Summary: Beste 23 urteko kartzelaldia ezarri diote Alicia Aristregiren hiltzaileari, emakume bati eraso egin eta bortxatzeagatik. Bikotekide ohi bati eraso zion Jesus Gil Pelaezek Gasteizen, 2020ko urrian, hirugarren graduan zegoela

Nafarroako Auzitegiko herri epaimahai batek 22 urteko kartzelaldira zigortu zuen Jesus Gil Pelaez 2002. urtean, Alicia Aristregi atarrabiarra labankadaz hiltzeagatik. Orain, Arabako Lurralde Auzitegiak beste 23 urteko zigorra ezarri dio, bere bikotekide ohiari labanaz eraso egin eta bortxatzeagatik. Andrearen 12 urteko alabari ere zauriak eragin zizkion.

2020ko urrian gertatu zen erasoa, Gasteizen, Gil Pelaez hirugarren graduko espetxealdian zela. Horren ostean, akusatuak ihes egin zuen. Poliziak Burlatan (Nafarroa) atzeman zuen, Mugazuri industrialdeko etxabe batean. Otsailean epaitu zuten: epaileak 10 urteko kartzelaldia ezarri dio giza hilketa saiakeragatik, 11 urte sexu erasoagatik, eta beste bi urte adingabeari zauriak egiteagatik.

Erasoa gertatu zenean, Gil Pelaezek hiru hilabete zeramatzan hirugarren graduan preso. Haren bikotekide ohiaren etxera sartu nahi izan zuen, baina emakumeak ez zion atea ireki. Azkenerako, bortxaz sartu, sukalderaino joan, eta labana bat hartu zuen. Mehatxu egin zien ama-alabei, eta emakumea bortxatu zuen. Gero, labanaz hiltzen saiatu zen, baina andreak bere burua babestu zuen, eta, alabaren laguntzarekin, ihes egin zuten biek. Polizia heldu zenerako, gizona joana zen. Handik hiru egunera topatu zuten, Burlatan.


Summary: Sei lagun hil dira Frantziako Alpeetan, elur jausi batean. Pazko igandean gertatu zen ezbeharra, Mont Blanceko mendikateko mendiko eskirako eta alpinismorako ohiko bide batean.

Beste bi gorpu aurkitu dituzte gaur, atzo Frantziako Alpeetan izandako elur jausia izan zen tokian. Horiek hala, sei dira jadanik ezbeharrean hildakoak. Savoia Garaiko prefekturak atzo jakinarazi zuenez, 500 metro zabal zen elur jausia eta 1.500 metroko maldan jausi zen, eta, sei lagun hiltzeaz gain —haietako bi, mendi gidariak—, beste bederatzi laguni erasan zien. Zortzi onik irten ziren, eta bat arin zauritu zen.

Elur jausia Armancette glaziarrean gertatu zen, Italiako mugatik gertu, Domes de Miageko mendiko bidean. Meteofranceren aurreikuspenen arabera, mendiko eskirako baldintza egokiak ziren Alpeetan elur jausia gertatu zen egunean. Elur jausiak izateko arriskua «mugatua» zela iragarri zuen.

Atzo, ezbeharraren berri izan eta berehala ekin zioten sorosleek desagertuak bilatzeari: suhiltzaileak, jendarmeak eta medikuak aritu ziren, txakurren laguntzaz. Atzo iluntzean eten zituzten lanak, eta gaur goizean berrekin diete. Frantziako presidente Emmanuel Macronek ere adierazpenak egin ditu Twitterren gertaera latz horren inguruan: «Elurretan oraindik blokeatuta daudenen bila mobilizatu dira gure sorospen zerbitzuak. Gure pentsamenduak ere eurekin batera doaz».


Summary: 'Soilik baietz da baietz' legeari zuzenketak aurkeztu dizkio Unidas Podemosek. Irene Monterok adierazi du «ERCren eta EH Bilduren zuzenketen ildotik» doazela Podemosenak ere

Unidas Podemosek hamar bat zuzenketa aurkeztu dizkio soilik baietz da baietz legearen erreformari. Espainiako Berdintasun ministro Irene Monterok esan du «ERCk eta EH Bilduk aurkeztutakoen ildotik» doazela bere taldearenak ere: proposatu dute indarkeria astungarritzat jotzea eta onespena «legearen ardatz» izatea. Monterok adierazi duenez, onespenak izan beharko luke sexu harremanak sexu erasotik bereizteko elementu nagusia, «indarkeriarik edo larderiarik gabe ere». Izan ere, indarkeriak eta larderiak azpimota penala osatzearen aurka daude Podemos, EH Bildu eta ERC. PSOEk, aldiz, zuzenketa horien aurka egin du: «Ez dute arazoa konponduko».

Aurreko zigor arautegira itzuli

PSOEren erreformak zigorrak handitzea jasotzen du, indarkeria edota intimidazioa dagoen eraso sexualen kasuetan. Horrek berak eragiten du, hein batean, soilik baietz da baietz legearen aurreko zigor arautegira itzultzea; onespena legearen oinarrian utzita ere, biktimak berriro erakutsi behar izan baitezake indarkeria edo intimidazioa egon dela. Egungo legean erasotzat hartzen dira lehen abusutzat jotzen ziren delituak, eta kartzela zigor apalagoak ezarri dira eraso gisa jota ere delitu arinagoak diren horientzat. Zigorren jaitsiera orokor horri heldu diote epaile batzuek Espainiako Estatuan zigortutako 700 presori baino gehiagori zigorrak arintzeko, eta egoera horrek ekarri duen presioak eraman du PSOE haren gobernu bazkidearen funtsezko lege bat zuzentzeko saiora.


Summary: Moto gidari bat hil da Luzaiden, bidetik aterata. Errepidetik atera, eta zirkulazio seinale bat jo du. Ipar Euskal Herrirako noranzkoan zihoan, beste bi moto gidarirekin batera.

Moto gidari bat hil da gaur arratsaldean Luzaiden (Nafarroa), NA-135 errepidetik atera eta zirkulazio seinale bat jota. Errepidearen 49,5. kilometroan izan da istripua. Foruzaingoak jakinarazi duenez, ezbeharra 15:40an gertatu da, hiru moto gidari Ipar Euskal Herrirako noranzkoan zihoazela. Hildakoa hiruretako lehena zen.


Summary: Martxan da Gasteizko tranbiaren Salbururako luzapena. Lehen eguna du gaur tranbiaren adar berriak. ELAk eta LABek protesta egin dute ETSko langileek hitzarmenik gabe jarraitzen dutela salatzeko.

Gasteizko tranbiaren adar berria martxan da jadanik. Gaur du lehen eguna: 06:15ean ekin dio Salburutik Gasteizko erdialdera arteko bidea egiteari. 2,5 kilometro ditu, eta bost geltoki berri Salburua auzoan: Santa Luzia, Iliada, Nikosia, La Union eta Salburua. Linearen luzapenari esker, Judimendi, Santa Luzia eta Salburua auzoen eta hiriaren erdialdearen, hegoaldearen eta iparraldearen arteko konexioa hobetu nahi dute. Tranbia Salburura iristeko obra egiteko, 70.000 metro karratu lur publiko berritu behar izan dituzte, eta 25 milioi euro inguru inbertitu. Inbertsioaren %65 Eusko Jaurlaritzak finantzatu du, eta beste %35 Gasteizko Udalak eta Arabako Foru Aldundiak. Tranbiaren bideekin batera, bizikletentzako bideak ere egin dituzte. Euskotrenen kalkuluen arabera, 30.000 lagunek erabiliko dute adar berria. Salburua auzoan 20.000 lagun inguru bizi dira gaur egun. ETSko langileen protesta Tranbiaren adar berria inauguratu duten egun berean, Euskal Trenbide Sareko (ETS) langileek elkarretaratzea egin dute Salburuko geltokian, ELAk eta LABek deituta. Bi sindikatuek gehiengoa dute enpresa batzordean, eta salatu dute ETSko langileek hitzarmenik gabe jarraitzen dutela. Eusko Jaurlaritzako Plangintza, Etxebizitza eta Garraio Sailaren menpe dagoen erakunde publikoaren zuzendaritza egon dute negoziazioen «blokeoaren» erantzule. Bi sindikatuek gogorarazi dutenez, euren aldarrikapen nagusien artean daude erosahalmena berreskuratzea, sailek behar bezala funtzionatzen dutela bermatzeko adina lanpostu sortzea, eta hitzarmeneko lanpostuen barne sustapenean aukera berdintasuna bermatzea.


Summary: Mila migratzaile Mexikora heldu dira, han asiloa eskatzeko asmoz. Haien helburua da Mexiko hegoaldetik iparraldera joatea, AEBetan sartzeko. Migratzaileek ziurtatu dute ez direla beren sorterrira itzuliko.

Venezuelatik, Hondurastik, El Salvadorretik, Guatemalatik eta Haititik irtendako mila migratzaile inguru iritsi ziren atzo gauean Mexikoko Chiapas estatura (hego-mendebaldea). Migratzaileek asiloa eskatzeko asmoa dute, herrialdea hegoaldetik iparraldera zeharkatzeko; hain zuzen, haien helburu nagusia da AEB Ameriketako Estatu Batuetara heltzea, beste migratzaile askoren gisan. Efe agentziari adierazi diotenez, beren herrialdeetan dagoen krisi politiko eta ekonomiko larriagatik utzi dute sorterria, eta ez dira itzuliko.

Alexander Vivar 20 urteko guatemalarra Chiapas estatuko Tapachula hirian gelditu da, Mexikora legez sartzeko baimena eskatzeko. «Gu jada hemen gaude, eta ezin dugu atzera egin, ahalegina alferrikakoa izango litzatekeelako. Aurrera joan behar dugu», azaldu dio Eferi. Ostera, ziurtatu du Mexikok «erraztasunen bat» emanez gero, herrialdean bertan geratuko dela, eta, bestela, iparraldera iritsi eta AEBetara sartzen saiatuko dela.

Bien bitartean, mila migratzaile inguruko karabana bat abiatu da berriki hiri horretatik, asilo eskaera lortzeko eskaerei izkin egin ondotik eta iparraldeko mugara iristeko arriskuei aurre eginez. Jose Sanchez venezuelarra atzo heldu zen Tapachulara, eta Errefuxiatuei Laguntzeko Mexikoko Batzordearen (Comar) zerrenda luzean eman du izena; 1.097.a da. «Ez dakit nire txanda noiz helduko den, baina espero dut Mexikon egoteko baimena emango didatela», esan du. Gaineratu du paperak eskuratu bezain pronto Chiapastik irtengo dela, haren helburua ere AEBetara iristea baita, Venezuelan utzi duen familiari laguntzeko asmoz.

Mexikoko Migrazio Institutu Nazionalaren (INM) migrazioa erregularizatzeko bulegoetan ere ehunka migratzaile bildu dira, eta Errefuxiatuei Laguntzeko Mexikoko Batzordearen protokolo bera egin dute. Bertan, beren bisak izapidetuko dituzte, arrazoi humanitarioengatik.

Muga gurutzatzeko dei faltsua

Ehunka migratzaile heldu ziren atzo Mexikoko Ciudad Juarez hiriko Iparraldeko Nazioarteko Zubira, eta, segidan, AEBetako Texas estatuko El Paso hirian sartu eta asilo politikoa eskatu zuten zurrumurrua hedatu zen. Gisa horretara, bi herrialdeetako mugazainek bidegurutzea itxi egin zuten, oinezkoentzat eta ibilgailuentzat. Migratzaileek Eferi adierazi ziotenez, Viber enpresak informazio faltsua zabaldu zuen sare sozialetan, joan den hilean gertatu zen bezalaxe.

«Ilaran nengoen, eta esan ziguten pasabidea gurutzatu ahal genezakeela. Orduan, bilobarekin etorri nintzen hona, hori egia ote zen jakiteko», azaldu du Magaly Figuerak, jatorriz Venezuelakoa den migratzaileak. 42, 40 eta 38 urteko alabak zain ditu AEBetan. Bitartean, Magaly «beldurrez» bizi da Ciudad Juarezen, mugazainek duten jarrera «desegokiaren» ondorioz. Kalean lo egiten ari da, haren bilobarekin batera.

Bide horretan, migratzaileak «gizatasunez» tratatuak izateko eskatu diete agintariei: «Ametsekin eta helburuekin gatoz. Migratzaileak gizakiak gara», nabarmendu du Mileidy Ortiz kolonbiarrak. Mexikoko GKE gobernuz kanpoko zenbait erakunderen arabera, 2022a urterik beltzena izan zen migratzaileentzat; bederatziehun pertsona inguru hil ziren Mexikoren eta AEBen arteko muga gurutzatzeko ahaleginean.

Horrez gain, IOM Nazioarteko Migrazio Erakundeak emandako datuen arabera, urtarrila eta otsaila bitartean, Erdialdeko Amerikako lurraldetako 74.366 herritar atxilotu dituzte bi herrialde horien arteko mugan; iaz baino %23,85 migratzaile gutxiago —97.664 atzeman zituzten—. Datuak gehiago xehatuta, AEBetako mugan 56.333 pertsona atxilotu zituzten, aurreko urteko urtarrila eta otsaila bitartean baino %26,23 gutxiago; Mexikoko mugan, aldiz, 18.033 atxilotu zituzten, iaz baino %32 urriago. 2022 osoan, berriz, 663.248 lagun atxilotu zituzten; 169.688 Mexikon eta 493.560 AEBetan.

Hiruko bilera Panaman

AEBetako Segurtasun Nazionaleko Departamentuko idazkari Alejandro Mayorkas Panaman da atzotik, eta herrialde horretako atzerri ministro Janaina Tewaneyekin eta Alvaro Leyva Kolonbiakoarekin biltzekoa da gaur, Panama Hirian, estatuko Darien probintzian duten migrazio jarioa gertutik aztertzeko asmoz. Urte hasieratik martxora arte 87.000 migratzailetik gora igaro dira Darienetik; horietako gehienek AEBetarako bidea hartu dute.


Summary: Grebara deitu dituzte Arabako landa eremuko osasun zentroetako langileak hilaren 27rako. ELAk deitu du lanuztera. Osakidetzaren lan berrantolaketak osasun arretaren kalitatea eta langileen baldintzak okertuko dituela salatu dute.

Arabako landa eremuko osasun zentroko langileak grebara deitu ditu ELA sindikatuak hilaren 27rako. Osakidetza «desegitearen» aurka planto egitera deitu du sindikatuak. Arabako herrietako osasun zentroetako profesionalek eta pazienteek duela aste batzuk hasitako protesten ostean dator greba deialdia. Eusko Jaurlaritzak aurreikusi duen lan berrantolaketak pazienteen arretaren kalitatea eta langileen baldintzak okertuko dituela iritzita hasi zituzten protestak. ELAk ohar batean salatu du Arabako landa eremuko Osakidetzako langileek 25 urte daramatzatela asteburuetako etengabeko arreta kontratu partzialekin eta behin-behineko kontratuekin eskaintzen. «Iruzurrezko kontratuak dira; orain lan eskaintza publikoetara aterako dituzte, eta, berez, orain dela 50 urte atera behar zituzten». Lan baldintzak aldatu eta okertuko dituztela uste du sindikatuak. Are gehiago: landa eremuko osasun arreta ere kaltetuko dela ohartarazi du. «Hurbiltasuna eta zuzeneko tratua dira landa eremuko osasun arretaren ezaugarri bat, paziente bakoitzak mediku eta erizain bat baitu esleituta. Osakidetzaren planteamenduek, ordea, pazienteen eta erreferentziazko osasun langileen arteko lotura galtzea ekarriko luke». ELAren iritziz, erabaki horiek lehen mailako arretako langileen «aurkako eraso zuzena» da, eta pazienteen artan eragina izango du. Apirilaren 27ko grebarekin eskatu nahi dute egungo lan baldintzei eustea, langileekin negoziatzea eta ordezkapenen %100a bermatzea.


Summary: Munduko aberatsak txiro irudikatu ditu artista batek, adimen artifiziala erabilita. Besteak beste, Donald Trump, Bill Gates, Mark Zuckerberg, Jeff Bezos eta Elon Musk Indiako txabola auzo bateko biztanle gisa irudikatu ditu Gokul Pillai sortzaileak.

Gizakia makinaren aurka. Artistaren eta adimen artifizialaren arteko harremana parametro horietan planteatu dute askok azken asteotan, baina errealitatea hori baino konplexuagoa dela eta izango dela erakusten ari dira sortzaileak. Azken adibidea Indiatik dator. Gokul Pillai artistak adimen artifiziala erabili du munduko pertsonarik aberatsenetako batzuk Indiako txabola auzo bateko biztanle gisa irudikatzeko. Instagamen bidez zabaldu ditu erretratuok.

Donald Trump keinu triste batekin agertzen da Pillairen irudian, tiradun elastiko zikin batez jantzita, eta zaborrez inguratuta.

Horrez gain, Bill Gates Microsoften jabea irudikatu du; Mukesh Ambani, Indiako pertsonarik aberatsena; Mark Zuckerberg, Facebookeko burua; Warren Buffett, munduko pertsonarik aberatsenetan hirugarrena; Jeff Bezos, Amazonen burua, eta Elon Musk, Tesla eta Twitterren jabea.

Slumdog Millionaires izenburua jarri dio artistak argazki sailari, Slumdog Millionaire (txabola auzoko milioiduna) 2008ko filmari aipamen eginez. Horretan, auzo txiro bateko gizon bat aberats bihurtzen da, telebistako lehiaketa bat irabazita.

Pillaik idatzi duenez, adimen artifizialeko Midjourney programa erabili du aberatsak txiro irudikatzeko.

Hildakoak berpiztu

Pillairena ez da ildo horretan eginiko lehenengo irudi saila.

Joan zen irailean, Ezer gertatu ez balitz bezala bilduma argitaratu zuen Alper Yesiltas argazkilari turkiarrak, adimen artifizialaren laguntzarekin. Horretan, hildako musikari eta aktoreak irudikatu zituen, zahartuz gero hartuko zuten itxura erakusteko.

Besteak beste, Kurt Cobain, John Lennon, Freddie Mercury, Janis Joplin, Jimi Hendrix, Diana Spencer Lady Di eta Michael Jackson gaurkotu zituen. «Faltan nabaritzen dudan jendea neure aurrean ikusi nahi nuen, eta horrela sortu zen egitasmo hori», azaldu zuen.


21 urteko nekazari bat hil da Ekoran

Summary: 21 urteko nekazari bat hil da Ekoran. Traktorearekin istripua izan du, finka pribatu batean lanean ari zela. Sindikatuen zenbaketaren arabera, hamahiru behargin hil dira aurten Hego Euskal Herrian.

ELAk jakinarazi duenez, 21 urteko langile bat hil zen atzo, astelehena, Ekoran (Araba), udalerriko finka pribatu batean lanean ari zela gidatzen ari zen traktorea iraulita. Sindikatuaren zenbaketaren arabera, hamahiru behargin hil dira aurten Hego Euskal Herrian lan istripuen ondorioz.

Arratsaldeko ordu biak aldera gertatu zen ezbeharra, eta osasun zerbitzuak bertaratu ziren arren, ezin izan zuten gaztea suspertu.

Sindikatuak nabarmendu duenez, nekazaritza «oso sektore prekarioa da, lan erritmo handikoa, lanaldi amaiezinekoa eta gutxi erregulatua». Eusko Jaurlaritzari eskatu dio «benetako eta berehalako» neurriak har ditzala lehen sektorea duintzeko.


Summary: Barriosek eta Gulinak espetxea saihestu dute, fiskaltzarekin akordioa eginda. «Dokumentuak faltsutu» izana onartu dute. Auzitegi Gorenak atzera bota du Marixol Iparragirre absolbitzearen aldeko epai bat.

Iñigo Gulina eta Mikel Barriosi urtebete eta bederatzi hilabeteko espetxe zigorra eta 3.240 euroko isuna ezarri die Espainiako Auzitegi Nazionalak, baina ez dira kartzelara itzuliko. Fiskaltzarekin egindako akordioa tarteko, Gulinak eta Barriosek «dokumentuak faltsutzeko delitu» bana egin izana onartu dute, baina zigorra hiru urterako etenda geratuko da.

Gulina eta Barrios 2017ko urrian atxilotu zituzten, Berlinen, eta fiskaltzak hiru urteko espetxe zigorra eskatu zuen haientzat, «behintzat 2017an» ETAren «egitura tekniko-logistikoarekin» kolaboratzea egotzita. Ordurako, sei urte igaroak ziren erakunde armatuak behin betiko su-etena iragarri zuenetik.

Bi euskal herritarrak aske daude gaur egun. Barrios atxiloketaren ostean Frantziaratu zuten, eta bost urteko espetxe zigorra ezarri zioten. Etxerat elkarteak otsailean jakinarazi zuen baldintzapean aske utzi zutela; 2020ko urritik etxean ari zen zigorra betetzen. Gulina, berriz, 2018an geratu zen aske, ia urtebete kartzelan egon ostean.

Gorenaren epaia

Espainiako Auzitegi Gorenak atzera bota du Marixol Iparragirreren absoluzio epaia. ETAk 1997an Oviedoko (Espainia) polizia etxe batean egindako ekintza batekin lotuta epaitu zuen Auzitegi Nazionalak Iparragirre, eta hura absolbitzea ebatzi zuen 2021eko urtarrilean. Orain, baina, Gorenak adierazi du ez dagoela halako erabaki bat hartzeko adinako «motibaziorik», eta beste ebazpen bat plazaratzeko agindu dio Auzitegi Nazionalari.

Fiskaltzak jarri zuen absoluzioaren kontrako helegitea, eta Manuel Marchena magistratua buru duen epaimahaiak arrazoia eman dio. «Koherentzia falta» aurpegiratu dio Auzitegi Nazionalari. Besteak beste, Guardia Zibilaren txosten bat kontuan hartu ez izana kritikatu dio. Hura kontuan hartzeko eskatu zuen lehen ebazpena eman zuen Auzitegi Nazionaleko epaimahaiko epaile batek ere. Boto partikularra eman zuen, eta Iparragirreri 71 urteko espetxe zigorra ezartzearen alde egin.


Summary: Hiru gizon atxilotu dituzte azken egunetan Gasteizen, indarkeria matxista egotzita. Ostegunaz geroztik, 32 urteko gizonezko bat, 50eko beste bat eta 33ko beste bat atxilotu dituzte hiriburuan, genero indarkeria eta sexu erasoak leporatuta.

Gasteizko Udaltzaingoak jakinarazi duenez, atzo 32 urteko gizonezko bat atxilotu zuten sexu eraso bat egotzita. Arriaga-Lakua auzoko taberna bateko terrazan zegoen emakume bati masailean musu eman eta bularra ukitu zion gizonezkoak. Biktimaren bikotekideak egindakoa aurpegiratu zion, eta gizonak alde egin zuen. Handik gutxira, Bartzelona kalean topatu zuten udaltzainek, eta atxilotu egin zuten. Gaur eramango dute epailearen aurrera.

Indarkeria eta sexu erasoak

Larunbatean, 50 urteko gizon bat atxilotu zuten udaltzainek Gasteizen, genero indarkeria eta sexu eraso jarraituen delitu bat leporatuta.

16:00ak aldera, Adurtza auzoko etxebizitza batean emakume bat arriskuan egon zitekeela jakinarazi zieten udaltzainei. Patruila bat bertaratu zen, eta emakumearekin eta haren bikotekidearekin hitz egin zuen. Etengabe irainak eta eraso fisikoak eta sexualak jasaten zituela kontatu zuen emakumeak, eta goiz hartan bertan eraso egin ziola. Andrazkoak zauriak zituen, eta ospitalera eraman zuten. Udaltzaingoak jakinarazi duenez, gizonak, polizien aurrean ere, emazteari garrasi egin eta hilko zuela mehatxu egin zion. Erasotzailea atxilotu zuten udaltzainek, eta epailearen aurrera eraman zuten igandean.

Horrez gain, 33 urteko beste gizonezko bat atxilotu zuten ostegunean Gasteizen, bikotekidearen eta haren semearen aurkako eraso delitu bat egotzita. San Kristobal auzoko etxebizitza batean atxilotu zuten.


Summary: Euskadiko Federazioa onartu edo ez aztertuko du Nazioarteko Federazioak. Euskadiko Euskal Pilota Federazioak Nazioarteko Federazioko kide izateko eskaera egin du, eta Xavier Cazauvon Nazioarteko Federazioko presidenteak proposatu du 90 eguneko epean ezohiko batzar bat egitea Mexiko Hirian, horri buruz eztabaidatzeko.

Euskadiko Esku Pilota Federazioak Nazioarteko Federazioko kide izateko eskaera egin du, eta jaso du erantzuna: Nazioarteko Federazioaren zuzendaritzako kideek bilera telematikoa egin zuten herenegun, eta , hartan, Xavier Cazauvon presidenteak proposatu zuen 90 eguneko epean ezohiko batzar bat egitea Mexiko Hirian, Nazioarteko Federazioaren estatutuak aldatu behar diren edo ez eztabaidatzeko. Uztail erdirako egin beharko litzateke ezohiko batzar hori.

Euskadiko Federazioak 2002an ia lortu zuen Nazioarteko Federazioko kide izatea, Iruñean Munduko Txapelketa jokatzen ari zela. Orduko hartan, Venezuelako ordezkaritzak proposatu zuen estatutuak aldatzea Euskadiko Federazioak egindako eskaerari bide emateko, baina Nazioarteko Federazioko batzarrak atzera bota zuen. Venezuelaren eskaerak hogei boto jaso zituen alde, eta 30 kontra; bost abstentzio izan ziren. Oraingoan, ordea, Nazioarteko Federazioaren presidenteak berak proposatu du gaia jorratzea. Aldaketa esanguratsua da hori. Egun, 31 herrialdek dute ordezkaritza Nazioarteko Federazioan.

Euskadiko Federazioa kide moduan onartuko balute nazioartekoan, Euskadiko Federazioarekin ariko liratekeen pilotariek nazioarteko txapelketa guztiak jokatuko lituzkete; munduko txapelketatik hasita. 2026an jokatuko da hurrengoa, San Luisen (Argentina). 2030ekoa, beraz, Euskal Herrian izango da, Bilbon eta Gernika-Lumon (Bizkaia).

Espainiako Kongresuak Kirolaren Legea onartu eta bost hilabetera etorri da berria. EAJk baiezkoa eman zion legeari, PSOErekin ituna egin ostean. Urrian eman zuten itunaren berri, Miarritzen (Lapurdi) Munduko Txapelketa jokatzen ari zela, eta azaro hasieran onartu zuten legea. Selekzioek nazioartean ofizialki lehiatu ahal izateko zer baldintza bete behar dituzten zehaztu zuten hartan. Horren arabera, «autonomia erkidego» bateko selekzioak nazioarteko txapelketetan lehiatu ahalko dira kirolak lurralde horretan «sustrai historikoak» baldin baditu, kirol bakoitzari dagokion nazioarteko federazioak onartzen badu, eta «autonomia erkidego» horretako federazioa Espainiakoa baino lehen sortu bazen.

Itunaren berri eman zen egunean bertan jakinarazi zuten gutxienez bi kirolek betetzen zituztela nazioartean lehiatzeko baldintza horiek: pilotak eta surfak. Bi kirol horietako Euskadiko federazioek aspaldi egina dute eskaera nazioarteko federazioan ordezkaritza izateko, baita futbolekoak, mendiko kiroletakoak, herri kiroletakoak, boxeokoak eta halterofiliakoak ere. Duela gutxi beste zazpi batu zaizkie: igeriketakoa, piraguismokoa, squashekoa, xakekoa, mahai tenisekoa, eskrimakoa eta automobilismokoa. Batzuek ezezkoa jaso dute, eta beste batzuk zain daude oraindik.


Summary: Burger Kingen hanburgesa batek euskal kultura iraintzen duela salatu dute. 'Master Basque' izeneko produktu sorta atera du janari azkarreko kateak. Osagaien artean Ezpeletako piper «pixka bat» besterik ez dute.

Euskal Herriko jakiak ezagunak dira. Besteak beste, nazioartean ospetsuak diren hainbat jatetxe daude, eta hemen ekoizten dira ospe ona duten kalitatezko hainbat produktu ere. Euskal Herrian ez da jolasten janariarekin. Bada, Burger Kingek ere izen on hori baliatu nahi izan du bere azken produktua ezagutarazteko: Master Basque hanburgesa. Martxoaren 28an merkaturatu zuten Frantzian eta Ipar Euskal Herrian.

Hauek dira osagaiak, markak dioenez: frantziar jatorriko behi haragia —oilaskoaren aukera ere badago—, Pirinioetako ardi gazta, txorizoa, tipula kurruskaria, brioche opila eta Ezpeletako piperrarekin egindako saltsa. IEHGK Ipar Euskal Herriko Garapen Kontseiluko Paxkal Indok ohar bidez salatu duenez, azken hori da Euskal Herriko produktu bakarra: «Ezpeletako piper pixka bat baizik ez du eskaintzak».

Produktuaren iragarkian berean aitortzen da Indok dioena: saltsaren %1 soilik dago egina Ezpeletako piperrarekin. «Euskal Herrian inspiratutako errezeta» dela dio iragarkiak.

Ezpeletako Biperraren Sindikatuak ere gaitzetsi du janari azkarreko katearen jokabidea, baina gehitu du legez ezin dutela ezer egin. Sindikatuko kide Panpi Olaizolak France Bleu-ri azaldu dionez, saltsaren egileak produktua errespetatzen duela erakutsi du, eta Sor-marken Frantziako Institutuak ez du argudiorik topatu Burger Kingek egin duen erabilera salatzeko.

Sor-marka

Indok ere esan du legez ezin dela ezer egin, baina argi utzi du jokabide «onartezina» iruditzen zaiola. «Lurralde baten irudia ordainik gabe erabiltzen duen produktu sorta bat da, eta jan txarrarekin lotu dute kalitatezko produktuz eta gastronomiaz osatutako lurralde bat. Gure kultura iraintzen duen hitz joko eta marketin erretorika bat da», salatu du.

IEHGK-ko kideak gogorarazi duenez, 2008tik 2012ra bitartean lan handia egin zuten lurraldeko marka bat sortzeko, baina «lan kolektibo» hori ez zen amaitu, «ibilbidearen erdian gelditu zen». Marka hori balute, Burger Kingek ezingo luke basque izena erabili bere kanpainan.

Halere, uste du badagoela modua etorkizunean kate handiek Euskal Herriaren irudia desitxuratzea eragozteko, eta lantalde hura berriz martxan jartzeko beharra azpimarratu du. «Ez gara hutsetik abiatuko. Lan izugarria egin zen, eta markaren nortasuna hein handi batean balioztatu zen», adierazi du.

Aurrekariak

Izan ere, orain piztu dena ez da basque markarekin izan den lehen eztabaida. Hainbat konpainiak erabiltzen dituzte euskara, sasi-euskara eta euskal ikurrak, kasu horretan bezala, Frantzian elikagaiak saltzeko.

Baionako Xingarra (Jambon de Bayonne) markarekin saltzen den urdaiazpikoa egiteko, zerriak Bretainian eta Katalunian ere haz daitezke, esaterako, eta Baiona hitzarekin eta lauburu gorri batez saltzen den xingarra Biarnon ekoizten da.

Saint Agur izenpean saltzen den gazta, berriz, Auverniako eskualdean egiten dute –Frantzia eta Okzitaniako eremuak hartzen ditu lurralde horrek–.

Eskerri gazta Garona Garaian (Frantzia) ekoizten dute, sasi-euskarazko izena eman badiote ere.

Lourdesen (Okzitania) euskal oilaskoa prestatzen dute, eta ustezko «euskal Pirinioetako errezeta» erabiltzen duen txerriki egosia, aranekin, berotu eta jateko. Gavarnieko zirkuaren irudiarekin laguntzen dute.


Summary: Nazioarteko Diru Funtsak «laino itxi» baten pean ikusten du munduko ekonomia. Uste du inflazioa ez dela maila normalagoetara jaitsiko 2025. urtera arte, eta beldur da finantza sisteman agertutako arazoak ez ote diren banku gehiagotara hedatuko.

Gutxi iraun dio baikortasunak NDF Nazioarteko Diru Funtsari. Urtarrilaren amaierako txostenean uxatu egin zuen atzeraldiaren mamua, eta handitu egin zuen hazkunde iragarpena. Bi hilabete eta erdi geroago, kezka adierazten duten metaforak baliatu ditu egoera deskribatzeko. Besteak beste, esan du «ekonomia inguratzen duen lainoa» aurrekoetan baino «itxiago» ikusten duela.

Hau da, uste du egoerak okerrera egiteko arriskua handiagoa dela hura hobetzeko aukera baino. Bi arrazoi nagusi aipatu ditu funtsak: batetik, inflazioa jarduera ekonomiko gehienetara hedatu da, eta kostatuko zaio apaltzea; bestetik, AEBetako bi bankuren porrota sektore osora hedatzeko arriskua dago.

Berez, tonua aldatu da gehien NDFren mezuan, datuetan ez baita iraultza handirik gertatu azken txostenekoekin alderatuz. Funtsak hamarren bat apaldu du munduko ekonomiaren hazkunde iragarpena 2023rako —%2,8raino—, baita 2024rako ere —%3raino—.

Funtsak ohartarazi du kopuru horiek txikiagoak izango direla baldin eta finantza sektorean arazoak zabaltzen badira: %2,5 2023an; «2001eko moteltze globalaren ondoren izandako hazkunderik apalena da, 2020ko COVID-19aren hasierako krisia eta 2009ko finantza krisia kenduz gero».

Eurogunea, %0,8

Aurreikuspenen okertzeak batez ere Latinoamerikari, Ekialde Hurbilari, Asia Erdiari eta Afrikari eragiten die. Herrialde aberatsen aurreikuspenak, ordea, hobetu egin ditu NDFk. Eurogunea %0,8 haztekoa da —hamarren bat gehiago—, eta, haren barruan, Espainiak hobetu ditu gehien perspektibak, %1,5eko hazkundea izatea espero baitu NDFk (+0,4). Frantziarena ez du aldatu (%0,7) eta Alemaniarena bi hamarren hobetu duen arren, herrialdeak ez dio izkin egingo atzeraldiari (-%0,1).

Atzeraldian sartuko da Erresuma Batua ere (-%0,3), baina aurretik espero baino apalagoa izango da. Atzeraldirik ez du espero Errusiarentzat (%0,7), baina bai, ordea, Ukrainarentzat (-%3).

Hazkunde apal horren arrazoietako bat inflazioa da, herritar gehienen erosteko ahalmena apaltzen duelako, baina baita prezioen gorakada horri aurre egiteko banku zentralek interes tasak bizkor igo dituztelako ere. Oro har, NDF ados dago banku zentralen ildo gogorrarekin, baina adi egoteko eskatu die, «tresna guztiak erabili beharko baitituzte egoerak hala eskatuko balu».

Funtsak uste du inflazioak iaz jo zuela goia (%8,7 munduan), baina onartu du apur bat baizik ez dela jaitsiko (%7), lehengai merkeagoek bultzatuta. Baina ohartarazi du azpiko inflazioa motelago jaitsiko dela, eta, ondorioz, ez du espero inflazioa maila arruntagoetara itzultzea gutxienez 2025. urtera arte. Horrek ezinbestean esan nahi du maileguak ez direla asko merkatuko hurrengo bi urteetan bederen.

Eurogunean, %5,6ko inflazioa espero du aurten NDFk, eta %3koa datorren urtean, baina pentsatzekoa da apalagoa izango dela Euskal Herrian, Espainiari %4,3ko inflazioa eman diolako aurten, eta %5ekoa Frantziari.

Hiperinflazioa

Baina datu horiek askoz okerragoak dira munduko beste eskualde pobreago batzuetan, eta, ondorioz, askoz kalte handiagoa egingo diete beharrik handiena duten herritarrei. Horrela, Afrikan inflazioa %14,5etik %14ra soilik da apaltzekoa aurten, eta %10,5era datorren urtean. Muturreko kasuen artean daude Sudan (%71,6), Ghana (%45,4) eta Etiopia (%31,4).

Baina, ohikoa denez, inflazioaren markak Hego Amerikan hautsiko dira, hango herrialde batzuetan oso sustraituta baitago. NDFren aurreikuspenak betez gero, okerrera egingo dute hiperinflazioaren biktimek, hots, Venezuelak (%400) eta Argentinak (%98,6).

Berri onen artean dago hazkunde apala izanik ere lan merkatuaren egoera ez dela okertuko. Eurogunean %6,8ko langabezia tasa izan zen batez beste aurten, eta ehuneko hori bera espero du NDFk hurrengo bi urteetarako ere. Frantzian hamarren bat da haztekoa aurten —%7,4raino— eta hiru hamarren murriztekoa Espainian —%12,6raino—.


Summary: De Miguel kartzelarako bidean da, auzitegiak haren azken helegitea atzera bota ostean. Arabako Auzitegiak ez du aintzat hartu erregu errekurtsoa, eta Arabako EAJko bigarren buruzagi ohiak hamar egun ditu espetxean sartzeko.

De Miguel auzian zigortutako bik, Alfredo de Miguel eta Aitor Telleria EAJren burukide ohiek, indultu partziala eskatu zuten espetxera sartu behar ez izateko, eta, horren ondoren, erregu errekurtsoa iritsi zen. Saio ustelak izan dira biak, azken hori ere atzera bota berri baitu Arabako Probintzia Auzitegiak. Hala, lurralde horretako EAJren bigarren buruzagi izandakoak kartzelan sartzeko agindua jasoko du ordu gutxian, eta, jakinarazpen horren ondoren, hamar eguneko epean egon beharko du espetxean, San Prudentzio egunetik hurbil.

Auzitegi Gorenak espetxe zigorrak ezarri zizkien EAJren Araba Buru Batzarreko kide ohi Alfredo de Migueli, Koldo Otxandianori eta Aitor Telleriari, eta Eusko Jaurlaritzako Kultura Saileko Gazteria eta Ekintza Komunitariorako zuzendari ohi Xabier Sanchezi; Leioako Kultura zinegotzi ohi Iñaki San Juan (EAJ) ez da kartzelan sartuko. Haren kontrako kartzela zigorra eten egin dute auzitegiek. Gainerakoei dagokienez, De Migueli hamabi urte eta lau hilabeteko espetxe zigorra ezarri zion —gehienez bederatzi urte beteko ditu—; Otxandianori, zazpi urte eta sei hilabeteko espetxealdia —gehienez sei urte beteko ditu—; Sanchezi, zazpi urte eta hilabete bateko zigorra; eta Telleriari, sei urte eta hilabete batekoa. Kargu publikoak izateko inhabilitazioak eta zigor ekonomikoak ere ezarri dizkiete; De Migueli dagokionez, 43 urteko inhabilitazioa eta 500.000 eurotik gorako zigorra.

Ustelkeria kasu handia

Euskal Herriko ustelkeria kasu handienetakoa da De Miguel auzia. Arabako Probintzia Auzitegiak 2019an ebatzi zuen epaitutako 26 lagunetatik hamabost zigortzea. Helegiteen ostean —hamahiru lagunek aurkeztu zituzten—, afera Auzitegi Gorenera iritsi zen. Hark zigorrik handienak berretsi zituen urtarrilean, eta beste zenbait murriztu. Esaterako, De Miguel absolbitu zuen Zanbranako Udalean (Araba) ustez egindako trafiko-influentzia delitutik, eta Julian Sanchezen aurkako karguak bertan behera utzi zituen, haren aurkako froga nahikorik ez dagoela argudiatuta.

Halere, epaiak frogatutzat jo zuen hiru akusatu nagusiak —De Miguel, Otxandiano eta Telleria— ABBko buruzagi gisa zuten «influentzia politikoaz» eta udaletan eta EAEko administrazioan ardura postuetan zeuden hainbat pertsonarekin zuten «adiskidetasunaz» baliatu zirela obrak enpresa jakin batzuei adjudikatzeko, hainbat komisioren truke. Horretarako propio sortutako sozietateetan ezkutatzen zituzten komisio horiek, dirua zurituta. Hala, eroskeria, dirua zuritzea, prebarikazioa, influentzia trafikoa eta dokumentuak faltsutzea egotzi diete.


Summary: Lasse Wellander ABBAko gitarrista hil da, 70 urterekin. Taldearen grabaketa gehienetan parte hartu zuen musikariak, baita 70eko hamarkadako biretan ere.

Lasse Wellanderrek (Suedia, 1952) 1974ko urrian egin zuen taldearekin lehen saioa; hain justu ere, Intermezzo No.1 eta Crazy World kantuak grabatu zituztenean. Geroago, taldearen albumetako gitarrista nagusi bihurtu zen, eta, orain dela pare bat urte, taldearen Voyage itzulerako albumean ere parte hartu zuen.

Gitarrista suediarrak Mamma Mia filmaren soinu bandan parte hartu zuen ABBA taldearekin. Nolanahi ere, beste hainbat artista nazional ezagunekin jo zuen; Pugh Rogefeldtekin, esaterako. Nature taldean parte hartu zuen bere ibilbide musikalaren hastapenetan, Ted Gardestadekin batera.

Hainbat taldetan aritzeaz gainera, bakarkako zazpi disko kaleratu zituen, eta horietako bi 40 diskorik onenen zerrendetan sartu ziren 1980ko hamarkadaren erdialdean. 1992an, arrakasta handia izan zuen irratian, Chess musikalaren Anthem abestiaren bertsio instrumentalarekin. 2005ean, Suediako Musika Akademiaren Albin Hagstrom Memorial Award saria jaso zuen, eta, 2018an, berriz, Suediako Musikarien Batasunaren Studioraven Award sari entzutetsua, musikari gisa egindako lanagatik.

Ostiralean hil zen musikaria, 70 urte zituela. Haren familiak, baina, atzo eman zuen heriotzaren berri. ABBAko kideek, Bjorn Ulvaeusek, Benny Anderssonek, Agnetha Faltskogek eta Anni-Frid Lyngstadek, adierazpen bat kaleratu zuten taldearen Instagram kontuan, albistea irakurri eta gutxira: «Lasse lagun maitatua zen, tipo dibertigarria eta gitarrista bikaina. Ekarpen izugarria egin zion taldeari. Min egiten digu haren heriotza tragikoak, eta beti gogoratuko ditugu haren hitzak, umorea, irribarrea eta distira musikala. Taldeak ez du inoiz ahaztuko».


Summary: Euskal Herria Batera-k nabarmendu du Aberri Egun bateratua antolatzeko deialdiak «atxikimendu zabala» jaso duela. Ziurtatu dute «pozarren» daudela deialdiari eman dioten erantzunarekin. Uste dute «indarra eta muskulua» badagoela 2024rako erronkari heltzeko.

Euskal Herria Batera-k Aberri Egun bateratua ospatzera deitu zuen duela ia hilabete, eta, orain, Aberri Eguna pasatuta, aurtengo jardunaren balantzea egin dute. Ziurtatu dute «pozarren» daudela deialdiak jaso duen erantzunarekin: «Eremu guztietako eragileek erakutsi duten atxikimendua zabala bezain plurala izan da, eta horra hor Miramar jauregian egindako argazkia». Gainera, haien hitzetan, Aberri Egunaren bilakaerak dagoeneko jakinekoa zena baieztatu du: «Egon badaude leku eta era desberdinak eguna ospatzeko eta Euskal Herria sentitzeko».

Horiek horrela, pauso bat eman beharra ikusten dute. «Batasuna dute «ortzi mugan»: «Aberri Egunak hori izan behar du: desberdintasunetik batasunerako deiadarra». Eta, Euskal Herria Batera-ren irudiko, hori berretsi zuten «eragile askok» ekitaldian eta amaitu osteko adierazpenetan.

Beraz, ikusten dute aukera 2024ko erronkari heltzeko: «Herri bat bagara, indarra eta muskulua badugu, 2024rako erronka eta aukera. Ekin diezaiogun».


Ibiltari handiak martxan

Summary: Ibiltari handiak martxan. Asteburu honetan egingo da Euskal Herriko iraupen luzeko ibilaldien zirkuituko bigarrena, Ondarroako Boga mendi martxa. Guztira, hogei ibilaldi izango dira Euskal Herri osoan. Apirilean beste bi ere badira: Andoaingoa eta 32. Sakanako Ibilaldia.

Antxon Bandres EMFko presidentearen ekimenez sortu zen 2002an iraupen luzeko ibilaldien zirkuitua. Mendiko diziplinetan lehiaketak eta goi maila sustatzeko lan handia egin zuen Bandresek, baina garbi zuen oinarria ere zaindu behar zela, eta, horregatik, han eta hemen egiten ziren mendi martxei hezurdura bat eman, eta zirkuitu bat sortzea proposatu zuen.

Geroztik, urtea joan eta urtea etorri, arnas luzeko ibiltarien zirkuitu hori indarra hartuz joan da, eta batez beste 8.000 eta 9.000 mendizale inguru ateratzen dira martxa horietan guztietan, Gotzon Larreak Zirkuituko arduradun nagusiak jakinarazi duenez. «Tolosako Hamalau Orduko Ibilaldia egokitzen den urteetan, berriz, 12.000 ere izaten dira. Datorren urtean izango da ibilaldi hori, eta seguruenera hor nabarituko da gorakada».

Aurten ere indarrez abiatu da: urtero egutegia zabaltzen duen Villabona-Amasako (Gipuzkoa) Aizkardi mendi taldearen martxan ia 900 mendizale atera ziren. Berez, gehiago ziren izena emandakoak, baina, eguraldi iragarpen ez oso ziurrak tarteko, 300 bat ez ziren irteerara joan. «Mendizaleak gogoz izaten dira, eta zirkuituko lehen martxa beti izaten da jendetsua», zehaztu du Larreak.

Hurrengo ibilaldia igande honetan izango da, Ondarroako Boga mendi martxa. Ondarroako Zubi Zahar ikastolak eta Aurrera mendi taldeak antolatutako ibilaldiak hiru ibilbide izango ditu aukeran: luzea (54 km eta 2.400 metroko desnibela), motza (24 km eta 800 metroko desnibela) eta txikia edo haurrentzako ibilaldia (11 km eta 400 metroko desnibela). Luzea 7:30ean abiatuko da, laburra 8:30ean, eta txikia 10:00etan.

Apirilean Zirkuituko beste bi ibilaldi ere izango dira: Andoaingoa hilaren 23an, eta Irurtzungo 32. Sakanako Ibilaldia apirilaren 29an. Irurtzungoa indarra hartuz joan da urtez urte, eta azken bi aldietan Iñaki Otxoa de Olza mendizalearen oroimenezkoa ere izan da. Aurtengoa berezia izango da, gainera, Irurtzungo Iratxo mendi taldeak Iñaki Ochoa de Olza - SOS Himalaia fundazioarekin elkarlanean antolatuko baitu, eta fundazio horrentzat izango baita lortutako diru sarreren zati bat.

Guztira 22 ibilaldik osatuko dute 2023ko Zirkuitu ofiziala, baina, horiez gain, izan badira gehiago ere, han eta hemen. «Asmoa da martxa horiek guztiak, nolabait, Zirkuituaren webgunean biltzea eta zentralizatzea, edo haien informazioa behintzat hor eskaintzea. Hizketan ari gara federazioekin eta antolatzaileekin, eta ea urrats hori egiten dugun pixkanaka».

Lurraldetasuna da zirkuituaren ezaugarri nagusietakoa, bateko eta besteko federazio egituren gainetik, Euskal Herri osoan antolatutako mendi martxak hartzen baitira aintzat egutegian. «Antxon Bandresek hasiera-hasieratik argi zuen Euskal Herri osoko ibilaldiak hartu behar genituela kontuan, eta bai, lurraldetasunari garrantzi handia ematen diogu». Aurten lau martxa izango dira Araban, bost Bizkaian, bost Gipuzkoan, hiru Nafarroan, bi Lapurdin eta bat Nafarroa Beherean. Hogei guztira. Hori dute ibilaldi hauek ona, bateko eta besteko zidor, bide txoko eta gailur ederrenak ezagutzeko aukera ematen dutela, lagunartean eta ia galbiderik gabe.

Iraupen luzeko ibilaldien zirkuitu honetan finalista izateko, gutxienez zortzi ibilaldi egin behar dira, eta zortzi horien artean gutxienez bat probintzia bakoitzean. «Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan martxa gutxiago izaten da, eta, horregatik, Ipar Euskal Herria lurralde bakar bat bezala hartzen dugu», jakinarazi du Larreak.

Azken urteotan, mendiko lasterketen eragina nabarmena da mendi martxetan ere, eta asko dira ibilaldiak korrika osatzen dituztenak. Horren aurrean, Larreak iritzi argia du: «Ezin zaio hesirik jarri mendiari. Azken batean, gure gizartearen isla dira mendi martxak ere. Denentzat lekua dago. Bakoitzak egin dezala egokien ikusten duen moduan, oinez edo korrika, baina anoa postuetan errespetuz joka dezala, eta itxaron behar bada, itxaron dezala. Normalean ez da arazorik izaten».

Martxa horiei guztiei buruzko informazioa Zirkuituaren webgunean dago. Izen emateak ere hor bertan egiten dira.

EGUTEGIA Apirilak 16 Ondarroa Boga mendi martxa

Apirilak 23 Andoain Andoaingo Ibilaldia

Apirilak 29 Irurtzun 32. Sakanako Ibilaldia

Maiatzak 6 Balmaseda-Portugalete XVII. Joserra Romaña Jr. Ibilaldia

Maiatzak 7 Ataun Jentilen Bideetatik XI. Mendi Ibilaldia

Maiatzak 13 Altsasu XIV. Hiru Mendi Zerrak

Maiatzak 20 Karrantza Harana XVIII. Karrantza Harana mendi ibilaldia

Maiatzak 21 Gasteiz Gasteiz MT-aren XXI. Mendi ibilaldia

Maiatzak 27 Bastida-Lantziego Toloño Mendilerroko 30. Zeharkaldia

Maiatzak 27 Tolosa Araxes Itzulia

Maiatzak 28 Elizondo 28. Baztango mendi martxa

Ekainak 4 Donostia Fortunaren 81. mendi ibilaldia

Ekainak 17 Bidarrai 2023ko Hirukasko

Uztailak 1 Murgia Zuiako 23. Bira

Irailak 16 Hergarai ibarra XV. Ttutturu ibilaldia 2023

Irailak 30 Galdakao Hiru Gurutzetako XIII. Ibilaldia

Urriak 1 Makea 2023ko Makea Oinez

Urriak 8 Orozko Orozko Harana 33. iraupen mendi ibilaldia

Azaroak 5 Amurrio 37. Gorobel ibilaldia 2023


Israelek bi palestinar hil ditu tiroz

Summary: Israelek bi palestinar hil ditu tiroz. Tel Avivek debekatu egin die juduei eta turistei Al-Aqsa meskitara sartzea ramadana bukatu bitartean.

Bi palestinar hil zituen Israelgo armadak atzo, Mohammed Abu Dhraa eta Soud al-Titi. PAN Palestinako Aginte Nazionaleko segurtasun indarretako kidea zen Abu Dharaa, eta Israelgo espetxe batean zazpi urtez preso egondakoa Al-Titi. Tel Avivek zabaldutako informazioaren arabera, bi palestinarrek tiro egin zieten militarrei Elon Morehn, Zisjordania iparraldean, Nablustik gertu, eta soldaduek «erantzun» egin zieten. Bi gazteen gorpuak Israelek ditu oraindik.

Giza eskubideen aldeko erakundeek maiz salatu izan dute Tel Avivek hildako palestinarren gorpuak hainbat astez gordetzen dituela, «zigor kolektibo» gisara. Jerusalemgo Zuzenbide eta Giza Eskubideetarako Zentroaren arabera, praktika hori maiztu egin da 2015az geroztik. Erakunde horrek zabaldutako datuen arabera, palestinarren 105 gorpu ditu Israelek.

Azken asteetan, giroa gaiztotu egin da Palestinan, batez ere armadak Al-Aqsako meskitan otoitzean ari ziren musulmanei eraso ostean, joan den astean. Militarrek argudiatu zuten «ustezko ekintzaileak» sartu zirela gune sakratura eta haiek atzemateko egin zutela operazioa. Orotara laurehundik gora lagun atxilotu zituzten. Palestinarrek Libano eta Gazatik suziriak jaurtiz erantzun zioten operazioari.

Horiek horrela, Israelek Al-Aqsako meskitara sartzea debekatu die juduei eta turistei, «eraso terroristaren bat» egon litekeela eta. Ez da lehen aldia Tel Avivek halako neurri bat hartzen duena ramadanaren amaieran.


Summary: Udalak ukatu egin du Galdakaoko biktimei buruzko PSEren salaketa. EAJk eta PSEk legez besteko proposamen batekin eskatu dute udalak web orria zuzendu dezala.

Ez dira berriak Aranzadi zientzia elkarteak indarkeriaren biktimak zerrendatzeko egindako lan historikoak zenbait udalerritan; esaterako, Tolosan, Hernanin eta Azpeitian (Gipuzkoa). Lan horiek ez dira polemikarako bide izan, harik eta Galdakaoko (Bizkaia) zerrenda iritsi den arte, udal eta foru hauteskundeen atarian. PSE-EEk salatu du EH Bilduk gobernatzen duen udal horren ekimenez egindako zerrendak «iraina eta umiliazioa» ekarri dizkiela ETAren biktimei. Uste dute haiekin batera beste pertsona batzuk azaltzen direla udal webgunean, «ETAren terrorismoa» egin zutenak.

Salaketa horren harira, PSE-EEk eta EAJk legez besteko proposamen bat erregistratu dute Eusko Legebiltzarrean, Galdakaoko alkate Iñigo Hernandok biktimen zerrendatik ken ditzan «ETAren terrorismoan aritu zirenak urte askoan». Horietako batzuk «bizitzaren aurkako delitu larriak» egindakoak direla ere gaineratu dute alderdi horiek.

Galdakaoko Udalak eta Aranzadik, berriz, gezurtatu egin dute PSE-EEk lehenik eta EAJk gero egindako salaketa. Aranzadiren arabera, «erabilitako identifikazio eta kategorizazio irizpideek bereizi egiten dituzte giza eskubideen urraketa larrien biktimak eta motibazio politikoko indarkeriaren ondorioz sufrimenduak jasan dituzten pertsonak». Azken horiek ezin dira hartu «giza eskubideen urraketa larrien biktimatzat», elkarteak argitu duenez.

Aranzadik argi esan du Galdakaoko PSE-EEren idazkian aipatutako batzuk ez direla giza eskubideen urraketa larrien biktima gisa sailkatu, beste kategoria batean baizik, eta, azaldu du «indarkeria politikoaren ondoriozko gertakari batzuk pairatutakoak» daudela batetik, eta «espetxe politika eta salbuespenezko legeen aplikazioa» pairatu dutenak bestetik.

Alkatearen azalpenak

Halaber, Aranzadik jakinarazi du aplikatutako metodologia «zehatz-mehatz» azaldu zitzaiela Galdakaon udal ordezkaritza duten alderdi politiko guztiei, eta, beraz, baita PSE-EEko ordezkariari ere.

Galdakaoko alkate Hernandok, berriz, kontatu du urte eta erdiko lanaren ostean Aranzadik egindako web orria jendaurrean aurkeztu zela 2023ko otsailaren 2an, 503 galdakoztarren kasuekin. «EAJko, Herri Batasunako eta PSEko alkate eta zinegotzi ohien adierazpen bideoak aurki daitezke», esan du. Aranzadiren azalpenak osatu ditu alkateak: «Hainbat eskubide urraketaren sailkapenak agertzen dira, bi ataletan banatuta: giza eskubideen urraketak eta beste sufrimendu batzuk». Zenbait hedabidetan agertu diren pertsona batzuk azken atal horretan daudela dio alkateak, «zehazki, espetxe politikaren eta salbuespenezko legeen aplikazioari dagokion atalean».

Hernandok garbi utzi du «biktima guztiei erabateko begirunea» adierazten diela udalak, «inolako salbuespenik gabe eta haien erabilera politikoa guztiz arbuiatuta». Udalak «ulertu» egiten du «biktimek eta ingurukoek sentitzen duten mina, eta hori baretzeko» lanean jarraituko ei du.

EH Bilduk Ahal Dugu-rekin gobernatzen du Galdakaon, koalizioan, eta talde horren ordezkariek adierazpen kontrajarriak egin dituzte. Udal taldeak esan du webguneak ez duela esaten Xabier Garcia Gazteluk eta Jon Bienzobasek «giza eskubideen urraketa larriak» pairatu dituztela.

Aranzadiren irizpidearekin bat dator Galdakaoko Ahal Dugu, baina, Eusko Legebiltzarrean, beste iritzi bat eman du Elkarrekin Podemos-IUren bozeramaile Miren Gorrotxategik. Harentzat, ezin dira «parean jarri inolaz ere biktimak eta biktimarioak». Hori egitea «umiliazioa da terrorismoaren biktimentzat», Gorrotxategiren hitzetan.

Azalpenei muzin eginda

Aranzadiren eta udalaren jakinarazpenak, ordea, ez dira nahikoak izan EH Bilduko udal gobernuaren aurkako salaketak aurrera jarraitzeko, eta auzia Eusko Legebiltzarrera iritsi da, udal eta foru hauteskundeetarako hilabete eta erdi baino falta ez den honetan. Talde bien legez besteko proposamenak biktimen zerrenda hori «zuzentzeko» eskatzen dio Galdakaoko Udalari.

Eusko Jaurlaritzak ere bat egin du tesi horrekin. Justizia sailburu Nerea Melgosak gogorarazi du Gogora Memoriaren, Bizikidetzaren eta Giza Eskubideen Institutuak «argi eta garbi» zehazten duela «zer oinarriri eta irizpideri jarraitu behar zaien» udaletan giza eskubideen urraketen biktimen zerrendak egitean. Melgosak esan du ezin zaiela antzeko tratamendurik eman «bizitzeko eskubidea urratzeari eta nazioarteko zuzenbidearen arabera giza eskubideen urraketatzat jo ezin daitezkeen gertakariei».

Galdakaoko alkateak Melgosari erantzun dio, eta esan du «bizikidetzaren alde eta gizarte hobea eraikitzeko» lanean ari dela udala. «Jaurlaritzak eta Gogora institutuak aldarrikatzen dituzten egia, justizia eta erreparazio irizpideak gauzatu ahal izateko kontratatu zuen udalak Aranzadi. Bide horretan, beharrezkoa da lehenik herriaren egia integralaren berri jakitea».


Summary: Alonso eta Garcia-Barberena Iruñeko hautetsiek UPN utzi dute, eta PPra iragan. Enrique Maia alkateak udal gobernutik kanporatu ditu eta kargua utz dezatela exijitu die.

UPNk ez du oraindik aurkeztu Iruñeko Udaleko zerrenda, eta, azken orduan, Iruñeko Udaleko bi hautetsik alderdia utzi dute. PP alderdiak iragarri du Maria Garcia-Barberena eta Fermin Alonso zinegotziek UPN uzteko asmoa azaldu dutela, eta Alderdi Popularrarekin aurkeztuko direla datozen hauteskundeetan. Zehazki, Garcia-Barberena hirugarren postuan; Alonso, berriz, bosgarrenean.

Egungo udal taldeko bi hautetsik ontzia uztea kolpea izan daiteke Javier Esparza UPNko presidentearentzat. Dena den, Esparzak ziurrenik espero zuen hori, eta udal zerrenda hainbeste atzeratzea modu bat izan liteke azken orduko aldaketen kaltea eragozteko. Izan ere, 2020ko kongresuan Alonsok eta Garcia-Barberenak Sergio Sayasen hautagaitza babestu zuten —haren taldeko partaide ziren—.

Alderdiak emandako prentsaurreko batean, Esparzak baieztatu du albisteak ez duela ustekabean hartu. «Kezkatuta nagoela iruditzen al zaizue?», esan du, irmo. «Badakit halakoek morboa eragiten dizuetela, baina guk lanean jarraituko dugu Cristina Ibarrola alkatea izan dadin».

Ikusi gehiago: Iruñea: haize berria sartuko da

Iruñeko egungo udal gobernuan, Garcia-Barberena Kultura eta Berdintasun zinegotzia da, eta Alonso, Proiektu Estrategikoetako, Mugikortasuneko eta Iraunkortasuneko hautetsi. Enrique Maia alkatearen esku utzi dute karguarekin zer egin, baina jarraitzeko prest direla gaineratu dute. «Lau urteotako esfortzu, konpromiso eta leialtasun berarekin lanean jarraitzeko prest gaude», diotenez.

Maia, «triste»

Arratsaldean etorri da alkatearen erantzuna. Udal gobernutik kanporatu ditu eta kargua berehala utz dezatela exijitu die. «Desleialkeria izugarritzat» jo du Alonsoren eta Garcia-Barberenaren erabakia eta horregatik bere konfiantza galdu dutela gaineratu du.

Maiak «tristeziaz» hartu du albistea, eta esan du ez duela ulertzen. Proiektu Estrategikoen ardura Juan Jose Etxeberria zinegotziak hartuko du eta Kulturako ardura,, berriz, Ana Elizaldek.

PPrekin, «identifikatuago»

PPk eman du albiste horren berri. Oharraren arabera, PPren proiektuarekin «askoz ere identifikatuago» sentitzen dira Garcia Barberena zein Alonso. Haien ikuspegitik, UPNren aldean PPren proiektuak «ahalmen handiagoa» du Nafarroa eta forua defenditzeko. PPren proiektua «ilusio pizgarria, irekia eta bateratzailea» dela deritzote, eta Carlos Garcia Adanerok lidergo «argia eta sendoa» duela uste dute.

UPNren militanteei errespetua adierazi diete, baina egungo zuzendaritza Navarra Suma koalizioaren hausturaren erantzule egin dute.

Ez dira UPNtik PPra jauzi egin duten bakarrak. Aurretik, Carlos Garcia Adanero eta Sergio Sayas diputatuez gain, Maria Kutz, Luis Zarraluki eta Maribel Garcia Malo gobernuko kontseilari ohiek alderdia utzi dute, besteak beste.


Summary: Italiak larrialdi egoera ezarri du sei hilabeterako, migrazioari aurre egiteko. Meloni buru duen gobernuak bost milioi euroko laguntza emango die estatuko egiturei, besteak beste, migratzaileak aberriratzeko eta kanporatzeko tresnak indartzeko. Erromaren arabera, %300 handitu da Mediterraneoko ibilbideetatik iritsitako etorkinen kopurua.

Azken hiru egunotan 3.000 migratzaile baino gehiago Italiako kostaldean egoera gordinean lehorreratu diren honetan, Giorgia Meloni ultraeskuindarra buru duen Italiako Gobernuak larrialdi egoera ezarri du indarrean datozen sei hilabeteetarako, migrazioari aurre egiteko asmoz, Barne Ministerioko iturriek Efe albiste agentziari atzo baieztatu ziotenez. Neurri hori indarrean dagoen bitartean, gobernuak Larrialdi Nazionalaren funtsetik bost milioi euroko laguntza emango die estatuko egiturei, migratzaileak aberriratzeko eta kanporatzeko tresnak indartzeko, besteak beste.

Ikusi gehiago: Mediterraneoan 1.200 migratzaile erreskatatu dituzte

Ministroen Kontseiluaren bileran hartu dute etorkinen aurkako erabakia, Nello Musumeci Babes Zibileko eta Itsas Politiketako ministroak bultzatuta. Musumeciren arabera, %300 handitu da Mediterraneoko ibilbideetatik iritsitako migratzaileen kopurua. «Utzidazue argi eta garbi esaten: arazoa ezin da konpondu. Hartutako erabakia EB Europako Batasunaren esku hartze kontziente eta arduratsu bati lotuta dago soilik», zehaztu du Musumecik. Babes Zibileko eta Itsas Politiketako ministroa Barne Ministerioaren beste bilera batean ere izan da, migrazio krisiaren irtenbideez eztabaidatzeko.

Italiako zenbait hedabidek Barne Ministerioko iturriak aipatuta aurreratu dutenez, Aberriratzeko Egonaldi Zentro gehiago irekiko dituzte, eta, gisa horretara, identifikazio eta deportazio jarduerak «errazago» egingo dituzte agintariek. Hain justu, Matteo Salvini Italiako presidenteordeak gai horri buruz hitz egin zuen atzo, eta, azaldu zuenez, beharrezkoa ikusten du «gutxienez eskualde bakoitzerako aberriratze zentro bat». Halaber, migrazioaren aurrean neurri «gogorragoak» ezartzearen alde azaldu zen. Salvinik, gaur egun Garraio ministro ere badenak, 2018 eta 2019 artean Barne ministroa zela, migrazioaren aurkako neurri gogor bat bultzatu zuen, ontzi humanitarioei portuetan lehorreratzeko baimena emateari uko egiteko.

Azken asteotan, milaka migratzaile iritsi dira Italiaren hegoaldera; hain zuzen, duela bi hilabete eskas, Calabriako kostaldean 90 pertsona baino gehiago hil ziren itota, haien ontzia hondoratuta. Bide horretan, Salvinik ziurtatu zuen Italia «erabat ezgauza» dela migrazioa kudeatzeko. Hala, EBri eskatu zion esku hartu dezala auzi horretan: «Europak esnatu egin behar du. Urteak daramatza hizketan, baina inoiz ez du hatzik mugitu. Bada garaia erakusteko badela komunitate bat, batasun bat. Ez da soilik Italiaren, Espainiaren, Greziaren eta Maltaren ardura».

Larrialdi egoeraren bitartez, Erromak prozedura eta ekintza azkarragoak ezarri ahalko ditu migratzaileen egoera gobernatzeko. Babes Zibilak eta Italiako Gurutze Gorriak izango dute lan hori egiteko ardura, gobernuak baieztatu zuenez. «Ganoraz esku hartzen badugu, etorkinen trafikatzaileen mafia neutralizatuko dugu», nabarmendu zuen Musumecik.

Babes Zibileko eta Itsas Politiketako ministroaren esanetan, gobernuak ezarritako neurriak «modua ematen du indarrean dagoen ordenamenduko arau batzuk indargabetzeko», eta «nazionala» izango da: «Izan ere, eskualdeei lagundu behar diegu, sistema geldiarazteko arriskua baitago migratzaileak samaldaka iristen badira».

Lehen hiruhilekoan, 441 hildako

2023a hasi zenetik, gutxienez 31.000 migratzaile iritsi dira Italiara, joan den urteko epe berean baino ia lau aldiz gehiago, zenbaketa ofizialaren arabera. Hori aski ez, eta azken hiru egunetan soilik 3.000 etorkinetik gora heldu dira herrialde horretara, kostazainek esku hartu ondotik; zehazki, dozenaka ontzi erreskatatu zituzten iragan asteburuan. Eta, herenegun, Italiako kostazainek 800 pertsona zeramatzan arrantzontzi bat eta 400 zeramatzan beste bat atzeman zituzten, Siziliako eta Calabriako kostaldetik gertu. Italiako agintarien arabera, erreskate lanak ez dituzte amaitu oraindik, erregairik gabe geratu baitira, eta etorkin askok laguntza medikoa jasotzeko beharra dute.

Mediterraneoa zeharkatzeko ahaleginean itota hil diren migratzaileen kopuruari dagokionez, berriz, datu kezkagarriak plazaratu berri ditu IOM Nazioarteko Migrazio Erakundeak. 2023ko lehen hiruhilekoan gutxienez 441 etorkin zendu dira, 2017tik eremu horretan izandako hildako kopururik handiena. 2014az geroztik, gainera, 20.000 hildako baino gehiago izan dira. «Beldur naiz heriotza horiek guztiak normalizatu ote diren», deitoratu du IOMko idazkari nagusi Antonio Vitorinok, krisi humanitario iraunkorra «onartezina» dela iritzita. Aferari «erantzuteko» deia egin die herrialdeei: «Itsasoan bizitzak salbatzea estatuen legezko betebeharra da».


Summary: Gastu militarraren aurkako XV. bizikleta martxa egingo dute larunbatean. Zenbait kolektibo antimilitaristak, ekologistak eta internazionalistak antolatu dute. Arma industria industria zibil bihurtzea aldarrikatuko dute.

«Hemen armak egiten dituzte, eta beste herrialde batzuetan erabiltzen dituzte», argi utzi du Luis Garcia Kakitzat taldeko kideak. Hori dela eta, larunbaterako XV. bizikleta martxa antolatu dute zenbait kolektibo antimilitaristak, ekologistak eta internazionalistak; hain zuzen ere, Eguzki, Ekologistak Martxan, Biziz Bizi, Kakitzat, KEM-MOC, Komite Internazionalistak, Gerra Hemen Hasten Da eta Ongi Etorri Errefuxiatuak taldeek. Bizkaiko Foru Aldundiaren Bilboko egoitzatik abiatuko dira, 11:00etan. Eta arma fabrika garrantzitsuenekin kolaboratzen duten enpresen filialen aurrean elkarretaratzeak egingo dituzte, Barakaldon eta Getxon.

Gastu militarraren aurkako martxa izango da. «Pedro Sanchezek gastu militarra %26 handitu du aurten», zehaztu du Garciak. Zehazki, «27.000 milioi euro baino gehiago» erabiliko dituzte gastu militarrerako. Salatu duenez, arma industriara gehiago bideratuko dute, «pertsonen beharretara» baino: «Gaur egun, gerra testuinguru batean bizi gara, prezioak izugarri igo dira, eta jendea ez da hilabete amaierara ailegatzen. Hala ere, nahiago dute gastu militarrean inbertitu: hor ikusten dira lehentasunak».

Beste helburu bat ere izango du bizikleta martxak: arma industria industria zibil bihurtzea aldarrikatuko dute. Izan ere, Garciak adierazi duenez, «Euskal Autonomia Erkidegoak 750 milioi euro» fakturatzen ditu industria militarraren bidez; «horietatik 150 milioi irabaziak dira». Euskal ekoizpen militarraren %80 Saudi Arabierara bideratzen dela azaldu du. Gainera, kritikatu du Eusko jaurlaritzak, aurrekontu bidez, 100 milioiko diru laguntza ematen diola gerraren euskal industriari. «Guk zerga bidez ordaindutako dirua da». Diru hori «fabrikak aldatzeko» erabili behar dela adierazi du Kakitzat taldeko kideak. Eta adibide moduan jarri du Orbea fabrika: «Bere garaian, hiltzeko armak, errebolberrak eta era guztietako arma laburrak egiten zituzten; eta, orain, bizikletak egiten dituzte».

Elkarretaratzea Precicasten eta Senerren aurrean

«Gastu militarrean inbertitzea gerra bultzatzea da». Horregatik, Barakaldon egingo dute lehenengo geldialdia, Precicast enpresan. «ITP taldearen parte da, eta Europako gerra hegazkinetarako piezak egiten dituzte». Barakaldotik Getxora joango dira; hor bukatuko dute martxa. Herri horretan dago Sener enpresa. Garciak azaldu duenez, Senerrek Israel Aircraft Industries LTD armamentu enpresa israeldarrarekin kolaboratzen du, material aeronautiko berriak diseinatzeko. «Ezin gara geldirik gelditu; martxan parte hartzeko deia egin nahi dugu».


Summary: Gizonezko bat atxilotu dute Gasteizen, bikotekideari tratu txarrak ematea egotzita. 40 urte ditu erasotzaileak. Udaltzaingoak Salburua auzoko etxebizitza batean atzeman zuen, atzo.

Atzo arratsaldean 40 urteko gizon bat atxilotu zuten udaltzainek Gasteizen, bikotekideari tratu txarrak ematea leporatuta.

Gasteizko Udaltzaingoak jakinarazi duenez, 15:00ak aldera Salburua auzoko etxebizitza batera joateko eskatu zioten patruila bati. Bertan, eztabaida gogorrean ari zen bikote bat, eta gizona emakumea iraintzen ari zen.

Poliziek gizona atxilotu zuten, eta gaur goizean epailearen esku utzi dute.


Summary: Willis Drummond, Soulfly, Mice eta Habia taldeek ere joko dute EHZn. AKts, Alarma Morea, Madmadmad eta Mandarine ere izango dira jaialdian, ekainaren 30etik uztailaren 2ra. Salgai daude hiru egunetako abonamenduak, 50 euroan.

Aurten EHZn izango diren talde gehiagoren berri eman dute gaur jaialdiko antolatzaileek, ohar baten bidez. Ekainaren 30etik uztailaren 2ra egingo dute 27. EHZ Euskal Herria Zuzenean, laugarren aldiz Irisarrin (Nafarroa Beherea). «Aniztasuna» izango da aurtengo jaialdiaren indargunea: «askotariko estilo eta unibertsoetatik» datozen artistak elkartuko dira egitarauan, antolatzaileen hitzetan.

Agertoki nagusian ariko dira, gaur jakinarazi dutenez, Willis Drummond, AKts, Soulfly, Madmadmad eta Mandarine. Willis Drummondek Hala ere diskoa aurkeztuko du; AKtsen musika elektronikoak «entzuleak harrituko ditu»; ikusmina piztuko du Soulflyk ere, Max Calaverak 1997an sortutako metal taldeak —Sepultura taldearen sortzaileetako bat ere bada Calavera: talde horrek iaz jo zuen EHZn—; punkaren eta funkaren artean ariko da Londresko Madmadmad taldea, bestalde; eta rapa ekarriko du Okzitaniako Tolosako Mandarinek.

Irisarriko plazan joko duten hiru euskal talderen berri ere eman dute: Alarma Morea runba taldea, Habia folk hirukotea eta Mice rock taldea ariko dira han.

Talde hauek ere izango dira EHZ, antolatzaileek martxoan esan zutenez: Belako, Kolinga, Afrika Bibang, Ada Oda, Kristonak eta Muare. Gainera, Ertza dantza konpainiak Otempodiz obra emango du.

Laster zabalduko dute Ospitalea zentroan egingo diren mintzaldiei eta mahai inguruei buruzko informazioa.

Jaialdiak 500 laguntzaileren beharra izango du: «auzolana, elkarlana eta engaiamendu militantea» dira haren oinarrizko balioak, oharrean adierazi dutenez. Izena emateko bidea zabalduko dute maiatzaren hasieran, ehz.eus webgunean.

Gaurtik aurrera, hiru eguneko abonamenduak salgai daude webgunean, 50 euroan. Egunez eguneko sarrerak maiatzaren 31n ipiniko dituzte.


Summary: Bidenek ekonomiarekin egin dio presio DUPi Ipar Irlandako gobernabidearen aferan. AEBetako presidentea Irlandan da, Ostiral Santuko Akordioaren 25. urteurrena dela eta. Alderdi unionista nagusiak esan du estatuburuaren bisitak ez duela bere jarrera aldatuko.

Ipar Irlandaren brexit osteko estatusa arautzen duen Windsor Esparru Hitzarmena adostuta, eta Ostiral Santuko Akordioak (1998) 25 urte bete dituela kontuan harturik, Joe Biden AEB Ameriketako Estatu Batuetako presidentearen bisitak ospakizunerako unea behar zuen. Hori zen, behintzat, hasierako asmoa; Asanblean hitz egiteko aukera ere hizpidera ekarri zuten, aukera hori baliatuta. DUP Alderdi Demokratiko Unionistaren blokeo politikoak, ordea, plana aldatu du, eta Bidenen bidaiak espero eta nahi baino pisu txikiagoa izan du azkenean; batez ere, Rishi Sunak Erresuma Batuko lehen ministroaren interesen ikuspuntutik. Edonola ere, AEBetako presidenteak egonaldia baliatu du, batetik, bere herrialdearen babesa berresteko; eta, bestetik, ekonomiarekin DUPi presio egiteko gobernabidearen aferan.

Biden Irlandan da lau eguneko bisita baterako, eta Belfasten abiatu du uhartearen itzulia. Arreta handiena Ulsterko Unibertsitatearen campus berrian egon da jarria, AEBetako presidenteak han eman baitu askok esperotako hitzaldia, gaur eguerdian. Estatuburuak esan du Ipar Irlandan «aldaketa sozial, ekonomiko eta politikoak» izan direla Ostiral Santuko Akordioa adostu zutenetik hona —1991n izan zen lehen aldiz Ipar Irlandan, AEBetako senatari zela—, eta «agerikoak» direla bake itunak berekin ekarri dituen «onurak».

Oro har, agerraldi serio eta sakona egin du Bidenek, batez ere egungo aferez aritu denean. Baina, finean, ideia bat iradoki du hitzaldi osoan zehar: ekonomiak garrantzi handia duela bakea eraikitzerakoan. Horrek balio izan dio, batetik, Ipar Irlandako gobernabideaz aritzeko, zeina blokeatuta dagoen iazko otsailetik, DUPen betoagatik; eta, bestetik, inbertsioez aritzeko, batez ere AEBetako enpresenaz.

«Espero dut ez dela oso handinahia nik esatea Ostiral Santuko Akordioak sorturiko erakunde demokratikoak ezinbestekoak direla Ipar Irlandaren etorkizunerako. Espero dut Asanblea eta gobernua laster itzuliko direla. Zuek hartu behar duzuen erabakia da, eta espero dut hori gertatuko dela», adierazi du AEBetako presidenteak.

Zuek hitza plurala izan arren, Bidenek alderdi bakar bati egin dio erreferentzia esaldi horretan; hau da, DUPi. Zeharka, AEBetako presidenteak presio ekonomiko moduko bat egin dio Ipar Irlandako alderdi unionista nagusiari, modu batera edo bestera esan baitu botere partekatuko gobernurik gabe atzerriko inbertsio garrantzitsuak galtzen ari direla. «Ipar Irlandaren barne produktu gordina bikoiztu baino gehiago egin da 1998tik. AEBetako enpresa askok Ipar Irlandara etorri nahi dute inbestitzera», ohartarazi du Bidenek.

DUP, erdigunean

Begirada guztiak DUPen egon dira jarriak, batez ere goizean goizetik; besteak beste, alderdi horren ingurukoek egindako adierazpenengatik. Kasurako, Arlene Foster Ipar Irlandako lehen ministro eta DUPen buruzagi izandakoarenak, atzo gauean esan baitzuen, GB News telebista katean, AEBetako presidenteak «Erresuma Batua gorroto» duela.

Antzera mintzatu da Sammy Wilson Erresuma Batuko Komunen Ganberako diputatua ere, gaur TalkTV katean adierazi baitu Biden ere, «neurri batean», badela blokeo politikoaren errudunetako bat, argudiatuta Ipar Irlandako Protokoloaren aferan jarrera europazalea izan duela.

Ikusi gehiago: Bake ituna eguneratu beharra

AEBetako presidentea beti agertu da harro arbaso irlandarrak dituelako, eta hori, Ipar Irlandaz esandakoekin batera, nahikoa froga da, DUPen ustez, ziurtatzeko Biden alderdikoia dela; baita blokeo politikoaren auzian ere. Etxe Zuriak berehala erreakzionatu behar izan du, eta Amanda Sloat estatuburuaren laguntzaileetako batek adierazi du agintaria ez dela «Britainiaren kontrakoa».

Gertakari horrek agerian utzi du AEBetako presidenteak arreta handiz kalkulatu behar izan dituela Ipar Irlandaz esandakoak; bai hango alderdi politikoekin elkartu denean, bai gerora Ulsterko Unibertsitatean emandako hitzaldian. Ikusteko dago Bidenek DUPen iritzia aldaraziko duen, baina alderdi unionista nagusiaren asteotako jarrerak iradoki du bere horretan eutsiko diola, gutxienez, datorren hilabeteko herriko bozak pasatu arte. Nigel Dodds Erresuma Batuko Lorden Ganberako DUPen burua hala mintzatu da: «Hain modu gardenean nazionalisten aldekoa den gobernu amerikar baten presioa ez da presio izango».


Summary: Talibanek kolokan jarri dute nazioarteko laguntza, emakumeei NBErentzat lan egitea debekatuta. Joan den astetik etxean daude Nazio Batuen Erakundearentzat lan egiten duten 600 emakumezko afganiarrak. Erakundeak aitortu du ezin duela bermatu bere langileen segurtasuna. Beren erabakiak «errespetatzeko» eskatu dute talibanek.

Talibanek emakumeei mugitzeko askatasuna mugatzen diete oraindik ere Afganistanen. Etxetik kanpoko lanak heldu ziren lehenik, unibertsitatea eta bigarren hezkuntza gero, eta NBE Nazio Batuen Erakundea orain. Joan den astean eman zuen Emirerri Islamikoak bere erabakiaren berri: emakume afganiarrek ezin izango dute aurrerantzean NBErentzat lanik egin. Ordutik, etxean daude nazioarteko erakundearentzat lanean ari ziren 600 emakumezkoak —badaezpadako neurri gisara, baita 2.700 gizonezko afganiarrak ere—; izan ere, idazkari nagusiaren eledun Stephane Dujarricek aitortu du ezin dutela bermatu langileen segurtasuna.

NBEk Afganistanen dituen langileei ordaintzen jarraitzen du, bulegoak berak jakinarazi duenez, baina langileak, oraingoz, ezin dira kalera irten. «Ordaintzen jarraitzeko asmoa dugu, baina ezin dute bulegoetara joan, batez ere emakumeek, jakin badakigulako beren bizia arriskuan jartzea litzatekeela hori», esan du Dujarricek. Hala ere, NBEk zehaztu du bulegoek giza laguntza banatzen jarraituko dutela, baita gobernuz kanpoko nazioarteko beste erakundeen lanak gainbegiratzen ere. Dena den, Afganistango misioko arduradun Roza Otunbaievak «hausnarketa epe bat» zabaldu du maiatzaren 5era arte, aukera guztiak aztertzeko.

Joan den abenduan debekatu zieten emakumeei GKE gobernuz kanpoko erakundeetan lan egitea, bai bertakoetan, baita atzerrikoetan ere. Debeku horretatik kanpo geratu ziren, ordea, osasun arloan lan egiten zuten emakumeak eta NBE bera. Hala, soilik alor jakinetan lan egin dezakete egun; besteak beste, emagin gisara edo etxeak garbitzen, betiere familiakoak ez diren gizonezkoekin harremanik ez badute. Joan den asteazkenetik, debekua are zabalagoa da. NBEko idazkari nagusi Antonio Guterresek eskatu du bertan behera uzteko, baina talibanek ez dute halako asmorik. Are, nazioarteari eskatu diote «errespeta» dezala erabakia, eta argudiatuz ez dela beren asmoa «inoren lana oztopatzea».

Nazioarteko legediaren aurkakoa da emakumeei ezarritako debekua, eta hala salatu du NBEk berak: «Gure borondatearen aurkako aukeraketa bat egitera behartu nahi gaituzte. Argi geratu behar du krisi honen ondorioak agintean daudenen erantzukizuna direla». Erakundeko giza laguntzaren kudeaketaren arduradun Ramiz Alakbarovek ere kritikatu egin du erabakia, eta ohartarazi du «inork» ezin diola agindu NBEri nor kontratatu behar duen bere misioetan. Debekuak, gainera, zuzenean eragingo die Afganistanek jasotzen dituen diru laguntzei, eta horien beharra du herrialdeak, krisi ekonomiko eta humanitario betean baita 2021ean talibanek agintea hartu zutenetik.

Krisi humanitarioa

Hainbat urtez gerran egon da Afganistan, eta ondoren okupaziopean, 2021eko udan AEBetako indarrak erretiratu eta herrialde talibanen esku geratu zen arte. Baina, herritarrentzat, egoerak okerrera egin du; izan ere, askok galdu egin dute lana —asko ziren nazioarteko indarrentzat lan egiten zutenak—, eta emakumeek ia erabat itxia dute lan mundurako sarbidea. Ondorioz, giza laguntzaren beharrean daudenetatik bi heren emakume eta adingabeak dira. Orain arte, GKEentzat lan egiten zuten emakume afganiarrak izan dira haiengana heltzeko bide bakarra.

MEP Munduko Elikadura Programaren datuen arabera, hogei milioi afganiarrek ez dute nahikoa baliabiderik egunean hiru otordu egiteko, eta sei milioi gosetea jasateko zorian daude. Erakundeak zabaldu duenez, Kabul hiriburuan bertan badira eremuak oraindik giza laguntzarik jaso ez dutenak. Horiek hala, erakundeak 728 milioi euroko laguntza eskatu dio nazioarteri, herrialdean elikagaiak banatzen jarraitu ahal izateko. Oharra ere egi du: gosete arriskua azken mende laurdeneko handiena da. Wahid Amani bozeramaileak nabarmendu du datozen sei hilabeteetan laguntza banatzeko behar duten aurrekontua soilik dela hori.

Giza Eskubideen Nazio Batuen Goi Mandatariak salatu duenez, emakumeak bakartuta eta preso sentitzen dira —ezin dituzte 75 kilometro baino gehiago egin senide gizonezko baten laguntzarik gabe—, eta ezin dute beharrezko laguntza jaso, esaterako, indarkeria matxistako kasuetan. «Gizateriaren aurkako krimena da emakumeei eta neskei beren oinarrizko eskubideak ukatzea soilik beren sexuagatik, eta horren erantzuleek egindakoaren ondorioak ordaindu beharko dituzte».


Summary: Hauteskundeen ostean primarioak egiteko eskatu diote kritikoek EAko zuzendaritzari. Eusko Alkartasuneko zuzendaritzak erantzun du eskaera «lekuz kanpo» dagoela, alderdiaren egungo estatutuek ez dutelako modurik ematen primarioak egiteko.

Gasteizko epaitegi batek bertan behera utzi zuen aurreko astean Eusko Alkartasunak ildo kritikoko lau kideren afiliazioa eten izana. Kritikoen buru Maiorga Ramirezen esanetan, ebazpenak agerian utzi du EAko idazkari nagusi Eba Blancoren «praktika diktatoriala». Hala, alderdiko zuzendaritzari eskatu dio maiatzaren 28ko udal eta foru hauteskundeen ostean primarioak egiteko prozesu bat abiatzeko. EAko zuzendaritzak, berriz, «estatu kolpe bat» ematen saiatzea egotzi dio Ramirezi, «afiliazio osoaren funtsezko eskubideen urraketa» eragin duelakoan: «2022an, Eusko Alkartasunaren afiliazioak bitan eztabaidatu ahal izan zituen estatutuak eta ildo politikoa, eta baita gobernu eta ordezkaritza organoak aukeratu ere».

Gasteizko Lehen Instantziako Hirugarren Epaitegiaren ebazpenaren inguruko analisi kontrajarriak egin dituzte EAko zuzendaritzak eta ildo kritikoko kideek. Maiorga Ramirezen, Iratxe Lopez de Aberasturiren, Mikel Goenagaren eta Miren Aranoaren afiliazioa eten izanaren kontra ebatzi zuen epaimahaiak —epaia ez da irmoa—, baina zuzendaritzak argudiatu du «denbora eta forma akatsak» izan zirela horretarako arrazoia, eta ez zituela zalantzan jarri lau kideei egotzitako «gertakari larriak». Kritikoek, berriz, azaldu dute argi azaltzen duela lau kideen parte hartze politikorako eskubidea «urratu» zela, eta barne gatazkari erantzuteko «demokrazia zuzena» baliatzeko eskatu diote Blancori.

EAko barne gatazkaren judizializazioaren ondorioetako bat izan zen epaia. Baina ez bakarra. Izan ere, azken urteetan hartutako beste zenbait erabakiren inguruan ebatzi dute epaitegiek; esaterako, 2019ko primarioen inguruko auzia Espainiako Auzitegi Gorenaren esku dago egun. Horrez gain, martxoaren amaieran, Gasteizko Lehen Instantziako Seigarren Epaitegiak atzera bota zuen iazko otsaileko XIII. Biltzar Nazionalean hartutako erabakien kontrako salaketa, eta aurreko asteko epaiak ere ontzat jo zituen ebazpen haiek. Hala, epaitegiek ontzat jo dituzte alderdiaren estatutuen aldaketa eta proposamen politiko berritua. Lehenaren arabera, EAko idazkari nagusia hautatzeko prozesua jada ez da primarioen bidez egingo, biltzar nazionalaren bitartez baizik. Horiek hala, EAko zuzendaritzak adierazi du Ramirezen eskaera «lekuz kanpo» dagoela, eta alderdiko estatutuak urratuko lituzkeela: «Eusko Alkartasunak hautatutako organoak ditu, idazkaritza nagusia barne, eta indarrean dauden estatutuak, non ez diren primarioak kontuan hartzen».

Egungo zuzendaritzaren eta ildo kritikoaren arteko gatazka ez da berria. 2017ko ohiko kongresua du jatorri, eta alderdiak EH Bildu barruan izan beharreko lekua da eztabaidagai nagusia. Zuzendaritzaren esanetan, koalizio subiranistatik kanpo geratzea planteatzen dute kritikoek. Azken horiek, berriz, EH Bildu barruan «desegin» eta Sorturen «itzalean» kokatzea egozten diote zuzendaritzari.


Summary: Lehen mailako arreta «lehenbailehen» berrantolatzeko eskatu du Gipuzkoako Sendagileen Elkargoak. Elkargoak kezka agertu du Osakidetzako lehen mailako arretaren egoerarekin. Gutun bat bidali dio Osasun Sailari, neurri «eraginkorrak» eskatzeko.

Lehen mailako arretaren nazioarteko eguna da gaur, eta Gipuzkoako Sendagileen Elkargoak kezka agertu du, ohar batean, Osakidetzako lehen mailako arretaren egoeraren inguruan. Profesionalen eta gaixoen beharretara egokitzen den «kalitatezko sistema bat» lortzeko neurriak eskatu ditu; besteak beste, lehen mailako arretako sendagile eta pediatra gehiago. Horretarako, «lehenbailehen» neurriak hartu eta sistema berrantolatzeko eskatu dio Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailari; tartean, galdegin dio lan egin dezala «neurri egonkorrak» hartzeko eta osasun zentroetako eguneroko egoera aldatzeko. Elkargoak jakinarazi duenez, duela bi hilabete lehen mailako arretaren inguruko proposamen sorta bat jasotzen duen dokumentu bat bidali zien Osasun sailburuari, Osakidetzako zuzendari nagusiari eta Plangintza, Antolamendu eta Ebaluazio Sanitarioko zuzendariari, baina oraindik ez du erantzunik jaso. Horiek horrela, berriro eskaera berberak egin dizkio gutun batean. Sendagileen elkargoak kezka azaldu du profesionalen lan baldintzen gainean, eta ohartarazi du askok «ondoez psikikoa» pairatzen dutela. «Honek guztiak arrisku larrian jartzen du gure osasun sistema publikoa, kalitatezko arreta eta gaixoen segurtasuna: hitzordua hartzeko gero eta denbora gehiago, jarraitutasuna galtzea, eta abar...». Eusko Jaurlaritzari bidalitako dokumentuan, hiru esparrutan neurriak hartzeko eskatu dio. Batetik, pazientearen arta hobetu eta medikuen lan baldintzak duintze aldera, proposatu du profesional bakoitzak bere agenda kudeatzea eta lehen mailako arretako unitate bakoitzaren autonomia indartzea. Horretarako, ezinbestekotzat jo du langile guztien egonkortasuna lortzea. Bestetik, «kudeaketa horizontala» egitea proposatu du, eta «barne komunikazio gehiago eta eraginkorragoa» sustatzea. Hartarako, lehen mailako arretako unitateburuak taldeak berak proposatzearen alde egin du, eta merezimendu lehiaketa garden baten bidez hautatuak izatea. «Beharrezkoa da familia eta komunitateko medikuntzako egoiliarren eta medikuntzako ikasleen tutoreen figura zaintzea, bultzatzea eta onartzea». Hirugarrenik, beharrezkotzat jo du lehen mailako arretaren inguruan «informazioa, sentsibilizazioa eta aitortza» lortzeko lan egitea. Sendagileen elkargoaren arabera, lehen mailako arretaren egoera pandemiaren aurretik dator, eta profesionalei entzun behar zaie konponbidea bilatzeko. «Eguneroko lan jardunean sumatzen diren asperdura, nekea eta motibaziorik eza konpontzeko, neurri egokiak behar dira». Azkenik, elkargoak azpimarratu du hartzen diren neurriak oinarrian dauden arazoak konpontzera bideratu behar direla eta ezinbestekoa dela iraunkorrak izatea. Izan ere, ohartarazi du «inprobisatutako» neurriak ez direla eraginkorrak; adibide gisara jarri du Aste Santuan etengabeko arreta guneetan ordutegiak murrizteak zuzenean eragiten diela pazienteei.


Summary: Arcelorrek sei hilabeteko erregulazioa ezarriko du Etxebarrin eta Lesakan. Planta horiek lehengairik gabe geratu dira Gijongo (Espainia) labean gertatutako matxuragatik. Lan hitzarmenaren negoziazioan hartu du erabakia CCOO, UGT eta USOrekin batera.

Arcelor Mittaleko Etxebarriko (Bizkaia) eta Lesakako eta Legasako (Nafarroa) langileei enplegua aldi baterako erregulatzeko espediente bat ezarriko diete gutxienez sei hilabetez. Hala adostu dute enpresako zuzendaritzak eta UGT, CCOO eta USO sindikatuek. Espedienteak multinazionalaren beste altzairutegi batzuei ere eragingo die eta guztira 7.000 behargini, baina Euskal Herrian hiru planta horietakoei soilik —650 langile inguru—.

Erabakiaren atzean martxoaren 22an Arcelorrek Gijonen (Asturias, Espainia) duen altzairutegian izandako istripua dago. Hango labe garai bat lehertu egin zen, eta labe horretan ekoizten dute Etxebarriko eta Lesakako lantegietan erabiltzen duten lehengai gehiena. Istripuaz geroztik, planta horiek geldirik daude. Hasiera batean bi hilabeterako espedientea aurreikusi zuen enpresak, baina urte erdikoa izango da gutxienez.

Arcelorren zuzendaritzak eta sindikatuek egindako hitzarmenari esker, espedienteak iraungo duen denboran langileek soldata gordinaren %90 jasoko dute, aparteko ordainsari guztiak barne, eta oporraldiak bermatuta izango dituzte. Nolanahi ere, sindikatuek Gijongo labea konpontzeko zuzendaritzaren konpromiso idatzia eskatu dute, eta espedientearen indarraldia gehiago zehaztea.

Izan ere, ez da aurreneko aldia Arcelorrek Gijongo instalazioa gelditzen duena. Otsailaren 6an ekin zion berriro jarduerari, sei hilabeteko etenaren ostean. Orduan, produktu siderurgikoen eskaerak behera egin zuelako hartu zuen erabakia enpresak. Planta 2025ean behin betiko ixtea aurreikusten du, eta ikatza erabiltzen duen egungo labearen ordez labe hibrido bat jartzea, argindarra eta hidrogeno berdea erabiliko duena. Espainiako Gobernuak 460 milioi euroko diru laguntza onartu zuen apirilaren 4an. Proiektuak 1.000 milioi euroko kostua izango luke, baina multinazionalaren zuzendaritzaren oniritziaren zain dago oraindik.

Sindikatuen kezkak

Horrekin batera, Arcelor Mittalen Espainiako zuzendaritzak eta sindikatuek hasi dituzte planta guztientzako oinarrizko lan hitzarmenaren negoziazioak. Enpresak %4ko soldata igoera proposatu du 2022rako, atzerako eraginez ezartzekoa, eta %1,7ko ordainsari bat; aurten, %3koa izango litzateke soldata igoera, eta %2,5ekoa 2024rako eta 2025erako.

Sindikatuek uste dute kopuru horiek ez direla nahikoak, eta mobilizazioak hasi dituzte. CCOOk 24 orduko grebara deitu du hilaren 24rako, eta 16 orduko beste batera 28rako. Maiatzean protestekin jarraitzea aurreikusten du.

ELA eta LAB, berriz, negoziazio mahaitik altxatu ziren martxoaren 31n eginiko bileran. Enpresari egotzi diote ez duela haiekin negoziatzeko asmorik, eta Espainiako lantegietan ordezkaritza duten sindikatu nagusiak (CCOO, UGT eta USO) baino ez dituela aintzat hartzen. Sindikatu abertzaleek azpimarratu dute jarrera hori ez dela berria; salatu dute Euskal Herriko lantegietako arazoekin ez dagoela arduratuta eta «gutxieneko seriotasunik» duen plan industrialik ere ez duela aurkeztu bertako plantentzat.


Iritsi da gazta berria

Summary: Iritsi da gazta berria. Artzain eguna ospatu dute Ordizian. 2.000 ardi inguruk zeharkatu dute herria, eta, Idiazabalgo gaztaren denboraldi berria aurkezteko, Lurdes Errekondok moztu du aurtengo lehen gazta.

Azoka eguna da Ordizian (Gipuzkoa), eta jendea dabil atzera eta aurrera herriko kaleetan. Pazko astea izanda, batzuek jai dute, eta nabari da hori azokako erosleen artean. Plaza nagusiaren inguruan, kalearen bi aldeetan jendea pilatzen ari da. Asko aterpetik gertu geratzen dira, «euria eman dute, eta goazen hemen jartzera badaezpada», esan dio emakume batek besteari.

11:00ak eman bezain laster hasi dira lehen euri tantak, eta horrekin batera entzun dira zintzarri hotsak ere. Kale nagusian barrena agertu dira lehen ardiak, bertaratutakoak adi-adi begira dituztela. Artzain eguna da gaur Ordizian, eta, urtero bezala, Aralarren eta Aizkorri-Urbian larratzen diren ardiek herriko erdigunea zeharkatu dute. 2.000 bat ardi igaro dira guztira.

Eguneko beste ekitaldi garrantzitsuetako bat Idiazabalgo gaztaren denboraldi berriaren aurkezpena izan da. Adur Ezenarrok, Ordiziako alkateak, belaunaldien arteko transmisioari eman nahi izan dio garrantzia, eta, haren hitzetan, transmisio horren adibide izan dira eta dira gaur saritu zein omendu dituztenak.

Ekitaldiaren 29. aldian, Hilario Arbelaitz sukaldaria omendu dute, haren ibilbideari aitortza egin eta Idiazabalgo gaztari egindako ekarpenarengatik eskerrak emateko. Donostiako Rekondo jatetxeko Lurdes Errekondok izan du aurtengo gazta berria mozteko ardura. Haren aitak, Txomin Errekondok, gidatu zuen jatetxea hainbat urtez, eta orain alabaren esku dago. Bigarren Repsol eguzkia lortu berri du jatetxeak, eta 4.000 ardo inguru dituzte euren upeltegian.

Lurdes Errekondok izan du gazta berria mozteko ardura. Maialen Andres / FOKU

Errekondok Suitzan egin zituen ikasketak. Azaldu duenez, gazta asko dastatzeko aukera izan du, eta, hala ere, aurtengo lehen gazta «Idiazabalgo gaztarik onenetakoa» da. «Goza dezagun betiko jaki pribilegiatu honetaz!», borobildu du aurkezpena. Udaletxeko bilkuren aretoan bildutakoen artean banatu dute Errekondok moztutako gazta.

Felix Ajuriak, Idiazabalgo Gazta jatorri izeneko lehendakariak, aipatu du iazko kanpainaren amaiera «itzela» izan dela, erosleek oso ondo erantzun baitute. Bestalde, gehitu du ezen, negu «gogorra» izan den arren, artzainei udaberria ondo doakiela.

Azoka berezia

Urteko lehen azoka berezia izan da gaur egindakoa. Juanita Agirrek azaldu du jendea badabilela, baina salmentak berdin mantendu direla: «Astero etortzen den jendea hurbildu da erosketak egitera; guretzat ez du ezer berezirik». Asteazkenero etortzen da Joxe Urkiola emaztearekin erosketak egitera: «Etorri garen arte ez gara konturatu gaur azoka berezia zenik», kontatu du.

Pazko astean batzuek lan egin behar izaten dute, eta seme alabak aitona-amonen kargu utzi. Mari Sol Martinezen kasuan, esaterako. «Zerbait berezia egin behar da haurrekin, aspertu ez daitezen», esan du. Horregatik, taloa jatera eraman ditu 5 eta 7 urteko bilobak.

Barazki, fruitu eta bestelako jakien postuetatik aldenduta, jendea dabil Garagartza plazan ere. Jendea ilaran dago, eta ilara luzea postu batean amaitzen da. Izan ere, bildots errearen pintxoak saltzen ari dira, eta behin eguerdia jota, hamaiketako aparta izan da azokara joandakoentzat. Dozenaka bildots erretzen aritu dira. Lortutako dirua Aspanogi elkartearentzat izan da. Plazaren beste albo batean, pintxoa dastatu bitarte, ardiei ilea nola mozten dieten adi-adi begira daude asko. Eguna pilota partidekin amaituko da. 18:00etan hasita, emakumezkoen pilota partidak izango dira Beti-Jai pilotalekuan.


Summary: Hipoteka maileguen kuotak %9,3 igo ziren iaz EAEn, eta %7,3 Nafarroan. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, 720 eurokoa izan zen batez besteko kuota, eta Nafarroan, 658 eurokoa. Interes tipoek gora egin arren, 2021ean baino mailegu gehiago sinatu ziren Hegoaldean

Hipoteka maileguen hilabeteko batez besteko kuota %9,3 garestitu zen iaz Araba, Bizkai eta Gipuzkoan; Nafarroan, berriz, igoera leunagoa izan zen: %7,3koa. Eusko Jaurlaritzaren menpeko Etxebizitzaren Euskal Behatokiak eta INE Espainiako Estatistika Institutuak emaniko datuak dira. Igoeraren arrazoia duela urtebete hasitako interes tasen igoera izan zen; hala ere, 2021ean baino hipoteka gehiago sinatu ziren guztira. Hori bai, sinaturiko maileguen gehiengoa tasa finkokoa izan zen. Kuoten bilakaera. Ordainketa bat gehiago urtean Igoera horren eraginez, batez besteko hilabeteko kuota 721 euroraino igo zen EAEn —659 eurokoa zen 2021n—; eta 659 eurora arte Nafarroan —630 eurokoa zen—. Interesen eraginez hilabeteko ordainketan izandako igoera urte osora zabalduz gero, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako mailegudunek 2021ean baino 741 euro gehiago ordaindu zituzten; alegia, kuota oso bat gehiago. Nafarroakoek, aldiz, 428 euro gehiago ordaindu zituzten urte osoan. Soldatak baino gehiago. Batez besteko soldataren heren bat Hilabeteko kuoten igoeraren zenbatekoa KPIaren batezbestekoa baino handiagoa izan zen; ondorioz, hipotekek diru sarreren zati handiago bat jan zieten mailegatuei. Horiek hala, Araba, Bizkai eta Gipuzkoan batez besteko soldataren %30,2 adinakoa izan zen kuota, 2021ean baino bi puntu handiagoa (%28,24). Nafarroan ahalegin hori txikiagoa izan zen: batez besteko soldataren %25,2. Eragin txikia izan du mailegu kopuruan. 2021ean baino hipoteka gehiago sinatu ziren Interes tasaren igoerak ez zuen murriztu sinaturiko hipoteka kopurua. Egoera onena izan ez arren, Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, esaterako, 2021ean baino ia bi mila hipoteka gehiago sinatu ziren iaz. 22.905 izan ziren guztira, %8,5 gehiago. Nafarroan, aldiz, igoera apalagoa izan zen:%2,3koa. Dena den, nabarmentzekoa da iaz Nafarroan erosi ziren 6.516 etxeetatik 1.536 mailegurik eskatu gabe erosi zirela (%23,5). Joera aldaketa handia mailegu motan. Finkoak nagusi Interes tasen igoerak eragin nabarmena izan du sinaturiko hipoteka maileguen motan. Azken urteetan bilakaera handia egon da tasa aldakorrekoetatik tasa finkokoetara. Araba, Bizkai eta Gipuzkoan sinaturiko hipoteka maileguen %57,4k tasa finkoa izan zuten. Hazkundea harrigarria izan da, 2016an %8,5 baino ez baitziren izan finkoak. Kontrako bidea egin dute tasa aldakorrekoek: 2016an ,%91,5 ziren; 2019an, %68,9; 2020an, %56,6; 2021ean %56,1 eta iaz %42,7. Nafarroan bi moten arteko aldea askoz handiagoa izan zen: maileguen %73,6 finkoak ziren, eta %26,4 aldakorrak. Etxe garestiagoak, mailegu handiagoak. 7.000 euro inguru Eraikuntza kostuak garestitzearekin bat, etxeen prezioek gora egin zuten, eta haiekin batera mailegu hipotekarioen zenbatekoa. Araba, Bizkaia eta Gipuzkoan, batez beste, 159.139 euroko hipotekak eman zituzten, aurreko urtean baino %0,8 handiagoak. Hori bai, erreferentzia gisa 2019a hartuz gero, hartaz geroztik 13.000 euro hazi dira. Nafarroan maileguen batez besteko prezioa txikiagoa izan zen: 129.665 euro. Hori bai, hazkundea nabarmen handiagoa izan zen: %5,9. Alegia, urte bakarrean 7.000 euro handitu ziren maileguak. Kaleratzeak, antzera. 2019ko zifretan Interesak igo arren, maileguen jabe gehienek beren obligazioak bete zituzten. Iaz 186 kaleratzen egon ziren Hegoaldean maileguen baldintzak ez betetzeagatik, 2021ean baino zortzi gutxiago. Pandemia urteetan horrelako prozedurak zailtzeko neurriak hartu zituzten erakunde publikoek, eta iazko datuak 2019koen antzekoak dira. Era berean, ikerketek diote ezin dela jakin zenbatek eskatu zituzten maileguak leuntzeko baldintza bereziak. Halaber, Etxebizitzaren Behatokiak salatu du bankuek kobratzea zail zuten «milaka» mailegu saldu dizkietela atzerriko funtsei, eta erakunde horietako gehienek ez zutela onartu jardunbide egokien kodea.


Summary: Bateriak muntatzeko lantokiaren proiektua aurkeztu dio VWek Nafarroako Gobernuari. Konpainiako zuzendaritzako kideak gobernuko ordezkariekin bildu dira Nafarroako Jauregian

VWek azaldu dio Nafarroako Gobernuari auto elektrikoaren bateriak muntatzeko baterien fabrika Landabenen ezarriko duela. Egitasmoaren xehetasunak eta lantokiaren diseinua erakutsi dio auto konpainiak Nafarroako Gobernuari.

Nafarroako Jauregian elkartu dira gobernuko eta enpresako agintariak. Gobernuaren izenean, besteak beste, Maria Txibite lehendakaria, Juan Cruz Cigudosa Unibertsitate, Berrikuntza eta Eraldaketa Digitaleko kontseilaria eta Oscar Martinez Bujanda Foru Ogasuneko zuzendaria. VWen izenean, berriz, Planifikazio Ingeniaritzako arduradun David Garcia, Kai Feuerherdt Giza Baliabideetako arduraduna, Paco Guerrero Proiektuen Gestioko burua eta Juan Fernandez baterien fabrikaren proiektuaz arduratuko dena.

Ikusi gehiago: Sindikatuek azaldu dute 600 lanpostu «jokoan» direla VWen

Duela bi aste zuzendaritzako kideek langileen batzordeari adierazi zioten egitasmoa kolokan zegoela eta erabaki ahalmena Iruñeaz gaindikoa zela. Gobernuak bidalitako oharraren arabera, VW lanean ari da Iruñean izan dadin fabrika hori.

Otsailean, VWek iragarri zuen mila milioi euroko inbertsioa egingo zuela fabrika auto elektrikoaren ekoizpenera egokitzeko. Bertan jaso zenez, egun Landabenen barruan den trenbide sarea kenduko zen, orube horretan ezar dadin lantokia. Trenbidea kentzeko inbertsioaren finantzaketa Nafarroako Gobernuaren eskuetan geratuko zela iragarri zen (40 milioi euro inguru).

Ordu hartan aipatu zen lantoki hark, besteak beste, 10.800 metro koadroko azalera izango zuela eta ekoizpen katera lotzeko 187 metroko lotura egingo zela.

Laguntzak eta inbertsio kenkariak aztertzeko egin da gaurko bilera —horregatik zegoen bertan Foru Ogasuneko zuzendaria—.

Laguntza publikoen tramitazioa azkartzeko foru intereseko inbertsiotzat jo zuen egitasmoa gobernuak otsailean. Gaur, berriz, esan du orain aurkeztu zaien proiektu hori ez zegoela jasota otsailekoan. Ez du zehaztu otsailetik hona zer aldaketa egin zaizkion.


Summary: Olaia Inziarte eta Ibil Bedi izango dira azken Arizkun Rocken. Hamar urteren ondoren, aurten ospatuko da azkenekoz Arizkun Rock

Martxoan eman zuten antolatzaileek berria: ekainaren 23an izango da Arizkun Rock jaialdiaren azken aldia. Horregatik, hain zuzen ere, aurtengoa «berezia» izango dela jakinarazi dute aurrez. «Aldi hau aspalditik ari gara maitasun eta ilusio handiz prestatzen».

Egun horretako egitaraua jakinarazi dute berriki jaialdiaren sare sozialetan. Arratsaldeko zazpietan ekingo diote jaiari, Andoni Ollokiegiren kontzertuarekin. Afarirako tartea egingo dute ondotik, eta 23:00etan jarraituko dute kontzertuekin. Ibil Bedi taldea eta Olaia Inziarte izango dira, hurrenez hurren. Bi kontzertu horiek amaitutakoan, berriz, Bines Katiko DJak borobilduko du egitaraua. Ohi gisan, doakoa izango da sarrera, eta kanpatzeko aukera ere egongo da. BERRIA da Arizkun Rock jaialdiaren babesleetako bat.

Orain hamar urte antolatu zuten aurrenekoz jaialdia. Euskal Herriko taldeei lekua egin nahi dien festibal bat izanik, hamaika banda igaro dira bertatik urte hauetan: besteak beste, Sofokaos, Juantxo Skalari & Rude Band, Ze Esatek!, Ufestuek, Esne Beltza, Kaotiko, Nafarroa 1512, En Tol Sarmiento, Jon Maia, eta Skabidean.

Pozik agertu dira antolatzaileak jaialdiak egindako ibilbidearekin: «Ez da bide erraza izan, eta, oztopo ugari eduki arren, arras kontent eta eskertuta gaude proiektu hau aitzinera eramaten lagundu duzuen guztiekin».


Auzolanean taberna euskaldunen bila

Summary: Auzolanean taberna euskaldunen bila. Euskara zaintzen duten tabernen mapa bat ontzen dabiltza Twitterren abiatutako egitasmo baten bidez.

Euskara erabiltzea, eta haren presentzia zaintzea. Bi baldintza horiek betetzen dituzten tabernen bila dabiltza Euskal Herriko txiolariak. @goikone erabiltzaileak martxan jarritako egitasmoa da, eta helburua da Euskal Herriko taberna euskaldunak mapa batean kokatzea: «Ezagutza horrek lagunduko gaitu Euskal Herrian barna bidaiatzean diskriminazio positiboa egiten».

Edonork parte hartu dezake: erabiltzaileak bere Twitterreko orrian finkatua duen harian tabernaren izena eta helbidea bertzerik ez dira idatzi behar, eta berak gehituko du mapara. Dagoeneko 40 taberna baino gehiago daude zerrendan. Ipar Euskal Herrian, adibidez, taberna hauek daude mapan: Menta kafe liburu denda (Ortzaize, Nafarroa Beherea), Urtxola jatetxea (Sara, Lapurdi) eta Zinka (Maule) ostatua, besteak beste. Hegoaldean, berriz, bertze hauek: Kataku ostatua (Bera, Nafarroa), Hala Bedi (Gasteiz), Baserri (Getxo, Bizkaia) eta Juantxo (Donostia), besteak beste.

Merkataritzan euskaraz

Erakundeak ere ahaleginak egiten dabiltza merkataritzan eta ostalaritzan euskararen erabilera sustatzeko. Joan den hilaren bukaeran, adibidez, Nafarroako Gobernuak, Eusko Jaurlaritzak eta EEP Euskararen Erakunde Publikoak Euskaraz barra-barra marka aurkeztu zuten. Helburua da Euskal Herriko merkataritzan eta ostalaritzan euskaraz aritzeko guneak identifikatzea, «estres linguistikoa» murrizteko. Egitasmoarekin bat egiten duten saltokiek erakusleihoan markaren ikurra jarriko dute, eta hiru baldintza bete beharko dituzte horretarako: bezeroak artatzeko gutxienez langile euskaldun bat izatea, lehenbiziko eta azkeneko hitza euskaraz egitea, eta bezeroei euskaraz solastatu ahal izateko aukera bermatzea.


Summary: AEBek mugatu egin dute abortatzeko pilula baten erabilera. Talde katoliko batek jarritako salaketaren harira debekatu zuen Texasko auzitegi batek mifepristona pilula.

Behin-behinean, eta orain arte baino baldintza zorrotzagoekin. Talde katoliko batek abortatzeko tratamenduetan baliatzen diren bi piluletako baten aurkako salaketa jarri ostean, Texasko auzitegi batek debekatu egin zuen hura erabiltzea, argudiatuta estatu bakoitzaren eskumena behar lukeela haren erabilera kudeatzeak, zenbaitetan abortua debekatua baitago. AEBetako Gobernuak, ordea, helegitea jarri zion erabakiari, esanez pilula debekatzea emakumeen eskubideak urratzea litzatekeela. Orain, New Orleansko Helegite Auzitegiak ebatzi du baietz, auzia argitu bitartean mifepristona botika baliatu ahal izango dela abortuak egiteko, baina lehen baino era mugatuagoan, hau da, haurdunaldiko lehen zazpi asteetan soilik —2016tik hamar astekoa zen epea—, eta medikuek preskribatuta.

Duela zazpi urtetik hona, AEBetan abortuak egiteko gehien erabili duten tratamendua izan da mifepristona baliatzen duena. 2016an, gainera, arindu egin zituzten hura baliatzeko baldintzak, eta zenbait estatutan emakumeek ez zuten medikuaren kontsultara joan beharrik: online eskatu zitzaketen pilulak, eta postaz jasotzen zituzten. Eskuragarritasun hori baliatu zuten abortuaren aurkako elkarte katolikoek eta hainbat medikuk salaketa jartzeko, argudiatuz legeak estatuen eskumenak urratzen zituela batetik, eta botikak kalte egin diezaiekeela 18 urtetik beherakoei. Zehazki, salatzen dutena zera da, FDA Elikagai eta Botika Administrazioak ez zuela «behar bezala aztertu» zer ondorio izan ditzakeen botikak 18 urtez azpikoen osasunean.

Texasko Amarillo barrutiko Matthew Kacsmaryk epaileak —Donald Trump presidente zela hautatutako epaile kontserbadorea— ontzat eman zituen salaketan jasotako argudioak, eta, behin-behinean, eten egin zuen tratamenduaren erabilera, baina astebeteko epea eman zion administrazio federalari helegitea jartzeko. Ehunka medikuk eta botika etxek idatzi bat plazaratu zuten joan den astelehenean, salatuz Kacsmaryksen erabakiak zalantzan jartzen dituela bai FDAren agintea, baita urteetako ikerketak ere.

Amarilloko epailearen erabakiak dagoeneko izan ditu ondorioak. Demokratek kudeatutako zenbait estatu hasiak dira mifepristona botika pilatzen, etor litezkeen debekuak saiheste aldera. Abortuak egiten dituzten hainbat espezialistak, berriz, iragarri dute misoprostola soilik erabiliko dutela aurrerantzean —tratamenduan baliatzen den beste botika—, nahiz eta bi botikak batera erabilita bezain eraginkorra izan ez.

Abortuaren inguruko eztabaida gogortu egin da azken urtean AEBetan, iaz Auzitegi Gorenak hura eskubide gisa aitortzen zuen 1973ko Roe v. Wade lege federala atzera bota zuenetik. Ordutik, estatuen esku geratu da abortua legeztatuko duten erabakitzea. Ondorioz, errepublikanoak nagusi diren estatu ia guztietan oso murriztuta edo debekatuta dago haurdunaldia etetea, eta emakumeek ehunka kilometro egin behar dituzte abortatu ahal izateko.

Eskubide murrizketa horren adibide da gaur Florida. Estatuko Ordezkarien Ganbera abortuari buruzko lege bat bozkatzekoa da, eta, hura onartuz gero, haurdunaldiaren lehen sei asteetara mugatuko luke abortatzeko aukera. Errepublikanoek gehiengoa dute ganberan, eta, ezustekorik ezean, hura onartzea espero da. Ron DeSantis gobernadoreak adierazi du legea sinatzeko prest dagoela.

Haurdunaldia eteten laguntzea delitua da Idahon

Texas ez da abortua eragozteko pauso bat eman duen lurralde bakarra. Idahon abuztuan debekatu zuten, baina, joan den astean, estatutik kanpo ere haurdunaldia etetea zailduko duen lege bat onartu zuten. Bi eta bost urte arteko espetxe zigorra ezarriko diete han bizi diren emakumezko adingabeei haurdunaldia eteteko estatutik irteten laguntzen dietenei.

Apirilaren 6an onartu zuten neurria, eta hilabete geroago sartuko da indarrean. Neurriaren arabera, legearen aurka egitea litzateke emakumezko adingabe bati bidaia antolatzen laguntzea, beste estatura harekin joatea eta medikuarekin txanda hartzeko baimena ematea.

Baina nola jakin adingabe batek beste estatu batean haurdunaldia eten duela? Bada, horretarako, pertsona horren osasun txostena publiko egiteko eta hura eskuratzeko modua ematen du legeak. Izan ere, adingabeak haurdunaldia eteten badu, izan operazio baten bidez edo abortatzeko pilulak lortuta, dokumentu horretan agertuko da, eta ebidentzia gisa erabili ahalko dute.

AEBetako Gobernua Idahoren asmoa blokeatzen saiatuko da. Etxe Zuriak zera iragarri zuen atzo: medikuek eta osasun langileek debekatuta izango dute pazienteen osasun txostena publiko egitea, pertsona hori abortua legezkoa den estatu batean haurdunaldia eteteagatik ikertzen badute.

Kamala Harris AEBetako presidenteordearen arabera, Idahok onartu duen gisako legeek arriskuan jartzen dituzte estatu guztietako medikuak eta osasun langileak. Are, iritzi dio «pazientearen pribatutasunaren aurkako» ekintza litzatekeela haren osasun txostena eskuragarri egitea.