Kontsulta egongelan

Summary: Kontsulta egongelan. Osakidetzak etxez etxeko mediku zerbitzua eskaintzen die etxetik irteteko arazoak dituzten herritarrei. Herri txikietan ohikoagoa da osagileak mugitzea, etxebizitzetatik osasun zentroetara dauden distantziak aintzat hartuta.

San Joan bezpera, eta eguerdiko hamabiak dira Zestoako (Gipuzkoa) osasun zentroan. Bi mediku egoten dira normalean bertan. Itxaron gela nagusian mugimendu gutxi dago: zain zegoen adineko bikote bat sartu da kontsultetako batean, eta ama-seme batzuk handik bost minutura aldameneko beste kontsultan. Harrerako langileak hizketan ari dira; goiz lasaia dirudi. Osasun zentroaren albo bateko sarreran, baina, bada mugimendua. Dozena erdi herritar kalean ilara egiten ari dira, eta barruan, astronauta itxurarekin goitik behera ekipatutako erizainak. Guztiz babesturik, zotzak eskuan, sudurrak jomugan. Duela urtebetetik, koronabirusa atzemateko PCR probak egiteko lekua egokitua dute bertan, eta egunero ordu berean deitzen dituzte gaixotasuna izan dezaketen herritarrak. «Hau guztia hasi zenean, argi izan genuen espazio bat beharko genuela osasun zentroan». Pandemia egoera ezarri baino lehen, Naiara Campos zentroko familia medikuak, etorriko zenaz beldur, neurriak hartzea erabaki zuen, eta baita lortu ere. Hala, herria txikia izanik ere, zestoarrek ez dute herritik atera behar PCR probak egiteko, eta, era berean, proba egitera doazen herritarrak ez dira kontsultetakoekin nahasten. Urte zaila izan da osasun zentroetan, eta are gehiago bertako medikuentzat, lehen lerroan lanean aritu direnentzat. Baina ari dira gutxika nolabaiteko normaltasunera itzultzen, aurrez aurreko kontsultak eta pazienteekin harremanak berrezartzen. Osakidetzan, mediku bakoitzak batez beste 1.500 paziente artatzen ditu Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. Horietatik ia gehienak osasun zentrora joaten dira, baina badaude zerbitzua etxean jasotzen dutenak, batik bat mugitzeko edota osasun zentrora iristeko arazoak dituztelako. Herri txikia zein handia, zerbitzua udalerri guztietako herritarrei eskaintzen zaie; hala ere, datuen arabera, txikietan handiagoa da eskaera, herritar asko herrigunetik aldenduta bizi direlako, baserrietan. Etxeko bat gehiago Campos doktoreak bukatu ditu goizean kontsultan artatu beharrekoak, eta eguneko irtenaldia prestatzen ari da. Egunero, denbora mugatua izaten du pazienteei bisita egiteko: ordubete inguru. Fonendoskopioa, tentsiometroa eta bestelako tresnak ondo desinfektatu, maletan sartu, eta atera da osasun zentrotik. «Ramonari bisita egitera noa; urgentziarik bada, mesedez, deitu», adierazi die harrerako administrariei. Osasun zentroko ate nagusiaren parean dauka aparkatua auto zuri bat, berea, pribatua. Udalak erreserbatutako aparkalekua gordeta daukate osagileek erraz irten eta sartzeko. «Beste zerbitzu batzuetako langileekin konpartitzen dugu lekua, asteko egunaren arabera», zehaztu du Camposek. Baserri bide estuetatik Zestoako Arroa Goikoa auzoa bisitatzea tokatzen zaio gaur; Ramona dauka han zain. Nabari zaio errepideak ezagunak dituela eta makina bat aldiz igaro dela haietatik, erraz mugitzen baita batetik bestera.

Iritsi da helmugara, eta, hasteko, txakur bikotea du zain, adi. «Agian gutxien gustatzen zaidana hau da, baserri guztietan txakurrek egitea ongietorria; ari naiz ohitzen, baina errespetu handia diet», kontatu du, umorez, Camposek. Mari Carmen Uzkudun alabak egin dio ongietorria Arbe baserrian, eta medikuak arropa egokiak jantzi ditu atarian: maskara aldatu, eskularruak... Ramona, senarraren aldamenean, telebista ikusten ari da, goxo, eta etxeko beste edonor balitz bezala hartu du sendagilea. Egongelako sofan egin dute kontsulta. Errutinazko bisita da gaurkoa. Campos oporretara doa hurrengo egunetan, eta badaezpada dena ondo dagoela ziurtatu nahi izan du. Medikamentuen errezetak ere ekarri ditu bide batez. Uzkudunek adierazi duenez, lasaitasuna eta erosotasuna ematen die beraiei medikua etxera etortzeak. «Ama dela eta, sarritan etorri behar izaten du, eta eskertzekoa da abisatu eta berehala, ahalik eta azkarren, hemen egotea». Ramonak, beste zenbait gaitzen artean, mugitzeko arazoak ditu, eta, hori dela eta, eskubidea dauka zerbitzua etxean jasotzeko. Uzkudunek azaldu du gurasoak hasieratik konforme agertu zirela medikua etxera etortzearekin. «Ez zitzaien arrotza egin. Lasaiago daude horrela; bestela, etxetik ateratzeko, asko urduritzen dira». Badaramatzate zenbait urte etxeko ateak parez pare medikuari irekitzen. Etxe barruraino, sukalderaino sartzen da medikua etxez etxeko bisitetan. Gertuko pertsona bihurtzen da, familiakoa, eta harreman estua sortzen da medikuaren eta pazientearen artean. «Pazienteak bere intimitate osoa erakusten digu», dio Camposek. «Norbere etxea baino ezer intimoagorik ez dago», gaineratu du. Dozenaka urte ditu Osakidetzaren etxez etxeko zerbitzuak.

Zestoako auzoetara joateko, autoa hartu behar du. Jagoba Manterola / Foku

Dena ondo dagoela ziurtatuta, bisita azkarra izan da. Gehiago molestatu gabe, badoa medikua. Ramona ez da oso ondo jabetu egoeraz, baina nabaritu du nobedadea inguruan, eta anekdota utzi du bisitak: «Naiara, gaur zer zatoz, senarrarekin eta alabarekin?», galdetu du, inozentzia osoz, kazetariari eta argazkilariari erreferentzia eginez. Jantziak zaborretara bota, eta, «laster arte» batekin, elkar agurtu dute. Camposen opor egunetan, osasun zentroko beste medikua joango da behar izanez gero. Ez da mediku bera Gaur bisita bakarra izan du Camposek, osasun zentrotik nahiko gertu, eta, ondorioz, ordu erdi eskasean egin du buelta. Egunean etxez etxeko bisita bat egitea izaten da ohikoena, baina, Camposek adierazi duenez, egun batzuetan bizpahiru bisita egin behar izaten ditu, eta bata bestetik urrun. Hain zuzen, zortzi bat auzo ditu Zestoak, bata bestetik urruti samar. «Sarritan, osasun zentroan lanaldia bukatzen dudanean, joaten naiz pazienteak ikustera, etxera bidean». 08:00etatik 15:00ak bitarte behar luke lanaldiak, baina, arreta ahalik eta onena emateko, askotan luzatu ohi du.

Harreman berezia sortzen da pazienteekin, haien etxean artatzearen ondorioz. Jagoba Manterola / Foku

Halaber, etxeen arteko distantziak direla medio, denboraz larri ibiltzen da. Are gehiago, azken hilabeteotako osasun egoera dela eta, protokolo zehatzak bete behar izan dituzte eta betetzen dituzte oraindik ere; etxe bakoitzera sartzeko ekipamendua izaten dute, adibidez, eta hori guztia denbora tarte berean egin behar dute.

Zestoan aritu aurretik, Gipuzkoako herri handiagoetan aritu izan da Campos lanean: Donostiako Altza auzoan eta Zarautzen, besteak beste. Hala, aldea nabaritzen du herri txikietako eta handiagokoetako pazienteen artean. «Hemen, paziente batek deituz gero etxera joateko, ez dut bi aldiz pentsatzen: segituan joaten naiz». Herri txikietan medikuari deituz gero arrazoia larria izaten dela kontatu du. Bat dator Aintzane Zubeldia Zestoako beste medikua ere. Aitzitik, aitortu dute posible dela zerbitzuaz herri txikietan gehiago abusatzea. «Hiri batean, ni oso gutxi mugitzen nintzen etxeetara», dio Zubeldiak, baina azpimarratu duenez, herri txikietan mina dutela adierazten badute, benetan izaten dute: «Asko itxaroten dute medikuari deitu aurretik». Lankideen harremana Pazienteen izaera nabarmendu du Camposek, eta, ondorioz, familia medikuarekin sortzen den harremana. Halaber, dioenez, desberdina da osasun zentrotik kanpo pazienteekin sortzen den harremana. «Hiri batean, beste herritar bat nintzen, eta agian paziente denak ez nituen ezagutzen; hemen, ordea, osasun zentrotik aterata ere, Naiara medikua naiz, eta jendea kontsultan bezala etortzen da gauzak galdetzera», kontatu du. Horren erakusle, Campos doktorea, egoera nolabait baretu zenean, pandemia garaian baztertuta sentitu diren bere gaixo kroniko guztiekin jarri zen harremanetan, nola dauden galdetu eta beharrezko probak egiteko. «Paziente kopurua herri handi bateko bera da, baina inplikazioan bada aldea, eta herritarren izaerak asko laguntzen du». Bestalde, herri txikietako eta handietako osasun zerbitzuak alderatuz, Camposek alde handi bat nabaritzen du lankideen arteko harremanean. Dioenez, herri txikietan benetako talde lana dago. «Lankideak ez gaude estamentuetan banatuta: denak gaude talde berean, eta elkar laguntzen saiatzen gara», azaldu du. «Familia txiki bat bezalakoa gara», nabarmendu du. Aitzitik, alde txar gisa, bakardadea aipatu du: «Batez ere, opor garaian». Unean-unean sortzen zaizkien zalantzak edo kezkatzen dituen kasu bereziak inorekin ezin komentatu izateak ardura handitzen duela dio. «Zentro handi batean, beti topatuko duzu norbait».


Gaur bilduko da LABI teknikoa

Summary: Gaur bilduko da LABI teknikoa. Positiboen gorakada nabarmenaren ondorioz neurriak aldatu behar diren aztertuko dute gaurko bileran. Osakidetzak 749 positibo berri atzeman zituen atzo eta gehienak gazteak dira

Gaur egingo du bilera LABI teknikoak Covid-19aren datuen joera aztertu eta indarrean dauden neurriak aldatu behar diren ikusteko. Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzaren bozeramaileak atzo esan zuenez, LABI instituzionalaren batzarra aurreratzea ere aztertuko dute, baina batzorde teknikoaren txostena izan arte ez dute erabakirik hartuko. Gaur-gaurkoz hil honen 22rako dago deitua, baina Eusko Jaurlaritzak ez du baztertzen aurreratzea kutsatzeen gorakada dela eta.

Bitartean, atzo Hego Euskal Herrian egin zituzten 12.539 probetatik %10,1ek eman zuten positibo, eta Gipuzkoan, Bizkaian eta Araban beste 749 positibo daude. Gehien bat gazteei ari zaie erasaten,—txertaketa prozesua hasi gabe duen kolektibo bakarra— eta ikasturte amaierako bidaiak dira horren adibide. Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu Gotzone Sagarduik iragarri zuenez, Mallorcako agerraldiak 302 positibo eragin ditu; Saloukoak (Herrialde Katalanak), 401; eta Conilekoak (Andaluzia), 42.

Heldu den astelehenean hasiko da Osakidetza 16-29 urteko gazteei koronabirusaren aurkako txertoak jartzen eta bitartean, orain arteko neurriak jarraituko dute indarrean.


Summary: Azken hamar urteetako mailarik altuenean dago KPIa Hegoaldean. Iazko ekainarekin alderatuta %3,3 hazi da. Argindarraren eta gasaren prezioen garestitzeek eragin dute igoera.

Pandemiaren irteera fase honetako protagonistetako bat inflazioa izaten ari da. Kontsumoen Prezioen Indizea (KPI) hazten jarraitzen du: iazko ekainarekin alderatuta %3,3 hazi da Hego Euskal Herrian. 2012ko irailetik ez da halako egoerarik izan. Bereziki, argindarraren eta gasaren prezioen garestitzeek eragin dute igoera. Inoizko preziorik altuenetan daude.

KPIa beste %0,6 hazi zen ekainean,maiatzean baino bi hamarreko gehiago. Urtea hasi zenetik gora egin du hilabetez-hilabete, eta hirugarrenez jarraian %2aren gainetik kokatu da. Inflazioaren beldurra zabaltzen ari da merkatuetan, baina ikusteko dago egungo egoera koiunturala ote den, COVID-19aren ondorioek eraginda, eta KPIa zenbatean mantenduko den %2tik gora. Inguruko ekonomietan antzekoa da egoera.

Etxeko energiak (argindarra, gasa, ura...) garestitu dira gehien iaztik: urtea hasi denetik, oro har %12,4 igo dira Nafarroan eta %11 gainerako hiru lurraldeetan. Garraio zerbitzuen prezioek ere igoera handia izan dute: +%8,8 eta +%9, hurrenez hurren. Elikagaiak eta etxetresnak ere garestitu dira azken urtean, baina ez aurreko bien tamainan: urtea hasi denetik elikagaien prezioek %2,1 egin dute gora Nafarroan eta %1,4 beste hiru lurraldeetan; etxetresnen kasuan, %2,7 eta %2.

KPIari behera tita egiten dioten bekarrak dira, komunikazioekin eta aisialdiarekin loturiko produktuen prezioak: lehenengoak %4,5 merkeago daude eta bigarrenak %0,9 jaitsi dira Nafarroan eta %1,6 Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan.


Summary: Pertsona bat hil dute Kubako Gobernuaren kontrako protestetan. Gobernuak adierazi du polizia etxe baten kontrako erasoan gertatu dela heriotza. Hainbat erakundek manifestarien atxiloketak salatu dituzte, eta horien kokapenari buruzko informaziorik ez dela nabarmendu.

Kubako Gobernuak jakinarazi du pertsona bat hil dela joan den igandean herrialdeko gobernuaren kontra piztu ziren manifestazioetan. Azaldu duenez, hildakoa 36 urteko gizonezko bat da, eta atzo protestan ari zen Arroyo Naranjo herrian, Habanaren ondoan. Manifestarien eta Poliziaren arteko enfrentamenduan hil dela adierazi du gobernuak, heriotza nola gertatu den gehiago zehaztu gabe. Gaineratu duenez, hainbat herritar atxilotu zituzten istilu horietan eta zaurituak izan ziren —poliziak horien artean—. Kubako Gobernuak «atsekabea» adierazi du hildakoarengatik.

Iturri ofizialen arabera, manifestari talde bat polizia etxe batera hurbiltzen saiatu zen Arroyo Naranjon, «poliziei eraso egiteko eta azpiegitura kaltetzeko helburuarekin». Talde horri bidea moztu zieten «polizia indarrek eta herritarrek», eta horiei iskin egiteko kalteak eragin zituzten etxebizitzetan, su eman zieten hainbat edukiontziri, sare elektrikoa kaltetu zuten eta eraso egin zieten poliziei eta aurre egin zieten herritarrei.

Joan den igandeaz geroztik, Poliziak hainbat lagun atxilotu ditu Kuban, protestekin lotuta. Cubalex AEBetan egoitza duen gobernuz kanpoko erakundearen esanetan, 150 bano gehiago dira atxilotuak eta ez dago inolako informaziorik horietako hainbaten kokapenari buruz. Salaketa hori bere egin dute hainbat elkartek; HRW Human Rights Watchek, besteak beste.

Herrialdeak bizi duen krisi ekonomikoa eta pandemiaren aurkako kudeaketa salatu dituzte milaka manifestarik, joan den igandetik. Kexu agertu dira elikagai eta sendagai eskasiagatik eta sare energetikoaren mozketengatik. «Diktadura» amaitzearen aldeko leloak oihukatu entzun dira protestetan, eta «askatasuna» aldarrikatu dute.

«Desegonkortze kanpaina»

Diaz-Canel presidenteak «iraultza defendatzeko» eskatu zien herritarrei. Kubak dituen zailtasun ekonomikoek eta pandemiak egoera gehiago okertu izanak herritarrengan «haserrea» eragin duela aitortu bazuen ere, AEBei leporatu zien egoera hori baliatzen saiatzea eta protestak sustatzen aritzea, herrialdea desegonkortzeko helburuarekin.

Ildo beretik mintzatu zen atzo Bruno Rodriguez Atzerri ministroa. Protestak AEBetatik zuzendutako kanpaina batek sustatu dituela ziurtatu zuen. Sare sozialetan kontu faltsuak eta robotak erabiliz, Proactivo Miami Foundation Inc enpresak #SOSCuba traola mundu mailan joera bihurtu zuen, ministroaren esanetan. Traola horren aterkipean, robotek «milioika mezu» zabaldu zituztela esan zuen, eta edukien «manipulazioa» gaitzetsi. Rodriguezen arabera, Egipto, Argentina eta Venezuelako irudiak zabaldu zituzten Kubakoak bailiran, protestak izan zirenak baino jendetsuagoak bailiran aurkezteko.

Ministroaren iritziz, Twitterrek muzin egin dio spam mezuen kontra indarrean dituen politikak ezartzeari, nahiz eta Kubako Gobernuak erabilera arauen urraketak salatu zituen. Kanpainaren «konplize» izatea egotzi zion sare sozialari.

AEBek Kubako herritarrei laguntzeko egiazko borondatea badu, «blokeoa malgutzeko erabakiak» hartu ditzaketela nabarmendu du Rodriguezek.

Etxe Zuriak, berriz, «herriaren ahotsa errespetatzeko» eskatu zioten atzo Kubako Gobernuari, eta protestetan atxilotutakoak askatzeko galdegin zuen. Igandetik internet zerbitzuan izan diren mozketak ere kritikatu zituen. Sarea berriz ere martxan jartzeko eskatu zion Ned Price AEBetako Estatu departamentuko bozeramaileak Habanari. Haren esanetan, Kuban izan diren protestak ez dira AEBen esku hartzeen ondorio, Kubako Gobernuaren «kudeaketa txarraren eta ustelkeriaren» ondorio baizik.


Summary: Bi urteko kartzela zigorra ezarri diote Eguesibarko alkate ohiari, sekretuak zabaltzeagatik. Epaileek frogatutzat jo dute UPNko zinegotzi ohi batek borratutako informazio pribatua berreskuratu eta zabaldu zuela

Nafarroako Auzitegiak bi urteko kartzelaldia eta bost urteko inhabilitazioa ezarri dizkio Eguesibarko alkate ohi eta Geroa Baiko zinegotzi Alfonso Etxeberria Goñiri, sekretuak agerrarazi eta zabaltzeagatik. Zehazki, epaileak frogatutzat jo du alkate ohiak, informatikari baten laguntzarekin, berreskuratu egin zuela UPNko zinegotzi ohi Carolina Potauk udalaren ordenagailu batetik borratutako informazio pribatua. F.A.R. informatikari eta Eguesibarko bizilagunari 15 hilabeteko kartzela zigorra eta 4.200 euroko isuna ezarri diote, datuak berreskuratzen laguntzeagatik.

Informazio hori guztia Fiskaltzaren eta Agoizko Epaitegiaren esku jarri zuen Etxeberriak 2013an, garai hartan zabalik baitzen Eguesibarko aurreko udal agintari Josetxo Andiaren, Estefania Claveroren eta Carolina Potauren aurkako auzia, ustezko irregulartasunengatik. UPNko hiru udal arduradun ohiei kalteordaina eman beharko diete bi zigortuek. Zehazki, Carolina Potauri 4.000 euro ordainduko dizkiote, eta Josetxo Andia Eguesibarko alkate ohiari eta Estefania Clavero zinegotzi ohiari 2.000 euro. Miatutako disko gogorrak eta horien kopia guztiak suntsitzeko agindua ere eman du epaileak.

Etxeberriak epaiketan azaldu du, datu horiek udalaren ordenagailutik berreskuratuta, Egues auzia delakoa argitzen saiatu zela: «Ez genuen inoren intimitatea urratu nahi, irregulartasunak argitu baizik». Hala ere, hirigintza proiektuei eta irregulartasunei lotutako datuez gain, Potauk aurretik borratutako argazki pertsonal eta intimo batzuk ere berreskuratu zituztela salatu du akusazioak. Defentsak adierazi du helegitea aurkeztuko duela Espainiako Auzitegi Gorenean.

Potau zinegotzi izan zen Eguesibarreko Udalean 2003tik 2011ra arte. Urte hartan, dimisioa eman eta alderditik kanporatua izan zen, Egues auziko irregulartasunengatik. Horrez gain, Andacelay S.L. hirigintza enpresa publikoko aholkulari eta idazkari ere izan zen, eta 2007tik aurrera kontabilitateaz arduratu zen. Horretarako, sozietate publikoaren ordenagailu bat erabili zuen, eta 2011n dimisioa aurkeztu zuenean, udalari itzuli zion, «aurretik karpeta pertsonalak borratuta».

UPNko Josetxo Andia alkateak ere dimisioa eman zuen 2011n, eta Geroa Baiko Etxeberriak hartu zuen aginte makila. Andacelay sozietate publikoko presidente ere izendatu zuten. Enpresako ordenagailuak «hutsik» topatu zituela salatu du epaiketan: «Ordenagailuan ez zegoen ezer, eta ez genuen kudeaketari buruzko daturik aurkitu, ezta sozietatearen inolako dokumenturik ere». Etxeberriaren esanetan, Eguesibarko Udalean irregulartasunak ikertzen zituen udal batzordeko informatikari bati laguntza eskatzea erabaki zuen orduan.

'Egues auzia'

2000. urtean, Eguesibarko Udalak lehiaketa publikoa antolatu zuen lur sail bat urbanizatzeko, baina, oposizioko taldeek gerora salatu zutenez, lehiaketaren oinarriak idatzi zituen arkitektoari eman zitzaion kontratua. Prebarikazioa leporatu zioten Ignacio Galipienzo orduko alkateari, baina epaiketan, akusatuaren defentsak eta fiskaltzak bat egin zuten, ez baitzuten delitu zantzurik antzeman. Hori izan zen hedabideetan agertutako lehen auzia, baina ez azkena, ezta larriena ere.

2009an hasi zen Galipienzoren kontrako epaiketa. «Funtzionarioei debekatutako negoziazioak» eta «prebarikazio urbanistikoa» egitea egotzi zion fiskalak, baina ez zuen eroskeria deliturik gaineratu —akusazio partikularraren arabera, hori zen deliturik larriena—. Epaileak, fiskaltzaren tesiei men eginez, urtebeteko espetxe zigorra eta zortzi urteko inhabilitazioa ezarri zion Galipienzori. Alkate ohiak ez zuen kartzela zapaldu ere egin, eta Madrilera joan zen bizitzera. Hirigintzaren sektorean lan egiten du gaur egun.

Kanporatutako alkatearen lekukoa Josetxo Andiak hartu zuen; nork eta Galipienzorekin Hirigintza zinegotzi izandakoak. Eta, horrez gainera, aurreko gobernu taldea osatzen zuten gainontzeko zinegotziek ere (Potau, Clavero...) eserlekua mantendu zuten eskuinaren hautagaitza berrituan.

Andiaren agintaldia (2003-2011) ez zen aurrekoa baino lasaiagoa izan. Udalak Andacelay izeneko enpresa publikoa sortu zuen. Babes ofizialeko etxebizitzen promozioak diseinatzeko eta sustatzeko jaio zen sozietate hori, baina, berehala, Nasipa —Navarra Siempre Palante esamoldearen akronimoa [sic]— enpresa pribatuarekin egin zuen hitzarmena, Egues 21 eta Egues 21 II izeneko elkarteen bitartez. Eguesibarko Udaleko ikerketa batzordearen eta Comptos ganberaren ustez, Nasipak baliatu egin zuen lehentasunezko posizio hori, hainbat lehiaketa era opakuan irabazteko.

Hiru etxebizitza promozio egin zituzten elkarrekin Andacelay eta Nasipa enpresek, eta guztietan irregulartasun ugari aurkitu zituen Eguesibarko udal taldeek osatutako ikerketa batzordeak. Comptos ganberak ere «gardentasunik eza» eta «lehiaketa publikoen printzipioak urratzea» leporatu zion Eguesibarko Udalari, 2006, 2009 eta 2014an argitaratutako txostenetan. Auzia artxibatuta dago gaur egun.


Summary: Espainiako Gobernuak 7.000 euro emango ditu ibilgailu elektrikoak erosteko. Elektriko entxufagarriek eta erregai pila bidezkoek jasoko dute laguntza, baita kargatze puntuek ere. Ez da derrigorrezkoa izango auto zaharra txatartegira bidaltzea.

Energiaren Euskal Erakundeak (EEE) kudeatuko du auto elektrikoen erosketa sustatzeko Espainiako Gobernuaren laguntza programa berria (Moves III): ibilgailuko emango duen gehienezko kopurua 7.000 eurokoa izango da, erreketa motorreko autoa txatartegira bidaliz gero, eta irailaren 28tik aurrera eskatu ahal izango dira laguntzak, EEEren webgunean. Apirilaten 10etik aurrera erositako autoen kasuan eskatu ahal izango da laguntza.

Egitasmoak berritasun bat du: ez da elektrikoa ez den ibilgailurik diruz lagunduko, eta 45.000 eurotik beherako auto elektriko berrientzako izango da- Era berean, ez da derrigorrezkoa izango auto zaharra txatartegira bidaltzea, baina laguntza handiago batekin sarituko da hori egitea. Partikular edo autonomo batek 4.500 euroko laguntza jaso ahalko du ibilgailu elektriko bat erosteko, baina 7.000 euro jasoko du baldin eta ibilgailu zaharra erretiratzen badu. Enpresentzako laguntzak ere desberdinak izango dira enpresaren tamainaren arabera, eta kasu horretan ere kopurua handituko da baldin ibilgailu zaharra txatar bihurtzen bada.

Gainera, Moves IIIk bere oinarrietan aurreikusten du ezarritako zenbatekoak %10 gehituko zaizkiela kolektibo hauetakoren bateko eskatzaileei: mugikortasun murriztua duten eta ibilgailuan egokitzeko beharra duten pertsonak izatea, 5.000 biztanletik beherako udalerri batean erroldatuta daudenak, edo taxia edo gidaridun ibilgailu zerbitzuak erabili behar dituztenetan bizi direnak.

Merkatu zabalagoa

Oraindik orain erreketa motorra duten autoak baino garestiagoak dira elektrikoak, baina 20.000 eta 35.000 euro artekoen eskaintza nahiko zabala da, eta hurrengo hilabeteotan gehiago handituko da, autogileak behartuta daudelako CO2 isurtzen ez duten auto gehiago merkaturatzera.

Egitasmoak bilgailu elektriko entxufagarrien eta erregai pila bidezkoen kategorietan bildutakok sartzen dira. Besteak beste, turismoak (M1), furgoneta arinak (N1), kuadriziklo arinak (L6e) eta astunak (L7e), baita 3 kW-eko edo hortik gorako potentzia duten motozikleta elektrikoak ere. Gehienez bederatzi hilabeteko antzinatasuna duten demostrazioko ibilgailu elektrikoek ere jaso dezakete diru laguntza. Kanpoan geratu dira autobusak eta kamioiak. Horiek erosteko Espainiako Gobernuak Moves II plana du martxan.

Horrez gain, sarbide publikoko eta pribatuko kargatze puntuak ere lagunduko ditu, kostu totalaren %80 finantzatuko du, baldin eta 5.000 biztanletik beherako udalerrietan kokatuta badaude.

Programak 16,4 milioi euroko aurrekontua izango du Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta zabaltzeko aukera aurreikusten du, 9 milioi euro ibilgailu elektrikoen erosketen laguntzetarako erabiliko da, eta 7,4 milioi autoak kargatzeko azpiegiturarentzat. Bi urteko iraupena izango du. Laguntza horiekin kalkulatzen da gutxienez 1.200 auto elektrikoren erosketa laguntzea planak irauten duen denbora, 2023aren abenduaren 31 arte.

Auto elektrikoen salmenta asko handitu da azken bizpahiru urteetan. 2021. urteko lehen hiruhilekoan 447 ibilgailu elektriko saldu ziren Hego Euskal Herrian. hirutik bat ia (%31,8). Kopuru horrek 20 puntu egin du gora 2019tik. Ibilgailu motordun guztiak (furgonetak, autobusak eta kamioiak) kontuan hartuz, baina, portzentaje hori %4,5era jaisten da.


Bilboko Ganbera, iragarle baikorrena

Summary: Bilboko Ganbera, iragarle baikorrena. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako BPGa aurten %6,8 igoko dela uste du. Laboral Kutxaren eta Jaurlaritzaren aurreikuspenak hobetu ditu, besteak beste.

Bilboko Merkataritza Ganberak aurreikuspen baikorra egin du urte amaiera begira. Bigarren seihilekoan ekonomiak hobera egingo duela uste du, edo hori jakinarazi diote behintzat bere inkesta erantzun duten enpresek. Ganberako ikerketa taldeak datu horiek aztertu ditu eta haren arabera BPG %6,8 igoko da aurten Araba, Bizkaia eta Gipuzkoan. Aurreikuspen baikorrak dira, duela aste gutxi Laboral Kutxak bere txostenean %6,3ko igoera iragarri baitzuen. Alderaketak egiteko urrunago joz gero, Ganberak berak abenduan %5 eta %6 arteko igoera aurreikusi zuen, eta Eusko Jaurlaritzak %6,7koa martxoan.

«Argia ikusten ari gara tunelaren amaieran. Munduko ekonomiaren protagonista nagusiak suspertzen ari dira, eta susperraldi hori gurera ere iristen ari da. Etxeen eta enpresen konfiantza gora egiten ari da, eta txertoak eraginkorrak badira, kontsumoak eta inbertsioek uste baino gehiago egin dezakete gora», iragarri du Jose Angel Corres Ganberako presidenteak. Dena den, zehaztu du garai hauetan iragarpenak egitea ez dela erraza, eta pandemiak «denbora batez behintzat» erabakigarri izaten jarraituko duela agertoki ekonomikoan.

Susperraldi hori osasun egoerari hertsiki lotuta iragarri du, eta Europako Funtsen garrantzia nabarmendu. Erabakigarritzat jo du finantza-baliabide horiek «azkar eta eraginkortasunez» aktibatzea. Europako Funtsen inguruan luze mintzatu da, eta haiek lortzeko beharrezkoak diren gobernu eta agente sozialen arteko akordioak «iritsiko direla» uste du: «Agente sozialak zentzu lezio bat ematen ari dira. Funtsak ez badira iristen ez da horregatik izango». Era berean, onartu du enpresa txiki eta ertainek, Ganberaren bezero direnak, onartu egin diotela funtsen banaketatik kanpo gelditzeko beldurra dutela: «Halako funtsak lortzeko dirua behar da proiektuak diseinatzeko, eta enpresa txikiak lan egiten dute. Enpresa handiei egingo diete funtsek, baina haiek duten trakzio ahalbidean pentsatu behar dugu». 2022ari begiratzen ere ausartu da eta BPGaren igoera apalagoa izango dela uste du: %6,6. Laboral Kutxak, aldiz, %6,8ko igoera iragarri zuen eta Jaurlaritzak %5,7koa.

Urtearen erradiografia egin du Ganberak, eta bere inkestaren arabera lehen seihilekoan enpresen %42ren negozio zifrak gora egin du, eta %32ena jaitsi. Enpleguari dagokionez, enpresen %51ek lantaldeari eutsi diote, %27k langile kopurua handitu dute eta %28k murriztu. Kasu honetan ezin da jakin zein den aldi baterako erregulazio espedienteen eragina kopuru horietan.

Beherakada nabarmena Bilboko portuan

Esportazioek ere gora egin dute, baina zentzu horretan deigarria da Bilboko portuak izandako beherakada: lehen bost hilabetean 12,7 milioi tona zama mugitu ditu bakarrik, iaz tarte berean 14, izan zirenean. Corresek hiru arrazoi eman ditu: Petronorren esportazioen jaitsiera, eta hark duen eragina; zamaketarien grebaren ondorio batzuk, eta Brexita. Azken hori «ezustea» izan dela onartu du: «Elkartrukean eraginik izango ez zuela uste genuen, eta jaitsi egin dira. Era berean errepidez iristea zaildu izanak itsaso bidea ugarituko zuela pentsatzen genuen eta ez da horrela izan. Ez dakigu ingelesek Europako produktuak erosteari utzi dioten».


Summary: Telelana bikoiztu egin da: beharginen %12 ari da etxetik. Hiru langiletik batek gailu eramangarriak ditu lan kontuetarako. Enpresen webguneen %42,5 daude euskaraz.

Telelana bikoiztu egin da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan azken urtean: gutxienez lanaldiaren heren bat modu erregularrean enpresatik kanpo lan egiten duten langileen %12ari eragiten dio nuerriak. Eustat Euskal Estatistika Erakundearen arabera, pandemiak ekarri dituen aldaketek eragin dute igoera hori. Azpimarratu duenez, 2020an langileen %5,4k soilik erabiltzen zituzten sare telematikoak beren lantokitik kanpo. Inkestaren arabera, langileen %75,8k IKT informazioaren eta komunikazioaren teknologiak erabiltzen dituzte, eta herenak baino gehiagok, %37,2k, erabilera profesionalerako gailu eramangarriak ditu. Eustatek azpimarratu duen beste datu bat enpresen eraldaketa digitalarena da: bitik batek webgunea dute eta sare sozialak erabiltzen dituzte enpresa helburuetarako; hamar langile baino gehiago dutenen kasuan; %92k. Webgune ia guztiak gaztelaniaz daude, euskaraz daude haietako %42,5. Segurtasun informatikoari dagokionez, enpresen %88,1ek du horrelako neurriren bat, aurreko urtean baino 2,4 puntu gehiago.


Summary: Azarotik positibo kopurua ez da hain altua izan: beste 1.521 atzeman dituzte. Azken astean ez da inor hil COVID-19agatik Hegoaldean. Ospitaleratzeak %33 hazi dira azken bi asteetan.

COVID-19ak oldartuta jarraitzen du. Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak eman dituzten datuen arabera, beste 1.521 positibo atzeman dituzte. Datu txarrak dira: zortzi hilabete egin behar da atzera, aurreko urteko azaroaren 13ra, datu txarrago bat aurkitzeko. Positiboen ehunekoak OME Osasunaren Mundu Erakundeak izurria kontrolpean izateko jarritako %5eko muga nabarmen gainditzen du: Osakidetzak eta Osasunbideak herenegun egindako 14.883 probetatik %10,2k eman dute positibo.

Egoera Nafarroan da bereziki makurra. Azken hamalau egunetako 100.000 biztanleko intzidentzia 683 kasukoa da, eta gaur beste 532 positiboren berri eman dute. Gipuzkoan, berriz, 465 kasuko intzidentzia dute, eta beste 398 positibo atzeman dituzte. Bizkaiak eta Arabak, gaur gaurkoz, kopuru apalagoak dituzte, baina gorazko joera nabarmena da. Hurrenez hurren, 325 eta 280 kasuko intzidentzia dute, eta 462 eta 94 positibo berri.

Birusa hedatzearen ondorioz, pixkanaka-pixkanaka ari dira ospitaleetara kasuak iristen. Egun, 156 pertsona daude ospitaleratuta Osakidetzako eta Osasunbideko erietxeetan. Bi astean %33 igo da ospitaleratuen kopurua. Gainera, horietako 36 ZIUetan larri daude. Kopuru hori egonkortuta dago azken egunetan, eta ez da joera argirik ikusten. Halere, Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak datu positibo bat ere eman dute: azken astean ez da inor hil COVID-19agatik.

Herritarren %63,2, txertatuta

Bitartean, txertaketa aurrera doa, eta dagoeneko Hegoaldeko herritarren %63,2ri txerto bat behintzat jarri diete; %49k, berriz, pauta osoa dute jasota. Nafarroako Gobernuak txertoaren eraginkortasunari lotutako datuak ere eman ditu. Haien arabera, txertoaren dosi batek %45eko eta pauta osoak %76ko eraginkortasuna dute COVID-19arekin sintomak izatea ekiditeko. Eraginkortasun altuagoa du ospitaleratzeak ekiditeko: %76 dosi batekin eta %91 pauta osoarekin. Kutsatze denak ekiditeko eraginkortasuna, berriz, baxuagoa da: %37 dosi batekin eta %64 pauta osoarekin.


Summary: Gutxienez 1.140 migratzaile hil dira Europara iristeko itsaso zeharkaldietan, 2021eko lehen seihilekoan. Aurtengo datua iaz epe berdinean erregistratutakoaren bikoitza baino handiagoa da. Migraziorako bide seguruak bermatzeko eskatu die IOMk agintariei.

Udarekin batera izaten dira migrazioarekin lotutako daturik saminenak: Europara heldu nahian, itsas zeharkaldi arriskutsuetan beren bizia arriskatzen duten eta ahalegin horretan hiltzen diren lagun kopuruaren gorakada. Udakoen aurretik, baina, urteko lehen seihilekoari dagozkion datuen berri eman du IOM Nazioarteko Migrazio Erakundeak, bere azken txostenean, eta datuak kezkagarriak dira. 1.146 pertsonen heriotza erregistratu du 2021eko urtarriletik ekainera bitartean, Europara iristeko migratzaileek erabili ohi dituzten itsasbideetan. Iazko datuekin alderatuta, nabarmena da hildako kopuruaren hazkundea. Bikoiztu baino gehiago egin da. Iazko lehen seihilekoan 513 izan ziren zeharkaldi saiakeretan hildako migratzaileak.

Europara iristeko Mediterraneoan eta Atlantikoan zeharkaldiak egiten ahalegindu den migratzaileen zenbatekoa ere hazi egin da, IOMk baieztatu duenez. Iaz epe berean erregistratutakoak baino %58 gehiago zenbatu dituzte aurten. Elkartearen Munduko Migrazio Datuen Analisirako Zentroak 47.825 migratzaile zenbatu zituen iaz eta 75.562 aurten.

Txostenak ohartarazi du datuek gora egin dutela, lehendik ere uretan galdutakoen bilaketa eta erreskate operazioak «nahikoa ez» direnean.

IOMko zuzendari nagusi Antonio Vitorinok eskaera egin die estatuetako agintariei «migratzaileek Europara iristeko erabiltzen dituzten itsasbideetan heriotza kopurua murriztu dadin eta nazioarteko zuzenbidearen esparruan dagozkien betebeharrei eutsi diezaieten». Horretarako, ezinbestekotzat jo ditu «bilaketa eta erreskate ahalegina indartzea, lehorreratzeko mekanismo aurresangarriak ezartzea eta migraziorako bide erregularrak eta seguruak bermatzea».

IOMren lanak zehazten duenez, 896 pertsona hil dira Mediterraneoa gurutzatu nahian. Horietatik 741 erdiko itsasbidean —Libiatik edo Argeliatik Italiara edo Maltara—, 149 mendebaldekoan —Aljeriatik edo Marokotik Espainiara— eta sei ekialdekoan —Turkiatik Greziara—. Kanaria uharteetarako itsasbidean, berriz, —Marokotik, Mauritaniatik edo Segenaldik irteten dira— 250 migratzaileren heriotza baieztatu dute.

Datuen hutsunea

Elkarteak ohartarazi du kopuru errealak askoz ere handiagoak direla, «ehunka hondoratze kasu ikusezin» izaten direlako. Askotan, gobernuz kanpoko erakundeek pateran zeuden migratzaileekin edo horien senideekin hitz egin eta hondoratze bat izan dela abisu eman arren, «baieztatzeko ikaragarri zailak» suertatzen dira halakoak. Arrastorik utzi gabe desagertzen dira ontzian doazen guztiak. Migrazio mugimenduei buruzko datuen hutsunea bereziki kezkagarria da Kanariak helburu dituzten itsasbideen kasuan, Afrika mendebaldeko kostaldetik irteten diren pertsona kopuruen kopuruak ez daudelako eskuragarri. Berdin gertatzen da Marokok, Mauritaniak edo Senegalek itsasoan atzeman eta beren lurretara itzularazten dituzten migratzaileen datuekin ere. «Zailagoa egiten du migrazio bide horren konplexutasuna eta arriskuak ulertzea».

Beste joera baten berri ere eman du IOMren txostenak. Bigarren urtez jarraian, hazi egin da Afrika iparraldeko herrialdeetako itsas operazio kopurua. Magrebeko estatu horiek 31.500 pertsona bidean atzeman edo erreskatatu dituzte 2021eko urtearen lehen erdian. 23.100 inguru izan ziren 2020ko lehen seihilekoan.

Gorakada esanguratsua da. Tunisiaren kasuan, esaterako, %90 egin du gora kostaldeko operazioen zenbatekoak, urtarriletik ekainera bitartean, iazko epe berarekin alderatuta. Libiaren kasuan, hirukoiztu egin da itsasotik herrialde horretara itzularazi dituzten pertsonen kopurua. 15.300 izan dira aurtengo lehen seihilabetean, eta 5.476 zenbatu zituzten iaz hilabete berberetan. Datua «kezkagarria» da IOMren iritziz, Libiara itzularazten dituzten migratzaileek oinarrizko eskubideen urraketak jasaten dituztelako herrialde horretan. «Atxiloketa arbitrarioak, estortsioa, desagertzeak eta tortura» pairatzen dutela ohartarazi du IOMk.


Summary: Portugal gonbidatu duela itzuliko da Pasaiako Itsas Festibala 2022an. Maiatzaren 26tik 29ra ospatuko da eta jada itsasontzien izen-ematea zabalik dago

2018ko arrakastaren ondoren eta 2020ko pandemiagatik ekitaldia bertan behera geratu ostean, datorren urtean ospatuko da Pasaiako Itsas Festibala berriro. Zehazki, maiatzaren 26 eta 29 bitarte antolatuko da. Lau egun horietan, Pasaiako badiako urak kontinente desberdinetako itsasontzi tradizionalen topagune bilakatuko dira berriro ere. Xabier Agotek, Pasaiako Itsas Festibalaren zuzendari eta Albaolako presidenteak horrela deskribatu du ospakizuna: “Gure sustraietatik munduko itsas kulturak besarkatzen dituen festibala da Pasaiakoa”.

Bigarren edizio honetako kartelean, Izaro Mariezkurrena artista pasaiatarrak adierazi duen bezala, Moita (Portugal) herria izango da festibaleko ohorezko gonbidatua. Bertako itsas-ordezkaritzaz gain, zenbait kulturatako itsasontzi tradizionalak elkartuko dira bertan. Momentuz, tamaina handiko bi ontzi daude baieztatuak: Shtandart, 34,5 metroko luzera eta XVIII. mendeko errusiar fragata baten erreplika dena, eta Oosterschelde, 1918an Herbereetan eraiki zena. Azken horrek, 50 metroko luzera eta hiru mastako goleta du. 2018an jaialdian parte hartu zuten itsasontziak erakartzen saiatuko dira, esaterako Kaskelot eta Hermione. Gaur ireki da webgune bidez itsasontzi tradizionalen izen-ematea. 2022ko edizioan parte hartuko duten ontzien kopurua handitzeko, aurten egingo diren hainbat itsas jaialditan Pasaiako jaialdirako promozioa egingo dute. Horrez gain, Elkanoren irudia festibalean presente egongo dela gaineratu du Agotek, mundubiraren 500. urteurrena dela eta.

Itsas jaialdiak oso formatu zabala du, bereziki bi zatitan banatzen da: itsasokoa eta lehorrekoa. Lehorrekoaren kasuan, Pasaiako barruti desberdinetan gauzatuko da: Pasai Donibane, Pasai San Pedro, Pasai Antxo eta Trintxerpe. Kokapen horietan bisitariek herrialdeko gastronomia, kontzertu, emanaldi eta artisautzaz gozatu ahal izango dute. Izaskun Gomezek, Pasaiako Alkate eta Itsas Festibalaren zuzendariak zera azpimarratu nahi izan du, “Pasaia itsas kultur ekitaldien nazioarteko mapan kokatzeko behar dugu Itsas Festibala, aberastasuna eta enplegua sortzen duten jarduera berriak bultzatzeko duen ahalmen guztia probestuz”. Oraindik programaziorik ez dute zehaztu, baina datozen hilabeteetan festibaleko lantaldeak bilerak egingo ditu lurraldeko kultur eragileekin batera jarduerak erabaki ditzaten.


Summary: Euskaltel-Euskadiren mendia da Luz Ardiden. Pirinioetako eski estazio horretara iritsiko da gaur lasterketa. 2001ean Roberto Laisekak irabazi zuen han, eta 2011n, igo zuten azken aldian, Samuel Sanchezek. Aurrez, 1990an, Indurain gailendu zen.

Zaila da Luz Ardiden (1.719 metro) entzun-irakurri eta Euskaltel-Euskadirekin ez lotzea. Azkeneko 20 urteotan hiru aldiz iritsi da Frantziako Tourra Pirinioetako eski estazio horretara, eta bitan talde laranjako txirrindulariren batek irabazi zuen: 2001ean, taldeak lasterketan debuta egin zuenean, Roberto Laisekak; eta 2011n, Samuel Sanchezek. 2003koan ere protagonista izan ziren Euskaltel-Euskadikoak, Iban Mayo eta Haimar Zubeldia bigarren eta laugarren helmugaratu baitziren, Lance Armstrongengandik 40 segundora. Eta artean olatu laranja existitu ez baina jada ikurrinak Pirinioetako mendateetako bide bazterretan barra-barra ikusten zirenean, 1990ean, Miguel Indurainek irabazi zuen. Tourraren 18. etapa Luz Ardidenen bukatuko da gaur.

Hamahiru kilometro pasako igoera da, eta %7,6ko batez besteko pendiza dauka. Pirinioetan badira aldapa tenteagoak, baina min egin ohi duen igoera da, kilometro bakar batek ere ez duelako atsedenerako unerik eskaintzen, eta, batez ere, Tourmalet (2.115 metro) igarota iristen baitira txirrindulariak. Hala izan da historikoki —1985ean igo zuten estreinakoz, eta Pedro Delgadok irabazi zuen—, eta gaur ere Tourreko mendate mitikoenetako bat igo eta jaitsi ondoren ekingo diote Luz Ardideni.

Laisekaren musuak

Igandea zen, eta egunotakoa kontuan hartuta gezurra badirudi ere, eguraldi oso ona egun zuen uztailaren 22 hartan. Telebistaren aurrean egoteko baino, hondartzarako giroa zegoen. Eguzkiak Luz Ardideneko bazterrak ere berotu zituen, eta han lasterketa iritsi zain zeuden euskal zaleek izen bat zerabilen ahoan: Roberto Laiseka 32 urteko ziklista beteranoa. Izan zitzaketen, bai, horretarako arrazoiak. Espainiako Vueltan etapak irabazia zen ordurako —Abantosen 1999an, eta Ordino-Arcalisen 2000n—, eta Tour hartan erakutsia zuen sasoiko zegoela.

Chamrousse-ko kronoigoeran, Alpeetan, laugarren izan zen, eta Luz Ardidenera iritsi baino bi egun lehenago, Ax-les-Thermeseko etapan, Plateau Bonascre lakarrean gora, atzean utzi zituen Armstrong, Ullrich, Beloki eta enparauak. «Kilometro bat falta izan zait Cardenas [garailea] harrapatzeko». Bigarren azkenean. Hurrengo egunean, Saint Lary Soulanera bidean, ahalegindu zen berriro, baina giharretako arazoak zirela medio, azkenean 28 minutura helmugaratu zen. «Non dago Laiseka?», galdetzen zuten Pla d'Adeteko maldetan zain zeuden euskal zaleek.

Hurrengo egunean ez zuten hori galdetu behar izan. Hanka onekin zegoen Laiseka. Tourmaleten, artean biserarekin —2003tik da derrigorrezkoa kaskoa erabiltzea—, Garzellirekin batera aurrera egiten ahalegindu zen, baina faboritoen tropeltxoak gainera heldu aurretik irentsi zituen. Aurretik zen eguneko ihesaldia. Hasi ziren Luz Ardiden igotzen, eta tropeltxoaren burua hartu zuen Guerinik, Ullrichen taldekideak. Atzean jarri zitzaizkion alemaniarra, Armstrong liderra, Chaurreau.... Eta gainera iristeko 11 kilometroren faltan iritsi zen Laisekaren erasoa. Ezin geldirik egon. Ihesaldian zebiltzan guztiak harrapatu eta pasatu zituen; azkenekoa, Belli, italiarra.

Laiseka bostekoa ematen Armstrongi, podiumean. EFE

Azkeneko lau kilometroak bakarrik osatu zituen, su batean, su betean, eta noizbait aitortu izan du une horretan bazekiela irabaziko zuela, faboritoei minututik gorako aldea ateratzen zielako helmugarako hiru kilometroren faltan. Baina azken 100 metroetara iritsi arte, ez zen hasi garaipenarekin gozatzen. Orduan bai, orduan eskuak heldulekutik askatu, eta zale guztiei musu bat eskaini eskuin eskuarekin, beste bat ezkerrarekin, aitaren egin, berriro musuak bi eskuekin, besoak zerura, eta aitaren berriro Laisekak— hezur eta haragi: 1,84 metro luze, eta 63 bat kilo puntuan zegoenean—, bizikleta gainean dotorea ez baina historia egin zuen igotzaile petoak: Euskaltel-Euskadiri estreinako garaipena eman zion Tourrean. «Tourreko etapa bat irabaztea baino gauza handiagorik ez dago», adierazi zien kazetariei, malkoei eutsi ezinik.

Sanchezek, hirugarrenean

Ziklista garaile bat izateko, harritzekoa zen Samuel Sanchezek Tourrean garaipenik ez edukitzea. Hirugarren aldia zuen lasterketan: 2008an zazpigarren izan zen nagusian, eta 2010ean laugarren. 2011n podiuma zuen helburu, eta etapa garaipenen jokoan sartzeari ere ez zion muzin egiten, errematatzailea izaki. 2010ean lortzekotan izan zen, baina Andy Schleck-ek esprintean aurrea hartu zion Morzine-Avoriazeko helmugan.

Podiuma helburu, bai, baina lehen etapan erori eta denbora galduz gero, askoz ere zailagoa dena. Horrenbestez, atzetik aurrerako lasterketa egin behar izan zuen Euskaltel-Euskadiko txirrindulariak, eta Tourreko lehen mendiko etapan, Luz Ardidenekoan, mugitzeko baimena eman zioten beste faboritoek.

Tourmaleten behera jo zuen Gilbertek, eta hari jarraitu zion Sanchezek. Aurretik zen eguneko ihesaldia, eta hor zihoan Ruben Perez taldekidea. Itxaron egin zion Euskaltel-Euskadiko liderrari, eta mendatearen lehen maldetan gurpilean eraman zuen. Nolanahi ere, espainiarrak aintzat hartu behar zuen lasterketa burua —Roy eta Geraint Thomas— bi minutu pasara zuela, eta atzean, faboritoak, ez zeudela urrutiegi: 40 bat segundora.

Erritmo bizian jarraitu zuen gorantz, harrapatu zituen aurretik zituenak, eta Vanendert izan zuen lagun azkeneko zazpi kilometroetan. Minutu pasa ingurura zituen faboritoak. Alde horri eutsi zion, atzean sua piztu zen arte. Frank Schleckek aurrerantz jo zuen, eta helmugarako 300 bat metroren faltan Sanchez eta Vanendert harrapatzekotan egon. Orduan eman zuen azken kolpea Euskaltel-Euskadikoak, eta azken metroetan gozatu ere egin ahal izan zuen, eta amorruz ospatu garaipena. Hamar urte geroago, laranja berriro garaile Luz Ardidenen. Eta berriro malkoak: «Umetako ametsa bete dut».

Sanchez, 2011n Luz Ardidenen garaile helmugaratzen. EFE

Indurain eta Pirinioak

Tourrean lortu zituen lehen bi etapa garaipenak Pirinioetan zakuratu zituen Indurainek: Cauteretsen (1989) eta Luz Ardidenen (1990). Bi Tour horietara joan zen Delgadorentzat lan egitera, baina bigarrenean, batez ere, espainiarra beherantz zihoala eta nafarra gorantz zihoala ikusi ahal izan zen. Banesto taldean zeuden, eta baieztatu daiteke Luz Ardideneko etapako azken kilometroetan taldean zituzten rolak aldatu zirela, lasterketak berak, bataren zein bestearen ahalak, hala erabakita.

Chiappucci liderra atzeratzeko, taldekideak lanean jarri zituen Lemond faboritoak, 1989ko Tourraren garaileak. Gainerako bospasei kilometroren faltan, ordea, estatubatuarrak berak hartu zuen tropeltxoaren ardura —aurretik zuen Martinez, eguneko ihesaldikoa—, eta erritmoa bizitu. Lejarretak eta Indurainek bakarrik eutsi ahal izan zioten. Delgadok podiuma zuen jokoan, baina nafarrak ez zion itxaron.

Lejarretak helmugatik bizpahiru kilometrora eman zuen amore, eta Indurainek Lemond atzeratu ahal izan zuen azken metroetan, baliatuz ia uneoro tiraka aritu zena estatubatuarra izan zela.

Indurain, 1990ean Luz Ardidenen irabazten. Movistar Team


Summary: Urkulluk «maskara, maskara eta maskara» eskatu die herritarrei. Lehendakariaren arabera, «maskara gabeko hartu-emanen gorakada da kutsatzeei mesede egiten dien aldagai nagusia».

Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak maskara janztearen aldeko aldarria egin du gaur. «Maskara, maskara eta maskara» eskatu die herritarrei, eta haren badaezpadako erabilera berreskuratzea galdegin die, batez ere etxetik kanpo dituzten hartu-emanetan.

Lehendakariak Gasteizen egiten ari diren ikastaro batzuetako ikasleak eta arduradunak jaso ditu lehendakaritzan: «Euskadin osasun larrialdian jarraitzen dugu, eta halako topaketetan lehendabizi gogoan izaten ditugu birusaren ondorioz hil direnak eta haien senideak», adierazi du.

Gaur egungo egoeraz, esan du une honetan Araba, Bizkaia eta Gipuzkoari «birusaren aldaera kutsakorrago bat» ari zaiela eragiten. Horri buruz, aipatu du indargune bat eta ahulgune bat dituztela: ahulgunea da «maskara gabeko hartu-emanen gorakada», Urkulluren ustez hori baita «kutsatzeei mesede egiten dien aldagai nagusia». Indargunea, berriz, maskararen erabilera berreskuratzea dela esan du: «Hori da gaur egin nahi dudan deia: maskara, maskara eta maskara», amaitu du.


Summary: Ipar Irlandako gatazka armatuko auzipetzeak preskribatzea proposatu du Erresuma Batuko Gobernuak. Bake akordioaren aurretik Irlanda iparraldean arituriko Erresuma Batuko soldaduen eta IRAko boluntarioen kontrako akusazioak eta epaiketak amaitzeko plana aurkeztu du Londresek.

Haserrea eta eztabaida handia eragin duen erabakia da. Erresuma Batuko Gobernuak 1998ko Ostiral Santuko Akordioaren aurretik Ipar Irlandako gatazka armatuarekin «zerikusia duten istiluak» preskribatzea proposatu du, eta neurriak armadako soldaduei zein IRA Irlandako Armada Errepublikanoko boluntarioei eragingo lieke, horiei buruzko epaiketa eta akusazioak bertan behera utzita. Brandon Lewis Erresuma Batuaren Ipar Irlandarako ministroaren arabera, «geroz eta argiago geratu da ikerketa kriminalek» ez dutela «esperotako emaitzarik» emango —2015etik 2021era «soilik» bederatzi lagun inputatu dituzte—, eta, hortaz, erabaki hori hartzea «beharrezkoa» izan da: «Badakigu batzuentzat zaila izango dela onartzea».

Komunen Ganberan egindako agerraldian, Lewisek argudiatu du Ipar Irlandako Polizia 1.200 kasu aztertzen ari dela egun, gehienak duela lau hamarkada gertaturikoak, eta horiek ikertzeko gutxienez hogei urte beharko lituzkeela. Hori kontuan hartuta, eta orain arteko bide judizialen egoerak baloratu ostean, Ipar Irlandarako ministroak adierazi du aldaketa bat ezinbestekoa dela «egia eta berradiskidetzea babesteko».

Auzipetzeak preskribatzeaz gain, Erresuma Batuko Gobernuak beste bi proposamen egin ditu: batetik, «egia ezagutzeko» batzorde independente bat eratzea, familiek nahi izanez gero beren kasuak aztertzeko; eta, bestetik, «ahozko historiari» buruzko «iniziatiba bat» indarrean jartzea, herritarrek beren esperientziak parteka ditzaten.

Neurri horiek lirateke, Lewisen iritziz, «aurrera jarraitzeko modurik onena, egungo sistemak funtzionatzen» ez duela argudiatu baitu: «Egia zail eta mingarria da». Boris Johnson Erresuma Batuko lehen ministroarentzat, berriz, erabakia «neurrizkoa» eta «orekatua» izan da.

Iragan asteetan filtraturikoaren arabera, lege berriak ez luke eraginik izango orain arteko epaietan, eta ez diete indulturik emango jada zigorturikoei. Biktimen ustetan, ordea, Londresen erabakia de facto amnistia bat da, eta horregatik agertu dira neurri horren kontra; Erresuma Batuko oposizioko alderdiak eta Ipar Irlandako koalizio gobernua osatzen dute bost indar politikoek ere jarrera bera hartu dute auziaren inguruan, eta Irlandako Errepublikako Gobernua ere kritiko agertu da Londresen erabakiaren inguruan.

Finean, Erresuma Batuko Gobernuaren plana onartuz gero —Alderdi Kontserbadoreak diputatuen gehiengo osoa du—, ezingo lituzkete Ipar Irlandako gatazka armatuan parte hartu zutenak auzipetu. «Familiei justizia zentzu bat emateko aukerarik onena da», defendatu du Lewisek. Egutegia aztertuz gero, plana ez da lege bilakatuko datorren udaren aurretik, eta, beraz, urtebetez aurrera jarraituko dute ikerketa eta akusazioek; 1970eko hamarkadatik 1998ko bake ituna sinatu arte 3.500 lagun inguru hil zituzten Ipar Irlandan.

DUP Alderdi Demokratiko Unionistaren buruzagi Jeffrey Donaldson izan da Erresuma Batuko Gobernuaren planaren aurka egin duen politikarietako bat, Ipar Irlandarako ministroari erantzun baitio ez dutela «edozein formatako amnistiarik» onartuko: «Biktimen ikuspuntutik, proposamen horiek arreta jartzen dute [delituen] egileetan, biktimetan baino. Irain bat da biktimen memoriarentzat».

Toryen artean ere zalantzak helarazi dituzte Londresen erabakiaz, baina alderdiaren buruzagi ohi Ian Duncanek iradoki du kontra egonda ere planaren alde bozkatuko dutela: «Nire lagun bati gertatu zitzaiona jakin nahi dut, baina aurrera egin behar badugu, denok egin beharko dugu sakrifizioren bat».

Hilabeteotan ere izan dira absoluzioak

Gaur jakinarazitako proposamenekin loturiko hainbat erabaki hartu dituzte hilabeteotan. Hil hasieran, esaterako, Ipar Irlandako Fiskaltzak karguak erretiratu zizkien gatazka armatuko istiluekin lotuta eta hiru hilketagatik auzipetuta zeuden Erresuma Batuko bi soldadu ohiri, F soldadua eta B soldadua izenekoei; hortaz, haiek ere ez dute epaiketarik izango.

Lehenengoari James Wray eta William McKinney errepublikanoak hil izana egozten zioten, 1972ko urtarrilaren 30ean Derry hirian Bloody Sundayn izandako istiluetan, eta beste bost lagun hiltzen saiatu izana. Beste soldadua, berriz, urte bereko uztailean Derryn izandako istiluetan 15 urteko gazte bat tiroz hil izanagatik zegoen auzipetuta.

Fiskaltzaren erabakiaren berri izatean, biktimen senideen abokatu Ciaran Shielsek azaldu zuen karguak erretiratzeko jasotako arrazoia izan zela fiskaltzak ez zuela zigorra emateko aukerarik ez ikusten. Erabaki horrek «sistema judizial britainiarraren» gabeziak agerian uzten dituela salatu zuen Shielsek.

Iragan apirilean, beste auzitegi batek absolbitu egin zituen IRAko kide bat hil izanagatik auzipetutako beste bi soldadu, fiskaltzaren prozeduran irregulartasunak izan zirela iritzita.


Summary: Konstituzionalak legez kanpokotzat jo du lehen alarma egoera. Eztabaida handia izan da magistratuen artean, seik ebazpenaren alde bozkatu dutelako eta bostek kontra. Zehazki, alarma egoerako zirkulaziorako debekua eta hainbat jarduera ixteko erabakia jo ditu konstituzioaren aurkakotzat.

Pandemiari aurre egiteko, alarma egoera ezarri zuen Espainiako Gobernuak, iazko martxoan. Baina Espainiako Auzitegi Konstituzionalak ebatzi du erabaki hura legez kanpokoa izan zela. Iturri juridikoek Efe berri agentziari jakinarazi diotenez, auzitegiari iruditzen zaio herritarren konfinamendu orokorra ezartzeko salbuespen egoera behar dela, horretarako markoa ez dela alarma egoerak ezartzen duena.

Vox eskuin muturreko alderdiak 463/2020 dekretuaren aurkako helegitea aurkeztu zuen Konstituzionalean eta hari eman dio erantzuna auzitegiak. Dekretuaren hainbat artikulu baliogabetu egin ditu. Zehazki, espazio eta bide publikoetan ibilgailuen joan-etorria debekatzeko erabakiaren aurka egin du auzitegiak. Era berean, konstituzioaren aurkakotzat jo du ere bai Espainiako Osasun Ministerioari ahalmena ematea ostalaritza, kultur eta aisialdi arloko jardueretan murrizketa neurriak ezartzeko.

Konstituzionalaren prentsa oharraren arabera, «gainerako kontuetan» onetsi egin ditu dekretuan zetozen neurriak, baina konfinamendua ezarri zeneko bi neurri nagusien aurka jo du: lanerako edo lehentasunezko jardueretarako salbu zirkulazioa debekatzea eta, osasun publiko arrazoiengatik, hainbat jarduera ixteko erabakia.

Dekretuarekin batera, martxoaren 29an, Espainiako Osasun Ministerioak eremu publiko zein pribatuetan beilatokiak debekatu eta hiletak nabarmen mugatzen aginduaren aurka ezin zuen Voxek. Kasu honetan, Auzitegi Konstituzionalak atzera bota du eskaera.

Eztabaida magistratuen artean

11 magistraturen artean hartu dute erabakia, eta horietako bost, kontserbadoreak, legez kanpokotzat hartzearen alde zeuden, eta beste bost —hiru progresista eta bi kontserbadore—, aldiz, kontra. Efe-ren arabera, auzitegiko presidenteorde Encarnacion Rocaren botoak hautsi du berdinketa. Hainbat osoko bilkura behar izan dituzte erabakiaren inguruan deliberatzeko.

Pedro Gonzalez Trevijano magistratuaren ponentzia izan dute eztabaidagai osoko bilkura horietan. Haren arabera, konstituzioaren kontrakoa ziren dekretu horren neurri nagusi horiek. Datozen egunetan dira sententzia jakinaraztekoak.

Madril: «Funtsezkoa izan zen»

Espainiako Gobernua harrituta agertu da ebazpenarekin. Espainiako Gobernuko iturriek albiste agentziei baieztatu diete erabakia errespetatzen dutela, baina haren emaitza berria dela, «aurrekaririk gabekoa». Halaber, uste dute dekretu hura «funtsezkoa» izan zela bizitzak salbatzeko. erreminta hori gabe, ezin ahalko ziotelako garai erantzun une hartan koronabirusak zuen hedatze azkarrari. Halaber, Madrilgo gobernuak uste du dekretua Konstituzioaren eta alarma egoeraren lege organikoaren araberakoa izan zela.


Summary: EAEko Justizia Auzitegi Nagusiaren joera «atzerakoia» salatu du Kontseiluak. Aktak euskaraz egiteak Espainiako Konstituzioa urra dezakeela ebatzi zuen atzo auzitegiak. Kontseiluaren ustez, erabaki horrekin «botere judizialak bere gain» hartu du hizkuntza politika, «beste behin».

EAEko Udalen Legeak euskararen erabilerari buruz dakarren artikulu bat auzitan jarri zuen atzo Euskal Autonomia Erkidegoko Justizia Auzitegi Nagusiak, Espainiako Konstituzioaren aurkakoa izan daitekeelakoan. Zehazki, Administrazioarekiko Auzien Salak ondorioztatu zuen legeak «gaztelania libreki erabiltzeko eskubide konstituzionala gauzatzea eragotzi» dezakeela, eta argudioak eskatu dizkie aldeei. Euskalgintzaren Kontseiluak erantzun egin dio gaur EAEko auzitegiari, eta adierazi du «euskaldunen eskubideak murrizteko joera atzerakoia» nagusitzen ari dela: «Azken boladan hainbat auzitegitatik, eta oro har botere judizialetik, aurrera garatzen ari diren joera atzerakoiei segida ematen die Justizia Auzitegi Nagusiaren erabakiak».

Kontseiluak azaldu duenez, hain zuzen, maiatzean Irungo Udaltzaingorako lan deialdietatik«hizkuntza eskakizunak atzera bota zituen areto beretik» dator erabakia, eta orduan ere Kontseiluak salatu zuenez, «botere judizialak beste behin bere eskumen bihurtu nahi du hizkuntza politika, berez dagokion debate politikoaren eta parlamentarioaren esparruetatik erauziz».

Paul Bilbao Kontseiluko idazkari nagusiak salatu du «egungo marko juridikoaren irakurketa berritua» egiten ari direla epaitegiak, «jurisprudentziaren bidez euskaldunon eta oro har egoera gutxituan dauden berezko hizkuntzetako hiztunen eskubideak murrizteko».

«Ofizialtasunaren printzipioa»

Kontseiluaren arabera, «ofizialtasun printzipioaren» aurka egiten du EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak hartutako azken erabakiak: «Gaztelania ez diren gainerako hizkuntza ofizialek maila baxuagoko estatusa dutela berretsiko da, hau da, indarrean dagoen ofizialtasuna ez dela simetrikoa». Kontseiluaren ustez, hain zuzen, auzitegiaren «tesiek» aurrera eginez gero ,«agerian» geldituko da hizkuntza ofizialak «bi mailatan» sailkatzen dituztela: «Gaztelania eta gainerakoak». Kontseiluaren iritziz, «lehen eta bigarren mailako herritarrak bereiztea» litzateke hori.


Summary: EH Bilduk eskatu du urtebeteko kontratuak egitea Osakidetzako behin-behineko langileei. Legez besteko proposamena aurkeztu du koalizioak. Gogorarazi du Bizi Berri IV planak aurreikusten zituen agertokiak ezerezean geratu direla.

Behin behineko kontratuekin dauden Osakidetzako langileei gutxienez urtebeteko kontratuak egitea eskatu dio EH Bilduk Jaurlaritzari. Osakidetzan lanean ari diren 10.000 eta 15.000 langile inguruk epe laburreko kontratuak dituzte; askotan oporrak hartzeko ezintasuna izaten dute hauetako askok. Horrek ondorioz, profesional askoren «atzerriratzea» dakarrela ohartarazi du, eta osasun sistema publikoa indartu eta lehen arreta presentziala berreskuratzea litzatekeela irtenbidea. Proposamen hori eta beste batzuk jaso ditu gaur goizean aurkeztu duen legez besteko proposamenean. Osasun sailburuari igorri dio txostena, kontutan har dezan, ez baita irailera arte edo urrira arte eztabaidatuko.

Txertaketari «esker» ospitaleratze eta heriotza tasak «behera» egin duen arren, datuak «ez» direla onak gogorarazi du Rebeka Ubera EH Bilduko legebiltzarkideak. Besteak beste, Osasun sailburuak erabakirik hartu ez izana kritikatu du: «Ez dugu ikusten arazoari erantzuten dabiltzanik, okerrera gindoazela bistakoak zen LABIa duela astebete bildu zenean, eta hartu zuen neurri bakarra, neurririk ez hartzea izan zen». Haren ardurei ihes egitea, planifikazio falta eta inprobisazio «etengabean» aritzea eotzi dio Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuari.

Orain arte pandemian erabilitako adierazleak (ZIUetako oheen okupazioa, ospitaleratuak...) aldatu eta moldatu behar direla esan du Uberak. Pandemiaren fase berri honetan, birusaren presioa batez ere lehen arretan, unitate epidemiologikoetan eta aztarnariengan nabarituko da. «Orain arte erabilitako adierazleak ez dira nahiko pandemiaren fase honetan bestelakoak hartu behar dira kontuan». Horregatik, koalizioaren ustez orain lehen arreta unitate epidemiologiko taldea eta alerta sistema indartu behar dira, ahalik eta «eraginkorrena» izan daitezen. Gainera, beste unitate batzuetako langileak unitate hauetara lekualdatzea proposatu du.

Sailburuak birusaren Delta aldaerari garrantzia kendu izana kritikatu du baita, ez zutelako haren hedapena kezkagarritzat hartu. «Duela hilebete bat Delta aldaeraren arriskuaz ohartarazi genion osasun sailburuari, eta asteazkenero gogorarazi diegu honen aurrean neurriak hartzeko», esan du. Gaur egun, positibo emandakoen %35-40 inguru dira aldaera horretakoak. Horrez gain, gobernuak Bizi Berri lV plana onartzean zehaztu zituen hiru agertoki posibleak eta prebisioak berriz ere ezerezean geratu direla ohartarazi du.

Inprobizazioa

EH Bilduren ustez, Jaurlaritzak «beti berandu eta gaizki» kudeatu du pandemia, eta izaten ari den eboluziari aurre egiteko gaitasunik «ez» izatea leporatu dio. «Harrigarria da zer nolako gaitasuna duen gobernu honek bere arduretatik ihes egiteko, erabakiak ez hartzeko, ez mugitzeko, kutsatzeak ezer egin gabe jaitsiko direla pentsatuko balu bezala». Kutsatzeen erantzukizun osoa herritarren bizkar ipini izana egotzi dio: «Erabakiak eta neurriak hartu beharrean, lehendakariak herritarren bizkar ipini zuen berriz ere erantzukizun osoa».


Summary: Europako Batzordeak aurkeztu ditu deskarbonizazioa bizkortzeko neurriak. Karbono isuriak 2030. urterako %55 murrizteko helburuak aldaketa handiak dakartza ekonomiarentzat eta herritarrentzat. Ekonomiaren zati handiagoak ordainduko du CO2 isuriengatik; 2035etik aurrera ez da salduko errekuntza autorik; eta zergak handituko dira erregaientzat.

Ursula Von de Leyenen batzordeak gaur aurkeztu du Europako Batasuneko ekonomiaren eta politikaren datozen urteak erabat baldintzatuko dituen lege sortaren proposamena, Itun Berdearen eta emisioen %55eko murrizketarako bide orria. Lege sorta zabala da, neurri eta kopuru handinahiekin, deskarbonizazioa bizkortzeko xedea duena.

Proposatutako neurrien artean, eragin handienetakoa emisio eskubideen ereduaren zabaltzeak izango du, eta batez ere autoentzat eta etxeetako berokuntzarentzat eratuko den aparteko eskemak, prezioa jarriko dielako isuri horiei, gaur egun energia sektoreak eta industriako instalazio kutsatzaileenak hartzen dituenaren ildo beretik.

Ez da zuzenean izango, autoetarako eta berogailuetarako erabiltzen diren erregai fosilei ezarriko zaielako karbono eskubideak ordaintzeko agindua, hornitzaileei. Eta hori azpimarratu du Frans Timmermansek batzordeko Klima lehendakari ordeak. Baina, ez dago zalantzarik, herritarrek euren sakeletan igarriko diote kutsatzea ordaintzen hasten direnean.

Komisario alemaniarraren arabera, eskubideen ezarpena oso kontrolatua izango da, eta mekanismo bat izango du batzordeak, eskubideak nahi baino gehiago garestitzen badira, neurriak hartu ahal izateko.

Baina erregai fosilak garestituko direla argi dago. Emisio eskubide eskema horiei gehituko zaie, proposamenak aurrera egiten badu, zerga kenkarien eta subsidioen desagerpena erregai fosilentzat, hots, dieselarentzat, gasolinarentzat... Eta zerga berriak ezarriko direla, adibidez, hegazkinetarako kerosenoarentzat.

Horrez gain, Batzordeak nahi du Batasunean 2035. urtetik aurrera errekuntzako autorik ez saltzea. Azken ordura arte egon dira eztabaidatzen errekuntzako ibilgailuen erretirorako epea, izan ere automobilgintza industriak eta zenbait herrialdek (Frantziak, adibidez) denbora gehiago nahi zuten, 2040. urtera arte. Baina batzordeak 2035. urtea hautatu du, eta hori izango abiapuntua negoziazioentzat.

Nekazaritza, basogintza, itsas garraioa... Sektore asko ukitzen ditu proposatutako neurri sortak, industria batzuek eta herrialde batzuek ahalegin handia egin beharko dute, eta denak ez daude egongo ados proposamenarekin. Negoziazioak gogorrak izango dira datozen hilabeteetan. Herrialdeek zeresana izango dute, eta hor espero da ekialdekoek presio handia egingo dutela. Eta Europako Parlamentuan ere negoziazio luzeak espero dira.

Dena den, Timmermansek berak azaldu duen moduan, isurien %55eko murrizketa helburua Europako Klima Legean ezarrita dago jada, bete beharrekoa da, eta beraz, batzordearen proposamenarekin ados ez daudenek alternatiba aurkeztu beharko dute, helburua lortzeko.

Dena den, kezka handiena herritarren erantzunarekin dago. Timmermansek ere aitortu du: «Jendeari gehien inporta zaiona honekin justizia da. Eta batzordearen ardura da demostratzea trantsizioa elkartasunez eta justiziarekin egingo dela. Hor frogatzea lortzen badugu, uste dut kontrako erresistentzia txikia izango dela; eta ez badugu lortzen, kontrakotasuna itzela izango da».

Klimaren Gizarte Funtsa

Karbono isuriei prezioa jartzearen ondorio erregresiboak konpentsatzeko Europako Batzordeak funts bat eratu du nahi du, Klimaren Gizarte Funtsa, autoentzako eta berokuntzako emisio eskubideen eskematik bildutako diruaren %25arekin hornitua.

Diru hori urtero herrialdeen artean banatuko litzateke, Next Generation funtsen antzeko prozedurarekin, eta pobrezia energetikoa murrizteko helburuarekin: Herrialde bakoitzak plan bat aurkeztu behar du mugarri jakin batzuek iristeko, gero Batzordeak onartzeko, eta mugarriak betetzen diren monitorizatzeko. Mugarri horiek iristea derrigorrezko litzateke herrialdeentzat diru hori jasotzeko.

Batzordearen arabera, zazpi urteko tartean 72.200 milioi euro joango dira eraikuntzen berrikuntzara, emisiorik gabeko mugikortasunerako sarbidea (ibilgailu elektrikoetarako) sarbidea erraztera, eta baita herritar ahulenen diru sarrerak handitzera. 2025. urtearen erdialdera hasiko lirateke banatzen laguntza horiek, emisio eskubideek prezioetan eragina izan baino.


Summary: Poliziak «zantzu» gisa lotu zituen ezizenak 13/13 auziko akusatuekin. Bi guardia zibilek deklaratu dute presoen abokatu lanetan aritutakoen aurkako epaiketan. Lekuko gisa deklaratu dute biek, nahiz eta horietako batek, atxiloketen eta miaketen atestatua egin zuenak, Madrildik idatzi zuen txostena, kontatzen ziotenaren arabera.

Espainiako Guardia Zibilak izen-abizen jakin batzuekin lotu zituen dokumentu batzuetan atzemandako ezizenak, «zantzuen fasean», «ikerketa abiatu» ahal izateko. Hala azaldu du Guardia Zibilaren Z61382J zenbakidun agenteak, diligentzien idazkariak, 13/13 sumarioaren epaiketako hirugarren saioan. Poliziak susmo batzuekin egin zuen txosten bat, eta horretan oinarritu zen 2010eko apirilaren 14ko operazioa. Zantzuen ondoren iritsi ziren atxiloketak, miaketak, galdeketak eta inkulpazioak, auzian akusazioari sostengua ematen diotenak.

Bi poliziak deklaratu dute astezkenean, lekuko gisa, eta lehena izan da Z61382J. Azaldu duenez, bera izan zen Halboka txostena idatzi zuena; Guardia Zibilaren txosten bat zen hori, 2010eko apirilaren 12an auzitegietan erregistratu zutena; sumarioaren abiapuntuan dagoen hamar lagunen atxiloketa baino bi egun lehenago. Hura izan zen egilea, poliziak berak azaldu zuenez, nahiz eta dokumentua ez duen inork sinatzen. Eta horra defentsako abokatuen lehen protesta: ea bera ote zen txostenaren egilea, kontuan hartuta, perituen deklarazioetarako, beste polizia batzuk deitu dituztela deklaratzera: ustez, txosten horren egileak direnak.

Horri lotutako beste gai batekin ere kexu azaldu dira abokatuak: Z61382J lekuko gisa ari zen deklaratzen; beraz, hark ikusitakoaz. Baina Halboka txostenaren egilea izanik, agiriaren edukiez ari zen azalpenak ematen; alegia, peritu lanak egiten, nahiz eta ez zegoen horretarako deituta. Murillok behin baino gehiagotan hartu zion kargu fiskalari horregatik.

Izan ere, defentsako abokatuek auzitan jarri dute haren lekukotasuna, kontuan izanik, 2010eko atxiloketen unean, Madrildik egin zuela atestatu bat. Z61382Jk idatzi zuen atestatu hori, bera egon ez zen miaketa batean oinarrituta, miaketan egon zirenek kontatzen ziotenaren arabera. Jose Maria Elosua defentsako abokatuaren galderei erantzunez, Z61382J zenbakidunak ez zituen atestatuaren inguruko xehetasun asko gogoratzen.

Halbokaz jardun du Z61382Jk, eta apenas auzipetuez; esan du ez zela egitura berria, eta horri buruzko informazio eguneratua jaso zutela Frantziako Poliziak 2008ko maiatzaren 20an lau pertsona atxilotu eta gero —Xabier Lopez Peña, Ainhoa Ozaeta, Jon Salaberria eta Igor Suberbiola—: «Halboka egitura bat da, aspalditik ezagutzen genuena». Poliziaren esanetan, Halbokaren egitura ikertu zuen Poliziak; horren barruan, ataletako bat zen «fronte juridikoa, erakunde abertzaleetatik gertuko abokatuek osatua». Ordea, ez du jakin horri buruzko xehetasun batzuk ematen; esaterako, Alfonso Zenon abokatuak galdetu dio «fronte juridiko» hori zenbat abokatuk osatzen zuten: «Ideiarik ez», izan da erantzuna.

Era berean, baieztatu du CNI Espainiako zerbitzu sekretuek parte hartu zutela ikerketan: «NIk ematen zizkigun guk eskatzen genituen datuak; hitzordu bat bazegoen, CNIri eskatzen genion ea horri buruzko zerbait al zuten. Ematen ziguten elkarrizketa bat, baina soilik guk eskatutakoari lotutakoa».

«Polemika» dekanoarekin

G17180V zenbakidun guardia zibilaren txanda izan da hurrena. Arantza Zuluetaren eta Naia Zuriarrainen atxiloketan eta horien bulegoen eta etxebitzen erregistroan parte hartu zuen, eta atxiloketen eta Bilboko Elkano kaleko bulegoaren erregistroaren xehetasunak eman ditu: bulegotik aterarazi zituztela, eta «une oro» egon zela idazkari judiziala. Bizkaiko Abokatuen Elkargoko dekanoaren zain egon behar izan zuten, ordu erdi inguruz, eta poliziak aitortu du «polemika, eztabaida» izan zutela harekin, dekanoak protesta egin zuelako miaketarengatik.

Amaitu dira aste honetakoak Auzitegi Nazionalean, eta epaiketak uztailaren 26an jarraituko du, guardia zibil gehiagoren deklarazioekin. Saio horietara ez dute joan beharko Zuriarrainek eta Saioa Agirrek, abokatuek eginiko eskaera Murillo epaileak aintzat hartu eta gero.


Summary: Sare sozialetan eztabaida sortu du Guggenheimek 'Puppy' «biziberritzeko» abian jarri duen kanpainak. 100.000 euroko finantzaketa kolektiboko kanpaina jarri dute martxan eskultura konpontzeko. Guggenheim fundazioak hartutako erabakiaren aurka agertu dira hainbat erabiltzaile Twitterren.

Bilboko Guggenheim museoak 100.000 euroko finantzaketa kolektiboko kanpaina bat hasi du Puppy eskultura konpontzeko. Kanpaina ekainaren 23an jarri zuten martxan, eta zenbait arrazoi direla medio, eztabaidagai bihurtu da sare sozialetan.

Twitterren, esaterako, zera adierazi du erabiltzaile batek: «Puppy mantentzeko jendearen laguntza eskatzen duzue, garbiketako langileen greba eskubidea mugatzen duzuen bitartean, erakundeen laguntzarekin». Izan ere, museoko garbitzaileak greban daude ekainaren 8tik, soldata eta lan baldintza duinen alde, soldata arrakala eta prekaritatea gainditzeko. Museoaren balioak «eztabaidagarriak» direla ere esan dute erabiltzaileek. «Greban dauden garbitzaileen baldintzak hobetzeari baino garrantzia handiagoa ematen diolako Puppy konpontzeko kanpaina bat egiteari», idatzi du, adibidez, batek.

Beste txiolari batzuek salatu dute Guggenheim fundazioak dirurik ez duela konponketa lan horietarako, baina bai Urdaibain (Bizkaia) museoaren hedapena egiteko. Duela aste batzuk nabarmendu zuen Unai Rementeria Bizkaiko ahaldun nagusiak Urdaibaiko Guggenheim berria «bai edo bai» egin beharreko proiektua zela, Europako Batasunaren laguntzak jaso edo ez.

23 urte daramatza Puppy eskulturak Bilboko Guggenheim museoaren atarian, eta Ainhoa Sanz museoko kontserbazio arduradunak azaldu duenez, urteetan zehar antzeman dituzten arazoak konpontzeko unea iritsi da. Konponketa gastuei aurre egiteko jarri zuten abian Biziberritu Puppy kanpaina, eta 10.000 euro baino gehiago lortu dituzte dagoeneko. Eskulturaren ureztatze sistema konpontzeaz gain, gaueko argiztapenean ere hobekuntzak egingo dituzte, «beste kalitate dramatiko eta eszenografiko bat emateko». 2021eko irailean, urrian eta azaroan egingo dituzte konponketa lanak.


Summary: Tubacexeko sindikatuek afiliatuei galdetuko diete grebarekin jarraitu ala ez. Barne bilerak egingo dituzte iritziak biltzeko eta aurki elkartuko dira berriz ondorioak bateratzeko

Tubacexen ordezkaritza sindikatuek (ELA, STAT, CCOO, LAB eta independenteak) haien afiliatu eta aldekoei galdetuko diete grebarekin jarraitu ala ez. Langile batzordeko kideek asteazken arratsaldean eginiko bileran harturiko erabakia da. Sindikatu bakoitzak barne bozketa egingo du, eta langile batzordea aurki bilduko da berriz iritziak bateratzeko. ELAren bilera ostiralean izango da; beraz, goiz jota egun horretako arratsaldean elkartuko da berriz batzordea.

Tubacexeko langileek 154. greba eguna dute gaur, eta protestaldiarekin jarraitu ala ez erabaki behar dute orain. Azken asteetan lan gatazkak bi mugarri handi izan ditu: batetik, EAEko Auzitegi Nagusiak indargabetu egin zuen enpresak egin zuen lan erregulazioa; eta bestetik, enpresak erabaki du ez dituela plantetan onartuko kaleratu asmo zituen 129 langileak. Hori bai, ebazpena beteko du eta soldatapean mantenduko ditu. Egoera hori legezkoa da Auzitegi Gorenak enpresaren helegitearen inguruko ebazpena eman arte, eta hamar hilabete inguru pasa daitezke hurrengo epaiketa egin aurretik.

Tubacexek Amurrio eta Laudion (Araba) dituen plantetan 700 langilek dihardute, eta langile batzordeak esana du ez dutela greba bertan behera utziko enpresak kaleratu asmo zituen langileak txandetan sartu arte. Orain, baina, fase berri batean sartu da gatazka, eta baliteke langile batzuk estrategia aldatzearen alde egotea. Hori ikusita langile batzordeak barne bilera horiek egitea erabaki du. Zuzendaritzak, bere aldetik, esana du onartuta zuen aldi baterako erregulazioa luzatuko duela, beraz, greba bertan behera uzten badute, langileak murrizketekin itzuliko lirateke plantetara.


Ekinaren ekinez irabazi du Pogacarrek

Summary: Ekinaren ekinez irabazi du Pogacarrek. Tourreko lidertza are gehiago sendotu du Pogacarrek, Porteten irabazita. Ia bukaerara arte eutsi diote Vingegaardek eta Carapazek. Uranek ia bi minutu galdu ditu.

Handia da maillot horia soineratzea. Are handiagoa, horiz jantzita etapa bat irabaztea. Eta zer esanik ez, elastiko preziatuarekin Tourreko bukaerarik gogorrenean nagusitzea. Horixe egin du gaur Tadej Pogacarrek (UAE), Portet beldurgarrian bukatu den 17. etapan. Lidertzari euste hutsa ez zuen aski, eta garaipena lortuta, ginga jarri dio osatzen ari den lasterketa bikainari. Ez da Alpeetan bezain nagusi izan, eta amaierako esprintean utzi ditu atzean Jonas Vingegaard (Jumbo Visma) eta Richard Carapaz (Ineos). Ziurrenik bi txirrindulari horiek igoko dira Pogacarrekin batera Parisko podiumera; Rigoberto Uran (Education) bigarren zegoen nagusian, baina kale egin du Porteko igoera bortitzean, eta ia bi minutu galdu. 1.34ra gelditu zaio hirugarren postua.

Distira apur bat galdua zen Pogacarren maillot horia. Esloveniarrak makalaldia izan zuen Mont Ventouxen, eta Andorran ez zituen zalantzak erabat uxatu. Iraultzarako aukera egon zitekeen oraindik. Gaur, ordea, guztiz zapuztu du aurkariek izan zezaketen itxaropena. Peyresourde, Val Louron eta Portet kateatu dituzte azken kilometroetan, eta maldan gorako lanari ekin orduko, liderrak lanean jarri du taldea. Hots, erasoaren bidetik defendatu nahi zuen 8. etaparen ostean lorturiko elastikoa. Helmugatik 8,5 kilometrora egin du lehen saiakera, Rafal Majkak (UAE) jarritako erritmo itogarriari jarraipena emanaz. Airean aurreratu du Anthony Perez (Cofidis), eguneko ihesaldiko ziklistarik indartsuena. Vingegaard eta Carapaz izan dira liderrari eusten bakarrak.

Bakarkako erakustaldia egin nahi zuen Pogacarrek, eta temati jarraitu du erasoka; alferrik, ordea. Vingegaardek erreleboak eman dizkio, Carapazek gurpilean zirauen bitartean, nekatu plantak egiten. Ekuadortarrak, ordea, ez die zira sartu, eta gehien ahalegindu denak altxatu ditu besoak helmugan; liderrak berak, alegia. Hirukotearen ostean, David Gaudu helmugaratu da, 1.19ra; gero, Ben O´Connor, 1.26ra; eta hortik gutxira iritsi da Pello Bilbao (Bahrain), zazpigarren postuan, 1.44ko atzerapenarekin. Hartara, eutsi egin dio sailkapen nagusiko hamargarren postuari. Pogacarrek lasterketa puskatu aurretik, gernikarrak egin du lehen erritmo aldaketa. Berme handia eskaintzen du itzuli handietako hirugarren astean.

Azken etapa menditsua jokatuko da bihar, Paue eta Luz Ardiden artean. Gaur bezala, gogortasuna bukaeran egongo da metatuta, Tourmaletera eta Luz Ardidenera egin beharreko igoerekin. Azken zalantzak argituko dira, larunbateko erlojupekoaren aurretik.


Summary: Gauerditik 06:00etara kalean bizikideen topaketak bakarrik onartzea ebatzi du Labik. Labiren batzorde teknikoak izurriari aurre egite aldera gaur proposatu duen neurria da, eta Jaurlaritzak dekretu bidez onetsia

Araba, Bizkai eta Gipuzkoan COVID-19aren izurria kontrolatze aldera neurriak ebazten dituen Labi batzordearen bilera teknikoa egin dute gaur. Jakina zen bertan neurri berriren bat ebatziko zutela, eta jakinarazi berri dute zein den: gauerditik 06:00tara bizikideen topaketak bakarrik onartuko dituzte kalean, bihar gauerditik aurrera. Hala, ezingo dira jende multzoak elkartu espazio publikoetan gauez. Era horretan, jai giroko jende topaketak ez egitea dute helburua, egunotan kasuetan egon den igoeraren sorburua halako topaketetan dagoela uste baitute adituek. Jaiak bertan behera utzita daude berez, baina jaietako egunen bueltan izan dira jende pilaketak hainbat tokitan, eta horien ondoriozko kasuen goraldiak ere bai. Labik neurria proposatuta, telematikoki onartu dute gero, eta bihar gauerditik aurrera sartuko da indarrean.

Gaur eguerdian herritarrei zuzendu zaie Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkullu, eta orain dagoen egoera gainditze aldera, maskarak erabiltzeko deia egin du: «Maskarak, maskarak eta maskarak». Ez du beste iragarpenik egin. Indarrean dauden neurriak betetzeko eskatu du behin baino gehiagotan.

Nafarroako osasun agintariek ere kezka azaldu dute gaur datuen igoeraren harira, eta egungo neurriei besteren bat akaso eranstea ez dutela baztertzen esan dute, baina deus erabakitzeko dagoela oraindik.


Summary: 160 dira jada uholdeen ondorioz Alemanian eta Belgikan hildakoak. Alemanian, ehunka dira desagertuak. 1.300 baino gehiago soilik Ahrweiler barrutian. Euriteek Herbehereetako, Luxenburgoko, Frantziako eta Suitzako zenbait eskualde ere kaltetu dituzte. Argazki bilduma.

Gutxienez 133 pertsona hil dira Alemaniako Renania-Palatinatua eta Ipar Renania-Westfalia landerretan. Herrialdearen mendebaldean eurite indartsuak izan dira, eta ekaitzak eragindako uholdeetan hildakoen kopuruak gorantz jarraitzen du. Belgikan ere hainbat lagun hil dira uholdeen ondorioz. Azken datuen arabera, 27 dira, gutxienez, hildakoak, eta lau desagertuak.

Desagertuak ehunka zenbatzen dira Alemanian. Herrialde osoan desagertuak zenbat diren zehaztea ezinezkoa da oraingoz. Telefono sarea erorita dago eskualde kaltetuenetan, eta zailtasun handiak daude herritar askorekin harremanetan jartzeko. Gainera, askok beren etxeetatik ihes egin dute. Renania-Palatinatuko erakundeen arabera, baina, 1.300 baino gehiago dira Ahrweiler barrutian soilik.

Ipar Renania-Westfalia landerrean beste 43 hildako daudela jakinarazi du gobernuak, eta beste 618 zauritu daudela ere adierazi du, gehienak Ahreko aranean. Schuld barrutian bederatzi gorpu erreskatatu dituzte suhiltzaileek, eta hamabost dira hildakoak Euskirchenen, Bonn hiriaren hegoaldean. Kolonia hiriaren ondoko Erftstadt-Blessem herrian, urak hainbat etxe bota ditu gaur, eta hainbat lagun hil dira han ere.

Alemania mendebaldean mugitzeko oztopoak asko dira. Gutxienez bi autobide itxita daude, eta moztuta daude trenbide sareko tarte ugari ere. Elektrizitate sarea ez dabil eskualde kaltetuenetan eta telefono sare mugikorra kolapsatuta dago. Alemaniako Gobernuak 900 soldadu bidali ditu erreskate lanetara, eta, horiez gain, beste 15.000 herritar ari dira lan horietan.

Malu Dreyer Renania-Palatinatuko ministro-presidenteak adierazi du oraindik ezin dela aurreikusi uholdeen kaltea zenbaterainokoa izango den. «Sufrimendua handitzen ari da». Agintariak klima larrialdiarekin lotu du hondamendia, eta hari aurre egiteko neurriak eskatu ditu.

Antzeko mezua eman du Armin Laschet Ipar Renania-Westfaliako ministro-presidente eta CDU alderdiko buruak. Haren iritziz ere, Alemanian izan diren euriteek harreman zuzena dute klima larrialdiarekin. «Horrek esan nahi du gehiago egin behar dugula klimaren alde, Europan, Alemanian eta munduan».

Uholdeek suntsitutako bide bat, Ipar Renania-Westfalia landerreko Bad Muenstereifel herrian. SASCHA STEINBACH / EFE

Belgika, laguntza eske

Belgikara ere iritsi da ekaitza, eta hondamendiak 23 hildako eragin ditu. Kalte material handiak izan dira; bereziki, Valonia hegoaldean. Hainbat herri hustu behar izan dituzte bertan.

Lieja eskualdean dute egoerarik latzena. Dozena bat pertsona baino gehiago hil dira Verviers herrian, hiru Troozen, bi Chaudfontainen eta bana Eupenen, Aywaillen, Philippevillen eta Pepinsterren.

Errepide ugarik moztuta jarraitzen dute Liejan. Tren zerbitzua ere etenda dago sarearen zati handi batean, eta milaka etxe elektrizitate eta ur zerbitzurik gabe daude.

Valoniako Gobernuak hondamendi egoera ezarri du bertan, eta neurri bera hartu du Luxenburgok bere lurralde osoan eta Herbehereek Alemaniarekin mugan dagoen Linburgo eskualdean. Azken horretan, milaka herritar lekualdatu dituzte ibaien ur mailak goraka jarraitzen duelako. Luxenburgon eta Herbeheretan kalte materialak handiak dira, baina ez da hildakorik izan.

Belgikak laguntza eskatu dio Europako Batasunari, hondamendiaren ondorioei aurre egiteko. Itsasontziak, helikopteroak eta erreskate taldeak eskaini dituzte Frantziak, Italiak eta Austriak, Stefan De Keersmaecker Europako Batzordeko bozeramaileak azaldu duenez. Europako Batzordea Alemaniari laguntzeko prest dagoela gehitu du De Keersmaeckerrek, baldin eta Berlinek babes zibilerako mekanismoa abian jartzen badu.

Verviers herriko kaleak, uholdeen ondoren. STEPHANIE LECOCQ / EFE

Frantzia eta Suitza, alertan

Uholde arriskuagatik, alerta laranjan daude Belgikarekin eta Alemaniarekin mugan dauden Frantziako hamahiru departamentu. Eurite mardulak iragarri dituzte zerbitzu meteorologikoek estatuaren ipar-ekialdean.

Meurthe-et-Moselle departamentuan uholdeak izan dira zenbait herritan. Ura 80 zentimetroko garaiera iritsi da kalean, eta arazoak izan dira errepide nahiz trenbide sarean, baina uholdeek ez dute hildakorik utzi.

Alerta egoeran dago Suitza ere. Biena, Thun eta Lau Kantonamenduen aintzirak maila altuetan daude, eta gainezka egin dute aste honetan. Suitzako presidente Guy Parmelinek Luzerna eta Biena hiriak bisitatu zituen atzo, uholdeek kaltetutako etxebizitzen egoera bertatik bertara ikusteko. Oraingoz ez da hildakorik izan Suitzan ere.

Gehienezko maila gainditzeko arrisku moderatuan daude Konstantzako eta Lemango aintzirak ere, herrialdeko handienak —Alemaniarekin mugan lehena, eta Frantziarekin mugan bigarrena—.


Musika bazter guztietara

Summary: Musika bazter guztietara. Tolosaldeko zortzi herritan zabalduta dago Loatzo musika eskola. Herritarrei zerbitzua eskaintzeaz gain, herriei bizia ematen die duela hogei urte sorturiko proiektu horrek.

Aitarekin autoan iritsi da Xuban Armendariz 10 urteko Ibarrako (Gipuzkoa) mutikoa herriko musika eskolara. Bazkalorduko atsedenaldia aprobetxatu du ikastolan, perkusioko klasera joateko: uda hasi aurretik ikasturteko azkena. Bateriaren aurrean eroso eseri, eta «zer joko dugu?» galdetu dio Ilargi Agirre irakasleari. Zetak taldearen Hegan abestiarekin hasi da atabalak astintzen, eta ETS talde arabarraren Aukera berriak etorri da ostean. Irakasleak, zuzenketa batzuk egin, eta udan etxean entseatzeko gomendioak eman dizkio. Berehala igaro da ordu erdiko saioa. Azkue kaleko etxabe batean dago Loatzo musika eskolaren Ibarrako egoitza. Bost metro inguruko korridore labur bat eta lau gela ditu espazioak; pentagramadun arbelak eta musika ekipoak ez dira falta. Armendarizek ikasturtea bukatu du, eta irakaslea irailera arte agurtu du. Ekai Etxabe eta Naia Garmendia iritsi dira haren atzetik. 9 urteko bi neska- mutilak Musika Hizkuntzako klasera doaz. Errepasoa tokatzen da. Jada gastatuta eta nahi beste erabilita dauden ikasliburuei orriak erortzen zaizkie, ikasturteari probetxua atera dioten seinale. Ikasturtean ikasitako erritmoak eta notak errepasatu dituzte: do, sol, do, re mi, fa, mi... Euskal abestiekin jarraitu dute, Aitorren hizkuntz zaharra eta Maitia nun zira abestiak ezagutu dituzte gaur, belarria ondo afinatu eta diktaketa bidez. «Ilargi, Din dan don ez genuen ikasi, entzun dezakegu?», galdetu dio Garmendiak irakasleari. «Nola Din dan don? Udan sartzear gaude eta», erantzun dio Agirrek. Loatzo musika eskolak talde txikiak osatzeko aukera eskaintzen die ikasleei Tolosaldean (Gipuzkoa), baita soilik bi pertsonakoak ere. Hala, arreta nahiko pertsonalizatua jasotzen dute, eta eskolen ordutegiak haien beharretara egokitzen dituzte. Kasurako, bazkalorduan. Goizetik arratsaldera ikastolan duten atsedenaldian, ohikoa da ikasleak musika eskolara joatea, denbora aprobetxatzeko. Ikasleek erabiltzen duten materiala, bestalde, Loatzo musika eskolak propio sorturikoa da; denetariko ariketak daude bertan. Horrez gain, webgune bat ere badute, eta, bertan, ikasleek liburuko ariketei loturiko material osagarria izaten dute. Halaber, QR kodeen bidez, audioak entzun ditzakete.

Eskolako ikasle bat pianoa praktikatzen. IÑIGO URIZ, FOKU

Tolosaldeko zortzi udalek osatzen duten mankomunitatetik sortu zen Loatzo musika eskola. Hain zuzen, Anoeta eta Villabonako musika eskolek 2002. urtean sortu zuten proiektua, eta egun Anoetan dago egoitza nagusia. Eskualdeko herriei proiektua azaldu ondoren, Anoeta, Irura, Zizurkil, Aduna, Villabona, Alegia, Altzo eta Ibarrak bat egin zuten Loatzo musika eskola sortzeko proiektuarekin. Herriko instalazioetan hartzen dituzte ikasleek klaseak. Gehienek espazio propioa dute musika eskolarako, baina Alegian, esaterako, kultur etxean batzen dira; Altzon, berriz, herriko eskolan. Kopuruei dagokienez, 600 ikasle inguruko hogei irakaslek eta administrari batek osatzen dute Loatzo musika eskola. Denborarekin, poliki-poliki sendotuz doa egitasmoa. Musika Hizkuntza eta Abesbatzako klaseak izaten dituzte ikasleek, eta, horrez gain, bakoitzak bere instrumentua. Biolina, trikitia, klarinetea, tronpeta, bonbardinoa, dultzaina, pianoa, txistua, zeharkako txirula, saxofoia, gitarra —espainiarra eta elektrikoa—, baxua, biolontxeloa, perkusioa edota tronboia aukeratu dezakete ikasleek. Musika denen eskura Villabonako musika eskola da guztietan handiena, pare bat solairukoa. Ibarrako eskolak bukatuta iritsi da hara Agirre. Musika Hizkuntzako bi talde ditu arratsaldean. Musika Hizkuntza, orotara, lau mailatan banatzen dute Loatzon. 8 urterekin hasi eta 12 urtera arte. Mayor kaleko harrizko eraikin esanguratsu baten kanpoko aldean, karpetak eskuetan dituztela jolasean eta ilara egiten daude hamar bat ume, gurasoen begiradapean. Agirrek atea irekitzerako, korrika igo dira egurrezko eskaileretatik lehen solairura. Ikasturteko azken eskola eguna da haientzat ere, eta irakasleak eskatu die nork bere instrumentua ekartzeko. Klarinetea jo du neskatila batek. Amets, berriz, pianoarekin ausartu da, nahiz eta bere instrumentua gitarra izan. Gaztetxoenen ostean, bizpahiru urte gehiagokoak sartu dira. Eskalak egitea gustatzen zaie, eta horretan aritu dira denbora luzez. Talde bakoitzak ordu erdiko saioa egin du. Herri handi eta hirietako herritarrek jasotzen duten zerbitzua Loatzok herri txikiei ere gerturatzen die. Horrez gain, Agirrek nabarmendu du musika eskolak ekarpen handia egiten diela herriei. «Sarritan jotzen dute musika eskoletara, eta ikasleek herri arrunt batean baino emanaldi gehiago izaten dituzte, bateko eta besteko ospakizunak direla eta». Loatzo proiektuaren helburuetako bat da, halaber, Tolosaldeko beste herrietako ikasleekin harremanak bultzatzea musikaren bidez. Halaber, Agirrek aitortu du musika eskola zenbait herritan zabalduta egoteak lan handiagoa dakarrela irakaslearentzat, baina musika eskola arrunt batekin alderatuta gehiago eskertzen dela esfortzua.

Agirrek zortzi herrietan ematen ditu perkusio eta musika hizkuntzako klaseak. Orotara 50 ikasle baino gehiago pasatzen ditu astean, horietatik hamahiru perkusio ikasleak. Eta asteko egunaren arabera, batetik bestera mugitzen da. Hala, Loatzo musika eskola berezia dela adierazi du. Bere jarduna ohiko musika eskola batekoarekin alderatuta, dezente aldatzen dela iruditzen zaio: irakaskuntza hain zabalduta egoteagatik, eta ez dena zentro bakarrean kontzentratua. Ikasleekin sortzen den harremana azpimarratu du. Irakasleen batera eta besterako mugimendua jarri du kontrako argudiotzat. «Gauza txarrik badu, gainontzeko irakasleekin harreman handirik ez izatea da; bakoitzak bere ibilbidea eta ordutegiak ditu, eta gutxitan kointziditzen dugu», dio. Onurak herrientzat Aduna da Agirrerentzat eguneko azken geralekua. 500 biztanle inguru dituen herria da Aduna, baina, txikia izanagatik, musika eskola dute haiek ere. Espazio txikia da bertakoa, herriko plazaren erdian. Bi ikasgela eta komuna ditu. Atarian, Mattin Ormaetxea dago Agirrek atea irekitzeko zain. 11 urte ditu, eta etxetik bizikletan iritsi da musika eskolako instalazioetara. «Asko eskertzen dut halako zerbitzu bat herrian izatea, etxetik gertu», adierazi du. Astean lau aldiz joaten da musika eskolara Ormaetxea, musika hizkuntzako, abesbatzako eta perkusioko klaseak direla medio. Gaur instrumentua tokatzen zaio. Dena ez da rocka edo punka izango; ikasturteko azken saioan, Ormaetxeak euskal doinuak, fandangoa eta arin-arina jo ditu bateriarekin. Irakaslearen zuzenketak adi eta interesez entzun ditu. Klasea bukatzerako, ama dauka zain kanpoan. Irakaslearekin ikasturteko azken bilera egitera gerturatu da, hain zuzen, Aloña Aritza. Dioenez, herrian halako zerbitzu bat edukitzea «aberasgarria» iruditzen zaio. Halaber, uste du herriko haurrak ez direla jabetzen daukaten pribilegioaz.

Herriko instalazioetan hartzen dituzte ikasleek klaseak. IÑIGO URIZ, FOKU

Herri txikietako zerbitzu eskasiaren ondorioz, herritarrek gora eta behera aritu behar izaten dute autoarekin. Horregatik, halako zerbitzu bat herrian izateak erraztasunak ematen dizkiete. «Futbol entrenamenduetara Tolosara eraman behar izaten dugu semea, eta musika ikasketak herrian egin ahal izatea abantaila handia da». Zerbitzuak irauten duen bitartean aprobetxatzea besterik ez zaiela gelditzen nabarmendu du. Haurrez gain, adin guztietako ikasleak ditu musika eskolak. Adunan, esaterako, Juan Antonio Garciak 40 urteak pasatuak ditu, eta bizpahiru urte daramatza bateria jotzen. Alaba musika eskolara eramatean kanpoan inbidiaz gelditzen zelako eman zuen izena. «Izena eman nuen herrian bertan zelako eta etxetik oinez etor naitekeelako; bestela, asko kostatuko litzaidake herri handi batera mugitzea». Musika eskolak herriari balioa ematen diola uste du. «Herrian eguneroko arrunta egiteko aukera ematen digu, edozertarako ateratzen ibili gabe».


Summary: Hamazazpi eta hamasei urteko kartzela zigorrak, Orkoiengo talde bortxaketako hiru auzipeturi. Auzitegiak beste bi akusatuak absolbitu ditu.

Nafarroako Probintzia Auzitegiko Lehen Atalak jakinarazi duenez, hamazazpi eta hamasei urteko kartzela zigorrak ezarri dizkiete Orkoiengo (Nafarroa) talde bortxaketan parte hartu zuten hiru akusaturi. Biri hamazazpi urtekoa: bederatzi urtekoa sexu erasoarengatik, eta zortzi urtekoa, besteak egindako sexu erasoaren delituaren «beharrezko laguntzaile» izateagatik. Hirugarren akusatuari dagokionez, epaileen ustez, bere «sexu harremana onartua» izan zen, baina hamasei urteko espetxe zigorra ezarri diote, beste bi bortxaketen «beharrezko laguntzaile» izateagatik. Hiru auzipetuek 100.000 euroko kalte-ordaina eman beharko diote biktimari, eta hamabost urtez ezingo dute biktimarengana hurbildu, ezta harekin komunikatu ere. Auzitegiak errugabetzat jo ditu beste bi akusatuak.

2019ko azaroaren 29an gertatu zen erasoa, Orkoienen; bost gizonek taldean bortxatu zuten 23 urteko emakume bat. Biktima akusatuetako batekin jarri zen harremanetan sare sozial baten bidez. Azaroaren 29an elkartu zen emakumea akusatuetako batekin. Epaiaren arabera, neskak «bere borondatez» onartu zuen akusatuetako batekin sexu harremanak izatea. Azaldu dutenez, inputatu horrekin egon ondoren, beste bi auzipetuek emakumearen «borondatearen aurka» egin zituzten beren sexu erasoak. Absolbitutako bi akusatuei dagokienez, bat ibilgailuan gelditu zen, eta, auzitegiaren arabera, ez dute egiaztatu besteak sexu erasoan parte hartu zuenik.

2021eko ekainaren 21ean hasi zen bost gizonen aurkako epaiketa, Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusian. Ateak itxita egin zen, eta fiskalak 54 urteko kartzela zigorra eskatu zuen lau akusaturentzat. Bosgarren auzipetuari dagokionez, fiskalak 52 urte galdegin zituen harentzat. Epailearen ustez, pertsona horrek ez zuen eraso fisikorik egin, baina «beharrezko laguntzaile» izan zen eraso guztietan. Defentsek, bestalde, absoluzioa eskatu zuten.


Summary: Aurreikuspen ezkorrek Siemens Gamesaren erorikoa eragin dute burtsan. Aurten eta hurrengo urtean galerekin amaitzea aurreikusi du. Lurreko haize erroten negozioa dabil okerren.

Lehengaien prezioen gorakadaren ondorioz, Siemens Gamesak aurreikuspenak doitu ditu, eta aurten eta hurrengo urtean galerekin amaitzea aurreikusi du, Espainiako Balore Merkatuaren Batzorde Nazionalari (CNMV) jakitera eman dionez. Iragarpen horren ondorioz, konpainiaren akzioek eroriko handia izan dute burtsan: %15 inguru gaur goizean.

Haize erroten fabrikatzailearen tituluak akzioko 22 eurokoak dira, atzo 26,28 euroan itxi ostean. Konpainiak ia %32ko galerak izan ditu aurten. Halaber, eta hirugarren hiruhileko fiskaleko emaitzei dagokienez (uztailaren 30ean argitaratuko dituzte), 2.700 milioi euroko salmentak eta 150 milioi euroko galerak aurreikusten ditu.

Dena den, Andreas Nauen Siemens Gamesako zuzendariak «baikor» jarraitzen du. 2022rako espero zuen errekuperazioa, baina hori beste urtebetez atzeratu du: 2023rako % 8-10eko irabaziak espero ditu..

Lurreko haize erroten negozioa dabil pattalen, proiektu batzuk atzeratu direlako, eta AEBek sektoreari ezarritako muga zergak direla eta (horiei eusteko asmoa jakinarazi zuen herenegun Washingtonek). Negozio hori da, hain justu, Euskal Herritik gidatzen duena. Zamudioko (Bizkaia) konpainiak hainbat lantegi itxi zituen iaz, palak egiten zituen Euskal Herriko azkena, Agoizkoa, besteak beste, eta 238 langile kaleratu zituen.


Summary: Mercedesek ekoizpena geldituko du astelehen eta asteartean. Zuzendaritzak dio semieroaleak falta zaizkiola berriro eta horniduraren egoera "larria" dela mundu mailan

Ekainaren 21ean eta 25ean egin behar izan zuen moduan, Gasteizko Mercedesek ekoizpena geldituko du hilaren 19an eta 20ean, astelehen eta asteartean. Alemaniako konpainiak jakinarazi du semieroaleak falta zaizkiola, eta ezin duela aurreikusitako jarduerarekin jarraitu. Hori dela eta, 141.001 furgonetako helburua ezarri du 2021. urterako, aurreko helburua 7.599 unitate apalduta. Semieroaleen horniduraren arazoek eta "autogintzaren merkatuaren egonkortasun ezak" bultzatu dute azken erabaki hori hartzera.

Antzeko egoera bizitzen ari dira Iruñeko Volkswagenen ere. Ekainean 25ean geratu behar zuten produkzioa, baina gero iragarri zuten egun batzuk lehenago geldituko zutela. Semieroaleen eskasiak apiriletik baldintzatu du ekoizpena, eta, horren ondorioz, fabrikaren kanpoko aparkalekuak bukatu gabeko autoz beteta ditu orain Alemaniako multinazionalak.

Mercesedesen kasuan, asteazkenean ekingo diote berriro autoak egiteari, baina zuzendaritzak ohartarazi du ekoizpean berriro gelditu daitekeela aurrerago, mundu mailako egoera semieroaleen auzian "larria" delako. Sindikatuen gehiengoak eta enpresak adostu dute aldi baterako enplegu erregulazio bat 30 egunetarako, urtea amaitzen den arte aplikatzeko. Gainera, enpresak erabaki berri du gaueko lan txanda murriztea muntaiaren esparruan.

Gasteizko Mercedesen plana Hego Euskal Herriko handiena da Iruñeko Volskwagenenarekin batera. 5.000 behargin aritzen dira Mercesedes.


Summary: Iparraldean Hegoaldetik sartzeko 24 ordu lehenago egindako test negatiboak eskatuko dira. Frantziako Gobernuak eskatuko die test egin berria «Espainiatik eta Portugaletik» doazen bidaiari txertatu gabeei, herrialde horietan datuek berriki izan duten hazkundea handia izan dela argudiatuta

Hego Euskal Herritik Ipar Euskal Herrira sartzeko orain arte txertatu gabeko bidaiariek 72 ordu lehenago egindako test negatibo bat eduki behar zuten, COVID-19rik ez zutela frogatzen; orain Frantziako Gobernua 24 ordu lehenago egindako testak eskatzen hasiko da. Adierazi dute «Espainiatik eta Portugaletik» heldutako bidaiarentzat zorroztuko dutela neurria, herrialde bi horietan datuetan azkenaldian izan den gorakada handiarekin arduratuta. Aditzera eman dutenez, neurria asteburu honetan jarriko dute indarrean.

Europako Gaietarako estatu idazkari Clemente Beaunek jakinarazi du neurria gaur goizean, eta bide batez gogorarazi du herritarrei ematen dieten gomendioa dela aipatutako bi herrialdeetara bidaiarik ez egitea: «Nire erantzukizuna da esatea zenbait herrialdetan arriskua handiagoa dela, eta, beraz, horiek saihestera egin behar dela».

Osasun ziurtagiriaren erabilera zorroztera doaz Frantziako osasun agintariak herrialde barruan ere. Hilaren 22tik aurrera kultur jardueretan parte hartzeko ezinbestekoa izango da ziurtagiria aurkeztea, eta abuztuaren lehenetik, berriz, taberna eta ostatuetan eskatzen hasi beharko dute. Ziurtagiria lor daiteke txertaketarekin, test negatibo batekin, edo gaitza igaro berri, gaitzaren aurkako erantzun immunitarioa martxan dagoela frogatuta.


Summary: Etxerat: «Ezin dugu beste hiru hamarkada itxaron». Euskal presoen senideen elkarteak salatu du 32 presori oztopoak jarri dizkietela erredentzioak, irteera baimenak eta hirugarren graduak eskuratzeko.

Urruntzearen mapa bukatzen hasi da, baita lehen graduko erregimena ere, baina Etxerat euskal presoen senideen elkarteak uste du ez dela aski euskal presoen egoera duindu dadin. Eta ez dago zain egoteko prest: «Ezin dugu beste hiru hamarkada itxaron, berrintegraziorako oztopoak eta galarazpenak egunero gaindituz; ezin dugu jarraitu sufrikarioaren luzapenaren biktima izaten eta ezin da kondenatu euskal gizartea bizikidetzaren eraikuntza mugarik gabe atzeratzera». Euskal presoei legez eman beharko litzaizkiekeen erredentzio, irteera baimen eta hirugarren graduez ari da Etxerat. Izan ere, gaur Bilboko Areatzan egindako agerraldian salatu du aurten 32 euskal presori oztopoak jarri dizkietela horiek eskuratu ahal izateko: 21 presoren kasuan, fiskaltzak helegiteak jarri dizkie tratamendu batzordeek hirugarren gradurako edo baimenetarako egindako proposamenei; bertze bederatzi presori erredentzioak eta baimenak ukatu dizkiete auzitegiek; eta bi euskal presok oraindik ez dute auzitegien erantzunik.

Etxerat-ek uste du, hala, «Espainiako Estatuak» ez duela «borondate politikorik portaera mota bat desaktibatzeari ekiteko», urruntzeari amaiera ematea ez ezik, «iraganeko inertziak alboratu eta behingoz erabaki bat hartzeko, bizitza aske bat eramateko gure senitartekoek egin behar duten bidea eragozten duten gainerako ad hoc neurriei amaiera emateko».

20 eta 30 urtean baimenik ez

Etxerat-ek gaur Bilbon egin duen agerraldian euskal presoen 32 senide agertu dira jendaurrera, eta Nekane Basaurik eta Txusa Etxandiak hartu dute hitza, guzien izenean. 75 urte dituen Joseba Arregi Erostarbe presoaren bikotekidea da Basauri, eta azaldu du Arregik 30 urte daramatzala espetxean. 2021eko urtarrilean baimen arrunt bat tramitatzen hasi zen Arregi Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentralean, baina fiskalak haren kontrako txostena egina du: «Josebak ez du baimen bakar bat ere izan. 30 urtetan ez da segundo bakar batean ere kalean egon». Irmo mintzatu da Basauri: «Uste dut badela garaia lege arrunta aplikatzeko, justiziaren aldetik tratu humanitarioa jasotzeko».

Gisa beretik jo du Txusa Etxandiak ere, Egoitz Coto euskal presoaren amak. Hogei urte daramatza semeak kartzelan, 2017an bete zituen zigorraren hiru laurdenak, eta Duesoko tratamendu batzordeak irteera baimena ematearen aldeko bi proposamen egin badizkio ere, fiskalak ez du haren kasuari buruzko deus adierazi oraindik. Aldeko erantzun bat eskatu du Etxandiak: «Bada garaia baimenak jasotzeko eta etxean egoteko».

Etxerat-ek Espainiako Gobernuari eta Espainiako Auzitegi Nazionalari galdegin die «presoei beren ibilbidea egitea galaraziko dien guztia behingoz desblokea» dezatela.