Summary: Emakumezko etxegabe bat hilda aurkitu dute Barakaldoko kutxa automatiko batean. Berri Otxoak elkarteak gertatutakoa salatuko du ostiralean, 11:00etan, Santa Teresa plazan.

42 urteko etxegabe bat hilda aurkitu zuten larunbatean Barakaldoko (Bizkaia) kutxa automatiko batean. Emakumezkoa zen, Bilbokoa. Barakaldoko Udaltzaingoa hasi zen kasua ikertzen, baina, orain, Ertzaintza ari da lanean. Azaldu dutenez, gorpua Auzitegi Medikuntza Institutuan dago; heriotzaren kausak ikertzen ari dira.

Hildako emakumea omenduko du Bestebi egoitza inklusioaren eta etxegabetasuna desagerraraztearen aldeko plataformak bihar, Herriko Plazan, 11:00etan. Era berean, gertatutakoa salatuko du Berri Otxoak pobreziaren eta bazterketa sozialaren kontrako elkarteak ostiralean. Bagatza auzoko Santa Teresa plazan elkarretaratzera deitu du, 11:00etan. Etxebizitza duina izateko eskubidea aldarrikatuko dute, eta «prekaritate eta murrizketa hiltzaileak» salatuko dituzte.

Berri Otxoak elkarteak eta Argitan emakumeentzako aholku etxeak uztailean salatu zuten Barakaldoko Udalak itxi egin duela kalean bizi diren emakumeentzako aterpetxea. Zentroa Arrontegi auzoan zegoen, eta sei emakumerentzako tokia zuen. Eusko Jaurlaritzak ekainaren 30era arteko diru laguntza eskaini zuen hura martxan jartzeko. Epe hori amaituta, itxi egin zuten aterpetxea.

Dutxa hartzeko aukerarik ez

Nafarroan ere salatu dituzte etxegabeek pairatzen dituzten arazoak. «Gaur egun, Iruñean, kalean dauden pertsona gehienek ez dute dutxatzeko aukerarik», kritikatu du Iruñeko Paris 365 jangela solidarioak. Azaldu dutenez, maiatzera arte, etxegabeek Caritasek kudeatutako San Miguel zentroan hartzen zuten dutxa, eta arropa doan garbitzeko aukera ere bazuten. Hilabete horretan, baina, zentroa itxi zuten. Ordutik, etxegabeek ez dute dutxa hartzeko aukerarik.

Arazoa «larriagotu» egin da udan. Paris 365ek gogoratu du abuztuaren 18tik 24ra bitartean tenperaturak 42 gradura heldu zirela, eta minimoak ez zirela 25 gradutik jaitsi gau batzuetan. «Izerdi etengabeak, freskatzeko ezintasunak eta arropa garbitzeko zein lehortzeko aukerarik ezak erabiltzaileei sarna, onddoak eta infekzioak eragin dizkie».

Zentroa itxi zutenetik, Iruñeko Udalak ez du beste zerbitzurik eskaini. Eta, jangelak azaldu duenez, pertsona horiek oso gutxitan izaten dute zerbitzu horiek ordaintzeko behar adina diru: «Dutxatzea 1,05 euro da; oihala 0,40; xaboia beste 0,40; arropa garbitzea 5,65 euro; eta, lehortzea beste 5,65». Hori dela eta, Paris 365ek erabaki du bere gain hartuko duela kalean dauden erabiltzaile guztien hiru dutxaren eta asteko arropa garbitu eta lehortzearen kostua. Era berean, Iruñeko Udalari exijituko diote bertan bizi diren «herritar guztien oinarrizko beharrez» ardura dadin.


Berdela, ur hotzagoen bila

Summary: Berdela, ur hotzagoen bila. Aztiren ikerketa baten arabera, itsasoa gradu bat berotzen den gradu bakoitzeko berdelak 370 kilometro iparralderantz eramaten du errutea. Txitxarroak, berriz, hamabi egun aurreratzen du ugalketa.

Oso kezkatuta azaldu ziren udaberrian euskal arrantzaleak, berdela arrantzatzeko zailtasunak zirela eta. Arrain hori harrapatzeko amua erabiltzen duten itsasontziek kuotaren erdia ere ez zuten bete ahal izan. Harrapaketa hobeak izan zituzten ainguraketako ontziek —kuotaren %90 bete zuten—, baina denek esan zuten berdela bere ohiko ibilbideak eta jokabideak aldatzen ari dela.

Arrantzaleen galderei erantzun bat eman nahi diezaieke Aztik 1992an hasi eta gaur kaleratu duen azterketa batean. Haren arabera, itsasoaren berotzeak iparralderantz eramaten ari da berdela, gero eta gehiago, eta txitxarroaren ugalketa ere aztoratu du.

Zentro teknologikoko ikerketa talde horrek bi espezie horien migrazio eta biologia aldaketak aztertu ditu, eta ondorioztatu du itsasoa berotzen den gradu bakoitzeko berdelak 370 kilometro iparralderantz eramaten duela bere arrautzen errutea. Txitxarroari dagokionez, tenperaturaren igotzeak hamabi egun inguru aurreratzen du ugalketa.

Aztik azaldu duenez, arrautzak erruten dituzten sasoia «kritikoa» da berdelaren eta txitxarroaren bizitzan.

Edonola ere, Aztik nabarmendu du bi espezie horien migrazioetan ikusitako aldaketak «arinak» direla. Horregatik, «ez dirudi aldaketa horiek berdelaren eta txitxarroaren arrantza aldatzen dutenik Bizkaiko golkoko ontzientzat».

Ikerketa zentroak bi espezieak aztertzen jarraituko duela agindu du, «klima aldaketaren aurreikuspenek adierazten baitute ozeanoa orain arte ikusi baino gehiago berotu dela».


Summary: Apple, Amazon eta Meta, Bruselaren zerrenda beltzean. Merkataritza elektronikoaren lege berrira egokitzeko eskatu die Europako Batzordeak sei enpresa erraldoiri. Sei hilabeteko epea izango dute baldintzak betetzeko edo helegitea aurkezteko.

Europako Batzordeak argitu du zein den Interneteko enpresa erraldoien bere zerrenda beltza: merkataritza elektronikoari buruzko arau berriak bete beharko dituzten enpresak zeintzuk diren jakinarazi du. Denera, sei enpresa sartu ditu zerrendan: Alphabet, Amazon, Apple, ByteDance, Meta eta Microsoft. Bruselak uste du enpresa horiek nahikoa indar badutela merkatuaren oreka baldintzatzeko. Bada, sei hilabeteko epea eman die legeak ezartzen dituen baldintzak betetzeko edo arauaren aurkako helegitea aurkezteko.

Urtebete da Europako Batzordeak merkataritza elektronikoari buruzko arauak eguneratu zituela. Bi lege onartu zituen zehazki Interneteko atari handiek merkatuan duten «kontrol egoera» murrizteko eta lehia orekatzeko: Zerbitzu Digitalen Araua (ZDA) eta Merkatu Digitalen Araua (MDA). Lege horiek aukera ematen diote batzordeari isunak jartzeko, uste badu enpresa batek merkatuaren lehia oztopatzen duela. Monopolio jarduna duela berretsiko lukeen ikerketarik gabe zigortzeko ahalmena ematen dio, gainera. Haien mundu osoko fakturazioaren %20 ere izan liteke isuna.

Izan ere, orain arte ez bezala, enpresek aurretiaz bete beharko dituzte aurkako baldintza batzuk. Esaterako, azken hiru urteetan 7.500 milioi euroko fakturazioa izatea Europako Batasuneko herrialdeetan, edo gutxienez 45 milioi erabiltzaile aktibo izatea, eta 10.000 enpresa erabiltzaile. Arestian aipatutako enpresek betetzen dituzten baldintzak horiek guztiak.

Gaurtik, Europako Batzordeari jakinarazi beharko diote konpainiek beste enpresa bat erosi nahi dutenean, eta Bruselarekin harremana izango duen bitartekari bat izendatu beharko dute. Izan ere, gehienak AEBetakoak dira, eta Europako egoitza Irlandan izan ohi dute.

Zehazki, atari horiek ematen dituzten 22 zerbitzuk bete beharko dituzte monopolioaren aurkako legearen baldintzak: Facebook, Instagram, Tiktok eta Linkedin sare sozialek, Whatsapp eta Messenger mezularitza sistemek, Youtube bideo plataformak, Google bilatzaileak edota Chrome eta Safari nabigatzaileek. Baita iOS, Android eta Windows sistema operatiboek, aplikazioak erosteko atariek (App Store, Google Play), eta Googleren, Amazonen eta Metaren publizitate tresnek ere.

Aldiz, arautik kanpo geratu dira Bing bilatzailea, Edge nabigatzailea, Apple iMessage mezularitza zerbitzua, Appleren tabletako sistema operatiboa, edota Gmail eta Outlook posta zerbitzuak. Dena den, ikerketa bat abiatu du jakiteko ea horiei ere arauaren baldintzak betearazi behar zaizkien edo ez.

Merkataritza elektronikoaren arauak debekatu egiten die enpresei beren zerbitzu jakin baten bidez eskuratutako datuak beste zerbitzuekin lortutakoekin bateratzea. Alegia, Metak ezingo du Facebook bidez eta Whatsapp bidez lortutakoa bateratu. Era berean, ezingo dituzte erabiltzaileak behartu konpainiaren aplikazio jakin batzuk beren gailuetan instalatuta izatera. Finantza erakundeek ordainketa zerbitzu alternatiboak eskaini ahal izango dituzte, halaber.


Summary: Aurtengo ekaina, uztaila eta abuztua inoiz erregistratutako beroenak izan dira. Munduko Meteorologia Erakundeak kaleratutako txostenaren arabera, abuztuko batez besteko tenperatura 1,5 gradu altuagoa izan da industriaurreko garaikoa baino. Antartikako itsas izotzaren hedadura minimo historikoetan dago. NBEk herrialde aberatsei eskatu die bizkortu dezatela irtenbide klimatikoa.

Berotze globalak eragindako muturreko ondorioek ez dute etenik. Munduko Meteorologia Erakundeak argitaratu du txostena, Copernicus zerbitzuak kaleratutako datuekin, eta, horren arabera, inoiz erregistraturiko hiruhilekorik beroena izan da azken hau munduan. Hain zuzen, aurtengo abuztua 1,5 gradu beroagoa izan da, batez beste, industriaurreko —1850-1900 bitartean— garaian baino, eta historiako hilabeterik beroenetan bigarrena izan da, aurtengo uztailaren ondotik.

Ekaineko, uztaileko eta abuztuko tenperaturak jaso ditu EB Europako Batasunak klima aldaketa aztertzeko sorturiko zerbitzuak, eta, horren arabera, aurtengo lehen seihilekoa inoiz erregistraturiko beroenetan bigarrena izan da, 2016koaren ondoren.


Summary: ETBk koska bat gora egin nahi du entretenimendu eskaintzan. ETB1ek Zinea Zetaz, Ztanda, Bikote bionikoa eta Lotsagabea saioak estreinatuko ditu. ETB2ra beste saio berri iritsiko dira.

ETBren telebista eskaintzak koska bat gora egin nahi du entretenimenduan. Horrekin batera, aktualitatea eta emakumeen kirola izango dira denboraldi berriaren oinarri nagusiak. Hala azaldu du gaur Gasteizen ETBko zuzendari Unai Iparragirrek, programetako aurkezle eta gidariekin batera.

Berrikuntzen artean, Itziar Ituño eta Eneko Sagardoi aktoreek Zinea Zetaz saioa aurkeztuko dute ostegun gauetan. Euskal Herriko hainbat film emango dituzte saio horretan, eta emanaldiaren aurretik aurkezpen batzuk egingo dituzte Ituñok eta Sagardoik. Programaren lehen denboraldian film hauek emango dituzte: Nora (Lara Izagirre, 2020); Ane (David Perez Sañudo, 2020); Bazen behin Euskadin (Manu Gomez, 2021); Ilargi guztiak (Igor Legarreta, 2020); Handia (Jon Garaño eta Aitor Arregi, 2017); eta Oreina (Koldo Almandoz, 2018).

Entretenimenduzko bi saio berri estreinatuko ditu denboraldi honetan ETB1ek: Bikote bionikoa eta Lotsagabeak. Aurrenekoan protagonistak Mikel Perez eta Iñigo Agirre izango dira. Zientifikoki giza gorputzaren mugak zein diren erakutsiko dizkiete ikus-entzuleei, eta, horretarako, askotariko probak gainditu beharko dituzte. Lotsagabeak saioari dagokionez, ehun gazte ariko dira lehian 10.000 euroko saria irabazteko itxaropenarekin. Miren Nogales eta Iker Galartza izango dira saio horretako aurkezle eta esatariak. Epaile lanetan, berriz, Odei Jainaga atleta eta Aiora Enparantza aktorea arituko dira.

Beste mota bateko lehia izango da Ztanda saioan. Talent show horretan, kanturako dohainak erakutsi beharko dituzte parte hartzaileek. Hautaprobak egiteko deialdia zabalik da, eta saioa urrian estreinatuko du ETB1ek. Aurkezlea Barbara Goenaga aktorea izango da.

Aurreko denboraldian euskarazko kateak eman zituen hainbat saio datozen asteetan itzuliko dira programaziora: Mihiluze lehiaketak, esate baterako, astelehenean hasiko du denboraldia plato berriarekin eta proba berriekin; Piztu Telebista gaur bertan itzuliko da; Go!azen telesailaren hamargarren denboraldia azaroan hasiko da; astegunetan ikusi ahalko dira Biba zuek!, Txoriene eta Joseba Argiñano Sukalerrian saioan; eta asteburuetan, Arte[faktua] literatur saioa, Hitzetik hortzera bertsolaritza programa, Teknopolis zientzia eta teknologia saioa eta Oholtzan musika emanaldien tartea.

Kirolak, ohiko moduan, presentzia nabarmena izango du euskarazko katean. ETBk iragarri duenez, emakumeen kirola izango da denboraldi honetako apustu nagusia. Emakume kirolariei buruzko erreportaje eta podcast bereziak egingo dituzte, Basque Team taldekoekin batera. Futbol, saskibaloi eta eskubaloiko lehen mailako emakumezkoen partidak emango dituzte, baita Emakume Master Cup eta Woman Winter Series txapelketak ere. Europako lehiaketetan parte hartuko duten emakume taldeen norgehiagokak ere euskarazko katean ikusi ahalko dira datozen hilabeteetan. Gizonezkoen Winter Series zesta puntako txapelketaren hirugarren edizioa udazken-negu partean emango dute.

Bost saio beri ETB2n ETB2 katean ere makina bat berrikuntza izango dituzte denboraldi honetan. Lehen ere badira sukaldaritza programak, baina beste berri bat estreinatuko dute: Oído Cocina, Aitana Avila sukaldariak gidatuta —hiru bikote lehiatuko dira, eta bikoteko kideetako bat ez da batere trebea kozinatzen—.

Julian Iantzik, TVEko Conquis aurkezteaz aparte, ETB2n Esta casa es una mina lehiaketa berria aurkeztuko du. Yolanda Alzola, Ahikar Azkona eta Mario Campoy ere saio horretan ariko dira.

Juanma Lopez Iturriagak La Caza izeneko reality berria aurkeztuko du. Talent show berezi bat ere estreinatuko dute: 12 Líderes, Helena Resanoren eskutik.

Ane Ibarzabalek eta Diego Ayusek, berriz, Quédate con Ane zuzeneko magazin berria gidatuko dute. Iñigo Segurolaren baratzea eta Javi Riveroren errezetak tartekatuko dituzte saio berrian.

Akelarre saioak jarraitu egingo du, baina errotik aldatuko dute. Izan ere, denboraldi honetan programako aurkezleak Ana Goitia eta Nerea Garmendia izango dira


Summary: Kontseiluak eskatu du jauzi bat egiteko hezkuntzako hizkuntza politiketan. Euskalgintzaren Kontseiluak hezkuntzaren inguruko azterketa nazionala egin du. Besteak beste, esan dute EAEko Hezkuntza Legeak euskara gehiago behar duela, eta baxoa euskaraz egiteko eskubidea aldarrikatu dute.

Astelehenean egin zuten eskola sartzea Ipar Euskal Herriko milaka ikaslek, eta bihar hasiko dira ikasgeletara itzultzen Hego Euskal Herrikoak. Ikasturte hasiera horretan, Euskalgintzaren Kontseiluak euskaraz ikasteko eskubideari eta ezintasunei erreparatu die, hezkuntzaren inguruko azterketa nazional bat kaleratuta. Haien esanetan, hezkuntza sistema funtsezko elementua da hizkuntza gutxitu baten berreskuratze, normalizazio eta biziberritze prozesuan, transmisioa bermatzeko bidea baita. Halaber, iruditzen zaie euskararen normalizazio eta biziberritze prozesu horretarako hizkuntza politiketan jauzi bat ezinbestekoa dela, baita hezkuntzan ere: «Hiru errealitate desberdin ditugu hezkuntzan hizkuntzaren auziari eta euskararen normalizazioari dagokienez. Hala ere, aldeak alde, hiruretan ezinbestekoa da jauzi bat egitea, egungo egoerari eta etorkizuneko erronka handiei aurre egiteko».

Hiru errealitateak banan-banan aztertu dituzte oharrean. Arabari, Bizkaiari eta Gipuzkoari dagokionez, alderdi baikorrari erreparatuta, nabarmendu dute azken 40 urteetan euskararen normalizazioan eta biziberritzean egin diren urratsen bermerik handienetakoa hezkuntza sistema izan dela. Gainera, nabarmendu dute derrigorrezko mailetan eskolatutako ikasle ia denek dutela euskararekin harremana, kasu batzuetan «gutxienekoa» bada ere.

Hori aurkia. Eta ifrentzua? «Euskararen ezagutzan aurreratutako horrek ez du zuzenki eragiten erabileran». Erantsi dutenez, eskolatze osoa D ereduan egin duten hainbat ikaslek ez dute lortzen bizimoduko arlo guztietan euskaraz «eroso» aritzeko adinako gaitasuna. Gainera, hain esanetan, zenbait D ereduk zailtasunak dituzte «egiazko D eredu» izateko. Eta salatu dute Euskal Herrira iritsi berri direnetako «asko» A eredura bideratzen dituztela. Uste dute digitalizazioak eta globalizazioak ere badutela eragina: «Joera da hizkuntza hegemonikoak are eta hegemonikoago egiten ari direla, eta gutxituak are eta gutxituago». Horiek horrela: «Euskarak, osterantzeko hizkuntza gutxituek bezala, politika publiko indartsuak eta ausartak behar ditu datozen hamarkadetan bizirik eta noranahiko iraungo badu».

Legeari errepara

Ikasturte honetan gertakari garrantzitsu bat ere badago ortzi mugan: EAEko Hezkuntza Lege berria ondu nahian ari dira. Kontseiluak argiki markatu du legeari egindako ekarpenetan beraien irudiko zein izango den euskararen jabekuntzarako bidea: euskara ikasteko eta irakasteko hizkuntza izango duen eredu orokortu inklusiboa, euskal kultura ardatz izango duen euskal curriculuma eta hezkuntza ez-arautua osorik euskaraz garatzea.

Horiek kontuan izanda, Eusko Jaurlaritzak Eusko Legebiltzarrera bidalitako Hezkuntza Lege proiektuan ikusi dituzte «egokiak» diren alderdiak, hala nola ikasleek eskolatzea amaitzerako B2 maila izatea euskaraz nahiz gazteleraz eta eskola bakoitzak bere hizkuntza proiektua egin beharra. Alabaina, kezkak gaina hartu die: «Helburuak zehatzak diren arren, haietara iristeko bidea erabat lauso dago legean». Horregatik, Kontseiluak argi du lege berriak zehaztasun gehiago behar duela, «euskara gehiago izan dezan, eta, batik bat, euskara gutxien dutenek gehiago izan dezaten».

Nafarroari dagokionez, hasteko, argazki orokor bat egin dute. Eman dituzten datuen arabera, aurten ikasleen %30 inguru hasiko dira D ereduan, %18 A ereduan, eta %52 G ereduan –euskara ez dute irakasgai gisa ere—. Kontseiluak «kezkaz» erreparatzen die datu horiei. Izan ere: «Euskara ardatz duen irakats ereduak, D ereduak, urteak daramatza %30era hurreratzen den langa hori gainditu ezinik geratuta».

Horren atzean egon daitezkeen arrazoiak aletu ditu Kontseiluak. Haien irudiko, galga jarri dute PAI ereduen bidez. PAIn, gaztelera ez ezik, ingelesa edo atzerriko beste hizkuntza batzuk ere erabiltzen dituzte irakas-hizkuntza gisa. Kontseiluaren esanetan, gobernutik PAI «indartu eta sustatu» dute. Gainera, gaitzetsi dutenez, euskararik gabeko ereduetara bideratzen dituzte Nafarroara iritsi berri diren ikasleak. Azkenik, zortzi familiak eskatuz gero D ereduak sortzeko aukera zabalik badago ere, Kontseiluaren esanetan, oztopoak baino ez dizkiete jartzen familiei, «ia ezinezko bihurtzeraino».

Ipar Euskal Herrian, datuei erreparatuta, euskara jasoko duten ikasleak are gutxiago dira. Hain zuzen, eskola umeen %57k ez dute kontakturik izango euskararekin. Hori ikusirik, salaketa egin du Kontseiluak: «Dudarik gabe, ofizialtasunik eza lasta handia da Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan euskarazko ereduetan aurrera egiteko eta hezkuntza bidezko transmisioaren bidez euskararen normalizazioan eta biziberritzean eragiteko». Halaber, nabarmendu dute ofizialtasunik ez edukitzeak berarekin dakarrela euskarazko irakaskuntza aldian aldiko gobernuen eta erabakien menpe egotea.

Azkenaldiko borrokarik garrantzitsuenetako bati ere erreparatu dio Kontseiluak. Azaldu dutenez, udaberrian lortu zuten Seaskako ikasleek brebeta euskaraz egin ahal izatea, baina oraindik frantsesez pasatu behar dute baxoa. Hori ere euskaraz egin ahal izatea exijitu dute. Halaber, eskatu dute Seaskako ikasleak ez direnei ere probak euskaraz pasatzeko aukera ematea, baita sare publikoan euskarazko ereduak zabaltzeko trabak ezabatzea ere.


Langile bat hil da Urruñan

Summary: Langile bat hil da Urruñan. Gidatzen ari zen hondeamakina irauli egin da, eta azpian harrapatu du.

Istripu hilgarri bat gertatu da gaur goizean Urruñan (Lapurdi). Lurberri kalean eraikuntza lanetan ari zen hondeamakina txiki bat irauli egin da, eta gidaria azpian harrapatu du.

Lankideek ibilgailuaren azpitik atera ahal izan dute, baina ordurako ez zuen bihotz taupadarik. Hendaiako suhiltzaileak bertaratu dira, eta saiatu dira langilea suspertzen, baina ezin izan dute.

LABek azaldu duenez, gizonak I.D. izena zuen, eta 50 urte zituen. Boli Kostatik iritsi zen 2019an, eta harrezkero mota askotako lanak eginak zituen, «batez ere ABLEen bidez, beti prekaritatean murgilduta». Haren bi seme-alabak eta emaztea Afrikako herrialdean bizi dira.

Gaurko istripuarekin, 34 dira aurten Euskal Herrian lanean ari zirela hildakoak, LABen zenbaketaren arabera. Horietako bi izan dira Lapurdin: martxoan, tailer bateko langile bat hil zen Baionan garaiera batetik erorita, eta otsailean irakasle bat labanaz hil zuten Donibane Lohizuneko eskola batean.


Summary: Hizkuntza politika eta segregazioa, EH Bilduren zuzenketen oinarriak. Lege proiektuari aurkeztuko dizkion zuzenketen ildo nagusiak aurkeztu ditu Pello Otxandiano EH Bilduren programa zuzendariak. Otxandianok uste du udazkenean «une erabakigarrian» sartuko dela Hezkuntza Legearen eztabaida.

EH Bilduk EAEko Hezkuntza Lege proiektuari aurkeztuko dizkion zuzenketen norabidearen berri eman du gaur Donostian, prentsaurrekoan. Pello Otxandiano EH Bilduren programa zuzendariak azaldu duenez, udazkenean lege horren eztabaida «une erabakigarrian» sartuko da, eta horri begira sei lerro nagusietan sakontzea beharrezkoa dela esan du. Batetik, Euskal Hezkuntza Zerbitzu Publikoa eskaintzen duten ikastetxeek eskubideak eta betebeharrak dituztela gogoratu du, eta, legeak zerbitzua erregulatu behar duenez gero, azpimarratu du ongi zehaztu beharko lukeela nola bermatu eskubideak betebeharrak betetzen ez direnean. «Egoera demografiko honetan hezkuntza sistemaren eraldaketak eskatzen ditu joko arau garbiak, eta horrek esan nahi du Euskal Hezkuntza Zerbitzu Publikoa erregulatu egin behar duela».

Horrez gain, EH Bilduk zehaztapen gehiago eskatuko ditu ikastetxeen autonomia bermatzearen inguruan. «Nola ziurtatu sistemaren deszentralizazioa, ikastetxeen autonomia oinarri, hezkuntza kalitatearen hobekuntza sistemikoaren eta ekitatearen mesedetan izango dela?», galdetu du Otxandianok. Haren hitzetan, sistemaren gobernantza mekanismoak definitzea falta da legean.

Bestetik, EH Bilduk uste du euskarri juridikoak definitu beharko direla ikasketak amaitzean ikasleak bi hizkuntza ofizialetan B2 eta atzerriko hizkuntzan B1 mailarekin atera daitezen. EH Bilduren programa zuzendariak azaldu duenez, ereduen eztabaida gaindituta dago, eta helburua izan behar da zehaztea zein den maila horiek erdiesteko behar den hizkuntza politika. «Eztabaida ez da ereduak bai ala ez, baizik zer hizkuntza politika behar den eta zer arkitektura juridikoa eskatzen duen», zehaztu du.

Horrekin batera, segregazioari aurre egiteko herri ituna planteatzeko abagunea dela iritzi dio EH Bilduk, jaiotza tasaren beherakadak eragiten duen lehia albo batera utzita. EH Bildurentzat, egiturazko neurriak behar dira lege proiektuan segregazioa amaitzeko.

Digitalizazioari buruzko hausnarketa ere mahai gainean jarri nahi du koalizioak.«Iruditzen zaigu honetaz gutxiegi hitz egin dela. Norantz eramango gaituen ez dakigun iraultza digital baten aurrean, ez ote da prekauzio printzipioa aplikatu behar hezkuntza legean?», galdetu du Otxandianok.

Azkenik, EH Bilduk uste du udazkenean eskola publikoaren aldeko plan estrategikoa definitzeko garaia izango dela. Otxandianok nabarmendu duenez, ezinbestekoak dira sistemaren eraldaketaren ondoriozko jauzia egitea kalitatean, eskola segregazioaren kontrako planifikazio estrategikoa abiatzea eta «anbizio handiko» inbertsio plana egitea azpiegitura eta ekipamenduetan.

Urriaren 3an bukatuko da Hezkuntza Lege proiektuari zuzenketak aurkezteko epea. Voxek, PP+C’s-k eta Elkarrekin Podemos-Iuk osoko zuzenketak iragarri dituzte, eta EAJ eta PSE-EE lanean ari dira zuzenketak elkarrekin aurkezteko.


Entzuteko eta entzuna izateko

Summary: Entzuteko eta entzuna izateko. Hernaniko Herritar Foroak bultzatuta, zirkulu errestauratibo batean parte hartu dute udalerriko hamabi lagunek. Kideek esperientziaren berri eman dute lehen aldiz.

«Hain ertz ezberdinetan ibilitako jendearen bizipen, kezka, nahigabe eta minen ahotsa entzun nahi nuen. Eta uste nuen nik ere, beste guztiek bezala, nire ekarpen txikia egin nezakeela», Juanjo Uriaren hitzak dira. Hernaniko (Gipuzkoa) Biteri kultur etxeko oholtzatik eginak, atzo arratsaldean. Inguruan beste 11 lagun eserita, zirkulu erdi batean. Denak hizlariari so, esanak adi entzuten. Guztiek elkar ezagutzen dute, eta ezagutzen dute bakoitzaren historia. Lehen aldia da, baina, plaza publikoan horren berri ematen dutela, elkarrizketa prozesu errestauratiboak eskaini diena herritarrei plazaratzeko asmoz.

Hernaniko Herritar Foroak «entzute fase bati» ekin zion 2018an, «Hernani anitzak hurbiletik ezagutzeko» asmoz. Hala xehetu zuen Aitziber Blanco bideratzaile eta Lokarriko kide ohiak haren helburua: «Gatazka eta indarkeria politikoak gure herrian eta herritarren arteko bizikidetzan izandako eragina ezagutzea eta ulertzea». Eta horrek emaniko fruituetako bat da iazko maiatzean hamabi herritarrek zirkulu errestauratibo batean parte hartu izana. Rosa Pellejero, Elias Miner, Maddi Ugartemendia, Itziar Egiguren, Leo Lekuona, Jon Navarro, Estefania Morcillo, Juanjo Uria, Iratxe Ugalde, Kepa Pikabea, Felipe Etxeberria eta Lourdes Tranche. Tartean, Herri Batasunako alkate ohi bat, PSE-EEko zinegotzi ohi bat, presoen senideak… Talde plurala, baina Biteri kultur etxean lagun talde gisa aurkeztu zena.

Denak ere Duke Duchschererren gidaritzapean elkartu ziren, Viçens Rul·lan psikologoaren itzulpengintza lana lagun zutela. Duchschererrek beste zenbait gatazka eremutan izandako esperientzia baliatu zuen parte hartzaileentzat «gune seguru bat» eratzeko; non, eta Urnietako (Gipuzkoa) Salestarren ikastetxean. «Gune neutral bat izan zen».

Han elkartu ziren zenbait egunez hamabi lagunak, zenbait galderaren bueltan euren esperientziak kontatu eta gainerakoenak entzuteko. Eta berebiziko garrantzia izan zuen prozesuan azken elementu horrek, entzuteak. Hizlari bakoitzak arreta bereziz entzun behar zion kide bat aukeratu behar baitzuen, ondoren esanak laburtu zitzan.

Minerrek adierazi zuen Morcillo aukeratu zuela hari entzuteko. Preso baten senidea lehena, eta PSE-EEko zinegotzi izana bigarrena. «Kontrapuntua izango litzatekeena; pentsamendu politiko eta bizipen aldetik», azaldu zuen Minerrek. Halere, gehitu zuen hitz egiteak eta entzuteak agerian utzi diela gatazkak bien bizitzak baldintzatu dituela: «Sufritu dugunak elkartzen gaitu erdian».

Morcillok ere adierazi zuen bakoitzaren esperientzia kontatu ahala antzeman zuela afera komun ugari zituztela: «Gure herriko egoera politikoak haurrak ginenetik markatu gintuen. Txanpon beraren bi aldeak ginen: bakoitza posizio politiko batean, baina pertsona bezala izandako emozioak antzekoak ziren».

Halako elkarguneetara, baina, ez ziren bat-batean iritsi. Duchschererek azaldu zuenez, denak elkartu ziren lehen unea «tentsio handikoa» izan zen, eta partaideetako bat «sakonago» hitz egitera ausartu izanak eman zien behar zuten bultzada: «Hunkigarria izan zen nola amaieran esperientzia intimoak kontatzen zizkioten elkarri».

«Zertarako?»

Zirkulua eratu aurretik ere egin ziren urratsak. Izatez, Herritar Foroko kideak gerora zirkuluko partaide izango ziren zenbaitekin banakako elkarrizketak egin zituzten. Hala gogoratu zuen Lekuonak berak eta Tranchek foroko kideekin izandako bilkura: «Babestuak, entzunak, errespetatuak eta baloratuak sentitu ginen». Hilabete batzuk geroago jakinarazi zieten beste zenbait lagunen bizipenak ere jaso zituztela, eta elkartu nahi zituztela.

Taldean elkartzeak, baina, «kezkak» eta «zalantzak» sortu zizkien zenbaiti. Minerrek azaldu zuen ingurukoekin bere bizipenak konpartitzea «onuragarri» izan zaiola, baina prozesuak bestelako galdera batzuk ere sortzen zizkiola: «Non sartu naiz? Zertarako? Norekin topo egingo dut? Ulertuko dute nire egoera?». Kezka horiek, baina, beste zerbaiti egin zioten lekua: «Aberastasun pertsonal batekin ateratzen naiz hemendik».

Ez zuen berehalakoan baietz esan Morcillok ere. Hari Pellejerok, foroko kideak, luzatu zion gonbidapena. «Esan zidanean pentsatuko zuela eta zerbait esango zidala, korapilo bat egin zitzaidan», azaldu zuen Pellejerok. Eta erantzuna pentsatu behar horren arrazoiak eman zituen Morcillok: «Eszeptikoa nintzen. Ez nengoen ziur zerbaitetarako balioko ote zuen, eta gogorra egiten zitzaidan nire bizitzaren zenbait aspektu gogoratzea. Ez nuen nahi niretzat eta nire familiarentzat hain mingarria izan zen iragan batera itzuli».

Halere, Morcillok gaineratu zuen lehen aldia izan zela ezagutzen ez zuten pertsona batzuek «zinegotzi sozialista baten alaba eta zinegotzi sozialista gisa» bizi izandakoaren berri jakin nahi zutela. Horiek hala, baiezkoa eman zuen: «Nire aportazioak Hernaniko bizikidetzari laguntzea posible bazen, zalantzak uxatu eta parte hartu behar nuen».

Beste batzuek, berriz, argiago ikusi zuten hasieratik. «Halako ekimenak beharrezkotzat jotzen nituen lehen, eta beharrezkotzat jotzen ditut orain», azaldu zuen Uriak, eta gehitu «pozez eta ilusioz» hartu zuela gonbita. Kepa Pikabeak ere ez zuen zalantzarik egin. Izan ere, ez da halako esperientzia batean parte hartzen duen lehen aldia. Preso zela izan zituen elkarrizketak biktimekin: «Beti sentitu dut entzuteko beharra». Oraingoan, baina, entzuna ere sentitu da.

Foroko kideentzat ere ez zen erraza izan. «Urduritasun» hitza erabili dute egoera hura deskribatzeko. «Nola lortu bakarka sentitutako hori taldean denak biltzean ematea?». Hori zen Navarrok bere buruari egindako galdera. «Ez da erraza jende aurrean hitz egitea, eta gutxiago gai hauetaz», Pellejeroren esana.

Hala, denak ere «konfort eremutik» atera ziren bilkura haietan, Egigurenen esanetan, eta «etiketak eta klixeak» baztertuta egin zuten, Ugartemendiaren hitzetan. Horrek eman zien bide, «formatu intimo batean», barruan zituztenak atera eta elkar ulertzeko. «Pertsona gisa» hitz egin, eta bizikidetza «posible» dela elkarrekin ikusteko. Hori bileraz bilera lortu zuten, gerturatu ahala, Uriaren arabera: «Erakutsi digu pentsaera eta ibilbide ezberdinetako jendeen artean posible dela elkarlan zintzo eta aberats bat egitea. Bizikidetzaren funtsa da».

Bilkura hartatik «ekintza plan bat» ere atera zuten, eta haren ondorioetako bat da Biteri kultur etxean egindako agerraldia. «Diskrezioz» egindako «elkarrizketa sakon eta zintzoaren» eraginak eta ondorioak herritarrei plazaratzea. «Denok ditugu historia gogorrak, eta denok eman dugu urrats zail baina beharrezkoa», azaldu du Morcillok.


Summary: Euskaradun gizartearen etorkizuna irudikatzen ari da Badalab. Etorkisuneku proiektuaren barruan, beka deialdi bat eta Itzultzeko eskubidea fabula aurkeztu dituzte.

Euskaradun gizartearen etorkizuna irudikatzeko helburuarekin sortu du Badalab hizkuntza berrikuntza laborategiak Etorkisuneku proiektua. Gaur, proiektuaren lehen faseko emaitza –Nerea Arrien idazleak idatzitako fabula– eta bigarren fasea –beka deialdia– aurkeztu dituzte Errenterian (Gipuzkoa).

Gaur aurkeztu duten fabula Etorkisuneku proiektuaren lehen fasean osatu dute. Euskal Herriko jatorri anitzetako dozena bat gazte bildu zituzten, eta galdetu zieten ea nola irudikatzen zuten 2073 urteko euskal gizartea. «Topaketa horretan pozgarria izan zen gazteek etorkizuna euskaraz irudikatzen zutela», adierazi du Leire Palacios Badalab-eko eragileak. Bertan ateratako ideietatik abiatuta osatu du Nerea Arrien idazleak Itzultzeko eskubidea fabula. Izan Sampedrok egindako ilustrazioekin apaindu dute lana. Palaciosek nabarmendu du irakurleari pentsarazi egiten diola fabulak: «Ideia asko biltzen ditu, baina sakontasun handirik gabe. Galderak sortzen ditu».

Etorkizuna «ziurtasunik gabekotzat saltzen» den arren, oso estereotipatua daukagula azaldu du Arrienek: «Etorkizuna teknologiarekin lotzen dugu, eta, euskarari erreparatuta, a bilduaz eta traolaz betetako hizkuntza bat ikusten nuen, sare sozialei lotua, karaktereen tiraniak laburtua». Gazteekin izandako topaketan, ordea, bestelako ideia batzuk jaso zituen: «Sekulako sorpresa izan zen etorkizuna desazkundearekin lotzen dutela jakitea, itzultzearekin. Hortik abiatu nuen kontakizuna». Itzuli hitzak, gainera, adiera ezberdinak hartu ditu ipuinean: «Atzera egitea eta hizkuntzak itzultzea». Idazlearen ustez, itzulpengintzak garrantzi handia hartuko du etorkizunean, «globalizazioak jende eta hizkuntza asko biltzea ekarriko du». Gure iruditerian dagoen etorkizuna «distopia» gisa ikusten du idazleak, eta «utopia» bat irudikatu nahi izan du.

Bestalde, proiektuaren bigarren fasea zein izango den ere argitu dute: beka deialdi bat. Fabularen abiapuntu berdinetik, sormena eta euskararen etorkizuna uztartzea du helburu bekak. Edozein diziplina artistikotako proposamenak, piezak, artefaktuak, gailuak edo hausnarketak aurkeztu daitezke. Baldintza bakarra da euskararen etorkizuna irudikatzea edo horrekin lotura izatea. Guztira lau diru laguntza emango dituzte, bakoitza 1.500 eurokoa. Badalab-ekin batera, Tipi kooperatibak jardun du proiektua lantzen. Tipi-ko kide Ana Abarrategik beka deialdia «oso irekia» dela adierazi du: «Fabula irakurri, inspiratu eta edozein ideia proposa daiteke».

Eskaerak egiteko epea urriaren 15ean amaituko da, eta bakarka zein taldeka egin daitezke. Saridunak urriaren 26an jakinaraziko dituzte, eta abenduaren 31ra arte izango dute proposamena burutzeko tartea. Aurretik, irailaren 23ko 11:30ean, topaketa bat antolatuko dute bekara aurkeztu nahi dutenen zalantzak argitu eta proposamenak fintzeko.

Komunitatea osatzen

Egungo mundu aldakorraren eta azkarraren testuinguruan sortu zuten Badalab duela bi urte. Laborategiaren eta martxan duten proiektuaren helburua etorkizuneko interakzio sistemetan euskararen erabilera bermatzea da. Horretarako, Badalab-ek «galderak, lankidetza, espazioak, tresnak eta esperientzia» ditu ardatz, Goiatz Oiartzabal zuzendariaren arabera.

Etorkisuneku proiektuan parte hartu duten gazteak bi urte horietan sortutako «komunitateko» kideak dira. Izan ere, zuzendariaren hitzetan, Badalab-ek lankidetza puntualak baino gehiago, «elkar elikatzea» du helburu, «komunitatea sortzea». Beraz, aurreko ekintzetan eta proiektuetan parte hartu dutenei eskatu die euskaradun gizartearen etorkizuna irudikatzeko. Ideia horietatik sortu du idazleak fabula, eta ideia horiek izan daitezke inspirazio iturri beka deialdira aurkeztuko dituzten proiektuetarako.


Summary: Ipar Irlandako gatazka armaturako amnistia onartu dute, alde guztiak kontra egon arren. Ikerketetan kooperatuz gero, hilketengatik akusaturikoek immunitatea jaso ahalko dute. Irlandako Errepublika lege hori auzitara eraman ala ez aztertzen ari da.

Errepublikanoak kontra daude, baita unionistak ere. Biktimen taldeak ere bai, eta jarrera bera dute Irlandako Errepublikak, gobernuz kanpoko erakundeek eta Europako Kontseiluak, esaterako; eta, halere, Erresuma Batuko Gobernuak aurrera egitea erabaki du, neurriak eztabaida handia eragin duen arren. Ipar Irlandako gatazka armatuaren garaiko hilketen akusatuek amnistia jasoko dute, horiei buruzko ikerketetan kooperatzen badute. Erresuma Batuko Komunen Ganberak gaur eman dio oniritzia lege proiektuari, eta horrek, praktikan, auzipetzeak preskribatzea ekarriko du berekin, beste hainbat ondorioren artean.

Erresuma Batuaren Ipar Irlandarako ministro izan zen Brandon Lewisek (2020-2022) eman zuen amnistia emateko asmoaren berri lehen aldiz, 2021eko uztailean, eta orduan argudiatu zuen «geroz eta argiago geratu» zela «ikerketa kriminalek» ez dutela «esperotako emaitzarik» emango. Ipar Irlandako Polizia Zerbitzua mila kasu baino gehiago aztertzen ari da egun, gehienak duela lau hamarkada gertaturikoak, eta horiek ikertzeko gutxienez hogei urte beharko lituzke; hori kontuan hartuta, eta orain arteko bide judizialen egoerak baloratu ostean, Lewisek adierazi zuen aldaketa bat ezinbestekoa dela «egia eta berradiskidetzea babesteko». Gerora, iazko uztailean, jasandako presioaren ondorioz, baldintza bat jartzea erabaki zuen: ikerketetan kooperatzea.

1970eko hamarkadatik 1998ko bake ituna —Ostiral Santuko Akordioa— sinatu arte 3.500 lagun inguru hil eta 40.000 zauritu zituzten Ipar Irlandan, baina kasu horietako asko oraindik ere argitzeko daude. Gaur onarturiko neurriak Erresuma Batuko armadako soldaduei zein IRA Irlandako Armada Errepublikanoko boluntarioei eragingo lieke —ez diete indulturik emango jada zigorturikoei—, eta helburutzat dauka, Londresen arabera, gatazka armatuaren «legatua lantzea eta berradiskidetzea sustatzea». Horretarako, besteak beste, ICRIR Informazioa Berreskuratzeko eta Adiskidetzerako Batzorde Independentea eratuko dute; talde hori arduratuko da ikerketez, bost urteko iraupena izango du, eta 292 milioi euroko aurrekontu bat kudeatuko du.

Lantalde horrekin aritzea ukatzen dutenek ez dute lortuko egozten dizkieten delituek preskribatzea, eta, beraz, auzipetuak izateko ateak irekita jarraituko du haien kontrako «nahikoa froga badago edo frogak agertzen badira», lege proiektuak jasotzen duenez.

Amnistiaren aferak eztabaida eragin du Erresuma Batuko Parlamentuan ere; batez ere, Lorden Ganberan. Gaur Komunen Ganberara itzuli aurretik, goi ganberan izan zen, eta auzipetzeak preskribatzeko aukera kentzeko zuzenketa bat aurkeztu zuten; azkenean, ordea, hori kentzea erabaki zuten, eta modu horretan iritsi da behe ganberara.

Gainera, onartu berri duten lege proiektuak atea ixten dio ikerketa gehiago hasteari, baina horretan ez dute aldaketarik egin; edonola ere, Alderdi Kontserbadoreak gehiengo osoa du Komunen Ganberan, eta zuzenketa horiek bertan behera utziko zituzkeen, Ipar Irlandarako ministro Chris Heaton-Harrisek joan den uztailean iradoki modura: «Gobernu honek uste du baldintzapeko immunitatea funtsezkoa izango dela informazio kopururik handiena ahalik eta azkarrena biltzeko».

«Antidemokratikoa eta bidegabea»

Sinn Fein eta DUP Alderdi Demokratiko Unionista, Ipar Irlandako bi alderdi nagusiak, Londresek sustaturiko lege proiektuaren aurka agertu dira urteotan. Sinn Feineko presidenteorde Michelle O’Neillek, iragan abuztu amaieran, esan zuen testu horrek «giza eskubideak ukatzen» dizkiela «biktimei eta beren familiei», eta «antidemokratikoa eta bidegabea» dela.

Eta joan den ekainean, kasurako, DUPeko buruzagi Jeffrey Donaldsonek mezu bat bidali zion Erresuma Batuko lehen ministro Rishi Sunaki, lege proiektua bertan behera utz dezala eskatzeko. Horren alde agertu dena, aldiz, Ipar Irlandako Beteranoen Mugimendua izan da, Irlanda iparraldean aritu ziren 200.000 soldadu ohi ordezkatzen dituen taldea.

Badirudienez Londresek ez duela atzera egingo, baliteke Irlandako Errepublikako Gobernuak afera auzitara eramatea. Micheal Martin lehen ministroak Financial Times egunkariari iragan igandean adierazi zionez, aukera hori aztertzen ari dira, gomendio juridikoa eskatu baitute. «Bi aste barru» jasoko dute erantzuna, eta orduan erabakiko dute Giza Eskubideen Europako Auzitegira jo ala ez —Erresuma Batuko Alderdi Kontserbadoreko sektore batzuk horretatik ateratzeko presio egiten ari dira—: «Ez dugu ezer baztertzen. Hau lantzen dugu biktimak gure kezken erdigunean jarrita».


Summary: Euskara, katalana, galiziera eta aranera erabiltzeko erreforma erregistratu dute Espainiako Kongresuan. PSOE, Sumar, ERC, EH Bildu, EAJ eta BNG taldeek aurkeztu dute ganberako araudia aldatzeko lege erreforma

Salbuespenak salbuespen eta keinuak keinu, hizkuntza gutxituak ikusezin dira Espainiako Kongresuan. Orain arte, debeku izan da gaztelania ez beste edozein hizkuntza erabiltzea ganbera horretako eztabaidetan, osoko bilkuretan edo ekinbideen aurkezpenetan. Egoera hori aldatzeko urratsa eginen dute PSOE, Sumar, ERC, EH Bildu, EAJ eta BNG talde parlamentarioek, kongresuko araudia aldatzeko lege erreforma proposamen bat aurkeztuta. Horren arabera, euskara, katalana, galiziera eta aranera erabili ahalko dira batzorde, bilkura eta eztabaida guztietan, bai ahoz bai idatziz.

Sei indarrek adostutako idazkian —akordiotik at geratu da Junts—, ez dira espresuki aipatzen euskara, galiziera edo katalana. Horren ordez, testuan zehazten da diputatuek aukera izanen dutela «autonomia erkidegoren batean ofizialtasun izaera duten edozein hizkuntzatan» aritzeko. Horrek abagune bat zabalduko luke aranera ere zerrendan sartzeko, baina ez asturiera edo aragoiera, esate baterako.

Alderdion asmoa da erreforma bi asteren buruan onartzea, irailaren 26an eta 27an egitekoa den Alberto Nuñez Feijooren (PP) inbestidura saioan aplikatzeko. Helburu horrekin, presazko bidetik tramitatu dute proposamena eta irakurraldi bakarrean eztabaidatuko dute osoko bilkuran, irailaren 19eko astean.

Trantsizio epe bat, itzultzaileak kontratatzeko

Erreforma aurkeztu duten taldeek gehiengo osoa dute Espainiako Kongresuan, hortaz, uste izatekoa da arazorik gabe onartuko dutela eta berehala sartuko dela indarrean. Une horretatik aurrera, diputatuek nahieran erabili ahalko dituzte hizkuntza horiek. Hala ere, apur bat gehiago itxaron beharko dute idatzizko komunikazioetan ere euskara erabiltzeko. Horretarako, ganberako zerbitzuak «egokitu» beharko dituztela adierazi dute, eta proposamenean zehaztua dago «beharrezko baliabide materialak eta pertsonalak» jarriko dituztela itzulpen eta interpretazio zerbitzuetan.

Sei hilabeteko gehienezko epea ezarri dute aldaketa horiek egiteko, eta denbora horretan, talde politikoek beraiek atxiki beharko dute gaztelaniazko itzulpena.

Proposamena aurkeztu duten taldeen asmoa da «presazko deialdi bat» egitea itzultzaileak behin-behinean kontratatzeko eta entzungailuak erosteko, Feijooren inbestidura saioan jada euskaraz, katalanez, galizieraz edo araneraz aritu ahal izateko. Aurrerago, lehiaketa publikoa eginen dute itzultzaileen lantaldea osatzeko.

Patxi Lopez: «Kultur ondarea defendatzeko betebeharra dugu»

PSOEren iturriek berri agentziek adierazi dietenez, sozialistek ERCrekin eta Juntsekin hartutako konpromisoaren ondorio da kongresuko araudia aldatzeko proposamena. Independentista katalanen babesari esker, Francina Armengol (PSOE) hautatu zuten Kongresuko presidente.

Hain zuzen, PSOEren bozeramaile Patxi Lopezek txalotu egin du erreforma: «Pluraltasunak aberasten du Espainia. Gure herrialdeko hizkuntzek ematen diguten kultur ondarea defendatzeko betebeharra dugu, eta hala egingo dugu», idatzi du X (Twitter) sare sozialean.

Nestor Rego BNGko diputatuak ontzat jo du proposamena, «aspaldiko anomalia demokratiko» bat zuzentzeko aukera emanen duelako: «Ulertezina da ordezkari publiko batek ezin erabiltzea hautatu zuten herritar horiexen hizkuntza».


Summary: Aldaketaren finala jokatuko dute Ansa II.ak eta Juaneneak. Aurrelari urnietarra eta atzelari saldiastarra lehen aldiz ariko dira Buruz Buruko Txapelketako finalean, larunbatean, Galarretan

Aurtengo Erremonteko Buruz Buruko Txapelketari izen bat jarri nahi izanez gero, dudarik ez legoke: aldaketarena litzateke aproposena. Larunbatean jokatuko da finala, Galarreta frontoian (15:30, ETB1), eta aspaldiko partez, ez dira ariko ez Javier Urriza, ezta Endika Barrenetxea ere.

Urrizak aurreko 11 finalak jokatu ditu, eta zortzi txapel irabazi ditu. Barrenetxea IV.a, berriz, aurreko zazpi finaletatik lautan aritu da, guztietan Urrizaren aurka, eta bi txapel jantzi ditu. Baina, oraingoan, bidean geratu dira biak.

Imanol Ansak eta Aritz Juaneneak utzi dituzte bazterrean azken urteetako bi nagusiak. Aurrelari urnietarrak eta atzelari saldiastarrak jokatuko dute finala. Lehen aldia dute biek.

Inoiz ez dute arreta osoa bereganatu urteko egunik handienean, eta horrek «sekulako ilusioa» piztu die biei. «Ikaragarri pozik nago. Urte askoan Donostiako Sagardo Egunarekin bat egin du finalak, eta ni egun horretan lanean aritzen nintzen osabarekin. Lana amaitu ostean, Galarretara etortzen ginen. Gozatu egiten nuen nire idoloak ikusten. Aspaldiko ametsa, nahia eta motibazioa zen egunen batean finala jokatzea. Eta lortu dut. Gainera, Aritzen aurka jokatuko dut; lagun handia dut. Biribil atera da dena», esan du gaur Ansak, pilota aukeraketan.

Iritzi bera du Juaneneak. «Oso berezia da buruz buruko finala jokatzea; denok nahi dugu. Ezustean ariko naiz ni; ez nuen espero halakorik. Imanolek, agian, bai, hark nik baino gehiago prestatzen baitu buruz burukoa. Oso pozik nago; oraindik ez dut erabat sinetsi finalean nagoela».

Ona erremontearentzat

Ansaren ustez, erremontearentzat «ona da» hark eta Juaneneak Urrizari eta Barrenetxeari lekukoa hartu izana. Horri lotuta, Juaneneak azpimarratu du «garrantzitsua» dela beste txapeldun eta txapeldunorde bat egotea.

Biek aitortu dute elkarren aurka jokatu nahi zutela finala, eta elkarri animoak ematen aritu direla. «Jauzi egin nuen Aritzek Endikari finalerdia irabazi zionean. Izugarri poztu nintzen», azaldu du Ansak. Baina segituan jarri zen finalari begira. «Hurrengo egunean neure buruari esan nion finalean ez dagoela lagunik. Txapela nahi dugu biok». Hori dela eta, ia ez dute elkarrekin hitz egin azken egunetan, eta horrela jarraituko dute finala bukatu arte.

Gaur elkartu dira lehen aldiz, eta elkarri xaxatzen aritu dira. «Imanol da faborito, dudarik gabe. Ikaragarri ari da, eta niri egurra eman zidan [30-20]. Iaioa da buruz buru: egungo Masterseko txapelduna da. Ni saiatzen ari naiz hari presioa sartzen; hau esaten, adibidez [barrez]. Hala ere, faborito izateak ez du txapelik ematen. Egun eta ordu jakinean aritu behar da ondo. Ni bete-betean ariko naiz; ahaztuta ditut min denak».

Juaneneak esandakoak ez du ezustean harrapatu Ansa. «Oso ondo ezagutzen dut Aritz. Banekien hori esango zuela. Norberak jartzen dio presioa bere buruari, eta nik gaur Aritz presio gehiagorekin sumatu dut». Halere, onartu du «abantaila» duela bitan aritu baita Masterseko finalean. «Bera ez da inoiz etorri bakarrik final bat jokatzera, eta nik bitan egin dut; azkenekoa, gainera, irabazi egin nuen, eta txapel horrek mesede handia egin dit: neure buruari sinetsarazi diot onenekin aritu naitekeela. Eta txapelketa honetan segida eman diot horri: lehen aldiz irabazi diot buruz buru Urrizari. Arantza nuen, baina hori ere atera dut».

Aukeraketari dagokionez, pilota biziak aukeratu dituzte biek; batez ere, Juaneneak. «Ez dut nahi partida luzatzea. Imanolek sasoi hobea du, eta tanto luzeak harentzat izango dira. Saiatu behar naiz ekimena eramaten, baina zaila izango da, hura aurrelari bizia baita. Arriskatu egin behar dut, eta une oro kontzentrazioa eutsi. Alor horretan aurrerapausoa eman dut; finalerdian ikusi zen. Garrantzitsua izango da tanto erabakigarriak irabaztea».

Ansak adi-adi jarraitu zuen finalerdia, eta «oso argi» geratu zitzaion zer ezin duen egin. «Aritz onena da hanka-geldian. Eroso dagoenean kantxa dominatzen du. Mugiarazi egin behar dut, deseroso egon dadin. Bestela, egurra emango dit».


Summary: Bi pertsona kondenatu dituzte Iruñean tutoretzapeko hiru adingabe prostituitzera bultzatzeagatik. 39 eta 29 urteko kartzela zigorrak ezarri dizkie epaileak delitugileei

Nafarroako Probintzia Auzitegiak 39 eta 29 urteko kartzela zigorrak ezarri dizkiete gizon eta emakume banari adingabeak prostituziora bultzatzeagatik. Delituak 2021eko irailean gauzatu zituzten, gizonak Iruñean zuen etxebizitza batean.

Hiru neska adingabe dira biktimak; Nafarroako Gobernuaren tutoretzapean zeuden eta egoitzatik edota harrera familiengandik ihes egiten zutenean joaten ziren kondenatuaren etxebizitzara. Bertan, gizonezkoak sexu harremanak izan zituen nerabeetako batekin, eta gizonak zein emakumeak prostituziora bultzatu zituzten adingabeak. Nerabeetako batek 14 urte bete gabe zituen. Epaileak ebatzi du adingabeen «babesgabetasun» egoera baliatu zutela bi kondenatuek.

Horrez gain, neskei drogak ematen zizkieten sexu harremanak izaterakoan hartzeko zein ordainsari gisa. Epaileak adingabeak prostituziora bultzatzeagatik eta osasun publikoaren aurkako delituagatik zigortu ditu gizona eta emakumea: 29 urteko kartzela zigorra ezarri die. Gainera, gizonari sexu gehiegikeria egotzi dio, hortaz, 39 urteko zigorra jarri dio guztira.

Bestetik, hiru ustezko bezero ere epaitu dituzte. Horietako batek delitua onartu zuen eta bi urteko kartzela zigorra ezarri diote. Gainerako biak errugabetzat jo dituzte; Fiskaltzak eta akusazio partikularrak hamabost urteko zigorra eskatzen zuen haientzat. Adingabeetako batek bezeroetako bat identifikatu zuen, baina epailearentzat frogak ez dira nahikoak.


Jesus Herrada nagusitu da Laguna Negran

Summary: Jesus Herrada nagusitu da Laguna Negran. Ihesaldian zegoen taldetxotik ihes egin du Herradak azken 300 metroetan, eta bakarrik helmugaratu da. Faborito guztiak elkarrekin iritsi dira.

Jesus Herradak (Cofidis) irabazi du Espainiako Vueltako 11. etapa, ihesalditik. Egun lasaia izan dute tropelean. Faboritoek ez dute mugitu nahi izan, eta ihesaldiko txirrindulariei utzi diete etapa garaipenaren lehia. Bederatzi txirrindulariren artean jokatu dute garaipena, eta azken 300 metroetan erasoa jo ondoren lortu du garaipena Herradak. Faboritoak elkarrekin helmugaratu dira, eta Sepp Kussek (Jumbo-Visma) jarraituko du lider.

160 txirrindulari abiatu dira Lermatik Laguna Negrara. Kostata aurreratu da taldetxo bat, baina, azkenerako, izen handiko txirrindulariak sartu dira eguneko ihesaldian. Tropelak ez du jakin lehen kilometroetan zuloa ixten, eta denbora aurrera joan ahala handitu egin da aldea. 26 txirrindulari sartu dira ihesaldian, eta horietako bederatzi iritsi dira taldetxoan amaierara.

Ia sei minutuko aldearekin abiatu dute Laguna Negrako azken igoera. Erasoka hasi dira azken mendateko lehen aldapetan, eta Filippo Gannak erritmo zitala ezarri du, Geraint Thomas taldekidearen mesedetan (Ineos). Guztien begiradapean zegoen Galeseko txirrindularia, eta hori probestu du Jonathan Caicedok (Education First) erasoa jotzeko. Eskuetan zeukan garaipena, metro batzuk hartu baititu azken kilometroan zeudela. Baina 300 metro gelditzen zirenean harrapatu du Herradak, eraso gogorra jo ostean. Bakarrik sartu da helmugan espainiarra, eta hirugarren garaipena lortu du Espainiako Vueltan.

Atzeko taldean indarrak gorde dituzte taldeburuek. Etapa gogorrak gelditzen dira oraindik Asturiasen eta Pirinioetan, eta nahiago izan dute saiakera handirik ez egin. Remco Evenepoel (Quick-Stepp) mugitu da azken metroetan, baina ondo itsatsi dira gainerakoak haren gurpilera, eta elkarrekin helmugaratu dira faborito guztiak. Bihar ere egun lasaia izango dute haizerik ezean, eta tropeleko azkarrenek aukera izango dute garaipenaren lehian aritzeko.


Summary: Eskola garraioko enpresa batzuek bihar ez dute zerbitzurik emango Araban eta Bizkaian. Eskola publikoetako 10.000 ikasle ingururi eragingo die erabakiak. Hezkuntza Sailak gogorarazi du behartuta daudela zerbitzua emateara, eta ohartarazi du ondorioak egon daitezkeela.

Lehertu egin da eskola garraioaren auzia. Garraio enpresak esaten ari ziren zerbitzua kolokan zegoela Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Eta, azkenean, gaur arratsaldean hartu dute erabakia: eskola garraioko enpresa batzuek bihar ez dute zerbitzurik emango Araban eta Bizkaian. Erabakiak eskola publikoetako 10.000 ikasle ingururi eragingo die.

Aurretik dator auzia. Iazko ikasturte hasieran ere ezbaian egon zen zerbitzua, baina enpresek ematea erabaki zuten azken momentuan, Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak % 24,1eko igoera ezarri baitzuen. Alabaina, berriro itzuli dira arazoak. Jaurlaritzak eskola garraiorako ibilbideen lehiaketa egin zuen urtearen hasiera aldera, eta lehiaketara ateratako 467 ibilbidetatik 387 geratu ziren hutsik. Juan Manuel Sierra Direbus garraio enpresen elkarteko harreman instituzionalen arduradunak BERRIAri adierazi zionez, iazko igoera ez dute kontuan hartu azken lehiaketan; aldiz, Hezkuntza Sailak esan izan du ibilbide askok igoera ekonomikoa izan dute aurreko ikasturteko prezioarekin alderatu.

Egoera ikusita, Hezkuntza Saila aurreko ikasturtean ibilbide horiek egin zituzten garraio enpresekin jarri zen kontaktuan, eta galdetu zieten prest egongo ote liratekeen ordura arteko arteko baldintzetan lan horiek egiteko. Horien emaitzak jasota, ibilbide ia denak (%98) esleituta daude Gipuzkoan, baina %17 esleitu zituzten Araban eta batere ez Bizkaian. Horiek horrela, Jaurlaritzak ostiralean iragarri zuen eskola garraioko enpresak ibilbide denak egitera behartuko dituela, agindu baten bidez. Gainera, adierazi zuten enpresak legez kontra jardun izanaren susmoa dutela; alegia, susmoa dutela enpresek elkarrekin hitzarmen bat egin dutela, «administrazioaren kontu etekin handiagoa lortzeko helburuarekin». Hezkuntza Sailak Fiskaltzara joko duela ziurtatu zuen.

Atzo argitaratu zen enpresak zerbitzua ematera derrigortzen dituen agindua, eta garraio enpresek helegiteak jarriko dituzte haren kontra. Hezkuntza Saileko iturriek BERRIAri nabarmendu diote atzo EAEko aldizkari ofizialean argitaratutako agindua «agindu legala» dela eta enpresak behartzen dituela zerbitzua ematera: «Horren kontrako helegiteak jarri ditzakete, baina zerbitzua eskaini behar dute». Hala egin ezean, ohartarazi dute ondorioak egon daitezkeela: «Zerbitzua ez eskaintzeko erabakia hartzen badute, beraiek jakingo dute non sartzen diren, ze legeak jasotzen ditu zigorrak edo hartu beharreko neurriak derrigorrezkoa den arau bat betetzen ez denean».


Summary: Sindikatuek Celsako plantetan «enplegua bermatzeko» eskatu diete erakundeei. Adierazi aurrez ez zituztela ezagutzen Celsaren berregituraketa planaren edukiak.

Bazterrak nahasi ditu epaitegiek Celsaren berregituraketa planari eman berri dioten oniritziak, eta Hego Euskal Herriko bi plantetan ordezkaritza duten euskal sindikatuek (LAB, LEKU, ELA eta ESK) erakunde publikoei eskatu diete enplegua eta lantegien jarduera bermatzeko.

Bartzelonako epaitegi batek bide eman zion Celsaren hartzekodunek aurkeztu zuten berregituraketa planari. Dena ondo joanez gero, akzio bilakatuko dira hartzekodunek utzitako dirua eta, beraz, Rubiralta familiak duen zorra, eta dirua utzi zutenak (Deutsche Bank, Anchorage eta Capital Group) enpresaren buru bihurtuko dira.

Gauzak horrela, lau sindikatuek adierazi dute langileak izango dituztela lehentasun, eta nabarmendu dute azken egunetako gertakariek ziurgabetasun giroa sortzen dutela lantegien etorkizunari dagokionez. Hori dela eta, Nervacero eta Celsa Atlantic (Laminaciones Arregui zena) lantegietan jarduna mantentzea eskatu dute, baita enplegua eta langileen lan baldintzak ere.

Jaurlaritzari eskaria

Erakunde publikoei mintzatu zaie, esanez haiek bermatu behar dituztela sindikatuen eskakizunak: «Eusko Jaurlaritzak ezin du bere erantzukizuna saihestu, eta jarrera proaktiboa izan behar du gatazka honetan, Navarcero eta Laminaciones Arreguiko langileen interesak babestuz». Lau sindikatuek bilera bat egiteko eskatu diote Jaurlaritzaren Industria Sailari.

Oraindik ez dago garbi nola garatuko den berregituratze plana, baina Espainiako Gobernuak jada iragarria du negoziatzen hasiko dela hartzekodunekin. Negoziazio horietan sindikatuek parte hartu ahal izatea eskatu dute.

Celsaren hiru plantak

Celsa altzairutegiak hiru lantegi ditu Euskal Herrian: bi Hegoaldean eta bat Iparraldean. Celsa Franceren planta Bokalen dago (Lapurdi); 200 langile ditu, eta Baionako portuaren erabiltzailerik handiena da. Nervacero Trapagaranen dago (Bizkaia), eta hark ditu langile gehien, 329; iaz, bere ekoizpen ahalmenaren %75ean jardun zuen, eta, egun, aldi baterako erregulazioan dago.

Celsa Atlantic da bestea, Laminaciones Arregui zena. Gasteizen dago lantegia, eta 98 langile ditu. Azken hamarkadan nabarmen gutxitu da lantegi horren jarduna eta, beraz, langileen kopurua, 2012an 200 langile baitzituen.


Summary: Emakume futbolariak grebara doaz bigarren aldiz. Ez da akordiorik izan azkenean sindikatuen eta patronalaren artean, eta liga ez da etzi hasiko. Lehen bi jardunaldietarako da greba deialdia. Sindikatuek 23.000 euroko gutxieneko soldata eskatzen zuten sasoi honetarako. Baina patronalak 20.000 euroko proposamenari eutsi dio.

Espainiako Lehen Maila ez da asteburuan hasiko. Historian bigarrenez emakume futbolariek grebara joko dute. Aste honetako hirugarren bilera egin dute gaur sindikatuek eta patronalak lan bitartekaritzan, eta horretan ere ez zen akordiorik izan. Horrenbestez, ostiralean iragarri zuten bezala, lan itun berriaren negoziaketan akordiorik ez dagoela kontuan hartuta, greba egingo dute. Deialdia ligako lehen bi jardunaldietarako da. Dena den, datorren asteartean beste bilera bat egingo dute.

Iragan ostiralean bidali zuten sindikatuek grebarako idatzia Espainiako Arbitraje eta Bitartekaritza Zerbitzura, eta AFE eta Futpro sindikatuek egoera salatu zuten. «Urtebete daramagu hizketan, baina negoziaketak ez atzera ez aurrera daude, geldituta. Akordio bat lortzeko dauden zailtasunen aurrean, ez dugu beste biderik. Hitzarmen duin eta justu bat lortu nahi dugu jokalarientzat, soldata arrakala gutxitu, eta beste eskubideetan aurrera egiten jarraitu». Astelehenerako iragarri zuten beste bilera bat patronalarekin. Bilera horretan ez zen akordiorik egon, baina beste bi ahalegin egin dituzte.

Duela urtebete hasi ziren sindikatuak eta patronala hitzarmen berria negoziatzen. Gutxieneko soldataren inguruan maiatzean hitz egin zuten sindikatuek jokalariekin. Bozketa bat ere egin zuten. Egun 16.000 euroan dago soldata hori, eta sindikatuek hurrengo proposamena egin zuten hasiera batean hiru denboraldirako: 20.000 euro aurrenekoan, 25.000 bigarrenean eta 30.000 azkenengoan. Patronalarena, berriz hau zen:16.500, 17.500 eta 19.000. Guztiak %100eko partzialtasunarekin. Proposamena erretiratu egin zuen gero.

Atzoko, bileran, arlo horretan gerturatze bat egon zen. Sindikatuei presioa egin nahirik, patronalak, F ligak, eman zuen horren berri. Beren proposamen berria jakinarazi zuten. Horren arabera, kontratuetan partzialtasuna kenduko litzateke. Gutxieneko soldata 18.000 eurora igoko litzateke, eta hiru denboralditan 25.000 eurora igoko litzateke. Diru kopurua zertxobait igo zuten arren, ez zen adostasunik izan. Gaurko bilera ere ez da balekoa izan. Denboraldi honetarako gutxieneko soldata hori 23.000 eurokoa izatea eskatu dute sindikatuek, eta sindikatuek 20.000 eurori eutsi dio patronalak

Baina ez da gutxieneko soldata lan hitzarmenean negoziatu behar duten bakarra. Sindikatuek aurrerapauso gehiago eskatu dituzte, besteak beste, kontziliazioan eta formakuntza eskubideetan. Gainera, sexu abusuen aurkako protokoloa indartzeko eskatu dute, eta neurriak boterekeria kasuen aurrean.

Emakume futbolariek egingo duten bigarren greba da. Kontuan izan behar da 2019ko otsailean sinatu zutela lehen lan hitzarmena Espainiako Ligako emakume futbolariek. Borroka luzea izan zen emakume futbolariena. Izan ere, 2018ko azaroan hasi zituzten negoziazioak. Orduan traba nagusia kontratuen partzialtasuna izan zen. Jokalariek gutxienez %75ekoa izatea nahi zuten, eta patronalak %50ean jarri zuten marra gorria. Negoziazioak aurrera ez zihoazela ikusita, greba egin zuten jardunaldi batean futbolariek.


Summary: Mexikoko Auzitegi Gorenak abortua despenalizatu du herrialde osoan. Konstituzioaren kontrakotzat jo du abortuaren aurkako sistema juridikoa. Argudiatu du «emakumeen eta umeak sabelean hazteko gaitasuna duten pertsonen giza eskubideak urratzen» dituela.

Epai historiko bat eman du Mexikoko Auzitegi Gorenak. Erakunde feminista batek aurkeztu zuen babes helegite bat aho batez onartu du, eta, modu horretan, maila federalean, babes konstituzionala eman dio abortatzeko eskubideari. Abortuaren kontra Mexikoko Zigor Kodean dauden neurriak konstituzioaren kontrakoak direla ebatzi du, eta «emakumeen eta umeak sabelean hazteko gaitasuna duten pertsonen giza eskubideak urratzen» dituela argudiatu du.

Erabaki horren ondorioz, Mexikoko Gizarte Segurantzaren Institutuak eta Mexikoko Estatuko Langileen Segurantza eta Gizarte Zerbitzuen Institutuak abortatzeko eskubidea bermatu beharko dute. «Erabaki honen bidez, herrialdeko erakunde federal guztiek zerbitzu hori eskaini beharko dute», adierazi du ohar batean Gire erakunde feministak.

Zehazki, Zigor Kodeko 330., 331., 332., 333. eta 334. artikuluen kontra egin zuten babes helegitean. Horien bidez, espetxe zigorra ezarriko zaie abortatzen dutenei eta abortua egiten duten osasungintzako langileei. Horiek guztiak baliogabetu ditu Auzitegi Gorenak, eta erabakiak atzerako eragina izango du; alegia, espetxean daudenak aske geratuko dira, Milenio egunkariaren arabera.

Auzitegi horrek azken bi urteetan bi aldiz egin du abortatzeko eskubidearen alde, Coahuilan eta Sinaloa estatuetan. Horiek aurrekariak izan ziren, eta gero beste estatu batzuetara hedatu zen neurria. Bart gauean hartu duen erabakiaren bidez, ordea, maila federalera zabaldu da.


Summary: Konpondu dute Bilboko metroan izan den matxura, eta zerbitzua osorik ematen ari da. Metro zerbitzua eten egin da goizean Etxebarri eta San Ignazio artean, matxura batengatik. Konponketaren ostean, atzerapenak izango direla ohartarazi dute.

Gaur goizean matxura bat izan da Bilboko metroan, eta zerbitzua eten egin da Etxebarri eta San Ignazio geltokien artean. Argindarrean matxura bat izan da, 08:00etan. Bi lineatan eta bi noranzkoetan eragin du, eta, ordu horretan izaten denez bidaiari gehien, nasan utzi ditu milaka erabiltzaile.

09:30ean jarri dute berriro martxan zerbitzuaren zati bat, eta Plentzia eta Kabiezes aldera eta Boluetatik Etxebarri eta Basaurira normal zebiltzan jada metroak. Bolueta eta Indautxu artean, baina, etenda egon da, 12:15ean matxura konpontzea lortu duten arte. Gero, pixkanaka ireki dituzte geltokiak, eta 13:00etan zerbitzua osorik ematen ari zen.

Ohartarazi dute, ordea, atzerapenak izango direla konponketaren osteko lehen orduetan.


Summary: Etxebizitzak gehiago garestitu dira, salerosketak apaldu diren arren. Nafarroan, prezioak %1,1 handitu dira azken hiruhilekoan, eta %1,5 Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan.

Etxebizitza merkatuaren hirugarren hanka bere kasara doa. Interes tasak bizkor igotzen ari direnez eta inflazioa handia denez, gutxitzen ari da etxebizitzen salerosketa, eta horren eskutik, baita bizitegi horiek erosi ahal izateko herritarrek kontratutako hipotekak ere. Baina behera egin beharrean, gora egiten ari dira prezioak.

Izan ere, INE Espainiako Estatistika Institutuak gaur goizean kaleratu dituen datuen arabera, etxebizitzen prezioak gorantz egiten ari dira etengabe. 2023ko bigarren hiruhileko datuak bildu ditu, eta horiek erakusten dute bizitegiak aurreko hiruhilekoan baino %1,5 garestiago zeudela Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta %1,1 garestiago Nafarroan.

2022ko bigarren hiruhilekoarekin alderatuz gero, garestitzea are handiagoa da: %5,6 Nafarroan, eta %3 Hegoaldeko beste hiru lurraldeetan.

Nafarroan etxebizitza berriaren prezioa igo da gehien (%2,2, azken hiruhilekoan) eta gutxiago bigarren eskukoa (%0,6). Kontrakoa gertatu da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan: %1,6 bigarren eskukoa, eta %0,9 berria.

2007an baino merkeago

Edonola ere, eta nahiz eta etxebizitzak 2014az geroztik urtero garestitu egin diren, burbuila lehertu aurretik baino merkeago daude: %17 merkeago Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta %28 merkeago Nafarroan. INEk bildutako batez besteko prezioak dira horiek, eta horrek ez du esan nahi leku jakin batzuetan —hiriburuetan, kostaldeko herri batzuetan...— salneurriak 2007ko maila historikoak gainditu ez dituztenik.

INEren beraren arabera, aurtengo lehen sei hilekoan iazkoan baino %14 hipoteka gutxiago sinatu dituzte Hego Euskal Herriko herritarrek eta bankuek. Etxebizitzen salmenta, berriz, %7,9 txikitu zen tarte horretan. Ekainean %9,3koa izan da jaitsiera.


Summary: Bilboko gizon bat hil da Espainiako hondartza batean. Ajo udalerriko (Kantabria, Espainia) Cuberris hondartzan gertatu da ezbeharra. Oraindik ez dute argitu zergatik hil den.

Ajo udalerriko (Kantabria, Espainia) Cuberris hondartzan 50 urteko gizon bilbotar bat hil zen atzo. Oraindik ez dute argitu zergatik hil den, baina hondarretan zeuden zenbait lagunek uretan flotatzen ikusi zuten, eta lehorrera atera zuten.

Larrialdi zerbitzuak gizona suspertzen ahalegindu ziren, baina bihotza eta birikak geldituta hil zen.


Summary: Arraiozko bestetan lagun talde bati eraso LGTBIfoboa egin diotela salatu dute. Nabarmendu dute lagun talde hori bestetan «lasai» asko zegoela eta gizon talde batek ahoz eraso ziola, baina ez dela kasu bakan bat izan.

Arraiozko (Nafarroa) bestetan lagun talde bati eraso LGTBIfoboa egin diotela salatu dute Baztango Udalak, Harro Baztanek, Iñarrosi Neska* Gazte Taldeak, Baztango Talde Feministak, Arraiozko Herriak eta Arraiozko Gazteak taldeak. Nabarmendu dute lagun talde hori bestetan «lasai» zegoen bitartean ahoz egin ziola eraso gizon talde batek. Ordura arte jai giroa «segurua» zela esan dute, baina gizon horiek espazioa bereganatu zutela, eta erasoa jasan zutenak etxera joatera beharturik sentitu zirela.

Nabarmendu dute Arraiozko bestetako erasoa ez dela kasu bakan bat, eta etengabe jasan behar izaten dituztela erasoak; «begiradak, hitz iraingarriak, mehatxuak...».

«Badakigu holako jarrerekin gu isilarazi nahi gaituzuela, ezkutatu nahi gaituzuela eta berriz ere bazterrera bidali nahi gaituzuela, klandestinitatera. Baina argi eta ozen diogu: ez duzue lortuko, gure artean babesturik eta sareturik baikaude», adierazi dute salatzaileek. Berretsi dute lanean jarraituko dutela, «besta eta inguru plural, aske eta errespetutsua» izan arte.


Summary: Claudia Sheinbaum izango da Morenaren presidentegaia datorren urteko bozetan. Mexiko Hiriko alkate ohiak jaso du babesik handiena inkestan: %39,4. Prozesuari buruzko kritikak direla eta, «batasuna oinarrizkoa» dela erantzun du.

Mexikok, ezustekorik ezean, emakume bat izango du, lehen aldiz, herrialdeko presidente karguan. Oposizioaren koalizioa izan zen lehena, Xochitl Galvez senataria hautagai aukeratuta, eta, orain, agintean dagoen Morena Nazioa Onbideratzeko Mugimendua alderdiak eman du pausoa, Mexiko Hiriko alkate ohi Claudia Sheinbaum aukeratu baitu presidentegai, inkesta baten bitartez —12.500 lagunek erantzun dute—. Urtebete baino gutxiago falta delarik, hura da datorren ekainaren 2ko hauteskunde federalak irabazteko faboritoa, Andres Manuel Lopez Obrador estatuburuaren ospeak —ezin da berriz aurkeztu— eta Morenaren urteotako joera positiboak bultzatuta.

Sheinbaum hasiera-hasieratik zen faboritoa ezohiko barne prozesua irabazteko, eta, azkenean, hautagai horixe lehenetsi dute erantzuna eman dutenek; batez beste, %39,4k. Emaitzei erreparatuz gero, garaipena argia izan da, beste faboritoa, Atzerri ministro izandako Marcelo Ebrard, batez beste inkestan erantzun dutenen %25,8k izan baitute lehentasun.

Eta, hain justu, Ebrard izan da barne prozesuaren azken orduetako beste protagonistetako bat, Sheinbaumen garaipena onartu ez duen hautagai bakarra izan baita. Beste laurak emaitzen berri emateko ekitaldian izan dira, baina Atzerri ministro ohia ez, eta aukeraketa prozesua berriz egiteko eskatu du, irregulartasunak izan direlakoan; alderditik ateratzeari ere atera ireki dio, baina, oraingoz, ez du baieztatu halakorik egingo duenik.

Agerraldia ospakizunerako unea izan arren, Morenaren presidentegai hautatuak ezinbestean erreferentzia egin behar izan dio lehiakideak salaturikoari. «Demokraziak irabazi» duela esateaz gain, Sheinbaumek adierazi du «batasuna oinarrizkoa» dela, eta «ateak beti irekita» daudela; Ebrardi gonbita egin dio, hortaz, alderdian geratzeko. Eta presidentegai hautatua berehala jarri da hauteskundeetara begira, «irabaziko» dutelako mezua behin eta berriz errepikatuta.

Edonola ere, barne prozesuak agerian utzi du Lopez Obradorren agintaldia amaitzean Mexiko Hiriko alkate izandakoak zailtasunak izan ditzakeela barne kohesioa mantentzeko. Sheinbaumek jarraipenaren presidentegaitzat aurkeztu du bere burua, eta hori, behintzat, aldeko izango du datozen hilabeteetarako; estatuburuaren babesa ere badu, ezinbestekoa bozak irabazteko aukerarik izateko.

Galvez, ezezagunago

Morenaren presidentegaiarekin konparatuta —hogei bat urte egin ditu politikan—, oposizioaren hautagaiak kontra du ez dela hain ezaguna. Hori bai, Galvez hedabideetan oihartzun handia izaten ari da hilabeteotan, eta baliteke hori baliatzea bere hautagaitza sendotzeko.

Sheinbaumi aurre egiteko, oposizioak eta, batez ere, alderdi tradizionalek koalizioan aurkeztea erabaki zuten. Mexikoren Aldeko Fronte Zabala deitzen da, eta hori osatu dute PAN Ekintza Nazionalerako Alderdiak, PRI Alderdi Iraultzaile Instituzionalak eta PRD Iraultza Demokratikoaren Alderdiak, joan den ekain amaieran jakinarazi zutenez.

Morenak, berriz, aliatu izango ditu PVEM Mexikoko Alderdi Berde Ekologista eta PT Lanaren Alderdia. Datorren ekainaren 2ko hauteskundeetan presidentea eta Kongresuko bi ganberetako —Diputatuen Ganberako eta Senatuko— ordezkariak aukeratuko dituzte; Lopez Obradorrek botoen %53,19 bildu zituen 2018an, eta haren alderdiak, 191 diputatu —500dik— eta 55 senatari —128tik—.


Summary: EH Bilduk eta Zurekin Nafarroak ez dute parte hartuko Espainiako errege-erreginen harreran. Iruñeko Udalak Felipe Borboikoa eta Letizia Ortiz gonbidatu ditu hiriburura, Batasunaren Pribilegioaren 600. urteurrenaren aitzakiarekin

Ez dute horren parte izan nahi. EH Bildu eta Zurekin Nafarroa koalizioen ordezkaririk ez da izanen bihar, Iruñeko Udalak Espainiako errege-erreginei eginen dien harrera ekitaldian. Iruñeko alkate Cristina Ibarrolak (UPN) gonbidatu ditu borboiak, Iruñeko Batasunaren Pribilegioaren 600. urteurrenaren aitzakiarekin. EH Bilduk salatu du urteurrenaren egitarau ofiziala «goitik behera desegin duela» alkateak, «Felipe VI.arekin argazki bat ateratzeko». Zurekin Nafarroak argudiatu du ez duela «monarkia legitimatu nahi».

Batasunaren Pribilegioa —Iruñeko hiru burguak elkartu eta hiri bakarra osatu izana ospatzen da— «herritar guztientzako festa» izan behar lukeela nabarmendu du EH Bilduk, eta ez «agintarientzako» ekitaldi bat: «Ospakizun honen protagonismoa iruindarrei dagokie, ez Espainiako errege-erreginei, ezta Ibarrola alkateari ere, erakusten ari baita ez duela hiri osoa ordezkatzen, gutxiengo bat baizik»; hala diote oharrean.

Koalizio independentistak adierazi du monarkia hispanikoak ez dituela ordezkatzen «bere burua errepublikazaletzat eta, neurri handi batean, subiranistatzat jotzen duen Iruñeko herritarren gehiengoa». «Ez gaitu gu ordezkatzen, noski, errepublikanoak ez ezik, independentistak ere bagarelako», gaineratu dute.

Are: Cristina Ibarrolaren jokabidea kritikatu dute, Batasunaren Pribilegioaren egitarauarekin «malabar instituzionalak» egiteagatik, Borboi etxea Iruñera ekarri ahal izateko: «Egitarau ofiziala desegin du, Felipe VI.arekin argazkia atera ahal izateko». Iruñeko Zapia sariaren banaketa, adibidez, larunbatean eginen dute, festaren biharamunean. «Amorragarria da alkateak egitaraua desegin izana, Felipe VI.arekin argazkia egin ahal izateko. Iruñeko Zapia emateko ekitaldia, adibidez, bigarren maila batean utzi dute, hiriaren sustapen eta ordezkaritza lana aitortzen duen saria izan arren».

Hala ere, EH Bilduk argitu du parte hartuko duela arratsaldeko desfilean, Pribilegioaren sinadura ekitaldian eta Iruñeko Erraldoien konpartsak, Duguna dantza taldeak eta La Pamplonesa bandak eskainiko dituzten emanaldietan.

Zurekin: «Erdi Aroko ekitaldi protokolarioa»

Zurekin Nafarroa koalizioak ere uko egin dio Borboi errege-erreginen harreran parte hartzeari. Koalizioko bozeramaile Guzman Garmendiak aukera baliatu du Espainiako III. Errepublika aldarrikatzeko: «Monarkia erakunde antidemokratikoa, anakronikoa eta patriarkala da; eta horren aurrean, Zurekin Nafarroak aldarrikatzen du prozesu konstituziogile bat, gure herria demokratizatzeko». Guzmanek gehitu du koalizioko ordezkariek ez dutela asmorik beren presentziarekin «monarkia legitimatzeko».

Espainiako errege-erreginen bisitaren ondorioz, gainerako ekitaldi guztiak atzeratu edo mugitu izana ere kritikatu du ezkerreko koalizioko bozeramaileak. «Zentzugabekeria guztietan handiena da Felipe [Borboikoa] eta Letizia [Ortiz] Iruñera etortzeagatik, Nafarroako Unibertsitate Publikoaren ikasturte hasierako ekitaldi ofiziala bertan behera gelditu izana. Nafarroa akademikoa azpiratu eta baldintzatu dute, Erdi Aroko kutsua duen ekitaldi protokolozko batengatik».


Summary: Barakaldon hildako etxegabea omendu du Beste Bi plataformak. «Pertsona guztiek ostatu duin bat izateko eskubidea» aldarrikatu dute, eta arazo horri «erantzun eraginkorrak» emateko estrategia bat garatzeko eskatu diote Eusko Jaurlaritzari.

42 urteko etxegabe bat hilda aurkitu zuten larunbatean Barakaldoko (Bizkaia) Bagatza auzoko kutxa automatiko batean. Bilboko emakume hori oroitzeko eta «pertsona guztiek ostatu duin bat izateko eskubidea» aldarrikatzeko, elkarretaratzea egin du Beste Bi plataformak, gaur goizean, Barakaldon. «Gaur egungo sistemak etxerik ez duten pertsonei bakarrik egozten die beren egoeraren erantzukizuna. Gizarte bazterkeria arazo estrukturala eta gero eta handiagoa da, are gehiago desberdintasun hori eta beste batzuk jasaten dituzten emakumeei dagokienez», nabarmendu dute Beste Bi plataformakoek.

Herritarrei eskatu diete «arazo larri» hori dela-eta ez egiteko ez ikusiarena: «Errealitate hori, etxegabetasunik gogorrena, gure kaleetan gaua pasatzen duten pertsonena, ikusi ere egiten ez badugu, nola izango gara gauza etxerik ez izateak zer esan nahi duen ikusteko eta pentsatzeko?». Inork kalean bizi beharrik izan ez dezan, «estrategia orokor, argi eta koordinatu bat» garatzeko eskatu diote Eusko Jaurlaritzari, arazo horri «erantzun eraginkorrak» emateko.

Aurrerantzean gaurkoa bezalako beste elkarretaratzerik egiteko beharrik egon ez dadin, «elkarrekin» lan egiteko mezu bat helarazi du Beste Bi plataformak: «Hausnarketa partekatu bat egin behar dugu, kalean beste inor hil ez dadin, harik eta egunen batean elkartu behar ez dugun arte, etxerik ez zuen norbaiten heriotza gogoratzeko».

2006an sortu zuten plataforma, eta etxebizitza eskuratzeko eskubidearen eta etxerik gabeko pertsonen alde egiten dute lan Bizkaian.


Summary: Euskaltzaleen eta independentisten «indarrak batu» nahi ditu Euskal Herrian Euskaraz-ek. Euskaltzale Independentiston Topaketak egingo dituzte urriaren 7tik 8ra Villabonan.

Euskaltzaleek eta independentistek «indarrak batzeko» eta «norabide berean arraun egiteko» helburuarekin antolatuko dituzte Euskaltzale Independentiston Topaketak. Gaur aurkeztu dute ekitaldia Villabonan (Gipuzkoa). Herri berean egingo dituzte topaketak, urriaren 7an eta 8an.

Luken Etxabe eta Ihintza Gurrutxaga Euskal Herrian Euskaraz (EHE) taldeko kideek azaldu dute ideiaren jatorria: «Pandemia garaian egindako barne prozesu baten ondoren, EHEk, lehen aldiz, esplizituki, eragile independentista modura aitortu du bere burua».

Hortik abiatuta antolatu dituzte topaketak; hiru helbururekin: Batetik, prozesu euskaltzaleak eta burujabetzaren aldekoak «elkar nola indartu edota elika» ditzaketen hausnartu nahi dute. Bestetik, euskalgintzaren erronka berrien inguruan gogoeta egin, eta «Euskararen Errepublikaren norabidean kokatzeko» asmoa dute. Eta, azkenik, euskaltzale independentisten komunitatea «saretu eta indartu» nahi dute topaketetan.

Bi eguneko egitaraua osatu dute. Kontzertuak, otorduak, tailerrak, jokoak... antolatu dituzte. Topaketei hasiera emateko mahai inguru bat egingo dute, eta bertan egongo dira Amets Aranguren, Amets Arzallus, Eneko Bidegain, Estitxu Garai eta Lorea Agirre. Antolatzaileek izena emateko galdetegi bat prestatu dute. Frontoi estalian gaua igarotzeko aukera egongo da; aukera hori galdetegian adierazi behar da. Baita parte hartu nahi dutenetakoren bati jakiren batek alergia edo intolerantziarik eragiten dion ere.

Topaketetako abestia

Topaketen abestia Euskal Herrian Euskaraz kantuaren bertsio bat izango da. Kimetz Zenitagoia, Dummy da sortzailea, eta kantuan parte hartu dute Bad Sound System, Iheskide eta Gora Etorri taldeetako hainbat kidek. Abuztuan aurkeztu zuten, Bilboko Aste Nagusian.


Summary: EAEko Arartekoak esan du Hondarribiko alardeari ere harrera egingo diola. Udal agintari gorenak herritarrak alardearen inguruan «batzeko apustua» egin nahi duela uste du Manuel Lezertuak, eta «blokeo historikoa» amaitzeko bide bat izan daitekeela hori.

Bihar alarde eguna da Hondarribian (Gipuzkoa), baztertzailea berriz izango da desfile nagusia, andreak onartzen ez dituena, eta Jaizkibel konpainiak berriz egingo du alarde parekide baten aldeko hautua. EAEko Arartekoak komunikatu bat atera du, bihar nola jokatuko duen esateko. Badira berritasunak. Izan ere, ohi duenez, Jaizkibel konpainiari txalo egitera joango da. Baina alarde baztertzaileari ere egingo dio oles. Lehen aldiz.

Ikusi gehiago: EAEko Arartekoak esan du Hondarribiko alardeari ere harrera egingo diola

Aurten, lehenengoz egongo da herriko alkatea Jaizkibeli txalo egiten, Igor Enparan Hondarribiko alkate izendatu berriak esana baitu harrera egingo diola konpainia parekideari. Guztiz berria da hori, alardeen auzia hasi zenetik Hondarribian jeltzaleena izan delako beti alkatetza, eta inoiz ez dutelako halako urratsik egin hautu parekideari atxikimendua erakusteko. Abotsanitz plataformarena da orain alkatetza. Eta alkatearen proposamena da udalbatza osoak eta beste hainbat agintarik bi desfileei egitea harrera: Jaizkibeli eta alarde baztertzaileari. Eske horri baietza eman dio, adibidez, Eider Mendoza diputatu nagusiak, eta gainerakoan adostasuna ez da erabatekoa. Hondarribiko EH Bilduk, esaterako, esan du ez diola alarde baztertzaileari harrerarik egingo; Hondarribiko EAJk Jaizkibeli ukatuko dio olesa. Baina Manuel Lezertua arartekoak bat egin du alkatearen deiarekin. Lehen aldiz, alardeari ere harrera egingo dio.

Ikusi gehiago: Nora Ferreira (Jaizkibeleko kapitaina): «Ezin da onartu oraindik ere jai baztertzaile bat egitea herrian»

«Arartekoa alardean izango da udal agintari gorenaren ekimena babesten duela adierazteko», esan du. «Hondarribiko herritarrak alardearen inguruan batzeko apustua» ikusten du proposamen horren muinean, eta egokia dela uste du. «Arartekoak horren aldeko apustua egin du, aribidean diren ahaleginak eta kudeaketak laguntzeko, hau da, emakumeek festaren ekitaldi nagusian parte hartzeko aldarrikapenaren inguruan Hondarribian gertatzen ari den blokeo historikoa amaitzeko, elkarrizketa aktibo baten bidez beste modu batzuk aztertuko dituen etapa berri bat irekitzen laguntzeko».

Keinu «ausarta»

Txalotu egin du alkatearen jarrera, eta «ausarta» dela esan du. «Urteetan sortutako pitzadurak gainditzeko ahalegin zintzo eta berritzailea da, Hondarribiko herri osoa bildu dadin, emakumeek alardearen ospakizunean bete-betean parte hartzeko duten aldarrikapen justu eta legitimo baten alde».

Jakina da Jaizkibel konpainiaren aldeko keinu ugari izango direla bihar alardean, eta inoiz baino esanguratsuagoak izango direla horiek, baina konpainiako kideek kezka azaldu dute hainbat erakundek bi desfileei egingo dietelako harrera. «Alarde baztertzaileari ere harrera egingo diote, eta, guretzat, hori atzerapauso handia da», salatu du konpainiako kapitain Nora Ferreirak.

Emakunde, Jaizkibelekin

Emakundek adierazi du Miren Elgarresta zuzendaria eta Josune Irabien idazkari nagusia bihar Hondarribian egongo direla, Jaizkibel konpainiari eta emakumeek jaietan berdintasunean parte hartzeko aldarriari «babesa» emateko. Emakundek beti egin dio harrera Jaizkibeli, eta ez dio txalo egin alarde baztertzaileari.

Ohar baten bidez, erakundeak nabarmendu du «positiboa» dela Hondarribiko udal gobernuak Jaizkibeli harrera egitea. Emakundeko zuzendariaren ustez, «agertoki berri bat irekitzen ari da», eta espero du «keinu berritzaile hori Hondarribiko jaietan emakumeek berdintasunez parte hartzea bermatzeko urratsak ematen jarraitzeko motor bihurtzea».

Garrantzia eman die Elgarrestak «urte gehiegi geldirik daraman gatazka desblokeatzeko» egindako keinuei, eta nabarmendu du festa parekideen aldeko eskariak «indar handiz» ugaritzen ari direla gizartean: «Tradizioek, gizarte kohesiorako elementu bat izanik, garai berrietara egokitu behar dute, kohesio hori sustatzen jarraitzeko».


Summary: Lekeitioko Antzara Egunean sei eraso matxista eta bi homofobo egin zituztela salatu dute. Lekeitioko Udalak, mugimendu feministak eta txosna batzordeak gaitzetsi egin dituzte erasoak, eta elkarretaratze bat egingo dute gaur, 20:00etan, horiek salatzeko.

Asteartean Antzara Eguna izan zen Lekeition (Bizkaian), eta gutxienez sei eraso matxista eta bi homofobo egin zituzten, Lekeitioko Udalak «gogor» salatu duenez. Irailaren 1ean egindako Bajada Egunean ere beste eraso homofobo bat egin zutela esan dute. Eraso horiek ikusirik, portuko eremuko txosnak ez dituzte irekiko gaur, eta elkarretaratze bat egingo dute 20:00etan, Abadeen moilan, Erasorik ez erantzunik gabe! lelopean, txosna batzordeak antolatuta.

Ikusi gehiago: Arraiozko bestetan lagun talde bati eraso LGTBIfoboa egin diotela salatu dute

Udalekoek esan dute Lekeitio «askatasunean eta libre» bizi den herri bat izatea nahi dutela: «Ez gara nekatuko esaten: denon askatasuna da garrantzitsuena, eta hori elkarrenganako errespetu osotik dator».

Eraso matxistak eta homofoboak jasan dituztenei «babes osoa» adierazi die udalak, eta haien eskura jarri ditu gizarte zerbitzuak. Herriko mugimendu feministak adierazi du «planto» egingo dietela eraso guztiei: «Kaleak eta gauak gureak dira, eta elkarrekin antolatuko gara erasoen aurrean autodefentsa feministari ekiteko».


Summary: Evoleren 'No me llame Ternera' lanak hasiko du Made in Spain saila Zinemaldian. Josu Urrutikoetxea ETAren ordezkari ohiari egindako elkarrizketa bat da 'No me llame Ternera' dokumentalaren ardatza. Jordi Evolek eta Marius Sanchezek zuzendu dute.

Duela bi aste zabaldu zuten albistea: Jordi Evole kazetari katalanak Josu Urrutikoetxea ETAren ordezkari ohiari egindako elkarrizketa bat emango dute Donostiako 71. Zinemaldian. Jaialdiak gaur osatu du informazioa: lanak No me llame Ternera du izena, Evolek eta Marius Sanchezek zuzendu dute, 101 minutu irauten du, eta Made in Spain saila abiatuko du.

ETAk 2018an desegin zen arte izandako «une erabakigarri» batzuez arituko dira dokumentaleko elkarrizketa «tirabiratsu eta sakonean», Donostiako Zinemaldiak adierazi duenez. Gainera, hizketaldi horrek «ETAren biktima batek duela ia 50 urte jasan zuen atentatuaren inguruko zalantzak argitu ditzake».

Producciones del Barrio ekoiztetxeak —Evolek sortu zuen, 2015ean— eta Netflixek ekoitzi dute dokumentala. Zinemaldian estreinatu ondoren, plataforma horren katalogoan sartuko dute.

«Film hau egin dugu gure herrialdearen historiarekiko erantzukizuna dugulako, neurri batean ETAren terrorismoak asko markatu duelako historia hori. Aukera paregabea iruditu zitzaigun erakunde terrorista horretako kide izan den norbait elkarrizketatzea», esan dute filmaren egileek. «Halaber, ahaztea edo gure historiaren zati horri ez begiratzea erabaki duen belaunaldiarentzat funtsezko balio pedagogikoa du. Memoria historikoko ariketa bat da».

BERRIAk 2020ko abenduan elkarrizketatu zuen Urrutikoetxea, espetxetik atera eta hilabete gutxira.


Summary: Enpresak lehiakorrago egiteko aldagai gisa aurkeztu nahi dute euskara. Eusko Jaurlaritzak eta Garapen elkarteak Hizkuntzak Kudeatzen egitasmoaren bigarren faseari ekin diote. Helburua da garapen agentziek enpresei transmititzea hizkuntzen kudeaketa egokiak eta bertan euskara txertatzeak lehiakorrago egingo dituela.

Hizkuntzak Kudeatzen egitasmoaren bigarren fasea aurkeztu dute gaur Barakaldoko Udalean (Bizkaia). Jaurlaritzaren Kultura eta Hizkuntza Politika sailak eta Garapen elkarteak jarri zuten martxan proiektua urte hasieran; hizkuntzen kudeaketa lehiakortasun aldagai gisa lantzeko asmoarekin. Hau da, erakutsi nahi dute hizkuntzen kudeaketa egokiak enpresak lehiakorragoak egin ditzakeela. Azaldu dutenez, «gure ingurunean», euskara hizkuntzen kudeaketa horretan «kontuan hartu beharreko hizkuntza da». Izan ere, euskara erabiltzea bezeroak «asebetetzeko» zein langileak «motibatzeko» faktorea izan daiteke. Baita «gizarte erantzukizunaren adierazle» ere.

Horretarako, proiektuaren bigarren fasean, bost garapen agentziatan proiektu pilotu bana jarriko dute martxan. Proiektuaren helburua da agentziek enpresei transmititzea hizkuntzen kudeaketa egokiak eta bertan euskara txertatzeak lehiakorrago egingo dituela. Xede horrekin, bi formakuntza saio egingo dituzte bost garapen agentziatako teknikariekin.

Garapen elkartea Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako tokian tokiko erakundeek sortutako garapen agentzien elkargunea da. Elkartearen barruan daude proiektuak gauzatuko dituzten bost agentziak; zehazki, hurrengoak izango dira: Amurrio Bidean, Bermeoko Udala, Barakaldoko Udala-Ingurualde, Goieki eta Urola Kostako Udal elkartea. Garapen agentzien helburua enpresei laguntzea da, beren kudeaketa ereduak lehiakorrago eta produktiboago egiteko asmoz egungo merkatuaren eskaerei begira.

Fernando Nebrada Garapen elkarteko presidenteak hizkuntza kudeaketa egokiaren garrantzia nabarmendu du egungo mundu «globalizatuaren» testuinguruan: «Bezeroei, erabiltzaileei, hornitzaileei eta, jakina, langileei eurek nahi duten hizkuntzan jardutea erraztu eta ahalbidetu behar die enpresa lehiakorrak». Miren Dobaran Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politika sailburuordeak ere hartu du hitza: «Hizkuntzen kudeaketak duen balio ekonomiko zein soziala bultzatzea urrats handia litzateke eremu sozioekonomiko pribatuan euskarak ere lekua izan dezan».

Lehen fasean lortutakoarekin «gustura» agertu dira Jaurlaritza eta Garapen. Fase horren barruan, hizkuntzen kudeaketak enpresen lehiakortasunean duen eraginaz hausnartu zuten garapen agentzietako teknikariekin.


Summary: Elkarrekin Podemos-IUk konbentzio konstituzionala baztertu du. Urkulluren proposamena «juridikoki bideraezina» da koalizioarentzat. Hezkuntza, osasuna eta trantsizio energetikoa izanen dira beren lehentasunak datorren legealdian.

«Hauteskunde tramankulua». Horrela definitu du Miren Gorrotxategi Elkarrekin Podemos-IU alderdiko bozeramaileak konbentzio konstituzionala. Bere erranetan, Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak egindako proposamena «juridikoki bideraezina» da; eta bere taldeak ere uste badu autogobernuaren auziari bidea ireki behar zaiola, Urkulluren jarrera ez zaie egokia iruditu.

Gaur goizean Gasteizen egindako gosari informatibo batean egin ditu adierazpen horiek. Hala, erran du Urkulluren proposamena lantzea Eusko Legebiltzarrari dagokiola, hura delako «euskal herritarren ordezkari legitimoa». Horregatik, autogobernuari buruzko ponentzia irekitzea eskatu du Gorrotxategik, auzia Madrilera eraman baino lehen «euskal herritarren ordezkariek proposamen zabala eta adostua» egiteko. «Zer balio demokratiko du lehendakari baten izenean aurkezten den konstituzio erreformarako proposamen batek? Horrelako proposamen bat Eusko Legebiltzarrean adostu eta eztabaidatu ondoren egin behar da», borobildu du.

Horrez gain, taldeak datorren legealdian izanen dituen lehentasunez mintzatu da Gorrotxategi: hezkuntza legea, osasun publikoko legea eta trantsizio energetikorako legea. Hezkuntzari dagokionez, publikoaren alde eginen duela erran du eta Jaurlaritzaren proiektua ez duela babestuko.

Osasun publikoko lege proiektua ere ez du begi onez ikusi taldeak. Gorrotxategiren hitzetan, euskal herritar guztiek osasuna eskuratzeko aukera berdinak izan beharko lituzkete. Izan ere, azpimarratu du «Euskadin, beheragoko gizarte klase batekoa izateak, ikasketa gutxiago izateak, eremu sozioekonomiko deprimitu batean bizitzeak edo hilaren amaierara iristeko zailtasunak izateak gaixotasun kroniko bat izateko aukerak areagotzen» dituela.

«[Lege proiektuak] ez du anbiziorik eta ez die benetako arazoei aurre egiten», borobildu du Gorrotxategik. Hortaz, hura aldatu ezean ez du koalizioaren babesik jasoko. Horretaz gain, taldeari garrantzitsua zaio honako zerbitzu hauek Osakidetzan sartzea: odontologia, fisioterapia, logopedia, podologia, gerontologia, ortopedia eta osasun mentala.

Trantsizio energetikoaren legea «oso berandu» datorrela erran du Gorrotxategik, ezarritako neurriak 2026ra arte ez direlako eraginkorrak izanen. Hala, «larrialdi klimatikoa konpontzeko» mekanismoak martxan jarriko dituzte: bertzeak bertze, energiaren enpresa publikoa sortzea proposatu du. Funtsean, «norabide politikoan aldaketa bat» eskatu du koalizioak.


Summary: ‘Generación porno’ dokumental saioa egin dute ETBk eta TV3ek. Pornografiak gazteengan duen eragina erakutsiko du, taburik gabe. Hilaren 18an estreinatuko dute.

«Sei urte edo gutxiagorekin hasten direnak ere badaude», azaldu du, kezkatuta, Jose Luis Garcia psikologo eta sexologoak, hitza hartu bezain laster. Errealitate gordina, baina, errealitatea, finean. «Gazteak geroz eta goizago hasten dira pornoa kontsumitzen; eta kezkagarriena da porno hori geroz eta bortitzagoa bilakatzen ari dela. Gainera, haurrek bi klik baino ez dituzte egin behar indarkeriazko bideo horiek ikusteko». Arazo horrek «motibatuta» bezain «kezkatuta», ETBk eta TV3k, Shine Iberia ekoiztetxearekin elkarlanean, Generación porno dokumental saila ekoitzi dute. Dokumentalak lau familiari egindako elkarrizketak ditu oinarri; baina, horiez gain, abeslari, pornografiaren industriako aktore eta gaiari buruzko aditu ugariren lekukotzak jaso dituzte.

ETB2k gazteleraz emango du dokumental saioa, hilaren 18tik aurrera, lau ataletan. TV3ek nagusiki katalanez emango du, hilaren 26tik aurrera, hiru saiotan.

Dokumentalaren aurkezpena Gasteizko Europa biltzar jauregian egin dute, FesTVal jaialdian. Ekoizleekin batera, Garcia psikologoa, Marina Marroqui gizarte hezitzailea, eta dokumentalean parte hartu duten ama-seme batzuk ziren. Aurrerapen txiki bat eskaini ostean, ikus-entzunezkoan lantzen diren gaiei buruzko solasaldiarekin hasi dira. Heziketa sexuala, teknologia, indarkeria eta ezjakintasuna izan dira mintzagai nagusiak.

Pornografia, «droga bat»

Marroquik azaldu duenez, gaur egungo 12 eta 14 urte bitarteko gazteek sexu harreman «erabat basatiak» dituzte, eta ikusten duten guztia imitatzeko joera dute: «12 urteko haur bat negarrez etorri zitzaidan behin, bere aitak salatu egin zuela-eta arrebaren aurrean bere buruari ukituak egiteagatik». Umeak guztiz ezabatuta zeukan gaizki eta ondo dagoenaren arteko muga, «pornoaren ondorioz».

Hala ere, Marroquik argi du ez dela pornografiaren ondorioz bakarrik. Sexu heziketa garaikide baten beharra azpimarratu du, gazteen kezkak entzun ditzakeena eta irtenbideak bilatzen lagundu diezaiekeena. «Eta ez datza platano bati kondoi bat jartzean». Azaldu dutenez, etxean giro osasuntsu eta seguru bat sortu beharra dago gurasoek eta seme-alabek sexuari buruz hitz egiteko. Amak «irekia» zela pentsatzen zuen, dokumentala grabatu aurretik, baina espero ez zituen gauza asko ikusi eta entzun ditu. «Harrituta geratu nintzen, hunkituta, eta zeharo kezkatuta».

Hain zuzen ere, «etxe guztietan» gertatzen den errealitate bat dela jakinarazi nahi diete ama-seme horien inguruko dokumentala ikusi dutenei. Garcia psikologoak gehitu du pornografia «droga bat» dela, ez kontsumituz soilik desager daitekeena: «Bien bitartean, XXI. mendeko kokaina izango da aurrerantzean ere».

FesTValeko aurkezpenaz gain, dokumentalaren aurrestreinaldia egin zuten atzo 19:30ean, Bilboko Alondegian.


Engainatzen ez uztea

Summary: Engainatzen ez uztea.

Azkenaldian, herri honek amore eman duelako sentipena zabaldu da. Ohikoa da norberaren estatua ameskeria bat eta iraganeko oroitzapen lauso bat dela entzutea. Horrek pentsarazten digu gure jendeak beharbada alde batera utzi duela independente izateko gogoa, eta jada ez duela sentitzen herri askea izateko beharra, dagoeneko ez duelako herritzat hartzen ere berea. Baina, aldi berean, beren berezitasun linguistiko, kultural, soziologiko, historiko eta abarrez egiten duten erakusketak agerian uzten du oraindik ere oharkabean nolabaiteko maitasuna sentitzen dutela diren horrekiko, eta, beraz, beren buruaren beraren eta beren liderren uste guztia eta itxaropena baino ez dute galdu beharbada; harrotasun nazionala, autoestimua galdu dute.

Gizabanakoen autoestimua haien herri edo nazioei lotuta al dago, bada? Herri edo nazio batek sentimendu bera duten pertsonak biltzen dituen heinean, eta horien nortasun kolektiboak norbanakoaren nortasuna osatzen duen heinean, norbanakoaren autoestimua, besteak beste, taldearekiko identifikazioaren bidez indartzen da.

Gure kasuan bezala estatua bahitua dieten herrietan ez ezik, are finkatuta dauden estatuetan ere, jendeak bere buruarengan, besteengan edo bere liderrengan konfiantzarik ez duenean, herri-duintasuna galtzen da eta herri hori nazio zapuztua da. Gizarteak bilauei agintzen uzten badie, gizarte hori galbidean sartzen da. Horrexegatik da hain funtsezkoa, estatuaren egoera politikoa eta ekonomikoa gorabehera, estatu horrek bere buruari egiten dion propaganda. Pentsa zer-nolako propaganda-premia duten, orduan, izena zikintzeko halako kanpaina basatia sufrituta askatasun-gogoa bera ere galdu duten herriek!

Gizarte heldu orotan, garrantzi handieneko faktoreetako bat, beraz, emantzipatzeko, autonomiarako eta norberaren aukeretan konfiantza izateko desira da, hau da, autoestimu egokia izateko nahia, eta autoestimu horrek, gainera, gizarte horren iraupena bermatzen du.

Gerra-garaian, autoestimua eta duintasun nazionala gudu-zelaian irabazten eta galtzen dira.

Konkistatua eta hainbeste urtean okupatua dagoen gure herri honetan, berebiziko ahalegina egin behar da gutxieneko duintasun nazionalari eusteko, eta, erresistentzia gidaturik eta eraginkorrik ezean, nekez dakar oposizio espontaneorik.

Okupatzaileak, herriko botere latentearen jakitun, herri okupatua, militarki eta ekonomikoki esplotatzeaz gain, azpigarapen ideologikoan atxiki behar du, haren askatasun-desira berriro piztuko duen amodio propioaren zantzu oro ezabatzeko. Rousseauk zioenez, «nahiko erraza da herriak engainatzea; askoz zailagoa, baina, haiek usteltzea».

Izan ere, konkistatutako herrien erabateko asimilazioa hobeto ziurtatzeko, eraginkorragoa da, eta ez hain neketsua, haien segurtasun eskasean eragitea ideologia baten bonbardaketa jarraituaren bidez, zeinak identitate-bereizgarriak diluitzea helburu duen (are haien historia bera ezkutatuz edo lausotuz ere), setio-egoera iraunkorra mantentzea baino. Izan ere, indarkeria fisikoak, okupazio-egoeretan beti berme bat bada ere, agerian uzten du bizitzarako mehatxu bat dagoela, indarkeria hori modu nabarmenean erabiliz gero, eta horren ondorioa defentsa-erantzun instintiboa ematea izaten da. Herri okupatuetan barneratzeko prozesu horretarako, denbora guztia dute beren alde, bai eta hezkuntza- eta propaganda-agente ugari ere beren zerbitzura. Agente horien artean, zeregin nagusietako bat betetzen dute herri okupatuetakoak bertakoak izanik «engainua» bideragarriagoa egiten dutenek.

Indarraren bitartez menderatutako herria, haren autoestimua murriztuta, gidatu, manipulatu, estutu eta erosi egiten da, sistema menderatzailearen balio eta egiturak dituzten eta sustatzen dituzten gizarte-erakundeetan parte har dezan eta, horrela, sistema hori legitima dezan. Erakunde horiek beren ideologia inposatzen dute eta herri menderatuari ideologia horretan parte harrarazten diote, eta, hala, ukatu egiten dute herria okupatuta daukatela.

Prozesu horren bidez, bezatu eta menderatu dute gure jendearen gaitasun kritikoa. Tankera honetako baieztapenek agerian uzten dute herriak bere egin duen moral biktimista, eta gatazkaren benetako dimentsioaz eta berak gatazka horretan betetzen duen lekuaz ohartzeko duen ezintasuna: «Indarkeria mota oro utzi behar dugu, bizikidetzaren eta bakearen mesedetan», «arrazistatzat joko gaituzte», «sentsibilitate [pentsaera] guztiak errespetatu behar ditugu», «indarkeria gaitzesten dugu, batzuena eta besteena». Herriari sinetsarazi zaio ezinezkoa dela (eta, are gehiago, beharrezkoa ere ez dela) egoera politikoa iraultzea, posibilismo politikoa koartada edo alibitzat hartuta, mende hauetako guztietako menderakuntzak gaitasuna kendu baligu bezala gure bide propioa askatasunean irudikatzeko.

Estatu totalitario modernoek adierazpen-askatasunaren, irakaskuntzaren, eskubideen, irekitasunaren eta abarren mozorro edo estalki baten atzean ezkutatzen dute beren monopolio ideologikoa, munduan demokrata-jantzian soilik aurkez daitezkeelako, beren jatorrian dituzten eta beren sistemari eusten dioten oinarriak ezkutatuz. Demokrata-plantak egin behar horren barruan daude elkarrizketarako, borondate ona izateko, bizikidetza baketsurako eta abarrerako deiak eta elkartasunerako eta sentimendu onak izateko aipamenak. Horren guztiaren ondorioz, menderatuaren baitan halako errudun-sentimendu bat sortzen da, bide ematen duena, askapen nazionalerako mugimenduei egotzi nahi zaien zaharkitu-kiratsarekin batera, norberarena den guztia desprestigiatzeko besteenaren mesedetan, eta elementu bereizgarriak esfera kostunbristenera baztertzeko (haiek funtsean duten alde politikoa indargabetuta), herria erremediorik gabe desagertzeko bidea ezkutatzen duen "normalizazio" prozesu batean.

Makineria homogeneizatzaileak ez du atsedenik hartzen, eta autoafirmazio-agerraldiak gertatzen direnerako ez zaio baliabiderik falta haien aurka egiteko eta herria diskurtso hutsalekin eta kontzeptu zentzugabeekin entretenituta edukitzeko; horretan, bertako kolaboratzaileekin elkar hartuta dihardu, zeinek postulatu inperialistak legitimatzen baitituzte, demokratak balira bezala. Ez al da gizakiek eta herriek berezkoa duten autodeterminaziorako eta defentsa legitimorako eskubidea hutsaltzeko modu bat delako erabakitzeko eskubidea? Zeurez zarena eta zure erabakitzeko ahalmenarekin zerikusirik ez duten arrazoiengatik zarena erabakitzeko eskubidea? Horra berriz ere engainua: inperialismoaren pean dugun eskubide bakarra men egiteko eskubidea eta etsaiaren promesetan konfiantza izateko eskubidea da.

Espainiako jurisdikzioaren arabera, Espainian ez dago inperialismorik, eta euskal herria ez da existitzen; Espainiako herria baino ez dago. Beraz, Euskal Herriaren autodeterminazio-eskubideak ez du izateko arrazoirik, existitzen ez denak ez baitu eskubiderik. Logika horren arabera, herri bat ez bagara eta okupatuta ez bagaude, Espainiako herriaren parte gara, eta, beraz, Espainiako herritar gisa ditugun eskubideak baino ez ditugu, eta herritar guztiok erabakitzen ditugu espainiar gisa dagozkigun gaiak. Agindu horretatik abiatuta, ez al da barregarria pentsatzea euskal herriaren existentzia bera sistematikoki ukatu dutenek askapen nazionalaren bidea erraztuko diotela?

Engainatzen ez uztea da herriek bete behar duten lehen araua; izan ere, manipulazio-prozesu horren amaieran herriak emantzipatzeko gogoa galduko balu eta talde nagusiaren ideologia guztia bere egingo balu, herria desagertu egingo litzateke.

«Herri konkistatu eta menderatuari nolabaiteko itxaropena ematen dio bere egoera (konkista- eta menderatasun-egoera) anormaltzat hartzeak eta emantzipatzeko nahiari eusteak, nahiz eta askatasuna lortzeko baliabide militar edo politikorik ez izan. Aitzitik, herria, obeditzea agintzen badu, desegin egiten da egintza horren bidez, eta herritasuna galtzen du».

Zergatik erakusten dugu gutxiagotasun-konplexu hori azpiratzen gaituzten eta libre bizitzen uzten ez diguten horien aurrean? Zergatik ez diegu erantzuten haien erasoei, amodio propioa duen beste edozein herrik egingo lukeen bezala?

Bada garaia herri gisa harro sentitzeko, etsaia identifikatzeko eta eszeptizismoz ikusteko helburutik gure arreta desbideratzen duen edozein kontzesio edo distrakzio dialektiko. Bada garaia behingoz erreibindika dezagun okupatzailearen ideologia neutralizatuko duen lidergoa, gure autoestimua indartuko duena eta posizio estrategiko baterantz politikoki bideratuko gaituena. Izan ere, bakarrik gure benetako egoera ezagutzen dugunean —bake, demokrazia, biktima, normalizazio eta hutsaldutako antzeko kontzeptuen esanahia ulertzen dugunean—, independentziaren aldeko borroka askatasunaren eta justizia globalaren aldeko borroka dela onartzen dugunean, eta politika zientzia bat dela ulertzen dugunean —inondik inora ere ez arau etikoak eta boluntarismoa— eta bere hartan tratatu behar dugula, gai izango gara badaukagun indar hori guztia bideratzeko eta gure herria subjektu politiko aktibo eta independente izatea ahalbidetuko duen ekimen politikoa sortzeko: estatu bat.