Summary: Zazpi orduz blokeatuta egon dira A-15 autobidea eta N-1 errepidea, Villabonan izandako istripu batengatik. Kamioi bat gurutzatuta geratu da A-15 autobidean, Oindolar tunelean. Bi noranzkoetan itxi dute errepidea, eta pilaketak eragin ditu A-15 autobidean zein N-1 errepidean.

Hamar kilometrorainoko auto ilarak eragin ditu A-15 autobidean kamioi batek izan duen istripuak. Leitzarango autobidearen hasieran gertatu da ezbeharra, Villabona-Amasako (Gipuzkoa) Oindolar tunelean. Inor ez da zauritu, baina bi noranzkoetan itxi behar izan dute errepidea. Azken asteetan errepidean egiten ari diren obrengatik tunel bera erabiltzen dute bi noranzkoetan doazen ibilgailuek. 19:40an lortu dute kamioia kendu eta bidea garbitzea, baina 20:00etan, oraindik ere buxatuta zeuden bideak.

Auto ilarak eragin ditu A-15 autobidean zein N-1 errepidean, tunela bi autobideen elkargunetik hurbil baitago. Donostiarako noranzkoan Urnietaraino (Gipuzkoa) iritsi dira pilaketak, eta Iruñerakoan, Nafarroako mugaraino. Bestalde, N-1 errepidean Donostiako nonazkoan ere pilaketak daude Irura (Gipuzkoa) pareraino. Nafarroatik Donostiarantz doazen ibilgailuak GI-2130 errepidetik joanarazten ari dira, Berastegin barrena. Iruñerantz doazenak, berriz, A-1 autobidetik, Etzegarateko mendatetik. Desbideraketen ondorioz, pilaketak sortu dira Berastegitik Tolosara doan GI-2130 errepidean ere.

Segurtasun sailak arratsalde erdialdean ohartarazi du bidea garbitzeko lanek «luze» joko dutela. Ordu horretan, bost kilometroko auto ilarak zeuden N-1 errepidean Irungo noranzkoan Irura eta Tolosa inguruetan. N1 errepidean, baina Gasteizko noranzkoan, kilometro eta erdi ingurukoak Lasarte aldetik eta, A-15 autobideetan, Urnieta aldetik iritsita, hiru kilometrokoak. Azkenean, 19:40an kendu dute kamioia, eta garbitu dute bidea. Pixkanaka desblokeatu da bidea, baina 20:00etan, oraindik ere bi kilometroko auto ilarak zeuden N-1ean Gasteizko noranzkoan, eta zazpi kilometrokoak Donostiara bidean. A-15ean, berriz, sei kilometro ilarak izan dira ordu horretan.

Agur ingurabideari

N-1etik Andoaingo hegoaldeko aldera sartzeko bidean egokitze lanak egiten ibili dira abuztuan, eta trafikoa desbideratzeko ingurabide bat ezarri zuten hilabete hasieran. Gipuzkoako Foru Aldundiak jakinarazi duenez, gaur gauean kenduko dute azpiegitura hori, eta errepidea normaltasunera bueltatuko da. Lanen ondorioz, debekatuta egon da 3,5 tona baino gehiagoko kamioiek egunez bertatik zirkulatzea, baina bihartik aurrera debeku hori ere bertan behera geratuko da.


Summary: Elikagai ekoizleek 5.000 produkturen prezioak izoztuko dituztela hitzeman diote Parisi. Elikagaien ekoizle eta banatzaile gehienekin prezioak ez igotzeko akordio batera iritsi da Le Maire Ekonomia ministroa, baina Unilever, Nestle eta Pepsico ez daude ados

Bi eguneko bilera eta eztabaiden ostean, Bruno Le Maire Frantziako Ekonomia ministroak France 2 telebista katean iragarri du akordio batera iritsi dela elikagaien ekoizle eta banatzaileekin, 5.000 produktu baino gehiagoren prezioak izozteko. EFEren arabera, supermerkatuetako produktuen laurdenak dira.

Prezioek gora ez egiteko helburua du akordioak, eta ahal bada, behera egiteko; Le Mairek adierazi du inflazioaren erritmo bizia apaldu behar dela, eta jaki ekoizle eta banatzaile handiak kritikatu ditu, elikagaien prezioak merkatzeko «gehiago» egin dezaketela adieraziz.

Akordioa, baina, ez du elikagaien industriako enpresa guztiekin lortu, Unilever, Nestle eta Pepsico erraldoiak ez baitaude ados neurriarekin.

Elikagaien inflazioa adierazle orokorra baino handiagoa da Frantzian, abuztuan behera egin badu ere. Insee Frantziako Estatistika Institutuaren arabera, Frantziako inflazio tasa %4,8koa da abuztuan, baina, elikagaiei dagokienez, tasa %11,1ekoa da (uztailean %12,7koa zen).


Summary: Benfica, Inter eta Salzburg Realaren aurkariak. D multzoan aritzea egokitu zaio Imanol Alguacilen taldeari. Txapelketa irailaren 19-20an hasiko da, eta bihar argituko da egutegia.

Argitu da zein aurkari izango dituen Realak aurtengo Txapeldunen Ligako multzoen fasean. D multzoan arituko da talde txuri-urdina, Benficarekin, Milango Interrekin eta Salzburgekin. Multzoen fasea irailaren 19-20an hasiko da, eta bihar jakingo du egutegia Realak. Beraz, zale txuri-urdinek bihar arte itxaron beharko dute bidaiak erreserbatzen hasteko.

Zozketako laugarren ontzian zegoen Reala, eta, beraz aurkari gogorrak izatea espero zen. Baina, azkenerako, zortea izan du. Izan ere, Bayern Munich, PSG, Manchester City eta beste talde batzuei ihes egin die. Gertu izan du multzorik gogorrenean egotea, F multzoan, PSG, Dortmund eta Milanekin batera, baina, azkenerako, D multzoan dago.

Benfica Roger Schmidtek zuzentzen du, eta jokalarien artean Di Maria, Nicolas Otamendi, Gonçalo Guedes eta Rafa Silva nabarmendu behar dira. Aurreko sasoian Portugalgo liga irabazi zuen, eta Txapeldunen Ligan, hain zuzen ere, Milango Interrek kanporatu zuen final-laurdenetan. Nabarmendu behar da multzoen fasean lehen postuan sailkatu zela, PSGren eta Juventusen aurretik.

Milango Inter klasikoetako bat da Txapeldunen Ligan. Aurreko sasoian finalera iritsi zen, eta Manchester Cityren aurka galdu zuen: 1-0. Hiru aldiz irabazi du Txapeldunen Liga: 1964an, 1965ean eta 2010ean. Lehen bietan, Europako Kopa deitzen zitzaion. Simone Inzaghik zuzentzen duen taldea izarrez beteta dago: Lautaro Martinez, Alexis Sanchez, Benjamin Pavard, Joao Mario, Mkhitaryan...

Salzburg gazteez osatutako taldea da, eta aurreko denboraldian multzoen fasean geratu zen Txapeldunen Ligatik kanpo. Milan eta Chelsea sailkatu ziren aurretik. Europa ligan, final-hamaseirenetan geratu zen kanpoan. Erromak irabazi zion.


Summary: Uribe Kostako pediatria zerbitzuaren «prekaritatea» salatu dute Gorlizko eta Plentziako gurasoek. Pediatria zerbitzu duina aldarrikatzeko, elkarretaratzera deitu dute biharko; Plentziako osasun zentroaren aurrean bilduko dira, 13:00etan.

Gorlizko eta Plentziako (Bizkaia) gurasoek Uribe Kostako pediatria zerbitzuaren «prekaritatea» salatu dute. Azaldu dutenez, urtean zehar askotan ez da zerbitzu hori bermatzen Barrikan, Gorlizen, Lemoizen eta Plentzian, «Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak ez dituelako medikuen oporraldiak betetzen». Arazoa larriagoa da udan, udalerri horietako «biztanle kopurua ugaritu» egiten delako. Egoera horrek seme-alaben osasuna «arriskuan» jartzen duela salatu dute.

Gurasoen arabera, arrisku hori agerian geratu zen iragan astean: ama bat 3 urteko haurrarekin joan zen Gorlizko osasun zentrora. Semea zorabiatuta zegoen. Pediatrarik ez zegoenez, erizainak artatu zuen; hark erabaki behar izan zuen beste zentro batera eraman edo ez. Gluzemia proba egin eta gero, hipogluzemia diagnostikatu zion. Azukrea eman, eta haurrak anbulatoriotik alde egin zuen. Etxera bidean, okerrera egin, eta osasun zentrora bueltatu zen. Erizainak berak autoan eraman zituen ama eta semea Plentziako osasun zentrora. Gurasoek azaldu dutenez, hori zen aukera bakarra, Urdulizko ospitaleak ez baitu pediatria zerbitzurik, eta ez baitzuten Gurutzeko ospitalera iristeko denborarik.

Hipogluzemia larria zuenez, pediatrak larrialdiko tratamendua eman zion haurrari; gainerako pazienteak, beraz, ez zituen artatu. Ordubetez saiatu ziren haurraren odolean azukre maila normalizatzen, baina ez zuten lortu. Hori dela eta, Gurutzetako ospitalera eraman zuten. Bertako alta txostenak jarraipen pediatrikoa ezarri zuen hurrengo bi egunetan. «Hala ere, haurrari dagokion pediatra ez da lanera itzuliko irailaren erdialdera arte, eta Gorlizko anbulatorioak ez du ordezkorik», salatu dute. Plentzian ordua eskatzea da aukera bakarra. «Baina pediatrak lanaldi murrizketa du, eta hura ez dagoenean, familia mediku bat da kontsulta pasatzen duena, eta bere esku dagoena egiten du».

«Icebergaren punta»

Gertakaria ez da salbuespena: «Ez da gertaera bakartu bat, icerbergaren punta da». Izan ere, gurasoek gogoratu dute Osakidetza Plentziako pediatria zerbitzua kentzen saiatu zela behin. Herritarren presioak eta mobilizazioek, hala ere, hori eragotzi zuten. Pediatria zerbitzu duina aldarrikatzeko, elkarretaratzea egingo dute bihar Plentziako osasun zentroaren aurrean. 13:00etan egingo dute, eta Osakidetzari eskatuko diote Gorlizko eta Plentziako pediatria zerbitzua urte osoan zehar ziurta ditzan, «pediatriako langile guztien bajak, lanaldi murrizketak eta oporraldiak betez».


Mugaren loturak

Summary: Mugaren loturak. Irun eta Hendaia lotzen dituzte biek. 36ko gerran ihesbidea eta kontrabandorako lekua izan zen lehena; Frantziara iritsi nahi duten migratzaileen joan-etorrien testigu da gaur egun bigarrena.

Urrun zein gertu egon daitezkeen bi puntu lotzeko balio dezakete zubiek. Nahiz eta batzuetan, lotzeko funtzioa baino gehiago, banatzeko funtzioa duten. Horrelako zerbait gertatzen da Irungo (Gipuzkoa) Etorbidearen zubiarekin eta Santiago zubiarekin. Irun eta Hendaia (Lapurdi) arteko bidea egiten dute biek. Hendaiako zatia itxia du Etorbidearenak, eta Santiagokoan, berriz, orain gutxi arte migratzaileen aurkako kontrolak egiten ziren.

Irungo Udalaren egitasmoa izan zen Etorbidearen zubia eraikitzea, XX. mendearen hasieran. Bidasoa ibaiaren bi ertzen arteko komunikazioa hobetzea zen helburua. Zubia eraiki aurretik, Behobian zegoen pasabide batetik igaro behar izaten zuen jendeak alde batetik bestera, baina bidea luzea zen. Gabarra bidez ere egin zitekeen bidea; Cashimiraren bidea deitzen zitzaion bide horri. Gabarra eramaten zuen emakumeren izena zen Cashimira, eta hortik zetorren izena.

Zubi bat eraikitzeko ideia mahai gainean zegoen arren, ez zen erraza izan hura eraikitzea. Aitor Puchek urteak daramatza Irungo historia aztertzen. Haren hitzetan, udalaren proiektua eta zubia eraikitzeko gogoa hor zeuden, baina «oztopoz betetako» prozesua izan zen.

Etorbidearen zubia. Jon Urbe, Foku

ETORBIDEAREN ZUBIAREN FITXA

Luzera: 132 metro.

Zabalera: 11 metro.

Irekiera: 1915ean oinezkoentzat, 1917an ibilgailuentzat, eta 1918an irekiera ofiziala.

Lanak 1913. urtean hasi ziren, baina, Lehen Mundu Gerraren ondorioz, asko moteldu ziren. Izan ere, garai hartan ekoizten zen altzairuaren zati handi bat gerrarako bideratzen zuten. Beraz, zubia eraikitzeko beharrezkoak ziren lehengaiak, altzairua tarteko, ez ziren iristen.

Hiru zatitan inauguratu zuten zubia. Etorbidearen zubia izena jarri zioten, Irun etorbidearen amaieran eraiki zutelako. Lehenengo inaugurazioa 1915eko azaroaren 5ean izan zen, eta oinezkoentzat soilik ireki zuten. Bigarren inaugurazioan, 1917ko otsailaren 20an, ibilgailuei zubia igarotzeko baimena eman zieten.

1918ko azaroaren 11n izan zen irekiera ofiziala. Oinezkoen, ibilgailuen eta salgaien pasabidea ireki zen orduan. «Irekiera ofiziala atzeratzearen arrazoia Frantziarenganako errespetua izan zen. Lehen Mundu Gerran zehar eta haren ostean ez baitzegoen ospakizunetarako», aipatu du Puchek.

Etorbidearen zubia. Jon Urbe, FOKU

Irungo Udalak ordaindu zuen zubiaren eraikuntza, eta, kostuei aurre egin ahal izateko, bidesaria jarri zuten Etorbidearen zubiaren sarreran. Hamar zentimo ordaindu behar ziren igaro ahal izateko. Siseroa deitzen zitzaion jendeak bidesaria ordaintzeaz arduratzen zenari. «Horrelako pasabide batek, bai gizarteari eta baita mugimendu sozialei ere, asko erraztu zien bizitza, egunerokotasunean batez ere», kontatu du Aitzol Arroyo historialariak. Gaur egun, Irungo Udaleko Memoria Historikoko teknikaria da.

Bizitza errazteko zubia izan zen hori ihesbide bilakatu zen urteen poderioz. 36ko gerra uztailaren 17an hasi zen, eta, abuztu amaierarako, tropa frankistak San Martzial mendia pasatuta zeuden jada. Hori ikusita, Irungo alkateak gizarte zibila ebakuatzeko agindu zuen.

Exodoa

1936ko abuztuaren 30aren eta irailaren 5aren artean, Irungo herritarrek, eta baita Gipuzkoako beste herri batzuetakoek ere, Etorbidearen zubia igaro zuten, Ipar Euskal Herrira ihes egiteko asmoz. Pucheren esanetan, oso herri ezkertiarra zen Irun, eta horregatik egin behar izan zuen ihes jendeak. Egun gutxitan, biztanleriaren bi herenek egin zuen ihes. 18.500 biztanle inguru ziren guztira, 7.700 bat geratu ziren herrian.

Bonbardaketek eta suteek erabat suntsituta utzi zuten Irun. Urteek aurrera egin ahala, eta 36ko gerra amaitutakoan, jendea, pixkanaka bazen ere, bere bizitokira itzultzen hasi zen. «Biztanleria osoa ez zen berreskuratu 1950eko hamarkadara arte », azaldu du Arroyok.

Gerraostean, herrian oinarrizko elikagaietako asko garesti zeuden, eta jendeak Hendaiara joan behar izaten zuen haiek erostera. Bide batez, kontrabandoari ere ekin zioten askok. «Etorbidearen zubiak bi irakurketa ditu: tragikoa, 36ko gerran izandako ihesaldi masiboarengatik; baina badu irakurketa bihurri bat ere, irundarrek izugarrizko abilezia garatu baitzuten kontrabandorako», esan du Puchek. Ogi zuria, kafea, azukrea, olioa, Duralex plater eta edalontziak... ziren, besteak beste, kontrabandoan Ipar Euskal Herritik pasatzen zituzten elementuak.

Maila txikian egiten zen kontrabandoa zen hori. Eta bazen maila handiagoan egiten zenik, trenen bidez hain zuzen. Wolframa zen, gehienbat, kontrabandorako erabiltzen zen materiala. «Sinatutako akordioen bidez egiten zen kontrabandoa» da hori Pucherentzat. 1986an Espainia Europako Batasunean sartu zen arte jarraitu zuten herritarrek kontrabandoan.

Etorbidearen zubia, puntu estrategikoa zenez, presoen trukerako lekua izan zen 36ko gerran zehar eta haren ondoren. Adibidez, asteartean 83 urte bete ziren frankistek Luis Companys, Generalitateko presidente izan zena, naziek okupatutako Frantzian atxilotu eta frankistei entregatu zietela.

1966an ireki zuten Santiago zubia, Etorbidearen zubiaren alboan. «Santiago zubia autoentzako egin zen; autoen joan-etorria arinagoa izateko», gehitu du Puchek. Lau bide ditu guztira: noranzko bakoitzerako bi. Hasieran, ibilgailu pisutsuek Etorbidearen zubitik igarotzen jarraitzen zuten.

Arroyorentzat, garai hartako beharrek eragin zuten Santiago zubiaren eraikitzea: «Turismoa eta ekonomia suspertu nahi ziren, eta nazioartekotzeko behar horri erantzuten zion zubi berriak».

Santiago zubia. Jon Urbe, Foku

SANTIAGO ZUBIAREN FITXA

Luzera: 112 metro.

Zabalera: 16 metro.

Irekiera: 1966ko irailaren 12an.

Istorioz jositako zubia da Etorbidearena, eta Arroyok pena du Irungo belaunaldi gazteenek ez dutelako haren historia ezagutzen. Horregatik, lanketa berezi bat egin zuen Irungo Udalak, herriko ikastetxeekin. «Beti kanpora joateko ohitura dugu, Auschwitzera edo, historia ezagutzeko, hemen zer gertatu zen jakin gabe», salatu du.

2018az geroztik, asko dira Ipar Euskal Herrira joateko asmoz Irunera iristen diren migratzaileak. Europan sartu ahal izateko, Greziako eta Italiako bideak itxi zizkieten etorkinei, eta Frantziara iristeko beste bide batzuk erabiltzen hasi ziren. Santiago zubia igaroz, adibidez.

2018an, ezagun batzuen bitartez izan zuen Irunera iritsi ziren lehen etorkinen berri Ion Arangurenek, Irungo Harrera Sareko kideak. Kalean egiten zuten lo, eta Arangurenek eta lagun batzuek lagundu egin nahi izan zieten. Gosari bat antolatu zuten etorkin haientzat, euren oinarrizko beharrak asetzeko asmoz. Uztaileko akten ostiralean antolatu zuten gosaria, udaletxe azpian, udaleko osoko bilkurarekin bat eginez. «Hedabideak politikarien zain zeuden, eta gu topatu gintuzten udaletxe azpian. Inguruko hedabideetan agertu zen gure egitasmoa, eta oihartzuna lortu genuen», oroitu du. Geroztik, egunero, 10:00etatik 12:00etara, Irungo San Juan plazan elkartzen dira Harrera Sareko kide batzuk, migratzaileei oinarrizko informazioa eta laguntza emateko asmoz. «Baionara iristeko informazio oinarrizkoa ematen diegu: nondik joan daitezkeen, non egoten diren kontrolak... arropa edota jatekoa behar badute ere ematen diegu», aipatu du. Hasierako urteetan, Parisera bideratzen zituzten etorkinak, baina gaur egun Baionara iristen laguntzen diete, bertan aterpetxe bat baitago.

Santiago zubia. Jon Urbe, FOKU

Kontrolak

Aurten 2.500 bat pertsona pasatu dira Harrera Saretik. Plataformako kideek bide seguruak zeintzuk diren erakusten diete etorkinei. «Santiago zubia eta albokoak dira, nahiz eta batzuk oinezkoentzat ez izan, Ipar Euskal Herrira iristeko bide seguru bakarrak», gehitu du Arangurenek. Izan ere, etorkinak ez dira soilik Santiago zubia igarotzen iristen, trenbideko zubia pasa duenik ere bada. Aurten bost lagun hil dira Bidasoa ibaia gurutzatu nahian, beste batek bere buruaz beste egin du, eta hiru lagun hil dira trenak harrapatuta.

Gaur-gaurkoz ez da kontrolik egiten Santiago zubian bertan. Iazko abendura arte, eguneko 24 orduetan egiten ziren kontrolak. «Oso irudi itsusia da Polizia kontrol arrazistak egiten egotea zubian», esan du Harrera Sareko kideak, eta, haren ustez, horregatik kendu zituzten. Hala ere, kontrolek hor jarraitzen dute, Hendaian bertan egiten baitira. Migratzaileak harrapatzen badituzte, Irunera itzultzera behartzen dituzte, eta beranduago saiatzen dira berriro. Katuaren eta arratoiaren jokoa da Arangurenentzat.

«Kontrol arrazistek bi gauza lortzen dituzte: batetik, sufrimendua handitzea; bestetik, migratzaileak bide alternatiboak hartzera behartzea», esan du. Migratzaileek Ipar Euskal Herrira iristeko duten beharraz baliatuz, bada migratzaileak beste bide batzuetatik eramaten dituztenak, hori bai, diruaren truke. Horiek bide arriskutsuak direla azpimarratu du Arangurenek.

Etorbidearen zubiari dagokionez, Hendaiako aldea itxia du Frantziako Gobernuak. Charlie Hebdo-ren kontrako atentatuaz geroztik, Frantziak bere mugak kontrolatzeko baimena eskatu zion Europako Batasunari, terrorismoaren aurkako neurri gisa. Duela hilabete batzuk, Frantziako Tourra zela eta, zubia ireki egin zuten, baina uztailaren 4an berriro itxi zuten. Arangurenentzat, Etorbidearen zubia itxita egotea «ez da oztopo fisiko bat, politikarien borondatearen erakusgarri baizik».


Summary: «Etorkizun ahula» iragarri du Europako Banku Zentralak. EBZk uste du «diru politika aski murriztailea» beharrezkoa dela inflazio tasa %2ra itzultzeko

EBZ Europako Banku Zentralak iragarri du Euroguneko ekonomia espero baino «ahulago» haziko dela, ekainean egin zituen aurreikuspenekin alderatuta. Hala azaldu du ostegunean Isabel Schnabel EBZko kontseilari exekutiboak: «Diru murrizte handiko urtebetearen ostean, Eurogunerako ditugun aurreikuspenak ziurgabe izaten jarraitzen dute». Hala, badirudi irailean egingo dituzten aurreikuspen ekonomikoak okertu egingo dituztela.

Hala ere, Schnabelek adierazi du atzeraldi luze bat ukatzen duten adierazleak daudela. Krisi handi bat baztertuta, interes tasei goian eustearen aldeko mezua zabaldu du, inflazioa %2koa izan dadin berriz.

Interes tasen igoerari buruz ere hitz egin du Schnabelek, eta EBZk uztailean adierazi zuena errepikatu du: baliteke EBZren hurrengo bileran (irailak 14) interes tasak igotzea edo ez, baina tasak ez igotzeak ez du esan nahi hurrengo bileran igoko ez direnik. «Ezin dugu jakin interesen gehienezko maila zenbatekoa izango den, ezta politika murriztaileek noiz arte iraungo duten ere», esan du.


Summary: Donostia 1813ko abuztuaren 31n. Sarraskia eta bortxaketak zergatik?.

Sarraski eta hondamendi izugarri hura, etxe guztiak (600) lapurtuak, 500 etxe banan-banan propio kiskalita, neska, emakume eta amona guztiak bortxatuak, mila bat donostiar erailak (Auñamendi), 1.600 Donostiako familia lur jota... Donostian, hamar mila biztanleko hiria garai hartan, 300 donostiar bakarrik gelditu ziren.

1813ko Donostiako genozidioa Castaños jeneral espainiarrak agindu zuen garaiko dozenaka donostiarrek aitortu zuten bezala, eta espainiarren aliatuek, alegia, ingelesek eta portugesek burutu zuten. 124 urte beranduago Francok antzeko zerbait egin zuen Gernikan. «Gorriek» bonbardatu omen zuten Gernika...

Baina, zein dira arrazoiak Donostiako aurreikusitako sarraskia agintzeko 1813an?

Urte batzuk lehenago, 1789an, iraultza hedatu zen Frantzian, «Liberte, Egalite, Fraternite», Luis XVI. borboiari gillotinan lepoa moztu ostean 1793ko urtarrilaren 21ean eta Europako monarkia absolutista guztiak gerran jarri ziren Frantziaren aurka, tartean Espainia. Iraultzaileek borrokatzen omen ziren errege absolutista eta tiranoen aurka, herrien eta jendearen askatasunaren alde.

Konbentzioko gudan armada iraultzailea (ehun mila soldadu), Euskal Herrira heldu zen 1794an, Iparraldean Foru Zaharrak suntsitu zituzten frantziarren berdintasunaren izenean eta «oso frantsesak» ez omen ziren lau mila euskaldun Landetaratu zituzten, «euskara baizik ez zekiten haiek», beren ondasun guztiak konfiskatu eta saldu. Bizirik irten zirenak itzuli zirenean kale gorrian utzi zituzten ezer gabe, mila eta bostehun hildako izan omen ziren, Sara ingurukoak gehienak.

1794ko abuztuan Hendaia eta Irunera heldu zen Frantziako armada (ehun mila soldadu); muga zaintzen zuen armada espainiarraren buruak, Colomera jeneralak, beldurtuta ihes egin zuen Hernanira, Tolosara eta gero Ebro ibaitik beste aldera, Mirandara, Espainia aldera, Gipuzkoa guztia babesik gabe utzita. Getariatik Espainiako armadako itsasontziek ere ihes egin zuten.

Donostia plaza militarra zen Motako gazteluarekin, harresiekin gaur egungo Bulebarrean, kanoiekin eta ihes egin zuten soldaduekin. Mitxelena ospetsua zen alkatea, ikusirik ez zuela inolako aukerarik hiria defendatzeko, Frantziako armada buruarekin (Moncey jenerala) negoziatu eta Donostiako giltzak eman zizkion tirorik bota gabe 1794ko abuztuaren 3an. Donostia frantsesa zen borrokatu gabe. Hondarribia ere.

Madrilen, borboien kortean eta Godoy presidenteak traiziotzat hartu zuten, euskaldunok «odolaren azken ttantta isuri behar genuen aberriagatik», Espainiagatik alegia, kontuan hartu gabe armada espainiarraren ihesaldi lotsagabea, jakina.

1794ko abuztuan Gipuzkoako egoera ikusita, Batzar Nagusiak bildu ziren Getarian (46 batzarkide) frantsesekin negoziatzeko. Batzarkideek aldarrikatu zuten Gipuzkoako 1.200. urtera arteko independentzia, Foruak, erlijioa, ondasunak errespetatzea eta frantses armadan ez borrokatzea besteen artean. (Dokumentu originalak Foru Aldundian zeuden kutxa batean zigilatuta, baina desagertuak omen daude).

Iraultzaile frantsesek ez zuten Independentzia onartu, baina bai Gipuzkoa eranstea Frantziako Errepublikara. Erantzuna izan zen Independentzia aldarrikatzeko botereak zituztela baina ez eransteko Frantziara. Gipuzkoa iraultzaile frantsesa izango zen borrokatu gabe. Abuztuaren 26an, jeneral frantsesek (Pinet eta Cavainac) aspertuta atzeratzeko jarrerarekin, Gipuzkoako 44 batzarkideak atxilotu eta Baionako Ziudadelan amaitu zuten preso, gillotinaren beldur. Gipuzkoako Ahaldun Nagusi ohi Jose Romero eta Joakin Aldamar batzarkidea Donostian utzi zituzten harremanetan jarraitzeko.

Egoera ikusirik, Gipuzkoan, Araban, Bizkaian eta Nafarroan (ordezkariak zituzten Getariako negoziazioetan) asko gogortu ziren frantsesen aurkako borrokak, ikusi zutelako ezin zela negoziatu beraiekin. Frantsesek eraso zituzten Ermua, Eibar (114 etxe kiskaliak), Ondarroa, Berriatua, Mutriku, Bergara... Kontraerasoak izan ziren, eta guda asko gogortu zen.

Abuztuaren 16an, Donostiako kapitulazioa ere ez zuten errespetatu, Mitxelena alkatea kendu eta hamabi laguneko batzorde bat izendatu zuten, gillotina paratu zuten plaza Berrian jendea beldurtzeko, errepresioa, lapurretak, konfiskazioak, bortxaketak eraginez, jendearen aurka, elizak lapurtu, apaiz, zein moja atxilotu eta Baionara eraman preso.

1794ko udazkena eta negua oso gogorrak izan omen ziren, gainera tifusa eta beste gaitz batzuk zabaldu ziren, jende asko hil, soldaduak ere, noski.

Parisen ere aldaketak izan ziren, Errege tiranoen aurka gogor borrokatu baina herrien «askatasuna» defendatu, Robespierren izua baztertu eta iraultzaren alde zeuden herriekin negoziatu eta kolaboratu. Jabetu ziren borrokaren bidez zaila zela euskal lurraldeak konkistatzea, eta, gainera, Parisen interesak aldatu ziren, bakea nahi zuten hegoaldean, tropak Europara eramateko.

Katalunian oraindik okerragoa izan zen, Figueres-en, armada espainiarra (hamar mila soldadu) errenditu zen borrokatu gabe eta katalanak bakarrik utzi zituzten frantsesen aurka borrokatzeko, Euskal Herrian bezala. (Gero, mendekuz, Espainiako Gobernuak Figueres eta Roses eraisteko dekretuak sinatu zituen, epaiketak eta heriotza zigorrak).

Espainian ere erregea, Carlos IV.a, eta Godoy, egoera oso txarrean zeuden, dirurik gabe beti bezala, gerra, desertzioak, Independentzia aldarrikapenak Katalunian eta Euskal Herrian, ondorioa: negoziatu egin behar zen bakea. Suitzan, Basileako bake ituna negoziatzen hasi ziren Paris iraultzailea eta Madrilgo monarkia absolutista, alde batetik Barthelemy eta bestetik Domingo Iriarte.

Euskal Herrian nabarmena izan zen Romero eta Aldamar entziklopedisten eragina aldaketan, borrokatu beharrean, negoziatu egin behar zela Gipuzkoa, Bizkaia, Araba eta Nafarroako Aldundiekin, nahi izanez gero zerbait lortu, bestela, alternatiba, gerra bortitza zen.

1795eko udaberrian negoziaketak eta giro aldaketak fruituak ematen hasi ziren, apirilaren 20an, Donostiako alkatetza itzuli zioten Mitxelenari, hamabi afrantsesatuen batzorde basatia baztertuz, zigortuz eta indemnizazioak emanez Donostiako kaltetuei. Beste herrietan jatorrizko udalbatzak berreskuratu zituzten ere. Batailak gutxitu ziren, «konfiantza» areagotu zen eta giroa hobetu.

1795eko maiatzaren 10ean, Jose Romerok (Gipuzkoako Ahaldun Nagusia) Donostiako Batzar irekia deitu zuen, zinegotziak eta donostiarrak bildu ziren Parte Zaharreko plaza Berriko udaletxe zaharrean. Frantses Herriaren Ordezkaria zenak, Chaudron Rouseau-k, botereak itzuli zizkion jatorrizko Gipuzkoako Batzar Nagusiei, Getarian 1.200 urtera arteko Independentzia aldarrikatu zuten batzarkideei, alegia, Gipuzkoa Independentea zen 1.200. urtera arte bezala, Nafarroako Erresuman.

Donostiako Batzar irekiak aho batez berretsi zituen proposamenak eta indarrean jarri zituzten 1794ko abuztuan Getariako Batzar Nagusiek hartutako erabakiak, Gipuzkoako Independentzia, alegia. Akta sinatu zuten Jose Romero Gipuzkoako Ahaldun Nagusiak eta Donostiako jatorrizko idazkariak, besteen artean.

Gudak jarraitzen zuen, jatorrizko udalak eta Aldundiak berrezarrita, iraultzaile frantsesen armadak konkistatzen jarraitzen zuen oposiziorik gabe, Espainiako armada ihes eginda zegoelako. 1795eko uztailean Bizkaiko Aldundiak kapitulatu zuen Gipuzkoako Aldundiak bezala, eta egun batzuetara Arabako Aldundiak. Gerrako frontea Ebro ibaian kokatu zen.

Gerra bukaera 1795eko uztailaren 25ean: Suitzan, Basileako bake ituna sinatu zuten, alde batetik Frantziako Errepublika iraultzaileak eta bestetik Espainiako monarkia absolutistak (Barthelemy eta Domingo Iriarte). Frantziak konkistatutako Hego Euskal Herria (Gipuzkoa, Bizkaia, Araba eta Nafarroa) saldu zizkion Espainiari, trukean San Domingo (gaur egun Dominikar Errepublika, Haiti) uharte erdia (beste erdia frantsesa zen) ordaindu zion Espainiak Frantziari. Negoziatu zuten ere Espainiak ez zuela errepresiorik erabiliko frantsesen alde kolaboratu zuten euskaldunekin.

Armada frantsesa Hendaiara erretiratu zen eta Hego Euskal Herrian armada espainiarra sartu zen 1.200. urtera arteko Independentzia galduz.

Espainian, Madrilen, Carlos IV.a, Godoy eta espainiarrentzat, traizio gordina, lurraldea eta odola kosta zitzaiona «Espainia aberriari». Mendekua behar zuen traizio latza, baina ez ziren ausartu urte horietan egiten, armada frantsesa bertan zegoelako.

Espainiak hitza jan (beti bezala) eta errepresioa erabili zuen, jakina, ahal izan zutenek, jauntxoek, Romero, Aldamar eta beste asko, ihes egin zuten Frantziara eta harrapatu zituzten guztiak, Mitxelena kasu, epaituak eta zigortuak izan ziren Iruñean, traidoreak bezala.

1808an, Napoleonek engainatuta, bildu zituen Baionan elkarren aurka borrokatzen ari ziren Espainiako borboi erregeak, Carlos IV.a eta bere semea Fernando VII.a. Napoleonek biak espetxeratu zituen eta bere anaia zen Jose Bonaparte izendatu zuen Espainiako errege. Napoleonek Espainiari aurreneko Konstituzioa eman zion, Baionakoa, eta bere anaia Madrilera bidali zuen armada frantsesarekin.

Aliatuak (espainiarrak, ingelesak eta portugesak), jeneralak, Castaños eta Wellington, borrokatzen hasi ziren frantsesen aurka Espainiako independentzia gudan; lehen garaipena, Bailen herria. 1812an Cadiz-ko konstituzioa asmatu zuten, Baionako Napoleonena plagiatzen. Sarraskiak egin zituzten populazioaren aurka Badajoz-en eta Ciudad Rodrigon... 1813ko ekainean Gasteiz konkistatu zuten baina ez zuten arpilatu.

1813ko uztailean, aliatuek (espainiarrak, ingelesak eta portugesak), Donostia frantsesa azken bost urtetan, setiatu zuten, bi mila soldatu omen zeuden hirian, kanpoan berriz ehun mila. Aurreneko erasoa uztailaren 25ean egin zuten aliatuek, baina Rey jeneral frantsesak eutsi egin zion eta ehunka soldadu aliatu atxilotu zituen. S. Bizente preso hartu eta aitortu zuten Castaños jeneral espainiarren agindua zutela donostiar guztiak hiltzeko eta Donostia erretzeko.

Donostiarrak beldurtu ziren, denek gogoratzen zuten Basileako bake ituna eta San Domingo uhartea betiko galdua zela Espainiarentzat eta ezaguna zen mendeku gosea. Gestioak egin zituzten egia jakin nahian eta Wellingtonen laguntzailea zen Alaba jeneral espainiarrak erantzun zien «ez egiteko kasurik gradurik gabeko soldaduei...».

1813ko abuztuaren 31n, Wellington berak agindu zuen bigarren erasoa eta aliatuek, espainiarrek, ingelesek eta portugesek, Donostia guztia lapurtu, emakume guztiak bortxatu eta etxe gehienak propio kiskali zituzten.

Gernikan 124 urte beranduago bezala, Espainiaren mendekuak esplikatzen du Donostiako sarraskia 1813an. Gero, bazterrak nahasteko, «gorriek» su eman omen zioten Donostiari.


Summary: Guardia Zibilak 30 lagun atxilotu ditu, aingira trafikoagatik. Europol agentziarekin elkarlanean egin dute urte eta erdi iraun duen operazioa, eta atxilotuetako bat Ipar Euskal Herrian bizi den gipuzkoar bat da, Guardia Zibilak jakinarazi duenez.

Espainiako Guardia Zibilak aingira trafikoaren aurkako polizia operazio bat egin du Gipuzkoan. 30 lagun atxilotu dituzte, eta 18 tona aingira konfiskatu dituzte —20 milioi euro baino gehiago balio lezake merkatu beltzean—, Gipuzkoan eta Asturiasen (Espainia) kokatutako hiru «antolakunde kriminal» desegitean. Atxilotuei delitu hauek egozten dizkie poliziak: espezie trafikoa, kontrabandoa, agiriak faltsutzea, eta osasun publikoaren aurkako delitua. Angulekin trafikatzea ere leporatzen diete.

Europol agentziarekin elkarlanean egin dute urte eta erdi iraun duen operazioa, eta atxilotuetako bat Ipar Euskal Herrian bizi den gipuzkoar bat da, Guardia Zibilak jakinarazi duenez. Gipuzkoan eta Lapurdin aingira trafikoa egitea leporatzen dio Guardia Zibilak; azaldu du maiatzean Oiartzunen (Gipuzkoa) erregistro «garrantzitsu» bat egin zutela.

Operazio hori Europolek 2016an abiatutako Askea IV-Lake polizia operazioaren parte da. Guztira, Europako Batasunean 256 lagun atxilotu dituzte aingira trafikoagatik, eta, guztira, 25 tona aingira konfiskatu dituzte. Donostiako Intxaurrondoko kuartelean egindako prentsaurrekoan, Guardia Zibilak esan du polizia operazioa «ikusgarria» izan dela.


Summary: Iñaki Quijera Zelarain. 1979ko irailaren 1a.

Iñaki lagun maitea, irailaren 1a berriro iritsi da, beste behin, eta gaur 44.a da. Urtero bezala, zure memoria gogoratzen dugu, zure hilketaren zigorgabetasuna salatzen dugu, eta lau haizeetara zabaldu nahi dugu zure borroka zilegi zela, eta dela. Denbora igaro ahala, bere argi eta itzalekin, bizitzeko gogoa nagusitzen da, itxaropena da gure ardatza eta herri honek egunero idazten du bere patua, pausoz pauso, eta zailtasun eta inposaketa guztiak gorabehera, azkenean lortuko du bere askatasuna.

Bide horretan, Iñaki maitea, eta zu bezala beste ehunka pertsona gure ondotik krudelki kendu zizkigutela gogorarazi nahi dugu, ahotsik gabe utzi zituztela, eta salatu nahi dugu, halaber, krimen horiek egin zituztenek eta haien konplizeek gure artean bizitzen jarraitzen dutela, inpunitate osoz.

Gure laguna polizia nazional espainiar batek tirokatu zuen, eta hil egin zuen. Gaur egun lasai-lasai bizi da, eta inork ez dio erantzukizunik eskatzen. Iñakiren delitua? Garai hartako preso eta errefuxiatu politikoei elkartasuna adieraztea.

Gure oroimenak 44 urte atzera begiratzen du, atzo, gaur egun bezala, gure herriak borrokan jarraitzen du bere askatasuna, eskubide sozial eta politikoak lor ditzan. Atzo bezala, gaur ere 1978. urtean ezarri zen erregimenaren aurka borrokatzen ari gara, frankismoak bizirik jarraitzen baitu estatuko egitura politikoetan. Oraindik ez dira gai izan frankismoarekin hausteko, Francoren herentzia faxistarekin amaitzeko.

Iñaki lagun maitea, inkonformista gaztea izan zinen, eta bidegabekerien aurka borrokatzea aukeratu zenuen. Zoritxarrez, egun tamalgarri hartan, estatuak zure bizitza amaitzea erabaki zuen, 18 urte zenituen, eta bat-batean zure gaztaroa amaitu zuten. Gaur egun oraindik galdetzen diogu geure buruari, zergatik? Zertarako? Pertsona askok izan dute zure amaiera triste bera, atxilotu beharrean, hiltzea erabaki zuten.

Gaur egun oraindik zain gaude ea zerbait esaten duten, zergatik erabaki zuten estrategia hiltzaile hura aurrera eramatea, oraindik zain gaude ea barkamena eskatuko duten, hiltzaileak eta haien babesleak epaitu arte zain gaude. Bitartean, hori egin arte, justizia aldarrikatzen jarraituko dugu, gure historia eta kontakizuna idatziz, ekintza kriminal horiek egin eta agindu zituztenak izen-abizenekin salatuz. Gure artean daude eta gure bizitza inpunitate osoz baldintzatzen jarraitzen dute.

Errepresiorako tresnek hor jarraitzen dute, gure desioak baldintzatzen dituzte. Uniformeak aldatzen dira, errepresioak aurpegi asko ditu, baina biktimarioak berdinak dira, estrukturak berdinak dira; hori bukatu beharra dago gure herriaren duintasuna errekuperatzeko, eta libre izateko.

Zalantzarik gabe, gure herrira ere udaberria iritsiko, Iñaki maitea, zuk eta zu bezala bidean geratu diren ehunka lagunek, gure omenaldia jasoko duzue, gure errekonozimendua izango duzue, gure herriaren alde dena eman duzuenok letra handiz gure oroimenean betirako izango zaituztegu.

Irailaren 1 asko pasatu dira, 44 hain zuzen, baina lau haizeetara zabaldu nahi dugu, Iñaki maitea, maite zaitugula.

Beti edukiko zaitugula gure bihotzetan, beti. Egun handira arte, lagun maitea.

Gora Iñaki!


Summary: Zierbena izan da azkarrena badian, eta Ondarroak eskuratu du zazpigarren txartela. Gipuzkoako hiru ontzi, Bizkaiko beste hiru eta Galiziakoa bat lehiatuko dira Donostiarrarekin batera igandean. Zierbena, Hondarribia, Orio, Urdaibai, Cabo, Getaria eta Ondarroa sailkatu dira. Isuntza kanpoan geratu da 1,89 segundorengatik.

Gizonezkoetan ere, aurtengo Kontxako Banderak baditu lehiakideak. Zierbena, Hondarribia, Orio, Urdaibai, Cabo, Getaria eta Ondarroa sailkatu dira sailkapen estropadan, eta igandean Donostiarrarekin batera ariko dira Kontxan. Espero zitekeen emaitza zen lehen seirena. Azken sailkatuarekin zalantza gehiago zeuden; Ondarroa izan da azkenean: 20:38,26ko denbora egin du Antiguako Amak, eta pozarren ziren arraunlariak eta jarraitzaileak estropada amaitu ostean.

Kanpoan geratu direnetatik lehena Isuntza izan da. Bi horien arteko lehia espero zen zazpigarren postuan, eta bizkaitarren arteko dema ondarroarrentzat izan da 1,89 segundorengatik. Osertz Aldaik esan du kanporako luzean denbora gehiegi galdu dutela agian, eta gero berreskuratu nahi izan duten arren, egindako lana ez dela nahikoa izan. «Eskura genuen, baina agian ez dugu asmatu», egin du autokritika nabarmen penatuta.

Ondarroako arraunlariak kaian, garaipena ospatzen. Andoni Canellada, Foku

Zierbena izan da azkarrena Donostiako badian eta 20:01eko denbora egin du. Hamabost segundora utzi du bigarren sailkatua, Hondarribia (+15,05) eta Orio (+15,79). Koska bat beranduago helmugaratu dira Urdaibai (+20,64), Cabo (+31,68), Getaria (+33,34) eta Ondarroa (36,38). Emakumezkoen sailkapen estropada atzo jokatu zen, eta Orio, Arraun Lagunak, Tolosaldea, Zumaia, Hondarribia, Hibaika eta Kaiku sailkatu ziren.


Summary: Sepp Kuss izan da Espainiako Vueltaren seigarren etaparen garailea. Kussek irabazi du etapa, eta Roglicek eta Vingegaardek denbora atera diete gainerako faboritoei. Jumbo-Visma taldeak bikain gauzatu du Espainiako Vueltaren seigarren etapa, eta eguneko protagonistak izan dira.

Sepp Kussek irabazi du Espainiako Vueltako 6. etapa, bakar-bakarrik eta Pico del Buitreko gailurrean ihes eginda. Estatubatuarrak, azken igoeran atzean utzi ditu Romain Bardet (DSM), Mikel Landa (Bahrain), eta Lenny Martinez (Groupama-FDJ). Jumboren estrategia bikaina izan da, 4 gizon sartu dituzte ihesaldi handi eta kalitate handiko batean, eta lasterketa gogortu dute gainerako liderrak zigortzeko. Kuss izan da indartsuena ihesaldian, eraso askori lasaitasunez erantzunez, eta atzetik Roglicek eta Vingegaardek ere ez dute etsi. Esloveniarrak Remcori eraso egin dio, atzean utzi du eta Vingegaard daniarrarekin batera gora joan da belgikarra zigortuz, eta minutu erdi baino gehixeago atera dio. Liderra, hala ere, Lenny Martinez 20 urteko txirrindulari gaztea da sailkapen nagusian.

Helmugarainoko ibilbideak 183.1 kilometro zituen La Vall d 'Uixó eta Javalambreko behatokiaren artean, non Jumbo-Vismako erasoak espero ziren Remco Evenepoel (Quickstep) liderra soken kontra jartzen saiatzeko. Baina ez zegoen hasierako planetan, hain ihesaldi handi bat gertatzea, eta tropeleko igotzaile nagusietako batzuk bertan egotea, besteak beste, Santiago Buitrago (Bahrain Victorious) eta Einer Rubio (Movistar) kolonbiarrak, Sepp Kuss (Jumbo-Visma), Marc Soler (UAE Team Emirates) eta Mikel Landa (Bahrain Victorious).Bertan egon ez direnak, Ineos Grenadiers taldeko txirrindulariek izan ziren. Ezin izan dute iheslarien gurpila jarraitu eta Geraint Thomasi laguntzeko aukera galdu du.

Igoerako lehen kilometroetara iristean, ihesaldia 34 txirrindularietara murriztu da, eta liderraren taldearen aldea 3.40koa zen; horrek esan nahi zuen elastiko gorriaren jabe berria izango zela Evenepoel erasora irteten ez bazen arrakala murrizteko. Buitrago eta Rubio indartsu mantendu dira Pico del Buitreko zatirik zailenera arte, non erasoak hasi diren etapa garaipen baten bila. Gainera, sailkapen nagusiko lehen lekuetara igoera garrantzitsu bat ekarriko zuen garaipenagatik borrokatzea. Ihesaldiak kolpe handia eman duen arren, Evenepoelen taldeak bere erritmoan jarraitu du, eta eguneko sariagatik lehiatzeko bidea eman du, jakinda, oraindik lasterketa asko zegoela aurretik eta iheslarietako batek nekez jar zezakeela zalantzan Quickstep, UAE eta Jumboren arteko borroka.

Atzetik joan den taldea lehertuta zegoen, eta Roglicek atzetik jo egin du, Evenepoelen ahulezia erakutsita. Mailua indartsu jo du sailkapen nagusiko liderraren gainean, baina bukaeran denbora tartea murriztea lortu du belgikarrak. Vingegaard Roglicekin elkartu da, eta jaialdiarekin jarraitu dute Jumbo-Vismakoek. Talde horiko bikoteak, 32 segundoren aldea atera diote Evenepoeli, baina sailkapenean atzetik jarraitzen dute. Berdinketa teknikoa sailkapenean, baina kolpe morala Remkorentzat, hauskortasuna erakutsi baitu.


Gorritxoak Konferentzia Ligatik kanpo

Summary: Gorritxoak Konferentzia Ligatik kanpo. Osasuna ez da izango Konferentzia Ligako multzoen fasean 0-2 aurreratu da, baina Bruggek, partida berdindu, eta aurrera egin du.

Osasuna ez da izango gaur Konferentzia Ligako multzoen faseko zozketan. Partida hasieran sufritu eta gero, 0-2 jarri da aurretik Jagoba Arrasateren taldea Bruggen, Mojicaren eta Budimirren golei esker. Baina taldea ondoen zegoenean, bi kolpe jaso ditu ia segidan. Hiru minutuan zapuztu zaio Europako ametsa: 73. minutuaren eta 76.aren artean. Etxeko taldeak bi gol egin ditu Hala, partida berdindu, eta joanekoan Sadarren lortutako 1-2ko garaipenari esker multzoen fasean dago Flandriako taldea.

Jagoba Arrasatek aulkian utzi du Aimar Oroz, eta Mojicak jokatu du Juan Cruzen aurretik ezker hegalean. Kanporaketa alde zuela, eta etxean jokatuta, Bruggek oldarkor, arriskatuz eta estutzen ekin dio norgehiagokari, gorritxoen baloi irteeran eta zelai erdian presio estua eginez. Hasi eta berehala izan du lehen aukera. Zinckernagelek baloia jaso du area ertzean, eta haren eskuinkada gora joan da. Lehen abisua izan da, bigarren minutuan. Arrasateren taldeak hainbat baloi galdu ditu zelai erdian lehen minutu horietan, eta hori baliatu du Bruggek Sergio Herreraren atera gerturatzeko. Etxekoen oldarraldiei eutsi ahala, gorritxoak zelaian finkatzen joan dira, eta baloia izaten. Horrek aukera eman die lasaitasun gehiagoz aritzeko. Baina aparteko aukerarik sortu gabe.

Bruggek arriskuak hartzen jarraitu du, eta lehiari erritmo bizia jartzen. Ez zuen zerikusirik astebete lehenago Sadarren ikusitako taldearekin, eta aurretik jartzeko bigarren aukera izan du. Vetlesenek atzerako pasea egin du. Vanaken bakarrik zegoen penalti puntuan, eta haren errematea Herrerak atera du. 20. minutua zen. Osasunak handik gutxira erantzun du. Chimy Avilak erremate ona egin du, Budimirren erdiraketa baten ostean, baina Mingoletek kornerrera bidali du. Hor iritsi da gorritxoen gola. Arean jokalari mordoa zegoen, baloia Mojikari iritsi zaio, eta kolonbiarrak area ertzetik egindako jaurtiketa sareetara (27. min.).

Brugge hobeto egon arren, kanporaketa berdinduta zuten nafarrek. Flandriarrek berean jarraitu dute. Gakoa zen hurrengo minutuetan golik ez jasotzea. Sufritzeko unea zen. Etxekoek gertu izan dute berdinketa, 42. minutuan Zinckernagelek zutoinera bidali du baloi aretik kanpo egindako jaurtiketa batean. Azken minutu horietan Osasuna atzean sartuta egon zen, baina 0-1 amaitu da lehen zatia.Bigarrena antzera hasi da. Bruggek izan du jokoaren ekimena. Baina berriro ere Osasunak sartu du gola, Budimir izan da oraingoan, 53 minutuan, burukada eder batekin. Peñaren erdiraketa bikaina izan da. Bigarren zatiak nekez izan zezakeen hasiera hoberik.

Orozen aukera

Osasuna ondo zegoen jarrita berdegunean, eta kontrolpean zuen neurketa. Gainera, Arrasatek Ruben Garcia, Aimar Oroz eta Javi Areso zelairatu ditu taldea freskatzeko. Baina Bruggek gola sartu du 73. minutuan, korner batean. Thiagok erdietsi zuen buruz. 76. minutuuan Olsenek egin du, baloia ateratzerakoan Mojicak egindako akats baten ostean. Osasuna ahalegindu da berdintzen. Neurketako azken jokaldian Aimar Orozek abagune argia izan du, baina ez zen posible izan.


Summary: Giza papilomaren birusaren kontra, prebentzioa eta txertoa dira «gakoa». Munduko gizonen herenek birusa badutela ondorioztatu du ikertzaile talde batek. Eskola sartzetik landa, bosgarren urteko ikasleak txertatzeko kanpaina abiatuko dute.

Nesken afera gisa ikusia izan da luzaz papiloma birusa, umetokiko lepoko minbizia eragin baitezake. Alta, gizonak ere infektatzen ahal dira; are gehiago, haiek transmititzen dute birusa, kasu gehienetan. Hunkituz transmititzen da birusa, harreman sexualak izatean, sustut. Abuztuan, ikertzaile talde batek ondorio latz bat atera du: munduko hiru gizonetarik batek papiloma birusa badu. Arazoari aurre egiteko, Ipar Euskal Herrian ere, eskola sartzetik landa, bosgarren urteko ikasleak txertatzeko kanpaina abiatuko dute

Biziki zabaldua da birusa. “Garrantzitsua da ulertzea papiloma birusa biziki zabaldua dela emazteen eta gizonen artean”, erran du Maria Romeo Baionako ospitaleko prebentzio eta txertatze zerbitzuko medikuak. “Erran genezake harreman sexualak izaten hasi orduko birusa harrapatzen dugula. Baina gehiengoak bere baitarik kanporatzen du birusa, urte batez edo biz. Sistema immunitarioa azkarra dutenek erraztasun handiagoarekin kanporatzen dute birusa. Hau da, ongi janez, ongi lo eginez, kirola eginez, birusa kanporatzeko aukerak handiagoak dira”. Romeoren ustez, beraz, prebentzioa hortik hasten da. “Ulertu behar da posible dela eragitea gorputza zainduz”.

Harekin bat egin du Garazi Cristobal Urruñako familia medikuak. “Denak kutsatzen gara momentu batean ala bestean. Birusa gure baitan sartzen da, baina arazoa da aktibatzen den ala ez, basa pikota edo herpesa bezala. Lehen sexu harremanetan harrapatzen dugu, eta, maiz, gorputzak bere baitarik desagerrarazten du. Beste kasu batzuetan, ordea, immunitatea jausten delarik, tabakoaren eraginez, estresaren ondorioz, edo immunodepresioa badelarik, aktibatu ohi da. Gerta daiteke birusa lo izatea ere, eta noiztenka aktibatzea”.

Gizonak ere bai

Birusak neskengan dituen ondorioak biziki dokumentatuak izanik ere, The Lancet Global Health aldizkarian atera duten ikerketan, gizonengan ezarri dute arreta. Ikertzaileen arabera, hala, prebentzio estrategian gizonak sartzea ezinbestekoa da. “Giza papilomaren birusaren prebalentzia handia da 15 urtetik gorako gizonengan, eta gizon sexualki aktiboak infekzioaren gordailu dira. Horiek horrela, gizonak prebentzio estrategian integratu behar dira, birusarekin erlazionatutako eritasunak eta hilgarritasuna murrizteko gizonengan, baita umetokiko lepoko minbizia eta beste gaixotasun batzuk ezabatzea lortzeko ere”.

Izan ere, badira ehun bat papiloma birus mota, eta molde desberdinetan garatzen dira gizakiarengan. Papiloma birus batzuek kalitzak eragiten dituzte, eta beste batzuek, kondilomak. Mukosa genitaletako kalitzak dira horiek, eta lesio ttipi batzuk eragiten dituzte; gero, ahoko esferako, uzkiko edo umetokiko lepoko minbizia garatzen dute lesio horiek. Kalitzek mina eragiten ahal dute. Baina kasu gehienetan, papiloma birusa molde asintomatikoan garatzen da, oharkabean.

Horregatik, emazteentzat detekzio goiztiarra egitea ezinbestekoa da umetokiko lepoko frotisa eginez. Gizonentzat, haatik, detekzio goiztiarra egiteko proba eraginkorrik ez da. “Halere, aferarik handiena emazteek garatzen ahal dute: umetokiko lepoko minbizia; hori ikusten dugu gehienik. Ezinbestekoa da proba erregularki egitea”, adierazi du Cristobalek.

Proben garrantzia

Izan ere, probarik egin gabe, umetokiko lepoko minbizia ikusiz eta hunkituz detektatzea ezinezkoa da medikuentzat, eta, ez bada biziki garatua, asintomatikoa da. Horretarako, frotisak erregularki egitearen garrantziaz aritu da Romeo. “Birusa zeluletan garatzen delarik, lesio batzuk eragiten ditu. Lesio horiek antzemateko frotisak egin behar dira urtero, 25 eta 65 urte artean”. Batez beste, lesioak minbizi bilakatzen ahal dira hamar bat urte barne. “Erregularki segitua den emazte batek aukera aise gutiago du umetokiko lepoko minbizia garatzeko”, erran du Romeok.

Azterketari buruz Cristobalek dio uteroko lepoa marruskatzen dutela azaleko zelula batzuk biltzeko. Gero, bildutakoa likido batean sartzen dute, eta laborategi batera igortzen, azter dezaten. “Azterketa ez da atsegina, baina ez du minik egiten”. Horri esker, detekzio goiztiarra egitea lortzen dute medikuek. “Proba horren bidez ikusten ahal dugu papiloma birusa hor den ala ez, eta, hor bada, aktiboa den ala ez. Anitz aitzinatu gara, eta erraten ahal dugu horri esker ongi segituak diren emazteek ez dutela arazorik izanen horrekin”.

Probak emaitza txarrak erakusten dituelarik, pazientea lasaitzeko “dena azaltzea” ezinbestekotzat jo du Romeok. “Hitzordu bat finkatzen dugu pazientearekin, eta dena esplikatzen diogu. Batzuetan, kolposkopia bat egin behar da”. Kolposkopia, frotisaren antzeko egintza da, baina koloratzaile bat ezarriz lesioen gainean, zer-nolako lesioak diren jakin ahal izateko.

Minbizia jada garatua delarik, araberako tratamenduak egiten dituzte. Posible denean, laser bidezko tratamendua egiten zaio emazteari. Aldiz, minbizia biziki garatua bada, behar izanez gero, umetokiko lepoko zati batzuk kentzen dituzte.

Txertatzea, gaztetan

Gardasil izeneko txerto bat bada, giza papilomaren birusaren kontra. Zehazki, birusaren bidez garatzen diren minbizien kontrakoa da txertoa, birusa lesio bilakatzea oztopatzen baitu. Ez du papiloma birus mota guziez babesten; bai, ordea, minbizia eragiten duten mota nagusiengandik. Luzaz, neskei soilik eman izan zaie txerto hori. 2019tik, ordea, mutilak ere txertatzea gomendatu du Frantziako Osasun Aginte Gorenak.

Gomendioen arabera, 11 eta 14 urteko nerabeei ezarri behar zaie txertoa, bi dositan. Halere, 19 urtera arte ere egin daiteke, hiru dosi jarriz. Gaztetan egiten da, harreman sexualak hasi aitzin. “Baina gizonekin harreman sexualak dituzten gizonen kasuan, 26ra urte arte egin daiteke txertaketa. Uzkiko minbizia garatzeko arrisku handiagoa dute, eta, gainera, sexualitatea tabuagoa da horientzat nerabezaroan”.

Txertoa “biziki eraginkorra” da, haren ustez, papiloma birus arriskutsuetatik babesten baitu. Baina argi utzi du txertoak ez duela erran nahi urteroko frotisa ez egitea posible denik. “Txertoa eginik ere, behar-beharrezkoa da probak egiten segitzea”.

Gizonen txertaketari begira, Romeok esplikatu du beren emakumezko bikotekideak babesteko ere balio duela, “baina ez bakarrik”. Izan ere, papiloma birusaren ondorioz garatzen diren minbizien laurdenak gizonengan garatzen dira. “Ez da bakarrik emazteen afera bat. Badira ahoaren esferako minbiziak, eta uzkiko minbiziak ere”.

Orain arte txertoa ezarri duten gehienak neskak badira ere, gauzak emeki aldatzea espero dute osasun agintariek. Horiek horrela, Frantziako Osasun Ministerioak hilabete honetatik goiti kanpaina berezi bat martxan ezarri du, eskola sartzean. Izan ere, kolegioko bosgarren mailako ikasle guziei txertatzea proposatuko die ikastetxean berean.

Romeo eta haren prebentzio eta txertatze zerbitzuak parte hartuko du kanpaina horretan. Kolegioekin harremanetan sartuak dira prestaketa egiteko. “Bistan denez, borondatezko txertatzea da, ez da nehola ere beharrezkoa. Ikasle batek egiteko, bi burasoen baimena beharko du”. Urririk izanen da.

Lasaitasun mezua txertoaz

Medikuak gogoan du txertoek mesfidantza eragin dezaketela, eta lasaitasun mezu bat helarazi nahi du.”Eraginkortasuna frogatua da. Australian, erraterako, txertatzea automatikoa egin dutenetik, giza papilomaren birusaren presentzia %93 apaldu da hamar urtez”. Txertoak eragiten ahal dituen efektuei buruz, “ohikoak” direla erran du Romeok. “Ziztada egin den tokian erreakzio bat gerta daiteke. Gero, beti bada alergia arrisku bat, baina, azkenean, erremedio guziekin bezala”. Gehitu du norberari dagokiola hautua egitea, “osasunaz duen ikuspegiaren arabera”. Betiere, “papiloma birusak eragiten dituen minbizien zenbakiak gogoan izanda”.

Baionako ospitaleko prebentzio eta txertatze zerbitzuak urrian hasiko du kolegioetako txertatze kanpaina. Mediku bat eta erizain bat ibiliko dira ikastetxeetan. Lehen dosia hartuko dute urrian ikasleek, eta bigarrena, ekainean.


Summary: «Minbizia ez garatzeko, segipen on bat behar dut; hori barneratua dut».

Lola Garciak (Baiona, 1985) ez daki zehazki nola harrapatu zuen giza papilomaren birusa, baina urteroko proba egitean ohartu ziren bere baitan zuela gaitza. Horregatik, frotisak sei hilabetean behin egin behar ditu. Ofizioz irakaslea da Garcia, eta bi alabaren ama ere bada. Hain justu, alaba gehiena txertatzeko adinean da, eta horri buruzko kezkez ere aritu da.

Zuk noiztik duzu giza papilomaren birusa?

Zuzen ez naiz oroitzen. Erranen nuke duela hamar bat urtetik, ez bada pixka bat gehiago.

Nola jakin zenuen?

Erregularki egiten diren frotis horien bidez jakin nuen. Proba egin nuen, eta emaitza txarrak nituen. Hastapenean, ez da baitezpada birusa agertzen, baina lesioak umetokiko lepoan. Horrek frogatzen du zerbait badela. Pixkanaka, proba zehatzagoak egin dizkidate, eta jakin dugu giza papilomaren birusa banuela. Ene garaian, txertoa proposatua izan zitzaigularik, 18 edo 20 urte nituen, eta jadanik aktiboa nintzen, eta, beraz, ez nuen egin.

Nola hartu zenuen berria bere garaian?

Jakin eta berehala, sendagileak esplikatu zidan minbizi aurreko bat balitz bezala ikusi behar nuela. Lesioak badirenean, terrenoa atsegina da minbiziarentzat. Halere, horrek ez du erran nahi minbizia ukanen dudanik. Halere, hastapenean, minbiziarekin bezala sentitzen nintzen. Orain, bada hamar bat urte badudala, eta ez dut gehiago horri pentsatzen, baina ez dut saio bakarra ere huts egiten. Segipen on bat behar dudala barneratua dut.

Nola sentitzen duzu birusa zure gorputzean?

Afera da birusa ez dela beti aktiboa. Batzuetan bakarrik aktibatzen da; usu, nekearekin. Iazko abenduan aktibatu zitzaidan berriz, adibidez. Nekeak ez du laguntzen, alkoholak eta tabakoak ere ez… Eta hor berriz sei hilabetero egin behar ditut frotisak.

Nola pasatzen da hori?

Emaginak egiten dit frotisa, eta emaitzen arabera bideratzen nau. Frotisaren bidez ikusten ahal da lesiorik ba ote den. Hala bada, erran nahi du birusa berriz aktibatu dela. Beraz, emaitzak ez direlarik onak, ospitalera noa. Sendagile bat badut han, eta harengana noa birusa aktiboa delarik.

Zer tratamendu mota egiten dizu hark?

Beste proba mota bat da, kolposkopia bat. Ez da biziki atsegina, baina ez du minik ematen. Koloratzaile bat ezartzen du umetokiko lepoan, eta, horren bidez, lesioen larritasuna neurtzen ahal du. Hiru kategoria badira, eta erraten dizu zeinetan kokatzen diren zure lesioak. Lehen larritasun maila baldin bada —ene kasuan bezala—, berriz sei hilabeteren buruan egin behar dut azterketa.

Birusa aktibatzen delarik, zerbait sentitzen duzu?

Ez dut ezer sentitzen. Ez dut sintomarik. Ukaiten ahal dira kalitzak, umetokiko lepo barnean, baina nik ez dut sekula horrelakorik izan. Omen, biziki mingarria da.

Bi alabaren ama ere bazara. Zure alabak txertatzeko momentuan, dudak izan dituzu.

Bai, baina txertatuko ditut. Txertoa hozkailuan da. Ez da besterik. Nik bizi izan dudana ez da atsegina: frotisak sei hilabetean behin egitea, ospitalera joatea, kolposkopia egitea… Saihesten ahal badiet, hainbat hobe. Halere, ohartu naiz mutilei ez zaiela batere aipatzen. Alta, badakigu gakoa neskak eta mutilak txertatzea dela. Ni erotzen nau jakiteak parekotasunik eza ere badela hor. Herrialde batzuetan, aldiz, automatikoa da; ipar Europan, adibidez, bi sexuetakoak txertatzen dituzte. Hemen aholkatua da, baina arras guti entzuten da.


Summary: Aldizkako formakuntzan, kazetaritza euskaraz. Hedabideek kazetari euskaldunak atzemateko dituzten zailtasunetatik abiatuz, EEPk hiru unibertsitateren arteko elkarlana bultzatu du, eta ikasturte honetan Baionan kazetaritza ikasten ahalko da euskaraz. Ikasleak hedabideetan ariko dira lanean, eta praktikak eta ikasketak aldizkatuko dituzte bi urtez.

Ipar Euskal Herriko hedabideetatik dator eskaera, kazetari euskaldunak atzemateko zailtasunagatik. Euskararen Erakunde Publikoarengana (EEP) jo zuten hedabide euskaldun eta elebidunek 2020an, eta ikasurte berri honetan estreinatuko dute urteetan landu duten formakuntza, Baionan kazetaritza euskaraz irakasteko. Paueko eta Aturrialdeko Unibertsitatea (UPPA), Bordele-Akitania Kazetaritza Institutua (IJBA) eta Euskal Herriko Unibertsitatea (EHU) eskuz esku aritu dira formakuntza akademikoa prestatzen, eta ikasleak hedabideetan ere ariko dira, aldizkako formakuntzan.

Kazetari euskaldunen beharra duten hedabideetatik abiatu zen dena, behar konkretu batetik, EEPko langile gisa diploma berrirako bidea koordinatu duen Ibai Agirrebarrenak oroitarazi duenez: «Hedabideek jakinarazi ziguten bazela behar bat euskarazko kazetarien atzemateko, euskarazko hedabideak garatzen ari direlako eta euskararen lekua garatzen ari delako hedabide elebakarretan, France Bleu Urdin irratian bezala. Baina ez zen atzematen euskaldun profesionalik». Hedabide horiek, beraz, formakuntzaren partaide izanen dira, gehien-gehienek ikasle bat edo bi hartu baitituzte langile gisa. Bi urteko ikasketetan, sei astez hedabideetan ariko dira, eta bi astez unibertsitatean, aldizka.

Orain hiru urte abiatu zen gogoeta, eta EEPren inguruan hiru eragile akademiko juntatu ziren. EHUko ordezkari gisa, lantalde horretan egon da Josu Amezaga, Gizarte eta Komunikazio Zientzietako Fakultateko irakaslea: ikasi zuten, hain zuzen, «Ipar Euskal Herriko hedabideetan euskara bultzatzea» dela beren zereginetako bat, Amezagak dioenez, EHUko estatutuetan helburu gisa ageri baita «euskal kultura eta euskara sustatzea». Leioan (Bizkaia) kazetaritza euskaraz ikas daitekeenez, hastapenetik mahai gainean izan zen ikasleak han formatzearen proposamena, nahiz Amezagaren erranetan formula hori ez izan egokiena: «Gure graduko formakuntza lau urtekoa da; aldiz, Ipar Euskal Herriko diagnosian hurbilago izan behar zen denboran, premia handia baitago».

Bi urtez lanean eta ikasten

Iragan apirilean aurkeztu zuten diploma berria, Baionan, eta maiatz hondarrerako ikasleen hautagaitzak aztertu zituen eragile akademikoek osatu epaimahai batek. Hogei hautagaitzatik goiti presentatu ziren, eta 11 ikaslerentzat ireki ziren unibertsitateko ateak. Maiatzaren 26an, berriz, foro bat antolatu zen hedabideak eta ikasle horiek juntatzeko, Agirrebarrenak zehaztu duenez: «Foro horretan, ikasleek beren burua aurkeztu zioten hedabide bakoitzari, eta gero hedabideek behar zuten hautatu zein ikasle hartuko zuten bi urtez aprendiz gisa. Engaiamendu bat da, hedabideek lansaria pagatzen baitiete; azkenean, ikaslea langile bilakatzen da bi urtez». Gutieneko soldata bat pagatzea inposatua zaie hedabideei, ikaslearen adinaren arabera, baina gehiago ere paga dezakete, EEPko langilearen erranetan.

Marga Berra Zubieta grafista pausuarrarentzat, programa egokia da ofizio berri bat ikasten hasteko: «Baldintza ezin hobeak ziren niretzat. Bederatzi urtez nire kontu aritu naiz grafista lanean, eta banuen lanez aldatzeko gogoa, baina formatzeak badu prezio bat. Bikaina da: formakuntza izanen dut, eta lanean ariko naiz. Beraz, soldata bat ukanen dut. 33 urterekin, irudi zait baldintza ezin hobeak direla lan berri batean hasteko», erran du.

Formakuntza profesionalean, kulturala da hautu bat edo beste hobestea, eta, estatuen hautuen eraginez, Ipar Euskal Herrian eta Hego Euskal Herrian ez dira ohitura berak. EHUren engaiamenduaren arrazoietatik bat zen «ikasi nahia», Amezagaren erranetan: «Bagenekien garatuagoa dela Frantziako Estatuan. EHUn aldizkakoaren pareko eredu bat aspaldi dago garatua osasun eta hezkuntza zientzietan, baina ez kazetaritzan edo komunikazio zientzietan. Gure unibertsitatean, aldizkako ikasketak duela bi edo hiru urte hasi ziren, eta gauza berria da», esplikatu du EHUko irakasleak.

Diplomaren ezagupena

Kazetari euskaldunak behar dituzten hedabideak formakuntzaren partaide izanik, de facto onartzen diote diploma berriari haien ezagupena. Baina ezagupen zabalagoa ere izan daiteke, Agirrebarrenaren ustez, IJBAk ematen duen bermeari esker: «Prestigiorik handieneko kazetaritza eskola publikoa da Frantziako Estatuan. Ofizioak aitortzen dio bere formakuntza; horrentzat garrantzitsua zen».

Halere, unibertsitate diploma berriak ez du ezagupen ofizialik ukanen, «ez baita Europa mailako goi mailako hezkuntzako titulazio ofiziala», Amezagak argitu duenez. Halere, EHUko irakasleak ere azpimarratu du IJBAren bermeak balio duela ofizioaren ezagupena ukaiteko: «Unibertsitate diploma bat da; beste kategoria bat du. Ez da sistema estandar horretan kokatzen. Berez, ikasle horiek Bordeleko IJBA eskolan matrikulatuak dira, eta titulua ere IJBAk emanen du, nahiz EHU eta Baionako Unibertsitateak barne izan».

Ikasle gisa, diploma sortu berrian izena emateko, hiru unibertsitateen arteko elkarlanak ekarri dio segurtasun sentsazioa Berrari: «Iruditu zait formakuntza biziki ongi pentsatua zela, hiru unibertsitateen arteko lotura egin izanak zinezko pisua ematen diola. Euskaraz izateak ere bai. Biziki logikoa eta koherentea iruditu zait hola pentsatu izana; euskara maila, euskal lurraldea eta kazetaritza arloak aitzinean ezarri dituzte, eta horrek interesa pizten dit».

Hilabete honetan hasi eta unibertsitate ibilbidean bi urteak gainditzen dituzten ikasleek 2025ean ukanen lituzkete lehen diplomak. Bide horretan, EHUrekin iraganen dituzten lan asteetan, besteak beste EITB eta BERRIAren egoitzak bisitatzea pentsatu dute. Hedabide horietatik, justuki, diplomaren ezagupena hel daitekeela uste du Amezagak: «Frantziako Estatuan kazetarien kolegioak onartzen duen bezala, hemen BERRIAk edo EITBk onar lezakete, ofiziala izan gabe ere».

Euskararen leku handia

Unibertsitatearen partean, IJBAk ez du soilik bere formakuntza bermearen partea ekarriko; kurtsoen gehiengoak ere segurtatuko ditu. Amezagaren hitzetan, IJBAk emanen ditu kurtsoen bi heren, eta beste herena UPPA eta EHUren artean partekatuko da. Horrek erran nahi du, EHUko irakasleak dioenez, «unibertsitateko parte handi bat frantsesez» izanen dela. Baina haren kalkulua ez da hor gelditzen, kurtsoak formakuntzaren laurdena baizik ez baitira, ikasleek denbora gehiena hedabideetan lanean pasatuko baitute: «Euskara hutsezko hedabideetan ariko dira ikasle gehienak, eta gehiena euskaraz eginen dute; ikasle horien formakuntzaren %80 euskaraz izanen da. Kasurik okerrenean, ikasle batek izanen du formakuntza gehiena frantsesez eta zati bat euskaraz, eta kasurik hoberenean, horiek dira gehienak, formakuntza gehiena euskaraz jasoko du, eta zatitxo bat frantsesez», ondorioztatu du.

Konparazioan ere hasi da Amezaga, eta oroitzen du EHUko kazetaritza ikasketak euskaraz proposatzen hasi zirenekoa, 1980. urte inguruan: “Gogoan dut EHUn gaur egun eskaintza osoa euskaraz egitera iristeko egin den bidea. Urteak eta urteak behar izan ditugu horretara iristeko; hutsetik abiatu ginen 1980an, eta ez da egiten urte batetik bestera. Aldiz, ikusten dut Ipar Euskal Herrian lehenengoz eginen den formakuntza honetan gehiena euskaraz eginen dela, eta iduri zait izugarriko jauzia dela. Harritu eta poztu nau”.

Bordeleko kazetaritza eskolaren kurtsoak, gainera, tahitieraz eskaintzen dituzten kurtsoetan oinarrituak direla zehaztu du Agirrebarrenak: “IJBAk Tahitin egiten duen kazetaritza formakuntzan oinarritu gara batez ere. Tahitieraz egiten dute. Haien eskemak anitz lagundu du gurea plantan ematen, nahiz behar izan den egokitu Euskal Herrira, euskarara eta hedabideek duten beharretara”. Euskara mailaren hobetzea izanen da unibertsitateko arloetarik bat, eta aurkezpen egunean zehaztu zituen Celine Mounole Euskal Ikasketetako irakasle ikerlariak markatu dituzten helburu konkretuak: “Helburua da formakuntzatik ateratzean gutxienez C1 maila eskuratzea; ahal bada, C2”; Euskarazko B2 maila eskatu zitzaien hautagaiei.

EEPko koordinatu diplomaren interesaz mintzatu zen Antton Kurutxarri erakundeko lehendakaria: “Lurraldean euskarazko ekoizpen mediatikoen garapen perspektibei modu eraginkorrean erantzutea ahalbidetuko du. Kazetari euskaldunen belaunaldi berri baten formakuntza lortuko da, eta, horrela, euskarazko kazetaritza lanaren sendotzea eta garapena ahalbidetuko da”.

Ondoko egunetan hasiko du ibilbidea euskarazko kazetaritzan ariko den Ipar Euskal Herriko lehen promozioak, baina oraino bi leku izan daitezke, hedabide gehienek aprendizak hartu badituzte ere horietarik bi ikaslerik gabe gelditu baitira. EEPrekin harremanetan sartu behar dute azken orduan promozioa integratu nahi luketen hautagai berriek.


Summary: «Eibarrek kirolarekiko daukan lotura goratu dute epaileek». Aces Europa elkarteak izendatuta, Kirolaren Europako Hiria da Eibar aurten, beste hamabost hirirekin batera, 25.000 biztanletik 500.000ra artekoen mailan. Azaroan kongresu bat egingo dutela azaldu du Jon Iraola Eibarko alkateak.

Euskal Bizikleta, Euskal Herriko Itzulia, Arrateko santutegia, Arrate eskubaloi taldea, Astelena pilotalekua, futbola, errugbia… Eibar eta kirola betidanik egon izan dira elkarri oso lotuta, eta Aces Europa elkarteak lehen lerroan jarri zuen iaz hiria, 2023rako Kirolaren Europako Hiria izendapena emanda. Jon Iraola (Eibar, 1975) Eibarko alkatea harro dago lehen zortzi hilabeteotan egindako bidearekin. Eibarren kirola arnasten dela adierazi du, eta ziur dago arrastoa utziko duela Bruselatik iritsi zaion izendapen horrek.

Eibar, 2023ko Kirolaren Europako Hiria. Hala jakinarazi zuten iazko azaroan. Zer dago izendapenaren atzean?

Izendapen garrantzitsua da hiriarentzat. Eibarren, egunerokoan, oso gertutik bizi dugu kirola; oso presente daukagu beti. Aspaldikoa da Eibarrek txirrindularitzarekin daukan lotura; eskubaloia ere oso garrantzitsua izan zen gurean, Arrate elkartearekin; futbola ere bai, gizonezkoen zein emakumezkoen taldeekin… Kirol klub asko dauzkagu Eibarren, oso garrantzitsuak denak. Herritarren zati handi batek egunero kirola egiten du gure instalazioetan eta kalean bertan. Instalazioak ez dira onenak, berrikuntzak behar dituzte, baina epaileek instalazioak ez, Eibarrek kirolarekiko daukan lotura goratu dute. Besteak beste, hurrengo urtean ehun urte beteko ditu Klub Deportiboak.

«Herritarren zati handi bat» aipatu duzu. 27.500 biztanle inguru dauzka Eibarrek, eta zenbat herritarrek egiten dute egunero kirola?

Kiroldegietako bazkideen datuak aintzat hartuta, gutxi gorabehera eibartarren %60k egiten dute egunero kirola. Bazkide ez diren asko ere kontuan hartu behar dira, pilotalekuan aritzen direnak, paseoan ibiltzen direnak… Oso pozik eta harro gaude datu horrekin; kopuru handia da. Eibarren kirola arnasten da.

Beste hamabost hirirekin batera da Eibar aurten Kirolaren Europako Hiria. Besteak beste, Viana do Castelo (Portugal), Velika Gorika (Kroazia) eta Tirana (Albania) daude zerrenda horretan. Harremanik edo sarerik sortu duzue Europako beste hiri horiekin?

Ez. 25.000 biztanletik 500.000ra arteko kategorian lortu dugu guk izendapena, eta oso desberdina da herri edo hiri bakoitzaren errealitatea. Bruselan izan ginen izendapena jaso genuenean, iazko azaroan, eta han elkartu ginen hiri guztietako ordezkariak, baina ez dugu izan harreman gehiago. Hori bai, komunikabideetan-eta gertutik zaintzen dugu besteak zertan ari diren, ideiak hartzeko eta urtean zehar gurean zer egin dezakegun ikusteko.

Gaur-gaurkoz, 27 kirol klub daude Eibarren, 21 modalitatetan banatuta. Kirol batzuetan, hala ere, izan ditu urte hobeak, ezta? Eskubaloian, esaterako…

Tira, bai… Gaur egun ere ahalegin handia egiten ari dira eskubaloian, eta emaitza onak lortzen ari dira, baina egia da beste maila batean zegoela Arrate kluba. Gorabeherak gorabehera, ordea, bada azpimarratzekoa den beste errealitate bat: Eibarren indar handia dauka emakumezkoen kirolak, eta Aces elkarteko epaileek eurek ere azpimarratu zuten hori. Udalean harrera asko egin genituen aurreko denboraldian, eta emakumezkoenak izan ziren asko; Eibar futbol taldea edo errugbi taldea, esaterako. Emakumezkoen kirola bultzatzen jarraitu behar dugu. Oreka behar dugu.

Txirrindularitza aipatu duzu, futbola, errugbia… eta pilota. Ezin da ahaztu Astelena pilotalekua, katedrala. Eibarrek dituen beste harribitxietako bat da, ezta?

Zalantzarik gabe. Oso toki garrantzitsua da guretzat. Duela pare bat urte egin genituen sarrera-irteerak hobetzeko lanak, eta zale asko biltzen da sanjoanetan, sanandresetan, Gabonetan… Oso harro gaude horrelako pilotaleku bat edukitzeaz. Astelenak babesa behar du maila horri eusten jarraitzeko, eta ahal dugun guztia egingo dugu guk.

Horrelako izendapenak ez dira musu truk iristen normalean, eta, betebeharren artean, nola ari zarete ustiatzen Eibar Kirolaren Hiria marka? Eta noiz zarete egitekoak nazioarteko lehiaketa edo kongresu bat?

Hainbat txapelketa eta ekintza antolatzen ari gara urte guztian. Besteak beste, jugerreko munduko txapelketa antolatu genuen uztailean. Kirol ezezaguna da, baina mundu guztiko lehiakideak etorri ziren, Eibarko jugger klubeko emakume talde bati esker. Bestalde, azaroaren 16rako kirolaren inguruko kongresu bat prestatzen ari gara. Azpiegiturei dagokienez, beste kiroldegi bat eraikitzeko asmoa daukagu Eibarren, eta aurreproiektu hori lantzen ere ari gara; hori da egun daukagun kirol proiekturik garrantzitsuena. Finantzaketa bila gabiltza orain. Berrogei urte baino gehiago dauzka Ipuruako kiroldegiak, nahikoa zahartuta gelditu zaigu, eta berritu egin beharra daukagu. Baina, igerilekuari dagokionez bereziki, beste kiroldegi bat eraikitzeko behar handia daukagu. Arratsaldean bereziki, ia ezinezkoa da kiroldegian igeri egitea.

Aurten da Eibar Kirolaren Europako Hiria, baina zer arrasto utz dezake Acer Europaren izendapen horrek? Nola balia dezakezue aukera etorkizunean?

Argi dago aukera ona dela hiriarentzat. Urrutira joan gabe, izendapen hori gabe, ziurrenik beste tokiren batean antolatuko zuten aurtengo jugerreko munduko txapelketa, eta kirol hori ez zen ezaguna izango Eibarren. Adibide bat besterik ez da hori. Nolabaiteko maila bat eman digu izendapenak, eta hurrengo urteetan gutxienez maila horri eusteko lan egin beharko dugu. Instalazioak berritzen eta hobetzen jarraituko dugu. Beste erronka bat da hiriarentzat.


Summary: «Orain barrenera begira egon nahi dut; ez dut presarik gauzak egiteko». Olaia Inziarteren bakarkako lehen lanak herriz herri eta etxez etxe zabaldu ditu haren ahotsa eta hitzak. 'Lehengo lepotikan burua' diskoak eman diona bere egiten ari da.

Uztail bukaerako arratsalde fresko bat. Turista batzuk ailegatu dira Bertizko jaurerriko aparkalekura. Bidasoa ibaiari so gelditu dira haietako zenbait; lorategirako bidea hartu dute, berriz, bertze batzuek. Giroa lasaia da, eta lasaia da, ailegatu den unetik beretik, Olaia Inziarteren begirada ere (Oronoz, 1999). Iaz kaleratu zuen Lehengo lepotikan burua bakarkako bere lehendabiziko diskoa; lan horretan jasotako kantek lau haizeetara zabaldu dituzte musikari nafarraren hitzak eta ahotsa. «Ez nuen espero izan duen harrera», aitortu du. Azken hilabeteotan gertatu zaion guztia bere egiten ari dela erran du; denbora behar duela. Egurrezko mahai baten bueltan, lasai eta luze mintzatu da bere musikaz, bere orainaz. Irailaren 9an Lizason ariko da, 17:00etan, Orgiko basoan.

Kritikaren eta entzuleen oniritzia lortu du zure lehen diskoak. Kontent?

Sentitzen dut denbora pila bat pasatu dela diskoa atera nuenetik, gauza pila pasatu baitzaizkit urte batean.

Gauza onak?

Ez nuen espero diskoak izan duen harrera izanen zuela. Sekulakoa izan da. Diskoak aukera eman dit, gainera, jende anitz ezagutzeko, musika egiten duen eta nik miresten dudan jende anitz. Hagitz polita izan da jende horrekin lan egiteko aukera izatea, espazioak eta denbora konpartitzeko aukera izatea.

Zergatik harritu zaitu zure lanak izan duen harrerak?

Uste nuen bazirela oihartzun bat izan zezaketen kanta batzuk, estiloagatik, duten pop kutsuagatik. Baina disko osoak izan duen oihartzuna ez nuen espero; ez nuen uste diskoa hain presente egonen zenik, jendea diskoari buruz hainbertze solastatuko zenik.

Bakarkako lehen diskoa duzu iazkoa, baina eskarmentu handiko musikaria zara. Aritu zara bertze musikari anitzekin jotzen, eta Pleura taldeko ahotsa ere izan zara. Orain, bakarrik, biluzi zarela sentitzen duzu?

Bakarkako lana da, baina izan dut talde baten babesa. Egia da, halere, esperientzia ezberdina dela, ardura nirea delako. Diskoa prestatzean, baina, arras libre sentitu nintzen, ez bainuen uste izan duen oihartzuna lortuko zuenik. Gerora, konturatu naiz gauza pila ari nintzela kontatzen; beti izan naiz anitz solastatzekoa, oholtzan ere bai, baina ohartu naiz agian espazio jakin batzuetan eta jende jakin baten aitzinean neure burua neurtu behar dudala pixka bat.

Zergatik? Lotsagatik?

Bai. Ikasten ari naiz neurtzen. Erran dezaket zuzena den zerbait, eta, kontu pertsonal bat izanda ere, pertsona jakin batzuk mugiarazten ahal dituen zerbait, baina pentsatuta erran nahi dut erran nahi dudan hori; jolastu nahi dut probokazioarekin ere, neurri batean, baina jakinda zer erantzun jaso dezakedan. Saiatzen naiz pentsatzen zer erran eta nola.

Jaso dezakezun erantzun horren beldur zara?

Beldurra izan daiteke, bai. Neure buruaren inguruko gauza sobera kontatzeak eragiten didan beldurra. Neure burua zaintzeko modu bat ere bada. Uste dut inportantea dela nolabaiteko burbuila bat eraikitzea, zaintzeko.

Barruko gaiak jorratu dituzu zure kantetan, eta miresmena, haserrea, mina eta halako emozioak islatu. Zurea den hori soziala ere bada?

Ez da modurik artista bere testuinguru ekonomikotik, politikotik, sozialetik eta kulturaletik bereizteko. Dena da bizi dugun garaiaren eta testuinguruaren ondorio. Nabaritzen ahal da gutiago edo gehiago, baina beti dago hor. Nik mugitzen nauten gauzen inguruan idazten dut, baina pertsonala dena politikoa da, aldi berean.

Aipatu izan duzu gurasoek behartuta hasi zinela musikan, haurra zinenean. Noiz bilakatu zen plazer?

Egia da txikitan behartuta hasi nintzela; baina, orain ere, nik neure burua behartzen dut, eta menpekotasun bat sortu dut zerbaitekin. Behar bat da orain. Behar batek eramaten nau orain musika jotzera. Bitxia da dinamikak nola aldatzen diren. Izan ere, oroitzen dut amatxik gitarra bat erosteko txartel bat oparitu zidala 13 urte bete nituenean, eta, une hartan, izutu egin nintzen. Ezetz erran nion. Baina erosi nuen, azkenean. Eta orain iruditzen zait heldu zenaren nolabaiteko bihozkada izan zela.

Erosi izan ez bazenu, zer?

Auskalo…

Damutu zara erosi izanaz?

Uste dut horrela behar zuela izan.

Gitarra uztea ez da aukera bat?

Uste dut ezetz. Ez dakit bizitzen musika egin gabe. Posible da bertze zerbait egitetik bizitzea, baina ez dakit bizitzen musikarik gabe. Sare bat sortu dut, harreman pila, eta behar dut nire egunerokoan. Ez da nire lanbidea ehuneko ehun, baina lanbide bat baino gehiago da. Egia erran, inoiz ez nuen pentsatu musika nire lanbidea izan zitekeenik.

Orain bai?

Ez dakit. Uste dut ez dela egonkortasuna eman diezadakeen lan bat, baina, aldi berean, hain da erakargarria ideia hori, sortzen eta abesten eta bertzeekin jotzen egoteko ideia hori…

Bertzeak aipatu dituzu. Kolektiboak zer indar du zuretzat?

Musika ia beti da kolektiboa; bakarrik ezin dugu kasik deus egin. Musikaren bidez sortzen dira harremanak ere, eta behar dituzu harreman horiek musikaren mundu horretan segitzeko. Ni, sare hori gabe, ez nintzateke egonen nagoen tokian, nagoen bezala. Beti sentitu naiz arras babestua eta zaindua. Bertze musikariek anitz lagundu didate.

Prozesu horretan, nola nabarmentzen da zurea, lan kolektibo horren barruan?

Egiten ditudan kantak arras nireak dira. Nirekin lan egiten duten bertze pertsonetatik inor ez da esparru horretan sartuko hau edo bertze egin beharko nukeela erratera. Produzitzen hasten garenean, orduan bai, nork bere ideiak proposatzen ditu, eta denon artean jorratzen dugu kanta bati zer giro eman. Baina egia da prozesu hori nik gidatzen dudala.

Garbi duzulako zer nahi duzun?

Garbi dudalako, batez ere, zer nahi ez dudan. Esparru horretan nahiko zuzena eta zorrotza naiz. Izan daiteke soinurik landuena, edo akorderik ederrena, baina, hor ez badut ikusten, ez da kantan sartuko. Bertzeekin sortzeko prozesua erraza da; borobil bat osatu, eta elkarrekin jotzen hasten gara. Zailena da soinu berezi horiek bilatzea, soinu horiek non sartu asmatzea.

Amatxik oparitutako gitarra aipatu duzu. Eta azaldu izan duzu zure lehen disko honek anitz zor diola aspaldiko Olaiari, haurra zeneko Olaia hari. Zergatik?

Prozesu intentso bat egin nuelako haurra zeneko Olaiarekin bat egiteko. Iruditzen zait haurrek badutela ukitu gabeko mundu emozional bat. Ariketa hori egiten saiatu naiz, txikitako Olaiarekin bat egiten, haur hori libreagoa zelako, libreagoa negar egiteko eta sentitzen zuena adierazteko. Ariketa horrek askatu ninduen.

Zaurgarritasuna erdigunean jartzeko modu bat da?

Olaia txikiaren irriekin eta malkoekin egin nahi izan dut bat. Ematen du heldu bilakatzen garenean bazter utzi behar dugula zaurgarritasuna, baina nik aldarrikatu egin nahi dut. Bertzela, dena arras sistematiko bilakatzen da, eta nik uste dut salbatzeko aukera hor dagoela, baimena eman behar diogula geure buruari sentitzen duguna azaleratzeko.

Zaila da?

Oraindik ere saritzen da negar egiten ez duena, eta aitzinera segitzen duena, inguruan dituen miseria guztiei so egin gabe. Dena egiten da produktibitatearen izenean.

Musikaren munduan ere bai?

Hori egiten duten artistak saritzen dituzte. Horiek jartzen dituzte ikus-entzule gehien dituzten irrati eta telebistetan. Lan kate horretan hain erraz sartzen ez denari errazago erraten zaio, adibidez, «aspaldi» ez duela deus egin, eta, agian, urtebete lehenago atera zuen disko bat. Ohitu gara azkar kontsumitzera; ez dugu disfrutatzen. Horrela funtzionatzen du musikaren munduak, eta, musika lanbide izan nahi baduzu, hori jakin behar duzu; sistema horretan sar zaitezke, edo bide hori, ahal den neurrian, hackeatu.

Zu non zaude?

Nik agenda ixtea erabaki dut. Duela hilabete eta erdi inguru, erabaki nuen hitzartutako kontzertuak egitea, eta gehiago ez lotzea. Gaizki nintzelako. Ez dut kate horretan sartu nahi. Ez naiz gai. Ez naiz gai urtero Durangoko Azokan lan berri batekin agertzeko. Aurten ez naiz joanen. Ez dut deus egin nahi presaka.

Presioa sumatu duzu?

Gertatu zaidan guztia lehertu zait, azkenean. Gauza anitz gertatu dira, aldaketa anitz, eta hori guztia neure egitea ez da erraza izan. Nire zakurra hil zenean, lehertu nintzen. Ez nuen deus egiteko ilusiorik, eta ohatzetik altxatzea kostatzen zitzaidan. Konturatu nintzen zerbait pasatzen ari zela, beti erabili ditudan tresnek ez baitzuten funtzionatzen. Gelditzea erabaki dut. Ez da erraza ezetz erratea, baina behar nuen, eta erabaki horrek lasaitasun handia eman dit. Urrira arte baditut kontzertuak, eta gero bira itxiera eginen dugu.

Eta gero?

Orain, barrenera begira egon nahi dut. Baditut ideiak buruan, abiatu ditut bide batzuk, baina ez dut presarik gauzak egiteko. Egiten dudana ongi zaindu nahi dut. Eta barrenera begira egon nahi dut.


Summary: Legutioko Zentro Sozialistaren hustean atxilotutako bi gazteetako bat epaitu dute gaur. Dozenaka lagun bildu dira epaitegien aurrean gazteari elkartasuna agertzeko. Hamahiru hilabeteko espetxe zigorra eta 3.600 euroko isunak eskatu dituzte auzipetutako bi gazteen aurka.

Iazko ekainaren 28an hustu zuen Ertzaintzak Legutioko (Araba) Zentro Sozialista –Desjabetuon Hotela izendatua–, eta, desordena publikoak egitea eta erresistentzia larria egotzita, 18 urteko lagun bat eta 21 urteko bat atxilotu zituen. Gaur, gazte horietako bat epaitu dute Gasteizen –ez dute zehaztu noiz egingo den beste gaztearen epaiketa–, eta Mugimendu Sozialistak elkarretaratzera deitu du epaitegien aurrean, babesa agertzeko. Jakinarazi dutenez, fiskaltzak, denera, hamahiru hilabeteko espetxe zigorra eta 3.600 euroko isunak eskatu ditu auzipetutako bi gazteen aurka.

Goizeko hamaikak aldera iritsi da Mugimendu Sozialistako kidea epaitegietara, eta txalo artean babestu dute bertaratutako dozenaka gaztek. Zentro sozialisten defentsan. Auzipetuei elkartasuna zioen pankarta baten atzean bildu dira gazteak, eta «zentro sozialistak aurrera» eta «borroka da bide bakarra» oihu artean adierazi diote elkartasuna. Mugimendu Sozialistako kideek salatu dutenez, «jardun politikorako espazioen defentsa zilegi» da, eta, Legutioko Zentro Sozialistaren husteak eta ondorengo atxiloketek erakusten dute «geroz eta zailagoa» dela jardun politikoa garatzeko espazioak eskuratzea eta «normaltasunez» erabili eta defendatzea. Legutiokoa adibide bat baino ez dela gogoratu dute; hala, gogora ekarri dituzte azkenaldian «langileen kontrolpeko espazioek» jasan dituzten etengabeko «erasoak»: Bilboko Urkilaren hustea; Laudioko (Araba) gaztetxearen hustearen harira eskatu dituzten 4.000 eurorainoko isunak; Euskal Herriko dozenaka tokitan izaten diren identifikazioak; Burlatako (Nafarroa) gaztetxeak «espazioa egonkortzeko» dituen zailtasunak; eta Zestoako (Gipuzkoa) gaztetxea, non hasia baita husteko prozedura. Uste dute premiazkoa dela «ofentsiba» horri erantzutea, eta ezinbestekoa dela «errepresioari» modu kolektiboan aurre egitea, elkar defendatzeko konpromisoa oinarri hartuta. «Espazioen defentsa ahalik eta modu eraginkorrenean antolatzeko baliabideak egituratzen jarraitu behar dugu», adierazi dute.


Summary: Ezker Anitza-IUk ontzat jo du nazio auziari buruzko eztabaida berriro ireki izana. Iñigo Martinezek esan duenez, «estatu federal errepublikanoan» oinarritutako proposamenari eutsiko diote

Ezker Anitza-IUk ontzat jo du Espainiako Gobernua osatzeko negoziazioen ingurumarian nazio auzia berriro ireki izana, eta eztabaida horri ekiteko «prestasun osoa» agertu du. Antolakuntza idazkari eta Elkarrekin Podemos-IUko legebiltzarkide Iñigo Martinez Zatonek esan duenez, azken hamarkadetan defendatu duten proposamena berretsiko dute oraingoan ere: nazioen eta erregioen «borondatean» oinarritutako «estatu federal errepublikanoa».

Edonola ere, Ezker Anitza-IUk uste du eztabaida horrek ezin duela ostendu «eskubide zibil eta sozialen» ingurukoa, eta prest agertu da aurrerantzean ere eztabaida horri heltzeko.

Iñigo Urkullu lehendakariak nazio auziaren inguruan egindako proposamena ere ontzat jo du Martinezek, eta gaineratu du horren xehetasunen berri izan arte zain egongo direla balorazio zehatzago bat egiteko, baina «harridura» ere agertu du Urkulluk Espainiako Gobernuaren osaketaren negoziazioen ingurumarian egin duelako bere proposamena. Gogoratu du Eusko Legebiltzarrean zabalik dagoela Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako estatus politiko berriaren inguruko eztabaida: «Afera horretan, Urkulluk orain arte legebiltzarra azpikontratatu du auzi horri ekin diezaion, eta azken hamar urteetan ez du horri buruzko proposamen bakar bat egin». Martinezen ustez, afera horretan beharrezkoa da adostasunak erdiestea, eta uste du EP-IUk «zubi lana» egin dezakeela Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako lau indar nagusien artean.

Mugarri nagusiak

Hastear den urte politiko berriari begira, Espainiako Gobernuaren osaketa eta Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeak ezarri ditu Ezker Anitza-IUk mugarri nagusitzat. Lehenengoari dagokionez, Martinezek uste du ez dela nahikoa uztaileko hauteskundeetan «eskuinak geldiarazi izana», eta aukera baliatu behar dela agenda aurrerakoian «aurrera egiten jarraitzeko». Kezka agertu du norabide horretan «erresistentzia» batzuk agertu direlako: alde batetik, EAJk agenda horretako zenbait eduki, hala nola etxebizitza legea, gogoko ez dituelako, eta beste aldetik PSOEk «programaren inguruko konpromiso zehatzak» hartzeari muzin egin nahi diolako.

Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeei begira, berriz, Ezker Anitza-IUrentzat «zerbitzu publikoen defentsa» izango da xede nagusia, eta «ziklo aldaketa» bultzatu nahi dute: «Bada garaia ezkerrak legebiltzarrean gehiengoa izateari utzi eta Gobernu Kontseiluan nagusi izaten hasteko».

Mendia: «Ez da gure proposamena»

Beste eragile batzuek ere eman dute Urkulluren proposamenaren inguruko iritzirik. Eusko Jaurlaritzako bigarren lehendakariorde Idoia Mendiak esan du Urkulluk egindakoa ez dela sozialisten proposamena: «Hori mundu guztiak daki, eta berak ere bai».

Edonola ere, «alde positiboak» ikusten dizkio Mendiak Urkulluren proposamenari. Haren ustez, Urkulluk «aldebakartasunari» uko egin dio bere planteamenduan: «Ekinbide horrekin, onartzen ari da edozein proposamen [Espainiako] konstituzioaren esparruan egin behar dela, eta aldebakartasunean oinarrituta ezin dela aurrera egin».

El País egunkarian argitaratutako iritzi artikuluan, Urkulluk proposatu du «konstituzioaren zati baten interpretazio adostua» egitea nazio auziari irtenbidea bilatzeko. Mendiak, berriz, uste du badagoela konstituzioa interpretatzeko eginkizuna duen organo bat, «eta hori Auzitegi Konstituzionala da».

Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako estatus politiko berria adosteko eztabaida gogora ekarri du Mendiak, eta esan du Eusko legebiltzarrean eztabaida horri ekin ziotenean «alderdi abertzaleak ez ziren haien artean ados paratzeko gauza». Mendiak ez du uste legebiltzarrerako hauteskundeak egin arte gelditzen diren hilabeteetan alderdi abertzaleek berriro ekingo diotenik eztabaida horri: «Beste kontu bat da hauteskunde prozesuan alderdi horiek zer aurkeztuko duten euren programetan».

Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako PPren presidente Carlos Iturgaizek, berriz, «burutaziotzat» jo du Urkulluren proposamena, eta gaineratu du horren asmo bakarra «eldarnio nazionalistak asebetetzea» dela. Haren ustez, Espainiako Konstituzioa «arriskuan» dago: «Konstituzioa ezin da utzi hura suntsitu eta hankapean ibili nahi duten sezesionisten eskuetan». Iturgaizen iritziz, konstituzioa aldatu beharko balitz, hori «espainiar guztien zeregina» litzateke, eta ez soilik «sezesionistena».


Summary: Gabongo oposizioak elkarrizketak hasteko deia egin dio junta militarrari. Estatu kolpearengatik zoriondu dituen arren, hauteskundeetako emaitzak errespetatzeko eskatu die oposizioak militarrei. Juntako lider Brice Oligui Nguema astelehenean da presidente karguaren zina egitekoa.

Gabongo oposizioko Alternantzia 2023 alderdiak bi eskaera egin dizkio herenegun estatu kolpea eman zuen junta militarrari: bi aldeen arteko elkarrizketak hasteko eta oposizioko lider Albert Ondo Ossak boz orokorrak irabazi zituela aitortzeko. Larunbatean egin zituzten hauteskunde orokorrak han, eta Alternantzia 2023 izan zen bigarren, botoen %30,7 bilduta.

Militarrek estatu kolpea eman eta bi egunera iritsi da oposizioaren erantzuna: «Gure herrialdeak batasuna eta kohesioa behar ditu, ez banaketa. Gabongo herritarren gehienek Ossa hautatu zuen presidente, eta ezin diegu eskatu hautu horri uko egiteko. Gabongo herriak ez du onartuko». Alternantzia 2023k —sei alderdik osatutako koalizioa da— hauteskunde prozesuarekin jarraitzeko eskatu die militarrei.

Oposizioaren arabera, «ezinbestekoa» da militarrek haiekin negoziatzea. Ezinbestekoa, behintzat, «nazioarteko komunitateak ezarritako zigorrak eta bakartzea» saihestu nahi badituzte. «Proposatzen dugun bidea arrazoiaren, jakintzaren, zuzenbide estatuaren eta demokraziaren bidea da», berretsi dute atzo zabaldutako oharrean. Bide horren amaieran, bi aldeen arteko gobernu bat egon liteke, «irtenbide onena elkarlanean bilatzea» proposatu baitiete militarrei, eta prest agertu dira gobernua haiekin partekatzeko.

Are, estatu kolpearengatik zoriondu egin dute junta militarra. Kolpistek asteazkenean hartu zuten boterea, Ali Bongo presidente izendatua izan eta minutu gutxira. Hark irabazi zituen larunbateko hauteskunde orokorrak, botoen %61 lortuta. Militarren ustez, ordea, bozak ez ziren «gardenak» izan, eta «iruzurra» egitea leporatu zieten Bongori eta haren alderdiari. Iritzi horrekin bat egiten du oposizioak. «Estatu kolpea eman zutenean, Errepublikako Indar Armatuek eragotzi zuten gure herrialdea berriz ere herritarren asmoen aurka gobernatua izatea. Ekintza horrekin hauteskunde krisi larri batetik salbatu zuten gure herria».

Beste iritzi bat dute, ordea, orain arte kolpearen inguruan hitz egin duten nazioarteko erakundeek eta herrialdeek. Atzo bertan, AB Afrikako Batasunak erakundetik kanpo utzi zuen Gabon, behin-behinean, «ordena berrezarri arte». Bestalde, Bongo «berehala» aske uzteko agindu die gaur militarrei, baita haren eta senideen «giza eskubideak, segurtasuna eta osasuna» bermatzeko ere. Asteazkenetik etxean dute atxilo Bongo, eta harekin daude senideak eta medikuak.

Beste lehia bat presidentetzarako

Estatu kolpea eman eta ordu gutxira, juntako burua eta trantsiziorako presidentea hautatzeko bildu ziren junta militarreko kideak. Brice Oligui Nguemaren alde egin zuten guztiek, eta datorren astelehenean da karguaren zina egitekoa, Gabongo Auzitegi Konstituzionalean.

Orain arte, Guardia Errepublikanoko burua izan da Nguema, eta boteretik kendutako Bongo presidente ohiaren lehengusua da. «Pixkanaka trantsizioko erakunde guztiak» berrezarriko dituela eta «atzerriko eta herrialdeko konpromiso guztiak» errespetatuko dituela ziurtatu du junta militarreko liderrak. Halere, oposizioak ez du begi onez ikusi haren izendapena.

Bongoren lehengusua izanik, Ossak uste du bai asteazkeneko estatu kolpea, bai Nguema herrialdeko trantsizioko presidente izendatzea «Bongo familia boterean mantentzeko estrategia bat» direla. Haren arabera, hautagai bakarra dago presidente kargua eskuratzeko: bera. Hala aldarrikatu zuen atzo TV5 Monde telebista katean egindako elkarrizketan.

Oraindik ez dute hitz egin Nguemak eta Ossak, nahiz eta biek adierazi duten horretarako prest daudela. Edonola ere, ikusteko dago nork emango duen lehen pausoa. Ossak irmo berretsi zuen atzo: «Nik irabazi nituen hauteskundeak; beraz, hark etorri behar du nigana, ez nik harengana».


Summary: «Euskal ordainketa sistema herritarra eta publikoa dugu xede». Ekhilur ordainketa sistema Bilbon eta Hernanin dago martxan gaur egun. Hego Euskal Herri osoan erabilgarri egotea da etorkizuneko helburua.

Alex Lopez (Zarautz, Gipuzkoa, 1973) Ekhilur ordainketa sistemaren sortzaileetako bat da. Sistema hori Bilbon eta Hernanin (Gipuzkoa) dago martxan 2021. urteaz geroztik, eta helburua da erabiltzaileek beren diruaren kontrola izatea eta dirua beste era batera ulertzea. Bizum edo Visa ordainketa sistemen alternatiba gisa agertu da Ekhilur, eta saltoki handien garaiotan herritik eta herriarentzat sorturiko sistema bat eskaintzen du. Hedapena gutxinaka egin beharra dago, herriz herri.

Zein da Ekhilur kooperatibaren filosofia?

Batetik, puntu garrantzitsu bat bertako merkataritza sustatzea da. Eta, bestetik, ordainketa sistemen gaineko kontrola berreskuratzea. Gaur egun, sistema elektronikoak oso azkar sartzen ari dira gurean, eta badirudi gure diruaren burujabetasuna jada galdua dugula, baina berreskuratu daiteke. Menpekotasunik gabeko sare bat sortu dugu, eta sare horren erabakimena herritarren esku utzi nahi dugu. Horregatik da kooperatiba, eta irabazi asmorik gabea.

Eta, zer harrera izan du proiektuak?

Harrera ona izan du. Bilbon eta Hernanin ezarri genuen, eta martxan jartzeko bi estrategia ezberdin erabili genituen bi udalerrietan. Bilbon, pedagogiaren eta kontzientziazioaren aldeko apustua egin genuen: hitzaldien bitartez, proiektuaren filosofia eta alderdi etiko-soziala azalduz. Hernanin, berriz, fidelizazio sistema bat jarri genuen martxan: horrek pizgarri ekonomiko bat du barnean, eta hobeto funtzionatu du. Guztira, Bilbon 40 komertzio inguru ditugu Ekhilurren ordainketa sistemarekin, eta, Hernanin beste 110 inguru. Gainera, Hernanin 900 erabiltzaile inguruk eman dute izena. Guztira, Ekhilurrek 11 hilabetean milioi bat eurotik gora mugitu du dagoeneko.

Fidelizazio sistema aipatu duzu: zer da hori zehazki?

Hernaniko Udalak Ekhilurren bidez eginiko erosketen diruaren %10 itzultzen dio erabiltzaileari. Diru hori Ekhilur kontuan sartzen zaio erosleari berriro ere, baina Hernaniko Ekhi moduan izendatzen da: soilik Hernaniko sarean erabiltzeko. Hori da merkataritza gune handiek erabiltzen duten taktika, Eroski txartelak esaterako, eta guk, metodo hori kopiatu, eta herriko dendentzat erabilgarri jartzen dugu. Datorren urtean, Bilbon ere estrategia hori ezarriko dugu, hiriko barne komertzioa bultzatzeko eta Bilboko sarea indartzeko. Uste dugu Bilbon Hernanin lorturiko datuak edo are hobeak lor ditzakegula.

Proiektuarekin gizartearen pentsamenduan eragin nahi duzue hein handi batean, ezta?

Bai. Guk ezin dugu gure diru propioa sortu, hori banketxeen kontua baita, baina diru hori mugitzeko tresna kontrolatu dezakegu; hori da guk sortu duguna. Sistemaren gaineko kontrola izanik, sistemaren barneko diruaren ezaugarrien kontrola markatu dezakegula uste dugu. Astakeria dirudi, baina pertsonen arteko erlazioak eraldatzeko ere erabili nahi dugu dirua. Dirua, azken finean, akordio soziala da, eta hori aldatu daiteke, diruaren ezaugarriak aldatuz gero. Horretan ari gara. Jendeak ez du pentsatzen zer den berez dirua, baina erlazionatzeko modu oso eraginkorra da, eta horretan eraginez gizartean eragingo dugu.

Zeintzuk izaten dira komertzioen kezka nagusiak?

Dendarien artean, gehienetan, aurreiritzi asko dago. Ekhilur txanpon lokalarekin erlazionatzen dute nolabait: zirkuitu itxia, dirua atera ezin izatea, eta abar. Askotan, txanpon lokalak lokalegiak dira, eta hasieratik argi genuen hori traba bat dela; hortaz, gurean dirua zirkuitutik atera dezakezu —komisio txiki batekin—. Horrez gain, beste kezka bat sistemaren kostua da. Ekhilurren kostua oso txikia da, baina, sistema berria denez, hasieran beldurra dago komertzioen artean. Hala ere, ikusi dugu behin dinamika hartuta dendariak ondo moldatzen direla.

Nolakoa izan zen sistema abian jartzeko lana?

Hiruzpalau urte behar izan genituen horretarako. Traba nagusia traba legala izan zen, diruaren mundua oso erregulatua baitago, eta betetzen zailak diren hainbat baldintza bete behar direlako. Babes legala emango zigun entitate bat topatzea izan zen zailena. Horrez gain, alderdi teknikoa abian jartzeak ere zailtasunak ditu. Aplikazio bat dugu, eta horrek egiten ditu operazio guztiak. Aplikazio horrek banku lizentziadunen entitatearekin konektatuta egon behar du, eta egitura guztia finkatzea, adostea eta finantzatzea zaila da.

Zer aldaketa pentsatu dituzue etorkizunera begira?

Alderdi legala eta teknikoa ematen zizkiguten enpresak txiki geratu zaizkigu. Haiek ez zuten espero izaniko «arrakasta», ezta guk ere. Entitate horien errekurtsoak mugatuak dira, eta, dugun hazkundearekin eta erabilera tasarekin, sistemak gainezka egingo luke. Beraz, garapenera bidean, gure aplikazio propioa sortu nahi dugu, eta babes legala emango digun beste hornitzaile baten bila ari gara.

Eta beste herri batzuetara hedatzeko planik ba al duzue?

Etorkizunean sistema Hego Euskal Herri osoan ezartzea da helburua: euskal ordainketa sistema publiko eta herritar bat ezarri nahi dugu. Baina poliki joan behar dugu. Hurrengo urtera begira, Hernanikoari eutsi nahi diogu, proiektuaren bideragarritasuna aztertzeko. Bilbon, ondo bidean, sistema zabaltzen hasiko gara. Eta, horrez gain, hasiak gara Hernani inguruko zenbait herrirekin eta beste hainbatekin kontaktuan jartzen. Irun da horietako bat, eta puntu estrategikotzat jotzen dugu Ipar eta Hego Euskal Herrian ordainketa sistema bateratu bat izateko. Euskoarekin hitz egiten ari gara, bi proiektuak bateragarri egiteko eta mugaz gaindiko proiektu bat egiteko.

Nola finantzatzen da Ekhilur?

Hainbat finantzaketa iturri ditugu. Gure helburua da sistema partekatua izatea, baita kostuan ere, eta bakoitzak ahal duen neurrian ekonomikoki laguntzea. Horregatik, aurrera begira, jendeak eta komertzioek kuota bat ordainduko dute Ekhilur kontua aktibatzeagatik: bazkidetza kuotak. Gainera, udalaren ikuspegitik oso interesgarria da diru publikoa proiektura bideratzea, herriko komertzioei eta herritarrei lagunduko baitiete; hortik ere dirua jasoko dugu. Azkenik, Jaurlaritzaren edo diputazioen diru laguntzak ere eskatzen ditugu.

Sistemaren zer beste berezitasun nabarmenduko zenituzke?

Dohaintzak ere badaude: erabiltzaileek sistema barruan nahi duten elkartera bideratzen dute hilabeteko saldoaren batezbestekoaren % 0,5. Hori, bolumena lortzean, diru iturri garrantzitsu bat izan daiteke elkartearentzat, eta Hernanin 1.500 euro inguru bildu dira dohaintzan. Elkarteen sarea indartzeko eta kontsumo sistemara integratzeko modu bat dela uste dugu.