Summary: Fabrice Rosay Baionako suprefet berriak astelehenean hartuko du kargua. Urtarril bukaeran izendatu zuten postu horretarako. Philippe Le Moing-Surzur ordezkatuko du

Astelehenean hartuko du kargua Baionako suprefet berriak. Fabrice Rosay izena du, 58 urte ditu, eta maila horretako kargu bat hartzen duen lehen aldia izanen da. Orain arte, Normandiako prefeturan aritu da, eskualde mailako aferen idazkari nagusi gisa.

Abenduan utzi zuen kargua Philippe Le Moing-Surzurek, eta ordutik ez zegoen suprefetik Baionan. Etxebizitzaren gaia izanen da Rosayk kudeatu beharko dituen gai nagusietako bat.


Summary: Ukrainan bakea ezartzeko «ekarpenak» egin nahi ditu Txinak. Pekinen diplomazialari gorenak bira bat hasi du Europan, EBrekin «konfiantza estrategikoa» sustatzeko; Moskura ere joango da. Kievek salatu du Errusiak 36 misil jaurti dituela azkeneko orduetan.

Txinaren eta EB Europako Batasunaren arteko harremanetan tentsioa areagotu da iazko otsailean Errusiak Ukrainako inbasioa hasi zuenetik. Izan ere, Pekinek ez du gaitzetsi Moskuren jarrera, nahiz eta babestu ere ez duen egin. Horregatik guztiagatik, besteak beste, Wang Yi Txinako Kanpo Aferetarako Batzorde Zentralaren zuzendariak, hau da, Txinako diplomazialari gorenak, astebeteko bira bat hasi du gaur Europan. Pekinen esanetan, Txinaren eta EBren arteko «konfiantza estrategikoa sustatzea» du helburu. Italiara, Hungariara, Alemaniara eta Errusiara ere joatekoa da, eta lehen geldialdia Parisen egin du. Emmanuel Macron Frantziako presidentearekin batzartu da, eta, Eliseoak kaleratutako ohar baten arabera, Ukrainako gerrak herrialde zaurgarrienetan eragiten dituen ondorioz mintzatu dira batik bat. Testuak jaso du bakea ezartzeko «ekarpenak» egin nahi dituela Yik, nahiz eta ez duten zehaztu zeintzuk diren ekarpen horiek.

Baina aintzat hartu behar da Txina eta Errusia aliatu geopolitikoak direla, Vladimir Putin Errusiako presidenteak eta Xi Jinping Txinakoak adierazi izan dutela «kanpoko esku hartzeei» elkarrekin aurre egingo dietela, eta, gainera, haien arteko harreman komertziala indartu egin dela inbasioa hasi zenetik. Txinako diplomazialari gorena Moskura joatekoa da datozen egunetan, baina ikusteko dago Kremlineko buruarekin batzartuko ote den.

Municheko Segurtasun Konferentzia (Alemania) egingo dute bihartik igandera, eta han hitz egitekoa da Yi. AEBetako Estatu idazkari Antony Blinken ere parte hartzekoa da, eta ezin da baztertu bien arteko bilera bat; are gehiago jakinda azken asteetan bi herrialdeak elkarri egozten ari direla espioitzarako globoak erabiltzea. Kontuak kontu, Txinak AEBei erakutsi nahi die ez dituela eskastu nahi du EBko herrialdeekin dituen erlazio diplomatiko eta komertzialak, Ukrainako gerra gorabehera.

NATOren eskaera Turkiari

Gatazkarekin berarekin lotuta, Errusiako indarrek Ukrainako hainbat eskualde bonbardatu dituzte gaur goizaldean. Kieven arabera, Moskuk 36 misil jaurti ditu, baina aireko defentsa sistemek horietako hamasei erorarazi dituzte. Misiletako batek pertsona bat hil du Dnipropetrovsk eskualdean. Gerra frontean bertan, bestalde, Donetsk eskualdeko indar errusiazaleek gaur nabarmendu dute «aurrerapauso esanguratsuak» eman dituztela Bakhmut hiria konkistatzeko.

Eta Errusiak Ukraina inbaditu eta gero eskatu zuten Suediak eta Finlandiak NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundean sartzeko. Turkiak, baina, betoa ezarria die. Aliantzako idazkari nagusia Mevlut Çavusoglu Turkiako Atzerri ministroarekin batzartu da gaur Ankaran, eta adierazi dio heldu dela Europa iparraldeko bi herrialde horien eskaera onartzeko «garaia». Çavusogluk erantzun dio ez dela zuzena esatea Suediak «betebehar guztiak» bete dituela.

Municheko konferentzia

Nazioarteko segurtasun auziez hitz egiteko foro bat da Municheko Segurtasun Konferentzia, eta, antolatzaileen arabera, aurtengo aldian «munduko ordenen» arteko zatiketan jarriko dute arreta. Estatuburuak, gobernuburuak, nazioarteko erakundeen liderrak eta, besteak beste, buruzagi militarrak batzartuko dira Alemaniako hiri horretan, bihartik igandera bitartean.

Konferentziako presidente Christoph Heusgenek aurtengo aldiaz aste honetan kaleratutako ohar batean nabarmendu duenez, «eragile errebisionistak» statu quo-a zulatzeko ahaleginean ari dira. Herrialdeen izenak esan gabe, baina iruditzen zaio, horrenbestez, Bigarren Mundu Gerra amaitu zenez geroztik AEBak buru dituen ordena aldatu nahi dutela Txinak eta Errusiak.

Eta horiek horrela, Mendebaldeko estatuei adierazi die «zaila» izango dela herrialde «zalantzatiak» aliatu gisa erakartzea baldin eta ez bazaio heltzen, Heusgenen esanetan, «Afrikako, Latinoamerikako eta Asiako herrialdeek munduko ordenaren inguruan sentitzen duten erresuminari».


Summary: Ander Elosegi: «Gorputzak esaten dizu uzteko unea dela». Lagunez inguratuta eskaini du agur prentsaurrekoa, Lehia utzi arren, piraguismoari lotuta jarraitzea gustatuko litzaiokeela berretsi du

«Erabakia sendoa da. Gorputzak baino gehiago, buruak esaten dizu uzteko unea dela. Ez nuen pentsatzen horrelako ibilbide bat izango nuenik. Bakean eta asebeteta noa». Ander Elosegi piraguistak hitz horiekin esan dio agur goi mailako lehiari. Donostiako Aquariumean egin du, lagunez eta senideez inguratuta. Bertan izan ziren baita ere Eusko Jaurlaritzako Kirol zuzendari Gorka Iturriaga eta Basque Team Fundazioko koordinatzaile Olatz Legarza.«Jendeak aintzat hartu nauen sentipenarekin noa. Gertutasun eta maitasun hori sumatzen dut. Baina, era berean, nahiago dut pisua kendu eta lasaiago hartu»,

Atzera egin du Elosegik. «Behin, txikitan, izebari esan nion Olinpiar Jokoetara joan nahi nuela. Momentuko txorakeria hori egi bihurtu zen». Ez da, gainera, behin bakarrik egi bihurtu, baizik eta lau aldiz: 2008an Pekinen egon baitzen, 2012an Londresen, 2016an Rio de Janeiron eta 2021ean Tokion. Guztietan sailkatu zen finalerako, baita olinpiar diploma lortu ere. Olinpiar Jokoetan ez ezik, munduko eta Europako txapelketetan ere nabarmendu da. Bi aldiz izan da munduko txapeldunorde: 2019an, zilarrezko domina lortu zuen La Seu d'Urgellen (Herrialde Katalanak), banakakoan eta taldekakoan; hamar urte lehenago, brontzezko domina eskuratu zuen toki berean, taldeka. Europako Txapelketan, berriz, bitan igo da podiumaren hirugarren koskara: 2016an brontzezko domina kolkoratu zuen banakakoan, Liptovski Mikulasen (Eslovakia), eta, sei urte geroago, beste horrenbeste egin zuen toki berean taldekakoan.

17 urtez aritu da goi mailan lehiatzen «Lan asko egin dut. Lan egiten ez duenak oso ibilbide motza izaten baitu». Santiagotarrak klubean eman ditu urte guztiak, eta hasierak izan izan ditu gogoan: «Egunero gauza berriak ikasten zenituen, eta dibertigarria zen. Uzteko erabakiaren mugarria iazko Ausburgeko Munduko Txapelketa izan zen. «Tokioko Olinpiar Jokoak prestatzea gogorra izan zen, are gehiago pandemiagatik urtebete atzeratu zirela kontuan hartuta. Behin horiek pasatuta, iaz konturatu nintzen kostatu egiten zitzaidala entrenatzera joatea, eta Munduko Txapelketaren bueltan konturatu nintzen unea zela. Are gehiago gazteak topera ikusten nituenean».

Goi mailako lehia utzi arren, piraguismoari lotuta jarraitzea gustatuko litzaioke. «Azken batean, piraguismoa bizitzeko modu bat izan da niretzat. Hilabete hauetan nahiko aldenduta egon naiz, baina etor daitezkeen proiektuetan laguntzeko prest nago». Euskal Herrian piraguismoak geroa baduela iritzi dio. «Belaunaldi on bat dator, multzo on bat. Haiekin entrenatu izan dudanean sumatu izan dut hori. Osasuntsu dagoela esango nuke».


Summary: ‘Anker’ komikia plazaratu du Harriet argitaletxeak. Siberiako tigre bat protagonista duen ingurumen thrillerra da. Gregorio Muro ‘Harriet’-ek idatzi du gidoia, eta Alex Macho eta Ekaitz Agirre 'Garluk' arduratu dira irudiez eta koloreaz.

Ingurumen thriller bat. Hala definitu du Harriet argitaletxeak Anker komikia. Orain arteko narrazio historikoetatik istorio garaikide batera egin du jauzi Gregorio Muro Harriet-ek gidoia osatzeko: Siberiako basoen soiltzea eta egurraren trafikoa. Eta ezohiko protagonista bat jarri du kontakizunaren erdi-erdian: bere giza ehizaldietan egurketarien, ekologisten eta mafiako kideen artean bereizketarik egiten ez duen tigre siberiar bat. Alex Macho marrazkilariak eraman du narrazioa irudietara, eta Ekaitz Agirre Garluk-ek jarri dizkio koloreak.

Hiru egileek Lotsa eta ahaztea komikia plazaratu zuten orain lau urte; eta Mugako dragoiak lanean ere elkarrekin aritu ziren Harriet eta Garluk duela bi —orduko hartan, Ivan Gil marrazkilariarekin—. Bestelako istorio bat kontatu dute Anker-en. Muro: «Labur esanda, thriller bat da, Marrazoa-ren antzekoa, baina Siberian eta gizakiak jaten dituen beste piztia batekin. Noski, nik halako istorioetan geruza ezberdinak egotea dut gogoko, eta hemen gai askori buruz hitz egiten da». Gai nagusia, baina, ingurumena dela zehaztu du gidoigile eta argitaletxeko arduradunak. «Tigreak hemen natura ordezkatzen du, eraso egiten ari gatzaizkionez geure aurka jotzen duen natura bat».

Istorioa osatzeko, dokumentazio lan sakona egin du Murok. Siberia ekialdean, Errusia, Txina eta Ipar Korearen arteko mugaldean baso asko ari dira soiltzen, eta lurralde horretan dago, hain justu ere, Amurreko edo Siberiako Tigrea. «2014tik, Errusiari zigor ekonomikoak jartzen hasi zirenetik, are gehiago soildu dituzte hango basoak; errusiarrek, zigorren ondorioak leuntzeko asmoz, akordioak egin dituzte txinatarrekin, eta horiek ahalik eta zuhaitz gehien ari dira eramaten. Hori errealitate bat da, eta hainbat salaketa ere izan dira». Gaineratu duenez, orain urte batzuk hainbat pertsona hil zituen tigre baten istorioaren berri ere izan zuen. Eta errealitate puska horietatik abiatuta sortu du fikziozko narrazioa.

Udege etniako kideak ere ageri dira istorioan. «Niri jende arrunta interesatzen zait», azaldu du Murok. «Kasu honetan, han bizi diren indigenak dira, baina aurreko lanetan ere agertzen da botereari aurre egiten dion jende apala, botereak txikitu ohi duena. Niri oso sanoa iruditzen zait edozein botere mota zalantzan jartzea. Eta hori bada konstante bat nire lanetan».

Siberiako paisaia elurtuen handitasuna, bakardadea eta are hotza ere marraztu ditu Machok, eta «alde handia» nabaritu du jendetzak nahiz eraikinak irudikatu izan dituen beste lanekiko. «Toki hauei bizitza ematea orrialde batean 200 pertsona sartzea bezain konplikatua izan da. Baita kolorean pentsatuz ere, adibidez; hondo zuriak, beltzekiko kontrastea, ñabardura gutxi koloreetan —makinak edo arropak salbu—...». Horregatik, azaldu du koloretako zatien tamainekin jolastu dela biñetetan, «atentzioa eman zezaten, baina paisaia elurtuaren handitasuna eta hustasuna galdu gabe».

Erronka izan da Garlukentzat ere irudiok koloreztatzea. «Saiatu naiz kolore narratibo bat erabiltzen ñabardura gehiago lortu ahal izateko. Askotan, marrazkia koloreztatu ordez, gidoia koloreztatzen dut, eta gidoiaren arabera koloreekin jolastu naiz, hainbat momentu indartzeko».

Urteetan elkarrekin lan egiteak elkar ongi ulertzea ekarri diela azaldu dute biek. Machok adierazi du argiari buruz zehaztapenen bat eman diola, asko jota, Garluki; eta hark gehitu du koloreak garrantzi handiegia hartu ez zezan saiatu dela bera, irudiak ez zapuzteko.

Manga euskaraz

Iaz abiatutako bidean sakontzen eta manga euskaraz argitaratzen jarraituko dutela ere adierazi dute Harriet argitaletxeko kideek. Tomomi Usui komikigilearen Cube Arts seriearen lehen komiki pieza eman zuten iazko abenduan, Iker Alvarezen itzulpenean; azaldu dute arrakasta handia izan zuela eta ale guztiak laster saldu zirela. Hala, haren beste edizio bat argitaratuko dutela jakinarazi dute, eta bigarren pieza ere kalean dela.

Istorioari segida emanez, protagonista eta haren lagunak bideojoko batean murgilduko dira bigarren atalean ere. Gaztetxoei begirako bilduma hori euskaraz argitaratzearen garrantzia nabarmendu du Murok, eta gaineratu du aurrera begira asmoa dutela bi hilean behin bi lan plazaratzeko.


Summary: Esportazioak %23 hazi dira, eta 2019ko markak erraz hautsi dituzte. Are gehiago handitu da inportazioen balioa (+%37,4), petrolio eta gas garestiaren kargamentu ugarien eskutik.

Kanpo merkataritzak 2019ko marka txikitu du. 2022an 43.257 milioi euroren esportazioak egin zituzten Hego Euskal Herriko enpresek, 2019an baino %21,2 gehiago, eta 2021. urtean baino %23 gehiago. Goia jo dute inportazioek ere: Bilboko portura iritsitako gas eta petrolio kopuru bereziki handiaren eskutik,%37,4 handitu dira inportazioak azken urtean, 36.726 milioiraino.

Ukrainako gerrak eta inflazio handiak ez dute kanpo merkataritza eten. Izatekotan, kontrako eragina izan dute, zenbait produkturen joan-etorria handitu dute eta, batez ere, haien balioa garestitu.

Izan ere, inflazio handiak eragin du merkantzien balioa gehiago handitu dela garraiatutako bolumena baino. Zaila edo ezinezkoa da kamioi bidez mugitutakoa neurtzea, baina azpiegitura nagusien trafiko datuek hori erakusten dute: esaterako, Bilboko portuaren trafikoa %5,1 handitu da, eta Forondako aireportukoa, %14,2; gutxitu egin da, berriz, Pasaiako portukoa (-%6).

Bestetik, Errusiak Europako Batasunari gasaren iturria ixteak eragin du beste leku batzuetatik gas natural gehiago itsasontziz inportatzea. 2022an gasez betetako 65 gasontzi iritsi ziren Bahia de Bizkaia Gasen plantara, aurreko urtean baino heren bat gehiago. Petronor, Esergui eta CLHrentzako petrolio gordin eta haren eratorrien kargamendu gehiago iritsi dira (+%30), Bilboko portuak azaldu zuenez. Halaber handitu dira instalazio horietatik esportatutako produktuak ere.

Bizkaiaren salbuespena

Erregai fosilez betetako itsasontzien joan-etorriak eragin du Bizkaian praktikoki bikoiztu egin direla energia produktuen esportazioak (+%109) eta inportazioak (+%88,3). Bizkaian biltzen da energia sektoreari lotutako kanpo merkataritza ia osoa, eta horregatik hura da Hegoaldeko lurraldeen artean kanpo saldo negatiboa duen bakarra: 17.971 milioi euroren inportazioak egin zituen eta 13.299 milioiren esportazioak.

Gipuzkoan eta Nafarroan ere gehiago hazi dira inportazioak esportazioak baino, baina bi horietan eta Araban ere kanpo saldoa oso positiboa da. Autogintza giltzarria da hegoaldeko bi lurraldeetan: Araban, esportazioen %46,2 dira Mercedes furgoneten esportazioak, eta Nafarroan %40,8era iristen da Volkswagenen pisua.

Sakabanatuagoa da Gipuzkoako kanpo sektorea: siderurgiaren produktuak dira %8,3; autoentzako osagarriak, %7,5; eta trenak eta tranbiak %4,6.

Errusia, behera

Ohi den moduan, Frantzia eta Alemania dira euskal enpresen bezero eta hornitzaile nagusiak. Brexit-aren ondorioz, Erresuma Batua pisua galtzen ari da: 2019an hara zihoazen esportazioen %8,4 (hirugarren bezeroa) eta %6 izan ziren iaz (bosgarrena).

Hornitzaileen artean, Txinak aurrera egiten jarraitzen du, eta behera, berriz, Errusiak: bosgarrena izan zen 2019an (%4,7) eta hamahirugarrena iaz (%2,3).


Summary: 135 kiloko atungorri bat arrantzatu dute Donibane Lohizunen. Christophe Barriola arrantzalea ezagun egin da tamaina handiko arrainak kanaberarekin harrapatzeagatik.

Christophe Barriola Donibane Lohizuneko (Lapurdi) Samatheo II.a arrantzontziko kapitainak 135 kiloko hegalabur bat arrantzatu du, eta haren irudiak bolo-bolo zabaldu dira sare sozialetan. Nabarmentzekoa da kanaberarekin harrapatu duela animalia.

Zimarroia edo atungorria esaten diote arrain hori, eta oso preziatua da, haragi gorriarengatik.

Barriola eta haren ontzia ezagunak egin dira tamaina handiko piezak harrapatzeagatik. Orain harrapatu duten arraina txiki uzten du iazko martxoaren 28an arrantzatu zuten beste batek, 267 kilokoa baitzen.

Barriolak orduan kontatu zuenez, egun motela zuten, eta ia ez zuten ezer arrantzatu. Capbreton inguruan ari ziren, eta eguerdi partean egon ziren zerbait harrapatzeko zorian, baina arrainak ihes egin zien. Bazkaloste osoan arrakastarik gabe aritu ziren. Baina arratsaldean heldu zen saria. «Kanaberararekin 267 kiloko hegalabur bat arrantzatzea ez da makala», esan zuen kapitainak orduan. Barriolak adierazi zuenez, espero baino diru gutxiago lortu zuten portuan, hegalaburraren salneurria apal samarra baitzen une horretan.

Arrain handia da hegalaburra. Handienek hiru metro hartzen dituzte, eta 650 kilo ere har ditzakete. Egunean 200 kilometro baino gehiago egin ditzakete, eta orduko 70 kilometroko abiadura hartu. 15 urte bizi daitezke gehienez.

Azken hilabeteotan, neurriz kanpoko piezak albiste izan dira. Azaroan, esaterako, 4,7 kiloko udazkeneko onddo zuri bat topatu zuten Landetan (Boletus edulis), Arcachondik 45 kilometrora (Okzitania).


Summary: Argindar enpresek helegitea jarri diote ezohiko zerga berriari. Zerga berria «diskriminatzailea eta bidegabea» dela uste dute, baita giltzarri den sektore horri «kalte egiten» diola ere. Bankuei eta energia enpresei jarritako zergari esker, Eusko Jaurlaritzak 400 milioi euro jasoko ditu bi urtean, eta Nafarroako Gobernuak, berriz, 100 milioi.

Atzo banku handien patronalek egin moduan, argindar enpresa handien patronalak —Aelecek— helegitea jarri dio gaur Espainiako Gobernuak onartutako ezohiko zergari, Espainiako Auzitegi Nagusian. Zerga berria «diskriminatzailea eta bidegabea» dela uste dute, baita giltzarri den sektore horri «kalte egiten» diola ere.

Gaur egungo egoera ekonomikoari aurre egiteko, kutxak gehiago bete nahi dituzte PSOEk eta Unidas Podemosek, eta horregatik onartu zuten iaz energia enpresei eta bankuei bi urteko ezohiko zerga bat ezartzea. Egoera berezi honetan etekin handienak ateratzen ari diren enpresak direla argudiatu du Espainiako Gobernuak, eta ez dabiltza oker: azken asteetan 2022ko balantzeak argitaratzen ari dira enpresak, eta inoizko irabazi handienak izan dituztela argitaratu dute gehienek.

Ikusi gehiago: Eusko Jaurlaritzak maiatzean espero du Madrildik zergen partea jasotzea.

Zerga horiek bi sektoreetako enpresa handienei ezarriko dizkiete. 2019an 1.000 milioi euro baino gehiago fakturatu zuten energia enpresek ordaindu beharko dute, Espainiako negozio bolumenaren %1,2. Bankuen kasuan, 2019an 800 milioi euro baino gehiago jaso zituzten enpresek ordaindu beharko dute, %4,8 Espainian kobratutako interesen eta komisioen gainean.

Madrilek jasoko ditu zergak, eta, ondoren, autonomia erkidegoei banatuko zaizkie. Eusko Jaurlaritzak bi urteetan 400 milioi inguru jasotzea espero du, eta Nafarroako Gobernuak, berriz, 104 milioi bat euro.

Repsolen irabaziak, gora

4.251 milioi euroren irabazi garbiak izan zituen Repsolek 2022an, 2021ean baino %70,1 gehiago; erregaien prezioen igoerak bultzatu du batez ere irabazien igoera hori. Josu Jon Imaz kontseilari ordezkariak, berriz, 4,13 milioi euro irabazi zituen iaz, 2021ean baino %3,5 baino gehiago.

Imazek adierazi du 2021ean eta 2022an izandako irabaziek ez dituztela estaltzen aurreko bi urteetan izandako galerak.


Summary: ELA Eusko Jaurlaritzaren Funtzio Publikoko Mahaitik altxatu da. «Negoziazio falta» argudiatuta joan da bileratik. LABentzat ere «antzua» da mahaia. CCOOk eta UGTk akordioa lortu dute Jaurlaritzarekin errelebo kontratuaren inguruan.

Eusko Jaurlaritzaren Funtzio Publikoko Mahaia gaur bildu da berriro, baina ELA sindikatua bileratik joan da, salatuta mahaian ez dagoela negoziaziorako aukerarik. Negoziazio mahai bat izan beharrean «informazio mahai» bat dela iradoki du sindikatuak, eta horregatik erabaki du alde egitea: «Eusko Jaurlaritzaren posizioa aldatzeko modu bakarra mobilizazioa indartzea da», esan du sindikatuak.

Izan ere, bilerako lehen puntuan, langile publikoen soldata igoerari buruzkoan, Eusko Jaurlaritzak proposatu du 2023an %2,5 igotzea. ELAri ez zaio gustatu proposamen hori, are gutxiago kontuan izanda Eusko Jaurlaritzaren kutxak 2.000 milioi euroko superabita izan duela azken hiru urteetan. Hala, sindikatuak adierazi du Eusko Jaurlaritzak, bere politikekin, %20 jaitsi duela langile publikoen erosteko ahalmena azken hamarkadan.

LABek ere antzu iritzi dio Mahai Orokorrari: «Oraingoan ere, gogoeta egin eta erabaki bat hartuko dugu, parte hartzen jarraitzekotan zer baldintzatan jarraituko dugun. Bestela ere, garrantzitsua da argi edukitzea zer kudeaketa egin behar den antzerki hori uztekotan».

CCOO eta UGT sindikatuek, berriz, akordio bat lortu dute Eusko Jaurlaritzarekin, errelebo kontratua erreformatzeko. Kontratu horrek 700 langile ingururi eragingo die. Hala ere, Jaurlaritzaren jarrera ere kritikatu dute, negoziazioaren beste alor batzuetan ez duelako borondaterik akordio bat erdiesteko.


Summary: 1.200 Renault 4 zahar Miarritzetik atera dira, Sahararaino joateko. Tartean dira EAko (Bizkaia) Andoni Larrinaga eta Ibon Malaxetxebarria lehengusuak, aitonaren auto eraberrituarekin.

Gaur, eguerdian atera dira Miarritzetik (Lapurdi) 4L Trophy rallyan aurten parte hartzeko izena eman duten 1.200 Renault 4 modeloko autoak. 6.000 kilometro egingo dituzte datozen egunetan, Marrakexeraino. Bikote bat doa auto bakoitzean, txandaka gidatzeko. Tartean dira Andoni Larrinaga eta Ibon Malaxetxeberria lehengusuak. Urtebete pasatu zuten aitonaren auto zaharra konpontzen.

«3, 2, 1... atera!» oihuarekin hasi dute lasterketa solidarioa. «Bihar Algecirasen elkartuko gara», esan diete antolatzaileek parte hartzaileei. Banan-banan atera dira, presarik gabe, autoak ez direlako berriak, eta helburua heltzea baita.

18 eta 28 urteko gazteentzako rallya da 4L Trophy. Parte hartzeko baldintza Renault 4L bat gidatzea da, eta, helburua, «basamortuko haurrei» eskola materiala eta botikak eramatea da, antolatzaileen arabera.

Albiste izan ziren abenduan Larrinaga-Malaxetxeberria lehengusuak. Bideo baten bidez kontatu zuten aitonak baserrian gordea zuen 4L auto zaharra eraberritzen ari zirela, rallyan parte hartzeko.

Orduan kontatu zutenez, rallyan izena emateko, 3.500 euro jarri zituzten, euren poltsikotik. Autoa margotzeaz gain, malgukiak aldatu nahi zizkioten, erradiadore eta enbragea.

Dena ondo bidean, otsailaren 24an dira Marrakexera heltzekoak, eta, gero sei etapa egingo dituzte basamortuan. Han, bi puntu artekoa bidaiatu beharko dute, ahalik eta kilometro gutxien eginda. «Beldurra beti dago, baina sinetsi egin behar. Hala edo nola, iritsiko gara», esan zuten orduan.

1997. urtetik urtero egiten dute 4L Trophy rallya. Miarritze-Dakar rallyan ibilitako Jean-Jacques Reyk sortu zuen egitasmoa. Antolatzaileen arabera, 300-400 pertsona inguru ibiltzen dira rallyaren antolakuntzan, horietako 40 urte osoan.


Summary: Gizonezko bat espetxean sartu dute, Barañainen 8 urteko haur bati sexu eraso bat egiteagatik. Abuztuan gertatu zen erasoa, eta bermerik gabe kartzelatu dute gizona, haurrak hura ezagutu ostean.

Iruñeko 5. ikerketa auzitegiak behin-behinean bidali du kartzelara abuztuan Barañainen (Nafarroa) 8 urteko neskato bati sexu eraso bat egiteaz akusaturiko gizonezko bat. Sei hilabete baino gehiago igaro arren, haurrak «ezagutu eta seinalatu» egin du gizonezkoa, epaileak argudiatu duenez.

Ondorioz, 16 urtetik beherako bati sexu erasoa egitea egotzi dio epaileak. Legearen arabera, hamar eta hamabost urte arteko kartzelaldiarekin zigortzen da hori.

Defentsak eskatu du gizonezkoa aske uzteko, baina epaileak adierazi du ihes egiteko arrisku handia dagoela, akusatuak ez baitu etxebizitza finkorik.

Haurrak «kontraesanik gabe» kontatu du gertaturikoa. Barañaingo haur parke batean zegoela, akusatuak esan zion izozki bat erosiko ziola, eta etxe batera eraman zuen, salaketaren arabera. Han egin zion eraso, eta kontatuz gero hil egingo zuela esan zion.

Ikusi gehiago: Gizon bat atxilotu dute adingabe bati argazki intimoak eskatzeagatik


Summary: UGTk aise irabazi ditu bozak VWen, eta ELAk bi kide gehiago lortu ditu. Bi sindikatuek ordezkari kopurua handitu dute, eta gainerakoek 2019ko emaitza errepikatu dute: CCOOk zortzi, LABek hiru, eta CGTk bi.

«UGT!, UGT!». Oihuka, pozarren ospatu dute UGTko ordezkariek garaipena, Volkswageneko hauteskunde sindikaletako emaitza pantailatan azaldu denean. Aise irabazi dute.

Landabenen bozkatzeko eskubidea izan duten 5.000 langileetatik 4.345ek eman dute botoa, eta UGTk 1.612 lortu ditu. Alegia, jokoan ziren 31 ordezkarietatik hamahiru eskuratu ditu, 2019an baino bat gehiago. CCOO bigarren geratu da, zortzi ordezkarirekin. ELAk jauzia egin du, eta bi ordezkari gehiago ditu. LAB eta CGT, berriz, berdin geratu dira: bata hiru kiderekin, eta bestea birekin.

Kontuan izanik 2019an baino bi kide gehiago zeudela jokoan eta Confederacion de Cuadros ez dela aurkeztu, UGTk eta ELAk jakin dute abagune hori baliatzen, langileen batzordeko kide kopurua handitu baitute.

UGT: «Lau urte zail» «Emozio, alaitasun eta ardura handia sentitzen dut». Horiexek izan dira UGTko Alfredo Moralesek esandako lehen hitzak. Beste lau urtez batzordeko buru izango da, eta onartu du pandemiaren eta hornidura krisiaren ondorioz «lau urte zail» utzi dituztela atzean.

«Ulertzeko zailak diren erabakiak hartu behar izan ditugu, baina fabrikak ondo funtzionatu du, eta etorkizun ona du». Uste du kanpaina zaila izan dela eta «uste baino emaitza hobeak» lortu dituztela. Pozik azaldu da, asteon VWek baieztatu duelako 1.024 milioi euro inbertituko dituela auto elektrikora egokitzeko. Dena den, ohartarazi du inbertsioa gauzatu arte eta 2026ra iritsi arte «basamortuaren zeharkaldia» geratzen dela, eta urte konplikatuak izango direla.

CCOOk botoen %28,4 bildu ditu: fabrikan zazpi kide, eta teknikoetan bat lortu ditu. Carlos Zalduendok goraipatu du «bigarren» direla oraindik ere. «Bai fabrikan, bai teknikoen artean boto kopurua handitu dugu, baina ez digu eman ordezkari kopurua handitzeko. Pena da, baina beti da ona boto kopurua igotzea».

ELA: «Alternatiba gara»

ELA izan da gehien igo den sindikatua, bi ordezkari gehiagorekin. Gainera, lehen aldiz, teknikoen artean delegatu bat erdietsi dute. Gogoan izan du, gainera, duela zortzi urte bi kide zituztela. «Txiripaz lortu genuen emaitza hura, 192 botorekin. Orain, berriz, 635 ditugu. Igoera ikaragarria da, ordezkariek egunero egiten duten lanaren eta sindikatuaren politikaren emaitza». UGTren eta CCOOren aurrean «alternatiba» direla gaineratu du.

LABek 460 boto eta hiru ordezkari lortu ditu. Raul Portilloren ustez, euren proiektua «berretsi» egin dute emaitzek. «Proposamen asko egin ditugu. Horietako batzuk aurrera atera dira, eta aldi berean lortu dugu enpresaren politika batzuk baldintzatzea. Zeregin horretan jarraituko dugu. Lehengo ahalmen bera eta gogo berberak ditugu».

276 botorekin, CGTk bi kide izango ditu. Oscar Añorberen arabera, espero zutena bete da. «Gure zoritxarrerako enpresak irabazi du, eta langileek galdu dute. Gu hiltzat jotzen gintuzten, eta onik atera gara. Beste lau urtez lanean jarraitzeko aukera ematen digu bederen».

Erronka handia aurrean Ez da makala izango hautatu berri den langileen batzordeak aurrean izango duen erronka. Asteon, hauteskunde sindikalen bezperan, baieztatu du VWek 1.024 milioi euro inbertituko dituela 2027ra bitartean fabrikako instalazioak auto elektrikora egokitzeko. Ondorioz, datozen asteetan etorkizuneko plana deitu dioten industria proiektuaren nondik norakoak negoziatu beharko ditu batzordeak zuzendaritzarekin: hala nola zenbat iraungo duen fabrika egokitu bitarteko trantsizioak, zer ondorio izango dituen lanaldian eta produkzioan, zer formakuntza eta egokitzapen egin beharko dituzten langileek auto elektrikoaren produkzioak eragingo dituen aldaketei aurre egiteko...

Industria plan horretan, gainera, zehaztu egin beharko Landabenek zer modelo elektriko hartu beharko dituen bere gain, eta bakoitzetik zenbat ekoitzi gutxi gorabehera. Gainera, horrek fabrika barruan eta handik kanpoko hornidura parkean zer ondorioak izango dituen ikusteko dago. Kontuan izanda VWen hornitzaile diren enpresek 10.000 enplegu dituztela, giltzarri gerta daiteke auzi hori.

Hornitzaileez gain, fabrika barruan auto elektrikoranzko prozesuak ondorioak izango ditu lan baldintzetan, eta hori guztia hurrengo lan itunean jaso beharko dute. Hain zuzen ere, aurten amaitzen da lan ituna. Negoziazio kolektibo horretan sartuko diren gaietako bat izango da langileriaren gaztetzea. Egun, batez besteko adina 50 urtekoa da, eta erretiroa aurreratzeko formulak aztertu nahi dituzte sindikatuek, Espainiako Gobernuak errelebo kontratuarekin zer egingo duen zehaztu bitartean.

Beste gai garrantzitsu bat soldata igoerak eta lanaldia izango dira. Hala nola enpresan sartu berri direnen soldata mailak igo nahi dira. Autogintzako lanaldi handienetakoa dutenez, hori ere egokitu nahi dute. Katean sortu ohi diren lesio kopuruen ondorioz, lan osasuna hobetzeko neurriak ere aintzat hartu nahi dira.


Summary: Frantzian aurkitu dute Gipuzkoako Aldundiaren tutoretzapean zen haurra. Urtarrilaren 29an eraman zuen Donostian haren amak, bikotekidearen laguntzaz; atxilotu egin dituzte. Onik dago hiru urteko haurra, eta Frantziako gizarte zerbitzuen esku geratu da.

Frantzian aurkitu dute urtarrilaren 29an Gipuzkoako Foru Aldundiaren tutoretzapean zen hiru urteko haurra. Onik dago adingabea, eta Frantziako gizarte zerbitzuen esku utzi dute. Ama eta bikotekidea atxilotu egin dituzte. Urtarrilaren amaieran, adingabea heldu batekin zihoala eraman zuen bere amak, bikotekidearen laguntzaz. Hori baino bi egun lehenago geratu zen aldundiaren tutoretzapean, «babesgabe» zegoela erabaki ostean.

Asteazken honetan, Eider Mendoza aldundiko bozeramaileak esan zuen bazekitela non zen haurra, baina ez zuen horretan gehiago sakondu —kasuaren sumarioa sekretupean da, epailearen aginduz—. Ertzaintzak berehala ekin zion haurra bilatzeari, eta berehala zabaldu zuten ikerketa Schengen eremura; haurraren ama biologikoa eta bikotekidea atzerrira joan zirela uste zuen erakundeak. Aldundiko Gizarte Politiketarako diputatu Maite Peñaren arabera, senideek ez zuten «errorik» Gipuzkoan.

Peñak gaur egin dituen adierazpenen arabera, umea «momentu oro babestuta» egon da. Gipuzkoara bueltatu beharko balu, jada aurkitu dute familia bat adingabea etxean hartzeko prest dagoena.


Summary: Jaurlaritzak hilean 300 euroko laguntza emango die 25 eta 29 urte artekoei, emantzipatzeko. Neurria 2024an sartuko da indarrean. 28.000 euroz azpiko diru sarrerak dituztenek eta alokairu kontratua edo etxebizitza libre baten erosketa kontratua dutenek jasoko dute.

Joan den abenduan, Jonan Fernandez Eusko Jaurlaritzako Trantsizio Sozialaren eta 2030eko Agendaren idazkari nagusiak iragarri zuen emantzipatzeko laguntzak emango dizkietela Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 25 eta 29 urte bitarteko gazteei. Gaur, laguntza horien zenbatekoa zehaztu du Iñigo Urkullu lehendakariak: hilean 300 euroko laguntza emango die 25 eta 29 urte arteko gazteei gurasoen etxetik irten eta emantzipa daitezen; gehienez, bi urtez jaso ahalko dute laguntza hori. Laguntza berria datorren urtetik aurrera sartuko da indarrean seguruenera, 2024ko lehen seihilekoan. Emantzipatzeko laguntza jasotzeko, baldintza hauek bete beharko dituzte eskatzaileek: urtean 28.000 euroz azpiko diru sarrerak izatea; Euskal Autonomia Erkidegoan erroldatuta egotea eta azken hamar urteetan gutxienez hiru urteko errolda agiria izatea; eta alokairu kontratua edo etxebizitza libre baten erosketa kontratua izatea, betiere ohiko etxebizitza bat izango dena. Kontrara, babes ofizialeko etxebizitza bat dutenek, izan alokairuan edo izan jabetzan, ezingo dute laguntza eskatu. Alokairu publikorako laguntzak eskaintzen dituen Gaztelagun programaren onuradunek, ordea, emantzipatzeko laguntza horiek jaso ahalko dituzte. DSBE diru sarrerak bermatzeko errenta eta bizitzeko gutxieneko diru sarrerak, berriz, diru sarrera gisa aintzat hartuko dira.

Diru laguntzen helburu nagusia da gazteen emantzipazio adina 28 urtera aurreratzea 2030erako, Urkulluk gaur azaldu duenez. «Gure gazteek etxetik lehenago ateratzeko aukera izan behar dute, eta gure betebeharra da hori egiazki bermatzeko bidea erraztea». Urkulluk nabarmendu du «emantzipazioa hasteko edo sendotzeko bultzada beharrezkoagoa denean» emango dituztela laguntzak.


Summary: Valverdek 2024ra arte luzatu du kontratua Athleticekin. Bai teknikaria bai Jon Uriarte presidentea pozik agertu dira kontratu luzapena dela eta. Hemendik aurrera kontratua amaitzen zaien jokalarien egoerari heldu beharko dio klub zuri-gorriak.

Ernesto Valverdek beste urtebetez luzatu du kontratua Athleticekin: 2024ko ekainera arte. Erabaki horrekin, datorren denboraldiko proiektuaren lehen zutarria jarri du klub zuri-gorriak. Teknikaria pozik dago luzapenarekin. «Niretzat harro egoteko moduko zerbait da, klubak pentsatzea ni naizela pertsonarik aproposena taldea zuzentzen jarraitzeko. Oso eroso ari naiz lanean taldearekin, eta sinetsita nago hobetzeko aukerak ditugula. Zaleak zoriontsu egiten saiatu naiz». Gustura mintzatu da Jon Uriarte ere: «Guretzat Ernesto da entrenatzailerik onena. Luzatzeak egonkortasun handia emango digu, eta aukera ere bai datorren denboraldia garaiz prestatzen hasteko. Kirol arloan, zutarri estrategikoetako bat zen hau».

Kontuan izan behar da Valverde dela Athleticeko lehen taldeari partida gehien zuzendu dizkion teknikaria: orain arte, 332. Baina kopuru horrek gora egiten jarraituko du, igande honetan bertan. Izan ere, talde zuri-gorriak ligako partida du Atletico Madrilen zelaian. Kontratua berrituta, zortzigarren denboraldia egingo du Lezaman, hiru alditan banatuta. Horietatik bostetan lortu du taldea Europarako sailkatzea. Lau aldiz Europa liga jokatu du, eta behin Txapeldunen Ligan. Oraintxe talde zuri-gorria zortzigarrena da ligan, eta Espainiako Kopako finalerdiak jokatuko ditu Osasunaren kontra.

Honela aletu ditu presidenteak Valverde berritzeko arrazoiak: «Anbizio handia du, zaleekin konektatzen duen jokoa proposatzen du, eta jokalariekin harreman bikaina du». Behin teknikariari kontratua berrituta, kontratua amaitzen zaien jokalarien egoera bideratzen hasi beharko du talde zuri-gorriak. Zerrenda horretan daude, besteak beste, Iñigo Martinez, Oscar de Marcos eta Raul Garcia. Gainera, Uriarte presidenteak hemendik gutxira aurkeztuko du klubaren egoeraren inguruan egin duten diagnostikoa.


Summary: Kutxabankek ere helegitea jarri dio bankuen zergari. Administrazioarekiko auzi errekurtsoa jarri zuen atzo Kutxabankek, Espainiako Auzitegi Nazionalean.

Bata bestearen atzetik, Espainiako Gobernuak bankuei eta energia enpresa handiei ezarri dien behin-behineko zergari helegiteak jartzen ari dira sektore horietako enpresak. Kutxabank izan da azkena: atzo arratsaldean jakinarazi zuen administrazioarekiko auzi errekurtsoa jarri zuela Espainiako Auzitegi Nazionalean, bere eskumeneko Cajasur bankuaren bitartez.

Otsailaren hasieran iragarri zuen Espainiako Gobernuak otsailaren 4an hasiko zela zerga aurretiaz ordaintzeko epea, eta azken eguna ere jakina da: otsailaren 20a. Herenegun ere beste bi helegite aurkeztu zituzten bankuen patronalek: Espainiako Bankuen Elkarteak bata, eta Espainiako Aurrezki Kutxen Konfederazioak bestea.

2022ko azaroan EBZ Europako Banku Zentralak zergari buruzko irizpen bat eman zuen, eta adierazi zuen tasa berria neurrigabea izan zitekeela bankuen errentagarritasunaren aldean, eta iragarri zuen eragina izan zezakeela bezeroengan; irizpen horretan oinarritzen dira bankuak zerga berriari helegitea aurkezteko.

Pedro Azpiazu Eusko Jaurlaritzako Ekonomia eta Ogasun sailburuak gaur adierazi du espero duela helegiteek aurrera ez egitea. Izan ere, sailburuaren ustetan, herritarrentzat positiboak izango dira behin-behineko zerga berri horiek. Eusko Jaurlaritzak kalkulatu du 2023an eta 2024an 400 milioi gehiago jasoko dituela zerga berri horiekin.


Etxalde ekologikoa zinemara

Summary: Etxalde ekologikoa zinemara. Idoki eta Landarlan elkarteek ‘Zure platerean hasten da mundua’ agroekologiaz egin filma aurkeztu dute Donibane Garaziko zinema gelan.

Landarlan Gipuzkoa hegoaldeko Goierri eskualdeko ingurumen elkartea da. Aralar, mundua leku den lurra dokumentala egin zuen duela bost urte, eta ikus-entzunezkoekin bide bat hasi, bidenabar. Euskal Herriko ehun bat antzokitan erakutsi zuten orduko dokumentala. Besteak beste, Ipar Euskal Herriko Idoki etxe ekoizleen elkartearekin partaidetzan, dokumental berria atera zuen iaz: Zure platerean hasten da mundua. Aste honetan ikusten ahal zen Donibane Garaziko zinema gelan.

Ion Fontenla elkarte horretako partaidea da, eta Zure platerean hasten da mundua filma zuzendu du. Landarlan, Goierri aldean, ekologiaren zaintzeko elkartea dela erran du: “Saiatzen gara ingurumen afera guztietan hor egoten”. Dokumentalak sentsibilizaziorako tresna egokiak zaizkio Landarlani. Lekuan lekuko heinean “arazo global” batzuen jorratzea du xede: “Bioaniztasunaren arazoa, adibidez, mundu mailako arazoa da, baina Aralarko dokumentalarekin gai hori landu genuen”.

Ikusi gehiago: «Kontsumitzaileak momentu batez beharko ditu hautu batzuk egin»

Aldi honetan, agroekologian ari diren etxalde ttipiak dituzte aipatu, Euskal Herriko gizarteak dituen janaria erosteko eta jateko moldeak galdekatzeko.

“Elikadura mota desberdinek ez dute aztarna bera uzten ingurumenean”, esplikatu du Fontenlak. Horregatik, ingurumenari kasu emanez ari diren etxe ekoizleengana joan dira dokumentalerako: “Ahalik eta modurik jasangarrienean ekoizten duten ekoizleengana jo nahi izan dugu, zuzenean. Ikaragarriko kalitateko produktuak egiten dituzte, ingurumenean kalterik batere ez edo oso txikiak sortuz”. Dokumentalean agertzen den Mikela Untsain erlezain saratarra aipatu du Fontenlak laborantza horren eta bioaniztasunaren arteko harremanaren munta zehazteko: “Erleekin lan egiten du; pentsa harentzat zein garrantzitsua den bioaniztasuna ongi zaintzea”.

Kontsumo ereduak

Agroekologian ari diren ekoizleen lekukotasunez gain, kontsumitzaile gune batzuk ere erakusten ditu dokumentalak; tokiko janari nagusiki biologikoarekin ari den jatetxe bat, ekoizle ttipiek hornitu saltegi edo merkatuak bezala.

Fontenlak adierazi du ikusleari erosteko gunearen hautuaz ohartaraztea dela asmoa: “Ikusleari erakutsi nahi diogu ez dela berdina supermerkatu batean edo merkatu batean erostea”.

Orona industria enpresak Gipuzkoan duen jatetxe bat erakusten dute filmegileek, konparazione. Eraikin arras moderno batean da. “Kontraste hori nahi izan dugu erakutsi. Biztanleriaren ia %80 hiriburuetan bizi da, eta film honetan ia denbora guztian landa eremua ikusten da. Nahitara joan gara toki industrializatu horren bila”, erran du Fontenlak. Nagusiki jatetxe horrek inguruko ekoizle agroekologikoekin lan egiten duela erakutsi nahi dute hala.

Euskal Herrian barna berrogei bat aldiz erakutsi dute dokumentala jadaneko egileek. Ikustera joan diren jendeen oharretarik, erosteko usaietan aldaketa baten mentura berririk ez da baitezpada oraino agertu. Fontenlak dioenez, gaiarekin lehenagotik interesa zuten ikus-entzuleak baitziren gutiz gehienak: “Aitortu beharra daukat filmera etorri diren gehienak, modu batean edo bestean, pixka bat sentsibilizatuta daudenak direla”. Beste kontsumo batean ari direnak jada, hots. Hedapenak zabalagoa izatea erdietsi behar litzateke beste jende batengana heltzeko: “Supermerkatuetara joaten direnengana iristeko, beharko genuke beste zerbait. Esate baterako, telebista publiko batean emankizun bat edo”.

Horregatik, filma geletan erakusteaz gain, eskoletara joateko kanpaina bat bidean du Landarlanek. “Hezitzaileak baditugu gurekin, eta solasaldi-merienda modukoak ari gara antolatzen”. Bestalde, merkatuetan ere mahaiak jartzen dituzte, eta, Idokiren gisan, etxalde bisitak egiten dituzte EH Kolektiboarekin elkarlanean.

Janari ekologikoari egiten zaion prezioaren auzia ere dudan ezarri nahi dute Landarlanekoek, Idokikoek bezala. Dena baita zeri lehentasuna ematen zaion. Fontenlak badaki franko supermerkatuetara joaten direla, merkeago zaielako: “Elikadura osasuntsua kasik pribilegioa bilakatu da gaur egungo gizartean. Garestiagoa da hiru porru erostea, plastikan paketatu paella bat baino. Hor arazo larri bat daukagu”. Alor horretan, desoreka bestelakotzeko, herritarrek berek eta erakundeek beren egitekoa baluketela iduri zaio.

Fikzioa lagun

Zure platerean hasten da mundua dokumentala, forma aldetik ere, zerbait bizia bezala apailatu zuten egileek. “Hasieratik garbi geneukan nahi genituela nekazari bat, abeltzain bat, erlezain bat eta kontsumitzaile bat. Lau horien bizia erakutsi nahi genuen”.

Horiez gain, fikziozko zati antzeztuak ere agertzen dira, Maitena Salinas eta Maria Redondo antzezleen eta Andoni Aizpurua ETB1eko eguraldi aurkezle ezagunaren arteko solasak direla medio. “Horrek egiten du ekoizle guzien arteko lotura”.

Argazki zuzendaria Iban Toledo izan da, eta Fontenlak goraipatu du egin duen lana: “Iban Toledo artista bat da, eta egin dituen planoak harrigarriak dira”.

Idoki sarea, dokumentalean agertzen den Mikel Untsain Sarako erlezainaren bidez ezagutu zuten Landarlanekoek. Arrunt helburu beretan direla uste du Fontenlak. “Agroekologiaren aldeko apustua hartu dute haiek ere: etxalde txikiak, bertakoa, ekologikoa. Filmaren filosofia betetzen du osoki”.

Filmegileari iduri zaio Ipar Euskal Herrian aise lotura gehiago dela laborantza munduarekin Hego Euskal Herrian baino: “Iparraldean asko lotuago zaudete lurrari, aitortu beharra daukat; ziurrenik, landa eremu gehiago dauzkazuelako. Etxeak ez dira horren altuak; industria askoz gutxiago duzue proportzioan”. Ikusi du Lapurdi, Baxenabarre eta Zuberoan usaia aise handiagoa duela jendeak merkatuetara joateko jatekoen erostera. “Barneratuagoa daukazue bertakoa edo etxekoa erostea”.

Horiek horrela, Hego Euskal Herrian ere gauzak aldatzen ari direla dio Fontenlak, emeki bada emeki: “Hazten ari dira hemen ere, nahi baino geldiago bada ere. EH Kolektiboa, Ekolurra, Biolur… hainbat ekoizle elkarte sortu dira”. Orain, erakundeen partetik sustapena behar litzatekeela uste du: “Abeltzaintza eredua, adibidez, buru kantitatean oinarritzen dena izan ordez, posible da buru gutxiagorekin beste era batean ekoiztu eta bizia berdin ateratzea”. Laborantza politiken aldatzeko beharra ikusi du beste eredu bati buruz joateko.

Hemen ikusi teaser-a


Summary: «Kontsumitzaileak momentu batez beharko ditu hautu batzuk egin».

Idoki Ipar Euskal Herriko etxe ekoizleen elkarteak antolatu du Donibane Garaziko proiekzioa. Patrick Sallaberri (Aiherra, 1974) da Idokiko lehendakaria.

Nolakoa iduritu zaizu filma?

Biziki interesgarria da, gure laborantza filosofia aitzinerat ematen baitu: etxalde ttipia, lekuko arrazak, etxalde ttipiak bere ingurumenarekin duen lotura: pozoirik gabe, abereekin harremana.

Kontsumitzailea ere aipu da.

Biziki ontsa erakusten du, azkenean, kontsumitzaileak duela hautatu behar zer erosten duen. Etxalde ttipiak zer lotura duen janarien gustuarekin.

Idokikoak hurbileko saltze sareetan zarete. Ez ote da muga batera heldua, jende gehiena supermerkatuetara joaten baita?

Ez da dudarik badela anitz egiteko oraino. Gure sarea garatzen ari da, baina ttipi-ttipia da. Ipar Euskal Herrian, jendeen %80k kontsumoa supermerkatuetan egiten dute. Sekulako lana bada oraino biztanleria orokorra gure laborantzari buruz bihurtzeko. Guk gure sareak garatzen ditugu ditugun ahal ttipiekin.

Ahal ttipiegiak?

Supermerkatuen aldean, gure sarea ahula da komunikazioan. Hego Euskal Herrian hiri handiak dira, biztanleria handia, baina inportantea da erakustea jende batzuk badirela han ere gure laborantza aitzinerat emateko. Lan ttipiak dira, baina lan ttipi bat beste baten ondotik, kontzientzia bat ematen du. Kontsumitzaileak behar du ohartu badela hemen beste modelo bat.

Ardura etxe ekoizpenen prezioa aipatzen da muga bezala.

Beti entzuten dugu gure ekoizpenak biziki karioago direla besteak baino; hori ez da egia. Supermerkatuetan saltzen diren gauzekin konparatzen badugu, segurki, iduri du prezio ttipiak direla, baina, so egiten bada barnetik, usu ekoizpen batzuk biziki kario dira. Marketinarekin badakite egiten, eta iduri luke merkeago dela, baina ez da hala. Eta behar da so egin ekoizpen merke batzuen gibelean zer laborantza den: industriala, eta laboraria bera ez da ongi ateratzen. Aski da so egitea 50 urte hauetan zenbat laborari desagertu diren.

Hortik kontsumo hautuarena?

Denak erantzule gara. Kontsumitzaileak du eginen biharko laborantza zein izanen den. Lehen, gure aitatxi-amatxien buxetaren %50-60 jatekoarentzat zen. Orain, zenbat da: %20-30? Beste gauza batzuei buruz eman dute jendeek: deskantsatzeko edo. Jendeak ez du sobera pagatu nahi jatekoarentzat. Kontsumitzaileak momentu batez beharko ditu hautu batzuk egin. Bestenaz, hola segitzen badu, gure laborantza desagertuko da. Gu ere, laborariak, kontsumitzaile gara, eta denak hobendun gara. Behar genuke kasu eman.


Bide bat tren mota guztientzat

Summary: Bide bat tren mota guztientzat. Nafarroako Trenaren Alde plataformak tren publiko eta sozial baterako bere proposamena aurkeztu du Nafarroako Parlamentuan. Egungo trenbidea «egokituta eta hobetuta», AHTak duen aurrekontua %45 murriztuko luke.

Eztabaidak ez du zentzurik, baldin eta helburua ez bada beharrezkoa ez den zerbait eraikitzeko asmoari eustea, nola edo hala”. Horixe erran du Nafarroako Trenaren Alde plataformako ordezkari Mikel Santamariak, Iruñean, Nafarroako Parlamentuan. Plataformak tren publiko eta sozial baterako bere proposamena aurkeztu du Lurralde Kohesiorako Batzordeko kideen aurrean, duela astebete; Navarra Sumako, Geroa Baiko eta PSNko parlamentariek abiadura handiko trenaren kontrakotzat jo dute plataformak erdigunean jarritako alternatiba, eta AHTaren aldeko euren konpromisoa nabarmendu dute. “AHTaren aldeko edo kontrako eztabaida horrek ez du zentzurik; ez da hori guk parlamentura ekarri nahi dugun auzia”, berretsi du Santamariak. Eta azaldu du zergatik: “Aurkeztu dugun proiektuak egungo trenbidea egokitzea proposatzen du, tren mota guztientzat”.

Hau da, abiadura handiko trenarentzat ere bai, “nahi izanez gero”, Santamariak azaldu duenez, “baina AHTarentzako propio trenbide berri bat eraiki gabe , eta, ondorioz, anitzez ere diru gutxiago gastatuta —%45 gutxiago, hain zuzen ere—, eta ingurumenean kalte txikiagoa eraginda”. Santamariarekin batera, Espainiako Estatuko tren publiko, sozial eta jasangarri baten aldeko plataformen koordinakundeko bozeramaile Jose Luis Ordoñez eta Valentziako (Herrialde Katalanak) CGT sindikatuko kide eta tren gidari Juan Ramon Ferrandis izan dira Iruñean, Nafarroako Parlamentuaren egoitzan.

Santamariak, Ordoñezek eta Ferrandisek egungo klima larrialdiaren jokalekuan kokatu dute trenaren inguruko eztabaida, eta, testuinguru horretan, plataformak aurkeztutako proposamena “bideragarria eta jasangarria” dela nabarmendu dute. Santamariak azaldu du plataformak bere proposamena garatzeko asmoak oinarri duela Adif eta Renfe enpresetan ordezkaritza duten sindikatu guztiek duela urte eta erdi hitzartutako akordioa: “Helburua zen Nafarroako egungo trenbidea moldatzeko eta hobetzeko proposamen bat egitea, tren mota guztientzat, eta hori da parlamentuan aurkeztu duguna”.

Burgos-Gasteiz-Iruñea

Gakoa hori da, parlamentuan agerraldia egin duten eragileen hitzetan, Nafarroako Trenaren Alde plataformak aurkeztutako proposamenak egungo trenbidearen %90 baliatzen baitu. Kimetz Munitxa, David Andres eta Ignacio Rubin bide, ubide eta portuetako ingeniariek egin dute txostena.

Zehazki, Burgos (Espainia), Gasteiz eta Iruñea lotzen dituen trenbidea ikertu dute hiru ingeniariok —Burgos-Gasteiz, Gasteiz-Iruñea eta Iruñea-Castejon zatiak—. AHTaren proiektuekin alderatu dituzte egungo trenbidea moldatzeko eta hobetzeko dauden aukerak, eta horren ondorio da mahai gainean jarri duten proposamena.

Juan Ramon Ferrandisek “ongi” ezagutzen ditu abiadura handiko trenak, 30 urte luze baitarama tren gidari gisa lanean. “Azken hiru hamarkadetako esperientziak erakutsi dit abiadura handia ez dela konponbidea; alderantziz, dirua eta energia xahutzen du, eta ez du balio lurraldea kohesionatzeko. Ezin dugu abiadura handiko trenarekin amildegira hurbiltzen jarraitu”.

Tren publiko eta sozial baten aldeko eragileek hiru auzi nagusi jarri dituzte erdigunean, parlamentuan aurkeztutako proposamena babesteko: batetik, dirua; bertzetik, abiaduraren auzia; eta, hirugarrenik, salgaien garraioa.

Diruari buruz, Santamariak aipatu du ikerketaren egileek emandako datua: tren publiko eta sozial bat egiteko proiektua izanen litzatekeela bakarrik bidaiariak abiadura handian garraiatzeko alternatiba baino %45 merkeago; eurotan, 2.000 milioi euro merkeagoa. Kopuru hori oinarri hartuta, dirua eta denbora lotu ditu Ferrandisek. Zehaztu du Gasteiz eta Castejon arteko bidaia abiadura handiko trenarekin baino zortzi minutu luzeagoa baino ez litzatekeela izanen tren sozialarekin; hau da, egungo trenbidearen %90 baliatuko lukeen proiektuarekin. “AHTarekin, beraz, zortzi minutu horietako bakoitza aurrezteko 250 milioi euro beharko genituzke”.

Abiaduraren auziari buruz ere zer erran badela nabarmendu dute tren sozial eta publiko baten aldeko ekintzaileek. Batetik, egungo trenbidea moldatuz badela aukera 220 kilometro orduko abiadura lortzeko. Bertzetik, 250era ere irits daitekeela trena. “Beraz, gure alternatiba lehiatzen ahal da abiadura handiko trenarekin”, erran du Mikel Santamariak.

Jose Luis Ordoñezek erantsi du abiadurak gora egiten duen neurrian gora egiten duela trenak mugitzeko behar duen energiak ere. “200-220 kilometro orduko gehienezko abiadura batekin 156 kilometro orduko batez bestekoa lor daiteke; eta abiadura horrekin, tren sozial eta publiko bat lehiatzen ahal da errepidearen bidezko salgaien garraioarekin”.

Salgaien auziaz, hain zuzen, zalantzarik ez dela erran du Ferrandisek: “Abiadura handiko trenak ez du balio salgaiak garraiatzeko. Espainian abiadura handiko trenentzako 3.300 kilometro trenbide daude. Salgaientzako trenbide bakar bat ere ez da pasatzen trenbide horietatik; Bartzelonatik mugara dauden 160 kilometroetan baino ez dira ibiltzen”.

Nafarroan ere salgaiak ezinen dituztela garraiatu nabarmendu du Ferrandisek, eraikitzen ari diren trenbideak ez duelako horretarako aukera emanen: “Abiadura handiko trenentzako bideek bidaiariak garraiatzeko baino ez dute balio; salgaiak garraiatzeko trenak ezin dira bide horietatik pasatu, ardatzeko pisu jakin bat dutelako”.

“Ezinbertzekoa”

Nafarroako Parlamentuko Lurralde Kohesiorako Batzordeko kideek AHTaren inguruko euren jarrerak berresteko baliatu dute tren publiko eta sozial baten aldeko eragileek egindako agerraldia. Navarra Sumako eta PSNko ordezkariek sutsu defendatu dute abiadura handiko trena, eta orain arte zabaldu duten mezuaren bidetik, Nafarroaren garapenarekin lotu dute AHTaren proiektua. “Ezinbertzekotzat” jo dute herrialdeak “aurrera” egin dezan, eta “bakartuta” gera ez dadin.

Santamariak egindako zehaztapenaz, ez dute deus ere aipatu Yolanda Ibañezek (Navarra Suma) eta Jorge Agirrek (PSN); izan ere, parlamentuan aurkeztutako proposamenak tren guztientzat balio duen trenbide bat egiteko aukera jasotzen du —abiadura handiko trenak barne—, baina Navarra Sumak eta PSNk trenbide propio bat duen AHTa baino ez dute buruan.

Geroa Baiko Pablo Azkonak ere ez dio gai horri heldu. Bi auzi nabarmendu ditu batzordean: batetik, bidaiariak eta salgaiak garraiatuko dituen abiadura handiko tren baten alde egiten dutela “apustu”; eta, bertzetik, ez dela egokia AHTa eta tren konbentzionala “kontrakotzat” jotzea. “Hemen ez dugu AHTrik, baina trenbide konbentzionala bazter utzita dago”. Abiadura handiko trenaren aldeko jarrera berretsi du Geroa Baiko parlamentariak: “Europarekin lotuko gaitu”.

Ferrandisek tira egin dio Azkonak aipatutako hariari, eta garbi erran du AHTak “bazter” utzi dituela trenbide konbentzionalak toki anitzetan. “AHTaren lineak zabaltzen diren tokietan inbertsiorik gabe gelditzen dira trenbide konbentzionalak; haietako anitz itxi egin dituzte”.

AHTaren kontrako jarrera duten taldeek eskertu dute tren sozial eta publiko baten aldeko plataformak aurkeztutako alternatiba, eta aztertzeko konpromisoa hartu dute. EH Bilduko parlamentari Adolfo Araizek nabarmendu du “dirua gastatzeko makina geldiezin bat” dela abiadura handiko trena; salgaiak garraiatzeko beharra jarri du erdigunean, eta AHTak ezinen duela hori egin. “Proiektu hori geldiarazteko garaiz gaude, aurrera segitzen dute interes ekonomikoak eta politikoak daudelako erdian”.

Ahal Dugu-ko ordezkari Ainhoa Aznarezek ere “alternatibak aztertzeko” garaia dela nabarmendu du. Nafarroak iaz Klima Aldaketarako eta Trantsizio Ekologikorako Legea onartu zuela oroitu du, eta AHTaren gisako proiektu batek lege horren aurka egiten duela. “Ezin dugu proiektu hau onartu, zortzi minutu aurrezteko”. Ezkerrako parlamentari Marisa de Simonek ere egungo trenbidea moldatzeko eta hobetzeko aukera lehenetsi du, eta salatu du AHTaren prezioa “garestiegia” dela.

Parlamentuan egon eta gero, Nafarroako Trenaren Alde plataformak bilerak egin nahi ditu talde guztiekin, euren alternatiba sakonago aztertu, eta tren publiko eta sozial bat aldarrikatzeko.


Datuak

Summary: Datuak.

Datuak

270

ZENBAT KILOMETRO LUZE DEN TRENBIDEA. Nafarroako Trenaren Alde plataformak Burgos, Gasteiz eta Iruñea lotzen dituen trenbidea aztertu du, bere alternatiba garatzeko. 270 kilometro luze da trenbide hori. Bide horren %90 baliatuko luke proiektu berriak, hain zuzen.

46

ZENBAT GELTOKI IZANEN LITUZKEEN TRENBIDEAK. Plataformak aztertutako trenbideak 50 geltoki ditu, baina hamabi baino ez daude zabalik. Garatu duten alternatibak aurreikusten du zenbait geltoki moldatzea, eta, denera, 46 baliatzea; haietako hiru berriak izanen lirateke.

%4

ZENBAT BIDAIARIK ERABILTZEN DUTEN AHT-A. Espainiako Estatuan trena baliatzen duten bidaiarien %4k baino ez dute abiadura handiko trena erabiltzen. Trenbide konbentzionala erabiltzen dute bidaiari gehienek, beraz. Bertzalde, Espainiako Estatuko salgaien %4 baino ez dira trenez garraiatzen gaur egun.


Summary: Akordiorik gabe bukatu da letraduen eta Espainiako Justizia Ministerioaren arteko bilera. Justizia administrazioaren letraduen ordezkariek adierazi dute greban jarraituko dutela.

Hamabost ordu luzatu da Espainiako Justizia Ministerioaren eta justizia administrazioaren letraduen ordezkarien arteko bilera, baina aldeak ez dira akordio bat ixteko gai izan. Letraduek ia lau aste daramatzate greba mugagabean, eta hari eusteko asmoa azaldu dute, ministerioaren borondate falta argudiatuta. Justizia Ministerioak, berriz, salatu du letraduen ordezkariek eskakizunak areagotu dituztela, bestelako alternatibarik proposatu gabe.

Justizia administrazioaren letraduen greba batzordeko eledun Juan Jose Yañezek azaldu du epaileen eta magistratuen soldataren %85 kobratu beharko luketela; egun, %65 inguru irabazten dute. Soldata igoera hori eskatzeko argudio nagusia da letraduek ardura gehiago dituztela 13/2009 legea onartu zenetik. Hala, justizia administrazioaren letraduen aldarrikapen nagusiak dira Justizia Ministerioak iazko apirilean hartutako konpromisoak betetzea eta soldata igoera bat ezartzea. Bestalde, «negoziazio kolektibo propioak» izatea ere eskatu dute. Eskaera horien aurrean, baina, erantzunik jaso ez dutela azaldu du Yañezek.

Justizia Ministerioak, berriz, letraduei leporatu die uko egin diotela «elkarrizketan eta negoziazioan aurrera egiteko» greba bertan behera uzteari, eta gaineratu du lehen unean eskatutakoa baino soldata igoera handiago bat exijitu dutela. Hala adierazi du Tontxu Rodriguez Justiziako Estatu idazkariak: «Negoziazio mahaian esertzean, batek hasieran planteatutako eskaeretatik abiatu behar du, eta kontzesioren bat egiteko prest egon».

Ministerioak gaineratu du justizia administrazioaren letraduei proposatu diela «destinoetako herritar taldeetan oinarritutako» soldata igoera bat; haren arabera, soldata txikienak dituztenei «mesede» egingo liekeen neurri bat da.

Justizia administrazioaren letraduek urtarrilaren 24an hasi zuten greba mugagabea, lan baldintza hobeak exijitzeko. CNLAJ Justizia Administrazioko Letraduen Elkargo Nazionalak, UPSJ Justizia Administrazioko Letraduen Batasun Progresistak eta Ainlaj Justizia Administrazioko Letraduen Elkarte Independenteak deitu zuten grebara, eta horien ordezkariak elkartu dira ministerioko arduradunekin.

Grebara deitu duten letraduen arabera, Hego Euskal Herrian 2.500 epaiketa baino gehiago atzeratu edo bertan behera utzi behar izan dituzte geldialdiaren eraginez: 491 Araban, 815 Bizkaian, 540 Gipuzkoan eta 650 Nafarroan. Horrez gain, agerraldiak, erregistro zibilean tramitatu beharreko txostenak eta bestelako ekinbide batzuk ere eten egin dira grebaren ondorioz.

Hego Euskal Herrian, 258 letradu daude justizia administrazioan, eta haien lana funtsezkoa da, haien eskuetatik igarotzen baitira epaitegietan egin beharreko tramitazio gehienak.


Summary: Ipar Koreak mehatxu egin du AEBen eta Hego Korearen ariketa militarrei erantzungo diela. Piongiangek ohartarazi du «orain arte inoiz eman ez bezalako erantzun sendoak eta iraunkorrak» emango dituela, eta Washingtoni leporatu dio Ipar Korearen aurkako «legez kanpoko politika egiteko tresna» gisa erabiltzea NBEko Segurtasun Kontseilua.

Koreako penintsula tentsio egoera batean murgilduta dago. Ipar Koreak ohartarazi duenez, «orain arte inoiz eman ez bezalako erantzun sendoak eta iraunkorrak» emango ditu baldin eta Hego Koreak eta AEB Ameriketako Estatu Batuek aurrera jarraitzen badute ariketa militar bateratuak egiteko planarekin. KCNA albiste agentziak ostiral honetan kaleratutako ohar batean, Ipar Koreako Atzerri Ministerioko bozeramaile batek egin du mehatxu hori, modu publikoan, Seulek eta Washingtonek martxoan ariketa militarrak elkarrekin egiteko asmoari erantzunez.

«AEBek eta Hego Koreak iragarria dutena praktikan jartzen badute, Piongiangek eraso gerra baterako prestaketatzat joko du, eta irmo aurre egingo die herrialdearen aurkako neurri horiei», baieztatu du Ipar Koreako Gobernuko kideak, KCNA agentziak jasotakoaren arabera.

Piongiangek jarrera hori hartu du, hain zuzen, urte hasieran ehiza hegazkinekin egindako ariketa militarrak egin ondotik. «[AEBen eta Hego Korearen] Ariketa militarrek berriro areagotuko dute Koreako penintsulako tentsioa», zehaztu du. Bide horretan, eledunak esan du Ipar Koreak «erreakzionatu» egin behar duela, Washington eta Seul luzera begira arlo militarrean «modu arriskutsuan» aurrera egiten saiatu direlako.

Gainera, AEBei leporatu die Ipar Korearen aurkako «legez kanpoko politika egiteko tresna» gisa erabiltzea NBE Nazio Batuen Segurtasun Kontseilua, Piongiang higatu ahal izateko. Horiek horrela, ohartarazi du «neurri gehigarriak» hartu beharko dituztela AEBek NBEko Segurtasun Kontseilua «engainatzen» jarraitzen badute. «Ipar Korea ahalegindu da eskualdean bakea eta egonkortasuna mantentzen, eta eutsi egiten dio ekintza militarretan erortzeko aukerari», biribildu du.

Ipar Koreak 50 misil inguru jaurti zituen iaz —inoizko gehien—; kasu askotan, Seulek eta Washingtonek batera egindako maniobrei eta penintsulak Pentagonoaren eremu estrategikoei erantzunez. Era berean, Hego Koreako Defentsa Ministerioak gaur zehaztu duenez, Piongiangen eraso nuklearra aurreikusten duen simulazio teorikoa otsailaren 22an egingo dute, Washingtonen.


Summary: Martxoak 3 elkarteak salatu du instituzioek oroimenezkoaren hitzarmena aldatu dutela. Gogora institutuarekin adostutako hitzarmenari «funtsezko aldaketak» egin dizkiotela salatu du biktimen elkarteak.

Martxoak 3 elkarteak sare sozialetan salatu du Biktimen Oroimenezkoaren estatutuen gainean Eusko Jaurlaritzak, Arabako Aldundiak eta Gasteizko Udalak ondutako proposamenak «sakonki» aldatzen duela elkarteak eta Gogora institutuak 2021ean adostutako hitzarmena. «Funtsezko aldaketa» horiek elkarte memorialistekin kontsultatu gabe egin direla salatu du elkarteak. Ostegunean jaso zuen Martxoak 3 elkarteak instituzioek estatutuen inguruan landutako azken proposamena. Egun horretarako batzar batera deitua zuen elkarteak, joan den urtarrilaren 26an alde guztiek adostutako estatutuen inguruko proposamena eztabaidatu, eta, hala bazegokion, onartzeko. Alta, bilera baino ordu batzuk lehenago, eta aurrez abisurik izan gabe, hiru instituzioek ondutako beste dokumentu bat jaso zuen elkarteak, zeinak aldatu egiten duen elkarte memorialistek eta Gogora institutuak 2021eko azaroan adostutako hitzarmena. Aldaketekin haserre azaldu da Martxoak 3 elkartea: «Gaizki ari dira martxoaren 3ko biktimentzat eta ahanzturaren eta inpunitatearen aurkako borrokan aritu direnentzat hain garrantzitsua den proiektu bat horrela egin nahi badute». «Memoria eta justizia» ez ezik, «errespetua» ere merezi dutela azpimarratu dute elkarteko kideek. «Aldaketa» horien berri eman du elkarteak sare sozialetan, eta horiek erakusten dituzten dokumentuak erakutsi ditu. Hitzarmenaren sarreran jasota dauden helburuen artean dagoeneko ez da Biktimen Oroimenezko Zentroaren «sorrera» ageri; horren ordez, testuak dio xedea izango dela «1976ko martxoaren 3ko gertakarien inguruko memoriaz ikerketa, dokumentazio eta inbentarioa egitea». Hitzarmenaren klausuletatik ere oroimenezko zentroaren «sorreraren» aipamenak desagertu egin direla salatu du elkarteak. Erakusketari dagokionez, berriz, hitzarmenak pisu handiagoa eman nahi die Gogora institutuaren erakusketa politikari eta Gogoragunearen proiektuari. Horrez gain, elkarteak jakinarazi du bere gain utzi nahi dituztela memorialean erabiliko diren dokumentu eta material guztiaren «inbentarioa, sailkapena eta digitalizazioa», eta horien erabilera Martxoak 3 elkartearen eta fundazioaren patronatuaren artean adostea nahi dutela. Hitzarmena bi urtez luzatzeko aukera jasotzen du dokumentuak, baina, elkarteak salatu duenez, instituzioek aurrekontuaren menpe utzi dute luzapen hori.


Summary: Etxebizitza salmenta %7,4 handitu zen 2022an, Hegoaldean. Etxe babestuen kopurua %14,4 hazi da, baina ez dira hamarretik bat ere.

Inflazio handiak ez du gerarazi etxebizitzen merkatua. INEren behin-behineko datuen arabera, iaz 30.330 etxebizitza salerosi ziren Hego Euskal Herrian, aurreko urtean baino 2.097 gehiago (+%7,4).

Kopururik handiena da 2007. urteaz geroztik, baina ordutik hona aldaketa handiak izan dira etxebizitzen merkatuan. Urte hartan —eraikuntzaren boom-a amaitzen ari zela— saldutako 35.732 etxebizitzetatik %47,1 izan ziren berriak. Iaz, berriz, %19,8 izan ziren. Edonola ere, iazko datuak erakusten du motel bada ere hazten ari dela etxebizitza berrien eraikuntza, 2020an %18,8 izan baitziren.

Etxebizitzen eraikuntzan alde handia dago lurralde batetik bestera. Horrela, Nafarroan iaz saldutako etxebizitzen %32,7 izan ziren berriak, baina %13,6 baizik ez Gipuzkoan. Tartean daude Araba (%18,7) eta Bizkaia (%17).

Babestuen afera

Aldea dago etxebizitza babestuen kopuruan ere. Hego Euskal Herrian %9,7 izan ziren iaz, baina askoz gehiago dira Araban (%16,6) eta Nafarroan (%12,3), Bizkaiarekin (%8,4) eta Gipuzkoarekin (%%6,2) alderatuz gero.

Edonola ere, 2022an etxebizitza babestuen salmentaren gorakadak (+%14,4) bikoiztu egin du merkatu librekoena (+%6,7).

Azken urteetan, eraikuntza enpresak kexu dira etxe babestuen prezioa apalegia dela eta horregatik behar baino gutxiago eraikitzen direla. «Legez, etxe berrien %75ek babestuak izan behar dute, baina horien prezioa hamabi urtez izoztuta egon da. Norbaitek uste al du hamabi urtean kostuak ez direla igo? Langileek soldata bera izan al dute? Ez, urtero igo dira. Babestuen prezioa igotzen ez bada, libreekin bakarrik posible al da gainkostuei eustea? Ez, horregatik ez dira egiten», azaldu du Iñaki Urresti Ascobi Bizkaiko eraikuntza enpresen elkarteko buruak.


Summary: «Bizkaitarrak ez ginateke ezer izango itsasorik gabe». 'Salbamendua itsasoan: mirariaren eta teknikaren artean' erakusketa iraunkorra zabaldu berri dute Bilboko Itsasmuseumen. Xabier Armendariz historialaria da erakusketaren komisarioa.

Joan den astean aurkeztu zuten Bilboko Itsasmuseumeko erakusketa berria: Salbamendua itsasoan: mirariaren eta teknikaren artean. Erakusketa iraunkorra izango da, eta Bizkaiko marinelen historian «berebiziko» garrantzia izan duten tresneriaz hornitu dute. Xabier Armendariz historialaria (Bilbo, 1969) da espazio berri horren komisarioa. Hark azaldu duenez, «sinesmenen eta zientziaren artean dagoen unibertso zabala» jorratzen da bertan. «Jendeak ulertu behar du itsasoak ez duela soilik marinelen teknika atzean; haien istorio, sinesmen eta beldurrak ere badu», esan du, erakusketaren helburu nagusia zein den azaltzean.

Zer aurkitu daiteke Itsasmuseumeko erakusketa berrian?

Erakusketa hiru zatitan dago banatuta. Aurreneko espazioa, antzinako sineskeriei dago eskainita. Bertan, Antzinaroko jainkoen inguruko informazioa jaso dugu, eta nola horiek denborarekin kristautasunera igaro ziren. Bigarren zatian, botoak daude; hau da, marinelek Ama Birjinari edo santuei egiten zizkieten eskaintzak, koadroak, argazkiak edo itsasontzien erreplikak. Atal horrek sinesmenekin lotura duen arren, ez dira elementu guztiz erlijiosoak. Azkenik, itsas salbamendura zuzenean loturiko piezak topa daitezke; salbamendu jaka, esaterako.

Zer harreman izan du Bizkaiak itsasoarekin?

Bizkaitarrak ez ginateke ezer izango itsasorik gabe. Denborarekin, baina, hura ahaztuz joan gara. Azken ia ehun urteetan itsasoari bizkarra emanez bizi izan gara. XIX. eta XX. mendeetako ontziolek garrantzi eta inpaktu ekonomiko ikaragarria izan zuten Bizkaian. Hala ere, historian atzerago joz gero, itsasoak berebiziko garrantzia izan zuela ikusten dugu. Industrializazioaren aurretik —XVI. eta XVII. mendeen inguruan—, Bilbo isurialde atlantikoko porturik garrantzitsuenetarikoa izan zen.

Are gehiago, jakin badakigu erromatarren garaitik Bizkaian itsasoko merkataritza zegoela. Izan ere, Bizkaiko zein inguruko ondasunak horrela mugitzen ziren. Askotan, eguraldia zela eta, ezinezkoa zen galtzadak erabiltzea, idiek bultzatutako gurdia izan arren. Horrek guztiak itsasoarekin lotutako kultura bat sortu du ia 2.000 urtetan.

Noiz sortu zen itsas salbamendua?

Egun ezagutzen dugun salbamendua XIX. mendearen bukaeraren eta XX. mendearen hasieraren artean ezarri zen, era orokorrean. Titanic itsasontziaren ondoratzea inflexio puntu bat izan zen. Horren aurretik, milaka itsasontzi ondoratu dira historian, baina ez zuten hainbeste oihartzunik eragin. Momentu hartan nolabaiteko itsas salbamenduko komitea osatu zen. Nazioartean eragiteko arau batzuk ezartzen hasi ziren, ahalik eta jende gutxienak galdu zezan bizitza itsasoan. Egun, arau horiek Nazioarteko Itsas Batasunak ezartzen ditu. Horri esker, mundu osoan arau berdinak daude.

Nola garatu da Bizkaian?

Aurreneko itsas salbamenduko estazioa Algortan jarri zen. Geroago, Espainiako Estatuan itsas salbamenduko unitatea eratu zen, nazioarteko arau estandarrak baliatuta. Bertan, 24 orduz kosta miatzen dituzten profesionalak hezi eta lanean jarri ziren. Arau eta estandarizazio horren guztiaren aurretik, baina, itsasontziak laguntzea herritarren mende zegoen. Kostaldeko herritarrek itsasontzi bat arriskuan zegoela ikusiz gero, ontzi bat hartu eta haien bila joaten ziren. Gaur egun pentsa dezakeguna baino prestatuago zeuden. Orokorrean arraunlari gazteez osatutako taldeak ziren. Erakusketan dagoen Anselmo Ginearen koadroan ikus daiteke hori.

Zein sinesmen zeuden zabalduen?

Goizeko izarra gurtzea zen zabalduena. Egiaz goizeko izar hori Venus planeta da. Horrek, berriz, jainkotasunera eramaten gaitu: itsasoko Venus jainkosa. Gero, Stella Maris edo Itsasoko Ama Birjina bihurtu zen. Marinela beldur zenean, Ama Birjina etortzen zitzaion burura automatikoki. Hori dela eta, haiek itsasora ekarri zuten Itsasoko Ama Birjinaren ideia eratuta. Gainera, Venusek edo goizeko izarrak garrantzi berezia du itsasgizonentzat. Non dauden jakiteko baliatzen izan dute haren goizaldeko distira.

Begoñako Ama Birjinak loturarik du horrekin?

Denek dute sustrai bera. Antzina, Begoñako Ama Birjina ilargi erdi bat zuela irudikatzen zen; hau da, Isis itsasoko jainkosa egiptoarren ikurretako bat. Erromatarrek berea egin zuten, eta azkar zabaldu zen marinelen artean. Begoñako Ama Birjina edo goizeko izarra horren oinordekoak dira. Jende askok ez dakien arren, [Bilboko] Begoñako basilika itsas santutegitzat zeukaten marinelek. Are gehiago, erakusketako boto gehienak handik atera ditugu.

Zergatik erabaki zenuen sinesmen horiek ikertzen hastea?

Itsas munduarekin lotutako sinesmen eta gurtzak ikertzeko orduan, itsas kulturarekin lotutako hamaika ezaugarri ezagutu ahal ditugu. Botoek, esaterako, itsasontzia bera eta bertan ibilitako marinelen historia berreskuratzeko balio dute: non izan zuen istripua, ze ontziolak egin zuen, zer ibilbide zuen eta familiakorik geratzen den edo ez, besteak beste. Gertatu izan da askok ez jakitea elizako itsasontziak haien senitartekoak jarri zituela.


Summary: 'Egunero behar genuen' liburua aurkeztu du Imanol Murua Uriak. 'Euskaldunon egunkaria' itxi eta hurrengo egunean bertan kalean jartzea lortu zen kazeta bat izan zen; lau hilabete egin zituen kioskoetan.

Egunkaria-n ari zen Imanol Murua Uria 2003ko otsailaren 20an, Guardia Zibilak agerkariaren kontrako operazioa egin eta hura itxi zuenean. Liburu bat idatzi du orain Egunero kazetari buruz: Egunero behar genuen. Hain zuzen, Egunkaria itxi eta hurrengo egunean bertan kalean jartzea lortu zen kazeta bat izan zen; Egunkaria-ko langileek itxierari emandako erantzuna. Murua Uria ere lehen lerroan egon zen egunkari hori sortzeko prozesuan.

EHU Euskal Herriko Unibertsitatean irakasle ari da egun Murua Uria, eta, justu, unibertsitatean bidea hasi zuenean egindako lan akademiko bat da liburuaren sorburua. Kazetaritza lan bat da orain; agerikoa da kazetariaren begirada kontatzeko eran. «Lehen pertsonan» idatzita daude hainbat pasarte. Gainerakoek, baina, Oskar Angulo, Andres Gostin, Joanmari Larrarte, Pilar Mendibil, Mikel Sorozabal, Igor Sota eta Manex Txopeitia kideei egin zizkien elkarrizketak dituzte oinarri; guztiek ardura postuak zituzten orduan, eta denen ikuskerak josita osatu du kontakizuna. Dokumentazio eta hemeroteka lana ere aski fina da liburuan.

Ikusi gehiago: 'Egunero behar genuen'-en liburu aurrerapena

Aleka liburu bildumaren ale berria da liburua. BERRIAren, Jakinen eta Elkarren arteko elkarlanaren emaitza. Martin Anso editorea izan du ondoan Murua Uriak aurkezpenean; Irune Lasa kazetaria ere mintzatu da, Egunero egiten jardun zuen kazetarietako bat. Martin Ugalde kultur parkean izan da aurkezpena, Andoainen (Gipuzkoa). Hantxe zuen erredakzioa Egunkaria-k, eta hantxe dago BERRIA ere.

Murua Uriak gogoratu du «bidegabekeria izugarria» izan zela Egunkaria-ren itxiera. «Alde positibo bat» izan zuela gaineratu du: «Erantzuna». Erantzun horren parte izan zen Egunero. «Izan ere, katea ez eteteari garrantzia eman genion». Nabarmendu du bidean ezinbestekoa izan zela itxieraren inguruan sortu zen «elkartasuna». Langileen «atxikimendua» ere funtsezkoa izan zen, «ziurgabetasun» egun haietan ere apustua egin zutelako egitasmoaren alde.

Ikusi gehiago: Lau dokumental 'Egunkaria'-z


Summary: Gida bat portaleetan etxe turistikoen aurka saretzeko. Ezkaratzetan etxebizitza turistikoak debekatzeko gida bat aurkeztu du Saretxe Donostiako Gros auzoko etxebizitza sindikatuak. Salatu du etxebizitza turistikoek auzokideen bizitza garestitzen dutela. Hainbat akordio lortu ditu jada.

Airbnb da etxebizitza turistikoak iragartzeko plataformarik ohikoena, eta, Haritik Hirira geografo taldeak egindako ikerketa baten arabera, 1.659 etxe eskaintzen ziren iaz Donostian, gehienak Erdialdean (778) eta Gros auzoan (295). Saretxe Groseko etxebizitza sindikatuak uste du etxebizitza turistikoek ondorio “larriak” dituztela auzotarrentzat; besteak beste, alokairuak garestitzen, espazio publikoak pribatizatzen eta turismorako zerbitzuak indartzen dituztelako. “Auzokideen bizitza garestitzen dute, azken finean”. Etxebizitza horiek debekatzeko asmoz, gida bat aurkeztu du Saretxe sindikatuak. Gida horrekin, beren portaleetan halako etxerik ez baimentzeko egin beharreko urratsak jakinarazi dizkie bizilagunei.

Ikusi gehiago: «Berez, edozer arautu daiteke portaleetan, baina badaude mugak»

Jon Basterra Saretxeko kidearen esanetan, eman beharreko pausoak errazak dira, eta Jabetza Horizontalaren Legeko 17.12 artikuluaren babesa dute. Bizilagunen bilera batera deitu behar da aurrena. “Gai zerrendan zehaztu behar da zertaz hitz egingo den eta zer bozkatuko den; jarri ezean, kontra egiteko intentzioa duen bizilagunen batek esan dezake ez zegoela gai zerrendan, eta, beraz, ez duela baliorik”. Bozketan, bost jabetik hiruren babesa behar da. Amaitzeko, erregistratu egin behar da akordioa.

Atzerako eraginik ez

Basterrak zehaztu du atzerako eraginik ez duela neurriak, eta, horregatik, komeni dela ezkaratzean etxebizitza turistikoren bat jarri aurretik egitea akordioa. “Jabetza hori eskuz aldatuko balitz ere, lizentzia erortzeko aukera handia egongo litzateke; jabe berriak beste eskaera bat egin beharko luke, eta ordurako erregistratuta egongo litzateke bizilagunen akordioa”. Era berean, azaldu du kuota %20 igotzeko aukera ere ematen duela legeak.

Saretxeren helburu nagusia “bizilagunak antolatzea” dela esan du, eta lege batek ematen duen aukera baliatu dutela horretarako. Izan dira halako akordioen aurka auzitara jo duten jabeak. “Oraindik ez dago jurisprudentzia argi bat: epaile batzuek alde batera ebatzi dute, eta beste batzuek, beste batera”. Horri lotuta, epaileek gatazka kasuetan esku hartu ohi dutela iritzi dio Basterrak. “Bizilagunek aho batez erabakitzen badute portale horretan etxe turistikorik ez dela egongo, epaile bat ez da sartuko erabaki hori interpretatzera”.

Hala ere, haren hitzetan, gai horretan “garrantzitsuena” ez da epaile batek zer esango duen. “Bizilagunak txertatu nahi ditugu perspektiba horretan. Egin dezatela ariketa bat, defendatzeko etxebizitza eskubide bat dela eta ezin dela negoziorako produktu bat izan”. Era berean, bizilagunen komunitate bakoitzean etxebizitza turistikoak debekatzeko “ariketaren” bidez eta bizilagunak “beren interesen alde” antolatzearen bidez Grosen gertatzen ari den “gentrifikazio eta turistifikazio prozesuari” aurre egin ahal izango zaiola esan du. “Horrelako egitasmoekin, sare batzuk josten dira bizilagunen artean, eta artikulatzen den komunitate politikoa da garrantzitsua guretzat”.

Basterraren esanetan, jakin-mina sortu du kanpainak. Sindikatuaren laguntzarekin, bost ezkaratzetan egin dute jada etxebizitza turistikoak debekatzeko akordioa, eta litekeena da gehiago izatea sindikatuaren laguntzarik gabe hori egin dutenak.

“Beste eredu” baten premia

Entzun izan dute etxebizitza turistikoak debekatuz gero, legez kanpoko alokairuak sustatuko liratekeela, eta orain arte gauzak legearen arabera egin dituztenak zigortu. “Guk ez dugu planteatzen etxebizitza turistiko onak eta txarrak daudenik. Auzoan etxebizitza turistikorik ez egotea nahi dugu, auzoko errealitatea baita ia inor ezin dela emantzipatu eta auzotik kanpora joatera kondenatuta gaudela”.

Era berean, esan izan diete norbere hiriko turismoa kritikatu arren gehienei gustatzen zaiela kanpora joatea oporretan. Hala dela esan du Basterrak, “historikoki” egon dela turismoa, “baina oraingo arazorik ez da egon”. Saretxeko kideen ustez, “beste turismo eredu bat” behar da, kontrolatuagoa. “Gure askatasun indibidual horri uko egin behar badiogu askoz ere arazo handiago bat dagoelako, uko egin beharko zaio”.

Putre funtsek ere kalte handia egiten dutela dio Basterrak, baina etxebizitza turistikoen gaian “Donostiako burgesia txikiak ere sekulako kaltea” egiten duela. “Alokairua garestitzearen erantzule nagusietako bat dira”.


Summary: Azkoienen eguzki plakak jartzeko ingurumen baimena jaso du Iberdrolak. 370 megawatteko potentzia izango du parkeak, eta 240 milioiko gastua edukiko du enpresarentzat

Aurrera doa Iberdrola Azkoienen (Nafarroa) egitekoa den eguzki plaken parkea: ingurumen eraginaren baimena jaso du, enpresa horrek adierazi duenez. Azaldu du 370 megawatt ekoitziko dituela —163.000 etxe hornitzeko beste—, eta atmosferara 77.000 CO2 tona gutxiago isuriko direla horri esker.

240 milioi euroko gastua izango du parkea eraikitzeak, eta Iberdrolak azaldu du Ingeteam enpresak Nafarroan ekoitziko duela parkeko azpiegitura.

Bitariko azpiegitura bat Laminorian

Arabako Laminoriako Errege Haranean ere beste berriztagarri egitura bat egiteko proiektuaren berri eman zuen duela aste batzuk Aixeindarrek. Ingurumen eraginaren baimenaren zain dago oraindik. Haize errotak eta eguzki plakak izango ditu, eta bakoitzak 40 megawatt ekoitziko ditu.


Summary: «Berez, edozer arautu daiteke portaleetan, baina badaude mugak». Jabetza Horizontalaren Legeak arautzen ditu ezkaratzak, eta estatutuen eta bizilagunen arteko akordioen bidez ere har daitezke erabakiak. Akordioak erregistratzearen garrantzia nabarmendu du Lertxundik.

Askotariko gatazkak edo nahiak sortu ohi dira bizilagunen artean: txakurrak debekatzea proposa dezakete bizilagunen komunitate batean; beheko lokaleko negozioak sortzen dizkien eragozpenengatik kexu izan daitezke beste batean; gastu bat ordaintzeko portzentajeek eragin dezakete desadostasuna… Donostiako Lertxundi Abokatuak bulegoko Nere Lertxundiren (Orio, 1977) esanetan, Jabetza Horizontalaren Legearen 18. artikuluak zehazten du zein izan daitezkeen mugak.

Zer legek arautzen dituzte ezkaratzak?

Jabetza Horizontalaren Legea izango da ezkaratza arautuko duen legea. Etxe askok estatutuak ere badituzte erregistratuak, eta portale horretan dauden arau bereziak arautzen dituzte. Adibidez, Jabetza Horizontalaren Legearen arabera, etxe azpiko lokalak ere etxepearen parte dira, baina estatutuek esan dezakete lokalek ez dutela ezkaratzeko gasturik ordainduko edo etxabeek ez dutela igogailuko gasturik ordainduko. Horrez gain, jabeen gehiengoarekin hartutako akordioen bidez ere erregulatzen dira portaleak.

Nahi dutena arautu dezakete bizilagunek? Zein dira mugak?

Berez, edozer arautu daiteke portaleetan, baina badaude mugak. Jabetza Horizontalaren Legearen 18. artikuluaren arabera, arau horiek ezin dira izan legearen edo estatutuen kontrakoak, ezta komunitatearen interesen aurkakoak edo jabe gutxi batzuen alde hartutakoak ere, eta ezin diote jabe bati kalte egin, baldin eta kalte hori jasateko legezko betebeharrik ez badago, edo eskubideen abusuz egindako akordioa bada. Adibidez: bizilagun guztiek terrazan zerbait instalatuta badaukate, ezin zaio bakar bati horretarako baimena ukatu. Halako akordiorik hartzen bada, oso garrantzitsua da kontrako botoa ematea, epaitegian inpugnatu ahal izateko.

Zer egin behar da bizilagunen akordio horiek balioa izateko?

Estatutuak aldatzeko, oro har, aho batez hartu behar da erabakia, baina badaude gehiengo kualifikatua aski duten erabakiak ere; adibidez, irisgarritasunari lotutakoak. Ezinbestekoa da erabakitakoa jabetza erregistroan erregistratzea; bestela, ez da izango hirugarrenen aurka jartzeko modukoa. Demagun ados jartzen garela estatutuek etxe bakoitzari fatxadako gastuak ordaintzeko emandako portzentajea aldatzeko; jabe aldaketa bat badago, adostutako horrek ez du balioko ez badago erregistratuta.

Horiek horrela izanik, bizilagunek debekatu dezakete, adibidez, txakurrak izatea edo etxeren batean eskola partikularrak ematea?

Etxean txakurra edukitzea inork ezin dizu galarazi; beste gauza bat da txakurrak komunitate horretako igogailuan sartzea debekatzea. Elementu komuna izanik, hori, agian, arautu dezakete bizilagunek. Klase partikularrei dagokienez, baimen guztiak badituzu, komunitatea ez da nor legeak debekatzen ez dizun gauza bat debekatzeko. Erabaki hori jabe batentzat oso kaltegarria izan daiteke, hura jasateko legezko betebeharrik ez dagoenean. Baina hor ere komunitateak esan dezake, adibidez, haurrak ezin direla jolasean ibili portalean eta halako gauzak.

Balkoietan aldarrikapen banderak jartzeari buruzko bozketak ere egin izan dira. Debeka daitezke?

Kasu bereziagoa da hori, balkoiak elementu komunak baitira —hau da, komunitatearenak—, baina erabilera pribatibokoak. Balkoi barruan, zure etxean, nahi duzuna egin dezakezu; kanpoan, komunitateak arautu dezake zer egin daitekeen. Beraz, kanpoan jartzea debekatuz gero bizilagunek, barandaz barrura jarri beharko litzateke.

Eta etxe azpiko lokaletako negozioetan badute zeresanik bizilagunek? Tabernek, elkarte gastronomikoek, beilatokiek eta abarrek sortu izan dituzte gatazkak.

Berez, estatutuek ez badute ezer esaten, eta lokalak administratiboki eskatzen diren baldintza guztiak betetzen baditu, komunitatea ez da nor hori murrizteko. Taberna bada, soinu aldetik baldintza batzuk bete beharko ditu. Sukaldea badu, tximinia eduki beharko du… Halakoetan ere gerta daiteke komunitateak ez uztea lokal bati tximinia jartzen elementu komun batean.

Etxebizitza turistikoak debekatu nahian ere ari dira bizilagunen komunitate batzuetan. Akordio horien aurka egin den kasuetan, zer epai egon dira?

Etxe turistikoen kontua berezia da. Jabetza Horizontalaren Legearen 17.12 artikuluak esaten du mugatu edo baldintzatu egin daitekeela jarduera. Denetariko sententziak daude: batzuek komunitateek mugatzearen alde egin dute, eta beste batzuek esan dute akordio horiek baliogabeak direla, jabetzaren kontrakoak direlako. Oraindik ikusteko dago [Espainiako] Auzitegi Gorenak zer iritzi duen, jurisprudentzian kontraesanak baitaude.


Summary: «Harrigarria da jendeak ez jakitea nor izan zen Elbira Zipitria». Elbira Zipitriari «aitortza bat» egin nahi izan dio Iban Gonzalezek ‘Elbira’ hari buruzko dokumentalaren bidez. Zipitriaren ingurukoei egindako hainbat elkarrizketarekin eta fikziozko zatiekin osatu du lana.

Abenduaren 26an estreinatu zuten Elbira Zipitria Irastortzari (Zumaia, 1906-Donostia, 1982) buruzko dokumentala, Donostiako Kursaalean, hil zenetik berrogei urte bete ziren egunean. Orain, Gipuzkoako 35 udalerritan baino gehiagotan egongo da ikusgai. Zipitriak, Donostiako Fermin Kalbeton kaleko bere etxean, dozenaka haur eta heldu hezi eta alfabetatu zituen hainbat urtean, euskaraz eta klandestinitatean, frankismo garai betean. Baleuko ekoiztetxeak egin du dokumentala, eta Iban Gonzalez Pagaldaik (Arrasate, 1973) zuzendu du. Arlo pedagogikoan egin zuen lanaz gain, haren alderdi euskaltzalea, abertzalea eta emakume gisa egindakoak ere nabarmendu nahi izan dituztela esan du.

Ikusmina sortu zuen Elbira Zipitriari buruzko dokumentalaren estreinaldiak, eta Kursaaleko areto nagusia bete egin zen. Espero al zenuten halako harrerarik?

Oso hunkigarria izan zen, ez dokumentalagatik bakarrik, baizik eta ikusteagatik zenbat jendek zuen Elbira gogoan eta zer jakin-min zegoen haren inguruan.

ETBn ere eman zuten asteartean. Zer bide egingo du hemendik aurrera?

Hainbat babesle ditu dokumentalak, eta Gipuzkoako Foru Aldundia da nagusia. Ikusi zuenean, esan zuen: ‘Honek herriarentzat izan behar du’. Gipuzkoako udal guztiei eskaini die lana, doan. Momentuz, 35-40k esan dute baietz, Aizarnabazal eta Eskoriatza bezalako herri txikietatik hasi, eta handiagoetara. Ikastetxeei ere egingo zaie dokumentala ikusteko gonbidapena. Herritarrek, gainera, aukera dute dokumentala beren herrian jar dezatela eskatzeko, eta beti doan izango da.

Dokumentalean, alde batetik, haren inguruko jendeari egindako elkarrizketak ageri dira.

Elbiraren alboan lan egindako Mari Karmen Mitxelena eta Kontxita Beitia andereñoak, haren ikasle izandako Iñigo Garaialde eta Koro Zumalabe, Ana Urkiza Eusko Ikaskuntzako lehendakaria eta Mari Karmen Garmendia irakasle eta Eusko Jaurlaritzako sailburu ohia ageri dira. Elkarrizketa gutxi egin ditugu, gustatzen baitzait elkarrizketatuek denbora eta espazioa edukitzea gauzak kontatzeko.

Dokumentalaren erdia baino gehiago fikzioa da. Zergatik?

Elkarrizketen bidez jaso dugun informazio guztia fikziora eraman dugu, eta esaten zaigu nola hitz egiten zuen, zer esaten zuen, nondik nora zebilen, mototsa nola egiten zuen, bi koloretako zapatak nola janzten zituen… Gerra etorri eta alde egin behar izan zuenean, Saran [Lapurdi] bizi izan zen, Prefetenea etxean, eta etxe hori ere grabatu dugu. Donostian, Fermin Kalbeton kaleko bere etxean sortu zuen ikastola. Etxe hori oso txikia da, eta ez da posible izan han filmatzea, baina etxe horretako argazkiak hartu, eta plato batean sortu dugu ikastola hori. Uste dut fikzioaren bidez ere kontatzen direla gauzak eta ematen dela informazioa.

Behin dokumentala eginda, nola definituko zenuke zeuk Elbira Zipitria?

Uste dut laburbiltzen duen adjektibo nagusia zorrotza dela, eta burugogorra ere bai, eta borrokalaria. Dokumentalean kontatzen da nor izan izan zen Elbira Zipitria, baina ez bakarrik pedagogo berritzaile bezala, baita euskaltzale, abertzale eta emakume bezala ere.

Irakasle gisa egin zuen lana da batik bat ezaguna. Zer esango zenuke beste alderdi horiei buruz?

Iparraldera joan zenean, Europan askoz aurreratuago zeuden, eta ikerkuntza lan sakona egin zuen. Korronte askotatik edan zuen. Donostiara etorri zenean, berrikuntza horiek gure nortasunera ekarri zituen, eta hemengo neska-mutikoekin martxan jarri. Pedagogia hori zen, justu, eskola frankistaren kontrakoa. Ez bakarrik euskaraz erakusten zelako, baizik eta umea jartzen zelako bere ikasketa metodoaren ardatzean. Pertsonak izaten lagundu behar zitzaien, ez bakarrik eduki bat ikasten.

Gaur egungo ikastolaren hazia ikusten da. Neskek eta mutilek ardura berberak zituzten, eta ez bakarrik lanak egiterakoan, baita gela garbitu behar zenean eta abarretan ere. Berdintasunaren aldeko borroka sutsua egin zuen; feminismoa praktikatzen zuen, baina feminismo hitza erabili gabe, beste garai batzuk baitziren.

Triste eta nahiko bakarrik hil omen zen. Hori ere aipatzen duzue dokumentalean?

Aipatzen da, baina ez sakonki. Azken finean, Elbira Zipitria ez dugu heroi bezala erakutsi nahi izan. Elbirak lan oso gogorra egin zuen garai oso zailean, frankismoaren garaian. Frankismoaren indar hori ahultzen joan zenean, jendearen bultzada eta poza etorri zirenean, Elbira ez zen egokitu garai horretara. Tristura sartu zitzaion, eta gaixotu egin zen. Bere burua ez zuen hain premiazko ikusten, eta haren gainbehera etorri zen.

Dokumentalean, batik bat zertan jarri nahi izan duzu indarra? Zertan saiatu zara?

Gure helburua izan da aitortza bat egitea Elbira Zipitriari. Ekarpen oso garrantzitsuak egin ditu gure herriarentzat, baina emakumea izan zen, eta historian ez diegu modu berean eta justuan aitortza egin gizonei eta emakumeei. Oso berandu gabiltza, baina egiten den edozein egitasmo da garrantzitsua eta justua. Gaur egun, hari esker eta haren inguruko andereñoei esker daukagu daukaguna, eta harrigarria eta penagarria da jendeak ez jakitea nor izan zen Elbira Zipitria; nik neuk ere ez nekien orain dela urte batzuk arte.


Summary: Gerraren areagotzea bultzatzea egotzi die Errusiak AEBei. Washingtonen arabera, «zilegi» da Ukrainak Krimeako instalazio militarrei eraso egitea. Kievek adierazi du datorren astean hastekoak direla zerealen ituna luzatzeko negoziazioak.

Washingtonentzat «zilegi» da Ukrainak eraso egitea Errusiak Krimeako penintsulan dituen instalazio militarrei. Hori adierazi zuen ekitaldi batean, atzo, Victoria Nuland AEBetako Estatu idazkariordeak. Argudiatu zuen Ukraina ez dela «seguru» sentituko Krimea desmilitarizatuta egon arte, «gutxienez». Horiek horrela, gerraren areagotzea bultzatzea egotzi die Errusiak AEBei.

Errusiak 2014an anexionatu zuen Krimeako penintsula, eta, Moskuren arabera, azken egunetan han egindako erasoak areagotu ditu Ukrainak. Sebastopol hiriko gobernadore Mikhail Razvozhaevek salatu du, Telegramen, Ukrainak ahalegina egin duela drone batekin hiriko instalazio elektriko bati eraso egiteko, baina aireko defentsa sistemek erorarazi egin dutela. Jakinarazi zuen atzo antzeko eraso bat gertatu zela baina orduan ere neutralizatu egin zutela dronea.

Eta hori guztia aintzat hartuta, Maria Zakharova Errusiako Atzerri Ministerioko bozeramaileak esan du, astero ematen duen prentsaurrekoan, Washington ari dela Ukraina «xaxatzen» gerra Errusiako «lurretara» eramateko. «Honi buruz aspaldi ohartarazi genuen, eta operazio militar berezi bat egitera behartuta ikusi genuen geure burua», jaso du Tass Errusiako berri agentziak. «Beste behin argitu behar dugu AEBak nola ari diren parte hartzen Ukrainako gatazkan. Arma ugariz hornitzen dute, inteligentzia ematen diote, operazio militarren planifikazioan zuzenean parte hartzen dute, eta Ukrainako militarrak entrenatzen dituzte». Moskuk salatu du, bide batez, Ukrainarekin muga egiten duen Errusiako Kursk eskualdeko bi herriri eraso egin diela Kievek azken orduetan. Hango gobernadoreak ez du zehaztu nola gertatu den, baina esan du leherketak entzun direla.

Iazko martxoan, mahai baten bueltan eseri ziren Errusiako eta Ukrainako ordezkariak, eta Kremlinek orduan nabarmendu zuen bai Donbass eta baita Krimea ere «ukiezinak» zirela. Horrekin lotuta, Ukrainako presidente Volodimir Zelenskiren aholkulari Mikhailo Podoliakek errepikatu du, txio batean, Kievek negoziatzeko daukan ezinbesteko baldintza dela Errusiako indarrak Ukrainatik erretiratzea.

Bakhmut hutsarazteko

Gerra frontean, Irina Verestxuk Ukrainako lehen ministrordeak eskatu die Donetsk eskualdeko Bakhmut hirian jarraitzen duten 6.000 bat zibilei handik «berehala» alde egiteko. Azken hilabeteetako borrokagune nagusietako bat izan da Bakhmut. Hura kontrolpean hartzea ezinbestekoa da Errusiarentzat, Kramatorsk eta Sloviansk hirietara hedatu ahal izango lukeelako erasoaldia, eta, horrenbestez, Donetsk osorik hartzeko moduan egongo litzatekeelako. Kremlin azken egunetan esaten ari da aurrerapausoak ematen ari dela Bakhmut konkistatzeko ahaleginean.

Bestalde, Ukrainako Gobernuak iragarri du datorren astean hasiko dituztela negoziazioak zerealen esportaziorako akordioa luzatzeko. «Uste dut sen ona gailenduko dela eta korridoreari eutsiko zaiola», esan du, agerraldi batean, Ukrainako Azpiegitura ministrorde Jurii Vaskovek. NBE Nazio Batuen Erakundeak babestuta eta Turkiaren bitartekaritzarekin, Kievek eta Moskuk akordio bat sinatu zuten joan den uztailean, Ukrainako hiru portutatik abiatuta Itsaso Beltzetik barrena laboreak esportatzeko. Joan den azaroan adostu zuten ituna beste lau hilabetez luzatzea, eta, okerrik ezean, berritzekoa da. Errusia ez dago pozik, ordea, akordioaren zenbait punturekin, eta eskatu izan du bere nekazaritza esportazioei AEBek eta EB Europako Batasunak jarritako zigorrak kentzeko.


Summary: Osasungitzaren inguruko kezkak gora egin du, Soziometroaren arabera. Araba, Bizkai eta Gipuzkoako herritarren herenek kokatu dute gizarteko hiru arazo nagusien artean.

Eusko Jaurlaritzaren Prospekzio Soziologikoen Kabinetearen soziometroaren arabera, osasungintzaren inguruko kezka nabarmen hazi da Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako herritarren artean. Herritarren kezka nagusien artean bigarrena bilakatu da, lan merkatuari lotutako arazoen atzetik.

Araba, Bizkai eta Gipuzkoako arazo nagusiei dagokionez, herritarrentzat lan merkatuari (%59), osasun sistemari (%35) eta ekonomiari (%28) lotutakoak dira zerrendako lehenak. «Osasungintzari, Osakidetzari, gizarte segurantzari eta osasunari» lotutako arazoen inguruko kezkak, gainera, hamabost puntu egin du gora iaztik, eta 29 puntu 2019tik. Kezka hori, gainera, areagotu egiten da adinean gora egin ahala: 65 urtetik gorakoen %41ek kokatu dute hiru arazo nagusien artean.

Politikari erreparatuta, Soziometroak adierazi du politikarekiko interesak zertxobait gora egin duela azken urteetan —%8, 2018tik—, baina gehiengoa dira oraindik ere «interes gutxi» edo «batere interesik ez» dutenak: %63 —zertxobait gehiago gazteetan—.

Halere, inkestaren arabera, herritarrek konfiantza dute Araba, Bizkai eta Gipuzkoako erakundeetan: %78k konfiantza dute Eusko Jaurlaritzan, %74k aldundietan, eta %72k Eusko Legebiltzarrean eta udaletan. Espainiako instituzioekiko jarrera, ordea, bestelakoa da: Espainiako Gobernuan %37k dute konfiantza, eta Espainiako Kongresuan, %27k.

Alderdi politikoen kasuan, herritarren bosten batek soilik du konfiantza haietan, eta erdia baino gehiago ez dira alderdi bakar batetik ere hurbil sentitzen; ozta-ozta dira %21 «oso hurbil» edo «nahiko hurbil» sentitzen direnak. Horren adibide da herritarrek alderdiekiko duten «sinpatia». EAJ da gainditzea lortzen duen bakarra, hamarretik 5,1eko notarekin. Atzetik leudeke PSE-EE (4,3), EH Bildu (4), Elkarrekin Podemos (3,6), PP (1,8) eta Vox (0,6).

Buruzagi politiko nagusiei dagokienez, berriz, Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak eta Maddalen Iriarte EH Bilduko eledunak gaindituko lukete; 5,7ko eta 5,5eko notekin, hurrenez hurren. Urkulluren kasuan, gainera, hura ezagutzen duten herritarren %70ek baloratzen dute positiboki —5etik gorako nota— haren lana.

Nazio sentimenduaren kasuan, Soziometroak dio Araba, Bizkai eta Gipuzkoako herritarren %21 «euskal herritar bakarrik» sentitzen direla, eta beste laurden bat «euskal herritarra, espainiarra baino gehiago». Era berean, %41 «euskal herritarrak bezain espainiarrak» sentitzen dira, eta %8 «espainiarrak euskal herritarrak baino gehiago» edo «espainiarrak bakarrik».

Era berean, inkestaren arabera, herritarren %23 Euskal Herriaren independentziaren alde leudeke, eta %41 kontra. Beste heren batek, ordea, egoeraren arabera baloratuko luke.


Summary: Administrazio orokorreko langileek ordutegi muga ez ezartzeko eskatu diote Jaurlaritzari. ELAk eta LABek deituta, elkarretaratzea egin dute Gasteizko Lakuako egoitzaren aurrean. Salatu dute erabakiak kontziliazioari kalte egiten diola.

EAEko administrazio orokorreko langileek salatu dute Eusko Jaurlaritzak aldebakarrez erabaki duela lanaldi mistoak eta zatituak kendu eta ordutegi zirkularra aplikatzea. Eta gaitzetsi dute lanaldia 17:30 baino lehen amaitzeko agindua jaso dutela. ELAk eta LABek deituta, elkarretaratzea egin dute goizean, Eusko Jaurlaritzaren Lakuako egoitzaren aurrean, erabakia gaitzesteko eta sindikatuekin negoziatu dezala eskatzeko.

Jaurlaritzak argudiatu du neurri horrekin energia aurreztu nahi duela, baina sindikatuek ez datoz bat argudio horrekin, uste baitute helburua langileen egun libreak gutxitzea dela. Izan ere, orain arte langileek aukera zuten egunero zortzi ordutik gora lan egiteko. Ohiko lan jardunean ezarritakoa baino gehiago direnez, ordu horiek pilatu egiten zituzten, eta, ondoren, egun libreetan berreskuratu. «Erabaki horren atzean, langileen bizitza antolatzeko tartea murriztu nahia dago», salatu dute, eta gaitzetsi aurrez egindako beste proposamen batzuei entzungor egin izana, telelanari lotutakoei, adibidez.

Sindikatuen esanetan, lanaldi eredu berriak ordutegien malgutasuna ere murriztu du, eta uste dute horrek bereziki kontziliazioari egiten diola kalte, lanaldi jarraitua egiten dutenei orduak berreskuratzea zailagoa zaielako orain.«Langile asko bizitza pertsonala eta profesionala uztartzeko benetako aukerarik gabe utzi ditu neurri honek». Izan ere, adierazi dute zenbaitzuek ordutegi murrizketa eskatu behar izan dutela kontziliatu ahal izateko. «Oso larria da hori».

Horiek horrela, sindikatuek Eusko Jaurlaritzari eskatu diote erabakian atzera egiteko eta sindikatuekin negoziatzeko. Bien bitartean, protesta gehiago antolatu dituzte hurrengo egunetarako. Datorren astearterako, Bilboko egoitzaren aurrean antolatu dute elkarretaratzea, eta ostiralerako, lan zentro guztietan. Hilaren 28an, berriz, Gasteizen egingo dute elkarretaratzea. Martxoaren 2an bi orduko lanuzteak egingo dituztela ere iragarri dute.


‘Egunkaria’ behar genuen

Summary: ‘Egunkaria’ behar genuen.

Behar genuelako sortu genuen.

Oso talde indartsua eta eraginkorra bildu zen 1980ko hamarkada hasieran Argia-n. Kazetari talde gaztea eta beterano pare bat. Argia Zeruko zulotik atera genuen lehendabizi, eta euskaldunok Egunkaria behar genuela erabaki genuen ondoren. Ezker-eskuin bilatu genituen aliatuak. Garbi genuen Argia bakarrik ez zela gai erronka horri heltzeko eta Egunkaria Sortzen sustatu genuen. Hamar urte eta gaztaroa utzi genuen ahaleginean. Pozik ordea. Bagenekien zer nahi genuen eta, asko kosta bazitzaigun ere, lortu genuen.

Gaurko egunez, otsailak 20, itxi zuten. Duela hogei urte.

Urte hauetan guztietan askotan galdetu izan digute zergatik itxi zuten Euskaldunon Egunkaria. Eta kontuak eskatu beharrean itxi zuenari, behin eta berriz ahalegindu izan gara erantzuten gure xalotasunean. Duela 20 urte jaio gabe edo jaio berri zirenentzat, eta ahanzturarako joera dugun helduagoentzat ere, txarra ez gogoratzea.

Egunkaria itxi zuten itxi nahi zutelako eta itxi zuenak, Espainiako estatuak, itxi ahal zuelako. Euskal gatazkarik dagoenik ez zuten onartu nahi. Gatazkaren konponbide elkarrizketaturik ez zuten nahi. Garaile-garaitu eskema ezarri nahi zuten. Aznarrek gehiengo absolutua zeukan Espainian eta Ibarretxeren asmo subiranisten aurrean plan oso bat zeukan: Ertzaintzaren konpetentziak ezabatu, EITBrenak eskuratu; autonomia desaktibatu… Orduan ez genekien zer zen 155. artikulua… baina prestatzen ari ziren. Lawfarea ez zen artikuluetan aipatzen orain bezala, nahiz eta euskaldunokin aplikatzen hasiak ziren.

Hori zen testuingurua. Nazioartean Bush eta Aznar, Golkoko bigarren gerratean sartzen.

Abisu moduan ere ulertu izan zen Egunkaria-ren itxiera. Aurretik AEK eta Elkar-en atzetik aritu ziren, ondoren Udalbiltza etorri zen. Ondoren? Hori zen giroa. Beldurra. Eta aldi berean aurrera egin beharra geneukan giro itogarri horretan.

Zergatik Egunkaria? Herri eraikuntzan ari ginelako. Nazio eta Estatu eraikuntzan. Hizkuntza, eta komunikazioa. Nortasun nazionalaren eraikuntza… Lan horretan ari ginen Egunkaria-n. Eta horren kontra jo zuten. Ahal zuten. Nahi zuten eta egin zuten.

Katalunian ikusi dugu 2017az geroztik procés delakoan. 155. artikulua batetik eta Auzitegi Gorena bestetik. Orain, berriz, Sanchezek Podemosekin duen gobernuarekiko ere antzera jokatzen ari direla ikusi berri dugu: polizia txosten batzuk, epaitegi depuratu gabeko batzuk, eta nahikoa dira helburu politiko batzuk aurrera eramateko.

Tesia eraikia zuten: Estatuak eta Eusko Jaurlaritzak babesten dute euskara. Hortik kanpoko mugimendu guztiak ETAren interesetara ari dira.

Kriminalizatze ahalegin handia zegoen abertzale, euskaltzale… Nazioa edo Euskal Estatua eraiki nahi genuen askoren kontra. Ez EAJren kontra zuzenean. Autonomismoa eta erregionalismoa onartzen zituzten —dituzte—. Hori gainditzeko ahalegina, aldiz, ez. Horrela egin zuten Egunkaria-ren kontra. Urrats mailakatuak ziren: lehendabizi ETAren jardun armatua zegoen jomugan; ondoren, Ezker Abertzalea kriminalizatzen da; gero Egunkaria, euskalgintza… eta ondoren zetorren Autonomiaren suspentsioa.

Perspektiba ezin da galdu. Katalunian eta, orain, Madrilen frogatu dugu marko politikoa ez dela aldatu. Euskal herritarrok ez dugula hori aldatzea lortu.

Bada lana aurrera begira bai herrigintzan, bai euskalgintzan eta bi hauek osatzeko baita euskarazko komunikazio esparrua osatze gintzan.

Eskerrak gurekin hasi ziren gazteagoek Egunkaria-ren sorrera bizi izan zuten. Ikusi eta ikasi egin zuten zer eta nola egin. Honela jakin zuten erantzuten itxieraren hurrengo egunean bertan, hutsik egin gabe, Egunero gogoangarri harekin: «Itxia, baina ez isildua».

Euskaldunok Egunkaria behar genuelako Egunero.

* Iñaki Uria 'Euskaldunon Egunkaria'-ko kontseilari ordezkaria zen itxi zutenean.


Summary: Lokatzetan itotzear zegoen zaldi bat erreskatatu dute suhiltzaileek. Zornotzan egin dute erreskatea, eta ura bota behar izan dute lohia biguntzeko

112 larrialdi zerbitzuan dei bat jaso zuten atzo arratsaldean: Zornotzako Belatxikietan (Bizkaia), zaldi bat harrapaturik zegoen baso lanek sorturiko zulo batean, eta ezin zuen bere kabuz atera.

Iurretako (Bizkaia) suhiltzaileak joan ziren hara, eta susmatu baino okerragoa zen egoera: zaldia harrapaturik zegoen lokatzetan, eta itotzear, muturra ia erabat zuelako basan hondoratuta.

Ez zen erraza izan animalia askatzea, lohia gogortuta zegoelako, eta, zaldia, akituta. Suhiltzaileek zuloa «ureztatu» behar izan zuten, lokatza biguntzeko.

Hori egin ostean, garabi batekin atera zuten zaldia.