Summary: Nafarroako Elizaren barkamen eskea «eskasa» dela eta «berandu datorrela» salatu dute abusuen biktimek. Nafarroako Ikastetxe Erlijiosoetako Abusuen Biktimen Elkarteko ordezkariek bilera bat egin dute Iruñeko artzapezpikuarekin, eta neurri eraginkorrak galdegin dizkiote

Ez da aski. Nafarroako ikastetxe erlijiosoetan sexu abusuak pairatutako biktimentzat «urrats bat» da Francisco Perezek, Iruñeko artzapezpikuak, barkamena publikoki eskatu izana, baina uste dute «motz» gelditu dela eta «Elizak urte askotan izandako jokabidea zuritzeko ariketa» besterik ez dela.

«Giro onean egin dugu bilera, eta Artzapezpikutza prest azaldu da bestelako neurri batzuk hartzeko, baina bide luzea falta da oraindik. Ongi dago barkamena eskatu eta gertatutakoa aitortu izana, baina justizia eta ordaina falta zaizkigu», azaldu du Jesus Zudairek, Nafarroako Ikastetxe Erlijiosoetako Biktimen Elkarteko buruak. Iragan asteartean, Lizarrako El Puy ikastetxean 1960 eta 1970eko hamarkadetan salatutako sexu abusuei buruzko txostena aurkeztu zuen gotzainak, eta barkamena eskatu zuen, «abusu fisiko edo sexualen zantzuak atzeman baziren horiek bere garaian ikertu beharra zegoelako».

Urte horietan El Puyko ikasle izandako askok «ukitzeak, tratu txarrak eta jokabide lizunak» salatu zituzten. Salaketa aurkeztu zuten epaitegietan, baina auzia artxibatu zuten, delitua preskribatuta dagoelako eta ustezko abusatzailea aspaldi hil zelako. «Jose San Julian apaizaren biktimak gara!», aldarrikatu du elkarteko kide den Fernando Roncalek, hedabideen aitzinean. «Artzapezpikutzari gogorarazi behar zaio guri egin zizkigutenak ez zirela bekatuak izan, askotan esaten duten bezala, delituak baizik. Eta delituak diren heinean, epaituak izan beharko lirateke, edo, gutxienez, biktima izan ginenoi justizia errestauratiboa jasotzeko bide bat eskaini».

Hori dela eta, prozesu juridikoa bertan behera gelditu bada ere, «harago» joateko eskatu diote Perez artzapezpikuari. Pederastia kasuak estaltzeko eta salaketei entzungor egiteko erabakiaz galdetu diote: «El Puy ikastetxeko abusuen berri izan zutenean, San Julian apaiza lekualdatu zuten, eta beste ikastetxe batera eraman. Horren inguruan galdetu diogu gotzainari, eta aitortu digu apaiz horren txostena desagertu egin dela», esan du Zudairek. Haren esanetan, Perez artzapezpikuak «esplizituki» onartu die «auzia estali egin zela».

Gotzainak baztertutako biktimak: «Makillaje hutsa da»

El Puy ikastetxeko biktimez gain, hitza hartu dute beste zenbait eskoletako ikasle ohiek ere. Are gogorrago mintzatu dira Nafarroako Elizaren jarreraz, uste baitute gotzainak «ateak itxi» dizkiela: «Bileratik kanpo utzi gaituzte», salatu du Mikel Eziolatzak. Obanosko Erreparaziokoen komentuan ikasi zuen, eta abusuak salatu zituen, baina ikastetxea ordena erlijioso baten menpe dago, eta, gotzainak asteartean argudiatu zuenez, ez da Iruñeko Artzapezpikutzaren eskuduntzakoa hor gertatutakoa ikertzea. «Elizak bizkarra eman digu eta laguntza ukatu digu eskatu diogun aldiro; are: gertatutakoa estaltzeko makineriaren parte izan da urteetan», salatu du Eziolatzak. Horregatik, Perez gotzainaren barkamen eskeak «sinesgarritasunik ez» duela uste du: «Honakoa zuriketa edo makillaje ariketa hutsa izan da, eta agerian uzten du gotzainaren jarrera hipokrita».

Eziolatzaren ustez, artzapezpikuak barkamena eskatu izana El Puyko ikasle izandakoei soilik «biktimizazio bikoitza» eragin die gainerako biktimei: «Gainetik kendu du ardura oro, eta bigarren mailako biktima bihurtu gaituzte». Sexu abusuak pairatu zituztenen helburua «egia, justizia eta ordaina» lortzea dela gaineratu du Erreparaziokoen ikasle ohiak: «Ez dugu mendekurik bilatzen, ez gaitu gorrotoak mugitzen, eta ez gara Espainiako Elizaren opakutasuna eta laguntzarik eza salatu ditugun bakarrak».


Summary: Bonelli arrano bat jaio da Arabako Mendialdean, 40 urtetan lehena. Europako hegazti harrapari mehatxatuenetako bat da, eta azken 40 urteotan Araban jaio den lehena da. Zelie izena jarri diote txitari.

Hainbat urte igaro eta gero, Bonelli arrano bat jaio da Izkiko parke naturalaren inguruan (Araba). Arabako Foru Aldundiak jakinarazi duenez, apirilean jaio zen hegaztia, baina «hilaren amaierara arte itxaron behar izan zuten txita bakarra zegoela egiaztatzeko», txita jaio eta 46 egunetara. Azaldutakoaren arabera, «habiara iristeko eskaladan eta irrati transmisoreetan aditu direnen laguntza izan zuten, eta egiaztatu zuten emea dela, eta Zelie izena jarri zioten».

Europako hegazti harrapari mehatxatuenetako bat da Bonelli arranoa. Araban duela 40 urte jaio zen azkena. Zelie espezie hori berreskuratzeko lan egiten duen Aquila a-Life programaren barruan jaio da.

2015. urtetik, Arabako Foru Aldundiak 30 Bonelli arrano sartu ditu. Duela hiru urte, esaterako, Natura Ondarearen Zerbitzuak bost txita sartu zituen Arabako Mendialdean. Horietako bi, Soraia eta Leo, bikotean bildu ziren: «Elkarrekin egiten zuten hegan, lurraldea defendatzen zuten beste harrapari batzuetatik, elikagaiak partekatzen zituzten, eta hegaldian harrapariak elkarri uzten zizkioten». Bi arrano horien kumea da Zelie.

Bikotean bildu baino lehen, Leo eta Soraia nor bere aldetik joan zen Portugalera. Soraiak Alentejon (Portugal) pasatu zuen negua, eta Leok, Tajo ibaiaren estuarioan. 2019ko udaberrian, bai Soraiak eta bai Leok zenbait bidaia egin zituzten Euskal Herrira, baina ez ziren Araban gelditu. 2020ko udaberrian, ordea, Kanpezun egin zuten topo bi arranoek. Handik gutxira, bikotean egonkortu, eta habia prestatzen hasi ziren, baina Soraiak ez zuen arrautzarik errun. «Elkarrekin jarraitu zuten; beste habia bat egin zuten Izkiko parke naturalaren inguruan, eta, azkenean, otsailean, Soraiak errun zuen».

Arrano arrantzaleak Urdaibain

Duela hilabete gutxi jaio ziren Urdaibain ere hiru arrano arrantzale. Horietako bat munduko lehen arrano arrantzale albinoa izan zen, jaio eta hiru egunetara hil zena. Beste biak ere ekainean hil ziren, jaio eta hogei egunera.

Urdaibai Bird Centerreko arduradunek jakinarazi zuen arrano arrantzale bikote batek habia egin zuen Urdaibain, eta handik egun gutxira jarri zuten lehen arrautza. Maiatzaren bukaeran jaio ziren lehenengo bi txitak, eta ekainaren hasieran hirugarrena.

Arrano arrantzaleak zuzenean ikus daitezke Urdaibai Bird Center zentroaren Youtubeko kanalean.


Summary: Gizon bat atxilotu dute ekainaren 28an Lasarte-Orian gertatutako sexu abusu bat egotzita. Ertzaintza beste gizonezko bat ikertzen ari da, herri berean hurrengo egunean gertatutako beste sexu eraso batengatik

Gizonezko bat atxilotu dute joan den ekainaren 28an Lasarte-Orian (Gipuzkoa) emakumezko bati sexu abusuak egitea leporatuta. Eusko Jaurlaritzaren Segurtasun Sailak jakinarazi du, gainera, Ertzaintza beste gizonezko bat ikertzen ari dela herri berean hurrengo egunean gertatutako beste sexu eraso batengatik. Eraso horien aurka protesta egiteko, udalak gaitzespen elkarretaratze bat egingo du bihar, Okendo plazan.

Gertatutako bi erasoak salatzeko, aSUnak gazte talde feministak elkarretaratzea antolatu zuen asteartean, ekainaren 29an. Horrez gain, Sorgin Jaiak taldeak arratsalde horretarako antolatua zegoen danborrada bertan behera uztea erabaki zuen.


Simeoni: «Gure herrialdea izango dugu»

Summary: Simeoni: «Gure herrialdea izango dugu». Agintari autonomista berriz hautatu dute Korsikako presidente, eta lankidetzarako deia helarazi die mugimendu nazionalistako aliatu ohiei. Uhartearentzako irtenbide politiko baten beharraz ohartarazi dio Parisi.

Hein batean bada ere, Gilles Simeoniren kargu hartzeak ez du aurreko bien izaera historikoa eta sinbolikoa izan. Mugimendu nazionalista zatituta dago, eta inbestidura saioa horren erakusle izan da hasiera-hasieratik: desadostasunak izan dira Paul-Felix Benedetti independentistarekin prozesuaren inguruan, eta Avanzemu pe a Corsicakoek eta Benedettiren Core in Frontekoek ez dute parte hartu gobernuburua eta ministroak aukeratzeko bozketan. Autonomisten eta independentisten artean ere, batzuek ez dute txalotu ez Simeoniren adierazpena, ezta haren garaipena ere; eta, halere, hasi berri den legealdian Korsikako presidente izango denak lankidetzarako deia helarazi die aliatu ohiei, uhartearen «emantzipaziorako bidean» jarraitzeko.

Simeoniren diskurtsoa sinbolikoa izan da, instituzionala, politikoa, programatikoa eta une batzuetan historikoa, baina, aldi berean, 2015ekoekin eta 2017koekin antzekotasunak izan dituena. Eta horrek gauza bat esan nahi du: hainbat auzi oraindik konpontzeko daudela, alde baten edo bestearen, edo bi aldeen jarreren ondorioz. Korsikako presidenteak aitortua zuen hori, eta horregatik defendatu du hasi berri den legealdiak «sakontzeko» behar duela.

Ez dira gutxi agintari autonomistak dituen erronkak: eguneroko auziez gain, haren adierazpenak agerian utzi du mugimendu nazionalistaren batasuna berreskuratzea duela helburuetako bat, eta berriz ere lankidetzan aritu nahi duela aliatu ohiekin, Asanblean gehiengo osoa izango duen arren (63 aulkitik 32). Izan ere, Simeoniren ustez, Korsika «bidegurutze batean» dago, eta denen babesa beharko du uharteak aurrera egin dezan; baita eskuinarena ere, iradoki duenez, geroz eta gehiago izanda, orduan eta hobe izango delako.

Agintari autonomistaren hitzen artean, berradiskidetzea izan da arreta handiena bereganatu duena. 2015eko eta 2017ko garaipenei esker, bitan zatituriko sei urteko agintaldia egin dute Korsikako nazionalistek, baina bidean zatiketak eta barne desadostasunak gailendu dira Simeoniren, Jean-Guy Talamoni independentistaren eta Jean-Christophe Angelini autonomistaren artean, Pe a Corsica koalizio hautsi eta egungo testuingurura iristeraino.

Iragan legealdiko bilana soilik bere egitea kritikatu diote Korsikako presidenteari, eta zatiketa horren errudun izatea ere bai, hiruren arteko akordioaren terminoak aldatzeagatik. Badirudi, ordea, bere posizioak ematen dion indar politikoa oinarri hartuta, Simeonik ez duela iritzia aldatuko horren inguruan, aliatu ohiei eskaintza politiko bera helarazi baitie.

Pasatu diren bozetako bigarren itzulian, hiru zerrenda nazionalistek babesen ia %68 bildu zituzten, eta Korsikako presidenteak kopuru hori aitzakia gisa hartu du batasunerako deia berriz helarazteko: «Hitz egin dezagun, eraiki dezagun. Korsikarrei zor diegu, gure eginbeharra da, gure erantzukizun komuna».

Finean, erreferentziez beteriko diskurtsoa izan da Simeonirena, egungo egoera eta datorrenari begira, baina batez ere iragan agintaldian gertaturikoaz. Zer esanik ez pasatu den legealdian Asanblean izan direnei eta aurten hautatuak izan ez direnei erreferentzia egiteko baliatu duela aukera; horretan, bakarrak hartu du protagonismoa, Korsikako presidentearekin batera hainbat negoziaziotan eta talkatan izan den Talamonik.

Harekin batera, noski, azken hamarkadetan Korsikaren alde «borrokatu diren, sakrifikatu diren gizon eta emakumeez» ere oroitu da; horien artean, noski, Claude Erignac prefetaren hilketagatik zigortu zituzten Yvan Colonna, Pierre Alessandri eta Alain Ferrandi presoak.

«Poza eta larritasuna»

Simeoni jakitun dago datorrena legealdi gogorra izan daitekeela. Bruselan negoziatu beharko dute, Korsikaren uharte izaeragatik, eta Europako funtsak tarte horretan amaituko direlako. Baina baita Parisen ere, ia auzi guztietarako haren baimena behar baitute. «Poza eta larritasuna», horiek dira agintari autonomistaren sentimenduak, datorrenari begira.

«Nola ez», Korsikak irtenbide politiko baten beharra duela ohartarazi dio Frantziako Estatuari, ahalik eta azkarrena adostu behar dena, «gai batzuen inguruan, egutegi baten inguruan». Simeonik «zuzenbidea, justizia, ekitatea» nahi ditu uhartearentzat Parisen partetik: «Hori ez ematea ez da duina Frantzia den estatu demokratiko handiaren partetik, edo halakoa dela dioen Frantziaren partetik».

Oraingoan, baina, nola lortu Parisen baiezkoa, Mediterraneoko gainontzeko irlek dutenaren antzeko autonomia? Simeonik ez du estrategiari buruzko xehetasunik eman, ezta jakinarazi ere aldaketarik izango denik; horren aurretik, batasuna du helburu, Frantziako Estatuari presio egiteko gehiengo bat: «Ez dugu herrialde bat emantzipazioaren bidean jartzen %41arekin. Sakoneko arazoak konpondu behar ditugu».

Badira arazoak, baina Korsikako presidentea baikor da: «Gure herrialdea izango dugu».

Maupertuis, Asanbleako lehen emakume presidentea

Simeoniren kargu hartzearen aurretik, uharteko parlamentuko burua aukeratzekoa egin dute. Hala, Korsikako Asanbleak lehen aldiz izango du emakume presidente bat: Marie-Antoinette Maupertuis da, Femu a Corsica alderdi autonomistako kidea eta iragan agintaldian Turismo Agentziaren buru izandakoa.

Fa Populu Inseme bere zerrendak bozetan jasotako gehiengo osoa baliatuta hautatu dute kargu horretarako, eta Talamoniren tokia hartuko du hasi berri den legealdirako; hark bezala, Maupertuisek ere uharteko parlamentuaren eta gobernuaren arteko «artikulazio askoz ere hobea» nahi du, eta horren alde lan egiteko konpromisoa hartu du.

Denera, hiru hautagai aurkeztu dira Asanbleako presidente posturako: Maupertuisez gain, Errepublikanoak alderdi eskuindarreko Valerie Bozzi eta Core in Fronte independentistako Veronique Pietri. Lehenak aldeko 32 boto jaso ditu (63tik); bigarrenak, hamazazpi; eta hirugarrenak, sei; hala, Femu a Corsicako politikaria kargu hori hartzen duen bigarren nazionalista bilakatu da.

Bozketako hutsune deigarriena Angelirena izan da, ez baitu hitzorduan parte hartu bere zerrendako sei ordezkariekin batera; horretako bakarra izan da aulkietan, Corsica Libera independentistako Josepha Giacometti. Gertakariak, hortaz, berriz ere utzi du agerian mugimendu nazionalistaren barne zatiketa.

Txalo zaparrada jaso ostean, Korsikako Asanbleako presidente berriak lehenik korsikeraz eta gero frantsesez egin du haren diskurtsoa, eta horretan adierazi du uharteko parlamentuko dibertsitatea errespetatuko duela, eta Asanbleako funtzionamenduaren «modernizatzea» izango duela helburu datozen urteetan. «Erronka asko izango ditugu agintaldi honetan».

Horietako bat Frantziako Gobernuarekin negoziatzea izango da. Auziaz, Maupertuisek uste du Parisek «entzun egin behar» duela «hautetsontzietatik pasatu den herri korsikarraren ahotsa».


Aparretan jarraitzen du Cavendishek

Summary: Aparretan jarraitzen du Cavendishek. Esprinterrak bigarren garaipena lortu du aurtengo Tourrean, non eta aurrenekoz irabazi zuen toki berean. Bi garaipen eskasera du Eddy Merckxen marka. Van der Poelek arazorik gabe eutsi dio lidergoari.

Duela hamahiru urte lortu zuen Mark Cavendishek (Deceuninck) Tourreko lehen garaipena, Chateaurouxen. Eta toki berean eskuratu du gaur 32.a, berpiztu egin dela berretsita. Ingelesak ez du zirkulua itxitzat eman nahi, bi garaipen eskasera baitu Eddy Merckxek Frantziako lasterketan ezarritako marka. Aurten bertan bete dezake erronka, orain arte erakutsi duen sasoiari eusten badio. Gaur, tropeleko azkarrena izan da berriro, Jasper Philipesenen (Alpecin) eta Nacer Bouhanniren (Arkea) aurretik. Bi etapa zakuratu ditu dagoeneko, eta oraindik badu denbora beste hainbeste irabazteko.

50 aldiz irabazi du itzuli handietan. Soilik Merckxek eta Mario Cipollinik lortu zituzten garaipen gehiago;â64 batak, eta 57 besteak. Cavendishek laugarren etapan kendu zion kortxoa bost urtez itxita egondako botilari, eta oraindik aparra dario. Deceuninckek lan zoragarria egin du gaur bere alde, azken kilometroetan makineria guztia martxan jarrita. Indarrez hustu egin dira taldekide guztiak, baita Julian Alaphilippe munduko txapelduna ere. Esprinta Philipsen eta Tim Merlierren (Alpecin) atzetik abiatu du Cavendishek, eta mugimendu arriskutsu batekin aurreratu ditu, kanpotik barrurantz eginda. Bestalde, lidergoari arazorik gabe eutsi dio Mathieu van der Poelek (Alpecin).

Greg Van Avermaetek (Ag2r) eta Roger Klugek (Lotto) osatu dute eguneko ihesaldia, eta bi kilometroren faltan harrapatu dituzte. Etapa aproposagoa izango da biharkoa iheslarientzat, bukaera hautsia izango baitu.


Summary: Caixabankek 6.452 lagunen kaleratzea hitzartu du sindikatuekin. Lanpostuari uko egiteko kalte ordain handiagoak eskaini ditu bankuak, eta lantaldea uzten duenak borondatez utziko du, itunak jaso duenez.

Bankuetako lan erregulazioak adostuak gertatzen direlako tradizioa bete da Caixabanken kasuan ere, nahiz eta negoziazioak maratoi baten antza hartu duen. Astearteaz geroztik ia etenik gabe bilduta izan ondoren, zuzendaritzak eta sindikatu nagusiek bankua ia 6.500 langilek uzteko akordioa hitzartu dute gaur arratsaldean. Akordioa lortze aldera, lantaldea uzteko derrigortasuna kendu du zuzendaritzak, eta, bestalde, handitu egin ditu pizgarriak lanpostuari uko egiteko.

Apirilaren 20an, enplegu erregulazioa iragarri zuenean, Caixabankek 8.291 langile kendu nahi zituen, eta 1.534 bulego itxi. Hego Euskal Herrian, zehazki, 1.800 langiletik 138 inguru ziren kaleratzekoak, baina azken akordioak nabarmen apalduko du kopuru hori. Nafarroan, esaterako, 52 aterako dira, iragarri baino hamazazpi gutxiago. Lau bulego ere itxiko dituzte lurralde horretan.

Kaleratzeek lotura zuzena dute Bankiaren irenstearekin. Iaz iragarri eta martxoan gauzatu zen bi erakundeen arteko bat egitea. Berez, Kataluniako bankuak hartu du Caja Madrid, Bancaja eta beste aurrezki kutxa txiki batzuen bat egitetik sortutako finantza erakundearen kontrola. 2012an , Espainiako Estatuaren kontrolpean geratu zen, eta 24.000 milioi euroko erreskatea jaso zuen. Diru horretatik, 3.000 milioi berreskuratu ditu estatuak, eta espero du zerbait gehiago jasotzea Caixabanken dituen akzioak (%16) saltzen dituenean.

Mercedes

Gasteizko Mercedesko zuzendaritzak eta sindikatuen gehiengoak aldi baterako lan erregulazio bat adostu dute hilabeteko iraupenarekin, urte bukaera arte. Pieza jakinen hornidura berriro etenez gero, ekoizpena berriro gelditu beharko du fabrikak, eta egoera horri aurre egiteko litzateke aldi baterako enplegu erregulazioa. CCOO, UGT, Ekintza eta PIM sindikatuek eman diote oniritzia erregulazioari. LAB, ELA eta ESK akordio hori aztertzen ari dira, eta datozen egunetan erabakiko dute bat egiten duten ala ez. Mercesedesek iragarri du 141.001 auto ekoiztea aurreikusi duela 2021. urterako, hasieran baino 7.599 auto gutxiago.

Petronor

Petronorreko langileek mobilizazio gehiago egingo dituzte uztailean, abuztuan eta irailean, aldi baterako erregulazioaren aurka. Sindikatuek luze gabe jakinaraziko dute lanuzteen egutegi bat. Zuzendaritzari exijitu diote aldeen arteko akordioa betetzeko, eta aldi baterako erregulazioa erretiratzeko. Zuzendaritzak erantzun du Petronorren ez dagoela enplegurik galtzen ari, eta urtea hasi denetik 24 lanpostu berri sortu direla. Aldi baterako erregulazioa COVID-19ak eragindako egoerak bultzatu duela ere azaldu du.

Stadler

Oñatiko Stadler enpresako langileek greba mugagabeari ekingo diote hilaren 16an, zuzendaritzak lantaldeko hamabi kide kaleratzeko erabakia hartu ondoren. 65 langile aritzen dira gaur egun Stadlerren, metalezko osagai sinterizatuak egiten autogintzarentzat, eta denei murriztu nahi diete soldata %30. Hilaren 8an bi orduko lanuztea iragarri dute; hilaren 13an, egun batekoa; eta 16an greba mugagabean hasiko lirateke, enpresak ez badu atzera egiten bere erabakian.


Summary: LPEEk eta aliatuek oraindik ez dute adostu upel gehiago ekoiztea. Zurrumurruek diote Saudi Arabiak eta Errusiak adostu dutela ekoizpena bi milioi upeletan handitzea, modu mailakatuan. Baina Arabiar Emirerri Batuak ez daude ados gehikuntza horren banaketarekin, eta negoziazioak beste egun batez luzatu dira.

Beti da garrantzitsua petrolioaren prezioa, bai hura ekoizten dutenentzat, baita kontsumitzen dutenentzat ere. Inflazioarekin kezka dago hor dago, lehengai askoren hornikuntza arazoen eta prezio garestien ondorioz datorrena, eta upelaren prezioak horretan guztian eragin itzela izan dezake. Horregatik zen bereziki garrantzitsua LPEEren eta bere aliatuen atzoko bilera. Hala ere, azkenean ostiral honetara arte itxaron beharko da kartelak, Errusiak eta beste aliatuek petrolio ekoizpena handitzen jarraituko duten ala ez jakiteko.

Bazirudien dena lotuta zegoela, Saudi Arabia eta Errusia ados zeudela ekoizpenaren gehikuntza mailakatuarekin jarraitzeko. Horren arabera, eguneko 400.000 upel gehiago merkaturatuko lirateke abuztuan, eta hortik aurrera hilero beste hainbeste gehiago, abenduan bi milioi upeleko gehikuntza iristeko.

Nahikoa?

Baina, dirudienez, beste kontu batzuekin nahastu dira LPEE+ delakoan. Zenbait iturriren arabera, Arabiar Emirerri Batuak, Irak, eta Kazakhstan ez daude konforme bakoitzari esleitutako gehikuntzekin, eta presio egiten ari dira, aldaketetarako.

Zaila dirudi horrek erabat oztopatzea ekoizpen gehikuntza; hala ere, ikusi beharko da zer gertatzen den bihar. Dena den, gehikuntza nahikoa ote da prezioak baretzeko? Ezetz dirudi. Bi milioi upeleko hazkundearen zurrumurruekin petrolio gerokoak %3,7 garestitu ziren New Yorken.

Analisten arabera, merkatuek uste dute igoera horrekin LPPEren eta Errusiaren asmoa eskaintzak uzkurtuta jarraitzea dela, ez dituela bereziki kezkatzen datozen asteetan upela 80 dolarren inguruan edo gora ibiltzeak. Neurri batean, karteleko herrialdeek eta beste bazkideek zuhurtasunez jokatu nahi dutela. Izan ere, pandemia garaiotan ez dago ezer erabat ziurtatuta. Txertoen eta delta aldaeraren arteko lasterketarekin, baldintzapean dago oraindik herrialde askotako errekuperazio ekonomikoa.

Irani eta AEBei begira

Ziurgabetasuna pizten duen beste aldagai bat Iran da. Herrialdea eta AEBak hartu-emanetan hasi dira itun nuklearra berreskuratzeko, eta akordioa lortuko balute, Iranen gaineko zigorrak altxatuko lirateke, eta herrialdearen petrolioa atzera normaltasunez merkaturatuko litzateke. Praktikoki eguneko bi milioi upelen gehikuntza Iranen itzulerak beteko luke. Balizko akordioak atzeratu egingo luke ere pandemiaren hasieran 2020ko apirilean kartelak hitzartutako hamar milioi upeleko murrizketaren azkenburuko epea, 2022ko apiriletik abendura. Horrekin legoke lotuta Emirerrien atzoko jarrera.


Summary: Gutxieneko sozietate zerga globalak 130 herrialderen babesa jaso du OCDEn. Erakundeko ia herrialde guztiek adostu dute %15eko gutxieneko sozietate zerga. Bederatzi herrialdek egin diote uko, tartean Irlandak, Estoniak eta Hungariak. G20ko finantza ministroen datorren asteko bilkuran sinatuko da printzipioen akordioa.

Multinazionalen zerga ihesa jomugan, gutxieneko sozietate zerga global bat ezartzeko planek urrats garrantzitsua egin dute Parisen, OCDE Ekonomia Lankidetza eta Garapenerako Erakundean. Ekain hasierako G7an %15eko gutxieneko tasaren inguruan akordioa iritsi ostean, asmo hori beste herrialdeetara zabaldu behar zen. Azkenean, Parisen egunak luze joan dira, baina negoziazio bizi eta korapilatsuen ostean, plan bat aurkeztu eta bozkatu da, eta erakundeko 130 herrialderen babesa jaso du, tartean Txinarena, AEBena eta Alemaniarena.

Bederatzi izan dira plana babestu ez duten herrialdeak, tartean Europako Batasuneko hiru: Irlanda, Estonia eta Hungaria. Pascal Donohoe Irlandako Finantza ministroak azaldu du une honetan bere herrialdeak ezin duela %15ko tasa erreal bat babestu, baina negoziazioetan jarraitzeko prest dagoela. Planaren kontra bozkatu duten beste bost herrialdeak Barbados, Kenya, Nigeria, Sri Lanka eta Saint Vicent eta Grenadinak izan dira. Peru abstenitu egin da, une honetan ez duelako gobernua eratuta. Suitzak eta Bahamek baiezkoa eman dute, presioei men eginez.

Gutxieneko zerga globalaren lehen proposameneko bi zutabeak mantendu ditu onartutako planak: batetik herrialde bakoitzari aitortzen dio eskubidea zergak ezartzeko lurraldean fisikoki ez dauden konpainiei; eta bestetik, multinazional handientzako gutxieneko zerga oinarri efektiboa ezartzen da.

Lehen zutabean 20.000 milioi eurotik gorako sarrerak eta %10etik gorako irabazi marjinako konpainiak sartuko lirateke, eta fakturazio muga 20.000 milioi eurotik 10.000 milioira murriztuko da zazpi urteren buruan. Enpresa horiek %10etik gorako marjinen %20 eta %30 artean ordaindu beharko dute zergatan salmentak egin dituzten herrialdeetan.

Bigarren zutabean ezarri da globalki 750 milioi eurotik gora fakturatzen duten enpresentzat gutxienezko sozietate zerga %15ekoa izango dela akordioa sinatzen duten jurisdikzio guztietan.

Salbuespenak

Zenbait salbuespen ere iritsi dira negoziazio bizien ostean. Txinaren eskariari men eginez, arauak ez dira aplikatuko fabrikaziorako eta makineriarako inbertsioetarako pizgarrietan. Itsas merkataritza ere salbuetsita geldituko da, ia ezinezkoa delako jakitea konpainiak nongoak diren, eta non aritzen diren. Horrek, ziurrenez, Malta bezalako herrialdeak akordioaren alde jarri ditu.

%15eko gutxieneko tasaren bultzatzaile nagusiek, AEBek ere lortu dute euren helburu bat. Akordioarekin bat egiten duten herrialdeek kendu egin beharko dituzte haien Google tasak.

Gaur iritsitako akordioaren lehen berrespena datorren astean egingo duten Venezian. G20 herrialdeetako Finantza ministroek printzipio akordioa sinatuko dute. Ondo bidean, negoziazio gehiago etorriko dira, eta urriaren amaieran iritsiko litzateke behin betiko akordioa.


Fake eraldaketa digitala

Summary: Fake eraldaketa digitala.

Eraldaketa digitala ez da prozesu historiko natural bat, emaitza aldez aurretik ezarria duena, baizik eta borroka politikoen mende dago, non ideologia ezberdinak borrokatzen duten. Aurreko astean, Estatutik sektore pribatura zuzeneko diru eskualdatzea eta kapital metaketa defendatzen duen jarrera neoliberal, soluzionista eta kapitalistak bere posizioa markatu du. Hala adierazten du Arantxa Tapiaren Ekonomia Sailak egindako Euskadi 2025 Eraldaketa Digitalerako Estrategiaren aurkezpenak. Oro har, estrategia horrek anglizismoen inguruko neurriz gaineko narratiba erabiltzen du, hala nola, Silver Economy edo Smart City kontzeptuak, oinarrian dauden gatazkak eta jatorri antagonikoak ezkutatzeko, baita digitalizazioaren eraginez gizarte-hierarkiak betikotzeko ere. Dokumentu honen oinarri izan diren kasuen azterketa batek, gainera, estrategia honek eraldaketa baino, status quoa naturalizatu eta finkatu egiten duela berresten du; izan ere, azpiegitura digitaletarako sarbideari dagokionez, dauden desberdintasun arazoak betikotu eta enpresa sortzaile txiki eta ertainen artean teknologiaren onurak banatzea ekiditen baita estrategia honekin. Eusko Jaurlaritzaren asmoen adierazpena argi ikusi zen Enpresa Garapenerako Euskal Agentziak (SPRI) Idom enpresari esleitu zionean lan honen garapena; "iparraldeko kartelean" parte hartu izanagatik, 254.100 euroko zigorra jaso zuena, hain justu. Funtzio publiko oro euskal kapitalismoaren testaferroei eskuordetzea SPRIren ohiko jarduera da: duela pare bat urte beste 242.000 euroko laguntza-kontratu bat eman zion Idomi Euskadiko 2020ko Agenda Digitalaren segimendua egiteko. Gainera, beste 200.000 euroko luzapen bat eman zion eta urtean zehar diru-partida gehiago esleitu zaizkie. Guztira, ia milioi bat euro inbertitu dira eraldaketa digitalean euskal posizioa zehazteko, oso azaleko eta zehaztasun gutxiko dokumentuen bidez justifikatuta. Adibidez, dokumentu honek 16 aipamen besterik ez ditu; gehienak Europako Batzordeari, Davosko Foroari edo PwC-ri dagozkion aipamenak dira. Dokumentuan murgiltzen bagara, lehenik eta behin, estrategiak zenbait palanka teknologiko ezartzeko beharra deskribatzen du: "Euskadik ezagutza aurreratua irabazi behar du, jarduera publikoan, produktiboan eta sozialean aplikatzeko". Horretarako, teknologia digital berritzaileen deskribapena egiten du, McKinseyren aholkulari estilo garbian: 5G, adimen artifiziala, zibersegurtasuna, konputazio kuantikoa, cloud zerbitzuak, elkarreragingarritasun-zerbitzuak (jakina, publiko-pribatua), IoT eta baita blockchain ere. Paradoxikoa bada ere, teknologia horiek guztiak, Big Techek eskaintzen duten zerbitzu pribatu gisa baino ezin dira erabili, eta ez gobernuak bermatu nahi duen eskubide gisa. Bigarrenik, plan honen helburua Euskadiri 'Silicon Valley-friendly' eskualde zigilua jartzea da, garapen digilatalaren eragile gisa, tokiko ehunaren aldeko apustua egitea saihestuta. Asmo politiko bakarra teknologia burujabetza indartzeko estrategiak blokeatzea da, lankidetza publiko-pribatuaren esparru orokorraren bidez, hau da, azpiegitura teknologikoak atzerriko enpresei alokatzea, bereak garatu beharrean. Hala adierazten du planak eraldaketa horretarako gaitzaileei buruzko atalean: Berrikuntzako Erosketa Publikoa "eskariak bultzatutako berrikuntza sustatzeko mekanismoa da". Kaliforniako erretismoaren aurrean amore emateaz gain, Euskaltel, euskal jatorriko telekomunikazio hornitzaile handiena saltzen den bitartean gertatzen da hori. Bestalde, Google, Telefónica, Microsoft eta Facebookek zuntz optikoa Bizkaiko kostaldean sartzen ari dira. Planak, gainera, "banda zabaleko konektibitate ultralasterra" moduko esaldi erretorikoen bidez, aro digital berri honen gaitzaile moduan ezkutatzen ditu bere asmo interesatuak. Gainera, dokumentuaren izaerak berak, helburu kapitalistatik harago ezer gutxi eskaintzen duten sektoreetan proiektu digitalen eta start-up-en hedapenaren alde egiten du; hau da, Bizkaia Dorrearen bulegoak, ekintzailetza-zentro bihurtuta, betetzen dituzten foodtech edo start-up-en sustapenaren alde egiten du. Atzerriko kapitalaren erakarpena bultzatzen duen fiskalitate apalaz edo ikusezinaz gain, plan honek finantziazio pribatuko tresna berriak abian jartzearen alde egiten du, besteak beste, venture capital delakoak, soilik etorkizun digitalarekin espekulatzera bideratuta dagoena. Txostenak "zerbitzu teknologikoen hornitzaileen ekosistema" sortzea eta horretarako, Gaia-X izeneko plataforma paneuroparrean oinarritzea proposatzen du. Plataforma horri "Silicon Valleyko Troyako zaldia" deitu izan zaio eta bertan Palantir, Google, Amazon edo Microsoft bezalako enpresak daude. Eraso korporatibo hori legitimatzeko, erreferentzia eta herrialde hauek erabiltzen dituzte: Singapur (kapital finantzario globalera erakartzea bilatzen duen eredu espekulatibo eta autoritarioetako ezagunenetako bat), Estonia (administrazio digitalizatua, sektore pribatuarentzat merkatuak sortzeko eta Europako periferian lehiatzeko baliatzen duen eredua), edo Alemania (Industry 4.0, ekonomia digitalera industria-hegemonia eta Europako zentro kapitalistaren superabit komertziala hedatzen saiatzen den eredua). "Teknologia digitalei esker, datuak atzitu, transmititu, biltegiratu eta analizatu egiten dira", irakurri daiteke dokumentuan. Dirudienez, euskal plan berritzailea Alemaniako teknologia erabiltzea da, makina-erreminta ekoizten jarraitzeko eta euskal industriaren produktibitateari viagra pixka bat sartzen saiatzeko, baina, trukean, lehiarako abantaila galduz datuekin; izan ere, datu horiek Europako gainerako herrialdeei austeritatea ezarri zien herrialdean geldituko direlako. Hori horrela, Eusko Jaurlaritzak aurreikusten dituen 1.425 milioiak sormena eta talentua instituzionalizatzeko gai diren plataforma digital subiranoak garatzeko baino gehiago, Europako edo Estatu Batuetako multinazional teknologiko handientzako transferentzia ekonomikoa izango dira. Azken batean, softwarearen eta hardwarearen berezko azpiegituren garapenaren aipamenak hutsaren hurrengoak dira, data center baten aldeko apustua egiteari buruzko aipamen batez harago. Merlin Properties socimiak Bilbon datu-zentro bat sortuko duela jakin ondoren agertzen da ideia hori. Bazkide honek nazioarteko inbertsio-funtsen laguntza du, esaterako, BlackRock, zeinak IBEX-35an kotizatzen duen 2015etik. Planaren finantzarizazio digitalaren ideologiaren adierazpenik argiena da, gaitzaileen atalean. Azkenik, SPRI harro agertu ohi da bere bitartekari rolari buruzko propaganda ariketetan («oso ETEzaleak gara»), baina, egia esan, planaren aplikazio-eremu bakar batek ere ez du horri buruzko aipamenik egiten, orrialde pare bat eta atal txiki batean ez bada. Beste adar edo arlo batzuetan ere gauza bera gertatzen da: e-osasuna eta ongizatea, e-administrazioa edo e-justizia ataletan, badirudi ETEak arazo gisa aurkezten direla. Hori konpontzeko, planaren helburua da hainbat hamarkadetan zehar huts egiten daramatzaten egitura bateratzaileetara bideratzea baliabide publiko guztiak, clusterrak esaterako, administrazio publikoaren plan digitalak diseinatzeko eta garai digital honetan Gobernuak egin beharreko lanak egiteko. Eta, ondorioz, aholkularitza-enpresa handientzako lizitazioak areagotu besterik ez dira egingo. Azken finean, publikoa kostu bat delako ideia gailentzen da, berrikuntza-, sormen-, talentu- eta balio-iturri izan ordez. Hori dela eta, planean ez da gogoetarik egiten software libreari buruz, horri esker existitzen diren arren enpresa teknologiko gehienak Euskadin, ez eta aipatutako forma korporatiboak ez diren beste edozein enpresa-koordinaziori ere. Gauza bera gertatzen da ikerketarekin; izan ere, unibertsitate-zentroek duten beren funtzio publikoari buruzko aipamenik ez da agertzen, eta irtenbide itxiak edo enpresa pribatu handien berrikuntzak baino ez dira nabarmentzen. Egia esan, software librerik gabe, ez dugunez jabetza intelektual propio gehiegirik, ez litzateke lurraldeko garapen teknologikorako ia gaitasunik egongo. Halaber, ez da hain zaila beste etorkizun digital bat irudikatzea, non ESLE (Euskadiko Teknologia Askeen eta Ezagutza Irekiaren Enpresen Elkartea) edo Teks Sarea bezalako sareak (Ekonomia Sozial Eraldatzailearen esparruan teknologia libreetan lan egiten duten enpresa eta kooperatiben sarea), besteak beste, balioetsi, garapen teknologikoetarako sarbidea instituzionalizatu eta tokiko kooperatibei garai berrira egokitutako zerbitzu publikoen sorta bat eskaintzeko aukera emango balitz. Aldiz, ekosistema kooperatibo digital lurraldetu bat plan horretatik oso urrun dago; Gobernuak App Store gisa eta gobernantza estrategikoa aurrez definitutako eta itxitako sistema eragile bat balitz bezala irudikatzen du. Honenbestez, alternatiba bat eta elkarlanean eraikitako etorkizun digital aberats bat zabaltzeko aukerak irudikatzeke daude oraindik.


Summary: Euskaraz hitz egiteagatik jipoitu dute gizon bat Donibane Lohizunen. Joan den asteburuan, besta egiten ari ziren hiru gizonezkok jo zuten Jean Louis Iratzoki. Orkatila hautsi zioten.

Bestak ziren berez joan den asteburuan Donibane Lohizunen (Lapurdi), eta, bestarik ez egiteko deia zabaldua bazen ere, jendetza handiak elkartu ziren kalean, eta liskar handiak izan ziren, tartean taldeen arteko borrokak, baita labanekin ere. Testuinguru horretan, ostiraletik larunbaterako gauean, ostatu batean afaltzetik etxera heldu zen Jean Louis Iratzoki, Donibane Lohizuneko bizilagun bat. Anaiaren etxean gelditu zen, eta kaletik hizketan ari zen ilobarekin, zeina balkoian baitzen. Euskaraz ari ziren.

Kaletik zihoazen hiru gizonezkok Iratzokiri bortizki galdetu zioten zer ote zen hitz egiten ari zen patois hori —tokiko hizketa edo hizkera basa esan nahi du, normalean gutxiesteko erabilia—; «Frantzian» zirela, eta frantsesez behar zuela hitz egin. Bera euskalduna zela esanez defendatu zen Iratzoki, eta hiru gizonak oldartu egin zitzaizkion bet-betan. Hebainduta utzi zuten; orkatila hautsirik, Baionako erietxera eraman behar izan zuten, artatzeko. Jasandako erasoa baieztatu dio BERRIAri Iratzokik berak, baina ez du orain arte emandako lekukotasunaz harago joan nahi izan.

Peio Etxeberri Donibane Lohizuneko Herriko Etxeko oposizioko zinegotziak Euskadi Irratian baieztatu du erasoa gertatu zela, eta inkesta bat abian dela ere jakinarazi du. Asteburuan gisa horretako eraso gehiago izan zirela erantsi du Kazeta.eus atariak, berriz: Kaia ostatuan Mikel Laboaren kantuak jarri zituztelarik, «euskaldun putak!» oihu egin zietela eta lagun talde bati euskaraz egiteagatik irain egin zietela ere zabaldu dute. Asteburuan Frantziara etorriko bisitari batek sare sozialetan salatu du ostatu baten atarian edanda zegoen emakume batek luzaz irain egin ziela euskaldunei. Iratzokiren sendi batek ere mezu bat idatzi zuen erasoa gertatu dela salatzeko.

Etxeberrik zehaztu du neurrian jarri behar direla horrelako erasoak, eta, erantzun argi eta tinkoa merezi duten arren, ezin direla orokortu, eta ezin dela esan euskararen kontrako eraso orokor bat dela, ez dakitela talde berak egin ote zituen erasoak. Donibane Lohizunen euskararen kontrako jarrerak okerrera egin duenik ez dutela nabaritu erantsi du.

Bestarik izan behar ez zuen asteburu hori liskartsua izan zen bestela ere. Auto gidari batek bi oinezko harrapatu eta ihes egin zuen; poliziek atzeman, eta atxilotu egin zuten. Beste bi gizon atxilotu zituzten borrokan aritzeagatik; haietako batek labankada bat eman zion besteari. Beste borroka batengatik atxilotu zuten beste gizon bat.


Summary: Langabeziaren jaitsiera eta enplegu sorrera moteldu egin dira ekainean. 2.553 langabe gutxiago eta 4.023 langile gehiago eman ditu hilabeteak. Langile kopurua hurbildu egin da krisiaren aurretik zegoenera. 7.000 lagun atera dira erregulaziotik

Maiatzeko ekaitzaren ondoren etorri da barea. Hilabete historikoa izan zen aurrekoa, ekonomiaren susperraldiaren eskutik langabezia gutxitan bezala jaitsi baitzen (-7.549) eta asko handitu, berriz, Gizarte Segurantzan kotizatzen duten langileen kopurua (+8.200). Jarduera ekonomikoaren goranzko bidea jarraitzen badu ere, ekainean lan merkatuak ez du maiatzeko erritmoa jarraitu. Ezin da esan, ordea, txarra izan denik: maiatzean baino 2.553 langabe gutxiago daude, eta 4.023 langile gehiago. Pandemiaren aurreko urteetako ekainekin alderatuz gero, langabezia batezbestekotik behera gutxitu da aurtengo ekainean, baina batezbestekotik gora handitu dira afiliazioak.

Bada suspertzeak jarraitzen duela erakusten duen beste datu bat ere: maiatzean baino 7.000 langile gutxiago daude aldi baterako enplegu erregulazioan (ABEE). Ifrentzuak ere badaude, eta haien artean egin diren kontratu gehien-gehienak aldi baterakoak direla, udako kanpainei begirakoak.

ELAk aukera baliatu du 2012ko eta 2013ko lan erreformak bertan behera uzteko eskaera berresteko, «soldaten debaluazioa eat prekaritatea baizik ez dietelako ekarri langileei».

LABek, bere aldetik, nabarmendu du hiru langabetik bik ez dutela inolako saririk. «Estatuko babes-sistemak ematen duen estaldura-maila hain txikia izatearen arrazoien artean ditugu sistemaren ahulezia bera eta gurea bezalako lan merkatu prekarioaren errealitatera egokitzeko ezintasuna». UGTk ere lan erreforma baliogabetzeko eskatu du, eta enplegu politika aktiboak eskatu ditu kontratuen behin-behinekotasuna txikitzeko. Izan ere, martxoan eta apirilean kontratu mugagabeek izan zuten gorakadaren ondoren —ehunka kontratu iruzurti mugagabe egitera behartu zituzten ikuskatzaileek—, berriro %93ra igo da kontratu berrien behin-behinekotasun tasa.

Langabezia: emakumeak, okerrago

Lurraldeen arteko bilakaera oso desberdinak markatu du langabezia. Asko jaitsi da Nafarroan, hilabete bakarrean Nafar Lansareren bulegoetan langabe gisa erregistratutako ia %6k egoera hori utzi baitute (-2.294). Baina beste lurraldeetan ez da halako jaitsierarik ikusi. Murrizketa apalak izan dira Araban (-332, edo -%1,61) eta Gipuzkoan (-298, edo -%0,81), eta gorakada txikia Bizkaian (+371, +%0,53).

Maiatzean ere Nafarroa izan zen murrizketarik handiena izan zuena (-3.185), baina kontuan hartu behar da lurralde horretan utzi dituela pandemiak zenbaki okerrenak, alde handiz gainera. Horrela, Nafarroak ekainera arte ez du lortu urte arteko tasa negatiboetara itzultzea (-2.577), eta egoera horretan daude aspaldi beste hiru lurraldeak, murrizketa handiagoekin gainera: -11.174 Bizkaian, -6.855 Gipuzkoan, eta -4.060 Araban.

Sexu aldetik ere alde handia izan da, eta emakumeen kalterako, gainera. Haien artean ez da langabe kopurua murriztu eta %14,3 daude lanik gabe, maiatzean bezainbeste. Langabeen %56,7 ziren emakumeak maiatzean, eta jada %57,5 ekainean.

Sektoreei erreparatuz, uda hasierak ohiko jaitsiera ekarri du zerbitzu sektorean langabezian daudenen artean (-1.693). Esanguratsua da industrian ere langabeen kopurua behera doala, urratsez urrats (-457).

Enplegu erregulazioak: laurden bat atera dira

Aldi baterako enplegu erregulazioan dauden langileen kopuruak koska pare bat egin ditu behera ekainean: hilar en amaieran 21.986 ziren, hilabete lehenago baino 7.009 gutxiago. Kopururik txikiena da iazko martxoan enpresek prozedura horiek masiboki erabiltzen hasi zirenetik langileak kaleratu gabe lan kostuak txikitzeko. Aurreko hilean bezala, %39k ABEE partzial batean daude, eta %61 osoan.

Afiliazioak: galdutakoa berreskuratuta

Bosgarren hilabetez jarraian hazi da Gizarte Segurantzan izena emanda izan eta, hortaz, lege barruan lanean daudenen kopurua. Jada 1,259.156 dira, kopururik handiena iazko martxotik, eta itxialdiaren aurreko kopuruetatik oso gertu (-2.812). Berez, Espainiako Gobernuak ematen dituen datuak hilabeteko batezbestekoak direnez, esan daiteke konfinamendu aurreko mailara iritsi direla enplegatuak. Datu hori nabarmendu du, bere aldetik, Confebaskek.


Summary: Rodriguez Zapatero: «Prozesu prepolitikoa itxi zenetik, beste guztia, ezinezkoa izateaz gain, ez da desiragarria». Espainiako Gobernuko presidente ohia elkarrizketatu du BERRIAk, Madrilen, eta bihar argitaratuko du elkarrizketa, larunbatarekin.

Jose Luis Rodriguez Zapatero Espainiako Gobernuko presidente ohia elkarrizketatu du BERRIAk, Madrilen, iragan den asteartean. Enekoitz Esnaola kazetariak egin dio. 2004tik 2011ra artean izan zen gobernuburu Zapatero. Haren gobernuak ETArekin 2005-2007an izandako elkarrizketa prozesua, ETAren jarduera armatuaren bukaera (2011), gatazkaren ondorioak (euskal presoa, torturak, biktimak), eta Euskal Herriko eta Kataluniako gatazka politikoak izan dituzte hizpide.

BERRIAk bihar argitaratuko du elkarrizketa, larunbatarekin.

Zapateroren esan batzuk, aurrerapen gisa (bideokoak):

- [EAJ, 2005-2007ko prozesua] «Une erabakigarri bat dago azkenaldiko historian, edo urte haietakoetan, eta hori da EAJk barne krisia izan zuenekoa, Josu Jon Imazen dimisioa ekarri zuena [2007ko iraila]. Hor Egibarri buruz gehiago hitz egin behar da Ibarretxeri buruz baino. Ibarretxeri buruz beti pentsatu izan dut politikara doan gizon bat dela, baina ez zela, hasieran, politikari bat; hori da harekin izan nuen esperientzia. Orduan, funtsezkoa zen Josu Jonen ildoa gailentzea eta Urkulluri bide ematea. Zergatik zen erabakigarria? EAJ prozesu horretan nire helburua ordezkatzen zuena, nire gobernua, babesten ari zelako».

- [Barajasko atentatua, 2006] «Militante abertzale edo Batasuneko askorentzat erabat ulertezina izan zen. (….) Elkarrizketa martxan zegoen, zailtasunak zituen elkarrizketa bat zen. Oso ziur nago Otegik eta Batasuneko parte politikoko buruzagiek helburu bakarrarekin lan egin zutela, amaitu egin behar zela».

- [Arnaldo Otegirekin bilera, 2018an] «Garrantzitsuak iruditzen zaizkidan hiru gauza berretsi nituen. Bat: indarkeriaren amaierara iristeko prozesuan pertsona erabakigarria izan zela hura. Bi: hori betiko zela, indarkeriaren bukaera betiko zela. Eta hiru: oraindik denbora gehiago beharko dugula sortu izan den kaltea hobeto aitortzeko, denbora behar da, eta berriz aurkitzeko prozesurako ere behar dugula denbora».

- [Independentzia erreferenduma] «Demokraziak Espainian eredu konstituzional bat finkatu zuenean, estatu demokratikoaren eredu bat, prozesu prepolitikoa itxi egin zen. Hori argi izan behar dugu. Gainerako guztia, frogatu den bezala, ezinezkoa izateaz gain, ez da desiragarria».

Horiez gain, Zapaterok BERRIAren elkarrizketan adierazi du 2006an elkarrizketa ofiziala hasteko ETAren eta Espainiako Gobernuaren ordezkaritzek «konpromisoak» adostu zituztela Oslon 2005 bukaeran; ETAren jardun armatuaren bukaeraren ondoren gatazkaren ondorioez mintzatzeko Osloko mahaia eratzea aurreikusi zutela 2011ko udan, eta PSOEren gobernua joatekoa zela; ez duela uste «Euskadiko gizarteak haustura prozesu baten alde» egingo duenik; «zentzuzkoa« iruditzen zaiola Pedro Sanchezen espetxe politika; Kataluniak elkarrizketa prozesu zabala behar duela, baina «erreferendumak zatitu« egiten duela...


Summary: Gaindegiak jarduna eten du, zailtasun ekonomikoak direla eta. Mezu soil baten bidez jakinarazi dute behategiko jarduerak eten zituztela herenegun, «zailtasun ekonomikoen eraginez». Aurrerantzean ez dute eduki berririk sortuko eta zabalduko.

Euskal Herriko osoko datu sozioekonomikoen berri izateko aukera galduko dute euskal herritarrek. Izan ere, Gaindegiak iragarri du, bizi dituzten zailtasun ekonomikoen ondorioz, behategiko jarduera eten egin zuela herenegun. Beraz, aurrerantzean ez dute sortuko eta zabalduko eduki berririk. Mezu soil baten bidez jakinarazi dute berria, eta momentuz ez dute beste adierazpenik egingo.

Euskal Herriko langabezia, biztanleriaren bilakaera, migrazioei buruzko azterketak, lurralde desorekak.... Askotariko gaiak landu ditu Gaindegiak 2004an sortu zutenetik, betiere, Euskal Herri osoko datuak emanez. Gainera, lortutako datuak eta emaitzak tresna desberdinen bidez zabaldu izan ditu, esaterako, argitalpen monografikoen, infografien nahiz mapa interaktiboen bidez.

Arlo sozioekonomikotik Euskal Herriaren nazio garapenari lagungarri zaizkion edukiak lantzea eta eskaintzea. Horixe izan da, bere webgunean ageri denaren arabera, Gaindegia Euskal Herriko ekonomia eta gizarte garapenerako behategiaren helburua. Hamazazpi urteko bidean, hiru egiteko nagusi izan ditu: sektore zein lurraldeetako errealitate sozioekonomikoaz informazioa biltzea eta hedatzea; eremu sozioekonomikoan herri xedea duten ikuspuntuak lantzea eta iritzia eragitea; eta elkarrenganako ezagutza, lurralde arteko lankidetza eta sareen garapena sustatzea.

Hamazazpi urteko jarduna egoera ekonomikoak eten du. Irabazi asmorik gabeko elkartea izanagatik ere, aurrera egiteko laguntza ekonomikoa ezinbestekoa izan dute. Ekarpenen bitartez funtzionatzen izan du Gaindegiak; proiektuetarako dirua jaso izan dute erakundeetatik eta, alor pribatutik, batez ere enpresetatik. Duela hiru urte, esaterako, herritarrei eskatu zieten proiektua babesteko. Orduan esan zutenez, diru laguntzarik gabe, «nekez» egin ahal izango zuten egiten zutena; aurrerantzean, ezin izango dute egin.


Summary: Sakanako 'BERRIA zabalik' kanpainak 1.000 euroko bi sari banatu ditu. Maria Perez Arellano herritarrak eta Altsasuko Txartel kopia dendak jaso dituzte bonuak.

Tokiko komertzioa biziberritzeko eta BERRIA egunkariaren zabalpena egiteko antolatu dute BERRIA zabalik kanpaina Sakanan, Nafarroan, eta harrera beroa izan du. Maiatzaren 31z geroztik, hiru astez, 6.000 txartel banatu dituzte eskualdeko denda eta ostatuek.

Parte hartu duten herritarren artean zozketa eginda, Maria Perez Arellano herritarrak irabazi du 1.000 euroko bonu bat, bertako komertzioetan erabiltzeko.

Kanpainan parte hartu duten denda eta ostatuen artean egin dute beste zozketa, eta Txartel kopia dendak irabazi du 1.000 euroko bonu bat, BERRIAn publizitatean gastatzeko, papereko edizioan eta edizio digitalean.

Kanpainan parte hartu duten eragileek balorazio positiboa egin dute, eta esan dute harrera «oso ona» izan dela: «Arrakastatsua izan da». Lehenengo aldiz egin dute kanpaina Nafarroako eskualde batean. Guztira 45 denda eta tabernek hartu dute parte, eta milaka herritarrek, eta zozketan parte hartzeko txartelak agortu egin dira komertzio askotan.

Bertako eragile askoren babesa izan du kanpainak, gainera. Sakanako Mankomunitateak eta Sakanako Dendari, Ostalari eta Zerbitzuen Elkarteak sustatu dute, eta Rural Kutxak norbanakoentzako 1.000 euroko bonu baterako diru saria jarri du.


Summary: Txibiteri «duela bi hamarkadako hizkuntz politikak alboratzeko» eskatu diote Iruñean. Euskaraz bizitzearen alde, batuz. Eskubide murrizketarik ez! lelopean manifestazioa egin dute Iruñean, Euskalgintzaren Kontseiluak deituta. Adierazi dute dekretua «atzerapausoa» izango dela eta «euskaldunen eskubideak murriztuko dituela».

«Txibite, entzun, Nafarroa euskaldun!», entzun da gaur, besteak beste, Iruñean. Euskaraz bizitzearen alde, batuz. Eskubide murrizketarik ez! leloa aurrealdean zutela, manifestazioa egin dute euskara administrazioan arautzeko Nafarroako Gobernua prestatzen ari den dekretu berria salatzeko. Izan ere, Euskalgintzaren Kontseiluan bildu diren euskararen aldeko zenbait eragilek adierazi dute dekretua «atzerapausoa» izango dela eta «euskaldunen eskubideak murriztuko dituela».

Baluarteko plazatik abiatu da manifestazioa 18:30etan, eta lehen aipatutakoaz gain, hainbat izan dira entzun diren leloak: tartean, «Euskaraz bizi nahi dugu!»; «Euskara hizkuntza ofiziala!»; «UPN, PSN, berdin da!»; eta «Euskara nafar hizkuntza da». Sarasate pasealekura arteko ibilbidea hiru zutabetan banatuta egin duten parte hartzaileek, segurtasun tarteak errespetatuz.

Han, Nafarroako Parlamentuaren aurrean, Maria Txibite lehendakariari eskatu diote «duela bi hamarkadako hizkuntz politikak alboratzeko». Hitza hartu du Paul Bilbao Kontseiluko idazkari nagusiak, eta esan du kalera atera direla «bigarren mailako herritarrak» ez direla aldarrikatzera.

Hizkuntz politika ilunak

Nafarroako Auzitegi Nagusiak 2019ko urrian aurreko gobernuak onartutako dekretua edukiz hustu ondotik, Nafarroako Gobernuak promes egin zuen 2020aren hasierarako onartuko zuela. Hala ere, hogei hilabete iragan dira, eta oraindik ez dago euskararen dekreturik. Denbora tarte horretan, Nafarroako Gobernuak «iraganeko hizkuntza politika ilunak» aplikatu dituela salatu du Kontseiluak: «Ehunka lan deialditatik automatikoki baztertu dute euskararen ezagutza, bai euskara eskakizun izan beharko lukeen lan deialdietatik, baita merezimenduetatik ere». Ekainaren 23an Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakariak iragarri zuen azkenik bigarren seihilekoan tramitatuko zela.

Horrekin batera, Kontseiluko eleduna, Paul Bilbao, kritiko agertu da dekretu berriaren inguruan zabaltzen ari den eztabaidarekin: «Biziki kezkatzen gaitu nola ari den kudeatzen dekretuaren afera: lotsagarria da eragileoi dekretuari buruzko inolako informaziorik bidali ez izana, baina, aldi berean, hedabideetan filtrazioak behin eta berriro egitea». Bilbaoren hitzetan, «argi dago hizkuntza eskubideak alderdikeriekin nahastea dutela helburu». Adierazi duenez, «sinetsarazi nahi digute dekretuaren korapiloa txikia dela, hain zuzen ere, legeak ezarritako eremu ez-euskaldunean euskara ez baloratzea edota alemana bezala baloratu beharko den ebaztea».


Summary: Baheketa batera deitu dituzte Saloun izan diren 17 eta 25 urte bitarteko gazte nafarrak. Joan den ekainaren 25az geroztik Saloun (Herrialde Katalanak) izan diren gazteak testak egitera deitu ditu Nafarroako Gobernuak, hara bidaiatu duten gazteen artean hainbat positibo atzeman ondotik: 26 kutsatu zenbatu dira oraingoz.

Nafarroako Gobernuko Osasun departamenduak COVID-19a atzemateko testak egitera deitu ditu joan den ekainaren 25az geroztik Saloun (Tarragona, Herrialde Katalanak) izan diren 17 eta 25 urte bitarteko gazte nafarrak. Izan ere, osasun agintariek hainbat positibo atzeman dituzte data horretatik aitzina Saloura bidaiatu duten dozena bat gazte talderen artean, eta lehenbailehen eten nahi dute kutsatze katea. Osasun sailak zehaztu duenez, 26 positibo detektatu dira oraino.

Gobernuak gaur bertan hasiko du baheketa bidaia hori egin duten gazteen artean, Iruñeko Forem gunean, 15:00etatik 20:00etara. Ez da beharrezkoa aurrez ordua hartzea. Tuteran ere baheketa egingo dute, Reina Sofia ospitalean.

Nafarroako osasun agintariek argitaratu berri dituzten transmisioari buruzko datuek aski argi erakusten dute kutsatuen soslaia gaztetzen ari dela, nabarmen: Osasunbideak 113 kasu positibo zenbatu zituen atzo COVID-19a detektatzeko egindako testetan, eta, adinari dagokionez, kutsatu horien %71 16 eta 29 urte bitartekoak dira.


Summary: Nafarroako enplegu planak «gardentasun falta» duela salatu du EH Bilduk. Adolfo Araizek kritikatu du «ez negoziazioetan, ezta sinatu ondoren ere» ez dutela akordioaren edukirik jaso, «nahiz eta aurrekontuetan eragina izan dezakeen».

Asteazkenean Nafarroako Gobernuak bosgarren enplegu plana sinatu zuen CEN patronalarekin, eta CCOO eta UGT sindikatuekin. Akordio horren aurrean, EH Bilduk «gardentasun falta» duela salatu du. Gobernuak etorkizuneko eraldaketa sakonari aurre egiteko palanka izango dela nabarmendu arren, koalizioak uste du egitasmoak ez duela «benetako neurri eraldatzailerik».

Koalizioa erabakigarria izan da azken bi urteetako aurrekontuak aurrera ateratzeko, eta atzo bertan azpimarratu zuen aurrekontu akordioa betetzeko urratsak egiten ari dela gobernua. Hala ere, Adolfo Araiz parlamentariak salatu du ez dutela planaren edukiaren berririk izan «ez negoziazioetan, ezta sinatu ondoren ere». Planak hurrengo lau urteetan, 2024ra arte, 701,7 milioi euro inbertitzeko asmoa azaltzen du, eta, kopurua zehaztu ez arren, zenbateko handi bat aurrekontu bidez finantzatuko da. Horregatik, Araizek gaineratu du edukiaren berri ez izatea deitoragarria dela, akordioan eragina izan dezakeelako.

Behin akordioa aurkeztuta eta aztertuta, Araizek uste du «kasurik onenean asmo oneko neurrien bilduma» dela. Haren irudiko, ez dakar berrikuntza handirik: «Nahikoa da aurreikusten diren neurrien gastuak aztertzea bildutako zenbateko handienak urte honetarako aurrekontuan aurreikusita zeudela ondorioztatzeko». Planak neurri asko jasotzen ditu, eta 23 helburu estrategiko ezartzen ditu, baina, Araizen ustez, horiek ez dira zehazten: «Helbururik gabe, planaren kontrola ez da existitzen, eta gastuaren exekuzioaren kontrolera mugatzen da».

Beste hainbat alor ere kritikatu ditu. Adibidez, esku hartze sektoreko enpleguaren kalitatera bideratu nahi diren 116 milioi euroetan ez da zehazten nola baliatuko diren, eta susmoa dute enpresei dirua emango zaiela zaintza zerbitzuak hobetu gabe. Lurraldeko segurtasun arloko ordezkariaren figura berreskuratzeari buruz esan du iraganean ez duela balio izan lan istripuen errealitatea hobetzeko.

Esparza, pozik

EH Bilduren aldean, Navarra Sumak ontzat jo du akordioa. Hain zuzen ere, nabarmendu du UPNren agintaldietan onartutako beste lau enplegu planen ildo beretik doala. «Betidanik defendatu dugu gizarte eragileekin akordioa erdiestea. Legealdi erdian bada ere, Nafarroarentzat ona da bide hori berreskuratu izana». Akordioa Gizarte Elkarrizketaren Kontseiluan eman da, eta Esparzak erakunde horren «defentsa irmoa» egin du, 2014 amaieran onartu baitzen parlamentuan, UPNren eta PSNren babesarekin.

PSNren irudiko, Txibiteren gobernuak «beste mugarri bat» erdietsi du enplegu planarekin.

Nafarroako Ezker Batuak ongietorria eman dio akordioari, eta aurrerapauso bat izango dela nabarmendu du. Marisa de Simon Ezkerrako parlamentariak azpimarratu du urteak eman dituztela plan horren beharra aldarrikatzen. Haren irudiko, planak jarduera ekonomikoa bultzatu eta enplegua sortzeko balio behar du. Politika horien garapenerako 2022a «urte erabakigarria» izango dela gaineratu du, eta gogorarazi du horretarako zerga erreforma sakonagoa behar dela.

ELAk astelehenean egingo du enplegu planari buruzko irakurketa.


Summary: Kutsatzeak beste behin ere gora: 519 azken orduetan. Nafarroan igoera nabarmena izan da, aurreko egunean izandako kutsatuen ia bi halako atzeman ditu Osasunbideak

Kutsatzeen kopuruak berriz ere gora egin du: Osakidetzak eta Osasunbideak 519 positibo atzeman dituzte azken 24 orduetan. Nafarroako kasuak bereziki eman du atentzioa, 113 kasu zenbatu baitituzte, aurreko egunean atzemandakoen ia bi halako. Gipuzkoan ere izan da igoera, txikiagoa izan bada ere, eta Hernanin egondako agerraldiak alarmak pizten ditu oraindik ere: 65 atzeman zituen Osakidetzak atzo, eta 175 azken lau egunetan.

Bizkaian 178 positibo atzeman dituzte, eta Araban 45: aurreko egunetako joera bertsuan.

Azken egunetako datuak berretsi dituzte, beste behin ere, gaur kaleratu dituztenek: kutsatuen erdia baino gehiago adin tarte gazteenetan izan da. Hain zuzen ere, Eusko Jaurlaritzak jakinarazi berri du 267 ikasle kutsatu direla Mallorcara (Herrialde Katalanak) joandako ikasturte bukaerako bidaian. Era berean, Nafarroako Gobernuak baheketa egitera deitu ditu Saloun (Herrialde Katalanak) izandako ikasle nafarrak.


Summary: Absestosiak jota hildako langile ohi baten familiak 145.000 euro eskatu dizkio CAFi. EAEko Auzitegi Nagusiak kalte ordainak ordaintzera behartu du enpresa, garai hartan ez zegoelako amiantoaren aurkako babes neurririk

CAFeko langile ohi baten familiak 145.726 euroko kalte ordaina eskatu dio enpresari tren fabrikan eginiko urteen eraginez garaturiko absestosis gaitzarengatik. EAEko Auzitegi Nagusiko lan arloko salak, familiaren helegiteari erantzunez, lan gaixotasuna izan zela ebatzi zuen 2019ko urrian, eta kalte ordain bat agindu zuen, enpresan garai hartan ez zegoelako amiantoaren aurkako babes neurririk. Orain ikusteke dago Donostiako epaitegiak zer erantzuten dion kalte ordainaren eskaerari. ASVIAME amiantoak kalteturiko langileen plataforma ari da eskaera babesten, eta elkarretaratzera deitu astelehenerako epaitegiaren aurrean (12:00etan).

CAFeko langile ohiak 1957 eta 1969 urteen artean egin zuen lan Beasaingo plantan (Gipuzkoa). 2017an diagnostikatu zioten absestosia, eta iaz hil zen. Ondoren Gizarte Segurantzak lan gaixotasunak eragindako heriotzari dagokion kalte ordaina onartu zion alargunari. Ordurako, baina, EAEko Auzitegi Nagusiak ebatzia zuen gaitzaren jatorria profesionala zela. ASVIAMEren arabera, langile ohiak CAFen zuen postuan amianto asko erabiltzen zen. Amiantoa bagoiak isolatzeko erabiltzen zen, eta haren fibrak solte ibiltzen ziren lantokian.


Summary: Osasunbidea 18 eta 29 urte artekoei txertatzeko ordua ematen hasi da. Nafarroako Gobernuak iragarri du adin tarte horretan daudenei txertoa jartzen hasiko dela. Gainera, AstraZeneca botika etxearen bigarren dosia jaso behar duten 60 eta 67 urte artekoen immunizazioa azkartu nahi du gobernuak, eta bi astez aurreratuko du haien txertaketa.

Osasunbidea gaur hasi da 18 eta 29 urte arteko herritarrei COVID-19aren aurkako txertoa jartzeko ordua ematen. Carlos Artuondo Nafarroako Osasun zuzendariak jakinarazi du dagoeneko adin tarte horretan dauden herritar batzuk hartua dutela txertatzeko ordua. Bitartean, 30 eta 39 urte arteko herritarren txertaketarekin aurrera jarraitzen du gobernuak.

Bestetik, Nafarroako Gobernuak erabaki du AstraZeneca botika etxearen bigarren dosia hartzear duten 60 eta 67 urte arteko herritarrak aurreikusitakoa baino bi aste lehenago txertatzea. Adin tarte horretakoak lehenbailehen immunizatu nahi dituzte, COVID-19aren Delta aldaera azkar ari delako zabaltzen, Artuondok azaldu duenez. Osasun agintarien asmoa da 60 eta 67 urte arteko herritarrek pauta osoa hartua izatea uztaila amaierarako edo abuztu hasierarako.


Summary: Erabakitzeko eskubidearen aldeko «herri gogoa» adieraziko dute bihar Bilbon. Gure Esku-k Hamaika Gara egitasmoak mobilizaziora deitu du biharko (17:30), «erabakitzeko ahalmenaren» beharra nabarmentzeko.

Gure Esku erabakitzeko eskubidearen aldeko dinamikak eta harekin batera Hamaika Gara plataforma osatzen duten 23 eragileek mobilizaziora deitu dute biharko, Hamaika Gara erreferendumaren alde lelopean, erabakitzeko eskubidearen aldeko «herri gogoa» adierazteko. Deialdia Bilboko Areatzaren, Erripa kaiaren eta udaletxeko eta Arriagako zubien artean izango da, 17:30etik aurrera.

Gure Esku-k nabarmendu duenez, «aktualitateko gaia» da estatus politikoari buruzko erreferenduma: «Azken hilabeteotan herritarron kezka nagusiak osasun krisia eta krisi sozial eta ekonomikoa izan badira ere, begi bistakoa da krisia hobeto kudeatzeko eta krisitik nola irtengo garen erabakitzeko burujabetza behar dugula, erabakitzeko ahalmena behar dugula. Begirada altxatzen hasteko garaia da, unean uneko urgentziek zerikusi handia baitute etorkizuneko erronkekin».

Dinamikaren iritziz, «Europan zein Frantzia eta Espainiako estatuetan, erreferendum bidez erabakitzea izango da lurralde auziei konponbide demokratikoa emateko tresna». Eztabaida «pil-pilean» nabari dute, baita Euskal Herrian ere, udazkenean Euskal Autonomia Erkidegoko estatus politiko berriari buruzko eztabaida berraktibatzeko asmoa iragarri dutelako hainbat ordezkari politikok azken asteotan: «Bada garaia herritarrok ere adieraz dezagun zein den gure nahia: erabakitzeko eskubidea lege bilakatzeko aukera historikoa daukagu, eta ez gaude hori baino gutxiago onartzeko prest».

Ibaia eszenatoki

Mobilizazioa 17:30ean hasiko bada ere, sarrera-irteeretan jende pilaketak saihesteko, 17:00etarako agertzeko eskatu diete herritarrei. Burujabetzaren aldeko aldarriak eramateko dei ere egin diete: «Nork eraman dezala bere kartela, eta nahi izanez gero, eskura ditzala www.hamaikagara.eus/uztailak-3/ webguneko atal berezituan dauden ereduak».

Bi eszenatoki egongo dira: uretan bata eta lehorrean bestea. Bilboko itsasadarrean ibiliko den itsasontzi batetik Zetak, Olatz Salvador, Dupla eta Itziar Ituñoren emanaldiak eskainiko dituzte, eta Areatzako eszenatokian lekutuko da diskurtso politikoa. Gainera, mobilizazioan parte hartzeko asmoa duen jendeari «konpromiso txartela» eskuratzea proposatu diote, osasun neurriak egokitu eta mobilizazioaren gastuei «modu kolektiboan» aurre egiteko. 5 euro balio du txartelak eta Hamaika Gararen dendan eskura daiteke.

Mobilizazioa 17:30ean hasiko bada ere, eragileek hitza hartuko dute 16:30etik aurrera; Hamaika Gara osatzen dutenek, baina baita beste batzuek ere.

BERRIAk herenegun argitaratu zuen Amalur Alvarez Gure Esku-ko bozeramaileari eginiko elkarrizketa, eta, bertan, azaldu zuen «aktibatzea tokatzen» dela, «gutxienekoak argi azaltzeko: prozesua herritarron parte hartzean oinarritu behar da, eta erabakitzeko eskubidea oinarri gisa jaso behar du».


Summary: Afganistango base militar handiena hustu dute AEBek. Herrialdeko armadak hartu du eremuaren kontrola. Talibanen ustez, atzerriko tropen irteerak «bide berri bat» irekiko du.

Afganistandik erretiratzeko bidean pauso garrantzitsu bat eman dute AEBek. Asiako herrialde hartako Defentsa Ministerioak jakinarazi duenez, nazioarteko koalizioko tropek Bagramgo base militarra utzi dute, eta herrialdeko armadak hartu du haren kontrola, «terrorismoa borrokatzen» jarraitzeko. Bagramgoa AEBek herrialdean zuten baserik handiena da, eta operazio militarren kontrolgune nagusia.

Ia hogei urte egin dituzte AEBetako tropek Bagramen, 2001eko irailaren 11ko atentatuen ostean George W. Bush presidenteak herrialdea inbaditzea erabaki zuenetik. Denbora tarte horretan, eraso ugari jasan ditu, baita kritikak ere, besteak beste, haren barruan dagoen Parwan espetxe militarrean erabilitako praktikengatik —Afganistango Gobernuaren esku utzi zuten 2013an—. Kabuletik 70 kilometrora dagoen base militarrak, gainera, pisu sinbolikoa ere izan du urte horietan guztietan. Bushek soilik ez, Barack Obama eta Donald Trump presidente ohiek ere handik egin zituzten gerran «garaipena» lortzearen aldeko aldarriak.

Afganistango Gobernuak eta armadak, AEBek babestuak, urrun dute, ordea, talibanak garaitzeko aukera. Nazioarteko indarrek herrialdetik irteteko asmoa adieraztearekin batera, gora egin dute bi aldeen arteko liskarrek. Horren lekuko dira bi fronteetatik iritsitako informazioak: herenegun eta atzo bitartean, talibanek 23 lagun hil zituzten Badakhxan eta Baghlan probintzietan, besteak beste, segurtasun indarrak; Defentsa Ministerioak, berriz, jakinarazi du epe berean 130 taliban hil eta beste ehun inguru zauritu zituela. Egoera horretan, Zabihula Muhajid talibanen bozeramaileak ontzat jo du AEBen erabakia: «[Atzerriko indarrak] erretiratzeak bide berri bat irekiko die afganistandarrei beren etorkizuna beren kabuz erabakitzeko».

Afganistango Bakerako Goi Kontseiluko presidente Abdullah Abdullahren arabera, berriz, atzerriko tropen irteerak gerra «gaiztotu» du, eta modua egin du talibanek lur eremu handiagoak bereganatzeko —gobernuaren esku zeuden 80 barruti, denera—: «Hutsuneak utzi dituzte hainbat eremutan, eta, zoritxarrez, hortaz baliatu dira talibanak». Hala, «herrialdeak bizirik irautea» arriskuan dagoela uste du, eta elkarrizketa prozesua sustatzeko eskatu du. Hura iazko irailean abiatu zen, Dohan, baina ez du fruiturik eman.

Begi bistako ondorioak izan zituena Etxe Zuriak eta talibanek iazko otsailean eginiko negoziazioak izan ziren. Bi aldeek adostu zuten AEBek 13.000 soldadu aterako zituztela herrialdetik, hamalau hilabeteko epean, eta, horren truke, talibanek bake prozesuarekin jarraituko zutela. Maiatzerako, nabarmen egin zuten behera nazioarteko koalizioaren eta hirien aurkako erasoek, baina, orokorrean, %70 egin zuten gora herrialde osoan, Reuters albiste agentziaren arabera.

Kabul geratzen da

Afganistangoa AEBek parte hartu duten gerrarik luzeena da. Herrialdean sartu eta hamar urtera, 2011n, 100.000 soldadu eta 35.000 kontratista inguru izatera iritsi zen Washington. Hamar urte geroago, ordea, 2.500 soldadu eta 18.000 kontratista besterik ez dira geratzen; bidean, 2.000 soldadu estatubatuar inguru hil dira.

Joe Biden presidenteak herrialdetik irteteko agindua ematearekin are gehiago bizkortu da erretiratzeko prozesua, eta Kabulgo base militarrean besterik ez dira geratzen AEBetako tropak. Etxe Zuriak irailaren 11 jo zuen armada Afganistandik ateratzeko epemugatzat, baina lehenago ere gerta daiteke hori. Behin gauzatuta, AEBetako mila soldadu besterik ez dira geratu herrialdean, Lloyd Austin Defentsa idazkariaren arabera, Afganistango «segurtasuna eta egonkortasuna» bermatzeko. Era berean, Tajikistango, Uzbekistango eta Kazakhstango Atzerri Ministerioekin —denak ere Afganistanen mugakide dira— negoziatzen ari dira, herrialde horiek erabiltzeko «disuasio-presentzia bat» izateko. Pakistanek, berriz, uko egin dio herrialdean AEBen base militarrik izateari.

Tropak guztiak jada erretiratu dituztenen artean daude, berriz, Alemania, Italia eta Espainia. Lehen biek azken egunetan egin dute; Espainiak, berriz, maiatzean. Kontrara, herrialdean soldaduak mantentzearen alde agertu da Turkia, eta talibanek arbuiatu egin dute hori.


Summary: «Onartezina da gutxieneko pentsioak izendatu ere ez izana». Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak argiak baino askoz ilun gehiago ikusi dizkio pentsioen erreformari: «sistema publikoa mehatxupean dago oraindik»

Euskal Herriko Pentsiodunen mugimenduak argiak baino askoz ilun gehiago ikusi ditu Espainiako Gobernuak onartu berri duen pentsioen erreforman. Begi onez ikusi dute KPIaren araberako igoera, baina, haien ustez, pentsiodunen ekinari esker lortu da. Kritika zabalagoa da, ordea, eta, besteak beste, «onartezina» iruditu zaie gutxieneko pentsioak izendatu ere ez izana, eta generoko arrakala ixten joateko neurririk ez adostea.

Pentsiodunen mugimenduaren arabera, erreforma egin den arren, pentsio sistema publikoa «mehatxupean» dago oraindik ere. Xehetasun positiboa da KPIaren araberako urteroko eguneraketa, baina, zehaztu dutenez, «ez da bermatzen», bost urtean behin aztertuko baita. Izatezko bikoteen ingurukoak ere aurrerapausoak direla uste dute; baita kotizazio luzapen eskubidea eta zaintzaileen lan itunetako hobekuntzak ere.

Kritikak, baina, txaloak baino gehiago dira. Haien ustez pentsio plan pribatuak sustatzeko asmoak bere horretan dirau, eta nabarmendu dute jasangarritasun faktorea indargabetu den arren beste faktore bat ezarriko dela, 2011ko erreforman inspiratua. Eta, haien ustez, faktore horrek «eragin negatiboa» izango du oraingo eta etorkizuneko pentsioetan.

Pentsiodunen ustez erreforma honekin ez da bermatzen pentsioen finantzaketa, eta Espainiako Gobernuak aurten egin asmo duen 13.939 milioi euroko transferentzia ez da aski izango. Berme falta horrek «ziurgabetasuna» sortzen du, eta ziurgabetasun hori pentsio sistemari eragiteko erabiliko dela uste dute. Ziurgabetasun hori uxatzeko pausoen artean ezinbesteko ikusten dute lan erreforma egitea.

Kritikarik gogorrena, dena den, akordioan gutxieneko pentsioen inguruko aipamenik egin ez izanak eragin du. Pentsiodunek 1.080 euroko mugan ezarria dute muga hori, eta gogorarazi dute horren azpitik dabiltzan pentsiodun gehienak emakumeak direla. Horregatik, pentsiodunentzat «onartezina» da generoko arrakala ixteko pausorik eman ez izana, esaterako, alarguntasun pentsioetan eraginez.


Summary: Langile bat hil da Durangon, eraikin batetik erorita. Ertzaintzaren eraikinaren ondoko etxebizitza batzuetan konponketa lanetan ari zen.

Langile bat hil da gaur eguerdian Durangon (Bizkaia), eraikitzen ari diren etxe bateko bosgarren solairutik behera erorita.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak azaldu duenez, 11:45ean izan da ezbeharra. Istripuaren zergatiak ikertzen ari dira.

ELAk jakinarazi duenez, Portugalgoa zen behargina, eta Ertzaintzaren eraikinaren ondoko etxebizitza batzuetan konponketak egiten ari zen.

ELAk babesa eta elkartasuna adierazi die hildako langilearen senide eta lankideei, eta, aldi berean, istripua berehala ikertzeko eskatu du, arrazoiak eta erantzukizunak argitzeko.

Sindikatuak uste du «aste beltza» izaten ari dela amaitzen ari dena. Haren zenbaketaren arabera, aurten jada 30 lagun hil dira Hego Euskal Herrian beharrean ari zirela. «Kopuru horrek Gasteizko eta Nafarroako gobernuei, patronalei eta baita erakundeei ere erreakzionarazi beharko lieke, laneko segurtasuna eta osasuna lehentasun izan dadin. Lan prekaritatea geldiarazi beharra dago, hori baita lan istripu eta lanbide gaixotasunen sorburua».

Istripu horietako asko eraikuntzan gertatzen dira, berez sektore horrek arrisku handiak dituelako. ELAk uste du kasu batzuetan enpresen ardura zuzena direla ezbehar horiek: «Askotan, enpresek prebentzioan ez inbertitzeagatik ez dituzte neurri egokiak ezartzen, eta horrek lan istripuak areagotzea eta langileen osasunean kalteak eragitea dakar. Gainera, azpikontratazio maila handiko sektorea da, eta horrek berekin dakar enpresek prebentzioaren arloan dituzten erantzukizunak murriztea».

LABek ere elkartasuna eta babesa adierazi die hildakoaren gertukoei, eta gaitzetsi egin du ezbeharra; «odolusteak ez du etenik», salatu du. Sindikatuak dio argi daukatela «lan istripuak ez direla zoriak edo kasualitateak sortuak, ematen diren lan harremanen, prekarizazioaren, lan arautegiaren eta, gaurkoan bezala, azpikontratazioaren emaitza dira». LABek administrazio publikoei eskatu die «istripua ikertzea, arduradunak seinalatzea eta ordainaraztea».

ELAk, LABek, ESK-k eta beste sindikatu batzuk datorren astearte eguerdian Durangon batzeko deia egin dute, lan istripua salatzeko.


Summary: La Locomotora Negra eta Chucho Valdes sarituko ditu Donostiako Jazzaldiak. Jaialdiaren 56. aldiko egitarau osoa aurkeztu dute. Arlo Parksen eta Mulatu Astatkeren emanaldiak bertan behera utzi behar izan dituzte.

«Azken urteetako garrantzitsuena eta erakargarriena» izango da Donostiako 56. Jazzaldia, antolatzaileen hitzetan. Hilaren 21etik 25era egingo dute, eta jazz munduko bi izen handiri emango dizkie jaialdiak bere aurtengo sariak: Chucho Valdes piano jotzaileari; eta La Locomotora Negra taldeari.

«Jazzaren historiako handienetako bat». Horrela definitu du Miguel Martin Donostiako Jazzaldiaren zuzendariak pianista kubatarra. Dioniso Jesus Valdes Rodriguezek, Chucho Valdes izenarekin ezagunagoa denak, jasoko du jaialdiaren aitortza, 2003an haren aitak, Bebo Valdesek sari bera jaso eta ia hogei urtera. 38. aldiko jaialdian aitak eta semeak kontzertu bat eman zuten. Aurten, aldiz, bakarrik igoko da Chucho Valdes Donostiako Trinitate Plazako agertokira. Hain zuzen ere, Mulatu Astatke ordezkatuko du; jatorri etiopiarreko musikaria Erresuma Batuan geratu beharko da, bertako COVID-19aren araudiak itzultzean berrogeialdia egitera behartzen duelako —arrazoi beragatik geratu da bertan behera Arlo Parksen emanaldia, eta Jose James ariko da haren ordez—. Hilaren 22an emango du kontzertua Valdesek, Gonzalo Rubalcaba eta Aymee Nuviola musikarien segidan. Sarrerak jada agortuta daude, eta eskueran izango dira Astatkeren ezeztatutako kontzerturako erositakoak itzultzen badira.

La Locomotora Negra, berriz, Kataluniako jazz talde beteranoenetako bat da. 50 urte daramatzate jazz tradizionalarekin agertokiak betetzen. Hain zuzen, mende erdia betetzearekin batera, taldeak agertokietara azken aldiz igotzea erabaki du, eta jazzaldiak erabaki du taldeak egindako ibilbidea aitortzea eta eskertzea, Donostiako Jazzaldiaren aurtengo bigarren saria hari emanda. Azken kontzertua Viktoria Eugenia antzokian emango dute, uztailaren 21ean. Sarrerak eskuragarri daude jaialdiaren webgunean, eta Viktoria Eugenia antzokiaren abonamenduak ere, kontzertu hori barne hartzen dutenak, lortu daitezke oraindik.

Aurtengo festibalak zortzi agertoki izango ditu eta 60 kontzertu emango dira guztira; horietatik 29 doakoak izango dira. Hainbat saiotarako sarrerak «oso denbora gutxian» saldu direla adierazi du zuzendariak, eta pandemiak ezarritako neurriak egonda ere «kalitate handiko» jaialdia prestatzea lortu dutela nabarmendu du. Hurbildu ezin diren zaleei erraztasunak emateko, hemezortzi artistaren kontzertuak streaming bidez emango dituzte, eta doakoak izango dira.


Summary: Bilboko Euskal Museoak 6.400 metro koadro gehiago izango ditu. Museoa handitzeko behin betiko proiektuan jasotakoaren arabera, azalera %38 handituko dute. Zurezko gela huts bat kokatuko dute zintzilik Miserikordia espazioan

Nabarmen aldatzear dago Bilboko museoen paisaia: proposatu zenetik hamahiru urtera, Guggenheimen beste bi egoitza egingo dituzte Gernika-Lumon eta Muruetan (Bizkaia), eta irailean hasiko dituzte Arte Ederren Museoa handitzeko lanak, ondo bidean. Erakusteko leku gehiago izango du, halaber, Euskal Museoak: joan den martxoaren 9an erabaki zuten proposamen irabazlea, eta gaur aurkeztu dute behin betiko proiektua museoaren klaustroan, Etnografia Museoaren eta Arkeologia Museoaren inaugurazioaren mendeurrenaren bezperan, hain zuzen. Antonio Vailloren eta Juan Luis Irigarairen arkitektura estudioak eta Jesus Moreno y Asociados museografia estudioak ondu dute Eko nekta plana, eta hamabost milioi euroko kostua izango du. Museoak 6.400 metro koadro irabaziko ditu; egun duen azalera %38 haziko da, zehazki.

Sorkunde Aiartza museoko zuzendariaren hitzetan, «espazioa eta bilduma duintzea» du xede proiektuak, baita «nazioarteko erreferente bilakatzea» ere. Proposamen irabazleak museoaren sustraiei erreparatzen die, haren iritziz, baina etorkizunari begira egindako lana ere bada, orobat. Museoaren sarrera tokiz aldatuko dute ikusgarritasun gehiago lortze aldera —Unamuno plazatik Gurutze kalera— eta hiru espazio handiak bateratuko dituzte: beheko solairuko loturak indartuko dituzte korridore handi argiztatu baten bitartez, eta eraikin bakoitzaren komunikazio guneak ere sendotuko dituzte.

Era berean, kanpotik begiratuta uniformetasun sentsazioa egon dadila erdietsi nahi dute, Antonio Vaillo arkitektoaren hitzetan: «Eraikin bakoitzaren nortasuna mantendu nahi dugu, baina multzo batean integratuz, baita bisualki ere». XIX. mendeko plano bat izan dute eskura proposamena osatzeko, eta garaian Erruki Etxea zegoen eraikina ezarri dute multzoaren «bihotz» bezala; hura izango da eraikinen integraziorako irizpidea. Altzairua erabiliko dute konexio elementu bezala, euskal kulturan material «garrantzitsua» izan baita, Vailloren iritziz.

Forma eta edukia Miserikordia espazioak izango du aldaketarik esanguratsuenetakoa. Hiru zatitan bananduko dute gunea, haritzaren morfologiaz eta metaforaz baliatuta: sustraiak, enborra eta kopa sinbolizatuko dituzte tokiok. Enborra, zehazki, zintzilik egongo den gela arin eta huts batean mamituko dute, eta, arbolaz ez ezik, euskal historiako beste hainbat elementu klasiko ere hartu dituzte aintzat kopa taxutzeko, baserrietako pertxak eta eraikitzen ari diren ontzi bat gogorarazten baitute sabaian kokatutako zurezko egiturek, Vailloren ustez.

Espazio bakoitzean erakutsiko duten edukia ere baldintzatzen du haritzaren metaforak, Jesus Moreno arkitekto eta museografoaren azalpenei erreparatuta: «Sustraiek euskal ondarea hartuko dute; enborrak, diaspora, eta kopak, abangoardia, etorkizunerako begirada». Horrez gain, baliabide digitalak txertatuko ditu museoak: sustraiak guneko muturretako batean, murgiltze atmosfera bat sortuko dute maketa multimedia bati esker.

Klaustroan ere aldaketak proposatzen ditu Eko nekta proiektuak. Bertako jatorrizko arkuak solairu guztietan erreplikatuko dituzte, eta leiho berriak kokatuko dituzte, erabat gardenak, bildumako piezak hainbat tokitik ikusi ahal izateko. Bestalde, hainbat areto erantsiko dituzte, hala nola euskal janzkera herrikoia erakutsi edo euskal herritarren identitate politikoaren inguruan hausnartuko dutenak.

Unamuno eraikinean ere handituko dute baliabide digitalen presentzia. Bilbok merkataritzan izandako zeresanaren bilakaera agertzen du espazio horrek, eta, berrikuntzen artean, ikus-entzunezko maketa bat paratuko dute. Halaber, eraikin berean kokatuko dute Gastrolab espazioa, gastronomiaren inguruko tailerretarako eta sorkuntzarako laborategiak. Eta bertan egongo dira, orobat, aldi baterako erakusketa aretoak, bisitatu ahal izango den biltegi bat, eta jakintzarako eremu bat, esaterako.

Euskal Museo berria izango denaren nondik norakoak museoan bertan ezagutu ahal izango dira. Bihartik aurrera, proiektuaren inguruko informazioa, planoak, infografiak eta maketa bat erakutsiko dituzte sarreran.

Aurretiko esku hartzeak Azken urteetan, Euskal Museoan zenbait berrikuntza egin dituzte. 2016tik 2018ra bitartean, klaustroa egokitu zuten: zoladura berritu, fatxada garbitu eta kristalezko estalki bat jarri zuten eraikinean, piezen kontserbazioa errazteko. Urte berean, Gurutze kaleko Kurtze eraikina erosi zuen museoak —bost milioi euro inbertitu zituzten Bilboko Udalak eta Bizkaiko Foru Aldundiak—. Iaz, kanpo biltegi bat bereganatu zuen, eta ekainean ekin zioten bildumako 50.000 piezak bertara eramateari, aztertuak eta, behar izanez gero, berriztatuak izateko; aste gutxiren buruan denak izango dituzte lekualdatuak, aurreikuspenen arabera.


Summary: Asteburuan Irunen botila batekin kolpatu zuten gaztea hil egin da. Igande goizaldean gertatu zen erasoa, Urdanibia plazan sorturiko «talde borroka» batean. 18 urteko gizonezko bat atxilotu dute erasoarekin lotuta.

EFE berri agentziak jakinarazi duenez, hil egin da joan den igandean Irunen (Gipuzkoa) botila batekin zauritutako gaztea. Goizaldeko hirurak aldera gertatu zen erasoa, berri agentziaren arabera: Udaltzaingoa eta Ertzaintza Urdanibia plazara joan ziren, «talde borroka» bat gertatzen ari zela-eta, eta lurrean atzeman zuten mutila, konorterik gabe.

Lekuko batzuen arabera, minutu batzuk lehenago gertaturiko borroka batean jo zuten gaztea, buruan kolpe bat emanda botila batekin. Zaurituriko mutila Donostia ospitalera eraman zuten segidan, larri, eta ustezko erasotzailea atxilotu zuten ondoren: 18 urteko mutil bat. Gaur zendu da zaurituriko gaztea.


Summary: Mohoricek irabazi du Tourra hankaz gora jarri duen etapa. Bahrain taldeko ziklista izan da Pogacar izerdiarazi duen ihesaldiko indartsuena. Bertan sartu da Van der Poel, lidertza sendotuz; baita Van Aert ere. Roglic lehertu egin da, eta jada ez du aukerarik sailkapen nagusian

Taldea da Tadej Pogacarren ahulgunea (UAE). Hala bistaratu da gaur, aurtengo Tourreko etaparik luzeenean. 250 kilometroko esfortzu luze eta bortitza egin dute txirrindulariek, eta UAE taldeak ezin izan du etapa hasieran 29 txirrindularik piztu duten sua itzali. Aurrean sartu dira Mathieu van der Poel (Alpecin), lasterketako liderra, eta Wout van Aert (Jumbo Visma), hirugarren sailkatua. Holandarrak maillot horirari beste egun batez eusteko baliatu du ihesaldia. Flandriarra, berriz, bete-betean sartu da sailkapen nagusiaren borrokan: 3.35 atera dio Pogacarri, eta 3.13ko abantaila du orain nagusian esloveniarrarekiko. Aurkariz aldatu du iazko irabazleak, Primoz Roglic (Jumbo Visma) guztiz jokoz kanpo gelditu baita.

Hasi eta buka, etapa ikusgarria izana d, eta Matej Mohoricek (Bahrain) jarri dio ginga. Goi mailako iheskideak izan ditu aldamenean: Van der Poel eta Van Aert, Kasper Asgreen (Deceuninck), Vincenzo Nibali (Trek), Simon Yates (Bike Exchange), Philipe Gilbert (Lotto)... Tourrean etapa irabazitako hamar txirrindulari zeuden ihesaldian. Euskal herritar bat ere sartu da, Imanol Erbiti (Movistar). Mohoricek garaipen bana zuen lortua Vueltan eta Giroan, baina bat ere ez Tourrean. Bada, gaur lortu du estreinakoa, urrundik erasoa jo, eta mendaterik gogorrenean bere legea ezarrita.

Bigarren Mailako Signal d’Uchon izan da etapako epailea. Gaina helmugatik hemezortzi kilometrora zegoen, eta malda oso pikoak zituen azken kilometro eta erdian. Han gelditu da bakarrik Mohoric, eta bertan lehertu da Roglic. Ordurako, ia taldekiderik gabe geratua zen Pogacar. Hori baliatuz, erasoa jo du Richard Carapazek (Ineos), aurrez Pierre Latourrek (TotalEnergies) egin bezala. Haren taldea UAEren ezusteko laguntzailea izan da etapako hainbat momentutan. Azken kilometroetan, berriz, Movistar izan da Pogacarren aliatua.

Hori horrela, kaltea gutxitzea lortu du esloveniarrak: helmugan harrapatu dute Carapaz, eta Van der Poel eta Van Aertekiko galera ez da hainbestekoa izan –sei minututik gorako errentarekin izan dira–. Mohoric baino 1.40 beranduago iritsi da liderraren taldea, eta 5.15era Pogacarrena. Roglic, aldiz, 9.03ra sartu da; 33. geratu da nagusian, 9.11ra.

Alpeetako lehen etapa jokatuko da bihar, Oyonnax eta Le Grand Bornand artean, 150 kilometroko ibilbidean. Lehen Mailako hiru igoera kateatuko dira bukaeran: Mont Saxonnex, Romme eta Colombiere.


Summary: Gutxienez sei eliza erre dituzte Kanadan, barnetegietan hildako indigenengatik. Haur indigenen mila gorpu baino gehiago aurkitu dituzte azken egunotan Kanadan, eta herritarrak kalera atera dira hori salatzeko. Elizabeth II.aren eta Victoria erreginaren estatuak ere bota dituzte.

Erregistratu gabeko mila gorpu baino gehiago aurkitu dituzte Kanadan azken asteetan, barnetegi izandakoetan. Berriak herrialdea mugiarazi du, eta, protesta moduan, kalera atera dira herritarrak. Manifestazioak egiteaz gain, gutxienez sei eliza katoliko erre dituzte, ikastetxe horiek erakunde erlijiosoen eskumenekoak zirelako. Jason Kenney Albertako lehen ministroak Twitterren adierazi zuen herritarren ekintzak gaitzesten zituela: «Komunitate katolikoari zuzendutako gorroto krimen bortitz bat dirudiena gaitzesten dut. (...) Saint-Jean-Baptiste eliza Morinvilleren bihotza zen, eta Alberta komunitate frankofonoaren historia eta bizitza espiritualaren funtsezko zati bat».

Elizak erretzeaz gain, uztailaren 1ean, Kanadaren Egunean, pintaketa gorriak eta laranjak egin zituzten Albertako (Kanada) hamar elizatan, eta Elizabeth II.aren eta Viktoria erreginaren estatuak bota zituzten «No pride in genocide» —Genozidioaren harrotasunik ez— lelopean. Poliziak egindako komunikatuaren arabera, pintaketetan 215 zenbakia eta esku arrastoak agertzen ziren. Ikertzaileek adierazi dutenez, Kanadako «historiaren zati ilun batekin» lotzen dute hori: Kanadako barnetegiekin.

Kalkuluen arabera, XX. mende amaierara arte Elizak 150.000 haur baino gehiago hartu zituen indarrez komunitate indigenetatik, eta barnetegi horietan sartu zituen diziplinatzeko. Komunitate indigenen arabera, ikastetxe horietan tratu txarrak eta askotariko gehiegikeriak jasaten zituzten adingabeek. Azken hobia Columbia Britainiarreko Kamloops hiriko hegoaldean aurkitu zuten, barnetegi gisa erabilitako eraikin batetik gertu. Horren aurrekoan 751 hilobi topatu zituzten, orain arte kolpe bakarrean topatutako gehien.


Hasi da EHZ jaialdia

Summary: Hasi da EHZ jaialdia. 25. jaialdia egingo dute, Irisarrin (Nafarroa Beherea). Gaurko eta biharko egitaraua bereziki publiko gazteari zuzendua bada ere, ez du adin mugarik. Igandea, berriz, familiei zuzendua egongo da bereziki.

Hasi da EHZ jaialdiaren 25. aldia, gazteak eta ez hain gazteak Irisarrira (Nafarroa Beherea) iritsi dira kontzertuekin gozatzeko gogoz. Hiru egunetan askotariko kultur ekitaldiak izanen dira EHZn.

Orotarat, 30 taldek baino gehiagok parte hartuko dute hiru egunetan, gaur hasita. Julen Oillarburu EHZko kideak aitortu du osagarri neurriek izan dutela zerikusirik 25. EHZren programazioarekin: «Hastapenean dena pentsatua genuen publikoa jarririk egoteko. Maiatzaren hastapenean, ordea, jakin dugu irizpideak aldatu direla, beraz, aldatu dugu. Chill Mafia edo Anestesia jarririk ikustea? Ez da hoberena!». Baina maiatzeko albisteek ateak ireki dizkiete: «Oso zaila izan da programazioa bost astez egitea!». Azpimarratzekoa da festibalean sartu ahal izateko osagarri pasea beharrezkoa dela, eta bertan ezin izanen dela testik egin. Hala, 48 ordu baino gutxiagoko PCR edo antigeno test negatiboa, edo duela hamalau egun gutxienez txertoa osorik hartu izanaren ziurtagiria edo hondar sei hilabeteetan COVID-19a bildu duenaren ziurtagiria behar dira. Haatik, 11 urtez pekoek ez dute pase sanitarioaren beharrik, eta sarrera urririk dute.

Denetarik ikusgai izanen da egunotan. «Esanguratsuenen» artean, demagun, badira Chill Mafia, Zea Mays, Jewel Usain, ProleteR DJ aski ezaguna... Horiek aipatu ditu Oillarburuk.

Gainera, euskal musika eszena markatu dutenetako batzuk iragarri ditu: Anestesia, Potato eta Ruper Ordorika. Hirugarren talde batean sailkatu ditu duela guti sorkuntza lan bat karrikaratu dutenak: Xiberoots, Kuartz, Torheit, Aguxtin Alkhat, Entrexatak... «Entrexatak taldeak ez du albumik, baina sorkuntza berriak ditu. Rudiger taldea ere Joseba Irazoki eta Willis Drumondeko bateria jolearen talde berria da... Hemengo taldeentzat beren lan berrien aurkezteko parada ere bada EHZ», erran du Oillarburuk.

Nazioartetik bortz ekarriko dituzte: Frantziatik, Lyre le temps, ProleteR, Jewel Usain eta DJ Reimy umorezko DJa; eta Espainiatik, Tremenda Jauria rap abeslari feministak.

Azkenik, gainerako hauek ere ariko dira:gaur, Nogen, Herdoil, Ro, Mairu, Olatz Salvador, Juanita Banana; bihar, Frigo, Andoni Ollokiegi, Physis versus Nomos, Eneritz Furyak, Fetiche; eta igandean, Astobaba, Diabolo Kiwi eta Reykjavik606.

«Xerkatzen dugu oreka bat. Duela bi urte talde batek festibala berriz hartu zuelarik, gogoeta abiatu zuen programazioaren gainean, eta erabaki zuen hemengo eszena musikalaren inguruan aritu nahi zuela, nahiz, halere, atzerriko talde batzuk ekarraraziz», oroitarazi du Oillarburuk.

Hala, hiru egunez aniztasuna izanen da iparrorratza, estilo oro elkar gurutzatuko baitira: rapa, metala, rocka, reggaea, cumbia...

Antzerkiak, bertso poteoak, txarangek, magoek, erakusketek, dantzak, umoreak eta zirkuak ere EHZra gomita jaso dute: «Nahi dugu denendako zerbait izatea eta arte forma ezberdinak plazaratzea, kultura ez baita bakarrik musika». Hala, Tio Teronen semeak dantza konpainiak FreshCool ikuskizuna erakutsiko du bihar. Igandean, berriz, «familien egun lasaiagoan», Pirritx, Porrotx eta Marimototsek Amaren intxaurrak ikuskizun berria aurkeztuko dute, pentzean, 11:00etan. Ondotik, EHLGk betiko zikiroa eskainiko du.

Alabaina, Komunetik antzerki obra ikusgai izanen da bihar, 13:15ean, plazan. Idoia Tapia musikari eta aktorea da protagonista, Hatz(a)marka kolektiboaren poemetatik abiatuz eta Bapateko orkestrak lagundurik.

Igandean, Pauline Guellek, Menane Oxandabaratzek, Eneko Gorrik eta Jean-Françoise Lefort Lof-ek errepasoa eginen diote EHZren mende laurdenari. Segidan, Bertha Gaztelumendiren eta Sabino Ormazabalen Ez, eskerrik asko! Gladysen leihoa filma erakutsiko dute, haiekin mintzatu aitzin. Arratsaldean, ekologiaz eta etxearen geroaz ariko dira Xan Costa, Iban Lacoste eta Iñaki Etxeleku. Bururatzeko, Euskal Herriko nazio askapen mugimenduaren historia hizpide izanen dute Filipe Laskaraik, Kizkitza Gil de San Vicentek, Emilio Lopezek eta Eneko Zestauk.