Summary: Sei gizonezko atxilotu dituzte indarkeria matxistagatik. Hiru gizon Bilbon atxilotu dituzte, bi Gasteizen eta beste bat Errioxan (Espainia).

Gasteizko Udaltzaingoak bi gizonezko atxilotu ditu asteburuan bikotekide ohiei eraso egitea egotzita. Lehenengo atxiloketa larunbat goizean egin zuten. Poliziaren arabera, gizon bat eta emakume bat eztabaidan ikusi zituzten. Biekin hitz egin zuten, eta emakumeak zituen zauriak ikusita, gizonezkoa atxilotu zuten. Atxilotuak 51 urte ditu, eta bikotekide ohiaren aurka indarkeria fisikoa erabiltzea leporatu diote.

Gasteizko beste atxiloketa, berriz, gaur goizaldean izan da. Dei baten ondorioz, udaltzainak etxebizitza batera joan dira, eta, Udaltzaingoaren esanetan, bertan gizona bikotekide ohiari eraso egiten ari zen.

Ez dira azkenaldian indarkeria matxistagatik egindako atxiloketa bakarrak izan: Bilboko Aste Nagusiko bigarren egunean ere hiru gizon atxilotu dituzte, hiru emakumeri ukituak egitea egotzita. Oraingoz, ez dute beste xehetasunik eman.

Gainera, Espainiako Poliziak jakinarazi duenez, 21 urteko gizon nafar bat atxilotu dute Errioxan (Espainia), sexu erasoa bat egiteagatik. Gainera, gizonak aurrez ere debekatua zuen Logroñora (Espainia) joatea; beraz, kondena hautsi izana ere leporatu diote.

Emakume batek salaketa jarri zuen, esanez etxera sartzear zela gizon bat hurbildu zitzaiola patinetean eta ipurdia ukitzen saiatu zela, eta biktimak, aurre egin, eta bakean uzteko eskatu zion. Orduan, gizona gainera joan zitzaion, eta ahoa estali, eta arroparen gainetik genitalak ukitu zizkion.

Orduan, azaldu dutenez, emakumeak kontra egin zion, eta oihuka hasi zen. Hori ikusita, gizonezkoak alde egin zuen. Biktima medikuek artatu behar izan zuten, zauriak zituelako kokotsean eta ahoan.

Poliziaren arabera, ez da antzeko erasoak egin dituen lehen aldia. Iazko otsailean, bi emakumeri antzeko erasoa egitea leporatuta atxilotu zuten, eta handik hamar egunera, berriro atxiki zuten kondena hausteagatik


Summary: Gaur epaituko dute Pausun autobus gidari bati eraso egin zion gizona. Erasoa ostiral gauean izan zen. Transdev mugikortasun enpresaren buruak zehaztu du «zaila» dela segurtasuna bermatzea Baiona-Hendaia linean.

Gaur epaituko dute autobus gidari bati eraso egin zion gizona, nahita baliaturiko bortizkeriagatik. Hendaiatik Baionara doan autobus linean, gidari bati eraso zioten joan den ostiralean, 22:00ean, Pausuko (Lapurdi) autobus geltokian. 39 urteko gizonezkoa autobusera igaten ari zela, gidariak erran zion debekatua zela autobus barnean jatea. Sud Ouest egunkarian zehaztu dutenez, erasotzailea mozkor zen; azpimarratu dute 39 urteko autobus gidariari irainka hasi zitzaiola eta ausiki egin ziola. Gidaria, bisaian eta belaunean zauriturik, ospitalera eraman behar izan zuten, shock egoeran.

Poliziak berehala atxilotu zuen erasotzailea. Biharamunean, autobus gidariak salaketa pausatu zuen Donibane Lohizuneko polizia etxean. Marc Sy, Transdev mugikortasun enpresaren buruak adierazi du «zaila» dela Baiona-Hendaia linean segurtasuna bermatzea, kasik 40 kilometroko linea izaki. Jean François Irigoien Euskal Herri-Aturriko mugikortasun sindikatuaren lehendakariak adierazi du, aldiz, Baiona-Hendaia linean jende anitz ibiltzen dela: «%35ez igaten da bidaiari kopurua». Ondorioz, jende kopuruaren igotzeak «arazo gehiago» ekartzen dituela azaldu du. Syk zehaztu du lanean ari direla gidari taldearekin zein Euskal Herri-Aturriko mugikortasun sindikatuarekin «segurtasun baliabideen lantzeko».


Summary: Baxurako hegaluzearen kanpaina amaitzear dago. Banan-banan arrantzatutako hegaluzeen kontsumoa erritmo bizian doa, eta 2023rako kuotaren ia %80 kontsumitu da.

Gaur, astelehena, 400 tona hegaluze inguru saldu dira Bizkaiko eta Gipuzkoako lonjetan, eta, Kofradia euskal arrantzaleen etxeak dioenez, ematen du kanpainaren amaiera ez dela bizpahiru aste baino gehiago luzatuko. Zehazki, aurten, 18.605.420 tona harrapatu dira (kuotaren %78).

Baxurako ontziek hegaluzeak banaka arrantzatzen dituzte, bi teknika erabiliz: beita bizia eta ehiza ontziak. Beita bizia arrain txikiagoak amu gisa erabiliz arrantzatzeko teknika da, eta, Kofradiaren arabera, itsasaldi laburrak egiten ari dira. Hau da, ehiza nahiko hurbil egin ohi dute, eta euskal lonjetan deskargatzen dituzte hegaluzeak.

Ehiza ontzientzat, aldiz, hegaluzea urrutiago dago aurten. Itsasaldi luzeagoak egin behar izaten dituzte arrantzatzeko, eta ezin dituzte beti deskargak Euskal Herriko portuetan egin.

Hori guztia kontuan hartuta, artisau flotaren arabera, kanpaina ona izan da hegaluze bolumenari eta stockari dagokienez. Horren eragina prezioetan nabaritzen ari da; batez beste, iazkoa baino %25 merkeagoa da baxurako hegaluzea, eta, Gipuzkoan, azken zazpi urteetako batez besteko preziorik apalena da aurtengoa.

Baxurako hegaluzea, banan-banan arrantzatutakoa, Eusko Label etiketarekin identifika daiteke arrandegietan.


Summary: Estebanek ez du baztertu beste hauteskunde deialdi bat egin behar izatea. EAJren Kongresuko bozeramailea Espainiako estatuburu Felipe VI.arekin batzartuko da gaur arratsaldean. Haren aurretik, UPNko presidente Javier Esparza hartu dute Zarzuelan. Esparzak iragarri du ez dela berriro Nafarroako presidente izateko hautagai izango.

EAJren Espainiako Kongresuko bozeramaile Aitor Estebanek uste du Felipe VI.ak «azkarregi» deitu duela bilera sorta bat egitera Espainiako gobernuaren osaketaren bidean, «segurtasunik ez dagoelako gehiengo absolutuen inguruan». Esteban bera gaur arratsaldean batzartuko da estatuburuarekin, gehiengo horiei buruz hitz egiteko, baina goizez emandako elkarrizketa batean, SER katean, EAJko kideak garbi utzi du jeltzaleen botoa ez dela inondik inora ziurtzat jo behar Sanchezen aldekotzat. Lerro artean aditzera eman du, halaber, oraindik ikusteko dagoela PSOE JxCekin izaten ari den negoziazio konplexuaren emaitza.

Estebanen aurretik, UPNko presidente Javier Esparaza hartu du Felipe VI.ak Madrilgo Zarzuelan. Diputatu bakarra dauka Nafarroako alderdiak, eta jakina da ez duela parte hartuko aldeko botoarekin Sanchezen balizko inbestidura batean. Esparzak berretsi du Zarzuelan UPNren diputatuak Alberto Nuñez Feijoo PPko hautagaia presidente izatearen alde bozkatuko lukeela, eta argi utzi du aukera horrek ez badu biderik aurkitzen hauteskundeetara berriro deitzea nahiko lukeela. «Sanchezek goberna dezan independentisten eta ihes egindako baten babesa behar badira, UPNk nahiago du bozetara berriro deitzea».

Baina Espainiako Gobernuaren osaketa alde batera utzita, UPN albiste da azken orduetan Esparzak berak iragarri baitu ez dela berriro Nafarroako presidentetzarako hautagai izango. 2015ean, 2019an eta 2023an boto gehien lortu duen hautagaia izan da Esparza, baina ez du babes nahikorik lortu presidente bilakatzeko, saio horietan guztietan bidea itxi diotelako indar aurrerakoiek eta, bereziki, EH Bilduk; aurreko astean bertan izan da azken aldia: koalizio abertzalearen abstentzioa tarteko, Maria Txibite (PSN) izendatu dute Nafarroako presidente. «Bizitzan zikloak daude, eta nik izan ditut nireak: aurrerantzean ez naiz izango Nafarroako Gobernurako hautagai», iragarri zuen Esparzak, igandean.

Negoziazioak ez dira hasi EAJrekin

Gaur, berriz, Espainiako erregearekin batzartuko da UPNko agintari goren gisa, eta, haren ondoren, EAJko kide Esteban hartuko du Felipe VI.a estatuburuak. Jeltzaleak esan du ez litzatekeela harrigarria izango gaur eta bihar Zarzuelan egingo duten bilera sorta berriro egin behar izatea. Izan ere, Estebanek ez du baztertu beste hauteskunde deialdi bat egin behar izatea Espainiako Gorteetarako, «nahiz eta aukera hori saihestea komeni den».

Finean, PSOEk eta Sumarrek Kataluniako eta Euskal Herriko indar abertzaleen botoak jasotzeko izango dituzten zailtasunei buruz aritu da EAJko bozeramailea lerro artean. Besteak beste, lurraldetasunaren aldagaian aurrerapausoak emateko legegintzaldi gisa ikusten dute zenbait alderdik; besteak beste, EH Bilduk eta EAJk berak. Juntsekin eta ERCrekin abiatu den negoziazioetan, berriz, amnistiak hartu du berezko lekua, baina autodeterminazio erreferenduma ere aldiro dakarte hizpidera alderdi horiek, batez ere JxCek.

Edozein kasutan ere, Estebanek esan du benetako negoziazioa ez dela hasi oraindik. Jeltzaleak oso garbi utzi du berriro EAJk ez duela babestuko PPren hautagai Alberto Nuñez Feijoo. Asteburuan, PPk eskatu dio EAJri babes horren inguruan «berriro hausnartzeko». Espainiako eskuindarrak estu hartzen ari dira jeltzaleak, baina Sabin Etxean oso argi dute nola jokatu auzi horretan, Estebanen hitzak aintzat hartuz gero: «Vox beharrezkoa den edozein ariketan ez da EAJ egongo».

Hautagai bat izendatzeak ez du ezer bermatzen

Estebanek «denbora tarte bat» eskatu du negoziazioek aurrera egin dezaten: «Ezin dugu inbestidura flash bat martxan jarri gehiengo argi bat balego bezala». Aitortu du «hilabete batzuk» ere joan daitezkeela emaitza zehatzak lortu aurretik, eta aukerarik hoberena ez dela «presa sartu» nahi izatea. Azken mezu hori PSOErentzat dela esan daiteke. EAJk sarri helarazi du beren botoak «Euskadiko herritarren alde» izango direla, ulertzera emanez ez duela inolako konpromisorik Sanchezen PSOErekin.

Bide batez, estatuburuari ere igorri dio mezu bat harekin elkartu aurretik:«Bihar bertan hautagai bat izendatzen badu, horrek ez du esan nahiko inbestidura arrakastatsu bat egongo dela berehala; seguruenik, ez da egongo». EAJko Kongresuko bozeramaileak uste du alderdiak estu hartzeko balioko lukeela Felipe VI.ak presidente izateko hautagai bat izendatzeak: «Ez diot zentzu handirik ikusten». Izan ere, Kongresuko Mahairako negoziazioetan ez zuten inbestidurari buruz hitz egin, Estebanen arabera, eta negoziazio osoa egiteko dago PSOE-Sumarren eta haien alde egin dezaketen indar abertzaleen artean.


Summary: Bernardo Arevalo aurrerakoiak irabazi ditu Guatemalako bozak. Semilla Mugimendua alderdiko hautagaiak botoen %58 lortu ditu hauteskundeen bigarren itzulian; Torresek, bozen %37,2. Arevalok ozen helarazi die herritarrei ustelkeriaren aurkako mezua.

Presidente kontserbadoreak eta eskuindarrak izan ditu Guatemalak 1986an demokrazia ezarri zenetik. Bada, Latinoamerikako herrialde horrek eskuinetik ezkerrerantz biratuko du, Semilla Mugimenduaren alderdiko hautagai Bernardo Arevalo nagusitu baitzitzaion atzo UNE Itxaropenaren Nazio Batasuna alderdiko buru Sandra Torres kontserbadoreari, presidentetzarako bozen bigarren itzulian. Arevalok botoen %58 lortu zituen; Torresek, bozen %37,2 —botoen %95 izan ziren baliodunak—. Horrenbestez, UNEko hautagaiak ez du lortu hirugarren saiakeran ere presidente izatea.

Ikusi gehiago: Guatemalan aldaketarako aukera dute

«Apaltasun handiz onartzen dugu Guatemalako herriak eman digun garaipena. Hautetsontziek argi hitz egin dute [...] eta herriak argi esan du: ‘Nahikoa da ustelkeriaz’, esan zuen Arevalok, presidente hautetsi gisa egin zituen lehen adierazpenetan, hiriburuan, hauteskunde promesa nagusia gogoratuta: «Guatemalan dagoen ustelkeriaren aurka borrokatzea». Soziologo aurrerakoiak eskerrak eman zizkien bere aldeko botoa eman zuten guatemalarrei: «Hautatu duten aukera edozein dela ere, parte hartzea demokrazia babesteko ekintza bat da, eta une historiko honetan ausardiazko jarduera bat izan da hori», erantsi zuen.

Bestalde, presidenteorde izateko hautagaiak, Karin Herrera irakasle eta zientzialariak, esan zuen lana «gogor» egingo dutela guatemalar guztientzako gobernu bat izan dadin, «Guatemalako familia guztiak zaintzeko». Arevalok ere hitzeman zuen hori, Torres lehiakideari aipamena eginez: «Hark eginiko lana aitortzen dut. Politikan ikuspegi desberdinak ditugu, baina berari eta bere hautesleei bermatzen diegu herritar gisa dituzten eskubideak sustatu eta babestuko ditugula».

Arevalok erdietsitako garaipenak, hain zuzen, ekainaren 25eko lehen itzulian emandako ezustekoa sendotu egin du. Semilla Mugimenduko hautagaia bigarren postuan —Torresen atzetik— geratu zen ustekabean, hauteskundeetako inkesta bakar batean ere agertzen ez bazen ere. 2015ean ustelkeriaren aurkako protesten harira eratu zen mugimendua, eta sistemaren aurkako alderdi horren sorrerak ilusioa piztu zien Guatemalako boto emaile gehienei, herrialdeak azken urteetan izan duen autoritarismoaren gorakada geldiarazteko itxaropenez.

UNEren egoitza, mutu

Txanponaren beste aldean, UNEko hautagaiak egoitza nagusian hitzaldi bat emateko asmoa zuen, baina emaitzak jakin berritan bertan behera utzi zuen. Mutu zegoen UNEren egoitza nagusia. Hautetsontziak itxi aurretik egin zuen Torresek azken agerraldia, jendaurrean. «Botoa defendatuko dugu; lehen itzulitik gertatu den guztiak kezkatzen gaitu eta», esan zuen prentsaurrekoan, eta prozesu judizialarekiko dituen zalantzak azpimarratu zituen, bai eta Guatemalako fiskaltzak Semilla mugimenduarekin lotutako ustezko irregulartasunak ikertu behar dituela ere; Torresek, ordea, ez du afera horren inguruko froga bakar bat ere plazaratu.

Lehen itzuliko bozak egin ostean, eskuineko alderdiek Semilla Mugimenduaren aurkako kanpaina egin zuten, hauteskundeetan iruzurra egitea egotzita, eta fiskaltzak eskatu zuen Semilla Mugimendua legez kanpo uzteko, epaile baten eskariari erantzunez. Hauteskunde batzordeari 24 ordu eman zizkion ebazpena betetzeko, eta batzordeak berak baieztatu zuen Arevalo eta Torres bozen bigarren itzulian lehiatuko zirela. Hautagai aurrerakoiak atzoko bozak irabazi dituen arren, alderdia legez kanpo uzteko saiakerek jarraipena izan lezakete.

Ikusi gehiago: Guatemalako bozen bigarren itzulian lehiatu ahal izango da Arevalo

9,3 milioi guatemalar zeuden bozkatzera deituta, eta horietatik lau milioi herritar inguruk eman zuten botoa (%45ek). Arevalok 2,4 milioi boz lortu zituen; Torresek, 1,5 milioi. Atzo, 20:00etan —Euskal Herrian 04:00ak zirela—, Hauteskunde Auzitegi Goreneko magistratu Gabriel Aguilerak dei egin zien alderdiei «heldutasun politikoz» onar zitzaten hauteskundeen emaitzak. «Merezi du demokraziaren alde borrokatzea eta etorkizuneko prozesu demokratikoei begira babestea», erantsi zuen Aguilerak, eta, gainera, nabarmendu zuen Guatemalak atzo erakutsi zuela «sendotzen ari den herrialde demokratiko bat» dela.

Trantsizio «ordenatua»

Guatemalako jarduneko presidente Alejando Giammatteik zoriondu egin zuen Arevalo bozetan nagusitzeagatik, baita herritarrak ere, X sare sozialean, eta agindutako gobernu trantsizio «ordenatua» abiatzeko gonbita egin zion irabazleari, hauteskundeetako emaitzak ofizial egin bezain pronto. Guatemalatik kanpo ere erreakzio soka eragin zuen hautagai ezkertiarraren garaipenak; besteak beste, Mexikoko presidente Manuel Lopez Obradorrek, El Salvadorko estatuburu Nayib Bukelek, Brasilgo Luiz Inacio da Silva Lula-k eta Venezuelako Gobernuak zoriondu zuten Arevalo.

Montevideon jaiotako soziologoak agenda politiko aurrerakoia du, sozialdemokrata, eta LGTB kolektiboaren aldeko eta ustelkeriaren aurkako borroka bultzatzen saiatuko da. Zehazki, hautagai ezkertiarrak sexu askatasuna eta naturaren defentsa landu ditu hauteskunde kanpainan, baita desnutrizioaren aurkako neurriak eta osasun sistemaren hobekuntza ere. «Narkotrafikoaren kontrako borroka» ere hizpide izan du, herrialdeko alkate eta politikari asko «kartelen menpe» daudela salatuz.

Guztiek, ordea, ez dituzte begi onez ikusi Semillak eginiko proposamenak; hain zuzen, estatuko indar armatuko sektore garrantzitsu batek, ebanjelistek, burgesia nazionalaren zati handi batek eta lur jabeek asmo horiei uko egin nahi diete.


Summary: James Marshen 'Dance First' filmarekin amaituko da Donostiako 71. Zinemaldia. Zuzendari ingelesak Samuel Becketten inguruko film bat aurkeztuko du Sail Ofizialean, lehiaketatik kanpo. Gabriel Byrne eta Sandrine Bonnaire ditu protagonista.

«Ezingo al luke aurrena dantza egin eta gero pentsatu?», galdetzen du Estragonek Samuel Becketten Godoten esperoan antzezlanean (1952). «Izan ere, horixe da ordena naturala», eransten du Pozzo pertsonaiak. James Marsh zinema zuzendari ingelesa pasarte horretatik abiatu da Beckett antzerkigile irlandarraren bizitzari buruz egin duen filma izendatzeko: Dance First. Donostiako 71. Zinemaldiko amaierako filma izango da. Sail Ofizialean emango dute, lehiaketatik kanpo.

Marshek dokumentalik onenaren Oscar saria irabazi zuen 2009an, Man on Wire lanarekin. Dokumental horretan, kontatu zuen Philippe Petit funanbulista nola igaro zen New Yorkeko Dorre Bikietako batetik bestera alanbre baten gainean, baimenik izan gabe. Haren lehen film luzea, Wisconsin Death Trip dokumentala, Donostian erakutsi zuen, 1999an, Perlak sailean; Fipresci sariaren aipamen berezia jaso zuen.

Azken urteetan, Shadow Dancer thrillerra (2012), The Theory of Everything biopic-a (2014) eta The Mercy abentura filma (2018) zuzendu ditu Marshek, besteak beste.

Dance First lanean, Becketten bizitzako zati ugari kontatuko ditu: Parisen bizi izan zenekoa, Bigarren Mundu Gerran borrokatu zenekoa, James Joycekin zuen laguntasuna eta antzerki absurdoaren ikur bilakatzeko bidea, esaterako. Idazleak Literaturako Nobel saria irabazi zuen 1969an.

Filmeko protagonistak Gabriel Byrne eta Sandrine Bonnaire dira. Byrnek, besteak beste, pelikula hauetan lan egin du: Miller's Crossing (Joel Coen, 1990), The Usual Suspects (Bryan Singer, 1995), Le capital (Costa Gavras, 2012) eta Hereditary (Ari Aster, 2018). Hark jokatuko du Becketten rola.

Suzanne Dechevaux-Dumesnil emaztearena egingo du, berriz, Bonnairek. Frantziako zineman, lan nabarmen ugari egin ditu: À nos amours (Maurice Pialat, 1984), Sans toit ni loi (Agnes Varda, 1985) eta La cérémonie (Claude Chabrol, 1995) filmetan, baita L'événement berriagoan ere (Audrey Diwan, 2021).

Donostiako 71. Zinemaldiko amaiera galarako sarrerak irailaren 4an jarriko dituzte salgai.

Hamar film lehian

Irailaren 22tik 30era egingo dute jaialdia, eta dagoeneko jakinarazi dute zein filmekin abiatuko den: Hayao Miyazakiren Kimitachi wa do ikiruka animaziozko lan berria —eta azkena, zinemagileak esan izan duenez— pantailaratuko dute Sail Ofizialean inaugurazio ekitaldiaren ondoren, hura ere lehiaketatik kanpo.

Oraingoz, Urrezko Maskorra eskuratzeko lehian izango diren hamar pelikularen berri eman dute: Maria Alche eta Benjamin Naishtat zinemagileen Puan, Jaione Cambordaren O corno, Robin Campilloren L'île rouge, Isabel Coixeten Un amor, Isabel Hergueraren El sueño de la sultana, Raven Jacksonen All Dirt Roads Taste of Salt, Joachim Lafosseren Un silence, Noah Pritzkerren Ex-Husbands, Cristi Puiuren MMXX eta Martin Rejtmanen La práctica dira horiek. Datozen egunetan jakinaraziko dute zein filmek osatuko dute saila.


Summary: Inoiz baino turista gehiago izan dira uztailean. Iazko uztaileko datuekin alderatuta, %3 handitu dira hoteletako sarrerak Araba, Bizkai eta Gipuzkoan.

Turismoak indartsu hasi zuen aurtengo uda, eta sasoi onean segitzen duela erakusten dute hotelek uztailean izan dituzten datuek. Are gehiago, inoiz ez bezalako datuak erregistratu dituzte Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ostatuek joan den hilabetean.

Eustatek emandako datuen arabera, 394.297 sarrera izan dituzte hotelek uztailean, 2022ko hil berean baino %2,9 gehiago, eta 803.887 gaualdi egin zituzten denera, %4,9 gehiago. Okupazio maila ere inoiz ez bezalakoa izan da: %72,8 logelen arabera neurtuta, iazko uztailean baino ia puntu bat gehiago. Batez besteko egonaldia, berriz, 2,04 egunekoa izan da, aurreko aurten baino apur bat handiagoa (2 egunekoa izan zen).

Lurraldeka, Araban izan da igoerarik handiena: 58.425 pertsona egon ziren uztailean, iaz baino %13,3 gehiago, eta 108.703 gau egin zituzten guztira, %18,3 gehiago. Bizkaiko hoteletan, sarrerak %2,3 gehitu ziren, 178.324 turista denera, eta gaualdiek %3,4 egin zuten gora (348.400 guztira). Gipuzkoan, berriz, 2022ko uztailean baino %0,1 gehitu dira hoteletako sarrerak, eta %2,9 gaualdi gehiago zenbatu dituzte. Araban 88,53 euro ordaindu da logela batean gau bat pasatzeagatik; Bizkaian, 105,33 euro; eta Gipuzkoan 165,37 euro.

Hiriburuei dagokionez, bestalde, sarreren kopurua iazko uztailekoa baino %18,7 handiagoa izan da Gasteizen, %4,7 Donostian, eta %1,4 Bilbon. Era berean, turista horiek hoteletan eman zituzten gau kopuruak ere gora egin du: %24 Gasteizen, %4,3 Donostian, eta %3,3 Bilbon.

Igoera handiak izan da ere, ez da ahaztu behar eskaintza ere nabarmen handitu dela azken urteetan, bereziki hiriburuetan. Egin kontu: Donostian, 2011. urtean baino —alderaketa krisi urteekin ez egiteagatik— ia 40.000 sarrera gehiago izan dira aurten (+%73,8). Baina orduan baino 1.635 logela gehiago eskaintzen dira gaur egun, hots, %65,40 gehiago.

Bilbon eta Gasteizen aldea zertxobait txikiagoa da, ordea. Bizkaiko hiriburuan 41.645 sarrera gehiago erregistratu dira 2011n baino, %54,67 gehiago da hori. Aldiz, duela hamabi urte baino 1.070 logela gehiago eskaintzen dira gaur egun, %26,74 gehiago. Arabako hiriburuan hoteletako sarreren kopurua %44,91 handitu da 2011tik gaur egunera, eta logela kopurua %13,21.

Atzerritar gehiago

Bidaiarien jatorriari begira, uda honetan bereziki hazi da Espainiatik kanpoko bidaiarien kopurua; sarrerak %10,7 handitu dira, eta gaualdiak %12,3. Turista horiek hoteletako sarrera guztien erdiak baino gehiago dira: %53,4. Bisitari gehienak Frantziako eta Espainiako estatuetatik datoz. Gainerako herrialdeei dagokionez, batez ere AEBetako, Alemaniako, Erresuma Batuko eta Herbehereetako turistak dira.

Hain zuzen ere, udako ekitaldiek eta jaiek eragin nabarmena izan dute horretan. Frantziako Tourra Euskal Herritik abiatu izanak, esaterako, hotelen okupazioa handitzea ekarri du. Eustaten arabera, uztaileko lehen asteburuan zenbatu ziren sarreren %61,3 atzerritar jatorriko bisitariak izan ziren (42.444 turista); uztail osoan baino 7,4 puntu gehiago da hori. Uztailaren 1ean, Tourra abiatu zen egunean bertan, hotelen okupazioa %83,3koa izan zen.

Edonola ere, bestelako ekitaldiek ere izan dute eraginik. Bilboko BBK Live jaialdia egin zen egunetan, esaterako, okupazio maila hil osoan baino puntu erdi handiagoa izan zen. Gasteizen, berriz, uztailean baino ia bost puntu handiagoa izan zen Ironman kirol proba egin zen asteburuan. Eta Donostiako Jazzaldiaren astean ostatuen betetze maila %90etik gorakoa izan zen, hil osoan bezalaxe.


Summary: Urtean 5.760 euro jasoko dituzte indarkeria matxistagatik umezurtz geratzen direnek. Eusko Jaurlaritzak onartu berri du indarkeria matxistaren biktimentzako zenbait laguntza jasotzen dituen dekretu proiektua.

Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailak gaur goizean onartu du bortxa matxistaren biktima izan direnentzako zenbait laguntza jasotzen dituen dekretu proiektua. Indarkeria matxistagatik umezurtz geratu direnentzako diru laguntzak arautzen ditu. Dekretu proiektuaren arabera, gutxienez 5.760 euro jasoko dituzte urtean 18 urte bete arte, eta 25 izan arte jasotzen jarraitzeko aukera izango dute, zenbait baldintza betetzen badituzte. Dekretua ez da behin betikoa, eta zuzenketak aurkezteko aukera egongo da. Oraindik ez dute argitu noiz sartuko den indarrean, baina Eusko Jaurlaritzak iragarri du jada 450.000 euro behintzat jasoko dituela datorren urteko aurrekontuetan.

Laguntzen inguruko xehetasunak aipatzen ditu testuak. Indarkeria matxistagatik umezurtz geratzen direnek 5.760 euro jasoko dituzte urtean, eta halako bi menpekotasun edo elbarritasun maila bat badute. Biktimek 18 urte izan arte jasoko dute laguntza. Behin adin hori izanda, 25 urtera arte ere laguntza jasotzen jarraitu ahal izango dute, betiere, %33koa edo handiagoa den elbarritasuna badute, menpekotasuna badute edo araututako ikasketak egiten ari badira. Laguntzaren onuradun izan nahi dutenek Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan erroldatuta egon behar dute eta bertan bizi laguntza eskatzen dutenean.

Beste laguntza bat ere jasotzen du proiektuak: 10.000 euro emango dizkiote 2003tik iaz arte ama hil dietenei. Laguntza hori bateragarria izango da aurrez aipatutakoarekin. Jaurlaritzak uste du 40 pertsona inguruk jasoko dutela laguntza. Lide Amilibia Gizarte Politiketako sailburuordeak adierazi du neurri horiek minaren erreparaziorako lagungarri izatea nahi dutela.


Summary: Jendarmeriak eta Guardia Zibilak Larraineko mendateko muga hetsi dute goizean. Larraineko (Zuberoa) lepoko Uturzaetako pasabideak Hego eta Ipar Euskal Herria batzen ditu.

«Euskal Herrian mugarik ez!», idatzi du EH Baik, goizean, Twitterren. Mezuarekin bat, Egoitz Urrutikoetxeak goizago partekatu zuen argazki bat ezarri dute; bertan, bi jendarme eta bi guardia zibil agertzen dira. Urrutikoetxea Orhitik (Zuberoa) jausten ari zen oinez, Uturzaetako pasabiderantz, eszena ikusi zuelarik; azaldu duenaz, auto batzuek gibel egin behar izan dute, polizien heinera iristean.

2021eko urtarrilaz geroztik, Larraineko mendateko muga hetsia da. Hala ere, Larraineko (Zuberoa) auzapez Jean-Dominique Iriartek oroitarazi du edonor iragan daitekeela alde batetik bestera; haren ustez, ez da ulergarria Polizia eta Guardia Zibila hor egon izana, joan-etorriak zaintzen. Azpimarratu du: «Bitxiena da muga ez dela batere materializatua, ezta tindu herexa batez ere; hortaz, ez lukete hor izaterik, ez baitakite ere non den muga hori». Egoerarekin haserre agertu da herriko auzapeza. Azaldu du beste leku batzuetan ireki dituztela berriz, eta Larrainen, Aldudekoan (Nafarroa Beherea) bezala, adibidez, ez dietela hori onartzen. Kexu, gehitu du: «Orain ari dira Vuelta antolatzen, eta Hendaian [Lapurdi] egin duten bezala, segur aski, irekiko dute muga segidan berriz hesteko. Hori ez da onargarria, eta irekitzekotan, betiko izan behar luke».


Summary: Saudi Arabiako mugazainek ehunka migratzaile hil dituztela salatu du HRWek. Yemengo mugan 2022ko maiatzetik 2023ko ekainera izandako hainbat kasu ikertu ditu GKEak. Errefuxiatu gehienak etiopiarrak dira.

Saudi Arabiako mugako agenteek ehunka lagun hil zituzten 2022ko maiatzetik aurtengo ekainera, gehienak etiopiarrak. Hala salatu du HRW Human Rigths Watch GKE gobernuz kanpoko erakundeak, gaur kaleratutako txosten batean. Zarra-zarra tirokatu gintuzten izena du txostenak, eta 73 orrialde ditu. Yemengo mugatik iritsitako errefuxiatuen kasuak aztertzen ditu HRWen txostenak.

Yemendik Saudira Arabiara iristen diren iheslari gehienak Etiopiatik iristen dira. Afrika ekialdeko herrialde horrek pairatzen dituen arazoengatik ihes egiten dute pertsona horiek; adibidez, Tigrayko gerratik, txostenean diotenez. Etiopiatik Djibutira ihes egiten dute, eta, handik, Yemengo mafiek bideratuta, Adengo golkoa zeharkatzen dute. Yemen iparraldera joaten dira, Saudi Arabiako mugatik gertu, GKEak esan duenez. Yemen ipar-mendebaldean bi kanpaleku handi daude: Al-Thabit eta Al-Raqw. Yemengo gerra zibilaren ondorioz matxino huthiek bereganatutako lurraldeak dira horiek.

HRWek dio errefuxiatuak hurbil-hurbiletik tirokatuak izan ohi direla. Batzuetan, hil baino lehen, tratu txarrak ematen dizkiete agente saudiarabiarrek. Bortxaketak, presio psikologikoak, torturak edota gorputzaren zatiketak identifikatu ditu HRWek kasu batzuetan. Horrez gain, lehergailuen erabilera ohikoa da mugan. GKEak elkarrizketatutako iheslariek diote morteroak erabiliz talde handiei lehergailuak jaurti zizkietela agenteek. Yemenera itzultzeko bidean morteroekin tirokatutakoen kasuak ere jakin dira.

Erasoetatik onik atera ziren hainbat gazte beste iheslari batzuk bahitu eta bortxatzera behartuak izan ziren, txostenaren arabera. Beste kasu batzuetan agenteek errefuxiatuei agindu zieten aukeratzeko beren gorputz adar bat, eta gero bertan tiro egiteko. Elkarrizketatuek ikara handiz deskribatzen dute egoera. Hilotzez beteriko lurrak dira, saudiarabiarrek ez baitituzte gorputzak jasotzen. Iheslari askori eraso zieten beren lagunen edo familiakoen gorpuen bila joandakoan. «Ez genuen espero lehergailuak erabiltzea. Egoera oso larria da, guk uste baino okerragoa», esan du Txosteneko ikertzaile nagusi Nadia Hardmanek.

42 lagun elkarrizketatu ditu HRWek txostena osatzeko: 32 gizon, hamar emakume eta hiru ume. 50 km ditu aztertutako mugak, Al-Raqw kanpalekuaren eta Al-Gar herriaren artean. Elkarrizketatuek emandako testigantzaz gain, sare sozialetan edota satelite bidez lortutako argazkiak eta bideoak erabili dira gertaera salatzeko. 350 bideo eta argazki baino gehiago erabili dira. Multimedia eduki horiek 42 forentsek eta adituk aztertu dituzte, errefuxiatuen hilketen arrazoiak ikertzeko.

‘Sportwashing’

Saudi Arabia bere irudia garbitzeko kanpaina handi bat osatzen ari dela adierazi du HRWek. Kirolean inbertsio asko egin ditu azken urteetan; hala nola Espainiako Superkopa hara eramatea edota bertako futbol ligako taldeen fitxaketa berriak. Futbolaz gain, golfa izan da Saudi Arabiako Gobernuak herrialdera eramandako kirol nagusia. HRWk esan du giza eskubideen aurkako salaketak ezkutatzeko egin duela hori Saudi Arabiak. sportwashing esaten zaio praktika horri, hau da, giza eskubideak urratzeaz leporatuta dauden herrialdeek kirol ekitaldi masiboak antolatzea beren irudia garbitzeko. Adituek diotenez Qatarren egindako futboleko munduko kopa ere sportwashing horren adibide garbia da.


Summary: Alerta laranja ezarriko dute Araban eta Nafarroan, beroarengatik. Tenperatura 40 gradura iristea espero da biharko eta etziko.

Ostegunean hasi zen beroaldiak ez du etenik izango oraingoz, eta tenperaturarik beroenak Araban eta Nafarroan izango dira. Euskalmetek abisu horia ezarri du Arabako erdialdean biharko, eta alerta laranja etziko, tenperatura altuak direla eta. Aemet Espainiako meteorologia agentziak ere Nafarroan alerta laranja ezarri du datozen bi egunetarako.

Bihar 36 graduko tenperatura maximoa espero da Arabako erdialdean 14:00etatik 19:00etara bitarte. Gainera, tenperatura beroa espero da egun osorako, minimoa 18 gradu izanda, eta maximoa, 36 gradu. Nafarroan are bero handiagoa egingo du, 40 gradu inguruko gehienezko tenperatura espero baita.

Etzi, 20 graduko tenperatura minimoa eta 39 graduko tenperatura maximoa izango da Arabako Ebro ondoko eskualdean eta lurralde haren erdialdean. Abisu horia ezarri dute Bizkaian eta Gipuzkoan ere, 36 gradu inguruko tenperatura maximoak izango baitira.

Isurialde atlantikoaren barnealdean abisu horia ezarri du Aemetek, 14:00etatik 20:00etara, eta 36 graduko tenperatura maximoa espero da. Nafarroan, gehienezko tenperatura 40 gradu ingurukoa izango da.


Etxea, borroka zelai

Summary: Etxea, borroka zelai. Etxe duina izateko eskubidea urratzen zaien horiei arreta emateko, etxebizitza sindikatuak eta antzerako plataformak sortu ziren Euskal Herriko hainbat txokotan. Eragile horietako hirurekin izan da BERRIA, eta egoera larria dela ohartarazi dute, etorkizunera kezkaz begiratuta.

Azken urteetan, nabarmen zailago bihurtu da etxebizitza bat lortzea Euskal Herri osoan, eta, krisi horri erantzuteko, herritarrak antolatzen hasi dira hainbat txokotan. Izan ere, auzi horren inguruan lanean dabiltzan eragile guztiak bat datoz: etxebizitzaren arazoak gizarteko estratu apaletako sektore geroz eta zabalago bati eragiten dio, pairatzen dituen arazoen artean larrienetakoa bilakatzeraino.

«Bistan da zaila dela etxebizitza bat lortzea, eta badaukazunean ere, arriskua dago kanporatua izateko». Xebax Christy Aldako kidearen hitzak dira. Hain zuzen, Ipar Euskal Herriko «jende herrikoiaren arazoei aurre egiteko» sortu zen mugimendua, baina laster ohartu ziren etxea lortzeko zailtasuna zela haien arazorik handienetako bat. «Orduan lotu ginen etxebizitzaren inguruko lanari, eta ezagunago egin gara arlo horretan daukagun jardunagatik». Hala ere, sektore batzuei bereziki eragiten die arazoak, Jesus Villaro Iruñeko Haritu Elkarlaguntza Sareko kideak azaldu duenez: «Atzerritarren Legea aplikatzen zaien horientzat are latzagoa da oraindik, paperen auzia hor dagoelako, baita gazteriarentzat ere; alokairuen garestitzeak asko zailtzen du emantzipatzea». Azaldu duenez, alokairua %40 igo da bost urtean Nafarroan, eta igoera horri aurre egitea ezinezko bilakatu da askorentzat.

Euskal Herriko Etxebizitza Sindikatu Sozialistako Karla Pisano ere bat dator: «Alokairuarekin zerikusia duten problematikak dituztenek jotzen dute gehien sindikatura; gainera, askok errentatzaile txikiekin dituzte arazoak, jabe handiekin baino gehiago». Antolakunde hori duela gutxi sortu dute, baina Euskal Herriko askotariko txokoetan orain arte martxan egondako ildo bereko Etxebizitza Sindikatuen esperientzia dauka bizkarrean. «Etxegabetzeen mehatxupean» bizi diren familien kasua ere nabarmendu du Pisanok: «Azkenera arte ez dakite etxegabetu egingo dituzten ala ez». Ipar Euskal Herriko egoerari dagokionez, Aldak hiru arazo nagusi identifikatu ditu: «Bada etxetik joan behar duen jendea, jabeak kontratua mozten baitu, etxebizitza berreskuratu nahi duelako beretzat edo familiako norbaitentzat». Bestalde, «iruzurrezko kontratuen erabilera» salatu izan du plataformak behin baino gehiagotan: «Irailetik maiatzera edo ekainera izaten dute kontratua, baina legez kanpo, ez legeak ezartzen dituen baldintzetan, ez direlako ez ikasleak ez epe laburreko langileak ere. Bederatzi edo hamar hilabeterako izan ohi dituzte kontratuak, eta udan beste baliabide bat bilatu behar izaten dute». Beste kasu batzuetan, alokairuen prezioak mugatzeko araudia ez da errespetatzen, Aldak salatu duenez. Gainera, ohartarazi dute zenbaitetan maizterrei ez dietela itzultzen etxebizitza alokatzean ordaindutako bermea, eta badirela etxe soziala itxaroten denbora luzez egoten direnak ere. Azken hilabeteetan, halaber, salatu dute Euskal Elkargoak ezarritako konpentsazio araua ez dela errespetatzen.

Arazoaren erroa «burgesia jasaten ari den krisian» jarri du Pisanok. Errentagarritasuna berreskuratu nahian «burgesiak antolatutako ofentsiba ekonomiko baten ondorio» dira, haren ustez, «langile klaseak» besteak beste etxebizitzaren arloan pairatzen dituen arazoak: «Aberastasunen transferentzia gertatzen ari da, langile klasearen poltsikoetatik jabeen poltsikoetara. Baina jabe handiak ez dira interesak dituzten bakarrak. Klase ertaina ere tartean dago: bere botere sozialari eutsi nahi dio, eta, horretarako, etxebizitza elementu oso inportantea da harentzat, errentak hortik hartu nahi dituelako». Villarok, ordea, bestelakoa analisia egin du. «Ikusten da nork metatu nahi duen kapitala bere jabetzekin eta nork ez. Guk ikusi dugu [jabe txiki] gehienek ez dutela etekina atera nahi besteen sufrimenduaren bidez». Bide horretatik, ordea, «klase ertainen zentzu komunean sartzearen arriskuaz» ohartarazi du Pisanok, eta «bai jabe txikien eta bai handien errentismo horri» kritika egitearen garrantzia azpimarratu du: «Ez baduzu minimo gisa jartzen proletariotzaren interes unibertsala, gainontzeko klase estratuen interesak zirrikituetatik sartuko dira azkenean. Aldarrikatuko duzu Blackstoneren etxegabetze baten aurka egitea ondo dagoela, baina hiru etxebizitza dituen jabe baten aurka egitea ez dagoela hain ondo».

Turistifikazioa, arazo iturri

Errentagarritasunarekin eta merkantilizazioarekin lotu dute biek etxebizitzaren arazoaren beste iturrietako bat: turistifikazioa. Iruñeari dagokionez, Harituko kideek «espazio komunaren pribatizazioa» salatu dute: «Alde Zaharra merkataritza gune erraldoi bihurtu dute. Gazteek eta sektore arrazializatuek beste auzo batzuetara joan behar izan dute, eta goragoko klase sozial bat finkatu da orain han. Gure auzoetatik botatzen gaituzte, prozesu ikusezin batzuen bidez».

Pisanoren iritziz ere, etxebizitza turistikoen negozioa da etxebizitza «akumulazio iturri» dela hobekien islatzen duen elementua: «Zona batzuk inbertsiorako eta balorizaziorako eremu bilakatzen dira, eta beste batzuk, berriz, degradatu egiten dira».

Iparraldean ere, etxebizitza bat lortzeko oztopo nagusietakoa da turistifikazioa, Christyren ustez: «Bizileku asko galdu ditugu turismorako baliatu direlako. Merkatu pribatuan geroz eta etxe gutxiago daudenez, etxe sozialetara joaten da jendea, baina etxebizitza sozialaren parkea ere ez da nahikoa». Gainera, gehitu du gaur egun zerga sistemak «abantaila gehiago» ematen dituela epe laburreko etxebizitza kontratuak egin edo etxebizitza turistiko gisa alokatzeko, urte osorako alokatzeko baino.

«Arazo sozial horiek arazo indibidual bilakatzen dira desinformazioagatik», adierazi du Villarok. Horregatik, Harituren helburu nagusietako bat da «bakartzea apurtzea»: «Oso bakarrik sentitzen dira. Beraz, problematika horiek elkar lagunduz lantzen ditugu, kolektiboki». Etxejabeak maizterrek duten informazio faltaz «baliatzen» direla azaldu du, eta, hori konpontzeko, aholkularitza juridikoa abiarazi dute plataforman. Etxegabetze bat izateko arriskua dagoenetan, bestalde, salaketa publikoa ere baliatzen dute, eta bizilagunak ohartarazten dituzte, «elkartasun sareak» eratzeko. Elkartasun biltegia da sortu dituzten baliabideetako bat: «Horrek modua ematen du antolakuntza eta parte hartzea bermatzeko jende guztiarentzat».

Aldako kideek ere salaketa publikoa erabiltzen dute, eta era askotako ekintzak egiten dituzte, presioa egiteko. Uztailean, esaterako, Euskal Elkargoak ezarritako konpentsazio araua urratzen zuen jabe baten bizitegian sartu, eta hura okupatu zuten, araua betearazi arte. Etxe agentzia batera ere sartu ziren, Ipar Euskal Herrian iruzurrezko alokairu kontratuak egiten dituela salatzeko.

Aholkularitza juridikoa ematen du Euskal Herriko Etxebizitza Sindikatu Sozialistak ere, eta «presio mekanismoak» eta «etxegabetzeei aurre egiteko bitartekoak» garatu dituzte, Pisanok azaldu duenez. Hala ere, nabarmendu du tresna horiez «harago» joaten ahalegintzen direla, eta sindikatuko jarduera guztia «langileriaren antolakuntza independentea garatzeko» egiten dutela. Izan ere, haren arabera, bizitegien auziak «oso argi» erakusten du arazoa ez dagoela muga materialetan, «funtzionamendu sozialean» baizik: «Etxebizitza ez da soilik bizi bitarteko bat, botere sozial eta ekonomikoa metatzeko merkantzia bat baizik. Beraz, hori gainditzeko modua gizartearen antolamenduaren instituzionalizazio berri bat litzateke, ongizatean oinarritutakoa, eta ez irabazietan». Instituzio horiek «askotariko arloak» landu beharko dituztela gehitu du, baina ez guztiak «gerora» koordinatuta, «batasun estrategiko batetik» abiatuz baizik: «Bestela, hobekuntzak lortu daitezke, alokairua jaitsita, esaterako, baina, bitartean soldata debaluatzen ari bada, ez dago aurrerapenik». Hala ere, lan hori «independentzia ideologikoarekin» egitearen garrantzia azpimarratu du: «Askotan, alderdi parlamentarioek instrumentalizatu egiten dute sindikatuen lana, baita sindikatu horien borondatearen kontra ere. Eta hori independentzia politikorik ez dagoelako gertatzen da; errentatzaileen ideologia horrek zipriztintzen ditu sindikatuak».

Sistemaren gurpilean preso

Villarok azpimarratu du «ezinezkoa» dela etxe eskubidea bermatzea «kapitalismoari, arrazismoari eta patriarkatuari» kritika egin gabe, eta epe luzera «beste eredu sozial eta ekonomiko bat eraikitzearekin» lotzen du etxe eskubidearen aldeko borroka: «Etxe eskubideak eta kapitalismoan dagoen jabetza pribatuak talka egiten dute». Bide horretatik, Harituko kideak ere «kapazitate propioak» indartu eta egituratzeari eman dio garrantzia: «Hau da, epe luzera indar korrelazioa nahikoa izatea talka hori gure aldera bideratzeko». Bide horretan, funtsezkotzat jo du tokian-tokian lan egitea, baina, aldi berean, azaldu du «beharrezkoa» dela hedapen handiagoko antolakuntza ere. Haritu eta Euskal Herriko beste etxebizitza sindikatu batzuek horregatik sortu dute, hain zuzen, Euskal Herriko Etxebizitza Sindikatuen Sarea: «Aukera ematen digu ikuspegi zabalagoa izateko».

Alokairu soziala: soluzio?

Aldak, berriz, etxea errazago lortzeko neurriak proposatu ditu epe laburrera begira: «Konpentsazio neurriak, adibidez, ekarriko du hurrengo urteetan etxebizitza batzuk biztanleentzat berreskuratzea. Lehen gauza hori da: jabeen kontra joatea araua betetzen ez dutenean». Zerga sistema aldatzearen alde ere egin du Christyk. Izan ere, alde horretatik, Ipar Euskal Herrian abantaila gehiago ematen ditu epe laburreko etxebizitza kontratuak egiteak, urte osorako alokatzeak baino. Aurrera begira, berriz, etxebizitza sozial gehiago sortzearen alde egin du: «Berrituz edo eraikiz, baina eskaintza handitu behar da». Villarok ere beharrezkoak direla iritzi dio, baina argi dauka horrek ez duela «konponbide integralik» ekarriko: «Hala ere, nolabait, modua ematen du sektorerik pobretuenek erraztasun gehiago edukitzeko etxe bat lortzeko orduan».

Pisanok nabarmendu du «interes ekonomikoak» daudela alokairu sozialen merkatuan ere: «Ez da konponbidea. Kontua da estatuak eta instituzioek normalizatu egin dutela pobretze prozesu orokortu hau. Guztiok koska bat beherago gaude, irabaziak metatzeko merkatu berri horiek sortu behar direlako, eta kontsumitzaileak merkatu horietan sartu». Esaterako, azaldu du lege berriarekin lokaletan etxebizitza sozialak eraiki litezkeela orain, eta etxe batek pertsona bakoitzeko gutxienez eduki behar dituen eremua txikitu: «Ofentsiba kultural eta juridiko bat da, lehen onartezinak ziren baldintzak onargarriago bilakatzeko».


Summary: Alavesek denboraldiko lehen garaipena lortu du. Arabarrek estreinako ederra izan dute Mendizorrotzan: Sevilla irabazi diote. Kike Garcia izan da partidako heroia, bi gol sartu baititu, parekotasuna hausteko balio izan dutenak.

Gozatu ederra hartu dute gaur Alaveseko zaleek Mendizorrotzan. Hiru puntuak etxean geratzeaz gain, zazpi gol ikusi dituzte bertatik bertara, zein baino zein ederragoak. Zorionez, horietatik lau Alavesek sartu ditu. 4-3 irabazita, pozik atera dira gasteiztarrak zelaitik, eta oso haserre Jose Luis Mendilibar Sevillako entrenatzailea.

Teknikari bizkaitarrak bikain ezagutzen du gaurko protagonista nagusia: Kike Garcia aurrelaria. Arabako taldean jokalari garrantzitsua izango dela dirudi. Lehen jardunaldian, Gasteizen ordu gutxi batzuk eraman arren, azken minutuetan jokatu zuen; gaur, berriz, hasierako hamaikakoan ipini du.

Luis Garcia Plazak. Aurrelariak bi gol sartuta eskertu dio konfiantza entrenatzaileari.

Kike Garcia jokatzeko prest izateak, gainera, bosteko defentsa alde batera utzi, eta hain gustukoa duen 4-3-3ko eskema erabiltzea ahalbidetu dio Garcia Plazari. Hala ere, oraindik ere pieza gutxi batzuk falta zaizkiola onartu du entrenatzaileak. Eskema horrekin gustura aritu zen joan den denboraldian Alaves, eta Mendizorrotzaren babesean, denboraldiko lehen garaipena lortu du.

Ezin hobeto hasi da neurketa etxeko taldearentzat. Luis Riojak, zartako gurutzatu batekin, Dmitrovic atezaina gainditzea lortu du zazpigarren minutuan. Pozak, baina, gutxi iraun die arabarrei, zazpi minutu eskas. Sevillak geldikako jokaldietan min egiteko oso jokalari aproposak ditu, eta ikusita zein den haien entrenatzailea, zer esanik ez. Hain zuzen, halaxe iritsi da berdinketa. Korner batean, kanpora zihoan baloi bat nahi gabe bere aterantz desbideratu du Abqarrek, eta Siverak ezin izan du ezer egin banakoa saihesteko.

Espainiarren golak ez du eragin txarrik izan etxeko jokalariengan. Bi hegaletatik arriskua sortu dute, eta gertu izan dute bigarren gola behin baino gehiagotan. Kike Garciak, Guridik eta Luis Riojak aukera onak izan dituzte berriro ere Alaves aurretik jartzeko. Sevillak ere izan ditu abaguneak: Lamela partida iraultzear egon da, baina haren jaurtiketak langa jo du. Atsedenaldira iristear zela, ordea, ez du huts egin argentinarrak, eta 1-2koa sartu du. Baina gasteiztarrek berehala erantzun dute, gola sartu dietenetik hiru minutura. Ruben Duarte kapitainak, ezkerkada ikusgarri batekin, binakoa egin du lehen zatia amaitu baino lehen. Golak zoramena eragin du Mendizorrotzako zaleen artean.

Ez du gol sena galdu

Lehen zatia bezalaxe hasi da bigarrena: Alavesek gola sartu du hasi eta gutxira. Kike Garciak bigarrengoz jarri ditu etxekoak aurretik. Osasunako eta Eibarko jokalari ohiak bukaera bikaina eman dio Luis Riojak erdiratu eta Guridik orraztutako baloiari. Golak arabarrak hauspotu ditu, eta, bost minutu barru, Kike Garciak laugarren gola sartu du, Dmitrovici izkin egin, eta pase bat sarera bidali ostean. Amorruz ospatu ditu golak aurrelariak. Joan den sasoian gol bakarra sartu zuen ligan Osasunarekin, baina Eibarren erakutsi bezala, lan egiteaz gain, badaki golak sartzen.

Sevillak asteazkenean Europako Superkopako finala jokatu zuen Manchester Cityren aurka, eta neurketa hartan aritutako asko hasierako hamaikakoan egon dira gaur. Lehen zatian ez, baina, bigarrenean, nekeak eraginda akaso, behera egin du pixka bat. Entrenatzaile zaldibartarra bere taldeari arnasa ematen saiatu da aldaketak eginda, baina Alavesek ez die erraztasunik eman atzealdean. Bosteko defentsa lerroa jarri, eta ia sufritu gabe amaitu du lehia etxeko taldeak. Rafa Mirrek, baina, neurketaren hondarrean, emozioa eman dio neurketari gol ikusgarria sartuta. Hiru gol sartu dizkiotelarik, zaila da irabaztea, baina, gaur, Alavesek irabazi egin du.


Summary: Victor Erizek Donostia sari bat jasoko du. Ana Torrent aktoreak emango dio saria, irailaren 29an, Viktoria Eugenia antzokian. Ondoren, zinemagilearen 'Cerrar los ojos' film berria emango dute.

Mende erdia igaro da El espíritu de la colmena-k, Victor Erizek bakarka zuzendutako lehen filmak, Urrezko Maskorra irabazi zuenetik Donostiako Zinemaldian. Gainera, aurten, orain arteko azken film luzea egin eta 31 urtera, Erizek pelikula berri bat aurkeztu du: Cerrar los ojos. Aukera hori baliatzeko, eta, batez ere, zinemagilearen ibilbidea goraipatzeko, Donostia saria jasoko du jaialdian; irailaren 29an, Viktoria Eugenia antzokian. Ana Torrent aktoreak emango dio saria: 6 urterekin filmatu zuen El espíritu de la colmena, eta film berrian ere lan egin du.

Erizeren ibilbidea bitxia da. Espainiako zinemagintzako egile nabarmenetako bat da, prestigio handikoa —handienekoa, agian—, baina bide gorabeheratsua izan du, eta harreman onik ez zinemaren industriarekin. Aurten arte, hiru film luze zuzendu izan ditu bere kasa —azkena, El sol del membrillo (1992)—. Denak arrakastatsuak, neurri batean, izandako harrerari eta jasotako sariei erreparatuz gero. Baina ezin izan du errorik egin ekoizpen sistema horren barruan. Hala ere, laugarren film luzea egin arteko bidean, beti aritu izan da lanean: eskolak ematen, bideo instalazioak sortzen eta proiektu kolektiboetan parte hartzen.

Zinemagilea Karrantzan jaio zen (Bizkaia), 1940an. Hilabete gutxi zituela, familia Donostiara aldatu, eta han bizi izan zen 17 urte bete zituen arte; Madrilera jo zuen gero. Gazte garaian, Irungo zineklubera (Gipuzkoa) joateko ohitura zuen. Kontatzen duenez, bazen gizon bat, zinemazale bat, hitz egiten hasten zenean bat bera ere tente uzten ez zuena. «Hizketan ari den hori Oteiza da, eskultorea», azaldu zioten Erize gazte hari. Azkenean, irrika handiagoa izaten omen zuen eskultoreari aditzeko, filmak ikusteko baino. Hori esan izan du, besteak beste, Oteizaren omenezko Harria eta zerua bideo instalazioa jarri zuenean Bilboko Arte Ederren Museoan, orain lau urte.

Harreman estua izan du Donostiako Zinemaldiarekin. Zuzendu zuen lehen lana, Los desafíos atalkako filma (1969) —beste zatiak Jose Luis Egearenak eta Claudio Guerinenak dira— Sail Ofizialean hautatu zuten, eta zuzendaririk onenaren Zilarrezko Maskorra irabazi zuen. Handik lau urtera lortu zuen Urrezko Maskorra.

Zinemak aztoratuta

El espíritu de la colmena-ren istorioa ezaguna da: 1940an, Gaztelako herri batean bizi dira Isabel eta Ana haurrak, gurasoekin. Igande batean, zinema ibiltaria iritsiko da herrira, Frankenstein filmarekin (James Whale, 1931). Zinemarekin izandako esperientziak aztoratu egingo du Ana, eta erdi ametsezko egoera berezi horrek errealitatearen eta fikzioaren arteko mugak hautsiko dizkio.

Pelikula horren oihartzuna suma liteke Erizeren La morte rouge film ertainean (2006). Off-eko ahotsean, Erizek, film hartako haur bat balitz bezala, kontatzen du nola ikusi zuen 1946an, Donostian, gogoratzen duen lehen filma: The Scarlet Claw (Roy William Neill, 1944). Proiekzio horrek berebiziko eragina izan zuen harengan ere: heriotzaren kontzientzia ekarri zion. Inozentziaren galera.

Orain dela hamar urte, Euskadiko Filmategiak gonbidatuta, Erizek bere bi film horiek aurkeztu zituen, hain zuzen, Donostiako Viktoria Eugenia antzokian: El espíritu de la colmena lehenengoz erakutsi zuten lekuan, saria jasoko duen aretoan. Agertokian, Albert Camusen L'envers et l'endroit-en hitzaurreko pasarte bat irakurri zuen (Aurkia eta ifrentzua, 1937), Joxean Fernandezek Zinemaldia 1953-2022 liburuan kontatzen duenez: «Ziur dakit gizon baten lana hauxe besterik ez dela, lehen aldiz bihotza ireki zioten bi edo hiru irudi sinple eta izugarri horiek berreskuratzea, artearen saihesbideetatik barrena».

El sur (1983) eta El sol del membrillo film luzeak Cannesko Zinemaldian aurkeztu zituen zinemagileak, Sail Ofizialean. Bata istorio bukatugabe bat da berez, ekoizleek bigarren partea kendu ziotelako, muntatuta zeukatena nahikoa zelakoan; bestea, Antonio Lopez pintorearen lan prozesuari buruzko dokumental berezi bat.

Ordutik, zinema aretoetan baino gehiago, museoetan ibili izan da Erize. Lan aipagarriak egin ditu: tartean, Ten Minutes Older bildumako Alumbramiento laburra (2002) eta Abbas Kiarostamirekin izandako korrespondentzia (2006).

Aurten, Cannesen aurkeztu du Cerrar los ojos, lehiaketatik kanpo. Erize ez zen joan, ez zegoelako konforme jaialdiak filmari emandako tratuarekin. Amaitu gabeko film baten eta aktore baten desagerpen misteriotsuaren inguruko istorio bat kontatzen du lanak. Donostia saria eman ondoren pantailaratuko dute. Pelikula Ipar Euskal Herriko aretoetan ematen ari dira egunotan; sari banaketaren egunean bertan iritsiko da Hego Euskal Herrikoetara.

Donostiako Zinemaldiak bi Donostia sariren berri eman du oraingoz: bestea Javier Bardem aktoreak jasoko du, eta hura da jaialdiko kartelaren protagonista.


Summary: Etzi dira hastekoak Fukushimako ur kutsatuak itsasora isurtzen. Japoniako Gobernuak jakinarazi du «isuriaren segurtasuna» egiaztatu dutela. Erabakiak protestak eragin ditu herrialdean. Hego Koreak Tokioren erabakia babestu du.

Japoniako Gobernuak jakinarazi du etzi direla hastekoak Fukushimako zentral nuklearreko ur kutsatuak Ozeano Barera isurtzen, eguraldi baldintzak egokiak badira. Fumio Kishida herrialdeko lehen ministroak gaur prentsa agerraldi batean nabarmendu duenez, erabaki hori hartu dute gobernuak eta instalazioaren operadoreak, Tepco konpainiak, behin «isuriaren segurtasuna» egiaztatu ondoren.

Urak isurtzeko Tokiok ondutako planari oniritzia eman zion IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziak uztail hasieran, iritzita tona litro horiek «apurka-apurka eta era kontrolatuan» isuriko dituztela, eta horrek inpaktu «hutsala» eragingo duela ingurumenean eta giza osasunean. Baina Japoniako Gobernuaren asmoen aurka agertu izan dira, nagusiki, herrialdeko arrantza sektorea eta talde ekologistak. Gaur ere ehunka pertsonak protesta egin dute Japoniako Parlamentuaren egoitzaren aurrean. Aintzat hartu behar da hondakin erradioaktiboz kutsatuta dagoela ur hori, eta baliatu izan dutela bai erreaktoreak hozteko eta bai instalazio nuklearren barruan iragazteko.

Inguruko herrialdeen erreakzioari dagokionez, Txina Tokioren egitasmoaren aurka agertu izan da, baita Hego Korea ere. Seulek, baina, iritzia aldatu du azkeneko asteetan, eta, hortaz, gaur presidentetzako bozeramaile Park Ku-yeoni galdetu diote Tokioren erabakiaz, eta erantzun du ura isurtzeko planean ez dutela detektatu ez arazo teknikorik, ez zientifikorik. Bi herrialdeetako gobernuek adostu zuten Hego Koreako adituek ere isurketaren jarraipena egin ahal izatea.

Zentraleko edukiontzietan 1,34 milioi metro kubiko inguru daude pilatuta. 2011ko martxoaren 11n gertatutako lurrikara batek eta ondorengo tsunamiak bete-betean jo zuten instalazioa.


Summary: Hitlerren jaiotetxea komisaria bilakatuko dute. Zenbaitek salatu dute eraldaketa horrek Hitlerren nahiekin bat egiten duela.

Adolf Hitler jaio zen etxea komisaria bihurtuko dute. Hitler Braunauko (Austria) eraikin batean jaio zen, 1889an, eta etxea neonazientzako «santutegi» bihurtzen ari zen, asko joaten baitziren bisita egitera. Horregatik, Austriako Gobernuak plan bat abiarazi du hartan eraberritze lanak egiteko.

Hain zuzen, eraberritze lan horiek zeresana eman dute. Izan ere, Guenter Schwaiger zinema zuzendariak irailean argitaratuko duen dokumentalean ikus daitekeenez, Hitlerren nahiarekin bat datoz obra horiek. Dokumentalerako informazioa biltzen ari zela, 1939ko tokiko egunkari batekin topo egin zuen Schwaigerrek; egunkarian irakur daiteke Hitlerrek polizientzako eraikin bihurtu nahi zuela etxea. Horiek hala, austriar zuzendaria eraldaketaren aurka agertu da, eta, astelehenean egindako prentsaurreko batean, gobernuari eskatu zion planaren nondik norakoak berriz pentsatzeko.

Neonazi asko joan ohi ziren Hitlerren jaiotetxera, eta, haientzako «santutegi» bilakatu ez zedin, gobernuak etxea desjabetu zuen 2016an. Gatazka politiko eta juridiko ugari ekarri ditu horrek, eta, azkenean, Austriako Gobernuak aurrera atera du polizia etxe bihurtzeko plana. 800 metro karratuko eraikinaren eraberritze lanak hogei milioi euro kostatuko dira, eta urriaren 2an ekingo diete. Obra 2025ean bukatzea espero dute, eta polizia etxea 2026an martxan jartzea.


Summary: Trumpek esan du etzi Georgiako Poliziaren esku utziko duela bere burua. AEBetako estatu horretako epaitegi batek 200.000 dolarreko bermea ezarri dio.

Donald Trump 2016tik 2020ra AEBetako presidente izandakoak jakinarazi du Georgia estatuko Fulton konderriko Poliziaren esku utziko duela bere burua, etzi. Hango epaitegi batek auzipetu egin zuen abuztuaren 14an, 2020ko presidentetzarako hauteskundeetako emaitzak iraultzeko plan baten buru izatea egotzita. Epaitegi horrek 200.000 dolarreko bermea ezarri dio Etxeko Zuriko maizter izandakoari —183.000 euro ingurukoa—, eta, horrenbestez, hori ordaintzen badu, aske geratuko da.

Truth Social bere sare sozialean idatzitako mezu baten bidez adierazi du bere burua entregatuko duela, eta Fani Williams kasuko fiskalaren kontra egin du, hari leporatuz bere kontrako «sorgin ehiza baten» buru izatea. Akusazioaren froga nagusietako bat 2021eko urtarrilaren 2an grabatutako elkarrizketa bat da, zeinean Trumpek Brad Raffensperger Georgiako estatu idazkariari eskatu zion «aurkitu» zitzala Georgian bozak irabazteko beharrezkoak ziren botoak.

Aintzat hartu behar da azkeneko hilabeteetan Trumpen aurkako lau zigor auzipetze ireki dituztela, 2020ko bozetan esku hartzea egotzita. Gainera, beste delitu batzuengatik ere auzipetuta daukate. Batetik, enpresa kontuak faltsutzeagatik; eta, bestetik, sekretupeko dokumentuak baimenik gabe etxera eramateagatik.


Summary: BRICS taldera batzeko eskaera egin du Saudi Arabiak. Txina eta Errusia alde daude, baina beste hiru kideek mesfidantzaz begiratzen diote aukera horri. Taldea zabaltzeko irizpideak aztertuko dituzte aste honetako goi bileran.

BRICS taldean biltzen diren herrialdeek (Brasil, Errusia, India, Txina eta Hegoafrika) goi bilera egingo dute gaur hasi eta ostegunera bitarte, Johannesburgon (Hegoafrika). Han izango dira Xi Jinping Txinako presidentea, Luiz Inacio da Silva Lula Brasilgoa, Cyril Ramaphosa Hegoafrikakoa eta Narendra Modi Indiako lehen ministroa. Vladimir Putin Errusiako presidenteak bideokonferentziaz parte hartzea espero da. Ez da Hegoafrikara joan, Nazioarteko Zigor Auzitegiak hura atxilotzeko agindua emana baitu Ukrainan gerra krimenak egin zituelakoan. Sergei Lavrov Atzerri ministroak ordezkatuko du goi bileran.

BRICS taldea zabaltzeko proposamena izango dute hizpideen artean. Hegoafrikako Gobernuaren arabera, berrogei bat herrialdek agertu dute sartzeko interesa, besteak beste Saudi Arabiak. Hegoafrika izan zen taldearekin bat egin zuen azken herrialdea, 2010ean. Brasilek, Errusiak, Indiak eta Txinak sortu zuten taldea, 2006an. Blokeak munduko biztanleriaren %42 biltzen du, barne produktu gordinaren %23 eta merkataritzaren %18.

«Taldea zabaltzeak eragin nabarmena izango luke, ez bakarrik BRICSen barruan, baita Hego Globalean eta komunitate globalean ere», adierazi du Anil Sooklalek, Hegoafrikako negoziatzaileak. Hegoafrikako funtzionarioek baieztatu dute Saudi Arabiak formalki egin duela BRICSekin bat egiteko eskaera, baina nabarmendu dute aurretik bost herrialdeek ados jarri behar dutela kide berriek bete behar dituzten irizpideei buruz, eta puntu hori Johannesburgoko bileran landuko dutela.

Munduko petrolio ekoizlerik handienen artean bigarrena da Saudi Arabia. Errusia eta Txinaren bloke ekonomiko berean sartzeak are gehiago zaildu eta gaiztotuko lituzke Riaden eta Washingtonen arteko harremanak, eta indartu egingo luke BRICSen posizioa G7koen kontrapisu gisa.

Horrekin batera, Garapen Berrirako Bankua Saudi Arabiarekin hitz egiten ari da, hartako bederatzigarren kidea izan dadin. Neurri horrek bankuaren finantzaketa aukerak indartuko lituzke, gaur-gaurkoz oso ahulduta baitaude, Errusiari jarritako zigorren ondorioz. Bankua BRICS taldeko herrialdeek sortu zuten, 2015ean, garatzen ari diren ekonomietako proiektuei maileguak emateko, eta Shanghain du egoitza.

Bost sortzaileak ez ezik, Arabiar Emirerri Batuak, Egipto eta Bangladesh ere badira bankuko kide. Kide fundatzaile gisa, Errusiak % 19 inguruko partaidetza du bankuan, baina, Ukrainako gerra dela eta, Errusiatik zetozen aktiboak eten behar izan dituzte, eta Errusian proiektu berriak finantzatzeari utzi behar izan diote, inbertitzaileei ziurtatzeko Mendebaldeak Moskuri ezarritako zigorrak betetzen dituela. Horregatik da garrantzitsua bankuarentzat baliabide berriak erakartzea.

Washington eta Brusela, adi

Beijing eta Mosku taldea zabaltzearen alde daude, baina Brasilek, Indiak eta Hegoafrikak zalantza gehiago dituzte, horrek haien eragina ahulduko lukeelako. Saudi Arabiaz gain, beste hautagai batzuk ere badaude: Argentina, Aljeria, Egipto, Iran, Indonesia eta Arabiar Emirerri Batuak, besteak beste. «BRICS zabaltzea da goi bilera honetako gai nagusia. Funtsezkoa da taldea biziberritzeko, eta uste dut pauso sendo bat emango dugula», adierazi du Chen Xiaodongek, Txinak Hegoafrikan duen enbaxadoreak.

AEBek nola edo hala eragotzi nahi dute hori, eta Hegoafrika, Brasil eta Indiarekin dituen aldebiko lotura ekonomikoak azpimarratu ditu. Europako Batasunak ere gertutik erreparatuko dio bilerari, eta Peter Stano Europako Batzordeko bozeramaileak taldeko kideei eskatu die gaitzets dezatela Errusiak Ukrainako gerran duen jarrera.

Hala ere, ez dirudi hori horrela izango denik, ekainean BRICSen aurretiazko bileran agerian geratu zen bezala. Are, Errusiak babesa batzeko balia dezake goi bilera, eta ez da baztertzen Putinek zereal bidalketa gehiago iragartzea garapen bidean dauden herrialdeentzat.

Denak dolarraren aurka

Era berean, asteazkenetik ostegunera bitarte, taldeko kideek aztergai izango dute nola apaldu dolarrak beren ekonomietan duen pisua. Errusiak Ukraina inbaditu zuenetik, dolarrak pisua irabazi du beste dibisa batzuekin alderatuta, eta, AEBetako Erreserba Federalak interes tasak igotzea erabaki duenez gero inflazioari aurre egiteko, zorra dolarretan ordaintzea geroz eta garestiagoa da herrialde askorentzat. Dena den, ez dute iragarri zer neurri aztertuko dituzten. Ikusteko dago diru komun bat sortzeko aukera mintzagai izango duten ala ez, Brasilek defendatzen duen bezala. Hala ere, proiektua hastapenetan dago, eta ez dago argi inoiz gauzatuko den, gauzatuko bada.

Goi bilera ostegunean amaituko da, BRICSeko eta «lagun diren herrialdeetako» liderren arteko elkarrizketekin. Hegoafrikak 67 agintari gonbidatu ditu; horien artean daude Kubako presidente Miguel Diaz-Canel, Boliviako presidente Luis Arce eta nazioarteko erakundeetako buruak, hala nola Antonio Guterres NBEko idazkari nagusia eta Moussa Faki Mahamat Afrikako Batasuneko Batzordeko presidentea.


Summary: Hildako ehunka marmoka atera dituzte Donostiako Kontxako itsasertzetik. Donostiako Udalak jakinarazi du «lasaitasuna» dela nagusi badian; izan ere, bandera berdea dago eremu horretako hondartzetan.

Donostiako udal zerbitzuek hilda zeuden ehunka marmoka atera dituzte Kontxako hondartzaren ertzetik, gaur goizean. Atera dituzten marmoken artean ez da karabela portugesaren alerik agertu. Donostiako Udalak jakinarazi duenez, «lasaitasuna» da nagusi badian, eta bandera berdea dago eremu horretako hondartzetan.

Udalaren arabera, baliteke marmoka horiek itsasoko ura bero dagoelako gerturatu izana Kontxako hondartzara; izan ere, egunotan 25 gradutan dago ura.

Euskalmetek alerta laranja ezarri du biharko Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, beroa dela medio. Gutxienez ostegunera arte iraungo du bero boladak, eta baliteke bihar 42 gradu ere izatea Nerbioi ibaiaren inguruan, eta 41 gradu Gipuzkoako eta Bizkaiko barnealdean, Aemeten arabera. Nafarroan ere 40 gradu izango direla iragarri dute.


Summary: Aparkalekuko lanak etenda, Gurutzeko Plaza institutuko ikasleak ez dituzte lekualdatuko. Paderborn ikastetxera mugitzekoak ziren batxilergoko ikasleak, baina institutuan geldituko dira 2023-2024ko ikasturtean.

Nafarroako Hezkuntza Departamentuak jakinarazi du Gurutzeko Plaza BHIko batxilergoko ikasleak ez dituztela lekualdatuko, eta orain arteko eraikinean ikasiko dutela 2023-2024ko ikasturtean ere. Iruñeko Udalak Zangoza kaleko lurrazpiko aparkalekuko lanak eten ostean hartu du erabakia Nafarroako Gobernuak. Ikasle horiek Arrosadia auzoko Paderborn ikastetxera mugitzeko asmoa zuen Hezkuntza Departamentuak, «baldintza pedagogiko egokiak bermatze aldera». Izan ere, batxilergoko ikasgeletako leihoak Zangoza kalean daude, eta aparkalekua eraikitzeko lanek bete-betean eraginen lukete ikasle eta irakasleen eguneroko jardunean. Batxilergoko hamabi talderi eraginen lieke lekualdatzeak.

Hezkuntza Departamentuak prest zuen ikasleak mugitzeko azpiegitura osoa: jada Paderborn ikastetxera mugituak zituen altzariak, ekipamendua eta material osagarria. Orain, Iruñeko Udalak aparkalekuko lanak eten dituela iragarri eta gero, gobernuak atzera egin beharko du, eta material guztia Gurutzeko Plaza institutura itzuli, ikasturtea hasi baino lehen. Hezkuntza Departamentuak adierazi du hezkuntza «oinarrizko eskubidea» dela, eta «osasungarritasun baldintza egokiak eta kalitate pedagogikoa» bermatu behar direla.


Summary: Espainiako erregeak Feijoo aukeratu du inbestidurara aurkezteko. Francina Armengol Espainiako Kongresuko Mahaiko presidenteak eman du erabakiaren berri. Nuñez Feijook 172 diputaturen babesa dauka: bere alderdiko 137rena, UPNko batena, CC Koalizio Kanariarreko batena, eta Voxen 33 ordezkarirena.

Espainiako errege Felipe Borboikoak gobernurako presidentegai bat izendatzeko elkarrizketa sailari ekin zion atzo, eta, gaur, jarduneko presidente Pedro Sanchezen nahiz PP Alderdi Popularreko buruzagi Alberto Nuñez Feijooren bisita izan du Zarzuelan. Bilkurekin amaitu eta gero, gobernua osatzeko aukera nori emango dion erabaki behar izan du estatuburuak. Hala, Francina Armengol Espainiako Kongresuko Mahaiko presidentearekin bildu da, eta, jakinarazi duenez, Felipe VI.ak Feijoori eman dio gobernua osatzeko ardura. Horrez gain, Armengolek adierazi du Feijoorekin harremanetan jarriko dela inbestidura saioa noiz egingo duten erabakitzeko. Feijook estatuburuaren erabakia eskertu du Twitter bidez: «Espainiar guztien berdintasuna defendatuko duen gobernu batekin, gure hitza emango diegu aldaketa, egonkortasuna eta moderazioa nahi duten 11 milioi herritarrei».

Felipe VI.arekin bildu ostean, Sanchezek agerraldia egin du Moncloan, eta erregeari jakinarazi dio prest dagoela inbestidura saiora aurkezteko eta gobernua osatzeko «ardura hartzeko», sinetsita «nahikoa babes parlamentario» lortuko duela presidente hautatua izateko. «Gehiengo parlamentario posible bakarra dago: alderdi sozialista buru duen gehiengo aurrerakoia», ziurtatu du. PPko liderrak, berriz, estatuburuari adierazi dio asmoa duela inbestidurara aurkezteko eta haren hautagaitza babesteko eskatu dio. Nabarmendu du Espainiako hauteskunde orokorretan boto gehien bildu zituen alderdiaizan zela, eta UPN, CC Koalizio Kanariarra eta Vox alderdien babesarekin 172 diputatu dituela. Hala, gobernua osatzea bere «ardura» dela azpimarratu du, eta «gobernu egonkor bat nahi duten horien bozeramailea» izango dela.

Sanchezek eta Nuñez Feijook ziurtatu dute prest daudela inbestidurarako aurkezteko. Hautagai bat ez, bi. Horren antzeko azken egoera 2016an izan zen; PPk Espainiako Gorteetako hauteskundeak irabazi zituen, baina inbestidura saiorako babes nahikorik izan gabe, Felipe VI.ak Mariano Rajoy PPren orduko hautagai eta presidenteari (2011-2018) agindu zion gobernua osatzeko; Rajoyk, ordea, uko egin zion eskaerari, eta horrek bidea ireki zion Sanchezi. Hautagai sozialistaren saiakerak, baina, ez zuen fruiturik eman: ez zuen Podemosen babesa lortu, soilik Ciudadanosena. Hala, hauteskundeak berriz egin zituzten.

PPk lortu zuen boto gehien uztailaren 23ko bozetan, baina, gaur-gaurkoz, Nuñez Feijook 172 diputaturen babesa dauka: bere alderdiko 137rena, UPNko eta CC Koalizio Kanariarreko ordezkari banarena, eta Voxen 33rena. Hain zuzen, alderdi ultraeskuindar horretako buru Santiago Abascalek erregeari gaur baieztatu dio Voxek Nuñez Feijooren inbestidura posiblea babestuko duela, «PPk eskuin muturra zokoratzearen alde egiten ez badu». Zarzuelan izan aurretik, ordea, ez zegoen argi Abascalen alderdiak PP babestuko zuen ala ez, PPkoek Vox Espainiako Kongresuko Mahaitik kanpo uzteak eragindako zalapartagatik. Edonola ere, Nuñez Feijook ez lituzke edukiko inbestidurako lehen bozketan presidente izateko gutxienez behar diren botoak: 176.

Bien bitartean, Sanchez gobernua osatzeko beharrezko babesa lortuko duela sinetsita heldu da Zarzuelara. Kongresuko Mahaiko bozketan erdietsitakoa du makulu jarduneko presidenteak. Francina Armengol PSOEren hautagaia izendatu zuten aurreko astean behe ganberako presidente, 178 botoren babesarekin. Sozialistek, Sumarrek, ERC Esquerra Republicanak, JxC Junts Per Catalunyak, EH Bilduk, EAJk eta BNGk egin zuten haren alde.

Baina, oraingoz, Sanchezek alderdi sozialistaren (121) eta Sumarren (31) botoak dauzka soilik lotuta; hau da, 152. Halere, jarduneko gobernuburuak espero du EAJren (bost), EH Bilduren (sei), ERCren (zazpi), JxCen (zazpi) eta BNGren (bat) babesa lortzea inbestitua izateko. Alderdi jeltzalearen Kongresuko bozeramaile Aitor Esteban atzo bildu zen Felipe VI.arekin, eta argi esan zuen ez dela inondik inora ziurtzat jo behar EAJk Sanchezen alde egingo duela. Bada, horri erantzunez, PSOEk Sabin Etxeko atea jo du gaur, bi aldeen arteko elkarrizketei heltzeko asmoz, Estebanek jakinarazi duenez.

BNGk ere argi esan du PSOEri ez diola «txeke zuririk» emango Sanchezen inbestidura posiblea babesteko. Halaxe ziurtatu du gaur Galiziako alderdi horren Kongresuko diputatu Nestor Regok, eta ohartarazi du sozialistek eta Sumarrek BNGren botoa nahi badute «Galiziako agenda» kontuan hartu beharko dutela. Agenda horren eskaera nagusiak hauek dira, besteak beste: «Azpiegituretan eta zerbitzuetan inbertsio handiagoak egitea», batez ere tren sektorean; eta Galiziako «industria krisian arreta jartzea» eta «autogobernuan aurrerapausoak ematea».

Aritmetika kontua

Aintzat hartu behar da Koalizio Kanariarrak ez duela baztertzen PSOEren alde bozkatzea, PPrekin akordioa egin duen arren. Kanariarrek, ERCk, EH Bilduk eta EAJk sozialistei babesa emango baliete, JxCren abstentzioa nahikoa litzateke Sanchez inbestitzeko. Izan ere, bigarren bozketan nahikoa da gehiengo soilarekin hautagaia presidente izendatzeko. Aritmetika kontua da, beraz.

Nolanahi ere, Sanchez presidente hautatzeko, PSOEren eta Kataluniako bi alderdi independentisten arteko negoziazioak ez daude amaitzear, inondik ere. Biek ala biek konpromisoa eskatu diote Sanchezi amnistia lege baten inguruan aurrerapausoak emateko, Generalitateko presidente ohi Carles Puigdemonten egoeratik harago doazen zigorrei aurre egiteko; besteak beste, U-1arekin lotuta, mobilizazioetan parte hartzeagatik auzipetuta edo auzipetuak izateko zorian dauden ehunka herritar daude jopuntuan.

Hori bai, PSOEk ez du Espainiako erregea estutu nahi inbestidurarako hautagaitza prozesuan. Ferrazeko iturriek mezu argia igorri dute gaur: «Denboragatik ez gaude Nuñez Feijoorekin lehian». Hau da, alderdi independentistekin negoziazioak nola dauden ikusita, PSOEk ez du bere burua atakan jarri nahi. «Erregeak inbestidurarako Nuñez Feijoo izendatzen badu, ez dago arazorik», adierazi diote PSOEko iturriek Público egunkariari. Izan ere, sozialistak ziur daude PPko buruaren inbestidura saioa ez litzatekeela aurrera aterako. Nuñez Feijook huts egingo balu, bi hilabeteko epea izango lukete alderdi politikoek hautagairen bat proposatu eta gobernuburu izendatzeko. Hori egin ezean, hauteskundeetara berriz deituko lukete.


Summary: Thaksin Thailandiara itzuli da hamabost urtez erbestean egon ondoren. Lehen ministro ohia atxilo hartu dute, ustelkeria, monarkia iraintzea eta botere abusua egotzita.

Thaksin Shinawatra Thailandiako lehen ministro ohia herrialdera itzuli da gaur, hamabost urteren ondoren, eta zortzi urteko kartzela zigorra ezarri diote. 2001etik 2006ra izan zen lehen ministro, eta 2006an militarrek emandako estatu kolpe baten ondorioz kendu zuten kargutik. 2008an Thailandiako Auzitegi Gorenak hura atxilotzeko agindu, eta Erresuma Batura ihes egin zuen.

Zortzi urteko zigorra ezarri diote lehen ministro ohiari. Hasieran, hamar egunez bakartuta egongo da kartzelan, COVID-19aren protokoloarengatik eta osasun arazoengatik. 74 urte ditu Thaksinek. Ustelkeria, monarkia iraintzea eta botere abusua egozten dizkiote. Martxoan, Japoniako Kiodo telebista katean esan zuen itzulera gertu ikusten zuela, eta hamabost urtean kartzelan sentitu dela, familia ezin izan duelako ikusi.

Thaksinen hegazkina gaur goizean lurreratu da Bangkokeko Don Mueang aireportuan. Haren jarraitzaile talde handi batek egin dio harrera. Haren alabak barkamena eskatu die jarraitzaileei, aitak ezin izan baititu agurtu. Thaksinen arreba Yingluck Shinawatrak Facebook sare sozialean egindako argitalpen baten bidez jakin denez, Thailandiarako bidean Singapurretik pasatu zen lehen ministro ohia. Yingluck Thailandiako emakumezko lehen estatuburua izan zen, harik eta 2014an militarrek estatu kolpe bat jo eta kargutik bota zuten arte. Azkeneko bederatzi urteetan, erbestean bizi izan da, anaia bezalaxe.

Shetta da lehen ministro

Hiru hilabete baino gehiagoko blokeoaren ondoren, Thailandiako Parlamentuak lehen ministroa aukeratu du gaur: Shetta Thavisin. Thaksinek sortutako alderdiko kidea da Shetta, Pheu Thai taldekoa. Parlamentuan eta Senatuan gehiengoa lortuta irabazi du, 482 boto eskuratu baititu. Nahiz eta Pheu Thai ez zen izan hauteskundeetan boto gehien lortu zuen alderdia, parlamentuan akordioak egin ditu, eta, hala, agintea bereganatu.


Summary: Epaileak aske utzi ditu Tuterako sexu erasoarekin lotura dutelakoan atxilotutako bost gizonak. Gizonetako bati sexu eraso bat egin izana egotzi diote, eta beste bati, genero indarkeria. Biktimak esan du beste atxilotuek ez diotela erasorik egin.

Tuterako Udaltzaingoak bost gizon atxilotu zituen igandean, emakume bati sexu eraso bat egitea egotzita. Gaur igaro dira Tuterako (Nafarroa) epaitegitik, eta epaileak bostak aske uztea ebatzi du, behin-behinean.

Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiaren arabera, emakumeak epailearen nahiz polizien aurrean esan du diskoteka batean egon zen lau gizonetatik hiruk ez ziotela sexu erasorik egin. Laugarrenari dagokionez, ziurtatu du ezker eskuko eskumuturretik heldu ziola eta ipurdia ukitu ziola, berak baimenik eman gabe. Epaileak gizon horri egotzi dio sexu eraso bat egin izana, eta biktimarekin komunikatzeko eta harengana hurbiltzeko debekua ezarri dio.

Beste gizona, berriz, emakumearen bikotekidea zen. Emakumeak esan du ez ziola sexu erasorik egin, baina jo egin zuela. Hori horrela, epaileak genero indarkeriako delitu bat leporatu dio, eta ezingo da emakumearengana gerturatu edo harekin komunikatu. Gizonezkoak esan du emakumearekin ez zuela «harreman sentimentalik».

Erantzuna

Herritarren haserrea piztu du erasoak, eta gaur protesta bat egin dute Tuterako udaletxearen atarian. Udalak onartu duen adierazpen instituzionala irakurri dute, eta bertan «erabateko arbuioa eta gaitzespena» erakutsi dute erasoagatik. Gainera, biktimari eta bere inguruari babesa adierazi diote.


Summary: Bilboko Konpartsek poliziaren indarkeria eta udalaren jarrera salatu dituzte. Konpartsek nabarmendu dute Bilboko Udalaren jazarpenaren atzean jai eredu herrikoi, parte hartzaile, feminista eta euskaldunaren aurkako estrategia politiko jakin bat ezkutatzen dela.

Bilboko Konpartsek poliziaren «indarkeria» eta udalaren jokabidea salatzeko elkarretaratzea egin dute gaur. Bilboko Aste Nagusiko lehiaketa gastronomikoan egin dute protesta, Juan Mari Aburto Bilboko alkatearen aurrean.

Jaietako lehen egunean txupinazoaren aurretik gertatutakoa salatu dute. Izan ere, azaldu dutenez, txupinera, pregoilaria, eta Jai Batzordea Arriaga antzokira sartzekotan zirela, poliziek konpartsetako kideen motxilak arakatu eta suziriak bahitu zizkieten. Gehitu dutenez, Jai Batzordeko bi kidek kanpoan geratu behar izan zuten, eta, ondorioz, «tentsio poliziala» sortu zen.

Hurrengo goizean gertatutakoa ere gaitzetsi dute. Azaldu dutenaren arabera, Bilboko Udalak «abisatu gabe» kendu zituen federazioak kale saltzaileen zein euskararen alde, eta erasoen aurka jarritako pankartak. Gertaera hori Bilboko eragile sozialen adierazpen askatasunaren kontrako «eraso larritzat» jo dute konpartsek. Horrez gain, gehitu dute goiz hartan bertan SOS Arrazakeria elkarteak adierazi ziela udaltzaingoak kaleko bi saltzaileri lan tresnak kendu zizkiela. «Jokabide horiek argi azaltzen dute udalaren ildotik kanpo dauden espazioak ez dituztela onartzen».

Igande gauean, udaltzainen «bortizkeriaren dimentsio berri bat» pairatu zutela salatu dute. Azaldu dutenez, federazioaren parte den Kranba txosnaren kanpoko aldean «bi mozkor» txiza egiten ikusi zituzten. Kranbako konpartsakide batzuk beraiengana joan ziren txosnagunea errespeta zezatela eskatzeko. Adierazi dutenez, konpartsakideek bi lagunei egindako eskaerari «oldartu» zitzaizkien bi lagunak, eta konpartsakideei eraso egin zieten. Gehitu dute eraso egin zieten konpartsakideek mehatxuak jasan zituztela hurrengo: «Uniformea janztean bizitza ezinezko egingo dizut, eta bestela, hilko zaitut» eta «Nire mutil laguna ukituz gero, hilko zaitut» adierazi zieten, gazteleraz. Orduan, konpartsen arabera, mehatxugileetako batek bere burua zerbitzuz kanpoko poliziatzat identifikatu zuen, eta segituan, 30 udaltzain inguruk konpartsakideak inguratu zituztela eta eraso egin zietela azaldu dute. Bitartean, hasierako bi erasotzaileek ihes egin zuten.

Baina, konpartsen arabera, igande gaueko istilua ez zen borroka soil batean geratu. Istiluen kontrako materialez hornitutako poliziek konpartsakideak inguratu eta identifikatu zituzten. Horrez gain, konpartsakideen abokatua heldu zenean, hura identifikatu zuten, eta ez zioten konpartsakideengana gerturatzen utzi, gehitu dutenez.

Gertaera horiek ikusirik, nabarmendu dute ekintza horiek ezin direla «modu isolatuan» ulertu: «Jazarpen horien atzean, jai eredu herrikoi, parte hartzaile, feminista eta euskaldunaren aurkako estrategia politiko jakin bat ezkutatzen da».

Aburtok, komunikabideei egindako adierazpenetan, «errespetua» eskatu du, eta adierazi du polizia «zerbitzu publikoa» dela eta kaleetan jarraituko duela. Elkarretaratzean parte hartu dutenei eskatu die «hausnarketa» egiteko, eta hausnartzeko bilbotarrak nork ordezkatzen dituen eta nork ez.


Summary: Gidari bat hil da AP-8 errepidean, Errenteria parean. Beste lau lagun ere zauritu dira furgoneta batek eta kamioi batek izandako istripuan.

Istripu lazgarria izan da gaur goizaldean AP-8 errepidean, Errenteria (Gipuzkoa) parean. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, 01:30erako minutu batzuk falta zirenean, elkar jo dute furgoneta batek eta kamioi batek Irungo (Gipuzkoa) noranzkoan. Lagun bat hil da, eta beste lau Donostia ospitalera eraman dituzte.

Gidari zendu berria harrapatuta geratu da furgonetan, eta suhiltzaileek atera behar izan dute handik. Ertzaintzak ikerketa zabaldu du gertatutakoa argitzeko.


Summary: Beste hiru gizon atxilotu dituzte Bilbon, sexu erasoak egitea egotzita. Bilboko Udaltzaingoaren arabera, atxilotuek emakumeei ukituak egin dizkiete.

Bilboko Udaltzaingoak jakinarazi duenez, hiru gizon atxilotu dituzte Bilboko Aste Nagusiko laugarren gauean. Emakumeei ukituak egitea egotzi diete.

Ez dira izan Bilbon sexu erasoengatik atxilotu dituzten bakarrak. Jaien bigarren egunean ere beste hiru gizon atxilotu zituzten, hiru emakumeri ukituak egitea leporatuta.


Summary: Nuñez Feijooren inbestidura saioa irailaren 26rako eta 27rako antolatu dute. PPren presidentegaiak adierazi du Kongresuko gehiengo osoa lortzeko falta zaizkion lau botoak lortze aldera EH Bildurekin ez beste alderdi guztiekin hitz egingo duela. Estebanek esan du «kortesiazko bilera bat» egingo duela Feijoorekin.

Alberto Nuñez Feijoo PPren presidentegaiaren inbestidura saioa irailaren 26rako eta 27rako antolatu du Francina Armengol Espainiako Kongresuko presidenteak. Dena den, joan den uztailaren 23an Espainiako Gorteetarako egindako hauteskundeen emaitzak aintzat hartuta, eskuineko alderdi horren hautagaiak ia ez du aukerarik Espainiako Gobernuko presidente aukeratua izateko: ez lehen bozketan gehiengo osoaren bidez; ezta bigarrengoan ere, gehiengo soilarekin. PPkoak, halere, haizatzen hasi dira zaila izan arren ez dutela baztertzen Feijook behar dituen beste lau botoak erakartzea inbestitua izan dadin. Horretarako, EH Bildu ez beste alderdi guztiekin hitz egitekoak dira, behin Kongresuko talde parlamentarioak osatuta; hori egiteko epea bihar bukatzen da. Azken legegintzaldian bloke aurrerakoia osatu duten indar politiko gehienek ohartarazi dute denbora galtze bat dela Feijooren inbestidura saiakera hilabete atzeratzea, irudituta datozen asteetan ez dela gai izango presidente izendatzeko behar duen babesa bereganatzeko.

Oraingoz, 172 diputaturen babesa dauka Feijook: bere alderdiko 137ena, Voxeko 33ena, UPNko batena eta CC Koalizio Kanariarreko batena. Lehen saioan, 176 boto beharko lituzke. Arautegiaren arabera, hautagaiak lehen bozketan gehiengo osoa lortzen ez baldin badu, bi egun geroago beste bozketa bat egingo da, eta horretan nahikoa izango da gehiengo soila. Halere, gaur-gaurkoz modu horretan ere ez luke lortuko Feijook inbestidura aurrera ateratzea, kontrako 178 boto baititu behe ganberan. Pedro Sanchez PSOEren hautagai eta Espainiako jarduneko presidenteak ere ez dauka ziurtatuta behar besteko babesa lortzea, ez lehen bozketan, ezta bigarrenean ere. Hori negoziatzen ari da Euskal Herriko, Kataluniako eta Galiziako alderdi subiranistekin.

Hauteskundeen ondoren, PPk behin baino gehiagotan bilatu du EAJren sostengua. Jeltzaleek beti erantzun diote ezetz, ez dutela ahalbidetuko Feijooren inbestidura, baina PPk berriro jo nahi du EAJkoen atea. «Konbentzituta nago egonkortasunaren izenean egingo ditugun proposamenak interesgarriak iruditu ahal zaizkiola EAJri», esan du PPren idazkariorde Carmen Nuñezek, gaur, La Sexta telebista katean. Aitor Esteban EAJren Kongresuko bozeramaileak nabarmendu du, ETBn, «kortesiazko bilera bat» edukiko duela Feijoorekin, baina berretsi du ez dizkiola emango presidente izateko behar dituen botoak.

Kataluniako alderdi independentistei deitzeko asmoa ere agertu du PPk. «Talde parlamentario bat da [JxC Junts Per Catalunya], zeinak, ERCk bezala, lau, bost, hamar pertsonaren ekintzak gorabehera, ordezkatzen duen alderdi bat zeinaren tradizioa eta legezkotasuna ez dauden zalantzan», adierazi du Esteban Gonzalez Pons alderdiaren Instituzio idazkariak, Onda Cero irratian. PPk gobernu itunak ditu Voxekin Espainiako hainbat erkidego eta hiritan, eta, horrekin guztiarekin lotuta, eskuin muturreko alderdi horrek eskatu izan du, adibidez, JxC, ERC Esquerra Republicana eta EH Bildu legez kanpo uzteko.

Atzo, Espainiako errege Felipe Borboikoak PPko liderrari eskatu zion gobernua osatzen ahalegintzeko. Kongresuan ordezkaritza lortu duten alderdiekin elkarrizketa sail bat eduki eta gero —harekin biltzeari uko egin zioten EH Bilduk, ERCk, JxCk eta BNG Bloke Nazionalista Galiziarrak—, Felipe VI.ak bere erabakia justifikatzeko argudiatu zuen «ohitura» dela hauteskundeetan boto gehien bildu duen alderdiko hautagaia proposatzea, lehendabizi, gobernuko presidente izaten ahalegintzeko, eta ez duela hori alboratzeko asmorik. Behin erabakiaren berri edukita, denbora eskatu zuen Feijook; eta denbora eman dio Armengolek, ez baitu inbestidura saiora berehala deitu.

Ikusi gehiago: Espainiako erregeak Feijoo aukeratu du inbestidurara aurkezteko

PPren zenbait agintarik gaur hedabideetan zabaldu duten mezuaren arabera, talde parlamentarioak osatzeko epea etzi bukatzen denez, Feijook ezingo lituzke datorren astelehenera arte hasi alderdiekin eduki nahi dituen elkarrizketak. Formalismo horri heldu dio PPk, baina atzo bertan, artean talde parlamentarioak osatuta ez zeudenean, inbestidurarako akordio bat sinatu zuen CC Koalizio Kanariarrarekin.

PSOEren ustez, ordea, PPkoek ere badakite ez dutela behar beste boto lortuko Feijoo izendatzeko, eta helburu bakar bat dutela: hauteskundeak berriro egitea. Hala nabarmendu du gaur Patxi Lopez PSOEren Kongresuko bozeramaileak, SER irratian egin dioten elkarrizketa batean. Areago joan da gero, La Sextan: «Iragarritako porrot baten kronika da. Zenbakiek ez dute ematen». Espainiako zenbait hedabidek Sumarren iturriak aipatuz kaleratu dutenez, koalizioari iruditzen zaio PPko liderraren inbestidura saiakera «denbora galtze bat» dela. Mezu bera plazaratu du EH Bilduk ere.

Gabonetan, ez

Hori bai, behin inbestidurarako egun bat ezarrita, martxan jarri dute beste hauteskunde posible batzuetarako atzerako kontua: datorren urteko urtarrilaren 14an egingo lituzkete, igandearekin. Espainiako Konstituzioaren 99. artikuluak jasotzen duenez, inbestidurako lehen bozketa —irailaren 27an— egin ondorengo bi hilabeteetan hautagai bakar batek ere ez badu lortzen Kongresuaren babesa —Feijoo ez badute inbestitzen, Felipe Borboikoak beste elkarrizketa sail bat hasiko luke beste hautagai bat edo PPkoa bera berriro proposatzeko—, erregeak Gorteak desegingo lituzke, eta bozetara deituko luke. LOREG legeak dioenez, horietara deitu eta 47 egun geroago egin beharko dira hauteskundeak. Inbestidura atzeratuta, bide batez, hauteskundeetara Gabonetan deitzea eragotzi dute.

Bestalde, Sumarrek eta PSOEk behin-behinean diputatuak utziko dizkiete ERCri eta JxCri, modu horretan Kongresuan talde parlamentarioak eduki ditzaten. Hori argitaratu dute Espainiako zenbait hedabidek, jarduneko Espainiako Gobernuko iturriak aipatuz. Izan ere, bozetako emaitzak eskuan, Kataluniako bi alderdi independentista nagusiek ez dituzte bete talde parlamentarioa edukitzeko baldintzak. Kataluniako bi indar horien babesa behar du Sanchezek inbestitua izateko, eta erabakia hori ahalbidetzeko keinutzat har daiteke.


Summary: Oskar Alegriak 'Zinzindurrunkarratz' filma aurkeztuko du Seminci jaialdian. Artazu bere herritik Andimendira asto batekin egindako bidea kontatuko du Alegriaren hirugarren lan luzeak: «Oinez eginiko film bat da». Super-8 formatuan filmatu du osorik.

Lau urte igaro dira Zumiriki Veneziako Zinemaldian (Italia) estreinatu zutenetik, eta Oskar Alegria zinemagileak lan berri bat aurkeztuko du datozen hilabeteetan, Zinzindurrunkarratz izeneko bere hirugarren film luzea —lehena Emak Bakia baita izan zen (2012)—. Gaur jakitera eman dute urrian Valladolideko Seminci zinema jaialdian (Espainia) lehiatzeko hautatu dutela.

Nazioarteko estreinaldia, berez, irailean izango du, Alegriak azaldu duenez, oraindik iragarri gabeko atzerriko jaialdi batean. Gainera, urrian, Japonian ere aurkeztuko du lana, Yamagatako Dokumentalen Nazioarteko Jaialdian.

Zinemagileak Artazu bere herritik (Nafarroa) Andimendira arteko artzainen bidean sortu du Zinzindurrunkarratz. Familiako Super-8 kamera zaharrarekin filmatu du osorik, eta Paolo izeneko asto bat izan du bidaide: «Oinez eginiko film bat da, isiltasunarekin eta lainoarekin, oroitzapenaren hauskortasuna grabatzeko aliaturik onenekin», Alegriaren hitzetan. «Andimendiko soinu toponimiarekin» osatu du 89 minutuko filma.

Seminci jaialdi berrituak Tiempo de Historia dokumentalen sailean lehiatzeko hautatu du Alegriaren lana. Izan ere, jaialdiaren 68. aldian, urriaren 21etik 28ra artean, Jose Luis Cienfuegos izango da zuzendaria lehenengoz; azken urteetan, Sevillako Europako Zinemaldian aritu da (Espainian), eta aurretik, luzaz, Gijongo jaialdian (Espainia).

Jaialdiko hautaketa taldeak hau esan du Alegriaren film berriaz: «Aurkikuntzaz eta harriduraz betetako esperientzia ludikoa da, eta bere iragana eta euskarri zinematografikoarena bera berreskuratzen ditu, arte honetan oraindik ikertzeko asko dagoela erakutsiz».


Summary: 23 urteko gizon bat atxilotu dute, Baionako bestetako hilketa leporaturik. Tarbesen (Okzitania) atxilotu dute susmagarria. Polizia «hainbat hipotesirekin» ari da lanean.

Uztailaren 26an, 46 urteko baionar bat koman sartu zen, Baionako bestetan jasoriko hainbat zafraldiren ondotik, eta handik egun batzuetara hil zen. Goiz honetan Baionako Polizia Judizialak eramaniko inkestaren harira, gizon bat atxilotu dute Tarbesen (Okzitania), erasoarekin lotura duelakoan.

Gizonezkoari eraso egin zioten, etxera sartzen ari zela. Ate aitzinera iristean, hiru gizonek sartzea trabatu zioten; gizonak handik mugitzeko galdetu zien, eta jo egin zuten, behin eta berriz, bortizki. Orain, Sud Ouest egunkariak adierazi du Polizia Judizialak pista «fidagarriak» lituzkeela susmagarriari dagokionez. Izan ere, poliziak zabalduriko robot irudiaren eite handia luke, eta «hainbat hipotesirekin» lanean dabiltzala azpimarratu du egunkariak.


Summary: Sakanan eta Goierrin AHTa egiteko zundaketen aurkako bizikleta martxa egingo dute asteburuan. Zundaketek eta AHTak kalteak dakartzatela salatu dute. Hiru eguneko ibilbidea egingo dute, Sakana, Arabako Lautada eta Goierri lotuta.

Abiadura Handiko Trena egiteko lanetan zundaketa geologikorik ez egiteko eskatuko du Stop AHT Zundaketak ekinaldiak, AHTaren aurkako zenbait plataformak osatutakoak. Sakana, Arabako Lautada eta Goierri lotuko dituen ibilbidea osatuko dute hiru egunez, bizikletaz. Zundaketek, eta, oro har, AHTa eraikitzeak «inpaktu kate bat» dakartela salatu nahi izan dute: «ingurumen inpaktuak, herri eta lurretan izango duen eragina, xahutze ekonomikoa, ohiko trenaren desegituratzea eta honen zerbitzuak hobetzeari uko egitea, eta, ondorioz, enpleguak galtzea. Eta honen guztiaren lehen urratsa esplorazio zundaketak dira».

Abuztuaren 25an (ostirala) hasiko dute ibilbidea Irurtzunen, eta handik Olatzagutira joango dira ekinaldira deitutakoak. Aguraindik irtendako beste txirrindulariekin bat egingo dute han, eta gauez kontzertuak egingo dira Olatzagutiko gaztetxean. Hurrengo egunean Altsasura abiatuko dira, eta martxak Zegama, Segura, Beasain eta Lazkao zeharkatuko ditu, iluntzean Ataunera iritsi arte. Geralekuetan langileekin eta sindikatuekin bilkurak, elkarretaratzeak eta batzar irekiak egitea aurreikusi dute antolatzaileek.

Ataundik Irurtzunerainoko bidea egingo dute igandean, eta orduan amaituko da martxa; bidean zehar, Lakuntzan eta Uharten egingo dituzte geldialdiak. Herri bazkariarekin amaituko dute ekinaldia.


Gueñesen 44,8 gradura iritsi dira

Summary: Gueñesen 44,8 gradura iritsi dira. Euskalmetek prebisioen larritasun maila igo du 15:00-18:00 bitarterako, kostaldean, Ebro ondoko eskualdeetan eta Araba, Bizkai eta Gipuzkoako barnealdeetan.

Beroa erasaten ari da. Atzotik, alerta laranja ezarria zegoen Euskal Herri osoan tenperatura beroengatik, baina, egin dituzten iragarpenen arabera, baliteke egoerak okerrera egitea datozen orduetan, eta termometroak 42 gradura ere iristea. Gueñesen (Bizkaia) dagoen Sodupeko estazio meteorologikoak 44,8 gradu erregistratu ditu gaur 16:00 aldera. Bilbon berriz, 41,4 gradura iritsi dira. Euskalmetek jakinarazi duenez, Lasarten (Gipuzkoa), ordu horretan, 38,2 gradura iritsi dira; Oiartzunen (Gipuzkoa) berriz, 35,5 gradura, Gasteizen 39,2 gradura, eta Kanpezun (Araba) 38,8ra.

Hain zuzen, Euskalmetek alerta laranja ezarria zuen gaurko Araba, Bizkai eta Gipuzkoa osoan, baina abisua zorroztu du 15:00 eta 18:00 bitarterako, «muturreko tenperatura oso altuengatik». Zehazki, alarma gorria ezarri du Bizkaiko eta Gipuzkoako kostaldeetan, Ebro ondoko eskualdean, Bizkaiko eta Gipuzkoako barnealdeetan eta Arabako erdialdean. Gehienezko tenperaturak 36 gradu ingurukoak izango dira kostaldean, baina koska bat gorago igoko dira termometroak barnealdean. Arratsaldean, isurialde atlantikoaren barneko aldeetan 41-42 gradura ere irits daitezke. Abisu gorria 18:00ak arte egongo da indarrean, eta alerta laranja orokorra, berriz, 21:00ak arte.

Ostegunerako ere antzekoa da pronostikoa. «Muturreko tenperatura oso altuak» espero dira Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, eta alerta laranja martxan egongo da gaurko ordutegi berean. 39 graduko gehienezko tenperaturak espero dira. Gainera, baso suteak izateko arriskuagatik, abisu horia ere aktibatu dute, gaurko eta biharko. Argudiatu dute tenperatura beroez gain «hezetasun erlatibo txikia eta hego haizea» izango direla.

Horiek horrela, Eusko Jaurlaritzak LABI Larrialdiei Aurre Egiteko Bidearen alerta fasea ezarri du hurrengo egunetarako. Azaldu dutenez, besteak beste, «egoeraren etengabeko jarraipena» egingo dute, eta, larrialdirik bada, erantzun egingo diote. Gainera, alertagatik, «garrantzitsua izan daitekeen informazioa» emango diete herritarrei eta larrialdi zerbitzuei, eta baliabideak gerturatu edo lekualdatuko dituzte.

Nafarroa ere alertan dago. Hain zuzen, Aemetek alerta laranja ezarri du lurralde osorako gaurko eta biharko. Gaur lurralde ia osoan 40 graduko tenperaturak izango dira, eta biharko ere ez dute aldaketarik espero.

Halaber, lehorteagatik, Nafarroako Gobernuak suteen ohartarazpena egina du, «muturreko arriskua» baitago, haren esanetan. Eskatu dute kontuz ibiltzeko, eta gogorarazi dute, besteak beste, debekatuta dagoela barbakoarik egitea, baita piroteknia materialik erabiltzea ere.

Pirinio Atlantikoetako prefeturak ere alerta bera jarri du Ipar Euskal Herri osoan, tenperatura beroengatik. 40-41 graduko gehienezko tenperaturak espero dira gaurko eta biharko.


Summary: Indiako espaziontzi bat Ilargiko hego polora iritsi da. Ilargiko hego polora iritsi den lehena da, eta ilargiratu den laugarren herrialdea. 14:34ean iritsi da.

Ilargiko hego poloan dago Indiako Chandrayaan-3 espaziontzia oraintxe. Euskal Herriko 14:34ean ilargiratu da. Ilargiko hego polora ailegatu den lehen espaziontzia da, eta satelite hartan lurreratu den laugarren herrialdea, AEB Ameriketako Estatu Batuen, Txinaren eta SESB Sobietar Errepublika Sozialista batasunen atzetik. «India Ilargian dago», esan du Sreedahara Panicker Somanath Indiako espazio agentziako buruetako batek.

Espazioko beste karrera bat hasi da azken urteetan Ilargiko eremu ezezagun horretara iristeko. Errusia, esaterako, aurreko igandean saiatu zen ilargiratzen. Errusiak 47 urtean lehen aldiz egin duen espazio espedizioak, Luna-25 espaziontziak, komunikazioa galdu zuen, eta ezin izan zuten ilargiratu. Japoniak ere orain dela gutxi galdu zuen Hakuto-R zunda, baina beste proiektu bat dauka abian, SLIM proiektua, Ilargiko ekuatoreko zonarako.

Ilargiko eremu horretan ur izoztuko erreserba izugarriak daude. Erreserba horiek han bizitzeko baseak egoteko aukera ekarri dute, erregaiaren, oxigenoaren eta ur edangarriaren iturri handia izan baitaiteke beste misio batzuentzat. Marterako misioak egitea ere erraztu dezake. Zientziaren aldetik, Ilargiaren eremu horretako ezaugarri termiko eta fisikoak ezagutzea da helburua, eta horien ezaugarri kimikoak ulertzea.

ISRO Indiako espazio agentzia asko handitzen ari da azken urteotan. Proiektuko lehen espedizioa 2009an egin zuten. Lehenengo proiektu hartan, Chandrayaan-1 espaziontziak deskubritu zuen Ilargiko hego poloan ur izoztua zegoela. 2019an ere saiatu zen gaurko misioa egiten, Chandrayaan-2arekin. Zunda orbital batekin eta ilargiratzeko modulu batekin egin zuten, baina programazio akats batek ilargiratzea zapuztu zuen. Hala ere, zunda orbitalak funtzionatzen segitu zuen, eta gaurko misiorako informazio ugari eta kalitate handiko argazki mordoa lortu ditu. Narendra Modi Indiako lehen ministroak esan du «Indiarentzako kapitulu berri» bat izan dela misio hau.

Indiako espazio agentziak esan du lortu dituzten azken argazkiek azken mugimenduentzako informazio ezin hobea eman dietela, eta misioa ondo aterako zelakoan zeuden. Gainera, ISRO Indiako agentzia espazialak esan du, orain dela lau urte egin zituen akatsak konpondu dituela.

Normalean baino denbora gehiago iraun du espedizioak. Uztailaren 14an bota zuten Chandrayaan-3. Abiadura hartzeko, lurraren orbitan ibili da Ilargirako hilabeteko bidaia hasi aurretik. Espaziontziak zunda orbital bat eta Ilargiratzeko ontzi bat zeramatzan. Ontzia zunda orbitaletik banandu zen aurreko astean, eta informazioa bidaltzen hasi zen. «Oraingoz, dena aurreikusi bezala doa: gure espaziontzia ederki dago», esan zuen Asiako espazio programan 30 urtez lanean ibili den Anil Bhardwajek duela egun batzuk.

2019ko espediziotik informazio mordoa lortu dute, eta, besteak beste, ilargiratzeko tokia aldatu dute. Errusia ilargiratzen saiatu zen tokitik 150 kilometrora dago kokagune berria. «Oraingoan askoz ziurrago gaude; ilargiratzeko eremua segurua da», adierazi zuen Bhardwajek.

Ilargiratzea zuzenean ikusi ahal izan da YouTubeko Deeply Adhyan kanalean, hindiz eta ingelesez. Mugimendu garrantzitsuenak 14:00ak aldera hasi dira. Azken hamabost minutuak izan dira garrantzitsuenak. Azken hamabost minutu horietan, espaziontziak orduko 6.000 kilometroko abiaduratik zerora jaitsi behar izan du.

Ontzia egonkortu eta hauts guztia joatean, sei gurpileko eta 30 kiloko rover bat jaitsiko da lurrera. Ibilgailu horrek instrumentu zientifikoak daramatza, eremuko datuak jasotzeko. «Ilargiko hego poloko lehen neurketak dira; informazio guztia berria izango da», azaldu du Bhardwajek.

Gaurkoa ez da Indiak abian duen proiektu espazial bakarra. LUCAX proiektua lantzen hasi da Japoniako agentzia espazialarekin batera. Indiak egingo du lur hartzeko ontzia, eta Japoniak, berriz, bertan informazioa jasotzeko ibilgailua. Gaurkoa baino toki zailago batera iritsi nahi dute, eguzkia iristen ez den Ilargiko hego poloko eremura, izotz asko egoteko aukera dagoelako. AEBek ere toki hori dute helburutzat; 2025ean, lehen emakumea bidaliko dute Ilargira, eta zuria ez den lehen gizona ere bai. Indiako lehen ministro Mondik esan du Indian espaziontzien jaurtiketetan espazio agentzia pribatuen parte hartzea boskoiztea espero duela datorren hamarkadan.


Summary: Hego Euskal Herriko hotelak borborka izan dira uztailean. Iazko uztailarekin alderatuta, %4,3 handitu dira Hego Euskal Herriko hoteletako sarrerak. Okupazio maila %74,3koa izan da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan; eta %52,7koa Nafarroan.

Gauza asko egin daitezke udan: lo egiteko aprobetxatzen dute batzuek, eguzkia hartzeko besteek, eta oporretara joateko gehien-gehienek. Punta-puntako helmuga turistikoentzat soilik ez, Euskal Herriko turismoarentzat ere uda beroa izaten ari da; inoiz ez bezalako datuak lortu dituzte Hego Euskal herriko ostatuetan.

INE Espainiako Estatistika Institutuak gaur emandako datuen arabera, aurtengo uztailean 501.500 sarrera inguru izan dira Arabako, Bizkaiko, Gipuzkoako eta Nafarroako hoteletan, hots, iazko uztailean baino %4,3 gehiago. Horietatik erdiak baino gehiago, 394.297, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan erregistratu dituzte; eta 107.277 Nafarroan. Denera, bidaiariek 992.198 gaualdi egin zituzten lau lurraldeetako hoteletan, iazko uztailean baino %3,4 gehiago.

Turista bakoitzaren batez besteko egonaldia 2,08 egunekoa izan da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan —iazko uztailean baino %0,4 gehiago—. Nafarroan ere apala izan da igoera: ia bi egunekoa (1,89) izan da batez besteko egonaldia, iaz baino %0,5 handiagoa.

Datu horiei erreparatuta, begi bistakoa da uda indartsua izaten ari dela Hego Euskal Herriko ostatuentzat. Okupazio mailak ere hala adierazten du: %74,3koa izan da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan; eta %52,7koa Nafarroan.

Prezioak ere, goraka

Dena den, bidaiariek eta egonaldiek gora egin duten heinean, gora egin dute, halaber, Hego Euskal Herriko ostatuetako prezioek. INEk emandako datuen arabera, batez beste 117,18 € balio du gauak Nafarroako hotel batean, iazko uztailean baino %14,28 gehiago. Zertxobait garestiagoa da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, 151,75€ (+%7,68).

Halere, badago aldea lurralde batetik bestera. Eustaten arabera, Araban 88,53 euro ordaindu da logela batean gau bat pasatzeagatik; Bizkaian, 105,33 euro; eta Gipuzkoan 165,37 euro.

Baliteke igoera horrek beste zera honekin zerikusia izatea: uda honetan bereziki handitu da Espainiatik kanpoko bidaiarien kopurua. Eta, hain justu, turista horiek izan dira Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hoteletako sarrera guztien erdiak baino gehiago: %53,4. Oro har, turista gehienak Frantziako eta Espainiako estatuetatik iristen diren arren, aurten bereziki ugaritu dira AEB Ameriketako Estatu Batuetatik, Alemaniatik eta Erresuma Batutik etorritako bidaiariak.


Gizon bat hil da Mundakako hondartzan

Summary: Gizon bat hil da Mundakako hondartzan. Sorosleak lanean hasi aurretik gertatu da ezbeharra. Hildakoak 90 urte zituen, eta Bermeokoa zen.

Gizon bat hil da Mundakako hondartzan (Bizkaia) gaur goizean. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, hareatzan zeuden lagun batzuek atera dute gizona uretatik, konorterik gabe. 10:50 aldera gertatu da ezbeharra, sorosleen lanorduetatik kanpo. Horiek heldu direnean, ezin izan dute ezer ere egin gizonari bizia salbatzeko. Hildakoak 90 urte zituen, eta Bermeokoa zen.

Hasieran, hondartza hustu dute helikopteroak lur hartu zezan. Halere, azkenean helikopteroa ez da bertaratu, gizona hilda zegoela baieztatu baitute ordurako. Ertzaintzak hondartza itxi du epaileak heriotza ziurtatu bitartean, eta eguerdiko ordu bata inguruan eraman dute hilotza hondartzatik.