Summary: Iaz Polonian erori zen misila Ukrainak jaurti zuela esan du aditu talde batek. Misila erori eta ordu batzuetara NATOk eta AEBek plazaratu zutena berretsi du ikerketa batek. Varsoviaren eta Kieven arteko harremanak gaiztotuta daude azken hilabeteetan.

Azken asteetan gaiztotuta daude Poloniaren eta Ukrainaren arteko harremanak, eta, testuingurua hori denean, hain zuzen, iritsi da berria: Poloniako aditu talde baten arabera, Ukrainak jaurti zuen iazko azaroa erdialdean Polonian Ukrainako mugatik gertu erori zen misila, bi hildako eragin zituena. Hori jaso du Rzeczpospolita egunkariak, ikerketaren gertuko iturriak aipatuz. Beraz, gertatu eta zenbait ordutara NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeak plazaratu zuen hipotesia berretsi dute: Ukrainako aireko indarrek misilak jaurti zituztela Errusiako misil bat erorarazteko. Ukrainak, ordea, ukatu egiten du.

Gertaera hark izua eragin zuen zenbait orduz. Lehen kolpean, Kievek esan zuen Moskuk jaurti zuela. Kremlinek, ordea, gezurtatu egin zuen. Izan ere, Errusiak jaurti zuela frogatzeak eragin zezakeen NATOk bere kontrako erasotzat hartzea, eta, orduan, aliatuek Kremlini gerra deklaratzea.

Ikusi gehiago: NATOk uste du Polonian lehertutako misila Ukrainak bota duela

Ordutik ia hamar hilabete baino gehiago igaro diren honetan, Varsoviaren eta Kieven arteko harremanak ez daude bere onenean. Polonia da Ukraina herrialde mugakideari laguntza militar gehien eman dioten herrialdeetako bat, baina laguntza hori bertan behera uzteko asmoa duela iragarri zuen Mateusz Morawiecki lehen ministroak lehengo astean, argudiatuta beren armategia modernizatzeko lanean jarriko dituztela indarrak. Baina afera komertzial bat hartu behar da aintzat. Ukrainako laboreek Poloniako merkatua hartu dute azken hilabeteetan, eta horrek eragin du prezioak amiltzea, eta, ondorioz, laborariak haserretu egin dira. Poloniak eta ekialdeko beste herrialde batzuek —kasurako, Eslovakia, Hungaria, Errumania eta Bulgaria— betoa jarri zieten produktu horiei, eta Varsoviak oraindik horri eusten dio, Hungariak eta Eslovakiak bezalaxe. Kontuan hartu beharreko beste aldagai bat: Polonian legebiltzarrerako bozka egitekoak dira urriaren 15ean.


Summary: Azaroaren 4an Bilboko kaleak betetzera deitu du euskalgintzak. Euskararen aurrerabideen kontra egon diren epaien gaineko kezka azaltzeko egingo den manifestazioaren leloa jakinarazi dute gaur, Kontseiluak deitutako agerraldi jendetsu batean: 'Oldarraldiaren aurrean: euskararekin bat, euskaraz bat'

Euskara eskakizunen kontra, eta administrazioan euskaraz jardutea ahalbidetzen duten erabakien aurka ere bai. Ebazpen judizial ugarik auzitan jarri dituzte iragan hilabeteetan euskara garatzeko aurrerabideak. Aspaldikoa da kezka, euskalgintzak hilabeteak daramatza «oldarraldi judiziala» salatzen, eta, iragarrita zegoen eran, azaroaren 4an manifestazio bat egingo da Bilbon, kezka hori agerian uzteko. Gaur, «Hizkuntzen Europako egunean», manifestaziorako deia egiteko agerraldia egin dute euskalgintzako hainbat eragilek, Kontseiluak deituta. Manifestaziorako leloa jakinarazi du Idurre Eskisabel Kontseiluko idazkaria nagusiak: Oldarraldiaren aurrean: euskararekin bat, euskaraz bat. Aldarri hori gogoan, Bilboko kaleak betetzera deitu dute. Azken urteotan euskararen alde egin den manifestaziorik jendetsuena izango dela aurreikusi dute antolatzaileek.

«Euskararen normalizazioa eta biziberritzea helburu duten arauen eta politika publikoen kontrako epai sorta geldi gabe eta amaiezin bat gertatzen ari dela salatu nahi dugu», adierazi du Eskisabelek, Euskalduna jauregiaren aurrean. Izan ere, azaroaren 4an manifestazioa hantxetik abiatzea da asmoa, 17:00etan. Bilboko udaletxerainoko bidea izango da, eta han egingo da amaiera ekitaldia.

Mobilizazioaren atariko, herri eta auzoetan ekitaldiak antolatzera deitu dute: «Hurbileko zein hain ez hurbileko jendeari manifestazioaren berri emateko». Alderdi politiko eta sindikatuei ere bat egiteko eskatu diete. Eragile eta norbanakoek manifestazioaren alde atxikimendua emateko era izango dute Kontseiluaren webgunean. «Euskaltzale guztiok eta oro har, hizkuntza berdintasunean eta aniztasunaren errespetuan sinesten dugun guztiok, noranzko bateratuan aritzea ezinbestekoa da». Eskisabelek argi utzi du «guztion indarrak» beharko direla «oldarraldiari hesia jartzeko» eta «olatu erreakzionarioari aurre egiteko».

Agerraldian, gogora ekarri dituzte euskararen kontra ebatzi diren hainbat ebazpen, eta bereziki uztailaren 6koa: egun hartan Espainiako Konstituzio Auzitegiak udalerri euskaldunei euskara hutsez jarduteko bideak estutu zizkien, EAEko Udal Legearen 6.2 artikulua partzialki baliogabetuta. Erabaki harekin, euskararen normalizazioan aurrerapausoa emateko «tresna sendo bat» indargabetzeaz gainera, «adostasun sozial handi baten kontra» egin zen: halaxe nabarmendu du agerraldian idazkari nagusiak. Gogoratu du erantzun zabala eman zitzaiola ebazpen hari; hain justu ere, uztailaren 13an 80 alkate eta ehundik gora udal hautetsi batu ziren EAEko Auzitegi Nagusiaren atarian, alkate makila eta uztaiak eskuetan, epaia salatzeko eta kezka adierazteko. Aurrez, UEMA Udalerri Euskaldunen Mankomunitateak ere agerraldi jendetsu bat egin zuen ebazpenaren aurka.

Kezka aurretik ere bazetorren, hala ere. Eskisabelek berak gogora ekarri du maiatzean egin zutela aurrena manifestazio handi bat egiteko proposamena. Goibururik gabe egin zuten orduan aurkezpena. «Euskaltzale denek eta hizkuntza berdintasunean» sinesten duten guztiek ontzat emango zuten lelo bat nahi zuten, bateratzailea, eta hain justu horretarako ireki uzten «prozesu irekiaren» emaitza da gaur plazaratu duten leloa. Zer esan nahi duten azaldu du. «Euskararekin bat» esanda adierazi nahi dute «oldarraldi eta olatu erreakzionarioen gainetik» euskararen biziberritzean eragiteko eta sakontzeko garaia dela. «Euskaraz bat» aldarrikatuta, berriz, nabarmendu nahi dute euskara «gizarte kohesiorako tresna» dela. Epai anitzek euskara «segregaziorako» tresna gisara erakutsi nahi izan badute ere, bestelako ikuskera dute manifestaziorako deia egin dutenek: «Gizarte kohesiorako, berdintasunerako eta justizia sozialerako ezinbesteko osagaia da».

Erantzun «bateratuaren» beharra

Besteak beste, agerraldian izan dira AEK-ko, Elkar fundazioko, Topaguneko, Berbaizuko, Ikastolen Elkarteko eta Gazte Euskaltzaleen Sareko ordezkariak. Amagoia Mujika Tolaretxipi BERRIAko zuzendaria eta Iban Arregi BERRIA Taldeko kontseilari ordezkaria ere bertaratu dira, baita Martxelo Otamendi BERRIAko zuzendari ohia ere. «Oldarraldiaren aurrean, erantzun bateratua eman beharra dago», azpimarratu du Nekane Artola Ikastolen Elkarteko lehendakariak. Gizarte eragileak eta eragile politikoak biltzeko beharra adierazi du, erantzun «eraginkor» eta «jendetsua» emateko. «Erakutsi behar dugu hemen badagoela herri bat eta euskaltzale mordo bat, horrelako erasoei erantzuna emateko prest».

Era berean, Joxe Mari Sors Elkar fundazioko lehendakariak gehitu du elkarlana sustatu behar dela: «Euskara eta euskal kultura aurrera aterako dira elkarlanean jarduten badugu; hori da manifestazioarekin aldarrikatu nahi duguna». Iñaki Zabaleta Urkiola Eusko Ikaskuntzako ordezkariak, gainera, elkarlan horrek «aktiboa» izan behar duela esan du; eta «euskal gizarte modura erreakzionatu» beharra dagoela. «Euskararen inguruko aktibismoa indartu behar dugu, gazteetatik hasita», azaldu du.

Zenbat Gara elkarteko Isa Izarzelaia ere agerraldian izan da. «Euskaldunok gutxiago izatera garamatzate oldarraldiek», kritikatu du. «Horri aurre egin behar zaio». Izarzelaiaren ustez, sententziak beste modu bat dira euskaldunak «gutxiesteko, aukerak kentzeko eta nor izateari uzteko». Horregatik, uste du herritarrek manifestazioarekin bat egingo dutela. «Euskaldun moduan, nik uste dut identifikatuko garela. Min egiten digu, eta min hori sentitzen dugu. Hiztun moduan, euskaldun moduan, eta herritar moduan. Txikiagotu egiten gaitu, desagerrarazteko bidean jarriz. Euskara etxe barruko hizkuntza izatera garamatza horrek, intimitatetik kanpo ez erabiltzera. Legearekin topo egin eta legeari dagokion guztia euskaraz egin ahal dugunean, orduan izango gara hiri edo herri euskalduna».


Summary: Angel Berrueta biktima gisa aitortzeko tramitazioa hasi dute. Nafarroako eskuin muturraren eta estatuaren biktimak aitortzeko batzordeak 35 eskaera jaso ditu. Batzordea aurreko astean elkartu zen Berrueta-Mañas familiarekin.

Nafarroako eskuin muturreko taldeek edo funtzionario publikoek eragindako motibazio politikoko ekintzen biktimen aitortzarako eta erreparaziorako batzordeak berrekin dio biktimekin elkartzeari, eta Angel Berruetaren senideak hartu ditu. Egiari Zor fundazioak eta Nafarroako Torturatuen Sareak espero dute agerraldi hori «abiapuntua» izatea, «behin betikoz, Angel Berrueta eta haren familia motibazio politikoko biktima gisa aitortuak izan daitezen».

Parlamentuak 2019an onartu zuen Eskuin muturreko taldeek edo funtzionario publikoek eragindako motibazio politikoko ekintzen biktimen aitortzarako eta erreparaziorako foru legea. Ordutik, biktimak aitortzeko eratutako batzorde horrek 35 eskaera inguru jaso ditu. Horiek batzordearen aurrean agertzen ari dira; Berrueta-Mañas familia izan da azkena.

Egiari Zorrek eta Torturatuen Sareak salatu dute giza eskubideen urraketa larriak jasandako biktima guztiei ez zaizkiela eskubide berak aitortu oraindik, Espainiako Estatuak sustatutako indarkeriaren biktimak «diskriminatuta» daudelako; horren adibidetzat jo dute Berrueta-Mañas familia.

Hori ikusirik, erakunde publikoei eskatu diete aitortza, erreparazioa eta ez errepikatzeko bermea ziurtatzeko: «Egia osoa jakiteko eskubidea». Horretarako, «memoria inklusibo» eta «ez-baztertzaile» baten alde egin dute: «Biktima guztiak aintzat hartuko dituena, kontakizun guztien balioa aitortuko duena, inongo diskriminazio eta asimetriarik gabe».

Hala, «ezinbestekoa» da foru legeak irekita abagunea baliatzea, bi eragileen arabera, «Nafarroan jasandako giza eskubideen urraketak ofizialki aitortzeko». Adierazi dute ezen, bana-banako urratsak izan arren, aitorpen ofizial horiek «balio handiko erradiografia» bat eskain dezaketela: «Memoriaren eremuan duen eraginagatik, gertatutakoaren kontakizuna eta bizi dugun gatazkaren izaera politikoa bistaratzen duelako». Beraz, biktimei laguntza eskaintzeko prest agertu dira, prozesuari ekitera animatuz.

«Urteetako sufrimendua»

Espainiako polizia batek eta haren semeak hil zuten Angel Berrueta, Iruñean, 2004ko martxoaren 13an. Bi egun lehenago, Al-Qaedak atentatu bat egin zuen Madrilen —193 lagun hil ziren, eta milaka zauritu—, baina, hauteskundeen testuinguruan, PPk ETAri egotzi zion hura, nahiz eta frogek kontrakoa adierazi. Horiek horrela, Valeriano de la Peña poliziaren emazteak, Pilar Rubiok, ETA atentatuarekin lotzen zuen kartel bat jarri nahi izan zuen Berruetaren okindegian. Hark uko egin zion, eta, ondoren, De la Peña eta haren seme Miguel Jose de la Peña okindegira joan ziren; labankadaz eta tiroz hil zuten Berrueta. Epaimahaiak ebatzi zuen arrazoi ideologikoengatik hil zutela okina, eta Nafarroako Auzitegi Nagusiak hogei urteko zigorra ezarri zion Valeriano de la Peña poliziari, eta hamabostekoa Miguel Jose de la Peña semeari. 2014ko apirilaz geroztik, baldintzapean aske da Miguel Jose de la Peña.

Gerora, senideek askotariko erasoak pairatu dituzte: beilatokian jendeari oldartu zitzaion Polizia; heriotza mehatxuak jasan zituzten; okindegiaren aurkako erasoak sufritu dituzte; eta etxeko atean pintaketak egin dizkiete. «Eta denbora honetan guztian, Nafarroako erakunde publiko bakar batek ere ez ditu biktima bezala ofizialki aitortu», deitoratu dute Egiari Zor fundazioak eta Nafarroako Torturatuen Sareak, eta «hainbeste urteko sufrimendu eta inpunitatea» amaitzeko exijitu.


Summary: Txagorritxuko erizainek protesta egin dute, Osakidetzak larrialdietako ebakuntzetan egingo duen murrizketagatik. ESK sindikatuak salatu du Osakidetzak «bere kasa» hartu duela erabakia, eta elkarretaratzea egin dute gaur goizean, Txagorritxuko ate nagusian.

Arabako ESI erakunde sanitario integratuko erizainak Arabako Unibertsitate Ospitalearen sarreran bildu dira gaur goizean, Osakidetzak gaueko ebakuntza zerbitzuan egingo duen «langile murrizketa» salatzeko. Gaueko larrialdietako ebakuntza geletan erizain taldeak bitik batera jaitsiko ditu osasun zerbitzuak, eta horrek piztu du langileen haserrea.

Txagorritxu eta Santiago ospitaleen larrialdi zerbitzuak bateratu direlako egingo du «murrizketa» hori Osakidetzak, baina, erizain batek azaldu duenez —ez du izena eman nahi izan—, langileen lan baldintzak aldatzeko «aprobetxatu» dute bateratzea: «Osakidetzak ez du gure iritzia jaso, ez egutegiak egiteko, ez lan egiteko modua zehazteko». Erabakiak «bere kasa» hartu izana leporatu diote ESK sindikatuak eta langileek, hain zuzen.

Langileen kezka nagusia da Arabako biztanleei «estaldura nahikoa» ez ematea. Gasteizen eta Araban lan egiteaz gain, gertuko eskualdeetara ere —Miranda, Debagoiena edo Logroño— joaten dira erizain asko, eta horrek are kezkagarriago egiten du «neurri murriztailea».

«Pazienteen segurtasunak» asko kezkatzen ditu langileak: «Larrialdizko ebakuntza gehienak hil ala bizikoak dira, eta, langile gutxiago izanda, horrek ardura handia jartzen du gure gain; estres handia eragiten digu».

Aldaketak azarotik aurrera egingo dira, baina erizainek espero dute «arazoa hura iritsi baino lehen» konpontzea. Horretarako, egunero bilduko dira Txagorritxuko ate nagusian, goizean eta eguerdian, Osakidetzak hartutako erabakia indargabetu arte. Ospitaleko gainerako langileak haiekin bat egitera deitu dituzte.


Summary: Asier Ezeizari 182 urteko espetxe zigorra ezarri diote. ETAk 2003an Alacanten eta Benidormen eginiko bi atentaturengatik zigortu dute.

Hiru epaiketa behar izan du Espainiako Auzitegi Nazionalak Asier Ezeiza euskal presoa ETAk 2003an Alacanten eta Benidormen (Herrialde Katalanak) eginiko atentatuekin lotuta zigortzeko. Ezeizak 182 urteko espetxe zigorra onartu du, fiskaltzarekin akordioa eginda.

Fiskaltzak 268 urteko espetxe zigorra eskatu zuen Ezeizarentzat, hamalau hilketa saiakeragatik eta kalte handiko bi delitugatik. Azkenean, baina, bi aldeek 182 urteko zigorra adostu dute, nahiz eta gehienez hogei urtekoa izango den. Era berean, inhabilitazioa ere ezarri diote, eta Alacantera eta Benidormera joateko debekua.

Hirugarren aldia da Ezeiza ekintza horiengatik epaitu dutena. Aurreko bietan, Auzitegi Nazionalak ebatzi zuen ez zegoela nahiko froga Ezeizak parte hartu zuela baieztatzeko, eta absolbitu egin zuen. Auzitegi Gorenak, ordea, baliogabetu egin zituen ebazpen horiek, eta sententzia egokitzeko agindu zion epaimahaiari. Gorenak argudiatu zuen Auzitegi Nazionalak ez zuela aztertu Ezeizak atentatu haietan «lagundu izana», eta lehen epaiak frogatutzat jo zuela ETAko kidea zela eta 2003ko udan Herrialde Katalanetako kostaldean hainbat «kudeaketa» egin zituela erakunde armatuaren eskariz.

Ezeiza 2008an atxilotu zuen Frantziako Poliziak, eta hamabi urteko espetxe zigorra ezarri zioten ETAko kide izatea egotzita. Fresnesen, Tarasconen (Frantzia) eta Mont de Marsanen (Okzitania) egon zen preso. 2020an, baina, Espainiaratu egin zuten, Auzitegi Nazionalak epaitu zezan. Orduan, Soto del Realen (Espainia) egon zen preso, eta, ondoren, Zaballan (Araba), COVID-19ak eragindako pandemiak berriz Frantziaren esku uztea eragotzi baitzuen. Hala, 2020ko maiatzean aske geratu zen, Frantzian ezarritako espetxe zigorra osorik beteta.

Auzitegi Nazionalean haren kontrako bi prozesu ireki zituzten. Batetik, ETAk Herrialde Katalanetan egindako ekintzetan parte hartu izana egotzita. Bestetik, Orioko (Gipuzkoa) PSE-EEko zinegotzi Juan Priederen hilketan parte hartzea leporatuta. Auzi harengatik, hemeretzi urteko espetxe zigorra ezarri zion auzitegiak, egileak autoz lekualdatu zituela egotzita. Hala, maiatzetik espetxean da.


Summary: IEAk ez du beharrezko ikusten erregai fosiletan inbertitzea. Energiaren Nazioarteko Agentziak uste du petrolioaren kontsumoak 2030ean joko duela goia. Nazioarteko lankidetza handitzeko eskatu du, klima helburuak betetzeko.

Bere ibilbide orria berrikusi du IEA Energiaren Nazioarteko Agentziak, COP28ren hurrengo bilerara begira — azaroaren 30etik abenduaren 12ra bitarte egingo da, Arabiar Emirerri Batuetan—. Dokumentu horretan dio oraindik posible dela Parisko Akordioaren helburuak lortzea, 2050. urterako neutraltasun klimatikoa lortzea eta planetaren tenperatura igoera 1,5 gradu zentigradura mugatzea; eta eransten du petrolio hobi berrietan, ikatz meategietan eta gas ustiategi berrietan inbertitu gabe lor daitekeela hori. Hala ere, uste du gaur egun zabalik daudenak mantendu behar direla eta onartuta dauden proiektuei eutsi behar zaiela, prezioen igoera kaltegarriak saihesteko. COP28ko eztabaida nagusietako bat izango da zer eginkizun izan behar duten erregai fosilek energia trantsizioan. IEAren arabera, helburu hori egingarria da energia berriztagarrien hazkundearen bidez. Haren kalkuluen arabera, 2030erako hirukoiztu egingo da, mundu osoan, teknologia horiek energia sortzeko duten ahalmena, eta erregai fosilen eskaria %25 murriztuko da, %80 2050erako.

IEAren arabera, ikatza izango da hemendik 2030era gehien murriztuko den erregaia, eta, ondoren, petrolioa. Gas naturala motelago murriztuko da, hiru arrazoirengatik: industrian gehiago erabiltzen delako, sistema elektrikoaren euskarri gisa erabiltzen delako berriztagarriak eta nuklearra eskari guztiari erantzuteko nahikoa ez direnean, eta hidrogenoa sortzeko erabiltzen delako.

Energia berriztagarrien ekoizpen ahalmena handitzearekin batera, IEAk aurreikusten du 2030ean matrikulatutako hiru ibilgailutik bi elektrikoak izango direla. Eta etxe, enpresa eta eraikin publikoetan asko zabalduko direla bero ponpak — edo aerotermia sistemak —, gas galdaren, elektrikoen edo beste erregai fosil batzuk erabiltzen dituztenen ordez. Uste du litekeena dela berokuntza sistema horren salmentak %20 handitzea urtero hemendik 2030era — %11ko hazkundea izan zuten iaz–. Halaber, espero du energiaren sektoreko metano isurketak %75 murriztea. IEAk energia berriztagarrien aldeko prozesua bizkortzeko deia egin du; batez ere, «errenta ertain eta apaleko herrialdeetan». «Ekonomia aurreratuak eta Txina prest daude misioak murrizteko] helburu globala lortzeko, baina politika indartsuagoak eta nazioarteko laguntza handiagoa behar da garatzeko bidean dauden herrialdeentzat».

Hala ere, erakundeak ez du ezkutatzen «nazioarteko tentsio gero eta handiagoek» ezbaian jar dezaketela helburu hori. Fatih Birol IEAko zuzendariak gobernuei eskatu die tentsio geopolitikoak eta klimaren helburuak bereizteko eta nazioarteko lankidetza handitzeko.


Summary: Araba, Bizkai eta Gipuzkoako eskola publikoetan grebarako deia egin dute, urriaren 24rako. Steilas, ELA eta CCOO sindikatuek egin dute deia; sektore publikorako urriaren 25erako eta abenduaren 19rako eginda dauden deialdiez gain, beste bat gehitu nahi izan dute propio hezkuntzarako

Steilas, ELA eta CCOO sindikatuek bat egin dute gaur Araba, Bizkai eta Gipuzkoako hezkuntza publikoko irakasle, heziketa bereziko langile, sukaldari eta garbitzaileak grebara deitzeko, langileen «lan baldintzen» alde. Sektore publikorako urriaren 25erako eta abenduaren 19rako eginda dauden deialdiez gain, beste bat gehitu dute propio hezkuntzarako, urriaren 24rako. Premiazko deritzote: «Azken hamarkadan, hezkuntzako langileon lan baldintzak okertuz joan dira, eta Hezkuntza Sailaren aldebakarreko erabakiak nagusitu dira».

Aldarrikapen «asko» dituztela esan dute. «Lan zama» arintzeko neurriak eskatu dituzte. Eros ahalmenaren apaltzearekin ere kexu dira: «Galdu dugun %20ko eros ahalmena berreskuratzeko unea iritsi da behingoz». Lantaldeak gaztetu behar direla ere esan dute: «Bai erretiroa aurreratuz, bai eta langile guztientzat jardunaldiaren murrizketa errealak gauzatuz». Bide horretan, lantaldeak «egonkortu» behar direla azaldu dute. Xede zehatz bat dute: «Behin-behinekotasuna %8ra jaisteko eskatzen dugu». Bide horretan LEP eredua sindikatuekin elkarlanean «eguneratzeko» eskatu dute.

Hezkuntza sistema eraldatzeko eskea ere badute. «Hezkuntza sistema osoa euskaldunduko duten hezkuntza politikak abiarazi behar dira». Bide horretan, hezkuntzako «langile guztiak» euskalduntzeko plana eskatu dute. «Hezkidetza proiektu errealak» ere galdegin dituzte.

Araba, Bizkai eta Gipuzkoarako hezkuntza lege bat egiteko prozesua abian da, baina orain arte egin den bidean «lan baldintzen inguruko akordioak» lauso ikusi dituzte, «zehaztasunik» gabe, eta uste dute ez zaiela erantzuten langileek mahai gainean dituzten aldarriei.

LABek ez du bat egin

LAB sindikatuak, berriz, jakinarazi du ez duela bat egingo deialdi horrekin. Uste du zerbitzu publikorako deiturik dauden bi grebetan aski argiak direla aldarriak, eta hezkuntza sistema publikoa indartzeko egokiak: «Hiru sindikatu hauen greba deialdiaren aldarrikapen gehienak orokorrak dira, eta urriaren 25eko eta azaroaren 19ko aldarrikapenetan txertatuta daude. Hor dago hezkuntza publikoko langileen borroka, sektore publikoko beste langileekin batera». Era berean, azaroaren 30erako deituta dagoen greba feminista orokorrean ere jarri nahi du LABek «indarra».

Grebara deitu duten sindikatuen jarrera kritikatu du, LAB ez dutelako aintzat hartu: «Adostasunak bilatzeko hasierako borondaterik ez dute izan, eta LAB bazterrean uzten saiatu dira».


Summary: Xabier Kalparsororen heriotzari buruzko informazioa «herritarren esku» jarri dute webgune batean. Zumaiako Hegiak elkarteak osatu du, «egia ofizialaren faltan», heriotza haren inguruko informazioa jaso eta plazaratzeko.

1993ko irailaren 26an hil zen Xabier Kalparsoro Anuk zumaiarra. Aurrez, bi egun egin zituen koman, bertsio ofizialaren arabera, Espainiako Poliziaren Indautxuko (Bilbo) egoitzako bigarren solairutik erori ostean. Hiru hamarkada geroago, Zumaiako (Gipuzkoa) Hegiak elkarteak anuk.eus webgunea ireki du, heriotzaren inguruko «egia ofizialaren faltan», Kalparsorori gertatutakoari buruzko informazioa plazaratu eta garai hartako testuinguruari buruzko «zenbait gako» emateko. Elkarte hark eta Egiari Zor fundazioak ekitaldi bat egingo dute gaur arratsaldean, 19:00etan, Zumaiako Moilaberri eremuan, heriotzari buruzko «egia osoa» izateko eskubidea aldarrikatzeko.

Informazio gehiago: Torturak blaitutako irail hura

Hegiak elkarteak salatu du Kalparsororen heriotzatik 30 urte pasatu diren arren «oraindik argitu gabe» daudela haren ingurukoak. Hala, Kalparsororen atxiloketekin eta heriotzarekin zerikusia duten zenbait gertakariren inguruko informazioa pilatu dute webgunean, gertatutakoa «herritarren esku» uzteko asmoz. Era berean, 1980ko eta 1990eko hamarkadetako testuinguru politiko eta soziala ere jorratzen dituzte webgunean. Xedea da «komunitatearen indarra eta memoria historikoa gorde eta sortzeko konpromisoa» adieraztea, egileen esanetan.

Kalparsoro Durangon (Bizkaia) atxilotu zuten, 1993ko irailaren 24an. Haren atxiloketa, ordea, ezohikoa izan zen. Bi udaltzainek harrapatu zuten, ustez furgoneta bat lapurtzen saiatu ostean. Haiek adierazi zuten gazteak portaera arraroa zuela, eta «drogatuta» egotearen zantzuak zituela. Kalparsoro, baina, Espainiako Poliziaren esku utzi zuten, Carlos Bueren epaileak hala aginduta, ETAko kidea baitzen.

Poliziek Indautxuko egoitzara eraman zuten. Han, bertsio ofizialaren arabera, bere burua bota zuen bigarren pisuko leiho batetik, eta bi egun geroago hil zen, Basurtuko ospitalean. Poliziak adierazi zuen Kalparsoro «zaindari bakarrarekin» zegoela, «eskuburdinarik gabe» eta garagardo bat edaten.

Bertsio hura, baina, hasiera-hasieratik zalantzan jarria izan zen, Kalparsoro Lege Antiterroristapean eta inkomunikazioan baitzegoen. Gainera, ETAk ere agiri bat plazaratu zuen esanez Kalparsorok erakundeari jakinarazi ziola abuztuaren amaieran atxilotu, torturatu eta drogatu egin zuela Ertzaintzak. ETAren esanetan, horren ostean libre utzi zuten, erakundeko kide gehiagorengana eramango zituelakoan.

Kalparsororen heriotzagatik, lau polizia epaitu zituzten; horietako biri sei hilabeteko zigorra ezarri zieten «zuhurtasun gabezia» leporatuta, baina ez zituzten espetxeratu. Ertzaintzaren ustezko atxiloketaren inguruko auzia, berriz, artxibatu egin zuten.


Summary: Zortzi dantza ikuskizun eskainiko ditu Dantzaldia jaialdiak. Gaur hasiko du 24. aldia, eta, abendura bitarte, Euskal Herriko eta nazioarteko konpainiak ikusteko aukera egongo da.

Urte luzez nazioartean ibili ondoren etxera itzultzea erabaki duten euskal artistak omenduko ditu aurten Dantzaldia Bilboko Nazioarteko Dantza Jaialdiak. Horixe nabarmendu du gaur goizean Laura Etxebarria festibalaren zuzendariak, Bilboko Rekalde aretoan egindako aurkezpenean: «Joan-etorriko bidaia hori egin duten eta Euskal Herrian finkatuta dauden dantzari eta koreografo horiek ezagutzea da asmoa». Horren adibide izango dira Asier Zabaleta, Igor Calonge eta Olaia Valle, aurtengo egitarauan parte hartuko duten dantzariak. Zehazki, gaur arratsaldean abiatuko da 24. jaialdia, eta, abendura bitarte, dantza garaikidearen zenbait ezpal bilduko dituzte.

«Dantza garaikidea publiko zabalari helaraztea» du helburu jaialdiak, Etxebarriak azaldu duenez. Eta asmo hori betetzen ahaleginduko dira aurten ere. Gaur arratsaldean egingo dute lehenengo emanaldia, Bilboko Rekalde aretoan: Galiziako Colectivo Glovo taldeak Alleo lana aurkeztuko du. Esther Latorre eta Hugo Pereira konpainiako zuzendariek interpretatuko dute pieza, eta zaintza lana izango da abiapuntua.

Bilboko Arte Ederren Museoan izango da bigarren saioa, urriaren 3an. Chey Jurado & Javito Mario taldeak Samsara ikuskizuna eskainiko dute. Haren ondotik, Asier Zabaleta dantzari eta koreografoaren Ertza konpainiak Otempodiz aurkeztuko du. Museoaren eraikin zaharreko atarian izango da emanaldia.

Filipe Moreira koreografoaren txanda urriaren 29an izango da, Fundicion aretoan. Isiltasunari buruzko Escuta ikuskizuna eskainiko du.

Azaroan, berriz, hiru hitzordu egongo dira: Estevez & Paños konpainiak Triptico#1 aurkeztuko du; Jesus Rubiok Acciones sencillas; eta Madrilgo Stocos institutuak Oecumene. Hilaren 11n, 18an eta 23an izango dira horiek, hurrenez hurren.

Igor Calonge dantzari eta koreografoaren Cielo Raso konpainiak itxiko du aurtengo aldia, abenduaren 14an. Fikzioaren eta errealitatearen artean dabilen Hamaika emanaldia eskainiko dute.

Dantza eta ikus-entzunezkoak

Dantza emanaldiez gainera, zinema proposamen bat ere izango da jaialdian. Jean Nesprias, Philippe Oihanburu eta Koldo Zabala dantzariei buruzko dokumentala proiektatuko dute azaroaren 2an, Fundicion aretoan: Oroitzen naiz. 2011. urtean egindako koreografia bat jasotzen du ikus-entzunezkoak, eta dantzarien gorputzaren zahartzea irudikatzen du. Etxebarriaren arabera, baina, asmo nagusia ez da izango omenaldi bat egitea: «Hiru protagonistek dantzari eskaini diote euren bizi osoa; gizatasun osoa eman nahi dugu argitara». Mizel Theret aritu da zuzendari.

2000. urtean abiarazi zuen Dantzaldia Bilboko Fundicion aretoak, eta Bizkaiko Foru Aldundiak babesten du programa.


Summary: Feijook esan du berak ez diela uko egin bere printzipioei. Espainiako Kongresuan egin duten inbestidura prozeduraren lehen saioan, PPko presidentegaiak berretsi du amnistiak eta autodeterminazioak ez dutela tokirik bere gobernuan. Sei estatu itun eta bi neurri aurkeztu ditu.

Protokolozko hasiera eman dio Alberto Nuñez Feijoo PPko presidentegaiak gaur Espainiako Kongresuan hasi zen inbestidura prozedurari. Eskerrak eman dizkie alderdikideei, Kongresuko diputatuei, eta, batez ere, uztailaren 23ko boz orokorretan haren alde bozkatu zuten herritarrei. Edonola ere, derrigor esan beharrekoak amaitu eta berehala mintzatu da Kataluniako subiranistek eskatutako amnistiaren eta autodeterminazioaren kontra. Argi esan du beste behin: «Aurkeztuko dizuedan proiektuan ez dago tokirik ez amnistiarentzat, ez autodeterminazioarentzat. Niretzat, aukera horiek ez dira onargarriak ez juridikoki, ez etikoki. Konstituziotik kanpo, ez dago demokraziarik».

Gero, segidan aipatu du PSOEko presidentegai eta Espainiako Gobernuko jarduneko presidente Pedro Sanchez. Izan ere, Sanchezek esan du ez diola atea ixten Kataluniako prozesu subiranistaren ondorioz errepresaliatutakoei amnistia emateari, hori baliagarria baldin bazaio Kataluniako indar independentisten babesa lortu —JxC Junts Per Catalunyarena eta ERC Esquerra Republicanarena— eta hala presidente hautatua izateko. Baina Feijooren esanetan, uztailaren 23an beren botoa Alderdi Popularrari eman zioten herritarrei huts egitea litzateke JxCk eta ERCk beren babesaren truke eskatutako baldintzei men egitea. Eta, eskakizun horien aurrean, Sanchezenarekin alderatu du bere jarrera: «Beste alderdi batzuekin akordioak adostu dituzte batzuek [PPk], baina beren printzipioei eta konpromisoei uko egin gabe».

Feijook Espainiako hurrengo presidente izateko aukera eskura duela ziurtatu du: «Nire alderdiak irabazi zituen hauteskundeak. [...]. Presidente izateko nahikoa boto ditut eskura». Kongresuko diputatuen barreak eragin zituen azken iruzkin horrek, oraingoz kontrakoa baitiote matematikek. PPko buruak Sanchezi esan zion JxCren botoak eskuratu ditzakeela: «Bioi gauza bera eskaini digu. Alde bakarra da hari erantzun diezaioketen bi hautagaietako bakoitzaren zintzotasuna; zurea eta nirea». Feijook nabarmendu du ez dagoela prest amnistia bat onartzeko presidente izendatua izateko.

Gobernuburu kargua lortzeko, gehiengo osoa beharko luke Feijook gaurko bozketan; hau da, 176 boto. Oraingoz, ordea, 172 ditu: PPren 137, Voxen 33, UPNren bat eta CC Koalizio Kanariarraren bat. Ostiraleko bozketan gehiengo soila lortzea ere kosta egingo zaio, gaur-gaurkoz diputatu gehiago baititu kontra alde baino. Halere, tartea hartu zuen alde dituen horiei eskerrak emateko: Voxeko, UPNko eta CCko diputatuei, alegia.

Segidan, elkartasunerako deia egin du. Horretarako, berriro aipatu zituen amnistia, autodeterminazioa eta alderdi independentistak. «Aukeraketa hau [Feijooren eta Sanchezen artekoa] erabakigarria izango da. Erabaki beharko dugu komunean duguna zaindu, edo interes pertsonalek bultzatutako amildegi bat zulatzen jarraitu». Feijoorentzat, 80ko hamarkadako trantsizioa litzateke «elkartasun horren adibiderik zintzoena».

Sei itun eta bi neurri

Saioa hasi eta ordu erdira, presidente izango balitz abian jarriko lukeen programa aurkeztu du popularrak. Sei estatu itun plazaratu ditu: erakundeen kalitaterako eta eraberritze demokratikorako ituna; ekonomia saneatzeko ituna; familien aldeko ituna; ongizate estaturako ituna; uraren kudeaketa nazionalerako ituna; eta, azkenik, lurralderako ituna.

Zenbait xehetasun aurreratu ditu itun horiek bultzatuko lituzketen erreformen inguruan. Horien artean daude, adibidez, CGPJ Espainiako Botere Judizialaren Kontseilu Nagusia berritzea, eta «gobernuko erakundeen independentzia politikoa sustatzea». «Ez Fiskaltza, ez CNI Espainiako zerbitzu sekretua, ez dira inoren erakunde pribatuak». Bestalde, ekonomiari dagokionez, proposatu du enpresari txikiek zergarik ez ordaintzea beren jarduera ekonomikoa hasi eta lehen bi urteetan. Sei itun horiez gain, gobernuko presidentea balitz abian jarriko lituzkeen bi neurri iragarri ditu Feijook, Katalunian balizko aldebakarreko prozesu subiranista bat zigortze aldera: desleialtasun konstituzionalaren delitua indarrean jartzea, batetik; eta funts publikoak bidegabe erabiltzeagatik Zigor Kodeak ezartzen dituen zigorrak areagotzea, bestetik.

Azkenik, inola ere beteko ez dituenak ere zehaztu ditu. «Ez dut bultzatuko Espainiako herritarren artean mintzatzeko hizkuntza koofizialak erabiltzea, ezta Kongresuan ere». Abagunea baliatu du, beste behin, Sanchezen eta haren alderdiko kideen erabakiaren aurka egiteko —Espainiako Kongresuan euskara, katalana eta galiziera erabili ahal izatea, alegia—.

Sanchezen erantzunik eza erantzuna ote?

Ordu eta erdiko etenaldiaren ondoren ekin diote berriro inbestidurako lehen saioari, 15:30ean. Feijooren agerraldiaren ondoren, hark esandakoei erantzuteko aukera izan dute Kongresuko gainontzeko talde parlamentarioek. Diputatu gehien duen taldetik hasita, sozialistak izan dira PPkoari erantzuten lehenak. Hitz egiten hasi baino lehen hartu du lehen kolpea PPk: Sanchezek erantzun ordez, PSOEko diputatu eta Valladolideko alkate ohi Oscar Puentek hartu du hitza. Errespetu faltatzat jo dute hori PPkoek, eta «gehiegikeriaz» jokatzea egotzi diote sozialisten presidentegaiari.

Puente zuzenean mintzatu zaio Feijoori, eta, besteak beste, zalantzan jarri zituen hark iragarritako bi neurriak —desleialtasun konstituzionalaren delitua indarrean jartzea eta funts publikoak bidegabe erabiltzeagatik Zigor Kodeak ezartzen dituen zigorrak areagotzea—. Diputatu sozialistaren arabera, neurri horiek indarrean jarriko balituzte «Alderdi Popularreko diputatuen erdiek baino gehiagok» eten behar lukete beren jarduera politikoa, baita Feijook berak ere.

Uztailaren 23ko bozetatik hona, popularrak zera azpimarratu du: hark eta haren alderdiak irabazi zituztela hauteskunde orokorrak. Baina Puentek aurpegiratu dio hori ez dela horrela, eta, gogorarazi Kongresuko diputatuen gehiengo osoaren edo soilaren babesa beharko duela gobernua osatu ahal izateko. Edonola ere, azpimarratu du ez duela PSOEren babesik izango horretarako. «Pentsaezina da bi alderdiek gobernua batera osatzea».

PSOEren babesik ez du izango Feijook, baina Voxena bai, eskuin muturreko alderdiko buru Santiago Abascalek berretsi duenez. PPk ia-ia hasieratik eduki du ziurtatuta eskuin muturraren botoa, baina Abascalek bi eskakizun egin dizkioin bien arteko «harreman onari eusteko»: batetik, «milioika espainiar gutxiesten» dituzten horien ondotik aldentzeko; eta, bestetik, koalizioan haiekin izango dituzten Voxeko diputatuak eta asmoak ez kritikatzeko.

Sumarreko bozeramaile Marta Loisen esanetan, Feijooren inbestidura saiakera «inora ez doan bidaia bat» da, eta herritarrei «denbora galaraztea» leporatu dio. Loisen iritziz, PPko buruak ez du presidente izendatua izateko inolako aukerarik, «eskuin muturrarekin duen aliantzak ustez ordezkatzen duen herrialdetik urruntzen duelako».

PPko presidentegaiak inbestitua izateko aukerarik ez duela nabarmendu zuen ERCko bozeramaile Gabriel Rufianek ere. Haren esanetan, «ezinezkoa» da, Feijook ordezkatzen duen eskuinak «herrialdearen erdia gorrotatuz» gobernatu nahi duelako. Rufianek amnistia zilegi dela erantzun dio hautagai popularrari, eta adierazi du «blokeo instituzionalak eta gatazka politikoak konpontzeko historikoki erabili den mekanismo bat» dela. Baina PSOEri ere zuzendu zaio ohartarazteko amnistiak «ezer gutxirako» balioko duela Kataluniaren estatus politikoari buruzko erreferendum bat adosten ez bada.

Kongresuko gaurko saioa Feijooren inbestidurarako bigarrena dela esan du JxCko eledun Miriam Noguerasek. «Lehenengoa igandean izan zen», haren arabera, PPk Madrilen egin zuen mobilizazioari erreferentzia eginez. «Ezin esan ez zenutenik argi hitz egin: Espainia bakarra, eta ez 51; Puigdemont, kartzelara». Nogerasek PPri egotzi dio bere Kataluniaren aurka aritzea, eta ez independentismoaren aurka. «Independentismoa horren ondorio bat da». Noguerasen iritziz, Espainiako Estatuak «periferiako lurraldeak estraktibismo batekin zukutzen» ditu. Estatuko ezkerraren jarrera ere gaitzetsi zuen, haren iritziz, sistema horri kontra ez egitearren, «ultraeskuinarekin elkarlanean» aritzen delako.


Felix Aio biolin jotzailea hil da

Summary: Felix Aio biolin jotzailea hil da. Igandean zendu zen, Erroman, 90 urte zituela.

«Harrotasunez esan dezakegu agertokian harekin batera egoteko zortea izan dugula». «Atsekabe handiz» eman du BOS Bilboko Orkestra Sinfonikoak Felix Aio (Sestao, Bizkaia, 1933-Erroma, 2023) biolin jotzailearen heriotzaren berri. Makina bat aldiz aritu zen oholtzan haiekin, eta 2008. urtean eman zuten azken kontzertua elkarrekin. «Haren grabazioak eta ikasleei urte luzez helarazitako ezagutzak gordeko ditugun arren, hutsune handia eta betirako aztarna utziko du gure orkestran». Herenegun hil zen musikaria, 90 urterekin.

Oso gazte zela amaitu zituen musika ikasketak Bilboko Kontserbatorioan. Hainbat hiritan jarraitu zuen gerora musika ikasketekin: Parisen, Sienan eta Erroman. 1952an, I Musici taldea sortu zuen beste hainbat musikarirekin batera, eta hamasei urtez aritu zen talde horretan bakarlari gisa. Aurrerago, Europako hainbat herrialdetan hasi zen jotzen, Ganbera Musikarekin. 1970ean, Quartetto Beethoven di Roma taldea sortu zuen, «munduko laukoterik onenetako bat», BOSen iritziz. Musika eskolak ere eman zituen Kanadan, Australian, Danimarkan, AEBetan, Espainian, Italian, Alemanian eta Japonian, eta epaile ere aritu zen, munduko biolin lehiaketarik garrantzitsuenetako batzuetan.

Hainbat sari jaso zituen bere ibilbidean, hala nola Biolin Sari Berezia, Italiako Kritikaren Saria, Kritika Diskografikoaren Saria eta Diskoaren Sari Nagusia.


Summary: Jaurlaritzak eta Acicaek ontzat hartu dute Euro 7 biguntzeko ahalegina. Tapiaren arabera, EBko gobernuek jarritako epe berriak «ia-ia ezin ziren bete».

Eusko Jaurlaritzak auto industriarekin bat egin du, eta ontzat jo du Euro 7 araua urardotzeko Europako Batasuneko gobernuek egin duten proposamena. «Beharrezko neurria zen, ia-ia ezinbestekoa», ziurtatu du Arantxa Tapia Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapeneko sailburuak.

Astelehenean egindako bileran, Europar Kontseiluak proposatu zuen Euro 7 araua indarrean jartzeko epea bi urtez atzeratzea —2027 arte autoentzat, eta 2029 arte kamioientzat—, eta haren eskakizunak apaltzea: pneumatikoek eta galgek isuritako partikulak gutxitu beharko dituzte, baina autoek ez dituzte CO2 eta NOX muga txikiagoak izango —bai, ordea, kamioiek—. Ministroena proposamen bat da, eta orain Europako Legebiltzarrarekin negoziatu beharko dute.

Europako autogileen elkarteak, ACEAk, txalotu egin zuen gobernuek erabakitakoa. Haien argudioa da orain errekuntza motorrak araura egokitzeko gastatu behar ez duten dirua eta arreta jarri ahal izango dituztela auto elektrikoen garapenean.

Erregai sintetikoen alde

«Goiz edo berandu etorri behar zuen neurri bat zen, ekonomiarentzat giltzarri den sektore batean ziurgabetasuna, ondoeza eta segurtasunik eza sortzen ari baitzen», esan du Tapiak, Gasteizen. Haren iritziz, aurretik zeuden epeak «ia-ia ezin ziren bete» eta oraingoak errealistagoak dira.

Sailburuak nabarmendu du helburu nagusia dela 2050. urterako garraio sektoreak erregai fosilak ez erabiltzea, eta horretarako «aukera guztiak» baliatu behar direla, baita erregai sintetikoena ere. «Ez dira irtenbidea, baina garraio astunaren kasuan lagundu egiten dute, ezin baita berehalakoan elektrifikatu».

Acicae autogintzako klusterra ere pozik azaldu da EBko gobernuek «arnasa pixka bat» eman diotelako sektoreari. Haren iritziz, politikaren mundutik «presio gehiegi» jartzen ari dira ingurumen kontuetan, eta industriak «ezin ditu bete».


Summary: Bizkaiko ostalaritzako langileek grebari eutsiko diote. ELA, LAB, CCOO eta UGT sindikatuek deituta, elkarretaratzea egin dute Bilbon, Bizkaiko Ostalaritza Elkartearen egoitzaren aurrean.

ELA, LAB, CCOO eta UGT sindikatuek Bizkaiko Ostalaritza Elkarteari eskatu diote eser dadila «behingoz» ostalaritzako hitzarmenaren inguruan negoziatzera. Azaldu dute hitzarmena berritu gabe dagoela 2020tik, eta «hitzarmen duin» bat nahi dutela. Ordutik KPIa %12,9 igo da, eta langileen soldatak ez dira aldatu.

Patronalaren «immobilismoa» salatu dute oraingoan ere, eta jarrera hori «arduragabetzat» jo. Esplikatu dutenez, mobilizatzen jarraitzea da horri aurre egiteko ikusten duten «aukera bakarra».

Joan den astean iragarri zuten bezala, urriaren 4rako, 11rako eta 12rako grebara deitu dituzte sektoreko 25.000 langileak. Horietatik 8.000 autonomoak dira, sindikatuen esanetan. Greba egun horietan, kolektibitateen eta hotelen sektoreetan jarriko dute arreta.

Marije Fernandez ELAko ordezkariak azaldu du ostalaritzako langileentzat oso zaila dela jarduera etetea, eta askotan negozioak irekita egoten direla greba egunetan. Hala ere, uztailean egindako lanuzteek «arrakasta» eta parte hartze «handia» izan zutela gaineratu du.


Summary: Agur Indiaren Ilargiko ametsari, han jarritako gailuak ez baitira iratzarri. Indiak espaziontzi bat eta ibilgailu bat jarri zituen Lurraren satelitearen hego poloan abuztuaren amaieran. Irailaren 2an, lotan jarri zituzten, bi asteko gauari eusteko, baina ez dute lortu berriz piztea.

Abuztuaren 23a «egun historiko» izendatu zuten Indian. Izan ere, misio bat Ilargiaren hego polora eramatea lortu zuen Asia hegoaldeko herrialdeak. Inork ez zuen ordura arte halakorik egin, eta Errusiak eta Japoniaren azken saioek huts egin zuten. Beraz, are nabarmenagoa izan zen arrakasta, kontuan hartuta India garatzeko bidean dagoen herrialde bat dela. Haatik, litekeena da Indiaren amets ilargitarra uste baino lehen amaitzea, gailuekiko komunikazioa galdu dutelako.

Chandrayaan-3 misioan zunda bat jarri zuten satelitearen orbitan. Ontzi horretatik,Vikram gailua atera zen, Ilargiaren lurrazalera jaisteko. Ilargiratzea ondo egin zuela eta gailua onik zegoela baieztatu ostean, Pragyan izeneko 30 kiloko ibilgailu bat atera zen handik. Horrek tresna zientifikoak zituen, eta astebete pasatu zuen lanean, Ilargiaren hego poloko zorua aztertzen, besteak beste, han omen dagoen uraz baliatzeko moduak aurkitzeko.

Baina Ilargiaren inguru hori latza da. Besteak beste, han gauak bi aste irauten duelako. Eguzkiaren argirik jasotzen ez duenean, zero azpitik 250 gradura jaitsi daiteke tenperatura. Gailuon sistema elektrikoentzat oso arriskutsua da tenperatura horietan lan egitea, eta, haiek babesteko, makinak hibernatzen jarri zituzten irailaren 2an.

Kalkulatu zutenez, irailaren 22rako, joan zen ostiralerako, berriz ikusiko zuten Eguzkia eremu horretan, tenperaturak berriz epelduko ziren, eta gailuon eguzki panelek berriz sortuko zuten argindarra, bateriak kargatzeko.

Eguzkiak egin du bere lana, noski, baina Indiako zientzialariek ez dute lortu gailuekin komunikatzea, haiei iratzartzeko agindua emateko. Ostiralean iragarri zuten arazoak zituztela, baina ISRO Espazioa Ikertzeko Indiako Erakundeak gaineratu zuen jarraituko zutela ahaleginak egiten gailuekin komunikatzeko. Geroztik, ez dute ezer adierazi, eta, denbora igaro ahala, gero eta txikiagoa da itxaropena.

Izan ere, larunbatera arte daukate azken ahaleginak egiteko hurrengo bi asteko gaua hasi aurretik.

Litekeena da, beraz, gailuek hotza jasan ez izana.

Halakoetan ohi den bezala, agintariek eta misioaren arduradunek nahiago izan dute misioaren argiak nabarmentzea. Misioa dagoeneko «arrakasta handia» izan dela adierazi du ISROk, eta, idatzi dutenez, gailuak «esnatzen ez badira ere, Ilargian geratuko dira Indiaren enbaxadore gisa».

Arrazoia badute hein batean, India izan baita Ilargiko hego poloan gailu bat jarri duen lehenengo herrialdea, eta satelitean lurreratu den laugarren herrialdea, AEB Ameriketako Estatu Batuen, Txinaren eta SESB Sobietar Errepublika Sozialisten Batasunaren atzetik.

Ilargia lehia eremua izan da azken hilabeteetan potentzia handientzat. Errusia Luna-25 gailua Ilargiratzen saiatu zen abuztuaren 20an, baina komunikazioa galdu zuen. Japoniak Hakuto-R zunda bidali zuen satelitearen lurrazalera, apirilaren 25ean, baina komunikazioa galdu zuten, eta ontzia hautsi egin zen Ilargiaren zorua jotzean.

Ilargiko hego poloa interesgarria da, uste baitute ur izoztuz beteriko erreserba handiak daudela han. Ura Ilargian bertan egoteak aukera emango luke satelitean base bat jartzeko, astronautek han bertan eskuratuko bailukete bizitzeko edaria eta oxigenoa. Eremu hori hobeto ezagutzea zen Indiaren misioaren helburuetako bat.

Ikusi beharko da zenbat informazio atera dezaketen ibilgailuak han astebetez eginiko lanetik.

Edonola ere, lanean ari dira beste misio batzuetan.

India Chandrayaan-4 proiektua lantzen ari da dagoeneko JAXA Japoniako Espazio Agentziarekin. Indiak Ilargira jaisteko ontzia egitea da asmoa, eta Japoniak, berriz, han informazioa jasotzeko ibilgailua.

Edonola ere, hotzaren aurkako sistemak hobetu beharko dituzte, gailuok are leku latzagora eraman nahi dituztelako: inoiz Eguzkiaren argirik ikusten ez duen hego poloko eremura, han izotz asko egongo delakoan. 2026-2028rako egin asmo dute. Ikusi beharko da egunotako arazoak nola eragiten dion egitasmoari.


Summary: Plazara atera dira euskara hurbilago, sendoago eta praktikoago izan dadin. Plazara elkartean aurkeztu dute Azkainen, euskalgintzako eragile berri gisa, eta lehendik direnen osagarri. Askotariko tresnak eta zerbitzuak eskaini nahi dituzte. Urte bukaera aitzin kooperatiba izatera iritsi nahi dute, eta atxikimendu kanpaina abiatu dute.

Bi zango eta bi beso. Lau ardatz izanen ditu Plazara elkarteak: komunikazioa, aholkularitza, formakuntza eta plazagintza. Orain dela hamabi hilabete abiatu zuten proiektua, eta gaur aurkeztu dute, Azkaineko plazan (Lapurdi). Eneko Gorri, Irati Fernandez Arbelaitz, Xan Aire eta Kamila Harluxet Gratien dira proiektuaren eramaileak, baina euskalgintzako eragileen eta hainbat herritarren babesarekin aurkeztu dute, eta atxikimendu kanpaina bat abiatuko dutela iragarri dute.

Plazalagunak eta plazakideak bildu nahi dituzte, 10 eta 50 euro arteko urteko bazkidetzarekin –prezio librea ere eskainiko dute–; Euskal Herri osoko euskalzaleei dei egin diete abiatu duten egitasmoa babes dezaten. Udazken honetan lehen lanpostuak sortu nahiko lituzkete, eta urte bukaerarako Europa mailako kooperatiba bilakatzeko prozesua abiatuko dute. «Jende asko ari da euskalgintzan arlo askotan, eta iruditzen zitzaigun zerbait ekartzen ahal genuela, eragileak laguntzen euskara gehiago eta hobeki erabiltzen. Batzuetan ez dakigu gauzak nola egin, euskararen alde zer egin. Arlo horretan nahi dugu zerbait ekarri», azaldu du Fernandezek.

Landu nahi dituzten lau ardatz horiek hainbat zerbitzu eta tresnatan bildu dituzte: itzulpenak, komunikazio kanpainak, sentsibilizazio tresnak, euskara planak, kontseilu praktikoa, ikerketak, iniziazioak, aktibazio tailerrak, gogoetaldiak, hiztun komunitateen arteko lankidetza, ekitaldi antolaketa eta auzolanak.

Airek esplikatu du «biziki errazki» urrundu daitekeela euskararen mundutik. «Bada lanketa bat egitekoa horren inguruan». Erdaldunarentzat euskara hurbilago izatea «funtsezkoa» zaie, eta harentzako euskaltzaletasun bat ere atzematea, euskara ikasteko bide bat hurbilago izatea. «Ikasten ari direnak, ikasi berri dutenak eta euskaldunak direnak ere, ikusten dugu urruntzen ahal direla aski errazki euskara erabiltzetik egunerokoan, eta hor sendoago nahi ditugu utzi euskaldunak beren egunerokotasunean euskara erabiltzen, eta bereziki arrazoinamendu bat atzematen egunerokoan euskara erabiltzeko eta euskaraz bizitzeko».

Bada erabileraren gaia, baina bada «zergatik eta zertarako» eginen duen euskaraz euskaldunak goizean jaikitzen denean. «Eta praktikoago, hori ikusten baitugu anitz egituretan, izan publiko ala pribatu, gauzak euskaraz ere egiteak konplikatzen ahal duela egitura baten bizia edo komunikazioa. Gu horretarako ere hor gara, errateko ezetz: aberastuko duzu zure komunikazioa, hobetuko duzu menturaz, eta zuk uste ez duzun oihartzun bat bilduko duzu bidean euskaraz ere funtzionatuz».

Herri mugimenduan kokatu dute beren burua, euskalgintzako eragile moduan, baina jadanik dagoenaren osagarri izan nahi dute. «Guk ez dugu jendea euskaldunduko, ez ditugu egiturak labelizatuko. Horretan biziki ongi ari diren eragileak badira», zehaztu du Fernandezek. «Iniziazio eta tresnen bidez, gure xedea da erdaldunaren eta euskaltegiaren arteko bidea laburtzen laguntzea, ikasten ari direnak usaia berrien hartzera akuilatzea eta euskaldunak lotsa batzuk askatzera bideratzea». Onartu dute arriskua egon litekeela erakunde publiko batzuek iniziazioa euskalduntzearen alternatiba gisa har dezaten, eta argi mintzatu dira: halako eskaerarik izanen balute, ezezkoarekin erantzunen dute.

Gaur-gaurkoz, 43 egiturarekin partaidetzan aritu dira, eta horien artean dira Euskarabentura, Garabide eta Soziolinguistika Klusterra. Hori azpimarratu du Airek. Orain dela aste pare bat Rifeko bost amazig aste batez etorri ziren Euskal Herriko eragileekin lanean aritzera. Urrian, berriz, Hego Amerikako hainbat aktibistak formakuntza ibilbide bat eginen dute. «Asko dugu ikasteko batak bestearengandik», Aireren hitzetan. «Mundu mailan beren hizkuntza eta kulturaren alde borrokatzen diren populuek inspiratzen gaituzte». Hori litzateke nazioarteko plaza batean biziberritzen ari diren beste hizkuntzekin elkarlan bat eramatea.

Atxikimendu kanpaina

Urte bateko ibilbidearen ondotik ez dute kausitu lanposturik sortzea: denbora osoz dedikatzen diren kideak langabezia edo auto-enpresari estatutupean dira. Azarotik aitzina sortu nahiko lituzkete lehen kontratuak, progresiboki. Baina bitartean ez dute proiektu berririk abiatu gabe egon nahi. Helburu horrekin abiatu dute Plazatik altxa dezagun Plazara kanpaina. «Plazara sostengatzeko molderik onena bazkidetzea da», azpimarratu du Harluxetek: «Herri oldar bat sentitu nahi genuke gure proiektuaren gibelean».

Urteko bazkidetza bat proposatuko dute, 10, 20 edo 50 eurokoa. Horiek plazalagunak izanen dira. Baina plazakide bilakatzeko aukera izanen dute, proiektuan inplikatuz bere disponibilitate eta zaletasunen arabera. «Plazara ez da bost lagunen proiektua izatera mugatuko; nahi dutenek aukera izanen dute formakuntzak animatzeko, plaza publikoetara euskara ekartzeko, materiala hedatzeko, tresnen diseinuan parte hartzeko... Formakuntza eta prestaketa segurtatuko dugu beharra izanez gero».

Euskararen egoerak «kezka» eragiten diela azpimarratu dute: konpromisoa hartu dute euskalgintzaren egoera kaskarra eta datuek agerian uzten duten etorkizun iluna gainditzeko lanean segitzeko, baina eragile batzuek izan lezaketen «basque-whashing» tentazioa saihestekoa ere bai.


Summary: EH Bai senatari berriekin lan egiteko prest agertu da. Frantziako Senaturako hauteskundeak iragan ziren joan den igandean, Ipar Euskal Herrian. Espagnac, Brisson eta Saint-Pek dute eserlekua okupatuko hurrengo sei urteetan.

Ekainean Espagnacekin harremanetan izan baziren ere, EH Baik ez du hautagairik aurkeztu Senaturako hauteskundeetara, eta, beraz, ez dute senataririk izanen. Igandean ateratako hauteskundeen emaitzei begira, ezkerreko abertzaleek erran dute Pirinio Atlantikoetako «hautesle handien» esku zela senatariak hautatzea, eta, azken horien erdiak Biarnokoak izanik, EH Bairi zaila zaiola Iparraldeko «erronka eta ideia abertzaleak» defendatzea eta eztabaiden erdigunean kokatzea.

Hala ere, bilakaera instituzionala, etxebizitza, euskara, AHTaren aurkako borroka, feminismoa eta trantsizio ekologikoaren gisako erronkei eutsiko dietela segurtatu dute, eta horiei buruz lan egiteko parlamentariengana jotzen segitu dute.

Horrez gain, eskuin muturraren gorakadaren egoera kezkagarria dela gehitu du EH Baik; izan ere, alderdiaren aldeko bozkak laukoiztu dira Pirinio Atlantikoetako departamenduko hautesbarrutian, azken hauteskundeei konparatuz. Eskuin muturraren «bazterkeria eta diskriminazio» proiektuen aurka borrokatzen segitzea ezinbestekoa dela azpimarratu dute: «Agintean direnen lerratze neoliberal eta autoritarioak ongarritzen dute faxisten lurra».

Azkenik, Robert Xowie FLNKSko independentista kaledoniarraren garaipena zoriondu nahi izan dute, Kanakyko antiindependentisten buruzagien aurka irabazi baitu.


Summary: Jan Margarit eta Blandine l'Hirondel garaile Skyrhunen. Euskal Herriko Kopako zortzigarren eta azken proba izan zen Azkainekoa (Lapurdi). Zortzi lasterketetako emaitzak kontuan izanda, Beñat Katarain zegamarra (Gipuzkoa) eta Oihana Zubillaga anoetarra (Gipuzkoa) gailendu dira.

Eguraldi bikainarekin jokatu zen larunbatean Azkaineko (Lapurdi) Skyrhune proba (21 km, 1.700 m+), Euskal Herriko Kopako zortzigarrena eta azkena, eta, aldi berean, Golden Trail National Series zirkuituko lasterketa. Herri eta eskualde osoa engaiatzen da probarekin, eta, eguraldia ez ezik, giroa ere paregabea izan zen, herrian nahiz mendiko hainbat puntutan.

Irteeran bostehun partaidetik gora elkartu ziren, maila handiko korrikalariak tartean, eta lehia ikusgarria izan zen. Lehen bi kilometroak 4 minututik beherako erritmoan korritu ziren, eta Miramarreko igoera ere oso azkarra izan zen zaleen bultzadarekin. Jaitsieran, nahiz eta teknikoki erraza ez izan, korrikalariek abiadurari eutsi zioten, Ziburu mendiko igoeraren hasieraraino. Igoera horretan, hezetasuna, aurreko kilometroetako esfortzua eta beroa zirela medio, nekea nabaritzen hasi ziren hainbat korrikalari. Nolanahi ere, koskarik gogorrena falta zen artean, Larhungo igoera, eta zinez benetako horma bihurtu zen hainbat lasterkarirentzat. Jaitsiera teknikoak ez zien arnasa hartzeko aukera handirik eman partaideei, baina tarte hori gaindituta, berriz ere erritmoa berreskuratzeko aukera izan zuten, eta azken igoeraren ondoren, beheranzkoan, asfaltoarekin bat egin eta ziztu bizian egin zituzten azken kilometroak.

Emakumezkoetan, Blandine l'Hirondel frantziarra nagusitu zen (2h10'39''), proba honen bederatzi aldietan bigarren aldiz. Haren atzetik, baina ia ordu laurden luzera, Emilie Menuet izan zen bigarren (2h24'00'') eta Olivia Magnone hirugarren (2h26'24''). Maud Combarieu izan zen laugarren, eta jaitsieran, gainera, bera izan zen azkarrena.

Euskal Herriko Kopako nesken podiuma: Oihane Unzalu bigarrena, Oihana Zubillaga garailea eta Maud Combarieu hirugarrena. EMF

Mutiletan estuagoa izan zen lehia. Jan Margarit kataluniarra gailendu zen azkenean (1h53'26''), hau ere bigarren aldiz Skyrhunen. Bigarren Simon Guinard frantziarra izan zen (1h55'41'') eta hirugarren Benjamin Roubiol (1h55'41''), hau ere frantsesa. Euskal ordezkarien artean, Aritz Egea laugarren izan zen (1h58’27”) eta Ander Iñarra seigarren (2h01’17”). Bederatzigarren aldi honetan, 99 lagun jaitsi ziren 2 ordu eta erdiko langatik. Harrigarria.

Euskal Herriko Kopa

Gazteenen artean, TtkiSkyrhune lasterketa jokatu zen, 10 kilometro eta 600 metroko goranzko desnibelarekin. Jules Mongellaz nagusitu zen mutiletan eta Fannie Sapet nesketan. Jone Oar-Arteta, hirugarren izan zen, eta Alluitz de Bilbao, laugarren. Mutiletan Ibai Angulo seigarren izan zen.

Mendi Lasterketen 2023 Lineako Euskal Herriko Kopako zortzigarren eta azken lasterketa zen Azkaineko Skyrhune. Martxoan Kolazino lasterketarekin hasi zen zirkuitua, eta ondoren etorri ziren Kilimon Trail, Berako XVII Mendi Maratoi Erdia, Kanpezukoa, Irati Trail, X. Amurrio Trail Lasterketa eta Baztandarrak Traila. Zortzi proben ondoren, emaitza guztiak kontuan hartuta, Beñat Katarain zegamarra (Gipuzkoa) eta Oihana Zubillaga anoetarra (Gipuzkoa) izan dira nagusi Euskal Herriko Kopan. Mutiletan,Victor Bernedo izan da bigarren eta Ibai Makazaga hirugarren. Nesketan, berriz, Oihane Unzalu izan da bigarren eta Maud Combarieu hirugarren.

Euskal Herriko Kopako mutilen podiuma: Victor Bernedo bigarrena, Beñat Katarain garailea eta Ibai Makazaga hirugarrena. EMF

Gazteen artean, Julen Dobarro gailendu da kadete mailan, Eneko Etxaniz gazteen maila parekatuan eta Ibai Angulo juniorretan. Beteranoetan, Ibai Makazaga eta Maud Combarieu nagusitu dira A mailan, eta Isidoro Hernández eta Ignacio Garay B eta C mailetan, hurrenez hurren.

Azkaineko Skyrhune probaren sailkapen guztiak lasterketaren webgunean.


Summary: Sei gizon atxilotu dituzte Baionako bestetako hilketarekin zerikusia dutelakoan. 21 eta 27 urte artekoak dira atxilotutakoak; hiru Bretainian atxilotu dituzte, eta beste hiru Essonnen, Paris ondoan.

Baionako bestetan 46 urteko gizonezko bat hil zen zafraldi bat bildu ondoan; etxera sartzen ari zela, ate aitzinera iristean, hiru gizonek sartzea trabatu zioten; galdetu zienean handik mugitzeko, jo egin zuten, behin eta berriz, bortizki. Handik zenbait egunetara hil zen gizona, Baionako ospitalean. Frantziako Poliziak gizon baten robot irudia zabaldu zuen berehala, eta adierazi zuten beste bi gizonen bila ere bazebiltzala. Bi hilabete pasatu dira dagoeneko, eta goiz honetan sei lagun atxilotu dituzte: hiru Essonnen (Frantzia), Paris ondoan, eta beste hiru Bretainian. Adierazi dute ustezko hiltzaileak ihes egiten lagundu dituztelakoan atxilotu dituztela gainerako hirurak.

Sei gizonak 21 eta 27 urte artekoak dira, Presse Ocean hedabidean arabera. Baionako prokuradoreak baieztatu du atxiloaldian daudela, atxilotu dituzten lekuetan. Baionako instrukzio epaileak hilketagatik zabaldu duen ikerketaren pean daude.


Summary: Itzurungo hondartzaren irudi batek irabazi du udako argazkien lehiaketako irakurleen saria. Luis Fco. Llavori Romatet zumaiarraren argazkiak 117 boto jaso ditu. Biba Ardoak-eko mahastizainen ardo ekologikoekin osatutako sorta bat irabazi du.

Urtero-urtero, ehunka irakurlek igortzen dituzte beren argazkiak BERRIAk antolaturiko udako argazkien lehiaketara, eta hala izan da aurten ere. Duela bi aste, lehenbiziko bi sarien irabazleak nor ziren zabaldu zen: Iker Zubizarreta eta Alvaro Company Lopez de Munain, hurrenez hurren. Hirugarren sariaren irabazlea, baina, irakurleek hautatu dute, irailaren 13tik aurrera, astebetez.

Jasotako 407 irudietatik BERRIAk aukeraturiko hogeiren artean bozkatu behar izan dute irakurleek. Hala, Luis Fco. Llavori Romatet zumaiarraren argazkiak jaso du boto gehien. Itzurungo hondartzaren irudi bat da, eta 117 boto jaso ditu. Llavorik Biba Ardoak-eko mahastizainen ardo ekologikoekin osatutako sorta bat irabazi du.

Guztira 951 lagunek bozkatu dute, eta oso lehia estua izan da, bigarren postuan gelditu den argazkiak hamar boto gutxiago baizik ez baititu eskuratu. Leitzaran ibarreko irudi bat da.

Mendi kroniken lehiaketa

Argazkien lehiaketa amaitu bada ere, mendi kronikenean parte hartzeko epea azaroaren 9a bitarte dago zabalik. 8.000-10.000 karaktere bitarteko testuak igorri daitezke, eta, horrekin batera, argazkiak ere aurkeztu beharko dira: gutxienez zortzi eta gehienez hamar. Argazkiez gain, bertze edozein elementu grafiko ere bidali daiteke, mapak edo ibilbideak, adibidez. Kontakizunaren originaltasuna baloratuko da, baita hizkuntzaren egokitasuna eta aberastasuna ere. Idazlana ezin da bertze inon argitaratutakoa izan.

Hiru sari egonen dira: zortzi eguneko mendi ibilaldia Atlas Garaian (Maroko), lau lagunentzako asteburupasa Ikai Vansen karabanan, eta 200 euroko bonu bat Hamaika Mountain dendarako. Irabazleen lanak Gabonetan argitaratuko dira.


Summary: Gutxienez ehun hildako Iraken, sute batean. Ezkontza bat ospatzen ari ziren areto batean izan da; lehen ikerketen arabera, su festa baten ondorioz. Berrehun lagun baino gehiago zauritu dira.

Ezkontza batean zeudela, sute bat gertatu da gaur goizaldean Irakeko Mosul hiritik gertu, eta, horren ondorioz, gutxienez ehun lagun hil dira, eta berrehun baino gehiago zauritu. Irakeko Barne Ministerioak adierazi duenez, egoera «kontrolpean» dago. Defentsa Zibilak egindako lehen ikerketen arabera, ezkontza egiten ari ziren aretoaren barruan su festa bat egin izanaren ondorioz piztu da sutea.

Iturri horrek berak jakinarazi duenez, aretoak plastikozko panel batzuk zituen sabaian, «oso sukoiak». Defentsa Zibilak nabarmendu du debekatuta dagoela horiek erabiltzea gisa horretako eraikinetan, eta ohartarazi du ez zuela ez alarmarik, ezta suteak itzaltzeko sistemarik ere.

Ninive eskualdean, herrialdearen iparraldean, gertatu da Mohammad Xia al-Sudani Irakeko lehen ministroak «istripu» gisa definitutako sute hori. Iturri ofizialek adierazi dute oso azkar hedatu dela, «zeremoniarako aretoaren» zenbait zati «kolapsatu» dituela, eta «kostu txikiko materialak» minutu batzuen buruan eraitsi direla. Gainera, plastikozko materialak erretzearen ondorioz, gas toxikoak hedatu dira aretoan, eta horregatik ere artatu dute jendea.

Ez dago argi zenbat jende zegoen aretoan sutea piztu zenean, baina era horretako zeremonietan herritar askok parte hartu ohi dute Iraken. Ekialde Hurbileko herrialde horretan, nahiko ohikoa da instalazioetan suteak gertatzea; batez ere udan, tenperaturak asko igotzen direnean —iragarrita dago datozen egunetan 39 gradukoa izatea tenperaturarik altuena Mosulen—. Gainera, aintzat hartu behar da instalazioak, oro har, kaskartuta daudela, herrialdean azken hamarkadetan nozitu izan dituzten gerrak eta indarkeria medio.


Summary: Salatu dute enpresa batek «legez kanpo» etxegabetu nahi duela familia bat Gasteizen. Etxebizitza Sindikatuak jakinarazi du Desokupacion Legal enpresak familia bat «iraindu» eta «mehatxatu» duela. Gisa horretako enpresen «izaera faxista» gaitzetsi du sindikatuak.

Euskal Herriko Etxebizitza Sindikatuak jakinarazi duenez, Desokupacion Legal izeneko enpresa batek «legez kanpo» etxegabetu nahi du Gasteizko Zaramaga auzoko etxebizitza batean bizi den familia bat. Salatu du enpresa hori familiari «jazarri» egin zaiola, eta «irainak» eta «mehatxuak» erabili dituela etxetik alde egin dezan. Gasteizko Etxebizitza Sindikatuak bilera batera deitu du etziko Zaramaga auzoan, gertatutakoa aztertzeko. 2021etik bizi da familia hori Zaramaga auzoko etxebizitza batean, alokairuan, «abusuzko klausulak» dituen kontratu batekin, Etxebizitza Sindikatuak kontatu duenez. 2023ko urtarrilean, jabeak etxebizitza erreklamatu egin zien maizterrei, baina hori egiaztatzeko dokumentaziorik ez zien erakutsi, haiek eskatu arren. Maiatzean, jabea etxebizitzara joaten hasi zen, eta familiari «mehatxu eta erasoak» egiten hasi zitzaizkiola azaldu dute; besteak beste, jabeak trastelekuaren sarraila birritan aldatu zien, eta, sindikatuko kideek salatu dutenez, egun batean txerri baten burua eta hankak agertu ziren etxeko atearen aurrean. Uztailean, berriz, Desokupazion Legal izeneko enpresa bat harremanetan jarri zen familiarekin, etxetik alde egin zezan «konbentzitzeko» asmoz, eta horretarako «laguntza ekonomiko txiki bat» eskaini zion. Gerora, enpresa horrek itsaskiak jarri ditu etxebizitzaren atean, familiari «irain eta mehatxuak» dituzten audioak bidali dizkio, eta astelehenean bertan bi gizon agertu ziren atarian «mehatxuka», Etxebizitza Sindikatuaren arabera. Sindikatuko kideek salatu dute familia hori «indarrez» etxegabetzeko arriskua dagoela. «Argi utzi nahi dugu etxegabetze saiakera legez kanpokoa dela, familia etxebizitzan bizi baita kontratuarekin eta alokairua ordainduta», adierazi dute. «Desokupazioak» egiten dituzten enpresen «izaera faxista» arbuiatu du Etxebizitza Sindikatuak: «Jabe handiek eta, batez ere, jabe txikiek horrelako enpresak kontratatzen dituzte, legez kanpo eta parapolizialki jarduteko». Uste dute «inpunitate osoz» jarduten dutela, instantzia judizialek, indar polizialek eta administrazioek horretarako bidea emanda, eta helburu bakarra dutela: «Errentagarriak ez diren etxebizitza modalitateetatik kanporatu nahi dute proletariotza».


Hipoteka gutxiago eta txikiagoak

Summary: Hipoteka gutxiago eta txikiagoak. Urteko lehen zazpi hilabeteetan %15,1 murriztu dira etxebizitzak erosteko maileguak Hego Euskal Herrian.

Inflazio handiak eta interes tasen igoera bortitzak astindua eman diote etxebizitzen salerosketari. INE Espainiako estatistika institutuaren arabera, urteko lehen erdian iaz baino %7,9 bizitegi gutxiago salerosi dira Hego Euskal Herrian.

Erakunde horrek berak esan du etxebizitzak erosteko maileguak are gehiago apaldu direla. Aurtengo uztailean 1.739 izan dira Hegoaldeko lau lurraldeetan, iaz hilabete horretan baino 260 gutxiago (-%13).

Antzekoa da erorikoa urteko lehen zazpi hilabeteetan: 14,373 hipoteka sinatu dituzte bankuek eta haien bezeroek, iaz baino %15,1 gutxiago.

Etxebizitzen prezioa oraindik gora egiten ari den arren —%1 inguru—, murriztu egin da herritarrek finantza erakundeei eskatutakoa. Uztailean, batez beste 150.938 euroren hipotekak sinatu ziren; 2022ko uztailean, berriz, 156.890 eurorenak izan ziren.


Summary: EH Bilduk eta EAJk nazio auziari heldu diote Feijooren inbestidura zapuztuan. PPko presidentegaiak aldeko 172 boto jaso ditu, eta aurkako 178. Ostiralean bozkatuko dute berriz. EH Bilduk «agenda plurinazionalari» eman dio lehentasuna, eta EAJk esan du «Euskadi estatuan egokitzeko modua» bilatu behar dela.

Amaitu da, gaurkoz, Alberto Nuñez Feijoo PPko presidentegaiaren inbestidura saioa Espainiako Diputatuen Kongresuan. Egin dute lehen bozketa, eta PPko presidentegaiak aldeko 172 boto eta aurkako 178 jaso ditu. Ostiralean egingo dute bigarren bozketa, eta orduan nahikoa izango du gehiengo soilarekin. Alderdien hitzaldietatik ondoriozta daitekeenez, ordea, ez dirudi lortuko duenik.

Feijook berak, eta PSOEko, Sumarreko eta Kataluniako alderdietako ordezkariek hartu zuten hitza atzo, eta euskal alderdien txanda izan da gaur goizean. EH Bilduk eta EAJk berretsi dute ez dutela Feijoo Espainiako Gobernuko presidente bihurtzearen alde bozkatuko. Nazio auziari heldu diote bi indar politikoek. EH Bilduk «agenda plurinazionalari» eman dio lehentasuna, eta EAJk esan du «Euskadi eta Katalunia [Espainiako] Estatuan egokitzeko modua» bilatu behar dela.

Euskaraz eta gazteleraz hartu dute hitza EH Bilduko bozeramaile Mertxe Aizpuruak eta EAJko eledun Aitor Estebanek. Kongresuko tribunara igotzen lehena Aizpurua izan da, eta «ezezko borobila» eman dio Feijoori: «Koherenteak gara geure printzipioekin: gure esku badago, ez da egongo gobernu erreakzionariorik, ez Euskal Herrian, ez beste inon».

Azpimarratu du PPk eta Vox alderdi ultraeskuindarrak «proiektu erreakzionario eta autoritario bera» dutela: «Gure nazioaren existentzia ukatzen du. Ez ditu errespetatzen gure hizkuntza (euskara), gure kultura, gure sentimenduak eta gure balioak. Zuen proiektuak matxismoa ukatzen du, eta feminismoari eraso egiten dio. Pluraltasuna eta aniztasuna ukatzen ditu. Lan eskubideak, pobrezia eta prekaritatea ukatzen ditu. Azken finean, gure nazioetako gehiengoak eskuratu nahi duen etorkizun politiko eta soziala ukatzen duzue».

Nabarmendu du Euskal Herria eta Katalunia izango direla «bloke atzerakoia» Moncloako jauregira iristea eragotziko dutenak, eta Espainiako Estatuan ez dela posible «gobernu progresistarik» Euskal Herriko eta Kataluniako ezker subiranistaren konkurrentziarik gabe. Alde horretatik, Espainiako Gobernuko jarduneko presidente Pedro Sanchezi mintzatu zaio: «Espero dugu inbestidura aurrera ateratzeko asmoa duenak aldi historiko honen garrantzia ulertzea. Agenda plurinazionala eta soziala aintzat hartu ezean, ez da posible izango ultraeskuinaren agenda erreakzionarioa gelditzea; soilik atzeratzea lortuko litzateke. Egiturazko aldaketa demokratikoak eta egungo eredua eraldatuko duten politika sozial aurrerakoiak beharko ditugu».

Aizpuruak uste du «ziklo politiko berri bat» has daitekeela, eta «estaturik gabeko nazioen lurralde gatazkari» erantzun beharko liokeela. «Bide demokratiko berriak zabaldu nahi ditugu, hitza errespetatzean eta gure herriaren erabakian oinarrituta», azaldu du Aizpuruak.

Akordiorik ez

Aizpurua tribunatik jaitsi denean, Esteban igo da. PPko diputatuen eserlekuen aurretik igarotzean, «berdinak zarete», esan dio diputatu batek. «Ez gara berdinak, ez. Zorionez», esan dio EAJren eledunak. Hain zuzen, EH Bilduri mintzatu zaio hasieran: «Bildu kanpainan zehar etengabe zabaltzen aritu zen EAJk akordioa eginda zeukala PPrekin eta Voxekin. Bildurentzat, zilegi da gezurra tresna politiko gisa erabiltzea; EAJrentzat, ez. Ez da akordiorik egon».

Feijoori esan dio ez dutela haren inbestidura babestuko, Vox ekuazioaren parte delako, besteak beste. «Ez dira demokratak», esan du Voxi buruz, eta hau aitortu: «Euskal gizarteak ez luke ulertuko PPren eta Voxen alternatiba erraztuko bagenu, geure hitza jango genukeelako eta legealdia kudeatzeko ezinezkoa izango litzatekeelako. Hori nahikoa da gure botoa erabakitzeko; EAJk hitza betetzen du». Estebanen ustez, ez litzateke «ona» izango ultraeskuina normalizatzea: «Espainiako Gobernua Voxen menpe egotea seinale negargarria izango litzateke Europarentzat».

Gaineratu du PPren diskurtsoa «kezkagarria» dela, «bide judiziala eta gizarte konfrontazioa» baliatzen dituelako Euskal Herriko eta Kataluniako «errealitate nazionalei» erantzuteko. «Euskal nazio bat dago, existitzen segitu nahi duena. Gure hizkuntzak eta eskubide historikoek frogatzen dute hori», jakinarazi dio Feijoori. «Euskadi eta Katalunia [Espainiako] Estatuan egokitzeko modua» bilatu behar dela esan du Estebanek: «Adostu beharko da, gobernu zentralak eta Euskadik eta Kataluniak datozen hamarkadei eroso aurre egin ahal izateko. Egonkortasun ortzi muga bat marraztu behar da».

Estebanek, bukatzeko, esan du EAJren iparra «Euskal Herriaren iraupena eta askatasuna» direla.

Errespetua

Feijook aldi berean erantzun die EH Bilduri eta EAJri, baina nabarmendu du ez direla gauza bera: «Nik EAJ errespetatzen dut; EH Bildu, ez. EAJ alderdi instituzional bat izan da hamarkada luzez, eta kudeaketa gaietan bat etorri gara. Bildu da Espainian babes hesia jarri beharko litzaiokeen alderdi bakarra. PSOEren estrategia da Bildu zuritzea, eta aitortu behar da lortzen ari dela».

Esan du «kezka» eragingo liokeela EH Bilduk haren alde bozkatzeak: «EH Bilduren botoak Sanchezi utziko dizkiot. Nik ez ditut nahi». Koalizio «erreakzionario» bat dela esan du, eta ezin dela «adiskidetzerik» egon «alde batek barka diezaiotela nahi badu barkamenik eskatu gabe». Estebani «kontuz ibiltzeko» esan dio: «EH Bildu lasterketa irabazten hasi zaizue».

Ostiralean egingo dute azken bozketa, gehiengo soilez, eta, egoera politikoa deskribatzeko, Estebanek gogora ekarri du Maratongo gudua. Feijook erreferentziari heldu dio: «Ez nuen aurreikusia politika nazionalaren maratoian parte hartzea, baina egin dudan lehen lasterketan lehena izan naiz». Dena den, aurreikuspen guztien arabera, ez du aldeko boto nahikorik izango gehiengo soilez ere, eta ez du lortuko Espainiako Gobernuko presidente bihurtzea.


Summary: Baionan eskuorri faxista bat banatu dutela salatu dute. Musulmanen eta arabiarren kontrako mehatxu bortitzak irakur daitezke paper horretan; are gehiago, Baionako okindegi baten kontra egin dute langile batek beloa duelako. Besteak beste, Etorkinekin federazioak, EH Baik eta LAB sindikatuak salatu dute gertatutakoa.

«Joan beharko duzue, borondatez edo bortxaz». Hara zer irakur daitekeen Baionan banatu duten eskuorri batean. Eta mehatxu hori «musulmanei eta beste gisako islamistei» egin diete: «Abisatzen zaituztegu gure karriketan ez dugula belodun edo abaiadun emazterik onartuko, ez eta babutxadun edo txilabadun gizonik ere». Are gehiago, Baionako okindegi bat jomugan daukate, langile batek beloa daramalako. «Musulmanei gerra» eginen dietela ere erran dute.

Testua bi orrialdekoa da, eta, «Frantziako eta Euskal Herriko katolikoen gainbehera» musulmanei egozten diete. Gehitu dute «musulmanek Frantziatik joan behar» dutela, «1944an alemaniarrak joan ziren bezala». Honela izenpetzen dute: Frantziako eta Euskal Herriko Erresistentzia Katolikoa. Idazkia salatzeko, agiri bateratua egin dute orain hainbat elkartek, sindikatuk eta alderdik, hala nola Etorkinekin federazioak, EH Baik, Frantzia Intsumisoak, LABek eta CGTk. Antifaxisten sareak ere salatu du idazkia.

«Arrazista eta bortitza da. Arrazakeriazko herrara akuilatzen du», salatu dute. Aldi berean, Frantziako Gobernuari egotzi diote horrelako diskurtsoak normalizatzeko habia egitea. «Atzerritarren, musulmanen eta arabiarren aurkako gorrotoa are libreago izateko arriskua dago, [Frantziako] gobernuaren hitzek eta ekintzek bultzatzen baitute. Darmanin ministroak Immigrazio Legearen proiektuaren aurkezpenean erabili zituen hitzak jasotzen ditu katoliko integristen panfletoak: paperik gabekoei 'bizitza ezinezko bihurtzea'. Eskola sartzean abaia eta kuamiak debekatu izanak eta gisa horretako neurriek islamofobia elikatzen dute».

Ez da lehen aldia mezu faxistak zabaltzen dituztena Ipar Euskal Herrian. 2020an, tindaketa faxistak agertu ziren Kanbon eta Ezpeletan (Lapurdi). Gurutze zelten marrazkien ondoan, «Frantzia frantziarrentzat» eta «Frantzia lehenik, zuria beti» esaldiak tindatu zituzten. Manifestazio bat egin zuten hori salatzeko.


Summary: Estellerriko osasun publikoa «desegiten» ari direla salatu du LABek. Sindikatuaren ustez, Garcia Orkoien ospitaleko Ginekologia eta Obstetrizia zerbitzua itxi izanak agerian utzi du arduradunen «utzikeria»

Lizarra inguruko osasun publikoa desegiten ari dira, LABen irudiko. Garcia Orkoien ospitaleko Ginekologia eta Obstetrizia zerbitzua itxi dute, eta, sindikatuak ohar batean salatu duenez, horrek agerian utzi du Lizarrako Osasun Barrutiaren kudeaketa «oso txarra» dela. «Estatistika hotzen aitzinetik herritarren arreta lehenestea» galdegin du sindikatuak, eta azaldu du osasun arreta publikoa desegiten ari dela, bi motiborengatik: «Lehenik eta behin, Osasunbideko gerentziak interesik ez duelako, eta, bigarrenik, zenbait medikuk zentro pribatuetan egiten duten jarduera bikoitzaren ondorioz langile nahikorik ez dagoelako».

Hain zuzen, duela lau hilabete, Garcia Orkoien ospitaleko gerentea kargutik kentzeko eskatu zuen LABek, «pribatizazio interesak sustatzen ari zelako eta Lizarrako Osasun Barrutiak behar bezala ez funtzionatzea zekarren lan giro deserosoa sortzen zuelako». Ordutik, kudeatzaile horrek bere postua utzi du, baina barrutiaren «kudeaketa penagarriak» bere horretan segitzen duela salatu du sindikatuak: «Arreta falta inoizko nabarmenena da, prozesu asko Iruñera eta Tuterara bideratzen ari baitira».

Ginekologiaz eta Obstetriziaz gain beste espezialitate askotako prozesuak beste ospitale batzuetara bideratzen ari direla salatu dute oharrean: «Agian, profesionalak Nafarroako Ospitale Unibertsitarioan batzen dituztelako gertatzen da arreta falta hori, baina bertze zerbitzu batzuekin ere ari da gertatzen, hala nola Pediatriarekin, Erradiologiarekin eta Dermatologiarekin».

Arazo horren atzean jardun publikoaren esklusibotasunaren auzia dagoela uste du LABek: «Osasunbideko profesional nahikotxok beren jarduera publikoa jarduera pribatuarekin uztartzeak dakarren arazo larria salatu genuen duela ez asko. Osasunbideak horietako batzuen egoera administratiboa ezkutatzeak arazoa larriagotzen zuen, gainera. Ustelkeriaren Aurkako Bulegoak azken hori zuzentzeko eskatu zuen, baina oraindik ez dute zuzendu».

Osasun Departamentuak eta ospitaleko gerentziak «interes pribatuak errazteak» itxaron zerrendetan eragina duela ere adierazi du elkarte sindikalak, eta hori «arduragabekiarekin» lotu dute. Teknologian eginiko inbertsioak onetsi dituzte, baina urrats horiek «bat etorri behar dute etorkizuneko arreta publiko batekin». Hori dela eta, «enpresa pribatuetan dirua inbertitzeari uztea eta profesional publiko batzuen jardun pribatua errazteari uztea» galdegin diote Fernando Dominguez kontseilariari.


Summary: Zortzi greba egunera deitu dute Arabako zahar etxe pribatuetan. ELA eta LAB sindikatuek deitu dute lanuzteetara: urrian, azaroan eta abenduan izango dira. Araban «hitzarmen duin» bat ezartzea dute helburu, langileen lan baldintzak eta soldatak hobetu daitezen.

Arabako zahar etxe pribatuetako langileek lau urte daramatzate borrokan, lan baldintza «duinak» bermatuko dizkien hitzarmen bat lortu nahian. Patronalak uko egin dio baldintza horiek eskaintzeari, «aitzakiatzat» jarrita ez daukala dirurik horretarako, eta, martxoaren 15ean, blokeatu egin zuen hitzarmena negoziatzeko mahaia. Horregatik, ELA eta LAB sindikatuek zortzi greba egunera deitu dute. Lanuzteak egingo dituzte urriaren 3an eta 4an, azaroaren 8an, 9an eta 10ean, eta abenduaren 12an, 13an eta 14an.

Lan baldintza «duinak» dituen hitzarmen bat onartzeko eskatu nahi diete sindikatuek patronalari, ACRA laguntza baliabideen Kataluniako elkarteari, Gesca Bizkaiko laguntza zentroen kudeatzaileei eta Lares adinekoen egoitza eta arreta zerbitzuen Nafarroako elkarteari. «Gero eta nazkatuago gaude lan baldintza hain prekarioak jasateaz, denetariko lanak egiteaz, lankideen gaixoaldiak ez ordezkatzeaz eta enpresek oraindik ere zaintza negozio bihurtzeaz», azaldu du Jessica Picatoste LABeko ordezkariak gaurko agerraldian.

Bestalde, Gorka Urtaran Gizarte Politiketako diputatuari leporatu diote enpresen onura langileen osasunaren aurretik jarri duela, eta ez duela bitartekaritza lanik egin zahar etxeetako langileen baldintzak hobetzeko prozesuan. Horren ordez «zaintzaren negozioa» sustatzeko asmoz jardun duela aurpegiratu diote.

Greba feministarekin bat

ELA eta LABeko ordezkariek aipatu dute azaroaren 30ean greba feminista orokorrarekin bat egingo dutela, zahar etxe pribatuen eta etxebizitza komunitarioen borroka greba horren barruan dagoelako. Izan ere, zaintzarena sektore «feminizatua» dela azaldu dute , eta sektorean lan egiten duten emakumezko langileak «funtsezkoak» direla. Horregatik, azarorako antolaturiko hiru greba egunetan ez ezik, azaroaren 30ean ere kalera aterako dira langileak, «gatazkaren funtsezko zati» direlako.

Hori baino lehenago, ordea, protesta egingo dute Gasteizko kaleetan, urriaren 3an eta 4an, hain zuzen ere. Urriaren 3an manifestazio bat egingo dute 11:00etan, Plaza Berritik Probintzia plazaraino. Bidean Foru Erakundean gelditu, eta idazki bat entregatuko dute, diputazioa bitartekari izan dadila eskatzeko. Urriaren 4an ere 11:00etan aterako dira kalera, Babesgabetuen plazatik Probintzia plazaraino.


Summary: Macron marra gorriak planteatzekoa da Korsikako Asanblean. Frantziako presidentea ostiralera arte izango da Korsikan. Hitzaldi bat emango du uharteko asanblean, eta espero da mugimendu nazionalistak eskatutako autonomia legegilearen inguruan mintzatzea.

Frantziako presidente denetik laugarrenez bidaiatu du Korsikara Emmanuel Macronek. Ostiralera arte izango da han, eta, berez, hauxe da bisitaren arrazoi ofiziala: 80 urte bete dira Bigarren Mundu Gerran Korsika nazien kontroletik aske gelditu zenetik. Edonola ere, urteurrena aitzakia izango da Macronek Korsikako mugimendu nazionalistak eskatutako autonomia legegilearen inguruan hitz egin dezan. Uharteko gobernuburu Gilles Simeonirekin biltzekoa da bihar, eta gero agerraldia egingo du Korsikako Asanblean, 10:00etan.

Korsikako hainbat hedabidek adierazi dutenez, Eliseoko zenbait iturrik herenegun esan zuten Macron prest legokeela hainbat erreforma instituzional egiteko. Baina baldintza bat jarri du: uharteko nazionalistekin adosten duten akordioa «Frantziako egungo marko legalaren barruan egotea». Gainera, aintzat hartu behar da nazionalisten zenbait eskaerak gainditu egiten dituztela Parisentzat «marra gorriak» liratekeen zenbait muga; hala nola korsikeraren koofizialtasuna indarrean jartzea eta Korsikako biztanleei egoiliar estatusa aitortzea. Hortaz, ez dago bermatuta bisita honetan Parisek eskaera horri behin-behineko baiezkorik edo ezezkorik ematea.

Halere, haren hitzei gertutik erreparatuko diete hainbatek; esaterako, Core in Fronte alderdi independentistako buru Paul-Felix Benedetti, Corse Matin egunkariari azaldu dionez. «Emmanuel Macronen adierazpenaren irismen politikoari adi egongo gara nire taldea eta ni». Gero, azpimarratu du Korsikako Asanblean alderdi nazionalistek adostutako deliberazioa dela «kontuan hartu beharreko akordio bakarra».

Hain justu, uharteko alderdi nazionalistek uztailaren 6an adostu zuten Korsika autonomia legegile bihurtzearen aldeko deliberazio komun hori, Korsikako Asanblean. Bi indar autonomistek —Femu a Corsica eta PNC Korsikako Nazioaren Alderdia— eta bi indar independentistek —Core in Fronte eta Corsica Libera— bozkatu zuten alde. Ezusteko handiena eskuineko Un Soffiu Novuko ordezkari Pierre Ghiongak eman zuen, alde bozkatu zuelako —haren alderdiko kideek, ordea, aurka egin zuten—.

Denera, ganberan 63tik 46 botoren babesa izan zuen indar nazionalisten deliberazioak. Bost atal ditu testuak, 24 artikulutan banatuta. Hiru ideia nabarmentzen dira: lehenik, Korsikako herriaren aitortza, korsikeraren koofizialtasuna eta egoiliar estatusa; bigarrenik, titulu bat Frantziako Konstituzioan, estatutua biltzen duen lege organiko bat eta Korsikako herritarrak erreferendum baten bidez kontsultatzea; eta, azkenik, autonomia estatutua «progresiboki» sartzea indarrean, Parisekin finkatutako egutegi baten bitartez.

Berandu baino lehen uhartearen estatusarekin zer gertatuko den jakin nahi dute Korsikako alderdi nazionalistek, eta, horretarako, egutegi bat finkatu nahi dute Frantziako Gobernuarekin. Halere, aldizkakoak izan dira orain arte bi aldeen bilerak. Gerald Darmanin Frantziako Barne ministroa aritu da gobernuaren ordezkari gisa, eta hamalau hilabetean bost aldiz elkartu da Korsikako ordezkariekin. Hango zenbait hedabideren arabera, «garai kritiko» batera iritsi da afera, eta «aurrera edo atzera egiteko garaia da».

Finean, Frantziako Gobernuak erabaki behar du Korsikarentzat autonomia legegilea onartu edo ez. Baina, onartuko balu ere, gerora beharrezkoa litzateke Frantziako Kongresuaren hiru bostenen babesa, eta Macronek eta haren aliatu parlamentarioek ez dute gehiengo osorik. Beraz, ezer ez dago bermatuta.

Errautsetatik jaio dena

Mende erdiko «borroka eta gatazka» bizi izan du Korsikako mugimendu nazionalistak, deliberazio komuna onartu zuten egunean Simeonik hala esanda. Gatazka hori are gehiago hauspotu zuen Yvan Colonna militante independentistaren heriotzak, horren harira hasi baitzen Korsika autonomia legegile egiteko prozesua.

Iragan urteko martxoaren 2an jipoitu zuten Colonna, espetxean, eta hogei egun geroago hil zen. Haren heriotzak haserre handia eragin zuen Korsikan, eta batez ere gazteek antolatutako manifestazioak ugaritu egin ziren zenbait astez. Protestek etenik ez zutela ikusita, «taburik gabe» autonomiaz negoziatzea onartu zuen Parisek.


Summary: Burujabetzaren inguruan hausnartzeko jardunaldiak antolatu dituzte Hernanin. Hernaniko Udalak, Hernani Burujabek eta Udalbiltzak antolatu dute, «burujabetzaren aterkipean» egin diren esperientziak jorratzeko.

Hernaniko Udalak (Gipuzkoa), Hernani Burujabe herri ekinaldiak eta Udalbiltzak burujabetzaren inguruko jardunaldiak antolatu dituzte urriaren 19, 20 eta 21erako. Antolatzaileen asmoa da «herrigintza eta udalgintza eraldatzaileak» eratutako proiektuak ezagutzea, eta Euskal Herri osoan nola zabaldu hausnartzea.

«Lurraldea burujabetzaren ikuspegitik berrantolatzen saiatzeko» eratutako ekinaldia da Hernani Burujabe. Halere, azaldu dute Hernanitik kanpo ere Euskal Herrian badirela «burujabetzaren aterkipean» kokatzeko moduko esperientzia ugari, eta horietako batzuk jorratuko dituzte jardunaldietan; besteak beste, elikadura, zaintza, lana eta hezkuntza hizpide hartuta.

Lehen egunean, udalgintza, «elkarlan publiko-kooperatibo-herritarra» eta burujabetzaren aldarrikapena izan dituzte hizpide, eta hizlarien artean arituko dira, Udalbiltzako eta Hernaniko Udaleko kideez gain, Jule Goikoetxea EHUko irakaslea eta Mireia Vehi CUPeko kidea, besteak beste. Urriaren 20a, berriz, gai sektorialak jorratzeko eguna izango dute. Hirugarren eta azken eguna, berriz, festa giroan pasatuko dute, Burujabetzaren Eguna ospatuz. Kalejira bat egingo dute, «ekinaldi honetan biltzen diren burujabetza sektoreak ezagutzeko geldialdiak eginez», eta herriko kulturgileen emanaldiekin osatuta.

Antolatzaileek azaldu dute aurkeztuko diren esperientziak landu eta lurralde erronkei lotzea dela jardunaldien helburua, «modu egituratu eta sistemikoan artikulatzeko» asmoz. Bide horretatik, Hernaniko alkate Xabier Lertxundik adierazi du halako proposamenak beste udalerri batzuetara ere zabaldu daitezkeela, eta horiek denak «saretu» egin beharko liratekeela: «Elkarrengandik ikasi eta edateko, eta proiektu hauek guztiak maila lokaletik nazionalerako pausoa emateko».

Bide horretan, Udalbiltzaren lana ezinbesteko bilakatu daitekeela uste dute. Hala azaldu du Haritz Alberdi partzuergoko lehendakariak. Burujabetza sustatzeko egitasmoak nazio mailan jorratzearen garrantzia nabarmendu du: «Horrelako jardunaldi batek aukera ematen digu esperientzia baten eta bestearen berri jakiteko eta egiten ari den lan guztia saretzeko».


Summary: Nafarroako 77 kontzejutan ere hauteskundeak egingo dituzte azaroaren 26an. Nafarroako Gobernuak sinatu du deialdia, maiatzaren 28an ez zelako hautagairik aurkeztu.

Hautagairik ez zen izan Nafarroako herri askotan, eta hala islatu zen udal zein kontzejuetako hauteskundeetan. Lehenaren ardura Espainiako Gobernuak du, eta bigarrenarena, berriz, Nafarroako Gobernuak. Astelehenean onartu zuen Madrilgo gobernuak azaroren 26an errepikatzea bozak 39 udaletan, eta data hori bera jarri du orain Nafarroako Gobernuak kontzejuei begira.

Guztira, 40 udalerritako 77 kontzeju dira; besteak beste, Noainen (Elortzibar) Imarkoainen; Allinen; Olatzen (Eguesibar); Eltson, Alkotzen; Auzan, Eltzaburun, Iraizotzen, Suarben eta Zenotzen (Ultzama); Artatzan (Ameskoabarrena); Aitzoianen eta Berriogoitin (Berriobeiti); Narbarten (Bertizarana); Iguzkitza, Labeaga eta Urbiolan (Iguzkitza); Aizpegin, Nabaskoze eta Ustaizen (Nabaskoze); Aratzurin, Asiainen, Iberon eta Izun (Oltza Zendea); Azantzan (Goñi): Iturgoienen (Gesalatz); Girgillaon; Beorburu eta Otsakarren (Txulapain); Etsainen eta Olaguen (Anue); Igarin (Gorza); Ardanatzen (Itzagaondoa); Artaxon eta Ekai Longidan (Longida); Intzan eta Uztegin (Araitz); Zuhartzun (Arakil); Nagoren (Artzi); Zarikiegin (Zizur Zendea); Acedon (Mendaza); Aurizberrin, Gerendiainen, Esnotzen, Lintzoainen eta Mezkiritzen (Erro); Antxoritzen, Eugin, Inbuluzketan eta Larrasoañan (Esteribar); Arren, Soraurenen eta Orikainen (Ezkabarte); Arruitzen, Baraibarren, Iribasen eta Mugiron (Larraun); Tebasen (Tebas-Muru Artederreta); Zenborainen (Untziti); Anotz eta Saldisen (Ollaran); Aritzaletan, Bearin eta Errezun (Deierri); Ostitzen (Odieta); Olaitzen eta Olaben (Olaibar); Arbontzen (Erromantzatua); Ibiltzietan eta Sartzen (Sartze); eta Urraulbeitin.

Kontzeju horietan ez zen hautagairik aurkeztu. Gainera, Iratxetako kontzejuan (Leotz) bozketa egin bazen ere, errepikatu egin beharko da. Hauteskunde Batzordeak egiaztatu zuen erroldan izen emandako pertsona kopurua baino boto gehiago bildu zirela.

Espainiako Gobernuak eta Nafarroako Gobernuak bozetara deitutako udalerrien kopurua antzekoa bada ere, herri diferenteak dira ia kasu gehienetan.

Kontzejuak Nafarroako udal administrazioko entitate bereziak dira. Mila biztanletik gorako kontzejuetan, kontzejuko batzarreko lehendakaria eta sei ordezkari hautatu beharko dituzte. 50 biztanle eta mila biztanle artekoetan, batzarreko lehendakaria eta lau ordezkari, eta 50etik beherakoetan, berriz, lehendakaria.


Summary: Fiskalak urtebetera jaitsi du zigor eskaera 'Leioako bosten' kontrako epaiketan. Orotara, ia berrogei urteko espetxe zigorra eta 45.000 euroren isunak eskatzen zituen lehen. Bost gazteek akusazioak onartu dituzte. Seigarrenaren kontrako akusazioa erretiratu du fiskaltzak.

2016an EHUren Leioako campusean izandako istiluen inguruko epaiketa egin dute Bilbon. Sei gazte zeuden auzipeturik, eta fiskalak desordena publikoa, autoritatearen aurkako atentatua eta lesioak egozten zizkien: orotara, ia berrogei urteko espetxe zigorra eta 45.000 euroko isunak. Epaiketan, bost auzipetuk, Leioako bostak izendatu dituztenek, onartu egin dituzte akusazioak; ondorioz, zigor eskaerak jaitsi ditu fiskalak, eta laurentzat urtebeteko kartzela zigorra eskatu du «desordena publikoengatik», eta beste batentzat urte erdikoa «atentatuagatik». Lesio eta kalteengatik eskatutako zigor ekonomikoa ere jaitsi du: orotara, 5.200 euro inguru eskatu du.

Seigarren akusatua, berriz, gertaerak grabatzeagatik identifikatutako neska bat zen; hari ere istiluetan parte hartu izana leporatzen zioten, baina akusazioak ukatu ditu, eta fiskalak erretiratu egin ditu.

Akusatuen defentsa ados agertu da fiskalak egindako eskaerekin, gazteek espetxera sartu behar ez izatea ekarriko lukeelako horrek, eta zigor kode berria edo zaharra aplikatzearen ingurukoa izan da eztabaida juridiko bakarra. Izan ere, akusatu batzuentzat onuragarriagoa litzateke orduan indarrean zegoen zigor kodea aplikatzea, eta beste zenbait kasutan, berriz, zigor kode berrian zigor txikiagoak aurreikusten dira delitu horietarako. Defentsako abokatuak nabarmendu du akusatuek gertaerak onartu dituztela eta ahalegina egin dutela gauzak errazteko «nahiz eta akusazio batzuk oso eztabaidagarriak izan», eta, beraz, uste du epaiak banan-banan aztertu beharko lituzkeela kasuak eta akusatu bakoitzari araurik onuragarriena aplikatu.

2016ko apirilaren 26an ikasle greba egin zuten EHUn, IA Ikasle Abertzaleak mugimenduak antolatuta. Manifestazioa campusa zeharkatzen ari zirenean, ikasle batzuk errektoretzaren egoitzan sartu ziren, kristalezko atea apurtuta, eta tirabirak izan zituzten barruan zeuden segurtasun zaindariekin. Zazpi zaindarik lekuko gisa deklaratu dute, eta denen kontakizuna oso antzekoa izan da. Denek aitortu dute kalte ordainak jaso dituztela orduan deklaratu zituzten lesioengatik, eta uko egin diote ordain gehiago jasotzeari.

Bederatzi ertzainek ere deklaratu dute lekuko gisa. Esan dutenez, errektoretzaren egoitzara iritsi ziren istiluen berri izan zutenean, eta heldu zirenean, barruan zeuden gazteak eraikinetik ateratzen ari ziren. Zaindarien ohartarazpenei jarraikiz egin zituzten atxiloketak, inguruan zeuden gazteen artean.

Seigarren auzipetuaren kasuaz, berriz, ertzain batek ere ez du argibiderik eman. Inork ez du aitortu neskari datuak hartu izana, baten batek argi esan du atxilotuak bost mutil izan zirela, eta akusatuen zerrendan neska zergatik sartu zuten galdetuta, batzuek esan dute ez dituztela ondo gogoratzen orduko xehetasunak. Neskaren defentsak aurkeztutako lekuko batek, berriz, adierazi du eskola batetik bestera zihoazela istiluak gertatu zirenean, eta akusatuak telefonoa atera besterik ez zuela egin, irudiak grabatzen saiatzeko. Ondorioz, akusazioa kentzea erabaki du fiskalak.

Elkarretaratzea

Epaiketa hasi aurretik, IAk deituta elkarretaratzea egin dute Bilboko Justizia jauregiaren aurrean, akusatuei babesa adierazteko. Leioako bostak aske nahi ditugu, Errepresioa gelditu, Erasoen aurrean gogor eta tinko, Borroka da bide bakarra, Jazarpen polizialari aurre egin eta antzeko leloak oihukatu dituzte elkarretaratzeak iraun duen bitartean. Akusatuak eta abokatuak epaitegira iritsi direnean, txaloka hartu dituzte.

Epaiketa amaitutakoan ere, gazteak epaitegiaren kanpoko aldean egon dira akusatuen zain, eta txaloka eta oihu eginez hartu dituzte atera direnean. Ertzainek identifikatu egin dituzte harreran parte hartzen ari ziren zenbait gazte.

Epaiketara iritsi arteko zazpi urteak «luzeak eta gorabeheratsuak» izan direla esan du akusatuetako batek, Ander Mazkiaranek: «EHUk garai hartan errepresioa erabiltzen zuen ikasle mugimenduaren aurka, eta gu hori salatzeko atera ginen. Gaurkoa errepresio sistematiko horren beste kapitulu bat izan da, lazgarriagoa, baina guk unibertsitatean egiten den eskubide politikoen urraketaren barruan sartzen dugu, eta hori salatzea dagokigu orain».


Summary: 'Behobiaren bila' bideoan, euskararen arrastorik ez. Behobia-Donostia lasterketako aurtengo elastikoa aurkeztu du Fortunak bideoklip batean. Ez dago euskararen arrastorik.

«Hona hemen 58. edizioko Behobia-SS kamiseta ofiziala. Gure filmeko kamiseta, 'Behobiaren bila'». Hitz horiekin eta bideo batekin aurkeztu du Fortuna kirol elkarteak X sare sozialean Behobia-Donostia lasterketako aurtengo elastikoa. Txioa euskaraz eta gazteleraz argitaratu du, baina bideoa hizkuntza bakarrean egin du, gazteleraz, eta euskararen arrastorik ez da, ez pertsonaien ahotsetan, ezta errotulazioan ere.

Hitz soil batzuk besterik ez da entzuten bideoan: «¿Un torrefacto bien fuerte como siempre, no, capitán?» (torrefaktu oso sendo bat beti bezala, ala, kapitaina?), «ahora lo recuerdo» (orain gogoratzen dut) eta «capitán, estamos preparados» (kapitaina, prest gaude), nagusiki. Baina, hala izanik ere, azpidatzita ere ez dute eman bideoa euskaraz.

Are gehiago, bideokliparen hasieran ez da ageri Donostiaren euskarazko izena: «San Sebastián (País Vasco)». Eta amaieran agertzen den traol hitza ere gazteleraz dago: #eltesorodeBehobia (Behobiako altxorra).

Fortuna kirol elkarteak BERRIAri adierazi dio bideoa Luanvi etxeak egin duela, elastikoak egin dituen etxeak berak. Eta euskarazko bertsiorik ez dagoela berretsi dute, hori dela bideo bakarra. Luanvi Valentziako (Herrialde Katalanak) jantzi marka bat da, eta hainbat kiroletarako elastikoak egiten ditu.

Azaroaren 12an jokatuko da Behobia-Donostia lasterketa. Bideoklipak ez bezala, aurtengo aldiaren elastikoak eta kartelak euskarazko leloa dute: Behobiaren bila. Lasterketaren ibilbidea du marraztua aurtengo elastikoak, altxor baten mapa bat balitz bezala. Antolatzaileek jakinarazi dutenez, «lasterketa girotzen duen pirata mitikoa» omendu nahi izan dute, «modu altruistan ematen dion guztiagatik».


Summary: 22 urteko kartzela zigorra ezarri diote gizon bati, bi adingaberi sexu abusuak egiteagatik. Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiaren ustez, biktimek jasandako sexu eraso jarraituan larderia egon zen, etxean jasandako «zapalkuntzagatik». Aurrez epaitegiek ezarritako zigorra urtebete eta hiru hilabete handitu dio.

Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiak beste urtebete eta hiru hilabeteko kartzela zigorra gehitu dio gizon baten aurkako kondenari, 8 urteko neska bati eta 11 urteko beste bati tratu txarrak, abusuak eta sexu erasoak egiteagatik. Joan den urtarrilean Nafarroako Probintzia Auzitegiak ezarritako zigorrari gehitu dizkio, eta, hortaz, guztira, 22 urteko kartzela zigorra ezarri dio.

Auzitegi Nagusiak epaian frogatutzat eman ditu gizonak «tratu txarrak» eta sexu abusuak egin zizkiela bere ardurapean zeuden bi ahizpei. Gertakari horiengatik, Nafarroako Auzitegiko Lehen Atalak zigor hauek ezarri zituen: 11 urte eta 3 hilabeteko espetxe zigorra 16 urtetik beherako adingabearen aurkako sexu eraso jarraituaren delituagatik, beste 5 urte eta 6 hilabeteko espetxe zigorra 16 urtetik beherako adingabearen aurkako sexu abusu jarraituak nagusitasunez egiteko delituagatik, eta bi urteko espetxe zigorra ohiko tratu txarren bi delituengatik.

Epai horren aurkako errekurtsoa aurkeztu zuten Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusian, bai defentsak, bai akusazio partikularrak. Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiko Zigor Arloko Salak, ordea, larderia antzeman du gertakarietan. Magistratuek ondorioztatu dute akusatuak adingabeen gaineko «nagusitasuna» erabili zuela eta neskatoen aurkako indarkeria giroa sortu. Epaileen arabera, adingabeek «jazarpen psikologikoa» eta «zapalkuntza» giroa jasan behar izan zuten etxean, eta larderia egon zen.


Summary: Elikadura eta Historia Euskadin. Doako ikastaroa.. Eguneroko pertsona ekintzen artean, elikadurak oso ondo adierazten ditu jendartearen egoera ekonomikoa, ohiturak eta hertsadurak. Ikastaroan, XV. eta XIX. mendeen arteko elikagaien analisiaren bidez (zientifikoa, baina nahiko informala), Euskadiko historia sozioekonomikoaren hainbat atal ezagutuko dugu. Ondorioz, hobeto ulertuko dugu bai gaur egun jaten eta edaten dugunaren zergatia, bai eta zenbait tradizioren esangura ere.

Ikastaroa euskaraz eta doan izango da.

Informazioa: Data: 2023ko urriaren 10etik azaroaren 7ra arte Ordutegia: 18:00etatik 20:00etara Garatuko den espazioa: 1003 Non: UNED Bizkaia Ikusi egutegia

Ikastorduak: 10 Kredituak: 0.5 ECTS Ikusi jarduera gehiago

Asistentzia ez da beharrezkoa, hiru aukera dituzu: presentziala, online zuzenean ala online aurrez grabatuan Ikusi jarduera gehiago

Egitaraua

Asteartea, urriak 10

18:00-20:00 Lehen menua - Plater bakar betegarriak. - Txintxil menestra txingarrarekin: nekazari hamarrenak, landutako eremuaren banaketa. - Amuko arrainak. - Bakailaoa pil-pil erara: erlijio kristaua, elikaduraren baldintzatzaile. - Kopan elkartuta. - Aparteko urak: uraren hornidura eta edangarritasuna. - Herriko ardoa eta sagardoa: mahasgintzaren bilakaera; nekazari soldatapekoak; protekzionismoa salmentan. - Ogia, labean ondo egina. - Artatxiki opilak: labore ekoizpenaren bilakaera.

Asteartea, urriak 17

18:00-20:00 Bigarren menua - Plater bakar betegarriak. - Babarrun lapikokoa: Ameriketako produktuak sartzearen ondorioak. - Gure baserrietako okelak. - Berrizko txuleta: abelazkuntzaren errentagarritasuna. - Goierriko oilaskoa, erreta: baserrien jabetza eta errentamenduak; udal gobernua. - Ogia, labean ondo egina. - Gari ogi hautatuak (Gasteizkoa, Viena, fotea): baldintza sozioekonomikoak elikaduran.

Asteartea, urriak 24

18:00-20:00 Azkenburuko hautatuak - Ohiko azkenburukoak. - Intxaur saltsa: basoen amankomuneko kudeaketa eta pribatizazioa. - Idizabalgo J.D. gazta: baserritarren bidaiak eta abegikortasuna; artzaintza eta transhumantzia. - Egile sorketak. - Areatzako guardia zibilak, Tolosako zigarretak: aisialdia eta osasuna XIX. mendean; propaganda politikoaren hasiera. - Gustuko infusioak. - Kafea: XIX. mendearen soziabilitate liberal berria. - Txokolatea azukre tontorrekin: merkataritza eta esklabismoaren interesak Ameriketan.

Asteartea, urriak 31

18:00-20:00 Hirugarren menua - Plater bakar betegarriak. - Taloa txorizoarekin: elikaduraren ezberdintasunak geografiaren arabera. - Amuko arrainak. - Sardina, erreta: elikaduraren ezberdintasunak jendarte mailaren arabera; arrantzaren lansaria. - Gure baserrietako okelak. - Odoloste hautatuak (Zeberio, Ordizia): moneta eta aurrezkia nekazari eremuan. - Gustuko infusioak. - Ezkaia: herri medikuntza, eta unibertsitatekoa.

asteartea, azaroak 7

18:00-20:00 Laugarren menua - Amuko arrainak. - Hegaluzea eskabetxean: arrain kontserbagintza. - Ohiko azkenburukoak. - Gaztain erreak: nekazari ekoizpenaren esportazioa. - Valentziako eta Eako laranjen saskitxoa: merkataritzaren itsas eta lurreko bidatzak. - Ogia, labean ondo egina. - Galleta: nabigaziorako jakiak. - Kopan elkartuta. - Urteko ardoak (Ribeiro eta Errioxa): ardoaren ekoizpena eta esportazioa; udal hornikuntzak.

Inskripzioa

Leku-kopuru mugatua, aurrez aurreko modalitatean. Mesedez, matrikula egiteko orduan, adierazi zer-nola parte hartuko duzun jardueran. Modalitate presentzialean, saioen % 85era joan behar da ziurtagiria eskuratzeko. Online modalitatean, autoebaluaziorako galdetegi bati erantzun beharko zaio. Kontuan izan zure matrikula-eskabidean emandako datuekin ziurtagiriak egiten direla; ziurtatu zuzenak direla eta osorik daudela. Ikastaroa, doakoa da.

Zuzendaria eta hizlaria

Enriqueta Sesmero Cutanda: Historian doktorea. Artxiboko goi-mailako teknikaria Bizkaiko Foru Artxibo Historikoan. Irakasle tutorea Bizkaiko UNEDen.

Norentzat

Euskadiko Historian interesatua dagoen edozein pertsonarentzat. Ez da titulaziorik behar Helburuak: - Euskadiko historia sozioekonomikoaren zenbait gai ezagutu eta ulertzea. - XX. mendea baino lehenagoko elikagairik ohikoenak eta haien testuinguru historikoa Euskadin ezagutu eta alderatzea. - Euskadiko elikaduraren bilakaera ulertzea. - Gaur egungo zenbait elikagai ikuspuntu soziohistorikotik aztertzea. - Ulertzea zenbait produktu tradizionalek zergatik dirauten gaur egungo elikaduran.

Metodologia

Irakaskuntza: 2 orduko 5 saio. Hizlariak elkarrizketak bultzatuko ditu Bi gozoki dastaketa, osagaiak aztertu eta jorratzea dela helburu. Ikastaroaren formatua ez da edukien aurkezpen lineala, ez kronologiaren araberakoa, ez eta arloen araberakoa ere.

Ebaluazio-sistema

Online modalitatean, zuzenean zein aurrez grabatuta, autoebaluaziorako galdetegi bakar bati erantzun beharko zaio, azken saioaren grabazio lotura jasotzen denetik 15 egun naturaleko epean.

Informazio gehiago:

Bizkaiko UNED Ignacio Ellakuria parkea, 3 48920 Portugalete (Bizkaia) 94-493 65 33 / info@portugalete.uned.es

Antolatzailea:

Laguntzaileak:

Finantzatzailea: