Summary: Tripolik armak hartzeko eskatu die herritarrei «gerra zibil bat pizteko arriskua» dagoelako. Batasun Nazionaleko Gobernuko lehen ministroaren arabera, milizien aurkako borrokak gogortu egin dira azken egunetan Tripolin, eta Tobruken egoitza duten oposizioko indarrak ere gero eta gertuago daude.

Krisi betean jarraitzen du Libiak. Otsailetik bi gobernu ditu herrialdeak: mendebaldeko GNU Batasun Nazionaleko Gobernua, eta ekialdeko GSU Elkartasun Nazionaleko Gobernua. Tripolin dago lehena, eta Tobruken du egoitza bigarrenak, baina azken honen indarrak gerturatzen ari dira Tripoli erdigunera. Horrez gain, hirian gogortu egin dira azken egunetan milizien arteko borrokak —hamabi hildako eta 87 zauritu utzi dituzte orain arte—. Horrek guztiak bultzatuta, GNUko lehen ministro Abdul Hamid Dbeibahk eskatu die herritarrei armak hartzeko, eta ohartarazi «gerra zibil bat pizteko arriskua» dagoela datozen orduetan.

«Gizon eta emakume libiar guztiei dei egiten diegu jarrera nazional serio eta benetakoa har dezaten, hiriburuan irabazi pertsonalak lortzeko gerra bat hasi nahi duen edonoren aurka», esan du Dbeibahk. Haitham Tajurik zuzentzen duen Iraultzaileen Brigaden eta Abdel-Ghani al-Kikli buru duen beste milizia baten artean piztu ziren borrokak joan den ostegunean.

GSUren gertukoa da Al-Kikliren milizia, eta, Fathi Baxagha lehen ministroa babesten duten beste hainbat indarrekin batera, Tripoli erdigunean sartzeko ahaleginetan ari da azken egunetan. Zenbait iturriren arabera, Baxagharen indarrek dagoeneko hartu dute Janzur auzoa, eta lerro hauek idazteko unean Zawiya eta Al-Jumuriya zeuden borroka gogorrenak. Zenbait iturriren arabera, sute handiak piztu dituzte bi auzoetan. Baxagharen gertuko indarren beste 300 ibilgailuko konboi bat irten da gaur Tripolitik 150 kilometrora dagoen Zliten hiritik. Baxagha bera Misratan dago azken asteetan, Zlitendik gertu.

Gerra hotsek nazioartea iratzarri dute. NBE Nazio Batuen Erakundeak, AEBek eta Erresuma Batuak eskatu diete agintariei indarkeria areagotuko duen neurririk ez hartzeko, eta Libiako trantsizioa kudeatzeko NBEk sortutako Trantsiziorako Presidentetzarako Batzordeko buru Mohamed Menfik bertan behera utzi du Tunisiara egiten ari zen bidaia, Libiara itzultzeko. Egiptok, berriz, larrialdiko elkarrizketak jarri ditu abian, su eten bat lortzeko.

Urteetako gatazka

Ordezkarien Ganberak hautatu zuen Baxagha joan den otsailean, Dbeibahren agintaldia amaitutzat emanda. Hark, baina, ez zuen erabakia onartu eta karguan jarraituko zuela iragarri zuen. GSUko egungo gobernuburua Barne ministro izan zen 2018tik 2020ra, eta Dbeibahrekin batera lehiatu zen GNUko lehen ministro izateko bozketan, iragan urteko martxoan. Baxaghak, gianera, bere alde du Khalifa Haftar, ekialdeko petrolio putzuak kudeatzen dituen buruzagi militarra.

Joan den abenduan egitekoak zituzten bozek zartarazi zuten azken krisia. Dbeibahk atzeratu egin zituen, desadostasun politikoak eta segurtasun arrazoiak argudio hartuta eta, lehenik hilabete atzeratu bazituen ere, gerora ez zuen datarik zehaztu. Ordezkarien Ganberaren, arabera, ordea, bozak egiteko lehen deialdiarekin batera amaitu zen Dbeibahren agintaldia.

Ez da lehen aldia, Baxagha hiriburuan sartzen ahalegintzen dena. Joan den maiatzean berak hautatutako gobernuko kideekin batera heldu zen hiriburura, GNUren agintea hartzeko helburuarekin, baina bi aldeetako milizien borroken ostean, alde egin behar izan zuen.

Hamar urte pasatxo dira NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundearen hegazkinek Muammar Gaddafiren konboiari eraso ziotela, eta hilketa horren ondorio da Libiaren egungo zatiketa. Dbeibahren gobernua NBEk sustaturiko prozesu baten ondoren aukeratu zuten, joan den urteko martxoan, eta herrialdearen mendebaldean dago kokatua, Tripoli hiriburuan; Ordezkarien Ganbera, berriz, %18ko parte hartzea izan zuen 2014ko hauteskundeen ondoren osatu zuten, eta ekialdean dago kokatua, Tobruken.


Herrera Athleticera itzuli da

Summary: Herrera Athleticera itzuli da. Erdilari bilbotarra utzita ariko da, eta talde zuri-gorriak hura erosteko aukera izango du denboraldi amaieran.

Bolo-bolo zebilen kontua gauzatu egin da azkenean: Ander Herrerak (Bilbo, 1989) Athleticen jokatuko du berriz. Utzita ariko da, eta talde zuri-gorriak hura erosteko aukera izango du denboraldi amaieran.

2011tik 2014ra zuri-gorriz jantzita jokatu zuen Herrerak. 128 partida izan ziren guztira, Espainiako liga eta Kopa, eta Europa liga kontuan hartuta; 11 gol sartu zituen, eta hogei goleko pase eman.

Taldea uztea erabaki zuen gero, eta Europako handienetako batera joan zen: Manchester United. Ingalaterrako taldeak haren etete klausula ordaindu zuen: 36 milioi euro. Bost sasoi osatu zituen han, eta ondoren, Paris Saint-Germainen egin ditu azkeneko hiru denboraldiak.

Palmares oparoa biribildu du Europako bi talde handi horietan. Ingelesekin Superkopa, Kopa eta Ligako Kopa bana irabazi zituen. PSGrekin, berriz, bi aldiz bereganatu zuen Frantziako liga, Kopa eta Superkopa, eta behin ligako kopa.

«Oso pozik nago itzultzeagatik. Ilusio handia egiten dit iraganeko istorio polit horri segida emateak. Handia da erronka, baita exijentzia ere. Oso gogotsu nago», esan du Herrerak webgunean egindako adierazpenetan.

Bihar aurkeztuko dute, eta ezusterik ezean, ez da ariko astelehenean Cadizen (Espainia), ligako partidan (20:00, Dazn eta Gol). Athleticek bolada onari eutsi nahi dio, lau puntu bildu baititu lehen bi jardunaldietan. Aukera ona du horretarako, Espainiako taldeak gaizki ekin baitio lehiari, jokatu dituen bi partidak galdu baititu. Yuri ez da ariko, min hartu baitu eskuin orpoan.


Summary: Amaia Aldai eta Andrea Capellan gailendu dira Emakume Master Cup torneoaren finalean. Maddalen Etxegarai eta Enara Gaminde izan dituzte aurkari, eta 22-7 irabazi dute partida. Aldaik txapelketako pilotaririk onenaren izendapena ere jaso zuen. Finala, bideoan, 52. minututik aurrera.

Uztailaren 15ean hasi zen Emakume Master Cup txapelketa, Haron (Nafarroa). Lau bikote aritu dira torneoan: Amaia Aldai eta Andrea Capellan, Olatz Arrizabalaga eta Uxue Oses, Maddalen Etxegarai eta Enara Gaminde, eta Leire Garai eta Itxaso Erasun. Azkenean, Amaia Aldai eta Andrea Capellan pilotariak gailendu dira finalean.

Atzo jokatu zen, Zumaiako (Gipuzkoa) Aitzuri pilotalekuan, eta Maddalen Etxegarai eta Enara Gaminderen aurka neurtu behar izan zituzten indarrak irabazleek. Aldai eta Capellan oso sendo agertu ziren hasiera-hasieratik, eta, azkenean, 22-7 irabazi zuten partida.

Amaia Aldai, gainera, txapelketako pilotaririk onena izendatu zuten, eta, finala irabazita, azken San Fermin txapelketan geratu zitzaion arantza atera ahal izan zuen, Garairen eta Gaminderen aurka galdu baitzuen, emaitza beragatik.


Summary: Lau txosna eta hiru etxebizitza hustu behar izan dituzte Bilbon bart piztutako sute baten ondorioz. Su artifizialen ostean piztu da sua, 23:00ak aldera. Hiru ordu behar izan dituzte hura kontrolpean hartzeko. Gertatutakoa ikertzen ari dira, zerk piztu zuen argitzeko.

Bart gauean piztu da sua, 23:00ak aldera, Bilboko Epalzaren Alargunaren kalean. Sutearen ondorioz, 8., 9. eta 10. atarietako bizilagun guztiak atera behar izan dituzte etxetik, segurtasuna bermatzeko.

Horrez gain, lau txosnatan zeuden milaka lagun ere gune horretatatik aterarazi behar izan dituzte. Abante, Txomin Barullo, Hontza eta Pinpilinpauxa izan dira hustu behar izan dituzten txosnak.

Suhiltzaileek, hiru ordu pasatu ostean, jakinarazi dute kontrolpean hartu dutela sua, eta jendea 03:00ak aldera itzuli ahal izan da konpartsetara. Hala eta guztiz ere, bizilagunak ezin izan dira etxera itzuli, etxeak «ezegonkor» egon daitezkeelako oraindik ere. Goizean goiz, kalea itxita zegoen oraindik.

Gertatutakoa ikertzen ari dira, sua zerk eragin zuen argitzeko.


Summary: Marijaia errautsetan erreta amaitu dituzte Bilboko jaiak. 22:00etan izan da ekitaldi nagusia, itsasadarrean. 'Agur Marijaia' abestean, konpartsa guztiek argiak itzali dituzte hurrengo urtera arte.

Bederatzi egunen ostean, atzo amaitu ziren bi urte luzez itxarondako 42. Bilboko jaiak. Aurtengo Aste Nagusiaren pregoilari Itziar Lazkano eta txupinera Iratxe Palacios lagun dituela esan die agur Marijaiak jai kutunei: 22:00etan egin dute ekitaldi nagusia, itsasadarrean, eta jende andana bildu da.

Ohi bezala, Marijaiari su eman diote ekitaldian, eta errautsen artean desagertu da hurrengo urtera arte. Marijaia erre baino lehen, azken aldiz hitz egin du Lazkano pregoilariak, eta, jarraian, Iratxe Palaciosen txanda izan da, amaierako suziria bota baitu. Aurreko aldietan bezala, doinu dorreak jarri dituzte ibilbidearen bi aldeetan, ekitaldi nagusia jarraitzeko parada izan dezaten guztiek. Agur Marijaia abestean, konpartsa guztiek argiak itzali dituzte.

Hori baino lehen, 21:30ean, aurreskua dantzatu diete Itziar Lazkano pregoilariari eta Iratxe Palacios txupinerari: Uribitarteko kaian egin dute hori, Pio Barojaren Pantalanaren parean. Aurten, Deustuko Arraun Elkarteko kideek agurtu dituzte Lazkano eta Palacios, zuriz jantzita eta jaietako zapi urdina soinean.

Erasoak izan dira

Eraso ugari izan dira azken egunotan hirian. Bilboko jaiak hasi eta bi egunera, zazpi ziztada kasu salatu ziren. Bart ere ziztada salaketa bat jaso zuen Poliziak, eta sexu eraso bat ikertzen jarraitzen du. Bilboko Udaltzaingoak ere Aste Nagusian ziztada ugari egin dituen susmagarri bat identifikatu zuen atzo. Gaur zabaldutako datuen arabera, hamabost sexu eraso salatu dira Aste Nagusiak iraun duen bitartean.

Eraso horiek gaitzesteko, ehunka lagun bildu ziren atzo arratsaldean Arriaga antzokiaren parean egin zuten eraso matxisten aurkako giza katean. Bilboko Konpartsek antolatu zuten, eta ozen egin zuten oihu sexu erasoen aurka, Erasoen gainetik... Aste Nagusia defendatu lelopean. Protestara gerturatu ziren guztiek argi utzi zuten jai eremuan ez dutela «inolako erasorik onartuko», eta eraso mota guztiak gaitzetsi zituzten.

Bestalde, guztira 1.609 delitu salatu dituzte Bilboko Aste Nagusian, 2019an baino %1,6 delitu gehiago. Horietatik %73 lapurreta delituak izan dira. Azken 24 orduotan, gainera, 26 pertsona atxilotu dituzte.


Summary: Danborzaleak egitasmoa sortu dute, Jaurlaritza Mutrikuko portuan egitear den proiektu bat gelditzeko. Elkarretaratze bat egin dute gaur, proiektu horren aurrrean «planto» egiten dutela adierazteko. Erreferendum bat egin dezatela eskatu dute.

Eusko Jaurlaritza duela ia hogei urte hasi zen Mutrikuko (Gipuzkoa) portu zaharra berritzeko plan berezi bat ontzen. Urte asko pasatu dira plana diseinatu, onartu eta martxan jarri zutenetik, eta, eten luze baten ostean, irailean berrekingo diete duela hogei urte abian jarritako lan horiei. Proiektu hori geldiarazteko asmoz bildu eta antolatu dira hainbat herritar, eta Danborzaleak egitasmoa sortu dute, proiektu horren aurrean «planto» egiten dutela adierazi eta Eusko Jaurlaritzari eskatzeko hitza eman diezaiola Mutrikuko herriari. Gaur goizean bildu dira, Mutrikuko hondartzan, Dikea bai edo ez, erreferenduma orain! lelopean.

Danborzaleak egitasmoko kideek oroitarazi dutenez, duela hogei urte ere zalaparta sortu zuen portu zaharra berritzeko proiektuak: «Orduko hartan, herritar askoren desadostasunari entzungor eginez, hogei milioi euro xahutu zituzten azpiegitura honen lehen urratsa izango zen hondartza eremu berri baten, bertara joateko sarbideak eta babes dike bat eraikitzeko lanetan». Lan horiek, baina, amaitu gabe gelditu ziren, eta hamabost urtez geldirik egon dira. Ekintzaileek azaldu dutenez, orain gutxi jakin da diru publikotik ia 20 milioi euro baliatu direla lan horiekin jarraitzeko, eta, zehaztu dutenez, FCC Construccion enpresari adjudikatu zaio lana.

Hain justu ere, asmo horiek geldiarazteko antolatu dira Danborzaleak egitasmoko kideak. «Ez gara alderdi politiko baten parte, eta Eusko Jaurlaritzaren eta Mutrikuko Udalaren aldetik sumatzen dugun informazio falta eta isiltasuna salatu nahi ditugu», adierazi dute. Horregatik, «herriaren etorkizuna jokoan dagoen heinean», erabaki hori herritarren esku uzteko eskaria egin diete Eusko Jaurlaritzari eta Mutrikuko Udalari.

Ingumena jomugan

Ekintzaileek zalapartaren jomugan jarri dituzten beste gaietako bat ingurumena da. Haien esanetan, Mutrikuko kostaldeak dituen fauna, flora, itsaslasterrak eta itsasoaren dinamika askotarikoak goitik behera aldatuko lituzkete berritze lan horiek. «Mutrikuarrona den eta guztiok gozatzen dugun inguru naturala, danborra, moilaberri, arranpla eta betiko igerilekua goitik behera suntsitu eta esku pribatuetan utziko dute, gutxi batzuek goza dezaten», nabarmendu dute.

Hori dela eta, «hondamendi» gisa izendatu duten hori ahalik eta gehien minimizatzeko, irailean hastear den proiektua ezagutarazi, «alarma piztu» eta «guztien artean» gelditu behar dela adierazi dute. «Harrizko eta betelaneko bloke handien isurketarekin hasi aurretik gaia azalera ateratzera eta laguntza eske gatoz. Astakeria hau herritarrok batuta bakarrik gelditu dezakegulakoan baikaude», ohartarazi dute.


Summary: Hondarribiak irabazi du Boiroko bandera, eta Urdaibai lider dago oraindik sailkapenean. Eguraldiak ez du lagundu, eta ia 50 minutu atzeratu da estropada. Santurtzi eta Isuntza mantendu dira sailkapenaren hondarrean.

Galiziako uretan jokatu da Eusko Label ligako hemezortzigarren jardunaldia, Boiron. Atzo ez bezala, jardunaldi orekatu samarra izan da, baina ia 50 minutu berandu hasi da, eguraldiarekin lotutako hainbat gorabehera zirela medio epaileak jokatzeko modurik bazegoen edo ez erabakitzen aritu baitira. Azkenean, Hondarribiak irabazi du Boiroko bandera (19:20), eta bigarren eta hirugarren postuan gelditu dira, hurrenez hurren, Urdaibai (19:32) eta Donostiarra (19:46), 12 segundora eta 26 segundora.

Eusko Label ligako sailkapenari begira, bestalde, Urdaibai kokatu da lehen postuan, Hondarribiari hiru puntu aterata, eta Donostiarrari hamahiru. Jaitsierako kanporaketari dagokionez, Itsasoko Ama Sotera Santurtzi eta Lekittarra Elecnor Isuntza mantendu dira sailkapenaren hondarrean, 75 punturekin eta 69 punturekin. Jakina zen lehendik ere, baina Ares traineruak esango dio agur Eusko Label ligari, hiru denboraldiz bertan aritu ostean.

Eguraldi petrala

Galiziako eguraldiak erabat baldintzatu du gaur arraunlarien eta traineruen jarduna. Behe lainoak ez zuen uzten ondo ikusten, eta, horren ondorioz, 50 bat minutu inguru atzeratu behar izan dute estropada. Bitartean, lehiatzeko baldintza horiek egokiak ote ziren edo ez erabakitzen aritu dira epaileak, eta behe laino hori apur altxatzen hasi denean ekin diote estropadari.


Egoera zertxobait «lasaitu» da Tripolin

Summary: Egoera zertxobait «lasaitu» da Tripolin. Berri agentzien arabera, egoera «lasaitu» egin da gauean. Orain arte, 32 pertsona hil eta 159 zauritu dira liskarretan. Osasun Ministerioak ospitale berezi bat jarri du, zaurituak artatzeko.

Egoera zertxobait baretu da Libiako hiriburuan. Ia 24 orduz borrokaldi betean egon ostean, gauean liskar horiek lasaitu egin direla zabaldu dute berri agentziek. Hala eta guztiz ere, hildakoen eta zaurituen datuak ez dira poztekoak: Libiako Osasun Ministerioaren arabera, 32 pertsona hil eta 159 zauritu dira azken egunotan piztutako liskarretan. Zaurituak artatzeko, ospitale berezi bat jarri du Osasun Ministerioak Tripoliko Unibertsitate Ospitalean, eta gutxienez 102 pertsona daude ospitaleratuta oraindik.

Abdul Hamid Dbeibe GNU Batasun Nazionaleko lehen ministroak Barne Ministerioari eta Fiskal Militarrari eskatu die «berehala» har ditzatela neurriak hiriburuko liskarretan lagundu zuten guztiak atxilotzeko, «militar izan zein zibil izan». Halaber, Dbeibe lehen ministroak The Lybia Observe hedabidean adierazi du hauteskundeak nahi dituela, eta Libia «kolpeen, armen eta suaren bidez» gobernatu nahi duten horiei esan die jai dutela, «ametsetan» ari direla.

Nazioartean ere eragina izan du Libiako hiriburuan azken 24 orduotan gertatutakoak. Antonio Guterres NBEko idazkari nagusiak indarkeria «berehala» uztea galdegin du, eta bi aldeei eskatu die «elkarrizketa erreal bat hasteko, egungo geldialdi politikoari aurre egiteko eta indarra ez erabiltzeko». Halaber, zibilen babesa ere aldarrikatu du, eta galdatu du ez egitea tentsioa handituko eta zatiketa sakonduko duen ezer.

«Gerra zibil bat pizteko arriskua»

Otsailetik, bi gobernu ditu herrialdeak: mendebaldeko GNU Batasun Nazionaleko Gobernua, eta ekialdeko GSU Elkartasun Nazionaleko Gobernua. Tripolin dago lehena, eta Tobruken du egoitza bigarrengoak, baina azken horiek gerturatzen ari dira Tripoli erdigunera. Horrez gain, hirian gogortu egin dira azken egunotan milizien arteko borrokaldiak. Hori ikusita, Abdul Hamid Dbeibah GNUko lehen ministroak armen aldeko hautua egin zuen atzo, eta ohartarazi zuen datozen orduotan «gerra zibil bat pizteko arriskua» dagoela.

«Gizon eta emakume libiar guztiak deitzen ditugu jarrera nazional serio eta benetakoa har dezaten hiriburuan irabazi pertsonalak lortzeko gerra bat hasi nahi duen edonoren aurka», esan zuen. Haitham Tajurik zuzentzen duen Iraultzaileen Brigaden eta Abdel-Ghani al-Kikli buru duen beste milizia baten artean piztu ziren borrokaldiak joan den ostegunean.


Summary: Gutxinenez mila lagun hil dira Pakistanen, eurite indartsuek eragindako uholdeen ondorioz. Beste 500.000 pertsona sorospen kanpanlekuetara lekualdatu behar izan dituzte. Guztira, 110 udalerri hondatu dituzte uholdeek, eta horietako 72 hondamendi eremu izendatu dituzte.

Eguraldiak gogor jo du Pakistan: azken asteotako eurite indartsuen eta horren eraginez sortu diren uholdeen ondorioz gutxienez mila pertsona hil dira, eta beste 500.000 sorospen kanpalekuetara lekualdatu behar izan dituzte. Herrialdearen hegoaldean dagoen Sindh probintzia kaltetu da gehien. Han, hogei herri geratu dira urpean.

Panorama aski iluna da gainerako probintzietan ere. Guztira, 110 udalerri hondatu dituzte uholdeek, eta horietako 72 hondamendi eremu izendatu dituzte. Agintariek zabaldutako datuen arabera, euriteek 5,7 milioi pertsonari eragin diete; egoera orokorra eta zeharkako kaltetuak kontuan hartuta, baina, 33 milioira igotzen da kopuru hori.

Kalte material ugari ere eragin ditu denboraleak, eta dagoeneko 3.000 milioi euro inguru dira kalte horiek eragindako kostuak. Ia 950.000 etxe partez edo guztiz suntsituta gelditu dira, 720.000 abelburu baino gehiago hil dira, errepideetan ere kalte askotarikoak izan dira, eta 150 zubi erori dira.


Summary: Gazte nafar bat hil da Asturiasen, ontzi batean nabigatzen ari zela elektrokutaturik. Itsasontziaren mastak elektrizitate kable bat jo du, eta deskargak bortizki jo du gaztea. Ospitaleratu egin dute, eta handik gutxira zendu da. 24 urte zituen.

24 urteko gizonezko nafar bat hil da Asturiaseko Coaña udalerrian, Eoko estuarioan izaniko istripu baten ondotik. Gaztea itsasontzi batean nabigatzen ari zen beste zenbait lagunekin batera. Halako batean, ontziaren mastak –karbonozkoa zen– goi tentsioko kable bat jo du, deskarga elektrikoa izan da ondorioz, eta elektrokutatu egin da gizona. Erietxean zendu da azkenik.

Istripua gertatu eta segituan, gaztearekin batera ontzian ziren lagunek larrialdi zerbitzuei eman zieten abisu. Zenbait osasun langile azaldu ziren zauritua artatzera, eta ospitalera eraman zuten. Zabaldutako informazioaren arabera, oso larri zegoen ordurako. Ezin izan diote bizia salbatu.


Summary: Saltzekotan dira berriz Arbonan okupatu zuten etxea. Notarioak salmenta agintza igorri dio SAFER laborantza lurrak kudeatzeko egiturari. Hiru bastiza eta lau hektarea lur hiru milioi euroan erosi nahi ditu Parisko bikote batek. Laborarien eta hautetsien beha, SAFER «prest» agertu da lehentasunezko erosketa partziala egiteko.

«Iragan urteko egoerara itzuli gara». Horrela mintzatu da Isabelle Capdeville Lurzaindia elkarteko kidea. Azaldu du Arbonako etxea (Lapurdi), bazterreko bi bastiza eta inguruko lau hektarea lur erosteko proposamena igorri diola notarioak SAFER laborantza lurrak kudeatzeko egiturari. Laborantza eremuan dira denak.

Iazko ekainean, etxea eta inguruko ia hamabost hektarea zeuden salgai, hiru milioi euroan. Lurren parterik handiena orain ez da salmentan sartzen, baina prezioa, ordea, bera da. «Espekulazioa are handiagoa da. Dena den, jabearen helburua hiru milioi euro biltzea da; hori nahi du, eta, maluruski, jende batzuk prest dira prezio horretan erosteko», deitoratu du Capdevillek.

Salmenta promesaren agiriaren arabera, Parisko bikote bat da erosteko prest dena. Egungo jabea Yves Borotra da, eta Suitzan bizi da. Capdevillek segurtatu du ondoko egunetan ikusiko dutela zer segida eman aferari. Hiru aste dituzte salmenta oztopatzeko; SAFER egiturak, gainera, lehentasunezko erosketa partziala egiten ahal du laborantza lurrak erosteko.

SAFER, prest

Jean Claude Saint-Jean SAFER egiturako Ipar Euskal Herriko buruak adierazi du «probokazio hutsa» dela salmenta berria. «Lehenbiziko salmentan hamar hektarea baino gehiago saltzen zituen hiru bastizekin hiru milioi euroan, eta, orain, lau hektarea eta hiru bastizak prezio berean», asaldatu da. Hala, laborarien eta Euskal Hirigune Elkargoko hautetsien jarreraren beha egonen direla azaldu du, segurtatuz SAFER «prest» dela lehentasunezko erosketa partziala egiteko. Zehaztu du multzo guztia laborantza eremuan dela, eta «inkoherentzia» horren aitzinean hautetsien mobilizazioa espero duela.

«Lurraldearen kaltetan, sosa da garaile», trenkatu du Saint-Jeanek. «Mintzo gara, baina errealitatea da kapital ikaragarria duten jendeak prest direla erosteko. Horrek ondorioak ditu transmisioan, eta, finean, bazterketa gertatzen da». Argi du: afera «ez da fini».

Iragan urteko borroka

Ehun eguneko okupazioa egin zuten iaz Arbonako lurretan ELB laborarien sindikatuak eta Lurzaindia laborantza lurren zaintzarako elkarteak. Salmenta oztopatzea lortu zuten orduan: eroslegaia erretiratu zen prozesutik. Hortaz, okupazioari bukaera ematea deliberatu zuten BOST Berroetako Okupazioko Sostengu Taldeak, ELBk eta Lurzaindiak.

Iaz, jada, etxea alde batera utzita, Arbonako laborantza lurrak erosteko proposamena egin zion SAFER egiturak jabeari, baina jabeak ez zuen onartu lurrak SAFERak estimatutako prezioan saltzea. Hala, jabeak ondasun guztiak saldu nahi izan zizkion SAFER-i —hiru bastiza eta lurrak— 3,15 milioi euroan: egiturak ez zuen onartu.


Summary: Baxaghar lehen ministroa atxilotzeko agindu du armadako fiskal nagusiak. Baxagharren miliziak erretiratu egin dira hiriburutik. Herrialdetik ateratzea debekatu diete haren gobernuko hainbat kideri.

GSU Elkartasun Nazionaleko Gobernuko lehen ministro Fathi Baxaghar atxilotzeko agindu zuen atzo iluntzean Libiako armadako fiskal nagusi Masud Rahumak. Horrez gain, herrialdetik irtetea debekatu eta pasaporteak entregatzeko agindu die Baxagharren gobernuko eledun Othman Abduljalili, zerbitzu sekretuetako buru izandako Osama Juweiliri eta Alderdi Demokratako buru Mohammed Sowani. Leporatzen diete asteburuan 32 hildako eta 159 zauritu eragin dituzten borrokak bultzatu izana.

Baxagharren gertuko miliziek erasoaldia abiatu zuten ostiral iluntzean, Tripoli hiriburuko kontrola bereganatzeko asmotan. Atzo iluntzerako, ordea, atzera egin behar izan zuten, GNU Batasun Nazionaleko Gobernuaren aldeko indarrek garaituta. Izan ere, joan den otsailetik bi gobernu ditu herrialdeak. Egoitza ekialdeko Tobruk hirian duen Ordezkarien Ganberak amaitutzat eman zuen GNUko buru Abdul Hamid Dbeibah lehen ministroaren agintaldia, eta Baxaghar izendatu zuen gobernuburu. Dbeibahk ez zuen aldaketa onartu, eta iragarri zuen karguan jarraituko zuela hauteskundeak egin bitartean.

Presidentetzarako bozak joan den abenduan zituzten egitekoak, baina, segurtasunik eza argudiatuta, hilabetez atzeratu zituen Dbeibahk. Jarraian, ordea, bertan behera utzi zituen, eta ez zuen hauteskundeak egiteko beste egunik jarri. Hori ikusita, Ordezkarien Ganberak amaitutzat eman zuen haren agintaldia. Geroztik, bitan saiatu da Baxaghar Tripoli bereganatzen —Sirten jarri du behin-behineko gobernuaren egoitza—, baina bietan huts egin du.

Dbeibah 2020an heldu zen agintera, nazioarteak sustatutako su etenaren ondoren, eta haren gobernua da nazioartearen babesa duena ere.


Summary: Gizarte larrialdietarako laguntzetarako 3,5 milioi euro gehiago jarriko ditu Eusko Jaurlaritzak. Udazkenean eta neguan laguntza horien beharra handituko dela aurreikusten du Jaurlaritzak. Energia gastuetarako muga 900 eurotik 1.500 eurora handitu da laguntzetan.

Udazkenean eta neguan «ezegonkortasun energetikoa» egongo dela ikusita, Eusko Jaurlaritzak erabaki du gizarte larrialdietarako laguntzetarako 2022. urteko aurrekontua handitzea. 3,5 milioi euro gehiago izango dira, urte osoko diru saila 45 milioi eurora handituko dutenak. Hortik urtero 4,5 milioi joaten dira Jaurlaritzak adjudikatutako gizarte larrialdiko laguntzak nahikoa ez eta euren baliabideetatik dirua jartzen duten udaletara.

Gizarte larrialdietarako laguntzen baldintza bat ere aldatu du Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketarako Sailak. Laguntza horietatik energia gastuengatik familiek jaso dezaketen gehieneko kopurua 900 eurotik 1.500 eurora handitu da.


Summary: Bertan behera geratu da Artemis misioaren hasiera, motorretako batean izan den arazo batengatik. Tripulazioarik gabeko espedizioa zen gaurkoa. 2025ean Ilargira emakume bat bidaltzea du helburu misioak.

Artemis misioaren hasiera bertan behera utzi du NASAk gaur arratsaldeko lehen orduan, Floridan (AEB), motorretako batean izan den arazo baten ondorioz. 2025ean emakume batek Ilargia zapaltzea du helburu Artemis misioak, eta gaur 14:30ean abiatzekoa zen, tripulaziorik gabeko proba batekin. Motorretako batean, ordea, jario bat antzeman dute, eta azken orduan bertan behera utzi dute gaurkoa.

Gizakia 1972. urtean izan zen azken aldiz Ilargian, eta orduko hori berriz errepikatzea dute desio munduko potentzia nagusiek azken urteotan. Denborak aurrera egin ahala, gero eta ahalegin gehiago egin dira hori erdiestea posible izateko; indar handia jarri du NASAk. Lehen proba honek 42 egun eta 3 ordu iraun behar zuen, NASAren esanetan. Aireratzekoa zen espaziontziak Orion du izena, eta, lehenbiziko joan-etorri honetan, barrenean hiru maniki izango ditu.

NASAk jakinarazi du aurrerago zehaztuko duela noiz espazioratuko duten Orion. Irailaren 2an edo 5ean izan daiteke, NASAk aurretik, arazoak egonez gero, aurreratu zuen moduan.

Ikusi gehiago: Ilargira bueltan

NASAk emandako informazioaren arabera, 2025erako zehaztu dute misioaren helburu gorena. Lehenbiziko emakumea bidali ez ezik, beste alderdi bati dagokionez ere estreinakoa izan nahi du NASAk. Adierazi dutenez, pertsona arrazializatu bat ere izanen da astronauten artean.

Gaur-gaurkoz, Ilargian izandako pertsona guztiak gizon zuriak izan dira. Zenbait emakumek eta gizon arrazializatuk ere egin dituzte misioak espaziora, baina sekula ez dira atera Lurraren orbitatik.

Artemisa eta Apolo

Artemis I deitura ez da ausaz jarria. Apolo 11 misioa zuen izena 1969ko uztailean Ilargira iristea lortu zuen NASAren espedizioak, eta haren omenez izendatu du gaur abiatutakoa, hain zuzen. Greziar mitologian, anai-arrebak ziren Artemisa eta Apolo, anai-arreba bikiak, Zeus eta Letoren seme-alabak. Mitologiaren arabera, Artemisa jaio zen lehenik, eta erditzen lagundu zion amari, anaia jaio zedin.


Summary: Navarra Sumako zinegotzi batek EH Bildukoak ezabatu ditu Martinezekin eta Arzotzekin egindako argazki batetik. Joan den ostiralean, omenaldia egin zieten atletari eta eskubaloi jokalariari euren jaioterrian, Zizur Nagusian. Ekitaldiko argazki bat Instagramera igo du Vicente Azketak, baina zinegotzi subiranistak moztuta.

Zizur Nagusiko (Nafarroa) udalbatzak eta herritarrek harrera egin zieten joan den ostiralean Asier Martinez atletari (Zizur Nagusia, 2000) eta Josu Arzotz eskubaloi jokalariari (Zizur Nagusia, 2004). Biek lortu dute Europako garaikurra, bakoitzak bere kirolean. «Ez ditugu egunero izaten bi zizurtar Europako txapeldun», gogorarazi zuen Jon Goldan herriko alkateak. Irailaren 14an haiek botako dute herriko bestetako txupinazoa ere.

Egun hartan ateratako argazki bat, ordea, eztabaida iturri bilakatu da orain. Alkateak eta zinegotziek bi kirolariekin ateratako argazki bat Instagramera igo du Vicente Azketak, Navarra Sumako zinegotzi eta bozeramaileak, baina ez osorik: EH Bilduko hiru zinegotziak moztu ditu argazkitik.

Udaletxeko ekitaldia amaitu bezain pronto, Martinez elkarrizketatu zuen BERRIAk.


Naturaren behatxuloak

Summary: Naturaren behatxuloak. Mendian tontorrak ez dira erakargarritasun bakarrak, ezta itsasertzean amildegiak ere. Naturak mendiak eta arrokak higatu eta zizelkatu ditu urte askotan, eta leiho edo begi ikusgarriak sortu ditu, kanpora eta barrura

Araozko aitzuloko begia. Itziar Alberdi

Gizakia txiki uzten duten leihoak dira Aitzulokoak. Bada zulo bertikal erraldoi bat, amildegia eta paisaia miresteko. Eta bada anfiteatro itxurako zulo horizontala, gora begiratzeko eta zerua behatzeko. Oñatitik (Gipuzkoa) Arantzazuko santutegira joateko errepidea hartu behar da; gero, Arrikrutzeko kobazuloetara joateko saihesbidea; eta, ondoren, Araotz aldera hartu. Aitzuloko leihotik parez pare ikusten dira bi bide horiek. Oinezko bidea Araotz auzotik abiatzen da. Seinale hori eta zuriak jarraitu behar dira. Ibilbide erraza eta motza da, bi kilometro eskasekoa. Pixka bat ibili eta gero, beste dimentsio batera iristen da, ohiko paisaiak beste begi batzuekin eta beste begi batzuetatik ikusteko aukera. Leihoaren ertzeraino gertura daiteke. Irteera luzatu nahi izanez gero, Orkatzategiko tontorrera(874 metro) igotzea da aukeretako bat. Aitzulokoa da eskura dagoen leiho natural ikusgarrietako bat. Leiho naturaletan sakontzeko ezinbesteko erreferentzia da Santiago Yanizen Excursiones a ventanas naturales liburua —50 leihoren bilduma—, Sua argitaletxearena.

Sartzaletako leiho naturala, erdian zutabea duela. SANTIAGO YANIZ ARAMENDIA

Lokizko mendilerroko leihoek Allin ibarrera begiratzen dute. Naturak eta gizakiak moldatutako koloretako lursailek adabakiak dirudite goitik begiratuta. Sartzaletako harresian hainbat leiho edo begi bisita daitezke ibilaldi berean, hiru kilometro eskasean. Bi dira ezagunenak: Sartzaletakoa eta San Prudentziokoa. Sartzaletakoan bi begi daude elkarren ondoan, harrizko zutabe batek banatuta. Haitzean higatutako begiak bihurtzen dira bisitariaren begi. San Prudentziokoa, berriz, leiho biribildua eta handia da. Gauzatik (Nafarroa) irits daiteke bertara. Malda pikoa igo behar da, amildegirantz; bide harritsuetatik ibili; harrien eta landareen artean bidea egin, bidexkarik gabeko lekuetan; hormaren azpira iritsi; hormaren azpian mugarriei jarraitu; eta eskuen laguntzaz harrian gora egin, zati labur batean. Horrela iristen da San Prudentzioko haitzuloaren sarrerara. Komeni da esku argi edo kopeta argi bat izatea tunelean aurrera egiteko. Makurtu beharra dago, tunelak metro bateko altuera baitu. Ez dira iristeko leiho errazenak, baina ikuspegiak merezi du.

Goroko haitzuloa eta bertako leiho naturaletako bat. Basotxerri

Kanpotik, bunker itxura duten leihoak dira Goroko haitzulokoak. Barrutik, denborak eta naturak higatutako barrunbea, ganbera eder bat. Ibilbidea Otogoienen (Araba) hasten da. Aurrena GR bidearen seinale gorri eta zuriak jarraitu behar dira; gero Laña errekaren ibilgua, Badaiako mendilerroraino. Goroko haitzuloan jaiotzen da Laña erreka, Zadorraren ibai adarretako bat. Normalean ez du urik izaten, edo oso ur gutxi. Ibilbideak ez du zailtasun tenikorik eta ez da luzea, bi kilometro eta erdi ingurukoa. Leihoak bi garaieratan daude: goian eta behean. Leihorik ezagunenak eta bisitatuenak bost dira. Bertatik Goroko amildegia ikus daiteke. Euri asko egiten duen egunetan urak hartzen du haitzuloa, ubide bihurtzen da, eta ezin da bertara sartu. Egun horietan ura indartsu ateratzen da leihoetako batetik, eta ur jauzia bihurtzen da ikuskizun. Haitzuloaren barruko bideek guztira ia bi kilometro dituzte, baina bisitariei lehen 250 metroak soilik egitea gomendatzen diete, hori bai, esku argiarekin edo kopeta argiarekin. Kobazuloan barrurago sartzeko espeleologia ezagutza eta material tekniko egokia behar dira. Ibilaldia luzatu nahi izanez gero, badira aukerak: Santa Marinako ermita, Ganalto mendia (898 metro) eta Olazargo lepoa bisitatu daitezke.

Baltzola. Aritz Loiola, Foku

Baltzola ez da eskalatzaileen paradisua soilik. Baita naturak zizelkatutako paisaien zaleena ere. Jentilzubiren azpitik pasa daiteke, eta, kondairak dioen moduan, jentilak irudikatu, haitzezko pasabidearen gainean. Baltzolako haizuloak bisitatu daitezke, eta harridura eragin dezake naturak halako labirinto naturala eraikitzeko izan duen gaitasunak. Mitologia, geologia eta arkeologia uztartzen dituen irteera da. Bizipen ederra da ur tantek urratutako Baltzolako isiltasuna entzutea. Ibilbidea Diman (Bizkaia) hasten da, San Lorentzo ermitatik edo Indusi auzotik. Lau kilometro inguru dira Baltzolaraino. Sarrera bat baino gehiago ditu. Esku argi bat edo kopeta argi bat lagungarria izan daiteke pasabideetan eta kobazuloetan ibiltzeko. Kontuz, bertako lurzorua irristakorra baita. Behin Baltzolaraino joanda, merezi du Abaroko tunela ezagutzea eta handik pasatzea. Pasabide bat, arrakala bat kareharri puskaren azpian. Ezagunak dira Jentilzubi eta Baltzola. Gomendio bat egin du Yanizek: ohiko bideetatik joanda ere, bidearen ondoko lekuak eta paisaiak lasai ikustea eta aztertzea, «horrela aurkitzen baitira gauza berriak». «Jendeak askotan bide erraza hartzen du», haren iritziz. «Baina Jentilzubin, esaterako, hamar metro soilik igo eta beste hiru edo lau zulo daude. Betiko paisaia guztiz aldatzen da».

Rocher de la Vierge eta haren parean dagoen dagoen leiho naturala.. Guillaume Fauveau

Naturak sortutako leiho guztiak ez daude mendian. Badira itsasoko enbatek, olatuen eta itsaslasterren joan-etorri etengabeak eta kresalak sortutakoak ere. Miarritzen (Lapurdi) bertatik bertara ikus daitezke. Nabarmenena, Miramar hondartzaren aurreko Roche Ronde, paisaiaren parte, kaioen pausaleku. Rocher de la Viergeren ondoan dago itsasoak sortutako beste leiho bat. Bisitari asko joaten dira Rocher de la Viergera. Oinzubi bat dago hara iristeko. Tunel bat ere pasatu behar da, ez naturak sortutakoa, gizakiak lehergaiekin zulatutakoa baizik. Begiratoki bikaina da kostaldea eta Ozeano Atlantikoa ikusteko. Oinzubitik bertatik ikus daiteke itsasoak sortutako leihoa, naturala. Itsasoak sortutako Euskal Herriko leiho ezagunenak Gaztelugatxekoak dira (Bermeo, Bizkaia), ziurrenik. Baina Gaztelugatxetik gertu badira beste leiho ikusgarri batzuk ere. Yanizen liburuan Itsaspotorroatxoko leihoen argazki deigarri bat dago, su koloreko zeruarekin: «Itsasoak zizelkatutako katedrala da. Hara joan eta pentsatzen duzu munduko paisaia basatienean zaudela». Bere leiho kutuna ere itsasoak sortutako bat da, Ogoñokoa (Elantxobe, Bizkaia): «Izugarria, txundigarria». Yaniz piraguan joan zen Itsaspotorroatxara eta Ogoñora. Itsasoz iristen baita hara.

Bihar: Urpeko begiratokiak


Summary: COVID datuak, maldan behera Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. Postibo kopururua beherantz doa aurreko asteekin alderatuta. Hamabost pertsona hil dira gaitz horren ondorioz azken astean, aurrekoan baino hiru gutxiago

Beheranzko joerarekin jarraitzen du koronabirusak Araban, Bizkai eta Gipuzkoan. Hori erakusten dute Eusko Jaularitzak gaur emandako datuek: 711 positibo atzeman dira azken astean—803 izan ziren joan den astean—, eta hamabost izan dira aste honetan gaitz horrek jota hildakoak; kasu horretan ere jaitsi egin da kopurua, hamazortzi izan baitziren aste bat lehenago.

Ospitaleetako presioa ere arinduz doa apurka. 103 pertsona ospitaleratu dituzte gaitz horrekin, horietako bederatzi ZIUetan. Aurreko astean, 156 ziren ospitaleratuak, eta 11 pertsona zeuden ZIUetan. Hamalau eguneko intzidentzia tasa metatuak ere behera jarraitzen du, azken asteetan bezala: 69,03 da oraingoan—91,46 zen joan den astean—.

Txertaketen datuak ere eman ditu Jaurlaritzak: 1.851.470 pertsonak hartu dute txertoaren dosi bat gutxienez pertsona helduei dagokienez. 88.444 haurrek ere jaso dute dosi bakar bat edo gehiago.


Summary: Navarra Sumak Osasun Departamentuari egotzi dio maskarak «merkatu prezioa baino garestiago» erosi izana. Elma Saiz, Mikel Irujo eta Santos Indurain kontseilarien agerraldia eskatu du koalizio espainiazaleak

Sodenako zuzendariaren kargugabetzeak eta CEN Nafarroako Enpresarien Elkargoarentzat erositako maskaren auziak ez du etenik. Gaur, agerraldia egin dute Cristina Ibarrola eta Marta Alvarez Navarra Sumako legebiltzarkideek. Salatu dute Nafarroako Gobernuko Osasun Departamentuak FFP2 motako 560.000 maskara erosi zituela 2020ko udazkenean, «merkatuko prezioa baino askoz garestiago» [2,30 euro bakoitza], Sodena sozietate publikoak erositakoak biltegi batean gordeta zeuden bitartean.

Ibarrola eta Alvarezen ustez, erosketa horiek agerian utzi dute Nafarroako Gobernuaren «utzikeria, kontrolik eza eta inkonpetentzia», eta horrek guztiak «diru publikoaren galera» ekarri du. «2020ko udazkenean, Sodenak erositako maskarak biltegi batean gordeak zituzten bitartean, Osasunbideak maskara gehiago erosi zituen, merkatu preziotik gora», esan du Ibarrolak. «Gobernu honen irudiko, diru publikoa ez da inorena, eta eskura daukate, nahieran erabiltzeko».

Hori dela eta, hiru kontseilariren agerraldia eskatu du Navarra Sumak parlamentuan: Ekonomia eta Ogasun kontseilari Elma Saizena, Garapen Ekonomikoko kontseilari Mikel Irujorena; eta Osasun kontseilari Santos Indurainena. «Ikertzen eta galdetzen segituko dugu, erantzukizunean exijentzia muturreraino eraman nahi baitugu», esan du Alvarezek.


Han goitik itsasoa ikusten da

Summary: Han goitik itsasoa ikusten da. Itsasoaren beha bizi izan den herrialde bat da Euskal Herria. Kontaezinak dira, horregatik, kostaldean dauden begiratokiak. Behaketarako eta ikusmirarako propio sortutako talaiak dira horietatik asko, eta itsasoak labarretan zizelkatu dituen muinoak beste asko. Jatorrizko funtzioa galdu dute, eta aparteko begiratoki bihurtu dira.

Han goitik, eta beste toki askotatik ere bai. Julen Gabiria idazleari lapurtutako Han goitik itsasoa ikusten da liburuaren izenburua bada aproposa itsasoari begira bizi izan den herrialde batek zenbat begiratoki dituen azaltzen saiatzeko. Eta egina dago talaia eta seinero postuen bilketa lan bikain bat ere Itsasoari so. Euskal Herriko talaiak eta seinero postuak izeneko liburuan, izan duten balioaz eta bilakaeraz ohartzeko. Itsas jardueretarako behar-beharrezko kokaguneak ziren euskal kostalde malkartsuan. Ikusmirarik onenen bila dabilenak lasai ederrean balia dezake duela mende asko beste batzuek haiek bilatzeko egindako lana. Beste aukera: norberak topatzea bere talaia.

Josean Gil Garcia

Lagako hondartza, Bermeo, Mundaka eta Izaro uhartea ikusten dira bertatik, eta Matxitxakoko lurmuturreraino luzatu liteke begirada mendebaldera. Ogoñokoa (Elantxobe, Bizkaia) begiratoki aparta da Urdaibaiko erreserbaren itsasertza behatzeko. Ekialdera, berriz, Bizkaiko eta Gipuzkoako portu nagusien bokaleak ikusten dira. Itsaslabar izugarri baten ertzean dago Ogoñoko begiratokia, lehen talaia bat zegoen tokian —badaude oraindik haren aztarna batzuk—. Elantxobeko kanposantuan dago bertara iristeko bidegurutzea.

«Talaia horiek ziren garai hartako informazio iturri nagusiak. Haien ezaugarri nagusia da tokirik egokienetan daudela. Egokiak kostaldeko ahalik eta eremu zabalena ikusi ahal izateko, baina, aldi berean, aldamenetako herrietakoek ikusiak ez izateko», azaldu du Xabier Alberdi historialariak, Euskal Itsas Museoko zuzendari eta Itsasoari so. Euskal Herriko talaiak eta seinero postuak liburuaren egile ere badenak. «Talaia horri esker, Elantxobeko eta Ibarrangeluko biztanleek portu horietara zuzendutako itsas zirkulazioaren berri izan zezaketen».

Luis Jauregialtzo, FOKU

Punta bakar baten izena eta lurmutur oso batena biltzen ditu izen berean Galeak (Getxo, Bizkaia). Talaia eta seinero postu garrantzitsua izan zen bere garaian —XVI. mendekoak dira Galerako edo Galeako seinero postuari eta bateriari buruzko lehenengo aipamenak—, eta gotorlekuari zutik eusten dioten bakarrenetakoa da, nahiz eta ez dagoen oso ondo kontserbatuta.

Itsasoz egiten zen merkataritzarentzat gune garrantzitsua izan zen —eta da— Bilboko itsasadarra, eta Galea lurmuturreko eta San Inazioko gotorlekuetatik gidatzen zituzten garai hartan Abrara iristen ziren itsasontziak. Izan ere, Portugalete parean, itsasadarreko sarrera gurutzatzen zuen hondar barra arazotsu bat omen zegoen, eta hura saihesten laguntzen zieten nabigatzaileei. Horregatik dago horren toki egokian.

Eta helmuga ez ezik, abiapuntua ere izan liteke Galea —izen bereko auzotik iristen da gotorlekura—, itsaslabarretan eta pendizetan barrena egin bailiteke ibilbide bikaina, eta bainu bat hartuz freskatu Gorrondatxe, Barinatxe eta Atxabiribil hondartzetan; baita labar artean surfaz gozatu ere.

Geoparkea

Euskal Kostaldeko Geoparkea bakarra da Euskal Herrian: Gipuzkoan dago, 90 kilometro koadro inguruko azalera dauka, eta Deba, Mutriku eta Zumaia udalerriak hartzen ditu. Euskal kostaldeko begiratokiei buruzko pieza batean ezin zen falta haren erreferentziarik. Izan horretarako propio sortutako talaiak, izan naturak berak labarretan zizelkatutako gainak, edo izan norberak bere begiradari eman nahi dion zerumuga, badutelako geoparkean begiratokien ibilbide bat, eta Mendatagainakoa da ikusgarrienetako bat.

Aitzuri izeneko hormatzar baten gainean dago Mendatagaina, Deban. «Oso kokagune berezian dago talaia hori. Ez dago portu nagusi baten inguruan, izan Mutrikukoa, Debakoa edo Zumaiakoa. Izan ere, talaia gehienak hala daude: portu baten inguruan. Baina hau ez, hau aparte dago», azaldu du Xabier Alberdi historialariak.

Altuera horri esker, Geoparke osoa ikus daiteke kasik; bereziki, Sakoneta hondartza. Begiratoki aproposa da kostaldearen higadura dinamikak eta itsaslabarren eta marearteko zabalgunearen eraketa ulertzeko. Biotopoaren bi domeinu nagusien artean dago: flysch beltzaren geruzak ikus daitezke mendebaldera begira, eta kare eta hareharriz osatutakoak ekialdera begira. Surflariek erabiltzen duten aparkaleku batetik abiatuta iritsi liteke bertara.

Gorka Rubio, FOKU

Ongi eta propio bertan kokatutako talaiaren adibiderik argienetakoa da Getariako San Antongo begiratokia. Izan ere, Matxitxako arteko portu nagusien bokaleak ikus litezke albo batera begiratuta, eta Higer artekoak beste aldera begiratuta. Euskal kostaldearen ikuseremurik zabalenetakoa dauka begiratoki horrek. «Asko gustatzen zait. Besteak beste, eremu natural babestu bat delako. Badago han bake giro bat, eta naturarekin harreman zuzena izateko aukera bat», nabarmendu du Xabier Alberdik, Itsasoari so. Euskal Herriko talaiak eta seinero postuak liburuaren egileak —Jesus Manuel Perez arkeologoarekin batera idatzi zuen—.

Fase ezberdinak izan dituen talaia bat ere bada San Antongo hori, beste hainbatekin gertatu den bezala: talaia gisa hasi, ermita gisa segitu, eta itsasargi eta guzti amaitu. «Talaiek eta itsasargiek ez diote elkarri konpetentziarik egiten. Ematen duten informazioa ezberdina da. Faroak kokagune baten informazioa ematen du, nabigatzen ari direnek jakin dezaten non dauden edo nora doazen. Talaiek, berriz, itsasoan gertatzen ari denari buruzko informazioa ematen dute. Teknologiak aurrera egin ahala, XX. mendean, telekomunikazioak garatu zirenean, batez ere irratia garatu zenean, horrek ekarri zuen talaien galera eta gainbehera», hausnartu du Alberdik.

Gaizka Iroz

Ibilbidea bera bihurtzen da begiratokiz betetako begiratoki, askotan, Euskal kostaldean. Eta horixe da Erlaitza: Hendaian (Lapurdi) hasi eta Ziburuko Zokoa auzoraino —edo alderantziz— iristen den begiratoki erraldoi bat. Kostaldeak hartzen duen erlaitz itxuratik datorkio izena, eta turismorako marka gisa egin da ezaguna —Corniche basque deitzen diote frantsesez—. Erlaitza eta errepidea parez pare doaz ibilbidearen zati askotan, eta euskal kostaldearen ikuspegi ikusgarrienetakoak daude bertan. Higaduraren eta lur jausien ondorioz, ordea, itxi egin dute ohiko ibilbidearen zati bat, eta barruagotik dago osatu beharra zati hori, hurrengoarekin bat egin arte.

Badu fama ibilbideak, eta izen bereko egun bat ere bai. Izan ere, urtean behin, iraileko hirugarren igandean, erlaitzeko errepideko trafikoa itxi egiten dute. Egun horretan, Pirinio Atlantikoetako Kontseiluak hainbat jarduera antolatzen ditu.

Xabier Alberdi historialariak beste bi talaia ere nabarmendu ditu Ipar Euskal Herrian: Miarritzeko itsasargia eta Getariako portua. «Oso portu berezia da Getariakoa, naturala, haitz baten babesean eraikitakoa, eta portu horren gainean badaude bi elementu oso esanguratsuak eta ederrak: erromatar garaiko aztarnategi bat, arraina gatzatzeko erabiltzen zutena, eta talaiariaren dorrea. Oraindik ere funtzionatzen duena, itsas semaforo bat daukalako».

Bihar: Hiriak


Summary: Uraren gardenak ikusten uzten ez dituen bazterrak. Begi bistan egon ez arren, urpeak badauzka toki ikusgarriak. Euskal kostako lau toki proposatu dituzte urpekariek. Azpimarratu dute urpekaritzan «ez dela inprobisatzen» eta lanjerrak neurtu egin behar direla.

Bermeotik (Bizkaia) itsasontziz abiatu, eta Matxitxakotik bostehun metrora itsas zabalerantz egotzi aingura. Puntu horretan 28 metro beheiti murgilduz gero, Mina Mari ontzia ediren daiteke, 37 metroan. Ontzi bat hondoratu zen tokian, ekosistema baten istorioa altxatu da. Baina, entelegatzeko, duela 60 urtera jauzi egin beharra dago. Jesus Villalba urpekariak eta haren hiru kideek atzeman zuten, 1991-1992an, xedetan bertze bat bazuten ere: «Berez Matxitxakoko guduko Eusko Gudarostearen Bou Nabarra ontziaren bila ari ginela, beste batzuk aurkitu genituen, baina oso-oso sakonean. Panekak arrantzatzen ari ziren arrantzale batzuk konturatu ziren bazela zerbait arraroa behean». 1948an egin zuten Mina Mari zamaontzia; 1961eko otsailaren 13an hondoratu zen, Bermeoko portuan zela su hartu baitzuen, ikatzez mukuru beterik. Herria ere kiskali ez zedin, hiru milia mendebalderat urrundu zuten. «Bermeon enblematikoa da, eta joateko nahiko ondo dago, ez baita oso sakona». Altzairuzkoa izateak ahalbidetu dio denborari duinki aitzi egitea, nahiz eta duela hamar bat urte bitan zatitu zen barkua, uhinen bortizkeriagatik. Gauzak horrela, ezin da ontziaren barnera haboro sartu. Arrainendako bertzerik da, bizitokia bilakatu baita ontzi hondakina: ilargi arrainak, barbarinak, panekak, otarrainak, abakandoak, itsas aingirak... «Linternarekin zuloetatik begiratu dezakezu; bizitzaz beteta dago», erran du Villalbak. Duela hamar urte euskal balea «ikusgarriarekin» gertatu zen. Ez zen izan bertan ikusi zuen ezohiko espezie bakarra: «Tarteka ikus ditzakezu katuarrainak, momak, azulak, San Pedro eta San Martin arrainak». Bereziki prezatzen du ilargi arrainari behatzea, geldi-geldi egoten baita, arrain txikiek azaleko parasitoak garbitzen dizkioten bitartean. Arrainez ez ezik, Mina Mari zamaontzia anekdotaz kargatua da. Villalbak gogoan ditu 1980ko hamarkadako urpekaritzaren hastapen «arriskutsu» haiek, bertzeak bertze Baionako lankideekin ibilitakoak, aski sakon zihoazelako: «Korronteak badaude, eta ainguraren eremutik ateratzen bazara, ezin zara itzuli barkura; ia-ia itsas zabalean zaude, eta jitoan gelditzen zara. Aitzindariak izan ginen barkuak bilatzen. Mina Mari-ri esker ikasi genuen urpekaritzan: ikarak gertatu dira, jendea desagertu da, jitoan egon, airerik gabe gelditu, galernek bertan harrapatu ere bai, baina, dakidanez, inor ez da hil». Sakonerak manatzen zien behaketa aldia: ezin ziren hamar minutuz baizik bertan egon.

Buceo Euskadi

Mutrikutik (Gipuzkoa) milia batera da Azpiroz Reef, Venecia diskotekaren parean. Javier Aginaga Buceo Euskadi urpekaritza zentroko jabeak dudarik gabe hautatu du laketen duen urpeko tokia. «Erraza da iristeko». Portutik hamar bat minutura barkuz joan, eta 50-60 metroko sakonerara murgildu beharra da, ezohiko animalia aniztasunaz gozatzeko. Badu bere hipotesia Aginagak: Artibai ibaiaren itsasoratzeak dakartzan elikadurek erakartzen ote dituzten hainbertze arrain. Itsas aingirak, itsas sugeak, barbarinak, dontzeilak, itsas kabrak, panekak... Katuarraina ere ikusi du duela guti. Behin hondorat hel eta, ezin da berrogei minutu baino gehiago bertan egon; itsasbehera delarik, berriz, gehixeago: «Arnasten dugun gasaren eta sakontasunaren arabera, hainbat denboraz egon zaitezke. Barkura igo aitzin, bost metrora gelditzen gara, nitrogenoa kanporatzeko». Orografia ere ikusgarria du: ur azaletik berrogei metrora dagoen irlari deitzen diote Azpiroz Reef. Deskribapenen arabera, erlaitz bat bezalakoa da, Pirinioen katearen antzekoa, berrehun metro zabal. Kaskoan ditu animalia gehien, hots, hogei metrora: «Azpirozeko animalia aniztasuna dibertigarria da». Bertan aritzen dira elkarrekintzan arrainekin. Hori bai, argi du uretik ateratzen duten gauza bakarra argazkiak direla. Entseatzen baitira urpekarien inpaktua ahal bezainbat ttipitzen: «Nori ez zaio abakandoa gustatzen jateko? Alta, gogobetetzen nau gehiago ikusteak bere kolore bizi horiekin nola mugitzen den... Jaten duzunak beharbada 30 urte ditu, eta ez da antxoa bezala ugaltzen etengabe urte batetik bestera. Ez da irudi horiek bizitzea bezalakorik!», bota du Aginagak. Dei egin du zentzuzko konpromiso batera iristera, animalia horiek desager ez daitezen: «Marrazo familia desagertzen ari da. Zaindu ezean, dinosauroak bezala agertuko dira liburuetan; gehiegizko arrantzarengatik eta sortzen dugun kutsaduragatik». Aurreiritzi bat argitu nahi izan du Aginagak: Bizkaiko golkoaren iluna gezurtatu baitu, eta aldarrikatuz zinez koloretsua dela:«Ez da itsaso beltz bat».

Gurekin zentroa

Arroka euskal kostan «ezinbertzez» bisitatu beharreko begiratokia zaio Carlos Blancori, Gurekin urpekari zentroko nagusiari. Badirudi urpekaritzan dabiltzanentzat Donibane Lohizunekoa (Lapurdi) erreferentzia lekua dela: «Irudika itzazu Pirinioak urpean. Leerdammer gasna zulatua bezalakoa da: zulo batetik sar zaitezke eta beste batetik atera... Ikaragarria da». Hogei metroko sakoneran hasten da arroken monumentalismoa, eta berrogei metroraino. Zulo batetik bertzerat iragateko tunel naturalak daude; haietako batek ezusteko atari handi bateraino darama: 30-40 metro koadrokoa. Blancok segurtamen osoa du ez dagoela Arroka bezalakorik nehon: «Erliebe hori, leize eta arku handi horien kopuru handi hori, bakarra da. Belharran ere badira arroilak, baina ez Arroka bezain ederrak». Alta, abisatu du tokia ez dela egokia urpekaritzan aritua denarentzat baizik, gutienez 21 metrora murgiltzeak eskatzen baitu denei emana ez den jakitate eta material jakin bat. «Ezin da inprobisatu, eta hasiberriendako ez da gune egokia». Preseski, sakonera horrek mugatzen dio denbora urpekariari; Arrokan ezin baita berrogei minutu baino gehiago egon: «Sakonera jakin batean egondako denboraren arabera, igo beharko duzu deskonprimatzera». Blancok oraino oroitzen du Arrokak eragin zion lehen irudipena: «Urpean egon eta arku horiek ikusteak harritu ninduen, Zugarramurdiko [Nafarroa] leizeak dirudite; ohiz kanpokoa da. Urpean usu harriak, hondarra eta arroka atzemanen dituzu, baina ez hau! Kariben ere ez dute halakorik! Euskal kostako berezitasuna da». Dolu duen bakarra fauna eta floraren «urritasuna» da, zeina bisitarien kopuru handiegiak eragin baitu: «Jende soberakinak uxatu ditu arrainak; duela hamabost urte bazen fauna gehiago, askoz bizi gehiago; orain, ordea, arroka baizik ez da baratzen. Burbuila eta esku-argi soberakinak andeatu dute gunea; itsas desoreka sortzen dute, leize batean bezala. Beraz, joan bai, baina ez sobera!» Tunel eta leize horiek guziek sortzen dituzten argi joko ikusgarriek erakartzen dituzte urpekariak, hogei metro baino gehiagoko sakoneran egonagatik: «Zinez kolore ederrak agertzen dira». Horretarako, goizean goizik joatera gomitatu du: Gurekin zentrorat 07:30erako, Arrokan beranduenez 08:30erako heltzeko eta ahal bezain jende guti egoteko: «Jenderik gabe arrokaren partikulak ez baitira harrotzen, eta ongi ikus baitaiteke. Gero jende asko dator, eta ez da hain ongi ikusten». Azkenik, urtaro hoberenak udaberria eta udazkena zaizkio, ura freskoagoa izanki, kristala irudi baitu».

Francisco Javier Iriarte

Joseba Kerejeta Buceo Hondarribia zentroko itsaspekariak ez du dudarik ukan Hondarribiko (Gipuzkoa) portutik hurran den La Caseta tokia hautatzerakoan euskal kostaldeko urpeko leku interesgarrienetariko gisa: «Kobazuloak eta arrain mota asko ikus ditzakezu». Itsaspeak zer kukutzen duen erakusten ez badu, Hondarribiko portutik abiatu beharko da, hamabost minutuz itsasontziz, eta aingura egotzi hamar metrora. Hortik, gehienez 25 bat metrora jautsi daiteke urpekaria. Kerejetak badaki zertarako bota duen aingura hor: «Niri asko gustatzen zait, zeren eta kobazulo asko baititu: zazpi. Haietako bat bereziki, Karakolaren Kukusoa deitzen diogu: barraskilo baten antza dauka, eta zulotxo batetik sartzen zara eta beste batetik ateratzen; borobil bat da. Besteak ere oso politak dira». Urpeak harrapatutako leize haiez gain, guneak badu bertze ezustekorik: hondar bankua. Arroka eremua bukatu eta urpeko hondartza bat aurki baitaiteke: «Ehun metro koadroko harea dago, oso polita», erran du Kerejetak. Urpekaritzan erakatsi zion maisu «zaharrak» xehatu zion hondar hori guzia nondik etor litekeen: «Aingura jaurtitzen duzun tokian V bat ikusten duzu; maisuak kontatu zidan orain dela milaka urte glaziar bat hortik pasatzen zela, eta badirudi hortik dela isuri urpeko harea. Orain gelditzen den hondar hori dagoen tokitik pasatzen omen zen glaziarra». Gaineratu du hondarra bera horia eta «nahiko potoloa» dela; hortaz, altxatzen delarik zalu pausatzen dela berriz, urpekariaren bista lausotu gabe. Aitzinerat ezarri du hainbat animalia ikusteko parada ematen duela urpeko begiratokiak: itsas aingirak, txibiak, olagarroak, itsas kabrak, salpak, bogak, otarrainak, ikaraioak (manta forma dute, baina marrazo baten buztana), mihi arrainak, nekorak, txangurruak...: «Bizkaiko golkoko fauna osoa aurki dezakezu». Alta, azpimarragarriena egin zaio bakanetan ikus daitekeen espezie hau toki horretan ikusgai izan daitekeela: «Oso zaila da mosaiko arraina ikustea: gaineko partea mosaiko gisa du, kamuflatzeko arroketan eta harean. Hor askotan ikusi izan ditugu».

Bihar: Kostaldekoak


Summary: Realak ofizial egin du Alexander Sorlothen itzulera. Aurrelari norvegiarrak utzita jokatuko du Donostian, denboraldi amaiera arte. Aurreko denboraldian, zortzi gol sartu zituen 44 partidatan.

Sorloth Realera itzuli da. Mediku probak egin ditu gaur goizean, eta, ondoren, denboraldi amaierara arte Realarekin lotzen duen kontratua sinatu du. Isaken irteeraren ondoren heldu den lehen aurrelaria da. Talde txuri-urdinak ez du erosteko aukerarik izango, eta, fitxatu nahi izanez gero, denboraldi amaieran lortu beharko du akordioa Leipzigekin. Realak ez du ezer ordainduko, eta fitxaz bakarrik arduratuko da. 26 urteko aurrelaria txuri-urdinengana itzuliko da, azken sasoian Anoetan utzita jokatu ondoren.

Alexander Sorlothek ezagutzen du Realaren jokatzeko modua, eta, aurreko denboraldian, Imanol Alguacilen konfiantza lortu zuen. Norvegiarra aurrelari postua osatzera dator, Isaken irteeraren ondoren hutsik geratu dena. Sorlothek emaitza onak lortu zituen aurreko denboraldian: 33 partida jokatu zituen Ligan, eta, 1.700 minutu arituta, lau gol sartu zituen; beste horrenbeste sartu zituen Espainiako Kopan eta Europa ligan, bi gol lehiaketa bakoitzean.

Realak argitaratu duen bideo batean, aurrelariak adierazi du «oso pozik» dagoela taldera itzultzeagatik. «Aurreko denboraldiaren amaieratik, hemen egon nahi izan dut. Hona itzultzea zen nire nahia». Gustura egon zen Donostian aurreko denboraldian, eta argi dauka lekurik aproposena dela bere ibilbideari jarraipena emateko. «Oso sentipen onekin amaitu nuen denboraldia, eta berdin hasi nahi dut, jokatzen eta golak sartzen. Nire lagunak eta familia oso gustura daude Donostian, eta horrek poztu egiten nau».


Summary: Burujabetzaren eztabaida «zentroan» jarriko du EH Bilduk. EH Bilduren Mahai Politikoak urte politikoko lehen bilera egin du, eta, besteak beste, burujabetza defendatuko duela berretsi du.

«Euskal Herriak burujabetza behar du», adierazi du Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzaile nagusiak; eta, horregatik, subiranotasuna agenda politikoaren «zentroan» jartzearen alde egingo du koalizioak datorren urte politikoan. «Gure ordez beste batzuek hartzen dituzte erabakiak, eta gure bizitza baldintzatzen dute». Horren aurrean burujabetza defendatuko duela berretsi du EH Bilduk, Euskal Herrian badaudelako «energia intelektual nahikoak» bertan bizi eta lan egiten dutenen artean erabakiak hartu ahal izateko.

EH Bilduren Mahai Politikoak urte politikoko lehen bilera egin du gaur, eta, besteak beste, udako balantzea, egungo eta etorkizuneko kezkak, eta planteatzen dituzten erronkak azaldu ditu. Aurtengoa «berrespenaren udara» izan dela azaldu du Otegik, uda honetan «agerian» geratu direlako EH Bilduk azken urteetan egin eta plazaratu dituen hausnarketa eta kezka estrukturalak.

Hausnarketa horietako bat da mundua «talka eta lehia» batean dagoela; besteak beste, hegemonia politiko-militarra eta hegemonia ekonomikoa «zalantzan» daudelako. Koalizioaren arabera, talka hori da munduan gertatzen ari diren hainbat liskarren erantzule. «Elite politiko eta ekonomikoek esaten digute udazken oso gogorra datorrela», adierazi du, eta, horrekin batera, salatu du inork ez duela azaldu zeintzuk diren horretarako arrazoiak. «Jendeari esan behar zaio zergatik iragartzen duten udazken gogor bat, zergatik egongo den energiaren prezioaren igoera basati bat, zergatik egongo den inflazio basati bat...».

Egoera horretan batzuek errua Putini leporatzen diotela azaldu du, Ukrainako gerra hasi zuelako; EH Bilduk, baina, ohartarazi du beste erantzule batzuk ere badaudela: «Gerra luzatzearen aldeko apustua egin duten elite ekonomiko, politiko eta militarrak dira horren erantzule». Horiek horrela, gerra gelditzeko beharra nabarmendu du, eta, horretarako mahai batean negoziatu eta egoerari irtenbide politiko bat bilatu behar zaiola. Hori eginez gero «segur aski» gaur egun dauden arazo ekonomiko «asko» konpontuko liratekeela uste du koalizioak.

Horrez gain, herritar gehiengoak babesteko itunak eta akordioak osatu beharraz aritu da Otegi, eta, bide horretan, gogorarazi du hemendik aste batzuetara EH Bilduk proposamen zehatz bat planteatuko duela «ongizatearen defentsan». Klima aldaketari ere erreparatu dio koordinatzaile nagusiak: «Kapitalismoak etengabean garamatza espeziearen bizitza arriskuan jartzera». Arazo horri «benetan» aurre egiteko, naturarekin itun berritu bat egin behar dela ohartarazi du, neurri «oso zorrotz eta estrukturalekin».

Erronka horiek guztiak planeta osoan planteatzen diren arren Euskal Ereduarekin euskaldunak arazo horien aurrean zenbait ekarpen egiteko gai direla gogorarazi du.


Summary: Emad Aleebrahim Dehkordi eta Luis de Filippis batu dira Zuzendari Berriak sailera. 'Chevalier noir' eta 'Something You Said Last Night' filmak erakutsiko dituzte. Carla Simonek lehiaz kanpo parte hartuko du Zabaltegi-Tabakaleran.

Aurtengo beste hiru film iragarri ditu Donostiako Zinemaldiak. Zuzendari Berriak sailekoak dira horietako bi: Emad Aleebrahim Dehkordiren Chevalier noir eta Luis de Filippisen Something You Said Last Night. Dehkordiren lehen film luzea da Chevalier noir. Shemroomen bizi dira Iman eta haren anaia Payar, aitarekin. Ama hil zenetik, familiaren bizimodu latzetik ihes egiteko modu baten bila dabil Iman. Hiriko goi klaseko gazte batzuekin dituen kontaktuei esker, dirua bizkor irabazteko negozio bati ekingo dio Imanek. Irtenbide ona dirudi, baina, azkenean, familia osoari eragingo dio.

De Filippisen Something You Said Last Night lanak, bestalde, Torontoko jaialdiko Discovery sailean izango du erabateko estreinaldia. Lanetik kaleratu dute Ren, idazle izan nahi duen emakume bat. Oporretara joango da bere familia italiar-kanadarrarekin. Millennial zurruna eta emakume transa da, eta borroka egin beharko du aske izatearen eta zaindua izatearen erosotasunaren artean.

Carla Simon film labur batekin itzuliko da aurten zinemaldira, Carta a mi madre para mi hijo izenekoarekin. Carla haurdun eta biluzik dago, argazki batean amak bera sabelean zuenean bezala. Eguzki izpiak leihoetatik sartzen dira, eta Super-8 kamera bateko boladak ikusten dira: irudietan aitona-amonak, osaba-izebak, gurasoak eta birraitona eta birramona ikusten dira; pozik daude, irribarretsu, josten eta poesia irakurtzen. Orduan, emakume gazte bat ikusten da hazten, 1960ko hamarkadatik gaur egun arte. Zinemagileak bere familiari egindako omenaldia da lana.

Nosferatu zikloa, bueltan

Donostiako Zinemaldiaren 70. urteurrenari eskaini diote aurten Nosferatu zikloa. Urtarrilean eman zioten hasiera Tabakaleran, eta urriaren 5ean hasiko da zikloaren hirugarren hiruhilekoa, Joris Ivens dokumentalgile nederlandarraren azken filmarekin: Une histoire de vent (1988).

Urrian erakutsiko dituzte, halaber, American Dream (Barbara Kopple, 1990), Rebels Of The Neon God (Tsai Ming-Liang, 1992) eta Beautiful Girls (Ted Demme, 1996) filmak, hilaren 12an, 19an eta 26an, hurrenez hurren.

Azaroan, berriz, Pusher (Nicolas Winding Refn, 1996), En construcción (Jose Luis Guerin, 2001), Brick Lane (Sarah Gavron, 2007), Passion (Ryusuke Hamaguchi, 2008) eta Asbe du-pa / Two Legged Horse (Samira Makhmalbaf, 2008) ikusteko aukera izango da. Eta, azkenik, abenduan, Genpin (Naomi Kawase, 2010) eta Post mortem (Pablo Larrain, 2010) filmak pantailaratuko dituzte.

Zikloa Donostia Kulturak, Euskadiko Filmategiak eta Donostia Zinemaldiak antolatu dute, Tabakaleraren, Valentziako Kultura Institutuaren eta Valentziako Generalitatearen Filmotekaren lankidetzarekin, eta zinemaren azken 70 urteetan ezinbesteko izan diren filmak eta zinemagileak izango ditu ardatz. Erakutsiko dituzten pelikula denak 1988 eta 2010 bitartean Donostiako Zinemaldian izandakoak dira.

Sarrerak Tabakaleraren webgunean jarriko dituzte salgai, irailaren 15etik aurrera. Zikloaren xehetasunak azaltzearekin batera, bi liburu argitaratuko dituztela ere iragarri dute: Quim Casasek koordinatutako Zinemaldia 1953-2022. Singularidades del Festival de Donostia, eta Katixa Agirreren beste bat, azaroan argitaratuko dutena.


Summary: Hiru gizon atxilotu dituzte Gasteizen, indarkeria matxista egotzita. Bat haren etxebizitzan atxilotu dute, eta beste biak, kalean.

Asteburuan hiru gizon atxilotu ditu Gasteizko Udaltzaingoak indarkeria matxista egotzita. Lehenengoa haren etxebizitzan atxilotu zuten, eta beste biak, kalean.

Larunbat goizaldean atxilotu zuten lehen gizona, Judimendi auzoan. Etxebizitza baten barruan «bikote baten eztabaida» eta «kolpe handiak» entzuten zirela zabaldu du Gasteizko Udalak. Udaltzainak etxeko atarira bertaratu ziren, eta pertsona batek esan zien «garrasiak» entzun zituela, norbait arriskuan zegoela adieraz zezaketenak. Agenteak etxebizitzan sartu zirenean, haien aurka oldartu zen 30 urteko gizonezkoa atxilotu zuten. Txagorritxu ospitalera eraman zuten emakumea.

Atzo goizaldean gertatu zen bigarren erasoa, Gasteizko erdigunean. Udaltzaingoak dei bat jaso zuen, gizon batek emakume bati eraso egin ziola ohartaraziz. Lekukoek emandako deskribapenari esker, gertakarien lekutik ehun metro eskasera atxilotu zuten 30 urteko gizona.

21:00etan atxilotu zuten hirugarren gizona, 41 urtekoa. Gizon bat emakume batekin «borrokan» ari zela ikusi zuen pertsona batek, Santa Luzia auzoan. Segituan bertaratu zen udaltzainen patruila bat, eta gizonezkoa atxilotu zuten.


Summary: Hegazti gehiago agertu dira hilik Donostiako Urumea ibaian. Joan den astean ere uretako hegazti gehiago agertu ziren, baita aingirak ere. Eguzki talde ekologistak gertatutakoa argitzeko eskatu du.

Hegazti batzuk hilik agertu dira Donostiako Urumea ibaian, Eguzki talde ekologistak salatu duenez. Azaldu dute gehienbat basahateak direla, eta oraingoan Martutene inguruan agertu direla. Izan ere, ez da lehenengo aldia. Abuztuaren 21ean ere elkarteak jakinarazi zuen uretako hegazti batzuk hilik agertu zirela ibai berean, eta abuztuaren 27an ere hilda agertu ziren 50 aingira zenbatu zituzten.

Taldeak azaldu du udaltzaingoa eta aldundiko eta Uraren Euskal Agentziako teknikariak bertaratu direla jada, gertatutakoa aztertzeko. Eguzkik azalpen «sinesgarri bat» eskatu du, eta «arrazoiak argitu arte» ikerketa ez ixteko deia ere egin du.

Odola Urolan

Azken asteetan halako salaketa ugari egin ditu taldeak. Joan den astean, ohartarazi zuen Urola ibaira odola isuri zutela, eta adierazi zuen zitekeena zela Urkaiko hiltegian izatea jatorria. Odolak ibaiko ekosistema kutsatu eta arriskuan jartzen duela esan zuen Eguzkik, eta Uraren Agentziari eman zion orduko hartan ere isurketaren berri. Gertatutakoa argitzeko ikerketa bat jarri zuen martxan erakundeak.


Summary: Brusela «urgentziazko esku hartze bat» prestatzen ari da. Europako Batzordea merkatu elektrikoaren «egiturazko erreforma batean» ari da lanean, datorren asteko ezohiko bilerara begira.

Europako gas naturalaren prezioak martxotik izandako beherakadarik handiena izan du astelehen honetan, herrialdeen biltegiak eta bereziki Alemaniarenak aurreikusi baino azkarrago betetzen ari direlako. Joan den astean jakin zen EBko erreserbak %79an beteta daudela, eta Alemaniako agintariek esan dute irailerako espero dutela urrirako aurreikusita zeukaten edukiera lortzea (% 85). Horrek eskaeraren geldotzea eragin du eta, horrekin batera, prezioen jaitsiera, %20koa Herbehereetako TTFn, Europako erreferentziazko merkatuan.

Dena den, etorkizuneko prezioek duela urtebete baino ia sei aldiz gehiago kotizatzen dute oraindik, eta epe laburreko panorama oso iluna da. Asteazkenean, Errusiak berriro geldiaraziko du Nord Stream 1 gasbidea, mantentze lanak egiteko, eta, aste honen amaieran berriro martxan jartzea espero bada ere, Europako Batasunean inor ez da fidatzen. Gas gehiago biltegiratuta, herrialdeak hobeto kokatuta leudeke mozketa luzeago bati aurre egiteko. Baina, biltegiak beteta ere, Errusiak fluxua geldiaraziko balu, nabarmen okertuko litzateke egoera, bereziki neguan, eta nagusiki industrian.

Izan ere, egunotako eskariaren desazelerazioa enpresa batzuk beren ekoizpena gelditzen edo murrizten hasi direlako ere gertatu da. Horixe da ongarrien enpresen kasua: ekoizpenaren bi heren baino gehiago geldiarazi dituzte, Fertilizers Europeren arabera.

Larrialdi egoeran

Egoera horretan, Europako Batasuna energiaren prezioak jaisteko premiazko neurriak prestatzen ari dela jakinarazi du Ursula von der Leyen Batzordeko presidenteak. «Gure merkatua egoera oso ezberdin batera kodiseinatuta zegoen, eta bestelako helburuak zituen. Horregatik ari gara orain lanean larrialdiko esku hartze batean eta merkatu elektrikoaren egiturazko erreforma batean». EBren planaren xehetasun zehatzak oraindik garatzen ari dira, eta baliteke aste honetan zerbait aurreratzea.

Txekiako Errepublikak, EBko txandakako presidentetza duenak, irailaren 9an energia ministroen ezohiko bilerara deitzea proposatu du. Petr Fiala lehen ministroak azaldu duenez, elektrizitatea sortzeko erabiltzen den gas naturalaren prezioa mugatzea litzateke aukeretako bat, gaur egun iberiar penintsulako merkatuan egiten den moduan. Beste aukera bat prezioen «erabateko deskoplamendua» litzateke, baina horretarako «zailtasun handiak» daudela aitortu du. Karbonoa isurtzeko eskubideak berrikusteko aukera ere aipatu du. Alemaniak erakutsi du merkatu elektrikoa berrikusteko interes handiena. Belgikak ohartarazi du EBk ezin duela arazoa konpontzen jarraitu zergak murriztuz. Aldiz, Frantzia eszeptiko agertu da energiaren prezioetan mugak ezartzeko ideiaren inguruan.


Summary: Bederatzi palestinar atxilotu ditu Israelek Zisjordanian. Jihad Islamikoaren adar militarreko buruzagi bat dago atxilotuen artean. Etxean gotortu ondoren, bere burua entregatu du.

Israelgo Armadak bederatzi palestinar atxilotu ditu gaur goizaldean, Zisjordaniako Jenin hiritik gertu, «terrorismoa» egotzita. Jihad Islamikoak baieztatu du horietako bat haren adar militarreko Jeningo buruzagi bat dela: Alaa Zakharna. Bera eta beste militante bat ziren operazioaren helburuak. Bi kideak etxe berean egotea espero zuten Israelgo indarrek, baina eraikina inguratu dutenean Zakharna bakarrik topatu dute. Ordu eta erdiz etxean gotortu zen komandantea, eta munizioa amaitu zaionean, bere burua entregatu du, Jihad Islamikoak azaldu duenez.

Buruzagiaz gain, gauean zehar beste zortzi palestinar atxilotu dituzte. Operazioak militarren eta herritarren arteko tiroketei bide eman die, eta zortzi palestinar zauritu dituzte, horietako bat larriki. Denak gertuko ospitaletara eraman dituzte. Igande goizaldean Jihad Islamikoko beste hiru kide zauritu zituzten Israelgo armadak beste operazio militar batean.

Hilaren hasieran, Israelek Jihad Islamikoaren aurkako Egunsentia operazioa egin zuen eta Gaza bonbardatu zuen hiru egunez. Erasoetan gutxienez 44 palestinar hil zituen (tartean hamabost adingabe) eta 360tik gora zauritu. Jihad Islamikoak jakinarazi zuenez, talde armatuko hamalau kide zeuden hildakoen artean. Abuztuaren 7ko gauerdian, su etena adostu zuten bi aldeek, Egiptoren bitartekaritzarekin. Ordutik, baina, Israelgo Armadak operazio militarrak egiten jarraitu du okupatutako lurretan.


Summary: Al-Sadrek iragarri du «behin betiko» erretiratuko dela politikatik, eta haren jarraitzaileek presidentetzaren egoitza hartu dute. Irakeko kleriko xiitak nabarmendu du alderdiek eragindako «desitxuratzea konpondu» nahi izan duela bere jardunarekin. Beste batzuetan ere iragarri izan du politika utziko zuela. Agintariek etxeratze agindua ezarri dute herrialde osoan.

Paralisi politiko bat nozitzen ari dira Iraken, eta Muqtada al-Sadrek gaur plazaratutako erabakiak ez dirudi balioko duenik paralisi horrek eragindako tentsio politiko eta soziala baretzeko. Alderantziz. Kleriko xiitak iragarri du «behin betiko» erretiratuko dela politikatik, eta, ordu batzuk geroago, haren jarraitzaileak indarrez sartu dira gobernuaren zenbait egoitzatara; besteak beste, presidentetzaren jauregira. Agintariek etxeratze agindua ezarri dute herrialde osoan. Iazko urrian egin zituzten parlamenturako hauteskundeak, baina oraindik ez dute lortu gobernua osatzeko akordiorik.

Herrialdeko buruzagi xiita nagusiaren milaka jarraitzaile parlamentuaren eraikinaren kanpoaldean daude kanpatuta uztailaren amaieratik, eta horietako ehunka izan dira gobernuaren egoitzetara indarrez sartu direnak. Sokak baliatu dituzte eraikinak inguratzen dituzten zementuzko hesiak botatzeko. Klerikoaren jarraitzaileak bai Bagdad hiriburuan eta bai herrialdeko beste hiri batzuetan atera dira kalera, eta, Nina Irakeko berri agentziaren arabera, gutxienez zortzi pertsona hil ziren eraikin ofizialen inguruko protestetan.

Al-Sadrek beste batzuetan ere iragarri du politika utziko zuela. Oraingo iragarpena Twitterreko mezu baten bidez heldu da; hain zuzen, egoera onbideratzeko proposamen bat egin eta bi egunera. Lider erlijiosoak planteatu zuen, joan den larunbatean, prozesu politikotik kanpo geratu daitezela 2003az geroztik politikan jardun duten alderdiak —urte hartan herrialdea inbaditu zuten AEBek, eta Saddam Hussein Irakeko lider gorena izandakoa atxilotu zuten—, berea barne, iritzita «ustelduta» daudela. Adierazi zuen erreformarik ez dela egongo gaur egungo alderdiek jarraitzen badute. Nabarmendu zuen, bide batez, beste buruzagi politikoekin akordio bat sinatzeko prest zegoela, eta 72 orduko epea ezarri zuen horretarako. Gaurko mezuan ez du argi adierazi zergatik erretiratuko den, baina azaldu du azken bi hamarkadetako bere jardunarekin «konpondu» egin nahi izan duela alderdiek eragindako «desitxuratzea».

Baina politikan jarraitzeari uko egin dio berriro. Iragarpenaren ondoren, Barham Saleh Irakeko presidentea Mustafa al-Kazemi jarduneko lehen ministroarekin, eta parlamentuko buruzagiekin eta botere judizialekoekin bildu zen, eta adostu zuten «elkarrizketa nazionalerako» foroko beste bilera bat egitea asteon. Al-Sadr ere gonbidatu dute batzarrera. Abuztuaren erdialdean egin zuten lehen bilera, eta kleriko xiitak boikotatu egin zuen.

Egoera «oso-oso arriskutsua»

NBE Nazio Batuen Erakundearen Irakerako misioak ohartarazi du Al-Sadren erabakiaren eta ondorengo mugimenduen ondorioz «oso-oso arriskutsua» dela egoera Iraken. Baretzeko eta Polizia indarrekin «kooperatzeko» deia egin die misioak herritarrei, ohar baten bidez. «[Irakeko] Estatuaren biziraupena dago jokoan».

Iraken inoiz ez dira hainbeste denbora egon gobernurik gabe. Al-Sadren alderdiak irabazi zituen bozak iazko urrian, baina klerikoak duela bi hilabete eskatu zien bere alderdikideei uko egiteko, ezin izan baitzuen berak nahi zuen gobernua osatu, Iranen gertukoak diren beste buruzagi xiita batzuk alboratuz. Orduan, beste buruzagi horiek hartu zuten gobernua osatzeko ekimena. Al-Sadren jarraitzaileak parlamentuaren eraikinera sartu ziren uztail amaieran, eta eragotzi egin zuten klerikoaren kontrario politikoek lehen ministro eta presidente berriak izendatzea.

Horrekin guztiarekin lotuta, Irakeko Auzitegi Gorena bihar da jakinaraztekoa ea aholkatuko duen parlamentua bertan behera uztea ala ez. Indargabetu dezala eskatu dio Al-Sadrek azken egunetan. Gorenak erantzun du, ordea, aholku bat eman dezakeela, baina herrialdeko konstituzioa eskuan ganberari berari dagokiola erabaki hori hartzea.


Summary: Athleticek Aste Nagusiari jarraipena eman dio Cadizen. Aise nagusitu zaio Cadizi. Iñaki Williams, Guruzeta eta Berenger izan dira goleatzaileak. Gainera, Iñaki Williamsi penaltia gelditu dio Ledesmak.

Jokoa eta emaitza. Bi gauzak batzeko gai izan da Athletic Mirandilla Berria futbol zelaian. Partida osoa jokatu du Ernesto Valverderen taldeak, eta hasi eta buka nagusi izan da Cadiz txiki baten aurka. Iñaki Williamsek lehen zatian aurreratu du Athletic, eta bigarren zatian Guruzetak sartutako bi golek eta Berengerren golak osatu dute festa. Hainbestekoa izan da nagusitasuna, zuri-gorriek ez dutela faltan bota Williamsek lehen zatian huts egindako penaltia.

Badirudi Europako lehiaketak jokatzea helburua dela argi esateak mesede egin diola Athletici, Valverderen mutilek ondo baino hobeto ekin diotelako txapelketari, aurreneko bederatzi puntuetatik zazpi poltsikoratuta. Gainera, lehenengo hiru jardunaldietan ez dute gol bakar bat ere jaso. Garaipen honi esker, Ernesto Valverde da Athleticekin garaipen gehien eskuratu dituen bigarren entrenatzailea: 177 lortu zituen Mr. Pentlandek, eta 142 ditu Valverdek.

Hasi eta berehala nagusi zen Athletic. Hala, hirugarren minutuan iritsi da zuri-gorrien lehen aukera: Berengerren falta jaurtiketa bere atean sartzeko zorian izan da Negredo, baina Ledesma atezainaren geldiketak ekidin du lehen gola. Eroso zegoen Ernesto Valverderen taldea, nahieran ia, Cadizek ez zuelako inongo arriskurik sortzen. Izan dituen lehen bi aukerak huts egin eta gero, Iñaki Williamsek ez du hirugarrenean kale egin. 17. minutuan Arzamendiak atzera egindako pasea Iñaki Willamsi iritsi zaio, keinu on batekin Ledesma gainditu eta baloia sareetara bidali du: 0-1.

Nahi eta ezin aritu da lehen zati osoan Sergio Gonzalezen taldea. Hainbeste, ia zelai erditik igarotzeko gai ere ez dela izan. Markagailuan zuen aldea bikoizteko aukera paregabea ere izan du Bizkaiko taldeak, Espinok eskuagatik egindako penaltia adierazi baitu 33. minutuan Ortiz Arias epaileak. Iñaki Williamsek jaurtitako penaltia, ordea, Cadizeko atezainak gelditu du. Aldageletara, azkenerako, merezitakoa baino sari txikiagoarekin.

Bigarren zatiko lehen aukera Negredok izan arren, Athleticek nagusi izaten jarraitzen zuen. Min hartutako Iñaki Williamsen lekuan zelairatu eta berehala, hiru minutura, Gorka Guruzetak bere aukera baliatu du 0 eta 2koa egiteko. Lekueren pasea gaizki kontrolatu arren, aurrelari donostiarrak area ertzetik egindako jaurtiketa indartsuak ezustean harrapatu du Ledesma. Guruzetak Atheleticekin Lehen Mailan sartzen duen lehen gola da.

Hirugarrena Berengerrek 78. minutuan sartu du, De Marcosek eskuin hegaletik egindako erdiraketa aprobetxatuta. Eta amaitzeko, Sergioren taldeak erabat amore eman duela aprobetxatuz, Guruzetak bere gaueko bigarren gola sartu du neurketako azken minutuan. Aitor Paredesek ere lehen taldearekin debuta egiteko aukera izan du. Beraz, Bilboko Aste Nagusiak jarraipena izan du Cadizen.


Summary: Bilboko Aste Nagusiko azken egunean izandako sexu eraso bat ikertzen ari da Ertzaintza. Eusko Jaurlaritzaren arabera, festen hondarrean gertatu zen erasoa, igandean, Marijaiaren erreketaren ondotik. Ertzaintzak bi ikerketa ditu martxan Aste Nagusiko sexu erasoekin loturik.

Bilboko Aste Nagusian sexu erasoekin lotutako beste salaketa bat izan dela jakinarazi du Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak. Zehazki, plazaratutako informazioaren arabera, igandean gertatu zen erasoa, festen azken egunean.

Oraingoz, Jaurlaritzak apenas argitaratu duen salaketarekin loturiko informaziorik. Ertzaintzak ikerketa abiatu du.

Ikusi gehiago: Erasoen aurkako giza katea egin dute Bilbon

Festek iraun bitartean indarkeria matxistarekin loturiko erasoak gaitzeste aldera, ehunka lagunek protesta egin zuten larunbatean hirian, bigarrenez astebetean. «Inolako erasorik gabeko» Aste Nagusi bat aldarrikatu zuten, Arriaga antzokiaren parean. Ordea, Jaurlaritzak berriki jakinarazitakoa ez ezik, eraso gehiago ere izan dira jaietan.

Ikusi gehiago: Bilboko Aste Nagusian salatu duten sexu eraso bat ikertzen ari da Ertzaintza


Summary: Bardea larrialdi egoeran dago Esako urtegiaren egoeragatik. Urtegiaren %22,6 dago beteta, eta haren mende dago Bardea. Aurreikusi dute balitekeela ia erabat hustea, eta ureztatze kanpainak normalean baino lehen amaitu beharko du.

Azken asteetan kezka eragin du urtegien egoerak, eta Esakoa (Nafarroa) ez da salbuespena. Urtegiaren %22,6 dago beteta, eta, eurite handirik ezean, arduradunek aurreikusi dute balitekeela irailean ia erabat hustea. Oraintxe, ehun hektometro kubiko ur daude han jasota.

Esako urtegitik edaten duten lurraldeen artean dago Bardea, eta larrialdi egoera ezarri dute han. Hori dela eta, Ramon Luquez Ebroko Konfederazio Hidrografikoko arduradunak esan du ureztatze kanpainak «normalean baino lehenago» bukatu beharko duela, eta baieztatu du Esa ia erabat hustea aurreikusten dutela, nagusiki ureztatzearen ondorioz.

Gainontzeko urtegiei dagokienez, jakinarazi du Itoizko erreserba %43an dagoela; aurreko urteetan garai berean baino %5 ur gutxiago duela, beraz. Urtegi txikiagoei dagokienez (Eugikoa, Urdalurkoa, Allotzekoa...), esan du ohiko moduan funtzionatzen ari direla, eta edukieraren %60 inguru daukatela beteta.

Ikusi gehiago: LEHORTEAREN UZTAREN ZAIN


Summary: Erregaiak iaz baino merkeago egoteak inflazioa %10,4ra apaldu du Espainian. Abuztuko datu aurreratuan, inflazio tasa lau hamarren murriztu da uztailetik. Azpiko inflazioak gora jarraitzen du, eta %6,3an dago.

Albiste ustez on baten atzean kezkarako datuak ezkuta daitezke. Prezioen igoera moteldu egin dela erakusten du gaur INE Espainiako Estatistikak emandako abuztuko inflazioaren datu aurreratuak, baina azpiko inflazioa igo egin da. Urte arteko inflazio tasa %10,4ra apaldu da uztaileko %10,8tik, eta eten eginda azken hilabeteetako goranzko joera.

Apaltze horren muinean erregaien prezioa dago, txikiagoak izan direlako iazko abuztuan garestitu egin ziren salneurrien aldean.

Beste aldean, prezio igoera handiak izan dituzten gaien zerrendan daude, nola ez, argindarra, elikagaiak, jatetxeak eta pakete turistikoak.

Prezioak zertxobait apaldu izanak, hala ere, ez ditu arintzen inflazioaren inguruko kezkak. Batetik, oraindik bi digitutik gora dago urte arteko tasa, eta, bestetik, urte arteko azpiko inflazio tasak —elikagai ez-elaboratuak eta energia gaiak at uzten dituenak— gora jarraitzen du, hiru hamarren igota, %6,3raino, erakutsiz prezio igoerak handiak direla ekonomiaren beste sektoreetan ere.


Summary: Mikel Nievek txirrindularitza profesionala utziko du. Txirrindulariak berak eman du erabakiaren berri, sare sozialetan. Denboraldia bukatzean hartuko du erretiroa, hamabost urteko ibilbidea egin ondotik. 38 urte ditu.

Mikel Nievek bukatutzat eman du bere kirol ibilbidea, 38 urterekin. «Munduko lasterketarik onenetan hamabost urte egin ondoren, urte honen amaieran txirrindularitza profesionalari agur esateko ordua iritsi da», idatziz hasi du agur mezua leitzarrak. Sare sozialetan zabaldu du idazkia, zaleei erabakia jakinarazteko.

Ikusi gehiago: Mikel Nieveren ibilbidea, hamar argazkitan:

Esker oneko hitzez josia da argitaratutako mezua. «Gozamena izan da tropelean txirrindulari ibili eta tropel horren inguruan txirrindulari mundua osatzen dutenekin esperientzia hau bizitzea», adierazi du. Azaldu du ibilbide profesionalean emandako urteak «ahaztezinak» izanen direla. Orduan argitu du zein den hemendik aurrera hartuko duen bidea, eta zergatia iradoki. «Beste esperientzia batzuk bizitzen hasteko momentua iritsi da. Eskerrik asko!».

Nieve 2008an lotu zitzaion ibilbide profesionalari txirrindularitzan, Orbea-Oreka SDA taldean. Gerora, beste hainbat taldetan ere lehiatu da: Euskaltel-Euskadi, Sky, Bike Exchange, eta Caja Rural.

Ikusi gehiago: Mikel Nieveren ibilbidea, hamar argazkitan


Summary: Lau estreinaldi izango ditu Made in Spain sailak. Carlos Boyero zinema kritikariari buruzko dokumental bat eta Tequila musika taldeari buruzko beste bat emango dituzte

Made in Spain Donostiako Zinemaldiko lehiaketaz kanpoko sailak hamahiru film luze emango ditu 70. ekitaldian. Horietako lau estreinaldiak izango dira, eta gainerakoak, berriz, aurretik beste zinema jaialdi batzuetatik igarotakoak.

Estreinaldia izango da, hain zuzen ere, saila inauguratuko duen filma, Joan-Marc Zapatak (Bartzelona, 1989) zuzendutako El color del cielo. Zinema izar ezagun batek eta filosofo batek Suitzan izandako topaketa kontatzen du, eta Marta Etura eta Francesc Garrido ditu protagonista.

Beste estreinaldietako bat Entre montañas izango da, Unai Canelak (Bartzelona, 2004) zuzendutako lehen film luzea. Pandemiaren garaian, Pirinioetako herri txiki batean konfinatu zen Canela, eta bere burua filmatu zuen han, naturarekiko lotura eta harremana erakutsiz.

Made in Spain saileko gainerako bi estreinaldiak dokumentalak izango dira. Alvaro Longoriak (Santander, Espainia, 1968) Tequila musika taldearen historia eraman du zinemara Tequila. Sexo, drogas y rock and roll filmean. Bestetik, Juan Zabalak (Tolosa, Gipuzkoa, 1964) eta Javier Morales Perezek (Madril, 1973) El crítico aurkeztuko dute Donostian, Carlos Boyero zinema kritikari espainiarri buruzko dokumentala.

Estreinaldiez gain, beste zenbait jaialditatik igarotako filmak ere izango dira Made in Spain sailean: Alcarràs (Carla Simon), El amor en su lugar (Rodrigo Cortes), La amiga de mi amiga (Zaida Carmona), La maniobra de la tortuga (Juan Miguel del Castillo), Llenos de gracia (Roberto Bueso), Mi vacio y yo (Adrian Silvestre), Teneis que venir a verla (Jonas Trueba) eta Tourment Sur Les Îles / Pacifiction (Albert Serra)

Carlota Gonzalez Adriok (Bartzelona, 1996) zuzendutako La casa de los cactus filmari egokituko zaio saila ixtea. Elias Kerejeta zine eskolako ikasle ohia da Gonzalez Adrio, eta suspensez beteriko thriller emozional bat aurkeztuko du Donostian, ezezagun bat agertzean elkarbizitza aldatuko zaion familia idiliko bati buruzkoa.


Summary: Al-Sadren jarraitzaileek protestak utzi dituzte, klerikoak hala eskatuta. Azken orduetan gutxienez 30 pertsona hil dira eta ehunka zauritu Bagdadeko mobilizazioetan. Iranek itxi egin du Irakekiko muga, eta Kuwaitek eskatu die herritarrei ateratzeko herrialdetik.

«Barkamena eskatu nahi diet Irakeko herritarrei, gertakariengatik kaltetutako bakarrak izan baitira». Hori adierazi du gaur Muqtada al-Sadrek. Kleriko xiitak atzo iragarri zuen politikatik «behin betiko» erretiratuko dela, eta horrek kalera bultzatu zituen haren jarraitzaileak. Azken orduetan protesta handiak izan dira Bagdadeko Eremu Berdean, gobernuaren egoitzak eta enbaxadak dauden barrutian, eta horietan gutxienez 30 pertsona hil dira, eta ehunka zauritu. Hori kontuan hartuta, mobilizazioak eteteko eskatu die Al-Sadrek bere jarraitzaileei, eta haiek obeditu egin diote lider erlijioso xiitak eskatutakoari, Eremu Berdetik ateratzen hasi baitira. Ondoren, atzo herrialde osoan ezarritako etxeratze agindua kendu dute agintariek.

Najaf hiritik mintzatu da Al-Sadr, bere jaioterritik, eta telebista bidez eman dute haren diskurtsoa. «Biolentziak zikindu duen iraultza ez da iraultza bat», nabarmendu du. Zenbait iturriren arabera, azken orduetan gutxienez zazpi suziri jaurti dituzte Irakeko hiriburuko Eremu Berdera. Polizia indarrek ez dute azaldu nor aritu den Al-Sadren jarraitzaileen aurka, baina lekuko batzuek nazioarteko hedabideei adierazi diete Iranen aldekoak diren beste buruzagi xiita batzuen bueltako miliziak eta Polizia indarrak izan direla.

Azken hauteskundeetan boto gehien lortu zuen alderdia izan zen Al-Sadrena, baina huts egin du gobernua osatzeko ahaleginetan, eta, blokeoa salatzeko, politika «behin-betiko» uztea erabaki zuen atzo, baita gose greba hastea ere «indarkeria amaitu arte». Erabakiaren berri jakin bezain laster, azken hilabeteak parlamentuaren kanpoaldean kanpatuta igaro dituzten Al-Sadren jarraitzaileek gobernuaren hainbat egoitza hartu zituzten, tartean presidentearen jauregia.

Etxeratze agindua ezarri zuen Bagdadek atzo arratsalderako, baina borrokak ez dira eten. Gaur goizean oraindik tiro hotsak entzuten ziren Bagdad erdigunean, baina segurtasun indarrek lortu dute presidentearen jauregian sartutako manifestariak ateratzea. Al-Jazeera telebistaren arabera, Al-Sadren jarraitzaileen buruzagiarekin hitz egiten ari da Polizia, giroa baretzeko asmoz. Elkarrizketa horietan parte hartzen ari da Xiiten Koordinazio Esparrua, oposizioko indarrik handiena, eta gobernua osatzeko Al-Sadren orain arteko ahaleginak oztopatu dituena.

Duela hamar hilabete piztu zen gobernu krisia, hauteskundeen ostean Al-Sadren alderdia gobernua osatzeko lanetan hasi zenean. 2003tik indarrean den sistemaren arabera, sunita izan behar du parlamentuko presidenteak, xiita lehen ministroak, eta kurdua estatuburuak. Buruzagi xiitak lortu zuen bere gertuko kide bat izendatzea parlamentuko presidente, baina presidentetzarako hautagaia aurkeztu zuenean, aurre egin zion Xiiten Koordinazio Esparruak, beste alderdietako diputatuen laguntzaz. Presidentearen zeregina da lehen ministroa izendatzea, eta hari gobernua osatzeko eskatzea, eta Al-Sadrek lortuko balu estatuko buruzagitzan bere gertuko norbait jartzea, bere alde izango lituzke Irakeko instituzio nagusietako arduradunak. Hori da, hain zuzen ere, oposizioak eragotzi nahi duena.

Blokeoa salatzeko, parlamentua utzi zuten kleriko xiitaren alderdiko diputatuek, legebiltzarreko gehiengoa Xiiten Koordinazio Esparruaren esku utziz. Haiek uztail amaieran hasi ziren berriz ere gobernua osatzeko prozedurarekin, baina Al-Sadren jarraitzaileek eten egin dituzte bozketak behin eta berriz parlamentuaren inguruan protesta eginez, edo egoitza bera okupatuz.

Mugak itxita

Azken orduetako istiluen eraginez, Irakekiko mugak ixtea erabaki du Irango Gobernuak. Ez da izan halako neurri bat hartu duen herrialde bakarra. Arabiar Emirerri Batuek bertan behera utzi dituzte Bagdaderako hegaldiak, eta Kuwaitek herrialdetik irteteko eskatu die bertan dauden herritarrei. AEBek hiriburuan duten enbaxada hutseko agindu duten zurrumurruak ere zabaldu dira azken orduetan, baina Etxe Zuriak ukatu egin du.

Irakeko behin-behineko lehen ministro Mustafa al-Kadhimik salatu egin ditu borrokak, eta ikerketa bat agindu du. Gobernuburuak ohartarazi du «erabat debekatua» dutela segurtasun indarrek benetako jaurtigaiak erabiltzea manifestarien aurka. Bide beretik, eskatu die herritarrei bete ditzatela segurtasun arauak eta errespeta dezatela etxeratze agindua.


Summary: Espainiako Auzitegi Nazionalak Txori Barrote konpartsa ikertuko du, euskal presoen argazkiak erakusteagatik. Dignidad y Justiciak jarritako salaketa tramiterako onartu du Ismael Moreno epaileak, eta Poliziari eskatu dio ikertzeko konpartsaren jarduna.

Bilboko Aste Nagusian Txori Barrote konpartsak «terrorismoa goretsi» ote duen ikertuko du Espainiako Auzitegi Nazionalak, Ismael Moreno magistratuak auto batean jakinarazi duenez. Auzitegiak tramiterako onartu du Dignidad y Justicia elkarteak konpartsaren kontra jarritako salaketa, eta Morenok Poliziari eskatu dio informazioa bil dezala salatutakoari buruz.

Zehazki, euskal presoen argazkiak erakusteagatik jarri zuen salaketa Dignidad y Justiciak. Konpartsak argazki horiek «modu nabarmenean» erakutsi zituela gaitzetsi zuen elkarteak, eta biktimak zein haien senideak «iraindu» zituela. Elkarteak, gainera, argazkiak lehenbailehen kentzeko eskatu zion Auzitegi Nazionalari, eta, halaber, ikertu zezala nora doazen euskal presoen eskubideen aldeko materiala saltzearen ondorioz lortutako irabaziak.

Txori Barrote ez ezik, Kaixo konpartsa ere salatu du Dignidad y Justiciak, «presoen eskubideen aldeko bokatak» saltzeagatik.

Ez da argazkiak erakusteagatik Txori Barroteren kontrako ekinbide judizialak hasten dituzten lehen aldia, eta, hain justu, jurisprudentzia hori bere alde erabili nahi du Dignidad y Justiciak. Konpartsako lau kidek Auzitegi Nazionalean deklaratu zuten 2010ean, esaterako, arrazoi horregatik —absolbitu egin zituzten—. Urte berean, Iñaki Azkuna Bilboko orduko alkateak zigorra ezarri zien Txori Barrote eta Kaskagorri konpartsei, eta bi urtez kanporatu egin zituen Bilboko Aste Nagusitik. 2019an, Ertzaintza konpartsara joan zen, eta begien gainean «zentsuratua» hitza jarria zuten euskal presoen argazkiak erretiratu zituen, Alejandro Abascal Auzitegoi Nazionaleko epaileak aginduta. Orduan ere Dignidad y Justicia elkarteak jarri zuen salaketa.


Summary: Sestaoko Arcelor eta Gasteizko Michelin produkzio etenaldiekin hasi dira. Bizkaiko altzairutegian ez dute zehaztu noiz itzuliko diren. Eskariaren eta altzairuaren prezioen jaitsierarekin lotu dute erabakia. Gasteizko gurpil ekoizleak, autoen salmenten beherakadarekin.

Energiaren eta lehengaien prezioen garestitzea lanerako itzulera zailtzen ari da enpresa handi batzuetan. Hala gertatu da Arcelor Mittalen Sestaoko lantegian (ACB) eta Michelinen Gasteizko fabrikan.

ACB ez da aste honetan hasi abuztuko ohiko geldialdiaren ondoren, eta oraingoz ez du jakinarazi noiz itzuliko den. Multinazionalak udako geldialdia aprobetxatu du labea itzalita mantentzeko eta, horrela, Europan duen ekoizpenaren zati bat murrizteko. Udazkenerako merkatuaren aurreikuspen txarrek eragin dute erabaki hori. Enpresak zehaztu du geldialdiak zerikusi handiagoa duela eskariaren eta altzairuaren prezioen jaitsiera aurreikuspenarekin elektrizitatearen prezioekin baino. Sestaoko plantak 278 langile ditu.

Michelin gurpil ekoizlearen kasuan, berriz, Gasteizko lantegian lanera itzuli ziren atzo, udako oporrengatik lau astez itxita egon ondoren. Baina enpresak beharginei jakinarazi die bi ekoizpen linea geldituko dituela datozen asteburuetan. Erabakiak 1.340 langileri eragingo die, lantaldearen %40ri (3.500 dira guztira). Kasu horretan, ekoizpen kostuen igoerari auto berrien salmenten jaitsiera gehitu behar zaio.

Aurreko astean, Volkswagenek jakinarazi zuen Iruñeko Landabenen duen fabrikan ere geldialdiak egitea aurreikusi duela. Oraingoz, egun batez itxiko du, ostiralean. Osagai batzuen faltagatik hartu du erabakia.

Erabaki aurreikusia

Sestaoko altzairutegiari dagokionez, ezin da esan gelditzeko erabakia ezustekoa izan denik. Multinazionalak iragarria zuen litekeena zela irailean Europan dituen planten ekoizpena murriztea. Udako oporraldiaren aurretik ere hala egin zuen altzairutegi batzuetan.

Sestaoko ACB izango da multinazionalak Europa hegoaldean gelditzen duen lehena. Dena den, Arcelorrentzat estrategikoa da planta hori, datozen urteetarako emisioak murrizteko aurreikusi dituen planei begira. Karbono isurketarik gabeko munduko lehen altzairutegi bihurtu nahi du 2025ean, eta iazko udan 50 milioiko inbertsioa iragarri zuen horretarako.

Multinazionalak aurreikusi du burdin minerala (DRI) hidrogeno berdearekin ekoizteko planta bat eraikitzea Xixonen (Espainia). Asturiasko zentro horretan produzituko denaren ia erdia Sestaoko plantara joango litzateke, lehengai gisa erabiltzeko han dauden bi labe elektrikoetan.

ACB aurten ere geldirik egon da. Martxoaren amaieran ekin zion berriz jarduerari, neguan elektrizitatearen prezio garestiagatik ia hiru hilabetez gelditu ondoren. Denbora horretan, eraberritze lanak egiteko aprobetxatu zuen enpresak; haren helburua da produkzioa bikoiztea, 1,6 milioi tonara iristeko.

Gogoratu behar da Arcelorrek Euskal Herrian dituen planta guztiak elektrikoak direla eta ez duela CO2 isurketa eskubideak ordaindu beharrik, eta horrela hein batean konpentsatu egiten duela argindar garestia. Dena den, multinazionalak duen beste lantegi handian, Olaberrikoan (Gipuzkoa), tarteka aritu dira lanean aurten, argindarraren unean uneko prezioaren arabera. Garestien dagoen orduetan jarduera apaldu dute, eta ordu merkeagoetan, handitu.

Lantaldearen %40 geldirik

Michelinen ere, enpresaren erabakiak ez ditu ezustean harrapatu langileak; jakinarazia zien iraileko lau asteburuetatik hirutan murriztuko zuela autoen gurpilen ekoizpena, eta horrek 840 bat langileri eragingo ziela. Langile batzordeak astearte honetan iragarri duenez, gurpil handien fabrikazioan, obra publikoetara bideratutakoetan (405 tonakoak) ere geldialdiak egingo dituzte: iraileko azken bi asteburuetan eta urriaren lehenean. Horrek 300 langileri eragingo die.

Eskaeren murrizketak eragina izango du beste kolektibo batean ere: amaitzear dauden produktuetan lan egiten dutenengan. Zortzi lan txanda etetea aurreikusten da, gomaren fabrikazioa 1.500 tona murriztu behar delako, autoetarako eta obra publikoetarako gurpilen ekoizpenean izandako geldialdiengatik. Horrek beste berrehun behargini eragingo diete.

Hala, erabakiak 1.340 langileri eragin die, lantaldearen %40ri. Eta egun horietan guztietan Michelinek 132.000 pneumatiko egiteari utziko dio.

Sindikatuen arabera, erabakiak ez du eraginik izango langileen enpleguan eta soldatan; izan ere, «malgutasunerako tresna bat adostu eta hitzartu» dute zuzendaritzarekin. Akordio horrek aukera ematen du oraingoz beste neurri traumatikoagoetara jo beharrik ez izateko, hala nola enplegua aldi baterako erregulatzeko espedienteetara edo kaleratzeetara. Hala ere, «kezka» agertu dute zer gertatuko ote den «egoera okertzen bada». Azaldu dutenez, zuzendaritzaren aurreikuspena da ekoizpenak beherantz jarraituko duela, eta beldur dira urrian ere geldialdi gehiago egongo diren.

Iaz ere geldialdiak egin zituen udako oporren ostean; urriaren bigarren hamabostaldian egin ziren, eta 38 txandari eragin zien, autoentzako gurpilen ekoizpenean.


Summary: Mujika eta Martinez de Murgia etakideak Guardia Zibilak exekutatu zituela ebatzi du Jaurlaritzak. «Exekuzio arbitrarioaren biktima» ofizialtzat aitortu ditu Jaurlaritzak, ikerketa luze baten ondoren. Nahiz eta azken 50 urteetako bertsio ofizialak zioen tiroketa batean hil zirela, frogek gezurtatu egin dute bertsio hori.

Duela mende erdi, 1972ko irailaren 2an, hil zituzten Joxe Benito Mujika Xenki eta Mikel Martinez de Murgia Murgi etakideak, Lekeition. Azken 50 urteetan zabaldutako bertsio ofizialak zioen tiroketa batean hil zituztela, baina, bertsio hori gezurtatuta, Guardia Zibilak hil zituela frogatu du Eusko Jaurlaritzak egindako ikerketa batek. Hildakoak omentzeko ekitaldi bat antolatu dute Lekeition ostiralerako. Iñigo Urkullu lehendakariak esan du ebazpena ez duela Gobernu Kontseiluak igorri, horretarako ardura duen balorazio batzordeak baino; erabakia errespetatzen duela adierazi du.

Urte askoan kasua isilpean egon ondoren, 2016ko urriaren 2an Lekeitioko Udalak Gogora institutuari eskatu zion ikerketa bat zabaldu zezala gertatutakoaren gaineko egia azaleratzeko. Bi urte geroago, hildakoen senideek eta Egiari Zor fundazioak Jaurlaritzari errekurtsoa aurkeztu zioten 2016. urtean indarrean jarri zen 107/12 legearen bidez —lege horren xedea da 1960tik 1978ra bitartean «motibazio politikoko indarkeriaren testuinguruan giza eskubideen urraketak jasan dituzten biktimei errekonozimendua eta erreparazioa» ematea—, eta gertatutakoa ikertzeko eskatu zioten. Azterketa luze baten ondoren, ekainean iritsi zitzaien legearen bidez aitortzak emateko sortutako balorazio batzordearen ebazpena.

«Exekuzio arbitrarioaren biktima»

Mujika eta Martinez de Murgia «exekuzio arbitrarioaren biktima» ofizialtzat aitortu ditu ebazpen horrek, eta adierazi du bizitzeko eskubidea urratu ziela Guardia Zibilak. Egiari Zor fundazioak BERRIAri azaldu dionez, gertatutakoa argitzeko, hilketaren egunean han zeuden zenbait lekukoren testigantzak bildu dituzte, eta baita medikuen datuak ere: «Jende askorekin hitz egin dute. Garai hartan gorpuen azterketa egin zuten medikuetako batekin ere lan egin dute, eta hark gordeta zeukan oraindik informazio guztia; kasua oso ondo gogoratzen zuen, gainera».

Lekeitioko Dendari kaleko etxebizitza batean hil zituzten biak; medikuen txostenetan ageri zen Mujikak tiro bakarra zeukala eztarrian, eta lekukoek adierazi dute tiro hura frankotiratzaile batek bota zuela etxearen pareko eraikin batetik, Mujikak balkoiko atea zabaldu zuenean. Martinez de Murgiaren kasuan, berriz, txostenean zehazten da hogei tiro jaso zituela gerriaren inguruan, baina guztiak atzealdetik. Horrek bertsio ofiziala gezurtatzen duela azaldu du Egiari Zor fundazioak: «Tiroketaren teoria baieztatzeko, tiroek gutxienez gorputzeko alde batean egon beharko lukete, eta guztiak atzean daude».

Zerrenda luze baten parte

Mujika eta Martinez de Murgiarena ez ezik, beste dozenaka kasu ere aztertu ditu Jaurlaritzak, eta biktimatzat aitortu dituenekin 46 izeneko zerrenda bat egin du, haien artean sei hildako. Datuak babesteko legea dela eta, ordea, ez du zerrenda plazaratu, baina ebazpenak bidali dizkie senideei. «Senideekin hitz eginda erabaki genuen kasu honek hedapen publiko bat merezi zuela: 50 urteko bertsio ofizial baten gezurraren pisua pairatu behar izan dute», azaldu du Egiari Zor fundazioak.

Horiek horrela, Egiari Zor fundazioak ekitaldi politikoa antolatu du ostiralerako, Egia jakiteko garaia da lelopean, Lekeitioko Dendari kalean duela 50 urte bi etakideak hil zituzten lekuan bertan. 50 urte Xenki eta Murgi plataformarekin batera antolatu dute, eta hildakoen senideak ere bertaratuko dira. Lekeitioko Udalak harrera instituzionala egingo die senideei ekitaldiaren aurretik.