Summary: Unai Laso buruz buruko txapeldun, nagusitasunez. Bizkarreta-Gerendiaingoak hasieratik amaieraraino izan du neurketa kontrolpean, eta ez dio aukerarik eman Ezkurdiari.

Urdina gorritu egin da. Unai Laso da buruz buruko txapeldun berria, finalean Joseba Ezkurdia menderatuta (22-7). Bizkarreta-Gerendiaingoak irabazi egin du buruz buruko finalean aritu den estreinako aldian. Guztira, hirugarren saialdian lortu du txapela janztea. Aurrez, binakakoan eta lau eta erdikoan esku hutsik geratu zen.

Ikusi gehiago: Horrela egin du BERRIAk zuzeneko kontakizuna

Oraingoan, azkar eta ondo egin ditu lanak. Baikoko pilotaria nagusitasun handiz gailendu da Nafarroa Arenan; Iruñean jokatutako lehen finalean bildu diren 3.000 zaleek bertatik bertara hauteman dute aurrelariaren maila ona.

Lehen tantoak orekatuak izan dira, baina bizpahiru kateatu orduko bere legea ezarri du Lasok. Abantaila hartu duenetik, segida-segidan egin du garaipenerako bidea, Ezkurdiari tarterik txikiena ere utzi gabe. Izugarri estutu du arbizuarra, kontrarioa lotzeraino.

Lasok, alde edo moldez, baina tantoak bata bestearen atzetik kateatu ditu sakeaz jabetu orduko. Dena den, abantaila kudeatu baino nahiago izan du erasoan jardun. Ahal fisiko ikaragarria erakutsi du, eta hori baliatu du irabazteko.

Gantxoak, zabalera jotako pilotak, txokoan utzitakoak… Lasok idatzi du finaleko gidoia, eta Ezkurdiak nola-ahala erantzuten igaro du partida. Behin Lasok abiada hartu duenean, soka ez etetea izan da Aspekoaren lehentasuna, baina ez du lortu.

Hala, neurketa osoan zehar aldea handituz joan da irabazlea: 2-1, 6-1, 12-3, 18-5, 21-5… Laso aurrea hartuta aritu da une oro, eta, azkenerako, erabat etsita amaitu du Ezkurdiak. Neurketako etenaldiek ere ez dute haren aldartea hobetu, eta horren adierazle izan da sakea eskuratu duen bi alditan kale egin izana.

Partida berehala erabaki du Lasok: 21 eta 5eko emaitzarekin, azken sakea atera ondotik, aldeak apur bat murriztu ditu Ezkurdiak, baina ezin izan du gehiago iraun. Gainetik pasatu zaio Bizkarretakoa, eta irauli egin du pilotaren mundua: kontratu profesionalik ez zuen, eta txapeldun da orain, merezimenduz lortutako txapelaren jabe.


Summary: Milaka lagun bildu dira Ibilaldian, eguraldia lagun.

Itzuli zen Herri Urrats, eta itzuli da Ibilaldia ere. Bilbon ospatu dute gaur Bizkaiko ikastolen aldeko 44. jaia, Abusu ikastolak antolatuta. Eguraldia lagun, festa giroa izan da nagusi, eta milaka lagun elkartu dira. Datorren urtean Ondarroan egingo dute jaia, Zubi Zahar ikastolak antolatuta.

Irekiera ekitaldian izan dira, besteak beste, Abusu ikastolako ordezkariak, Juan Mari Aburto Bilboko alkatea, Jokin Bildarratz Jaurlaritzako Hezkuntza sailburua eta Unai Rementeria Bizkaiko Ahaldun nagusia. Zaloa Aldatz Abusu ikastolako gerenteak azaldu duenez, 2013an Haur Hezkuntzako eraikina estreinatu zuten, eta horren ondorion ibili dira apur bat estu. Horregatik, gaur lortutako dirua lehendik zuten eraikina berritzeko baliatuko dute.

Bildarratzek, berriz, aste honetan Jaurlaritzak eta Steilas, LAB, CCOO eta UGT sindikatuek lortutako akordioa izan du hizpide: «Legebiltzarrak eman digun eredua balliatuz, elkarrekin egin behar dugu lan gure hizkuntza eta gure kultura bultzatzeko». Aburtok ere euskaraz bizitzeko eta hizkuntza erabiltzeko deia egin die herritarrei.


Summary: Eibarrek kanporaketak jokatu beharko ditu Lehen Mailara igotzeko. Armaginei berdinketak balio zien zuzenean igoera lortzeko, baina Alcorconek, jokoan ezer ez izanagatik ere, 91. minutuan sartu du gola.

Huts sinestezina egin du Eibarrek: Lehen Mailara igotzeko, Gaizka Garitanoren taldeak nahikoa zuen berdinketarekin (Almeriak 2-2 berdindu du Leganesen), baina armaginek galdu egin dute Alcorconen zelaian, maila galdua zuenaren jokalekuan. Igoera lortzeko, kanporaketak jokatu beharko dituzte orain.

Eibar lehen postuan heldu da azken jardunaldira, eta garaipenak igoera ziurtatzen zion. Berdinketak ere bai, Almeriaren emaitza ikusita. Baina ez du hori ere lortu: Giovanni Zarfinok 91. minutuan sartu du Alcorconen gola, eta gipuzkoarrek lanean jarraitu beharko dute. Kanporaketa horietan izango dira Las Palmas, Tenerife eta Girona taldeak, Eibarrekin batera. Valladolidek eta Almeria igoera lortu dute igandean.

Ipuruan bezala jokatu du Eibarrek, zale ugari joan baita Espainiako herrira taldea animatzera. Ez zen gutxiagorako. Handia izan baitzitekeen lorpena: denboraldi bakarra da taldea Lehen Mailatik jaitsi zela, eta, urtebeteren buruan, elitera itzul zitekeen atzo. Bigarren aldia izango zukeen, duela zortzi urte, maiatzak 24 egun zituenean, lortu zuelako lehen igoera. Orduan eta orain, entrenatzaile bera du taldeak: Gaizka Garitano Agirre. Eiba zazpi denboraldiz egon zen Lehen Mailan.

Dena den, denboraldi ona egin du Eibarrek. Jardunaldi askotan egon da igoerako postuetan. Hasi ez zen ondo hasi, taldea eta entrenatzailea ia erabat berriak zirelako, baina azkar hartu zion neurria lehiaketari. Lehen itzulia bigarren lekuan bukatu zuen, 11 garaipenekin, sei berdinketarekin, eta soilik lau partida galduta; 80 punturekin bukatu du sasoia. Almeriak eta Valladolidek 81 lortu dituzte. Kanporaketetan erabakiko da guztia.


Summary: Inflazioak goranzko erritmoa hartu du berriz ere. Maiatzeko inflazioaren Espainiarako datu aurreratua %8,7ra igo da.

Berriz goranzko erritmoa bizkortu dute prezioek maiatzean, Espainiarako inflazioren datu aurreratuak erakutsi duenez. Erregaiak eta elikagaiak izan dira jauziaren eragile nagusiak, eta urte arteko tasa %8,7ra eraman dute maiatzean; apirilean %8,3 zen.

Martxoan ia %10eko igoera izan zuen kontsumo prezioen indizeak; apirilean beheranzko joera hartu bazuen ere, ez du apaltzen segitu. Horrela, azken hamarkadetan izandako inflazio tasa handienak hor daude oraindik ere.

Azpiko inflazioa

Espainiako Estatistika Institutuaren arabera, erregaiak eta elikagai freskoak izan dira tasaren hazkundearen erantzule nagusiak, eta ez orain arte prezioen saskia garestitzen zuen argindarra.

Hala ere, energia prezioak eta elikagaiak (gai aldakorrenak) aintzat hartzen ez dituen azpiko inflazioak ere dezenteko jauzia eman du maiatzean, bost hamarren igota, %4,9raino. Datu hori ekainaren erdialdera berresten bada, Espainiak 1995. urteko urritik izandako azpiko inflaziorik handiena izango da.


Summary: Petro eta Hernandez lehiatuko dira Kolonbiako bozen bigarren itzulian. Aurreikusitako kopuruetatik gertu ibili da Petro: botoen %40 lortu ditu. Sorpresarik handiena Rodolfo Hernandez hautagai populistaren eskutik etorri da: botoen %28 lortu ditu. Federico Gutierrez eskuineko hautagaiak egurra jaso du: botoen ia %24 lortu ditu.

Gustavo Petroren ezkerreko hautagaitza Kolonbiako hauteskundeen lehen postuan agertu da bozei buruz azken egunotan zabaldu diren inkesta guztietan. Atzo lehiatu zen bozen lehen itzulian, eta lortutako kopuruak ez dira inkesta horietan aurreikusitakoetatik oso urrun ibili: botoen %40 pasatxo lortu ditu –8.526.352 boto–. Hala ere, gertatu dira inkesta horietan espero gabekoak ere.

Egurra jaso du Federico Gutierrez eskuineko hautagaiak. Kolonbiaren Aldeko Taldearen ordezkari gisa aurkeztu da, baina espero baino boto gutxiago bildu ditu: botoen ia %24 –5.057.284 boto–.

Sorpresarik handiena, baina, Ustelkeriaren Kontrako Agintarien Ligako hautagai populistak eman du: Rodolfo Hernandez presidentegaiak botoen %28 lortu ditu –5.952.748 boto–, eta, hala, Kolonbiako presidente bihurtzeko aukera du Gustavo Petro ezkerreko hautagaiarekin batera. Izan ere, hiru hautagaietako inork ez ditu lortu botoen %50, eta, hori dela eta, Petro eta Hernandez lehiatuko dira bozen bigarren itzulian, ekainaren 19an.

Rodolfo Hernandez hautagai populista, bozka ematerakoan. Mario Caicedo / EFE

Aldaketa politiko bat

Zenbait analistaren iritziz, 2012an hasi eta 2016an gauzatu zen Habanako bake akordioarekin lotu daitezke azken urteotan Kolonbian ikusten ari diren inertzia politikoak. Adituen ustez, negoziazio horiek garai aldaketa bat ekarri zuten Kolonbiako gizarte osoarentzat, eta aldaketa horiei kontra egin dieten guztiek beren apeten ondorioak jasan behar izan dituzte, bai eta gerra logikei uko egin nahi ez izateak eragindako ondorioak ere.

Ikusi gehiago: EZKERRA, AGINTEA ESKURATZEKOTAN


Summary: Manex Agirrek irabazi du bigarren eta azken finalaurrekoa. Harekin batera, Oihane Perea, Peru Abarrategi, Xabi Igoa, Iñaki Viñaspre eta Paula Amilburu arituko dira ekainaren 11ko finalean, Gasteizko Europa jauregian.

Izarrako finalaurrekoan erabaki zen, atzo, aurtengo Arabako Bertsolari Txapelketako finalak hartuko duen seikotea. Bigarren eta azken finalaurrekoa zelako, eta finalean kantatutako duten bertsolaririk gehienak atzoko saiotik sailkatu direlako. Araiako kanporaketako irabazle Oihane Perea Perez de Mendiolarekin batera, Izarran sailkatu ziren lehenengo bost bertsolariak arituko dira ekainaren 11n Gasteizko Europa jauregian: Manex Agirre Arriolabengoa, zuzeneko pasea lortuta, eta Peru Abarrategi Sarrionandia, Xabi Igoa Eriz, Iñaki Viñaspre Simon eta Paula Amilburu Izargarai, puntuei esker. Ricardo Gonzalez de Duranak egin zuen seigarren, eta ezin izango da finalean aritu.

Iñaki Viñaspre da banakako azken aldiko txapelduna, bi txapel ditu Manex Agirrek, eta lau Oihane Pereak. Xabi Igoa eta Peru Abarrategi lehen ere arituak dira finalean, eta Paula Amilburu sartu da aurten. Harekin, lau aramaioar izango dira Europa jauregian. Puntuazioak islatu bezala, gora egin zuen bertsolarien mailak Izarrako finalerdian, Olatz Santocildes Martinez gidari zutela. Zortziko handian gehixeago kosta zitzaien arren, zortziko txikitik aurrera martxa polita hartu zuen saioak.

Amona-bilobak dira Amilburu eta Viñaspre. Euskara Aurrera-ren manifestazioan elkarrekin egon ondoren, etxerako bidean, biloba pozez gainezka ikusi du Amilburu amonak: «Erabileran hala ere denok gabiltza ezin kunplitu / gaurko eguna manifa baten ezin da eta gelditu». Viñasprek, berriz: «Eta nolatan ez ditugu ba guk izango gustokoak / zure garaian ere egoten ote ziren holakoak?».

Gonzalez de Durana eta Igoa, berriz, banku berean lanean ari diren bi lagun dira; herriko bulego batean dabil lehenengoa, eta Gasteizko bulego zentralean bigarrena. Gonzalez de Duranak entzun du bere lantokia ixtekotan direla: «Horixe bada une honetan uzten diguten aukera / bulego hortan sartuko naiz ta egingo dut gose greba». Azkenengoan gaizki irten zitzaiola gogorarazi ondoren, halaxe amaitu zuen Igoak: «Jakin dugula etorkizun bat oso latza ta krudela / gailentzen baita beste behin ere dirudunen erregela / ta txarrena da zu eta biok konplize batzuk garela».

Kolpe gehiago jo zituzten bertsolariek zortziko txikitik aurrera. Abarrategi eta Amilburu autobusean doaz elkarren ondoan, eta, pixkanaka, Amilburuk burua Abarrategiren gainean duela bukatu du. Ez doa nahi bezain eroso bigarrena: «Deseroso naukazu ta ez da gezurra / begira, mangan daukat ja zure adurra». Amilbururen erantzuna, burua sorbaldan jarrita lo egitea ere ez dela erosoena, eta Abarrategik amaitu: «Ba erosoago zaude, Paula, zu ni baino / horrela ez dut joan nahi Zaragozaraino».

Igoak eta Agirrek ere ariketa polita osatu zuten zortziko txikian: gozotegi baten jabea da Igoa, eta Agirre kontratatu du laguntzaile gisa, baina konturatu da goxokiak jaten dizkiola disimuluan. Aurreko gaiari erreferentzia eginez, ederki hasi zen Igoa: «Forma jarri ez zaizu ba zure azalean / Paulak lo egingo luke zure sabelean». Nagusiak kargu hartu ondoren, ez esajeratzeko eskatu dio Agirrek: «Nik hiru gozo saldu ta ahoratu bi / ta kriston lapurreta iruditu zuri / kajafuertea apurtu dudala dirudi».

Hamarreko txikian ere ale ederrak utzi zituen Agirrek. Amilbururi eta biei liburutegia utzi die herentzian amonak. Agirreren lehenengoa: «Esproncedan poema guztiekin hasi / ta Quevedoren lana bai den-dena kasi / frankismoan zutenez debekatuarazi / amonak ezin zuen ezer irabazi / ta euskaraz irakurtzen ez zuen ikasi». Oroitzearen mina aipatuz, Amilburuk: «Gogoan dut gauetan gu joaterana / ta nahiz ta irakurri nahiko nukeen dena / jasanezina egiten zait oroitzapena».

Norbera izan ezina

Kartzelako lanean, homosexualitatea hizpide hartuta egin zituzten bakarkakorik osoenak bertsolariek. Halaxe jarri zieten gaia: «Konturatu zara inoiz ez dela berandu zu zeu izateko». Bide beretik jo zuten Abarrategik, Amilburuk eta Igoak. «Parean nuen Sizuka eta ni bere Nobita / harreman guztiz normal bat bikotean eraikita», hasi zen lehenengoa: «Hala behar luke baina kontua ez zen polita / azkenik eskatu nion maite nuenari zita».

Hetero izan beharrak ez ziola «funtzionatu» azaldu zuen Amilburuk lehen bertsoan, eta halaxe amaitu zuen bigarrena: «Ni armairutik berandu irten naiz baina ez naiz berriz sartuko / txikia baita iluna baita ta ez dut batere gustuko». Pauso hori eman ezin eta, dotore azaldu zuen Igoak ere norbera izan ezina: «Homosexuala naiz eta igual asko zaizkigu harritu / ihesi joan izan naiz beti nahiz kontrakoa sentitu / hemen bakoitzak bere defentsa mekanismoak baititu».

SAILKAPENA

1. Manex Agirre Arriolabengoa 368,5 puntu 2. Peru Abarrategi Sarrionandia 364 puntu 3. Xabi Igoa Eriz 359 puntu 4. Iñaki Viñaspre Simon 358,5 puntu 5. Paula Amilburu Izargarai 354,5 puntu 6. Ricardo Gonzalez de Durana 329 puntu


Summary: Espetxeratu duten GKSko kidearen libratzea galdetzeko protesta eginen dute ostiralean. Martuteneko kartzelan sartu dute GKSko kidea, 2018ko ikasle greba baten harira izandako epaiketa baten ondorioz. Haren libratzea galdetzeko manifestazioa eginen dute Baionan ostiralean.

Gazte Koordinakunde Sozialistako kide bat atxilotu zuten iragan ostegun gauean, Itziarren (Gipuzkoa). Berehala, Martuteneko kartzelara (Donostia, Gipuzkoa) sartu zuen Ertzaintzak, eta, erran dutenez, sei hilabeteko kondena bete beharko du. Gabi Daraspe Urruñakoa (Lapurdi) da, eta 2018ko ikasle greba baten harira izandako epaiketaren ondorioz sartu dute preso, Kontseilu Sozialistaren arabera. Garai hartako auzian desordena publikoa leporatu zioten, haren abokatuak BERRIAri erran dionez. Hala, Ipar Euskal Herriko Kontseilu Sozialistak «berehala» libratzea galdetu du. Hain zuzen horren aldarrikatzeko, manifestazioa eginen dute heldu den ostiralean, Baionako San Andres plazatik hasita, 19:00etan, Gabi askatu, amnistia osoa lelopean.

Salatu dutenez, GKSko Daraspe asteburuan ezin izan da bere «konfiantzazko» abokatuarekin mintzatu, eta bakartuta egon behar izan du COVID-19aren kontrako protokoloaren ondorioz. Gainera, salatu dute ez duela haren hurbilekoekin telefonoz mintzatzeko aukerarik ukan asteburuan. «Estatuen izaera autoritarioa eta errepresiboa geroz eta agerikoagoa den testuinguru honetan, militantzia politikoaren kontrako ofentsiba salatu eta lan politikoa egiteko baldintzak defendatzea dagokigu», aldarrikatu dute.

EHZ festibaleko antolatzaileek ere atxiloketa salatu dute sare sozialetan. Zehaztu dute festibaleko laguntzailea dela Daraspe. «2021eko ediziotik mugimendu eta antolakunde politiko desberdinetako eta EHZko laguntzaile diren hainbat laguntzailek errepresioa pairatu dute», salatu dute. Bat egin dute ostiraleko protestarekin.

Bestalde, eguerdian elkarretaratze bat egin dute Baionako Etxepare lizeoan. Izan ere, Daraspek bertan lan egiten du. Ikasleek antolatu dute protesta, eta haren askatzea galdegin dute.


Summary: Nafarroako 0-3 eskoletako grebalariek Hezkuntza Departamentuaren sarrera okupatu dute. Haur eskoletako langileek greba mugagabean segitzen dute. Ikasle-hezitzaile ratioak txikitzea eta soldatak handitzea dituzte eske nagusi.

Lanuztearen 29. eguna dute gaur Nafarroako 0-3 haur eskoletako langileek; oraingoz, ez dute iraungitze datarik zehaztu. Lan baldintza «itogarriak» salatzea dute asmo nagusi. Aldarriak ozentzeko, Nafarroako Gobernuaren Hezkuntza Departamentuaren egoitzan ari dira protestan goizetik. 0-3 Plataformak deituta, egoitzaren sarrera okupatu dute dozenaka grebalarik. Horiek bota nahian ari da Foruzaingoa.

Ikusi gehiago: Salatu dute Nafarroako haur eskoletan ez dela bermatzen arta «duina»

Gaur ez ezik joan diren asteetan ere grebalariek salatu dutenez, gaur egungo baldintzetan lan egitea «sostengaezina» zaie hezitzaileei. Batik bat, gela bakoitzean izaten den umeen kopurua jaistea eta soldatak igotzea galdegiten dute. Halaber, alde ekonomikoari ere erreparatu diote zuzenean. Inbertsio ekonomikoa handitu dezala eskatu diote gobernuari, sektorea «duintzeko».


Summary: Uraren Agentziak oniritzia eman dio Lezaman zabaldu nahi duten zabortegiari. Hondakindegiak 4 milioi metro kubikoko edukiera izango luke, Zaldibakoak halako bi. Udala eta eragile ekologistak proiektuaren aurka agertu dira

Zaldibarko hondamendiaren ondoren, Uraren Euskal Agentziak egingarritzat jo du enpresa pribatu batek Lezaman (Bizkaia) egin nahi duen hondakinen balorizaziorako egitura. 4 milloi metro kubikoko edukiera izango du —Zaldibarkoa zabortegiarena halako bi—. Hain zuzen, Uraren Agentziak hilaren hasieran kaleratutako txosten batean dio «potentzialki» baimena emateko modukoa dela proiektua, uraren kudeaketari dagokionez beharrezko baldintza guztiak betetzen dituelako. Udala eta herriko zenbait eragile, ordea, aurka agertu dira.

Zabortegia Ganguren mendiaren magalean dauden lurretan kokatzeko asmoa dauka enpresak, eta 40 hektarea hartuko dituela aurreikusten da. El Correo egunkariak zabaldu duenez, 2020. urte amaieran erosi zituen lurrak Promociones Zubiaurre 2004 izeneko enpresak. Ordura arte, 6.000 euro inguruko kapital soziala baino ez zeukan, baina garai hartan hainbat aldaketa egin zituen: 686.000 euroraino igo zuen bere kapitala, kokalekua aldatu zuen, eta baita jabea ere. Horrez gain, «hondakin ez-arriskutsuen tratamendurako eta deuseztapenerako» enpresa gisa izenpetu zen erregistroan.

Aldaketa horien ondoren egin zuten hondakindegiaren aurreproiektua, eta Uraren Euskal Agentziari aurkeztu zioten. Orduko hartan egin zuen Uraren Agentziak lehen txostena; bertan, azken txostenean egin duten gisan, agentziak baieztatu zuen uraren kudeaketako legeak betetzen zituela.

Lezamako Udala ez da bat etorri Uraren Euskal Agentziarekin. Izan ere, haren arabera, proiektuak ez ditu Lezamako hirigintza planaren baldintzak betetzen, eta, beraz, ez da bideragarria. Hain zuzen, Uraren Agentziak egindako lehen txostena kaleratzearekin batera, udalak, «aho batez erabakita», Ingeotyc S.M. enpresari eskatu zion azpiegitura horren bideragarritasunari buruzko irizpen tekniko bat egiteko. Lezamako udal taldeak azaldu zuenez, irizpen horren arabera proiektua «bateraezina» da: «Azterketa egin ondoren, irizpenak azaltzen du ezaugarri horiek dituen eraikuntza bateraezina dela proposatutako kokalekuarekin, besteak beste lurraldearen antolamenduko, plangintzako edo ingurumen legeriako hainbat arau bete ez direlako». Gauzak horrela, udaleko osoko bilkurak adierazpen instituzional baten bidez proiektuaren gaineko gaitzespena adierazi zion Jaurlaritzari, eta Uraren Agentziari ere eskatu zion Ingeoyc enpresak egindako txostena kontuan hartzeko. Eskaera horren harira argitaratu du agentziak bigarren txostena, duela aste batzuk.

Lezama Bizirik talde ekologista ere hondakindegiaren aurka agertu da. Udala aurka izanda ere, ordea, posible izango luke Jaurlaritzak proiektua baimentzea, Tapia legearen bidez. Hala ere, oraindik ingurumenarekin eta bestelako baldintzekin lotutako baimenak eman beharko lituzke Eusko Jaurlaritzak proiektuak aurrera egiteko, eta, erakundeak esan duenez, oraindik ez zaio halako baimenak emateko eskaerarik iritsi.


Kamarada

Summary: Kamarada.

Nafarroan jokatzen zen lehen buruz buruko finalak merezi zuen halako festa erraldoi bat: zita Euskal Herriko hiriburuan, kantxan nafar bi txapel preziatuaren lehian, harmailak leporaino beteta (3.000 pilotazale), eta ikaragarrizko festa giroa frontoian. Finala nafarroarena, Nafarroa Arenan. Gidoi ederragorik ezin idatz zitekeen.

Rock izarrik handienen antzera atera ziren kantxara foko pare batez argiztatutako frontoi ilunean barrena bi protagonistak: Joseba Ezkurdia Galarraga eta Unai Laso Lizaso. Gorputzak eta eskuak ondo berotu ondoren, 18:25ean egin zuten leon-kastillo, sakea nork aterako zuen jakiteko. Gorri, Josebarentzat.

Lehenengo bi tantoak ikaragarri gogorrak izan ziren; gozatzekoak pilotazaleentzat, sufritzekoak eta, era berean, partidan ondo sartzekoak pilotarientzat. Tanto bi horietan defentsan jardun zuenarentzat izan zen kintzea, 20 eta 16 pilotakada joz, hurrenez hurren. Partidako hirugarrena ere oso gogorra, beste 16 pilotakada. Hiru tanto soilik jokatuta, hutsik gabeko hiru lehia gogor eta 52 pilotakada. Nire bostean pentsatu nuen: gaurkoan fisikoki lehertzen den lehenak galduko du partida. Bada, oker nenbilen; momentu hartatik aurrera hasi zen Lasoren erakustaldia eta, horrekin batera, Ezkurdiaren ezina.

Ikusi gehiago: Lasok esan du «arantza kendu» duela

Unaik bikain jokatutako eta Josebak huts egindako tanto batzuen ondotik, artean 3-9 zihoazela laburregi sakatzeagatik egindako falta bat, konturatu orduko lehen atsedenaldira iritsi ziren: 3-12. Saiatu zen Ezkurdia atsedenalditik bueltan tantoa eginda partida iraultzeko imintzioa egiten, baina sakez beste falta egin zuen, bigarren hura luzeegi ateratzearren, eta momentu hartatik aurrera etorri zen Unai Lasoren bigarren joko erauntsia. Sakez, buruz gain pasatuz, ezker gantxoz, bolea txapa gainean goxo pausatuz... era guztietako tantoak egin zituen, harik eta ezker horman pilota sartuz 22. tantoa egin eta txapeldun bilakatzea lortu zuen arte.

Lehertu zen momentu hartan Nafarroa Arena; lehertu Unairen erraiak; lehertu haren ingurukoen ahots kordak; eta, seguru asko, baita tristeziaz bete Josebaren eta haren zaleen barrenak ere. Finalek, hil ala biziko lehia gehienek bezala, hori ere baitakarte berekin: irabazleak eta galtzaileak; pozak eta tristurak.

Ezin dezaket ezkuta Joseba Ezkurdiari zor diodan begirunea, kirolari aparta, pilotari bikaina eta pertsona are bikainagoa baita. Gogora ekarri behar da lau eta erdiko bi txapel eta binakako beste bi bereak dituela, eta hori oso gutxik esan dezakeen zerbait dela. Badakit saminez betetako momentu hauetan ezer gutxirako balioko diola berari hori gogora ekartzeak, berak herenegun galdutako aukera izango baitu buruan segur aski. Baina animo, Joseba; pilotak emango dizu zor dizun txapel hori, eta bestela zure ingurukoek jarriko dizute, lasai.

Eta Unai Lasoz zer esan gaur arte esan ez denik; kantxan gozatzen eta pilotazaleak bere jokoarekin gozarazten dabil: ezker-eskuin pilota bikain eskuan sartu, hankak dantzariek bezain azkar mugitu, aukerarik txikienean tantoa bukatu... dena zuen eta dena dauka pilotari handi bat izateko aurrerantzean ere.

Aspaldiko partez Baikoren alderako bidea hartu zuen txapelak igandean eta duela urtebete, enpresak kalean utzi zuelako, afizionatuetan jokatzen zebilen bera, hiru final nagusiak errenkadan kateatuta, buruz buruko txapeldun dugu gaur. Eta berarekin batera bazterrera utzi zuten atzelari bikain hura, Jon Mariezkurrena Zelaia, aulkian euskara hutsean botileroaren papera bikain betez eta egungo atzelaririk onenetariko bat dela erakutsiz. Hamaika arratsalde eta gau gogoangarria eskainiko dizkigute datozen urteetan biek ala biek. Zorionez.

Hertzainak taldeak, 1984. urtean atera zuen kanta batean, hau abesten zuen: nola aldatzen diren gauzak, kamarada. Eta hala da, gauzak goitik behera aldatu dira; eta bai, garai amesti batez hori izan ginen, kamaradak. Eta merezi izan zuen.

Bejondeizula, Unai.


Summary: Hego Euskal Herria NATOn sartu zenetik 40 urte bete dira. Ekainaren 29an eta 30ean Aliantza Atlantikoaren goi bilera bat egingo dute Madrilen, eta Espainiako Gobernuak ekitaldi bat egin du urteurrena ospatzeko. 1986an egin zen erreferendumean, Hegoaldeko hiru biztanletik bik bozkatu zuten aliantzatik irtetearen alde.

«NATOren parte izatea funtsezkoa da segurtasuna eta etorkizuna bermatzeko. Espainiak historiaren alde zuzena aukeratu du, bakea beldurrik gabe defendatzen duen aldea». Pedro Sanchez Espainiako presidenteak gaur esandako hitzak dira, Espainia eta ondorioz Hego Euskal Herria Aliantza Atlantikoan sartu zirenetik 40 urte igaro direla ospatzeko ekitaldian.

Han ez da izan Unidas Podemoseko ministrorik. Ekainaren 29an eta 30ean NATOren «goi bilera historiko bat» egingo dute Madrilen, eta UPk argi utzi du ekitaldi horren aurka dagoela, duen izaera militaristagatik eta eragingo dituen kostuengatik (37 milioi euro inguru). Gaurko ekitaldian izan dira, besteak beste, Felipe VI.a Espainiako erregea, Jens Stoltenberg NATOko idazkari nagusia, eta Espainiako presidente ohiak: Felipe Gonzalez, Jose Maria Aznar, Jose Luis Rodriguez Zapatero eta Mariano Rajoy.

Sanchezen iritziz, «oparotasuna eta ongizatea bermatzen dituzten printzipioak defendatzeko itun militar bat» da NATO. Berretsi du defentsan diru gehiago inbertitzeko asmoa duela: «Espainiarrei esan nahi diet esfortzu hori egin behar dugula. Askoz handiagoa da askatasuna, demokrazia eta elkarbizitza baketsua kendu nahi dizkigutenean ezer ez egitearen kostua», azaldu du, Ukrainako Gerrari erreferentzia eginez.

Erabaki polemikoa

UPk argi utzi du NATOren aurkako jarrera, baina, egiari zor, gaur egun itunaren aurkako mugimenduak ez du garai batean izan zuen besteko indarrik, ez Espainian, ezta Hego Euskal Herrian ere.

Leopoldo Calvo-Soteloren gobernuak hartu zuen Espainia NATOn sartzeko erabakia, eta, hasieratik, jazarpen handia izan zuen erabaki hark. Herrialdeak bazituen lehentasun handiagoak une hartan, eta 36ko gerraren ostean sortutako mugimendu antimilitarista ere indartsu zegoen. Kongresuan, itunean sartzearen alde bozkatu zuten APk eta UCDk, baita EAJk eta Convergencia i Uniok ere (186 boto). Aurka, PSOEk eta PCEk (146 boto).

Urte hartan bertan irabazi zituen hauteskundeak PSOEk. Urte batzuk geroago iritsi zen, 1986an, NATOn jarraitzeari edo irteteari buruzko erreferenduma. Hego Euskal Herrian argiak izan ziren emaitzak: botoa eman zuten hiru herritarretik bik Aliantza Atlantikotik irtetearen alde egin zuten. Parte hartzea %65 izan zen; itunean jarraitzearen alde bozkatu zuten 436.000 lagunek, eta irtetearen alde 831.000k. Espainian, ordea, aliantzan jarraitzearen aldekoek irabazi zuten.

1982tik igaro diren 40 urteetan, NATOren 22 misiotan hartu du parte Espainiak: Jugoslavian,Kosovon, Libian, Afganistanen... denera, Espainiako armadako 117 soldadu eta bi itzultzaile hil dira haietan. Gaur egun ere 1.400 soldadu inguru dabiltza sei misiotan.


Summary: Gizon bat atxilotu dute Gasteizen, bikotekideari eraso egitea egotzita. Emakumeak abisu eman dio Udaltzaingoari, bikotekideak tratu txarrak egin dizkiola salatzeko.

Gasteizko Udaltzaingoak 26 urteko gizonezko bat atxilotu du, bikotekideari tratu txarrak egin dizkiola egotzita. Biktimak berak eman du abisua, eta salatu eztabaida izan zutela eta gizonak eraso egin ziola.

Igande goizean gertatu zen erasoa, Gasteizko Frantzia kaleko etxebizitza batean. Hara bertaratutako udaltzainek biktimarekin hitz egin zuten, eta testigantza jasota, gizonezkoa atxilotu zuten.


Lasok esan du «arantza kendu» duela

Summary: Lasok esan du «arantza kendu» duela. Buruz buruko txapeldunak esan du «gustura» jokatu zuela finala, eta orain «errekuperatzeko» garaia dela

«Oraindik barneratzen ari naiz; parranda ederra egin genuen atzo, eta errekuperazioa eta oporrak datoz». Hitz horiek esanez hasi du Unai Laso buruz buruko txapeldun berriak gaur eguerdian Antsoainen (Nafarroa) egindako agerraldia. Hirugarren saiakeran lortu du txapela janztea, eta partidarekin «oso pozik» dagoela esan du: «Arantza kendu dut».

Lasok 22-7 irabazi zion Joseba Ezkurdiari finalean; irabazteko gakoak zeintzuk izan ziren azaldu du: «Eskuinarekin oso ondo gozatu nuen, eta ezkerreko paretara pilota asko eraman nituen». Horrez gain, arreta osoz jokatu izanak ere lagundu duela esan du: «Oso kontzentratuta nengoen, ez nintzen partidatik atera».

Ikusi gehiago: Ibai Zabala Gandarias: 'Kamarada'

Ez du partida osorik ikusi, baina tanto batzuk ikusteko aukera izan du: «Ikusiko dut; oso egun polita izan zen, jende asko egon zen frontoian, gertuko asko, eta horrek pozten nau». Eguneko unerik onena zein izan zen kontatu du: «Irabaztean jendeari begiratzea eta maite zaituen jendea asko ikustea ederra da».

«Burua zein gorputza» landu ditu, eta txapela irabaztea «urte osoan egindako lanaren emaitza» dela dio: «Urte osoa daramat eskuinarekin ondo gozatzen, ariketa fisikoa eta entrenamendu onak egiten». Datozen egunetan atseden hartuko du, eta oporretatik bueltan entrenamenduei helduko die berriz: «Egunero berdin entrenatuz aterako dira gauzak».

Urtebete pasatu da Laso profesionaletara itzuli zenetik; urte horietan buru-belarri entrenatzen zela azaldu du: «Egunero entrenatzen nintzen; profesionaletan nengoenean bezala». Garai horietan harekin egon zirenak izan zituen gogoan txapela janztean: «Momentu txarretan ere nirekin egon direnei eskerrak eman nahi dizkiet; ondoan egon diren guztiei».


Summary: PANeko lehen ministroak esan du Israelek «marra gorri guztiak» gurutzatu dituela. Jerusalemen Egunean, 50.000 sionistak martxa bat egin dute hiriko auzo musulmanetik pasatuta. 80 palestinar baino gehiago zauritu dituzte liskarretan.

PAN Palestinako Aginte Nazionaleko lehen ministro Mohammad Xtayyehren ustetan, Israelek «marra gorri guztiak» gurutzatu ditu atzo Jerusalemgo auzo musulmanean gertaturikoagatik. 50.000 sionista inguruk Banderen Desfilea egin zuten hiri horretan, eta liskarrak eragin zituzten palestinarrekin; horietako 80 baino gehiago zauritu zituzten.

Gobernuaren bilkuraren aurretik, Xtayyehk «eraso» gisa deskribatu du manifestarien jarrera, eta «aldaketa arriskutsu eta garrantzitsutzat» jo du sionistek palestinarrei egindakoa; besteak beste, Jerusalemgo auzo musulmaneko herritarrei eraso egin zieten, eta horien kontrako irain arrazistak egin zituzten. Zehazki, Palestinako Gurutze Gorriak Al-Jazeera telebista kateari azaldu zion gomazko balekin tiro egin zietela, jipoitu egin zituztela eta piper gasa bota zietela.

Gainera, goizean, martxa hasi aurretik, 2.500 bat lagun Meskiten Zelaigunean sartu ziren, Al-Aqsan, eta talkak izan zituzten han zeudenekin; sionistak otoitz egiten hasi ziren, nahiz eta hori egiteko debekua duten eremu horretan. Xeikh Ikrima Sabri meskitako buruak Reuters berri agentziari atzo esan zion eraikinaren inguruan gertaturikoa ez dela «1967tik gertatu».

Israelek Sei Eguneko Gerran (1967) eskuratu zuen hiri horren kontrola, eta sionistek gertakari hori oroitzen dute urtero Jerusalemgo Egunean. Hitzordu gatazkatsua izan da beti, eta horren adibide da iragan urtean gertaturikoa: 300 palestinar zauritu zituzten, eta horrek are gehiago elikatu zuen jada gaiztotuta zegoen giroa —gerora, Hamasek eta Tel Avivek 11 eguneko gatazka armatu bat izan zuten—.

Aurten, Palestinako organizazio politiko islamistak «errepresaliak» hartzeko —suziriak botatzeko— ohartarazpena egina zuen ezer gertatuz gero, baina oraingoz ez du erantzunik eman. Hori bai, taldeak gaur esan du ez dutela «barkatuko» gertaturikoa, eta «une egokian erreakzionatuko» dutela.

Ohar baten bidez, Israelgo lehen ministro Naftali Bennettek atzo esan zuen manifestari «gehienak ospatzera» joan zirela, eta, «tamalez, gutxiengo batek indarkeria erabili» nahi izan zuela «gatazka bat» sortzeko.

Israelgo lehen ministroak berak onespena eman zion martxaren ibilbideari, bide hori egiteak kezka eragin zuen arren Bennett buru duen koalizio gobernuko alderdi batzuen artean; gobernuburuari ibilaldiaren norabidea aldatzeko eskatu zioten, alferrik. «Zin egiten dugu ez ditugula inoiz abandonatuko Jerusalemen eta Israelen batasunak», adierazi zuen Bennettek manifestazio horretaz.

Gaur ere martxak

Gaur ere izan dira martxak Zisjordaniako okupaturiko beste lurralde batzuetan. WAFA agentziaren arabera, «ehunka israeldar» Hawwara eta Urif herrietan manifestatu dira, Nablus hiriaren hegoaldean, baita Hebronen ere.


Summary: Frantziako kazetari bat hil dute Luhansken, eraso militar batean. Ukrainako armadaren arabera, Errusiaren eraso batean hil dute Frederic Leclerc Imhoff kazetaria. BFMTV telebista katearentzat lanean zebilen.

«Ebakuaziorako gure ibilgailuak hamar pertsonaren bila joan dira, eta etsaiak eraso egin die. Metraila arrastoek blindatua zulatu dute, eta lepoan zauritu da akreditatutako kazetari frantziarra». Hala azaldu du gaur, Telegram bidez, Serhiy Haidai Ukrainako Armadak Luhansken duen buruzagi militarrak. Severodonetsk hirian gertatu da ezbeharra.

Hildako kazetaria Frédéric Leclerc Imhoff da; BFMTV telebista katearentzat lanean zebilen.

Haidaik bera zabaldu du sare sozialetan Leclercen akreditazioa, eta jakinarazi du bertan behera utzi dutela operazioa.


Summary: EB eztabaidatzen ari da Errusiako itsasontzi bidezko petrolio inportazioa debekatzea. Hungariaren baiezkoa lortze aldera, Druzhba petroliobidetik iristen dena baimentzea aztertzen ari dira EBko buruzagiak.

Errusiako petrolioaren enbargo partziala mahai gainean dute gaur Bruselan bildutako Europako Batasuneko buruzagiek. Asteburuan aritu dira estatu kideen ordezkariak petrolioaren enbargoari buruzko akordio bat ixten, gaur eta biharko goi bileran gobernuburuek ontzat har zezaten. Ez dago garbi hori lortuko ote duten.

Oztopo nagusia, azken hilabetean gertatu den legez, Hungaria da: bere petrolio beharren %100 betetzen ditu Errusiatik, Druzhba (adiskidetasuna errusieraz) petroliobidearen bitartez. Goi bileran gaia ez jorratzeko eskatu zuen joan den astean Viktor Orban Hungariako lehen ministroak, eta eragozpenak jartzen sartu da gaur goi bileran: «Ez, une honetan ez dago akordiorik, inondik ere».

Enbargoei buruzko erabakiak aho batez hartu behar direnez, Hungariaren betoa saihesteko bide baten bila aritu dira azken asteetan EBko negoziatzaileak. Horretarako aurkitu duten bidea izan da bereiztea itsasoz eta lurrez iristen den Errusiako petrolioaren artean. Akordiorako zirriborroak dioenez, itsaso bidezkoaren inportazioa 2023 hasieran etengo lukete, eta lurrekoa, berriz, aurrerago, bermatzerik dutenean Hungariak, Eslovakiak eta Txekiar Errepublikak badutela beste aukera bat eskura.

«Petroliobideak kanpoan uztea ez dago gaizki. Baina bermeak nahi ditugu, Hungariatik pasatzen den oliobidean istripu bat egongo balitz, Errusiako petrolioa beste modu batetik lortzeko modua izango dugula», azaldu du Orbanek.

Bi heren itsasoz

Azken urteetan Errusiako petrolioaren bi heren baino gehiago iritsi dira itsasontziz. Zehazki, iaz egunero 1,57 milioi upel iritsi ziren itsasontziz (%68,5), eta 0,75 milioi Druzhba bidez (%31,5).

Azken hilabeteetan, ordea, kopuru horiek pixka bat aldatu dira: apirilean, otsailean baino 500.000 upel gutxiago iritsi dira egunero itsasontziz, eta Druzhba bidez, berriz, 100.000 gehiago. Petrolio konpainia batzuek beren kabuz erabaki dute aurrerantzean Errusiako petrolio gehiago ez erostea, eta beste batzuek —haien artean hungariarrek— erosketak handitu dituzte, Errusiako petrolio merkeagoari etekina ateratzeko. Izan ere, Errusiako konpainiek gero eta arazo gehiago dituzte beren petrolioa saltzeko, eta merkeago eskaini behar izaten dute. Horrela, Brent upela 120 dolarren bueltan dago, baina Uralekoa (Errusiako petrolioa), 93 dolarrean.

Prezioen arteko desberdintasun horrek arazoak eragiten ditu. Itsasoko enbargoa ezarriz gero, petrolioa modu horretara inportatzen duten findegiek kostu handiagoak izango lituzkete Druzhba bidez hornitzen direnekin alderatuz gero.

Druzhbak egunean gehienez 750.000 upel garraia ditzake. Gaitasun hori guztiz baliatuz gero, eta gaur egungo prezioetan, Errusiak 2.000 milioi dolar lortuko lituzke.

Beste zigorrak

Errusiaren petrolio inportazioak geratzea ez da EBk esku artean duen neurri bakarra Vladimir Putinen gobernua zigortzeko Ukraina inbaditzeagatik. Petrolioari lotutako beste neurri bat ere badago: EBko aseguru etxeek debekatua izatea beste herrialdeetako enpresek erositako petrolio kargamentuei aseguruak egitea.

Hauek dira beste zigor batzuk: beste hiru bankuri debekatzea Swift bankuen artean nazioarteko mezularitza zerbitzua erabiltzea, haien artean handienari, Sberbanki; Errusiako herritarrei eta enpresei debekatzea edo zailtzea EBn jabetzak erostea; produktu kimiko batzuen salmenta galaraztea; EBn izan ditzaketen ondasunak izoztea hainbat pertsonari, besteak beste Kiril Errusiako Eliza Ortodoxoaren patriarkari, Alina Kabaeva Putinen ustezko bikotekideari, eta Ukrainako gerra krimenengatik salatutakoei.


Summary: Foruzainen sindikatu batek ikur frankistak erabili izana gaitzetsi dute Nafarroako alderdi gehienek. CSIF sindikatuak banaturiko dominetan Foruzaingoak diktaduran erabilitako armarria jarri du sindikatuak. Navarra Sumak bakarrik ez du txarretsi gertaturikoa, sindikatua «erakunde pribatu bat» dela argudiatuta.

Berriobeitiko alkate Raul Bator Perezek (Navarra Suma) Twitterren jarritako txio batek piztu zuen alerta joan zen astean. Batorrek argazki bat egin zion Nafarroako Foruzaingoko CSIF sindikatuak eman zion dominari, eta sarean zabaldu zuen, gero ezabatu egin bazuen ere. Dominan, Nafarroako armarria agertzen da, Franco diktadoreak emaniko ereinotz ostoekin apainduta. Izan ere, sindikatuak Foruzaingoak 1979. urtera arte erabilitako ikurra erabili zuen. Gaur, Nafarroako Parlamentuko alderdi guztiek —Navarra Suma kenduta— gaitzetsi egin dute ikur frankista erabili izana.

PSNko eledun Ramon Alzorrizek esan du gertaturikoa «ezegokia eta kezkagarria» dela, eta salatu du Foruzaingoan badirela erakundea «helburu politikoekin erabiltzen» duten kideak. Gaineratu duenez, hainbat foruzainek esan diete domina horrek ez dituela ordezkatzen.

Neurriak berehala hartzeko eskatu dio Geroa Baiko Uxue Barkosek Nafarroako Gobernuko Barne Departamentuari. «Hau, ziurrenera, legearen kontrakoa da, memoriaren oinarrizko legearen eta Nafarroako legearen aurkakoa. Keinu eta ikur frankistak orainera ekartzen dizkigute dominok». Geroa Bairen sostenguarekin gobernatzen du PSNk Nafarroan.

Eskaera bera egin du EH Bilduko Bakartxo Ruizek, oposiziotik. «Halakoek ez dute laguntzen bizikidetzan, iraganera eramaten gaituzte, eta ez Foruzaingoak ezta Nafarroako herritarrek ere ez dituzte merezi halako ekintza eta jarrerak».

Podemosek ere sostengua ematen dio PSNren Gobernuari, eta, iragarri duenez, gobernuari galdetuko dio zer neurri hartuko dituen Foruzaingoan gertatzen ari direnei, «eskuin muturra gogora ekartzen» dutenei erantzuteko. «Lotsagarria da Foruzaingoko sindikatuak ikur faxistak berreskuratu izana».

Bakarrik Nafarroa Sumak ez du gaitzetsi sindikatuak eginikoa. Jose Suarez parlamentuko kideak esan duenez, sindikatua «erakunde pribatua» da. «Eurak dira euren jarreren erantzuleak. Ez dut iritzirik emango: sindikatuaren eta haren afiliatuen kontua da».

CSIFek «hirugarren bideko» sindikatu gisa definitzen du bere burua, eta «klase sindikatu klasikoetatik ezberdina» dela adierazi du bere webgunean. Bere ezaugarrien artean «inongo ideologia politikoren menpekorik ez izatea» nabarmendu du.

Francok 1937an eman zion San Fernandoko gurutze ereinozduna Nafarroari, errepublikaren aurkako estatu kolpean karlistek eta bestelakoek emaniko sostenguarengatik, eta Nafarroako armarriari gehitu zioten. Baina 1980. urtean, UCD ez beste alderdi guztiek bozkatu zuten ikur frankista kentzea. Gainera, erakundeen artean Foruzaingoa izan zen ereinozduna kentzen lehenetakoa, 1979. urtean, hau da, Foru Parlamentuak erabaki baino urtebete lehenago.

Halere, beste 30 urte behar izan dira ikurra erakundeetako eraikinetatik kentzeko. Esaterako, 1951z geroztik zegoen Nafarroako Jauregian, eta 2017ko otsailera arte ez zuten kendu.

Nafarroako Memoria Historikoaren Legeak behartu egiten du ereinozduna eraikin publikoetatik kentzera, baina UPNren gobernuak sistematikoki uko egin zien kentzeko eskaerei. Lege hori betetzeko urratsak egin izan ditu lauko gobernuak; besteak beste, Memoria Historikoari Buruzko Koordinazio Batzorde Teknikoak 224 ikur frankista identifikatu zituen Nafarroan. Batzorde horrek emandako gomendioen artean zegoen ereinozduna kentzea.

Sindikatu nagusiak

Azken egunotan albiste izan dira Foruzaingoko sindikatuak, eskuin muturrarekin loturiko adierazpenengatik. Asteazkenean, bakarrik dauden etorkin adingabeen aurkako mezu bat argitaratu zuen Twitterren AFP sindikatuko kontuak. Haur horietan inbertituriko dirua adinekoen pentsioekin parekatu zuten, eskuin muturraren mezu klasikoa errepikatuta. Ezabatu egin zuten gero mezua.

CSIF eta APF dira ordezkari gehien duten sindikatuak Foruzaingoan, zazpi ordezkarirekin. Foruzaingoak dituen mila pasatxo polizietatik 236k bozkatu zuten haien alde 2019ko hauteskundeetan. CCOOk lau ordezkari ditu, ELAk 3, eta UGTk 2.


Summary: Urkulluk eskatu dio Madrili «plurinazionalitatea» onartzeko. Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkullu Korsikara bidaia ofiziala egiten ari da. Bertako agintari politiko eta gizarte eragileen aurrean, Madrili zuzendu zaio: «Estatuari dagokio behar bezala irakurtzea garai berri hau, bere aniztasuna eta pluraltasuna onartzea, eta estatuaren eredu berri bat planteatzea».

Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakaria Korsikan dago bidaia ofizial bat egiten. Han, erakunde publikoetako eta gizarteko bestelako ordezkarien aurrean, adierazpenak egin ditu. Madrilera begira jarri da. «Plurinazionalitatea» onartzeko eskatu dio: «Gure proposamena da plurinazionalitatea onartzea, aurrera egitea euskal errealitate nazionalaren eta Kataluniakoaren onarpen juridiko eta politikoan, baita sozialean eta kulturalean ere».

Urkulluk Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako autogobernuaren eta Kontzertu Ekonomikoaren nondik norakoen berri eman du Korsikako Batzarran. Gobernantza ereduari dagokionean, esan du agerikoa dela Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, Katalunian eta Espainiako estatuan «gizarte borondate bereiziak» daudela. Horri erantzutearen alde egin du lehendakariak: «Estatuari dagokio behar bezala irakurtzea garai berri hau, bere aniztasuna eta pluraltasuna onartzea, eta estatu eredu berri bat planteatzea». Halaber, lehendakariak defendatu du Araba, Bizkai eta Gipuzkoa «nortasun propioa duen herria» dela, «mundu globalean bere espazioa» izan nahi duena.

Ekonomiaren arloan, herrialdearen egoera goraipatu du: «Gure per capita Barne Produktu Gordina Europako batez bestekoaren gainetik dago, eta Espainiako batez bestekoa baino %30 handiagoa da». Gainera, gizarteko «oreka» nabarmendu du, baita pobrezia arriskua eta eskola uzte tasa Europako Batasuneko baxuenetakoak direla ere.


Summary: Urte gatazkatsua espero du ELAk, «akordio onak ez direlako zerutik erortzen». Sindikatuko 2.096 afiliatuk erabili zuten iaz grebalarientzako erresistentzia kutxa; inflazioa akordioak lortzeko «oztopo handia» izaten ari da

ELAk urte gatazkatsua espero du lan negoziazioetan. Egun Araba, Bizkai eta Gipuzkoako sektoreko lan itunen %70 berritzeke daude. Gauza jakina zenari azalpena eman dio Mitxel Lakuntza idazkari nagusiak, eta afiliatuei gogorarazi die haien esku dagoela erresistentzia kutxa. «2019a urte gogorra izan zen, eta aurtengoak antzekoa izatearen itxura guztia du. Negoziazio orekatuak nahiko genituzke, baina grebarik gabe enpresak ez du negoziatzen. Akordio onak ez dira zerutik erortzen. Bizkaiko autoeskoletan ikusi dugu hori. 2010etik zuten lan hitzarmena izoztuta, eta aurten %25 eta %30 arteko soldata igoerak lortu dituzte».

Sindikatuaren borroka ereduaren lanabes garrantzitsuenetako bat da grebalarientzako erresistentzia kutxa, eta haren erabileraren urteroko balantzean egin du Lakuntzak bere iragarpena. Iaz 2.096 afiliatuk erabili zuten kutxa. Besteak beste, Tubacexekoek eta Guggenheimeko eta IMQko garbitzaileek baliatu zuten. Azken bost urteetan, berriz, 13.000 langilek erabili dute. Kutxaren laguntza 1.243 eurokoa da hileko, eta, soldata txikiagoa bada, hura da gehienezko muga. ELAk 22,2 milioi euroko aurrekontua du, eta horietatik hogei milioi afiliatuen kuoten bitartez lortzen ditu. Bada, %25 bideratzen du erresistentzia kutxa elikatzera. Alegia, afiliatu bakoitzak ordaintzen duen 23,64 euroen laurdena doa kutxa hornitzera.

Eta zenbat diru gelditzen da kutxa horretan? «Datu hori ez dugu esaten. Borrokaren zati bat da. Informazio baliotsuegia emango genioke patronalari», azaldu du Alazne Mantxola ELAko diruzainak. Dena den, ez dirudi oso estu dagoenik, Lakuntzak argi duelako greba dela presio egiteko bide eraginkorrena: «ELArengatik balitz, Bizkaiko metalgintza eta Gipuzkoako papergintza sektoreak greban leudeke dagoeneko». Dena den, gogorarazi du egun langile asko daudela greban; esaterako, Hego Euskal Herriko zahar etxeetakoak, Bizkaiko merkataritza ezberdinetakoak eta Arabako metalgintzakoak.

%4,92ko igoera batez beste Talka puntu nagusietakoa soldata eguneratzea izaten da, eta idazkari nagusiak nabarmendu du inflazio handia dagoeneko oztopo dela negoziazioetan: «Enpresek ez dute akordio onetara iristeko borondaterik. Prekaritatea mantentzea beren estrategiaren oinarrietako bat da». Alde horretatik, joan den astean LHK-k emandako datu argigarri bat gogorarazi du ELAk: Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan indarrean dauden hitzarmenetan, aurten %4,92ko soldata igoerak egon dira batez beste; Espainiakoetan, berriz, %2,90ekoak. «Grebarik ez badago, patronalak nahi duena sinatzen da».

Lakuntzak salatu du patronalak «errealistak» izateko eskatzen diela, baina datu onak ezkutatzen dituela: «Sindikatuan badakigu lan karga badagoela, baina ez dute hori lan itunetara eraman nahi». ELAren arabera, iaz 300 lan hitzarmen «on» sinatu zituzten, eta asko grebei esker izan zen.

Iazko greba handienen artean egon zen Tubacexekoa, eta «eredugarri» izan zela azaldu du: «225 langile kaleratu behar zituzten, eta azkenean ez dute bakar bat ere bota». Era berean, ukatu egin du akordioek inbertsioak zapuzten dituztela: «Ohiko argudioa da , baina ez da egia. Inbertsiorik ez badago herri honetan industria politikarik ez dagoelako da. Zer gertatu zen Navalekin? Eta Euskaltelekin? Orain Gamesa... Parte hartze publikoa egon dadin baliabideak behar dira, eta haiek lortzeko fiskalitatea aldatu behar da. Eta ez dago asmorik».


Summary: Armiarma klase berri bat topatu dute Nafarroan. Gabriel de Biurrun biologoak Bardeetan egin du aurkikuntza. Agroeca istia izena du armiarma motak.

Liocranidae familiako agroeca istia: horixe da Gabriel de Biurrun biologo iruñarrak deskribatu duen armiarma mota berria. Eguarasko barrutian topatu du, Bardeetan (Nafarroa), eta ez da egin duen aurkikuntza bakarra izan: 124 aipamen berri idatzi ditu (279 eginak zeuden aurretik).

De Biurrunek doktoretza tesi bat osatu du Nafarroako Unibertsitateko Zientzia fakultatean, Enrique Baquero doktoreak zuzenduta: Nafarroako armiarmak. Dibertsitatea eta kokapena. Behaketa sistema digitalak izena du lanak.

Biologo nafarraren lana izan da, nagusiki, Bardeetan armiarmak jasotzea. Urtebetez, hamabost egunean behin jaso ditu laginak, eta horri esker jakin du Nafarroan dauden espezieak zein diren, non dauden eta zein urtarotan azaltzen diren. Horretarako, hainbat gunetan bildu ditu laginak.

Sistema berria

Bildutako informazioa mapen bidez erakusten duen erreminta bat ere sortu du sarean, armiarmazaleentzat. Ez hori bakarrik: makrofotografia sistema bat ere ondu du ikerlariak Raspberry Pi teknologian oinarrituta. Bere ikerketan erabili du, eta, azaldu duenez, argazkilaritza sistema horrek hainbat erabilera ditu: zientifikoa izan daiteke, baina balio du laborategi akademiko baterako, baita naturazaleentzako ere.

Azkenik, biologoak nabarmendu du egunero desagertzen direla hainbat animalia klase, eta horregatik dela beharrezko biodibertsitatea ezagutarazten laguntzen duten proiektuak diruz laguntzea.


Summary: Euskal nortasunaren erronkez gogoetatuko dute EHUren Udako Ikastaroetan. Uztailaren 5ean eta 6an egingo dituzte saioak, Donostiako Miramar jauregian.

«Zein izango da euskal nortasunaren oinarria XXI. mendearen hasieran? Ziurtatua al dugu gure identitatearen biziraupena? Zein dira gure arriskuak eta indarguneak, bai eta mehatxuak eta aukerak? Zein izango dira euskal nortasunaren erreprodukziorako zutabeak eraldaketa mende honetan? Zein herri gisa gure erronkak?». Galdera horiek abiapuntu hartuta, euskal nortasunaren erronkei buruzko jardunaldiak antolatu dituzte EHUren Udako Ikastaroetan, Euskal nortasunaren erronkak XXI. mendean izenburupean.

Saioak uztailaren 5ean eta 6an egingo dituzte, Donostiako Miramar jauregian, eta hizlarien artean ariko dira, besteak beste, Onintza Odriozola EHUko irakaslea, Joseba Sarrionandia idazlea, Juan Jose Ibarretxe Jaurlaritzako lehendakari ohia, Naiara Goia Arantzazulab Laborategiko zuzendaria eta Iñaki Goirizelaia EHUko errektore ohia. Euskal kasuaz harago, Kataluniako, Eskoziako eta Georgiakoei ere erreparatuko diete.

Laguntzaileen artean daude Eusko Jaurlaritza, Gipuzkoako Foru Aldundia, Telesforo Monzon Euskal Herrigintza Laborategia, Sabino Arana fundazioa eta Cenarrusa fundazioa.


Baskonia, finalerdietan

Summary: Baskonia, finalerdietan. Valentzian irabazi du hirugarren partida erabakigarrian. Real Madrilen aurka ariko da orain, ostegun gauean hasita.

Bitci Baskoniak egin behar zuena egin du inork uste ez zuenean: ACB ligako finalerdietarako sailkatu da, Valentzian partida erabakigarria irabazi eta gero atzo gauean. Kale edo balekoa zen: irabazlea, aurrera. Denboraldi honetan, honelako partidetan ez da batere trebe ibili taldea, eta ikusita kanporaketako bigarren partidan aurkaria baino dezente eskasagoa izan zela, ezustetzat ere har daiteke atzoko emaitza.

Bazen beste datu edo egoera bat ere kontra zeukana Gasteizko taldeak. Sasoi osoan ibili duen gurutzea eta zama: jokalari multzo hau gobernaezina dela ari da erakusten. Leunago esanda, heldutasuna falta zaiela jokalariei, gaztetasunagatik edo. Atzo irabaztea baino ezuste handiagoa izan zen irabazteko bidea: agintea erakutsi zuen Neven Spahijaren taldeak, jokatzen jakitea, erritmoaren jabe egitea, eta hitz batean esanda, partida itsustea edo gehien komeni zitzaion jokora eramatea. Pentsaezina orain arte. Baina inoiz ez omen da berandu, eta garai onean dator metamorfosia. Etzi hasiko ditu finalerdiak (bost partidetara), Real Madrilen etxean, eta, atzokoa ikusita, hau da kolpean etortzen den galdera: zergatik ez?

Antzeko zerbaiten gainean ibili zen atzo taldea. Sinetsi egin zuen. Sinesten segitu zuen. Beharko. Izan ere, aurreneko laurdena nola joan zen ikusita, oporretarako bidean zen. 21-9 bukatu ziren lehen hamar minutuak. Jokorik ez, erabaki okerrak erasoan, errebotean desagertuta... Denboraldi osoan gehiegitan azaldu den Baskonia. Baina sinetsi beharra zegoen. Azkena zelako. Azkena zutelako ziurrenik, jokalariek eta entrenatzaileak segi zuten sinesten. Bigarren laurdenean gainera joan zitzaion etxeko taldeari. Honela edo horrela, baina gainera. Erreboteak Baskoniaren aldera erortzen hasi ziren, etxekoek hirukoetan ezin asmaturik zebiltzan artean ere, eta tantaka-tantaka bete zuen saskiratzeen putzua Baskoniak. Galtzen atsedenaldira, baina hirugatik bakarrik (37-34).

Gero etorri zen denboralea. Taldea defendatzen hasi zen, serio, elkarri laguntzen, eta horrek aukera eman zion kontraerasoan saskiratze eder askoak eta errazak sartzeko. Berdinduta amaitu zen, hala ere, hirugarren laurdena. Dena zegoen erabakitzeko. Etxekoek bazuten nahiko lan, eta Martin Hermansson joko antolatzailearen lesio ustez larriak ez zien lagundu. Bitartean, Baskoniak eraginkortasuna gehitu zion erasoko menuari, eta, atzealdean tinko eutsiz, lehortu egin zuen etxekoen iturria. Bitxikeria: Baskoniak Valentzian jokaturiko hiru partidak irabazi ditu sasoi honetan.


Summary: Gutxienez 11 pertsona zauritu dira Irungo etxebizitza batean piztutako sutean. Kea arnastu dutelako artatu dituzte zaurituak; ez dute erredura larririk. Horietako hiru ospitaleratu egin dituzte. Etxetik aterarazi dituzte 50 lagun.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak emandako informazioaren arabera, sute bat izan da bart Irunen (Gipuzkoa). Casto Cantero kaleko etxebizitza batek hartu du su zehazki, 2:00 aldera, eta 11 lagun zauritu dira ondorioz, kea arnasteagatik. Horietako hiru erietxeratu egin dituzte. Bi Donostiako ospitalera eraman dituzte, eta Bidasoko erietxera bestea. Ez dute haien egoeraren gaineko informazio gehiago argitaratu oraingoz.

Halaber, sutearengatik, larrialdi zerbitzuek etxetik aterarazi dituzte 50 herritar. Ordean, horietako batzuek dagoeneko izan dute itzultzeko aukera, behin sua itzalirik. Segurtasun Sailak oraindik ez du zehaztu zerk piztu ote duen sua.


Summary: Errusiako gasaren enbargoa, EBk nekez gainditu ahal izango duen hesia. Baltikoek eskatu dute, eta Macronek ez du atea itxi, baina herrialde askok ez dute gasa moztu nahi. Errusiako petrolioaren %90i enbargoa jarriko dio EBk: debekatu egingo du itsasontziz ekartzea, baina Druzhba petroliobidetik hornitzen jarraituko dute Hungariak, Eslovakiak eta Txekiar Errepublikak.

Errusiaren aurkako seigarren zigor sorta lotuta, zazpigarrena negoziatzen hasteko presioa egiten hasi dira Europako Batasuneko herrialde batzuk. Edo beste modu batera esanda: Errusiako petrolioaren zati handienari enbargoa ezarrita, jada hasi direla Errusiari gasa ez erosteko erabakia hartzeko mugimenduak. Baina, gaur-gaurkoz, nekez ikusten da halako erabaki bat hartuko denik hurrengo hilabeteetan, EBko estatu kide askorentzat are zailagoa baita Errusiako gasarekiko mendekotasunetik ateratzea beren ekonomiei kalte handia egin gabe. Kaltetuenen artean Alemania eta Italia handiak daudenez, zigor gogorragoen aldekoek ere aitortu dute kostatuko dela.

«Nik uste dut gasak [zigorren] zazpigarren multzoan egon behar duela. Baina errealista naiz, eta ez dut uste hala izango denik», aitortu du Kaja Kallas Estoniako lehen ministroak, Europar Kontseiluan. Letoniako Krisjanis Karinsek ere eskatu du gasari enbargoa jartzea, eta Emmanuel Macron Frantziako presidenteak berak esan du atea irekita utzi behar dela: «Inork ez daki nolako bilakaera izango duen gerrak. [...] Anbiguotasun estrategikoa erabilgarria da».

Von der Leyen: «Dagoeneko estali dugu energia»

Baina proposamen horiek harresi batekin egin dute topo. «Ez dut baztertzen hutsune batzuk estali behar izatea, baina energiaren zatirik handiena bete dugu dagoeneko», azaldu du Ursula von der Leyen Europako Batzordeko lehendakariak. Are garbiago mintzatu dira beste batzuk. «Bidearen amaiera da», esan du Alexander De Croo Belgikako gobernuburuak, eta Karl Nehammer austriarrak ziurtatu du gasaren enbargoa ez dela izango hurrengo zigor sortan.

Uzkurren artean Alemania nabarmentzen da, orain ordaintzen ari baita erregai fosilen erosketaren bitartez Errusiarekin harreman estua izateko politika. Edonola ere, Errusiak Ukraina inbaditu zuenetik Alemaniak nabarmen murrriztu du Errusiako erregai fosilen erosketa: ikatzaren %45 ekartzen zuen Errusiatik, eta %8 orain; petrolioaren %35 lehen, eta %12 orain; eta gasaren kuota %55etik %35era txikitu da. Gas erosketak %30era jaitsiko dituela agindu du Berlingo gobernuak. Munduan zehar ari da hornitzaile gehiagoren bila, eta gas likidotua berriz gas bihurtzeko plantak ere prestatzen ari da.

Lurretik iritsiko da

Errusiako petrolioa erosteari ere utziko dio aurten Alemaniak, nahiz eta bera den gaur egun Druzhba oliobidearen bezero nagusia, %50eko kuotarekin. Petroliobide hori irekita uztea onartu du Europar Kontseiluak, seigarren zigor sortari buruzko akordioa lortu ahal izateko. Hungariaren baiezkoa lortzeko prezioa izan da hori. Oso pozik azaldu da Viktor Orban Hungariako lehen ministroa, bermatuta ikusten duelako bere herrialdearen hornidura. Errusiak Druzhba itxiko balu ere, beste estatu kideek hitzeman dute itsasontziz beste leku batzuetatik inportatutakoa pasatuko diotela.

Hurrengo egunotan zehaztuko duten epe batean izango da zabalik Druzhba, eta haren bidez hornituko dira Eslovakia eta Txekiar Errepublika ere. Gainera, Bulgariako Gobernuak jakinarazi du 2024 arte Errusiako petrolioa erosteko baimena lortu duela, bere findegi bakarra soilik prestatuta dagoelako hango petrolioa fintzeko.

Salbuespenak salbuespen, EBk ziurtatu du urte amaierarako %90 txikituko duela Errusiako petrolioaren erosketa —iaz, %68,5 iritsi zen itsasontziz—, eta, modu horretara, Errusiako Gobernuak 80.000 milioi euro gutxiago jasoko dituela Ukrainako gerra finantzatzeko. Europara ez doan petrolioa Asiara bideratu nahian dabil Mosku —jada handitu ditu esportazioak Txinara eta Indiara—, baina merkeago saldu beharko die: 93 dolarrean salerosi da azken asteetan Uraleko petrolioa, eta 123 dolarrean atzo Brent upela.

Gazpromek bihar etengo dio gasa Danimarkari

Gasaren enbargoa bi aldeetako mugimendua da, eta dagoeneko ezartzen ari da Errusia. Aurreko asteetan eten die gasa Bulgariari, Poloniari eta Finlandiari, gaur Herbehereei, eta bihar Danimarkari. Gazpromek azaldu duenez, Danimarkako Orsted konpainiak uko egin dio gasa errublotan ordaintzeari, eta horregatik eten die hari eta Shell Energy Europeri.

Bruselak gogorarazi die EBko konpainiei beren kontratuetan dagoena bete behar dutela, eta gasa eurotan edo dolarretan ordaindu. Italiako, Frantziako eta Alemaniako konpainia handiak errublotan ordaintzen ari direla ziurtatu du Errusiako Tass berri agentziak.


Summary: Euskal Herrian eta Iparraldean bi gradu aitzindari ikastearen abantailak. EUNEIZ Unibertsitatean bi gradu berri irakatsiko dituzte datorren irailetik aurrera: Multimediako Gradua eta Entretenimenduaren Industriarako Musika Ekoizpen eta Soinu Gradua; bi titulazio bakar, lanbide merkatuan eskari handia duten soslai teknologikoetan espezializatuak.

Norbere lanbide etorkizuna edo seme-alabena prestatzeko orduan, eragile ugari hartu behar dira kontuan, eta horietako bat da, ezbairik gabe, aukeratuko den titulazio horrek zer etorkizun profesional izango duen. Horrez gainera, profesional kalifikatu gisa lan merkatuaren gaur egungo eta etorkizuneko premiei aurrea hartzeko gai izanez gero, arrakasta izango da emaitza, seguru; are gehiago, soslai espezializatu hori lortzeko ez baldin bada formakuntza lehiakiderik inguru hurbilean.

Sektore digitala ziztu bizian hazten ari da; hainbeste, ezen, batzuetan, ez gara gai haren potentzial guztia geure gain hartzeko, ez baitago aditurik arlo horretan. Aurrez aurre dugun errealitate digital berriak, bada, testuinguru global horrek eskatzen dituen soslai berrietan prestaturiko jendea eskatzen du.

Alde horretatik, Gasteizen sortu berri den EUNEIZ unibertsitateak badu xede bat: errealitate teknologiko horri bi gradu berrirekin aurre egitea, gaur egungo eta etorkizuneko lan eskakizunei erantzuteko baliagarriak izango direnak; horretarako, elkarlan estuan jardungo dute enpresa ehundurarekin, eta itunpeko enpresetan derrigorrezko formakuntza eskainiko du learning by doing edo eginez ikasiz filosofiaren arabera. Planteamendu horri erantzuten diote Multimediako Graduak eta Entretenimenduaren Industriarako Musika Ekoizpen eta Soinu Graduak —40 toki eta 240 kreditu, hurrenez hurren—; titulazio horiek biak Teknologia Interaktibo Berrien Fakultatean txertatuta daude, eta, Osasun Zientzien Fakultateko graduekin batean —Fisioterapiako Gradua eta Jarduera Fisikoaren eta Kirolaren Zientzietako Gradua—, EUNEIZen 2022-2023rako eskaintza akademikoa osatzen dute.

Multimediako Gradua Titulazioa berria da, azken aldaketa teknologikoetara egokitua eta etorkizuneko jokaleku digitaletarako prestatua; helburua, Euskadin multimedia sektoreko profesional aitzindariak sortzea. Multimedia ikasteak berekin dakar aurrea hartzea etorkizunari, non dena teknologikoa izango baita. Pixkanaka, enpresak arlo digitalera migratzen ari dira, eta gure erlazio pertsonalek, eta gizarte, kultura eta kirol arloan izaten ditugunek sistema digitalak edo teknologikoak darabiltzate bitarteko gisa. Horregatik, titulazio honek enfasi berezia jartzen du enpresen garapen digitalean, web orriak, app-ak eta murgiltze teknologiak baliaturik, betiere pentsaturik holako mundu batean interakzioa eta berehalakotasuna funtsezkoak izango direla kalitatezko esperientziak sortu nahi izanez gero. Gaur egun, ia dena da produktu multimedia bat. Helburua da produktu horiek kudeatzen eta lantzen jakitea: besteak beste, gidoia, interfazearen diseinua, erabiltzailearen esperientzia, erabilgarritasuna eta programazioa, eta ikus-entzunezkoen diseinua. Materia transbertsala eta estrategikoa da, bere barnean askotariko diziplinak biltzen dituena, eta azkeneko edozein sektoretan aplikagarri dena, hala nola automobilgintzan, hezkuntzan, turismoan, osasunean, marketinean eta ondarean.

>Multimediako Gradua.EUNEIZ>

Profesional bat ikuspegi humanista duena: eskari handikoa, baina urria Hain zuzen ere, horregatik eratu behar dira humanistak, oinarri sendo bat izango dutenak eremu zientifiko edo teknologikoren batean, gizartearen premiak hautemateko gai izango direnak, eta teknologia baliatzeko gai, komunitatearen hobe beharrez, ezagutza bera zerbait erabilgarri eta praktiko bihurtzeraino eraldatuz. Holako profesionalen eskaria oso handia da, sektorea hazten ari baita, sare sozialak gero eta gehiago erabiltzen baitira eta erabilera bera transbertsala baita. Ugariak dira soslai profesionalak, baina lau multzo handitara bildu ahal dira: multimedia garatzailea, multimedia diseinatzailea, multimedia proiektuen kudeatzailea eta multimedia proiektuen aholkularia.

Multimediako soslaia duen horrek sortuko du, esaterako, banku baten webgunea, mapping interaktiborako instalazio bat edozein markaren marketinerako, etxez etxeko jatordu zerbitzu baten app-a, edota orobat diseinatuko ditu ibilgailu bateko ukipen pantailan ageri diren elementuak. Horiek dira, besteak beste, eskari hain handia duten baina hain urriak diren profesional horien benetako ahalbideak. Horrez gainera, sormena eta alderdi humanoa lantzen da gradu honetan, zeina oso iradokitzailea baita jende ekintzailea, teknikoa eta sortzailea sortzeko orduan, norbere proiektuak sortzeko gai izango diren pertsonak, gizarte aldaketa berriei aurrea hartzeko gai izango direnak.

Entretenimenduaren Industriarako Musika Ekoizpen eta Soinu Gradua

Unibertsitate formakuntza ofizial bakarra da musika sorkuntzan eta teknologian. Titulazio bakarra da Euskal Herrian, eta profesionalari ikuspegi globala eskaintzen dio musika ekoizpenean eta soinuan, horien alderdi guztiak aztertuz ikuspegi artistiko zein teknikotik, eta betiere sorkuntza industriako joera berrietara egokitua. Unibertsitateko gradu hau egokia da bai entretenimenduaren industrian maila profesionalean garatu nahi duten musikarientzat eta bai musika zein soinu arloko soslai teknikoentzat.

>Entretenimenduaren Industriarako Musika Ekoizpen eta Soinu Gradua.EUNEIZ>

IFTI Interneteko Formakuntza Teknologikoko Institutuaren analisi eta datu globaletarako taldearen arabera, musika industriaren merkatua %18,5 handitu da azken urtean. Modu digitalean lortutako diru sarrerak ere etengabe gehitu dira urteotan, eta streaming formatua da oraindik ere gailen mundu osoan, musika grabatutik eratorritako diru sarreren %65 izateraino munduan. 2021aren amaiera aldera, ordainpeko harpidetza kontuen 523 milioi erabiltzaile zeuden mundu osoan.

Inpaktu digitalaren ostean, musika industriak hobetu egin du bere merkataritza sistema, eta, ondorioz, baita kontsumo indizeak eta merkatu sarbideak ere. Pista digitalek eraldatu egin dute grabazioaren historia eta musikaren kontsumoa XXI. mendean. Hedapen kanal ugari sortu dira, eta, teknologiari eta digitalizazioari esker, merkatua sekula baino lehiakorragoa da. Hain zuzen ere, entretenimenduaren industriarako musika ekoizpena eta soinua profesionalizatu izanak lagundu egiten du haren funtzionamendua ezin hobea izan dadin.


Summary: Laboral Kutxak zibereraso bat jasan du, baina arazoa konponduta dagoela ziurtatu du. Bankuak azpimarratu du bezeroen segurtasuna bermatuta dagoela. Posta arrunt bidez zenbait bezerori bidalitako PDF batzuetan izan du eragina. Maiatzaren 10ean detektatu zuen erasoa, eta ziurtatu du egunean bertan «berehala konpondu» zuela.

Laboral Kutxak zibereraso baten berri eman du: bere posta zerbitzuan baimenik gabe sartu direla baieztatu du, eta horrek eragina izan duela bere bezeroetako batzuei posta arruntez bidalitako PDF formatuko dokumentu batzuetan. Dena den, bankuak «erabat egiaztatu» du erasotzaileek ez dutela inolako informaziorik eskuratu kredentzial pertsonalei, txartelen zenbakiei edo autentifikazioko beste elementuren bati buruz.

Maiatzaren 10ean detektatu zuen erasoa, eta ziurtatu du egunean bertan arazoa «berehala konpondu» zuela.

«Ez du eraginik izan datuen osotasunean eta erabilgarritasunean, eta ez du erakundearen eragiketa prozesuan inolako islarik izan. Bezeroen banku jardueraren segurtasuna bermatuta egon da une oro», azpimarratu du Laboral Kutxak.

Bankuak bezeroak informatzeko prozesua abian jarri du: bere segurtasun protokoloak aktibatu ditu, eta baimenik gabeko sarrera indargabetu du.

Horrekin batera, neurriak ezarri ditu gisa horretako eraso bat berriro gerta ez dadin, eta, aldi berean, gertakariaren berri eman die eskumena duten agintari ikuskatzaileei, Espainiako Bankuari, Datuak Babesteko Agentziari, Espainiako Zibersegurtasuneko Institutu Nazionalari eta Basque Cybersecurity Centreri. Aurreratu du salaketa aurkeztu duela, eta kaltetutako bezeroak une oro informatuko dituela.

«Datuen segurtasuna eta pribatutasuna beti izan dira lehentasunezkoak Laboral Kutxarentzat. Hori dela eta, aspalditik ari da behar den teknologia erabiltzen, bai erasoen berri emateko, bai erasoak baztertzeko», azaldu du Mondragon korporazioko finantza erakundeak.


Summary: Errusiak gas hornidura eten die Herbehereei, eta baliteke Danimarka izatea hurrengoa. Errublotan ordaintzeko agindua ez betetzeagatik moztu die. Itsasoz jaso ahalko dute. Aurretik Bulgariari, Poloniari eta Finlandiari ere moztu die.

Errusiako Gazpromek baieztatu du Herbeheretako Gas Terra inportatzaileari hornidura moztu diola astearte honetan, hark errublotan ordaintzeari uko egin diola eta. Danimarkako Orsted konpainiak ere esan du mozketa baterako prestatzen ari dela, hark ere uko egin baitio Errusiako monetarekin pagatzeari.

Errusiak baldintza berriak ezarri dizkie Europako enpresei; besteak beste, Gazprombankekin kontu bat irekitzeko eskatu die, ordainketak errublotan egiteko, horrek lagundu egingo diolakoan bere dibisaren balioari eusten. Gazpromek dagoeneko geldiarazi ditu Polonia, Bulgaria eta Finlandiako hornidurak.

Ikusi gehiago: Errusiaren petrolioaren erdizkako enbargoa onartu du Europako Batasunak

«Gas Terrak ez ditu Gazpromen ordainketa aginduak onartuko», adierazi du Herbehereetarako konpainiak ohar batean. «Hori eginez gero, EBk ezarritako zigorrak hausteko arriskua izango genuke. Gainera, ordaintzeko modu horrekin arrisku finantzario eta operatibo ugari daude».

Europako herrialdeak zatituta daude Moskuk ezarritako betebeharrari dagokionez, eta energia konpainiak modu ezberdinean ari dira erantzuten. Tass agentziaren arabera, inportatzaileen erdiek kontuak ireki dituzte Gazprombanken. Besteak beste, Italiako Eni SpA eta Alemaniako Uniper SE erosle handiek esan dute irtenbide bat aurkitu dutela ordaintzeko, eta hornidurekin jarraitzea espero dutela.

Itsasoz bai

Hala ere, Moskuk hornidura moztu dien herrialdeek Errusiako gasa jaso dezakete oraindik, baina itsasontziz; hau da, gas natural likidotuan. Errublotan ordaintzeko eskariak Gazpromen hornidurei bakarrik eragiten die.

Herbehereekin zuen kontratua urrian amaitzen zen. Danimarkari dagokionez, luzeagoa da, baina esana zuen kontratuak baimentzen duen gehienezko kantitatea baino askoz gutxiago erosteko asmoa zuela.

Europa osoari begiratuta, eskari osoaren «zati txiki bat» baino ez dute osatzen bi herrialdeek, Stefan Ulrich Bloombergeko analistaren arabera. Azaldu duenez, merkatuan alternatibak aurkitzeak ez luke zaila izan behar. «Benetan gas kantitate txikiez ari gara, Europako oreka asko aldatuko ez duten aldaketez».


Summary: Inflazioak %8,1era egin du jauzi eurogunean. Analistek espero baino erritmo biziagoan garestitu dira kontsumo prezioak maiatzean. Diru politika zurruntzeko presioa areagotzen ari zaio Europako Banku Zentralari.

Inflazioa goraka ari da oraindik ere Europan, eta baita euroaren herrialdeetan ere. Martxoan eta apirilean tasa %7,4an gelditu ostean, maiatzean analistek igoera espero zuten euroguneko inflazioarentzat, hiru bat hamarrenekoa edo. Baina kontsumo prezioen indize harmonizatuak aurreikuspenak hautsi ditu, eta jauzi handiagoa egin du: %8,1erainokoa.

Inflazio handiaren erantzule nagusiak energia eta elikagaiak izan dira: energia prezioak %39,2 garestitu dira maiatzean eurogunean, eta elikagaietan, edari alkoholdunetan eta tabakoan, igoera %,7,5ekoa izan da.

Hala ere, bi alor aldakorrenak diren horien prezioak aintzat hartzen ez dituen azpiko inflazioa ere uste baino gehiago handitu da: %3,8ra, apirileko %3,5etik.

Euroguneko datuari gehitu behar zaio eremuko herrialde nagusietako inflazio handia ere. Inseek gaur azaldu duenez, bere lehen kalkuluen arabera, Frantzian inflazioak %5,2ko hazkunde tasa izan du maiatzean: 1985. urtetik ikusitako handiena. Igoera esanguratsuak izan dira erregaietan, baina pisu handia hartu dute elikagaiek ere, oro har %4,2 garestituta.

Frantziako datuari bezperako Alemaniako eta Espainiako datu aurreratuak gehitu behar zaizkie. Bi herrialdeetan, inflazioa %8,7an kokatu da maiatzean.

EBZ, miran

Inflazio gero eta handiagoak bere diru politika bizkorrago zurruntzeko presioa areagotzen dio Europako Banku Zentralari, tasa oso urrun baitago bankuaren inflazio helburua den %2tik.

Bankuak jada iragarri zuen estimuluak kentzen hasiko zela, tartean zor erosketak, eta Christine Lagardek jada aipatu du uztaileko bilkuran interes tasak puntu laurden igotzeko aukera —tasak maila negatibotik aterako lirateke horrela—.

Banku zentraleko ekonomisten buru Philip Lanek ere esan berri du uztailean eta irailean puntu laurdeneko igoera bana egitea litzatekeela haien erreferentziazko erritmoa.

Uztailean bertan puntu erdiko tasa igoera bat egitearen eske dabiltzan belatzen mezuentzako erantzun bat da nolabait. Lanen aburuz, estimuluen erretiratzeak «graduala» izan behar du, baina politika zurrunagoen aldekoek neurri bizkorragoak nahi lituzkete.

Ekainaren 9an du hurrengo bilkura EBZko Gobernu Kontseiluak, Amsterdamen. Egun horretan da banku zentrala bere aurreikuspen ekonomikoak eguneratzekoa.


Summary: Uemak zuzenketak egin dizkio kontsumitzaileen legeari, hizkuntza eskubideak errespeta ditzan. Eusko Legebiltzarreko Merkataritza, Kontsumo eta Turismo Batzordean lantzen ari diren lege proposamena 2003koa baino murriztaileagoa da zenbait puntutan, mankomunitateak ohartarazi duenez, eta bere horretan mantentzen ditu 2012an Patxi Lopezen gobernuak egindako aldaketetako batzuk; esaterako, hizkuntza eskubideak ez errespetatzea ez da arau haustetzat hartuko.

Kontsumitzaileen eta Erabiltzaileen Estatutuaren lege proiektuak «ezinegona» sortu dio Uema Udalerri Euskaldunen Mankomunitateari, eta, ezinegon hori Eusko Legebiltzarreko alderdiekin partekatzeko asmoz eta lege proiektua hobetze aldera, hainbat proposamen egin ditu.

Merkataritza, Kontsumo eta Turismo Batzordean dago lege proiektua, tramitazio fasean, eta, legeaz eztabaidatzeko tartea igarota, legebiltzarrean onartu beharko da. Besteak beste, kontsumitzaileen eta erabiltzaileen hizkuntza eskubideak zedarritzen ditu lege horrek, eta hizkuntza betekizun batzuk ezartzen dizkie jarduera eta langile kopuru jakin bat duten establezimenduei. 2012ra arte, indarrean zegoen Kontsumitzaileen eta Erabiltzaileen Estatutuaren 6/2003 Legea, baina Patxi Lopez lehendakari ohiaren agintaldian zenbait aldaketa egin zitzaizkion, 2/2012 Legearen bidez. «Ezabatu egin zen hizkuntza betekizunei muzin egiten dieten enpresei zehapenak jartzeko aukera», Uemak azaldu duenez.

Horregatik, lege proiektu berriak 2012ko lege erreforman aldatutako puntuak lehengoratu eta, are, berrituko zituela ere espero zitekeen. Hizkuntza eskubideen arloan, ordea, Uemak ez du behar besteko aldaketarik hauteman, eta zenbait artikulutan «atzerakadak» izan direla ere ohartarazi du. Besteak beste, kalitate izendapenetan eta seinalizazioetan euskararen presentzia handitzea, euskara erabiltzeko betebeharra establezimendu gehiagotara zabaltzea eta hizkuntza eskubideak ez errespetatzea arau haustetzat hartzea eskatzen du Uemak.

Kontsumitzaileen eta erabiltzeen informazio eskubideari eragiten dioten puntuetan ere proposatu ditu aldaketak mankomunitateak. Izan ere, lege proiektuak ez du zehazten zerbitzu hori ematen duten bulegoetan arreta herritarrak hautatutako hizkuntza ofizialean eman beharko denik, eta, bulego publikoak direnez gero, hori zehaztea nahi du.

Ondasun eta zerbitzuen gaineko informazioari buruzko puntuetan ere moldaketak egitea nahi du Uemak. Esaterako, lege proiektuaren 79. artikuluak dio «Euskal Autonomia Erkidegoan ekoiztutako eta landutako produktuen» gainekoak euskaraz eta gaztelaniaz idatzi beharko direla, hala nola erabilera eta mantentze jarraibideen eskuliburuak, berme agiriak eta etiketak. Betebehar hori, ordea, 6/2003 Legeak ez zuen mugatzen Araba, Bizkai eta Gipuzkoako produktuetara soilik, eta horixe nahi du Uemak. Lege hura baino murritzagoa da orain eztabaidan dagoena jatorri eta kalitate izendapenei dagokienez ere, mankomunitateak ohartarazi duenez. Horietan euskara «sustatuko» dela dio legeak, baina, hori 2012an aldatu zela gogoratu, eta 2003ko formulaziora jotzea proposatu du. Hartara, derrigorrezkoa litzateke produktuak aurkezterakoan eta etiketatzerakoan euskara erabiltzea.

Bestalde, erakunde publikoek kontsumitzaileekiko eta erabiltzaileekiko harremanetan bi hizkuntza ofizialak erabiltzea bermatuko dutela dio 81. artikuluak, baina puntu horrek «elebitasun simetriko hertsia» dakarrela uste du Uemak. Hori dela eta, aldaketa proposatu du, «jada indarrean diren legeekin koherentziaz eta euskararen erabilera areagotzeko bideak zabaltzeko helburuarekin». Zenbait kasutan errotuluak eta seinaleak euskara hutsez jarri ahal izatea nahi du.

Betebeharra, handiek soilik

Hizkuntza betebeharrak zein enpresak bete beharko lituzketen, horretan ere Uema ez dator bat lege proiektuak dioenarekin. 2003ko legeak saltoki handitzat jotakoei soilik ezarri zien betebeharra, eta hala egiten du oraingoak ere. Uemak, ordea, uste du kontuan hartu behar dela bi legeen artean hogei urte igaro direla, euskararen ezagutzan aurrerapausoak eman direla eta badagoela nahikoa oinarri «hizkuntza betebeharrak pixkanaka hedatzen joateko», hizkuntza eskubideak bermatzea helburu. Horregatik, hamabost langile baino gehiagoko establezimenduek betebehar hori izatea proposatu du. Gainera, seinalizazioan euskara lehenestea «sustatuko» dela zehaztea eskatu du.

Betebehar horiek izatetik harago, Uemak gogora ekarri du establezimendu oso gutxik bermatzen dutela kontsumitzaileak eurek hautatutako hizkuntzan artatzeko eskubidea: «Euskararen erabilera indartzeko berariazko diru laguntza jasotzen dutenek». 2003an onartutakoa baino are murritzagoa da artikulu hori. Uemak zehaztu duenez, ordukoak zehazten baitzuen edozein diru laguntza jasotzen zutenek izango zutela betebehar hori. Hain justu, eskatu du 2003ko legeak zioen hori jasotzea legeak. Gainera, hala ez egiteak «hutsune handia» eragingo lukeela ohartarazi du, establezimendu gutxik izango luketelako zerbitzua euskaraz emateko obligazioa, batetik, eta betebehar horri buruz «anbiguotasuna» sortzen duelako, bestetik. «Testuaren arabera, entitateek zerbitzua hizkuntza ofizialetan eman behar dute 'diru laguntzak jasotzen badituzte'; alegia, diru laguntzak jasotzen dituzten urtean edo aldian soilik dute derrigortasuna, eta diru laguntza amaitzean obligazioa amaituko da?». Uemak uste du testuak ez duela argitzen galdera hori.

Horrez gain, «bilakaera soziolinguistikoa» ere aintzat hartu behar dela uste du: «Enpresetan sartzen ari diren langile gehienak gai dira euskaraz hitz egiteko edo, gutxienez, ulertzeko, eta oinarri horri etekina atera behar zaio erabileran. Horretarako tresnak jarri behar dira, eta, sustapenarekin batera, ezinbestekoa da akuilu gisa jokatuko duten arauak ere onartzea, betiere gogoan izanik hizkuntza eskubideak daudela oinarrian, ez inoren apeta hutsak».

Eskubideetan, mailaketa

Uemak «atzerakada» ikusi du, halaber, lege proiektuak egiten duen arau-hausteen tipifikazioan. Izan ere, lege proposamenaren arabera, hizkuntza eskubideei lotutako artikuluak ez betetzea ez da halakotzat hartuko. Salbuespena berariaz aipatzen du testuak. Uemak salatu du hizkuntza eskubideen ikuspegitik «bidegabea» dela planteamendu hori, batetik, aditzera ematen duelako hizkuntza eskubideak ezi direla gainerako eskubideen parekoak, eta, bestetik, enpresa jabeei ematen dien mezua delako hizkuntzari buruzko betebeharrei entzungor egiteak ez dakarrela ondoriorik.

«2003ko legeak, 2012an aldatu aurretik, jasotzen zuen hizkuntza betekizunak gainerakoen parean egotea, arau hausteek dagozkien ondorioak izatea, eta ez da ulergarria hogei urteren ondoren, egin den ibilbidea kontuan hartuta eta jarri diren baliabideak ikusita, atzerakada hori egitea orain», deitoratu du. Horregatik, eskatu du hizkuntza eskubideak arau hausteetatik salbuesten dituen esaldia ezabatzea.


Summary: Kaleko erabileraren inguruko ondorioak aterako ditu Klusterrak Euskal Soziolinguistika Jardunaldian. Ekainaren 22an egingo dute jardunaldia Bilbon, eta kaleko erabileraren emaitzen interpretazio eta irakurketa errazteko elementuak eskaintzeko baliatuko dute.

Euskal Herriko Hizkuntzen Erabileraren Kale Neurketaren emaitzak duela gutxi argitaratu ditu Soziolinguistika Klusterrak, eta emaitza horien azterketa izango da aurtengo Euskal Soziolinguistika Jardunaldiaren muina. EHUren Bilboko Bizkaia Aretoan egingo dituzte jardunaldiak, ekainaren 22an.

Jardunaldian euskararen biziberritzean beharrezkoak diren gaien inguruan arituko dira, eta aktibistek, adituek eta erakunde arduradunek ondorioak eta iritziak partekatuko dituzte. Bestalde, datozen urteetarako erronkak identifikatzen ere saiatuko direla nabarmendu du Klusterrak.

Goiz eta arratsaldez tailerrak, hitzaldiak eta mahai-inguruak egingo dituzte, eta datuen interpretazio eta irakurketa erraztu dezaketen elementuak eskaintzeko baliatuko dute egitaraua. Hausnarketarako galderak ere luzatu dituzte: “Hizkuntza-erabilera nola aldatu den badakigu, baina... nola aldatu da kalea bera? Nola aldatu da euskaldunen testuingurua? Zein eragin izan du globalizazioak? Eta digitalizazioak? Zer dago jokoan hurrengo urteetan?”.

Pasa den astean argitaratu zituen Soziolinguistika Klusterrak 2021eko Hizkuntzen Erabileraren Kale Neurketaren emaitzak, eta Euskal Herrian euskararen kaleko erabilera orokorra 2016tik berdin mantendu dela nabarmendu zuten, %12,6. 2006. urtean izan zen euskararen kale erabilera maila altuena neurtu zuen urtea, %13,7, baina hurrengo bi neurketetan jaitsi egin zen, 2011n %13,2 eta 2016an %12,6 zela ikusi baitzuen.

Streaming bidez ere

Nahiz eta presentzialak izango diren, streaming bidez parte hartzeko aukera ere egongo da aurten. Klusterraren webgunean eman behar da izena, eta ekainaren 17a izango da izena emateko azken eguna. Matrikula arruntak 50 euroko prezioa du, baina ikasleek, langabetuek eta Klusterreko bazkideek 30 euroko prezio murriztua izango dute; streaming bidezko sarbideak hamabost euroko kostua izango du.


Summary: Ipar Irlandako hiru gimnastari Commonwealtheko Jokoetan parte hartzea debekatu diete. Nazioarteko Gimnastika Federazioak hartu du erabakia, argudiatuta kirolari horiek aurrez Irlandarekin lehiatu izan direla nazioarteko lehiaketetan. Brandon Lewis Ipar Irlandako estatu idazkariak federazioari egotzi dio Ostiral Santuko Akordioa aintzat ez hartzea.

Irlandan, azken egunetan, zeresan handia eman du Nazioarteko Gimnastika Federazioaren erabaki batek: Ipar Irlandako hiru gimnastari Commonwealtheko Jokoetan parte hartzea debekatu die, kirolari horiek aurrez Irlandarekin lehiatu izan direlako nazioarteko lehiaketetan.

Gaia politikarien agendaraino iritsi da, eta, besteak beste, Brandon Lewis Ipar Irlandako estatu idazkariak nazioarteko federazioari idatzi dio erabakia inpugnatzeko: «Erresuma Batuko Gobernuaren jarrera argia da. Kirolari horiek Ipar Irlandan jaio zirenez, eta Belfasteko Akordioak (Ostiral Santuko Akordioak) aintzat hartzen duen moduan, libre dira Ipar Irlandarekin edo Erresuma Batuarekin lehiatzeko». Haren arabera, federazioak eskaini dituen konponbideak ez dira bideragarriak, eta erabakia bertan behera uzteko eskatu dio.

Antzera mintzatu dira jokoen antolatzaileak; haiek ere federazioari egotzi diote Ostiral Santuko Akordioari jaramonik ez egitea. Itun horren arabera, Ipar Irlandako herritarrak irlandarrak, britainiarrak edo biak izan daitezke. Ipar Irlandako Legebiltzarrak ere atzo adostu zuen erabakia bertan behera uztea eskatzen zuen gutun bat.

Gatazkari irtenbidea emateko bi aukera proposatu ditu nazioarteko federazioak. Bata, hiru kirolariek nazionalitatea aldatzea euren kirol lizentzian. Bestea, antolatzaileek gimnastika lehiaketak jokoen egutegitik kanpo uztea. Deirdre Hargey Kirol ministroak urgentziazko bilera bat eskatu dio nazioarteko federazioari.

Debekua, gimnastikakoei soilik

Atletak Rhys McClenaghan, Eamon Montgomery eta Ewan McAteer dira. McClenaghan da hiruretan ospetsuena, hura izan baitzen 2018ko Commonwealtheko Jokoetan Ipar Irlandaren urrezko domina bakarra lortu zuen kirolaria. Azaldu duenez, erabakiaren ostean bere identitate pertsonala «oso leku zailean» dago, eta hainbat izan dira hiru gimnastei babesa erakutsi eta erabakiaren aurkako jarrera agertu duten kirolariak.

Izan ere, gimnastikako kirolariei soilik ezarri diete jokoetan aritzeko debekua: denera 90 kirolari inguru izango ditu Ipar Irlandako ordezkaritzak, eta hura osatzen duten hainbat atletak ordezkatzen dute Irlanda nazioarteko lehiaketetan.

Commonwealtheko Jokoak lau urtean behin egiten dituzte, eta kirol anitzeko munduko bigarren ekitaldi nagusia da, Olinpiar Jokoen atzetik. Haietan parte hartzen dute Nazioen Mankomunitatea osatzen duten 53 estatu independentek; kide guztiak, Mozambike eta Erresuma Batua bera izan ezik, britainiar inperioaren menpeko lurralde izandakoak dira. Haietan, Olinpiar Jokoetan ez bezala, banatuta parte hartzen dute Erresuma Batua osatzen duten lau nazioek: Eskoziak, Ingalaterrak, Ipar Irlandak eta Galesek.


Summary: VWek ateak itxiko ditu datorren astean, osagai faltagatik. Zuzendaritzak jarraipen batzordeari jakinarazi dio direkzio zutabeak falta direla Txinako portuak blokeatuta daudelako.

Erdieroaleen krisia ez da amatatu. VW taldeak espero zuen hornidura arazoak konponduta egongo zirela urte erdirako, baina automobilak ekoizteko osagai garrantzitsuak falta zaizkie oraindik ere talde osoan. Landabenen, datorren astean produkzioa geldituko dute horregatik.

Premiazko bilera batera deitu du zuzendaritzak jarraipen batzordea, eta bertan sindikatuei jakinarazi die direkzio zutaberik gabe egongo direla datorren astean —bolantea direkzioarekin lotzen duen funtsezko osagaia da—. Irratiko pantailarekin eta airbag zentralitekin ere arazoak dituzte.

UGT sindikatuak jakinarazi duenez, talde osoak nabari du arazoa. Zuzendaritzak azaldu du Txinako portuak blokeatuta daudela eta Asia ekialdetik iritsi beharreko osagaiak falta zaizkiela.

Berez, Landaben itxiko ote den datorren ostegunean baieztatuko da. UGTk eta CCOOk ekainaren 30era arteko aldi baterako erregulazioa hitzartu zuten zuzendaritzarekin, baina UGTk proposatu du «egoera honetan espedientea berrikusi» beharko dela.


Summary: Alejandro Toquero, Tuterako alkatea: «Txupinazoak, Iruñean; Tuteran, suziriak». Udalbatzarrean eztabaida bat izan ondotik, udalaren webgunetik 'txupinazo' hitza ezabatu du Alejandro Toquero Tuterako alkateak. «Tuteran ez dago txupinazorik, suziriak baizik», esan du.

«Tuteran ez dago txupinazorik, suziriak baizik». Hitz horiekin erantzun zion atzo Alejandro Toquero Tuterako alkateak (Nafarroa) Alberto Lajusticia I-E Izquierda-Ezkerrako zinegotziari udalbatzarrean, Lajusticiak Tuterako Santa Ana jaietako lehen egunari «txupinazoaren eguna» deitu ondotik. Uztailaren 24tik 30era ospatzen dituzte Santa Ana jaiak herrian, eta lehen eguna txupinazo hitzarekin lotzeak asaldatu egin zuen Toquero –ustez euskal jatorria duelako–. «Txupinazoak, Iruñean; Tuteran, suziriak», nabarmendu zuen Navarra Sumako alkateak.

Txunditurik erantzun zion Lajusticiaren alderdikide Marius Gutierrez politikariak. Ez zuen ulertu Toqueroren asaldura; izan ere, haren hitzetan, Navarra Sumako alkateak ere erabili izan du txupinazo hitza Iruñetik kanpo botatzen diren suziriei buruz mintzatzean. 2015. urtean hark idatzitako testu bat jarri zion adibide gisa. Testu hartan, Fustiñanako jaiei buruz ari zen Toquero. «Ikurrinaren hedapena Fustiñanako txupinazoarena bezalako argazkiak sortzen ari da», zioen oharrean.

Testu horretan bakarrik ez: Tuterako Udalaren atarian ere irakurri ahal izan da txupinazo hitza behin baino gehiagotan; bai orain gutxi arte behintzat. Webgunearen Jaiak atalean, adibidez, hau jasotzen zen duela gutxi arte: «Tuterako zaindariaren jaiak Santa Anaren omenez ospatzen dira. Jaien astearen hasiera hilaren 24ko txupinazoak zehazten du». Orain, aldatu egin dute txupinazo hitza, eta suziri hitzarekin ordezkatu: «Uztailaren 24an, suziriak gorriz eta zuriz tindatzen du Tutera zazpi egunez».

Euskara gutxietsiz, beste behin

Ez da lehenengo aldia Alejandro Toquero Tuterako alkateak euskara gaitzesten duena. Atzera begiratu eta esan dituenetako zenbait adierazpen errepasatu besterik ez da egin behar horretaz jabetzeko. Iaz, adibidez, 2022an Euskal Telebistaren hirugarren katea Nafarroa osora zabaltzeko urratsen aurka egin zuen. Erriberan inoiz euskaraz hitz egin izana ukatu zuen Navarra Sumako alkateak El Mundo egunkariari eginiko adierazpen batzuetan. «Hemen ikus daiteke ETB3, baina ez du inork ikusten. Inork ez zuen eskatu ikusi ahal izatea, are gutxiago Erriberan. Hemen inork ez baitu hitz egiten euskaraz; ez da sekula egin», esan zuen.

Ikusi gehiago: Alejandro Toquero, Tuterako alkatea: «Hemen inork ez du hitz egiten euskaraz; ez da sekula egin»


Summary: AZTIk tresna bat sortu du itsas mailaren igoerak sortuko dituen eraginak aurreikusteko. Bideometria bidez egindako behaketekin, Euskal Herriko eta Kataluniako kostaldeen inguruko informazioa bildu du AZTIk. Itsas mailaren igoerak eragindako kalteak arintzeko neurrien katalogo bat ere sortu dute.

Lurraren berotzearen ondorioz kostaldeko herrietan sortutako arriskuei irtenbideak bilatzea. Hori da azken bi urteotan AZTI zentro teknologikoak sortutako Marlit proiektuak izan duen helburua. Eta pauso garrantzitsuak eman ditu helmuga horretara iristeko bidean; olatuen parametroak eta haien inpaktua neurtzeko tresnak, inpaktu horien indarra neurtzen duen sentsore bat eta olatuen uholde prozesuak modu fidagarrian erreproduzitzeko gai diren eredu informatikoak sortu dituzte, besteak beste. Horretarako, 2020. urtetik Euskal Herriko eta Kataluniako kostaldeetan egin dituzte frogak, eta teknologia berri horiek jada martxan daude Biarritzen, Bermeon, Donostian eta Zarautzen.

«Berotze globalarekin batera datozen ondorioek, hala nola itsasoaren batez besteko maila handitzeak eta fenomeno meteorologiko kaltegarriek, ondorio garrantzitsuak izan ditzakete kostaldeko zerrendan kokatutako populazioentzat», azaldu dute AZTIkoek. Esan dutenez, horregatik, «erronka handia» da arrisku hori kudeatzea. Pedro Liria AZTIko Marlit proiektuaren koordinatzaileak azaldu ditu proiektuaren nondik norakoak, gaur Donostiako Kursaalean egin duten aurkezpenean. Hala ere, argitu du zentro teknologikoak Kataluniako zein Frantziako beste hainbat erakunderekin elkarlanean gauzatu duela proiektua—Communauté d 'Agglomération Pays Basque (APB); Eusko Jaurlaritza – Euskalmet, Eusko Jaurlaritzako Larrialdiei Aurre Egiteko eta Meteorologiako Zuzendaritza (DAEM); eta Kataluniako Institutu Kartografiko eta Geologikoa (ICGC) besteak beste—.

Ekaitzek kostaldean duten eragina ebaluatu eta aurreikusteko bazeuden tresnak lehendik ere; baina Marlit proiektuak tresna horiek «hobetu eta automatizatzea» izan du helburu, teknologia berriak erabilita. Era horretan, kostaldeko ur mailaren igoerak sortuko dituen ondorioak arintzeko neurriak hobeto diseinatu ahalko dituzte.

Datu baseak, bideometria bidez

Zehazki, Euskal Herrian zein Katalunian ekaitzek duten inpaktuari buruzko informazioa bildu eta datu base bat osatu dute. Liriak nabarmendu duenez, horretarako bereziki interesgarriak izan dira bideometrian oinarritutako aterabideak. Kostaldeko leku jakin bati begira hainbat kamera berezitu jartzean datza behaketa mota hori, gero puntu jakin bat erakusten duten perspektiba anitzeko irudiak osatzeko. Horren bidez, kostaldean olatuek, uhinek zein ekaitzek daukaten inpaktuen parametroak monitorizatu daitezke. Zarautzen, Bermeon, Donostian —Igeldon eta Zurriolako hondartzan—, Mutrikun, Biarritzen, Ziburun —Zokoako hondartzan— eta Donibane Lohizunen — Artha hondartzan— hartu dituzte irudiak, besteak beste.

Biarritzen, esaterako, algoritmo berezi bat sortu dute, eta horren bidez zehatzago kalkulatu daiteke olatuak noraino heltzen diren, non egiten duten talka, edo itsasoak noiz egingo duen gainezka. Zarautzen, ordea, metodo bitxi bat erabili dute hondartzen goiko aldearen informazioa biltzeko: hondartzetan lanean ibili ohi diren traktore bati lotu dizkiote eremu hori monitoreatzeko gailuak, eta traktoreak egunero egindako ibilibideari esker atera dituzte datuak.

Gainera, beste teknologia bat ere landu dute: olatuen uholde prozesuak modu fidagarrian erreproduzitzeko gai diren eredu informatikoak garatu dituzte, hain zuzen. Liriak azaldu du behaketa horiek oso lagungarriak direla kostaldean izan daitezkeen kalteak ekiditeko: «Datu eta soluzio horiek konbinatuz gero, kostako arriskuak tokian-tokian nola eboluzionatuko duen ebaluatu ahal izango dugu, eta, gainera, neurri espezifikoak identifikatu ahal izango ditugu, lurralde bakoitzeko administrazio publikoek ezar ditzaten».

Neurrien katalogoa

Behin olatuek egin ditzaketen kalteak kalkulatuta, horiek arintzeko neurriak diseinatzen jardun du AZTIk. Baina, hala ere, azaldu dutenez, kostaldeko eremu bakoitzak bere ezaugarri propioak dauzka, eta Euskal Herrian, zehazki, mota askotakoak dira kostaldeko eremuek dituzten baldintzak: «Gure kostan mota askotako hondartzak daude, esaterako. Eremu urbano asko dago kostan, eta, beraz, neurri berezituak behar dira eremu bakoitzean». Hori horrela, eremu bakoitzari hobekien egokitu zaizkion neurriak ezartzeko katalogo bat osatu dute Marlit proiektuan, «aplikazioaren bideragarritasuna baloratuz eta administrazio publikoei ekar diezaiekeen kostu ekonomikoa simulatuz».

Lekuan lekuko baldintzetara egokituz, hainbat neurri biltzen ditu katalogoak: harea leku batetik bestera mugitu edo duna artifiizialak eraiki inpaktua gutxitzeko, posidonia landareak landatu harea lurrera finkatzeko, edo hondarrez betetako zakuekin behin-behineko barrikadak eraiki. Horiek dira neurri bigunenak, baina bestelako neurri gogorrak ere proposatu dituzte: dikeak eraikitzea, esaterako. Hala ere, Liriak azaldu du AZTIn neurri mistoen alde egiten dutela. Adibidez, dike txiki bat eraiki, eta itsasoaren hondoan arrezife artifizialak, puzgarriak, jartzea. Arriskua dagoela aurreikusten denean puztuko lirateke arrezife horiek.


Summary: Nafarroan tximino baztangaren lehen kasu susmagarria atzeman dute. Tximino baztangarekin bateragarriak diren sintomak ditu, baina ez dute erietxeratu. Laginak aztertzen ari dira kasua benetakoa den edo ez egiaztatzeko.

Nafarroako Gobernuko Osasun Sailak jakinarazi berri duenez, tximino baztangaren lehen kasu susmagarria atzeman dute herrialdean. Foru gobernuak Espainiako Osasun Alerta eta Larrialdiak Koordinatzeko Zentroari eman dio kasu susmagarriaren berri. Ustez kutsatutako pertsonak tximino baztangarekin bateragarriak diren sintomak ditu, baina ez dira larriak, eta ez dute erietxeratu. Gaixoaren laginak aztertzen ari da Espainiako Karlos III.a Mikrobiologia Zentroa, baieztatzeko edo baztertzeko tximino baztanga ote den.

Osakidetzak, berriz, tximino baztangaren hiru kasu baieztatu ditu orain arte.


Summary: Euskarazko zer abesti famatu datoz erdal musikatik?. Andoni Ollokiegi musikariak osatu du zerrenda Twitterren.

Euskarazko hainbat abesti famatu erdarazko abesti originalen bertsioak dira. Gauza jakina da hori. Baina zenbat eta zeintzuk dira? Galdera horri erantzun dio Andoni Ollokiegi gitarra jotzaile eta abeslariak Twitterren (@andoni_o). Batzuk oso ospetsuak, beste batzuk ez horrenbeste: hau da Ollokiegik eta erantzun diotenek osatutako zerrenda.

1. Anje Duhalde - Gogoaren baitan (John Hiatt - Back of my mind)

2. Kortatu - Sarri Sarri (Toots and the Maytals - Chatty Chatty)

3. Egan - Behin batian Loiolan (John Denver - Annie's song)

4. Haizea - Goizeko euri artean (Gordon Lightfoot - Early morning rain). Haizearen bertsioak antz handiagoa du Peter Paul and Maryren bertsioarena.

5. Bizardunak - Nafarroa gure aberria (Dubliners - The wild Rover)

6. Zarama - Txatxo (Los berrones - Chacho)

7. Ken Zazpi - Irri bat (Muse - Muscle museum)

8. Pantxoa eta Peio - Lepoan hartu eta segi aurrera (It's a long way to tipperary). Ollokiegik azaldu duenez, «ez da bertsioa, baina originaletik elementuak hartzen ditu».

9. Exkixu - Agur (Motorhead - Too good to be true)

10. Erlak - Bakardadea (Those were the days)

11. Sorotan bele - Mariñelaren zain (Eskoziako 'Willy o Winsbury' kantu tradizionala). Gari Garaialde argazkilariak azaldu duenez, Sorotan Beleren bertsioak John Renbournena hartu zuen oinarritzat.

12. Xabier Lete - Amsterdam (Jacques Brel - Amsterdam)

13. Anari - Vinu, cantares y amor (Nacho Vegas - Vinu, cantares y amor)

14. Hertzainak - No time for love (Christy Moore - No time for love)

15. Joxe Ripiau - Presaka (Toots and the Maytals - Pressure Drop)

16. Oskorri - Gora ta gora beti (Czech Polka - Škoda lásky)

17. Egan - Ardo gorri naparra (UB40 - Red red wine)

18. Benito Lertxundi - Oi ama Eskual Herri (Mireille Mathieu - Acropolis Adieu)

19. Drindots - Maritxu (Lou Reed - Sweet Jane)

20. Hertzainak - Egunero (The Selecter - Everyday)

21. Eskean Kristo - Iguana (Motorhead - Over the top)

22. Brigade Loco - Brigade Loco (Vanilla Muffins - Brigade loco). Bideoan, 23:26 minututik aurrera.

23. Fermin Muguruza - Gelditu AHT! (Bruce Springsteen - Pay me my money down)

24. Takolo, Pirritx eta Porrotx - Riki riki (The Migil 5 - Mockingbird Hill)

25. Joxe Ripiau - Gerezi begiak (Eric Donaldson - Cherry oh baby)

26. Egan - Poutpurri mazedonia (The beach boys - Barbara Ann)

27. Akelarre - Korrika (Kenny Loggins ft. Steve Perry - Don't Fight It)

28. Mikel Laboa - Herria eta hizkuntza (Francoise Hardy - Il n'y a pas d'amour heureux). Melodia George Brassensena da.


Summary: Zibersegurtasun enpresen fakturazioak %20 egin zuen gora iaz. Gaia euskal klusterrak ohartarazi du arlo horretan eta informatika sektorean oro har trebaturiko langile asko behar direla

Zibersegurtasuna gero eta ardura handiagoa da enpresa eta erakunde publikoentzat, eta haien informatika zerbitzuen babes beharra handitzen ari da. Uste zabaldua denari datua jarri dio Gaia klusterrak. «Ziur asko iaz gehien hasi zen gure azpisektorea da, %20tik gora. Inor ez dago erabat ziur; enpresek, erakundeek edota norbanakoek behar dugun zerbitzu bat da», azaldu du Elena Zarraga Gaiako presidenteak. Gaia jakintza industrien eta teknologia aplikatuen elkartea da, eta informatika eta adimen artifizialaren sektoreko Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 302 enpresa elkartzen ditu. Iaz urte oso oparoa izan zuten, eta zibersegurtasuna izan zen bere fakturazioa gehien handitu zuen azpiarloa. «Argi eta garbi gainera», zehaztu du Zarragak: «Segurtasun premia oso handia dago. Egun arlo horretan diharduten 55-60 enpresa ditugu elkartean».

Azken asteetan hainbat eraso izan dira albiste. Laboral Kutxak atzo salatu zuen bat, Iberdrolak ere onartu zuen bezero askoren datu pertsonalak lapurtu zituztela, eta duela bi aste Lituanian jatorria zuen zibereraso batek Nafarroako udal asko informatika zerbitzurik gabe utzi zituen. «Zibererasoak profesionalizatzen ari dira, eta xantaiak egiten dituzte orain», azaldu du Tomas Iriondo klusterreko zuzendari nagusiak. Hain zuzen ere, Nafarroako udalei eginiko erasoan zibererasotzaileek dirua eskatu zuten zerbitzariak desenkriptatzearen truke. Erasoa maiatzaren 18an izan zen, eta oraindik ez dute erabat konpondu arazoa.

Zibergaizkileek atsedenik ez dutela hartzen esatea ohiko esaldia da sektorean, baina Iriondok zehaztu du gaur egun topikoa baino gehiago dela hori, eta zibersegurtasuna lantzen duten enpresek jasotzen dituzten eskakizunetan sumatzen dutela: «Guztioi egingo digute eraso, edo agian dagoeneko egin digute eraso. Erasotzaileek gabeziak detektatzen dituzte sartzeko, eta gu ere askotan arduragabeak gara».

Zarragak, gainera, Ukrainako gerrarekin lotu du igoera hori, eta azaldu du gerra giroak erasoak sustatzen dituela. «Han ere ikusten ari dira sareetan ere gerra dagoela. Etorkizuneko gerrak zibergerrak izango dira». Enpresek, baina, arazo handi bat dute eskaerari aurre egiteko, Gaian diotenez, zibersegurtasunean trebaturiko langile gabezia handia dagoelako. Zarraga: «Arlo askotan dago eskulan gabezia. Zibersegurtasunean ziur, baina baita adimen artifizialean ere, errealitate birtualean, datuen analisian... Pentsa, programatzaile arrunten premia handia ere badago».

1.500 lanpostuko hutsunea

Trebaturiko langileen gabezia oinarrizko arazo bilakatu da Gaiarentzat. Iaz 1.300 langile kontratatu zituzten klusterreko enpresek, eta %6,2 handitu zen lantaldeen tamaina —22.039 dira guztira egun—. Iazkoa, baina, ez zen urte bakarreko lorea izan, 2022an beste 1.400 langile kontratatzea aurreikusten baitu Zarragak. Eta hala ere premia guztiak ez dira beteko: «Langile kopurua %6,6 handitzea espero dugu, eta hala ere bete gabeko 1.500 lanpostuko zuloa dago oraindik. Urtez urte kopuru hori handitzen ari da».

Informatikari gabezia, dena den, ez da Euskal Herriko arazoa bakarrik. Europa osoan dute haien premia. Sektoreko elkarteen arabera, egun 8,4 milioi informatikari daude Europan, eta, digitalizazio prozesuak bere horretan jarraitzen badu, aurki hogei milioi beharko dira. Eta zein da konponbidea? Luze gabe, atzerrira jotzea. «Mundu guztian bilatzen ditugu langileak. Urrundik lan egiteko sistemak ere erabiltzen ditugu. Baina ez ditugu guk bakarrik bilatzen, eta gero eta zailagoa da», azaldu du Zarragak.

Horiek hala, Gaiak argi du bertako harrobia sustatzea dela luzera begira konponbidea. Horretarako kanpainak egiten dituzte, baina nabarmendu du emakumeak erakartzen saiatu behar dela. «Genero arrakala digitala» badagoela garbi du, eta hainbat datu argigarri eman ditu: Gaiako enpresetako langileen %23 baino ez dira emakumeak, ingeniaritza ezberdinetan izen emanikoen %29, eta informatikako unibertsitate graduak ikasten dituztenen %13,4.

«Inoizko urterik onena» izan zuen iaz Gaiak: +%7 Gaia klusterrak bere ibilbideko «urterik onena» izan zuen iaz: hala laburbildu du Elena Zarragak urteroko balantzean —gaur du urteroko biltzarra—. Eta bada zerbait, teknologia enpresak elkartzen dituen elkartea 1983an sortu baitzen. 302 enpresen artean 5.724 milioi euro fakturatu zituzten, 2019an baino %7 gehiago, eta, langile gabeziarengatik ez balitz, are gehiago fakturatuko lukete. «Eskaera guztiak ase ezinda gabiltza». Elkarteko enpresa kopurua, berriz, 311tik 302ra murriztu zen, baina enpresen elkartze mota ezberdinen eragina izan zen. Eraldaketa digitala geldiezina dela uste dute Gaian, eta aurtengorako iragarpenak iazkoak bezain baikorrak dira. Fakturazioa %7 eta %10 artean handitzea espero dute, eta berrikuntzan eginiko inbertsioa %10 handitzea.