Macronen magnetismoa

Summary: Macronen magnetismoa. Frantziako alderdiak hasiak dira lehen erabakiak hartzen datorren urteko hauteskundeetara begira. BERRIAk indar politiko eta presidentegai nagusien egoeren errepasoa egingo du, egungo estatuburuarekin hasita.

Emmanuel Macronek bere iparrorratzari begiratu dio, eta ardatzak eskuinerantz jarri dira berriz ere.

Bere burua «ez ezkerrekotzat, ez eskuinekotzat» dauka Frantziako presidenteak, eta harentzat, finkaturiko ordena politikoa hautsi zuen bankari ohiarentzat, bitxia iduri lezake 2017tik hona egiten ari den bideak; ezezaguna, agian. Eta, halere, datozen hilabeteetan haren inguruan gerta daitekeenak badu zerbait ezagunetik, Macron beti ari baita kanpaina egiten, etenik gabe.

Frantziako estatuburuak ez du batere argitu zein den haren hilabeteotarako plana, ezta baieztatu ere datorren urteko apirilean egitekoak diren presidentetzarako bozetara aurkeztuko den; agian François Mitterrandek 1988an eginikoa errepikatu nahi du: hauteskundeetarako hilabete falta zela eman zuen hautagaitzaren berri. Finean, edozer espero daiteke ikurretan eta marketan adituarengandik, are gehiago pandemiaren garaian.

Baina ez dago zalantzarik Frantziako presidentea hitzordurik garrantzitsuenaren atarian dagoela berriz ere: haren egiazko indarra, egiazko itxura, egiazko babesa islatzen duten bozen atarian. Eta hor dena eman nahiko du behinola herrialdearen eta Europako Batasunaren itxaropena irudikatu zuen agintari gazteak, urteotan harroputz eta autoritario ospea bereganatu duen presidenteak, inork ez baitu espero berriz ez aurkeztea erabakiko duenik.

Bidea, ordea, ez du erraza izango, Frantziako presidentea testuinguru zail batean baitago. Oraingoz amaierarik ez duen pandemia bat eta krisi sozioekonomiko bat kudeatzen ari da, eta iazko eta aurtengo bozetan porrot mingarriak jasotzetik dator, haren alderdi LREM Errepublika Martxan-ek ez baitu ez hiri handirik, ez departamendurik ezta eskualderik ere bereganatu.

Horrek, beste behin ere, agerian utzi du Macronek eta LREMk ez dutela sustrai lokalik; hain justu, Jaka Horien sorrera eta protestarako arrazoiak aurreikusteko balio zitzaketen sustrai baliagarri horiek.

Aldi berean, politikarekiko mesfidantza handitzen ari da, abstentzioa gora doa hauteskunde bakoitzean eta haserrea nabaria da milaka herritarren artean, horren arrazoia bat edo beste dela ere. Batzuentzat, dirudunen presidentea da; besteentzat, ez du segurtasunaren auzia konpondu, batez ere immigrazioaren eta krimenaren aferak.

Herritarrekiko deskonexioa ere egotzi diote Macroni, eta urteotako jarrerak badu zer edo zer horretatik. 2017ko bozen kanpainan, agintariak «presidente jupitertar» baten beharra aldarrikatu zuen Frantziarentzat, bere burua jainkoarekin konparatuz, eta hala aritu da herrialdeko estatuburu karguan, bere autoritatea inposatzen, eta gutxitan, beharrezkoa denean soilik hitz egiten. Finean, buruzagitza gogorra, zentralizatua eta pertsonala du oinarri, eta hori ez da denen gustukoa izaten ari.

Erreformak balioen gainetik

Europarra, globalizazioaren aldekoa, horizontala funtzionatzeko eran, eta sistema tradizionalari buelta ematearen aldekoa, alderdien sistematik at: hala aurkeztu zuen bere burua Macronek duela lau urte, baina garaipen horretaz geroztik agerian utzi du bere lehentasuna, balioak baino gehiago, erreformak egitea dela. Ahalik eta azkarren, ahalik eta sakonenak eta eragin handikoak izateko.

Horrek, noski, askoren haserrea eragin du, eta, urteotako norabideak eta bozetako porrotak ikusita, iduri du Frantziako presidenteak bide txarretik ekin diola karguari eusteko asmoari. Ez erabat.

Batetik, Macronek herritarren artean duen babesa Nicolas Sarkozyk eta François Hollandek beren agintaldien garai berean zutena baino hobea da (%41ekoa); bestetik, txertatzera behartzeko harturiko azken erabakiak ere begi onez ikusi dituzte herritar gehienek (%64), nahiz eta, noski, kontrako iritziak sorrarazi eta manifestazioak eragin dituen. Eta, oro har, pixkanaka bada ere, pandemia bide onetik kudeatzen ari denaren sentsazioa gailentzen ari da. 2022ko bozen kanpainarako argudio zenbait bildu ditu Frantziako presidenteak, hortaz.

Macronek, ordea, ez du oinarrizko arazoetako bat konpondu urteotan: babes elektorala. 2017ko lehen itzulian botoen %24 eskuratu zituen, eta, bai, emaitza ona da, baina ez hainbestekoa, adibidez aurreko biekin alderatuz gero: 2007an, Sarkozyk %31 lortu zituen, eta, 2012an, Hollandek, %28,6. Inkestek, gainera, duela lau urteko babes bera aurreikusten diote 2022ko lehiarako: ona al da kopurua ez igotzea —edo jaistea— lau urteotan?

Horrekin lotuta, herritarrak konbentzitzeko arrazoiak izango ditu berriz ere kezkarako iturri. 2017ko bigarren itzulian Marine Le Pen eskuin muturrekoari alde handiaz gailendu zitzaion arren —babesen %66,1 lortuta—, boto emaile gehienek Le Penen garaipena eragozteko egin zuten haren alde. Gauza bera gertatu zen lehen itzulian: askok beldurra zioten Le Penen eta François Fillon eskuindarraren arteko lehiari. Eta, handik hona, Europako Parlamenturako bozetan izan ezik, gainontzekoetan LREMk izan dituen porrotek kezka eragin dute arrazoi horietara begira.

2017ko garaipena estrategia bati helduta bereganatu zuen: PS Alderdi Sozialista suntsitu zuen, oinarri elektoralaren parte handi bat kenduta —PSk botoen %6 eskuratu zituen—. Datorren urteko lehia, ordea, bestelakoa izango da, paisaia politikoaren eskuinean jokatuko baita; Macron horretaz jakitun dago, pare bat urte baitira Frantziako presidentea LR Errepublikanoak indar politikoaren boto emaileei begira jarria dela.

Agintaldia hasi eta berehala, ezkerrera eta eskuinera begira gobernatu nahi zuenak nahiko azkar hartu zuen alde bakarrera begiratzeko ohitura, eta horrek azaltzen ditu urteotan harturiko erabakietako batzuk; besteak beste, lan kodearen erreforma, aberastasunaren zerga (ISF) kendu izana, separatismoaren kontrako legea delakoa onarrarazi izana eta agintaldiko gobernuburuak, Edouard Philippe eta Jean Castex, LRko kide ohiak izatea; baita ministroetako batzuk ere: Ekonomia eta Finantzako Bruno Le Maire, eta Barneko Gerald Darmanin, kasurako.

Macronen oinarri elektoralaren eboluzioa ere agintaldian harturiko joeraren isla bilakatu da, Ifop etxeak uztailean macronismoari buruz egindako inkestak agerian utzi duenez. 2017an, boto emaileak gehienbat «zentro-ezkerrekoak» (%38) eta «zentro-eskuinekoak» (%35) zituen; aurten, «zentro-ezkerrekoak» jaitsi egin dira (%30era), eta «zentro-eskuinekoak», nabarmen igo (%45era). Hori bai, Frantziako presidenteak eskuinera egin duen arren, duela lau urte haren alde bozkatu zutenen gehiengoa (%81) ez da damutu bere hautuaz.

Indarguneak

Hala, inkesta horrek hainbat zantzu eman dizkio Frantziako presidenteari 2022an berriz ere irabazteko: batetik, boto emaileek uste dute «engaiamenduei eusteko gaitasuna» duela; bestetik, «irtenbide ekonomiko eta sozial egokiak» dituela; eta, azkenik, «maila presidentziala» duela. Horiek lirateke haren alde egiteko arrazoi nagusietako batzuk, hortaz.

Neurriei dagokienez, Macronen alde bozkatzeko prest egongo liratekeenei ezinbestekoa zaie klima larrialdiaren aurkako borrokan sakontzea, eta erretreten erreforma bat egitea, beste hainbat erabakiren artean; hain justu, azken hori abiatua du Frantziako presidenteak, baina, pandemiaren ondorioz, behin-behinean gelditzea beste aukerarik ez du izan.

Hortaz, litekeena da datozen hilabeteak hainbat neurri onartzeko une egokiz beteta egotea, kontuan harturik pandemiak hobera egin beharko lukeela eta inbertsioak egiteko garaia izango dela, krisi ekonomikoari aurre egiteko. Gainera, Frantziak Europako Batasuneko Kontseiluko presidentetza izango du 2022an, urtarriletik ekainera, eta Macronek erakusleiho hori balia dezake haren hautagaitza eta figura sendotzeko, batez ere presidentetzarako bozen kanpainarako.

Zer esanik ez Alemanian Angela Merkelek agintean ez jarraitzeak hutsune handia utziko duela talde komunitarioan, eta Frantziako presidentea hori betetzen saiatuko dela, Italiako lehen ministro Mario Draghiren baimenarekin.

Bien bitartean, begi bat oposizioko alderdiei begira ere izan beharko du, batez ere LRko eskuin tradizionalari, barne gatazka baitu bere presidentegaiaren inguruan, primarioak egin ala ez, eta, hautagai bakarra aurkeztu beharrean, bi aurkezteko arriskuan baitago. Zatiketa posible horrek, noski, Macroni egingo lioke mesede.

Eta, eskuinerago, badirudi Marine Le Pen ultraeskuindarra dela, gaur-gaurkoz, Frantziako presidentearen aurkari bakarra. Inkesten arabera, 2017koaren antzeko emaitzak izango lirateke lehen itzulian, baina bigarrenean Le Penen aldeko babesa nabarmen handituko litzateke (%34tik %45era); hori bai, ez litzateke nahikoa izango Macron garaitzeko.

Frantziako egungo presidenteak bigarren —eta azken— legealdia eskuratzen badu, hori egiten lehena bilakatuko da Jacques Chiracez geroztik eta estatuburuaren agintaldia zazpi urtetik bostera txikitu zutenetik. Macronek baditu kezkarako arrazoiak, baina arrakastan pentsatzekoak ere bai.

Bihar: Marine Le Pen.


Summary: Iruñeko hipika txapelketa prestatzeko erabiltzen ari diren makina bat sabotatu dute. Sabotajeak ez du ekitaldia eragotziko, eta Iruñeko Udaltzaingoa gertakaria ikertzen ari da.

Zizurko (Iruñea) hipika zentroak salatu du Iruñeko hipika txapelketa prestatzeko erabiltzen ari ziren makinetako bat sabotatu dutela. Iruñeko Udalak babestutako txapelketa Ziudadelan izanen da, irailaren 2tik 5era. Udaltzaingoa gertatutakoa ikertzen ari da.

Igande eta astelehen arteko goizaldean egin zuten sabotajea: hondeamakina baten kableak moztu zituzten. Hala ere, kalteak ez dira oso handiak izan, eta laster konpontzea espero dute. Maria Caballero Iruñeko Gizarte Zerbitzuetako zinegotziak gertatutakoa salatu du: «Gauza bat da ekitaldiari kritika egitea, eta beste bat batzuek hori boikota egiteko aprobetxatzea».

Horrez gain, zinegotziak azpimarratu du ekitaldiak aurrera jarraituko duela, eta Zizurko zentroari babesa helarazi dio: «Lehenengo aldia da Iruñean horrelako ekitaldi bat egiten dela, eta babes osoa ematen diogu».


Summary: Frankismoaren jazarpen ekonomikoa pairatu zutenen errolda egin du Nafarroako Gobernuak. 1936. eta 1966. urteen artean, 1.086 pertsonari ezarri zizkieten enbargoak, zehapenak eta bestelako zigor ekonomikoak Nafarroan

Fusilamendu, kartzelatze eta beste hainbat zigorrez gainera, erregimen frankistak bestelako jazarpen mota bat ezarri zien 1936ko gerra galdu zutenei: jazarpen ekonomikoa. Hala, errepublikazaleen aurkako enbargoak, ondasunen besterentzea eta diru zehapenak ohiko bihurtu ziren gerra garaian, baina baita diktadurapean ere. Jazarpen hori azaleratzeko ahalegina egin du Nafarroako Gobernuak, 1936. eta 1966. urteen arteko errepresio ekonomikoa pairatu zutenen errolda onduta.

Ana Ollo Herritarrekiko Harremanetako kontseilariak aurkeztu du egitasmoa gaur goizean. Nafarroan bizi diren 1.012 gizon eta 74 emakumeren aurka Ondasunen Konfiskaziorako Probintzia Batzordeak eta Nafarroako Erantzukizun Politikoen Eskualde Auzitegiak hasitako espedienteen datu pertsonalak eta gertaera nagusiak jasotzen dira errolda horretan.

Kontseilariak adierazi duenez, «Nafarroako Gobernuak beste urrats bat egin du memoriaren politika publikoen konpromisoan, erregimen frankistak inpunitatez gauzatutako giza eskubideen bortxaketa larrien biktimek eskubidea baitute egia jakiteko». Ollok gaineratu du errolda «kontsulta tresna garrantzitsua» izanen dela, bai militar kolpisten indarkeria ikertu nahi dutenentzat, baita jazarriak izan zirenen familientzat ere. «Errolda honek gordin-gordinean erakusten du nola jardun zen frankismoa garaituekin, enbargo, zehapen eta izapide motelen bidez, eta zigor larriak ezarri zizkien jada beste errepresio mota batzuk jasan zituzten ehunka pertsonari».

Espainiako Kongresuan tramitatzen ari den Memoria Demokratikoaren lege proiektua ere aipagai izan du Herritarrekiko Harremanetako kontseilariak. Haren irudiko, «aukera paregabea da» zigor eta kondena frankisten baliogabetze formala gainditzeko: «Biktimei ordain ekonomikoa emateko formulak diseinatu behar dira, aintzatespen eta aitortza pertsonalaren esparruaz harago».

Indarkeria «ezezaguna»

Ollorekin batera, aurkezpenean parte hartu dute Nafarroako Memoriaren Institutuko zuzendari Josemi Gastonek eta Institutuko Dokumentazio Zentroko arduradun Cesar Layanak. Gastonek azaldu duenez, errepresio ekonomikoaren inguruan eginiko ikerketa bat erabili dute errolda garatzeko. Zuzendariak gogorarazi du errepresio ekonomikoa «matxinatuen indarkeriaren beste forma bat» dela: «Indarkeria mota ezezagunenetako bat». Hain zuzen, jazarpen mota horren gainean informazio gutxi dagoenez, dei egin die halako zigorren frogak edo agiriak dituztenei, Nafarroako Memoriaren Institutuarekin harremanetan jar daitezen, inm@navarra.es helbidearen bidez Ikerketa lerro horretan sakonduko dutela iragarri du Gastonek, «zigor ekonomikoen arrastoa sakonago ezagutzeko eta espoliazio praktikekin zerikusia izan dezaketen jabetza-aldaketak ikertzeko».

Jazarpen ekonomikoak «hamaika aurpegi» izan zituela gaineratu du Layanak: «Harrapaketaren, konfiskazioen eta isunen forma hartu zuen, hasieran, eta geroago, legezkotasun itxura eman nahi izan zioten, 108. dekretuaren eta Erantzukizun Politikoen Legearen pean irekitako espedienteen bidez». Erroldan jasotako errepublikazaleei, esate baterako, ia 50 milioi pezetako zigor ekonomikoak ezarri zizkieten [300.000 euro], eta horrek «kalte ekonomiko oso larria» eragin zien. Fitxa pertsonal bakoitzean espedienteak, epaiak, errekurtsoak edo indultuak, besteak beste, kontsultatzeko iturriak eta artxiboak zehazten dira.

Errolda ikusgai dago Bake, Bizikidetza eta Giza Eskubideen Zuzendaritza Nagusiaren webgunean: https://pazyconvivencia.navarra.es/eu/memoria/errepresio-ekonomikoaren-errolda helbidean.


Summary: Kanporatze agindua jaso arren, Davidenean jarraitzeko asmoa dute Ttattolakoek. Auzitegian errekurtsoa jarri dute, eta elkarretaratzera deitu dute 18:30erako Hazparnen (Lapurdi).

Hazparneko (Lapurdi) Ttattola Gazte Asanbladako kideek ez dute abuztuaren 21ean okupatu zuten Davidenea eraikina uzteko asmorik. Hala jakinarazi dute gaur egin duten prentsaurrekoan. Atzo jaso zuten kanporatze agindua; gaur goizeko 10:30erako eraikina husteko zioen hark. Horren ordez, Ttattolakoek errekurtsoa jarri dute auzitegian, eta bi elkarretaratze deitu dituzte: bat gaurko, 18:30erako, eta bestea irailaren 4rako, larunbaterako.

Hemezortzi urteko ibilbidearen ondoren, 2020ko urtarrilean gaztetxeko kideek iragarri zuten Ttattola gaztetxea itxi egingo zela, «indarrez» bota zituztelako eraikinetik. Duela egun batzuk, ordea, — abuztuaren 21ean, zehazki— gaztetxeko kideek jakinarazi zuten beste eraikin bat okupatu zutela: «Hazparneko gazteok, urte bat eta erdi gaztetxerik gabe pasatu eta gero, etxe bat okupatzea deliberatu dugu». Sareetan zabaldutako mezu baten bidez eman zuten atzo kaleratze aginduaren berri, eta dei egin zuten elkarretaratzeetan babes ematera.

Beste eraikina hartu zutenean Ttattolako kideek BERRIAri azaldu ziotenez, urte eta erdi horretan batzarrak egiten aritu ziren, eta, azkenean, herriko kale nagusiko eraikin batean sartzea erabaki zuten. «Ekintza kulturalak egiteko, herria dinamizatzeko eta jendea elkartzeko gune bat izatea nahi dugu. Hau da, gaztetxe rol bat betetzea», esan zuten. Gaur berretsi dute hori. Okupatu zuten eraikinak hamar urte zeramatzan hutsik: «Pisuak alokatzen dituen enpresa batena da, eta jabeak atzerrian bizi dira. Azken hamar urteotan ez du inork baliatu eraikina».


Summary: Madrilek Rugui siderurgia taldea erreskatatuko du. Maileguetan 25 milioi euro jasoko ditu. Euskal Herrian lantegiak ditu. Lagundutako bigarren siderurgia da, Tubos Reunidosekin batera.

Espainiako Gobernuak Rugui siderurgia taldea erreskatatuko du, 25,03 milioi euroko laguntza publikoarekin. Aurreikusita dago gaurko Ministroen Kontseiluan berrestea erabakia. Enpresa horrek eta bere filialek lantegiak dituzte Euskal Herrian, Azkoitian (Gipuzkoa), Gernikan (Bizkaia) eta Beriainen (Nafarroa). Egoitza Sorian (Espainia) du. Guztira, 300 zuzeneko langile ditu eta 1.000 zeharkako. Bereziki, autogintzarako eta eraikuntzarako altzairuak ekoizten ditu.

Espainiako Gobernuak iazko uztailean sortu zuen COVID-19agatik kaltetutako enpresak erreskatatzeko funts berezia, eta ordutik beste sei enpresarekin erabili du: Air Europa, Avoris, Plus Ultra, Duro Felguera eta Tubos Reunidosekin. Azken horrekin batera, lagundutako altzairugintzako bigarren taldea izango da.

Sektoreak azken hilabeteetan susperraldia bizi duen arren, COVID-19 dela-eta enpresa batzuk zailtasun handiak izaten ari dira pandemiaren aurretik zituzten arazoei aurre egiteko. Ruguik azaldu duenez, bere negozioa ahuldu egin zen 2019an hiru faktorerengatik: Alemaniako merkatuaren geldialdiagatik, brexit-agatik edo AEBeek altzairuari jarritako muga zergengatik.

Ruguik jasoko duen 25,03 milioi euroko laguntza bitan banatuko da: 13.525.000 euroko partaidetza mailegua jasoko du eta 11.500.000 euroko mailegu arrunta.

Erreskate funts berezia kudeatzen duen batzordeak laguntza hori onartzea erabaki du enpresaren egoera ekonomikoa eta juridikoa zein den aztertu eta enpresak bideragarritasun plan bat aurkeztu ondoren.

Bere negozio planean taldeak nabarmendu du 2023rako bere produktuak karbonoan neutroak izatea aurreikusten duela. Ruguik, Euskal Herrian jarduten duten gainerako altzairutegi guztiek bezala, labe elektrikoak erabiltzen ditu eta txatarra birziklatzen du, batez ere automobilgintzak sortzen duena.


Summary: Nafarroako Gobernuak «beharrezko esperantzaz» ekin dio urte politikoari. Maria Txibitek nabarmendu duenez, Nafarroa «berreskuratze eta berraktibatze ekonomiko zein sozial betean» sartua dago.

Ohi bezala, Nafarroako Gobernuak irailaren atarian zabaldu dizkio ateak urte politiko berriari. Nafarroako Gobernuko presidente Maria Txibitek prentsaurrekoa egin du irekiera ekitaldi gisan, eta hitzez zehaztu ditu gobernuak parez pare dituen hainbat asmo eta erronka. Aitortu du joandakoa «urte oso gogorra» izan dela, batik bat pandemiarengatik, baina irmoki adierazi du badela «baikor izateko arrazoirik». Haren hitzetan, «premiazkoa den esperantzaz begiratu behar da aurrera».

Izurriak korapilatu dituen sektoreen egoera hobetzea da Nafarroako Gobernuaren erronketako bat, Txibiteren arabera. Besteak beste, urratsak egin nahi dituzte lehen arretako zentroetan aurrez aurreko arta berreskuratzeko, itxaron zerrendak murrizteko, eta «aurretik ere baziren hutsuneak betetzeko»: profesionalek eskasiari kontra egiteko, adibidez. Halaber, osasun mentalari erreparatu beharra nabarmendu du Txibitek: «Izurritea erretiratutakoan bistan geldituko da pandemiak buru osasunean eragindako ajea».

Osasun arlorako bakarrik ez, esparru ekonomikorako eta sozialerako asmoak ere zehaztu ditu gobernuak. Esaterako, presidenteak azaldu du urtea bukatzerako eginak izanen direla Nafarroako trafiko eskuduntzen transferentziak. Gainera, datozen hilabeteetan jarriko dute martxan herrialdeko errepideen kudeaketaz arduratuko den Nafarbide enpresa publikoa, eta, bestalde, Txibitek jakinarazi du orain arte Nafarroan inoiz egin den Lan Eskaintza Publikorako deialdirik handiena eginen dutela, batik bat behin-behinekotasunari aurre egiteko.

Aurrekontu ekonomikoari dagokionez, Txibitek argitu du joan diren urteetan bezala jardungo dutela: «Talde politiko guztiekin izanen gara harremanetan». Negoziazio horiei dagokienez, UPNko presidente eta bozeramaile Javier Esparzak dagoeneko erantzuna eman dio Txibiteri, kritiko: «Inork ez du sinesten gobernuak guztiekin hitz egiteko asmoa duenik. Eskutik heldua du EH Bildu, eta EH Bilduren eskutan dira».

Aitortza herritarren ahaleginari

Kazetarien aurrean egindako agerraldian, Maria Txibitek zenbait alditan eskaini dizkie esker oneko hitzak Nafarroako biztanleei. Besteak beste, azaldu du Nafarroak herritarrek egindako ahaleginari esker erdietsi duela pandemian aurrera egitea. «Mila esker erakutsitako arduragatik, denak elkarrekin ari gara gauzak lortzen», esan du herritarrei zuzenduta. Gazteetan ere jarri nahi izan du arreta: «Inork ez bezala sufritu dituzte izurritearen eraginak, eta oso eskertzekoa da, adibidez, txertatzeko ordenan haien txanda azkena izanik ere une oro erakutsi duten eskuzabaltasuna».


Summary: EBko biztanle helduen %70 txertatuta daude. Europako Batzordeko presidente Ursula von der Leyenek jakinarazi du.

«Europako Batasuneko helduen %70 guztiz txertatuta daude. Eskerrak eman nahi dizkiet lorpen honetan lagundu duten guztiei», Europako Batzordeko presidente Ursula von der Leyenek pozarren jakinarazi du gaur albistea, baina bertan goxo ezin dela geratu ere argi esan du: «Harago egin behar dugu. Herritar gehiago txertatu behar ditugu Europan, eta munduko gainerako tokietan ere txertoak jartzen lagundu behar dugu».

Osasun komisario Stella Kyriakidesek esan du portzentaje horretara helduta «benetako mugarria» jarri dela. Izan ere, usu nabarmendu izan dute osasun agintariek herritarren %70 txertatzea erabakigarria izan daitekeela taldeko immunitatea lortzeko, eta izurriari aurre egiteko. Izurria bizi dago oraindik, hala ere, eta gero eta iritzi zabalduagoa da oraindik ere, ehuneko handiagorik lortu gabe, zaila izango dela izurria kontrolatzea.

Txertaketak egun ez du guztiz eragozten gaitzaren transmisioa. Birusaren aldaerak, gainera, ugaritzen ari dira, eta horrek zaildu egiten du dena. Horregatik, adi jarraitzeko deia egin du Kyriakidesek ere. «Ezin dugu hemen geratu. Aldaera berrien ondorioz, %70a gainditu egin behar dugu, seguruago egoteko».

Europako Batzordeak xede gisara jarria zuen helduen %70 txertatzea uda amaitu aurretik. Helburua lortuta ere, aldeak badira. Irlandan, adibidez, helduen %85,5 daude txertatuta, Bulgarian, %20. «Arrakala» horiek apaltzera egin nahi du orain Europako Batzordeak. Txertoaren hirugarren dosi bat jartzea aztertzen ari dira hainbat herrialde baina Botiken Europako Agentzia EMAk ez du eman horren gaineko onespenik.

Hego Euskal Herrian txertaketa pauta 2.027.565 lagunek osatu dute; herritarren %70eko langa gainditu du.


Summary: Brontzea eskuratu du Leautek errepideko C2 mailan. Bere hirugarren domina da Jokoetan, eta honezkero urrea, zilarra eta brontzea irabazi ditu.

Alexandre Leauteren jarduna emankorra dabil izaten Tokioko Paralinpiar Jokoetan. Hirugarren denbora onena eskuratu du, astearte honetan, errepideko txirrindularitzako C2 mailan, eta brontzezko domina gehitu du bere palmaresera. Proba honetako irabazlea Darren Hicks (Australia) izan da, eta bigarren sailkatua Ewould Vromant (Belgika) izan da.

Gaurko brontzeaz gain, urrezko eta zilarrezko dominak ere eskuratu ditu Ahurtin (Lapurdi) bizi den txirrindulariak. Denbora onena ezarri zuen pistako C2 diziplinako 3.000 metroko bakarkakoan pasa den ostegunean, eta hurrengo egunean bigarren egin zuen pistako 1.000 metroko erlojupekoan.

Eduardo Santasek ere ez du esku-hutsik amaitu errepideko C3 mailan. Domina lortzetik urrun gelditu ez baldin bada ere, diplomarekin konformatu behar izan da bosgarren denbora onena egin eta gero.

Igeriketan, aldiz, dominarik ez dute eskuratu, baina Nahia Zudairek eta Iñigo Llopisek diploma lortu dute. Zubietakoa brontzea eskuratzetik pausu batera gelditu da, laugarren egin baitu 400 metroko estilo librean. Donostiarraren kasuan, bigarren diploma da irabazten duena Joko hauetan; kasu honetan, 400 metroko estilo librean baita ere. Mahai tenisean ere diploma lortu du Iker Sastrek, Hego Korearen aurka galdu eta gero final-laurdenetan.

Bestalde, euskal ordezkariek ez dute zorterik izan saskibaloian. Agurtzane Egiluz eta Beatriz Zudaire ez dira finalerdietan izango, Alemaniaren aurka galdu eta gero (57-33). Dominaren lehiatik kanpo gelditu baldin badira ere, diploma ziurtatuta daukate. AEBren aurka jokatuko dute zazpigarren postuarengatik, ostegunean (08:00).


Summary: 427 positibo atzeman dituzte Hegoaldean, egindako testen %5,2. Bizkaian atzeman dituzte kasu positibo gehien: 206 izan dira. Atzetik, Gipuzkoa, Nafarroa eta Araba

OME Osasunaren Mundu Erakundearen arabera, izurria kontrolpean jartzen haste aldera, ezinbestekoa da egiten diren testen artean %5 baino gutxiago izatea positiboak. Eta ehuneko horretatik hurbil daude datuak, Hego Euskal Herriko osasun sistemek egindako azken jakinarazpenen arabera: atzo 8.189 test egin zituzten denera, eta horietako 427k eman zuten emaitza positibo, alegia, testen %5,2 izan ziren.

Erietxeetan, hala ere, oraindik agerikoa da izurriaren zama. Osasunbideko erietxeetan COVID-19a duten 80 pertsona daude ospitaleratuta, eta 25 larri daude, ZIU Zainketa Intentsiboetako Unitateetan. Nafarroako Osasun Departamenduak jakinarazi du, halaber, igaro orduotan bi pertsona hil direla gaitzaren ondorioz: 78 urteko gizon bat eta 92 urteko andrazko bat.

Osakidetzako zentroetara azken orduotan gaitzak jotako 31 pertsona eraman dituzte. Hala ere, jaitsiera bat dago COVID-19arekin gela arruntetan dauden pazienteen kopuruan: 196 dira orain, eta abuztuaren 17an 256 ziren. ZIUetan daudenetan ez da aparteko jaitsierarik: 72 paziente daude, eta abuztuaren 17tik egun bakarrean izan dira 70 baino gutxiago. Abuztuaren 27an, hain zuzen ere, 69 izan ziren.

Txertaketan aurrerapauso agerikoa egin da asteon: Hego Euskal Herriko biztanleen 70ek jadanik osatua dute txertaketa pauta.


Summary: Donostiako metroaren aurkako protesta egin dute Miramar aurrean. Lanak eteteko eskatu dute, iritzita azpiegitura hori ez dela beharrezkoa.

Eusko Jaurlaritzak urte politikoko lehen gobernu kontseilua egin du gaur goizean Donostiako Miramar jauregian, eta, urtero legez, Donostiako metroaren aurkakoek protesta egin dute jauregiaren aurrean. Dozenaka lagun elkartu dira Kontxako erlojuen inguruan, eta handik manifestazioan joan dira Miramarreraino, Jaurlaritza, entzun: metroa gelditu. Behargabekoa, xahuketa, erokeria lelopean.

Guardasola horiak eskuan, Satorralaia plataformak salatu du abuztuan berriro ekin dietela Kontxako hondartza inguruan egiten ari diren zulaketa lanei. «Obra hori egitea astakeria bat da edonondik, tunela zulatzeak hirigunean eragingo dituen arriskuez proiektuan egiten diren ohartarazpen latzak kontuan hartuta. Kontxako hondartzaren lurpean ere kalte larriak eragin direla egiaztatu du Itsasertzetako Zerbitzuak», ohartarazi du plataformak.

Era berean, azaldu du Jaurlaritza eta Donostiako Udala «gezurretan» aritu direla Donostian «metroaren eraikuntzak dituen inpaktuen, kostu errealen eta helburuen» inguruan: «Gure ustez, gehiegikeria hau Donostian sustatzen ari den hiri ereduaren eta turismoan oinarritutako eredu ekonomikoaren ondorioa da. Horrek espekulazioa areagotzea eta inbertsoreen interes ekonomikoak bizilagunen eta langileen beharren gainetik jartzea dakar berekin».


Summary: Europako Batasunean, lobbygintzan AEBtako teknologia konpainia handiek jartzen dute diru gehien. Batez beste, urtero, konpainiek 97 milioi euro gastatzen dituzte lobbyetan. Iaz, Googlek, Facebookek eta Microsoftek 5 milioi eurotik gora gastatu zituzten, besteak beste.

Google, Facebook eta Microsoft dira Europako Batasunean lobbygintzan diru gehien jartzen duten konpainiak, Corporate Europe Observatory eta Lobby Controlek gaur argitaratutako ikerketa baten arabera. AEBetako erraldoi teknologikoen helburua haien itzelezko nagusitasuna geldiarazteko mugimenduei aurre egitea da, bai Europako Batzordearen ikerketa eta isunei, bai Europako Parlamentutik etor daitezkeen arau berriei ere.

Bi dira konpainia horiek lobbygintzaren bitartez kamustu edo, behintzat, haien mesedera lerratu nahi dituzten legeak: Merkatu Digitalen Legea eta Zerbitzu Digitalen Legea.

Baina teknologikoak ez dira bakarrak. Ikerketaren arabera, 612 konpainiak, interes taldek eta elkartek urtero 97 milioi euro gastatzen dituzte lobbyetan, ekainean EBko Gardentasun Erregistroan aurkeztutako datuen arabera.

Sektore askotakoak dira; besteak beste, farmazeutikoa, erregai fosilena, finantzarioa eta kimikoa. Baina, Bruselako lobbygintzari erreparatzen dioten gobernuz kanpoko erakundeen ustez, «teknologiako konpainia handiek eta, oro har, industria digitalak gero eta presio handiagoa egiten dute. Horrek ondo islatzen du sektoreek gizartean duten garrantzi handia».

Horien artean, Googlek iaz 5,75 milioi euroko gastua gainditu zuen; Facebookek 5,5 milioi gastatu zituen; Microsoftek, 5,25 milioi; Applek, 3,5 milioi; Huaweik, hiru milioi; eta Amazonek, 2,75 milioi.


Summary: Izurria eta egoera sozioekonomikoa lehentasun Jaurlaritzaren urte politikoa abiatzeko Gobernu Kontseiluan. Jaurlaritzak aurten lortu nahi ditu beste bederatzi eskumen

Jaurlaritzak urte politikoko lehen Gobernu Kontseilua egin du gaur, Donostiako Miramar jauregian. Gobernuaren eta gizartearen egoera izan dute hizpide. Jarraian, Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak prentsaurrekoa eman du, eta pandemiaren eta egoera sozioekonomikoaren bilakaeran jarri du arreta.

Urriaren 1etik aurrera Urkulluren gobernuaren esku geratuko da espetxeen eskumena; beraz, hari egokituko zaio Zaballako (Araba), Basauriko (Bizkaia) eta Martuteneko (Gipuzkoa) kartzelak kudeatzea. Horri dagokionez, Jaurlaritzak gizarteratzeko erakunde propioa sortu duela gogorarazi du, eta azaldu asmoa dela datorren urteko urtarrilean hastea lanean. Urkulluren arabera, espetxeetan daudenei lan egiteko aukera eman nahi diete, «betiere birgizarteratzeko helburua izanda».

Horrez gainera, Espainiako Gobernuak eta Jaurlaritzak atzeratuta dituzte eskumenen transferentziei lotutako lanak; apirilean, bi gobernuek lau eskumenen inguruko akordioa itxi zuten, nahiz eta martxorako 11 ziren Jaurlaritzaren esku utzi beharreko eskumenak. Jaurlaritzako lehendakariak esan du espero duela egutegiari erreparatzea eta hori betetzea: «Itxaropena da aurten eskualdatuko diren beste bederatzi eskuduntza jorratzea».

Autogobernu ereduaz eta estatus politikoaz ere aritu da Urkullu, eta gogoeta sakona behar dela esan du: «Estatus politikoari dagokionez, legebiltzarrean dago kokatua eztabaida, eta hari dagokio horri eustea. Legealdi honetako urte bat igaro da, eta uste dut nabarmenagoa dela eguneratu egin behar dugula aitortutako autogobernua, eta garatu». Azpimarratu du gobernuak autogobernua defendatu behar duela.

Ekiteko arloak

Jaurlaritzak hastekoa den urte politikoan izango dituen lehentasunen artean, izurria nabarmendu dute. Urkulluk adierazi du «zailtasun eta oztopo askorekin» bada ere joerari buelta ematea lortzen ari direla. Hiru helburu zehaztu ditu datozen asteetara begira: intzidentzia tasa 100.000 biztanleko 300etik behera kokatzea, ZIUetako okupazioa murriztea eta 12 urtetik gorako biztanleen % 85ek txertoaren bi dosiak hartuak izatea —%70 inguruan dago egun—.

Gainera, lehentasunezkotzat jo dute ikasturtea segurtasun neurri guztiekin hastea. Urkulluk gogorarazi du atzo eguneratu eta zabaldu zutela protokoloa.

Lehendakariak esan du testuinguruak hobera egin duen arren ikasturte berrian «zuhurtziaz» jokatu behar dela: «Gure nahia da hezkuntza hitzarmena sendotzea hezkuntza komunitate osoarekin. Hau aukera bat da etorkizuneko euskal hezkuntza eredua berritzeko eta sendotzeko».

Horrez gain, adierazi du Kontseiluan egoera sozioekonomikoaren inguruko hausnarketa egin dutela. Urkulluren arabera, euskal ekonomiaren eta enpleguaren bilakaera positiboa «sendotzen» ari da. Halere, merkataritza, kultura eta ostalaritzan oraindik ere zailtasunak dituztela adierazi du. «Dena den, datuek hobekuntzarako bilakaera erakusten dute. Industria indartsu ateratzen ari da krisitik». Susperraldi ekonomikoa «lan merkatura iristen» ari dela dio.

«Datu itxaropentsuak dira, baina argi dugu epe luzeko bilakaera bati aurrea hartu behar diogula. Krisian galdutako enplegu guztia berreskuratu behar dugu, eta, aldi berean, gure ekonomia eraldatzeko eta berritzeko faseari ekin behar diogu». Hiru trantsiziori «arrakastaz» heldu nahi diotela ere argitu du: teknologiko-digitalari, energia-ingurumenekoari eta osasun-gizartekoari. «Aurrekontu gidalerroak, Berpiztu programa eta Europako funtsetarako Euskadi Next plana dira eraldaketa berde, digital eta sozialari ekiteko oinarriak», azpimarratu du Urkulluk.


Summary: Donostia Festak-ek kultur jarduerak antolatu ditu euskal jaien ordez. Jardueretan nahi duen orok parte hartu ahal izango du, aurreikusitako edukiera bete arte.

Aste Nagusiarekin gertatu den bezala, euskal jaiak ere ez dira ospatuko Donostian. Baina, hala ere, Donostia Festak-ek iaz egin zuen moduan, formatu txikiko kultur jardueren programa bat prestatu du, estropaden bi igandeen inguruan. Kaleko programazioa ostiral eta larunbatean izango da, Trinitate plazan, estropadetako bi igandeak aprobetxatuta.

Musikaren atalean, bi kontzertu egongo dira: irailaren 3an Faltriqueira taldearen Luas de Prata kontzertua. Horretan, hogei urteko ibilbide musikala ospatuko dute, eta, horrekin batera, duela gutxi hil zen Javier Area musikaria omenduko dute; eta irailaren 11n, Errenteriako musika Banda eta Udaleko Txistulari Taldeak, Donostiako Udalaren Musika eta Dantza eskolako ikasleen laguntzarekin, Gabiltza kalez kale kontzertua emango dute. Bertan, XIX. eta XX. mendeko euskal musikarien (Sorozabal, Sarriegi, Ibarrondo, Oiartzabal...) obrak eskainiko dituzte.

Dantzari dagokionez, irailaren 4an, Sueltoko Dantza Txapelketa egingo da. Bestela ere, poesia ere izango da: bi errezital musikatu egingo dira, Viktoria Eugenia antzokiko Club Aretoan (gonbidapena behar da), irailaren 6 eta 7an; eta Donostia Bertsotan Trinitate plazan izango da, irailaren 10ean.

Irailean pilota, eta lehen aldiz, boloek ere tartea izango dute: Donostialdeko Esku Pilota Txapelketa egingo dute Trinitate plazan, eta I. Bolo Txapelketa irailaren 11n izango da, 17:30etik aurrera, Arrobitxulo parkean.

Egitaraua Sagardoak elkartzen gaitu kanpainaren aurkezpenak osatzen du. Horretan, Gipuzkoako Sagardogileen Elkarteak aurtengo sagar uzta eta udazken honetako sagardo kanpaina aurkeztuko dute, irailaren 7an, Trinitate plazan. Horrez gain, Nekazaritza ekologikoaren merkatua eta Gipuzkoako Tomate Lehiaketa, irailaren 4an izango dira; eta haurrei dagokienez, San Telmo Museoan, irailaren 12ra arte, erraldoiak ikusgai egongo dira.

Aipatutako kultur jarduera horietan, nahi duen orok parte hartu dezake, aurreikusitako edukiera bete arte.


Summary: Guatemalako bi jeneral ohi epaituko dituzte indigenen sarraskiagatik. Gizateriaren kontrako delitua, genozidioa eta desagertze behartuak egotzi dizkie fiskaltzak Benedicto Lucasi eta Manuel Callejasi. 1978. eta 1982. urteen artean, ixil etniako 1.700 lagun baino gehiago hil zituzten.

Benedicto Lucas eta Manuel Callejas Guatemalako armadako jeneral ohiak epaituko dituzte, 1978. eta 1982. urteen artean ixil etnia indigenako 1.731 lagunen hilketarekin zerikusia izan zutelakoan.

Fiskaltzak 2020ko martxoan egin zuen eskaria, eta epaileak gaur hartu du erabakia; hortaz, Lucas eta Callejas gizateriaren kontrako delituagatik, genozidioagatik eta desagertzen behartuengatik epaituko dituzte. Herrialdearen iparraldean 23 komunitate suntsitu zituzten 31 sarraskiren atzean daudela argudiatu du akusazioak.

Erdialdeko Amerikako herrialdean izandako gerra zibilak (1960-1996) 250.000 hildako eta 50.000 desagertu utzi zituen, eta bi jeneral ohiei egotzitakoak gatazkako garairik odoltsuenean egin zituzten.

Errudunak direla ebatziz gero, ez litzateke jasoko luketen lehen zigorra izango, 2018an biei ala biei 30 urteko espetxealdiak ezarri baitzizkieten 1981ean haur bat desagerrarazteagatik. Kartzelan daude egun.

ODHAG Guatemalako Artzapezpikutzaren Giza Eskubideen Bulegoak begi onez ikusi du epailearen erabakia, eta, ohar baten bidez, honakoa adierazi du: «Justizia ospatzen dugu, berandu dabilena, baina biktimen duintasunaren borrokaren eta memoriaren ostertzera hurbiltzen dena».

Ia 200 lekuko eta adituen 148 txosten aurkeztu zituzten akusazioa frogatzeko, ODHAGek oroitarazi duenez: «Inteligentzia militarrak modu faltsuan jo zituen ixil indigenak estatuaren etsai gisara, gerrillekin harremana zutelakoan».

Berradiskidetzerako Justizia Elkartearen arabera, Lucasen agindupean 12.400 lagun baino gehiago hil zituzten militarrek etnia hori bizi zen eremuan.

Militar ohia Romeo Lucas presidente ohiaren (1978-1992) anaia da, eta armadako brigada jenerala izan zen, buruzagitzaren parte izateaz gain; Callejas, berriz, jenerala izateaz gain, inteligentzia adarraren buruzagia ere izan zen Guatemalako armadan.

Beste zigorrak

2013an, Jose Efrain Rios Montt herrialdeko diktadore (1982-1983) izandako jenerala 80 urteko espetxealdira zigortu zuten bere agintaldian ixilen kontra egindako genozidioagatik —lehen aldiz epaitu zuten estatuburu ohia izan zen—, baina gerora herrialdeko Auzitegi Konstituzionalak bertan behera utzi zuen erabaki hori, zigorra ebatzi zuen epaileak Konstituzionalaren agindu batzuk bete ez zituelakoan.

Agintari ohiaren kontrako auzian, Hector Rosada Granados UNRG gerrillarekin bake negoziazioetan parte hartu zuen Guatemalako Gobernuko ordezkariak aitortu zuen «ixilen eremuan 1981-1983 artean estatuak genozidioaren» delitua egin zuela «sistematikoki».

Rios Monttek de facto gobernatu zuen Guatemalan 1982 eta 1983 artean, 46 urteko gerra zibileko urterik odoltsuenetan. Hamazazpi hilabete egin zituen agintean: tarte horretan, egunero 800 hilketa gertatu ziren batez beste.

2015ean, berriz, Hector Mario Lopez Fuentes Guatemalako jeneral erretiratua hil zen, etnia horren kontrako genozidioagatik zigortua eta Rios Montteren legealdian Defentsako Estatu Goreneko burua izana; indigena horiek desagerrarazteko Victoria 82 planaren egile intelektualtzat hartua zen Lopez Fuentes.


Summary: CCOOk Petronorri eskatu dio langile denak ateratzeko erregulaziotik. Sindikatuak espero du justiziak legez kanpokotzat jotzea Bizkaiko findegiko enplegu erregulazioa. Enpresak berretsi du urriaren 1ean amaituko dela, eta gogoratu du 140 milioi euroren galerak izan zituela iaz.

CCOO sindikatuak uste du Petronorreko Aldi Baterako Enplegu Erregulazioa legez kanpokotzat joko duela justiziak, baina, haren erabaki baten zain egon gabe, erregulazioan dauden langile guztiak lan ordutegi ohikoan has daitezen eskatu dio zuzendaritzari. Urriaren 1ean amaituko da erregulazioa, eta dagoeneko ordutegi murriztuarekin ari ziren zenbait behargin hasi dira galdutako orduak berreskuratzen, baina CCOOk behargin guztiak nahi ditu erregulaziotik kanpo orain.

Bizkaiko birfindegiak erabakitako ABEE horrek 120 egun egin ditu indarrean, eta langileen mobilizazioak eragin ditu uda osoan. Sindikatuak dio erregulazio horrek ez duela ezer konpondu eta enpresak emaitza ekonomiko positiboak izan dituela aurtengo lehen seihilekoan. «Benetan da beharrezkoa azken egunera arte estu hartzea gure lankideak», galdetu du ohar batean CCOOk.

Petronorren arabera baiezkoa da erantzuna. Enpresak erantzun du, ohar batean, plantaren %40 geldirik dagoela azken hamasei hilabeteotan, eta 4.000 orduko trebakuntza eman diela jarduerarik gabe geratu diren eremu horietako beharginei. 2020. urtean 140 milioi euroko galerak izan dituela gogoratu du, eta argitu ABEEak «bakarrik hamasei langileri» eragin diela lanaldi osoan; gainontzekoei soilik ohiko ordutegiaren %5 kendu zaiela. Enpresak berretsi du urriaren lehenean bukatuko dela ABEEa, eta dena doala «industria planarekin bat».


Summary: Elkarbanatzea oinarri duten erakusketak eta topaketak egingo dituzte Getxophoton etzitik aurrera. 30 ekintza baino gehiago izango dira Getxoko argazkilaritza jaialdian, eta hainbat proiektu digital ere bilduko ditu. Irailaren 26ra bitartean egingo da.

Elkarbanatzetik abiatuta mamitu du Begihandi taldeak 15. Getxophoto argazkilaritza jaialdia. 26 erakusketa ikusi ahal izango dira ostegunetik irailaren 26ra bitartean, eta, orotara, 30 ekintza baino gehiago egingo dituzte, topaketak ere eskainiko baitituzte, besteak beste. Aurten, Getxoko (Bizkaia) beste auzo bat gehituko da egoitza gisa, Itzubaltzeta, eta Bilbora eta Donostiara ere eramango dituzte pare bat erakusketa. Iazko aldian bezala, eremu digitalak indarra izango du oraingoan ere, eta ekoizpen propiorako tokia egongo da, orobat: lau proiektu estreinatuko dira, zehazki.

Erakusketa ohikoak zein «bereziagoak» egongo dira, Jon Uriarte jaialdiko zuzendari artistikoak iragarri duenez, eta nazioarteko artisten lanak ere erakutsiko dituzte festibaleko hamabost egoitzetan, gehienak aire librean. Esaterako, Hoda Afsharren Agonistes argazki bilduma ikusi ahal izango da Zabala ikastetxean. Australiako gobernu langile ohien salaketetatik abiatuta, erakusketak agerian uzten ditu administrazio publikoaren abusuak immigrazioari, gazteen atxiloketei eta dibertsitate funtzionalari dagokienez.

Azokan, berriz, Zahara Gomezen Recetario para la memoria proiektua kokatuko dute, narkotrafikoarekin eta krimen antolatuarekin lotutako milaka desagertzeei buruzkoa. Indarkeriaz mintzo da, halaber, Etinosa Yvonne artista Itzubaltzetako kultur etxean erakutsiko duten It’s all in my Head lanean; Nigeriako terrorismoak eragindako bortxa ageri du, hain zuzen. Aitzitik, haragiaren industriak ingurumenean duen eragina agertzen du Mishka Hennerren Feedlots-ek, Ereaga hondartzan.

Erakusketetatik harago

Erakusketez gain, beste hiru zutabe izango ditu programazioak, Jokin Aspuru jaialdiko zuzendariaren arabera: eremu digitala, hezteko funtzioa eta topaketak. «Ikusizko kultura sarean ere badago», eta, horrenbestez, digitalki bakarrik ikus daitezkeen edukiak ere prestatu dituzte. Janariarekin egiten den bezala, artea ere etxez etxe eramateko proiektu bat garatu dute Sebastian Schmiegek eta MawatreSek: Gallery Dellivery. Banatzaile batek erakusketa bat helaraziko dio bezeroari, eta hark ordubetez ikusteko aukera izango du, eta, nahi izatekotan, piezaren bat erostekoa ere. Aldiz, «eutanasia digitala» eskaintzen dute Roc Hermesek eta Daniel Moreno Roldanek Instadeath tailerrean. «Instagramekin harreman gatazkatsua duten erabiltzaileei zuzenduta dago», zehaztu du Aspuruk.

Hezkuntza artistikoari dagokionez, jaialdiaren eta publikoaren bitartekaritza eskaintzen du Getxophotok. Hala nola Alaia Martin eta Imanol Uria bertsolariak, eta Yogurinha Borova eta Belakoko Cris Lizarraga musikariak ariko dira zeregin horretan, bisita gidatuak eginez edota haien proposamenak ezagutaraziz. Bestalde, argazkilari egonkortuekin zein hasiberriekin topaketak antolatu ditu festibalak.

Kanpoan ondutako proiektuak ez ezik, lan propioak ere erakustea du xede Getxophotok. Aurtengo aldian, jaialdirako propio egindako lau ekoizpen izango dira, eta haietako bat da Gallery Dellivery. Dina Kelbermanen Your Hail Photos da beste bat: udalerriko Gizarte Zerbitzuetako eraikineko fatxadan, txingor bola mardulak eusten dituzten eskuen argazkiak kokatu ditu. Blanca Munten Alerta Vecino, berriz, WhatsApp aplikazioan garatutako herritarren zaintza sare bat da. Azkenik, Begoña Salazarren argazki albumak digitalizatuko dituzte: bizilagunek emandako Getxoren irudi andana bat biltzen dituzte albumok.

Getxotik harago, Junoren Las dos hebras erakusketa Bilboko eta Donostiako Fnac dendetan ere erakutsiko dute, eta Lebohang Kganyeren Ke Lefa Laka hartuko du Gipuzkoako hiriburuko Tabakalerak.


Summary: Zeintzuk dira ikustaldi gehien dituzten euskarari buruzko bideoak?. Oihartzuna izan du BBC News Mundok euskarari buruz argitaratu duen bideoak, baina ez da gisa horretako lehenengoa. Ikustaldi gehien dituenak bi milioitik gora ditu.

Zeresana eman du BBC News Mundo kateak sareetan argitaratu duen euskarari buruzko bideoak. Leire Ventas kazetariaren ikus-entzunezkoak euskara eta haren ezaugarriak aztertzen ditu, baita dituen bitxikeriak ere: desagertzeko zorian izan zela kontatzen du, gaztelerak dituen euskararen maileguetako batzuk aipatzen ditu... Bi egunean 100.000 ikustaldi baino gehiago lortu ditu, baina horrenbesteko berritasuna al dakar bideo horrek?

Egiari zor, ez. BBC News Mundo bezalako hedabide garrantzitsu batek euskarari buruzko bideo bat argitaratzeak sekulako oihartzuna du, bai, baina aurretik ere badira asko hedatu diren antzeko bideoak. Artikulu honetan horietako batzuk bildu ditu BERRIAk.

Youtuberen zenbakien arabera, plataforma horretan gehien ikusi den euskarari buruzko bideoak 2,3 milioi bisita ditu. Langfocus erabiltzaileak igo zuen 2016ko maiatzean, eta hark ere arrakasta izan zuen hasieratik: lehen lau egunetan 70.000 ikustaldi inguru izan zituen. Basque - A Language of Mystery (Euskara - Misteriodun hizkuntza) izenburu duen ikus-entzunezkoan azalpenak ematen dituena Paul Jorgensen hizkuntzalari kanadarra da, eta hizkuntza gutxituen inguruko bideo mordoa du.

Plataforman dauden bideo batek baino gehiagok uztartzen dute euskara Euskal Herriaren historiarekin. Badira halako bi, gutxienez, milioi erdi bisita inguru dituztenak. Bat, gainera, The Guardian Erresuma Batuko egunkariak 2011n igotakoa da. Beraz, baditu aurrekariak BBCren bideoak.

Jendea euskaraz hitz egiten entzuteak ere sortu izan du jakin-mina. Wikitongues kanaleko bideo ikusienetako batean, adibidez, Jon izeneko getxotar bat ageri da euskaraz hizketan, sei minutuz. Hark euskaraz azaltzen du nola iritsi zen pare bat urte lehenago New Yorkera (AEB), eta ordutik bizi izandakoaz dihardu. 2013an igotako bideo horrek milioi erdi ikustaldi baino gehiago ditu.

Iaz, baliabide hori erabili zuten gazteleraz egin ohi duten Euskal Herriko pare bat youtuberrek ere bideo bana egiteko. Maik da bat, eta Iban Garcia bestea. Euren erronka 24 orduz euskaraz bizitzea zen, eta hori grabatzea. Bisita ugari dituzte euren bideoek, baina kritikak ere izan zituzten. Izan ere, hainbat erabiltzailek euskararen erabilera erromantikoa egitea egotzi zieten, eta bisitak eskuratzeko baliabide gisa erabiltzea hizkuntza. Maiken bideoak 340.000 ikustaldi ditu, eta ia 200.000 Garciarenak. Garciak badu euskarazko Youtubeko kontu bat ere, baina joan den uztailetik ez du igo bideorik hara.

Antzeko kritikak egin zizkioten urte pare bat lehenago birala egin zen beste bideo bati. Izenburuan galdera bat zuen: «Euskara al da munduko hizkuntzarik ederrena?». Han, @ewiglu erabiltzaileak gaztelerazko eta euskarazko zenbait hitz eta esamolde alderatzen ditu. Youtubera Russia Today hedabideak igo zuen, eta 800.000 ikustaldi baino gehiago ditu.

Euskarari buruzko bideo guztiak, ordea, ez dira gaztelaniaz edo ingelesez. Deigarria da, adibidez, errusierazko bideo bat. «Euskara? Orain azalduko dizut!» da bideoaren izenburua, eta 200.000 ikustaldi baino gehiago ditu. Euskararen jatorriaz hitz egiten du, esaldiak nola osatzen diren azaltzen du...

Euskara beste hizkuntza batzuekin alderatzen duten bideoek ere badute arrakasta. Jarraian ikusgai duzuen bideoak ere 200.000 ikustaldi baino gehiago ditu, eta euskal hitzak gaztelerazkoekin, ingelesezkoekin, frantsesezkoekin eta alemanezkoekin alderatzen ditu, nolabait ere euskara haien oso ezberdina dela erakusteko. James Thomas erabiltzaileak 2013an igo zuen bideo hori.

Antzeko bideo bat du Pedro Rivas youtuber galiziarrak ere, Isabel izeneko neska euskaldun batekin batera; ia 700.000 ikustaldi ditu. Ikus-entzunezko horretan batak besteari bere hizkuntzako hitz bat proposatzen dio, eta besteak haren esanahia asmatu behar du: Isabelek galizierazko hitzen esanahia asmatu behar du, eta Rivasek euskarazkoena.

BBCren bideoak harrera arrakastatsua izan du, batez ere latinoamerikarren artean. Kazetariak bideoaren amaieran azaltzen du euskaldun asko herrialde horretara joan zirela XX. mendean, eta, horren ondorioz, bertan euskal izen ugari daudela. Horri jarraituz, iruzkin zaparrada hasi da: Hego Amerikan geratu diren euskal abizenez aritu dira bertako biztanle asko, eta hizkuntzari buruzko informazio gehiago eskatu dute beste hainbestek. @HellaBasque amerikar euskaldun youtuberrak badu bideo bat haiei buruz, eta 66.000 ikustaldi ditu.

Dena den, batek baino gehiagok ezustekoa hartuko du Youtuben basque hitza bilatuz gero. Izan ere, hitz horren inguruko bideo ikusienak ez dira historiari, hizkuntzari edo Euskal Herriko txokoei buruzkoak, labeko gazta tartari buruzkoak baizik. Dozenaka bideo daude basque burnt cheesecake-a nola egin azaltzen dutenak, eta milioi bat ikustaldi baino gehiago dituzte hainbatek.

Badira beste dozenaka kanal eta edukigile ere euskarari buruzko bideoak igotzen dituztenak, nahiz eta ikustaldi gutxiago dituzten.

Nahi edo nahi ez, hori da euskarak bideo plataforman duen arrasto digitala. Batzuentzat erromantikoegia izango da. Beste batzuek, berriz, esango dute edozein motatakoa izanda ere ona dela edukiak eta ikustaldiak izatea euskararen etorkizunarentzat. Ez da eztabaida berria.


Summary: Sei preso Euskal Herriratuko dituzte, eta bat hurbilduko dute. Bi Zaballara ekarriko dituzte, eta lau Basaurira. Beste bat El Duesora gerturatuko dute.

Espainiako Gobernuko Espetxe Erakundeek jakinarazi dute beste sei euskal preso Euskal Herriratuko dituztela eta beste bat Euskal Herritik gertuago dagoen kartzela batera hurbilduko dutela.

Basauriko espetxera ekarriko dituzte lau preso. Asier Rodriguez da horietako bat; Sorian dago, 260 kilometrora, 2010eko urritik hogei urteko zigorra betetzen. 2025ean beteko ditu zigorraren hiru laurdenak.

Ibai Aginaga ere presondegi berera eramango dute, El Duesotik (170 km); 2003an kartzelatu zuten, hogei urteko zigorra betetzen ari da eta 2017an bete zituen hiru laurdenak.

Guillermo Merino, berriz, Zaragozatik (345 km) eramango dute Basaurira. 2000z geroztik dago preso, 26 urteko zigorra betetzen, eta 2019an bete zituen hiru laurdenak.

Era berean, Jose Angel Lerin ere Basauriko kartzelara ekarriko dute; hura ere Zaragozan dago preso. 2007an atxilotu zuten, eta 25 urteko zigorra betetzen ari da. 2025eko ekainean beteko ditu hiru laurdenak.

Beste bi preso, berriz, Zaballara ekarriko dituzte. Jon Etxeberria da bat; El Dueson zegoen orain arte. 2017an espetxeratu zuten, bederatzi urteko zigorra betetzeko, eta 2024ko irailean beteko ditu hiru laurdenak.

Gainera, Iosu Ordoñez ere espetxe berean izango da, Topastik (460 km) Euskal Herriratuta. 2006az geroztik dago kartzelan, hamazazpi urteko zigorra betetzen, eta duela bi urte bete zituen hiru laurdenak.

Azkenik, Imanol Miner Dueñastik El Duesora gerturatuko dute. 2002ko maiatzean sartu zuten preso, 30 urteko zigorra betetzeko, eta 2024ko azaroan bete zituen hiru laurdenak.


Garaian garaikora egokituz

Summary: Garaian garaikora egokituz. Teknologiak nabarmen eragin du musikaren lanbidean. Garai bateko biniloak, kaseteak eta diskoak alde batera utzi, eta klik batera dago munduko ia musika guztia entzungai.

«Nola aldatzen diren gauzak, kamarada!» zioen Iñaki Garitaonandia Gari-k Hertzainak taldearen Kamarada abestian. Eta azken urteotan mundua aldatu da, musika entzuteko modua aldatu da, eta baita musikarien lanbidea bera ere. Teknologiak nabarmen eragin du sektore horretan. Biniloak, kaseteak eta CDak bata besteari lekua kentzen ibili izan dira luzaroan, baina, egun, formatu digitalak dira nagusi.

Anjel Valdes musika ekoizlea. RAUL BOGAJO, FOKU

Musikaren industriaren bilakaera bertatik bertara ezagutu du Anjel Valdes musika ekoizleak. IZ diskoetxean hasi zen; Esan Ozenkiren sortzaileetako bat izan zen, eta, 1994az geroztik, Elkar diskoetxeko arduradun izan da. Joan den urtean erretiroa hartu bazuen ere, hiru hamarkadatik gora eman ditu Valdesek musikagintzari lotuta: «Urte hauetan guztietan aldaketa asko gertatu dira, onerako zein txarrerako, baina musikak hor dirau, eta hor egongo da beti».

Aldaketarik nabarmenena kontsumoan eman dela dio Valdesek: «Kontsumitzeko modua erabat aldatu da». Garai bateko biniloak, kaseteak edo diskoak alde batera utzi, eta sarean bertan streaming bidez entzunez kontsumitzen da musika gaur egun. Klik gutxira dago munduko musika ia guztia eskuragarri. Nagusiki, Spotify eta Youtube plataformetan. «Duela urte batzuekin alderatuz, askoz ere musika gehiago eta modu pluralagoan entzuten da gaur egun», dio musika ekoizleak.

Era berean, garai bateko «esklusibotasun hori» galdu duela iruditzen zaio: «Musika edonon dago, ohartu gabe ere kontsumitzen da, eta hori konpondu beharreko alderdia da». Eta, horren eraginez, diskoetxeen zein musika denden funtzioa ere bere horretan geratu da pixkanaka-pixkanaka: «Zoritxarrez, musika dendak desagertzen ari diren bezala, diskoetxeak, diskoetxe gisa, desagertu egin dira».

Kontsumoaren aldaketarekin batera etorri da kate osoaren aldaketa. «Ekoizpena kontsumo modu berrietara egokitu behar izan da, eta sorkuntzan ere eragina izan du horrek», azaldu du. Garai batean estudio batean grabatzen ziren diskoak, modu analogikoan. Gerora, teknologia digitalak erabiltzen hasi ziren, eta egun, asko eta asko dira autoekoizpena egiteko hautua egin dutenak: «Azkartasuna eta hurbiltasuna dira egungo merkatu berriaren ezaugarri nagusiak: orain azkarrago ekoizten da, eta publikoarengandik hurbilago egotea bilatzen da».

Ikuspuntu desberdinak

Izatez, ez da kontu berria autoekoizpenarena. Euskal Herrian 80ko hamarkadan hasi zen hauspotzen bide hori, baina urterik urtera, teknologia berriek asko erraztu dute nork bere diskoa grabatzeko, kaleratzeko eta zabaltzeko aukera izatea.

Horren aldeko hautua egin duen taldeetako bat da J Martina. Baseekin musika egiteko gogoak bultzatuta abiarazi zuten proiektua Kattalin eta Ane Barcena ahizpek, eta Javi Jorajuriarekin batera osatu zuten hirukotea: «Javiren etxean elkartu ginen hirurok, hark zituelako baseak sortzeko materiala eta ezagutza; eta, hala, muga argirik gabe, gustuko melodiak sortzen hasi ginen». Mundu zahar abestiarekin aurkeztu ziren jendaurrean, eta haren segidan iritsi ziren gainerako singleak ere. «Hautu naturala izan da singleak banan-banan ateratzea, abesti bakoitzari merezi duen denbora eskainiz; baina urte amaierarako album bat kaleratzeko asmoa dugu», azaldu dute taldeko kideek.

J Martina musika taldea.

Taldekideak kontziente dira teknologiak musikan ekarri dituen aldaketez, baina beren kasuan, onuragarria izan da haren eragina: «Teknologiaren aurrerapenek aukera eman digute dirurik izan gabe nahi beste musika grabatu eta kaleratu ahal izateko». Egun, musika egiteko «aukera gehiago» daudela nabarmendu dute, eta haiei ere, aukera horien artean ibiltzea gustatzen zaie.

Era berean, baliabide gutxiren erabilera ere azpimarratu dute J Martinakoek: «Guk gitarra eta teklatua erabiltzen ditugu, baina, izatez, aski da ordenagailuz sortutako soinuekin». Horrek «autosufizientzia» eman die talde gisa, eta, aldi berean, musika ekoizteko «eskuragarritasuna» lortu dute. Hala ere, musika egiteko gogoaz gainera, jakintza izatea ere beharrezkoa da haien hitzetan: «Jakintza teknikoak zein esperientziazkoak izateak sortze prozesuan erraztasunak emateaz gainera, asko baldintzatzen du azken emaitza».

Mixel Ducau musikariak, berriz, bestelako ikuspegi bat du. Anje Duhalderekin batera, Errobi taldean egin zen ezagun 1970eko hamarkadan. Egun, 40 urtetik gorako esperientzia dauka musikaren munduan, eta hark ere lehen pertsonan bizi izan du teknologiaren eragina: «Ez nuen pentsatzen bilakaera hau ezagutuko nuenik; niretzat teknologia zientzia fikzioa zen».

Ducauk gogoan du Errobirekin grabatutako lehen diskoa: «1, 2, 3, 4 esan eta taldekide denok batera jotzen hasten ginen, zuzenean ariko bagina bezala; hori grabatu, eta akatsen bat egonez gero, errepikatu egiten genuen». Gerora, teknologiaren eragina «sekulakoa» izan dela nabarmendu du, eta egun, «milimetroki» egiten den lana da: «Gaur egun horren zehatza da dena, faktore asko hartzen direla aintzat». Hala ere, hark ere autoekoizpenera jo du zenbait kasutan. «Etxean musika programa bat dut, eta, horri esker, kantuak grabatu ditzaket», dio Ducauk. Dena dela, kantuak hala grabatzeak, sarritan, «freskotasuna» galtzen duela iruditzen zaio: «Autoekoizpenarekin kontuz ibili behar da, zuzenekoen bat-batekotasun hori galtzen duelako».

Hedapena ere digitalki

Egun, hala ere, ez da aski abestia sortzearekin soilik. Musikarekin batera, irudia eskutik helduta dator. «Gaur egun kanpoko eskakizun bat da irudia erabili behar izatea», diote J Martinakoek. Haien hitzetan, abestiaren eta irudiaren arteko harremana landu, eta «osotasun bat» sortzea da asmoa: «Irudiak argi eta garbi baldintzatzen du musika, baina baldintzapen horretan aritzea interesatzen zaigu».

Mixel Ducau musikaria. Guillaume Fauveau

Hedapenerako tresna gisa, berriz, sare sozialak erabiltzen dira. «Kontzertuez gain, publikoarekin harremanak izateko biderik nagusietako bat dira sare sozialak; etengabeko jarduera eskatzen dute, eta guk gure proiektua zabaltzeko erabiltzen ditugu». Ducau ere jabetu da eragin horretaz: «Belaunaldi berriek oso modu naturalean erabiltzen dituzte sare sozialak; zeharo aldatu da mundu hori». Baina desabantailak ere ikusi ditu: «Orain dena doa azkarrago, eta abestien moda ere azkar pasatzen da; jendea azkar aspertzen da, eta ez du baloratzen atzetik egiten den lana». Izan ere, garai bateko «ospea» galdu dutela uste du: «Euskal Herrian sekulako fenomenoa zen kontzertu bat; baina, egun, dena da normala, egunerokoa».

Garai batean, zabalkundea lortzeko, diskoa grabatu eta bira bat egiten zen Euskal Herrian. «Jendeak publizitatearen bitartez izaten zuen diskoen eta musika taldeen berri, baina hori atzean gelditu da», dio Valdesek. Hala ere, Ducauren hitzetan, bestelako bide batzuk ere bazeuden: «Guk ez genuen inolako promoziorik egiten: herrietako festetan jotzen genuen, eta, ahoz ahoko komunikazioari esker, beste herrietara joateko eskatzen ziguten».

Urte gutxian aldaketa asko eman dira musikarien lanbidean, eta aurrerantzean ere hala izango da. Egun, dena dago eskura, edozein musika entzun daiteke, edonon eta edonoiz. «Beste mundu bat da, eta, nahi edo nahi ez, horretara egokitu behar gara», argi du Ducauk.

Bihar: Diseinatzaileak.


Summary: Iraultza Txikien Akanpada «arnasgunetzat» jo dute antolatzaileek. Joan den astean egin zuten Iraultza Txikien Akanpada, Arteagako Basoa etxean. Emaitzarekin gustura agertu dira antolatzaileak.

Igandean bukatu zen Iraultza Txikien Akanpada, eta balorazio positiboa egin du antolakuntzak. Arratia eskualdeko Arteagan (Bizkaia) dagoen Basoa defendatzaileen etxean egin zuten akanpadaren bigarren aldi hau bost egunez, Piztuko dugu sua? lelopean. «Pozik» agertu dira antolatzaileak: «Dibertitu gara, baita parte hartzaileak ere». Pandemiak urtebetez atzeratu die Iraultza Txikien Akanpada, asmoa bi urtean behin egitea baitzen: «Pandemiaren ondoren, arnasgunea izan da».

Antolakuntzak nabarmendu du, haiek dakitenaren arabera, ez dela inolako erasorik gertatu kanpaldia egin bitartean: «Ez dugu erasoen protokolorik martxan jarri behar izan». Askotariko gaiak landu dituzte jardunaldian: ekologismoa, feminismoa, autodeterminazioa eta abar. Ikuspuntu ahalik eta desberdinenak jasotzen saiatu dira: «Euskal Herriko herri mugimendua zatikatze prozesu batean dagoen honetan, ahalegin bat egin dugu esparru guztietako jendea batzeko». Egindakoarekin gustura agertu dira, eta hurrengo bat egiteko gogotsu. Bigarrena bukatu berritan, hirugarrenean pentsatzen ari dira dagoeneko: «Hurrengo edizio baten asmoa elikaturik bueltatzen gara etxera».

Akanpada Basoan

Joan den asteko asteazkenean hasi eta igandean bukatu zen Iraultza Txikien Akanpada. Herri mugimenduen topagune izateko asmoz batu ziren Basoan, defendatzaileen etxean. Hitzaldiak, mahai inguruak, tailerrak, bertso saioak eta beste hainbat jarduera antolatu zituzten, eta parte hartzaileek bertan lo egiteko aukera izan zuten.


Lanean azken unera arte

Summary: Lanean azken unera arte. Athletic eta Realak mugitu dira astearte honetan: Rayok Unai Lopez fitxatu du, eta Iñigo Cordobak Go Ahead Eagles (Holanda) taldean jokatuko du, utzita; Modibo Sagnanek Tondelan (Portugal) jokatuko du urte batez, utzita.

Batzuk lehenago, beste batzuk beranduago, baina euskal talde guztiek izan dituzte eginbeharrak udako merkatuan. Gizonezkoen denboraldia duela bi aste hasi arren, azken egunotan gestioak egiten ibili dira jokalariei irteera emateko eta beste batzuk kontratatzeko. Athletic eta Reala izan diraazken egunean mugitu diren taldeak. Zuri-gorriek Unai Lopezen eta Iñigo Cordobaren irteerak iragarri dituzte astearte honetan, eta txuri-urdinek Modibo Sagnanen irteera iragarri dute. Nesken taldean, asteburu honetan ekingo diote ligari eta denek berritu dituzte taldeak; bereziki, Realak.

Alaves

Babazorroek baja garrantzitsuak izan dituzte uda honetan. Deigarrienak Lucas Perez, Rodrigo Ely eta Manu Garciarenak izan dira; aurrelariak Elxerekin fitxatu berri du, atzelaria talde gabe dago eta orain arte kapitaina izan denak Aris Limassol (Txipre) taldean jokatuko du. Pasa den denboraldiko helburua beteta, Callejaren taldeak Lehen Mailan jarraitu gura du datorren urtean ere. Baina horretarako hasiera txar honi buelta eman beharko diote, eta horretarako beharrezkoak izango dira fitxaketen ekarpena: Toni Moya, Ivan Martin, Manu Garcia (Sporting), Florian Lejeune (orain jabetzan), Mamadou Loum, Facundo Pellestri (berriz ere utzita), Matt Miazga, Mamadou Sylla eta Miguel De la Fuente.

Mikel Cresporen taldeak ere erronka polita dauka aurretik. Lehen Mailan ariko dira lehen aldiz eta hori merkatuan ikusi da islatuta. Bederatzi jokalari berri sinatu dituzte eta denen batasuna funtsezkoa izango da gorengo mailan jarraitzeko datorren denboraldian. Fitxaketak honako hauek izan dira: Nerea Nevado, Osinachi Ohale, Sara Carrillo, Carla Armengol, Garazi Facila, Abdulai Mukarama, Sonia Garcia Majarin, Jana Xin Henseler eta Cris Auñon.

Athletic

Zuri-gorriak azkar ibili ziren merkatu hasieran fitxaketak egiteko. Alex Petxarroman, Mariasun Quiñones eta Itxaso Uriarte fitxatu zituzten, hauek berritzeko kontratua ez onartu eta gero. Eta nabarmentzekoa den beste fitxaketa bat Ainize Barea ‘Peke’ da. Orain arte Deportivon aritu den aurrelaria golegile nagusia izan da eta Iraia Iturriegiren hamaikakoan funtsezkoa izango da. Irene Oguizak eta Leyre Monentek lehen taldeko fitxa izango dute.

Iristeaz gain, beste hainbatek amaitutzat eman dute euren etapa Athleticen. Nesken taldeko Andene Leginak eta Leia Zaratek futbola utzi dute; Andrea Sierrari, Jone Ibañezi, Marta Pereari eta Maria Diazi ez diote kontratua berritu; eta Bibiane Schulzek, Nerea Nevadok eta Amaia Peñak beste talde batean jokatuko dute, utzita. Azken egunera arte itxaron dute Unai Lopezen eta Iñigo Cordobaren egoerak argitzeko. Errenteriarrak Rayon jokatuko ditu hurrengo hiru denboraldiak eta bilbotarrak Go Ahead Eagles (Holanda) taldean jokatuko du, utzita. Gainera, Ibai Gomez, Kenan Kodro eta Iago Herrerinek ere talde zuri-gorria utzi dute uda honetan.

Fitxaketa etiketa ez duten arren, Marcelinok lehen taldeko fitxa egitea erabaki du Daniel Viviani eta Oihan Sanceti, eta biek itxura oso ona eman dute denboraldi aurrean.

Osasuna

Jagoba Arrasateren taldea ongi mugitu da merkatuan. Ante Budimir, Jonas Ramalho, Cote, Kike Garcia eta Jesus Areso fitxatu dituzte, eta Manu Sanchez eta Ontiverosek utzita jokatuko dute urte batez. Zazpi fitxaketak aurtengo beste zazpi baja ordezkatzeko izango dira: Ruben Martinez, Adrian Lopez, Facundo Roncaglia, Brandon Thomas, Jony Rodriguez, Jonathan Calleri eta Enric Gallego. Marc Cardona, aldiz, Go Ahead Eagles taldean ariko da, utzita.

Reala

Talde txuri-urdina etengabe ibili da lanean uda osoan. Emakumezkoen zein gizonezkoen taldeetan fitxaketan egin behar izan dituzte, baina bereziki Natalia Arroyorenean. Udako merkatua ireki orduko, hamar jokalarik utzi zuten Reala; besteak beste, Nahikari, Leire Baños eta Maitane Lopez. Batek ere ez zuen berritzeko kontratua onartu. Hauen ordez etorri direnak bost izan dira: Pleurer, Vanegas, Iris Arnaiz, Emma Ramirez eta Gaby Garcia. Mirari Uria lehen taldeko dinamikan egongo da.

Imanolen taldean, aldiz, izan dituzten bost irteeretatik bat ere ez da izan salmenta; guztiek jokatuko dute utzita: Martin Merquelanz eta Kevin Rodrigues (Rayo), Willian Jose (Betis) eta Jon Bautista (Leganes). Azken mugimendua Modibo Sagnanena izan da, astearte honetan iragarritakoa; Tondele (Portugal) taldean jokatuko du sasoi honetan, utzita. Miguel Angel Moyari ez zioten eskaini kontratu berria. Zubietako aurpegi berriak Mathew Ryan, Diego Rico eta Alexander Sorloth dira.

Eibar

Armaginek bigarren urtez jokatuko dute Lehen Mailan. Erronka berri honi aurre egiteko, merkatura jo behar izan dute: Nerea Abancesek eta Esti Aizpuruak erretiroa hartu dute; eta Jujubak, Mar Torresek, Jimena Lopezek eta Thembik taldez aldatu dute. Lau fitxaketa egin dituzte: Amaia Peña, Alejandra Bernabe, Ana de Teresa eta Alba Vergues. Azkenak ez ezik, beste hirurek utzita jokatuko dute Eibarren. Bestalde, Ana Junyent entrenatzaileak Iker Dorronsoro ordezkatuko du.

Nazioartea

Futbol zaleek inoiz ahaztuko ez duten merkatua izango da aurtengoa. Mundu mailako futbolari garrantzitsu batzuek taldeez aldatu dute eta horietako bi ezustean izan dira. Cristiano Ronaldo Manchester Unitedera bueltatu da, eta Leo Messik PSGatik fitxatu du Bartzelonaren arazo ekonomikoak direla medio. Argentinarrak Sergio Ramos izango du taldekide, honek ere Pariserako bidea hartu baitu. Bestalde, Real Madril azken unera arte saiatuko da Kylian Mbappe (PSG) fitxatzen. Sky Sports hedabidearen arabera, 220 milioi euro eskaini ditu Madrilgo taldeak izar frantziarrarengatik.

Euskal jokalarien artean, mugimendu nabarmenena Irene Paredesena izan da. Parisen bost urte egon eta gero, Bartzelona taldean jokatuko du datozen bi denboralditan. Duela gutxi UEFAk Txapeldunen Ligako atzelaririk onena izendatu zuen legazpiarra.


Summary: Naftomar 81.000 euro ordaintzera zigortu dute, mekanikari baten heriotzarengatik. LAB sindikatuak jakinarazi du Bilboko lan arloko 5. epaitegiak ebatzi duela enpresa hori errudun dela amiantoaren eraginez hildako langilearen auzian.

Amiantoaren ondorioz sortutako gaixotasun baten eraginez hil zen merkataritza ontzi bateko mekanikari bat, epaitegiak argitu duenez, eta haren oinordekoei 81.000 euro ordaintzera zigortu du Naftomar enpresa. Mekanikariak nazioarteko hainbat enpresa eta ontzi ustiatzailetan egin zuen lan, baina egiaztatuta geratu da joan den mendeko 1960ko hamarkadatik aurrera eraikitako ontzi guztietan amianto kantitate handia zegoela. «Mekanikari gisa, lan mekanikoak, eskuzkoak, soldadura elektrikokoak eta autogenokoak egiten zituen, eta amiantoarekin berotutako hodietan mantentze lanak egiten zituen», dio ebazpenak; «Konponketak egiteko, amiantoa estaltzen zuen geruza metalikoa kentzen zuten, eta, ondoren, isolatzaile geruza hori (amiantoa) hondatu egiten zen. Amianto zati horiek berriro erabiltzen zituzten hodien gainean jartzeko, eta, horretarako, urez bustitzen zituzten».

LAB sindikatuak gustura hartu du epaia. «Batetik, langilearen gaixotasuna eta heriotza amiantoa prebentzio neurririk gabe erabiltzeagatik gertatu direla aitortu duelako. Bestetik, itsas merkataritzaren esparruan epai aitzindari bat lortzeagatik. Izan ere, gutxi dira itsas merkataritzan aitortutako lanbide gaixotasunagatiko kalte ordaina ezartzen duten epaiak, amiantoaren erabilera frogatzeko zailtasunengatik»; kasua duela urte askotakoa denean edo honezkero desagertuta dauden itsasontzietan gertatutakoa bada, are zailagoa da aldeko epaiak lortzea.


Summary: Beste pertsona bat atxilotu dute Zornotzako jipoiaren harira. Leioan gaur atxilotutakoarekin, dagoeneko 16 pertsona atxilo hartu dituzte kasuarekin lotuta. Horietako zortzi adin txikikoak dira. Jipoia jasan zuen gaztea oso larri dago oraindik ere ZIUan.

Dagoeneko hamasei pertsona atxilotu dituzte uztailaren 25ean Zornotzako (Bizkaia) parke batean gazte bat jipoitzea leporatuta. Eusko Jaurlaritzaren Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, 20 urteko gazte bat atxilotu dute Leioan (Bizkaia), eta asteazkenean kasua eramaten ari den Durangoko epaitegira eramango dute epaile baten aurretik igaro dadin. Atxilotuetatik zortzi adingabeak dira. Ikerketa zabalik dago oraindik.

Bien bitartean, jipoia jaso zuen 23 urteko gaztea ZIU zainketa intentsiboen unitatean dago oraindik ere, oso larri, garunaren bi aldeak baitauzka oso kaltetuta erasoaren ondorioz.


Summary: Jakobsenen hirugarren garaipena Vueltako etapa nagusien atarian. Herbeheretarrak esprintean irabazi du lasterketako 16. etapa. Eikingek lidertzari eutsi dio; bestelako komeriak izango ditu bihar eta etzi, Asturiasen jokatuko diren etapa menditsuetan

Vuelta biribila ari da osatzen Fabio Jakobsen (Deceuninck), esprintetan erabateko nagusitasuna erakutsiz. Hiru etapa patrikaratu ditu dagoeneko; azkenekoa gaur, Santa Cruz de Bezanako bukaera bihurrian. Holandarrak 25. urtebetetzea zuen gaur, eta garaipenaren eztiarekin gozatu du. Deceuninckek ezin izan dio esprinta beste egun batzuetan bezain garbi bideratu, baina beharrik ere ez du izan: aurkarien gurpila hartu, eta aise gailendu da azken metroetako ahaleginean, Jordi Meeus (Bora) eta Matteo Trentinen (UAE) aurretik. Garaipen bilduma handitzeaz gain, Jakobsenek urrats handia egin du elastiko berdea irabazte aldera.

Maillot gorriak, berriz, Odd Christian Eikingen (Wanty) soinean jarraitzen du. Norvergiarraren seigarren eguna izan da lasterketako lider moduan, eta lasai jardun du, faborito gehienek bezala. Batzuek, ordea, etapa hasiera petrala izan dute, eroriko baten ondorioz. Tartean izan dira Enric Mas (Movistar) eta Guillaume Martin (Cofidis), baina aparteko arazorik gabe itzuli dira tropelera. Haatik, etxerako bidea hartu behar izan du Giulio Cicconek (Trek), nagusiko hamabigarren sailkatuak.

Erorikoaren ostean osatu da eguneko ihesaldia. Bost txirrindulari sartu dira bertan: Mikel Bizkarra (Euskaltel), Stan Dewulf (Ag2r), Dmitry Claeys (Qhubeka), Quinn Simmons (Trek) eta Jetse Bol (Burgos). Geroago, Harm Vanhoucke (Lotto) batu zaie. Bi hanka gehiago lanerako. Alabaina, kate motzean lotuta izan ditu tropelak. Ozta-ozta gainditu dute bi minutuko langa.

Errenta nabarmen jaitsi da UAEren joaldiarekin. Ibilbide hautsia zuen etaparen azken zatiak, eta Trentinen taldeak jokoz kanpo utzi nahi izan ditu esprinter petoak; kasurako, Jakobsen. Helmugan gozatu aurretik, sufritu egin behar izan du Deceuninckek liderrak. Eten egin da une batez, baina lortu du berriro multzoarekin bat egitea.

Hamar kilometroren faltan harrapatu dituzte iheslariak, Dewulf izan ezik; sei kilometro gehiago egin ditu hark buruan, mirarian sinetsiz. Azkenean, ezin izan dio iskin egin tropelaren legeari. Era berean, esprinterrek ezin izan dute Jakobsenen nagusitasuna ezbaian jarri.

Azkarrenak itzalpean izango dira bihar eta etzi, etapa menditsuak jokatuko baitira Asturiasen. Biharkoa Covadongako aintziretan amaituko da, aurrez lehen mailako bi mendate kateatu ondoren. Etzi, berriz, Gamoniteirun egongo da helmuga. Ikusteko dago Eiking lidertzari eusteko gai den, eta Movistarrek Primoz Roglici (Jumbo) eraso egiteko adorea duen, Mas eta Miguel Angel Lopezekin.


Summary: Ertzaintzak hiru lagun atxilotu ditu Plentziako ez-festetan. Atxilotuetako bat adin txikikoa da. Hainbat herritarrek gaitzetsi dute Ertzaintzak istiluen aurka erabilitako materiala, eta elkarretaratzera deitu dute arratsalderako.

Ertzaintzak herrietako eta hirietako ez-festei atxiloketekin erantzuten jarraitzen du. Atzo ziren hastekoak Sanantolinak Plentzian (Bizkaia), eta, horri erantzuteko, ertzain asko mobilizatu zituzten udalak eta Eusko Jaurlaritzak.

Gauen sartu da Polizia Plentziako alde zaharrean, eta, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailaren arabera, irainekin eta botilen jaurtiketekin erantzun dute. Gauzak hala, hiru lagun atxilotu ditu Ertzaintzak, haietako bat adin txikikoa, desordena publikoak eragitea eta agenteen aurka egitea egotzita.

Sarean, herritar batek baino gehiagok gaitzetsi du Poliziaren jokabidea, besteak beste, egin duten istiluen aurkako materialaren erabileragatik. Irudietan agenteak ikus daitezke herritarren aurka foam jaurtigailuak jaurtitzen, behar baino distantzia txikiagora.

Udalak aurretik jakinarazi zuen Ertzaintzarekin elkarlanean zebilela festak oztopatzeko: «Ertzaintzari jakinaraziko diogu zeintzuk diren gure beharrak, eta adostuko dugu zer egin», adierazi zuen Elixabete Uribarri alkateak (EAJ).

Gertatutakoa salatzeko, Uribe Kostako GKSk elkarretaratzera deitu du gaurko, 19:30erako, Jazarpenaren aurrean, klase elkartasuna lelopean. Sozialistek elkartasuna adierazi diete jazartuak, zaurituak eta atxilotuak izan direnei.

Argi utzi dute Plentziakoa ez dela kasu isolatu bat, eta Euskal Herriko beste leku batzuetan gertatutakoekin lotu dute bart gauekoa: «COVID-19aren aitzakipean burgesia gizarte are totalitarioago bat ezartzen ari da. Poliziak duen betebeharra ordena burgesa mantentzea eta langileriaren askatasun politikoak jazartzea da» adierazi dute. Alderdi politiko instituzional guztien jarrera ere gaitzetsi dute.

«Balioen krisia»

Azken asteetan ohikoak bilakatu dira istiluak ez-festetan, baita ohiko larunbatetan ere. Donostian, adibidez, Ertzaintzak hamalau lagun atxilotu zituen joan den larunbatean; haiei ere desordena publikoak eragitea eta agenteen aurka egitea egozten diete.

Iñigo Urkullu lehendakariak hizpide izan zuen gaia atzo, eta kezka agertu zuen «balioen krisi» horren aurrean. Lehendakariaren iritziz, gazteen hezkuntzan dago arazoaren jatorria, eta ertzainak irakasleekin alderatu zituen. Goraipatu egin zituen Poliziaren «sakrifizioa, konpromisoa eta ahalegina», eta gaitzetsi egin zuen «osasunaren alde eta delituen aurka» egiten dutenei jazartzen zaizkienen jarrera.


Summary: Goizaldeko ekaitz handiek kalte ugari eragin dituzte Nafarroan. Zaparrada handiak izan dira goizaldean, eta zenbait lekutan uholdeak ere izan dira. Arratsalderako ere haize bolada indartsuak eta euriteak espero dituzte.

Bart goizaldean okertu da panorama: ekaitz handiek eta euri jasa erraldoiek kalte ugari eragin dituzte Nafarroako zenbait lekutan. Miranda Argan, Artaxoan, Vergalijon, Caparroson, Lodosan eta beste hainbat herritan izan dira kalte gehien, eta horietako zenbaitetan suhiltzaileen laguntza behar izan dute.

Miranda Argan, Artaxoan eta Vergalijon, adibidez, uholdeak eragin dituzte euriteek, eta suhiltzaileak gerturatu behar izan dira bertara. Gainera, eurite indartsuen ondorioz, luiziak ere izan dira inguru horietan.

Artaxoan, bestalde, urez bete da Guardia Zibilaren kuartela, eta Caparroson ere urez bete da lantoki bat. NA-6100 errepidean ibilgailu bat trabatuta geratu da, eta Lodosako tren geltokitik 100 metrora zegoen tren bat ere hustu egin behar izan dute bidaiaren segurtasuna bermatzeko.

Iragarpena ez da hobetzen

Arratsalderako ere haize bolada indartsuak eta euriteak espero dituzte; hori dela eta, zuhurtasunez jokatzeko eskatu du Nafarroako Udaltzaingoak.


Betiko bigarrena

Summary: Betiko bigarrena. 2018tik hona, eskuin muturraren buruzagiak bere eta alderdiaren irudia zuritzea lortu du, boterera iritsi aurreko azken pausoa delakoan. Datorren urtekoa hirugarren saiakera izango du Le Penek: galtzaileak ba al du oraingoan garaipena lortzeko aukerarik?

Alderdiaren iragan uztaileko kongresuan, Marine Le Pen argi mintzatu zitzaien militanteei eta boto emaileei: «Ez gara Fronte Nazionalera itzuliko».

Le Penen esaldi horrek ez zuen ezer kasualitatetik, eskuin muturraren oinarrian bai baitago kezkarik. BN Batasun Nazionaleko buruzagiak bere indar politikoa moldatzeko eta zuritzeko abiaturiko prozesuak fruituak eman ditu, baina agintariak ez du Frantziako presidentetza eskuratu, bitan saiatu den arren eta 2011tik honako bidea goranzkoa izan badu ere. Salbuespen batekin, noski: joan den ekaineko eskualdeetako bozak, desmobilizazioaren hauteskundeak.

Hamar urte gehiegi dira askorentzat, lehiatu diren hauteskundeak beste hainbeste izan direlako, eta fronte errepublikanoa delakoak une oro eragotzi dielako agintera iristea, herri eta hiri gutxi batzuetan izan ezik. Le Pen marka indartsua da, baina BNkoak betiko bigarrenak direnaren sentsazioa gailentzen ari da pixkanaka; arrakasta horren arrazoia alderdiko buruzagia den arren, sabaia ez haustearena ere hura bera litzatekeela baitago askoren arrazoinamenduaren atzean.

Testuinguru horren aurrean dago agintari ultraeskuindarra, eta horregatik murgildu da bere oinarri elektorala berriz mobilizatzeko ahaleginean, jakitun baitago boto emaile fidelenak dituela —2017an haren alde egin zutenen %89k hautu bera egingo lukete 2022an—. Eta horregatik egin zuen adierazpen hori alderdiaren kongresuan; hein batean bada ere, eskualdeetako bozetan espero baino emaitza txarragoak eskuratu izanak eta aginterik lortu ez izanak harridura eta haserrea eragin baitzituen boto emaile askoren artean.

Halere, oinarri elektoraleko batzuen iritziaren kontrara, itxaropenak bere horretan jarraitzen du BNren buruzagitzan, 2018an abiaturiko prozesua boterera iritsi aurreko azken pausoa delakoan. 45 urteko bakartze politikoa amaitzeko, alderdiaren izena aldatu zuten duela hiru urte; eskuin tradizionalaren auzi batzuetara hurbildu dira; BN ireki eta gaztetu egin dute, eta, urteek aurrera egin ahala, mehatxu denaren argudioari kontra egiten ari zaio Le Pen.

Estrategia horren helburua izen aldaketak islatu zuen: batasun hitzak zantzu gaullistak eta errepublikazaleak ditu, Charles de Gaullek II. Mundu Gerra amaitzean sortu zuen alderdiak erabili baitzuen hitz hori —Frantziar Herriaren Batasuna—, eta Jacques Chirac Frantziako presidente ohiaren alderdiaren izenaren antza duelako —Errepublikaren Aldeko Batasuna—, LR Errepublikanoak alderdiaren aurrekoa. Aldaketa sinplea da, eta xedea, argia: aliantzak lortzea, ahalik eta jende gehien elkartzeko haren figuraren inguruan.

Alerta mezuak

Gertakari horiek guztiak kontuan hartuta, zenbaterainokoak dira Le Penen garaipenerako aukerak? Inkestek 2022rako aurreikusten duten bigarren itzuliak kezka sortu du alderdien artean, Emmanuel Macron presidentea 2017an baino alde askoz ere txikiagoaz gailenduko litzaiokeelakoan agintari ultraeskuindarrari; %66,1-33,9 izan zen duela lau urteko emaitza, eta %55-45 litzateke datorrenenekoa, printzipioz.

Hala, 11 puntu irabaziko lituzke BNko presidenteak —agian gehiago, bozetako kanpainaren arabera—, eta ultraeskuina V. Errepublikan hirugarren aldiz —eta bigarren aldiz jarraian— pasatuko litzateke bigarren itzulira.

Le Penen asmoak eta lanak alde batera utzita, deigarria da alerta mezuak helarazten dituzten alderdietako askok ere lagundu dutela, zuzenean edo zeharka, eskuin muturraren zuritze eta normalizatze prozesu horretan, batez ere 2012ko presidentetzarako hauteskundeetatik.

Nicolas Sarkozy presidente ohia da horren erakusle, urte hartako bozetako bi itzulien artean «errepublikarekin bateragarritzat» jo baitzuen BNren buruzagia. Ezkerrean, gehienek luzeago eutsi diote eskuin muturraren kontrako jarrera horri, baina Jean-Luc Melenchonek 2017ko hauteskundeetako bi itzulien artean esplizituki Le Penen kontrako botoa ez agintzeak are gehiago hautsi zuen logika; haren kasuan, blokeo batetik ateratzeko izan zen, ez zuelako Macronen alde bozkatzera deitu nahi.

Kasua edozein dela ere, agerikoa da eskuin muturraren kontrako jarrera ez dela lehen zen bezalakoa, eta hori BNk —eta Fronte Nazionalak— lortutako babesaren eboluzioan islatu da: 2007an, 3,8 milioi boto; 2012an, 6,4 milioi; eta 2017an, 10,6 milioi. Ia hirukoiztu egin da hamar urtean.

Hori bai, Le Pen soilik duela lau urtekoan izan zen bigarren itzulian, eta, lehenengo itzuliarekin konparatuz gero, agintari ultraeskuindarrak hiru milioi boto gehiago bildu zituen; Macronek, berriz, hamabi milioi.

Garaipenerako baldintzak

Agerikoa da, baina are ezinbestekoagoa Le Penen kasuan: bigarren itzulian aurkariak baino boto emaile gehiago biltzea da haren erronka. Horretaz, Jean Jaures fundazioak hiru baldintza zerrendatu ditu ultraeskuindarraren arrakastaren inguruan, eta zehaztu gutxienez horietako bat beteko balitz garaipenerako aukera handiak izango lituzkeela.

Lehenik, «eskuin moderatuko oinarri elektoralak era masiboan» bozkatzea Le Penen alde. Izan ere, bigarren itzulian beharrezkoak dituen boto horiek soilik gertuen duen alderdi handitik etor daitezke, eta, hortaz LR-ren alde egiten dutenak konbentzitzea luke helburu; horretan aritu da urteotan, batez ere auzi kulturaletan gertutasun handia baitago bi oinarrien artean.

Aldiz, ekonomikoetan badira desberdintasun handiak, eta hori oztopo handia izango da 2022an. Agintariak, baina, leundu egin ditu horien inguruko jarreretako batzuk, batez ere Europako Batasunarekin eta euroarekin zerikusia dutenak.

Bigarrenik, Le Penen beste aukeretako bat da zuritze eta normalizazio prozesuak erabateko eragina izatea, eta, hortaz, bigarren itzulitik kanpo geratu diren hautagaien oinarriek abstentziora jotzea, ultraeskuindarra mehatxutzat ez dutelakoan.

Herritarrek agintariarekiko duten iritziaren eboluzioa litzateke arrakasta horren erakusle: 2019ko martxoan, horien erdiek «oso iritzi txarra» zuten Le Penez, eta, egun, kopurua %34raino txikitu da. Hortaz, eskuin muturreko presidentegaiak helarazten duen profila eta 2016an zuena ez da berbera, eta baliteke horrek haren alde jokatzea datorren urtean, boz horietarako urtebete baino gutxiago falta den honetan.

Eta, hirugarrenik eta azkenik, Le Penek beste aukera bat luke garaipenerako bide sendoa finkatzeko: Macronekiko arbuiatzea baliatzea. Egun, ezkerreko alderdien oinarrien artean handiagoa da BNko buruzagiarekiko iritzi negatiboa Frantziako presidentearekikoa baino; eskuinean, baina, kontrakoa gertatzen da. Alegia, agintari ultraeskuindarrak errealitate hori balia dezake, Macronekiko arbuiatzeak abstentzioaren gorakada eragin dezakeelako, eta oinarri fidela izateak garaipenera gerturatuko lukeelako.

Hipotesiak diren arren, kontuan hartzeko moduko testuinguruak dira hirurak. Le Penek 2022an irabazteko aukera gutxi ditu, baina, urteotako eboluzioa kontuan harturik, garaipenerako bidea inoiz baino zehatzagoa du.

Eric Zemmour polemista ezagunaren 2022rako hautagaitza ia prest dago, Frantziako hainbat hedabidek asteotan aurreratu dutenez. Ultraeskuindarra, arrazista, erreakzionarioa, homofoboa, subiranista... Haren diskurtsoa «Frantziaren gainbeheraren» ingurukoa da, eta Marine Le Peni bigarren itzulira pasatzeko beharrezkoak dituen zenbait boto kentzeko gai izango litzateke, bozetara aurkeztuz gero.

Orain arte, Zemmourrek ez du baieztatu presidentetzarako hauteskundeetan lehiatuko denik, baina informazio hori ez ezeztatzeak ere haren inguruko zurrumurruak areagotu ditu.

Eric Zemmour polemista ultraeskuindarra, artxiboko irudi batean. BERRIA

Polemistak ez du ez alderdirik, ezta mugimendurik ere, baina haren aldeko sostengu taldeak ugaritu egin dira asteotan, eta baliteke hil honetan argitaratzekoa duen liburua baliatzea jauzi ohol gisara; hark, baina, Nice-Matin egunkariari adierazi zion ez duela horretarako erabiliko: «Nirea ez da liburu-programa bat».

Bien bitartean, inkesta etxeak jada hasi dira polemista ultraeskuindarrak izango lukeen babesa neurtzen: %5,5ekoa litzateke, batez bestean —orain arteko handiena %7koa izan da, Ipsos enpresaren iragan astekoaren arabera—. Nondik eskuratuko lituzke botoak? Le Peni bi puntu kenduko lizkioke; eskuin muturreko beste presidentegai Nicolas Dupont-Aignani ere, beste bi; eta Xavier Bertrand eskuin tradizionalaren hautagai izateko faboritoari, bat.

Hala, boto gutxi batzuk izan arren, kanpainak izan dezakeen eboluzioaren arabera ezinbestekoak izan daitezke Le Penek Zemmourren mesedetan gal ditzakeenak; agian, bigarren itzulirako sailkatzea eragotziko lioketenak.

Estrategia horretan da polemista ultraeskuindarra, asteotan ugaritu egin baititu Batasun Nazionalaren buruzagiaren kontrako mezuak. Azkena, iragan asteburuan: «Argi geratu da ez duela inoiz irabaziko».


Summary: Garraiolarien norabideetan, teknologiak abantaila. Hainbat dira garraiolariengan eragina izan duten teknologiak, eta, zeruan ala errepidean izan, garraiolariek adierazi dute abantailak dakartzatela aurrerapen horiek. GPSa nabarmendu dute, baina baita «autonomoago» bilakatu dituzten beste gailu batzuk ere.

Teknologia berriek eragin zuzena dute bizitzako arlo gehienetan, guztietan ez bada, eta, ondorioz, baita lanbideetan ere. Batzuetan, zaila da pentsatzea nola jarduten zuten garai batean horrelako aurrerapenik gabe. Baliteke azken hogei urteetan jaiotako askorentzat ere ezezagun izatea bazirela beste era batzuk gauzak egiteko. Esate baterako, zenbait garraiolari mapa fisikoak erabiliz aritzen ziren batetik bestera, hala nola kamioi gidariak. Taxi gidariengan ere izan dute eragina aurrerapenek, eta agertu dira komunikatzeko bestelako gailu batzuk. Eta, noski: hegazkin gidariek ere nabaritu dute aldaketa.

Kamioi gidaria da Jose Maria Lasa. 16 urterekin hasi zen lan horretan, eta jada 43 urte igaro dira. Izan ere, 59 beteko ditu irailean. «Nire aita ere kamioi gidaria zen, autonomoa; ikasketetan ez nintzen oso ondo aritzen, eta harekin batera hasi nintzen lanean». Hala ere, trailerrak gidatzeko baimena 21 urterekin eskuratu zuen, soldaduska amaitu eta gutxira. Orduan hasi zen bakarrik lanean. «Leku ugaritan ibili naiz lanean; Erresuma Batuan, Alemanian, Frantzian eta Herbehereetan, esate baterako, nazioartean, eta baita Espainian ere». Hala ere, adierazi du azkenaldian Euskal Herritik kanpo joanez gero soilik Espainian aritzen dela lanean, eta ez duela ia nazioarteko bidaiarik egiten.

Haren arabera, zenbait aurrerapen teknologiko atzeman dituzte urte hauetan guztietan. Horren adibide da GPSa. «Lehen herrialde guztietako mapa fisikoak erabiltzen genituen, eta helmugako herrira edo hirira iristean lantegira iritsi beharra zegoen». Erantsi du bilaketa horretan «denbora asko» galtzen zela, eta zailtasunak nabarmenagoak zirela, hala nola beste hizkuntza batean komunikatu beharra zegoelako. «Nik ez dakit ez ingelesez, ez frantsesez, ez ezer; ahal bezala moldatu naiz, gainontzekoen eran». Hala ere, nabarmendu du aurrerapen teknologikoekin «abantailatsuagoa» dela ia dena, eta horren adibideetako bat GPS truck dela. «Zenbait errepidetan debekatuta daude ibilgailu astunak; GPS horrek markatzen digu zeintzuk diren guretzako ibilbideak».

Jose Mari Lasa kamioi gidaria. BERRIA

Taxietan ere eragina

Hamar urte daramatza taxi gidaria izaten Eneko Villalucek, eta haien sektorean ere teknologiak eragina izan duela nabarmendu du. «Lehen ahotsez funtzionatzen genuen: telefonistek hartzen zituzten bezeroen deiak, eta denok entzuten genuen non zegoen eskaria egina zuena, gertuen zegoen taxi gidaria bertaratzeko». Baina ezberdina da egun egoera, bilatzaileari esker bulegoan dagoenak badakielako non dagoen langile bakoitza eta zein den haren norabidea. «Telefonistak, orain, tekleatu egiten du, eta guri zuzenean iristen zaigu mezu bat telefonora esanez non jaso behar dugun bezeroa; teknologiekin lana pila bat aurreztu da».

Are, taxi gidariak badu teknologiak garatu aurreko anekdotaren bat ere. «Bazegoen 'jainkoa' deitzen zioten bat; bi zerbitzu egon zitezkeen, eta berak esaten zuen bietara joan zitekeela; leku guztietan zegoen aldi berean, nahiz eta hiriaren punta bat eta beste izan». Hala ere, nabarmendu du gaur egun kontrola ere «handiagoa» dela, bulegotik zein taxietatik langileetako bakoitza non dagoen ikusten dutelako. «Lankideak non dauden ikusi dezaket, libre daudenak, bederen, baina horrek abantaila bat ere badu: lankide asko dauden toki batera beharrean, inor ez dagoen geltoki batera gerturatu zaitezke». Lehen halakorik ezin zitekeela egin nabarmendu du, «itsuan» aritzen zirela, eta egon zitezkeela bost taxi gidari leku berean.

Gertaerei dagokienez, Lasak ere badu anekdota bat, egungo teknologiekin gertatzen zailagoa izango litzatekeela uste duena. «Batzuetan entzuten da kamioi bat mendi bide batean agertu dela; niri ez zait horrelakorik gertatu, baina bai autoentzako GPSekin aritzen ginenean bide estu batetik bidali izana; sekulako sustoa hartu nuen, eta bizilagunek autoak kendu behar izan zituzten alboetatik, trailerrarekin ezin bainuen atzera egin». Kamioi gidariak, ordea, behin baino gehiagotan azpimarratu du pertsonak direla ibilgailua gidatzen ari direnak, eta ez makinak. «Teknologiak ondo daude, baina gidaria da bolantearen atzean dagoena, guri ere meritu handirik ez kentzeko».

Eneko Villaluce taxi gidaria. GORKA RUBIO, FOKU

Aireko ibilgailuak

Errepideko ibilgailuetan ez ezik, airean aritzen direnetan ere izan dute eragina teknologia aurrerapenek; hegazkinetan, adibidez. 2009an amaitu zituen unibertsitateko ikasketak Xabier Dorronsoro hegazkin gidariak. Irakasle kurtsoa egin zuen ondoren, eta hiru urtez aritu zen lanean pilotuentzako Hondarribiko eskolan (Gipuzkoa). Azkenik, konpainia baten hasi zen lanean, eta hor dabil orduz geroztik. «Bartzelonan dut [hegazkin] basea egun, eta hortik mugitzen gara; Espainian bidaia asko egiten ditugu, eta Europan eta Afrika iparraldean ere aritzen gara: urrutira eginda, Errusiara eta Islandiara ere iritsi gara». Hain zuzen, bidaia «motz-ertainak» egin ohi ditu, eta horietan guztietan atzemandako aldaketak ugariak dira.

Jatorrira egin du jauzi Dorronsorok aurrerapenez jabetzeko. Haren arabera, ehun urte baino gehiago igaro dira lehen hegalditik, eta orain 50 urteko adibide bat jarri du egoeraz ohartarazteko: «Lehen bi pilotu, mekaniko bat eta nabigatzaile bat joaten ziren, eta, sarritan, baita komunikazioaz arduratzen zen bat ere; gaur egun, igaro gara bi pertsona egotera eta dena batera gestionatzera». Haren ustez, hegazkinak «gero eta modernoagoak» dira, eta «erraztasun» handiagoak ematen dizkiete pilotuei. Hark ere GPSa izan du gogoan. «Hasieran, iparrorratz batekin aritzen ziren, aurretik kalkulu batzuk eginda, baina pixkanaka hasi ziren teknologiak agertzen, lurrean zegoenarekin komunikatzen, esate baterako». Halere, erantsi du egungo GPSek ematen dutela aukera «norbere kabuz» aritzeko, lurrean sistemarik eduki gabe eta sistema berriek markatzen dituzten puntuetatik zehaztasun «handiarekin» aurrera eginez.

Komunikazioarentzat abantaila izan diren beste aurrerapen batzuk ere egon dira urte hauetan guztietan, Dorronsororen ustez. «Aire kontrolatzaileen mezuak, esate baterako, orain idatziz iristen zaizkigu; horrekin lortzen dugu, besteak beste, oso garbiak izatea komunikazioak, ahoz beharrean idatzita dagoelako eta irakurri daitekeelako; era horretan, gutxiago dira hutsegiteak ere». Horrez gainera, aipatu du egungo hegazkinetako sistema guztiak monitorizatuta daudela, eta matxuraren bat egonez gero abisua iristen dela. Esate baterako, aipatu du egon daitekeela akats bat sistema hidraulikoan, baina makinek abisatzen dutela non dagoen arazoa eta baita zeintzuk diren eman beharreko pausoak ere.

Xabier Dorronsoro hegazkin gidaria. BERRIA

Abantailak, gehiago

Hiru garraiolariek bat egiten dute: teknologiek desabantailak baino abantaila gehiago dituzte. «Teknologiek erraztasunak ematen dituzte, baita segurtasun handiagoa ere; estatistikek hori diote, eta arrazoia dute», adierazi du hegazkin gidariak, eta baita erantsi ere garai batean horrelako aurrerapenik gabe istripu gehiago gertatzen zirela. «Hegazkinetan, adibidez, pilotuek berandu jakiten zuten arazo bat zegoela, sistemak ez zuelako ondo abisatzen eta prozesuak ere ez zirelako zuzenak; egun, dena dago kontrolatuta, eta sistema guztiak hirukoiztuta». Hau da, sistema batek huts egiten badu, beste bi gelditzen dira, eta bigarrenak ere akatsen bat baldin badu, hirugarren bat dago. Hala ere, aitortu du «oso zaila» dela hirurek huts egitea.

Beste bi garraiolarientzat ere abantailak dakartzate aurrerapenek, eta Lasak uste du horri esker lortzen dela jardunean «autonomoagoa» izatea: «Teknologia asko ari da aurreratzen, baita oso azkar ere; ez dut uste atzerapen bat izango denik gure lanarentzako».

Villalucek ere ildo beretik eutsi dio gaiari, eta taxi gidarien adibide bat aipatu du horretarako. Azaldu duenez, haien kasuan, lehen, «agian», «gardenagoa» izan zitekeen beren lana, besteak beste, hiriko zerbitzu guztiez ohartzen zirelako, dena entzuten zutelako. Baina orain bakoitzari esleitutako zerbitzuen berri izaten dute soilik. Halere, esan du ez duela desabantailarik ikusten.


Summary: Gutxieneko soldata «berehala» igoko duela iragarri du Espainiako Gobernuak. Espainiako Elkarrizketa Sozialerako Mahaiaren bilera egin dute gaur, eta gutxieneko soldataren igoera CEOE patronalaren akordioz egin ote daitekeen aurreikusi ahal izango da laster. Igoera 2021. urtea amaitu aurretik egingo dela zehaztu du Sanchezek, eta 15 euroko zenbatekoa proposatu du gobernuak, 965 euro arte. 2022rako 23 euro gehiago igo nahi ditu, eta 2023rako beste hainbeste.

Espainiako Gobernuak erabakia hartu du, eta ikusteko dagoen gauza bakarra da oraingoan ere patronalaren adostasunez egingo ote den. Goizeko 10:00etan hasi da PSOE eta Unidas Podemosen exekutiboaren, UGT eta CCOO sindikatuen eta CEOE eta Cepyme patronalen arteko bilera Elkarrizketa Sozialareko Mahaian, gutxieneko soldataren igoera aztertzeko.

Yolanda Diaz Lan ministroa aspaldian ari da eskatzen igoera hori, baina gobernuaren barruan beste kide batzuek altoa eman diote neurri horri, batik bat Nadia Calviño Ekonomia ministroak. Bada, orain ematen du gobernuak baduela erabakia hartuta, eta lehenbailehen gauzatu nahi duela, Pedro Sanchez presidenteak «berehalako igoera» iragarri baitu. «Inork ezin du geratu atzean», esan du; «ez da susperraldirik egongo ez bada bidezkoa». Horiek horrela, hamabost euroko zenbatekoa proposatu du gobernuak, 965 euroko soldata osatu arte. 2022rako 23 euro gehiago igo nahi ditu, eta 2023rako beste hainbeste, legegintzaldia bukatzean 1.027 euroko gutxieneko soldata egon dadin.

Berehalakotasun horri epemuga bat jarri dio Sanchezek, gainera: 2021 amaitu baino lehen. Bilera-sorta baten lehena da gaurkoa ez alferrik. Patronalarekin negoziazio politiko bat zabal daiteke, edo ez, Diaz ministroak ikusten badu CEOEk aukera guztiak ixten dituela aurrera egingo baitu prozedurak soldata txikienak igotzeko. «Ez da gutxieneko soldata igotzeko momentua», esan du Antonio Garamendi CEOEko presidenteak; «urte eta erdi izugarri batetik gatoz».

Azken igoera, 2020ko hasieran

2020. urteko hasieran iritsi zen azken akordioa eragile sozialen artean, eta gutxieneko soldata %5,5 igo zuten, 950 eurora arte; hamalau ordainketa dira urtean: 13.300 euro urtean. Madrilek 2018an igo zuen aurretik gutxieneko soldata; orduan ere, Pedro Sanchez (PSOE) zegoen gobernuan eta Unidas Podemosekin hitzartu zuen igoera, aurrekontuak babestearen truke. 900 eurotan jarri zuten, %23,3 igota —1977tik izandako igoerarik handiena—.

Azken gobernu konposaketaren akordioaren negoziazioetan 1.000 eurora igotzeari buruz hitz egin zuten bi aldeek, baina, gaurkoz, 950ekoa da. Hori bai, gobernu itunean jasota dago legealdi amaierako igotzea batez besteko soldataren %60ra: 1.166 euro. Ikusi egin beharko da zenbat hurbiltzen den oraingo igoerarekin helburu horretara, eta CEOEren oniritzia lortzen duen. Hasteko, Diaz ministroak hamabost euroko proposamena egin du 2021. urtea amaitzeko falta diren hileetarako. Gainera, 2023rako, legegintzaldia amaitzerako, 1.027 euroko soldata helburu duen bide orria mahairatu du.

UGTk jakinarazi du 25 euroko igoera proposatu duela gaurko bileran, 975 euro gordineko gutxieneko soldata egon dadin. 2022rako eta 2023rako utzi du batez besteko soldataren %60a lortzeko helburua. «Inflazioaren eboluzioak igoera eskatzen du orain; ez da arrazoirik 2022an eta 2023an ere igoerak ez egoteko», esan du UGTko politika sindikaleko lehendakariorde Mariano Hoyak. KPI %3tik gora igotzen ari da Hego Euskal Herrian, energiaren prezioek bultzatuta.


Summary: Anarik Nacho Vegasen 'Vinu, cantares y amor' abestia moldatu du. Tradizioz udako oporren osteko lan egutegiaren hasiera ezartzen duen eguna aukeratu du Anari kantariak grabatu duen azken abestia plazaratzeko. Nacho Vegas asturiarraren Vinu, cantares y amor kantuaren bertsio bat egin du, euskarara egokituta. Abestiaren bideoklipa BADOK atariak estreinatu du, gaur.

Zarauzko (Gipuzkoa) Putzuzulon grabatua da bideoklipa, «amets fabrikaren eraiste neurtuaren bezperetan», plano sekuentzia bakarrean, eta Anari Alberdiren eta Iker Trebiñoren zuzendaritzapean. Anariren taldeko ohiko kideez gain —Mariano Hurtado (teklatua), Mikel Abrego (bateria), Xabier Olazabal Drake (baxua), Ander Mujika (gitarra) eta Xabi Etxeberri (biola)—, hainbat lagunek parte hartu dute abestiaren grabazioan, koruak eginez; besteak beste, Mursego eta Miren Narbaiza musikariek, Maialen Lujanbio bertsolariak, eta Eider Rodriguez eta Kattalin Miner idazleek.

Vinu, cantares y amor abestia Ramon Bilbao bodegaren enkarguz sortu zuen Vegasek, eta ondoren Canciones populistas diskoan (2015) jaso zuen.

Hurrengo kontzertua irailaren 11n emango du Anarik, Lemoan (Bizkaia), formatu akustikoan, Lemoakustik jaialdiaren barruan. Eneritz Furyak, Abereh, Hartz eta Serge ere bertan izango dira.