Summary: Bielorrusia zigortzeko aukera aztertuko du EBk, krisi bat «eragitea» egotzita. Ehunka migratzaile Polonia eta Bielorrusia arteko mugan harrapatuta daude oraindik ere. Gauean Varsoviak dozenaka lagun atxilotu ditu, muga legez kanpo igarotzea egotzita.

Irak, Siria eta Afganistandik joandakoak dira gehienak, eta askok, egunak ez ezik, asteak ere badaramatzate Bielorrusiako mugako behin-behineko kanpalekuetan bizitzen. Adin txikikoak ere badira tartean. Polonia aldera igaro nahi dute, eta handik EB Europako Batasuneko beste herrialderen batera joan, agian errefuxiatu estatusa eskatzeko. Baina Poloniak ateak itxi ditu, eta milaka soldadu bidali muga zaintzera. Horrez gain, iragarri du ez duela baztertzen NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeari laguntza eskatzea.

EBko 27 estatu kideen ezohiko bilera ere eskatu du Varsoviak, Bielorrusiaren aurkako zigorrez hitz egiteko. Izan ere, Minski egozten diote krisi bat «eragitea», errefuxiatuei mugara heltzea erraztuz. «Ez dago zalantzarik [Bielorrusiako presidente Aleksandr] Lukaxenkoren gauza dela hau. Ez gara migrazio krisi batez ari, krisi politiko batez baizik, Minskek sortua Europako Batasuna desegonkortzeko», esan du Mateusz Morawiecki lehen ministroak. Varsovian eskaini du prentsaurrekoa Europar Kontseiluko presidente Charles Michelekin batera. Hark iradoki du aukera legokeela Bruselak diruz laguntzeko Poloniak Bielorrusiarekiko mugan eraiki nahi duen hesia —orain arte Europako batzordeko presidente Ursula von der Leyenek ukatu egin du halakorik—.

Astelehenaz geroztik 15.000 soldadu bidali ditu Varsoviak mugara, azken 3.000k gaur bertan —lau soldadu daude batez beste mugatik gertu dagoen migratzaile bakoitzeko—. EBrantz igarotzeko asmoa dutenei, berriz, SMS bana bidali diete ohartaraziz pasabideak itxita daudela, eta Bielorrusiari gezurretan aritzea egotziz. Alemaniako jarduneko kantziler Angela Merkelek aktore bat gehitu dio gatazkari: Errusia. Kantzilerrak telefonoz hitz egin du Vladimir Putin presidentearekin, eta ohartarazi dio «gizagabea» dela Bielorrusiako erregimenak migratzaileak «tresna gisa» baliatzea.

Bart gauerdiaz geroztik, eta Varsoviako iturrien arabera, Poloniako mugazainek 200 bat lagun atzeman dituzte Bialowieza herrian. Lituaniako indarrek ere 300 lagun inguru atxilotu dituzte azken orduetan, eta guztiak Bielorrusiara bidali dituzte berriz.

Michelle Bacheletek, Giza Eskubideetarako Nazio Batuen Goi Mandatariak, onartezintzat jo du mugako egoera, eta alde guztiei eskatu die neurriak har ditzatela tentsioa murrizteko: «Bi aldeek emandako erantzunak segurtasunean eta adierazpen politikoetan oinarritzen dira, eta suari egur gehiago botatzeak migratzaileen ahulguneak eta arriskuak handitzeko soilik balio du». Bacheletek gogorarazi du nazioarteko legediak asiloa eskatzeko eskubidea bermatzen duela, eta, beraz, inongo estatuk ezin dituela pertsona horiek guztiak beste gau batez aterperik gabe egotera derrigortu: «Estatuek babestu egin behar dituzte partekatzen duten mugan harrapatuta daudenen bizia eta duintasuna».

UNHCR Iheslarientzako Nazio Batuen Goi Mandatari Filippo Grandik ere salatu zuen ezin zaiela hesiekin erantzun migrazioekin lotutako erronkei. Europako Parlamentuan hitz egin du Grandik Bielorrusiako mugako auziaz, eta nabarmendu du ez dagoela arrazoirik halako gertaerei errefuxiatuak jipoituz, harresiak eraikiz eta hitzaldi xenofoboak eginez erantzuteko. «Badaude beste bide batzuk, eta elkarlanetik abiatzen dira», esan du. Baina, aldi berean, ohartarazi du ez dagoela arrazoirik estatuek «desplazamenduan bultza» ditzaten.

Errusiako gerra hegazkinak Bielorrusiako aire eremuan

Ekialdetik ere heldu da erantzunik. Errusiak salatu egin du Bruselaren erantzuna, eta bi gerra hegazkin bidali ditu Bielorrusiako aire eremura, sostengu gisa. Hainbat hedabidek zabaldu dutenez, hegazkinok gai dira buru nuklearrak eramateko.

Moskuk Bruselari egotzi dio krisiaren erantzukizuna, esanez «huts» egin duela bere balio humanitarioak bermatzeko garaian, eta Bielorrusia «ito» nahi dutela, mugako zati bat itxiz. Hala, onartezintzat jo du Minski zigorrak jarri nahi izatea, eta Minskekiko zuzeneko elkarrizketak abiatzeko aholkatu du, krisia konpontze aldera.


Summary: Kritiken eraginez, frantsesa ikasten hasi behar izan du Air Canadako buruak. Michael Rousseauk barkamena eskatu du, Quebecen 14 urtez bizi izanda ere orain arte ez duelako frantsesik ikasi. Hizkuntza Ofizialen Komisarioak 2.000 kexu baino gehiago jaso ditu astebetean haren inguruan.

Azkenean bai. Hamalau urtez Quebecen bizi ondoren, Air Canada hegazkin konpainiako zuzendari Michael Rousseauk esan du irakasle pribatu bat hartu duela, herrialdean ofiziala den frantsesa ikasteko. Ez du bere kabuz erabaki. Herritarren eta ordezkari politikoen kexak baretzeko egin behar izan du. Izan ere, astebetean 2.000 kexu baino gehiago jaso ditu Kanadako Hizkuntza Ofizialen Komisarioak; hau da, herrialdean ofizial diren ingelesaren eta frantsesaren berdintasuna bermatzeko 1988an sorturiko bulegoak.

2007tik izan da Rousseau karguan, baina azaroaren 3an lehertu zitzaion afera esku artean. Hitzaldi bat eman zuen Montrealeko Markataritza Ganbaran, ia ingeles hutsez. Esaldi bakan batzuk besterik ez zituen bota frantsesez. Hitzaldia entzun zuten kazetari frantsesdunak harrituta geratu ziren, eta, ondoren, galdetu egin zioten zergatik ez duen ikasi frantsesik aspaldi Quebecen bizi arren. Rousseauren erantzuna: oso lanpetuta egon delako ez du ikasi. «Gauza izan naiz Montrealen bizitzeko frantsesez egin gabe, eta uste dut horrek oso leku onean uzten duela hiria».

Arrapostuak haserre handia eragin du Quebecen. Lehen ministro François Legaultek iraingarritzat jo zituen enpresaburuaren hitzak, eta barkamena eskatzeko eta frantsesa ikasten hasteko exijitu zion. Kanadako Gobernura ere heldu da sumina. Astelehenean, Justin Trudeauren gobernuko presidenteorde Chrystia Freelandek Air Canada konpainiaren administrazio kontseiluari eskatu zion aztertzeko zuzendari elebakarrak frantsesa ikasteko duen ezintasuna. Trudeau presidenteak berak onartezintzat jo du Rousseauren jarrera.

Aste honetan, konpainiako langileei gutun bat bidali zien Rousseauk. Hartan esaten du damu dela joan zen astean esandakoez, eta deitoratu egiten duela horiek enpresaren aurkako erreakzioak eragin izana.

Izan ere, Air Canadako buruak entzungor egin zien Quebeceko Gobernuak eta Hizkuntza Ofizialen Komisarioak egin zizkioten ohartarazpenei: hitzaldia bi hizkuntzetan egiteko eskatu zioten. Rousseauk frantsesezko esaldi sinboliko batzuk baino ez zizkion gehitu hitzaldiari.

«Joan zen asteko hitzen erantzukizun osoa neure gain hartzen dut. Ezagutzen nauen jendeak badaki hitz horiek ez dituztela islatzen neure baloreak eta konbikzioak». Gutunean iragartzen du irakasle pribatu batekin hasi dela ikasten.

Konpainiaren aldetik presioa jaso du Rousseauk. Vagn Sorensen administrazio batzordeko buruak gutun bat bidali zion Freeland Kanadako presidenteordeari joan zen ostegunean. Adierazi zion Rousseauk ikastaro trinko bat hasiko zuela, eta egingo dituen aurrerapenak haren errendimendu balorazioan sartuko dituztela. «Rousseau jaunarekin hitz egin dugu, eta konbentzituta gaude behar diren ahalegin guztiak egingo dituela gure enpresan frantsesaren erabilera bultzatzeko dugun helburua betetzeko».

Horrez gain, adierazi zuen enpresako zuzendaritzako postu askotarako promozioan oso kontuan hartzen dutela frantsesez komunikatzeko ahalmena. «Hizkuntza ofizialen legearekiko erantzukizunak oso serio hartzen ditugu».

2016tik hona, Hizkuntza Ofizialen Komisarioak 431 kexu jaso ditu Air Canadaren inguruan, frantsesaren erabilerarekin lotuta. Arazoa «sistemikoa» dela esan zuen Raymond Theberge komisarioak joan zen astean.


Summary: 40 urteko emakume bat hil da Astrainen, auto istripu batean. A-12 autobidean izan da istripua, autoa errepidetik irtenda. Sesmakoa (Nafarroa) zen hildakoa.

Gaur 14:25ak aldera, emakume bat hil da A-12 autobidean, Astrain parean (Nafarroa), Logroñorako (Espainia) norabidean, auto istripu batean. Sesmakoa (Nafarroa) zen emakumea. Autoa errepidetik irten da, errepideko erdibitzaile bat jo du lehenbizi, eta gero seinale baten aurka egin du talka, Guardia Zibilak eman duen informazioaren arabera. Autoaren gidaria zen hil den emakumea. Osasun zerbitzuak bertara joan dira, baina ezin izan dute emakumea suspertu. Suhiltzaileek auto barrutik atera behar izan dute andrazkoa. Auto istripuaren ondorioz, autobidearen ezkerreko erraila moztu behar izan dute. Guardia Zibilak ikerketa abiatu du istripuaren nondik norakoak argitzeko.


Summary: Euskal Kazetaritza sariak eman dituzte, Bilbon. Aurten Burkina Fason eraso batean hil zituzten David Beriain eta Roberto Fraile izan dituzte gogoan ekitaldian, besteak beste.

Kazetarien Euskal Elkargoak eta Euskal Kazetarien Elkarteak antolatutako 2021eko Euskal Kazetaritza sariak emateko ekitaldia egin dute gaur arratsaldean, Bilboko BBK aretoan.

Aurten hildako hainbat kazetari gogoratzeko, bideo bat erakutsi dute. Hasteko, EHUko Gizarte eta Komunikazio Zientzien Fakultateari eman diote saria, aurten 40 urte bete dituelako.

Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburuak eman dio saria Ana Irene Valle fakultateko dekanoari.

Ondoren, gainerako sariak banatu dituzte. Julio Florri eman diote Kazetaritza Digitala-Narratiba Berriak saria, Blog Rioja Alavesa blogarengatik.

Begoña del Tesori Euskal Kazetariak ataleko saria eman diote, zinemaren inguruko «dibulgatzaile ezin hobea» dela argudiatuta. Besteak beste, Eppur si muove zutabea idazten du BERRIAren Kultura sailean.

Mirentxu Purroyri Ibilbide Profesionalaren Saria eman diote, urteetan egindako bidearengatik.

Fotokazetaritzari eskainitako Juantxu Rodriguez saria Angel Ruiz de Azuari eman diote.

Ingurumen Kazetaritza saria Eva Caballerori eman diote.

Apirilean, Burkina Fason eraso batean hil zituzten David Beriain eta Roberto Fraile izan dituzte gogoan ekitaldian. Adierazpen Askatasunaren Jose María Portell ematea erabaki zuten epaimahaikideek.


Summary: Ehunmiliak mendi lasterketan izena emateko aukera gaur irekiko dute, 17:00etan. Bi urteko etenaldia izan eta gero, Ehunmiliak mendi lasterketaren 11. ekitaldia jokatuko da uztailean. Goierriko Bi Handietan eta Marimurumendi Maratoian izena emateko aukera ere izango da.

Bi urteko etenaldia egin eta gero, mendi lasterketetako egutegira itzuliko da berriro ere Ehunmiliak. Iaz eta aurten, pandemiagatik jokatu gabe gelditu zen proba, baina datorren urterako berriro ere gogo biziz azaldu da antolakuntza taldea. Gaur irekiko da izena emateko aukera, 17:00etatik aurrera, lasterketaren webgunean.

2010az geroztik urtero jokatu izan ohi da Beasainen (Gipuzkoa) proba erraldoia, eta Euskal Herriko mendi korrikalarien artean lasterketa ezagun bihurtu da jada. Datorren urtekoa uztailaren 8an, 9an eta 10ean jokatuko da. Mikel Valdibielso lasterketaren zuzendari teknikoa da, eta irrikaz dago. «Gogotsu gaude jakiteko jendeak zer erantzun emango duen. Azkenekoz izen emateak ireki genituenean, dortsal guztiak amaitu ziren. Baina bi urte dira jada jokatzen ez dela, eta ez dakigu oraingoan nolako harrera izango duen».

Valdibielsok aipatu bezala, iazko aldirako izen emateak bukatu egin ziren, baina, jokatu ez zenez, korrikalari guztiei dirua itzultzea erabaki zuten. Zergatiagatik galdetuta, ez du zalantzarik egin: «Guretzat, aldia amaitzean dena amaitzen da. Orduan, erabakia argia izan zen: denei dirua itzuli, eta kito! Aurten berriz denek aukera bera izango dute izena emateko». Bidezkoena iruditzen zaie.

Datorren urtean ere hiru proba izango dira jokoan; Ehunmiliak (168 kilometro eta +11.000 metro), Goierriko Bi Handiak (88 kilometro eta +6.000 metro) eta Marimurumendi maratoia (42 kilometro eta +2.300 metro). Azken urteetan izen emateek izan zuten gorakada kontuan hartuta, Valdibielsok dortsal guztiak bukatuko diren itxaropena du. «Ia ziurra da G2H eta Marimurumendi lasterketetan hala izango dela, eta Ehunmiliekin zalantzak ditugu. Egun berean lasterketa berri batzuk ere badaude».

BERRIAk dortsal bat zozkatuko du

BERRIAk lankidetza hitzarmen bat sinatu du Ehunmiliekin, eta, horri esker, dortsal bat zozkatuko du. Irabazleak hautatuko du zein probatarako nahi duen dortsala. Kontuan izan behar da gaur hasiko dela probarako izena emateko epea, 17:00etan, eta orain dela bi urte dortsal guztiak amaitu zirela.


Summary: Sestaon gizonezko bat atxilotu dute indarkeria matxista egotzita. Astearte arratsean atxilotu zuten. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailaren arabera, gizonak eraso egin zion emakumezkoari, bien etxebizitzan.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, Poliziak 45 urteko gizonezko bat atxilotu du Sestaon (Bizkaia), bikotekideari eraso egiteagatik. Zehazki, Jaurlaritzak emandako datuen arabera, indarkeria matxista delitua leporatuta eraman dute atxilo.

Jakinarazi dutenez, gizonak astearte arratsean egin zion eraso emakumezkoari, bien etxebizitzan zirela. Eragindako lesioak zirela eta, osasun zentro batean artatu zuten erasoaren biktima; ez zuten ospitaleratu beharrik izan.


Summary: Iruñeko espetxean emakume bat hil dela salatu du Salhaketa erakundeak. Astelehen goizaldean hil zen. Salhaketa erakundeak jasotako informazioaren arabera, erantzuna ez zen espero bezain azkarra izan. Santos Indurain Osasun kontseilariaren eta Eduardo Santos Justizia kontseilariaren agerraldi bateratua eskatu du EH Bilduk.

Salhaketa erakundeak adierazi duenez, astelehen goizaldean preso bat hil zen Iruñeko kartzelako emakumeen moduluan –espetxearen bitartez baieztatu du heriotza erakundeak–. Zeldako bizikideak eman behar izan zien espetxeko arduradunei eta osasun profesionalei gertatutakoaren berri. Erakundeak bildutako informazioaren arabera, espetxeko langileen erantzuna ez zen izan horrelako egoera batean espero zitekeen bezain azkarra.

Nafarroako Gobernuak Iruñeko espetxearen osasun eskumena bere gain hartu eta bi hilabetera gertatu da ezbeharra. Hala ere, Iruñeko espetxeak ez du guardiako medikurik egun osoan, eguneko 24 orduetan. Eta Salhaketa erakundearen arabera, «neurri hori guztiz beharrezkoa da presoen egoera sanitario espezifikoa kontuan hartuz gero».

Egoera ikusirik, lehenbailehen guardiako mediku bat jartzeko deia egin dio erakundeak Nafarroako Gobernuari, «eguneko 24 orduetan», espetxean «beste heriotza bat» izan delako eta espetxe osasuna bere gain hartzen duen kontu bat delako. Bigarrenik, espetxearen funtzionamenduari lotutako protokoloak, zerbitzu medikoen jarduna eta abisu protokoloak berrikusteko ere eskatu du erakundeak. Hirugarren puntuan, berriz, laguntza psikologikoan egin du azpimarra, eta Nafarroako Gobernuari galdegin dio premiazko laguntza eskaintzea Iruñeko espetxean dauden eta laguntza psikologiko hori jaso nahi duten emakume guztiei, «horrelako gertaerei aurre egin ahal izateko».

Santosek heriotza deitoratu du

Eduardo Santos Nafarroako Gobernuko Justizia eta Migrazio Politiketako kontseilaria «nahigabetuta» azaldu da presoaren heriotzagatik, eta senideei doluminak azaldu dizkie, parlamentuan kazetarien aurrean egindako adierazpenetan. «Kartzelako heriotza oro zorigaitza da, eta hala eduki behar dugu kontuan. Gertutasuna adierazi behar dugu».

Heriotzaren zergatiei buruz «zuhur» agertu da Santos, eta nabarmendu du ikerketa judiziala abian dela. Emakumearen autopsiak argituko du, haren esanetan, heriotzaren arrazoi zehatza, baina oraingoz ezin du ezer aurreratu. «Gai honi buruz ezin da ondoriorik eman».

Abuztuaren 1etik Iruñeko espetxearen osasun zerbitzuak bere gain hartu ditu Osasunbideak, baina, Salhalketak salatu duenez, oraindik ez dago 24 orduko mediku zerbitzurik. «Eskumen partekatua da, eta zaintza espetxe administrazioarena da». Haren esanetan, osasun arloko batzorde mistoa biltzeko dago, eta han hitzartu behar dira osasun arretaren neurri zehatzak.

Gobernuko iturrien arabera, Salhalketaren aldarrikapenak zentzuzkoak dira. Berez, bi gobernuek hiru ordezkari bidaliko dituzte bilera horretara, eta aurretik ere hala zegoen aurreikusia, baina ez dute epe zehatzik ez bileraren dataz, ez noiz hartuko diren neurriok. EH Bilduko Bakartxo Ruizek txiokatu duenez, «ez dago aitzakiarik», eta berehala hartu behar dira neurriak.

Kontseilarien agerraldia

Albiste lazgarriaren aurrean, EH Bilduren talde parlamentarioak uste du «errealitate hori onartezina» dela gizarte demokratiko batean. Era berean, presoaren heriotzak agerian utzi du abuztuaren 1etik, eskumenak hartu zirenetik, ez dagoela medikurik 24 orduz Iruñeko espetxean. Hala, Santos Indurain Osasun kontseilariaren eta Eduardo Santos Justizia kontseilariaren agerraldi bateratua eskatu du koalizioak, hiru hilabeteotan hartu diren neurrien berri emateko.

Horrez gain, Santos Indurain kontseilariari zuzendutako galdera ere erregistratu du parlamentuan: koalizioak jakin nahi du gobernuak zer baliabide dituen kartzelan osasun arloko gertaerei aurre egiteko. Halaber, informazio eskaera bat egin du, espetxeetako Idazkaritza Nagusiak eta Nafarroako Gobernuak buruko osasunerako eta berdintasunerako programak sustatzeko sinatu duten hitzarmenaren kopia bat bidal dezaten.


Summary: Ahotseneak 50 kontzertu eskainiko ditu abenduaren 4tik 8ra. Saioak Plateruenan izango dira, eta hamarna kontzertu egongo dira bertan egunero, 11:00etatik 22:00ak arte, doako sarrerarekin.

Indartuta eta aldaketa txiki batzuekin itzuliko da Ahotsenea Durangoko Azokara aurten. Iazko ekitaldi ezohikoaren ondoren, 2021 honetan Ahotseneak 50 kontzertu antolatu ditu; hamar egun bakoitzeko. Sarrera doakoa izango da, eta ez da beharrezkoa izango aldez aurretik izena ematea, edukiera bete arte. Kontzertuak Plateruena espazioan antolatuko dira lehenengo aldiz, Azoka egunetarako irekiko baita, bertan Ahotseneko kontzertuak antola daitezen.

Taldeei dagokionez, musika estilo askotariko 50 banda igoko dira Ahotseneko eszenatokira. Musikari batzuek euren lehenengo diskoa aurkeztuko dute azokan, eta beste batzuk, berriz, ibilbide luzeko taldeak izango dira, azokan behin baino gehiagotan euren lanak aurkeztu dituztenak. Guztiek ordu erdiko tartea izango dute euren lan berria aurkezteko. Zuzeneko guztiak streaming bidez eskainiko dituzte zuzenean, www.durangokoazoka.eus webgunean.

Egunez eguneko egitaraua honako hau izango da:

Abenduak 4: Bulego, Eneritz Furyak, Habia, Serge, Kaserna, Katez, Rolan Garces & Bandatze, Anita Parker, Addar eta Anari.

Abenduak 5: Diabolo Kiwi, Lur Jota, Larrealde Trikitilariak, Kilimak, Skakeitan, Nikotina, Fufu, Kai Nakai, Sueder eta Lotura.

Abenduak 6: Trigger, Jabi Patxon & Kofradia Beltza, Bixente Martinez, Hibai, Iker Martinez eta Zaldi Herrenak, Bengo, McOnak, Etxekalte + Habi, Iheskide eta Jiel.

Abenduak 7: Ekiñe, Konpost, Esanezin, Willis Drummond, Vinilo Ridin' Rocket, Hegazkin, Estitxu, Wood Strings, Onki Xin eta Hipnosia.

Abenduak 8: S.A.D., Birkit, Astoturfer, Nahiak Nahi, Liher, Klak!son, Giante, Madeleine, Screamers and Sinners eta Errietan.

Durangoko Azokak diziplina askotariko egitaraua izango du 56. aldi honetan: solasaldiak, proiekzioak, arte eszenikoak, umeentzako ikuskizunak, ekitaldiak... Egitarau osoa azaroaren 22an aurkeztuko dute. Azokako egitaraua abenduaren 4tik 8ra izango da, erakusmahaiak Landako Gunean egongo diren egun berberetan. Online denda abenduaren 3tik 7ra egongo da martxan, www.durangokoazoka.eus webgunean.


Summary: Garraiolarien greba saihesteko «garaiz» daudela dio Espainiako Gobernuak. Abenduaren 20rako, 21erako eta 22rako lanuztera deitu du Espainiako Errepideko Garraioaren Batzorde Nazionalak, «sektorea abandonatu» egin omen duelako Madrilgo gobernuak. Euskal Herriko garraiolarien elkarteek ez dute esan grebarekin bat egingo ote duten.

Gabonen bezperan egin nahi du greba Espainiako Errepideko Garraioaren Batzorde Nazionalak, Madrilgo gobernuarekin dituen negoziazioetan estu hartu nahian hura. «Sektorea abandonatu» duela azaldu du, ez diela kasurik egin urte askoan egin diren eskaerei. Gidariek zama manipulatzea galarazteko, eurotxartela ez ezartzeko, eta atsedengune sare bat eraikitzeko eskatzen diote Madrili, beste hainbat gauzaren artean.

Bada, Nadia Calviño Ekonomia ministroak esan die «garaiz» dabiltzala lan gatazka konpontzeko, eta, hortaz, abenduaren 20tik 22ra deitutako greba saihesteko. «Inork ez du nahi greba bat jaien bezperan, eta soluzio baten bila ariko gara garraiolariekin». Baina ez du argitu eurotxartela nola ezarriko duten eta nola geratuko den autobideen ordainketaren auzia kamioilarientzat. Gaitasun handiko errepideak «bideragarri» egingo dituen «sistema justu» bat defendatu du, ordea.

Euskal Herriko garraiolarien zain

Euskal Herriko garraiolarien elkarteek ez dute jakinarazi Espainiako elkarteak deitutako greba babesten duten ala ez. Gipuzkoako Foru Aldundiak N-1 errepidean ezarritako ordainketa sistemaren aurkako mobilizazioak egin zituen hura ezarri zenean, eta ikusteko dago sektoreak zer iritzi duen Gabonen atarian greba bat egiteari buruz.

Grebara deitu duen elkarteak azaldu du erregaia asko garestitzen ari dela, eta beren bezeroak ez direla aintzat hartzen ari egoera berria. «Nagusitasun posizioa eman die egungo garraioaren araudiak, eta egoera hori gero eta kamioilari gehiagoren eskasia eragiten ari da». Haien bizkar geratzen ari da garestitzea, sektoreak azaldu duenez, eta lan baldintzak gero eta kaskarragoak dira. «Horregatik ez dago belaunaldien arteko erreleborik». Sektorean aspaldian sartu ziren konpainia handiak, autonomo faltsuak erabiliz soldatapekoen lana egiteko, kooperatiba faltsuak eratuz, eta egoitzak Europako ekialdera eramanez.


Summary: Gizon bat atxilotu dute Gasteizen haur pornografia zabaltzeagatik. Espainiako Poliziak haur pornografiarekin loturiko hainbat eduki atzeman zituen atxilotuaren etxebizitzan. Adingabeak galbideratzea leporatu diote.

Espainiako Poliziak gizonezko bat eraman du atxilo Gasteizen haur pornografiarekin loturiko artxiboak edukitzea eta zabaltzea leporatuta. Poliziak jakinarazi duenez, operazioak hiru bat hilabeteko iraupena izan du. Gasteizko etxebizitza batean zegoen gailu baten bitartez jakin zuten haur pornografia zabaltzen ari zirela, eta, hala, ikerketa bat abiatu zuten, behar adina froga biltzeko. Edukiak zer gailutatik deskargatzen ari ziren baieztatuta, atxilotuaren etxebizitzara jo zuten poliziek urri hasieran, eta miaketak egin zituzten. Horietan, hainbat irudi eta bestelako materiala aurkitu zituzten. Ondotik, atxilo eraman zuten gizonezkoa.

Zehazki, emandako datuen arabera, adingabeak galbideratzea leporatuta eraman zuten atxilo. Ondotik, Poliziak Gasteizko epaitegiaren esku utzi zuen gizonezkoa.


Summary: AEBak eta Txina elkarlanean arituko dira hamarkada honetan isuriak murrizteko. Karbono dioxido gehien sortzen duten bi herrialdeek agindu dute neurriak indartuko dituztela 2030. urterako, Parisko Hitzarmena bete ahal izateko.

Lehia geopolitiko geroz eta garratzagoan murgilduta egon arren, «elkarlana» iragarri dute AEBek eta Txinak, munduko bi ekonomiarik handienek —eta karbono dioxido gehien isurtzen dutenek—, klima larrialdiari aurre egiteko eta Parisko Hitzarmenean jasotako helburuak betetzeko. Bi potentziek adierazi dute «krisi klimatikoaren larritasuna» aitortzen dutela, eta 2020ko hamarkadan konpromisoak areagotuko dituztela.

Adierazpen bateratuak jasotzen duenez, «trantsizioa azkartuko» dute «karbonoan neutrala» izango den ekonomia eredu baterantz. Horretarako, «ekintzak konkretuak» adosteko elkarrizketak agindu dituzte, bai Glasgown (Eskozia) egiten ari den COP26 goi bileran, baita haren ondoren ere.

Elkarlanerako zenbait esparru finkatu dituzte. 2030. urterako «esparru arautzaileak eta ingurumen estandarrak» zehaztea dute xede, eta «deskarbonizazioa eta elektrifikazioa sustatzeko politikak» indarrean jartzea. Horrez gain, «ekonomia zirkularra», «diseinu ekologikoa eta baliabide berriztagarrien erabilera» eta karbono dioxidoa biltegiratzeko teknologien garapena bultzatuko dituztela hitzeman dute.

Karbono isurien gutxitzea sustatzeko, gakotzat jo dute energia kontsumoaren «proportzio handi bat» energia berriztagarriekin asetzea. Adierazi dute «bestelako energia garbi batzuek» ere —energia nuklearra sartzen dute hainbat estatuk horien artean— ekarpen garrantzitsua egin dezaketela.

AEBek berretsi dute 2035. urterako elektrizitate kontsumoaren %100 karbono isuririk gabekoa bihurtzeko konpromisoa. Txinak, berriz, ziurtatu du «ahal den guztia» egingo duela «ikatzaren kontsumoa era mailakatuan» gutxitzeko.

Bi estatuek garrantzia aitortu diote hamarkada honetan metano isuriak murrizteari ere, eta 2022ko COP27 baino lehen emisio horien «kontrola hobetzeko neurri gehigarriak» hartuko dituztela iragarri dute. AEBek Glasgown adierazi dute metano isuriak gutxienez %30 murriztuko dituztela 2030. urterako, eta Txinak esan du hamarkada honetan metano emisioen «murrizketa esanguratsu bat» lortzeko «asmo handiko» plan bat onduko duela.

Bestalde, onartu dute mundu mailako legez kanpoko deforestazioa amaitzeak «ekarpen esanguratsua» egingo liokeela Parisko Hitzarmenean jasotako helburua betetzeko ahaleginari. Hori dela eta, legez kanpoko deforestazioarekin lotutako inportazioak debekatzeko konpromisoa hartu dute.


Summary: Sindikatuak batu egin dira erreformen aurka, baina greba deitu gabe, oraingoz. Abenduaren 1erako martxak antolatu dituzte, Hegoaldeko hiriburuetan, ELA, LAB, ESK, Steilas, Hiru, Etxalde, CGT eta CNT sindikatuek. Etorkizuneko bizi eta lan baldintzak Madrilen hartzekoak diren erabakien menpe daudela ohartarazi dute.

«Europako funtsak Damoklesen ezpata direlako», eta urte bukaerarako Madrilen hartzekoak diren «erabakien araberakoak izango direlako etorkizuneko bizi eta lan baldintzak», protesta eraginkorrak egin nahi dituzte euskal sindikatuek. Aldarri multzo bat osatu eta horiek lortzeko, mobilizazio bateratuari ekitea erabaki dute ELA, LAB, Steilas, ESK, Etxalde, Hiru, CGT eta CNT sindikatuek. Lehena, abenduaren 1ean izango da: Hegoaldeko hiriburuetan manifestazioak antolatu dituzte.

Ez dute argitu greba orokorrera ere deituko ote duten mobilizazio sorta horretan, baina azaldu dute «garrantzi handiko garaia» dela hau, eta Europako funtsak «Damoklesen ezpata» bilakatzen ari direla. Horren aurrean, elkarrekin aritzea erabaki dute Madrilen erabakitzen ari diren lan eta pentsioen erreformen aurka. «Urte bukaerarako hartu nahi dituzten erabakien araberakoak izango dira etorkizuneko gure bizi eta lan baldintzak. Lan erreforma eta pentsioen erreforma ezinbesteko baldintza dira beltzez jantzitako gizon berriek atea zabal diezaioten Espainiako Estaturako funtsen transferentziaren bigarren zatiari».

Esplikatu dute murrizketak ezarri nahi dituztela erretiro aurreratuan, pentsioen erreformarako lege proiektuaren barruan; ez dela bermatzen 1.080 euroko gutxieneko pentsiorik, ez eta genero arrakala apaltzea ere. «Gutxi dakigu, baina dakigun horren argitan, orain arteko murrizketak ez dira indargabetuko. Lan erreformaren nondik norakoak are ilunagoak dira, baina ez dirudi Euskal Herrian gure lan hitzarmenak negoziatzeko eskubidea bermatuko denik, edota indargabetuko direnik aurreko erreformen funtsezko puntuak, esaterako kaleratzeko erraztasuna».

«Confebaskek eta CENek erabakitzen dituzte politikak»

Erreforma horiek «baldintzatzeko» deitu dute manifestazioetara.«Estatuak bere irizpideak inposatzen ditu». Izan ere, sindikatuen arabera, «ereduaren oinarrizko zutabeak aldatzeko aukera» baztertu dute Hego Euskal Herriko erakundeek, esaterako, osasun, hezkuntza eta zaintza sistema publikoari dagokionez. «Premiazko erreforma fiskalari ekitea ere» baztertu ei dute gobernuek. «Confebaskek eta CENek erabakitzen dituzte politika hauek». Uste dute zerbitzu publikoen pribatizazioa sustatzen duen eredua ezarri dutela. «2008ko krisialdian eta koronabirusaren pandemian ikasitakoa ez dute aintzat hartu nahi». Halaber, uste dute krisi sanitarioaren kudeaketak agerian utzi duela «sistema autonomikoa zein hauskorra den: estatuak bere irizpideak inposatzeko ahalmena dauka».

ELA, LAB, Steilas, ESK, Etxalde, Hiru, CGT eta CNTk beharrezkotzat jo dute bat egitea; esaterako, Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak larunbaterako deitutako mobilizazioak babesteko. «Greba orokor baten erreferentzia ere aipatu izan dugu; horri buruz, bakoitzak bere iritzia eman du. Gaur esatera gatoz beharrezkotzat jo dugula testuinguru honetan abenduaren 1ean mobilizazio egun bat deitzea». Egun horretan, Hego Euskal Herriko lau hiriburuetan izango dira martxak, eta, arratsaldean, eskualdeetan, erreibindikazio hauekin: «Lan, pentsio eta bizi baldintza duinen alde; lan eta pentsio erreformei, ez; bizi duin baterako burujabetza


Summary: Altuna III.a eta Laso, konforme igandeko finalerako pilotekin. Eskuan ondo sartzen direla nabarmendu dute, eta nahiko antzekoak direla. Gogoz daude igandeko lau eta erdiko finala jokatzeko.

Jokin Altunak eta Unai Lasok aukeratu dituzte jada igandeko lau eta erdiko finalerako pilotak, Bizkaia frontoian. Bi pilotariak «gustura eta konforme» agertu dira topatu dituzten pilotekin. Nabarmendu dute oso antzekoak direla, eta bai batak zein besteak ezaugarri bat nabarmendu dute: eskuan ondo sartzen diren pilotak direla. «Ez dago aitzakiarik», berretsi dute.

Altuna III.a izan da aukeraketa egiten lehena. Sei minutu inguru behar izan ditu. Lehen Mailan jokatuko duen bederatzigarren finala da, seigarrena jarraian lau eta erdian. Faborito izateak ez du kezkatzen, eta garrantzia kendu dio. «Esperientzia alde izango dut. Baina final guztiak desberdinak dira, eta aurkariak ere bai». Umiltasunez helduko dio finalari. «Kontziente naiz ordubeteko jarduna izango dela, eta dena eman beharko dudala».

Fisikoki eta mentalki ondo dago. «Alde emozionalak garrantzi handia izango du, berriro ere publikoarekin jokatuko baitugu finala. Lasai egon behar dugu». Lasoren inguruan honako hau adierazi du Amezketakoak: «Behetik gora datorren pilotaria da, osoa. Sakean min handia egiten du, erritmo bizia ematen dio pilotari, eta errematatzaile petoa da».

Estreinako finala izango da Lasorentzat. 10 minutuan aukeratu ditu pilotak. Orkatilan min zuela amaitu zuen Peio Etxeberriaren aurkako finalerdia. Baina osatu da bi aste hauetan. «Ondo nago». Onartu du kosta egiten ari zaiola lo hartzea egun hauetan. «Baina normala da. Azken batean, lehen finala dut». Helburu argiarekin irtengo da kantxara: «Gozatu egin nahi dut guztiaren gainetik». Bizkarreta-Gerendiaingoak ere Altuna III.a jotzen du faborito.

Baina zer egin behar du berak irabazteko aukera izateko? «Pilotari ahalik eta abiadura handiena eman behar diot, eta sakea dudanean, nire aukerak baliatu. Garrantzitsua izango da baita ere hasieratik kantxaren erdia menderatzea, eta Altunari aurrean aukera gutxi ematea, ez baitu barkatzen». Finala publikoarekin jokatzea gustuko du. «Atsegin dut zarata hori; motibatu egiten nau». Frontoiari ere ez dio aitzakiarik jarri. «Bai ezkerpareta, baita zorua ere primerakoak dira».


Summary: De Klerk hil da, Hegoafrikako apartheid aroko azken presidentea. Eragile garrantzitsuenetako bat izan zen gutxiengo zuriaren agintean oinarritutako eredutik demokraziaranzko trantsizioan.

Frederik Willem de Klerk Hegoafrikako presidente ohia (Johannesburgo, 1936ko martxoaren 18a - Lurmutur Hiria, 2021eko azaroaren 11) gaur goizean hil da, bere etxean. 85 urte zituen. «Presidente ohia era baketsuan hil da bere etxean, gaur goizean, mesotelioma minbiziaren kontra borrokatu ostean», adierazi du bere izena daraman fundazioak.

De Klerkek apartheid garaiko azken gobernua gidatu zuen 1994. urtera arte, Nelson Mandela Afrikako Biltzar Nazionala alderdiko buruak boterea hartu zuen arte. Hain justu, Mandelak eta Klerkek elkarrekin partekatu zuten Bakearen Nobel saria, 1993. urtean, apartheid sistematik demokraziarako «mirarizko» trantsizioa bultzatzeagatik. Hala ere, trantsizio horretan De Klerkek izan zuen jarrerak kritika ugari pizten ditu oraindik ere.

Trantsizio negoziatu bati hasiera eman zioten erreformak iragarri zituen presidente ohiak 1990. urtean, Hegoafrikako Parlamentuan eman zuen hitzaldi batean. Hartu zituen neurrien artean, Afrikako Biltzar Nazionala eta apartheidaren aurkako beste zenbait erakunde legeztatu zituen, eta preso politikoak askatzeko agindu zuen, Mandela bera, besteak beste —27 urte egin zituen espetxean—. Horrez gain, heriotza zigorra ezabatu zuen.

Hitzaldia mugarritzat hartu ohi da, segregazio politiken amaiera gisa, eta trantsizio baterako lehen urrats modura, Hegoafrikan herritar guztiei legearen aurrean berdintasuna aitortuko zien demokrazia konstituziogile bat ezarriko zuena. De Klerken diskurtsoa ez zen parlamentari guztien gustukoa izan, eta hainbatek legebiltzarretik alde egin zuten orduko presidentea hizketan ari zela.

Mandela bederatzi egun beranduago irten zen Victor Verstergo kartzelatik, 1990eko otsailaren 11n. Egun horretan bertan, Afrikako Biltzar Nazionaleko buruak bakearen aldeko hitzaldi bat egin zuen, eta Hegoafrikako gutxiengo zuriarekin adiskidetzeko konpromisoa agertu. Ohartarazi zuen gatazka armatua eragin zuten baldintzak ez zirela desagertu oraindik, eta negoziazio prozesu bat abian jartzearen alde mintzatu zen, borroka armatuaren beharrik izango ez zuen egoera berri bat sortzeko.

Lau urte geroago, Mandela Hegoafrikako presidente hautatu zuten. Herrialdeko lehen presidente beltza izan zen De Klerken ondorengoa, hegoafrikar beltzei bozkatzeko eskubidea aitortu zitzaien lehenengo bozen garailea.

De Klerkek eta Mandelak Bakearen Nobel saria jasoa zuten ordurako, Hegoafrikan erakundetutako bazterketa arrazista desegiteko bultzatu zuten elkarrizketa prozesuarengatik.

Apartheidaren azken presidentea Johannesburgen jaio zen, afrikaner familia batean —nagusiki herbeheretarren ondorengoa den Hegoafrikako talde etniko zurian—. Bere aita apartheidaren aldeko senataria zen, eta behin-behineko presidente ere izan zen. De Klerkek zuzenbide ikasketak egin zituen, parlamenturako ordezkari hautatua izan aurretik. Apartheida indarrean jarri zuen Alderdi Nazionaleko legebiltzarkide izan zen. 1989. urtean presidente kargua hartu aurretik, hainbat ministeriotako arduradun izan zen. 1994. urtera arte izan zen herrialdeko gobernuburu, Mandelak lehen hauteskunde demokratikoetan boterea eskuratu zuen arte.

De Klerkek emazte bat eta bi seme-alaba utzi ditu.


Summary: Eusko Legebiltzarrak Euneiz unibertsitate pribatua sortzea onartu du. Unibertsitateak EAJren, PSE-EEren, PP+C's-en eta Voxen babesa jaso du. EH Bilduk Euskal Unibertsitate Sistemaren Legea aldatzeko lege proposamena aurkeztuko du, «irabazi asmoa duten unibertsitate pribatuak Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako unibertsitate sistematik kanpo uzteko».

Azken pausoa eman du European University Gasteiz (Euneiz) unibertsitate pribatuak: Eusko Legebiltzarrak Euneiz unibertsitate pribatu gisa onartzeko legea onartu du. EAJk, PSE-EEk, PP+C's-k eta Voxek alde bozkatu dute; aldiz, aurka agertu dira EH Bildu eta Elkarrekin Podemos-IU.

Legeak jasotzen duenez, teknologia berrien eta kirol eta osasun zientzien arloetako ikasketak eskainiko ditu. Teknologia berrien eta ekonomia digitalaren esparrua entretenimenduaren, bideo jokoen eta joko aplikatuen industriara bideratua egongo da; osasun zientzien esparrua, berriz, kirol zuzendaritzaren eta berregokitzearen eremuetara egongo da bideratuta, batez ere. Hasieran, bi fakultate izango ditu: Osasun Zientzien Fakultatea eta Teknologia Interaktibo Berrien Fakultatea. Hasieran, bi fakultate izango ditu: sustatzaileen arabera, batez beste 8.000 euro inguru ordaindu beharko dira. Legeak ez du zehazten zein gradu eta graduondoko eskainiko dituzten, eta zenbat izango diren ere. Josean Kerejeta enpresariak eta haren Baskonia-Alaves kirol taldeak bultzatu du unibertsitatearen sorrera.

Gorka Alvarez EAJko legebiltzarkideak nabarmendu du Euneizek «ondorio positiboak» izango dituela: «Euskadin beste erreferente bat izango dugu prestakuntzaren, talentuaren, nazioartekotzearen eta ikerkuntza gehi garapena gehi berrikuntzaren arloetan». Eta hala erantsi du: «Euneizeko proiektua positiboa, erakargarria eta aberasgarria da, ez bakarrik Gasteizeko hiriarentzat, baizik eta Araba eta Euskadi osoarentzat ere bai». Halaber, eskatu du unibertsitate pribatua eta publikoa aurrez aurre ez jartzeko, «elkarren osagarri izan behar baitira»: «Ez bilatu, beraz, publikoaren eta pribatuaren arteko liskarra: osagarritasun eta lankidetza eredu baten alde egin, etorkizuneko erronkei gaitasun handiagoz erantzuteko. Lan egin dezagun harremanak sendotzeko, unibertsitate guztiak guztion onurako baitira». Haren esanetan, egin dituzten proposamenak gehituta, abuztuan Espainiako Gobernuko Unibertsitate Ministerioak onartutako errege dekretuaren eskakizunetara egokituko da Euneiz.

EH Bilduren izenean, Ikoitz Arresek esan du gaur bi aukera zeudela mahai gainean: batetik, «euskal unibertsitate sistema blindatzea, euskal unibertsitate sistema defendatzea eta babestea eta euskal unibertsitate publikoaren aldeko dekantazio bat egitea »; bestetik, berriz, «unibertsitate sistemara irabazi asmoa duten unibertsitateei sartzeko alfonbra gorria jartzea». Aurretik erantzuna jakina zela nabarmendu du: «Badakigu EAJk eta PSEk, duten gehiengo absolutuaz baliatuz, Euneiz unibertsitate proiektuak bere abala lortuko duela Legebiltzar honetan. Horregatik, Euskal Herria Bildun saiatu gara proiektu honetan baino euskal unibertsitate sisteman jartzen fokua, eta, bereziki, Euskal Herriko Unibertsitate publikoaren babesean». Esan duenez, koalizioak Euneizen lege proiektuari aurkeztutako zuzenketekin unibertsitate sistema bera aldatu nahi dute: «Unibertsitate sistemaren eta unibertsitatearen publikoaren finantzaketa blindatzea da guk bilatzen duguna». Gainera, ohartarazi du Euneizek ere diru publikoa jasotzeko aukera izango duela. Eta iragarpen bat egin du: Euskal Unibertsitate Sistemaren legea aldatzeko proposamen bat aurkeztuko dute gaur, «irabazi asmoa duten unibertsitate pribatuak Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako unibertsitate sistematik kanpo uzteko, eta, hala, finantzaketa publikoa jasotzeko aukera ukatzeko».

Elkarrekin Podemos-IUk irmoki egin du Euneizen aurka, Iñigo Martinez legebiltzarkidearen hitzetan, «unibertsitate publiko baten aldeko apustu sakon bat» egiten dutelako, eta Euneizek ez dituelako unibertsitate izateko gutxieneko baldintzak betetzen: «Ez zuen betetzen aurreko errege dekretuan agertzen ziren baldintzak, eta are eta gutxiago [Espainiako Gobernuko] Unibertsitate Ministerioak duela gutxi onartu eta abuztutik indarrean dagoen errege dekretukoak». Gainera, Euneizek dirua irabazteko asmoa duela gaitzetsi du, eta edonork ezingo duela bertan ikasi: «Eliteko unibertsitate bat martxan jarriko da Gasteizen. Hori berri on bat izango da dirudunentzat eta 8.000 euro ordain ditzaketenentzat, baina ez herritar guztientzat».

PP+C's-k eta Voxek, aldiz, proiektua babestu dute. Carmelo Barrio PP+C's koalizioaren legebiltzarkidearen irudiko, «hezkuntza eta kultur bizitza aberastuko du». «Hiri hau [Gasteiz] oraindik eta handiagoa egiten da unibertsitate ekarpen honekin». Aukeratzat du unibertsitate berria sortzea.

PSE-EEk ez du hitza hartu taldeen txandan. Behin alde bozkatuta, boto azalpena egiteko hitz egin du Jose Antonio Pastor legebiltzarkideak. Esan du Euneizek legea betetzen duela, eta ez du begi onez ikusi EH Bilduk eta Elkarrekin Podemos-IUk irabazi asmokoa dela kritikatu izana: «Esadazu zein ekimen pribatu abiatzen den porrot egiteko asmoz. Bat ere ez».

Prozesuan argi-ilunak

Ezin liteke uka itzalak izan dituela gaur egunera arteko prozesuak: besteak beste, EHU Euskal Herriko Unibertsitateak txosten bat egin zuen Euneizen aurka, eta Unibasq Euskal Unibertsitate Sistemaren Kalitate Agentziak ere beste bat. Iñaki Heras Unibasqeko zuzendariak Eusko Legebiltzarreko hezkuntza batzordean esan zuenez, batzorde tekniko batek egin zuen txosten hori, eta ez zuen horri buruzko balorazirik egin nahi izan. Aldeko txostena ere egin zutela azaldu zuen.

Eusko Legebiltzarrean hainbat hilabeteko prozesuaren ostean iritsi da gaurko bozketa. Eusko Jaurlaritzak lege proiektuari baizkoa eman ostean, Euneiz onartzeko lege proiektuari ekarpenak egiteko Hezkuntza batzordean agerraldiak egin zituzten hainbat hezkuntza eragilek. Horretarako aukera izan zuten, besteak beste, haren sustatzaile Eusteiz 2018 SA enpresak, EHU Euskal Herriko Unibertsitateak, Mondragon Unibertsitateak eta Deustuko Unibertsitateak.

Agerraldi horien bidez ezagutu ahal izan ziren proiektuaren xehetasunak eta gainerako eragileen iritziak. Jordi Roche izango da unibertsitateko presidentea, eta, hark azaldu zuenez, kirolari eta eduki digitalen diseinuari, garapenari eta merkaturatzeari lotutako bost gradu, gradu bikoitz bat eta lau master eskaini nahi dituzte, Gasteizen bost urterako alokatu duten Salburuko eraikin batean. Baskoniaren eta Alavesen kirol hirian finkatzeko asmoa dute gero. Langileei dagokienez, ziurtatu zuen 400 postu baino gehiago sortuko dituztela, lan kontratua zuzenean egingo dietela, ez dituztela azpikontratatuko, eta gehienak mugagabeak izango direla. Maiatzean oraindik hasi gabe zeuden horiek aukeratzen, baina, Rocheren arabera, pentsatua zuten zein izan daitezkeen. Aztertuta zituzten izan ditzaketen diru sarrerak ere: ikasleek 8.000 euro ordaindu beharko dituzte batez beste. Diru laguntza publikorik, berriz, ez dute jasoko, Rocheren esanetan. Ikasleentzat bekak egongo direla ere azpimarratu zuen. Euskararekiko «konpromisoa» dutela ere nabarmendu zuen Rochek. Haren hitzetan, ikasleek euskaraz ikasteko aukera izango dute, betiere hautu hori gutxienez hamabost lagunek egiten badute.

Kezkatuta agertu ziren, ordea, egun Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan finkatuta dauden hiru unibertsitateak. Ohartarazi zuten Euneiz irabazi asmoko unibertsitatea izango dela, orain artekoak ez bezala.

Unibertsitate «elitista»

Legebiltzarraren erabakia salatzeko, Euskal Herriko Unibertsitateko gehiengo sindikalak eta ikasle antolakundeek Euneiz unibertsitate elitista gelditu! lelopean elkarretaratzea egin dute Eusko Legebiltzarraren parean. ELA, LAB, Steilas, CCOO, CGT/LKN, ESK, Ikasle Kontseilua eta Ernai izan dira protesta antolatu dutenak. Nabarmendu dute hartutako erabakiarekin diru publikoaren kontrako «eraso larria» bete dutela EAJ, PSE, PP, Ciudadanos eta Vox alderdiek.

Elkarretaratzean esan dute Euneizek Euskal Herriko unibertsitateetan jada eskaintzen diren ikasketa batzuk «bikoiztu» egingo dituela, eta «atzerriko familia dirudunen ikasleei zuzenduta» egongo dela unibertsitatea. Esan dutenez, matrikula 8.000 euro izango da batez beste, urteko. Uste dute gizartearen eskaerak ez duela «justifikatzen» ikasketa berri hauen eskaintza. «Ikasketa berrien eskaera antzematen bada, unibertsitate publikoaren bidez eskaintzea dago, beharrezkoa den finantzaketa emanez». Diru publikoa zein ikasleak lortzeko EHUri Euneizek zekarkion «lehiaz» ohartuta, zuzendaritzari jarrera irmoa eskatu zioten, baina horren inguruan unibertsitateak «epeltasuna» ageri duela ere kritikatu dute.

Euskararen trataerak ere kezkatzen ditu EHUko sindikatuak eta ikasleak. Izan ere, Euneizen inguruan egindako txosten ofizialetan ez da zehazten ikasketetan euskarak zein presentzia izango duen. Horrez gain, langileen lan baldintzak nolakoak izango diren ez dira publikoak oraindik, antolatzaileen hitzetan. «Gaurko erabakiak argi uzten du hezkuntza unibertsitarioari dagokionez alderdien lehentasunak hezkuntza pribatuan daudela», amaitu dute.


Summary: Gipuzkoak erabat itxiko du A-15 autobidea elurra 700 metrora iragartzen dutenean. Ibilgailu arinek GI-2130 errepidea erabili ahal izango dute Berastegitik Tolosaraino, eta astunek N-1 errepidetik eta Sakanako autobidetik eman beharko dute buelta.

Gipuzkoako Foru Aldundiak gaur jakinarazi duenez, negu honetan Euskalmetek 700 metrora elurra iragartzen duenean erabat itxiko du Donostia eta Iruñea lotzen dituen A-15 autobidea, Gipuzkoako zatian. Aintzane Oiarbidek azaldu du Belabietako tuneletako lanen ondorioz elurra kentzeko makinak ezingo direla aurrera eta atzera ibili, eta horren ondorioz hartu dutela autobidea Berastegi eta Andoain artean ibilgailu guztientzat bi norabideetan ixteko erabakia.

A-15 autobidea Euskal Herriko errepide sare nagusiko bide bat da. Autobidea Andoainen hasten da Gipuzkoan, N-1 errepidean, eta Leitzan barrena sartzen da Nafarroan. Gipuzkoako Aldundiak jakinarazi du Andoain eta Berastegi artean trafikoa eteten duenean Nafarroarekin koordinatuko duela trafikoa. Ibilgailu arinek Berastegi eta Tolosa lotzen dituen GI-2130 errepidea erabili ahal izango dute. Kamioiek eta bestelako ibilgailu astunek, berriz, debekatuta izango dute bide hori, eta N-1 errepidea eta Sakanako autobidea baliatu beharko dituzte itzulbira egiteko.

Gipuzkoako aldean, Andoaingo irteeran bertan itxiko dute bidea. Iruñetik doazenak, berriz, Berastegiraino soilik joan ahal izango dira A-15etik. Puntu horretan, ibilgailu arinek GI-2130 errepidea hartu beharko dute, eta astunei buelta emanaraziko zaie, Sakanatik barrena joan daitezen Gipuzkoara. Oiarbidek gaineratu du A-15a ixten duten egunetan N-1ean eta GI-2130ean areagotu egingo dela errepide horietan mantentze lana egiten eta laguntza ematen dutenen zerbitzua, baita Berastegi eta Leitza arteko A-15aren zatian ere.


Summary: Jose Manuel Gil (C's): «Oraindik egiten dira ongietorriak». Euskal presoei egiten zaizkien harrera publikoen aurka mintzatu da eskuin espainiarreko taldea Eusko Legebiltzarrean, eta halaber egin du Voxek. Pankartak eta pintaketak ongietorrien pare jarri ditu Gilek. EH Bilduk ez du bat egin legez bertzeko proposamenarekin: Arkaitz Rodriguezek gogorarazi du aurten bi ongietorri publiko baino ez direla egin.

«Oraindik egiten dira ongietorriak. Biktimak umiliatzen segitzen dute. Eta ez dira gertakari bakanak». Halaxe adierazi du Jose Manuel Gil Ciudadanoseko legebiltzarkideak gaur Eusko Legebiltzarreko osoko bilkuran egindako hitzartzean, eta horien adibide jarri ditu, euskal presoei egiten zaizkien harrerez gain, hainbat pankarta eta pintaketa. «Jarrera antidemokratiko hauen aurka egin behar dugu». Gainerako talde parlamentarioei ongietorrien aurka egiteko proposatu die Gilek legez bertzeko proposamen batean, eta halaber egin du Voxek.

PSE-EEk, Elkarrekin Podemosek eta EAJk bat egin dute harrera publikoen aurkakotasunarekin. Ordea, Eneko Andueza PSE-EEko eledunak eta Elkarrekin Podemoseko Lander Martinezek Gili leporatu diote gaia berriro mahai gainera ateratzea, eta hori aldebakarrez egitea. Anduezaren ustez, «estrategia oportunista» bat da Ciudadanosek eta PPk sustatu dutena, Espainiako Gobernuaren aurka egitea helburu duena; Martinezentzat, «alderdikeriatan erortzen» ari dira PP eta Ciudadanos. EAJko Iñigo Iturratek ere salatu du legez bertzeko proposamena, «egindako bidean atzera» egiten duelakoan. Hiru talde horiek egindako erdibideko zuzenketa batekin egin du aitzinera proposamenak, azkenean.

EH Bilduk hasieratik adierazi du ez duela proposamenaren alde eginen, eta ez du erdibideko zuzenketaren alde bozkatu. Arkaitz Rodriguez legebiltzarkideak gogorarazi du aurten egin diren 25 ongietorritatik bi baino ez direla izan publikoak. Are, adierazi du ongietorriak ez direla «omenaldiak», euskal presoei egiten zaizkien «harrera» ekitaldiak baizik. Rodriguezek Espainiako Estatuak eragindako biktimak gogoratu ditu, eta ohartarazi du oraindik «aitortzarik» gabe daudela: «PPk segitzen du frankismoari gorazarre egiten, eta Guardia Zibilari ere egiten zaio gorazarre urriaren 12an, 1.589 tortura kasu dituzten arren». Estatuak eragindako hilketa eta tortura kasuen «ardura» hartzeko eskatu die hala daukatenei, eta Urriaren 18ko Adierazpenaren gisako bat egiteko proposatu die. PPri eta Ciudadanosi leporatu die ez direla ari «bakearen eta elkarbizitzaren eraikuntzaren» alde: «Hala balitz, ez zenukete segituko kontu hau desitxuratzen. Eta ez zenituzkete ekarriko proposamen kriminalizatzaileak, kartzelak betetzen segitzeko asmoz, horiek husteko garaian».

Gainerako taldeek EH Bilduren jarrera gaitzetsi dute. Iturrate (EAJ): «Giza eskubideak urratzea bidegabea dela eta gaizki dagoela esatea oinarrizko printzipioa da gizarte demokratiko guztietan. Eta hori onartzea ezinbesteko baldintza da partekatutako edozein proiekturentzat. Hain sinplea, eta, zoritxarrez, konplikatua».


Summary: 'Haize-lekuak' eleberriak jaso du Zilarrezko Euskadi saria. Gipuzkoako liburu saltzaileek urtero ematen duten saria Amaia Telleriaren lehen nobelarentzat izan da. Gaztelaniazko literatura saria Jon Bilbaoren 'Basilisco'-k jaso du.

Aurreko urtean argitaratu eta «behar zuten merezimendua» jaso ez zuten bi liburu goraipatzeko helburuarekin sortu zituen Gipuzkoako Liburu Sailtzaileen Elkarteak Zilarrezko Euskadi sariak, eta aurten Amaia Telleriaren (Idiazabal, Gipuzkoa, 1993) lehen nobelari eman dio: Haize-lekuak (Alberdania). 1939an girotutako obra horrek Idiazabalgo nerabe baten istorioa kontatzen du. Mikela protagonista 13 urterekin Altsasura neskame joan, eta, bizipen gazi-gozoen artean, gerrak eragindako oinaze eta orbainak ezagutuko ditu bertan. Telleriaren beraren amonaren testigantzetan dago oinarrituta liburua, eta, liburu saltzaileek adierazi dutenez, bizipen horiek nobelari «ikuspegi pertsonal eta hunkigarria» ematen diote. «Garai krudeletan itzaletan izan ziren emakumeen testigantzei merezi duten espazioa ematen dion nobela da», adierazi dute sariaren berri ematearekin batera.

Gaztelaniazko saria, berriz, Jon Bilbao (Ribadesella, Espainia, 1972) idazlearen Basilisco-rentzat izan da. Kalifoniara (AEB) joan den ingeniari bat du protagonista liburuak. Han, Katharina gaztea ezagutuko du, eta baita John Dunbar ere, mende bat baino gehiago hilda daraman tranpa jartzaile eta pistolaria. Hainbat istoriok ehundutako nobela da Bilbaorena.


Summary: 13/13 auzian izandako irregulartasunak salatu dituzte ehun bat legelarik, manifestu batean. Bost ataletan aletu dituzte argudioak. Are, nabarmendu dute sumarioak iragan garaietako baten itxura duela, «gaur egungo batena baino gehiago». Auzipetuetako batzuek salatutako torturak oroitu dituzte.

Bat eginik azaldu dira zuzenbide arloko ehun aditu baino gehiago, 13/13 auziko prozesuan atzemandako irregulartasunak gaitzestea helburu; tartean dira, esaterako, bost katedradun. Guziak elkarturik, idazki batean zerrendatu dituzte kritikak; batik bat, gogor deitoratu dituzte epaileek ETAri buruz esandakoak, bai eta auzipetuen eskubide urraketak ere. Gaur goizean aurkeztu dute manifestua, Bilbon.

Besteak beste, legelariek «harridura» azaldu dute Espainiako Auzitegi Nazionalak joan den asteko epaiketa saioan aurkezturiko argudioen harira. Batik bat, gogora ekarri dute auzitegiak ukatu egin duela ETA desagertu izana; legelariek gogor gaitzetsi dute baieztapen hori. «Mezu horri nekez euts dakioke, gertatutakoak azterturik». Hala, juristek oroitarazi dute ETAk 2017an utzi zituela armak, eta desegin egin zela ondotik. Arrazoi hori eutsita, manifestuko sinatzaileek nabarmendu dute beharrezkoa dela salbuespen legedia eta jurisdikzio berezia «deseraikitzea». Izan ere, haien esanetan, arau horiek «jadanik desagertua den errealitate batean daude oinarriturik».

Gainera, non bis in idem printzipioa jaso dute manifestuaren bigarren atalean. Printzipio horrek dio pertsona bat ezin dela behin baino gehiagotan gertaera berarengatik zigortu. Kontrara, legelariek deitoratu dute hori ez dela errespetatzen ari 13/13 auzian. «Auzipetuetako batzuk dagoeneko kondenatuak izan dira talde armatuko kide izatea egotzita, eta betea dute horri loturiko zigorra. Hala eta guztiz ere, epaiketa saioetan idatzitako autoetan jasoa dagoena ikusirik, badirudi bigarrenez zigortu nahi dituztela akusazio berari eutsita, argudiatuta aurretik ebatzitako epaietan akusazioa ez zela talde armatuko kide izatea», adierazi dute.

Auzipetuetako batzuek jasandako torturen harira eginiko salaketek ere izan dute tokia manifestuan. Hain zuzen, «tratu txarrak eta torturak» aipatzen ditu testuak. «Giza eskubideen halako urraketa larria izan dela ikusita, beste deus gutxi gehi daiteke», berretsi dute.

Bestalde, juristek gaitzetsi dute defentsarako eskubidea ez dela beti bermatua izan. Nabarmendu dute, besteak beste, epaiketetarako erabilitako txostena osoki izan dela CNIk ekoitzia, eta, gainera, azpimarratu dute ez dela egon haien gaineko inolako kontrol judizialik. Halaber, epaiketaren luzapenei egin diete erreferentzia zuzenbide arloko adituek, 2010ean hasi baitzuten bidea. «Ezin dira ulertu, ezta onartu ere», adierazi dute.


Summary: Martin Ugalderen obra osoa digitalizatu eta sareratu du Jakinek. Guztira, 2.049 idazlan jarri dituzte edonoren eskura, berariaz prestatutako bilatzaile batez lagunduta. Idazle, kazetari eta politikaria jaio zeneko mendeurrenean, haren ekarpena nabarmendu dute instituzioetako ordezkariek.

58 urtez jardun zuen idazten Martin Ugaldek (Andoain, Gipuzkoa, 1921-Hondarribia, Gipuzkoa, 2004). Lehen artikulua 25 urterekin, 1946an eman zuen argitara, bere sorterriko kronika bat. Eta azkena, berriz, justu gaurko egunez orain 20 urte, 2001ean, 80 urte bete zituen egun berean argitaratu zuen Euskaldunon Egunkaria-n. Haren jaiotzaren mendeurrena baliatu du Jakinek Ugalderen obra osoaren digitalizazioa eta sareratzea aurkezteko, hainbat erakunde zein eragiletako ordezkariekin batera idazlearen izena daraman parkean egindako ekitaldian.

Jakin.eus webgunean edonorentzat eskuragarri dago orain Ugalderen obra osoa, Euskal pentsamenduari eskainitako atalean, Txillardegi, Joxe Azurmendi eta beste hainbaten obrekin «elkarrizketan», Lorea Agirre Jakineko zuzendariak azaldu duenez. Guztira, 2.049 idazlan daude, eta, horiez gainera, biografia bat eta haren obraren ekarpenari buruzko azterketa testu bat jaso dituzte, idazlanetan sartu aurretik obra bera kokatzeko lagungarri dena. 2.049 dokumentu horietatik 1.662 Ugaldek berak idatziak dira, eta gainontzeko 387ak haren gainean edo haren lanaren gainean beste batzuek idatzitakoak, baita hari egindako elkarrizketak eta liburu kritikak ere. Zenbaki horiek lehen begi kolpean erakusten dute Ugalderen produkzioa «ikaragarria» dela, Agirreren hitzetan; «Neurriz, Txillardegi edo Joxe Azurmendi baten pare dago. Horrek esan nahi du bizitza osoa eman zuela idazten. Eta ez bakarrik euskararen testuinguruan, agian beste hizkuntza batzuetara joango bagina ere, kopuru horiek ikaragarriak dira». Haren inguruan 188 testu idatzita egoteak ere esan nahi du «Ugalde bazela pertsona, pentsalari, idazle erreferentzial bat, kontuan hartzen zela eta bere gainean eta berak idazten zituenen gainean ere idazten zela, bere garrantzia zuelako», gaineratu du.

1.662 idazlan horietatik 46 liburuak dira. «Datu hau ere ikaragarria da», Agirreren esanetan. «Pentsa ezazue bizialdi batean 46 liburu idaztea. Ez dira asko egongo munduko hizkuntza diferenteetan». Eta 1.548, berriz, artikuluak, gehientsuenak kazetaritzari lotutakoak. «Eta hau ere asko da». Artikulu horiek, gainera, 69 egunkari eta aldizkaritan argitaratu zituen, Euskal Herrian eta Venezuelan. «Horrek esaten digu noraino iristen zen, norainoko sarbidea zuen, eta noraino iristen ziren bere lanak, eta noraino zen zabal eta pertsona askea zentzu horretan».

Idazlan digitalizatu horiek guztiak ordenatu ditu Jakinek, eta thesaurus propio bat egin du; hau da, Ugalderen obra aztertu, eta landu zituen gaien araberako bilatzaile berariazko bat sortu du. 45 item orokor identifikatzen ditu bilatzaile horrek: hizkuntza, erbestea, politika, erlijioa, historia... Eta horien barruan, gai espezifikoagoak ere zehazten dira, hala nola euskararen historia soziala, euskal hedabideak, euskal nazionalismoa, nazioarteko historia, lana, sindikalismoa... Hala ere, gaikakoa ez da Ugalderen obran arakatu eta bilaketa egiteko modu bakarra, egile, agerkari eta lan motaren arabera ere bila baitaitezke idazlanak, baita data jakinen arteko bilaketak egin ere. Liburu edo artikulu osoak ikusteko aukera edozeinen eskura jarri du Jakinek horrela.

Digitalizazio lana 1990eko hamarkadan hasi zuen Jakinek, Gipuzkoako Foru Aldundiaren laguntzaz, baina gaur arte ez du argirik ikusi. Orain, azkenik, aldundiaren, Eusko Jaurlaritzaren eta Andoaingo Udalaren babesarekin ikusi du argia.

Hain zuzen, digitalizazio eta sareratze lanen aurkezpenean erakunde horietako hainbat arduradun izan dira, Ugalde familiako kideekin eta hainbat eragiletako ordezkariekin batera. Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntz Politika sailburuak eta Maider Lainez Andoaingo alkateak hartu dute hitza horien artetik, eta biek ala biek goraipatu eta eskertu dute Ugalderen ekarpena.

Aurkezpenaren ondotik, Ugalderen Itzulera baten historia (1990) liburuaren egun osoko irakurketa jarraituari ekin diote.


Summary: Hernaniko apaiz baten mezetako abestiak debekatu dituzte Los Angelesen, sexu-abusu salaketengatik. Gutxienez hamazazpi pertsonak salatu dute adingabeak zirenean Cesareo Gabarainen sexu abusuak jasan zituztela.

Los Angelesko (AEB) artzapezpiku barrutiak debekatu egin ditu Cesareo Gabarain (Hernani 1916-Antzuola, 1991) apaizak meza kristauetan kantatzeko sortu zituen kantak. Mezetako gaztelerazko kanta ezagunenetako batzuk sortu zituen Gabarainek, eta El País egunkariak argitaratu du Euskal Herrian eta Espainian hamazazpi adingaberen sexu-abusu kasuetan nahastuta dagoela. Los Angelesko artzapezpiku barrutiak sinesgarritasuna eman dio salaketa horri, eta, abesti horiek debekatzeko, argudiatu du «egokia ez den edozein sexu jokaeraren aurka» dagoela.

Gabarainen abesti horien artean daude Tú has venido a la orilla eta Juntos como hermanos, Euskal Herrian ere mezetan ohikoak diren kantak. El País-ek salaketa argitaratu zuenetik, ordea, Espainiako eta Euskal Herriko elizetan adierazpenik ez dute egin Gabarainen kasuaren inguruan.

Hernanin jaio zen Gabarain, eta 10 urterekin Zaragozara (Espainia) joan zen, apaiz ikasketak egitera. Musika ikasketak ere jaso zituen seminarioan, eta 1952an Donostiako seminario nagusira bidali zuten. Han egin zen apaiz, 1959an, eta Antzuolako (Gipuzkoa) Anaia Maristen Kolegioko kapilautzaren ardura eman zioten. 1964an, Donostiako Zorroagako zahar etxeko kapilautza hartu zuen, eta, 1966an, Madrilgo Anaia Maristen Chamberi Eskolakoa. Espainiako hiriburuan hasi zen musika konposatzen.

1978an egon zen Madrilen, eta urte hartan egin zizkioten lehen sexu-abusu salaketak: ikasle talde batek egin zituen. El País-ek abuztuan argitaratu zuenez, ikasleetako batek tutorearen aurrean egindako salaketaren ondorioz, ikertu eta kaleratu egin zuten Gabarain eskola hartatik. Elizak, baina, beste eskola batera aldatu zuen, Madrilgo San Fernando eskolara.

Bitarte hartan, haren abestiak oso ezagunak egin ziren, eta urrezko disko bat ere lortu zuen: La misa es una fiesta. Cantos para las misas con niños (Meza festa bat da. Haurrekin mezetan abesteko kantak). Sexu-abusu salaketak zituen arren, Joan Paulo II.a aita santuak bere kapilau izendatu zuen 1979an. Gabarain 1991n hil zen, biriketako minbiziz, Arrasateko ospitalean (Gipuzkoa), 54 urte zituela.

Sexu abusuen salaketa ezkutuan gorde zuen Elizak, El País-ek argitara atera dituen arte. Lehen ikasle horren salaketari beste batzuk gehitu zaizkio, eta irailaren 30ean gutxienez hamazazpi ziren haren sexu abusuak jasan zituztela diotenak. Lehenengoak 1959koak dira, Antzuloan kapilau zen garaikoak. Orain arte, ordea, ez Gipuzkoako Elizak, ez Espainiakoak eta ez Erromakoak ere ez dute ezer esan kasu horren inguruan.

Los Angelesko artzapezpiku barrutia AEBetako handiena da. 288 parrokia eta 265 eskola dauzka. Jose Gomez Los Angelesko artzapezpikuak ohar batean eman du Gabarainen kantak mezetan abesteko debekuaren berri. Neurri horren inguruan galdetuta, Espainiako apezpikuen bozeramaileak baztertu egin du hori erabakitzea: «Halako gaietan, bereizteko gaitasuna izan beharko genuke. Pertsona hori musika konpositorea bada, gehiegizkoa iruditzen zait esan zuenak edo egin zuenak haren obra musikala kutsatzea. Haren abestiak kalitate musikalagatik baloratu beharko lirateke. Zigor mota hori Erdi Arokoa da».


Summary: Eudelek hiru proposamen egin dizkie udalei, planeta «salbatzeko» asmoz. Deskarbonizazioa bultzatu nahi dute udalerrietako garraio zerbitzuan, eta 2030erako udal instalazioen energia kontsumoa % 35 murrizteko asmoa daukate.

Gaur goizean egin dute Eudel Euskadiko Udalen Elkarteko Batzar Orokorra Mungian; pandemia hasi zenetik modu presentzialean egin den lehena. Bertan finkatu du Gorka Urtaran Eudeleko presidenteak elkartearen helburu nagusietako bat hurrengo hamarkadarako: «Estatuek hiriei eta herriei entzun behar diete. Udalerriok planeta salbatzeko politika eraginkorrenak bultzatzen dituen akuilua izan behar dugu».

Urtaranek hiru konpromiso hartzea proposatu du, 2030 Agendari ekarpen bat egiteko asmoz. «Euskal udalerri gisa partekatutako ibilbide orri bat» bideratzeko asmoa du elkarteak, berotze globala geldiarazten laguntzeko.

Alde batetik, 2023. urterako «metodologia komun bat lantzea» proposatu du presidenteak, toki erakundeek beren udal aurrekontuak «Garapen Jasangarriko Helburuetan oinarrituta» egin ahal izan ditzaten. Bigarren konpromisoak kontsumoarekin dauka zerikusia: «2022tik aurrera udaletan energia auditoretzak bultzatzea, 2030ean udal instalazioen energia kontsumoa % 35 murrizteko, eta, data horretarako, kontsumo horren % 32 hornitzeko adina energia berriztagarri instalatzeko». Urtaranek nabarmendu duenez, helburu hori lortzeko «tresna egokia» da Gauzatu Energiaren 100 milioi euroko laguntza programa. Eusko Jaurlaritzak eta Eudelek martxan jarri duten egitasmoa da programa hori, eta diru laguntzak eskaintzen ditu auditoretza energetikoak egiteko.

Azkenik, hirugarren konpromisoa hiri garraioko zerbitzua duten udalerriei zuzendu die elkarteak, «2030erako deskarbonizatzeko konpromiso sendoa hartzeko». Presidenteak azpimarratu du «mugikortasun iraunkor eta osasungarri baten alde» apustu egiteak garraio zerbitzuaren deskarbonizazioaren aldeko «apustu irmoa» eskatzen duela.

Horrez gain, beste 15 proiektu aurkeztu ditu, hainbat herritan gauzatuko direnak, Garapen Jasangarriaren Helburuak betetzeko asmoz. Hala ere, adierazi du «udal bakoitzak eman nahi dion ibilbidea» izango dutela proposamen horiek, «udal autonomia errespetatuz».


Summary: 3.535 posturen lan eskaintza publikoa egingo du Osakidetzak. Sindikatuen adostasunik ez du lortu; langileen ordezkarien arabera, lan deialdi honetan ere ez da bermatuko irregulartasunik ez egotea bidean

Lan eskaintza publikoa egitea erabaki du Osakidetzak, argudiatuz egiten ez bada «betiko» gal daitezkeela osasun sistema publikoko hainbat postu. Mahai sektorialeko bilera izan du langileen ordezkariekin, eta bileraren ostean eman du erabakiaren berri. Osasun sistemako zuzendari nagusi Rosa Perezek argudiatu du urtebete daramatela sindikatuekin «negoziatzen», ez dutela lortu haien babesik lan eskaintza egiteko irizpideen inguruan, eta «inondik inora ere» ezin dituztela onartu horren ondorioak.

Deialdia bi fasetan egingo dela jakinarazi du; lehena abenduan aurkeztuko da, eta azterketak apirilean eta maiatzean egingo dira; bigarrena heldu den udaberrian aurkeztuko da. Lehen epean gutxienez 1.499 postu eskuratzeko era egongo da, hemeretzi kategoriatan, eta esan dute tartean daudela lehen mailako osasun arta indartzeko lanpostuak. Lan eskaintza publikoaren bidez finkatuko diren postuak erretiroa hartu duten langileak ordezkatzeko direla esan du, eta badirela propio orain sortutako postu batzuk ere.

Perezek adierazi du «berme guztiekin» egingo direla lan eskaintza publiko honetako azterketak, baina zalantza airean dago, aurreko deialdian irregulartasunak atzeman zirelako, bertan behera utzi behar izan zirelako hainbat hautaketa prozesu, eta auzitara ere heldu direlako irregulartasun horien gaineko salaketak. Dagoeneko hogei auzipetu daude aurreko oposizioetako irregulartasunen auzian, eta zurrunbilo handia sortu da horren inguruan. 2018ko ekainean hasi zen auzia, eta azaroan Maria Jesus Mujika Osakidetzako zuzendariak dimisioa aurkeztu zuen. 2019ko otsailean jarri zuen fiskaltzak Osakidetzaren aurkako salaketa, eta Jon Darpon Osasun sailburuak dimisioa eman zuen martxoan.

Irregulartasunen itzala saiheste aldera, orain epaimahaiak zozketaz hautatuko dituztela esan dute orain Osakidetzako buruek, urritu egingo dituztela horietan parte hartzen duten pertsonak, eta portaera ona bermatzeko kode bat ezarriko dutela.

Sindikatuek adierazi dute, ordea, neurri horiekin ez dela aski aurreko deialdian atzeman ziren «iruzurrak» eragozteko. ELAk ohartarazi du «gardentasuna» ez dagoela bermatuta deialdi honekin, eta, gainera, «behin-behinekotasunari» ez diola konponbiderik emango. Sindikatu horrek gogorarazi du 24.600 langile ari direla Osakidetzan behin-behineko postuetan. Horietatik, 9.000 langilek zortzi urte baino gehiago daramate egoera horretan, eta lan eskaintza honek ez du arazoa konponduko. Erantsi du mahai sektorialeko sindikatuek ez dutela babestu lan eskaintza.


Summary: Escriva: «Ez dago ezer berririk» pentsioak kalkulatzeko sistemari buruz. Pentsioa kalkulatzeko epea «luzatuko» duela dio Espainiako Gobernuak eta Europako Batzordeak Next Generation funtsak jasotzeko akordioak. Promesa hori aurretik bazegoela nabarmendu du ministroak.

Harrituta azaldu da Jose Luis Escriva Espainiako Gizarte ministroa pentsioen erreformari buruzko azken eztabaidarekin. «Ez dago ezer berririk. Ezer ere ez, ezer ere ez». Hitz horiekin amaitu nahi izan du debatea, pentsioen zenbatekoa kalkulatzeko kotizazio urte gehiago kontuan hartzeari buruzkoa. Gai hori sindikatuekin eta patronalekin datorren urtean negoziatuko dutela gogorarazi du, eta asmoa ez dela, inondik ere, pentsio guztiak jaistea.

Apirilean, Next Generation funtsak jaso ahal izateko asmoz Europako Batzordera bidalitako akordioaren lehen testuan jada agertzen zen kotizazio epea zabalduko zela, eta Escrivak berak probako baloi bat bota zuen, 25 urtetik 35era zabaltzeko aukera aipatuta —aurten azken 24 urteak dira, baina 2022. urtean 25 izango dira, 2011n PSOEren orduko gobernuak epea hamabost urtetik 25era zabaltzeko indarrean jarritako erreformaren ondorioz—.

Baina Escrivaren baloiak bote okerra eman zuen, Unidas Podemos gobernu koalizioko kide txikiak hitz gogorrekin baztertu zuelako, batez besteko pentsioak %6 jaits zitezkeelako. Ondorioz, beste zirriborro batean, udan, «kotizazio epea lan bizitzaren errealitate berrietara egokitzea» baizik ez zen aipatzen. Behin betiko akordioan berriro agertzen da «luzatu» hitza, baina ez du kopururik aipatzen, ezta zer beste aukera sortuko den ere. Izan ere, Escrivak hizpidera ekarriko duen gai bat da langileek aukera izatea beren kotizazio urterik txarrena pentsioa kalkulatzeko epetik ateratzea.

«Lan harremanak aldatu dira»

Historikoki, kalkulurako epea luzatzeak pentsioak txikitzea esan nahi izan du, ohikoa izan delako lan bizitzan aurrera eginez gero enpresan gora egitea eta soldatak handitzea. Baina azkenaldian, Atzeraldi Handiaz geroztik batez ere, ugaritzen ari dira lanpostua galdu duten adineko langileak, baina baita lan bizitza oso gorabeheratsua dutenak ere. Azken bi talde horiei kalte baino mesede egingo lieke kotizazio epea luzatzeak, betiere urterik kaskarrenak kentzeko aukera badute. Escrivak gaur aipatutako kalkuluek diote langileen %30 leudekeela egoera horretan. Hortaz, «ez gabiltza pentsioen gastua txikitu nahian, baizik eta sistema aldatu nahian, lan harremanak aldatu direlako».

Escrivak, Elena Calviño Ekonomia ministroak, eta Isabel Rodriguez bozeramaileak ere nabarmendu dute kotizazio epeei buruzkoak gizarte eragileekin negoziatuko dituztela. Oso erantzun ona ez duela jasoko aurreratu daiteke, CCOOk eta UGTk berriro baieztatu dutelako ez daudela kalkulurako epea luzatzearen alde. Gainera, eztabaida orain zabaltzea deitoratu dute.


Summary: COP26ko promesekin, %9 murriztuko litzateke 1,5 graduren helburua lortzeko tartea. Metanoaren, ikatzaren, garraioaren eta deforestazioaren inguruan harturiko erabakiek ez dute aldatuko egungo norabidea, Climate Action Tracker ikerketa taldearen arabera.

COP26 Nazio Batuen Erakundearen klima larrialdiari buruzko goi bilera azken txanpan den honetan, Climate Action Tracker ikerketa taldeak neurria hartu die herrialdeen konpromisoei, eta mezua ez da positiboa: promes horiek kontuan harturik, 1,5 graduren helburua lortzeko tartea —egungo egoeraren eta egon beharrekoaren arteko diferentzia— %9 murriztuko litzateke, eta ez litzateke aldaketarik izango egungo norabidean.

Metanoaren, ikatzaren, garraioaren eta deforestazioaren inguruan harturiko erabakiek 2,2 gigatona murriztuko lituzkete karbono dioxido emisioak, baina hori gobernuek beren planei eustearen araberakoa litzateke, eta, orain arte halakorik ez dutela egin jakitun dagoela, ikerketa taldeak ondorioztatu du COP26ko orain arteko konpromisoak ez direla nahikoa. Horregatik, ohartarazi du badela hobekuntzarako tarterik, herrialde gehiago batuko balira erabaki horietara.

Niklas Hoehne New Climate Instituteko kidearen arabera —Climate Action Trackerreko kidea da—, «ez da harrigarria iniziatiba sektorialen eragina hasieran txikia» izatea; halere, uste du «presio horrek» lagun dezakeela luzera begirako xedeak betetzen. Ikerketa taldeak kalkulatu duen 2,2 gigatonako murrizketa hori Alemaniak, Erresuma Batuak eta Japoniak batera isurtzen duten kopurua litzateke, kasurako.

Climate Action Trackerren ondorioak azkenak dira asteotan egindako ohartarazpen zerrendan. Horren aurretik, eta COP26 hasi baino lehen, Nazio Batuen Ingurumen Programak adierazi zuen egungo konpromisoekin «klima hondamendirako bidean» dela mundua; gerora, iragan astean, topaketa bete-betean, Global Carbon Project egitasmoak jakinarazi zuen karbono isuriak 2032an eten beharko liratekeela egungo erritmoan jarraituz gero.

Herrialdeek zenbait erabaki hartu dituzte asteotan Glasgown (Eskozia) egiten ari diren COP26n, baina orain artekoak ez lirateke nahikoa izango jarritako helburuak betetzeko. Horien artean daude 40 estatuk ikatza hurrengo hamarkadetan baztertzea adostu dutela, nahiz eta kontsumitzaile handienetako batzuek erabaki duten akordiotik kanpo gelditzea; 34 herrialdek diesel eta gasolina autoen salmenta 2040rako amaitzea erabaki dutela; eta 25 estatuk eta hainbat finantza erakundek adostu dutela 2023tik aurrera diru publikorik ez bideratzea erregai fosilen sektorea atzerrian finantzatzera, esaterako.

Horiei gehitu zaie munduko 11 gobernuk gaur jakinarazitakoa: petrolioa eta gasa esploratzeko eta ustiatzeko lizentziak emateari utziko diotela. Danimarka, Costa Rica, Frantzia, Irlanda, Suedia, Gales, Quebec, Groenlandia, Zeelanda Berria, Kalifornia (AEB) eta Portugal dira sinatzaileak, eta, Danimarkako Klima eta Energia ministro Dan Jorgensenek aitortu duenez, erabaki hori hartzea ez da «erraza» izan.

Suediako Ingurumen eta Klima ministro Per Bolund ere pozik agertu da adostasun horrekin, argudiatuta etorkizuna «berriztagarria» izango dela. Eta iragarpen bat egin du: «Datorren udan, lege bat onartuko dugu erregai fosilen bilaketa debekatuko duena». Frantziaren kasuan, Trantsizio Ekologikorako ministro Barbara Pompilik ohartarazi du haren herrialdearen ekonomiaren «eraldatze osoa» lortu beharko dutela hori betetzeko.

Horietaz haratago, COP26ko akordiorako lehen zirriborroa atzo egin zuten publiko, eta horretan ez dute neurri zehatzik jasotzen erregai fosilak baztertzeko eta berotegi gasen isuriak mugatzeko. Aldiz, testuak proposatzen du konpromisoak zehazteko lana datorren urte amaierara arte atzeratzea.

Horretaz, Frans Timmermans Europako Batzordeko presidenteordeak gaur adierazi du «dinamika positibo batean» daudela, eta ados jartzeko «borondatea» dagoela herrialdeen artean.


Summary: EAEko ordezko langileek ez dute izango LEP berezia, estatuak araua argitu arte. Kidego eta Eskalen Legeak kanpoan utzi du ordezko gisa jarduten duten 55.000 langile publikoen lanpostua egonkortzeko arau berezia

Eusko Legebiltzarrak Kidego eta Eskalen Legea onartu du EAJren eta PSEren botoekin, eta oposizio osoaren aurka. Enplegu publikoaren behin-behinekotasuna apaltzeko helburua duen lege horrek ez du jaso, azkenerako, LEP lan eskaintza publiko berezi bat sortzea administrazio publikoan ordezko gisa jarduten duten 55.000 langileentzat. Lege berriaren bidez, ordezkoak langile publiko egonkor bihurtzeko tresna bat eratu nahi zuten tramiterako onartu zenean. Urte askoan jardun duten ordezkoek beste edozein hautagaik gainditu behar duen lan eskaintza publiko bera gainditu beharko dute, beraz, harik eta Espainiako araua argitzen den arte behintzat.

Izan ere, EAEko Polizia Legeak pareko klausula bat jaso zuen bere azken moldaketan, eta konstituzioaren aurkakotzat jo du Espainiako Auzitegi Konstituzionalak. PPrekin batera, EAJk eta PSEk berridatzi egin dute Eskalen Legea, klausula hori kenduta, «berme judizial guztiak» eduki ditzan; hala azaldu du Olatz Garamendi Gobernantza Publikoko sailburuak.

Legearen jatorrizko idatzian jasota zegoen ordezkoen tasa %40tik gorakoa denean eskaintzen diren lan publikoen alorrean haiek eskuratzeko «txanda bereiz batera» deitu ahalko zuela administrazioak. Aukera hori baztertu du legeak; onartutakoak dio «salbuespen batzuetan enplegua kontsolidatzeko prozesu bereziak» antolatu ahal izango direla, baina betiere Espainiako arauak baimentzen duenaren barruan; Espainiako Kongresuan da tramiterako lege hori.

ELAren eta LABen kritikak

Legea erabaki judizialek «baldintzatuta» sortu dela onartu du EAJk, baina esan du «oso erabilgarria» izango dela aurrerantzean. EH Bildurentzat, alor publikoko ordezkoen auzia «soluziorik gabe» utzi du, eta Elkarrekin Podemosek LEP berezien «derrigortasuna» ez jasotzea kritikatu du.

ELA sindikatuak, berriz, gogor salatu du legebiltzarrak aurrera atera duen legea, enplegu publikoa kontsolidatzeko zen legeak «arriskuan jartzen dituelako milaka lanpostu publiko». Sindikatuak azaldu du oposizioa «baztertzailea» dela oraindik ere, eta deialdiko lanpostuan jardundako denbora ez dela «erabakigarria» izango lan eskaintza publikoen emaitzetan. Lege berriak jaso du ordezko langileen merituak «modu desberdindu» batean hartuko direla kontuan, baina meritu horiek ez dute gaindituko puntuazio osoaren %20.

«Milaka langileren lanpostua kolokan jartzen du xedapenak, kontsolidaziorako bermerik gabe», ELArentzat, eta, horrez gain, estatuarekiko «erabateko sumisioa» adierazten du, aurreikusten duelako kontsolidazio prozesuak Espainiako lege aldaketen barnean egitea. EAEko langile publikoen %40ri irtenbidea emango dien «kontsolidazio lege bermatzaile bat» eskatu dio sindikatuak Eusko Jaurlaritzari. «Lege horrek egungo argazkia berriro ez errepikatzeko mekanismoak jaso beharko lituzke. eta Madrilek ezartzen dituen oztopoak kentzea ahalbidetuko".

LAB sindikatuak ere legearen aurka egin du: «EAJ eta PSOEk ezerezean utzi dute behin-behineko kontratazioaren abusua amaitzeko Jaurlaritzaren tresna legal bakarra omen zena». Sindikatu abertzaleak dio ezezkoa eman zaiola «oposizio faseko proba ez-baztertzaileak ahalbidetzeari»; hautaketa prozesurik gabe edota sententziarik gabe, hiru urte baino gehiagoz dagokion sailkapen taldeetan aldi baterako kontratazioaren «abusua pairatzen ari diren langileei» eman ei zaie ezezko hori. Jaurlaritzak «Madrildik zer etorriko zain» jarraitzen duela erantsi du.


Summary: PSOEk eta PPk Konstituzionalerako adostutako hautagaiak onartu ditu Kongresuak. Odon Elorzak eta beste hamar diputatuk alderdiak agindutakoaren kontra bozkatu dute. Angel Gabilondo donostiarra Espainiako ararteko izango da.

PSOEk eta PPk duela hiru aste Espainiako Auzitegi Konstituzionala berritzeko egindako akordioak aurrera egin du Kongresuan, eta Concepion Espejel, Juan Ramon Saez Valcarcel, Inmaculada Montalban Huertas eta Enrique Arnaldo Alcubilla Konstituzionaleko kide izango dira.

Gehiengoa ziurtatuta zegoen Kongresuko bozketan, baina, azkenean, ezkerreko 11 diputatuk euren alderdiak esandakoaren kontra bozkatu dute, Arnaldoren izendapenagatik. Horien artean egon da Odon Elorza. ERCk, EAJk, EH Bilduk, BNGk, Voxek eta Ciudadanosek ez dute bozketan parte hartu.

Espejel Auzitegi Nazionaleko Zigor Aretoko presidentea da, eta PPk proposatuta sartuko da Konstituzionalean. Bera izan zen Altsasuko auziko epaileetako bat. Gazteen defentsak kasutik ateratzeko eskatu zuen, Guardia Zibileko koronel batekin ezkonduta dagoela argudiatuz, eta, «agerikoa» delako «lotura psikologiko edo afektibo sendoak» dituela haren bikotekidea kide den erakundearekin. Gainera, gogoratu zuten Guardia Zibilaren Meritu Ordenaren domina eman ziola Espainiako Barne Ministerioak Espejeli.

Espainiako Botere Judizialaren Kontseilu Nagusian ere PPren eskutik sartu zen. Horregatik, alderdi horren ustelkeria argitzeko Gurtel auziko epaile izendatu ondoren, aldeetako batek apartatzeko eskatu zuenean, Ustelkeriaren Aurkako Fiskaltzak bat egin zuen eskaerarekin.

Juan Ramon Saez Valcarcel PSOEk proposatuta egongo da Konstituzionalean, baina zenbaitzuek adierazi dute Podemosi utzitako kuota betetzen duela. Euskaldunon Egunkaria-ren auziko epailea izan zen, Javier Gomez Bermudezekin eta Manuela Fernandezekin batera.1996tik 2001era Espainiako Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiko kide izan zen Izquierda Unidak proposatuta.

Egunkaria auziko auzipetuak absolbitzeaz gain, Josep Lluis Trapero Kataluniako Poliziaren burua ere absolbitu zuen, 2017ko erreferendumean izan zuen parte hartzeagatik epaitu zutenean (Espejel ere epaile izan zen epaiketa hartan, eta absoluzioaren kontrako boto partikularra eman zuen). 2011n Kataluniako Parlamentua blokeatu zuten antisistemak ere absolbitu zituen.

Memoria historikoari buruzko hainbat artikulu idatzi ditu, auzitegi frankisten epaiak baliogabetzea defendatu zuen, eta diktadurako krimenei nazioarteko legedia ezarri behar zitzaiela ere bai.

Espainiako ararteko, berriz, Angel Gabilondo donostiarra izango da, Jose Luis Rodriguez Zapateroren garaian —2009 eta 2011 artean— Espainiako Hezkuntza ministro izandakoa.


Summary: Ehunmiliak lasterketetarako dortsal gehienak bukatu dira. Gaur ireki da izena emateko epea, eta ordu laurden eskasean bukatu dira Goierriko Bi Handiak eta Marimurumendi lasterketetan aritzeko dortsalak. Ehunmilietakoak badaude oraindik eskuragarri

Mendi lasterketen zaleak euren burua neurtzeko irrikaz daude. Koronabirusaren pandemia dela eta, denbora luzez egon dira hori egin ezinik, eta ez dute denbora pasatzen utzi nahi. Hori ondorioztatu daiteke Ehunmiliak lasterketaren 11. aldiaren harira gertatu dena kontuan hartuz gero. Gaur arratsaldeko bostetan ireki da haren inguruan jokatzen diren hiru lasterketetan izena emateko epea, eta ziztu bizian amaitu dira dortsal gehienak. Uztailaren 8an, 9an eta 10ean jokatuko dira. Azken bi urteetan bertan behera geratu ziren, pandemiak eragindako osasun egoeragatik.

Ordu laurden eskasean bukatu dira Goierriko Bi Handiak (88 kilometroko ibilbidea eta 6.000 metroko desnibela) eta Marimurumendi (42 kilometroko ibilbidea eta 2.300 metroko desnibela) probetakoak. Aurrenekoan, 515 dortsal zeuden eskuratzeko, eta bigarrengoan, 265. 515 dortsal daude Ehunmilietakoan parte hartzeko ere (168 kilometroko ibilbidea eta 11.000 metroko desnibela), eta oraindik badaude eskuragarri.

Parte hartu nahi eta dortsalik gabe geratu direnek, ordea, beste aukera bat izango dute, BERRIAri esker. Izan ere, dortsal bat zozkatuko du. Dortsala hiru probetako edozeinetan baliatu ahal izango da, eta mediku probaren ziurtagiria beharko da. Parte hartzeko azken eguna hilaren 21a izango da, eta hurrengo egunean jakinaraziko da sariduna. Zozketan izena emateko, jo webgune honetara


Summary: Feministaldia azaroaren 16tik 20ra egingo dute, Tabakaleran. Hitzaldiak, mahai inguruak, kontzertuak eta performanceak antolatu dituzte, eta «emakumeen bizitzek eta gorputzek jasaten dituzten dardara bortitzetan» jarriko dute arreta. Sarrera librea izango da, eta jarduera gehienak streaming bidez ikusi eta entzun ahal izango dira.

Sismika leloa oinarri hartuta, «gorputzak, lurraldeak eta ezarritako ordena astinduko» dituzte XVI. Feministaldian. Gaur egin dute jaialdiaren aurkezpena, Tabakaleran, eta bertan izan dira: Asun Urbieta, Plazandreok kolektiboko antolatzailea; Leire San Martin, Maider Zilbeti eta Laura Muelas Feministaldiko koordinatzaileak; Izaskun Landaida Emakundeko zuzendaria; eta Clara Montero Tabakalerako kultura zuzendaria. Azaroaren 16tik 20ra egingo dute Feministaldia, Donostiako Tabakaleran.

Antolatzaileek azaldu dutenez, jaialdiak «kultura feminista gaurkotuenari lotutako ahots, sorkuntza eta diskurtsoen topagune» izatea du helburu, eta aurtengo programazioak «emakumeen bizitzek eta gorputzek jasaten dituzten dardara bortitzetan» jarriko du arreta. Landaidak «jaialdiaren garrantzia» nabarmendu du, feminismoak «mugimendu eraldatzaileak» sortzen baititu. Gaineratu du horrelako espazioak «beharrezkoak» direla, batez ere «emakumeen eta pertsona guztien eskubideak errespetatuko dituen mundu bat irudikatzeko».

«Diskurtso kritikoari eta mundu hegemonikoa ikusteko moduari ihes egiten dioten begiradei» zuzenduta, hitzaldiak, mahai inguruak, kontzertuak eta performanceak antolatu dituzte, 30 artista, ekintzaile eta pentsalariren baino gehiagoren eskutik. Sarrera librea izango da edukiera bete arte, eta jarduera gehienak streaming bidez jarraitzeko aukera egongo da.

Feministaldiarekin elkarlanean, Tabakalerak bi jarduera antolatu ditu: batetik, azaroaren 16an, «bisita performatibo» bat egingo dute. Bestetik, azaroaren 18an, Memoria-ariketak proiektatuko dira, eta Nucbeade taldeak hitzaldi bat emango du.


Summary: Gas hornikuntza eteteko mehatxua egin dio Lukaxenkok EBri, iragarri dituen zigorrak direla eta. Bielorrusiako presidenteak eskatu dio armadari «kontrola» ditzala Poloniako armada eta NATOren tropak mugan egiten ari diren mugimenduak. NBE laguntza humanitarioa ematen hasi zaie etorkinei.

Migratzaileak EB Europako Batasuna ezegonkortzeko erabiliz «gerra hibrido bat» hastea egozten dio talde komunitarioak Bielorrusiako presidente Aleksandr Lukaxenkori. Akusazio horren arrazoia ulertzeko, hilabete batzuk egin behar dira atzera. Iazko boz orokorren ondorengo manifestazioei erantzuteko asmoz indarkeria erabili zuela leporatuz, Mendebaldea hasi zen Minski zigorrak jartzen. Uda honetan heldu zen Lukaxenkoren erantzuna. «Guk drogak bahitzen genituen, eta immigranteak frenatzen. Orain zuek hartuko dituzue, eta zuek harrapatuko». Eta Bielorrusia hasi zen, Bruselaren esanetan, Iraketik, Siriatik eta Afganistandik, besteak beste, etorkinak hegazkinetan ekartzen, eta horiei Poloniarekiko mugarako bidea errazten. Poloniako mugazainen arabera, azken hilabeteotan 30.000 bat papergabe ahalegindu dira alanbre hesi arantzaduna zeharkatzen eta EBn sartzen. Etorkin gehiago iritsi dira, eta tentsioak gora egin du azken egunotan mugan, Hrodna inguruan (Bielorrusia). Europako Batzordeak eta AEBek, beraz, zigor gehiago iragarri zituen atzo, eta gaur iritsi da Lukaxenkoren erantzuna: gas hornikuntza moztearekin mehatxu egin dio EBri.

«Berokuntza jartzen diogu eskura Europari, eta, halere, muga ixtearekin mehatxu egiten digu. Eta gas hornikuntzaren igarobidea ixten badugu? Zigor gehiago jartzen badizkigute, erantzun beharra daukagu», adierazi du Bielorrusiako presidenteak, ministroen kontseiluan egindako bilera batean, Belta estatuko berri agentziak argitaratu duenez.

Gainera, Poloniako armadaren soldaduek eta NATOko tropek mugan egindako mugimenduak «kontrolatzeko» agindua eman die Defentsa Ministerioari eta KGB zerbitzu sekretuari. Joan den astelehenaz geroztik 15.000 soldadu bidali ditu Poloniako Gobernuak mugara, eta Lukaxenkok aurpegiratu dio Varsoviari horren berri ez ematea, nahiz eta, haren hitzetan, horretara «behartuta» dauden. «Kontraerasorako planak behar dira. Ez gara ari armada hedatzen; ez dut agindu hori eman. Baina dena aurreikusi beharra dago, ez diezaguten mugan gerratxo bat sortu, eta gu ez gaitezen horretarako prest egon», ohartarazi du. Bielorrusiak atzo jakinarazi zuenez, Errusiako armadaren bi bonba hegazkinek mugaren gainean hegan egin zuten, eremua ezagutzeko.

Europar Kontseiluak emandako datuen arabera, Polonia eta Bielorrusia arteko mugan 2.000 bat migratzaile daude behin-behineko kanpalekuetan baldintza eskasetan bizitzen —Poloniaren arabera, horietako 468 muga zeharkatzen ahalegindu dira azken 24 orduetan—. Poloniarentzat, baina, 4.000-5000 inguru dira etorkinak. Nolanahi ere, Varsoviak azpimarratu nahi izan du krisia politikoa dela eta Lukaxenko dela horren erantzulea. «Ez da ez krisi humanitario bat, ezta migrazio krisi bat ere», adierazi dio Pawel Jablonski Atzerriko Estatuko idazkariordeak El País egunkariari, elkarrizketa batean. Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidenteordeak ere atzo nabarmendu zuenez, ez dago migrazio krisirik. Hori bai, Jablonskik pentsatzen du azken 30 urteotako «krisi larriena» pairatzen ari dela herrialdea.

Mugako kanpalekuetan dauden errefuxiatuei laguntza humanitarioa banatu diete, gaur, IOM Nazioarteko Migrazio Erakundeko kideek. «Orain, lehentasuna da heriotzak saihestea eta jendea Bielorrusiako leku seguruetara eramatea», adierazi du, Twitterren, Filippo Grandi UNHCR Iheslarientzako Nazio Batuen Goi Mandatariak.

EBrentzat eta AEBentzat immigrante horiek hegazkinez heldu dira Bielorrusiara, Lukaxenkok bide hori sustatuta. Hori aintzat hartuta, Von der Leyenek jakinarazi zuen, atzo, Bruselak eta Washingtonek elkarrekin koordinatuta jokatuko dutela Bielorrusiari erantzuteko, eta «giza trafikoa» errazten duten airelineak zigortuko dituztela. Irakeko eta Jordaniako aire konpainiek Bielorrusiara zituzten hegaldiak eten dituzte behin-behinean, eta Bielorrusiako airelinea publikoak azpimarratu du, ohar batean, ez duela zerikusirik giza trafikoarekin, eta ezin zituela baztertu paperak zuzen dituzten bidaiariak.

Korridore bat, itzultzeko

Lituaniako Gobernuak proposatu du, bestalde, Hrodnako aireportura arteko giza korridore bat irekitzea Bielorrusia eta Polonia arteko mugan, etorkinak haien herrialdetara bueltatu daitezen. «Bielorrusiako basoetan noiz erreskatatuko dituzten zain egon beharrean, izan liteke pertsona horiek haien etxeetara itzultzeko modu bat», esan dio, gaur, Gabrielius Landsbergis Atzerri ministroak, Lituaniako hedabide bati. Horretarako, laguntza eskatu dio NBE Nazio Batuen Erakundeari.

Alemaniako Parlamentuan Bielorrusiari jarritako zigorrez mintzatu ziren, atzo, eta Heiko Maas jarduneko Atzerri ministroak «elkartasuna» adierazi zion Poloniari, eta azpimarratu arazoa ez dela Poloniarena. Europar Kontseiluko presidente Charles Michelek herenegun azaldu zuenez, Bruselak diruz lagundu dezake Varsoviak mugan eraiki nahi duen hesia.

Angela Merkel Alemaniako jarduneko kantzilerrak ohar barean azpimarratu duenez, Lukaxenkok «jende babesgabea» erabiltzen du EBri «eraso» egiteko. Hori jakinarazi dio Vladimir Putini telefonoz, eta eskatu dio Errusiako presidenteari baliatu dezala Minsken gain duen eragina.


Summary: Elizondo eta Irurita, Espainiako Gabonetako loteriako aurtengo iragarkiaren agertoki. Jon Garañok, Jose Mari Goenagak eta Aitor Arregik zuzendu dute telebistako iragarkia, eta urrian grabatu zuten. Milioika pertsonak ikusten dute urtero iragarkia.

Lagun ikusezina dabil Baztanen (Nafarroa), herritarren artean loteria txartelak ezkutuan banatzen. Horra aurten Espainiako Loteriaren iragarkiak kontatzen duen istorioa. Albiste da aurtengoa, Euskal Herrian grabatu dutelako. Elizondon eta Iruritan. Kolore saturatuarekin eta ipuinetako estetikarekin agertzen dira kaleak, kafetegiak, dendak eta soroak, Wes Anderson zuzendariaren kutsuarekin.

Izan ere, Jon Garañok, Jose Mari Goenagak eta Aitor Arregik zuzendu dute iragarkia; hurrenez hurren, Loreak, Handia eta La trinchera infinita filmen zuzendariak.

Elizondon, hainbat herritar agertzen dira, besteak beste, abesbatzako kideak, baina baita hainbat euskal aktore ere: Ana Elordi Aristondo, Itziar Aizpuru, Patxi Perez eta Pako Revueltas, esaterako. Aizpuruk hainbatetan egin du lan Garañorekin, Goenagarekin eta Aitor Arregirekin, besteak beste, 80 egunean eta Loreak filmetan.

Urriaren bigarren hamabostaldian grabatu zuten, eta orduan ez zuten esan zer iragartzeko zen lana. Gaur jakin da, azkenean, Espainiako Loteriako abenduaren 22ko zozketa dela gaia.


Summary: Antzerki ekoizleek gaitzetsi egin dute 'Altsasu' antzezlana Gasteizen zentsuratzeko ahalegina. PPk eskatu du obra Gasteizko Nazioarteko Antzerki Jaialditik kentzeko, «doktrinamendu nazionalistaren» adibide bat dela iritzita. Eskena elkarteak elkartasuna agertu dio La Dramatica Errante konpainiari.

Gaur taularatu dute Gasteizen La Dramatica Errante konpainiak sortutako Altsasu antzezlana, Gasteizko Nazioarteko Antzerki Jaialdian. 2016an Altsasuko Koxka tabernan bi guardia zibilekin eta haien bikotekideekin izandako liskar baten harira Auzitegi Nazionalak epaitutako zortzi gazteen kasuaren inguruko interpretazio fikzionatua planteatzen du lanak. Baina, azken egunotan, PP alderdiak Gasteizko Udalean duen eledun Ainhoa Domaikak antzezlana programaziotik kentzeko eskatu du, «Gasteizko gizarteari ezarri nahi dioten doktrinamendu nazionalistaren» adibide bat delakoan. Arte eszenikoen enpresak biltzen dituen Eskena elkarteak agiri bat plazaratu du gaur, antzezlana zentsuratzeko ahalegina gaitzesteko, eta konpainiari elkartasuna agertzeko.

Adierazpen askatasuna defendatu beharrean dagoela esanez hasi du agiria elkarteak. «Eraso egiteak, ukatzeak, zauri bat eragiten du, eta, horren ondorioz, odola galtzen du askatasunak». Elkarteak «gogor» gaitzetsi du obra zentsuratzeko asmoa. «Ez dugu arrazoirik aurkitzen intolerantzia ekintza horrek konpainiaren jardun profesionalari eragin nahi dion kalte ekonomiko eta morala justifikatzeko». Elkartasuna agertu diote konpainiako talde osoari, eta jaialdiaren programazioa «irizpide onez» egin dela adierazi dute.

Argudiatu dutenez, antzerkiak bere helburu osoa betetzen du ikusleak «emozioaren eta kritikaren ispiluaren aurrean» jartzea lortzen duenean. Horretan ezinbestekoa da, antzerkigileon arabera, ikusle bakoitzari «bere burua ezagutzeko erronka» botatzea eta haren kontraesanak azaleratzea. «Ezer ezin du hemen aurkitu bere egia bakarrik bilatzen duenak, bere kontsignak bakarrik dituenak, bere aurreiritziak bakarrik onartzen dituenak».

Erronka hori onartzea edo ez ikusle bakoitzari dagokiola adierazi dute, eta esaldi honekin amaitu dute agiria: «Antzerki lana ez dago sobran, zentsoreak daude sobran».

Euskaraz eta gazteleraz antzeztu du konpainiak lana, besteak beste Bilboko Arriaga antzokian. Orain arte ez da arazorik egon, eta Gasteizko emanaldia udatik zegoen iragarrita.

Koxka tabernako liskarrarengatik terrorismoa egotzita, 375 urteko kartzela zigorra eskatu zuen Auzitegi Nazionaleko Fiskaltzak gazteen aurka, baina, azkenean, terrorismo akusazioa baztertu, eta bi eta hamahiru urte arteko kondena ezarri zien epaileak. Helegitea jarri, eta laburtu egin zituzten zigor horiek, eta oraindik indarrean jarraitzen du zigorrak zenbaiten kasuan. Maria Goirizelaiak ahozko epaiketaren transkripzioak erabili zituen antzezlana garatzeko. «Espero dugu Altsasu honekin ikusleari etorkizunerako begirada sendagarri bat eskainiko diogula», esan zuen estreinaldian. Egoitz Sanchez, Aitor Borobia, Ane Pikaza eta Nagore Gonzalez aktoreak taularatzen ari dira.


Summary: Ordezkoak finko egingo dituzte lanpostu publiko bat bost urtez betez gero. Administrazio publikoetan behin-behinekotasun tasa handia txikitzeko akordio bat lortu dute Ogasun Ministerioak, UPk, ERCk eta EAJk

Administrazio publikoetan dagoen behin-behinekotasun tasa handiak txikitzeko akordio bat lortu du Espainiako Ogasun eta Funtzio Publikoko Ministerioak, UP Unidas Podemosekin, EAJrekin eta ERCrekin. Horren bidez, azken bost urteetan lanpostu publiko bat eta bera bete duten ordezkoek automatikoki eskuratuko dute lanpostu hori modu finkoan, oposizio prozesutik pasatu behar izan gabe.

Funtzio publikoaren egonkortasunaren lege bat lantzen ari dira orain Kongresuan, gaur egungo legediarekin ezinezkoa baita lanpostu publiko finko bat lortu oposiziorik egin gabe. Azken urteetan oso oposizio gutxi egin dira, gastu publikoa jaitsi nahian, PPren gobernuek debekatu egin zuelako erretiroa hartutako, hildako edo funtzio publikoa utzitako langile finko gehienak ordezkatzea. Horrek eta administrazioen zenbait praktikak berekin ekarri dute behin-behinekotasuna %40 ingurukoa izatea Hego Euskal Herriko funtzio publikoan.

PSOE, UP, EAJ eta ERCren zuzenketa bateratu gisa sartuko da bost urteko araua lege berrian. Helburua da epe ez oso luzean behin-behinekotasun tasa %8ra jaistea.

Espainiako hedabideek atzo iluntzean aurreratu zutenez, baldintza batzuk jarri dituzte horretarako: ezohiko neurria izatea, behin bakarrik egitea, eta administrazio bakoitzak bere lege edo araudi propioa egitea. Baina bada beste baldintza bat ere: hain zuzen ere, ordezko batek postu finko bat nahi badu, leku hura bete behar izan duela 2016ko urtarrilaren 1az geroztik, etenik gabe.


Summary: Inflazioak %5,2ra egin du salto, erregaiek bultzatuta. XXI. mendeko inflazioaren marka berdindu urrikoak, energiaren garestitzearen eskutik. Soldatak prezioen oso azpitik igotzen ari dira, eta negoziazio kolektiboa zailduko dute datorren urtean

Beste garai bateko zenbakietara itzuli da inflazioa. Urrian, Hego Euskal Herrian, prezioak duela urtebete baino %5,2 garestiago zeuden. Halako igoera soilik behin ikusi da mende honetan, 2008ko udan —%5,2 2008ko uztailean—, petrolioaren gorakadak inflazioaren sukarra bat-batean igo zuenetik; orduan berehala jaitsi zen, Lehman Brothersen porrotak Atzeraldi Handiari atea ireki ziolako, eta harekin inflazio txikiaren eta inflazio negatiboaren aro luze bat zabaldu zuelako.

Orduan bezala orain ere energia izan da prezioak igotzearen arduradun nagusia. Petrolioa izan zen 2008an, eta gasa eta argindarra 2021ean. INE Espainiako estatistika erakundearen arabera, argindarra, gasa eta beste erregaiak %47,3 garestitu dira azken urtean Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta %49,6 Nafarroan. Argindarra bera %62 garestitu da azken urtean Espainian —INEk ez du ematen Hegoaldeko daturik—.

Igoera horren zati handi bat urrian gertatu da, eta horri esker hilabetean izan den %1,8ko inflazioaren erdia elektrizitateari lepora dakioke. Are gehiago, bere eragina handiago izango zatekeen baldin eta Espainiako Gobernuak argindarraren faktura jaisteko zenbait neurri hartu izan ez balitu, hala nola, BEZ eta argindarraren gaineko zerga jaistea. Neurri horiek gabe, Espainian %6,1era iritsiko zatekeen inflazioa (%5,4ean geratu da).

Gas eskari handia eta eskaintza txikia izan da argindarra garestitzearen arrazoi nagusia, baina baita petrolioaren garestitzearena ere, hura ordezkatu duelako argindarra sortzeko iturri gisa. Petrolioaren prezioa bikoiztu egin da azken urtean —40 dolarretan salerosi zen iazko urrian, eta 80tik gora aurtengoan—, eta horren ondorioz gasolina inoizko garestien izatera igaro zen urrian, 1,50 eurotik gora salerosi zelako Euskal Herriko gasolindegi gehienetan.

Energiaren garestitzeak bete-betean eragiten die ekoizpen kostuei, baina oraingoz ez du isla zuzena izan beste produktu eta zerbitzu askoren inflazioan. Horrela, elikagaiak duela urtebete baino %1,1 garestiago daude Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta %2,1 garestiago Nafarroan. Jantzien prezioa, berriz, %0,8 handitu da Nafarroan, eta %1,1 beste hiru lurraldeetan.

Soldatak, azpitik

Hurrengo hilabeteetan iazko mailaren oso gainetik jarraituko dute prezioek, neurri handi batean iaz koronabirusak eragindako krisiaren errebote baten ondorio direlako: iaz asko jaitsi zen eskaria, eta aurten berreskuratu denean, ekoizpen sistema ez da gai izan hari erantzuteko. Baina ez da baztertu behar igoera pixkat apaltzea, badirudielako goia jo duela energiaren prezioak. Gasa merkatu egin da Errusia Europa mendebaldeko biltegiak motel betetzen hasi denetik, eta argindarra ez da urriko marketara ailegatu.

Edonola ere, ez da jaitsiera ikusgarririk espero, eta horrek erosteko ahalmen galera ekar dezake herritar gehienentzat. Horrela, 2021ean indarraldian dauden lan hitzarmenetako langileen soldatak %0,91 igo dira batez beste irailera arte Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Aurten berritutakoen batezbestekoa apur bat handiagoa da: %1,27 hain zuzen.

Igoera apala da, eta iaz inflazio negatiboa izatearen ondorio dela nabarmendu zuen Tomas Arrieta Lan Harremanen Kontseiluko presidenteak, urriaren amaieran Berria-ri eskainitako elkarrizketan. Izan ere, hitzarmen gehienetan aurreko urteko KPIa hartzen da erreferentzia gisa eta, hortaz, aurtengo gorakada handia ez lukete datorren urtera arte berreskuratuko. Eta hor sor daiteke arazo bat datorren urteko negoziazio kolektiboan, enpresa eta sektore askotan soldaten igoera handi baterako erresistentzia handiak egon daitezkeelako. Pentsioak, %2,5 dira igotzekoak, eta %2 soldata publikoak.


Summary: Irizarrek 33 autobus elektriko saldu ditu Bulgarian. Stara Zagora hiriko udal enpresak egin du eskaera handi hori

Irizar ie bus modeloko 33 autobus elektriko saldu ditu Ormaiztegiko kooperatibak, Bulgarian, Adunako fabrikatik aterako diren hamabi metroko ibilgailuak. Irizar ie bus modeloa "modernoa eta berritzailea da", enpresak jakinarazi duenez, eta "desberdintzen den ibilgailu baten aldeko apustua" egin du Bulgariako hiriko udak kudeatzaileak. "Erosotasun gorenekoa da, oso erraz igo eta jaistekoa, eta segurtasun handikoa gidari eta bidaiarientzat", dio Irizarrek ohar batean.

Irizar ie bus autobus elektrikoa da, zero igorpenekoa, eta soinu apalekoa. "Autonomiaren eta kostuaren arteko oreka bermatzen du, gainera". Erosleak bideo zaintzako sistema batekin jasoko ditu 33 autobusak, eta eCo3 aire garbitzailearekin, "birus, bakteria eta hautsik gabeko giroa eskaintzeko".

2021aren hondarrean lortutako eskaera hau herrialde horretan jaso duen bigarrena da Irizarrentzat. Burgas hiritik ere jaso zuen beste bat, 44 autobusekoa, eta enpresa gustura azaldu da Europako ekialdeko herrialde horretan merkatu kuota nabarmena lortu duelako.