Summary: Txuri urdinek garaipen handia lortu dute azken unean. Nerea Eizagirrek 93. minutuan penaltiz sartu du golak Realeko jokalariak Espainiako Futbol Federazioaren ikurra eraman dute elastikoan, baina estali egin dute. Gainera, bi taldeetako jokalariak 30 segundo geratu dira, liga profesionalizatzeko bidean izandako etena salatzeko.

Oraindik luzea da liga. Baina Reala partidaz partida erakusten ari da benetako hautagai dela Txapeldunen Ligan sartzeko. Natalia Arroyoren taldeak balio handiko garaipena lortu du Atletico Madrilen zelaian. Balio handikoa arrazoi askorengatik. Lehenik, horri esker Realak sendotu egin duelako bigarren postua; bigarrenik, espainiarrak aurkari zuzenak direlako Txapeldunen Ligara sailkatzeko lehian; hirugarrenik, buruz buru eta sendo lehiatu delako ligako talderik indartsuenetako baten kontra; eta, laugarrenik, azken unean gertatu delako, min gehien egiten duenean. Gola penaltiz izan da, 93. minutuan, eta Nerea Eizagirrek sartu du.

Aldarrikapenaren garaipena ere izan da gaurkoa. Hala hasi baita. Txuri-urdinei hiru puntuko zigorra jarri zien atzo Espainiako Futbol Federazioak, haren ikurra ez jartzeagatik elastikoan, baita zigor ekonomikoa ere. Realeko jokalariek hori salatzeko keinua egin dute neurketa hasieran. Ikurra eraman dute elastikoan, baina eskuarekin tapatu dute. Beste aldarrikapen bat ere egon da. Izan ere, jardunaldi honetako partida guztietan bezala, bi taldeak 30 segundoz geratu dira neurketa hasieran, liga profesionalizatzeko bidean izaten ari den etena salatzeko.

Behin hori eginda, bete betean hasi da neurketa. Hasieratik lehiakor aritu dira txuri-urdinak, eta sufritzen jakin dute hala egin behar zutenean. Atletico Madrilen ahalmen fisikoa handia da, eta hori baliatzen du partidaren agintea izan, eta aurkaria atzean sartzeko. Are gehiago etxean jokatzen duenean. Ludmila Da Silva aurrelariaren abiadurak min handia egin ohi izan dio Realari. Gaurkoan ere sortu du arriskua, eta izan du bere taldea aurreratzeko aukeraren bat, baita Deyna Castellanosek ere. Baina Ana Tejadak eta Ane Etxezarretak ondo eutsi diete. Realak ere sortu behar zuen arriskuren bat etxekoak deseroso sentiarazteko. Atzean ondo aritzearekin ez da nahikoa halako taldeen aurrean. Horixe egin dute Iris Arnaizek eta Gaby Garciak. Baina ez dute asmatu. Lola Gallardo etxekoen atezainak gelditu onak egin dizkie. Horiek izan dira lehen zatian Realak izandako minuturik onenak: 15. eta 30. minutuen artekoak. Azken txanpan berriz ere eusten jakin dute txuri-urdinek.

Hasi bezala amaitu da lehen zatia: 0-0. Bigarrenean Atletico Madril agindu egin du. Elene Lete txuri-urdinen atezainak pare bat gelditu on egin ditu. Lete atera itzuli da, azken neurketak Adriana Nanclaresek jokatu ostean. Estutzen ari ziren etxekoak, eta taldearen defentsako lana sendotzeko Iraia Iparragirre eta Izarne Sarasola zelairatu ditu Arroyok. Helburua lortu du. Realak lehiakor segitu du, hortzak ondo estutuz, eta partida 0-0 amaituko zela zirudienean iritsi da Sanni Franssiri egindako penaltia. Nerea Eizagarriek ez du huts egin, eta txuri-urdinak hiru puntuak zakuratuta bueltatu dira etxera.


Summary: Migratzaile siriar baten gorpua topatu du Poliziak Polonian, Bielorrusiako mugatik gertu. Iturri ofizialen arabera, jada 11 dira Bielorrusiaren eta EBko mugaren artean hildakoak, migrazio krisia piztu zenetik. Putinek Mendebaldeko herrialdeak jo dituen krisiaren erantzuletzat

Siriako gazte baten gorpua topatu dute Polonia ekialdeko Wolka Terechowska herrian, baso batean, Bielorrusiako mugatik oso gertu, Poliziak jakinarazi duenez. Beraz, iturri ofizialek jakinarazitakoa kontuan hartuz, jada 11 dira Bielorrusiak Poloniarekin, Lituaniarekin eta Letoniarekin, EB Europako Batasunarekin, alegia, dituen mugetan migrazio krisia piztu zenetik bi aldeetan hildako etorkinak. Bruselaren arabera, Minskek sortu du krisi hori. Aleksandr Lukaxenko Bielorrusiako presidenteak, baina, akusazio hori egiaztatu dezaketen «frogak» eskatu dizkio EBri, Errusiako hedabide batek gaur kaleratutako elkarrizketa batean.

Poloniako hedabideek kaleratu dutenez, 20 urte zituen hildakoak. Poliziak ohar batean adierazi du ezin izan dutela argitu heriotza zerk eragin zion. Poloniako mugazainek esan du azken 24 orduetan 219 papergabe ahalegindu zirela Bielorrusiatik muga zeharkatzen; Lituaniakoek ere eman dute zenbaki bat: 144 saiatu ziren gauza bera egiten. Varsoviarentzat, Bielosurriako polizia indarrek bultzatzen dituzte horretara.

Tentsioak nabarmen egin du gora, azken astean, batez ere Polonia eta Bielorrusia arteko mugan. Mariusz Kaminski Poloniako Barne ministroak RMF irrati pribatuan gaur nabarmendu zuenez, 1.500 bat pertsona daude mugako kanpalekuetan, Hrodna (Bielorrusia) inguruan, eta iruditzen zaio zenbaki horrek goraka jarraituko duela. Baldintza oso kaskarretan bizi dira han kanpatuta dauden errefuxiatuak —gehienak Irak eta Siriakoak dira—.

Gainera, oraindik negua izan ez arren, urteko sasoi honetan tenperaturak nekez igotzen dira 0 gradutik eremu horretan. Horrek are gehiago zaildu du egoera, eta Poloniak, Lituaniak, Letoniak, Estoniak eta Austriak eskatu diete nazioarteko giza eskubideen aldeko taldeei laguntza humanitarioa emateko eta osasun arreta eskaintzeko Bielorrusiako mendebaldeko mugan dauden migratzaileei.

Vladimir Putin Errusiako presidentea auziaz mintzatu da, gaur, Errusiako telebista publikoan, eta Mendebaldeko herrialdeak jo zituen krisiaren erantzuletzat. «Ez da ahaztu behar nola hasi ziren migratzaileen krisiak. Bielorrusiak eragin zituen? Ez, Mendebaldeko herrialdeek sortutako arrazoien bide gertatu ziren».Eta Putinek aipatu zituen, besteak beste, Iraken eta Sirian aurrera eramandako operazio militarrak.


Summary: Bera Berari asko zaildu zaio Europan segitzea. Partida bikain hasi arren, sei golen aldez galdu dute donostiarrek Errumanian, bigarren zatian aurkariaren defentsa gainditzeko zailtasunak izan eta gero. Hurrengo larunbatean erabakiko da kanporaketa, Donostian.

Bera Berak sei golen errentari eman beharko dio buelta datorren larunbatean, Europako ligan jarraitu nahi badu. Donostiarrek 34-28 galdu dute Ramnicu Valcearen kontra, txapelketako hirugarren kanporaketako joanekoan. Imanol Alvarezenek ezin izan dute egindako partida hasiera ona baliatu, eta bigarrenean trabatu egin dira aurkariak ezarritako 5-1eko defentsaren aurrean. Horrenbestez, asko zaildu zaie kanporaketa.

Bi dira Bera Bearen oinarria: defentsa eta kontraerasoa. Bada, partidako lehen minutuetan bikain aritu dira defentsan donostiarrak. Horren adierazle, lehen hamar minutuetan hiru gol baino ez dituzte egin etxekoek. Hori Europan ez da erraza. Atzean hain ondo egoteak, patxada eman dio erasoan Alvarezen taldeari, eta Esther Arrojeriak gidatuta oso ondo aritu da. 15. minutuan, sei golen errenta zuen: 5-11. Baina minutuak aurrera joan ahala partida aldatzen joan da, eta etxekoak esnatzen hasi dira. Horretarako hainbat gako egon dira. Batetik, etxekoek buruz buruko defentsa egin diote Arrojeriari, donostiarren erasoko jokoak zuen argitasuna itzali nahirik. Bestetik, atezaina aldatu du Valceak, Isabell Roch kantxaratuz. Alemaniarrak hainbat gelditu egin ditu segidan. Gainera, erasoan, errumaniarren izarretako bat agertzen hasi da: Irina Glibko.

Bera Berak hainbat minutu eman ditu golik sartu gabe, eta erasoz eraso etxekoak aldea murrizten joan dira, 12na berdindu arte. Berriz ia zerotik hasi behar. Alvarezek zerbait aldatu beharra zuen, batez ere erasoan. Emma Boada atera du, Arrojeriarekin batera taldea gidatzeko, eta jokoari argitasun taktiko gehiago emateko. Malena Cavoren gol batek eten du donostiarren lehortea, ohikoa duen ausardiarekin berneraketa bat eginez.

Une garrantzitsua izan da. Izan ere, gai izan dira partidan izan duten lehen txakalaldiari buelta ematen. Horretarako, Valceak azken bizpahiru minutuetan galdutako pare bat baloi inozo baliatu dituzte, eta Sara Gilen bi goli esker atsedenaldira errenta txukun samar batekin joateko modua izan dute donostiarrek: 13-16

Defentsan ezin asmatu, eta erasoan presaka

Bigarren zati hasieran lehendabizikoan aukerarik izan ez duten jokalarien alde egin du Alvarezek: Mirene Moreno, Maria O’Mullony eta Ainhoa Etxeberria, besteak beste. Valcea berriro ere gol batera jarri da: 16-17. Joan-etorriko partida bihurtu da hurrengo minutuetan, kontrolik gabea. Bera Berak patxada eman behar zion norgehiagokari. Maitane Etxeberriak pare bat aukera izan ditu Bera Berak zuen gol bateko errenta handitzeko. Baina hegaletik ez du asmatu. Eta etxekoak aurretik jarri dira berriro: 20-19.

Oraingo honetan, Bera Berak ezin izan du partida onbidera itzuli. Defentsan ez du lehen zatiko sendotasuna erakutsi, eta hori gabe Europan oso zaila da lehiatzea. Kontraeraso dezente ahalbidetu dizkiete errumaniarrei. Horrek ekarri du erasoan presaka jokatzea eta ez asmatzea. Ezin izan du bidea topatu Errumaniako taldearen 5-1eko defentsa hori gainditzeko. Oraingoan Boadari egin diote buruz buruko defentsa.

Zuloa handitzen joan dira etxekoak. Pixkanaka ihes egin dio neurketak Bera Berari, eta maldan gora jarri zaio kanporaketa. Zazpi gol atzetik ere egon da. Azken unean Arrojeriak sartutako gol batek seira murriztu du aldea. Etxerako bidaia luzearen ostean, asteazkenean Gijonen aurkako jokatuko du Bera Berak ligan, eta larunbatean itzulerako neurketa izango du errumaniarren kontra. Zail du sailkatzea, baina balentria handiagoak eginda daude donostiarrak.


Summary: Eskertuta eta irabaziz esan du agur Aimar Olaizolak. Goizuetakoak omenaldi hunkigarria jaso du herrian, eta azken partida 22-14 irabazita esan du agur. Azken tantoa ezker gantxoz egin du.

Eskerrak emanez agurtu da Aimar Olaizola, etxean, etxekoen aurrean, eta haren 42. urtebetetze egunean. Goizuetako (Nafarroa) pilotariak azken partida jokatu du, eta hura amaitutakoan erantzi ditu galtza zuriak betirako. Arrasto sakona utzita egin du: 23 urte pasatxo egin ditu profesionaletan, 1.321 partida jokatu, 27 final, eta hamabost txapel irabazi. Haren izena letra larriz azalduko da pilotaren historian. Badoa, eta txapelik handiena jasota doa: jendearen maitasuna. Hark aitortu du duela bi hilabete erretiratuko zuela jakinarazi zuenetik ez dela egon egun bakar bat ez duenik jaso maitasun keinuren bat. Ez zuen halakorik espero, eta oso zoriontsu egin du.

Eta horrek guztiak goia jo du gaur, etxean, etxekoen aurrean. Maitasun festa izan da Argi zuen Olaizolak, baina are eta argiago geratu zaio, ez dagoela etxekoen maitasuna jasotzearen pareko txapelik. Eta hori jaso eta sentitu du. Ametsetako agurra izan da. Ez du inoiz ahaztuko.

Olaizolak berak hala eskatuta, espresuki etxekoentzat antolatutakoa zen haren agurreko jaialdia. Horrela eskertu nahi izan die herrikideei haren pilotari ibilbidean emandako babesa. 17:15ean zen hitzordua, Andres Narbarte Xalto eskolako pilotalekuan. Beste bat da Goizuetako ohiko frontoia, baina jende gutxi sar daiteke bertan, eta oso txiki geratuko zen. Jendetza espero zen. Hala, auzolanean, atondu dute. Itxura ederra zuen.

Jaialdiko lehen partida hasten denerako jendea egon ohi da pilotalekura iritsi gabe. Gaur, ez. Denek izan nahi zuten tokirik onena. Hala, jaialdia hasi baino ordu erdi lehenago jada jendea zegoen ilara egiten. Tartean ziren Baikoko pilotari gehienak, baita zenbait pilotari eta pilotari ohi. Eta horien artean, Juan Martinez de Irujo, Olaizolaren areriorik handiena. Lehia ikusgarria izan zuten biek, baina beti esan dute biek harreman ona dutela. Agerian geratu da. Ilaran zegoen ere Amaia Uitzi goizuetarra. «Guretzat jainkoa da Aimar. Izugarri maite dugu, eta oso harro gaude. Asko eskertzen diogu azken partida herrian jokatu nahi izatea. Lana izan dugu dena antolatzen, baina gustura egin dugu. Merezi du».

Lehen partida hasi orduko beteta zegoen pilotalekua: ia 800 ikusle; Goizueta osoa baino gehiago. Herriko beste pilotari profesionalak, Iker Salaberriak, jaialdiko lehen neurketa jokatuko zuen, eta hori ere amu polita zen. Harentzat izan dira txalo gehienak. Gainera, hark eta Jon Erasunek 18-10 irabazi diete Iraitz Zubizarretari III.ari eta Iker Elizegiri.

Partida amaitu bezain laster hasi da burrunba, eta goia jo du Olaizola kantxara irten denean. Ander Imaz izan du bikotekide, eta Erik Jaka eta Andoni Aretxabaleta aurkari. «Emozionatuta» zegoen Imaz. «Sekulako poza hartu nuen jakin nuenean Aimarren bikotekide izango nintzela haren agurrean. Niretzat, handiena izan da. Ohorea da hemen egotea».

Hasteko, ‘Zorionak zuri’ Jokatzen hasi baino lehen jaso du lehen maitasun keinua Olaizolak. Pilotalekuan bildutakoek zorionak zuri kantatu diote. Jarraian hasi da partida. Goizuetarrak lehiakor izanda utzi nahi zuen, eta oso ondo aritu da. Makina bat tanto lortu diu, eta guztien ondoren sekulako burrunba sortu da. Inoiz ez zuen jokatuko halako babesarekin. Eta dena biribiltzeko, irabazi egin du: 22-14. I kusgarria izan da nola jarraitu duten ikusle guztiek azkeneko tantoa, zutik. Eta Olaizolak erremate ederra jarri dio guztiari, ezker gantxoz tantoa lortuta. Jokaldi klasikoa eginda esan du agur. Ibilbide bikain batek merezi zuen amaiera izan da.

Handik gutxira hasi da omenaldia. Lehenbizi, agurra kantatu eta dantzatu diote. Jarraian, Iturengo eta Zubietako joaldunak sartu dira, eta haiek ere dantzatu diote. Baita ondoren sartu dira herritarrek ere. Zahagi dantza egin diote eta Olaizola bera animatu da dantzatzera. Hamaika oroigarri eta opari eman dizkiote segidan. Unai Miranda Goizuetako alkateak haren ibilbidea goratu du, eta eskertu egin dio azken partida herrian jokatu izana. Ondoren, pantaila erraldoi baten laguntzaz, Manolo Arozena haren osabak hari eskainitako bertsoak kantatu dituzte. Pantaila berean eman dituzte segidan Olaizolaren bizitzaren irudi mordoa. Gontzal Mendibilek Olaizolaren gustuko kanta bat abestu du segidan, eta kantaren erdian azaldu ziren haren emaztea eta lau seme-alabak. Txapela jarri diote, eta elkarrekin entzun zuten kanta. Azkenean, Olaizolak hartu du hitza gero, eta eskerrak eman dizkie guztiei, eta bereziki Josu Apezetxea pilotari zenaren familiari. «Eskerrik asko hemen zaudeten guztioi hau posible egiteagatik. Lehen, zuekin zorretan banengoen, are gehiago orain». Halaxe agurtu da, txalo artean. Mereziak.


Summary: Otxarkoagan bikote bat hiltzeagatik itxialdian dagoen gazteetako baten bila dabiltza. Zumarragako adingabeen zentroan ari da itxialdia betetzen, eta baimen baten bidez kanpoan ibili eta gero, ez da bueltatu

Ezinegona sortu zuen 2018ko urtarrilaren 18an, adineko bi pertsonaren hilketak, Bilbon, Otxarkoaga auzoan. Indarkeria zantzuekin, kolpeka hilda aurkitu zituzten, etxean. 87 urte zeuzkaten, eta urteak zeramatzaten auzoan bizitzen. Ertzaintzak berehala delinkuentziarekin lotutakoa zuen hipotesi nagusia, eta aurrerago hiru adingabe atxilotu zituzten gertaerarekin lotuta; 14 urtekoak ziren bi, eta 16koa bestea. Adingabeen epaile batek epaitu zituen; seina urteko itxialdia ezarri zien lehenengo biei, eta absolbitu egin zuen hirugarrena. Gaur jakin da, itxialdian dagoen gazteetako bat falta dela Zumarragako Ibaiondo adingabeen zentroan; baimen baten bidez irtena zen, eta ez da bueltatu. Ertzainak bila dabiltza.

Zentroko iturriek aditzera eman dutenez, ezarri zioten itxialdiaren erdia konplitua du gazteak, eta era izan du aurrez ere, iragan hilabeteetan, hainbat baimenen bidez kanpoan ibiltzeko. Aurreko horietan ezarritako epeetan itzuli izan dela adierazi dute, «batere arazorik gabe» ibili dela. Oraingoan, agertu ez dela ikusi dutenean, Adingabeen Fiskaltzari eta Ertzaintzari abisu eman diete, eta gaztearen bila ari dira. Jakinarazi dute ja ez dela adingabea.

Biolentziarekin egindako lapurreta eta homizidioa egotzi zizkien epaileak bi adingabeei, itxialdia ezarri zienean.


Summary: COP26ko akordioan ez dute jaso ikatza energia iturri gisa erabiltzeari uzteko eskaria. Indiak azken orduan egindako eskariarengatik aldatu dute testua. Herrialdeei eskatzen diete 2030erako aurreikusita zituzten isurketa helburuak «gainbegiratzeko eta sendotzeko»

Akordioa bozkatua izan aurretik egindako osoko bilkuran azkena hitz egiten izan da Alok Sharma. «Testua inperfektua da», nabarmendu du, gaur, NBE Nazio Batuen Erakundeak klima larrialdiari aurre egiteko Glasgown (Eskozia) urriaren 30etik aurrera eramandako COP26 goi bileraren presidenteak. «Baina adostasuna eta babesa dago. Erantzuten dio [testuak] helarazi dizkiguten espektatiba eta lehentasunei». Ez zekien, ordea, zer gertatuko zen ordubete pasa geroago, akordioa bozkatua izan aurretik. Indiako ordezkariak eskaera bat egin du: itunak jaso zezala ikatza energia iturri gisa «pixkanaka murrizteko» eskaria, eta ez, idatzita zegoen bezala, «erabiltzeari uzteko eskaria». Bi formulazioen arteko aldea handia da, argi dago. Hainbat herrialde haserre agertu dira eskariarekin, eta Sharmak adierazi die ulertzen zituela. «Ulertzen dut zuen atsekabea, baina ezinbestekoa da neurri sorta hau babestea». Eta handik gutxira amaitutzat eman dute COP26, neurri zehatzegirik gabeko akordio batekin.

Ordubete lehenago bozkatua izan zain zegoen akordioarekin alderatuta aditz bat aldatu zuten azkeneko itunean. Eta hori ulertzeko aintzat hartu behar da Txina eta India munduko herrialderik industrializatuenetakoak direla, eta bien artean munduan kontsumitzen den ikatzaren %65 erabiltzen dutela.

Azken orduko aldaketa esanguratsu hori kenduta, itunean ez dago azken egunetan plazaratutako zirriborroekin konparatuta alde handiegirik. Baina badira berritasun gehiago. Izan ere, herrialdeei eskatzen die 2030erako aurreikusita zituzten CO2 isurketen helburuak «gainbegiratzea eta sendotzea» 2022an —aintzat hartuta «herrialde bakoitzaren baldintzak»—, 2050erako deskarbonizazioa lortze aldera. Itunean jasotakoek helburu dute, 2015eko Parisko Hitzarmenean zehaztu moduan, XXI. mendearen amaieran planetaren tenperatura ez igotzea 1,5 gradu baino gehiago, industrializazioaren aurretiko garaiarekin alderatuta.

Erresuma Batuak goi bileraren anfitrioi bezala atzo aurkeztu eta proposatutako testuak jaso zuen ikatza energia iturri gisa erabiltzeari uzteko eskaria —gero aldatua izan dena—. Eta artikulu horretan bada nobedaderik: galdegiten du karbonoa xurgatzeko sistemarik erabiltzen ez duten ikatz azpiegiturak alboratzeko, eta «eraginkorrak» ez diren erregai fosilentzako diru laguntzak amaitzeko, baina «trantsizio bidezko bat egiteko laguntzaren beharra» aitortuz. Hau da, sektoreari laguntzak emango dizkiotela, birziklatu dadin, nolabait esatearren. Nolanahi ere, aintzat hartu behar da akordioan jasotakoak ez direla lotesleak.

2030erako karbono dioxidoaren isuriak %45 murriztu eta «mende erdialde ingururako» karbono neutraltasuna lortzeko helburua ere jaso du akordioak, argitaratutako lehen zirriborroan bezala.

Finantzaketa

Garabidean dauden herrialdeei eman beharreko diru laguntzak ezinbestekoak dira helburu horiek erdiesteko, eta itunean onartzen dute herrialde horiek klima larrialdiak eragindako kolpeei erantzuteko eta egoera berrira egokitzeko herrialde aberatsen aldetik jasotzen duten finantzaketa ez dela aski. Hori dela eta planteatzen die herrialde aberatsei, 2019ko kopuruekin alderatuta 2025erako bikoiztu dezatela, «gutxienez», garabidean dauden herrialdeentzako finantzaketa. Horren harira, eskatzen die «garapenerako bankuei, beste finantza instituzioei eta sektore pribatuari», lagundu dezatela finantzaketa «hobetzen». Joan den azaroaren 3an, goi bilera hasi eta gutxira, deskarbonizazioa finantzatzeko konpromisoa hartu zuten 45 herrialdetako hainbat kreditu instituzio pribatuk.

197 herrialdek parte hartu dute COP26an, eta gaur, herrialde horietako bakoitzeko ordezkariak osoko bilkuran haien iritzia ematen ari zirenean, Frans Timmermans Europako Batzordearen presidenteordeak ere hitza hartu du. «Jainkoarren! Ez ezazue momentu hau hil! Onartu ezazue testu hau, gure seme-alaben eta biloben bihotzetara itxaropena eramateko. Gure zain daude. Ez digute barkatuko huts egiten badiegu». Horrela mintzatu da, apur bat lehenago Txinako ordezkariak akordioari buruzko zalantzak plazaratu dituelako.

G77+Txina taldeko herrialdeak, munduko hego hemisferiokoak, gehiengoa ziren goi bileran —130 egon dira ordezkatuta—, eta talde horretako potentzietako bat da, hain zuzen, India. Iran ere talde horretako kide esanguratsuenetako bat da, eta haren ordezkariak bileran azpimarratu du «erregai fosilen erabilera» beharrezkoa dutela «ekonomia garatze aldera». Ikatza erregai fosil bat da.

Akordioaren berri eman eta berehala iritsi dira aurreneko erreakzioak. Greepeaceko zuzendari Jennifer Morganek ohar batean adierazi zuenez, hitz bat aldatu dute azken unean, baina ezin dute kendu goi bilerak bidalitako seinalea: «ikatza bukatzen ari dela». Hori «inportantea» iruditzen zaio. Laurence Tubiana Parisko Itunaren egile eta Klimarako Europako Fundazioko zuzendaria pozik agertu da, iritzita Parisko Hitzarmenean jasotakoak «funtzionatzen» ari direla eta ikatza testuan dagoela. «Baina asko dago egiteko».

COParen hurrengo aldia, 27.a, Sharm El Sheikhen (Egipto) dira egitekoak, 2022an.


Summary: Amets Arzallusek irabazi du Xilabako txapela, laugarrenez. Amets Arzallusek irabazi du Xilabako txapela, laugarrenez, Miren Artetxerekin buruz burukoa jokatu ondoren. Nork beretik emeanez, final bizia osatu dute sei bertsolariek. Zuzenean ere kontatu du BERRIAk.

Xilabako laugarren txapela jantzi du Amets Arzallus Antiak. Sekulako jarioa duela behin eta berriz erakutsi du txapeldunak; hizketan ari balitz bezala ekarri du bertsoa goitik behera, errima estuekin ari zela ere. Puntu erantzunetan, esaterako, argi erakutsi du hori. Kartzelakoan ere bertsoaldi biribila utzi du, eta Miren Artetxerekin egindako buruz burukoan biribildu du saioa. Artetxek ere ariketa guztietan utzi du beretik, argudiaketan nola umoretik, kolpe ederrak emanez.

Irakurri gehiago: horrela kontatu du BERRIAk finaleko saioa.

Buruz burukora bidean, lehen bi sailkatuez gain, Odei Barroso eta Maddalen Arzallus nabarmendu dira gehien, eta Maddi Ane Txoperenak eta Patxi Iriartek ere ale ederrak utzi dituzte han-hemenka. Guztien artean, final ederra osatu dute Donibane Lohizuneko (Lapurdi) Jai-Alai pilotalekuan, 1.200 entzuleren aurrean. Amaieran, Andoni Iturriozek jantzi dio txapela Arzallusi, eta, besteak beste, Ziburun (Lapurdi) trenak harrapatuta hildako migranteak izan ditu gogoan azken agurrean: «Biriatuko mendira lore bat eta musu bi/ beste bat urte osoko bertsozale maite zuri/ muga madarikatu bat erantsi ziguten guri/ jendea han ibiltzen da itolarrian urduri/ zuriak ez baikara beltz, beltzak ez baitira zuri/ har dezadan makila hau ta mugak bihurtu zubi/ Bidasoak ez dezala beste malkorik isuri/ primaderan hiru lore baietz hazi Zibururi».

Zortziko handian hasi dute saio puntuagarria. Afganistango bi emazte gazteren ahotik aritu dira Maddalen Arzallus eta Txoperena. «Haiek ikusi nahi didate bakarrik nere begia/ ta nik etsaien aurrean eman nahiko nuke aurpegia», hasi da Arzallus, eta halaxe eman dio segida Txoperenak, talibanak aipatuz: «Ta manifara joan nahi nuke nahiz ta ez nagoen lasai/ hola bizitza arriskatzen dut, baina bertzela ere bai».

Irakurri gehiago: Bertsolariak eta zaleak elkartasunak loturik

Iriartek eta Artetxek, berriz, eskuin muturreko militante batzuk ikusi dituzte tindaketa faxista bat egiten. Lehen bertsoa eta azkena lotuz, ofizioaren haria ongi josi du Artetxek. Hala hasi da: «Liberté hitza idatzi dute haiei begira ginela/ ta nork erranen zigun aspaldi egun batean horrela/ askatasuna hitza faxista bilakatuko zutela». Lagunaren erantzuna: «Faxisten kontra borrokatuko gira, Miren, biak tinko/ askatasuna ez dugu soilik hitzekin irabaziko». Besterik ez baina, «karrikak geureak» direla kantatuz biribildu du saioa Artetxek: «Egin dezagun zerbait batera, etorri nirekin, Patxi/ liberté hori ezabatu ta askatasuna idatzi».

Ironia finez bete dute Maddalen eta Amets Arzallusek zortziko txikiko ariketa. Lagun batek utzitako etxean dira oporretan, eta haurrak pareta margotzen aurkitu ditu Ametsek; horiek filmatzen ari da Maddalen. Aurrekoen gaiari aipamen eginez ekin dio Maddalenek: «Hara Patxik idatzi du askatasuna/ Amets ez al da hori eskatzen duguna?». «Zeren esan ziguten etortzean hala/ lasai egon gintezen etxean bezala», jarraitu du gero. Ametsek, erantzuna: «Hain zuzen ere hori ari naiz esaten/ nik ez dut nahi etxean hau egin dezaten».

Irakurri gehiago: Artzaina nagusi, Gorka Azkarateren iritzia

Kartzelako lanean bertso ederrak utzi dituzte. Hauxe izan dute bakarkako gaia: «Orain arte, besteen begiradak arranguratu izan zaitu». Transexualitateaz aritzeko baliatu dute batzuek. «Baina berdin zait ni izango naiz orain mutil bat osoa/ eta norbaitek ez badu ulertzen ez da nere arazoa», kantatu du Maddalen Arzallusek. Barrosok, bide beretik, puntu motzak dotore lotuz: «Ta azken aldian burua eta gorputza orain bat gara/ lehen beldurti nenbilen nonbait/ baina gaur egun hori berdin zait/ maite dudalako hara/ nere barne begirada».

Migrazioen eta arrazismoaren ertzetik heldu dionik ere izan da. Halaxe egin dute Amets Arzallusek eta Artetxek, eta lan indartsuak utzi dituzte biek ala biek. Txapeldunaren bigarren bertsoa: «Elkartasun jende eta progresisten elkarte/ denek ustez badituzte bihotz ta borondate/ inertziak begirada mugitzen dien arte». Artetxek, berriz, «beltza nintzela ikusi nuen zuen denen begietan», kontatu du lehen bertsoan, eta hirugarrenean: «Ze arriskua homosexuala, puta, beltza, arabiarra/ aberatsena da arriskutsua den minoria bakarra».

Sabeletik eskuetara

Bizia izan da finala, baita buruz burukoa ere. Seiko motzean, jendea barrez jartzea lortu dute Artetxek eta Arzallusek, estralurtarren begiradatik, gizakien miseriak aletuz. Bakarkakoan, bertso indartsuak kantatu dituzte biek. Hona gaia: «Beste batzuen haurra zure sabelean eraman duzu. Oraintxe, haien eskuetan utziko duzu».

Bangladeshko neska baten bizia xehe deskribatu ondoren, horrela bukatu du Artetxek: «Haurra utzita berriz hartuko dut nire ohe epela/ sabela hutsik nekatuta ta horren triste nagoela/ nire buruari sinestaraziz nire hautua izan dela». Arzallusek, bigarrena: «Ukraniara haurra erostera datoz europar ta gringo/ baina ahalko baldin banu hau ez nuke inoiz egingo». Azkena, berriz: «Agur haur txiki luzea izan zazula bizi jolasa/ eta nik pasa behar izan dudan hontatik ez zaite pasa».

Sailkapena

Amets Arzallus Antia. 1.012 puntu. Miren Artetxe Sarasola. 975 p. Odei Barroso Gomila. 605 p. Maddalen Arzallus Antia. 586,5 p. Patxi Iriart Hiribarren. 562,5 p. Maddi Ane Txoperena Iribarren. 561,5 p.


Summary: Eneko Agirrezabal eta Nuria Lugueros gailendu dira Behobia-Donostian. Agirrezabal segurarrak 1.01.41eko denbora egin du. Luguerosek, berriz, 1.12.42 behar izan du ibilbidea amaitzeko.

Euskal herritar batek irabazi du Behobia-Donostia lasterketa: Eneko Agirrezabalek, Txindoki Atletismo Taldeko korrikalari segurarrak. Ezustekoa emanda irabazi du, gainera, ez baitzen ageri hautagai nagusien zerrendan. Emakumezkoetan faborito nagusia gailendu da, Nuria Lugueros espainiarra.

Agirrezabaleko Gaintxurizketako gainean jo du erasoa, eta, horri esker, hiru lagunera murriztu da liderren multzoa: Agirrezabal zegoen han, Jaume Leiva eta Alejandro Gonzalezekin batera. Jesus Olmosek harrapatu ditu Mirakruz kaletik behera, eta, azkenean, lau korrikalari horien artean erabaki da garailea, esprintean.

Agirrezabalek Kursaalera iritsi aurretik jo du erasoa, eta aise gailendu da, nahiz eta aitortu duen azken metroak luzeak egin zaizkiola. Helmugan 1.01.41eko denbora egin du. Olmos izan da bigarren, eta Gonzalez hirugarren.

Lugueros, aurkaririk gabe

Emakumezkoetan, berriz, bakarrik helmugaratu da faborito nagusia: Lugueros. 1.12.42eko denbora egin du, eta ia minutu baten aldea atera dio bigarren sailkatuari, Elena Silvestreri (1.13.36)

Iazko etenaldiaren ostean, berriz ere egin da lasterketa aurten, eta, eguraldia lagun, 25.000 lagunek baino gehiagok hartu dute parte.


MotoGPk agur esan dio Valentino Rossiri

Summary: MotoGPk agur esan dio Valentino Rossiri. Il Dottore-k gaur jokatu du bere azken lasterketa Valentzian (Herrialde Katalanak). Bederatzi aldiz izan da munduko txapeldun —zazpi aldiz MotoGPn—, eta motoziklismoaren ikur nagusia izan da azken bi hamarkadetan.

MotoGPko zirkuituetan ez da berriz ibiliko Il Dottore. Ez da berriz ikusiko 46 zenbaki horia. Ez ditu lasterketa gehiago irabaziko Valentino Rossik. Italiarrak amaitutzat jo du bere ibilbide oparoa, gaur, 42 urterekin, Valentziako (Herrialde Katalanak) Ricardo Tormo zirkuituan. Hamargarren amaitu du —aurten lortu dituen postuetarik onenetakoan—, baina gutxienekoa izan da hori.

Izan ere, txapeldun handia izateaz gain, motoziklismoak azken bi hamarkadetan izan duen ikurrik handiena da Rossi. Azkarra izateaz gain, karisma handia duelako, eta mundu osoan milaka jarraitzaile dituelako. Garaipen zerrenda oparoa du: bederatzi aldiz izan da munduko txapeldun —zazpi aldiz MotoGPn—, eta 115 garaipen lortu ditu 1996an debuta egin zuenetik, duela 26 denboraldi.

Gaur, Valentzian, aurreikusita zegoenez, hainbat omenaldi egin dizkiote: besteak beste, box batean bildu dituzte munduko txapelketak irabazteko baliatu dituen bederatzi motorrak, grafiti bat egin dute haren aurpegiarekin, eta hark duen VR Academy taldeko kideak Rossiren bereizgarri diren kaskoekin irten dira zirkuitura. Emazteak eutsi dio aterkia lasterketa aurretik, eta besarkatuz agurtu dute elkar, Rossiren azken itzulien aurretik.

Azkena ez da izan Rossiren denboraldirik onena, inondik inora ere —sailkapen nagusian 18. amaitu du—, baina duin amaitzea lortu du gaur. Azken egunetan, ordea, aitortu du baduela hamargarren txapela jantzi ez izanaren arantza; azken aldiz, 2015ean izan zuen gertu, baina azken orduan kendu zion Marc Marquezek. Senidez eta lagunez inguratuta, malko artean agurtu da Il Dottore.

Ibilbide oparoa

Rossiren ibilbidean zehar garaipen gogoangarriak eskuratu ditu 46.ak. Haren hitzetan, garrantzitsuena, 2004 Hegoafrikan lortu zuena: Yamaha markako motor batekin eskuratu zuen lehenengoa izan zen. Izan ere, horren aurretik, Hondako pilotua zen Rossi, baina dena irabazten zuen talde hura utzi egin zuen italiarrak. Askok zorotzat jo zuten.

Etsai eta aurkari asko izan ditu Rossik, belaunaldi ezberdinetakoak: Sete Gibernau, Max Biaggi, Casey Stoner, Jorge Lorenzo, Marc Marquez... guztiekin izan ditu bere gorabeherak, baina gaur gehienak Valentzian izan dira italiarra agurtzeko.

Eta orain, zer? Rossik esan duenez, goitik behera aldatuko zaio bizitza; hasteko, lehen aldiz aita izango delako. Abiadura, ordea, ez du alde batera utziko: automobilismoan murgiltzeko asmoa erakutsi izan du, eta gidarien akademiarekin ere jarraituko du. Pilotu soil bat baino gehiago izan da Il Dottore.


Summary: Altuna III.ak irabazi du lau eta erdiko txapela. Final ikusgarria jokatu dute Lasok eta biek, eta une erabakigarrian gehiago asmatu du txapeldunak. Hirugarren txapela lortu du kaiolan, bosgarrena profesionaletan.

Historiako pilotaririk handienetako bat erretiratu zela atzo, baina Jokin Altuna ere ez da atzean geratuko martxa honetan. Markak hautsita eta marka utzita agurtu zen kantxetatik atzo Aimar Olaizola, Goizuetan. Ordea, Altuna III.ak ere zenbaki distiratsuak ditu, oraindik 25 urte besterik ez eta. Final ikusgarria jokatu eta Unai Lasori 22 eta 20 irabazi ondotik, lau eta erdiko hirugarren txapela jantzi du amezketarrak, profesionaletako bosgarrena. Lehen zatian nagusi izan eta gero, bigarrenean dezente sufritu behar izan du txapeldunak, baina une erabakigarrian ez du hutsik egin. Kasik galduta ere izan du uneren batean, baina txapeldun izaerak halakoetarako balio du. Negar malkotan, hunkituta agertu da txapela jantzi berritan. «Izugarri pozik nago. Nire gertukoek bakarrik dakite zenbat lan egin behar izaten dudan halako egunak bizitzeko, eta haiei eskaintzen diet txapela. Oso final gogorra izan da, estua, baina indarra eman digu harmailak beteta ikusteak. Zoriontsu sentitzen naiz».

Neurketa hasi aurretik sumatzen zen giro berezia harmailetan, Altunak esan bezala, aspaldiko partez publikoarekin jokatu baita finala. Pilotazale gazteak izan dira nagusi, batez ere goiko harmailetan, eta ozen animatu dute pilotari bat zein bestea. Hasieran, boxeolariak balira bezala aurkeztu dituzte pilotariak: argiak itzali eta ilunpetan kantxaratu da Altuna III.a errebote aldetik. Laso aurreko hormatik sarrarazi dute, hori ere ilunpetan. Sekula ikusi gabeko final hasiera osatu dute.

Horrek urduritasuna areagotuta edo, ez du behar bezala hasi neurketa Lasok: lehen sakea luzeegi atera du. Hurrengo tantoan, ordea, argi utzi dio Altunari ez ziola ezer oparituko, eta amorruz ospatu du. Lehen tantoetako urduritasunak alde batera utzita, Altunak hartu du neurketaren kontrola. Haren erritmora ibili da Laso alde batera eta bestera. Amezketarrak jo du musika, eta dantzan ibili da Laso. Lehen zati luzean aipagarria izan da txapeldunak nola aurkitu dituen kantxako bazterrak. Batez ere, pilota ezker hormara bideratuta egin du min.

Aurreneko atseden luzetik bueltan, nafarra erasokorrago kantxaratu da, eta 13-14 aurretik jartzea lortu du. Jon Mariezkurrena aholku emailearekin eta enpresako kideekin batera, taktika aldatzea erabaki du Baikoko pilotariak, eta asmatu du. Hazi egin da, eta sakea bera ere konfiantza handiagoarekin egin du. Hortik etorri da bere hobekuntza. Pilotek distira apur bat galdu dutenean, erosoago jokatu ahal izan du Lasok. Tanto ikusgarriak egin ditu. Harekin batera, zaleak ere gora etorri dira. Tentsioa eta urduritasuna areagotzen hasi dira Bilboko Bizkaia pilotalekuan.

Etenaldia

Dena aurka zuenean ere, ordea, ez du amore eman Altunak, eta Lasoren bolada moztea lortu du (16-15). Tantoak gogortu egin dira, eta nekea ere hasi da agertzen. Horrela, tanto ikusgarriak tarteko, 19-19ra arte. Orduan, protagonismoa harmailetara joan da: finala eten dute, ikusle asko musukorik gabe zeudelako. Bozgorailuetatik esan eta esan ari ziren musukoa janzteko, baina pilotazale askok kasurik egin ez eta, finala eten dute. Koronabirus garaiaren kontuak. Bi pilotariak haserre erretiratu dira aldageletara, unerik erabakigarrienean agertu dutelako halako zorroztasuna. Altuna kritiko mintzatu da. «Lehenago ere musukorik gabe egongo ziren jarraitzaile horiek, eta finala une horretan moztea errespetu falta galanta da gurekiko».

Zorionez, etenaldiak ez du iraun hiru minututik gora, nahiz eta finalistak jertsea jantzita berotzen aritu diren, eta hortik amaierara artekoa ikusgarria izan da. Tanto bakoitza hil edo bizikoa izan da, eta Altunak gehiago asmatu du. Hogeinakoan tantoa ia egina izan du Lasok, baina erabakiarekin ez du asmatu, eta amezketarrak ez du barkatu. Halako erabakietan ia beti asmatzen du, eta ez da kasualitatea. Azken tantoa sakez eginda, txapela merezita jantzi du Altuna III.ak.

Lasok, berriz, penaz eta tristuraz bukatu du, baina badu pozik egoteko motiborik. Hilabete gutxiren buruan langabeziatik podiumaren bigarren koskara egin du jauzi, eta azaldu du izarren artean baduela tokia. Lau urte pasaren ondoren bere enpresari titulua emateko zorian izan da, baina ezin izan du. «Oso gertu izan dut garaipena, baina azken detaile horietan huts egin dut. Pasatutakoak pasatuta, harro nago finalean maila ona eman dudalako. Orain lanean jarraitzeko garaia da».


Summary: Txertatu ez direnen joan-etorriak mugatuko ditu Austriak. COVID-19aren aurkako txertoa hartu ez dutenak lanera, ikastera edo oinarrizko beharrak asetzera soilik atera ahalko dira kalera. Neurriak bihartik aurrera ezarriko dituzte.

Neurri murriztaileak berrezartzeko mehatxua bete egingo du Austriako Gobernuak: bihartik aurrera, COVID-19aren txertoa jasota ez duten austriarrek mugatuak izango dituzte euren joan-etorriak. Zehazki, lanera, ikastera edo elikagaiak eta botikak erostera soilik atera ahalko dira kalera.

Azken asteetan gora egin du kutsatuen kopuruak eta ospitaleetako presioak, eta horregatik hartu du neurri hori gobernuak. Hala azaldu du Alexander Schallenberg kantzilerrak: «Laugarren olatua bi arrazoigatik eragiten ari zaigu: delta aldaeragatik, eta txertaketa tasa txikiagatik». Izan ere, gaur hartutako neurriak Austriako ia bederatzi milioi biztanletik biri eragingo die; herritarren %65 dago txertatuta. Hori «lotsagarria» dela esan du Schallenbergek.

Neurriak, oraingoz, ez die eragingo 12 urtetik beherakoei eta emakume haurdunei, ezta institutuko ikasleei ere.

Gaurkoa ez da Austriak azken egunetan iragarritako neurri bakarra. Izan ere, txertatu gabeko pertsonek joan den azaroaren 8tik dute debekatua jatetxe eta tabernetan sartzea. Neurriak ugaritu egin du txertatu nahi dutenen kopurua, eta joera hori indartzea da asmoa.


Summary: Poliziak «terrorismotzat» jo du atzo Liverpoolgo ospitale batean izandako bonba erasoa. Bonbak taxi bat lehertu zuen, eta ibilgailuan zen bidaiaria hil egin da eztandaren eraginez. Gidaria, berriz, zaurituta dago. Guztira lau gizonezko dira atxiloturik erasoaren harira. Eraso terrorista bat izan dela iritzita, alerta egoera ezarri dute herrialdean. Hilabetean izandako bigarren erasoa da.

Atzo, Euskal Herrian 12:00ak zirenean, auto batek eztanda egin zuen Liverpoolgo (Ingalaterra) Women's Hospital erietxearen aurrean, ospitale guneko aparkalekuan, hain zuzen. Hara ailegatu eta berehala lehertu zen ibilgailua. Autoa taxi bat zen, eta, eztandaren ondorioz, barrenean zen bidaiaria zendu egin da. Halaber, taxiaren gidariak lortu zuen ibilgailutik ateratzea, suak erabat hartu aurretik; zauriturik dago, baina egonkor. Erresuma Batuko Poliziak gaur plazaratu du erasoaren gaineko informazio zabalagoa: baieztatu egin dituzte orain arteko hipotesiak, eta, hala, eraso terroristatzat jo dute leherketa. Hain zuzen, terrorismoaren aurkako legea ezarrita, lau pertsona atxilotu dituzte Kensington auzoan. Horietako hiru atzo eraman zituzten atxilo –21 eta 29 urte bitarteko gizonezkoak dira–. Gaur, laugarren atxiloketa bat jakinarazi du Poliziak: 20 urteko gazte bat atzeman dute.

Londresko Poliziaren Terrorismoaren Kontrako Unitateko buru Russ Jacksonek eman du orain arteko ikerketek ondorioztatutakoen berri: ez dute argitu bidaiariak zergatik joan nahi zuen emakumeen erietxera, baina zehaztu dute zeraman lehergailua etxean egina zela. Halaber, atzoko datak gertakariarekin izan dezakeen lotura nabarmendu du Jacksonek. Atzo Oroitzapen Igandea ospatu zuten Erresuma Batuan. Azaroaren bigarren igandean egiten da, Mendebaldeko frontean Lehen Mundu Gerraren amaiera ekarri zuen 1918ko azaroaren 11ko armistizioa gogoratzeko. Leherketa ospakizunaren harira egiten den bi minutuko isilunea hasi baino pixka bat lehenago gertatu zen, eta omenaldietako batzuk ospitale horretatik hurbil zeuden antolatuta. «Ikerketa lerro bat dago hor», zehaztu du poliziak.

Alerta egoera

Giroa gaiztotua da oraintxe bertan. Erresuma Batuko lehen ministro Boris Johnsonek bilerara deitu ditu segurtasun zerbitzuetako buru nagusiak, azken asteotako gertakarien harira erabakiak har daitezen. Oraingoz, alerta egoera ezarrita dago herrialdean. Izan ere, segurtasun zerbitzuetako ordezkariek ohartarazi dute «litekeena» dela eraso gehiago gertatzea datozen egunetan. Ez da lehenbizikoa ere: urriaren erdialdean, Poliziak 25 urteko gizonezko bat eraman zuen atxilo David Amess Erresuma Batuko Alderdi Kontserbadoreko diputatua labanaz hiltzea egotzita.

Polizia hainbat etxebizitza miatzen ari da, operazio handi batean.


Summary: Peronistek galdu dute Senatuko gehiengoa, baina lehen indarra dira diputatu kopuruan. Galdeketek aurreikusitako porrota ez da horren handia izan agintean dagoen peronismoarentzat, eta garaipen gisa ospatu dute. Oposizioa 2023ko bozetara begira jarri da.

Porrot egin bai, baina garaipentzat hartu dute peronistek Argentinan. Izan ere, galdeketek askoz kolpe latzagoa iragartzen zioten, eta iraileko hauteskunde primarioetan pairaturiko hondamendiak okerrenerako prestatu zuen peronismoa. Azkenean, ez da horrenbesterako izan, Buenos Airesen hiru puntu irabazi dituztelako boto zenbaketaren azken orduetan.

Senatuko gehiengoa galdu dute peronistek, eta horrek zailduko die eztabaidagaiak ezartzea. Orain, oposizioarekin adostu beharko du zer eztabaidatzen den Senatuan. Diputatuetan, ordea, lehenengo indarra izango dira aurrerantzean ere, eta horrek aukera emango dio Alberto Fernandezen gobernuari 2023ra arte agintean jarraitzeko, bidaia zaildu arren.

«Hasi da gobernu honen bigarren etapa», esan zuen atzo Daniel Santoro diputatugai peronistak Buenos Airesen.

Oposizioak garaipena lortu du herrialdeko 24 barrutietako 13tan (peronistek bederatzi baino ez dituzte lortu). Baina hiriburuko emaitzek leundu dute kolpea. Azkenean, peronistek diputatu bat galdu dute, eta 118rekin geratu dira. Oposizio kontserbadoreko Juntos Por El Cambiok 116 lortu ditu. Senatuan, berriz, sei ordezkari galdu dituzte, eta 35rekin geratu dira. Erabateko gehiengoa eskuratzeko, beste bi beharko lituzkete. Gehiengo hori eduki dute peronistek azken hiru hamarkadetan.

34 milioi pertsonak baino gehiagok zuten atzoko bozetan botoa emateko eskubidea.

«Hutsegiteak egin ditut, eta neure betebeharra da horietatik ikastea», esan du Fernandez gobernuburuak, telebistaren bidez zabalduriko hitzaldian.

Hiru urtez darama Argentinako ekonomiak krisian murgilduta. 38.000 milioi euroko zorra du Nazioarteko Diru Funtsarekin. Fernandezek adierazi zuenez, lege asmo bat bidaliko du Kongresura, erakunde harekin lorturiko akordioak lantzeko.

Oposizioa, beraz, 2023ko bozetara begira jarri da. «Trantsizio bat daukagu 2023rako, eta denon artean kudeatu behar dugu, planik eta norabiderik gabeko Gobernu baten aurrean gaudelako», esan du oposizioko buru Mauricio Macrik. Oposizioak beste aukera bat duela esan zuen, eta iraganeko hutsegiteak berriz ez egiteko eskatu zuen.


Summary: Joanes Illarregik irabazi du Leitzako saioa, eta zehaztu da finala. Azken finalaurrekoa irabazita, azaroaren 28an izango den finalerako sailkatzea lortu du Illarregik. Hauek izango dira finalean izango direnak: Eneko Lazkoz, Julio Soto, Joanes Illarregi, Saioa Alkaiza, Josu Sanjurjo, Xabat Illarregi, Xabier Silveira eta Eneko Fernandez.

Leitzan jokatu da 2021eko Nafarroako Bertsolari Txapelketako hirugarren eta azken finalaurrekoa, 500 lagunen baino gehiagoren aurrean. Han aritu dira kantari, zozketak agindutako ordenan, ondoko bertsolariak: Xabier Silveira Etxeberria, Eneko Fernandez Maritxalar, Julen Zelaieta Iriarte, Joanes Illarregi Marzol, Iker Gorosterrazu Elizagoien eta Sarai Robles Vitas. Horien denen artean, Joanes Illarregik eskuratu du puntu gehien (495,5), eta, horrenbestez, zuzenean sailkatu da azaroaren 28an Iruñean jokatuko den finalerako. Hau izan da, zehazki, Leitzako saioko sailkapena:

1. Joanes Illarregi Marzol (495,5) 2. Xabier Silveira Etxeberria (462) 3. Eneko Fernandez Maritxalar (461,5) 4. Sarai Robles Vitas (449,5) 5. Iker Gorosterrazu Elizagoien (429) 6. Julen Zelaieta Iriarte (420)

Horrenbestez, argitu da finalean ariko diren zortzi bertsolarien zerrenda (hiru finalaurrekoetako irabazleak, eta puntuazioaren araberako beste bost sailkatu):

1. Eneko Lazkoz Martinez (Altsasuko saioko irabazlea) 2. Julio Soto Ezkurdia (Berriozarko saioko irabazlea) 3. Joanes Illarregi Marzol (Leitzako saioko irabazlea) 4. Saioa Alkaiza Guallar 5. Josu Sanjurjo Altzuri 6. Xabat Illarregi Marzol 7. Xabier Silveira Etxeberria 8. Eneko Fernandez Maritxalar

Azaroaren 28an jokatuko da finala, Iruñeko Anaitasuna kiroldegian, 17:00etan hasita. Sarrerak eskuragarri daude dagoeneko, www.bertsosarrerak.eus atarian.


Summary: Atxilotu egin dute etxean ustez arma batekin gotortu den gizon bat. Auzo batek salatu du gizonezkoak arma batekin egin diola mehatxu. Buruko gaitz bat dauka, eta, Ertzaintza bertaratu denean, etxean itxi da amarekin.

Goizean, 06:30 aldera atxilotu du Ertzaintzak gizonezko bat Bilboko Otxarkoaga auzoan, etxean bere amarekin gotortu dena. Adierazi dutenez, buruko gaitzen bat dauka.

Ertzaintzak 02:40 aldera jaso du abisua. Auzo batek deitu du, antza, eta adierazi du litekeena zela aipatu gizonak arma bat edukitzea. Aurretik, auzoak eztabaida bat eduki zuen gizonezkoarekin.

Ertzaintza heldu denean, gizona etxean gotortu da, ama ere barruan zegoelarik.

Lau orduz negoziatzen egon dira, eta, azkenean, Ertzaintza etxebizitzan sartu da. Inork minik hartu gabe atxilotu dute, Segurtasun Sailaren arabera. Gizonezkoa psikiatriko batera eraman dute, eta ama etxean bertan artatu dute, antsietateak jota baitzegoen.

Gizonak ea arma bat ote zuen ikertzen ari dira.


Summary: Kontserba sektoreko Bizkaiko langileek greba egingo dute hilaren 30ean. Lan hitzarmena berritzeko zazpi bilera egin dituzte, eta ez dute akordiorik lortu

Kontserba sektoreko Bizkaiko langileek greba egingo dute hilaren 30ean. ELA, LAB, CCOO eta UGT sindikatuek asteartean inskribatuko dute deialdia. Iragan ostiralean manifestazioa egin zuten Bilbon, eta protesten indarra bizituko zutela iragarri zuten. Lan hitzarmena berritzeko zazpi bilera egin dituzte patronalarekin eta jarrerak urrun daude.

Sindikatuek ostiralean azaldu zutenez, sektoreko soldaten batezbestekoa ez da mila eurora iristen, eta 1.200era igotzea eskatu dute negoziazioan. Asteko lanaldia 35 ordura mugatzea da eskaeretako bat. 1.850 langilek dihardute sektorean Araba, Bizkaia eta Gipuzkoan, gehienak Bermeon eta Lea-Artibaiko eskualdean. Emakumeak dira horien gehiengo handi bat.


Summary: Maguette Mbegouren hilketa matxista epaitzen hasi dira Bilbon. 2018ko irailaren 25ean hil zuen senarrak 25 urteko emakumea, bi alaben aurrean, Atxuri auzoan. Protokoloek eta emakumea indarkeriatik babesteko neurriek huts egin zuten haren kasuan ere.

Joan den astean epaimahaia eratu ostean, hasi da Maguette Mbeugouren hilketari buruzko epaiketa. Akusatua Bara N. da, biktimaren senarra izandakoa; aitortu du berak hil zuela emaztea, baina haren defentsa daraman abokatuak esan du «bere burua defendatzeko» aritu zela eta zortzi urteko espetxe zigorra eskatu du. Akusazioek, berriz, uste dute Mbeugouren hilketa emakumeak pairatzen zuen indarkeria matxistaren azken adierazpidea izan zela, eta 25 eta 44 urte bitarteko zigorrak eskatzen dituzte.

Alde bakoitzak gertatutakoaren inguruan egindako kontakizunarekin hasi zen epaiketa. Lau akusazio daude: fiskaltzarena, familiaren akusazio partikularrarena, eta bi herri akusazio, Bizkaiko Foru Aldundiarena eta Bilboko Udalarena. Ñabardura batzuk gorabehera, denek egin dute antzeko kontakizuna: esan dutenez, Mbeugouk lehenagotik ere pairatu zuen senarraren erasoak eta irainak, eta haren kontrako salaketa ere jarri zuen, epaiketan senarra errugabetzat hartu zuten arren. Gizarte zerbitzuei eta lagunei adierazi zien harengandik banatzeko nahia, eta senarrak kontrolatu egiten zuela, Mbeugou gazteleraz gaizki moldatzen zela baliatuta.

Akusazioen arabera, 2018ko irailaren 24an senarrak emazteari eraso egin zion, goizaldean. Zenbait ganibet erabili zuen horretarako: orotara, 83 zauri eragin zizkion gorputz osoan, eta gero lepoa egin zion. Pisuan bikotearen bi alabak zeudelarik gertatu zen hilketa: orduan 2 eta 4 urte zuten, hurrenez hurren.

Hiltzaileak eta bi alabek 24 ordu eman zuten pisuan, emaztearen gorpua han zeudela. Irailaren 25eko goizaldean, akusatuak alde egin zuen etxetik, bi neskatoak han utzita, eta etxeko atea zabalik lagata. Odolez zikindutako jantziak eta bost aizto zakarretara bota zituen, eta gero, autobusa hartu eta Mutrikura (Gipuzkoa) alde egin zuen, han lagun batzuk zituelako. Ertzainek lagun horietako baten etxean aurkitu zuten, eta atxilotzera joan zirenean, akusatua leiho batetik alde egiten saiatu zen.

Kontakizun horretan oin hartuta, akusazioek oso zigor eskaera desberdinak egin dituzte. Fiskalak erailketa leporatzen dio, senidetasun eta genero larrigarriekin, eta 25 urteko espetxe zigorra eskatzen dio. Familiaren abokatu Jone Goirizelaia bat etorri da eskaera horrekin, baina, gainera, beste zortzi urte eskatzen ditu adin txikiko biak bakarrik lagatzeagatik, eta beste hiru urte Maguette Mbeugouri «ohiko tratu txarra» emateagatik; 36 urteko zigor eskaera, orotara.

Bizkaiko Foru Aldundiaren akusazioa daraman Yolanda Gustran abokatuak ere hiru delitu leporatu dizkio akusatuari, baina «erailketa» barik «giza hilketa» egotzi dio, eta 25 urteko eskaera hamabost urtera jaitsi du: denera, 26 urteko espetxe zigorra eskatu du. Eskaerarik handiena Bilboko Udalaren abokatu Marta Doradok: familiaren akusazioak egotzitako delitu guztiak berresteaz gain, zortzi urteko beste zigor bat eskatu du, bi haurrei «lesio mentalak» eragiteagatik. Hortaz, 44 urteko zigorra eskatu du.

«Beldur gaindiezina»

Guztiz desberdina izan da akusatuaren abokatuak egindako kontakizuna. Onartu du Bara N.-k emaztea hil zuela, baina argudiatu du «bidezko defentsan» eta «gainditu ezineko beldurrak» bultzatuta aritu zela: «hemen denak izan dira biktimak», esan du. Hilketa gertatu aurretik Mbeugouri ustez emandako tratu txarren auzian ez sartzeko eskatu die epaimahaikideei, «afera hori epaiturik dagoelako, eta epaia izan zen Bara errugabetzea». Akusazioen eta defentsaren hitzaldien ostean, akusatuak deklarazioa egin du, eta saiatu da abokatuak emandako bertsioa berresten. Esan duenez, bera egongelan lo zegoen bitartean emaztea hara sartu zen eta aizto batekin eraso egin zion. Baina hortik aurrera ez du azalpen gehiagorik eman: akusazioek galdetu diotenean nola zen posible emaztearen gorpuak 83 zauri izatea, edo ustezko liskar horretan aizto bakarra edo gehiago erabili ote ziren, akusatuak ez du erantzun nahi izan: «Oso gogorra egiten zait hori gogoratzea, eta ez diet horren inguruko galderei erantzungo», esan du. Beste lekuko batzuek ere deklaratu dute epaiketaren lehenengo saioan: bikotearen auzokideek, akusatuaren lagunek eta abarrek.

Biktimaren senide eta lagunek «justizia» eta «egia» eskatu dute gaurko saioan. Haren neba Mamadou Mbeugou Frantziatik etorri da epaiketarako: «Gizon-emakumeek badute ezkontzea, eta banatzea ere bai, inor hil beharrik gabe. Egindakoa eginda dago, arreba ez da itzuliko, baina balioko ahal du honek emakume gehiago hil ez ditzaten».

Familiaren abokatu Jone Goirizelaia ere mintzatu da: «Familiak justizia nahi du, baina haientzat egia eta zer gertatu zen jakitea ere badira justiziaren parte».

Senegaldik etorriak

Emakumea senegaldarra zen sortzez, senarra bezala. Gizonak 38 urte ditu, eta 2008an iritsi zen Bilbora. Mbeugou, berriz, 2015ean etorri zen. Bikotea Bilboko Atxuri auzoan bizi zen, Ollerietagoieneko 25. atarian. Han aurkitu zuten emakumearen hilotza. Gizonak alaben aurrean hil zuen, eta, gero, ihes egin zuen handik. Umeek 24 ordu pasatu zituzten amaren hilotzarekin etxean bakarrik.

Bizilagunak Poliziari abisatu zion, eta handik ordu batzuetara atxilotu zuten gizona, Mutrikuko etxe batean. Ertzainak bertaratu zirenean, balkoi batetik kalera salto egin, eta ihes egiten saiatu zen. Atxilotua izan eta epailearen aurrean deklaratu ostean, Basauriko espetxean sartu zuten, epaiketa egin arte.

Protokoloek eta emakumea indarkeriatik babesteko neurriek huts egin zuten Mbeugouren kasuan ere. Juan Luis Ibarra EAEko Justizia Auzitegi Nagusiko presidenteak barkamena ere eskatu zuen, Justiziak «porrot» egin duelako, Mbeugouren kasuan arriskua gaizki neurtu zutelako eta neurriak ez zituztelako garaiz hartu.

Izan ere, 2017ko abenduan, emakumeak udaltzainetara jo zuen; alegia, senarrak hil baino bederatzi hilabete lehenago. Salaketa aurkeztu zuen, eta babes neurriak eskatu zituen, baina ez ziren iritsi. Emakumeak, bolada batez, etxetik alde ere egin zuen, bi alabak hartuta. Baina itzuli egin zen.

Hilketa gertatu baino lehentxeago, beste alarma bat ere eman zuen Mbeugouk. Medikuarengana jo zuen, laguntza eske. Medikuak, emakumearen egoeraz jabetuta, martxan jarri zuen horrelako kasuetarako protokoloa. Ez zen aski izan. Bide horretatik inolako neurririk iritsi aurretik hil zuen senarrak.

Hilketaren ondoren, Marie Lucia Monsheneke emakume afrikarren elkarteak ohar bat plazaratu zuen: «Emakume afrikar batek, gainean duen pisu kultural guztiarekin, ate guztiak gainditu eta salatzeko ausardia duenean, aintzat hartu behar da».


Summary: Turkiako bere adarra osorik erosteko asmoa du BBVAk. 2.249 milioi euro ordainduko ditu Garanti bankuaren %50,15 erosteko.

BBVAk zabalkunde operazio bat egingo du Turkian. Erosteko eskaintza publiko aurkako bat proposatu du Garanti bankuaren %50,15 erosteko. BBVA bankuaren beste zatiaren jabe da, eta eragiketa honekin oso-osorik kontrolatuko du. 2.249 milioi euro ordainduko ditu akzioen zati horrengatik. Garanti bankua garrantzitsua da Turkian, herrialdeko maileguen %20aren jabe baita.

BBVAk eginiko eskaintzak %15eko prima bat du, Garantiren akzioek azaroaren 12an zuten prezioaren aldean. Duela sei hilabeteko prezioarekin alderatuta, berriz, gainkostu hori %34 da. Eragiketa, dena den, oraindik ez dago itxita; BBVAk Turkiako agintarien oniritzia behar du, eta hura lortzean emango ditu xehetasun gehiago. Halere, erosleak dagoeneko jakinarazi du bere kalkuluen arabera Garantiren akzioak %13,7 handituko direla 2022an.


Summary: CAFek Nafarroako Orbital Critical Systems enpresa erosi du. OCSk trengintzan eta sektore aeroespazialean dihardu, eta 100 ingeniari ditu.

CAFek Nafarroako Orbital Critical Systems enpresa erosi du. 2018an, lehen akzio erosketa egin zuen, eta, orain, guztiak bereganatu ditu. Trengintzarako eta sektore aeroespazialerako sistema kritikoak diseinatzen ditu Orbitalek, eta urteak dira CAFekin lankidetza estua duela. Enpresaren egoitza nagusia Artikan dago (Nafarroa), eta zenbait bulego ditu Espainian eta Alemanian. Guztira, 100 ingeniariko lantaldea du.

Orbitalek Tier 1 izendapena du; alegia, zuzeneko hornitzailea da, eta, besteak beste, Airbus eta CAF enpresentzat egin du lan orain arte. Iaz, sei milioi euroko fakturazioa izan zuen. Erosketa honen bidez, CAFek «aukera izango du aireko eta espazioko sektoreetan gehien aurreratuta dauden teknologiak trenaren sektorean aplikatzeko».


Summary: Astebetean %87 ugaritu dira positiboak Hego Euskal Herrian. Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak bihar jakinaraziko ditu murrizketa berriak; zortzi udalerri daude eremu gorrian. Nafarroako Gobernua, berriz, gaueko aisialdian COVID ziurtagiria ezartzeko aukera aztertzen ari da.

COVID-19aren transmisioaren kurbak goranzko bidea hartu du berriro Hego Euskal Herrian, eta pandemiaren bilakaera kezkarako zio bihurtu da atzera. Azken astean, azaroaren 8tik 14ra, 3.507 positibo atzeman dituzte, joan den astean baino 1.631 kasu gehiago; hau da, %87 handitu da positibo kopurua astebetean. Positibo tasak ere ematen du egoeraren neurria: atzo, 5.480 test diagnostiko egin ziren Hego Euskal Herrian, eta horietatik 439k eman zuten positibo. Hala, azken datuen arabera, oraintxe %8 da positiboen ehunekoa Hegoaldean, OME Osasunaren Munduko Erakundeak ezarritako langatik oso urrun (OMEk %5ean du ezarria izurritea kontrolpean izateko gehienezko muga).

Egoera bereziki kezkagarria da Gipuzkoan: astebetean 1.421 kasu atzeman dituzte, Hego Euskal Herriko kasu guztien %41. Azken hamalau egunetako 100.000 biztanleko intzidentzia 308 kasukoa da lurralde horretan, Eusko Jaurlaritzak emandako datuen arabera. Gainerako lurraldeetan positibo gutxiago erregistratu dituzte. Nafarroan, 931 lagunek eman dute positibo astebetean; Bizkaian, 898 positibo erregistratu dituzte, eta, azkenik, Araban, 215 herritarrek eman dute positibo.

Osakidetzak eta Osasunbideak emandako datuen arabera, 157 lagun daude gaitzak jota erietxean; horietako 38, ZIUetan. Azken astearekin alderatuta bada igoera bat: duela astebete baino hemeretzi gaixo gehiago daude ospitaleetan, eta zortzi gehiago ZIUetan. Zortzi herri eremu gorrian Hala, neurri murriztaileak berriro ere ate joka daude. Izan ere, Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak atzo jakinarazi zuen 100.000 biztanleko 150 kasuko intzidentzia langa gainditu dela Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta horrek esan nahi duela COVID-19aren transmisio handia dagoela. Hori horrela, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan eremu gorrian diren udalerrietan neurri murriztaile berriak iragarriko ditu bihar Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak, gobernu kontseiluaren osteko agerraldian. Argi gorria piztu den udalerrietan zorroztuko dituzte neurriak, hau da, 400 kasutik gorako tasa dutenetan. Osakidetzak gaur bertan eguneratu du izurriaren bilakaerari buruzko txostena, eta zortzi dira gorri dauden udalerriak: Gipuzkoan, Astigarraga, Azpeitia, Pasaia, Tolosa, Urretxu eta Zumarraga; Bizkaian, Elorrio, eta Araban, Agurain. Jaurlaritzak bihar iragarriko ditu neurriak, eta, EITBk aurreratu duenez, badirudi jende pilaketak eragoztearekin lotura izango dutela.

COVID ziurtagiria Bilakaera epidemiologikoarekin kezkatuta mintzatu da gaur Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakaria, eta azpimarratu du kutsatzeak saihesteko lanean segitzen duela Jaurlaritzak, birusa ez delako desagertu, eta txertaketa ez delako irtenbide bakarra. Txertaketaz galdetuta, Urkulluk esan du COVID pasaportea eskatzeko erabakia «modu bateratuan» hartu beharko litzatekeela Espainian, eta, beraz, zaila dela Jaurlaritzak horrelako neurri bat hartzea, «estatu osoko erabaki bat» delako. Irizpide bera defendatu du langile jakin batzuk derrigor txertatzeko aukerari buruz. «Estatu osoan erabaki bateratua merezi duten eztabaidak dira. Eskumen mugatuak ditugu, eta, une honetan, gainera, osasun larrialdian ez gaudenez, ezin da aplikatu Eusko Legebiltzarrak ekainaren 24an onartutako pandemiaren aurkako legea».

COVID pasaportearen alde mintzatu da asteburu honetan Gorka Urtaran Gasteizko alkatea eta Eudeleko presidentea, SER irrati katean. Esan duenez, birusaren aurkako txertoa ez hartzea norberaren eskubidea da, baina hautu hori egiten dutenek «bestelako bizimodua» egin beharko lukete. COVID ziurtagiria non eta zein egoeratan eskatu beharko litzatekeen ez zuen zehaztu Urtaranek. Nafarroan ere intzidentziaren igoerarekin kezkatuta dago foru gobernua, eta ostalaritzan osasun ziurtagiria ezartzeko aukera aztertzen hasi da. Azken orduetan, beste 130 positibo zenbatu dituzte Nafarroan, seigarren egunez jarraian 100eko langa gaindituta. Positibo tasa ere kezkatzekoa da: 1.365 proba egin zituzten atzo, eta, beraz, %9,5 da positiboen portzentajea. Intzidentzia metatuak ere okerrerako joera hori berresten du: 100.000 biztanleko intzidentzia metatua 158 da.

Egoerarekin kezkatuta, osasun departamentua aste honetan biltzekoa da ostalaritzako sektorearekin. Neurriak zorroztu behar izanez gero, Nafarroako Gobernua aztertzen ari da gaueko aisialdian ez ezik ostalaritzako establezimendu guztietan ere ezartzea COVID ziurtagiria eskatzeko neurria.


Summary: 2023an egin nahi ditu EBk lehen maniobra militarrak. Bruselaren helburua litzateke «esku hartzerako indar operatibo bat» osatzea 2025erako. Gaur eta bihar eztabaidatuko dute egitasmoa Atzerri ministroen goi bileran.

El País egunkariak zabaldu duenez, Europako Batasuneko diplomaziaburu Josep Borrellek proposatu die estatu kideei maniobra militarrak egiten hastea. Lehenak 2023an egingo lirateke, baldin eta Atzerri ministroek proposamena onartzen badute gaur eta bihar egitekoa duten goi bileran.

Bruselaren asmoa litzateke «esku hartzerako indar operatibo bat» osatzea 2015erako. «Europa arriskuan dago. Azkar erantzuteko gaitasuna behar dugu», adierazi zuen Borrellek joan den asteazkenean, ministroei proposamena helarazi zienean. «Hau ez da europarrok aukeratu dugun mundua, baina honi egin behar diogu aurre», dio dokumentuak.

Bruselaren lehen asmoa litzateke 5.000 soldadu inguruko indar berezi bat sortzea, zeina EBk kudeatuko lukeen, eta zeinak ez lukeen behar 27 estatu kideen onespena, gatazkaren batean esku hartu nahi izanez gero. «Herritarrek Europa babestu nahi dute, jakin badakitelako gure segurtasuna ez dela gure mugetan hasten; gure aliatuen segurtasunaren menpe ere badago», esan zuen diplomaziaburuak.


Summary: Hamabortz urteko bertze zigor bat Marixol Iparragirreri. 1996an Amurrioko epaitegiaren aurka egindako atentatua leporatu dio Espainiako Auzitegi Nazionalak.

Lehendik zigor ugari ditu pilatuak Marixol Iparragirre euskal presoak, eta Espainiako Auzitegi Nazionalak bertze hamabortz urte gehitu dizkio aitzinetik zituen kartzela zigor urteei. Oraingoan, 1996an Amurrioko (Araba) epaitegiaren aurka egitea leporatu dio. Efe berri agentziak zehaztu duenez, Iparragirrek berak onartu du delitu hori egin izana, eta hamabortz urteko zigorra onartu du.

Fiskalak argudiatu duenez, Iparragirrek delitua onartu badu ere, «ezin» izan diote kondena gutitu, halako atentatuak epaitzeko zigorrik «txikiena» eskatua baitzuen haren aurka, lehendik.

Gaur Espainiako Auzitegi Nazionalean egin dutena izan da Iparragairre 2019an Espainiaratu zutenetik haren aurka egin duten bederatzigarren epaiketa. Aurten izan ditu horietako anitz, eta zigor ugari eta luzeak jaso ditu. Ekainean, 46 urteko espetxe zigorra ezarri zioten, 1987ko maiatzean bi hilketa saio egitea eta Eskoriatzan (Gipuzkoa) lehergailu bat jarri eta kalteak eragitea egotzita. Otsailean, Espainiako Auzitegi Gorenak berretsi egin zuen Auzitegi Nazionalak iazko uztailean ezarritako 122 urteko espetxe zigorra, 1995ean Luciano Cortizo Espainiako armadako komandantea hiltzea leporatuta. Martxoan, 61 urteko zigorra ezarri zion Espainiako Auzitegi Nazionalak, 1994ko eta 1995eko bi atentatu agindu izana leporatuta. Apirilaren 27an, berriz, 39 urteko zigor bat ezarri zioten, 1985eko atentatu batengatik. Espainiako Estatuan, praktikan, 40 urtekoa da espetxean bete daitekeen urte kopururik handiena.


Summary: Spahijak ordezkatu du Ivanovic Baskonian. Gasteizko taldeak Montenegroko entrenatzailea kendu du kargutik, taldearen emaitza bolada eta irudi txarrarengatik: azken hamar partidetatik zortzi galdu ditu

Soka tenkatuz gero, beti hausten da mutur ahulenetik. Halaxe gertatu ohi da goi mailako kirolean ere: talde baten egoera muturrekoa denean, entrenatzaileak ordaindu ohi du, lanik gabe geratuta. Dusko Ivanovici horixe gertatu zaio. Krisi larrian dago Bitci Baskonia, ACB ligan eta Euroligan jokatutako azken hamar partidetatik zortzi galdu baititu. Hori ikusita, Gasteizko klubak kargutik kendu du entrenatzaile montenegroarra. Gaur hartu du erabakia, «taldearen emaitza bolada txarra eta ematen ari den itxura eskasa» argudiatuta.

Hura kargugabetu eta gutxira jakinarazi du nork ordezkatuko duen: Neven Spahija kroaziarrak, Baskoniako entrenatzaile izandakoak. Bihar goizeko hamarretan aurkeztuko dute, eta gauean egingo du estreinakoa, Buesa Arenan, Izar Gorriaren aurka, Euroligako hamagarren jardunaldian (20:30, Dazn). Spahijak 2007-2008ko sasoian entrenatu zuen Baskonia, eta, haren esanetara, taldeak bigarrenez irabazi zuen ACB liga, hirugarrenez Espainiako Superkopa, eta Euroligako eta Espainiako Kopako txapeldunorde izan zen. Geroztik, Europan (Valentzia, Fenerbahce, Cibona eta Maccabi) eta Txinan (Shanghai Sharks) entrenatu du, eta entrenatzaile laguntzaile izan da NBAn, Atlanta Hawksen eta Memphis Grizzliesen.

Baskoniaren arabera, taldeak ez du eman «espero zen maila, ezta klubak berezkoa duen izaera borrokalaria ere». Horregatik dio klubaren goi arduradunen egitekoa dela «lehenbailehen» erabakiak hartzea «norabidea zuzentzeko, berriro lehiakor izateko eta zaleengan berriz ilusioa pizteko»; izan ere, klubaren iritziz, zaleek jokalariekin «identifikatuta» sentitu behar dute.

Klubak «argi» du denboraldiaren ingurukoak ez direla errazak izan. «Batetik, jokalari berriak iritsi dira, eta taldearen erreferente bilakatu behar zuten; bestetik, jokalari garrantzitsu batzuek min hartu dute; eta, azkenik, taldeak denbora gutxi izan du egokitzeko, Olinpiar Jokoen, Afrikako Txapelketaren, Euroligaren eta ACB ligaren egutegi betea dela eta. Nolanahi ere, emaitzak ez dira izan espero bezalakoak, eta horren ondorioz hartu dugu erabaki zail hau».

Baskoniak «bihotzez» eskertu dio Ivanovici urte guztietan taldean egindako lana. «Harekin lortu dira kirol arrakasta gehienak. Haren lana erabakigarria izan zen taldeak duela urte eta erdi ACB liga irabaz zezan, baita haren eta klubaren artean maitasun harreman estua sor zedin ere. Hark lagundu egin du klub honen arrakastan». Horregatik, klubak dio «erabaki zaila» izan dela, baina «batasun handiagoa» lortu nahi dutela taldean, «jokalari guztien errendimendua hobea» izan dadin. «Funtsezkoa da Baskoniaren parte sentitzen garen guztiok, kluba, zaleak, teknikariak eta jokalariak batuta egon gaitezen eta onena eman dezagun ahaleginaren bidea berriro hartu eta Baskoniaren izaera berreskuratzeko».

Ikusi gehiago:

Arturs Kurucs, Bitci Baskoniako jokalaria: «Espero dugu zaleek gugan sinisten segitzea».

Steven Enoch, Baskoniako jokalaria: «Ivanovic ez da gogorra, exijentea baizik; gustuko dut».

Mikel Reinaren analisia: Denbora.


Summary: Jaurlaritzak adineko emakumeen aurkako indarkeria jarri du erdigunean A-25erako kanpainan. Gaurtik azaroaren 30era bitartean egingo dute, eta gizarteari eskatu diote «adi» egon dadila eguneroko indarkeria egoeren aurrean.

Eta zuk... ikusten duzu? Adi dagoen gizarte batek soilik detektatzen du indarkeria ezkutuena leloa oinarri hartuta, indarkeria «ezkutuena» jarri nahi izan du erdigunean Emakundek azaroaren 25a dela-eta egingo duen kanpainan. 55 eta 79 urte bitarteko emakumeen testigantzetan zentratzen da kanpaina, eta gizartea «sentsibilizatzea» du helburu. Gaurtik azaroaren 30era bitartean egingo dute kanpaina, eta, besteak beste, telebistan, irratietan, egunkarietan, hedabide digitaletan eta sare sozialetan zabalduko dute.

Beatriz Artolazabal Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak adierazi duenez, indarkeria egoera «asko» normalizatuta egon dira, eta, «askotan, biktimek berek ere ezin izan dute indarkeria gisa izendatu». Kanpainaren bitartez, gizarteari eskatu nahi diote eguneroko indarkeria egoerei «adi» egon dadila, eta, Izaskun Landaida Emakundeko zuzendariak azaldu duenez, kanpaina «baliagarria» izan daiteke, testigantzak entzun ondoren «errazagoa» delako indarkeria identifikatzea.

Landaidaren arabera, adineko emakumeen aurkako indarkeriak duen «ikusezintasunagatik» jarri dute kanpainaren erdigunean; izan ere, emakume horiek kasu «askotan» ez dute autonomia ekonomikorik, eta haien garaiko gizarteak «ez du genero indarkeria onartzen». Emakundeko zuzendariak adierazi duenez, «emakume adinduak askotarikoak izan arren», haien «zaurgarritasuna handiagoa izan daiteke adina dela eta».


Summary: Nafarroan praktiketako irakasleei formakuntza euskaraz ere emateko eskatu dute ELAk, LABek eta Steilasek. Irakasleentzako prestakuntzaren %80 gaztelaniaz dela salatu dute sindikatuek. Praktikaldietako irakasleek sinadura bilketa bat erregistratu dute Hezkuntza Departamentuan, prestakuntza euskaraz eman diezaietela eskatzeko.

Nafarroako Gobernuko Hezkuntza Departamentuak ikasturte hasieran gaztelera hutsean eskaini zien formakuntza praktiketako funtzionarioei, ELAk, LABek eta Steilasek salatu dutenez, baita «beren lan jarduna euskaraz egiten duten irakasleei» ere; hots, D ereduko lanpostuak eskuratu zituztenei.

Hiru sindikatuek deituta, agerraldi bat egin dute Iruñean, Hezkuntza Departamentuaren atarian, praktiketako hainbat funtzionariorekin batera. «Praktiketako funtzionario kaltetuek» sinadura bildu dituzte hainbat ikastetxetan, «prestakuntza euskaraz izan dadila eskatuz», eta sinadura horiek erregistratu dituzte. Halaber, bilera bat eskatu diote Hezkuntza Departamentuko Prestakuntzaren eta Kalitatearen atalburuari, «egoera hau bideratu ahal izateko, nafar irakasle euskaldunen hizkuntza eskubideak errespetatuz».

Sindikatuek azaldu dute egoera salatu zutenean baino ez ziotela aukera eman «prestakuntzaren zati bat» euskaraz egiteko, baina, hala ere, deitoratu dute Lan Osasuna eta Laneko Arriskuen Prebentzioa atala gazteleraz egitera behartuta egotea oraindik. Zehaztu dutenez, «atal hori emateko mediku euskaldunik» ez dagoela argudiatu du Hezkuntza Departamentuak egoera hori justifikatzeko.

Hala ere, praktikaldiaren prestakuntzatik haragoko arazoa dela ohartarazi dute: «Hezkuntza Departamentuak irakasleentzat oro har eskaintzen duen prestakuntzaren %16,5 soilik da euskaraz, %80 gaztelaniaz izanik». Formakuntzarekin gertatutakoa «euskararen kontrako beste eraso bat» dela uste dute sindikatuek: «Irakasleek prestakuntza euskaraz jasotzeko eskubidea dute. Gainera, beren jardun profesionala ere euskaraz denez, hizkuntza horretan izango zaie baliagarri prestakuntza».


Summary: «Aro berri bati» ekiteko aurrekontuak aurkeztu ditu Arabak. Aldundiak 574 milioi izango ditu eskura datorren urtean, inoizko kopururik handiena da hori.

Arabak ere inoiz baino diru gehiago izango du eskura datorren urtean. Gipuzkoak eta Bizkaiak bezala, inoizko aurrekonturik handiena izango baitu 2022an. Gaur aurkeztu du proposamena aldundiak: 574,4 milioi euro izango ditu guztira gastatzeko, aurreko urtean baino %8,9 gehiago. Ramiro Gonzalez ahaldun nagusiaren hitzetan, gizarte politikak berritzeko, proiektu estrategikoak abian jartzeko, trantsizio energetikoari heltzeko eta ekonomia nahiz enplegua sustatzeko izango dira.

Gonzalezek adierazi du diru bilketa onari, Europako funtsei eta defizitaren malgutzeari esker «anbizio eta ilusio handiko» aurrekontuak egin dituztela. Eta azpimarratu du «aro berri bat» abiaraziko dutela Araban, «ilusio handiko etapa bat», oraina finkatu eta etorkizunari «ziurtasunez» begiratzeko beta emango dutenak. «Diputazio honek hedadura handiagoko proiektuei ekingo die, ekonomia berri bat eta gainera, ingurumena zaintzen duen gizarte bat eraikitzeko».

Susperraldia egonkortzeko kontuak izango dira, eta, horretarako, «ezinbestekoa da sustapen politikak indartzea», Itziar Gonzalo ogasun diputatuak azaldu duenez. Bada, ekonomia eta enplegua sustatzeko ahaleginean jarriko ditu indarrak aldundiak. Hor daude, besteak beste, Forondako aireportua edo CIC Energigune sustatzeko diru sailak edota Aiaraldeko ekonomia bultzatzeko inbertsio plana.

Aldundiak, halere, «aurrez inoiz egin gabeko ahalegina» egingo du inbertsioak areagotzeko. Denera, 135,3 milioi jarriko ditu, aurten baino %28 gehiago da hori. Hiru helburu zehaztu ditu bereziki datorren urterako: trantsizio energetikoa, digitalizazioa eta berrikuntza. Eta helburu horiekin lotutako proiektuak bultzatuko ditu. Edonola ere, diru sailik handiena gizarte eta zaintza politikak indartzeko izango da, 222 milioi guztira –iaz baino %9,3 gehiago–.

Berritasunik ez

Oposizioko alderdiak kritiko azaldu dira proposamenarekin. EH Bildu ez dago gustura aldundiak aurkeztutako kontuekin, eta uste du ez dietela herrialdearen beharrei erantzuten. «Aurrekontuek ez dute inolako berritasunik eskaintzen», koalizioaren arabera, besteak beste, aurretik lantzen ari ziren proiektuak direlako aldundiak aurkeztu dituenak. «Aipatu dituen lehentasunetan bat etor gaitezke, baina, zehaztapenetara etorrita, iragarri dituenak ez dituzte herrialdearen eraldaketan sakontzen», adierazi du Kike Fernandez de Pinedok.

Koalizioaren bozeramailearen hitzetan, gainera, inoizko aurrekonturik handienak badira ere, gizarte zerbitzuen arloari eskainitakoa diru saila «eskasa» da. Gauza bera esan du energia trantsizioari buruz ere: «Etengabe aipatu den ideia izan da, baina etsigarria eta kezkagarria da ikustea nola ez den ezer aldatu». Eta ohartarazi du norabide aldaketa «behar-beharrezkoa» dela, Arabaren etorkizuneko beharrei erantzuteko.


Summary: Amiantoak kalte egindakoentzako konpentsazio neurriak hartzera dei egin dio ELAk Nafarroako Gobernuari. Amiantoa erabili duten enpresen zerrenda kaleratzea galdegin dio sindikatuak Nafarroako Osasun Publikoaren eta Lan Osasunaren Institutuari, eta egun abian diren auzi judizialak ez ditzatela atzeratu erreklamatu die enpresei.

Esteban Apeztegia Piquerrek pena du Esteban Apeztegia Iturralde aitak ezin izan duela ikusi bere aldeko epaia. Iruñeko Gizarte arloko lehen aretoak ondorioztatu zuenez, 1977tik 1992ra bitartean, Tafallako Victoriano Luzuriaga enpresan, «amiantoarekin egindako babes ekipamenduak ematen zizkieten langileei», 40 urtez ez zen egin lan osasun eta segurtasun arloko kontrolik, eta langileek eurek etxean garbitzen zuten ekipamendua, eta etxera eramaten amiantoa. Hala, epaitegiak ebatzi du Fagor Ederlanek, Victoriano Luzuriagaren enpresa ordezko gisa, erantzukizun zibileko 200.000 euroko kalte ordaina eta alargun pentsioaren %40ko gainordaina pagatu behar diola sendiari.

Esteban Apeztegia aita gogoan, txapela jantziz hasi du prentsaurrekoa izen-abizen bereko semeak, ELAren Iruñeko egoitzan. Hamarkadatan amiantoarekin lan egin ostean, erretiratuta zegoela, minbizia zuela iragarri zioten aitari. Nafarroako Osasun Publikoaren eta Lan Osasunaren Institutuak amiantoarekin erlazionatu zuen gaixotasun hura, eta familiak, ELAren babesarekin, auzitara jo zuen.

Esteban Apeztegia semeak gogora ekarri du arduradun zuzena Victoriano Luzuriaga izan zela, baina haren ordezko gisa, Fagor Ederlanen jarrera gaitzetsi du. «Enpresako arduradunek oso modu txarrean jardun dute, nire ustez, langilearen eta familiaren sufrimendua denboran luzatuz. Azkenean justiziak arrazoi ematerako, berandu zen, aitak ez baitu epaia ikusi». Semearen esanetan, lau adiskidetze saio egin ziren, eta hirutan ez zen enpresa aurkeztu, eta, «agertu zen hartan, ez zen langilea errespetatu». Gerora, behin hilda, akordio bat lortu zutela aipatu du.

Minduta agertu da horregatik. «Jarrera ankerra» izan dela deritzo, eta aitak errespetua merezi zuela uste du: «Eskola zaharreko langilea zen, inoiz gaixo agiririk hartzen ez duten horietakoa». Neurriak hartzeko ere eskatu du. Egun, berak ere Fagor Ederlanen lan egiten du eta espero du iraganeko «akats bera» ez dela egingo. Enpresari eskatu dio fabrikako osagaiak araututako segurtasun mailaren barruan erabil eta kontrola ditzala, baina «zalantzak» agertu ditu hala egiten ote duen.

Beste bi kasu

David Pena ELAko abokatuaren arabera, Fagor Ederlanen sindikatuak beste bi kasu ditu irekiak. Esteban Apeztegiarekin gertatu bezala, erretiratuta zeuden bi langileok, eta minbizia zutela iragarri diete haiei biei ere —diagnostiko hori gaixotasun profesionalarekin erlazionatu diete—. Horregatik, ELAk enpresari eskatu dio prozesu horiek ez ditzala denboran atzeratu, errekurtsoak jarriz eta auzia luzatuz, «familien sufrimendua areagotu besterik ez baitute egiten». Beste bi kasu horietan ere, langileak erretiratuta, erantzukizun zibilari dagokionez, 770.000 euroren kalte ordainak eskatu dituzte orotara; lan ikuskaritzak, berriz, proposatu du pentsioaren %40 eta %50eko gainkarga aplikatzea.

Esteban Apeztegiaren epaia «gordina» dela deritzo Penak , eta langileen baldintzei buruzko hiru aldardi azpimarratu ditu. Batetik, bizitza babesteko helburua izan behar luketen ekipamenduak eurak amiantoarekin eginak ziren: «Hau da, bizitza salbatu behar lizuketen ekipamenduak eurak ari zitzaizkizun hiltzen». Bigarrenik, larria deritzo 40 urtez ez zuela arrisku ebaluaziorik eta ez zuela kontrolatu langilek zer arnasten zuten. Hirugarrenik, «langileek arropa etxean garbitzen zuten, amiantoa etxera eramaten zuten eta euren senideengana heltzen zen».

Penaren arabera, aspalditik ezaguna zen amiantoa osagai arriskutsua zela: amiantoaren ondorioetatik babesteko lan segurtasun arloko legedia zegoelako 1940etik, eta txosten zientifikoek ere aspalditik ohartarazten zutelako bere arriskuaz. «Enpresek interes ekonomikoa lehenesten zuten, eta langileen osasunaren aurretik jarri».

2017tik, 700 kaltetu Fagor Ederlanen ez ezik, beste enpresa askotan ere erabili zen. Berriki, Nafarroako Osasun Publikoaren eta Lan Osasunaren Institutuak amiantoarekin erlazionatu ditu Sunsundeguiko lau langileren minbizi kasuak. Sindikatuak azpimarratu du amiantoaren aurkako borroka lehenesten dutela, eta hala nahi duten langileei aurrera egitera dei egin die. Kaltetuen elkarteen datuen arabera, 2017tik 700 kaltetu erregistratu dira Hego Euskal Herrian, baina sindikatuak argi du errealitatea lazgarriagoa dela.

Izan ere, ELAren arabera, amiantoaren egiazko errealitatea «ezkutuan» dago, eta beste lurralde batzuekin alderatuta, indize hobea izan arren, mutualitateen jarduerak errealitate hori agerraraztea oztopatzen du. Horregatik, Gizarte Segurantzako eskumen guztiak eta bereziki lan ikuskaritza bereganatzearen aldeko jarrera izan dezan galdegin dio Nafarroako Gobernuari, batik bat PSNri «kontrako jarrera zuzendu dezan». Andoni Larralde ELAko osasun arloko arduradunak gaitzetsi du Espainian ez dagoela borondate politikorik amiantoak kalte egindakoentzako konpentsazio funts bat sortzeko. Horregatik, Nafarroako Gobernuari eskatu dio kaltetuentzat «konpentsazio sistema propio bat» sortzeko urratsak egin ditzala.

Nafarroako Osasun Publikoaren eta Lan Osasunaren Institutuari eskatu dio amiantoa erabili duten enpresen eta haien ordezkoen zerrenda atera dezala. Larralderen arabera, «amiantoaren drama lan arlotik kanpokoa da, eta munduan osasun publikoko arazo gisa aitortua da». Nafarroan sei milioi metro koadrotik gora eta 500 kilometro instalatu ziren amiantoa daramaten estaldurekin. Hura kentzeko kostua 240 milioi eurokoa da. Plan bat landu da 2020tik 2032ra amiantoa kentzeko, baina ELAk salatu du 2022ko aurrekontuetan 50.000 euroko ordain saila baino ez dagoela, eta, aldiz, 800.000 euro baliatzen direla lan osasunaren arloko gizarte elkarrizketarako, «hura sinatu zuten eragileak finantzatzeko». «Horrela jarraituz gero, beste 600 urtez jarraituko du amiantoak», gaineratu du.


Summary: Lukaxenkok dio ez duela «gatazkarik nahi» Poloniako mugan. Bielorrusiako presidenteak erronka jo dio EBri: onar ditzala bere eremuan sartu nahi duten migratzaileak. Irak bere herritarrak aberriratzen hasiko da ostegunean.

Migratzaileen egoera oraindik bideratzeko dagoen arren, badirudi Aleksandr Lukaxenko Bielorrusiako presidentea atzera egiten hasia dela, oraingoz bada ere. Europarako gas hornikuntza eteteko mehatxua ezerezean geratu ostean —Errusiaren konpromisoari esker—, Lukaxenkok gaur adierazi du ez duela «gatazkarik nahi» Poloniako mugan, eta herrialde bizilagunari egotzi dio «krisi baten beharra» izatea «barne arazoak» ezkutatzeko. Horrekin batera, Bielorrusiako aire konpainia Belaviak jakinarazi du Afganistango, Irakeko, Siriako eta Yemengo herritarrek ezingo dutela Europa ekialdeko herrialdera bidaiatu Arabiar Emirerri Batuetatik —aurrez Turkiatik debekatu zieten—, joan den astean beste konpainia batzuek inposaturiko debekuarekin bat eginez.

Iragan asteartetik larrialdi egoeran da Polonia, hainbat migratzaile mugan elkartu baitira EB Europako Batasunean sartzeko. Ekialde Hurbileko bidaia agentzien laguntzarekin, turista bisak jasota iristen dira Bielorrusiara, eta, Europako Batzordearen ustetan, Minskek laguntza ematen die bi estatuen arteko mugara ailegatzeko; beste modu batera esanda, Lukaxenko migratzaileak baliatzen ari dela talde komunitarioa desegonkortzeko.

Egoera hori ikusirik, Poloniako Gobernuaren erreakzioa izan da muga militarizatzea, eta migratzaileei sarrera debekatzea; horretan Bruselaren babesa izan du, baita NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundearena ere. Are, Mateusz Morawiecki lehen ministroak atzo jakinarazi zuen Letoniarekin eta Lituaniarekin hizketan ari dela NATOri «neurri zehatzak» eskatzeko; horretarako, 4. artikulua erabiliko lukete, kontsultetara deitzeko balio duena «lurraldearen osotasuna, independentzia edota segurtasuna mehatxupean» dagoela uste denerako.

Beste aukera bat litzateke Poloniaren eta Bielorrusiaren arteko muga ixtea, Morawieckik hizpidera ekarri zuenez. Baina, oraingoz, ez da berehalako neurri gehigarririk espero; ezta migratzaileak onartzea ere, nahiz eta Lukaxenkok hori egiteko erronka jo dion gaur talde komunitarioari. «2.000 eta 3.000 pertsona har ditzake. Poloniarrek ez badute korridore humanitarioa ahalbidetzen, Belaviak Municheraino eraman ditzake», adierazi du Bielorrusiako presidenteak, Bavariako Gobernuaren (Alemania) eskaintzari erreferentzia eginez.

Kontrako norabidean, Irakek gaur jakinarazi du bere herritarrak aberriratzen hasiko dela, eta lehen hegazkina ostegunean aterako dela; hori bai, erabakia «borondatezkoa» izango da, eta, beraz, badirudi ez dutela inor behartuko itzultzera. Irakeko Atzerri Ministerioaren eledun Ahmed al-Sahafek ez du xehetasunik eman operazio horren inguruan, baina azaldu du «571 irakiar» daudela Poloniaren eta Bielorrusiaren artean.

Varsoviaren arabera, 4.000-5.000 migratzaile inguru daude mugan, eta hori gurutzatzeko 118 saiakera izan dira egunotan; azkena atzokoa izan zen, poliziez osaturiko hesi bat igarotzen ahalegindu baitziren 60 iheslari. Bien bitartean, zeropeko tenperaturak jasaten ari dira, eta jada 11 lagun hil dira —iragan larunbatean 14 urteko gazte bat— Kuznicaren (Polonia) eta Bruzgiren (Bielorrusia) arteko mugako pasabidean.

Eremu horretan izatearen arrazoia politikoa eta militarra izan daiteke, NATOrentzat oso sentibera den Suwalki korridorearen ondoan baitago; 90 kilometrokoa da, eta Kaliningradoko oblasta (Errusia) Bielorrusiarekin lotzen du. Aldi berean, lurreko pasabide bakarra da Baltikoko herrialdeak EBkoekin lotzen dituena, eta, hortaz, NATOrekin; mugaren parte hori itxiz gero —edo Errusiak okupatuz gero—, Estonia, Letonia eta Lituania lurretik bakartuta geratuko lirateke.

Hain justu, NATOko idazkari nagusi Jens Stoltenberg Errusiara begira jarri da gaur migratzaileen aferaz aritzean, eta hango gobernuari eskatu dio «tentsio goraldirik» ez eragiteko. Horrekin batera, Poloniaren eta Bielorrusiaren arteko krisia Ukrainarekin lotu du, argudiatuta atentzioa desbideratu nahi duela azken herrialde horrekiko mugan bildu dituen militarretatik.

Stoltenbergen aurretik, AEBetako Estatu idazkari Antony Blinkenek ideia bera aipatu zuen, iragan asteburuan; horren aurrean, Errusiako Gobernuaren bozeramaile Dmitri Peskovek gaur erantzun die egoeraren «interpretazio okerra» egin dutela.

Migrazio bideak, «kontrolpean»

Lukaxenkoren hitzak entzun ostean, Josep Borrell EBren diplomaziaburuak adierazi du aireko migrazio bideak «kontrolpean» daudela Europako Batzordearen, hamar bat aire konpainiaren eta 30 bat herrialderen arteko lankidetzari esker: «Aztertu behar dugu nola konpon dezakegun arazo hau. Hasteko, aireko bideei galga ezarri behar zaie; hori ez dago erabat egina. Egunotan [migratzaileen] jatorriko herrialdeekin eta gurutzatzen dituztenekin hitz egin dugu, eta fluxua kontrolpean dago».

Adierazpen horrekin batera, Borrellek baieztatu egin du talde komunitarioak Bielorrusiaren aurkako zigor gehiago onartuko dituela; izan ere, goizean, hori egiteko esparru legala adostu dute EBko estatu kideetako Atzerri ministroek.

Orain arte, talde komunitarioak 116 norbanakoren —besteak beste, Lukaxenko— eta hamabost erakunderen aurkako neurriak onartu ditu; besteak beste, EBn sartzeko debekua —aire konpainiei ere bai— eta estatu kideetan dituzten ondasunak izoztea.

Bruselak iazko abuztuan Bielorrusian egin zituzten presidentetzarako bozen ondoren hartu zituen erabaki horiek: Lukaxenko izan zen garailea —botoen %80—, baina Europako Batzordeak «iruzurtzat» jo zituen.


Summary: Tapiarentzat, «inperfektua, baina historikoa» da COP26ko akordioa. Isuriak murrizteko helburua eta «herrialde kalteberei» laguntzekoa lortutzat eman ditu Jaurlaritzako Ekonomia, Garapen eta Azpiegituretarako sailburuak. Eusko Jaurlaritza Glasgown ezarritako helburuen «aurretik» dago, haren esanetan.

Asteburuan Glasgowko (Eskozia) goi bileran egindako akordioaren inguruko «premiazko balorazioa» egin du Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Ekonomia, Garapen eta Azpiegituretarako sailburuak, ohar batean, nahiz eta biharko Gobernu Kontseilurako utzi duen Jaurlaritzak «balorazio formala». Tapiaren ustez, «akordio inperfektu baten aurrean gaude, nahiz eta akordio historikoa eta erabakigarria izan». Bi «helburu» lortutzat eman ditu: «Isuriak murrizteko konpromisoak, 1,5 graduko berotze globalaren mugari eusteko» eta «garapen bidean diren eta kalteberak diren herrialdeentzat urtean 100.000 milioi dolar» ematea.

Sailburuaren esanetan, «munduko potentzia guztiek klima erronka lehentasunezko gaitzat hartzea lortu da», eta «historikoa» da hori: «Esan dezakegu apustu klimatikoa munduko agendaren parte dela. Historian ez zen ezagutzen horrelako akordioen adostasun maila hain zabala». Halaber, «Parisko Akordioaren helburuen erregelamendua» adostu dela nabarmendu du, eta horrek «konpromisotik ekintzara jauzi egiteko bidea» ematen duela.

Tapiak adierazi du «herrialde kalteberak finantzatzeko» konpromisoa hartu dutela herrialde garatuek, eta horretan oinarritu du baieztapen hau: «Planeta honetan gizateriarentzako espazio seguru eta oparoa eskain dezakegula uste dugu». Hala ere, ohartarazi du ez dela «erlaxatzeko astirik» izango, «oraindik lan gogorra baitago aurretik».

«Euskadi Glasgown ezarritako helburuen aurretik doala» erakusten du akordioak, Tapiaren esanetan. 2050erako «zero emisio garbi egiteko konpromisoa» hartua zutela azaldu du, baita berotegi efektuko gasen emisioa %45 murriztekoa ere. «Eusko Jaurlaritzak mundu mailako akordioarekin bat egiten du, hartutako konpromisoak baino urrats bat harago».

Hala ere, «anbizio handiagoz jokatu» beharra azpimarratu du, eta horretarako baldintzatzat ezarri ditu «ekintza eta finantzaketa». Azkenik, gogoratu du hurrengo urtean Eusko Jaurlaritzak 13.108 milioi euroko aurrekontutik 304 milioi euro erabiliko dituela «klima aldaketaren aurkako ekintzetarako». 13.108 milioi eurokoa izango da Jaurlaritzaren hurrengo urteko aurrekontua, eta %2,32 bideratuko du klima aldaketaren kontra egitera.


Summary: Gipuzkoak «lanpostu berdeen sorkuntzan» duen «indarra» erakutsi nahi du aldundiak. Ekonomia zirkularra sustatzeko hainbat ekimen egingo ditu Gipuzkoako Aldundiak

Hondakinak Prebenitzeko Europako Astearen harira eman dute hondakinak «baliabide» bihurtzeko planaren berri. Azaroaren 20tik 28ra bitartean egingo dute, eta, besteak beste, Garbera merkataritza gunean, bigarren eskuko arropa denda bat ipiniko dutela azaldu du Jose Ignacio Asensio Ingurumen diputatuak gaur goizean: «Herritarrei moda jasangarria beste edozein aukera bezain eskura jartzea da helburua».

Ingurumen diputatuak aldaketa klimatikoaren arloko «politika guztiak» bizkortzearen beharra nabarmendu du: «Gai izan behar gara krisi honetatik erantzun berde batekin ateratzeko, eta gure apustua hazkunde ekonomiko jasangarriaren aldekoa izan behar da».

Ekonomia zirkularreko eragileekin egin dute lan. Haiek ez ezik, moda jasangarriarekin lan egiten duten diseinatzaileek ere parte hartuko dute ekimenean. Ingurumen diputatuak jakinarazi du iazko edizioan zortzi ekimen egin zituztela, eta aurten, hamahiru egingo dituztela. Gipuzkoako Elikagaien Bankuarekin afari jasangarri eta solidario bat antolatu dute, eta Donostiako Scientia Karmelo Ikastetxean «naturarekin kontaktuan» egongo den ikasgela bat aurkeztuko dute.

Asensiok Gipuzkoako Foru Aldundiaren Ingurumen Sailaren azken urteotako lana azpimarratu du, eta esan du 2015etik daramatela lanean lurraldeko ekonomia zirkularra sustatzeko. Berrerabilpena eta birziklatzea indartzeko GK Recycling taldea sortu zuten, eta moda jasangarriaren diseinatzaileak batzeko, GK Green Fashion. 80 eragile biltzen ditu lehenak, eta 40 bigarrenak.


Summary: Landarte egitasmoak «oso positibotzat» jo ditu aurten garatu dituen sei proiektuak. Nafarroako Kultura Zuzendaritza Nagusiak bultzatzen du egitasmoa. Sormen garaikideko prozesuak bultzatzen dituzte Nafarroako landa eremuan.

Landarte ez da ohiko kultur programa bat: proposamen irekiak egiten ditu, eta prozesua du xede emaitza baino gehiago. Hori dela eta, ez da erraza hura azaltzea, ezta garatzea ere. Hala aitortu dute egitasmoaren antolatzaileek; baina, zailtasunak zailtasun, aurten ere «oso balantze positiboa» egin dute. Nafarroako Kultura Zuzendaritza Nagusiko Kultur Ekintza zerbitzuak antolatzen du programa, Landa Garapeneko Departamentuaren lankidetzarekin, eta Kanpoko Bulegoa kolektiboaren bitartekaritza lanarekin. Gaur aurkeztu dute balorazioa, Nafarroako Museoan.

Egitasmoaren oinarria zera da: zenbait artista nafarrekin sormen garaikideko prozesuak bultzatzen dituzte despopulazio arriskuan diren Nafarroako zenbait herri eta ibarretan, horietan bizi direnen errealitate, interes eta beharrak aintzat hartuta. 2021ean sei artista eta kolektibo aritu dira lanean Nafarroako landa eremuko sei herritan, eta kultur sorkuntza garaikideko hainbat prozesu sortu dituzte, bertako biztanleekin lankidetzan. Taxio Ardanaz artistak Aiesan parte hartu du; Conjunta arkitektura estudioak, Murietan; Ana Maestrojuan antzerkigileak, Murillo el Fruton; Arantza Santesteban zinemagileak, Araitz ibarrean; Protokolektibo taldeak, Artzibarren; eta Katixa Goldarazena artistak, Zubietan. Lanik handiena udako hilabeteetan egin zuten, baina proiektua, osotasunean, apiriletik azarora bitartean gauzatu dute.

Ignacio Apeztegia Kultura zuzendari nagusiaren hitzetan, Landartek administrazio publikoetan ezohikoak diren planteamenduak ditu oinarri: «Kultur sorkuntza garaikideko laborategi bat da, eta sorkuntza prozesu irekietan parte hartzen duten eragileak ditu protagonista. Prozesuak pentsamendu kritikoa, hausnarketa, eta eraldaketa indibidual eta kolektiboa bultzatzen ditu».

Bide beretik, Lorenzo Garcia Kultur Ekintzako zuzendariak nabarmendu du egitasmoa ikuskizunen programazioaren logikatik harago doala: ez dituzte ikusleak bilatzen, parte hartzaileak baizik. «Prozesuak emaitzak baino garrantzi handiagoa du, ez dute merkataritza helbururik, eta alde guztiak aberasten dituen ezagutza trukeak izaten dira».

Planteamendu irekia izateak zailtasun batzuk dakartza, Kanpoko Bulegoa kolektiboko Anne Ibañezek onartu duenez: «Programaren azalpenak zalantzak sortzen ditu, eta askotan dugu erantzunik, eskaintza irekia baita, eta horrek deserosotasuna sortzen du». Uste du ezaugarri horietan dagoela proiektuaren indarra: «Edozer posible izateko aukerak sortzen dira». Haren kide Marc Badalek parte hartu duten sortzaileen aniztasuna azpimarratu du, hainbat esparrutatik datozelako, eta zenbait kasutan beren ohiko lan espazioetatik atera direla erantsi du.

Sortzaile batzuentzat, hain zuzen, proiektuaren ezaugarriek zailtasunak dakartzate. Ana Maestrojuanek kontatu du hasieran zaila egin zitzaiola proiektua, bere erosotasun eremutik irten behar izan zuelako. Sentimendu kontrajarriak izan ditu, eta prozesua batzuetan mingarria izan da harentzat, baina baita aberasgarria ere: «Bestela egongo ez zinen lekuetan kokatzen zaitu».

Proiektuak

Ana Maestrojuanek komunikazio proiektu bat garatu du Murillo el Fruton, Informazio kapsulak izenburupean, herritarren ahotsetan oinarrituta. Adin eta jatorri desberdinetako biztanleekin izandako topaketen grabazioen bidez, kontatu dute herria zer den eta zer izan den haientzat. Herriko elizako kanpandorreko megafoniatik entzungo diren hainbat soinu pilula sortu ditu.

Protokolektibo taldeak Descamino proiektua sortu du, oinarri harturik Artzibarren hedadura zabala, hango populazioaren sakabanaketa eta haren aniztasun sozial eta politikoa. Erabilera bakarreko argazki kamerak banatu zituzten hainbat herritako bizilagunen artean, bailararekiko dituzten ikuspegia eta harremana erregistra zitzaten. Ondoren, irudien arteko harremanak bilatu dituzte.

Katixa Goldarazenak, Zubietako tradizioan oinarrituz, gorputzak bizitzan duen presentziari buruzko gogoeta bultzatu du. Hainbat saiotan horri buruz hausnartzera gonbidatu ditu herritarrak, herriaren iraganeko uneak erakusten dituzten artxibotik abiatuta, esperimentatzeko.

Taxio Ardanazek antzerki erreferentziak dituen proposamen zinematografiko bat egin du, Aiesan, Cabalga cabalga izenburupean. Biztanleen arteko elkarrizketan oinarritzen da, ekintza guztia plano finko batean gertatzen da, eta giza paisaia bilbeari jarraituz eraldatzen da.

Conjunta kolektiboaren asmoa izan da Murietako biztanleek gogoeta kontzeptual bat egitea, Espeldoiako paraje zaharraren balioa handitzeko prozesu bat bultzatzeko, beste ikuspegi batzuetatik ikusteko eta haien erabilera potentzialak azaleratzeko. De Chopera a Chopera deitu diote proiektuari.

Azkenik, Arantza Santestebanek ikus-entzunezko pieza bat filmatu du, Liluraren kontra. Haraneko bizilagunek Maioetako paisaiarekin duten harreman afektiboa aztertu nahi izan du.


Summary: Hamar urtez kotizazioak igoko dituzte pentsioen erreserba funtsa betetzeko. Belaunaldien arteko Ekitate Tresna hitzartu dute Espainiako Gobernuak eta CCOO eta UGT sindikatuek. Patronalek aurka egin dute, lan kostuak handitzen dituelako. 2032rako 50.000 milioi euro biltzea espero dute, eta horiekin ordaintzea 'baby boom'-aren belaunaldien pentsioak.

Pentsioen erreserba funtsa betetzeko formula bat adostu dute Espainiako Gobernuak eta CCOO eta UGT sindikatuek. Hurrengo hamar urteetan bederen, langileen soldaten bitartez ordaintzen diren gizarte kotizazioak 0,6 puntu igoko dituzte. Horretatik, 0,5 puntu enpresek ordainduko dute, eta beste 0,1, berriz, langileek beraiek. Akordioak ez du Espainiako bi patronal nagusien sinadura, CEOEk eta Cepymek uko egin baitiote enpresen ekarpena handituko duen erreforma babesteari. «Behiak ez du esne gehiago ematen», argudiatu du Lorenzo Amor CEOEko presidenteordeak. «Espainiak ez du lan kostuen arazo bat», erantzun dio Jose Luis Escriva Gizarte Segurantzako ministroak.

Eurotan neurtuta, igoera ez da handia. Horrela, Hego Euskal Herrian batez besteko soldata duen batek gutxi gorabehera hamabi euro gehiago eman beharko dizkio Espainiako Gizarte Segurantzari: hamar euro enpresaren kontuetatik aterako dira —diru gehiago jarri beharko du—, eta bi euro, langileen patrikatik —gutxiago jasoko du hilero ordaintzen dioten soldatan—.

Gaur egun langileen soldata gordinaren %28,3koa da kontingentzia arrunterako kotizazioa: enpresak %23,6 jartzen du, eta langileak, %4,7. 2023ko urtarriletik, %28,9 izango da: %24,1 enpresak, eta %4,8 langileak. Horrez gain, langabezia sarirako eta formakuntzarako ekarpenak ere egiten dituzte enpresek eta langileek.

Neurri horren bidez espero dute hamar urtean 50.000 milioi gehiago bilduko dituela Gizarte Segurantzak. Dirua erreserba funtsean sartuko dute, eta horrekin ordaindu nahi dituzte baby boom-aren belaunaldien erretiroak sisteman eragingo dituen gastu gehigarrietako batzuk. Gaur egun 44 eta 64 urte artean dituztenak aurreko eta ondorengo belaunaldietakoak baino gehiago direnez, haien erretiroak asko handituko du gastua.

Belaunaldien Arteko Ekitate Tresna deitu dio hitzartutakoari Escriva ministroak. Tresna horrek ordezkatuko du pentsioen gastua kontrolatzeko PPren 2013ko erreformak sortutako sistema, Jasangarritasun Faktorea deitutakoa —ez da inoiz erabili—. Bien arteko desberdintasun nagusia da PPren sistemak pentsioak jaitsiko zituela baldin eta bizi itxaropena handituko bazen. Oraingo sistemak, ordea, ez ditu pentsioak ukitzen, baizik eta sistemaren diru sarrerak handitzen ditu. Horregatik jaso du CCOOren eta UGTren babesa. «Sindikatuen arrakasta ezin dudatuzkoa da», aldarrikatu du Unai Sordo CCOOko idazkari nagusiak, «tresna ez baita murrizketetan oinarritzen; Gizarte Segurantzaren diru sarrerak handitzen ditu».

Lehen zatia, urtarrilean

Pentsioen erreformaren bigarren zatia da atzo adostutakoa, baina agian ez da azkena izango. Izan ere, Espainiako Gobernuak datorren urtean negoziatu nahi du pentsioen zenbatekoa kalkulatzeko baliatzen den kotizazio epeari buruz. 2011n abiatutako erreformaren bitartez, orduz gero urtero urte bat handitu dira kalkulua egiteko kontuan hartzen diren urteak. Horrela, aurten lan bizitzaren azken 24 urteetan kotizatutakoa hartzen da kontuan; datorren urtean 25 izango dira, eta trantsizioa amaituko da. Escrivak aipatu izan du 25 urtetik 35era igotzea kopurua, baina aukera horren aurka mintzatu dira Unidas Podemos eta sindikatuak, uste baitute urte gehiago kontuan hartzeak pentsioa jaitsiko diela erretiratu guztiei. Escrivak, berriz, argudiatu du gaur egun gero eta langile gehiagok hutsuneak dituztela lan bizitzan, eta erretiroa gertu dutela kalean geratzen direla milaka langile. Horiei —herritarren %30, ministroaren arabera—, mesede egingo lieke kotizazio epea zabaltzeak, batez ere, asmoa duten moduan, urterik txarrenak kentzeko aukera ematen badute.

Uztailean iritsi zen erreformaren lehen zatia, eta urtarrilaren 1ean jarriko da indarrean. Haren ondorioz, pentsioak aurreko urteko batez besteko inflazioaren arabera igoko dira urtero, Gizarte Segurantzaren aurrekontuetatik aterako dira espresuki bereak ez diren zenbait gastu, eta gehiago txikituko dira erretiroa adin ofizialaren aurretik hartzen dutenen pentsioak.