Summary: Espetxe zigorra ezarri diote gazte bati, 2019ko Urteberri egunean Gasteizko Gaztetxean izandako gertakariengatik. Gasteizko Udaltzaingoa gaztetxera bertaratu zen goizaldean, hainbat auzokidek zaratarengatik protesta egin ostean. Bost pertsona atxilotu zituzten. Gazte asanbladak udaltzainen «jarrera probokatzailea» salatu zuen.

2019ko urtarrilaren 1ean Gasteizko Gaztetxera gerturatu zen Udaltzaingoa, ordu hartan eskainitako informazioaren arabera, hainbat auzokidek protesta egin zutelako norbaitzuk gaztetxean sortzen ari ziren zarataren harira . Bost pertsona atxilotu zituzten, eta egun horretan bertan gelditu ziren aske, epailearen aurretik igarotzeko esperoan. Lauk ezarritako zigorrak onartu zituzten 2020ko uztailean, eta, guztira, ia 10.000 euroko zigorra ordaindu behar izan zuten. Beste gazte bat, ordea, 2019ko urtarrilean espetxeratu zuten, eta ia urtebete egin zuen Zaballako espetxean. Aste honetan deklaratu du, eta hiru urteko eta bederatzi hilabeteko kartzela zigorra ezarri diote, «agintaritzaren aurkako atentatua» leporatuta, hainbat hedabidek jakinarazi dutenez. 260 euroko isuna ere ordaindu beharko du bi delitu arinengatik, eta 396 euroko kalte-ordaina eman bi poliziari.

Egun hartako gertakariei dagokienez, gazte asanbladak jakinarazi zuenez, udaltzainak «oso modu oldarkorrean» sartu ziren gaztetxera, eta udaltzainek «jarrera probokatzailea» izan zuten. Haien arabera, «herri mugimendua eta okupazio mugimendua kriminalizatzea» zen helburuetako bat. Hala ere, nabarmendu zuten ez zutela eraikina hutsarazi, hainbat hedabidek albiste hori zabaldu ostean. Poliziak, berriz, azpimarratu zuen bertan zeudenek hainbat objektu jaurti zizkietela, gazteak oldartu egin zirela, eta Ertzaintzaren laguntza ere behar izan zutela egoerari aurre egiteko.


Summary: Etxeratzeko ordua aurreratzea aztertzen ari direla esan du Zupiriak. Eusko Jaurlaritzak ezarrita dituen prebentzio neurriak «gogorrak» direla esan du, baina eskura nahi dutela etxeratze agindua aurreratzeko ahalmena.

Aste honetan bertan jakinarazi ditu Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan COVID-19aren izurria kontrolatzeko prebentzio neurriak ebazten dituen Labi batzordeak azken erabakiak, baina horiek gogortzea aztertzen ari da Eusko Jaurlaritza. Gobernuko eledun Bingen Zupiriak gaur elkarrizketa batean esan duenez, ebatzita dauden neurriak «oso gogorrak» diren arren, buruan duten erabakietako bat da etxeratze agindua aurreratzea: «Zortziak eta seiak artean jartzea». Bide hori bera hartu beharko dute, adibidez, Ipar Euskal Herrian, Frantziako Gobernuak atzo erabaki horren berri eman baitzuen.

Naiz Irratian egin dioten elkarrizketa batean eman du Zupiriak asmoaren berri. «Lehendakariari gustatuko litzaioke, Frantzian egin duten eran, seietan edo zortzietan ezarri ahal izatea etxeratze agindua. Zenbaitek proposatzen duten konfinamendu erabatekoaren aldeko hautua egin aurretik, lehendakariak uste du badirela beste bide batzuk, eta hori izan daiteke bat».

Zupiriak nabarmendu du Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluk behin baino gehiagotan eskatu diola Espainiako Gobernuko presidente Pedro Sanchezi horretarako era izateko aukera emateko.


Summary: Elikagaiak izan ziren iaz gehien garestitutako produktuak. Urteko inflazioa negatiboa izan da, eta prezioek, oro har, %0,5 egin dute behera. COVID-19aren eragina nabaria izan da sektore batzuetan, garraioan bereziki.

Inflazioak negatiboan amaitu zuen iaz Hego Euskal Herrian (-0,5), eta horrek eragin du produktu gehienen prezioek behera egin izana, kontsumitzaileentzat funtsezkoa den arlo batean salbu: elikaduran. Janarien eta edarien prezioak izan dira hain justu igo egin diren produktu bakarrenetarikoak eta, horien artean, gehien garestitu direnak: Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, %1,8 egin dute gora, eta Nafarroan, %1,5.

Aldiz, gehien merkatu direnak garraiorenak dira: %4,1 Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta %5, berriz, Nafarroan. Sektore horretan nabaritu da, bereziki, COVID-19aren eragina, mugikortasunari ezarritako muga eta debekuengatik. Horrek eragin nabaria izan du beste sektore batzuetan ere. Komunikazioetan eta aisialdiarekin eta kulturarekin loturiko jardueren prezioetan, %4 eta %2,2 jaitsi dira, hurrenez hurren, lau lurraldeetan.

Argindarra, behetik

Urte hasieran eztabaida iturri bihurtu da etxeko energien prezioak garestitu izana (ura, argindarra, gasa eta ura, eta, bereziki, ura eta argindarra) . Iazko abenduan ere igo ziren produktu horien prezioak, baina ez urtarrileko lehen astean bezainbeste. Edonola ere, urte osoan zehar arlo horretan pilatutako beherakadagatik 2020an %0,2 baino ez dira igo Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta Nafarroan %1,7 merkeagoak izan dira 2019ko prezioekin alderatuta.


Summary: Koronabirusaren beste aldaera bat atzeman dute Brasilen. Hegoafrikako eta Erresuma Batukoen kasuak bezala kutsakorragoa da hau. Manaos hirian gainezka egin dute ospitale publiko nahiz pribatuek, eta egoeraren larriaz ohartarazi du Brasilgo Osasun Ministerioak.

Japoniak piztu zuen alarma. Brasildik hara joandako bidaiari talde batek positibo eman, eta haiek zuten birusa aztertu ostean. Aldaera berri bat zen. Sokatik tira egin zuten zientzialariek, eta Manaos hirian aurkitu zituzten aldaera horren azken zantzuak. Erresuma Batuan eta Hegoafrikan aurkitutakoak bezala, kutsakorragoa da Brasilgoa ere. Amazonasko hiriburuan egoera larriagotu egin da azken asteetan. Erietxeek gainezka egin dute, bai publikoek eta bai pribatuek, eta urria da babeserako materiala.

Kutsatzeek ere gora egin dute estatu hartan. Azken datuen arabera, 218.000 kutsatu eta 5.800 hildako dituzte. Zientzialariek ez dute oraindik argitu, hala ere, kasuen gorakadak zerikusia ote duen aldaera berriarekin. Brasilgo Osasun ministro Eduardo Pazuellok onartu du Manaosen egoera «oso larria» dela, batez ere erietxeetan: «Osasun sistema kolapsatuta dago. Erietxe batean ohe bat lortzeko itxarote zerrenda 480 pertsonakoa da».

Oxigeno makinak lortzeko arazoak ere handitu egin dira, eta Brasilgo Gobernuaren enpresa hornitzaile nagusiek Venezuelara jo behar izan dute eskariari erantzun ahal izateko. «Oxigeno eskaintza gutxitu egina da, eta, beraz, oraintxe, zaintza berezietako eskariari erantzutea jarri dugu lehentasun», azaldu du Pazuellok.

Manaosko agerraldiak alerta gorria piztu du nazioartean, eta Erresuma Batuak eta Portugalek eten egin dituzte herrialde hartarako hegaldiak. Londresek Brasilgo hegaldiak ez ezik, Hego Amerikako 14 herrialdetakoak eta Portugalgoak ere eten ditu. Erresuma Batuko Garraio ministro Grant Shappsen esanetan, «txertaketa kanpainari eragin ez diezaion» erabaki dute hegaldiak etetea: «Oso urrun heldu gara. Hiru milioi britainiar txertatu ditugu, Frantziak, Alemaniak, Espainiak eta Italiak elkarrekin baino gehiago, eta ez dugu ezustekorik nahi orain».

Bi milioi hildako

Nazioarteak ez du oraindik bi milioi hildakoren langa gainditu, baina ez da urrun. Gaur-gaurkoz, 93.158.547 dira kutsatuak eta 1.995.273 hildakoak. AEBak dira oraindik ere okerren daudenak, eta India eta Brasil leudeke zerrenda ilun horretako bigarren eta hirugarren tokietan. Europan ere egoera ez da askoz hobea.

Alemanian iazko urte bukaeratik itxialdian dauden arren, zenbakiek ez dute hobera egiten. Bi milioi kasu dituzte pandemia hasi zenetik, eta 1.113 hildako azken 24 orduetan —orotara, 45.000 lagun hil dira—. Goranzko joera eteteko asmoz, itxialdi zorrotzagoa ezarri asmo du Angela Merkel kantzilerrak, eta, horretarako, goi bilera egingo du datorren astean Alemaniako 16 landerretako buruekin.

Portugalen, berriz, erabateko berrogeialdian daude bart gauerdiaz geroztik. Herrialde hartan presidentetzarako hauteskundeak egingo dituzte hilaren 24an, eta, oraingoz, ez dute horiek atzeratzeko asmorik iragarri, baina ziurtatu dute «segurtasun neurri guztiak» hartuko dituztela.


Summary: Nafarroako Auzitegi Nagusiak atzera bota du terrazetan erretzeko debekua. Nafarroako Justizia Auzitegiak ohar batean esan du foru gobernuak emandako justifikazioa ez dela «nahikoa» ostalaritzako terrazetan erretzea debekatzeko. Gainerako neurri murriztaileak berretsi egin ditu.

Koronabirusari aurre egiteko neurriak gogortu zituen asteazkenean Nafarroako Gobernuak, eta horietako bat izan zen debekatzea terrazetan edota tabernek kanpoan dituzten barriketan erretzea. Gaur, Nafarroako Justizia Auzitegiak atzera bota du debeku hori, gobernuak emandako arrazoiak «nahikoak» ez direlakoan. Auzitegiak ohar batean esan du Nafarroako Gobernuak ez duela debekua justifikatzeko txosten espezifikorik aurkeztu eta, beraz, ezin duela berretsi erabaki hori. «Justifikazio hori ez da nahikoa osasun publikoaren ikuspegitik beharrezko neurria den ala ez ikusi ahal izateko; izan ere, ez da ad hoc txostenik aurkeztu sala honek neurri horren beharra eta proportzionaltasuna baloratu ahal izateko, soilik bilakaera epidemiologikoari buruzko datuak».

Nafarroako Gobernuak hartutako gainerako erabaki murriztaileak ontzat jo ditu, ostalaritza eremuetan erretzeari dagokiona salbu. Auzitegiaren ustetan, herritarren «oinarrizko eskubideak gehiago mugatzea» dakar neurri horrek, eta, beraz, ez da osasun neurrien luzapen bat, horien «benetako aldaketa baizik». Gainera, gogoratu du badaudela erretzeko debekua ezartzeko bestelako neurriak indarrean, bi metroko segurtasun distantzia bermatu ezin bada erretzea debekatuta dagoelako.

Erabakiaren aurkako errekurtsoa jar daiteke.


Summary: EAJk eta PSEk Manu Lezertua proposatu dute berriro arartekoa izateko. 45 legebiltzarkideren babesa beharko dute Lezertua izendatzeko.

EAJk eta PSE-EEk Manu Lezertua proposatu dute berriro ere arartekoa izateko. Bi alderdiek gaur erregistratu dute proposamena Eusko Legebiltzarrean, eta nabarmendu dute Lezertuaren kudeaketa «Eusko Legebiltzarreko talde guztiek aitortu eta baloratu» dutela 2015ean izendatu zutenetik.

Euskal Autonomia Erkidegoko seigarren arartekoa da Lezertua: 1989-1995 artean Juan San Martin aritu zen; 1995-2000 artean, Xabier Markiegi; 2000-2004 artean, jardunean, Mercedes Agundez; 2004-2015 artean, Iñigo Lamarka; eta Lezertuak Lamarkari hartu zion lekukoa, 2015ean. «EAJren eta PSE-EEren ustez, Lezertuak azken urteotan egindako kudeaketa legebiltzar talde guztiek aintzatetsi eta balioetsi dute, eta, beraz, uste dute haien hautaketak akordio zabala izango duela Eusko Legebiltzarrean».

Bi alderdiek parlamentuan duten gehiengo absolutua ez da nahikoa Arartekoa izendatzeko: hiru bosten aldeko botoak behar dira, 45 legebiltzarkiderenak. Hortaz, oposizioko talderen baten babesa beharko dute proposamenak aurrera egin dezan.

Jeltzaleek eta sozialistek nabarmendu dute Lezertuak (Bilbo, 1957) «ibilbide luzea eta egiaztatua» duela Eusko Jaurlaritzaren eta Giza Eskubideen Europako Auzitegiaren abokatu gisa. Zuzenbideko lizentzia lortu zuen, eta legeetan masterra egin zuen Londresko Unibertsitatean. Bere ibilbide profesionala Eusko Jaurlaritzako abokatu gisa hasi zuen, eta handik Estrasburgora joan zen Giza Eskubideen Europako Auzitegiko eta Auzitegi Konstituzionaleko abokatu gisa lan egitera. Azken urteetan, Ararteko hautatu aurretik, Europako Kontseiluko krimenaren aurkako borrokaren ataleko burua eta aholkulari juridikoa izan zen.


Summary: Faes Farmak planta bat izango du Derion, 200 langile berrirentzat. Bere produkzioa hirukoiztea espero du. 150 milioi inbertituko ditu lantegi berrian

Faes Farmak 150 milioi euro inbertituko ditu lantegi berri batean, Derioko Parke Teknologikoan (Bizkaia). Horrekin, 200 lanpostu inguru sortzea aurreikusten du (egun 600 inguru ditu Euskal Herrian), eta, horri esker, egungo produkzio ahalmena hirukoiztea..

Aurten hasiko dituzte lanak, eta 2024an amaitu nahi dituzte. Lantegi berria enpresak Leioan (Bizkaia) duenari gehituko zaio. 60.000 metro koadro inguru izango ditu, eta 100 milioi sendagai unitate baino gehiago egiteko ahalmena izango du. Baliabide propioekin eta kanpo finantzaketarekin finantzatuko dira lanak.

Taldeak azaldu duenez, lantegi berriari esker, sendagai mota berriak produzitu ahal izango dituzte, eta gaur egun hirugarrenei azpikontratatuak dizkieten ekoizpen batzuk integratu. Horrekin batera, bere produktuen eraginkortasuna hobetzea eta kostuetan lehiakorragoak izatea espero dute. «Muskulu industrial handiago horri esker, Faes Farma taldeak bere hedapen organikorako plan estrategikoa bete ahal izango du, sendagaien salmentak handituz, bai Espainian, bai nazioarteko merkatuetan», azpimarratu du ohar batean». Bere 86 urteko historiako urterik onenetan da Leioako farmazia taldea. 2020an, 63 milioi euro irabazi zituen, irailera artean. 2019a inoizko onena izan zuen, eta 64 milioi lortu zituen urte osoan.


Summary: Pujanaren heriotzarekin lotutako bi atxilotuak, epailearen esku. Erkorekaren arabera, atxilotutako gazteak bikotea ziren, eta Aizarnazabalgo (Gipuzkoa) landetxean zeuden, azaroaz geroztik. Erantsi du Poliziak eginiko lana «ia amaituta» dagoela.

Gizonezko bat eta emakumezko bat atxilotu zituen asteartean Ertzaintzak, Aintzane Pujanaren hilketarekin zerikusia zutelakoan, eta epailearen esku geldituko dira gaur Errenteriako (Gipuzkoa) bi gazteak. Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak Radio Euskadin eginiko elkarrizketa batean jakinarazi du Aizarnazabalgo (Gipuzkoa) landetxean zegoen bikote bat dela, azaroaz geroztik ostatua hartuta zeudenak. Pujana ere bertan egon zen Urtezahar gauean, hainbat hedabideren arabera. Erkorekak azpimarratu du Poliziaren lana «ia amaituta» dagoela, «ikerketa garrantzitsu bat egin ostean eta aurrera egiteko elementu inportanteak eskuratu ondoren». Hala ere, epaileak kasua sekretupean jarria du.

Hain zuzen, Pujanaren gorpua Aizarnazabalen agertu zen, urtarrilaren 4an. Urola ibaiaren ertzean garbiketa egiten ari ziren langile batzuek topatu zuten. 32 urte zituen, eta Donostiakoa zen; labankadaz hil zuten. Biktimaren bikotekideak jarri zuen haren desagerpenari buruzko salaketa urtarrilaren 1ean. Ertzaintza biktimaren azken egunak eta orduak ikertzen aritu da. Izan ere, besteak beste, Urtezahar egunean festa bat egin zen Aizarnazabalgo landetxe horretan, eta horrek hilketarekin lotura izan zezakeen aztertu du. Hala ere, Erkorekak ohartarazi du, oraingoz behintzat, ez dutela erlaziorik atzeman heriotzaren eta jaiaren artean, baina ikerketak zabalik dagoela oraindik ere.


Summary: Remei Sipi, Amaia Gorostiza eta Juan Antonio Urbeltz, Sabino Arana saridun. Jose Barreira eta Bilboko Mediku Zientzien Akademia ere sarituko dituzte. Urtarrilaren 31n egingo dute sariak emateko ekitaldia, sarean.

Remei Sipi idazle eta Afrikako emakumeen aldeko ekintzailea; Jose Barreira, industrialaria; Amaia Gorostiza enpresaburu eta Eibar Kirol Elkarteko presidentea; Juan Antonio Urbeltz antropologo eta folklorista; eta Bilboko Mediku Zientzien Akademiari emango dizkiete Sabino Arana sariak. Ekitaldia hilaren 31n egingo dute, eguerdian, Sabino Arana fundazioaren egoitzan. Arriaga antzokian egin ohi dute, baina elkartzen den jende kopurua mugatzeko, fundazioaren egoitzan batuko dira, eta streaming bidez eskainiko dute ekitaldia fundazioaren webgunean.

Mireia Zarate Sabino Arana fundazioaren presidenteak eta Ignacio Etxeberria idazkariak aurkeztu dituzte aurtengo edizioan saritutako pertsonak eta erakundeak. Adierazi dutenez, Remei Sipi saritu nahi dute, «feminismo militantearen esparruan eta, zehatzago esanda, Afrikako emakumeen aldeko borrokan diharduen ekintzaile nekaezina» delako. Gaineratu dute E'Waiso Ipola (Emakume, altxa zaitez) emakumeen elkartearen bultzatzaile eta idazkaria dela Sipi; Espainiako Estatuan bizi diren eta baztertuta geratzeko arriskuan dauden emakume afrikarrak hartzen ditu elakrte horrek.

Jose Barreira, berriz, «ia 40 urtetik Euskadin bizi den galiziar enpresaburua, haren gogo ekintzaileagatik eta Euskadiko hainbat sektoretan (garraioa, siderurgia, logistika, energia berriztagarriak, ostalaritza eta hotelak) enpresa ekimen arrakastatsuak sustatzen eta zuzentzen erakutsi duen gaitasun ezagunagatik» saritu dute: «Kemen ekintzaile hori sustatzeko eta suspertzeko duen berezko talentuari esker, Barreira aise hurbiltzen da euskal gazte askorengana, hitzaldi ugari ematen ditu haientzat, eta ekiteko beldurra bazter uztera gogatzen ditu galiziarrak gure gazteak».

Amaia Gorostiza enpresaburu eta Eibar Kirol Elkarteko presidentea da beste sarituetako bat, «enpresaren arloan zein futbolaren munduan eginiko kudeaketa eredu bikainagatik». Klubak egun duen egoerari erreparatu diote: «Ohore handiz esan dezakegu euskal enpresaburu honen ekimenari esker, Eibar dugula Lehen Mailan gizonezkoen eta emakumezkoen taldeak dituen Europako hiririk txikiena». Gaineratu dutenez, Gorostizak erakutsi du «berdintasuna lorgarria dela kirol eta enpresa lako esparru maskulinizatuetan ere».

Era berean, Juan Antonio Urbeltz antropologo eta folkloristak ere jasoko du saria, «tradiziozko herri kultura ikertu, aztertu eta zabalduz, berrogeita hamar urtean euskal kulturari egindako ekarpen zabal eta oparoagatik».

Sarituen artean bada erakunde bat ere: Bilboko Mediku Zientzien Akademia: «Lehen mailako erreferente soziosanitarioa da, Bizkaiko gizon-emakumeen osasunaren, ongizatearen eta bizi kalitatearen alde egindako 125 urtetik gorako ibilbide luze eta emankorragatik».


Summary: «Ona da kritikoak izatea, baina ez hiperkritikoak izatea». 2007an izendatu zuten, lehenengoz, Gipuzkoako ahaldun nagusi, eta, 2011tik 2015era oposizioan egon ondoren, hamargarren urtea betetzen ari da karguan. Markel Olano arduratuta dago egungo egoerarekin, baina sinetsita dago bide onean ari direla lanean.

Hirugarren legealdia. Hamar urte. Markel Olanok (Beasain, 1965) aitortu du «oso gogorra» izan zela 42 urterekin Gipuzkoako ahaldun nagusi kargura iritsi zeneko lau urtekoa, baina ez da samurragoa COVID-19aren pandemiak gaur egun sortutako krisi egoera. «Lurraldearen proiektu estrategikoetan» kontrako etengabeko jarreran ez tematzeko eskatu dio oposizioari, eta krisitik ateratzeko «konfiantza» gizarteari.

Urte aldaketarekin egoera aldatzea espero zuten askok, baina neurriak gogortu ditu Labik. Gaur-gaurkoz, zein da egoera?

Urrian, kasu asko izan zen Gipuzkoan; Araban eta Bizkaian baino gehiago, eta ez geunden ohituta horretara, lehen olatuarekin ez zelako gertatu halakorik. Lurralde gisa kolpe latza hartu genuen. Pixkanaka, datuak hobetzea lortu genuen, baina Eguberrietako jaien ondoren berriz ere datuak okertzen ari dira. Kezka handiko unea da; pandemiak argi utzi digu kontaktu sozialak areagotzean aprobetxatu egiten duela.

Iazko martxotik zahar etxeena izan da Gipuzkoako kezka iturri nagusietako bat. Zertan ez da asmatu ia urtebete honetan?

Lehen olatu horretan, oso intzidentzia tasa larria izan genuen zaharren egoitzetan. Hutsune nabarmenak izan ziren orduan: EPIen inguruko gabeziak, protokoloenak... Ez genekien gaixotasunak zehazki nola eragiten zuen eta zein neurri hartu behar genituen. Baina bigarren olatuan, ondo funtzionatu dute neurriek, nahiz eta pertsona bakarra gaixotzen edo hiltzen denean jada larria den egoera. Bigarren olatuan eredugarria izan da zaharren egoitzetako langileek eta arlo soziosanitarioak izan duten portaera.

Protesta giroan jarraitzen dute zahar etxeetako langileek, eta aldundiari bitartekaritza lana eskatu diote sarritan. Ezinezkoa al da egoera hori desblokeatzea?

Argi dago greba bat inorentzat ez dela desiragarria; oso luze doa, gainera. Guretzat egoiliarrak dira bereziki garrantzitsuak, haiek direlako ahulenak. Elkarrizketa prozesu bat martxan dago, eta gu ahalegintzen ari gara elkarrizketa horiek bide onetik joan daitezen. Baina hor amaitzen da gure egitekoa; sindikatuena eta enpresena da ardura. Tamalez, ez dugu ikusten konponbidea gertu dagoenik.

(jarraitu irakurtzen, Gipuzkoako Hitza-n)


Summary: Hauteskundeak maiatzaren 30ean egitea adostu du Generalitateak talde parlamentarioekin. Alderdi guztietako ordezkariekin bildu da gobernua eguerdian, eta han adostu dute data berria. PSC soilik agertu da kontra.

Ahopean esaten zena baieztapen bihurtu da eguerdian, Kataluniako Parlamenturako bozak hiru hilabetez atzeratuko direla jakin denean. Pandemiak herrialdean duen bilakaera okerrak behartuta hartu dute erabakia. PSCk bakarrik egin du Generalitateak egindako proposamenaren kontra, alderdien arteko mahaian, eta, ondorioz, data berria izango dute Kataluniako Parlamenturako hauteskundeek: maiatzaren 30a.

Pandemiak herrialdean duen bilakaera okerrak behartuta hartu durte erabakia. Otsailaren 14an egitekoak ziren, hasiera batean, baina Generalitatearen Osasun sailaren txosten baten arabera, COVID-19ak kutsatuen kopuruak eta ZIU zaintza intentsiboko unitateek hauteskundeetarako jarritako hasierako eguna baino zertxobait lehenago joko dute goia. Osasun sailak aurreikusten du egun horietan 3.000 eta 4.000 positibo artean izango direla herrialdean, eta 620 eta 750 paziente artean, ZIUetan.

Talde parlamentario guztiekin egindako bilera batean zehaztu dute egun berria, baina, bilera egin dutenerako, Kataluniako Generalitateko zerbitzu juridikoek idatzia zuten hauteskundeak atzeratuko dituen dekretua. Kontsentsua bilatu du gobernuak, hala ere, baina ez du aurkitu; ez erabatekorik, behintzat. Pere Aragones Kataluniako presidenteordeak eta ERCko zerrendaburuak gidatu du bilkura, eta hauteskundeak maiatzera edo ekainera aldatzea proposatu du. Gainerako alderdiek zehaztasun gehiago eskatu diote, eta, ondotik, asmoa maiatzaren 30ean egitea zela jakinarazi du. Epidemiologikoki data egokia dela nabarmendu zuen Alba Verges Osasun kontseilariak, tenperatura beroagoen ondorioz kutsatu gutxiago izango direlako, haren arabera, eta txertaketa kanpainaren emaitzak ikusteko gai izango direlako ordurako.

PSCk ez beste alderdi guztiek onartu dute gobernuaren proposamena. Sozialistak bozak atzeratzearen aurka agertu dira hasieratik, baina azken egunetan bozen atzerapen tekniko baterako prest azaldu dira. Proposamen horrekin joan dira bilerara, eta hauteskundeak martxoaren 14an edo 21ean egiteko aukera mahaigaineratu dute. Generalitateak proposatutakoa onartu du gehiengoak, ordea.

Hori jakinda ere, bere asmoari eutsi dio PSCk. Hartutako erabakia justifikatzen duen «irizpide epidemiologikorik» ez dagoela adierazi du Miquel Iceta alderdiko idazkari nagusiak, bileraren ostean egindako agerraldian. Ez du zehaztu bere alderdiak hauteskundeen atzerapenari helegitea jarriko dion, baina kritikatu du Kataluniako Gobernuak baimendu egingo duela otsailean egitekoak ziren hauteskundeetara aurkeztutako hautagaitzetan aldaketak egitea: «Gauza bat da hauteskunde data aldatzea, eta beste bat, joko arauak aldatzea»

'Illa efektua'-ri kalte

Atzerapen bat saihesten gehien ahalegindu den alderdia da PSC. Salvador Illa egun Espainiako Gobernuko Osasun ministroa dena izango da PSCren hautagaia, eta izendapen horrek izan duen oihartzuna baliatu nahi izan dute; zenbait hedabidek Illa efektua deiturikoa. Izan ere, inkestek aurreikusten dute emaitza onak izango dituela PSCk hauteskundeetan, eta JxC eta ERCrekin lehiatzeko moduan izan daitekeela. Epe motzeko jokaldi horrek udaberrian indar galduko duenaren beldur dira sozialistak.

Gogor kritikatu du PSCren jarrera ERCko Sergi Sabriak, eta «arinkeriaz eta zinismoz» aritu izana leporatu die sozialistei, gainerako taldeekin lortutako adostasuna txalotzeaz gain. Antzera mintzatu da JxCeko Elsa Artadi. Hauteskundeak atzeratzea gauzarik «zentzuzkoena» dela nabarmendu du, baina maiatz amaierako hauteskundeak behar bezala egitea bermatzeko neurriak eskatu ditu; hala nola, hauteskunde mahaiak osatzen dituztenak ordurako txertatuta egotea.

Oposizioko taldeek ez diote eragozpen handirik jarri gobernuaren proposamenari, baina kritikak izan dituzte kudeaketaren eta erabakia hartzeko moduaren inguruan. Proposatutako data aukeratzeko irizpide sendorik kontuan hartu ez izana egotzi diote gobernuari CUPeko Carles Rierak eta PDeCATeko Marc Castellsek. PPkoek, berriz, erabakia hartu beharra gobernuak COVID-19aren aurka egin beharrekoak egin ez izanaren ondorio dela adierazi dute.

Catalunya En Comu Podem hauteskundeak maiatzaren 16an egitearen aldekoagoa zen, baina, atzerapen bat beharrezkoa zela nabarmendu dute alderdiko ordezkariek. Suharragoa izan da Ciudadanoseko zerrendaburu Carlos Carrizosa, atzeratzeko erabakia defendatzeko orduan. «Gizartearen, osasunaren, osotasun fisikoaren eta bizitzaren» alde egiten duen erabakia hartu zutela adierazi du Carrizosak.

Legezkotasunari buruzko eztabaida

Hauteskundeak atzeratzearen inguruko eskumena ere eztabaidagai izan da azken egunetan. Juan Carlos Campo Espainiako Justizia ministroak ohartarazpena egin zion atzo Generalitateari. Adierazi zuenez, hauteskundeak atzeratzeko aukera «ez dago jasota Hauteskundeen Legean». Behin hauteskundeak iragarrita, Generalitateak horiek atzeratzeko edo bertan behera uzteko eskumenik ez duela defendatu du Espainiako Gobernuak, argudiatuta hauteskunde prozesua gauzatzea hari dagokiola. Campori erantzun zion Meritxell Bud Generalitateko bozeramaileak, atzo bertan, esanez «bideragarria eta legezkoa» dela. «Momentu honetan, hauteskundeen emaitzak baino gehiago kezkatu behar gaitu bozkatzaileen osasunak», gaineratu zuen.

Espainiako Hauteskunde Batzorde Zentralak atzera egin zuen atzo arratsaldean, eta onartu zuen atzerapena «bideragarria» dela, osasun publikoarentzako arriskutsua izan daitekeela arrazoituz gero. Batzorde juridiko baten txostena ere badu Generalitateak, pandemiaren testuinguruan hauteskundeak atzeratzeko aukera jasotzen duena. Aurrekariak dira, zentzu horretan, Eusko Legebiltzarrerako eta Galiziako Parlamenturako hauteskundeak; iragan urteko apirilean egitekoak ziren, baina uztailean izan ziren, azkenean.


Summary: Mendiak aldaketak iragarri ditu Lanbideren egituran. «Zerbitzu eraginkorrago» bat emateko, hainbat neurri jarriko dituzte martxan aurten. Egungo ‰4ko Kontratazio bolumena handitzeko helburua jarri du.

Idoia Mendia Eusko Jaurlaritzako Lan sailburuak ostiral honetan adierazi duenez, Lanbide eraldatzeko prozesuari ekingo diote laster, zerbitzu «eraginkor» bat lortzeko eta herritarrek ez dezaten soilik ikus «laguntza sozialen tramitatzaile gisa».

Mendiak gogoratu duenez, gaur egun, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 129.240 pertsona daude langabezian, eta beste 53.000k adierazi dute lana badaukaten arren beste bat nahiko luketela. Azpimarratu du Lanbideren helburua dela behar horiei ere erantzun «eraginkorra» ematea. Lanbidek egun duen kontratazio bolumena (%4) handitzeko xedea azaldu du sailburuak. Abian jarritako eraldaketa prozesuari buruz, azpimarratu du horrek aldaketak ekarriko dituela zerbitzuaren egituran eta funtzionamendu osoan, eta horiek berehala gauzatzen hasiko direla. Zehazki, koordinazio eta komunikazio unitate bat jarriko dute martxan, zuzendaritzen erabakiei koherentzia emateko. Horrez gain, zuzendariordetza berri bat sortuko dute, diru sarrerak bermatzeko errentarekin eta gizarteratzearekin zerikusia duen guztiari erantzuteko. Era berean, Lanbideko bulego bakoitzaren lan kargak aztertuko dituzte, «oreka eta dimentsionamendua lortzeko» eta zerbitzuko langileen prestakuntza eta espezializazio beharrak ezagutzeko.

Horrez gain, urte honetan honako ardatz hauetan lan egingo dute, besteak beste: antolaketan; orientazio ereduetan, integralagoa izan dadin; enplegu programetan, lurraldeko ehun ekonomikora lotuagoak egon daitezen; ekintzailetzan; eta prestazioen kudeaketan eta gizarte zerbitzuen arteko lankidetzan

Mendiak jakinarazi du prozesu osoa 2022an amaituko dela, Enpleguaren Euskal Legea legebiltzarrera eramatean.


Summary: Herbehereetako Gobernuak dimisioa aurkeztu du. Seme-alabengatik jasotako diru laguntzen eskandaluaren ondorio izan da. Martxoaren 17ra arte jardungo da jardunean gobernua.

Seme-alabengatik jasotako diru laguntzetan egindako iruzurrak eztanda egin dio Herbehereetako Gobernuari: dimisioa eman berri du Mark Rutteren gobernuak. Lehen ministroak gidatzen duen koalizio gobernuko lau alderditik hiruk dute zerikusia eskandaluarekin, eta lehen ministroa boterea mantentzearen aldekoa bazen ere, beste alderdien erabakia gailendu da. Martxoaren 17an dira berriro hauteskundeak herrialdean, eta ordura arte jardunean jardungo da Rutteren gobernua.

Herbehereetako egoera politikoa gori-gorian egon da joan den hilabetean, iazko abenduan diputatuen batzorde batek kaleratutako txosten batek gobernuak 20.000 familiari «iruzur» egin ziela salatu eta gero. Bertan azaldu«akatsak» argudiatuta seme-alabengatik jasotako diru laguntzak bueltarazi zizkiola familiei, eta asko eta asko egoera ekonomiko eskasean utzi. Gobernuaren egoerak okerrera egin zuen atzo, Lodewijk Asscher Alderdi Laboristako buruak dimisioa eman eta gero. Izan ere, gaur egun oposizioko kide bazen ere, Asscher lehen ministrorde eta Gizarte Gaietako eta Enpleguko ministro izan zen 2012tik 2017ra bitarte, «iruzurrak» gertatu zirenean, hain zuzen ere.

Asteartean bildu zen Ministroen Ezohiko Kontseilua Herbehereetan, eta orduan erabaki zuten dimisiorik ez ematea. Ruttek gobernua mantendu nahi zuen, «koronabirusari aurre egiteko». Baina bere gobernu koalizioko beste alderdien esku zegoen erabakia, eta beraietako zenbaitek esana zuten jada eskandaluak «ondorio politikoak» izan behar zituela, D66 alderdiko Sigrid Kaagek, kasurako.

Hain zuzen ere, horixe izan da gobernuak gaur hartu duen erabakia. Mark Rutteren hirugarren agintaldia dimisioarekin bukatuko da, beraz. Dena den, martxoaren 17ko hauteskundeak arte egongo da agintean jarduneko gobernua.

Gobernuak dimisioa aurkeztea erabaki izan ez balu, zentsura mozioa aurkeztea zuen asmo oposizioko GroenLinks alderdiak, urtarrilaren 19rako. Alderdi Sozialistaren eta eskuin muturreko Askatasunerako Alderdiaren babesa zuen eskaerak, parlamentuko 150 eserlekuetatik 44rena: baina beste alderdietako diputatuen baiezkoa izatea aurreikusten zuten, oposiziokoak zein gobernukideak.


Summary: Hutsegite bat onartu, eta beste 30 heriotzaren berri eman du Jaurlaritzak. «Datu basearekin izaniko arazo baten» eraginez, aurreko astean 36 heriotza baieztatu zituztela jakinarazi zuten. Gaur, 66ra igo dute kopurua.

Azken asteko hildako kopurua zenbatzeko garaian huts bat egin izana onartu du Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak, «datu basearekin arazo bat» izan dutela argudiatuta. Hala, asteazkenean emandakoaren ia bikoitza da kopurua. Orduan, COVID-19ak eragindako 36 heriotzaren berri eman zuten; gaur, 66 izan zirela jakinarazi dute.

Eusko Jaurlaritzak asteazkenetan eman ohi du aurreko asteko buletin epidemiologikoa. Eta, besteak beste, zazpi egun horietan Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan COVID-19aren eraginez hil den herritar kopuruaren berri ematen du. Hala, urtarrilaren 4tik 10erako astean, «COVID-19aren ondorioz» 36 lagun hil zirela jakinarazi zuen Jaurlaritzak. «Guztira», 70; hau da, gaixotasunarekin, Osakidetzaren arabera, hura heriotzaren arrazoi nagusia izan ez bada ere. Gaur, ordea, kopuru horiek moldatu dituzte, eta azaldu 36 lagun hil direla gaitzaren ondorioz; denera, 89, astebeteko epean.

Berriz ere gora

Datu berrien arabera, beraz, eten egin da azaroaren azken astetik ematen ari zen heriotza kopuruaren beheranzko joera. Jaurlaritzak, Nafarroako Gobernuak eta Ipar Euskal Herriko erakundeek eskainitako datuak oinarri hartuta, koronabirusarekin hildakoen datuak biltzen ditu BERRIAk. Hala, Euskal Herrian azaroaren 16tik 22rako astean baieztatu zen bigarren olatuko heriotza kopururik handiena: 170. Ordutik, beheranzko joera nabarmena izan da, abenduaren 28tik urtarrilaren 3ra arteko astean 89 hildako zenbatu arte. Jaurlaritzaren datu berriekin, 94 dira azken astean hildakoak, aurrekoan baino bost gehiago. Euskal Herrian, denera, 4.210 lagun hil dira COVID-19arekin.


Summary: Beste hiru preso gerturatuko dituzte, eta bat Euskal Herriratuko dute. Jon Bienzobas, Aitor Agirrebarrena eta Iñaki Etxeberria gerturatuko dituzte, eta Patxi Markes Euskal Herriratu. Unai Fanori hirugarren gradua eman diote.

Espainiako Espetxe Erakundeetako Idazkaritza Nagusiak jakinarazi du beste hiru preso Euskal Herritik gertuago dauden kartzeletara hurbilduko dituztela eta bat Euskal Herriratuko dutela. COVID-19aren izurriak eragindako osasun egoerak horretarako modua ematen duenean lekualdatuko dituzte, Espetxe Erakundearen esanetan.

Zehazki, Jon Bienzobas, Aitor Agirrebarrena eta Iñaki Etxeberria gerturatuko dituzte. Bienzobas eta Agirrebarrena Puerto I kartzelan daude (Euskal Herritik 1.020 kilometrora); lehena Dueñasera eramango dute (310 kilometro) eta bigarrena, Villabonara (385 kilometro). Bienzobasi 216 urteko zigorra ezarri zioten. Agirrebarrena, berriz, 2009ko irailean sartu zuten preso, 129 urteko zigorra ezarrita.

Biak lehen graduan zeuden, baina bigarrenera igarotzea onartu dute espetxeetako tratamentu batzordeak. Etxeberria, berriz, Topasen dago (460 kilometro) eta Duesora (170 kilometro) gerturatuko dute. Hari ere onartu diote gradu progresioa. 2011ko otsailean kartzelatu zuten, eta 457 urteko zigorra ezarri zioten.

Gainera, Patxi Markes presoa Euskal Herriratu egingo dute; Castellotik (460 kilometro) Zaballara (Araba); bigarren gradura igaroko da hura ere. 62 urteko zigorra jarri zioten.

Horiez aparte, Unai Fano presoari hirugarren gradua eman diote. Basauriko espetxean dago (Bizkaia). Espetxe Erakundeen esanetan, presook espetxe legeria onartu eta eragindako oinazea aitortu dute.

«Erlojua, konponbidearen kontra»

Bestalde, Foro Sozialaren Batzorde Iraunkorra bildu zen atzo, eta presoen, iheslarien eta deportatuen auziaren konponbiderako lan ildoaren egoera baloratu zuen, bai gizarte zibilaren inplikazioari dagokionez, bai akordio politiko eta sindikalen esparruan. Foroak nabarmendu duenez, eragile guztiek «ulertu dute aukera hau aprobetxatu behar dela», baina ohartarazi dute «erlojua konponbidearen kontra» doala: «Gai honen konponbidearen alde dauden indar guztiak aktibatu behar dira. Alde horretatik, beharrezkoa da eragile politiko eta sindikal guztien artean adostasun espazio berriak bilatzea dagoeneko dauden adostasun horiek gauzatu ahal izateko».

Joan den asteburuan, 238 herritan, milaka herritar irten ziren kalera euskal presoak Euskal Herriratu ditzatela eskatzeko. Sei eskakizun egin zituen Sarek: euskal presoak Euskal Herriratzea, gradu progresioari bide ematea, adineko presoak eta larriki eri direnak etxeratzea, guraso presoen seme-alabek aita-amekin egoteko duten eskubidea errespetatzea, eta Frantziako Estatuko kartzeletan egindako zigor urteak Espainiako Estatuko kartzeletan kontuan hartzea.


Hotzarekin eta hotzari esker lanean

Summary: Hotzarekin eta hotzari esker lanean. Hotzari lotuak diren lanbideak askotarikoak dira: batzuk hotzak eragindako kalteen kontra ari dira bideak garbi mantentzen; bertze batzuek, hotzak sortzen duen aisialdian. Langile haien egunerokoa arras baldintzatzen du hotzak. Beren egunerokoa kontatu dute elurra kentzeko makineko txoferrek, bai ere eski eta erraketa irakasle batek, eta Iratiko etxoletako eta Irati-Abodiko mendiguneko langileek. Bihar 'Bizigiro' sailean irakurri ahal izanen dira lekukotasun horiek.

Lantokirako bidea egiteko, elurra kentzeko makinarekin koordinatu behar dira. Aurten, sekula baino gehiago, abenduko elur erauntsiak eta hormak eraginda. Zero petik hamar gradu baino apalagoko tenperaturekin egiten dute lan; halakoetan gorputza erantzun gabe egoten dela kontatu du Iratxe Garro Nekotxea eski irakasleak. Egun osoa txanoa, lepoko berokia, arropa termikoa eta eskularruak jantzita pasatzen du Amaia Aiarra Irati-Abodiko koordinatzaileak. Eskuetako minak eta estresak zaildu egiten dizkie lan baldintzak Ander Insagurbe eta Gorka Fernandez elurra kentzeko makinetako txoferrei. Izan ere, elur erauntsiek ez diete ongi ikusten uzten, eta bide erdian gelditzen diren autoek eragotzi egiten diete auto zirkulazioari eustea. Iratiko etxoletako Maddi Bengoetxearentzat, berriz, plazera da hor lanean aritzea, baina neguak gogortzen dio egunerokoa: beldar katezko ibilgailuak behar baitituzte bisitariak aparkalekutik etxoletara eramateko, eta, usu, autoarekin arazoak ukan dituztenak lagundu behar izaten dituzte ahal bezala. Haien bizipen osoak irakurgai izanen dira bihar Bizigiro-n.

Hotzari loturiko lanbideen bizipenez gain, Bizigiro sailak bertze gai batzuk ere landu ditu. Batetik, Labritek tresna digital berria sortu du: belaunaldien arteko transmisioa ez galtzeko.

Bertzetik, zinema atalean datorren ostiralean estrenatuko duten Let him go filma aipatuko du Bizigiro-k. Kevin Costner eta Diane Lane dira protagonistak drama familiar horretan. Telesailen atalean, Steve McQueenek sortutako Small Axe antologiazko telesaila aipatuko du Mikel Yarza telesail adituak.

Gastronomia atalean, neguko elikagaia den azalorearen propietateez hitz egingo du Bizigiro-k, eta horrekin egindako pizza baten errezeta ere emango du.


Summary: Pfizerrek aldi baterako murriztuko du txertoen banaketa Europan. Ekoizpen gaitasuna areagotzeko asmoz, entregak murriztuko ditu datorren astetik aurrera.

Datorren astetik aurrera txerto banaketa aldi baterako murriztuko du Pfizer botika etxeak, ekoizpen gaitasuna areagotzeko. Norvegiako Osasun Publikoko Institutuak iragarri du albistea aurrena, eta botika etxeak berak baieztatu egin du ondoren. Pfizer konpainiaren asmoa da aurten txerto gehiago ekoiztea; zehazki, urtean 1.300 milioi dosi ekoitzi beharrean, 2.000 milioi ekoitzi nahi ditu orain. Dosi ekoizpena areagotzeko prozesuan eta instalazioetan aldaketak egin beharko ditu enpresak, eta, horiek aurrera eramateko, moteldu egin behar du orain arteko ekoizpen erritmoa. Erabaki horren eraginez, urtarril bukaerako eta otsail hasierako bidalketak murriztuko dira, baina otsail bukaeran eta martxoan Europako herrialdeek dosi kopuru «dezente handiagoa» izango dute eskura, Pfizerrek ohar batean jakinarazi duenez.

Aldi baterako murrizketak Europako herrialde guztiei eragingo die. Norvegiak, adibidez, %17,7 dosi gutxiago jasoko du. Espainiak 350.000 dosi jasotzen ditu astero, baina, murrizketarekin, 62.230 dosi gutxiago izango ditu.


Summary: K2an neguan inoiz iritsitako lekurik garaienera heldu dira lau xerpa. Pakistango iluntzean saiatuko dira hamar mendizale K2ko tontorrera igotzen. Gora iritsiko balira, mugarri bat ezarriko dute himalaismoan: neguan oraindik gizakirik iritsi ez den K2 mendira igotzea.

Sona Xerpa, Mingma David Xerpa, Mingma Tenzing Xerpa eta Mingma G. Xerpa nepaldarrak K2 (8.611 metro) mendiaren goi kanpalekutik behera doaz, 7.800 metroko garaierara heldu ostean. Pakistango goizaldean ahaleginduko dira K2ko tontorrera igotzen espedizio bereko hamar kide, eta lortuko balute himalaismoaren historia liburuetan geratuko dira betiko, neguan mendi hori igotzea lortzen duten lehenak izateagatik. Dagoeneko lau nepaldar horiek lortu dute beste inork aurretik erdietsi ez zuena. Izan ere, orain arte neguan inor ez zen igo K2 mendian haiek igo diren bezain gora. Denis Urubko errusiarra eta Marcin Kakzkan poloniarra 7.750 metrora iritsi ziren 2002ko neguan egindako saiakeran. Hain zuzen ere, mendizaletasunaren historiako azken erronka handitzat jotzen dute adituek K2 mendia neguan igotzea.

Lau mendizale nepaldarrak Seven Summit Treks Nepalgo konpainiak antolatutako espedizioko kideak dira. Mingma Xerpa konpainiako zuzendariak Efe albiste agentziari esan dionez, gaur gauean abiatuko da hamar mendizalez osatutako talde bat tontorrera. Laugarren kanpalekura igo diren mendizaleak hirugarrenera gaur jaisten ari dira, eguraldiaren baldintzak onak direla ziurtatu ostean. "Historia egitear daude", nabarmendu du Mingma Xerpak. Saiatuko diren hamar mendizaleak hauek dira: Nirma Purja, Mingma David Xerpa, Mingma Tenzing Xerpa, Geljen Xerpa, Pen Txiri Xerpa, Dawa Tmpba Xerpa, Mingma G., Dava Tenjin Xerpa, Kili Pemba Xerpa eta Sona Xerpa. K2an neguan haize bortitzak izaten dira eta 50 gradu zero azpiko tenperaturak.


Summary: Hego Euskal Herrian 150 lan ikuskatzaile falta direla salatu dute ELAk eta LABek. Sindikatuak bilerak eskatu dizkiete Eusko Jaurlaritzari eta Nafarroako Gobernuari prekarietateaz hitz egiteko

ELA, LAB, ESK, Steilas eta ESK sindikatuek bilera eskaera formala egin diete Eusko Jaurlaritzari eta Nafarroako Gobernuari prekaritateaz eta lan arriskuez hitz egiteko. Haien kalkuluen arabera, iaz, eta 2019arekin alderatuta, langileen heriotza eragin zuten istripuen kopurua %43 igo zen Hego Euskal Herrian, eta aurten beldur dira antzeko joera bat espero dutelako. Hori eragozteko «kontrol zorrotzagoa» beharrezkoa dela uste dute, eta kontrol lan hori egiteko baliabide gehiago ezinbestekoak direla.

«Europako batez bestekoekin parekatzeko, Eusko Jaurlaritzak beste 100 lan ikuskatzaile kontratatu beharko lituzke, eta Nafarroako Gobernuak 50. Argi dago orain darabiltzaten estrategiek ez dutela eraginik, lan osasuna ez du lekurik politikak». Lourdes Eraso LAB sindikatuko lan osasuneko arduradunak eginiko salaketa da hori. Sindikatuek manifestazio deigarria egin dute Bilbon iaz Hego Euskal Herrian hildako 66 langileak gogoratzeko. Hileta bat irudikatu dute Moyua plazatik Eusko Jaurlaritzak Bilboko Kale Nagusian duen egoitzaraino. Hilkutxan ‘zerbitzu publikoak’ irakur zitekeen.

Sindikatuek hiru bilera eskaera ofizial erregistratu dituzte: Idoia Mendia Jaurlaritzako Lan eta Enpleguko sailburuarekin, eta Manu Aierdi eta Santos Indurainekin, Nafarroako Garapen Ekonomikoko eta Osasun kontseilariekin, hurrenez hurren. «Prekarietateaz hitz egin nahi dugu. Istripu pila bat geratzen direla, eta konponbidea dutela esateko».

Sindikatuen ustez iazko datuek agerian uzten dute lan osasun politikak «errotik aldatu» behar direla. Horretarako eskaera zehatzak plazaratu dituzte: kontrol zorrotza erorketa edo gorputz atalen harrapaketa arriskuak, edota minbizia sor dezaketen gaiekin lan egiten duten enpresetan; bi urtetako epean enpresa guztien arrisku psikosozialen azterketa egitea; prebentzio arloan zigorra duten enpresak ez kontratatzea...


Summary: Donostiako Liburutegiari Txillardegi izena jartzeko eskaera berretsi dute. Bihar omenaldi bat egingo diote idazle eta linguistari, bere heriotzaren bederatzigarren urteurrenean.

Bederatzi urte bete ziren atzo Jose Luis Alvarez Enparantza Txillardegi hil zenetik. Urteurrenarekin batera, Donostiako Udal Liburutegiari idazle eta linguistaren izena jartzeko eskaera berritu du Txillardegi Liburutegia herri ekimenak. Hala, liburutegiaren sarreran, Txillardegi Udal Liburutegia zioen afixa itsatsi zuten atzo, baina Udalak kendu egin du.

Herri ekimenaren eskaera ez da berria. Lehen aldiz, 2014an erregistratu zuten, hamazazpi idazle donostiarren sinadurekin. Horien artean ziren Harkaitz Cano, Fito Rodriguez, Beñat Sarasola, Arantxa Urretabizkaia eta Iban Zaldua, besteak beste. Idatzi hartan, sinatzaileek adierazi zuten Txillardegik, «gure hizkuntzari eta gure hiriari hainbeste eman dion idazleak», bere lekua izan beharko lukeela hirian. Eskaera hartara batu ziren, 2017an, unibertsitate, kultura, politika eta euskara alorretako 200 lagun ere; tartean, Lorea Agirre Jakineko Zuzendaria, Sagrario Aleman euskaltzaina, Maddalen Iriarte legebiltzarkidea eta Izaskun Bilbao Europako Parlamentuko kidea.

Donostiako Udalak, ordea, uko egin dio eskaera onartzeari, Enparantza ETAren sortzaileetako bat izan zela argudiatuta. EH Bildu agintean zela, 2013an, Donostia Kultura erakundeko administrazio kontseilura iritsi zen gaia, baina oposizioaren (EAJ, PSE eta PP) botoek izendapena galarazi zuten.

Heriotzaren bederatzigarren urteurrena dela eta, omenaldi bat egingo diote bihar, Antigua auzoan, Gaskuña plazan. Ekitaldian parte hartuko dute, besteak beste, Unai eta Beñat Gaztelumendi bertsolariek, Janitz Enparantza txistulariak eta Sua Enparantza eta Natale Bueno dantzariek.


Summary: Instituzioen «mespretxua» salatzeko mobilizatzera deitu du GuraSOSek, urtarrilaren 23an. Giza kate bat egingo dute Donostian, Osasuna, ingurumena, justizia lelopean.

«Instituzioek segurtasunarekiko, osasunarekiko eta ingurumenarekiko duten mespretxua» salatzeko asmoz, urtarrilaren 23an mobilizatzeko deia egin du GuraSOSek, Osasun, ingurumena, justizia lelopean. Hala, Eusko Jaurlaritzaren ordezkaritza eta Kalkutako Teresa plaza elkartuko dituen giza kate bat egingo dute, Donostian, eguerdiko 12:00etan. Plataformak, administrazioei bakarrik ez, auzitegiei ere bidali die mezua, «dagokion legezkotasun kontrola» egin dezatela eskatzeko.

GuraSOSek salatu du azken egunetan hainbat sute gertatu direla Zubietako erraustegian, eta erakunde publikoak horiek ezkutatzen saiatu direla. Horrez gain, GHK Gipuzkoako hondakinen kudeaketaz arduratzen den erakundeak herritarren salaketen aurka lege ekimenak abiarazteko ohartarazpena ere gaitzetsi dute. Plataformaren aburuz, erakunde publikoak esanikoak «onartezinak» dira, «ingurumenaren defentsarako nazioarteko eskubide askatasunaren» aurkakoak.

Giza katean parte hartzen dutenek maskara gorri bana jasoko dute, «kutsadurak eragindako arriskuaren ikur gisa». COVID-19ak eragindako egoera medio, eta «pilaketak saihesteko», partaide batetik bestera hiru metroko distantzia mantendu beharko da (bizikidetza unitate berdineko kideen artean izan ezik), eta ekimenaren azken ekitaldia zuzeneko emisio baten bidez emango dute (gurasos.org webgunean). Hala, bertaratzen direnek giza katearen euren lekutik jarraitu ahal izango dute.

Bide beretik, ekitaldian parte hartuko duten kideak lau zatitan banatuko dituzte: Andia plazatik Gipuzkoa pazarako tartean, Urola Kostako eta Debabarrenako herritarrak; Gipuzkoa plazatik Askatasunaren hiribideko 5. zenbakira bitartean, Debagoiena, Goierri eta Tolosaldekoak; handik Santa Katalina zubira arte Donostialdeko herritarrek osatuko dute katea; eta Kalkuta plazara geratzen den bidea, berriz, Oarsoaldeko, Bidasoako eta Buruntzaldeko parte hartzaileek.


Summary: Epaileak espetxera bidali ditu Aizarnazabalgo hilketaz akusatutako biak. Hilketa leporatutako bi pertsona horiek bikote dira, eta Aintzane Pujanarekin bizi ziren, Aizarnazabalgo landetxeko apartamentu batean. Ikerketaren arabera, urtarrilaren 2an hil zuten, haserrealdi baten ondoren. Baldintzarik gabe dira preso.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, Aintzane Pujanaren hilketarekin lotuta duela hiru egun atxilotutako bi pertsonek epailearen aurrean deklaratu zuten atzo, eta kartzelara bidali zituen epaileak, baldintzarik gabe; homizidioa leporatu diete.

Bi atxilotuak bikote dira: 24 urte ditu gizonezkoak, eta 23 emakumezkoak; Errenteriakoak dira (Gipuzkoa). Ertzaintzaren arabera, Pujanarekin bizi ziren Aizarnazabalgo (Gipuzkoa) landetxeko apartamentu batean. Ikerketak azaleratu duenez, labankadaz hil zuten Pujana, urtarrilaren 2ko goizaldean izandako liskar gogor batean. Kasua aztertzen ari den ikerlari taldeak, berriz, uste du gorpua Urola ibaiaren alboan utzi ostean, frogez desegiteko Gipuzkoan zehar ibili zirela. Etxea ere goitik behera garbitu zuten, delituaren zantzuak ezabatzeko asmoz.

Pujanaren gorpua urtarrilaren 4an agertu zen, Aizarnazabalgo Etxabe auzoan, ibaiaren ertzean. Biktimaren bikotekideak urtarrilaren 1ean jarri zuen haren desagerpenari buruzko salaketa, eta Ertzaintza biktimaren azken egunak eta orduak ikertzen aritu da orduz geroztik. 32 urte zituen biktimak, eta Donostiakoa zen.

Urtezahar gaueko festarekin loturarik ez

Halaber, Ertzaintzak ohartarazi du Pujanaren hilketak ez duela zerikusirik gau hartan landetxe berean ospatzen ari zen urtezahar gaueko festarekin zerikusirik


Summary: Abbasek Palestinako presidentetzarako eta parlamenturako bozak iragarri ditu. Lehenengo hauteskundeak lirateke hamabost urtean. Dekretuaren arabera, maiatzaren 22an egingo dira parlamenturako bozak eta uztailaren 31n presidentetzarakoak. Hamasek erabakia ospatu du.

Palestinak parlamenturako eta presidentetzarako hauteskundeak egingo ditu aurten, Mahmud Abbas Palestinako presidenteak iragarri duenez. Haren esanetan, «aberriko hiri guztietan» egingo dira bozak, Gazari, Zisjordaniari eta Ekialdeko Jerusalemi erreferentzia eginez.

Ez dago argi Ekialdeko Jerusalemen nola antolatuko duten bozketa, Israelek Palestinako Aginte Nazionalaren jardun oro debekatu baitu hirian, Israelen «hiriburu zatiezintzat» jotzen duela eta.

Abbasek azaldu duenez, legebiltzarrerako bozetara maiatzaren 22rako deituko dute, eta presidentea aukeratzeko hauteskundeetara uztailaren 31rako. Lehenengo bozak lirateke hamabost urtean. Palestinan, 2006koak izan ziren azken hauteskundeak. Orduan, Hamas gailendu zitzaion Al-Fatah-ri. Bozen ostean, urtebete baino gehiago iraun zuten bi taldeen arteko enfrentamenduek. 2007ko istiluez geroztik, Al-Fatahk du Zisjordaniaren gaineko kontrola, eta Hamasek Gazarena. Urte berean, oraindik indarrean dagoen blokeoa ezarri zion Israelek Gazari.

Azken urteetan hainbat saiakera egin dituzte zatiketa gainditzeko, baina ez dute fruiturik eman, orain arte. Iazko irailean, bozetara deitzeko konpromisoa hartu zuten bi taldeek. Sei hilabeteko epea ezarri zuten horretarako.

Al-Fatahk eta Hamasek azken urteetan zatiketa gainditzeko ahaleginak egin dituzten arren, ezin ulertua gainditzea are beharrezkoagoa egin zaie azken hilabeteetako gertakarien harira. «Elkarlan nazionala» lortzea oinarrizko baldintza dute erantzuna eman ahal izateko AEBen Ekialde Hurbilerako bake planari, Israelen Zisjordaniarako anexio planari eta Israelek hainbat herrialde arabiarrekin harremanak normalizatzeko sinatu dituen itunei.


Boiseko Jaialdia 2022ra atzeratu dute

Summary: Boiseko Jaialdia 2022ra atzeratu dute. Bost urtetik behin egiten dute diasporako euskal jairik handiena, eta iazko uztailerako zegoen programatuta. Aurtengora geroratu zuten aurrena, eta 2022ko uztailaren 26tik 31ra egitea erabaki dute orain, «ardurak eraginda».

Boiseko Jaialdi festibalak (AEB) milaka pertsona elkartzen ditu bost urtetik behin. Bertako euskaldun eta euskal jatorriko herritarrez gain, kanpoko 30.000 jaialdizale erakartzen ditu. Joan den urtekoa atzeratu egin behar izan zuten, koronabirusaren osasun krisiak eraginda. Antolatzaileek, ordea, ez dute hura ospatzeko modurik ikusi, eta beste urtebetez atzeratzea erabaki dute, «kutsatzeen ugaritzea eta txertoen hedapen motela» direla eta.

1987. urtean egin zuten lehen aldiz jaialdia, eta 1990etik gorde dute bost urtetik behin egiteko ohitura. Iaz geratu zen bertan behera lehen aldiz. Ondo bidean, datorren urteko uztailaren 26tik 31ra egingo dute jaia. Jaialdirako sarrerak 2022. urtearen hasieran jarriko dituzte salgai. Aurtengo sarreren dirua itzuli dute dagoeneko, eta erreserbak atzeratzeko eskatu diete joateko asmoa zutenei.

Koronabirusak sorturiko egoera bereziak ez dio eragingo bost urtetik behin, zeroarekin eta bostarekin amaitzen diren urteetan, ospatzeko ohiturari: 2021ekoa salbuespena izanda, hurrengo jaialdia ez dute egingo 2026an, baizik eta 2025eko uztailaren azken astean.

«Oso zaila izan da berriro atzeratzeko erabakia hartzea, Jaialdiak berebiziko garrantzia baitu mundu osoko lagun eta senideak elkartzeko», adierazi du Amy Wray antolatzaile batzordeko kideak CBS2 telebista katean. «Festibal hau, garai normaletan ere, bost urtean behin egiten da, eta ziurtatu nahi dugu, egitekotan, aukera izango dugula gure lagunak besarkatzeko eta elkarrekin dantza egiteko».

Euskaldun komunitate zabala dago Boisen, eta ikastola bat ere badute, 3 eta 6 urte arteko haurrentzat. 1998. urtean sortu zuten, eta 2015ean berritu. «Kosta da, baina, aurrerantzean, Boiseko ume euskaldunek euren habia izango dute», adierazi zuen orduan Nere Lete errenteriarrak. Chris Bieter alkate euskal-amerikarrak eta biek sortu zuten ikastola.


Summary: «Sistemaren barruan, berak baino hobeto jokatu behar duzu». Otsailean jarriko dute martxan Ekhilur ordainketa sistema. Bilboko ekhi txanpon lokaletik eratorritako proiektua da. Tokiko ekonomia sustatzea eta diruaren gaineko kontrola berreskuratzea dira sistemaren oinarriak.

Bilboko tokiko txanpona izatetik, ordaintzeko sistema izatera igaro da Ekhilur irabazi asmorik gabeko kooperatiba. Goienerrekin elkarlanean, irauli egin dute proiektua: diruaren gaineko kontrola berreskuratzeko, tokiko ekonomia sustatzeko eta komunitatea sortzeko tresna gisa birsortu dute. Alex Lopez (Zarautz, Gipuzkoa, 1973) kooperatibako kideak azaldu du pare bat proiektu pilotu martxan jarriko dituztela otsailean, zenbait udalekin elkarlanean, eta, etorkizunean, Hego Euskal Herri osora zabaltzea espero dute, elikadura eta energia burujabetza eta tokiko ekonomia bultzatzeko asmoz.

Zer da, zehazki, Ekhilur?

Ekonomia sozialaren barruan dagoen irabazi asmorik gabeko kooperatiba bat gara, Goienerren antzera. Alde horretatik, bi helburu nagusi ditu kooperatibak: tokiko ekonomia sustatzea eta gure diruaren gaineko kontrola berreskuratzea. Horretarako, tokiko txanpona izatetik ordainketa sistema digital bat garatzera igaro gara.

Diozunaren arabera, badirudi egun ez dagoela norbere diruaren gaineko kontrolik.

Diruaren digitalizazioarekin, gure diruaren gaineko kontrola eta informazioa banketxeen eta kreditu txartel enpresen esku dago. Guk nahi duguna da gure kontsumo datuen kontrola berreskuratzea eta kooperatibaren esku uztea, horren bidez gertuko ekonomia sustatu, ekonomia birkokatu eta komunitatea sortzeko.

Hori lortzeko, Ipar Euskal Herriko euskoa duzue erreferentziatzat, ezta?

Halaxe da, bai. Haiek oso aurreratuta dabiltza, baina helburua antzeko proiektu bat garatzea da, kontuan izanik legedia desberdinak ditugula han eta hemen. Ekhilur sarearen asmoa da diruaren trukeari gaur egungo kulturan eta ekonomian kontuan hartzen ez diren bestelako balore eta ezaugarriak txertatzea: pertenentzia sentimendua, kooperazioa... Hori lortzera bidean, euskoa adibide garbia dugu.

Nola sortu da Ekhilur?

Bilbon 2014an martxan jarri zen ekhi izeneko tokiko txanponetik eratorritako proiektua da. Goiener kooperatibaren barruan, tokiko txanponen inguruko lantalde bat dago, eta, elkarlanean, tokiko txanponen eredua nola indartu eta bultzatu aztertzen hasi ginen. Ekhi-k paperean funtzionatzen zuen, baina, benetan eraginkorra izateko eta balio eraldatzaile hori lortzeko, zerbait berria behar genuela ondorioztatu genuen; orduan, digitalizazioaren bidera jotzea erabaki genuen.

Zer ekarpen egiten dio digitalizazioak tokiko txanponari?

Uste dugu, eredu alternatibo bat eraginkortasunez garatzeko, eredu horrek egun martxan dagoena gainditu beharra duela. Jendeak ez dezala erabili alternatiboa delako, baizik eta egun dagoena baino hobea delako, orduan lortzen baita eraldaketa. Zeure izaera mantenduz, sistemaren barruan berak baino hobeto jokatu beharra duzu, eta uste dugu proiektu honek aukera hori ematen digula. Orain oso txikiak gara, baina, sarea zabaltzea lortzen badugu, diruarekin beste modu batera jarduteko dinamikak gara daitezke aurrera begira.

Duela hiru urte hartu zenuten txanpona digitalizatzeko erabakia. Prozesu luzea izan da.

Bai, orain dela hiru urte jarri genuen proiektua martxan, eta legearekin egin genuen topo. Dirua digitalizatzeko baimen berezi bat behar da, eta soilik Espainiako Bankuak eman dezake. Hiru urte eman ditugu lizentzia hori eskuratzeko.

Nola funtzionatzen du Ekhilur ordainketa sistemak?

Sareak osatzea da ideia. Orduan, ordainketa sistema bat izateko baimena dugunez, egiten duguna da kooperatibaren bidez arau jakin batzuk ezarri, ohiko diru sistemaren barruan kontuan hartzen ez diren alorrei garrantzia emanez, beste era bateko funtzionamendua bultzatuz. Adibidez, fideltasunaren alorrean, komertzio baten ordainketa bat egiten duzunean deskontu automatiko bat jasotzen duzu. Baina deskontu hori soilik sareko beste komertzio batean erabil dezakezu.

Zer lortu nahi duzue horrekin?

Egungo ekonomia sisteman dauden dinamikak aldatzea, lehiatik kooperaziora eginez. Gaur egun, kontrakoa sinetsarazi nahi badigute ere, komertzio txiki batek ezin du enpresa handi edo azpiegitura handi batekin lehiatu. Ezinezkoa da. Sistema honen bidez, komertzio txikiek kooperazio mekanismoak gara ditzakete haien artean, elkar lagundu eta indartu, merkataritza gune bat izango balira bezala: arrandegian lortutako deskontua okindegian gasta dezakezu, eta okindegikoa, harategian, baina betiere sarearen barruan geratzen da dirua. Orduan, sareko kideek egiten duten ahalegina beti itzuliko da eta bezero gehiago erakarriko dira. Horrek jendearen erosketa ohiturak aldatzen ere lagun dezake.

Zer beste aukera eskaintzen ditu?

Sarearen barruan multzoak edo taldeak ere ezar daitezke, eta horrek hainbat aukera ematen ditu: esaterako, udalei. Adibidez, orain proiektu pilotu batzuk jarriko dira martxan udal batzuetan. Ideietako bat da gizarte zerbitzuekin lan egitea. Sarearen bidez, oinarrizko erosketak egiteko laguntzak ekhi-etan eman ditzakete, eta, sarearen barruan, zer komertziotan gasta ditzaketen ezarri, azpitalde bat bailitzan, laguntza horien irizpideen arabera. Hartara, sare orokorraren barruan, sare txikiago bat egon daiteke, diru laguntza horiek dituzten pertsonek gastatzeko.

Zer lortuko litzateke horrekin?

Bi gauza. Batetik, desestigmatizazio bat, laguntzak jasotzen dituzten pertsonek gainontzekoek erosten duten leku beretan erosiko dutelako, eta dendariak ezin du jakin diru hori berak jarritakoa den edo diru laguntza batetik datorren. Bestetik, diru berbera gauza desberdinetara bideratzeko aukera ematen du, zaurgarritasun egoeran dauden pertsonei laguntzeaz gain, tokiko komertzioa ere indartzera bideratzen delako. Eta gauza bera egin daiteke beste mota bateko diru laguntzekin edo komertzioak bultzatzeko erosketa bonuekin ere; norbanakoei ematen zaizkien diru laguntzak herriko dendetara bidera daitezke. Komunitatea bultzatzeko era bat da.

Nola erabiltzen da sarea?

Bazkide baldin bazara, txanpona erabil dezakezu, eta, gainera, bazkide bakoitzak abala eman ahal die beste bi pertsonari, haiek ere erabil dezaten. Bazkide izateko, 50 euroko ekarpena egin beharra dago; diru sistematik ateratzerakoan, bueltatu egiten da. Kontu bat irekitzeak hamabost euroko kostua du urtean.

Udaletan bakarrik ezarriko da?

Ez. Udalen bidez bultzatu nahi dugu sarearen hedapena, baina, erabiltzaileak sartuz doazen heinean, udalekiko dependentzia gainditzea da asmoa, sare autonomo bihurtuz. Era berean, herriko dimentsioa ere gainditu nahi dugu, Hego Euskal Herriko sare bat osatzeko.


Justizia trantsizionala ikergai

Summary: Justizia trantsizionala ikergai. Antton Maia baionarrak doktoretza tesia aurkeztu zuen abenduan, justizia trantsizionalaz, bereziki Euskal Autonomia Erkidegoan zentratuz; 1936ko gerraren, frankismoaren eta euskal gatazkaren ondorioak kudeatzeko neurriak ikertu ditu. Ipar Euskal Herriari ere begiratu dio 'Hitza'-rentzat.

Abenduan bere tesia aurkeztu zuelarik, parean zuen epaimahaiko kide batzuk harrituak egon omen ziren egoeraren konplexutasunarekin. Justizia trantsizionala aipatzen usu entzun bada ere, Antton Maiaren (Baiona, 1990) tesian diskurtsoa eta praktika gurutzatzen dira testuinguru politiko nahasi baten erdian: Euskal Autonomia Erkidegoan (EAE) 1936ko gerra eta ETAren ondoko garaiak ikertu ditu justizia trantsizionalaren prismatik.

Tesi horrekin, Zuzenbideko doktore bilakatu da (EHU eta UPPA unibertsitateetan), eta haren erranaldi labur batean definitzen du justizia trantsizionala zer den: «Iraganean gertatu diren eskubideen urratze larrien kudeatzeko instrumentuak dira». Ikertu dituen garai eta testuinguru politikoekin hertsiki loturik, gehitzen du adibide direla, besteak beste, diktadura edo gatazka armatu baten ondoko denboretan «proposatzen diren instrumentu berezi eta berriak giza eskubideen urratze horiei aurre egiteko». Helburua egia eta berradiskidetzea berreskuratzea delarik.

Oinarriak lau dira: egia, justizia, erreparazioa eta ez errepikatzeko bermeak, baina Maiak segidan dio «hori justizia trantsizionalaren mundu ideala» dela. Testuinguru bakoitzak kontzeptu «orokor eta teoriko» horretatik aplikazioak asmatu behar ditu, Hego Afrikan apartheid ondotik egin zen bezala Egia eta Berradiskidetzearen Batzordearekin, Argentinako diktadura ondoko Nunca Más txostenarekin edo Kolonbian FARC erakundearen bukaeran egin zen bezala.

Mirakulurik gabeko formula

Oinarrian dituzten egoera konplexuak kontuan harturik, ez da harritzekoa Maiak zehaztea justizia trantsizionalak ez duela «mirakulurik egiten», frustrazioak sortzen dituela eta «pragmatismo anitz behar dela egoerari moldatzeko». Prozesu progresiboa da, EAEn argiki ikusi duen bezala polizien gehiegikerien inguruko lege proposamenarekin: «Saiatu ziren, oztopoak izan ziren, beste lege bat proposatu zen... Gauzak ez dira egun batetik bestera egiten».

Inportanteena «oreka politikoa izatea» dela dio Maiak, Argentinako esperientziaren aipamena eginez: 1980ko hamarkadako trantsizio garaian militarrek botere txikia zutelakoz, posible izan zen militar batzuen kontrako auziak hastea, baina «hamar urteren buruan militarrek estatu kolpe baten mehatxua egin zutelarik, lasaiago utzi zituzten». «Orain konturatzen gara 2010az geroztik auzi batzuk berriz hasi direla», kontatzen du, ilustratzeko sekula deus ez dela finkaturik.

Horregatik, kontzeptu teorikotik harago, interesgarria izan zaio, bere tesi lanean, justizia trantsizionalaren aplikazioak ikertzea. Mundu unibertsitarioan «xitxuketa edo brikolajea» aipatzen da. «Baditugu instrumentu batzuk, baina egokitu behar dira testuinguru berezi batera. Lau oinarriak, horregatik, ez dira momentu berean aplikatzen ahal; ezin dira auziak egin eta momentu berean biktimentzat ziurtatu egia ateratzen ahal dela», dio Mayak.

Hiztegia eta instrumentuak

EAEko egoera ikertzen hastean, orduan doktoregai zenak ez zuen halako konplexutasuna sumatzen. Trantsizio bakarra ez, bi zituen ikergai: «Badira bi trantsizio gainezarriak: demokraziarantz eta biolentziaren amaierarantz. Horregatik, konplikatua izan da justizia trantsizionala lantzea; biktimen aniztasuna ulertu, ikusi non kokatzen diren, zer instrumentutan kokatzen diren...».

Instrumentuak tesiaren parte badira ere, ez da horretara mugatu, «lehen lana diskurtsoen ulertzea izan» baita. Eztabaida politikoan justizia trantsizionala aipatzen delarik, pentsatzen denez gatazka bat izan dela, «diskurtsiboki eta ofizialki» justizia trantsizionalaren beharra aldarrikatzen duen bakarra ezker abertzalea dela dio Maiak. Ikertu duen paradoxa batekin argitzen du zein konplexua den gaia: «Aktore batzuek instrumentuak aplikatzen dituzte, baina ez dute justizia trantsizionalaren hiztegia erabiltzen». EAJ eta Eusko Jaurlaritzaren posizioa hori dela esan du.

1999tik 2016ra, beste batzuk gehitzen badira ere, lege desberdinak bozkatu ziren 1936ko gerrako eta frankismoko biktimak bezala terrorismoaren eta Polizia gehiegikeriaren biktimak identifikatu eta ekonomikoki laguntzeko. «Ez da justizia trantsizionalaren hiztegia erabili behar instrumentu horien garatzeko», ondorioztatu du Maiak, estrategia esplikatuz: «Madrildik datozen oztopoei aurre egiteko, beharbada hobe da disimulatzea eta ez zuzenean justizia trantsizionala aipatzea, gero pragmatikoki gauzatu ahal izateko».

2012ko 107 dekretuak, hain zuzen, frankismoaren biktima batzuk identifikatzeko batzorde bat sortu, kalte-ordainak onartu eta txosten bat argitaratzea zuen xede. 2016an Polizia gehiegikeriarekin gisa bereko 12. legea bozkatu zelarik, berriz, beste garai bat tratatu zen. Orain jarri da martxan, aski berandu, Madrildik sekulako oztopoak izan baitziren. Horregatik, beste lege bat atera zen 2019an beste batzorde baten lortzeko, konpetentzia pixka bat arinagoekin».

Bere tesian argitaratu dituen datuetan ageri dira, besteak beste, legeen arabera biktima desberdinentzat proposatzen diren kalte-ordain desberdinak, asimetriak agerian utziz: terrorismoaren biktimen kalte-ordainak, 29/2011 legean finkatzen denez, 500.000 eurokoak dira heriotza eragin zelarik; Polizia gehiegikerien biktimentzat, 12/2016 legeak 135.000 eurotan ezarri zuen kalte-ordaina kasu berean, heriotza eragin zelarik.

Maiaren tesia ez da kalte-ordain horien kalkuluetan zentratu, baina ikerlanaren hastapeneko aipamen batek biktimen tratamendu desberdinaz beste datu adierazgarri bat ematen du: Covite Terrorismoaren Biktimen Elkarteak Gasteizen plantan ezarri momentuan, ETAren biktimen artean, berdin omentzen dira Meliton Manzanas diktadura garaiko torturatzailea eta Jose Luis Lopez de Lacalle kazetaria, diktadura garaian militante komunista klandestinoa izan zena —gero ETAk hil zuen—. «Bi pertsona horiek ber monumentuan ohoratuak dira, ber mailan, terrorismoaren biktima gisa. Horrek hainbat arazo plantatzen ditu justizia trantsizionalaz hausnarketa bat garatu eta aplikatu nahi denean».

Ipar Euskal Herria

Tesiak EAEko egoera du ardatz, baina Maiak Ipar Euskal Herriko diskurtsoaz ere badu zer errana. «Arrunt alderantziz» gertatu da Bidasoaz bestaldeko egoerarekin konparatuz, diskurtsoak gaina hartu baitu alde honetan, haren arabera: «Justizia trantsizionalaren hiztegia anitz garatu da, eta nonahi erabiltzen da, baina instrumentuak nahiko periferikoak egon dira». Ikerketaren egilea «estonatu» zuen Euskal Elkargoko buruzagi eta Baionako auzapez Jean Rene Etxegaraik, «aipatu zuenean gizarte zibila dela justizia trantsizionalaren artisaua».

Bakegileen inguruko testuinguruan, bakearen eta justizia trantsizionalaren «batasun sakratu» gisako bat ikusten du Maiak, «baina kontraesanekin». Ulergarri egiten zaio, alde batetik, panorama politikoan hiztegi hori integratzea errazagoa izatea ETAren biktimarik izan ez den eremu geografikoan. Baina, bestalde, perspektiba globala eskas zaio ikerleari, publiko egiten diren egitasmoetan bederen: «Justizia trantsizionala aipatua izan da euskal gatazkari erantzuteko, baina gatazkaren konplexutasuna eta biolentziaren konplexutasuna ez dira Hegoaldean bezala planteatu; biktimekin, adibidez». Justizia trantsizionala aipatzen duten aktoreek ez dute «Iparraldean gertatu den biolentzia berezia ere aipatu, Iparretarrak-en kasua adibidez».

2014an kokatzen du diskurtsoaren instituzionalizazioa unibertsitateko irakasleak, Aieteko Adierazpenetik (2011) hiru urtera Baionako testua izenpetu zelarik, egia eta berradiskidetzea batzorde bat sortzeko proposamenarekin, eta euskal presoen amnistia aipatuz, besteak beste. «Ikusten da zazpi urtez presoentzat hedatu dela diskurtsoa eta bigarren zatia pixka bat hutsik egon dela. Arazoa erdiz hartua izan da aldaketa batzuk lortzeko presoen inguruan, baina arazo handiena baztertua izan da», ondorioztatu du Maiak, betiere adierazpen publikoetan oinarrituz.

GAL eta trantsizioa

Garatu daitezkeen ikuspegiez bi hitz gehitu ditu, tesiaren eremutik kanpo, baina EAEko egoerari ekar diezaiokeen onuraz oharturik: «GAL kontuari buruz segur badela zerbait lantzeko Iparraldean, eta hori EAEko egoeran eta biktima askorentzat ezinbestekoa izaten ahal da». Alderantziz, Ipar Euskal Herrian Espainiako Estatuko trantsizio demokratikoa hobeki ezagutaraztea ere interesgarria litzatekeela uste du: «Aktoreak Euskal Herriko gatazka armatuaz ari dira, baina konplexutasun hori ez dute barneratua diskurtsoetan, ez eta bultzatzen dituzten instrumentuetan ere».

Besteak beste, Bilbon edo Madrilen antolatu hitzaldietan parte hartu du Antton Maiak gai horretaz aritzeko, eta tesian panorama politikoan deskribatu duen hausturaren lekuko izan da mundu akademikoan ere: «Argi da eztabaida demokratiko, sakon eta sano bat sortu behar dela. Bi mundu elkarren ondoan ibiltzen direlarik elkarri begiratu eta hitz egin gabe —EAEn, bereziki—, nik uste dut lehendabizi behar dela hori konpondu». Hori ihardesten du mundu akademikoak justizia trantsizionalari egiten ahal liokeen ekarpenaz galdeturik.

Beste eskualdeetako esperientziak, perspektiba zabalak eta hausnarketak interesgarriak direla dudan ezarri gabe, mundu akademikotik «mirakuluzko erremediorik» ez dela helduko argi dio; «bertako erantzunak aurkitzeko, gizarte zibilarekin eta jende guztiarekin kontrastatu behar dira tresna horiek. Ez da itxaron behar erantzunak kanpotik etortzera». Beste zepo bat litzateke ere, dioenez, dena gizarte zibilaren esku uztea: «Justizia trantsizionaleko instrumentuek behar dituzte ahalak; ahal humanoak eta ekonomikoak. Diru asko behar da mekanismoen garatzeko eta ikerketen garatzeko. Instituzio publikoek behar dute gizarte zibilarekin horretan sartu lan iraunkor bat segurtatzeko».

Antton Maiaren tesia liburu formatuan argitaratua izanen da, gazteleraz, eta espero du luze gabe euskaraz eta frantsesez ere publiko zabala hunkitzea.


Summary: Jaurlaritzak eta Elkarrekin Podemosek ez dute akordioa lortu aurrekontuetarako. Elkarrekin Podemosek salatu du ez dela baldintzarik egon negoziazio "bermedunik" egiteko. Azpiazuk Elkarrekin Podemosen "bertigo" politikoari egotzi dio akordiorik ez lortzea. 97 milioi euroko inpaktua duen proposamen bat zuten egina.

"Bagenekien ez zela erraza izango, gobernuak gehiengo osoa duelako, eta ezinbesteko abiapuntua da hori, gertatutakoa ulertzeko", modu horretan azaldu du Miren Gorrotxategi Elkarrekin Podemosen bozeramaileak Eusko Jaurlaritzarekin akordio batera ez ailegatu izana. Gaur goizean bildu dira bi aldeak, azken egunetan hirugarren aldiz, eta, proposamen berria aztertu ostean, ez dute hitzarmenik lortu.

Azken zirriborroan 97 milioi euroko inpaktua duten proposamenak egin dizkio Pedro Azpiazu Jaurlaritzako Ekonomia eta Ogasun Sailburuaren taldeak Elkarrekin Podemosi, biana koalizioak ohartarazi du aurrekontu horiek ez ziotela erantzuten pandemiaren ondorioz sortutako testuinguruari: "Konpromiso politikoa eskatzen zuten hainbat proposamen ez dira ukitu: politika sozialak, erresidentzien publifikazioa, osasungintza sistemari berrikuspena egitea...", nabarmendu du Gorrotxategik, bilera osteko balorazio hitzartzean.

Azpiazuk, berriz, esan du azken bi egunotan arlo hauetan egin dituela proposamenak: osasuna; zaintza; berdintasuna eta genero indarkeria; gizarte babesa eta inklusioa; hezkuntza; etxebizitza; enplegua; eta ingurumena eta energia. 97 milioi euroko kostua zuten. Hortik "harago" joan direla ere azpimarratu du. Horregatik, koalizioak gaitzetsi egin du ez onartzea akordioa: "Ez daukat argi nola kokatu ezezko hori; ez dakit bertigo kontua izango ote den". Gorrotxategik, ordea, ohartarazi du Azpiazuk esan duela gobernuak "ezin" duela eta ez duela "harago joan behar". Hortaz, eten egin da negoziazioa, nahiz eta koalizioa "azkenera arte" saiatuko den akordioa bilatzen.

Datozen urratsak

"Argi dut Euskadik aurrekontu handiak izango dituela, murrizketarik gabe eta austeritatetik urrun", esan du Azpiazuk bilera ostean. Oroitarazi du aritmetikoki beste taldeen beharra ez badute ere akordio zabala bilatzea zela helburua: "Zintzotasunez saiatu gara. Ausardiaz eta intentsitatez. Benetan uste dugulako ohiz kanpoko egoera bat dela hau, eta egoera horri begira egon beharko genukeela. Uste dut lehen urratsa izan daitekeela beste gai batzuetan babesa lortzeko".

Orain, Elkarrekin Podemosek "baloratu" egin behar du osoko zuzenketa aurkeztu ala ez. Hala esan du Gorrotxategik: "Lehen balorazio hau egin ostean, ikusi behar dugu ea osoko zuzenketarik aurkeztuko ote dugun". Bi aldeek nabarmendu dute, aitzitik, "zintzotasunez" jokatu dutela denek negoziaziootan.


Summary: Neguan K2ren gailurrera heltzea lortu du xerpa talde batek, historian lehenengoz. Mugarri bat ezarri dute himalaismoan. Hamar lagunek osatutako talde bat goizean abiatu da C3tik, eta 13:00 aldera lortu du K2 zortzimilakoaren gailurra. Sergi Mingote katalana amildu eta hil egin da K2n.

Nirmal Nims Purja, Gelje Xerpa, Mingma David Xerpa, Mingma Tenzi Xerpa, Pem Chhiri Xerpa, Dawa Temba Xerpa, Mingma Gyalje Xerpa, Dawa Tenzin Xerpa, Kili Pemba Xerpa eta Sona Xerpa nepaldarrek mugarri bat ezarri dute himalaismoan: K2 mendia (8.611 metro) igo dute neguan. Neguan mendi hori igotzea lortu duten lehenak izan dira. Oxigeno artifiziala erabili dute. Denis Urubko errusiarra eta Marcin Kakzkan poloniarra 7.750 metrora iritsi ziren 2002ko neguan egindako saiakeran. Adituek mendizaletasunaren historiako azken erronka handitzat jotzen zuten hamar lagun horiek gaur lortu dutena.

«Aldeko» egoera meteorologikoa izan dute: -40 gradu eta haize gutxi, eta gailurrera iritsi ahal izan dira. Atzo, dagoeneko, lau xerpak 7.800 metroko garaierara heltzea lortu zuten, eta, hortaz, beste marka bat ezarri. Gaur, 05:00 aldera, taldea 8.200 metro inguruan zegoen, eta 13:00 aldean zapaldu dute gailurra. 18:30ak aldera, zortzi mendizale hirugarren kanpalekuan ziren, atsedena hartzen. Beste bik behera segitzen zuten, kanpaleku nagusira iristeko asmoz.

Espedizioko kideak, abenduan. SEVEN SUMMIT TREKS / EFE

Seven Summit Treks izeneko Twitter kontuak zuzenean eman du espedizioaren berri, eta, minutu gutxian, ehunka pertsonak zabaldu dute lorpen historikoa. «Egin dugu, sinets iezaguzue, egin dugu», adierazi dute. Efe berri agentziari esan diote gailurrera iritsi direla, baina ez diote bestelako informaziorik eman oraindik.

Aurtengo neguan 60 alpinista elkartu dira K2ko kanpamentu nagusian, gora iristeko ahaleginean. Orain arte, 367 mendizalek lortu dute munduko bigarren gailurrik altuenera iristea, eta 86 hil dira bidean. Achille Compagnoni italiarra izan zen igotzen lehena, 1954. urtean.

Sergi Mingote hil da

Mendizale nepaldarrek historia egin duten egun berean iritsi da zoritxarreko albiste bat: Sergi Mingote mendizale katalana hil egin da, K2n bertan. Mendiko lehen kanpalekutik (6.075 metro) jaisten ari zen aurreratutako kanpaleku nagusira (5.600 metro) eta eroriko bat izan du. 600 metro baino gehiago amildu da. Abenduan iritsi zen Mingote Pakistanera, K2ra igotzen saiatzeko. 2018an lortu zuen tontorrera igotzea, oxigenorik gabe. Orain, neguan ahalegindu nahi zuen. Oxigenorik gabe tontorrera igotzeko aukera baztertu eta behera abiatu ondoren izan du ezbeharra. Beste mendizale batzuk Mingote zegoen tokira joan dira, eta laguntzen ahalegindu dira, baina, erorikoak eragindako zauri larrien ondorioz, hil egin da.


Hasteko, zaplaztekoa

Summary: Hasteko, zaplaztekoa. Alavesek 5-0 galdu du Almeriaren kontra Abelardoren itzulerako partidan, eta Espainiako Kopatik kanpo gelditu da. Ez du lehiarako gogorik erakutsi, eta aurkariaren menpe izan da hasi eta buka. Pinak txartel gorria ikusi du lehen zatian

Ahazteko moduko hasiera izan du Abelardo Fernandezen bigarren aroak Alavesen aulkian. Arabarrek Espainako Kopako final-hamaseirenetako lehia jokatu dute Almeriaren zelaian, eta oker atera zaie den-dena. Horren isla da markagailua:âÂÂ5-0. Kopatik kanpo gelditzea ez drama Alavesentzat, baina gaur emandako irudi tamalgarriak kutsatu egin dezake Ligako ibilia. Birrindu egin du Bigarren Mailako talde batek, eta halako deskalabruek arrastoa utzi ohi dute jokalarien gogoan.

Ezin zaio askorik leporatu Abelardori. Taldera iritsi eta hiru egunera izan du debuta; hots, astirik ez du izan aldaketa sakonak egiteko. Teknikariz aldatzean, jokalarien jarrera izaten da aldatzen den lehen gauza, eta hala gertatu da gaur; okerrerako, bistan denez. Hamaikako lehiakorra zelairatu du prestatzaile espainiarrak, baina jokalariek ez dute borrokatzeko prestasunik erakutsi. Maila bat beherago aritu arren, aurkari gaiztoa zen Almeria, eta gasteiztarrek ez dute behar bezain serio hartu. Bada, utzikeriak ondorio gogorrak ekarri dizkie.

Lehen zatia bukatzerako, erabakita zegoen kanporaketa. Almeria gogotsu eta agintari zelairatu da, eta zortzigarren minutuan hartu du aurrea, Sadiqen bidez. Alavesen erreakzioa hutsaren hurrengoa izan da, eta 34. minutuan are zailago jarri zaizkio gauzak, Pinak inozokeria egin ostean. Penalti eske zegoen erdilaria, eta burukada eman dio aurkari bati epailearen aurrean. Hala, hamar jokalarirekin utzi du taldea. Eta zaila zirudien arren, gauzak are gehiago okertu dira atsedenaren aurretik:âÂÂ44. minutuan 2-0ekoa egin du Aketxek, Siveraren huts handia baliatuz, eta luzapenean neurketari azkena eman dio Sadiqek.

Aldageletan ziurrenik jasotako errietak ere ez ditu xaxatu gasteiztarrak, eta 4-0ekoa jaso dute 52. minutuan. Bere atean sartu du baloia Battagliak, erdiraketa bat mozten saiatzean. Lehiak beldurrezko film baten itxura petoa zeukan. Aldaketak eginez joan da Abelardo, baina gidoiak bere horretan jarraitu du. Gertu zegoen Almeriaren bosgarrena: baloia langara bidali du Lazok, eta Sadiqek ia ginga jarri dio bakarkako jokaldi ikusgarri bati. Villarrek asmatu du azkenean, penaltiz, 81. minutuan. Zaplazteko latza hartu du Alavesek Abelardoren debutean;âÂÂiratzartzeko balio badio, gaitz-erdi.


Summary: Laschet hautatu dute Merkelen CDU alderdiko buru. Alderdi kristau-demokrataren izaera «zentrista» defendatu du 2017tik Ipar Renania-Westfalia landerreko gobernuburu denak. Botoen %52 eskuratu ditu.

Armin Laschet izango da Alemaniako CDU Batasun Kristau-Demokrata alderdiko presidente berria. Laschet Alemaniako lander populatueneko gobernuburua da, Ipar Renania-Westfaliakoa, 2017 urteaz geroztik, eta 60 urte ditu. Angela Merkel kantzilerraren gertukotzat jotzen dute, eta haren ildoari jarraipena emateko hautagai gisa aurkeztu dute. CDUk kokapen politiko «zentrista» izatearen alde agertu da.

Laschet Friederich Merzi gailendu zaio alderdiak atzo hasi zuen kongresuan. 521 boto jaso ditu, alderdiak dituen 1001 ordezkariengandik —botoen %52—; 466 jaso ditu Merzek, alderdiaren sektorerik eskuindarrena ordezkatu duenak.

Bigarren itzulian erabaki da irabazlea. Lehenengoan, lehiatik kanpo gelditu da Robert Rottgen, sektore moderatuaren ordezkaritzat daukatena. Laschetek Rottgenen aldekoen botoak jaso ditu bigarren itzulian, eta babes hori gakoa izan da Merzi irabazteko. Merzek eta Rottgenek, CDUko buru hautatu berria zoriondu, eta batasunerako deia egin dute.

Kristau-demokraten kongresua etorkizunari begirakoa izan da, Merkelen azken aginte urtea izango baita 2021a —kantzilerra da 2005 urtetik—, eta alderdia haren ondorengoa hautatzeko prozesuan da. Alemanian, parlamenturako bozak egingo dituzte irailaren 26an, eta ordurako hautagaia behar du CDUk.

Merkelek 2018an utzi zuen CDUko gidaritza, eta bazirudien Annegret Kramp-Karrenbauer izango zela haren lanari segida emateko hautatua. Kramp-Karrenbauer CDUko presidente izendatu zuen urte hartako abenduan, Merzi gailendu ostean. Iazko otsailean, ordea, alderdiko buru izateari utziko ziola iragarri zuen, eta ez zela hauteskundeetara aurkeztuko. Turingiako gobernu krisiak bultzatu zuen erabaki hori hartzera. Izan ere, egun batzuk lehenago, haren alderdiak alderdi liberaleko hautagaia babestu zuen lander horretan lehen ministro kargurako, AfD eskuin muturreko alderdiarekin batera, bozak Die Linke ezkerreko indarrak irabazi arren. Krisi politikoa eragin zuen erabakiak CDUren barruan.

Hautagaitzarako lehia

Alderdiko buru izateak ez du Laschet kantzilertzarako hautagai bihurtzen automatikoki, CDUk haren koalizio kidea den Bavierako CSU Batasun Sozial Kristauarekin adostu behar baitu hauteskunde lehiarako nor aukeratuko duten, eta oraindik argitzeko dago nor izango den bloke kontserbadorearen hautagaia. Aukeraketa martxoaren amaieran edo apirilean egitea espero da.

Hain justu, CSUko buru eta Bavariako lehen ministro Markus Soder jotzen dute askok kantzilertzarako hautagai izateko faboritotzat. Inkesten arabera, Soder da Alemanian irudi onena duten politikarien artean bigarrena. Soilik Merkelek gainditzen du, eta alde handia ateratzen die Lascheti eta askok hautagai posible gisa aipatzen duten Jens Spahn Merkelen Osasun ministroari.

Hauteskundeetarako hautagaia izendatu aurretik, CDUk izango du bere giharra neurtzeko aukerarik. Bozak egingo dituzte Baden-Wurttemberg eta Renania-Palatinatua landerretan, martxoaren 14an, pandemiak hala baimenduz gero. Kristau-demokratek lider berriaren gidaritzapean emaitza kaskarrak jasoz gero, litekeena da CSUko buruak hautagai bihurtzeko aukera gehiago izatea.


Mila positibo baino gehiago Hegoaldean

Summary: Mila positibo baino gehiago Hegoaldean. Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak 1.030 positibo atzeman dituzte atzo egindako 14.180 probetan; positibo tasa %7,2 da. Araban eta Bizkaian gertatu da gorakada.

Positiboen kopurua milakotik hurbil egon da azken egunetan, eta, azkenean, igaro du langa. Bezperan baino test gutxiago egin dituzte, eta positibo gehiago atzeman; beraz, positibo tasa nabarmen igo da, puntu oso bat baino gehiago. Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak 14.180 proba egin dituzte —bezperan baino ia 2.000 gutxiago—, eta 1.030 positibo detektatu —32 gehiago—.

Herrialdeka, Araban eta, batez ere, Bizkaian sumatu dira igoerarik nabarmenenak: Araban, 112 positibo atzeman dituzte (aurreko egunean baino 12 gehiago); eta Bizkaian, 479 (67 gehiago). Gipuzkoan, 228 (bezperan baino 11 gutxiago); eta Nafarroan, 195 (43 gutxiago).

Azken bi hilabeteetako daturik txarrenak dira. Azaroaren 21ean gainditu zen mila positiboen langa azkenekoz. Orduan, 1.001 kasu atzeman ziren, baina orduko egoera eta egungoa ez dira alderagarriak: azaroko azken asteetan, beheranzko joeran zen bigarren olatua, eta kasu gutxiago atzematen ziren egunetik egunera. Orain, egoera kontrakoa da. Izan ere, igoera ez da egun batetik besterakoa soilik. Transmisio kurbaren goranzko joera argia da 14 eguneko datu metatuei dagokionez ere. Hala, azken bi asteotan egunero atzemandako positiboen batezbestekoa 774,64 da gaur; handiena abenduaren 1etik.

Oraingoz, transmisioaren hazkundeak ez du arazo handirik eragin osasun sistema publikoan, baina presioa egunetik egunera ari da handitzen: atzo, 83 pertsona ospitaleratu zituzten Hegoaldean COVID-19aren eraginez. Daturik txarrena azaroaren 27az geroztik. Egun, 468 paziente ari dira artatzen erietxeetako geletan, eta 101, berriz, zainketa intentsiboetako unitateetan. Kopuruak gorantz doaz Eguberriez geroztik.


Summary: Getxoko gorpuzkiak Barakaldon desagertutako pertsona batenak dira. Abenduaren 24an izan zuten haren berri azkeneko aldiz haren familiako kideek. Indarkeriazko hilketa izan zela uste du Ertzaintzak.

DNA laginak aztertu ondoren argitu ahal izan du Ertzaintzak norenak diren joan den igandean Getxoko (Bizkaia) Arrigunaga hondartzan aurkitutako gorpuzkiak, EITBk eta El Correo egunkariak jakinarazi dutenez. Iturri horien arabera, abenduaren 24tik desagertuta zegoen 34 urteko gizon barakaldar batenak dira gorpuzkiak. Hala dela jakin dute haren familiako kideen DNArekin erkaketa lanak egin ondoren.

Ertzaintzak esku artean duen hipotesiaren arabera, indarkeriazko hilketa izan zen, eta, gorpua zatikatu ondoren, itsasadarrera bota zuten. Ur korronteek gorpuzkiak itsasora eramango zituztela uste dute segurtasun indarrek, eta horregatik agertu ziren Arrigunagako hondartzan.

Herritar batek eman zuen abisua, igandean, 09:30 aldera: pertsona baten hanka zati bat topatu zuela Getxoko hondartzan. Ertzaintza jakinaren gainean jarri, eta egun horretan bertan ingurua miatzeko operatiboa jarri zuten martxan. Bilaketa lan horien ondorioz, astelehenean gorpuzki gehiago topatu zituzten hondartza inguruetan, eta hondartzako hondakinak biltzen diren edukiontziak ere miatu zituzten. Baina ez zuten atal gehiago topatu.

Identifikazio lanak eginda, hiltzailea nor izan zen bilatzera bideratuko ditu Ertzaintzak ikerketa.


Summary: Irakaskuntzaren enborra errotik moztu zutenekoa. Nafarroako Gobernuak bertze urrats bat egin du errepresio frankista sufritu zuten maisu-maistren memoria jorratzeko: 'Militancia y represion. La Federación Española de Trabajadores de la Enseñanza (FETE) en Navarra, 1931-1936' argitaratu du. Irakasleen aurkako garbiketa prozesua aztertu du liburuak.

Errotik moztu zuten: Espainiako II. Errepublikak garatutako ereduaren arrasto oro desagerrarazteko, eta hutsetik hasi eta frankismoaren moldeetara egokitzeko. 1936ko altxamendu militarrak irakaskuntza hartu zuen jomugan, eta gogor kolpatu zuen, orduko maisu-maistrek bultzatutako oinarriak betiko baztertzeko asmoz. Nafarroan, 350 irakasleren aurkako garbiketa prozesua hasi zuten militarrek. Ondorioak gordinak izan ziren: langabezia, toki aldatzeak edo kargugabetzeak maisu-maistra guztientzat; heriotza, espetxea edo epaitegietarako bidea, berriz, esparru politikoan oihartzun handien izan zutenentzat.

Orduko Fete Irakaskuntzako Langileen Espainiako Federazioko afiliatuei zuzenean eragin zien errepresio frankistak, eta haien memoria jorratzeko argitaratu du Nafarroako Gobernuak Militancia y represión. La Federación de Trabajadores de la Enseñanza (FETE) en Navarra, 1931-1936 liburua. Reyes Berruezok, Juan Jose Casanovak eta Francisco Javier Emak idatzi dute, Memoriaren Nafarroako Institutuak bultzatuta.

Oibarko maisua

«Ukaezina da Fetek berrikuntza pedagogikoarekin eta eraldaketa sozialarekin izan zuen konpromisoa; erregimen frankistak horregatik egin zuen maisu-maistren aurka». Horixe nabarmendu du Nafarroako Gobernuko Herritarrekiko Harremanetarako kontseilari Ana Ollok, liburuaren aurkezpenean, eta eskertu du egileen «ahalegina».

Berruezok, Casanovak eta Emak, Guillermo Iriartek utzitako 1927ko argazki bat hautatu dute idatzitako liburuaren azalerako. Oibarren maisu izandako Gabriel Valentin ageri da argazkian, ikasleei eskola ematen. Zaragozan (Espainia) jaio zen Valentin, 1894an, baina Oibarko eskolan maisu izateko etorri zen Nafarroara, 1918an. Oibarren maistra zen Josefa Torcalekin ezkondu, eta bi alaba izan zituzten. 1927tik 1929ra, gainera, herriko alkate izan zen Gabriel Valentin. Udalean ere konpromiso garbia erakutsi zuen irakaskuntzarekin, eta eskola berri baten eta liburutegi publiko baten beharra nabarmendu zituen, bertzeak bertze.

1936ko altxamendu militarrak hutsean utzi zituen Valentinen asmo guztiak. Abuztuaren 17an atxilotu zituzten senar-emazteak. Valentin Ezkabako espetxera eraman zuten, eta urte bereko urriaren 27an fusilatu egin zuten. Larrasoañako hilerrian lurperatu zuten. Josefa Torcal, berriz, Iruñeko espetxera eraman zuten, atxilotu eta gero. Maisu-maistren Aibarko etxera sartu ziren, eta hutsik utzi zuten. Espetxetik kanpo, lagun bati bidalitako gutun batean, halaxe azaldu zuen Torcalek gertatutakoa: «Genuen guztia; alaben arropak ere eraman ditu jendeak. Nori zor nion nik, bada, nuen hori guztiori?».

Oraindik desagertuta

Sixto Alonso, berriz, atxilotu eta biharamunean fusilatu zuten, 1936ko abuztuaren 3an. Alesbesen jaio zen Alonso, 1903. urtean. 1930ean PSOEn eman zuen izena, eta 1931n Feterekin egin zuen bat. 1934an irakaskuntzako sindikatu horretako presidente izendatu zuten, Nafarroan.

Altxamendu militarra gertatu eta gero, Sixto Alonso saiatu zen ihes egiten, baina Luzaidera eraman zuen taxi gidariak salatu, eta 1936ko abuztuaren 2an atxilotu zuten. Ez dago garbi biharamunean zer gertatu zen; iturri batzuen arabera, Iruñeko Gaztelugibelan fusilatu zuten; bertze batzuen arabera, berriz, Etxaurin. Feteko presidente izandakoaren gorpuak desagertuta jarraitzen du.

Camino Oskotz maistrarena ere ez zuten inoiz aurkitu. Iruñean jaio zen, 1910ean. 1936ko uztailaren 31n atxilotu zuten, ekintzaile politikoa izan zelako, Gorzako eskolan egiten zuen lanaren bidez etorkizun hobe baten aldeko arma bilakatu nahi izan zuelako hezkuntza. Konpromisoa hartu, eta jendaurrean defendatu zuelako; sutsuki, gainera. Horregatik bortxatu zuten; eta horregatik hil zuten, urte bereko abuztuaren 10ean.

Espetxetik atera, eta Urbasako Pilatoren Balkoira eraman zuten Oskotz; handik behera bota omen zuten maistraren gorpua. 26 urte zituen; Alderdi Komunistakoa zen; UGT sindikatuko Hezkuntza Federazioko eta Nazioarteko Laguntza Gorriko kide; maistra errepublikazalea.

Romualda Zalakain maistrak lortu zuen altxamenduak ezarritako diktaduratik onik ateratzea. Bartzelonan zendu zen, 2012. urtean. 99 urte zituen. Iruñean jaio zen Zalakain, 1913. urtean, eta hiburuan egin zituen irakasletzako ikasketak, 1928tik 1932ra bitarte. Sozialista zuen familia, eta maistra izan zen Feteko lehendabiziko afiliatuetako bat. 1932ko irailean, 19 urte zituela, Feteko idazkariorde izendatu zuten, eta handik gutxira, berriz, diruzain.

Cortesen aritu zen Zalakain maistra. Altxamendu militarrak, baina, bertan behera utzi zuen Zalakainek irakaskuntzan hasitako bidea. 1936ko abuztuan, Nafarroako Hezkuntza Batzorde Nagusiak erabaki zuen maistra kanporatzea; eta 1940an, berriz, Nafarroatik at bidali zuten. 1943an, Juan Santiagorekin ezkondu zen, Bartzelonan, eta han zendu zen, 2012an.

Valentin, Torcal, Alonso, Oskotz eta Zalakain maisu-maistrek garaiko berrikuntza pedagogikoekin konpromiso garbi eta sutsua hartu zuten, eta bide horretan egindako urratsengatik sufritu zuten frankismoaren errepresioa. Ez ziren bakarrak izan. Memoriaren Nafarroako Institutuak argitaratutako liburuak denak oroitu nahi izan ditu, eta, nabarmendu, batez ere, maisu-maistra horiek guztiek gizartea eraldatzeko tresnatzat jo zutela irakaskuntza.

«Feteren sorrerak zera dakar berekin: irakasleen arteko asoziazionismoa klaseko sindikalismo bihurtzea», nabarmendu dute lanaren egileek, ondorio nagusien artean. Izan ere, sindikalismo horrek lotura estua izan zuen langileen mugimenduarekin.

Fetek maisu-maistra gazteak izan zituen buru: «Militantziarako konpromiso sendoa erakutsi zuten, eta ideologia sozialista garbi bat; gogortuz joan zen, II. Errepublikak aurrera egin ahala», jaso du liburuak. 1936ko uztailean eta abuztuan, altxamendu militarraren errepresio gordina sufritu zuten sindikatuko kide guztiek, eta, nagusiki, Feteko arduradun izandako agintari gazte horiek. Haien memoria landu eta zabaldu nahi izan du Nafarroako Gobernuak orain argitaratutako liburuaren bidez.


Summary: Positibo gutxiago atzeman dituzten arren, tasa %7 da Hegoaldean. 834 pertsonak eman dute positibo COVID-19a detektatzeko proban, bezperan baino ia 200 gutxiagok. Gero eta paziente gehiago daude ZIUetan.

Atzo, bezperan baino 2.000 PCR eta antigeno test gutxiago egin zituzten Hego Euskal Herrian, eta positiboen kopuruak ere behera egin zuen. 834 laguni atzeman zieten gaitza egindako 11.893 probetan. Hala ere, positibo tasa bezperakoaren parekoa da oraindik: %7.

Beherakada lurralde guztietan gertatu da. Araban, 99 kasu atzeman dituzte, bezperan baino hamahiru gutxiago; Bizkaian, 391, bezperan baino 88 gutxiago; Gipuzkoan, 177, 51 gutxiago; eta Nafarroan, 158, 37 gutxiago.

Eusko Jaurlaritzak ez du ospitaleetako datu xeherik ematen asteburuetan, baina bistan da egoerak okerrera besterik ez duela egin. Atzo, 49 eri ospitaleratu zituzten Hegoaldean. Denera, 107 paziente daude ZIU zainketa intentsiboetako unitatean, gero eta gehiago.

Bigarren dosia

Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, COVID-19aren kontrako txertoaren bigarren dosia jarri diete gaur zahar etxeetako egoiliarrei eta langileei. Abenduaren 27an abiatu zen kanpaina, leku horietan bertan, eta gaur iritsi dira Pfizer BioNTech konpainiak ekoitzitako txertoak Elorrioko Laguntza zentrora (Bizkaia), Gasteizko Ajuriara eta Hondarribiko Caser Betharramera (Gipuzkoa). Nafarroan, bihar jarriko dituzte bigarren dosi horiek.


Summary: Leioan aurkitu duten hezurdura 60 bat urteko gizon batena da, eta eskopeta tiroak ditu. ETBk aditzera eman du poltsikoetan pezetak topatu dituztela. Auzi medikuek gaur aztertuko dituzte gorpuzkiak.

Larunbat arratsaldean, Leioan (Bizkaia), Ertzaintzak pertsona batenak izan zitezkeen hezur batzuk aurkitu zituela adierazi zuen Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak. Informazio gehiago eman dute: gizon heldu baten hezurdura da, eta eskopeta tiroak ditu.

Ikertzaileek uste dute gorpuak hogei bat urte zeramatzala inguru horretan, poltsikoetan pezetak topatu baitituzte, baita pezeta eta euroen arteko konbertsioa kalkulatzeko tresna bat ere.

Herritar batek atzo topatu zituen hezur horiek, 17:30 inguruan, Sarriena auzoan sastrakak mozten ari zela. Ertzaintza hara joan zen, eta ikerketa abiatu zuen gertakaria argitzeko.


Athletic txapeldun

Summary: Athletic txapeldun. Bitan berdindu du, eta luzapenean lortu du garaipenaren gola. Griezmannek sartu ditu kataluniarren bi golak. Lehenengoa De Marcosek berdindu du berehala, eta bigarrena Villalibrek, arauzko denbora amaitzear zela. Luzapenean, Williamsek sekulako gola sartu du, eta Messiri txartel gorria atera dio epaileak partida amaitzear zela. "Txapeldunak" kantatu eta pozik agertu dira zuri-gorriak partida amaitu ondoren. Ainara Arratibel BERRIAko kazetariak minutuz minutu eman du Athleticen garaipenaren berri.

* Atheticek hirugarren aldiz irabazi du Espainiako Superkopa, 1984an eta 2015ean irabazi ostean.

* Zuri-gorriak bitan izan dira markagailuan atzetik, baina nortasuna erakutsi dute, eta aurretik jarri dira.

* Iker Muniainek jaso du garaikurra. Pozez zoratzen ospatu dute garaipena zuri-gorriek. Aduriz ere izan da ospakizunetan.