Mugako bidaiariak

Summary: Mugako bidaiariak. Migratzea, toki batetik bestera joatea, delitu bilakatu da azken urteetan, heriotzarekin zigortua maiz, hegoaldeko herritarrentzat batez ere. Bruselaren politikek delitu horren «gaizkide» bilakatu dituzte gobernuz kanpoko erakundeak eta giza eskubideen aldeko ekintzaileak.

Bidaiaren etapa desberdinetan aritzen dira lanean Helena Maleno (Caminando Fronteras), Marra Junior (Munduko Medikuak) eta Izaskun Arriaran (Aita Mari), baina guztiek dute helburu bidaiariei laguntzea, eta haiek bidean jasandako giza eskubideen urraketak salatzea. Aipatu bidaiariak ez baitira ongi etorriak Europako Batasunean, eskubiderik gabeko subjektu gisa ez bada.

Zer pisu du kontakizun ofizialak migratzaileen inguruan dugun irudian?

IZASKUN ARRIARAN: Europan agian kalterik handiena egiten ari den kontakizuna da gure lana kentzera eta gu inbaditzera datozela dioen hori. Aspaldikoa da, baina kalte egiten jarraitzen du, mezu hori gizarteraino heltzen delako, eta, tamalez, gero eta indar handiagoa hartzen ari delako.

Maiz, badirudi migratzeagatik bakarrik eskubideak galtzen dituztela. Zenbaki bihurtzen ditugu Europara heltzen direnean, eskubiderik eta errespeturik gabeko zenbaki. Guk hori zuzenean bizi dugu Grezian eta Italian. Uste dut hori dela arazo nagusia, ahaztu egiten dugula gu bezalako jendea dela, mugitzeko aukera bera ere ukatu egiten diegu, Europara etorri eta bizitza duinago bat aurkitzeko eskubidea.

HELENA MALENO: Bada kontakizun nagusi bat, nekropolitikaren kontakizunak sustatzen duena. Pertsona hauek hiltzen uzteak diru asko ematen die arma enpresei, eta horiek presioa egiten ari dira mugetan azpiegitura militarrei eusteko, eta ez bakarrik mugetan, baita hirugarren herrialdeetan ere, nolabaiteko neokolonizazioa bultzatuz, eta Europako enpresen interesak babestuz. Azken horiek jendea kanporatua izaten ari den herrialdeetako baliabideak ustiatzen ari dira, ez baitago erakartze efekturik, kanporatze efektua baizik.

Arrazakeria da kontakizun horren zutabeetako bat, eta oso diskurtso sinpleetan aurkitu genezake, dela [Italiako Atzerri Ministro izandako Matteo] Salviniren hitzetan, dela Espainiako beste batzuenetan. Ez dago alderik Salvini baten hitzaldi arrazistaren eta Europako beste alderdi batzuek egiten dutenaren artean, de facto egon badagoelako denek eusten dioten arrazakeria instituzional bat.

Bestea biktima bihurtzea ere arrazakeria da: kriminalak edo biktimak dira, baina inoiz ez dira eskubideak dituzten subjektuak. Alde horretatik, gizarte erakundeetatik ere mesede gutxi egin dute hiltzen edo itotzen ari diren pertsonen irudiak zabalduz; hori ere arrazakeria da, inoiz ezingo baitzenuke grabatu haur zuri europar bat itotzen. Haiek diote beharrezkoa dela gizartea sentsibilizatzeko, baina nik galdetzen diot neure buruari ea familia eta komunitateei egiten zaien mina ez ote den gizarteari egiten zaion onura baino handiagoa. Gizarteak landu behar duena bere arrazakeria da, eta ez bestearen minaren pornografiaren gainean eraiki gizaki zuriaren salbazioa.

MARRA JUNIOR: Hala da, bai. Iruditeria kolektibo horrek eragin handia du banakoengan, baita migratzaileengan ere. Bada beste kontakizun bat ere non migratzaileak baliatzen diren gizartean atsekabea sortzeko, eta hor ere beltz, pobre eta zaurgarri gisa deskribatzen gaituzte.

Maiz gertatzen da, era berean, pertsona migratzaileei ez zaiela hitz egiten uzten, eta isiltze horren arrazoia da haien egia ez datorrela bat kontakizun ofizialarekin. Eztabaida hori oso ezerosoa izan daiteke askorentzat. Hor dago gakoa: nork du hitza? Nork kontatzen du istorioa? Eta noren istorioa ari zaizkigu kontatzen? Zergatik ez utzi banako bakoitzari bere istorioa kontatzen? Ahots horiek guztiek euren espazioa bermatua izan arte, iruditeria kolektiboa ez da aldatuko.

Ez da gauza bera migratzaile bat eta pertsona migratzaile bat, ezta? Noiz uzten dio migratzaileak subjektu eskubidedun izateari?

I. ARRIARAN: Nik uste dut migratzaile abizen horrek informazio bat ematen digula: nonbaitetik ihes egin behar izan duela esaten digu, bidaia bat egin duela. Baina hortik aurrera, abizena sobran dago, eta pertsona bat gehiago da, eta tratu hori jaso beharko luke, hau da, modu askean mugitu ahal izan beharko luke, eta eskubide berak izan.

Begiratu zabal bat eman liteke, eta ikusi zenbat eskubide urratzen diren prozesu horretan: bizitzeko eskubidea, mugitzekoa, baita hiltzekoa bera ere. Horregatik diot behin euren herrialdeetatik irtendakoan atzean utzi beharko genukeela etiketa hori, eta argi utzi pertsonak direla, subjektu eskubidedunak.

H. MALENO: Deshumanizazioa da helburua, beste hori gisa tratatzea, eta ez jartzea giza eskubideak erdigunean. Hori oso ondo betetzen dute errukiaren politikek: horretan oinarritzen dira harrera politikak ere. Batetik, kriminalizazio politikak daude, eta, bestetik, errukiarenak. Erruki politikez ari naizenean, Europaren irudia garbitzea helburu duten politika sozialdemokratez ari naiz. Alde horretatik, uste dut komunitateek eurek berreraiki behar dutela migratzaile hitza.

Hitzak eraiki egin daitezke. Adibidez, migratzean, bidean, hizkuntza berezi bat eraikitzen da. Hitz asko eta kontzeptu asko daude bidean zehar eraikitakoak, eta pertsona horiek elkartzen dituenak, eta horietako bat abenturazaleak hitza da, eta soldaduak edo borrokalariak. Uste dut beraiek aukeratu behar dutela dagokien hitza, migratzaile etiketa modu kaltegarrian erabili baita askotan. Hori bera gertatu zen maritxu hitzarekin: LGTBIQ komunitateak berak esanahi berri bat eman zion, giza eskubideen urraketen aurrean planto egiteko.

M. JUNIOR: Interesgarria izango litzateke migratzaile hitz hori prozesu bat balitz bezala ulertzea, nor bere herrialdetik irten eta beste batera heltzeko prozesua. Behin egon behar ez lukeen muga eraikuntza horietara heldutakoan kendu beharko litzaioke pertsona horri etiketa. Horrela, gizatiarragoa egingo genuke prozesu guztia, ulertuko genuke migrazioa bidea dela.

Baina egia da hitzek badutela kutsu politiko bat ere, maiz. Ulertu behar dugu hona etortzen direnak beste aukerarik ez dutelako etorri direla, eta hori da migrazioa.

Nolakoak behar lukete migrazio politikek?

I. ARRIARAN: Esaten digute Libia herrialde segurua dela, gero Turkia ere segurua dela, eta, politika horien ondorioz, mila arrazoirengatik euren herrialdea utzi duten pertsona horiek eurenak ere ez diren eta seguruak omen diren estatu horietara itzularazten dituzte. Eta onartu egiten dugu.

Aldi berean, libiarren ekintzak bultzatzen ditugu, eta armak eta itsasontzi indartsuak ematen dizkiegu, eta, hala, itzultze eta atxikitze sistema hori gero eta gehiago sendotu. Aldiz, ez dugu lantzen pertsona horiek baldintza egokietan eta eskubideekin Europara iristeko aukera. Hori da nik bizi dudan migrazio politika, mugak indartzen dituena, milioika milioiko aurrekontua ematen diona Frontex sistemari, bere ekintzak argitzeko inolako beharrik gabe.

H. MALENO: Migrazio politikak dira XXI. mendeko negoziorik handienetako baten zutabe nagusia, eta negozio hori mugimenduen gaineko kontrola da. Negozio horrek irabaziak sortzen ditu mugitzen diren pertsonen heriotzaren bitartez; baita haien sufrimenduaren bidez ere. Sufrimendu horretaz elikatzen dira industria kriminalak, eta politika horiek laguntzen dituzte. Baina hor daude esklabotzaren industriak ere, eta horiek dira migrazio politika horien azken helburua.

Halako politikak neokolonizazio sistema berriak bultzatzera datoz, askotan aipatzen ez den eskubide bat urratzen dutenak: ez migratzeko eskubidea. Hala esan ohi dute emakume migratzaileek: ez dago migratzeko eskubiderik, baina ezta ez migratzeko eskubiderik ere. Lurraldeetatik kanporatzen dituzte, eta hortik hasten da negozioa; sare izugarria da. Politika horiek, gainera, modu kaltegarrian baliatzen dituzte nazioarteko harremanak eta garapenerako laguntzak, erdigunean jartzen dutelako mugimenduaren gaineko kontrola. Horren ondorioz, Nigerren eta beste herrialde batzuetan, non mugitzeko askatasuna zegoen, migrazio politikak sortzera behartu ditugu, eta debekatu egin dugu ez bakarrik herrialdeetara sartzea, baita haietatik irtetea ere.

Egoera izugarri horren erdian, bada eztabaida bat argitara ateratzen ari dena: mugak desagerrarazteari buruzko eztabaida. Askok diote erokeria hutsa dela, baina pentsa zer esango zuketen duela hainbat mende esklabotza desagerrarazteaz hitz egiten hasi zirenean. Zergatik du munduaren zati batek aske mugitzeko eskubidea eta beste batek ez? Hori da erantzun beharreko galdera.

M. JUNIOR: Zail da Helenaren ondoren hitza hartzea, bat bainator esaten duen guztian. Kar-kar-kar. Hegoaldeko herritarrak blokeatzeko politikak dira, arrakalak handitzea helburu dutenak. Politika horiek hegoaldeko herritarrak kontrolatzeko balio dute. Bizitzen balorazioa ere egiten dute, mugitzeko eskubidea nori dagokion erabakiz, hau da, nork izango duen toki batean edo bestean ikasi edo lan egiteko eskubidea, eta nork ez.

Informaziorako eskubidea ukatzen du sistema horrek, zeren eta zenbat eta gehiago mugitzen garen, hobeto ulertzen baitugu zer gertatzen den toki batean edo bestean, eta hori ere kendu egiten digute.

Ohartu behar dugu gizakiari mugitzeko eskubidea aitortzen diogun une beretik mugak sobran daudela. Baina muga horiek badute zentzurik; izan ere, zehazten dute baliabideak norenak diren eta norentzat diren. Baliabideen mugikortasuna bermatzeko prestatuta daude, eta pertsonena oztopatzeko.

Muga fisikoak aipatu dituzue, baina sozialak ere hortxe daude, eta, agian, azken horiek adreiluz eta txarrantxaz eraikitakoek baino pisu handiagoa dute, ezta?

I. ARRIARAN: Kios uhartean bertan zaila da egoera, herritarrak eskatzen ari direlako handik bidal ditzatela [migratzaileak]. Hara iritsi direnek eta apartamentuetan bizi direnek ez dute osasun arretarik jasotzen, eta ez bestelakorik ere. Atenas, Tesalonika eta Patrasera desplazatuak izan diren pertsonak erabat baztertuta daude, edozein unetan kanporatuko dituztelako, eta ez diete eskaintzen gizarteratzeko inolako aukerarik, ez bakarrik Grezian, ezta Europan ere.

H. MALENO: Europako lurraldeen barruan bada muga sorta bat. Azala bera muga ankerra da batzuetan, sarekada arrazistetan, esaterako. Sarekada horiek muga islatzen dute: kaletik zoazen aldiro paperak eskatzeko geldiarazten zaituztenean, muga bat eraikitzen ari dira zure gorputzean.

Egoera horretan, aukera bakarra da arrazakeriari aurre egitea, eta gaur egun ez dago halakorik. Adibidez, ez dago nekazaritza eremuetan ia esklabo gisa lanean ari direnak babestuko dituen legerik, ez dago giza trafikoaren aurkako neurri eraginkorrik. Atzerritarrentzako atxikitze guneak ere barne mugen sistema horren parte dira. Azken finean, hemen abantailez hitz egin beharko genuke giza eskubideez baino gehiago, komunitate jakin batzuek besteen aldean dituzten abantailez.

M. JUNIOR: Europar batentzat mugak elkartze puntuak izan daitezke, pasaportea eskuetan, herrialde bat bestearekin elkartzeko bideak direlako; aldiz, hegoaldeko herrialdeetako herritarrentzat, hesiak dira. Hala, horiek muga igarotzen saiatzen direnean, besteek, pasaportea duten horiek, eraso bat balitz gisan ikusten dute atetik igarotzeko ahalegin hori. Beraz, garrantzitsua da mugen kudeaketan jartzea arreta.

Ez dugu ahaztu behar egun mugak oso militarizatuta daudela: Melillako hegoaldeko mugari begiratu besterik ez dugu. Militarizazio hori gure auzokoen aurkako gerra deklarazio bat da. Baina europar bati mugei buruz galdetzen badiogu, bere iruditerian ez da sartzen hegoaldeko muga horren irudirik, aireportuetakoak baizik.

Baina, muga fisikoez gain, hor daude muga likidoak ere, administratiboak, gizartearenak. Horiek dira migratu duen pertsona horri beste herrialde batean aske sentitzea eragozten diotenak. Horietako bat da, adibidez, erregistroan izena emateko dituzten oztopoan, eta erregistro horretan agertzen ez bazara, ez zara inor. Hor daude Helenak aipatutako atxikitze zentroak ere, pertsona horiei beti hesi baten atzean daudela sentiarazten dietenak. Azkenik, iruditeriak eraikitako mugak daude, zeintzuek sinetsarazten dieten iritsi berriei ezin direla beste horiek bezain onak izan, ezin dituzula eskubide berak eduki.

Gobernuz kanpoko erakundeei eta migratzaileei laguntzen dieten elkarteei leporatzen zaie jendea Europara erakartzea, haiek beren herrialdetik irtetearen erantzule izatea.

I.ARRIARAN: Bueno, guri askotan leporatu digute hori. Bai Grezian, bai kanpalekuetan. Beti esan izan digute ahalik eta baldintza txarrenetan edukitzeko bertan daudenak, jende gehiago etor ez dadin. Bere garaian, itsasontziarekin Greziara joaten ere saiatu ginen, eta oso gaizki hartu gintuzten. Helburua zen giza laguntza eramatea Lesbosen eta Kiosen ditugun kanpalekuetara, eta gero han geratzean osasun arreta eskaintzeko, baina hori ere ukatu egin ziguten. Orduan esan ziguten migratzaileak erakartzen ari ginela, eta, beraz, ezin ginela han egon, eta horrexegatik ez digute uzten Mediterraneoan erreskateak egiten.

Salaketa zentzugabea da. Jendea irten egiten da beharra duelako, ez gu han gaudelako edo ez gaudelako.

H. MALENO: Erabat ados nago Izaskunekin. Biktimak testuingurutik ezabatzeko ahalegin bat da salaketa hori. Europako estatuek itsasoan daudenen bizitza babesteko betebeharra dute; horretarako sinatu zituzten hitzarmenak. Baina gizarte erakundeek beren gain hartu behar dute lan hori. Europak erantzuten du eskubideak defendatzen dituzten erakunde eta eragileen aurka eginez. 250 pertsona auzipetu dituzte elkartasun delituagatik. Mafiekin elkarlanean aritzea egozten diete, eta jazarri egiten zaizkie, Polizia atzetik joaten zaie, haien irudia zikintzen dute, eta gorrotoa zabaltzen. [NBE Nazio Batuen Erakundeko] giza eskubideetarako kontalari izandako batek, Michel Forstek, ohartarazi zuen pertsona migratzaileek jazarpena jasaten dutela Europan, eta egoerak okerrera egin zuela.

Eztabaida honen erdigunean jarri behar dugu bizitza defendatzen ari direla pertsona migratzaileak ere, eta defentsa hori egiteagatik kriminalizatuak izaten ari diren lehenak direla. 2019an, adibidez, tiroz hil zuten ekintzaile bat Italia hegoaldean, nekazaritzan esplotatzen ari ziren pertsonen eskubideak defendatzeagatik.

Europan, bere burua atzerriko giza eskubideen aldarri bilakatu duen horretan, ez dago baliabiderik bere mugen barruan giza eskubideak defendatzeagatik jazarritako horiek babesteko. Gogoratu besterik ez dago duela gutxi Daniel Ortizek, arrazakeriaren aurkako ekintzaileak, irten egin behar izan zuela Espainiatik, bere eta bere semearen aurkako mehatxuengatik.

M. JUNIOR: Argudiorik gabeko diskurtso bat da hori, helburu bakarra duena zentzua ematea migrazioen eta elkartasunaren kriminalizazioari. Horrek guztiak justifikatzen ditu heriotza politikak. Erakartze efektuaz ari bagara, eta ekintzaileei leporatzen badiegu pertsona migratzaileak erakartzea, orobat uler genezake Europako enpresa handien erakartze efektua egiten dutela Afrikako hainbat estatuk. Horrek bai baitu oinarri bat, oraintxe Afrika delako ustiatu beharreko herrialdea, baliabideak dituena. Aldiz, pertsonez ari garenean, ez dugu ahaztu behar gehien-gehienak ateratzera behartu dituztelako joan direla euren herrialdeetatik. Ezin da erakartze efektuaz hitz egin jendeak ihes egiten badu.

Erakartze efektua politikoki baliatzen dute gorroto diskurtsoa zuritzeko, eta pertsona migratzaileekiko elkartasunik ez agertzeari aitzakia bat bilatzeko. Elkartasunaren aurka egiten dutenean, esaten ari zaizkigu pertsona horien bizitzak ez duela balio.

Gorrotoaren iruditeria zabaldua dago oso, eta ez da muturretara mugatzen, ala?

I. ARRIARAN: Komunikabideek eta batez ere sare sozialek asko sustatzen dute jarrera hori. Guk egin ditugun azken bi misioekin lotuta jaso ditugun mezuak izutzeko modukoak izan dira: «hobe itotzen badira», «ea zuen ontzia hondoratzen den», «eraman zuen etxeetara». Baina harrigarriena izan da kaleko jendearengandik ere antzeko erantzunak jaso ditugula. Mezu horiek dira, kalekoak, benetan kezkatzen nautenak, eta uste dut hori, giza eskubideak, eta batez ere errespetua, GKEok landu beharreko zerbait dela.

H. MALENO: Ez zen eskuin muturra izan mugak esternalizatu eta militarizatzeko politikak asmatu zituena. Espainiak du politika horiek asmatu izanaren ohore eza; [Jose Antonio Perez] Rubalcabaren garaian izan zen, Alderdi Sozialista agintean zela. Ondoren, politika horiek Europara esportatu dituzte.

Ez dago alderdien arteko alderik mugen kontrolari eta kudeaketari dagokionez. Hala ikusi dugu Ceutan, giza eskubideen krisi handi horretan. Denek egiten dituzte politika berberak, eta arrazoia da nekropolitikak kudeatzen dituela mugimenduaren politikak eta Europakoak, hasi Frontexetik eta kontinentetik eraikitzen ari diren egitura guztietara.

M. JUNIOR: Ezker eta eskuin guztiak berdinak ez diren arren, haietako edozein agintean egon den aldiro ez dute ezer egin egoera aldatzeko. Uste dut, gainera, eskuin muturrak, eskuinak eta ezkerrak elkar elikatzen dutela diskurtsoan eta ekintzetan. Adibidez, PPko [Alderdi Popularra] gobernuak [Espainian] 2012an pertsona migratzaileei osasun arreta ukatzen zien lege dekretua onartu zuen, eta sozialistek, agintera heldu zirenean, bere horretan utzi zuten.

Gauza bera gertatzen da pertsona migratzaileekin. Hauteskunde kanpainetan ezkerreko alderdiek uko egiten diote migrazioez hitz egiteari, ez dute gaia euren agendetan nahi, botoak gal ditzaketelako. Berdin egiten dute euren zerrendetan beste komunitate bateko kideak onartzen dituztenean; soilik nahi dute komunitate horiek isilik gera daitezen. Hori da ezkerraren arazoa, asko hitz egiten duela, baina gero ez duela ezer egiten.

Aldiz, eskuin muturraren eta PPren kasuan, hitzaldiez gain, urratsak egiten dituzte. Esaterako, pertsona migratzaileak erregularizatzen dituztenean, ez dute hala egiten uste dutelako besteen eskubide berak dituztela, baizik helburu ekonomikoak dituztelako, lan egin dezaten eta kotizatu dezaten.

Egoerak okerrera egin du 2015etik hona; mugak erabat itxita daude, erreskateak debekatuta, eta milaka pertsona itotzen dira urtero Mediterraneoan. Zer ari da gaizki egiten gizartea?

H. MALENO: Europako gizarte pribilegiodunarentzat ez da arazo bat migrazioena, eskulan merkea bermatzen diolako. El Ejido (Espainia), nire lurraldea, horren adibide argia da. Arrazakeria handia dagoen eremu bat da, non esplotatuta dauden pertsonak gizartetik baztertuta dauzkaten, eurentzako prestatutako ghetto-etan. Han, egiten duen lanari lotuta dago gizakia. Marrak ondo ezagutuko duen migrazioen ikuspegi ekonomikoa oso errotua dute. Maiz, gainera, erakunde sozialek ere defendatzen dute ikuspegi hori.

Alde horretatik, uste dut oso garrantzitsua dela gizarte pribilegiodun horretako kide ez diren kolektibo jakin batzuk egiten ari diren borroka. Horren adibide dira Bartzelonako kaleko saltzaileak, arrazakeriaren aurkako mugimenduak, etxeko langileak eta Ravaleko (Bartzelona) Puta Libertarioak. Uste dut hortik datorrela erresistentzia eta aldaketa, eta gure lana dela lagun egitea halako komunitateek zuzenduriko borroketan.

M. JUNIOR: Uste dut Espainiako gizartea oso pasiboa dela. Ez ditu eskatzen pertsonak erdigunean jarriko dituzten politikak. Adibidez, azken inkestek erakusten dute galdetutakoen ia erdiak migrazioen alde daudela, betiere modu kontrolatuan egiten badira. Eta nola kontrolatu migrazioak? Mugen bitartez. Hori defendatzen ari bagara, onartzen ari gara egun indarrean dauden politikekin jarraitzea, eta aitortzen ez zaigula axola hainbat migratzaile itsasoan hiltzea, gaizkileak direla uste dugulako.

Bestalde, gobernuaren menpeko erakundeak daude, zeintzuek agintarien bide orriak bete behar dituzten, eta horietan zehazten diete non eta nola esku hartu behar duten. Giza laguntzarako erakunde horien lana da harrera egitea, gizartea sentsibilizatzea eta laguntzea, baina ezin dituzte gidalerro horiek zalantzan jarri lanean jarraitu nahi badute.

Azkenik, pertsona migratzaileek eurek osatutako kolektiboak daude, eta gaur migrazioei buruzko eztabaida mahai gainean badago, kolektibo horiei esker dago. Hori da, adibidez, Ongi Etorri mugimenduaren kasua. Finean, erakundeak gizartea bera bezalakoak dira, ez daude egon behar luketen tokian, eta kolektiboek betetzen dute haien hutsunea.

Zer orbain uzten ditu bidaiak beren herrialdetik ihes egitera behartuak izan diren pertsonengan?

I. ARRIARAN: Istorio beldurgarriak entzun ditugu jendearen ahotik, azalduz zergatik egin behar izan duten ihes, baita Libian igarotako une gogorrei buruz ere, eta Europara heldu eta gizarteratu badira ere, arazo pertsonalak direla medio, beren herrialdera itzuli behar izan dutenenak. Azken horietako askok, paperak berritu ez dizkietelako edo beste arrazoiren bat tarteko, hasieratik hasi behar izan dute bidea. Horiek entzundakoan, batzuetan pentsatzen dut ezinezkoa behar duela hori guztia gainditu edo ahazteak.

H. MALENO: Badaude min eta erresistentzia kolektibo bat, badagoelako mugitzen ari diren pertsonen aurkako jazarpen eta kriminalizazio kolektibo bat.

Gogoan dut Elkartasunaren Aldeko Aliantzarekin egin nuen ikerketa bat, Marokon zeuden emakume migratzaileei buruz; ehun emakumerekin baino gehiagorekin hitz egin genuen, baita eztabaidak antolatu ere. Aspaldidanik ezagutzen nituen emakumeak ziren, eta haiek argi esaten zuten bideak aldatu egin zituela, ez zirela hasierako berak. Baina gaineratzen zuten indartsuago sentitzen zirela. Jakinduria politiko bat ere sortzen da indarkeriazko bizipen horietatik.

M. JUNIOR: Lehen ere esan dut maiz prozesua jakintzaren ukazioarekin batera doala, pertsona migratzaileei ukatu egiten zaielako diskurtso politiko hori, ezjakinak balira bezala. Badirudi paperik gabe sartzen zarenetik bertatik ez duzula esateko ezer, hitza ukatu ahal dizutela. Ukazio horrek guztiak berekin ekartzen du pertsona horrek etengabeko erresistentzia batean egon behar izatea, gizarteak begiratzeko duen moduak eta jaso duzun tratuak zuzenean eragiten duelako zure izaeran, eta hor ere zerikusia du generoak, hau guztia ez baita berdin emakume beltzen edo gizon beltzen kasuan.

Europara iritsita, buruan pilatutako bizipen horiek nolabaiteko arreta behar dute, askotan pertsona horiek oso barne indar gutxirekin heltzen direlako, eta, arazo horiek konpondu ezean, erru sentimendu hori, hutsune hori, betikotu egiten da.

Ez dugu ahaztu behar, hala ere, prozesu bakoitza bakarra dela. Iristen garen pertsona guztiok antzeko testuinguruan heltzen gara, baina ez baldintza berberetan. Horregatik, guztiak zaku berean sartzen gaituztenean, askok sentitzen dute ez dietela benetako arreta eskaintzen.

Amaitzeko, nabarmendu nahiko nuke egiturazko arazoei egiturazko politikekin erantzun behar zaiela, askotan saiatzen garelako horiei gizarte moduan erantzuten, ohartu gabe ez dugula horretarako eskumenik.


Helena Maleno

Summary: Helena Maleno.

2002an sortu zen Caminando Fronteras kolektiboa, Helena Malenoren eskutik (El Ejido, Espainia, 1970). Erakunde txikia da, mugako komunitateekin elkarlanean aritzen dena, batez ere emakume eta adingabe migratzaileekin. Oinarrizko laguntza eskaintzen diete, hasi osasun arretatik eta jaioberriak erregistratzeko prozesuraino. «Igaroan jaiotako haur asko ez daude erregistratuta: ez dira existitzen», azaldu du. 2007an jaso zuten itsasoko lehen laguntza deia. «Aurrez lagundu genuen emakume batek deitu gintuen. Ez genekien zer egin», aitortu du Malenok. Almeriako (Espainia) itsas salbamenduko telefonoa aurkitu, eta hara deitu zuten. Geroztik ehunka jaso dituzte, eta horiek baliatzen dituzte desagertu eta hildako emakumeak zenbatzeko: «Zenbaki ofizialak baino handiagoak dira gureak».


Izaskun Arriaran

Summary: Izaskun Arriaran.

Itsas salbamendu humanitarioko boluntarioa da Izaskun Arriaran (Aramaio, Araba, 1977). «2015ean Kios uhartean (Grezia) lanean hasi zen gobernuz kanpoko erakunde bat da Aita Mari, eta, lehen urte haietan, itsasoan erreskateak eginez hasi ginen». Baina Europaren eta Turkiaren arteko akordioak egoera aldatu zuen, eta Greziak debekatu egin zien erreskateak egitea. Orduan, errefuxiatuentzako lehen kanpalekua eraiki zen Kiosen, eta han zeudenei osasun arreta eskaintzen hasi ziren. Mundu guztiko boluntarioekin egiten dute lan. Iaztik, baina, egoerak nabarmen egin du okerrera. «Mugan bertan kanporatzen dute jendea. Kiosen, esaterako, ez diete uhartera iristen ere uzten. Behin baino gehiagotan salatu izan dugu, baina berdin jokatzen jarraitzen dute».


Marra Junior

Summary: Marra Junior.

Bost urte daramatza Marra Juniorrek (Khombole, Senegal, 1984) Munduko Medikuak erakundean lanean; boluntario gisa aritu zen aurrez. Erakundea bera 1980an sortu zen, Frantzian, eta 1990ean sortu zen Espainiako adarra. Eskubide unibertsala behar lukeena baina guztiengana iristen ez dena eskaintzen dute batez ere: osasun arreta. Baina, azken urteetan, Europara iritsi berri diren migratzaileekin ere hasi dira lanean. «Askok uste dute migratzaileak hona iritsitakoan amaitzen dela haien bidaia, baina ez da hala. Hemen beste dozenaka mugarekin aurkitzen dira, hesiak ez baitira soilik fisikoak», azaldu du. Iritsi berriekiko konfiantza sortu eta haien autonomia sustatzea da haren lanetako bat, baita kultur aniztasuna bultzatzea ere.


Summary: Islandian lau eguneko lan astearekin egindako esperimentua arrakastatsua izan da. 2015 eta 2019 artean aurrera eramandako saiakera zuzendu zuten ikertzaileen arabera, esperimentuaren ondorioz egun herrialdeko beharginen %86k aurrez baino ordu gutxiago lan egiten dituzte soldata beraren truke, edo hori lortzear dira. 35-36 ordu lan eginda ere, produktibitatea handitu da.

Islandian esperimentu bat egin zuten 2015 eta 2019 artean. Reykjavikeko Udalak eta estatuko gobernuak hala erabakita, murriztu zituzten 2.500 bat behargin publikoren lan orduak. Horrenbestez, 40 orduko lan asteak 35ekoak edo 36koak bihurtu ziren, eta astean lau egunez lan egin zuten soldata mantenduta. Erresuma Batuko Autonomy think tank-ak eta Islandiarako Association Sustainable Democracy ALDA-k (Demokrazia Jasangarrirako Elkartea) zuzendu zuten saiakera, eta adierazi dute «erabateko arrakasta» eduki zuela. Haien arabera, horren ondorioz sindikatuek berriro negoziatu zituzten lan hitzarmenak, eta egun herrialdeko beharginen %86k aurrez baino lan ordu gutxiago egiten dituzte lansari beraren truke, edo hori lortzear dira. Ikerlariek azpimarratu dute, gainera, esperimentuan parte hartu zuten lanpostu gehienetan handitu egin zela produktibitatea.

Saiakeran parte hartu zuten, besteak beste, haur eskoletako langileek, bulegotakoek, eta zerbitzu sozialetako zein ospitaleetako hornitzaileek. Langileek adierazi zuten estres gutxiago zutela, eta bai haien osasuna, baita lanaren eta osasunaren arteko oreka ere hobetu zela. Esperimentua zuzendu zutenek nabarmendu dute langileek adierazi zutela denbora gehiago zeukatela senideekin egoteko eta etxeko lanak egiteko.

«[Ikerketak] Erakutsi du sektore publikoa prest dagoela lan aste laburragoetan aitzindariak izateko. Beste gobernu batzuek esperimentuaren ondorioetatik ikas dezakete», azaldu du Gudmundur Haraldsson ALDA-ko ikerlariak, BBC hedabidean. Jakinarazi du, bide batez, mundu guztian ari direla antzeko saiakerak egiten; esaterako, Espainian eta Zeelanda Berrian. «Islandiako esperientziak erakusten du ez soilik garai modernoetan lan gutxiago egitea posible dela, baizik eta aldaketa progresiboa gertatu daitekeela», gehitu du ikerlariak.

Ingurumenari ere eragin diezaioke lan astea murrizteak. Erresuma Batuko 4 Day Week Campaign (Lau Eguneko Lan Astea Kanpaina) plataformak maiatzean kaleratutako txosten batek iradokitzen du lan aste laburragoak lagungarriak izan zitezkeela karbono aztarna murrizteko orduan.


Summary: ‘El Conquistador’-en inoiz gehien ikusitakoa izan da. Hamazazpi urtean izandako ikusle daturik onenak izan ditu Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan: %38,1. Nahia Valentzia izan da garaile

Marka guztiak gainditu ditu El Conquistador del Caribe saioak aurten. Sei hilabeteko abenturaren ostean, atzo izan zen finala, eta, Julian Iantzi aurkezlearen gidaritzapean, zuzenean eman zuten saioa EITBko Donostiako egoitzatik. Ikusmin handia sortu zuen azken jokoak ikusleen artean, eta hala erakutsi dute datuek: %38,1eko ikusle kuota lortu zuen finalak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Hamazazpi urtean saioak lortu duen ehunekorik altuena izan da.

Urte osoan ere bide bertsutik ibili da: inoizko daturik onenak izan ditu aurten, eta, 26 astez jarraian, gehien ikusi den saioa izan da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Batez beste, %26,3ko ikusle kuota izan du. El Conquistador-en finalari esker, ETB2 eguneko katerik ikusiena izan zen atzo, %19,4ko ikusle kuotarekin. Azken hamahiru urteetako daturik onena izan du. Arratsaldeko zortzietan hasi zen programazio berezia, finalisten zuzeneko iritsierarekin, eta gaueko albistegien ostean jarraitu zuen finalak. Telebistan ez ezik, sare sozialetan ere eman zuen zeresana saioaren amaierak. Twitterren lehen postuan izan zen, #conquisfinal traolaren bitartez.

Valentziarentzat ikurrina Bost partaide aritu ziren ikurrina eskuratzeko lehian: Aitor Acebo, Asier Urzelai Binbi, Jon Zabaleta Beko, Mikel Yanci eta Nahia Valentzia. Igerian, arraunean, urpean eta tirolinan aritu behar izan ziren garaipena lortzeko, eta Nahia Valentzia izan zen azkarrena. Iruñera eraman du ikurrina, eta 20.000 euroko saria. Saioan izan den laugarren emakume irabazlea izan da Valentzia. Aurtengo finala pandemiaren eraginez baldintzaturik egon da, eta, beste hainbat jardueraren antzera, ezohikoa izan da. Urtez urte, abenturaren azken egunean jokatu izan da azken proba, etenik egin gabe. Oraingoan, berriz, parte hartzaileak etxera itzuli behar izan ziren, koronabirusa zela eta. Sei hilabeteren ostean joan ziren bueltan Dominikar Errepublikara, eta orduan jokatu ahal izan zuten finala. Abentura atzo bukatu bazen ere, saioak bihar eskainiko du azken emanaldia. Publikoaren faboritoa hautatzeko zuzeneko saioa izango da 22:30ean EITB2n, eta zazpi parte hartzaile izango dira lehian. Aurreko saioetan bezala, ikusleen esku egongo da gustukoen izan duten abenturazalea aukeratzea. Julian Iantzik aurkeztuko du saioa. Azken saioa amaituta, datorrena prestatzen dabil lantaldea. Uztailaren 12an hasiko dira hautaprobak, eta 23ra bitarte izango da aurkezteko aukera, Hego Euskal Herriko hiriburuetan. Aurrez aurreko probetarako ordua eskatu beharko da, baina online egiteko aukera ere izango da.


Summary: Sexu Askatasunerako legeak bidea hasiko du Espainiako Kongresuan. Proposatzen du onarpenik gabeko jardun sexual oro erasotzat hartzea, sexu abusuaren kontzeptua legetik ezabatuta. Halaber, sexu indarkeria jasan duten emakumeentzako neurri sorta batzuk proposatzen ditu.

Sexu Askatasunerako legeak edo Soilik baietza da baietz gisa ezaguna den lege proposamenak bidea hasiko du Espainiako Kongresuan, Irene Montero Berdintasunerako ministroak lege proposamena ministroen kontseilura eraman eta kontseiluak oniritzia eman ostean. Lege proiektuak eduki aldaketa esanguratsuak proposatzen ditu: aurrerantzean onarpenik gabeko sexu jarduera oro erasotzat joko da, eta sexu abusuaren terminologia ezabatu egingo da legetik, nahiz eta astungarrien mailaketa bat proposatzen den. Halaber, indarkeria sexuala jasan duten emakumeei erreparazioa emateko neurri sorta proposatzen du. Irailean Kongresuan hasiko du bidea. Zuzenketak egin ostean Senatuak berretsi beharko du indarrean jarri baino lehen.

Duela bost urteko sanferminetan izandako talde bortxaketaren harira Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiak ateratako sententziak eragin zuen sexu askatasunaren legea aldatzeko premia. Bost gizonek emakume bat bortxatu zuten, eta auzitegiak ebatzi zuen «ez zenez ezezko espliziturik adierazi» ez zela erasorik izan, eta sexu abusutzat jo zuen talde bortxaketa. 2019an Espainiako Auzitegi Gorenak zuzendu zuen Nafarroako Auzitegiaren epaia, eta sexu erasotzat jo zuen talde bortxaketa. Akusatuei zigorra gogortu zien. Nafarroako Auzitegiko epaiak eragin zuen aldarrikapen bat ozentzea: sexu askatasunerako legea berrikustearena.

Irene Montero Berdintasun ministroak nabarmendu du lege honen helburua dela onarpena jartzea erdigunean: «Emakumeak bakarrik erabaki dezake bere gorputzaren eta sexualitatearen gainean. Ez duzu demostratu beharrik inori aurre egin diozunik, indarkeria egon denik edo intimidaziorik sentitu duzunik».

Lege proposamenaren arabera, jada ez da indarkeria edo intimidazioa egon dela demostratu beharko erasoa erasotzat jotzeko, egun indarrean dagoen zigor kodearen arabera hori baita abusua eta erasoa bereizteko muga. Hain zuzen, legearen interpretazio horrek eragin zuen Nafarroako Auzitegiak abusutzat jotzea talde bortxaketa. Eta horrek biktimarengan jartzen du karga, berak demostratu behar duelako indarkeria edo intimidazioa egon dela. Istanbuleko protokoloa segitzen du lege proposamen berriak. Horren arabera, onarpena egon den edo ez jartzen da ardatzean, eta baztertzen ditu gainerako aldagaiak. Lege proposamenaren arabera bakarrik ulertuko da onarpena egon dela «jardun bakoitzaren zirkustantzien arabera libre adierazi denean eta modu argian pertsonaren borondatea». Egun indarrean dagoen legearen arabera abusua da, eta ez erasoa, biktimaren borondatea ezeztatzeko drogak edo farmakoak erabiltzea ere. Lege proposamen berriak borondatea modu argi eta librean adierazi behar dela jasotzen du.

Delitutzat hartuko da, halaber, kaleko jazarpena. Delitu egiletzat joko ditu kalean beste pertsona batzuei zuzentzen zaien oro «adierazpen, portaera edo izaera sexualeko proposamenak eginez, biktimari objektiboki egoera umiliagarri eta intimidatorioa eraginez, larritasun gehiagoko beste deliturik egin gabe». Hiru zigor mota jasotzen ditu delitu mota horrentzat: bost egunetik 30era etengabe lokalizatuta egotea, komunitatearen mesederako lanak egitea edo hilabete batetik laurako isuna.

Lege proposamenak baditu beste berrikuntza batzuk. Eremu digitaleko indarkeria sexualak aintzat hartzen ditu, ezkontza behartuak ere bai eta emakumeen genitalen mutilazioa ere bai. Guztira hamabost urtera arteko zigorrak tipifikatzen ditu.

Genero indarkeria eta bikotekidearen edo bikotekide ohiaren partetik tratu txarrak jasan dituztenentzako baliabide gehiago ezartzea aurreikusten dute, eta hezkuntza sexuala ziklo guztietara zabaltzea ere bai.


Summary: Norvegiako Gobernuak giza gorputzen irudietan egindako ukituak aitortzera behartzen duen lege bat onartu du. Lege horren ondorioz, iragazkiren bat erabili duten edota irudietan ukituren bat egin duten influencer eta iragarle guztiek horren jakitun egin beharko dituzte jarraitzaileak, eta igo berri duten irudi hori moldatuta dagoela adierazi.

Ezpain lodiak, kolorez aldatzen diren begiak, betile amaigabeak, larruazal laua eta leuna, beso gihartsuak, orin simetrikoak… Jada ez dago sare sozialetan erabiltzen diren iragazkiek egin ezin dutenik. Gero eta gehiago dira norberaren itxura edo gorpuzkera moldatuta sare sozialetan pil-pilean dauden iragazkiak erabiltzen dituzten norbanakoak. Influencer delakoek erabiltzen dituzte bereziki, eta askotarikoak dira: ezaugarri ugari dituzte, baina guztiek jarraitzen dute prozedura bera; izan ere, parean jartzen den pertsonaren itxura erreala eraldatzen dute, izan helburu guztiz estetiko batengatik, trufa egiteagatik, edota beste edozein arrazoirengatik.

Orain arte, nahi adina, nahi bestetan eta nahi bezala erabil zitezkeen, eta horrela izaten jarraituko du aurrerantzean ere; Norvegian izan ezik. Bertan, duela gutxi onartu dute argazkietan egiten diren ukitu horien guztien erabilera baldintzatuko duen lege bat. Lege horren ondorioz, iragazkiren bat erabiltzen duten edo irudietan ukituren bat egiten duten influencer eta iragarle guztiek horren jakitun egin beharko dituzte jarraitzaileak, eta igo berri duten irudi hori moldatuta dagoela adierazi beharko dute, argi eta garbi. Beraz, iragazkiak erabili bai, irudiak nahi bezala moldatu eta eraldatu bai, baina haien gustura berregokituak direla ohartarazi beharko dute.

Ohartarazpen horiekin erabiltzaileen autoestimuan eragin nahi dute; izan ere, pertsona, eta, batez ere, gazte askoren kezken sorburu dira horrelako irudiak. Edertasunaren proiekzio irreal bat egiten dute, eta helburu edo jomuga gisa hartzen dituzte miresten dituzten influencer ospetsuen argitalpen guztiak. Era horretan, gorputzarekiko presio etsigarri bat saihestu nahi dute, eta norberaren buruarekiko eta gorputzarekiko harreman osasuntsu bat garatu dezaten sustatu.

Lehendik datorren joera

Ez da, inolaz, joera berri bat argazki moldaketa eta iragazkiena: lehendik datorren moda bat da, baina azken urteotan gehiago hedatu eta garatu da. Horregatik, gero eta egitasmo gehiago ernaltzen ari dira «moda eredu arduragabe» horiekin amaitzeko asmoz. Hainbat influencer ere manifestatu dira horrelako ukituen aurka: Kate Winslet antzezle ezaguna, adibidez, behin baino gehiagotan agertu da praktika horien aurka. Azken adierazpena Mare of Easttown telesailaren harira egin zuen, zuzendariak haren sabela disimulatzeko ukituak egingo zituztela esan zionean. «Ez ausartu hori egitera», erantzun zion antzezleak.

Joera horien indarra apaltzeko ikusi du Norvegiako Gobernuak jarduera hori baldintzatzeko beharra. Influencer delakoei ez ezik, iragarleei ere eragingo die legeak, eta prozedura zehatz bat jarraitu beharko dute moldaketaren bat edo ukituren bat duten irudiak argitaratzerako garaian. Norvegiako Gobernuak zehaztu duenez, ohar edo etiketa jakin bat izan beharko dute horrelako argitalpen guztiek, ikusiko duen erabiltzaileak ukituak izan dituela jakin dezan. Hala, «edertasun irrealaren aurka» egin nahi dute: «Publizitateak haurrengan eta gazteengan duen eragin txarra txikitzen lagunduko du».


Ekaitzaren osteko barea

Summary: Ekaitzaren osteko barea. Mark Cavendishek esprintean irabazi du Tourreko etaparik lasaienean. Dagoeneko 33 garaipen ditu Tourrean, eta bakarrera du Eddy Mercxen marka. Bihar, Mont Ventoux handia igo beharko dute, bi aldiz.

Aurreko etapetan harrotutako su guztiaren arrastorik ere ez zen izan gaurkoan. Lehen aste ikusgarri bat eta estreinako atseden egunaren ostean, erritmo lasaixeago batekin ekin diote gaur txirrindulariek bigarren lehiaketa asteari. Orain arteko egunik lasaiena izan dute tropelean. Lasaitasunean ere, Mark Cavendish (Deceuninck) izan da azkarrena esprintean, eta Tourreko 33. garaipena zakuratudu. Eddy Mercx handiaren marka berdintzeko beste garaipen bat besterik ez du behar. Ez sinistekoa orain dela gutxi arte Man uharteko txirrindulariak zuen sasoia ikusita.

Hugo Houlek (Astana) Tosh van der Sandek (Lotto) osatu dute eguneko ihesaldia. Txirrindulari azkarrenentzako etapa polita zela jakitun, Patrick Lefevererenak tropel buruan izan dira lanean, Cavendishen mesedetan, alde egindako bi lagunen asmoak zapuzteko intentzioarekin. Tropelean patxadaz hartu dute eguna, baina aparteko arazorik gabe harrapatu dituzte bi iheslariak, helmugara iristeko 36 kilometroren faltan.

Alaphilippe (Deceuninck) tropela banantzen saiatu da 30 kilometroren faltan. Haizea saihetsetik jotzen ari zela baliatuz, frantziarrak tropeleko erritmoa nabarmen bizitu du, esprinterako lehian aurkari batzuk atzean uzteko nahiarekin. Arrakastarik ez du izan Deceunincken saiakerak. Hamabost kilometrora, beste hainbat taldere laguntzarekin, berdina egiten saiatu dira, baita helburua lortu ere. Zuloak sortu dira tropelean, eta Omar Fraile (Astana), Ion Izagirre eta Alex Aranburu atzeko taldean geratu dira, etapa lehiatzeko aukerarik gabe.

Azken metroetan, ekitaldi honetan hirugarrengoz, Mark Cavendish gailendu da. Sekulako lana egin dute bere taldeekideek Man uhartekoari esprinta bideratzeko, eta horrek erremate bikaina eman dio. Wout van Aert (Jumbo) izan da bigarren, eta hirugarren, berriz, Jasper Philipsen (Alpecin).

Sailkapen nagusiko ziklistek apenas eman dute aurpegia. Azken kilometroetako haize babeseetara arte ez dira agertu ere egin. Tadej Pogacarek (UAE) aise defendatu du maillot horia. UAEk ondo babestu dute gazte esloveniarra, tropelaren aurreko aldean eraman dute, ekitaldi honetan protagonistak izaten ari diren erorikoak ahalik eta gehien ekiditzeko asmoarekin. Denak berdin jarraitzen du oilarren artean.

Bihar, Mont Ventoux

Guztiz bestelakoa den ibilbide bati egin beharko diote aurre bihar txirrindulariek. Sourges eta Malaucene artean dauden 198,9 kilometroak osatu beharko dituzte. Ordekak alde batera utzi, eta lau mendate igo beharko dituzte, artean Mont Ventoux famatua, bi aldiz gainera. Sailkapen nagusia lehiatzeko asmoa dutenentzako eguna izatea espero da.


Summary: Behin-behinekotasunari buruzko akordioa arbuiatu du Jaurlaritzak. Ministroen Kontseiluak lege dekretua onartu du Icetak CCOO, UGT eta CSIFekin sinatutako akordioarekin. Eusko Jaurlaritzaren ustez, bere antolaketa ahalmena mugatzen du.

Eusko Jaurlaritzak berriz ere arbuiatu egin du funtzio publikoko behin-behinekotasuna murrizteko atzo Espainiako Gobernuak eta sindikatu nagusiek itxitako akordioa, zeina gaur lege dekretu bihurtu duen Ministroen Kontseiluak. Haren kontra helegiterik aurkez daitekeen azterketa egingo dutela iragarri du Olatz Garamendi Gobernantza Publiko eta Autogobernu sailburuak, eta berretsi du Jaurlaritzak aurrera jarraitzeko asmoa duela lanpostuen kontsolidaziorako bere bidearekin.

Garamendik ez ditu oraindik ezagutzen akordioaren azken xehetasunak, baina badaki gauzak ez direla asko aldatu joan den astetik. Miquel Iceta Funtzio Publikoko ministroak erkidegoei sektore konferentzian azaldu zien bere proposamena lege dekreturako eta Langile Publikoen Oinarrizko Estatutuaren erreformarako. Eta orduko hartan, dagoeneko proposamenaren kontra agertu zen Jaurlaritza, «onartezina» zitzaiolako.

Gai arantzatsuena, argi dago, Espainiako Gobernuak ezartzen dituen birjartze tasak dira; ez direla desagertu, Jaurlaritzak eta beste erkidego batzuek kentzeko eskatu arren. Birjartze tasak Espainiako Gobernuak ezartzen ditu administrazio publikoen sektore bakoitzean; haien bidez, eskaintza publikora ateratzen diren plazen kopurua urte horretan erretiroengatik hutsik gelditutako plazen kopurura lotzen da.

Hala, urteren batean sektore askotan, hutsik gelditutako plazen %10 soilik atera zen lan eskaintza publikoetara. 2017. urtetik birjartze tasak %100ekoa edo handiagoak izan dira, baina haiek indarrean, eskaintza publikoetara ateratako plazak beti daude lotuta, eta beraz, Madrildik mugatuta. Tasa horiekin, eta «EAEk behar duenaren errealitatea aintzat hartu gabe» hutsuneak behin-behinean betetzeko hiru urteko mugarekin, Icetaren ministerioak Jaurlaritzaren antolaketa ahalmena mugatzen duela gaitzetsi du Garamendik.

Antzinatasuna

Ministroen Kontseiluan onartutako dekretuak ez du jasotzen lan eskaintza publiko berezirik urteetan funtzio publikoa behin-behinean aritu diren bitarteko langileentzat. Eskaintza orokorretan, hori bai, esperientziak orain arte baino balio handiagoa (%40) izango du oposizioetako konkurtso fasean.

Eusko Jaurlaritzak deialdi berezituak egin nahi zituen zortzi urtetik gorako antzinatasuneko langileentzat, baina Auzitegi Konstituzionalak epai batek aukera hori galarazi zuen Polizia Legean. Legebiltzarrean eztabaidan dagoen Kidego eta Eskalen legeak ere jasotzen du aukera hori, eta horri eusten dio Jaurlaritzak, nahiz eta arriskua hor egon bertan behera gelditzeko.

Hala ere, hori gerta daitekeela kontuan hartu dute gaur Eusko Jaurlaritzaren Gobernu Kontseiluak onartutako Euskal Enplegu Publikoaren lege proiektuan, eta hor ere ikusten dute aukera bitarteko langileen antzinatasunari balioa emateko, Garamendiren arabera langile horiek jada «frogatu dituztelako merituak eta galdu nahi ez dugun jakintza delako hori».


Summary: Ehunka pertsona bildu dira Donibane Lohizunen eraso euskarafoboak salatzeko. Donibane Ziburuko Gaztetxeak antolatu du protesta, eta bat etorri dira herriko hautetsiak. «Hemen Euskal Herrian gara, euskara da gure hizkuntza, eta euskaraz hitz egiten segituko dugu», adierazi dute ekitaldiaren amaieran irakurritako mezuan.

Ehunka pertsona elkartu dira gaur Donibane Lohizuneko (Lapurdi) Luis XIV. plazan, ekainaren 26ko asteburuan euskaraz mintzatzeagatik jipoitu zutela salatu zuen Jean Louis Iratzoki donibandarrari sostengua agertzeko, eta euskararen aurkako erasoa salatzeko.

«Ez gara isilik egongo. Erantzunik hoberena: euskaraz hitz egitea, euskara ikastea, euskara normaltasun osoz ahal bezainbat erabiltzea. Hemen Euskal Herrian gara, euskara da gure hizkuntza eta euskaraz hitz egiten segituko dugu», adierazi dute antolatzaileek ekitaldiaren amaieran irakurritako mezuan.

Donibane Ziburuko gaztetxeak antolatu du gaurko protesta, baina herriko etxeko hautetsiek ere parte hartu dute. Euskal Konfederazioak, EAJk eta EH Baik babestu dute deia.

Bestak ziren berez joan den asteburuan Donibane Lohizunen (Lapurdi), eta, bestarik ez egiteko deia zabaldua bazen ere, jendetza handiak elkartu ziren kalean, eta liskar handiak izan ziren, tartean taldeen arteko borrokak, baita labanekin ere. Testuinguru horretan, ostiraletik larunbaterako gauean, ostatu batean afaltzetik etxera heldu zen Jean Louis Iratzoki, Donibane Lohizuneko bizilagun bat. Anaiaren etxean gelditu zen, eta kaletik hizketan ari zen ilobarekin, zeina balkoian baitzen. Euskaraz ari ziren.

Kaletik zihoazen hiru gizonezkok Iratzokiri bortizki galdetu zioten zer ote zen hitz egiten ari zen patois hori —tokiko hizketa edo hizkera basa esan nahi du, normalean gutxiesteko erabilia—; «Frantzian» zirela, eta frantsesez behar zuela hitz egin. Bera euskalduna zela esanez defendatu zen Iratzoki, eta hiru gizonak oldartu egin zitzaizkion bet-betan. Hebainduta utzi zuten; orkatila hautsirik, Baionako erietxera eraman behar izan zuten, artatzeko.

Ez zen asteburuko eraso bakarra izan.

Jean François Hirigoien Errepublikanoetako auzapezak ere gertakariak salatu ditu, eta euskaraz bizitzeko eskubidea defendatu du, agiri batean: «ez da negoziagarria», adierazi du. Gehiengoko hautetsiek elkarretaratzean parte hartuko dutela baieztatu zuten atzo. Euskal Konfederazioak ere protestan parte hartzera deitu du agiri batean: «Gertakari hau Kontseilu Konstituzionalak erabakia hartu eta hilabetera izan denez, iduri du nolazpait batzuk babesturik sentitzen direla beren gorrotoa inpunitate osoz adierazteko. Baina erasoek, mehatxuek, irainek... ez gaituzte isilaraziko! Karrikan, etxean, eskolan, lanean, administrazioan, saltegietan... euskaraz bizi gira eta euskaraz bizitzen segituko dugu!», adierazi dute, eraso «larri» hori, eta, oro har, «azken aldi hauetan euskararen eta euskaldunen kontrako erasoak salatzeko», mobilizaziora deituta. «Euskal Herrian euskaraz biziko gira!»

Uztailaren 2ko herriko kontseiluan aipatu zuten, eta, gaur, agiria bidali du Jean François Hirigoien Donibane Lohizuneko auzapezak: «Donibandar anitz bezala inarrosia izan naiz, euskaraz mintzatzeagatik gure herrikide batek pairatu duen erasoarekin. Arrazoirik gabeko ekintza higuingarri horri buruzko elementu guziak ez baditut ere, halako jarrerak onartezinak iruditzen zaizkit», adierazi du. Azken asteetan izandako beste eraso batzuen testuinguruan ezarri ditu gertakariak, «intolerantziaren igoera orokor baten isla» direla erranez.


Lehen finalista, Italia

Summary: Lehen finalista, Italia. Penaltietan sailkatu da finalera, Espainia kanporatuta, Londresen, Wembleyn. 'Azzurri'-ek Ingalaterra-Danimarka partidako garailea izango dute aurkari.

Italia Eurokopako finalean izango da, historian laugarrenez; azkena, 2012an izan zen, eta Espainiak aise menderatu zuen Italia: 4-0. Bada, 2020ko Eurokopan, azzurri-ek ordukoaren mendekua hartu dute gaur, finalerdietan irabazita, penaltietan, Londresen, Wembley estadioan. Partida bana amaitu da, eta Jorginhok sartu du penalti erabakigarria. Bihar jokatu da bigarren finalerdia, Ingalaterra eta Danimarkaren artean, eta neurketa horretako garailea izango dute aurkari.

Partidako lehen hamabost minutuetan Espainiak izan du baloiaren jabetza, alde batetik bestera mugituz, bere ohiko estilora. Luis Enriqueren jokalariak txinparta handiagoarekin atera dira zelaira, baina ezin zuten zulorik topatu. Italiarrek euren harresia zutik sendo zuten, Leonardo Bonucci eta Giorgio Chiellini atzelari beteranoen gidaritzapean. Roberto Manciniren taldea abila da defentsan, baina gaurkoan ahuleziaren zantzuak igarri zaizkie azzurri-ei. Espainiaren lehen abagunea Ferran Torresek izan du ezker hegaletik, baina kamuts ibili da.

Aukera argiagoa Dani Olmok izan du 24. minutuan. Gianluigi Donnarumma atezainak gaizki urrundu ostean, espainiak baloia berreskuratu, Dani Olmok area txikian eskuinez jaurti, baina Italiako atezainak aurretik egin duen hutsa ongi lausotu du.

Italiarrak nahi eta ezinean zenbiltzan, argitasun handirik gabe. Baloia lapurtzen zuten bakoitzean, azkar galtzen zuten, eta, espainiarren defentsa lerroa aurreratuago zegoenez, zailtasunak zituzten Cirno Immobile, Lorenzo Insigne eta Federico Chiesa aurrelariei goitik paseak bidaltzeko. Luis Enriquerenak, aldiz, erraz iristen ziren Italiaren areara. 39. minutuan, Mikel Oiartzabali iritsi zaio baloia, Jordi Albak egindako pase luzearen ostean. Realeko jokalariak, ordea, zerura bidali du baloia.

Italiak lehen zatiko hatsean egin du partidako aurreneko jaurtiketa. Emersonek ezker hegaletik sekulako korrikaldia egin ostean, sukalderaino sartu da, baina baloiak langan jo du. Hutsean berdinduta joan dira atsedenaldira. Bestalde, nabarmentzekoa izan da Espainiak izan duen baloiaren jabetza: %65ekoa.

Joko biziagoa

Bi taldeak ausartago zelairatu dira, eta hasierako minutuak joan-etorri handikoak izan dira. Lehen aukerarik garbiena Espainiak izan du. Olmok eskuinetik egindako erdiraketa pozoitsua Giovanni Di Lorenzok urrundu du, badaezpada; izan ere, Torres bigarren zutoinean zegoen zain, azti. Handik gutxira, bigarrenez iritsi dira Italiaren atera. Oiartzabalek eskuinetik erritmo aldaketa azkarra egin dio Chielliniri, eta erraz gainditu du. Eibartarrak Sergio Busquetsi bidali dio baloia, baina Bartzelonako jokalariari jaurtiketa gora joan zaio.

Hurrengo jokaldian Italiak izan du gola sartzeko lehen aukera, Chiesaren eskutik, baina eskuinez egindako jaurtiketa Unai Simonek erraz gelditu du. Bigarrengoan, ordea, atea zulatu du. Bai zulatu ere. 60. minutuan, kontraeraso azkar baten ostean, Inmobilek Chiesari baloia eman, eta hark, eskuinez, baloiari bikain eman dio. Simonek baloia atera nola zihoan begiratu besterik ez du egin. Kontraerasoetan trebeak dira italiarrak, eta izan duten aukera hori ondo baino hobeto probestu dute.

Italiak bazekien gol bakarrarekin ez zuela nahikoa partida erabakita uzteko. Luis Enriquek, berriz, aldaketa sorta egin du taldea suspertzeko xedez; tartean, teknikari asturiarrak Alvaro Morata atera du. Hain zuzen, italiarrek ez, espainiarrek berdindu dute norgehiagoka, Morataren eskutik, 79. minutuan. Olmorekin bat-bikoa egin ostean, Atletico Madrileko jokalariak ez du hutsik egin Donnarummaren aurrean. Hurrengo hamar minutuetan, talde batak zein besteak ez du gehiegi arriskatu, eta, beraz, markagailua ez da mugitu.

Luzapenean nabari zen bi taldeetako jokalariek minutuak pilatuta zituztela euren hanketan. Indarrez justu eta zehaztasun handirik gabe, nekez izan dituzte aukera argiak, eta ez diete etekin handirik atera. Gisa horretara heldu dira penaltietara. Unai Simonek Manuel Locatelliren jaurtiketa geratu du. Ondoren, Olmok ez du asmatu hamaika metroetatik; zerura bidali du. Ostera, Andrea Belottik, Gerard Morenok, Bonuccik, Thiagok eta Federico Bernardeschik elkarren segidan asmatu egin dute; ez, ordea, Alvaro Moratak. Donnarummak geratu dio. Italiarrek aukera handia zuten partida erabakitzeko, eta Jorginhok ez du hutsik egin. Horrenbestez, Italia finalera, eta Espainia, berriz, etxera. Italiarrek bigarrenez Eurokopako garaikurra irabazteko aukera izango dute.


Summary: Jaurlaritzak ez ditu gogortuko indarrean dauden neurriak. Goizean bildu da Labiren Aholku Batzordea, eta Urkulluk jakinarazi berri du indarrean dauden neurriei eutsiko zaiela, ZIUetako egoera onbidean delako, besteak beste. Kaleko edana eta jende pilaketak sortzen dituzten «festak eta ez-festak» debekatuko dituzte, dekretu bidez.

Uda hasi berritan birusak izan duen bilakaera okerraren datuak mahai gainean dituela bildu da Labiren Aholku Batzordea gaur goizean, lehendakaritzako egoitzan. Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakaria buru dela egin dute bilera, eta Bizi Berri IV plana izan dute aztergai. Bilera amaituta, Urkulluk jakinarazi du indarrean dauden neurriei eutsiko dietela, eta, beraz, ez dituztela gogortuko. Labiren mahai teknikoaren txostenetan eta Jaurlaritzak onartu berri duen Bizi Berri IV Planaren irizpideetan oinarrituta hartu dute gaurko erabakia. Plan horrek aurreikusten duen hirugarren agertokian daude momentu honetan hiru lurraldeak intzidentzia metatuari dagokionez, azken hamalau eguneko intzidentziak 150eko langa gainditu baitu. Haatik, planaren arabera, hemendik aurrera transmisioa ez da izango aldagai bakarra neurriak hartzeko, eta kontuan hartuko dira, halaber, txertaketaren datuak, birusaren aldaeren intzidentzia eta ZIUetako egoera.

ZIUetako egoerari dagokionez, une honetan lehen agertokian dago Euskal Autonomia Erkidegoa, eta, beraz, Bizi Berri IV Planaren arabera, ez da behar neurriak gogortzea. Intzidentzia metatuak gora egiten duen arren, ZIUetako okupazioa behera doala nabarmendu du lehendakariak; hiru lurraldeetako ospitaleetako unitateak daude lehen agertokian. «Zorionez», erantsi du. Une honetan 25 lagun daude Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ZIUetan, gaitzak jota.

Txertaketari dagokionez, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako herritarren %70 laster egongo da immunizatuta. Zehazki, lehendakariak jakinarazi du Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako herritarren %71,5ek COVID-19aren aurkako txertoaren dosiren bat hartu dutela, eta %52,6k pauta osoa dutela.

Hala, lehendakariak iragarri duenez, gaurko bileran erabaki da ekaina amaieratik indarrean dauden neurriak ez gogortzea. Hori hala, establezimenduek goizaldeko 02:00etan itxi ahalko dute, eta ostalaritzan mahai bakoitzean sei pertsona eseri ahalko dira, orain arte bezala. Txokoek eta elkarte gastronomikoek irekita jarraituko dute, eta publikoa egon ahalko da kirol ikuskizunetan, baina edukiera mugatuta.

Neurri horiekin batera, lehendakariak azpimarratu du dekretu batean jasoko dutela kaleko edana, eta jende pilaketak sortzen dituzten «festak eta ez-festak» debekatzea. Eusko Legebiltzarrak joan den ekainean onartutako pandemiaren aurkako legeak jasotako neurriek zedarritzen dute gaur Labik hartu dituzten erabakien esparru normatiboa, eta hor daude jasota halakoak debekatzea. Lehendakariak gogoratu du legeak zigortzeko araubidea jasotzen duela, baina ezinbestekoa dela «norberaren erantzukizuna» mantentzea. «Herritar guztiei dei egiten diegu zorroztasunez, zuhurtziaz eta elkartasunez jokatzera, norberarengandik hasita». Gogoratu du, halaber, arrisku faktorea «gehiegizko interakzio sozialean» dagoela. Hala, neurriak betetzen ez badira –kaleko zurruta edo jaiak egiten badira–isunak jarriko dituztela iragarri du.

Lehendakariak azaldu du Bizi Berri IV Planak jasotzen duen hipotesiaren arabera, datozen lau hilabeteetan Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako intzidentzia metatuak ez duela gaindituko 400 kasuren langa. Eta helburu bat ezarri du: «Intzidentzia tasa 60 kasura jaistea da helburua». Maskararen erabilerari dagokionez, berriz, lehendakariak adierazi du «gomendagarria» dela kalean ere maskara erabiltzen jarraitzea, «une oro» ahal dela, aire librean egiten den kirolaren kasuan izan ezik.

Hilaren 22an bilduko da berriro Labiren Aholku Batzordea, indarrean dauden neurriak berrikusteko.


Summary: Langile bat hil da Muxikan, basoan lanean ari zela. Herri horretako landaketetan 2019az geroztik hil den hirugarrena da, eta aurtengo 31garrena Euskal Herrian.

Gaur goizean langile bat hil da Muxikan (Bizkaia), basoan lanean ari zela. Hildakoa CO2 enpresakoa zen, 27 urte zituen, Ekuadorren jaiotakoa, eta Durangon bizi zen. Herri horretan azken hiru urteetan beste bi langile hil dira lan horretan: pasa den urteko uztailean bat, eta 2019ko martxoan beste bat.

2021. urtean, Euskal Herrian lanean ari zela hil den 31. behargina da, LABen zenbaketaren arabera.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, goizeko bederatziak inguru jaso zuten deia larrialdi zerbitzuek. Ertzaintzaren helikopteroan iritsi zen medikuak artatu zuen langilea, baina behargin gaztea hil egin zen. Ertzaintzak ikerketa bat abiarazi ditu gertakariaren nondik norakoak argitzeko, oraindik ez baitakite zein izan diren istripuaren arrazoiak.

ELAk salatu du baso lanen sektoreko baldintzak prekarioak eta arriskutsuak direla; besteak beste, makina arriskutsuak erabiltzen dituztelako, kontrako klimatologia izaten dutelako, eta lur malkartsuetan lan egiten dutelako.

CCOOk ere haserrea adierazi du, eta instituzioei eskatu die azken datu larrien aurrean neurriak hartzeko.

LABek, berriz, eskatu du interes ekonomikoen gainetik langileen osasuna eta segurtasuna bermatzeko. Gainera, lan istripua salatzeko antolatuko diren mobilizazioetan parte hartzeko deia egin die langileei.


Summary: Nafarroako ostalariek goizaldeko ordubatetan itxi beharko dituzte ateak. Gazteen arteko kutsatzeak hesitzeko asmoz onartu zuen neurria Nafarroako Gobernuak. Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiaren onespena du

Gaur sartu da indarrean Nafarroako Gobernuak iragarritako dekretu berria, eta «gutxienez hamabost egunez» ostalaritzak goizaldeko 01:00etan itxi beharko ditu ateak herrialdean. Neurri honek astebete aurretik ezarritako malgutzea moztu du, Osasunbideak azken asteotan atzeman dituen positiboa biderkatzean. Positibo gehienak gazteen artean izan dira, kutsatuen %86k 15 eta 18 urte artean izan ditu, eta zenbait ikasturte bukaerako bidaietan izandako agerraldiekin lotu dituzte horietako asko. Hain zuzen ere, kutsatzeen goraldia joan-etorriak eta eremu itxietako sozializazioa areagotzearen ondorioz izan dela azaldu zuen Santos Indurain Osasun kontseilariak, eta ildo horretatik hartu dituzte neurri berriak.

Izan ere, dagoeneko mila positibo inguru atzeman ditu Osasunbideak Saloutik (Herrialde Katalanak) bueltatutako ikasleen artean. Delta aldaeraren presentziak kezkatzen ditu, bereziki, kutsatuetako askok aldaera hori baitute, eta kutsakorragoa dela ondorioztatu dutenez, osasun neurriak areagotzeko beharra azpimarratu dute. Datozen egunetan ospitaleratzeen egoera adi jarraituko dutela ere adierazi zuen atzo Javier Remirez Nafarroako Gobernuko lehendakari ordeak, kutsatzeek horretan eraginik duten edo ez aztertu ahal izateko.

Ikasturte bukaerako bidaietan kutsatutakoen etorrerak bat egin du sanferminetako datekin, eta horrek ere izan du zerikusia ostalaritza mugatzeko orduan. Atzo bertan eman zion bere onespena Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiak neurri horri, «txertatu gabeko biztanleriaren, alegia gazteen, kutsatzeak hesitzeko neurri egokia, beharrezkoa eta proportzionala» dela iritzita. Epaiak berak ere lotura ezarri du gazteen arteko kutsatze kopuruaren eta ikasturtea bukatu eta gero neurriak leuntzearekin, baita bizitza soziala eta gaueko aisialdia areagotzearekin ere.


Summary: Eraldaketa digitalaz eta desagertu egingo diren enpresez. Gaur egun ezagutzen dituzun enpresen erdiak baino gehiago ez dira existituko hamar urte barru. Zeintzuek iraungo duten antzemateko gakoak askotarikoak eta lausoak dira, baina badaude argi ikusi daitezkeenak ere, digitalizazioa adibidez.

Bai, eraldaketa digitalaren inguruan berriz ere matraka ematera datorren beste artikulu bat duzue honako hau; baina, behin irakurtzen hasita, azal dezagun behintzat modu didaktikoan eta ahal bada dinamikoan zer kontatzera etorri garen.

Honezkero barneratua dugun zerbait da gizartea etengabe aldatuz doala, eta harekin batera kontsumo ohiturak, eta horrek eragin zuzena duela ondasun zein zerbitzuen kontsumoan ere; ez da hala?

Baina, eta hemen dator gakoa, ekoizpen modu zaharrek oraindik tinko diraute Euskal Herriko enpresa txiki eta ertain askotan (gehiegitan), non oraindik ere betiko moduan jarraitzen duten lanean eta non badagoen gauzak eraginkorrago egin daitezkeen susmoa; baina hausnarketa hori eta berekin ekarriko lituzkeen aldaketak beti aurreragorako uzten dira.

Izan ere, eta hemen dator arazoa, enpresa horiek gehienetan dirua irabazten jarraitzen dute, eta, beraz, ez dute arazoaren pertzepzio egoki bat garatzen.

Ondo azaltzeko: merkatuak normalean hornikuntza aukerarik lehiakorrenaren alde egiten du; hau da, enpresa batek beste bati lehengaia erosiko dio betiere prezio, kalitate eta hornikuntza daten konbinaziorik hoberena eskaintzeko gai denean.

Bizirik dirauten enpresak, beraz, bezero batzuentzat hornikuntza aukerarik lehiakorrena azaltzeko gai dira momentuan. Baina merkatua tentsioan dago momentu oro; hori dela eta, bezeroek beti estutzen dituzte hornitzaileak, eta, horiek kate batean lotuta baleude bezala, hornikuntza tentsio hori haien hornitzaileei igortzen diete.

Oinarrizko ekonomiari erreparatuta, enpresarik lehiakorrenek egingo dute aurrera. Baina kontuan hartu neurri handi batean merkatuak duen dinamismoa: enpresa berrien sorkuntza, material berrien erabilpena, kontsumo oihuren aldaketa eta abar. Merkatua aldatzen den heinean, gainera, legegileak arau berriak ezarriko ditu merkatuan esku hartzeko.

Hausnartuz gero, gaur egun lehiakorra den enpresa batek bihar ez du zertan lehiakorra izan bere produktu edo zerbitzuak merkatuaren eskarira modu eraginkor batean egokitzen ez baditu. Eta hori suertatzen denean, kasurik gehienetan, jokoz kanpo gelditu da, eta berandu izaten da egoerari buelta emateko.

Eta, puntu honetan, hitz egin dezagun teknologiaz eta eraldaketaz, hau da, enpresen iraupenerako konponbideaz.

Gure abiapuntua hau da: Euskal Herriko enpresa txiki eta ertainen digitalizazio mailak Europako Batasuneko herrialdeekin alderatuta erdiko maila batean kokatzen gaitu. Beraz, oraindik ere badira gure merkatu gunean digitalizazioan gehiegi aurreratu ez duten herrialdeak. Baina ziur egon urte gutxitan hori aldatu egingo dela eta gure enpresen konpetentzia zuzena areagotu egingo dela. Zer esanik ez mundu mailan garapen betean dauden hainbat herrialde aintzat hartzen baditugu, gainera.

Beraz, gauza bat argi izan behar da: gaur egun lehiakortasuna hobetzen ahalegintzen ez diren enpresen gehiengoa ez da 2030. urtera helduko.

Eta, lehiakortasuna hobetzeko bide horretan, aukerarik nabarmenena teknologia dugu. Euskaldunok industria kultura eta historia nabarmena dugu atzetik, eta, gure ekoizteko gaitasun horri egokia den teknologia txertatuz, abantailazko posizioetan kokatu gaitezke.

Baina bada gainditu beharreko oztopo handi bat; hain zuzen ere, aldaketarekiko erresistentzia. Eraldaketa digitalak eta hark dakarren terminologia konplexuak (ERP, CRM, IoT, BlockChain, Big Data, Cloud…) mesfidantza sortzen du, beldur puntu bat; eta horrek blokeatzen ditu enpresa asko.

Horregatik, Oreka IT bezalako aholkularitzen eginkizuna funtsezkoa da herri gisa egin beharreko ibilbide honetan; gure betebeharra enpresen eta teknologiaren artean zubi lana egitea baita. Hau da, gure helburua da enpresen beharrak ulertzea eta aztertzea nola bihurtu lehiakorragoak teknologiaren bitartez. Horregatik, euskara edo berdintasun planak egon daitekeen bezala, funtsezkoa da digitalizazio plan bat ere egotea luzaroan irauteko asmoa duten Euskal Herriko enpresa guztietan.

Gainera, enpresa gehienetan plan hori ez da teknologia aurreratuekin abiatu behar, eta ERP sistema eguneratu bat ezartzeko lehen pauso batekin hasi behar da; izan ere, sistema horiek dira enpresen digitalizazioaren oinarria, eta askotan erabat zaharkituak gelditu dira.

Zenbat eta zenbat enpresa ez ditugun ikusi azkenaldian araudian izan diren aldaketetara (Ordutegi Kontrola, SII, TicketBai) beren ERP zaharrak moldatu nahian, burua altxa eta lau edo bost urtera estrategia bat garatu beharrean.

Arrazoi dudala uste baduzue, ongi etorriak digitalizazioaren aldeko borrokara. Ez baduzue horrelakorik uste, hamar urte barru ikusiko dugu nork zuen arrazoi.


Summary: Iban Mayok du Mont Ventouxeko markarik onena. Igorreztarrak 2004ko Dauphine Liberen ezarri zuen errekorra, kronoigoera batean. Frantziako Tourrak bi aldiz igaroko du, gaur, lasterketako igoera ikonikoetako bat.

Besteak beste, Marco Pantanik, Chris Froomek edo Eddy Merckxek irabazi izan dute Mont Ventoux mendi mitikoan (1.912 metro), baina igoerako markarik onena Iban Mayok (1977) dauka. Igorreztarrak 55 minutu eta 51 segundo behar izan zituen 2004ko Dauphine Liberen, Bedoin eta gainaren arteko 21,5 kilometroak osatzeko. Aintzat hartu behar da, nolanahi ere, kronoigoera batean lortu zuela errekorra. Ordura arteko markarik onena Jonathan Vaughtersek ezarria zuen, hark ere Dauphine Libereko kronoigoera batean, 1999an: 56:50. Frantziako Tourreko gaurko etapa, 11.a, Malaucenen bukatuko da, eta, hara iritsi aurretik, Mont Ventoux bi aldiz igo beharko dute.

Hiru tokitatik igo daiteke gainera: Malaucenetik, Saultetik, eta Bedoinetik. Azken horretatik egindakoek eman izan diote sona igoerari, handik baita gogorrena: 21,5 kilometro luze eta %7,4ko batez besteko pendiza —gaur aurrena Saultetik igoko dute, eta gero Bedoindik—. Hain zuzen, hauek dira lasterketa batean Bedoindik erregistratutako hamar igoerarik azkarrenak:

1. 2004 (Dauphine Libere, kronoigoera): 55:51 Iban Mayo. 2. 2004: (Dauphine Libere, kronoigoera) 56:26 Tyler Hamilton. 3. 1999: (Dauphine Libere, kronoigoera) 56:50 Jonathan Vaughters. 4. 2004: (Dauphine Libere, kronoigoera) 56:54 Oscar Sevilla. 5. 1999: (Dauphine Libere, kronoigoera) 57:33 Alexandr Vinokourov. 6. 1994: (Frantziako Tourra, ez zen gainean bukatu) 57:34 Marco Pantani. 7. 1999: (Dauphine Libere, kronoigoera) 57:34 Wladimir Belli. 8. 2004: (Dauphine LIbere, kronoigoera) 57:39 Juan Miguel Mercado. 9. 1999: (Dauphine LIbere, kronoigoera) 57:42 Joseba Beloki. 10. 2004: (Dauphine LIbere, kronoigoera) 57:49 Lance Armstrong.

2004az geroztik Tourra hiru aldiz bukatu da Mont Ventouxen, eta 2009koa izan zen igoerarik azkarrena. Azken-aurreko etapan igo zuten orduan, eta Alberto Contador Tour haren garaileak 58 minutu eta 45 segundo behar izan zituen —inoizko 17. denborarik onena da—. Juanma Garate irundarrak irabazi zuen etapa, modu ikusgarrian.

Bost urte lehenago, Mayo zen ikusgarri zebilena. Aintzat hartu behar da 2003ko Tourrean onenen pare ibili zela aldapa gora, Alpe D'Huezen irabazi zuela, eta azkenean seigarren izan zela sailkapen nagusian. Dauphine Libere lasterketa Tourra baino hiru bat aste lehenago jokatu ohi da, eta urteko lasterketa nagusia irabazteko faboritoetako batzuek probaleku gisa erabili izan ohi dute. 2002an eta 2003an, esaterako, Lance Armstrong nagusitu zen, eta gero gauza bera egin zuen Tourrean. Halere, gertatu izan da Dauphinen bikain ibiltzea, eta Tourreko bigarren edo hirugarren astean pot egitea.

Dauphine Libereren 2003ko aldian Mayo bigarren izan zen nagusian, eta, horrenbestez, 2004an Ventouxeko kronoigoeran gertatu zena ikusita, orduko kroniketan hau irakur zitekeen, esaterako: «Mayok baieztatu du Armstrongen Frantziako Tourreko erregetza amaiarazteko hautagai sendoa dela». Egin kontu: kronoigoera hartan Armstrong bosgarren sailkatu zen, Mayorengandik 1.57ra. Igorreztarrak Dauphine irabazi zuen nagusitasun osoz, eta, bai, Tourra irabazteko hautagaia zirudien.

Hiru aste geroago hasi zen lasterketa, eta Mayok segituan galdu zituen aukera guztiak: hirugarren etapan, Wasquehalera bidean, erori egin zen, eta helmugan ia lau minutu galdu zituen faboritoekiko: «Egun oso tristea da gaurkoa. Urte osoa pasatu dut Tourra prestatzen. Zaila izango da podiumera igotzea», aitortu zuen. Zauri ugari eragin zizkion erorikoak. Egun batzuk geroago, ordea, Pirinioetako lehen etapan, La Mongien, Armstrongek eta Ivan Bassok erraz utzi zuten atzean, baina hondoratu ere ez zen egin. «Jada ez daukat inolako minik, erorikoa guztiz ahaztuta dago». Baina hurrengo egunean, Plateau de Beilleko etapan, 38 minutu galdu zituen helmugan. «Gaur ez nengoen, ezin nuen aurrera egin, erorikoaren ondoren ezin izan dut pedal kolpe egokia hartu», zehaztu zuen Igorrekoak. Etaparen erdialdean, bizikletatik jaitsi eta lasterketa utzi nahi izan zuen, baina Unai Etxebarriak taldekideak eta Julian Gorospek zuzendariak jarraitzera behartu zuten. «Beraiengatik jarraitu dut, lasterketa uzteak ez du ezertarako balio». Egun batzuk geroago erretiratu zen.

Mayo ez zen berriro 2003an eta 2004an emandako mailara iritsi. 2007an Saunier Duvalekin fitxatu zuen, eta Italiako Giroko etapa bat irabazi zuen, erakustaldia emanda. Tourrean 16. sailkatu zen, baina uztailaren 30ean jakinarazi zuten EPOarekin positibo eman zuela. Bi urteko zigorra ezarri zioten, eta ez zen lehiatzera itzuli.

Tom Simpson hil zen mendatea

Bedoindik gora, igoerak argi asko bereizi daitezkeen bi zati ditu. Aurrenekoan baso batean barna egiten du gora errepideak, eta zatirik tenteena da, ia hamar kilometro horietan %10 ingurukoa baita batez besteko pendiza. Chalet Reyndardetik gaineraino apur bat apaltzen da pendiza (%7,5), baina haizeak gogor putz egin dezake. Zuhaitz bakar bat ere ez duen mendi magal biluzi batean egiten du gora errepideak azkeneko bospasei kilometroetan. Hortaz, baldintza horiekin, Ventouxari aurre egiterakoan aintzat hartu behar dira bai egiten duen beroa, bai eguzkitsu ote dagoen, baita haizearen norabidea eta abiadura ere.

Hain zuzen, egun bero eta eguzkitsu batean Ventouxeko maldetan hil zen Tom Simpson txirrindulari ingelesa, 1967ko Tourrean, uztailaren 13an. Bihotzekoak jota hil zen gainetik bi kilometrora.


Summary: Suspertze ekonomikoari buruzko iragarpena hobetu du Europako Batzordeak. Urtearen bigarren zatian kontsumo pribatuaren eta inbertsioen gorakada sendoa espero du, eta eurogunean urte bukaeran berreskuratuko dela krisi aurreko BPG erreala. COVID-19aren aldaera berriak eta inflazioa dira mehatxu nagusiak.

Euroguneko ekonomiak aurretik uste baino hiruhileko bat lehenago berreskuratuko du pandemia aurreko BPG erreala, hots, aurtengo azken hiruhilekoan.

Europako Batzordeak hobetu egin ditu aurreikuspen ekonomikoak euroaren eremurako eta Europako Batasunerako, eta uste du bietan barne produktu gordina %4,8 haziko dela aurten, eta %4,5 2022. urtean. 2021erako hazkunde iragarpen hori udaberrian egindakoa baino 0,6 puntu handiagoa da Europako Batasunaren kasuan, eta 0,5 puntu handiagoa euroguneari dagokionean.

Europako ekonomiak uste baino portaera hobea izan zuen urteko lehen hiruhilekoan, eta bigarrenean, osasun egoera hobetu ahala, espero baino bizkorrago arindu dira murrizketak, batez ere zerbitzuen sektorearen mesedetan.

Orain, txertatzeak martxa onean doazela, herritarren eta enpresen sentimenduei buruzko inkestei begira, Europako Batzordeak kontsumo pribatuaren eta inbertsioen gorakada sendoa espero du. Uste du horrek konpentsatuko dituela, neurri batean, lehengaien behin-behineko eskasiak eta manufakturako kostuen igoerak eragindako kaltea.

Hala ere, ziurtasun gabeziak eta arriskuak hor daude, eta bi mehatxu dira handienak Batzordearentzat: batetik, COVID-19aren aldaera berriak daude, eta txertaketa bizkortzea oso garrantzitsua izango da horri aurre egiteko. Eta bestetik, inflazioa ere kezka iturri da. Aurreikusi baino handiagoa izan daitekeela uste du Batzordeak, eskaintza murrizketek hor jarraitzen badute eta prezioen presioa kontsumitzaileengana iristen bada.

Herrialdeka, Batzordeak uste du Alemaniako ekonomia %3,6 haziko dela aurten, eta %4,6 hurrengo urtean; Espainiako BPG %6,2 haziko da 2021ean, eta beste %6,3 2022an; Frantziakoa, berriz, %6 handituko da aurten, eta %4,2 gero; eta Italiako barne produktu gordinak %5 egingo du gora aurten, eta %4,2 hurrengo urtean.


Summary: Haitiko presidentea hil dute, eta setio egoera ezarri du lehen ministroak. Talde armatu bat Jovenel Moiseren bizilekuan sartu da gaurko ordu txikietan, eta estatuburua hil eta haren emazte Martine Moise zauritu du. Gobernuak dio segurtasun indarrek «neurri guztiak» hartuko dituztela «nazioa babesteko».

Talde armatu bat Haitiko presidente Jovenel Moiseren bizilekuan sartu da gaurko ordu txikietan, eta agintaria hil eta haren emazte Martine Moise zauritu du, herrialdeko behin-behineko lehen ministro Claude Josephek azaldu duenez. Oraindik ez dituzte erasotzaileak identifikatu, eta soilik jakinarazi dute horietako batzuk «gaztelaniaz hitz egiten» ari zirela erasoa egin dutenean.

Berehala zabaldu da sare sozialetan nahiz hedabidetan presidentearen bizilekuaren kanpoan armatutako hainbat lagun ageri dituen bideo bat. AEBetako Drogen Aurkako Agentziaren operazio bat egiten ari zirela irudikatu dute erasotzaileek. Haietako batek megafono batekin egindako oihuak entzun daitezke bideoan, agentzia horren operazio bat dela esanez eta ingurukoei atzera egiteko eskatuz.

Ezbeharraren berri emateko prentsa oharrean, Josephek adierazi du Haitiko segurtasun indarrek herrialdearen kontrola bermatua dutela, eta beharrezkoak diren «neurri guztiak» hartuko dituztela «nazioa babesteko». Handik gutxira, beste agerraldi bat egin du. «Ezohiko ministro kontseilua egin ostean, erabaki dugu herrialde osoan setio egoera ezartzea», iragarri du. Lehen kolpean erasoa herrialdek bizi duen indarkeria olatuaren barruan kokatu dute hedabideek, baina erasotzaileak presidentearen etxe barruraino sartzeko gai izanak indarra eman dio Moisek berak pasa den astean haizatutako aukerari: oposizioko kideek eta enpresariek haren kontrako estatu kolpe bat prestatu dutela. Hala balitz, ez litzateke lehen aldia; gobernuak pasa den otsailean jakinarazi zuen Moise hiltzeko eta gobernua botatzeko saiakera bat geldiarazi, eta 23 lagun atxilotu zituela.

Port-au-Princeko aireportua ixtea izan da Moisen hilketaren ostean gobernuak hartutako lehen neurrietako bat, nahiz eta agintariek halakorik ez duten baieztatu oraindik. Hegazkin konpainiek hegaldiak bertan behera utzi edo beste herrialde batzuetako aireportuetara desbideratu dituzte. Haitirekin mugakide den Dominikar Errepublikako presidente Luis Abinaderrek, berriz, muga ixteko agindu du, presidentearen heriotzaren berri izan eta gutxira. Muga gurutzatzeko lau puntu daude bi herrialdeen artean, eta horiek itxi dituzte. Mugaren zati handienean, hala ere, ezin izan dute neurri hori aplikatu, segurtasun hesirik nahiz kontrolik ez baita.

Irailaren 26an presidentetzarako eta parlamenturako hauteskundeen lehen itzuliak egingo dituzte Haitin, baita konstituzioari buruzko erreferenduma ere, baina orain ikusteko dago gaurko gertakariak zer eragin izango duen hitzordu hirukoitz horretan, baita hilabeteotako krisi politikoan ere.

Moisek urtebete zeraman dekretu bidez gobernatzen, parlamentu hautatu bat falta delako. Eta, herenegun, Haitiko presidente zenak bere agintaldiko zazpigarren lehen ministroa izendatu zuen: Ariel Henry. Egungo botere hutsunearen aurrean, behin-behineko gobernuburuak jakinarazi du hura dagoela orain agintean.

150 hildako azken hilabetean

CARDH gobernuz kanpoko erakundeak atzo emandako datuen arabera, iragan hilabetean gutxienez 150 lagun hil eta beste 200 bahitu zituzten, eta, hortaz, erakundearen ustetan, «bideraezina» da bozak bi hilabete eta erdi barru egitea. Egoera politikoaz, Nazio Batuen Erakundeak iragan astean adierazi zuen «baldintza politikoak hondatu» egin direla.

Urte hasieran nabarmen okertu zen egoera Haitin. Oposizioak zenbait protestatara deitu zuen Moiseren aurka, eta haren dimisioa eskatzen ari da harrez geroztik, argudiatuta iragan otsailean amaitzen zitzaiola legealdia. Hark, baina, ez du kargua uzteko inolako asmorik izan, eta orain arte arrazoitu du legealdiari urtebete gehiago geratzen zaiola, 2022ko otsailaren 7a arte.

Sei urte egin behar da atzera gatazka ulertzeko. Konstituzioaren arabera, presidentearen agintaldia bost urtekoa da, eta beti hasi eta bukatzen da otsailaren 7an. Arazoa da, ordea, 2015ean egin zituzten bozak bertan behera geratu zirela, iruzur salaketak medio.

Ordura arte estatuburu karguan izan zen Michel Martellyk hurrengo urteko otsailaren 7an utzi zuen kargua, eta, ordezkorik ez zegoenez, Senatuko buruak hartu zuen behin-behinean presidentetza. Azkenean, bozak 2016ko azaroan egin zituzten, eta, bigarrenez, Moise nagusitu zen botoen %55,67 eskuratuta. 2017ko otsailaren 7an egin zuen karguaren zina.

Moisek argudiatu izan du karguaren zina egin zuenean hasi zuela bere agintaldia, eta oposizioa, berriz, Martellyk kargua utzi zuenetik hasten da zenbatzen.


Summary: Sortuk salatu du «jarduera zilegi eta legezkoak kriminalizatzen» ari direla. Arkaitz Rodriguezek gogorarazi du presoen harreren aurkako ekinaldiak fiskaltzarenak eta Guardia Zibilarenak izan direla, eta ez dagoela Auzitegi Nazionalaren auto bakar bat harrerak zigortzeko.

Euskal presoei espetxetik irtetean egiten zaizkien harrera ekitaldien antolaketan zerikusia dutelakoan, Espainiako Guardia Zibilak Kai Saez de Egilaz eta Pipe San Epifanio atxilotu zituen joan den astean. Gisa bereko hirugarren polizia operazioa izan zen, eta, gaur, Sortuk agerraldi bat egin du, operazio horien inguruko irakurketa egiteko. Besteak beste, Arkaitz Rodriguez Sortuko idazkari nagusiak ohartarazi du, presoen harrera ekitaldien aurka eginda, «jarduera zilegi eta legezkoak kriminalizatzen» ari direla.

Agerraldian izan dira, Rodriguezez gain, hiru operazioetan atxilotutako sei lagunak; Saez de Egilaz eta San Epifanio, baina baita Antton Lopez, Oihana San vicente, Haimar Altuna eta Oihana Garmendia ere. «Guztiak Sortukoak eta guztiak auzi horretan jopuntuan daudenak», azaldu du Rodriguezek, eta salatu «auzi politiko berri bat eraikitzen» ari direla, «preso politikoei egiten zaizkien harrerak aitzakiatzat hartuta». Gainera, «eraso» horri gehitu dio datorren astean Madrilen hastekoa den 13/13 auziko epaiketari, «biak direlako auzi politikoak eta biek dituztelako oinarrian jarduera politiko antzekoak; jarduera politiko zilegi eta legezkoak». Presoen asistentzia eta eskubideen defentsa zigortu nahi dutela uste du Sortuk, nahiz eta Auzitegi Nazionalak legezkotzat jo izan dituen jarduera horiek.

Rodriguezek bost ideia plazaratu ditu operazioon inguruan. Batetik, galdetu du nor dagoen auzi horren atzean, eta zein helburu duen: «Orainidik ez dago auto judizial bakar bat ere. Hiru operazio egon dira orain arte presoei egiten zaizkien harrerak aitzakiatzat hartuta, eta hiruretan bulkada Guardia Zibilarena eta Auzitegi Nazionalaren fiskaltzarena izan da. Baina ez dago auto judizial bakar bat ere». Bigarrenik, testuinguruari erreparatu dio, eta gogorarazi du atxiloketa horiek gertatzen ari direla espetxe politika «normalizatzen» ari den testuinguru batean: «Horrek garbi adierazten du Espainian estatu sakon esaten diogun hori, botere faktikoak, estoldak, beren esku dagoen guztia egiten ari direla bakearen eta bizikidetza demokratikoaren bidean ezein urrats egin dadin galarazteko».

Ildo horretan, Sortuk uste du harreretan fokua jartzen dela bi arrazoi direla medio: batetik, «ezkutatu» nahi delako «preso politiko horiei salbuespenezko espetxe politika aplikatu eta aplikatzen zaiela»; eta, bestetik, «ezkutatu nahi delako estatuaren biolentziaren inpunitatea». Izan ere, Rodriguezen esanetan, «preso politikoen harreraz hitz egiten bada, preso daudelako da; beren erantzukizunengatik ordaindu dutelako». Eta, hori horrela, zera galdetu du: «Zenbat ordaindu dute estatuaren biolentziaren arduradunek? Zenbat gerra zikinaren arduradunek edo torturatzaileek? Zero. Hemen afera ez dira harrerak; arazoa da estatu biolentziaren eta arduradunen inpunitatea».

Bestalde, operazioaren «erantzukizuna» Auzitegi Nazionaleko fiskaltzatik eta Guardia Zibiletik harago kokatu du Rodriguezek: «Atxiloketetan ardura daukate preso politikoen harrera horiek kriminalizatu eta kriminalizatzen dituztenek; presoen asistentzia eta eskubideen defentsa kriminalizatzen dutenek». Hortaz, dei egin die «ez dezaten elikatu bakearen etsaien agenda. Utz diezaiotela kolaboratzeari bakearen etsaiekin».

Aietetik hamar urtera

Urrian dira hamar urte ETAk bere jarduera armatua behin betiko amaitu zuenetik, eta efemeridea ere gogoan izan du Rodriguezek: «Espainiak jarraitzen du auzi politikoak eraikitzen, Guardia Zibila bidaltzen euskal herritarrak atxilotzera eta jazartzera». Sortuko idazkari nagusiak galdetu du noiz desagertuko den «estatuaren biolentzia», eta erantsi badela «garaia Espainiako Estatuak ere egin dezan bere garaian ETAk egin zuena: ekuazio politikotik bere indarkeria ateratzea. Bada garaia auzi politiko honi aterabide demokratiko bat emateko hautua egin dezan».

Azkenik, Rodriguezek ziurtatu du Euskal Herriak «erabakia» duela «elkarbizitza demokratikoan bizitzea. Inork ez du hori zapuztuko; askatasuna eta bakea nahi dituelako eta bide horretan determinatuta dagoelako». Hori horrela, herritarrei dei egin die bide horretan ez dezaten «etsi», eta larunbatean 13/13 sumarioa salatzeko Bilbon eta Donostian egingo dituzten manifestazioetara batu dadin: «Exijitzeko gatazka politikoari aterabide justu eta demokratiko bat eman dakion».


Summary: Inuit bat izendatu dute Kanadako gobernadore nagusi. Ehunka haur indigenaren gorpuak aurkitu berritan hartu dute erabakia.

Ehunka haur indigenaren gorpuen aurkikuntzak eragindako harrabotsaren erdian, Kanadak emakume indigena bat hautatu du lehen aldiz herrialdeko gobernadore nagusi kargua hartzeko: Mary Simon inuita. «Esan dezaket nire izendapena historikoa dela Kanadarentzat, eta aurrerapauso handi bat adiskidetzeko bidean», adierazi du Simonek.

Artikoko inuiten lider nagusietako bat da Simon, 73 urteko inuka —inuit etniako taldeetako bat da—. Iraganean, Inuit Konferentzia Zirkunpolarreko presidente izan zen, eta Kanadak Artikoan izaniko lehen enbaxadorea. Haren ibilbideaz, Kanadako lehen ministro Justin Trudeauk adierazi du «bizia Kanadako inuiten eta herri indigenen giza eskubideen, ekonomiaren eta gizartearen garapenera» bideratu duela. Hala, ziurtzat jo du ibilbide hori Kanadako «balio komunen» mesedetan erabiliko duela.

Kanadak hiru talde indigena aitortzen ditu: inuitak, 65.000 lagun inguru direnak; Lehen Nazioetako kideak, milioi bat inguru direnak; eta metiak, 500.000 inguru direnak. Simonen izendapena txalotu dute horiek guztiek. Lehen Nazioen Biltzarreko buru Pierre Bellegardek zoriondu egin du, esanez ordezkari «indartsu bat» dela. Nunavuteko lehen ministro Joe Savikataaqek, berriz, «merezitako» lorpena duela nabarmendu du.

Trudeauren gomendioa jarraituz, Ingalaterrako erregina Isabel II.ak onartu du Simonen izendapena. Izan ere, haren ordezkari gisa jardutea da gobernadore nagusiaren zeregina. Karguaren funtsa protokolozkoa da, eta herrialdean onartutako lege berriei sinadura jartzea da haren eginbehar nagusietako bat.

Simoni leporatu diten hutsetako bat da frantsesez ez hitz egitea —Kanadako hizkuntza ofiziala da, ingelesarekin batera—. Hark, baina, herritar indigenek jasotako heziketaren ondoriotzat jo du. Azaldu duenez, haur aborigenen aurkako abusuak ohikoak ziren ikastetxe batean hezi zuten, eta ez zuen frantsesa ikasteko modurik izan: «Frantsesa ikasteko aukera galarazi zitzaidan gobernuaren menpeko ikastetxeetan».

Simonen izendapena halako ikastetxe eta barnetegietan iragan mendeetan eginikoak azaleratu berritan eman da. Kanadako Gobernuak eta erakunde erlijiosoek kudeatutako barnetegiak XIX. mendean eratu zituzten, eta haur indigenak bortxaz eramaten zituzten haietara, euren kultura baztertu eta diziplinatzeko helburuarekin. Kalkuluen arabera, 1863 eta 1998 artean 150.000 adingabe baino gehiago behartu zituzten ikastetxe horietan sartzera. Haietan tratu txarrak eta gehiegikeriak nagusi ziren, indigenek salatu dutenez. Are gehiago, azken asteetan haietara joatera behartutako 1.100 indigenen hilobiak aurkitu dituzte. Azken urteetan zenbatutakoak gehituz gero, hainbat adituk azaldu dute 6.000 inguru izan daitezkeela haietan hildakoak. Egoerak indigenen haserrea eragin du, eta egun gutxian zazpi eliza erre eta Ingalaterrako erreginen hainbat estatua bota dituzte.


Summary: Aldak etxebizitza turistikoak arautzeko eskatu dio Euskal Elkargoari. Mugimendu herritarraren arabera, 6.000-7.000 etxebizitza turistiko iraunkor daude Ipar Euskal Herrian. Jabeei konpentsazio neurriak eskatu behar zaizkiela uste dute.

Oihal-etxola lerro bat errepide erdian. Alde batean, Euskal Hirigune Elkargoaren egoitza; bestean, etxebizitza turistikoak alokatzen dituen Poplidays enpresarena. Ekintza sinboliko baten bidez, etxebizitza arloan dagoen egoera «larria» salatu nahi izan dute Alda mugimendu herritarreko kideek Urruñan (Lapurdi), mezu argi batekin: berehalako neurriak hartzen ez badira, Ipar Euskal Herriko herritarrak oihal-etxoletan aterpetu beharko dira. Euskal Hirigune Elkargoari dei egin diote turismora bideratutako urte osoko alokatzeak arautzeko. Izenpedura biltze kanpaina bat abiatu dute, instituzioko hautetsiei helarazi nahi dietena, «guk eta gure haurrek Euskal Herrian bizitzeko aukera izan dezagun».

Izan ere, Alda mugimenduaren kalkuluen arabera, 41.670 etxebizitza daude Ipar Euskal Herriko urte osoko alokatzeen eskaintza pribatuan. Baina, gaur egun, horietarik 6.000 eta 7.000 artean etxebizitza turistiko gisa alokatuak dira, Airbnb, Abritel, Le Bon Coin eta Polidays bezalako enpresen bidez. «Etxebizitza bat bilatzen duten tokiko herritarren eskura jarri daitezkeen hainbeste etxe eta apartamendu gutxiago dira. Etengabe gora doan zenbaki hori ikaragarria da!», adierazi du Ainize Butron Alda-ko bozeramaileak. «Lehen bai lehen urte osoko alokatzeen eskaintza babesteko neurriak hartu behar dira. Deus egiten ez bada, ondoko hiru urteetan, alokairu berritze bakoitzean milaka etxebizitza galtzeko arriskua daukagu».

Airbnb-ren eskaintzak azken hiru urteetan izan duen bilakaera eman dute adibide gisa: 2018an 8.000 etxebizitzaren eskaintza zuen Ipar Euskal Herrian; 2021ean, 13.000 daudela kontatu du Aldak. Plataforma ezberdinetan diren alokatze turistikoak kontuan hartuta, aurten, 20.000 etxebizitza kontatu dituzte. Horietarik gutxi gorabehera heren bat, urte guzian turismorako alokatzen da.

Konpentsazio neurriak

Alda-ko kideek ohartarazi dute Frantziako Estatuko hiri handi batzuetan neurriak hartu dituztela, eta eraginkorrak direla. Bordele, Estrasburgo, Nantes, Lyon eta Paris aipatu dituzte, besteak beste. Neurrien artean, konpentsazioarena dago: etxebizitza turistiko bakoitzaren truke, urte osoan alokatua den etxebizitza bat merkatuan jartzera behartzen dute. Berriki, Lyoneko auzitegi batek 21.000 euroko isuna ordaintzera behartu du konpentsazio araua errespetatu gabe bere apartamendua Airbnb eta Booking plataformen bidez alokatzen zuen jabe bat.

«Euskal hirigune Elkargoari eskatzen diogu neurriak hartzea lehen bai lehen, urte osoan turismorako alokatuak diren etxebizitza kopurua mugatzeko», adierazi du Xebas Cristy Alda-ko bozeramaileak. 2019an araudi bat bozkatu zuten elkargoan, eta etxebizitza iraunkorretik turistikora erabilera aldaketa baimenak emateko irizpideak finkatu zituzten. «Neurri horiek jabe partikularrei inposatu zizkieten. Pertsona moralei, enpresei, hedatzea galdetzen dugu. Eta era berean, konpentsazioa plantan ezartzea eskatzen dugu: etxebizitza bat turismorako alokatu nahi bada urte osoan, beste etxebizitza bat alokatzen eman behar da, urte osoan, hemen bizi den jendearentzat».


Summary: Murchanten emakume bat hil duen gizonezkoaren bila jarraitzen dute. Labankadaz hil du andrea, ibilgailu barruan zela. Koinatuak izanak ziren; gizonaren bikotekide ohiaren ahizpa da biktima. Foruzaingoa erasotzailearen bila ari da. Protesta bilkurak egin dituzte.

Beste hilketa matxista bat gertatu da asteazken goiz honetan, 10:24 zirenean. Murchanten (Nafarroa) izan da. Foruzainek ez dute informazio asko zabaldu, baina Diario de Navarra-ren arabera gizonak autoarekin jo du emakumearen autoa, eta bidetik aterarazi du biktimaren ibilgailua. Gizona labana batekin joan zaio, eta autoan bertan hil du. Emakumea bere seme-alabekin zihoan autoan —9 eta 5 urte dituzte—, eta haien aurrean hil du gizonak. 43 urte zituen emakumeak, eta Maria Pilar Berrio Jimenez zuen izena. Gasteizkoa zen sortzez, baina lau urte zeramatzan bizitzen Murchanten.

Gizonezkoak ihes egin du, eta haren bila ari dira poliziak. Ikerketa zabaldu dute, eta NA-6840 errepidearen inguruak miatzen ari da; han gertatu da hilketa, 4,6 kilometro puntuan, futbol zelaitik gertu. Noticias taldearen arabera, aurrekariak lituzke hiltzaileak, eta Zumarragakoa litzateke. Ertzaintzarekin elkarlanean, herri horretan ere operatibo bat egin dutela zabaldu dute. Autoz egin du ihes gizonak, eta Foruzaingoak kontrol batzuk ere jarri ditu.

Jakin ahal izan denez, bilatzen ari diren gizon horrek eta hildako emakumeak gertuko harremana zuten. Gizonaren bikotekidearen ahizpa zen hildakoa. Hala ere, Foruzaingoak ez da kasua hilketa matxista gisa ikertzen ari, familia barruko hilketa edo delitu baten gisa baizik. Espainiako Genero Indarkeriaren aurkako Legeak zehazten du emakumezkoen aurkako indarkeria genero indarkeriatzat hartuko dela, soilik erasoa bikotekidearen edo bikotekide ohiaren aurkakoa denean.

Aurrekariak

Hainbat hedabidek zabaldu dutenez, ustezko hiltzailea 1998. urtean atxilotu zuten Ikaztegietako (Gipuzkoa) gasolindegian lan egiten zuen emakume baten hilketaren harira. Aurreko urtean hil zuten langilea, tiroz, eta gaurko hilketaren susmagarria beste bi pertsonarekin batera epaitu zuten. Herri epai-mahai batek errugabetu zuen 2000. urtean, froga faltarengatik. Gizonezkoak 41 urte ditu, eta Zumarragan bizi da (Gipuzkoa).

Ertzaintzaren talde handi bat joan da gaur arratsaldean haren etxera. Zabaldu dutenez, hainbatetan salatu dute debekaturiko armak edukitzeagatik.

Elkarretaratzea

Murchanteko Udalak ezohiko batzarra egin du gaur, 19:00etan, eta hilketa gaitzesteko elkarretaratze bat egin dute herrian, udaletxearen aurrean. Luis Sancho alkateak berak zabaldu du bandoa, elkarretaratzea isila izango zela jakinaraziz.

Udalak hilketa gaitzetsi du eta hiru eguneko dolua ezarri du. Herrian bizi zen emakumea, eta Udalak «sostengu eta elkartasuna» agertu dio haren senideei. Horrez gain, hitz eman du lan egingo duela berdintasunaren alde, «emakumeek bakean eta indarkeriarik gabe bizitzeko duten eskubidea gauza dadin».

Besteak beste, Javier Remirez Nafarroako Gobernuko presidenteordea egon da elkarretaratzean. «Emakumeen aurkako indarkeriaren bortizkeria klase guztien» aurkako jarrera argi utzi nahi dute horrela. Hilketa gaitzetsi du gobernuak, eta «emakumeen bizitzaren, askatasunaren, duintasunaren eta herritartasun osoaren kontra» egiten duten indarkeriak borrokatzen jarraitzeko konpromisoa adierazi dute.

Tuteran, Koordinadora Feministak elkarretaratze batera deitua zuen, «indarkeria matxistaren aurka», 20:00etan Foru plazan. Cascanten, bihar egingo dute elkarretaratzea, hori ere 20:00etan, Foru plazan. Tuterako Udalak ere protesta batera dei egin du, bihar eguerdian. Alderdi politikoek ere salatu dute hilketa, PSNk, EH Bilduk, Ahal Dugu-k, Geroa Baik eta EAk oharrak plazaratu dituzte, hilketa gaitzesteko eta hildakoaren senideei elkartasuna adierazteko. Idoia Mendia Eusko Jaurlaritzako lehendakariordeak ere gaitzespen mezua kaleratu du. Gorka Urtaran Gasteizko alkateak doluminak eman dizkie hildakoaren senideei.

Urtea hasi zenetik Euskal Herrian gertatutako laugarren hilketa matxista da. 2003az geroztik 111 emakume hil dituzte Euskal Herrian.


Summary: 13 hildako izan dira azken astean COVID-19ak jota Hego Euskal Herrian. 942 kasu atzeman zituzten atzo Osakidetzak eta Osasunbideak

Eusko Jaurlaritzak jakinarazi du ekainaren 28a eta uztailaren 4a artean hamahiru lagunek galdu zutela bizia COVID-19ak jota, Nafarroako Gobernuak, aldiz, ez du hildakorik jakinarazi data horietan. Hala ere, atzo hildako bat izan zen herrialdean, gobernuak adierazitakoaren arabera. Aurreko astean izandako hamahiru hildakoekin, ekain hasierako egoerara egin du buelta pandemiaren bilakaerak, azken hiru asteetako hildako kopururik altuenarekin.

Kutsatuen datuei dagokionez, 942 kasu atzeman dituzte Osakidetzak eta Osasunbideak. Nafarroak aurreko eguneko joera mantendu du eta kasuen beherakada izan du: 333 atzeman dituzte. Hala ere, herrialdeak kasu gehien atzeman dituena izaten jarraitzen du. Bere atzetik datoz Bizkaia, 262 kutsaturekin, Gipuzkoa 257rekin eta Araba 66rekin. Hirurek zenbatu dituzte aurreko egunean baino kasu gehiago.

Ospitaleetako egoerak zertxobait hobera egin badu ere, oraindik 110 lagun erietxeratuta daude Osakidetzako eta Osasunbideako ospitaleetan: horietatik 34 larri.


Summary: Hilaren 21ean Bergara Euskal Herriko hautetsien topaleku izango da. Ekitaldi instituzional bat egingo dute garai hartako bailarako alkateei aitortza egiteko, baita erakusketa bat ere.

«Duela 45 urte, Euskal Herriaren izaeraren eta bere eskubide historikoetan oinarritzen zen burujabetzaren elkargune izan zen Bergarako herria. Foruen abolizioaren mendeurrena betetzen zela gogoratzeko, Euskal Herriko ehunka udal ordezkari elkartu ziren Bergaran, herri bat ginela eta aurrera egin nahi genuela adierazteko». Gorka Artola Bergarako alkateak gaur goizeko prentsaurrekoan egindako adierazpenak dira. Uztailaren 21ean 45 urte beteko dira Hego Euskal Herriko alkateen mugimendua sortu zenetik, eta, urteurrena gogoratzeko, hainbat egitasmo antolatu dituzte. Besteak beste, Bergarako Udalak aitortza egingo die ekitaldi instituzional baten bidez garai hartako bailarako alkateei, eta erakusketa bat ere zabalduko dute orduko argazki eta bideoekin.

Artolak oroitu du garai zailak zirela haiek. «40 urteko diktaduraren ondoren, askatasunaren eta herria mugitzeko egarria nabaritzen zen, eta aukera hori baliatu beharra zegoen». Nabarmendu du, 45 urte geroago, pandemiak jotako sasoi honetan, herria «zutik» jarri nahi dutela. «Zutik jarri behar du, aurrera egin ahal izateko». Eta hori burujabetzatik eta askatasunaren bidean egin behar dela adierazi du.

Horretarako, udal ordezkariek duten garrantzia ere aldarrikatuko dute hilaren 21ean. «Herritik eta herriarentzat. Udaletatik herritarrentzat. Udalak oso garrantzitsuak izan dira historikoki gure herriaren egitura administratiboan, eta, orain ere, udalek funtsezko zeregina dutela uste dugu».

Agerraldian, Artolak eta Jose Luis Elkoro orduko Bergarako alkateak dei egin die Euskal Herriko udal ordezkariei hilaren 21ean Bergaran egingo den egitasmoan parte hartzera.

Batasunaren beharra Elkororen arabera, «borroka asko» egin da azken mendeetan, «mota askotako borrokak», baina «ezin izan dugu lortu gure nortasuna aurrera eramatea». Eta azpimarratu du: «Horretan gaude».

Elkorok dio alkateak eta udalak direla herria ondoen ordezkatzen dutenak, «eta horien elkartasunarekin herri moduan indar handia hartu daiteke». Batasunerako deia egin du.


Summary: Kartzelatu egin dute Espainian istripu batean bi nafarren heriotza eragin zuen gidaria. Almeriako 4. Instrukzioko Epaitegiak bermerik gabeko kartzelaldia ezarri dio kamioi gidariari, zuhurtziagabekeriazko giza hilketa delitua leporatuta.

Nafarroako senar-emazte batzuk hil ziren astelehenean Almerian (Espainia) izandako istripu batean, kamioi batek eta auto batek elkar jo ondoren. Almeriako 4. Instrukzioko Epaitegiak bermerik gabeko kartzelaldia ezarri dio kamioi gidariari, zuhurtziagabekeriazko giza hilketa delitua leporatuta. Gidariak drogetan positibo eman zuen, istripua gertatu ondoren Guardia Zibilak egindako testean; substantzia estupefazienteen kontsumoan eman zuen positibo, hain zuzen.

Hil ziren senar-emazteen bi haur adingabeak larri zauritu ziren, eta ospitalera eraman zituzten.


Summary: Asteartean desagertu zen gizon corellarraren hilotza topatu dute Lodosako kanalean. Asteartean desagertu zen gizona, eta 72 urte zituen. Gaur goizean topatu dute haren hilotza, Alfaro herriaren udal barrutian, Lodosako kanalaren inguruan.

Asteartean desagertu zen gizona, eta ordutik haren bila ibili ari dira buru-belarri. Haren familiak egin zion ohartarazpena poliziari, enkargu bat egitera Alfaro herrira joan, eta itzuli ez zela konturatu zirenean.

Geroztik, gau eta egun ibili dira bilaketa lanetan, lurrez eta helikopteroz. Errepide inguruetan zein Alfarora bidean pasa izan zitekeen inguruneetan ibili dira gizonaren bila, eta segurtasun indarrez gain, haren senideak eta gertukoak ere bilaketa lan horietan parte hartu dute.

Bilaketa lanetan aritu den lantaldeak gaur eguerdian aurkitu du bere hilotza, Lodosako kanaletik gertu dagoen eremu batean. Haren ibilgailuarekin topo egin ondoren aurkitu dute, Lodosako kanalean urperatuta.


Summary: Herbehereetako kazetari bat tirokatu dute Amsterdamen eta oso larri dago. Peter R. de Vries ezaguna da Herbehereetan, mafiak ikertzeagatik. Atzo iluntzean gertatu zen erasoa, eta bi pertsona atxilotuta daude.

Kazetari bati tiro egin zioten atzo iluntzean Amsterdam erdialdean, eta oso larri dago. Peter R. de Vries da kazetaria, eta Herbehereetan ezaguna da mafiak ikertzen egindako lanarengatik. 19:30ak inguruan gertatu zen erasoa, kazetaria telebista baten eraikinetik ateratzen ari zenean. Iturri ofizialean arabera, bost aldiz tiro egin zioten, eta horietako batek buruan harrapatu zuen. Erasoarekin lotuta, Poliziak hiru gizonezko atxilotu ditu, baina horietako bat aske dago jada; beste biak, 35 eta 21 urtekoak, ostiralean igaroko dira epailearen aurretik.

Auzi penaletan ikerketa kazetari gisa parte hartzeagatik, De Vriesek mehatxuak jaso izan ditu eta bizkartzainekin ibili izan da. 2019an mezu bat zabaldu zuen sare sozialetan, esanez Poliziak jakinarazi ziola mafiaren zerrenda batean nabarmenduta agertu zela bere izena. »Gu guztiontzako heroi nazional bat da, eta kazetari gisa nekaezin jardun du justizia bila» adierazi zuen Femke Halmesa hiriburuko alkateak, erasoa gertatu eta gutxira. Mark Rutte lehen ministroarentzat «ulertezina» da erasoa, eta iruditzen zaio adierazpen askatasunaren kontrakoa izan dela. Herbehereetatik kanpo ere erreakzioak eragin ditu erasoak, eta Charles Michel Europako Kontseiluko presidenteak, adibidez, bere Twitter kontuan jarri du jarraitu behar dela «atsedenik gabe» adierazpen askatasuna defendatzen.

Kandelak eta lore sortak utzi dituzte tiroketa gertatu zen tokian. KOEN VAN WEEL/EPA/EFE

Bien bitartean, Poliziak informazioa eskatu die tiroketaren lekuko izan zirenei, baina ohartarazi die ez dezatela horrekin lotutako materialik sare sozialetan konpartitu. Youtubek jakinarazi du zenbait bideo ezabatu dituela plataformatik.

Heinekenen jabearen bahiketa

Sona handiko hainbat kasu ikertu ditu De Vriesek 40 urte pasako kazetari ibilian. Aurrenetakoa izan zen Freddy Heinekenen, izen bereko garagardo etxearen jabearen, bahiketa. 30 urte geroago, 2013an, bahitzailea zigortu zuten Vries mehatxatzeagatik.


CAFek bi kontratu eskuratu ditu Suedian

Summary: CAFek bi kontratu eskuratu ditu Suedian. 100 milioi euro baino gehiagoko bi kontratu lortu ditu CAFek Suedian.

CAF taldeko EuroMaint filialak 100 milioi euro baino gehiagoko bi kontratu lortu ditu, Suediako SJ AB trenen operadore publikoarekin.

Bi kontratuetatik lehena mantentze lanetarako da, Krosatagen eta Kustpilen lineetako trenez hamabi urtez arduratzeko. Aurtengo abendutik aurrera, gaur egungo trenen eta berrien mantentze lanak egingo dituzte. Tren berriak egiteaz ere CAF arduratuko da: duela hiru hilabete lortu zuen 28 tren berri hornitzeko kontratua: zortzi BMU (biodiesel-elektrikoa bimodalak) eta hogei EMU (unitate elektrikoak).

Bigarren kontratua flota bat birmoldatzeko da. SJ ABk CAF Taldeko filiala hautatu du bidaiarientzako gaueko kotxeen flota birmoldatzeko. Akordioaren arabera, serie ezberdinetako 57 tren eguneratu behar dituzte: BC4, WL1, WL4 eta WL6 serieak. Lanek Suediako Orebro hiriko tailerrean egingo dituzte eta 2025eko otsailera arte iraungo dute.

Eskandinaviako tren-merkatuan mantentze lanetarako erreferentziazko enpresetako bat da EuroMaint eta duela bi urte erosi zuen CAFek. Horregatik, eta kontratu berri horiekin, CAFek uste du Eskandinavian duen posizioa sendotuko duela.