Summary: Mitsotakisek uko egin dio koalizio bat osatzeari, eta indarra hartu du bozak errepikatzeko aukerak. Greziako jarduneko lehen ministroaren alderdiak 146 aulki lortu ditu, gehiengo osotik gertu. Ezkerrak kolpe handia hartu du: Syrizak hamabost eserleku galdu ditu, 71rekin geratzeraino, eta MERA25 parlamentutik kanpo geratu da.

Greziako Parlamenturako hauteskundeetan zenbait sorpresa izan dira. Batetik, Kyriakos Mitsotakis jarduneko lehen ministroaren ND Demokrazia Berria eskuindarra espero baino askoz hobeto aritu da, eta gehiengo osoaren atarian geratu da. Bigarrenik, Syriza ezkertiarrak porrot egin du, 11 puntu jaitsi baita, eta NDtik oso urrun geratu; horrek, ezinbestean, gobernatzeko aukerarik gabe utzi du ezkerreko blokea; are gehiago kontuan harturik Giannis Varufakis Finantza ministro ohiaren MERA25 alderdia ganberatik kanpo geratu dela. Arreta, hortaz, Mitsotakisengan jarri da: kanpainan ohartarazi zuen bakarrik gobernatu nahi duela, eta horregatik egin dio uko, gaur bertan, koalizio gobernu bat osatzen saiatzeari. Agintari kontserbadoreak berriz egin nahi baititu bozak, gehiengo osoa lortzeko.

Gakoa zera da: hauteskundeak errepikatuz gero, garaileak 50 diputatuko saria jasoko lukeela. Hori lortu nahi du Mitsotakisek, eta horregatik aritu zen ideia horretaz atzo gauean ere, behin-behineko emaitzen berri izan zuenean. Berriz ere aipatu zuen harentzat ezinbestekoa den «gehiengo sendoa», eta, nahiz eta Irtenbide Greziarra ultranazionalistarekin elkartuta gehiengo oso hori bermatuta lukeen, agintari kontserbadoreak agerian utzi zuen bakarrik gobernatzea lehenetsiko duela.

Edonola ere, Greziako presidente Katerina Sakellaropuluk protokoloa bete behar izan du, eta horregatik egin dio eskaria jarduneko gobernuburuari, gaur. Ezezkoa jasota, Syrizari egokituko zaio koalizio bat osatzen saiatzea —eta gero, Pasoki—, baina, ezkerreko blokeak gehiengo osorik ez duenez, ez dago arrakastarako ia tarterik. Kasu horretan, bozak «ziurrenik ekainaren 25ean» egingo lituzkete, Mitsotakisek esan bezala; Greziako hedabideek uztailaren 2a ere aipatu dute.

NDk aulkien erdiak baino gehiago bildu zituen 2019ko bozetan, baina garai hartan hauteskunde legeak saria ematen ziolako boto gehien biltzen zuen alderdiari. Atzokoetarako, aulki kopuru gehigarri hori kendu zuen Syrizak, eta, halere, jarduneko lehen ministroaren indar politikoa espero baino hobeto aritu da; ez, ordea, gehiengo osoa bermatzeko bezainbeste. Hori bai, boto emaileek mezu argia bidali dute: nahiago dutela egonkortasuna, nahiz eta Mitsotakisen agintaldian zenbait eskandalu izan diren —espioitzarena eta tren istripuarena, kasurako—.

Eta ideia horretan sakondu du, hain justu, Syrizak hogei puntu galdu izanak duela lau urteko hauteskundeekin konparatuz gero. Praktikan, hamabost eserleku gutxiago dira, 71rekin geratzeraino. Hori bai, oposizioko lehen indarra izango da aurrerantzean ere; edonola ere, Alexis Tsipras alderdiko buruak atzo gauean aitortu zuen emaitzak «oso negatiboak» direla. «Beharrezkoak diren aldaketa guztiak egin behar ditugu berehala, hurrengo hauteskunde borroka erabakigarrian baldintza hoberenetan borrokatzeko». Adierazpen horretan ere ageri da, zeharka, hauteskundeak berriz egingo delako ideia.

Ezkerrarentzat, Syrizaren beherakada ez ezik, kolpe gogorra izan da MERA25 parlamentutik ateratzea ere, Pasok-KINAL aliantzaren eta KKE Greziako Alderdi Komunistaren gorakadek ez baitituzte orekatu galera horiek, ezta inkestek gehiengo osoa lortzeko ezkerrari ematen zizkioten aukera handiak islatu ere.

Ikerketarako eskaria

Greziaren gobernabideari buruzko eztabaida bete-betean, Europako Batzordeko Barne Aferetarako komisario Ylva Johanssonek gaur jakinarazi du eskari formal bat egin dutela migrazioarekin zerikusia duen afera bat ikertzeko.

Joan den ostiralean, The New York Times-ek bideo bat argitaratu zuen, eta horretan ageri da, egunkari horren arabera, Greziako kostazain batzuek nola kanporatzen dituzten asilo eskatzaile batzuk, eta, gerora, nola abandonatzen dituzten itsasoan.

Praktikan, hori gertatu zela frogatuko balitz —apiril erdialdeko data jarri diote gertakariari—, gertaera hori Greziako, Europako Batasuneko eta nazioarteko zuzenbideen urraketa bat litzateke. Horregatik, Johanssonek eskatu du «ikerketa independente eta oso bat» egiteko.


Summary: 28 urteko gizonezko bat hil da Arguedasen gertaturiko errepide istripu batean. Murillo el Frutokoa zen hildakoa, Foruzainek esan dutenez.

Auto istripua gertatu da gaur gauean NA-134 errepidean, Arguedasen parean (Nafarroa). 28 urteko gizonezko bat hil da, Foruzaingoaren arabera. Gaineratu dutenez, Murillo el Frutokoa zen hildakoa.

Foruzaingoak adierazi du 22:00ak aldera gertatu zela istripua. Tuterako parkeko suhiltzaileek esku hartu behar izan dute, gidaria autoaren hondakinetatik askatzeko. Edonola ere, atera ostean, ezin izan dute suspertu.


Summary: Israelek hiru palestinar hil ditu Nablusen. Palestinako Osasun Ministerioaren arabera, Balatako errefuxiatu gunean sartu dira militarrak bulldozerrekin, eta ez diete anbulantziei sartzen utzi.

Israelgo armada Zisjordaniako Nablus hiritik gertuko Balata errefuxiatu gunean sartu da goizaldean. Armadako iturrien arabera Al-Aqsako Martirien Brigadaren aurkako operazio bat egitera sartu dira lurralde okupatuetara —Al-Fatahren adar armatua da taldea—, eta hainbat lagun atxilotu dituzte. Operazioan, ordea, tiroketak izan dira, eta gutxienez hiru palestinar hil dituzte, eta beste sei zauritu, haietako bat larri. 24 eta 32 urte bitarteko hiru gizonezko dira hildakoak. Militarrek soilik bi hildakoren berri eman dute.

PAN Palestinako Aginte Nazionaleko presidente Mahmud Abbasen eledun Nabil Abu Rudeinehk gogor salatu du gertatutakoa: «Benetako sarraskia da gaur gauetan Balatako errefuxiatuen kanpalekuan gertatutakoa, Israelek palestinarren aurka daraman gerraren beste atal bat. Nablusek eta inguruko herriak jasaten dituzten militarren eta kolonoen erasoak gerra krimenak dira, eta Israelek ordaindu egin behar du horiengatik». Abu Rudeinehk ohartarazi du AEBen isiltasunak areagotu egiten dituela krimen horiek, eta Joe Biden presidentearen administrazioak esku hartu beharko lukeela.

Antzera mintzatu da PAE Palestina Askatzeko Erakundeko idazkari nagusi Hussein al-Sheikh ere. Haren esanetan, «erabateko gerra» deklaratu dio Israelek Palestinari, eta «hilketak, suntsiketa, gune sakratuen aurkako erasoak eta kokaguneen eraikuntzak» bultzatzen ditu horretarako: «Israelek palestinarrak sarraskitzen ditu bere biziraupena bermatzeko».

Etxe bat eraitsita

Zisjordanian bertan, baina Ramallah ipar-mendebaldeko Umm Safa herrian, palestinar baten etxebizitza bota du goizaldean Israelgo armadak, argudiatuta militarren baimenik gabe eraikia zela. Herriko alkate Marwan Sabahk Wafa berri agentziari azaldu dionez, 200 metro koadroko etxebizitza bat da eraitsi dutena, oraindik ere amaitu gabe zegoena. Etxeaz gain, inguruko nekazaritza eremuak eta errepidea ere hondatu dituzte.

Inguruko herritarrak protesta egitera irten dira, baina militarrek negar gasa jaurti diete, eta indarrez sakabanatu dituzte.

Zisjordaniako C Eremuak lurraldearen %60 inguru hartzen du, eta hanIsraelek du kontrol militarra eta administratiboa; ondorioz, ez die eraikitzeko baimenik ematen palestinarrei, ez eta beren etxeak berritzekoa ere.


Summary: Ezkerreko «boto eraginkorra» EH Bildurentzat eskatu du Diaz de Rabago epaile ohiak. «Bizkartzaina eduki dut hamar urte baino gehiagoz, epailea izateagatik. Horrek ez dit galarazten, ETA sakabanatu ostean, EH Bilduri botoa ematea», esan du Diaz de Rabagok.

«Boto eraginkorra» izan zen atzo EH Bilduk Gasteizko Andra Maria Zuriaren plazan eginiko ekitaldi politikoaren gakoa. Arnaldo Otegi koordinatzaile nagusiak esan zuenez, «ezkerretik irabazteko boto eraginkor bakarra EH Bilduren fronte zabala da». Otegik zehaztu zuen ez zebilela «boto erabilgarriaz» ari, baizik eta «boto eraginkorraz», eta berretsi zuen burujabetzaren aldeko koalizioak jarraitzen duela gero eta boto emaile gehiago eta ezberdinetara heltzeko helburuarekin. «EH Bildu bozkatzeko, ez da % 100ean gurekin ados egon behar».

Uruguaiko Pepe Mujica eta haren Fronte Zabalaren garaipenak gogora ekarri zituen, estrategia horrez adibide gisa.

Eva Lopez de Arroiabe Arabako Foru Aldundirako hautagaiak eskatu zuen EH Bilduren bi boto-paper aukeratzeko, udaletarako bat, eta Arabako Batzar Nagusietarako bestea. «Guztiok dakigu herriz herri emaitzak asko hobetuko direla», adierazi zuen, eta «bultzada hori Biltzar Nagusiei begira ere» jarri behar dela gaineratu zuen. «Hemen, Gasteizen Rocio Vitero jartzen duena hartu… eta Eva Lopez de Arroiabe jartzen duena ere bai!».

Viterok berak adierazi zuen Gasteizko alkatetza hartzetik «mila botora» dagoela EH Bildu. «Euskal Herria Bilduk hauteskundeak irabaztea da Gasteizen gobernu aurrerakoi eta aurrerakoi bati atea irekitzen dion giltza, gure gizartean dagoeneko nagusi diren balioak udalean ordezkatuko dituen gobernu bati atea irekitzen diona. Eta oraingoan, egin dezakegu».

Epaile ohiaren sostengua

Ustekabea ere ekarri zuen ekitaldiak. Manuel Diaz de Rabago epaile ohiak parte hartu zuen bideo baten bitartez, eta botoa EH Bildurentzat eskatu zuen. «Bizkartzaina eduki dut hamar urte baino gehiagoz, epailea izateagatik. Horrek ez dit galarazten, ETA sakabanatu ostean, EH Bilduri botoa ematea». Gaineratu zuenez, bera espainiar sentitzen da, ez euskal herritar, nahiz eta Euskal Herrian 50 urtez bizi. Eta, halere, botoa ezkerreko alderdi batean batu beharko litzatekeela uste du, «kasu honetan, irabazteko benetako aukerak dituenean, hau da, EH Bildun».

Madrilen jaio zen Diaz de Rabago, eta abokatu laboralista izan zen, epaile bihurtu aurretik. 1970eko hamarkadaren erditik Donostian aritu zen epaile lanetan. Besteak beste, Juan Jose Ibarretxe eta Patxi Lopez epaitu zituen 2009. urtean, Batasunarekin edukitako elkarrizketen harira, eta alderdi abertzalea legez kan uztearen aurka agertu zen.

Epaile ohiak sostengua eman zion atzo bertan Juan Karlos Izagirre EH Bilduko Donostiako alkategaiari. Koalizioak beste alderditan ibilitako beste hainbaten sostengua jaso du kanpaina honetan, besteak beste, Nagua Albarena (Podemosen aritutakoa), Gemma Zabaletarena (PSE-EE) eta Javier Madrazorena (Ezker Batua).


Pilotazaleak zorteko daude

Summary: Pilotazaleak zorteko daude. Jokin Altunak eta Aitor Elordik maila nagusiko buruz buruko finala jokatuko dute ekainaren 4an, Bilbon. Haien artekoa izan da txapelketako partidarik onena: amezketarrak 22-18 irabazi zuen, baina mallabiarrak oso estu hartu zuen.

Pilotazaleei galdetuz gero zein izan den aurtengo Lehen Mailako Buruz Buruko Txapelketako partidarik onena, gehien-gehienek erantzungo lukete Jokin Altunak eta Aitor Elordik apirilaren 30ean Eibarko (Gipuzkoa) Astelenan jokatu zutena dela. Neurketa ikusgarria izan zen. Altuna III.ak 22-18 irabazi zuen, baina Elordik oso estu hartu zuen: 15-18 joan zen aurretik.

Zorteko daude pilotazaleak, norgehiagoka eder hark bigarren atala izango baitu ekainaren 4an, Bilboko Bizkaia pilotalekuan. Ordukoaren aldean, saria askoz handiagoa izango da, sekulakoa. Amezketarrak eta mallabiarrak finala jokatuko dute, eta irabazleak txapelik garrantzitsuena jantziko du: buruz burukoarena. Nekez egon zitekeen final hoberik: batetik, Altuna III.a, egungo izar nagusia; eta, bestetik, Elordi, azkenaldian jauzirik handiena egin duen pilotaria, luzaroan geratzeko etorritakoa.

Altuna III.ak laugarren finala du Lehen Mailako buruz burukoan; aurreko hiruretatik bi irabazi ditu, eta bat galdu. 2018an jokatu zuen lehena, eta 22-14 hartu zuen mendean Aimar Olaizola. Bi urte geroago, ordea, galdu egin zuen Erik Jakaren aurka: 22-20. Urtebete geroago, berriz, arantza atera zuen, Beñat Rezustari nagusitasunez irabazita: 22-5. Bilbon aritu da beti, eta toki berean ariko da oraingoan ere.

Ekainaren 4koarekin, hamahirugarren finala du 2014ko ekainean profesionaletan debuta egin zuenetik: maila nagusian, zazpi final jokatu ditu lau eta erdian —hiru txapel—, hiru buruz buru—bi txapel— eta bat binaka —txapela irabazi zuen—; Promozio Mailan, berriz, txapeldunorde izan zen 2014ko lau eta erdian. Inork ez ditu horrenbeste final jokatu hain gazte: 27 urte egin zituen martxoaren 27an. Aimar Olaizola eta Juan Martinez de Irujo ditu atzetik: 27 urterekin, bi mailetako hamar final jokatu zituzten.

Lehen aldi ezin hobea

Altuna III.aren adin bera dauka Elordik, baina, haren aldean, askoz apalagoa da haren palmaresa; kopuruz ez, seigarren finala jokatuko baitu 2016aren hasieran debuta egin zuenetik. Bai, ordea, garrantziaz, sei final horietatik lau izan baitira Promozio Mailan; aurreneko laurak: 2019an, binakako txapeldun izan zen Oier Etxebarriarekin, eta txapeldunorde buruz buru; 2020an, berriz, lau eta erdiko txapeldun eta buruz buruko txapeldunorde izan zen. Lehen Mailan, bigarren finala jokatuko du bi hilabete eskasean; apirilean, binakako txapeldun izan zen Jose Javier Zabaletarekin.

Ekainaren 4an ariko da berriz ere txapel bat jokoan dela, eta hori eginda, Iker Irribarriaren eta Irujoren marka berdindu du: maila nagusiko buruz burukoa lehen aldiz jokatu duen aldian iritsi da finalera. Irribarriak eta Irujok irabazi egin zuten. Elordik ere hori egin nahi du. Altuna III.a da faboritoa, baina hura ezustean hartzen saiatuko da. Erakutsi du hori egiteko gai dela.


Summary: Bilbotik eta Bergaratik oinez Gasteizera, 1.080 euroko pentsioa eskatzeko. Gaur eguerdian abiatu dira, eta ostegunean iritsiko dira Gasteizera. Beste martxa bat bihar hasiko da, Agurainen (Araba).

Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak deituta (EHPM), Hego Euskal Herrian gutxieneko pentsioa 1.080 eurora iristeko eskatuko dute gaurtik ostegunera Gasteizera egingo dituzten oinezko martxen bitartez.

Gaur eguerdian bi martxa abiatu dira, Bilboko eta Bergarako (Gipuzkoa) udaletxeen paretik.

Bihar, berriz, Aguraingo taldea abiatuko da, udaletxetik hura ere.

Hiru zutabeak Gasteizen bilduko dira, ostegunean, Karlos I. plazan, eta handik manifestazio bat egingo dute. Autobusez joandako pentsiodunak batuko zaizkie.

Martxen bitartez, eskatu nahi diete euskal erakundeei gutxieneko pentsioak 1.080 euroraino osatzeko. Halaber nahi dute Espainiako Gorteetan ordezkaritza duten alderdiek pentsioen azken erreformaren lege proiektuaren eztabaida baliatzea erretiro adina berriro 65 urtetan jartzeko eta pentsioa osorik jasotzeko kotizatu beharreko urteak hamabostera jaisteko.

EHPMren arabera, erreformaren ondorioz gutxienez 743 euroko pentsioa jasoko du aurten ezkontidea ardurapean ez duen pentsiodunak, hamalau ordainsaritan. Azken erreformaren bitartez, 873 eurora igoko da 2027rako.


Summary: CCOOk ere ez du sinatuko Gipuzkoako metalgintzako ituna. Negoziazioa «bahitzea» eta Adegirekin «pribatuan» negoziatzea egotzi dio ELAri.

Sindikatuen aldetik, ELAren eta UGTren sinadura besterik ez du izango Gipuzkoako metalgintzako lan hitzarmen berriak. Duela egun batzuk, LABek gogor kritikatu zuen bi sindikatu horiek Adegirekin hitzartutakoa, eta espresuki aipatu zuen ELAk Gipuzkoako patronalarekin «aliantza» duela.

Ildo horri eutsi dio CCOOk ere, lan hitzarmen berria ez sinatzea «aho batez» erabaki duela azaltzeko argitaratu duen agirian: «ELAk negoziazioa bahitu du, eta pribatuan negoziatu du Adegirekin; negoziazio mahaia, berriz, antzerkitxo tamalgarri bat besterik ez da izan, eta zortzi ekitalditan antzeztu da akordioa».

CCOOk ziurtatu du Adegik ez duela beraiekin ezer negoziatu, «ez baitzaizkio inondik inora axola izan sindikatuak aurkeztutako planteamendu eta proposamenak».

Edonola ere, CCOOk onartu du hitzartutakoak «elementu positiboak» dituela, hala nola sektore osorako subrogazioa, transexualentzako eskubideak eta guraso bakarreko familien baimenen hobekuntzak.

CCOOren iritziz, ordea, akordioa zabaltzeko indarra zegoen, «hitzarmeneko urte bakoitzerako soldata igoera bermatuak ezarriz, in itinere istripuak aldi baterako ezintasuneko osagarrietatik kanpo utzi gabe, eta hitzarmenean ezintasun iraunkorreko aseguruak sartuta.

Gainera, CCOOk deitoratu du ELAk eta UGTk ez dutela soldata errealen igoerarik defendatu, Gipuzkoako metalean aurretik egindako akordioetan ez bezala, ez baitute KPIa bermatzen. «Gainera, kontratuak prekarizatzeko aukera oparitzen diote Adegiri, inolako erregulaziorik gabeko iraupen mugatuko kontratuak 12 hilabeteraino handituz».

Gehiengo osoa, UGTrekin

Metalgintzakoa Gipuzkoako lan hitzarmen garrantzitsuena da, zuzenean eta zeharka 45.000 langile ingururen lan baldintzak finkatzen baititu. ELAk du ordezkari gehien (%47,8), eta UGTren sinadurarekin (%4,3), gehiengo osoa duenez, hitzarmena langile guztiei aplikatuko diete. LABek ordezkaritzaren %35,8 dauka, eta CCOOk, berriz, %12,2.


Summary: Ikastolen Elkarteak eta Eusko Ikaskuntzak jasoko dituzte Elkar sariak. Ibilbideari Elkar saria jasoko du elkarteak, Euskal Herria euskalduntzeko bidean egindako ekarpenagatik; Eusko Ikaskuntzarentzat, berriz, Proiektuari Elkar saria izango da, 'kultur politiken azterketa' proiektua garatzeko.

Elkar Fundazioak iragarri du 2023ko Elkar sariak norentzat izango diren: Ikastolen Elkarteak Ibilbideari Elkar saria jasoko du; Eusko Ikaskuntzak, berriz, Proiektuari Elkar saria. Maiatzaren 25ean izango da sariak emateko ekitaldia, Elkarren Adunako egoitzan (Gipuzkoa).

Fundazioak ohar bidez azaldu ditu saritu horiek aukeratzeko arrazoiak. Ikastolen Elkarteari dagokionez, Euskal Herria euskalduntzeko bidean egindako «ekarpen handia» saritu dute. Nabarmendu dutenez, nazio mailako erakunde bat da, Euskal Herriko zazpi lurraldeak hartzen dituena eta juridikoki interes ekonomikoko Europako elkarte gisa egituratuta dagoena. Haren izateaz gain, egindako ekarpena goretsi dute: «Haien ekarpena ezinbestekoa izan da hezkuntza euskaldunaren bidean eta euskararen berreskurapenean, beste hainbat eragilerekin batera, eta, Elkar fundazioaren ustez, merezimendu osoa dute sari hau jasotzeko».

Bereziki nabarmendu dute eskolarako materiala sortzeko egindako lana: «Aipatzekoa da 70eko hamarkadatik aurrera Ikastolen Elkartearen eta Elkar Taldearen artean izandako harremana, non erakunde bakoitzak, bere jakintza eta baliabideak jarrita, euskal curriculuma erreferente duen ikasmateriala eskaini dioten hezkuntza komunitate osoari, Euskal Herrian eta euskaraz sortutako materiala».

Eusko Ikaskuntzari, berriz, Proiektuari Elkar saria ematea erabaki dute, Kultur politiken azterketa lana egiteko. Azaldu dutenez, proiektu hori Eusko Ikaskuntza 2021etik lantzen ari den Eskubide kulturalak: parte hartze eta gobernantza politikak ikerketa lerroan txertatuta dago. «Kultura txikietan —gutxitua izan ala ez— garatzen ari diren kultur politikak aztertzea eta ezagutzea da proiektu horren bidez lortu nahi dena», azaldu dute. Hori, erantsi dutenez, baliagarria izan daiteke Euskal Herrian eragile guztien artean adostutako kultur politika garatuz joateko.


Summary: Metari inoizko isunik handiena jarri diote EBn pribatutasunagatik: 1.200 milioi euro. Konpainiari egotzi diote erabiltzaileen datuak behar bezala ez babestea AEBetara bidaltzean.

Facebook, Instagram edo Whatsapp sare sozialen jabeari, Meta konpainiari, inoizko isunik handiena jarri diote Europako Batasunean pribatutasun arrazoiengatik: 1.200 milioi euro. Datuak Babesteko Irlandako Batzordeak jarri dio isuna, erabiltzaileen pribatutasuna ez babesteagatik. Konpainiak Irlanda du Europako egoitza fiskala, eta, beraz, erakude hori arduratzen da EBko pribatutasun araudia betetzen dela ikuskatzeaz. Urtarrilean ere zigortu zuen enpresa, datuen tratuagatik.

Erakunde horren arabera, erabiltzaileen datuak AEBetara bidaltzean konpainiak ez zituen aztertu «oinarrizko eskubideentzako eta askatasunentzako arriskuak» , eta horregatik zigortu du. Isun ekonomiko ezartzeaz gain, erakundeak debekatu egin dio konpainiari erabiltzaileen datuak Europatik AEBetara bidaltzea. Bost hilabete eman dizkio horretarako, eta beste sei hilabete etorkizunean datuak metatzeari utzi eta AEBetan gordeta zeuzkanak ezabatzeko.

Ikusteko dago, dena den, erabaki horrek zer ondorio izango duen. Ez baita lehen aldia AEBetako konpainia teknologiko handi hori datuak oker erabiltzeagatik zigortzen dutena Europako Batasunean. Duela bi urte, Amazoni ere jarri zioten isuna arrazoi beragatik; 746 milioi eurokoa izan zen orduan.

2020an Europako Justizia Auzitegiak hartutako erabakia dago auziaren oinarrian. Luxenburgok bertan behera utzi zuen EBren eta AEBen arteko itun bat. Pribatutasun Ezkutua zuen izena itun horrek, eta AEBen eta EBren arteako erabiltzaileen datuen transferentzia arautzen zuen. Luxenburgok, baina, eten egin zuen, Europako herritarren datuak arriskuan egon zitekeela argudiatuta.

Araudi berria negoziatzen ari dira bi aldeak orduz gero. Martxoan iragarri zuten ados jarri zirela, baina gaur-gaurkoz ez da neurri berririk sartu indarrean. Hain zuzen ere, iazko urtearen hasieran Metak mehatxu egin zuen EBn duen jarduera oro bertan behera utziko zuela baldin eta bi aldeek akordiorik lortzen ez bazuten. Datuak Babesteko Irlandako Batzordeak ohartarazi zion jada zitekeena zela konpainiak erabiltzen dituen lege oinarriak, SCC deiturikoak (kontratu klausula estandarrak), EBko lege orokorra ez betetzea. Duela bost urte jarri zen indarrean, 2018an, datuak babesteko araudi orokorra Europako Batasunean.

Helegitea jarriko du

Metak erantzun du arazoa ez dela konpainiarena bakarrik, eta iragarri du helegitea jarriko diola «justifikaziorik gabeko isun alferreko horri». Izan ere, konpainiak esan du «seinalatua» sentitzen dela, eta argudiatu du Europan diharduten sektoreko beste konpainia batzuen «milaka» tresna legal berdin erabiltzen dituela.

«Erabaki okerra da, justifikaziorik gabea, eta aurrekari arriskutsua ezartzen du EBren eta AEBen artean datuak transferitzen dituzten enpresa kontaezinentzat», azpimarratu du konpainiak. Hori bera nabarmendu du Nick Clegg konpainiako Lege Saileko buruak ere: «Arazoa ez da enpresa baten pribatutasun praktika; oinarrizko lege gatazka bat dago europarren datuak eta pribatutasun eskubideak eskuratzeari buruzko AEBetako gobernuaren arauen artean». Eta erantsi du datuen transferentziari buruzko auzia «uda honetan konpontzea» espero duela.


Summary: Sinn Feinek orain arteko emaitzarik onenak eskuratu ditu Ipar Irlandako udal bozetan. Errepublikanoek 144 zinegotzi izango dituzte hurrengo legealdian, 2019an baino 39 gehiago. DUP da bigarren indarra, 122 eserleku lortuta.

Historikotzat jo dituzte askok Sinn Feinek Ipar Irlandako udal hauteskundeetako lortutako emaitzak. Izan ere, duela lau urteko hauteskundeetan baino nabarmen babes handiagoa jaso dute errepublikanoek: 144 zinegotzi, 2019an baino 39 gehiago. Haiek dira lehen indarra orain, bai udaletan, baita legebiltzarrean ere. Hala, Sinn Feineko presidenteorde Michelle O'Neillek eskatu dio DUP Alderdi Demokratiko Unionistari amaitu dezala botere partekatuko gobernuaren gaineko blokeoa. O'Neillen arabera, hautesleek argi utzi dute gobernua lanean nahi dutela.

Hain zuzen ere, DUP izan da hauteskundeotako bigarren indarra, 122 zinegotzirekin, eta duela lau urteko emaitza berberarekin. Alderdi unionistak iazko utzi zuen gobernu partekatua, brexit osteko merkataritza akordioekin ados ez zegoelako. Bide beretik, parlamentua ere blokeatzen ari dira unionistak.

Izan dira emaitza okerragoak izan dituzten alderdiak, besteak beste, UUP Ulstergo Alderdi Unionista, zeinak 54 zinegotzi lortu dituen, duela lau urte baino 21 gutxiago; behera egin du SDLP Alderdi Sozialdemokrata Laboristak ere, 59 eserlekutatik 39ra igaroz. Aldiz, urrats bat aurrera egin du Aliantza alderdiak; 67 zinegotzi eskuratu ditu —duela lau urte baino hamalau gehiago—, eta hirugarren indarra bilakatu da, aurreko biei aurrea hartuta.

Hala, emaitza horiek eskuan, Ipar Irlandako Funtzio Publikoko buru Jayne Bradyk —funtzionarioen buruak— eskatu die alderdiei astearen amaieran elkartu daitezela blokeoa amaitzeko elkarrizketak hasteko, argudiatuta hori dela modu bakarra datozen hilabeteetarako aurrekontua adosteko. Ordea, DUPeko diputatu Gavin Robinsonen iritziz, hautesleek «sostengatu» egin dute alderdi unionistaren jarrera, eta horren froga dira udal bozetako emaitzak. «Hartu dugun bideari eutsi behar diogu», berretsi dio Robinsonek BBC kateari.


Summary: Deustuko Unibertsitateko errektore kargua hartu du Juan Jose Etxeberriak. Esan du 2023-2026 urteetako plan estrategikoan ezarritako helburuei esker «errazagoa» izango dela aurrean dituzten erronkei erantzutea

«Errealitate konplexu bati» erantzuteko konpromisoarekin hartu du gaur goizean Deustuko Unibertsitateko errektore kargua Juan Jose Etxeberriak, egun munduan dauden arazoak hizpide hartuta. 09:30ean hasi da ekitaldia, eta bertan parte hartu du, era berean, orain arteko errektoreak, Jose Maria Guibertek. Eskerrak eman ditu hark urteotan izan duen babesarengatik, eta «poza» ere erakutsi du bidean egin ahal izan dituen urratsengatik. Txalo artean hartu dituzte haren hitzak. Hirugarren eta azken agintaldia bete du.

Jendez bete da Deustuko Unibertsitateko paraninfoa gaurko kargu hartzerako; laurehun pertsona inguru batu dira. Ekitaldian izan da, besteak beste, Jesusen Lagundiko aita jenerala, Arturo Sosa Abascal. Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkullu ere bertan izan da.

Azpeitian sortua da Etxeberria, 1966. urtean. 1984an Jesusen Lagundian sartu zen, eta 1995etik, apaiza da. Zuzenbide Fakultateko irakasle titularra da, eta orain arte Unibertsitateko Elkarteko eta 2030 Agendako errektoreorde jardun du. Besteak beste, Zuzenbide Kanonikoari eta Zuzenbidearen Filosofiari buruzko argitalpenak ditu.

Talde lanaren defentsa egin du: «Komunitatea habe ezinbestekoa da gure unibertsitate proiektuan, eta lan egiteko era bat ere bada, gure artean eta besteekin lankidetzan jardutekoa, beti talde lanean». Nabarmendu duenez, 2023-2026 urteetako plan estrategikoan unibertsitaterako ezarrita dauzkaten helburuei esker, «errazagoa» izango da aurrean dituzten erronkei erantzutea.

Erronkak

Unibertsitateak zer galdera handiri erantzuten lagundu behar duen hizpide izan du, besteak beste, errektore berriak, eta nabarmendu du alor hauei begira jardun behar dela: «Planetaren hondatze ekologikoa, trantsizio energetikoa, gizakien mugikortasuna eta gero eta askotarikoagoak diren gizarteetako bizikidetza, eta aldaketa teknologikoek arlo politiko eta sozialean duten eragina».


Summary: AHTaren ibilbidearen zundaketa lanak hasi ditu Espainiako Gobernuak Aralarren. Ataungo eta Idiazabalgo udalek lan horiei buruzko dokumentazioa jaso dute. Trena Lakuntza inguruan sartuko litzateke lurpean.

Landarlan ingurumen elkarteak jakinarazi duenez, Espainiako Garraio, Mugikortasun eta Hiri Agenda Ministerioak hasi ditu jada AHT Abiadura Handiko Trenaren ibilbidearen zundaketa lanak Aralarren Nafarroako aldean, Sakanan. Iturri horien arabera, Nafarroako eta Gipuzkoako udalek jasoa dute lan horiei buruzko dokumentazioa, besteak beste Ataungoak eta Idiazabalgoak. Elkarteak nabarmendu du iturri ofizialetatik eskuratu dutela informazio guztia.

Espainiako Gobernuaren arabera, AHTak bi alternatiba ditu Nafarroa euskal Y-arekin lotzeko: lehena Gasteiztik igaroko litzateke, eta bigarrenak Ezkio-Itsasoko plataforma intermodala erabiliko luke. «Azken hori aurrekoa baino hiru aldiz garestiagoa izango litzateke, eta, gainera, Aralar zeharkatuko luke. Ibilbide horren arabera, trenbidea Lakuntza inguruan sartuko litzateke lurpean, eta Ataun alderik alde zeharkatuko luke: Altzania, Motasoro eta Atxurbideren azpitik pasatuko litzateke, Idiazabal eta Olaberria artean irten eta Ezkio-Itsasora iristeko. Proiektuaren arabera, Ataunen trenbidea bistan edukiko genuke leku batean baino gehiagotan».

(jarraitu irakurtzen, 'Goierriko Hitza'-n)


Summary: Urumea aldeko eta Bortzirietako euri jasen kalteak baloratzen ari dira. Aranoko zenbait baserri urik gabe daude oraindik; zerbitzu hori martxan jartzeko lanean dabil udala.

Joan den ostiral gauetik larunbat goizaldera bitarte izan ziren euriteek kalte handiak eragin zituzten Urumealdean eta Bortzirietan (Nafarroa). Zehazki, herri kaltetuenak Arano, Bera eta Lesaka izan ziren. Asteburuan auzolanean aritu dira garbiketa lanak egiten, ahal zen neurrian, behintzat. Uholdeek utzitako lohia eta ura garbitzeko aukera izan badute ere, zenbait luizi ezin izan dituzte konpondu. Joxan Ruiz Aranoko alkateak adierazi duenez, «kalteak baloratzeko garaia» da orain.

Azaldu du etzi, asteazkena, Nafarroako Gobernuak bilera bat eginen duela, eta bertan euri jasek eragindako kalte guztiak aurkeztu beharko dituztela. Gaur hasi dira kalte horiek neurtzen. Asteburuan Aranoko errepide eta bide batzuk itxita egon badira ere, errepide nagusia –NA-4150– atzo 22:00etan ireki zuten, bi puntu jakinetan ordezko bideak jarriz. Izan ere, ezinezkoa da kaltetutako puntu horietatik pasatzea, asteak beharko baitira horiek konpontzeko.

Baserrietara joateko bideak ere atzo ireki zituzten, eta kalteen balorazio lanak egiten hasi ziren. Bide horiek berritzeko «premiazko laguntza» beharko dutela dio Ruizek. Hala ere, orain badute bertze arazo bat: ur zerbitzua. Izan ere, baserri anitz urik gabe gelditu dira, eta alkateak erran du zerbitzu hori «berriz ere martxan jartzeko lanetan» dabiltzala.

Bortzirietako herriek ere asteazkenerako aurkeztu beharko dute kalteei buruzko txostena. Aitor Elexpuru Berako alkateak erran du bi direla herriko puntu kritikoenak: musika eskola parean dago lehenbizikoa, eta Foruen plazako etxe azpian bigarrena. Lesakan, berriz, goiz-goizetik balorazio lanetan dabiltzala erran du Ladis Satrustegi alkateak; epe motzerako ez ezik, berriz ere horrelakorik gertatuko balitz ere prestatuta egoteko ere: «Nafarroako Gobernuko teknikari batzuekin lanean ari gara orain, horrelako lur mugimenduak gertatzen diren kasuetarako soluzioa bilatu nahi dugu».

Aseguruen Konpentsazio Partzuergoa ere lanean ari dela erran du Elexpuruk, baina oraindik ez dutela kaltetutako etxeen edo saltokien kopuru zehatzik. Horrez gain, Bera hondamendi eremu izendatzeko tramitazio lanetan hasiak direla jakinarazi du.

Kalteak

Bera izan da euriteek kalte gehien egin dioten herria. Zia errekako ur goraldiak herriko kale, etxe eta saltokiei eragin zien, baina ez zen industrialdera iritsi. Lesakan, berriz, luizi batek kanal bat itxi zuen, eta ura zenbait etxetara sartu zen. Aranon, ordea, kalteak ez ziren etxe edo saltokietan gertatu, errepideetan baizik. Zehazki, herrira sartzeko errepidean.

Javier Remirez Nafarroako Gobernuko lehen presidenteorde eta bozeramailea Bortzirietan izan zen larunbatean. Adierazi zuenez, aurreikuspen meteorologikoek ez zuten uholde arriskurik iragarri; hortaz, 02:00ak eta 04:00ak bitarte ezarri zen alerta gorria.


Martin Amis idazle britainiarra hil da

Summary: Martin Amis idazle britainiarra hil da. Ingelesezko eleberrigile garrantzitsuenetako bat izan zen 1970eko hamarkadatik aurrera.

Azken hamarkadetako ingelesezko eleberrigile garrantzitsuenetako bat izan zen Martin Amis (Oxford, Ingalaterra, 1949). Hainbat lanen egile da: besteak beste, hamabost eleberri, kontakizun laburrak eta saiakerak argitaratu zituen. Umore eta ironia puntu batez ondu ohi zituen denak. Ibilbide oparoa eginda eta literaturan lorratza utzita zendu da, beraz, 73 urterekin.

The Rachel Papers (Rachelen liburua) eleberria izan zen haren estreinako liburua, 1973an. Handik bi urtera kaleratu zuen bigarrena: Dead Babies (Hildako haurrak). Lehen bi horiekin, irakurle askoren arreta piztu zuen.

Londresko trilogiarekin lortu zuen ospea. Hiru eleberri jaso zituen hartan: Money (Dirua), London Fields (Londresko zelaiak) eta The Information (Informazioa).

Holokaustoak eragindako ondorioak aztertu, eta horiei buruz idatzi zuen bere azken lanetan; Interes gunea eta Denboraren gezia (1991) eleberrietan, esaterako. Satira erabili zuen aurrenekoan, «nazien erregimenaren groteskoa mespretxuz nabarmentzeko», haren hitzetan.

Orain bi urte eman zuen argitara bere azken lana: Inside Story (Barruko istorioa). Autofikzioa landu zuen nobela horretan, eta arrakasta handia izan zuen.


Summary: Bizkaiko ostalaritzan lanuzteak egingo dituzte ekainaren 1ean, «hitzarmen duina» eskatzeko. ELA, LAB, CCOO eta UGT sindikatuek hiru orduko hiru lanuzte iragarri dituzte. Manifestazioa ere egingo dute, 20:00etan hasita.

Bizkaiko ostalaritzako langileak lanuzteak egiten hasiko dira ekainaren lehenean, hitzarmen berriaren negoziazioa desblokeatzeko. Hiru lanuzte egingo dituzte: 07:00etatik 10:00etara lehena, 12:00etatik 15:00etara bigarrena, eta 19:00etatik 22:00etara azkena. Azken tarte horretan, 20:00etan, manifestazioa egingo dute, Bilboko Ledesma kaletik abiatuta. Bizkaiko ostalaritza patronalaren egoitzako atarian iragarri dituzte lanuzteak eta mobilizazioa, Bilboko Kale Nagusian. 25.000 langile inguruk egiten dute lan hitzarmen horren baldintzapean.

Sindikatuen esanetan, 2020ko urtarriletik ez dute izan soldata igoerarik. Adierazi dute sektoreko langileak pandemia ordaintzen ari direla oraindik: «[pandemia hasi zenetik] ABEE enplegua aldi baterako erregulatzeko espediente osoak jasan ditugu, nahiz eta ez diren konponbide bat izan sektorearentzat. Ondoren, ABEE partzialak izan genituen, eta, horrekin, gure lan baldintzak guztiz malgutu ziren».

Esan dute KPI kontsumo prezioen indizea %12 handitu dela soldata azkenekoz igo zietenetik, eta gehitu dute soldata berberak dituztela oraindik: «Sektoreko prezioak %15 igo dira, eta gure soldatak %0». Sektoreko enpresariei egotzi diete irabazi marjinak handitzea «langile klasearen bizkar».

Urrian ere grebak eta lanuzteak egin zituzten, eta, orduan, ELA sindikatuak idatzitako ohar batean adierazi zuten sektoreko langileek soldatak igotzea ez ezik bestelako neurriak ere nahi dituztela; lanaldia kontrolatzeko mekanismoak, esaterako. Izan ere, ostalaritzan ohikoak dira lanaldi luzeak izatea eta lanordu gehigarriak egitea, baita egutegi malgua izatea eta ordutegia egunez egun aldatzea ere. Hori dela eta, Gipuzkoako ostalaritzaren hitzarmenean –duela gutxi berritu dute– lanaldia kontrolatzeko mekanismo bat jaso zuten: bost langiletik gorako enpresetan telematikoki fitxatzeko sistemak ezartzea. Nafarroan ere hitzarmena berritzeko borrokan daude sindikatuak eta langileak, eta antzeko neurriak eskatzen ari dira.


Summary: Hasi da Munduko Bankuaren kongresua BECen, eta ekin diete protestei. 'Innovate 4 Climate' izenburupean, MBk hainbat aditu elkartuko ditu klima larrialdiaz aritzeko. Ekintzaileek errepidea oztopatu dute BECen aurrean.

Banku Mundialak aldaketa klimatikoa finantzatzen du!; Munduko Bankuari ez, kapitalismoa eta ingurugiroaren suntsipena borrokatu. Euskal Herriko dozenaka eragilek, bi plataformatan antolatuta, lelo horiek erabili dituzte Munduko Bankuak Barakaldoko (Bizkaia) BEC erakustazokan antolatu duen kongresuaren aurka protesta egiteko. Gaur hasi eta ostegunera bitartean, han egingo dute Innovate 4 Climate kongresua, eta MBk hainbat aditu elkartuko ditu klima larrialdiaz aritzeko.

Goizean goizetik hasi dira protestak; Euskal Herriko Eskubide Sozialen Gutunak, EH Kapitalari Planto-k eta Jauzi Ekosoziala plataformak antolatutako protesta dinamikak kontzentrazio zaratatsua zuen deitua 08:30erako, BECen. Besteak beste, erakustazoka pareko errepidea itxi dute. Atean Ertzaintzaren lau furgoi zeuden.

Dinamika horrek biharko deitu du manifestaziora: 19:30ean, Bilboko Plaza Eliptikotik hasita. Ostegunerako, berriz, Yayo Herrero militante ekofeministaren hitzaldi bat antolatu dute, Bilborock aretoan, 19:00etan.

Protestaldiaren deitzaileentzat, bankuak bere jarduna «berdez tindatzeko» antolaturiko konferentzia bat da Barakaldokoa, haien ustez aspalditik finantzatzen baititu klima aldaketaren sorburu diren sektoreak.

Plataforma horrenak ez dira Innovate 4 Climateren karietara deituriko mobilizazio bakarrak. Gaur arratsalderako (18:30), Munduko Bankuari Ez plataformak manifestaziora deitu du Barakaldon. Herriko plazatik irtengo da, eta BECerainoko bidea egingo du. Aurretik, hilaren 18an, mahai inguru bat egin zuten Bilboko San Frantzisko auzoko udaltegian, eta hitzaldi bat 19an, Zazpi Katu gaztetxean.

Haien arabera, argi dago: «Larrialdi klimatikoa negozio eta merkatu berriak zabaltzeko aukera bat besterik ez da oligarkia finantzarioarentzat. Eliteen ekologiaren diskurtsoaren eta oligarkia finantzarioaren instituzioen aurka, mobilizatu gaitezen!», aldarrikatu dute.

Aurtengoa VII. Innovate 4 Climate kongresua da. Modu presentzialean egin zen azken aldian, Singapurren, 2019an, 82 herrialdetako 1.200 ordezkari bildu zituen. Azken bi aldietan, telematikoki egin da.


Summary: Edurne Correa 'La Haine' hedabideko kazetariak Espainiako Auzitegi Nazionalean deklaratu du. 2021ean euskal preso baten ongietorriko bideo bat partekatzean «terrorismoa goratu» izana leporatu diote.

Edurne Correa La Haine hedabideko kazetaria deklaratzera deitu du Espainiako Auzitegi Nazionalak. Iñaki Etxeberria euskal presoaren ongietorriko bideo bat partekatu zuen Correak 2021ean, eta ekintza horrekin «terrorismoa goratu» izana leporatzen diote. Akusatuaren abokatuak adierazi du amaitu dela audientzia, eta emaitzen zain daudela orain. Correak dio «deklarazioa egiteari ezetza eman» diola: «Auzia absurdoa da, ez dute ezer. Kasuan kasuko auzia da La Haine eta ni jazartzeko».

Hedabideak dei egin du «adierazpen eta informazio askatasunaren aurkako erasoa» salatzera. Hala, Correari nahiz La Haine-ri elkartasuna adierazteko testu bat partekatu dute zenbait eragilek : «Non dago delitua honen informazioa ematerako orduan? Gustukoa izan daiteke edo ez, baina ez da kondenagarria, iritzia emateko modukoa baino ez da».

Adierazi dute bere egiten dituztela La Haine-k auziaren inguruan egindako deklarazioak: «Auzitegi Nazionalak abiarazitako prozesua erregimenaren aurkako ideia politikoak zigortzea da, ideia antifaxistak zigortzea; azken batean, zigor eta abisu gisa balioko duen prozesua abiaraztea». Gehitu dute Informaziorako Eskubidearen eta Adierazpen Askatasunaren defentsan lan eginen dutela guztiek.


Summary: Pedro Costak egonaldi bat egingo du Elias Kerejeta Zine Eskolan. Zinemagile portugaldarrak bere lan metodologian sakonduko du sorkuntzaren arloko ikasleekin. Ekainaren 3an, Sicilia! eta Où gît votre sourire enfoui? filmen emanaldi bat aurkeztuko du Tabakaleran.

Pedro Costa zinemagilea Donostian izango da datorren astean, Cannesko Zinemalditik itzuli berritan —As filhas do fogo laburra aurkeztu du emanaldi berezien sailean—, Elias Kerejeta Zine Eskolaren Zinemagileak egoitzan programan parte hartzeko. Programak zinemagile gonbidatuen proiektuak babesten ditu, eta, gainera, zinemagile horiek beren sormen prozesuaren berri ematen diete eskolako ikasleei. «Egonaldiaren helburua da eztabaidarako espazio bat irekitzea, eta praktika eta esperimentazio zinematografikoko proiektu bat sortzea ikasleekin», eskolak ohar batean azaldu duenez.

Costak ibilbide oparoa egin du 1989an O sangue, bere opera prima, Veneziako Zinemaldian estreinatu zuenetik. Casa de lava, bigarren lan luzea, Cabo Verden filmatu zuen. Ordutik, Portugalen kolonia izandako herrialde horrek toki nabarmena izan du haren zineman: hango migratzaileek gorpuztu izan dituzte beren bizipenetatik abiaturiko kontakizunak. Horren erakusgarri dira No quarto da Vanda (2000), Juventude em marcha (2006), Cavalo Dinheiro (2014) eta Vitalina Varela (2019) filmak. Azken horrek Urrezko Lehoinabarra irabazi zuen Locarnoko Zinemaldian.

Maiatzaren 29an hasiko da Costak zinema eskolan egingo duen egonaldia. «Sorkuntza zinematografikoari buruz duen ikuspegiaren eta konstantzian eta zorroztasunean oinarritutako metodoaren» berri emango die sorkuntzaren taldeko ikasleei, eskolaren esanetan. «Film bat osatzen duten materialak aztertzeko eta ekoizteko bitartekoei buruz duen kezka eta errealitatea irudikatzeko konpromiso sendoa ere landuko dira saioetan».

Aurreko ikasturtean, Radu Jude zinemagilea izan zen Elias Kerejeta Zine Eskolan. Haren egonaldiaz aritu zen BERRIAn: «Kontserbatorioetan egunero jotzen dute biolina, arte eskoletan egunero margotzen da, baina zinema eskoletan ez da egunero filmatzen. Zergatik ez?».

Hurrengo egonaldian zein joango den ere jakinarazi dute: Rita Azevedo Gomes, azaroan. Oraintxe zinemetan dago haren lanik berriena, O trio em mi bemol, eta film hauek ere egin ditu, besteak beste: Frágil como o mundo (2002), A vingança de uma mulher (2012), Correspondências (2016) eta A portuguesa (2018).

Costaren emanaldiak

Ekainean, Zinemaldia + Plus programaren barruan, Donostiako Zinemaldiak saio bat eskainiko dio Costari. Zinemagileak bi film aukeratu ditu: Sicilia! (Daniele Huillet, Jean-Marie Straub, 1999) eta Où gît votre sourire enfoui? (Costa, Thierry Lounas, 2001), zinemagileak berak Huilleten eta Strauben filmaren muntatze prozesura egindako hurbilketa, eta bikoteari eginiko omenaldia. Saioa ekainaren 3an egingo dute, Tabakaleran, eta Costak berak aurkeztuko du.

Bestalde, Costaren O sangue filma pantailaratuko dute Tabakaleran ekainaren 8an; orain dela gutxi zaharberritu dute, zinemagileak gainbegiratuta.


Summary: Bizkaiko zahar etxeetan akordioa lortu dute. 68 greba egunen ostean, lan ituna adostea erdietsi du ELA sindikatuak. Hitzarmen berriak 5.000 langileri eragingo die; gehienak, emakumeak. Soldata igotzea lortu dute: %23,22 bi urtean.

Sinatu dute, eta zabaldu dute xanpaina. 68 greba egun egin dituzte Bizkaiko zahar etxeetako ELAko langileek, eta goizean heldu dira akordiora patronalarekin. Bi urteko lan gatazkaren ostean, lortu dute hileko soldata 1.460 eurotik 1.800era igotzea 2025erako. Horrela, Gipuzkoan UGTk gutxiengoan lortutako hitzarmena baino hobea erdietsi dutela azpimarratu du ELAk, gaur eguerdian Bilbon egindako agerraldian. ELArekin batera, UGT sindikatuak ere sinatu du patronalarekiko akordioa.

Hitzarmenak 5.000 langile baino gehiagori eragiten die. Guztira, %23,22 igoko zaie soldata lau urtean: %8,78 2023an; %5,10 2024an; %5,10 2025ean; eta %2,55 2025eko urritik aurrera. Gainera, ELAk azaldu duenez, hitzarmenak bermatu egiten du langile taldearen %85 finkoa izatea, eta ordezkapenak lehen egunetik betetzea. Ez dira hobekuntza bakarrak: berdintasun planak eta euskara sustatzeko neurriak onartu dituzte, eta domeketako plusak eta antzinatasuna %22 igotzea.

Langileek bazekiten hurre zegoela, eta gaur goizean egindako manifestazioan, Lan Harremanen Kontseiluaren aurrean batu dira irribarretsu, saltoka eta txaloka, albistearen esperoan. Negarrak eta besarkadak ere egon dira. Lan gatazka luzea izan baita. Sindikatuak nabarmendu du aurreko hitzarmena sinatzeko 368 greba egun egin zituztela, eta sektore «feminizatu eta ikusezina» izateak eragina daukala: «Ezin da ulertu greba hau aurrekoa gabe. Aurrekoan 378 egun egin genituen, eta orain 68 egin ditugu».

Erresistentzia kutxa, funtsezko tresna

Kalean egon direnei ez ezik, sindikatuaren afiliatu guztiei ere eman dizkiete eskerrak. «Eskerrak eman nahi dizkiegu ELAko 100.000 afiliaturi baino gehiagori, haiek barik ez litzatekeelako egongo gure borroka posible egin duen erresistentzia kutxarik», adierazi du Alaine Fernandezek, hitzarmena sinatu ostean.

«Borroka borrokatzen direnek irabazten dute», oihukatzen aritu dira 68 egunez. Gaur bete egin da.

Hitzarmena ELAk eta UGTk sinatu dute patronalarekin. CCOOk eta LABek ez, baina agian aurrerago egingo dute, aztertzen ari baitira.


Summary: Irulegiko Eskuaren «balio artistikoa» aldarrikatuko dute Iruñean, erakusketa batekin. Iruñeko Plazara gunean zabalduko dute bilduma, eta maiatzaren 25etik ekainaren 30era izanen da ikusgai. 50etik gora eskultorek parte hartu dute.

Aranzadi zientzia elkarteak Irulegiko Eskua aurkitzeak ekarritako zoriona ukatu ezinezkoa da, Nafarroako Eskuahaldunak eskultoreen elkartearen iritziz, eta, kideen esanetan, oraindik bada zer ospatua horren gainean. Baita zer aldarrikatua ere. Horiek horrela, aurkikuntza arkeologikoari eskainitako erakusketa bat ondu du elkarteak Iruñean: Sorioneku! Euskara eta euskal kulturaren 2.100 urte. Plazara gunean izanen da ikusgai, maiatzaren 25etik ekainaren 30era bitartean.

«Euskara eta eskultura omendu nahi ditugu, aldi berean», esplikatu du elkarteko kide Silvia Etxandi eskultoreak erakusketaren aurkezpenean, eta nabarmendu du azken hilabeteok zinez hunkigarriak izaten ari direla Euskal Herriko eskultoreentzat: «Uneotan, ilusioz beterik gaude, bai dugun ondareari so, baita pixkanaka bultzatzen ari garen sorkuntzari dagokionez ere». Iradoki duenez, Irulegiko Eskuan sorioneku idazkia aurkitu izanak gogoz bete ditu, eta ez soilik baskoien hizkuntzari buruz ematen dituen arrastoengatik. Iritzi berekoa da Guille Olmo kidea, hain justu ere: «Aurkikuntza ez da inportantea soilik idatzita duen hitzak esaten digunagatik. Balio izan digu ikusteko orain dela 2.100 urte dagoeneko sekulako maila zutela eskulturan».

Olmok azaldu duenez, Irulegiko Eskuari erreparatuta, bistakoa da orduko herritarrek «ederki» zekitela piezak ontzen eta ordurako maite zutela «estetika sofistikatua». Gainera, dioenez, «zirraragarria» da ikustea pieza ederki kontserbatu dela gaurdaino. «Nahi genuke guk orain egiten ditugun piezek hain ongi segitzea hemendik 2.100 urtera!», bota du, pozik. Halaber, piezaren «balio artistikoa» nabarmendu ez ezik, Olmok azpimarratu du daukan «sinbolismoa» dela Irulegiko Eskuaren ezaugarri inportanteenetarikoa, eta dago franko markatuko dituela datozen belaunaldiak. «Lauburuaren parekoa da», esan du.

Ehun bat esku, Irulegiko Eskuaz

Hain zuzen ere, egun, Irulegiko Eskuaren garrantzia azpimarratzea da Nafarroako Eskuahaldunak eskultoreen elkartearen lehentasunetako bat. Horregatik ondu dute Iruñeko Plazara zentroak hartuko duen erakusketa. 50 eskultorek baino gehiagok hartu dute parte, nork bere pieza egin du, eta ekain bukaerara arte ikusten ahalko dira. Oraindik ere ez dituzte obra guztiak jaso, baina Olmok aurreratu du bildumak zinez lagunduko duela ikusten eskultura moldeak nola aldatu diren azken urteotan. «Material mordoa erabili da, eta askotariko estiloak izanen dira jasota». 25ean dute inaugurazioa, 18:30ean. Besteak beste, brindisa eginen dute hainbat kultur eragiletako kideekin. «Asko baitago ospatzeko».

Halaber, erakusketa aurkezteko ez ezik, Nafarroako Eskuahaldunak eskultoreen elkartea aurkezteko ere baliatu dute Iruñeko gaurko hitzordua. Berriki sortu dute elkartea, baina zuzenki lotua dago Euskal Herriko Eskuahaldunak eskultoreen elkartearekin. Diotenez, horren parte izanen dira aurrerantzean ere, baina administrazioei eta diru laguntzei loturiko arrazoiak direla eta, komenigarria zitzaien Nafarroarako beste elkarte bat sortzea. Hainbat ekitaldi antolatu dituzte datozen hilabeteetarako, eta apurka emanen dute horien berri.


Summary: Bilboko aireportuko ibilgailuek bioerregaia erabiliko dute hilabetez. Petronorrek ekoitzitako erregai organikoa erabiliko dute: 5.000 litro guztira. Kalkulatu dute 12,5 tona CO2 inguru gutxiago isuriko dituztela atmosferara.

Bilboko aireportuko ibilgailu batzuk bioerregaien bidez ibiliko dira aurrerantzean. Hegazkinei zerbitzua ematen dieten Iberia Airport Services konpainiako ibilgailuak dira, eta gaur hasi dira Petronorrek ekoitzitako erregai organikoa erabiltzen. Erregai mota hori erabiliko duen lehen aireportua izango da Euskal Herrian eta Espainian. Iberia Airport Servicesek bederatzi konpainiari ematen die zerbitzua Loiun, Iberia eta Vueling tartean.

Eskailerak, traktoreak, plataformak, maletak garraiatzeko zintak eta antzerako ibilgailuak izango dira, eta Muskizko (Bizkaia) findegian —aireportutik 30 kilometrora— ekoitzitako erregaia erabiliz jardungo dute hilabetez. Tarte horretan, espero dute 12,5 tona CO2 inguru gutxiago isuriko dituztela atmosferara.

Petronorrek 5.000 litro erregai ekoitziko ditu guztira ibilgailu horientzat. Konpainiak 2019an ekin zion nekazaritzako eta jaki industrialen hondakin organikoak erabiliz egindako erregaia sortzeari —bioerregaia egiten, dena den, bi hamarkada baino gehiago darama—. 2025ean 1,3 milioi tona ekoizteko gaitasuna izatea espero du, eta bi milioi tona baino gehiago 2030ean, Europako ekoizlerik handiena bihurtzeraino.

Bioerregaia egiteko, zabor organikotik lortutako hondakinak erabiltzen ditu Petronorrek: landare olioak, animalia koipeak eta elikagaigintzan erabiltzen ez diren nekazaritza eta basogintza arloetako hondakinak, batez ere. Findegian tratatu egiten ditu, eta ibilgailuentzako erregai bilakatu.

Hegaldia abiapuntu Petronorrek eta Iberiak mugarritzat jo dute Bilboko aireportuan gaur abiarazitako egitasmoa, eta adierazi dute aeronautika sektorea deskarbonizatzeko beste aurrerapauso bat dela. Hartara trantsizioa «modu eraginkorrean» egitea bermatuko dela uste dute.

Bi konpainiek 2021ean sinatu zuten lankidetza hitzarmena, eta, hain zuzen ere, urte bereko azaroan Petronorrek ekoitzitako erregai organikoa erabili zuen hegazkin batek lehen aldiz. Bilbo eta Madril arteko hegaldia egin zuen Iberia konpainiako Airbus A320 Neo batek. Bioerregaia kerosenoarekin nahastu zuten orduan.

«Erregai berriztagarriak garraioaren sektoreko CO2 isurpenak murrizten dituen soluzioa dira dagoeneko, eta guztiz bateragarria da gaur egungo parke mugikorrarekin eta erregaien banaketa azpiegiturekin, aldaketarik egin beharrik gabe», nabarmendu du Carlos Suarez Repsoleko Mugikortasun zuzendariak.

Iberiak iragarri du 100 milioi euro baino gehiago inbertituko dituela hurrengo bi urteetan 2025erako aireportuak karbono isurietan neutroak izateko. Eta, horretarako, ibilgailu elektrikoen aldeko apustuaz gain, bioerregaien aldeko apustua ere egingo du.


Summary: Espainia komunikazioen sekretua galarazteko presioa egiten ari dela erakutsi du filtrazio batek. 'Wired' hedabideak zabalduriko agiri baten arabera, Madrilek argudiatu du «ezinbestekoa» zaiola herritarren mezuak irakurri ahal izatea

Espainiak debekatu egin nahi du herritarrek gutunak azal itxietan bidali ahal izatea. Konparazio horrekin argitu nahi izan dute sare sozialetan Madrilgo Gobernua komunikazioen segurtasunaren kontra Europako Batasunean egiten ari den ahalegina.

Wired agerkari digitalari filtratu dioten agiri batean ikusi ahal denez, Espainia presioa egiten ari da batasuneko ehunka biztanleren mezuen enkriptatzea debekatzeko. Europako Batzordeko barne agiri bat da argitaraturikoa, agerkariaren arabera, eta, horretan, EBko estatu kideek iritzia ematen dute Bruselak eratu nahi duen lege baten inguruan. Arau horren helburu ofiziala haur pornografia zabaltzen dutenen aurkako borroka litzateke, baina herritar guztien komunikazioei eragiteko ahalmena luke.

Izan ere, estatu batzuek Whatsapp eta bestelako mezularitza zerbitzuetako mezuak irakurri ahal izatea nahi dute. Orain, bi muturretan enkriptatzen duten sistemak dituzte zerbitzu horiek: hau da, mezuak zifratzen dira bidaltzaileak igortzen dituenean, eta baina hartzaileak jasotzen dituenean ere. Horren bidez ziurtatzen da hirugarren batek ezin dituela mezuak irakurri.

Hainbat kasutan, mezuak eskaneatu ahal izateko ahalmena eskatzen dute agirian agertzen diren 20 herrialdeetatik gehienek, baina Espainiak agertu du «jarrerarik gogorrena», agerkariaren hitzetan.

Wired agerkariak adierazi duenez, agiria filtratu duen iturriak anonimotasuna eskatu du. Hainbat herrialdek baieztatu diote agiria benetakoa dela. Apirilaren 12ko data du, eta Europako Batzordeko Legea Betearazteko Lantaldean ari dira eztabaidatzen.

Agirian agertzen diren eztabaidetan, Danimarkak eta Irlandak, esaterako, ontzat ematen dute haurren aurkako abusuen materiala bilatzea mezuetan, baina legean zifratzea babesteko eskatu dute. Herbehereek proposatzen dute halako materiala susmagarrien gailuetan automatikoki antzemateko sistemak erabiltzea, zifratzearen aurretik, gainerakoen pribatutasuna zaintzeko.

Baina Espainiako ordezkariek erabat galarazi nahi dute zifratzea. «Ezinbestekoa zaigu datuak irakurtzeko ahalmena izatea», adierazi dute. «Eta ezinbestekoa da geuk ahalmena edukitzea horiek aztertzeko; berdin dio zenbat datu diren». Agerkariak Fernando Grande-Marlaska Espainiako Barne ministroa aipatzen du, zifratzearen aurka gogor mintzatu izan dela gogoratu du. Izan ere, otsailean bertan, Alemaniako Gobernuko kideekin eginiko bilkura baten ostean, Marlaskaren ministerioak adierazi zuen ezinbestekoa dela «zifraturiko komunikazioek dakarten mehatxuari» aurre egiteko «tresnarik onenak» edukitzea. Bilera haurren abusuen aurkako borrokaren izenburupean egin bazen ere, agiri berean «terrorismoaren aurkako borroka» aipatu zuten. «Aurreikusteko ahalmenak indartzea ezinbestekoa da horretan».

Alemania da, hain zuzen ere, Espainiak mezuen pribatutasunaren aurkako planean izango duen oztoporik handiena, Wired-en arabera. Izan ere, zifratzea kentzeko proposamenaren aurka agertu izan da, eta adierazi izan du legeak zehaztu beharko duela ezin direla teknologiak erabili «zifratzea hautsi, saihestu edo aldatzeko».

Espainiari leporatu izan diote azken urteotan espioi programak erabiltzea disidentzia politikoaren mezuak zelatatzeko.

Iazko apirilaren 18an The Citizen Lab ikerketa zentroak eginiko lan baten berri eman zuen The New Yorker aldizkariak. Horren arabera, Espainiak Pegasus programa erabili zuen 60 buruzagi independentista baino gehiago espiatzeko. Espainiako Gobernuak orduan esan zuen ez duela inor espiatzen «epaileen baimenik gabe».


Summary: Ereñotzuko eta Pagoagako inguruak hondamendi eremu izendatzeko eskatuko dute. Urnietako eta Hernaniko alkateek eta Ereñotzuko ordezkariak Gipuzkoako Foru Aldundiarekin biltzeko eskaria egin dute.

Urnietako eta Hernaniko (Gipuzkoa) alkateek eta Ereñotzuko (Hernani, Gipuzkoa) ordezkariak eskatu dute Gipuzkoako Foru Aldundiarekin bilera bat egiteko. Nahi dute Ereñotzuko eta Pagoagako inguruneak hondamendi eremu izenda ditzatela joan den asteburuko euriteek egindako kalteengatik. Izan ere, Nafarroa mendialdean ez ezik, ingurune horretako zenbait bide eta baserritan ere euri jasa handiak izan ziren.

Ikusi gehiago: Urumealdea eta Bortziriak hondamendi eremu izendatzeko bidean dira

Xabier Lertxundi Hernaniko alkatea, Unai Erroitzenea Ereñotzuko ordezkaria eta Jorge Segurado Urnietako alkatea Arano eta Goizuetako (Nafarroa) alkateekin bildu dira. Bilkura horretan, Gipuzkoako ordezkariek jakin ahal izan dute Nafarroako Gobernuak kontuan izan dituela herritarren eskariak, eta Urumealdea eta Bortziriak hondamendi eremu izendatzeko bidean direla jada.

Hala, Lertxundi, Erroitzenea eta Seguradok diote Hernani eta Urnietan ere izan direla kalteak, eta, hortaz, Aintzane Oiarbide Bide Azpiegituretako foru diputatuarekin biltzeko eskaera egin dute, Oiarbidek Espainiako Gobernuari eskatu diezaion gune horiek ere hondamendi eremu izendatzeko.


Summary: Turkiak PKKko ustezko hogei kide inguru hil ditu Kurdistanen. «Azken hilabetean 126 terrorista neutralizatu ditugu», esan du Hulusi Akar Turkiako Defentsa ministroak.

Turkiako Gobernuak jakinarazi duenez, PKK Kurdistango Langileen Alderdiko «hogei kide inguru» hil zituen atzo, Kurdistanen egindako operazio batzuetan. «Terrorismoaren aurkako gure borroka geroz eta erritmo azkarragoan doa. Azken hilabetean 126 terrorista neutralizatu ditugu», adierazi du Hulusi Akar Turkiako Defentsa ministroak.

Gogor hitz egin du ministroak: «Terroristek bi aukera dituzte: desagertzea edo guk desagerraraztea», esan du. «Ez dago beste biderik». Turkiak hainbat operazio egin ditu azken asteetan Siriako Kurdistango YPG milizien aurka.

Hauteskunde garaia da Turkian —igandean egingo dute presidentetzarako eta parlamenturako bozen bigarren itzulia—, eta Recep Tayyip Erdogan presidentearen gobernuak kurduen aurkako erasoaldia indartu du. Duela hilabete, adibidez, Turkiako Poliziak ehun lagun baino gehiago atxilotu zituen, PKKrekin harremana dutelakoan. Lehen itzulian, botoen %49,5 lortu zituen Erdoganek; oposizioko zerrendaburu Kemal Kiliçdarogluk, berriz, %45.


Summary: «Bizitzea merezi duen udalerri baten alde» lan egingo du Viterok. Herritarren bizi kalitatea hobetzeko neurriak «modu partekatuan» adostu nahi ditu EH Bildukoak

Gasteizko EH Bilduren programan 200dik gora neurri daude jasota. Eskala handiko zein txikiko erronkei aurre egiteko proposamenak bildu ditu koalizioak dokumentuan: demografia eta zaintza esparrukoak, larrialdi klimatikoa eta trantsizio ekologikoari lotutakoak eta etxebizitza, mugikortasuna, industria, zerbitzuak eta kultura alorrekoak, besteren artean. Rocio Vitero alkategaiak azaldu duenez, «gasteiztar guztien ongizatea eta bizi kalitatea hobetzera» bideratutako neurriak jaso dituzte programan, eta Gasteiz «bizitzeko toki» bat baino gehiago izatea dute helburu: «Gasteiz ez da soilik bizitzeko leku bat, bizitzea merezi duen udalerria baizik». Xede horri helduta lan egingo duela hitzeman du Viterok. «Gure auzokideek hobeto bizitzea ahalbidetuko duten proiektu eta politika publikoak martxan jarriko ditugu». Hiri ereduari buruzko proposamenak aurkezteko ekitaldia egin du EH Bilduk goizean, Gasteizen. Hainbat zerrendakide eta Eva Lopez de Arroiabe ahaldungai nagusia ondoan dituela eman zituen azalpenak Viterok. Esplikatu du EH Bilduk «bizitzeko hiri bizi eta anitza» defendatzen duela, «lehen eta bigarren mailako» auzorik eta auzokiderik gabe, eta zerbitzu eta eskubide «gehiago eta hobeekin». Gasteizko alkate aukeratzen badute, iparrorratz argi batekin lan egingo duela azaldu du: hirian bizi diren pertsona guztien bizi kalitatea hobetzeko, hain zuzen. Helburu hori «modu partekatuan» lortu nahi du, gainera: «Erakundearen ateak ireki nahi dizkiegu hobetzeko ideiak eta proposamenak dituen ororen parte hartzeari eta ekarpenei». Izan ere, Gasteizko alkategaiaren iritziz, jendeari arreta jartzea ez da «ahultasunaren» seinale, «partekatutako» hiri proiektu baterako oinarri baizik. Erronkei, soluzioak Erronka demografikoari, larrialdi klimatikoari eta zaintzari erreparatzea premiazkotzat jo du Viterok. Azpimarratu du erronka horiek politika «integralak eta zeharkakoak» behar dituztela, eta udalen ardura ere badela horiek martxan jartzea. Besteak beste, adinekoen arreta «duina, kalitatezkoa eta publikoa» bermatzeko, San Prudentzio eta Ariznabarra adinekoen egoitzak erreformatuko dituela jakinarazi du. Horrez gain, iragarri du Olarizun eta Alde Zaharrean osasun zentro berriak bultzatuko dituztela, auzoak birgaitu nahi dituztela Sansomendi auzotik hasita, eta udal etxebizitza parke bat sortzeko asmoa dutela. Mugikortasunari dagokionez, EH Bilduk bi proiektu estrategiko dituela gogoratu du. Alde batetik, Altsasu (Nafarroa) eta Miranda de Ebro (Burgos, Espainia) lotzen dituen aldiriko trenaren aldeko apustua egin du. Bestetik, hiriko barne mugikortasunari begira, Zabalgana eta Salburua auzoetan trenbidea lurperatzea eta han bi geltoki berri sortzea proposatu du. Era berean, industrialdeetarako mugikortasun plan bat onartuko duela hitzeman du, eta bizikleta eta oinezkoentzako «espazio seguruak» lortzeko inbertsio plan bat eta ordenantza bat onartuko dituela iragarri. Kulturari ere so egingo dio Viterok datozen lau urteetan, eta bi proiektu lehenetsiko ditu. Batetik, indartu egingo du Oihaneder kultur zentro gisa. Oihaneder sortegia izena izango du proiektuak, kultur sorkuntzako gune gisa funtzionatuko du, eta «diziplina anitzetako sorkuntza eta produkzio espazio malgu, ireki eta parte hartzailea» izango da. Bestetik, lan egingo du Iradier Arena espazio eszeniko «handi» batean bihurtzeko datorren agintaldian.


Summary: Sudanen eta Txaden arteko mugan giza hondamendia gerta litekeela ohartarazi dute. Borrokak ez dira erabat eten, armadak eta paramilitarrek su etena adostu arren. Milatik gora dira hildakoak eta milaka iheslariak.

Hilabete luze joan da Sudango gerra hasi zenetik. Apirilaren 15ean izan zen, RSF Azkar Laguntzeko Indarrak talde paramilitarrak hiriburuko hainbat gune hartu zituen eta armadak erantzun egin zuen. Ez dago argi nork egin zuen lehen urratsa, baina geroztik borrokak ez dira eten. Milatik gora dira hildakoak, eta ahal izan duten herritarrek ihes egin dute, herrialdeko beste toki batzuetara batzuek, eta atzerrira besteek. Sudandik ateratzea erabaki dutenetatik gehienek Txad aldera jo dute. Gurutze Gorriak ohartarazi du gaur giza hondamendi bat gerta litekeela, iheslariak «oso azkar» ari direlako heltzen Txadera eta bertan ez dutela nahikoa baliabide guztiei aterpea eskaintzeko euri garaia hasi baino lehen —ekain amaieran izaten da eurite garaia Txaden—.

Iheslarientzako Nazio Batuen Goi Mandatariak zabaldutako datuen arabera, 60.0000 eta 90.000 artean izan dira Txadeko muga zeharkatu duten Sudango iheslariak. Haietako gehienak mugatik gertu geratu dira, behin-behinean eta eskura zituzten materialekin eraikitako kanpaleku batean. Joan den astean bertan izan zen Nazioarteko Gurutze Gorriaren eta Ilargi Gorriaren Federazioko ordezkari Pierre Kremer. Gaur, Genevan egindako agerraldian berretsi du ezinezkoa izango zaiela guztiei aterpea ematea. Euri sasoia hasi ostean oso zaila izan ohi da giza laguntza mugara heltzea, uholdeek errepideak mozten dituztelako.

Adingabeak dira muga zeharkatu dutenetatik asko, eta haietatik %80 inguru bakarrik heldu dira, ihesaldian gurasoak galdu ostean. NBE Nazio Batuen Erakundeak iragarri du ahalegina egingo duela behin-behineko kanpalekuetan dauden iheslariak kanpamendu ofizialetara lekualdatzeko.

Zazpi eguneko menia

Hainbat su eten adostu dituzte aldeek AEBen eta Saudi Arabiaren bitartekaritzarekin, baina guztiek egin dute huts. Aste honen hasieran iragarritako sei eguneko meniak, ordea, bestelako itxaropena piztu zuen, lehen aldia baitzen bi aldeetako ordezkariak aurrez aurre biltzen zirela su etena hitzartzeko. Ordea adostutakoa ez da erabat bete, izan ere, Khartum hiriburuan borrokak ez direla eten salatu dute lekukoek. Goizaldean aire erasoak ere egin dituzte bi aldeek.

Aldi honetan bi aldeek sinatu dute akordioa, eta onartu dute su etena betetzen dela bermatzeko mekanismo bat ezartzea. Horraino iritsi da, ordea, adostasuna. Lekukoek salatu zuten atzo, militarrek eta paramilitarrek aurrera egiten jarraitzen zutela, «menia errespetatzeko batere asmorik gabe».

Baina etenaldiak, gehienez ere, astebete iraungo du. Hortik aurrera, aldaketarik ezean, borrokak itzuliko dira. Hala aurreratu du Mohamed Hamdan Dagalok, RSFko buruak: «Gure tropak ez dira erretiratuko kolpea amaitzen den arte. Garaipena edo heriotza da, eta garaipena gurea izango da». Izan ere, horixe egozten dio armadari Dagalok, gobernu zibil baten sorrera eragoztea eta botereari eutsi nahi izatea. Aldiz, armadako buru Abdel Fattah al-Burhanek «estatu kolpe saio bat» egitea leporatzen dio Dagalori, eta behin eta berriz esan du gobernua eratzeko «bideak zabaltzea» dela bere helburua.

Bi buruzagiak aliatu izan dira azken urteetan. Biek batera kendu zuten boteretik Omar Hasan al-Baxir presidente ohia ere, eta gobernua partekatu zuten tarte batez. Baina azken hilabetetan boterea eskuratzeko lehia gogortzen joan zen, apirilaren 15ean ga


Summary: Almeidak irabazi du Giroko 16. etapa, eta Thomas lider jarri da. Portugaldarra eta galestarra izan dira indartsuenak Monte Bondoneko igoeran. Roglicek 25 segundoko atzerapena izan du helmugan. Lastra ihes eginda ibili da

Bakoitza bere tokian jartzen dute mendiko etapa handiek. Ziklistek halabeharrez erakutsi behar izaten dituzte beren gaitasun eta ahuleziak. Egia ezin da ezkutatu elkarren segidan kateaturiko mendate gogorretan. Kartak ondo gordean zituzten Giroko faboritoek, baina ahoz gora jarri dituzte gaur, Monte Bondonen bukatu den etapa malkartsuan. Bada, Primoz Roglicenak (Jumbo) ez dira espero bezain onak. Giroa irabazteko hautagai nagusia zirudien esloveniarrak, baina gaur, aurrea hartu diote Joao Almeidak (Soudal) eta Geraint Thomasek (Ineos). Portugaldarrak irabazi du etapa, eta lidertzaren jabe egin zda galestarra. Maglia arrosa erantzi beharrean izan da, beraz, Bruno Armirail (Groupama).

Azken asteko lehen eskualdiari etekina atera diote Almeidak eta Thomasek. Ahalmen handia erakutsi dute amaierako igoera luzean. Ez dira ziklista apurtzaileak, baina erasokor jardun dute, eta Roglicen ezina bistaratu. Bederen, galera gutxitzeko gai izan da esloveniarra, eta helmugan 25 segundo utzi ditu, Eddie Dunbarrek (Jayco) bezala. Minututik gorako atzerapena izan dute gainontzeko hautagaiek. Sailkapen nagusian aurrea hartu dio Almeidak Roglici: bigarren dago orain portugaldarra, lidertzatik hemezortzi segundora. Roglicek, berriz, 29 segundora du Thomas. Oraindik badu zer esan, baina kartaz aldatu beharko du lehenik.

25 ziklistako multzo jendetsua osatu da etaparen hasieran, eta bertan sartu da Jonathan Lastra (Cofidis), lasterketan jarraitzen duen euskal herritar bakarra. Maila handiko iheskideak izan ditu bizkaitarrak, hala nola, Giro honetan besoak altxa dituzten Ben Healy (Education First), Aurelien Paret-Peintre (Ag2r) eta Jonathan Milan (Bahrain), baita zeresan handia ematen ari diren Derek Gee (Israel) eta Toms Skujins (Trek) ere. Sailkapen nagusian ondo kokatuta zen Paret-Peintre, eta Jack Haig (Bahrain) eta Patrick Konrad (Bora) ere mehatxua ziren. Hortaz, kate motzean lotu beharreko multzoa zen.

Zaila zen ihesaldiak luzaroan bat eginda irautea. Ziklista asko zeuden, eta bakoitzak bere aukerak eta interesak zituen. Buruz buruko lehian aurkari asko baino gutxiago ziren Christian Scaroni eta Vadim Pronskiy (Astana), eta urrutitik ustekabea ematen saiatu dira. Bi minututik gorako errenta lortu zuten, baina ezerezean gelditu da Serradako igoeran. Han aletu egin da ihesaldia, baita tropela ere, erritmoa estutu egin baitu Jumbok. Aurrean iraun du Lastrak, sufrituz.

Hamabi ziklista iritsi dira buruan Monte Bondonera. 3.40ko abantaila zuten 21 kilometroko igoera luzeari aurre egiteko. Lastrak erasora jo du lehen aldapetan, eta haren atzetik irten dira Carlos Verona (Movistar) eta Filippo Zana (Jayco). Bere sutan erre da Lastra; aitzinera egin dute beste biek. Haiek izan dira, Haigekin batera, urrutien iritsi ziren iheslariak. Helmugarako 8,5 kilometroren falta harrapatu dituzte oilarrek. Ziztuan ari ziren igotzen, eta gandorra tente jarri zaio Almeidari. Beste bihurritu bat eman dio lasterketari. Gurpilean Thomasek, Roglicek, Dunbarrek eta Sepp Kussek (Jumbo) eutsi diote bakarrik.

Almeidak eraso gogorra egin du sei kilometroren faltan. Harrapatu egin du Thomasek, Roglic atzean utzita. Helmugarako lau kilometro gelditzen ziren oraindik. Haatik, aldapa etzanagoak zeuden bukaeran, eta hainbestean defendatu da Roglic, Dunbarrekin batera. Esprinta Almeidak irabazi du; merezita, saiatuena izan baita.


Summary: Errusiak bukatutzat eman ditu mugan miliziekin izandako liskarrak. Kremlinek jakinarazi duenez, azkeneko bi egunetan Errusiako Belgorod eskualdean Moskuko soldaduen aurka borrokatu diren «70 terrorista ukrainar» baino gehiago «ezereztu» ditu

Kremlinek amaitutzat eman ditu azken bi egunetan Ukraina ekialdearekin muga egiten duen Errusiako Belgorod eskualdean piztutako borrokak, eta lurralde horren kontrola atzera bereganatu duela nabarmendu du. Errusiako Defentsa Ministerioak jakinarazi zuenez, «ezereztu» egin ditu atzo arratsaldean hara sartu ziren «70 terrorista ukrainar baino gehiago». Kieven arabera, baina, horiek ez dute zerikusirik Ukrainako armadarekin, eta Kremlinen kontra borrokatzen direla dioten erbesteratu errusiarrez osatutako miliziak dira Belgoroden borrokatu direnak. Boluntario Errusiarren Taldea eta Errusiaren Askatasuna Legioa miliziek, hain zuzen, gertatutakoaren erantzuleak direla nabarmendu dute.

Eta gaur arratsaldean, Errusiak «talde armatu nazionalistak deuseztatu» zituela adierazi baino apur bat lehenago, bi milizia horiek sare sozialetan azpimarratu dute Errusiako armadak ezin izan ziela aurre egin. Zabaldu dituzten bideoetan ikusten da ibilgailu militarren gainean doazela eta Errusiako lurretan daudela.

Atzo sartu ziren, eta adierazi zuten Kozinka herri mugakidea hartu zutela. Errusiako agintariek erabaki zuten alerta «antiterrorista» ezartzea eta bederatzi herritako zibilak ebakuatzea. Viatxeslav Gladkov Belgorodeko gobernadoreak gaur azaldu duenez, goizaldean eskualdeko Graivoron herriko bi etxebizitza blokeri eraso egin diete droneekin. Jakinarazi du, bide batez, erasoen ondorioz hamar pertsona zauritu direla eta adineko emakume bat zendu dela ebakuatzen ari ziren bitartean. Behin krisia bukatutzat emanda, gaur arratsaldean, Errusiak bertan behera utzi du alerta «antiterrorista».

Ez da molde horretako milizia bat Errusiako lurretan sartzen den lehendabiziko aldia. Errusiako zenbait hedabide independentek kaleratu dutenez, Errusiako Briansk eskualdean oraingoaren antzeko sartu-irten bat egin zuela aldarrikatu zuen Boluntario Errusiarren Taldeak, duela zenbait aste. Denis Kapustin du buru, eta, komunikabide horien arabera, neonazi bat da. Iazko abuztuan sortu zuten taldea, baina 2014an Donbassko gatazka hasi zenetik, horren kide gehienak Azov batailoi paramilitarrarekin —eskuin muturreko talde armatu bat da— borrokatu ziren Errusiak babestutako indarren kontra.

Errusiaren Askatasuna Legioa, bestalde, iazko martxoan sortu zuten, eta, hedabide independenteek diotenez, nagusiki Errusiako armadatik ihes egin dutenak eta eskarmentu militarrik gabeko herritar errusiarrak eta bielorrusiarrak ditu kide. Sare sozialetan diotenez, «Vladimir Putinen erregimena erauztea» dute helburu.

Bestalde, Volodimir Zelenski Ukrainako presidentea frontean egon da gaur, Ukrainako Marinako Kideen Eguna ospatzen dutela baliatuz. Iturri ofizialek esan dute Donetsk eskualdean izan dela, baina ez dute zehaztu non.

F-16ekin entrenatzen

Mendebaldeak baieztatu du babestuko duela Ukrainako armadako pilotuak F-16 gerra abioiak gidatzeko entrenatzea, eta Josep Borrell EB Europako Batasuneko diplomaziaburuak erabaki hori txalotu du gaur. Jakinarazi du formakuntza hori hasia dutela zenbait herrialdetan; «esaterako, Polonian». Varsoviak esan du, baina, oraindik ez direla hasi.

EBko estatu kideetako Defentsa ministroak Bruselan bildu aurretik mintzatu da, eta azaldu denbora beharko dela formazio hori gauzatzeko. Nabarmendu du, bide batez, horrek ateak irekitzen dizkiola Ukrainari berari gerra abioi horiek emateari. Aliatuen artean ez dago adostasunik horren inguruan.

Eta horrekin lotuta, gaur Bruselan Jens Stoltenberg NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko idazkari nagusiak adierazi du F-16ak gidatzeko pilotu ukrainarrei emango zaien trebakuntzak erakusten duela aliatuak prest daudela epe luzera ere Ukrainari laguntzeko.

Dmitri Peskov Kremlineko bozeramaileari horri buruz galdetu diote gaur, egunero egiten duen agerraldian, eta erantzun du Kievek F-16ak edukita ere gerra fronteko egoera ez dela «nabarmen» aldatuko. «Argi ikusten dena da arma eta ekipamendu militar gero eta sofistikatuagoa entregatzen jarraitzen dutela».


Esku-eskura du ametsa

Summary: Esku-eskura du ametsa. Realak Almeriari irabazi dio Anoetan, eta Txapeldunen Ligarako sailkatuko da bihar Vila-realek ez badio irabazten etxean Cadizi. Kubok sartu du partidako gol bakarra, lehen zatiaren hondarrean

Realak esku-eskura du Txapeldunen Liga. Txuri-urdinek gol baten aldeaz menderatu dute Almeria, eta hiru puntuak eskuratuta, estu hartu dute Vila-real. Herrialde Katalanetako taldeak bederatzi puntu ditu jokoan, eta donostiarrek zortzi ateratzen dizkiote. Hortaz, bihar etxean Cadizi irabazi beharrean da. Bestela, Reala matematikoki sailkatuko da izarren txapelketarako hamar urte geroago. Lehen bristadak ikusi ditu jada.

Markagailuak bestelakorik adierazi arren, Reala eroso gailendu zaio Almeriari Anoetan. Imanol Alguacilen taldeak bigarren zatian ondu du garaipena, bi taldeak xume aritu baitira lehendabiziko zatian. Ia ailegatu ere ez dira egin aurkariaren areara, eta arrisku gutxi sortu dute. Etxekoek talde ahaltsua zelairatu dute. Bi izan dira berritasunik deigarrienak; Jon Pachecok zigortutako Igor Zubeldia ordezkatu du, eta Carlos Fernandezek Alexander Sorlothen tokia hartu du.

Sasoian zehar gehien erabili duen marrazkia berreskuratu du Realak, zelai erdian, David Silva hasieratik arituta. Imanol Alguacil teknikariak bezperan adierazi zuen espainiarrarekin «arriskatzeko» garaia zela, eta hori egin du. Ordea, Silvak aldaketa eskatu du 18. minutuan, arazo fisikoak tarteko. Brais Mendez zelairatu da haren ordez.

Hasierako asmoak aldatuta, hurrengo minutuetan egokitzen saiatu da talde txuri-urdina, baina Almeriak opari handi samarra egin dio berandu baino lehen. Luis Suarezek sarrera gogorra egin dio Robin Le Normandi, 34. minutuan, eta epaileak kalera bidali du, jokaldia VARean berrikusi ondoren.

Realari ate bat zabaldu zaio parez pare, eta baliatu egin du hurrengo minutuetan. Jokalari kopuruan gailenduta, aurkariaren arean zirrikituak aurkitu ditu. Carlos Fernandezek aukera argia izan du 42. minutuan. Mikel Merinok area txikian berreskuratu du baloia, eta aurrelariak zailena egin du: atea parean handi-handi zuela, kanpora bota du baloia.

Kubok piztu du sua Take Kubok, ordea, ez du hutsik egin hiru minutu geroago. Japoniarrak gol ikusgarria sartu du atsedenaldiaren aurreko azken jokaldian. Reala estutzen ari zela, area ertzean baloia jaso, eta jaurtiketa bikain batekin gol geldiezina egin du. Unerik onenean aurreratu du bere taldea.

Kubok agerian utzi du bere gaitasun teknikoa, beste behin. Garai onean dago, eta Realak eskertu egiten du hori. Hain justu ere, hark piztu du sua atsedenalditik bueltan. Protagonista izan da txuri-urdinen lehen erasoko jokaldian, baina Mikel Oiartzabalekin egindako jokaldia ezerezean geratu da.

Dena den, bigarren zatiari hobeto ekin dio Realak. Jokoan nagusitasun handiagoz aritu da, Kuboren hegaletik batez ere. Hark izan du hurrengo aukerarik argiena. Braisekin bat-bikoa egin, eta gutxigatik kanpora bota du baloi gurutzatua, zutoinaren albotik. 61. minutuan izan da hori.

Reala gailendu egin da jokoan partidak aurrera egin ahala, eta geroz eta arrisku gehiago sortu du. Baina azken metroetan bizitasuna falta izan zaio. Haatik, Almeriak ez ditu txuri-urdinak estutu, jokaldi solteren batean salbu.

Ander Barrenetxea eta Sorloth saiatu dira azken minutuetan, patxadaren gola egiteko, baina haien saialdiak ez dira balekoak izan. Almeriak falta jaurtiketa batean estutu du, baina ez askorik. Azkenerako, Realak aurrez egindako gola baliatu du laugarren postuan sendotzeko, bi jardunaldiren faltan.

Epaileak amaiera adierazi orduko festa lehertu da Anoetan. Ez alferrik: Reala bihar bertan sailka daiteke Txapeldunen Ligarako, hamar urteren ondoren.


Summary: Asier Illarramendik ez du Realean jarraituko. Txuri-urdinen kapitainari ekainean amaituko zaio kontratua, eta ez du berrituko. Futbolean jokatzen jarraitu nahi du. Malko artean egin du agerraldia hedabideen aurrean, euskaraz.

Asier Illarramendik ez du Realarekin daukan kontratua berrituko. Hala iragarri du txuri-urdinen kapitainak sare sozialetan zabaldutako gutun batean. Ekainaren 30ean amaituko zaio kontratua 33 urteko jokalariari, eta Anoetako estadioan Jokin Aperribai presidentearekin batera emandako prentsaurrekoan eman ditu bere erabakiaren arrazoiak. «Erabaki zaila» izan dela nabarmendu du kapitainak, Reala bere «etxea» dela sentitzen baitu. Hala ere, «lasai» joango dela azpimarratu nahi izan du. Familia, lagunak, taldekideak eta klubeko langileak izan ditu gogoan agurrean. Malkoei ezin eutsita, behin baino gehiagotan gelditu behar izan du hizketaldia.

Mutrikukoa (Gipuzkoa) 11 urterekin iritsi zen Realera, eta kategoria guztietatik igaro ostean heldu zen lehen taldera. Martin Lasarterekin egin zuen debuta 2010ean, eta 2012-2013ko denboraldia amaitzean Real Madrilek fitxatu zuen. 40 milioi euro inguru ordaindu zituen Espainiako taldeak. Espainiako Kopa bat eta Txapeldunen Liga bat irabazi zituen han, eta, bi urteren ostean, Realera itzuli zen, donostiarrek 18 milioi euro ordaindu ostean.

Guztira, 251 partida jokatu ditu elastiko txuri-urdinarekin, eta Espainiako Kopa irabaztea lortu zuen 2020an. Ez zuen partida hura jokatu, bezperan min hartu zuelako, baina berak altxatu zuen garaikurra Sevillako La Cartuja estadioan. Realaren egungo taldetik Mutrikukoa da txuri-urdinekin Bigarren Mailan jokatu zuen jokalari bakarra. 2009-2010eko denboraldiko azken neurketan egin zuen debuta, Elxen aurka —4-1 galdu zuen Realak, baina ziurtatua zuen lehen postua—. Xabi Prietoren lekukoa hartu zuen aldagelan, eta, klubak hala erabakita, Illarramendik jantzi zuen kapitainaren besokoa. «Ohorea izan da niretzat. Xabi Prietori eta Mikel Aranbururi ikasitakoa egiten ahalegindu naiz. Orain Mikelek (Oiartzabal) hartuko du, eta argi daukat esku honetan uzten dudala», adierazi du.

Jokin Aperribai presidenteak prentsaurrekoan adierazi du «Gabonetan» hartutako erabakia izan dela, baina Illarramendik berak eskatu ziola «inori ez esateko». «Asier Illarramendi kapitain izateko aukeratzea erabaki ezin hobea izan zen. Eskerrak eman nahi dizkizut Realari emandako guztiagatik», adierazi dio presidenteak ondoan zeukan Illarramendiri. Azken urteetan nahi baino gutxiago jokatu du kapitainak, hainbat lesioren ondorioz, baina aurten ondo aritu da jokatu dituen partidetan. Sasoiaren «lehen erdian» izandako «protagonismo urriak» erabakia hartzeko arrazoietako bat izan dela nabarmendu du kapitainak, eta, bigarren erdian gehiago jokatu duen arren, ez du erabakia aldatu nahi izan: «Onena hau dela uste dut. Bai Realarentzat, eta bai niretzat. Duela urte batzuk nirekin egin zuten bezala, orain datozenei tokia egin behar diet». Imanol Alguacil entrenatzaileari iragan igandean eman zion erabakiaren berri, Camp Noun Bartzelonari irabazi ostean. «Imanoli esan nahi nion, eta harekin hitz egin. Realarekin historia egiten ari da, eta bera da talde honentzako prestatzailerik egokiena».

Bere etorkizunari dagokionez, Illarramendik argi utzi du futbolean jokatzen jarraitzea gustatuko litzaiokeela: «Oraindik baditut gogoa eta ilusioa, eta fisikoko oso ondo nago. Ez dakit zer pasako den datozen hilabeteetan; uda arraroa izango da, orain arte bizi gabekoa», azaldu du. Nora joan daitekeen galdetuta, esan du «ateak zabalik dituela»: «Badakit zer bizitzea tokatuko zaidan; prest nago etorriko denerako».

Duela hamar urte, Realarekin Txapeldunen Liga jokatu gabe geratu zen —Real Madrilera joan zelako—, eta litekeena da oraingoan ere gauza bera gertatzea; txuri-urdinek gertu dute sari hori. «Txapeldunen liga Realarekin jokatzea gustatuko litzaidake, baina orain norbere buruari begiratzeko garaia dela uste dut», nabarmendu du Illarramendik. Prentsaurrekoa amaitu ostean, Anoetako berdegunera joan da, eta bertan airatu egin dute taldekideek. Hainbat argazki atera dituzte ondoren, klubeko jokalariekin eta langileekin batera. Horretarako, 2020an eskuratutako Espainiako Kopa atera dute.


Summary: Gipuzkoan «bake soziala» lortu dela nabarmendu du Adegik. Urtarrilean baino baikorrago daude lurraldeko enpresak. Aurten 3.000 eta 4.000 enplegu artean sor daitezkeela kalkulatu du patronalak.

Negoziazio kolektiboan azken hilabeteetan izan den aurrerakadarekin pozik agertu da Adegi. Gipuzkoako enpresaburuen elkarteak gogorarazi du azken urtean lurraldeko lan hitzarmen nagusiak adostu dituztela, eta sindikatu guztiek «batera edo bestera» parte hartu dutela akordioetan.

Aurten indarrean sartu diren sei lan hitzarmenetatik —arte grafikoak, gozotegiak, ehungintza, ostalaritza, elikagaien industria eta merkataritza, eta metalgintza—, lau sinatu ditu ELAk, hiruna LABek eta CCOOk, eta bost UGTk.

Ixteko geratzen diren hitzarmenen artean eraikinen garbitzaileena dago, 5.000 langile inguru dituena. Sindikatuen eskaera nagusietako bat da beren soldatak kaleko garbitzaileekin parekatzea; sektore feminizatua da barruko garbitzaileena, eta gizonak dira nagusi, berriz, kaleko lanetan. Langileak greban dira aste honetan, patronalari presio egiteko.

Itun horiek «ahalbidetzen duten bake soziala» goretsi du Adegik. «Bertako enpresei eta langileei egiten diegun ekarpenik onena eta handiena dela uste dugu. Konfiantza eta egonkortasun mezua da», ziurtatu du Jose Miguel Aierza Adegiko idazkari nagusiak, Donostian egindako agerraldian.

Negoziazio kolektiboa libratu izana sindikatuen jarrera aldaketa baten ondorio izan ote den galdetuta, Aierzak ziurtatu du «alde guztiek beren onena» jarri dutela, eta jarrera horren «balioa» nabarmendu du. Sindikatuek, eta batez ere ELAk eta LABek, aldarrikatzen duten konfrontazioaren harira, Adegik ziurtatu du metalgintzan atzo sinatutako lan hitzarmenak erakusten duela «akordioaren kultura positiboa eta onuragarria» dela, «elkarrizketan eta konfiantzan oinarritutako negozioaren ondorioa».

Metalgintzaren itunaren garrantzia gogorarazi du Aierzak, langile gehien eragiten duen hitzarmena delako —30.000tik gora— eta beste batzuetarako erreferentzia delako. Adostasuna «gatazkarik gabe» lortu izana goretsi du, «konfiantza eta egonkortasuna» sortzen duelako. Sindikatuen aldetik, bakarrik ELAk (ordezkaritzaren %47,8) eta UGTk (%4,3) izenpetu dute; motz geratu dela esan dute, berriz, LABek (%35,8) eta CCOOk (%12,2).

Enpresak, nahiko baikor

Adegik bihar egingo du bere urteroko batzarra, Donostian, eta, ohi duen moduan, haren bezperan aurkeztu du Gipuzkoako enpresen artean egindako inkestaren emaitza. Horretan ikusten denez, lurraldeko enpresak nahiko baikor daude egoera ekonomikoaren inguruan. Enpresen konfiantza apur bat suspertu da, urtarrileko inkestan jasotakoarekin alderatuta: %39,3k ikusten dute suspertzea (%34,2, urtarrilean), %47k egoera normala (%51,6), eta %13,7k ikusten dute atzeraldia beren merkatuan (%14,2).

Enpresen batez besteko fakturazioa %1,7 handitu da, eta eskaerak, berriz, %2,7. Industrian eta zerbitzuetan dago egoerarik onena, eraikuntzan eskaerak gelditu egin baitira.

Enpleguari dagokionez, perspektibak ez dira txarrak. Enpresen %24,7k uste dute enplegua handituko dutela (%15,2 ziren urtarrilean), %68,4k eutsi egingo diotela (%67,5), eta %7k baizik ez dituzte langile gutxiago espero (%17,3). Enpleguaren «erresilientzia handia» nabarmendu du Adegik, eta, horrenbestez, iragarri du aurten 3.000 eta 4.000 enplegu artean sor daitezkeela Gipuzkoan. «Praktikoki, sektore guztietan», zehaztu du Patxi Sasigain Adegiko Lehiakortasun eta Berrikuntza arduradunak.

Finantzaketa, kezka berria

Enpresen kezken artean, lehengaien hornidura eta prezioak daude oraindik lehen postuan, baina apaltzen ari da: duela urtebete %80 zeuden kezkatuta kontu horrengatik, eta aurten %52,1 dira. Antzeko kopuruan jarraitzen dute, berriz, lan kostu handiek (%47,9), langile kualifikatuak aurkitzeko zailtasunak (%37,2) eta salmenten errentagarritasun apalak (%29).

Azken inkestarekin alderatuta, finantzaketarena izan da gorakada handiena izan duen atala. Duela urtebete, ia-ia inork ez zuen kezken artean aipatu bankuen aldetik finantzaketa lortzeko zailtasuna eta interes tasen zama, baina jada %17,2 izan dira aurten. Aierzak aitortu du kopurua ez dela «berez hain handia», baina onartu du «moteltze apur bat» ekarri diola enpresen jarduerari. «Hori zen EBZren asmoa. Espero dugu interes tasen igoera motelagoa izatea, eta aurki goia jotzea».

Egoera makroekonomikoa «zalantzazkoa» denez, «eta beharrezkoa den zuhurtasunez», Adegik iragarri du aurten Gipuzkoako barne produktu gordina %2 inguru igoko dela, «urte hasieran egin genuen aurreikuspenaren maila gorena».


Summary: Euskal Eskola Publikoaren Jaiak hiru gune izanen ditu. Ekainaren 4an eginen dute, Mungian, eta 30. aldia izanen da. 'Jagon eskola publikoa' leloa hautatu dute.

Hiru gunetan banatuko da datorren ekainaren 4an Mungian (Bizkaia) eginen den Euskal Eskola Publikoaren Jaia. 30. aldia izanen da aurtengoa, eta Jagon eskola publikoa lelopean eginen dute. Mungialdeko ikastetxe publikoek antolatu duten heinean, eremu horretan erabiltzen duten jagon hitza erabili dute: zaindu eta babestu adierazten du aditz horrek.

Ikusi gehiago: Euskal Eskola Publikoaren Jaia Mungian egingo dute, ekainaren 4an

Gaur aurkeztu dute egitaraua, Mungiako Legarda eskolan. Bertan izan dira Bakioko Urkitza eskolako bi ikasle, Mungiako institutuko bertze bi, Egoitz Regil Legarda HLHI eta Mungiako institutuko gurasoa, eta Lurdes Imaz EHIGEko koordinatzailea.

Lehenbiziko gunea ikastetxe publikoa izanen da, zeina lau azpigunetan banatuta egonen den. Bertan izanen dira umeentzako zenbait jarduera –Pirritx, Porrotx eta Marimotots, Goazen eta puzgarriak–; nerabeentzako jarduerak –grafiti tailerra, txalaparta tailerra eta fun rider-ak–; kontzertuak –Kilimak, STR eta Oxabi–; eta kirol jarduerak –kirol egokitua eta Athletic gunea–. Matxin plaza izanen da bigarren gunea, eta bertan umeentzako jarduera batzuk egonen dira –Gora bihotzak! antzerki musikala, perkusio tailerra eta euskal mitologiari buruzko jolasak–; baita adin guztientzako jarduerak ere –Mungiako memoria historikoa ezagutzeko ibilbidea, bertsoak, euskal dantzak eta folk musika–. Torrebilla parkea da azkeneko gunea, eta han kokatuko dituzte umeentzako antzerkia, jolas kooperatiboak eta puzgarriak.

Horrez gain, kaleetan barrena ekintza ibiltariak ere egonen dira: Ondalan erraldoiak, batukada feminista, Eskola Publikoa kantari eta artisauen erakusketak. Egun bat lehenago ere kontzertuak izanen dituzte: TOC eta Trikizio.

Abestia

Jaiko abestia maiatzean zabaldu zuten, eta STR taldeak egin du. Jagon du izena kantuak, eta, taldeak aurkezpenean azaldu zuenez, eskolan eta eskolatik harago sortzen diren harremanak «elikatzeari eta bermatzeari» abestu nahi izan diote.

Logo bat ere badute, eta antolatzaileek adierazi zuten «Euskal Eskola Publikoa eraikitzen, babesten eta ospatzen duten familia, ikasle, irakasle eta hezkuntza komunitatea irudikatu nahi izan» dutela, «diseinu garbi, alai eta koloretsu baten bidez».


Summary: Abortuak sare publikoan egiteko neurriak hartzeko eskatu die Monterok erkidegoei. Espainiako Berdintasun Ministerioak gutun bidez gogoratu die kontzientzia eragozleak ez diren profesionalak izan behar dituztela, eta premiazkoa bada, jende gehiago kontratatu.

Abortuaren lege erreformarekin otsailean onartutako neurriak «premiaz» gauzatzeko eskatu die Espainiako Berdintasun Ministerioak autonomia erkidegoei. Haurdunaldia osasun sare publikoan eteteko aukera bermatu behar dela dio arauak, eta emakumeen etxetik ahalik eta hurbilen. Osasun langileen kontzientzia eragozpena erabili izan da argudio gisa halakorik ez bideratzeko; beraz, Irene Montero ministroak erkidegoei gogorarazi die kontzientzia eragozleak ez diren profesionalak izan behar dituztela, eta premiazkoa bada, kontratazio gehiago egin behar dituztela, abortatzea erabakitzen duten andreek euren eskubidea gauzatu ahal izan dezaten.

Sexu eta Ugalketa Eskubideen eta Haurdunaldia Borondatez Eteteko Lege Organikoa 2010ean onartu zen; ordutik, hamalaugarren astera arte libreki aborta dezakete emakumeek Hego Euskal Herrian. Otsailean Espainiako Gorteek onartutako erreformaren ondoren, gainera, hiru eguneko «gogoetarik» ez dute egin behar andreek, eta 16 eta 17 urteko neskek gurasoen baimenik gabe aborta dezakete.

2010eko legeak jada osasun sistema publikoak finantzatutako prestazioetan sartu zuen abortua, baina praktikan, klinika pribatuek egiten dituzte, finantzaketa publikoa izan arren. Espainiako Osasun Ministerioak emandako datuen arabera, 2021. urtean 4.591 abortu egin zituzten Hego Euskal Herrian; %90, zentro pribatuetan: 4.123. Horrek beste arazo bat ekarri du, gainera: talde ultrakatolikoak kliniken aurrean bildu izan dira, otoitz egiteko eta bertara zihoazen emakumeei jazartzeko. Halakoak debekatu egin zituen lege erreformak.

Ministroak nabarmendu duenez, legea «argia» da sare publikoan abortatzeari dagokionez, eta kontzientzia eragozleen erregistroak sortzea planteatzen du, nahiz eta erkidego guztiek ez duten halakorik egin. Zehazki, arauak dio «erabaki indibiduala» dela abortuak egiteari uko egitea kontzientzia arrazoiengatik, eta «aurrez eta idatziz» adierazi behar dela, ezin baitio kalte egin emakumeen askatasunari: era berean, kontzientzia eragozleek ezingo dute batzorde klinikoetan parte hartu. Legeak dio, gainera, haurdunaldiak eten ahal izateko profesional nahikoak badaudela bermatzeko moduan antolatu behar direla zerbitzu publikoak. Hori guztia aztertzeko eta kudeatzeko, protokolo bat eratzea ere ezarri zuen otsaileko erreformak.


Summary: Bi enpresari atxilotu dituzte Bilbon, bost langile esplotatzeagatik. Hilean 200 euro irabazten zituzten asteko egun guztietan bederatzi ordu lan egiteagatik, arropa josteko lantegi batean. Espainiako Poliziak egin du operazioa.

Espainiako Poliziak bi enpresari atxilotu ditu Bilbon, arropa josteko lantegi batean jarduten zuten bost langile esplotatzeagatik. Langileek ez zuten ez bizileku baimenik, ezta lan baimenik ere, eta asteko zazpi egunetan egiten zuten lan, 07:00etatik 16:00etara, hilean 200 euroren truke. Espainiako Poliziaren Atzerri eta Muga Brigadak egin du operazioa, Bizkaiko Lan Ikuskaritzarekin batera.

Bilboko Ametzola auzoan dago arropa lantegia, eta, Poliziak ikuskapena egitean, sei langile aurkitu dituzte, horietako bost egoera irregularrean. Langileek beraiek adierazi diote Poliziari zeintzuk diren beren lan baldintzak. Langileen eskubideen aurkako delitu penalez gain, esplotatutako langile bakoitzeko 13.000 euroko zigorra ordainduko dute, delituak demostratzen badira: 10.000 euro baimenik gabeko langileak izateagatik, eta 3.000 euro Gizarte Segurantzari iruzur egiteagatik.

Langileen arabera, baldintza horietan lan egiten jarraitzeko mehatxu egiten zieten enpresariek, esanez Poliziari abisua emango zietela eta herrialdetik botako zituztela. Horrez gain, atea barrutik ixten zuten, ikuskapenak saihesteko.


Summary: Karim Tabu ekintzailea atxilotu dute Aljerren. Kaleko jantzita zihoazen pertsona batzuek eraman dute.

Aljeriako Atxilotuen Askapenerako Batzordeak jakinarazi duenez, Karim Tabu ekintzailea atxilotu dute Aljerren. Zehaztu du atxilo eraman dutenek ez zutela polizia jantzirik eta ez dutela beren burua identifikatu. Tabuk berak eman du bere atxiloketaren berri, dei batean, baina ezin izan die senideei zehaztu nork atxilotu duen. «Atxilotuta dago, eta ez dakigu noiz eramango duten epaitegira», salatu du ohar batean erakunde horrek.

Batasun Demokratiko eta Soziala alderdiko burua da Tabu, eta Hirak mugimendu erreformistako kide. Ez da atxilotu duten lehen aldia. 2019an atxilotu zuten lehen aldiz, «armadaren moralaren aurkako erasoa» egitea eta «matxinada bultzatzea» egotzita, sare sozialetan manifestazio baterako deia egiteagatik, baina 2020an baldintzapean aske utzi zuten. 2021ean, ordea, berriro atxilotu zuten, legebiltzarrerako hauteskundeen atarian, eta iaz berriro, sare sozialetan Aljeriako Gobernua kritikatzeagatik. Hainbat protestatan hartu du parte Tabuk, guztietan Aljerian neurri demokratikoak eskatuz.

Protestak 2019an hasi ziren, Abdelaziz Buteflika presidentearen aurka, hark bosgarren agintaldi baterako aurkezteko asmoa iragarri ondoren. Hark dimisioa eman ondoren, ordea, Abdelmajid Tebbuneren agintaldian ere jarraitu egin dute. Baita oposizioko kideen, ekintzaileen eta kazetarien kontrako jazarpenak ere. Jazarpen horiengatik, nazioarteko hainbat erakundek Aljeriako Gobernuaren jarduna kritikatu dute.


Summary: UEUko Udako Ikastaroetan hamazazpi jardunaldi egonen dira. Ekainaren 12tik uztailaren 12ra bitarte izanen dira ikastaroak, Euskal Herriko txoko anitzetan. Matrikulazio epea zabalik dago.

51. Udako Ikastaroak aurkeztu ditu UEUk gaur, Iruñean. Orotara, hamazazpi jardunaldi eta topaketa egonen dira, «euskal gizartearentzat garrantzitsuak diren gaien inguruan hausnartzeko helburuarekin». Ekitaldi horiek guztiak «arnasgune akademiko eta euskaldunen topagune» direla adierazi dute arduradunek. Aurkezpena Iruñeko Katakraken egin dute, eta han izan dira Aitor Bengoetxea UEUko zuzendaria eta Irati Iziar UEUko Uda Ikastaroen arduraduna.

Ekainaren 12tik uztailaren 12ra bitarte izanen dira ikastaroak, Euskal Herriko txoko anitzetan: Eibar, Baiona, Iruñea, Gasteiz, Bilbo, Errenteria, Tolosa eta Usurbil. Hamar euro balioko dute ikastaroetako matrikulek, eta jada zabalik dago izena emateko epea.

Bengoetxeak erran du Udako Ikastaroek hasiera-hasieratik erakutsi zutela «euskara unibertsitatean ere» erabiltzen ahal zela: «Hasieran hitzaldi irekiak ziren, ondoren jakintza alor espezifikoak, barnetegi moduan Larragoako garaian, laburragoak eta aditu eta profesionalei begirakoak azken urteetan, eta, iazko urteurrenaren hariari jarraikiz, hausnarketa eta gogoetarako gune dira orain». Hala, zehaztu du hori dela UEUren zereginetako bat: «Euskal Herriarentzat garrantzitsuak diren gai eta eztabaidetarako gune akademiko euskaldun bat eskaintzea».

Testuinguru horretan, Iziarrek azaldu du iaz «gizartearentzat estrategikoak» ziren gaiak landu zituztela, eta aurten «bide horri eutsi, formakuntza esparrua gainditu eta Udako Ikastaroak gogoeta gune moduan finkatzea» erabaki dutela. Jardunaldiak hainbat eragilerekin batera antolatu dituztela azaldu du, hala nola Kontseiluarekin eta Badalabekin. «Jende multzo zabalak izena eman dezake: alorreko profesionalak eta adituak, gaian interesa duenak eta azken finean, euskaldun guztiek».


Elkarri lotutako errealitateak

Summary: Elkarri lotutako errealitateak. Edurne Azkarate eta Itziar Ituño sorkuntzaz eta feminismoaz aritu dira hizketan ‘Urdin elektrikoa’ solasaldian. 'Pikara Magazine'-k eta Bira kulturguneak elkarlanean antolatu dute, eta June Fernandez kazetaria aritu da gidari.

Bilboko Bira kulturguneko bozgorailuetan Irati filmeko soinu banda entzuten dela igo dira oholtza gainera Itziar Ituño eta Edurne Azkarate. Bi aktoreek Paul Urkijoren pelikula horretan ezagutu zuten elkar, eta, orduko eztanda pixka bat baretu dela aprobetxatuz, berriro ere elkartu dira orain Urdin elektrikoa solasaldian. «Egin dezakegu elkarrizketa osoa musika honekin?», esan du June Fernandez kazetari eta saioaren gidariak. «Ederra da, bai», erantzun dio Ituñok. Musika eten, eta abiatu da solasaldia. Ordu eta laurden inguruko saioa osatu zuten atzo iluntzean, eta publikoa gustura egon zen bien arteko bizipenak entzuten. Pikara Magazine-k eta Bira kulturguneak elkarlanean antolatzen dute Urdin elektrikoa proiektua. Feminismoa da saio guztien ardatza, eta sortzaile andanak parte hartu dute.

Bien arteko elkarrizketari hasiera emateko, bi aktoreak aurkeztu ditu Fernandezek. Ituño izan da lehenengoa. Aktorea Goenkale eta La casa de papel telesailetan aritu zen, besteak beste, eta horietako bakoitzean interpretatu izan dituen rol feministen inguruan galdegin dio kazetariak. Honela erantzun dio: «Emakume naizen heinean, eta feminista naizen heinean, halako gaiak nigana datozenean ez dut zalantzarik izaten. Niretzako interesgarriak diren istorioak kontatzea da nire helburua, eta horretan nabil. Telesail txiki batek niretzat asko esan dezake. Garrantzia dauka non inplikatu».

Azkarate betidanik ibili izan da antzerkigintzan, eta Irati izan da egin duen lehen filma: «Egia esan, badut lana eta gustatzen zait gauza txikietan aritzea. Zinemari dagokionez, behatz potoloarekin ukitu izanaren sentsazioa daukat. Asko ikasi dut, baina oso mundu hauskorra da, eta ez dakit hemendik aurrera zer gertatuko den. Simulakro bat bezalakoa izan da, eta oraindik ez dut ikusi nola tratatuko nauen». Ituñok ere sentsazio bera izan zuen Loreak filma amaitutakoan: «Filmak sekulako boom-a izan zuen, baina eztanda amaitu, eta langabezian igaro nuen hurrengo urtea. Norberak berrasmatu behar izaten du. Nire kasuan, ipuin kontalari aritu nintzen eskolaz eskola».

Ikusgaitasuna ere izan dute hizpide bi aktoreek. «Nik orain irudipena dut leku guztietan nagoela, baina gero Itziar ikusten dut, eta lasaitzen naiz», Azkaratek. Barre egin du publikoak, baina serio jarraitu du gero: «Indartsu egon behar duzu hemen egoteko».

Emakumeen artean borrokatu baino gehiago autoritatea partekatu behar dela esan zuen saioetako batean Ines Osinagak, eta, hain zuzen, horri heldu diote hurrengo galderan: batak bestearen aurkezpena egin behar izan du. Ituño hasi da: «Edurne da neska bat ahots fina duena, baina oso indartsua». Irati-ren filmaketan egun gutxitan aritu ziren elkarrekin, baina, denbora laburrean lortu zuten konexioa nabarmendu du aktoreak. Mariren pertsonaia interpretatu zuen Ituñok, eta Irati izan zen Azkarate. «Performancea egingo dugu», esan du Azkaratek. Eserlekutik altxa, eta Ituñoren oinetan eseri da, Ituñok ilea orrazten dion bitartean. Azkarateren txanda izan da gero: «Borroka txikien eta kolektibo zaurgarrien defendatzailea eta maitalea da Itziar. Maitasunetik, sentimendutik eta egiatik lan egitea gustatzen zaio».

Filmeko pertsonaia bakoitzaren lanketa ere aztertu nahi izan dute. «Ni, lehenengo eta behin, crossfit-era apuntatu nintzen», esan du Azkaratek. Barre egin du publikoak, eta segidan eman du azalpena: «Beharra nuen gorputzera eta psikologiara ekartzeko filmaketa prozesuak ekarriko zuena». Gerora, pertsonaia lurrera ekartzea izan da haren helburu nagusia: «Pentsatzen nuen pertsonaiari gehiegi ematen banion suntsitu egin nezakeela. Irati pertsonaia zen, baina izaki bat zen; beraz, pertsonen aldaerak ekartzen ahalegindu nintzen. Euskara mota horrek ere asko lagundu ninduen pertsonaia prestatzen». Ituñoren hitzetan, «opari bat» izan zen Mariren pertsonaia interpretatzea, baina nondik hasi?: «Pila bat landu nuen testua, baina ez dakizu ondo nola interpretatu. Ez daukazu jantzirik, eta halako gauzek laguntzen dute pertsonaia osatzen. Pertsonaian sartu nintzela konturatu nintzen gorputz osoa hennaz tatuatu zidatenean: jainkosa bat nintzen! Gerora, kobazulora sartu nintzenean, arropek… lagundu zidaten pertsonaian barneratzen». «Itziar Mari da. Ez da pertsonaiatik irten», gaineratu du, barrez, Azkaratek.

Filma ikuspegi feminista batetik landu dutela uste du Azkaratek: «Alde horretatik kontuz ibiltzen ginen; harreman horizontal bat eraiki nahi izan genuen: nola elkar lagundu, baina pasatu gabe. Paulek une oro onartzen zituen gure berrikusketak».

Halaber, filmean erabilitako euskarak ere eman zuen zeresana. Euskararen harira, gainera, polemika piztu zen duela hilabete batzuk Azkaraterekin. «Benetan elkarrizketa hori aipatuko duzula?», esan du aktoreak. Hala Bedi irratian egindako elkarrizketaz ari da. Jendea «bigarren mailako euskaldun» izateaz «nazkatu» egiten dela aipatu zuen bertan, eta adierazpen horrek hautsak harrotu zituen Twitterren. Ituñok ere bizi izan zuen polemikaren erdian egote hori. Euskal presoen eskubideak bermatzearen alde agertu zen aktorea bideo batean, eta, horren harira, La casa de papel telesaila boikotatzeko deia egin zuten: «Ateak itxi egiten zaizkizu; proiektu asko geratzen dira bertan behera bat-batean; baina, trukean, maitasun pila bat jaso nuen Euskal Herritik. Gaur egun ere sorgin ehizak egunero gertatzen dira, eta krudela da. Halako boikot potente baten ostean, ukituta geratzen zara, baina haiek nahi dutena egiten baduzu, ez zoaz aurrera». Txalo zaparrada izugarria jo dio publikoak Ituñori: «Emozionatu egingo naiz».

Euskal filmen politika ere izan dute hizpide. «Hau meloia», bota du Ituñok: «Nik uste dut euskara indartzeko beharra badugula. Gaztelaniaz eginez gero, badakizu lan gehiago egingo duzula, gehiago kontratatuko zaituztela… Halako gauzak mingarriak dira niretzat, euskararen militantea naizelako». Azkaratek ere bat egin du Ituñorekin: «Errealitate bat hainbat hizkuntzatan islatuko baduzu ondo. Paul, egia esan, oso burugogorra da, eta erabaki zuen Irati euskaraz egitea, baina tentazio asko iritsi zitzaizkion. Posizionatzen den jendea behar da».

Antzerkigintza

Solasaldiaren amaieran, antzerkigintza arnasgune bat ote den galdetu die Fernandezek bi aktoreei. Ituñok «sekulako lana» dela nabarmendu du: «Ezberdina da: zuzenean da, behin gertatzen da, eta magia hori dauka, baina, era berean, era prekarioan bizitzera kondenatzen zaitu». Azkarateren kasuan, «leku aske bat» da antzerkia: «Zinema munduan edo ikus-entzunezkoetan ez dudan ahalmena ematen dit antzerkiak: neure buruaren zuzendari izateko aukera. Beste leku batzuetan ez dut eskumenik edo ahalmenik; hortaz, antzerkia leku aske bat da niretzat. Prekarioa izango da, eta lan gehiago eskatuko dit, baina garrantzitsua da niretzat leku hori mantentzea».

Solasaldia borobiltzeko, Itziar Ituñok Joseba Sarrionandiaren Kiromantzidxa olerkia irakurri du ahots goran. Txalo eta txistu artean, pozik irten da publikoa Bira kulturgunetik. «Amaitu da sufrikarioa», esanez borobildu du saioa Fernandezek.