Summary: Zerbitzu publikoen murrizketak, EBren Egonkortasun Itunaren albo kalteak. Zorra BPGaren %60ra mugatu beharko dute EB Europako Batasuneko kideek 2024tik aurrera. ELAk itun fiskalaren erreforma aztertu du txosten batean, eta salatu du «izaera kontinuista» duela, eta zerbitzu publikoak izango direla kalteturik handienak.

Lau urteko etenaldiaren ostean, zorra BPGaren %60ra mugatu beharko dute EB Europako Batasuneko kideek 2024tik aurrera. Apiril bukaeran aurkeztu zuen Europako Batzordeak Egonkortasun Ituna erreformatzeko proposamena. Gaur argitaratutako txosten batean, ELAk adierazi du proposamena «kontinuista» dela, eta zerbitzu publikoak eta gizarte laguntzak izango direla kalteturik handienak.

Ituna izoztuta egon da 2020tik, EBk gastu publikoa baliatu baitzuen COVID-19aren pandemiari erantzuteko. Orain, ordea, estatu kideek gerrikoa estutu beharko dute berriro. Helburua zera da: herrialdeek zorra BPGaren %60ra mugatzea, eta defizita, berriz, BPGaren %3ra. Halere, bere ezaugarrien araberako doikuntza planak egin beharko ditu estatu bakoitzak, eta, ondoren, plan horiek Bruselarekin negoziatuko ditu.

Aitor Murgia sindikatuko Azterketa Bulegoko kideak egin du txostena, eta, haren arabera, proposamenak ez du aurreikusten diru sarrerak handitzeko eta gastu publiko «nahikoa» bermatzeko erreforma fiskalik. Are, gastu soziala apaltzea izango da helburua betetzeko «bide bakarra».

Sindikatuaren arabera, horrek nabarmen areagotuko du Europako erakundeek estatu bakoitzaren aurrekontu publikoetan duten kontrola. Salatu du gero eta «mugatuagoa» izango dela estatu kideek aurrekontuak garatzean duten subiranotasuna. Espainian, Airef Erantzukizun Fiskaleko Agintaritza Independentea arduratuko da kontrolaz, eta ELAk ez du begi onez ikusi: «Ustez independenteak diren erakunde horiek aitzindari dira doikuntza eta austeritate politikak ezartzen».

Bide beretik, txostenean ohartarazi du 2024tik aurrera gastu publikoa murriztu behar izateak zuzenean eragingo diola Hego Euskal Herriari, EAEk eta Nafarroak ere beren aurrekontuak mugatu beharko dituztelako ziurrenik. «Erabaki eremuak gero eta urrunago daude Hego Euskal Herritik», salatu du dokumentuan.

Dena den, proposamena behin betiko onartzeko dago oraindik. Azken hitza Europako Parlamentuak eta Europar Kontseiluak izango dute.

27 herrialde, 27 egoera

Zor gutxi dute estatu batzuek —Estonia (%18,4), Bulgaria (%22,9)...—, eta sekulakoa beste batzuek. Greziak BPGaren %171,3 zor du, kasurako. Horiek horrela, doikuntza planak dira proposamenak aurkezten duen aldaketa funtsezkoa. Lau urterakoak izango dira, baina hiru urte luzatu ahal izango dira, eta sei hilean behin gainditu beharko dute azterketa. Bruselak finkatutako muga gainditzen badute —BPGaren %60—, isuna ordaindu beharko dute herrialdeek; BPGaren %0,05etik hasi eta %0,5eraino pilatu ahal izango dena.

Sindikatuaren esanetan, zor publikoa murrizteari lehentasuna emateak Europa hegoaldeko zorpetuen eta iparraldeko «aurreztaileen» arteko haustura areagotuko du, eta gogorarazi du horixe gertatu zela 2008ko krisiari aurre egiteko neurri murriztaileak hartu zituztenean. Halere, iritzi dio ezen, COVID-19aren krisiarekin eta horri aurre egiteko gastu publikoa areagotzearekin, besteak beste Alemania, Frantzia eta Austria ere ez direla «gai» EBk finkatutako mugak betetzeko.

Iazko adierazleen arabera, 2022 amaieran hamahiru estatu kidek gainditzen zuten itunak finkatutako zorraren gehienezko muga, eta hamazazpik defizitarena. Are, batez beste BPGaren %84 zor zuen EBk, eta %91,6 euroguneko kideek. Gaur-gaurkoz, BPGaren %113,2 zor du Espainiak, eta %4,8ko defizit publikoarekin itxi zuen 2022a.


Summary: Euroguneko inflazioa %7ra igo da, eta interes tasen beste igoera bat hauspotu du. Azpiko inflazioa hamarren bat apaldu da (%5,6), baina ez Europako Banku Zentralak nahi duen erritmoan. Ostegunean bilduko da tasei buruz erabakitzeko.

Martxoarekin alderatuta, Euroguneko inflazio tasa hamarren bat igo da apirilean, %7raino, batez ere jakien prezioen igoerak bultzatuta, Eurostaten arabera.

Hala ere, azpiko inflazioa hamarren bat apaldu da (% 5,6ra) –inflazio mota horrek ez ditu aintzat hartzen energiaren, elikagaien, alkoholaren eta tabakoaren prezioak–. Europako Banku Zentralarentzat (EBZ), hori izan ohi da erreferentziazko adierazlea interes tasen inguruko estrategia finkatzeko orduan. Eta haren helburuetatik oso urrun dago oraindik —%2ra jaitsi nahi du—.

Inflazio tasarik handienak Letoniakoa (%15), Eslovakiakoa (%14), Lituaniakoa (%13,3) eta Estoniakoa (%13,2) dira. Inflazioa bi hamarren jaitsi da Alemanian, % 7,6raino, baina igo egin da Frantzian –bi hamarren, % 6,9ra–, Italian –zazpi hamarren, %8,8ra– eta Herbehereetan –1,4 puntu, %5,9ra–.

EBZ ostegun honetan bilduko da, interes tasak berriro igoko ote dituen aztertzeko. Itxura guztien arabera, hala egingo du. Martxoaren 16ko bileran beste 50 puntu igo zituen, %3,5eraino. AEBetako SVB bankuaren eta Suitzako Credit Suissen hondoratzeak sortutako finantza ekaitzak ez zuen kikildu EBZ, ezta AEBetako Erreserba Federala ere.

Izan ere, gertakari horiek zalantzan jarri zuten banku zentralek aplikatutako tasen igoerek finantza erakundeetan duten eragina, bankuek diru gehiago itzuli behar dietelako bezeroei eta batzuek likidezia arazoak dituztelako.

Bankuen egoera

Euroguneko finantza erakundeak ez daude egoera horretan, EBZren arabera. Haietan ere likideziak apur bat okerrera egin duen arren, kapitalari ondo eusten diotela azpimarratu du, eta, horretarako, finantzaketa kostuak handitu dituztela; beste modu batean esanda, enpresentzako eta etxebizitzak erosteko kredituen estandarrak gogortu dituzte.

Euroguneko bankuen %27k aitortu du urteko lehen hiruhilekoan gogortu egin dituela enpresei emandako kredituen baldintzak –%27k gogortu egin zituen iazko laugarren hiruhilekoan–. Eta %19k dio gauza bera egin duela etxebizitza erosteko maileguekin (%21ek gogortu egin zituen aurretik).

EBZk dio 2011ko krisiaz geroztik ez zela halako gogortzerik izan eta urteko bigarren hiruhilekoan joera horri eutsiko zaiola, «baina modu moderatuagoan».


Summary: «Enplegua egonkortzeko inoizko LEP jendetsuena» iragarri du Osakidetzak: 7.639 lanpostu. Aurtengo uztailetik azarora egingo dituzte probak, Barakaldoko BECen eta Gasteizko EHUn, eta 109.029 lagunek eman dute izena.

Euskal Osasun Zerbitzu Publikoaren «historiako enplegu publikoaren prozesurik jendetsuena» iragarri du Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu Gotzone Sagarduik. Aurtengo uztailetik azarora, 7.639 lanpostu aterako ditu Gasteizko gobernuak Osakidetzan, «enplegua egonkortzeko eta finkatzeko». Osasun Sailak lau urtean 4.000 lanpostu egonkortzeko konpromisoa hartu zuela gogorarazi du Sagarduik, eta, «pandemia gorabehera», prozesu horren amaieran 11.000 aterako direla zehaztu du, «Osakidetzako langileen heren bat».

Barakaldoko BECen eta Gasteizko EHUn egingo dituzte 2020, 2021 eta 2022ko LEPak eta 2021eko egonkortzeko probak, eta horietan 109.029 lagunek eman dute izena. Erizaintzan eskaintzen da lanpostu gehien (2.228); erizain laguntzaileentzat, 1.231 dira tokiak; administrazioan, 727; zeladore gisa, 331; eta zerbitzuetan, 497. Medikuei dagokienez, familia medikuentzat 314 lanpostu aterako dituzte; larrialdietan, 151 toki; eta anestesia eta bizkortze atalean, 135.

Sagarduik esan du saiatuko direla 2018ko eta 2019ko LEPen emaitzak proba berrien aurretik jakinarazten. Izan ere, profesionalen eta sindikatuen kezka da iraganeko proba horien emaitzak jakin ezinik hurrengo probetan izena eman behar izatea, badaezpada. Sailburuak helarazi du Osakidetza lanean ari direla 2018ko eta 2019ko LEPen emaitzak jakinarazteko «garaiz», eta ez dela «erraza».

Atzerapenaren kaltea, ordea, egina dago profesional askorentzat, ELAko ordezkari Esther Saavedrak BERRIAri esan dionez: «Askok eman dute izena jada proba berrietan, eta ordaindu dituzte tasak; eta ikasten ere hasi dira». Saavedrak dio espezialitate batzuetarako azterketak uztailean izango direla. «Bi hilabete lehenago eman dute abisu. Familia medikuena, adibidez, badator, eta profesionalek oporrak hartuak dituzte jada. Badakigu lehen arreta nola dagoen. Nondik aterako dute denbora ikasteko?».

Azterketak garaiz zuzentzeko

Sagarduik jakinarazi du aurtengo probak planifikatzeko, «espezialitate bateko azterketak egin baino lehen gutxienez aurreko proben emaitzen behin-behineko zerrenda» jakin behar dela, 2018-2019ko probei erreparatuz. Baina ELAko kide Saavedrak gogorarazi du behin-behineko emaitza jakinda ere hurrengo probetan parte hartu beharko dutela askok. «Behin betikoak jakin arte, ez da segurua plaza atera dela, ez bada gertatzen zerrendan oso aurrean egotea».

Guztira, 116.793 hautagai izan ziren 2018ko eta 2019ko LEP horietan, eta Osasun sailburuak «eskerrak» eman die «azterketak zuzentzeko, merezimenduak baloratzeko, baliabideak hornitzeko eta zerrendak egiteko prozesu neketsuan» parte hartu dutenei, egindako «lan eskergagatik». Eta jakinarazi du giza baliabideetako taldeak «indartzera» behartu duela Osakidetza.

Aurtengo uztailetik azarora eskainiko dituzten postuei dagokienez, berriz, lehiaketa oposizio bidez eskainiko dituzte 6.082 lanpostu, hau da, hautaketa probak eginez, eta gainerakoak (1.557), merezimenduen balorazioaren bidez.

Greba Osakidetzan

Osakidetzan grebara deitu dute sindikatuek, maiatzaren 18rako eta 19rako, eta, hura saihesteko Osasun Saila sindikatuekin harremanetan ote dagoen galdetuta, Sagarduik hauteskunde kanpainarekin lotu du lanuztea. Grebara deitzea eta egitea «eskubide bat» dela esan du, eta «ez egitea» ere hala dela. «Udal eta foru hauteskunde kanpainaren barruan» ulertu behar da sindikatuen greba deialdia, Sagarduirentzat.

37.000 langile daude deituta grebara. Izan ere, SATSE, ELA, LAB, SME, CCOO eta UGT sindikatuek salatu dute mahai sektoriala «erabat blokeatuta» dagoela oraindik eta langileek «tratu txar sistemikoa» pairatzen dutela. Osasun sistema publikoaren arazoak «egiturazkoak» eta pandemiaren aurrekoak direla zehaztu zuen deialdia iragartzeko egunean Esther Saavedra ELAko ordezkariak, eta «berehalako konponbide sakonak» behar direla horiek konpontzeko.


Summary: Errusiak arma ekoizpena handitzeko neurriak hartu ditu. Moskuren arabera, urtea amaitu bitarterako nahikoa munizio dute borrokarako; Erresuma Batuak kontrakoa uste du. AEBen esanetan, azkeneko bost hilabeteotan Errusiako indarren 20.000 bat kide hil dira.

Borrokarako munizio gabeziaz kexatu izan dira Errusiako indarrak azkeneko hilabeteetan. Wagner talde paramilitarraren buru Yevgeny Prigozhinek ohartarazi izan du behar beste muniziorik ez badute atzera egin beharko dutela gudu zelaian, eta, hori plazaratzeagatik, hain zuzen, arazoak izan ditu Sergei Xoigu Defentsa ministroarekin. Bada, Xoiguk adierazi du gaur neurriak hartu dituztela armen eta ekipamendu militarraren ekoizpena handitzeko. Hori bai, Errusiako RIA Novosti berri agentziak jaso duenez, ministroak nabarmendu du urtea amaitu bitarterako Errusiako indarrek nahikoa munizio dutela borrokatzeko.

Horren harira, hain justu, Erresuma Batuko Gobernuaren zerbitzu sekretuek kontrakoa uste dute. «Ez du behar beste munizio erasoan arrakastatsua izateko», jaso du kaleratu duen azken txostenean. Iruditzen zaio ezen, arma industriaren jarduna lehentasunen artean dagoen arren, Kremlinek «porrot» egin duela eskariari erantzuterakoan. Eta gogoratu du, horrekin guztiarekin lotuta, Moskuk azkenaldian aldaketak egin dituela buruzagi militarren artean. Izan ere, lehengo astearen amaieran, logistika buru berri bat izendatu zuten: Alexei Kuzmenkov.

Eta joera horri jarraikiz, AEBetako zerbitzu sekretuek jakinarazi dute azkeneko bost hilabeteotan Errusiako indarretako 20.000 bat kide hil direla gerra frontean, eta zaurituak 80.000 inguru direla. John Kirby AEBen Segurtasun Nazionalerako Kontseiluko bozeramaileak eman zituen datu horiek atzo gauean, eta ez zuen zehaztu AEBek nola egin zuten kalkulua; erantsi zuen, hori bai, zendutakoen erdiak Wagner mertzenario taldeko kideak zirela. Errusia mertzenario talde horrekin ari da borrokatzen Bakhmuten (Donetsk). «Errusiak Donbassen egindako eraso saiakerak porrot egin du. Ez da gai izan ikuspuntu estrategiko batetik esanguratsua den toki bakar batez ere jabetzeko», azaldu zuen Kirbyk.

Errusiak berak ere eman ditu datu batzuk. Xoiguren arabera, azkeneko hilabetean Ukrainako indarretako 15.000 bat pertsona hil dira. «Mendebaldeko herrialdeen laguntza militarra inoiz aurretik ikusi ez bezalakoa izan den arren», azpimarratu du Defentsa ministroak, Errusiako Interfax berri agentziak jaso duenez. Iazko otsailean inbasioa hasi zenetik Errusiako 191.500 militar hil direla esan du Ukrainako armadak ordu batzuk lehenago, Facebook bidez.

Kieven esanetan, Bakhmuten kontraerasoan ari dira, eta, horren ondorioz, azken orduetan Errusiak posizio batzuk «abandonatu» behar izan ditu han. Hori esan du Oleksandr Sirskii jeneralak, gaur. Azken hilabeteotako bataila ikonikoena da Bahmutekoa. Ukraina hura defendatzen ari da, nahiz eta ez dagoen argi balio estrategikorik ote duen.

Ikusi gehiago: Bakhmut, higatze bataila bat

Ukrainak, bide batez, «dena» du prest gerra frontean kontraerasora jotzeko. Halaxe jakinarazi zuen atzo Oleksii Reznikov Defentsa ministroak. Horretarako, Mendebaldeko herrialdeek emandako laguntza militarra baliatzekoa da. Eta Ukrainako Luhansk eskualde okupatuan Errusiak duen ordezkari militar Andrei Marotxkok ohartarazi du hilaren 9an hasiko dela kontraeraso hori; hain zuzen, Errusian Garaipenaren Eguna ospatzen dutenean, 1945eko egun horretan naziek Sobietar Batasuneko armadari amore eman ziotela eta. «Eguraldi ona espero da astebururako, eta horrek ahalbidetuko die ukrainarrei bete-betean erabiltzea NATOko herrialdeek emandako armak. Ziurrenik, Garaipenaren Eguna zapuzten ahaleginduko da etsaia», esan du, Errusiako TASS berri agentziak jaso duenez.

Zerealen akordioa

Ukrainako, Errusiako, Turkiako eta NBE Nazio Batuen Erakundeko ordezkariak zerealen akordioaz hitz egiteko bilduko dira bihar, Kieveko iturri ofizial batek Reuters berri agentziari esan dionez. Ituna hilaren 18an bukatzen da berez. Joan den uztailean sinatu zuten, eta bi aldiz luzatu dute: azaroan eta martxoan. Horrekin lotuta, NBEko iturri batek adierazi du erakundearen merkataritza buru Rebeca Grynspan Moskura bidaiatzekoa dela asteon, akordioa luzatzea errazteko. Kremlinek uste du ituna ez dela bete-betean funtzionatzen ari, iruditzen baitzaio bere nekazaritza produktuen esportazioei jarritako oztopoak mantentzen direla. Mendebaldearen zigorrek ez diete eragiten produktu horiei, baina kexu da, iritzita zigorrek zaildu egiten duela garraioa segurtatzea, finantzatzea eta kontratatzea, besteak beste.


Summary: Lehorteak 40.000 hektareari kalte egin die Nafarroan. Lehortearen Mahaiaren bileran, Nafarroako Gobernuak iragarri du Europako Batasunean laguntza zuzenak jasotzeko aukera aztertzen ari direla Madrilgo gobernuarekin batera.

Nekazariek aurretik ohartarazi zuten Nafarroa hegoaldean gari eta garagar uzta galduta zegoela lehortearen ondorioz. Kalte horren tamaina neurtu du Nafarroako Gobernuak. Erriberan eta Nafarroa erdialdeko eremu batzuetan, lehorteak 40.000 hektareari kalte egin die guztira.

Galera «larria» dela nabarmendu du Itziar Gomez Nafarroako Gobernuko Landa Garapeneko kontseilariak. Gainerako eskualdeei dagokionez, larreen eta laboreen egoera «onargarria» dela uste du. Ureztatzen diren lurretan, goiz da eragina neurtzeko: «Oraindik ere artoa erein eta planifikatzen den garaian gaude. Maiatza hilabete giltzarria izango da».

Aurten hirugarren aldiz, lehortearen mahaia bildu da Landa Garapen Departamenduaren Iruñeko egoitzan. Gobernuko ordezkariekin batera, bertan izan dira sektoreko eragileak;âÂÂÂÂÂÂÂÂhala nola EHNE eta UAGN laborantza sindikatuak, UCAN kooperatiben elkartea, Alinar kontserba enpresen elkartea eta Aemet meteorologia zentroa.

Bilkura horretan, gobernuak oraingo egoeraren eta aztertzen ari diren neurrien berri eman die eragileei.

Ikusi gehiago: Zerura eta urtegietara begira

Laborariek aurreratu bezala, udazkenean erein eta udan biltzen diren zerealen uztari bete-betean eragin dio lehorteak. Batik bat goi eta behe Erriberan. Nafarroa erdialdeko eremu batzuetan ere galera handia da. «Horiek dira gehien zigorturiko zonak», azaldu du Gomezek. Gaur-gaurkoz, 40.000 hektarea inguru, baina kanpaina amaitzeko bi hilabete falta direnez, baliteke galera handiagoa izatea, eguraldia aldatu ezean.

Nafarroan, ureztatze sistema darabilten lurrek 119.000 hektareako azalera hartzen dute, eta handik ura hartzen duten laborariak murrizketen beldur dira. Nafarroako ubideko lehen zatiko lurretan (30.000 hektarea) Itoizko urtegiko ura hartzen dute, eta bertako hornidura «erabat bermatua» dago, Gomezen arabera.

Bardeako ubidean, %50

Aldiz, Esako urtegitik ura jasotzen duten Bardeako ubideko erabiltzaileen egoera kezkagarriagoa da. Gaur egun, urtegia %55 dago beteta. Iaz garai honetako egoeraren aldean, uraren erabilera erdira murriztu du Ebroko Ur Konfederazioak: egun, hektareako 2.500 metro kubiko ur har daitezke. Are hustuago dago Ebroko urtegia, Kantabrian (Espainia): %40,5 dago beteta. Hango urak ureztatzen du Erriberaren zati handi bat, Lodosako ubidearen bidez.

Neurriei dagokionez, laguntzen tramitazioa azkartzeko eskatu diote Europako Batzordeari, laborariek lehenago jaso dezaten dirua. Egoerari aurre egiteko, berriz, zuzeneko laguntzak ematea aztertzen ari da Nafarroako Gobernua Madrilekin batera. Espainiako Nekazaritza Ministerioak Europako Batzordeari eskatu dio ezohiko krisietarako laguntza bereziak aktiba ditzala. Adibidez, iaz hori egin zuen Ukrainako gerraren ondorioei eurre egiteko, eta Nafarroan sei milioi euro banatu ziren abeltzainen artean, udazkenean. Horrez gain, Nekazaritza Politika Bateratuko laguntzak jasotzeko baldintza tekniko batzuk malgutzea bilatuko du gobernuak.

Azkenik, Gomezek azaldu du ezohiko laguntza guztiek legedi berezi bat beharko dutela: Espainiako Gobernua errege dekretu bat prestatzen ari da natur hondamendi baten pare jartzeko lehortean kaltetutako eremuak. Eskualde horiek mugatzeko irizpideak ezartzen ari da Aemet. Maiatzaren 16rako dekretuaren zirriborroa prest egotea espero da.

«Gehiago espero genuen. Oraintxe Nafarroako Gobernuak ez du marjina handirik krisi neurriak hartzeko», aipatu du EHNEko Patxiku Irisarrik bilera amaitutakoan. Neurriei dagokionez, errenta zerga jaistea eskatu du: «Espainiako Estatuan moduluan daudenei %25eko jaitsiera ezarri diete. Nafarroan ez dugu modulurik baina eskatu dugu bide hori jorratu behar dela». Gainera, zerealeko lastoa biomasa gisa erre eta energia iturri gisa erabili ordez, animalien bazkarako lehenestea proposatu zuen.

Antzeko eskaera egin du UAGNko presidente Felix Bariainek. «Bilera etsigarria izan da. Egoera oso-oso zaila da, eta neurri zehatzak egongo zirela uste genuen. Neurri sendoak hartu behar dira, eta arin». EHNEren modura, zergak jaisteko eta lastoa bazkarako erabiltzeko eskatu zuen. Bariainen ustez, funtsezkoa da laguntzen tramitazioa azkartzea eta malgutzea.


Summary: Viña Rock jaialdian 25 urteko gasteiztar bat hil da. Larunbat iluntzean konortea galdu zuen jaialdi eremuaren sarreran. Baztertu egin dute heriotza bortitza izan denik.

Gasteizko gazte bat hil da asteburuan Villarrobledon (Espainia) ospatu den Viña Rock musika jaialdi ospetsuan. Larunbat iluntzean, jaialdiaren eremura sartzeko gunean, gaizki sentitzen hasi zen 25 urteko gaztea, eta konortea galdu zuen. Haren lagunek eman zieten abisua osasun zerbitzuei; hasieran, lortu zuten gaztea suspertzea, baina azkenean ospitalean hil zen.

Ikerketa zabaldu dute heriotzaren arrazoiak argitzeko. Lehen hipotesien arabera, litekeena da bihotzeko gaitz baten baten ondorioz hil izana. Baztertu egin dute heriotza bortitzaren aukera, baina oraindik analisi toxikologikoa eta autopsia egiteko zain daude.

Gorka Urtaran alkateak doluminak eman dizkie hildakoaren gertukoei: «Oso albiste tristea da». Fitness Gasteiz klubean karatea egiten zuen hildakoak.


Summary: Gizon batek salatu du «beltza izateagatik» ez ziotela utzi sartzen Gasteizko pub batera. Gorroto delituen aurkako salaketa aurkeztu du SOS Arrazakeriaren laguntzaz. Ertzaintzara bertaratu zen aurretik, baina «gomendatu» zioten ez salatzeko, halako kasuek «ibilbiderik» ez dutelako izaten.

Gizon batek, Arabako SOS Arrazakeriaren laguntzaz, gorroto delituen aurkako salaketa aurkeztu du Arabako Probintzia Fiskaltzan, «beltza izateagatik» ez baitzioten utzi sartzen Gasteizko La Comarca pubean. Bertako atezainaren eta arduradunaren aurka aurkeztu du, «jarrera arrazista, xenofobo eta baztertzaileagatik».

Apirilaren 21eko ordu txikietan gertatu zen: gizona eta haren lagun bat, «jatorri afrikarrekoa bera ere», pubeko ilaran zain ziren noiz sartuko. Ordu erdi zeramaten itxoiten, eta atezaina gerturatu zitzaien, esanez gehiago ez egoteko esperoan, ezingo zirelako sartu. Horren arrazoirik ez zien eman, eta «ez ikusiarena» egin zuen atezainak.

Salatariak adierazi du «ez dela lehenengo aldia» pub horretako atezainek «iraingarriki» jokatu dutela haiekin. Egoera ikusita, erreklamazio orria eskatu zien. Jaramonik egin ez, eta bi bider ere eskatu zuen orria. Lokaleko arduraduna joan zen haiengana, eta «garrasika» esan zien ez ziela emango erreklamazio orririk; mehatxu egin zien eskatzen segitzekotan Ertzaintzari dei egingo ziola. Orriekin tematu, eta hirugarren aldian lortu zituzten.

Erreklamazioa idatzi bitartean heldu ziren ertzainak. Gizona identifikatu zuten; dei egin zieten esanez «mozkor» zegoela eta ilaran itxaron gabe sartu nahi zuela. «Agenteek egiaztatu ahal izan zuten justifikazio horren zehaztasunik eza. Nik ez baitut alkoholik edaten; musulmana naiz, eta, gainera, 30 minutu neramatzan ilaran lagunarekin, lasai», esan du gizonak.

Biharamunean, Lakuako Ertzaintzaren komisariara joan zen salataria, gorroto delituen aurkako salaketa jartzeko asmoz. «Gomendatu zidaten hori ez egiteko, halako salaketek ez dutelako inongo ibilbiderik izaten, zaila izango zelako frogatzea ez zidatela uzten sartu beltza izate soilagatik». Adierazi du ez dakiela bertaratu ziren ertzainek deklaraziorik hartu zieten pub kanpoko lekukoei eta atestatua itxi duten.


Summary: Kontseiluak dio Erandioko udaltzainaren epaiak «herritarren eskubideei kalte egiten» diela. Hilaren 10ean agerraldia eginen dute, erakusteko ez daudela ados herritarren eskubideen kontrako esku hartze judizialekin.

Euskalgintzaren Kontseiluak «euskararen normalizazioaren aurkako oldarraldi judizialarekin» lotu du Erandion (Bizkaia) udaltzain lanpostu baten hizkuntza eskakizuna atzera bota izana. Gaineratu du «herritarren eskubideei kalte egiten» diela. Bilboko Administraziorekiko Auzien 1. Epaitegiaren sententzia bat da, eta, haren arabera, ez da derrigorrezkoa euskaraz jakitea Erandion udaltzain gisa lan egiteko. Iaz herri hartan lanean zebilen udaltzain batek lortu nahi zuen hizkuntza eskakizuna atzera botatzea. Udalak ez zuen kontuan hartu eskaera; epaileak bai, ordea.

Ikusi gehiago: Udaltzain lanpostu baten hizkuntza eskakizuna atzera bota dute

«Agente guztiek euskararen gutxieneko ezagutza izatea jartzen da ezbaian, lanpostu batzuek edukitzearekin nahikoa dela argudiatuz; beraz, herritarrei edozein agentek eman behar dion zerbitzuaren ezaugarrietan oinarritu beharrean, hautagaiek egun dituzten ezaugarrien araberako lanpostuak diseinatu nahi dituzte epaitegiek». Idurre Eskisabel Kontseiluko eledunak adierazi duenez, udaltzainak langile publikoak diren heinean, eta herritarrei «zuzeneko zerbitzua» ematen dietenez, lanpostu horretan hizkuntza eskakizuna kendu izanak baldintzatu egiten du herritarrek udaltzainekin euskaraz mintzatzeko duten eskubidea. Eskubide urraketa horrek, gainera, «herritarren segurtasunari berari ere kalte egiten eta hura baldintzatzen» ahal dutela azpimarratu du.

Eskisabelentzat, ez da gertaera bakana, eta, oraingoan, herritarren eskubideak ez ezik «udalek langile publikoei euskararen ezagutza eskatzeko duten eskumena» ere izan du epaiak jopuntuan. «Ikusten ari gara epaitegietatik behin eta berriro datozela euskaldunon eskubideak urratzea are eta errazagoa izateko modua emango duten epaiak». Azaldu du gaur egungo legerian hizkuntza eskubideak bermatzeko dauden aukerak «ixten» ari direla epaien laguntzarekin.

Hala, gisako epaiak «euskararen normalizazio eta biziberritze prozesurako oztopoak» direla nabarmendu du: «Ez da bidezkoa euskaraz bizitzeko ahalegina auzitegiek kamustu nahi izatea; ez da bidezkoa, eta ez zilegi ere». Gehitu du, Kontseilua harremanetan jarriko dela Erandioko Udalarekin adierazteko babesa emanen diola helegitea jartzeko, eta laguntzailekide gisa aritzeko ere prest dagoela. Horrekin batera, maiatzaren 10ean Kontseiluak eta bertze zenbait eragilek agerraldia eginen dute Bilbon, 11:00etan, erakusteko ez daudela ados herritarren eskubideen kontrako esku hartze judizialekin.

Udalaren zain

Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramailea epaiaz mintzatu zen atzo Gobernu Kontseiluaren osteko agerraldian. Adierazi zuenez, hedabideen bidez jakin dute auziaren berri. Hala ere, Erandioko Udalaren erabakiaren zain geldituko dira, eta haiek aztertuko dute epaia: «Edozein modutan, uste dut bide luzea egin dugula hizkuntza politiketan, eta hortik jarraitzea dagokigula».


Summary: Sudango armadak eta paramilitarrek astebeteko su etena adostu dute. Ostegunean hasiko da menia. NBEren arabera, baliteke 800.000 errefuxiatu izatea borroken eraginez.

Beste tregoa bat adostu dute Sudango armadak eta RSF Azkar Laguntzeko Indarrak talde paramilitarrak. Akordioa ostegunean sartuko da indarrean, eta, «printzipioz», astebete iraungo du. Hala jakinarazi du Hego Sudango Atzerri ministerioak. Herrialde horretako ordezkariak dabiltza bitartekari lanetan.

Sudango armadako buru Abdel Fattah al-Burhanek eta paramilitarren buru Mohamed Hamdan Dagalok oniritzia eman diote tratuari, Salva Kiir Hego Sudango presidentearekin telefonoz hitz egin ostean. Kiirrek esan du garrantzitsua dela «su eten iraunkor bat» erdiestea, eta beharrezkotzat jo du bakea lortzeko ordezkariak izendatu eta negoziazio prozesu bat hastea.

Ostiralean, beste 72 orduz luzatu zuten egun hartan amaitzekoa zen su etena. Hala ere, aldeek ez dute erabat errespetatu, eta borrokek jarraitu egin dute Khartumen. Lekukoen arabera, ehunka lagun hil dira tregoa indarrean zegoen bitartean. Atzo ere izan ziren tiroketak hiriburuan.

800.000 iheslari

Duela bi aste borrokak hasi zirenetik, ehunka lagun hil dituzte: Sudango Medikuen Sindikatuaren arabera, 436 dira, eta, OME Osasunaren Mundu Erakundearen aburuz, 450. Horrez gain, erietxe asko itxita daude, eta ia ezinezko bilakatu da oinarrizko baliabideak eskuratzea; ondorioz, askok herrialdetik ihes egitea erabaki dute. NBE Nazio Batuen Erakundeak gaur emandako datuen arabera, litekeena da 800.000 lagunek baino gehiagok ihes egitea Sudandik. Filippo Grandi NBEren ordezkariak eman du datua: «Espero dugu ez direla hainbeste izango, baina indarkeriak ez badu etenik, beste milaka lagun ikusiko ditugu gune seguruetara ihes egiten», abisatu du.

Borrokak hasi baino lehenago ere, herrialdeko biztanleen herenak giza laguntzaren menpe bizi ziren.


Summary: Hasi dira Habanan Kolonbiako Gobernuaren eta ELNren arteko bake elkarrizketak. Bien arteko bake elkarrizketen hirugarren erronda da, eta su-eten bat lortzea dute helburu nagusi.

Kolonbiako Gobernua eta ELN Nazioa Askatzeko Armada gerrilla hasi dira ofizialki negoziatzen Habanan. Gaur arratsaldean bildu dira bi aldeak Kubako hiriburuan. Bien arteko bake elkarrizketen hirugarren erronda da hau, aurretik Venezuelan eta Mexikon egon baitziren elkarrekin. Oraingo negoziazioaren helburu nagusia su-etena lortzea da, batik bat azken hilabeteetako indarkeriaren ostean. Ez dirudi erraza izango denik. Otty Patiño du buru Gobernuak negoziazioz horretan, eta Pablo Beltran, ELNk. Bruno Rodriguez Kubako Atzerri ministroak ordezkatuko du Kuba. 2016an Gobernuaren eta FARCen arteko akordioa sinatu zuten leku berean bildu dira. Su-etenaz gain, bake prozesuan gizarteak izan beharko lukeen parte hartzea eta ekintza humanitarioak ere izango dituzte orain hizpide.

2018an eten ziren Kolonbiako Gobernuaren eta ELNren arteko negoziazioak. Ivan Duque Kolonbiako presidenteak eten zituen, ELNren atentatu baten ondoren. Iazko azaroan hasi ziren berriro hitz egiten, Caracasen, Gustavo Petrok Kolonbiako presidentetza hartu ostean horretarako borondatea agertu ondoren. Aurten otsailean Mexiko Hirian bildu ziren berriro, eta Gobernuak «erakunde armatu errebelde» gisara aitortu zuen ELN.

ELNko buruzagitzaren arabera, Kolonbian «erabateko bakea» lortuko bada, ez da aski gerrilla armagabetzea. «Askok defendatzen dute oraindik baketze narratiba zaharra, zeinak dioen armak isilarazi behar direla, baina oinarrizko arazoez hitz egin gabe», zioen buruzagitzak apirilean sareetan zabaldutako oharrak.

Agendako puntu nagusiak

Mexikon adostu zuten bide orrian zehazten dira negoziazio hauetan mahai gainean dituzten puntu nagusiak. Horietako batean, hauxe diote: «Ikuspegi demokratiko batetatik aztertu behar dira eredu ekonomikoa, erregimen politikoa eta batasun eta adiskidetze nazionala oztopatzen dituzten doktrinak». Puntu hori da eztabaida handiena eragin dutenetako bat, oposizioak egozten baitio gerrillari bere politikak ezarri nahi izatea, bake elkarrizketak baliatuta.

Baina ELN ez da herrialde eredua hizpide hartu duen bakarra izan. Petro presidentea bera 2016ko bake akordioa berrikustearen aldekoa da, argudiatuz FARC Kolonbiako Indar Armatu Iraultzaileak desegiteko modua eman zuen hitzarmenean ez zela eztabaidatu eredu ekonomikoa aldatzeko aukeraz. «FARCekin sinatutako bake akordioaren lehen puntuan jasotzen da hiru milioi hektareari eragingo dien nekazaritza erreforma bat egingo dela. Hogei milioi hektarea lur emankor ditu Kolonbiak, lantzen ez dituen gutxiengo baten esku. Zenbat eman zuen aurreko gobernuak? 17.000 hektarea lau urtean. Zertarako sinatu zuen akordio bat hura betetzeko asmorik ez bazuen?».

Juan Manuel Santos presidente zela sinatu zuten bake akordio hura, eta, ondorioz, kritikak ez dira estatuburu ohiaren gustukoak izan. Hala, hark «ELNren eskariei amore ematea» egotzi dio egungo estatuburuari. Martxo amaieran, baina, giroa baretzeko ahalegina egin zuen Petrok berak, eta Santosekin bildu zen Bogotan.

Hiru urteko agintaldia du aurretik Petrok, eta tarte horretan zail izango du horrenbestetan nabarmendu duen «erabateko bakea» eskuratzea. ELNrekiko negoziazio mahaian ez ezik, etxean ere ez ditu denak aldeko. Baina urratsak egiten ari da, elkarrizketak hasi dituzte, eta badute bide orri bat; orain, su etena adostea da lehentasuna, beste atentatu batek lortutako guztia leherrarazi ez dezan.


Summary: «Aurrerapauso garrantzitsuak» Gipuzkoako metalgintzan. Patronalak proposatutako soldata igoerekin ados daude sindikatuak. ELAk bere militantziarekin aztertuko du; LABentzat eta CCOOrentzat ez da aski

Gipuzkoako metalgintzako hitzarmenaren negoziazioan gero eta gertuago dago akordioa. Zazpigarren bileran, Adegi patronalak zehaztu egin du apirilaren 19an egindako proposamena. Sindikatu guztiek «aurrerapausotzat» jo dute eskaintza, eta bereziki ELAk. Hura da sindikatu nagusia mahaian, ordezkaritzaren %48rekin. Komunikabideetara bidalitako oharrean ez du patronalaren proposamenaren punturik kritikatu, eta ez du eskaera berririk egin. Jakinarazi du testua bere militantziarekin aztertuko duela, eta ondoren erantzungo duela.

Gainerako sindikatuek ñabardura batzuk egin dituzte. LABentzat —ordezkaritzaren %36—, «urrats positiboa» egin du Adegik, eta adierazi du hori «egindako presioaren emaitza» dela. Hala ere, azpimarratu du akordioa urrun dagoela oraindik «Bidea hasi besterik ez da egin». Kritikoago mintzatu da CCOO. Haren ustez, «barregarriak» dira patronalaren azken mugimenduak. Dena den, aitortu du negoziazioak «momentu garrantzitsu batean» daudela, eta «ausardiaz» jokatzeko eskatu dio Adegiri. Aurreneko biak baino baikorrago agertu da UGT, eta azaldu du patronalaren proposamenak bere aldarrikapen ia guztiak betetzen dituela.

Oro har, bi dira Adegiren eskaintzaren puntu nagusiak. Soldatei dagokienez, 2023rako %5eko igoera proposatu du, eta 2024rako, KPIa eta beste %0,7. 2025erako eta 2026rako berriz, KPIa. Horrekin batera, azpikontratatutako langile guztiek subrogazioa bermatua izango lukete.

Beste proposamenak

Istripu eta gaixotasunei dagokienez, aurreko bileretan eskainitakoari eutsi dio patronalak: soldata osorik estaltzea, in itinere kasuetan izan ezik. Horrez gain, beste puntu hauek jasotzen ditu: baimenetan, guraso bakarreko familietan zortzi ordu gehiago —24 guztira—mediku kontsultetarako, eta Langileen Estatutuko lizentzia guztiak gutxieneko eskubidetzat hartzea.

50 langiletik gorako enpresetan euskara bultzatzeko planak egitea, betiere sindikatuek hala eskatzen badute; sexu jazarpenaren aurkako protokolo bat; eta sexu aldaketa egiten ari direnei beren nortasuna aitortzea, baita prozesua amaitu ez dutenena ere.

Halaber, hitzarmena blindatuta egongo litzateke edozein lan erreformaren aurrean, aurrerako eragina bermatuko luke, eta ezingo litzateke aplikatu gabe utzi langileekin adostu gabe.

Jardunaldi murrizketa ere jasotzen du: 2025etik aurrera bi ordu gutxiago urtean —CCOOk eta UGTk puntu hori kritikatu dute, eta 2024an ere ezartzeko eskatu—. Hitzarmenak, halaber, ekoizpen arrazoiengatik egindako kontratuak sei hilabetetik hamabira luzatzeko aukera eskainiko luke, lan erreformak baimentzen duen moduan, nahiz eta CCOOk horretarako beharrik ez duen ikusten.


Bederatzi lagun ate bat irekitzeko

Summary: Bederatzi lagun ate bat irekitzeko. Frantziako Kontseilu Konstituzionaleko kideek gaur erabakiko dute erretreten erreformari buruzko erreferendum bat baimentzen ote duten. Onartuz gero, ia bost milioi sinadura bildu beharko dituzte erreferendumaren aldekoek.

Jendetsuak baina eraginkortasun apalekoak izan dira Frantziako sindikatuek erretretaren erreformaren aurka antolatutako mobilizazioak. Baina milioika lagunen haserre erakustaldiak lortu ez dutenari atea ireki diezaiokete gaur gela bakar batean bildutako sei gizonek eta hiru emakumek. Frantziako Kontseilu Konstituzionaleko kideak dira, eta haien esku dago erreforma bertan behera geratzeko azken aukera izan daitekeena: Ekinaldi Partekatuko Erreferendum bat (RIP, frantsesezko laburduran) egiteko prozedura baimentzea. Gaur emango dute beren epaia, baina askorik ez dute espero sindikatu batzuek. «Ez funtzionatzeko sortutako prozedura bat da», esan du Sophie Binet CGTko idazkari nagusiak.

Zer erabaki behar du Konstituzionalak?

Frantziako Konstituzioarekin bat egiten al duen erretretaren erreformaren puntu nagusiari buruzko erreferendum bat antolatzeko eskaerak. Ezkerreko parlamentari talde batek galdegin zuen erreferenduma, apirilaren 13an, Konstituzionalak antzeko eskaera bat atzera botatzearen bezperan. Orduko hartan, Konstituzionalak ebatzi zuen ezin zela erreferendumik antolatu, atzera bota nahi zen artikulua —erretretaren adin ofiziala 62 urtetik 64 urtera atzeratzen duena— artean ez zegoelako indarrean. Izan ere, Emmanuel Macron presidenteak apirilaren 15ean sinatu zuen erreformaren legea, Konstituzionalak berak haren aurkako bi helegite baztertu ondoren.

Atzera botatako eskaera bera al da?

Ez erabat. Lehen eskaerak artikulu bakar bat zuen, erretretaren adinaren gibeleratzeari buruz. Artikulu hori du bigarrenak ere, baina baita bigarren bat ere, CSG zergaren emendatzeari buruzkoa.

Onartuko al dute?

Ez dago garbi. Hiru baldintza bete beharko ditu eskaerak: gutxienez 185 diputatuk eta senatarik aurkeztu izana —aurrekoa 252k eskatu zuten—; gutxienez urtebetez indarrean egondako lege bat izatea erreferendum bidez atzera bota nahi dena —gaur-gaurkoz, bi aste egin ditu indarrean—; eta «nazioaren politika ekonomikoari, sozialari edo ingurumenekoari dagokion erreforma bat» izatea. Sinaduren egokitasunari buruzko galbahea pasatuko duela espero da, baina aurrekariek iradokitzen dute Konstituzionaleko kideek argudioak ikus ditzaketela beste bi baldintzak betetzen direla ukatzeko.

Zer diote aurrekariek?

Ez dela inoiz RIP motako erreferendum bat egin. Frantziako V. Errepublikaren konstituzioa 1958koa da, baina 2008tik dago indarrean mota horrelako galdeketak baimentzen dituen artikulua. Hiru eskaera iritsi direla Kontseilu Konstituzionalaren mahaira. Lehenengoa soilik onartu zuen: 2019an eskatu zioten Parisko aireportuak kudeatzen dituen ADP enpresaren zerbitzu publikoaren izaerari buruzko erreferenduma baimentzea, eta hala egin zuen. Eskatzaileek, baina, 1,1 milioi sinadura bakarrik bildu zituzten, eta prozedura eten egin zen. Beste bi eskaerak ez ditu onartu: 2021ean, ospitale publikoetan arta unibertsala bermatzeko legea erreferendum bidez ebazteko eskaera atzera bota zuen, legearen artikulu bakar bat iruditu zitzaiolako konstituzioaren aurkakoa; 2022an, enpresen mozkin handien gaineko zerga bat eskatzeko erreferendum bat baztertu zuen, ez zelako politika ekonomikoaren inguruko erreforma bat, estatuaren aurrekontuari buruzko kontu bat baizik.

Onartuz gero, noiz da erreferenduma?

Ez dago datarik. Are gehiago, baliteke ez egitea, Konstituzionalaren epaiak ez du berez erreferenduma baimentzen, baizik eta hura egiteko prozeduraren urrats bat da. Onartuz gero, erreferendumaren sustatzaileek bederatzi hilabete izango dituzte hautesleen %10en sinadura biltzeko —hau da, 4,88 milioi—. Barne Ministerioaren lana izango da sinadurak modu elektronikoan biltzeko sistema bat plantan ezartzea. Parisko aireportuei buruzko erreferendumaren kasuan, Kontseilu Konstituzionalak berak ohartarazi zuen arazo tekniko handiak izan zirela.

Eta sinadurak bilduz gero, zer?

4,88 milioi sinadurak lortzen ez badira, erreferendumaren prozedura eten egingo da, eta ezingo da gai horri buruz berriro galdetu gutxienez hamar urtez. Baina izenpetzeak erdietsiz gero, erreferendum eskaera Frantziako Asanbleara eta Senatura itzuliko da, eta horiek sei hilabete izango dituzte horri buruz bozkatzeko. Ez badute egiten, erreferendumera deitu beharko du Errepublikako presidenteak.

Nork osatzen du konstituzionala?

Bederatzi lagun dira, baina horien artean ez da epailerik: bost politikoak dira eta beste laurak, berriz, goi funtzionarioak. Politikarien artean bi izen nabarmentzen dira: Laurent Fabius eta Alain Juppe. Fabius lehen ministro izan zen (1984-1986) François Mitterrand presidente zela, eta François Hollande alderdikideak hautatu zuen Kontseilu Konstituzionaleko presidente, 2016an. Alain Juppe, berriz, Jacques Chiracekin izan zen gobernuburu (1995-1997) eta Bordeleko auzapez ondoren (2006-2019). Haiekin batera, Macronekin ministro izandako bi —Jacques Mezard eta Jacqueline Gourault— eta François Pillet eskuineko senatari ohia esertzen dira Kontseiluan. Beste herrialde batzuetan bezala, botere politikoak hautatutako kideak ditu Kontseilu Konstituzionalak. Errepublikako lehendakariak eta Asanbleako eta Senatuko presidenteek izendatzen dituzte kideak.


Summary: Gizon bati hamabi urte eta erdiko espetxe zigorra jarri diote pisukidea hiltzeagatik. Hilketa Bilbon izan zen, iazko urrian. Epaiari ez diote helegiterik jarriko.

Herri epaimahaiak aho batez hartu du erabakia: ebatzi dute gizon bat bere pisukidearen hilketaren erruduna dela. 2022ko urriaren 22an hil zuen pisukidea, Bilbon zuten pisuan. Herri epaimahaiaren erabakia oinarri, kasuaz arduratu den epaileak jarri dio zigorra: hamabi urte, sei hilabete eta egun bateko espetxe zigorra bete beharko du hilketagatik, berrerortzearen astungarriarekin eta alterazio psikikoaren aringarrairekin. Behin kartzelatik aterata, zaintzapean aske egongo da hamar urtean. Gainera, biktimaren sei anaietako bakoitzari 16.500 euroko kalte ordaina eman beharko dio. Alde guztiak ados daude zigorrarekin, eta, horrenbestez, ez dute helegiterik jarriko.

Bizkaiko probintzia auzitegian egindako lehen saioan bertan onartu zuen gizonezkoak pisukidea hil zuela. Zenbait aiztokada sartu zizkion, eta, ostean, etxetik alde egin zuen, biktima lurrean utzita. Handik hiru egunera hil zen, ospitalean. Gizonezkoa beste hilketa batengatik ere zigortu zuten aurrez.


Summary: Osasunaren esfortzuak ez du saririk izan Camp Noun. Azken uneko gol batek punturik gabe utzi du Osasuna Bartzelonaren zelaian. Tinko eutsi du defentsan, minutu luzez jokalari bat gutxiagorekin aritu den arren. Herrando hasiberriak ikusi du txartel gorria

Emaitza ez da jakina, baina ia ziurra da Osasunak sufrimenduzko minutuak izango dituela Real Madrilen aurkako finalean. Uneren batean, mahukak bildu eta bere atetik gertu defendatzea egokituko zaio. Zentzu horretan, prestaketa ezin hobea izan du gaur Bartzelonaren zelaian. Ez da kikildu Ligako liderraren aurrean, ordubete luzez hamar jokalarirekin aritu behar izan duen arren. Gogotik egin dute lan golik ez jasotzeko, eta ia bukaerara arte iraun dute zutik. Albak apurtu du nafarren harresia, 85. minutuan.

Larunbateko lehia gogoan izanik, goitik behera aldatu du hamaikakoa Jagoba Arrasatek: bederatzi aldaketa egin ditu. Aukera eman die harrobiko zenbait jokalariri. Jorge Herrando izan da horietako bat. Aurreneko partida zuen Lehen Mailan, eta gutxi iraun dio pozak, txartel gorria ikusi baitu 26. minutuan. Azken jokalaria zen, eta bultza egin dio Pedriri.

De Jongen pase sakon batek eragin du egoera hori. Herbeheretarrak gorritxoen bizkarrera bidalitako baloiak izan dira Bartzelonaren argudio nagusia lehen zatian. Bestela, Osasunak apenas izan du arrakalarik atzeko lerroan. Espazioak ondo itxi ditu txartel gorriaren aurretik, baita ondoren ere. Kataluniarrak behin eta berriz hurbildu zaizkio areara, baina lehen zati osoan jaurtiketa bakar bat ere ez diote egin.

Atsedenaren ostean, baina, erruz egin behar izan du lan Aitor Fernandezek. Etxekoek askoz ere zorrotzago jardun dute, eta erakustaldia egin du Osasunako atezainak. Gelditu ederrak egin dizkie Ansu Fatiri, De Jongi eta Lewandowskiri. Jokaldiei ginga jarri ezinik zebiltzan kataluniarrak. Baloi bat sareratzea lortu dute 79. minutuan, baina Ferran jokoz kanpo zegoen.

Osasuna ausartu da Bartzelonaren arean agertzen. Iker Muñozek izan du aukerarik onena, areaz kanpoko jaurtiketa batekin. Halere, garaipenak utopia zirudien. Bartzelonak setaz bilatu du gola, eta azken txanpan aurkitu du zirrikitua, Jordi Albaren erremate zehatz bati esker. Galdu arren, lehiarako prest dagoela erakutsi du Osasunak.


Summary: Realak gero eta gertuago du Txapeldunen Ligarako sailkatzea. Talde txuri-urdinak Real Madrili irabazi dio Anoetan, eta partida bat gehiago jokatuta, zortzi puntura du bosgarren sailkatua. Kubok eta Barrenetxeak sartu dituzte neurketako bi golak.

Realak pauso handia eman du hamar urteren ostean Txapeldunen Ligarako sailkatzeko. Talde txuri-urdinak 2-0 irabazi dio astearte gauean Real Madrili Anoetan, eta horri esker, sendotu egin da sailkapenaren laugarren postuan. Liga amaitzeko bost jardunaldi falta direla, zortzi punturen aldea du bosgarren sailkatuarekin, Vila-realekin, eta hamabi punturena seigarrenarekin, Betisekin. Bi talde horiek partida bat gutxiago jokatu dute. Vila-real Valentziaren zelaian ariko da asteazkenean, eta Betis Athleticen aurka ariko da San Mamesen, ostegunean.

Alaba, Camavinga, Modric, Vinicius, Benzema… jokalari garrantzitsu asko geratu dira Madrilen, Donostiara bidaiatu gabe. Itxura zuen Real Madrilek Osasunaren aurkako larunbateko Espainiako Kopako finalean zuela burua. Baina hasi eta berehala geratu da argi Carlo Ancelottik zuzendutako taldea ez dela eguna pasatzera etorri. Realak irabazi nahi bazuen, gogotik egin beharko zuen lan.

Jarrerari, gainera, aukerak gehitu dizkiote bisitariek. Bosgarren minutuan, Tchouamenik urrutitik jaurti du, eta Remirok baloia urrundu du. Askoz argiagoa izan da hiru minutu geroago Militaok izan duen aukera. Buruz errematatu du, eta Remirok geldiketa ederra egin behar izan du baloia desbideratzeko.

Bizi-bizi zihoan lehia; joan-etorrikoa zen. Txuri-urdinen txanda izan da hurrengo minutuetan. Hiru aukera izan dituzte: Sorlothek lehena, Zubimendik bigarrena, eta Silvak hirugarrena. Zubimendirena izan da garbiena: korner batean bakar-bakarrik geratu da area barruan, ate aurrean, baina haren jaurtiketak langa jo du.

Polemika egon da handik gutxira. Oiartzabal zangotrabatu dute area barruan, baina ez epaileak, ez VAR-ak ez dute penaltirik ikusi. Hurrengo jokaldian, gainera, epaileak txartel horia atera dio Gorosabeli, txuri-urdinen haserrea eraginez. Jarraian etorri da Real Madrilen aukera garbiena lehen zatian. Militaok izan du berriro, buruz, baina gutxigatik bota du kanpora baloia. Hutsik gabe amaitu da aurreneko zatia.

Militao izan da Real Madrilen jokalaririk onena lehen zatian, baina haren huts bati esker sartu du Realak gola bigarren zatia hasi eta berehala, 46. minutuan. Erdiko atzelariak irrist egin du, eta egoera konpondu nahian, atzera egin du pasea. Baina han azaldu da Kubo, bizi-bizi, Courtoisi aurrea hartzeko eta gola sartzeko. Bikain ari da japoniarra: zortzi gol daramatza ligan. 1-0. Nekez has zezaketen txuri-urdinek bigarren zatia.

Egoerak hobera egin du 60. minutuan epaileak Carvajali bigarren txartel horia erakutsi eta hura kanporatu eta gero. Reala jokalari bat gehiagorekin aritu da hortik aurrera. Imanol Alguacilek segituan egin ditu lehen aldaketak: Aritz Elustondo eta Pacheco zelairatu ditu 63. minutuan Aihenen eta Zubeldiaren ordez. Azken horrek min hartu du. Hamar minutu geroago, berriz, Carlos Fernandez eta Barrenetxera atera ditu, Kuboren eta Sorlothen ordez.

Ez da ezer aldatu: Reala nagusi izan da. 81. minutuan, Barrenetxeak gertu izan du bigarren gola, falta jaurtiketa batekin, baina Courtois bizi ibili da. Bigarren ahaleginean, ordea, ez du huts egin. 86. minutuan Silvaren pase bikaina jaso du, eta erremate ederra egin du. Gol horrek erabakita utzi du norgehiagoka. Militaok gertu izan du gola luzapenean, baina ez du asmatu errematatzen.

Partida amaieran, festa piztu da Anoetan. Gero eta gertuago dago helburua. Hori gutxi ez, eta gaur irabazita, Realak bolada txarra eten du: lau urte zeramatzan Real Madrili etxean irabazi gabe. Lehen aldiz nagusitu zaio estadio eraberrituan. Garaipenak sekulako indarra emango dio. Bi aste izango ditu horretaz gozatzeko. Hilaren 13an jokatuko du hurrengo partida, berriro bere zaleen aurrean, Gironaren aurka.


Summary: Israelek eta agintari palestinarrek su eten bat adostu dute. Ordu batzuk lehenago, Israelek Gaza bonbardatu du. Gutxienez palestinar bat hil da Israelen bonbardaketetan.

Azken bi egunetako borroken ostean, Israelek eta agintari palestinarrek su eten bat adostu dute bart gauean. 05:00etan sartu da indarrean, Maan Palestinako hedabidearen arabera.

Tentsioak eta borrokak azken bi egunetan areagotu dira. Igandean, Khader Adnan Jihad Islamikoko buruzagia hil zen, Israelen espetxe batean, 85 eguneko gose greba baten ondoren. Palestinarrek Israel egin zuten heriotza horren erantzule, eta atzo hainbat suziri bota zituzten.

Israelek bart gauean erantzun du, Gaza bonbardatuz, Israelgo Defentsarako Indarrak (FDI) jakinarazi duenez. Gauerdian hasi da erasoa, eta, Wafa Palestinako albiste agentziaren arabera, bota dituzten misiletako bost zibilak bizi diren eraikinetan erori dira. Ondorioz, gutxienez pertsona bat hil da, eta beste bost zauritu. Khan Yunisen eta Jabalian ere erori dira misilak. FDIren arabera, Hamasen entrenatzeko gune bati eta arma fabrika eta biltegi bati egin diote eraso.

Ordu batzuk geroago adostu dute menia bi aldeek. Su etena indarrean sartu ondoren, Israelek alarmak piztu ditu Gaza ondoko mugan, baina gero azaldu du alarma faltsu bat izan dela.

Bestalde, azken orduetan hamabost palestinar atxilotu dituzte Zisjordanian. Bost pertsona atxilotu dituzte Ramallahn, tartean preso ohi bat; Hebronen atzeman dituzte beste zazpi palestinar; tartean, 67 urteko diputatu ohi Azzam al-Tamimi eta haren hiru semeak. Tulkaremen eta Jerusalemen izan dira gainontzeko atxiloketak.


Summary: Realzaleek ere: 'Ale, Osasuna, ale, ale!'. Donostiako taldeak Real Madrili irabazi ostean, begirada larunbateko kopako finalean jarri dute zale txuri-urdinek ere, eta gorritxoak animatu dituzte Anoetatik.

Larunbateko Espainiako Kopako finalaren aurrerapena bizi izan zen atzo, non eta Anoetako estadioan (Donostia). Real Madrilek gau iluna izan zuen atzo. Realaren aurka galtzeaz gain, Donostiako taldearen zaleen kantak entzun behar izan zituen, Osasuna animatzen.

Â«Ale, Osasuna, ale, ale!Â», izaten da zale gorritxoen ohiko kantuetako bat, eta badirudi txuri-urdinek ere ondo ikasia dutela. Anoetan aireratu zuten atzo doinua, Reala Madrilgo taldearen aurka irabazi ostean. Donostiarrak 2-0 nagusitu ziren, eta sendotu egin dira Ligako sailkapenaren laugarren postuan.

Sare sozialetan askok zabaldu dituzte txuri-urdinen kantuaren bideoa. Twitterren ohiko giroa erasoa eta haserrea izaten bada ere, askok eskertu egin dute donostiarren keinua.

Â«Zirrara sortzen du honek, benetan. Ikaragarriak zarete!Â», idatzi du txiolari batek. Â«Anoeta, ale, 'Osasuna, ale, ale!' abesten. Larunbatean denak nafarrak!Â», beste batek.

Â«OiloipurdiaÂ» jarri zaiola adierazi du Osasunaren zale batek. Haur bat baino pozikago dagoela gaineratu du beste batek, eta zaleek Â«Madriiiz entzuun Osasuna txapelduuunÂ» ere abestu dutela nabarmendu du.

Bada ere, gertaturiko eremu politikora eraman duena, eta Javier Esparza UPNko buruari mintzatu zaiona: Â«Zein handia den Euskal Herria, ezta Javier? Zergatik uste duzu gertatzen dela hau? Jarrai dezala jaiak igandera arte, gutxienezÂ».

Nabarmentzekoa da adiskidantza keinua, gainera, kontuan hartuta aurreko ostiralean, Realak 0-2 irabazi ziola Osasunari Sadarren, Ligako partidan.

Larunbatean, Sevillan jokatuko dute gorritxoek Madrilen aurka. Han ere entzungo da Â«Ale, Osasuna, ale, ale!Â».


Summary: LEP berria «propaganda» dela dio ELAk, eta lantaldea ez duela handituko. «Errealitate bakarra» ikusten du sindikatuak, Osakidetzako lanpostuak finkatzeko eta egonkortzeko asmoz uztailetik azarora egin diren proben ondoren: «Behin-behinekotasuna %50etik gora mantenduko da».

«Inoizko lan eskaintza publiko handiena» eta antzeko izenburuen atzean, «behin-behinekotasuna dago», ELA sindikatuarentzat, 24.600 langileri baino gehiagori eragiten diena, ohar bidez zehaztu duenez. «Ia 9.000 langilek zortzi urte baino gehiago daramatzate behin-behinekotasun egoera horretan. Errealitate bakarra egongo da LEPa amaitu ondoren: behin-behinekotasuna % 50etik gorakoa izango da».

Euskal Osasun Zerbitzu Publikoaren «historiako enplegu publikoaren prozesurik jendetsuena» iragarri zuen atzo Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu Gotzone Sagarduik. Aurtengo uztailetik azarora, 7.639 lanpostu aterako ditu Gasteizko gobernuak Osakidetzan, «enplegua egonkortzeko eta finkatzeko», eta 109.029 lagunek eman dute izena 2020ko, 2021eko eta 2022ko LEPetan eta 2021eko egonkortzeko probetan. Bada, eskainitako lanpostu horiek esleitu ondoren, «ez da langile gehiagorik egongo Osakidetzan», ELAk salatu duenez.

«Ematen du Osasun Sailak iragarpen horiek egiten dituenean lantaldea handitu egingo dela, lan kargak murrizteko eta, era berean, arretaren kalitatea hobetzeko. Baina lanpostu horiek lortzen dituzten langileak dagoeneko lanean ari dira Osakidetzan», esplikatu du sindikatuak. Aurreikusi du, era berean, lan eskaintza publikoa amaitzen denean, aurtengo abenduan, aldi baterako langileek beteko dituzten 2.000 lanpostu gehiago egongo direla, «Osakidetzan 1.000 erretiro inguru izaten baitira urtero».

Aurreko probetako emaitzak ebatzi gabe

Edonola ere, Osakidetzaren langileen egoera are gehiago okertuko den ustea du ELAk, azken lan eskaintza publikoaren prozeduran arazo gehigarri bat antzeman baitu. «LEP bat bestearen atzetik egitera behartzeaz gainera, aurreko LEPa ebatzi gabe dagoenez, izena ematera behartzen dituzte langileak deialdi honetan ere». Bestela esanda, lantaldea «behartu» dute udan hasiko diren probak prestatzera, «aurrekoan tokirik atera ote duten ez dakitelako». 2018ko eta 2019ko proben lanpostuak dira eman gabe daudenak.

Auzi horri dagokionez, Sagarduik azaldu zuen langileei eragindako kalteak arintzeko, azterketak egin aurretik aurreko lan eskaintza publikoko hautagaien behin-behineko zerrendak argitaratuko direla. Baina horrek ez du saihestuko, ELAren arabera, langile askok izena eman, tasak ordaindu eta ikasten hasi behar izatea, alferrik gerta daitekeen arren, azkenerako. «Erreklamatu eta aldatu daitezken behin-behineko emaitzak argitaratzeak ez du ziurtatzen lanpostua lortuko denik; beraz, oposizioetara aurkeztutakoek ezin izango dute kasu guztietan erabaki azterketa egingo duten ala ez».

Horrez gain, ELAk salatu du proba batzuk hiru hilabete baino gutxiagoko tartearekin ezagutarazi direla, «eta hautagai askok uda azterketa prestatzen» eman beharko dutela, «iaz gertatu zitzaien bezala». Proba uztailean egingo duen kategorietako bat familiako medikuarena da, eta sindikatuak gogoratu du arreta maila hori, bereziki udan, kaskarra izaten dela: «Oporretako ordezkapenik eza eta laneko gainkarga kontuan hartuta, bereziki zaila da kolektibo horrentzat probak prestatzea». Osasun Sailak martxan jarri beharko luke egoera horren «konponbidea», eta zein den ere azaldu du sindikatuak: «Langileak erakarri, eta haien lan baldintza prekarioak hobetu. Baina Osakidetza, berriro ere, kontrako norabidean doa».


Summary: Tolosaldeko Asuncion klinikako langileak grebara deitu dituzte. Tolosaldeko Osasun Publikoaren Alde plataformak manifestazioa eginen du larunbatean.

ELA eta LAB sindikatuek deituta, Tolosako (Gipuzkoa) Asuncion klinikako langileek lanuzteak eta grebak eginen dituzte maiatzean zehar. Azaldu dutenez, hitzarmenak bere hartan dirau, eta, negoziazio mahaia eratu zenetik –duela urte bat baino gehiago–, zuzendaritzak murrizketak bakarrik proposatzen ditu.

Hitzarmen berrirako lan baldintza duinak eskatzen dituzte. Soldatari dagokionez, KPIaren araberako igoerak nahi dituzte, onartezina zaielako negoziazioaren ondoren langileak «lehenago baino pobreago» izatea. Izan ere, klinikako langileek zerbitzu publikoa eskaintzen dute, Osakidetzako bertze edozein langilek bezala.

Bi orduko lanuzteak eginen dituzte gaur, bihar eta etzi. Greba egunak, berriz, hamar egunez izanen dira; eta auto karabanak, bost egunez. Horrez gain, datorren larunbatean, hilaren 6an, Tolosaldea Osasun Publikoaren Alde plataformak manifestaziora deitu ditu herritarrak. «Osasungintzaren kalitatea asko jaisten ari da, osasun publikoa defenda dezagun», adierazi dute. Gehitu dute arazoa ez dela soilik Tolosakoa, Tolosalde osokoa baizik. Hortaz, garrantzitsua dela herri txikietako jendea ere manifestaziora joatea.

Ospitale publikoa

Ez da berria Tolosaldeko ospitale publikoaren auzia. Asuncion klinika pribatua den arren, zerbitzu publikoa eskaintzen du Osakidetzarekin duen hitzarmen bati esker. Herritar anitz, baina, ez daude eredu horrekin ados, eta urteak daramatzate ospitale publiko bat eskatuz.

Horrez gain, Basurtuko Ospitalean ere kontzentrazioa eginen dute bihar 08:15ean, SATSE, ELA, LAB, SME, CCOO eta UGT sindikatuek deituta.


Summary: Falange Espainolak bertan behera utzi du Atochako hiltzaileetako bat buru zuen Bilboko hautagaitza. Carlos Garcia Julia alkategaiari 193 urteko kartzela zigorra ezarri zioten, CCOOko bost abokatu hiltzeagatik 1977an. Donostiako eta Gasteizko zerrendak ere baztertu egin dituzte.

Maiatzaren 28an, Bilboko, Donostiako eta Gasteizko herritarrek ez dute Falange Espainolaren boto papera topatuko hauteslekuetan. Alderdi faxistak hautagaitzak aurkeztu zituen hiru hirietan, baina asmoa baztertu behar izan du azkenean. Eskualdeetako Hauteskunde Batzordeek zerrendek zituzten irregulartasun batzuk zuzentzeko eskatu zioten Falangeari, eta, konpondu ez dituztenez, bertan behera utzi dituzte.

Hautagaitzarik sonatuena Bilbokoa zen. Han, faxisten hautagaia Carlos Garcia Julia zen, Atochako hilketen egileetako bat. Espainiako trantsizioko eraso latzenetako bat izan zen hura: Madrilgo CCOOren bulegoan bost abokatu hil zituzten, tiroz, 1977ko urtarrilaren 24an.

Hilketa haiengatik 193 urteko kartzela zigorra ezarri zioten 1980an, baina, espetxean hamalau urte pasatu ostean —1977tik 1991ra—, lan egiteko eman zioten baimen bat baliatu zuen Hego Amerikara joan eta ihes egiteko, 1994an. 25 urte eman zituen ihesean, 2018ko abenduan Brasilen atxilotu zuten arte. Bi urte geroago, 2020an, Espainiara estraditatu zuten, eta Soto del Real kartzelan sartu. Urte hartan bertan berrikusi zioten zigorra, eta azaroan atera zen kartzelatik.

Donostia eta Gasteiz

Ezaguna zen Donostiako alkategaia ere: Martin Saenz de Ynestrillas Perez enpresari falangista. Hautagai hori Ricardo Saenz de Ynestrillasen anaia da; 1989. urtean Herri Batasuneko diputatu Josu Muguruza hiltzeagatik epaitu zuten hura, besteak beste. Haien aita, Ricardo Saenz de Ynestrillas Martinez militarra, ETAk hil zuen, 1986an.

Joan den astean, Madrilen, atxilotu egin zuten Ynestrillas, Primo de Rivera faxistaren gorpuzkiak Erorien Haranetik atera zituztela-eta izandako protestetan.

Otsailean, zeresana eman zuen Donostiako Cantabriko klubean egitekoa zen ekitaldi faxista batek, eta orduan ere tartean zen Ynestrillas. Jesus Longueira poliziak sinaturiko ETA, ni olvido, ni perdón liburua aurkeztu behar zuten han. SND argitaletxe falangistak plazaratu zuen liburua, eta hitzaurrea idatzi zion neonaziak. Donostiako Udalak «probokaziotzat» jo zuen zuen ekitaldia, eta arbuiatu egin zuen.

Gasteizko hautagaia, berriz, Norberto Pico Sanabria madrildarra zen, alderdiaren egungo burua.

Gaur egun, Falangea alderdi erabat minoritarioa da Espainian, eta zer esanik ez Euskal Herrian. Espainiako Kongresurako azken hauteskundeetan, 616 boto eskuratu zituen denera.


Summary: Zortzi ikasle eta segurtasun agente bat hil dituzte Belgradeko ikastetxe batean. Poliziak hamalau urteko ikasle bat atxilotu du, erasotzailea delakoan. Aitaren pistola bat erabili du.

Serbiako Barne Ministerioaren arabera, zortzi ikasle eta segurtasun agente bat hil dituzte gaur Belgradeko ikastetxe batean. Hamalau urteko ikasle bat atxilotu dute, erasotzailea delakoan. Oraingoz, jakinarazi dute motxila bat topatu dutela ikastetxean, eta barnean pistola bat eta substantzia sukoiak zeudela.

Irakasle bat eta sei ikasle ere zauritu ditu tiroketan, eta ospitaleratu egin dituzte guztiak. Lekukoek azaldu dutenez, erasotzaileak irakasleari egin dio tiro lehendabizi, eta jarraian aliritzira tiro egiten hasi da. Aitarena zen arma.

Hezkuntza Ministerioak ikerketa bat zabaldu du gertatutakoa argitzeko. Atxilotuaren ikaskideek Blic egunkariari kontatu diotenez, aurreko egunean urtebetetze festa batean izan zen, eta ez zuten ezohiko ezer nabaritu.

Poliziak eta larrialdi zerbitzuak, erasoa gertatu den ikastetxearen kanpoaldean. Andrej Cukic / EFE


Summary: Vollering eta Van Vleuten izango dira Euskal Herriko Itzuliko izarrak. Herbehereetako bi txirrindulariek lehia estua izango dute probaren bigarren ekitaldian, hilaren 12tik 14ra. Lau euskal ziklista bakarrik daude behin-behineko zerrendan.

Demi Volleringek (SD Worx) erakustaldia eman zuen iaz, Euskal Herriko Itzuliaren lehen ekitaldian. Txirrindulari herbeheretarrak erabateko nagusitasunez irabazi zuen: hiru etapetan gailendu zen. Helburu bera du aurten, bigarren aldian, hilaren 12tik 14ra: podiumeko koska gorenera igotzea. Ikusgarri dabil; UCI World Tourreko lau probatan nagusitu da aurten: Strade Bianche, Amstel Gold Race, Fleche Wallonne eta Lieja-Bastogne-Lieja klasikoetan.

Baina aurtengo Itzulian neurriko aurkaria izango du: Annemiek van Vleuten herrikidea (Movistar). Van Vleutenek irabaz daitekeen ia guztia irabazi du: Europako, munduko eta Olinpiar Jokoetako txapeldun izan da, eta Italiako Giroa, Frantziako Tourra eta Espainiako Vuelta eskuratu ditu, besteak beste. Euskal Herrian irabazitakoa ere bada: Donostiako eta Nafarroako klasikoak, Durango-Durango proba eta Emakumeen Birako bost etapa daude haren garaipenen zerrendan. Baina ez du itzulirik irabazi. Iaz, Itzuliaren lehen ekitaldian lehiatzekoa zen, baina eskuin eskumuturra hautsi zuen bi aste lehenago, eta uko egin zion parte hartzeari. Aurten, ordea, lehiatu egingo da. Erretiroa hartuko du denboraldi amaieran, eta gustura apainduko luke palmaresa beste garaipen handi batekin.

Herbehereetako bi ziklista horiek dira Itzulia irabazteko hautagai nagusiak. Baina badira kontuan hartzeko beste hainbat txirrindulari. Iaz lehen hamarren artean sailkatu ziren zazpi daude behin-behineko zerrendan: Vollering, Pauliena Rooijakkers (Canyon), Marta Cavalli (FDJ), Liane Lippert (Movistar), Niamh Fisher-Black (SD Worx), Paula Andrea Patiño (Movistar) eta Veronica Ewers (Education First). Katarzina Niewiadoma (Canyon) ere ariko da.

126 txirrindularik hartuko dute parte, 21 taldetan banatuta: World Tourreko zortzi, eta Kontinental Mailako hamahiru. Euskal Herriko lau talde izango dira irteeran: Movistar, Laboral Kutxa, Bizkaia-Durango eta Sopela. Hala ere, lau euskal herritar bakarrik daude behin-behineko zerrendan: Eukene Larrarte (Bizkaia-Durango), Eneritz Vadillo, Usoa Ostolaza (Laboral Kutxa) eta Muskilda Oloriz (Sopela).

Zehaztuta dago ibilbidea: Etxebarrian (Bizkaia) hasiko da, hilaren 12an, eta, Markina-Xemeinen (Bizkaia), Gasteizen eta Amurrion (Araba) gelditu ostean, Donostian bukatuko da bi egun geroago, hilaren 14an. Aurreneko bi etapak goizean hasiko dira, eta eguerdian bukatu. Azken saioa, berriz, arratsaldez jokatuko da osorik: 15:30 inguruan hasiko da, eta 19:00 aldera bukatu. Txirrindulariek 370,2 kilometro pilatuko dituzte oinetan. Zazpi mendate igoko dituzte: Lehen Mailako bat, Bigarren Mailako bi, eta Hirugarren Mailako lau. 6.180 metroko desnibelari egin beharko diote aurre.

«Emakumezkoen txirrindularitza oso bizi eta osasuntsu dago. Olatu geraezina da. Iaz, apustua egin genuen lehen ekitaldia antolatuta, eta, aurten, apustua indartu dugu», esan du Julian Eraso Itzuliko zuzendariak aurkezpenean. Iritzi berekoa da Gorka Iturriaga Eusko Jaurlaritzako Jarduera Fisikoaren eta Kirolaren zuzendaria: «Apustu eta ahalegin handia egin dugu bigarrenez Itzulia antolatzeko».


Summary: Iazko «ekaitza» gaindituta, ia %9 hazi da makina-erremintaren sektorea. Eskaera zorroa «oparoa» dela adierazi du AFM klusterrak, baina iragarri du aurten moteldu egingo dela sektorearen hazkundea, eta %5era jaitsi.

Makina-erremintaren sektorea are gehiago hazi da 2022an, eta, AFM klusterraren arabera, 1.710,2 milioi euroko fakturazioa izan du sektoreak. 2020tik 2021era %18,6 hazi zen, eta iaz, berriz, %8,9. Esportazioek %3,8 egin dute gora, baina Hego Euskal Herriko eta Espainiako merkatua hazi da gehien (+%8), salmentak 438,5 milioi euro izatetik 473,4 milioi euro izatera igaro baitira. 2023rako ere sektorea haztea espero dute, baina ez azken bi urteetan hazi den erritmoan; 2023ko hazkundea %5ekoa izatea aurreikusten dute. Izan ere, Xabier Ortueta AFMko zuzendariaren arabera, iazko inflazioak eta hornidura kateak sufritu zituen «arazo larriek» «ekaitz perfektu» bat sortu zuten, baina hala ere «urte ona» izan dela nabarmendu du, enpresen «egonkortasunagatik eta konfiantzagatik» batez ere. Hala ere, eskaera zorro «oparoa» dutela dio Ortuetak.

Hego Euskal Herriko, Espainiako eta Italiako merkatuetan sektoreak izan duen gorakadak lagundu du gehien 2022ko datu positibo horiek izateko. Izan ere, %8 ugaritu dira Hegoaldeko eta Espainiako salmentak, eta Italia gehien esportatzen den herrialdeetan lehena bilakatu da. Duela bi urte bigarren kanpo merkatua zen Italia, esportazioen %10ekin, baina iaz %14,78 izan zen. Ortuetak adierazi duenez, ekoizpen-bitartekoak modernizatzeko Italiako Gobernuak eman dituen laguntzengatik izan da igoera hori. Alemaniako salmentek ere gora egin dute, esportazioen %13,65ekin, eta Amerikako Estatu Batuek hirugarren postura egin dute behera, nahiz eta merkatu kuota berdin mantendu duten.

Sektoreka, txiribil harroketarako makinek izan dute gorakada handiena (+%18,4), eta salmenta guztien ia erdiak dira jada, %47,2. Deformazio makinen salmentek ia %10 egin dute gora, eta salmenten %19 dira. Osagaiek eta ekipamenduek hazkunde apalagoa izan dute, %5,2koa, eta erreminten salmenta %2,5 hazi da. Beste makinen ekoizpenak nabarmen egin du behera (-%16,6), baita bestelako zerbitzuen salmentak ere (-%11).

Makina-erremintaren sektoreak 7.529 enplegatu ditu egun, baina aurten ez dute aldaketa handirik espero, nahiz eta Ortuetak nabarmendu duen aldaketarik izanez gero hazkundea izango dela. Izan ere, klusterraren zuzendariaren arabera, enpleguari dagokionez nahiko sektore egonkorra da makina-erreminta: «Gauzak ondo doazenean, enplegua ez da asko hazten, baina garai zailetan ere gutxi jaisten da. Pertsonak dira gure sektorearen gakoa».

Aurtengo aurreikuspenak

2023ko jarduna inflazioak eta ekonomia «hozteko» neurriek baldintzatuko dutela uste du Ortuetak, eta ziur da moteltzea egongo dela. Hala ere, esan du «zaila» dela esatea noiz hasiko den moteltze hori, 2023ko lehen hiru hilabeteetan eskaerak egonkor mantendu baitira. «Ekonomia moteltzeko erabakiak ari dira hartzen, eta hori hemendik aurrera nabarituko dugula uste dugu. Interes tasak gora egiten ari dira, finantzaketa zailtzen ari da, eta kontsumoa jaisten; horrek, normalean, makina-erremintaren eskaria jaitsarazten du. Hala ere, ditugun eskaerekin nahikoa dugu urtea gogor jarraitzeko, eta, 2024a urte ona izango dela aurreikusten denez, espero dugu bi olatu edo txanpa horiek lotzea» azaldu du Ortuetak.

Enpresa txiki eta ertainen eskaerek egingo dute batez ere behera aurten, Ortuetaren esanetan: ekipamendu sinpleenen salmentak, egoera zailetan «duda» gehien izaten baitituzte enpresa horiek. Hala ere, «konplexutasun tekniko» handiko proiektuetan jarduera hobea izango dute aurten makina-erreminta enpresek.

Hala, eskaera eta lan zorro «indartsua» ikusita, jarduera mailari eutsiko diotela uste du klusterreko zuzendariak, eta fakturazioa %5 inguru haziko dela aurreikusi dute: «2022ko atzemate maila mantentzea zaila izango da, 2021aren aldean %11 hazi baitzen; beraz, zaila izango da iazko maila berdintzea. Hala, seihileko batean atzematean jaitsiera izango dela aurreikusten dugu, baina uste dugu beheraldi hori aldi baterakoa izango dela».


Summary: Putin hiltzen ahalegindu izana egotzi dio Moskuk Kievi. Errusiako Gobernuak salatu du Kremlin bonbardatzen saiatu direla, droneak erabiliz. Ukrainak erantzun du ez duela zerikusirik.

Salaketa larria egin berri du Kremlinek. Errusiako komunikabideek zabaldu dutenez, gobernuak salatu du Vladimir Putin presidentea hiltzen ahalegindu dela Kiev, Kremlin droneen bidez bonbardatuz. Horien arabera, Putin onik irten da eraso ahaleginetik —RIA berri agentziaren arabera, ez zegoen eraikinean—, eta Moskuk bi drone suntsitu ditu. «Bart gauean, Kiev Errusiako Federazioko presidenteari eraso egiten ahalegindu da tripulaziorik gabeko airekoekin. Droneak Kremlinera zihoazen, baina gailuak indargabetuak izan dira, irrati maiztasuneko sistemak erabiltzen dituzten zerbitzu sekretuek eta armadak hartutako neurri egokiei esker», irakur liteke Moskuk zabaldutako komunikatuan.

TASS albiste agentziaren arabera, Errusiak iragarri du erantzun egingo diola «hilketa saioari». Moskuk salatu du «eraso terrorista antolatua» izan dela. Gobernuko iturrien arabera, erasoak ez du kalte materialik eragin Kremlinen. Presidentetzaren bulegoak, berriz, jakinarazi du Putinek eutsi egingo diola eguneko agendari; sare sozialetan zabaldutako bideo batean, ikusten da nola lehertzen duten drone bat, Kremlin gainean.

Akusazio horren aurrean, Ukrainako Gobernuak erantzun du ez duela zerikusirik izan. Reuters berri agentziak Volodimir Zelenskiren bulegoko kide batekin hitz egin du, eta horrek adierazi du Kremlinen kontrako eraso batek ez lukeela «ezer aldatuko gudu zelaian», eta ziurrenik Errusia «probokatu» egingo lukeela «ekintza erradikalagoak» egiteko.

Gerora, Ukrainako presidentearen aholkulari Mikhailo Podoliakek Twitter sare sozialean idatzi du «dena aurrez iragarri» daitekeela, argudiatu baitu droneen afera aitzakia bat dela eraso baterako: «Argi dago Errusia eskala handiko eraso terrorista bat prestatzen ari dela. Horregatik atxilotu du, lehenik, ustezko talde subertsibo zabal bat, Krimean. Eta, gero, Kremlin gainean droneak erakusten ditu».

Podoliakek erreferentzia egin dio eraso salaketaren bezperan gertaturikoari ere; FSB Errusiako Segurtasun Zerbitzu Federalak esan duenez, «errusiarrez eta ukrainarrez osaturiko» komando bat atxilo hartu dute, helburu zuena, FSBren arabera, Krimeako gobernuburu Sergei Aksionov hiltzea. Eta, horren aurretik, Moskuko alkate Sergei Sobianinek droneak erabiltzeko debekua ezarri zuen hiriburuan, agintariek hori egiteko baimena eman dietenentzat izan ezik.

Ez da lehen aldia ustez Ukrainarenak diren gailu horiek agertzen direla Errusiako hiriburuan edo inguruetan. Azkena, kasurako, joan den apirilaren 22an izan zen, Moskuren ekialdean dagoen Noguinsk hirian.

Garaipen eguna ospatzen dute Moskun maiatzaren 9an —datorren asteartean—, eta atzerriko hainbat estatuburu daude gonbidatuta egun horretarako. Kremlinek jakinarazi du gaurko erasoak ez dituela ospakizunak oztopatuko.

Mila milioi euro armak erosteko

EB Europako Batasuneko estatu kideek, bien bitartean, adostu dute mila milioi euro erabiltzea Ukrainako armadari bidaliko dioten munizioen eta misilen erosketa bateraturako. Ideia orokorra iragan martxoan onartu zuten, baina gaur arte estatu kideak ez ziren ados jartzen finantzaketaren inguruan.

Hala, Suediako Gobernuak jakinarazi duenez —EBko Kontseiluko presidentetza du ekain amaiera arte—, diru hori Bakearen Aldeko Europako Funtsetik hartuko dute; programa bat da, eta estatu kideek diruztatzen dute, EBren aurrekontutik kanpo. Hain justu, funts hori erabiltzen ari dira estatu kideek Ukrainari bidaltzen dizkioten armetan gastaturikoa itzultzeko.

Gaur adosturikoaren arabera, ekoizpen katearen «parte handienak EBren edo Norvegiaren barnean» egon beharko du, «eragile ekonomikoek erosketetan parte hartu ahal» izan dezaten. Eta, hain justu, funts horretako dirua jasotzeko.

Ukrainako gerra beste fase baten atarian egon liteke, herrialde horretako armadaren kontraerasoa hastear dagoela baitirudi. Joan den larunbatean, Defentsa ministro Oleksii Reznikovek esan zuen «dena prest» dagoela horretarako, baina ez zuen zehaztu noiz. Luhanskeko Herri Errepublikako agintariek atzo esan zutenez, uste dute, hain justu, datorren asteartean ekingo diotela erasoaldiari, baina Kievek ez du ez baieztatu eta ez ezeztatu adierazpen hori.

Gaur, berriz, Wagner talde paramilitarraren buru Jevgeni Prigozhinek adierazi du uste duela kontraeraso hori jada hasi dela, gerra fronteak «mugimendu gehiago» ikusi baitu. Hori bai, Telegram sare sozialean esandakoaren arabera, zehaztu du eraso horren «fase aktiboa» datozen egunetan hasiko lukeela Ukrainako armadak.

Erasoek, hori bai, ez dute etenik, eta gaur gutxienez hamasei lagun hil eta 22 zauritu dituzte Khersonen egindako bonbardaketetan. Ukrainako fiskal nagusiaren bulegoaren arabera, Errusia da erasotzailea, eta jada ikerketa bat abiatu du gerra krimenik izan ote den argitzeko.

Diplomaziari dagokionez, Finlandian da gaur Zelenski —NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko estatu kide berria da—, eta Europa iparraldeko agintariekin batzartu osteko agerraldian esan du Ukrainak ez diola eraso egin Errusiari: «Ez diogu Putini edo Moskuri eraso egiten. Gure lurraldean borrokatzen gara».

Hurrengo bidaiei begira, Alemaniako NTV telebistak argitara atera du hilaren 13an herrialde horretan izango dela. Kievek ez zuen ofizial egin bisita hori, eta, Reuters berri agentziari esan dionez, orain zalantza dute egingarria izango den; argudiatu duenez «arduragabekeria bat» izan baita hitzordu hori filtratzea.


Summary: Atsedena aldarrikatuko du aurten Getxophoto jaialdiak. Maria Ptqk-k egin ditu komisario lanak, eta ekainaren 1etik 25era bitarte, 22 artistaren lanak erakutsiko dituzte Algortako zenbait espaziotan.

«Ziztu bizian doan mundu honetan, bada garaia geldialdi bat egiteko». Jokin Aspuru zuzendariaren esaldi horrek laburbiltzen du Getxophoto Nazioarteko Irudi Jaialdiaren aurtengo espiritua. Etena! lelopean, ekainaren 1etik 25era bitarte egingo dute festibalaren hamazazpigarren aldia, eta atseden hartzearen «potentzial politikoaz» hausnartzea izango da asmoa. Irudien bitartez, beti ere. Munduko hamaika txokotako 22 artistaren proiektuak egongo dira ikusgai.

Maria Ptqk komisarioak egin ditu zuzendari artistikoaren lanak, eta, azaldu duenez, gelditzeko deia egitea da asmoa: «Erritmoa jaistera, moteltzera, “ezin dut” esatera, “ez dut nahi” esatera… gonbidatu nahi zaituztegu, eten bat egitera». Ikerketa Artistikoko doktorea, Zuzenbidean lizentziaduna eta Zientzia Ekonomikoetako graduduna da Ptqk, eta artearen, teknozientziaren eta feminismoen arteko elkarguneetan egiten du lan. Datozen hiru urteetan Getxophoto jaialdiaren komisario ere izango da.

Guztira, 24 erakusketa prestatu dituzte, eta aire zabalean izango dira horietako gehienak. Algortako merkatua izango da informazio gunea; baita zenbait erakusketaren kokalekua ere. Dena den, udalerriko hainbat txokotan banatuta egongo da jaialdia. Besteak beste, Algortako erdigunean, Ereagako hondartzaren inguruan, Itzubaltzetako kultur etxean eta Punta Begoñako galerien eraikinean. Halaber, Ereagako igogailua izango da berrikuntza nagusietako bat: Stephen Gill artistaren instalazio bat egongo da bertan ikusgai.

Irudi bildumetako askok «mezu ekologista sakona» dutela nabarmendu du komisarioak. Horren erakusgarri izango dira Mitsutoshi Hanaga argazkilari japoniarraren lanak edota Lucas Bambozzi artista brasildarrarenak. Carles Murillo jaialdiko diseinatzaile grafikoak, bere aldetik, «erakusketa berezi bat» prestatu du: «Etetea aldarrikatzen duten 33 kartelen bitartez, instalazio bat jarriko dugu ikusgai». Nazioarteko artistez gainera, euskal artistak ere egongo dira. Tartean, Maider Jimenez, Miguel Leache eta Susana Blasco.

Bestelako proposamenak

Aurtengo aldian omenaldi berezia egingo zaio Algortako Gwendolyne diskotekari. Zabalik jarraituko balu, mende erdia beteko luke aurten. «Bertako bezeroek utzitako artxiboko materialekin eta irudiekin osatu dugu erakusketa. Gainera, irudi horietako zortzirekin, edalontzi azpikoen bilduma esklusibo bat egingo dugu», azaldu du Aspuruk. Algortako kasinoan ikusi ahal izango da.

Bestalde, Etena! leloari keinu eginez, Pausometroa tresna jarriko dute martxan. «Fotomatoi moduko bat da: pertsona batek gelditzeko duen beharra neurtzen du, hark egindako oihuaren dezibelioetan oinarrituta», aurreratu du komisarioak. Behar den bolumen mailara iritsitakoan aterako du argazkia gailu horrek.

Argazkia oinarritzat daukan festibala izanik, herritarrei eragiten dieten interes orokorreko gaien inguruko «elkarrizketa» bat ere proposatuko diote gizarteari, askotariko euskarrien bidez. «Ikusizko kultura sarean ere badago», eta, horrenbestez, digitalki bakarrik ikus daitezkeen edukiak ere prestatu dituzte. Beste urte batez, Getxophoto kanala eskuragarri egongo da Filmin plataforman. Aurreko aldietan egin legez, bisita gidatuak ere antolatu dituzte ekaineko asteburuetan.

Jaialdiaren web orrialdean ikus daiteke programazioa.


Summary: Myanmarrek 2.000 preso politikotik gora askatuko ditu. 2021eko otsailean estatu kolpea izan zenetik, milaka pertsona atxilotu ditu Myanmarko armadak

Junta militarreko idazkari Aung Lin Dwek sinatutako adierazpen baten arabera, «arrazoi humanitarioak» direla medio, istiluak bultzatzea egotzita espetxeratutako 2.153 disidente askatuko dituzte, Al-Jazeerak aurreratu duenez. Hiru urterainoko espetxe zigorrak zituzten presoek. Myanmarko juntak onarturiko azken amnistia hau Txinako Atzerri ministro Qin Gangen bisitaren ostean iragarri dute.

Erabakia Vesak jaialdi budista ospatzeko hartu dela iragarri du armadak. Hainbatetan askatu dituzte Myanmarren presoak jai garrantzitsuetan. Joan den hilabetean, adibidez, juntak 3.000 presotik gora askatu zituen urte berriko festaren harira. Orduan, ordea, ez zen baieztatu askatuko zituzten presoen artean preso politikoak egongo zirenik.

Aung San Suu Kyiren gobernuaren aurkako estatu kolpea izan zenetik, militarrek zapaldu egin dute disidentzia oro Myanmarren. Egoera makurrak bultzatuta, NBE Nazio Batuen Erakundeko Segurtasun Kontseiluak bertako egoerari buruzko lehen ebazpena onartu zuen joan den abenduan. Bertan, indarkeria eta zibilen eta azpiegituren aurkako erasoak amaitzeko eta preso politiko guztiak askatzeko eskatu zuen.

Urtarrilean, Human Rights Watch (HRW) gobernuz kanpoko erakundeak errepresioa «okertzen» ari zela salatu zuen. GKE horren arabera, militarrek «oposizio oro gogor zapaldu dute, eta zorrotz murriztu dituzte adierazpen askatasuna eta elkartzeko eta biltzeko askatasuna». Myanmarrerako NBEko kontalari Thomas Andrewsek martxoan adierazi zuenez, juntak 3.000 zibil baino gehiago hil ditu estatu kolpetik. 1,3 milioi pertsonak etxea utzi behar izan dute, eta 16.000 preso politiko daude.

Martxoaren 27an, juntako buruzagi Min Aung Hlaingek adierazi zuen erresistentzia «irmotasunez baretuko zuela». Bi aste beranduago, apirilaren 11n, Myanmarko ipar-mendebaldeko Pazigyi herrian (Sagaing erregioa), armada disidentziaren bilkura bati oldartu zitzaion, eta ehun hildako inguru eragin. Ekintza hori juntak bortizki boterea eskuratu zuenetik izandako gogorrenetakoa izan da. NBEk, AEBek eta EB Europako Batasunak gogor gaitzetsi zuten gertatutakoa.

Txina, aliatu

Atzo, Min Aung Hlaing jenerala Txinako Atzerri ministro Quin Gangekin bildu zen. Quinek bi herrialdeen arteko «adiskidetasuna» goraipatu zuen, eta bi nazioen arteko «batasun estrategiko integrala» bultzatzera konprometitu zen. Estatu kolpetik herrialde mugakidea bisitatu duen funtzionario garrantzitsuena da Quin. Myanmarko indar armatuen aliatu indartsua da Pekin, eta ez du estatu kolpea gaitzetsi.

Txinak interes geopolitiko eta ekonomiko estrategikoak ditu Myanmarren. Errusiarekin batera arma hornitzaile garrantzitsua izateaz gain, Pekin bazkide komertzial nagusia da. Milaka milioi dolar inbertitu ditu herrialdeko mehatzeetan, oliobideetan, gasbideetan eta beste azpiegituretan.


Summary: I-ENER-ek eguzki parke bat eraiki nahi du Senperen. Bil ta Garbi sindikatuaren eskupeko Zaluaga gunean eraikiko lukete. Baiona, Urruña, Maule eta Behaskane-Laphizketan ere antzeko proiektuak egin nahiko lituzkete.

Eguzki parke bat eraikitzeko baimena eskatu du I-ENER energia berriztagarrien ekoizleak Senperen (Lapurdi). Senpereko Zaluaga gunean egingo lukete 3 hektareako hedadurako proiektua, arriskurik gabeko hondakinak lurperatzeko instalazio ohiaren gainean. Bil Ta Garbi sindikatuaren eskupeko gunea da Zaluaga, eta proiektua begi onez ikusten du, «beste edozertarako erabilgarria ez den lurra baliatzen» baitu.

Parke berri honek urtean 2,3 GWh ekoiztuko ditu, hau da, 500 etxek erabiltzen duten energia. Izan ere, gaur-gaurkoz Ipar Euskal Herrian kontsumitua den elektrizitatearen %94 ez da bertan ekoizten, I-ENER, Enargiaren eta Bil Ta Garbiren helburua «elektrizitate produkzioa birlokalizatzea» da, «energia berriztagarrien modeloa %100ean garatuz». Bide horretan, beste lau eraikitzeko baimenak eskatuko dituzte aurten: Baiona, Urruña (Lapurdi), Maule (Zuberoa) eta Behaskanen (Nafarroa Beherea).

Orain arte, eraikin publikoen teilatuetan jarri izan ditu instalazio fotovoltaikoak I-ENER sozietateak. Ipar Euskal Herriko lurreko lehen eguzki parkea izango litzateke Senperekoa. Azpimarratu nahi izan dute Zaluagako lurra ez dela eraikigarria. «Gunearen itxieraren ondotik 30 urtez artifizializatua dela dio legeak, eta Zaluaga biziki aktibo da oraingoz; beraz, ez dugu espero eraikigarria bilakatuko denik luzarako», adierazi zuen Nicolas Seguin Bil Ta Garbiko kideak.

2024 amaieran eraikitzen hastea espero dute. Finantzaketa «oraindik muntatzen» ari direla adierazi zuen Patxi Bergara I-ENER-eko buruak. Baina, printzipioz, herritarren diru emateekin diruztatuko lukete proiektua, Bil Ta Garbiri ere zuzenean proiektuan ekonomikoki ere parte hartzeko proposamena egingo diote, eta, mailegu baten bidez osatu.


Summary: Mugimendu abertzalearen inkesta eginen du Bagira prozesuak. Abertzale sentitzen den orori dei egin diote parte har dezan, ahalik eta argazki errealena lortzeko

Bigarren fasean sartu da Ipar Euskal Herriko mugimendu abertzalea birformulatu nahi duen Bagira prozesura. Inkesta zabal bat abiatuko dute ondoko hilabeteetan abertzaletasunaren diagnostikoa egiteko. Iritzi bilketa horren bidez gogoetari bide egin nahi diote, gaurko egoera aztertu eta etorkizunerako bideorria osatze aldera. Agerraldia egin dute Bagira-ko kideek Miarritzen (Lapurdi) galdetegiaren edukia eta helburuak azaltzeko. Berrogei bat galdera ditu inkestak: azken hamar urteetako bilakaera, abertzaletasunaren oinarriak, epe ertaineko helburuak eta helburu organizatiboak izanen ditu hizpide.

Aztiker enpresarekin landu dute inkesta, eta hark eskaini die azpiegitura teknikoa. Interneteko plataforma bat sortu dute inkestari erantzun ahal izateko. Email bat besterik ez da behar erregistratzeko, eta bakoitzak lotura pertsonalizatu bat eskuratuko du. Internetez osatzearekin moldatuko ez liratekeenentzat inkesta paperez betetzeko aukera ere egon liteke eskaera egin ezkero.

«Abertzale sentitzen den orori» irekia da inkesta, Anita Lopepe Bagira prozesuko kidearen hitzetan: «betiko abertzaleak, berriki hurbilduak, militanteak, sinpatizanteak...». Inkesta betetzerako orduan bakoitzaren perfila zehazteko galdetuko diete parte hartzaileei. «Helburua da belaunaldien eta lurraldeen araberako tendentziak ateratzea», esplikatu du Aztiker-eko Ekhi Zubiriak. Halaber, izan litezkeen hutsuneak ere identifikatu nahi dituzte horrela: adin tarte bat edo lurralde bat besteak baino gutxiago ordezkatua bada, horiengana hurbiltze indar handiago emanen dute. «Helburua da mugimendu abertzalearen argazki orokorra ateratzea, ahalik eta errealena», esplikatu du Lopepek.

Horregatik, ez diote epemuga zehatzik ezarri galdetegiari, ahal bezain bat erantzun jasotzea baita helburu nagusia. Hala ere, udazkenerako bukatutzat eman nahiko lukete ariketa, datuak aztertu eta ondoko fasera pasatzeko. Izan ere, 2024ko Aberri Egunarekin eman nahi diote amaiera Bagira prozesuari.

Abertzale XXI. mendean

Udazkenean abiatu zuten Bagira prozesua, mugimendu abertzaleari buruzko gogoeta partehartzaile bat bulzatzeko borondatearekin. Galdera bat mahaigaineratu zuten: zer da abertzale izatea XXI. mendean. Horri erantzun, eta mugimendua artikulatzea dira prozesuaren helburu nagusiak. Azken hilabeteetan transmisio historikoari eman diote garrantzia, eta azken hamarkadetako militante esanguratsu batzuen lekukotasunak zabaldu dituzte zenbait hitzalditan.

Apirilaren 8 eta 9an Aberri Egun berezia egin zuten Itsasun (Lapurdi), duela 60 urte Itsasuko Agiria aurkeztu zuten leku berean. Gaur egungo 60 bat kidek Izan ginen, bagira, izanen gira testua aurkeztu zuten orduan. Bagira-ko kideek adierazi dute hiru mila pertsona inguru bildu zirela Itsasuko bi egunetan. «Mugimendua egiteko» balio izan zuela uste dute.


Eltxumendi

Summary: Eltxumendi.

Oteitza herritik atera eta berehala hartu dugu Iruñeko arroari bira ematen dion GR 220aren bide-seinale zurigorriak. Xenda erosotik Arrate izenez ezaguna den ingurura igo gara errekastoaren ondotik. Zabaldira ailegatzean balizajea segitu dugu eta aldapa pikoari aurre egin eta gero Eltxumendiko tontorrera igo gara. Ikuspegi zabala dago bertatik eta Iruñeko arroa ez ezik, urrutiko eta gertuko mendiak ikus daitezke. Abiapuntura itzultzeko, alanbrezko hesiaren aldera jo dugu eta hau gurutzatu eta gero, ekialderantz jaisten hasi gara basoan barneratzen den xenda eroso eta nabarmen batetik. Lepora heltzean, ataka gurutzatu eta ezkerretik ateratzen den pista zabalean zehar herriraino jaitsi gara.

Argazkiak Menditxiki blogean.


Summary: Musika jaialdiak auzitan, Jon Urzelairen 'Su festak' saiakeran. Musikaz ez ezik, «hiri eta nazio markez, turistifikazioaz eta folklorizazioaz» ere aritu da Urzelai, besteak beste, musika jaialdien fenomenoan sakontzeko. Susak argitaratu du.

Uda garaian, musika jaialdiei buruzko albisteek hartu ohi dituzte hedabideetako kultura orriak: aurretik, zein izar bilduko dituzten esateko; ondoren, zenbat jende eta zenbat diru pilatu den kontatzeko. Jaialdien fenomenoa hobeto ulertzeko, horren guztiaren azpian mugitzen denari erreparatu dio Jon Urzelai Urbietak Su festak. Euskal musika jaialdiak XXI. mendean liburuan. Gaur aurkeztu dute, Donostian, Urzelaik berak eta Leire Lopez Susa argitaletxeko editoreak.

«Musika jaialdiak ez dira kontzertu segida hutsak. Haiei buruz horrela mintzatzea azalkeria baizik ez da: Guggenheim museoa zer den azaltzeko barnean dituen koadroak zerrendatzearen parekoa», esan du Urzelaik. Jaialdiak gauza asko izan dira, liburuan kontatu duenez: asmo utopikoen gordailuak, transzendentziarako bidea, euskaltasuna errotzeko tresna... Baina, gaur egun, musika jaialdiez aritzea egungo gizartearen dinamikez aritzea da, egilearen esanetan, eta esanahi garaikide horren inguruan aritu da liburuko berrehun orrialdeetan.

Urzelai, besteak beste, kultur gaiak aztertzen eta kultur egitasmoak antolatzen ibili izan da eta dabil, batez ere Urretxuko eta Zumarragako (Gipuzkoa) KKinzona irratiaren eta Kalegorrian kultur elkartearen bidez. Hainbat komunikabidetan idatzi izan du, bereziki musikaz; tartean, BERRIAn eta Badok-en. Lehen liburua du Su festak.

Musika jaialdiei buruzko azterketa kritiko hori egiteko, festibalez aritu da, baina «marko handiago batean» kokatu du auzia, Lopezen hitzetan: «Gauza konkretu horietatik abiatuta, argazkia zabaltzen du, Euskal Herriko azken urteetako kultur politiketan arreta jartzeko eta musika jaialdiek gaur egungo Euskal Herrian zer esangura duten aztertzeko».

Horregatik, musikaz bezainbeste aritu da beste gauza batzuez: «Uste dut ezinbestekoa dela hiri eta nazio markez hitz egitea; turistifikazioaz, folklorizazioaz, zergatik ez, baita gentrifikazioaz ere. Egoera geroz eta monopolistikoagoez eta festaren pribatizazioaz. Musikaren bueltan lan egiten dutenen baldintzak aintzat hartzeak eta egoeraren makurra mahaigaineratzeak ere derrigorrezkoa behar luke», esan du Urzelaik.

Bost ataletan banatu du liburua: Koba, Basoa, Herria, Hiria eta berriro Koba. Lehenengoan, sarreran, kobazuloak, akelarreak eta festibalak lotu ditu, Mairuelegorretako kobetan egiten den euskal jaialdia, Crystal Fighters taldeak Zugarramurdin emandako kontzertua eta Larraitzen 1971n egindako jaialdia aipatuta, besteak beste. Itxierako atalean, pandemiak utzitako panorama eta klima larrialdiaren testuinguruan festibalek izan beharreko moldeak ekarri ditu hizpidera. Hauxe dio liburuan: «Geroz eta eztabaidaezinagoa da norberaren behar eta desioak ase ahal izatea era zilegian aldarrikatu zuen kontrakulturari neoliberalismoak emandako erantzun hipertrofikoa, egokia ez izateaz gain, ekozida ere badela, eta, beraz, erantzun berriak emateko garaia da, horrek ardura eta desaztea eskatzen duela onartuz».

Tarteko bidaian, jaialdien bueltako panoramika zabal bat irudikatu du Urzelaik. Musika festibalen historia moduko bat eginez, Woodstocken garaitik abiatuta, erakutsi du «nola sasoi batean transgresore zena gaur egun transgresio antzerki bihurtu den», Lopezen esanetan. Euskal Herrira etorrita, euskaltasuna sortzen lagundu zuen musikatik gaur egungo «turistentzako euskaltasun exotiko» baterako bilakaera ere aztertu du. «Kontzertuok euskaltasuna eraikitzerako orduan duten rola ezbaian jartzen ahalegindu naiz, eta hiri garaikideari forma nola ematen dieten ikertu dut, herritarrok halakoekin harremana izateko modu ezberdinak ere iruzkinduz bidean», idazlearen hitzetan.

Dekoratua ala komunitatea

Euskal Herritik egin du azterketa, eta inguruko adibideak dira nagusi. Adibidez, liburuan maiz aipatu du BBK Live jaialdia, «lehenago auto lasterketa batek egin gisara, Euskadi Basque Country nazioartean kokatzeko sortutako artefaktua», haren bidez hitz egiteko «hiri ereduaz eta komunitate simulakroez». Hiria «dekoratutzat» duten proiektuak aletu ditu, baita Donostiaren kultur hiriburutzak utzitako ajeak ere, baina erroa komunitatean duten esperientziei ere eman die beren tokia: «Euskal Herria Zuzenean festibala eta Iruñean gertatzen ari dena, etengabe moldatzen den identitate baten erakusle, biak ere. Eta ezin aipatu gabe utzi Gernikako Lekuek bezalako ekimen txiki bezain aberatsak».

Euskal Herriko eredu horien guztien ezaugarriez eta balioez jabetuta, kulturaren egitekoa zein den auzitan jarri nahi du Urzelaik: «Liburuaren muinetako bat horixe bera da: kulturak gurean zer esanahi duen argitzen saiatzea; salgai huts den, inbertsioak erakartzeko kaskabilo magiko, fedearen ordezko, askapenerako bide, garapen urbanistikorako erregai ala komunitatea trinkotzeko erreminta».

Argi du zein den helburu nagusia: jaialdiei buruzko gogoetak agerian jartzea eta inguruan eztabaida sustatzea. «Liburua gai baldin bada gaur egungo kultur politikak auzitan jarri eta gogoeta eta eztabaida hauspotzeko, bere egitekoa beteko du». Helmuga horretara iristeko asmoz, idazleak saiakeraren tonua ere zaindu du bidean: «Pop festibalei buruzko pop saiakera bat da, nahi baduzue».

Aurrerantzean, Su festak toki gehiagotan aurkeztekoa da, kultur kolektiboekin elkarlanean, liburuko gogoetek leku bakoitzean izan ditzaketen oihartzunen bila.


Summary: Autobusak aterako dira Sevillarantz, gidariek akordioa lortu ostean. Sei urterako hitzarmena sinatu dute langileek. Ostiralerako eta larunbaterako deitua zuten grebara.

ANET Nafarroako Garraio Enpresen Elkarteak eta sindikatuek —CCOO, ELA, UGT eta LAB— lan hitzarmenaren akordioa adostu dute gaur. Hala, azkenean, 150 bat autobus irtengo dira maiatzaren 5ean eta 6an Nafarroatik Sevillarantz. Datorren ostiralerako eta larunbaterako deitua zuten grebara; hain justu, Espainiako Kopako finalerako, zeina Osasunaren eta Real Madrilen artekoa izango baita. Bidaiarien garraio sektoreko langileek testua bozkatu dute gaur arratsaldean egindako asanblean, eta onartu egin dute.

Lan hitzarmeneko negoziazioaren «blokeoa» salatzeko deitu zuten grebara, duela bi aste. Sindikatuek salatu dutenez, 2017tik daramate hitzarmenik gabe, eta azken bi urteak igaro dituzte negoziatzen. Azkenean, langileen «aldarrikapen gehienak» biltzen dituen testu bat ondu dute. 1.500tik gora langilek egiten dute lan bidaiarien garraio sektorean.

Sei urterako sinatu dute lan hitzarmena, 2021-2026 urteetarako. 2023rako soldata %10 igotzea adostu dute; 2024rako, %5,2; eta 2025erako eta 2026rako, %3 —guztira %21,2eko igoera—. Hitzarmenaren indarraldia amaitzean, soldatak berrikusi ahal izango dira, «erosteko ahalmena galduko ez dela bermatzeko». Soldata alde batera utzita, akordioak lortu dira eremu funtzionalean, ordu osagarrietan, aldizkako finkoetan eta erretiro partzialean.


Summary: Ongizate estatua, trantsizio ekologikoa eta autogobernua ditu ardatz Geroa Baik. Hauteskunde programa aurkeztu du goizean, eta Barkosek eskatu dio PSNri argitu dezala zeren inguruan eraiki nahi dituen gobernu aurrerakoiak

Hauteskunde kanpaina hasteko astebeteren faltan, alderdi nagusiek oraindik ez dituzte hauteskunde programak aurkeztu. Geroa Baik gaur mahai gaineratu du berea.

164 orriko egitarauak hamasei gairen inguruko 800 proposamenak azaltzen ditu, baina nagusiki hiru ardatz izango ditu Javi Arakama programaren koordinatzailearen arabera: trantsizio ekologikoa, ongizate estatua eta autogobernua.

Uxue Barkos zerrendaburu eta lehendakarigaiaren arabera, kanpainan egiten diren epe motzeko promesen kutsutik aldendu nahi izan dute, eta «aldaketa sakonak eta iraunkorrak» proposatzen dituzte. Barkosen arabera, promesek herritarren belarrira ondo jotzen dute, baina gero «hitz emandakoa betetzea ezinezkoa da».

Arakamaren hitzetan, hilabeteak eman dituzte egitarau hori lantzen eta gizarte zibilaren zein kargudun publikoen parte hartzea izan dute. «Hurrengo gobernuarentzat gida moduko bat izatea bilatzen dugu, berriro ere haren lidergoa izatea bilatzen baitugu».

Prozedurarik ez da abian jarri

Autogobernuari dagokionez, legealdi honetan hiru eskumenen transferentzia eskualdatu da (trafikoa, espetxetako osasun zerbitzua eta gutxieneko diru sarreren errenta). Dena den, Barkosek kritikatu du legealdi honetan hurrengo eskumenak eskualdatzeko prozedurarik ez dela abian jarri.

Geroa Bairen helburua arlo horretan da ikerketa eta garapeneko eskumenak, bekak eta Foruzaingoak ingurumen arloko zaintza bere gain hartzea. Kezka azaldu du Ikerketa eta Garapeneko eskumenari dagokionez, Pedro Sanchez Espainiako presidenteak aurreratu duelako ez duela hori egiteko asmorik.

Zerbitzu publikoei dagokionez, kultura, hezkuntza edo berdintasun arloan «anbizio eskasa» izatea egotzi dio PSNri. Etxebizitzaren arloan, berriz, iaz onartu zuen Parlamentuak legea, eta kritikatu du orain Espainian onartu den legeak Nafarroak bere gain zituen funtzioetan esku hartu duela.

Trantsizio ekologikoaren arloan, 50 proposamen egin ditu koalizioak, besteak beste fiskalitate berdean, energia berriztagarrietan, ekonomia zirkularrean edo etxebizitzen zaharberritzean.

PSNri ohartarazpena

Astebeteren faltan, Barkosek nabarmendu du PSNk ez duela argitu nola eraiki nahi dituen gobernu aurrerakoiak, baldin eta beste alderdien babesa eskatu baina gero aniztasun horrekiko konpromiso argirik azaltzen ez badu: «Gauza bat dira desioak eta bestea da gizarteek eraikitzen dutena hautetsontzien eta demokraziaren bitartez. Inork ezin dezake bere burua engaina. Gobernu aurrerakoiak egiteko modu bakarra da gobernu anitzak eta aurrerakoiak izatea. Anitzak Nafarroari buruz dugun ikuspegian, anitzak elkarbizitzan, anitzak gizarte politiketan eta elkarbizitzaren politika eraikitzerakoan. Ez da aurrerakoia ikuspegi anitz horri bizkarra erakusten dionak», ohartarazi die sozialistei.


Summary: Erretreten erreformari buruzko erreferenduma ukatu du Frantziako Konstituzionalak. Argudiatu du erretretaren legea ez dela «politika ekonomikoari buruzko erreforma bat». Mobilizazioek indartuta, protestari eutsiko diote sindikatuek.

Erreferendumaren atea behin betiko itxi du Frantziako Kontseilu Konstituzionalak. Bigarren aldiz, erakunde horretako bederatzi kideek atzera bota dute erretreten erreforma 62 urtetik 64 urtera atzeratzeari buruzko ekinaldi partekatuko erreferendum bat (RIP, frantsesezko laburduran) egiteko eskaera. Ezkerreko 253 senatarik eta diputatuk egin zuten eskaera.

Konstituzionalak bi argudio eman ditu proposamena atzera botatzeko. Lehenik, esan du erretretaren adina atzeratzen duen legea ez dela «nazioaren politika ekonomikoari dagokion erreforma bat, Frantziako Konstituzioaren 11. artikuluak arautzen duen moduan ulertuta».<br />Bigarrenik, gogorarazi du erreferendum eskaera egin ziotenean, apirilaren 13an, artean legeak esaten zuela erretiroaren adin ofiziala 62 urtekoa zela, Emmanuel Macron presidenteak ez baitzuen legea apirilaren 15era arte izenpetu, Konstituzionalak haren aurkako helegiteak eta erreferendumaren lehen eskaera atzera botatzearen biharamunean.

Konstituzionalaren erabakia ez da ustekabe handia izan, aurrez gertatutakoagatik —aurretik egindako lau eskaeretatik bakar bat onartu du—, eta haren osaketarengatik—hiru kide Macronek berak izendatu ditu, eta beste hiru, Gerard Larcher Senatuko presidenteak, erreformaren aldekoa hura ere—.

Edonola ere, ebazpena kolpe bat da erretretaren erreformaren aurkako borroka gidatzen ari diren sindikatuentzat, herritarrak mobilizatzeko tresna bat galdu dutelako; tresna luzea eta zaila, inon bada. Izan ere, Konstituzionalak baimena emateak ez zuen erreferenduma automatikoki ekarriko, baizik eta hura abiarazteko prozedura bat hasiko zuen. Hurrengo urratsa izango zatekeen hautesleen %10en sinadura lortzea bederatzi hilabetean —4,88 milioi hautesle—. Ondoren, sinadura horiek baliagarriak direla egiaztatuz gero, erreferendum bat egiteko proposamena aztertu behar zuten Asanbleak eta Senatuak. Horiek sei hilabeteko epean botoa eman ezean, erreferendumera deitzera behartuta zegoen Macron presidentea.

Azken aukera

Konstituzionalaren ezezkoaren ondoren, orain ikusi beharko da sindikatuek zer egiten duten. Beren helburu nagusia lortu ez duten arren, indartuta atera dira. Europako beste herrialde gehienekin alderatuta kide gutxi dituzten arren —langileen %10 baizik ez—, orain arte egindako hamahiru protesta egunek milioika lagun atera dituzte kalera.

Gainera, ohiko banaketa lerroa gaindituta —CFDT eta erreformistak batetik, eta CGT eta erradikalagoak bestetik—, batasun erakustaldia egin dute, eta gai izan dira haien arteko desadostasunak bideratzeko edo mahai azpian gordetzeko.

Maiatzaren Leheneko manifestazio jendetsuen ondoren, protesta itzaliko zela espero zuen gobernuak, eta behingoz itxi ahal izango zuela erretretaren gaia. Ez da hala izan: hamalaugarren protesta eguna ekainaren 6rako deitu dute. Bi egun geroago, ekainaren 8an, Frantziako Asanbleak erretreten legezko adina 64 urtera atzeratzen duen artikulua indargabetzea proposatzen duen LIOT talde parlamentarioaren lege proposamen bat bozkatuko du.

Talde horretan Korsikako abertzaleak, Bretainiako Paul Molac erregionalista eta hainbat diputatu zentrista biltzen dira. Mobilizazioaren bidez diputatuak presionatu nahi dituzte sindikatuek, eta baliteke nahiko boto biltzea, haren alde egingo dutelako Nupes ezkerreko koalizioak, eskuin muturreko RN Batasun Nazionalak eta LR Errepublikanoak eskuineko alderdiko kide batzuek.

Edonola ere, proposamenak aurrera egingo badu, Senatuaren aldeko botoa beharko du, eta horretan zailagoa izango da, gehiengo zabala baitute eskuinak eta zentro-eskuinak. Berez, senatariek ontzat eman zuten erretretaren erreforma, eta Asanblean nahiko boto ziurtaturik ez zituela ikusitakoan erabaki zuen Macronek 49.3 artikuluaren bitartez bozketarik gabe pasaraztea.


Summary: ‘Somoto auziagatik’ «erantzukizuna har dezala» eskatu dio EH Bilduk PSE-EEri. Urtxuegiak egindako delituen «erantzukizunak araztu» behar direla uste du EH Bilduk.

«Zurrumurrua zena egia da orain». Lasarte-Oriako (Gipuzkoa) EH Bilduk «pozik baina zuhur» hartu du azken berria: PSE-EEko Ana Urtxuegiak, Lasarte-Oriako alkate ohiak, aitortu du Nikaraguara bideratutako udal funtsekin prebarikatu zuela eta funts haiek bidegabe erabili zituela. EH Bilduk eta EAJk bultzatuta iritsi zen Somoto auzia epaitegietara —2011. eta 2015. urteen artean biek osatutako udal gobernua izan zen akusazio partikularra—, eta koalizio abertzaleak PSE-EEri prozesua «oztopatu» izana leporatu dio: «Sozialistei eta herriko alderdi sozialista osatzen dutenei eskatzen diegu erantzukizuna hartu eta gaiari buruzko gogoeta zintzoa egiteko».

Atzo ezagutarazi zen Urtxuegiak fiskaltzarekin eta akusazio partikularrarekin egindako akordioa: hemezortzi urteko inhabilitazioa eta 2.160 euroko isuna adostu zuten. Egun berean adierazi zuen PSE-EEk Urtxuegiaren militantzia etengo duela, eta amaitutzat jo zuen auzia, erabaki judiziala «errespetuz» onartuta. Gaur egindako agerraldian, Lasarte-Oriako EH Bilduk adierazi du «erantzukizunak araztu» behar direla: «Iraganeko kontuak badira, bestelako jokamoldea beharko luke gaurko Lasarte-Oriako PSEk, eta ez da hala izan». EAJk, berriz, «barkamena» eska dezala galdegin dio PSE-EEri.

Delituak aitortu baditu ere, Urtxuegia ez dute espetxean sartuko, ez delako baieztatu delitu horien bidez bera «aberastu» zenik. Hori nabarmendu du gaur Jose Ignacio Asensiok, PSE-EEren Gipuzkoako idazkari nagusiak: «Irregulartasunak egiten direnean, gure barne kodeak martxan jartzen ditugu, eta hori egin dugu». Gipuzkoako Auzitegiak Urtxuegiaren, fiskaltzaren eta akusazio partikularraren akordioa berretsi ostean etengo dio militantzia PSE-EEk Lasarte-Oriako alkate ohiari.

Somotoko diru laguntzak

Somoto Nikaraguako hiri bat da, eta Lasarte-Oriarekin senidetuta dago. Lasarte-Oriako Udalak bi milioi euro baino gehiago eman zizkien udalerri hartako hiru erakunderi 2000 eta 2009 bitartean, garapenera bideratutako proiektuak sustatzeko diru laguntza gisa. Funts publiko horien erabilera zalantzan jarri zuten oposizioko alderdiek. 2011n udal gobernua eskuratu zuten, eta auzitara eraman zuten auzia 2015ean.