Makina-erreminta %15,4 hazi da 2021ean

Summary: Makina-erreminta %15,4 hazi da 2021ean. Sektoreak 1.528 milioiren salmentak izan ditu, eta horietatik %75etik gora atzerriko merkatuetan. Ekainean egingo dute biurtekoa, BECen.

AFM Makina-erremintako patronala pozik dago 2021. urteak utzi dituen emaitzekin. Zailtasunak zailtasun, iazkoa «urte ona» izan dela azpimarratu du Xabier Ortueta klusterreko zuzendari nagusiak. Sektorearen fakturazioa %15,4 handitu da, eta pandemian galdutakoaren zati handi bat berreskuratu du. «Jauzi nabarmena ikusi dugu pandemiaren lehen sei hilabeteetan izandako bat-bateko beheraldiaren ondoren».

Euskal industriarentzat oinarrizkoa den sektorea da makina-erreminta, eta pandemiaren gordinenean lurrikara handi bati aurre egin behar izan zion. Autogintzaren geldialdiak aurrena eta COVID-19aren krisiak ondoren, ataka larrian utzi zuen sektorea, ia eskaririk gabe geratzeraino. Ari da suspertzen, edonola ere, eta iazko emaitzak dira horren erakusle.

Sektoreak 1.528 milioi euroren salmentak izan ditu 2021ean, eta horietatik 1.204,38 milioi esportazioak izan dira. Esan beharrik ez dago: kanpoko salmenta horiei esker hazi da sektorea: %19,72 egin dute gora. Hauek dira produktu gehien esportatu dituzten herrialdeak: AEBak (%10,6), Txina (%9,8), Alemania (%9,7), Italia (%8,5), Frantzia (% 5,8), India (%5,5), Turkia (%5,1), Mexiko (%4,3), Portugal (%3,9), eta Erresuma Batua (%2,9).

Azpisektoreka, ordea, badira aldeak. Hau da, enpresa batzuek besteek baino arazo gehiago dituzte oraindik ere. Esaterako, harroketa makineriarekin aritzen direnek %19,82 handitu dituzte salmentak, 670,27 milioi euroraino, eta pandemia aurreko datuak gainditu dituzte. Bereziki, fresaketa sektorearen datu onak azpimarratu ditu patronalak, nola teknologian hala merkatu kuotan liderra bilakatu baita.

Aldiz, deformazioan aritzen diren enpresen fakturazioa % 3,53 apaldu da, eskaera kopurua hobetu duten arren. Autogintza eta aeronautika guztiz lehengoratu ez izanak moteldu du susperraldia, Ortuetak adierazi duenez.

Ziurgabetasuna nazioartean Mundu zabaleko merkatuetan zalantza eta ziurgabetasun handiak dira oraindik ere, eta, AFMk adierazi duene,z horrek susperraldian eragin dezake. Ukrainako krisi geopolitikoa, zenbait osagai falta eta energiaren eta garraio kostuen garestitzeak aipatu ditu horien artean. «Orain, jarduerari eta marjinei eutsi behar diegu, berrikuntzan eta digitalizazioan inbertitzen jarraitu ahal izateko, testuinguru nahasi eta inflazionista batean: hori da gure erronka nagusia», adierazi du Cesar Garbalena AFMko presidenteak.

Euskal Herriko eta Espainiako merkatuei dagokionez, aldiz, galdutakoaren zati bat berreskuratu badute ere, oraindik bere ahalmen osotik «urrun» daudela aitortu du patronalak. Hala ere, aurreikuspenei begira baikor azaldu da, eta uste du zenbait alorretan pandemia aurreko emaitzak ere hobetuko dituela. Ildo horretan, Jaurlaritzak makinak berritzeko abiatutako Renove plana txalotu du Garbalenak. «Konbentzituta gaude hori dela bidea».

Biurtekoaren zain Barne merkatua suspertzeko itxaropen guztiak makina-erremintaren biurtekoan ditu jarriak sektoreak. Ekainaren 13tik 17ra egingo dute, Barakaldoko BECen (Bizkaia). 2020an ziren egitekoa, baina, pandemiaren ondorioz, atzeratzea erabaki zuten hasieran, eta bertan behera utzi behar izan zuten azkenean. Bada, aurten berreskuratuko dute. «BECeko eta AFMko talde bateratua lanean ari da BIEMH 2022 azoka industria berriz biltzeko gunea izan dadin», adierazi du Ortuetak. «Erakusleiho bikaina dugu salmentei bultzada emateko».


Summary: 'Karbono-aztarna' eta 'klima-larrialdi' moduko hitzak jaso ditu Euskaltzaindiak. Klima aldaketaren oinarrizko lexikoa jasotzen duen txostena aurkeztu du Euskaltzaindiak, 25 kontzepturekin

«Gero eta gehiago hitz egiten da hedabideetan nahiz kalean klima-aldaketaz eta aldaketa horri aurre egiteko hartu behar diren neurriez. Esate baterako, gai horrek zeresan handia eman du Nazio Batuen Erakundeak antolatu berri duen nazioarteko COP26 goi-bileraren harira». Euskaltzaindia jabetu da horretaz; izan ere, klima aldaketaren inguruko euskarazko esamolde ugari txertatzen ari dira eguneroko hizkeran. Horregatik, Euskaltzaindiak eta UZEIk horien hautaketa bat egin eta Klima-aldaketaren oinarrizko lexikoa izeneko txostena argitaratzeko beharra antzeman dute, «oinarrizko kontzeptu batzuk argitu eta euskarazko terminoak finkatzen laguntze aldera», azaldu du Euskaltzaindiak. Deskarbonizazio, karbono-aztarna eta klima-larrialdi bezalako «25 kontzeptu» jaso dituzte txostenean.

Euskaltzaindiak eta UZEIk elkarlanean argitaratu dituzten beste lexikoetan bezala (Koronabirusaren oinarrizko lexikoa eta Telelanaren oinarrizko lexikoa), txosten hau egiteko orduan ere oinarritzat hartu dituzte Euskaltzaindiaren hiztegi arauemailea, Euskalterm terminologia banku publikoa eta inguruko beste hizkuntzetako terminologia banku nagusiak ere. Era berean, azaldu dute «oso kontuan» hartu dela klima aldaketari buruzko euskarazko erabilera ere: bereziki, hedabideetakoa.


Summary: Imanol Rojo 39. izan da estilo klasikoko 15 kilometroko proban, eta Manex Salsamendi, 90.. 10. kilometrora arte onenengandik gertu ibili da Rojo, baina gero behera egin du. Gustura bukatu du, hala ere: "Egindakoarekin oso pozik nago".

Imanol Rojok osatua du bere bigarren proba Pekingo Olinpiar Jokoetan: 39. izan da estilo klasikoko 15 kilometrokoan. Manex Salsamendi nafarrak ere parte hartu du proba berean, eta 90. izan da Brasilgo selekzioko 19 urteko kidea. Livo Niskanen finlandiarrak irabazi du urrezko domina, Alexander Bolxunov errusiarrak jantzi du zilarrezkoa, eta Johannes Klaeborentzat izan da brontzezkoa.

Rojok dotore ekin dio lasterketari, eta hirugarren kilometroan 19 segundo gehiago zuen liderraren aldean. 7,5. kilometroan, 18 segundora txikitu du aldea. Gero, ordea, hortik aurrera behera egin du Tolosakoak (Gipuzkoa), eta, azkenean, 41.24 minutuko denbora osatu du. Garaileak 3.29 minutu atera dizkio. Lanak amaitu eta gero, probaren balorazioa egin du: "Egindakoarekin oso pozik nago. Sentsazio onak izan ditut 10. kilometroraino, baina hor amaitu zaizkit energiak. Uste baino azkarrago hasi naiz; horrek erre egin nau pixka bat, baina onena da fisikoki ondo nagoela, eta distantzia luzeetan askoz hobeto noala. Kontuan izan behar da ez dela nire distantziarik gustukoena, baina nire emaitzarik onena da, hala ere".

Tolosarrari hirugarren proba geratuko zaio orain Joko hauetan: 50 kilometrokoa. "Hauxe da nire helburu nagusia, eta 17. postua hobetzea jarri dut asmotzat".

Salsamendiren lana aztertzerakoan, denbora honekin osatu ditu lanak: 50.35 minutu. Txapeldunak 12.40 minutu atera dizkio. 9. kilometroan 8.29 minutuko atzerapena zeukan, eta 10.ean, 9.31koa.


Summary: Osasun langileen lan baldintzak lehenetsi ditu Baionako ospitaleko zuzendari berriak. Frantziako Estatuko ospitale publikoan «ezinegon» bat dagoela aitortu du Fréderic Espenelek, baina, haren ustez, «dena ez doa gaizki». Lurraldearen errealitatearen eta beharren araberako gogoeta bat egin behar dela erran du.

Frederic Espenel izanen da Baionako ospitaleko zuzendari berria. 50 urte ditu, eta 20 urte baino gehiagoko esperientzia du ospitaleetako zuzendari gisa. Orain arte haren kargua betetzen zuen Michel Glannes ordezkatuko du. Gaur aurkeztu du bere burua hedabideen aitzinean, eta, Baionako ospitalearen jarduerari buruzko datuak emateaz gain, ospitale publikoari buruz duen ikuspegia ere azaldu du. «Osasun demokraziarako misio bat dugu. Niretzat, osasun publikoari buruzko eztabaida eta adierazpen leku izan behar du ospitaleak». Aitortu du azken urteetan «ezinegon» bat dagoela Frantziako Estatuko ospitale publikoan, eta osasun langileen lan baldintzak hobetzeko elkarrizketa sozialari «garrantzi handia» emanen diola erran du.

COVID-19ak eragindako osasun krisiaren garaian hartu du ospitaleko zuzendaritza Lespedek, eta gaur egun Baionan duten egoeraren berri emateko baliatu du lehen agerraldia. Azken asteetan larrialdi zerbitzuetan beherakada ikusi badute ere, ospitaleratzeetan oraindik «oso ukituak» direla erran du. Era berean, ospitaleko langileen egunerokoan eragin duen aldaketa ere azpimarratu du: ordu kopuru gehiago, atseden egunei begira aldaketak, ordezkapen beharrak... «Osasun krisiak agerian eman du ospitale publikoaren egituratzearen garrantzia. Gogoeta bat behar dugu laneko bizi kalitateari buruz».

«Ezinegon» bat baldin bada ere, «dena ez doa gaizki», Espenelen hitzetan. «Osasun krisiari erantzuteko ospitale publikoak egin duena bikaina da», adierazi du. Azken urteetan, baliabide falta eta lan baldintzen okertzea salatu dituzte osasun langileek, eta mobilizazio andana egin dituzte, besteak beste langile eta ohe gehiago eskatzeko. Espenelen iritziz, lurraldearen errealitatearen eta beharren arabera egin behar da gogoeta. «Batzuetan ohe gehiagoren beharra bada, suspertzean adibidez; baina beti ez da hala. Pragmatikoa izan behar da». Txertatzeari uko egin izanagatik kargutik kenduak izan diren langileei buruz ere mintzatu da. Kopuru zehatzik ez du eman, baina «arras guti» dira, haren hitzetan; «hamar bat», eta gehienak ez dira osasun langileak. «Ez du ospitalearen funtzionamendua trabatzen.

Larrialdi zerbitzuak

Baionako ospitalearen jardueraren datuak emateko ere baliatu du Espenelek aurkezpen agerraldia. Larrialdetako pasaiak aipatu ditu, besteak beste: 2021ean 58.448 pasaia izan dira ospitaleko larrialdietan, baina horietako %70ek ez dute ospitaleratzerik eragin. Urtarrilaren hasieratik ordainpeko artak dira horiek, eta neurriak izan ditzakeen eragin kaltegarriak salatu dituzte batzuek. Espenelek azpimarratu du ospitalera doan jendea «arta beharra» duelako joaten dela; haatik, ez du txartzat eman Frantziako Gobernuak hartutako neurria. «Larrialdietako artak lehen ere ordaintzen ziren, baina faktura bat baino gehiago jasotzen zituen pazienteak. Egin dena sinplifikatze bat da. Mutualik ez dutenek baizik ez dute ordaindu beharko, eta arras guti dira». Halaber, ez du uste inor ospitalera joateko «frenu bat» izanen denik.

Azkenik, Baionako ospitalean euskarak izan beharreko lekuaz ere mintzatu da kazetarien galderei erantzunez. Orain arte abiatutako lanari jarraipena emateko borondatea agertu du, besteak beste, seinaletikan euskarari lekua emanez. «Lurralde honetako nortasuna egituratzen duen aberastasun bat da, eta sustatzen segituko dugu», adierazi du. «Osasuna giza zientzia bat da. Gizatasunez aberastu dezakeen onuragarria baizik ezin da izan».


Summary: Osasun neurrien arintzea iragarri du Frantziako Gobernuak. Otsailaren 28tik aitzina maskara ez da beharrezkoa izanen osasun ziurtagiria eskatzen duten lekuetan. Eskoletako protokoloa ere arindu dute

Osasun egoera «hobetzen» ari dela eta, neurriak arintzea erabaki du Frantziako Gobernuak. Otsailaren 28tik aitzina, maskararen erabilpena ez da gehiago beharrezkoa izanen osasun ziurtagiria eskatzen duten leku itxietan. Ostatuak, jatetxeak, saltokiak eta publikoa hartzen duten bestelako lekuak sartzen dira hor, baina ez garraio publikoak.

Kontaktu kasuek egin beharreko probak ere arindu dituzte. Orain arte hiru proba egin behar izaten ziren; hemendik aitzina, bakarra egin beharko da, kontaktu izan eta bi egunera.

Azkenik, eskoletako protokoloaren arintzea ere iragarri du Frantziako Hezkuntza Ministerioak. Ikasgelatik kanpora maskara erabiltzea ez da baitezpadakoa izanen, eta barneko jarduera fisikoetarako ere ez da beharrezkoa izanen. Haurrek egin beharreko probak ere arinduko dira, eta proba bakarra egin beharko dute, kontaktu izan eta bi egunetara. Otsailaren 21etik aitzina gurasoek ez dute probaren ziurtagiririk erakutsi beharko haurra ikasgelara itzultzeko.


Summary: Lau eguneko greba deialdia egin dute Petronorren. Azpikontrataturiko langile guztien erregularizazio prozesu bat has dadila nahi dute. ELAk, LABek, CCOOk, UGTk eta ESK-k bat egin dute deialdiekin.

Petronorren ordezkaritza duten bost sindikatuek lau eguneko greba deialdi bateratua egin dute. Langile azpikontratatuen baldintzak hobetzeko eskatu dute, eta, horretara behartzeko, Muskizko (Bizkaia) findegian lanuzteak egingo dituzte otsailaren 24an eta martxoaren 3an, 10ean eta 11n. Enpresak ostegunean jakinarazi zuenez, 50 eguneko ekoizpen jaitsiera hasiko du otsailaren 15ean, eta kontu horrekin lotura du deialdiak.

ELAk, LABek, CCOOk, UGTk eta ESK-k bat egin dute eskaeran. Esan dute ahaleginak egin dituztela elkarrizketa mahaia irekitzeko eta negoziatzeko, baina, haien iritziz, «Petronorrek eta azpikontratetako arduradunek ez dituzte langileen lan baldintzak hobetu nahi». Sindikatuek azpikontrataturiko langile guztien lan baldintzak erregularizatzeko balioko duen kontratu lotesle bat nahi dute. Akordio horren bitartez, bi helburu lortu nahi dituzte: batetik, lanpostu gehiago ez galtzea, eta, bestetik, langile finkoen eta azpikontratatuen baldintzen arteko ezberdintasunak ezabatzea. Subrogazioaren aldarria ere egin dute sindikatuek, lan baldintzei eutsiz, eta langintza bakoitzeko sektore lan ituna errespeta dadila eskatu dute.

Greba egiten bada, egun horietan findegia bere ahalaren %50ean arituko da, hilaren 15ean urteroko mantentze etenaldia hasiko baitu. Eten horretan, besteak beste, koke planta gainbegiratuko dute bigarren aldiz. Petronorrek 1.000 langile ditu, eta 1.400 ere izaten ditu egun batzuetan. Grebek, normalean, ez diote eragiten mantentze arloari, Eusko Jaurlaritzak %100eko gutxieneko zerbitzuak ezartzen baititu.


Kantu gaualdia, Harrera sostengatzeko

Summary: Kantu gaualdia, Harrera sostengatzeko. Harrerak, euskal preso eta iheslari ohien laguntzeko elkarteak, besteak beste ekarpen ekonomikoak ziurtatzen ditu. Elkartea babesteko, gaualdi berezia antolatu dute biharko, Pagolan. Didier Agerre preso ohiak Harreraren garrantzia aipatu du.

Pagolan biharko antolatu duten gaualdiari pentsatzean, “segidan” deliberatu zuten Harrera elkartearen alde eginen dela, Didier Agerren erranetan, euskal preso ohiak eta iheslariak laguntzeko. Azken urte hauetan, preso anitz libratuak dira zigorra bete ondotik; ondorioz, Harreraren diru beharrak ere handitu dira. Gastuen gorakadari aurre egiteko, beraz, Harrerak urtero saltzen duen janari saskiaz gain, eta pertsona batzuen ekarpen ekonomikoaz gain, proposamen kultural berriak agertu dira urte hastapen honetan: bertso saio bat izan da berriki Hendaian, eta kantaldia izanen da Pagolan bihar.

Joan den ekainean itzuli zen Didier Agerre bere herrira, Pagolara, hogei urteko presondegi zigorra bete ondotik. ZEN sostengu batzordearen laguntzak bi hilabetez “burua uretik ateratzen lagundu” zion, erran duenez, eta ondotik lan egiteko “deliberoa hartu” zuen. Baina pagolarrak aitortu du garrantzitsua dela Harreraren laguntza. “Beti bada elkartasuna, hori ez da ukatu egin behar, baina bada Harrerak egiten duen lana ere, eta kasu batzuetan, ez dut erranen miseria gorrian direla, baina alimaleko nekeziak dituzte aitzina egiteko”.

Maila juridikoan, osasun sailean eta laguntza ekonomikoa ziurtatzen ditu Harrerak. Presondegitik atera berria denarentzat, edo errefuxiatuarentzat, laguntzaileak bideratzen ditu, batetik: izan administrazioan egin beharreko urrats desberdinetan laguntzeko, edo osasun arrangurei aitzin egiteko, kasu guztietan elkartean laguntza ekar dezaketen pertsonak badirela ziurtatu du Agerrek: “Badira berezituak diren pertsona batzuk eta beti laguntzeko prest direnak”.

Osasun arazoetan badira ohikoak direnak, nornahik dituenak, baina badira eritasun larriak dituzten pertsonak ere. Duela zenbait urte, adibidez, Oier Gomez euskal preso ohiak, dokumental batean, bere lekukotasuna eman zuen Harrerak mediku berezituekin harremanak ukaiten nola lagundu zuen kontatzeko, besteak beste; 2019ko urtarrilean zendu zen Gomez. Gaur egun ere, Agerre preso ohiak dioenez, badira egoera larrian direnak: “Ezagutzen ditut batzuk, sobera publiko egin nahi ez dutenak, eta deabruaren problemak dituztenak”.

Testuingurua ere aldatu da azken urteetan, militanteen adinak aitzinatu arau. “Preso ohiak geroz eta zaharrago dira, eta horiek ere lagundu behar dira. Azken urte honetan, adibidez, badira zahar etxeetan sartu diren errefuxiatu edo preso ohiak, eta horrek kostu bat badu”, zehaztu du Agerrek. Beste egoera batzuk ere aipatu ditu: urte anitzez erbestean, presondegian edo Ipar Euskal Herrian berean egon direnak, hain zuzen. “Bere ingurugiroaren erroak galdu dituztenak dira horiek, eta lansari tipiak edo erretreta tipiak dituztenak —geroz eta gehiago dira—, baldintzak tipituak dituztenak. Bada errealitate hori, eta miseria ere bai”.

Pagolako kantaldia ere, Agerren ustez, “parada bat da oihartzun bat emateko” Harrerak egiten duen lanari. Horregatik, hasiera emateko, elkarteko kide batek eta preso ohi pagolarrak hitza hartuko dute, gaualdia “bozgorailu” ere izan dadin, ez bakarrik musika. Pagolan ariko diren musikari gehienek, gainera, “aitzineko urteetatik urratsak eginak dituzte, eta Lannemezango presondegira hurbildu zituzten”, Agerrek dioenez.

Elkartasuna joan-jinean

Amets Arzallus eta Odei Barroso bertsolariak; Aitor Gorosabel, Xabi Bastida, Mixel Etxekopar, Galtxetaburu, Niko Etxart eta Anje Duhalde musikariak, eta Xiberoots taldea ariko dira herriko gelan, 20:00etan hasirik. Gaualdian ariko diren gehienak egon ziren Agerrekin, preso zen garaian: “Guretako hats baten gisakoak ziren kanpotik horra ziren artista horiek. Egia da guhaurren aldetik, barnetik, lan bat eramaten genuela eta artistikoki hau edo hura lantzen genuela; eta horri esker, inportantzia haboro ematen genuen artista batzuk bisitan horra zirelarik”.

Mixel Etxekopar horien artean zen, eta Musikartzela liburuan plazaratu berri du, ZTK argitaletxean, bizi izan duen esperientzia hori: urteetan joan-jinak egin ditu presondegira, beste artista batzuekin gehienetan. “Gure artera agertzeko eman duten urratsak zinez balio berezi bat hartzen zuen, eta, hats berri bat emateaz gain, momentu goxo bat iragateko parada zen beti”, oroitzen da Agerre.

Su ta Gar taldeko kideak, berriz, Pagolara 1997an joan ziren lehen aldiz, errepikak egitera disko bat prestatzeko. Agerrek hamar urteko kondena bete zuelarik, berriz ere Pagolara itzuli zen taldea, elkartasun kontzertu batean jotzeko. Bihar bi taldekide igoko dira tauladara: Aitor Gorosabel eta Xabi Bastida.

Didier Agerrentzat, segida ukanen duen saioa da biharkoa. “Data hori istant bat da, baina hortik aitzina beharrak beti hor egonen dira, eta geroz eta handiagoak izanen dira; Horrek erran nahi du halako ekimenak emendatu beharko direla, bide ekonomikoak ziurtatzeko”, nabarmendu du euskal preso ohiak.


Summary: Bingen Zupiria: «Txillardegi idazle eta hizkuntzalaria nekez uler daiteke politikari eta ekintzailea alde batera utzita». Jasone Agirrek gogorarazi dio Txillardegi 1967an irten zela ETAtik, «ikurrinak ipini, pintaketak egin eta sinbolo faxistak deuseztatzen zituenean»

EH Bilduko Jasone Agirre legebiltzarkideak kargu hartu dio Bingen Zupiria Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburuari gaur eguerdian, Eusko Legebiltzarrean, hark Radio Euskadin urtarrilean egindako adierazpen batzuengatik. Horietan Jose Luis Alvarez Enparantza Txillardegi Rodolfo Martin Villa «politikari frankista kriminalarekin» parekatu zuela esan dio Agirrek, eta 1976ko martxoaren 3ko eta 1978ko sanferminetako sarraskien ardura izan zuela nabarmendu du. «Herri honi mina baino ekarri ez dion pertsona batekin parekatu duzu Txillardegi».

Agirrek esan dio «lotsa» ematen diola «Txillardegi nor zen eta herriari zer eman zion» azaldu beharrak, eta hark sortzen lagundutako euskara batuan hitz egiten ari zitzaiola. Gainera, adierazi du Txillardegi aitzindaria izan zela «hizkuntza eta politika lotzen normalizazioaren bidean», eta beste arlo batzuetan ere bai. «Kultura sailburu gisa, babestu behar duzun –eta, ziurrenik, maite duzun– euskal literatura modernizatu zuen», gehitu du.

Ikusi gehiago: Joxe Austin Arrieta Ugartetxea: Sinestezina, Bingen

Hitzaldian, Agirrek gogora ekarri du Txillardegi ETAren sortzaile intelektuala izan zela 50eko hamarkadan, «EAJren barrutik, zure alderdiaren barrutik, bere jarduna gainditu zuen frankismoaren aurka egiteko». Hori horrela, azpimarratu du Txillardegik 1967an utzi zuela ETA: «Frankismoaren gogorrenean, ikurrinak ipini, pintaketak egin eta sinbolo faxistak deuseztatzen zituen hasierako ETA hura». ETAk 1968an hil zuen lehenbizikoz.

«Kultura eta hizkuntza sailburu gisa Txillardegiri aitortza egitea historia zuritzea dela uste du sailburu jaunak?», galdetu dio Agirrek. Zupiriak erantzun dio esanez ez daukala asmorik Txillardegi zenaren inguruan eztabaidan hasteko, «dena esanda dagoelako», baina bere urtarrileko adierazpenak argitu nahi izan ditu: «Nik ez nuen Txillardegiz hitz egin nahi Radio Euskadiko elkarrizketa hartan, ez bainuen ulertu EH Bilduk Txillardegi hizkuntzalaria goratzeaz batera Txillardegi politikoa ezkutatzea. Horregatik esan nuen EH Bilduren ekimenean zuriketa ariketa bat ikusten nuela».

«Uste dut Txillardegi idazle eta hizkuntzalaria nekez uler daitekeela Txillardegi politikari eta ekintzailea alde batera utzita», erantzun dio Zupiriak Agirreri, eta gehitu du «ez duela ulertzen» zergatik ez zion EH Bilduk eman Gipuzkoako Urrezko Plaka aldundian agintean egon zenean 2011-2015 artean, «Gipuzkoako hizkuntzalaririk onenari».

Zupiriak esan du «zubiak eraikitzeko unea» dela, «indarkeriaren biktimak entzun eta biktimak gogoratzeko unea», eta ez «beste kontuetan trabatzekoa». «Komeni zaigu denoi gure iraganarekin bakeak egitea».

Aitortza Gasteizko biktimek, 1936ko Gerrakoek eta ETAren biktimek merezi dutela esanez amaitu du sailburuak: «ETAren biktima asko argibide bila dabiltza. Zenbat urte itxaron beharko dute? Ala argirik gabe haien memoria nola itzaltzen den ikusi behar ote dute? Ez al genuke argitasun eskari hau lehenetsi beharko bizirik gauden guztiok lehengoen, oraingoen eta hurrengoen minak leuntzeko?».


Berako irudien memoria

Summary: Berako irudien memoria. Berari buruzko artxiborik handiena daukate Rosa Mari eta Jose Antonio Errandoneak. Postalak, prentsa zatiak, irudi zaharrak…; denetarik dute beren etxean. Dagoeneko kanpo lana uzteko erabakia hartua dute, baina etxekoa antolatzen segitzen dute anai-arrebek.

Berako erdigunean dago Rosa Mari eta Jose Antonio Totono Errandonea anai-arreben etxea. Bertatik ikusi dute herria hazten, eta bertan jaso dute herriari buruzko artxiborik handiena ere. Berari buruz prentsan ateratako argazkiak, herriko ekitaldietako irudiak, Berako garai bateko postalak, argazki historikoak… Beren etxera sartzea Berari buruzko museo batean sartzea bezala da. Solasean ere nabari zaie herriari dioten maitasuna. Pasioz mintzo dira Berari eta beratarrei buruz, eta argazki bat ikustea nahikoa dute Berari buruzko kontuak kontatzen hasteko.

Aita zenari zor diote argazkiak gordetzeko ohitura. Foruen Plazan denda bat zeukan aitak, eta bertan saltzen zituen argazkilarien argazkiak. Saltzen ez zituenak botatzeak, ordea, pena ematen zion, eta horiek gordetzen hasi zen. Totono Errandoneak argazkiak aurkitu zituen behin, eta horiek antolatzen hasi zen, baita prentsan Berari buruzko albisteak mozten ere.

1977tik aurrera ari da langintza horretan, eta 1980ko urteetan batu zitzaion Rosa arreba. “Totonok herrian antolatzen ziren gauzen prentsa zatiak gordetzen zituen, eta pentsatu nuen nik ere bertara joan eta argazkia ateratzea, horrela informazio osatuagoa izateko”, dio Rosak. Geroztik, Berako ekitaldi guztien argazkiak atera izan ditu: kirol txapelketak, Olentzeroren etorrera, solasaldiak… Ekitaldi guti dira Beran Rosa Errandonearen presentziarik gabeak.

Berako Agerrako zubia.

Oraingo argazkiak ateratzea bai, baina, antzinako argazkiak errekuperatzea dute biek pasio. Berako baserri guztietako argazkiak egitea bururatu zitzaion Rosa Errandoneari, eta, geroztik, heriko baserri guztietan izan da, eta, baserriari argazkiak egiteaz gain, etxeetan zituzten argazki horiek guztiak jasotzen, eta kopiatzen aritu dira. Horri esker, gaur egun zenbatu ezina da beren etxean duten argazki historikoen kopurua, eta jasotako argazki horiek denak bi liburutan eta hainbat erakusketatan erakutsi dituzte.

Bera. herri bat unez-une liburuan herriko bizimoduari buruzko irudiak jaso zituzten, eta Bera baserriz-baserri liburuan, aldiz, Berako baserri guztietako irudiak, eta baita bertan bizi zirenenak ere. Lan hori egiteko herritarrek emandako laguntza ezinbertzekoa izan dela diote biek: “Herritarrek argazkirik eman ez baligute, hau dena ez litzateke posible izango. Ni Berako baserri guztietan egon naiz, eta hori niretzako ohorea da, konfiantza duten seinalea da”, nabarmendu du Rosa Errandoneak.

Berako mojen ikastetxeko ikasleak josten ikasten, 1902.urtean.

Herritarrek emandako babesa eskertzeko bidean dira, ordea; izan ere, artxibo irekia da beraiena, eta esku zabalik hartzen dute argazki bila doan edonor. “Duela gutxi, Berako neska bati bere aitatxi agertzen zen argazkiak eman genizkion, eta harentzako sekulako poztasuna izan zen, bere argazki hagitz guti zeuzkalako”, kontatu du Rosak. Makina bat dira herriko argazkien bila beren etxera joan diren herritarrak, eta beti pozik hartzen dituzte: “Guretzako sekulako poztasuna da”, dio Totono Errandoneak. Urte anitzez Beran udazkenean egiten den Lurraren Egunean erakusketa paratu izan dute herriko argazki eta objektuekin, eta bertan jasotako erantzunarekin ere pozik dira, herritar anitz joan izan direlako ikustera, eta beraien argazkiak eskaintzera.

Berako ezkontza bateko gonbidatuak Euskalduna jatetxeko eskaileratan.

2021. urtea bukatzearekin bat, kanpo lanetako erretiroa hartu dute biek; etxean, ordea, lanean jarraitzen dute: “Beti badago egiteko zerbait, argazkiak artxibatu behar dira, izenak apuntatu, jendearekin egon argazkian ageri direnak identifikatzeko…”. Eta horretan dihardute egun. Daukaten artxibo guztia bigarrenez ordenatzen ari dira, irudi errepikatuak ezabatzen eta argazki guztiak behar bezala identifikatzen eta artxibatzen.

Horretarako metodologia jakin bat dute, Rosak kontatu duenez: “Argazki bakoitzaren ondoan dokumentu bat egiten dugu, eta bertan jartzen dugu nork utzi digun irudia, noizkoa den, nor ageri diren, non dauden…”. Identifikazio lan hori egiteko, herritarren laguntza izaten dute, argazkirik zaharrenetan dagoen jendea ez dutelako ezagutzen. “Duela egun batzuk 90 urteko gizon bat etorri zen, eta orain herriko bertze andre bat etorriko da Berako emakumeak izeneko karpetan ditugun argazkietan jendea identifikatzera”. Bertzelako metodoak ere pentsatu izan dituzte argazkietan ageri den jende hori guztia izendatzeko: “Pentsatu izan dugu herriko aretoan argazkiak paratu eta adineko jendea gonbidatzea”, azaldu du Rosak. Argi dute, ordea, ezinezkoa izanen dela denak identifikatzea, 1900. urteko argazkiak ere badituztelako, eta zaila delako irudi horietan ageri direnen berri izatea gaur egun.

Maleteneko etxea, artxiboko irudian. Berako garaiko autobusa ere ageri da.

Irudiak baino gehiago

Argazkiena, baina, ez da egiten duten lan bakarra. 1987an hasi zen Totono Errandonea prentsan Berari buruzko albisteak mozten, eta horretan jarraitzen du oraindik ere. Azken urteetan, Diario de Noticias, Diario Vasco eta Ttipi-ttapa kazetetako albisteak moztu eta antolatzen ditu, baina aspaldiko hainbat agerkaritakoak ere bildu ditu: La Voz de España, Egin, Pensamiento Navarro… Hori gutxi balitz bezala, Berako besten bueltan ateratzen den Berako Oihua herri aldizkarian ere 42 urtez publikatu du Berako hainbat gairen inguruko artikuluren bat; azkenekoa. elizari buruzkoa.

Iazko urtea bukatzearekin bat bukatu zen bien jardun publikoa, eta Berako Udalak omenaldi xume bat egin zien abenduaren 31n herriaren alde egindako lan eskerga eskaintzeko: alkatea eta bi zinegotzi bertaratu ziren haien etxera, plaka bat eta lore sorta batekin. Sorpresaz hartu zuten biek omena. “Tinbrea jo zuten, eta ia etxeko amantalarekin atera nintzen kalera”, oroitu du, irriz, Rosa Errandoneak. “Pentsa zer espero gabea izan zen, ez ginen erreakzionatzeko kapaz ere izan, eta ez genituen sartzera ere gonbidatu”, dio Totono Errandoneak.

Berako hainbat neska Dorrea etxe parean.

Udalarena, ordea, ez da herriak egin dien lehen omenaldia; Rosa Errandoneak 2007an bota zuen bestak pizteko suziria, eta Lurraren Eguna antolatzen duen Gure Txokoa Elkarteak ere omendu zituen urte hartan. Esker onez jaso dituzte horrelako omenak, baina argi diote ez direla herriaren alde lan egiten duten bakarrak. “Beran badago herriaren alde lan egin duen jende gehiago, eta ez da gu bezain omendua eta aitortua izan”.

Orain, erretiroa hartuta, baina ez daude geldi. Argazkiak artxibatzeaz gain, badute burutan bertze proiektu bat: Totono Errandoneak 42 urtez Berako Oihua aldizkarian publikatutako lan horiek guztiak liburuxka batean biltzea. “Baina oraindik ez. Erretiratu berri gara eta jendeari erakutsi behar diogu erretiroa hartu dugula. Aitzinerago egin nahi dugu”, azaldu du.

Bitartean, argazki artxiboko irudi horiek guztiak txukuntzen jarraitzeko asmoa dute. “Guk erraten dugu erretiratu garela, baina edozeinek argazki zaharren bat badu eta eman nahi badigu, guk pozez zoratzen jasoko dugu”.


Bandera bat, barakaldarrak ordezkatzeko

Summary: Bandera bat, barakaldarrak ordezkatzeko. Bandera hautatzeko prozesua abiatu du udalak. Hainbat kirol talderen horia eta beltza erabilita, bost aukera sortu dituzte. Herritarrek etzi arte bozka dezakete.

Barakaldoko udaletxea Herriko plazan dago. Eraikineko balkoian lau bandera daude: eskumako aldetik hasita, Europako Batasunekoa, Espainiakoa, ikurrina, eta, erdian, Barakaldoko armarria duen bandera gorri iluna. “Barakaldoko Udalaren estandartea da”, argitu du Barakaldoko Alkatetza zinegotzi Gorka Zubiaurrek. “Erakundea ordezkatzen du, baina herri osoa ordezkatuko duen bandera bat falta dugu; inguruko herri nagusi gehienek badute eurena”, gehitu du. Horri konponbidea ematea erabaki du udalak. Bost bandera proposatu ditu, eta haietako bat hautatzeko aukera dute barakaldarrek. Joan den astelehenean hasi ziren horretan, eta parte hartu nahi dutenek etzi arteko epea dute.

Bozkatzeko hainbat aukera eskaini ditu udalak. Batetik, modu digitalean, Barakaldo.eus udal web orrian sortu duten atalean edo gailu eramangarrietarako udalaren aplikazioan sartuta. Bestetik, udal aldizkariaren bitartez botoa emateko paperak banatu dituzte, eta udalerriko auzo guztietan ipini dituzten buzoietako batean eman dezakete botoa herritarrek; guztira, hamalau buzoi daude. “Parte hartzeko erraztasun guztiak eman nahi izan ditugu, parte hartzea ahalik eta handiena izatea lortu nahi dugulako”.

Zubiaurrek kontatu du herritarrek esan izan dietela Barakaldok bandera baten beharra duela: “Behin baino gehiagotan etorri zaizkigu galdetzera ea gure herriak zergatik ez duen banderarik. Beraz, uste dugu herritarrentzat ere badela Barakaldon dugun behar bat”. Prozesua luzea izango dela azaldu du. Joan den urtearen bukaeran abiatu zuten, eta espero dute datorren urterako bandera ofiziala izango dutela. Lehen pausoa Espainiako Elkarte Bexilologikoarekin harremanetan jartzea izan zen. Banderen ikerketaz arduratzen den erakundea da. Elkarteak txosten bat egin die, eta kolore beltza eta horia dituen bandera bat proposatu dio udalari. Udalak aukera gehiago eskatu dizkio elkarteari, eta beste lau jaso ditu. Bost horien artean hautatu behar dute herritarrek.

“Barakaldo ondoen ordezkatzen duten koloreak direla esan digute txostenean. Batez ere, diotenez, herriko futbol klubaren koloreak direlako, baina guk gehiago ere uste dugu: futbol klubaren koloreak ez ezik, herriko kirol elkarte gehienen koloreak ere badira, eta herriko jaietako kartel irabazleek beti izaten dituzte kolore horiek”, azaldu du Zubiaurre zinegotziak. 1917an sortu zen futbol kluba, eta, beraz, ehun urtetik gora ditu barakaldarrek bi kolore horiekin duten harremanak. Horia eta beltza erabilita osatu dituzte bost banderak.

Ez dakite zer lotura duten kolore horiek futbol klubarekin. “Ikertzen ibili gara, bati eta besteari galdetuz; ez dugu topatu azalpen ofizialik. Norbaitek esan dit taldearentzako kamisetak erostera joan zirenean, kolore horiek zituztenak topatu zituztela, eta horrela bihurtu zirela klubaren koloreak”.

Barakaldarrek hautatuko duten bandera udalaren osoko bilkurara eramango dute, han gehiengoaren oniritzia jaso dezan. Ondoren, Bizkaiko Batzar Nagusietara bidaliko dute erabakia. “Batzar Nagusiek hainbat txosten tekniko egin behar dituzte, eta, haiek prest dituztenean, behin betiko onartuko du osoko bilkurak Barakaldoko bandera”, adierazi du Zubiaurrek.

Auzoen batasuna

Behin ofizial bihurtuta, udaletxeko balkoian ipiniko dute, eta herriko toki ofizial guztietan. Horrez gainera, herritarrek ere erabiliko dutela espero dute; besteak beste, jaietan. Zubiaurrek esan du Barakaldon auzo nortasun handia dutela. “Jendeari galtzen badiozu nongoa den, beti erantzungo dizu bere auzokoa: Gurutzetakoa, Lutxanakoa, San Bizentekoa… Ni neu, adibidez, Kastrexanakoa naiz, eta harro esaten dut. Hori oso polita da. Baina, aldi berean, barakaldarrak gara guztiok, eta nahi dugu banderak auzo guztietakoak batzea eta ordezkatzea”.

Nahiz eta bandera ereduetan ez dagoen halakorik, behin betikoak armarria izango du erdian. Han daude, besteak beste, herriko dorretxeak ordezkatzen dituzten hamabi kanoiak irudikatuta: Aiara, Aranguren, Bengolea, Beurko, Retuerto, Irauregi, Susunaga, Zuhatzu, Larrea, Llano, Lutxana eta Lurkizaga. Auzo horien bat egitetik eratu zen Barakaldoko San Bizente elizatea. Hartara, armarriak ez ezik, banderak ere ordezkatuko du udalerria osatzen duten auzoen arteko batasuna.


Summary: «Asko hunkitzen nau jendearen maitasunak; ondo sentiarazten nau». Eibar futbol taldearen «ahotsa» izan da Guilabert urte askoan, eta oraindik hala da. Herriko beste hainbat arlotan ere jardun du, eta saririk onena jaso du ordainetan: jendearen esker ona.

«Gazte» sentitzen da Mateo Guilabert (Bartzelona, 1929), «Jainkoak nahi badu» aurtengo martxoan 93 urte beteko baditu ere. Eibar futbol klubaren «ahotsa» izateagatik da ezaguna herrian, 1968tik gizonezkoen taldeko kronikaria izan baita. Baina Guilaberten jarduna futboletik askoz harago doa; horren froga dira etxean dituen hamarnaka oroigarriak. Argazkilaritza, musika eta jubilatuen elkartea ere izan ditu jardute eremu, besteak beste. Erretiroa hartu zuenetik 30 urte pasatu direla, «oraindik erretiratu ezinda» dabilela dio: «Ez dakit-eta ezetzik esaten!». Herri baten eta haren historiaren kronikaria izan da, Eibarrena, eta herriak badaki hori: horren erakusle dira bizitza osoan jasotako aitortza guztiak.

Inor gutxik jakingo du Bartzelonan jaioa zarela…

Ni Bartzelonan jaio nintzen, bai; baina ama nafarra nuen. Gure aita 1936ko uztailean hil zen, eta handik egun gutxira hasi zen gerra. Bartzelonan bizi ginen, eta gerrak eta goseteak han harrapatu gintuzten. Gerra bukatu zenean, amak hiru semeak hartu, eta Nafarroara etorri ginen: Mendigorrira, hangoa baitzen. Aitona-amonekin eta familiarekin bizi izan ginen han.

Eta handik, Eibarrera?

Ez. Eibarrera etorri aurretik Zarautzen egon nintzen, sei urtez. Kontua da nik oso gustuko nuela musika, eta Mendigorriko musika bandan nenbilela. Gure zuzendaria Zarauzko bandako zuzendariaren lagun handia zen, eta zenbait musikari bidaltzen zituen Zarautzera, hango bandarekin jotzera. Ni izan nintzen horietako bat. Zarautzen fabrika batean hasi nintzen lanean, musika instrumentuak afinatzen, eta han ezagutu nuen lagun bat Eibarrera etorri zen; hark esaten zidan: ‘Mutil garbi bat behar dut lan zikin baterako’. Hari kasu egin, eta hona etorri nintzen; bi urtez aritu nintzen enpresa horretan lanean, eta ondoren 25 igaro nituen Alfa enpresan lanean.

Nolakoa zen Mateo gaztea?

Kuriositate handiko pertsona nintzen, oraintxe bezalaxe. Musikaria nintzen: tronboia jotzen nuen. Zapatu arratsaldeetan Donostiara joaten nintzen musika ikastera, eta badirudi ez nintzela guztiz ergela, Euskadiko Orkestra sortu zenean hara joateko deitu baitzidaten. Baina ez nuen batere erraztasunik mugitzeko: trena oso goiz ateratzen zen Donostiatik, eta oso garestia zen han lan egitea. Horregatik, ezetz esan nuen. Eibarren geratu nintzen, eta gitarrako eta harmonikako eskolak emateari ekin nion herrian.

Lan horien guztien artean, noiz hasi zinen irratian eta egunkarian lanean?

Alfan lanean hasterako, kolaborazioak egiten nituen herriko irratiarekin. Gerraostekoa zen Eibarren zegoen irratia, eta lagunak nituen han; horregatik, ez nuen nahi kobratzerik. Ordurako El Diario Vasco-rako kronikak idazten nituen, korrespontsal lanetan aritzen nintzen Eibarren, eta kronika horiek bidaltzen nituen irratira. Horretan ari nintzela, [Francisco] Franco diktadorea hil egin zen [1975], eta lehen gobernuarenak ziren irratiak Radio Nacional de Españaren esku gelditu ziren; ez zegoen besterik. Lana eskaini zidaten, Alfakoa baino soldata hobearekin. Lan hori hartu, eta Alfa utzi nuen. Gauza bat argi utzi nahi dut: ni ez naiz kazetaria ikasketaz, garai hartan ez zegoelako horrelako ikasketarik. Egunkarikoek nahi izan zuten Donostiara joan nendin ikastera, eta etxea ere eskaini zidaten. Baina ni oso gustura nengoen Eibarren, eta ez nuen onartu. Orain, alaba kazetaria da; hark baditu ikasketak.

Horrela jarraitu zenuen erretiratu arte?

Bai. Kontua da RNEn zuzendari berri bat sartu zela, eta hark esan zuela 30.000 biztanlez azpiko herrietan ezin zitekeela kate propiorik egon. Eibarren 27.500 lagun inguru gara. Horregatik, irratia itxi egin zuen hark. Orain zortziehun biztanleko herrietan telebista katea ere badago, baina orduan ez. Irratia itxi zuenean, 63 urte nituen. Lankide nituen batzuk Bilbora bidali zituzten, beste batzuk Donostiara… Zamorara [Espainia] eraman nahi ninduten ni, han irrati kate berria sortu behar zutelako; jendearekin oso ondo konpontzen nintzela esaten zidaten. Baina, noski, bi alaba genituen, eta ordurako eskolan zebiltzan Eibarren. Etxekoengan pentsatuz erabaki nuen ezetz, ez nuela onartuko etxea uztea, bi urteren buruan berriz bueltatu behar izateko.

Kazetaritza izan duzu ofizio, baina baita afizio ere, ezta?

Bai, beti izan dut oso gustuko kazetaritza. Pentsa, konfinatuta egon behar izan dugu, emazteak positibo eman zuelako COVID-19an. Etxeko lanen kargu ni geratu nintzen, eta suhiak ekartzen zizkigun ogia eta erosketak, bi egunean behin. Hori bai, egunkaria egunero ekartzen zidan, egunero irakurtzen baititut pare bat. Oraindik ere aritzen naiz irratian; asteartero, Eibarko Ser irrati katean aritzen gara lagun bat eta biok. Eibarko kontuez eta beste aritzen gara. Ez dugu ezer idatzita eramaten: gure iritziak izaten dira denak. Izan musika edo izan futbola, hantxe ematen dugu astearte goiza, hizketan.

1968tik aurrera zara Eibarreko bazkidea, baina aitortu izan duzu behin ere ez zarela jarri zure aulkian.

Eibarreko 418. bazkidea naiz, baina ez dakit nire eserlekua non dagoen, inoiz ez bainaiz hartan jarri; betidanik kazetarien lekutik ikusi izan ditut partidak. Entrenatzaileen pasea kolkoan jarrita joaten naiz beti futbolera. Sarrera librea dut Ipuruan ibiltzeko. Kazetarien kabinetara joaten naiz partidak ikustera, eta denak agurtzen ditut, denek ezagutzen bainaute. Niri ere eskaini zidaten kabinetako bat Ipurua handitu zutenean, baina azken bi urteotan beste batzuk ari dira handik, pandemiaren kontu honekin ezin izan bainaiz joan. Gainera, partida bukatzean, kazetariek bide batetik joan behar izaten dute prentsa aretora heltzeko, baina ni zuzendaritzako kideen gelara joaten naiz beti. Han egoten diren zerbitzariek ere ezagutzen naute jada, eta ardo kopa bat eta pintxo bat ematen dizkidate ikusi orduko.

1968tik aurrera idatzitako kronika guztiak etxean gordeak ditut; klubak berak baino hemeroteka handiagoa daukat nik etxean. Hain zuzen ere, klubak galdetu dit ea emango dizkiodan kronikak eta baietz esan diet, noski. Ea noiz etortzen diren bila, hautsa hartzen ari dira eta!… Bestela, bota egingo ditut…

Ia 50 urte zeneramatzan Eibarren partidak kontatzen,2014an Espainiako Lehen Mailara igo zenean. Zer-nolako oroitzapenak dituzu igoeraz?

Neuk ez nuen uste horrelakorik inoiz ikusiko nuenik, eta oso hunkituta gogoratzen dut ordukoa. Nik Eibarri buruz hitz egin dut Erregional mailan zegoenetik, Mendaroren, Elgoibarren eta horrelako taldeen aurka jokatzen zuenetik. Pentsa, hasieran ez zegoen eserlekurik ere futbol zelaian, tente ikusten genituen partidak, eta koadernoa barandan jarrita idatzi behar izaten genituen kronikak. Begira orain zelako futbol zelai dotorea dugun, eserleku eroso eta guzti. Baina ni ez naiz aldatu; oraindik ere kronikak idazten ditut, neuretzako diren arren.

Eibarren ahotsa baino askoz gehiago zara, baina…

Bai, bai. Herriko eta Euskal Herriko hainbat ekinalditan parte hartu izan dut, eta neronek ere beste zenbait jardun izan ditut. Zer egingo diot, bada? Ez dakit ezetzik esaten. Herriko ia kirol klub guztietan izan dut nolabaiteko parte hartzea, musika bandan ere ibilitakoa naiz, jubilatuen elkartearen sortzaile eta hasierako zuzendaritza batzordeko kidea izan nintzen… Elkarte hura sortu genuenean, alkateak nahi zuen ni izan nendin presidentea, baina nik ez nuen nahi, eta zuzendaritza batzordean geratu nintzen azkenean. Batzordea utzi nuenean, giltzak uztera joan nintzen, baina ez zizkidaten onartu; etxean ditut oraindik. Tira, eta jubilatuen elkarteko argazkilari ofiziala ere banaiz! Argazkilaritza neure kontura ere landu izan dut, eta erakusketa bat edo beste ere antolatu izan dut Bilbon eta Eibarren. Horrez gain, antzerkigintza gustatzen zait, baina denbora da ez naizela joan; ez dut gogoratzen noiz izan nintzen azkeneko aldiz antzerkiren bat ikusten. Lehen, asko joaten ginen, baina, azkenaldian, batere ez.

Maskara ere elkarteren batekoa duzu…

Bai. Gipuzkoako Kirol Prentsaren Elkartekoa.

Hartako kide ere bazara?

Noski, kiderik zaharrena naiz! Eta Espainiako Kirol Prentsa Elkarteko kide ere banaiz oraindik.

Hainbat arlotan aritu izan zara zure bizitza profesionalean. Baten bat aukeratu beharko bazenu, zein litzateke?

Ez dakit, inoiz ez dut jakin izan bat bera ere atzean uzten; guztiak ditut gustuko. Esan dut lehen: ez dakit ezetzik esaten!

Hamaika elkartetako oroigarriak dituzu etxean, omenaldiren batean emandakoak guztiak. Herrian maitatua sentitzen zara?

Bai. Oroigarri asko ditut: udalekoak, herriko ia kirol klub guztietakoak, jubilatuen elkartekoak, musika bandakoak, beste zenbait herritako elkarteetakoak… Herrian maitasun handiz egiten didate beti harrera, eta txakurrak bezalakoa naiz: maitasuna ematen didaten tokira, haraxe joaten naiz beti. Horrelako arraroa naiz. Asko hunkitzen nau jendearen maitasunak; ondo sentiarazten nau. Bigundu egiten naiz horrelakoetan. Nik asko maite dut jendea, eta uste dut haiek ere maite nautela ni.


Tabernak, eta atzeko bagoiak

Summary: Tabernak, eta atzeko bagoiak.

Jakinarazi da COVID-19a hesitze aldera hartutako neurri murriztaile ia guztiak bertan behera geratuko direla, eta tabernetako barretara jo da berriro topa egitera, bizitza berriro ere galdutako «normaltasunaren» lorratzean loratu ahal izango dela ospatzera. Pozgarria da neurrien zorrotza atzean utzita arnasa hartzeko bideak izango direla jakitea. Pozgarria da ikustea, baita ere, neurrien arintzea onartzearekin batera, agintariek egoeraren ziurgabetasuna onartu eta nabarmendu dutela oraingo honetan. «Ezin dugu ziurtatu etorkizunean berriro osasun larrialdia edo neurri murriztaileak ezartzea beharrezkoa izango ez denik. Zientziak ez du gaitasunik hemendik urte amaierara birusaren bilakaera zein izango den behar bezain ziur aurreratzeko», adierazi zuen atzo Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak neurri murriztaile ia denak bertan behera utziko direla jakinarazteko egin zuen agerraldian.

Eta galdera artegagarriak badira. Dudetako bat sortzen da, datuetara begira. Apaltze agerikoa ikusten da omikron aldaerak ekarri zuen olatutzarrean, baina oraindik birusaren transmisioa altua da, eta, ondorioz, ospitaleetan-eta ere gaitzak eragindako presioa agerikoa. Egia da: omikronen ondorioak ez dira hain gaiztoak, gaitzaren eboluzio larria saihesteko txertoak badira, eta txertatuta dago populazioaren zati handi bat. Baina horra, adibidez, erietxeetako egoera: hil honen 10ean, ospitaleratze berrien batez bestekoa 78 pazientekoa zen Hegoaldeko ospitaleetan; iazko otsailaren 10ean, oraindik ere oso jende gutxi txertatuta zegoenean, 89 ziren. Eta testak egiteko eta zenbatzeko protokolo berriek azken asteotan egoeraren jarraipena egitea zaildu badute ere, egunero 2.000 positibotik gora atzematen dira oraindik. Sintomak izango dituzte horietako askok, larritu egingo dira batzuk, eta heriotzak ere hor daude. Otsailaren lehen astean, 93.

Dudarako motiboa da COVID iraunkorra deitua ere; transmisio datu horiekin, epe luzerako sintomak izango dituzte hainbat gaixok. Hainbat ikerketaren arabera, infektatuen %10 inguru dira, eta oraindik zalantza handiak eragiten dituzten pronostikoak dituzte. Horien artara begira, ahul dago osasun sistema, azken urteotako egoera zailenean.

Beste itaunetako bat birusaren aurrean zaurgarrien diren pertsonei begira sortzen da. Askok nabarmentzen dute haiei begirako neurriak hartu behar direla, bereziki, eta guztiz zentzuzkoa da hori, baina pertsona horiek lehenestea ekarri behar luke horrek, eta ez pertsona horiek normaltasun berriaren trenaren azken bagoian joan beharra. Eta badira ezinegona eragin behar luketen adibideak; zahar etxeetan-eta, adibidez, atzetik joan dira gehienetan normaltasuna berreskuratzeko pausoak. Segurtasunaren izenean, baina milaka pertsonaren autonomiaren eta ongizatearen kaltetan. Eta zer, eta sektore horietan salatzen ari dira, gainera, langileak —eta egoiliarren senideek eratutako elkarteak ere bat datoz aldarrikapenetan— baliabide urriekin ari direla.

Zalantzarako motibo da, baita ere, ikustea normaltasun berrirako itzulera egin dela, hein batean, txertoaren aldeko estrategian jarrita indar ia guztia. Eta arrakastatsua izan da, bai; Araba, Bizkai, Gipuzkoa eta Nafarroan txertoa jaso dezaketen herritarren %91,4 txertatuta daude; %64,5 hirugarren dosia hartuta. Baina aireztapen ona bermatzeko neurriak, testak egiteko baliabideak, osasun sistemaren lehen mailako arreta indartzeko neurriak, kasuen jarraipena egiteko talde sendo eta ondo hornituak, bakartzeak-eta egin behar direnetan zaintza lanak bermatzeko erak... Bi urteren ostean, non dira?


Euskarak ere zabaldu du UEFAren atea

Summary: Euskarak ere zabaldu du UEFAren atea. UEFAk homologatutako entrenatzaile tituluak euskara hutsean ateratzeko akordioa lortu dute Gipuzkoako Futbol Federazioak eta Jaurlaritzak. Hastapenetik Erregional mailara arteko tituluak dira.

UEFAk homologatutako entrenatzaile ikastaroak euskaraz egin ahal izango dira, lehen aldiz, Gipuzkoako Futbol Federazioaren eta Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politika sailaren arteko akordio bati esker. UEFA C eta UEFA B ikastaroak egin ahal izango dira euskaraz —UEFA A eta UEFA Pro ikastaroak ere badaude—. Hizkuntza gutxitu batek lehen aldiz ireki du UEFAren atea. “Garrantzitsua da albistea, orain arte ez geneukalako aukera hori”, adierazi du Beñat Larrañaga Gipuzkoako Futbol Federazioko presidenteordeak.

«Hizkuntza eskubideen alorrean askotan begiratzen dugu Katalunia aldera, baina, gaur-gaurkoz, han ez daukate horrelako aukerarik», gogoratu du Larrañagak. Ez Araban, ez Bizkaian, ez Nafarroan eta ez Lapurdin, Gipuzkoarekin muga egiten duten probintzietan gaur egun ez dago modurik entrenatzaile titulua euskara hutsean ateratzeko. «Eta, zergatik ez, beste lurralde batzuei ere bide bat ireki diezaieke honek». Hizkuntz Eskubideen Behatokiak txalotu egin du Gipuzkoako Futbol Federazioak emandako pausoa.

Oinarrizko maila da UEFA C entrenatzaile titulua. «Hastapen mailatik gazte mailara arteko jokalariak entrenatzeko titulua da, eta sarean egiten da ikastaroa; praktika batzuekin osatzen da amaieran». Besteak beste, Eskola Kirola sartzen da hor. UEFA B tituluak, berriz, Erregional mailara arte entrenatzeko aukera eskaintzen du. “Gure egunerokotasunari eragiten diote bi titulu horiek”, zehaztu du Gipuzkoako Futbol Federazioko presidenteordeak. UEFA A tituluak Espainiako Estatuan entrenatzeko aukera eskaintzen du, eta UEFA Pro tituluak elite mailan entrenatzekoa.

Bizipen pertsonaletik tiraka

Aztiker ikerguneak 2016an egindako ikerketa baten arabera, Gipuzkoako entrenatzaileen %90 euskaldunak ziren, euskal hiztunak. «Baina %40koa zen euskararen erabilera». Gipuzkoako Futbol Federazioko egungo presidenteordeak bere larruan bizi izan zuen entrenatzaile ikastaroak euskaraz egin ezina. «Hiru ikastaro ziren garai batean eta gazteleraz egin behar izan nituen hirurak. Azken ikastaroaren amaieran proiektu bat aurkeztu beharra zegoen, eta proiektu hori euskaraz egiteko baimena eskatu nuen».

Baina ezezkoa jaso zuen Larrañagak: entrenatzaile eskolako zuzendaritzak ukatu egin zion eskubide hori. «Eskerrak eman nahi dizkiet, hazi bat erein zutelako egun hartan, eta hazi horri esker iritsi garelako honaino». Tarte horretan, 2020ko abenduaren 15ean, hauteskundeak egin zituzten Gipuzkoako Futbol Federazioan, eta Garai berriak plataformak irabazi zituen —Manu Diaz da egungo presidentea—. «Nik neukan pentsamenduarekin bat egin zuen lantalde bat osatu genuen berehala. Hasieratik argi geneukan: euskarak ardatz izan behar zuen Gipuzkoako Futbol Federazioaren bizitzan; entrenatzaile eskolan hori borrokatuko dugula defendatu genuen, eta lehen egunetik aktibatu dugu lanketa hori. Aldundiarekin eta Jaurlaritzarekin harremanetan jarri ginen». Lanketa zabalago bat eginda dauka Jaurlaritzak: Kirolean Euskara Sustatzeko Plana 2021-2024. «Eta plan horren barruan txertatu dugu gurea, baina lehenagotik ari ginen lanketa egiten». Larrañaga “pozik” dago Jaurlaritzarekin lortutako akordioarekin. «Bi aldeen borondateek bat egin dute».

Ohitura sortzen

Larrañagak badaki titulua gauza bat dela eta erabilera beste bat. «Badakigu neurri bakarrarekin ez dugula lortuko erabilera bat-batean igotzea, baina ohitura sortzen hastea da gakoa». Dagoeneko tituluak dauzkaten entrenatzaileei ere eskainiko diete hizkuntza estrategien inguruko ikastaro bat. «Eta klubekin elkarlanean aritu nahi dugu, haien beharretara hurbiltzeko eta haiek ere euskara planak edukitzeko».

Futbolaren eta euskararen inguruan «imajinario kolektibo bat» sortzearen garrantzia azpimarratu du Larrañagak. «Oso euskaldunak izanagatik, orain arte gazteleraz aritu behar izan dugu futbolean. Hori guztia aldatzen hasiko gara. Futbolean ere euskararen inguruan ohitura, kultura sortzen hasi behar dugu».


Summary: «Euskara ez da ezkutatu behar turismoagatik; kontrakoa». Orion, eremu publikoak okupatzen dituzten ostalari guztiek euskaraz jarri beharko dituzte euren menuak, arbeletako oharrak, prezioak eta gainerakoak. Aldaketa eragin du, lehen aldiz onartu baitu neurri hori terrazen ordenantzak. Jabier Zabaleta Orioko Udaleko euskara teknikaria da.

Orioko Udalak ordenantza berri bat egin du bide publikoa terraza eta mahai tokiekin edo jarduera komertzialari lotutako bestelako elementuekin okupatu nahi dutenentzat. Lehen aldiz, euskarari lotutako baldintzak ere sartu ditu ordenantza horretan. Jabier Zabaleta (Orio, 1962) Orioko Udaleko euskara teknikariaren esanetan, ostalariek ondo hartu dituzte betekizunak, eta dagoeneko igarri dituzte aldaketa batzuk.

Nondik nora etorri da Orioko terrazen ordenantzan hizkuntzari lotutako betebeharrak sartzeko udal erabakia?

2016an, 2/2016 Legea onartu zen, Euskadiko Toki Erakundeei buruzkoa, eta 2019an, lege hori garatzen duen 179/2019 Dekretua. Dekretu horrek handitu egin zuen udalek hizkuntza kontuetan zuten eskumena. Terrazen ordenantza ez da horregatik aldatu; bestela ere aldatzeko asmoa zeukan Orioko Udalak, lehen geneukana zaharra zelako, eta, plaza oinezkoentzako jarri denetik, herriko egoera asko aldatu delako. Orduan, ordenantza berria egitean, aukera genuenez, aprobetxatu egin dugu euskarari lotutako baldintza batzuk eskatzeko.

Zer betekizun dakartza ordenantza berriak euskarari dagokionez?

Ordenantzak dio euskaraz idatziko direla okupatutako eremuan jendearen eskueran eta bistan jartzen diren elementu guztiak: menuak, prezioen zerrendak, kartelak, eskaintzen oharrak, arbeletako oharrak… Euskaraz ez ezik, beste hizkuntza batzuetan ere idatzi ahal izango dira, baina, elementuak hizkuntza batean baino gehiagotan jartzen badira, euskarari lehentasuna eman beharko zaio: hurrenkeran, tamainan…

Turismoak pisu handia du ostalaritza sektorean. Horrek eragin du hizkuntza baldintzak sartzeko erabakia? Nola eragiten du turismoak herriko taberna eta jatetxeetako hizkuntza ohituretan?

Esan bezala, ordenantza aldatzeko premia ikusten zuen udalak, eta horregatik egin du berria, baina turismoaren kontuarekin ere badu lotura. Herri turistikoa da Orio, kanpotik jende asko etortzen da; batez ere, udan, asteburuetan eta zenbait garai jakinetan. Kalean jarri behar zuten hori erdaraz soilik jartzeko ohitura zuten taberna eta jatetxe batzuek: adibidez, Eguneko menua jarri beharrean, Menú del día. Hori arrazoitzeko, esaten zuten kanpotik jende asko etortzen dela, eta udalak egiten duen interpretazioa da kanpotik jende asko datorrela, baina jende horri gustatu egiten zaiola euskara aurkitzea kalean.

Zer jarrera izan ohi dute bisitariek euskararekiko?

Galdeketak-eta egiten direnean, hona etortzen den jendeak esaten du badakiela hemen hizkuntza berezi bat dagoela, eta horren bila ere badatozela. Euskara ere bada herri honen nortasunaren erakusgarri bat, eta ostalariei esan behar diegu erakutsi egin behar diegula hori kanpotik datozenei. Diskurtso horren barruan doa terrazetako ordenantza berria ere: euskara ez da ezkutatu behar turismoagatik; kontrakoa, erakutsi egin behar da.

Hizkuntza baldintza horiek nola hartu dituzte ostalariek?

Ondo, batere protestarik ez da izan horregatik. Oraindik ez gara hasi, baina bisitak egiteko asmoa ere badugu, neurria betetzen ez duten ostalariei gogorarazteko araua dela, eta bete egin behar dutela. Baina, guk ezer esan aurretik, terrazen ordenantzan eskakizun berri hauek daudela argitaratu orduko, batzuk dagoeneko hasi dira aldatzen: lehen erdaraz soilik azaltzen ziren hainbat arbeletan menuak euskaraz eta erdaraz jartzen hasi dira.

Udalak eskaintzen al du inolako laguntzarik aldaketak egiteko?

Bai. Urtero ez bada, bi urtean behin egiten dugu Merkataritzan euskaraz kanpaina. Dendak eta tabernak bisitatzen ditugu, eta beren paisaia linguistikoa euskaraz jartzeko laguntza eskaintzen zaie: kartelak, prezio zerrendak, oharrak… Etengabe eskaintzen zaizkie hizkuntza aholkularitza eta itzulpen zerbitzua.

Nola ikusten duzue euskararen egoera Orion?

Azken hamar urteetan garapen urbanistiko handia izan du herriak. Asko hazi da, eta kanpotik etorri da jende asko; ez bakarrik atzerritik, baita inguruko herrietatik ere. Izan duen aldaketa demografikorako, ondo eusten dio, eta oraindik ere oso herri euskalduna da Orio. Hala ere, guk ere baditugu lehen ez genituen kezka batzuk. Esate baterako, eskoletan esaten digute gero eta gehiago kostatzen zaiela zenbait taldetan euskarari eustea; batez ere, patioan eta egoera informaletan.

Udalean euskarari lotutako zer lehentasun daude hurrengo urteei begira?

Euskara plan bat diseinatu nahi dugu hurrengo hamar urteetarako, eta horretan ari gara buru-belarri. Lau lantalde sortu ditugu: merkataritzako eragileekin, kirol arlokoekin, hezkuntzakoekin, eta kultur eta euskara arlokoekin. Diagnostiko konpartitu bat landu dugu, eta diagnostiko konpartitu horren araberako jarduera zerrenda bat antolatuko dugu, hamar urteotan herrian zer egin behar genukeen diseinatzeko.


Summary: Palestinaren eta Israelen arteko konfederazio bat sortzeko plana aurkeztu diote NBEri. Bake elkarrizketetan aritutako bi negoziatzaile israeldarrek eta palestinarrek bultzatu dute egitasmoa. Kolono juduei egoiliar gisa Palestinan bizitzeko aukera ematea proposatu dute, besteak beste.

Palestina eta Israel estatu konfederal batean biltzeko proposamena aurkeztu diote gaur NBE Nazio Batuen Erakundeari, New Yorken. Yossi Beilin Israelgo ministro ohiak eta Hiba Huseini jurista palestinarrak landu dute proposamen politikoa, Palestinako eta Israelgo herritar talde txiki batekin batera. Beilin eta Huseini bake negoziazioetan aritutakoak dira, Israelen eta Palestinaren ordezkari, eta konponbide baterako elkarrizketak izoztuta dauden honetan, beharrezkotzat jo dute landu duten plana ezagutaraztea, nazioartean eztabaida pizteko eta negoziazioak berpizteko balioko duen itxaropenarekin.

Egungo statu quo-a apurtzeko beharra nabarmendu dute. Besteak beste, proposatu dute Israelgo kolonoei Palestinako lurretan egoiliar gisa bizitzeko aukera eskaintzea. Trukean, Israelek beste horrenbeste egoiliar estatusa onartu beharko lieke beste horrenbeste errefuxiatu palestinarri, eta kolonien hedaduraren besteko lur eremuak utzi beharko lituzke Palestinaren esku. Asteartean, Etxe Zurian izan ziren, eta planaren berri eman zioten AEBetako Estatu idazkariorde Wendy R. Shermani.

Osloko Akordioen (1993) eta Genevako Egitasmoa (2003) bultzatzaile nagusienetako bat izan zen Beilin. Aitortu du Osloko negoziazioek porrot egin ostean bakerako bilatu diren bideak israeldarrak eta palestinarrak banatzeko formuletan oinarritutakoak izan direla, eta okertzat dauka hori. «Beldurra eta herra hauspotu ditu». Bi herrialdeen «banaketa hermetikoa» ez da irtenbide bideragarri bat, Beilinen ustez. Ez soilik etsaitasuna betikotu dezakeelako, baita ikuspuntu praktiko batetik ere. «Lurralde oso txiki bati buruz ari gara, geografikoki, eta hura zatitzea erabat artifiziala da. Beraz, errepideak eraikitzerakoan, azpiegiturari dagokionez, natur baliabideen erabileran pentsatuta, askoz ere onargarriagoa da konfederazio batean bizitzea». Hala, Beilinek azaldu du konfederazio bat eratzeko ideia Genevako Egitasmoan oinarritzen den arren beste maila bat gehitu diotela akordio horri: «Dena elkarlan esparru batean egin behar da».

Oraingoz, Israelgo eta Palestinako agintariek ez dute planaren gaineko adierazpenik egin. Proposamenaren egileek ez diete txostena formalki aurkeztu, baina Beilenek argitu du ez dutela ezustekorik eramango. AEBetako Gobernuak ere ez du balorazio publikorik egin. Egitasmoaren bultzatzaileak kritikak jasotzeko prest agertu dira, badakite-eta dokumentuan jorratzen dituzten puntu batzuk oso arantzatsuak direla palestinar nahiz israeldarrentzat.

Beilin Meretz alderdiko buru ohiaren esanetan, bakerako «oztoporik handienetako bat, edo handiena», Israelen koloniena da. Israelek kolonia ugari eraiki ditu azken urteetan Palestinari okupatutako lurretan, eta eraikin horiek legez kanpokotzat dauzka nazioarteko zuzenbideak. Aldiz, Israelen etorkizunean izango den edozein agintari kolonia horiek suntsitzearen beldur izango da. Korapilo hori ekuaziotik kanpo uzte aldera, Beilinek eta Huseinik proposatu dute kolonoei aukera ematea: Israelgo lurretara lekualdatu ala Palestinan egoiliar gisa bizi. Beilinen iritziz, horrek bidea zabalduko lieke Israelgo etorkizuneko agintariei, kolonoak bizi diren eremuetatik indarrez atera beharrean, kolonoei Israelgo lurretara mugitu daitezela gomendatzeko, baina azken erabakia beraien esku utzita. Proposamenak zehazten du egoiliar estatusa ez litzatekeela hiritartasuna lortzeko abiapuntu bat izango, ez kolono juduentzat, ezta Israelgo lurretan biziko liratekeen egoiliar palestinarrentzat ere.

Hain justu, Israelek azken urteetan kolonien eraikuntza azkartu izanak bi estatuen konponbidea ezinezkoa bihurtzeko zorian dela ohartarazi dute nazioarteko eragile ugarik. Proposamenaren egileek argitu dutenez, konfederazioaren egitasmoak «ez du bi estatuen irtenbidea ordezkatu nahi, harentzako aukera berriak sortu baizik».

Horrez gain, konfederazioak «denbora luzeegian atzeratu diren auziak» konpontzeko balio dezakeela nabarmendu dute. Besteak beste, Jerusalemen estatusa eta errefuxiatu palestinarren itzulera. Konfederazio Israeldar-Palestinarra egitasmoaren webgunean irakurri daitekeenez, gobernu konfederal batek baliabide gehiago izango lituzke arazo horiei konponbidea emateko, israeldarren eta palestinarren gobernua izango litzatekeenez bi aldeentzako onargarriak liratekeen proposamenak bultzatu beharko lituzkeelako.

Planak jasotzen du Israelgo eta Palestinako estatuen aitortzak izan behar duela abiapuntua. Hortik aurrera, bi estatuetako agintariek negoziazioak hasiko lituzkete konfederazioaren egitura zehazteko. Bi urteko epean osatu beharko lukete «Europako Batasunaren moduko konfederazio hori».

Israelen eta Palestinaren arteko elkarrizketak izoztuta daudela, konfederazioan oinarritutako bake proposamena egiteko beharra sentitu dute bultzatzaileek. Ez dute espero aldeek hura onartzea, blokeoa apurtzen laguntzea baizik. Beilinek gogorarazi du Genevako Egitasmoa bake prozesua izoztuta zegoenean sortu zela, eta Ariel Sharon Israelgo orduko lehen ministroa «asaldatu» zuela. Handik gutxira, Israel Gazatik erretiratu zen. 2004an Times aldizkarian kolonien suntsitzeari buruz galdetuta, Sharonek adierazi zuen keztatuta zegoelako hartu zituela neurri horiek, Genevako Egitasmoa bezalako «irtenbide txarrak» israeldarren bihotzetara iritsiko ote ziren. «Israelgo Gobernua beste irtenbide bat bilatzen saiatzen bada gurea gustuko ez duelako, nik ez dut negar egingo».


Summary: Ontarioko Gobernuak larrialdi egoera ezarri du, txertoen aurkakoen blokeoagatik. «Ondorioak egongo dira, eta larriak izango dira», ohartarazi die protestariei Ford Lehen ministroak.

Bost egun daramate dozenaka kamioilarik Kanadaren eta AEBen muga igarobide garrantzitsuena blokeatzen, izurriari aurre egiteko neurriengatik protestan, besteak beste, muga gurutzatzeko eskatzen dieten txerto agiriaren kontra. Egoera asko okertu da azken orduotan, eta Ontario eskualdeko gobernuak larrialdi egoera ezarri berri du.

Doug Ford Ontarioko Lehen ministroak ohartarazpena egin die manifestariei: «Ondorioak egongo dira, eta larriak izango dira». Adierazi duenez, ia 70.000 euroren isunak eta urtebeteko kartzela zigorra ezarriko diete errepideak blokeatzen dituztenei. Izan ere, larrialdi egoerapean legez kanpokotzat jotzen da azpiegitura garrantzitsuak blokeatzea.

Nazioarteko muga pasabideetan, portuetan, aireportuetan edo autobideetan ondasunen, jendearen edo zerbitzuen mugimenduari traba egiten dion edonoren kontra joko dutela ohartarazi du Fordek. Esan duenez, protestarien garraio baimenak bertan behera utziko dituzte.

Egunero 350 milioi euroren salgaiak garraiatzen dituzte Kanada eta AEBen arteko Ambassador zubitik. Baina badira bost egun kamioilarik eta haien hainbat sostengatzailek blokeatuta daukatela. Egoerak kalte handia eragin die bi herrialdeon ekonomiari. Besteak beste, Ford, General Motors eta Toyota konpainiek ekoizpena gelditu edo murriztu behar izan dute hornigaien faltarengatik.

Kanadako beste muga igarobidetan ere arazoak sortzen ari dira protestengatik.

Duela bi aste hasi ziren protestak herrialdean. Ottawan Kanadako Legebiltzarraren inguruko kaleak blokeatuta dituzte 400 kamioi inguruk.

Washingtonek ere egoera konpontzeko eskatu dio Kanadako Lehen ministro Justin Trudeauri.


Summary: «Prostituzioan saldu banindute bezala sentitu nintzen, mojek erabilia».

Marivi iruindarrak ez ditu izen-deiturak eman nahi. Elizaren Biktimen Nafarroako Elkartean izena emandako emakume bakarra da, baina argi utzi nahi du ez dela emakumezko biktima bakarra: «Normalean, ez da hitz egiten emakumezkook pairatutako sexu abusuez. Mojen eskoletan ere erasoak, tratu txarrak eta botere gehiegikeriak zeuden, eta askok sufritu genituen, baina, datuei erreparatuta, badirudi ni naizela moja batek bortxatutako neska bakarra».

Ikusi gehiago: Abusuen icebergari, lupaz

3 urterekin eskolatu zuten Iruñeko urtsulatarren ikastetxean, eta 11 urte zituela sufritu zituen lehen erasoak. «Neska gehienek logela handi batean egiten genuen lo, baina, behin, moja batek esan zidan: 'Aurrerantzean, beste logela honetan eginen duzu lo'. Hasieran, ez nuen alderik nabaritu, baina beste logela horrek bazuen atzeko ate bat. Gauero, niretzat ezezaguna zen beste moja bat sartzen zen ate horretatik». Logela apartatu horretara mugitzea «amesgaiztoa» izan zela azaldu du Marivik: «Niretzat, prostituziora saldu izan banindute bezala izan zen hori. Jada ez nintzen ezer. Objektu bat, jostailu bat, moja horien desirak asetzeko».

Pixkanaka, baina, trauma hura naturalizatzen hasi zen, oroimenean lurperatu zuen arte. «Hainbat urtez ondorio fisikoak sufritu nituen: tripako mina, adibidez. Ondorio psikologikoak ere bai. Hiltzeko gogoa izan dut behin baino gehiagotan». 55 urterekin jarri zizkion izen-abizenak sentitzen zuenari: «Film bat ikustean konturatu nintzen, eta ahizpari esan nion: 'Ikusi dugun horixe egin zidaten niri ere'».


Summary: Ospitaleetako presioak beheranzko maldan segitzen du Nafarroan: 146 erietxeratu COVID-19ak jota. Beste 215 positibo zenbatu dituzte. Osasunbideak zazpi lagun ospitaleratu ditu larunbatean. ZIUetan 19 kutsatu daude.

Pandemiaren bilakaerak onbidean jarraitzen du Nafarroan: hori diote datuek. Nafarroako Gobernuak argitaratutako informazioaren arabera, atzo beste 215 kutsatu atzeman ziren herrialdean, 828 proba eginda. Egun bakarrean detektatutako positibo kopuruari dagokionez, azaroaren 30etik aitzina erregistraturiko daturik apalena da hori. Halaber, aipatzekoa da kutsatzeek hilabete bakarrean izandako leuntzea: orain dela hilabete, positibo kopuruak aise gainditzen zuen 2.000 kasuren langa.

Edonola ere, izurriteak oraintxe bertan dituen ezaugarriak aintzat harturik, bereziki adierazgarria da ospitaleen egoerari so egitea. Zentro horietan, leuntzea bistakoa da. Osasun Departamentuak jakinarazi duenez, oraintxe bertan, COVID-19ak jotako 146 lagun daude erietxeratuta Nafarroan. Horietako 19 ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan sartuta daude. Beraz, 127 paziente daude gela arruntetan. Otsailaren lehenean 201 ziren egoera berean.

Gainera, Nafarroako Gobernuak jakinarazi du birusa zuten hiru pertsona zendu direla.


Summary: Intzidentzia handia den bitartean ekitaldi jendetsurik ez egiteko esan die Jaurlaritzak udalei. Laurehun kasutan jarri du langa, eta herri gehienek gainditua dute egun; ekitaldiak «bertan behera» utzi behar dituzte, edo «atzeratu».

Ostegunean Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluk esan zuen COVID-19a hesitze aldera ezarritako osasun larrialdia bertan behera geratuko dela astelehenetik aurrera, eta ezarrita dauden murrizketa gehienak ere arindu egingo direla. Izurria kontrolpean izateko pentsatutako zenbait neurrik, ordea, indarrean jarraituko dute, eta gaur Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak agindu bat atera du, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako udalei esanez 100.000 biztanleko laurehun kasuko intzidentzia metatua gainditzen badute ez baimentzeko ekitaldi jendetsurik; aginduaren arabera, neurri «prebentiboak» bete ezin badituzte «bertan behera» utzi behar dituzte ekitaldi horiek, edo «atzeratu», egoera epidemiologikoa hobetzen den arte. Langa horretatik gora daude egun udalerri gehienak.

Zehaztapena ere egin dute; adierazi dute «jatea eta edatea» tartean daudenean izaten direla prebentzio neurriak betetzeko zailtasunik handienak, halakoetan ezin baita maskara jarrita eduki. Kasu guztietan ere, «jendetzak» saihestera egin behar dela esan dute, eta, horretarako, ondo hautatu behar direla ekitaldi publikoak egiteko tokiak. Espazioak ondo «antolatu» behar direla adierazi dute, ahal dela jan eta edanerako aparteko tokiak bereizi behar direla. Gogoratu dute baita ere «kanpoan» egin behar direla ekitaldiak, ahal den guztietan.

Aireztapen egokiaren garrantzia ere nabarmendu dute, eta esan dute toki publikoetan CO2 neurgailuak erabiltzea komeni dela, horien bidez toki itxietan aireztapena ona dela bermatu ahal izateko.

Kalean maskarak beti soinean eramatea ez da orain beharrezkoa, baina immunoeskasiak dituzten pertsonei beti jarrita eramateko gomendioa egin diete.

Inauteria gertu da, eta hor sor daitezkeen jende pilaketak dira orain kezkarako motibo bat. Jaurlaritzak ostegunetan jakinarazitako neurrien harira, Tolosako Udalak (Gipuzkoa) jakinarazi du aurten inauteriak ospatuko dituztela. Inauteri jai oso ezagunak dira Tolosakoak, eta, horregatik, aparteko oihartzuna izan zuen albisteak.


Summary: «Demokratikoki» eztabaidatzeko aukera egongo da EAren kongresuan. Hilaren 19an eta 20an egingo dute XIII. Biltzar Nagusia, eta bi ponentzia egongo dira mahai gainean. Osoko zuzenketa batek kolokan jarri du EH Bildurekin izan beharreko harremana.

Barne gatazka bete-betean bada ere, gainean da Eusko Alkartasunaren XIII. Biltzar Nagusia. Hilaren 19an ekingo diote, era telematikoan, eta igandearekin batera amaituko dute, aurrez aurreko ekitaldi batekin, Gasteizko Europa Jauregian. Alkar zainduz lelopean egingo da, eta, era horretan, asmoa da hurrengo urteetarako jarduera eta ildo politikoak erabakitzea, afiliazioak «demokratikoki» hautatzeko eta eztabaidatzeko aukera izatea mahai gainean dauden ponentzien inguruan.

Leire Pinedo Biltzar Nagusiko Prestaketa Batzordearen buruak eta Iker Ruiz de Egino EAko bozeramaileak eman dituzte xehetasun horiek. Haien arabera, 2021eko uztailaren 21ean hasi ziren prozesuarekin, eta ordutik ponentzia politikoak eta estatutuak egiten, tokiko erakunde bakoitzean aurkezten, eta zuzenketak txertatzen, eztabaidatzen eta onartzen aritu dira, besteak beste; 150 zuzenketa aurkeztu dituzte, guztira. Horrez gain, kongresuan parte hartuko duten 249 konpromisarioak ere hautatu dituzte.

Biltzarrean, bi ponentzia egongo dira mahai gainean: politikoa eta estatutarioa. Baina EAko alderdikideek ohartarazi dute osoko zuzenketa bat izan duela lehenak. «Horrek ontzat ematen ditu ponentzia ofizialaren sei puntuetatik bost, eta frogatzen du alderdiaren barruko desberdintasunak ez direla ideologikoak». Dena den, badirudi desadostasunen bat edo beste badela: ordezko testuak aldatzea proposatzen duen atala alderdiak EH Bildurekin duen harremanari buruzko da. «Hauteskundeetara mugatutako koalizio eredura joatea proposatzen du, hauteskunde bakoitzean berariaz berregituratu beharko litzatekeena». Hala ere, nabarmendu dute proposamen horrek 2011tik «eraikitzen ari direna desegingo» lukeela, eta «arriskuan» jartzen duela Hego Euskal Herriko «gobernu alternatiba bakarra». Haien iritziz, EH Bildu da EAri bere estatutuetako lehenengo artikulua gauzatzen lagun diezaioken tresna; Euskal Herriaren independentzia erdiestea, alegia. Beraz, «funtsezkotzat» jotzen du alderdiaren funtzioa EH Bildun zentratzea.

Nolanahi ere, datorren asteko eztabaidak zehaztuko du norabidea. «Bada, horretarako dira kongresuak, eztabaidatzeko, adosteko eta adostasunik aurkitzen ez bada, bozkatzeko eta gehiengoaren erabakia errespetatzeko», azaldu du Ruiz de Eginok. Hala ere, Pinedok zehaztu du litekeena dela eztabaidaren ostean estatutuez gain, ponentzia politikoa ere izatea. Are, hori zehaztu ahala, azaldu du zuzendaritzako hautagaiak ere aurkez daitezkeela: «Behin kongresua hasita dagoela hautatu behar dira, baina kongresuko mahaiaren ardura da hori noiz eta nola aurkeztu behar den esatea». Beraz, ordura arte ez da berririk egongo.

Kongresua, «egoera zailean»

Bi alderdikideek aitortu dute «jakin badakitela» egoera «zailean» iritsi direla kongresura, eta oraindik badagoela «konpondu gabeko barne gatazka bat» ere. Hala nola, aste honetan bertan jakinarazi dute EAko Nazio Batzorde Eragileak aho batez onartu duela Maiorga Ramirez, Iratxe Lopez de Aberasturiri, Mikel Goenagari, Miren Aranoari eta Esther Korresi lau urtez etetea EAko kidegoa, «frogatuta gelditu delako Eskubide, Betebehar eta Diziplina Araudian arau hauste eta oso larriak» egin dituztela.

Otsailaren 21ean izango da hori, eta, beraz, kongresuan parte hartzeko aukera izango dute; are, beraien burua zuzendaritzarako aurkezteko parada ere izango dute. Bada, horri tiraka, Pinedok eta Ruiz de Eginok azaldu dute biltzar nagusiak bide emango duela desadostasun guztiak mahai gainean jartzeko.


Summary: 1978tik gaurdainoko tortura kasuak ikertzera dei egin dute Nafarroako Gobernua. Nafarroako Torturatuen Sarea elkartea aurkeztu dute Berriozarren, eta ekainaren 25ean antolatuko duten mobilizazioan babesa adieraztera dei egin diete herritarrei

Berriozarko musika eskolako areto nagusia jendez lepo egon da gaur. Bertan, hainbat belaunalditako nafarrak zeuden. «Elkarte bezala eratu garela, torturatuen sarea ehuntzen hasiak garela eta aretoan bildutakoak sare horren parte garela adierazi nahi dugu, jakin badakigun arren mila ahots eta aurpegi isilarazi dituela». Lohizune Amatria Mikel Zabalzaren ilobak elkartearen nondik norakoak azaldu ditu, euskaraz.

Agerraldiak ikusmina sortu du komunikabideen artean. 10:00etan batzarra egin du sareak, eta 11:30ean bere burua aurkeztu die kazetariei. Data ez da halabeharrez aukeratua izan, Joxe Arregi torturatuta hil zutenetik 41 urte beteko baitira bihar, eta Euskal Herriko torturaren egunaren bezpera baita, hortaz.

Ikusi gehiago: «Hanka sartze handia litzateke ikerketa ofiziala ez egitea»

Agerraldia amaituta, 12:00etan Nafarroako erakundeetako ordezkariekin eta politika, gizarte eta lan arloetako eragileekin elkartu dira. Bertan izan dira Ana Ollo Herritarrekiko Harremanetarako kontseilaria, Martin Zabalza Bake, Bizikidetza eta Giza Eskubideen zuzendari nagusia eta Blanca Burusko Bake eta Bizikidetza zuzendaritzako biktimen bulegoko ordezkaria. Alderdien artean, Geroa Bai, EH Bildu, Ahal Dugu eta Ezkerrako ordezkariek babesa adierazi diote sareari. Sindikatuen artean, ELA, LAB, CCOO, UGT, Steilas, ESK eta CGT izan dira; gizarte eragileen artean, Foro Soziala, Salhaketa, 78ko Sanferminak Gogoan, Etxerat eta Egiari Zor.

Torturaren datuak

Torturaren errealitatea maiz estalia izan bada ere, uneotan dituzten datu batzuk ezagutarazi dituzte. 1960tik 2014raino Nafarroan mila lagun inguru torturatuak izan dira. Guztira, lurraldeko 80 herritako biztanleei eragin die giza eskubideen urraketa larri horrek. Haren ondorioz, bi lagun hil dira: Mikel Zabalza eta Antonio Goñi Igoa. Heriotza hura ez zen ezagutarazi, eta Goñiri gertatutakoaren berri eman zuten iazko ekainaren 25ean.

Halaber, Europako Giza Eskubideen Auzitegiak espainiar estatua zigortu du Mattin Sarasola eta Igor Portu torturatzeagatik, baita beste lau nafarren salaketak ez ikertzeagatik ere —Oihan Ataun, Jon Patxi Arratibel, Xabier Beortegi eta Iñigo Gonzalez—. Gainera, 2011n, Europako Torturaren Prebentziorako komiteak sinesgarritasuna eman zien hiru nafarren testigantzei txosten batean.

Datu horiek izanik, sareak torturatuak izan direnen errolda bat osatu nahi izan du auzolan baten bidez, ahalik eta argazki zehatzena izateko asmoz. «Badakigu ez dugula egun batetik bestera egingo, mila pertsona horiengana iristea ez delako erraza. Horietako batzuk jada ez daude gure artean, edo beren kasuaren berri emateko idatzi bat betetzeak iraganeko mina azaleratzen die». Egin beharreko lana dela deritzote, eta hura aurrera ateratzeko «determinazio osoa» dute.

Iragan legealdian, Nafarroako Gobernuak tortura ikertzeko deialdi bat egin, eta EHUko Kriminologia Institutuak ardura hori hartu zuen, 2018an. Espainiako Gobernu ordezkaritzak errekurtsoa jarri zuen, eta Nafarroako Auzitegi Nagusiak baliogabetu egin zuen deialdia. Hala ere, Ana Olloren Herritarrekiko Harremanetako Erakundeak 1960tik 1978ra arteko tortura kasuak ikertu zituen. Frankismoaren hondarrean eta trantsizioaren hasierako urteetan tortura «sistematikoa eta orokortua» izan zela ondorioztatu zuen<: 204 kasu aztertu ostean, 169 baieztatu zituen.

Sareak Nafarroako Gobernuari eskatu dio ikerketa horren epea 1978tik gaurdaino zabal dezala. «Ikerketa ofizial, zientifiko eta independentea» izan dadila eskatu dute: «Nafarroan estatuko segurtasun indarrek zenbat pertsona torturatu dituzten argitzeko eta ondorioz giza eskubideen urraketa larri horrek izan dituen ondorioen egiazko argazkia lortzeko. Torturaren aitortzarako bide egokiena dela uste dugu».

Manifestazioa ekainaren 25ean

Gizartearen babesa ere eskatu dute. Ekainaren 25ean, torturaren biktimen nazioarteko egunaren bezperan, mobilizazioa egingo dute, eta bertan parte hartzera dei egin diete herritarrei.


Summary: Algortan okupatutako eraikin bat hustu du Ertzaintzak. Bertan gaztetxea jartzeko asmoa zuten gazteek; salatu dute Poliziak «jipoitu» egin dituela eraikinetik ateratzean.

Getxon, Algortan, hainbat gaztek eraikin bat okupatu zuten atzo arratsaldean, bertan gaztetxea martxan jartzeko asmoz. Iluntzean bertan «hustuko» zuten susmoa bazutela adierazi dute, eta gaua bertan pasatzen ari zirela, «txandaka». Azaldu dute kanpoan «ertzainen dispositibo handi bat» egon dela, eta goizaldeko 06:30 aldera sartu direla eraikina hustera. «Jipoitu eta handik atera gaituzte», adierazi dute. «Kolpe asko» hartu dituztela kontatu dute. EFEren arabera, ertzain bat eta gazte bat zauritu dituzte.p>

Gaur goizean batzarra egin dute egoera aztertzeko, eta arratsaldean elkarretaratze bat egin dute, San Nikolas plazan. Gertatutakoa salatzearekin batera, gaztetxe bat behar dutela aldarrikatu dute.

Sarrikobaso kaleko 11. zenbakian dago gazteek gaztetxetzat hartu nahi duten eraikina. Ostiralean okupatu zuten, manifestazio bat egin ostean. Azaldu zuten hainbat urtez hutsik egon zela, eta gazteei zuzenduriko eskaintzak zabaltzeko erabili nahi dutela orain. Getxoko EH Bilduk ertzainek gaur gazteekin izan duten jarrera salatu du. «Bortitza eta oldarkorra» izan dela esan du: «Hau da gure herriko gazteei EAJk eskaintzen diena: biolentzia eta kale gorria. Ardurak eskatuko ditugu».


Summary: Javier Gomara hil da, UPNren sortzaileetako bat. Alderdiko lehen presidentea izan zen, eta 1987tik 1991ra arteko legealdian Nafarroako Parlamentuko presidente izan zen

UPNko egungo presidente Javier Esparzak jakinarazi du Javier Gomara hil dela. Alderdian «erreferente» izan dela azpimarratu du. «Sendi erregionalistak pertsona maitatua galdu du. Alderdi honen historian rol erabakigarria eta aktiboa jokatu du. Bere bizitza osoan lurralde honenganako maitasuna eta pasioa erakutsi du, eta haren alde lan egin du xumetasunez, zintzo eta uste sendoekin», goraipatu du Esparzak.

Gomara 1927an jaio zen, Etxarri Aranatzen. Zuzenbide ikasketak egin zituen, eta 60ko hamarkadan Iruñeko zinegotzi izan zen. Diktadura amaituta, trantsizioan hasieran politikan sartzeko asmorik ez zuela aipatu zion BERRIAri, 2017ko abuztuan kaleratutako elkarrizketan. Alta, Causa Ciudadana alderdian hasi, eta 1979aren hasieran UPN alderdia sortu zuen Jesus Aizpunekin eta Jose Angel Zubiaurrerekin batera. Alderdiko lehen presidentea izan zen.

1987tik 1991ra arteko legealdian Nafarroako Parlamentuko presidente izan zen. Alta, legealdi hura amaituta, UPN sortu zuteneko lehen belaunaldi hari lekukoa hartu zion hurrengoak –Juan Cruz Allik eta Miguel Sanzek, batik bat–, eta ordutik bigarren lerrora pasatu zen. Dena den, askotan ikusi da UPNren ekitaldi nagusietan. Esaterako, parte hartu zuen urtarrilaren 14an Esparza hurrengo foru hauteskundeetarako lehendakarigai aukeratzeko Iruña Park hotelean egindako Kontseilu Politikoan, 95 urterekin.

Esparzak, bere agur hitzetan, nabarmendu du foru erregimenaren defendatzaile izan zela, «Espainiaren barruan eta nafarren arteko elementu bateratzaile gisa». Foru Hobekuntzak 40 urte beteko ditu aurten, eta «pena» deritzo Gomarak hori ezin ikustea. «Trantsizioa egin zuten belaunaldiaren ordezkari izan zen. Arduraz, estatu ikuspegiz, elkartasunez eta, Javierren kasuan, politika zerbitzu gisa ulertzen duenaren umiltasunez».


Summary: Osasunak nagusitasunez irabazi dio Rayori. Gorritxoek lehen zatian hautsi dute partida, bi goleko errenta lortuta. Gero estutu egin ditu Rayok, baina tinko eutsi dute, eta luzapenean hirugarrena egin. 30 puntuko langa gainditu dute jada

Osasunaren makineriak jada ez du herdoilik. Garaipen lehorteak ugertuta utzi zuen, baina olioztatu egin dute gorritxoek azken bost lehietan lortu dituzten hamar puntuek. Horietatik hiru gaur lortu zituzten, Rayoren zelaian. Partida sendoa eta eraginkorra jokatu dute, eta guztiz merezita irabazi diote Andoni Iraolaren taldeari. Etxetik kanpo denboraldi ikusgarria ari dira osatzen: gaurkoa seigarren garaipena dute Iruñetik urrun. Dagoeneko 32 puntu dituzte zakuan, beraz, salbazioa berriz ere aurrerapenez lortzeko moduan dira.

Jagoba Arrasateren ehungarren partida izan da Osasunako entrenatzaile bezala Lehen Mailan. Hamaikakoan ezusteko aldaketak egin zalea zen lehen, baina azkenaldian, jokalari sorta finkoa ari da zelairatzen. Gaur, esate baterako, Nacho Vidal eta Darko Brasanac izan dira berritasun bakarrak; biak ere, zigorra bete ostean itzuli dira taldera. Bestela, Sevillaren aurka titular gisa aritu ziren jokalari berberek hasi dute norgehiagoka.

Beti antzeko hamaikakoa erabiltzeak lanak erraz diezazkioke aurkariari. Aldiz, jokatzen dutenek, buruz dakite teknikariak zer nahi duen eta taldekideak nondik nora dabiltzan. Gaur, erabateko elkar-ulertzea izan da jokalari gorritxoen artean. Rayon, ordea, txandakatzeak egin ditu Iraolak, Kopako lehia jokatu ondoren, eta txinparta galdu du taldeak. Hori, neurri handi batean, nafarren meritua izan da, Rayori ez diotelako arnasarik hartzen utzi. Hertsiki estutu dute, ondo antolatutako presioaren bidez. Eta erasoan, zuzen eta zorrotz jardun duten, itzulingururik gabe.

Bizitasun handiz ekin diote partidari; hainbeste, ezen 10. minutua betetzerako jada aurretik baitziren markagailuan. Moncayolak etekina atera dio Budimirren borrokarekin hasi eta Avilaren fedeari esker arriskutsu bihurtu den jokaldiari. Argentinarra luzatu egin da Ruben Garciaren erdiraketa luzea zelaitik atera ez zedin, eta Moncayolak area txikiaren ertzetik sareratu du baloia, aurrelaria balitz bezala. Maiz agertu da arean; erdilariei asko igotzeko eskatu die Arrasatek, mehatxua handitzeko.

Osasuna ez da gol bakarrarekin konformatu, eta nagusi izaten jarraitu du, jokoaren zentzu guztietan. Bigarren baloi gehienak Nafarroako taldearentzat izan dira, eta hori izan da lehen zatiko gakoetako bat. Beste giltza, Rayoren atean egon da: zalantzati aritu da Dmitrievski atezaina. Lehenik, irteera ustela egin du, eta buruz errematea egiteko aukera eman dio Budimirri. Gero, komeriak izan ditu Ruben Garciaren falta bihurri bat gelditzeko. Eta 39. minutuan, ez da gauza izan erdilari gorritxoaren ezkerkada gelditzeko. Jaurtiketa itzela izan da, baina atezainari eskuak tolestu zaizkio.

Hala, neurketa ia erabakita utzi du Nafarroako taldeak. Errentari eustea besterik ez zeukan etxetik kanpo bigarren garaipena kateatzeko. Ez zirudien erronka zailegia, lehen zatian Rayok ia kilimarik ere ez baitio egin. Alabaina, etxekoek estutu egin dute bigarren zatian. Lehen aukera garbia Osasunak izan du, Moncayolaren bidez, baina erdilariak gora jaurti du penalti puntutik. Hortik aurrera, Rayoren aukeren segida iritsi da. Garbienak Ntekak eta Falcaok izan dituzte, baina Herrerarekin egin dute topo. Atezain gorritxoa erabakigarria izan da berriro, iragan partidan Sevillari penaltia gelditu ostean.

Falcaok gola egin du geroago, baina eskuarekin, argi eta garbi. Balekoa izan da, ordea, Kike Garciak luzapenean sartu duena. Ordezkoen arteko jokaldia izan da. Osasunaren makineria ondo olioztatuta dagoen beste erakusgarri bat.


Summary: 'Maixabel' filmeko aktoreek hiru Goya sari jaso dituzte. Filmean parte hartu duten Urko Olazabal eta Maria Cerezuela euskal aktoreak izan dira sarituak. Kiko de la Rica bilbotarrak, berriz, argazki zuzendaririk onenaren saria jaso du 'Mediterraneo'-gatik.

Maria Cerezuela ezusteko emakumezko aktorerik onena, Urko Olazabal taldeko aktorerik onena, Blanca Portillo emakumezko aktorerik onena. Hiru sari horiek jaso ditu bart Iciar Bollainen Maixabel filmak Goya sarietan. Aurten ohikoaren itxura handiagoa izan du sari banaketak, eta Valentzian (Herrialde Katalanak) izan zen, besteak beste, Maixabel Lasa bera ere.

Cerezuela eta Olazabal, ordea, ez dira izan sariren bat jaso duten euskal herritara bakarrak: Kiko de la Ricak jaso du argazki zuzendaririk onenaren saria, Mediterraneo filmean egindako lanagatik. Bilbotarrak sari hori jaso duen bigarren aldia da.

Ikusi gehiago: 'Ongi etorri' esamoldeak arazoak sortzen jarraitzen du Espainian

Hogei saritik hiru eskuratu ditu Maixabel-ek —hamalau sailetan zegoen izendatuta—, sari gehien jaso dituenak baino hiru gutxiago: Fernando Leon de Aranoaren El buen patron izan da ekitaldiko protagonista nagusia.

Maixabel-en egindako lanagatik saritu dituzten hiru aktoreek hartu dute hitza saria jaso ostean. Cerezuela izan da oholtzara igotzen lehenengoa, eta, besteak beste, Maria Jauregiri eskaini dio garaikurra. Gasteiztarrak haren rola antzezten du filmean: «Hau harengatik eta harentzat da», esan du. Gehitu du filma «erabat beharrezkoa» dela, eta bizitza aldatu diola.

Olazabal bilbotarrak ere Lasari, bere ingurukoei, eta filmean parte hartu dutenei eskaini die saria. Filmean Luis Carrasco etakide ohiaren rola antzezten du.

Iazko ekitaldian izan zuen bere lekua euskarak, Aranzazu Callejak eta Maite Arroitajauregik euskaraz abestuz jaso baitzuten jatorrizko musikarik onenaren saria, Akelarre filmagatik. Aurten, ordea, gaztelera hutsean hitz egin dute Cerezuelak eta Olazabalek.

Portillok, berriz, «maitasunari buruz» jardun du oholtzan, batari eta besteari eskerrak emanaz.


Summary: Alavesek Mendilibarren aroko lehen garaipena eskuratu du. Arabarrek hiru hilabeteren ostean lortu dute garaipena, Loumen eta Joseluren golei esker. Jaitsiera postuetan daude oraindik.

Bizirik jarraitzen du Alavesek, eta, badirudi, hasi dela behingoz fruituak ematen Jose Luis Mendilibarren lana. Hilabete pasatxo igaro da entrenatzaile bizkaitarrak taldearen gidaritza hartu zuenetik, eta ordutik garaipenik eskuratu gabe zeuden arabarrak. Bueno, lehenagotik ere bai: hiru hilabete baino gehiago zeramatzaten hiru puntuak poltsikoratu gabe.

Alavesek, ordea, ez du azken hitza esan aurtengo ligan. Behin-behinean, hiru puntura du lehen mailan jarraitzea ahalbidetzen duen hamazazpigarren postua, eta denbora sobera du oraindik.

Gaur, etxean, Valentzia hartu du mendean (2-1). Bordalasen taldea ere ez dago bolada onean, baina ez dizkio gauzak errazak jarri Alavesi. Gogotik egin du lan Mendilibarren taldeak, baina, azkenean, merezi izan du. Partida hasi eta gutxira hartu dute aurrea etxekoek, hamahirugarren minutuan, Mamadou Loumen gol bati esker: korner batean, Mamardaxbili atezainak utzitako aldaratze bat baliatu du baloia sareetara bidaltzeko. Lehen zatian, gainontzekoan, lan handia eta aukera gutxi.

Bigarren zatia hobeto hasi du Valentziak, Bryan Gil elektrikoari esker nagusiki. Hark eragin du, 62. minutuan, Valentziaren aldeko penaltia. Guedesek baliatu du. Gutxi geroago egin du keinu bera epaileak, baina ordukoan, beste arean. Escalantek eragin du hura, eta Joseluk bidali du sareetara.

Hortik aurrera atzean sartu da Alaves, eta defentsako lanari eta Pachecoren geldiketei esker eutsi ahal izan dio markagailuari.

Alaves: Pacheco; Duarte, Lejeune, Tenaglia; Escalante, Loum, Jason (Pons, 82'), Pina, Rioja (Mendez, 76'); eta Joselu.

Valentzia: Mamardaxbili; Comert (Guillamon, 80'), Correia (Foulquier, 76'), Lato, Diakhaby; Musah, Costa (Duro, 45'), Kourouma, Soler (Bryan Gil, 45'); Marcos Andre (Maxi Gomez, 45') eta Guedes.


Summary: Amnesty Internationalek salatu du 'mozal legearen' erreforma «hainbat urte berandu» iritsiko dela. Gasteizen egin dute elkarretaratzea. Espainiako Kongresuan proposatu berri duten erreforma ere «protesta baketsuen aurkako mozal bat» dela gaitzetsi dute.

«Ez mozal legerik, ez apaindutako mozalik». Halaxe zioen gaur Amnesty Internationalek deituta Gasteizen egin duten elkarretaratzeko pankartak. Ehunka eragilek babestu dute plataformaren deia, salatzeko mozal legearen erreforma «hainbat urte berandu» iritsiko dela, eta proposatu duten erreforma ere «protesta baketsuen aurkako mozal bat» izango dela. Espainiako hainbat hiritan ere egin dituzte elkarretaratzeak.

Gaur gaitzetsi dutenez, 2015. urtean ezarri zenetik, «mozal legea etengabe erabili dute giza eskubideen defentsan antolatzen diren erakundeak, ekintzaileak, kazetariak eta herritarrak desmobilizatzeko». Salatu dute berandu datorrela erreforma, eta, «okerrena» dela hala ere «ez dituztela ezabatuko egungo legearen alderdi okerrenak». Espainiako Kongresuan proposatu duten mozal lege berriak, beraz, «protesta baketsuaren aurkako muturreko bat izaten jarraituko du», Amnesty Internationalen ustetan.

«Erreforma proposamenak ez du murrizten Poliziaren botere gehiegikeria, eta ez ditu kontrolerako mekanismo egokiak ezartzen. Beraz, jarrera arbitrarioei atea zabalik uzten die». Ez dute hori bakarrik kritikatu: «Gomazko pilotak ez ditu debekatzen, eta migratzaileak azkar itzultzea ahalbidetzen duen legedia ere bere horretan uzten du».


Summary: Steinmeier izango da Alemaniako presidente aurrerantzean ere. Batzar Federalak gehiengo osoz babestu du SPD Alderdi Sozialdemokratako ordezkaria, eta bigarren agintaldia egingo du.

Frank Walter Steinmeier bigarren aldiz hautatu dute Alemaniako presidente izateko. Batzar Federalak gaur egin du bozketa, eta gehiengo osoz gailendu da SPD Alderdi Sozialdemokratakoa: 1.472 botoetatik 1.045 jaso ditu. Egungo gobernua osatzen duen koalizioko kideen babesaz gain, CDUrena eta CSUrena ere izan du presidenteak. Gainontzeko bi hautagaiek oso babes txikia izan dute.

Horiek hala, agintaldi bat baino gehiago iraun duen bosgarren presidentea bilakatu da Steinmeier. Bozketaren ostean, kargua onartu du presidenteak, eta izendapena martxoaren 19an egingo da ofizial.

Gaurko saioaren ostean, Ukrainako krisiaz jardun du Steinmeierrek, eta Errusiari egotzi dio han tentsioa sortu izanaren erantzukizuna. Vladimir Putin presidenteari esan dio ez gutxiesteko «demokraziaren indarra», eta «Ukrainari lepoan jarri dion soka malgutzeko»

«Gatazka bat sortzeko mehatxupean gaude, eta horren ardura Errusiarena da. Ukrainako herriak eskubidea du beldurrik gabe bizitzeko, eta inork ez du haren subiranotasuna suntsitzeko eskubiderik», esan du Alemaniako presidenteak. «Norbait horretan saiatzen bada, sendo erantzungo dugu».


Summary: Irribarriak eta Rezustak erakustaldia eman dute, eta lidergoari eutsi. Neurketa bikaina jokatu dute Laso eta Imazen aurka (22-12), eta lehen postuan jarraitzen dute, Altuna III.a-Martijarekin eta Elezkano II.a Zabaletarekin berdinduta.

Jotzaileak dira Irribarria eta Rezusta, eta horixe erakutsi dute gaur Tafallan (Nafarroa). Euren jokurik onena erakutsi dute, eta mendean hartu dituzte Laso eta Imaz (22-12). Neurketaren aurretik, sailkapen nagusian berdinduta zeuden zortzina garaipenekin, eta balantza euren aldera jarri dute txapelketako liderrek. Bederatzi garaipen dituzte orain, Altuna III.a-Martijak eta Elezkano II.a-Zabaletak adina.

Gaurko neurketan hasieratik atzetik ibili arren (10-3, 16-6 edo 18-8), Lasok eta Imazek ez dute behin ere amore eman. 19-12 ere jarri dira, baina ezin izan dute besterik egin.

Sekulako saltsa

Azken jardunaldian, sailkapenaren goialdean, zuzenean finalerdietako ligaxka jokatzeko lehian dauden lau bikoteetatik hiruk irabazi egin dute: Altuna III.a-Martijak 22-8 hartu zituzten mendean Peña II.a-Albisu, herenegun, Idiazabalen (Gipuzkoa). Aspekoek zortzigarren garaipena dute azkeneko bederatzi partidetan. Elezkano II.a-Zabaleta, berriz, 22-10 nagusitu zitzaizkien atzo Urrutikoetxea-Arangureni, Bilbon. Gaur, Irribarria-Rezustak poltsikoratu dute beste puntu bat.

Batzuk zein besteek urratsa egin dute zuzenean finalerdietara pasatzeko. Berdinduta daude hirurak, bederatzi garaipenekin. Baita azken jardunaldiko partidak ere. Ustez, lehia samurrena dute Elezkano II.a-Zabaletak, Jaka-Mariezkurrena II.aren kontra jokatuko baitute. Altuna III.a-Martija, ordea, aurkari zuzenen kontra ariko dira azken jardunaldian: Laso-Imazen aurka.

Azpialdean ere guztia argitzeko dago. Jardunaldi honetan gertatutakoak are gehiago estutu du dena: batetik, Ezkurdia-Tolosak atzo 22-12 irabazi izanak Jaka-Mariezkurrenari II.ari, Iruñean, eta, bestetik, Urrutikoetxea-Arangurenek eta Peña II.a-Albisuk galdu izanak. Honela dago sailkapena: Peña II.a-Albisuk bost garaipen dituzte, eta lau Ezkurdia-Tolosak, Urrutikoetxea-Arangurenek eta Jaka-Mariezkurrena II.ak. Behetik gora egin dute Aspekoek, eta horrek sekulako konfiantza eman die. Atzo bikain aritu ziren.

Azken jardunaldian, partida erabakigarria jokatuko dute elkarren aurka Ezkurdia-Tolosak eta Urrutikoetxea-Arangurenek. Irabazleak kanporaketan ariko dira ziur, eta galtzaileak Jaka-Mariezkurrena II.ak egiten dutenaren mende geratuko dira. Horiek oso neurketa zaila dute, Elezkano II.a-Zabaletaren kontra. Estu, baina garaipen bat gehiagorekin daude Peña II.a-Albisu, baina haiek ere lehia oso gogorra dute, Irribarria-Rezustaren aurka. Muturrekoa da parekotasuna.


Konfiantza berreskuratzeko hiru puntu

Summary: Konfiantza berreskuratzeko hiru puntu. Realak neurketa serioa jokatu du Granadaren aurka, eta Oiartzabalen eta Rafaelen golek erabaki dute partida. Ostegunean Leipzigen jokatuko dute txuri-urdinek.

Realak hiru puntu baino gehiago lortu ditu gaur Anoetan. Urtearen hasiera ez da erraza izan Imanol Alguacilen taldearentzat, eta behar zuen denboraldi hasieran lortzen zituenen moduko garaipen bat: atea hutsean utziz eta segurtasun irudia emanez. Ostegunean Europa Ligako partida du Leizpigen (Alemania), eta Kopatik kanpo geratu ostean, Europan aurrera egitea inoiz baino garrantzitsuagoa da txuri-urdinentzat.

Alguacilek, ordea, garbi zuen Leipzigen aurretik Granadaren aurkako neurketa zetorrela. Orioko entrenatzailea ohiko hamaikakoarekin zelairatu da, eta argi utzi du gaur irabazteak zuen garrantzia. Neurketa hasieratik izan dute kontrolpean etxekoek, eta atzean sartu da Granada. Hegaletatik min egin dute Aihenek eta Januzajek, eta fin ibili da Isak ere.

Granadak argi zuen egin beharrekoa: kontraerasora azkar irten, eta bere aukerak baliatu. Eta aukerak izan, izan ditu talde espainiarrak; Remirok, ordea, beste behin erakutsi du sasoi onean dagoela. Azkenaldian erabakigarria da atezain nafarra. Eta beti erabakigarria izaten dena Oiartzabal da: 37. minutuan iritsi zaio ahaleginaren saria Realari, eta kapitainak ez du huts egin penalti puntutik.

Bigarren zatia lehenengoa amaitu den bezalaxe hasi da: Reala estutzen, eta Granada eusten. 74. minutuan iritsi da bigarren gola. Oiartzabalek jokaldi ona egin du hegaletik, eta haren erdiraketa Rafaelek errematatu du, ahal bezala. Txuri-urdinek fitxatu duten azken jokalariaren lehen gola da.

Horiekhala, sailkapen nagusian seigarren postuan da Reala, 38 punturekin.

Reala: Remiro; Gorosabel, Aritz, Le Normand, Aihen (Zaldua, 83'); Zubimendi, Merino, Silva (Rafael, 67'); Januzaj (Portu, 67'), Oiartzabal (Pacheco, 83') eta Isak (Sorloth, 83').

Granada: Maximiano; Quini, Duarte, Torrente, Escudero; Gonalons (Montoro, 72'), Milla (Petrovic, 63'), Collado (Rochina, 72'); Uzuni (Puertas, 63'), Arezo (Molina, 72') eta Luis Suarez.


Summary: PSOEk ohartarazi du ez dela abstenituko Gaztela eta Leonen, PPk Vox behar izan ez dezan. Voxek gobernuan sartu nahi du, eta PPk haren botoak beharko ditu. Hauteskundeek interes gutxi piztu dute Trebiñun eta Argantzonen. 2019ko hauteskundeetako datuekin alderatuta, 20 puntu jaitsi da botoa eman duten herritarren kopurua.

Espainiako alderdiak hasiak dira xake taulako fitxak mugitzen, atzo Gaztela eta Leonen hauteskundeak egin ondoren. PPk irabazi zituen, eta guztira 31 eserleku izango ditu, lehen baino bi gehiago. Baina garaipen horrekin zer egin du orain buruhausterik handiena. Izan ere, Ciudadanos hondoratu ostean (eserleku bakarra lortu du), Vox du orain eskuinean akordio baterako lagun bakarra (hamahiru eserleku), eta Santiago Abascalen alderdiak garbi utzi du gobernuan sartu nahi duela babesa ematearen truke. PSOEk gaur jakinarazi du (28 diputatu) ez dela abstenituko inbestidura saioan, PPk Voxen botoak behar izan ez ditzan.

Beraz, begirada guztiak PPren eta Voxen gainean daude. Zer adostuko dute? Atzo, emaitzak jakin osteko agerraldietan, bi alderdiek argi utzi zuten euren jarrera: PPk bakarrik osatu nahi du gobernua, eta Voxek, berriz, koalizioko gobernu bat nahi du. Alfonso Fernandez Mañueco PPren zerrendaburuak egin zuen analisiaren arabera, begi bistakoa da herritarren agindua: «Argi esan dute: Gaztela eta Leongo herritarrek PPren gobernu bat nahi dute». Ez zuen gauza bera interpretatu, ordea, Santiago Abascal Voxeko liderrak, eta Juan Garcia Gallardo zerrendaburuari begira esan zuen: «Presidenteorde aurpegia jartzen ari zaio, ezta?». Bide beretik jo zuen Garcia Gallardok ere: «Gaztela eta Leongo hurrengo gobernua osatzeko egin beharra dugu. Ez diogu abstentzioa oparituko PPri», adierazi zuen.

Bi helburu, eta samurrak izango ez diren negoziazioak aurrean. Voxek PPri egingo dizkion eskaerak zeintzuk izango diren ere aipatu zuen atzo: «Ezkerreko legedi guztia ezabatzea, zergak jaistea, eta Espainia Agenda». Hauteskundeetako beste garaileak alderdi probintzalistak izan dira (UPL eta Soria Ya, nagusiki), eta haien aldarrikapenak ere aintzat hartuko dituela hitzeman zuen Garcia Gallardok.

Trebiñuko konderrian, igorritako 402 botoen 111 lortu ditu PSOEk. PPk, bestalde, 101 boto lortu ditu, eta Podemos-IU-AV koalizioak, berriz, 71 boto. Vox alderdiak 51 boz eskuratu ditu, España Vaciada taldeak 22, Pacmak 11, PCTEk 5, Ciudadanosek 4, EBk 3 eta Partido Castellano alderdiak, bat. Argantzonen ere PSOEk lortu du boto gehien, igorritako 156 botoetatik 46 irabazita. Podemos-IU-AV gelditu da jarraian, 35 boz lortuta. PPk 30 boto jaso ditu, Voxek 20, España Vaciada taldeak 11, Pacmak 3, Ciudadanosek 2, Partido Castellano alderdiak 2, eta EB taldeak bat.

Parte hartzeak, 20 puntu behera

BERRIAk joan den astean hitz egin zuen Pablo Ortiz de Latierro eta Enrique Barbadillo Argantzongo eta Trebiñuko alkateekin. «Arrotz» gisa definitu zituzten Gaztela eta Leongo hauteskundeak, eta nabarmendu zuten Gaztela eta Leongo Junta ez dela beren «instituzioa», ez dituztela ordezkatzen. Alkateek aurreratu zuten uste zutela anabasa administratiboak isla izango zuela bozetan, eta, ziurrenik, abstentzioa izango zela irabazle. Eta hala gertatu da: botoa eman duten herritarren kopurua 20 puntu jaitsi da 2019ko hauteskundeetako datuekin alderatuta.

Aldi horretan, udal hauteskundeekin batera egin ziren Juntarako hauteskundeak, eta orduan ere PSOEk lortu zuen boto gehien. Trebiñuko konderriko udalerrian, adibidez, PSOEk boto batengatik irabazi zion Podemosi: 172 boto lortu zituen PSOEk, eta 171 Podemosek. PPk 124 boto erdietsi zituen; Ciudadanosek, 57, eta Voxek, 24. Pacmak, IU-Anticapitalista koalizioak eta PCTEk ere boto batzuk lortu zituzten. Argantzonen, berriz, 87 boto eskuratu zituen PSOEk, 60 Podemosek, 33 PPk, 21 C'sk, 14 IUk, 9 Voxek, zazpi PACMAk eta bi Contigok.

Anabasa administratiboaren ispilu

Konderriaren anabasa administratiboaren ispilu dira hauteskundeak. Arabako bihotzean dago Trebiñu, baina Gaztela eta Leongo administrazioaren menpe XVII. mendetik. Trebiñarrek hamaika aldiz adierazi dute Araban sartzearen aldekoak direla, baina orain arte eskaera horri muzin egin diote Burgosek eta Madrilek. Bitartean, egunerokoan Arabako parte sentitzen dira hango herritarrak, baina ikuspuntu administratibo eta juridiko batetik Gaztela eta Leongoak dira.