar dugu: ekoizpen, kontsumo eta bizitza eredua aldatu ezean, ez dugu ongizate estatusik lortuko herritarrentzat».

Ildo horretan, «bestelako gobernantza eredu» bat ekarriko duen jardun politiko bat aldarrikatu du Otegik. EH Bildu horren eredu dela esan du, eta adibide gisa jarri ditu Madrilen, Nafarroan, EAEn zein udaletan lortutako akordioak. Subiranotasunaz hitz egiteko garaia ere badela gaineratu du EH Bilduko koordinatzaile nagusiak: «Guk hemen erabaki nahi dugu dena, Euskal Herrian bizi eta lan egiten dutenekin».


Summary: Bigarren olatuko positibo kopururik handiena zenbatu dute Hegoaldean: 1.074. Bezperan baino 146 kasu gehiago atzeman dituzte. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan %5,6ra igo da positibo tasa, eta Nafarroan, %17,9ra. Nafarroan hiru lagun hil dira koronabirusagatik.

Aspaldiko positibo kopururik handiena zenbatu dute Hego Euskal Herrian: 1.074. Bigarren olatuko positibo kopururik handiena da hori. Mila kutsaturen langa gainditu zen azken aldia abuztuaren 29a izan zen: orduan 1.027 positibo atzeman zituzten. Bi egun lehenago ere, abuztuaren 27an, gainditu egin zen mila positiboren muga, 1.017 kasu zenbatuta. Abuztuaren 29tik ez da mila kutsaturen muga gainditu, gaur arte.

Lurralde guztietan egin dute gora positiboek. Nafarroan 463 kasu detektatu dituzte, bezperan baino hamalau gehiago; Bizkaian 260 izan dira positiboak, bezperan baino 61 gehiago; Gipuzkoan 243 positibo atzeman dituzte (52 gehiago), eta Araban, 80 (19 gehiago). EAEtik kanpo bizi den herritar batek ere positibo eman duela jakinarazi du Eusko Jaurlaritzak. Osasun Sailak astelehenean emango ditu herriz herriko datuak. Guztira, 12.849 PCR test egin dira Hegoaldean. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, ia 800 PCR gehiago egin dituzte: guztira 10.261. Nafarroan, berriz, 620 PCR proba gutxiago egin dituzte: 2.588 guztira.

Bigarren olatuko positibo kopururik handiena zenbatzeaz aparte, positibo tasak ere gora egin du. Nafarroako datuak dira, berriro, larrienak. Lurralde horretan %17,9koa da tasa. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, berriz, %5,6ra igo da tasa hori. Nafarroako egoera kezkagarriak direla-eta, Nafarroako Gobernuko Osasun Sailak mezu bat bidali die herritarrei esanez harreman sozialak gutxi ditzatela eta joan-etorriak ahal den gehien murriztu ditzatela. Gainera, bihar baheketa bereziak egingo dituzte Valtierran eta Cadreitan.

Ospitaleetara begira jarrita, COVID-19a zuten hiru lagun hil dira Nafarroan, eta ospitaleetan 256 lagun daude ingresatuta birusarekin; horietatik 32, ZIUetan (bezperan baino bi gehiago). Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako erietxeetan, berriz, beste 40 lagun ospitaleratu behar izan dituzte –37 izan ziren bezperan–, eta 45 gaixo daude ZIUetan –atzo baino zazpi gutxiago–.


Summary: Instituzioei kultura babesteko neurri «eraginkorrak» eskatu dizkiete Durangon. Dozenaka herritarrek elkarretaratze bat egin dute Plateruena kafe antzokiaren aurrean, Euskal Herrian Euskaraz-ek deituta. Kulturgunea ixtea «kaltegarritzat» jo dute.

Durangoko (Bizkaia) Plateruena kafe antzokiak arrastaka zeraman arazo ekonomikoak azken kolpe bat hartu du aurten, eta kooperatiba osatzen duten kideek erabaki dute elkartea desegin eta kulturgunea ixtea. Hori «kolpe bat» izango da euskal komunitatearentzat, Euskal Herrian Euskaraz elkartearen esanetan, «gune erreferentzial bat» galduko dutelako.

Itxieraren harira, kexu agertu dira erakunde publikoek ez dutelako behar adina babestu kulturgunea, eta kontzentrazio bat egin dute gaur goizean Plateruenaren kanpoan. Adierazi dute koronabirusaren krisiak areagotu egin duela lehenagotik zetorren «egiturazko eraldaketa sozial, kultural, teknologiko, ekonomiko eta politikoa», eta, horri aurre egiteko, «euskararen eta euskal kulturaren aldeko neurri eraginkorrak» hartzeko eskatu diete instituzioei.

Beñat Gaztelurrutia Plateruenako kideak BERRIAri esan zion proiektuak ez duela «merezi eta behar izan duen aitorpenik» jaso instituzioen aldetik. Harentzat, Plateruenan antolatu duten ekintza bakoitza «ahalduntze saio ikaragarria» izan da. «Gauzak egiteko modu ezberdin bat utzi du leku honetan», esan zuen.


Summary: Alex Dowsettek irabazi du zortzigarren etapa. Eguneko ihesaldia baliatu du garaipena lortzeko. Simon Yatesek positibo eman du COVID-19an, eta lasterketa utzi du.

Talde estrategia ondo baino hobeto atera zaio gaurko etapan Israel taldeari. Bi aukera zituen taldeak eguneko ihesaldian sartuta, eta ez du hutsik egin. Matthias Brandle eta Alex Dowsett (Israel) lasterketa buruko sei txirrindularien artean izan dira etapa osoan. Dowsettek talde estrategia baliatu, eta zortzigarren etapa irabaztea lortu du. Giroan estreinako garaipena da Israelentzat; Ingalaterrako txirrindulariarentzat, baina, bigarrena da, 2013an erlojupeko bat irabazi baitzuen Italiako itzuli handian. Ekitaldi hartan ere zortzigarrengo etapan izan zen garaile.

Lasterketaren lehen kilometroetan sortu da eguneko ihesaldia. Sailkapen nagusirako arriskutsuak ez zirela ikusi, eta arazorik gabe alde egiten utzi dio tropelak aurrean osatutako sei txirrindularien taldeari. Ondo baino hobeto ulertu dira lasterketa buruan, eta ia ibilbide osoan hamar minutuko errenta izan dute tropelarekiko. Esprinterrak etapa garaipenetik urrun izan dira.

30 kilometroren faltan elkar erasoka hasi dira lasterketa buruan. Lehendabiziko mugimendua Israel taldeko bi txirrindulariek egin dute. Erritmoa bizitu dute eta taldea haustea lortu. Handik gutxira, bost kilometro eskasera, Pucciok (Ineos) igoera batean erasoa jo, eta ihesaldiko taldea murriztu egin du: hiru txirrindulari geratzen ziren. Dowsettek, Brandlek eta Rosskopfek (CCC) ezin izan diote italiarrak ezarritako erritmoari jarraitu. Ordekan, baina, erasoari jarraipenik eman ez, eta atzean geratutako hiruak taldera bueltatu dira.

Azken kilometroetan, taldean elkar ulertzen ez zirela ikusi, eta Downsettek bakarrik alde egitea erabaki du, helmugatik hamazazpi kilometrora. Atzean akordiorik ez da izan, eta Ingalaterrako txirrindulariak 55 segundoko tartea ateratzea lortu du. Rosskopf, Puccio eta Holmes (Lotto) saiatu dira Dowsett harrapatzen, baina horretan geratu da dena: saiakera hutsean. Hamar kilometroren faltan, eguneko azken aldapan, erritmoa bizitu dute hiru txirrindulari horiek, baina ez da nahikoa izan lasterketa burura ailegatzeko.

Sailkapen nagusiko txirrindulariak ez dira azaldu etapan, ezta aparteko arazorik izan ere lasterketa amaitzeko. Jakob Fuglsangek (Astana) bakarrik izan dun ezbeharra. Danimarkako txirrindulariak zulatua izan du gurpilean, eta tropeletik atzera geratu da. Hori ikusita, Vincenzo Nibaliren (Trek) taldekideak tropeletik tiraka hasi dira, Astanakoa atzean uzteko asmoz. Lasterketa mugitua izan behar zela ematen zuen, baina Trekek erritmoa jaitsi, eta Fuglsang, bere taldekideen laguntzarekin, tropelera bueltatu da.

Simon Yates, positibo Simon Yatesek (Mitchelton Scott) positibo eman zuen atzo egindako PCR proban, eta ez da irten etapan. Giroa irabazteko hautagai nagusienen artean bazegoen ere, sailkapen nagusian 21. postuan zen, lidergotik ia lau minutura. Itzuli handi batean txirrindulari bati gaitza atzematen dioten lehen aldia da. Mitchelton Scotteko gainerako txirrindulariek negatibo eman dute.


Summary: Alvaro Uribe askatzeko agindu du epaile batek. Ebatzi du ezin dutela atxilo hartu karguak egotzi gabe

Bogotako bermeen kontrolerako epaile batek Alvaro Uribe Kolonbiako presidente ohia etxeko atxiloalditik askatzeko agindua eman du gaur, argudiatuta ezin dutela preso hartu karguak egotzi gabe. Abuztuaren 4tik dago Uribe etxeko atxiloaldian, Auzitegi Gorenak emandako agindu baten harira. Fiskaltzak aste honetan eskatu du hura aske uzteko. Presidente ohiari prozesu iruzurra eta lekukoen eroskeria leporatzen dizkiote.

Uriberen atxiloketak 2012an du jatorria. Bloque Metro izeneko talde paramilitarreko kide izateagatik kondenatua izan zen Uriberen lursail bateko langile ohi batek presidente ohiari eta haren anaiari leporatu zien Bloque Metroren sortzaile izatea.

Uribek akusazioak ukatu zituen, eta ikertzaile pribatu batek eginiko txosten bat aurkeztu zuen Auzitegi Gorenean. Txosten horretan, hainbat lekukoren testigantzak bildu zituen, informazioa argitaratu zuen Ivan Cepeda senatariak Uriberen kontra deklaratzeagatik diru eskaintzak egin zizkiela ziurtatuz. Auzitegi Gorenak, Cepedaren aurkako salaketa baztertu, eta Uribe ikertzeari ekin zion 2018an.

Uriberi Auzitegi Gorenaren epai baten ondorioz ezarri zioten etxeko atxiloaldia, senatari gisa, eta 2018az geroztik 600 Legearen bidez ikertzen ari dira. Hala ere, Uribek eserlekuari uko egin ostean, Gabriel Ramon Jaimes Duran fiskaltzaren ordezkariak esan zuen 906 legeriarekin arautzera pasatu behar dela kasu hori. Hori babestu du epaileak, eta ebatzi du modu horretan askatasuna gabetzeko beharrezkoa dela aldez aurretik karguak egozteko entzunaldia egina izatea. Hori ez da betetzen, eta, beraz, Uribe aske uzteko agindu du.


Eztabaida sortu du abiadurak

Summary: Eztabaida sortu du abiadurak. Bilboko Udalak orduko 30 kilometroko muga hiri osora zabaldu zuenetik, etenbakoak izan dira kritikak. Ekologistek neurriaren aurkakoen argudioak gezurtatu dituzte

«Bilboko Udalak zergatik ez du isunik jarri oraindik?». RACVN auto gidarien elkarteak egindako galdera da. Orduko 30 kilometroko abiadura muga hiri osora hedatu zenetik aste bi igaro direnean, elkarteak erabakiaren aurkako mezua zabaldu du berriz ere. Martxan jarri aurretik adierazi zuten ezinegona, eta orain ostera egin dute protesta. Mario Garcia bozeramaileak argi du erantzuna: «Ez da isunik egon, arau berria betetzen ez den arren, gidariak oso haserre daudelako». Uste du giroa baretzen denean Udaltzaingoa arau haustea zigortzen hasiko dela «masiboki». Izan ere, haien arabera, «gehiengoa» dira hiriburuko sarbideetan eta auzoen arteko lotuneetan orduko 30 kilometroko abiadura gainditzen dutenak. Oraindik eztabaidak pil-piliean jarraitzen du Bilbon. Asteotako ohiko gidarien, autobus gidarien, taxi gidarien eta banatzaileen protesteei, eragileenak batu zaizkie. Baina aldeko iritzirik ere egon da, noski; ekologistena, besteak beste: neurriak jasotako kritika guztiei erantzun diete, muga berriaren onurak zein diren azalduz.

Garciak gogoratu du neurria Europako Mugikortasunaren Astean sartu zela indarrean; horregatik uste du udal gobernua «titular bila» ibili dela: «Hiri modernoa eta aitzindaria dela saldu nahi izan dute». Baina eurek argi dute erabaki okerra izan dela: «Abidura muga berriak modu artifizialean gidatzea dakar, eta, praktikan, hainbat kaletan ezinezkoa da betetzea».

BAT Bizkaiko Automozio Tailerrak mekanikoen elkarteak ere oharra plazaratu du. Gidarien elkarteak bezala, ibilgailuentzat kaltegarria dela ohartarazi du. Eta iruditzen zaie ez dela lortuko gutxiago kutsatzeko helburua. «Orduko 30 kilometroko abiadura etengabe mantendu behar denez Bilbo osoan, ibilgailuak martxa laburragoan gidatu beharko dira. Eta martxa luzean baino gas kutsagarri gehiago isurtzen dituzte martxa laburrean doazenen ibilgailuek. Hau da, kutsadura hazi egingo da», ohartarazi du Eli Ceballos BAT elkarteko presidenteak. Bizkaiko mekanikoek belaontzi estiloan gidatzea gomendatu dute, kutsadura murriztea lortu gura bada. «Erraza da: martxa eskuz aldatu behar zaien ibilgailuei inertziaz jarrai dezatela utzi behar zaie, baina martxa engranatuan eta azeleragailua zapaldu gabe, hurrengo semaforora, Stop seinalera edo auto ilarara irisi arte. Balazta eta azeleragailua zapaldu gabe aldatzen da martxa, eta posible bada, lehen martxan, lozagia eta balazta soilik gelditzeko sakatuta».

Ceballosen esanetan, horrela, ez da erregaia kontsumitzen eta balaztak ere ez dira gastatzen; beraz, «gutxiago» kutsatzen da. Gaineratu du, egungo ibilgailu gehienek Start/Stop sistema dutela. «Semaforo edo zebrabide arteko tartea luzea den hirietarako oso egokiak dira, baina ez da Bilboren kasua izango, abiadura motelagoan semaforo gehiagotan gelditu beharko delako. Motorra gehiagotan piztu eta itzalita, gehiago kutsatuko da, ezinbestean». Haren ustez, neurri hauen «helburu bakarra gidariei trabak jartzea» da, autoaren ordez garraio publikoa edo bizikleta erabili dezaten. «'Zenbat eta ibilgailu gutxiago, kutsadura gutxiago', uste dute. Baina ez dituzte herritarren beharrak eta egoerak kontuan hartu. Badira garraio publikoak premiak asetzen ez dizkietenak; badira zailtasunak dituztenak».

Besteentzat eredu

Hainbeste kritikaren aurrean, Ekologistak Martxan taldeak abiadura neurri muga berria babestea erabaki du. Europako hainbat hirik muga bera ezarrita dutela ekarri du gogora, nahiz eta Bilbo izan bere eremu osora zabaldu duen 300.000 biztanletik gorakoetan lehena. «Eredua», taldearen arabera. Iaz ipini zen muga hori Bilboko kale gehienetan, baina ez printzipaletan. Harrezkero igaro diren 16 hilabeteetan lortutako onurak zein diren gogoratu du Ekologistak Martxan-ek: «Lehen araudi horren aurretik, hiriko batez besteko abiadura orduko 30 kilometro baino txikiagoa zen, 29,6 kilometro, hain zuzen ere. Ezarri ondoren, abiadura %5 murriztu da, orduko 28,2 kilometrora».

Gogoratu dute Bilboko joan-etorri gehienak —%61— oinez egiten direla. «Biztanleriaren %10a bakarrik mugitzen da autoz. Osasunaren Mundu Erakundearen arabera, ibilgailu batek oinezkoa edo txirrindularia orduko 50 kilometroko abiaduran harrapatuz gero, hilgarria izateko arriskua 30eko abiaduran baino zortzi aldiz handiagoa da». Azken hamasei hilabete hauetan, biktimak izan dituzten istripuak %10 murriztu direla zehaztu dute talde ekologistako kideek. «Iazko bigarren seihilekoan 356 istripu izan ziren; epe berean, berriz, 397». Beraz, segurtasunean mesedegarri dela uste dute.

Ekologistak Martxan-ek erabat ukatu ditu beste eragileek kutsaduraren inguruan emandako argudioak. Datuak eman ditu horretarako. Izan ere, sinetsita daude orduko 30 kilometroko abiadurak klima aldaketa murrizten laguntzen duela, abiadura txikiagoak karbono dioxido gutxiago isurtzen duelako. Azaldu dute hori ibilgailuek bideetatik igarotzean altxatzen dituzten partikula esekien murrizketarekin lotuta dagoela. Gainera, esan dute abiadura txikiagoak energia aurrezten duela, erregai kontsumoa murriztu eta gidatzeko ohiturak aldatzen baititu. «Iazko uztailetik hona, Bilbon ez da 2016an eta 2017an neurtu ziren berotegi efektua eragiten duten gasen gehiegizko isurketarik berriro gertatu; hau da, ez da NBEk gomendatutako kopuruen gainetik neurtu harrezkero». Kutsadura akustikoa arazo handia da Bilbon, eta batez besteko zarata hiru dezibelio jaitsi da iaztik hona.

Sindikatuek autobus gidarien izenean egindako kritikak ere «zentzugabeak» direla uste du Ekologistak Martxan-ek. «Bilbobusen batez besteko abiadura orduko 11 kilometrokoa da. Zergatik? Eurentzako bakarrik diren bideetan sartzen diren autoengatik eta ilarengatik. Paradoxikoki, abiadura 30era murrizteak trafikoaren arintasuna hobetzen du, autoak abiadura uniformeagoetan ibiltzen baitira». Eta bizikletaren erabilera ere %30 hazi da muga berria kale gehienetan ezarri zenetik. «Aldaketak soilik kaleen %13ari eragin die. 30eko muga aspalditik zegoen, eta argi dago onurak baino ez dituela ekarri. Zergatik sortu da orain eztabaida? Nori egiten dio mesede?».


Summary: Ibon Muñoa presoa aske utzi dute, hogei urte espetxean egin eta gero. Igandean utzi du Cordobako kartzela. 2000Ko urrian espetxeratu zuten.

Ibon Muñoa euskal preso eibartarra aske utzi dute gaur. Cordobako espetxean (Espainia) zegoen, eta zenbait lagun kanpoan zituen zain atera denean.

Espainiako Poliziak 2000. urteko urrian atxilotu zuen Muñoa, «ETAri laguntzea» egotzita.


Summary: Nafarroako Gobernuak neurri murriztaileak ezarriko ditu lurralde osoan. Txibite lehendakariak adierazi du «funtsezkoak ez diren jarduera guztiak etetea» dela helburua. Edukierak gehiago murriztuko dituzte, tabernek 22:00etan itxi beharko dute, eta ezingo dira sei pertsona baino gehiago elkartu.

Nafarroako datuek okerrera egin dute azken asteetan, eta Nafarroako Gobernuak neurri murriztaileak ezarriko ditu lurralde osoan birusaren hedatzeari aurre egiteko. Urriaren 13an jarriko dituzte indarrean, gauerdian. Maria Txibite lehendakariak, goizean egindako agerraldi batean, adierazi du egoera «txarra» dela, eta, hamabost egunen buruan intzidentzia gutxitzen ez bada neurri zorrotzagoak hartuko dituztela.

Txibiteren esanetan, kutsatze foku nagusiak «eremu pribatuan eta aisialdian» gertatzen dira, eta esparru horretan eragingo dute zuzenean gaur azaldu dituen neurriak. Ostalaritzan, edukiera %30era jaitsiko dute; terrazetan, %50era; eta tabernek eta jatetxeek 22:00etan itxi beharko dute. Merkataritza gune handietan, gehienezko edukiera %40koa izango da, eta zinema areto, antzoki eta kulturguneetan, %30ekoa. Elkarte gastronomikoak itxi egingo dituzte, eta ezingo da alkoholik saldu 22:00etatik aurrera. Udalek eskumena izango dute neurri murriztaileagoak ezartzeko.

Izan ere, kezkatzekoa da Nafarroako egoera, okerrera egin baitu azken asteetan. Bigarren olatuko positibo kopururik handiena zenbatu zuten atzo: 463. Horrekin batera, positibo tasak ere bigarren olatuko ehuneko makurrena izan zuen, alde handiz: egindako proben %17,9k eman zuten positibo. Nafarroako Gobernuak ezarritako helburutik urrun dago tasa hori, eta kontuan hartzekoa da OME Osasunaren Mundu Erakundeak %5ean jarria duela gehienezko tasa.

Gaur datuak pixka bat apaldu diren arren, kopuruak larriak dira oraindik. Azken orduetan, beste 427 positibo detektatu dituzte, eta COVID-19a zuten lau pertsona hil dira. Positibo tasa %14 da.

Kasuen ugaritzeak ezinegona eragin du, eta Txibite lehendakariak herritarrei errepikatu die harreman sozialak gutxitzeko eta joan-etorriak «ahal den gehien murrizteko», nahiz eta debekurik ez duten ezarri oraingoz. Are, herritarrei «ia erabat autokonfinatzeko» eskatu zien Carlos Artundo Osasun zuzendariak. Atzotik, gainera, neurri murriztaile gehiago ezarri dituzte Erriberako zazpi herritan: Alesbes, Valtierra, Cadreita, Zarrakaztelu, Castejon, Cintruenigo eta Fustiñanan. Cadreitan dute intzidentzia tasarik handiena —100.000 biztanleko 2.698 kasu—, eta, hain justu, gaur baheketa berezi bat egingo dute han.


Summary: Inoizko COVID-19 kasu gehien atzeman dituzte Gipuzkoan. Hego Euskal Herrian 989 pertsonak eman dute positibo PCR proba eginda azken egunean. Nafarroan, gaitza zuten lau lagun hil dira.

Gorakada orokorra izan da azken asteetan, baina bigarren olatuak indar handiagoa hartu du Nafarroan gainontzeko lurraldeetan baino. Maria Txibite lehendakariak adierazi du neurri murriztaileak ezarriko dituztela datozen bi asteetan joera makurtzeko asmoz. Osasun Departamentuak gaur emandako positiboen kopuruarekin kurba beheratu egin da, ez egoera arindu delako, azken egunetako gorakadaren tamainarengatik baizik. Azken orduetan, beste 427 positibo detektatu dituzte. Positibo tasa %14koa da.

Nafarroa da Euskal Herriko arreta gune nagusia, baina Gipuzkoan positiboen kopuruak handitzen jarraitzen du. Larunbatean emandako datuetan, orain arteko marka berdindu zuen, eta gaur, berriz, hura gainditu du. 263 kasu atzeman dituzte, bezperan baino hogei gehiago.

Araban eta Bizkaian, gutxitu egin dira egun bakarrean atzemandako positiboak. Araban, 55 detektatu dituzte azken orduetan, bezperan baino 25 gutxiago; eta Bizkaian, 244, bezperan baino hamasei gutxiago.

Denera, COVID-19 gaitza zuten 39 pertsona ospitaleratu zituzten atzo Hegoaldean. Egun, 80 pertsona daude zainketa intentsiboetako unitateetan.

Gainera, gaitza zuten beste lau lagun hil dira Nafarroan. 97 eta 82 urteko bi emakume, eta 92 eta 89 urteko bi gizon.


Athleticek Sevillari irabazi dio

Summary: Athleticek Sevillari irabazi dio. Lucia Garciak bi gol sartu ditu partidaren lehenengo zatian. Bigarren zatia bizia izan da, eta bi taldeek izan dituzte aukerak.

Athleticek berehala hartu du aurrea markagailuan, Nekane Diezek egin duen jokaldi bati esker. Hark Lucia Garciari egin dio asistentzia, eta Garciak ez du hutsik egin. Bosgarren minutua zen. Ondoren, Sevilla saiatu da aurre egiten, baina Bilboko taldeak partida erabakita utzi du atsedenera joan aurretik, 38. minutuan, Garciaren beste gol batekin. Zelaiaren erdian hasi dute jokaldia, eta Leyre Monentek egin dio asistentzia.

Claudia Pina zelaira atera du Sevillak, eta hari esker indar handiagoz ekin dio bigarren zatiari. Izan dituzte gol aukera batzuk Zenatha Colemanek, Toni Paynek eta Isabella Echeverrik, baina Andrea de la Nava atezainak lan ona egin du haiek jaurtiketak gelditzen.

Partidaren azken jokaldietan, bi taldeak aurrera eta atzera aritu dira korrika, eta bi taldeek izan dute golen bat egiteko aukera. Athleticek hobeto jokatu du, dena den, eta harena da garaipena. Sevillan irabazita, taldeak sei puntu ditu ligan, jokatutako bi partidak irabazita, eta lasai dago sailkapenaren goikaldean.


Summary: Realak irabazi egin du ligako estreinako partida. Tejadak sartu du lehenengo gola, eta Barbarak bigarrena. Quiñonesek Deportivoren penalti bat gelditu du.

Realak irabazi egin dio Deportivori Espainiako Ligan denboraldi honetan jokatutako lehenengo partida. Lehenengo zatian erabaki dute partida, Reala hobeto aritu baita Deportivo baino. Partida hasi eta ordu laurdenera sartu du Realak lehenengo gola, Nuria Rabanoren erdiraketa bat Tejadak errematatuta.

Noelia Bermudez Deportivoko atezainak lortu du gol aukera batzuk ezereztea, eta Deportivok ia partida berdindu du Stephannie Blancok urrunetik egindako jaurtiketa batekin. Baloiak langa jo du. Realak, baina, beste gol bat sartu du atsedenaren aurretik. Barbarak aurrez aurre garaitu du Bermudez.

Deportivok hobera egin du bigarren zatian, baina penalti bat botata ere ez dute golik sartzea lortu. Atheneari egindako penaltia bota du Pekek, eta Quiñones atezainak hartu du baloia.


Summary: «Sortze gaitasuna garatua duen pertsona askeagoa da». Goikoetxea irakaslea da ogibidez, eta sortzailea afizioz, baina Nafarroako Gobernuko Bizikidetza alorrean ari da lanean egun. «Uste dut puzzleak garela, eta bizitzan zehar piezak sartzeko lanean aritzen garela», dio. Uste du aukerek aberastu egiten dutela.

Irati Goikoetxeak (Beasain, Gipuzkoa, 1984) irakasle izan nahi zuen, eta Matematika gradua ikasi zuen. Zenbakiak eta letrak ez dira kontrajarriak harentzat, matematikek asko baitute abstrakziotik eta letretatik. Horiek dira haren bi zaletasunak: zenbakiak ofizio ditu, eta letrak, afizio. Komunikazioa da haren jolasa.

«Matematika irakaslea, irrati esataria, mendizalea, saskibaloi jokalaria, jostaria, ameslaria, ameslaria, ameslaria... idazlea?» zarela jartzen du zure blogean. Medailaren bat falta da?

Ez nuke esango medailak direnik, inondik inora ere ez, baina bai nor naizen eta zer gustatzen zaidan adierazteko zenbait ezaugarri. Halako deskripzioak oso garrantzitsuak iruditzen zaizkit, norbera ezagutzeko eta besteei ezagutarazteko. Uste dut garrantzitsua dela halako leiho baten atzean zein dagoen erakustea. Sarri, argazki bat bakarrik jartzen dugu, baina argazkia azaleko irudia da. Irudien garai honetan, arriskua dago azalean gelditzeko.

Duela hamar urte sortu zenuen bloga. Beste deskripzio bat egingo zenuke orain?

Uste dut puzzleak garela, eta bizitzan zehar piezak sartzeko lanean aritzen garela. Hamar urte asko dira, eta urte hauetan nire izateari pieza gehiago gehitu dizkiot: bat gehitzekotan, nire bizitzan eragin handia izan duelako eta oso esperientzia ederra izaten ari delako, ama gehituko nuke. Ez dut uste medaila bat denik, izateko beste era bat baizik.

Eta pieza bakarrarekin gelditu beharko bazenu, zein?

Sortzailea eta konprometitua. Matematika klaseak ematerakoan, klaseak sortu egiten nituen, bat-batean edo bezperan lantzerakoan; irrati esataria izanik, solasaldiak sortzen ditut; mendira noanean, bide berriak sortzea eta aurkitzea gustatzen zait; amak bizitza sortzen du; ameslariak gauzatu nahi dituen erronkak sortu behar ditu... Esplizituki ez dagoen arren, sortzailearen pieza inplizituki badago. Eta irakasle, ama, ameslari... izatearen atzean konpromisoa ere badago.

Sorkuntzari garrantzi handia ematen diozu?

Jaiotzen garenean, denok ditugu sortzaile izateko gaitasunak. Kontua da hezkuntza sistemak, familia sistemak, gizarte sistemak... zenbateraino laguntzen digun sortzaile gaitasun hori garatzen. Sormen guneak behar ditugula aldarrikatu nahiko nuke, sortze gaitasuna garatua duen pertsona askeagoa baita.

Txikitan, zer izan nahi zenuen heldutakoan?

Oso jolastia izan naiz, eta gaur egun ere banaiz. Bere garaian, inguruan nituen panpinak hartu, eta irakasle lanetan jartzen nintzen, zerbait irakatsiz. Ez dakit berbalizatzen nuen handitan irakasle izan nahi nuela, baina egiten nuen horrek islatzen zuen. Bada bide bat gustuko dudana, eta txikitatik argi izan dudana, nahiz eta aukeratzea zaila egiten zitzaidan, azken unera arte duda egin bainuen. Gainera, aita ere irakaslea dut, eta ikusten nuen gozatu egiten zuela. Halako ereduak garrantzitsuak dira.

Helduak jolasean ibiltzea ez da ohikoa izaten.

Edozein momentutan, baloi bat hartu eta entretenitu egiten naiz, izan semearekin edo inguruan dudan edonorekin. Baita naturarekin ere: harri koxkor batekin, adar batekin... Denborapasa jolas bihurtzea gustatzen zait. Ez naiz inoiz izan tabernazalea. Balioa ematen diet momentu horiei, solasean jarduteko aitzakia ederra direlako, baina beste jolasgune batzuetan ere badaude eremuak elkar ezagutzeko, hausnartzeko eta eztabaidatzeko.

Irakasle izatea hautatu zenuen arren, egun, Nafarroako Gobernuko Bizikidetza alorreko burua zara ogibidez. Iruñean bizi zara.

Tira, ogibidez irakaslea naiz. Baina egia da oraintxe Nafarroako Bizikidetza atalean ari naizela lanean. Hamar bat urte egin ditut irakaskuntzan, eta, une honetan Nafarroako Gobernuan lan egiten dudan arren, pentsatzen dut irakaskuntzara itzuliko naizela, lan ibilbide luzea dudalako aurretik.

Nafarroako Gobernuan lan egiteak asebetetzen zaitu?

Faltan sumatzen dut klaseko adrenalina, baina asebetetzen nau. Akaso, errazena beti egin dudan hori egiten jarraitzea zen, baina, halako aukera bat iristen denean, pauso bat aurrera emateko joera dut, nahiz eta erabaki horrek nire momentuko egoera zailtzen duen. Denoi kostatzen zaigu egoera berrietara egokitzea, baina aberasten gaituzten aukerak dira. Beti da ederra jendea ezagutzea, proiektu berrien atzean zer dagoen ezagutzea...

Sormenarentzako lekurik baduzu oraingo lanpostuan?

Lanaren zati handi bat kudeaketa lana da, administrazioa. Baina, zorionez, ideiak eta proiektuak sortzeko gune aske bat daukat, eta oso eroso sentitzen naiz. Oso proiektu ezberdinak ditugu esku artean, eta horietako bat hezkuntzarekin lotua da: gure gazteak hezi ditzagun memoria, bake, bizikidetza, giza eskubide... balioetan. Eta eremu horretan, pribilegio handia da zer bururatu hori egiteko aukera izatea; buruari eragin eta ideiak martxan jartzeko aukera izatea.

Beharrezkoak dira halako planak? Gorrotoa elkartasuna baino hedatuago dago?

Beharrezkoak dira, baina ezin dira paper hutsean gelditu. Ez nuke esango balantza kontua denik; kopuru kontua denik. Uste dut herri honek elkartasunetik asko duela, baina urteetako gorrotoa pilatuz joan da, eta horrek baditu bere ondorioak. Elkartasuna badago, baina gorroto pixka bat egote hutsak zutabeak dardarka jartzen ditu.

Herriak ez du barkatuko eleberria kaleratuko duzu hilabete batzuen buruan. Oihana izango da protagonista. ETAk aita hil zion 22 duela urte, eta, orain, Katti alabak egiten dizkion galderen ondoren, jabetuko da barruko minak baretzeko zerbait egin behar duela. Erraz idatzi duzu?

Nire lehen lan luzea izan da, eta ez da erraza izan. Diziplina handia behar da eleberri bat idazteko, eta burua kokatu egin behar duzu haria ez galtzeko; eduki aldetik ere ez da erraza izan. Mina eta sufrimendua dituen istorio bat da, baina txikitatik hezi naute giza eskubideen balioetan eta indarkeriaren aurka, eta sentitzen nuen zerbait esateko gogoa eta beharra nuela. Erronka handia izan da, baina gogotsu idatzi dut. Eta irakurri dutenek esan didate nabaritzen dela.

Orgasmus bildumarekin bestelako erregistroetan ibili zinen: erotika, sexua, plazera...

Sexua ez da beti plazera; min asko ere badago. Uste dut sexu heziketan ez garela asmatzen ari. Gure gurasoak oso garai itxi batetik datoz, eta gure belaunaldikook hutsune horrekin hezi gara. Jakitun gara hutsune hori estali behar dela, baina ez dakit asmatzen ari ote garen.

Ez zaizu iruditzen sexua oso presente dagoela, baina, aldi berean, tabua dela? Beldurrik edo lotsarik izan zenuen idazterako garaian?

Aurrez aurre hitz egitea zailagoa da paperean egitea baino. Gainera, paperak dena eusten du. Idazterakoan, ez nuen beldurrik izan, eta uste dut literaturak sexua normalizatzen lagun dezakeela.

Herriak ez du barkatuko, solte idatzi zenuen?

Bai, hor dago gakoa. Elkarbizitza eraikitzeko, lasai hitz egin behar da alde guztien artean.

Eleberria Igartza literatura bekari esker aterako da. Idazle hasiberrientzat beharrezkoak dira halako laguntzak?

Gazte hasiberrientzat bekak motibagarriak dira. Zure lana kalean ikusteko aukera ematen dizute. Argitaletxeak desagertu egiten dira, baina berriak ere agertzen dira. Liburuak kaleratzen jarraitzen dute, eta idazle berriak ere badatoz atzetik. Euskarari ekarpen ederra egiten diote denek. Baina liburuei bizia eman behar zaie; irakurri egin behar dira, hausnartu, hitz egin..., eta horretarako tresnak jarri behar dira.

Badago irakurtzeko ohiturarik?

Ez dut daturik, eta ausart samarra da baietz edo ezetz esatea... Ni Beasaingo eta Ordiziako irakurle taldeetako dinamizatzailea naiz, eta balioa eman nahi nieke. Liburuek atzean kontu sozial asko dituzte, eta irakurle taldeak tertulia talde bilakatzen dira. Irakurleak asko biluzten dira, eta tresna oso indartsuak dira herritarren arteko harremanak estutzeko, gai ezberdinak lantzeko eta eztabaidatzeko, nork bere burua besteen aurrean ezagutzeko. Tertulia guneak ezinbestekoak dira jendarte ederragoak eraikitzeko, eta hori liburu bat aitzakiatzat hartuta egiten bada, are ederragoa iruditzen zait.

Irratian ere ibiltzen zara. Segura Irratiko Itaka saioa gidatzen duzu, eta Euskalerria Irratiko kolaboratzailea ere bazara.

Hemezortzi urte daramatzagu Segura Irratian, eta pertsona bezala hazteko balio izan dit.

Mikrofonoa ala boligrafoa, zer duzu nahiago?

Dena oso nahastuta dago. Irratsaioen aurretik programak idatzi egiten ditut, eta idatzitakoa ahots gora irakurtzen dut. Doinua gustatzen ez bazait, berriz idazten dut.

Eroso sentitzen zara mikrofono aurrean?

Itaka saioan, literatura izaten da ardatz. Gustatzen zaigunetik abiatuta, oso elkarrizketa naturalak sortzen dira. Esateko zerbait duenarekin askatasunez hizketan aritzea sekulako pribilegioa da. Askotan, ez dugu jakiten ea inor entzuten ari ote den edo ez, eta horrek beste patxada bat ematen dizu; biluzteko aukera ematen du, bai galderak egiten dituenari, eta bai erantzuten duenari.

Bertsotan ere ibilitakoa zara.

Hamabost edo hamasei urte arte ibili nintzen bat-batekoan. Ataungo lau bertsolari lagunekin gazte mailako txapela lortu genuen, eta eskolarteko final batera ere heldu ginen. Baina oholtza gainean sufritu egiten nuen. Sormenari beste genero batzuetatik heltzea erabaki nuen. Beno, erabakia bainoago ondorioa izan zen.

Lehiatzea ez zaizu gustatzen?

Nire onena emateko aukera ematen badit, gustatzen zait, baina, garai hartan, bertigo handiegia ematen zidan. Idatzizkoan, gerora ere bertsoren batzuk sortu ditut, baina nahiago ditut poesia eta prosa, askatasun handiagoa ematen didatelako errima aldetik, neurriagatik eta abar.

Orain ez duzu egiten?

Hiru urteko semearekin aritzen naiz. Bertso zaharrak elkarrekin ikasi eta abesten ditugu, eta bertso berriak elkarrekin sortzen aritzen gara. Euskararekin eta kantagintzarekin jolasteko tresna ederra da bertsoa.

Etorri handiko emakumea zara?

Langilea naizela esango nuke, etorri handiko emakumea baino gehiago. Etorriari tira eta bultza egiten diot. Ideiak ez zaizkit besterik gabe etortzen, eta bila joateko joera daukat. Eseri, aurrean paper zuria, eskuan boligrafoa... Jarri naizen horretan dago errota martxan. Sormen lan propio bat egiteko, propio jarri behar naiz, eragin egin behar diot buruari. Halere, proiektu berrietarako burutazioak izaten dira, ideiak baino gehiago.


Agintaldi hastapena, euskarari

Summary: Agintaldi hastapena, euskarari. Ortzaizeko herriko kontseilua osoki berritu zen azken hauteskundeetan, hamabost kontseilarirekin, eta, lehen neurrietan, euskararen aldeko eragileak laguntzea deliberatu dute; euskal hedabideak, besteak beste.

Batzuetan, intentzioak ele hutsez iragartzen dira; beste batzuetan, gauzatuz ezagutarazten dira. Ipar Euskal Herriko Hitza-k mezu elektroniko bidez ukan zuen Ortzaizeko Herriko Etxearen delibero baten berri: batere galdetua izan ez zen diru laguntza bat eskaintzen zion astekari horri, euskarazko beste hedabideei bezala. Zerrenda bereko hamabost hautetsi berrik osatzen duten kontseilu berrituak nahi zuen «lehen urtetik hasi erakusten sostengua euskaraz ari diren eragileei; lekuko prentsari ere nahi genion sostengua erakutsi», Xantxo Lekunberri zinegotziaren erranetan, ideia hori «naturalki jin» zaie.

Euskal hedabideekin egin bezala, euskarazko irakaskuntzan ari diren zenbait egiturari ere laguntza eman die Ortzaizek: Euskal Haziak, Ikas-Bi, Seaska. Oraingoan lagundu dituzten hedabide gehienek bezala, irakaskuntzako eragile orok ez zuten aitzineko herriko etxearen laguntza ukaiten: hedabideetan Irulegiko Irratiak eta irakaskuntzan Ikas-Bik soilik eskuratzen zuten herriaren ekarpena.

Aurtengo urratsa elkarteen arteko «harmonizazio» gisa definitzen du Lekunberrik. Diru aldetik, oreka bat bilatu dute; aitzineko urteetan, adibidez, Izpurako klinikaren kudeatzaile zen Luro fundazioari eskaintzen zitzaion «aski emaitza handia» ez da berritu, ospitale publikoa bilakatu baita. Hor eman ez den dirua beste elkarteei eman diete, besteak beste.

Kontseilu berritua da, Jean-Marc Ozafrain buru duena, aitzineko auzapeza eta haren zerrenda osoa «uzkaili» eta hamabost kontseilari berriek osatua. 2020ko diru laguntzak hauteskundeetatik landa —martxo hondarrean— bozkatzekoak zituzten hastapenean, baina konfinamendua gertatu da. Aitzinetik finkatua zen aitzinkontua baliatu dute, baina banaketa manera desberdinez antolatuz.

«Emeki-emeki» hasi dira herriko etxearen ibilmoldean sartzen, eta sortu dituzten batzordeen artean elkarteez arduratzen den bat da, herriko eta kanpoko elkarteen artean diru laguntzak banatu dituena. Batzordeko kide Xantxo Lekunberrik dio orain arteko laguntzak berriz ikusi dituztela. «Orain arte ez zen baitezpada irizpide finkorik; ematen zen hola, nahi zen elkarteari. Aurten bide bertsua segitu dugu, salbu gehitu ditugula sostengatu nahi genituen elkarteak».

Ildo politiko baten seinalea

Ildo politikoa aski argi da, hizkuntza aldetik bederen. «Zinez euskararen alde ari diren arlo guztietan entseatu gara, batzuetan sinbolikoa bada ere, erakusten herriko etxeak sostengatzen dituela», erran du Xantxo Lekunberrik. Kanpainatik jadanik talde berriaren kolorea iragarria zenez, hautetsiaren arabera «ez zen sorpresa bat» halako deliberoak hartzea, laguntzarik galdetu ez duten egitura batzuentzat hala izan bada ere.

Baina «argi eta garbi da Ortzaizeko herriko etxe berriaren hizkuntza euskara dela: hautetsi bat izan ezik, denak euskaldunak dira, eta batzorde guztietan euskarak «badu bere lekua, frantsesak bezala», gehitu du hautetsiak. Egiten ari diren webgunea ere elebiduna izanen dela iragarri du, bide beretik.

Erabileraz eta diru laguntzez harago ere, euskararen alde egin daitezkeen urrats gehiago egiteko manera ikertzen ari dira ortzaiztarrak, beste herri batzuekin batean: aitzineko agintaldietatik jadanik euskaltzaleak ziren herriekin eta azken hauteskundeetan agertu berriekin; Itsasurekin, adibidez. Berriki Uztaritzen juntatu ziren herri horiek, beste batzuetako ordezkariekin, Europako Hizkuntza Gutxituen Ituna zer heinetan plantan ezartzen ahal duten aipatzen hasteko. Abiapuntua baizik ez da, Lekunberriren erranetan: «Gogoetetan hasiak gara; zer eginen dugun zuzen ezin dugu erran, ez baitugu gaia aski jorratua, baina eginahalak oro eginen ditugu herrian euskarari behar duen lekuaren emateko».


Summary: «Orok ezagutzen dute hartza, baina ez euskal hartza». Irakasle izateko ikasketetan egin beharreko memorian, hartza hartu zuen gaitzat Üthürraltek. Lehen parte teorikoa Dakit argitaletxeak plazaratu berri du; bigarren parte pedagogikoa argitaratu nahiko luke.

Ziunta jokoaren galdera batek piztu zion hartzaren inguruko kuriositatea. Informazio doi bat bilatu kuriositatez, eta, azkenean, ikasketetako memoriaren gaitzat hartu zuen hartza Iker Üthürraltek (Mitikile, 1997). Lehen parte teorikoa liburu bilakatu du Dakit argitaletxeak: Hartzaren figura euskal kulturan (Dakit). Bigarren partea praktikara eraman zuen bere ikasleekin, sekuentzia pedagogikoa baita, eta laster argitaratu nahi luke.

Hartza polemika iturri delarik, zergatik hautatu duzu gai gisa memorioa idazteko?

Duela bizpahiru urte Esloveniako hartzak berriz sartu baitituzte, segur egoera ez dela aisa, baina hatsarretik nahi nuen hartza ikertu kulturalki. Ez nuen sartu nahi oraingo gatazka edo tentsio horietan, hori ez zen helburua; bakoitzak baditu bere ideiak, eta ni laborantza mundutik aski hurbil naizenez aitama aldetik... XX. mendean gelditu naiz, hortik aitzineko hartz istorioak bazter uzten ditut, badaezpada ere...

Liburuan erraten dudan bezala, ziunta jokoan galdera bat ikusi nuen duela bizpahiru urte: santagraztarrek nola deitzen dute hartza? Eta arrapostua «aitañi» [aitatxi] zen. Geroztik, kuriositatea piztu, eta jakin nahi nuen zergatik deitzen zuten hala, baina sobera barnatu gabe... Gero Roslyn Franck amerikarrak egin tesia atzeman nuen: loturak egiten zituen hartza gure arbaso gisa eta Sardeiniako populu batzuekin. Iragan urtean memoria bat egin behar nuenez, gaia xerkatzen ari nintzelarik hartzaren ideia jin zen berriz. Ikusten nuen hartza eskoletan guti aipatzen dela, ikusiz hartzari buruzko istorio anitz itzulpenak direla. Euskarazko jatorria duten dokumentu edo testuak ez dira hainbeste haurrei egokituak. Memoriaren lehen parte teorikoan ikerketak egin ditut, eta bigarren partean sekuentzia pedagogikoa sortu dut hartzari buruz. Ahetzen irakasle bainintzen eta inguruko inauteriek hartzaren pertsonaia baitute, proiektu handi bat muntatu nuen ikasleekin.

Hartzarekiko harreman kulturala kanbiatu da?

Segur ere, bai. Orain, Euskal Herrian, ene ustez nehork ez du sinisten hartza gure arbasoa dela. Baina, ene liburuan atzematen ahal den bezala, gai hori Txomin Peillenek ikertu zuen. Halere, 1980ko hamarkadan santagraztarrek istorio hori aipatu zuten; oraino sinisten zutela ez dut erraten ahal, ene ustez ez, baina ez du hain aspaldi hartzak bazuen lotura bat euskaldunekin. Aspaldidanik ukan du, eta herexak utzi ditu, inauterietan bezala. Baina herexa guti baratzen da, halere.

Zure lanaren bigarren partea xede pedagogikoa da.

Ikasgai anitzeko sekuentzia pedagogiko bat sortu dut, proiektu bat. Erran nahi du hartza, bi hilabetez, egun oroz eta bazter orotan aipatzen entzunen dutela. Beharbada pisu izaten ahal da zenbaitendako... Artean, zientzietan, historian eta geografian, euskaran —literaturan eta testu dokumentuak aztertuz—, numerikoan... landu dugu.

Erran nahi du teoriatik praktikara eraman duzula?

Halako proiektuekin hastapenetan interesgarriena da haurren jakitateetatik partitzea. Galdegin nuelarik zer zekiten hartzari buruz, ez gauza handirik: prefosta eztia maite duela, Winnie hartzaren moduko erreferentziak, handia dela... Haientzat ez zen hurbileko kabala; alta, Ahetzetik 150 edo 200 kilometrora hartzak badira. Banekien batzuk Biarnoko [Okzitania] bortuetara joaten direla eskiatzera, Cauteretsen hartz eraso batekin lotura egin nuen, eta hori bazekiten. Baina ez zuten inauterietako hartza ezagutzen; euskarazko testuetan —guti dira—, ez dute ezagutzen, ez kantu batean, ez deus ere. Hartza orok ezagutzen duten kabala da, baina euskal hartza ez zuten ezagutzen.

Inauterietan agertzen den hartza ere proiektura ekarri duzu.

Bai, Ahetzeko inauterietan ez dute hartzaren pertsonaia, baina ondoko herrietan bai: Arbonan, Donibane Lohizunen, Uztaritzeko inauteriak Hartzaro deitzen dira... Hartzaren eguna bazter orotan da, eta ari nintzen nolaz ez zuten ezagutzen.

Laborari seme zara, maskaradetan parte hartu duzu hartzak presentzia bazuelarik... Hartzaz zer zenekien, eta ikerketa egitean zer ikasi duzu?

Banuen zerbait informazio, baina segur halako ikerketa batekin barnatzen dituzula ezagutzak. Laborantzaren aldetik ez dut barnatu, inguruan aski entzuten dut aipatzen. Kulturalki segur aldiz gauza anitz ikasi dudala; Zuberoako hartzaren inguruan ezagutza anitz banuen, baina ez hainbeste inguruko hartzei buruz, entzuna banuen ere hartza bazela Lapurdin, eta Arizkungoa eta Iturengoa [Nafarroa] famatuak dira. Zuberoako maskaradetan ez da bortxaz interesgarriena, irri eginarazteko pertsonaia baita oroz gainetik.

Beste inauterietatik zer da gehien interesatu zaituena?

Ikustea jadanik hartza zenbat herritan baden, hainbeste urruntasunekin Bizkaia, Nafarroa, Lapurdiko inauterietan edo Zuberoako maskaradetan, nolaz hartza orotan baden? Hori da gauza. Arizkunen inauterietako pertsonaia nagusia da, hartzaren iratzartzearekin. Oinarrizko gauzetara itzultzen gara: erran nahi baita inauteriak direla bedatsearen heltzea eta negua gibel uztea, bizia arra partitzen da hartza bere loalditik iratzartzen den ber denboran. Inauterietan hori da hartza, eta interesgarri da ikustea oraino badela bazter orotan. Zuberoan ez dakit izan denetz lehen edo ez, hori ez dakigu, baina hartzak ez du haboro rol hori. Agosti Xahok xehetasun batzuk utzi zituen, erranez hartzaren pertsonaia bazela, baina herexa guti da.

Haurrei hartzaren inguruko sinboloak interesatzen zaizkie?

Maite dute bai sinboloa eta bai mitologia. Mundu magiko bat bezalakoa da; ez da errealitatea edo egun orotako gauzak, istorioak dira. Mitologia eta sinesmenak usu maite dituzte. Ene ustez, behar litzateke Euskal Herriko dokumentu zaharretan bermatu eta zerendako ez haurrendako liburu edo tresnak sortu. Ene ustez, materiala falta da, domaia da. Erran didate ene sekuentzia interesgarria dela, zeren hartza ez baita hainbeste zabaldua. Nik sortutakoan bermatuz beste zerbait sortzea nahi nuke: irakaskuntza liburu bat hartzari buruz, eta, zerendako ez, esperimentazio bat eginez gela batean. Nik egin dut, baina erdizka, COVID-19arengatik. Moztua izan nintzen interesgarriena heldu zelarik: Junes Cazenaven ipuina egokitu nuen batura; parte hori ez dut praktikan ezarri ahal izan. Beste irakasle batek landu nahi badu, nahi nuke libre utzi.


Summary: EH Bildu: «Euskal Herriak urriaren 12an ospatzeko ezer ez du». EH Bilduko Mahai Politikoak agiri bat kaleratu du Hispanitatearen Egunaren inguruan. Elkartasuna adierazi die kolonialismoa jasan duten herriei.

«Hispanitatearen Eguna deiturikoaren esanahi historiko, kultural eta politikoa (hamarkadetan zehar Arrazaren Eguna bezala ezagutua izan zena) soilik interpretatu daiteke jarrera demokratiko eta aurrerabidetik data lotsagarri bezala». EH Bildu alderdiak horrela gaitzetsi du urriaren 12ko jaia. Mahai Politikoak salatu egin du «kontinente oso baten genozidio kulturala eta aberastasun arpilaketa», eta adierazi du gaur egungo sistema «Espainiako oligarkiek ezarritako menderatze-sistema proiektu» haren jarraipena dela.

Agirian adierazi dute urriaren 12ko jaia sistema «inperialistaren» zati bat dela, eta sistema horrek berak nazio batzuen existentzia ukatzen duela. Horregatik, koalizio independentistak bere konpromisoa adierazi du «autodeterminaziorako eskubidearekin, gatazken konponbide baketsuarekin eta gizarte askeak, bidezkoak eta berdintasunezkoak eraikitzearekin».

Iruñean, Sorturen protesta

Sortuk, EH Bilduren parte denak, protesta bat egin du Iruñean gaur eguerdian, Nafarroako Gobernuaren egoitza aurrean. Felipe VI.a Espainiako erregearen eta Cristobal Colonen estatua bana jarri ditu. Monumentuei soka lepora bota eta eraitsi egin dituzte. Aldi berean, Gora herriak zioten kartelak atera dituzte.. Ekintza horrekin, Sortuk salatu nahi izan du «espainiar erreinuaren izaera inperialista».

Protestak Nafarroako eskuinaren haserrea eragin du. Javier Esparzak ohar bat kaleratu du, eta gaitzetsi du «onartezina» dela ezker abertzaleak Espainiako erregeari egin dion erasoa. Navarra Sumako eledunaren arabera, «eraso instituzional larria» da eta «indarkeriaren apologia» egiten du. Eskuineko koalizioko arduradunaren aburuz, gutxiengo batek bere ideiak inposatu nahi ditu «indarkeriaren bidez», eta eskaera zehatza egin dio alderdi sozialistari: «Eskatzen diogu EH Bildurekin duen aliantza berraztertu dezala, Espainiari eraso egitea eta elkarbizitza suntsitzea bilatzen duelako.

Ildo beretik jo du PPko Ana Beltranek, eta erakundeak umiliatzea egotzi dio EH Bilduri. «Ezin dute beste aldera begiratu Bilduk erregeari eraso egin eta gorrota sustatzen duten bitartean», zuzendu zaio alderdi sozialistari.


Summary: Nadalek Roland Garros irabazi du, eta Federer berdindu Grand Slametan. Aise irabazi dio Djokovici Parisko finalean (6-0, 6-2 eta 7-5), eta hamahirugarren Roland Garros txapelketa lortu du. Federerren marka historikoa berdindu du: hogeina Grand Slam dituzte.

Rafael Nadalek egun biribila izan zuen atzo Parisen. Bere ehungarren garaipena lortu zuen Roland Garros lur zanpatuko txapelketan, hamahirugarren titulua eskuratu zuen han, eta hogeigarren Grand Slama. Novak Djokovicen aurka jokatu zuen finala, eta serbiarrak ez zuen ezer egiterik izan Nadalen nagusitasunaren aurrean. Bi ordu eta 41 minutu iraun zuen partidak.

Lehen setean 6-0 egin ondoren, Djokovicek bere jokoa berreskuratu zuen tarteka, baina bi jokalarien artean alde handia egon zen partida osoan. 6-2 amaitu zuten bigarrena, eta 7-5 hirugarrena.

Nadalen garaipena, gainera, berezia izan da, Roger Federer jokalariaren marka berdindu duelako. Orain arte, hura zen gizonezkoen tenisean txapelketa handi gehien irabazi duen jokalaria: hogei. Aurretik, hiru emakume dituzte: Steffi Graf (22), Serena Williams (23) eta Margaret Court (24).

Egun, Djokovic da lehena ATP Gizonezko Tenislari Profesionalen Elkarteko sailkapenean. Nadal bigarrena da, eta Federer, hirugarrena.


Summary: Lakersek hamazazpigarren aldiz irabazi du NBA. Los Angelesko taldea nagusi izan da hasieratik, eta Heatek ez du hari eusterik izan. Seigarren partidan erabaki da finala.

Los Angeles Lakers taldeak 106-93 irabazi dio Miami Heati bart, NBAko finalen seigarren partidan. Finaletako lau partida irabazi ditu Lakersek, eta bi Heatek. Hamazazpigarrenez irabazi dute liga, lehenengoz 2010az geroztik, eta Boston Celticsen marka berdindu dute.

LeBron Jamesek 28 puntu sartu ditu, hamalau errebote hartu, eta hamar asistentzia egin. Hark laugarren aldiz irabazi du NBA, hirugarren taldearekin. Bi irabazi zituen Heatekin, eta behin Cleveland Cavaliersekin. Hamar aldiz jokatu ditu finalak.

Lakersek oso ondo hasi du partida, eta 28-20 amaitu dute lehen laurdena. Finaletako aurreko bi partidetan baino indartsuago aritu dira. Bam Adebayo Heateko pibotak aurre egin dio Lakersi, eta datu txukunak lortu ditu: 25 puntu, hamar errebote, bost asistentzia eta bi tapoi.

Partida erabakita geratu da lehenengo zatian, eta Heatek ez du erantzun bigarrenean. Amaieran, Lakersek titularrak kendu ditu zelaitik, eta defendatzeari utzi dio. Horrek arindu du markagailuan bi taldeen artean izan den aldea.


Nafarroan, «daturik txarrenak»

Summary: Nafarroan, «daturik txarrenak». 546 positibo atzeman dira azken 24 orduetan: egindako PCRen %17,6. «Datu txarrak dira, pandemia hasi zenez geroztik datu txarrenak ditugu gaur», iragarri du Nafarroako Gobernuko lehedakariak Ser irrati katean.

Atzo, Nafarroako Gobernuak neurri murriztaileak hartu zituen, eta bihar sartuko dira indarrean. Azken egunetan positibo ugari izan ditu, baina azken 24 orduetako kopuruek marka txar bat hautsiko dute: Nafarroako Gobernuak iragarri du 546 positibo atzeman direla.

Ordu batzuk lehenago, goizean, Ser irrati kateari eskainitako elkarrizketan, Maria Txibitek aurreratu du «600dik gora kasu» izango direla. «Horrek berretsi baino ez du egiten atzo hartutako neurriak», arrazoitu du. Hala ere, lehendakariak datu hori eman arren, azkenean gutxiago izan dira.

Dena den, aurreko asteko goranzko joera berretsi da, eta, are gehiago, igandeko datuetan jauzi kualitatibo bat izan da. Bigarren olatuan ez da 500 kasuren langa gainditu, eta azken datuak pandemia hasi zenez geroztiko txarrenak dira. Azken asteetako joerarekin bat eginez, 3.094 PCR egin dira osasun sisteman, eta horietatik %17,6k eman dute positibo (adituek gomendatzen dute %5etik behera egon behar luketela positiboek).

Koska bat harago

Iragan astean, lau egunez 400 kasutik gora izan da Nafarroan, urriaren 7tik 10era. Lau egun horietan, 12.081 PCR egin ziren, eta, horrenbestez, egindako probetatik %14,4 positiboak izan ziren, erreferentzia gisa hartu beharreko %5eko langatik oso gora. Alta, Txibitek berak gaur eman duen datu horrek agerian uzten du datuak okertzera doazela asteon.

Egoera ikusita, Nafarroako Gobernuak neurri gehiago iragarri zituen lurralde osorako, atzo. Funtsezkoak ez diren jarduerak etengo ditu gobernuak, koronabirusa heda ez dadin. Ostalaritzan, edukiera %30era murriztuko dute; terrazetan, %50era; eta tabernek eta jatetxeek 22:00etan itxi beharko dute. Merkataritza gune handietan, edukiera %40koa izango da, eta zinema areto, antzoki eta kulturguneetan, %30ekoa. Elkarte gastronomikoak itxi egingo dituzte, eta ezingo da alkoholik saldu 22:00etatik aurrera. Udalek eskumena izango dute neurri murriztaileagoak ezartzeko.

Txibiteren adierazpenak

Gaurko elkarrizketan Txibitek baztertu egin du Nafarroa ixtea eta ukatu du Espainiako Osasun Ministerioak halako proposamenik egin duela. «Neurriok ditugu mahai gainean, eta espero dugu neurri eraginkorrak izatea». Txibitek azpimarratu du hartutako neurriak gogorrak direla, «beste erkidegoetan hartutakoak baino gogorragoak».Atzo adierazi bezala, hainbat herritan neurri berak hartu direla eta funtzionatu duela adierazi du. Beharrezkotzat jo du herritarrek emandako aginduei men egitea: «Guk bakarrik ezin dugu egin».

Dena den, ez du baztertzen neurri gogorragoak hartu behar izatea: «Neurri murriztaileak hartu behar baditugu, irmo jokatuko dugu».


Summary: Rezolak aldi baterako erregulazioa kendu du. LABek akordioa lortu du porlan enpresako zuzendaritzarekin, epaiketa baten aurretik.

Cementos Rezolako zuzendaritzak eta LABek hitzarmena egin dute enpresak apirilean ezarri zuen aldi baterako erregulazioa kentzeko. Horrenbestez, langile guztiak itzuliko dira beharrera: 106 dira Añorgan (Donostia), 94 Arrigorriagan (Bizkaia), eta 130 Malagan (Andaluzia, Espainia). Gainera, Cementos Rezolaren jabeak, Heidelberg Cement Group izenekoak, jakinarazi du gauza bera egingo duela bere kontrolpeko zortzi fabriketan.

LABek azaldu duenez, Espainiako Auzitegi Nazionalak gaia aztertu behar zuen egun berean lortu du akordioa porlan enpresako zuzendaritzarekin, eta sindikatuak kendu egin du salaketa.

LABen arabera, aldi baterako erregulazioak ez zuen «inolako oinarririk», eta koronabirusaren ondorioz jarritako erraztasunagatik aurkeztu zuen enpresak. Horrela, sindikatuak salatu du Rezolak beste behargin batzuk azpikontratatu dituela etxera joandako langileen lana egiteko .

Etxean geratu diren egunetan galdutako soldataren zati bat konpentsatuko die enpresak.

Pozik agertu da LAB: «Aldi baterako erregulazioaren kontrako borrokak eta zuzendaritzaren gehiegikeriaren kontra LABek egindako lan juridikoak ekarri dute albiste pozgarri hau. Akordioa garaipen handia da Cementos Rezolaren langile guztien eskubidearen defentsan».


Summary: Victoria Barrera Arabako batzarkidea hil da. PPko batzarkidea zen, eta gaixotasun baten ondorioz hil da.

Victoria Barrera Arabako PPko batzarkidea hil zen atzo, gaixotasun baten ondorioz. 2019ko maiatzeko hauteskundeen ostean izendatu zuten batzarkide, baina apenas jardun ahal izan duen karguan, urtebete inguru eman baitu gaixo. Zuzenbideko lizentziaduna zen Barrera, eta bi alaba zituen.

PPko kideek dolumin mezuak zabaldu dituzte sare sozialetan. Iñaki Oiarzabal Arabako PPko buruak, esaterako, "dolumina eta gertutasuna" azaldu dizkie haren senideei. Carlos Urkijo Espainiako Gobernuko ordezkari ohia zen Barreraren bikotekidea. Carlos Iturgaiz PPko Euskal Autonomia Erkidegoko presidenteak, berriz, nabarmendu du "emakume, ama eta lagun handia" zela: "Haren oroimena betiko geratuko da Euskadiko PPren familia osoan".


Summary: Guztira 910 positibo atzeman dituzte Hegoaldean. Egoera bereziki kezkagarria da Nafarroan, bigarren olatuan positibo gehien baieztatu duten eguna izan baitzen atzo: 546. Bizkaian eta Gipuzkoan nabarmen egin du behera positibo kopuruak, baina baita egindako PCR kopuruak ere.

Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak eta Nafarroako Gobernuak emandako datuen arabera, Hego Euskal Herrian 910 positibo atzeman zituzten atzo. Egoera bereziki kezkagarria da Nafarroan, bigarren olatuan positibo gehien baieztatu duten eguna izan baitzen atzo: 546. 3.094 PCR egin zituzten atzo Osasunbidean. Egoerari aurre egiteko, Maria Txibiteren gobernuak neurri sorta bat iragarri zuen atzo, urriaren 13ko gauerditik aurrera ezarriko dena.

Beste hiru lurraldeen artean, Araba izan da positibo kopuruak gora egin duen lurralde bakarra: 70 kasu detektatu dituzte, herenegun baino 15 gehiago. Gipuzkoan eta Bizkaian, berriz, kasuek nabarmen behera egin dute. Gipuzkoan, 154 kasu atzeman dituzte, larunbatean baino 104 gutxiago; eta Bizkaian, 140 izan dira positibo eman dutenak, herenegun baino 104 gutxiago.

Haietan positiboen kopuruek behera egin izanak, ordea, lotura zuzena du egindako PCR probak ere gutxiago izatearekin. Hain zuzen, 6.872 proba egin ziren atzo Araban, Bizkaian eta Gipuzkoa, larunbatean baino 3.050 gutxiago. Izan ere, igandeetan beti egin ohi dira proba gutxiago, lehen arretako zerbitzuak itxita daudelako, besteak beste.

Ospitaleetako egoerari dagokionez, erakundeek emandako datuen arabera, beste 49 pertsona ospitaleratu zituzten atzo —horietatik 27 Nafarroan—, eta ZIU zaintza intentsiboetako unitateetan 81 pertsona daude.


Summary: 41 lagunek eman dute positibo Asuncion klinikan. 35 behargin eta sei paziente daude kutsatuta.

Ostiral iluntzean zabaldu zen Tolosako Asuncion klinikan (Gipuzkoa) COVID-19aren agerraldi bat zegoela; harrezkero, kutsatuta daudenen kopurua goraka doa. Gaur zortzi, sendagile batek eman zuen positibo, eta, harekin kontaktuan egondakoei PCR probak egin eta gero, hiru ziren kutsatuak. Astebururako, berriz, 22 ziren kutsatutako langileak, eta bi pazienteak. Gaurko datuen arabera, gutxienez 41 dira PCR proban positibo eman dutenak: 35 langileak dira, eta gainerako seiak, pazienteak.

Hala ere, positibo eman dutenak ondo daude osasunez, oro har. Horietako bat artatu behar izan dute erietxean bertan, baina haren eboluzioa ona da, eta gainerakoek ez dute artarik behar izan. Joan den astean, paziente bat hil zen koronabirusak jota. Agerraldi gehiago saihesteko neurri gisa, larunbatean jakinarazi zuten beste inor ez dutela erietxeratuko Asuncion klinikan, eta inork arta hori behar izatekotan Bidasoko ospitalera bideratuko dutela.

Badaezpadako neurri gisa, klinikako zuzendaritzak erabaki du astearteko eta asteazkeneko jarduera kirurgikoa etetea, klinikak berak jakinarazi duenez. Hala ere, espezialitate guztietako kanpo kontsulta denak mantenduko dituzte, bai ospitalean eta baita Andoaingo, Ordiziako eta Belateko guneetan ere. Larrialdietara joaten diren pazienteak ere artatuko dira, baina ospitaleratzea eskatzen duten kasuak Bidasoko Eskualdeko Ospitalera bideratuko dituzte.

Langile Batzordeak larunbatean salatu zuen giza baliabideen eta materialaren falta dutela. Inma Arroyo batzordeko kideak BERRIAri azaldu dionez, beste erietxeratzerik ez egoteak arindu egin du behargin batzuen lan zama, orain paziente gutxiago dituztelako behargin bakoitzeko. Egoera ez da hobetu, ordea, garbitzaileentzat. Izan ere, arlo horretako langileek berdin garbitu behar dituzte ospitaleko gune guztiak, eta estu dabiltza jendez; bederatzi garbitzaile dira, eta bost konfinatuta daude. Guztira, 350 langile inguruko taldea du klinikak.


Summary: Lukaxenko zigortzea adostu dute EBko estatu kideek. Josep Borrell EBko diplomaziaburuaren esanetan, Bielorrusiako presidentea zigortzea erabaki dute herrialdeko agintariek ez dutelako elkarrizketaren aldeko inolako keinurik egin.

Bielorrusiako 40 goi agintariri zigorrak ezartzea onartu zuen EB Europako Batasunak urriaren 2an, eta, gaur, zigor horiek berresteaz gain, goi agintari gehiagori ere zigor horiek hedatzea adostu dute 27 estatukideek. Agintari zigortu horien artean dago Alexander Lukaxenko Bielorrusiako presidentea.

Alemaniak proposatu du zigorrak areagotzeko, eta gainerakoen baiezkoa lortu du, Atzerri Gaietarako Europako Kontseiluaren bilkuran.

Kontseiluak adierazpen batean jaso du zer jarrera duen EB Europako Batasunak herrialde haren krisi politikoaren inguruan. Batasunak orain arte egin dituen salaketak berretsi ditu oharrean, eta gaineratu du «prestasun» osoa duela «neurri murriztaile» gehiago hartzeko Bielorrusiako «erakunde eta goi kargudunen kontra, Alexandr Lukaxenko [Bielorrusiako presidentea] barne».

Bileraren ostean, Josep Borrel EBko diplomaziaburuak hedabideei adierazi die Bielorrusiako estatuburuari zigorrak ezarriko dizkiola batasunak. Borrellen esanetan, Bielorrusiako agintariek ez dute «inolako keinurik» egin herrialdeko krisi politikoaren aurrean elkarrizketa sustatzeko. Beraz, lehen zigorrak ezarri eta hamar egunera, jarrera gogortzea erabaki du EBk. Beraz, zigorrak prestatzeko lanak hasiko dituzte Kontseiluko lantaldeek, eta egun gutxiren buruan Bielorrusiarentzako bigarren zigor sorta prest izatea espero da.

EBk berriz baztertu ditu abuztuaren 9an Bielorrusian egin ziren bozen emaitzak. «Hauteskundeak ez ziren libreak izan, ezta garbiak ere», jaso du adierazpen idatzian. Lukaxenkoren presidentetzak «zilegitasun demokratiko gabeziak» dituela nabarmendu du. Horrez gain, Kontseiluak gaitzetsi egin du Lukaxenkoren gobernuak «manifestari baketsuen kontra» erabili duen «indarkeria», eta «arbitrarioki atxilotutako» pertsonak aske uzteko exijitu du; horien artean, «preso politikoak».

Bielorrusiako berrogei norbanakoren kontrako zigor neurriak hartu zituen EBk urriaren 2an, «presidentetzarako hauteskunde iruzurrezkoen eta protesta baketsuen aurkako indarkeriazko erantzunaren arduradun» izatea egotzita.

Bielorrusiako agintariekin duen elkarlana apalduko duela ere iragarri du Europak, eta herrialde horretara bideratutako finantza laguntza egokituko duela. Aldiz, Bielorrusiako herritarrentzako eta gizarte zibilarentzako «babesa handitu» egin nahi du. Bide horretan, «finantza baliabideak» ematea hitzeman du «indarkeriaren biktimentzat, gizarte zibileko erakundeentzat eta hedabide independenteentzat».

Kontseiluaren esanetan, EB prest dago Bielorrusiarekiko elkarlana areagotzeko, baldin eta herrialdeko erakundeek «demokraziaren printzipioak, zuzenbide estatua eta giza eskubideak» errespetatzen badituzte. Europak «errepresioa eta abusuak» eteteko eskatu dio Minski, eta hauteskunde «askeak» eta «garbiak» antolatzeko eskatu dio, «ESLA Europako Segurtasun Lankidetzako Antolakundearen ikuskaritzapean». EB prest agertu da «trantsizio demokratiko baketsu bat» babesteko.

Zazpiehun atxilotu

Azken asteetako igandeetan bezala, protesta jendetsuak izan ziren atzo ere Bielorrusiako hainbat hiritan, Lukaxenkok dimititzea eta hauteskundeak berriz egitea exijitzeko. Bielorrusiako Barne ministerioak jakinarazi duenez, zazpiehunlagun baino gehiago atxilotu zituzten.

Protestak abuztuaren 9an lehertu ziren. Egun horretan egin ziren hauteskundeetako emaitzak iruzurra izan zirela salatzera irten ziren milaka herritar kalera. Ordutik, protestek indarra galdu dute, baina oposizioak hasierako eskariei eutsi die: bozak berriz egiteko, manifestarien kontrako indarkeriaren arduradunak zigortzeko eta atxilotuak aske uzteko eskatzen diote gobernuari.

Barne Ministerioaren arabera, 11.000 manifestari izan ziren atzo Bielorrusiako hainbat hiritan egin ziren mobilizazioetan. Manifestari kopuruak behera egin duela adierazi arren, «indarkeria handiagoa» izan zela nabarmendu zuen.

Lukaxenkok Bielorrusiako Konstituzioa aldatzea proposatu du, krisiari irtenbidea emateko, nahiz eta aurreratu duen ez duela murriztuko presidenteari egun dagozkion eskumenak.


Carrek irabazi du Ordizian

Summary: Carrek irabazi du Ordizian. Delko Marseilleko txirrindulariak atzean utzi ditu berarekin zihoazen sei txirrindulariak Abaltzisketako igoeran, eta estreinako garaipena lortu du profesionaletan.

Simon Carrek (Delko Marseille) irabazi du Ordiziazko klasikoa. 22 urteko txirrindulari gazteak profesionaletako lehen garaipena poltsikoratu du. Bigarren izan da Klyle Murphy (Rally), 36 segundora, eta hirugarren, Jefferson Cepeda (Caja Rural), 50era. Hotza eta euria egin du egun osoan, eta, ihesaldi saiakerak etengabeak izan diren arren, azken-aurreko itzulira arte ez da lasterketa erabakitzen hasi.

Itzuli horretan, Caja Rural lasterketa mugitzen hasi da; Abaltzisketako igoeran izan da, hain zuzen ere. Cepedak erasoa jo du, baina Arkea adi egon da, eta ondo erantzun du Winner Anacona eta Kevin Ledanoisekin. Horren ostean, boskote bat osatu da aurrean, baina hori ere ez da ahalegin erabakigarria izan. Gero, sei txirrindularik aurrera egin dute: Cepeda eta Julen Amezketa Caja Ruralekoak, Arkeako Anacona eta Matias Louvelek, Unai Cuadradok (Euskaltel Euskadi) eta Murphyk eta Carrek berak.

Abaltzisketako azken igoeran, erasoa jo du Carrek, eta atzekoek ezin izan dute erantzun. Hala, beste hiru txirrindulari geratu dira: Murphy, Anacona eta Cepda. Saiatu dira Ordiziarako jaitsieran aldea murrizten. Baina ezinezkoa izan da, eta Carrek lortu du garaipena.


Summary: Bangladeshek heriotza zigorra onartu du, bortxatzaileentzat. Joan den astelehenetik, protesta jendetsuak izan dira egunero, indarkeria matxistaren kontrako neurri eraginkorrak eskatzeko.

Bortxaketagatik kondenatuak direnei heriotza zigorra ezarri ahal izango diete Bangladeshko epaileek. Gobernuak eman du horretarako bidea. Heriotza zigorra onartu du, gaur, bortxaketagatik errudun epaituak direnentzat. Mobilizazio jendetsuak egiten ari diren testuinguru batean hartu du erabakia gobernuak. Joan den aste osoan, milaka herritar irten dira egunero protestara, talde bortxaketa baten bideoak eragin duen suminaren ondorioz. Manifestariek salatu dute agintariek ez dutela hartu indarkeria matxistari aurre egiteko neurri eraginkorrik.

Gobernuaren erabakia bihar sartuko da indarrean, Anisul Haque Justizia ministroak jakinarazi duenez. «Emakumeen eta Haurren Kontrako Krudelkeriaren Legea zuzentzeko proposamena onartu du kabineteak, eta bortxaketagatik ezarritako zigorra heriotzara edo bizi guztiko espetxera gogortuko du. Aurrekoak bizi guztiko espetxealdia aurreikusten zuen bakarrik».

Gobernuaren aldaketaren aurretik, legeak heriotza zigorra jasotzen zuen baldin eta erasotzaileak biktima hiltzen bazuen.

Hilaren 4an, emakume baten bortxaketaren bideoa hedatu zen sare sozialetan. Talde bortxaketa baten grabazioa zen. Erasoak haserrea eragin du gizartean, eta, aurreko astelehenaz geroztik, manifestazio jendetsuak izan dira egunero Bangladeshen, indarkeria matxistaren kontrako neurri eraginkorrak eskatzeko.

Gobernuak iragarritako neurriak ez ditu desagerrarazi protestak. Eragile batzuek adierazi dute ez dutela inorentzako heriotza zigorra eskatzen. «Biktima guztientzako justizia eskatzen dugu», adierazi dio Arif Noor Udichi kultur taldeko kideak Efe albiste agentziari.

Bangaldeshen, 975 emakume bortxatu dituzte aurten, urtarriletik irailera bitartean, Ain O Salish Kendra giza eskubideen aldeko elkartearen arabera. Horietatik 208 taldean bortxatu zituzten. 43 bortxatzaileek eragindako zauri fisikoen ondorioz hil ziren, eta hamabik bere buruaz beste egin zuten.

Amnesty Internationalek, berriz, salatu du 2001etik Emakumeen eta Haurren Kontrako Krudelkeriaren Legearen babesean aurkeztu diren salaketen %3,5ek bakarrik izan duela sententzia bat, eta kasuen %0,37etan izan zela zigor bat.


Summary: ELAk salatu du Europaren diru laguntzak «betikoei» mesede egiteko direla. Eusko Jaurlaritzak aurkezturiko lehen zerrendan «nepotismo zantzuak» ikusi ditu sindikatuak; «xantaiatzat» jo ditu Europak funtsen trukean jarritako baldintzak

ELA sindikatuak gogor kritikatu du Eusko Jaurlaritzak Europako Next Generation (NGEU) planeko diru laguntzak lortzeko eginiko lehen zerrenda. Aurreproiektu horiek «enpresa jakin batzuei» diru publikoa emateko direla uste du, eta ez dutela balio trantsizio ekologikorako, ezta pandemiaren ondorioei aurre egiteko ere.

Kritikan sakonduz, zerrendan «nepotismo zantzuak» ikusi dituztela esan du, eta funtsei loturiko baldintzetan gutxi sakondu dela nabarmendu: «Funtsak eta murrizketak eskutik doaz. Europak, lehen, beltzezko gizonak bidaltzen zituen; orain, aldiz, beste estilo bat du. Gastu publikoaren murrizketa eskatuko du», azaldu du Mitxel Lakuntza ELAko idazkari nagusiak.

Lakuntzaren ustez, «oso agerikoa» da Jaurlaritzaren zerrendaren atzean zer helburu dagoen: «Betikoei diru laguntzak ematea da. Ez da eredu aldaketa; enpresa jakin batzuei dirua emateko da, dagoeneko martxan dauden proiektu batzuetarako». Sindikatuak Europako funtsen tranpa deritzon txosten bat idatzi du, eta Lakuntzak txostenaren aurkezpenean argudiatu zuen bere iritzia.

Haren arabera, balizko funtsen laurdenak AHTarentzako lirateke, eta beste laurdenak Petronor eta Iberdrolaren proiektuentzat. «Lotsagarria da AHTaren moduko proiektu batek hainbesteko tartea hartzea [ELAk dio 2.712 milioi euro direla], Europako Batasunak berak ezbaian jarri duela kontuan harturik. Azken txostenetan adierazi du kostuaren gainetik ari dela eta errentagarritasun sozial urria duela.

Iberdrolaren eskaerari buruz ere gogor mintzatu da: «Irabazien errekorra hobetu duen urte berean 1.400 kaleratze egingo dituela iragarri duen enpresa bat da, eta, gainera, zerrendan sartu dute». Salaketa zorrotzenetakoa, dena den, nepotismoarena da, hau da, erakunde publikoek agintarien familiakoei nahita laguntzea. «Jaurlaritzaren zerrenda Price Waterhouse Coopers aholkularitzak egin du, eta Espainiako iparralderako haren burua Asier Atutxa da. Bada, zerrendan 26 milioi euroko laguntza ezarri dute Bizkaia Dorrerako, eta jakina hark kudeatuko duela dorrea». Juan Mari Atutxa barne sailburu izandakoaren semea da.

«Ziria sartzeko modua»

Jaurlaritzaren banaketaz haratago, funtsen izaera ere ezbaian jarri du sindikatuak. «Ez dute balioko larrialdi egoera honetako kalteak konpontzeko, eta ez dira Jaurlaritzaren edo Nafarroako Gobernuko aurrekontuetan sartuko; beraz, ez dituzte horiek orekatuko». Lakuntzaren ustez, ez da arreta handia jarri funtsen baldintzen hizki txikian: «Funtsak lortzeko baldintzak eskatzen dituzten estatuei xantaia egiteko mekanismo bat dira». Zergatik? ELAk txostenean aletu ditu arrazoiak: «Europako Batasunaren agiriak argi dio funtsak eta erreformak guztiz lotuta joango direla. Ez dute intentziorik ezkutatu. Honelako erreformak izan daitezke: pentsioena, lan merkatuarena, eta austeritate aurrekontu-politikak».

Baldintzak horiek direla ikusita, ELAk dei egin dio ezker politikoari: «Harrituta gaude ezkerreko politikari batzuek aukera gisa aurkezten dutelako; funts hauek zerbaitetarako aukera badira, agenda neoliberalean sakontzeko aukera dira». Euskal Herriko alderdiei gogoratu zien ezkerrak ez duela Europan agintzen, eta funtsen atzean dagoen logika dela zalantzan jarri behar dena. «Ziria sartzeko modu bat da hau, eta ezin dute onartu. Eztabaida ezin da izan zer proiektuk jasotzen duen dirua eta zeinek ez, baizik eta funtsa bera jarri behar da auzitan».

Horiek horrela, eta aurrera begira jarrita, ELAk argi du funtsa ez dela «milioi zaparrada bat» izango, eta pandemiaren krisiaren konponbidea bertan dagoela: «Gure herrialdera begiratu behar dugu, eta funts propioak bilatu». Alde horretatik, sindikatuak azken hilabeteetan egin zuen aldarria errepikatu zuen Lakuntzak; zerga erreforma beharrezkoa dela, «egiteko aukera dagoelako». Horregatik, eskaera egin zien Eusko Jaurlaritzari eta Nafarroako Gobernuari: ez dezatela «despistera» jokatu, funtsen inguruko «egia osoa» kontatu dezatela, eta «erreakzionatu» dezatela funts propioak aktibatuz.


Summary: EBk zigorrak ezarriko dizkie Errusiako zenbait herritarri, Navalni pozoitzeagatik. Frantziaren eta Alemaniaren proposamen bateratua onartu dute EBko gainerako estatukideek. Zehazteko dago zigorrak nori ezarriko dizkieten.

Alexei Navalni Errusiako oposizioko buruzagia Novitxok delako gai kimikoarekin pozoitzea eta hura hiltzen ahalegintzea egotzi dio EB Europako Batasunak Errusiari. Hori dela eta, eraso horren arduradun jotzen dituen Errusiako herritarren kontrako zigorrak hartuko dituela adireazi du Josep Borrell EBko diplomaziburuak, Europako Atzerri Gaietarako Kontseiluaren ostean. «Akordio politiko bat dago neurri murriztaile horiek ezartzeko».

Borrellek azaldu du «erabateko adostasuna» izan dela estatukideen artean, eta Frantziaren eta Alemaniaren proposamenak auziari buruzko «ebidentziak» jarri dituela mahai gainean.

Oraindik zehaztu gabe dago zigor horiek Errusiako zein herritarri ezarriko dizkieten. Dena den, Borrellek argitu du Navalni «hiltzeko saiakerak» ez duela Moskurekin elkarrizketa etetea ekarriko. «Errusiarekiko harremanak beste dimentsio bat du. Zigorrak ezarriko ditugu gertaera zehatz batengatik, baina, aldi berean, Minskeko akordioen gauzatzeari buruz hitz egin beharra daukagu, gure erresilientzia indartu, interes bateragarriak ditugun atzerriko politika jakin batzuetan era selektiboan konpometitu».


Summary: «Azalpenik gabeko gaixotasun batek» txerto baten probak geldiarazi ditu. Johnson & Johnson AEBetako farmazia industriak sortu duen txerto baten probak eten ditu oraingoz, parte hartzaile bati gaixotasun arraro bat atzeman diotelako. Gaixotasuna aztertzen ari dira.

Johnson & Johnsonek eten egin ditu COVID-19aren aurka sortzen ari zen txertoaren probak. Txertoa hirugarren fasean zegoen jada, probatzekoan, baina parte hartzaile bati «azalpenik gabeko gaixotasun bat» atzeman diote, eta ikerketa bertan behera utzi behar izan dute oraingoz.

Ameriketako Estatu Batuetako konpaini horrek argitu nahi izan du ikertzen ari direla gaixotasun hori, bai euren medikuak, baita erakunde independenteak ere. Zehaztasun asko, ordea, ez du eman, «gaixotu den boluntarioaren pribatutasuna errespetatu» behar delako: «Gaixotasun berri horren inguruan ikasten ari gara oraindik, eta garrantzitsua da datu guztiak esku artean izatea informazio gehiago zabaldu baino lehen».

Enpresak lasaitasun mezu bat igorri nahi izan du, eta azpimarratu du ez direla gauza bera ikerketaren eten bat eta proba kliniko bat legez atxikitzea: «Ikerketaren etena protokoloaren parte da, ohiko prozedura bat». Proba kliniko bat legez atxikitzeko eskumena, berriz, AEBetako gobernuak du.

60.000 boluntario

AEBetako Osasun Institutu Nazionalak irailaren 23an jakinarazi zuen boluntario bila zebiltzala hirugarren fasean zegoen COVID-19aren aurkako txerto baten laugarren proba egiteko. Helburua zen 215 lekutako 60.000 pertsona biltzea, AEBetakoak zein nazioartekoak: Brasilgoak, Perukoak, Mexikokoak eta Hegoafrikakoak, besteak beste.

Johnson's xaboi ospetsuen egileak asmoa erakutsi du txertoa 2021. urtearen hasieran kaleratzeko.


Summary: Koronabirusaren gakoak: txertoaren itxaropena. COVID-19aren aurkako txertoaren inguruko galderei erantzun die Ana Galarraga zientzia dibulgatzaileak.

COVID-19aren aurkako txertoari buruz galdera asko dago. Izango al da benetan txertorik? Eta zer garapen puntutan dago etorriko den hori? Nolakoa izango da? Zer mugarri edo fase gainditu behar ditu? Galdera horiei erantzun die Ana Galarraga zientzia dibulgatzaileak Teknopolis saioko bideo honetan.


Summary: Euskararen ezagutzaren unibertsalizazioari buruzko jardunaldiak egingo dituzte. Eusko Jaurlaritzak eta Kontseiluak jardunaldiak antolatu dituzte azaroaren 12rako eta 13rako, Euskararen herria euskal hiztun lelopean. Euskararen ezagutzaren unibertsalizazioan lankidetzak duen garrantzia azpimarratu dute.

Euskararen ezagutzaren unibertsalizazioaren eta etorkizuneko gakoen inguruan hausnartzeko asmoz, Eusko Jaurlaritzak eta Euskararen Gizarte Erakundeen Kontseiluak jardunaldiak antolatu dituzte azaroaren 12an eta 13an, Bilboko Bizkaia aretoan, Euskararen herria euskal hiztun izenpean. Gaur goizean egin dute aurkezpena, eta hizkuntzaren normalizazioan hiztunak sortzeak duen garrantzia azpimarratu dute, transmisioaren eta hezkuntzaren eremuak oinarri hartuta, besteak beste.

Miren Dobaran Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikako sailburuordea agerraldian izan da, eta adierazi du euskal gizartea «hizkuntzaren biziberritze prozesu etengabe batean» murgilduta dagoela. «Gizarte mugimenduek eta azken hiru hamarkadetako datuek erakusten dute euskararen egoera onbidean jartzeko ahalegin instituzional eta sozial ugari egin direla, eta emaitza baikor eta esanguratsuak lortzen ari garela». Hitz horiek oinarri hartuta, Paul Bilbao Kontseiluko idazkariak jardunaldien garrantzia azpimarratu du, baina aitortu du egungo testuinguruak «albo kalteak» ere sortu dituela, eta «epe laburrera» eragina izango duela euskararen ezagutzaren unibertsalizazioan.

Gai horren inguruan hausnartzeko, adituen, instituzioen eta eragileen ahotsa entzun nahi dute antolatzaileek, eta, horretarako, 11 saio izango dituen egitarau bat antolatu dute. «Transmisioa, hezkuntza eta helduen euskalduntzea oinarri hartuta, instituzioetan eta eragileetan lanean diharduten zenbait eragileren gogoetak entzuteko eta partekatzeko aukera izango dugu, mahai inguru, elkarrizketa eta hitzaldi formatuetan», adierazi du Bilbaok. Saioetan parte hartuko du, besteak beste, Xavier Vila soziolinguistika adituak. Hitzaldi bat emango du, Ezagutzaren unibertsalizazioaren hari-muturrak ikuspegi soziolinguistikotik izenpean. Hala ere, egitarau osoa eskuratu nahi duenak Kontseiluaren webgunera jo dezake. Gainera, jardunaldiak doakoak izango dira, eta izen ematea irekita dago jadanik. Segurtasun eta osasun protokolo bat ere garatu dute.

Lankidetzaren beharra

Jaurlaritzak eta Kontseiluak lankidetzan antolatutako jardunaldiak izango dira, eta antolatzaileei garrantzitsua iruditzen zaie. «Bakoitzak bere bidea jorratu du ezagutzaren unibertsalizazioaren esparruan, baina badaude biok ditugun kezkak ere; biok ikusi dugu gisa honetako foro bat antolatzeko beharra eta interesa», azaldu du Bilbaok. Dobaranen arabera, berriz, halako gaietan «inportantea» da erakunde publikoen eta gizarte eragileen arteko lankidetza egotea.


Summary: Eskubideak «kartzeletan ere betetzeko» eskatu dute 300 bat legelarik. Sareren ekimenez egindako agiri batean salatu dutenez, COVID-19aren kontra espetxeetan abiarazitako neurriek ez dituzte aintzat hartu presoen eta senideen eskubideak.

«Ideologia askotako eta hainbat lekutako legelariek» izenpetutako agiri bat aurkeztu du Sarek jende aurrean. Legelariak demokraziaren alde, eskubideak espetxean ere bai du izenburua aipatutako agiriak, eta horren asmoa da espetxean gertatzen diren eskubide urraketak salatzea, COVID-19aren izurriaren ondorioz urratze horiek areagotu egin direla ohartaraztea, eta instituzioei arlo horren inguruko zenbait eskaera zehatz egitea.

Sarek hedabideei banatutako agirian, 231 legelariren izenak agertzen dira, Euskal Herrikoak eta kanpokoak, baina Sareren bozeramaile Joseba Azkarragak esan duenez, geroztik ere jarraitu dute atxikimenduak jasotzen, eta jadanik 300 inguru dira adierazpena babestu duten abokatu eta legelariak.

Azkarragak azaldu duenez, Sareren ekimenez prestatu dute agiria: «Gure zeregina gizartea giza eskubideen alde aktibatzea da, eta oraingoan zuzenbidean aritzen direnen sektorea aktibatu nahi izan dugu», esan du. Gogorarazi du euskal gizarteak «urteak» daramatzala aktibazio horretan mobilizazio jendetsuak egiten, baina espetxeetan norabide horretan egin diren urratsak «ñimiñoak» izan direla.

Iñaki Lasagabaster EHU Euskal Herriko Unibertsitateko Administrazio Zuzenbideko katedradunak eta Amaia Goirigolzarri abokatuak aurkeztu dituzte agiriaren edukiak. Esan dutenez, politika ezin da ulertu eskubiderik gabe: «Politikek eskubideak gauzatzeko tresna izan behar dute, baina, aldi berean, eskubideak dira politiken muga», azaldu dute. Hala ere, pentsatzen dute espetxe politika praktikan ari dela eskubide horiek ukatzen.

Presoek beren familia ingurunetik hurbil dauden espetxeetan egoteko duten eskubidea hartu dute hizpide: «Administrazioak ezin du bere kabuz erabaki kondenatuen banaketa; legeak ezarritako muga eta betebehar batzuk errespetatu behar ditu». Halaber, Goirigolzarrik azaldu duenez, uste dute Igor Gonzalez Sola presoaren heriotzak erakusten duela «beste eskubide batzuk» ere ez direla errespetatze ari: osasunerako eskubidea, gradu progresiorako eskubidea, beste espetxe onura batzuez baliatzekoa, gaixotasun batzuen ondorioz baldintzapean aske geratzeko eskubidea eta abar.

Agiriaren sinatzaileen arabera, pandemiak larriagotu egin du egoera hori, presoen konfinamendua eta bisiten etenaldia ekarri baititu. Pandemiaren aurrean «bide errazena» aukeratu da, hau da, «espetxeak ixtea eta bisitarik ez egotea, edo bisitak egiteko baldintza ankerrak eta bete ezinak ezartzea».

Sinatzaileek sei eskaera zehatz egin dizkiote administrazioari: presoak gerturatzea, gaixotasun larriak dituztenak askatzea, pandemiari aurre egiteko «presoen oinarrizko eskubideak errespetatzen dituzten neurriak» hartzea, familia bizitzarako eskubidea ahalbidetzea, erregimen irekiak, kondena etxean betetzeko aukera eta baldintzapeko askapenak azkartu eta ahalbidetzea, eta, finean, presoen oinarrizko eskubideak errespetatzea. Azkarragak esan du Euskal Herriko erakundeei, Espainiakoei, Espainiako Kongresuko talde parlamentario guztiei eta euskal presoei igorriko dietela agiria.


Summary: Nafarroako egoitzetan 155 kasu aktibo daude. Uztailaren 1etik, 25 egoiliar hil dira Nafarroan COVID-19arekin. Orain, hemezortzi daude ospitaleratuta.

COVID-19a dutenen kopurua egonkor mantentzen ari da Nafarroako egoitzetan. Gaur eman du datuon berri Nafarroako Gobernuko Eskubide Sozialen Departamentuak: atzo 155 kasu aktibo zeuden zahar etxeetan, eta joan den astearen amaiera aldera, 158. Koronabirusa atzeman dieten langileak, berriz, 58 dira.

Atzemandako kasuetatik hemezortzi erietxeetan daude, 64 egoitzetan sintomekin eta gainontzeko 53ak ere egoitzetan, baina sintomarik gabe. Uztailaren 1az geroztik zahar etxeetako 25 egoiliar hil dira Nafarroan COVID-19arekin, horietatik hemezortzi erietxe batera eramanak izan ostean.

Txibiteren gobernuak hartutako azken neurriak direla eta, gogortu egin dira baldintzak egoitzetako bisitentzat ere. Salbuespen batzuk mantendu dituzte: ustez hilzorian daudenek jaso ditzakete bisitak, euren egoera hobetzeko beharrezko dituztenak ere bai, eta egoera asko okertu zaienek ere bai. Zentroen inguruko «ibilbide seguruetan» ere paseatu daitezke egoiliarrak.

Atzemandako kasuen kopurua behera egiten ari da desgaitasunak dituztenen zentroetan. Han bederatzi kasu aktibo daude —hamabi ziren joan den aste amaieran—, eta bi daude ospitaleratuta. Hemeretzi dira kasu aktiboak dituzten langileak.


Grebara deitu dituzte ITPko langileak

Summary: Grebara deitu dituzte ITPko langileak. Langileen batzordeak salatu du «proposamen onargarri» bat aurkeztu diola zuzendaritzari, baina hark ez diola erantzun.

Zamudioko (Bizkaia) ITPko langileak grebara deituta daude, bihar hasi eta ostiralera arte, eta ez dute baztertzen astebeteko beste lanuzte bat egitea ere. Hala jakinarazi du langileen batzordeak (ELA), zuzendaritzarekin izandako bileretan egiaztatu ondoren kaleratzeekin aurrera jarraitu baino ez duela nahi.

Duela ia hilabete hasi ziren elkarrizketak. Ordutik, langileek sei greba egun eta hainbat mobilizazio egin dituzte. Enpresak 194 langile kaleratzeko espedientea aurkeztu du, antolaketa eta produkzio arloko arazoak argudiatuta. Langile batzordearen arabera, baina, ITPk ez ditu «behar bezala» egiaztatu arrazoi horiek: «Ez du hori justifikatzen duen frogarik aurkeztu, eta bere planteamenduaren oinarri diren etorkizuneko aurreikuspenak oso epe luzekoak dira».

ELAk azaldu duenez, aurreko astean, lan karga txikiko egoerari aurre egiteko proposamen bat aurkeztu zion zuzendaritzari. Sindikatuaren arabera, horrekin enplegu guztiak mantendu ahalko lirateke —kontratu mugagabeak eta aldi baterakoak—, eta enpresak irailaren erdialdera arte aplikatu dituen erretiro aurreratuen planarekin jarraitzea ahalbidetuko luke, eta aldi baterako lan erregulazioetan eta hitzarmen kolektiboan jasotan dauden lanaldiak malgutzeko aukera baliatu ahalko luke zuzendaritzak. «ELAk badaki bere proposamena guztiz onargarria dela enpresarentzat, eta, aldi berean, enpleguari eusten diola eta enpresaren jarduerari baldintza hobeetan jarraitzeko aukera ematen diola».


Summary: Jumbo Vismak eta Mithcelton Scottek Giroa utzi dute koronabirusarengatik. Zortzi kasu agertu dira antolakuntzak egindako PCR probetan. Tartean Kruijswij eta Matthewsena. Bi txirrindulariek proba utzi dute.

Tourrean gertatu ez bezala, koronabirusa eragina izaten ari da Italiako Giroan. Bi taldek, Mithcelton Scottek eta Jumbo Vismak, lasterketa utzi dute. Atseden eguna baliatuz antolakuntzak 571 PCR proba egin ditu, eta zortzi positibo azaldu dira. Horietatik bi txirrindularienak izan dira: Steven Kruikswijena (Jumbo Visma) eta Michael Matthewsena (Sunweb). Hala, bi txirrindulariek lasterketa utzi dute. Beste kasuak taldeetako langileenak dira. Besteak beste, AG2Rn eta Ineosen argertu dira positiboak.

Kruikswij lasterketa irabazteko hautagaietako bat zen..Liderrarengandik 1.24ra zegoen sailkapen nagusian. "Penatuta" dagoela azaldu dute taldeko ordezkariek, Izan ere, ez du sintomarik. Ezta Matthewsek ere.

Mitcheltonen, ostiralean, Simon Yatesek utzi zuen lasterketa. Baina kasu gehiago agertu dira taldean, eta horregatik hartu du erabakia. Honela jakinarazi du: "Zoritxarrez taldean positibo kasu gehiago ditugu, eta gizartearekin, lasterketarekin eta gure txirrindulari zein langileekin dugun ardura tarteko, Giroa uzteko erabakia hartu dugu".


Summary: Positibo kopurua apaldu egin da Nafarroan: ia 200 gutxiago zenbatu dituzte. Beste 891 kasu zenbatu dituzte Hego Euskal Herrian, eta 30 lagun ospitaleratu dituzte COVID-19arengatik. 85 pertsona daude ZIUetan.

Joan den egunean baino hemeretzi positibo gutxiago atzeman dituzte Hegoaldean: 891. Igandean erregistratutako datu makurraren ondotik, apaldu egin da egun bakarrean detektatutako positibo kopurua. Hala eta guztiz ere, kontrako bi joera daude zifra horren atzean: Nafarroan, astelehenean nabarmen egin du behera kasu kopuruak, igandean bigarren olatuko kutsatu kopururik handiena atzeman ondotik: ia 200 kasu gutxiago izan dira azken egunean. Osakidetzak, ordea, ia 200 kasu gehiago zenbatu ditu, Gipuzkoan eta Bizkaian izandako gorakada dela eta.

Nafarroako Gobernuko Osasun Departamentuak jakinarazi duenez, 362 kasu zenbatu dituzte azken egunean. Bezperan, berriz, 529 positibo izan ziren, hau da, testen %17,6. Hori horrela, beherakada aski nabaria izan da positibotasun tasari dagokionez ere: 3.067 proba egin zituzten atzo foru erkidegoan, eta horien guztien %11,8k eman dute positibo.

Hegoaldeko gainerako lurraldeetan, kasuak nabarmen ugaritu dira. Bizkaian, 255 positibo atzeman dituzte, bezperan baino 117 gehiago. Gipuzkoan ere gorakada izan da kutsatuen kurban; zehazki, 224 kasu zenbatu dituzte, joan den egunean baino 74 gehiago. Araban, berriz, bezperan baino positibo gutxiago zenbatu dituzte azken orduetan: 44 izan dira, 26 gutxiago. Osakidetzak 6.763 PCR proba egin ditu azken egunean, eta horien %7,8k eman dute positibo guztira. Hain zuzen ere, azkenaldian erregistratu den daturik makurrena da atzo egindako testen gainekoa. Izan ere, egun bakarrean egindako PCR kopurua berdintsua izanagatik ere, ia 200 kasu gehiago zenbatu ditu Osakidetzak.

Halaber, nabarmentzekoa da intzidentzia tasak Gipuzkoan izandako gorakada: oraintxe bertan, herrialde horretan 100.000 biztanleko 330i atzeman diete birusa hamalau egunean. Aurreko astean, Nafarroak salbu, Hegoaldeko gainerako lurraldeetan batek ere ez zuen gainditzen 300en langa. Gainera, herrikako zenbaketei buruzko informazioa argitaratu du Eusko Jaurlaritzak, eta, datu horiei erreparatuta, Zegamak erregistratu ditu kopururik makurrenak intzidentziari dagokionez: 100.000 biztanleko 2.545 positibo zenbatu dituzte hamalau egunean.

Ospitaleen egoera aztertuta, Osasunbideak eta Osakidetzak jakinarazi dutenez, azken orduetan 30 lagun ospitaleratu dituzte birusagatik, bezperan baino hamar gutxiago. Oraintxe bertan, 551 gaixo daude ospitaleratuta; zehazki, Nafarroakoak dira horietatik 291. Gainera, 85 pertsona ZIUetan daude; hau da, aurreko egunean baino bost gehiago.

Bestalde, Nafarroako Gobernuak emandako datuen arabera, azken egunean bi pertsona zendu dira foru erkidegoan gaitzarengatik: 83 urteko emakumezko bat eta 79 urteko gizonezko bat. Gainera, gobernuak jakinarazi du azken egunetan beste bost pertsona ere hil dituela birusak. Zehazki, hiru emakumezko (83, 86 eta 89 urte) eta bi gizonezko (87 eta 94 urte).