Summary: Exekuzioak %20 ugaritu ziren iaz munduan, koronabirusari aurre egiteko murrizketak arindu zirela eta. Amnesty Internationalen arabera, 579 lagun exekutatu zituzten 2021ean, hemezortzi herrialdetan; horietako 314, Iranen. Gorakada hori «kezkagarritzat» jo du GKEak.

Koronabirusaren pandemiari aurre egiteko murrizketak arindu ziren iaz, eta horrek berekin ekarri zuen exekuzio kopurua handitzea, AI Amnesty Internationalen arabera. Zehazki, %20 ugaritu ziren hilketa horiek 2020ko datuekin konparatuz gero: 579 lagun hil zituzten 2021ean, gehienak Iranen, horietako 314.

AIk urteroko txostena aurkeztu du gaur, eta jakinarazi du «munduko borrerorik emankorrenak beren praktiketara» itzuli zirela iaz, auzitegiek ohiko jarduna berreskuratu zutela baliaturik. GKE gobernuz kanpoko erakundeak hainbat herrialde aipatu ditu dokumentuan, baina batez ere Iranen, Saudi Arabian eta Myanmarren jarri du arreta.

Hori bai, zehaztu du badakitela Txinan, Ipar Korean eta Vietnamen ere egiten dituztela «milaka exekuzio», baina informazio gutxi dutela kopuru ofizialez, estatuek ez dituztelako jakinarazten. Halere, GKEak uste du Asiako potentzian «mila baino gehiago» izan zirela, baina ez du hori erabat ziurtatzeko modurik.

Hortaz, Iranekin batera, Saudi Arabia da exekuzio gehien egin zuen herrialdea —65 hilketa izan ziren—. «2020ko beherakadaren ondoren, Iranek eta Saudi Arabiak berriz ere areagotu zituzten heriotza zigorrak iaz; besteak beste, nazioarteko giza eskubideen zuzenbidea urratuta», esan du AIren idazkari nagusi Agnes Callamardek.

GKEak uste du zenbait herrialde exekuzioa erabiltzen ari direla «estatu errepresiorako tresna» gisara, eta horren adibidetzat jarri du Myanmar: ia 90 lagun hil zituzten 2021ean, «manifestarien eta kazetarien kontrako kanpaina baten» harira. Herrialde horretako armadak kolpe bat eman zuen iragan urteko otsailean, eta harrezkeroztik junta militar bat dago agintean.

Denera, iaz, 2.052 «heriotza sententzia agindu» zituzten 56 herrialdetan, duela bi urte baino %40 bat gehiago. Batez ere Bangladeshen (181 epai), Indian (144) eta Pakistanen (129) egin zuten gora horiek.

«2020ko etenaldiaren harira sorturiko aukerak baliatu beharrean, estatu gutxi batzuek gogoberotasun kezkagarri bat erakutsi zuten heriotza zigorraren alde eginda, delinkuentziaren aurrean egiazko irtenbideen aldeko apustua egin beharrean. Giza eskubideak etenik gabeko premiazko krisian daude, baina estatuek bizitzarako eskubidea gutxietsi dute», Calamardek salatu duenez.

Halere, joera beherantz doa

Iaz gora egin zuen exekuzio kopuruak, baina, oro har, joera behera doa munduan, AIk azaldu duenez, 2021eko datua 2010etik hona kalkulaturiko txikienen artean bigarrena izan baita.

Hala, hemezortzi herrialdetan egin zituzten exekuzioak, baina beste hainbatetan baliorik gabe utzi zuten neurri hori; kasurako, Afrika Erdiko Errepublikan, Ghanan, Kazakhstanen, Malaysian, Papua Ginea Berrian eta Sierra Leonan. AEBetako Virginia estatuak ere erabaki bera hartu zuen, eta Ohiok aurreikusitako exekuzioak gelditu edo berriz programatu zituen.


Marcelinok ez du jarraituko Athleticen

Summary: Marcelinok ez du jarraituko Athleticen. Hamazazpi hilabete egin ditu karguan, eta Superkopa bat irabazi. Azaldu du azken asteetan presidentetzarako hautagaiek ez diotela eman behar duen konfiantza, eta Elizegiren zuzendaritzak jarraitu balu berak ere jarraituko zukeela.

Marcelino Garcia Toralek ez du jarraituko Athletic entrenatzen. Igandeko partidaren ostean eman zituen erabaki horren lehen zantzuak, eta gaur baieztatu du askok espero zutena. Sevillaren aurka galdu eta gero, esan zuen eskerrak eman zizkiela jokalariei, eta haietaz oso harro zegoela. ETBren arabera, horren aurretik, Marcelinok agur esan zien aldagelan.

Gaur, entrenatzailea oso eskertua agertu da zuri-gorrien egungo zuzendaritzarekin eta bereziki jokalariekin: «Hogei urteko ibilbidean entrenatu dudan jokalari multzorik onena izan da», aitortu du. Dena den, esan du Athletic «behin-behinean hemen gauden pertsonen oso gainetik dagoen zerbait» dela, eta asko pentsatu ostean erabaki duela «pauso bat albo batera emateko garaia» dela: «Harro gaude Athletic entrenatzeko pribilegioa izan dugulako».

Zuzendaritzari, jokalariei, klubeko langileei eta zaleei eskerrak eman ostean, tonua aldatu eta azaldu du zergatik erabaki duen ez jarraitzea: «Azken asteetan klubak ez dit behar dudan konfiantza eman» esan du, presidente izateko hautagaiei zuzenduz. «Ez didate epe ertain eta luzera proiektu bat eraikitzeko behar dudana eman». Horregatik, adierazi du asmatu zuela kontratua ez berritzean, Aitor Elizegiren zuzendaritzak hainbat aldiz eskaini zion arren. Argi utzi du: «Zuzendaritza honek jarraituko bazuen, guk ere jarraituko genuen». Gehitu du, ordea, hautagaiek errespetuz tratatu dutela eta ez dagoela minduta.

Etorkizunari dagokionez, arrakasta opa dio Athletici, eta zalantzarik gabe esan du taldeak hobetzen jarraituko duela. Jokalarien konpromisoa eta egiten duten lana nabarmendu ditu behin eta berriz.

Garaikur bat eta hiru final

Azken hilabeteak arraro samarrak izan dira Athleticentzat: denboraldi oso irregularra egin du taldeak, ez du bete Europan jokatzeko helburua, eta, gainera, klubeko hurrengo presidente izateko hautagaiek beste plan batzuk dituzte zuri-gorrien aulkitxorako. Hala esan du Marcelinok ere. Dena den, goraipatu egin du berak eta bere taldeak Athleticen egin duten lana: «Iritsi eta hamabost egunera Superkopa irabazi genuen Real Madrili eta Bartzelonari irabazita, hiru final jokatu ditugu, eta aurten azken bost urteetako puntu gehien lortu ditugu ligan», nabarmendu du.

Hurrengo presidenteei dagokienez, Ricardo Barkala izan zen hautagaitza aurkeztu zuen lehenengoa, eta, hainbat hedabideren arabera, hark hilabeteak daramatza beste entrenatzaile batzuekin hizketan; besteak beste, Mauricio Pochettino PSGren egungo prestatzailearekin. Iñaki Aretxabaleta hautagaiaren lehen aukera ere ez da Marcelino izan.

Marcelinok urte bat eta bost hilabetez entrenatu du Athletic. Intentsitate handiko hamazazpi hilabete izan dira: bitarte horretan, entrenatzaileak berak aipatu duen moduan, 2021. urteko Espainiako Superkopa irabazi du Athleticek, eta hiru final galdu ditu, Kopako bi eta Superkopako bat.

Hauteskundeen atarian

Marcelinoren erabakian pisu handia izan dute presidentetzarako hauteskundeek. Hiru dira oraingoz hautagaiak: herenegun Jon Uriarte batu zitzaien aurrez aipatutako Barkalari eta Aretxabaletari. Uriartek 43 urte dauzka, Bilbokoa da, eta enpresaria da. Izan Athletic izeneko hautagaitzaren buru izango da ekainaren 24ko hauteskundeetan. «Kluba modernizatu nahi dugu, etorkizunari aurre egiteko Athleticen historian, filosofian eta ehun urte baino gehiagoko balioetan oinarrituz».

Denbora luzez aritu omen da egitasmoa gauzatzen, eta orain arte hautagaitza ez iragarri izanaren arrazoiaren berri eman du: «Interesgunea zelaiko lehia izatea nahi genuen, nahiz eta jakitun egon hori dela-eta denbora gutxiago izango genuela abalak jasotzeko eta kanpaina egiteko».

Hiru hautagai aurkeztuko diren bigarren aldia izango da. Aurreko aldian, 2007an Fernando Garcia Makua, Juan Carlos Erkoreka eta Javi Gonzalez lehiatu ziren.

Estatutuak ere berritu ditu Athleticek asteburuan. Hautagaitza aurkeztu eta berehala eman zuen Uriartek iritzia: «Eskerrak» eman zizkien proposamena osatu duten pertsonei, eta testua «bikaina» dela gaineratu zuen. Ordu gutxira izan zen batzarra, eta bazkide konpromisarioek onartu egin zituzten estatutu berriak —%69,28k bozkatu zuten alde—. Besteak beste, sufragio unibertsala izango du klubak, osoko biltzarraren bitartez. Organo hori izaten aurreneko kirol kluba da.


Summary: Joseba Sarrionandiak 'Munduari bira eman zion ontzia' liburua kaleratu du. Idazlearen nahia da gazteek Euskal Herriko historiari buruzko gogoetak irakurtzea, euskaraz, Elkanoren mundu bira abiapuntu hartuta. Ares marrazkilari kubatarrak sortu ditu liburuko irudiak, eta Pamielak atera du.

«Benetako historia bat nahi dut, amama!». «Mila gau eta bat gehiago liburukoa...». «Ez. Askotan kontatu dizkidazu halakoak!». Bilobak hala eskatuta, benetako historia bat kontatzen hasiko da amama, XVI. mendean munduari emandako lehenengo bira, Fernando Magallaesen eta Joan Sebastian Elkanoren espedizio ezaguna, eta bilobak egindako galderek harramazka egingo diote betiko kontakizunari, harik eta haren azpiko gaiak eta gaitzak azaleratuko dituen arte, «gogoeta dialogiko» bat sortuz. Joseba Sarrionandiak (Iurreta, Bizkaia, 1958) gazteak izan ditu gogoan, hain justu, Munduari bira eman zion ontzia idaztean, eta haientzako moduko lan bat sortu du, Euskal Herriko historiari buruzko hausnarketak pizteko asmoz.

Atzo aurkeztu zuten liburua, Donostiako San Telmo museoan, ohi baino agerraldi jendetsuago batean. Pamiela argitaletxeak kaleratu du, eta Elkano fundazioak babestu; Eli Irazu editoreak eta Ion Irurzun fundazioko zuzendariak hitz egin dute bakoitzaren izenean. Gainera, aurkezpenean izan da Aristides Hernandez Ares marrazkilari kubatarra. 41 irudi egin ditu libururako.

Galegora, gaztelaniara eta katalanera itzuliko dute, Kalandrakarekin batera eta Etxepare Euskal Institutuaren laguntzarekin.

Irurzunen ustez, iraganari begiratzeak baditu bere arriskuak: «Gure begirada ez da garbia izaten, interesatua baizik; historiari begiratzen diogu arrazoia eman diezagun. Horregatik daude gertakizun bakarrari buruzko hamaika kontakizun. Alde horretatik, liburu hau aparta da».

Izan ere, Sarrionandiak «kontrabira bat» irudikatu du, Irazuk azaldu duenez: «Badakigu Elkanok eta beste marinelek irekitako bideak gerora zer ekarri duen: indarkeria, sufrimendua, herrien eta kulturen desagerpena... Liburuak, ordea, askatasunean eta elkartasunean oinarritutako kontrabira bat proposatzen du».

Sarrionandiak kontatu duenez, gauza batek harritu du Kubatik Euskal Herrira itzuli zenez geroztik: «Frankismoan, gazte ginela, 14 bat urterekin, Formacion del Espiritu Nacional izeneko asignatura bat genuen eskolan. Ez zitzaigun asko pegatu; adin horrekin errekuperatu genuen euskara. Orain, obserbatu dut gazteek, adin horretan, erdara errekuperatzen dutela ilusio itzelarekin». Haiei begira idatzi du liburua, Euskal Herriaren historiari buruz euskaraz irakur dezaten.

Harritu duen arren, «normala» ere iruditu zaio hori, neurri batean: «Euskaldunok ez daukagu historiarik, ez daukagulako gaurrik, eta etorkizunik ere ez. Edo, agian, historiarik ez daukagulako ez daukagu gaurrik...». Joxe Azurmendiren Manifestu atzeratua (1968) ekarri du gogora, eta haren pasarte bat irakurri du: «Gure herriak ez dauka kondairarik./ Pobrea da. Ez dauka/ pirata koxkor pare bat/ langile sofritu batzuk,/ muga zentzugabe asko,/ mila zorigaizto/ besterik. Ez da gutxi./ Euri gortina batek ixten du/ gure kalendarioa./ Ez, ba, bilatu kondaira unibertsalen/ liburu handietan gure inperiorik».

Sarrionandiak ez du uste hori euskaldunen arazoa denik, ezpada munduko herritar gehienena. Horregatik, Munduari bira eman zion ontzia baliatu du askatasunari buruz gogoeta egiteko: bai euskaldunenaz, bai munduko jendearenaz. «Gaur egun asko hitz egiten da globalizazioaz, baina hamaikagarren globalizazioa da: boterea lortu, konkistatu, botere harremanak ezarri. Horren adibidea da Elkanoren bidaia ere».

Mundu bira «humanitatearen historiaren metafora» baten gisa ikusten du idazleak: «390 irten ziren, eta 21 itzuli. Biziraun zuten 60-70 batek. Hori ez da bidaia heroiko bat, hori naufragio bat da». Kapitalismoaren historiaz hitz egiteko ere erabili liteke irudi hori, haren ustez: «Ikusi liteke modu epiko batean, baina antz gehiago du naufragio batekin. Eta alternatiba, sozialismoa, naufragio baten modukoa izan da». Metaforarekin jarraituta, Euskal Herria noraezean dabilen «batel txar» baten gisa irudikatu du.

Kontakizunen kontra

Sarrionandiaren hitzetan, horrelako libururik ezin zuen idatzi interpelaziorik gabe. «Errelato bat baino gehiago da interpelazio bat errelatoen kontra, eta baina-z beteta dago liburua. Antzinako predikadoreek esaten zuten baina dela hitz madarikatua». Uste du literaturaren helburua dela errealitatea eta hari buruzko kontakizunak zalantzan jartzea. «Zer gertatzen den informatzen diguten periodiko gehienak dira bankuen, arma fabrikanteen eta enpresa handien propietatea, desastre historiko horien kausanteena. Liburua errealismo kapitalistaren kontrako saiakera bat ere bada».

Ares marrazkilariak Sarrionandiaren liburuen azalak egin izan ditu, baina lehen aldia da era honetako lan bat egiten dutena. «Horrelakoetan, normalean, argitaletxeak ematen dizu liburua diseinatuta, ilustrazioak sartzeko tarteak zehaztuta. Hau erabat diferentea izan da: Josebarekin liburuaz hitz egin nuenean, idazten hasi gabea zen».

Liburuan lan egitea «historia eskola handi bat» izan da marrazkilariarentzat: «Konturatu naiz ez nekiela ezer lehen mundu birari buruz». Dokumentazio lan handia egin behar izan du, kontatu duenez, marrazkilari askok egin izan dituzten irudiek ez zutelako inolako oinarririk: «Magallaesen heriotza ilustratzeko informazio bila aritu nintzenean, irudiak absurdoak ziren, ematen du karibetarrek hil zutela».

Liburuak irakurketa bat baino gehiago izatea nahi zutenez, irudiek elkarrizketak ilustratzen dituzte zuzenean batzuetan, eta narrazioaz kanpoko gauzak erakusten dituzte besteetan.


Summary: Wikipediak euskarazko bideo pedagogiko libreak sortuko ditu. 'Ikusgela' izena du proiektuak, eta, Wikipediaren webgunean ez ezik, Youtuben ere ikusgai edukiko dituzte ikasleek eta gai horietan interesa duten guztiek.

«Sarean euskararen presentzia areagotzea eta euskarazko Wikipedia osatzea». Horiek dira Ikusgelaren helburuak, euskarazko Wikipediak abiatu duen proiektu berriaren asmoak. Azalpen bideo pedagogikoak landuko dituzte, eta libreak izango dira edukiak: edonoren eskura egongo dira. «Bideo guztiak eduki libreekin osatu dira, eta sortutako materiala ere librea izango da, sarean aritzeko modu baten erakusgarri», azaldu du Ander Bolibar proiektuaren koordinatzaileak.

Sarean euskarazko halako edukien hutsunea handia dela sumatu dute, eta Mundua ulertzeko bideoak leloarekin zabalduko dituzte lanak; ikasleak dituzte buruan, baina baita eduki horietan interesa duen jendea ere. «Tonu freskoa» izango dute, eta «narratiba berrietara egokitutako lengoaiak eta baliabideak» erabiliko dituzte bideoak egiteko.

Lehendabiziko bideoak bihar sareratuko dituzte, maiatzak 25. Hannah Arendt eta Simone de Beauvoir pentsalariei buruz ondu dituzte lehen bi bideo horiek. Lehen aldiz, unibertsitatera sartzeko ebaluazio azterketan sartu dituzte bi autore horiek, eta aukera egokia iruditu zaie bideo sorta horrekin hastea. Agora Filosofia Elkartearen eta EHUko Joxe Azurmendi Katedraren laguntzarekin osatu dituzte bideoen edukiak, eta Klara Badiola aktoreak jarri die ahotsa. Bideoen edukien kalitatea bermatu nahi du Ikusgelak.

Irailetik aurrera, maizago

Maiatzean bi bideo aurreratuko badituzte ere, egitasmoa irailean hasiko da indartsuago, eskoletako ikasturte berriarekin. Irail erditik aurrera ikasturteko bideo sailak aurkeztuko dituzte, eta maiztasunez joango dira bideo berriak sortzen. Filosofiari buruzkoak egin dituzte lehen bi bideoak, baina jakintza esparru gehiagotan arituko dira irailetik aurrera, beti azalpen bideo pedagogikoak eginez, «libreak eta euskaraz». Kasu batzuetan animazio teknikak erabiliko dituzte, beste batzuetan aurkezle batek gidatuko ditu.

Proiektuak badu webgune bat (ikusgela.eus), baina Wikipedian bertan ere emango dituzte bideoak, eta Youtuben kanal bat sortu dute. Sare sozialen bidez ere zabalduko dituzte bideoak. BERRIA Ikasgela webguneak ere zabalduko ditu bideo horietako batzuk. «Proiektuaren funtsa ez da edukiontzia, edukia bera baizik», adierazi du Bolibarrek. Izan ere, euskara erabiltzeko heldulekuak ematea da asmoa: euskara eremu formalean soilik erabiltzen dutenei aukera eman nahi die eremu informalean ere euskarazko edukiak ikusteko.

Euskal Wikilarien Kultura Elkarteak koordinatzen du proiektu hau, eta Eusko Jaurlaritzak diruz babesten. Hiru Damatxo ekoiztetxearen laguntzarekin ari dira bideoak egiten.


Summary: EH Bilduk Ikus-entzunezkoen Lege proiektuaren kutsu «ekonomizista» kritikatu du. Hamar zuzenketa aurkeztu ditu koalizioak, eta ostegunera bitarte lortu ditzaketen adostasunen arabera bozkatuko du osoko bilkuran.

EH Bilduko eledun Mertxe Aizpuruak «belaunaldi berrientzako bereziki garrantzitsua» izango den lege gisa definitu du Ikus-entzunezkoen Lege proiektua, ostegunean Espainiako Kongresuko osoko bilkurara iritsiko dena. Koalizio subiranistak, baina, ez du zehaztu zer bozkatuko duen, eta espero du Espainiako Gobernuak mahai gainean dauden zuzenketen inguruan «hausnartzea». Izan ere, EH Bildu abstenitu egin zen aurreko astean, Gai Ekonomikoetarako eta Eraldaketa Digitalerako Batzordean. «Espiritu ekonomizista bat dago lege honetan, eta izan behar zuen balio sozial, komunikatibo eta kulturala desagertuta dago erabat», adierazi du diputatuak.

Aizpuruaren esanetan, batzordetik ateratako lege proiektuak «akats larriak» ditu, «zenbait aurrerapen» eragingo dituen arren. Testua «gutxiengoen» akordio gisa kalifikatu du, eta Europako beste zenbait herrialdeetan martxan diren legediekin alderatuta «oso kontserbadorea» dela iritzi dio: «Eduki demokratikoetan Europara homologatzeko aukera bat galdu da». Izan ere, kritikatu du ez dela herritarren parte hartzerik sustatu, eta ezta adostutakoak beteko direla bermatzeko ikus-entzunezko kontseilurik sustatuko ere.

Koalizioak orain arte aurkeztutako zuzenketetatik hamar mantendu ditu osteguneko bozketarako. Aizpuruak lege proiektuaren 110. artikuluaren azken moldaketari egin dio erreferentzia; produktore independenteak nortzuk diren zehazten du hark. Artikulua, «hasieratik txarra» zena, «atzeko atetik» aldatu eta okertu egin dela azaldu du EH Bilduko eledunak, Ekonomia Ministerioak hura zuzenketa tekniko baten bidez moldatu ostean. Lege proiektuak aurreikusten du plataforma handien diru sarreren %5en —hori da Europako ikus-entzunezko lanetara bideratu beharko dutena— %70 halako produktoreei bideratzea, baina, Aizpuruak salatu duenez, ez du bereizketarik egiten plataforma handiek enkarguz eginiko lanen eta independenteki eginikoen artean. Afera horretan, Unidas Podemosek ere egin du ministerioaren aldaketaren aurka, eta hura atzera botatzeko zuzenketa bat aurkeztu du.

Era berean, legediaren aplikazio esparrua ere kritikatu du Aizpuruak. Izan ere, nazioarteko plataformek hizkuntza koofizialetan edukiak eskaintzeko konpromisoak bultzatzearen alde egiten den arren, legeak ez die haiei eragingo. Horri buelta emateko eskatu du Aizpuruak, eta jatorriaren ordez oinarrian helmuga jartzeko exijitu: «Irizpide horren araberako zuzentarauak ezartzen ari dira Europan». Diputatuak uste du kontrakoak nazioarteko plataforma handien mesedetan eta estatu barrukoen kaltetan funtzionatuko lukeela: «Babesgabe uzten ditu hemengo plataformak».

Zerbitzu publikoen pribatizazioari atea irekitzen diotela ere kritikatu du, eta horrek bide ematen diola hedabideen kontzentrazioari: «Pluraltasun informatiborentzat hilgarria da». Lortutako aurrerapausoen artean, berriz, irrati libre eta komunitarioei esparru komunikatiboaren pean emaniko lekua nabarmendu du, lehen zirriborrotik kanpo geratu zena.

Euskararen presentziari dagokionez, lege proiektuan jasotakoaren arabera, plataforma digital handiek gaztelania ez diren hizkuntza ofizialetan egindako lanetarako erabili beharko dituzte diru sarreren %0,52. Era berean, plataformek eskainitako edukietan ere kuotak ezartzen ditu euskararentzat, katalanarentzat eta galegoarentzat ere. Eduki kuotei dagokienez, berriz, %30 Europan egindako lanekin osatu beharko dute, eta horren erdia, berriz, gazteleraz edo hartaz besteko hizkuntza ofizialetan egindako lanekin; horien %40 hizkuntza koofizialetan eskaini beharko dituzte. Legeak, baina, egoitza nagusia estatu barruan duten enpresei soilik eragingo die, Aizpuruak salatu duen bezala.


Summary: Garamendik esan du 'Iceta legea' beteko duela administrazio orokorrean. Aurten 8.764 postu betetzeko deialdia berezia egingo du Jaurlaritzak, behin-behinekoekin bete izan diren plazak egonkortzeko, «eskain zitzakeen guztiak». Administrazio orokorreko postu guztiak aterako dituela dio Garamendi sailburuak.

Iceta legea betetzeko atzerako kontua martxan da, eta Eusko Jaurlaritza hasia da bere kalkuluen arabera egin beharreko eskaintza publikoak onartzen. Aurten 8.764 lanpostu publiko eskaintzeko asmoa du, erakunde publikoetan behin-behinekoek bete izan dituzten lanpostuak egonkortzeko xedez. Ez dira ohiko oposizio azterketa bidez esleituko, baizik eta deialdi bereziak izango dira. Bi modutan banatuko dira: merezimenduen bidez eta oposizio arinen bidez.<br /> Olatz Garamendik Gobernantza Publikoko eta Autogobernuko sailburuak administrazio orokorreko postuak betetzeko deialdian jarri du arreta. Prozesua amaitzean, sailburuaren arabera, behin-behinekotasun tasa %8tik beherakoa izango da adar horretan. «Eskain ditzakegun plaza guztiak eskainiko ditugu aurten», nabarmendu du Garamendik. Zehaztu du lehen fasean 1.272 postu eskainiko dituztela administrazio orokorrean, eta azterketak irailaren 17an eta 18an izango direla, BECen. Deialdi horietan, baina, postuen %61 merituen balorazio baten bitartez banatuko dira (esperientzia, tituluak, hizkuntzak...), eta %39, azterketaren arabera. Administrazio orokorrean aurten bete nahi dituzten gainerako postuak, 3.108 plazen kopurura iristeko, abenduaren 31 baino lehen deituko dituzte. Aurten orotara deituko diren 8.764 lanpostu publiko horiek betetzeko gainerako deialdiaren berri aurrerago emango dute. Jaurlaritzaren asmoa da, besteak beste, hezkuntza arloko 3.040 postu ateratzea, eta Osakidetzako 3.723. Sindikatuek behin baino gehiagotan kritikatu dute kopuru horiekin ez dela beteko legea, erakunde horietan behin-behinean diharduten langileak askoz gehiago direlako. Bi iritzien arteko talka oinarrizko postuen kopuruan dago. ELAk, esaterako, gezurtatu egin du Garamendik esanikoa. Sindikatuaren kalkuluen arabera, deialdi berriaren ondoren behin-behinekotasun tasak %40tik gorakoa izaten jarraituko du. ELAk dio behin-behineko 44.415 langile daudela egun Jaurlaritzaren ardurapean, eta prozesuaren ondoren 33.968 izango direla (%40). EHU, aldundiak... Erakunde publiko guztiek egin behar dituzte kontsolidazio prozesuak 2024. urtea baino lehen. Handienetako bat Euskal Herriko Unibertsitateak egingo du. Jakinarazi duenez, 1.148 plaza egonkortuko ditu. Administrazio eta zerbitzu langileak finkatuko ditu. 214 plaza barne promozio bidez ebatziko dira, 818 merezimendu lehiaketa bidez, eta 116 oposizio-lehiaketa bidez. Irakasle-ikertzaileen lan eskaintza publikoa ere egingo du EHUk. Txanda libreko 197 plaza irtengo dira, eta barne promozioko hogei plaza onartu ditu. Udalak eta aldundiak ere antzeko prozesuetan daude. Gipuzkoako Aldundiak jakinarazi duenez, 422 plaza finkatuko ditu: 363 funtzionario eta 59 lan mailakoak. Azken horiek Ogasunean ziharduten jarraitutasunik gabeko langile finkoak dira. Arabako aldundiak, berriz, 424 plaza egonkortuko ditu. 251 Gizarte Ongizaterako Foru Erakundeko langileak dira, eta 172 administrazio orokorrekoak. Plaza gehienak (369) merituen arabera esleituko dituzte, eta beste 55ak oposizioak eginda. Bi aldundiek diote prozesu hauen ondoren haien behin-behinekotasun tasa %8tik beherakoa izango dela.


Summary: Euskararen aldeko «olatu berri bat» altxatzera deitu du Euskara Aurrera-k. Antolatzaileen arabera, dinamikak izan duen harrera «ona baino hobea» izan da, eta nabarmendu dute euskalduntzean urratsak egiten jarraituko dutela. Besteak beste, egungo garaira egokitutako hizkuntza politika berriak exijitu dizkiete administrazio publikoei.

«Indarberrituta» eta Euskal Herriaren berreuskalduntzean «jauzi indartsu bat» egiteko prest. Horrela sentitzen dira euskaltzaleak larunbateko manifestazioaren ondoren. Euskara Aurrera-k mobilizazioaren balorazioa egin du gaur, eta, Alex Aginagalde Pantailak Euskaraz-eko bozeramailearen arabera, jauzi hori egiteko beharrezkoa da, batetik, euskararen aldeko «olatu berri eta berritu bat» altxatzea, eta, bestetik, gaur egungo garaira egokitutako hizkuntza politika berriak sortzea.

Euskararen biziberritzeak «egiturazko neurriak» eskatzen dituela ohartarazi du Aginagaldek. Horregatik, hain zuzen ere, eskatu diete administrazio publikoei «beren ardurak» hartzeko; euskaraz bizitzea ez baita norbanakoen «borondate hutsez» gertatuko: «Euskaraz bizi eta aritu ahal izateko baldintzak sortu egin behar dira». Hori lortzeko, «euskararen lurralde osoko» gobernuak interpelatu dituzte, hizkuntza politiken inguruan eztabaidatu eta neurriak har ditzaten, «berandu baino lehen».

Malen Frantsesena Gazte Euskaltzaleen Sareko kidearen arabera, «oso pozik» daude dinamikak izan duen harrerarekin: «Ona baino hobea izan da kasu guztietan». Era berean, Aginagaldek nabarmendu du deialdiak lorpen bat izan duela «kuantifikagarria» ez dena: euskalgintzan eta gizartean «poza eta ilusioa» piztu dituela, alegia.

Ikusi gehiago: Milaka lagunek Donostiako kaleak hartu dituzte euskararen alde

Adierazi dutenez, «urrats erraldoi bat» egin zuten larunbatean euskalduntzeari dagokionez, baina ohartarazi dute «abiapuntua besterik» ez dela izan; «bagarela eta bagoazela» esateko lehen urratsa izan dela. Horrekin batera, Frantsesenak jakinarazi du pausoak ematen jarraitzeko asmoa dutela: «Gu ez gatoz inor ordezkatzera, guk gure arduraren partea gure egin eta lanean jarraituko dugu euskalduntzean urrats berriak egin daitezen».

Euskararen aldeko pausoak ematen jarraitzeko, baina, «elkarlanean eta lankidetzan» aritu behar direla nabarmendu dute; «orain arte» egin duten bezala. Horregatik, sortutako dinamika «egun bateko lorea izan ez dadin», ekinaldiak ilusioa berpiztu dien guztiei dei egin diete udazkenean euskararen alde egingo diren ekitaldietan parte hartzera.


Summary: Asia-Pazifikoan Txinari aurre egiteko neurriak adostu ditu Quad aliantzak. AEBek, Indiak, Japoniak eta Australiak Pekini leporatzen diote Indopazifikoan 'statu quo'-a «indarrez» aldatu nahi izatea. Ohartarazi dute eskualdean ezin dela Errusiak Ukrainan egindako inbasioaren «antzekorik» gertatu.

Adierazpen bateratuan ez dute Txina aipatu, baina Txinaz ari dira. AEBek, Japoniak, Indiak eta Australiak leporatzen diote «indopazifikoan bereziki» statu quo-a «indarrez» aldatu nahi izatea. Horregatik, lau herrialdeek osatutako Quad aliantzak adostu ditu Asia-Pazifikoan Pekini geoestrategikoki aurre egin ahal izateko neurri batzuk. Planaren arabera, Pazifikoko uharteekin duten lankidetza indartuko dute, horien garapena eta jasangarritasun ekonomikoa babestuko dute, eta konpromisoa hartu dute hurrengo bost urteetan 50.000 milioi dolar —46,6 mila milioi euro— inbertitzeko eskualdean azpiegiturak egiteko proiektuak finantzatzeko.

2007an sortu zuten aliantza, eta lau herrialdeetako gobernuburuak aurrez aurre bildu dira gaur, bigarren aldiz. Tokion izan da bilera, eta, adierazpenaren berri eman ondoren, agerraldia egin dute Joe Biden AEBetako presidenteak, eta Anthony Albanese Australiako lehen ministroak, Fumio Kishida Japoniakoak, eta Narendra Modi Indiakoak. Errusiak Ukrainan egindako inbasioaren harira, Kishidak nabarmendu du nazioarteko ordenaren oinarriak «astindu» dituela, eta indopazifikoan ezin dutela «antzekorik» gertatzen utzi. Bidenen esanetan, AEBen asmoa da indopazifikoa «irekia, segurua eta indartsua» izatea. Quaden bidez Asia-Pazifikoan NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakunde «txiki bat» hauspotu nahi izatea egozten die Pekinek herrialde horiei.

Txinak baieztatu du, hain zuzen, Wang Yi Atzerri ministroak bira bat hasiko duela etzi ostegunarekin, eta Asia-Pazifikoko zortzi herrialdetara joango dela: Salomon Uharteetara, Kiribatira, Fijira, Samoara, Tongara, Vanuatura, Papua Ginea Berrira eta Ekialdeko Timorrera. Duela hilabete pasa, segurtasun lankidetzako akordio baten berri eman zuten Txinak eta Salomon Uharteek. Itun horrek ezinegona sortu du eskualdean, eta Australiak eta Zeelanda Berriak uste dute Pekinek hori baliatu nahi duela ingurunea militarizatzen hasteko eta eskualdean posizionatzeko. Txinak, ordea, ukatu egiten du akordioak asmo hori duenik.

Horren guztiaren harira, Quadeko herrialdeek sinatutako adierazpenak gaitzetsi egiten ditu «lehian dauden eremuen militarizazioa», kostazainek eta itsas miliziek ontziei ematen dieten «erabilera arriskutsua», eta itsasoko baliabideak ustiatzeko beste herrialde batzuen jarduerak «oztopatzeko ahaleginak».

Biden, Taiwanez

Lehian dauden eremuetako bat da Taiwan, Txina hegoaldeko itsasoan. Bidenek atzo adierazi zuen AEBek militarki esku hartuko dutela baldin eta Pekinek uharte horri eraso egiten badio. Txinak Etxe Zuriko maizterraren adierazpenak gaitzetsi zituen, eta «suarekin jolastea» leporatu zion. Bidenek erabaki du polemika hori ez elikatzea. Izan ere, Washingtonek, legez, Taiwani armak eman behar dizkio bere burua defenda dezan, baina azken hamarkadetan indarrean izan den «anbiguotasun estrategiko bat» mantenduz.

Kazetariek Bideni galdetu diote ea aldaketarik egon den AEBek Taiwanen inguruan duten politikan, eta ezetz erantzun du. «Inondik inora ez da aldatu politika hori».


Summary: Hiru urteko espetxe zigorra ezarri diote Miren Larrioni. Ikusteko dago zigorra exekutatuko ote den, Larrionek hura lan komunitarioengatik ordezkatzeko aukera aipatu baitzuen, akordio bat egin ostean.

Gasteizko Epaitegiak hiru urteko espetxe zigorra eta 2.800 euroko isuna ezarri dizkio Gasteizko Udaleko EH Bilduren eledun ohi Miren Larrrioni. Estatu zibilaren usurpatze, ebasketa arin eta dokumentu faltsutze delitu bana egotzi dizkio. Epaileak kontuan hartu du nahasmendu psikikoko aringarria, eta ikusteko dago ebazpenaren exekuzioa gauzatuko ote den, horiek lan komunitarioengatik aldatzeko aukera adostu baitzuten aldeek.

Ebazpenaren arabera, 2020ko abendua eta 2021eko otsaila bitarte izan ziren gertakariak. Larrionek koaliziokide baten diru zorroa hartu zuen haren identitatea «ordezteko asmoz», eta, besteak beste, telefono linea bat kontratatu eta banku kontu bat ireki zituen haren izenean. Izatez, azken hori kudeatzeko koordenatuen txartel bat eskuratu ostean atxilotu zuten. 2021eko otsailaren 22an izan zen hori. Epaileak, gainera, frogatutzat jo du politikari ohiak bere «itxura fisikoa moldatu» zuela bankura joatean.

Modu berean, epaileak frogatutzat jo du Larrionek «estres eta antsietate nahasmendu bat» jasan zuela epe hartan, eragina zuena «bere borondate eta adimen gaitasunetan». Hala, fiskaltzarekin lortutako akordioa dela medio, urtebeteko espetxe zigorra ezarri diote estatu zibilaren usurpatze delituagatik —mozorrotu izanaren larrigarriarekin—, eta bi urteko beste bat dokumentuak modu jarraituan faltsutzeagatik. Epaiari helegitea jartzeko aukera dute aldeek.

Larrionek iazko otsailean utzi zuen zinegotzi kargua, eta eginiko «akatsa» onartu zuen. Duela hilabete, berriz, sare sozialen bidez berretsi zuen «akats bat egin eta aitortu» zuela: «Une hartan, ez nintzen jabetzen kide baten izenean bankuan kontu bat irekitzea, akats bat ez ezik, laguntza eskatzeko oihu bat ere bazela». Orduan eman zuen lortutako akordioaren berri ere, esanez ezarritako aringarria «profesionalen txostenetan» oinarritu dela.


Summary: Ekainaren 5ean kalejira «aldarrikatzailea» egingo dute eskola publikoaren alde. Euskal Eskola Publikoaz Harro Topaguneak «irakurketa ezkorra» egin du Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hezkuntza akordioaren inguruan. Salatu dute eskola publikoa ez duela hezkuntza sistemaren erdigunean jartzen.

Hilabete eta erdi igaro da Eusko Legebiltzarrak hezkuntza akordioa onartu zuenetik, eta, ordutik, EAEko Hezkuntza legearen egitasmoa ontzen ari da Eusko Jaurlaritza. Baina Euskal Eskola Publikoaz Harro Topagunea kritiko agertu da testu horrekin, eta haren inguruko «irakurketa ezkorra» egin du: «Akordioak ez du jasotzen eskola publikoa hezkuntza sistemaren erdigunea eta lehentasuna izatearen beharra». Eskola publikoaren aldeko protestara deitu dute, eta jakinarazi dute ekainaren 5ean Bastidan (Araba) izango den Euskal Eskola Publikoaren jaian kalejira «aldarrikatzailea» egingo dutela, EH 11 Kolorekoekin batera.

Hezkuntza akordioa ikastetxe publikoaren kontzeptua «birdefinitzen» saiatzen dela adierazi du Euskal Eskola Publikoaz Harro Topaguneak, eta uste dute hala jarraitzeak «desoreka eta diskriminazio handiagoa» ekarriko duela: «Jabetza, titulartasuna eta kudeaketa pribatua duten ikastetxeak ezin dira publikotzat hartu: diru publikoa guztion zerbitzura jarri behar da». Plataformaren esanetan, bereizketa horrek lotura zuzena du hezkuntza sare pribatu-itunpekoak Euskal Herrian duen pisuarekin, eta kontatu dute segregazioak iturri handiena izaten jarraituko duela. «Benetako aukera berdintasuna ikasle guztiek kalitatezko hezkuntza jasotzeko benetako aukera izatean datza», gaineratu dute.

Halaber, plataformak salatu du akordioak ez duela eskola publikoarentzako finantzaketa planik aurreikusten, eta inbertsio plana egitearen garrantzia azpimarratu dute. Besteak beste, ikastetxe publiko berriak sortzeko, azpiegiturak hobetzeko, euskara indartzeko plana egiteko eta hezkuntza ez formala doakoa izateko. «Horri eman behar zaio lehentasuna», nabarmendu dute. Horrez gainera, eskola eta plaza publiko berriak sortzea ere nahi dute, «familia guztiek eskola publikoan ikasteko aukera izan dezaten».

Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzaren amaieran lortu beharreko hizkuntza mailaren formulazioa ere gaurkotu da hezkuntza akordioaren bitartez, baina jakinarazi dute litekeena dela erabaki hori euskararen ezagutzarako «oso kaltegarria» izatea: «Euskara biziberritzeko proiektua aldarrikatzen dugu, egungo errealitateak planteatzen dizkigun erronkei arrakastaz aurre egiteko».

Laikotasunari dagokionez, berriz, erlijio ikasgaiaren helburua «doktrinamendua» dela salatu dute, «ikastetxe konfesionalak ez lirateke diru publikoz mantendu behar».

Zenbait mobilizazio

«Akordio txar honetatik lege berri on batera igaro behar da», adierazi du Euskal Eskola Publikoaz Harro Topaguneak. Hori lortzeko «lan mardula» egin beharko dutela aurreratu dute, baina horren alde ekiteko prest daude. Ekainaren 5ean Bastidan egingo den kalejira «aldarrikatzaileaz» gainera, iragarri dute udazkenerako mobilizazioetara deituko dutela.


Summary: Zergak gastu militarrerako erabiltzearen aurkako protesta egin dute Bilbon. Argitan emakumeen aholkularitza zentroak eta Kakitzat koordinakunde antimilitaristak elkarretaratzea egin dute Bilboko Bizkaiko Foru Aldundiaren aurrean, 'Ez eman jaten militarismoari' lelopean. Gerraren Aurkako Emakumeen Nazioarteko Eguna da gaur.

Argitan emakumeen aholkularitza zentroak eta Kakitzat koordinakunde antimilitaristak elkarretaratzea egin dute Bilboko Bizkaiko Foru Aldundiaren egoitzaren parean, Ez eman jaten militarismoari lelopean. Izan ere, salatu dutenez, Ukrainako gatazka belikoaren «aitzakiarekin» erakundeek «helburu sozialki bidegabeetara edo kaltegarrietara» bideratzen dituzte herritarren zergak, hala nola gastu militarretara. Gerraren aurkako Emakumeen Nazioarteko Eguna da gaur; beraz, bi kolektiboek azpimarratu dutenez, emakumeak kalera aterako dira mundu osoan bake eske eta egungo gatazka belikoak salatzeko.

Era berean, nabarmendu dutenez, administrazioek baliabide ugari jartzen dituzte gastu militarrerako, eta «osasunean, pentsioetan, berdintasun politiketan, gizarte prestazioetan eta etxebizitza duina eskuratzeko aukeran, aldiz, murrizketak daude gaur egun".

Barne Desplazamenduaren Behatokiaren eta Errefuxiatuentzako Norvegiako Kontseiluaren azken txostenaren arabera, migratzaileen kopurua «inoiz ikusi gabeko» mailetara iritsi zen 2021ean, 53 milioi pertsona guztira: gerra gatazken ondorioz errefuxiatu gehien egon zen urtea.

Bestalde, bi taldeek salatu dutenez, «gerrako jaunek» gastu militarrerako 22.000 milioi euro jartzea onartu dute, eta 6.500 milioi euro handitu da gastua. Gainera, erakundeen inplikazioa salatu dute. «Eusko Jaurlaritzak 100 milioi euroko diru laguntza ematen dio gerraren industriari».

Hori dela eta, emakumeek «gastu militarrei eragozpen fiskala jartzearen» alde egiten dute. Eta gogorarazi dute aurten pertsona bakoitzak 700 euro emango dituela zergen bidez gerrak finantzatzeko: «Militarismoa edo arma fabrikak diruz laguntzeko diru kopuru izugarria herritarren zergetatik dator».


Summary: Adegik ohartarazi du irabazi tarteen galerak enpleguan eragingo duela. «Azken hamarkadetako egoera konplexuenean» egon arren, patronalak dio enpresek eusten diotela, eta 2022rako aurreikuspenak mantendu ditu. Eraikuntzako eta industriako kostuak garestitu dira gehien.

«Azken hamarkadetako egoera zalantzazkoena eta konplexuena» du Gipuzkoako ekonomiak, Adegiren iritzian. Patronalak ez daki zenbat iraungo duen, baina ez du uste arazoa koiunturala denik, urte hasieran adierazi zuen moduan. Ukrainako gerrak areagotu ditu orduko kezka iturri nagusiak. Gaur egun, lehengaien hornidurarekin izaten ari diren arazoak eta produkzio kostuen igoeren eraginak are handiagoak dira, eta hori enpresen errentagarritasunean ari da eragiten, eta modu nabarmenean gainera, patronalaren arabera. Azaldu du enpresek «eusten» jarraitzen dutela, baina ohartarazi du arazo horiek jarraitzen badute «epe labur-ertainean» enpleguan ere nabarituko direla ondorioak.

Lurraldeko enpresen artean egindako inkestaren emaitzak aurkeztu dituzte astearte honetan Adegiko buruzagiek, Donostian egindako prentsaurreko batean. Aurrekoa Ukrainako gerra hasi aurretik egin zuten, eta ordutik «eszenatokia okertu» egin dela azpimarratu dute. Hala eta guztiz ere, ziur agertu dira lurraldeko enpresak gai izango direla egoera gainditzeko, «hamarkadetan egin duten moduan». Horretarako, baina, langileei ere ahalegin bat eskatu diete. «Elkarren eskutik joan beharko dugu enpresek, bertan lan egiten duten pertsonek, administrazioek eta gizarteak, oro har», adierazi du Jose Miguel Aierzak, Adegiko zuzendari orokorrak.

Inflazioaren eragina soldatetara eramateko orduan, badira hilabete batzuk patronalak bere kideei aholkatu ziela hori urte batzuetan banatzea. Aierzak berretsi du patronalak formula horri eusten diola, eta azpimarratu du lurraldeko enpresa batzuk ari direla akordioak lortzen sindikatuekin.

Gipuzkoako bi enpresatik batentzat izaten ari da arazo bat soldatak KPIaren arabera igotzea. Kezka nagusia, dena den, hornikuntza arazoak eta lehengaien prezioen garestitzea da, bereziki energienak: hamarretik zortzik diote hori, eta nagusiki bi sektoretakoek: eraikuntzako enpresa guztiek eta industriako hamarretik bederatzik. Zerbitzuetan, berriz, bitik batek.

Hornidura eta energia arazoak eta soldatak igoerak kontuan hartuta, Adegik dio hiru enpresatik batek errentagarritasun arazoak dituela, Fakturazioa apur bat handitu den arren (%1,8 iazko azken hiruhilekoarekin alderatuta), salmenten errentagarritasuna erdira jaitsi dela dio. Joera hori denboran luzatuz gero, susperraldia ezbaian jar daitekeela ohartarazi du Aierzak.

Hala ere, baikor

Dena den, baikor azaldu da Adegiko zuzendari orokorra. Urte hasierako agerraldian, Adegik aurreikusi zuen aurten 5.000 enplegu sortuko zirela, eta inkestak dio enpresen %93k egungo lantaldeak mantendu edo handitzeko asmoa dutela. Horrez gain, eta egoerak okerrera egin duela uste duten arren, patronaleko kideek urte hasieran egin zituen hazkunde aurreikuspenei eusten diete. %4 eta %5,5 artean kokatu zuten orduan, eta, urteko lehen erdian azpitik egongo diren arren, urte amaierarako edo datorren urteko lehen hiruhilekorako maila horretara iristea aurreikusten dute, %4ra behintzat.

Gaurkotasuneko beste gai batzuk ere izan ditu mintzagai Adegiko zuzendari orokorrak. Siemens Gamesari buruz eta Zedarriak enpresari foroaren txostenari buruz galdetu diote kazetariek, baina bi gaien inguruan ez du baloraziorik egin nahi izan. Gamesaren kasuan, aipamen txiki bat egin du: gainerako enpresek bizi dutenarekin konparatu du Zamudioko taldearen egoera; duen arazo larriena errentagarritasun falta dela azpimarratu du. «Hilabeteak daramatza, urteak esango nuke, emaitza negatiboak ematen, errentagarritasun arazo argiekin». Enpresaren balizko deslokalizazioari buruz, berriz, ez du iritzirik eman nahi izan, haren ustetan, orain patronalari ez dagokiolako horri buruz mintzatzea.


Summary: Pestizidarik arriskutsuenen zantzua duen fruta %53 areagotu da azken bederatzi urteotan Europan. Azterturiko gerezien erdia kutsatuta dagoela aurkitu dute ia hamarkada batez eginiko ikerketan. Europako Batzordearen eta EBko estatu kideen «erabateko porrota» salatu dute, EBko arauak ezartzeko eta kontsumitzaileak babesteko orduan.

Norbaitek uste badu Europako Batasuneko arauen eraginez, gero eta zorrotzago zaintzen dela europarrek jaten dutena, eta, ondorioz, elikagaiek dituzten pestizida mailak gero eta baxuagoak direla, erabat oker dago. Hala erakutsi du Pesticide Action Network (PAN) taldeak bederatzi urtez egin duen ikerketak. Europako azoka, denda eta supermerkatuetan saltzen diren 100.000 fruta eta barazki laginak aztertu dituzte, kontinentean bertan hazitakoak, eta, ikusi dutenez, pestizidarik arriskutsuenen kutsadura %53 handitu da azken hamarkadan.

Zenbakiak oso nabarmenak dira: 2011. urtean hasi zuten ikerketa, eta, orduan, bakarrik kiwien %4a zeuden kutsaturik. 2019an, berriz, heren bat (%32) kutsatuta zeuden.

Azterturiko gerezien erdia kutsatuta daudela aurkitu zuten ikerketaren azken urtean (2019). 2011n, %22 ziren.

Horiez gain, frutarik kutsatuenak masustak ziren (%51), mertxikak (%45) eta marrubiak (%38). Eta, barazkien artean, apioa (%50), aza berdea (%31) eta Bruselako azak (%26).

Kutsaturiko fruta eta barazkien kopurua handitzeaz gain, areagotu egin da erabilitako pestizida mota. Esaterako, 2011n, fruten %6,4 zeuden kutsaturik gutxienez bi pestizidarik toxikoenekin, eta 2019an %10,2ra igo da kopurua.

«Pestizida toxikoen erabilera jaisten ari dela eta elikagaietan dauden arrasto mailak kontrolpean daudela esaten dute ofizialki, baina txosten honek eta horren ondorio nagusiek adierazpen ofizialen kontrakoa erakutsi dute», adierazi dute txostengileek.

Haien arabera, honek erakutsiko luke Europako Batzordearen eta EBko estatu kideen «erabateko porrota», EBko arauak ezartzeko eta kontsumitzaileak babesteko orduan.

Emaitzaren irakurketa are larriagoa egin daiteke, ikertzaileek bakarrik aztertu dituztelako Bruselak arriskutsuentzat dauzkan pestizidak, eta, ondorioz, erregulaziorik zorrotzena daukatenak, ustez. Horiek guztiak lotu dituzte hainbat gaitzekin, tartean minbiziarekin, bihotzeko arazoekin eta diabetesarekin. Gizakiak pozoitzeaz gain, ingurumenean ere kalteak eragiten dituzte.

Elikagai kutsatuak ekoizteko joera handiagoa duten herrialdeak Belgika (%34), Irlanda (%26), Frantzia (%22), Italia (%21), Alemania (%20) eta Espainia (%19) dira.

Ikertzaileek kritikatu egin dute Europako Batasunak gaiaren inguruan egiten dituen ikerketak, bakarrik hartzen dituelako kontuan zenbat pestizida saltzen den, ez eta zenbat erabiltzen den, azken horren inguruko daturik ez dagoelako. Salmentak ikusita, Bruselak ondorioztatzen du %12 jaitsi dela pestizida arriskutsuenen erabilera.

Ikertzaileek, berriz, barazkietan geraturiko pestizida zantzuen kopurua aztertu dute.

Zer dela eta areagotu da horrenbeste pestizida arriskutsuenen erabilera? Pesticide Action Networkek azaldu duenez, izurri askok erresistentzia garatu dute genetikoki, belaunaldiz belaunaldi, eta horrek nekazariak eraman ditu toxiko gehiago erabiltzera.


Landa, podiumetik gertuago

Summary: Landa, podiumetik gertuago. Erasora jo du arabarrak Giroko etaparik gogorrenean, eta Carapazek eta Hindleyk eutsi diote bakarrik. Ekuadortarrak eutsi egin dio lidertzari, eta garaipena Hirtentzat izan da, ihesaldia Apricako helmugaraino eramanda

Italiako Giroko indartsuenen artean dago Mikel Landa (Bahrain). Hala berretsi du gaur, Salo eta Aprica lotu dituen etapan. Aurtengo saiorik bortitzena izan da, ibilbide aldetik bederen: Cadino, Mortirolo, Teglio eta Santa Cristinako igoerak kateatu dituzte 202 kilometroan, eta zangoetan 5.300 metroko desnibela pilatu. Torinon itolarria izan zuen murgiarrak, baina gaur berpiztu egin da, arnasa luzeko ahaleginean. Lanean jarri du taldea, eta oldartu egin da azken mendatean. Soilik Richard Carapazek (Ineos) eta Jai Hindleyk eutsi ahal izan dute haren gurpilean. Joao Almeidak (UAE), berriz, hamalau segundo galdu ditu. Hau da: Landak hamabost segundo eskasera du orain nagusiko hirugarren postua. Gorenean Carapazek jarraitzen du, baina Hindley hiru segundora hurbildu zaio, gainsariei esker.

Etapa, nolanahi ere, ez dute faboritoen artean jokatu. Ihesean erabaki da, eta Jan Hirtek (Intermarche) dastatu du loria, Thymen Arensmanekin (DSM) azken unera arte borroka agonikoa izan ondoren. Txekiarrak bere ibilbideko garaipenik handiena lortu du, eta jarraipena eman dio Intermarche taldea osatzen ari den denboraldi txundigarriari. Guztira 21 txirrindularik egin dute ihes Cadinon, eguneko lehen igoeran, eta zazpi gelditu dira buruan Mortirolora iritsi aurretik. Tartean ziren Hirt eta Arensman, baita Alejandro Valverde (Movistar) eta Lennard Kamna (Bora) ere. Galbahera igaro ezinda gelditu dira, berriz, Guillaume Martin (Cofidis), Wilco Kelderman (Bora), Simon Yates (Bike Exchange) eta Giuilio Ciccone (Trek), besteak beste. Santa Cristinan erabaki da etapa, eta Hirt izan da indartsuena, atzetik aurrera eginda. Bukaeran estutu egin du Arensmanek, baina zazpi segundora geratu da.

Onenen arteko lehiak ere azken mendatean egin du eztanda. Aurrez, soka tenkatzen saiatu da Vincenzo Nibali (Astana), Mortirolon behera, baina ez da urrunera heldu. Bahrain taldea jarri da gidari etaparen azken zatian, Landaren erasoa prestatu nahirik. Abiatu da arabarra, baina aurrez, katigatu egin da Pello Bilbaorekin (Bahrain). Hark ordaindu egin du gero multzora itzultzeko egin behar izan duen esfortzua. Landa, ordea, pedal-kolpe sendoa erakutsi du, eta mokoka aritu da Carapaz eta Hindleyrekin. Itxuraz, australiarra zegoen freskoen. Esprintean, gailendu egin zaie Carapaz, Valverde eta Landari. Hirt iritsi eta 1.24ra helmugaratu dira haiek. Landak seigarren egin du. Bilbao, berriz, 11. izan da, 3.23ra.

Mendiko beste etapa erabakigarri bat jokatuko da gaur, Ponte di Legno eta Lavarone artean. Aparteko zailtasunik ez dute lehen 120 kilometroek, baina bukaeran lehen mailako bi mendate igoko dituzte: Valico del Vetriolo eta Monte Rovere. Azken zortzi kilometroak sasi ordekan egingo dituzte.


Summary: Stoltenbergen esanetan, Putinek «hutsegite handi bat» egin du. NATOko idazkari nagusiak esan du Errusiak ez duela lortu aliantza militarra bere mugetatik aldentzea. Ukrainaren arabera, Errusiaren «operazio militarra» bere faserik «aktiboenean» sartu da. Hungariak larrialdi egoera ezarri du.

Errusiako presidente Vladimir Putinek Ukrainaren inbasioan «hutsegite estrategiko handi bat» egin duela esan du NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko idazkari nagusi Jens Stoltenbergek, Munduko Ekonomia Foroan egindako agerraldian, Davosen, Suitzan. «Putinen helburuetako bat zen NATO Errusiako mugetatik aldentzea, baina, Ukrainari egindako erasoaldiaren ondorioz, justu kontrakoa lortu du». Oroitu du Errusiako agintariak iazko abenduan «ultimatuma» eman ziola aliantza militarrari, eta NATO Europa ekialdetik erretiratzeko eta hedatzea gelditzeko eskatu ziola. «Bada, orain, NATOko kide izateko herrialde gehiago aurkeztea lortu du Putinek», zehaztu du.

Hain zuzen ere, erakundean sartzeko eskaera egin berri duten Finlandiari eta Suediari egin die aipamena Stoltenbergek. «Hau historikoa da», nabarmendu du. Eskandinaviako bi herrialdeek, ordea, Turkia dute oztopo aliantzara atxikitzea abiatzeko prozesuan, Recep Tayyip Erdogan Turkiako presidenteak egozten baitie PKK Kurdistango Langileen Alderdiko eta YPG Heriaren Babes Unitateetako kideak babestea. Biak ala biak «terroristak» dira, Erdoganen hitzetan.

Turkiako agintariaren jarrera zein den ikusita, Helsinkik eta Stockholmek ordezkari bana bidali dute Ankarara: Suediako Estatu idazkari Oscar Stenstrom eta Finlandiako haren homologo Jukka Salovaara. Bihar batzartuko dira Turkiako presidentearen eledun Ibrahim Kalinekin eta Atzerri ministrorde Sedat Onalekin, aurrez aurre. Turkiak NATOn sartzeko eskaerei betoa kentzeko baldintzak zein diren aurkeztuko dizkie bi herrialdeetako ordezkariei, Turkiako Atzerri ministro Mevlut Çavusogluk Israelera egindako bisitan azaldu duenez.

Khersongo errusiazaleen eskaria

Gerra frontean, Ukrainako Defentsa Ministerioak ohartarazi duenez, Errusiaren «operazio militarra» bere faserik «aktiboenean» sartu da. Hain zuzen, Errusiako armada gogor erasotzen ari zaie Donbass eskualdeko Severodonetsk eta Lisitxansk hiriei, Luhansk oblastaren erabateko kontrola lortzeko xedez. Halaber, Kievek gogorarazi du Errusiako soldaduek ez diotela uko egin Iparraldeko Donets ibaia zeharkatzeari, hil honen hasieran egindako lehen saiakeran porrot egin ostean. Donets ibaia Don ibaiaren adar nagusi bat da, hego-mendebaldeko Errusia eta ekialdeko Ukraina zeharkatzen dituena; 1.053 kilometro luze da. Martxo amaieratik Errusiaren kontrolpean dagoen Kherson eskualdean, berriz, agintari errusiazaleek Kremlini eskatu diote base militar bat jartzeko.

Duela astebetetik Moskuren agindupean dagoen Mariupol hirian (Donetsk oblasta), bestalde, bertako alkatearen aholkulari Petro Andriuxtxenkok salatu du ia berrehun gorpu aurkitu dituztela hondakinen azpian, portuko sotoetako batean. Bitartean, Ukrainako presidente Volodimir Zelenskik adierazi duenez, Kievek prest jarraitzen du Moskurekin presoak trukatzeko.

Hungariako Gobernuak, bestalde, larrialdi egoera ezarri berri du herrialdean, Ukrainako gerraren ondorioz, Viktor Orban Hungariako lehen ministroak Facebooken argitaratutako bideo baten bidez jakinarazi duenez. «Mundua krisi ekonomikotik gertu dago», ohartarazi du. Ordu gutxiren buruan, Fideszek, Orbanen alderdi ultrakontserbadoreak, Hungariako Konstituzioaren hamargarren erreforma onartu du parlamentuan, ondoko herrialde batean gerra edo krisi humanitarioa gertatuz gero larrialdi egoera ezartzeko. Horiek horrela, gobernuak boterea dauka neurriak azkar onartzeko, dekretu bidez.

Orbanek ziurtatu du larrialdi egoera ezartzeko helburua dela «Hungariako segurtasun interes nazionalak babestea»: «Gerratik kanpo egongo garela ziurtatzeko eta Hungariako familiak babesteko, gobernuak berehala erabakiak hartu behar ditu, eta berehalako ekintzarako prest egon behar du», esan du. Lehen neurriak asteazken honetan jakinaraziko dituztela iragarri du.

Hungariako agintariak laugarren aldiz jarraian irabazi zituen hauteskundeak apirilaren 3an, eta larrialdi egoera bi aldiz ezarri du aurretik: lehena, migrazioaren ondorioz; eta bigarrena, koronabirusaren pandemiaren garaian.


Summary: Mugi eta Txik Txak txartelak erabilgarri egonen dira Gipuzkoan eta Ipar Euskal Herrian 2023tik aurrera. Gipuzkoako Garraioaren Lurralde Agintaritzak eta Ipar Euskal Herriko Mugikortasun Sindikatuak hitzarmen bat sinatu dute garraio publikoak uztartzeko, eta udatik aurrera Txik Txak txartela Donostiako autobusetan erabili ahal izango da.

Gipuzkoak, Lapurdik, Nafarroa Behereak eta Zuberoak beste urrats bat egin dute lurraldeetako garraio publikoak batzeko. Gipuzkoako Garraioaren Lurralde Agintaritzak eta Ipar Euskal Herria-Iturriko Mugikortasun Sindikatuak sinatutako hitzarmenaren arabera, bi erakundeek «garraio publikoetako sareen arteko lehen interkonexioa gauzatu» dute. Adierazi dutenez, «aste batzuen buruan», Txik Txak txartela —uztailaren 23an jarriko dute martxan— erabilgarri izanen da Donostiako Dbus autobus zerbitzuan. Aukera hori Gipuzkoako garraio zerbitzu guztietara zabalduko da 2023an. Era berean, Mugi txartela Ipar Euskal herriko garraio zerbitzuetan erabili ahal izango da.

Rafael Romero Gipuzkoako Garraioaren Lurralde Agintaritzako presidenteak eta Jean François Irigoien Ipar Euskal Herria-Aturriko Mugikortasun Sindikatuko presidenteak eman zuten herenegun hitzarmenaren berri, Hendaian (Lapurdi) egindako agerraldi batean. Akordioa E-Mobask eta Smartmob proiektuen emaitzetako bat da, eta helburu du «Baiona eta Donostia arteko lurraldean eta Txingudiko badian garraio publikoaren erabilera sustatzea». Izan ere, «Bidasoa ibaiaz gaindiko langileen premiei erantzuteko eta mugikortasun iraunkorrerako irtenbideak ezartzeko tresna» da.

Zehazki, Baiona-Donostia Euskal Eurohirian garraio publikoa sustatzeko sortu zen E-Mobask proiektua, eta Txingudiko Badiako «langileen, herritarren eta bisitarien mugikortasun iraunkorra errazteko», berriz, Smartmob. Hala, azaldu dute datorren urtean emango den pausoak eragin nabarmenena izango duela Irun eta Hendaia batzen dituzten lineatan, txartelak bateragarri egitearen xedea delakoan «garraio publikoa sustatzea eta sistema hobetzea».

Era berean, iragarri dute 2028rako Baionatik Donostiara doan trenbide sarea sortu nahi dutela, 50 minutuan toki batetik bestera joateko. Donostiako autobus zerbitzuari dagokionez, berriz, haietan kreditu txartelarekin eta QR kodearekin ordaintzeko aukera ere martxan jarriko dute.


Summary: Athletic hazi egin da Marcelinoren aginduetara.

Marcelinoren aroa aberasgarria izan da Athleticentzat. Taldearen maila hobetu egin da hura Bilbon egon den denboraldi eta erdian. Entrenatzaileen ardura da esku artean dutenari zukua ateratzea, jokalariei daukaten onena erakusteko baliabideak eskaintzea. Egindako lana biribiltzea falta izan zaio, baina taldearen hazkundeak argi erakutsi du teknikari espainiarrak ondo bete duela bere lana.

Marcelinok Athleticen egin duen ibilbidea aletzen hasita, ezinbestekoa da lortutako emaitzak eta jokoa ezberdintzea. Gehienetan lotuta doaz biak ala biak, baina teknikari asturiarrarekin salbuespena egin behar da. Marcelinoren eskutik Athleticek jokoan izan duen hobekuntza ez baita behar lukeen gisara islatu emaitzetan. Athletic talde osoagoa egin du, orekatuagoa. Zuri-gorriek sendotasun handia erakutsi dute azken urteotan. Atzean egindako lana izan da taldearen oinarri nagusia. Bada, defentsako lanean ezer galdu gabe, erasoan arriskutsuagoa bihurtu du taldea. Entrenatzaileek landu ditzaketen arloetan, hazi egin da Bizkaiko taldea. Azken finean, aukera garbi gutxi sortzen zituen lehen, eta azkenaldian, berriz, aurkariaren ate aurrera argitasunez iristeko kapaz izan da Athletic, Marcelinori eta haren lan taldeari esker. Lehoiek gol gehiago sartu edo emaitza hobeak lortu ez badituzte, jokalarien talentu faltaren edota eraginkortasunik ezaren ondorioa izan da. Entrenatzailearen esku ez dauden faktoreengatik, alegia. Bestalde, hazkundea ez da estatistiketan bakarrik islatu. Taldearen bilakaerak eragin zuzena izan du harmailako giroan. Athleticen jarraitzaileek San Mamesera joateko gogoa berreskuratu baitute. Taldea lehiakorra izan da, eta neurketa askotan erakutsi duen jokoak –partida guztiak ez dira onak izan– futbol gosea itzuli die zaleei. Bada zerbait.

Baina arantza txiki bat ere badauka Marcelinoren ibilbideak. Jokoan izandako hazkundea ez da nahikoa izan kirol lorpenetan gauzatzeko. Athleticek lau final jokatu ditu haren aginduetara. Espainiako Superkopa bi eta Kopako beste bi. Asko da. Hori bai, zuzendu dituen final bi Gaizka Garitanoren aroan egindako lanari esker jokatutakoak izan dira. Lau final horietatik Superkopa bat irabazi du talde zuri-gorriak. Finalerdietan Real Madril eta finalean Bartzelona mendean hartuta, gainera. Beste hirurak galdu egin zituen. Bestalde, Europarako txartela eskuratu ez izanak pisua dauka Marcelinok Athleticen egin duen bidean. Orbana da.

Ikusi gehiago: Ez du interesik ikusi


Summary: Errusiako petrolioaren enbargoa blokeatzen jarraitzen du Hungariak. Datorren asteko goi bileran ere ez dute onartuko Moskuren aurkako seigarren zigor sorta. Bruselak dirua eskaini die itsasontziz hornitzerik ez dutenei, baina nahikoa ez dela erantzun dio Orbanek

Asteak daramatza Europako Batasunak Errusiaren aurkako seigarren zigor sorta negoziatzen, eta aste horietan guztietan ez du gainditu hasierako oztopoa: Hungariak ezetz dio, eta hura gabe ezin da zigorrik ezarri, aho batez onartu behar baitira. «Egun gutxiren buruan» akordioa egon zitekeela esan zuen astelehenean Robert Habeck Alemaniako Ekonomia ministroak, eta horrek gaur arloko arduradunek egindako bilerari buruzko espektatibak handitu zituen. Baina itxaropenak berehala birrindu ditu Viktor Orban Hungariako lehen ministroak, Bruselara bidalitako gutunean eskatu baitu gaia ez aipatzea datorren asteko Europar Kontseiluan, alferrikakoa izango delako.

«Adostasunik ez dagoenez, kontrako ondorioa izan dezake. Geure barne desadostasunak nabarmenduko lituzke, desberdintasunak konpontzeko benetako aukera eskaini gabe. Hortaz, proposatu dut gaia ez jorratzea hurrengo Europar Kontseiluan», dio Orbanek Charles Michel Europar Kontseiluko presidenteari igorritako eskutitzak. Auzia heldu den astean konponduko ez dela onartu du Ursula Von der Leyen Europako Batzordeko presidenteak, haren esanetan, «arazo teknikoak» ari direlako eztabaidatzen.

2.000 milioi euro

Hungaria ez ezik, Europa erdialdeko beste herrialde batzuek ere eragozpenak jarri dizkiote Errusiako petrolioaren bahiturari. Itsasorik gabeko herrialdeak dira, eta Sobietar Batasunaren garaian eraikitako Druzhba petroliobidetik hornitzen dira. Hau da, Errusiako petrolioarekiko erabateko mendekotasuna dute, eta horregatik eskatu izan dute enbargoa soilik ezartzea itsasontziz iristen den urre beltzari, eta petroliobideetatik iristen dena salbuestea.

Proposamen horrekin ez daude ados herrialde gehienak, Errusiaren gerrarako gastua finantzatzen laguntzea dakarrelako. Horregatik, Europako Batzordeak beste aukera bat jarri du mahai gainean. Joan den astean aurkeztutako RepowerEU planean 2.000 milioi euro baztertu ditu, horiekin eraikitzeko azpiegitura petrolioa EBko portuetatik Hungariara eta itsasorik gabeko beste herrialdeetara heltzeko.

Diru hori ez dela nahikoa esan du Hungariako Gobernuak. Peter Szijjarto Atzerri ministroak aipatu du hamabost eta hemezortzi milioi euro artean beharko lituzketela. Petroliobide berriak eraikitzeko ez ezik, Hungariako findegiak Errusiakoa ez den petroliora egokitzeko dirua behar du, petrolioak desberdinak baitira jatorriaren arabera. Orbanek, bere aldetik, ohartarazi du Bruselak eskainitako dirua ez litzatekeela nahiko goiz iritsiko eta Hungariak «arazo serioak»izango lituzkeela Errusiako petroliorik gabe. Gainera, ez dago ados Bruselak dirua banatzeko hautatu duen sistemarekin: RFF Berreskuratze eta Erresilientzia Funtsetik banatu nahi du dirua, eta Hungariak ezin du horretatik ezer jaso, ez duelako oraindik derrigorrezkoa den plana hitzartu Bruselarekin. Enbargoaren datuak ere jokoan daude. Herrialde batzuek dagoeneko utzi diote Errusiako petrolioa erosteari, baina enbargo ofiziala 2023aren hasierarako utzi nahi du EBk. Bruselak eskaini die Hungariari eta Eslovakiari 2024 urtera arte itxarotea, eta 2024ko uztailera arte Txekiar Errepublikari.

Petrolioari buruz ados jartzea zein zaila den ikusita, estatu kide batzuek proposatu dute atal hori zigor sortatik ateratzea, eta beste neurriak indarrean jartzea. Horien artean daude banku gehiago ateratzea Swift ordainketa sistematik, Errusiako eliteetako kide gehiago sartzea zigortuen zerrendan, eta zigortuei EBn higiezinak erostea debekatzea.

Berreraikitzearen kostua

Gaurko bilera ez du esku hutsik amaitu Europar Kontseiluak, onartu egin baitzuen Ukrainako produktuek gutxienez beste urtebetez ez ordaintzea muga-zergarik EBn.

Eta beste gai bat mahai gainean jarri zuten: nork ordainduko duen Ukrainaren berreraikitzea. Lituaniak, Letoniak, Estoniak eta Eslovakiak proposatu zuten Errusiari izoztutako ondasunak erabiltzea horretarako —30.000 milioi euro, orain arte—. Errusiako banku zentralak EBn eta haren aliatuetan zituen erreserbak (300.000 milioi dolar) ere horretarako erabili nahi dituzte lau estatu kide horiek. Azken hori zaila dela erantzun die Europako Batzordeak, banku zentralen erreserbek beste izaera bat dutelako.


Summary: 18 urteko gazte batek gutxienez hemeretzi haur eta bi heldu hil ditu Texasko ikastetxe batean. Uvalde hirian izan dira hilketak, AEBetako hegoaldean.

Berriz ere tiroketa bat izan da Amerikako Estatu Batuetako ikastetxe batean: Uvalde hiriko lehen hezkuntzako Robb eskolan, Texasen, 18 urteko gazte bat errifle batekin sartu da, eta gutxienez hemeretzi haur eta bi irakasle hil ditu. Baliteke hildako gehiago izatea, hainbat zauritu erietxeetan artatzen ari baitira. Tartean, Salvador Ramos erasotzailearen amona, 66 urtekoa: ikastetxean sartu aurretik, hari egin dio tiro hiltzaileak, bien artean izandako eztabaida bat tarteko. Ospitaleratu egin dute, eta larri dago. Pare bat polizia ere zauritu ditu.

Texasko Segurtasun Departamentuak azaldu duenez, Poliziak hil du Ramos. Amonari tiro egin eta gero, auto bat hartu eta eskolara joan da. Errifle batekin, balen aurkako barneko batekin eta motxila batekin sartu da hara, goizeko 11:30 pasatxo zirenean, eta parean zuen edonori egin dio tiro. Hainbat ikasgelatara ere sartu da, eta, ondoren, ikastetxean bertan babestu da. Han hil du Poliziak. Lehen susmoen arabera, bakarrik aritu da.

Ramos Uvaldekoa bertakoa zen, hiriko bigarren hezkuntza ikastetxeko ikaslea, eta Robbeko ikasle ohia. Hainbat hedabideren arabera, nerabezaroan bullyinga jasan zuen, eta Instagramen armen argazkiak igo izan zituen.

Uvalde San Antoniotik 133 kilometrora dago, Mexikoko mugatik gertu, eta 16.000 biztanle ditu. Robb ikastetxean 8 eta 10 urte arteko 500 haurrek ikasten dute, eta gaur zuten ikasturteko azken eskola eguna. Ikastetxeko ikasleen %90 jatorri latinoamerikarrekoak dira.

Bizirik irten diren hainbat lagun inguruko erietxeetan daude, baina gaurkoa, jada, 2012tik AEBetan izan den sarraskirik handiena da. Ordukoan, 20 urteko Adam Lanzak hogei haur eta sei heldu hil zituen, Connecticuteko Sandy Hook ikastetxean. Duela hamar egun eskas ere gertatu zen beste sarraski bat herrialdean: 18 urteko gazte batek hamar lagun hil zituen Buffaloko supermerkatu batean, New Yorken, eraso arrazista batean.

Legedia malgua

Greg Abbottek, Texasko gobernadoreak, doluminak helarazi dizkie biktimei eta haien gertukoei, eta gertatutakoa argitzeko ahalegin guztiak egingo dituztela hitzeman du. Abbotten gobernuak, ordea, erraztu egin du armak eduki eta erabili ahal izatea: iazko ekainetik, pistola bat soinean eramateko ez da baimen berezirik behar Texasen. Hala erabaki zuen hango senatuak, non errepublikanoak nagusi diren. Abbottek berak sinatu zuen legea.

Lege hori onartu zutenean, armen kontrolaren aldeko taldeek azken urteetan Texasen izan diren tiroketak gogorarazi zituzten. Besteak beste, 2019ko abuztuan 30 lagun hil zituzten; 2018an, bi pertsona hil zituzten bigarren hezkuntzako eskola batean, eta 2017an, eliza batean izandako tiroketa batean, 27 izan ziren hildakoak.

Joe Biden AEBetako presidenteak ere hitz egin du gaiaz, nazioari zuzenduta. Galdetu du ea noiz egin behar dion herrialdeak aurre armen lobbyari: «Ekiteko garaia da. Zentzuaren aurkako legeak oztopatzen dituztenei argi esan behar diegu: ez dugu ahaztuko». Izan ere, Bidenen arabera, estatubatuar gehienak armen erabilera kontrolatzeko legeen alde daude. «Zergatik jarraitu behar dugu triskantza hauekin bizitzen?», galdetu du: «Zergatik da gurea halako sarraskiak gertatzen diren herrialde bakarra?».

Ildo beretik jo du Kamala Harris presidenteordeak: «Nahikoa da; neurriak hartzeko ausardia izan behar dugu», esan du, «bihotza hautsita» daukala aitortu ostean.

Hainbat izan dira gertakaria salatu duten pertsona ospetsuak ere, baina Steve Kerrek hitz egin du bereziki irmo, Golden State Warriors saskibaloi taldeko entrenatzaileak. NBAko mendebaldeko finalaren laugarren partidaren atarian, Texasko hilketez jardun du Kerrek: «Gaur ez dut saskibaloiaz hitz egingo. Noiz egingo dugu zerbait?», galdetu du, haserre, eta negar egiteko zorian. Azaldu du minutuko isiluneak egiteaz nekatuta dagoela, baita hildakoen familiei doluminak bidaltzeaz ere. Jarraian, AEBetako Senatuko errepublikanoen aurka egin du entrenatzaileak, armak erosteko orduan aurrekaririk ez izatera behartzen duen legea oztopatu dutelako.


Summary: Euskararen kaleko erabilera orokorra duela sei urteko bera da. Eremu euskaldunenetako beherakada berretsi du Soziolinguistika Klusterraren kale erabileraren neurketak. Gaztetzen ari da euskararen erabilera: haurrek eta gazteek egiten dute gehien.

Beherakada eten egin da, baina ez irauli. Hala gertatu da euskararen kale erabilerarekin, duela sei urtetik hona. Hots, argazki orokorra ez da aldatu: %12,6k egiten dute euskaraz kalean, zortzi lagunetik batek. Kaleko erabileraren zortzigarren neurketaren emaitzak argitaratu ditu Soziolinguistika Klusterrak, eta erabilera orokorrean ez da nabari gorabehera esanguratsurik. Hori, bere horretan, bada adierazgarria, oso bestelakoa baitzen 2016ko behaketak erakutsi zuen egoera: 2011koak erakutsitako beheranzko joera berretsi zuen, eta erabilera orokorra, lehen aldiz, 1997koaren azpitik kokatu zuen. Ikusi beharko da, beraz, hurrengo neurketak joaera hori nora daraman, gora edo behera.

Hala ere, azken neurketan badira zantzu batzuk erakusten dutenak egonkortzen ari direla aspaldian atzemandako zenbait joera. Eremu soziolinguistikoak erabileran duen eragina erakusten du, beste behin, baina, horrez gain, eremurik euskaldunenetan erabilerak behera egin duela ageriratzen. Aztertutako eremuaren ezaugarriak oso desberdinak izanagatik, hala antzematen zen Uema Udalerri Euskaldunen Mankomunitateko eta Tolosaldeko 93 udalerritan egindako neurketan ere. Bestalde, euskararen erabilera gaztetu egin dela ikus daiteke: haurrek darabilte gehien, eta adinekoek gutxien.

Argi-ilunak nabarmentzeko, hala ere, argazkia xeheago aztertu behar da, eta haren konplexutasuna kontuan hartu. Izan ere, Soziolinguistika Klusterrak nabarmendu du hizkuntzen erabilera ez dela «egonkorra», ezta «indibiduala» ere: «Datuok interpretatzeko, ukipenean dauden hizkuntzen erabilera arau sozialak eta adierazle demografikoak, soziologikoak eta soziolinguistikoak hartu behar dira kontuan». Horien artean daude honako hauek, beste zenbaiten artean, Klusterraren arabera: azken urteetako migrazio saldo positiboa; zahartze tasaren igoera; pandemiaren eragina; bizi inguruneen aldaketa; merkantilizazio prozesuak; eta aurrez aurrekoak ez diren harremanak indartu izana.

Eragina du, halaber, ikerketa egiten den uneak ere. Kasu honetan, iazko irailaren 17tik urriaren 30era bitartean egin zen, pandemiaren kontrako neurri murriztaileak arindu ziren garaian, eta, beraz, kalean ibiltzeko eta harremanak izateko aukera erraztu zenean. 145 udalerritan egin zuten neurketa; 603.497 solaskide behatu ziren, 215.396 elkarrizketatan.

Beherakada Gipuzkoan

Egoera eta haren bilakaera ez da homogeneoa, ez eremu bakoitzean, ezta adin tarte bakoitzean ere. Herrialdeka, badira aldaketak, baina ez handiak. Aitzitik, sumatutako joerak akats tartearen barruan kokatu behar direla zehaztu du Klusterrak. Gipuzkoan erabiltzen da gehien euskara, nabarmen (%30,6), baina, hala ere, erabilerak 0,5 puntu egin du behera 2016tik. Orduan azaldutako beherakada berretsi egin da, beraz. Hala ere, oraindik ere gainerako herrialdeetan baino askoz gehiago egiten da han euskaraz.

Nafarroan eta Ipar Euskal Herrian ere ikusten da jaitsiera. Iparraldean, gainera, agerikoa da beheranzko joera azken hamarkadetan: %8,3 zen erabilera 1997an, eta gaur egun, %4,9. Bizkaian, berriz, 0,6 puntu igo da euskararen erabilera. Hala, aurreko aldietan ikusitakoa alderantzizkatu egin da han: 2001etik lehenengoz, igo egin da euskaraz entzun dituztenen portzentajea. Igoera txiki bat ikusi dute Araban ere.

Bestalde, gaztelania eta frantsesa ez diren beste hizkuntzek Araban dute presentziarik handiena (%4,6), eta Ipar Euskal Herrian, berriz, txikiena (%1,8).

Gune soziolinguistikoei erreparatuz gero —euskaldunen portzentajearen arabera eremuak banatuta—, berriz ere agertzen da azkenaldiko neurketek erakutsitakoa: euskaldunak gehiengoa diren inguruetan behera egin du euskararen erabilerak. Herritarren %75 edo gehiago euskaldunak diren eremuetan, %61,9 da entzundako euskararen portzentajea, aurreko aldian baino 3,2 puntu txikiagoa. Gainera, beherakada horren tamainako igoerarik ez dute antzeman hain euskaldunak ez diren eremuetan; antzeratsu jarraitzen dute. Ipar Euskal Herriko egoerak ondo islatzen du joera hori. Azken bost urteetan, euskararen kaleko erabileran ez da aldaketa handirik izan Lapurdiko kostaldean eta barnealdean; zertxobait igo da euskararen erabileran. Aldiz, eremu euskaldunenetan, Nafarroa Beherean eta Zuberoan, nabarmen egin du behera, eta, 2011ko mailara itzuli da: %10,5.

Hiriburuei dagokienez, euskara gehien Donostian entzuten da; Gipuzkoako hiriburuan duela bost urtean beste euskara entzun dute: %15,3. Aldea handia da, gainerakoetan %2,5 eta %4 artean baitabil. Hala ere, hurrenkeran izan da aldaketa bat. 2016ko neurketak erakutsitakoaren kontrara, oraingoan euskara gehiago entzun da Bilbon (%3,5), Iruñean baino (%2,7). Donostiaren atzetik euskara gehien entzuten den hiriburua Gasteiz da (%4,1); gutxien, berriz, Baionan: %2,5.

Biztanleriaren zahartzeari, kontra

Biztanleria zahartu ahala euskara gaztetzen ari dela berresten dute emaitzek. Haurrek eta gazteek darabilte gehien euskara, eta helduek eta adinekoek gutxien, hurrenkera horretan. Azken neurketan hartu zuen itxura hori adinaren araberako mailaketak, eta sendotu egin da oraingoan. Izan ere, haurren artean handitu egin da erabilera, %19,3raino; gainerako adin taldeetan, berriz, ia bere horretan dago.

Euskarak «adin piramidea irauli» izana «lorpen sozial handia» dela nabarmendu du Soziolinguistika Klusterrak, eta gogoratu ez dela hori gertatzen Europako hizkuntza gutxitu gehienetan, zeinetan adinekoek erabiltzen duten gehien. Horregatik, euskararen egoera kontrakoa izatea positiboa dela azaldu du: «Kualitatiboki, biziberritzerako egoerarik mesedegarrienean dago euskara belaunaldien arabera».

Hala ere, haurretatik gazteetara pasatzean, asko apaltzen da erabilera. Gainera, helduen adin tartea bitan zatituz gero, ikus daiteke 25-44 adin tartekoek euskara gehiago darabiltela (%14,3) 15-24 tartekoek baino (%12,5).

Adin berekoen arteko elkarrizketetan, baina, ñabardura hori ere desagertu egiten da; zenbat eta gazteago, orduan eta handiagoa da euskararen kale erabilera. Herrialde denetan gertatzen da hori, baina, hala ere, Nafarroan eta Bizkaian oraindik adinekoei gehiago entzuten zaie euskaraz gazteei baino. Ikusi beharko da batez ere hezkuntzaren bidez euskaldundutako belaunaldiak zahartu ahala salbuespen horiek erabat deuseztatzen diren.

Halaber, neurketak erakusten du haurrek eragin handia dutela hizkuntzaren erabileran. Haurren eta nagusien arteko elkarrizketetan nabarmen egiten du gora erabilerak: %20,4 da.

Emakumeek gehiago

Aurrez egin izan diren beste hainbat ikerketek agerian utzi dute emakumeek gizonek baino gehiago egiten dutela euskaraz, eta, halaber, gehiago parte hartzen dutela euskararen aldeko egitasmoetan ere. Bada, ez dio kontrakorik Klusterraren behaketak ere. Adinekoetan ez gainerako adin talde guztietan handiagoa da euskararen erabilera emakumeetan.

Ez hori bakarrik, adinean behera egin ahala, handiagoa da arrakala. 2-14 adin tartean, adibidez, nesken artean %17,7 da erabilera, eta mutilen artean, %12. 25-44 tartean, berriz, gizonezkoen arteko erabilera %9,6 da, eta emakumeen artekoa, %12,6; aldea, beraz, haurretan baino dezentez txikiagoa da.


Summary: 31. BIEMH: 4.0 Industriaren lehen mailako erakusleihoa. BIEMH makina-erremintaren biurtekoa ekainaren 13tik 17ra egingo da, eta 28 herrialdetako punta-puntako enpresek parte hartuko dute.

1.400 enpresa erakusketari inguru dira, orain arte berretsiak, aldi berean egingo diren beste feria batzuetakoak ere kontuan izanda, eta nabarmena da atzerriko parte hartzaileen presentzia: besteak beste, Alemania, Austria, Belgika, Kanada, Txina, Hego Korea, AEB, Finlandia, Frantzia, India, Italia, Japonia, Portugal, Erresuma Batua, Txekiako Errepublika, Suitza, Taiwan eta Turkia aldetik etorriak.

Sektoreka, nagusiki honela banatuko dira enpresak: harroketa bidezko makineria (%22), osagaiak eta osagarriak (%20), automatizazioa eta robotika (%14), deformazio bidezko makineria (%13), erremintak (%12), metrologia eta CAD-CAM (%9), zerbitzuak eta bestelakoak (%10). Orain arte, 3.250etik gora makina, produktu eta zerbitzu daude jasota direktorioan, eta, horiei esker, BEC Bilbao Exhibition Centre erakustazokako pabiloiak abangoardiako erakusleiho bihurtuko dira, konponbide teknologikorik aurreratuenen erakusgarri.

Datuek berretsi dutenez, aurtengo azokak onura handiak ekarriko ditu, eta industriak sendotu egingo du ekonomian duen funtsezko zeregina; BIEMH lehen mailako topaketa estrategiko gisa itzuliko da, industria eremua dinamizatzeko asmoz itzuli ere. B2B negozio eredu bat izango da zuzeneko merkataritza harremanerako, negozio aukera ugari ekarriko dituen lanabesa. Horrez gainera, BIEMH egiten den aldi berean, beste zenbait feria eta konferentzia ere egingo dira: Addit3D, fabrikazio gehigarriko eta 3Dko nazioarteko feria; BeDIGITAL, industrian aplikaturiko transformazio digitalaren feria; IMIC Maintenance Innovation Conference kongresua; eta WORKinn-Talent Hub. Feria horiek guztiak aldi berean eginik osatuko da 4.0 Industriaren ehunduran zeharreko ibilbidea.

BIEMH makina-erremintaren biurtekoa AFM-Advanced Manufacturing Technologies klusterrak eta Bilbao Exhibition Centre erakustazokak antolatzen dute, Eusko Jaurlaritzarekin eta Aimhe makina-erreminten inportatzaileen elkartearekin batean.

Herrialde estrategikoetako bisitariak

Ekainean BIEMHn bisitan izango dira mundu osoko sektore estrategiko nagusietako profesionalak: automobilgintza, aeronautika, energia, olioa & gasa, trenbidegintza, itsasontzigintza, eraikuntza metalikoa, ekipamendu ondasunak, siderurgia, balbulagintza eta beste zenbait alorretakoak. Bisitarien sustapen kanpaina nagusia, berriz, ehun herrialdetan baino gehiagotan egin da: Alemanian, EEUUetan, Eslovakian, Espainian, Frantzian, Indian, Italian, Mexikon, Portugalen, Polonian, Erresuma Batuan, Txekiako Errepublikan eta Turkian. BIEMHko bisitarien kanpainak badu osagai nagusi bat: erosleak erakartzea, Hosted Buyers´ Programme gonbidapen programaren bidez. Programa horrek erakusketarien beren eskariak jasotzen ditu, eta funtsezkoa da interesik handieneko soslai estrategikoak erakartzeko BECera.

BIEMH makina-erremintaren nazioarteko biurtekoak sektore askoren babesa du nazio mailan fabrikazio aurreratuaren alor guztian. Besteak beste, nabarmena izan da hauen kolaborazioa: AMETIC, Andaluziako Aerospace, Anmopyc, Espainiako Merkataritza Ganbera, Nafarroako Citi, Ingeniari Industrialen Elkargoen Kontseilu Nagusia, Feamm, Femeval, FVEM Metalgintzako Enpresen Bizkaiko Federazioa, Platea, Kantabriako Pymetal, eta UPM Madrilgo Unibertsitate Politeknikoa.

Halaber, Bisitarien Departamentuak nazioarteko aliantzen sare garrantzitsu bat du ehundua: esaterako, Italian, Portugalen, Turkian, Alemanian, Mexikon, Erresuma Batuan, Argentinan eta Kolonbian.

Ekainean BIEMHn bisitan izango dira mundu osoko profesionalak. BEC

Automatizazioa eta Robotika

Automatizazioa eta Robotika sektorea da BIEMHko azpimarragarrienetako bat. BECen erakutsiko dute beren indar guztia 13 herrialdetako — Alemania, Austria, Espainia, Frantzia, Italia, Suitza, Suedia, Herbehereak, Danimarka, AEB, India, Hego Korea eta Txina— 167 konpainia erakusketarik. Sektore hori, berriz, beste azpisektore hauek osatuko dute: robot industrialak, kontrol eta biltegiratze sistemak, manipulazio sistemak, automatizazio industriala eta muntaketa, kontrolerako softwarea, fabrikazio eta makinak, biltegiratzeko eta garraiorako konponbideak, muntaketarako eta mihiztaketarako teknologiak eta sistemak, eta CAD-CAM.

Automatizazioa eta Robotika sektorea da BIEMHko azpimarragarrienetako bat. BEC

Eduki garrantzitsuko agenda bat

Analisirako eta gogoetarako guneek ere garrantzi berezia dute industria aurreratuaren lehiakortasuna jorratzeko orduan, betiere testuinguru berri batean non sektore guztiak elkarrekin konektatuta egongo baitira zer erronka handi dituzten eztabaidatzeko. Berrikuntza gisa, BIEMHk Automation & Robotic Talks izeneko solasaldiak eskainiko ditu aurten. Saio horietan, gai jakin batzuetan jarriko dute arreta: industrian automatizazio teknologiak inplementatzeko adibideak; automatizazio eta robotika alorreko azken garapenak, planta digital automatizatu bateranzko bidean aurrera egiteko; eta robotikaren etorkizuna.

Eduki berezituko programa hori, hain zuzen, aldi berean egingo diren ferietako hitzaldien agendari gehituko zaio, Addit3Dko Additive Talks edo solasaldi gehigarriak eta BeDIGITALeko Digital Talks edo solasaldi digitalak bitarteko, zeinetan modu bertikalean eta espezializatuan jorratuko baitituzte industria alorreko gai funtsezko guztiak.

Horrez gainera, BIEMHko edukien agenda horrek telebista kate propioa izango du, BIEMH TB, eta zuzenean emitituko du. Ikus-entzunezko formatu horrek sektorearen inguruko berrikuntzen berri emango du, bai eta zenbait profesionalen lekukotza ezagutaraziko ere bost egun horietako jardunaldietan izandako elkarrizketa, erreportaje eta mahai inguruen bidez. Era berean, BIEMH TBn eduki transbertsal modura emango dituzte Industry Talks edo industriari buruzko solasaldiak; topagune horietan, sektoreko hainbat profesionalek elkarrekin aletu ahalko dituzte beren lanbide esperientziari eta ibilbideari buruzkoak, bai eta elkarlanean jorratu ere enpresa handiekin, digitalizazioaren, teknologiaren eta jasangarritasunaren aldeko ideiak. Women in Industry programak, bestalde, gogoetarako eta eztabaidarako gune bat eskainiko du, enpresa eremuan genero berdintasuna lantzeko premia dagoela planteatzeko asmoz, industria alorrean bereziki; hala nola hainbat solasaldi, eztabaida eta mahai inguru antolatuko dira, enpresek lehiakor izateko zer motatako erronkei ekin behar dieten aztertzeko, kontuan harturik erronka gehigarria izango dutela genero arrakala. Ekinbide horiexek izango dira aurtengo berrikuntzetako bi.


Summary: Hiru hilabetez luzatu diote espetxealdia Pablo Gonzalezi. Poloniako Przemysl eskualdeko auzitegiak onartu egin du fiskaltzaren eskaera atxiloaldia luzatzeko. Gonzalezen abokatuak errekurtso bat aurkeztuko du.

Pablo Gonzalez kazetariaren atxiloaldia luzatzeko eskatu zuten maiatzaren 16an Delinkuentzia Antolatuaren eta Ustelkeriaren Arloko Poloniako Fiskaltzaren ordezkariek. Eskaera egin ondotik, epaileek zazpi eguneko epemuga zuten eskaera aztertu eta erabaki bat hartzeko. Azkenean, Poloniako Przemysl eskualdeko auzitegiak onartu egin du fiskaltzaren eskaera, eta, hala, Pablo Gonzalez kazetariak beste hiru hilabetez egon beharko du atxiloaldian.

Bartosz Rogasa Gonzalezen abokatuak Efe berri agentziari esan dionez, epaitegiaren erabakiaren aurkako errekurtso bat aurkeztuko dute. Hala ere, kazetariak espetxean jarraitu beharko du oraingoz.

Gonzalez Poloniako espetxe batean dago behin-behinean, Errusiaren aldeko espioitza lan ugari egin izanaz akusatuta. Joan den otsailaren 28an atxilotu zuten, eta dagoeneko ia hiru hilabete daramatza atxilo.


Summary: EH Bilduk «gardentasuna» eskatu dio Madrilgo gobernuari trafiko eskumena atzeratzeko arrazoietan. «Arrazoi teknikoak» direla eta, atzeratu egin da eskumenaren transferentzia, eta Bel Pozueta EH Bilduko diputatuak eskatu du arrazoi horiek argitzeko. Pozuetak atzerapena justifikatzeko bi hipotesi planteatu ditu.

«Gardentasuna». Hori eskatu dio gaur Bel Pozueta EH Bilduko diputatuak Isabel Rodriguez Espainiako Lurralde Politikako ministroari, Diputatuen Kongresuan. Izan ere, Nafarroak 2021eko abenduaren 31n eskuratu behar zuen trafiko eskumena, baina atzeratu egin zuten, «arrazoi teknikoak» direla eta. Hori horrela, Pozuetak eskatu dio Espainiako Gobernuari «ausarta« izateko eta «emandako hitza betetzeko».

EH Bilduko diputatuak adierazi duenez, urteak daramatzate egoera horretan. Izan ere, 2018ko urrian Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidenteak agindu zion Uxue Barkos orduko lehendakariari Madrilek trafiko eskumena transferituko ziola. Orain, ordea, 2025ean espero dute akordioa izenpetzea. Pozuetaren arabera, transferentzia «ez da ez mesede, ez opari bat», herritarren eskubideei buruz ari baitira: «Gure eskubideak dira. Errespetatu eta bete beharreko eskubideak», hain zuzen.

Ikusi gehiago: Trafiko eskumenaren akordioa atzeratu egin dute Iruñeak eta Madrilek

Rodriguezek, berriz, azaldu du transferentzia hori «konplexua» dela, besteak beste, gai teknikoak, operatiboak eta aurrekontuari buruzko gaiak daudelako horren barruan. Horrela, nabarmendu du Espainiako eta Nafarroako gobernuak trafiko zerbitzua «hobetu» nahi duten bi administrazio direla, eta gaineratu du: «Borondate politikoa existitzen bada, transferentzia egongo da».

Diputatuaren arabera, baina, atzerapena bi gairen ondorio izan daiteke. Batetik, uste du Madrilen asmoa izan daitekeela Nafarroak bere gain har ditzala trafikoko Guardia Zibileko langileen kostuak, transferentzia osoa gauzatu arte. Bestetik, Barne Ministerioan Guardia Zibilak eragindako barne presioak egon daitezkeela uste du, eta horiek galarazi egiten dutela transferentzia sinatzea. Izan ere, Nafarroan 1.500 guardia zibil inguru daude, eta horietatik 189 bat arduratzen dira trafikoaz.

Lurralde Politikako ministroak, ordea, gezurtatu egin ditu Pozuetaren hipotesiak: «Transferentzia atzeratu egin zen beste transferentzia bat aurreratu genuelako, gutxieneko bizi sarrerarena».


Summary: Gaelikoa Ipar Irlandako hizkuntza ofizial bilakatzeko lege proiektua aurkeztu du Londresek. Proposamenak «aitortza eta babesa emango dio irlandar hizkuntzari», eta «eskozieraren garapena» sustatuko du Ipar Irlandan. Hiru erakunde sortuko dituzte horiek bermatzeko; tartean, Identitatearen eta Adierazpen Kulturalaren Bulegoa.

Irlandako gaelikoaren aldeko ekintzaileek «historikotzat» jo dute erabakia: hizkuntza hori Ipar Irlandan ofiziala bilakatzeko lege proiektu bat aurkeztu du gaur Erresuma Batuko Gobernuak. Aspalditik esperotako proposamena zen, eta, Londresek azaldu duenez, helburutzat du «aitortza eta babesa» ematea «irlandar hizkuntzari». Eskozierarentzat ere neurriak aurreikusten ditu, dokumentua onartuz gero hizkuntza hori «gutxiengo nazional» gisa aitortuko bailukete Ipar Irlandan.

Brandon Lewis Erresuma Batuaren Ipar Irlandarako ministroak eman du albistearen berri, eta, lege proiektua Lorden Ganberan aurkeztu aurretik, adierazi du pauso hori «mugarri bat» izango dela Ipar Irlandarentzat. «[Lege proiektua] Orekatua da, alderdi politikoek negoziatu modura, Ipar Irlandan denek etekina atera diezaioten. [...] New Decade, New Approach [gobernabide itunean] adosturikoa emateaz gain, errespetuaren eta tolerantziaren printzipioak bermatzen jarraitzea ahalbidetuko du, Ostiral Santuko Akordioak jasotzen duen modura», esan du Lewisek.

Lege proiektuan, hiru erakunde publiko sortzea aurreikusten da; tartean, Identitatearen eta Adierazpen Kulturalaren Bulegoa. Hala, bi komisario aukeratuko lituzkete, bata gaelikoarentzat, eta bestea eskozierarentzat, eta horiek arduratuko lirateke hizkuntza eta kultura horiek sustatzeaz; horrekin batera, Londresek proposatu du 4,7 milioi euro ematea An Ciste Infheistiochta Gaeilgeri, Irlandar Hizkuntzaren Inbertsio Funtsari.

Conradh na Gaeilge gaelikoa sustatzeko elkarteak pozez eta «arretaz» hartu du Erresuma Batuko Gobernuaren proposamena. Haientzat gaurkoa «egun historikoa eta emozioz betea» bilakatu den arren, esan dute ez direla «inozoak», jakitun baitaude gaur aurkeztu dutena «bidaia legegilearen hasiera» besterik ez dela: «Eta, noski, Erresuma Batuko Gobernuarekin izan dugun esperientzia mingarriak erakutsi digu ezin dugula ezer egintzat eman».

An Dream Dearg elkartea ere pozik agertu da Lewisek jakinarazitakoarekin, eta, horko kide Ciaran MacGiolla Bheinek ITV telebista kateari adierazi dionez, gaelikoak lehen aldiz «estatus ofiziala izatea sekulako lorpena» da.

Michelle O'Neill Sinn Feinen presidenteorde eta Ipar Irlandako lehen ministro bilakatzeko hautagaiarentzat ere «historikoa» da lege proiektu hori aurkeztea, eta «komunitate linguistiko irlandarrari» eskertu dio aurrerapausoa, horren «erresistentziak eta dedikazioak» ahalbidetu duelakoan «mugarri» hori.

Ostiral Santuko Akordiotik honako bidea

Irlandako gaelikoak duela 24 urte jaso zuen lehen aitorpena Ipar Irlandan, Ostiral Santuko Akordioa sinatu zutenean; orduan, adostu zuten hizkuntza garatzeko eta berpizteko neurriak beharrezkoak zirela, eta Erresuma Batuak ere bat egin zuen behar horrekin.

Gerora, 2001ean, Europako Hizkuntza Gutxituen Ituna sinatu eta berretsi zuen Londresek, eta, beste bost urteren ostean, hizkuntza babesteko lege baten beharra aitortu zuten Saint Andrewsko Akordioan; Ipar Irlandan autonomia berrezarri zuten urtea izan zen.

2011ko erroldaren arabera —aurten eguneratuko dute—, Ipar Irlandan 184.898 herritarrek dute hizkuntzaren «ezagutzaren bat» —biztanleriaren %10,65 dira—, horietako 104.943 (%6,05) dira hitz egiteko gai, eta 4.130 bat herritarrentzat (%0,2) da etxeko hizkuntza.

Iragan larunbatean, 17.000 bat lagun Belfasteko kaleetara atera ziren, hizkuntzaren alde egitera.


Summary: Frederic Haranburu 'Xistor'-i eskumuturreko elektronikoa kendu diote. Duela bi urte atera zen espetxetik, eta etxean ari zen zigorra betetzen. Baldintzapean aske segituko du.

Etxerat euskal presoen senideen elkarteak jakinarazi duenez, eskumuturreko elektronikoa kendu diote Frederic Haranburu Xistor-i, eta, beraz, ez du jada kontrol telematikorik izanen. Baldintzapean aske segituko du, halere: hau da, kalean egonen da, baina baldintza batzuekin. Frantziako Estatutik ateratzeko, adibidez —hots, Hego Euskal Herrira joateko—, baimena eskatu beharko du. Ez da oraino erabat libre, beraz.

2020ko azaroaren 24an atera zen Haranburu kartzelatik, espetxean 30 urte eta 234 egun pasatu eta gero, eta ordutik etxean preso zen, Lapurdin. Parisko Dei Auzitegiak urte hartako urriaren 27an onartu zuen hark baldintzapean aske geratzeko egindako eskaera, egiten zuen hirugarrena. «Gaur dugun pozak ez du gorde behar ez dela zinezko askatasun bat», adierazi zuen orduan Maritxu Paulus Basurko abokatuak: «Beste modu batez, baina kondena betetzen segituko du».

Harekin batera atxiloturiko Ion Parot eta Jakes Esnal euskal presoak Frantziako kartzeletan dira oraindik ere, baldintzapean aske uztea lortu ezinda.


Summary: '#badon' proiektuak irabazi du AEK-Korrika kultur sorkuntzarako beka. Ines Osinagak eta Olatz Salvadorrek aurkeztu dute, eta nabarmendu lan kolektibo bat dela, eta izaera kolektiboa duela hain justu oinarrian. Euskal kulturaren genealogia aztertu, eta diziplinarteko emanaldi bat sortuko dute 2023ko Korrika Kulturalerako.

Kolektiboa, ahotsak, gorputzak, bazterrekoak, hausnarketa, prozesua, transmisioa, zalantza... #badon proiektuak oraindik ez du azaltzen erraza den itxurarik, baina haren mamia ulertzeko balio dezakete sustatzaileek asmo sendoz errepikatu dituzten hitzek. Ines Osinaga eta Olatz Salvador musikariek aurkeztu dute proiektua, gaur, Donostiako Viktoria Eugenia antzokian, talde zabal baten ordezkari gisa. «Proiektu kolektiboa da: korala izango da, baina, gainera, kolektiboa». Haiek irabazi dute AEK-k eta Korrikak antolatu duten kultur sorkuntzarako beka; lanaren emaitza aurkeztuko dute Korrika Kulturalaren egitarauaren barruan, 2023ko azarotik 2024ko apirilera.

Denera, hamahiru lan aurkeztu dituzte bekara, «maila oso onekoak», Asier Amondo Korrikako bozeramailearen hitzetan, eta #badon saritzea erabaki dute epaimahaiko kideek: Aguxtin Alkhatek, Irantzu Lekuek, Amaia Merinok, Maria Riverok eta Yurre Ugartek. Proiektuak 23.000 euroko saria jasoko du.

Epaimahaiak bere erabakia arrazoitzeko nabarmendu dituen gai nagusiak dira, hain zuzen, Osinagak eta Salvadorrek aurkezpenean behin eta berriro azaldu dituztenak: prozesuari garrantzi berezia emango diote, eta ikuskizun batez haragoko zerbait sortuko dute.

Euskal kulturaren transmisioa etenda dagoela esan izan denean, horri buruzko kexa nagusitu da, Osinagaren ustez, baina berak beste ikuspuntu batetik heldu nahi lioke egoerari: «Eta hori aukera bat balitz?». Genealogia aztertu nahi dute, ikusteko nor dagoen hor eta nor ez, eta «zentralitaterik ez duten ahots eta gorputzak» aldarrikatzeko, horiei leku bat egiteko. «Oinordetza kulturala zalantzan jarri nahi dugu».

Bidea helburu

Proiektuak bi ildo nagusi ditu: batetik, diziplinarteko hausnarketa kolektibo bat martxan dago, eta bidelagun askorekin ari dira sormen laborategi bat itxuratzen; bestetik, prozesu horretatik aterako den emanaldia bera. Orain arte osatu duten sarean, literaturan, musikan, arte plastikoetan, antzerkian, dantzan eta bestelako adierazpideetan aritzen diren sortzaileak batu dituzte, baina oraindik ez dakite zer-nolakoa izango den azken emaitza: «Ez dakigu, eta ez dugu jakin nahi. Askotariko diziplinak eta parte hartzeko erak izango ditu», esan du Osinagak.

«Emaitza bera garrantzitsua izango da, baina are garrantzi handiagoa hartuko du dagoeneko hasia dugun bideak», Salvadorren arabera. Bide hori neurri batean ikusgarri egitea ere bada haien asmoa, Osinagak kontatu duenez: «Normalean, emaitza ikusten da eta prozesua itzalpean egiten da. Alde batetik, hori ondo dago, eztabaidatzeko espazio seguruak behar direlako eta plaza publikoa ez delako beti segurua denontzat, baina saiatuko gara prototipoak aurkezten».

Oraingoz, Badon.eus webgunea sortu dute, aurkezpen testu batzuekin eta galdetegi batekin. Ahalik eta «konplize» gehien elkartu nahi dituzte horren bidez.

Aurkezpenean, konplize sare horren erakusgarri, badon hitza errepikatzen duten dozenaka lagunen bideo bat erakutsi dute. Emakumez osatutako talde bat egingo duten galdetuta, zera erantzun du Osinagak: «Ez dira gizonak izango. Ez dira gizon zuri, adindun, kontsakratu, zis, hetero, burgesak izango. Zentralitate hegemonikotik kanpora jartzen diren gorputz guztiak dira ongi etorriak, euskal kulturaren kanona gorpuzten ez dutenak».

Hala ere, Osinagak berak esan du leku batzuetan «ertzekoa» denak besteetan «hegemonia gorpuzten» duela: «Azkenean, gu gipuzkoar blanquita batzuk gara». Taldea plurala izan dadin, beren buruaz ere pentsatu nahi dute, gogoeta kolektiboaren barruan: «Tipi kooperatibak dinamizatuko du prozesua, eta diseinu espekulatiboarekin lan egingo dugu: aukerak planteatuko ditugu distopia katastrofikoetatik utopia amestuetara joateko. Orain artekoa kontuan hartuta, zer egin behar dugu gaur biharko argazkia aldatzeko?».

Lana da saria

Gazteak dira bideoan ageri diren lagun asko, eta haiei gauzak beren ikuspegiaren arabera egiteko aukera ematea ere garrantzitsua da proiektuaren sustatzaileentzat: «Gu biok gure ibilbideak ematen digun ikusgarritasunetik ari gara, eta hori ere kuestionatu nahi dugu. Badirudi kultur transmisioa adin batetik aurrerakoek pasatzen dizuten lekuko bat dela», azaldu du Osinagak.

Osoko zuzenketa horren parte da proiektuaren izena bera ere, Ez Dok Amairu mugimenduarenetik sortu dena. Osinaga: «Badugu herentzia kultural markatu bat, Ez Dok Amairurekin oso lotuta dagoena, eta izenak berak badu dena zalantzan jartzeko gogo hori. Nola zen? Hil ezazu aita? Ba, antzeko zerbait».

Osinaga eta Salvador eskertuta agertu dira AEK-ren eta Korrikaren beka jasotzeagatik, hain justu sorkuntzarako beka bat delako, eta ez «produkzio» beka bat: «Hori iraultzailea da». Eskerrak eman dizkie proiektatutako bidea taxutzeko «lanerako espazioak eta baldintzak» emateagatik. Osinagaren hitzetan: «Kultur sorkuntza ez da atomoen fusioz sortzen. Lana da, lanerako denbora behar da, eta denbora, gure gizartean, dirua da. Gaur goizean, etxekoei esan diegu: 'Sari bat emango digute'. 'A, bai? Zer sari?'. 'Lan egiteko aukera'».


Summary: Batarenak biziagoak, eta bestearenak motelagoak. Lasok eta Ezkurdiak buruz buruko finalerako materiala aukeratu dute, Nafarroa Arenan. Gustura gelditu dira biak.

Berotzen hasi da giroa buruz buruko finalerako material aukeraketan. Nafarroa Arenan egon dira Ioseba Ezkurdia eta Unai Laso, eta gustura geratu dira biak aukeratutako pilotekin. Ezkurdia izan da aukeratzen lehena: «Nik uste dut Unairenak biziagoak direla: gehiago irteten dira frontisetik. Nireak gutxiago ateratzen dira, baina zoruan azkarragoak dira». Lasok aukeratu ditu gero. Kontent da hartutako erabakiarekin: «Josebarenak motelagoak dira, denbora emateko pilotari emateko. Azkenean, bakoitzak bere estrategia dauka».

Bi egun besterik ez dute izan frontoian entrenatu ahal izateko. Atzo entrenatu zen Laso: «Gustura aritu nintzen; frontoia bizia da, ni bezala». Ezkurdia ere «gustura» entrenatu da frontoian, eta igandera arte ez da berriz frontoira irtengo: «Frontoia gogorra da, baina ez da zaila; dezente irteten da pilota frontisetik».

Biek aipatu dute frontisetik azkar ateratzen dela pilota, eta horrek kezkatzen du Ezkurdia: «Unai pilotari oldakorrra da; kolpe handikoa. Frontisetik altuera oso ondo hartzen du, eta frontoi honetan min handia egiterik dauka». Hortaz, Laso «deseroso» jarri nahi du, eta frontisetik urrundu. Lasoren arabera, partida «gogorra» izanen da, eta berak ere Ezkurdia «deseroso» jarri nahi du: «Ea ondo kudeatzen ditudan nerbioak eta tentsioak».

Ohi baino ikusle gehiago egon da nafar pilotariei begira, eta buruz buruko finalak horrenbeste jende mugitzea «oso polita» dela esan du Ezkurdiak. Ez dute askotan frontoia irekitzen, eta Lasoren ustez, jendea gehienbat frontoia ikusteko gogoz zegoen: «Giro izugarria egonen da igandean». Lasoren arabera, ez dago faboritorik; beraz, biak dira pareko. Ezkurdiak, ordea, uste du Laso dela faboritoa.


Summary: Gazteen %69k ez dituzte Euskal Herriko komunikabideak kontsumitzen. Behategiko Libe Mimenzak eta Josu Amezagak Eusko Legebiltzarrean esan dute «kontzientzia hartu» eta «plan bat» egin behar dela

«Gazteak hedabide tradizionaletatik ihes egiten ari dira oso modu arinean. Soka desegiten ari da». Hala dio Josu Amezaga EHUko ikerlari eta Behategiko kideak. Sokari erreferentzia egin dio, datu batzuk aztertuta: populazioaren %95ek duela gutxi arte komunikabide bertsuak kontsumitzen zituen: prentsa —azkenaldian, digitala—, irratia, telebista... Baina egoera aldatu egin da. Interneteko komunikazioa bestelakoa da, «oso kaotikoa», eta «eduki oso desberdinak» nahasten dira bertan. Behategiko ordezkari gisa, Amezagak eta Libe Mimenzak agerraldia egin dute gaur Eusko Legebiltzarreko Kultura Batzordean.

Testuinguru berri horrek eragin die eta eragingo die Euskal Herriko komunikabideei. Amezagak azaldutako datuen arabera, gaur egun gazte askok ez dituzte Euskal Herrian egoitza duten komunikabideak kontsumitzen. Datua ez da nolanahikoa: 14-20 urte arteko gazteen %69k ez diete Euskal Herriko hedabideei so egiten —%44koa zen batezbestekoa duela 25 urte—.

Bada adi jarraitzeko gaia, Amezagak esan moduan komunikabideek indartu egiten baitute komunitatea. «Eta, egun, urtzeko joera handiagoa dago gazteen artean».

Mimenzak ohartarazi du ezin dela orain arte bezala jardun: «Ezer ez da orain arte bezala izango. Hortaz, orain arte ez bezala funtzionatu behar da. Beste modu batean pentsatu, ekoiztu eta planifikatu behar da». Interneteko sare sozialen kontsumoa ez da zabaldu soilik gazteen artean. «Adin nagusiko tarteengana ere iristen ari da. Eta, gauzak horrela, hau ez da konfort egoera bat hedabideentzat». Izan ere, Interneteko plataforma handietan hizkuntza hegemonikoen indarra oso handia dela nabarmendu du Behategiko koordinatzaileak. «Egoera ez da gure eskuetan geratzen». Algoritmoak dira horren erakusgarri.

Europako Batasunean zenbait gertakarik kezka eragin dute: brexit-a, trumpismoa, pandemiako negazionismoa eta muturreko jarrera politikoak adibide esanguratsuak izan dira, eta 2020ko abenduan Europako Batasunak plan bat jarri zuen martxan hedabideei begira. Finantzaketa neurriak, laguntzak eta maileguak jaso ditu plan horrek. «Eta planak aldarrikatzen du datuen beharra, alfabetatze mediatikoa, hedabideen arteko lankidetza eta beste zenbait neurri», azaldu du Amezagak. «Kontzientzia hartu du Europak, eta Euskal Herrian ere hartu behar dugu». Kontzientzia hartu ostean planak etorriko liratekeela uste dute Amezagak eta Mimenzak.

Sarean, «egoera konplexua» Gazteek eta ez hain gazteek kontsumitzen duten Interneteko komunikazioan, gainera, ezaugarriak ez dira komunikabideen esparruan diren bezalakoak. Amezagak azaldu moduan, «sareko komunikazioan ez dago lerro editorial argirik». Gardentasunik ez, bederen, lerro horiek enpresa teknologiko handien algoritmoek finkatzen baitituzte. Komunikabideei dagokienez, gobernuek ahalmena dute komunikazio politika egiteko. Egiten dute. «Eta kazetaritzan, egiaren balioa lehenesten da», dio Amezagak. Halakorik ez dago, ordea, gaur egungo Interneteko komunikazioan —mezularitza zerbitzuak, sare sozialak, aplikazioak...—.

EH Bilduk eskatuta egin zuten agerraldia Behategikoek. Elkarrekin Podemoseko ordezkariak galdetu zuen: «Nola iritsi gara honaino?». Eta, Amezagaren arabera, «inertziaz» gertatu da hori. «Inertziak ez dira nahikoa, ordea. Politikak behar dira. Eta Eusko Legebiltzarrak kontzientzia hartu behar du gaiaz».

Behategiaren proiektuen berri eman du, bestalde, Mimenzak: estrategia digitala; Beha analitikoa digitala neurtzeko sistemak eguneratzeko ariketa; Behategia Analytics: audientzia aldagai digitalen panel bateratua; audientzia datuen azterketa historikoa eta aldagaiak euskararen adierazle sisteman integratzeko lankidetza; datutegia, datu iturri anitzen integrazioa; datuak uztartzeko proiektu bat, modelo matematikoak erabilita; big data; plataformetako hizkuntzen Europa mailako azterketa; eta urtekaria. Elkarrekin Podemosek ere galdetu zuen EITBk parte hartzen ote duen Behategiaren ikerketetan. «EITBk ez dio bere datu digitalen berri eman nahi izaten Behategiari», esan du Amezagak.

Euskarazko komunikabideak kontsumitzen dituzte egun 400.000 herritar inguruk. «Azkenaldian, kopuru horrek ez du ez aurrera ez atzera egiten».


Summary: Madrilek uda baino lehen landuko du Nafarroako AHTaren eta 'euskal Y'-aren arteko lotura. Raquel Sanchez Garraio, Mugikorasun eta Hiri Agendako ministroaren arabera, A-15 autobideari dagozkion estatuko errepide sareko trazadurak ere konpondu nahi dituzte.

Nafarroako AHTaren eta euskal Y-aren arteko lotura eztabaidatuko dute Madrilek eta Nafarroako, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako kohesiorako kontseilariek. Ez du zehaztu zer egunetan, baina Raquel Sanchez Garraio, Mugikortasun eta Hiri Agendako ministroak jakinarazi du uda baino lehen elkartuko direla. Ministroak adierazi duenez, «argi dago» azpiegitura handiek «desadostasuna» sortzen dutela gizartean, eta, egoera hori «konpontzeko» helburuz bilduko dira.

Carlos Garcia Adanero UPNko diputatuak adierazi du, besteak beste, abiadura handiko trenaren konexioek «kezkatzen» dutela. Horren harira, Sanchezek ohartarazi du Espainiako Gobernua «inbertsio ahalegin handia» egiten ari dela, batetik, trenbide azpiegituren trazadura zehazteko eta Iruñearen eta euskal Y-aren arteko loturari bide emateko, eta, bestetik, A-15 autobideari dagokion estatuko errepide sareko trazadura konpondu ahal izateko.

Horrez gain, azaldu du 2022rako estatuko aurrekontu orokorretan Nafarroari 100 milioi euro inguru bideratzea aurreikusi dutela. Gogorarazi duenez, 2018ko aurrekontuan, Garcia Adaneroren alderdiak babestu zuen aurrekontuan alegia, 43 milioi euro «eskas» bideratu zituzten: «2,3 aldiz handitu dugu zuek babestu zenuten aurrekontua».