Summary: June Crespo artistak Veneziako Biurtekoan hartuko du parte. Artistaren hiru lan ikusi ahal izango dira Biurtekoaren erakusketa nagusian. Larunbatean irekiko dute, azaroaren 27ra bitarte, eta Cecilia Alemani izango da komisarioa.

Veneziako Biurtekoaren 59. aldian parte hartzeko gonbidapena jaso du June Crespo artistak (Iruñea, 1982), eta, Etxepare Euskal Institutuaren babesarekin, hiru artelan jarriko ditu erakusgai pabiloi nagusiko erakusketan: Helmets IV (2018), Helmets IX (2022) eta Helmets X (2022). Duela bi urte, Gasteizko Artium museoan irekitako June Crespo. Helmets erakusketan jarri zituen ikusgai sail bereko obrak, hain justu. Nazioarteko beste 213 artistaren lanekin osatutako ibilbide baten parte izango dira orain hiru piezak.

Pandemia dela eta, urtebeteko atzerapenarekin irekiko dute erakusketa larunbatean, eta azaroaren 27ra arte bisitatu ahalko da. Cecilia Alemanik egin ditu komisario lanak, eta The Milk of Dreams (Ametsen esnea) deitu dute, zeinak Leonora Carrington artista surrealistaren liburu bati egiten dion erreferentzia. Gizatasunaren eta ez-gizatasunaren inguruko hausnarketa bultzatzea izango du xede; bizitza modu zabalean hartuta, pertsonekiko, planetarekiko eta beste bizimodu batzuekiko erantzukizunen inguruan galdetuz.

Testuinguru horretara egokituta erakutsiko dute Cresporen lana ere, gorputzak arkitekturarekin dituen harremanei buruzko lengoaia bat landu izan baitu artistak bere eskulturetan. Zuloak, hodiak, mugak, zirkulazioa eta indarra dira horretarako baliatu izan dituen elementuetako batzuk, eta askotariko materialak manipulatu eta konbinatzen ditu ikusleari irakurketa berrietarako sarbidea irekitzeko. Etxepare Institutuko arduradunen esanetan, «armadura» bihurtzen dira haren lanak. «Cresporen instalazioek etorkizuneko hiri paisaia distopikoak eta izaki cyborg konposatu gisa dugun esperientzia garaikidea islatzen dute», adierazi dute, ohar bidez.

Helmets asoziazio libre bat da, eta Henry Mooren The Helmet Heads serieari egiten dio erreferentzia, Crespok bere lehen zeramika lanak egin ahala deskubritu zuena. Argizariei metal industrialeko profilak erantsiz, argizari galduaren urtze prozesua auzitan jartzen zuen, ustekabeko istripuak eraginez. Horrela, artistaren hitzetan, zoriak, kontrol faltak eta materialen jokaeraren tankerako faktoreek pisu handiagoa hartzen zuten. «Mota horretako elementu estruktural eta funtzionalek izaera anatomikoko osagaiak zeharkatzen dituzte, eta materialki fusionatuta, hibrido organiko eta mekanikoa osatzen dute, eskuzkoa eta industriala», azaldu dute.


Summary: Macron eta Le Pen, aurrez aurre gaur gauean. Frantziako presidentetzarako bi hautagaiek eztabaida erabakigarria izango dute telebistan. Inkestetan, oraingoz, Macron dago aurretik, baina gutxigatik. PS Alderdi Sozialistak ezkerreko indarrak batzeko nahia erakutsi du.

Emmanuel Macron edo Marine Le Pen. Igande honetan hautatuko dute Frantziako hurrengo presidentea, eta herritarrek gaur izango dute bi hautagaiak aurrez aurre eztabaidatzen ikusteko aukera. Ikusmin handia sortu da eztabaidaren inguruan: zer defendatuko du bakoitzak? Zer itxura eman nahiko dute?

Izan ere, azken inkesten arabera, Macron da bozak irabazteko faboritoa, baina 2017ko hauteskundeetan baino tarte txikiagoaz: botoen %66 lortu zituen ordukoan, eta aurten, galdeketen arabera, %53-55 lortuko ditu. Lehen itzulian botoen %27,84 bildu zituen estatuburuak, eta %23,15 eskuin muturreko hautagaiak. Bi presidentegaiek gora egin zuten 2017ko emaitzekin konparatuz gero, baina bien arteko tartea duela bost urte baino askoz ere txikiagoa izan zen. Aukerak ditu, beraz, Le Penek.

Eskuin muturreko hautagaiak 2017. urteko eztabaidak utzi zion aho zapore txarra kendu nahiko du gaur. Adituen arabera, itxura oldarkorra eman zuen, eta behar beste prestatuta ez zegoela ere agerian geratu zen; horrek eragina izan zuen bozen emaitzetan. Aurtengo kanpainan, abegikorrago azaldu da Le Pen. Telebistako eztabaida France 2 kate publikoko kazetari batek eta TF1 pribatuko beste batek gidatuko dute.

Ezkerra batzera

Frantziako gainontzeko alderdiak ere ari dira mugitzen. PS Alderdi Sozialistak bere inoizko emaitzarik txarrenak lortu zituen lehen itzulian: Anne Hidalgo hautagaiak botoen %1,75 bildu zituen, 2017an Benoit Hamonek lorturiko %6,36 baino gutxiago. Alderdiko zuzendaritza hasi da jada joerari buelta eman nahian: ekainean egingo diren hauteskunde legegileetarako, proposatu du ezkerreko indarrek bat egitea.

Indar horien artean legoke Jean-Luc Melenchonen Frantzia Intsumisoa, nahiz eta alderdian badauden aliantza horren aurka egin dutenak. Melenchon izan zen lehen itzulian emaitzarik onenak lortu zituen hautagai ezkertiarra: boto gehien lortu zituzten hautagaietan hirugarrena izan zen, botoen %21,95 bilduta.

Melenchonek berak ere azaldu du aliantzak sortzeko asmoa, baina ekologistekin eta komunistekin, eta ez PSrekin. Atzo egin zioten elkarrizketa batean, elkartasun horren alde egin zuen, eta frantziarrei eskatu zien bera hautatzeko lehen ministro.


Summary: Aldaketa handirik ez maskara derrigorrezkoa ez den lehen egunean. Gaurtik, Hego Euskal Herrian toki itxi gehienetan ez da nahitaezkoa maskara erabiltzea, baina aro berriaren lehen egunean herritarrek ez dute babes hori kentzeko presarik erakutsi.

Alde handirik ez, oraingoz. Espainiako Gobernuak bertan behera utzi du barrualdean maskara erabiltzeko obligazioa (ministroen kontseiluak atzo onartu zuen dekretua), eta, araudi berri hori oinarri, «salbuespen» egoera jakin batzuetan bakarrik erabili behar da maskara, pertsonarik zaurgarrienak babesteko: erietxeetan, osasun zentroetan, transfusio zentroetan eta botiketan, alde batetik, eta garraio publikoan, bestetik. Gainerako espazio itxietan, ez da derrigorrezkoa maskara erabiltzea, baina, aro berriko lehen egunean bederen, herritarrek ez dute babes hori kentzeko presarik erakutsi.

Ikusi gehiago: Gaurtik ez da derrigorrezkoa toki itxietan maskara erabiltzea

«Goizeko bezero guztiak maskara jantzita etorri zaizkit, bat izan ezik», azaldu du Pedro Itoiz ile apaintzaileak. Iruñeko Donibane auzoan du negozioa, eta jada ohitua zen bezeroei ilea moztera maskara jantzita zutela. «Denbora luzez eraman dugu, eta kosta egiten da ohiturak aldatzea. Gainera, nire bezero asko adinekoak dira, eta ez dira ausartzen egun batetik bestera maskara eranztera». Maskararik gabe joan da Itoiz lanera, baina, azkenerako, jantzi du berak ere: «Maskara jantzita zetozenekiko errespetuagatik, batez ere». Uste du maskararen erabilera «oso errotua» dagoela jada gizartean eta, horregatik, ez du uste jendeak berehalakoan kenduko duenik: «Udara arte, gutxienez, ez dut uste alde handia ikusiko dugunik».

Antzeko iritzia dute Artikako Kirol Hirian ere (Nafarroa). «Goiz arrunt bat izan da gaurkoa», laburbildu du Anak [ez du abizenik eman nahi]. «Gehienak maska jantzita etorri dira, eta bakan batzuek erantzi dute lehen aldiz. Gimnasioan, adibidez, ia ez dugu alderik nabaritu, lehendik ere askok musukoa kentzen zutelako kirola egiten ari ziren bitartean. Eta gaur ere, antzera aritu dira».

Ikusi gehiago: Osalanek enpresei gomendatu die dituzten baldintzak aztertzeko maskararen derrigortasuna kendu aurretik

Morea, Hiper Eroski eta halako merkataritza gune handietan ere, maskara kirurgikoari eutsi diote bezero askok.

Garraio publikoan derrigorrezkoa da maskara janztea, baina geltokietan, aldiz, ez. Gasteizko autobus geltokian, ordea, gehien-gehienek ahoa eta sudurra estalita daramate. «Leku askotan erabiltzen jarraituko dugula uste dut, beldur hori oraindik badelako». Bergaratik (Gipuzkoa) Gasteizera iritsi berri da Maite Larrañaga, eta autobusetik jaitsi ostean ere maskara kendu gabe jarraitzen du. Zuhurra da: «Pandemia hor dago; ez da joan». Aitortu du oraindik «goizegi» dela jende asko pilatzen den tokietan maskararik gabe ibiltzeko, eta berak «oraingoz» janzten jarraituko duela.

2020ko maiatzean ezarri zen lehen aldiz maskara erabiltzeko derrigortasuna, COVID-19ari aurre egiteko ahaleginetan. Frantziako Gobernuak martxoaren 14an nabarmen arindu zituen COVID-19aren aurkako neurriak. Txertatze agiria erakustea ez da beharrezkoa ordutik leku publikoetara sartzeko, eta maskararen erabilera ere murriztu zuten, oro har, toki publiko gehienetan. Gaurtik, arintzea orokorra da Euskal Herriko herrialde guztietan.

Ikusi gehiago: EHUk unibertsitatearen barnealdeko lekuetan maskara «arduraz» erabiltzea gomendatu du


Summary: Euskal komunitateari deia Herri Urratsen parte hartzeko. Maiatzaren 8an ospatuko dute Ipar Euskal Herriko ikastolen festa, Senpereko lakuan. Bi urteko etenaren ondotik, jaia eta aldarrikapena batu nahi dituzte.

Maiatzaren 8an izanen da itzulera. Bi urteko etenaren ondotik, Senpereko (Lapurdi) lakura itzuliko da Herri Urrats, Ipar Euskal Herriko ikastolen aldeko festa handia. Programazio zabala prestatu dute antolatzaileek, baina aldarrikapenerako eguna izatea ere nahi dute. Azken hilabeteetan, Seaskako kideak azkarki ari dira borrokan ikasleek azterketak euskaraz pasa ahal izateko eskubidearen alde, baina, orain arte, eskaera guziei bizkarra eman die Frantziako hezkuntza administrazioak. «Milaka pertsona hor izanen dira, ez bakarrik euskara ospatzeko, baina, erakusteko ere euskarari zer leku ematen diogun gure bizian, eta zer aldarrikatzen dugun hori egingarri bilakatzeko», adierazi du Peio Jorajuria Seaskako lehendakariak.

Gogor mintzatu dira Seaskako arduradunak Frantziako Gobernuaren jarreraren kontra. «Gure haurren hizkuntza eskubideen kontra egitea erabaki dute», adierazi du Jorajuriak. Brebetako eta baxoko azterketak euskaraz egin ahal izatea nahi dute. Orain arte, baxoan, Matematikako eta Historia-Geografiako probak euskaraz erantzuteko parada zuten ikasleek, baina pandemiak eragindako gorabeheren ondoren lehen aldiz aurten aplikatuko den erreformaren ondorioz, aukera hori galduko dute. Brebetan ere gibelapena egon da Frantziako Hezkuntza Ministerioa Jean Michel Blanquerrek zuzentzen duenetik: lehenago, osoki euskaraz erantzuten zituzten proba guziak; orain, zientziak frantsesez egitera behartu nahi dituzte haurrak.

Joan den asteazkenean bilkura egin zuten Seaskako kideek Anne Bisagni Faure Bordeleko (Okzitania) akademiako errektorearekin, baina bizkarra eman zien bere eskaerei. Tarteko proposamenak ere egin zituen Seaskak, baina ezezkoak baizik ez zituen jaso. «Kexu gara, biziki haserre. Eta Parisi abisua eman nahi diogu prest garela gure hizkuntza eskubideen alde, gure haurrek azterketak euskaraz egitearen alde borrokatzeko, irabazi arte», zehaztu du Jorajuriak. Abenduan Frantziako Hezkuntza Ministerioak aurkeztu zuen zirkularra, eta, EEP Euskararen Erakunde Publikoarekin eta Bordeleko errektoretzarekin Seaskak izenpetua duen hitzarmena «ez errespetatzea» leporatu die. «EEPko biltzar nagusia blokatzea ez bazen aski, Ipar Euskal Herriko hiru ikuskaritzen okupazioa ere ez bazen aski, urrunago joateko prest gara, gure oinarrizko eskubideak errespetatuak izan arte».

Egitarau zabala

Aldarrikapenez gain, besta ere izan ohi da ikastolen eguna, eta araberako egitaraua prestatu dute aurten ere Herri Urratseko antolatzaileek. Musikan lehenik: Euskal Herriko izen handiko talde andana arituko baitira Senpereko lakuaren inguruko guneetan. Xiberoots, Skakeitan, Willis Drummond eta Dupla aipatu dituzte, besteak beste, eta baita eszenatokietara itzulera eginen duen Des Kontrol ere. BERRIArekin partaidetzan osatu den Nafarroa-Badok gunean izanen dira gehienak.

Horrez gain, Albosax taldearen emanaldiaz gozatzeko parada ere izanen da, Mixel Ducau musikariaren proiektu berria. Lau albokari eta lau saxofoilari batu ditu eszenatoki gainean big band gisako orkestra bat osatuta. Araba gunean arituko dira. Genero rolez hausnartzeko parada eskaintzen duen Kimua dantza kolektiboaren emanaldia ere azpimarratu dute antolatzaileek.

Azken urteetako ikasle kopuruaren emendatzeari erantzuteko, bosgarren kolegio bat irekitzeko xedea du Seaskak. Herri Urratsen lortuko dituzten etekinak proiektu hori diruztatzeko baliatuko dituzte. Okerrik ezean, Senperen berean eraikiko dute ikastetxea, eta 2023ko ikasturte hasierarako prest egotea nahiko lukete. Gaindika egitear dagoen Ziburuko (Lapurdi) Piarres Larzabal kolegioa arindu nahiko lukete horrela.


Summary: EHUk unibertsitatearen barnealdean maskara «arduraz» erabiltzea gomendatu du. EHUn ez da derrigorrezkoa izango maskararen erabilera, baina gomendatu dute partekatutako instalazioetan maskara erabiltzea, aireztapena eta segurtasun distantziak bermatuta ez badaude. Ez du baztertu lanpostu batzuetan maskara janztea derrigortzea.

Gaurtik aurrera, Hego Euskal Herriko barrualdeko leku gehienetan ez da derrigorrezkoa izango maskara erabiltzea, ezta EHU Euskal Herriko Unibertsitatean ere. Unibertsitateak arau berria errespetatuko du, baina gomendatu du maskara «arduraz» erabiltzeko unibertsitateko barnealdeko espazioetan, 2021-2022ko ikasturtea amaitu arte bederen. Hori horrela, unibertsitateko erabiltzaileek partekatzen dituzten barnealdeko espazioetan maskara erabiltzeko gomendioa egin dute, betiere, distantzia eta «aireztapen egokia» bermatu ezin badira.

Maskara derrigortuko ez badute ere, bestelako segurtasun neurriei eutsi asmo die EHUk. Hala adierazi du ohar bidez: «Euskal unibertsitate publikoak lokalen eta barruko gelen aireztapenerako indarrean dauden protokoloei eusten die, baita higieneari dagozkion neurriei ere».

Gaur-gaurkoz, EHUk ez du zehaztu langileek maskara jantzi beharko duten ala ez. Osasun agintarien esanen eta argitaratuko dituzten arauen zain daude. Behin horiek aztertuta, ez dute baztertu kasu batzuetan maskararen erabilera derrigortzea: «Unibertsitateak lanpostu, funtzio edo egoera pertsonal jakin batzuetan maskara erabiltzea erabaki ahal izango du, kasu bakoitzean aplikatzekoa den laneko arriskuen prebentzioari buruzko araudian ezarritako irizpideei jarraituz».


Summary: Espainiako Estatuaren Abokatutzak helegitea jarri dio Atristainen epaiari. Urtarrilean, Giza Eskubideen Europako Auzitegiak ebatzi zuen Espainiak euskal preso ohiaren eskubideak urratu zituela, prozesu «justu eta ekitatezko bat» izatea eragotzi ziotelako.

Iragarria zuen gisan, Espainiako Estatuaren Abokatutzak helegitea jarri dio Estrasburgok Xabier Atristain euskal preso ohiari buruz emandako epaiari. Hala, Giza Eskubideen Europako Auzitegiko Sala Handiak erabaki beharko du kasuari buruz orain, eta, bitartean, Atristainek Espainiako Auzitegi Gorenean jarritako berraztertze helegitea etenda geldituko da.

Estrasburgok joan den urtarrilaren 18an ebatzi zuen Madrilek eragotzi egin zuela Atristainek epaiketa «justu eta ekitatezko bat» izatea, 2010ean atxilotu eta inkomunikatu zutenean ez ziotelako utzi abokatu bat aukeratzen. Defentsak berraztertze helegitea jarri zuen Espainiako Auzitegi Gorenean, Atristainen kartzela zigorra bertan behera geldi zedila eskatzeko, eta otsailaren 17an atera zen euskal presoa Martuteneko espetxetik. Izan ere, Espainiako Auzitegi Nazionalak Atristainen zigorra etetea erabaki zuen, Gorenak Estrasburgoko sententziaz ebatzi artean.

Giza Eskubideen Europako Auzitegiko teilatuan dago pilota orain, eta hark erabakia hartu ondotik aztertu beharko du Gorenak Atristainen zigorra behin betiko bertan behera utzi ala ez.


Summary: 3.000 gazte izan dira Ernairen gazte martxan, antolatzaileen arabera. Burujabetzaren beharra «inoiz baino agerikoagoa» dela aldarrikatu zuen gazte antolakundeak ekitaldi nagusian. «Hurrengo ziklo politikoaz» eta Europako prozesu independentistez ere hausnartu zuten. Jai gunean izandako erasoak deitoratu ditu Ernaik: «Ez da denontzat espazio segurua izan».

Urtero egin ohi duen udaberriko egitasmoa egin zuen berriz Ernai gazte antolakundeak asteburuan, eta milaka gaztek egin zuten bat: zehazki, 3.000 lagunek, Ernaik ohar baten bidez jakinarazi duenez. «Pozik» agertu da COVID-19ak etetera behartu zuen jaialdia berriz egin izanagatik eta izan duen erantzunagatik. Baita Erratzuko eta Elizondoko herritarrek egindako harreragatik ere.

Hain justu, Zugarramurditik abiatuta Erratzura martxa egin zuten lehen egunean gazteek, eta Elizondon egin zituzten ondorengo bi egunak. «Aisialdi eta musika eskaintza zabalaz gain, eduki politikoan sakontzeko aukera ere izan dugu», azaldu dute oharrean. Ernairen arabera, «hurrengo ziklo politikorako aldarrikapenez, borrokez eta eraiki beharrekoez» hausnartu dute Elizondon; hala nola aliantza feministez, migrazioaz, abertzaletasuna eraberritzeaz, osasun mentalaz, nazioarteaz eta ekologismoaz.

Halaber, Europan izaten ari diren prozesu independentistetan gazteek duten estrategiaz ere aritu ziren, gazte martxako mahai inguru nagusian, larunbat goizean. Horretan hizlari aritu ziren, Ainhoa Bueno Ernaiko kideaz gain, Marina Gispert Arran Herrialde Katalanetako gazte antolakundeko kidea eta Oisin O Siochain Ogra Shinn Fein Irlandako gazte antolakundekoa.

Ekitaldi nagusia ere egun horretan egin zuten, baina iluntzean. Gazteak «desjabetze bortitz bat» pairatzen ari direla salatu zuen Ane Alava Ernaiko bozeramaileak, eta, horren aurka, bestelako «mundu» eta bestelako «bizitza» bat eraikitzera dei egin zuen, Euskal Herriaren burujabetzatik abiatuta. Azaldu zuenez, horren beharra «inoiz baino agerikoagoa» da: «Estatu bat behar dugu, euskarak biziraun dezan. Estatu bat behar dugu, lana eta aberastasuna banatu ahal izateko. Estatu bat behar dugu, aske sentitzeko eta maitatzeko. Estatu bat behar dugu, ama lurra suntsituz aberastu nahi dutenei muga jartzeko. Eta estatu bat behar dugu, nola ez, sozialismorako eta feminismorako bidea egiteko».

Bide hori egiteko, «euskal errepublikaren aldeko nahia eta borondatea batu» beharra nabarmendu zuen Alavak, «balio eraldatzaileetan» oinarrituta. «Independentistak gara abertzaleak garelako, independentistak gara feministak garelako; sozialistak, ekologistak, antifaxistak, euskaltzaleak. Eta zapalkuntzarik gabeko mundu bat nahi dugulako bihurtuko dugu euskal errepublika errealitate», oihukatu zuen.

«Faxismoaren gorakadaz» ere ohartarazi zuen Alavak: «Kaleak hartzen ari dira. Hemen daude». Aurre egitera dei egin zuen: «Ultraeskuina geratuko dugu aske bizi nahi dugulako, aske maitatu nahi dugulako, aske sentitu nahi dugulako, aske egin nahi dugulako larrutan. Argi izan dezatela: ez dira pasatuko».

«Guztiontzako gune seguruak» helburu

«Orokorrean giro ona» izan zela azpimarratu du Ernaik, baina, hala ere, aitortu du jai gunea ez zela «denontzako espazio segurua» izan eta «hainbat eraso» matxista izan zirela ostiralean eta larunbatean. Halakoei erantzuteko protokoloa aktibatu zutela eta «uneko erantzuna eta kudeaketa» eman zizkietela azaldu du gazte antolakundeak. Halaber, erantsi du lanean jarraituko dutela aurrerantzean egingo dituzten udaberriko egitasmoak ere «guztiontzako gune seguruak» izan daitezen.


Summary: Arantxa Urretabizkaiak ‘Azken etxea’ nobela plazaratu du. Zaharrak dira liburuko pertsonaia guztiak, baina «aitona-amona maitagarriak izatetik urruti» daudenak, idazlearen hitzetan. Haren bosgarren eleberria da, eta Pamielarekin eman du argitara.

Bost urte joan dira Arantxa Urretabizkaiak bere aurreko liburua, Bidean ikasia eman zuenetik. Sarritan, liburu bat amaitzean, hurrengoari nondik heldu jakin ohi duela azaldu du idazleak. «Kasu honetan ez da horrela gertatu. Lehenengo bi urteetan ez zetorkidan kontatu nahi nuen ezer, gutxienez bi urtez han buru-belarri egoteko modukorik ez. Gauza da halako batean txinparta bat sortu zela». Lagun bati beste lagun baten berri ba ote zuen galdetu zion halako batean, eta hark kontatu zion «azken etxearen bila buru-belarri» zebilela hura. «Eta prast, horrek su txiki bat piztu zuen barruan. Hari horri tira eginda atera da Azken etxea». Pamiela argitaletxearekin plazaratu du idazleak bere bosgarren eleberria dena.

Izenburuak iradokitzen duen moduan, bizitzaren azken urteak pasatzeko etxe baten bila dabil liburuko protagonista. Hendaia aldeko etxe bat begiz jo du, eta hura lortzen tematuko da. «Ez du bizimodu arrunta eraman, eta ez da arrunta izango helburu hori lortzeko ahaleginetan egingo duen bidea», aurreratu du idazleak.

Beste pertsonaia batzuk ere badira istorioan, eta ia denak zaharrak direla azaldu du. «Baina ez ohiko zaharrak; aitona-amona maitagarri edo entrañableak izatetik oso urruti daude», zehaztu du. Bizimodu arrunta izan ez duten gizon eta emakumeak dira, haren hitzetan, «eta modu desberdinetan» egiten diote aurre zahartzaroari. «Izan ere, badirudi zahartzaroak berdintzen gaituela, baina zahar guztiak ez gara berdinak, gazte guztiak berdinak ez diren bezalaxe, eta hauek ez dira aitona-amona tradizionalak».

Ez du haiei buruz xehetasun askorik eman, istorioaren «intriga puntua» ez zapuzteko. Edonola ere, egileak uste du idazle batek ez dakiela zer egin duen, baizik eta zer egin nahi izan duen, eta ikuspegi horretatik mintzatu da bere lanaz. «Orain arte dozena bat irakurle ez zituen izango, eta horrek esan nahi du oraindik egin dudanari buruz oso azaleko iritzia daukadala. Pello Eltzaburuk [Pamielako editorea] esan zidan thriller krepuskular bat egin nuela. Agian arrazoi du, baina nik egin dudanari buruz dakidana da, batetik, fikziozko liburua dela, ez duela ezer autobiografiatik. Nik ez nuke pertsonaia hauen bidea hartuko, eta ez nago seguru haien adiskidea izango nintzatekeen ere».

Estiloari dagokionean, xehetasun bat aipatu du idazleak: «Liburuak ez dakar elkarrizketarik, edo elkarrizketak destilatu egin ditut; erabili ditut ahozko hizkeran erabiltzen ditugun bezala». Hautu hori egitea «negozio txarra» dela aspalditik dakiela gehitu du; liburu saltzaile batek azaldu ziola jende ugarik, liburu bat ireki eta «marratxo batekin hasten diren esaldiak ikusten ez baditu», bertan uzten duela. «Baina tira, ez gaude negoziotan ibiltzeko ere literaturan. Askotan esan dut: niretzat literatura da askatasunaren esparrua, nahi dudana egiten dut, ateratzen zaidana».

Kontatzeko modu berriak

Iratxe Retolaza irakasle eta literaturan adituak sakonki ezagutzen du Urretabizkaiaren ibilbidea, eta bera arduratu da liburu berriaren edizioaz. Gogora ekarri du idazleak, bere ibilbidearen azken urteotan, narraziogintzan «lekukotzatik, pentsamendutik eta kronikatik hurbilago egon diren hainbat bide» landu dituela batez ere, eta oraingoan berriro heldu diola nobelari. Lan berrian, haren literaturan askotan errepikatzen diren gai, motibo eta ikuspegiak topatu dituela azaldu du. «Adibidez, giza harremanen ikuspegi berezi bat lantzen da; horiek izaten dira narraziogintzaren ardatz nagusiak, baina horiek ere lotzen dira pertsonaiek dituzten bizi ibilbideekin, eta bizi ibilbide horietan leku nahiko garrantzitsua izaten dute bizi hautuek, erabaki txikiak hartzeak pertsonengan eta nortasunengan duen eraginak».

Horrez gain, «besteen begiradek eta besteen ahotsek nortasunengan nolako eraginak izaten dituzten» ohiko ardatz bat izaten da Urretabizkaiaren narraziogintzan, Retolazaren hitzetan. «Unibertso literario horren oihartzunak etengabeak dira nobela honetan, baina irakurle bezala nire inpresioa izan da koska bat haratago joan dela, batez ere unibertso literario horretako gai errekurrente horiek kontatzeko beste arkitektura bati egin diolako bide; aurreko nobeletan ibili ez zituen kontatzeko era batzuetara egin du jauzi, eta hori beti da poztekoa, ezagutzen duzun unibertso literario batean ikusten duzulako beste tonu bat, beste ahots bat, eta nik behintzat nobela honetan hori ere topatu dut».

Arkitektura horren osagaietako batzuk aipatu ditu Retolazak, tartean, idazleak hainbat pertsonaiaren ikuspegitik kontatu duela istorioa. Eta ikuspegi ugari horiek jorratzeko, nobelak zerbait «berezia» duela iritzi dio: «Jakin-mina pizteko gaitasun handia du, eta jakin-min hori lotuta doa pertsonaien nortasunekin; oso ondo dago dosifikatua informazioa, eta, beraz, irakurleak une oro sortzen ditu hainbat galdera pertsonaien nortasunen, bizi ibilbideen, hautuen inguruan. Hala, intrigarako eremu txiki bat sortzen da, baina intriga horren galdera guztiak dira pertsonaien nortasunaren eta ibilbideen ingurukoak. Hori bada kontatzeko modu berri bat».

Asko edo gutxi, lanak irakurlerik izango duela ziur da idazlea. «Eta izango ditu batez ere irakurle antolatuak. Nire belaunaldikoak hasi ginenean ez genuen apenas irakurlerik, idazleak gehiago ginen ia irakurleak baino. Orain, irakurleak ditugu, eta antolatuak, eta iruditzen zait irakurle taldeen fenomenoa dela gure literaturari azken hamarraldietan gertatu zaion gauzarik hoberenetakoa».


Summary: Erresuma Batuko justiziak Assange estraditatzeko agindua igorri dio gobernuari. Pitri Patel Barne ministroaren esku dago Wikileaksen sortzailea AEBetara bidaltzeko erabakia. Kazetariari 175 urteko kartzela zigorra ezar diezaiokete espioitza eta intrusio informatikoagatik; haren defentsak jakinarazi du helegitea jarriko duela.

Londresko auzitegiak Julian Assange Wikileaksen sortzailea AEBetara estraditatzeko agindua igorri dio gobernuari. Paul Goldspring Westminsterko magistratuen gorteko epaileak eman dio agindua Priti Patel Erresuma Batuko Barne ministroari, zeinak bi hilabeteko epea edukiko duen—luza daitekeena—epailearen estradizioa onartzen duen ala ez erabakitzeko. Assangeri 175 urteko kartzela zigorra ezar diezaiokete espioitza eta intrusio informatikoagatik.

Auzi horretako bi aldeek—Assangek eta AEBetako justiziak—helegitea aurkezteko aukera dute orain, betiere, Erresuma Batuko Auzitegi Gorenak baimena ematen badu. Assangeren defentsak jakinarazi du epailearen erabakiaren aurka egingo duela datozen lau asteetan, maiatzaren 18an bukatzen baita argudioak aurkezteko epea.

Assangek bideokonferentzia bitartez entzun du Westminsterko magistratuen audientzia, Belmarshko segurtasun handiko espetxean zegoela (Londres); Wikileaksen sortzailea prebentziozko espetxeratzean egongo da prozesuak iraun bitartean. Kartzelan dago 2019az geroztik, Ekuadorko enbaxadatik atera zutenetik —zazpi urte egin zituen han—.

Assangeren abokatu Mark Summerrek —herrialdean zuzenbide kriminalean eskarmentu handia du, baita nazioartean ere— aurreratu du Barne Ministerioaren aurrean alegazio orri bat aurkeztuko duela, batez ere espetxe baldintzetan eta Assange azkenean estraditatzen badute aurre egin behar dion epaian oinarrituta.

Horren harira, Sumerrek gaineratu du ministerioari «munta handiko alegazioak» egingo dizkiotela AEBetako epaiketa zigorrei eta baldintzei buruz. Legezko bide guztiak agortzeko asmoa du Sumerrek, azken instantzian prozesua geldiarazten saiatzeko.

Herrialdeko araudiaren arabera, Patelek estradizioa debekatu ahalko du soilik 2003ko Estradizioaren Legeak babestutako kasu espezifikoetan. Betiere, herrialde salatzailearekin —AEBekin— egindako akordioen arabera; horrez gain, Giza Eskubideen Europako Auzitegian helegitea jartzeko aukera ere badu.

Assangeren aurkako auziak nazioarteko erakundeen eta agintarien kritikak izan ditu, eta askok «arriskutsutzat» jo dituzte Londresko erabakiak prentsa askatasunean izan ditzakeen aurrekariak. Jeremy Corbyn alderdi laboristako kide ohia izan da horietako bat: «Espero dut Barne Ministerioak onartzea kasu honek adierazpen askatasunaren alde duen erantzukizuna». Horrez gain, Assangek egindako lana goraipatu du: «Irakeko eta Afganistango gerren izugarrikeriak zabaldu besterik ez du egin, eta eskerrak eman beharko genizkioke horregatik».

Nazioarteko erakundeek ere beren kezkak azaleratu dituzte. Mugarik Gabeko Kazetariak gobernuz kanpoko erakundeak eskatu dio Barne Ministerioari «kazetaritzaren interesen eta prentsa askatasunaren alde egiteko, estradizioari uko eginez, eta Assange berehala aske utziz». AI Amnesty International GKEak adierazi du Assange estraditatzeak aurrekari «arriskutsua» sortuko lukeela prentsaren adierazpen askatasunean.

Human Rights Watch GKEak ere salatu du Assangeren kasua adierazpen askatasunari «irain» egitea dela, eta AEBetako administrazioari eskatu dio Assengeren aurkako «karguak kentzeko». Dozenaka manifestarik ere babesa helarazi diote Assangeri, Westmnisterko auzitegiaren kanpoan.

Gorenaren erabakitik

Iragan hilabetean, herrialdeko Auzitegi Gorenak bide eman zion Assangeren estradizioari, kazetariak aurkeztutako helegitea atzera bota ondoren. Helegite horren bidez, Assangek estradizioa galarazi nahi zuen, baina Gorenak Vanessa Baraitser lehen instantziako epaileari esan zion gobernuari bidaltzeko estradizio agindua. Baliteke epai horrek amaitzea 2021eko urtarrilaren 21ean hasi zen prozesu judiziala.

Egun hartan, Baraitserrek Assange ez estraditatzea erabaki zuen, AEBek ezin baitzuten bermatu kazetariak bere buruaz beste egingo ez zuenik. AEBko Fiskaltzak argudio horri buelta ematea lortu zuen, argudiatuta Assangek ez duela aurrekaririk bere buruaz beste egiten saiatzeagatik. Horrez gain, «zainketa klinikoak eta psikologikoak» jasoko zituela gaineratu zuen fiskaltzak, eta argudiatu zuen ez diotela ezarriko bakartze neurri berezirik segurtasun handiko espetxe batean.

AEBek eskatu dute kazetaria hemezortzi deliturengatik auzipetzeko —espioitza eta intrusio informatikoren lege bat urratzea barne—; defentsaren arabera, 175 urteko kartzela zigorra ekar dezake herrialde horretan. Delitu horiek lotura estua dute Assangek Wikileaksen argitaratu zituen edukiekin. Hain justu, atari horretan, 2010ean eta 2011n AEBetako gehiegikeriak erakutsi zituen Guantanamoko atxilotze zentroan (Kuba), baita Irakeko eta Afganistango ustezko gerra krimenak ere.


Summary: Batzorde bat eratzeko eskatu dute independentisten aurkako espioitza kasuak ikertzeko. EAJk, EH Bilduk eta beste zortzi alderdik egin dute eskaera, Espainiako Gobernuaren ustezko parte hartzea argitzeko

Politikari eta eragile independentisten aurkako espioitza argitzeko ikerketa batzorde bat eratzeko eskatu dute EAJk, EH Bilduk, Unidas Podemosek, ERCk, JxCk, PDeCATek, CUPek, Mas Paisek, BNGk eta Compromisek Espainiako Kongresuan. Norbanakoen intimitatearen aurkako erasotzat jo dute kasua, eta gehitu «orientazio politikoko espioitza sistematiko eta orokortu bat» izan daitekeelako zantzuak daudela. Hala, Espainiako Gobernua jo dute ustezko erantzuletzat.

«Pegasus eta Candiru malwareen bidez lider politiko, aktibista, abokatu, kazetari, instituzio eta haien senide eta gertukoen gaineko espioitza eta haien pribatutasunean sartu izana» ikertzeko litzateke batzordea, eskaeraren arabera. Hala, alderdiek helburutzat jo dituzte, besteak beste, «estatuko instituzioen inplikazioaren gaineko xehetasunak» ezagutzea, eta Defentsa, Barne eta Justizia ministerioetako azpiegitura teknikoen «erabilera txar posibleak» eta erakunde horiek espioitza kasuekin izan ditzaketen loturak ikertzea. Izan ere, Moncloaren parte hartze posiblean jarri dute arreta, malware horien salmenta inteligentzia zerbitzuetara eta segurtasun indarretara soilik bideratzen delako.

Beste hainbat helburu ere izango lituzke batzordeak, sinatzaileen arabera: botere exekutiboak edo judizialak «disidentzia politikoa jazartzeko» eginiko ekinbideen berri izatea, Pegasus edo espioitzarako bestelako tresnen inguruko kontratazioen xehetasunak jasotzea, «ustez legez kanpo egin diren ikerketekin» Atzerri Ministerioak izan dezakeen lotura argitzea, «legez kanpoko ikerketek kaltetuei ordaina emateko neurriak proposatzea» eta «demokrazia Estatuko indarren abusuen aurrean blindatzea».

Alderdiek salatu dute gertaerek kaltetuen oinarrizko eskubideak urratzen dituztela: hala nola Espainiako Konstituzioaren 18. artikuluan jasotako intimitate pertsonalerako eta pribatutasunerako eskubideak, eta 24. artikuluan jasotako defentsarako eskubidea. Hala, gogorarazi dute Europako Parlamentuak ere ikerketa bat abiatu duela Pegasus softwarearen erabilera ikertzeko.

Sinatzaileek kritikatu dute ez dela halako espioitza kasu bat publiko egiten den lehen aldia, eta iraganean Espainiako Gobernuak eta Kongresuak berak uko egin izan diotela halako gaiak ikertzeari. Zehazki, salatu dute administrazio publikoek ez dutela «estatuaren estolden» aferaren inguruan eta «sistema demokratikoa estutzen duten praktika ilegal horiek» eragozteko hartutako inolako neurriren berri eman orain arte.

Aurrez, The Guardian egunkariak argitaratu zuen Kataluniako Parlamentuko presidente ohi Roger Torrenten telefonoan sartu zirela, baina Espainiako Kongresuak uko egin zion gaia aztertzeari. Era berean, gogorarazi dute, besteak beste, Espainiako presidenteorde ohi Pablo Iglesias eta enpresa munduko ehunka lagun ustez espioitzaren biktima izan direla azken urteetan: «Kasurik eskandalagarriena Jose Manuel Villarejo Espainiako Poliziako komisario ohiarena da».

Torontoko Unibertsitateko Citizen Lab laborategiak eginiko ikerketa gogora ekarrita, sinatzaileek salatu dute gutxienez Euskal Herriko eta Kataluniako 65 buruzagi independentista, aktibista, abokatu eta kazetari espiatu dituztela «ilegalki», telefono mugikorren bidez. Horien artean daude EH Bilduko koordinatzaile nagusi Arnaldo Otegi eta koalizioko diputatu Jon Iñarritu. Kataluniako ordezkarien artean, berriz, Generalitateko azken lau presidenteetatik hiru —Pere Aragones, Quim Torra eta Artur Mas— daude, besteak beste.


Summary: Prostatako minbiziaren eta bakterioen artean lotura dagoela frogatu dute. Oraindik ez dakite zer bakteriok eragiten duten gaitza, edo zer harreman duten harekin, baina, gutxienez, aurkikuntzak aukera emango du arriskurik handiena duten gizonezkoak identifikatzeko.

Susmoa bolo-bolo dabil aspaldi: minbizi mota asko infekzioek eragindakoak dira. Ideia horrek akuilatuta, zientzialari talde asko ari da gaitzaren eta mikrobioen arteko harremana aztertzen, eta aste honetan etorri da ikerketa horietako baten emaitza. Zientzialariek baieztatu dute lotura badagoela prostatako minbiziaren eta bakterio batzuen artean.

Gernuko eta prostatako mikrobiomak lotuta daude giza prostatako minbiziaren arrisku taldeekin izenburupean argitaratu dute lana, European Urulogy Oncology aldizkarian. Organismo batean bizi diren mikrobio guztien DNAren multzoa da mikrobioma.

Argitu dutenez, ez dute frogatu bakterioek minbizia eragiten dutela, edo azkartzen dutela, baizik eta bost bakterio mota agertzen direla prostatako minbizia azkar garatzeko arrisku handiagoa duten gizonezkoetan.

Seiehun gizonezkoren gernu laginak aztertu dituzte ikerketan. Horietako batzuk osasuntsu zeuden, eta besteek prostatako minbizia zuten. Laginak aztertuta, ikusi dute bost bakterio espezie lotuta daudela minbizi aurreratuarekin. Bakterio horietako hiru, gainera, ezezagunak ziren orain arte zientziarentzat. Ikusi dutenez, gernuan, prostatan edo tumoreetan espezie horietako bat edo gehiago zuten gizonek 2,6 arrisku handiagoa zuten gaitzaren fase larriagoetara heltzeko.

Beraz, ondorioztatu dute bakterio mota horiek aukera eman dezaketela minbizia aurreikusteko. Hau da, gizon baten gernu analisi batean espezie horiek topatuz gero, minbizia garatzeko arrisku handiagoa duela adierazi ahalko dela.

Ondorioek bide interesgarri bat zabaltzen dute ikertzen jarraitzeko, mikrobio espezie horiek zer eginkizun duten argitze aldera.

Gizon gehien hiltzen duen minbizi mota da prostatakoa herrialde garatuetan, ikertzaileek gogoratu dutenez. Haien datuen arabera, gaitzak 250.000 gizon hiltzen ditu urtero munduan.

Aurkikuntzak gogora ekartzen du urdaileko ultzerarekin gertaturikoa. 1980ko hamarkadara arte, sendagileek uste zuten estresak eta janari minak eragiten zutela urdaileko ultzera. Baina 1982. urtean, Robin Warren eta Barry J. Marshall zientzialariek bakterio bat identifikatu zuten gaixoetan: Helicobacter pylori. Ikertzaileek adierazi zuten bakterioak sortzen zuela gaitza. Hasieran gutxik sinetsi zuten hipotesia, baina 2005. urtean Medikuntzaren Nobel saria eman zieten, aurkikuntzarengatik. Ehunka mila pertsonaren bizitza salbatu dute geroztik aurkikuntzari esker garaturiko antibiotiko tratamenduek. Helicobacter pylori urdaileko minbiziarekin lotuta dagoela frogatuta dago.


Summary: SFR konpainiaren bezeroek pairatzen dituzten «gehiegikeriak» salatu ditu Aldak. Baionako saltegi bat okupatu, eta lau erabiltzaileren arazoak konponbidean jartzea lortu dute. Akitania Berriko arduradun batekin bilkura ukanen dute astelehenean.

SFRren gehiegikeriei stop! SFRren maltzurkeriak aski da! mezuak eskuetan SFR telefono konpainiaren Baionako egoitza bat okupatu du Alda mugimenduak, hainbat erabiltzailek jasan dituzten gehiegikeriak salatzeko. Auzoetako herritarrak antolatu nahi dituen mugimendu militantearen hitzetan, gero eta jende gehiago hurbiltzen zaizkie enpresa horrekin arazoak dituztelako. «SFRk diru zamak hartzen dizkie arrazoirik gabe, eta ondotik kalbario luze bat hasten dute diru hori berreskuratu ahal izateko: dei amaigabeak, saltegira joan-etorriak, erantzunik gabe gelditzen diren gutunak...».

SFRrekin arazotan diren edo arazoak ukan dituzten sei pertsonaren adibideak aurkeztu ditu Aldak. Horien artean da Maite, 84 urteko Baionarra. Bere baimenik gabe 163,78 euroko gainkostua fakturatu dio SFRk kontratuan zuen gehigarri bat kendu ondotik, eta beste 332,70 euro materiala ez itzultzeagatik -teknikari batek eraman zuen-. 2021eko irailetik egunean bi aldiz deitu du telefono konpainia, dirua itzul diezaiotela eskatzeko. Azkenik, martxo hasieran lortu zuen, Aldaren laguntzarekin. Donibane Lohizuneko Mireillek SFRren kontratua hartu zuen, erran baitzioten haiek etengo zutela lehenagotik beste konpainia batean zuen kontratua. Bi kontratu ordaintzen ari zela ikusirik, SFRkoa moztu eta egoera erregularizatzeko eskatu zien. Gaur egun, 217,99 euro zor dizkio telefono konpainiak.

Alda-ren iritziz, hau guzia ez da kasualitatea: «zinezko estrategia baten ondorioak» dira, bezeroak uko egin diezaion zor zaion dirua erreklamatzeari. «Praktika eskandalagarri eta nekagarri horien helburua SFRko akziodunak aberastea da, bezeroen bizkar», adierazi dute.

Okupazioaren bidez, telefono konpainiako Akitania Berriko arduradun batekin mintzatzea lortu dute telefonoz, eta horrek engaiamendua hartu du aurkeztutako egoerak konpontzeko. Horrez gain, astelehenean Alda mugimendukoekin bilkura eginen du Baionan. Ondorioz, ekintza bertan behera uztea erabaki dute.

Mugimenduaren hitzetan, SFR ez da halako praktikak egiten dituen bakarra, hala ere. Besteak beste, Orange enpresaren erabiltzaile batzuen kexak ere jaso dituztela jakinarazi dute.


Summary: Aurtengo bigarren ontzia itsasoratu du Muruetak. Erregaiak garraiatzeko barku bat da, eta propultsio hibridoa erabiltzen du; ontziolak dio Europan egindako mota horretako lehena dela

Ontzi berri bat itsasoratzea beti izaten da ikuskizun bat, dituen zailtasun teknikoengatik eta, bereziki, Euskal Herrian zutik jarraitzen duten ontzioletan gutxitan egiten direlako halakoak. Asteazken honetan, aurtengo bigarren ontzia itsasoratu dute, Erandion (Bizkaia), Murueta ontziolaren plataformatik. Barkua erabiliko da erregai likidoak garraiatzeko eta itsaso zabalean dauden ontziak hornitzeko: Bahia de Levante du izena, eta 92,5 metro luze eta 18 metro zabal da, eta 7.800 metro kubikoko edukiera du. Muruetak Mureloil enpresarentzat egin du; Mureloilek Bilbon du egoitza soziala, baina Algecirasko portutik (Espainia) aritzen da.

Itsasontzi berriak berezitasun bat dauka: propultsio sistema hibridoa erabiltzen du, gasoliokoa eta elektrikoa, eta baterien bidez energia biltegiratzeko sistema bat erabiltzen du. Muruetak azpimarratu duenez, erregaiak garraiatzeko Europan eraikitako lehen ontzi hibridoa litzateke.

Ontzi berria aurtengo abenduan jasoko du armadoreak. Gaurko ekitaldian parte hartu dute Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapenerako sailburuak eta Repsol, Cepsa, Trafigura, Nyala eta Stenaoil enpresetako arduradun batzuek, besteak beste.

Euskal ontziolek urtarrilean itsasoratu zuten aurtengo lehen barkua, hori ere Muruetarena: Groenlandiako armadore batentzat, ganba arrantzarako. Ontziolek dozena bat barku dituzte zorroan; kontratu gehienak pandemia garaian sinatu zituzten.

Garai onean

Azken 40 urteetan euskal ontziolek eraldaketa sakona izan dute, eta egun nagusi direnek —Murueta, Zamakona eta Balenciaga— beste neurri bateko helburuak dituzte. Arrantza industriarako ontzietan espezializatuta daude, baina barkurik ez dute egiten ia bertako armadoreentzat, Bizkaiko golkoko ontzidia azken urteetan berritu egin delako ia osorik. Europa iparralderako egiten dituzte bereziki; izokina, bakailaoa eta atuna itsasoan bertan prozesatu eta garraiatzeko, batez beste 70 bat metro luze eta 20 metro zabal direnak. Azken urteetan offshore-aren merkatuaren atea ere zabaldu dute: itsasoko haize erroten plataformak egiteko, eta horiek instalatzeko barkuak egiteko.

Euskal Herriko ontzigintza sektorearen ekoizpen ahalmena ez da beste garai batekoa; Bizkaiko ontziola handiek frankismoan bizi izan zuten urrezko aroa. Egun, Erresuma Batukoen pare daude, Portugalgoen eta Greziakoen gainetik, baina oso urruti dago Europako ekoizle nagusietatik —Italia, Alemania, Finlandia eta Herbehereak—. Euskal ontziolen lehiakide nagusiak Europan daude, eta, bereziki, Turkian. Baina ontziolen sektoreak nonbaiten pisua baldin badu, hori Asian da: Txina da, alde handiz, munduko ekoizlerik handiena. Haren eraginpean egotearen ondorioz, Vietnamek eta Bangladeshek jauzi handia egin dute azken urteetan, bereziki Euskal Herrian egiten diren moduko ontzietan.

Horri beste arazo batzuk gehitu behar zaizkio. Euskal ontziolak aspalditik ari dira ohartarazten lana badagoela, baina eskulana kanpotik ekarri behar dutela, behargin kualifikaturik ez dagoelako, maila guztietan, ez ingeniaririk, ez peoirik.


Sailkapenaren isla izan da

Summary: Sailkapenaren isla izan da. Osasunak galdu egin du Sadarren, Real Madrilen aurka, eta eten egin zaio etxeko bolada ona. Gorritxoek izan dituzte beren aukerak, baina bisitariak nagusi izan dira zelaian.

Nahia eta ahala ez dira bat eta bera. Osasuna saiatu da kontrarioa estu hartzen, baina esku hutsik geratu da Real Madrilen aurkako partidan. Gorritxoek galdu egin dute Sadarren (1-3). Espainiako ligako liderra nagusi izan da Iruñean; eskura du garaikurra, eta agerian utzi du horren zergatia: ahal handia duen talde bat da. Bisitariak bi golen aldeaz nagusitu dira. Etxekoak garaipen gosez zelairatu dira, baina norgehiagokak aurrera egin ahala gailendu da lehen sailkatua. Sailkapenaren isla izan da neurketa; Osasuna eroso dago, bederatzigarren, baina zenbait koska gorago dago Real Madril.

Halere, kikiltzeko asmorik gabe zelairatu da Osasuna, eta bizi hasi da neurketa. Gorritxoek bisitariak lotzeko hautua egin dute lehen minutuetan, jokatzeko tarte gutxi uztekoa. Bi taldeek eduki dute baloia, eta arerioaren atera egin dute. Osasuna ondo kokatuta atera da. Goialdeko presioak eta lerro arteko jokoak eman dio horretarako modua, hein batean. Neurketa kontrolpean izango luke arerioa beste bat izango balitz.

Izan ere, Real Madrilen joa izugarria da, eta zirrikitu txikia behar du gola sartzeko. Agerian utzi du hori hamabigarren minutuan. Zelai erdiko falta batean, Marco Asensiok laburrean jokatu du, Dani Ceballosekin, eta hark Karim Benzemari jaurti dio baloia. David Alabak frantziarraren pasea jaso, eta bigarren saialdian egin du gola. Hasi eta gutxira, Osasunari maldan gora jarri zaio neurketa.

Iruindarrek berehala erreakzionatu dute, ordea. Gola hasi eta minutu bakarrera lortu du berdinketa. Jon Moncayolak norabide aldaketa batekin sortu du arriskua, lehendabizi, eta hark Chimy Avilari emandako baloia erdiratu egin du argentinarrak, Ante Budimirrekin jokatuz. Aurrelari kroaziarrak ez du hutsik egin, 14. minutuan: 1-1. Avilak lan handia egin du lehen zatian.

Markagailua orekatu arren, gutxika-gutxika baloi jabetza handiagoa izan du Real Madrilek, eta minutuek aurrera jaun eta jabe izan da zelaian. Osasunakoak ez dira estutu, haatik; atzeko lerroan sendo aritu dira lehen zatian, eta erasoan arriskua sortu dute. Budimirrek bigarren gola ere ere sartu du, 31. minutuan, baina epaileak baliorik gabe utzi du, marrazainari jaramon eginda. Azti ibili da albokoa jokoz kanpokoa adierazteko garaian.

Hortik aurrera, bisitariek agindu dute atsedenaldira artean, eta neurketa eten aurreko jokaldian eskuratu dute saria. 44. minutuan bigarren gola sartu du Asensiok, Sergio Herreraren alderatze bat baliatuta. Unerik okerrenean ailegatu da espainiarren bigarrena.

Sergio Herreraren geldiketak

Bigarren zatian ere Real Madrilek izan du jokoaren gidaritza, eta sarri gerturatu da Osasunaren areara. Ezker hegaletik antolatu ditu erasoko jokaldiak, eta etxekoek lanak izan dituzte kontrarioak geldiarazteko. Hala, epaileak bi penalti adierazi ditu Carlo Ancelottiren taldearen alde; lehendabizikoa, 52. minutuan, Chimy Avilak baloia eskuz jo duelako, eta bigarrena Rodrygori egindako sarrera batengatik. Benzemak jaurti ditu biak, baina alerik ez du sartu. Hobe esanda, Sergio Herrerak geratu ditu biak. Osasunako atezainak birritan asmatu du Benzemaren asmoa, eta hauspoa eman dio bere taldeari.

Halere, Real Madrilek oldarkor segi du. Osasunak galdu egin du atzeko lerroko sendotasuna. Nekeak erasan ahala, zirrikitu gehiago utzi ditu defentsan. Bisitariek ez dute probestu, eta Jagoba Arrasateren taldeak aukera bakan batzuk izan ditu erasoan. Haiek baliatu ezinda geratu dira, eta penalti bat ere eskatu dute, nahiz epaileak eman ez. Neurketako azken unean, Real Madrilek hirugarrena egin du, Vinicius Juniorren bitartez (96. min.). Azkenerako, bisitariak nagusitu dira Sadarren, duin baina otzanago aritu den Osasunari gain hartuta.


Summary: 3.000 ukrainar baino gehiago etorri dira Euskal Herrira gerra hasi zenetik. Ukrainako errefuxiatuei harrera egiteko jarraipen mahaiak bilera egin du Eusko Jaurlaritzako Lehendakaritzan.

Otsailean Ukrainako gerra hasi zenetik, erbesteratu diren 3.000 ukrainar baino gehiago etorri dira Euskal Herrira asteotan. Herenegun, Nafarroako Gobernuko presidente Maria Txibitek jakinarazi zuen 1.200 bat ukrainar etorri direla Nafarroara, eta, gaur, Jaurlaritzak azaldu du 2.000tik gora direla Arabara, Bizkaira eta Gipuzkoara heldu direnak.

Ukrainako errefuxiatuei harrera egiteko jarraipen mahaiak bilera egin du Eusko Jaurlaritzako Lehendakaritzan. Eusko Jaurlaritzaren izenean, hauek izan dira bertan: Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako Saileko arduradunak; Segurtasun Sailekoak; Lurralde Plangintza, Etxebizitza eta Garraio Sailekoak; eta Trantsizio Sozialaren eta 2030erako Agendaren Idazkaritza Nagusiko arduradunak. Era berean, Espainiako Gobernuaren ordezkariek eta Zehar Errefuxiatuak, CEAR, Gurutze Gorria, ACCEM, Ellacuria fundazioa eta Caritas erakundeetako ordezkariek ere parte hartu dute.

Ikusi gehiago: «Oso emakume kementsuak dira hauek»

Lide Amilibia Gizarte Politiketako sailburuordeak azaldu duenez, nazioarteko babesa eskatu dutenak 1.800 dira, eta osasun txartela eskatu dutenak, 1.500 bat. 422 ume eskolatu dituzte: «Nahikoa egoera egonkorra daukagu». Aurreikuspenei dagokienez, Jaurlaritzak ez du espero errefuxiatu olderik iritsiko denik, baina Amilibiak gaineratu du hala gertatuko balitz ere Jaurlaritza prest dagoela horri aurre egiteko.

Jaurlaritzak martxan jarri zuen harrera plan bat; hura apirilarekin amaituko da, eta datorren astean erabakiko dute plan hori berritzen duten edo orain artekoa luzatzen duten.


Summary: Azovstal altzairutegiko erasoaldia bertan behera uzteko agindu du Putinek. Lantegiaren ingurua itxiko dutela esan du, «eulirik ere» sartu edo atera ez dadin; Errusiako eta herri errepubliketako soldaduak han sartzea «ezin burutuzko ekintza» dela erantsi du. 2.000 soldadu ukrainar daude han lur azpiko tuneletan. Gerra hasi zenetik, hiru ukrainarretik batek utzi du bere etxea.

Mariupolen geratzen diren erresistentzia gune bakarrenetako bat da Azovstal altzairutegia, hiriaren hego-ekialdean kokatua. Errusiako armadak eta Donbassko herri errepubliketako soldaduek duela zenbait aste inguratu zuten, eta aste honetan bukatu da altzairutegia husteko ukrainar soldaduei egin zieten ultimatuma. Erasoaren zain zeuden guztiak, baina gaur goizean Putinek erasoaldia bertan behera uzteko agindu du: «Industrialadean sartzeko agindua ez da egokia, eta bertan behera uzteko eskatzen dut», esan du Errusiako presidenteak, Sergei Xoigu Defentsa ministroarekin egin duen bileran. Interfax albiste agentziaren arabera, soldadu eta ofizialen bizitzak babestu behar direla argudiatu du Putinek.

Putinek dio Mariupol «askatzeko» operazioa arrakastatsua izan dela, eta Xoigu zoriondu du. Otsail bukaeratik setiatu dute hiri hori Errusiako tropek, eta kalez kale aritu dira borrokan ukrainarrekin. Gerra aurretik 500.000 biztanle zituen Mariupolek, eta uste da 150.000 inguruk hiria utzi dutela. Azovstal altzairutegia da errusiarrek kontrolpean hartu ez duten eremu bakarra. Iturri batzuen arabera, 2.000 soldadu ukrainar daude altzairutegian gotortuta, eta, Ukrainako Gobernuak gaur azaldu duenez, mila bat zibil eta 500 bat soldadu zauritu ere badaude han.

Europako altzairutegirik handiena

Hamar bat kilometro koadroko eremu industrial handi bat da Azovstal, Europako altzairutegi handienetako bat, eta lur azpiko tunelez, lantegiz eta era guztietako azpiegituraz josita dago. Aurreko asteetan ere borrokan ibili dira eremu horretan, eta txikituta dago. Eremu horretan borroka bat hastea gaitza izan zitekeen, eremuaren beraren zailtasunagatik eta ukrainarrek erresistentzia gogorra egin dezaketelako.

Azov batailoiko soldaduak dira Azovstalen gotortuta daudenetako batzuk. 2014 eta 2022 artean ezagun egin dira, Donbasseko gerran izan duten parte hartzearengatik. Eskualde horietan gerra krimenak egitea egotzi izan zaie, eta baita joera ultraeskuindarrak aterpetzea ere. Ukrainako armadako 36. batailoiko soldaduak ere badaude han. Horiek dira Mariupolen borrokan jarraitzen duten indar ukrainar bakarrak orain.

Hortaz, Putinek gaur adierazi du ez dagoela beharrik altzairutegira sartzeko, inguru hori itxi egingo dutelako «eulirik ere» sartu edo irten ez dadin: «Ez dago beharrik katakonba horietan sartu eta eraikin industrial horien artetik lurrean arrastaka ibiltzeko». Erasoaren asmoa utzi eta altzairutegia setiatzeko asmoa du, beraz, barruan daudenak errendi daitezen. Ukrainarrei armak emateko eskatu die, eta, horren truke, nazioarteko legeek dioten moduan hartuko dituztela esan du.

Altzairutegia husteko negoziazio eske

Putinen adierazpenen berri izan aurretik mintzatu dira Azov batailoiko kideak, goizean goiz. Sviatoslav Palamar batailoiko komandanteetako batek adierazi du ez daudela errenditzeko prest, baina prest leudekeela altzairutegitik ateratzeko, beste batek gibelatze hori behatuko balu eta armatuta irten ahalko balute. Errusiak armak entregatzeko egindako eskariari ezezkoa erantzun diote, eta segurtasun bermeak eskatu dituzte. «Egoera zaila da, kritikoa», esan du.

Mikhailo Podoliak Ukrainako Gobernuaren ordezkariak, berriz, Moskuri eskatu dio Mariupoli buruz negoziatzera esertzeko, altzairutegia husteko baldintzei buruz hitz egiteko. Irina Verextxuk Ukrainako lehen presidenteordeak nazioarteko komunitateari adierazi dio korridore humanitario bat «premiazkoa» dela Azovstalen. Altzairutegian dauden mila zibilak eta 500 soldadu zaurituak gaur bertan atera behar direla ziurtatu du. Nazioarteko komunitateari eskatu dio horretan jartzeko indarra orain.

Atzo lau autobus atera ziren giza korridorea baliatuz, eta gaur beste hiru autobus iritsi dira Zaporizhzhiara Mariupoldik. Polemikarik ez da falta izan, hala ere: agintari ukrainarrak salatzen ari dira giza korridoreak ez direla funtzionatzen ari, indar armatu errusiarrek oztopatzen dituztelako.

Hiri estrategikoa inbasiorako

Mariupol hiri estrategikoa bihurtu da Errusiaren inbasioarentzat, eta ekonomikoki eremu garrantzitsua da gainera —gerraren aurretik, han ekoizten zen Ukrainaren barne produktu gordinaren %5—. Azov itsasorako irteera guztiak eta Itsaso Beltzeko portu nagusiak —Odesa ez besteak— kontrolatuko lituzke Errusiak, Mariupol bereganatuta. Gainera, Donbassko eskualdeak eta Krimea lurrez lotzeko aukera emango lioke Errusiari —Krimea bakartuta egon da 2014tik, Errusiak anexionatu zuenetik—.

Mariupol eskuratuta, Ukrainaren hego-ekialdea kontrolatzeko lanaren parte bat egina luke Moskuk, herrialdea bitan zatitzeko estrategiari jarraituz. Aste honen hasieran, Sergei Lavrov Errusiako Atzerri ministroak adierazi zuen gerra «beste fase batean» sartu zela: Ukrainaren ekialdea kontrolatzeko fasean, alegia. Kiev utziz geroztik, han bildu ditu tropak Moskuk, eta azkeneko egunetan bonbardaketak eta erasoak handitu ditu Ukrainaren ekialdean. Gaur goizaldean bertan, Kharkiven eraso handiak egin dituztela jakinarazi dute. Gauean, guztira, 1.000 bat misil eta lehergailu jaurti ditu Errusiak Ukrainara. Luhansk eskualdeko lurren %80 kontrolpean dituztela ere esan dute errusiarrek —gerraren aurretik probintziaren %60 kontrolatzen zuen herri errepublikak—.

Errusiak Ukrainari bakea adosteko beste proposamen bat helarazi ondoren iritsi da erasoaldia eteteko erabakia. Besteak beste, proposatu du Ukrainak estatus neutrala izatea, Krimea Errusiaren parte dela aitortzea, Donetskeko eta Luhanskeko herri errepubliken independentzia onartzea, eta errusiera berriz ere hizkuntza ofizial bilakatzea. Mikhailo Podoliak Ukrainako negoziazio buruak esan du Moskuren eskariak jaso dituztela, eta aztertu egingo dituztela.

Laguntza militar gehiago mendebaldetik

Joe Biden AEBetako presidenteak iragarri du arma gehiago gehiago emango dizkiola Ukrainari: 735 milioi euroko gastua egingo du. Arma astunak, lehergailuak, munizioa eta droneak emango dizkie ukrainarrei, besteak beste. Espainiak eta Danimarkak ere Ukrainako Gobernuari arma gehiago emango dizkiotela iragarri dute gaur. Kieven izan dira Pedro Sanchez Espainiako presidentea eta Mette Frederiksen Danimarkako lehen ministroa gaur, eta Volodimir Zelenskirekin elkartu dira. Espainiak 200 tona arma igorriko ditu; Danimarkak, 80 milioi euroren balioa dutenak.

Alemaniak, berriz, Ukrainari arma astun eta ibilgailu militar gehiago azkar emateko zailtasunak dituela adierazi du gaur. Christine Lambrecht Defentsa ministroak, hortaz, proposatu die Europa ekialdeko estatuei emateko baliabide militar horiek Ukrainari, gero Alemaniak emango dizkielako trukean estatu horiei. Ukrainari baliabide militarrak ahalik eta azkarren emateko modu egokiena iruditzen zaio hori Berlini.

Bidenek, bestalde, zalantzan jarri du Errusiak Mariupol kontrolpean ote duen. «Mariupol guztiz erori den ebidentziarik ez dago». Iragarri du Errusiako itsasontziei debekatu egingo dietela AEBetan porturatzea.

Letoniako eta Estoniako parlamentuek, berriz, gaitzetsi egin dute Ukrainaren inbasioa, eta «genozidio ekintzatzat» jo dituzte Errusiaren ekintzak. Moskuk, hain justu, bi herrialde horietako eta Lituaniako kontsulatuak itxiarazi ditu; San Petesburgon dituzte egoitzak. Hiru herrialde baltikoak NATOko kide dira.

Bost milioi iheslari

Ukrainako herritarren %12 inguruk utzi dute herrialdea, otsailaren 24an gerra hasi zenetik. 5,1 milioi pertsonak ihes egin dute. Herrialdean bertan ere etxea utzi dute beste askok, kanpora ihes egin ez arren: 7,7 milioi pertsona inguru direla uste dute. Hortaz, hiru ukrainarretik batek beren etxea utzi dute bi hilabeteotan.


Summary: Le Penen moderazio saiakerak huts egin du Macronekin izan duen eztabaidan. Hautagai ultraeskuindarra 2017an baino hobeto aritu da, baina ez du lortu egunotako joera aldatzeko garaipenik, presidenteak ez baitio tarte handirik utzi argudiatzeetan.

Emmanuel Macronen eta Marine Le Penen arteko eztabaidaren hasieran, bi hautagaiak erosteko ahalmenaz eta Ukrainako gerraz aritu direnean, erabakigarria izan den estrategia bat erabili du Frantziako presidenteak. Macronek agintaldiko bilana defendatu behar du, baina berehala jarri da erasokor, ohikoa duen harrokeriarekin, eta Le Pen blokeatu egin du Errusiarekin duen «harremana» baliatuta. Agintariak herrialde horretako «boterearekiko menpekotasuna» egotzi dio eskuin muturrekoari, haren alderdiak Errusiako banku bati eskatu zion mailegua dela eta. Le Penek ez zuen espero argudio hori, eta deseroso nabaritu zaio erantzuterakoan.

Hautagai ultraeskuindarrarentzat, atzo gaueko eztabaidak kanpainako momentu erabakigarri bat behar zuen. 2017ko esperientzia txarraren ostean, Le Penek presidente izateko gai dela erakutsi nahi izan du aurten, eta, hein batean bada ere, hori egitea lortu du, hilabeteotan bere irudia zuritu baitu, eta diskurtso moderatuagoa erabili baitu —baita atzo ere—, nahiz eta haren programa betikoa izan. Presidentegai ultraeskuindarra duela bost urte baino hobeto aritu da aurten, baina, lehen zantzuen arabera, ez da nahikoa izan egunotako joera elektorala aldatzeko, askotan zalantzati agertu baita, eta Macronek ez baitio espazio handirik utzi argudiatzeetan.

Ziurrenik, eztabaidaren hasierak berak iragarri du aurtengoa ere ez zela Le Penen gaua izango: eskuin muturrekoari egokitu zitzaion hitz egiten hastea, eta hala hasi da, baina goizegi, lehen adierazpenak egin eta berehala programako sintonia jarri baitute. Goizegi mintzatu da, aurkezleek eztabaidako arauak azaldu aurretik. Macronek irribarre egin du orduan, ezer esan gabe.

Frantziako presidenteak lehen garaipen txikia lortu du ultraeskuindarraren hutsegite horrekin, eta hasieratik ikusi zaio esaten zuenaz oso konbentzituta. Ahozkoa ez den komunikazioari begiratzea besterik ez dago: lasaiago zegoela sumatu da, erosoago, bizkarra une oro eserlekuaren kontra zuela, eta, finean, horrek hainbatetan kritikatu dioten harrokeria eta nagusitasuna elikatu dizkio.

Eztabaidan, Macronek bestelako norabide bat hartu du 2017koarekin konparatuz gero. Duela bost urte, Le Penen kontrako botoa eskatu zuen, baina aurten ez, bere proiektuaren inguruan elkartzera deitu baitu. Frantziako presidenteak kanpainan iradoki du eskuin muturra deabrutzeak jada ez duela funtzionatzen, eta fronte errepublikanoa ez dela existitzen; logika horren barruan ulertzen dira Macronek atzo esandakoak.

Baita ez esandakoak ere, estatuburua ez baita ez arrazismoaz ez xenofobiaz aritu, nahiz eta Le Penen programako neurri asko izaera horretakoak diren; beste modu batera esanda: Macronen jarrerak ere lagundu du eskuin muturraren zuritzean, ez baitu Le Pen ultraeskuindartzat aurkeztu. Nahiago izan du haren gobernatzeko dohainak eta proposatzen dituen neurriak zalantzan jarri.

Duela bost urteko eztabaidaren aldean, aurtengoa kortesia handikoa izan da. Kortesia handiegikoa, beharbada: bi hautagaiak pozik agertu dira, «diziplinatuago» aritu direlako denbora errespetatzen, eta txantxak egiteko tartea ere izan dute.

Europako gaiak

Aurten, EB Europako Batasunaren aferak ez du hainbesteko garrantzia izan bi hautagaien arteko eztabaidan. Eta, halere, Frantziako presidenteak gustukoen duen rola izan du topaketan: EB «eta Ukraina» defendatzearena «Errusiaren aurrean».

Le Penek bere buruaz oso konbentzituta erantzun dio eraso horri, argudiatuta Ukrainako inbasioa ez dela onargarria, eta Macroni aitortu egin dizkio auzi horretan emandako pausoak. Baina berehala hartu du kolpea: Frantziako estatuburuak oroitarazi dio haren alderdiak, Batasun Nazionalak, neurri gehienen kontra bozkatu duela.

Hautagai ultraeskuindarra saiatu da bere burua defendatzen. Macroni erantzun dio antzeko jarrera duela Moskuri aurre egiteko estrategian, betiere desberdintasun batean arreta jarrita: ez zaiela Errusiako gasari eta petrolioari enbargoa jarri behar.

Le Penek berehala baliatu du gai hori bere proposamen bat helarazteko: «nazioen Europa» eratu nahi du Macronek defendatzen duen egungo talde komunitarioaren aurka. Baina, hor ere, ultraeskuindarrak zailtasunak izan ditu bere ideia azaltzeko, Frantziako estatuburuak oroitarazi baitio gainontzeko estatu kideen oniritzia beharko lukeela hori gauzatzeko. «Ez duzu zure proiektuaren izena esaten: EBtik ateratzea», erantzun dio Macronek.

Erretretaren auziak ere zeresana eman du, boto emaile ezkertiarren arreta bereganatu nahi izan baitute bi presidentegaiek. Le Penek berehala kritikatu du Macronen asmoa: «Injustizia jasanezin bat da erretreta 65 urtean ezartzea»; are, «basakeria sozial» horren aurka, ultraeskuindarrak proposatu du erretiroa 60 eta 62 urteren artean hartzea. Frantziako presidenteak berehala erantzun dio adina atzeratzeak «erretreten maila hobetzeko balioko» duela, baita horiek finantzatzeko ere.

Le Penek, orduan ere, ez du jakin ongi erantzuten, kontrako argudioak ematen, eta Macronek zalantza horiek baliatu ditu aurkariaren programaren finantzaketaz zalantzak helarazteko. Haserre erantzun dio orduan ultraeskuindarrak: «Ez eman nire programaren finantzaketari buruzko leziorik».

Oro har, Macron Le Pen baino hobeto aritu da, eta hautagai ultraeskuindarra, duela bost urte baino hobeto. Proposaturiko neurrien eta ikuspuntuak defendatzearen perspektibatik, Frantziako presidenteak irabazi du, baina ultraeskuindarrak Macronek baino hobeto konektatzen du ikus-entzuleekin, eta horrek herritar askoren arreta piztu du. Le Penek, baina, profil moderatua erakusteko saiakeran, uko egin dio kasu gehienetan erasotzeari, eta horrek ez du bere aldera mugitu balantza.

Finean, eztabaidak ez du ezer aldatu, eta egungo agintaria faborito da oraindik ere; hori bai, lehen itzulian Jean-Luc Melenchon ezkertiarraren alde bozkatu zutenen eta abstentzionisten esku dago dago orain igandeko emaitza.


Summary: Iazko martxoko turisten sarrerak halako bost egon dira aurtengoan. 232.815 gaualdi gehiago egin dituzte iazko martxoan baino Araba, Bizkai eta Gipuzkoako hoteletan, Eustaten datuen arabera. Nafarroan, nekazaritza turismoko aterpeak %87 bete dira Aste Santuan.

Turismoarentzat izan den oztopo handi hori izateari utzi dio koronabirusak, jakinarazi dituzten azken datuei erreparatuta. Eustaten arabera, iazko martxoko turisten sarrerak halako bost egon dira aurtengoan Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, eta kaleko paseo batean Donostian, Bilbon eta euskal kostalde osoan bertatik bertara ikus daitekeena kopuruz azaldu du euskal institutuak: aurtengo martxoan 232.815 gaualdi gehiago izan dira iazkoan baino. Nafarroan, berriz, Iberiar penintsulako nekazaritza turismorik sendoena edukita, aterpe horien %87 egon dira beteak Aste Santuko egunetan. Sektoreak izan duen itolarria atzean geratzen hasi da, beraz.

Gauzak horrela, martxoan, hoteletako sarrerak %132,5 gehitu dira, eta, gaualdiak, %146,5, urte arteko tasan. Guztira, 209.119 sarrera egon dira Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, eta 391.781 gaualdi. 2021eko martxoan, 89.930 sarrera eta 158.966 gaualdi izan ziren. Atzerritarren sarrerak %31,6 izan dira, eta gaualdiak, %32,9; ehuneko hori askoz ere handiagoa da, ordea, Espainiatik eta Kataluniatik etorritakoak ez baititu atzerriko multzo horretan sartzen Eustatek. Duela urtebete, euskal institutuak zenbatzen dituen atzerritarren sarrerak %14,7 izan ziren soilik, eta gaualdiak, %16,2.

Bistan denez, barne turismoa da nagusi oraindik ere turismoaren alorrean, baina, koronabirusak atzera egiten duen heinean, Iberiar penintsulatik haragoko bisitari gehiago iristen ari dira, eta horrekin batera turismoaren sektorea suspertuz doa. Eragileek hobetu egingo dituzte udara begirako aurreikuspenak, aurtengo Aste Santu biziaren ondoren.

Horiek horrela, Araban izan dira hotel establezimenduetako hileko sarreren %14,6, Bizkaian %43,7, eta Gipuzkoan %41,7. Gaualdiei dagokienez, Araban 58.902 izan dira, gaualdi guztien %15,0; Bizkaian 171.384 izan dira (%43,7), eta Gipuzkoan, 161.495 (%41,2). Hiru lurraldeetan, hala sarrerak nola gaualdiak nabarmen igo dira, eta atzerriko turistenak nabarmentzen dira. Gipuzkoan igo da gehien gaualdien kopurua (%161,3), gero Bizkaian (%152,2) eta azkenik, Araban (%101,6). 2022ko martxoko batez besteko egonaldia 1,87 egunekoa izan da; hau da, 2021eko hilabete berean lortutakoa (1,77 egun) baino luzeagoa.

Betetze maila

Araba, Bizkai eta Gipuzkoako martxoko okupazio maila %40,3ra iritsi da establezimenduen gaitasun osoa aintzat hartuta, eta % 50,2ra gelen arabera neurtuta. 2021eko martxoarekin alderatuta, hazkundeak %17,9 eta %19,9koak izan dira, hurrenez hurren. Errentagarritasuna, eguneko batez besteko tarifaren bidez neurtuta, 73,24 eurokoa izan da. Lurraldeari dagokionez, balioak antzekoak dira: Araban, 71,55 euro; Bizkaian, 73,55 euro; eta Gipuzkoan, 73,54 euro. Hiriburuen arabera, berriz, 86,11 eurokoa izan da Donostian, 76,98 eurokoa Bilbon, eta 62,97 eurokoa Gasteizen.

Aste Santuko datu zehatzak ezagutzeko, apirileko datuei erreparatu beharko zaie, hilabete barru ematen dituenean Eustatek, baina dagoeneko begien bistakoa da iazkoaren oso gainetik egongo dela. Nafarroan, esaterako, landa turismoko sektorean %87koa izan da okupazio maila. Bisitarien erdiak baino gehiago (%52) familian etorri dira; %36,6, bikote gisa; eta %11,1, lagunartean.

Kataluniatik iritsi dira turista gehienak Nafarroako landa turismoko etxeetara: iritsitako guztien %65 ia. Beste lurraldeetako euskal herritarrak dira hurrenak zerrendan, baina Madrildik ere asko heldu dira. Iberiar penintsulatik bestekoak gutxi etorri dira, eta batez ere ingelesak izan dira.

Edonola ere, iazko Aste Santuko erreserbak halako bi izan dira aurtengoan. Iazkoan %49koa izan zen okupazio maila. Izan ere, 2022ko Aste Santuko kopuruak %1 handiagoak izan dira pandemia aurreko azken Aste Santukoak baino, 2019koak baino alegia. %86koa izan zen okupazio maila orduan landa turismoko establezimenduetan.

Horrez gain, Nafarroako Kanpin Elkarteak jakinarazi du bungalow aterpeen okupazio maila %90 eta %95 artekoa izan dela. Lursailak, berriz, kanpin dendak eta karabanak jartzen dituzten sailak alegia, %80 inguru bete dituzte Nafarroako kanpinek. Gainera, aurten, sanferminak ospatu egingo dira bi urteko etenaldiaren ondoren, eta hotelek bultzada sumatuko dute Iruñean eta inguruetan.


Summary: Eurogunean inoizko inflazio tasarik handiena erregistratu da: %7,5. Martxoan beste 1,5 puntu igo da. Ukrainako gerraren ondorioz energiaren prezioak garestitu izanak eragin du igoera.

Euroguneko inflazio tasa %7,4ra igo zen martxoan: aurreko hilean baino 1,5 puntu handiagoa izan da, Eurostat estatistika erakundeak ostegun honetan jakinarazi duenez. Urtebete lehenago, %1,3koa zen. Eurostaten serie historikoan inoiz izan den inflazio tasarik handiena da.

Ukrainako gerrak, nola ez, eragin zuzena izan du kontsumo gaien garestitze orokor horretan. Gas garestiaren ondoriozko argindar garestiak gorantz zekarren inflazioa, baina, gerrarekin, adibidez petrolioa eta ondorioz erregaiak modu ikusgarrian garestitu dira azken urtean: atal horretan 4,36 puntuko igoera izan da —iaz baino %45 inguru garestiagoa da energia—. Neurri apalagoan igo dira zerbitzuen prezioak (+1,12 puntu); elikagaienak, alkoholarenak eta tabakoenak (+1,07 puntu); eta industria ondasun ez-energetikoenak (+0,90 puntu).

Horiek hala, eta hil hasieran aurreratutako datuaren arabera, %3an kokatuko litzateke azpiko inflazioa; alegia, elaboratu gabeko elikagaiak eta energia gaiak —aldakorrenak izan ohi direnak— kanpoan uzten dituena.

Hego Euskal Herrian, %9,6 Herrialdeen arabera, Lituanian handitu da gehien inflazioa ( %15,6koa da ); ondoren, Estonia ( %14,8) eta Txekia ( %11,9) daude. Tasarik txikienak Maltan ( %4,5), Frantzian ( %5,1) eta Portugalen (%5,5) erregistratu ditu Eurostatek. Tartean dago, besteak beste, Espainia (%9,8). Hego Euskal Herrian %9,6koa izan zen martxoan, INE Espainiako Estatistika Institutuaren arabera.

Europako Banku Zentralak ezarritako %2 inguruko helburutik oso gora dago inflazioa, eta ez da aurreikusten laster tasa horretara hurbiltzea, energien prezioetan ez baita jaitsierarik espero. Horri aurre egiteko, interes tasak igotzeko asmoa agertu du banku zentralak.

Horrekin bat datoz Nazioarteko Diru Funtsa eta Munduko Bankua, eta neurria «uste baino azkarrago» hartu beharko dela azpimarratu dute. Asteon argitaratutako txostenean ohartarazi dute ez dutela espero aurten inflazioa %5,5etik jaistea ekonomia aurreratuetan, eta %8,7tik gorabidean eta garabidean direnetan. Eta adierazi dute horrek munduko ekonomiaren moteltzea ekarriko duela, gutxienez 2026ra arte.


Summary: ETAren atentatuak gizateriaren aurkako krimen gisa ikertzea iradoki du Europako Parlamentuak. PETI batzordearen txostenak argitu gabeko hilketei egin die erreferentzia. PSOE aurka agertu da, argudiatuta ez dela legezkoa.

Europako Parlamentuko PETI Eskaera Batzordeak Espainiako erakundeei eskatu die ETAren argitu gabeko atentatuen «ikerketa berritu, zehatz eta sakon bat» egiteko. Aldeko 27 botorekin, kontrako hirurekin eta beste horrenbeste abstentziorekin egin du. Horretarako, atentatuak «gizateriaren aurkako krimentzat» jotzeko aukera mahai gainean jartzeko eskatu du, baita 2004tik atzerako kasuetan ere. Puntu horrek, ordea, ez du PSOEren babesa jaso.

Ekintzen «preskripzioen» inguruan, txostenak Espainiari eskatzen dio ez dezala halakorik kontuan hartu ikerketak egiteko garaian. Argudiatu dute behin ikerketa amaituta zehaztu beharko litzatekeela, eta ebazpen horren berri eman biktimei. Are gehiago, «zigor zuzenbidearen aukera interpretatibo guztiak agortzeko» eskatzen du txostenak, eta horien artean aipatzen du atentatuak gizateriaren aurkako krimen gisa tipifikatzeko aukera, ez daitezen preskribatu. Izan ere, argitu gabeko hilketa gehienak 1970eko hamarkadan eta 1980koaren hasieran egindakoak dira, eta, ondorioz, preskribatuta daude.

Gizateriaren aurkako krimenen tipifikazioa ez zen Espainiako Zigor Kodera txertatu 2004ra arte. Legediaren arabera, ez du atzerako eraginik, eta, beraz, ezin da tipifikazio hori erabili urte hura baino lehen gertatutako kasuetan. Hala argudiatu dute Espainiako auzitegiek, bai ETAko kideen aurkako auziak irekitzeko garaian, bai frankismoko eta trantsizioaren lehen urteetako estatu krimenak ikertzerakoan. Hala, PSOEk zuzenketa baten bidez eskatu du puntu hori txostenetik kanpo uzteko: «Ulertzen dugu biktimen eskaera, baina beharrezkoa da legearekiko errespetua sustatzea, eta gizateriaren aurkako krimenak atzerako eraginez aplikatzeko ezintasunaren jakitun egotea». Ez du, ordea, gehiengoaren babesa jaso.

Ez da hura Cristina Maestre sozialistak aurkeztutako zuzenketa bakarra; denera hamabost izan dira. Besteak beste, proposatu du Espainiako botere legegileari «iradokitzea» lege moldaketak egiteko, euskal presoek espetxe onurak lortu ahal izateko atentatuak argitzen lagun dezaten. Txostena, baina, gogorrago mintzo da, eta instituzioei eskatzen die espetxe onurak eta laguntza «lotzeko».

Txostenak atentatuen «ustezko egile intelektualen» aurka egiteko ere eskatzen dio Espainiari, berriz ere «zigor zuzenbidearen interpretazio aukerak agortzeko» esanez. Hala, argitu gabeko atentatu bakoitza gauzatu zenean ETAren buruzagitzan zeuden kideak ikertzearen alde egin du. Horrek bat egiten du Espainiako Auzitegi Nazionalak azken hilabeteetan erakutsi duen jarrerarekin. Dignidad y Justicia elkartearen salaketei men eginez, tramiterako onartu ditu ETAren buruzagi ohien aurkako zenbait kasu. Molde bereko kasu baten gaineko informazioa emateko ere exijitu dio auzitegiari Ciudadanoseko eurodiputatu Maite Pagazaurtunduak aurkeztutako zuzenketa batek: Garikoitz Aspiazu, Mikel Carrera eta Angel Iriondo gizateriaren aurkako krimenengatik ikertzearen ingurukoa.

Era berean, baina PSOEren babesik gabe, argitu gabeko atentatuen biktimen inguruko txosten bat egiteaz arduratuko den batzorde bat eratzeko eskatzen dio estatuari; jurista talde batek osatuko luke. Auzitegi Nazionalari, berriz, exijitzen dio biktimei azaltzeko zein den kasu bakoitzaren egoera prozesala, «argitzeko zergatik dagoen hainbesteko inpunitatea ETAren delituei dagokienez».

Euskal presoen ongietorriak ere aipatzen ditu txostenak. «Espetxetik ateratako terrorista kondenatuen gorazarre publikoak» eragozteko lan egiteko eskatzen dio Espainiari, eta «ekintza terrorista zehatzen apologia» delitu gisa tipifikatzeko beharrezko mekanismoak sortzeko. Haren arabera, halako ekintzek biktimen «beste biktimizazio bat» eragiten dute.

Txostenaren jatorria Dignidad y Justicia elkarteko abokatu Miguel Angel Rodriguezek eginiko eskaeran dago. «ETA erakunde terroristak egin eta oraindik argitu gabe dauden 379 hilketen» inguruko ikerketa bat egiteko eskatu zuen hark, eta, hari erantzunez, europarlamentari talde bat Euskal Herrian eta Espainian izan zen azaroan. Besteak beste, Espainiako justiziako eta polizia indarretako kideekin bildu ziren, baita biktimen elkarte batzuekin ere. Bidaia hasi aurretik, PETI batzordeko presidenteorde Tatjana Zdanokak salatu zuen hura prestatzeko prozesua «kontraesanez betea» egon zela, eta uko egin zion parte hartzeari. Besteak beste, PPko eurodiputatu eta batzordeko presidente Dolores Monserratek izan zuen rola salatu zuen.


Summary: Ahozko epaiketa hasi dute lekuko gisara Voxen galderei erantzuteari uko egin zion parlamentari baten aurka. Eulalia Reguant CUPeko parlamentariak buruzagi independentisten kontrako epaiketan egin zion uko erantzuteari, eta argudiatu zuen «eskuin muturrekoa, matxista eta xenofoboa» dela Vox.

Espainiako Auzitegi Goreneko magistratu Carmen Lamelak agindu du ahozko epaiketa abiatzea Eulalia Reguant CUPeko parlamentariaren kontra. Desobedientzia larria leporatzen dio fiskaltzak, 2019ko otsailaren 27an, Kataluniako buruzagi independentisten kontrako epaiketan, lekuko gisara uko egin ziolako Voxen galderei erantzuteari. Herri akusazio gisara aurkeztu zen alderdi hori auzian, eta Reguantek argudiatu zuen «eskuin muturrekoa, matxista eta xenofoboa» dela.

Fiskaltzak lau hilabeteko espetxe zigorra eskatu du Reguantentzat, eta epe horretan botoa emateko eskubidea kentzea ere bai. Lamelaren autoak hamar egun eman dizkio defentsa egiteko eta frogak aurkezteko. Auzitegi Gorenaren bigarren aretoak erabakiko du auzia. Ahozko epaiketa hasteko, Lamelak argudiatu du Reguantek bazekiela bere erabakiak zer ondorio izan zitzakeen, eta hala aitortu zuela epaiketan.

Gorenak 2.500 euroko isuna jarri zion Reguanti ez deklaratzeagatik, eta Daniel Amelang haren abokatuak dio horrek esan nahi duela ez zuela deliturik egin: «Delitua izan balitz, ezingo zioten isunik jarri». Lamelak, ordea, bere autoan azaldu du legeak 200 eta 5.000 euro arteko isun bat ezartzen duela lekuko gisa deklaratzeari uko egiten dionarentzat, eta erabaki horri eutsiz gero desobedientzia larriaren delitua leporatu dakiokeela bigarren neurri gisara. Reguantek dio kasua hori dela.

CUPeko ordezkariaren asmoa da epaiketan nabarmentzea Vox alderdi matxista eta xenofoboa dela, eta horri ez erantzutea «adierazpen askatasuneko ekintza bat» dela, «herri akusazioak ezarritako [Voxek eskatu zuen lekuko gisara deklaratu zezala] rol diskriminatzaileari eta nagusitasun abusuari izkin egiteko betebehar moral bat».


Summary: Tresna elektrikoen plastikoak birziklatzeko planta bat egin nahi dute Zallan. Indumetal Recyclingek 8 milioi euroko inbertsioa iragarri du. Eusko Jaurlaritzaren ingurumen baimenaren zain dago.

Indumetal Recyclingek iragarri du 8 milioi euro inbertitu nahi dituela Zallan (Bizkaia) tresna elektriko eta elektronikoen material plastikoa birziklatzeko planta bat eraikitzeko. Urtean 15.000 tona hondakin tratatzeko ahalmena izango luke. Enpresak jakinarazi duenez, eraikuntza lanak aurten hasiko ditu, eta espero du 2023ko lehen hiruhilekorako martxan egotea. Enpresak azaldu duenez, plantak Zallako Udalaren lizentzia du, bai eta Uraren Euskal Agentziaren baimena ere, industrialdean jarduera instalatzeko beharrezkoa dena, zonak uholde arriskua izan baitezake. Martxan jartzeko, dena den, Eusko Jaurlaritzak hondakin ez-arriskutsuak tratatzeko ematen duen ingurumen baimen bateratua beharko du.

Konpainiak nabarmendu duenez, fabrikan arriskutsuak ez diren plastikoak soilik tratatuko dituzte, eta jarduerak ez du isurketarik eragingo. Tresna elektriko eta elektronikoetatik plastikoa bereizteko prozesutik plastiko mota desberdinak atera eta sailkatuko dituzte, gero industria sektoreetara itzultzeko.

Susmopean

Indumentalek Erandion du egoitza (Bizkaia), eta Industrias Reunidas Minero-Metalurgicas enpresan dauka jatorria. Frankismo garaian itxi zuten, kutsaduragatik, eta 1984an berriro jarri zuten martxan, industria hondakinetan espezializatuta. Gaur egun, bi planta ditu Bizkaian, bat Madrilen, bat Andaluzian, eta beste bat Bartzelonan; horietako batzuk, FCC eta Endesarekin sozietatean. Erandioko planta ikerketapean egon zen 2018an, kutsaduragatik.


Summary: EH Bilduk Espainiako Gobernuari ohartarazi dio espioitzen auzian duen jarrerak ondorioak izan ditzakeela. Espioitza jasan duten indar politiko guztiekin bildu da Kataluniako Generalitateko presidentea, eta EAJrekin ere telefonoz hitz egitekoa da. Espainiako Gobernuak esan du ez daukala zerikusirik espioitzarekin.

Hautsak harrotu ditu Kataluniako eta Euskal Herriko independentistei egindako espioitzak. Atzo, gertatutakoa argitzeko ikerketa batzorde bat eratzeko eskatu zuten EAJk, EH Bilduk, Unidas Podemosek, ERCk, JxCk, PDeCATek, CUPek, Mas Paisek, BNGk eta Compromisek Espainiako Kongresuan, eta gaur jarraipena izan du auziak: Pere Aragones Kataluniako Generalitateko presidentea Pegasus sistemaren bidez zelatatutako indar politikoekin bildu da, Madrilen: EH Bildurekin, ERCrekin, JxCatekin, PDeCATekin eta CUPekin egin du bilera. EH Bilduko Mertxe Aizpuruak eta Gorka Elejabarrietak parte hartu dute. Gainera, EAJko Aitor Estebanekin telefonoz hitz egitekoa da Aragones, eta Unidas Podemosekin ere elkartuko da.

Aizpuruak adierazpenak egin ditu bilera amaitutakoan. Ikerketa batzordea sortzea «nahitaezkoa» dela berretsi du, baita «beste neurri batzuk» hartzea ere, «oso larria» baita gertatutakoa. Eta Espainiako Gobernuari zuzendu zaio: «Gobernuak ezin du albo batera begiratu». Halaber, haren erabakiek ondorioak izan ditzaketela ohartarazi dio: «Gobernuak ikusi behar du bere erabakiek eta gertatzen ari dena benetakotzat ez hartzeak ondorioak edukiko dituela. Espero dezagun egun batzuen buruan jarrera aldatzea, hau Europan onartezina delako». Europari ikertzeko borondate handiagoa ikusten dio, Madrili baino: «Europan atzo ikerketa batzorde bat ireki zen, eta ulergaitza da hemen horrelako batzorde bat ez egitea». Aizpuruak orain arte Espainiako Gobernua izaten ari diren jarrera kritikatu du, iruditzen baitzaio gertatutakoa «gutxiesten» ari direla.

Pere Aragonesi, berriz, bestelako joera ikusi dio, «laguntzeko» prest dagoela. Horrenbestez, bilerak emaitzak eman dituela nabarmendu du, «elkartasuna eta batera egiteko asmoa» adostu dutela. Iragarri du batasun horren barruan egitasmoak aurrera aterako dituztela, baina zer egingo duten zehaztu gabe.

Alderdian kasurik izan ez badute ere, Aragonesek eta EAJren Espainiako Kongresuko bozeramaile Aitor Estebanek ere hitz egin dute, telefonoz. Gertatutakoaren karietara, «erabat arduratuta» agertu da Esteban. Zelatatzea edozein kasutan begitantzen zaio larria, baina ordezkari politikoak izaki, are nabarmenagoa dela gobernu sistemaren beraren «kalitate demokratikoaren maila». Haren esanetan, inor ez dago espioitza jasatetik salbu: «Inork ez daki ziur —eta nik ere ez— inteligentzia zerbitzuek ez dutela espiatzen». Horrenbestez, nabarmendu du babestu egingo dituztela gertatutakoa argitzeko egitasmoak nahiz berriro horrelakorik ez gertatzeko arauen hobekuntzak.

Eta auziak gero eta garrantzi handiagoa dauka: atzo Espainiako Kongresuan eskatu zuten ikerketa batzorde bat eratzeko; gaur, Espainiako Senatuan. Hain zuzen, EH Bilduko, ERCko eta JxCateko 21 senatariek ikerketa batzorde bat sortzea galdegin dute, gertatu denaren nondik norakoak argitze aldera. Estatuaren erakundeen parte hartzerik egon den aztertu nahi dute; zehazki, gainbegiratu nahi dute Defentsa, Justizia eta Barne ministerioek eta presidenteordetzak «ardura eta baliabideen erabilera okerra» egin ote duten, Atzerri Ministerioaren «ustezko legez kanpoko» jardueren berri izan, eta Pegasusen edo espioitzarako erabilitako bestelako tresnen kontratuak eskuratu. Senatuaren arauen arabera, gutxienez 25 senatari behar dira gisa horretako batzorde bat sustatzeko.

Koalizio gobernuan eragina

Gaur-gaurkoz, espioitza nork egin duen ez dago argituta, susmoak badauden arren. Izan ere, Pegasus sistemaren bidez espiatu zituzten Kataluniako 63 politikari eta eragile independentista, baita EH Bilduko koordinatzaile nagusi Arnaldo Otegi eta koalizioko diputatu Jon Iñarritu ere. Pegasus estatuetako gobernuek eta segurtasun indarrek soilik eskuratu dezakete. Gainera, ikerketaren egileek ere iradoki dute balitekeela espioitzaren atzean «Espainiako autoritateak» egotea. Azterketaren arabera, espioitzak 2017tik 2020ra gertatu ziren; alegia, baita PSOE eta Unidas Podemos Espainiako Gobernuan zeudela ere.

Koalizioaren barnean kritikak eta azalpen eskeak egiten ari dira. Esaterako, Juantxo Lopez Uralde Unidas Podemoseko diputatuak «erantzukizunak argitzeko» ikerketa bat eskatu du Radio Euskadin egin dioten elkarrizketan, Espainiako Gobernuak eman duen esplikazioak ez baitzaizkio nahikoa iruditu: «Ikerketa batzorde bat ireki behar da, azkeneraino ikertu dezan zer gertatu den». Eta ikertutakoan ardura politikoak daudela ondorioztatzen bada, nabarmendu du «zalantzarik gabe hain ekintza larriaren ondorio politikoak» ordaindu beharko dituztela. Izan ere, diputatuaren irudiko, horrelakorik ezin da onartu «estatu demokratiko batean»: «Estatu demokratiko batean, ezin da normaltasunez onartu politikariak espiatzea, horiek kolore edo alderdi batekoak edo bestekoak izanda ere».

Lopez de Uraldek espero du gai honek ez eragitea koalizio gobernuari. PSOEk «buelta bat» ematea eta ikertu behar dela onartzea nahi du, «bazkideen arteko normaltasuna berreskura dadin». Isabel Rodriguez Espainiako Gobernuaren bozeramailea ere koalizio gobernuaren egonkortasunaz aritu da. Eskatu du egonkortasunari dagokionez «arinkeriaz ez jokatzeko»: «Komeni da arinkeriaz ez jokatzea gure estatuaren eta gobernuaren egonkortasunarekin, gure helburua lasaitasuna eta espainiarren bizitzari lasaitasuna ematea baino ez baita». Halaber, erantsi du Espainiako Gobernuak ez daukala zerikusirik espioitzarekin eta ez daukatela ezkutatzeko ezer.


Summary: Hego Euskal Herriak 6.171 biztanle galdu zituen iaz. Biztanle kopuruak behera egin zuen Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta gora Nafarroan. Azken erregistroak aintzat hartuta, 3,1 milioi herritar bizi dira Euskal Herrian.

Hego Euskal Herriak biztanleria galdu zuen 2021. urtean. INE Espainiako Estatistika Institutuak gaur argitaratu ditu iazko erroldatze datuak, abenduaren 31ra bitartekoak, eta, datu horien arabera, biztanle kopurua apaldu egin da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta apur bat handitu da Nafarroan. Guztira, 6.171 biztanle gutxiago zituen Hego Euskal Herriak 2021 bukaeran, 2020ko datuekin alderatuta. Ipar Euskal Herriko azken datuak 2019koak dira, baina, Lapurdiko, Nafarroa Behereko eta Zuberoako biztanle kopurua aintzat hartuta, uler daiteke oro har Euskal Herrian biztanleria murriztu egin zela.

Zehazki, 3.191.203 herritar bizi dira Euskal Herrian, Insee Frantziako Estatistika Institutuaren 2019ko eta INEren gaurko datuak aintzat hartuta. Lurraldeka, Bizkaian txikitu da gehien biztanle kopurua; 5.109 herritar galdu ditu herrialde horrek. Gipuzkoan, apalagoa da beherakada (1.088 gutxiago), eta are apalagoa Araban (314 gutxiago). Aldiz, Nafarroan gora egin du herritarren kopuruak; 340 gehiago ziren 2021 amaieran.

Erroldatze datuak:

Araba (2021): 333.626

Bizkaia (2021): 1.154.334

Gipuzkoa (2021): 726.033

Nafarroa (2021): 661.537

Lapurdi (2019): 269.075

Nafarroa Beherea (2019): 31.942

Zuberoa (2019): 14.656


Summary: Lucio Castañeda Guardiako alkateak dimisioa aurkeztu du, «arrazoi pertsonalengatik». Astelehenean utziko du kargua, Arabako Udalak egingo duen osoko bilkuran.

Lucio Castañeda Guardiako (Araba) alkateak dimisioa aurkeztu dio gaur EAJri, «arrazoi pertsonalengatik». EAJk EH Bildurekin eta PSErekin koalizioan gobernatzen du Guardian, eta datorren astelehenean utziko du alkate kargua, apirilaren 25ean, udalak egingo duen osoko bilkuran.

Castañedak duela aste batzuk adierazi zien tokiko hedabide batzuei dimisioa emateko asmoa. Azaldu zuenez, udal idazkaria ordezkatuko dute, eta, erabaki horren harira, bere gobernu taldearen barruan «desadostasunak» zeudela ikusi zuen. Zenbait hedabideren arabera, alkateak ez zuen bere taldearen babesik izan, eta orduan eman zuen kargua uzteko asmoaren berri.


Summary: Sinadura bilketa bat abiatu dute Pablo Gonzalezen eskubideen alde. Kazetariaren hurbilekoek jarri dute martxan kanpaina, Change.org plataformaren bitartez: 4.000 sinadura erdietsi dituzte hiru egunean. Oroitarazi dute Gonzalez inkomunikatua dagoela otsailean atxilotu zutenez geroztik.

Kasik bi hilabete joan dira Polonian Pablo Gonzalez euskal kazetaria atxilo eraman zutenetik: otsailaren 28an izan zen. Errusiaren mesedetan espioitzan aritzea egotzita atzeman zuten. Ordutik, ez senideek ez lagunek ez dute aukerarik izan kazetariarekin hitz egiteko. Haren abokatu Gonzalo Boyeren zerbitzurik ere ezin izan du eduki atxilotuak. Orain, ezinegonak bultzaturik, familiak eta lagunek sinadura bilketa bat jarri dute martxan Change.org plataforman, Gonzalezen eskubideak errespeta daitezen galdegiteko. 4.000 sinadura bildu dituzte hiru egunean.

Gonzalezen hurbilekoek argitaratutako oharrean, gogora ekarri dute Poloniako Gobernuak ia ez duela erakutsi kazetariaren atxiloketa justifikatzeko frogarik. Are, zehaztu dute orain arte esplikatutakoak Gonzalezen jatorriarekin duela zerikusia, eta ez haren jardunarekin. Halaber, Espainiako Gobernuaren jarrera kritikatu dute.


Summary: Nafarroako gaztelu galduetako baten aztarnak topatu dituzte Zuberoako mugan. Nafarroako errege-erreginek 1341. urtean agindu zuten Oilarburuko gaztelua eraikitzeko, mugaldeko lapurrak eta giro gatazkatsua kontrolatzeko. Lurrezko ezponda batzuk besterik ez dira geratzen.

Antton Arrieta Valverde iazko abuztuan joan zen bi lagunekin Amikuze inguruko Arboti-Zohota udalerrira (Nafarroa Beherea). Aitzurrak eskuetan eraman zituzten, baina ez baratzea lantzeko, baizik eta sastrakak-eta garbitzeko. Bazekiten zeren bila ari ziren: Nafarroako Erresumako agirietan agertzen den Oiharburu edo Oihanburu gaztelu galduaren zantzuak.

Arrieta arkitektura militarrean aditua da. Hainbat lan argitaratu ditu horren inguruan: besteak beste, Euskal Herriko Forteak, berpizkundetik karlismora liburua eta Euskal Herriko 101 gaztelu CD-ROM-a. Azken urteotan, herrialdez herrialdeko gazteluen inguruko bilduma argitaratzen ari da, eta Iparraldeko gotorlekuei eskainitako liburukia osatzen ari da orain.

Horregatik zegoen Arboti-Zohotako paraje hartan, aitzurra dantzatzen sasien kontra, metro erdiko garaierako ezponda berezi batzuk agerian geratu zenean. Lauki bat osatzen zuten lerroek. «Ezponda bat zen, eta gazteluaren oinarrian zegoen», esan du.

Arrietak azaldu duenez, inork ez zekien gaztelua han zegoela. Entziklopedietan eta horren inguruko liburuetan ez dute zehazten non zegoen. «Aztarnarik ez zegoela esaten zuten».

Baina Arrietak bazuen zantzu bat. Donapaleuko (Nafarroa Beherea) Clement Urrutibeheti ikertzaileak 1971. urtean argitaraturiko liburu batean adierazi zuen gazteluak leku hartan behar zuela. «Gaztelu hau aurkitu izanaren meritua harena da».

Bidelapurrak mugaldean

Nafarroako Felipe III.a eta Joana II.a errege-erreginek agindu zuten gaztelua eraikitzeko han. Historian zehar Oilarburu, Oiharburu eta Oihanburu izenak eman dizkiote lekuari euskaraz. Erdaraz, Castel Renaut esan diote, eta baita Lo castet de Oelharburu (Okzitanieraz, 1547an). «Izen arrotzak galdu dira», eta euskarazkoak geratu dira.

Arrietak azaldu duenez, oso gune gatazkatsua zen hori XIV. mendean, eta Bastidako herritarrek segurtasun gehiago eskatu zuten Baionarako bidean.

Errege-erreginek gotorleku bat eraikitzeko agindu zuten 1341. urtean, «Zuberoatik zetozen erasoak eta lapurretak geldiarazteko».

Ia bi urte geroago amaitu zituzten lanak. Denbora gutxi zen garai hartarako, besteak beste Garrüzeko (Nafarroa Beherea) gazteluko materialak birziklatu zituztelako.

Ohikoa zen orduan hori egitea, eta patu bera pairatuko zuen Oilarburuko gazteluak gero. Inguruko baserriak eta bestelako eraikinak egiteko haren harriak hartuko zituzten, ezponda txikia besterik utzi arte. Lubanarroa bazuen gazteluak, hau da, inguruan egiten zen erreten zabala, babesa handitzeko. «Lubanarroa bete zuten, eta haren gaina usategia da orain».

Aztarnak ikusita, gaztelua dorre karratu bat zen, baina garai hartako agirietan argi eta garbi esaten diote gaztelu, eta ez dorre.

Urkamendia eta mugarriak

Aztarnak ikusi nahi dituztenei ohartarazpena egin die Arrietak: ez dira oso ikusgarriak. Kostata irudika daiteke han gaztelu bat egon zela. Baina «gazteluko aztarnak daudela esan dezakegu, sasien artean oso apalak eta sinesgaitzak badira ere». Edonola ere, aztarnok babesteko eskatuko dute, eta katalogatzen jarraitzeko asmoa dute.

Halere, lekuak eduki zuen garrantzia erakusten duten oroigarriak badira inguruan. Gaztelutik goraxeago, 350 metrora, gaur ere Urkamendi deritzon gaina dago. Ziurrenik, mugaldeko bidelapurrak denen bistan eta modu eredugarrian exekutatzeko tokia izango zen.

Horrez gain, Nafarroaren, Zuberoaren eta Biarnoren arteko muga zegoen gertu. Tradizioaren arabera, han elkartu ziren hiru erresumetako errege-erreginak, 1462an, bakoitza bere lurraldean eserita. Baina, Arrietaren arabera, kondaira bat da, ordurako ez zegoelako Zuberoako eta Biarnoko erresumarik, Frantziako koroaren menpe baitzeuden. «Hala ere, askoz lehenagotik, beharbada neolitotik, Euskal Herriko abelbide nagusienetako bat hortik zihoan Pirinioko udako larreen eta Biarnoko eta Landetako neguko bazkalekuen artean».

Horren lekuko, mugarriak daude han, 1395ekoak eta 1547koak. Azkenak, «Bearnoko behiak eta Nafarroako kateak zizelkatuak dauzka».

Dozena bat gaztelu aurkitu dituen gizona

Duela 27 urte hasi zen Arrieta gazteluak ikertzen, aitarekin. Azkenean, horretan «buru-belarri sartu» zen. Euskal Herria goitik behera zeharkatu du aztarnen bila.

Azken urteotan dozena bat gazteluren aztarnak topatu ditu, esan duenez. Duela 20 urte Gergako gaztelua aurkitu zuen, Untzueko mendiko gailurrean.

Baina oraindik badaude Nafarroako Erresumako gaztelu galduak.

Erga gaztelua falta da, esaterako. Beharbada Irurtzun inguruan zegoen, izen bereko mendiko Trinitate baselizan. Baina harriak bistaratzea falta da.

Aitzurrei ezker topatuko dituzte ezpatak.


Summary: Hego Euskal Herriko ikastetxeetan ere ez da derrigorrezkoa izango maskara erabiltzea. Ikasle eta langile «zaurgarriek» maskara erabiltzen jarrai dezaten gomendatu dute Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak.

Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak eguneratu egin du hezkuntza zentroetarako osasun protokoloa, Espainiako Gobernuak toki itxi gehienetan maskara erabili beharra bertan behera utzi ondotik. Astelehenean indarrean sartuko den protokolo berriaren arabera, ikastetxeetan ez da maskara jantzita eraman beharko, eta, gainera, ikasleei ez erabiltzeko gomendatu die, «oro har». Hala ere, zentroetako ikasle eta langile «zaurgarriek» erabil dezaten gomendatu du. Halaber, irizpide bera darabil COVID-19an positibo eman dutenei eta sintomak dituztenenei dagokienez.

Hala ere, hiru urtetik beherakoak berariaz aipatzen ditu protokoloak. Horietan, inongo kasutan ez da gomendagarria izango maskara erabiltzea, dioenez. Bestalde, nabarmendu du edozein arrazoi dela-eta maskara erabiltzen jarraitzeko hautua egiten dutenak «estigmatizatzea» saihestu behar dela, eta haiek «zaindu».

Ikusi gehiago: Eranzteko presarik gabe

Bestelako prebentzio neurriak ere jasotzen ditu protokoloak. Esaterako, aipatzen du eskuak sarri garbitu beharko direla, eta gomendatzen du horretarako xaboia lehenestea, eta ez gel hidroalkoholikoa. Era berean, eztul edo doministiku egitean ahoa ukondoarekin estali behar dela gogorarazten du. Hezkuntza zentroetako prebentzio planetan orain arte jasotako beste garbitasun eta prebentzio neurri batzuk ere zehazten ditu protokoloak, norbanakotik harago aplikatu beharrekoak; bi, nagusiki: egunean behin garbiketa eta desinfekzio lana egitea, batik bat komunetan eta jantokietan; eta, ikasgeletan, jantokian edo beste tokietan erabilerarako txandak eginez gero, txanda batetik bestera eremua aireztatzea. Azken puntu horretan azpimarra egiten du dekretuak, eta ikastetxeetako eremu guztietan airearen kalitatea ona dela bermatu beharko dela dio.

Bestalde, COVID-19aren sintomekin bateragarriak izan daitezkeen sintomak dituztenek edota positibo eman dutenek ez dute bakartu beharko, baina ez dira ikastetxera joango sintoma nabarmenak dituzten bitartean, «beren eta beren ingurukoen onerako». Behin sintomak arindutakoan, ostera ere zentrora itzuli ahalko dira, baina sintomak izan eta ondoko hamar egunetan maskara jantzita eduki beharko dute, eta eskuak «modu egokian» garbitu beharko dituzte. Gainera, pertsona zaurgarriekin kontaktuan egotea saihestu beharko dute. Dekretuak dio irizpidea berbera izango dela positibo eman duten baina sintomarik ez dutenentzat.

Bilerak egiteko moduan ere izango du eragina protokolo egokituak. Bilera guztiak, izan irakasleenak nahiz ikasleen senideenak, modu presentzialean egin ahalko dira, betiere garbitasun eta aireztapen neurriak beteta. Horrez gain, dekretuak dio guraso elkarteetako kideak hezkuntza zentroetan bildu ahalko direla.

Nafarroan, irizpide bera

Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan ez ezik, Nafarroako ikastetxeetan ere bertan behera geratuko da maskararen derrigortasuna, astelehenean, gobernuak jakinarazi duenez. Hezkuntza Departamentuak maskararen erabileraren gaineko irizpideak igorri dizkie Nafarroako ikastetxe publiko eta itunpekoei, eta, aurreratu duenez, pertsona zaurgarriek maskara erabiltzen jarrai dezaten gomendatu du bertan, eta, lehentasunez, maskara kirurgikoa izan dadin. Halaber, «ardura eta errespetua» eskatuko du maskara erabiltzen jarraitu nahi dutenekiko.

Zenbait egoeratan maskara erabiltzen jarraitzea gomendatu du Hezkuntza Departamentuak, dena den. Hala egitea eskatu du pertsonen artean metro eta erdiko distantziari eustea ezinezkoa den eta aireztatu gabeko espazio itxietan, baita jende askoko ekitaldietan ere. Horrez gain, jakinarazi du COVID-19aren sintomak izanez gero edo positibo eman duen norbaiten hurbilekoa izanez gero, maskara jantzita izan beharko dela.


Summary: Amazonek ez zuen sozietate zergarik ordaindu Europan 2021ean. 51.300 milioi euroko salmenta errekorra lortu zuen, baina 1.160 milioiren galerak deklaratu zituen, egindako inbertsioengatik.

Berriz ere egin du Amazonek. Europan 51.300 milioi euroko salmenta errekorra lortu zuen iaz, baina ez zuen euro bakar bat ere ordaindu sozietate zergetan. Hori gutxi ez, eta 1.000 milioi euro jaso zuen diru laguntzetan, kreditu fiskaletan. Merkataritza elektronikoaren erraldoiak berriz ere erakutsi du ingeniaritza fiskala egiteko duen abilezia, ez baita Europako ogasunei izkin egitea lortzen duen lehenengo aldia. Bloomberg atari digitalak eman du horren berri, multinazionalaren barne dokumentuetan oinarrituta.

Baina nola egiten du hori Amazonek? Galerak aitortuz. Multinazionaleko arduradunek adierazi dutenez, Amazonen Europako filialak (Amazon EU Sarl) «Europako herrialde guztietan» ordaintzen ditu zergak, baina galerak izan dituela argudiatzen duenez, ez du sozietate zergarik ordaintzen. Iaz, 1.160 milioi euroren galerak deklaratu zituen, salmentak %17 ugaritu arren. Estrategia ez da berria. Gauza bera egin zuen 2020an; 44.000 milioi euroren diru sarrerak izan zituen, baina 1.200 milioiren galerak deklaratu zituen, eta ez zuen sozietate zergarik ordaindu herrialde bakar batean ere.

Eta nola da posible salmentak nabarmen handitu arren galerak aitortzea? Inbertsio handiak egiten dituela argudiatuta, zentro berriak irekiz, enplegua sortuz. Hala adierazi dio Bloombergi Amazoneko bozeramaile batek. «Sozietateen gaineko zerga irabazietan oinarritzen da, ez diru sarreretan, eta iaz Amazon EU Sarlek galerak izan zituen: 50 zentro berri baino gehiago ireki genituen Europan, eta ondo ordaindutako 65.000 lanpostu baino gehiago sortu genituen. 2010etik 100.000 milioi euro baino gehiago inbertitu ditugu Europan, eta 200.000 langile baino gehiagoko lantalde iraunkor bat dugu». Hego Euskal Herrian, logistika gune bat dauka, Trapagaranen (Bizkaia), eta Oiartzunen (Gipuzkoa) beste bat zabaltzeko tramiteak hasi ditu.

Luxenburgoko ihesbidea

Amazonen arabera, zergak ordaintzen ditu Europako herrialde «guztietan», eta izandako diru sarrerak eta irabaziak zuzenean erregistratzen eta jakinarazten dizkie herrialde horietako tokiko zerga agintariei. Baina Bloomberg atariak eskuratu dituen finantza txostenetan, ordea, ez da herrialdekako bereizketarik egiten. Merkataritza elektronikoko erraldoiaren Europako filialak Luxenburgon du egoitza fisikoa, eta horrek bateratzen ditu Alemanian, Erresuma Batuan, Frantzian, Espainian, Italian, Polonian, Suedian eta Herbehereetan egindako jarduera ekonomiko guztiak.

Luxenburgoko egoitza beti egon da susmopean. Europako Batasunak auzitegietara eraman zuen Amazon, hango gobernuarekin 2003an egindako akordioak legez kanpoko estatu laguntza zirela iritzita. Hala ere, konpainiak helegitea irabazi zuen, eta atzeratutako zergetan 250 milioi euro ordaintzea saihestu zuen. Erabaki judizial horren aurkako helegitea aurkeztu zuen iaz Europako Batzordeak.

Hala ere, herrialde batzuek dagoeneko jarri dizkiote isunak Amazoni, hainbat arrazoirengatik. Hain justu, Luxenburgok berak 746 milioi euroko zigorra jarri zion iazko uztailean, Europako Batasuneko datuen babesari buruzko araudia urratzeagatik. Azaroan, Italiak 68,7 milioiko zigorra jarri zion, beste banatzaile batzuen jarduna galarazten zuten praktikak egiteagatik.

Baina estatuak arazo gehiagorekin topatzen ari dira zergen alorrean. Urteak daramatzate multinazional teknologiko handiekin tasa komun bat adostu nahian. Iaz, G20ko eta OCDEko herrialdeek ontzat eman zuten %15eko sozietate zerga ezartzea konpainia horiek egoitza duten lurraldeetan, eta haien irabazien zati bat banatzea lan egiten duten herrialde guztietan, nahiz eta han lantokirik ez izan. Europako Batasunean, baina, adostasuna ez da erabatekoa, eta ez dira ados jartzen herrialde guztiek neurria aplika dezaten. Beste neurri batzuk ere adostu nahi ditu EBk, erraldoi teknologikoen boterea mugatzeko.

Amazon munduko enpresarik boteretsuenetako bat da: 1.566 bilioi eurotik gorako kapitalizazioa du burtsan. Iaz, %22 handitu zituen salmentak mundu osoan, 469.800 milioi dolarreraino, eta diru sarrerak izan zituen: 33.360 milioi. Konpainia Jeff Bezosena da, munduko bigarren pertsonarik aberatsenarena.