«Lanak bozgorailu handi bat eman dit»

Summary: «Lanak bozgorailu handi bat eman dit». BERRIAren Mantangorri gehigarriak Itziar Ituñori egindako elkarrizketa argitaratu du gaur. Horrekin batera, superpostarra argitaratu da papereko edizioan.

Ez da erraza Itziar Ituñoren (Basauri, Bizkaia, 1974) agendan leku bat topatzea, baina hartu du Mantangorri-ren deiari erantzuteko tartea. Goenkale-n hasi zen aktore lanetan, eta, orain, mundu osoan da ezaguna, La casa de papel telesailagatik.

Nolakoa zinen txikitan?

Nahiko alaia nintzen, apur bat lotsatia, eta pila bat gustatzen zitzaidan kantatzea: amarekin aritzen nintzen abesten. Alaba bakarra naiz, eta lagunekin jolasten nuen, auzokideekin.

Zer zaletasun zenituen?

Askotariko zaletasunak izan ditut. Saskibaloiagaz hasi nintzen; gero, izena eman nuen xake ikastaro batean, aspertu arte; akordeoia jotzen ere aritu nintzen; ondoren, balletean sartu nintzen. Hura zen nirea: dantza.

Eta antzerkia?

Institutu garaian, 14 bat urtegaz, kartel bat ikusi nuen, Basauriko antzerki eskolan tailerrak zabalik zeudela ziona, eta hor eman genuen izena kuadrillako lagun batzuek. Gero, denek abandonatu ninduten, [barreak].

Soziologia ikasi zenuen, eta gero, aitaren fabrikan hasi zinen lanean.

Soziologiak munduaren beste ikuspegi bat eman dit. Gero, Basauriko ikastolan begirale ibili nintzen; beste lanik ateratzen ez zenez, izena eman nuen aitaren lantegian aritzeko, behin-behineko langileen bila zebiltzalako. Hozkailuak egiten pasatu nuen urtebete edo. Hor nengoela, ihes egin nuen Goenkale-ko castingera joateko.

Eskola izan zen Goenkale zuretzat ere?

Ikaskuntza handia izan zen, bai, baina esfortzu handia egiten genuen: egunero kapitulu eta erdi grabatzen genuen. Esango nuke eskola baino gehiago kapituluak egiteko fabrika bat izan zela. Baina orduan EGA prestatzen nenbilen, eta asko lagundu ninduen euskara hobetzeko.

Euskara ez zenuelako etxetik jaso, gero ikasi zenuen...

Nire ama hizkuntza gaztelera da, eta 19 urtegaz ikusi nuen zerbait falta zitzaidala; oso euskalduna sentitzen nintzen, baina garrantzitsuena falta zitzaidan: euskara. Orduan, izena eman nuen AEKn, eta dena jarraian egin nuen, EGAra arte. Egia esan, euskarak bizitza aldatu dit. Euskarari esker lan egin nuen Goenkale-n, gero Loreak-en, eta Loreak filmak zabaldu zizkidan ate guztiak. Gero, La casa de papel etorri zen.

Nola aldatu du telesailak zure egunerokoa?

Fenomeno sozial itzela bihurtu da. Horrek profesionalki hainbat ate zabaltzen dizkizu, gauza asko irabazten dituzu, eta galdu ere bai. Lehen, nire mundutik libre ibiltzeko aukera neukan, eta orain mundu guztiak ezagutzen nau. Hori eroaten ikasten nabil, halabeharrez. Batzuetan, oso polita da, baina gogorra ere bada esperientzia. Baina, aizu, pozik nago, e?

Aldarrikapenak egiten dituzu maiz. Zergatik?

Beti ibili naiz hainbat borrokatan murgilduta, ondo dagoela uste dudana defendatzen. Orain lanak bozgorailu handi bat eman dit, eta aprobetxatzen dut. Zerbait esan gura baduzu, tori. Eta hori polita da.

Aurrera begira, zer daukazu esku artean?

Tarara antzerkia estreinatuko dugu datorren astean, eta Hego Amerikan ere pare bat proiektu dauzkat; ilusioa daukat etxetik irten eta tarte batean han egoteko. Abentura!

MOTZEAN

Kolore bat?

Berdea.

Plater bat?

Patata tortilla.

Zenbaki bat?

Zazpi.

Musika talde bat?

Zea Mays.

Antzoki bat?

Basauriko Sozial antzokia.

Erreferente bat?

Bi: Ama eta aita.


Kalean da Iñigo Gutierrez euskal presoa

Summary: Kalean da Iñigo Gutierrez euskal presoa. Hirugarren graduan atera ahal izan da. Igandean 3 urte beteko dituen Izadi haurraren aita da.

Abenduaren 30ean jakinarazi zuten Iñigo Gutierrez euskal presoari hirugarren gradua emanen ziotela, eta gaur atera da lehen aldiz espetxetik, astebururako. Igandean 3 urte beteko dituen Izadi haurraren aita da Gutierrez, eta, hain justu, igandean atera beharko du Izadik espetxetik, Espainiako araudiak hala aginduta —Maria Lizarraga euskal presoa du ama—.

Nola Gutierrez hala Lizarraga, biak ekarriko dituzte laster Euskal Herrira, Espainiako Espetxe Erakundeek hala iragarrita —Aranjuezen zeuden orain arte, eta han dira oraindik Lizarraga eta Izadi umea—. Gutierrezek astelehenean joan beharko du Zaballako espetxera. Lizarragak, aldiz, ez daki zein kartzelatara eramanen duten —Eusko Jaurlaritzaren esku dago—.

Protesta igandean

Umearen eta amaren arteko bereizketa gerta ez dadin, protesta eginen dute igandean Algortan (Bizkaia), han biziko baita Izadi aurrerantzean —Gutierrez hangoa da—. Burlatatik ere autobus bat antolatu dute, Lizarragaren herritik, eta kalejira eta ekitaldi bat eginen dituzte Algortan. 12:00etan abiatuko dute mobilizazioa, Txiki eta Otaegi plazan.


Summary: Elikagai katearen legea «berehala» aplika dadila eskatu dute nekazariek. Prezioen behatokia eta antzeko kontrol tresnak garatzeko galdegin diete euskal administrazioei, Bilbon. Gastuek goraka jarraitzen dutela salatu dute

Hego Euskal Herriko nekazari, abeltzain eta lehen sektoreko beste langileek elikagai katearen legearen berehalako aplikazioa eskatu dute. Euskal administrazioei egin diete dei, «koherentziaz» joka dezaten eta, besteak beste, elikagaien ekoizpen eta salmenta prezioen arteko oreka zaindu beharko lukeen lanabes hori garatzen hasteko. Era berean, gogoratu dute pentsu, argindar eta abarren prezioek goraka jarraitzen dutela, eta ekoizleak «galerak pilatzen» ari direla etengabe.

Nekazari, abeltzain eta lehen sektoreko elkarteek Bilbon bukatu dituzte azken hilabetean Hego Euskal Herriko hiriburuetan antolaturiko protesta ekitaldiak. Besteak beste, EHNE Bizkaiak, Enbak, Lorrak, eta Bizkaia Esneak egin zuten bat Arriaga plazan. Ehundik gora ekoizle batu dira lelo ezberdinak zituzten afixekin. Bizkaian hiltegia behar dugu, Bertoko ekoizpena bertoko merkatura edota Pentsuaren prezioak jaten gaitu irakur zitekeen. Zazpi traktore eta lau behi ere eraman dituzte. Arriagako zubia igaro duten hiritar askoren argazki kameren helburu izan dira.

Irudi indartsua lortu dute, zabaldu duten larrialdi deirako bozgorailu aproposa: «Elikagaien Katearen legearen berehalako aplikazioa behar dugu. Ezin dugu onartu banaketak hogeita hamaika eskutik izatea eta ekoizpen kostuak estaltzen ez dituzten prezioak eskaintzea», aldarrikatu du Unai Aranguren EHNE Bizkaiko kideak. Espainiako Kongresuak onartu zuen legea, abenduan, baina haren aplikazioa erkidegoka egiten da, eta horregatik Jaurlaritzari eta Nafarroako Gobernuari pausoak emateko eskatu zieten.

Baina zein da lege horren oinarria? Eta zergatik dituzte hainbeste itxaropen jarriak haren garapenean? Erantzuna Arangurenena da: «Besteak beste, produktua ekoizpen prezioen azpitik sal dadila eragozten du. Galerak onartuz saltzea debekatzen du». Hori da legearen arima, baina beste kontrol mekanismo batzuk ezartzeko ahala ere badu. «Prezioen begiratokia ezartzeko aukera dago, kate osoaren kostuak aztertzen dituena. Ekoizleen eta banatzaileen artean artekari bat egoteko aukera dago, eta zigorrak modu arinean ezartzeko aukera ere bai». Nekazariek eta abeltzainek ezinbesteko erreminta bezala ikusten dute ustiaketa eredu jasangarriek biziraungo badute.

Esnearekin, etxekalte

Prezioen behatokia da eskaera horretako gakoetako bat, eta bereziki esne ekoizleen azpisektoreari eragingo liekeena. Haiek zailago dute gastuen garestitzea azken preziora eramatea, eta azken hilabeteetako gorakada oso handia izan da. «Urtebeteko tarteak ekoizpen gastuak %30 garestitu dira: pentsuak, argindarra, erregaiak...». Arangurenek zehaztu duenez, esne litro bat ekoiztearen gastua 40-42 zentimo artean dago orain, eta Bizkaian banatzaileek, batez beste, 37-38 zentimo ordaintzen dute. Eta hori 40 zentimora iritsi eta batez bestekoa igotzen duen kooperatibaren bat dagoela kontuan hartuta.


Summary: Milaka herritarrek protesta egin dute Washingtonen abortuaren kontra. Amerikako Estatu Batuetako Auzitegi Gorenak haurdunaldia eteteko eskubideari buruzko erabakia hartuko du datozen hilabeteetan. Ia mende erdia da abortua herrialde osoan legeztatua dela; eskubidea kolokan da orain.

Mobilizazio jendetsuak izan dira ostiralean Washingtoneko (AEB) kaleetan; ozen aditu dira abortuaren kontrako ahotsak, haurdunaldia eteteko eskubidea bertan behera uzteko eskeak. Abortuaren kontrako mugimenduak urtero egiten du manifestazioa urtarrilaren 21an; hain zuzen, egun horretan ospatzen baita Roe v Wade izenez ezaguna den kasuaren urteurrena. 49.a izan zen atzokoa. 49 urte dira abortua AEBetako lurralde osoan legeztatua dela. Orain, baina, legea horren kontrakoak esperantzaz dira datozen hilabeteetan gerta daitekeenari so: auzia Auzitegi Gorenera ailegatu da berriki, eta aldaketak irits litezke aurten.

Ikusi gehiago: Abortu eskubidea, kolokan AEBetan

Besteak beste, esperotakoa da abortuaren gaineko legean muga berriak ezartzea. Izan ere, gaur egun, kontserbadoreek dute gehiengoa AEBetako Auzitegi Gorenean. Bederatzi epaileetatik sei dira kontserbadoreak, zehazki. Gainera, azken asteotan beste gertakari batek ere bizitu du abortuaren aurkakoen itxaropena: Mississippik hamabost astera estutu du abortatzeko aukera. 24 astekoa zen lehen.

Aurreikuspenen arabera, Auzitegi Gorenak datorren ekain edo uztail bitartean argitaratuko du auziaren gaineko ebazpena. Orduan zehaztuak herrialde osoan izanen du eragina.


Summary: Adingabe baten gorpua aurkitu dute Ibaizabal ibaian, Galdakao parean. Gorpua joan den asteazkenean atzeman zuten. Gaztea Bizkaiko Aldundiaren zaintzapean zen; harrera zentro batean izandakoa.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, joan den asteazkenean gorpu bat aurkitu zuten Ibaizabal ibaian, Galdakao (Bizkaia) inguruan. Emandako datuen arabera, hildakoa adingabe bat da, eta Bizkaiko Aldundiaren zaintzapean zen gaur egun, «behin-behinean». Migratzaile adingabeei eskainitako harrera zentro batean izandakoa zen aurrena. Aldundiak argitu du, halere, adingabea ez zegoela administrazioaren «ardurapean», «dokumentazio faltagatik».

Ertzaintzak ez du gertatutakoaren gaineko informazio gehiagorik eman oraingoz. Ikerketa zabaldu dute gertatutakoa argitze aldera.


Summary: Arkaitz Rodriguezen zuzendaritza taldeak Sortuko militanteen %89ren babesa jaso du. Hirugarren Kongresuko itxiera ekitaldia egin du Sortuk Bilboko Bizkaia pilotalekuan. Zehaztu dituzte Nazio Kontseiluaren kideak: David Pla norabidetze estrategikorako gunearen arduraduna izanen da aurrerantzean, besteak beste.

Hondarrera ailegatu da Sorturen kongresua, azkenik. Alderdiko kideek asteazkenetik atzo artera izan zuten Nazio Kontseilua osatzeko hautagaiak bozkatzeko aukera, eta, epea itxita, gaur eman dute emaitzen berri. Independentziarako indarra lelopean, kongresuaren itxiera ekitaldia egin dute eguerdian, Bilboko Bizkaia pilotalekuan. Ez da izan ustekaberik: militanteen botoen %89 eskuratu ditu Arkaitz Rodriguez buru duen zuzendaritza taldeak. Militanteen %6k bozkatu du ezetz eta, berriz, boto zuria eman dute %5ek.

Orain dela hilabete jakinarazi zuen Nazio Idazkaritza osatzeko hautagaien zerrenda. Orduan iragarritakoek eginen dute aurrera, botoen babesa erdietsita. Arkaitz Rodriguez izanen da idazkari nagusi aurrerantzean ere. Harekin batera, idazkaritza osatuko dute Nuria Altzugarai Gartziak (idazkari teknikoa), Oihana San Vicente Saez de Zerainek (barne koordinatzaileordea) David Pla Martinek (norabideratze estrategikorako Gunearen arduraduna), Itsasne Fernandez Duartek (barne antolaketaren arduraduna), Kizkitza Gil de San Vicente Gurrutxagak (ekintza politikoko arduraduna), Xabi Iraola Larraiak (herrigintzako arduraduna), Gotzon Elizburu Beristainek (komunikazio arduraduna), Elena Beloki Resak (nazioarteko arduraduna) eta Haimar Altuna Ijurkok (gatazkaren ondorioak konpontzeko batzordearen arduraduna).

Lurraldeetako buruzagitzei dagokienez, Lur Albizu Etxetxipia izanen da Nafarroako arduraduna. Jon Iker Aramendi Jimenez izanen da Arabakoa; Aitor Servier Etxexuri Ipar Euskal Herrikoa; Paul Laka Garamendi, Bizkaikoa; eta Aritz Arzallus Agirrezabala, aldiz, Gipuzkoakoa.

Arkaitz Rodriguezen hitzak

Ekitaldian hitza hartu du Arkaitz Rodriguezek. Atzean sentitzen duten babesa goraipatu du: «Ez da 10 edo 30 laguneko zuzendaritza bat, ehunka, milaka kidez osaturiko bat baizik». Hiru agur berezi egin nahi izan ditu. Baga: «Euskal preso politikoak bisitatzen ari diren senideei». Apurka presoak hurbiltzera egin dela esan du, baina harago egin behar dela: «Salbuespenezko legediak bertan behera geratu behar du». Eta zerumugan xede oraindik ere handiagoa bat jarri behar dela adierazi du: «Herri honek merezi du preso, iheslari eta deportatu politikorik gabeko etorkizun bat». Biga: kasu egin die mundu osoko «askapen mugimendu eta ezkerreko antolakundeko ordezkariei». Higa: azken agurrean, aurrez bidea ireki duten buruzagi politikoak oroitu nahi izan ditu: «konpromisozko bizitza oso bat» izan dutela esan du: «Gure mugimenduak eta gure herriak behin ere ez dute haien alde egin duzuen guztia eskertzerik izango». Sortuk «ziklo politiko berri bat» zabaltzeko era egin duela azaldu du. Eta oparotzat du orain arteko bidea: «Ezkerreko independentismoa indartu dugu, sozialki, elektoralki eta instituzionalki. Sortuko kideok egin dugu posible, Eusko Alkartasunako eta Alternatibako kideen batera, Aralarko kide ohiekin batera, baita bestea askorekin ere». Horiek horrela, Sortu «aldarri eraldatzaileek» abarotzat dutela adierazi du, eta, «estatu independente, sozialista eta feminista» bat eraikitzeko abagunea «gertuago» dagoela orain. Bide horretan aurrera egiteko, «zibilizazio berri ba» ehuntzeko zimenduak jarri behar dela esan du: «Zibilizazio sozialista bat». Adierazi du pandemiak «biluztu» egin dituela «neoliberalismoaren dogma nagusiak» eta horien aurka egiteko «aukera berriak» ere sortu direla. Prozesu eraldatzaile horretan «botere bokazio eta botere estrategia» batekin jardun behar dela uste du: «Berdin kalean zein instituzioetan». Espazio guztietan jardun behar dela nabarmendu du: «Gu jaio ginen irabazteko». Erronken artean, «burujabetzaren berreskurapena» dagoela esan du: «Burujabetza behar dugu, estatu propio bat». Bide horretan aurrera egiteko EH Bilduren eta EH Bairen baitan jardun behar dela defendatu du, eta «fronte» are zabalago bat irekitzera ere egin behar dela. Horiek lortzeko «herri bulkada berri bat» sustatu behar dela uste du: «berpizkunde kultural eta nazional» berri baten abaroan ernaldu behar dela prozesua.

Ordezkaritza zabala

Kongresu itxierako batzarrean hainbat ordezkaritzak parte hartu dute, gonbidatu gisa. Talde politiko ezkertiar eta sindikatuetako ordezkariak egon dira, eta euskalgintza, hezkuntza, feminismo eta bestelako eragile sozialetakoak. Nazioarteko ordezkaritza bat ere izan da: Galizia, Katalunia, Palestina, Kurdistan, Uruguai eta Irlandako ordezkariak izan dira. Izurria tarteko, erdi presentziala izan da bilkura, eta hainbat militantek telematikoki jarraitu dute. Prebentzio neurri gisara, CO2 monitorizazio protokolo bat ezarri da, eta aireztapen naturala eta mekanikoa kontrolatu dira, neurgailuen bidez.


Amarik gabeko urtebetetze eguna

Summary: Amarik gabeko urtebetetze eguna. Maria Lizarraga eta Iñigo Gutierrez euskal presoen alaba Izadik bihar beteko ditu 3 urte. Kartzelatik atera beharko du orduan, Espainiako espetxe legediak hala aginduta, eta amarengandik bereizi. Gutierrez atzo atera zen espetxetik, hirugarren graduan.

Hiru urtez amarekin egon da egunean 24 orduz, eta, egun batetik bestera, harengandik bereizi, eta, dena ongi badoa, ikusten ahalko du ia bakarrik urtean 24 orduz». Zuritik beltzera bat-batean, eta zer eta bere urtebetetze egunean. «Urtarrilaren 23an beteko ditu 3 urte, eta, legediak markatzen duen bezala, egun horretan utzi beharko du espetxea, ama bertan utzita». Maria Lizarraga Merino eta Iñigo Gutierrez Carrillo euskal presoen alaba Izadiren kasuaz mintzo da Itxaso Torregrosa burlatarra (Nafarroa), Izadi Gurasoekin Etxera plataformaren izenean. Izan ere, Espainiako espetxe legediak arautzen duen gisan, preso dauden emakumeen seme-alabak 3 urte betetzen dituzten arte egon daitezke espetxean euren amekin, baina, hortik aitzina, atera egin behar dute, amengandik bereizita. Izadik aita ere preso du: atzo arte hirurak zeuden Aranjuezko espetxean, Madrilen, eta haurrak bi gurasoengandik berezi beharra zeukan. Baina atzo atera zuten Gutierrez espetxetik, azkenean: hirugarren graduan. Aitarekin bederen elkartzen ahalko da umea, beraz.

Bihar izanen da Izadiren hirugarren urtebetetzea, hain justu, eta amarengandik orduan gertatzekoa den banantzea nola edo hala ekidin nahi du Izadi Gurasoekin Etxera plataformak: «Zehazki nola gauzatzen den berdin zaigu, baina eskatzen dugu edozein irtenbide bereizketa hori ez dela gertatuko bermatuko duena». Taldearen beraren izenak dioen gisan, horixe baitute helburua: Izadi haurrarekin batera, guraso presoak ere atera daitezela espetxetik; eta, kasu honetan, ama.

Albiste on bat jaso du berriki plataformak, atzo erdizka gauzaturikoa: Espainiako Espetxe Erakundeek joan den abenduaren 30ean jakinarazi zuten Lizarraga eta Gutierrez Euskal Herrira ekarriko zituztela, eta Gutierrezi, gainera, hirugarren gradua emanen ziotela. Atzo etorri zen Gutierrez Euskal Herrira, baina ez, ordea, Lizarraga: «Uste dute igandera arte behintzat Aranjuezen egongo dela, hemen ez dagoelako familia modulurik. Gure esperantza da umea atera orduko mugituko dutela». Plataformarentzat, «pauso» bat da bi presoak Euskal Herriratzea eta Gutierrezi hirugarren gradua ematea, baina ez «nahikoa», halere: «Modu batean edo bestean, aitarekin egoteko aukera izango du Izadik, eta ez ditu bidaia luzeak egin beharko, baina ama ere behar du».

Bereizketa gerta ez dadin, protesta eginen dute bihar Algortan (Bizkaia), han biziko baita Izadi aurrerantzean —Gutierrez hangoa da—. Burlatatik ere autobus bat antolatu dute, Lizarragaren herritik, eta Torregrosak azaldu du kalejira eta ekitaldi bat eginen dituztela Algortan. 12:00etan abiatuko dute mobilizazioa, Txiki eta Otaegi plazan. Plataformako kideak jakinarazi du, nolanahi den, igandetik aitzinera ere segituko dutela lanean, bi gurasoak eta haurra elkarrekin egon daitezen: «Mariak kasik eginak ditu zigorraren hiru laurdenak, eta bestela ere abokatuek esan ziguten aukera duela hirugarren gradua lortzeko. Ez gara eskatzen ari ezinezkoa den zerbait, borondate kontua da».

Eusko Jaurlaritzari ere egin dio deia Torregrosak, orain Araba, Bizkai eta Gipuzkoako espetxeen eskumena duenez gero: «Euskal Herrian egun ez dago ez tutoretzapeko etxerik, ez amen modulurik, ez familia modulurik. Airean dago ama izateko eskubidea». Halako egoerei «irtenbidea» emateko eskatu du.

Urte gorabeheratsuak

Hiru urte bete arte amarekin kartzelan egoteko eskubidea duten arren, umeak ez daude preso, eta, beraz, teorian eskubidea dute tarte horretan guzian kanpora ateratzeko. Izadiren kasua ez da erraza izan, ordea, koronabirusa egokitu zaiolako tartean. Torregrosa: «Gaixoak kasik denetarik pasatu behar izan du». Azaldu du irteerak egiten hasi bezain pronto ailegatu zela birusa, eta, beraz, kartzelan eduki zutela umea: «Urte eta erdi edo gehiago bisean bisekorik gabe eta kalera ezin ateraz pasatu du». Horrek «estimulu falta» eta kanpoarekin harremana eduki ezin izatea ekarri dizkio: «Espetxeak ez daude inorentzako pentsatuak, heldu batentzat ere ez, baina pentsa modulu normal bat urte bat edo bi urteko ume txiki batentzat! Gaur da eguna non Izadik oraindik ez dituen lehengusu batzuk ezagutzen, eta bere birramama aurreko astean ezagutu zuen lehenengo aldiz, ia hiru urterekin». Zehaztu du eskolan ere orain hasiko dela: «Ezin izan du hasi gainontzeko umeek bezala. Hurbilago egongo balitz, igual ahalko zuen».

Abenduan utzi zioten umeari kanpora ateratzen, azkenean, baina gero ezin izan zuen berriro espetxera sartu, joan den astera arte: «Egon zen ez zekiela noiz ikusiko zituen gurasoak berriro». Egindako lorpen guziak «borrokaren ondorio» izan direla uste du Torregrosak: erraterako, aitarekin elkartu ahal izatea. Baina kexu da: «Gurasoekin egoteko eskubidea behin eta berriro ukatua izan zaio». Eskubide gehiago ere bai, plataformako kidearen ustez: elikadura osasuntsu bat izatekoa, egonkortasunarena... «Profesionalek esaten dute norberaren nortasunean eta garapenean adinik inportanteena 6 urte bitarte dela, batez ere 3 urte arte, eta batez ere lehenengo urtea; eta horretan atxikimenduak kristoren garrantzia dauka». Bada, Izadiri aita eta ama diren «atxikimendu figura» horiek «ukatu» dizkiotela salatu du Torregrosak. Orain haur motxiladuna izatera pasatuko da Izadi, gainera, eta egoera berean dauden haur eta nerabeak izan ditu gogoan burlatarrak: «Ume pila bat dago pandemia hasi zenetik ez dakitenak aita edo ama edo biak noiz ikusiko dituen: ez dago bisean bisekorik espetxe gehienetan orain».


Summary: NBEk ikerketa bat eskatu du Saudi Arabiak gidatutako koalizioaren bonbardaketen gainean. Migratzaileentzako zentro bat bonbardatu zuten atzo, Saada hirian. Huthi matxinoen arabera, gutxienez 82 dira hildakoak.

Ikerketa «eraginkor eta gardena» galdegin du Antonio Guterres NBE Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusiak, Yemengo Saada hirian atzo izan ziren bonbardaketen gainean. Saudi Arabiak gidatzen duen nazioarteko koalizioak migratzaileak hartzeko zentro bat suntsitu zuela salatu dute hiria kontrolpean duten matxino huthiek eta giza eskubideen aldeko hainbat gobernuz kanpoko erakundek.

Huthien esanetan, hildakoak 82 dira gutxienez. Gurutze Gorriak adierazi du ehun baino gehiago direla hildako eta zaurituak, eta, Mugarik Gabeko Medikuen arabera, berrehun inguru dira zaurituak bakarrik. «Oraindik gorpu asko daude bonbardaketen tokian, jende askok jarraitzen du desagertuta», azaldu du Ahmed Matah erakundeak Yemenen duen misioaren buruak.

Huthiek salatu dute nazioarteko koalizioak «jakinaren gainean» egin duela eraso zibilen kontra. Nazioarteko erakundeak esku hartzera deitu ditu Taha al-Motawakel huthien gobernuko Osasun Ministroak. «Gizateriaren kontrako gerra krimentzat jotzen dugu». Sendagaiak lortzeko laguntza eskatu du baita ere.

Riad buru duen koalizioak, aldiz, ukatu egin du Saada bonbardatu duenik. Onartu du Hodeidah hiriari egin ziotela eraso, atzo, mendebaldeko kostaldean dagoen hiri horretako portua armen kontrabandorako gunea dela argudiatuta. Zehazki, Iranek huthiei bidalitako armentzako sarbidea dela esan du Saudi Arabiako Gobernuak. Hodeidahen «bonbardaketa zehatzak» egin dituela gaineratu du, «miliziaren azpiegiturak» suntsitzeko helburuarekin. Koalizioak jaurtitako lehergaiek telekomunikazio zentro bat kaltetu zuten, Yemenen Interneterako konexioa bermatzeko oinarrizkoa dena. Erasoak sarearekiko lotura eten du herrialde osoan.

Huthien kontrako bonbardaketak ugaritu egin ditu Saudi Arabiak gidatutako aliantzak, matxinoek Abu Dhabi Arabiar Emirerri Batuetako hiriburuari eraso egin ziotenetik, joan den astelehenean, misil eta bonba drone bidez —Arabiar Emirerri Batuak Yemenen huthien aurka borrokan ari den nazioarteko aliantzaren kide da—. Koalizioak beste eraso batekin erantzun zuen, asteartean, eta gutxienez hamalau herritar hil zituen Sana Yemengo hiriburuan.

Segurtasun Kontseilua, «lerratuta»

NBEren Segurtasun Kontseiluak huthiek Arabiar Emirerri Batuetan egin dituen erasoak gaitzetsi zituen atzo, eta giza eskubideen aldeko hainbat elkartek kontseiluaren adierazpena kritikatu dute, alde bakarraren erasoak salatu dituelako, Riadekin «lerratuta». Gordin mintzatu da Jamal Benomar NBEren Yemenerako misioaren buru izandakoa. Nabarmendu du nazioarteak ez dituela Yemenen gertatu diren gerra krimenak zigortu, eta NBEren Segurtasun Kontseiluko kideei egotzi die horren ardura. «Errealitatea da [Segurtasun Kontseiluko] bost kideak Saudi Arabia Yemenen gerra amaitzera bultzatu eta Yemengo aldeak prozesu politiko batean engaiatzera bideratu beharrean, elkarren artean lehian aritu direla Saudi Arabiarekin eta Arabiar Emirerri Batuekin irabazi handiko kontratuak lortzeko».

Gerra 2014an lehertu zenetik, 130.000 herritar baino gehiago hil dituzte Yemenen, ACLED elkartearen arabera. Gobernuz kanpoko hainbat erakundek salatu dute gerrak munduko krisi humanitario larriena eragin duela, eta gerra krimenen ardura leporatu diote, bereziki, Saudi Arabiak gidatutako koalizioari, bonbardaketetan milaka zibil hiltzeagatik eta Yemenentzat oinarrizkoak diren azpiegiturak suntsitzeagatik. Huthiak ere egin dituzte gerra krimenen erantzule, eta haurrak soldadu gisa erabili izana egotzi diete.

AEBetako Gobernuak «kezka» adierazi du Yemenen gatazka laztu dela eta. Antony Blinken Estatu idazkariak tentsioa baretzera deitu ditu bi aldeak. Joe Biden AEBetako presidenteak asteazkenean adierazi zuen bere gobernua aztertzen ari dela huthiak «terroristen» zerrendan berriz sartzeko aukera. Huthien kontrolpeko lurraldean, manifestazioak egin zituzten atzo, «AEBen erasoak» arbuiatzeko.


Summary: ZIUetan «presioa» dagoela onartu du Txibitek. Intzidentzian beherakada bat ikusten bada ere, erietxetako «okupazioan» hamabost bat egunean ez dela igarriko esan du.

Nafarroako Gobernuko lehendakari Maria Txibitek hizpide izan du gaur COVID-19aren izurria. ZIU Zainketa Intentsiboetako Unitateetako «presioaren» harira adi jarraitu behar dela onartu du. Hala ere, hobekuntza erakusten duten datuak ere badirela argudiatu du: «Aste honetan, aurrekoarekin alderatuta, kasuak %30 apaldu dira». Erietxeetako «okupazioan», ordea, hamabost bat egun beharko dira hobekuntza horren ondorioak igartzen hasteko.

Hilaren amaiera bitartean, bederen, izurriaren eragina apaltzeko prebentzio neurriak indarrean egongo direla esan du Txibitek. Hortik aurrera zer egin ez dutela argi adierazi du: «Astearen erdialdera erabakiko dugu zer egin neurriekin». Gaueko aisialdia mugatuta dago, eta neurrien ondorioak, batez ere, alor horretan lanean dihardutenek «pairatzen» dituztela onartu du.

Kexu dira osasun profesional asko izurriaren ondorioz duten lan zamarengatik, eta horien aldarrien muinean dauden arrazoibideak ulertzen dituela esan du Txibitek.«Ia bi urte daramatzate atsedenik hartu gabe». Adierazi du ezinbestekoa dela pandemia mendean hartzea lehen mailako osasun arretan-eta lehengo martxara itzultzeko, eta arta hobetzen hasteko.

Ostiralean zazpi pertsona hil ziren COVID-19aren ondorioz Nafarroan, eta 29 eraman behar izan zituzten erietxeetara. 1.864 kasu positibo atzeman zituzten.


Summary: Osasun ziurtagiriaren aurkako protesta egin dute Bilbon. Bizitza plataformak antolatu du; «diktadurarako pasaportea» deritzote eta, «askatasunaren» izenean, gaitzetsi egin dute erabilera

Manifestazio jendetsua egin dute gaur arratsaldean Bilbon, Bizitza plataformak deituta, osasun ziurtagiriaren aurka. «Diktadurarako pasaportea» deritzote. «Askatasunaren» izenean, ziurtagiria eskatzeko indarrean dauden neurriak bertan behera uztea nahi dute. Bizitza plataformaren arabera, «inoiz ezagutu gabeko totalitarismoari» atea ireki dio osasun ziurtagiri horrek: «Itzulerarik gabeko atea». Manifestazioan txertoaren eraginkortasuna auzitan jartzen duten pankartak erakutsi dituzte, eta «askatasunaren» aldeko mezuak ugariak izan dira.

Orri bat banatu du Bizitzak manifestazioan parte hartu dutenen artean. Bertan ziurtagiriaren erabilera «apartheidarekin» parekatu dute. Adierazi dute, gainera, populazioa txertatu ahala, COVID-19arekin kutsatutakoen kasuak eta gaitzak eragindako hildakoak ugaritu egin direla. Txertoak «esperimentu geniko bat» direla argudiatu dute eta xede bakar bat dutela: «Kontrola». Erakutsi dituzten mezu hainbatetan, umeen txertaketaren kontrako aldarriak zabaldu dituzte, umeekin «esperimenturik» ezin dela egin esanez.

Euskal Herri osoan da egun beharrezkoa ziurtagiria toki publiko askotan aurkeztea. Frantziako Konstituzio Kontseiluak txertatze ziurtagiriari onespena eman dio aste honetan, eta astelehenetik txertatuta egotea ezinbestekoa izango da toki ugaritara sartzeko. Baionan ere egin dute gaur protesta.


Summary: Milaka lagun mobilizatu dira osasungintza publikoaren alde Bilbon, Donostian eta Gasteizen. ELA, Satse, LAB, CCOO eta UGT sindikatuek deituta, Osakidetzan duten egoera «jasangaitza» salatu dute. Neurriak hartzeko eskatu diote Jaurlaritzari.

«Nik bai, nik sinesten dut osasungintza publikoan. Lan baldintza duin batzuengatik». Hori irakurtzen zen atzo Bilbon, Donostian eta Gasteizen egindako mobilizazioen pankartetan. Milaka lagunek Osakidetzan den egoera «jasangaitza» salatu dute gaur, eta neurriak hartzeko eskatu diote Eusko Jaurlaritzari, baliabideak handitzeko. Bilboko mobilizazioa izan da jendetsuena.

ELA, Satse, LAB, CCOO eta UGT sindikatuen deialdira gehitu dira EH Bildu, Elkarrekin Podemos eta Ezker Anitza alderdi politikoak, baita bestelako hainbat eragile ere, tartean, Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimendua eta Bizkaiko Medikuen Elkargoak.

Sindikatuen arabera, jokoan dagoena «osasungintza publikoaren etorkizuna da». Zehazki, Osakidetzari zera eskatu diote: «lehen arreta indartzeko epe luzerako plangintza sendoa». Gai hori sakon jorratu du gaurko BERRIAk. Azaldu dutenez, egoerak hobera egiten ez badu, mobilizazio gehiago deituko dituzte, eta ez dute baztertu greba egiteko aukera.

Salaketak

Manifestazioen aurretik, sindikatuek azpimarra egin dute gaur mobilizatzera bultzatu dituzten arrazoietan. ELAk, adibidez, salatu du Osakidetzara bideratzen den aurrekontua duela hamar urtekoa baino txikiagoa dela: «EAEn BPGaren %4,9 bideratzen da osasungintzara; Espainian %6 inbertitzen da, eta Europako batezbestekoa %7 da». Gehitu dute Osakidetzak langile gehiegi dituela aldi baterako lan kontratuarekin, beharginen %58.

Ikusi gehiago: Sarbide bat baino gehiago

LABek, berriz, esan du Osakidetzaren arazoa egiturazkoa dela, eta gaur egun duen kolapsoa gaitzetsi du: «Herri gisa erantzun behar diogu aurrekorik ez duen eraso global honi».

CCOOk azpimarratu du osasungintza publikoa ongizate estatuaren oinarririk garrantzitsuenetako bat dela. «Azken urteetako murrizketen ostean, ordea, COVID-19ak kolapsoa eragin du». ELAren antzera, Osakidetzan diru gutxiegi inbertitzen dela salatu du.

UGTk langileen egoera nabarmendu du, «ahituta, nekatuta eta nazkatuta» daudelako. Eta, azkenik, Satsek salatu du herritarrek Osakidetzara joateari utzi diotela: «Tentsioa geroz eta nabariagoa da ospitaleetan, eta ez dugu nahikoa langile». Urrian 4.000 behargin kaleratu izana ere gaitzetsi dute.


Summary: 52 urteko motorzale bat hil da Villabona parean. Ezbeharra 15:50 aldera gertatu da. Ertzaintzak ikerketa zabaldu du gertatutakoa argitzeko.

Motor gidari bat hil da gaur arratsaldean N-1 errepidean, Villabona parean (Gipuzkoa). Eusko Jaurlaritzako segurtasun sailak jakinarazi duenez, 15:50 aldera gertatu da ezbeharra.

Ordu batzuez errail bat itxi behar izan zuten, eta Ertzaintzak ikerketa zabaldu du gertatutakoa argitzeko.


Summary: Osasunak eta Athleticek irabazi egin dute etxetik kanpo; Realak berdindu egin du etxean. Osasunak urritik lehen aldiz irabazi du etxetik kanpo, Granadan (0-2). Athleticek Rayo menderatu du (0-1), eta Realak ezin izan du golik sartu Getaferen aurka (0-0). Alavesek 0-1 galdu du Bartzelonaren aurka.

Momentuz, Espainiako Ligako 22. jardunaldia ona da euskal taldeentzat: bederatzitik zazpi puntu poltsikoratu dituzte. Osasunak garaipen garrantzitsua eskuratu du Granadaren zelaian (0-2), David Garciaren eta Kike Garciaren golei esker; Athleticek bolada onari jarraipena eman dio Rayoren zelaian (0-1), gaur hasieratik lehen aldiz jokatu duen Nico Serranoren golari esker; eta Realak ezin izan du garaipena lortu Getaferen aurka Anoetan (0-0). Alavesek partida ona egin du Bartzelonaren aurka, baina, azkenean, 0-1 galdu du.

Granada 0-2 Osasuna

Atzelaria da David Garcia, baina aurrelarien zenbakietan dabil aurten: denboraldiko laugarren gola sartu du gaur Granadan, eta, beste gola sartu duen Kike Garciarekin batera, Osasunaren denboraldiko golegile nagusia da. Bi garciatarren golek balio izan diete gorritxoei etxetik kanpo garaipen bat eskuratzeko aspaldiko partez, urriaren 17tik (1-2 Vila-realen) ez baitzuten lortu halakorik.

Neurketari bikain ekin dio Osasunak, eta etengabe ibili da Granadaren atearen inguruan. Gola ere sartu du, baina baliogabetu egin du epaileak. Minutuek aurrera egin ahala, hobetzen hasi da Granada, eta izan ditu bere aukerak.

David Garciak, nola ez, korner jaurtiketa batean sartu du gola, burukada bikain bati esker, 63. minutuan. Gutxi geroago izan du bigarrena sartzeko abagune zoragarri bat Chimy Avilak, baina ondo erantzun dio Maximiano atezainak. Avilak ez, baina Kike Garciak bai: 89. minutuan itxi du neurketa aurrelariak, Nacho Vidalen jokaldi on baten ostean.

Osasunak 28 puntu ditu sailkapenean; azken hiru neurketetatik bi irabazi ditu, eta garaipenaren bidera itzuli dela dirudi. Ea ez den irudipen hutsa.

Rayo 0-1 Athletic

2022. urtea ederki hasi duena Athletic da. Superkopako finalerako sailkatu zen Atletico Madril kanporatuta, Bartzelona Errege Kopatik kanpo utzi du, eta, Ligan, Rayo Vallecanoren zelaian irabazi du gaur (0-1). Rayok, orain, Athleticek baino puntu bat gehiago du sailkapenean. Aurkari zuzena da Europara sailkatzeko lehian, eta, beraz, berebiziko garrantzia zuten gaurko hiru puntuek. Andoni Iraolaren taldeak denboraldi osoan etxean galdu duen lehen partida izan da.

Neurketako heroia Nico Serrano izan da. Marcelinok lehen aldiz jarri du hasieratik 18 urteko gaztea, eta nafarrak bikain erantzun du: hark sartu du garaipenaren gola, 29. minutuan. Boleaz, bikain errematatu du Berenguerrek zuzenduta kontraeraso bat. Gero, atzean sartuta eutsi dio emaitzari Athleticek, baina Rayok ez du aukera argiegirik ere sortu. Kontraerasoan, izan dituzte bigarrena sartzeko aukerak ere zuri-gorriek.

Gaurko garaipenari esker, sailkapen nagusian bederatzigarren postuan da Athletic, 31 punturekin.

Reala 0-0 Getafe

Realak, sailkapen nagusian, Osasunak baino sei puntu gehiago ditu, eta Athleticek baino hiru gehiago. Gaur, ordea, hura izan da, momentuz, garaipena eskuratu ez duen euskal talde bakarra. Eta ez merezi izan ez duelako. Estutu du Imanol Alguacilen taldeak, baina ezin izan dio golik sartu Getaferi. David Soria atezaina izan da bisitarien jokalaririk onena, eta baloi bat zutoinera ere bidali du Isakek azken minutuan.

Neurketa ederra jokatu dute bi taldeek, biek izan dituzte aukerak, baina argienak etxekoenak izan dira. Lana izan du Alex Remirok, baina are gehiago Soriak. Ikusgarriena, Le Normandi gelditu dion bat. Atepean errematatu du baloia atzelariak, baina atezainak hatz puntekin ukitu du baloia, eta zutoinera bidali du.

Alguacilek Isak eta Silva sartu ditu bigarren zatian, eta arriskua sortu dute haiek. Suediarrak izan ditu bi argienak azken minutuetan, baina ezin asmatu hark ere.

Sailkapenean bosgarren postuan da Reala, 34 punturekin. Bi puntu eskasera ditu Txapeldunen Ligara sailkatzeko postuak, baina atzetik talde asko ari dira presio egiten.


Ezinean dabiltza Ezkurdia eta Tolosa

Summary: Ezinean dabiltza Ezkurdia eta Tolosa. Sailkapenaren goialdean sendotu dira Irribarria eta Rezusta, seigarren garaipena lortuta. Estu dago sailkapena.

Iker Irribarria eta Beñat Rezustak 22-10 irabazi diete gaur Joseba Ezkurdiari eta Xabier Tolosari, Bilboko Bizkaia pilotalekuan. Galtzaileek geroz eta urrunago dute seigarren postua, hamar neurketatik bi soilik irabazita sailkapeneko azken postuan baitaude. Irabazleek, berriz, sei irabazi dituzte, eta bigarren postuan daude. Lau neurketa falta dira ligaxka amaitzeko.

Gaurko neurketa hasieratik amaierara arte kontrolatu dute Irribarria-Rezustak: 3-2, 6-2, 12-3, 13-4, 18-8 eta 22-10. Ezer gutxi egin ahal izan dute Ezkurdia-Tolosak.

Lau jardunaldi falta direlarik, izugarri estu dago dena. Batez ere, lehen postuetan dago saltsa: bost bikote daude bi garaipenen tartean. Alde hori dago lehen postutik bosgarrenera.

Aurreneko bi tokietan zeuden bikoteek galdu izanak eragin du horrenbesteko parekotasuna. Jokin Altunak eta Julen Martijak 22-13 irabazi zieten atzo Danel Elezkanori eta Jose Javier Zabaletari Iruñean. Jon Ander Peñak eta Jon Ander Albisuk, berriz, 22-14 hartu zituzten mendean Unai Laso eta Ander Imaz Markina-Xemeinen (Bizkaia).

Emaitza horiek honela utzi dute sailkapena: Elezkano II.a-Zabaletak zazpi garaipen dituzte; Irribarria-Rezustak, Laso-Imazek eta Altuna III.a-Martijak, sei; eta Peña II.a-Albisuk, bost. Pozik egongo dira Aspeko eta Baikoko arduradunak eta pilotazaleak, itxura osoa baitu ligaxkak azkeneraino emozioari eutsiko diola.


Summary: Babesa adierazi diete Aroztegiko proiektua gelditzeagatik deklaratzera deitutako herritarrei. «Enpresa espekulatzaile eta suntsitzaileen menpe dauden gobernu eta epaitegiek sei herritar deitu dituzte deklaratzera, baina proiektu hau herri oso batek gelditu du», adierazi dute. Elkarretaratzera deitu dute urtarrilaren 27rako.

«Onartezina da baliabide publikoak herritarren borondatea defendatzeko erabili beharrean lurra eta ingurua xehatzen ari direnen beharretarako erabiltzea». Hala salatu dute gaur, Lekarozko plazan (Nafarroa), hainbat herritarrek: «Enpresa espekulatzaileen galerak diru publikoarekin estaltzen diren bitartean, herri lurrak eta nekazaritza lurrak defendatzen dituztenei errepresio ekonomikoa ezarri nahi zaie».

Izan ere, ustez Aroztegiko proiektua gelditzeagatik, sei lagun deklaratzera deitu ditu Nafarroako Auzitegiak. Besteak beste, haiei babesa adierazteko elkartu dira gaur. Udaberrian egin zuten protesta, luxuzko 228 etxebizitza, 126 logelako hotel bat, spa gune bat eta golf zelai bat eraikitzeko proiektua geldiarazteko asmoz.

«TEX eta Palacio de Arozteguia SM enpresa espekulatzaile eta suntsitzaileen menpe dauden gobernu eta epaitegiek sei herritar deitu dituzte deklaratzera, baina proiektu hau herri oso batek gelditu du, ez sei pertsona horiek. Beraz, epaiketa hau herri oso baten kontrako erasotzat hartzen dugu», adierazi dute, eta eraso horri kolektiboki erantzungo diotela esan dute.

Erantzukizunak

Horretaz gain, dagozkien erantzukizunak hartzeko eskatu diete Nafarroako Gobernua babesten duten alderdiei: «Gatazka honek irtenbide politiko erraza du: proiektu hau betiko geldiaraztea», adierazi dute. Azkeneko aldiz irailean bildu ziren haiekin: «Talde parlamentario ezberdinekin bildu eta gure eskaera helarazi arren, isiltasun konplizea bertzerik ez dugu entzun», salatu dute.

Azkenik, urtarrilaren 27an Iruñean biltzeko deia egin dute, 09:00etan, Nafarroako Auzitegiaren parean. Deklaratzera doazenei babesa erakutsiko diete, eta epaiketa gaitzetsiko dute. Gaur irakurri duten oharra 30 eragilek baino gehiagok sinatu dute.


Summary: Barañaindar bat hil da Suitzako Alpeetan, eskiatzen ari zela. Igandean gertatu da ezbeharra. Hildakoa Barañaingo (Nafarroa) gizon bat da, 46 urtekoa.

46 urteko gizonezko barañaindar bat (Nafarroa) hil da igandean Zermatten, Suitzako Alpeetan. Eskiatzera joana zen zenbait lagunekin, eta istripua izan du.

Larrialdi zerbitzuek ez dute gertatutakoari buruzko informazio gehiago argitaratu oraingoz.


Summary: Izurritearen bilakaeran «joera aldaketa» bat dagoela baieztatu du Sagarduik. Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak jakinarazi du intzidentziak goia jo duela, eta astebetean ospitaleratzeak %25 jaitsi direla. Lehen arretan 198 lanpostu betetzeko langilerik ez dagoela ohartarazi du Susana Martin lehen arretako zuzendariordeak.

Izurritearen bilakaeran «joera aldaketa» bat atzematen du Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak. Aldagaiek hala erakusten dutela azaldu du gaur Gotzone Sagardui Osasun sailburuak, Eusko Legebiltzarrean. Azken hamalau egunetako intzidentzia metatuak goia jo zuen urtarrilaren 11n (7.038,61 kasu), eta geroztik behera egin du; atzo, 4.497,23 kasukoa zen, Sagarduik jakinarazi duenez. Horrez gain, ugaltze tasa 1en azpitik dago oraindik ere, nahiz eta atzo aldagai horrek 0,03 gora egin zuen, eta orain 0,73koa da. Ospitaleetan ere arindua sumatzen hasi dela azaldu du Sagarduik, eta datua eman du: astebetean %25 egin du behera ospitaleratze kopuruak. ZIUetan birusaren sintomak larriagotuta dauden gaixoen kopurua handia bada ere, egoera «egonkortu» egin dela esan du Sagarduik. Zehaztu du joera aldaketa «motela» dela, eta «zuhurtzia» galdegin du, oraindik kutsatze kopurua eta ospitaleetako presioa handia delako. Hala, Osakidetzak oraindik ezin die programatutako ebakuntza askori aurre egin, Sagarduik ohartarazi duenez.

Egun indarrean diren neurriekin zer gertatuko den ez du argitu sailburuak. Aste honetan dei dezake lehendakariak Labiren bilerara, ostiralean amaitzen delako neurri murriztaile gehienentzako jarritako epea, eta gaur zortzi bukatuko delako COVID ziurtagiriarena. Hala ere, datozen egunetako bilakaeraren zain dago Jaurlaritza, neurriei eutsi edo haiek bertan behera uzteko erabakia hartzeko.

Lehen arreta Atzo, milaka lagun mobilizatu ziren osasungintza publikoaren alde Bilbon, Donostian eta Gasteizen, eta gaur Osakidetzaren lehen arretaren analisia ere egin du Sagarduik. Jakinarazi du hainbat neurri hartu direla lehen arretako egoera hobetzeko. Hala nola: administrazio arloko 140 pertsona kontratatu dira; telefono bidezko arreta «indartu» da kutsatzeei eta egoera partikularrei buruzko zalantzak argitzeko; Osasun Sailaren webgunea eguneratu da herritarrek hainbat kasuistikatan bete beharreko jarraibideak «modu argi eta eskuragarrian» izan ditzaten; sintomak dituztenentzako, kontaktu estuak direnentzako eta farmazia test batean positibo eman dutenentzako formularioak bateratu dira, eta komunikabideetan kanpaina bat martxan dago. Haren hitzetan, orain antigeno proba gehiago egiten dira, proba diagnostikoak egiteko eta txertoa jartzeko bitarteko lekuak ireki dira, eta, gaixo agiriak tramitatzeko bide telematikoari esker, 110.000 eskaera baino gehiago lehen arretatik atera dira. Oposizioak positiboak zenbatzeko protokolo aldaketari egindako kritikei erantzunez, berriz, jakinarazi du gaur egun «behar diren proba diagnostiko guztiak» egiten ari direla: «14.000 eta 20.000 artean egunero».

Sagarduik azpimarratu du Osakidetzaren plantilla «inoizko handiena» dela, eta arazoak krisiaren ondorio direla, ez egiturazko arazo baten ondorio. Behar adina kontratazio egiten jarraituko dutela esan du, eta gogorazi une honetan Osakidetzak inoiz baino langile gehiago dituela, 45.700 inguru. Susana Martin lehen arretako zuzendariordeak ere hitza hartu du. Esan du Osasun Sailak hartutako neurriei esker «apur bat arindu» dela lehen arreta, baina oraindik «oso tentsionatuta» dagoela. Hala, azpimarratu du lehen arretaren egoera langile faltak baldintzatzen duela neurri handi batean, batez ere familia medikuak eta pediatrak falta direlako. Jakinarazi duenez, 198 plaza hutsik daude, ezin beteta kualifikazio faltagatik. Horrez gain, jakinarazi du lehen arretan egunero 70.000 telefono dei hartzen dituztela, pandemiaren aurretik halako bi. Hala ere, telefono bidezko arta hobetu dela esan du, eta, gaur-gaurkoz, jasotako hamar deitik sei «lehen saioan» hartzen direla; seigarren olatua baino lehen, berriz, deien %40 hartzen ziren lehen saioan, Martinen esanetan.

Oposizioaren ustez, berriz, lehen arretako «kolapsoa» gainditzeko epe luzerako kontratazio gehiago egin behar dira. EH Bilduk eta Elkarrekin Podemos-IUk, esaterako, salatu dute arazoa «egiturazkoa» dela, «politika zehatz batzuen ondorio».


Summary: Itziar Ituñoren hitzek euskaratik ingelesera egin dute salto, Irandik igarota. Itziar Ituñoren zale irandar batek ingelesera itzuli du BERRIAren 'Mantangorri' gehigarriak aktoreari eginiko elkarrizketa. Ituñoren fan sutsua izateak euskara ikastera bultzatu du irandarra.

«Work has given me a great speaker», dio artikuluaren titulura eramandako aipuak: «Lanak bozgorailu handi bat eman dit», alegia. Itziar Ituño aktorearena da esaldia, BERRIAren Mantangorri gehigarriari esana. Hain zuzen ere, joan den larunbatean argitaratutako elkarrizketan egin zuen aitorpena Ituñok; euskaraz, beraz. Orain, baina, ingelesez ere irakur daiteke elkarrizketa, oso-osorik. Bi hizkuntzen arteko zubi lana egin du aktorearen Irango zale batek, eta Instagramen argitaratu du itzulpenaren emaitza: @itziarituno.fnp kontuan.

Nazanin Zafarnia izeneko emakumea da Itziar Ituñori kontuaren kudeatzailea, eta Iranen bizi da. Euskal Herria bizilekutik aski urrun izanik ere, ordea, euskara ikasten ari da, Ituñoren gaineko zaletasunak erakarrita. Horrek eman dio bide itzulpena egiteko.

Hutsik egin gabe, Zafarniak kasik egunero jartzen du sarean aktoreari eskainitako argitalpenen bat. Honela dio profilaren deskribapenean: «Itziar Ituño aktore eta abeslariari eskainitako konturik eguneratuena». 12.000 jarraitzailetik gora ditu. Horiengana guztiengana ailegatu dira Mantangorri-ri kontatuak.

Hain zuzen, larunbatean atera zen argitara BERRIAn Ituñoren elkarrizketa. Artikuluak eta gehigarriaren barrenean txertatuak ziren horma irudiek erreakzioak piztu zituzten Ituñoren zale askoren artean. Pozez, mirespena agerian utziz, mezu ugari argitaratu zituzten sare sozialetan; horietako asko, BERRIAk jarritako txioari erantzunez. Mezuok hainbat hizkuntzatan ziren idatziak, Ituñoren jarraitzaileak –ituñer ere izenekoak– mundu osoan barrena sakabanatuak diren erakusgarri.


Summary: Indarrean da txertatze ziurtagiria Iparraldean. 16 urtetik gorako herritarrek beharrezkoa dute txertatze ziurtagiria erakustea hainbat leku publikotara sartzeko

Gaurtik indarrean da txertatze ziurtagiria Iparraldean, eta osasun ziurtagiria ordezkatuko du leku gehienetan. Derrigorrezkoa da ostatuetara, kulturguneetara, kirol egituretara eta distantzia luzeko garraio publikoetara sartzeko. Gainera, leku horietako langileek ere behar dute, eta eskubidea dute —«dudak» baldin badituzte— bezeroen nortasun agiria ere kontrolatzeko, ziurtagiriarekin batera. 16 urtetik gorakoei eskatuko zaie, baina 15 eta 16 urtekoek ez dute indartze dosirik behar txertatze ziurtagiria lortzeko.

Haatik, zenbait salbuespen izango ditu neurriak. Izan ere, osasun egituretara sartzeko ez da txertatze ziurtagiririk eskatuko, baina bai osasun ziurtagiria; PCR edo antigeno probek balio dute horretarako. Bestalde, 12 eta 15 urte artekoek osasun ziurtagiria erakutsi beharko dute, eta ez txertatze ziurtagiria. Txertorik hartu ez duten herritarrek «familia edo osasun larrialdi» bat justifikatu beharko dute distantzia luzeko garraio publikoak erabiltzeko.

Txertaketa pauta osoa hartu ez duten herritarrek behin-behineko txertatze ziurtagiria eskuratzen ahalko dute, baina balekoa izateko PCR edo antigeno proba negatibo bat ere beharko dute. Zehaztekoa da COVID-19a bildu duten herritarrentzat kutsatze ziurtagiria balekoa izanen dela proba positiboa egin eta 11 egunera, sei hilabetez.


Summary: Oso estu dago Binakako Txapelketaren sailkapena. Lau jardunaldi falta direla, bi garaipenen aldean bakarrik daude sailkapeneko lehen bost bikoteak. Oinatz Bengoetxeak minduta du ezker izterreko aduktorea, eta atseden hartuko du hainbat egunez. Otsailaren21ean jokatuko du azken-aurreko partida, Tolosan, eta 26an azkena, Iruñean.

Mataza bat eginda, eta inork askatu zain; halaxe dago Binakako Txapelketaren lehen ligaxkaren sailkapena. Hamar jardunaldi jokatuta, hots, ligaxka amaitzeko lau falta direla, oso estu dago dena. Batez ere, lehen postuetan dago saltsa. Izan ere, garaipen bakar baten tartean daude aurreneko lau sailkatuak, eta bikoan lehen bostak. Honela dago sailkapena: Elezkano II.a-Zabaletak zazpi garaipen dituzte; Irribarria-Rezustak, Laso-Imazek eta Altuna III.a-Martijak, sei; Peña II.a-Albisuk, bost; Jaka-Mariezkurrena II.ak eta Urrutikoetxea-Arangurenek, lau; eta Ezkurdia-Tolosak, bi. Horiei izugarri zaildu zaie sailkapena, eta, ezusterik ezean, haientzat izango da azken postua. Beste zazpiak, ordea, dantzan daude, eta itxura du hala egongo direla ligaxka amaitu arte.

Binakakoa oso txapelketa luzea da, eta gorabehera asko egon ohi dira. Ekitaldi hau ez da salbuespena horretan. Hala, bolada txarrean daude liderrak, iazko txapeldunak. Indartsu hasi ziren, eta, lehen zortzi partidetatik zazpi irabazi eta gero, azken biak galdu egin dituzte. Ez dabiltza fin Elezkano eta Zabaleta. Aldiz, bolada gozoan daude Altuna III.a-Martija eta Peña II.a-Albisu: Aspekoek azken bost partidetatik lau irabazi dituzte, eta, horri esker, zuzenean finalerdietarako sailkatzeko lehian ari dira; antzekoa egin dute Baikokoek, lehen sei partidetatik bakarra irabazi eta gero, azken lauretan nagusitu baitira. Irribarria-Rezustak eta Laso-Imazek, berriz, ez dute halako bolada onik harrapatu. Aspekoek dute aukera gehien, azken bi neurketetan gailendu baitira.

Dena nahiko estu ez balego bezala, baliteke asteburu honetako partidek beste estutu bat ematea. Norgehiagoka batek bereganatuko du arreta handiena: ostiralean Elezkano II.a-Zabaletak eta Laso-Imazek Hendaian jokatuko dutenak (Lapurdi). Larunbatean, berriz, Ezkurdia-Tolosak eta Peña II.a-Albisuk jokatuko dute Iruñean, eta igandean, Altuna III.a-Martija eta Jaka-Mariezkurrena II.a ariko dira Donostian, eta Urrutikoetxea-Aranguren eta Irribarria-Rezusta Etxebarrin (Bizkaia).

Hasieran, larunbatean ez zen txapelketako neurketarik jokatuko, Oinatz Bengoetxeak agurreko partida jokatuko baitzuen Iruñean, Labriten, baina joan den larunbatean aurrelariak min hartu zuen ezker izterreko aduktorean, Markina-Xemeinen (Bizkaia), eta atseden hartuko du hainbat egunez. Ondo bidean, otsailaren 21ean jokatuko du azken-aurreko partida, Tolosan, eta otsailaren 26an azkena, Iruñean.


Summary: Auzipetuak epaiketan aitortu du bera izan zela 2019an Beasainen emakume bat bortxatu zuena. Gaur hasi dira epaitzen 2019ko uztailaren 13ko bortxatzailea. Gaineratu du ez dela gertatutakoaz gogoratzen. Emakumeak deklaratu du erasoaz geroztik «oso gaizki» dagoela. 2012tik Gipuzkoan izan diren beste lau bortxaketa ere leporatzen zaizkio, saileko bortxatzaile bat delakoan.

Gaur hasi da 2019ko uztailaren 13an Beasainen (Gipuzkoa) emakume bat bortxatzeagatik egun batzuk geroago atxilotu zuten gizonaren kontrako epaiketa. Gizonak orain arte deklaratu nahi izan ez badu ere, gaur epaiketan aitortu egin du bera izan zela egun horretan Beasainen emakumea bortxatu zuena, eta gaineratu du ez dela gertatutakoaz oroitzen. «Bai, aitortzen dut, baina ez naiz gogoratzen. Ezin dut justizia engainatu», esan du.

Epaiketa hasi aurretik Malu Valles emakumearen abokatuak azaldu du zigor handia espero duela defentsak, instrukzioa «bikaina» izan delako eta ikerketa «ondo lotuta» dagoelako; haren arabera, frogek erakusten dute auzipetua dela bortxatzailea. Uztailaren 19an atxilotu zuten Lazkaon. Poliziak uste du saileko bortxatzaile bat dela, eta 2012tik Gipuzkoan izan ziren beste bortxaketa batzuk ere gizon horri egozten dizkio; bost prozesu ditu irekita denera, eta gaur hasi dena da epaituko duten lehena.

Beasaingo erasoa 2019ko uztailaren 13an gertatu zen. Emakumea etxetik atera zen, lanera joateko asmoz, eta auzipetuak eraso egin zion: kloroformoa jarri zion, eta atzera etxera eraman, eta han atxiki eta bortxatu egin zuen. Gizona emakumearen anaiaren nagusia zen, eta, emakumea anaiarekin eta koinatuarekin bizi zenez eta haiek oporretan zirenez, bazekien emakumea bakarrik zegoela etxean egun horietan.

Fiskaltzak, akusazio partikularrak eta Clara Campoamor elkarteak (herri akusazioa) eskatu dute auzipetuari 24 urteko espetxe zigorra ezartzeko: hamabost urte, sexu erasoagatik; hiru, lesioengatik; eta sei, legez kanpo atxikitzeagatik.

Beasainen bortxatu zuten emakumeak bideokonferentziaz deklaratu du gaurko saioan, auzipetuarekin gela berean egon behar ez izateko. Ondorioz, defentsak ez du eskatu ateak itxita egitea, haren nortasuna babestuta dagoelakoan. Malu Valles emakumearen abokatuak esan du «urduri eta kezkatuta» zegoela, epaiketan deklaratu behar izateagatik.

Konortea galdu zuen

Emakumeak deklaratu du egun horretan lanera joateko atera zela etxetik. Adierazi du ez zuela erasotzailea ikusi. Azaldu duenez, «oso bustia» zegoen trapu bat jarri zion aurpegian, eta, garrasi egin eta ihes egiten saiatu bazen ere, ez zuen lortu, konortea galdu zuelako. Gero pare bat aldiz esnatu zen, baina ezin zuela mugitu gogoratzen du. Lehen aldian galtzerdiak kendu zizkiotela oroitzen du. Bigarrenean ez zegoela inor esan du, baina odol asko zegoela. Ahoa hazia zuen, eta azaldu du gertatutakoaren berri emateko lanera hots egin zuenean ulertu ere ez ziotela egin.

Emakumeak gaineratu du erasoaz geroztik «oso gaizki» dagoela, ezin izan dela lanera itzuil, gauez ez dela kalera ateratzen, eta begiak ixten dituenean «hor» gizon bat dagoela uste duela.

Epaiketa luzea espero zuten akusazioek, hasi aurretik. Clara Campoamor elkarteko abokatu Cristina Ramosek esan duenez, Ertzaintzako poliziek eta perituek ez ezik, hainbat lekuko ere deklaratzekoak ziren. Ramosek gaineratu du kasuak duela bi urte eta erdi izan zuen oihartzuna izatea espero duela orain ere.


Summary: Azken astean 114 lagun hil dira Hego Euskal Herrian COVID-19ak jota. Positiboen kopuruak behera egin du: 4.488 positibo zenbatu zituzten atzo. 1.006 lagun daude ospitaleratuta; horietatik 154, ZIUetan.

Koronabirusaren transmisioa apaltzen ari da pixkanaka Hego Euskal Herrian. Hala adierazten dute Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak emandako azken datuek, atzo egindako probei dagozkienek. Osakidetzak eta Osasunbideak 9.902 proba egin zituzten, eta 4.488 positibo atzeman zituzten. Positibo tasa %45,3 da, beraz. Erregistratutako positiboetatik 3.223 Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan atzeman dituzte, eta 1.265, Nafarroan.

Kasu positiboen kopurua jaitsi arren, positibo tasak gora egin du Nafarroan: iragan ostegunean —%45,2 (1.999 positibo)— eta ostiralean —%43,1 (1.887 positibo)— %50en azpitik zegoen positibo tasa, eta herenegun, berriz, %54,3 (1.284 positibo) izan zen. Atzo, berriz, %57,3 izan zen. Asteburuan proba gutxiago egin izanak azal dezake, hein batean, gorakada. Aurreko igandeko datuekin alderatuta, dena den, positibo kopuruak eta positibo tasak, biek egin dute behera Nafarroan. 1.385 positibo erregistratu zituzten orduan, eta egindako proben %64,9k eman zuen positibo.

Eusko Jaurlaritzak azken astean ospitaleratuen eta hildakoen kopurua ere eman du, eta bada kezkarako motiborik. Izan ere, 94 lagun hil dira azken zazpi egunetan Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta beste hogei Nafarroan. Osakidetzaren eskumeneko ospitaleetan 730 paziente daude ospitaleratuta oraintxe bertan COVID-19ak jota, eta horietatik 121 ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan daude. Nafarroan, 11 lagun erietxeratu behar izan dituzte azken orduetan, eta horietako bat ZIUra eraman dute. Oraintxe, 276 lagun daude ospitaleratuta Nafarroan COVID-19aren eraginez, eta horietatik 33 daude ZIUetan. Horrez gain, Nafarroako Gobernuak jakinarazi du beste pertsona bat hil dela COVID-19ak jota.

Txertaketaren inguruko datuak ere eman dituzte bi gobernuek. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 1.844.669 lagun —biztanleen %93,2— dira gutxienez txertoaren dosi bat hartua dutenak, eta 1.825.554 —biztanleen %92,3— pauta osoa betea dutenak. Errefortzu dosia hartu dutenak, berriz, biztanleen %56,4 dira. Nafarroan, 1.327.093 dosi eman dituzte orain arte, eta 543.517 lagunek betea dute txertaketaren pauta osoa.


Summary: NATOko kideek tropa gehiago bidali dituzte Europa ekialdera. Ukrainako enbaxada husten hasi dira AEBak eta Erresuma Batua. EBko Atzerri ministroak AEBetako estatu idazkariarekin biltzekoak dira gaur, Ukrainako aferaz aritzeko.

Azken egunetan NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeak handitu egin du bere presentzia Europa ekialdean. Erakundeak berak ohar batean jakinarazi duenez, Danimarkak fragata bat bidaliko du Baltikora, eta F-16 gerra hegazkinak Lituaniara; Herbehereek ere F-35 borrokarako hegazkinak bidaliko dituzte, baina Bulgariara; eta Frantziak iragarri du prest legokeela tropak bidaltzeko Errumaniara. Itsasoz bestaldera, hainbat iturrik zabaldu dute AEBak ere prest leudekeela Europa ekialdera tropak bidaltzeko. Iturri horien arabera, joan den larunbatean Camp David base militarrean egindako bileran, armadaburuek aukera aurkeztu zuten Ukraina inguruko herrialdeetara 1.000-5.000 soldadu inguru bidaltzeko. Kopuru horiek, baina, hamar aldiz handiagoak lirateke Errusiarekiko gatazka okertuko balitz.

Erresuma Batuko eta AEBetako gobernuek esan dute ez dela ebakuazio bat, baina onartu dute Ukrainako egoerak bultzatuta herrialdean dituzten enbaxadak husten hasiak direla. Enbaxadetako langileen erdiak etxeratuko dituzte, argudiatuta Errusiak «edonoiz» jo dezakeela Ukrainaren aurka eta, hori gertatuko balitz, ezinezkoa izango dela langileak handik ateratzea. Tentsioak gora egin du azken asteetan inguru hartan, baina Moskuk berak berretsi du ez duela Ukraina inbaditzeko asmorik, nahiz eta 100.000 soldadutik gora izan mugan. Aldiz, AEBek, NATOk eta Vladimir Putin presidentearen gobernuko kideek hasiak dituzte elkarrizketak, krisia bideratzeko asmoz. Bilerek, baina, ez dute emaitzarik eman orain arte —aste honetan erantzun behar diete AEBek Errusiaren galderei—.

Guztiek ez dute begi onez ikusi Londresek eta Washingtonek hartutako erabakia. Kievek berak «goiz» iritzi dio halako urrats bat egiteko. Europako Batasuneko diplomaziaburu Josep Borrellek, berriz, nabarmendu du Bruselak ez duela halakorik egingo: «Oraingoz ez dugu ikusten nahikoa arrazoirik horretarako». Hain zuzen ere, AEBetako Estatu idazkari Antony Blinken EBko Atzerri ministroekin bildu da gaur, Ukrainako krisiaz eztabaidatzeko. Bruselak bileraren egun berean iragarri du 1.200 milioi euroko laguntza emango diola Kievi, gatazka posible bati aurre egiteko «larrialdi neurri» gisa. Hala azaldu du Europako Batzordeko buru Ursula von der Leyenek berak.

Baina Kieventzako laguntza ekonomikoak ez ezik, Atzerri ministroek mahai gainean jarri dute Errusiaren aurkako zigor ekonomikoak ezartzea ere, betiere Moskuk erasora joko balu. Atzerri ministroek, komunikatu batean, Moskuren jarrera gaitzetsi dute, eta egotzi diote «Europaren segurtasuna arriskuan» jartzea. Hala, Kieven aurkako «mehatxuak» eteteko eskatu diote, eta mugako tropak erretiratzeko. Bruselaren ikuspegia Moskurenaren erabat kontrajarria da; izan ere, EBk bere mugetan «eragin eremu bat» eraikitzea egozten dio Putinen gobernuari.

AEBek eta NATOk Errusiari egozten diote Ukrainako muga militarizatzea. Moskuk egin ditu haren kontrako salaketak, baina ohartarazi du ez duela onartuko NATOko armak eta tropak bere mugetaraino hedatzea, eta eskatu du aliantza 1997ko mugetara itzultzea eta ekialderago zabaltzeari uko egitea. Nazioarteko erakundeak, baina, erantzun dio estatuen erabakia dela aliantzan sartu edo ez, eta ez beste batena. Hala, joan den larunbatean heldu ziren Kievera AEBek bidalitako 90 tona arma.

Lehendik ere sartu dira Errusiako indarrak Ukrainan. 2014an, Errusiako armadak Krimeako penintsula hartu zuen, eta handik gutxira erreferenduma antolatu zuten, non herritarren %97k Errusiaren zati izatearen alde bozkatu zuten. Mendebaldeak eta Kievek legez kanpokotzat jo zuten bozketa hura. Horrez gain, oraindik gerran daude Donbass eskualdean ere, non Moskuk babestutako milizia errusiazaleek borrokan jarraitzen duten —14.000 pertsona hil dira borrokak piztu zirenetik—. Horiek hala, atzo Londresek Moskuri leporatu zion Kieven ere haren aldeko gobernu bat ezarri nahi izatea.

Erasoaldia

Ekialdetik ere heldu dira salaketak. Donetskeko Herri Errepublikak gaitzetsi du Kiev erasoaldi bat prestatzen ari dela Donbass eskualdearen aurka. Matxinoen arabera, Ukrainako militarrei agindu diete beren postuetan jarraitzeko, eta erietxeetan sendagiria ematen ari zaizkie tankeetako gidariei. «Jaso ditugun informazioen arabera, Erresuma Batuak trebatutako indar berezietako 40 kide inguru Avdeevka hirirantz doaz —Donetsketik 40 kilometrora— eremua aztertzeko asmoz», salatu dute matxinoek.

2015ean sinatu zuten bi aldeek su-etena, baina borrokak ez dira erabat eten.


Summary: Latinoamerikaren zain urratuak, 2021eko azalik gogokoena. 2021eko azalik onenen artean aukeratzeko eskatu die BERRIAk irakurleei, eta Latinoamerikaren zain urratuak liburuaren 50. urteurrenaren harira Asisko Urmeneta ilustratzaileak egindako azala aukeratu dute.

2021ean argitaratutako azal guztien artean hogei aukeratu zituen erredakzioak, eta horien artean aukeratu dute 397 irakurlek. 125 boto jaso ditu iazko urriaren 17ko lehen orriak. Asisko Urmeneta ilustrazaileak irudi berezi bat sortu zuen, Eduardo Galeanoren Latinoamerikaren zain urratuak liburuak 50 urte bete zituelako landutako erreportajeen azal gisa. Orri batean jaso dituzte bozketaren emaitzak.

Horren atzetik, maiatzaren 23ko lehen orriak jaso ditu boto gehien: 111. George Floyden hilketaren urteurrenaren harira, polizia indarkeriak beltzei nola eragiten dien aztertu zuen kazeta honek. Boto gehien jaso dituztenetan hirugarrenak beste ilustrazio bat du protagonista; Eider Eibar ilustratzaileak egin zuen, Joseba Sarrionandia Euskal Herrira itzuli zela jakinarazteko (92 boto). COVID-19ak Euskal Herrian urtebete egin zuenean landutako azalak (otsailak 28) eta Martxoaren 8aren harira prestatutakoak lortu dituzte boto gehien horien atzetik: 89.

Ikusi gehiago: 2021eko urtekaria

397 irakurlek parte hartu dute bozketan, eta bi otordu zozkatu dituzte parte hartzaileen artean: Izarne Zelaia Arratibelek bi lagunentzako otordu bat irabazi du Donostiako Enea jatetxerako, eta Janire Arriaga Ugarteburuk beste bat, Tolosako (Gipuzkoa) Ama jatetxerako.


Summary: Pertsona bat hil da Iraizozko etxe batean izandako sutean. Suhiltzaileek aurkitu dute gorpua, etxebizitzatik emakume bat erreskatatu ondoren.

Pertsona bat hil da astelehen goizean Iraizotzen (Nafarroa), etxe batean izandako sutean. Suhiltzaileek aurkitu dute gorpua, etxebizitzatik emakume bat erreskatatu ondoren.

Suak teilatua eta bigarren solairua kolapsatu ditu, eta suhiltzaileek emakume bat erreskatatu ahal izan dute lehen solairuan, baina ezin izan dute salabatu etxebizitzan zegoen beste pertsona.

Suhiltzaileak, Guardia Zibilaren patruilak eta Elizondoko polizia etxeko Foruzaingoaren patruilak bertaratu dira, baita inguruko talde medikoa eta anbulantzia bat ere.


Summary: Estradizioaren aurka helegitea jartzeko aukera izango du Assangek. Auzitegi Gorenaren esku egongo da helegitea aintzat hartu edo ez erabakitzea. Abenduan Londresko auzitegi batek ontzat eman zuen kazetaria AEBetara estraditatzeko eskaera.

Luze joko du oraindik Julian Assange kazetari eta ekintzailearen aurkako estradizio prozesuak. Ingalaterrako Auzitegi Nagusia ebatzi du gaur Wikileaksen sortzaileak helegitea jarri ahalko duela estradizio aginduaren aurka. Orain kazetariaren abokatuek hamabost eguneko epea dute Gorenean helegitea aurkezteko, jarraian auzitegiak erabaki beharko du hura onartzen duen edo ez, eta, onartuz gero, aurkeztutako arrazoiak aztertzeari ekingo dio. Bien bitartean, kazetariak preso jarraituko du.

Wikileaksen sortzailea 2019ko apirilaren 11n atxilotu zuten, Londresen, Ekuadorren Enbaxadan. Han zegoen babestua 2012tik, baina, Ekuadorko Gobernu aldaketarekin, konfiantza hautsiz joan da; eta, azkenean, baldintzapeko neurriak urratzea egotzita, asilo politikoa ukatu zioten. Lenin Moreno Ekuadorko presidenteak muga gorri bat igarotzea egotzi zion, besteak beste nazioarteko politikaz aritzeagatik. Espioitza egozten diote kazetariari AEBetan, eta 127 urteko kartzela zigorra jar diezaiokete han erruduntzat joz gero.

Assangeren bikotekide Stella Morisek garaipentzat jo du auzitegi nagusiaren ebazpena, baina ohartarazi du ez dutela inondik ere «justizia lortu» oraindik. «Ia hiru urte daramatza Belmarsheko kartzelan, eta tarte horretan guztian sufritzen egon da. Kasua artxibatzen ez duten bitartean, sufritzen jarraituko du. Horregatik borrokan jarraituko dugu».

Iazko abenduan Wikileaksen sortzailea AEBetara estraditatzeko eskariari onespena eman zion Londresko auzitegi batek. Londresko Helegite Auzitegiko epaile Timothy Holroyderen arabera, AEBetako Gobernuak «nahikoa berme» eman zituen ondorioztatzeko Assangek «tratu egokia» jasoko duela, eta, beraz, onespena eman zion hura estraditatzeari. Aurrez, urtarrilean, Londresko beste auzitegi batek atzera bota zuen Assange AEBetara estraditatzeko Washingtonen eskaria, iritzita horrek larriagotu egin zitzakeela kazetariaren buru-osasun arazoak. «Assange ikusita izan dudan inpresioa da depresioak jota eta etsita dagoen gizon baten aurrean nagoela, eta etorkizunak zer ekarriko dion beldur dela», adierazi zuen orduan epaileak.

Akusazioaren arabera, Chelsea Manning analista estatubatuarra lagundu zuen kazetariak hark AEBetako Espioitza Legea urra zezan, eta informazio klasifikatua lor zezan ondoren bere atarian argitaratzeko. Defentsak ukatu egin du halakorik, eta dio Assangek eta haren taldeak zabaldutako informazioak ez zuela inor arriskuan jarri. Aldiz, Washingtoni leporatzen diote auzi politiko bat abian jarri izana, Wikileaksek militar estatubatuarrek egindako gerra krimenak argitara atera zituelako.


Summary: Navarra Sumak badu bere Konstituzio plaza Iruñean. Enrique Maia buru duen Iruñeko Udalak izena aldatu dio orain arte Baluarteko plaza zenari: Konstituzio plaza deitu dute. Plazaren izena azaltzeko plakak urratu egiten du euskararen ordenantza: gaztelania hutsean dago.

Iruñeko alkate Enrique Maiak erdietsi du desio zuena: gaurtik, hiriak badu Konstituzio plaza bat. Horretarako, Udalak orain arteko izena kendu dio urte luzez Baluarteko plaza izandakoari. Baluarte auditoriumak leku hartzen duen plaza Konstituzio plaza deituko da aurrerantzean. Zehazki, Nafarroako Gizarte Zibila elkarteak egindako eske bati segika agindu du aldaketa Maiak. Gainera, Udalak azaldu duenez, izen aldaketa ez da itsuan eginiko urrats bat. Asmo jakin bat du, diotenez: «Gizarteak trantsizio demokratikoan egindako esfortzuari aitortza egitea».

Edonola ere, errekonozimendu hori hizkuntza bakarrean egitea erabaki du Iruñeko Udalak. Beste behin, bazter utzi dute euskara. Plazaren izen berria aurkezteko gaur eginiko ekitaldian, Enrique Maia arduratu da plaka estaltzen zuen oihala erretiratzeaz. Plaka bistara utzitakoan, gaztelania hutsean idatzitako hitzak baizik ez dira gelditu ikusgai: Plaza CONSTITUCIÓN. Enegarrenez, urratu egin da Nafarroako euskararen ordenantza. Izen nagusiaren azpian baizik ez da euskarazko hitzik: 1977ko Espainiako Konstituzioa, letra xehez.

Nafarroako bandera, bidean

Baluarteko plazari izena aldatzea ez da azkenaldian Enrique Maiaren buruan izandako desio bakarra. Aspaldi iragarri zuen beste asmorik, azaroan: Nafarroako bandera erraldoi bat ezarri nahi du Nafarroako Foruen plazan. Gaur kazetariei eginiko adierazpenetan, Maiak azaldu du oraindik ere «falta dela» dela pauso hori emateko, baina zehaztu du prozesua hasia dela dagoeneko: «Materialei loturiko arazo bat dago, baina dena enkargatua dago, martxan».


Summary: Greba mugagabea deitu du ELAk bihartik aurrera Zamudioko DHL enpresan. ELAk greba mugagabea deitu du bihartik hasita Zamudioko DHL Supply Chain enpresan; Euskaltel eta DHL enpresei eskatzeko langile guztien enplegua eta lan baldintza duinak bermatu ditzala.

ELAk deituta, Zamudioko (Bizkaia) DHL Suplly Chain enpresan –Euskaltelen zentro logistikoan– greba mugagabea hasiko dute bihartik aurrera. DHL enpresak Euskaltelen zerbitzu logistikoan esklusiboki jarduten duten 20 langile ditu, eta DHLk langileei jakinarazi dienez, Euskaltelek zerbitzu logistikoarekin lotzen dituen kontratua bertan behera uztea erabaki du. Deslokalizatzea eta zerbitzua Guadalajarara eramatea da Euskaltelen helburua, eta horrek, ELAren arabera, «Zamudioko langile guztien enplegua suntsitzea ekarriko luke».

Sindikatuak irmoki salatzen du Euskaltelen jarrera: «Aspaldi pribatizatutako enpresa batez ari gara, espekulatzaileentzako produktua izan dena, eta orain ikusten dugu nola aurreztu nahi dituen kostuak, prekarizatu lan baldintzak, eta gure herrialdean enplegua suntsitu nahi duen bere zerbitzu logistikoa deslokalizatuz». Hori guztia, MAS MOVIL akziodun berriaren irabaziak maximizatzeko logikaren baitan egingo dutela dio sindikatuak.

Beraz, ELAk greba mugagabea deitu du bihartik aurrera, eta Euskalteli eta DHL enpresari eskatzen die langile guztien enplegua eta lan baldintza duinak bermatu ditzala.

ZTEren greba, bertan behera

Akordioa sinatuta, ELAk jakinarazi du bertan behera geratu dela Euskaltelen sarea instalatzeaz eta mantentzeaz arduratzen den ZTE enpresako langileek antolatutako hamar eguneko greba. Soldata-igoerak, lanaldi-murrizketa, aplikatu beharreko gutxieneko soldatak eta telelanaren oinarriak jasotzen ditu sinatu berri duten hitzarmenak. Izan ere, hainbat mobilizazio egin izan dituzte ZTEko langileek, «2018tik soldatak izoztuta zituztelako eta lan baldintzak egunetik egunera okertzen zizkietelako».

Hala, langile guztiei soldatak igotzea, gutxieneko soldata 19.000 eurokoa izatea eta urtean 20 lanordu libre gehiago izango dituztela sinatu dute gaur. Gainera, ELAk ohartarazi du muga ezarri diotela aldi baterako laneko enpresa bidez kontratatzeari: «Langilegoaren %5a baino gehiago ezingo da aldi baterako laneko enpresa bidez kontratatu, eta gehienez 16 asteko kontratuak izan ahalko dira». Horrez gain, telelana arautzeko oinarriak eta gehiegiko lanaldia ekiditeko bideak adostu dituzte gaur sinatutako hitzarmenean. Beraz, greba bertan behera uztea adostu dute eta akordioa Lan Harremanen Kontseiluan berretsi beharko da.


Summary: Burkina Fasoko presidentea atxilotu du matxinatutako militar talde batek. Matxinatuek Roch Marc Christian Kabore herrialdeko estatuburuaren dimisioa eta baliabide gehiago eskatu dituzte jihadisten aurka borrokatzeko. Gobernuak ukatu egin du presidentea preso hartu dutela.

Tokiko hedabideen arabera, Burkina Fasoko presidente Roch Kabore atxilo hartu du bart militar talde batek, zenbait base militarretan izandako matxinaden ostean. Jauregi presidentzialetik eta kuarteletik gertu entzun dira tiroketak, Uagadugun. Matxinatuek hiriburuko Sangoule Lamizana kanpamentuan dauzkate preso atxikita herrialdeko presidentea eta gobernuko beste zenbait ministro.

Gainera, militarrek RTB telebista kate publikoaren egoitza inguratu dute, BBC hedabide publikoak jakinarazi duenez, eta ehunka lagun atera dira soldaduei laguntzera, nahiz eta etxeratze agindua indarrean egon. Herritar batzuek su eman diote Kaboreren alderdi politikoaren egoitza nagusiari.

Edonola ere, gobernuak ukatu egin du kolpe militar bat egon dela, baita presidentea atxilotu dutela ere. Aldiz, Radio France International hedabideak baieztatu egin du herrialdeko estatuburuaren atxiloketa, eta ofizial batek aditzera eman du «datozen orduetan» agerraldia egingo dutela.

Matxinatuek hainbat eskari egin dituzte: Kaborek dimisioa ematea, armadaren burua eta inteligentzia zerbitzuko burua kargutik kentzea, mugan tropa gehiago hedatzea, eta baldintza hobeak ezartzea zaurituentzat eta soldaduen familientzat. Horrez gain, baliabide material gehiago ere eskatu dituzte jihadisten aurka egiteko.

Bestalde, base militar batean preso zegoen Gilbert Diendere jenerala aske utzi dute. Diendere Blaise Compaore presidente ohiaren kabineteburua izan zen, eta kondenatuta zegoen 2015ean estatu kolpe saiakera bat egiteagatik eta Thomas Sankara gobernuburu ohi eta iraultzailearen hilketarekin ustezko lotura izateagatik.

Egoera horren aurrean, Mendebaldeko Afrikako Ekonomia eta Diru Batasuneko presidente Jean-Claude Kassi Brouk «lasaitasunerako» deia egin du ohar baten bidez, eta herrialdeko gobernuari eta herriari elkartasuna adierazi die. Era berean, Brouk matxinatu ziren militarrei eskatu die «errepublikanoen jarrera hartzeko eta agintariekin elkarrizketa bultzatzeko».

Gobernuaren aginduz eta ustez estatu kolpe bat antolatzeagatik 11 soldatu atxilotu eta astebetera gertatu da matxinada. Dena dela, atsekabea gero eta handiagoa da Burkina Fasoko herritarren artean, Kaboreren gobernuak 2015etik jihadisten aurka borrokatzeko duen ezintasunagatik. Erasoak asko areagotu dira, eta joan den urteko azaroan, esaterako, 53 pertsona hil zituzten ustezko jihadistek. Larunbatean, gobernuaren aurkako manifestazio batera deitu zuten, baian gobernuak debekatu egin zuen, eta hainbat manifestari atxilotu.

Lassina Zerbo lehen ministroak urtarril hasieran aitortu zuen egoera «oso kezkagarria» dela herrialdearen segurtasun aldetik. Era berean, adiskidetze nazionala, bakea eta segurtasuna berrezartzearen aldeko jarrera erakutsi zuen. Herrialdearen ezegonkortasun horrek 1,5 milioi desplazatu baino gehiago utzi ditu 2015etik. Kaborek bigarren agintaldia du jarraian presidentetzan, 2015eko eta 2020ko hauteskundeetan irabazi ostean.


Summary: Erasotzaile batek pertsona bat hil eta hainbat zauritu ditu Heidelbergeko Unibertsitatean. Tiroka sartu da egilea auditorium batean. DPA agentziaren arabera, hura ere ikaslea zen. Bere buruaz beste egin du gero, hainbat iturrik zabaldu dutenez.

Anabasa irudiak ikusi dira Heidelbergeko Unibertsitatean (Alemania). Poliziaren arabera, erasotzaile bat tiroka sartu da erakundeko auditoriumetako batean, eta hainbat lagun zauritu ditu.

13:00 aldera hasi da erasoa. Sare sozialetan adierazi dute Unibertsitateko Neuenheimer Feld eremuan pertsona armatu bat zebilela. Poliziak 13:30 aldera eskatu die unibertsitateko ikasle eta bestelakoei handik ateratzeko, agenteek eta salbamendu taldeek bidea libre edukitzeko.

Deutsche Presse albiste agentziaren arabera, zaurituetako bat hil egin da tiroen eraginez. Emakumezko bat zen.

Agintariek azaldu dutenez, hainbat pertsona zauritu ditu «arma luze» batekin. Poliziak behin eta berriz esan du erasotzaile bakar bat zela.

Deutsche Presse albiste agentziaren arabera, erasotzailea biologia ikaslea zen, eta 18 urte zituen. Medikuntza Fakultateko gela batean hasi da tiroka, fusil batekin. Hainbat arma zeramatzan, eta, azkenean, bere buruaz beste egin du. Oraindik ez dago horren baieztapen ofizialik. Poliziak esan du egileak ez zuela «motibazio politiko edo erlijiosorik».


Summary: Abortuaren aurkako kartelak kentzeko eskatu dio Gasteizko Udalak enpresa arduradunari. Elkarte katoliko batek hiriko markesinetan jarritako kanpainaren egokitasunaz kontsulta egin zion udalak Emakunderi; hark ebatzi du publizitateak «emakumeen sexu eta ugalketa osasuna babesteko eskubidea urratzen» duela.

Elkarte katoliko batek Gasteizko autobus geltokietako hainbat markesinetan abortuaren aurka egindako kanpaina kentzeko eskatu dio Gasteizko Udalak enpresa arduradunari. Hala jakinarazi berri du Gasteizko Udalak. Emakundek egindako txostena aintzat hartuta hartu du erabakia udal gobernuak. Kanpainaren egokitasunaz kontsulta egin zien udalak berdintasun zerbitzuei, eta gaur jaso du ebazpena. Txosten horretan adierazten denez, kanpaina horrek urratu egiten ditu «emakumeek sexu eta ugalketa babesteko eskubidea, norberaren eta familiaren intimitaterako oinarrizko eskubidea, eta emakumeen osotasun fisiko eta moralerako eskubidea».

ACdP Propagandisten Elkarte Katolikoa elkarteak sinatuta dago abortuaren aurkako kanpaina, eta gutxienez hiriko bost markesinetan agertu dira kartelak. Kliniketara abortatzera joaten diren emakumeak jazartzera animatzen du kanpainak, Espainiako Gobernuak horrelako jarduerak legez debekatzeko dituen asmoei kritika eginez. «Abortatzeko kliniken aurrean otoitz egitea primeran dago», horixe diote ACdP Propagandisten Elkarte Katolikoa elkarteak sinatutako kartelek.

Polemika handia piztu du kanpainak. Joan den astean, EH Bildu eta Elkarrekin Gasteiz udal taldeek eta Clara Campoamor elkarte feministak publizitatea berehala kentzeko eskatu zioten udalari. Gasteizko alkate Gorka Urtaran ere kanpaina erretiratzearen alde agertu zen, «iraingarria» eta «baztertzailea» dela iritzita.


Summary: OMEk otsailean publikatuko du pandemia egoeratik «kontrol fasera» pasatzeko trantsizio plana. Mike Ryan OMEko Osasun Larrialdietako zuzendariaren hitzetan, kontrolik gabeko infekzioa eta aldaera berriak sortzeko arriskua murriztu behar dira

Osasunaren Mundu Erakundeak (OME) otsailaren amaieran argitaratuko du COVID-19ari erantzuteko plan berria, eta, bertan, gaixotasunaren egungo kudeaketari amaiera emango zaio pandemia gisa, eta trantsizio bat egitea proposatuko dute. Hala iragarri du Mike Ryan erakundeko Osasun Larrialdietako zuzendariak astelehen honetan. Helburua izango da gaixotasunaren «kontrol iraunkorra» izango duen fase batera igarotzea, gripearekin eta halako beste arnasketa arazo batzuekin egiten den bezala.

Aditu irlandarrak azpimarratu du COVID-19ak eragindako nazioarteko osasun krisia amaitzeko «oraindik gauza asko» daudela egiteko, hala nola kontrolik gabeko infekzioa apaltzea bereziki populazio zaurgarrietan, eta aldaera berriak sortzeko arriskua murriztea. «Heriotza tasak ere murriztu behar dira oraindik, eta infekzioaren epe luzeko ondorioak minimizatu», Ryanek ziurtatu zuenez.

Horretarako, herrialde bakoitzeko osasun estrategiak «optimizatu» behar direla gaineratu du, eta, bide horretan, zehaztu du estatu bakoitzak bere egoera duela -bere txertaketa tasa jakina, besteak beste- eta, beraz, herrialde bakoitzak bere bidea aurkitu behar duela. Ryanek nabarmendu du ikertu egin behar dela osasun publikoko zer neurrik izango duten onarpen soziala etorkizuneko etapetan, eta nabarmendu du egungo estrategiak etorkizuneko pandemietarako prestakuntza gisa ere balio behar duela. OMEko larrialdietako zuzendariak nabarmendu du hurrengo pandemia ere ziurrenik arnas agente batek eragingo duela.


Summary: Galiziako lau militante independentistari 28 urterainoko espetxealdia ezarriko diete «terrorismoagatik». Zigor eskariak txikitzeko, epaituek akordioa egin dute fiskaltzarekin, eta Resistencia Galega talde armatuko kide izatea aitortu dute, beste hainbat akusazioren artean.

Fiskaltzarekin akordio bat lortu ostean, Galiziako lau militante independentistari 28 urterainoko kartzelaldia ezarriko diete «terrorismoarekin» loturiko hainbat deliturengatik. Auzitegi Nazionalean egin dute, gaur, adostasun hori islatu duen epaiketa saioa, eta, horretan, epaituek egotzi dizkieten akusazioak onartu dituzte. Bost minutu besterik ez du iraun prozesuak.

Horietako bik beteko dituzte espetxealdirik luzeenak, Anton Garcia Matosek eta Asuncion Losada Cambak, 28 urte eta hiru hilabeteko kartzelaldietara zigortuko baitituzte. Fiskaltzak aurrez eskaturiko 51 urteko zigorraldiak txikitzearen truke, epaitu horiek Resistencia Galega talde armatuko buruzagiak izan zirela onartu dute, baita «lehergailuak sortzearen, armak legez kontra erabiltzearen eta agiriak faltsutzearen» delituak ere.

Beste bi akusatuek ere aitortu dute Resistencia Galegako kide izatea, eta, hortaz, akordioaren ondorioz, Miguel Garcia Nogalesek lau urte eta sei hilabeteko kartzelaldia beteko du; Xoan Manuel Sanchez Rodriguezek, berriz, hiru urtekoa. Ados jarri aurretik, fiskaltzak hamabi urteko espetxealdiak eskatu zituen bi horientzat.

Lau zigortuetatik, Sanchez Rodriguez izan da gaurko saioan hitz egitea erabaki duen bakarra, eta adierazi du terrorismo hitzak ez dituela definitzen lau epaituak: «Nire militantzia ez da inoiz egon beldurrera bideratua, maitasunera baizik. Galiziari diodan maitasunagatik militatzen dut; iraungitze arriskuan dagoen herrialde bat da».

Garcia Matos eta Losada Camba 2019ko ekainean atxilotu zituzten, Vigon (Galizia), eta hamahiru urte zeramaten ihesean Portugalen eta Venezuelan, betiere Espainiako Guardia Zibilaren arabera. Hain justu, 2005eko operazio baten ostean atera ziren Galiziatik, orduan aske utzi baitzituzten.

«Epaiketa politiko bat»

Epaiketaren une berean, Ceivar errepresioaren kontrako taldeak elkarretaratze bat egin du Auzitegi Nazionalaren aurrean, eta kritikatu du epaiketa «iruzur bat» izan dela: «Epaiketa politiko baten aurrean gaude, baina, beste behin ere, Galizian independentista izateko aukera epaitu da».

Elkartearen arabera, fiskaltzak egindako lehen zigor eskariak Galiziako ekintzaile independentisten aurka egindako handienak izan ziren —denera, 126 urtekoak—; gainera, oroitarazi du lau epaituetako inori ez diotela egotzi «kalte pertsonalik edo materialik» egin izana.

Hain justu, Ceivareko hiru kide zeuden 2020 amaieran «talde kriminal bateko kide izatea» eta «terrorismoa goratzea» egotzita epaitu zituzten Galiziako hamabi militante independentisten artean; azkenean, denak absolbitu egin zituzten.

Espainiako Auzitegi Gorenak 2014an jo zuen Resistencia Galega «erakunde terroristatzat». Prozesu horretan, abokatuek argudiatu zuten talde armatuak ez zuela inolako hierarkia edo finantzaketarik, eta, beraz, erakundea «hastapenetan» zegoela ebatzi zuen auzitegiak.

Talde armatuak 2005eko uztailaren 20an atera zuen argitara bere lehen manifestua, eta urte hartan egin zuen bere lehen atentatua; azkena, gaurko epaiketako fiskaltzaren memoriaren arabera, 2014ko urrian izan zen. Hori bai, zenbait alderdi politikok eta kazetarik zalantzan jarri dute Resistencia Galega existitu denik ere, argudiatuta ez duela antolakuntza edo zuzendaritza argirik izan.


Summary: 'Kronikak', Txillardegiren lekuko begiak. Jose Luis Alvarez Enparantza 'Txillardegi'-k 1968 eta 1986 bitartean hainbat agerkaritan emandako kronikak argitaratu ditu Susak. Koldo Izagirrek eta Juan Luis Zabalak apailatu dute bilduma.

1973a da. Parisen dabil Txillardegi. Ezagutzen ez duen hizkuntza batean entzun ditu bi lagun ondoko mahaian, eta hurbildu da haiengana, galdegin die zein den mintzo diren hizkuntza, ez duela arrastorik ulertzen. Eta idatzi du: «Irribarre egin dute biek. Eta europar janzkerarenak, oso frantses egokian, honela erantzun: ‘Sarakolez ari gaituzu’». Segitu dute eleka, Europa zaharraz, kolonialismoaz, Albert Memmiz... Eta aitorpenaz itxi du testua Txillardegik: «Nola ukatuko afalondo horretan sarakole ustekabeko lagun horiek asko eta asko irakatsi zidatenik?».

Jakin-mina, apaltasuna eta irakurlea berak ikusitakoen lekuko egiteko dohaina. Horixe Jose Luis Alvarez Enparantza Txillardegi-k hara-honako idatzi zituen kronikei dariena, Koldo Izagirre eta Juan Luis Zabala idazleen ustez. Urtea eman dute gutxi-asko testu horiek aztertzen, lehenengo Txillardegi Liburutegia Kultur Ekimenak Izagirreri eta hark gero Zabalari jarritako amuari tiraka, eta Kronikak liburuan eman dute apailatze lanaren emaitza, Susa argitaletxearen eskutik. Hura hil zela hamar urte bete berri diren honetan, argitalpena "omenaldiaren barruko zorioneko istripua" izan dela ospatu dute.

Zehazki, Txillardegik 1968 eta 1986 bitartean Anaitasuna, Egin, Punto y Hora de Euskal Herria, Plazara, Argia eta, batez ere, Zeruko Argia-n publikatu zituen kronikekin osatu dute bilduma. Eta addenda gisa, Zabalak 2006ko urrian BERRIAn publikatutako erreportaje sorta bat ere erantsi dute, zeinetan kazetariak hiru eguneko bidaia egin zuen idazlearekin, Ferrolera (Galiziara), Leturiaren egunkari ezkutua nobela (1957) idatzi zuen tokira itzuliz.

«Txillardegi militantea izan zen, militante erradikala, euskararen eta abertzaletasunaren aldeko bere ideietan konbentzitua. Idatzi zituen kroniketan, baina, beste alderdi bat ikusten da: alderdi humanoago bat, jakin-min ikaragarria zuen norbaitena, erabat irekia eta aurreiritzirik gabekoa», kokatu du lana Zabalak. Txillardegik hainbat interesgune izan bazituen ere —musika, animaliak, zientziak...—, idatzi horietan batik bat gizakiarengan eta hari lotutako auzietan jarri zuen arreta, haren esanetan, eta askotarikoak dira, beraz, kroniketan agertzen diren gaiak. Bada gailentzen denik, hala ere; hizkuntzarena, nabarmenenen artean. «Bere pentsamenduaren ardatz nagusietako bat izan baitzen beti».

Jaso zuenarekin batera, jasotzeko modua nabarmendu du Zabalak. Garai hartako eta lekuan lekuko giroetara zein gertakarietara «zintzotasunez» hurbildu ohi zela defendatu du, «biluztasun ideologikoz» eta «aldez aurretik ezer erakutsi nahi izan gabe». Horren erakusgarritzat jo du, esaterako, zalantzei ere leku egin izana kroniketan. Esaterako, 1968ko maiatzaren ondotik, antolatu nahian ari ziren Bruselako ikasle iraultzaileen inguruan hala idatzi zuenean: «ULBan, eta bestetan, utopia eta eginkizuna, ameskeriak eta sozialismoa, nahasirik agertu dira; eta honek barregarri utzi du mugimendua eskuindarren artean».

Belgika, Norvegia, Ameriketako Estatu Batuak, Gales, Galizia, Andorra, baina baita Zuberoako Barkoxe, Altzürüku eta beste ere. Bidaian zein erbestean zela idatzi zituen liburuan bildutako kronikak Txillardegik, eta inongo enkarguri erantzunez ez, baizik bere bulkadaz idatzitakoak izateak ezaugarritzen dituela azpimarratu du Zabalak. «Ez dago erredakziotik onartuko dioten edo ez dioten gaineko kezkarik; askatasun osoz idatzi zuen, eta hor ateratzen da idazlearen sormena. Horrek ematen die literaturtasun handia testuei».

Generoaren aldarria

Susaren narratiba sailean argitaratu dute Kronikak, eta Josu Landa argitaletxeko kideak azaldu du kronika genero literariotzat ulertzen duten erakusle dela hori. Aipatu ditu argitaletxearen bilduman ugari direla ulerkera horretatik emandako liburuak, eta Juan Bautista Bilbao Batxi-ren Hau mundu arrano hau (1997) ekarri du gogora, besteak beste.

Kronikaren aldarria egin du Izagirrek ere, literatur generoen artean maiz alboratua izan dela gogorarazi, eta haren alde eginez. «Kazetaritzaren eta literaturaren zubi horretan dago kronika. Ez da erreportaje bat, idazlea ere inplikatzea eskatzen du, eta hor agertzen du bere nitasuna. Genero oso interesantea da, oso irekia delako». Haren ustetan, akademiaren literatur ikuspegia izan da egile baten obraren barruan kronika beste genero batzuk bezala ez kontsideratzea eragin duena: «Akademiak dena behar du fitxagarri, eta hau oso genero hibridoa da».

Abagunea baliatu du Izagirrek, gainera, euskal literaturaren parte diren hainbat lanek oro har irakurle oso gutxi izan dituztela ohartarazteko. «Euskal literaturari buruz esan izan da urria dela, ez dela asko idatzi, eta nik ez dakit hala den. Dakidana da idatzi dena oso gutxi irakurri dela». Tartean, kronikekiko «ahaztura kriminala» jazo dela aipatu du: «Generoa gurean XIX. mendean hasi zen, Eskualduna aldizkarian, eta sekulako kronikak idatzi dira».

Idahoko euskaldunez, Benvinguts a Andorra, Siux herriko buruzagiarekin mintzo, Hollywooden barrena... Txillardegiren aleen artetik, hainbat pasarte ere ekarri ditu aurkezpenera Izagirrek. 1973an erbestetik idatzitako Antigua amets-etik irakurri du hala: "Ezen Antiguan ezagutu baitut nik udaberria, kiratsez eta kresalez batera osatua, langile-soineko urdinez eta baserri-kutsuz ere mamitua; eta geroztik udaberririk ezagutu ez dudala iruditzen baitzait".


Summary: Gizon bat ikerketapean ezarri du Baionako Auzitegiak haur bat bortxatzea egotzita. 2012 eta 2015 bitartean bortxatu zutela salatu du neskak; 8 urte zituen orduan.

Baionako prokuradoreak ikerketa bat abiatu du 23 urteko gizon baten kontra. Gizonak 15 urte zituelarik 8 urteko neska bortxatu izana egozten diote, 2012 eta 2015 bitartean, Donibane Garazi aldean; 15 urte zituen orduan mutilak. Neskak salaketa ezarri du berriki. Ikerketa zabaltzea erabaki du, orduan, prokuradoreak. Anartean, gizona kontrol judizialpean ezarri dute, baina prokuradoreak helegitea ezarri du, eta ikerketa berehalako presondegiratzea eskatu du.

Gizonak aurrekariak ditu: iaz proxenetismoagatik kondenatu zuen Baionako Auzitegiak, neska adingabe baten kontrako proxenetismoagatik.


Summary: LABek proposatu du «hizkuntza ereduak gainditzea» EAEko hezkuntza itunean. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hezkuntza akordioari begirako dekalogoa aurkeztu du sindikatuak. Hezkuntza antolaketan ez ezik, langileen egoeran ere eragin nahi du proposamenak, eta indar «euskaltzale, feminista, ezkertiar, antirrazista eta eraldatzaileak aktibatzea» du helburu.

«Euskal Herrirako hezkuntza sistema propio eta burujabea eraikitzea da gure helburua», adierazi du gaur Garbiñe Aranburu LAB sindikatuko idazkari nagusiak. Hori lortzeko, Euskal Autonomia Erkidegoko hezkuntza akordioari begirako dekalogo bat ondu du sindikatuak.

LABen arabera, EAEko hezkuntza akordioaren inguruko eztabaida ireki izana «aukera» bat izan da hezkuntza «eraldatu» nahi dutenentzat. Sindikatuaren proposamenak, esaterako, euskal hezkuntza sistemak zeri erantzun beharko liokeen planteatzea du oinarri, eta egungo egoera «iraunarazteaz» gain, indar «euskaltzale, feminista, ezkertiar, antirrazista eta eraldatzaileak aktibatzea» du helburu.

Hezkuntza sistema antolatzeko orduan ituntze unibertsala «amaitzea» garrantzitsua dela uste du LABek, eta, horrekin batera, «hizkuntza ereduak gainditzea». Izan ere, Irati Tobar LABeko irakaskuntzako arduradunaren arabera, 78ko itunen ondorioz, Espainiako Estatuan ezarri zen «hezkuntza sistema duala eta hizkuntza eredua gainditu beharra dago».

Horrez gain, eskola publikoa ardatz duen «publikotasun berri» baten alde egin behar dela nabarmendu du sindikatuak. Gaineratu du euskalduntzen duen «eredu orokortu» bat ezarri behar dela, hezkuntza «formalean zein ez-formalean» eragingo duena.

Hezkuntza antolaketan ez ezik, langileen egoeran ere eragin nahi du LABek aurkeztutako dekalogoak. Horregatik, langileen interesak «defendatzen» dituen akordioaren alde egiten du sindikatuak. Horretarako, langileentzako «parte-hartze espazioak» eskatu eta erabiliko ditu, langileek itunean parte hartzeko aukera izan dezaten.

Sindikatuaren arabera, hezkuntza langileak aitortzea eta baldintzak hobetzea «ezinbestekoa» da, eta, hori lortzeko, langileentzako formakuntzak abiarazi eta ratioak jaitsi behar direla uste du.


Summary: Benedikto aita santu emerituak aitortu du okerreko informazioa eman ziela ikertzaileei. Municheko apezpiku zela sexu abusuen inguruko kasu bati buruzko bilera batean ez zuela parte hartu esan zuen Joseph Ratzingerrek, baina frogatu egin dute han egon zela.

Alemaniako Elizan gertaturiko hainbat sexu abusu ikertzen ari direnei informazio okerra eman ziela onartu du gaur Joseph Ratzinger Benedikto XVI.a aita santu emerituak.

Joseph Ratzinger, gerora Benedikto XVI.a aita santua izango zena, Municheko (Alemania) artzapezpiku izan zen 1977tik 1982ra. Joan zen astean plazaraturiko ikerketa batek ondorioztatu duenez, Munichen lan egin zuen urteetan, izan zuen Elizaren sexu abusuen berri, baina ez zuen ezer egin. Ikertzaileek adierazi zutenez, Ratzingerrek esan zien ez zuela gogoratzen 1980. urtean bilera batean egon izana apaiz pederasta baten kasua aztertzeko. Ikertzaileek, ordea, esan zuten bazituztela agiriak frogatzeko Ratzinger bilera hartan egon zela. «Ratzingerrek bazuen Peter H. apaizaren berri. Hura 1980an lekualdatu zuten Essengo artzapezpikutzatik Munichekora, pedofilia leporatu ondoren. Munichen, adingabeei abusuak egiten jarraitu zuen», jasotzen du ikertzaileen dokumentuak.

Gaur amen esan behar izan du Benedikto XVI.ak. Haren idazkari Georg Ganswein artzapezpikuak plazaraturiko agiri batean, onartu egin dute Ratzinger bileran egon zela, eta hori ukatu izana «adierazpena editatzean eginiko akats baten emaitza» izan zela adierazi dute. Gaineratu dute akatsa ez dela «fede txarrez» egin.

Gansweinek azaldu duenez, bilera hartan apaiza beste postu batera bidaltzeaz eztabaidatu zuten, baina ez zuten erabakirik hartu. Bakarrik, apaizarentzat bizileku bat bilatzeko eskaera egin zutela, tratamendu terapeutikoa egin bitartean.

Idazkariaren arabera, Benediktok badu asmoa azaltzeko nolatan egin duen huts hori, txostena irakurtzen amaitzen duenean.

Txostenean, Bigarren Mundu Gerraren ostetik ia gaur egun arte salatutako abusuak jasotzen dira, eta ondorioztatu dute Ratzingerrek adingabeen aurkako lau kasuren berri izan zuela artzapezpiku izan zen urteetan, baina ez zuela neurririk hartu. Ezer ez egiteaz gain, ez zituela erasotzaileak kargutik kendu.

Abokatu talde batek egin du ikerketa, Municheko Artzapezpikutzak berak eskatuta.

Ratzinger agintean zela gertatutako lau kasutik bitan, «laguntza espirituala» eskaintzen zuten apaizak izan ziren erasotzaileak, eta arduradunek ez zuten neurririk hartu haien aurka.

Ratzingerrek 94 urte dauzka orain, eta 2005etik 2013ra izan zen aita santua, Joan Paulo II.a ordezkatuz. 600 urtean, karguari uko egin dion Eliza katolikoko aurreneko liderra izan da, eta nekea argudiatu zuen. Vatikanoan bizi da oraindik ere.


Summary: Fipadocen sari nagusia errezibitu du Poloniako 'The Balcony Movie' dokumentalak. Miarritzeko laugarren Fipadoc dokumental zinemaldiak sariak banatu zituen larunbatean, Gare de Midi aretoan.

Herenegun banatu zituen Fipadoc dokumental zinema festibalak laugarren aldiko sariak, Miarritzeko (Lapurdi) Gare du Midi aretoan. Christine Camdessus Fipadoceko arduradun nagusiak, Anne Georget Fipadoceko lehendakariak eta Brice Toussaintek aurkeztu zuten gaualdia.

Pawel Lozinskiri eman diote nazioarteko sari nagusia, The Balcony Movie lanagatik. Epaileek aitortu dute lanak ukan dituztela hautaketan, baina azkenean «dokumentalen boterea baieztatzen duen filma hautatu» dutela, eta «ikuspuntu baten hautu erradikalak gure eguneroko esperientzia eralda» dezakeela. Ororen buru, epaileen aburuz, Lozinskik «paradoxa» hau «baieztatzen» du: «intimitaterat heltzeko, behar den distantzia mantendu beharra da».

Camille Ponsini eman diote Fipadocen frantses sari nazional nagusia, Marie-josé vous attend a 16h dokumentalagatik. Epaileek halaxe laburtu dute haien hautua: «Durduzatu gaitu filma honek, argitara ekarri baitigu munduaren bertze puntan dauden emazte eta gizonak genozidioak mehatxatuak direla gure sistema politikoen konplizitateari esker».

Paraiso Sergio Trafaut zinemagilearen dokumentalarentzat izan da Fipadocen hirugarren sari nagusia, lan musikalei ematen zaiena. Brasil du protagonista obrak, eta erakusten du «bakardadeari aitzin egiteko» baliatzen duela musika.

Revolution of Our Time filmagatik eman diote Kiwi Chow egileari Fipadocek banatzen duen azken sari nagusia: inpaktuarena. «Gure garaiko filma da; estatuen botere ahalguztidunaz mintzo da, baita gureak ere badiren askatasunak defendatzen dituzten gazte kasik umezurtzak uzten ditugunen kuraiaz ere. Durduzatua ilkitzen gara hortik», laburtu du epaimahaiak.

Gainerako sariak hauek izan dira: Felix Gaedtke eta Gayatri Parameswaranek Smart saria ukan dute Kusunda lanagatik; Karim Ben Khelifak idazkera berrien saria errezibitu du Seven Grams lanagatik; Lotfi Achouren Angle mort lanak hartu du film laburren saria; sorkuntza berrien saria Zoe Brichauri eman diote Que no me roben los sueños lanagatik; Tenk saria, berriz, Joachim Michauxek jaso du Sur tes cendres obragatik; Pedro Moratoren En mis zapatos lanak Mitrani saria ukan du; Sergei Loznitsari Cine+ saria eskaini diote Babi yar Context lanagatik; komunikabideetan emazteei ematen dioten saria Marie-Pierre Jauryk eskuratu du Option éducation sexuelle lanagatik; eta Peter Triestek hartu europar gazteen saria A Parked Life lanari esker.

Azkenik, publikoaren saria Priscilla Pizzatok errezibitu du, Opera de Paris, une saison (tres) particuliere lanagatik.


Summary: Eliza katolikoa prest azaldu da ondasun batzuk itzultzeko. Azken urteetan Elizak bereganatutako ondasunen zati txiki bat baino ez litzateke izango

Eliza katolikoak eta Espainiako Gobernuak akordio bat egin dute azken hamarkadetan Elizak immatrikulatu dituen ondasunen inguruan. Akordio horren ondorioz, Elizak onartu du badaudela zenbait ondasun «beste norbaitenak» direnak edo «zalantzazko jabetza» dutenak, eta prest azaldu da horiek erregularizatzeko. Apezpiku Batzarraren iritziz, ez litzateke zuzena esatea ondasun horiek «itzuli» egingo dituztela, «Elizak ez baititu inoiz bereganatu».

Hala ere, ez du ematen akordio honek Elizak immatrikulatutako ondasunen auzia behin betiko konponduko duenik. 1998tik aurrera, Eliza katolikoak ekin zion herrietako tenpluak, soroak, etxebizitzak eta bestelako ondasunak bere izenean jartzeari. Albiste agentzien arabera, orain Apezpiku Batzarra prest azaldu da ondasun horietatik mila inguru «erregularizatzeko». Zerrenda ez dute argitaratu, eta, oraingoz, ezin da jakin horietatik zenbat diren Euskal Herrikoak, baina argi dago ezbaian dauden ondasunak askoz gehiago direla.

Espainiako Gobernuak iazko otsailean kaleratutako txosten baten arabera, Elizak 1.122 immatrikulazio egin zuen Hego Euskal Herrian 1998tik 2015era. Handik hilabete batzuetara, Nafarroako Gobernuak ere bere ikerketa ezagutarazi zuen: horren arabera, Nafarroan Elizak bereganatutako ondasunak 2.952 ziren, Espainiako Gobernuak bere zerrendan zenbatu zituenak baino 1.918 gehiago. Datu horren argitara, Hego Euskal Herrian Elizak immatrikulatutako ondasunak 3.000 baino gehiago izan daitezke.

Aldebiko bilera

Espainiako Gobernuko buru Pedro Sanchezek eta Apezpiku Batzarreko presidente Juan Jose Omellak bilera egin dute akordioaren xehetasunak hitzartzeko. Elizak mila bat ondasun horien zerrenda argitara emango du, eta Espainiako Gobernuak horren berri emango die tokian tokiko erakundeei, hala badagokio, ondasun horiek erregularizatzeari ekin diezaioten. Prozesu hori errazteko konpromisoa hartu du Elizak.

EH Bilduk akordioa kritikatu du, eta Espainiako Kongresuko diputatu Bel Pozuetak ondasun guztien zerrenda argitaratzeko eskatu dio Espainiako Gobernuari, sare sozialetan zabaldutako mezu baten bidez. «Legez kanpoko erregistroak» baliogabetu eta ondasunak «benetako jabeei itzultzeko» ere eskatu dio.


Summary: Muskildako ermitaren jabetzaren inguruko epaiari helegitea jarriko diote. Muskildako Patronatuaren eta Otsagabiko (Nafarroa) Udalaren arabera, auzitegiak «Erdi Aroko legedi batean» oinarrituta hartu du erabakia, eta horrek ez du zentzurik gaur egun. Iruñeko Artzapezpikutzak 1999an erregistratu zuen baseliza.

Muskildako Andre Mariaren baselizaren jabetza Iruñeko Artzapezpikutzarena da. Hala erabaki zuen Nafarroako Auzitegiak azaroan, baina Muskildako Patronatua eta Otsagabiko Udala ez daude ados, ezta herritarrak ere. Horregatik, helegitea aurkeztuko diote epaiari.

Haien arabera, auzitegiak «Erdi Aroko legedi batean» oinarrituta hartu du erabakia, eta horrek ez du zentzurik. Legedi horren arabera, herriak du ondarea zaintzeko ardura, baina ez dago zehaztuta jabetza harena denik.

Errekurtsoa aurkezteko erabakia Otsagabiko herritarrek babestu zuten biltzar batean. Han, udalaren arabera, «argi geratu da gure ondarea babesteko zeregina dugula, eta, erabakia argitaratu zutenetik, nabarmena dela injustizia sentimendua». Nafarroako Auzitegiak azaroan eman zuen artzapezpikutzaren aldeko epaiaren berri.

Aurretik, 2017. urtean, Agoizko epaitegiak erabaki zuen Otsagabiko Udalari zegokiola baselizaren jabetza. Iruñeko Auzitegiak, ordea, aurkakoa erabaki zuen iaz, eta Elizari eman zion haren jabetza. 1998. urtean, Jose Maria Aznar presidente zela, lege frankista bat moldatu eta Elizari aukera eman zion edozein eraikin mota bere izenean erregistratzeko. Hori baliatuta, Iruñeko Artzapezkikutzak 1999ko azaroan erregistratu zuen baseliza.

Santutegia Muskilda mendiaren gailurrean dago. XII. mendean eraikitako ermita erromanikoa da, eta XVII. mendearen erdialdean eraberritu zuten.

Gutxi batzuk itzuli

Gaur bertan, Eliza katolikoak eta Espainiako Gobernuak akordio bat egin dute azken hamarkadetan Elizak immatrikulatu dituen ondasunen inguruan. Hitzarmen horren ondorioz, Elizak onartu du badaudela zenbait ondasun «beste norbaitenak» direnak edo «zalantzazko jabetza» dutenak, eta prest azaldu da horiek erregularizatzeko. Apezpiku Batzarraren iritziz, ez litzateke zuzena esatea ondasun horiek «itzuli» egingo dituztela, «Elizak ez baititu inoiz bereganatu».