Summary: Pablo Gonzalez kazetariak Polonian preso jarraituko du gutxienez beste hiru hilabetean. Poloniako Przemysl eskualdeko auzitegiak gaur goizean eman du erabakiaren berri. Fiskaltzak espetxean segi dezala galdegin zuen ostiralean. Kazetariaren abokatuak esan du ez dagoela haren aurkako frogarik.

Pablo Gonzalez kazetaria otsailaren 28tik dago behin-behinean preso Poloniako kartzela batean, eta Poloniako Przemysl eskualdeko auzitegiak erabaki du beste hiru hilabetean behintzat kartzelan jarraitu beharko duela. Efe berri agentziak azaldu duenez, kazetariak Polonian duen abokatu Bartosz Rogalak eman die erabakiaren berri.

Errusiako zerbitzu sekretuen alde lan egitea egozten diote, baina Gonzalezen abokatu Gonzalo Boyek Radio Euskadin erabakia jakin aurretik esan du Poloniak haren aurkako frogarik ez duelako luzatu diotela espetxealdia: «Frogaren bat edukiko balukete, jakingo genuke, mahai gainean egongo lirateke». Halaber, gaitzetsi du oraindik ezin izan dutela kazetariarekin hitz egin.

Horrenbestez, Poloniako Delinkuentzia Antolatuaren eta Ustelkeriaren Arloko Fiskaltzaren eskaria babestu du epaitegiak. Hain zuzen, fiskaltzak joan den ostiralean galdegin zuen Gonzalezi espetxealdia luzatzea. Zenbait arrazoi eman zituen horretarako: prozesuan «iruzur egin» dezakeelako; ezkuta daitekeelako edo ihes egin dezakeelako; eta, zigortuz gero, «zigor handia» ezar diezaioketelako.

Otsailaren 28tik preso

Gonzalez otsailaren 28an atxilotu zuten, Przemyslen, Errusiak Ukrainari egindako erasoak sortutako errefuxiatu krisiaren berri ematen ari zela. Errusiako zerbitzu sekretu militarrarentzat lan egitea leporatzen diote, eta hamar urteko kartzela zigorra jar diezaiokete horregatik. Atxilotu zutenean, hiru hilabeteko espetxe zigorra ezarri zioten, eta beste hiru hilabete luzatu zioten maiatzaren amaieran.


Summary: Langile bat hil da Markinan, harritzar batek harrapatuta. Garbiketa eta laguntza lanak egiten ari zela jazo zen ezbeharra, atzo, Lekoitz harrobian. Aurten Euskal Herrian 52 behargin hil dira lanean ari zirela.

Behargin bat hil zen atzo arratsaldean Markinako Lekoitz harrobian (Bizkaia), harritzar batek harrapatuta, Ertzaintzak jakinarazi duenez. B.F. zuen izena, eta 34 urte zituen. UGTk ohar bidez zehaztu duenez, harria erori eta harrapatuta geratu zen, garbiketa eta laguntza lanetan ari zela.

LAB sindikatuak salatu duenez, harrobian «ez da betetzen» lan osasuneko araudia, eta langileek ez dute prestakuntzarik izan, harrobikoa «arrisku handiko jarduera izanik ere». Gehiengo sindikalak mobilizazioetara deitu du, senide eta lagunei babesa eskaintzeko eta lan osasunean «neurriak har daitezela eskatzeko». Etzi 12:00etan elkartuko dira, Donostiako Miramon pasealekuan, Amenabar Construcciones enpresaren egoitza parean.

Abuztuko bosgarren lan heriotza da Markinakoa. Eraikuntza langile bat eta garraiolari bat izan ziren lehenbizikoak, Errenterian bata eta Elgoibarren bestea (Gipuzkoa); beste garraiolari bat Oiartzunen (Gipuzkoa) hil zen joan den astean; baita basomutil bat ere, Zeanurin (Bizkaia). Sindikatuen arabera, aurten Euskal Herrian 52 behargin hil dira lanean ari zirela.


Summary: Jaurlaritzak jakinarazi du Ukrainatik heldutako 3.587 pertsonak eskatu dutela aldi baterako babesa. Sei hilabete konplituko dira bihar gerra hasi zenetik, eta horren harira eman ditu errefuxiatuen egoerari erreparatzeko hainbat datu

Jaurlaritzak zabaldu dituen datuen arabera, aldi baterako babesa eskatu dute Ukrainatik heldutako 1.512 iheslarik Bizkaian, 1.473k Gipuzkoan, eta 602k Araban igaro sei hilabeteotan. 2.148 helduak dira, eta gainerakoak adingabeak. Aditzera eman duenez, Ukrainatik heldutako errefuxiatuen egoera aztertzeko jarraipen mahaiaren azken bileran erregistratutako datu ofizialak dira horiek. Pertsona horiek babes eskea erkidegoko polizia-etxeren batean egin zutela esan nahi du horrek; baldintza hori beharrezkoa da Europako Batasunean legez sartzeko eta bizileku eta lan baimena lortzeko.

Eusko Jaurlaritzak propio iheslarientzat prestatutako harrera eta orientazio zerbitzuak artatu ditu 589 heldu eta 289 adingabe. 368 errefuxiatu artatu dituzte Bizkaian, 286 Gipuzkoan eta 224 Araban. 2.763 iheslarik Osakidetzan osasun arta bermatzea lortu dute, eta hezkuntza sisteman ere sartu dira: ikasturtearen amaieran ihesean heldutako 769 haur eta nerabe zeuden Jaurlaritzaren ardurapeko hezkuntza sisteman matrikulatuta: 360 Gipuzkoan, 271 Bizkaian eta 138 Araban. Aldi berean, Ukrainatik ailegatutako 411 helduk Hizkuntza Eskola Ofizialetan eta Helduentzako Hezkuntza Zentroetan matrikulatzea eskatu zuten; 267 izan ziren Gipuzkoan, 108 Bizkaian eta 36 Araban.

Bihar bilera egingo du berriro jarraipen batzordeak, eta datu horiek «eguneratu» egingo dituztela esan dute Jaurlaritzako iturriek.

Bestalde, Azken Sarea Indartzen-Ukraina programaren bidez emandako laguntzak 1.232.113,81 eurokoak dira guztira. 942 eskaera jaso dira, eta 903 izan dira laguntza jaso duten bizikidetza unitateak. Era berean, Loturak programak, Ukrainako errefuxiatuei laguntzeko harrera sare bat antolatzeko ekimenak, 291 familia harrera bideratu ditu; Ukrainako 42 familiari laguntza eman die, eta 204 prestakuntza eta topaketa ekimen bultzatu ditu familia harreragileekin.

Berritze programak, laguntza psikosozial espezializatua ematen du, eta guztira 450 pertsonari eman die arreta. Eusko Jaurlaritzako ordezkariek azaldu dutenez, zifra ofizialik ez ez dago, baina badakite Ukrainara «itzuli» diren pertsonak ere badira, baina baita hara itzuli eta, berriz Euskal Herrira bueltatzea erabaki dutenak ere.

Hasiera batean, Eusko Jaurlaritzak emandako laguntzak sei hilabeterako aurreikusita zeuden, baina urtearen bukaera arte luzatzea aztertzen ari dira orain. Hala ere, esan dute laguntza horiek desagertu egingo direla Espainiako Gobernuak iragarritakoak martxan jartzen direnean.


Summary: Landetxeen betetze maila aspaldiko handiena izan da. Uztailean, %48,7 izan da Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako landetxeen betetze tasa. Sarrerak eta gaualdiak %27,7 eta %19,6 igo dira.

Uztailean, hotelek pandemia aurreko betetze mailak gainditu dituzte, eta landetxeak ez dira gutxiago izan. Badirudi iraganeko kontua dela COVID-19a, eta udatiarrak itzultzen hasiak dira, inoiz baino gehiago. Eustaten arabera, aspaldian ez da izan halako betetze mailarik Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako landetxeetan: %48,7. Zehazki, landetxeetako betetze mailak arazorik gabe gainditu du iazko uztailekoa (%43,6), eta 2018-2019koen bueltan (%48,6 eta %46,4, hurrenez hurren) kokatu da.

Landetxeetako sarreretan eta gaualdietan ere izan da goititzerik: 24.385 sarrera eta 72.040 gaualdi izan dira uztailean guztira, iaz baino %27,7 eta %19,6 gehiago, hurrenez hurren. Pandemia aurreko datuak ere gainditu dituzte landetxeek: 2019an, 2.914 sarrera eta 7.578 gaualdi gutxiago zenbatu ziren.

Jende gehiago izan da landetxeetan, baina denbora gutxiagoz. Batez besteko egonaldia 3,15 egunetik 2,95era jaitsi da urtebetean. Dezenteko beheraldia izan da, eta 2019ko batez besteko egonaldiaren azpitik geratu da (3 egun).

Nondik nora

Bidaiarien jatorriari dagokionez, Hego Euskal Herriko bezero gutxiago izan dituzte iaz baino: 796 sarrera gutxiago. Nabaritu da, beraz, pandemiari aurre egiteko neurriak atzean geratu direla. Iazko uztaileko sarreren laurdenak izan ziren Hegoaldeko euskal herritarrenak; joan den hilean, %18,1 besterik ez.

Atzerrira begira, Espainiako eta Frantziako estatuetatik heldu dira udatiar gehien; sarreren %61,9 izan dira (13.059 eta 2.036, hurrenez hurren). Alemanak izan dira hurrenak, 1.162 sarrerekin; segidan, belgikarrak, 520rekin.


Summary: Hondamendi eremu izendatu dituzte Hego Euskal Herriko suteetan kaltetutako guneak. Ministroen Kontseiluak «Babes Zibileko Larrialdi batean larriki kaltetutako eremu» izendatu ditu Zanbrana, Esa eta Zarrakaztelu

Espainiako Ministroen Kontseiluak hondamendi eremu izendatu ditu Hego Euskal Herriko suteetan kaltetutako zenbait gune, «Babes Zibileko Larrialdi batean larriki kaltetutako eremu» izan direlako. Horien adibide dira Zanbrana (Araba) –abuztuko suteengatik–, Esa (Nafarroa) –ekaineko suteengatik– eta Zarrakaztelu (Nafarroa) –uztailean izandako suteengatik–.

Isabel Rodriguez Espainiako Gobernuko bozeramaile eta Lurralde Politikako ministroak adierazi duenez, gaur onartutako akordioaren bitartez, kaltetutako eremuetara bideratutako laguntzak kudeatzeko eta horiek emateko epeak «murrizteko» mekanismoak aktibatuko dituzte.

Berreskuratze neurriei dagokienez, besteak beste, 18.000 euro banatuko dituzte heriotzagatik edo ezintasun absolutu eta iraunkorragatik; suteetan ohiko etxebizitza «erabat» suntsitu bada, gehienez 15.120 euroko diru laguntza banatuko dute, eta etxebizitzaren egiturari eragiten dioten kalteak konpontzeko, balorazio teknikoaren %50erainoko laguntza banatuko dute, 10.320 euroraino.

Premiazko etxeko tresnak suntsitu edo kaltetu badira, berriak jartzeko edo horiek konpontzeko 2.580 eurorainoko diru laguntza eskainiko dute. Erabilera orokorreko elementu komunak konpontzeko, berriz, gehienez Aseguruen Konpentsazio Partzuergoak egindako balorazio teknikoaren %50 kubrituko dute, 9.224 euroraino.

Industriako, merkataritzako eta zerbitzuetako establezimenduen titularrentzako ere jarriko dituzte 9.224 eurorainoko diru laguntzak, eta nekazaritza, abeltzaintza, baso eta itsas akuikulturako produkzioetan izandako kalteengatiko laguntzak ematea aurreikusten dute. Akordioak, gainera, gidabaimenak bikoizteko Trafikoko Buruzagitza Nagusiaren tasetatik salbuesteko aukera aurreikusten du.

Horiez gain, beste laguntza neurri batzuk hartzea aurreikusten du dekretuak, horiek garatzeko eskumena duen sail bakoitzak emandako jarraibideetan oinarrituta. Horrela, laneko eta Gizarte Segurantzako neurriak hartzeko aukera egongo da, zergetan onurak egon daitezke, eta tokiko korporazioek ere laguntzak jasotzeko aukera izango dute.

Guztira hamabost autonomia erkidego izendatu dituzte «Babes Zibileko Larrialdi batean larriki kaltetutako eremu»; guztiak Kantabria eta Asturias izan ezik. Rodriguezek gogorarazi du ekainetik gaur egunera arte 120 baso sute inguru gertatu direla Espainiako Estatuan, eta 200.000 hektarea baino gehiago kaltetu direla. Sute horietan hiru lagun hil dira, eta 27.000 bat pertsona etxetik atera behar izan dituzte. Rodriguezen arabera, sute horiek «ezaugarri desberdinak» izan dituzte, klima aldaketaren ondorioz.


Summary: Guztion Alardea taldeak argazki batean batzera deitu ditu herritarrak. 64 andrek alardean parte hartu nahi zutela eskatuz uztailean egin zuten eskeari Alarde Fundazioak ezezkoa erantzun diola jakinarazi dute, eta udalak ez duela erantzun ere egin

Hasiera batean larunbat honetarako zuten deia eginda, baina gaur jakinarazi dute aldaketa; Hondarribiko (Gipuzkoa) Guztion Alardea taldeak deitu ditu herritarrak Alardea: Guztiona, guztiontzat aldarria hauspotzeko egingo duten argazkian agertzera irailaren 2an. 18:30ean izango da topaldia, Gernikako Arbolan.

Keinu garrantzitsua izango da, festetako jai egun handiaren atarian egingo baita; hilaren 8an egingo da, ohi denez, alardea Hondarribian. Eta airean egongo da uztailean Guztion Alardea taldeak egindako jakinarazpena 64 emakumezkok egin zuten eskeari buruz: alardean parte hartzeko nahia adierazi zieten udalari eta Alarde fundazioari. «Herriko emakumeak gara, gatazkaren inguruan bizipen eta sentsibilitate ezberdinak ditugunak. Alardea maite dugu, eta gizonek duten eskubide berarekin parte hartu nahi dugu gure Alardean», adierazi zuten. Eskaera ofiziala izan zen, beren izen-abizenekin egindakoa.

Joan den astean, argazkirako deia egin zutenean, fundazioaren partetik ezezko erantzuna jaso dutela jakinarazi zuten, eta udalak ez diela erantzun. Horrek ondorio txarrak dituela argi dute. «Emakumearen parte hartzea ukatzeagatik, desfile zatitzea, ondare immaterial horren aurkako jarrera arduragabea dela iruditzen zaigu». Festak amaitzean «elkarrizketa mahaia» eratu behar dela pentsatzen dute, «konponbidea» baitute azken jomuga.

Alarde bakar baten alde

64 andreen kopurua «sinbolikoa» dela adierazi zuen Guztion Alardeak albistearen berri eman zuenean: «Badakigu, noski, askoz gehiago garela Alardean parte hartu nahi dugun emakumeak, eta are gehiago emakumearen parte hartzearen alde gaudenak». Hala, eskaerara batzera eta haiekin harremanetan jartzera deitu dituzte herriko andrazkoak. «Alardea bat eta bakarra da, hondarribiar guztion ondarea, eta edonork beharko luke bertan nahi duen moduan parte hartzeko aukera izan. Hori errealitate bat ez den bitartean, ez dago normaltasunik, ez bizikidetzarik, eta are gutxiago berdintasunik».

2019an sortu zuten herriko gazte batzuek Guztion Alardea taldea, 1990eko hamarkadan desfile parekidearen inguruan piztutako gatazka bideratzeko eskatzeko; andreak soldadu gisa onartzen ez dituen desfilearen ingurukoak dira, baina emakumeek berdintasunez parte hartzea aldarrikatu dute hasieratik.


Summary: Haendel eta Zelenkaren lanak izango dira gaur Kursaalean. Collegium 1704 orkestrak eta abesbatza barrokoak interpretatuko dituzte bi konpositoreen lanak. Donostiako 83. Musika Hamabostaldian izango da, gaur, 20:00etan.

Lehen aldiz ariko dira Collegium 1704 Orkestra Barrokoa eta Collegium Vocale 1704 abesbatza 83. Musika Hamabostaldian, gaur. Vaklav Luks Txekiar Errepublikako antzinako musikako zuzendariak gidatuko du emanaldia. Luksek behin-behineko talde moduan sortu zituen bi proiektuak, Bach-Praga jaialdiaren 2005eko edizioan aritzeko, baina 2007tik Europa osoko antzinako musika jaialdietara gonbidatzen dituzte. Haendelenen erlijio musikako obra ezagunetako bat interpretatuko dute, Dixit Dominus, Jan Dismas Zelenka konpositore barroko txekiarrak sortutako azken mezarekin batera.

Oihana Mugerza Musika Hamabostaldiko zuzendari artistikoaren ondokoak kontzertuaren kalitatea nabarmendu du: «Nahiko errepertorio ezezaguna du, eta, gainera, goi mailako musikari adituek interpretatuko dute. Nire ustez, jaialdia ireki zuen John Eliot Gardinerren baliokide izan daiteke».

Luksek tronpetista moduan hasi zuen ibilbidea, baina Suitzako Schola Cantorum Basiliensisera teklatu instrumentuak ikastera joan zenean aurkitu zuen bere pasioa: musika barrokoa. Orduz geroztik, hainbat talde sortu eta ospe handiko zenbait talderekin aritu da instrumentista nahiz zuzendari moduan; Barockorchester Baselekin, esaterako. Interpretatu behar duten musika maite dutela esan du kontzertu aurreko agerraldian, eta gaurko Zelenkaren gainean egin dutela lan bereziki: «Zelenka konpositorea ez da oso ezaguna ,eta, beraz, mundu osoan ezagutaraztea da gure egitekoa. Musikagile bohemiotzat har dezakegu, baina garrantzitsua da Bachen maila bereko musikaria dela azpimarratzea. Oso estilo pertsonala du, eta soilik bi akorde entzunda jakin daiteke haren lana dela».

Zelenkak 1741ean idatzi zuen Missa Omnium Sanctorun, 60 urte baino gehiago zituela, eta solista, koru eta orkestrentzat diseinatutako obra hedakor eta dinamikoa da. Luks: «Obra liturgikoa da, bizitzaren amaieran konposatu zuen obra erlijiosoa. Berak sei obrako ziklo bat osatu nahi zuen, baina soilik hiru amaitu zituen. Beltxargaren kantu moduko bat edo egilearen agur bat dela kontsideratu dezakegu. Bere buruarentzat ondu zuen obra bat dela uste dut, beharbada, haren obrarik pertsonalena».

Lehen zatian, Haendel

Haendel, berriz, operako konpositore lanetan hasi berria zen Italiara bidaiatzea erabaki zuenean. Dixit Dominus haren sorkuntza lan goiztiarretako bat da, 22 urterekin sortu baitzuen. «Badirudi Haendel gazteak mundu osoari erakutsi nahi ziola ordurako zer egiteko gai zen», esan du Luksek. Dixit Dominus kontzertuaren lehen zatian entzungo da, eta, zuzendariaren ustez, obra italiar hori oso bortitza, indar handikoa eta zirrara handikoa da. Haren iritziz, gainera, interpretatzeko zaila da, bai eta oso zorrotza ere.

Emanaldiko sarrerak Hamabostaldiaren webgunean eta Kursaaleko eta Viktoria Eugenia antzokiko leihatiletan har daitezke.


Summary: Gizon baten gorpua aurkitu dute Galdakaon, argiteria publikoko kutxatila batean. Ertzaintzak ikerketa abiatu du heriotzaren arrazoiak argitzeko. Uste du kable elektrikoa ateratzeko asmotan zebilela hil dela. Hildakoa ez dute identifikatu oraindik.

Larrialdi zerbitzuek gizonezko baten gorpua aurkitu dute gaur goizaldean Galdakaoko Bengoetxe auzoan (Bizkaia), argiteria publikoko kutxatila batean, Ertzaintzak jakinarazi duenez. Bizilagun batek deitu die larrialdi zerbitzuei, pertsona baten gorpua kutxatilan ikusi duenean. Larrialdi zerbitzuek egiaztatu dutenez, gizona hilda zegoen.

Ertzaintza ere joan da ezbeharraren lekura, eta ingurua aztertu du. Zehaztu duenez, bada nahikoa ebidentzia pentsatzeko hildakoa kutxatilan arakatzen ari zela, kable elektrikoa atera ahal izateko. Gorpua Bilboko Institutu Forentsera eraman dute, epaileak hala aginduta. Halaber, Ertzaintzak ikerketa bat abiatu du hildakoa identifikatu ahal izateko eta haren heriotzaren arrazoiak argitzeko.


Garaipena eta maillota Roglicek

Summary: Garaipena eta maillota Roglicek. Esloveniarrak irabazi du Espainiako Vueltako laugarren etapa, Guardian. Orain arte lau lider izan ditu Vueltak lau egunetan, eta lauak Jumbo-Vismakoak.

Primoz Roglic gailendu da Guardiako helmugan (Araba), Espainiako Vueltako laugarren etapan. Azken metroetan egindako erritmo aldaketa batekin atera du gurpiletik Mads Pedersen (Trek), eta erraz irabazi du. Pedersen bera izan da bigarren, eta Enric Mas, hirugarren (Movistar). Ander Okamika (Burgos-BH) eta Joan Bou (Euskaltel) eguneko ihesaldian izan dira, baina ez dute biderik egin. Roglic bera da lider orain, eta faboritoekiko aldeak handitu ditu.

Gasteiztik abiatu da tropela lehenengo atseden egunaren ostean. Lasterketa hasi eta berehala sortu da eguneko ihesaldia, eta zazpi txirrindularik lortu dute aurrera egitea. Euskaltel Xabier Mikel Azparrenekin saiatu da, lehenik, ihesaldia harrapatzen, baina azkenean Bouk lortu du ihes egitea. Euskal herritar bat ere izan da bertan, Okamika. Tropelean Borak eta batez ere Jumbo-Vismak hartu dute aginte makila, eta erritmo bizia ezarri dute. Kontrolpean izan dute une oro aurreko taldetxoa, eta hiru minutu ingururen tartea izan dute gehienez.

Okamika izan da lehenengoa atzean gelditzen. Aldapa batean ezin izan dio seikotearen erritmoari jarraitu, eta tropelak harrapatu du. Aldapa horretan bertan bi taldetan zatitu da tropela, baina faborito guztiak aurreneko tropelean mantendu dira. Bou ere atzean gelditu da geroago, eta hiru txirrindulari bakarrik gelditu dira aurrean: Alexei Lutsenko (Astana), James Shaw (Education First) eta Alessandro De Marchi (Israel). Hala ere, Bouk mendiko maillota jantzi du, eta podiumera igo da Guardian.

Quick-Step jarri da buruan tropel nagusian, eta Remi Cavagnak astindu latza eman dio taldeari. Ezerezean utzi dute hirukotearen saiakera, eta helmugarako bidea elkarrekin egin du tropelak. Helmugarako 22 kilometro gelditzen zirenean iritsi dira Herrerara (7,3 km luze, eta %4,8ko pendiza). Lehenengo aldapara iritsi bezain laster, Trek jarri da aurrean, Pedersenen mesedetan lan egiten, baina berehala ezarri dute beren erritmoa Jumbo-Vismako ziklistek. Ziztu bizian igo dute mendatea, eta Julian Alaphilippe (Quick-Step) bakarrik saiatu da erritmoa aldatzen, azken aldapan. Hala ere, ez du biderik egin. Roglicek esprinta abiatu du aldapa horretan bertan, eta hiru segundoren gainsaria hartu du.

Jaitsiera ere oso bizkorra izan da, eta asko murriztu da talde nagusia. Azkeneko 600 metroek goranzko joera zeukaten, eta hor hasi da festa. Ederki bideratu diote esprinta Pederseni, baina Roglicek atzean utzi du munduko txapeldun ohia, erritmo aldaketa batekin. Esloveniarrak irabazi du etapa, eta, lider jartzeaz gain, aldeak handitu ditu gainerako faboritoekiko. 27 segundora dago Remco Evenepoel (Quick-Step), eta 33ra Richard Carapaz (Ineos). Joao Almeidak (UAE) eta Jai Hindleyk (Bora) ia minutu baten galera daukate. Orain arte lau lider izan ditu Vueltak lau egunetan, eta lauak Jumbo-Vismakoak.


Summary: Erasoei erantzungo dietela ohartarazi dute feministek Bilbon. Larunbateko manifestazioan jasandako jazarpen eta irainak salatu dituzte, eta erasoei autodefentsaz erantzungo dietela adierazi: «Aste Nagusia geurea da, eta dagokigun lekua hartuko dugu»

Joan den larunbatean, Bilboko Aste Nagusiaren hasiera zela eta, manifestazioa egin zuen Bilboko mugimendu feministak, Beldurrak gurekin jai! lelopean. Feministek salatu dute hainbat eraso eta irain pairatu behar izan zituztela manifestazioak txosnen gunea zeharkatu zuenean: «Zoazte harrikoa egitera», «Hemen daude betikoak matraka ematen» eta antzekoak bota zituzten txosnetan zeuden zenbait gizonezkok, eta ez hori bakarrik: bultza egitea, ukabilkadak ematea, listua eta edariak jaurtitzea eta antzeko eraso fisikoak ere jasan zituzten.

Hori salatzeko, agerraldi jendetsua egin dute emakume ugarik Bilboko Arriaga plazan, horietako askok konpartsen elastikoak eta ikur feministak zituztela. Gertatutakoa salatzeaz gain, beldurrik ez dutela ohartarazi dute, eta erasoei erantzungo dietela: «Autodefentsa feministaz armatuta eta saretuta gaude. Dagokigun lekua hartuko dugu, Aste Nagusia geurea delako. Erasotzaileak ez zarete ongi etorriak».

Haien ustez, larunbatean gertatutakoa «mugimendu feministaren kriminalizazio nabariaren ondorio» da, eta aldarrikapen feministen inguruan «deseroso» sentitu ziren gizonei berretsi diete horixe zutela asmoa: «Nazkatuta gaude gu deseroso sentitzeaz eta erasoak pairatzeaz. Molestatzen jarraituko dugu».

Erasoak eraso, aurrera egitea eta mobilizazioa amaitzea lortu zuten feministek, eta hori «garaipentzat» jo dute: «Aurrera egiten genuen metro bakoitza garaipen bat izan zen, eta horrela ulertzen dugu guk. Autodefentsaz baliatu ginen, eta aurrerantzean ere hala egiten jarraituko dugu».

Feministek besarkada estu bat igorri diete manifestazioan parte hartu zuten emakume guztiei, bai eta erasoak salatzeko agerraldi jendetsuan egondakoei ere: «Larunbatean gertatutakoaren ostean, behar genuen horrelako indar erakustaldi bat».


Summary: Urdaibaik helegitea jarri du Zarauzko igandeko emaitzagatik. Helmugako argazkiaren marra «berez behar lukeena baino aurrerago» jarri zutela salatu du. Bi ehunen aurretik sartu zitzaion Hondarribia, eta igandeko lehen postua eskatzen du.

Urdaibaik helegitea jarri du Eusko Label ligako Lehiaketako epailearen aurrean. Zarauzko bigarren jardunaldiko emaitza aldatzeko eskatu du. Bigarren egin zuen Hondarribiaren atzetik. Helmugako argazkiak eman zuen azkeneko emaitza, eta bermeotarrei bi ehunen gehiago jarri zizkien. Salatu du tramankulu teknologiko horren marra «berez behar lukeena baino aurrerago» jarrita dagoela.

Eskatu du Urdaibaik emaitza aldatzeko. Haren ustez, marra behar lukeen lekuan balego, Hondarribia ez baino Urdaibai izango zen igandeko garaile. Horrek eragina izango luke ligako sailkapenean. Orain, hiru puntu goitik da Bermeoko taldea, eta, emaitza aldatuz gero, lauren tartea luke Hondarribiarekiko. Lau estropada baino ez zaizkie geratzen liga amaitzeko.

Urdaibairena ez da uda honetako lehen helegitea Lehiaketako epailearen aurrean. Aurretik, hainbat klubek aurkeztu zuten bat Donostiarraren aurka, hamalaukoan araua hautsi zuelakoan lehen bi estropadetan. Bestea Cabo da Cruzek jarri zuen, Orion kaleratua izan eta gero Aresekin batera, arraunak jotzeagatik. Epaileak arrazoi eman zion Cabori, eta zigorra kendu. Aurreneko helegitearen inguruan ez du epairik eman oraindik, eta Urdaibairenean ikusi egin beharko da azkar ibiltzen den edo ez.


Summary: Bi lagunen gorpuak aurkitu dituzte Basaurin, atzo sute bat piztu zen tokian. Arteagoiti auzoan piztu zen sua, atzo arratsaldean. Bi gizonezko dira hildakoak, anaiak, eta biek 73 urte zituzten. Ertzaintza gertaera ikertzen ari da.

Suhiltzaileek bi hilotz aurkitu dituzte Basauriko (Bizkaia) Arteagoiti auzoan, atzo landa sute bat piztu zen toki berean.

Atzo arratsaldean jaso zuten landa sutearen berri, eta 17:00 aldera joan ziren hara. Iristean, bi gizonezkoren gorpuak aurkitu zituzten. Larrialdi zerbitzuetako langileak iristean baieztatu zuten bi pertsona horien heriotza; anaiak ziren, eta biek 73 urte zituzten. Bilboko Patologia Forentseko Zerbitzura eraman zituzten.

Uztondoak erretzen ari ziren, eta Segurtasun Sailaren lehen hipotesien arabera, suak kontrola galdu zuen. Hala ere, Ertzaintza gertaera ikertzen ari da.


Summary: Emakume bat hil da Zallan, trafiko istripu batean bota duten farolak jota. Gidaria atxilotu egin dute, gidabaimenik ez daukalako eta edanda zegoelako. Hildako emakumeak 67 urte zituen.

Ezbeharra izan zen atzo gauean Zallan (Bizkaia): Gueñes (Bizkaia) aldera zihoan auto bat errepidetik atera zen 23:00 aldera, eta farol bat jo zuen. Kolpearen ondorioz, farola erori egin zen, eta espaloian zegoen emakume bat jo zuen. Larrialdi zerbitzuak 67 urteko emakumea salbatzen ahalegindu ziren, baina hil egin zen. Berarekin senide bat zegoen, eta ospitalera eraman behar izan zuten antsietateak jota.

Gidaria, berriz, atxilotu egin zuten. Izan ere, ez zeukan gidabaimenik eta edanda gidatzen ari zen. Atxilotua 25 urteko gizonezko bat da, eta bide segurtasunaren aurkako delitua eta zuhurtziagabekeriazko homizidio delitua egozten dizkiote.


Summary: Ayesa taldeak Ibermaticaren %100 erosi du. Kutxabank, garai batean informazioen teknologietako taldearen %47 zuena, jabetzatik aterako da. Ayesak esan du Ibermaticaren egoitza Donostian izango dela aurrerantzean ere.

Informazioen teknologietako euskal enpresarik handienetako baten jabetza eskuz aldatzera doa berriz ere. Ayesa taldeak Ibermaticaren %100 erosteko akordioa erdietsi du, Madrilgo Pro A Capital arrisku kapitaleko funtsarekin —euskal konpainiaren gehiengoa zuen (%55)— eta Kutxabankekin batean —Ibermaticaren %15 zuen—. Aldeek ez dute eman operazioaren diru kopuruaren berri.

Ibermaticarena da Sevillako taldeak aurten egiten duen hirugarren erosketa, taldea hazkunde betean baitago A&M Capital Europek iaz konpainiaren kontrola eskuratu zuenetik. Gainera, inbertsio estrategiekin jarraitzeko asmoa berretsi du. Ayesaren helburua da talde teknologiko handia osatzea, Espainiako «plataforma teknologikorik handienetako bat».

Horretarako egoki-egokia zaio Ibermatica. Euskal taldeak 4.750 langilerekin eta 276 milioi euroren fakturazioarekin bukatu zuen 2021. urtea. Ibermatica bereganatuta, Ayesaren arabera, 11.000 langileko enpresa osatuko da erosketarekin, eta 22 herrialdetara hedatzen den sare komertzial eta operatiboarekin. Eragiketaren berri emateko agirian, Ayesak ziurtatu du Ibermaticaren egoitza «Euskadin» egongo dela aurrerantzean ere.

Ayesaren eta Ibermaticaren baturatik sortutako taldeak eskainiko dituen zerbitzuen artean daude zerikusia dutenak adimen artifizialarekin, datuen analitikarekin, prozesuen automatizazio eta robotizazioarekin eta hodeiko aplikazioen garapenarekin. Ahalmena izango du, era berean, SAP zerbitzuak emateko eta datu zentroetatik multi-cloud inguruetarako eskala handiko migrazio proiektuak egiteko.

Madrilgo Pro A Capital funtsa aspalditik zebilen Ibermaticako bere parte hartzea saldu nahian, eta, garai batean, 150 milioi euro eskatzen zituen. Funtsak 2013. urtean eskuratu zuen euskal enpresaren gehiengoa, %55eko parte hartzea erosita Kutxabanki, Banco Sabadelli, Caixabanki eta Caja 3ri. Horiek guztiak Ibermaticatik atera ziren, Kutxabank izan ezik.

Operazio haren bidez, euskal bankuak %47,97tik %15era gutxitu zuen Ibermatican zuen parte hartzea (Kutxatik eta Vital Kutxatik jasotakoa). Orduko hartan, bankua bere parte hartze industrialak apaltzen ari zen, Europako Basilea III kontabilitate arauak bete behar zituela eta.


Summary: COVID-19aren datuak bosgarren astez segidan jaitsi dira Nafarroan. Abuztuaren 15etik 21erako astean lau pertsona hil dira COVID-19agatik, aurreko astean baino lau gutxiago. Hamabost pertsona ospitaleratu behar izan dituzte, baina horietako bat ere ez ZIUn.

Nafarroako Gobernuak kaleratu berri ditu abuztuaren 15etik 21erako astean COVID-19ak izan duen eraginaren inguruko datuak. Horietan ikusten denez, bosgarren astez segidan COVID-19aren datuak beherantz egiten ari dira Nafarroan.

Positibo kopuruari dagokionez, 298 pertsonak eman dute positibo PCR proban, aurreko astean baino %26k gutxiagok. Oro har, helduenei erasaten die gogorren gaitzak, eta datuak onak dira adinari begiratuta ere: 60 urte baino gehiago dituzten pertsonen artean %24 jaitsi dira kasuak, aurreko astearekin alderatuta.

Positibo kopuruan ez ezik, ospitaleratzeetan eta hildakoetan ere nabari da jaitsiera. Azken astean, hamabost pertsona ospitaleratu behar izan dituzte gaitzak jota, aurreko astean baino zazpi gutxiago. Gainera, horietako bat bera ere ez dute ZIUn sartu behar izan. Hildakoen kopurua, berriz, erdira jaitsi da astebetean: lau pertsona hil dira COVID-19agatik.

Tximino baztangaren 33 kasu

COVID-19aren datuez gain, tximino baztangarenak ere eman ditu Nafarroako Gobernuak. Azken astean beste hiru pertsonari atzeman diote gaixotasuna; hortaz, orotara, 33 kasu identifikatu dituzte Nafarroan. Guztiak gizonak dira, 20 urtetik 70era bitartekoak. Ez dira kasu larriak izan, eta ez dute inor ospitaleratu behar izan.

Eskoletan, mugarik gabe

Naiz hedabideak jakinarazi duenez, Ipar Euskal Herriko ikastetxeetan ez dute mugarik izango COVID-19agatik. Haren esanetan, Frantziako Hezkuntza Ministerioak eta Osasun Ministerioak sindikatuei helarazi diete irailaren 1etik eskoletan eduki beharko duten protokoloa, eta bertan ageri da eskola guztiak aurrez aurre izango direla, ez dutela maskararik erabili beharko, ez dutela edukiera mugatuko eta ez dutela distantziarik mantendu beharko.


Summary: Araba, Bizkai eta Gipuzkoako ikastetxe guztiek modu orekatuan eskolatu beharko dituzte ikasle zaurgarriak. Eusko Jaurlaritzak jendaurrean jarri du unibertsitatez kanpoko ikastetxeen sarea antolatzeko eta planifikatzeko irizpideak ezartzen dituen dekretu proiektua. Horren arabera, bermatu egingo dute «eragin eremu guztietan» ikastetxe publiko bat behintzat badagoela.

Hezkuntza eskaintzaren inguruan jarraituko duen bidea markatu du Eusko Jaurlaritzak. Oraindik behin betikoa ez bada ere, jendaurrean jarri du unibertsitatez kanpoko ikastetxeen sarea antolatzeko eta planifikatzeko irizpideak ezartzen dituen dekretu proiektua. Azkenaldian polemika sortu duten zenbait gairi erantzuten die, esaterako, segregazioaren arazoari. Dekretuan jaso dute ikastetxe publiko nahiz itunpeko guztiek modu orekatuan hartu beharko dituztela ikasle zaurgarriak: «Ikaspostuen eskaintza programatzeko orduan, dauden plaza guztiak hartu beharko dira kontuan, gizarte eta hezkuntza egoera ahulean dauden ikasleentzat gordetakoak barnean direla. Horrela, gizarte eta hezkuntza egoera ahulean edo egoera sozioekonomiko ahulean dauden ikasleen presentzia orekatua bermatuko da eragin eremuan funts publikoekin babestutako ikastetxe guztietan». Gainera, «eragin eremu guztietan» ikastetxe publiko bat behintzat badagoela bermatuko dute, dekretuan jarri dutenez.

Dekretu berriak ikaspostuen eskaintza arautuko du. Besteak beste, aipatzen du nola jokatuko duten ikastetxe bateko eskaria eskaintza baino handiagoa denean: «Eragin eremu edo zona horretako beste ikastetxe batzuetan plaza libreak badaude, hezkuntza arloko eskumena duen sailak ikastetxe horietara bideratu ahal izango ditu sobera dauden ikasleak, onarpen prozesua arautzen duen eta indarrean dagoen araudiaren arabera baremazioa egin ondoren».

Eta zer gertatuko da ikasturtea hasita dagoela iristen diren ikasleekin? Haien eskolatzea ere arautu asmo du dekretuak, eta eskola orok «erantzunkide» izan beharko duela jasotzen du: «Hezkuntza arloko eskumena duen sailak, eskolatze batzordeen bidez, ahaleginak egingo ditu eta neurriak hartuko ditu, hain justu ere, bermatzeko funts publikoekin babestutako ikastetxe guztiak erantzunkide direla onarpen prozesutik kanpo hezkuntza sisteman sartzen diren ikasleen eskolatze orekatuan». Gaineratu dutenez, ikasturtean zehar ikastetxe jakin batzuetan gizarte eta hezkuntza egoera ahulean dauden ikasleen proportzioa ez da inguruko ikastetxeetan baino gehiago igoko. Finean, ikasle horien eskolatzea ere modu orekatuan egitea dute xede: «Eskolatze hori modu orekatuan egingo da, hezkuntzako lurralde ordezkaritzek zehazten dituzten ikastetxe publikoetan nahiz itunpeko ikastetxe pribatuetan, ikasle horien aita, ama edo legezko tutoreei entzun ondoren, onarpen prozesua erregulatzeko indarrean dauden arauek xedatutakoaren arabera».

Ratioak txikiagoak

Hezkuntzak datozen urteetan izango duen erronka —edo arazo— nagusietako bat izango da geroz eta jaiotza tasa apalagoa. Hori horrela, Eusko Jaurlaritzak ratioak jaistea hitzeman du dekretu berrian. Itunpeko ikastetxeetan, egun, HH Haur Hezkuntzan eta LH Lehen Hezkuntzan, hamazazpi haur behar dituzte gutxienez ikasgela bat mantentzeko; hemendik aurrera, berriz, hamahirurekin aski izango da. Ikastetxea herriko bakarra bada, 11 haurrekin ikasgelari eusteko moduan izango dira, eta administrazioak ikastetxea hezkuntza konplexutasun oso handiko ikastetxetzat jota badauka, nahikoa izango dute zortzirekin. Batxilergoan ere, jaitsiera: itunpekoetan, hemezortzi behar dituzte egun, eta hemendik aurrera, bat gutxiago. Ikastetxe publikoei dagokienez, gutxieneko ratioetan ez dago aldaketarik, eta itunpekoenak baino baxuagoak edo haien berdinak izango dira beti: HHn eta LHn, gutxienez 11, eta DBH Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzan eta Batxilergoan, hamazazpi.

Ikasgela batean egon ahal izango den gehienezko ikasle kopurua ere mugatu nahi dute. Ikastetxe publikoetan, LHn gehienez 25 ume egon daitezke ikasgelako, baina, hemendik aurrera, ikasgela bakoitzean ezingo dituzte 23 ume baino gehiago eduki. Batxilergoan, berriz, orain arte baimenduta zegoen ikastetxe publikoetan 30 ikasle sartzea gelako, baina 27an jarri asmo dute muga orain. HHko eta DBHko ratioak mantenduko dituzte: 23 eta 25 ikaslekoak izango dira, hurrenez hurren. Itunpeko ikastetxeetan, berriz, ez dute aldaketarik egingo gehienezko ratioan, eta publikoetakoa baino handiagoa edo bera izango da beti: HHn eta LHn, 25; DBHn, 30; eta Batxilergoan, 35.

Ikastetxe integratuak sustatzen

Hezkuntza Sailak beste asmo bat ere jaso du dekretu proiektuan: ziurtatu du ahaleginak egingo dituela ikastetxe integratuak sortzeko; alegia, Haur Hezkuntza, Lehen Hezkuntza eta Derrigorrezko Bigarren Hezkuntza eskaintzen duten ikastetxeak sustatzeko asmoa du.


Summary: Errusiak esan du «operazio militar berezia» espero moduan doala. Moskuk adierazi du «kontzienteki» gutxitu dituela Ukrainaren aurkako erasoak, biktima zibilak izatea eragozteko. Zenbait ikuskatzaile Zaporizhiako zentrala miatzera joango dira datozen egunotan, baldin eta Errusiarekin egiten ari diren negoziazioek arrakasta badute.

Sei hilabete dira gaur Ukrainako gerra hasi zela, eta Moskuk Kieven aurka iragan otsailean hasitako «operazio militar berezia espero moduan doa». Hala baieztatu du gaur Sergei Xoigu Errusiako Defentsa ministroak. «Herrialdeko armada lan sistematikoa egiten ari da bizimodu baketsua ezartzeko askatutako eskualdeetan», adierazi du ministroak.

Vladimir Putin Errusiako presidenteak gerra hastean iragarri zuen «Ukraina desnazifikatzeko operazio militar berezi bat» egingo zuela, eta hain justu, operazio hori justifikatu du Xoiguk. Haren ustetan, Minskeko akordioak betetzeari uko egin zion Ukrainak, eta, hala, Donbass eskualdeko herritarrak arriskuan jarri. Horrez gain, Defentsa ministroak adierazi du Errusiak «kontzienteki» gutxitu dituela Ukrainaren aurkako erasoak, biktima zibilak izatea eragozteko.

Zaporizhiako zentral nuklearra da gerrako beste jopuntuetako bat azken asteotan. Errusiako armadak instalazio nuklearra okupatu zuen iragan martxoan. Zentrala Europako handiena da, eta IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziak behin baino gehiagotan ohartarazi du zentralaren aurkako edozein erasok hondamendi nuklearra eragin dezakeela. IAEAk jakinarazi du datozen egunotan joango dela Zaporizhiako zentrala miatzera, baldin eta Moskurekin egiten ari diren negoziazioek arrakasta badute.

Europan, gasaren prezioa gora

Europan gasaren prezioak gora egin du Ukrainaren inbasioa hasi zenetik. Horri esker, Moskuk iaz baino %89 diru gehiago jaso du EB Europako Batasuneko herrialdeei hidrokarburoa esportatzeagatik, nahiz eta %15 erregai gutxiago saldu. Egun, EBko kideek hilabetero 13.916 milioi euro ordaintzen diote Moskuri gasa, petrolioa eta ikatza esportatzeagatik. Duela urte bat, ordea, hilabetero 7.330 milioi euro ordaintzen zituzten, batez beste.

Hori ikusita, EBko herrialdeek konpromisoa hartu dute gasaren kontsumoa %15 jaisteko. Izan ere, negua badator, eta Putinek Europako gas horniketa moztu dezake. Hori dela eta, EBko kideak, Errusiaren gasarekin duten mendekotasuna gutxitzeko, GNL gas natural likidotua erabiltzen ari dira Moskuko gasbidearen ordez: Qatarreko, Egiptoko eta AEBetako ontziek garraiatzen dute gas likidotu hori. Hala ere, ez dirudi irtenbide hori epe luzerako izan daitekeenik, kontuan hartuta gasa itsasontzietan ekartzea garestiagoa dela gasbideak baliatzea baino.

Gerra hasi zenetik, EBk hainbat zigor onartu ditu Errusiaren aurka. Horietako bat da iragan apirilean adostutakoa: Errusiako ikatza EBra esportatzeko debekua —indarrean dago hilaren 11tik—. Gauza bera egingo dute petrolioarekin ere, baina neurriak abendutik aurrera sartuko dira indarrean.


Summary: Isakek Reala utziko du, eta Newcastlek fitxatuko du. Ingalaterrako klubak 70 milioi euro ordainduko ditu aurrelari suediarrarengatik. Realaren historiako salmentarik garestiena izango da.

Alexander Isakek supituan amaituko du Realeko ibilbidea. Klub txuri-urdineko iturriek BERRIAri baieztatu diotenez, aurrelari suediarrak utzi egingo du Donostiako taldea. Ingalaterrako Newcastlen ariko da aurrerantzean, 70 milioi euroren truke. Hala, Realak sekula egin duen salmentarik garestiena bilakatuko da.

Newcastlek hilabeteak egin ditu Isaken arrastoari segika, harik eta proposamen zehatza egin duen arte. Jokin Aperribairen zuzendaritzak onartu egin du eskaintza, baztertu ezinezkoa dela iritzita, eta akordio bat lortu dute hala: 70 milioi euroez gain, Realak beste bost milioi jasoko ditu Ingalaterrakoek kirol arloko zenbait helburu lortuz gero. Halaber, Newcastlek Isak beste talde bati saltzen badio, Realak jasoko du salmenta horren %10. Guztira, 80 milioi euro baino gehiagoko eragiketa izan daiteke. Oraingoz, bi klubek ez dute akordioaren berri eman ofizialki.

Realak 2019-2020ko sasoirako fitxatu zuen Isak, Alemaniako Borussia Dortmund taldetik. Orduko hartan, 10 milioi euro ordaindu zituzten donostiarrek. Txuri-urdinekin egin dituen hiru sasoietan maila onean aritu da, eta zaleen kutunetako bat bilakatu da 22 urteko jokalaria —datorren hilean beteko ditu 23 urte—.

Lehendabiziko denboraldian, 16 gol sartu zituen –bederatzi Espainiako Ligan, eta zazpi Kopan–; bigarren urtean, 17 (guztiak ligan), eta iragan sasoian, hamar –sei ligan, hiru Europa ligan eta bat Kopan–. Sasoi honetan ere sartu du gol bat Realarekin: joan den igandean, Bartzelonaren aurkako partidan (1-4). Hiru urtean, Isakek Espainiako Kopa bat irabazi du Realarekin, eta hiru aldiz segidan sailkatu da Europarako.

Orain, ordezko bila

Realak Isaken ordezko bat bilatzeko ardura izango du datozen egunetan. Talde txuri-urdina larri antzean dago aurrelari petoen kopuruari dagokionez. Imanol Alguacil teknikariak Jon Karrikaburu eta Mohammed-Ali Cho soilik ditu jokatzeko prest, Carlos Fernandezek min hartu ondotik. Zazpi egun barru itxiko dute udako merkatua. Aldi horretan, aurrez plazaratutako izenak eta bestelakoak landuko ditu Roberto Olabek gidatutako futbol zuzendaritzak, Isaken ordezko bat aurkitu nahian.


Summary: Taylorren hilketaren auzian gezurra esan zuela aitortu du AEBetako polizia ohi batek. Poliziak tiroz hil zuen 26 urteko afro-amerikarra. Kelly Goodlett da oraingoz haren heriotzaren erantzule egin duten polizia bakarra.

Etxean lo zegoen Breonna Taylor 2020ko martxoaren 13an, Polizia bat-batean eta indarrez sartu zenean. 26 urteko larrialdietarako osasun teknikariarekin batera zegoen haren mutil laguna, eta, hark gerora azaldu zuenez, erasotzaileak zirela pentsatu zuen hasieran, eta horregatik egin zien tiro. Etxe barrura sartutako hiru poliziek 32 tirorekin erantzun zioten; haietako seik Taylor jo zuten. Tokian bertan hil zen emakumea. Bi urte geroago, lehen aldiz, operazio hura egiteko agindua idatzi zuen polizietako batek, Kelly Goodlettek, bere erantzukizuna onartu du. Bart gauean egindako auzi saioan, polizia ohiak aitortu du manipulatu egin zuela operazio hartan gertatutakoari buruzko txostena.

Konspirazioa egin izana onartu eta bere burua erruduntzat jo du Goodletttek, Louisvilleko epaitegian egindako deklarazioan. Hala, hura da hilketaren erantzule deklaratu den polizia bakarra. Ikerketa federalaren arabera, lerro bat gehiago idatzi zuen hilketari buruzko polizia txostenean, beste polizia batekin batera adostuta, Taylorren hilketa salatzeko protestak ugaritzen hasi zirenean. Izan ere, emakume afro-amerikarraren hilketaren ostean, milaka lagun irten ziren kalera, Poliziaren indarkeria salatu eta afro-amerikarren aurkako erasoak amaitu zitezela eskatzeko.

Beste bi polizia ohi eta karguan jarraitzen duen beste bat ere auzipetuta daude Taylorren hilketarekin lotuta. Kyle Meany, Joshua Jaynes eta Goodletti egozten diete «informazio faltsua» eman izana Taylorren etxean sartzeko agindua lortu ahal izateko. Brett Hankinsoni, berriz, operazioan «gehiegizko indarra» erabili izana leporatzen diote.

Martxoan, epaitegi batek ebatzi zuen Hankinsonek ez zuela «zuhurtziagabekeria ausartegiz» jokatu, eta, beraz, errugabetzat jo zuten kargu horri zegokionez. Epaimahaiak errugabetu egin zituen tiroketan parte hartu zuten beste bi poliziak, baina Hankinson erruduntzat jo zuten Taylorren bizilagunak arriskuan jartzeagatik.

Goodlettek abuztuaren 5ean utzi zuen kargua, Merrick Garland fiskal nagusiak beste kargu batzuk aurkeztuko zituztela iragarri eta hurrengo egunean. Espero da azaroaren 22an jakinaraziko dutela polizia ohiaren aurkako epaia. Bost urte arteko espetxe zigorra, 252.000 euroko isuna eta hiru urteko baldintzapeko askatasuna jar diezazkiokete.

Auzipeturik ez Brooksen hilketarekin lotuta

Taylor hil zuten urte berean, 2020an, hil zuten Rayshard Brooks, 27 urteko afro-amerikar bat, tiroz; George Floyden hilketatik hiru bat astera gertatu zen hori, 2020ko ekainaren 12an. Errepideko kontrol batean geldiarazi zuten Brooks. Poliziek gainean eraman ohi dituzten kameretako irudietan ikus zitekeen gizona bolantearen gainean lo zegoela eta errepidea oztopatzen ari zela poliziak gerturatu zirenean. Brooksek 41 minutuz erantzun zituen polizien galderak eta eskakizunak. Baina, alkoholemia proban positibo eman zuenean, eta hura atxilotzekotan zirela, Brooksek pistola elektrikoa kendu zion polizietako bati, eta deskarga bat ematen saiatu zen lasterka ihes egiten zuen bitartean. Polizietako batek, Garrett Rolfek, bitan egin zion tiro lasterka zihoan bitartean.

Brooksen hilketarekin lotutako 11 delitu egotzi zizkioten Rolfi, eta betebeharrak urratzea eta eraso egin izana haren kide Devin Brosnani. Gaur, Peter Skandalakis fiskalak ebatzi du legea bete zutela bi poliziek, eta haien jokabidea «zuzena» izan zela, pistola elektriko bat «arma hilgarri bat» izan daitekeelako. Fiskalaren arabera, arrazak ez zuen zerikusirik izan gertatutakoarekin.

Giza eskubideen erakundeek gaitzetsi egin dute erabakia, eta kasua berrikusteko eskatu.


Summary: Beckermann, Palmason eta Stricklanden lanak izango dira Zabaltegi-Tabakalera sailean. Santiago Loza argentinarra Amigas en un camino de campo film luzearen mundu mailako estreinaldiarekin itzuliko da Donostiako Zinemaldira.

Donostiako 70. Zinemaldia hasteko hiru aste pasa gelditzen diren honetan, jaialdiaren programazioa osatzen duten atal guztietako filmen berri ematen segitzen dute antolatzaileek. Gaur, hain zuzen ere, Zabaltegi-Tabakalera sailean emango dituzten hamahiru film luzeren, zortzi laburren eta iraupen ertaineko baten berri eman dute. Zinemaldia irailaren 16tik 24ra arte egingo da.

Antolatzaileek beraiek definitu izan dute Zabaltegi-Tabakalera zinemaldiko lehiazko «sailik irekiena», eta, ondorioz, ezaugarri komunei izkin egiten dieten filmak emango dituzte aurten ere. Pelikula gehienak beste zinema jaialdi batzuetan estreinatutakoak izango dira (Berlin, Cannes, Locarno, Rotterdam, Jeonju, Sundance eta Venezia), baina izango da lehenengo aldiz ikusiko den film bat ere, Santiago Loza argentinarraren (Cordoba, 1971) Amigas en un camino de campo filmak Donostiako Zinemaldian izango duelako mundu mailako estreinaldia. Lozak Zinema Eraikitzen egitasmoan eta Koprodukzio Foroan parte hartu izan du aurretik, eta Horizontes Latinos sailean ere izan zen orain dela bi urte Edición limitada filmarekin. Amigas en un camino de campo adiskidetasunari, neguko paisaiei eta poesiari buruzko filma da, eta mendiko herri bateko bi lagun ditu protagonista, herrian zerutik erori zaien harri baten bila aterako direnak.

Zabaltegi-Tabakaleraren ezaugarrietako bat da ezaugarririk ez izatea, eta, ondorioz, bere programazioan zinemagile beteranoak eta hasiberriak biltzen dira, fikzioak eta dokumentalak. Ruth Beckermannek (Viena, 1952) dokumentala izan du bere zinema ibilbidearen ardatza 1977an Arena besetzt filma estreinatu zuenetik, eta Donostian aurkeztuko duen lan berriak ere (Mutzenbacher) ez-fikzioa du oinarri, nahiz eta Josefine Mutzenbacher, Vienako prostituta baten istorioa eleberria duen oinarrian. Nobela hori modu anonimoan argitaratu zuten 1906an, eta, berehala, polemika handia piztu zuen, haurren eta emakumeen sexualitatearen deskribapen lizunak egiten zituelako. Filmean, Beckermannek casting baterako deialdia egingo du, eleberri pornografiko horren egokitzapen bat egiteko.

Dokumentala da Meet me in The Bathroom ere, Dylan Southern eta Will Lovelace zinemagile britainiarrek lau eskutara zuzendutako lana. Bjork, Jack White eta Blur musika artista eta taldeei buruzko dokumentalak egin izan dituzte aurretik, eta oraingoan, berriz, XXI. mende hasieran New York hirian gorpuztu zen musika oldeari begiratu diote. Hala, dokumentalean The Strokes, LCD Soundsystem, Yeah Yeah Yeah eta beste hainbat talderen musikak eta bizipenak bildu dituzte. Filma Sundancen estreinatu ondoren iritsiko da Donostiara.

Salvador, inaugurazioan

Thomas Salvador frantziarrak (Paris, 1973) Zuzendari Berriak sailean estreinatu zuen Vincet n'a pas d'ècailles bere lehenengo lana, eta Zabaltegi-Tabakalera sailean izango da aurten, den-dena utzi eta Alpeetan kokatzea erabakitzen duen ingeniari paristar bati buruzko filmarekin: La montagne. Cannesko jaialdiko Errealizadoreen hamabostaldian aurkeztu zuen filma eta Zabaltegi-Tabakalera saila zabaltzea egokituko zaio oraingoan.

Bigarren filma du Anders Emblem norvegiarrak (Alesund, 1985) A Human Position, eta Donostian baino lehenago hainbat jaialditan eman dute, Rotterdamen eta Jeonjun, besteak beste. Asta izeneko kazetaria du protagonista filmak, Norvegia mendebaldeko kostaldeko herri batean bizi dena eta bertakoa izateari esanahia bilatzen ari zaiona. Asilo eskatzaile baten desagertzeak bete-betean eragingo du haren bizitzan.

Jeonjuko zinema jaialdian filmik onenaren saria eskuratu zuen Cyril Schaublin zinemagile suitzarraren (Zurich, 1984) Unrueh lanak, eta baita zuzendaririk onenaren saria ere Berlinaleko Encounters sailean. Schaublinek zuzentzen duen bigarren film luzea da, eta XIX. mendean dago girotua, erlojuen fabrikazioan diharduen eta mugimendu anarkistak indarra hartu duen herri txiki batean.

Berlinalen izan zen Natalia Lopez Gallardoren (La Paz, 1980) Manto de gemas ere, eta, hain zuzen ere, Epaimahaiaren saria jaso zuen bertan. Emakume baten desagertzea du abiapuntu filmak, eta krimen antolatuaren indarkeria aztertzen du.

Laura Citarellak (La Plata, Argentina, 1981) Veneziako Zinemaldiko Orizzonti sailean aurkeztuko du Trenque Lauquen, hau ere emakume baten desagerpen misteriotsutik abiatzen dena, eta Donostian hari egokituko zaio Zabaltegi-Tabakaleraren programazioa ixtea. Andres Di Tellarentzat (Buenos Aires, 1958), berriz, ez da berria Donostian egotea; izan ere, Zabaltegi-Tabakaleran aurkeztu ditu aurretik 327 cuadernos (2015) eta Ficción privada (2019). Orain, Diarios ekarriko du zinemaldira, BAFICI jaialdiaren azken edizioan estreinatutako pieza laburren sorta. Sakelako telefonoarekin grabatutako irudiak, artxibo pertsonala eta aurkitutako materiala bildu ditu haurtzaroko oroitzapenak, lagunen potretak eta beste jasotzeko.

Ann Orenen (Tel-Aviv, 1979) lehenengo filma da Piaffe, eta Locarnon izan ondoren aurkeztuko du Donostian. Bizkarrean zaldi buztan bat ateratzen zaion emakume bat da pelikulako protagonista da. Hylnur Palmason zinemagile islandiarrak, bestalde, bere hirugarren film luzea erakutsiko du Donostian, Godland, Cannesko Un Certain Regard sailean estreinatu zuena. XIX. mendean dago girotua filma, eta Islandiako eremu urrun batera eliza bat eraiki eta bertakoei argazkiak egitera joango den apaiz gazte bat du protagonista.

Film laburren sorta

Zabaltegi-Tabakaleran hainbat film labur ere emango dituzte. Hain zuzen ere, Godland film luzeaz gain, Nest iraupen laburrena pelikula ere aurkeztuko du Palmasonek Donostian. Urtebete zuhaitz batean etxe bat elkarrekin eraikitzen eman zuten senide batzuen ibilerak kontatzen ditu filmak.

Zinemaldian behin baino gehiagotan izan diren zinemagile ezagunak film laburrekin izango dira aurten bertan. Horietako bat da Peter Strickland ingelesa: 2018an Sail Ofizialean lehiatu zen In Fabric filmarekin, eta orain dela bi urte Zabaltegi-Tabakaleran erakutsi zuen Cold Meridian. Aurten, berriz, Black Narcissus (Passion of The Swamp) emango du Zinemaldian, zeinetan film pornografikoen zuzendari beterano batek bere iragana gogoratzen duen. Lee Chang-dong ere (Daegu, Hego Korea, 1954) ezaguna da Donostian, Poetry Perlak sailean izan baitzen 2010ean. Oraingoan, Heartbeat lan laburra ekarriko du.

Diego Cespedesen (Las criaturas que se derriten bajo el sol), Bi Ganen (Po sui tai yang zhi xin / A Short Story), eta Erik Shirai eta Masako Tsumuraren Nowhere To Go But Everywhere film laburrak, eta Takayuki Fukataren Naname no rouka / Itchan and Satchan film ertaina ere izango dira Donostiako Zinemaldian.

Gaur iragarritako filmez gain, aurretik jakinarazitako beste lau lan ere izango dira Zabaltegi-Tabalera sailean: El agua (Elena Lopez Riera), Cerdita (Carlota Pereda), Hirugarren koadernoa (Lur Olaizola) eta Cuerdas (Estibaliz Urresola).


Summary: Eguzkik salatu du Urola ibaira odola isuri dutela. Talde ekologistak uste du isurketak Urkaiko hiltegian duela jatorria. Uraren Euskal Agentziak ikerketa abiatu du.

Eguzkik Urola ibaira egindako beste isurketa bat salatu du. Ibaia Zestoako (Gipuzkoa) Iraeta auzotik igarotzen den tokian izan da isurketa, eta Eguzkik uste du litekeena dela Urkaiko hiltegian izatea jatorria. Eguzkik nabarmendu duenez, Urolak egun hauetan ur gutxi darama, eta kutsaduraren eragina gehiago sumatzen da ibaiaren ekosisteman. Talde ekologistak gaineratu du ez dela odola ibaira iristen den lehen aldia, eta uste du odola isurtzea «ia % 100 saihestu» daitekeela. Izan ere, gogorarazi du odol lehorra aspalditik erabiltzen dela nekazaritzan eta lorezaintzan ongarri gisa, eta nekazaritza ekologikoan baimendutako produktuen artean dagoela. Eguzkik Uraren Euskal Agentziari eman dio isurketaren berri, eta gertatutakoa ikertuko du erakundeak. Hori dela eta, Urkaiko hiltegiari –atzo albiste izan zen, ganadua ahalik eta sufrimendu txikienarekin sakrifikatzen dela kontrolatzeko kamerak jarri dituelako barruan– eskatu dio beharrezko baliabideak jartzeko horrelako isurketa bat berriro gerta ez dadin.

Hainbat egunetan odol isuria antzeman dugu Urola ibaira, Iraeta auzotik, Zestoan. Ura agentziarekin harremanetan jarri dira, eta haiek, bertaratu eta ikerketa bat abiatu dute. Gogorarazi nahi dugu ez dagoela baimenik ibaira zuzenean odol isurketak egiteko. Litekeena da Urkaiko hiltegitik isuri izana.


Summary: Benedettik eta Gabiriak Bilbon ordaindu gabe utzitako bazkaria. Oroitzak freskatu, eta Mario Benedetti idazle uruguaitarrarekin 1997an bizitako pasadizo bat ekarri du gogora Julen Gabiriak. Twitterren harilkatu du kontaketa, hamazazpi txiotan. «Ni flipatuta, imajinatu!».

«Pertsonaia historiko batekin kafe baten bueltan hizketalditxo bat izateko aukera bazenute, nor aukeratuko zenukete? Eta zergatik?». Tarteka, galdera interesgarriak kabitzen dira Twitterreko txio baten neurrian, 280 karakteretan. Erantzun on eta iradokitzaileak ere bai: «Mario Bennedetti», idatzi du Lander Garro idazle errenteriarrak. Itxura denez, gainera, erantzuna ez da ausazkoa izan; atzean badu historiarik. Julen Gabiria idazleari deitu dio Garrok, eta hark abiatu du kontakizuna. Izan ere, Gabiriak bai, jadanik izan zuen behin, orain 25 urte, Benedettirekin mahai baten bueltan solastatzeko tartea.

Aitorpena eginez abiatu du atzera begirakoa Gabiriak: «Benetan gertatu zenaren eta nik buruan dudanaren arteko marra non dagoen oso argi ez badut ere...». Anekdota bitxia etorri da atzetik. Bilbon gertatu zen, 1997an.

Gabiriak oroitarazi duenez, Benedettik Andamios liburua argitaratu berri zuen orduan, haren aurkezpen bira egiten ari zen, eta Bilbon zuen geldialdietako bat, liburu azokan. Horregatik, «kazetari» gisara bertaratu zen Gabiria, –Gabiriak erabaki du komatxoak jartzea–. «Garai hartan, euskarazko aldizkari bat sortu genuen Basaurin, Hego Uribeko herri guztietan banatzen zena, eta hor bagenuen literaturari buruzko atal bat ere», argudiatu du.

Benedettiren zalea zen artean 24 urte zituen Julen Gabiria gaztea, eta, aurkezpena bukatzean, hurbildu egin zitzaion, sinadura eske. «Kasualitatea-edo izango da, baina, hain justu, atzo izan nuen liburu hori eskuetan. Hark sinatutako Andamios», kontatu dio BERRIAri.

Bazkari aurreikusi gabea

Eta orduan hasi zen anekdota: «Geratu ginen: bera, bere editorea (edo argitaletxeko norbait: gizon bat), eta ni. Sinatu zidan, hasi ginen hizketan, eta, kontua apur bat luzatzen hasi zenez, beste gizon hori komunera edo ez-dakit-nora joan zen».

Artean argitaletxeko editorea-edo haiekin zela, baina, aitorpen bat egin zion Gabiriak Benedettiri: «Kontatu nion bere pertsonaia batean oinarritutako ezizenarekin sinatzen nituela poemak. Eta esan zidan: 'Zergatik? Idazten duzunak lotsatu egiten zaitu?'. Galdera haren oihartzuna bonba bat izan zen niretzat».

Eta, Gabiriak kontatu duenez, luze izan ziren hizketan biak. Eta ailegatu zen bazkalordua, eta zer-eta uruguaitarrak galdetu zion ea ez ote ziren joanen zerbait jatera. «Ni flipatuta, imajinatu», zehaztu du. Flipatuta, baina aukeratu zuten jateko lekua, eta eskatu zuten bazkaria, artean argitaletxeko editorea ez zegoela; ez luzaroan.

«Eta hasierako mokadu horietan geundela, hara non agertzen den editorea atetik: izerditan, urduri, imintzioka, ea non sartu den galdezka... Ba heldu zion besotik, agindu zion altxatzeko, eta airean eraman zuen. Eta beti geratu zait zalantza: eskatu genuen jatekoa, bai (nahiz eta gero bazkaldu ez). Baina nork ordaindu zuen? Nik ez behintzat!».


Summary: Ertzaintzak 67 ziztada kasu zenbatu ditu uztailetik. Josu Erkorekak jakinarazi du kasuen erdiak salatu direla formalki. Bilboko jaietan ustez izandako sexu eraso bat ikertzen ari da Ertzaintza.

Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak jakinarazi duenez, uztailaz geroztik 67 ziztada kasu inguru erregistratu ditu Ertzaintzak, gehienak emakumeei egindakoak. Denetan, baina, ez da salaketa aurkeztu: kasuen erdiak salatu dira formalki. Bilboko jaietan, adibidez, Ertzaintzak 25 kasuren berri izan du. Halaber, sailburuak jakinarazi du Bilboko jaietan ustez izandako sexu eraso bat ikertzen ari dela Ertzaintza. Biktimak ez du salaketarik jarri oraindik, Erkorekak jakinarazi duenez. Bilbao Irratian elkarrizketatu dute Erkoreka, eta, elkarrizketa berean, Amaia Arregi Bilboko Udaleko Herritarren Segurtasunerako zinegotziak jakinarazi du udalak ez duela festen inguruan inolako «sexu erasoren» berririk, baina adierazi du «abusu eta ukitu» kasu batzuk izan direla. Ziztaden inguruan, Erkorekak esan du ez dakitela zergatik gertatzen ari diren: «Inork ez daki zehazki zeren ondorio den ziztaden fenomeno hori, gaur egun arte ez baita, gutxienez, sumisio kimikoko kasurik». Azaldu du zenbaitetan emakume batzuek uste dutela ziztatu egin dituztela, baina pertzepzio pertsonal bat izaten dela, eta osasun langileen esku hartzearen ostean ikusten dutela ez dela halakorik izan. Beste batzuetan ziztadak izan direla azaldu du Erkorekak, baina, analisiak egiten direnean, ikusten da gorputzean ez dagoela substantzia kimikorik. «Fenomeno arraroa da, eta oraindik ez dugu azalpenik: ez dakigu zeren ondorio den», azpimarratu du.


Summary: Marc Solerren indar erakustaldia, Bilbon. Ganguren hamabi segundoko aldearekin amaitu du kataluniarrak, eta atzetik jarraika zituenek gertu izan duten arren, ezin izan dute harrapatu. Rudy Mollard da lider berria, ihesaldian egon eta gero

Marc Solerrek (UAE) irabazi du Espainiako Vueltako bosgarren etapa, Bilbon. Eguneko ihesaldian sartzen azkena izan da kataluniarra, baina Gangurengo bigarren igoeran utzi ditu atzean iheskideak. Tropela lau minutura sartu da helmugan, denak elkarrekin, eta ihesean aritu den Rudy Mollardek (FDJ) jantzi du maillot gorria. Euskal zaleek ez dute aukera galdu, eta ikurrinez eta elastiko laranjez bete dituzte errepide bazterrak, oraingoan ere.

Abiadura bizian egin du tropelak eguneko lehen zatia; 51 km/h abiaduran aritu dira lehenengo orduan. Eguneko ihesaldian sartzeko saiakera asko izan dira. Talde askok bazekien gaur zela ihesaldian egonda etapa garaipena lortzeko lehenengo aukera, baina tropelak ez du ihesaldirik baimendu 70 kilometro pasa diren arte.

Azkenerako hamazazpi lagunek lortu dute tropeletik ihes egitea, eta horien artean izan dira Ibai Azurmendi (Euskaltel-Euskadi) eta Roger Adria (Kern Pharma). Soler beranduago iritsi da ihesean zegoen taldearengana. Tropela bi minutura zegoela egin du ihes bertatik, eta kataluniarrak aurrera iristea lortu du. Hiru minutuko aldea mantendu dute hasieran, baina eguneko hirugarren mendatera iristean hanka altxatu dute tropelean erritmoa ezartzen ari ziren Jumbo-Vismako txirrindulariek. Gauzak horrela, lau minutuko aldearekin hasi du aurreko taldeak Gangurengo lehenengo igoera (4,6 kilometro luze eta %8ko pendiza).

FDJk jarri du erritmoa aurreko taldean, bi txirrindulari baitzituen bertan. Lawson Craddock (BikeExchange) izan da ihesean zebilen taldean zuhaitza astintzen lehena. Aldea zabaldu du erritmo aldaketa batekin, eta bakar batek ere ez du haren gurpilean jarraitu. Segundo gutxiko aldea zabaldu du, baina Gangurengo azken aldapan Victor Langelotti (Burgos-BH) iritsi da haren gurpilera. Jaitsieran beste hamar txirrindulari iritsi dira bikotearen ondora, eta elkarrekin egin dute Gangurenera bigarren aldiz iristeko bidea. Adria bertan izan da, baina Azurmendi atzean gelditu da, eta tropelak harrapatu egin du.

Jack Stewartek (FDJ) saiakera egin du Gangurenera bigarrenez iritsi aurretik. Gogor jo du erasoa britaniarrak, eta berrogei segundoko aldearekin iritsi da bertara. Solerrek erritmo aldaketa bortitza egin du Stewarten ondora iritsi nahian, eta mendatea amaitzeko kilometro bakarra gelditzen zenean harrapatu du britaniarra. Horrekin nahikoa ez, eta atzean utzi du FDJko txirrindularia, eta bakarrik hasi du jaitsiera, hura harrapatu nahian zebilen taldetxoarekiko hamabi segundoko aldearekin.

Barruan zeukan guztia utzi du Solerrek helmugara iritsi nahian, eta atzekoak bost segundora hurbildu diren arren, elkarri begira gelditu dira azken kilometroetan. Inork ez zuen besteentzat lan egin nahi, eta elkarri erasoak jotzen aritu dira. Oso gertu izan du taldetxoak Soler, baina harrapatuko zutela zirudienean, elkarri begira gelditu dira berriro ere, eta kataluniarrak altxatu ditu besoak Bilboko helmugan.

Tropelak bost minutuko galerarekin hasi du Gangurengo bigarren igoera. Jumbo-Vismak ezarri du igoerako erritmoa, eta txirrindulari gutxi gelditu dira erritmo horri jarraitu ezinda. Inork ez du erasorik jo, eta indarrak gorde dituzte datorren egunerako.


Summary: Otsailetik 2.000 ukrainiar heldu dira Nafarroara. Gehienek babes eskaera tramitatu dute Iruñean eta Tuteran. Urkullu lehendakariak «harrera elkarte eta erakundeen lankidetza» eskertu du.

Otsailaren 24an Errusiak Ukraina inbaditu zuenetik, 2.000tik gora errefuxiatu iritsi dira Nafarroara. Zehazki, 2.181 dira hilabete hauetan gatazka guneetatik heldu diren ukrainarrak: 1.111 emakumezko, 303 gizonezko eta 767 adingabe. Maria Txibiteren gobernuak zehaztu du, hala ere, horiek denak ez daudela uneotan herrialdean: asko, Nafarroara iritsi ostean, beste erkidegoetara lekualdatu dira, Europako Batasuneko beste herrialde batzuetan babesa bilatu dute edo sorterrira itzuli dira. Gehienek [1.435ek] Europako Batasunak eskaintzen duen behin-behineko babes agiria tramitatu dute dagoeneko, Iruñeko eta Tuterako immigrazio bulegoetan.

«Errefuxiatuak Nafarroara iristen ari dira oraindik ere, baina, zorionez, hasieran baino askoz erritmo apalagoan», azaldu du Javier Remirezek, Nafarroako Gobernuko lehendakariordeak. «Harrera egin zaie maila guztietan: etxebizitza baliabideei, hezkuntzari eta lan gizarteratzeari dagokienez».

Remirezek gaineratu du Nafarroa herrialde «solidarioa» dela, ez Ukrainarekin soilik, «baita beste herrialde askotako errefuxiatuekin ere». Osasun eta hezkuntza baliabideak nabarmendu ditu lehendakariordeak: hala, Ukrainako 1.158 errefuxiaturi bermatu diete osasun sistema publikorako sarbidea, eta Ukrainako 308 haur eskolatuak izan dira Nafarroako 105 ikastetxetan: 49, Haur Hezkuntzako bigarren zikloan; 171, Lehen Hezkuntzan; 85, DBHn; eta hiru, batxilergoan.

Gasteizen, bestalde, bilera egin du gaur desplazatuei harrera egiteko Eusko Jaurlaritzak antolatutako mahaiak. Iñigo Urkullu lehendakariak esker ona adierazi die iheslariekin lan egiten duten elkarte eta erakundeei, eta gaineratu du Jaurlaritzak «konpromiso irmoa» duela «elkartasunarekin eta giza eskubideekin».


Summary: Ehunka lagunek «indarkeria matxistarik gabeko Aste Nagusia» aldarrikatu dute Bilbon. Bilboko Konpartsek deitu dute manifestaziora. Estreinako aldiz, abian jarri dute sexu erasoen kontrako protokoloa, «erasoen areagotzea ikusirik».

Berriz ere, indarkeria matxistaren kontrako aldarriek hartu dituzte Bilboko kaleak Aste Nagusian. Erasoei autodefentsa feministaz erantzunen dietela ohartarazi zuten atzo ehunka lagunek iluntzean. Gaur, berriz egin dute ozen oihu sexu erasoen aurka, Bilboko Konpartsen deiari segika. Erasoen gainetik... Aste Nagusia defendatu izan dute lelo.

Protestan azaldu dutenez, sexu eraso ugari izan dira azken egunotan hirian. Suminez azpimarratu dute, bada, irmo erantzunen dietela eraso guztiei, «denok». Egoeraren larritasuna nabarmendu dute elkarretaratzean. Hain zuzen, erasoen kontrako protokoloa aktibatu berri dute konpartsek, «erasoei behar bezala egiteko aurrera».

«Nazkatuta gaude. Ez isildu, ez onartu, egin ezazu zarata, eta erantzun. Emakumeak geure gorputzen jabe gara, gure askatasunaren jabe. Kaleak, gaua, eta festak gureak ere badira. Geure festen eta bizitzen jabe gara», adierazi dute protestaren hondarrean.


Summary: Pilar Irigoien Sodenako burua kargutik kendu du Nafarroako Gobernuak. Enpresa publikoko buruak kontratu bat sinatu zuen CENekin 2020an, COVID-19aren aurkako maskarak erosteko. 1,2 milioiren galera eragin du operazioak.

Aulkia kendu diote. Pilar Irigoien, Sodena sozietate publikoko zuzendari kudeatzailea, kargutik kendu du Nafarroako Gobernuak, 2020ko maiatzean sinatutako kontratu batean atzemandako irregulartasunengatik. COVID-19aren izurriaren hasieran egin zuten akordioa Sodenako buruak eta Jose Antonio Sarriak, CEN Nafarroako Enpresarien Elkargoko presidente zenak, maskara kirurgikoen hornidura bermatze aldera. Itun horren arabera, Nafarroako enpresek behar zituzten maskara guztien estimazioa egin zuen CENek; Sodenak, berriz, bi milioi euro pagatu zizkion Albyn Medical enpresari, maskarak eros zitzan.

Nafarroako Gobernuko Kontu Hartze Zuzendaritzak 2022ko uztailaren 27an sinatutako txosten batek, baina, kolokan jarri du hitzarmen hura. Gobernuko ikuskatzaileen arabera, «irregulartasunak» daude kontratuan: alde batetik, Ogasun Publikoko Foru Legean ezarritako interes tasak gainditzen ditu; bestetik, 2020an izurria dela-eta ezohiko kontratuak egiteko ezarri ziren baldintza orokorrak urratzen ditu, eta, azkenik, Sodenak ez zuen gobernuaren baimenik jaso halako operazio bat sinatzeko. Kontu Hartze Zuzendaritzaren arabera, kontratu hark 1,2 milioi euroren galera eragin dio sozietate publikoari. Izan ere, Espainiako Gobernuak legez mugatu zuen maskaren gehienezko prezioa, eta, 2020ko udatik aurrera, enpresek ez zuten Sodenak eskatutako maskara horien guztien beharrik izan. Ordurako, baina, sozietate publikoak aurreratua zuen dirua. Uneotan, 1,7 milioi maskara daude, diru publikoekin ordainduak, Iruñerriko bi biltegitan pilatuta.

Operazio horren ardura Pilar Irigoienena dela ebatzi du Nafarroako Gobernuak, eta kargutik kendu du. Javier Remirez lehendakariordearen ustez, auziak frogatzen du «gobernuaren barne kontrolek ongi funtzionatu dutela».


Summary: Hector Llaitul buruzagi maputxea atxilotu dute Txilen. Egurra lapurtzea, lurrak indarrez kentzea eta estatuaren kontrako atentatua egitea leporatzen diote.

Txileko Poliziak Hector Llaitul buruzagi maputxea atxilotu du. Wallmapuko CAM Arauco-Malleco Koordinakundeko buru da Llaitul, eta egurra lapurtzea, lurrak indarrez kentzea eta estatuaren aurkako atentatua egitea leporatzen diote. Atxiloketari erantzunez, hainbat sute izan dira azken orduetan. Azkenekoan, bi traktore erre dituzte. Txileko Polizia hegoaldeko errepideak zaintzen hasi da, garraiolarien joan-etorria ziurtatzeko.

Cañete herrian atxilotu dute Llaitul, Wallmapun, Txile hegoaldean, jatetxe batean zela, 21:30ean. Haren aurkako ikerketa 2020an abiatu zuen Sebastian Piñera presidenteak, eta Gabriel Boricek horretan aurrera jarraitu du presidentetza hartu ostean. Gabriel Boricen eta Konstituzio berriaren kontra hitz egin izan du maiz buruzagi maputxeak azken hilabeteetan; besteak beste, BERRIAk egin zion elkarrizketan.

La Tercera egunkariaren arabera, estatuaren aurka borroka egiteko dei egin izanak ere izan du zer ikusia atxiloketarekin. Arauco-Malleco Koordinakundea erakunde maputxe indigenista bat da: «Borroka politiko-militarrari lotu gatzaizkio, eta hori ona da borroka iraultzailean ari garen maputxe guztiontzat», adierazi zuen Llaitulek BERRIAren elkarrizketan.

La Tercera-ren arabera, haren kontrako salaketan borroka armatuaren aldeko hiru adierazpen jaso ditu fiskaltzak atxiloketa agintzeko. «Indarrak prestatu, erresistentzia armatua antolatu lurraldearen eta nazio maputxearen autonomiaren alde», esan zuen horietako batean, La Tercera-ren arabera. Fiskaltzak jaso dituen adierazpen horietako batean, egur lapurreta bere gain hartzen du, ustez. La Tercera-ren arabera, maputxeak, armak eta tiroak finantzatzeko modua dela argudiatzen du Llaitulek.

Llaitulek 54 urte dauzka. MIR Ezker Iraultzailearen Mugimenduko kide egin zen unibertsitatean, eta FPMR erakunde armatu marxista-leninistako kide ere izan zen. Diktaduraren kontra borrokatu zen, eta demokrazian gutxienez beste bi aldiz atxilotu dute. 2007an, tortura bidez lortutako testigantza batengatik atxilotu zuten; urtebete geroago absolbitu egin zuten. 2010ean, 25 urteko espetxe zigorra ezarri zioten, lapurreta eta hilketa saiakera egotzita, baina zigorra murriztu zioten berriro. 2017an, Txileko Poliziaren azpijoko baten biktima izan zen: froga faltsuak aurkeztu zituzten haren eta beste maputxe batzuen aurka, zenbait atentaturekin lotzeko.


Summary: Bilboko Aste Nagusian salatu duten sexu eraso bat ikertzen ari da Ertzaintza. Ehunka lagunek «indarkeria matxistarik gabeko Aste Nagusia» aldarrikatu dute Bilbon, Bilboko Konpartsek deituta. Estreinako aldiz, abian jarri dute sexu erasoen kontrako protokoloa, «erasoen areagotzea ikusirik».

Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako Seguratasun Sailburuak atzo gauean SER Espainiako irrati katean jakinarazi zuenez, Bilboko Aste Nagusian salatu duten sexu eraso bat ikertzen ari da Ertzaintza. Salaketa jarrita dago, eta Ertzaintzak abiatu du ikerketa. Datu askorik ez du zabaldu, baina Bilboko Aste Nagusian izan den sexu eraso bat da.

Hain zuzen, atzo, berriz ere, indarkeria matxistaren kontrako aldarriek hartu zituzten Bilboko kaleak Aste Nagusian. Erasoei autodefentsa feministaz erantzunen dietela ohartarazi zuten ehunka lagunek asteartean eta atzo berriz egin zuten ozen oihu sexu erasoen aurka, Bilboko Konpartsen deiari segika. Erasoen gainetik... Aste Nagusia defendatu izan dute lelo.

Protestan azaldu zutenez, sexu eraso ugari izan dira azken egunotan hirian. Suminez azpimarratu zuten, bada, irmo erantzunen dietela eraso guztiei, «denok». Egoeraren larritasuna nabarmendu zuten elkarretaratzean. Hain zuzen, erasoen kontrako protokoloa aktibatu berri dute konpartsek, «erasoei behar bezala egiteko aurrera».

«Nazkatuta gaude. Ez isildu, ez onartu, egin ezazu zarata, eta erantzun. Emakumeak geure gorputzen jabe gara, gure askatasunaren jabe. Kaleak, gaua, eta festak gureak ere badira. Geure festen eta bizitzen jabe gara», adierazi zuten protestaren hondarrean.


Zaurietatik sistema hausten

Summary: Zaurietatik sistema hausten. Sexu jazarpena jasan dute lanean Nora Arbelbidek eta Amaia Cazenavek. Lanetik kanpo ere bai, baina lan munduan jasandakoarengatik egin dute salaketa jendaurrean. Biktima izan dira, baina jada ez dute leku horretatik hitz egiten, «mundua aldatzeko» grinatik baizik.

Kazetariak dira biak, Ipar Euskal Herrian arituak, eta artetan elkar gurutzatu izan dute gertakarien berri ematean. Orain, beste harreman bat sortu dute Nora Arbelbidek eta Amaia Cazenavek. Sexu jazarpena jasan dute biek, kazetari zirela. Cazenavek erredakzioan bertan, hamar bat urtez. Arbelbidek 2003an, Martinikan, Patrick Poivre d'Arvor 'PPDA' kazetari frantsesaren bidea gurutzatu zuelarik. Mintzatzea erabaki dute biek, molde batean ala bestean. Mediapartek antolatu emankizunean eman du bere lekukotasuna Arbelbidek; Je ne suis pas une salope je suis journaliste [Ez naiz urdanga bat, kazetaria naiz] dokumentalean Cazenavek. Sexu jazarpena ahalbidetzen duen sistemaren kontra borrokan ari dira, eta heldu diren belaunaldiak dituzte buruan, beti. Erasoez, erasotzaileez, inpunitateaz eta mediatizazioaz mintzatu dira, luze, Baionako Santizpiritu auzoko pilota plazan elkarturik.

Sexu jazarpena jasan duzue biek kazetari lanean.

AMAIA CAZENAVE: 2016tik landa sentitu ditut zinez jarrera bitxiak emazteei begira, eta, beraz, eni begira. [Radio Francen] Baziren esaldi batzuk, lankide desberdinek erranik, eta ohartzen nintzen sistema bat osatzen zutela. Mezuak ere jasotzen nituen, open space-an komentarioak... Adibidez: «Horrela jantzita zoaz Miarritzera, zer nahi duzu, errugbilari batekin ezkondu?». Izan dira gauza bortitzagoak ere; gau batez bakarrik nintzen beste lankide batekin, eta oihukatu zuen «Larrua jo nahi dut!». Biziki gaizki sentitu nintzen. Eta horrela, etengabe. Jarrera sexisten azal guztiak metatzen joan dira, eta... Aski. Abokatu batekin lan egin nuen, eta jazarpen sexuala zela konturatu nintzen. NORA ARBELBIDE: Nik PPDA [Patrick Poivre d'Arvor] ez nukeen sekula gurutzatu behar, baina harengana joan nintzen Euskaldunon Egunkaria itxi zutelarik, 2003an. Paris mugiarazteko, garaian nehork ez baitzion kasurik egiten arazoari; isiltasuna ikaragarria zen, mingarria eta umiliagarria. Ni errabia horrekin joan nintzen gailurraren puntan zen gizon horrengana. Erantzun gisa, sexu jazarpen bat jaso nuen. Ez da gertatu zaidan sexu erasorik larriena, bizian beste batzuk ukan ditut; baina hastapenetik ohartu naiz ez zela normala, eta betidanik argi ukan dut hoteleko gelan bakarrik izan ez banintz zerbait gertatuko zela.

Eta biek erabaki duzue jendaurrean salatzea. Zendako? CAZENAVE: Nik ez nuen batere aurreikusia. Baina mintzatu naiz desmartxa kolektiboa baitzen. Marie Portolano [dokumentalaren egilea] enegana etorri zen, eta baiezkoa eman nion kasik pentsatu gabe. Elkarrizketa bi hilabete berantago egin genuen Parisen, 2020ko urrian, eta elkarrizketatik negarrez atera nintzen, sabeleko min handiarekin... Parisko karriketan galdurik nintzen. «Baina zer kontatu dut?», pentsatzen nuen. Emozio tsunami bat izan zen. Lasaitu nintzen, dokumentala hedatu zuten arte. Gero, telefonoa zapartatuko zitzaidala uste nuen... Lanean segitu nuen hiru astez France Bleun, eta deus pasatu ez balitz bezala jokatzen zuten... Hastapenean ez nuen batere neurtu zer pasatuko zen. ARBELBIDE: Nik nire istorioa 2003tik lagun guztiei kontatu diet. PPDAk garai hartan telefono mezu bat utzi zidan, eta lagun guztiei entzunarazten nien. Martinikan, jadanik, hemengo beste bi kazetari baziren, eta haiengana joan nintzen, haserre, nitaz trufatu zela, ez zuela Egunkaria aipatuko, eta koskoilak hustu nahi zituela, besterik ez. Beraz, bai, istorio hori betidanik kontatu dut, baina anekdota harrigarri moduan. MeToo biziki urrun zen. 2017an, aldiz, emazte bat entzun nuen mintzatzen nola [Harvey] Weinstein sartu zitzaion hoteleko gelara, eta zernahi gertatzen zela kazetaritza munduan. Nire buruan berehala pentsatu nuen: hoteleko gela, kazetaritza, PPDA. Txio bat egin nuen, baina difamazioaren beldur, ezabatu nuen. Gero, Florence Porcelen lekukotasuna atera zenean, bere sostengatzeko deliberatu nuen ene lekukotasuna ematea. Ez nuen salaketarik jartzeko asmorik. Baina Poliziak zidan erran hori sexu jazarpena zela. Sexu jazarpena jasan dugunok, indar bat gehiago gara bloke horretan bortxaketak jasan dituztenentzat.

Amaia, jendaurrean mintzatu aitzin, enpresa barnean salaketarik egin al zenuen? CAZENAVE: Gauzak kakazten hasi zirelarik, Radio Franceko diskriminazioen kontrako zelulara jo nuen. Zailtasuna zen salatzen nituen lankideak hamar bat zirela... Eta nire kezka zen nola eginen nuen hamar pertsonaren kontrako salaketa bat abiatzeko. Jakin behar da, gainera, ikerketa Radio Francen baitan eramaten zutela; beraz, beldur nintzen ea ez ote ziren lagunak izanen ikerketa egiten zutenak eta salatzen nituen lankideak... Zer eman zuen lehen salaketa horrek? CAZENAVE: Denbora batez geldirik egon zen prozedura, eta, egun batez, diskriminazioen kontrako zelulatik deitu ninduten, erabaki behar nuela salaketa ezarri ala ez, jende batzuek deitu zutelako haien kontrako ikerketarik ba ote zen jakiteko. Orduan pentsatu nuen munduak zinez alderantziz funtzionatzen zuela. Dei horrek zinez beldurtu ninduen. ARBELBIDE: Dena zure espalden gainean zen... Hala zen? CAZENAVE: Bai. Hor deliberatu nuen publikoki salatzea, hori baitzen irtenbide bakarra. Ulertu nuen Radio Francen ez zela deus pasatuko. Gainera, banekien neska gazte batzuk bazirela ni baino prekaritate handiagoan, eta zinez beldurtuak zirela. Haientzat ere pentsatu nuen gauzak geldiarazi behar zirela. Uler dezazuen... Gerora jakin dut Radio Franceko giza baliabideen zerbitzuan mapa bat bazela, Frantziako France Bleu delegazioena, zeinetan gizonen gehiegikeriak biltzen zituzten: nagusi hau zerri bat zela, lankide honek txiste zikinak egiten zituela... ARBELBIDE: Galdera da egiturek zer egiten duten. Zu, mintzatu, mintzatu zara. Baina, gero, egiturek ez dute segitu.

Ez dizu batere sostengurik sentiarazi egiturak, Amaia? CAZENAVE: Biktimentzat ez zen babesik, ez. Dokumentalaren ondotik, bi ikerketa egin dituzte. Lan auzitegian auzia izan dudanez, ikusi ahal izan ditut prozeduraren barneko lekukotasun batzuk. Salatzen nuen lankide batek, adibidez, onartzen du komentario batzuk egin zizkidala, baina leporatzen diodan beste guztia, ez. Ikerketak trenkatzen du, beraz, ez dela gertatu. ARBELBIDE: Bere hitzak zureak baino gehiago balio duela, alegia. Anitzetan entzunen zenuten ligatze pisua dela, eta ez sexu jazarpena... ARBELBIDE: Bai. Barneraino sartua dugu tipitik guk kasu egin behar dugula nola sartzen garen, nola janzten garen, zer izariko zaia ezarri behar dugun... Guk dugu beti ardura guzia hartu behar. Gu gara hobendun, guk dugu probokatu. Eta hori hainbeste sartua dugu non lan mundura arribatzean eta, gainera, botere guneetatik hurbildu arau, dominazio horretan, gu gara objektuak. Gainera, zerbait erraten badugu, gu gara aspergarriak, isilik egon beharko genukeelako, eta, gainera ohoratuak sentitu. Hain zuzen, kazetari gisa uste dut guri dagokigula ere hori seinalatzea. Horren aldetik, xantza ikaragarria izan dut BERRIAko lankideek formatu bainaute, eta barneratuak nituen hainbat gauza normalak ez zirela ohartarazi baitidate. CAZENAVE: Nik pentsatzen dut ere gertatzen dela nagusiak gehienetan gizonak direlako. France Bleun nintzelarik, ardura postu guzietan gizonak ziren. Ez nuen emazte bakar bat ere nagusi gisa. Kasurako, nik lankide bat salatu nuenean, banekien nire erredaktoreburuak ezingo zuela deus egin, entzuna bainuen berari buruz ere susmoak bazirela. Gu, neskak, elkarren artean mintzo gara, ohartzen gara zer gertatzen den. Baina kontua da sistema hori nola hausten duzun, denek izan baitituzte jarrera sexistak. Boterea guztiz gizonen eskuetan da, eta mugiaraztea zaila da. ARBELBIDE: Gizonen botereari buruz ere ados naiz arrunt, baina problema da boterean diren emazteek ere usu jarrera hori badutela ere. CAZENAVE: Bai, ber kodeak hartzen dituzte. Zer erran nahi duzue horrekin? ARBELBIDE: Emazte batzuek boterea lortzeko gizonak baino gizonago behar izan dutela jokatu: isildu, isilarazi... CAZENAVE: Kirol munduan argiki ikusi dut hori, ni barne. Batzuetan, lankideek txiste gordinak egin izan dituzte, eta, nik irri egin dut. Kodeak hartu behar izan ditut; bestela, pentsatzen dute: «Hilekoa du, aspergarria da...». Edo emazte batek erran izan dit ongi janzten nintzela gero jokalarien aldageletara joateko. Zernahi, ez dut lan hori egiten aldageletara joateko. Kontua da, emazte gisa, besteen baieztapena xerkatzen duzula, eta ez dakizula zein jarrera hartu. Badakizu eguneroko bizian ez zarela horrela, baina, integratua izateko, behar bezalako jarrerak hartzen dituzu.

Kirol mundua gainera biziki maskulinoa da: lankide gehienak gizonak, eta agertzen diren kirolari gehienak ere bai... CAZENAVE: Ene egungo erredakzioan, 30 bat gara, eta bi emazte besterik ez gara. Ohartu naiz, gehienetan, kirolariekin harremanak onak zirela; pentsatzen dut politikariekin baino hobeak direla, egia erran. Kirolariekin ez dut inoiz arazorik ukan, errespetua bada, nola errugbian hala pilotan. Baina kontziente naiz futbolean, adibidez, ez dela hain ongi pasatzen. Argiki, lanjerra erredakzioetan sumatu dut gehienik. Mutilak dira bakarrik, elkarrekin, badituzte haien kodeak. ARBELBIDE: Boy's club-a... CAZENAVE: Kirola pitilin istorio bat balitz bezala... Horri aitzin egiteko, elkarte bat sortu dugu, Femmes Journalistes de Sport [Emakumezko Kirol Kazetariak], eta gai horiek anitz lantzen ditugu. Ikasketetan diren neska gazte batzuen bizipenak bildu ditugu, eta ohartu gara kirol erredakzio batean egiten dutelarik ikastaroa, biziki gaizki bizi dutela. Nahiago izaten dute lanbidez aldatu mundu horretan sartzea baino. Baina saiatzen gara motibatzen: neska gehiago behar ditugu. Kontatu dugunaren arabera, %9 eta %10 artean gara emakumezkook kirol sailetan: ez gara aski. Ez dakit kirol munduak azeleratzen duen sexismoa, baina gizonen artean izateak, segur baietz.

Beste gai bati heltzeko; biktimen hitza gutxiesteko mekanismoen artean da rolen itzulikatzea. Alegia, zuek zaretela erasotzaileak, eta salatzen dituzuen gizonak, biktimak. Argi ikusten da hori PPDAren kasuan, hamasei emazteren kontrako salaketa ezarri omen baitu laidozko salaketagatik. ARBELBIDE: Azkenean, xake jokoan bezala da. Arauak zure parekoak ditu finkatzen, eta, gainera, jokoa aitzinatu arau, aldatzen ditu; zuk bortxaz galtzen duzu. Ez da batere errana justiziak erranen duela hobenduna dela PPDA. Alta, Mediaparten emankizunean uste dut argiki agertzen dela bortxatzailea dela, hobenduna dela. Ari da biktima berriak isilarazi nahian. Diskretuago, baina segitzen du festibaletan ibiltzen, biktima gisa agertzen... CAZENAVE: Paris Match aldizkariak azala egin zuen harekin, le paria. Paria, bai zera! ARBELBIDE: Guk dugun indarra da elkarrekin garela. Ez naiz beldurtua. Ikusiko dugu, iduriz ondorio guztiak ez baitira arribatuak; liburu bat idatzi nahi omen du afera honi buruz, baina ezin publikatuz ari da nehork ez baitu inprimatu nahi. Afera ez da batere fini.

PPDAren kontrako salaketa anitz badira, baina ondorio gutxi. Hori al da botereak ekartzen duen inpunitatea? ARBELBIDE: Ez dakit zonbaiteraino elkar elikatzen duten botereak eta inpunitateak. Botereak ahalbidetzen du erasoa, erasoak boterea... Baina ongi ulertu behar da ere nor den PPDA. Gizon bat, milioika ikusle zituena gauero bere berri sail nagusian, kristoren eragina zuena... Hainbesteraino, non egin dituen gehiegikeriengatik justiziak kondenatu duen, baina oraino segitu du aurkezten, diru gehiegi ekartzen baitzuen. Beraz, zinez, luzaz, hunkiezina izan da. Gauero neska gazte bat heldu zitzaion berri saila ikustera; horrela erakusten zuen bere harema, eta horrela eraiki du ere bere boterea. Oinarrian den arazoa da, dena den, botere eta dominazio istorio bat dela. Dominazioa gertatzen den lekuetan, emazteak objektu bilakatzen dira. Inpunitatearekin elkar komunikatzen du horrek. Radio Francek ikerketa bat egin du dokumentala atera ondotik, eta zigortu ditu, Amaia, zuk salatzen zenituenetariko batzuk. CAZENAVE: Uste dut barne mailako ikerketa gaizki egina izan dela, pixka bat futitu direla salaketaz. Ikerketa abiatua izan da dokumentala atera ondotik. Pentsatzen dut domaia dela ez konfrontaziorik egin izana, nahiz eta zaila den. Ikusteko ez naizela gezurtia. Halere, ikerketaren ondotik izan dira zigorrak, baina ez da elkarrizketarik izan; gauzak ez dira horrela aitzinatzen. Haien defentsa izan denez ni naizela gezurtia, uste dut ez dutela ulertu. Radio France familia handi bat da, gainera badira sindikatuak, batzuen eta besteen arteko harremanak. Denek elkar ezagutzen dute, pertsonala eta profesionala nahasten dira, eta horrek du inpunitatea sortzen: badakite bat erortzen bada beste anitz eroriko direla. Azkenean, mintzatzen bazara, ardi beltza bilakatzen zara. ARBELBIDE: Eta errazagoa da ardi beltza kanporatzea.

Jendaurrean mintzatu zarete biak, eta mediatikoak izan dira bien aferak. Nola bizi duzue hori? CAZENAVE: Ni irratian ari naiz, hain zuzen, iruditan ez agertzeko, kar-kar. Dokumentalean nire aurpegia ikusi dudalarik telebistan, pentsatu dut: «Zer ari naiz hor?». Baina, azkenean, oso lasai nintzen kontatu nuenarekin. Abokatua gibelean nuen, familia gibelean nuen, nik banekien kontatzen nuena egia zela, eta horrek lasaitasuna ematen zidan. Gogorrena, dokumentalaren biharamunean gertatu zait. Pierre Menes [sexu erasoak egin izana leporatu diote hainbat emakumek] kirol kazetaria Cyril Hanounaren emankizunera gonbidatua zen, bere burua defendatzeko. Hor, erreakzio epidermikoa izan nuen, goiti egin nuen, eta bi egun pasatu nituen indarrik gabe. Ezin nuen deus egin. Eta, une berean, telefonoa zapartatzeko bidean... CAZENAVE: Bai, ber momentuan, mundu osoko kazetariek deitzen ninduten dokumentalari buruzko elkarrizketak egiteko; egun osoa telefonoan pasatzen nuen, zinez ezin kudeatua zen. Garai hartatik 200 bat mezu ditut erantzun gabe, sobera mezu, sobera dei... Pentsa, LinkedIn sare sozialean aktore frantses batek idatzi zidan sostengua adierazteko. Ari nintzen pentsatzen: zer dimentsiotan bizi naiz ni? Beraz, bai, hori zaila zen. Dokumentaleko beste neskek ere, berdin. Desberdintasun bakarra zen ni oraindik lanean nintzela salatzen nituen lankideekin. Eta banekien elkarrizketei erantzutean ez nuela tronpatu behar, hamar mila aldiz gauza bera errepikatzen nuen, baina ez nuen deus ere aldatu behar, ez orduak, ez egunak, ez hitzak... Bestela, gezurtia nintzela aterako zuten. Nekagarria zen.

Mediaparten emankizunaren ondorengoa nola bizi duzu zuk, Nora? ARBELBIDE: Hasieratik banekien ene lekua hor zela. Behin erabakita, ez dut laxatu, eta bururaino joan naiz. Hastapenean, zortzi neska ginen, eta, emeki, 20 izatera heldu gara emankizunerako. Argi nuen ene lekua hor zela. Adibidez, tribuna bat idatzi genuen, [Emmanuel] Macroni zuzendua... Ene bizian ez nukeen pentsatuko Macroni idatziko niola... Kar-kar. Baina egin dut, taldearen sostenguz. Mediaparten emankizuna fisikoki elkar ikusteko parada ere bazen. Uste dut denek beharrezkoa genuela, bizi duguna gogorra baita. Emankizuna egitean, hasieran sentitzen nuen zilegitasunik eza desagertu zen. Ezin nintzen ez hor egon. Mediatizatua izateari begira, erranen nuke Euskal Herrian babes handia sentitu dudala, begiradetan, lagunen partez... Parisko lagunak harrituak ziren! Gero, badira ere begirada larrituak; biktimaren etiketa hori banu bezala. Usutan, indarkeria matxistako kasuetan gertatzen den bezala, anitzek ez dute ikusi nahi, intimoegia dela eta... Ahantziz arrunt politikoa dela. Iduri du ere batzuek uste dutela epaituko ditudala, bilakatu naizela ez-dakit-zer... CAZENAVE: Sorgin bat! ARBELBIDE: Bai, hori da. Baina hara, ni ez naiz batere eredu, hori argi dut. Ari gara ikasten, gaur gaizki, bihar hobeki, edo desberdin... Hori bai, mundua aldatu nahi dut. Kar-kar-kar. Eta horretarako inportantea iruditzen zait mekanismoak detektatzen ikastea. Adibidez, lehen aipatu duguna: erasotzailea biktimizazioan sartzea; horrek zinez asaldatzen nau. Aipatu duzu biktimaren etiketa. Biek nabaritu duzue jendearen begiradetan edo jarreretan? ARBELBIDE: Ni ez naiz biktima sentitzen. Uste dut biktima fasetik pasatu behar dela. Batzuek leporatu didate biktima rol hori maite nuela, erraza zela... CAZENAVE: Super erraza! Behin, ostatu batean sartu ginen bikotekidearekin, eta hark entzun zuen: «Begira, France Bleun kaka sakatu duena da!». Biktimak bezain bat gara sorginak. Nik argi dut ez garela biktima ahulak; aktiboak gara, saiatzen gara gauzak aldatzen. Ez gara soilik lekukotasunetik ari, momentu hori pasatua dugu; orain, gauzak aldatzeko lanean ari gara.


Nora Arbelbide

Summary: Nora Arbelbide.

Hemeretzi urteko kazetari ibilbidea du Nora Arbelbidek. Euskaldunon Egunkarian hasi zen, BERRIAn segitu zuen, eta, egun, Miarritzeko liburutegian (Lapurdi) ari da lanean, liburuzain. Kazetaritzan gustuko duena da «aldi berean hurbiletik eta bazterretik» so egitea munduari. Literaturazalea da errotik, eta bi libururen idazlea ere bada: Goizeko zazpiak eleberriarena (2006) eta Donibane Garazi (2019) gidarena. Elkarrizketatzaile rola utzi, eta elkarrizketatuarena hartu zuen maiatzean, Mediapart kazetak ondutako emankizun batean parte hartuz, beste 19 emakumerekin batean. Patrick Poivre d'Arvor PPDA kazetaria salatu zuten sexu delituengatik. Gizonaren kontrako 82 salaketa jaso dituzte orain.


Summary: Nafarroako ikastetxeetan COVID-19aren aurkako neurririk gabe hasiko dute ikasturtea. Carlos Gimenok iragarri du balitekeela gaur bertan baliogabetzea 3-6 urteko haurrak eskola garraioan maskara erabiltzera derrigortzen dituen araua.

Iazko ikasturtea ere COVID-19ak baldintzatutakoa izan zen; 2022-2023ko ikasturteak, ordea, bestelako traza du oraingoz bederen. Nafarroako Gobernuak, esaterako, gaur iragarri du «erabateko normaltasunarekin» hasiko dutela ikasturtea, ikastetxeetan ez dutela edukiko COVID-19agatik aparteko prebentzio, garbitasun eta segurtasun neurririk. Hala zehaztu du Carlos Gimeno Hezkuntza kontseilariak: «Ikastetxeek ez dute kontingentzia protokolorik eduki beharko, baina eduki beharko dute aurrez aurrekoa ez den arreta emateko plan bat, zer gerta ere. Ikasturtea erabateko normaltasunarekin hasiko da, pandemiaren aurretik ezagutzen genuen hezkuntza testuinguruan».

Ez da aparteko aldaketarik egongo, iazko ikasturtearen erdialdetik aurrera pixkanaka-pixkanaka indargabetu baitzituzten ia neurri guztiak. Aste Santuko oporretatik bueltan, esaterako, Hego Euskal Herriko ikastetxeetan maskarak nahitaezkoa izateari utzi zion. Ordea, Nafarroako Gobernuak erabaki zuen Haur Hezkuntzako eta Lehen Hezkuntzako burbuila taldeei eustea, eta ikasgela bateko eta besteetako ikasleak ezin ziren nahastu jolastokian. Gainera, eskolak goizez soilik eman dituzte, eta eskatzen zuten eskolara ez joateko COVID-19aren sintomekin edo kontaktu estuak izateagatik berrogeialdia egin behar zutenean.

Kontseilariak jakinarazi du balitekeela beste neurri bat ere bertan behera uztea. Egun, Nafarroako 3-6 urteko ikasleek maskara jantzi behar izaten dute eskola garraioan. Gimenok esan du hori indargabetzea ez dela beren eskumenekoa, baina uste duela Osasun Departamentuak gaur bertan baliogabetuko duela. Horrenbestez, 6 urtetik gorako haurrek eta gazteek baino ez dute erabili beharko maskara garraioan.

Haur eskoletan, soldata altuagoak

Nafarroako Gobernuko Hezkuntza Departamentuak hartutako beste erabaki baten berri ere eman du Gimenok: %12 igoko diete soldata haur eskoletako hezitzaileei, %19 haur eskoletako garbitzaileei eta %2 zuzendariei. Haur eskoletako langileen grebaren ostean dator igoera. Nafarroako 0-3 plataformak deituta, 60 egun egin zituzten greban joan den ikasturtean. Lan baldintza duinak eskatzen zituzten.


Amaia Cazenave

Summary: Amaia Cazenave.

Tipitik kirolzalea da Amaia Cazenave. Haurra zenean, Baionako Jean Dauger zelaira joaten zen familiarekin, AB Aviron Bayonnais errugbi taldearen partidak ikustera. Futbolean aritua da hamar urtez, baita zaldiketan ere. 2010an hasi zen lanean FranceBleuko Baionako delegazioan, kazetaritza eskolatik aterata. Zenbait joan-etorri egin ondoan, 2021ean utzi zuen erredakzioa, Je ne suis pas une salope je suis journaliste [Ez naiz urdanga bat, kazetaria naiz] dokumentalean Baionako eta Parisko erredakzioetan urte luzez jasan duen sexu jazarpena salatu ondoan. Canal+ telebista katean hasi berri da lanean, TOP 14 lehiaketako errugbi partiden komentarista gisa.


Summary: Baionako Aviron errugbi taldeko kide bat eta kide ohi bat atzeman dituzte erizain bat jotzeagatik. Miarritzeko Aguilera ospitalean sortu da liskarra, istripu bat izan duen lagun bati laguntzera joan direnean. Konorterik gabe utzi dute erizaina.

Baionako Aviron errugbi taldeko kide bat eta kide ohi bat atzeman dituzte, bart gauean Miarritzeko (Lapurdi) Aguilera ospitalean erizain bat jo eta konorterik gabe utzi ondoren. Frantziako France Bleu irratiak zabaldu duenez, gaur egungo entrenatzailearen laguntzaile Antoine Battut eta prestatzaile fisiko ohi Cyril Gomes dira Poliziak atzemandakoak, eta zaintzapean jarri dituzte.

Erasoaren egileak Aviron errugbi taldeko kide bat eta kide ohi bat izateak zalaparta piztu du sareetan eta komunikabideetan, eta horietako asko zehazki zer gertatu den ikertzen saiatu dira. Mediabask hedabideak, kasurako, zer gertatu den aurrez aurre ikusi duen erizain laguntzailearekin hitz egin du, Margaux Guridirekin. Haren hitzetan, Battut eta Gomes larrialdi gelara joan dira gaur goizaldean, istripu bat izan duen lagun bati laguntzera. Antza, dantzaleku batetik irtetean motorretik erori da laguna, eta beste biek ospitalera eraman dute.

Erizain laguntzailearen arabera, motorretik erori den lagunarekin ezin egoteagatik sortu da liskarra; izan ere, koronabirusa dela-eta hainbat murrizketa indarrean daude oraindik, baina errugbi taldeko entrenatzailearen laguntzaileak eta prestatzaile fisiko ohiak ez dute neurri hori onartu. Guridiren esanetan, liskarraren tonua garraztuz joan da orduan, eta, Battuten eta Gomesen laguna artatzen ari zen erizaina egoera beretzen saiatu den arren, ukabilkada bat eman diote. Ukabilkada hartzean lurrera erori da, eta, erizain laguntzaileak azaldu duenaren arabera, bi gizonezkoek erizaina jotzen jarraitu dute.

Orduan, ospitaleko segurtasun agente bat hara bildu da, eta Battuten eta Gomesen artean sartu da. Bietako bat berehala joan da, Guridi Poliziari deitzen ari zitzaiola ikusi duenean. Bestea atxikita eduki dute Poliziako kideak iritsi arte, eta alde egin duena geroxeago atzeman dute.

Battutore entrenatzailearen laguntzaileak gertakariak aitortu ditu, eta onartu du berak eman duela lehen ukabilkada. Gomes prestatzaile fisiko ohiak, berriz, esan du Battuten eta erizainaren artean jartzen saiatu dela. Erasoa jasandako osasun langileak traumatismoak ditu garezurrean eta zoru orbitarioan.

Aviron errugbi taldeak ohar bat plazaratu du gertakari larri horren harira. Idatzian, gertatu dena gaitzetsi du taldeak, baina nabarmendu du «testuinguru pribatu batean» gertatu direla. Halaber, iragarri du ahalik eta azkarren elkartuko dela taldeko kidearekin, eta ez du baztertu neurriak hartzea.


Summary: Hego Euskal Herrian aurrerantzean ere maskara derrigorrezkoa izango da hegazkinetan. Raquel Sanchez ministroak bestelakoa esan badu ere, ez dute derrigortasuna kenduko. Gainerako garraio publikoetan ere herritarrek maskara jantzi beharko dute nahitaez.

Pandemiaren bilakaera ikusita, Hego Euskal Herriko aireportuetan eta hegazkinetan maskara erabiltzea ez dela derrigorrezkoa izango esan du Raquel Sanchez Espainiako Gobernuko Garraio, Mugikortasun eta Hiri Agendako ministroak Espainiako kongresuan: «Aireko garraioaren kasuan, kendu egingo da maskara erabiltzeko derrigortasuna, tenperatura hartzea edo kontroletan distantzia mantentzea». Ordea, Espainiako Gobernuko Osasun Ministerioak zuzendu egin du berak esandakoa, eta adierazi du maskarak derrigorrezkoak izango direla hegazkinetan.

Egun, garraio publikoan maskara erabiltzea nahitaezkoa da Hego Euskal Herrian. Sanchezek esan duenez, momentuz ez dute aldaketarik egingo horietan.


Summary: Gutxienez 25 pertsona hil dira Errusiak tren geltoki baten kontra egindako bonbardaketan. Moskuk esan du «tren militar bati» eraso egin diotela. Borrellek «irmoki gaitzetsi» du Errusiak «zibilen aurka» egindako erasoa.

Gutxienez 25 pertsona hil eta beste 50 zauritu dira Errusiak atzo Dnipropetrovsk eskualdean, Ukraina ekialdean, egin zuen erasoan. Kirilo Timoxenko Ukrainako presidentearen bulegoko zuzendariordeak jakinarazi duenez, besteak beste, bi ume hil dira. Moskuk tren geltoki bat bonbardatu zuen, eta treneko lau bagoik su hartu zuten. Ukrainako Independentzia Egunean egin zuten erasoa.

Bonbardaketaren ondotik, Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak Nazio Batuen Erakundearen Segurtasun Kontseiluan adierazi zuen salbamendu taldeak lanean ari direla, baina litekeena dela lagun gehiago hil izatea.

Moskuk gaur baieztatu du tren geltokiari eraso egin ziola, baina esan du «tren militar bat» bonbardatu duela. Errusiako Defentsa Ministerioaren esanetan, Kievek tren hori prestatu zuen Donbass eskualdeko fronteko lehen lerrora armak eramateko. «Donbasseko borroka eremura bidean suntsitu ziren Ukrainako armadaren erreserbako berrehun soldadu baino gehiago, eta hamar ekipo militar», jakinarazi du ministerioak.

Josep Borrell EB Europako Batasuneko diplomaziaburuak adierazi du EBk «irmoki gaitzesten» duela Errusiak «zibilen aurka» egindako eraso «krudela», eta gaineratu du kontuak eskatuko zaizkiela erantzuleei.

Dnipropetrovsk eskualdean beste eraso bat egon da. Moskuk Synelnykove hiria bonbardatu du, eta, oraingoz, zortzi lagun zauritu dira. Ukraina iparraldean beste sei leherketa egon direla jakinarazi dute Vyshgorod eremuko agintariek. Adierazi dute oraingoz ez dagoela biktimarik.

Gutxi falta zaie Zaporizhiako zentralerako sarbidea lortzeko

Rafael Grossi IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziako zuzendari nagusiak esan du oso gutxi falta zaiela Zaporizhiako zentral nuklearrera sarbidea izateko: «Instalazio nuklearrera joan behar dugu, hango egoera egonkortzeko». Grossik espero du IAEAk zentrala ikuskatzeko aukera izatea datozen egunotan. Hala ere, ohartarazi du operazioa «oso konplexua» izango dela.

Sergei Xoigu Errusiako Defentsa ministroak eta Sebastien Lecornu Frantziako Indar Armatuen ministroak gaur izandako telefono deiak fruituak eman ditu. Zaporizhiako instalazio nuklearrari buruz hitz egin dute: IAEAko ikuskatzaileak zentralera bidaltzearen garrantzia azpimarratu du Errusiako ministroak, eta prestasuna agertu du horretan laguntzeko.

Energoatom Ukrainako enpresak jakinarazi du gaur instalazio nuklearra argindar sarearekin lotzen zuen linea deskonektatu egin dela. Zentral nuklearra Energoatom enpresak kudeatzen du. Sute batek eragin du haustura, eta, aurretik, beste hiru linea elektroniko ere hondatu ziren. Energoatomek esan du «eraso terroristak» direla hiru linea elektroniko horien aurka egindako ekintzak. Instalazio nuklearraren historian lehen aldiz, erabat deskonektatu da zentral nuklearra argindar saretik. Moskuk eta Kievek elkarri leporatu diote Zaporizhiako zentralaren aurkako ekintza militarren erantzukizuna.

Errusiako armadak instalazio nuklearra okupatu zuen iragan martxoan. Zentrala Europako handiena da, eta IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziak behin baino gehiagotan ohartarazi du haren aurkako edozein erasok hondamendi nuklearra eragin dezakeela.


Summary: EAJk eta EH Bilduk «egiturazko neurriak» hartzeko eskatu diote Madrili. Kongresuak babesa emango die energia aurrezteko Espainiako Gobernuak proposaturiko lehen neurriei, alderdi abertzaleen aldeko botoarekin, besteak beste. Egungo egoerak luzarorako estrategiak eskatzen dituela azpimarratu dute.

Espainiako Gobernuak energia aurrezteko proposaturiko lehen neurriek ozta-ozta egingo dute aurrera Diputatuen Kongresuan, beste behin ere Pedro Sanchezen inbestidura babestu zuten alderdien babesarekin. EAJk eta EH Bilduk alde bozkatu dute, «arduragatik» eta dekretuaren «oinarriekin» bat datozelako, baina ohartarazi dute ez daudela ados gobernuak erabilitako «moduekin», eta eskatu diote talde parlamentarioen eta autonomia erkidegoen eskaerak aintzat hartzeko irailean Bruselara bidaliko duen plan zabalagoan. EAJk eta EH Bilduk uste dute egiturazko neurriak behar direla, «ez aldi baterakoak», Bruselak energia aurrezteko eginiko eskaerarekin bat egiteko eta, oro har, egungo krisi energetikoari eta klima larrialdiaren ondorioei aurre egiteko.

Onartutako lehen neurriek erabilera publikoko eraikinen klimatizazioari eta argiztatzeari eragiten diote, eta garraio publikoa erabiltzeko laguntzak jasotzen ditu. Horien bitartez, energia kontsumoa %7 murriztu nahi du Espainiako Gobernuak, Bruselak ezarri bezala, gas hornidura arazoei aurre egiteko eta gas erreserbak ziurtatzeko, datorren neguari begira. Horrekin batera, Europako Batasunak kontingentzia planak eskatu dizkie estatu kideei, egoera energetikoa zailduko balitz neurri gogorragoak hartu ahal izateko. Madrilek irail amaieran bidaliko du berea.

Legegintzaldi osoan gertatu bezala, Pedro Sanchezen koalizio gobernuak inbestidura babestu zuten taldeengana jo behar izan du dekretua aurrera ateratzeko. PPk aurka bozkatu du, «ekonomiari kalte egiten dioten inposizioak direlako». ERCren babesa lortu ahal izateko, gobernuak dekretua lege egitasmo gisa tramitatzea onartu du, zuzenketak sartu ahal izateko.

EAJko Idoia Sagastizabalek Sanchezi gogoratu dio jarrera aldatzen ez badu «egunen batean» kontuak ez zaizkiola aterako, eta EH Bilduko Mertxe Aizpuruak ohartarazi dio Bruselara bidaliko duen plana ez duela aurrera aterako «indar progresistekin» adostu ezean.

Sagastizabalen arabera, «anbizio handiagoa» erakutsi beharko luke gobernuak, eta azpimarratu du kontsumoa ez ezik energien prezioak ere murrizteko helburua izan beharko lukeela. Jeltzaleen ustez, industria sektorearen eskaerak eta beharrak kontuan hartu beharko lituzke planak. Horrekin batera, Eusko Jaurlaritzak aurki bidaliko dizkion proposamenak aintzat hartzeko eskatu dio.

Aizpuruak, berriz, esan du «neurri ausart eta iraunkorrak» hartzeko garaia dela, «ekoizpen eta kontsumo ereduak eraldatzeko». Jakinarazi du gobernuarekin bi neurri adostu dituela aldeko botoaren truke: batetik, konprometitu egin da trantsizio energetikoari buruzko legean ezarritako helburuak «gorantz berrikustera, birformulatzera eta azkartzera», eta, bestetik, erkidegoekin batera «epe ertain eta luzerako estrategiak» aztertzera eta planifikatzera.