Euskaltel Masmovilen esku geratu da

Summary: Euskaltel Masmovilen esku geratu da. Euskal operadorearen akzioen %98 erosi du. Jabe berriak esan du eutsi egingo diela egungo lanpostuei, eta gehiago sortzeko asmoa agertu du.

Ostegun honetan amaitu da Euskaltelen historia, telefonia konpainia independente gisa behintzat. Masmovilek lortu du haren jabetza. Euskal jatorriko enpresa horrek Madrilen du egoitza, eta Jersey uharteko paradisu fiskaleko bi inbertsio funtsek kontrolatzen dute: Euskaltelen akzioen %98 eskuratu ditu, 1.965 milioi euroren truke. Euskaltel erosita, Masmovil Hego Euskal Herriko lehen telefonia operadorea izango da, Movistar, Vodafone eta Orangeren gainetik. Hiru bezerotik bat berea izango da, taldeak dituen marka ezberdinetan banatuta. Operazioak, halaber, lau milioi euro utziko ditu Bizkaiko Ogasunaren kutxan, Eusko Jaurlaritzak Espainiako Gobernuarekin hitzartu berri duen Tobin tasaren transferentziari esker, Derion egoitza duen konpainiaren akzioen salmentagatik.

Salmentak akziodunen % 75en oniritzia behar zuen. Martxo amaieran, Masmovilek erosketa eskaintza iragarri zuenean, Euskalteleko inbertsiogile nagusien oniritzia zuela jakinarazi zuen: Zegona funts britainiarrarena, Kutxabankena eta Alba korporazioarena (hiruren artean akzioen %52 zituzten); trukean, 421, 390 eta 216 milioi euro jasoko dituzte, hurrenez hurren. Euskalteleko 52 kideren artean, halaber, 27 milioi euroren pizgarriak banatuko dituzte: Jose Miguel Garcia kontseilari ordezkariak 7,5 milioi euro jasoko ditu, eta Xabier Iturbe presidenteak, 675.000 euro.

Gainerako inbertsiogileentzat, eskaintza ekonomiko erakargarria egin zuen Masmovilek: 11,17 euro akzio bakoitzeko. 11 euro izan dira azkenean, akziodunek beren buruari emandako saria deskontatu ondoren. Aurreko sei hilabeteetan akzioek batez beste kotizatu zutena baino %27 gehiago da hori.

Operazioa telekomunikazioen sektorearentzako garai erabakigarri batean gauzatu da. Euskaltelek, gainera, zenbaki gorrietan hasi du urtea. Konpainiak joan den astean jakinarazi zuenez, urteko lehen seihilekoan 5,5 milioi euro galdu ditu. Bi arrazoirengatik: Espainiako merkatuan zabaltzeko Virgin Telco marka sortu eta horrek eragindako kostuengatik, eta bere sarea berritzeak eragindakoengatik. Gastu horiek gabe urtearen lehen erdian 13,4 milioi euroko irabazia izango zukeela ziurtatu zuen Euskaltelek.

Erosketa estrategikoa

Gaur kaleratutako ohar batean, Mamovilek berretsi egin du Euskaltel markari eutsiko diola, egoitza soziala eta fiskala Euskal Herrian mantenduko dituela gutxienez bost urtez; ziurtatu du ez duela langileei eragingo dien «neurri traumatikorik» hartuko, eta lanpostu gehiago sortzen saiatuko dela telekomunikazio taldeak garatu nahi dituen beste negozio esparruetan, hala nola energien eta aseguruen alorretan.

Duela urtebete, gainera, Guuk telefono operadorea sortu zuen, Hego Euskal Herrian bakarrik jarduteko. Masmovilen asmoa da biei eustea eta elkarren artean lehiatzea. Azpimarratu du Euskaltelentzat duen plana «industriala» dela, ez dela espekulatiboa, eta Euskaltel burtsatik ateratzeko asmoa agertu du. Gaineratu du hura erosita haren 5G sarea eta zuntz optikoa baliatu nahi dituela, eta horren bitartez «Euskadi telekomunikazioen abangoardia teknologikoan» jarri nahi duela. Markak lurraldearekiko duen «konexio emozionala eta kulturala» sustatuko duela agindu du, halaber.

Euskaltel duela 25 urte sortu zen, Espainiako telekomunikazioaren sektorea liberalizatu ondoren, EAJk Jose Maria Aznar PPko lehendakarigaiaren inbestidurari bide emateko egindako itun baten ondoren. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan soilik aritzen zen konpainia txiki bat zen hasieran, eta bere sarea batez ere diru publikoarekin finantzatu zen. Gaur egun, Euskal Herritik kanpora hedatuta dagoen konpainia guztiz pribatu bat da. 2015ean, Galiziako R operadorea erosi zuen, eta, 2017an, Asturiasko Telecable. Iaz, Virgin marka sortu zuen, Iberiar penintsulan zabaltzeko.

Bere ibilbidean, aldaketa ugari izan ditu bere jabeen artean. Nagusia 2019an gertatu zen, Kutxabankek konpainiaren kontrola galdu zuenean eta Zegona funts britainiarraren esku geratu zenean. Inbertsio funts horrek hasieratik argi utzi zuen zein zen bere asmoa:konpainia handiago eta errentagarriago bat egitea, bere partaidetza mozkinekin saldu ahal izateko. Eta hala gertatu da, azkenean, Masmovilen esku geratuta.

Operazioak Urkulluren gobernuaren babesa izan du hasieratik. Kritika ugari ere izan dira; esaterako, Jose Angel Corres Bilboko Merkataritza Ganberako presidente eta Euskalteleko presidenteorde ohiarena eta Alfonso Basagoiti Bizkaiko Ogasun sailburu ohi eta Euskalteleko kontseilari izandakoarena. EH Bilduk, Elkarrekin Podemosek eta sindikatuek ere gogor kritikatu dute Euskaltelekin azken urteetan gertatutakoa.


Summary: Nafarroako 12 eta 15 urte bitarteko gazteek txertatzeko ordua hartu dezakete dagoeneko. Nafarroan 408.678 pertsona daude pauta osoarekin babestuta. Orain adin tarte horretako nerabeek izango dute txertatzeko aukera.

Nafarroako Osasun Departamentuak, ostegun honetatik aurrera, COVID-19aren txertoa jartzeko txanden sistema aktibatu du 12 eta 15 urte bitarteko 29.000 gazte ingururentzat. Helburua da adin tarterik gazteenetan txertaketak gora egitea, horiek baitaukate orain intzidentziarik handiena. Hala ere, adin tarte berri hori irekitzearekin batera, gainerako talde aktiboentzako txanden eskaintzak aurrera jarraitzen du.

Gaurtik aurrera, Osasunbideak SMS bat bidaliko du gazte horien historia klinikoan agertzen den sakelako telefonora, kudeaketa errazteko asmoz, ordua webgune baten bidez eskatzeko esteka batekin. Txertaketa lekura gurasoekin joango ez diren nerabeen guraso edo legezko tutoreek mezu berean dagoen baimen orri bat sinatu beharko dute.

Txertatzeko deia

Osasun Sailak azpimarratu duenez, «frogatua» dago pauta osoa eraginkorragoa dela COVID-19ak eragindako infekzioak saihesteko, osatu gabeko pautak edo ez txertatzea baino.

Bestalde, Osasunbideak zabalik dauden tarte guztietako biztanleak txertatzen jarraitzen du, eta aurrez aukera horri uko egin dioten herritarrak txertatzera deitu ditu. Herritarrak izurritik babestea eta kutsatzeak gutxitzea da helburu nagusia.

Biztanleria osoari dagokionez, Nafarroak 820.093 dosi eman ditu dagoeneko, eta, 12 urtetik gora, txerta daitezkeen biztanleen %70 baino gehiago daude pauta osoarekin babestuta. Guztira, 408.678 pertsona.


Summary: Osasun ziurtagiria hedatzea onartu du Konstituzio Kontseiluak. Ipar Euskal Herrian, astelehenetik aitzina, osasun ziurtagiria beharrezkoa izanen da zenbait lekutara sartzeko, hala nola ostatuetara, kulturguneetara eta merkataritza gune zenbaitzuetara. Osasun langileen derrigorrezkoa txertaketa ere onartu dute.

Konstituzio Kontseiluak trenkatu du: osasun ziurtagiria hedatzeko legearen gehiengoak bat egiten du Frantziako Konstituzioarekin. Hala, astelehenetik aitzina, hainbat lekutara sartzeko derrigorrezkoa izanen da osasun ziurtagiria aurkeztea. PCR edo antigeno proba negatibo bat, COVID-19aren kutsatze froga bat, edo, txertoaren pauta osoaren ziurtagiria beharko dute herritarrek leku horietara sartzeko. Uztailean, 50 pertsona baino gehiagoko lekuetan beharrezkoa egin zuten ziurtagiria, baina, astelehenetik aitzina, erabilera hedatuko da: ostatuetan, merkataritza guneetan, kultur eta kirol guneetan, eta distantzia handiko trenetan, besteak beste. Gainera, osasun zentroetara sartzeko ere beharrezkoa izanen da, larrialdiko kasuetan salbu.

Osasun langileen derrigorrezko txertaketa ere konstituzionaltzat jo dute. Abuztuaren 30etik goiti sartuko da indarrean neurria. Kontratu mugagabea duten osasun langileek txertorik jartzen ez badute, ez dute lansaririk eskuratuko, eta, kontratua behin-behinean gelditzen ahalko du enplegatzaileak. Kontratu mugatuan ari diren langileen kasuan, ordea, ezingo dira kontratua bukatu aitzin gelditu, txertatu gabeak direla argudiatuta: Konstituzio Kontseiluak atzera bota du neurri hori, kontratu moten araberako bereizketarik ezin baita egin, horien arabera.

Konstituzio Kontseiluak, haatik, positibo eman dutenen derrigorrezko bakartzea atzera bota du, «askatasun murrizketa» bat dela argudiatuta.

Osasun ziurtagiria beharrezkoa den lekuetan, bertako langileen esku izanen da horiek kontrolatzea. Halere, Kontseiluak nabarmendu du langileek ez dutela eskubiderik izanen bezeroen nortasun agiriak eskatzeko. Izan ere, Frantziako Poliziak bakarrik izanen du boterea egiaztatu ahal izateko ea ziurtagiria eta nortasun agiria bat datozen. Ziurtagiria kontrolatzen ez dutenek 9.000 euroko isuna eta urtebeteko kartzela zigorra arriskatzen dituzte.

Aldi berean, osasun ziurtagiriaren eta osasun langileen derrigorrezko txertaketaren kontrako protestek segitzen dute. Larunbatean manifestazioak eginen dituzte Baionan eta Donibane Garazin, neurri horien salatzeko, «norberaren askatasunaren kontrakoak» direlakoan.


Summary: Bertze mutil bat atxilotu dute Zornotzako erasoarekin lotuta: hamalaugarrena. Barakaldon atzeman dute mutila: adingabea da. Jipoitutako 23 urteko gizonezkoa egonkor dago, baina larri. Atzo atxilotutako 19 urteko gaztea espetxeratu egin dute.

Ertzaintzak bertze adingabe bat atxilotu du gaur joan den uztailaren 25ean Zornotzan (Bizkaia) gertatutako erasoarekin lotuta: atxilotzen duten hamalaugarren gizonezkoa da. Barakaldon atzeman dute (Bizkaia). Guztira zazpi adingabe eta zazpi adinez nagusi dira 23 urteko mutil bati jipoi bat emateaz akusaturiko gizonezkoak. Horietako sei, adinez nagusiak denak, preso sartuak dituzte. Izan ere, atzo atxilotutako 19 urteko gaztea ere espetxeratu egin dute gaur.

Zaurituriko mutilaren senideek jakinarazi dutenez, bertzalde, jipoituriko gaztea egonkor baina larri dago, Gurutzetako erietxean.


Onenekin buruz buru

Summary: Onenekin buruz buru. Asier Martinezek seigarren egin du 110 metroko hesiduneko finalean, eta diploma olinpikoa lortu du. Atzetik aurrera egin du lasterketan, eta bost ehunen hobetu du bere markarik onena: 13.22.

«Atzetik datorren honekin lehiatu naiz. Kontu handiak dira horiek. Oraindik ez dut barneratu lehen egunean lortutakoa, bada, pentsa hau. Desiratzen nago Iruñera itzuli eta etxekoekin eta lagunekin behar den bezala ospatzeko». Ondotik zilarrezko domina kolkoratu duen atleta, Grant Holloway estatubatuarra igarotzen ari zela, ohikoa duen gertutasunarekin eta naturaltasunarekin mintzatu da Asier Martinez, 110 metroko hesiduneko finala amaitu berritan. Balentria handia egin du Tokion, eta, 21 urte besterik ez dituela, modu ezin hobean biribildu ditu bere estreinako Jokoak: seigarren izan da finalean, diploma olinpikoa lortu du, eta bere markarik onena hobetu du: 13.22. «Bi helburu nituen finalean: disfrutatzea eta, ahal bazen, nire markarik onena berriro ere hobetzea. Biak lortu ditut. Oso gustura nago, eta eskertuta nago denei, etxetik bidali didaten babesa handia izan baita. Emaitza hau denena da». Baina oinak lurrean ditu: «Onenekin lehiatu naiz hemen, eta hala jarraitzeko, gogor lan egiten segitu beharko dut».

Beste bost ehunen jan dizkio finalerdietan egindako marka bikainari. Jokoen aurretik 13.31 zen haren marka, eta hiru egunean ia hamar ehunen kendu dizkio: «Banekien 13.30etik beherako denbora egin nezakeela. Baina ez hainbeste. Beti izan dut inpostorearen sindromea, neuk ere sinesten ez nuen lekuetara iristeko gaitasuna, eta begira, lortu dut. Esan balidate, ez nuen sinetsiko». Markari eta diploma olinpikoari, gainera, sailkatze proba irabazi izana gehitu behar zaio. Estreinako Olinpiar Jokoetan oso gutxiren esku dago hori. Mugarriak jarriz joan da egunero Tokion.

Azken bi urteetan sekulako bilakaera izan du Martinezen ibilbideak: «Batez ere, konfinamenduaren ondoren, arreta osoa jarri nuen atletismoan. Gauza asko utzi behar nituen albo batera nire onena lortzeko. Iaz, oso marka onak egin genituen, baina aurten, entrenamenduak are zorrotzagoak eta kalitate handiagokoak izan dira, bai arlo teknikoan, baita fisikoan eta psikologikoan ere, eta iritsi dira emaitzak. Kirolari asko zor diot. Naizen modukoa naiz horri esker».

Loria bizitzen ari da, baina badaki kirolean ere garai zailak daudela: «Horretarako ere prestatu beharko dut, nola heldu jakiteko. Izan ere, kirolaren parte da». Baina argi du zer tokatzen den orain: «Bi asteko atsedena hartuko dut, eta, gero, berriz ere helduko diet entrenamenduei, ikasketak ahaztu gabe. Kirolaren eta ikasketen ikuspegitik formatzen jarraitu nahi dut». Politika zientziak ikasten ari da.

Finala Martinezek erakusten duen naturaltasunaren eta izan duen bilakaeraren isla izan da. Bigarren kaletik aritu da, eta buruz buru lehiatu da munduko espezialistarik onenekin, besteak beste, urrea irabazteko hautagai nagusiarekin: Holloway.

Bigarren kaleak, «mesede»

Irteeran, kontrarioek tartea hartu diote: «Denak oso indartsuak dira; gorpuzkera handia dute. Horrek ez du esan nahi ni gaizki ateratzen naizenik, baina goi mailakoekin ari naiz lehiatzen, buruz buru. Gainera, uste da indartsu ateratzea dena dela. Baina ez da nire estiloa. Nire entrenatzaileak [François Beoringyan] beti erakutsi dit azken hesietan dagoela gakoa, eta beti hesiekiko errespetuz azken metroetan estutu behar dela. Garaipen hau harena ere bada zati handi batean».

Andrew Pozzi britainiarra izan du alboan. Lehen hesietan, bizpahiru metro atera dizkio: «Alde horretatik, lasterketa gogorra eta arraroa izan da, eusteko asmoz asko estutu behar izan baitut. Baina bigarren kaletik irteteak mesede egin dit. Erdiko kaleetako zurrunbiloan ez egoteko modua eman dit, eta nire lasterketa egitekoa. Asko disfrutatu dut».

Azken 55 metro oso indartsu batzuei esker, bi lasterkariri aurrea hartu die: Pozziri berari eta Aurel Manga frantziarrari. Horrek eman dio seigarren postua eta diploma olinpikoa.

Urrezko domina, ezustean, Hansle Parchmententzat izan da. Jamaikarrak 13.04ko denbora egin du. Holloway sailkatu da haren atzetik (13.09), eta Ronald Levy jamaikarra (13.10) izan da hirugarren. Martinezentzat ezustea izan da Parchmentek irabaztea: «Niretzat, Holloway zen hautagai nagusia urrea irabazteko. Are gehiago, munduko marka ontzeko moduan zela pentsatzen nuen. Baina hesiak horrelakoak dira. Horregatik kateatzen zaituzte hainbeste».


Brontzea beharko du izan

Summary: Brontzea beharko du izan. Danimarkak 23-27 irabazi dio Espainiari, eta Julen Aginagaldek eta Eduardo Gurbindok ez dute domina ziurtatzerik izan. Munduko eta Olinpiar Jokoetako txapeldunak nahikoa izan du defentsan eta erasoan txukun antzera aritzea garaipena lortzeko.

Badira talde edo selekzio batzuk neurketak inertziaz irabazten dituztenak. Hain onak dira, nahikoa dute gauzak txukun samar egin eta partidak ondo kudeatzea irabazteko. Hori da eskubaloian Danimarkaren kasua. Munduko eta Olinpiar Jokoetako txapelduna izanda, beren legea ezartzen dute. Eta gaur hala egin dute Espainiaren kontra. 23-27 irabazi du, eta Frantziaren kontra jokatuko du final olinpikoa, larunbatean. Horrenbestez, Julen Aginagaldek eta Eduardo Gurbindok brontzeagatik borrokatu beharko dute; larunbatean jokatuko da lehia hori ere. Egipto izango dute kontrario. Aginagalde ez du deialdian sartu gaur hautatzaileak, eta Gurbindok minutu batzuetan jokatu du.

Espainiak borroka egin du, eta bere izaera lehiakorra erakutsi. Baina partida betea ez jokatuta ere, Danimarkak irabazi egin du lehia. 6-0eko defentsarekin zulo guztiak itxi ditu, eta Mikkel Hansenek nahi bezala gidatu du taldea. Espainiak estutu duenean, Niklas Landin atezaina agertu da. Partida oso ona egin du. Espainian ere, Gonzalo Perez de Vargas atezaina izan da zutarrietako bat. Hark mantendu du bizirik taldea une zailetan.

Espainiako selekzioa ahalegindu da bizi jokatzen, eta hegalekoak eta piboteak, mina egiten. Izan ere, urrutitik ezinezkoa izan da Danimarkakoek ezarritako horma apurtzea. Gainera, postu horietatik abantaila lortu dutenean, ez dute behar beste asmatu, eta hori, ezinbestean, ordaindu egiten da.

Atsedenaldirako, jada lau golen errenta zuen Danimarkak: 10-14 amaitu da. Lehen zati horretan ondo kudeatu dute 2-3 golen aldea. Eroso aritu dira.

Bigarren zatian ere gauzak bide beretik joan dira. Danimarka une oro izan da aurretik. Espainia gol batera jarri da batzuetan. Baina ez du berdintzea lortu, eta, azkenerako, lehen zatian bezala, lau golen errentarekin amaitu du aurretik Danimarkak: 23-27.

Beste finalerdian, Egiptok ezin izan du ezustekoa eman. Afrikako lehen taldea izan da dominak lortzeko borrokan sartzen, baina ezin izan du beste mugarri bat ezarri eskubaloiaren historian.


Summary: Langile bat hil da Karrantzan, baso lanetan. Ertzaintzaren arabera, mozten ari ziren zuhaitz bat gainera erori zaio.

Beste lan istripu bat gertatu zen atzo, Karrantzan (Bizkaia). Montañan auzoko landaketa batean baso lanetan ari zen langile bati enbor bat erori zitzaion gainera, eta berehala hil zuen.

LABen zenbaketaren arabera, Euskal Herrian aurten 35 lagun hil dira lanean ari zirela.

Azkenetako bat basoko lanetan ari zen beste behargin bat izan zen, uztailaren 7an. M.C.F., 27 urtekoa eta Biarritz CO2 azpikontratako langilea, Muxikako zuhaitz landaketa batean hil zen, lanean zebilen makina irauli eta 15 metrotik erorita.


Summary: Pertsona bat hil da Iruñeko ostatu etxe batean izandako sute batean. Larrialdietako osasun zerbitzuak sutean zauritutako sei lagun artatzen ari dira, kea irentsi dutelako.

Arratsaldean piztu da sutea, 18:00 aldera, Iruñeko Alde Zaharreko ostatu etxe batean, Eslaba karrikan. Larrialdietako zerbitzuek telefono dei bidez jaso dute abisua, eta eraikinera bertaratu dira suhiltzaileak eta Iruñeko udaltzainak. Oraindik ez da gertatutakoari buruzko informazio askorik, baina Nafarroako Gobernuak jakinarazi du pertsona bat hil dela sutearen ondorioz. Halaber, ostatu etxe berean ziren beste sei lagun zauritu egin dira, kea irentsi baitute.

Sutea kontrolpean da dagoeneko, eta suhiltzaileek ikerketa abiatu dute sutea zergatik piztu den argitze aldera.


Summary: Baionan gizonezko bat atxilotu dute emakume bati sexu eraso bat egiteagatik. Erasoa bart gertatu zen, autobus batean. Poliziak gizonezkoa atzeman zuen handik ordubetera.

Beste sexu eraso bat Euskal Herrian. Atzo 22:00ak aldera gizonezko batek emakumezko bati eraso egin zion Baionan, hiri autobus baten barrenean. Gizonezkoak 55 urte inguru ditu; biktimak, 20 inguru. Gizonezkoa emakumearen atzean eseria zen autobusean, eta, ibilgailua geldirik zela, eskua eserlekuaren gainetik pasatu eta bularraldea ukitu zion emakumezkoari. Autobusean ziren gainerako bidaiariak gertatutakoaz ohartu ziren, eta jaitsarazi egin zuten gizona.

Handik ordubetera, 23:00ak inguru, polizia agenteek gizona atzeman zuten, eta segurtasun kameren bidez baieztatu zuten erasotzailea zela. Biktimak Baionako auzitegian deklaratu beharko du.

Halaber, joan den astelehenean Bokalen (Lapurdi) bere bikotekide ohiari eraso egiteagatik atxilotutako 25 urteko gizonezkoa espetxeratu egin dute, behin-behinean, epaiketa arte. Gainera, auzitegian zela, mehatxatu egin du bikotekide ohia.


Puntuazioa hobetu du Zigandak gaur

Summary: Puntuazioa hobetu du Zigandak gaur. Aurreko egunetako marka hobetu du golf jokalariak. Postu bat igo du gaur, eta biharko txapelketa geratzen zaio oraindik, azkena.

Azken saioa geratzen zaie aurretik Olinpiar Jokoetako golfeko txapelketako jokalariei, eta, orain arte bezala, Nelly Korda lehenengo postuan dago oraindik ere, Aditi Ashok indiarrak baino hiru kolpe gutxiagorekin. Gaur ez du aurreko egunetan bezainbesteko puntuazio ona jaso: 69 kolpe eman zituen, bi parraren azpitik.

Carlota Ziganda nafarrak, berriz, marka hobetu du. Aurreko egunean 73 kolpe eman zituen, eta gaur 70 izan dira, bat parraren azpitik. Eagle bat, hiru birdie eta lau bogey eginda lortu du puntuazioa. 5. eta 7. zuloen artean bata bestearen atzetik egin zituen birdie bat, eagle bat, eta beste birdie bat, bukatzeko. Guztira, 211 kolpe eman ditu momentuz, bi parraren azpitik. Markagailuan, 29. postuan dago orain, atzo baino postu bat gorago.


Summary: Akreditazioa kendu diete Tsimanovskaiaren kasuko bi entrenatzaileei. Atletak salatu du bi entrenatzaileek Tokiotik indarrez atera nahi zutela. Polonian babes hartu du orain.

Nazioarteko Olinpiar Batzordeak jakinarazi du gaur Artur Shimak eta Yuri Maisevitx entrenatzaileei akreditazioa kendu eta jokoetatik kanporatu dituztela. Neurria Tokion dauden Bielorrusiako jokalarien «ongizatearen» mesedetan hartu dutela zehaztu du batzordeak. Izan ere, kasuak soka luzea dauka: Kristsina Tsimanovskaia atleta bielorrusiarraren aferarekin zerikusi zuzena dauka kanporaketak. Atletak Bielorrusiako Olinpiar Batzordea eta haren buruzagi Viktor Lukashenko (Alexander Lukashenko Bielorrusiako presidentearen semea) kritikatu zituen duela gutxi.

Tsimanovskaiak salatu duenez, horren ondoren, Bielorrusiako Olinpiar Batzordeko bi entrenatzaile herri olinpikoko beren gelan sartu ziren, eta maletak berehala egiteko esan zioten, Bielorrusiara itzultzeko. Lesionatuta zegoela adierazteko ere eskatu omen zioten.

Bielorrusiako Olinpiar Batzordeak abuztuaren 1ean jakinarazi zuen Tsimanovskaia erretiratu egiten zela Tokioko Jokoetatik, pairatzen zuen «egoera psikologikoaren ondorioz». 100 eta 200 metroko lauko probetan parte hartzeko asmoa zuen atletak.

Orain Polonian dago Tsimanovskaia, herrialde horrek bisa humanitario bat eman baitio. Marcin Przydacz Poloniako Kanpo Gaietako ministrordeak adierazi duenez, «Bielorrusiako inteligentzia zerbitzuak ez ezik, beste herrialde batzuetakoak ere interesa izan dezakete Tsimanovskaiarengan».


Summary: Metano isuriak murriztu ezean, klima larrialdiak okerrera egingo du, adituek ohartarazi dutenez. Azken urtean inoiz baino metano gas gehiago isuri da atmosferara, besteak beste abeltzaintzaren eta oker kudeatutako petrolio eta gas ustiaketen ondorioz.

IPCC Klima Aldaketari Buruzko Gobernu Arteko Taldeak astelehenean argitaratuko du hurrengo balorazio txostena, baina jasoko dituen puntuetako batzuk aurreratu ditu Gobernantza eta Garapen Jasangarrirako Institutuko buru eta IPCCko aditu Durwood Zaelkek, The Guardian egunkariari eskainitako elkarrizketa batean. Zaelkeren arabera, karbono dioxidoa murriztea ez da nahikoa klima larrialdia eteteko: beharrezkoa da beste berotegi gas bat ere gutxitzea, metanoa.

IPCCren seigarren txostena izango da astelehenekoa, eta, bertan, aztertuko dute gizakiak zenbateko eragina duen klima larrialdian, baita zer tarte dagoen ere egungo bidea iraultzeko. Dokumentuak jasoko dituen oharretako bat hau izango da: metano gasa gutxitu beharra. Izan ere, azken urteetan nabarmen handitu dira metano isuriak, ez bakarrik abeltzaintza industrialaren ondorioz, baita gasa ustiatzeko baliatutako haustura hidraulikoaren eta neurri egokirik gabe egindako petrolio ustiaketen eraginez ere. Zaelkek azaldu duenez, karbono dioxidoak baino berotze ahalmen handiagoa du metanoak, baina, hura ez bezala, hamar urte inguruko bizitza du, eta CO2 bihurtzen da gero.

Adituek nabarmendu dute metano gasak murriztea dela luze gabe tenperatura 1,5 gradu baino gehiago ez igotzeko bidea. «Metano isuriak gutxitzea da 2040a bitartean tenperaturen gorakada moteltzeko aukera hoberena. Larrialdi honi aurre egin behar diogu», nabarmendu du Zaelkek. Haren esanetan, agintariek arretaz irakurri beharko lukete IPCCren txostena, azaroan Glasgown (Eskozia) egitekoa duten goi bilera baino lehen: «COP26 goi bileran aintzat hartu behar dute arazo hau, eta konpontzeko neurriak hartu».

Metanoa murrizteak bultzada bat emango lieke klima larrialdia murrizteko ahaleginei, erregai fosilen erabilera, ikatzarena batez ere, gutxituz doan bitartean —ikatza da erregai fosil kutsagarriena, eta azken urteetan gora egin du haren ustiaketak—.


Summary: Perdigoi bat jaurti diote errepideko langile bati N-1 errepidean, Ordizia parean. Mantentze lanetan ari zen 40 urteko langile bat Zumarragan ospitaleratu dute, besoan zauri bat zuela.

N-1 errepidean, Ordizian (Gipuzkoa), mantentze lanak egiten ari zen 40 urteko langile bat besoan zauritu zuten atzo, ostegun goizaldean, perdigoi tiro batek jota.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, ikerketa bat abiatu du ekintza horiek argitzeko. Gizonezkoa Zumarragako ospitalera eraman zuten. Ertzaintzak jakinarazi du 20 urteko gizon bat ikertzen ari direla ekintza horien ustezko egilea delakoan.

Langilea sorbaldatik gertu zauritu zuen.


Summary: 87 paziente daude ZIUetan Osasunbide eta Osakidetzako erietxeetan. Uztailaren hasieratik %60 ugaritu da okupazioa, eta bitartean kasu berriek milako langatik gora jarraitzen dute: 1.319 izan dira

66 Osakidetzako erietxeetan; 21 Osasunbidekoetan. Denera 87 COVID-19 paziente daude ZIU Zainketa Intentsiboetako Unitateetan Hego Euskal Herriko erietxeetan. Kasuen ugaritzea agerikoa izan da igaro asteotan, eta, jakina izaten da handik aste batzuetara horren eragina igartzen dela erietxeetan. Eta gorako joera agerikoa da, uztailaren 8an, adibidez, 34 paziente zeuden ZIUetan. Igoera %60koa izan da.

Orotara, erietxeetan 101 pertsona daude Nafarroan COVID-19arekin, eta 325 Osakidetzakoetan. Osasun agintariek maiz adierazi dute kontrolpean dutela egoera, baina atzo Nafarroako Gobernuko Osasun zuzendari Carlos Artundok berak esan zuen datozen bi asteak «zailak» izango direla osasun sisteman. Baionako Ospitaleak ere aparteko neurriak hartu behar izan ditu COVID-19 pazienteen eragina lehenesteko, beste zerbitzu batzuen kaltetan.

Eta bitartean atzemandako kasu berriek jarraitzen dute milako langatik gora: 1.319 izan dira. 591 izan dira Bizkaian, 327 Gipuzkoan, 271 Nafarroan, 108 Araban. Osakidetzak jakinarazi dituen 22 kasu kanpoan bizi diren pertsonenak dira. 10.538 test egin zituzten denera.

Nafarroako osasun agintariek jakinarazi dute, baita ere, gaitzak jotako beste pertsona baten heriotza.


Summary: Messik jarraitzea ezinezkoa dela esan du Laportak. Bartzelonak iragarri du argentinarrak ez duela jarraituko Kataluniako taldean. Gaur, Joan Laporta Bartzelonako presidenteak prentsaurrekoa eman du.

Azken asteetan ematen bazuen ere argentinarrak eta Joan Laporta Bartzelonako presidenteak akordio bat lortu behar zuela, azkenean ez da horrela izan. Atzo Bartzelonak jakinarazi zuen aurrelariak ez duela klubean jarraituko: «Bartzelonak eta Leo Messik akordioa lortu duten arren, eta bi aldeek beste kontratu bat sinatzeko asmo argia duten arren, ezin izango da formalizatu; oztopo ekonomikoak eta egiturazkoak direla eta (Espainiako Lehen Mailako araudia)».

Laportak gaur 11:00etan eman berri du prentsaurrekoa, egoera azaltzeko asmoz, eta behin eta berriz azpimarratu du «Messik klubean jarraitu nahi zuela». Hala ere, gaineratu du «inor ez» dagoela klubaren gainetik, «ezta Messi ere». Egoera horren erantzuleez ere hitz egin du Bartzelonako presidenteak, eta adierazi du herentzia negargarria» jaso dutela, aurreko zuzendaritza batzordeari erreferentzia eginez. Zuzendaritza batzordeari ez ezik, Espainiako Liga profesionalari ere leporatu dio kontua: «Liga ez da malgua epeak luzatzeko garaian».

Aro bat itxi du Lionel Messik. Argentinarrak arrasto luzea utzi du Bartzelonan. Klubean partida ofizial gehien jokatu dituen jokalaria da: 778 jokatu ditu; horietatik, 542 irabazi ditu, 142 berdindu, eta soilik 94 galdu. Horretaz gain, bere ibilbide profesionalean 669 gol sartu ditu, Kataluniako taldearekin. Aurrelariak 35 titulu lortu ditu; besteak beste, lau Txapeldunen Liga, hamar Espainiako Liga, eta zazpi Kopa. Taldearekin irabazi duenaz gain, bakarka ere hainbat sari eskuratuak ditu: sei Urrezko Baloi, sei Urrezko Bota, eta zortzi bider izan da Lehen Mailako golegile nagusia. Guztira, 17 denboraldi egin ditu Bartzelonan.

Haren etorkizuna ez dago argi; baina PSGk eta Manchester Cityk interesa erakutsi dute. Frantziako eta Ingalaterrako taldeek dute aukerarik handien Messi fitxatzeko. Hain justu, Ingalaterrako taldeko entrenatzailea Pep Guardiola da, eta litekeena da hark izatea giltza Messi konbentzitzeko.


Doinu zaharrak, doinu berriak

Summary: Doinu zaharrak, doinu berriak. Niko Etxartek eta Iratxe Aguilera 'Kai Nakai'-k bestelako doinuak proposatu dizkiote nork bere belaunaldiko paisaia musikalari; zahar denari modernoa dena gainjarri diote, eta euskaraz. Euskal eszenaren aldaketaren lekuko dira biak ala biak.

Zer hoberik paisaia baten aldaketei begiratoki batetik begiratzea baino. Eta zer hoberik euskal musikaren paisaia aldaketari Bidasoa ibaiaren gainetik so egitea baino. Jaizkibelgo begiratokian elkartu ditu BERRIAk Niko Etxart eta Iratxe Aguilera Kai Nakai, euskal eszenari so egiteko, eta paradigma aldaketaz hitz egiteko. Biak baitira aldaketa horren arduradun eta lekuko. Euskararen eta euskal kulturaren periferiatik abiatuta, nork bere belaunaldiko doinu zaharrei doinu berriak proposatu baitizkie: 70eko hamarkadan, artean arrotz kontsideratzen zen estilo bat proposatu zion Etxartek euskal kantagintza tradizionalari, rocka alegia; eta Aguilerak, berriz, aurreiritziz josita dagoen estilo bat, reggaetona, egun orokortua den rockari. Biak ala biak dira bide urratzaileak, aitzindariak, disonantziaren harmoniak: «Kalkulatu dut, eta 43 urteren aldea dugu», esan dio zaharrenak gazteari. Aurkezpen txiki bat nahikoa izan dute hitz egiten hasi eta elkarrengandik uste baino hurbilago daudela ohartzeko.

Ezagutzen zenuten elkar?

ETXART: Egia errateko, ez, ez nuen Iratxe ezagutzen. Berak egiten duen musika entzuna nuen irrati bidez, Iparraldeko irratietan ere jartzen baitute bere musika, baina arazoa da irratietan ez dutela erraten nork kantatzen duen. Kantu eta talde berri pila bat entzuten ditut irratiaren bidez, baina kritika bera egiten diet beti.

AGUILERA: Nik ere ez nuen Niko ezagutzen; nor zen bai, eta badakit pertsona ikoniko bat dela Euskal Herrian, baina haren musika ez dut inoiz entzun. Baina entzungo dut, ea zer egiten duen. Izena baduzu, zerbaitegatik da, ezta?

ETXART: Lasai egon, ez naiz batere izutua hori entzuteaz. Nik badakit gure Euskal Herria oso konplexua dela aspaldidanik, eta edozein artistarentzat badirela momentuak non ez zaren modan, baina horrek ez du erran nahi ez duzula lanik egiten. Modan izatea eta lan egitea oso gauza diferenteak dira, zorionez, enetako.

AGUILERA: Horretarako gaude, ez da hala? Musika berria aurkitzeko eta entzuteko.

«Izan gira Euskal Herri rock 'n' rolling» abesten duzu zure kanturik ezagunenetako batean, baina hala da oraindik? Zer pisu du rockak egun Euskal Herrian?

ETXART: Bada oraino, ene ustez. Frantziako eta Espainiako mapa hartzen badut, rockak asko galdu du azken urte hauetan; forma berriak etorri dira, technoa, reggaetona eta halakoak, baina Euskal Herrian rockak badu oraino pisu handia.

Iratxe, gaur egungo gazteentzat zer da rocka: gurasoek edo helduek entzuten duten musika klasiko hori?

AGUILERA: Bai, niretzat hori da. Ez naiz inoiz rock zalea izan; txikitatik, batez ere, pop musika entzun dut.

Gazteak aspertuta daude rockarekin? Beste doinu batzuk proposatzeko behar bat dagoela uste duzue?

AGUILERA: Bai, erabat. Eta uste dut agerikoa dela. Euskal Herrian talde berri pila bat ateratzen ari dira, doinu berriekin, eta etiketatzen zailak direnak. Erreferente berriak dituzte, eta doinu berri asko uztartzen dituzte.

ETXART: Gauza bat erran behar da: gero eta gehiago da soziologian deitzen den fragmentazioa; erran nahi dut publikoaren fragmentazioa. Eta horrek musika bakoitzari bere jarraitzaileak ekartzen dizkio, baina, nola gero eta gehiago gauza berri den, bakoitzak zale gutxiago ditu.

AGUILERA: Baina, adibidez, nire gurasoak super rock zaleak dira. Haien belaunaldian, musika hori entzun da gehien. Nik reggaetona egiten dut, eta gustatzen zaie, baina beren alaba naizelako… kar-kar-kar!

ETXART: Eta niri ere gustatzen zait egiten duzuna, e!

Musika urbanoaren olatu berri hori nola ikusten duzu zuk, Niko?

ETXART: Gauza normala da. Eta gainera, ene ametsa da Euskal Herri bat eraikitzea non euskarak duen beti garrantzizko lekua. Eta ez baldin badira modu berriak euskaraz ere egiten, ez gara salbatuak. Aldiz, pozgarria da jakitea jende gaztea badela euskarazko musika gaurkotzeko.

Rockarekin zerbait berritzailea egitea ezinezkoa da?

ETXART: Ez nuke erranen hori. Rocka frustratuen musika da, aitortu behar da. Baina iraultza egiteko ahalak ditu, eta pertsona bakoitzak bere iraultza egiteko ere balio du oraino. Eta rocka beti berpiztu izan da; modatik joan da, baina publiko fidela dauka, beste musika batzuek ez dutena.

AGUILERA: Uste dut edozerekin egin daitekeela zerbait berritzailea. Eta hori gure eskuetan dago.

ETXART: Bai, eta erranen nuke ez dela beti obligazio bat berritzea.

Zergatik erabaki zenuten doinu horiek euskarara ekartzea?

ETXART: [Kazetariaren galderari erantzun aurretik, Iratxeri zuzendu zaio] Zuk baduzu kantu bat Ez dakit deitzen dena, ezta?

AGUILERA: «Ez dakit zer nahi duzun nigandik»… [abesten hasi da]

ETXART: Ene lehen euskarazko kantuetako bat deitzen da Ez dakit, horretaz konturatu naiz. [Eta galderari heldu dio jarraian] Euskaraz abestea normaltzat hartu nuen, pentsatu gabe. Ene gazte kuadrillan, familian denek euskaraz hitz egiten genuen. Eta naturalki egin nuen euskaraz musika ere. Parisen bizi ginelarik, rocka hasi nintzen egiten, eta nik erabaki nuen Euskal Herrira etorri eta rocka hemen egitea. Paris utzi nuelarik, banituen 50-60 bat rock kanta euskaraz idatziak. Segidan arrakasta etorri zen, baina nik oraino ez nuen planteatu euskaraz eginen nuela ene kantari bidea; ez nekien oraino. Hori geroxeago izan zen, 19 urterekin edo. Naturalki jin zait, bai.

Zuk, Iratxe, euskara ez duzu etxean jaso, eta reggaetona gaztelaniaz egiten da batez ere.

AGUILERA: Nire kasuan, familian ez dugu euskaraz hitz egiten, eta lagunekin ere ez. Eskolan ikasi dut euskara, B ereduan, eta D ereduan egin nuen batxilergoa. Gero, unibertsitatean ere euskaraz ikasi nuen. Eta, nahiz eta eremu erdaldunekoa izan, ni euskaldun sentitzen naiz. Musika hau gustuko izanda, ikusi nuen hutsune bat zegoela, reggaetona ez zela euskaraz egiten; beraz, beharrezkoa ikusi nuen. Hautu bat izan da, eta oso aukera polita jendea ezagutzeko, eta euskara gehiago ikasteko. Duela urte bat, musikaren kontu honekin hasi nintzenean, nire euskara maila oinarrizkoa baitzen.

ETXART: Ba, oso ondo hitz egiten duzu euskaraz.

Iparraldetik rocka proposatu zenutenean, doinu arrotzak ziren oraindik Hegoaldean. Ez ziren ongi hartu hasieran.

ETXART: Oso gaizki hartu zuten batzuek, bai. Euskarari traizioa egitea zen rocka euskaraz egitea batzuentzat. Garai hartako euskalduna oso kontserbadorea zen, eta ezkerrekoek nahiz eskuinekoek, denek ikusten zuten gaizki. Bon, eskuinekoek txistua eta danbolina baino ez zuten nahi, Mixel Labeguerieren gitarra ere gaizki ikusia zuten! Baina ezkerrekoek ere, progresista zirenek, esaten zidaten ni sekreta bat nintzela, ni bezala ibiltzen baitziren plataformadun botekin poliziak. Gogoan dut Eustakio Mendizabali behin esan niola: «Ikusiko duzu nola hogei urte barne jende guztia Hegoaldean ni bezala jantziko den». Eta hogei urte pasatu baino askoz lehenago aldatu zen dena. Anekdota bat besterik ez da, baina badu bere pisua.

Ezin uka, Iratxe, reggaetonak oraindik sortzen duen zalaparta: ez dela benetako musika, musika matxista dela…

AGUILERA: Aurreiritziz jositako musika da, erabat. Reggaetonaren lehenengo etiketa da matxista dela; horrela izan da urteetan, bai, eta badago oraindik matxista den reggaetona ere, baina baita beste estiloetan ere: rock musikan, pop musikan… Hitzak dira matxistak, ez musika, ez estiloa. Baina askok ixa bat jarri diote hasieratik, entzun baino lehenagotik, eta aurreiritziekin epaitzen dute. Horregatik diot nirea reggaeton feminista dela, aurreiritzi horiek kentzeko edo. Nik kantuetan ez dut feminismoaz zuzenean hitz egiten; zeharkakoa da erabat, oinarrian doa. Baina orain hori ere aurpegiratzen didate: feminismoa erabiltzen dudala nire musika saltzeko, eta ez dakit zer. Kritikak alde guztietatik etortzen zaizkit.

ETXART: Ahaztu kritika horiez.

AGUILERA: Bai, harro nago egiten dudanaz. Ikusgaitasuna eman behar zaio musika honi ere, eta are gehiago emakumeei.

Musika generoen aurreiritzien eztabaida gainditu ezin den zerbait da?

ETXART: Ez zait batere interesatzen. Baditugu gure herri txikian mila manera musikaz gozatzeko, eta reggaeton musika primerako musika da tabernetan edo jai giroetan. Badu bere lekua. Bon, eliza batean kantatzeko agian ez…

AGUILERA: Ez, eliza baterako ez dut uste.

ETXART: Bon, dena da posible. Ikusiko duzu: egunen batean eliza batean kantatuko duzu reggaetona… kar-kar-kar!

Zenbatetan esan dizuete zuek egiten duzuena ez dela euskal musika? Zer da euskal musika zuentzat?

ETXART: Hori ere lehenagoko kontu bat da. Gaur egun ez du merezi eztabaidatzea: euskaraz egiten den musika oro da euskal musika, eta kito.

AGUILERA: Bai, eta euskal musika egiten dugunok ere identitate sentimendu hori daukagulako egiten dugu, gure kultura eta gure hizkuntza maite ditugulako. Gure hautua izan da euskaraz egitea.

Kantuen hitzek badute zerikusirik aurreiritziekin?

AGUILERA: Bai, izan daiteke. Nik esaten dut musika aldarrikatzailea egiten dudala; reggaetonak dituen aurreiritzi eta etiketekin apurtu nahi dudalako. Nik reggaetonean kantatu ohi diren gaiei buruzko hitzak egiten ditut: festa, sexua, harremanak… Baina feminismotik begiratuta.

Festa, sexua… zure kantuetan ere abesten duzu gai horiei buruz, Niko.

ETXART: Mozkorraldiari buruz, alkoholari buruz… bai, noski. Gai asko dira berdinak. Musika popularrean ere amodioa, desamodioa... Tematika aldetik badago antzekotasun bat. Baina ni emazte banintz, eginen nuke, Iratxe, zuk egiten duzun bezala: gauza berri bat sortu, zure ikusteko moldearekin.

Iratxe, zuk perreo-a abestu ez ezik, dantzatu ere egiten duzu.

ETXART: Zer da perreo-a?

AGUILERA: El perreo… [besoak jaso eta gorputza mugitzen hasi da] Dantza egiteko modu bat.

ETXART: Gure garaian, kantaldiak militanteak ziren; ez genuen sosik hartzen. Beti kantatzen genuen helburu batentzat, diru biltzeko eta. Urtez egin ditugu ehunka kantaldi horrela. Baina berbenatik posible zen bizitzea, eta, horregatik, nire belaunaldiko jendeak hautatu zuen berbena egitea, diru pixka bat irabazteko. Garai haietan, dantzaldiek eta berbenek bazuten prestigioa.

Azken urteetan, ordea, ez ote daude gutxietsita?

ETXART: Bai; batez ere, Hegoaldean.

Eta nola azaldu dantzaren berpizte hau orain?

AGUILERA: Musika latinoak izan du zerikusirik, baina baita sare sozialek ere, nire ustez. Begiratu bestela 10, 11, 12 urteko nerabeak Tiktoken nola aritzen diren dantzan. Belaunaldi berriak erabat dantzariak izango dira.

ETXART: Bai, belaunaldi berriek zainetan daramate dantza. Gainera, badute formakuntza dantza klasikoan edo euskal folklorean, pila batek, eta hor dantza egiteko gustua badute jada. Urteak dira modan ez direla kantaldiak, baina gazteak berriz dantzan ari dira.

Gaur egun, munduak Bad Bunnyren erritmoan egiten du dantza; hura dute erreferente.

AGUILERA: Ikaragarri gustatzen zait Bad Bunny niri ere.

Pop-rockaren belaunaldikoek, ordea, erreferentzia gehienak anglo-saxoiak izaten zenituzten, Niko?

ETXART: Nik batez ere Ingalaterratik edan dut rocka egiteko. Paristik, Frantziatik ere bai, eta Ameriketako Estatu Batuetatik. Baina gehienbat Ingalaterratik.

Zer garrantzi izan du erreferentziarik ez izate horrek zuentzat?

ETXART: Ez da kalkulatzen. Nik naturaltasun osoz egin dut.

AGUILERA: Bai, gure moduan egin dugu, gustatzen zaigun moduan. Guk erabaki dugu zelan egin, eta ez dugu mugarik izan.

ETXART: Alderantziz: erreferenterik ez izanik, dena zabalik ikusten dugu. Ni euskal rocka egiten hasi nintzelarik, dena zabalik zegoen, dena zegoen egiteko.

Eta mundu globalizatu honetan, zer garrantzi ematen diozue erreferente izateari?

ETXART: Enetako ez da garrantzitsua. Badakit badirela gaztetan oso Niko zaleak diren musikariak. Baina enetako ez da motor bat aitzina joateko.

AGUILERA: Niretzat, aldiz, bai, garrantzitsua da. Musikari izateaz gain, irakasle ere banaiz, eta zer pentsatu asko ematen dit horrek, bai hitzei dagokienez, eta baita jarrerari dagokionez ere. Nire entzule asko oso gazteak dira, eta entzuten dutenak eragin handia izan dezake haiengan.

ETXART: Zu gaztea zara, eta hasiberria; eta ni, berriz, zaharra niz, eta suertea dut oraino ere ari naizelako. Baina ulertzen dut, ondo egiten duzu.

AGUILERA: Saiatzen naiz letra sanoak egiten. Baina horregatik ere asko kritikatu naute: ez dudalakoan benetako musika urbanoa egiten, garbizalea naizela...

Musika entzuteko modua ere aldatu da. Aldatu da unea, lekua, gailua… Horrek guztiak izan al du eraginik paisaia aldaketan?

AGUILERA: Ukaezina da edonork daukala inoiz baino musika gehiagora iristeko aukera; beraz, segur aski bai. Spotify, Youtube... nahi duzun plataformarekin une oro duzu aukera nahi duzun musika entzuteko.

ETXART: Nik ez dut ez Spotify ez ezer; ni beste garai batekoa naiz. Musikari askorekin biltzen saiatzen naiz, eta oraindik ere saiatzen gara binilo edo disko berriak entzuten. Eta hitz egiten dugu doinu horiei buruz, baina lehen bezala.

Musika egiteko modua ere aldatu da. Zer garrantzi ematen diozue instrumentuak jotzeari?

ETXART: Bai, niretzat garrantzitsua da. Baina lehenago esan dudan bezala, gauza naturala da. Oso talde ona daukat nire inguruan. 68 urterekin beti izan dut rock talde bat nirekin, eta bigarren gitarrista bat hautatzen dut beti ni baino hobea dena: hori izan da ene araua hasieratik. Nire taldeko musikariak ere maila handikoak dira. Eta, gaur egun ere, Euskal Herri guztian instrumentuekin izugarrizko maila duen jendea bada toki askotan.

Iratxe, zu ordenagailu batekin izaten zara oholtzaren gainean.

AGUILERA: Bai. Hala ere, nahiz eta sorkuntza prozesua ordenagailu bidez izan, pila bat gustatuko litzaidake nire kontzertuetan musika instrumentuekin egitea. Orain ekonomikoki ezin dut halakorik egin.

Dena den, gaur egungo musikari batentzat ez da beharrezkoa instrumentu bat jotzen jakitea?

AGUILERA: Ez. Nik gitarra jotzen dut apur bat, baina, gaur egun, artista izateko, garrantzitsuena da lantalde potente bat izatea alboan: hau da, ekoizle bat izatea oinarriak egingo dizkizuna, letragile on bat zure mezua ondo jasoko duena, edo estudioan grabatuko dizun norbait izatea.

ETXART: Argazkilaria ere bai, klipa egiteko, ezta?

AGUILERA: Bai, hori da. Talde bat, azken finean.

ETXART: Bai, arrazoi duzu. Baina nire kasuan obligazio bat da instrumentua maila onean jotzea. Aldiz, punkaren denboran gaizki ikusia zen hori. Gogoratzen dut Xabier Montoiak behin esan zidala: «Niko, zuek sobera ondo ezagutzen dituzue instrumentuak. Gaurko musikan, bakarrik hiru akorde jakin behar dira, eta ahal bezala jo». Punk denboran estetikoki behar baitzen gaizki kantatu, gitarra gaizki jo… Aldiz, gu jadanik ezagutuak ginen, eta guk sobera ondo, sobera ederki jotzen genituen. Eta eni askok esan didate: «Niko, zuk sobera ontsa kantatzen duzu». Pila batek esan didate.

AGUILERA: Gaur egun, reggaetonean, autotunea jarrita edonork abestu dezake ondo. Nik neure burua bai, kontsideratzen dut abeslaria, txikitatik joan naizelako kantu klaseetara, gitarra jotzen dudalako, eta musikaren oinarri bat dudalako. Eta autotunea kentzen badidazu, nik berdin-berdin kantatuko dut eta disfrutatuko dut.

Ordenagailua eta autotunea bera ere ez ote dira bilakatu beste instrumentu bat, bere garaian gitarra elektrikoak pairatu zituen ezinikusiak pairatzen ari direnak?

AGUILERA: Bai, sortzeko beste modu bat da, beste instrumentu bat.

ETXART: Bai, erabat. Badu bere inportantzia.

Asko hitz egiten da kantuek erraz kontsumitzeko produktu bihurtzeko duten arriskuaz.

AGUILERA: Jendea askoz lehenago aspertzen da orain, eta gero eta gehiago eskatzen du denbora laburragoan. Ez dakite baloratzen atzetik dagoen lana. Agian, lehen, disko batekin gehiago apreziatzen zen lan hori guztia.

ETXART: Bai, gaur egun lehenago akitzen da jendea, arrazoi duzu. Eta, horregatik, beti gauza berrien bila joaten da.

AGUILERA: Horregatik funtzionatzen du gehiago singleak ateratzearen formatuak. Disko bat gaur egun ez da hainbeste baloratzen.

ETXART: Gu ere hasi ginen singleekin gure garaian, e!

Orokortu egin da kantuak aleka ekoizteko modu hori orain.

ETXART: Nik orain beti diskoetxe batekin argitaratzen ditut ene lanak. Ez dut inoiz saldu ene musika, eta oraino suertea daukat diskoetxe baten babesa izateagatik. Aspaldi da ez dudala diskorik atera, baina hori beste gauza bat da. Baina ari naiz horretan; hiru disko prestatzen ari naiz, eta hirurak estilo desberdinetakoak izango dira: bat, Hapa-Hapa rock taldearekin; bestea pop-folk musikaz eginen dut; eta hirugarrena, zuberotar kantuak a cappella abestuz. Hiru proiektu horiek ditut bidean azken urte hauetan; pandemiaren kontu honekin pixka bat atzeratu da.

AGUILERA: Nik garrantzi handia ematen diot singleari, azken finean orain gehien funtzionatzen duen formatua baita.

ETXART: Zure kasuan horrela da, bai.

AGUILERA: Eta bideoklipak egiteari ere garrantzi handia ematen diot. Frogatuta dago abesti batek, irudirik gabe igoz gero, ez duela hainbeste erakartzen; irudiekin, ordea, jende gehiago erakartzen du. Beste esperientzia bat da; jendea ohitu egin da, gustatzen zaio, eta hori eskatzen du.

ETXART: Zuretako hori obligazio bat da, bideoklipak egitea orain, bai. Nire kasuan, ez. Lehen baino indar handiagoa egiten dugu teknologia berriekin-eta, baina nire publikoak ez du hainbeste baloratzen, zorionez.

AGUILERA: Ba, bai. Lan handia eskatzen du bideoklip batek.

ETXART: Zorionez erran dut, zeren badakizu: zenbat eta zaharrago izan, orduan eta itsusiago gara… kar-kar-kar. Entzuten duenarekin liluratu nahi duzu jendea, eta ez ikusten duenarekin.

Musikan dena asmatuta dago? Ahalegina egiten duzue etengabe antzeko kantak ez sortzeko?

ETXART: Ez, zorionez ez. Niri fantasia egitea gustatzen zait anitz, eta ene inpresioa da beti zerbait berria egiten dudala. Ez zait gustatzen formula edo errezeta bat egitea sortzeko. Zorte hori daukat.

AGUILERA: Nik, egia esan, ekoizle ezberdinekin lan egiten dudanez, bakoitzak bere ukitua ematen dio. Baina ni ez naiz ixten; ez dut ezer zehatzik eskatzen.

ETXART: Ni kurios naiz pandemia honetatik ateratzen garelarik egiazki, eman dezagun 2023an bada, nolako eragina izanen duen euskal musikan; normalitatea nolakoa izanen den. Pandemia honekin, jendeak ohitura berriak hartu ditu, eta ez dut uste bueltatuko denik lehen bezala izatera dena. Zerbait potoloa izanen da, eta, horregatik, kurios egon behar gara asmatzeko.

Nola eragin du pandemiak zuen proiektuetan?

AGUILERA: Niri bete-betean eragin dit. Reggaetona kalera ateratzeko eta dantzatzeko musika bat da, eta nik justu pandemia garaian atera nuen diskoa. Beraz, ez dut nire musika tabernetan entzun, ez dut lagunekin dantzatu, zuzenekoetan publikoak ez du dantzatu… Hori guztia ez dut bizi izan, eta pixka bat nekatuta nago egoera honekin.

ETXART: Aldiz, niri alderantziz: oso nekatua nintzen pandemia hasi aitzin. Lan sobera nuen, eta beti gaueko lanak izaten ziren. Baina geroztik hobeki lo egiten dut, eta orain berriz hasi gara kontzertuak egiten, eta plazerez. Urte eta erdi izan da, baina arnasa hartu dut. Kantu berri pila bat sortu ditut, eta hori ere gustatzen zait. Plazera da niretzat kantuak egitea: musika, hitzak.

AGUILERA: Nik ez dut sortzeko asko aprobetxatu. Konfinamenduak asko eragin zidan sentimentalki, eta oso triste eman ditut hilabete asko; ez nuen gogorik ezer egiteko. Orain berriz jarri naiz martxan.

Eta nola daramazue uda?

AGUILERA: Abenduaz geroztik dena izan da martxan jartzea. Orduan hasi nintzen kontzertuak ematen, eta dena izan da ikaste prozesu bat, zeren ordura arte ez nuen inoiz zuzenekorik eman. Pila bat ari naiz ikasten, eta plazera da. Oso pozik nago. Dei asko jasotzen ari naiz.

ETXART: Astean bi-hiru kontzertu ematen ditut nik orain. Batzuk bertan behera geratzen dira, edo atzeratzen dira, baina ondo da.

Pandemiak agerian utzi du kulturaren garrantzia eta beharra. Baloratua sentitzen duzue zuen jarduna?

ETXART: Agian, Iratxe, zuretzat goizegi da erantzuteko, baina ni bai, oso baloratua sentitzen naiz. Ibiltzen naizen guztietan sentitzen dut jendearen beroa. Momentua magikoa izan behar da artistaren eta publikoaren artean, eta hori ikasi behar da.

AGUILERA: Nik uste dut neure burua ezagutarazten ari naizela oraindik, eta gero eta jende gehiagok entzuten du nire musika, baina poliki-poliki: prozesu bat da. Ez daukat presarik. Nik orain arte izan dudan feedbacka oso ona izan da. Bai, ikusten dut hazten ari naizela poliki; beraz, oso pozik nago.

Zer da oholtzara igotzea zuentzat? Zer musikari izatea?

ETXART: Enetako usaia da. Lehen aldikoz 11 urterekin izan nintzen oholtza batean, Parisen, eta gero gelditu gabe ibili naiz. Oro da oholtzara igotzea: pasioa, bizitza... Eta horregatik nik ez dut sekula duda izan; nik banekien musikatik biziko nintzela. Eta suerte pixka bat izan dut, arrakasta pixka bat izan dut-eta beti.

AGUILERA: Nik, aldiz, oso denbora gutxi daramat oholtzara igotzen. Baina hasieran beldur pila bat nuen. Txikitatik nabil kantuaren inguruan, baina beti taldean izan da, abesbatzetan eta. Bakarrik igotzea beste kontu bat da. Nire beldurra zen zerbait gaizki egitea. Baina denborarekin ikasi dut ez dela hainbesterako, nahasten banaiz ez dela ezer geratzen, eta ikuspegi orokorrari begiratu behar zaio: jendearen beroa sentitzea dela garrantzitsuena.

ETXART: Zu ikustera joango naiz.

AGUILERA: Bai? Ze ondo! Show bat da, oso ondo dago!


Niko Etxart

Summary: Niko Etxart.

Euskaraz abestutako rockaren aitzindaria da Niko Etxart. Sortu eta bi urtera joan zen Parisera bizitzera, eta han entzun eta ikasitako rock doinuak Euskal Herrira ekarri zituen 1970eko hamarkadan. Bakarlari gisa nahiz taldean aritu izan da, eta, oztopoak oztopo, arrakasta handia lortu du bere ibilbidean. Herri musika ere landu du, hala Zuberoako kantu tradizionalak ezagutaraziz nola pastoraletarako konposatuz.


Iratxe Aguilera

Summary: Iratxe Aguilera.

Musika urbanoaren aurreiritzi eta klixeak apurtzeko asmoz ekin zion bere ibilbideari Iratxe Aguilerak iragan urtean, eta reggaetonak euskal eszenan zuen hutsunea baliatu zuen horretarako. Kai Nakai izen artistikotzat hartuta, iazko azaroan argitaratu zuen Baimenik gabe bere lehen diskoa, Durangoko Azokaren Sormen Bekari esker. Kultura urbanoa da bere musika proposamenaren oinarria, euskaraz, eta ahaldunduta.


Munarriz ez da finalerako sailkatu

Summary: Munarriz ez da finalerako sailkatu. Espainiako selekzioak 10-9 galdu du finalerdietan Serbiaren aurka. Munarrizek bi gol sartu ditu

Ezin izan du finalerako txartela lortu Alberto Munarrizek. Espainiako waterpolo selekzioak 10-9 galdu du Serbiaren kontra, finalerdietan, eta brontzezko dominaren lehian borrokatzearekin konformatu beharko da. Partidaren zati handi batean aurretik joan da Espainiako selekzioa, baina azken unean aurrea hartu dio Serbiak. Beste behin, jokalari inportantea izan da Munarriz: 25 minutu pasatxo jokatu ditu, eta bi gol sartu.

Lehia parekatua izan da; tentsio handikoa. Lehen minutuetatik nagusitu da oreka. Bi selekzioak ondo hasi dira defentsan, baina trakets erasoan. Serbiak asmatu du lehen gola sartzen, seigarren minutuan. 2-0eko emaitzarekin amaitu da lehen laurdena. Baina bigarrena hasi eta berehala, aldea murriztea lortu du Espainiak, Munarrizen gol bati esker. 0-4ko partziala egin du David Martinek entrenatutako selekzioak, eta emaitza irauli. Azkenean, 4-5 joan dira atsedenaldira; nafarrarena izan da bigarren laurdeneko azken gola ere.

Bigarren zatian, gidoia berdina izan da. Erritmo handiko lehia jokatu dute. Aldea handitzen saiatu da Espainia, eta emaitzari buelta ematen Serbia. Lortu du. Azken unean erabaki da partida. Minutu baten faltan, berdinduta zegoen markagailua: 9-9. Bigarren laurdenetik irabazten joan da Espainia, baina momenturik erabakigarrienean asmatu du Serbiak. Azkenean, 10-9 nagusitu dira serbiarrak.

Tokioko Jokoetan jokatu diren orain arteko partida guztiak irabazita zituen Espainiak. Txapelketa ona egin du, baina urrats batera geratu dira. Hala, ezingo du urrea eskuratu, baina brontzezkoa lortzen saiatuko dira. Igandean jokatuko dute partida, Hungariaren kontra, 06:40an. Finala, berriz, Serbiak eta Greziak jokatuko dute, 09:30ean.


Summary: Araitz hil da, Sanfilipporen sindromea zuten hiru anai-arreben artean zaharrena. Neskatoaren ama gaixotasuna ikertzeko dohaintza kanpaina publiko baten bultzatzaile nagusia izan da azken urteotan.

Hamabost urteko Araitz neskatoak Sanfiliporen sindromea zuen, bi anai-arreba gazteek bezala: Xonek (12 urte) eta Unaik (10 urte). Neskatoa gaur hil da, Bilboko bere etxean, gaixotasun horregatik. Araitzek okerrera egin zuen azken hilabetean, haurren alzheimerra esaten zaion gaixotasun neurodegeneratibo horren ondorioz; izan ere, aldaerarik oldarkorrenean, narriadura kognitibo eta fisikoa eragiten die umeei. Nerabezaroan hiltzen dira, ezinbestean.

Hiru haur horien ama, Naiara Garcia de Andoin, gaixotasuna ikertzeko dohaintza kanpaina publiko baten bultzatzaile nagusia izan da azken urteotan, pandemiak jarduna eten zion arte. Amak alabaren heriotzaren berri eman du sare sozialetan: «Araitzek Sanfilippotik libre hegan egitea eta atseden hartzea erabaki du».

Garcia de Andoinek, jendearen babesa eskertu, eta hauxe gehitu du: «Izan daitekeen alabarik onena izan da, eta azken arnasa hartu arte ez dio izateari utzi. Jose [aita] eta biok ondo gaude, lasai. Albisteak ez gaitu ustekabean harrapatu, baina irreala dirudi, amesgaizto bat. Ez dugu jendaurrean ezer egingo; asko egin dugu, eta badakigu maite gaituzuela eta minduta zaudetela».

Euskal Herrian kaltetutako familiak biltzen dituen elkarteko iturriek nabarmendu dutenez, neskatoaren familiak «indar eta ausardia handiz» egin dio aurre alabaren gaixotasunari azken hilabetean ere.

Araitzen anai-arrebez gain, Safilippo Euskadi elkarteak Bilboko beste neskato bat ere hartu du, Bizkaiko Foru Aldundiaren tutoretzapean dagoena; izan ere, elkarteko kide ziren beste hiru haurrak hil egin dira azken urteetan.


Summary: Nestlek beste lau izozki mota erretiratu ditu saltokietatik, etileno oxidoa dutelako. FACUAk jakinarazi du beste hemeretzi izozki sorta daudela kutsatuta, eta salatu du Froneri fabrikatzaileak ez duela kaltetutako izozkien zerrenda osoa eman nahi izan.

Geroz eta gehiago dira etileno oxidoarekin kutsatuta dauden Nestle elikagai enpresaren izozkiak. Uztaileko azken astean, Nestlek 46 izozki mota erretiratu zituen saltokietatik, substantzia hori zutelako, eta, FACUA kontsumitzaileen erakundeak atzo jakinarazi zuenez, zerrenda horri beste lau izozki mota gehitu zaizkio. Erakundeak adierazi duenez, Carrefourreko langile batek jakinarazi du Froneri fabrikatzailearen beste hemeretzi izozki sorta daudela etileno oxidoarekin kutsatuta.

AESAN Elikagaien Segurtasunaren eta Nutrizioaren Espainiako Agentziaren arabera, etileno oxidoa ez dago onartuta Europako Batasunean, eta «mutageno, kartzinogeno eta ugalketarako toxiko gisa» dago sailkatuta.

Froneriren webgunean zabaldutako komunikatu baten arabera, etileno oxidoa «oso kantitate txikian» erabiltzen da, eta, produkturen batek intzidentzia horren eragina jasango balu, «ez litzateke batere arriskutsua izango kontsumitzaileen osasunerako».

FACUAk Nestleri eta Froneriri eskatu die «gardentasunez» jokatzeko, eta salatu du fabrikatzaileak «beste behin ere» ez duela kaltetutako izozkien zerrenda osoa eman nahi izan. Kutsatutako izozkiak saltokietatik erretiratzen ari dira, eta kontsumitzaileek euren lotea kutsatuta dagoen edo ez jakin ahal izateko, Fronerik erositako izozki lotearen lehen sei digituak tekleatzeko aukera ematen du bere webgunean. FACUAren arabera, ordea, bilgarria bota duten kontsumitzaileek ezin dute jakin euren produktuak etileno oxidoa zuen ala ez.

FACUAk jakinarazi duenez, Mars ekoizlea izan da Espainiako Estatuan etileno oxidoarekin kutsatutako produktuen zerrenda argitaratu duen bakarra. Bere webgunean argitaratu ditu kaltetutako produktuak.


Lohiak irentsi zuen oporraldia

Summary: Lohiak irentsi zuen oporraldia. 25 urte beteko dira bihar uholde batek Biescasko Las Nieves kanpina suntsitu zuenetik. 87 lagun hil ziren: horietatik hamahiru, euskal herritarrak.

Minutu gutiko kontua izan zen: euri jasa marduletik lohi eta harri jausira; Pirinioetako oporralditik sekula ez ahazteko hondamendira. 25 urte beteko dira bihar Biescasko (Aragoi, Espainia) Las Nieves kanpina uholde batek suntsitu eta Huescako herri haren izena hamaika euskal herritarren burmuinetan iltzatuta utziko zuen sarraskia gertatu zenetik. 87 lagun hil ziren hondamendi haren ondorioz: horietatik hamahiru, euskal herritarrak. Bertze 187 lagunek kalte fisikoak jasan zituzten; eta bertze ehunkak, ondorio psikologiko eta materialak.

Asteazken arratsaldea zen, 1996ko abuztuaren 7a. Euria goian-behean egin zuen egun osoan, eta kanpinaren gainaldean zegoen Aras errekak gainez egin zuen, prezipitazio handien eta bidean pilaturiko harri eta enborren ondorioz. Gerora frogatuko zenez, leku desegokian kokatua zegoen kanpina, Aras errekak Gallego ibaiarekin bat egiten duen ingurunean; baina Espainiako eta Aragoiko gobernuen baimenarekin egina zegoen, eta han zeuden herritarrek ez zuten susmatzen horrelakorik gerta zitekeenik. Eurite bortitzen ondorioz, lohiz beteriko uholde handi batek minutu gutxitan hartu zuen kanpina, aitzinean harrapaturiko guzia barnean eramanez: autokarabanak, kanpin dendak, autoak, eta baita pertsonak ere. Erreskate taldeak berehala jarri ziren martxan, baina sarraskia egina zegoen ordurako.

Biharamunean ailegatu zen Biescasera Ana Unanue Euskaldunon Egunkaria-ko kazetaria: «Gogoan dut iritsi eta panorama oso gogorra zela. Hasteko, oso egun ona zegoen, eguzkitsua, eta sinesgogortasun puntu hori: ‘Benetan? Bezperan desastre hau gertatu da?’». Oroitu du «beste garai batzuk» zirela, eta, komunikazio teknologien faltan, ez zirela bezperan ohartu gertatzen ari zenaz. Biharamunean lehendabizikoa iritsi zen Unanue Iruñeko erredakziora, eta, berez hari ez zegokion arren —Politika eta Ekonomia sailetan aritzen zen kazetari—, sailburuak Biescasera bidali zuen, zuzenean: «Oso gaizki pasatu nuen. Kazetari batzuek bezperan erreakzionatu zuten, eta pixka bat zuzenean bizi izan zuten desastrea, baina biharamunean egin beharreko bisitak ja ospitalera eta beilatokira joatekoak ziren». Erreskate lanek ere jarraitzen zutela du gogoan: gorpu batzuk hamazazpi kilometrora aurkitu zituzten, Gallego ibaian beheiti eta Sabiñanigoko urtegian.

Hilotzak izotz pistan

«Han [Jacan] bazegoen izotz pista bat, eta inpresio handia egiten zuen: hilotzak, agertzen ziren gorpuak...». Horiek identifikatzeari ekin zioten hurrengo ordu eta egunetan: «Ez zen erraza identifikatzea, ze ez zeramaten nortasun agiririk soinean, eta urak eraman zuen dena. Oso panorama latza zen, ze han zeuden senide pila bat desagertua zegoen jendearen bila, eta batzuk beilatokira sartzen ziren jakin gabe senidea han egongo zen edo ez. Ezin zutela zutik ere egon ateratzen ziren batzuk: senideren bat topatu eta identifikatu behar izan zuten». Buruan gordea du, erraterako, bi gurasoak eta bi anai-arrebak galdu zituen hamasei urteko Sergioren kasua.

Luze jo zuten bilaketa lanek: «Desastrea 7an izan bazen, 9an oraindik baziren desagertuak, eta jendea oraindik senideen berrien esperoan, malko asko, eta tarteka lasaituren bat ere bai». Batzuek atzeman egin baitzituzten ustez desagertuta zeuzkaten senideak: «Horrelako kasu batzuk izan ziren: senide batzuk hara joan Gipuzkoatik, bazekitelako han zeudela senitartekoak, eta kasualitatez egun horretan ez dakit nora joan zirela, Lourdesera, edo Panticosara». Sakelako telefonorik ere ez zegoen.

Erantzukizunak, 2005ean

Gertatutakoaren erantzule bakarra natura izan zela nabarmendu zuten orduko agintariek, eta kanpinaren jabeak ere baimen guztiak zituela ohartarazi zuen; izan, hala baitzen. Jacako Auzitegiak kasua artxibatu zuen hasieran, eta 2005ean iritsi zen azkenean Espainiako Auzitegi Nazionalaren epaia: Espainiako Ingurumen Ministerioa eta Aragoiko Diputazioa jo zituen Biescasko hondamendiaren errudun, eta hildakoen senideei 11,2 milioi euroko kalte ordaina emateko agindu zuen —familia bakoitzari 180.000 euro, gutxi gorabehera—. Espainiako Auzitegi Nazionaleko epaileen arabera, zigorturiko erakundeek ez zituzten kontuan izan arriskuak, amildegi natural bat zegoen lekuan eman baitzuten kanpina ezartzeko baimena.


Summary: Txertoa hartzera derrigortzeko «tresna juridikorik» ez dagoela adierazi du Zupiriak. Ez du zehaztu Espainiako Gobernuari neurriak eskatu dizkioten edo ez.

Eusko Jaurlaritzak ez du txertoa hartzera derrigortzeko «behar besteko tresna juridikorik»: hala adierazi du Bingen Zupiria bozeramaileak. Hori horrela, Jaurlaritzak duen aukera bakarra dosi gehiago eskatzea eta «txertatzeke dauden biztanleak konbentzitzea» dela iritzi dio Zupiriak. Hala ere, bozeramaileak ez du zehaztu Jaurlaritzak derrigorrezko txertaketa ezarriko lukeen horretarako eskumena balu.

«Iñigo Urkullu lehendakariak hilabeteak daramatza berme juridiko eske ezohiko neurriak ezartzeko», azaldu du Zupiriak. Gehitu du Carolina Darias Espainiako Gobernuko Osasun ministroak adierazi diela ez dagoela behartzea bermatu dezakeen neurririk. Bestalde, «mundu mailako» krisia den heinean, hurbilekoen txertaketak mundu osoarenarekin batera joan behar duela gehitu du, «birusaren aurka babesteko era bakarra» delako.

Txertoen derrigortasunari buruzko eztabaida betean heldu dira Zupiriaren adierazpenak. Ipar Euskal Herrian jada nahitaezkoa da osasun langileen txertaketa, eta Ramiro Gonzalez Arabako ahaldun nagusiak eta Gorka Urtaran Gasteizko alkateak egindako adierazpenek hautsak harrotu dituzte Hegoaldean ere. Espreski txertaketa derrigortzea aipatu ez bazuten ere, zahar etxeetako langileek «bermeak» eskaini behar dituztela adierazi zuen Urtaranek, eta txertatu gabekoek arrisku faktoreak dituztenekin ez luketela lan egin beharko Gonzalezek.

Horrek erantzunak sortu ditu beste alderdietan, EH Bildun esaterako. Rebeka Ubera legebiltzarkideak «eztabaida antzuak» alde batera uzteko eskatu du, txertaketa derrigorrezkoa izan ezin daitekeela argudiaturik; horren ordez, zahar etxeetako neurriak hobetzeko eskatu du.


Summary: Alerta maila gorena ezarri dute Ipar Mazedonian eta Grezian. Atenasen errefuxiatuen esparru bat lekualdatu dute. Oposizioak suteen prebentziorako funtsen kudeaketa okerra egotzi dio Turkiako Gobernuari.

Europa hegoaldeko bero boladak eragindako suteak piztuta daude oraindik ere, eta azkar ari dira zabaltzen inguruko herrialdeetara; sugarrak Italiara iritsi dira azken orduetan. Egoeraren larritasunari aurre egin nahian, alerta maila gorena ezarri zuten atzo Ipar Mazedonian eta Grezian. Halaber, azken orduetan lehenengo hildakoaren berri eman dute Greziako agintariek.

Europa hegoaldean egunak daramatzate suak itzaltzeko lanetan, baina azkar ari dira zabaltzen. Ipar Mazedoniako Gobernuak 30 eguneko alarma egoera ezarri zuen atzo. Zortzi foku aktibo daude herrialdean, eta horiek itzaltzeko lanetan jarraitzen dute suhiltzaileek eta segurtasun indarrek. Agintariek asteartean ohartarazi zuten arriskuaz, eta mendira edo basoetara hurbiltzea debekatu zieten herritarrei. Asteazkenean eman zuten lehen hildakoaren berri, Staro Nagoricane herrian.

Kyriakos Mitsotakis Greziako lehen ministroak atzo ohartarazi zuenez, herrialdea «historiako krisi ekologikorik larrienaren aurrez aurre» dago: 80 sutetik gora zenbatu dituzte azken orduetan, eta ehunka azken egunetan. Mitsotakisek adierazi zuen egoerak okerrera egin dezakeela, haize indartsuak iragarri baitituzte datozen egunetarako. Gainera, tenperaturek ez dute behera egin; 40 gradutik gorakoak izan dituzte aste osoan.

Baso eta mendietara ez ezik, Greziako herrietara ere zabaldu dira suteak. Horrek, milaka lagun behartu ditu beren etxeak uztera. Atenas inguruan bizi diren errefuxiatuen kasuan, atzo eman zuten aditzera Malakasa kanpalekuan bizi ziren 2.000 errefuxiatu inguru Ritsona kanpalekura eraman zituztela, Atenasetik 70 kilometrora. Izan ere, fokuetako bat azkar hurbiltzen ari zen Malakasa inguruetara. Bestalde, 600 lagun inguru Eubeako uhartetik atera behar izan zituzten bart gauean, suak Agia Anna herrixkara iritsi baitziren.

Lehen ministroak babes osoa adierazi zien herritarrei, eta suteek eragindako galerak berreskuratzeko gobernuaren laguntza izango dutela zin egin zien: «Etxeak berreraikiko ditugu, eta nekazariei diru laguntzak emango dizkiegu. Erre diren lurrak berriro landatuko ditugu». Bestalde, Kostas Tsiaras Justizia ministroak iragarri zuen nahita piztutako suteak delitutzat jo, eta horien egileek bost urtetik gorako espetxe zigorrak jasoko dituztela.

Ke eta su artean dauden Europa hegoaldeko beste herrialdeetan ez dute oraingoz alarma egoerarik ezarri, baina egunez egun, gehiago dira eremu kaltetuak. Duela hamar egun Turkian lehen suteak piztu zirenetik, 180 fokutik gora, zortzi hildako eta dozenaka zauritu zenbatu dituzte.

Gainera, ezbeharrak kolokan jarri du Recep Tayyip Erdogan presidentearen gobernua. Oposizioko alderdiek leporatu diote baso suteei aurre egiteko funtsen kopuruaren zati bat baino ez baliatu izana. Turkiako Gobernuko aurrezki agentziaren arabera, urte erdian 200 milioi lira (20 milioi euro) baino gutxiago gastatu zituen —Portugalek 189 milioi xahutu zituen, eta Espainiak 54 milioi—, eta bertan behera utzi zituen basoko suteen aurka borrokatzeko proiektuak.

Italia zerrendan sartu da

Italia suek kalte egindako lurraldeen zerrendan sartu da aste honetan. Sute gehienak iparraldeko eskualdetan zabaldu ziren, hala nola Lazion, Calabrian eta Puglian. Hala ere, egoera bereziki larria da Sizilian, non hainbat foku piztuta dauden oraindik ere Messina hirian eta Palermon. Ekialdeko Toskanan eta Umbrian ere sugarraldiak izan dira.

Urteko batezbestekoarekin alderatuta, uda honetan hirukoiztu egin da baso sute handien kopurua. Hegoaldeko eremuak erretzen ari diren bitartean, baina, iparraldean uholde larriak egon dira azken egunetan; Lombardian batez ere. Fabrizo Curcio Italiako Babes Zibileko buruaren hitzetan, «herrialdea bitan banatu da»; uholdeak eta euriteak iparraldean, suteak hegoaldean.


Summary: Euskal Herriko hamar kirolari lehiatuko dira asteburuan. Simon, Zubimendi, Moncayola, Merino eta Oiartzabal Brasilen aurka ariko dira futboleko finalean; Aginagalde eta Gurbindo brontzeagatik lehiatuko dira eskubaloian, eta Munarriz waterpoloan; Zigandak golfeko azken txanda jokatuko du, eta Elena Loyok maratoia korrituko du.

Euskal Herriko hamar kirolari lehiatuko dira asteburuan Tokion: hamar bihar, abuztuak 7, eta bat igandean, abuztuak 8. Elena Loyo izango da lehena, ostiraletik larunbaterako gauerdian hasita. Maratoia korrituko du, eta aurrenekoz lehiatuko da Olinpiar Jokoetan.

Carlota Ziganda izango da hurrengoa: golfeko laugarren eta azken txanda jokatuko du, 00:30ean. Gaurko txandan aurreko egunetako marka hobetu du golf jokalariak, eta postu bat igo du.

Julen Aginagalde eta Eduardo Gurbindo brontzeagatik lehiatuko dira, Egiptoren kontra, 10:00etan. Danimarkak 23-27 irabazi zion Espainiari finalerdietan, eta euskal herritarrek ez zuten domina ziurtatzerik izan.

13:30ean, berriz, Unai Simon, Martin Zubimendi, Jon Moncayola, Mikel Merino eta Mikel Oiartzabal finalean lehiatuko dira Brasilen aurka, 13:30ean. Espainiako gizonezkoen futbol selekzioak 0-1 irabazi zion Japoniari finalerdietan, eta, modu horretan, finalerako sailkatzea lortu zuen.

Igandean, Alberto Munarriz brontzezko dominagatik lehiatuko da Hungariaren kontra, 06:40ean. Espainiako selekzioak 10-9 galdu du finalerdietan Serbiaren aurka, eta Munarrizek ezin izan du finalerako txartela lortu.


Summary: «Ikuskizunari dagokionez, jokatu daitekeen finalik onena da». Olinpiar Jokoetako urrezko domina da Jon Moncayolaren xedea. Osasunako jokalariak dio aukera «ia errepikaezin» bat daukatela, eta Brasil arerio «indartsua» izango dutela ohartarazi du. Japoniatik itzuli orduko Osasunarekin entrenatzen hasiko da, sasoi berria helburu duela: «Klubean garrantzitsu izan nahi dut. Etxean bezala ez da inon egoten».

Futbolari baten ibilbidean ezohikoa da Olinpiar Jokoetan aritzea. Aukera hori izateko, baldintza jakin batzuek bat egin behar dute bidegurutzean: jokatzeko adinean izatea, hautatua izatea eta norbere taldeak sailkatzea lortzea, besteak beste. Jon Moncayola (Garinoain, Nafarroa, 1998) lortu dutenen zakuan dago, eta ez hori bakarrik: urrea lortzeko lehian ariko da bihar (13:30), Brasilen aurka. Osasunako erdilariak Espainiako selekzioarekin jokatuko du.

Olinpiar Jokoetako urrezko domina lortzetik urrats bakarrera zaudete. Zer esanahi du horrek zuretzat?

Esperientzia berri bat bizitzea eta amets bat betetzea da. Beste edozein txapelketarekin alderatuta, ezberdina da: finaleko irabazlea txapelduna izaten da, eta beste taldea galtzaile baten pareko geratzen da. Hemen, ez: dominak banatzen direnez, sari ziurra dugu, nahiz eta, normala den moduan, urrea eskuratu nahi dugun.

Orain artean nolako txapelketa jokatu duzue?

Partida gehienetan nagusi izan gara baloi jabetzari eta sortutako gol aukerei dagokienez. Batzuetan, gol gehiago sartzeko aukerak galdu ditugu, baina oro har ondo aritu gara, eta horregatik gaude finalerako sailkatuta.

Finalaren atarian, zer-nolako sentipenak dituzu?

Txapelketa osoan izandakoen antzekoak. Ez nago urduri. Partida iristeko amorratzen nago, ahalik eta onena emateko. Gauzak egin behar diren moduan eginda, urrea lortzeko aukerak izango ditugu. Halere, uste dut, gure taldearekin batera, Brasil dela txapelketako talderik indartsuena. Ikuskizunari dagokionez, egon daitekeen finalik onena da, eta garaipenaren bila goaz.

Brasil nolako aurkaria da, ba?

Jende oso ona du, eta izen handikoa. Ibilbide luzekoa ere bai, Dani Alves kapitaina adibidez. Zaila izango da, baina guk langa goian jarri behar diegu, eta ikusiko dugu gainditzeko gai diren. Hortik aterako da txapelduna.

Zeintzuk izan daitezke partidako gakoak?

Gure aldetik, orain artekoaren segida bat izan behar du. Baloia edukitzen saiatu behar dugu, eta gure jokoa egiten. Hortik aurrera, gol aukerak sortzea eta markagailuan aurrea hartzea izango dira gakoak. Ikusiko dugu lortzen dugun. Detaileak zaintzea ere garrantzitsua izango da.

Zenbait kanporaketa justu antzean igaro dituzue. Zer hausnarketa egin duzue?

Bai, egia da gutako batzuentzat sasoi-aurrea dela hau, eta horrek eragina izan duela. Gainera, hezetasun handia dago, eta, beste herrialde batean gaudenez, ohiturak ere ezberdinak dira. Ordutegietara ohitzea zaila egin zaigu. Ordea, taldea indartsu aritu da atzean, eta hortik ekinda egin du aurrera. Kontuan hartu behar da aurkariak ere bere jokalariak izaten dituela, bere jokamoldea, eta espero baino zailago jar ditzakeela gauzak.

Brasilek penalti jaurtiketetan lortu zuen finalaurrekoa gainditzea [0-0 egin zuen Mexikorekin]. Aldeko zaizue hori?

Tira, ez genion jaramon handirik egin. Partida hori gure finalaurrekoaren atarian jokatu zen, eta penaltiak soilik ikusi genituen. Ez genion horri erreparatu, edozein sailkatuta ere ez genekielako guk zer partida jokatuko genuen: urrearen lehiakoa, edo brontzearena. Behin sailkatu eta gero aztertu dugu Brasil, nola egin diezaiokegun aurre. Brasil, izenarengatik eta historiarengatik, aurkaririk zailenetako bat da.

Zer da Olinpiar Jokoetan jokatzea?

Gauza ederra da. Olinpiar Hirian egotea, beste kirolariekin egotea, munduko onenekin leku berean egotea... Oso polita da hori. Egia da koronabirusaren gaiak gauza asko galarazi dizkigula. Bestelako txapelketak ikustera joatea, esaterako. Hori oso polita izango zen, baina tira, bestela ere ondo dago. Futbolari baten ibilbidean oso zaila da berriz jokatzea, ia errepikaezina, eta gozatzen ari gara. Ez dugu ahaztuko.

Osasunaren ordezkaria zara Olinpiar Jokoetan. Harro egotekoa da?

Bai. Osasunaren ordezkaria naiz, nire herrikoa, nire lagunena... Hemen baldin banago, nire kideen eta familiaren laguntzagatik da. Esperientzia nik bizi izango dut, baina haiengatik ere bada, eta itzultzean ospatuko dugu denona den saria.

Olinpiar Jokoetara joan aurretik oporretan izan zinen, eta sasoi-aurrean Japonian zara. Nola bizi izan duzu?

Arraroa izan da; dena azkarregi joan den sentipena dut. Oporretan nengoen, eta egun gutxitan entrenatzaileek deitu ninduten, ohartaraziz hautatua izan nintekeela, eta Madrildik oso urrun ez egoteko esanaz, ekainaren 30erako deituko gintuztela eta. Sasoi-aurre moduko bat egin genuen, eta arraroa izan zen. Gero, guztiok batu ginenetik dena ondo joan da, eta eskerrak. Orain, urrea nahi dugu.

Japonian aritzeak Eurokopan egon ez izana samurtu dizu? [Lehiaketako deialdian zela positibo eman zuen koronabirusean].

Bai, beste aukera moduko bat da. Askotan ez da halakorik gertatzen, eta badut sentipen hori.

Osasunarekin 2019ko abuztuaren 17an jokatu zenuen estreinakoz: ez dira bi urte bete, eta Olinpiar Jokoen finalean zaude jada. Azkar igaro zaizu denbora?

Ez nuen horrela pentsatu, baina egia da. Eta bi hilabete lehenago Hirugarren Mailan ari nintzen, Osasuna B-rekin. Batzuek badute segituan heltzeko zortea; ni urratsez urrats joan naiz, eta uste dut modurik onena dela. Hain azkar igarotzean, ez duzu pentsatzen.

Osasunan berehala hartu duzu erreferentzialtasuna.

Baliteke, eta kontratua berritu dudanetik, gehiago. Hori nahi nuen: klubean garrantzitsua izan. Etxean bezala inon ez da egoten. Ea dena nahi bezala joaten zaigun aurrerantzean.

Hamar urtez berritu duzu kontratua. Osasunaren proiektuaren zutarria izan nahi duzu?

Proiektua gustatzen zitzaidan, eta, [Braulio Vazquez] kirol zuzendariarekin hizketan, esan nion nahi nuena etxean segitzea zela. Gauza garrantzitsuak lortu nahi ditugu, baina ni ez naiz inor baino garrantzitsuagoa. Uste dut horrela segituz gero gora begira jar gaitezkeela.

Finala jokatu orduko itzuliko zara Iruñera?

Bai, segituan hasiko naiz. Hiru astez egon naiz oporretan, eta nahikoa dut. Epe laburreko helburua urrezko domina dut. Gero, Osasunarekin denboraldi ona egitea. Iaz aise salbatu ginen; hori lortu, eta gora begiratu nahi dugu.


Summary: Etxe salmenta ia itzuli da 2019ko mailara. Urtarriletik ekainera 14.000 etxebizitza salerosi dira Hegoaldean, iaz epe horretan baino laurden bat gehiago. Prezioen igoera eten egin da,%0,2 baizik ez baitira garestitu azken urtean.

Lan merkatua, industriaren ekoizpena, barne produktu gordina... eta etxebizitzen salmenta. Jarduera ekonomikoa 2020ko kolpe gogorretik ateratzen ari dela erakusten duen beste erakusle bat da etxebizitzen merkatua. INE Espainiako estatistika erakundearen arabera, aurtengo lehen sei hilabeteetan 13.992 etxebizitza salerosi dira Hego Euskal Herrian, iazko lehen erdian baino 3.700 gehiago. Portzentajeari dagokionez, %24,5 handitu da salmenta, eta gutxigatik ez da iritsi 2019ko lehen sei hilekoan izandakoetara (300 gutxiago).

Urtearen amaierara iristean gaindi daiteke 2019ko aldea, ekainak erreferentzia gisa balio badu. Izan ere, hilabete horretan %34 hazi dira salerosketak, 2020ko ekainarekin alderatuz gero. Egia da, hori bai, iazko ekainean oraindik konfinamenduaren azken arrastoak indarrean zeudela, eta horrek ez zituela salerosketak erraztu. Egia da, halaber, itxialdirik zorrotzeneko asteetan ere salerosketa operazioak izan zirela, martxoaren erdiaren aurretik lotutakoak horietako gehienak: 2020ko apirilean 1.300 etxebizitza saldu ziren ofizialki.

2021ari dagokionez, ez da alde handirik etxe berrien eta bigarren eskukoen artean, bietan merkatua %24tik gora hazi baita.

Etxebizitza berriak ez dira saldutakoen laurden batera iristen (%21,5), eta, beraz, oso urrun geratzen da Atzeraldi Handiaren aurreko garaia, eraikuntzaren oparoaldian saldutakoen bitik bat baitzen estreinatu gabekoa. Hori bai, bada suspertze txiki bat etxebizitza berrien salmentan, 2019an ez baitziren %19 ere izan. Suspertzerik ez dago, berriz, babes ofizialeko etxebizitzen kuotan, ez baitira hamarretik bat izatera iristen.

2007an baino merkeago

Prezioei dagokienez, 2021eko bigarren hiruhilekoari dagozkion datuak hilabete barru argitaratuko ditu INEk, eta erakunde horrek urtarriletik martxora arteko epeari buruz emandakoak dira azken erreferentziak. Horietan antzeman daiteke prezioen igoera azkenean apaldu egin dela, azken urtean batez beste %0,2 baizik ez baitira garestitu Hego Euskal Herri osoan.

Etxebizitzaren izaeraren arabera, ordea, bada aldetik lurraldeen artean. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan iaz baino garestiago daude berriak (+%1,2), baina merkeago bigarren eskukoak (-%0,1); Nafarroan, berriz, kontrakoa gertatzen da: berriak %1,9 merkeago daude, eta besteak %1,8 garestiago.

2015ean hasi ziren prezioak berriro igotzen, finantza krisiak batez besteko prezioei koska ederra jan ondoren, %35-40 inguru. Igoera motelagoa izan da, eta neurritsuagoa, ez baitira gertatu aldez aurretik ohiko bihurtu ziren bi zenbakiko garestitzeak. Ondorioz, salneurriak urrun daude 2007an markatu zituztenetatik: %25 merkeago Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta %37 merkeago Nafarroan. Horrek ez du esan nahi ingururik preziatuenetan ez direla maila horretara iritsi.


Summary: Atzo gaueko eraso matxista bat salatzeko elkarretaratzera deitu dute Legorretan. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi du gizonezkoak emakumea aurpegian jo zuela hainbatetan, taberna baten kanpoaldean.

Atzo herriko taberna batean eraso matxista bat gertatu zela salatu du Legorretako talde feministak. Biktimari babes osoa eskaini diote, eta elkarretaratzera deitu dute, 19:00etan, herriko plazan.

Nahiz eta Ertzaintzak ez duen eraso matxistatzat jo, udalak, EH Bilduren eta EAJren adostasunarekin, irmo salatu du erasoa, eta «babes osoa» eskaini dio erasotua izan den emakumeari. Horregatik, martxan jarri du indarkeria matxistaren aurkako protokoloa: «Agerian dago erasoaren izaera matxista: gizonezko batek indarkeriazko eraso larria egin dio emakume bati». Udalak ere herritar guztiei dei egin die, «ardura» har dezaten eta protestan parte har dezaten.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi du gizonezkoak emakumea aurpegian jo zuela hainbatetan, taberna baten kanpoaldean eztabaida bat izan eta gero.


Summary: Peres Jepchirchir kenyarrak irabazi du emakumeen maratoia. Elena Loyo 29. izan da, eta 2.34.38ko denbora egin du. Korrikalariek 30 gradutik gorako tenperaturarekin eta %80ko hezetasunarekin jokatu dute lasterketa.

Eguraldiak baldintzatutako maratoia izan da gaurkoa Sapporon. Korrikalariek bazekiten bero eta hezetasun handia izango zutela gaur goizean, eta egoera horretara egokitu beharko zituztela beren lasterketa eta erritmoak, proba bukatu ahal izateko. Berez 07:00etan abiatzekoa zen maratoia (Japoniako ordua), baina atzo bertan 06:00etara aurreratu zuten, gaurko espero zen beroa pixka bat gehiago saihesteko. 26 gradurekin eta %80ko hezetasunarekin hasi dira korrika.

Elena Loyok, Ametzaga Zuiako (Araba) korrikalariak, pentsatu bezala egin du lasterketa: aurrena erritmo egoki bat topatu, 30. kilometrora arte osorik iristeko moduan, eta hortik aurrera, indarra edukiz gero, pixkana-pixkana erritmoa bizkortu, bukaeran geratzen zitzaizkion indarrak xahutzeko.

Loyo 45.a izan da 15. kilometroan; 47. maratoi erdian; 35. zenbaki bereko kilometroan; 27. bukatzear, 40. kilometroan; eta 29. helmugan. Haren denbora: 2.34.38, batez beste 3.40 minutu kilometro bakoitza egiteko. 35. kilometrotik aurrera erritmoa bizitu du, eta hainbat korrikalari gainditu ditu, kilometro askoan bere aurretik joan direnak. Pozik iritsi da helmugara, gustura, irribarrez. Besoak altxatu ditu.

"Esperientzia ederra izan da", azaldu du helmugan. "Sinestezina dirudi, baina egia da. Amets olinpikoa bete dugu". Gogoan izan du Tokioko Olinpiar Jokoetako maratoira iritsi aurretik egindako lan guztia: "Hilabete askotako lana, nekea eta ziurgabetasuna dago honen guztiaren atzean". Gozatu egin du, Sapporoko baldintzetan maratoi bat egiten gozatu daitekeen neurrian: "Esperientzia ederra izan da, eta aho zapore ona utzi dit. Hurrengoan pentsatzen ari naiz".

Pere Jepchirchir kenyarra izan da irabazlea. Denbora: 2.27.20, Olinpiar Jokoen historiako mantsoenetakoa, Sapporoko eguraldiaren eraginez. Batez beste 3.30 minutu kilometro bakoitzeko. Brigit Kosgei kenyarra izan da bigarren, 19 segundora, eta Molly Seidel estatubatuarra hirugarren, 26 segundora. Sei kilometroren faltan jo du aurrera, eta Kosgeik eta Seidelek ezin izan diote eutsi. Kosgeirena da emakumeen maratoiko munduko marka: 2.14.04, 2019ko urrian Chicagoko maratoian lortua.

Jepchirchir bi aldiz izan da maratoi erdiko munduko txapeldun, eta harena da distantzia horretako munduko marka: 1.05.16. Kosgeirena da, berriz, maratoiko marka: 2.14.04, 2019ko urrian Chicagoko maratoian (AEB) egina. Seidelen hirugarren maratoia izan da gaurkoa, eta brontzezko domina bat irabazi du.

Korrikalariek asko sufritu dute. Lehen kilometroetatik hasi dira ura hartzen, lepoaren bueltan eskuoihal hotzak jartzen eta arroparen barruan izotz poltsak sartzen.


Summary: «Komunetara heldu ginenerako, urak gure karabana eramana zuen». 12 urte besterik ez zuen gertatu zenean, baina Iñaki Zubillagak ongi asko gogoratzen ditu bere familiak 1996ko abuztuko egun latz hartan bizi izandakoak. Zortea lagun, hondamenditik onik ateratzea lortu zuten.

Las Nieves kanpinean astebete pasatzeko asmoz iritsi zen Iñaki Zubillagaren (Tolosa, 1984) familia Biescasera. Gogoan du 12 urte zituela pare bat egun izan zituela oporraldiaz gozatzeko gurasoekin eta 6 urteko anaiarekin batera. Hondamendia hirugarren egunean gertatu zen, menditik eroritako lohiak eta arrokek inguru osoa estali zutenean. Orduan gaztea zen egun hartan bizitakoari neurria hartzeko, baina ez ditu sekula ahaztuko bere familiari gotortu eta bizia salbatzeko aukera eman zion komunen eraikineko leihotik ikusi zituen irudiak.

Ondo oroitzen zara guztiaz?

Primeran oroitzen naiz nire begiekin ikusi nuenarekin.

Eta zer gogoratzen duzu?

Euri fuertea hasi zen. Oso fuertea. Gu karabana barruan ginen, eta gurasoak irakurtzen ari ziren, lasai-lasai. Kazkabarra hasi zen, eta ni leihotik begira nengoen, denbora pasa, jolasten. Halako batean, ikusi nuen ura goitik behera jaisten ari zela kanpinean, erreka txiki bat bezala, baina, ur gutxi zenez, nirean jarraitu nuen.

Hortik hamar segundora berriz begiratu nuen. Hamar segundo, gehiago ez. Eta, bat-batean, ikusi nuen karabana batek buelta eman zuela eta urak beste bat zeramala. Aitari deitu nion, eta zer gertatzen ari zen ikusi zuenean karabanatik korrika ateratzeko esan zigun. Zortea izan genuen, gu komunak zeuden alde berean geundelako. Metro eta erdira zegoen eraikinera heldu ginen, eta, atzera begiratu genuenerako, gure karabana jada ez zegoen bere lekuan; urak eramana zuen.

Segundo gutxiko kontua, beraz.

Askotan pentsatzen dut zer-nolako zortea izan genuen une horretan. Leihotik begiratu izan ez banu... Ondoko bizilagunei atea jo genien, ez zirelako konturatu. Eta kontua da behin karabana flotatzen hasten denean hortik oinez ateratzea oso zaila dela, eta are gehiago haurrekin bazabiltza. Gurasoentzat hori zer izan ote zen pentsatzea... Nire umeak ditudala, orain hori datorkit burura.

Zorionez, zuek komunetan gotortzeko aukera izan zenuten.

Bai, baina momentu batean ura barrura sartzen hasi zen, eta hor ez genuen ihes egiteko aukerarik. Aita horma zulatzen saiatu zen, sartzen ari zen ura hortik atera zedin, baina ez zuen lortzen. Halako batean, ikusi zuen komuneko teilatua faltsua zela, eta hura apurtu eta zutabeen gainera igo ginen. Hor pasatu genuen dena. Ama, anaia eta hirurok hor igota. Bitartean, aita karabanetan harrapatuta zeudenei laguntzen ibili zen, eta azkenean hogei pertsona inguru bildu ginen komunetan.

Hor goitik ikusiko zenuena izugarria izango zen.

Betiko dudan oroitzapena da: komunak zeukan leiho txiki batetik begira, neska bat ikusi nuen, laguntza eske, karabana bati helduta korronteak zeramala. Ez dut sekula ahaztuko hori. Eta gogoratzen dut une batean dena baretu zela, edo hori zirudien, eta bat-batean sekulako lurrikara entzun zen, eta tonatako harriak mendian behera erori ziren, karabana guztiak txikituz.

Nola zeundeten erreskatatu zintuztetenean?

Beldurtuta eta negarrez geunden oraindik. Suhiltzaileak ordu eta erdira-edo iritsi ziren, eta kotxetan sartu eta Biescasko kiroldegira eraman gintuzten. Han, Biescasko jendea laguntza ematen ari zen, eta familia batek bere etxea utzi zigun gaua pasatzeko, baina ez ginen lo egiteko gai izan. Hurrengo egunean gure gauzen bila bueltatu ginen kanpinera, baina karabanaren puska bat ere ez genuen aurkitu. Lekuak itxura ikaragarria zuen.

Nolakoak izan ziren hurrengo egunak?

Aitona bila etorri zen, eta Tolosara ekarri gintuen. Gaztetxoa nintzenez eta onik atera ginenez, egunek aurrera egin ahala gertatutakoa burutik kendu ahal izan nuen.

Zer sentiarazten dizu orain duela 25 urte gertatutakoak?

Nik ez daukat beldurrik, eta oraindik jarraitzen dut autokarabanarekin kanpinetara joaten, baina orain beti fijatzen naiz non aparkatzen dudan, kezka hori barruan geratzen zaizulako.


29. postuan bukatu ditu jokoak Zigandak

Summary: 29. postuan bukatu ditu jokoak Zigandak. Nelly Korda estatubatuarrak irabazi du txapelketa, eta Mone Inami bigarren geratu da, kolpe baten aldearekin.

Bukatu dira Olinpiar Jokoetako emakumezkoen golf txapelketako lau itzuliak, eta bada garaile bat: berriz ere, Nelly Korda estatubatuarrak lortu du lehen postua. Carlota Zigandak, berriz, 29. postua lortu du. Ondo hasi zuen lehen itzulian Kasumigaseki zelaiko txapelketa: 68 kolpe eman zituen, parraren azpitik hiru. Laugarren tokian geratu zen sailkapenean. Bigarren egunean, ordea, 30. postura jaitsi zen nafarra, eta azken bi itzulietan, 29. postuan mantendu da. 69 kolpe eman ditu azken honetan, bi parraren azpitik, eta 280 kolpe eman ditu guztira, 4 parraren azpitik.

Kordak 69 kolpe eman ditu azken itzuli honetan, bi parraren azpitik, eta beraz, guztira 267 kolpe egin ditu, 17 parraren azpitik. Estatubatuarraren atzetik, kolpe baten aldearekin, Mone Inami geratu da bigarren. Baina hala ere, lehia handia izan da: Lydian Ko zeelandaberritarrarekin berdinduta geratu ondoren, ia ordubete itxaron behar izan dute podiumeko postuak zehazteko, ekaitzaren ondorioz. Azkenean, Kok bogey batekin lortu du bigarren postua.


Saskibaloian, urrea estatubatuarrentzat

Summary: Saskibaloian, urrea estatubatuarrentzat. Frantziaren aurka 82-87 irabazi dute AEBek. Hala ere, lehia gogorra izan da, eta 78-84ko puntuazioarekin heldu dira azken minutura.

Ameriketako Estatu Batuek urrea lortu dute jokoetako gizonezkoen saskibaloian. Ez da gauza berria, izan ere, estatubatuarren hamaseigarren urrezko domina da. Oraingoan, Frantziarekin iritsi dira finalera, eta 82-87 irabazi diete. Kevin Durantek 29 puntu ekarri dizkio taldeari, sei errebote eta hiru asistentziarekin. Hala ere, ez dute erraz irabazi: azken minutura arte sei puntuko ezberdintasunarekin heldu dira, markagailuak 78-84 erakusten zuela. Rudy Gobertek sartu ditu frantsesen 16 puntu, eta Evan Fournierrek beste horrenbeste. Frantziaren azken segunduetako erasoek, ordea, garaipena eman diete AEBei.


Summary: Gurbindok eta Aginagaldek brontzea irabazi dute. Espainiak 33-31 irabazi dio Egiptori, oso norgehiagoka estuan.

Parekatuak izan dira lehen momentuak. Bi taldeek jokaldi landuen alde egin dute, kontraerasoan jokau bainaogo. Eta hori Egiptori gehiago komeni zitzaion. Erosoago ikusten zitzaion, eta defentsa aurreratu eta fisiko batekin estu hartu du Espainia, hasiera horretan 5-3. Jordi Riberak zuzendutako selekzioak pazientzia eduki behar izan du lehen minutu horietan.Hor hasi da lehen zutarriak jartzen domina lortzeko, Egiptok erakutsi baitu txapelketa osoan zehar areriro deserosoa dela. Lehen minutuetan Aginagaldek bi gol sartu ditu, baina jokaldi batean bihurritu bat egin du orkatilean, eta ez du gehiago jokatu.

Pazientziak eta Gonzalo Perez de Vargasen geldituren aukera eman dio Espainiari kontraerasoren bat, eta pixkanaka bere jokoa egiten hasteko. Baina Egiptok bere planteamenduarekin segitzen zuen, eta jokaldi batzuetan ere bizkor jokatzen hasi da.Lehen zatiko azken 10 minutuak partidako bizkorrenak izan dira, kontraeraso gehiagorekin. Eta hor beste urrats bat eman du Espainiak brontzerako bidean, komeni zitzaion jokoa hori batizen. Hegaletatik ere zuloak topatzen hasi da, eta hor Alex Gomez erabakigarria izan da. Lehen zatian bost gol egin ditu hegalekoak.

Lehen zati amaieran lortu du Espianiak alderik handiena:15-18. Defentsan ere hobeto aritu da minutu horietan, 6-0eko defentsa batekin, eta albokoei ondo irtenda. Atsedenaldian ordu arteko errenta handiena zuen:16-19. Baina Egiptok zerbait badu, ez duela etsitzen da. Eta hala. pazientziaz jokatu bai erasoan zein defentsan, aldea murriztu du. Espainia ez da nahi bezain ondo aritu defentsan. Egiptoarrek, aldiz, min egin dute pibotearekin, eta Ahmed El-Ahmar albokoarekin.Egipto hobeto aritu da, eta Espainiak ez du lortu partida haustea. Azken bost minutuetan berdindua zegoen neurketa. Hor Espainiak hobeto defendatu du, eta azkenerako harentzat izan da brontzea.


Summary: Mikel Azurmendi idazle eta antropologoa hil da. Ermuko Foroaren eta Aski Da elkartearen sortzaileetako bat izan zen

Mikel Azurmendi idazle eta antropologo donostiarra hil da, 79 urte zituela. Gaztetan ETAko kidea izan zen, baina 1990eko eta 2000ko hamarkadetan oso jarrera aktiboa izan zuen ETAren kontra, eta, adibidez, Ermuko Foroaren eta Aski Da elkartearen sortzaileetako bat izan zen. Euskal abertzaletasunaren aurkako jarrera argia ere izan zuen, eta artikulu eta testu ugari idatzi zuen horren inguruan.

Filosofia ikasi zuen Parisko Sorbona Unibertsitatean, eta Antropologia Sozialeko irakasle izan zen EHUn. Jose Maria Aznar presidentea zelarik, 2000ko hamarkadaren hasieran, Espainiako Gobernuak Etorkinak Gizarteratzeko Foro Sozialeko presidente izendatu zuen. Hainbat liburu idatzi ditu, saiakerak eta eleberriak batez ere.

BERRIAko Igandea gehigarriak 2011n elkarrizketatu zuen, Begoña Urroz haurraren hilketaren (1960) egiletzari buruzko artikuluan. «ETAko biktima elkarteen eta terrorismoaren kontrako ekintzaile gisa, beti atentzioa deitu dit», esan zuen Azurmendik, Urroz ETAren lehen biktimatzat jotzen zutela eta. «ETAk ez zuen gaitasun operatiborik leherketa kate bat egiteko, ezta leherketa bakarra egiteko ere». ETAren bonba izan balitz jakingo zukeela adierazi zuen, militante gutxi zirelako eta berriak jakiten zirelako. Begoña Urrozen familiak bonba zeinek jarri zuen jakiteko eskubidea zuela defendatu zuen. «Honezkero, ETA ez da gaiztoagoa izango egin ez duen ekintza bat egotzita».


Summary: 19 urteko gazte bat hil da Derion, auto batek harrapatuta. Gurutzetako ospitalera eraman dute, baina hil egin da azkenean. Ertzaintza gertatutakoa ikertzen ari da.

Gauerdian gertatu da ezbeharra, Derion (Bizkaia). Furgoneta batek 19 urteko gazte bat harrapatu du, eta herritar batek eman die abisua larrialdi zerbitzuei. Bertan egin dizkiote suspertze maniobrak, eta geroago Gurutzetako ospitalera eraman dute, baina handik gutxira hil da. Ertzaintza gertatutakoa ikertzen ari da orain.


Summary: Hilik aurkitu dute 80 urteko gizon bat, Jaurrietan. Nafarroako Gobernuak jakinarazi duenez, NA-140 errepideko 29. kilometroan zegoen gorpua eta buruan kolpe bat zuen

Egun berean bi gertaera tragiko izan dira Nafarroan. 11:42an, gizon bat topatu dute hilik NA-140 errepide bazterrean 29. kilometroan, Jaurrietako eremuen barruan, Zaraitzu ibarreko medikua bertaratu da, baina hilda zegoela baino ezin du egiaztatu.

Garezurrean kolpe handia zuen, baina ezin izan da egiaztatu heriotzaren zergatia. Lehen azterketa azkar batean, auto istripu baten ondorioz hil izanaren aztarnarik ez zuen hilotzak. Guardia Zibilak hartu du ikerketaren ardura.

Bi ordu eta erdi lehenago, 09:05ean, Iruñeko suhiltzaileek 78 urteko emakume baten hilotza atera dute Arga ibaitik,Gorpua Sanduzelai eta Biurdana institutuaren arteko tutuen zubiaren inguruan aurkitu dute. Hain zuzen ere, handik gertu dago suhiltzaileen egoitza.

Udaltzaingoak hartu du bere gain ikerketa, eta, azaldu dutenez, heriotzaren zergatiari begira, «hipotesi guztiak irekirik daude». Atzo arratsaldetik emakumearen bila ari zirela jakinarazi du Udaltzaingoak.


Summary: Beste 1.118 COVID-19 kasu atzeman dira Hegoaldean. Osakidetzak eta Osasunbideak 60 lagun erietxeratu dituzte gaitzagatik.

Ia hilabete joan da egun bakarrean Hego Euskal Herrian zenbatutako kutsatu kopurua azkenekoz mila kasuren langatik behitikoa izan zenetik. Transmisioari buruzko aldagai guztiek bistan utzi dutenez, birusa hanpatua da ordutik. Oldarraldia uztailaren laugarren astean izan zen nabarmenen, eguneko kasuak 2.000 baino gehiago izan baitziren. Geroztik, kopuruak ez dira hain puztuak, baina, edonola ere, kutsatuei buruzko datuak aski beltzak dira oraindik. Osakidetzak eta Osasunbideak beste 1.118 kasu detektatu zituzten atzo Hegoaldean, 9.894 diagnostiko proba eginda. Hau da, testen %11,3k eman dute positibo ostiralean.

Lurraldez lurralde, Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako datuen arabera, Bizkaian 520 positibo atzeman dira; Gipuzkoan, 247; Nafarroan, 239, eta Araban, berriz, 93.

Ospitaleei so, Hegoaldeko osasun sistemek argitaratutako informazioari erreparatuta, atzo beste 60 lagun erietxeratu zituzten COVID-19aren sintomak larriagoturik. Nafarroako Gobernuak zehaztapena egin du herrialde horretan ospitaleratutakoei buruz: 11 izan zira guztira, eta horietako bi ZIUetan sartu dituzte zuzenean. Horiek aintzat haturik, Hegoaldeko ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan guztira 85 lagun daude gaitzarekin ospitaleratuta, larri.


Brasilek irabazi du urrea futbolean

Summary: Brasilek irabazi du urrea futbolean. Amerikako selekzioak 2-1 irabazi dio Espainiari, eta zilarrezko domina eskuratu dute Oiartzabalek, Zubimendik, Merinok, Simonek eta Moncayolak. Eibartarrak sartu du partida berdintzeko gola.

Espainiako futbol selekzioak galdu egin du Brasilen aurkako finala, luzapenean, eta, beraz, ezin izan dute urrea kolkoratu Mikel Oiartzabalek, Mikel Merinok, Martin Zubimendik, Unai Simonek eta Jon Moncayolak. Banako berdinketarekin amaitu da neurketa, eta luzapenean sartu du gol erabakigarria Brasilek, 107. minutuan. 2-1 amaitu da. Oiartzabal, beste behin, jokalari nabarmendua izan da. Eibartarrak sartu du lehia berdintzeko gola, eta esperantza piztu du. Azkenean, zilarrarekin konformatu behar izan dute. Hasieratik jokatu dute Merinok, Zubimendik, Simonek eta Oiartzabalek. Eta luzapeneko azken minutuetan aritu da Moncayola.

Partida parekatua izan da. Momentu batzuetan jokoaren jabe izan da Brasil, eta beste batzuetan Espainia. Orekaren isla izan da lehia amaierako emaitza: banako berdinketa.

Baloiaren jabetza izaten saiatu da Espainia neurketaren hasieran, eta jokaldiak lantzen. Kostatu zaio, baina, area inguruan arriskua sortzea. Brasilek ere ez du aparteko minik egin lehen minutuetan.

Ordu laurdena beteta iritsi da lehiako lehen aukera garbia, Espainiaren alde. Marco Asensiok egindako erdiraketa buruz ondo utzi du Oiartzabalek, baina Dani Olmok ezin izan du errematatu, defentsak eragotzita. Azkar erantzun du Brasilek, eta aukera ona izan du minutu gutxitara. Baloi galera baten ondoren etorri da. Garesti ordaindu ahal izan dute, baina Simonek geldiketa ona egin, eta kornerrera urrundu du.

Aurrera pausu bat eman dute brasildarrek hurrengo minutuetan, eta arrisku handiagoa eginez iritsi dira area ertzera. 34. minutuan heldu da partida aldatu zezakeen jokaldia. Simon baloia ukabilekin urruntzen saiatu da, baina ez du asmatu, eta aurretik eraman du Brasilgo aurrelaria. VARaren bidez jokaldia berrikusi ondoren, penaltia adierazi du epaileak. Dena alde zuen Brasilek markagailuan aurretik jartzeko, baina Richarlisonek gora jaurti du.

Hobeto zegoen zelaian Brasil, eta lehen zatiko azken unean eman du kolpea, 47. minutuan. Pau Torresek ez du ongi neurtu nora zihoan baloia, eta Matheus Cunha aurrelariak ez du akatsa barkatu. Zutoin albora egindako jaurtiketa batekin jarri du 1-0ekoa. Abisatzen ari ziren.

Aldaketak behar zituen Espainiak, eta atsedenaldian aldageletan gelditu dira Merino erdilari nafarra eta Asensio. Carlos Soler eta Bryan Gil sartu dira haien ordez. Bigarren zatia hasi eta berehala izan du Espainiak partida berdintzeko aukera. Oyarzabal protagonista. Eibartarrak egindako jaurtiketak aterako bidea hartu du, baina Soler taldekideari jo dio, eta kanpora joan da.

Beste txispa batekin atera dira zelaira bi selekzioak, eta erritmoa bizitu dute. Brasilek azkar erreakzionatu du, eta aukera garbia izan du 51. minutuan. Richarlisonek egindako jaurtiketari erantzun bikaina eman dio Simonek, eta Brasilen bigarrena eragotzi du Athleticeko atezainak.

Espainiak gola behar zuen, eta erasora jo du. Ordu erdiren faltan iritsi da saria. Eta nola ez, Oiartzabal izan da goleatzailea. Solerren erdiraketa ezkerkada indartsu batekin errematatu du, eta sareetara bidali du baloia, berdinketa lortuz; geldiezina. Jokoetan zilarra lortzeko bidean erabakigarria izan da eibartarra.

Berotu egin da neurketa azken minutuetan. Espainiak izan ditu aurreratzeko pare bat aukera, baina zutoinek saihestu dute gola. Azkenean, aldaketarik ez markagailuan. 1-1 amaitu da arauzko denbora.

Luzapenean, Brasilen gola

Brasilek estutu egin du apur bat luzapenaren lehen zatian. Neurketa hautsi samar zegoen, eta min egin du. Minutuak aurrera egin ahala, esfortzua nabaritzen hasi dira Espainiako selekzioko jokalariak. Freskoago sumatzen zen Brasil.

Eta bigarren zatian iritsi da Brasilen bigarrena, 107.minutuan. Askoz azkarrago ibili da Malcom, aurrea hartu dio Jesus Vallejori, eta Simonen aurrean ez du barkatu. Sareetara bota du baloia, eta erabakita utzi finala. Zilarrarekin konformatu behar izan dute euskal futbolariek.


Summary: Iparraldean protestak egin dituzte osasun ziurtagiriaren erabilera orokortzearen kontra. Baionako mobilizazio izan da jendetsuena: 3.000 lagun baino gehiagok hartu dute parte. Hendaian eta Donibane Garazin ere izan dira manifestazioak.

Osasun ziurtagiriaren erabilera orokortzeko balioko duen legeak sumina piztu du Ipar Euskal Herriko hainbat biztanlerengan. Legea etzi sartuko da indarrean. Erabakiaren gaineko adostasun eza erakusteko, mobilizazio jendetsuak izan dira arratsaldean Iparraldeko zenbait herritan. Besteak beste, Baionan, Hendaian eta Donibanen Garazin aldarrikatu dituzte legearen kontrako mezuak.

Lapurdiko hiriburuan izandako protesta izan da jendetsuena. Izan ere, 3.000 pertsona baino gehiagok hartu dute parte manifestazioan. Baionako udaletxetik abiatu, eta hiriko alde zaharreko karrikak zeharkatu dituzte. Emmanuel Macron Frantziako presidentearen kontrako ahotsak ozenak izan dira, besteak beste.