Summary: Pantailak Euskaraz-ek «itsutasun estrategiko nabaria» leporatu dio Bingen Zupiriari. Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburuak Hamaikan egindako adierazpenek «kezka eta ezinegon larria» sortzen dutela uste du Pantailak Euskaraz-ek. Zupiriak esan du bikoizketa baino gehiago, barne ekoizpena eta azpidatziak sustatu behar direla.

Asteazkenean, Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburua elkarrizketatu zuten Hamaika telebistan. Kazetariaren galderari erantzunez, Zupiriak esan zuen ikus-entzunezkoetan ekoizpen propioaren eta azpidatzien alde egin behar dela, bikoizketaren alde baino gehiago. Adierazpen horien harira, Pantailak Euskaraz mugimenduak hainbat kritika eta eskaera egin ditu.

Pantailak Euskaraz taldeari iruditzen zaio adierazpenek «itsutasun estrategiko nabaria» uzten dutela agerian. «Ikus-entzunezkoen eskaintza erraldoia dago, eta erakundeei dagokie euskarazko eskaintza sendo eta duina bermatzea». Hala ez egitea «arduragabekeriaz» jokatzea litzatekeela uste du Pantailak Euskaraz-ek. «Eta euskaldunoi hizkuntza eskubideak ez bermatzeaz gain, euskarari kalte konponezina eta itzulezina eragingo lioke».

Pantailak Euskaraz mugimenduak —Disney Plus Euskaraz, Netflix Euskaraz, Zinemak Euskaraz, Tinko euskara elkartea eta Bieuse bikoiztaile euskaldunen elkartea dira eragileak— arazoaren muinera jotzeko eskatu dio Jaurlaritzako bozeramaileari. «Izan ere, herri honetan arazoa da euskara bigarren mailan dagoen hizkuntza dela, eta erakundeetatik ez dela euskarazko ikus-entzunezkoen aldeko apustu irmoa egiten. Horren adierazle ukaezina da EITBtik eta Kultura Sailetik ikus-entzunezkoetara bideratzen diren aurrekontu eta diru partiden zatirik handiena gaztelaniazkoetara bideratzea».

Azpidatziak aipatu zituen herenegun Zupiriak Hamaikan, baina Pantailak Euskaraz taldeak ohartarazi du erakundeen aldetik ez dela azpidatzien aldeko apustu argirik egin. «Horren lekuko da ETB, zeinetan euskarazko azpidatziak ez dira telebista publikoan inondik inora; eta zinema eskaintza, bestetik, aretoetara filmak jatorrizko bertsioan ikustera doazenak pelikulak gaztelaniaz azpidatzita aurkitzen baititu soilik». Movistar Plusekin 2014an sinatu zuen eta egun indarrean dagoen akordioa da edukiak euskaraz azpidazteko Jaurlaritzak eman duen «urrats bakarrenetakoa». Baina hori ez dela nahikoa uste du talde euskaltzaleak, edukiak azpidatzi eta gero, azpidatzi horiei ez zaielako behar bezalako tratamendurik eman, eta ez zaielako ikusgarritasunik eta zabalkunderik eman. «Movistar Plus plataforman ez dago euskarazko azpidatziak bilatzeko modurik, eta, edukiak plataforma batetik bestera mugitzen direnez, galdu egiten dira bidean euskarazko azpidatziak».

Euskarazko ekoizpenari dagokienez, Pantailak Euskaraz taldeari iruditzen zaio Jaurlaritzak ez dituela ekoizpenak behar besteko irmotasunez lehenesten. Gogora ekarri du honako datu hau: azkeneko hamalau urteetan, ETBk parte hartu duen 208 ekoizpenetatik soilik 70 ziren euskaraz. «Hau da, EITBk lagundutako lanen heren bat izan da soilik jatorrian euskaraz ekoitzia». Pantailak Euskaraz-ek kritikatu du proportzio horretan egiten diotela euskarari ikus-entzunezkoetan tokia Jaurlaritzak eta EITBk. «Gaztelaniazko ikus-entzunezkoen ekoizpena da urteetan lehentasunez sustatu eta diruz lagundu dena».

Euskarazko bikoizketa, berriz, zutabe «ezinbestekoa» da Pantailak Euskaraz-entzat, «euskarazko ikus-entzunezkoen eskaintza osatzeko, euskararen erabilerak aurrera egiteko eta hizkuntza estandar informala eraiki, berrasmatu eta herritarren artean zabaltzeko». Taldearen arabera, euskaraz ekoizten diren lanek ezin dute bermatu euskarazko eskaintza «zabal, sendo eta duina». Talde euskaltzalearen arabera, «nahitaezkoa eta estrategikoa» da nazioarteko puntako edukiak euskarara bikoiztea, eta horiek ETBn astero eskaintzea, baita zinema aretoetan eta plataformetan estreinaldi garrantzitsuak euskarara bikoiztuta ematea ere. «Jaurlaritzari euskarazko bikoizketa berregituratzeko eta bikoizketa sektorera duintasuna itzultzeko deia egiten diogu».

Era berean, Pantailak Euskaraz-ek Jaurlaritzako sailburuari eskatu dio ez jartzeko bikoizketa azpidatzien eta ekoizpenaren aurka. «Osagarriak baitira hirurak, eta ez daude inola ere kontrajarrita. Hirurak dira ezinbestekoak euskarazko ikus-entzunezkoak era orekatuan eta osoan garatzeko, eta hizkuntza normalizazioan ekarpen integrala egiteko».

Azkenik, eskaera zehatzak egin dizkio Pantailak Euskaraz-ek Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politika eta Kultura sailburuari: «Aintzat hartzeko 2021eko abenduan Durangon sinatu zen manifestuaren eskariak; euskarazko zinemagintza sustatzeko eta diru laguntzetan euskarazko ekoizpenei lehentasuna emateko; Kultura Sailaren aurrekontu osoaren %2 lehen mailako nazioarteko edukiak euskarara bikoiztekoerabiltzea; edukien euskarazko azpidatzien erabilera orokortzeko; eta hiru ildoak —ekoizpena, bikoizketa eta azpidatziak bilduko dituzten politikak abian jarri eta baliabideak bideratzeko. Ikus-entzunezko Komunikazioaren lege propioa eskatu du taldeak, baina zinemaren lege propioa ere, «ikus-entzunezkoetan euskararen presentzia parekoa legez bermatuz».


Summary: Azken negoziazioak huts egin ondoren, grebarako deia Bizkaiko metalgintzan. Sindikatuek ez dute onartu FVEMen azken proposamena. Patronalak salatu du CCOOk, LABek eta UGTk ez dutela Bizkaian onartu nahi Araban sinatu zuten ituna hobetzen duen eskaintza.

Huts egin du Bizkaiko metalgintzako bost eguneko greba eragozteko azken saioak. FVEM enpresaburuen elkartearen deiari erantzunez, Lan Harremanen Kontseiluaren Bilboko egoitzan elkartu dira gaur eguerdian patronala eta lau sindikatu nagusiak, baina gutxi iraun du bilerak: FVEMek esan die bere azken proposamena besterik ez duela eztabaidatu behar, eta sindikatuek erantzun diote ez dela nahikoa.

Akordiorik ez denez izan, Bizkaiko metalgintzako 56.000 langileak grebara deituta daude datorren astelehenetik ostiralera. Urteko hirugarren greba sorta da, eta aurreko biek erantzun zabala izan dute.

Berez, bi deialdi daude datorren asterako, lan hitzarmenaren negoziazioan bi taldetan banatu direlako sindikatuak: batetik ELA, (ordezkarien %40ekin) eta bestetik CCOO, LAB eta UGT (%59ekin).

Sindikatu «arduragabeak»

Hain zuzen ere, ELAk salatu du FVEMek ez duela haiekin negoziatu nahi, ordezkari gehien dituen sindikatua izan arren, eta, aurreko bileretan bezalaxe, FVEMek CCOO-LAB-UGT hirukoari soilik erantzuten diola. Baina horiekin ere ez da gustura azaldu patronala. «Arduragabe» deitu die bere azken proposamenari ezezkoa emateagatik eta «justifikaziorik ez duen» greba bati eusteagatik. «Akordioak lortu ahal izateko, sindikatuek eskaera errealistak egin behar dituzte, eta erreferentzia gisa aurkeztu dutenari eutsi». Erreferentzia hori Arabako metalgintzako lan hitzarmena da, aste honetan bertan CCOOk, LABek eta UGTk SEA Arabako patronalarekin sinatutakoa. FVEMek argudiatu duenez, bere azken proposamenak, ostegun arratsaldean iragarritakoak, hobetu egiten du Arabako ituna.

Enpresaburuen elkarteak auzitan jarri ditu horri uko egiteko arrazoiak. «Benetako helburua akordioak lortzea bada eta ez bada interes elektoral hutsa, ezin da ulertu nola esaten duten Bizkaiko proposamena ez dela nahikoa, Arabakoa baino hobea baita, eta han historikotzat jo dutenean». Haren arabera, soldatak %6,5 handituko lirateke 2022an, %3,5 2023an, %2,5 2024an, eta %1,5 2025ean.

Mugimenduak, «grebaren emaitza»

CCOOk, LABek eta UGTk onartu egin dute «aurrerapenak» daudela FVEMen azken eskaintzan, baina motz geratzen dela berretsi dute, eta espero dute protestak urrats gehiago egitera behartuko duela patronala. «Gehiengo sindikalak argi dauka patronalaren azken egunetako mugimenduak orain arte egindako mobilizazioen eta greba egun arrakastatsuen emaitza direla. Horrek erakusten du bide onetik goazela, eta deitutako bost egunetako greban tinko jarraitzeko unea dela».

Antzeko argudioak eman ditu ELAk ere: «Patronalak bere planteamenduak aldatu ditu, baina oso modu eskasean; sektore osorako KPIaren berehalako igoerarik bermatu gabe eta aplikatzeko bermerik eskaini gabe jarraitzen du».


Summary: 20.000 pakete baino gehiago banatu gabe Trapagarango Amazonen. Langileek salatu dute enpresak edozein negoziazio motari uko egiten diola. Langile talde osoak egin du greba cyber monday egunean

AEBetako marketin egutegiaren arabera, cyber monday da gaur. Gabonen aurretik Internet bidez erosketak egiteko egun apropos gisa saltzen dute, eskaerak aurreratzeko, eta, horren bidez, Eguberriak hurbildu ahalako atzerapenak eragozteko. Eguna ahotsa altxatzeko erabili nahi izan dute Amazonek Trapagaranen (Bizkaia) duen banaketa zentroko langileek, eta 24 orduko greba antolatu dute. LAB sindikatuaren arabera, grebak %100eko erantzuna izan du, eta 20.000 pakete baino gehiago geratu dira banatu gabe.

«Enpresak edozein negoziazio motari uko egiten diola salatu nahi dugu», kritikatu du Fernando Ortega LABeko ordezkari sindikalak. Horrez gain, hitzarmen propioa exijitu dute. Egun, Bizkaiko garraio alorreko hitzarmena ezartzen diete, eta, Ortegak argudiatu duenez, euren «zentro logistikoaren errealitatera eta ezaugarrietara egokituko den» ituna behar dute, soldatak, txandak eta lanaldiak erregulatzeko. Izan ere, hori gidarientzat pentsaturiko itun bat dela, eta biltegiko langileek mailarik apalena dute horretan. 19.400 euro gordineko soldata jasotzen dute urtean, 15.600 garbi inguru. Itun hori, gainera, indarrean egongo da 2024ra arte, eta hurrengo bi urteetan %3,5eko eta %3ko soldata igoerak aurreikusten ditu, KPIaren igoeratik oso urrun. LABek beste akordio bat nahi du, erosahalmena bermatuko duena. Langile gehienek %50eko edo %80ko lanaldia dute, ordea, eta ez dira kopuru horietara iristen, LABek salatu duenez.

Gero eta larunbat eta igande gehiagotan egiten dute lan, eta «nazkatuta» daude. Ez dute inolako pizgarri edo saririk irabazten. Hala ere, multinazional honek urtero izugarrizko etekin ekonomikoak sortzen ditu», leporatu du Ortegak.

Langile askoren lan prekaritatea argitara atera dute. Hala nola banaketa azpikontratetako lankideen egoera salatu dute. «Amazoneko plantillatzat hartu beharko lirateke», azpimarratu du Ortegak. Hirurehundik gora dira banatzaileak: autonomoak eta azpikontrataturiko sei enpresaren langileak. LAB sindikatuak banatzaileei subrogazio eskubidea aitortu diezaieten nahi du. Horrek ahalbidetuko luke gidariak Amazoneko lanari eustea, azpikontrata duen enpresa aldatuta ere.

Mobilizazioekin jarraitzeko prest

2019an zabaldu zuten Trapagaraneko biltegia. Eta gaur egin dute langileek bigarren greba. Aurretik, urriaren 17an lau orduko lanuztea egin zuten. Ortegak gogorarazi duenez, hori ere greba arrakastatsua izan zen. «Sindikatuetara ohituta ez dagoen enpresa bat da. Uste dute nahi dutena, nahi dutenean eta nahi duten bezala egin dezaketela», aurpegiratu dio Ortegak enpresari. Erantzunik jaso ezean, greba egun gehiago ezartzeko prest daude. Bihar dute bilera enpresarekin. «Ikusiko dugu zer jarrera duten, eta gero batzarrean baloratuko dugu», adierazi du Ortegak. Enpresak ez badu «ezer egiten», Gabonetan mobilizazio gehiago egiteko asmoa dute.


Summary: Bost eguneko greba amaituta, «gatazkaren areagotzea» iragarri du ELAk. Bizkaiko Foru Aldundiak erakutsitako «axolagabekeria» salatuz amaitu dute zahar etxeetako langileen astebeteko protestaldia

Joan den astelehenetik ostirala bitartean, greba egin dute Bizkaiko zahar etxeetako langileek, ELAk deituta, «zainketen eta lan baldintzen egoera hobetzeko». Bizkaiko Foru Aldundiaren egoitzaren aurrean amaitu dituzte protestak, erakundeak erakutsitako «axolagabekeria» salatzeko, eta iragarri dute abenduan «gatazka areagotu» egingo dela haien eskakizunak bideratzen ez badira.

Goiz-goizetik, egoitzetako langileek mobilizazioak egin dituzte Bilboko sarbideetan, eta trafikoa oztopatu dute. Geroago, EITBren egoitzatik Bizkaiko Foru Aldundiaren jauregirainoko manifestazioa egin dute, eta han protesta zaratatsua egin dute txistuka, erakundearen jarrera dela-eta «haserre» daudela adierazteko.

«Emakume izatea eta zaintzan profesionalki aritzea prekaritatearen eta erakundeen eta patronalaren ikusezintasunaren sinonimoa da», adierazi du ELAk. Sindikatuak esan duenez, gatazka honetan «genero ikuspegia» agerian geratu da: «Langileek behin eta berriz erakutsi behar izan dute gai direla borroka egiteko zainketen eta lan baldintzen egoera hobetzeko». ELAren iritziz, arlo honetan aritzen diren langileak «emakume izate hutsagatik», haien lana ez da behar bezala baloratzen.

Langileen aldarrikapen nagusiak dira egoitzak publiko bilakatzeko bidean aurrera egitea, GUFE Gizarte Urgazpenerako Foru Erakundearen manupekoak diren egoitzekin baldintzak parekatzea, langileak kontratatzea, ratioa hobetzea eta ordezkapenak lehenengo egunetik egitea.

Bost eguneko greba honekin, orotara hamalau eguneko lanuzteak egin dituzte Bizkaiko zahar etxeetako langileek. Protestekin aurrera jarraitzeko prest daude, eta gogorarazi dute 2017an 260 egun baino gehiago iraun zuen greba berriz egiteko gertu daudela.


Summary: Merkataritzako langileek greba egin dute 'black friday' egunean Bizkaian eta Gipuzkoan. Soldatak KPIaren arabera igotzeko eta igande eta jaiegunetan lanik ez izateko eskatu dute. Salatu dute sektoreko langile asko eta asko lanaldi partzialean ari direla.

Bizkaiko eta Gipuzkoako merkataritzako langileek greba eguna izan dute gaur –Bizkaian, ELAk eta LABek deituta, eta Gipuzkoan, berriz, ELAk antolatuta– , black friday mundu osoko merkealdiaren egunean. Donostian, dendak ireki eta gutxira hasi dira protestan, Garbera merkataritza zentroan. Piketeak egin dituzte grebalariek, eta San Martin merkataritza zentrora joan dira ostean. Han, Amaia Pintado ELAko ordezkaria hedabideei mintzatu zaie, eta, gero, kalejira egin dute, erdialdeko denda handietan geratuz. Ehun langile inguru batu dira.

Pintadok adierazi du urtebete daramatela hitzarmen berria sinatzeko negoziazioekin, eta gehitu du patronala akordioa blokeatzen ari dela oraindik. Bosgarren greba eguna izan dute Gipuzkoan, zortzigarrena Bizkaian, eta Pintadok aurreratu du baldin eta patronalak jarrera berari eusten badio greba deialdi gehiago egongo direla.

Patronalak muzin egin die ELA sindikatuak Gipuzkoako hitzarmena berritzeko eskatu dituen hainbat punturi. Lehenik eta behin, langileek soldata KPIaren arabera igotzeko eskatu dute, «erosteko ahalmena» ez galtzeko. Bigarrenik, sektoreko langile askok lanaldi partziala izatea arazo nagusitzat jo du Pintadok: «Langile asko daude enpresan hogei urteko antzinatasuna dutenak eta astean zortzi, hogei edo 24 ordu bakarrik lan egiten dutenak». ELAk Gipuzkoako hitzarmenean gehitu nahi duen beste puntu bat antzinatasun gainsaria da; izan ere, Pintadoren esanetan, sektorean ez dago promoziorako aukera askorik.

Bestalde, adierazi du merkataritzaren digitalizazioak denda batzuk ixtea ekarri duela, eta oraindik irekita dauden dendetan langileen lan karga igoarazi duela: «Ohiko lanaz gain, arretaz, paketeak jasotzeaz eta denda kudeatzeaz arduratu behar dute». Azkenik, igandeetan eta jaiegunetan lanik ez egitea ere galdegin dute langileek: «Igandeetan Euskadin lan egin dezala lehendakariak».

11.000 langile

ELAren datuen arabera, 11.000 langile daude Gipuzkoa eta Bizkaiko merkataritza sektorean. Hala ere, greba ez da homogeneoa izan bi herrialdeen artean; izan ere, Bizkaian, merkataritza orokorrean, ehungintzan, zapata dendetan eta larrugintzan deitu dute grebara ELAk eta LABek, eta Gipuzkoan, merkataritza orokorrean egin dute soilik, eta ELAk bakarrik deitu du. 2.200 langile daude Gipuzkoako merkataritza orokorrean lanean.


Summary: Martin Ugalderen familiak BERRIAn utzi du hari eman berri dioten ohorezko saria. Kazetarien Euskal Elkartearen eta Elkargoaren zuzendaritzak lehen aldiz eman du aurten ohorezko saria, eta Martin Ugalderen ibilbidea aitortu dute.

Martin Ugalderi Ohorezko Kazetaritza Saria eman zion Kazetarien Euskal Elkargoak azaroan. Unai Ugaldek jaso zuen, eta gaur familiaren izenean BERRIAren eskuetan utzi nahi izan du haren ibilbidearen aitortzaren ikurra. «Gure aitak bi familia zituen: etxekoa eta kazetariena. Horregatik pentsatu genuen sari hau bere kazetarien familiaren eta, hain zuzen, BERRIAren esku uztea zela egokiena, bere ondorengoentzat».

Beatriz Zabalondo BERRIA Taldeko lehendakariak jaso du saria, lantalde osoaren izenean. Eskerrak eman dizkio Ugalderi: «Ohore bat da, zainduko dugu, eta Martin Ugalde nor zen kontatuko diegu gure ondorengoei».

Ohorezko lehen saria

Sarien barruan, Kazetarien Euskal Elkartearen eta Elkargoaren zuzendaritza batzordeak kategoria berri bat sortu du aurten, lanbidearen barnean historikoki garrantzitsua izan den pertsonaia bat ohorez aintzatesteko, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan duen garrantzia eta ibilbidea kontuan hartuta. Ohorezko sari hori aurrenekoz eman dute, eta Martin Ugalde zenaren ibilbidea eta ondarea saritzea erabaki dute.

«Euskararen defentsarako figura enblematikoa izan zen, azken urteetan Euskaldunon Egunkaria-ri lotua. Egunkari horren sortzaileetako bat izan zen, eta haren itxiera modu traumatikoan jasan zuen», adierazi dute kazetarien elkargoak eta elkarteak.


Summary: Gipuzkoako diputazioak salatu du Toxico Watchen txostenak ez duela zehaztasun tekniko eta zientifikorik. Adierazi du «GuraSOS, EH Bildu eta halako taldeek» erabili ohi duten «manipulazio politikoa» dagoela txostenaren atzean

Jose Ignacio Asensio Ingurumeneko eta Obra Hidraulikoetako diputatuak salatu du Toxico Watch Herbehereetako fundazioak Zubietako erraustegiak eragiten duen kutsadurari buruz atera duen txostenak ez duela zehaztasun tekniko eta zientifikorik. «GuraSOS,EH Bildu eta halako taldeek erabili ohi duten manipulazio politikoa» dela adierazi du, eta errealitatea «gezurrekin desitxuratzen» dutela, «herritarrak izutzeko».

«Europako araudiak ezarritako mugaren % 94 azpitik egon dira 2021ean», esan du errauste plantaren inguruan aurkitutako dioxina kantitate handiei dagokienez. Gaineratu du «egunero» neurtzen direla datu horiek, eta, horrez gain, Biodonostiak ere ikertzen dituela.

Hain zuzen, erakunde hori 2019az geroztik egiten ari den ikerketa baten ondorioak erakutsi ditu, eta esan du Europar Batasuneko araudiak ezartzen dituen mugen barruan daudela: «Aztertutako arrautza lagin guztiak EBko 1259/2011 araudiak oilo arrautzentzat eta 5 pg-ko TEQ PCCD/Fs+dI-PCB/g [pikogramo baliokide toxiko] Koipe oboproduktuentzat ezarritako mugaren azpitik daude». Lurzoruan aurkitutako dioxina kopuruaren inguruan ere esan du laginen PCBen kontzentrazioa legeak arautzen duena baino «askoz txikiagoa» dela.

Toxico Watchek ere bere txostenean adierazi du datu horiek 5 pikogramo baliokide toxikoren azpitik daudela, baina nabarmendu du alde handia dagoela erraustegia ireki aurretik eta ondoren dauden datuen artean. Gainera, adierazi du erraustegiak bi urte daramala martxan, eta datu horiek izanda espero izatekoa dela urte gutxiren buruan muga horiek gainditzea.


Summary: Hans Magnus Enzensberger idazle eta itzultzailea hil da. XX. mendeko intelektual alemaniar ezagunenetako bat izan da. 70etik gora liburu utzi ditu, eta Bigarren Mundu Gerraren osteko pentsalari laudatuenetakoa izan da

Hans Magnus Enzensberger idazle eta itzultzaile alemaniarra atzo hil zen, Munichen (Alemania), 93 urte zituela. «Poeta, saiakeragile, biografo, editore eta itzultzailea, eragin handiko intelektual alemaniarra izan zen», azaldu du Suhrkamp argitaletxeak ohar baten bitartez.

Enzensberger Kaufbeurenen jaio zen, 1929an, eta, 1944-1945ean armadan izan ondoren, literatura eta filosofia ikasketak egin zituen, lehendabizi Alemanian bertan, eta ondoren Parisko Sorbona Unibertsitatean. 1955ean, doktoretza lortu zuen Clemens Brentano idazle erromantikoaren teoria poetikoari buruzko tesiarekin. 1955 eta 1957. urteen artean, Stuttgarteko irrati kate batean lan egin zuen erredaktore gisa, eta, hain zuzen ere, 1957an kaleratu zuen bere lehen poema liburua: Verteidigung der wölfe (Otsoaren defentsa).

1965. eta 1975. urteen artean, Gruppe 47 taldeko kidea izan zen, eta Kursbuch literatur aldizkariaren editorea. Gerora ere, 1980an beste aldizkari bat sortu zuen: Transatlantik.

Bere ibilbidean hamarretik gora poema liburu eta prosazko zazpi lan argitaratu zituen, eta antzerkia eta haur literatura ere jorratu zituen. Nolanahi ere, saiakerak eta pentsamenduari lotutako lanak argitaratzeagatik egin zen ezagun batez ere. Hain zuzen ere, bere saiakeretan Europaren historia eta egoera soziala aztertu zituen, besteak beste.

Dibulgazioaren zalea ere bazen Enzensberger, eta, hain justu, esparru horri lotutako liburu batekin (Der Zahlenteufel. Ein Kopfkissenbuch für alle, die Angst vor der Mathematik haben), matematikak haurrei azaltzeko ahalegina egin zuen.

Ruper Ordorikak Enzensbergerren testu bat moldatu zuen Bihotzerreak (1985) diskoko Berreziketaren zailtasunari buruz kantuan.


Summary: Sexu indarkeriagatik espetxeratuen zigorrak murrizteko prest azaldu da Bizkaiko Auzitegia. Soilik baietz da baietz legea atzerako eraginez interpretatu, eta espedienteak «banan-banan» berrikusiko dituzte, fiskaltzaren irizpidearen aurka

Soilik baietz da baietz legearen interpretazioak bidea ireki du sexu erasoengatik espetxeratutakoen zigorrak berrikusteko, eta zenbait epailek jada murriztu dituzte zigor batzuk. Beste zenbaitek, aldiz, ez. Eztabaida ireki da: Espainiako Fiskaltzak esana du jada epaitutako kasuak ez direla berrikusi behar, ezta kondenak egokitu ere. Zenbait auzitegik, ordea, kontrako bideari ekin diote: Bizkaikoa da horietako bat. Gaur, Bizkaiko Lurralde Auzitegiak erabaki du legeak eragina izan dezakeen espediente guztiak «banan-banan» berrikusiko dituela, fiskaltzaren irizpidearen aurka.

Auzitegiak ohar bidez adierazi duenez, «lege berrian trantsiziozko araurik ezean», zilegi da «espetxealdi zigorra ezarri den sententzia irmoak ofizioz berrikustea», kartzelaldia jada etenda dagoen kasuetan izan ezik.

Iragan astean, oso bestelako gogoeta egin zuen Victoria Rosellek, Espainiako Gobernuko indarkeria matxistaren kontrako ordezkariak, eta legea defendatu zuen: «Uste dugu oker judizialak egon direla legea azkarregi interpretatzeagatik, legea patxadaz eta gogoetatuta ez irakurtzeagatik». Atea itxi zion legea erreformatzeari: «Utz diezaiegun hitz egiten fiskaltzari eta botere judizialari». Horixe da gaur-gaurkoz Madrilgo gobernuak auzi honen inguruan hartu duen jokabidea.


Summary: Mugimendu feministak hiriburuetako kaleak bete ditu indarkeria matxistaren aurka. Milaka lagun batu dira Bilboko, Gasteizko, Donostiako eta Iruñeko kaleetan, «justizia feminista» aldarrikatzeko

Indarkeria matxistaren aurkako aldarriak Euskal Herriko herri eta hiriburuetako karrikak hartu ditu. Protestara deitu du Euskal Herriko Mugimendu Feministak: Beldurraren eta kontrolaren aurrean, justizia feminista! Antolatuta gaude! lelopean, indarkeria matxistaren «hamaika formak» salatu dituzte, eta autodefentsa feminista aldarrikatu dute.

Donostiako, Bilboko eta Gasteizko manifestazioak 19:00etan abiatu dira. Iruñekoa, berriz, 20:00etan. Baionakoa bihar eginen dute, 19:00etan, Herriko Etxeko plazatik abiatuta.

«Kaleak gureak dira!» oihuekin hasi da Donostiako manifestazioa. Bortxa matxistaren aldaera askotarikoak erakusteko ahalegina nabaritu da hasieratik: «Edertasun kanonak apurtu, osasun mentala zaindu» eta halako mezuak irakur zitezkeen pankartetan. «Erasorik ez erantzunik gabe» eta «gora borroka feminista» izan dira manifestariek gehien oihukatu dituzten leloetako batzuk.

Erakundeak, goizean

Instituzioek, berriz, protesta isilak egin dituzte goizean. Eusko Jaurlaritzak 10:00etan egin du elkarretaratzea, Lehendakaritzako eskaileretan. Han izan dira, besteak beste, Iñigo Urkullu lehendakaria eta Miren Elgarresta Emakunderen zuzendaria. Eusko Jaurlaritzak indarkeria matxistaren adierazpen guztiak gaitzesten dituela adierazi nahi izan du elkarretaratzean, Lehendakaritzako iturriek jakinarazi dutenez.

Elgarrestak Eusko Jaurlaritzaren eta Emakunderen konpromiso irmoa azaldu du bai indarkeria matxistaren prebentzioari dagokionez, bai indarkeria horren biktima diren emakumeei arreta emateari dagokionez. Indarkeria matxistaren biktima guztiak gogoan izateko eguna dela nabarmendu du, eta babes eta elkartasun osoa eskaini die indarkeria horretatik bizirik atera diren emakumeei. Halaber, dei egin dio gizarteari berdintasunaren aldeko eta indarkeria matxistaren aurkako «konpromiso irmoa» adieraz dezan. Gizonei, berriz, «engaiamendua» eskatu die.

Nafarroako Gobernuak ere elkarretaratzea egin du Nafarroako Jauregiaren aurrean. Maria Txibite lehendakariak salatu du «biktimak zalantzan jartzeko joera» handitzen ari dela, eta, horri buelta emate aldera, «gizartearen jarrerak aldatzeko beharra» aipatu du.

Txibiterekin batera, elkarretaratzean izan dira Nafarroako Gobernuko kontseilari gehienak: Javier Remirez, Jose Maria Aierdi, Elma Saiz, Carlos Gimeno, Carmen Maeztu, Santos Indurain, Ana Ollo, Juan Cruz Zigudosa eta Rebeca Esnaola. Nafarroako Legebiltzarraren izenean, berriz, Unai Hualde presidentea eta talde parlamentarioetako bozeramaileak izan dira bertan: Javier Esparza (Navarra Suma), Ramon Alzorriz (PSN), Maria Solana (Geroa Bai), Laura Aznal (EH Bildu) eta Marisa de Simon (Ezkerra). Elkarretaratzera batu da Espainiako Gobernuko Justizia ministro Pilar Llop ere, Iruñean baitzen, jardunaldi batzuetan parte hartzeko.

Bestelako agerraldiak ere egin dituzte Euskal Herri osoko herri eta hirietan. Castejonen (Nafarroa), adibidez, gorazarre egin diote Sara Pinari: indarkeria matxistaren biktima izan zen. Herri horretako Maiatzak Bi ikastetxe publikoan irakasle zen Pina. Senarrak labankadaz hil zuen, iragan urtarrilean. Ikastetxeko hezkuntza komunitateak Federico Garcia Lorcaren bertsoak eta Rozalen abeslariaren kantu bat eskaini dizkio. Sexu heziketa on baten beharra nabarmendu du ikastetxeko irakasle Ana Maria Solak, Efe berri agentziak jasotako adierazpenetan: «Gure ikastetxean abian dugu Skolae programa, eta maila guztietan lantzen dugu indarkeria matxistaren gaia, askotariko jardueren bidez».

Asteartean Bilbon eginiko agerraldian, Euskal Herriko Mugimendu Feminista gizonei ere mintzatu zitzaien: «Dagokizuen ardura hartzea exijitzen dizuegu. Utzi erasotzaile eta konplize izateari. Azaleko diskurtsoek ez dute balio praktikan ezer ez bada aldatzen». Donostiako manifestazioa Bulebarretik atera da gaur, 19:00etan; Gasteizkoa, San Anton plazatik, 19:00etan; Iruñekoa 20:00etan hasi da, Gazteluko plazatik; Bilbokoa, 19:00etan, Jesusen Bihotzetik; Baionakoa, azkenik, bihar eginen dute, 19:00etan, Herriko Etxeko plazatik aterata.


«Kuartela auzoarena izan arte!»

Summary: «Kuartela auzoarena izan arte!». Hiru igeltsero antimilitaristak Bilboko Juan de Garay kuartel militarra eraisteko lanekin jarraitu dute. 6.500 metro koadroko orubea Iralako auzotarren esku gelditu dadin egin dute lan. Ertzaintzak kalteak eragitea leporatu die.

«Badago lana hemen!», esan dio igeltsero batek besteari. «Ba, ekin gogor!», erantzun dio besteak. Mailu handia hartuta, serio demonio jardun dute biek lanean, ugazabaren begirada zorrotzaren azpian. KEM kolektibo antimilitaristaren igeltseroak ziren, eta iaz utzitako tokian hartu dituzte iaz Bilboko Juan de Garay kaleko kuartel militarra eraisteko lanak. Josune Garcia ugazabak azaldu du Espainiako armadaren kuartelak espazioa «lapurtu» diola Irala auzoari, eta iragarri dute lanean jarraituko dutela «auzotarrek 6.500 metro koadroko orubea berreskuratu arte».

#Botakuartela goiburupean ekin diote lanari. Hiru langileek minutu pare batean muntatu dute aldamioa, eta bertan eskegi dute beren leloa zeukan pankarta bat. Obra ugazaba bat aldamioa muntatzen ikusi den lehen aldia dela nabarmendu du igeltseroetako batek. Ondoren, kaskoa jantzi, eta, segurtasun neurri guztiekin, hormari kolpeka hasi dira. Atzean, militarrak ikusten ziren telefonoz hitz egiten, eta berehala iritsi dira Ertzaintzaren lau auto. Igeltseroei gelditzeko agindu diete, eta haiek ogitartekoaren etena egiteko baliatu dute. «Ogitartekoa jaten ere ez dizute uzten, aizu!», kexu zen bata; besteak, berriz, damu zuen zintzurra bustitzeko ardo pixka bat ez eraman izana.

Ertzainek hiru langileak identifikatu ditu, eta nortasun agiria eskatu die bertaraturiko kazetari eta aktibistei. Hiru langileei «kalteak» leporatu dizkiete. Iazko abenduan, eraisten hasi ziren egunean, desobedientzia ere leporatu zieten. Iazko ekintzaren epaiketaren zain daude —ondo bidean, urtarrilean beharko luke— eta 2.000 eurotik gorako isunak jarri dizkiete. Fiskalak ia bi urteko zigor eskaera egina dauka. Poliziak mailuak kendu dizkie igeltseroei, eta aldamioa desmuntatzeko agindu die, orduan ere ugazabaren laguntzarekin. Ertzain batek «parodia» amaitua zela esan dio igeltsero bati, eta hark irmo azaldu du egoera: «Ze parodia? Ni lanera etorri naiz».

Eraisketa lanekin batera, Irala Auzoa Berroneratzeko Plana ere aurkeztu du ugazabak. Fotomuntaketa baten bitartez, kuartelean parke bat eraikitzeko aukera ikustarazi dute. Armadaren instalazioak ixtea asmo du KEM taldeak. Haren iritziz, «beste gizarte behar batzuetara» eta «hiriaren premietara» bideratu beharko litzateke espazio hori. Era berean, KEMek «bakearen alde eta gerraren aurka» mobilizatzera deitu ditu Irala auzoa eta bilbotarrak. Era berean, gogoratu dute Espainiako armadak 48.800 milioi euroko aurrekontua izango duela aurten.


Summary: Euskal Herri burujabea helburu, lurralde elkargo berezia aldarrikatuko du EH Baik. 2022-2026 aldirako bide orri politikoa onartu eta ondoko urteetarako zuzendaritza berria hautatu dute ezkerreko mugimendu abertzaleko kideek. «Karrikan eta instituzioetan borrokatzeko» borondatea erakutsi dute, eta EH Bildureko duten hitzarmen estrategikoa «indartu eta berrituko» dutela erran dute.

«Mugimendu abertzale, ezkertiar, feminista eta ekologista dugu antolatzeko! Euskal Herria dugu eraikitzeko! Aitzina goaz!» hitz horiekin eman dio bukaera Nikolas Blain EH Baiko koordinatzaileak ezkerreko mugimendu abertzaleak egin duen lehen kongresuari. Dozenaka jende bildu da Baionako Elkartetxean, asteetako prozesuaren ondotik, EH Baik 2022-2026 aldirako izanen duen bide orri politikoa onartu, eta berau aitzina eramateko ardura izanen duen zuzendaritza berria hautatzeko. Hamairu kidek osatuko dute, eta, horien artean, aurpegi gazte eta berri andana daude. Mathile Hary izanen da Blainekin batera EH Bairen bozeramailetza eramanen duena. Ondoko urteetarako finkatu dituzten erronkak aletu dituzte bien artean. Euskal Herriko mugimendu politiko, sozial eta sindikal anitzetako ordezkariek parte hartu dute ekitaldi politikoan, baita nazioartetik etorritako ordezkariek ere.

Ikusi gehiago: EHBairen txosten politikoa

Duela hamabost urte sortu zen EH Bai, 2007ko Frantziako Asanblearako hauteskundeen harira. Abertzaleen Batasunak, Batasunak eta Eusko Alkartasunak osatutako koalizioa zen garaian, baina urteeen poderioz, alderdiek lehentasuna eman diote, eta, gaur egun, ezkerreko abertzaleen erreferentzia nagusia da. Lehen kongresua mugarri bat da EH Bairen ibilbidean. «Egindako lanaz harro egon gaitezke. Ezkerreko abertzaleen arteko zatiketak gainditzeko lan tresna egokia izan da EH Bai, baita proposamen abertzale, ezkertiak, feminista eta ekologistak instituzioetara eta karrikara eramateko ere», adierazi du Blainek. Azken asteetako eztabaida eta gogoeta kolektiboa goraipatu ditu, eta bertan parte hartu dutenei eskerrak eman dizkie.

Ikusi gehiago: EHBairen zuzendaritza berria

Hauek dira irailean abiatu zuten prozesuaren datuak: 250 lagunetik goiti bildu dira 34 herritan egin dituzten bilkuretan eta 40 emendakin egin dizkiete txosten politiko eta organizatiboei. Azaroaren 9 eta 10 artean bozkatu zuten txosten organizatiboak %77,5eko babesa izan zuen. Larunbat honetan 235 kidek parte hartu dute lehen kongresuan, eta aho batez onartu dute txosten politikoaren azken bertsioa. Zuzendaritza berrirako zerrendak %94eko babesa jaso du.

Estatus politikoa

EH Bairen hitzetan, Ipar Euskal Herriak ez du erabakitzeko aski botererik, ez du aski autonomiarik. «Parisen edozein gobernu izanik ere, Frantziako Estatuko politika uniformeak, erabaki autoritarioak eta ultra-zentralizatuak jasaten segitzen du Euskal Herriak», adierazi du Blainek. «Ez dugu erbakiak hartzeko ahalmenik biztanleen eguneroko bizia hunkitzen duten gai biziki estrategikoetan; erateko, etxebizitzan, hizkuntza politikan, ekonomian eta mugaz gaindiko politikan». Hala ere, azken urteetan gai horiek guzietan «garaipen ederrak» lortu dituztela nabarmendu du, bai mobilizazioei esker, baina baita «dinamika kolektiboak eta indar metaketak bultzatzeko ahalmenari esker». Ildo horretatik segitzeko borondatea eskutsi du «mugimenduen arteko zubiak eraiki eta Parisen parean boz bakarrean herri gisa mintzatzeko xedearekin».

Baina Ipar Euskal Herriaren estatus politikoan aitzina egiteko beharra ere azpimarratu dute, Euskal Hirigune Elkargoaren koadroa «gainditzeko» garaia dela adierazita. 2010eko hamarkada hasieran, estatus berezikp lurralde elkargoaren aldarrikapenak lortutako kontsentsua oinarri hartuta, aldarrikapen hori «agenda politikoaren lehen lerroan» ezartzeko borondatea erakutsi dute «Parisko ministerioetaraino» entzunarazteko. «Maila bateko aitortza instituzionala badugu ere, onartezina zaigu Frantziako Gobernuak funtsezko gai hau baztertzea: gure bilakaera instituzionala, erabakitzeko botere gehiagoren lortzea eta instituzioaren demokratizatzea», adierazi du Haryk. Helburu horiek kausitzeko engaiamendua hartu dute, eta dei egin diete Ipar Euskal Herriko indar politiko, sindikal eta sozialei estatus politikoa eta bilakaera instituzionala eztabaida politikoaren «erdian» ezartzeko. Azken urteetan bezala, «bi hankaren gainean aitzinatzeko» asmoa erakutsi dute, bai instituzioetan, eta bai karrikan.

Abertzaleak, ezkerrekoak, feministak eta ekologistak. Horrela definitu dute beraien burua EH Baiko kideek. «Azken urteotan gero eta jende gehiago hurbildu zaigu eta segur gara geroan ere oraino gehiago izanen garela», erran du Haryk. «Herria da gure interes bakarra. Horregatik, gero eta EH Bai indartsuagoa izan, instituzio eta mobilizazioetan gero eta gehiago izan, orduan eta aterabide gehiago izanen dira herriarentzat».

Nazio eraikuntza

Ondoko urteetako hauteskunde zikloari begira dago EH Baiko zuzendaritza: Frantziako Senatukoak eta Europakoak; baina, baita Frantziako Asanbleakoak ere, Emmanuel Macron Frantziako presidenteak legealdia bukatu aitzin legebiltzarra desegiteko aukera ikusten baitute. Hala ere, 2026ko martxoan izanen diren herrietako bozak izanen dira ezkerreko abertzaleen hitzordu nagusia. «EH Baiko militanteak gure proiektu politikoa aukrezteko prest izanen gara herri guzietan, ezkerreko alternatiba eraikitzeko helburuarekin, biztanleriari ahal bezain hurbil», adierazi du Blainek. Arloz arlo mobilizatzen segituko dutela ere erran du, bai lurra eta etxebizitzaren arloan bultzatu dute Herrian Bizi plataforma anitzaren bidez, baita Bakegileen eta Bake Bidearen bidez, euskal preso eta iheslarien etxeratzea helburu. Zentzua horretan uztailaren 23ko desobedientzia ekintzen ondorioz auziperatuak izanen diren militanteei sustengua adierazi die -tartean da Hary-. Beste arloetako borroketan jarduteko asmoa ere agertu dute.

EH Baik Euskal Herriaren burujabetza eta autodeterminazio eskubidearen defentsa helburu dituen emantzipazio proiektua duela erran dute. Munduko edozein eskualdetan independentziaren alde borrokatzen diren herrien aldean izanen gara beti», adierazi du Blainek. Baina Euskal Herriari begira ere jarri da: «nazio eraikuntzan ere urratsak eman behar ditugu, Euskal Herrikoa izatearen sentimendua indartzean». Zentzu horretan, EH Bildurekin duten hitzarmen estrategikoa «indartu eta berritzeko» engaiamendua hartu dute. Maddalen Iriarte EH Bilduko bozeramaileak ere parte hartu du ekitaldi politikoan, eta mezu bera zabaldu du: «Urratsez urrats» bi mugimenduen arteko bidea «uztartzen eta lantzen» ari direla erran du. «Gu gara zazpi lurraldeetako EH bermatzen dugun bakarrak herri honetan». EH Baik onartu duen txosten politikoan, bi mugimenduen arteko lantalde bat osatuko dutela jaso dute. «Prest gaude gure herriaren erronkei erantzuteko», adierazi du Iriartek. «Zatiketa, agenda eta prozesu asimetrikoen gainetk, hizkuntza bera dugu, proiektu politikoa partekatzen dugu eta herri bakarra dugu: Euskal Herria», gaineratu du Blainek.

Nazioarteko babesa

Nazioarteko eragileetako ordezkari andanak parte hartu du EH Bairen lehen kongresuan, horien artean, estaturik gabeko nazio anitzetako ordezkariek: Korsika, Bretainia, Okzitania, Kanakya eta Polinesia, besteak beste. Moetai Brotherson Polinesiako diputatu independentistak egin duen hitzartzea nabarmendu da bereziki. «Gauza asko dugu elkarrekin partekatzeko. Estaturik gabeko nazioak gara, kolonizatzaile bera dugu; anitzetan hala denaren kontzientziarik ez duen kolonizatzaile bat». Kolonizazioa salatuz Macronek izandako diskurtsoak aipatu ditu: «Frantziak munduari emandako lekzioak dira, baina Estatuak begiak ixten ditu bere koloniei begiratzen dielarik». Autodeterminazio eskubidearen aldeko aldarria egin du, ozen, zailtasunak gorde gabe. «Ez da erraza: Frantziako Estatuaren kontra borrokatu behar garelako. Baina gureen kontra ere borrokatu behar gara; Frantzia jakobinoaren parte izatea erabaki duten gureen kontra». Herrien eskubideak onartuak izan arte eta burujabetzak berreskuratu arte segituko dutela erran du, eta Frantziarekiko «harreman paternalistarekin» bukatzeko eskatu du, «parez pareko» harreman batera igarotzeko. «Ez gara posesio batzuk, herri batzuk gara».


EHBairen zuzendaritza berria

Summary: EHBairen zuzendaritza berria.

Nikolas Blain, koordinatzaile orokorra.

Mathilde Hary, bozeramalea.

Itxaso Cuevas.

Xabi Thicoipe.

Ibai Agirrebarrena.

Lola Garcia.

Jon Irazola.

Gaby Arestegui.

David Lannes.

Xabi Larralde.

Nerea Peponnet.

Mattin Etcheverry.

Mikaël Treilhaud Daramy.


Summary: Euskaltzain oso izendatu dituzte Itxaro Borda eta Andres Alberdi. Xarles Bidegainek eta Andoni Sagarnak utzitako lekuak hartuko dituzte. Borda idazlea da; Alberdi, hizkuntzalaria.

Xarles Bidegain eta Andoni Sagarna euskaltzain emeritu bilakatu izanak utzitako hutsunea bete dute Itxaro Borda idazleak eta Andres Alberdi hizkuntzalariak. Donostiako udaletxean egindako osoko bilkuran hartu dute erabakia euskaltzain osoek.

Euskaltzaindiak urriaren 28an Gasteizko ordezkaritzan egindako bilkuran proposatu zituen Borda eta Alberdi karguak hartzeko hautagai. Orain, izendapenak eginda, zortzi hilabeteko epea izango dute sarrera hitzaldiak prestatzeko.

Alberdi Getarian (Gipuzkoa) sortua da, 1950ean. Filosofiako lizentziaduna da, eta irakaskuntzan 38 urtean aritua. Elgoibarko Institutuan, Euskara eta Literaturako katedraduna izan zen 1982tik 2011. urtean erretiroa hartu arte. Euskaltzaindiaren Zientzia eta Teknika Hiztegia Biltzeko lantaldeko partaide da.

Itxaro Borda Baionan sortua da, 1959an. Historiako goi mailako ikasketak egin zituen, eta gaur egun postari ogibidetik erretiratua da. Idazlea da, poeta, artikulugilea, eta abesti askoren hitzak idatzi ditu Euskal Herriko hainbat musikarirentzat. Oso gaztea zelarik hasi zen izkiriatzen Herria astekarian. Denera hamalau eleberri idatzi ditu. Euskaltzain urgazle izendatu zuten 2021ean.


Summary: Tuteran 18 urteko gizon bat atxilotu dute sexu abusu bat egitea egotzita. Gizonezkoa aske geratu da, behin-behinean.

Bart gauean 18 urte gizonezko bat atxilotu dute Tuteran (Nafarroa), zenbait komunikabideren arabera. Ostalaritza establezimendu batean sexu abusu bat egin izana egozten diote.

Gizonezkoa aske geratu da, behin-behinean. Alabaina, epailearen aurretik igaro beharko du astelehenean.


Summary: Zubietako erraustegia ixteko eskatu dute ehunka lagunek Donostian. Aldeen arteko elkarrizketa bat izan dadila galdegin dute, auziari irtenbidea bilatzeko, eta grinez nabarmendu ez Gipuzkoako Aldundiak ez eta Jaurlaritzak ere ez dutela «hitza bete».

Itzaltzen baino gehiago, bizitzen ari da Zubietako erraustegiaren kontrako mugimendua. Horren lekuko izan dira gaur Donostiako kaleak. GuraSOS elkarteak deiturik, ehunka lagunek protesta egin dute Zurriola hondartzaren ertzeko kaleetan –3.000 lagun bildu dira, antolatzaileen arabera–. Kursaaletik abiatuta, irmoki eskatu dute «behingoz» itxi dadila Zubietako errauste planta. Orain bai, gelditu! Elkarrizketa eta konponbidea lelopean egin dute martxa.

Protestan, GuraSOS elkarteko kideek gogor kritikatu dute, batik bat, Gipuzkoako Foru Aldundiak eta Eusko Jaurlaritzak Zubietako erraustegiaren auzian aspaldian izandako jarrera. Izan ere, oroitarazi dute bi erakunde horiek laster batean utzi zutela bazter herritarren erabakitzeko eskubidea. Diotenez, herritarrei ez zieten utzi prozesuan parte hartzen 2016an. Are, salatu dute aldundiak eta Jaurlaritzak Zubietako erraustegia «baliatu» dutela «indar erakustaldia egin eta harrokeriarako gotorleku izateko».

Batik bat, salatu dute erakundeek ez dutela hitza bete. Besteak beste, GuraSOSek zehaztu du agintariek hitzeman zutela kontrol zorrotzagoak izanen zirela errauste plantak airera isurtzen dituen zaborrak neurtzeko eta ezarriak diren mugak gaindituz gero hondakinen erreketa eteteko. Finean, diotenez, zin egin zuten erraustegia gelditu eginen zela kutsadurak mugak gainditzen bazituen, eta ez zela atzera ere martxan jarriko arazoak konpondu arte. GuraSOSeko kideek gogor kritikatu dituzte promes horiek, «ez baitira bete». Hala, egiazko «kontrol demokratikoa» ezar dadin eskatu dute berriz.

Ikusi gehiago: Tapiak aitortu du Zubietako erraustegiak ez dituela betetzen Ingurumen Baimen Bateratuak eskatzen dituen baldintzak

Hain justu, kutsadura mugen gaineko eztabaida pil-pilean izan da asteon. Egoeraren berri nork ematen duen, desberdina baita diagnostikoa. Duela aste batzuk, Gipuzkoako Hondakinen Kontsortzioak ziurtatu zuen Zubietako erraustegiak «zehatz-mehatz» betetzen dituela Eusko Jaurlaritzako Ingurumen Baimen Bateratuak eskatzen dituen baldintza guztiak, «Europako beste instalazio askotan baino zorrotzagoak» izan arren. Arantxa Tapiak, ordea, horrekin bat egiten ez duen iritzia eman zuen joan den asteartean legebiltzarrean: aitortu zuen gehiegizko isuriak daudenean ez dagoela sistemarik erretzea automatikoki geratzeko. Hain zuzen ere, GuraSOSek duela aste batzuk salatu zuen bezala.

Halaber, problemaren larritasuna zer neurritakoa den nabarmentze aldera, erraustegiak osasunari ekartzen dizkion kalteak ere aipatu dituzte manifestazioan. «Ez dira konturatzen guri eta gure senideen osasunari eragiten dieten gaietan inork ez gaituela ordezkatzen!», adierazi du elkarteak. Auziari irtenbidea aurkitzeko, GuraSOSek ezinbesteko ikusten du elkarrizketa mahai bat sortzea. Horregatik, hitzordu bat zehaztu dezala galdegin diote Gipuzkoako ahaldun nagusi Markel Olanori. «Ireki, behingoz, gazteluko ateak herritarrei. Kontrol demokratiko eta gardena behar dugu».


Summary: Bi gizonezko atxilotu dituzte Gasteizen eta Errenterian, sexu erasoak egitea egotzita. Gasteizko erasoa larunbat goizaldean izen zen, eta atxilotua behin-behinean espetxeratua dago. Errenteriakoa gaur goizaldean izan da. Gasteizen atxilotutakoak 36 urte ditu, eta Errenterian atzemandakoak, 35.

Indarkeria matxistarekin loturiko bi atxiloketaren berri eman du Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak. Batetik, berriki plazaratu dutenez, 35 urteko gizonezko bat atzeman dute Errenterian (Gipuzkoan), emakume bati sexu eraso bat egitea leporatuta. Emandako informazioaren arabera, bizilagun batek larrialdi zerbitzuei deitu die goizeko zazpiak aldera, abisua emateko. Polizia iturrien arabera, gizonezkoak kalean eraso dio emakumezkoari. Ertzaintza bertaratu egin da. Orduan, gizonezkoa ihes egiten ahalegindu da, baina Ertzaintzak erdietsi egin du hura atzematea.

Bestalde, Segurtasun Sailak goizean jakinarazi du 36 urteko gizonezko bat espetxeratu dutela Gasteizen, emakumezko bati sexu eraso bat egitea egotzita. Lesioak eragitea ere leporatu diote. Izan ere, Poliziaren arabera, atxilotua biktimari segika aritu zitzaion, eta atari parean zirelarik eraso zion emakumeari. Biktimaren bikotekideak –gizona da–, oihuak aditu zituen, eta laguntzera joan zen korrika. Atxilotuak emakumearen bikotekidea jo zuen orduan.

Edonola ere, Segurtasun Sailak zabaldutako informazioaren arabera, Ertzaintza handik gutxira azaldu zen erasoa gertatu zen tokira, eta atzeman egin zuten 36 urteko gizona. Polizia etxean ordu batzuk eman ondotik, kartzelan sartu zezatela agindu zuen Gasteizko Auzitegiko epaileak.


Summary: Hodei Ezpeletak irabazi du Euskal Herriko Aizkora Txapelketa Nagusia. Bigarren urtez segidan izan da garaile txapelketan. Xabier Zalduak egin du bigarren; minutu bat eta 35 segundoren aldea izan da bien artean.

Txapela kentzeko moduko lana egin, eta jantzi du txapela, hala, bigarren urtez jarraian. Hodei Ezpeleta aizkolari eibartarrak irabazi du Euskal Herriko Aizkora Txapelketa Nagusiko finala. Eguerdian aritu dira norgehiagokan, Bilboko Bizkaia pilotalekuan. Lehia bizia izan da, estua zinez. Xabier Zalduak egin du bigarren, eta Jokin Urretabizkaia Basozabalek hirugarren.

Lau kana-erdiko, lau 60 ontzako eta lau oinbiko zituzten gaur egin beharrak. Txapeldunak 47 minutu eta 42 segundoan egin ditu lanak; Zalduak 49 minutu eta 17 segundo behar izan ditu; Basozabalek, berriz, 53 minutu eta 53 segundo. Horien atzetik sailkatu dira Joxe Antonio Etxeberria (56'07''), Luis Mari Txapartegi (58'40'') eta Iban Resano, ordu bat eta 44 segundotan eginik lanak.

Sei aizkolarien artean, hain justu ere Ezpeleta zen faboritoa gaurko finalerako, itxuraz. Ordea, kontua ez zen argi, eta askok esana zuten Urretabizkaia Basozabalek ere izanen zuela irabazteko aukera ederrik, baita Zalduak ere. Horiek horrela, Ezpeletak gogor estutu behar izan du hauspoa garaile izateko. Izan ere, grinez aritu dira beste biak, Zaldua batik bat.

Ezpeleta izan da aurreneko hasiera-hasieratik. Ordea, hurbil zituen Zaldua eta Basozabal, eta, hain justu ere, bi horien artean izan da dantza gehien sailkapenean; bigarren eta hirugarren nor geldituko lehian. Erlojuak aurrera egin ahala, tartea irabazi dio Zalduak Basozabali, eta Ezpeletak berak ere erruz egin behar izan du ahalegina, nafarrak aurrea har ez zezan. Hamargarren enborrean, baina, adarra atera zaio Zalduari, eta sufritu egin du orduan. Ezpeletak ez du hutsik egin, fin segitu du amaierara arte. Berea da txapela, bigarrenez.

Finalaren aurretik, emakumezkoak ere aritu dira gaur enborrak mozten Bizkaia pilotalekuan –erakustaldia egin dute, ez baitzen txapelik jokoan–. Nerea Arruti izan da garaile; Irati Astondoak egin du bigarren, eta Maika Aristegik, berriz, hirugarren.


Summary: Harkaitz Millan Gipuzkoako Kultura diputatuak dimisioa eman du, atxilotua izan ondotik. Agintarien kontrako atentatua egitea leporatuta atzeman du Ertzaintzak, Donostiako taberna batean izandako istilu batean. Maria Jose Telleria izanen da haren ordezkoa.

Dimisioa eman du Harkaitz Millanek, orain arte Gipuzkoako Foru Aldundiko Kultura diputatu izanikoak. Larunbat gauean izaniko istilu batzuk direla-eta eman du pausoa. Zenbait hedabidek plazaratutako informazioaren arabera, Donostiako Parte Zaharreko taberna batean atxilotu zuten Millan, autoritateari erresistentzia egitea egotzita. Horregatik, kargua uztea erabaki du PSE-EEko kideak. Ahaldun nagusi Markel Olanok onartu egin du dimisioa, eta izendatu du haren ordezkoa: Maria Jose Telleria, Kultura zuzendari nagusia.

PSE-EEk adierazi du Millanek «arrazoi pertsonal batzuengatik» hartu duela kargua uzteko erabakia, eta ez du motibo horietan gehiago sakondu. Kontrara, hedabide batzuek jakinarazi dute taberna batean izandako liskar bat dagoela dimisioaren atzean. El Diario Vasco hedabideak azaldu duenez, Millanek emakume bat «molestatu» zuen, eta irainka hasi zitzaion. Hori ikusirik, ostatuko segurtasun langileak kalera bota zuten Millan, eta Ertzaintzari deitu zioten, hura kontrolatzeko. Horien arabera, Poliziak dio ertzain baten kontra egin zuela Millanek, eta horregatik eraman zutela atxilo, «agintarien kontrako atentatua» egotzita.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak ez du atxiloketa ez baieztatu eta ez ukatu, baina Gipuzkoako ahaldun nagusi Markel Olanok agiri bat plazaratu du esateko Millanen dimisioa berehala onartu duela, «gertaera larriak direla eta». Gaineratu duenez, Foru Aldundiak «urteak daramatza halako gertaerek lekurik ez duten Gipuzkoa eta foru gobernu eredugarri baten alde». Gogoratu du erakundeak 2016. urtean onartu zuela erakundearen segurtasun sistema, eta hori ezinbestean bete behar dutela aldundiko kideek eta goi kargudun publikodunek.

Gipuzkoako El Diario Vasco egunkariari eginiko adierazpenetan, Millanek esan du ez duela «ezer asko» gogoratzen. «Ez dakit inork edarian zer edo zer bota ote zidan edo ez», gaineratu du.

Emakume baten kontra jo izana «sinesgaitza» dela uste du: «Gaya bainaiz». Dimisioa eman duela esan du, ezin baita normal lan egin halako gertaera baten ostean, «nahiz eta une bateko kontua izan, eta ez duen zertan eguneroko lanean eragin». Gaineratu du ez duela asmorik bolada batez lan publikorik egiteko.

Joan zen ostiralean, indarkeria sexistaren aurkako mezu bat idatzi zuen Twitterren, Indarkeria Matxistaren Kontrako Nazioarteko Egunaren harira. Twitterreko bere kontua ezabatu du gaur.


Gazteen ahala eta sasoia

Summary: Gazteen ahala eta sasoia. Jon Ander Peñaren ausardia eta Jon Mariezkurrenaren erregulartasuna nabarmendu dira partidan. Dena dela, lehia estu-estua izan da. Lau pilotariak aritu dira dotore.

Ezin kexa pilotazalea: estu-estuak eta emozioz beteak izaten ari dira Lehen Mailako Binakako Txapelketako partida guztiak. Hala izan zen Azkoitian (Gipuzkoa), halaxe Bartzelonan, eta tankera bertsukoa izan da gaur Tolosako (Gipuzkoa) Beotibar pilotalekuan izanikoa ere. Mikel Urrutikoetxea eta Jon Ander Albisu gorri, eta Jon Ander Peña eta Jon Mariezkurrena urdin, bizi aritu dira laurak. Partida parekatua izan da, eta azken tantoetan baizik ez da puztu bi bikoteen arteko aldea. Urdinak gailendu dira orduan, freskotasunari eskerrak. Honako hau emaitza, azkenean: Urrutikoetxea-Albisu 15-22 Peña II.a-Mariezkurrena II.a.

Markagailua hainbatetan berdindu dute, eta nekez aurreikus zitekeen nork hartuko zuen aurrea azkenekorako. Bereziki dotore hasi da Urrutikoetxea hasierako tantoetan, eta ederki landu dituzte tantoak guztiek. Abil ibili da Albisu ere. 14-12 izan dira aurretik. Ordea, pilotarien egoera fisikoa izan da, batik bat, neurketaren noranzkoa baldintzatu duena, eta, horretan, gazteenak aritu dira hobekien; Peña II.a eta Mariezkurrena II.a.

Izan ere, partidak aurrera egin ahala, freskotasuna galdu dute gorriek –gaizki ez, halere–, eta tinko eutsi diete urdinek. Berriozarreko (Nafarroa) atzelariari sumatu zaio gehien alderdi horretan duen indarra: Mariezkurrena II.ak lasai antzean hasi du partida, baina hobera joan da pixkanaka, indar gero eta handiagoz. Nabarmentzekoa, halaber, erakutsitako segurtasuna: bi huts baizik ez ditu egin.

Bestalde, nabarmena izan da Peña II.aren ausardia. Bost huts egin ditu, baina aise orekatu du hori eginiko tantoekin: hamabi. Aurkariek utzitako aukera bakoitza aprobetxatu nahia sumatu zaio aurrelariari, eta, asmatu ere, ederki asmatu du.

Hala, txapelketa konfiantzarekin hasteko moduko puntua zakuratu dute gaur Jon Ander Peñak eta Jon Mariezkurrenak. Berdin egin dute atzo eta herenegun irabazi zuten beste bi bikoteek ere. Ezkurdia-Martijak irabazi egin zieten Etxeberria eta Rezustari: 22-20. Lasok eta Imazek tanto baten aldea aterata irabazi zieten Jaka eta Arangureni. Asteazkenean jokatuko da txapelketako hurrengo partida, Eibarren (Gipuzkoa). Altuna III.a-Tolosak Elordi-Zabaletaren aurka neurtuko dituzte indarrak.


Summary: Kanpoan da Kanada, eta estualdian Alemania. Kopako E taldeko bi partida eta F taldeko beste bi jokatu dira igandean. Gaurko emaitzak aintzat harturik, dagoeneko kanporatua da Kanada, 4-1 galdu baitu Kroaziaren aurka.

Euskal Herrian eguerdia zelarik jokatu da Japoniaren eta Costa Ricaren arteko neurketa, E taldeari dagokiona. Partida laua izan da oso, aparteko bizitasunik gabea, eta jokalariek inoiz gutxitan izan dute aukerarik golik sartzeko. Izatez, Japonia izan da gehiagotan markagailua itxuraldatzeko zorian. Ez du erdietsi, ordea. Kontrara, Costa Ricak neurketa osoan izandako aukera argi bakarrenetako batean sartu du baloia atean. 81. minutuan izan da, eta Fuller izan da golegilea.

Puntu oso inportantea eskuratu du Costa Ricak. Izan ere, Espainiak aise hartu zuen mendean joan den jardunaldian, eta irabazi besterik ezin zuen egin, baldin eta bizirik segitu nahi bazuen. Japonia garaituta, selekzioa lehian da oraindik ere. Dena dela, lehian da Japonia ere. Hiruna puntu dituzte biek, eta datorren jardunaldian erabakiko da txapelketan aurrera eginen duten edo ez.

Espainia eta Alemania lehiatu dira E taldeko beste partidan, eta ados bukatu (1-1). Selekzioak hutsean egin dute partida atsedenaldira arte. 62. minutuan aldatu da kontua: Moratak gola sartu du Espainiaren alde. Ordea, grinez segitu du Alemaniak, markagailua irauli nahian, eta berdindu egin du 83. minutuan (Niklas Fullkrug). Hala, lau puntu ditu Espainiak, eta bat Alemaniak. Alemanek aurrera egin nahi badute, ezinbestean irabazi beharko diote Costa Ricari.

Halaber, F taldeko bi neurketa izan dira gaur. Kroaziak 4-1 hartu du mendean Kanada, eta, beraz, bigarren hori kanpoan da dagoeneko. Gainera, ustekabekoa eman du Marokok, Belgikari irabazita (Belgika 0 - 2 Maroko). Fin aritu da Maroko, eta, berriz, Belgika bere lekua ezin aurkitu aritu da norgehiagoka osoan. Romain Saissek 72. minutuan egin du lehenbizikoa, Courtoisen huts nabarmen baten laguntzaz, eta Belgikak ez du jakin markagailua iraultzen. Etsita jokatu du taldeak, are nabarmenago ordutik aurrera. Luzapenean, aldea zabaldu du Marokok. Zakaria Aboukhlalek egin du bigarrena.


Summary: Bizkaiko metalgintzako grebak %85eko erantzuna izan du goizean, antolatzaileen arabera. Piketeen goiza Trapagaranen hasi da, Productos Tubularesen, eta ez da langilerik sartu lantegira. Ondoren, bat egin dute Amazoneko logistika zentroko langileen grebarekin

Bizkaiko metalgintzak astebeteko greba du. Gaur da lehen eguna. lanuztera deitu dute LABek, CCOOk eta UGT, eta, horien arabera, Bizkaiko metalgintzako grebak %85eko erantzuna izan du goizeko txandan.

Ikusi gehiago: Langileak pobretzen ari dela leporatu dio ELAk patronalari

CCOO, LAB eta UGT sindikatuek Portugaleten deitu dute manifestaziora, eta jende asko bildu da. Negoziatzeko prest daudela nabarmendu dute, patronalak «eskaintza duinak» egiten baditu.

Piketeen goiza Trapagaranen hasi da, Productos Tubularesen, eta ez da langilerik sartu lantegira.

Ondoren, piketea Amazonek alboan duen biltegira mugitu da. Hango langileek ere greba dute gaur.

Azken negoziazioak huts egin ondoren, grebarako deia egin zuten joan zen ostiralean Bizkaiko metalgintzan.

Sindikatuek ez zuten onartu FVEM enpresaburuen azken proposamena. Patronalak salatu du CCOOk, LABek eta UGTk ez dutela Bizkaian onartu nahi Araban sinatu zuten ituna hobetzen duen eskaintza.

FVEM enpresaburuen elkartearen deiari erantzunez, ostiralean Lan Harremanen Kontseiluaren Bilboko egoitzan elkartu ziren eguerdian patronala eta lau sindikatu nagusiak, baina gutxi iraun zuen bilerak: FVEMek esan zien bere azken proposamena besterik ez duela eztabaidatu behar, eta sindikatuek erantzun zuten ez dela nahikoa.

Beraz, Bizkaiko metalgintzako 56.000 langileak grebara deitu dituzte ostiralera arte. Urteko hirugarren greba sorta da, eta aurreko biek erantzun zabala izan dute.

Berez, bi deialdi daude datorren asterako, lan hitzarmenaren negoziazioan bi taldetan banatu direlako sindikatuak: batetik, ELA, (ordezkarien %40ekin) eta, bestetik, CCOO, LAB eta UGT (%59ekin).

ELAk salatu du FVEMek ez duela haiekin negoziatu nahi, ordezkari gehien dituen sindikatua izan arren, eta, aurreko bileretan bezalaxe, FVEMek CCOO-LAB-UGT hirukoari soilik erantzuten diola. Baina horiekin ere ez da gustura azaldu patronala. «Arduragabe» deitu die bere azken proposamenari ezezkoa emateagatik eta «justifikaziorik ez duen» greba bati eusteagatik. «Akordioak lortu ahal izateko, sindikatuek eskaera errealistak egin behar dituzte, eta erreferentzia gisa aurkeztu dutenari eutsi». Erreferentzia hori Arabako metalgintzako lan hitzarmena da, aste honetan bertan CCOOk, LABek eta UGTk SEA Arabako patronalarekin sinatutakoa. FVEMek argudiatu duenez, bere azken proposamenak, ostegun arratsaldean iragarritakoak, hobetu egiten du Arabako ituna.

Enpresaburuen elkarteak auzitan jarri ditu horri uko egiteko arrazoiak. «Benetako helburua akordioak lortzea bada eta ez bada interes elektoral hutsa, ezin da ulertu nola esaten duten Bizkaiko proposamena ez dela nahikoa, Arabakoa baino hobea baita, eta han historikotzat jo dute». Haren arabera, soldatak %6,5 handituko lirateke 2022an, %3,5 2023an, %2,5 2024an, eta %1,5 2025ean.

%19ko erantzuna, FVEMen arabera

Metalgintzako patronalaren arabera, eguerdian, %19koa da grebaren erantzuna, eta lanuzteak batez ere Ezkerraldean kontzentratu dira. Ohar batean, FVEMek azaldu du ezin duela onartu lanera joan nahi duten pertsonen kontrako biolentzia ekintzarik, ezta enpresen kontrakorik ere. Piketeek kalte materialak eragin dituztela esan du. Eta, era berean, salatu du asteburuan zehar hainbat pintaketa egin dituztela. «Dianak agertu dira, erakundeak eta pertsonak seinalatzen. Halako ekintzek iraganean utzita zeudela uste genuen momentuak gogorarazten dizkigute».

Metalgintzako enpresen jarrera negoziatzailea azpimarratu du, haien proposamena hainbatetan moldatu dutela gogoratuz. FVEM ustez, bost eguneko greba «erabateko zentzugabekeria» da.


Summary: Renfeko 10.000 erabiltzaileri baino gehiagori eragin die Andoain eta Irun arteko etenak. Gaur jarri dute martxan Donostiako behin-behineko geltokia, baina espero baino beranduago. 04:00 aldera ziren zirkulazioa zabaltzekoak; arazoa, ordea, 12:30erako konpondu dute.

Milaka bidaiari lanera edo ikastetxera heldu ezinik geratu dira gaur goizean, Renfeko tren zerbitzua bertan behera geratu baita Andoainen eta Irunen artean (Gipuzkoa). Renfek emandako datuen arabera, 31 treni eragin die etenak, eta 10.000-11.000 bidaiari ingururi. Izan ere, konpainiak ez du ordezko autobus zerbitzurik jarri 10:30ak arte, gutxienez. Ordu horretatik aurrera, lineako autobusetan joan dira Renfeko bidaiariak, harik eta 12:30ean tren zerbitzua berrezarri duten arte. Iñaki Arriola Garraio sailburuak barkamena eskatu du gertatutakoagatik.

Astebururako iragarria zuten etena, baina autobus zerbitzua izango zela esan zuten Renfeko arduradunek. Izan ere, gaur zen martxan jartzekoa Donostian eraiki duten behin-behineko geltokia, abiadura handiko trenarentzako geltoki berria eraiki bitartean. Antza denez, ezin izan dute zirkulazioa garaiz abiatu astelehen goizean, baina berandu arte ez dute jarri ordezko autobus zerbitzua. Gaur 04:00 aldera berriz zabaldu behar zuten zirkulazioa, baina, azkenean, 12:30ak arte ez dute egin.

Julian Padiernak, Renfek Gipuzkoan duen buruak, Euskal Trenbide Sareari egotzi dio etenaren erantzukizuna, ez dituelakoan errailak garaiz eman. Argudiatu du ez zegoela autobusik ordezko zerbitzua martxan jartzeko.

Adif Espainiako Trenbide Azpiegituren Administratzaileak Twitterren jakinarazi duenez, «Hernani eta Pasaia artean gertatutako intzidentzia bategatik» geratu da zerbitzua bertan behera.


Summary: Idurre Eskisabel izango da Euskalgintzaren Kontseiluko idazkari nagusi berria. Karguan hamabi urte egin dituen Paul Bilbao ordezkatuko du Durangon, Kontseiluaren 25. urteurreneko ekitaldian. Lehentasuntzat jo du «kohesio sozialaren eta justizia sozialaren arloan» lan egiten duten eragileekin aliantzak sendotzea.

Aro aldaketa Euskalgintzaren Kontseiluan. Azken hamabi urteetako idazkari nagusi Paul Bilbaok (Getxo, Bizkaia, 1971) ez du segituko, eta Idurre Eskisabel izango da aurrerantzean kargu horretan.

Kazetaritzan eta antropologian lizentziaduna da Eskisabel (Beasain, Gipuzkoa, 1970), kazetaritzan ibilbide luzea egindakoa, Euskaldunon Egunkaria-n eta BERRIAn. Horrez gain, hedabide askotan kolaboratzaile ibili izan da, eta, egun, pentsamendu feministari eskainitako Eskafandra bildumako edizio taldeko kidea da, baita Lokatza podcastaren egileetako bat ere. Eusko Jaurlaritzako Euskararen Aholku Batzordeko kide ere bada, Hizkuntza eta Genero atalekoa. EHUko Kazetaritza graduan irakasle izan da oraintsu arte.

Euskararen eta feminismoaren arteko harremanaz egindako gogoetengatik ere bada ezaguna. 2019an, Trikua esnatu da. Euskaratik feminismora eta feminismotik euskarara saiakera liburua argitaratu zuen, Lorea Agirre Jakin aldizkariko zuzendariarekin batera. Lehenago, 2018an, Goseak janak poema liburua plazaratu zuen.

Izendapenaren berri emateko bideoan, Eskisabelek adierazi du «erantzukizunez eta lanerako gogoz» eman diola baiezkoa idazkari nagusi kargua hartzeko proposamenari. Hizkuntzaren auzia «gizartearen lehentasunetara» eramatea eta aliantzetan sakontzea jarri ditu helburutzat, euskalgintzako eragileekin nahiz euskalgintzatik kanpo aritzen direnekin: «Kohesio sozialaren eta justizia sozialaren arloan aritzen diren eragile guztiekin, hain justu, hizkuntzaren auzia, euskararen biziberritzea, arlo horretakoa delako».

Mende laurdenarekin bat

Garai berezian dator kargu aldaketa. Izan ere, bihar zortzi 25 urte beteko dira Kontseilua eratu zutenetik. Mende laurdena ospatzeko, ekitaldia egingo dute egun horretan, Durangoko San Agustin kulturgunean (Bizkaia), eta han hartuko du kargua Eskisabelek. Han izango dira Kontseiluko lehenengo idazkari nagusi Xabier Mendiguren eta Bilbao ere.

«Euskararen normalizazio prozesua azkartzeko sozialki zein politikoki eragiteko xedearekin» sortu zen Euskararen Gizarte Eragileen Kontseilua, 1997ko abendu hartan. Hamaika adostasun eta proposamen ondu ditu ordutik; besteak beste, Bai Euskarari akordioa eta ziurtagiria, Hizkuntza Eskubideak Bermatzeko Protokoloa eta Batuz Aldatu adostasun soziala. Azken hori adostasun politiko bihurtzeko asmoz, talde eragile bat sortu da berriki. Euskararen normalizazioaren aldeko gizarte eragileen bilgunea ere bada. 26 bazkide oso ditu, eta lau so egile.


Summary: Gasteizen izandako sexu erasoa arbuiatzeko elkarretaratzea egin dute. Gizon bat espetxeratu dute larunbatean Gasteizen emakume bati sexu eraso bat egitea leporatuta. Gasteizko Udalak deituta, erakunde nagusiek protesta elkarretaratzea egin dute gaur. Asteburuan beste hiru gizonezko atxilotu dituzte Gasteizen indarkeria matxista leporatuta. Gizonezko bat atxilotu dute Tafallan, bikotekideari eraso egiteagatik. Espetxera bidali dute Errenterian sexu eraso bat egin izana egotzita atxilotutako gizona

Larunbat goizaldean, Gasteizen emakume batek salatu zuen sexu eraso bat jasan zuela bere etxeko atarian sartzen ari zela. Etxera bidean zela, gizon bat atzetik jarraika zuela ohartu zen emakumea; etxeko atarira iritsi zenean, barruan zokoratu eta sexu erasoa egin zion. Biktimaren bikotekidea etxean zegoen, eta, oihuek ohartarazita, etxetik jaitsi zen bere bikotekideari laguntzeko. Erasotzaileak ihesari ekin zion, baina emakumearen bikotekideak hura harrapatu eta atxikitzea lortu zuen, Ertzaintza iritsi zen arte. Biktima Txagorritxu ospitaleko larrialdietara eraman zuten, zauriak artatzeko.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakitera eman duenez, erasotzaileak polizia aurrekariak ditu. Igande arratsaldean utzi zuten epailearen esku, eta hark behin-behinean espetxeratzeko agindua eman du. Gasteizko Udalak eraso matxista gaitzetsi du gaur. Udalbatzak deituta, elkarretaratzea egin dute Plaza Berrian. Gorka Urtaran Gasteizko alkate izan da Gasteizko Udaleko ordezkarien buru, eta harekin batera elkarretaratzean izan dira, besteak beste, Ramiro Gonzalez Arabako Aldundiko ahaldun nagusia, Pedro Elosegi Batzar Nagusietako presidentea, Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburua eta Miren Elgarresta Emakunderen zuzendaria.

Gainera, Gasteizko Udalak premiazko bilera batera deitu du gaur goizerako, eta eraso matxistaren aurkako adierazpena onartu du. Sexu erasoa «irmo» arbuiatu du, eta biktimari laguntza eta hurbiltasuna adierazi dizkio. Halaber, kasuaren inguruko informazioa jaso ostean, indarkeria matxistari erantzuteko protokoloa aktibatu du, biktimaren eta haren inguruaren arreta koordinatzeko xedez. Horrekin batera, mugimendu feministak eta LGTBI kolektiboek deitzen dituzten protestetan parte hartzera deitu ditu herritar guztiak.

Indarkeria matxistarekin lotutako kasu gehiago izan dira Gasteizen asteburuan. Gasteizko Udaltzaingoak jakinarazi duenez, hiru gizonezko atxilotu dituzte indarkeria matxistagatik. Atzo 20 urteko bi gazte atxilotu zituen. Horietako bat Lakua Arriagako etxebizitza batean atxilotu zuten bere bikotekideari mehatxu eta eraso egiteagatik, eta bestea Olagibel kaleko etxe batean atzeman zuten, eztabaida batean bikotekideari indarkeria erabilita bultza egiteagatik.

Hirugarren atxilotua, aldiz, 35 urteko gizonezko bat izan zen. Larunbatean atxilotu zuten, Domingo Beltran kaleko taberna baten barruan bikotekideari eraso egiteagatik.

Tafallan eta Errenterian atxilotuak

Foruzaingoak 34 urteko gizonezko bat atxilotu du asteburu honetan Tafallan, bikotekideari eraso egiteagatik. Poliziaren arabera, AP-15 autobidean zihoan autobus batean gertatu zen erasoa: gizonak emakumea jo zuen, eta, une horretan, zenbait bidaiarik, altxatu, eta erasotzailea geldiarazi zuten.

Foruzaingoak zenbait bidaiari identifikatu zituen, eta 34 urteko gizon bat atxilotu zuen, genero indarkeriako delitu bat egotzita. Atxilotuak bazuen, gainera, beste atxilotze agindu bat, Burgosko (Espainia) epaitegi batek emana.

Errenterian (Gipuzkoa) ere atxilotu zuten atzo 35 urteko gizon bat, kalean emakume bati sexu eraso bat egin izana leporatuta. Gaur pasatu da epailearen aurretik, eta espetxera sartzeko agindu du hark.


Summary: Iranek ez du NBErekin kooperatuko protestetako errepresioa ikertzeko. NBEk misio independente bat sortu du mobilizazioen aurkako errepresioa ikertzeko. Mahsa Aminiren hilketaren aurkako manifestazioetan 300 lagundik gora hil dituzte, eta 15.000 herritar atxilotu.

Mahsa Amini gazte kurduaren heriotzaz geroztik, Iranen gora baino ez dute egin kaleko protestek. Mobilizazioetan 15.000 lagun atxilotu dituzte, eta 300 inguru hil –horien artean, 40 haur– . Protesta horien aurkako errepresioa eta ustezko giza eskubideen urraketak ikertzeko, misio independente bat sortu zuen NBE Nazio Batuen Erakundeak iragan ostegunean. Irango Gobernuak, ordea, gaur goizean iragarri du ez duela misioarekin lan egingo.

Iranen jarrerak ez du harridura eragin. Izan ere, NBEren erabakiaren berri izan ostean, Naser Kanani Irango Atzerri Ministerioko bozeramaileak adierazi zuen Iranek ez duela «inoiz» talde horrekin giza eskubideen inguruan lan egingo, eta «abusutzat» jo zuen neurria.

NBEren Giza Eskubideen Kontseiluan onartu zuten Irango Gobernuaren ustezko errepresioa ikertzeko talde independente bat sortzea. Horren alde bozkatu zuten 25 herrialdek, abstentzioa eman zuten hamaseik, eta aurka agertu ziren sei. Kuba, Eritrea, Armenia, Pakistan, Venezuela eta Txina izan ziren, hain justu, ezetza eman zuten estatuak.

Kananik Alemaniari egotzi zion proposamenaren sustatzaile nagusietako bat izatea. Are, esan zuen «bi mundu gerra piztu dituen herrialde batek» ezin duela halako aldarrikapenik egin. Mobilizazioak indartu ahala, bozeramaileak herrialdean protestak hauspotzea leporatu die zenbait herrialderi, hala nola AEB Ameriketako Estatu Batuei, Israeli, Frantziari eta Alemaniari.

Dena den, Kananik Teheranen biltzeko deia egin dio gaur Alemaniako enbaxadore Hans-Udo Muzeli, eta enbaxadoreak gonbita onartu du. Mobilizazioak hasi zirenetik bilduko diren hirugarren aldia da.

Amini gazte kurduaren heriotzagatik hasi ziren protestak, Moralaren Poliziak «beloa gaizki jarria» izateagatik atxilo eraman zutelarik eta hura ordu gutxira hil zelarik. Ordutik, 300 lagundik gora hil dituzte mobilizazioetan –horien artean, 40 haur–, eta 15.000 lagun atxilotu. Preso eramandako horietatik guztietatik, seiri heriotza zigorra ezarri diete.

Egunek aurrera egin ahala, bestelako aldarrikapenak egin dituzte kaleetan. Aminiren heriotzak sortutako haserrea adierazteaz gain, manifestariek 1979an sortutako errepublika islamikoaren amaiera eskatzen dute.


Summary: Langileak pobretzen ari dela leporatu dio ELAk patronalari. Grebaren lehen egunean, Bilbon manifestazioa egin dute metalgintzako langileek ELA sindikatuak deituta

«Goizetik ikusi ahal izan da greba arrakasta handia izaten ari dela oro har, eta erabatekoa dela eskualde batzuetan, hala nola Durangaldean. Petronorreko azpikontratak ere gelditu egin dira». Sektoreko ordezkaritza sindikalaren %40 du ELA sindikatuak, eta mobilizazio propioetara deitu du Bizkaiko metalgintzan deitutako bost greba egunetarako.

Ikusi gehiago: Bizkaiko metalgintzako grebak %85eko jarraipena izan du goizean, antolatzaileen arabera

Gaur manifestazioa egin dute Bilbon, hasieran bi zutabetan banatuta, gero Moyua plazan elkartu eta protesta FVEM patronalaren egoitzaren atarian amaitzeko. Sindikatuak kontatu du patronala «proposamen itxi eta eskasarekin» joan zela ostiraleko negoziazio bilerara; ez duela negoziatzeko interesik erakutsi, eta esaten duenean erosteko ahalmena bermatzen dutela, «gezurretan» ari dela. «Gainera, patronalak ez dio uko egiten Rajoyren lan erreformak arbitrajera jo ahal izateko eta hitzarmena ez aplikatzeko eman zion pribilegioari».

ELAk bere orain arteko proposamenari helduko dio, eta biharko manifestaziora deitu du 11:30ean Barakaldon.


Summary: Darmaninek «elkarrizketei berriz ekitea» jarri du helburutzat Kaledonia Berrian. Urtebetean baino gehiagoan lehen aldiz, independentistek baiezkoa eman diote negoziazioetan parte hartzeari.

Urtebete baino gehiago da Kaledonia Berriko independentistak eta Frantziako Gobernua ez direla mahai beraren inguruan eseri Ozeaniako uhartediaren etorkizunaz aritzeko. Hori bihar amaituko da, batetik, Gerald Darmanin Frantziako Barne eta Itsasoz Haraindiko ministroa kolonia horretan baita larunbatera arte iraungo duen bisita bat egiteko; eta, bestetik, Frantziatik ateratzearen aldekoek baiezkoa eman baitiote harekin hitz egiteari. Desadostasunez beteriko prozesuak, hortaz, bizirik dagoenaren zantzuak eman ditu, baina bi aldeek negoziazioen bezperan adierazitakoa kontuan harturik, agerian geratu da ados jartzeko helburua oso urrun dagoela. Subiranistentzat, elkarrizketen oinarriak «independentziara iristea» izan behar du; Darmaninentzat, berriz, «proiektu berri bat eratzea Frantziaren barnean». Abiapuntu horrekin, Frantziako Barne ministroarentzat, oraingoz, «elkarrizketei berriz ekitea» izango da egunotako lehentasuna.

Deskolonizazio prozesuko hirugarren erreferendumak, iazko abenduaren 12an egindakoak, hautsak harrotu zituen, eta oraindik nabari dira horren ondorioak. Independentisten boikotarengatik —koronabirusaren pandemia aitzakia hartuta— parte hartzea %43,87koa izan zen —aurreko bietan, %83 ingurukoa—, eta horrek eragin zuen ezezkoak berriz ere irabaztea, botoen %96,5 bilduta. Frantziatik ateratzearen aldekoek kontsulta berriz egiteko eskatu zuten, baina, Parisen ezezkoa jaso zutenez, giroa nabarmen gaiztotu zen.

Gerora, beste hainbat gertakarik are gehiago haserrearazi dituzte Kaledonia Berriko independentistak: besteak beste, Yael Braun-Pivetek hilabete besterik ez egitea Itsasoz Haraindiko ministro karguan; Darmaninek iragan uztailean uhartedira iragarria zuen bisita bertan behera uztea; Jean-François Carenco haren ordezkoak garrantzi politikorik gabeko egonaldi bat egitea, joan den irailean; eta, hilabete berean, Negoziaziokideen Biltzarraren lehen bilkura egitea, Parisen, Frantziatik ateratzearen aldekoek horretan parte hartuko ez zutela esan zuten arren.

Ikusi gehiago: «Frantziako Estatuak ez du inoiz jakin nola deskolonizatu»

Testuinguru horretan dago Kaledonia Berrian Darmanin. Afera asko landuko ditu, baina ez dago zalantzarik uhartediaren etorkizun instituzionalak izango duela pisurik handiena; eta, horregatik, Frantziako Barne eta Itsasoz Haraindiko ministroak jada esan du zera egin nahi duela egunotan: negoziazioetarako metodo bat finkatu, lantaldeak zehaztu eta Negoziaziokideen Biltzarrean landu ez zituzten eztabaidei ekin. Horiei begira, biharkoa izango da egun erabakigarrietako bat, Darmanin, besteak beste, Kaledonia Berriko Asanblean ordezkaritza duten alderdi politiko independentistekin eta loialistekin elkartuko baita.

Iritzi kontrajarriak dituzten arren, Frantzian geratzearen eta handik ateratzearen aldekoek badute jarrera komun bat: nahi dute Frantziako Estatuak ustezko neutraltasuna alde batera utzi, eta alde batera lerratzea. Hori gertatuko balitz, loialistak edo independentistak, bietako bat negoziazio mahaitik altxatuko litzateke, ezinbestean, eta are gehiago zailduko litzateke prozesua.

Autonomia handiagoa?

Edonola ere, eta Darmaninen adierazpenak kontuan harturik, badirudi Parisek autonomia handiagoa eskainiko duela, eskumenen aldetik independentziara gerturatzeko, betiere estatus hori lortu gabe.

«Frantziako Errepublikan geratzeko aukeraren alde egin dute. Frantziako Estatuari dagokio eskua luzatzea horren alde egin ez dutenei, elkarrekin lan egiteko eta errespetatua izateko», adierazi du Frantziako Barne eta Itsasoz Haraindiko ministroak. Horretarako, Darmaninek azaldu duenez, «aktore politiko guztiak entzun» nahi ditu, etorkizunera begirako «bide bat» eraikitze aldera. Hau da: «Kaledonia Berriarentzako proiektu polit bat Frantziako Errepublikan».

Horren parte izango dira, esaterako, deskolonizazioari eta eskumenak emateari buruzko kontu ikuskatzeak; horiek «laster» abiatuko dituzte, Patrice Faure goi komisarioaren gidaritzapean —Frantziako Estatuaren ordezkaria da Kaledonia Berrian—.

Mickael Forrest FLNKS Askatasun Nazionalerako Fronte Sozialista Kanakaren zuzendaritzako kide eta Kaledonia Berriko Gobernuko Kultura, Gazteria eta Kirolen ministroak, behintzat, begi onez ikusi du Darmaninen egonaldiaren hasiera, «harrera nahiko positiboa» izan duela azaldu baitu. Are, Forrest «baikor» agertu da egunotako negoziazio sortaz aritzerakoan.


Summary: Peruko Botere Judizialak Castillori eskatu dio estatuko erakundeak bilera batera dei ditzala, adostasuna lortzeko. Gobernuaren eta Kongresuaren arteko tentsioa areagotu egin da azken egunotan; ganberak ezezkoa eman dio presidentearen konfiantza mozioari, eta Ministroen Kontseilua berritu behar izan dute.

«Peruko gobernabide demokratikoa bermatzeko ekintzak abian jartzeko asmoz», herrialdeko erakundeak «premiaz» biltzeko eskatu diote Botere Judizialeko ordezkariek Peruko presidente Pedro Castillori. Justizia jauregian bildu ziren atzo Botere Judizialeko hainbat agintari, tartean erakunde horretako presidente Elvia Barrios. Peru krisi politiko betean murgilduta dago, eta gobernuaren eta Kongresuaren arteko tentsioa areagotu egin da azken egunotan; besteak beste, presidentearen aldeko konfiantza mozioa atzera bota ondotik.

Hain zuzen, Castillo eta Peruko Kongresuko presidente Jose Williams Estatu Kontseilura joatekoak ziren atzo, baina, batzarrera agertu ez direnez, Botere Judizialeko ordezkariek herrialdeko presidenteari eskatu zioten elkarrizketarako gune bat sustatzeko, kaleratutako oharraren arabera: «Errepublikako presidenteari dei egiten diogu estatuko botere guztiak eta konstituzioan autonomoak diren organoak elkarrizketa mahaira premiaz dei ditzan, egonkortasuna eta bake soziala berrezartzeko, eta akordioa lortzeari bide emango dion elkarrizketa gune bat eratzeko, zuzenbide estatu demokratikoan eta indarrean dagoen ordena konstituzionalean oinarrituta».

Dokumentuak dioenez, erakunde judizialetako lau funtzionario publikoak «kezkatuta» agertu dira herrialdeak bizi duen krisi politikoagatik. Halaber, sistema demokratikoaren eta elkarrizketaren aldeko konpromisoa berretsi dute. Hala, sinatzaileek adierazi dute «ezinbestekoa» dela krisiari irtenbidea emateko ahaleginak egitea, «herritarren batasunaren eta demokraziaren defentsarako».

Bilera horretarako deialdia egin ondoren, Peruko Ministerio Publikoak jakinarazi zuen fiskal nagusi Patricia Benavides ez dela batzarrean izango, argudiatuta presidentearen aurkako ikerketa abiatua duela eta, beraz, «ez zela bat etorriko» Estatu Kontseiluan parte hartzearekin. Jarraian, Kongresuak iragarri zuen Williams ere ez zela Estatuko Kontseilura azalduko, «aldez aurreko koordinazioa» beharko zukeelako, parlamentario bakoitzaren proposamenak jasotzeko, RPP irratiaren arabera.

Bestalde, Peruko Gobernuak ez zuen baieztatu Castilloren edo gobernuko ordezkari baten parte hartzea. Presidentetzako bulegoak zehaztu zuen hitzemandako elkarrizketa «gizarteko eragileen bidez bakarrik» egingo zela.

Lehen ministroaren dimisioa

Kongresuaren eta herrialdeko Gobernuaren arteko tentsioa areagotu egin da azken egunotan; izan ere, Anibal Torres lehen ministro ohi eta azaroaren 24 arte Ministroen Kontseiluko presidente izandakoak Castilloren aldeko konfiantza mozio bat aurkeztu zuen azaroaren 17an Kongresuan, baina ganberako mahaiak atzera bota zuen joan den ostegunean, argudiatuta mozioak «indarrean dauden baldintza konstituzionalak eta legalak bete behar dituela». Halaber, mahaiaren arabera, Torresek egindako proposamena «ahalmen esklusibo eta baztertzailea haizatzeko saiakera argia» izan da. Horrez gain, parlamentuak ezezkoa eman zion erreferendumerako deialdien legea erreformatzeko proposamenari ere; zehazki, gobernuak 31399 legea indargabetu nahi zuen 2022aren hasieratik, trabak jartzen baitizkio herri galdeketa bat egiteko deialdiari, gobernuaren iritziz.

Peruko Konstituzioaren arabera, Kongresuak konfiantza mozio bati ezezkoa ematen badio, presidenteak bere ministro kabinetea berrosatu behar du, eta, hori bigarren aldiz gertatzen bada, parlamentua desegin eta hauteskunde legegileetara deitu behar du. Aurrez iragarri bezala, Torresek dimisioa eman zuen, Kongresuak ez zuelako onartu presidentearen aldeko konfiantza mozioa. Horren ondorioz, Castillok Ministroen Kontseilua berritu behar izan du.

Hain zuzen, agintariak Betssy Chavez izendatu du lehen ministro, eta azken horrek Peruko telebista publikoari emandako aurreneko elkarrizketan esan du gobernuaren nahia dela agintaldiak 2026ra arte irautea. Gainera, zehaztu du gobernuak ez duela konfiantzazko bigarren mozio bat egiteko asmorik, ezta legebiltzarra desegiteko ere: «Elkarrizketarako zubiak eraikitzera goaz».


Summary: ELA: «Nafarroako 2023ko aurrekontuak legealdiko okerrenak dira». Sindikatuaren arabera, ez diote egungo egoera ekonomiko zailari aurre egiten eta behar sozialei erantzuten: Europako funtsak kenduta, %1,6 baizik ez dira handitu, «KPIaren eta BPGaren oso azpitik»

Oso kritiko agertu da ELA sindikatua Nafarroako 2023ko aurrekontuaren lege proiektuarekin, «antisozialak» direla ondorioztatu baitu. Sindikatuaren arabera, gizarte eragile eta sindikatuen parte hartzerik gabe egin dira, eta ez dute nahikoa diru sarrerarik egoera ekonomiko zailari eta handitzen ari den pobreziari erantzuteko.

Uneotan, aurrekontuen lege proiektua eta zerga neurrien inguruko beste lege proiektua parlamentuan bide egiten ari dira, eta espero da abenduaren 22ko osoko bilkuran onartzea. Azaroaren 4an, Nafarroako Gobernuak EH Bildurekin akordioa erdietsi zuen aurrekontuen eta zergen inguruan, eta haren abstentzioarekin gehiengoa ziurtatuta dute gobernuko bazkideek bi legeak aurrera ateratzea.

EH Bilduk hamabost milioi euroren ekarpenak egin ditu 2023ko aurrekontuetan. Imanol Pascual ELAko Nafarroako koordinatzailearen arabera, «%0,26 baizik ez du aldatu». Akordioaren testuan «aberastasuna banatzeko eta trantsizio energetikoa bultzatzeko» konpromisoa hartzen dute bi aldeek. Pascualen arabera, «bereziki ulertezina da hitzok idaztea, gezurra baitira. Gobernuak ez du borondaterik enpresei zergak igotzeko, eta adierazten du AHTaren lanek edo Erdizko meategiak ez dutela konpromisorik trantsizio energetikoan».

Pascualek gogora ekarri du Europan «gehien dutenei zergak igotzeko» eztabaida puri-purian dagoela orain, eta PSOEren barruan zenbaitek bat egiten dutela ideia horrekin. Alta, «Maria Txibite PSOEren eskuinean kokatzen da, adierazi baitu ez dagoela prest enpresei zergak igotzeko». Jarrera hori ikusita, Pascualen arabera, «ezkerrak beste funtzio bat jokatu behar du, eta ezin da mugatu aurrekontuak apaintzera».

Hamar eurotik bat, zorra

2023ko aurrekontua 5.749 milioi eurokoa izango da, eta aurkezpenean gobernuak nabarmendu zuen %9 handitu zela aurtengoen aldean. Alta, MRR Susperraldirako eta Erresilientziarako Mekanismoaren 185 milioi euroak hortik kendu behar direla uste du ELAk, Europako funts horien araudiak zehazten duelako ezin dela gastu arrunterako erabili. Inbertsio horiek kenduta, aurrekontua %1,6 baino ez dela hazten gaitzetsi du sindikatuak; aldiz, aurten BPGa %4 eta inflazioa %8,9 handitzea espero da —datorren urtean, berriz, %1,8 eta %4, hurrenez hurren—. ELAren arabera, aurrekontuak aurreikuspen horien «oso azpitik» handituko da.

Iñaki Zabaleta Ikerketa bulegoko arduradunak nabarmendu du ez duela gizarte premiei erantzuteko adina diru sarrera. «Zor publikoari esker itxiko da aurrekontua». Zor publikoaren pisua handia dela nabarmendu du, hamar eurotik bat zorra finantzatzera bideratzen baita. Zabaletak gogora ekarri duenez, gainera, interes tasa handiagoak ordaindu behar dira egungo jokalekuan: hala, legealdian 442 milioi eurotik 628 milioira handitu da zorraren finantzaketaren tamaina.

Atal horretan, UPNren garaian erabilitako itzalpeko bidesarien ereduaren lorratza sakona dela azaldu du ELAk, %800 handitu baita 2008an ezarri zenetik: egun, 111 milioi euro ordaintzen dira Pirinioetako eta Bideko autobideen edo Nafarroako Ubidearen kanonen bidez.

Pascualen arabera, zerga erreforma egin ezean, baliteke «murrizketak» etortzea. Berez, Iñaki Zabaletak salatu du sektore publikoak indarra galdu duela eta zerbitzu publikoek «okerrera» egin dutela. ELAk kalkulatzen duenez, Europako Batasunaren batezbestekora heltzeko, 850 milioi euro gehiago inbertitu beharko lirateke.

Zehazki, 2023an Osasun departamenduak 1.324 milioi euroko aurrekontua izango du, BPGaren %5,6koa, baina bi puntuko tartea falta zaio EBren %8ko batezbestekora heltzeko. Hezkuntzari dagokionez, inbertsioa 909 milioi eurokoa izango da (BPGaren %5,6) —2020ko erreferentzia aintzat hartuta, 1,6 puntu falta zaizkio EBren esfortzu mailara iristeko—.

Gainera, ELAk gaitzetsi du errenta bermatuan 8,5 milioi euro gutxiago ordainduko direla 2023an. ELAren arabera, aurreko legediak errenta ordaintzeko lanbide arteko gutxieneko soldata hartzen zuen aintzat, eta, LGS 1.000 eurora igo zenez gerora Madrilen, gizarte arloko inbertsio hori %51 handitu beharko litzatekeela deritzo. Alta, 2016an legedian egin zen aldaketaren ondorioz LGSren erreferentzia kendu zen, eta norbanakoentzako errenta 658 eurokoa da egun. Sei urtean errenta hori 58 hori baino ez dela igo salatu du sindikatuak.

Azkenik, sindikatuak irmo salatu du aurtengo eta 2023ko aurrekontuetan gizarte elkarrizketaren finantzaketa berreskuratu dela eta CCOO eta UGT sindikatuei eta CEN enpresaburu elkarteari diru publikoa emango zaiela. Enplegu planari lotutako ekintzetan 182 milioi euro jasotzen dira berez. ELAren arabera, enplegu politika horiek «lehendik ere» administrazio publikoak kudeatzen zituen, eta, hori orain enplegu planaren bidez eginda, «politika publikoak pribatizatzen dira»; lana, osasuna, enplegu politika aktiboak eta enpresentzako diru laguntza jakin batzuk.

Saioa Urriza ELAren eskualdeko arduradunak salatu du, gainera, aurrekontuak gizarte eragileen parte hartzerik gabe egin direla.


Summary: Monterok ziurtatu du PSOEk ez duela trans legearen inguruko akordiorik nahi. Irene Montero Espainiako Gobernuko Berdintasun ministroak esan duenez, PSOEk jakinarazi die ez dituela bere zuzenketak erretiratuko. Trans legearen etorkizunaz «kezkatuta» dagoela aitortu du Monterok.

Trans legeak arrakala sortu du Espainiako Gobernuan. Lege hori hasiera-hasieratik izan da PSOE eta Unidas Podemos alderdien arteko talka eremuetako bat, eta, gaur- gaurkoz, ez dirudi gobernuko bi bazkideen artean akordiorako zirrikiturik dagoenik. Ez bederen Irene Montero Espainiako Gobernuko Berdintasun ministroak gaur goizean egindako adierazpenei erreparatuz gero. TVE Espainiako telebista kate publikoan elkarrizketatu dute Montero, eta hark baieztatu du haustura formala dela PSOEren eta Unidas Podemosen artean: «PSOEk jakinarazi digu ez duela akordiorik nahi eta bere zuzenketekin aurrera egingo duela». Adingabeen genero autodeterminazioan dago gobernuko bi bazkideen arteko desadostasunaren muina. Zehazki, sozialistek proposatutako aldaketa nagusietako bat da 16 urtetik beherakoek eta 12 urtetik gorakoek baimen judiziala behar izatea erregistroan sexua aldatzeko. Jatorrizko arauan, ordea, adingabeek eska dezakete aldatzeko, epaile baten onespenik gabe. Horrez gain, PSOEk beste zuzenketa batean proposatu du sexu aipamenaren aldaketa lehengoratzeko onespen judiziala izatea. Lege proiektuaren arabera, berriz, itzulgarritasun hori baimen judizialik gabe eskatu ahal izango dute 14 urtetik gorakoek.

Montero «oso kezkatuta» agertu da trans legearen etorkizunarekin, eta esan du beldur dela sozialistek ez ote duten PPrekin bat egingo transen eskubideak murrizteko «Guk ezin diegu huts egin pertsona transei, esan baitiegu gizarteak eta estatuak zor bat dutela haiekin, eta erantzukizuna dugula haiekin», azpimarratu du. Berdintasun ministroak gaineratu du sozialisten zuzenketen helburua ez dela akordioa lortzea, baizik eta Kongresuko tramitazioa katramilatzea. Hala ere, Monterok uste du egoera hurrengo orduetan bideratu ahal izango dela, eta testu bat adostuko dutela. Lege proiektua tramitatzeko Kongresuko lantalde biltzera ez da oraindik formalki deitu, baina aste honetan biltzekoa da, ziurrenik asteazkenean. Ministroen Kontseiluak ekainean onartu zuen transen eskubideen lege proiektua, gobernuko kideen artean aldez aurretik zenbait liskar izan ondoren. Legea kostata tramitatzen ari dira: Unidas Podemosen nahia zen urtea amaitu aurretik onartzea, baina nahi baino askoz motelago doa tramitazioa. Izan ere, PSOEk hainbat oztopo juridiko eta politiko aurkitu ditu, eta 37 zuzenketa aurkeztu dizkio egitasmoari. Berdintasun ministroak eta Unidas Podemoseko zuzendaritzak publikoki esan izan dute ez dutela «atzerapausorik» onartuko transen eskubideetan.


Summary: ‘Ahoa narras’ izenburupean egingo dute 17. Feministaldia. Azaroaren 30etik abenduaren 3ra bitarte izanen da jaialdia, Donostiako Tabakaleran.

Hitzaldiak, ibilaldiak, zine emanaldiak, afariak, performanceak eta mahai inguruak. Askotariko edukiek osatzen dute aurtengo Feministaldiko egitaraua, zeina 25 artistak, aktibistak eta pentsalarik baino gehiagok osatzen duten. Aurtengoa hamazazpigarrena da, eta datorren asteazkenetik larunbatera bitarte izanen da, Donostiako Tabakaleran. Sarrera librea izanen da, edukiera bete arte. Gainera, emanaldietako batzuk streaming bidez ikusteko aukera egonen da.

Ahoa narras leloa hautatu dute jaialdirako. Antolatzaileen erranetan, esaldiak adierazi nahi duena da bertikaltasuna alde batera utzi nahi dela, ahoa lurrera eramanez. «Herrestan dabiltzanei eta ibili direnei tartea egin nahi diegu, azala bidean eraldatzen dutenei», argitu dute.

Egitaraua duela bi aste zabaldu bazuten ere, gaur izan da aurkezpen ofiziala. Bertan parte hartu dute Clara Montero Tabakalerako kultura zuzendariak, Nerea Isasi Gipuzkoako Foru Aldundiko emakumeen eta gizonen berdintasunerako zuzendariak, Laura Muelas eta Leire San Martin jaialdiko koordinatzaileek eta Juana Aranguren Plazandreok plataformako kideak.

Muelas eta San Martin antolatzaileek adierazi dutenez, «ariketa kolektibo bat» izan da aurtengoa egituratzea. Izan ere, jaialdia osatzeko topaketak egin zituzten Arabako Azala espazioan. Non, jaialdiko antolatzaileez gain, Mijo Lizarzaburu, Paloma Chen, Mirari Etxebarri eta Idoia Zabaleta egon ziren. Gainera, adierazi dutenez, hemendik aurrera Plazandreok plataforma ez da jaialdiaren antolaketaz arduratuko. «Feministaldia, Plazandreok-ek antolatutako Kultura Feministaren Jaialdia, duela 16 urtetik hona, funtsezko erreferentzia bihurtu da feminismoaren barruan, eta halako entitatea lortu du, non esklusiboki horretan arituko den elkarte bat behar baitu», erran du Arangurenek.

Tabakalera

«Arauak zalantzan jarri eta istorio berriak kontatzen dituzten sortzaile eta ekintzaileen topaleku bilakatu da Feministaldia, eta bertan lantzen diren zenbait ildo kultura garaikidearen nazioarteko zentro honen ardatz eta kezka ere badira», erran du Monterok. Zortzigarren aldia da jaialdia Tabakaleran ospatzen dena, eta Monterok dio «poz handia» dela horrelako jaialdia hartzea.


Summary: Osakidetzako azpikontratetako garbitzaileek grebara deitu dute abenduaren 14tik 16rako. Euren lan baldintzak Osakidetzako langileen berberak izatea galdegin dute, LAB, UGT, CCOO eta ESK sindikatuen babesarekin. Ia bost urte daramatzate lan itunik gabe.

«Hasieran, uste genuen negoziazioa erraza izango zela; azken finean, egin beharreko bakarra zen gure hitzarmenean ezartzea Osakidetzan lortu dituzten akordioen parekoak». Hori, ordea, 2018. urtean izan zen; ordutik, «bilera zenbatezinak» izan arren (50 inguru), akordiorik gabe jarraitzen dute Osakidetzan garbiketaz arduratzen diren azpikontratetako garbitzaileek. Hori dela eta, grebara deitu dute gaur abenduaren 14rako, 15erako eta 16rako.

LAB, UGT, CCOO eta ESK sindikatuek deituta, elkarretaratzea egin dute Gurutzetako Ospitalean (Barakaldo, Bizkaia). Han, negoziazioak «ia hasieran bezala» daudela azaldu dute. Helburu nagusia da azpikontratetako langileen lan baldintzak Osakidetzakoen parekoak izatea: «Hori da bere garaian hiru aldeok (enpresek, langileek eta Osakidetzak) onartu genuen markoa».

Negoziazioak erabat blokeatuta daudela adierazi dute gaur: «Enpresak zein Osakidetza homologazio printzipioa hausten ari dira; are gehiago, sektoreko enpresa nagusiaren bidez (Garbialdi), duela gutxi jakin dugu Osakidetzako zuzendaritzak esan duela ez dela ibilbide profesionalaren osagarriaren kargu egingo», gehitu dute langileen ordezkariek.

Erantzunik ez

Azaldu dutenez, gauza bakarra nahi dute: Osakidetzako beharginen lan baldintza berdinak izatea. Horri esker, besteak beste, sarbidea izango lukete ibilbide profesionalarekin lotutako deialdietara, lanpostu hutsak betetzeko sistema zabalago eta justuago bat izango lukete, edota erretiro partzialerako sarbidea izango lukete, besteak beste.

Azpikontratatutako enpresei dagokienez, jarrerarik erosoena hartu izana aurpegiratu diete, «ardura Osakidetzaren zuzendaritzari esleitzen baitiote etengabe». Gehitu dutenez, azken bi urteetan, sindikatuetako ordezkariak sarritan saiatu dira Osakidetzako zuzendaritzarekin harremanetan jartzen, baina ez dute erantzunik lortu. «Hirugarren mailako langileak gara? Hau da merezi dugun errespetua?» galdetu dute.

Amaitzeko, argi utzi dute kosta ahala kosta defendatuko dutela lan baldintzen homologazioa: «Nazkatuta gaude enpresek eta Osakidetzak erakutsitako utzikeriaz. Nazkatu gara hitz hutsak entzuteaz, gure lan baldintza prekarioez hitz egiten dugunean beste aldera begiratzen duten bitartean».


Summary: Nafarroako Auzitegiak ez ditu murriztuko sexu indarkeriagatik ezarritako zigorrak, lege berrian aplikagarri baldin badira. Sententziak kasu bakarrean berrikusiko dituzte atzerako eraginez: espetxeratuei ezarritako kondena handiagoa baldin bada soilik baietz da baietz legean delitu horri dagokion gehienezko zigorra baino. Beraz, Iruñeko talde bortxaketan parte hartutako zigortu batek eskatu duen zigor apaltzea ez luke onartuko justiziak.

Soilik baietz da baietz legearen aplikazioa metxa luzeko kandela da. Legea nola interpretatzen den, epaileek aukera dute sexu erasoengatik espetxeratutakoen zigorrak berrikusteko eta, kasu batzuetan, baita murrizteko ere. Espainiako Fiskaltzak esana du epaitutako kasuak ez direla berrikusi behar, ezta kondenak egokitu ere. Zenbait auzitegik, ordea, kontrako bideari ekin diote Espainian eta Euskal Herrian. Iragan ostiralean, esaterako, Bizkaiko Probintzia Auzitegiak erabaki zuen legeak eragina izan dezakeen espediente guztiak «banan-banan» berrikusiko dituela, fiskaltzaren irizpidearen aurka. Nafarroako Auzitegiak, aldiz, beste bide bat hartuko du: sexu indarkeriagatiko sententziak ez ditu automatikoki berrikusiko, ezta zigorrak murriztuko ere, baldintza batekin: kondena horiek aplikagarriak izatea lege berriarekin ere.

Zer esan nahi du horrek? Funtsean, espedienteak ez dituztela automatikoki berraztertuko. Hala, sexu indarkeria delituengatik espetxeratutako baten zigorra baldin badago soilik baietz da baietz legean aurreikusitako parametroen barruan, epaileek ez dute espedientea berriz zabalduko. Aldiz, kondena baldin bada lege berriak ezarritako zigor gogorrenak baino are luzeagoa, kasua berriz aztertuko du Nafarroako Auzitegiak.

Beraz, irizpide horri jarraituz, epaileek ez lukete aintzat hartuko Iruñeko talde bortxaketan parte hartutako zigortu batek egin duen eskaera, eta gizon horrek hamabost urteko kartzela zigorra betetzen jarraitu beharko luke. Angel Bozaren abokatua da harentzat urte eta erdiko murriztea eskatu duena, baina Nafarroako Auzitegiak aurreratu duen irizpideak galarazi egingo du apaltze hori.

Askotariko irizpideak, lurraldeka

Nafarroako Auzitegiko bi sekzioek azaroaren 24an eginiko bilkuran adostu zuten erabakia. Dena den, zehaztu dute irizpide hori indarrean izanen dela Espainiako Auzitegi Gorenak «jurisprudentzia doktrina» ezarri arte, lege berriaren atzera eraginezko aplikazioaren inguruan.

Bizkaiko Probintzia Auzitegiak aurreko astean erabaki zuen legeak espediente guztiak «banan-banan» berrikusiko dituela, lege berriarekin zigorrak murrizteko aukerarik dagoen ebazteko.

Gipuzkoako Probintzia Auzitegiak ez du oraindik irizpiderik finkatu: abenduaren 1ean eginen dute hori zehazteko bilera. Arabakoak, aldiz, zigor areto bakarra du; hortaz, ez du irizpideak bateratzeko inongo bileraren beharrik: kasuan kasu aztertuko dute auzia.

Iragan astean, oso bestelako gogoeta egin zuen Victoria Rosellek, Espainiako Gobernuko indarkeria matxistaren kontrako ordezkariak, eta legea defendatu zuen: «Uste dugu oker judizialak egon direla legea azkarregi interpretatzeagatik, legea patxadaz eta gogoetatuta ez irakurtzeagatik». Atea itxi zion legea erreformatzeari: «Utz diezaiegun hitz egiten fiskaltzari eta botere judizialari». Horixe da gaur-gaurkoz Madrilgo gobernuak auzi honen inguruan hartu duen jokabidea.


Euskararekin bidea egiten

Summary: Euskararekin bidea egiten. Euskal Herriko Unibertsitateak euskararekin duen konpromisoa berritu du aurrerapen berrien bidez.

Euskal Herriko Unibertsitateak (UPV/ EHU) euskararekiko duen konpromisoa berretsi du bere ibilbide osoan, eta eguneroko jardunean ere hori nabarmena da.

Izan ere, EHU erakunde euskalduna da. Irakaskuntza euskaraz ia %100 ematen du, eta graduko irakaskuntzan euskaraz eskaintzen dira kredituen %94.

Halaber, Administrazio eta Zerbitzuetako langilegoak dagozkion hizkuntza eskakizunak betetzen ditu %82ko ehunekoan, eta jardunaldi osoko irakasle-ikertzaileen plazak elebidunak dira % 70ean.

Aipagarria da ehuneko horiek gora egiten dutela etengabe, urtez urte. Aurrera begira, graduetako eskaintza %100 euskaraz eskaintzea da helburua, eta graduondokoetan geroz eta gehiago indartzea euskararen presentzia.

Euskara, lan hizkuntza

Aurrerako bidean, erabilpena da EHUren jomuga: euskara lan hizkuntza izatea. Horrela, EHUn euskara lan hizkuntza izan dadin da hurrengo erronka, eta horretarako urratsak egiten dabiltza: • Bikain ziurtagiria lortu dute jada hamar zentro eta zerbitzuk, eta beste hiruk prozesua abiatu dute jada. • Irakasleek euskaraz irakasteko hobekuntza ikastaroak jasotzeko Antzinatu programa abiatu da. Dagoeneko 917 irakaslek parte hartu dute ikastaro horietan. • Administrazio eta Zerbitzuetako langileek ere euskara ikasi eta hobetzeko aukera dute. 2021-2022ko ikasturtean 106 pertsonak parte hartu dute EHUk IVAPekin elkarlanean eskaintzen dituen ikastaroetan. • Eremu digitalean euskararen presentzia handiagotzea eta horretarako lanabes eta corpus digitalen erabilera zabaltzea da hurrengo erronka nagusi bat, unibertsitatean sortzen den ezagutza baliatuz, Hitz Zentroa eta Euskara Institutuarekin lankidetzan.

Formazioaz haratago, jardun akademikoa euskaraz egin dadin ekimenak gauzatzen dituzte EHUn. Horrela, Eztabaida Txapelketa urtero egiten dute. Aurten IX. edizioa ospatu da Eusko Legebiltzarrean, azaroaren 25ean. Euskaraz irakasten duten unibertsitateek parte hartzen dute Eztabaida Txapelketan.

EHUk unibertsitateko komunitate guztiari irekitako euskararen erabilera sustatzeko diru laguntzen deialdia zabaltzen du urtero. Aurten 24 eskaera jaso dira, beste horrenbeste ekimen abian jartzeko.

Nafarroako Unibertsitate Publikoarekin hitzarmena du EHUk. Horrez gain, Ipar Euskal Herriko ikasleekin urtetan garatutako harremana dauka. Urtero antolatzen dute haiei eskainitako ongietorri eguna, unibertsitate ikasketak euskaraz EHUn egiteko aukerak azaldu eta baliatzeko.

Euskaraldian parte hartzen

Aurten estreinako aldiz, EHUk enititate modura hartzen du parte Euskaraldian; hamabostaldi honetan burutuko dituzten hainbat ekimenen artean, Soziolinguistika Klusterrarekin elkarlanean egindako euskararen erabileraren neurketen emaitzak aurkeztu eta eztabaidatuko dira hiru Campusetan.

Junkal Gutierrez EHUko Euskara, Kultura eta Nazioartekotzearen arloko errektoreordeak azpimarratu duenez, «1992an Eskualdeetako edo eremu urriko hizkuntzen Europako gutuna argitaratu ostetik, Europako hizkuntza txikien artean aurrerabide azpimarragarria lortu duen hizkuntzarik bada, hori, zalantzarik gabe, euskara da. Izan ere, UPV/EHUk bere lau hamarkada luzeetan egin duen ibilbidean, munduko oso unibertsitate gutxik lortu dutena lortu du: Burdin Arotik bizikide izan duen hizkuntza hartuaz unibertsitate elebidun bihurtzea XXI. mendean. Sorioneku gu!».

Informazio gehiago bildu nahi izanez gero, bisitatu webgune hau: www.ehu.eus