Summary: Ezusteko batzuk gorabehera, Jaurlaritzak ontzat jo du Tourra. Gertatu diren ezustekoak «anekdotikoak» izan direla esan du Erkorekak, eta segurtasun profesionalen eta herritarren jarrera goraipatu du.

Eusko Jaurlaritzaren segurtasun dispositiboak Frantziako Tourraren irteerari «arrakastaz» aurre egin diola azaldu du Erkoreka Jaurlaritzako lehendakariorde eta segurtasun sailburuak. Eskerrak eman dizkie «inoiz ez bezalako erronka» horri «hutsik gabe» erantzun dioten profesional guztiei, eta aipamen berezia egin dio Ertzaintzari: «Ertzaintzak berriz ere egiaztatu du Polizia integrala eta gaitua dela».

Halere, grand depart-ak izan ditu zenbait gorabehera ere. Erkorekak «anekdotiko gisa definitu ditu» gertakari horiek. Tartean, bigarren eta hirugarren etapetan txirrindulariek izan zituzten zulatuak ikertzen ari direla adierazi du. Txintxetek eragin zituzten ezbehar horiek, eta «atzean zerbait ote dagoen eta arrazoiak zentzuk diren» aztertzen ari direla jakinarazi du segurtasun sailburuak.

Bestalde, Morgan (Bizkaia) lasterketari «boikot» egiteko saiakera bat egon zela ere baieztatu du Erkorekak: «Kateatzeko asmoa zuten. Kateak zeramatzaten, eta elkarren artean lotzeko osagaiak ere bai». Horren harira, «Jarki antolakundeari lotutako» hemeretzi gazte identifikatu zituztela adierazi du, eta horietatik hamaika inputatu. Boikot saiakera aldez aurretik eragotzi izana goraipatu du, eta inteligentzia eta informazio zerbitzuen lana goraipatu du.

Orokorrean, ordea, ezbehar «aipagarririk» ez dela gertatu nabarmendu du Erkorekak, eta herritarren jarrera eskertu du Jaurlaritzak. Portaera "eredugarria" izan dutela nabarmendu du segurtasun sailburuak: «Mugikortasunean eragozpenak izan dituzte, baina herritarrek ulertu dute». Bingen Zupiria Jaurlaritzako eledunak ere eskertu du euskaldunen jokabidea. 1992an Tourra Donostiatik irten zeneko egoera oraingoarekin alderatuta, lasterketa elkarbizitzan emandako aurrerapausoen erakusgarria izan dela adierazi du: «Ikusitakoa erreferentziazkoa da gure gizartearen eboluzioa erakusteko».

Gure Esku, «hunkituta»

Tourreko lehen hiru etapetan antolatutako ekintzak ontzat jo ditu Gure Esku-k. Euskal herritarrek «harrotasuna eta euskal izaera» erakutsi dutela nabarmendu du Josu Etxaburu Gure Esku-ko bozeramaileak. Bizitakoa «hunkigarria» izan dela adierazi du Etxaburuk, eta nabarmendu du «herri izaera hori» islatu behar dela burujabetza osoa lortzeko bidean.

Bestalde, gogorarazi du horrelako ekintzak ez direla «tarteko helmugak» baino, eta «lanean jarraitu behar» dela Euskal Herriak bere «etorkizuna libre erabaki dezan». Bihar, Frantziako Tourra Euskal Herritik igaroko da berriro ere, Zuberoatik. Gure Esku bertan izango da, eta herritarrei bertaratzeko deia egin die Etxaburuk: "Gure herria zazpi lurraldez osaturiko herria dela erakusteko".


Summary: Donibane Lohizuneko poliklinikako zuzendari ohia zigortu dute, dirua desbideratzeagatik. 2015 eta 2018 artean 340.000 euro bereganatu zituela ebatzi du Baionako Auzitegiak. Hamar hilabeteko kartzela zigorra eman diote, gibelapenarekin.

Nicole Ithurria Donibane Lohizuneko (Lapurdi) poliklinikako zuzendari ohia erruduntzat jo du Baionako Auzitegiak. 2015 eta 2018 artean 340.000 euro bereganatu zituela ebatzi du epaimahaiak. Erretiroa hartu zuenean, kontuak ikuskatzen hasi zen langileetako bat; orduan ikusi zuen Ithurriak bere buruari zuzendutako txekeak izenpetu zituela urteetan. Egindakoa aitortu zuen epaiketan, zirkulu zikoitz batean erori zela esplikatuta.

Baionako Auzitegiak hamar hilabeteko kartzela zigorra eman dio zuzendari ohiari, gibelapenarekin; bost urtean gisa bereko deliturik egiten ez badu, ez ditu bete beharko. Horrez gain, 10.000 euroko isuna ere ezarri diote. Aurreko legealdian finantzen axuanta izan zen Donibane Lohizuneko herriko etxean; bost urteko inhabilitazioa ere eman dio auzitegiak.


Summary: Tourreko 5. etapan 30 kilometroko sartu-irtena egingo dute Zuberoan. Txirrindulariak Zuberoan ibiliko dira bosgarren etapan: Montoritik sartuko dira, eta Garateko lepoa igarota irten.

Frantziako Tourraren laugarren etapa aldi honetan Euskal Herritik pasatzen ez den lehen etapa izan da. Hala ere, bosgarren etapan tropela berriro pasatuko da Euskal Herritik: Zuberoan ibiliko da, hain zuzen ere. Pauetik hasiko da etapa, eta Larunsen bukatu: txirrindulariek 162,7 kilometro egingo dituzte guztira. Tropela Montorin sartuko da Euskal Herrian, 54,6. kilometroan, 14:35 aldera. Euskal Herriak Garateko lepoan esango dio agur aurtengo Frantziako Tourrari, helmugatik 79 kilometrora, 15:28an gutxi gorabehera.

Euskal Herrian hasitako lehen hiru etapak arrakasta handia izan dute, eta harrera beroa. Askok pentsatzen dute Tourrak jada Euskal Herria utzi duela, baina oraindik bosgarren etapa falta da. Etapa horretan, tropelak Montori, Atharratze, Liginaga, Ligi, Urdatx, Kakuetako arroila eta Garateko lepoa pasatuko ditu. Guztira, 30 kilometro inguru, ordubete eskas.

Igoera handiak izango dira etapa horretan. Urdatxetik ateratzean, 15,2 kilometroko igoera izango dute Soudet mendateko tontorreraino (%7,2ko pendiza), eta ,136,5. kilometroan, lehen mailako igoera, Marie Blanque mendatera: 7,7 kilometroko igoera da (%8,6ko pendiza).

2015eko Tourrean eta 2020koan Zuberoan egindako sartu-irtenen parekoa izango da aurtengoa. 2015ean, Tarbetik San Martingo Harrirako etapan, Chris Froomek irabazi zuen, eta jendetza bildu zen lasterketa ikusteko, Maulen eta Atharratzen batez ere. Marcel Queheilleri omenaldia egin zioten, lau aldiz parte hartu baitzuen Frantziako Tourrean.


Summary: Espainiak laguntzak onartu ditu talidomidaren biktimentzat. Botika hori erruz errezetatu zitzaien andre haurdunei 50eko eta 60ko hamarraldietan, eta malformazioekin jaio ziren milaka ume; laguntzak oraindik urriak dira, eta Jone Belarra ministroak aitortu du badagoela zeregina

Alemaniako Grunenthal botika etxeak 1957an atera zuen merkatura talidomida. Hainbat izen komertzialekin saldu zen Europan eta Afrikako zenbait herrialdetan printzipio aktibo hori. AEBetan ez zioten inoiz onespenik eman. 1959an, botika horrek eragiten zituen arazoen gainean ohartarazten hasi ziren hainbat aditu. 1962rako, egiaztatu zuten sendagaiak ondorio larriak eragiten zituela enbrioietan, eta, ondorioz, ume malformaziodunak izaten zituztela botika horiek hartutako andreek. Arazoen berri izanda ere, herrialde denek ez zuten berehala erretiratu botika, eta erruz errezetatu zen oraindik 60ko eta 70eko hamarraldietan. Kaltetuen elkarte Avitek sarritan salatu du Espainia izan zela azkenetarikoa botika erretiratzen. Biktimentzako laguntza ekonomikoak onetsi ditu Ministroen Kontseiluak gaur.

Karlos III.a ikerketa zentroan ehunka biktima aztertu dituzte, eta 130 pertsonako errolda bat ondu dute; horiek eskatu ahal izango dituzte laguntzak. Giza Eskubideen ministro Ione Belarrak onartu du Espainia izan dela tankerako laguntzak bideratzen azkenetariko herrialdea, eta esan du laguntza horien alde egitea «justizia» egiteko bide bat dela. Ministroak aitortu du oraindik lan handia egin behar dela biktimekiko «zorra» ordaintzeko, baina uste du gaurkoa urrats erabakigarria dela. Nabarmendu du botikaren ondorioz malformazioak izan dituztenek eta haien senideek egin duten borrokaren ondorioa izan dela, hein handi batean, erabakia.

Laguntzak biktima bakoitzaren mendekotasun mailaren arabera ebatziko dira. Aintzat hartzeko moduko albistea da orain arte 24 biktimak bakarrik jaso zituztelako laguntzak. Oso gutxi ziren. Avite elkartearen arabera, orain ere laguntza jaso gabe geratuko dira ehunka pertsona. Euskal Herrian ere badira talidomidaren ondorioz malformazioekin jaiotako pertsonak; gehienek urteak egin zituzten ahaztuta, zer zuten ere jakin gabe. Jada nagusiak zirela jakin zuten gehienek zein zen beren malformazioaren motiboa. Hainbatek arazoak izan dituzte egiaztatzeko bidean.

1977ra arte

Botika noiz arte eman zen egiaztatzeko errezetak bilduak dituzte Avite elkartean, eta azkena 1977koa da. Ordurako, zenbait herrialdetan kaltetuek bazuten biktimen aitortza. Alemanian, esaterako, 1971rako onartua zuten okerra, eta laguntzak ebatzi zituzten malformazioak zituzten umeen familientzat. Egun, ospitaleetan-eta erabiltzen da oraindik talidomida, besteak beste minbizia tratatzeko, baina era kontrolatu batean.


Summary: Douglasek 10.000 euro ordaindu beharko dizkio ELAri greba eskubidea urratzeagatik. Grebalariak ordezkatzeko kontratazioak egin zituen enpresak

EAEko Justizia Auzitegi nagusiak atzera bota du Douglas lurrindegi katearen helegitea, eta ordaindu egin beharko du enplegua erregulatzeko espedientea (EE) ezarri eta gero ELAk deituriko greba oztopatzeagatik.

Ekainaren 27an egin zen epaiketa, eta EAEko Justizia Auzitegi Nazionalak berretsi egin zuen Douglas enpresak ELA sindikatuari ordaindu beharreko 10.000 euroko kalte ordaina. Lurrindegi katea enplegua erregulatzeko espedientea (EE) ezartzeko negoziazioetan zela, ELAk greba mugagabera deitu zuen Bizkaiko dendetan, Douglaseko kaleratzeak eragozteko helburuarekin. Multinazionalak langileen grebarako eskubidea urratu zuen, grebalariak ordezkatzeko kontratazioak egin zituelako, eta ELAk salaketa jarri zuen horren aurka 2022ko apirilean.

Douglasen EEa

Lurrindegi kateak EEa ezartzeak 120 langile kaleratzea eragin zuen Hego Euskal Herrian, gainontzeko langileen lan baldintzak okertzeaz gain. CCOO eta UGT sindikatuek EEa adostu zuten enpresarekin, baina ELA kanporatua izan zen. Euskal sindikatuaren arabera, haren askatasun sindikala urratu zuten, eta egoerari buelta emateko deitu zuten grebara.


Summary: Gaitzespena eragin du Miarritzek indarkeria matxistagatik zigortutako bat fitxatu izanak. Miarritzeko Mutilak zaleen taldeak iragarri du ez dela Aguilerara joango Mohamed Haouasek taldean jokatzen duen bitartean. Jokalaria Clermontetik eta Frantziako selekziotik kanporatu dute bere bikotekidea jotzeagatik.

Mohamed Haouas (Le Havre, Frantzia, 1994) fitxatu izanak hautsak harrotu ditu Miarritzen. Errugbi jokalariari urtebeteko kartzela zigorra ezarri zioten joan den maiatzaren 30ean, bere emaztea jotzeagatik merkataritza gune baten kanpoaldean. Jokalariak Top 14ko Clermont taldean jokatu behar zuen datorren denboraldian (Montpellierren ibili da orain arte), baina talde horrek bertan behera utzi du hiru urterako sinatu zuten kontratua. Frantziako selekziotik ere kanporatu dute. Frantziako Errugbi Federazioaren iritziz, Haouasen portaera «onartezina da gure nazioa nazioartean ordezkatzen duen batentzat». Miarritzek, ordea, ez ikusiarena egin, eta bi urterako fitxatu du.

Bere emaztearena, gainera, ez da Haouasek epaitegietan izan duen afera bakarra. Bi zigor gehiago ditu, 2014ko bi kontugatik: iazko otsailean 18 hilabeteko kartzela zigorra ezarri zioten tabako lapurreta batzuk egiteagatik, eta, aurtengo ekainaren 30ean, berriz, diskoteka batetik irten ostean izandako borroka bategatik zigortu zuten. Bere abokatuak erabaki horiei alegazioak jarri izan ez balizkie, kartzelan egongo zen orain. Printzipioz, epaileak udazkenean hartuko du azken erabakia.

Klubaren erabakiak gaitzespena eragin du Miarritzen. Maider Arostegi alkateak haserre hitz egin du. «Jota nago, Haouase fitxatu dutela eta. Begi bistakoa da jokalari bikaina dela, baina modu horretako jarrerek ez dute bat egiten kirolaren eta errugbiaren balioekin. Harritu egin nau Miarritzek Frantziako federazioarenaren aurkako erabakia hartu izanak», esan du Mediabask-i egindako adierazpenetan. «Kezka sortzen dit emakumeei eta gazteei bidaltzen ari garen mezuak».

Zalerik ez

Max Brisson senatariak, berriz, adierazi du jokalari hori fitxatu izana «irain bat» dela klubarentzat, haren historiarentzat, haren balioentzat, eta etorkizunean hango hezitzaile izango direnentzat: «Ez dago dena onartzerik».

Gainera, eskerrak eman dizkio Miarritzeko Mutilak zaletu taldeari. Hark gutun bat plazaratu du, esanez, Haouasek taldean jarraitzen duen bitartean, ez direla klubeko bazkide izango eta ez direla Aguilerara joango. Gainontzeko zaleei erabaki bera hartzeko deia luzatu diete: «Haouasen jarrera gure balioen erabat aurkakoa da, eta haiekin erabat bateraezina. Jokalari hori taldean dagoen artean, Aguileran ez da izango banderarik eta danborrik».

Beste aldean, Louis-Vincent Gavek, Miarritze errugbi taldeko presidenteak, gutun baten bidez erantzun die kritikei. «Badakit Haouas fitxatu izanak asaldatu egin dituela batzuk; agian, duela lau urte Steffon Armitage fitxatu genuenean baino gehiago [sei hilabeteko zigorra ezarri zioten hari indarkeria matxistagatik]», hasi da. Haserrea adieraziz hainbat mezu jaso dituela azaldu du, baina eskerrak eman dizkie idatzi diotenei: «Ulertzen dut jarraitzaileen sentimendua, baina ez nator bat haiekin».

Zergatia esplikatu du: «Gure gizartearen oinarririk garrantzitsuenetako bat barkamena da. Mohamed Haouas fitxatu aurretik haren emaztearekin hitz egin genuen, eta eskerrak eman zizkigun berriz hasteko aukera bat emateagatik. Horrek ez du esan nahi gertatutakoa gaitzesten ez dugunik; gure gertukoak, ordea, ez ditugu epaitu behar. Pertsona bat errudun izan daiteke, eta zigorra merezi du, baina inoiz ez da erabat gaiztoa izango. Bekatua higuingarria da, bekataria ez», amaitu du.

Borrokalaria

Kirol ikuspegitik bakarrik begiratuta, Haouas fitxatzea ikusgarria da gaur egun bigarren mailan dagoen Miarritzerentzat. 1,85 metro eta 123 kilo den jokalariak sei urtez jokatu du Top 14an Montpellierrekin, eta hamasei bider Frantziako selekzioarekin, berriki kanporatu duten arte. Ondo bidean, irailean Frantzian jokatuko den Munduko Kopan izango zen.

Zelaian ere borrokazalea da 29 urteko jokalaria: 2020. urtean hiru asteko zigorra ezarri zioten Eskoziako selekzioko jokalari bati ukabilkada bat emateagatik, eta, aurtengo otsailean, Frantziako selekzioarekin bi aldiz txartel gorria ikusi duen lehen jokalaria bilakatu zen.


Summary: EHUk lanaldi osoko ordezkapenak murriztu dituela salatu dute. EHUko irakasleek eta ikertzaileek elkarretaratzea egin dute, eta EHUri eskatu diote prekarizazio asmoak zuzentzeko.

Euskal Herriko Unibertsitateko irakasleek eta ikertzaileek elkarretaratzea egin dute gaur goizean Bizkaia aretoaren aurrean (Bilbo), barruan klaustroa bilduta zegoela baliatuta. Salatu dute EHUko errektore taldea «era murritzean» aplikatzen ari dela martxoan indarrean sartu zen Espainiako Unibertsitate Sistemaren Lege Organikoaren (LOSU) 80. artikulua. Horren bidez irakasleen eta ikertzaileen lanaldi osoko ordezkapenak desagerrarazten ari direla azaldu dute.

«Prekaritatea gelditu» eta «Baldintza duinak ordezkoentzat» oihu eginez ekin diote irakasleek elkarretaratzeari. Izan ere, legearen ondorioz, ordezkoek hilabetean 800 euroko soldata jasotzen dute gehienez. EHUko Gizarte eta Komunikazio Zientzien Fakultatean ordezko irakaslea da Galder Sierra Zapirain, eta azaldu du egoerak irakasle guztiei kalte egin diezaiekeela: «Uste dugu egoera jasanezina izango dela bai ordezkoentzat, bai irakasle guztientzat, gerta baitaiteke jendeari lan poltsatik deitzen diotenean horrelako eskaintzei uko egitea».

Egoera ikusita, hurrengo ikasturtea «problematikoa» izateko arriskua dagoela adierazi du Sierrak. Hori hala izan ez dadin, elkartu diren irakasleek eta ikertzaileek errektoretza taldeari eskatu diote atzera egiteko eta lanaldi osoko kontratuei eusteko.

Ikasleen arautegi berria

Bitartean, Bizkaia aretoaren barruan, Euskal Herriko Unibertsitatearen klaustroak ikasleen arau hausteen eta zigorren inguruko arautegi berria onartu du. Arautegi horrek hiru mailatan sailkatzen ditu arau hausteak: oso larriak, larriak edo arinak izan daitezke. Jokabide hauek hartuko dira «oso larritzat», besteak beste: hasiberrien txantxak, indarkeria fisikoa, hitzezko indarkeria, sexu jazarpena, EHUren ondare historikoa edo kulturala suntsitzea eta plagioa. Jardunik larrienak ikaslea unibertsitatetik aldi baterako kanporatuz zigortu daitezke.


Summary: Bihar hasiko da Hendaiako Guitaralde jaialdia. Festibalaren XII. aldia da aurtengoa, eta Robben Ford, Diane Tell eta Thomas Fersen dira izen handiak. Larunbatera arte iraungo du.

Hamabi urte daramatza Hendaiako (Lapurdi) Guitaralde jaialdiak nazioarteko gitarra jotzaile ezagun eta hasiberriak biltzen, eta hala egingo du aurten ere. Egitaraua «ederra» izango dela aurreratu dute antolatzaileek, artisten emanaldiez gain, bestelako eskaintzak ere izango direlako. Paco de Lucía, légende du flamenco dokumentalak emango dio bihar hasiera jaialdiari, 18:00etan, eta Thomas Fersenek emango du larunbatean azken kontzertua, 22:30ean. Tartean, askotariko estiloak entzun ahal izango ditu publikoak: «Jazza, klasikoa, popa edota Afrikako musika».

Pablo Arrietak eta Jean Marie Ekaik emango dute bihar festibaleko lehen kontzertua, 19:30ean, Les Varietes zineman. Guitaralden aurretik aritu dira biak, eta, aurten, Nire gitartxoari diskoa aurkeztuko dute. Elkarrekin egin duten lehen albuma da, eta Bernardo Atxagak berak hitzak jarri dizkie zenbait abestiri.

Habanako Duo Jade taldeak emango dio hasiera jaialdiaren bigarren egunari. Gitarra bakarra joko dute, baina bi ahots izango dira oholtza gainean: Yanaysa Prieto eta Maigret Bourricaudy. Ines Osinagarekin kolaboratu zuten Itsasoa da bide bakarra diskoan, eta Kubako musika tradizionalean oinarritutako EP berria aurkeztuko dute oraingoan. Antolatzaileen arabera, «mojito batekin gozatzeko une polita» izango da haien kontzertua.

21:30etik aurrera, beste hiru emanaldi izango dira: Patrick Manouguianek, Alyscek eta Moh Kouyatek joko dute. «Epe luzeko ospea» izango duten artistak dira hirurak, baina bere estilo propioa du bakoitzak. Abeslari ospetsuen luxuzko sideman-a izan da Manouguian denbora luzez; popa, folka eta elektronikoa nahastea gustatzen zaio Alysceri; eta Ginea aldeko musika tradizionala eta egungo musika modernoa batzen ditu Kouyatek bere musikan.

Maite Larburu eta Robben Ford dira ostiralean joko duten artisten artean ezagunenak. 21:00etan igoko da Larburu oholtza gainera, eta Krak haren azken diskoaren kantak interpretatuko ditu. Musika esperimentalarekin jolastuko du, eta, horretarako, bi musikari izango ditu kide: Ander Zulaika bateria eta perkusio jotzailea eta Carlos Taroncher klarinete eta baxu jotzailea. Haien ostean joko du Fordek, 22:30ean. Honnet anaiekin arituko da bera, eta jazz erritmoak joko dituzte.

Aurtengo jaialdiko bi izarrek itxiko dute larunbatean jaialdia; Diane Tellek eta Thomas Fersenek. Haiku bere hamalaugarren diskoan zehar «ibilbide erromantikoa» egingo du Tellek eta, bide horretan, hainbat balada interpretatuko ditu. 21:00etan joko du, Gaztelu Zahar pilotalekuan, eta haren ostean arituko da Fersen leku berean, 22:30ean. Gitarra eta ukelelea bateratuz, haurtzaroko garaietara eraman nahi du Fersenek publikoa, eta Lewis Carroll idazlearen irudimenezko lurraldeak bisitatzea izango du helburu nagusi.

Bestelako eskaintzak

Aurten bigarrenez, gainera, Arrabitegileen Azoka antolatuko dute, non publikoak tokiko eskulangileekin hitz egiteko aukera izango duen. Beste askorekin batera, Xabina Larralde, Sergio Callejo eta Stephane Bivalski artisauak izango dira azokan. Ostiralean izango da, 14:00etatik 18:30era, eta larunbatean 10:00etatik 12:30era eta 14:00etatik 18:30era.

Horrez gain, Moh Kouyate musikariak gitarra jotzen ikasteko eskola magistrala emango du ostiralean, goizeko hamaiketan eta arratsaldeko hiruretan.


Summary: Irmoa da Urtxuegiari ezarritako hemezortzi urteko inhabilitazioa. Lasarte-Oriako alkate ohiak fiskaltzarekin eta akusazio partikularrarekin akordioa egin zuen maiatzean. 2.160 euroko isuna ordaindu beharko du.

Maiatzean plazaratu zuten Lasarte-Oriako (Gipuzkoa) alkate ohi Ana Urtxuegia sozialistak fiskaltzarekin eta akusazio partikularrarekin egindako akordioa, eta Gipuzkoako Auzitegiaren sinadura du jada. Hala, ahozko epaiketa bertan behera geratu da. Urtxuegiak hemezortzi urteko inhabilitazioa eta 2.160 euroko isuna onartu ditu, prebarikazioaren eta funts publikoak bidegabe erabiltzearen delituengatik.

Akordioan jasota dagoenez, Urtxuegiak onartu egin du Nikaraguako Somoto hirira bideratutako udal funtsekin prebarikatu zuela eta funts haiek bidegabe erabili zituela, baina bai akusatuak bai akusazioek baztertu egin dute Urtxuegia delitu horiei esker «aberastu» izana, eta, ondorioz ez du espetxe zigorrik jaso. Zehazki, Lasarte-Oriako Udalean bi milioi euro baino gehiago eman zizkien alkate ohiak Somotoko hiru erakunderi —LOSSB Lasarte-Oria-Somoto Senidetzearen Bulegoa, Asodecom eta Somotoko alkatetza— 2000 eta 2009 bitartean, garapenera bideratutako proiektuak sustatzeko diru laguntza gisa.

Argitaratutako informazioaren arabera, LOSSB entitateak ez zuen izaera juridikorik ere; 2008an desegin zen, eta, haren ordez, Somoto fundazioa eratu zuten bi udalerrietako alkateek. Asodecom elkarteari emandako dirua, berriz, Somotoko enpresaburu handiak aberasteko erabili zela argitaratu zuen Diagonal aldizkariak, eta gehitu Somotoko alkate eta Urtxuegiaren bikotekidea zela haren arduradun nagusia. Noticias taldeko egunkariek, berriz, 2011n argitaratu zuten Urtxuegiaren izenean zeuden sei lursail eta higiezin topatu zituztela Somoton; tartean, milioi bat metro koadroko etxalde bat.

Urtxuegia 24 urtez izan zen Lasarte-Oriako alkate, 2010era arte; Patxi Lopezen Eusko Jaurlaritzako SPRI erakundeko Txileko eta Peruko ordezkari izendatu zuten. Ordurako, oposizioak balizko irregulartasunen inguruko ikerketa bat sustatu zuen udalean, baina PSE-EEk eta PPk zuten gehiengo osoa baliatu zuten txosten baten ondorioztatzeko alkate ohiak ez zuela deliturik egin diru laguntzei lotuta; nahiz eta onartu zuten kudeaketa ez zela legezkoa izan.

2011ko udal hauteskundeen ostean, ordea, EH Bilduk, EAJk eta Lasarte-Oriako Herritar Plataformak berriz heldu zioten auziari. Zubizarreta Consulting taldeak ondutako txosten batek «irregulartasun ugari» atzeman zituen, eta udalak auzitara eraman zuen afera. «Alkatetzarenak ez diren zenbait eskumen erabili zituen Urtxuegiak urte horietan: lokal bat erosi, ondasunak eman, lan kontratuak sinatu... Hori guztia prozeduratik kanpo egin zen», adierazi zuen orduko alkate Pablo Barriok (EH Bildu).

Horiek hala, Urtxuegia inputatu gisa deklaratzera deitu zuten 2015ean. Orduan, epaileak adierazi zuen «irregulartasun formalak» egin zirela, proiektu lagunduetako «zati garrantzitsuak» ez zirela justifikatu eta «funts publikoak modu ilunean desbideratu» zirela; beraz, ebatzi zuen «nahikoa zantzu eta arrazoi» prozedura abiatzeko. Halere, auzia artxibatu zuen behin-behinean, Nikaraguaren kolaborazio judizialik gabe aurrera egiteko zailtasunak argudiatuta. Lasarte-Oriako Udalak helegitea jarri zion erabakiari, EH Bilduren, EAJren eta Elkarrekin Podemosen aldeko botoekin, eta 2021eko maiatzean Gipuzkoako Auzitegiak berriz ireki zuen auzia; orain arte martxan egon dena.

Lasarte-Oriako EH Bilduk maiatzean leporatu zion PSE-EEri prozesua «oztopatu» izana, eta Urtxuegiak egindakoaren gaineko «erantzukizuna hartzeko» eta «gaiari buruzko gogoeta zintzoa egiteko» eskatu zien sozialistei. Horiek, baina, adierazi zuten udal gobernutik zein oposiziotik lan egin zutela auzia argitzeko. Gipuzkoako PSE-EEk, berriz, adierazi zuen aldeen akordioaren berri izan ostean ekin ziola Urtxuegiari militantzia eteteko kautelazko prozedurari, eta auzitegiak akordioa berretsi ondoren etenaraziko zuola behin betiko haren militantzia.


Summary: Adineko lau emakumetik batek indarkeria matxista jasan du, Emakunderen ikerketa baten arabera. Andre edadetuek jasaten duten genero indarkeria aztertu dute Iratxe Herrerok eta Carlos Diaz de Argandoñak. Ohartarazi dute fenomeno ikusezina dela, eta horrek detektatzea zailtzen duela.

65 urtetik gorako lau emakumeetatik batek indarkeria matxista jasan izan du Bizkaian, Araban eta Gipuzkoan, Emakunderen azterlan batek ondorioztatu duenez. Adineko andreen pairatzen duten bortizkeria ikusezina dela ohartarazi dute Genero indarkeria eta adineko emakumeak Euskal Autonomia Erkidegoan: zaurgarritasun ezkutua agerian uzten ikerketan, eta haren dimentsioaren kalkulu bat egin dute: %23,4k pairatu dute bizitzan zehar, hau da, 67.000 emakumek baino gehiagok, eta egun 16.500 andre inguru ari dira pairatzen, %5,7.

Iratxe Herrero Zarate gerontokriminologoak eta Carlos Diaz de Argandoña Fernandez politologoak egin dute ikerketa, Emakunderen beka baten bitartez. Gaur goizean aurkeztu dute, Gasteizen, Miren Elgarresta Emakundeko zuzendariarekin batera. Elgarrestak nabarmendu du adineko emakumeak «bereziki zaurgarriak« direla bortizkeria matxistaren aurrean, haien adinarekin lotutako faktoreen ondorioz: «Askok ez dute autonomia ekonomikorik izan bizi osoan, edo senarrei baimena eskatu behar izan diete lanera joateko«. Hain zuzen, Herrerok azaldu du lanaren helburua izan dela biktimen azterketan adinaren perspektiba txertatzea: «Fenomeno ezezaguna eta ahaztua da».

Izan ere, adinkeriak eragin handia du gizarteak indarkeria matxistaren biktimen inguruan duen iruditerian: estereotipoen eraginez, adineko pertsonak baztertu egiten dira. «Iruditeria sozialean emakume gazteak irudikatzen dituzte biktima gisa, edo hiltzen dituzten emakumeak; eta adinekoak ez dira identifikatuak sentitzen», adierazi du Diaz de Argandoñak. Tratu txarrak ematen dituzten gizonengan ere eragina du adinkeriak, baina, Herreroren arabera, haiengan ondorio positibo bat du: «Adinekoen inguruan onkeriazko aurreiritziak izaten ditugu; beraz, zaila da irudikatzea gizon edadetu bat indarkeria erabiltzen».

Are: askotan, biktimen seme-alabek ere ez dute sinesten haien aitak amari tratu txarrak ematen dizkiola, eta horrek indarkeria antzematea zailtzen du. Hala, ikerlanak nabarmendu du andre horiek «urte luzeetan» jasaten dutela indarkeria eta, ondorioz, «normalizatu» egiten dutela: «Barneratuta daukate haien emazte eta ama rolei eusteko obligazioa, haien identitatea eta prestigio soziala definitzen duelako; beraz, funtzio horietatik aldentzea zailagoa denez, halako bizipenekiko onarpen handiagoa garatzen dute», azaldu du Diaz de Argandoñak. Bikote harremana haustea ere zailagoa zaie: «Beste adinetako biktimek baino kezka handiagoa agertzen dute senarren egoerarekin: ‘Zer gertatuko zaio ni joaten banaiz?’. Ondorioz, askotan harremana ez da eteten bietako bat hiltzen den arte».

Ikusezintasun bikoitza

Era berean, ikerketaren arabera, adineko emakumeek bikoiztuta pairatzen dute ikusezintasuna: batetik, gizarte oso matxista batean heziak izateak duen eraginagatik, gaztaroan normaltzat jotzen ziren jarrerak eta genero rolak barneratu zituztelako; eta, bestetik, gaur egungo adinkeriak ere ikusezin bihurtzen dituztelako, eta erreferenterik ere ez dutelako.

Ikerlariek nabarmendu dute 65 urtetik gorako emakumeen errealitatea askotarikoa dela, baina badaudela hainbat arrisku faktore, genero indarkeriarekin lotuta. Bereziki zaurgarriak dira «laugarren adinekoak», hau da, emakume oso zaharrak, landa eremuan bizi direnak eta laguntza elkarteetara edo arreta baliabideetara joaten ez direnak. Senarrek erretiroa hartzea ere arriskua areagotu dezake, etxean denbora gehiago igarotzen dutelako erasotzaileek.

«Indarkeria ikusezina izateak erantzun soziala zailtzen du; erantzun hori ere emakume horiei egokitu behar zaie», gehitu du Herrerok. Hori dela eta, Emakundeko zuzendariak esan du halako ikerlanak garrantzitsuak direla, besteak beste, emakumeei baliabide espezializatuak eskaintzeko. Ildo horretan, elkarteak funtsezkoak direla azpimarratu du Elgarrestak, biktimentzako konfiantza giroak sortzeko, harremanak egiteko eta baita kasuak identifikatzeko ere.


Summary: Jasper Philipsenek irabazi du berriro Frantziako Tourrean. Bezperan egin bezala, Alpecin taldeko txirrindulari flandriarra izan da azkarrena esprintean. Eroriko dezente izan dira azken metroetan. Ez da aldaketa aipagarririk egon sailkapen nagusian

Frantziako Tourreko esprintek nagusi bat dute orain arte: Jasper Philipsen. Tropel osoa elkarrekin iritsi den bi etapetan gailendu da Alpecin taldeko esprinter flandriarra: atzo, hura izan zen azkarrena Baionan, eta gaur, bera izan da berriro bizkorrena, Nogaroko zirkuituko helmugan (Okzitania). Caleb Ewan australiarra (Lotto) eta Phil Bauhaus alemaniarra (Bahrain) izan ditu berriz atzetik, bigarren eta hirugarren, hurrenez hurren. Bezperan, Bauhaus izan zen bigarren, eta Ewan, hirugarren. Eroriko dezente izan dira azken metroetan; adibidez, Fabio Jakobsen esprinter herbeheretarra (Soudal) erori da.

Sailkapen nagusian ez da aldaketa aipagarririk egon, eta Adam Yates ingelesak (UAE) eutsi egin dio lidergoari. Etapak ezer gutxi eman du; Benoit Cosnefroy (Ag2r) eta Anthony Delaplace (Arke) frantziarrek 60 kilometrotan egindako ahalegin antzua besterik ez. Tropelak lasai hartu du haren egitekoa denbora askoan.

Itxuraz, bestelakoa espero da bihar, bosgarren etapan, Pirinioetako aurrenekoan. Tourra Euskal Herritik igaroko da berriro. 33 kilometro eskaseko barnealdi txikia egingo du Zuberoan. Etapa Pauen (Okzitania) hasiko da, eta Montoritik sartuko da Zuberoara. Atharratze, Liginaga-Astüe, Ligi-Atherei eta Santa Grazi herriak pasatu ondoren, txirrindulariek Soudet mailaz kanpoko mendatea igoko dute: 15,1 kilometroko luzera du, eta %7,2ko batez besteko pendiza. Gero, beste bi mendate igoko dituzte: Ichere Hirugarren Mailakoa (4,2 km eta %7) eta Marie Blanque Lehen Mailakoa (7,7 km eta %8,6). Azken horren tontorretik Larunseko (Okzitania) helmugara 18,5 kilometro besterik ez daude. Mendiko lehen etapa da, Pirinioetako aurrenekoa. Lehia espero da.

Italiako Giroan, berriz, Antonia Niedermaier alemaniarrak (Canyon) irabazi du gaur bosgarren etapa. Annemiek van Vleuten herbeheretarra (Movistar) bigarren izan da, eta lidergoan sendotu da. 2.07 ateratzen dio orain Niedermaierri. Ane Santesteban (Jayco) bederatzigarrena da, 4.55era.


Summary: UEFAko Apelazio Batzordeak atzera bota du Osasunak aurkeztutako helegitea. Europako Federazioak berretsi egin du haren Kontrol, Etika eta Diziplina Batzordeko ikuskatzaileek Osasuna zigortzeko egindako proposamena. Klubak TASera joko du. «Gure eskubideen aurkako erasoa da», salatu dute.

Osasunak beste muturreko bat jaso du. Ez du ezustean harrapatu, baina horrek ez du esan nahi gogorra ez denik. Nafarroako klubak ez zuen itxaropen handirik Europako Futbol Federazioaren (UEFA) Apelazio Batzordean aurkeztutako helegitearekin. Zail ikusten zuten Apelazio Batzordeak haren Kontrol, Etika eta Diziplina Batzordeko ikuskatzaileek proposatutako zigorra bertan behera uztea.

Eta halaxe gertatu da: Apelazio Batzordeak atzera bota du Osasunak Konferentzia liga ez jokatzeko zigorraren aurka aurkeztutako helegitea. Hau da, bere egin du ikuskatzaileek egindako txostena. Haien arabera, Nafarroako taldeak ezin du Konferentzia liga jokatu, klubaren agintari izandako batzuk 2013-2014ko denboraldiko Espainiako Lehen Mailako bi partidaren emaitzak adostu zituztelako.

Apelazio Batzordeak Osasunak aurkeztutako helegitea atzera bota eta gero, klubari aukera bakarra geratzen zaio datorren denboraldian Konferentzia liga jokatu ahal izateko. Kirola Arbitratzeko Epaitegiak (TAS) arrazoia ematea da. Emango balio, behin betikoa litzateke, eta Europako kluben arteko lehiaketa bat jokatuko luke hamasei urteren ostean. Osasunak jada iragarri du TASera joko duela. «Gure eskubideen aurkako erasoa da», azpimarratu dute. Behin erakunde horretan helegitea aurkeztuta, zain geratuko da. Abuztuaren 7an zozkatuko dute Konferentzia liga.


Summary: Erruduntzat jo dute Mixel Etxebeste Mauleko auzapez ohia. Agerria hotelaren aferan dokumentu bat faltsutu izana onartu zuen epaiketan. Lau hilabeteko kartzela zigorra eta 5.000 euroko isuna ezarri dizkiote, biak gibelapenarekin.

Mixel Etxebeste Mauleko auzapez ohia kondenatu du Paueko Zigor Auzitegiak, Agerria hotelaren kudeaketagatik. Ekain hasieran egin zioten epaiketan, onartu zuen Agerria hotelarentzat 450.000 euroko mailegua lortzeko hura kudeatzen zuen ekonomia mistoko sozietatearen akta faltsu bat idatzi zuela. Lau hilabeteko kartzela zigorra ezarri dio epaileak, gibelapenarekin. Baita 5.000 euroko isuna ere, erdia gibelapenarekin. Bost urteko epean gisa bereko deliturik egiten ez badu, gibelapenezko zigorrak ez ditu bete beharko. Horrez gain, urte batez debekatua izanen du edozein enpresa kudeatzea.

Mauleko Herriko Etxea parte zibil gisa aurkeztu zen auzian, eta haren eskaera onartu du auzitegiak. Etxebestek 115.000 euro eman beharko ditu kalte ordainetarako. Auzapez ohiaren abokatuak Sud Ouest-i egindako adierazpenen arabera, dei eginen diote auzitegiaren erabakiari.


Summary: Maitaldia festibala berriz abiatuko da irailean. Miarritzeko dantza jaialdiaren 33. edizioa irailaren 7tik 17ra eginen dute. Udalerriaz harago, Euskal Herriko beste hainbat herriren hunkitzeko xedea du.

Maitaldia dantza festibalaren 33. edizioa aurkeztu dute goizean, Miarritzen (Lapurdin). Irailaren 7tik 17ra bitartean; guztira, 93 proposamen bilduko ditu jaialdiak, 250 artistaren eskutik, eta, Miarritzen ez ezik, Ipar Euskal Herriko hamar herritan ere erakutsiko ditu, baita Errenterian (Gipuzkoa) ere. Antolatzaileek jaialdiaren «historiari fidela den edizio bat» defendatu dute, herrien arteko harremanen eta ikuskizunen idazketa eta estetika aniztasunaren garrantzia azpimarratuta.

Maitaldian izango diren euskal ekoizpenetan Euskal Herriari lotzen zaizkion gaiei eta kulturaren ezaugarriei helduko dietela azaldu dute. Ahotsak obra, esaterako, festibalaren hirugarren egunean aurkeztuko dute, larunbatez. Ziomara Hormaetxe koreografoak pentsatu duen obra da; sortzez gernikarra da, eta bere herriak jasan zuen bonbardaketako azken lekukoen testigantzetatik osatu du Ahotsak.

EliralE konpainiak ere festibalean parte hartuko du, Pantxika Telleriak eramanik. Fuga! obrarekin «etorkizuneranzko atzera begirako bat» aurkeztuko du, hiru gizonek osatutako dantza taldearekin. Dantza garaikidearen filtrotik euskal sorkuntzari eta ondareari berriz lotzeko xedea duen emanaldia da.

Programazio zabala

Euskal taldeez harago, Maitaldian jasoko dituzten atzerriko konpainien izenak ere aitzinarazi dituzte, besteak beste, Italiako Aterballetto Dantzaren Fundazio Nazionala, Niza Mediterraneoko balleta, Rinheko Opera Nazionala eta Hessisches Staatsballet.

Malandain Balletak bere erroak Miarritzen izatearen garrantzia azpimarratu dute antolatzaileek. Horren harira, proiektu berezi bat ere muntatu dutela jakinarazi dute, aurtengo jaialdirako pentsatua. Festibalaren hamar egunetan, Bardozen (Lapurdi), Donibane-Garazin eta Maulen emanen dute Mosaïque obra. Gainera, Thierry Malandainen Cendrillon «ballet enblematikoa» Niza Mediterraneoko balletak emanen du festibalean. Izan ere, obra hori Thierry Malandainen best-seller gisa definitu dute, mundu osoan 200 emanaldi baino gehiago egin dituela eta.

«Kodeez askatzen den gazteriaren» promozioa ere egin nahi dutela adierazi dute antolatzaileek. Bide horretatik, aktualitatea eta gaur egungo gizartearen problematikak lantzen dituzten dantza obrak ere programatu dituzte. Besteak beste, Olivia Grandvillen Débandade dantza garaikideko proposamena aipatu dute, maskulinitatearen gaia jorratzen duena. Baita Kiyan Khoshoieren Grand Écart ere, dantza eta umorea nahasten dituena langileen baldintzak ikuskizunaren zentroan jarriz. Eta Wiesbadeneko Darmstadt balletaren Gerade NOW! obra ere bai, Greta Thunbergen artikulu batek inspiratu duena.

Dantzaz harago

Maitaldia festibalak dantza ikuskizunez haragoko programazio bat eskaintzeko asmoa ere badu. Erraterako, festibalak irauten duen bitartean, filmen emanaldiak, konferentziak, hitzaldiak eta tailerrak ere antolatuak izanen dira, betiere, dantzaren inguruan.

Gainera, festibalak izanen duen dimentsio «ekoarduratsua» eta solidarioa aldarrikatu dute. Ekonomia lokal eta zirkularra sustatu nahi dute, besteak beste, artisten eta publikoaren garraio eragina murriztuz eta elkarren arteko gogoeta bat bultzatuz, besteak beste. Era berean, Beaver Dam konpainiak proposaturiko Yumé ikuskizunak, adibidez, natura kalteturik duen mundu bat eramango du eszenara, publiko gazte baten sentsibilizatzeko asmoz. Festibalari bukaera emateko, haurrei eta gurasoei begirako egun bat ere pentsatua izan da, itsasoen zaintzaren gaia ardatz izanen duena.


Summary: Puigdemontek immunitatea galdu du, EBko Justizia Auzitegiak suplikatorioa onartuta. Epaiak bidea irekiko dio Espainiako Auzitegi Gorenari Kataluniako presidente ohiaren eta Comin eta Ponsatiren kontrako euroaginduak berriz igortzeko. Defentsaren ustez, agindu horiek ez dute ibilbiderik izango.

Carles Puigdemont Kataluniako presidente ohiak eurodiputatu gisa dagokion immunitatea galdu du, Europako Batasuneko (EB) Justizia Auzitegiak gaur goizean jakinarazi duen epaiaren ondorioz. Harekin batera, immunitatea galduko dute Toni Comin eta Clara Ponsati Kataluniako kontseilari ohi eta eurodiputatuek ere. Epaileek ontzat eman dute Europako Parlamentuak, Espainiako justiziaren eskariz, hiru politikari independentisten aurka onartu zuen suplikatorioa.

Manuel Llarena Espainiako magistratuak egin zuen suplikatorio eskea, Puigdemont, Comin eta Ponsati Espainiaratu ahal izateko eta hango Auzitegi Gorenean epaitzeko, Kataluniako 2017ko autodeterminazio erreferendumarengatik. Parlamentuak 2021eko martxoan onartu zuen, botoen %57rekin —halako bozketa batean inoiz izan den babesik txikiena—.

Europarlamentuak suplikatorioa onartu arren, Kataluniako eurodiputatuek indarrean izan dute immunitatea, behin-behinean, EBko Justizia Auzitegiak epaia eman arte. Gaurko erabakia auzitegiaren lehen instantziako organoarena da, EBko Auzitegi Orokorrarena, eta, beraz, Puigdemontek, Cominek eta Ponsatik aukera izango dute Europako Justizia Auzitegira jotzeko, instantzia gorenera. Harena izango da azken hitza.

Eurodiputatu independentisten abokatu Gonzalo Boyek aurreratu du Auzitegi Orokorraren argudioak aztertuko dituztela eta kasazio helegitea aurkeztuko dutela Europako Justizia Auzitegiak epaia berrikus dezan. Bi hilabete izango dituzte horretarako, eta epaileek sei hilabete izango dituzte auzia aztertzeko. Ikusi beharko da instantzia gorenak europarlamentariei immunitatea behin-behinean mantenduko dien azken erabakia hartu artean.

Epaia argitara atera eta minutu gutxira, Puigdemontek ere nabarmendu du, Twitter bidez, bidea ez dela amaitu. «Bukaerara arte defendatuko ditugu gure oinarrizko eskubideak, kataluniarren eta europarren oinarrizko eskubideak ere badirenak». Dena den, atsekabea agertu du, Luxenburgoren epaiarekin «disidentzia politikoa» Europan «mehatxatuagoa» dagoela iritzita. «Estatuei deseroso zaizkien kausak defendatzen ditugun gutxiengo politikook zailtasun handiagoak izango ditugu gure eskubideak gauzatzeko, epai hau atzera botatzen ez bada».

Ordu batzuk geroago, prentsaurreko bat egin dute hiru europarlamentariek eta beraien abokatuak Europako Parlamentuan. Auzitegi Orokorraren gaurko epaia iraultzeko nahikoa oinarri badutela adierazi dute. Nabarmendu dutenez, «oinarrizko eskubideen defentsa sendoago bat» espero dute Europako Justizia Auzitegiaren aldetik.

Orain arteko prozesuan, Boyek auzitegiaren aurrean adierazi du Puigdemonten, Cominen eta Ponsatiren kontrako suplikatorioak «irregulartasun ugari» izan zituela, politikari independentistei jazartzeko jarri zuela abian Espainiako Auzitegi Gorenak. Epaileek, baina, ukatu egin dituzte baieztapen horiei eusteko aurkeztutako argudioak. Horien artean, suplikatorioa aztertu zuen Auzi Juridikoen batzordearen inpartzialtasunari buruzko salaketa. Boyek nabarmendu izan du batzorde horretako presidentea Adrian Vazquez zela, Ciutadans alderdikoa, eta batzordeko ponentea Angel Djambazki Bulgariako diputatu neonazia, Voxen talde parlamentario berekoa. Azken alderdi hori herri akusazio izan zen Kataluniako buruzagi independentisten kontrako epaiketan. Auzitegiaren esanetan, ezin daiteke eurodiputatuen inpartzialtasuna exijitu, horiek beren funtzioa batzordearen lanetara mugatzea baizik. Epaileek ebatzi dutenez, gainera, Europako Parlamentuari ez dagokio Espainiaren ekintza judizialen legezkotasuna aztertzea.

Espainiako Gobernua gustura agertu da Luxenburgok hartu duen erabakiarekin. Moncloaren bozeramaile Isabel Rodriguezen arabera, epaileek berretsi egin dute Madrilen jarrera. «[Gobernuak] Beti adierazi du [Puigdemontek, Cominek eta Ponsatik] kontuan eman behar dituztela Espainiako justiziaren aurrean».

Euroaginduentzako oinarri

Luxenburgoko auzitegiaren gaurko epaiarekin, Llarenak euskarri bat izango du berriro ere Puigdemonten, Cominen eta Ponsatiren aurkako euroaginduak igortzeko —gaur egun, soilik Espainian dago indarrean horien aurkako atxilotze agindua—. Hala ere, ez dago argi horiek Espainiaratzeko helburua lortuko lukeen.

Batetik, Kataluniako politikari erbesteratuen aurkako akusazioa aldatu egin delako, Espainiako Gobernuak sezesio delitua ezabatu zuenez gero. Gorenak jada ez die sedizioa leporatzen, baizik eta, Puigdemonti eta Comini, diru publikoaren erabilera bidegabe larria —hamabi urteraionko espetxe zigorra— eta desobedientzia —bi urterainoko kartzela—, eta Ponsatirei, berriz, desobedientzia soilik. Kontua da, defentsaren ustez, Llarenak beste suplikatorio bat eskatu beharko lukeela, hiru politikarien aurka. Boyek ohartarazi du parlamentariei immunitatea eteteko prozedura bakoitza akusazio jakin batzuei lotuta dagoela, eta onartu zuen suplikatorioaren oinarria jada ez dela existitzen.

Bestetik, defentsaren iritziz, EBko Justizia Auzitegiak Llarenaren galdera batzuei erantzunez eman zuen ebazpena oinarri bat izan daiteke Espainiaratze eskeak baztertzeko. Boyek aurreratu duenez, Luxenburgok ebatzitakoak bide ematen dio argudiatzeko Gorenak ez duela eskumenik Puigdemont, Comin eta Ponsati epaitzeko. Hain justu, hori izan zen Belgikak arrazoitu zuena Lluis Puig Kataluniako kontseilari ohiaren aurkako euroagindua baztertu zuenean.


Summary: Itzali dute Basauriko Iberdrolako estazioan piztutako sua. Gauerdian piztu zen. Ez da inor zauritu, baina instalazioa hondatuta geratu da. San Miguel auzoko bizilagunei eskatu diete leihorik ez irekitzeko sua guztiz itzali arte, kea dela eta.

Basauriko (Bizkaia) Iberdrolan piztutako sutea itzali dutela jakinarazi die enpresak berri agentziei. Suak 3.000 bat bezeroren hornikuntza eten du hainbat orduz gauean. Goizeko bederatzietarako, guztiz berrezarri da, sare adimendunei eta gertuko azpiestazioei esker. Sutearen jatorria zein izan den ikertzen ari dira.

Goizeko bederatzietan lortu dute kontrolatzea suhiltzaileek. Sutea hasi zenean, suhiltzaileak, Ertzaintza eta Iberdrolako teknikariak joan ziren estaziora. Iberdrolako kideak kalteak ebaluatzen ari dira, konpontzea zenbat kostatuko den jakiteko.


Summary: Susana Talayero, Nadia Barkate eta Anti liburu denda dira 2023ko Gure Artea saridunak. Ibilbide artistikoagatik saritu dute Talayero; Barkate, berriz, sormen jarduera aitortzeko modalitatean saritu dute; eta Anti liburu denda, ikusizko arteak bultzatzeko egin duen lanagatik. Sariak emateko ekitaldia udazkenean egingo dute, Donostiako San Telmo museoan.

Susana Talayero eta Nadia Barkate artistek eta Anti liburu dendak jasoko dituzte aurtengo Gure Artea sariak. Eusko Jaurlaritzak arte plastikoen eta ikusizko arteen arloan egindako lanaren aitortza gisa banatzen ditu sariok, urtero, eta Bingen Zupiria Kultura sailburuak jakinarazi du nor diren aurtengo sarituak, Iñaki Imaz epaimahaiburuaren laguntzaz. Gaur goizean Bilboko Guggenheim museoan egindako agerraldian izan dira Talayero, Barkate eta Javier Nevado Anti liburu dendako burua, eta hirurek zinez eskertu dute egindako aitortza. Sariak banatzeko ekitaldia udazkenean egingo dute, Donostiako San Telmo museoan. Irabazle bakoitzak 20.000 euro jasoko ditu.

Zupiriak azaldu duenez, hiru helburu dituzte Gure Artea sariek: artearen arloko profesionalei aitortza egitea, batetik; artista horiek gizarteari egiten dioten ekarpena azpimarratzea, bestetik; eta euskal artea munduan zabaltzea, azkenik. Ibilbide artistikoagatik saritu dute Talayero; sormen jarduera aitortzeko modalitatean, berriz, Barkate; eta ikusizko arteak bultzatzeko egin duen lanagatik Nevado. Imazekin batera, Aimar Arriolak, Nora Aurrekoetxeak, Rakel Esparzak eta Miren Vadillok osatu dute aurtengo epaimahaia.

Hiru sari, hiru errealitate

Artearen munduan 30 bat urteko ibilbidea du egina Talayerok, eta, Imazen arabera, «dedikazioaren eta iraunkortasunaren sinonimoa» da artista. Sortzaile bilbotarrak Erroman egin zituen hasierako urteak, eta haren lan egiteko modua nabarmendu du epaimahaiburuak: «Aurkitutako euskarriekin eta materialekin egindako lana da, ez aurrez pentsatutako edo programatutako gai gisa, baizik eta inguruan duen horretara irekita egotearen ondorio gisa». Era berean, artistaren sorkuntza lana bakarkako lanetik harago doala gaineratu du: «Euskal artearen testuinguruari sekulako ekarpena egin dio lankidetzaren eta esperientzia kolektiboen bitartez».

Barkatek, berriz, duela hamarkada bat ekin zion bere ibilbide artistikoari. Marrazkia lantzen du batez ere. «Esan daiteke bere lan guztia marrazki bakarra dela. Irudi handi bat edo fikzio handi bat bezalakoa da, etengabe eraikitzen ari dena, mundu propio bati gorputza eta irudia emanez». Bereziki, Bilboko Rekalde aretoan eta Carreras Mugica galerian egindako erakusketak nabarmendu ditu epaimahaiak.

Azkenik, duela 20 urte zabaldu zuten Anti liburu denda, Bilboko San Frantzisko auzoan. «Letren, pentsamenduaren eta arte plastiko eta ikusizko artearen topaleku funtsezkoa bihurtu da», esan du Imazek.


Summary: Israelgo armadak bukatutzat eman du Jeninen egindako operazioa. Gazatik suziriak jaurti dituzte, eta Israelek Hamasen azpiegitura militarra bonbardatuz erantzun du. Palestinako lehen ministroak azken 48 orduetako «inbasio militarra» salatu du.

Azkeneko bi hamarkadetan Zisjordania okupatuan egindako operazio handiena bukatutzat eman du Israelgo armadak. Hala jakinarazi du gaur militarren bozeramaile batek, hango hedabideek jaso dutenez. 48 bat ordu iraun du Jeningo errefuxiatuen kanpalekuan egindako «terrorismoaren aurkako operazioak», eta, tarte horretan, Israelek kokagunea bonbardatu du, eta blindatuak eta milaka soldadu hedatu ditu. Horren guztiaren ondorioa izan da hamabi palestinar hil dituztela, eta ehun inguru zauritu. Datu horiek eman ditu Palestinako Osasun Ministerioak. Israelen esanetan, bestalde, 30 bat pertsona atxilotu dituzte.

Eta tropak Jenindik erretiratzen ari ziren bitartean, gaur goizaldean, Gazatik Israelera bost suziri jaurti dituzte. Tel Aviven arabera, erorarazi egin dituzte, eta erantzun du Hamasek Gazan dituen azpiegitura militarrak bonbardatuz. Talde islamistak du Gazaren kontrola, eta Israelgo Gobernuak han gertatzen den guztiaren erantzule egin ohi du. Horren harira, erretiratzear zirela soldadu bat tiroz hil dutela adierazi du armadak.

Hamasen iritziz, hain zuzen, «garaipen bat» da Israelgo indarrak Jenindik ateratzea. «Haien porrotaren iragarpena da», nabarmendu du, ohar batean. Antzera mintzatu da Palestinako Jihad Islamikoa ere, bideo baten bidez, eta «Zisjordaniako eta Jeningo erresistentzia» azpimarratu ditu, baita hangotarren «erabakitasun paregabea» ere.

Palestinako lehen ministro Mohammad Xtayyehk Israelen «inbasio militarra» salatu du. «Israel nazioartean aitortua da gure herriaren eta gure lurraren potentzia okupatzaile gisa», idatzi du Twitterreko bere kontuan. Gogorarazi du, bide batez, 12.000 palestinar inguru daudela Jeninen kilometro koadro erdi batean. 3.000 inguruk handik ihes egin dute azkeneko bi egunetan, baina itzultzen hasi dira. Nazioarteko hedabideek adierazi dute hasi direla berrezartzen argindarraren eta uraren hornidura, Israelen erasoaldiaren ondorioz etenda gelditua baitzen.

Benjamin Netanyahu Israelgo lehen ministroak armadaren «misioa» defendatu zuen atzo. «Ez dugu utziko Jenin berriro izatea terrorismoaren gotorleku bat», adierazi zuen. Izan ere, Israelgo agintariek esaten dute urte hasieratik 50 bat eraso egin dituztela errefuxiatuen kanpalekutik. Hain zuzen, gobernuaren sektore muturrekoena aritu da eskatzen armadaren operazioa.

Aurten 156 palestinar hil ditu Israelgo armadak Zisjordanian: bigarren intifadaz (2000-2005) geroztik hildako gehien. Aldi berean, Palestinako talde armatuek 26 israeldar hil dituzte urtearen lehendabiziko sei hilabeteetan; gehienak, kolonoak. Tentsioak nabarmen egin du gora ekainaren 19tik. Izan ere, Israelgo armadak Jeninen egindako sarekada batean zazpi palestinar hil zituen, eta 90 bat zauritu.


Summary: Emazte laborariak argitan aurtengo Lurraman. Azaroaren 10etik 12ra bitarte eginen da Lurrama. Jakinarazi dute 2023ko aldiaren kari «emazte laborariak argitan» gaiaren inguruan lanean arituko direla. Programazioa ere iragarri dute.

«Zergatik ezarri argitan emazte laborariak?» galderari erantzun diote Lurramaren antolatzaileek. Kausa feminista eszena aitzinean lekua egiten ari den honetan, «emazteen genero estereotipoak deskonposatzeko lana» funtsezkoa dela azpimarratu dute, eta mugimendu horretan parte hartu nahi dutela zehaztu.

Ipar Euskal Herrian, 2022an, %38 ziren laborantzan instalaturiko emazteak; 2010ean, ordea, %25 baino ez. Azaldu dutenez, datuek goranzko joera hartu dute, etxaldeen sistemaren dibertsifikazioari esker. Bikoteen arteko GAEC Ustiapen Komuneko Laborantza Elkarteen sorrerak aipatu dituzte adibide gisa: egitura juridiko horren bidez, emazteak ere etxaldearen parte dira. Etxaldeetako eraldaketak ere prozesu horretan laguntzen du, Lurramaren laguntzaileen arabera.

La Via Campesina gomita

Aurtengo Lurramaren amabitxia La Via Campesinaren koordinazioko kide Morgan Ody izanen da. Baratzezaina da Morbihanen (Frantzia), eta badu hamar urte baino gehiago Laborantza Konfederazioa sindikatuko kide dela; emazteen komisioan ere aritu da luzaz.

«Eskualde gomita» ere izanen du Lurramak. Aurten, Frantzia ekialdeko Franche Comte eskualdea da gomita. Besteak beste, montbeliarde arrazako behien esnea, hartatik ekoiztu gasna, eta arnoa aitzineratuko dira.

Eskaintza zabaleko asteburua

Hiru egun iraunen du aurtengo Lurramak, ohidura den bezala. Azaroaren 10etik 12ra, laborariak Miarritzeko (Lapurdi) Irati gelan bilduko dira, eta bisitariei harrera eginen diete mozkinak eta kabalak aurkeztuz. Bestalde, emazteen eta laborantzaren gaia jorratzeko hainbat ekitaldi izanen dira bertaratuko direnen zerbitzuko: liburu aurkezpen bat, filma proiekzioak, eztabaidak eta hitzaldiak prestatu dituzte.


Orhi, gure lehen bi milakoa

Summary: Orhi, gure lehen bi milakoa. Orhi mendiak badu bere izena letra larriz idazteko nahiko arrazoi; izan ere, Bizkaiko golkotik abiatuta, bi mila metroak gainditzen dituen lehenengo mendia dugu, eta, ondorioz, goi mendien zerrendan sailkatzen lehenengoa. Izaki mitologiko askoren bizileku ere bada Orhi.

Inguruko mendien artean ere garaiena da Orhi. Beraz, gailurretik edozein aldetara begiratuta, sekulako ikuspegia duen mendi baten aurrean gaude. Tontorrera iristeko hainbat bide daude, baina ohikoena Larraineko mendatetik abiatzen dena da, zailtasun gutxikoa eta laburrena.

Mendatetik abiatuta, bi bide nagusi daude: ertzekoa eta ipar-mendebaldekoa. Gure txangoan, ertzeko bidetik joan gara, eta itzulia beste bidetik egin dugu, kamerak bi bideak grabatu zitzan, eta ibilbide birtualean bata zein bestea ikus dezazuen.

Berezko argudio nahiko badira ere hara gerturatzeko, txangoak eremu magiko bat du agertoki. Betidanik kondairek xarma berezia eman izan ohi diote Euskal Herriko zenbait gune, mendi eta basori. Bereziki Orhipean.

Mariren egoitzetako bat omen da Orhi, eta Basajaun eta Basandere ere bertan bizi omen dira, haitzulo batean. Baina zenbat eta beherago joan eta baso eta herrietara gerturatu, orduan eta izaki mitologiko gehiagoren izenak agertzen dira liburuetan, bai mugaren alde batean zein bestean.

Beraz, goizpasa eder bat egin nahian bazaudete, irakur itzazue inguruko kondairak, eta bidean zein tontorrean ume eta gaztetxoei kontatu. Esan ohi da izena duen guzia badela, nahiz eta guk bidean izaki mitologikorik ez dugun ikusi. Hala ere, batek daki Orhiko bideek oraindik zer sekretu gordetzen dituzten...

Larraine-Orhitxipia

Zuberoa eta Nafarroa Garaia banatzen dituen Larraineko lepoan ezarritako mugaren ondoko aparkalekuan dugu gaurko eguneko abiapuntua. Errepidearen iparrean dagoen lautadatik abiatuta, ipar-mendebalderantz joko dugu, Orhitxipiaren aurreko muinoaren ezkerralderantz doan ageriko mendi bidetik.

Gandorreko bideari jarraituko diogu, honen ertza eta hesiaren artean muinoaren oinera iritsi arte. Bideak ezkerraldetik inguratzen du gaina, iparrerantz hegalean gora bira luze bat eginez.

Norabidea mantenduko dugu Orhitxipiaren aurreko lepotxoaren aurrean, mendi bideak eta orain arte ezkerraldean izan dugun hesiak bat egiten duten arte. Ataka igaro eta mazelan gora jarraituko dugu aurrean dugun harkaitz zerrendaren azpian kokatuz. Zerrenda gainditu ahal izateko, hormaren etenune batean dagoen arrapala baliatuko dugu. Aparteko zailtasunik gabe gaindituko dugu maila hori. Eskuin aldean bada kable bidezko eskudel bat harkaitz-plakaren gaineko pasabidea babesteko, bereziki baliagarria lurra bustita bada edota izotzak hartuta.

Orhitxipiaren gailurra eskuin aldean utzita, honen eta Orhi mendiaren arteko lepotxorantz jarraituko dugu, hegala erabat moztuz. Bidebanatzean, goitik doan bidea hartuko dugu, Orhi mendiaren igoera ertzeko bidetik eginen dugu eta. Metro gutxiren buruan, lepotxora iritsi aurretik, beste bidebanatze batekin egiten dugu topo.

Orhitxipia-Orhi

Bidebanatze honek Orhi mendira doazen bi bideak ere lotzen ditu. Eskuin aldetik joanez gero, ertzeko bidetik joateko aukera dugu. Ezkerraldetik, berriz, ipar-mendebaldeko hegalari jarraitzen dio bideak.

Ertzeko bidea

Eskuin aldeko bideari jarraituz, iparrera bira txiki bat egingo dugu, eta Orhi eta Orhitxipiaren arteko lepotxora iritsiko gara. Ertzetik metro gutxi batzuk egin, eta azkeneko aldaparen oinera gerturatuko gara. Bideak ertzetik metro batzuetara gora egiten du, alde batetik bestera malda gogorretik. Aldapa handia den arren, lurra lehor dagoela zolek ederki eusten diote, eta laster batean ertzaren goialdera iritsiko gara. Hemendik gailurrerako bidea lasai eta eroso egingo dugu, inguruan dugun ikuspegiaz gozatuz.

Ipar-mendebaldeko bidea

Bidebanatzean ezkerraldetik jarraituz, bideak diagonal luze bat egiten du IM norabidean, eta bizkarraren gainean dagoen lepo txiki batera iristen da. Lepoan isurialdea aldatu, eta IE norabidean gora jarraitu behar da, gogorra den arren, ertzeko bidea baino malda lasaiago batetik. Hegala mozten duen diagonal luzea ia gailurreraino iristen da, eta, pare bat bihurgunetan sigi-saga egin ostean, tontorreraino garamatza.

Gailurreko ikuspegia

Orhi mendiak duen ikuspegia paregabea da. Mendikatearen lehenengo bi milakoa izateaz gaiz, inguruko mendien artean garaiena dugunez, berezko talaia baten aurrean gaudela esan genezake.

Eguna garbi dagoenean, ekialderantz Aragoi eta Frantziako Pirinioetako gertuko mendiak ikus daitezke, Nafarroako gailurrik gorenekin batera.

Hegoalderantz urrunean, Moncayo ikus daiteke, eta, mendebalderantz begiak zuzendu ahala, San Lorenzo, Palomares, Berian, Gorbeia, Hautza, Larhun eta, noski, Bizkaiko Golkoa.

Iparrerantz jarraituz, nola ez, Iparraldeko mendi eta haranetatik hasita, Frantziako lautada zabalek zeruertzarekin bat egiten duten arte.


Summary: Puigdemontek uste du oinarri nahikoa dutela epaia iraultzeko. Gonzalo Boye abokatuaren esanetan, EBko Auzitegi Orokorraren erabakiak «ahulgune asko» ditu.

Ez da izan espero zuten sententzia, baina «prest» daude egoera berrirako. Carles Puigdemont Kataluniako presidente ohiak mezu horrekin hasi du prentsaurrekoa, Europako Batasuneko (EB) Justizia Auzitegiak haren eurodiputatu immunitatea eta Toni Comin eta Clara Ponsati Kataluniako kontseilari ohiena indargabetu ostean.

Puigdemontek nabarmendu du erbestean denetik Luxenburgoko auzitegian izan dituen prozesuetan EBko Auzitegi Orokorrak behin ere ez duela bere aldeko erabaki bat eman —EBko Justizia Auzitegiaren lehen instantzia da—, baina behin baino gehiagotan lortu dutela haren ebazpenei buelta ematea Europako Justizia Auzitegian —instantzia gorenean—. Kasu honetan ere hala gertatzea espero du, eta helegitea aurkeztuko dutela berretsi du. Bi hilabete izango dituzte horretarako, eta auzitegiak, berriz, sei hilabete gaurko epaia berrikusteko.

Kataluniako presidente ohiak ziurtatu du «arrazoiz gainezka» daudela, eta gaurko sententziak helegiterako helduleku batzuk eskaintzen dituela. Europako Justizia Auzitegiak gaurko epaia zuzentzea garrantzi handikoa da, haren iritziz. «Oinarrizko eskubideei buruz ari gara, Europako demokraziari buruz ari gara, disidentzia politikoaren eskubideez».

Cominen ustez, Auzitegi Orokorra «ez da ausartu» Kataluniako eurodiputatu independentistek aurkeztu dituzten argudioak onartzera. Baina adierazi du lehen instantziako auzitegi hori «administratiboa» dela, eta espero izatekoa dela Europako Justizia Auzitegiak «sendoago egitea oinarrizko eskubideen alde». «Ikusiko dugu».

Azaldu duenez, sententziak argi uzten du Espainiako Auzitegi Gorenak haien aurkako euroagindu bat igorriko balu ez litzatekeela eraginkorra izango. Eurodiputatuek ohartarazi dute Europako Parlamentuak beste suplikatorio bat onartu beharko lukeela aurretik, haien kontrako akusazioa beste delitu batzuetan oinarritzen delako, Espainiak zigor kodea erreformatu izanaren ondorioz. Ideia bera nabarmendu du eurodiputatuen abokatu Gonzalo Boyek ere.

Puigdemonti, Comini eta Ponsatiri sedizioa eta desobedientzia leporatzen zizkieten hasieran, baina sedizio delitua ezabatu egin zuen erreformak, eta diru publikoaren erabilera bidegabe larria eta desobedientzia egozten dizkiete orain Puigdemonti eta Comini, eta desobedientzia soilik Ponsatiri.

Europarlamentuan beste suplikatorio baterako prozesua hasiko balitz, jokaleku mesedegarria litzateke, Cominen iritziz. Adierazi du lehen suplikatorioari buruzko eztabaidan «garaipen politiko bat» lortu zutela, ganberak «inoiz baino zatituago» onartu zuelako beraien immunitatea indargabetzea. Azpimarratu du garrantzitsua dela «epe motzeko partida» hori ondo jokatzea.

Sententziak «ahulgune handiak» dituela ohartarazi du Boyek. Horien artean, «[Europako] Justizia Auzitegiak argitu zituen gauzei ez ikusiarena egitea. Esaterako, Espainiako Auzitegi Orokorra ez dela kasu honetarako legeak ezartzen duen auzitegi eskuduna». Beste adibide bat ere jarri du. Auzitegi Orokorraren epaiak dio ez dela egoki zalantzan jartzea suplikatorioa aztertu zuen Auzi Judizialen batzordearen inpartzialtasuna. «Justizia Auzitegiak hura zalantzan jar zitekeela esan zuen, eta bazeudela horretarako zantzuak. Adierazi zuen Auzitegi Orokorrak aztertu behar zituela zantzu horiek». Boye ere konbentzituta agertu da badutela oinarri bat gaurko epaia atzera botatzeko.

Bestalde, Ponsatik agerian utzi du zenbait auzi politikotan ez dagoela ados Puigdemontekin eta Cominekin. Salatu du ez dela irtenbiderik izango erbesteratuentzat, ez «gobernu autonomikoen» eskutik, ez Espainiako Gobernuaren eta Generalitatearen arteko elkarrizketa mahaien bidez, ezta «taktika judizialek» arrakasta izanda ere. Ponsatiren esanetan, Kataluniak independentzia lortzen duenean soilik lortuko dute erbesteratuek askatasuna. Ilusioak elikatzeari uzteko eskatu du.


Summary: Gastronomia izango da ETBren plater nagusia udan. ETB1ek Gastronomadak estreinatuko du igandean. ETB2k Baserri Gourmet, Tupper Club eta A bocados emango ditu udan.

Lehendik ere baziren ETBn gastronomiarekin eta sukaldaritzarekin lotutako saioak, eta, uda honetan, sukaldearen bueltako emankizun ugarik beteko dute programazioa. Igande honetan, esate baterako, ETB1ek Gastronomadak saioa estreinatuko du. Hartan, Javi Rivero sukaldariak kozinatutako menu bat dastatuko dute hiru bikotek, eta, ondoren, plater horiek egiten ahalegindu beharko dute. Egoitz Txurrukak aurkeztuko du programa.

ETBk udako programazioa aurkeztu du gaur Donostian, Pasealeku Berrian. Unai Iparragirre ETBko zuzendariak iragarri duenez, gastronomiarekin lotutako saio gehiago izango dira udako programazioan: hilaren 13an, Baserri Gourmet estreinatuko dute ETB2n —jatetxe bihurtu diren baserrietan barna ibiliko da Julius Bernet aurkezlea—; kate berean, Tupper Club saioaren laugarren denboraldia iritsiko da hilaren 17an; eta A Bocados kalean egingo dute udan, sukaldaritza platotik irtenda. ETB1eko Joseba Argiñano Sukalerrian saioa ere kalean egingo dute, urtarora egokituta.

Zigor Iturrietak Chiloé lasterka munduan saioaren denboraldi berria gidatuko du. Bisitatutako lekuetako lasterketetan parte hartuko du, eta tokian tokiko gastronomia dastatzeko aukera ere izango du.

Jaiak eta kirolak Iparragirrek nabarmendu duenez, udako programazioan zuzenekoak, jaiak eta kirolak izango dira; gastronomiaz gain, izango da bestelakorik, beraz. ETBko zuzendariak azaldu du Frantziako Tourra ematea «erronka handia» izan dela, eta «oso-oso pozik» daudela egindako lanarekin eta ikusleen erantzunarekin. Aurreko asteburuan, milioi erdi herritarrek baino gehiagok bat egin zuten ETBrekin txirrindularitza proba ikusteko.

Tourrak hilaren 23ra arte iraungo du, Joseba Urkiola EITBko Kiroletako zuzendariak gogoratu duenez. Gainera, Donostiako Klasikoa, Getxoko Sari Nagusia, Poloniako Tourra eta Burgosko Itzulia emango ditu ETB1ek.

Pilota eta arrauna izango dira beste bi kirol izarrak udan. Estropaden emankizunetan, Sara Gandara kazetariaren tokia Eriz Hernandezek beteko du. Hernandezek honakoa iragarri du: «Minikamerak izango ditugu traineru bakoitzean, eta, horrekin, bakoitzak bere trainerua ikusi ahalko du etxetik».

Jaiei dagokienez, Iruñeko sanferminetako txupinazoa zuzenean emango du ETB1ek, eta Ilaski Serrano arituko da aurkezle lanetan. Han izango da Iban Garate ere, eta, datozen egunetan, Garate bera ariko da entzierroen emanaldia aurkezten: «Erronka polita izango da. Iaz, bost ikusletik batek ikusi zuen entzierroa euskaraz, eta espero dugu aurten beste hainbeste edo gehiago izatea».

Donostiako eta Bilboko jaietan, abuztuan, suak emango dituzte, Serranok eta Agustin Ezenarrok aurkeztuta. Berrikuntza gisa, Ezenarrok iragarri du zerutik hartutako irudi «ikusgarriak» emango dituztela, eta ikus-entzuleek suei puntuak emateko aukera izango dutela. Jaiekin bat eginez, era berean, Lau teilatu egitasmoko kontzertuak emango dituzte.

Udako programazioaren beste berrikuntza bat Gora bihotzak saioa da. Aste honetan hasi dira ematen, ETB1en —21:30etik 22:30era ikusi ahalko da, astelehenetik ostegunera—, eta Miren Nogales eta Julen Telleria dira aurkezleak.

ETB2 kateak, berriz, Aupa hi saioa estreinatuko du hilaren 12an. Julen Axpek furgoneta bat izan du bizileku azkeneko lau urteetan, eta batetik bestera bizi dituen gorabeherak kontatuko ditu programan.

Abuztuaren 21etik aurrera, Klaudio Landak Dinero a saco lehiaketa berria aurkeztuko du ETB2n —BBCren formatu bat egokitu dute—. Landak iragarri duenez, zinta garraiatzaile batzuetan diru poltsa batzuk egongo dira, eta lehiakideek bizkor pentsatu beharko dituzte galderen erantzunak. Astero hamar lehiakide egongo dira, eta 10.000 euro irabazten saiatuko dira.

Ez dute gaur aurkeztu, baina irailaren 14an iritsiko da ETB1era euskal zinemari eskainitako Zinea zetaz saio berria. Itziar Ituño eta Eneko Sagardoi izango dira aurkezleak. Berrikuntza gehiago helduko dira irailean.


Summary: Gasteizko jaietan euskal presoen eskubideen alde mobilizatzeko deia egin dute. Sarek eta Etxerat-ek manifestazio bat egingo dute abuztuaren 5ean, salbuespen legedia amai dadila eskatzeko.

Sare Herritarrak eta Etxerat-ek dei egin dute Gasteizko jaietan «preso, iheslari eta deportatuen eskubideen alde» mobilizatzera. Abuztuaren 5ean egingo dute, Andre Maria Zuriaren jaien bigarren egunean: 20:00etan abiatuko dute manifestazioa, Andre Maria Zuriaren plazatik. «Askotan esan dugu ez dugula inongo pribilegiorik eskatzen: salbuespena indargabetu eta lege arrunta aplikatuz, euskal preso guztiak etxera bidean jartzeko unea da», argudiatu dute deitzaileek, Arabako hiriburuko zenbait eragilerekin batera egindako agerraldian.

Presoen eskubideen aldeko plataformek azaldu dute 34 urte egin dituztela Espainiako Gobernuak aplikatutako urruntze politikaren kontra mobilizatzen, «ankerra eta gizagabea zelako». Hura martxoan amaitu zen, baina eragileek nabarmendu dute salbuespen neurriak ez zirela eten erabaki harekin batera. Izan ere, salatu dute «etxerako bidea oztopatzen» duten legeek indarrean jarraitzen dutela, eta Espainiako Auzitegi Nazionalaren «erasoak» eta «mendekuan oinarritutako jarrerak» presente daudela. «Konponbidea zapuztu eta herri hau iraganean iltzatu nahi dute».

Gradu erregresioak jarri dituzte adibidetzat. Izan ere, Sareren kontaketaren arabera, azken urteetan onartutako 34 gradu progresioetatik hogeiren kontra egin du Auzitegi Nazionaleko Fiskaltzak, eta, hamalau kasutan, gradu erregresioaren alde egin du auzitegiak. Jose Mari Novoaren kasua da auzitegiaren esku daudenetako bat. Eusko Jaurlaritzaren Justizia Sailak hirugarren gradua ematearen alde egin zuen, baina fiskalak erabakiaren kontrako helegitea aurkeztu zuen, ekainean. Auzitegi Gorenaren doktrina tarteko, helegite hura nahikoa izan zen Novoa Zaballako espetxera itzultzeko, progresioa behin-behinean etenda.

Horren aurrean, Etxera leloaren alde egin dute, eta hura «kalean ikusarazteko eta ozen aldarrikatzeko» deia egin dute: «Elkarbizitzan aurrera urratsak egiteko, konponbidean jarri behar dugulako preso, iheslari eta deportatuen auzia».


Summary: Etxeko langileek langabezia saria jasotzeko baldintzak arindu ditu Bilboko lan arloko epaitegiak. 2022ko urriaren 1a baino lehenagoko kotizazio aldiak aintzat hartu beharko dira etxeko langileek 52 urtetik gorako langabezia subsidioa eskatzean. Bilboko lan arloko epaitegiak arrazoia eman dio LAB sindikatuari.

Etxeko langileek 52 urtetik gorakoentzako langabezia saria jasotzeko baldintzak aztertzean 2022ko urriaren 1a baino lehenagoko kotizazio aldiak aintzat hartu behar direla ebatzi du Bilboko lan arloko 6. epaitegiak. Ebazpena ez da irmoa; izan ere, Espainiako Enplegu Zerbitzu Publikoak helegitea jarri du, eta Bilboko Auzitegi Gorenaren esku geratu da erabakia. LAB sindikatuak auzitara eramaniko kasu baten ondorioa da ebazpena.

Iazko urriaren 1a arte, Hego Euskal Herriko etxeko langileek ezinezkoa zuten langabezia sarirako kotizatzea. Egun horretan sartu zen indarrean etxeko langileei langabezia saria jasotzeko eskubidea aitortzen zien lege dekretua. Hori, baina, ez zen muga bakarra: 52 urtetik gorakoen langabezia subsidioa kalkulatzerakoan, ez ziren kontuan hartzen ordura arteko kotizazio aldiak.

Baina zer da 52 urtetik gorakoen langabezia subsidioa? Langabezia dirusaria agortu duten 52 urtetik gorakoek eskatu dezaketen diru aguntza bat da. Diru sari hori jasotzeko, eskatzaileak baldintza hauek bete behar ditu: aktiboki lan bila aritzea, hamabost urte kotizatu izana, eta langabeziagatik gutxienez sei urte kotizatu izana. Ebazpen honek azken puntu horri eragiten dio. Orain arte, etxeko langileentzat ezinezkoa zen antzinatasun hori pilatzea.

Kasuaren xehetasunak LAB sindikatuak etxeko langile baten egoera eraman du Bilboko lan arloko epaitegira. Langile horrek 52 urtetik gorakoentzako diru saria jasotzeko baldintzak betetzen zituen, bat izan ezik: langabeziarako kotizatutako urteak. Baina, etxeko langileen erregimen berezian kotizatutako urteak kontuan hartuz gero, «sobran» betetzen zuen baldintza hori.

Horiek horrela, LAB Europako Batasuneko Auzitegi Gorenaren 2022ko otsailaren 24ko epaian oinarritu zen auzitara jotzeko. Ebazpenak zioen etxeko langileek langabezia sari hori ez izatea dakarren xedapen oro 79/7 zuzentarauaren aurkakoa izango zela, eta nazioko epaileak ebazpena nola aplikatu behar zuen azaltzen zuen. Zuzentarau horren arabera, Gizarte Segurantzak ezin du gizonezkoen eta emakumezkoen arteko bereizketarik egin. Gainera, azpimarratzen zuen baztertzailea dela etxeko langileek langabezia saria ez izatea.

Mariana Urcuyo, LAB sindikatuko etxeko langileen atal sindikaleko arduradunak adierazi du ebazpen «oso garrantzitsua» dela, eta etxeko langileen eskubideen alde borrokan jarraitzeko beste arrazoi bat dela. Adierazi du etxeko langileak beren eskubideen aldeko etengabeko borrokan bizi direla, eta uste du «harrigarria» izan beharko lukeela 2023an eskubide horien alde borrokatzen jarraitu behar izateak.

LABi dagokionez, Ainhize Muniozguren abokatuak azaldu du sindikatuak urteak daramatzala etxeko langileen kolektiboa antolatzen, eta bidea «oparoa» izan den arren, esan du oraindik bide «luzea» dagoela egiteko. Ebazpenaren garrantzia nabarmendu du, eta erantsi du etxeko langileek pairatzen duten diskriminazioa eraisteko borrokatuko direla.


Summary: EEPk 1.930.000 euro banatu ditu euskararen alorreko eragileen artean. Eusko Jaurlaritzarekin elkarlanean, EEP Euskararen Erakunde Publikoak euskararen alorrean diharduten eragileen sustatzeko hartu erabakiak aurkeztu ditu.

2023ko, EEPk eta Eusko Jaurlaritzak eragile pribatuentzat osatu lankidetzarako funtsa 1.930.00 eurokoa da, 2017tik hein berekoa. Euskararen Erakunde Publikoak 1.530.000 euroko ekarpena egiten du, eta Hizkuntza Politikarako Sailburuordetzak, berriz, 400.000 eurokoa.

Lankidetzarako funts hori bi diru multzotan banatua da. Alde batetik, Ipar Euskal Herriko hamalau eragile jakinen laguntzeko, 1.793.000 euro pentsatuak dira, 2023rako balio duen hitzarmenean oinarriturik. Horien barnean, euskarazko irakaskuntzan lanean dihardutenak sartzen dira, hedabideak, aisialdi alorreko jardueretan ari direnak, eta bizitza sozialaren alorra. Bestalde, geratzen diren 136.500 euroak beste hainbat eragileri banatzen zaizkie, hizkuntza-jarduera proiektuaren bidez. Horien barnean, lehen haurtzaroko harrera arloa, helduen euskalduntzearen arloa, irakaskuntza artistikoaren eta kirolaren arloak, hedabideena eta bizitza sozialarena, berriz ere, eta, argitalpenaren alorra, bukatzeko.

2007an formalizatu zen hitzarmenetik hamabost urte berantago, EEPk eta Eusko Jaurlaritzak elkarlanean jarraitzen dute. Duela bi urte, hizkuntza politikaren alorreko mugaz gaindiko lankidetza esparrua berritu zuten 2021-2025 epealdirako.


Summary: Arabako Ingurumen diputatu Amaia Barredo ikertzen ari dira, prebarikazioa dela eta. Eusko Jaurlaritzako Ingurumen sailburuordea zela Bergarako hondakin instalazio baten kudeaketan ustez egindako irregulartasunengatik ikertzen ari da fiskaltza.

Arabako Ingurumen diputatu Amaia Barredo ikertzen ari dira, ustezko prebarikazio delitu batengatik. Bergaran (Gipuzkoa) hondakinak balorizatzeko instalazio baten inguruan ustez egindako delitu batengatik ari dira ikertzen. Ecologistas en Accion taldeak egin zuen salaketa, proiektua onartzeko garaian ustez egindako irregulartasunengatik. Fiskaltzak jakinarazi berri du ezen, hasierako ikerketa baten ondoren, prebarikazio administratiboaren delitu baten zantzuak aurkitu dituela Barredoren kudeaketan. Prebarikazio administratiboaren delituak ez dakar espetxe zigorrik, baina bai kargu publikoa betetzeko debekua.

Ecologistas en Accion taldeak jakinarazi duenez (Ekologistak Martxan Euskal Herriko taldearekin konfederatuta dago), salaketa 2022ko apirilean jarri zuen, proiektu horren aurkako Larramendiko Arnasa Plataformako bizilagunekin batera, paper fabriketako hondakinak balorizatzeko planta bat sortzeko baimena emateagatik; zehazki,«industriarako karga mineralak ekologikoki ekoizteko» planta bat sortzeko baimena emateagatik. Valogreene Paper BC, SL enpresak (jatorrizko enpresa: Greene Waste To Energy, SL) Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapen, Iraunkortasun eta Ingurumen Sailari ingurumen baimen bateratua (IBB) ematea eskatu zion 2021eko abuztuan, «kareharrizko materiala ekoizteko» jarduerarako, Bergaran, Larramendi industrialdean. Horretarako, hasierako proiektu bat aurkeztu zuen. Hala ere, jendaurrean jarritako dokumentazioan, salaketan jasotzen denez, «2021eko ekaineko eskaeran aurkeztutakoaz bestelako proiektu bat aurkeztu zuten». Zehazki, paper fabriketan 155.060 tona lohi eta hondakin erraustea planteatzen zuten.

Funtsezko aldaketa baten aurka, Bergarako Udalak kontrako ebazpena eman zuen, baina Jaurlaritzak ez zion men egin, eta aurrera egin zuen baimenarekin, salatzaileek diotenez. 2023ko otsailean zabaldu zuten salaketa, eta zera adierazi zuten: «Eusko Jaurlaritzak Valogreene Paper proiektuarekin izan duen jarrera ez da neutrala izan; aitzitik, ekimen horri emandako laguntza osoa izan da, hainbat arlotan: laguntzak eta diru laguntzak, eta erakundeen eta komunikazioaren babesa».

Gainera, Ecologistas en Accion taldeak administrazioarekiko auzi errekurtsoa jarri du Valogreene Paper BC SL enpresari emandako baimenaren aurka. Baimen hori Euskal Autonomia Erkidegoko Auzitegi Nagusia ikertzen ari da.

Eusko Jaurlaritzako Ingurumen sailburuorde zen Barredo ustez prebarikatu zuenean. Herenegun izendatu zuten Arabako Foru Aldundiko Iraunkortasuneko, Nekazaritzako eta Natura Inguruneko diputatu. Javier Agirre Jaurlaritzako Ingurumen Kalitate zuzendaria ere ikertzen ari dira auzi beragatik. Biek jarraitzen dute beren karguan. Eusko Jaurlaritzako bozeramaile Bingen Zupiriak berretsi du ikerketa abian dagoela, baina ez duela datu gehiagorik.

Alderdiek agerraldia eskatu dute

Arabako PPk jakinarazi du Gonzalez ahaldun nagusiaren eta Barredoren beraren agerraldia eskatuko duela, azalpenak eman ditzaten. Haien hitzetan, «sinestezina» da Barredo ikertzen ari zirela jakinda ere diputatu izendatu izana sail «handi» baten.

Elkarrekin Arabak ere eskatu du ahaldun nagusiak agerraldia egin dezala «urgentziaz», Barredoren izendapenari buruzko azalpenak emateko. Batzarkide taldeak adierazi du «ironikoa» iruditzen zaiola Batzorde Etikoa ikertzen ari zen pertsona bati eman izana diputatu postua. Jakin nahi dute Gonzalez eta haren gobernua jakinaren gainean ote zeuden.

Ikerketaren emaitzaren zain egongo direla adierazi du David Rodriguez Elkarrekin Arabako bozeramaileak. Akusazio «larriak» iruditzen zaizkio, ingurumen arloarekin zerikusia duen proiektu bat delako. Uste du hori dela «gakoa»: «Akusazioa egia balitz, argi geratuko litzateke ez dela gai kargu publiko bat betetzeko, baina are gutxiago ingurumenari dagokion bat».


Summary: Elkarretaratzea eginen dute Irun eta Hendaia arteko oinezko zubia ireki dezaten. Eragile andanak bat egin du Santiago zubia irekitzeko eskaerarekin, 'Mugak apurtu, zubiak eraiki' lelopean. EH Baik mozio bat aurkeztuko du Pirinio Atlantikoetako Departamenduko kontseiluan.

Hendaia (Lapurdi) eta Irun (Gipuzkoa) lotzen dituen oinezko zubia irekitzeko eskatuko dute bihar eragile andanak. 2021eko urtarrilean, Pirinio Atlantikoetako prefeturak eman zuen mugetako zortzi pasabide hesteko agindua, eta ordutik ez dute berriz ireki, astelehenean izan ezik, Frantziako Tourra iragateko denboran barrerak kendu baitzituzten. Jose Antoni Santano Irungo auzapezak eta Kotte Ezenarro Hendaiakoak gogor salatu zuten egoera, eta Gerlard Darmanin Frantziako Barne ministroari idatziko diola jakinarazi zuen Ezenarrok.

Bihar, elkarretaratzea eginen dute eragileek, Elkartasunak Eraiki eta Mugak apurtu, zubiak eraiki! lelopean, inor ez dela ilegala aldarrikatzeko. Hauek dira deialdia egin dutenak: Bidasoa Etorkinekin, Irungo Harrera Sarea, Diakite-Etorkinekin federazioa, Ongi Etorri Errefuxiatuak, Bagera, SOS Arrazakeria, Bizi, LAB, FSU, Solidaires, EH Bai, EELV, NPA eta Mugak Zabalduz karabana.

Horrez gain, EH Baik mozio bat aurkeztuko du ostiralean Pinirio Atlantikoetako Departamenduaren kontseiluan. Muga itxia atxikitzeak migratzaileak «arriskuan» ematen dituela erranen dute Annie Poveda eta Iker Elizaldek, eta laguntza ekartzen duten eragileek pairatzen duten «errepresioa« salatuko dute.


Summary: 'Negu hurbilak' filma Locarnoko Zinemaldian estreinatuko dute. Negu kolektiboak zuzendu du lana: Ekain Albitek, Mikel Ibargurenek, Nicolau Mallofrek eta Adria Rocak. Cineasti del Presente zuzendari berrien sailean lehiatuko da, abuztuan.

Euskarazko film luze bat munduko zinemaldirik garrantzitsuenetako batean estreinatuko dute: Negu hurbilak, Locarnoko 76. Zinemaldian (Suitza). «Bakartzeari, itxaroteari eta nortasun irrikari» buruzko lan bat da, eta ihesaldi baten historia kontatzen du. Zubietan (Nafarroa) filmatu dute, eta herritarrak aritu dira aktore; Jone Laspiur protagonista da aktore profesional bakarra (Ane, Akelarre). Abuztuaren 2tik 12ra egingo dute jaialdia, eta filmaren lehen emanaldia hilaren 9an izango da.

Negu kolektiboak zuzendu du filma, Bartzelonako ESCAC zinema eskolan elkartutako lau lagunek: Ekain Albitek, Mikel Ibargurenek, Nicolau Mallofrek eta Adria Rocak. Beren fikziozko lehen film luzea da. Maluta Films eta Cornelius Films etxeek ekoitzi dute, eta, besteak beste, Bartzelonako D'A eta L'Alternativa jaialdietako industria sailetan parte hartu du.

Locarnoko Zinemaldian, Cineasti del Presente sailean lehiatuko da: mundu osoko zinemagileen lehen eta bigarren filmak biltzen ditu sailak. Lau sari banatuko dituzte horien artean: Urrezko Lehoinabarra, zuzendaririk onenaren saria eta aktorerik onenaren bi sari.

Filmaren sinopsiak kontatzen duenez, ETAk bere jarduera armatua behin betiko amaituko zuela jakinarazi zuen unean abiatzen da istorioa: «Emakumezko gazte bat ihesi doa helburu argi batekin: muga zeharkatzea, bai baitaki hala etxetik urrundu ahal izango dela, jaioterrian ez baitago seguru». Ihesean doala iritsiko da Zubietara, «antzinako mitoek eta gaur egungo gatazkek» bat egiten duten mugako herrira. Ihesaldia uste baino gehiago luzatuko eta nahasiko da.

Negu hurbilak-en aurretik, beste proiektu labur batzuk landu ditu Negu kolektiboak: Erroitz laburra, Uhara film ertaina —16 mm-tan filmatua— eta Katalunian egindako beste zenbait lan; besteak beste, A rabassa morta.

Izen handiak Sail Ofizialean

Locarnoko Zinemaldiko Sail Ofizialean parte hartuko duten filmen berri ere eman dute gaur. Besteak beste, Lav Diazen Essential Truths of the Lake, Laura Ferresen La imatge permanent, Radu Juderen Nu astepta prea mult de la sfarsitul lumii, Sylvain Georgeren Nuit obscure - Au revoir ici, n'importe où eta Quentin Dupieuxen Yannick lanak izango dira han. Paul Vecchiali zenaren Bonjour la langue filma ere pantailaratuko dute, lehiaketatik kanpo —joan den urtarrilean hil zen, 92 urterekin—.


Summary: Etxanobe jeltzalea hautatu dute Bizkaiko ahaldun nagusi. EAJren eta PSE-EEren botoak bildu ditu, 31 orotara

Elixabete Etxanobe jeltzalea hautatu dute Bizkaiko ahaldun nagusi, Batzar Nagusiek Gernikako juntetxean egindako bilkuran. 26 boto behar zituen Etxanobek horretarako, eta 31 lortu ditu: EAJren 23 batzarkideenak, eta PSE-EEren zortzienak. Beste hautagaiak, EH Bilduko Iker Casanovak, bere taldekideen botoak baino ez ditu jaso. PP eta Elkarrekin Bizkaia taldeetako batzarkideek boto zuria eman dute. Hasieran, PPko Raquel Gonzalezek ere aurkeztua zuen hautagaitza, baina saioa hasi orduko erretiratu egin du.

Bozketa amaituta, Etxanobek, oso hunkituta, zin egin du Gernikako arbolaren azpian, eta, ohi bezala, Jose Antonio Agirre lehendakariak 1936an erabilitako berbak baliatu ditu horretarako.

Ahaldun nagusia hautatzeko saioan, bi hautagaiek euren gobernu programak azaldu dituzte. Etxanobek esan du «pertsona guztien ongizatea bermatuko duen gizarte kohesionatu, solidario eta aurreratua» lortu nahi duela gobernu jardueraren bidez, eta «herritarrei erantzungo dien hurbileko erakunde» bilakatu nahi duela aldundia.

Esan duenez, Bizkaiak aurrera egin du azken zortzi urteotan: «Bizkaiak erakunde indartsuak dauzka, kalitatezko zerbitzu publikoak, azpiegitura onak eta hirugarren sektorearekin batera jositako segurtasun sarea». Hala ere, erronkak handiak direla nabarmendu du, eta horiei aurre egiteko bere programan agertzen diren proposamenak aletu ditu.

Gizarte babesaren arloan, «hirugarren sektorearekin elkarlana indartzea» proposatu du, eta iragarri du EtxeTIC zentro berriak zabalduko dituztela, eta bi zahar etxe berri, 120 lekurekin, Sestaon eta Abadiñon. Berdintasunaren esparruan soldata arrakalaren eta kristalezko sabaien kontra egingo duela zin egin du, eta «ongizate ekonomikoa eta enplegua sortzea» bere gobernuarentzat lehentasuna izango dela azaldu du.

Fiskalitateari dagokionez, Etxanobek esan du «zerga sistema bidezko eta progresiboa» nahi duela, eta iragarri du «hausnarketa» egingo dutela egin beharreko aldaketen inguruan, «betiere kontuan hartuta edozein aldaketak dagoena hobetzeko balio behar duela, eta ez arriskuan jartzeko».

Mugikortasunaren arloan, garraio publikoa sustatzea, metroaren 4. eta 5. lineak bultzatzea eta errepide sarea itsasadarraren azpitik joango den tunelarekin osatzea izango dira ardatz nagusiak. Klima larrialdiaren kontra egitea eta Gernikan Guggenheim museoaren bigarren egoitza eraikitzea ere lehentasunen artean daude.

Munduan aldaketak

EH Bilduren Iker Casanovak esan du mundua «aldaketan murgilduta» dagoela, eta horren aurrean herritarrek «segurtasuna» lortu nahi izaten dutela: «Amaitu da globalizazio neoliberalaren garaia; eredu horrek porrot egin du. Eta, porrot hori baliatuz, faxismoaren mamua agertu da, zalantzei gezurrezko erantzunak emanez».

Casanovaren ustez, garai berri horrek «politika egiteko molde berriak» eskatzen ditu: «Batzuek pribilegiotik ulertzen dute politika. Arduradun politikoen soldata handiek, ate birakariek, kontratuak beti ohiko enpresen esku uzteak, lagunkeriak eta abarrek kalte egiten diote politikari».

Baina, molde berriak ez ezik, «eduki berriak» ere proposatu ditu Casanovak bere gobernu programan. Fiskalitatearen arloan, «aberastasunaren banaketa gero eta bidegabeagoa» amaitu eta politika fiskala aldatzeko neurriak «luze gabe» aurkeztuko dituztela iragarri du; industria politika sustatzea proposatu du, baliabideen %3 ikerketara eta garapenera bideratzeko «lurralde ituna» eginda, eta azpiegituretan «paradigma aldatzea», mugitzeko beharra gutxitzea eta garraio publikoak sustatzea galdegin du.

Ezkerreko indarrei mezua bidaliz amaitu du Casanovak hitzaldia: «Bizkaian aldaketarako gogoa dago, eta ezkerreko indarrek erabaki beharko dute etorkizunean non kokatu nahi duten. Ezkerreko gehiengo bat eraikitzea hautatzen badute, elkarrekin egingo dugu topo».

Talde politikoetako bozeramaileen txandan, Elkarrekin Bizkaia taldeko Eneritz Madariagak eta EH Bilduko Bea Ilardiak «PPrekin ituna egitea» aurpegiratu diete EAJri eta PSE-EEri. Madariagaren ustez, itun hori «agerian» geratu zen Bizkaiko Batzar Nagusietako mahaia eratu zenean, eta Ilardiaren iritziz itunaren ondorioa izan da PPk ahaldun nagusi izateko hautagaitza erretiratu izana «EAJrekin eta PSE-EErekin aurrez aurre ez paratzeko». Ituna dagoela ukatu du EAJren eledun Jesus Lekerikabeaskoak, eta EH Bilduri leporatu dio programa bat edukitzea gobernatzen dituen erakundeetan, eta beste bat oposizioa egiten duen lekuetan: «Hemen bi proposamen entzun ditugu: bat hitzetan geldituko da, eta bestea ekintzetan gauzatuko da».

PSE-EEko eledun Goyo Zurrok, berriz, esan du herritarrek «desberdinen arteko akordioak eta gobernu egonkorrak» eskatu dituztela azken hauteskundeetan, eta sozialistek aintzat hartu dutela eskaera hori.

Arratsaldean egingo da ahaldun nagusia aukeratzeko bozketa. 26 boto behar dira horretarako, eta EAJk eta PSE-EEk 31 dituzte bien artean.


Summary: Hego Euskal Herriko alderdi politikoek bihar abiatuko dute hauteskunde kanpaina, gehienek Bizkaian. EAJk, EH Bilduk eta PSEk Bilbon egingo dute Espainiako Gorteetarako kanpaina hasteko ekitaldia. Sumarrek Santurtzin (Bizkaia) ekingo dio kanpainari; PPk, Donostian, eta UPNk, Iruñean.

Iruñean San Fermin jaiak hasiko dira bihar, baina beste suziri bat ere jaurtiko dute. Uztailaren 23ko hauteskude kanpaina ere bihar bertan hasiko baita. Madrilgo Senaturako eta Kongresurako bozak eskatzeari ekingo diote alderdi guztiek. Bizkaian dago jokoan eserleku gehien, eta lurralde hori hautatu dute lau alderdik kanpainari ekiteko.

EAJk Bilbon emango dio hasiera hauteskunde kanpainari. Sabin Etxearen aurrean egingo dute ekitaldia, Albiako lorategietan, 21:00etan. Bertan izango dira Gipuzkoa, Bizkai eta Arabako zerrendaburuak, Euskadi Buru Batzarreko lehendakari Andoni Ortuzarrekin batera. Bizkaiko hiriburuan egingo dute ekitaldia PSEkoek ere. 18:30ean batuko dira Kongresurako hiru zerrendaburuak eta Eneko Andueza alderdiko idazkari nagusia, Itsasmuseum aurreko plazan.

EH Bilduk ere Bilbo aukeratu du kanpaina hasteko. Naxako geltoki zaharrean egingo dute ekitaldia, eta bertan parte hartuko dute Arnaldo Otegi koalizioko koordinatzaile nagusiak, Mertxe Aizpurua Gipuzkoako zerrendaburuak eta Oskar Matute Bizkaikoak. Sumar alderdiak ere Bizkaian hasiko du kanpaina, Santurtziko Oriol Jauregia hotelean, 18:00etan. Kongresurako Bizkaiko bi hautagaik, Lander Martinezek eta Lorena Viciosok, eta Gipuzkoa eta Arabako zerrendaburuek hartuko dute parte. Bestalde, PP izango da kanpainari Gipuzkoan ekingo dion alderdi bakarra, Donostian egingo dute ekitaldia.

Nafarroan, San Fermin jaien hasierarekin egingo du bat kanpainaren lehen egunak. Iruñean egongo den jendetza baliatuz, alderdiek hiriburuan egingo dituzte ekitaldiak. UPNk arratsaldeko zazpietan jaurtiko du kanpainaren suziria. Takoneran egingo dute ekitaldia, eta bertan egongo dira Senaturako eta Kongresurako hautagaiak, Javier Esparza alderdiko lehendakariarekin batera.

Geroa Bai «Gorteetara ordezkaritza plurala eta aurrerakoia eraman dezakeen Nafarroako formakuntza politikoa» dela esan du gaur Maria Solana Diputatuen Kongresurako hautagaiak. «Estatu mailako alderdien dinamiketan nahastu gabe» Nafarroaren interesak defendatuko dituen alderdi gisa aurkeztu du. Halere, Nafarroako gainerako alderdiek bezala, ez dute jakinarazi noiz egingo duten kanpaina hasteko ekitaldia.

EH Bilduk, gaur aurkezpena

EH Bilduk Bilbon egingo du lehen ekitaldia, baina ostiralean Nafarroan izango dira. San Fermin egunez Iruñeko O plazan Bel Pozueta Kongresurako hautagaiarekin argazkia ateratzeko deia egin dute.

Hasiera ofiziala egin aurretik, ordea, gaur aurkeztu dute kanpaina. Kongresurako eta senaturako hautagaiak Sestaon (Bizkaia) elkartu dira. Arnaldo Otegi koordinatzaile nagusiak eta Mertxe Aizpurua Gipuzkoako zerrendaburuak hartu dute hitza. «Berriro egingo dugu» lelopean, Hego Euskal Herriko «alderdi bozkatuena» izan daitezkeen esperantzarekin ekingo diote kanpainari.

«Bi blokeren artean» hautua egin behar dela azaldu du Otegik: «Mehatxu orokorra dago, eta hori PP-Voxen eskutik dator. Baina badago esperantzaren blokea ordezkatzen duen ezker subiranista». Aizpuruak, bestalde, Madrilen orain arte egin duten lana goraipatu du: «Aurrerapen handiak lortu ditugu euskal gizartearen bizitza hobetzeko. Pentsioak handitzetik alokairuak arautzeraino, gure memoria demokratikoa ahaztu gabe eta gure autogobernua zabalduz».

Maiatzaren 28an herritarren partetik jasotako «indar geldiezina» eskertu, eta horrekin aurrera jarraituko dutela azaldu du Kongresurako Gipuzkoako hautagaiak. Gainera, jakinarazi du kanpainan zenbait ekitalditan parte hartuko dutela Kataluniako Esquerra Republicanako kideekin.


Summary: Inoiz erregistratutako egunik beroena neurtu dute. Munduko tenperatura orokorraren batezbestekoa 17,18 gradura iritsi zen.

Munduko batez besteko tenperaturaren erregistroak daudenetik jaso den tenperaturarik beroena erregistratu zen atzo: 17,18 gradu. NCEP Ameriketako Estatu Batuetako Ingurumen Iragarpenen Agentzia Nazionalak argitaratutako datuek errekor historikoa ezarri zuten astelehenean, 17,01 gradu neurtuta, baina atzokoak marka hori gainditu zuen.

El Niño klima fenomenoaren etorrerak eta berotze globalak eragin dituzte datu horiek. El Niño-k asko igotzen ditu Pazifikoko uretako tenperaturak, eta, ondorioz, handitu egiten da munduko batez besteko tenperatura orokorra. Tenperatura handien eraginak argiak dira munduan. Ameriketako Estatu Batuetan, bero bolada handi baten ondorioz, 46 gradura heldu dira, eta hamalau pertsona hil dira beroaren eraginez Texas estatuan. Asia ekialdean ere beroak kalte handiak eragin ditu azken asteotan, 40 graduak gaindituta. Afrika iparraldean, 50 gradutik gertu daude.

«Berotze globalaren eragina heriotza zigorra da gure munduko gizarte eta ekosistementzat», esan du Friederike Ottok, Ingurumen eta Klima Aldaketarako Grantham institutuko klima zientzialari batek, Al Jazeera telebistan. Robert Rohde klima aldaketako adituak fenomeno honen arriskuen berri eman du bere Twitter kontuan: «El Niño -rekineta berotze globalaren eraginarekin, hurrengo asteetan seguruenik berriro ere errekorra hainbat alditan gaindituko da».

El Niño, azkeneko aldiz, 2016. urtean detektatu zen Ozeano Barean. 16,92 graduraino igo ziren tenperaturak, hau da, zazpi urtean 0,26 gradu igo da. NCEPren datuak 1979tik aurrerakoak dira, baina, aurrez erregistrorik ez egonda ere, adituek diote atzoko 17,18 graduko batezbestekoa inoizko handiena izan daitekeela.


Summary: Europako Batasunak ehungintzan ekonomia zirkularra bultzatzeko neurriak proposatu ditu. Europako Batzordeak arropa birziklatzera eta janaria alferrik ez galtzera behartu nahi ditu estatu kideak

“Kutsatzen duenak ordaindu egingo du”. Hala adierazi du gaur Virginijus Sinkeviciusek, Europako ingurumen komisarioak. Europako Batzordeak neurri sorta bat aurkeztu du gaur, ekonomia zirkularra bermatzeko eta herrialdeak birziklatzera behartzeko. Ehungintzan izango du eragina bereziki, baina indarrean jartzeko, aurretik, Europako Parlamentuak eta estatu kideek proposamenak onartu beharko dituzte. Behin betiko araudia 2024ko ekainerako indarrean egotea espero dute.

Ehungintza industriak eragin handia du ingurumenean; izan ere, ingurune inpakturik handiena duten sektoreetatik laugarrena da, eta EBan erabiltzen den arroparen %78 zabortegietara bota edo erraustegietan erretzen da gaur egun. Arazo hori amaitzeko, berrerabiltzera eta birziklatzera zuzendutako produktuak egitera behartu nahi ditu Batzordeak enpresa ekoizleak, eta, hala egin ezean, ordainarazi egingo die.

Janaria ez botatzeko neurriak

Proposamen legegilean, ehungintzari ez ezik, janariari ere erreparatu diote. Europako Batzordearen arabera, urtero 59 milioi tona janari galtzen da alferrik, eta Bruselak proposatu du kantitate hori %30 murriztea 2030erako. Horretarako, norbanakoen ohiturak aldatzeaz gain, birziklapen ohitura onak dituzten herritarrak saritzeko eskatu die estatu kideei. Frantzian, Herbehereetan eta Alemanian jada martxan daude diru laguntza batzuk.


Summary: ELAk salatu du egoitza batean 06:15ean jaikiarazten dituztela adinekoak. GRS kooperatibaren ardurapeko zentro batean gertatzen dela esan du, eta egoeraren berri eman diotela Gipuzkoako Diputazioari.

Zahar etxeetako artarekin lotutako arazoen berri ematen ari da azkenaldian ELA sindikatua. Aste honetan bertan, Eusko Jaurlaritzak zahar etxeetarako ondu duen araudi berria baloratzeko agerraldi bat egin du, eta salatu hobekuntza erabakigarri baterako urratsak falta direla. Gaur, ohar baten bidez, Gipuzkoako egoitza bateko egoera salatu nahi izan du: esan duenez, langileek, zentroko arduradunen aginduei jarraituz, egoiliarrak 06:15ean jaikiarazten dituzte.

Adierazi duenez, Mondragon taldeko kooperatiba batek kudeatzen du egoitza, GRSk. Donostian dago, Egia auzoan. «Gaueko txandako langileek agindua jasoa dute 06:15ean adinekoak garbitzen hasteko. Ohikoa, beste egoitzetan, lan horietan 08:00etan hastea izaten da», azaldu du sindikatuak. Ordutegi horretara moldatu beharrak arazoak sortzen dituela esan du: adineko asko oraindik lo egoten dira garbitzen dituzten bitartean, eta jaikiarazi egiten dituzte, gero goizeko bederatziak arte gosaririk ematen ez bazaie ere. Adineko asko akitu egiten ditu hain goiz jaiki beharrak, eta horrek gero eragina du egunean zehar.

Langileek salatu dute, gainera, enpresako arduradunek eman dieten aginduaren ondorioz usu ezin dituztela behar bezala artatu egoiliarrak; izan ere, esan dutenez, garbitasun lanak egiten dituzten bitartean, ezin izaten diete erantzun adinekoen gainerako premiei. Horiek horrela, kooperatibako buruei ezinegona azaldu diete langileek, baina, sindikatuaren arabera, zuzendaritzak ez die batere jaramonik egin. «Zenbait txanda ez indartzeko egiten ari dira hori guztia, eta gaueko lantaldeari lan zama handia emateko», deitoratu du.

ELAk esan du egoeraren berri eman diotela Gipuzkoako Diputazioari. Langileek kexu gehiago ere badituztela adierazi du: «Lanaren antolaketa falta, lan zama handiak, egutegi kaskarrak eta ordainketa faltak». Nabarmendu du horrek guztiak eragina duela langileengan, eta ondorioak dituela egoiliarren artan ere.


Summary: Hindleyk ezustekoa, eta Vingegaardek erakustaldia. Australiarrak etapa eta lidergoa lortu ditu Pirinioetan, Tourreko bosgarren etapan. Vingegaardek minutu baten aldea atera dio Pogacarri. Landa ahul aritu da, eta 3.13ra du orain lidergoa.

Pirinioetan jai egin du Jai Hindleyk (Bora): Tourreko lehen etapa menditsua bereganatu, eta maillot horia kendu dio Adam Yatesi (UAE). Beste faboritoekin buruz buru lehiatu ordez, eguneko ihesaldian sartuta lortu du saria Larunseko helmugan (Okzitania). Tropel itxurako multzo batek aurrea hartu dio tropelari, eta bertan sartu da australiarra. Gero, iheskideei aise gailendu zaie Marie Blanquen. Jonas Vingegaardek ere (Jumbo) erakustaldia egin du igoera horretan. Erasora jo du, eta atzean utzi du Tadej Pogacar (UAE). Hindley baino 34 segundo beranduago sartu da helmugan, eta 1.04 atera dio Pogacarri. Mikel Landa (Bahrain), berriz, 2.55era iritsi da, Pello Bilbao taldekidearekin batera.

Hindley besoak goian iritsi da Larunsera, eta Giulio Ciccone (Lidl) eta Felix Gall (Ag2r) izan ditu atzetik. Australiarrak gainsariak lortu ditu helmugan eta Marie Blanquen, eta, hala, sendo finkatu da lider poostuan. Bigarren Vingegaard dago, 47 segundora, eta hirugarren, Ciccone, 1.03ra. Pogacar seigarren ageri da orain, 1.40ra; eta Landa hamalaugarren, 3.13ko atzerapena pilatuta.

Atzo txangoa, eta gaur, lehiarako gogoa: suhartasun handiz abiatu dira txirrindulariak Pauetik (Okzitania). Erasoari erasoa lotu zioten, eta trumilka egin dute alde tropeletik. Jendetsuak ez ezik, maila handikoak izan dira ihesaldia osatzeko saiakerak. Bada, bi ezaugarri horiek uztartu ditu lasterketa buruan finkatu den multzoak: 36 txirrindularik osatu dute, eta horien artean ziren Gall, Ciccone eta Mads Pedersen (Trek), Julian Alaphilippe (Soudal), Wout van Aert (Jumbo), Daniel Felipe Martinez eta Omar Fraile (Ineos), Matteo Jorgenson (Movistar), Rigoberto Uran (Education) eta Valentin Madouas (Groupama); baita Hindley ere, Tourreko podiumera igotzeko hautagai nagusietako bat izan arren. Atezuan jarri ditu beste liderren taldeak, baina tropelean ez da aparteko larridurarik nabaritu.

Van Aert, Pedersen eta Victor Campenaertsek (Lotto) lasterketa buruan iritsi dira Zuberoara. Soudet zetorkien berehala, aurtengo Tourrean igo beharreko mailaz kanpoko lehen mendatea (15 kilometro eta %7,2ko pendiza). Magalean minutu bateko errenta ateratzen zien iheskideei; tropela, berriz, ia hiru minutura zegoen. Pedersen ezinean gelditu da, eta Garateko lepotik igaro eta Zuberoa atzean utzita, harrapatu egin dituzte Van Aert eta Campenaerts. Gallek eraso egin du Soudeteko tontorrera bidean, eta puntu sorta ederra bildu. Mendiko lider jarri da. Berehala iritsi dira gora beste hainbat iheslari. Tropela, aitzitik, lau minutuko atzerapenarekin pasatu da gailurretik.

Soudetek sufriarazi egin die esprinterrei, baita Victor Lafayri ere (Cofidis), Euskal Herriko etapetan gehien nabarmendu diren ziklistetako bati. UAE taldea ari zen erritmoa jartzen. Igoerak, halaber, zatikatu egin du aurreko saila, eta, jaitsiera bukatuta, hemezortzi ziklista geratzen ziren; hots, hasiera batean ihes egin dutenen erdiak. Frailek galbahea igaro du. Hurrengo mendatea Ichere zen, hirugarren mailakoa, eta aurrea hartuta iritsi da Krists Neilands (Israel). Harekin bat egin dute Van Aertek eta Alaphilippek.

Etapak Marie Blanquen egin du eztanda. Frailek erruz egin du lan, baita Ag2r taldeak ere, eta mendatearen azken zati beldurgarrira iritsita, garaipenaren bila abiatu dira Gall eta Hindley. Australiarra bakarrik gelditu da gailurrera iritsi baino bi kilometro lehenago, eta bakardadean gozatuz egin ditu goitik helmugaraino gelditzen ziren hemezortzi kilometroak. Hautagaien multzoan, berriz, ekimena hartu du Jumbo taldeak, eta Vingegaarden erasoa prestatu. Danimarkarrak piztutako suak erre egin du Pogacar. Jumboko liderrak bat egin du Buchmann, Ciccone eta Gallekin. Pogacar, berriz, Yates anaiekin, David Gaudurekin (Groupama) eta Mattias Skjelmoserekin (Lidl) helmugaratu da, besteak beste.

Bihar beste etapa menditsu bat jokatuko dute Pirinioetan. 144 kilometroko saioa izango da, eta amaieran Aspin, Tourmalet eta Cauterets igoko dituzte. Hautagaiak nor baino nor gehiago ariko dira beste behin, eta baliteke ihesaldiak zeresana ematea berriro.


Summary: Arretazko grebara deitu du Ertzainak Borrokan kolektiboak. Lankideak deitu ditu «arau hauste administratiboen» aurka «gogorrago» lan egitera.

Igaro da Frantziako Tourra Euskal Herritik, baina Ertzaintzako sindikatuek eta Ertzainak Borrokan kolektiboak Eusko Jaurlaritzarekin duen gatazka ez da atzean geratu. Atzo, Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailburuak azaldu zuen urteko garai honetan ohikoa den baino ertzain gehiago ez zirela lanera agertu, eta zergatia ikertzen ari direla. Ertzaintza Borrokan taldeak, berriz, arretazko greba egitea iradoki du sare sozialetan zabaldutako mezu batean.

«[Erkorekari] Transmititu nahi diogu profesional handiak izan garela, bagarela eta izango garela. Horregatik, kolektiboa animatu nahi dugu eguneroko zereginekin are finago jokatzera eta are gogorrago jardutera eguneroko lanetan, delituen eta arau hauste administratiboen aurak gogorrago borrokatzeko, gure profesionaltasunaz harro egon daitezen», dio oharrak.

Atzo, ohar batean, sindikatuek kritikatu egin zuten jazotakoaren gainean Jaurlaritzak eginiko balorazioa. Orain beste egun bati begira jarri direla esan zuten: uztailaren 23ko bozetan zer egin aztertzen ari dira. Jaurlaritzari egotzi diote «bizkarra» ematea ertzainei. Gainera, autoekin karabana bat egingo dute ostiral arratsaldean Donostian.


Summary: Alfredo de Miguel Zaballako espetxean sartu da. Hamabi urte eta lau hilabeteko espetxe zigorra ezarri zioten iruzurragatik eta ustelkeriagatik, eta gaur goizean aurkeztu da kartzelan, kondena betetzeko. Atzo, Koldo Otxandiano bere kabuz sartu zen espetxe hartan bertan.

Arabako Probintzia Auzitegiak astelehenean egin zien ohartarazpena EAJren Araba Buru Batzarreko kide ohi Alfredo de Miguel eta Koldo Otxandianori: 72 orduko epea zuten kartzelan sartzeko, eta, bete ezean, «beharrezko aginduak» emango zizkien segurtasun indarrei bi kideak atxilotzeko eta espetxeratzeko. Bada, gaur goizean De Miguel Zaballako espetxean (Araba) sartu da, 09:25ean, auzitegiak kartzelan sartzeko emandako epemuga bete baino ordu batzuk lehenago. De Migueli hamabi urte eta lau hilabeteko zigorra ezarri zioten EAJk gobernatutako zenbait administrazioren kontratu publikoetan legez kanpoko komisioak kobratzeagatik eta prebarikazioa egiteagatik, baina, alegazioak tarteko, sei hilabete atzeratu du espetxeratzea. De Miguel auzian zigortutako beste batek ere, Koldo Otxandianok, atzo aurkeztu zuen bere burua espetxean, auzitegiaren abisua jasota. Zazpi urteko zigorra ezarri zion Arabako Probintzia Auzitegiak, besteak beste, eroskeria, dirua zuritzea eta influentzia trafikoa leporatuta.

Zigorrak urte hasieran berretsi zituen Espainiako Auzitegi Gorenak, eta martxoan helarazi zion erabakia Arabako Probintzia Auzitegiari. Hark 24 orduan argitaratu zuen epaia irmo egiten zuen autoa, eta hamar eguneko epea ezarri zien De Migueli eta Otxandianori kartzelan sartzeko. Gauza bera agindu zien Aitor Telleria EAJko kide ohiari eta Xabier Sanchez Robles Eusko Jaurlaritzako Gazteriako zuzendari ohiari ere. Hala ere, Sanchez zen orain arte espetxean zegoen bakarra: maiatzaren 17an sartu zen espetxean, zazpi urte eta hilabete bateko zigorra betetzeko.