Nikela, berriena kritikoen artean

Summary: Nikela, berriena kritikoen artean. AEBek 2021ean sartu zuten material kritikoen zerrendan, eta Europako Batasunak aurten. Baterien katodoetarako aproposa da, eta kalkulatzen dute orain halako hiru produzitu beharko dela, eta ez da hainbeste tokitan ekoizten.

Nikela jada material garrantzitsua da munduarentzat, altzairu herdoilgaitza ekoizteko erabiltzen baita. Hainbat alorretan ezinbesteko bihurtu den altzairu horretarako erabiltzen da urtero lurretik erauzten den nikelaren parterik handiena, %68 eta %70 artean —urtean bi milioi tona erauzten dira—.

Kromoak bihurtzen du aleazioa herdoilgaitz, baina nikelak ematen dizkio konformagarritasuna eta soldagarritasuna. Ekoizten den altzairu herdoilgaitzaren hiru laurdenak darama nikela.

Baina nikelaren erabilpen horri beste batzuk gehitu zaizkio azken urteetan, oso esanguratsuak: auto elektrikoetarako baterietarako eta energia garbietarako osagai bihurtu da, eta erabilera horrek garrantzi handia hartuko du etorkizunean, altzairuarena gainditzeraino.

Horrek esan nahi du datozen urteetan nikel gehiago beharko dela munduan. Adibidez,herrialdeek adierazitako klima helburuak beteko badira, IEA Nazioarteko Energia Agentziaren ustez, ateratako nikel kantitateak orain halako bi izan beharko du 2030ean. Erauzketak, berriz, orain halako hiru —sei milioi tonatik gora urtero— 2050. urterako karbono neutraltasunaren agertokia betetzeko. Aurreikuspenen arabera, 2040. urterako, munduan aterako den nikelaren %60 izango da teknologia garbietarako. Panorama horrek esplikatzen du AEBek eta Europako Batasunak, zeinek apenas duten nikelik, metala material kritikoen zerrendan sartu izana orain dela gutxi.

Sokaren beste aldean, ez dira hainbeste nikela ateratzen duten herrialdeak. Indonesia da ekoizlerik handiena; han ateratzen da munduko nikelaren %39,4, eta oso atzetik ditu zerrendan Filipinak (%12,5) eta Errusia (%8,9).

Indonesian daude nikel erreserba frogatuen %22,1 ere. Gaur egun Indonesiako ekialdea den gunean, bi plaka tektonikok elkar jo zuten duela milioika urte, eta lurrazalera atera zuten mineraletan aberatsa den ozeano hondoa.

Dena den, eskaera aurreikuspenak aintzat hartuta, areagotu egin dira erreserbak bilatzeko lanak, batez ere Afrikan. Hori bai, batez beste hamalau urte behar dira meategiak abiatu eta nikela edo bestelako meak ustiatzen hasteko.

Indonesia, funtsezko

Bitartean, Indonesia nikel merkatuaren erdian dago, eta egongo da. Are gehiago orain, ematen baitu aukera handiagoa izango duela nikelik puruena, baterietarako behar den hori, ustiatzeko.

Munduan ateratzen den nikel gehiena laterita meetatik ateratzen da. Eta horiek bi motakoak izaten dira: saprolitoa —normalean geruza sakonagoetan— eta limonita. Nikel kontzentrazioa handiagoa da saprolitoan limonitan baino, eta RKEP labe elektrikoen bidez, —mea 1.500 gradutan urtuz— nikel eta burdina arrabioz osatutako konposatu bat ateratzen da. Hori erabiltzen da altzairu herdoilgaitzerako.

Nikel xaflak. NORNICKEL

Nikel puruagoa lortzeko, nikel eta burdina arrabioari sufrea injektatzen zaio, burdina bereizteko. Baina prozesu horrek energia asko behar du, eta horrek, Indonesian, ikatza erabiltzea dakar.

Kontua da berotegi efektuko isuri horiek eramanezin bihurtu direla beren autoen garbitasuna saldu behar duten Mendebaldeko automobilgileentzat. Horrez gain, Europako Batasunak karbono isuriei ezarri nahi dizkien muga zergekin, ikatza neurrigabe erabiltzea garesti atera daiteke.

Esportazioen debekua

Baina ikatzarena baino arazo handiagoa zuen Indonesiak. Orain arte atera duten nikel gehiena saprolitotik ateratakoa izan da, eta Indonesiak jada esportatu du zeukan saprolito gehiena; batez ere Txinara, han sortu ziren-eta RKEF labeak. Indonesian gelditzen den nikel gehiena limonitan dago, eta hor RKEF prozesuak ez du balio.

Horrek guztiak esplikatzen du, hein handi batean, Indonesiak zergatik debekatu zituen nikel esportazioak 2020an. Helburua izan da nikel lehengai gordina herrialdean geratzea, altzairu herdoilgaitzaren eta baterien produkzioa elikatzeko. Hala, Jakartako gobernuaren arabera, nikel produktuen esportazioen balioa asko igo da: 2015ean ia 900 milioi eurokoa zen, eta, 2022an, berriz, ia 26.000 milioi eurokoa.

Baina debekuak haserretu egin zituen inportatzaileak, batez ere Europako Batasuna, zeinak Indonesia salatu zuen Munduko Merkataritza Erakundean. Oraindik ere bizirik dago auzia. Azaroan MMEk Asiako herrialdearen kontrako epaia eman zuen, baina oraindik ez da neurririk ezarri, AEBak ez baitaude ados. Halere, EBk ez du amore eman, eta aztertzen ari da Indonesiaren kontrako zigor neurriak hartzea. Bitartean, Indonesiako Gobernua nikelean aberatsak diren beste herrialdeekin hizketan ari da, Lurralde Petrolio Esportatzaileen Erakundearen pareko kartel bat sortzeko.

Ingurumena

Dena den, badirudi gauzak aldatzen ari direla Indonesiako nikelarekin. Urteetan saiatu ostean, hasi da funtzionatzen limonita meatik zuzenean nikela ateratzeko prozesua —HPAL, goi presioko lixibiazio azidoa—, non bahetutako laterita mea urarekin nahasten den, gero autoklabe batean, presiopean, nikela eta kobaltoa azido sulfurikoarekin disolbatzeko.

HPAL prozesuarekin lortutako nikelak badu baterietan erabiltzeko purutasuna. Eta HPAL teknika darabilten lantegiak ugaltzen ari dira Indonesian. Berez, prozesua garbiagoa da RKEF delakoa baino, ez baita hainbeste ikatz erabiltzen.

Baina meategiko hondakin asko sortzen ditu, eta ez da erraza haiek kudeatzea. Itsasora bota daitezke, eta hori debekatuta dago Indonesian. Lehortu eta pilatu ere egin daitezke, baina lur asko behar da horretarako, ekoizpen aurreikuspenak beteko badira. Beste irtenbide bat meategiko hondakinen presak dira, baina arriskutsuak izan daitezke euriteak eta lurrikarak ohikoak diren lurralde batean. Eta ezin ahaztu meatzaritzak berak basoetan eta uretan eragiten dituen kalteak.

Funtsean, beste lehengai kritiko zenbaiten antzera, bateria, energia eta industria garbien etorkizunerako funtsezkoa izanik ere, nikelaren ekoizpenak eta deskarbonizazioak bere ifrentzua ere badute ingurumenean.


Tentsio handiko larrialdia

Summary: Tentsio handiko larrialdia. Azken urteetan, metro koadroaren eta alokairuaren prezioak etengabe igo dira Euskal Herrian, etxebizitza larrialdi bat eragiteraino. Udalerri asko tentsio handiko eremu izendatu daitezke horregatik beragatik.

Bilbo, Iruñea, Gasteiz eta Donostia alor askotan bereizten dira, baita Aizarnazabal (Gipuzkoa), Barakaldo (Bizkaia), Guardia (Araba) eta Etxalar (Nafarroa) ere. Badute, ordea, ezaugarri komun bat: etxebizitzaren alorrean tentsio handiko eremu izendatu ditzakete. Izan ere, aurtengo udaberrian Espainiako Gorteek onartutako Etxebizitza Legea indarrean dago Hego Euskal Herrian —nahiz eta haren aurka Espainiako Auzitegi Konstituzionalera jotzeko asmoa agertu duen EAJk, Jaurlaritzaren eskumenak urratzen dituelakoan—, eta berritasunen artean ekarri du etxebizitzaren egoera arautzeko aukera ematen diela tentsio handiko eremuei. Zona horiek izendatzea Eusko Jaurlaritzari eta Nafarroako Gobernuari dagokie, eta udalerriak edo auzoak izan daitezke. Oraindik ez dute bat ere izendatu, baina hainbat udaletan abiatu dute prozesua, hala nola Donostian, Irunen eta Eibarren (Gipuzkoa). Fragua estatistika etxearen arabera, Hego Euskal Herriko 69 udalerrik baldintzak betetzen dituzte.

Udalerri edo auzo bat tentsio handiko eremu izendatzeko baldintzak bi dira, Espainiako Etxebizitza Legearen arabera. Batetik, hipoteken edo alokairuen kostua —gehi gastuak— familien batez besteko errentaren %30 baino handiagoa izatea; eta, bestetik, etxearen salmenta edo alokairu prezioa gutxienez KPIa baino hiru puntu gehiago garestitu izana tentsio handiko eremu izendatu aurreko bost urteetan. Bi baldintzetako bat betetzea nahikoa da eremu bat tentsio handikotzat jotzeko. Gipuzkoako, Bizkaiko, Arabako eta Nafarroako hiriburuek eta hainbat udalerrik baldintza horiek betetzeak erakusten du leku horietan etxebizitzaren egoera esku hartzeko modukoa dela.

Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak tentsio handiko eremu horiek izendatuko balituzte, alokairuaren prezioen igoera mugatzeko aukera izango lukete. Izan ere, zona horietan jabeek %2 igo ahalko dute alokairua aurten, eta %3 2024an. 2025eko indizea erabakitzeko dago, baina KPIaren azpitik egon beharko du. Gainera, bost higiezin baino gehiago dituztenak jo ahalko dira jabe handitzat eremu horietan —gainerakoan hamar higiezinekoa da langa—, eta jabe handiok derrigortuta egongo dira administrazio publikoekin elkarlanean aritzera.

Ipar Euskal Herrian, berriz, 2014an Frantziako Asanbleak onartutako ALUR legeak definitzen du tentsio eremua. 50.000 biztanletik gorako urbanizazio eremu jarraituak definitu zituzten, etxebizitza eskaintzaren eta eskariaren artean desoreka nabarmena dutenak, eta etxebizitza eskuratzeko zailtasun handiak eragiten dituztenak. Lapurdi kostaldeko 24 herri izendatu zituzten tentsio eremuan. Gaur egun, tentsio eremua Ipar Euskal Herri guzira hedatzea eskatzen dute hainbat eragile politiko eta sozialek.

Etxalar. Andoni Canellada, Foku

Izan ere, hala izendatutako herrietan tresna juridiko batzuk dituzte etxebizitzaren merkatu libreari aurre egiteko, hala nola bizitoki hutsei eta bigarren etxebizitzei zerga gehigarria ezartzeko aukera. Halaber, tentsio eremuko 24 herrietan aplikatzen da Euskal Hirigune Elkargoak turismorako etxebizitzak mugatzeko indarrean ezarri duen konpentsazio araua. Azkenik, alokairu kontratuetan ere eragiten du: hori eteteko aitzinabisua hilabeteko epean bidali dezake maizterrak; kontratu batetik bestera iragatean, jabeak ez du alokairu prezioa emendatzeko eskubiderik. Iazko otsailetik, alokairuen prezioa mugatzeko aukera izatea eska dezakete herriek. Euskal Hirigune Elkargoak hautagaitza aurkeztua du Ipar Euskal Herriko herrientzat.

Aldeak alde, Euskal Herrian tentsio handiko eremuak izendatzeko aukerak adierazten du, gizarte mugimendu askok salatzen duten moduan, etxebizitza larrialdi batean murgilduta daudela herritarrak. Hori berresten dute hainbat datuk; besteak beste, salmentako eta alokairuko etxeen prezioek.

SALEROSKETA

Merkatu libreko etxe bateko metro koadroak, salmentan jarrita, 3.005,68 euro balio ditu batez beste Euskal Herrian. Hau da, 85 metro koadroko bizitoki batek batez beste 255.000 euro baino gehiago balio du

Hala ere, zenbaki hori ezin da bakarrik irakurri. Ipar Euskal Herrian, esaterako, metro koadroak 4.833 euro balio du, Euskal Hirigune Elkargoaren datuen arabera. Merkeagoak dira batez besteko prezioak Nafarroan eta Araban; 1.744,40 eta 2.338 euro metro koadroko, hurrenez hurren. Bizkaiko prezioa 2.787 eurokoa da, eta Gipuzkoakoa da Iparraldekora gehien hurbiltzen dena: 3.326 euro balio du metro koadroak batez beste

Udalerriei erreparatuz gero, alde handiak antzeman daitezke kostaldearen eta barrualdearen artean. Miarritzen (Lapurdi), adibidez, metro koadroak 8.000 euro baino gehiago balio du, eta, Donostian, 5.015 euro. Zarautzen eta Hondarribian (Gipuzkoa), prezioak antzekoak dira, eta Sopelan eta Gorlizen (Bizkaia), 3.500 eurotik gorakoak. Hiriburuak ere garestiago daude: Gasteizen eta Bilbon 2.000 eurotik gora dago metro koadroa batez beste, Jaurlaritzaren datuen arabera

Prezioen bilakaerari dagokionez, garestitu egin da —eta garestitzen ari da— metro koadroaren prezioa Euskal Herrian. Nafarroan, %5,7 igo zen etxeen prezioa 2021etik iaz arte; 2014ko prezioekin alderatuta, ia 200 euro garestiagoa da metro koadroa. Urtetik urtera metro koadroaren prezioa %9,5 handitu da Araban ere. Bizkaian eta Gipuzkoan, berriz, prezioak altuagoak baldin badira ere, hazkundea ez da hain handia izan: %0,2 eta %2,1 igo dira prezioak, hurrenez hurren.

Etxebiiztzak salgai Iruñean. Iñigo Uriz, FOKU

Etxea erosterakoan kontuan hartu beharreko faktoreak dira, era berean, euriborra eta interes tasak. Izan ere, eragin zuzena izan dezakete hipoteka ordaintzeko orduan. EBZ Europako Banku Zentrala interes tasak igotzea bultzatzen ari da —teorian inflazioari aurre egiteko—, eta %4an daude egun. EBZ interes tasak igotzen hasi zenetik, euriborrak ere gora egin zuen, eta %4ko langa gainditu du 2008ko azarotik lehen aldiz. Horrek esan nahi du hipoteka aldakorren kuotak garestitu egin direla, eta, gainera, egun sinatzen dituzten tasa finkoko hipoteken prezioak ere oso altuak direla.

ELA sindikatuak datu horiek aztertu ditu Etxebizitza Hego Euskal Herrian: eskubide bat merkatuaren menpe txostenean, eta ondorioztatu du hipotekak 3.500 euro garestitu direla urtean, euriborraren eta interes tasen hazkundearen eraginez. Horren ondorio larri bat izan daiteke hipoteka ordaindu ezin duten herritarren etxegabetzeak areagotzea. Oraingoz, hipoteka gutxiago ari dira sinatzen. Nafarroan, adibidez, %14 jaitsi ziren martxoan, aurreko urtearen aldean.

ALOKAIRUA

Alokairuaren merkatua da etxebizitzaren egoera aztertzeko beste aldagai adierazgarri bat. Euskal Herrian, merkatu libreko alokairuen metro koadroak hilabetean 9,40 euro balio du batez beste. Hau da, 85 metro karratuko etxe bat alokatzeak ia 800 euro balio du hilero batez beste.

Sakonago aztertuz gero, aldea dago Euskal Herriko eremuen artean. Ipar Euskal Herrian, esaterako, hamar eurokoa da alokairuko metro koadroa: 85 metroko etxe batek 850 euro balio du hilero batez beste. Bizkaian, 9,90 euro balio du; Gipuzkoan, 9,50; eta Nafarroan, 9,30. Alokairu merkeena duen lurraldea Araba da: 8,40 euro balio du metro koadroak.

Udalerriei dagokienez, ordea, baten eta bestearen arteko aldea handiagoa da. Lapurdiko kostaldean 11,7 euro balio du metro koadroak. Alokatzen diren etxeek, batez beste, 63 metro karratuko zabalera dute, eta batez besteko prezioa 737 eurokoa da hilean. Maulen, ordea, 7,4 euro balio du metro koadroak.

Nafarroan, alokairurik garestiena Iruñekoa da: hamar euro balio du metro koadroak. Gipuzkoan ere hiriburua nabarmentzen da: 12,3 euro balio du batez beste metro koadroak Donostian, eta erdigunean, zehazki, 13,8 euro. Bilbon 11,2 euro balio du alokairuak, eta Abando auzokoa da garestiena: 13,8 euroan dago metro koadroa. Gasteizko prezioa merkeagoa da: 8,80 euro.

Salerosketako etxeen prezioekin gertatu den bezala, alokairuen prezioak ere gora egiten ari dira Euskal Herriko eremu ia guztietan. Nafarroan, esaterako, egun alokairua duela lau urte baino %10,6 garestiagoa da. Araban, alokairuek iaz baino %3,5 gehiago balio dute orain, eta 2016an baino 150 euro gehiago ordaindu behar dituzte arabarrek egun alokairuan.

Gipuzkoan eta Bizkaian ere nabarmen igo dira alokairuen prezioak, aurrez ere oso garesti zeuden lekuetan. Gipuzkoan, azken urtean %4,1 garestitu dira; 2016koekin alderatuta, 130 euro garestiagoak dira orain. Bizkaian %4,8 igo dira alokairuaren prezioak azken urtean, eta 2016an baino 100 euro gehiago ordaintzen dute egun bizkaitarrek.

Aintzat hartu beharreko beste faktore bat da logelen alokairuaren prezioa. Etxebizitza bat partekatzen duten gehienak gazteak dira, eta, ELA sindikatuaren txostenaren arabera, 1.200 euro ere ordaindu dituzte Donostian logela bat alokatzearen truke. Bilbon, 240 eta 955 euro artean daude logelen prezioak; Iruñean, berriz, 150 eta 1.000 euro artean.


Summary: Araba, Bizkai eta Gipuzkoara 2021ean baino %50 pertsona gehiago iritsi ziren 2022an. Pandemia aurreko hazkundea berritu, eta azken bi hamarkadetako maximora iritsi zen.

Eustatek egindako Migrazio Mugimenduen Estatistikaren arabera, iaz 59.194 pertsona iritsi ziren Arabara, Bizkaira eta Gipuzkoara. 2021ean, berriz, 39.427 lagun izan ziren. Beraz, 2022an aurreko urtean baino %50,1 migratzaile gehiago iritsi ziren Arabara, Bizkaira eta Gipuzkoara. Pertsona horien %72k Espainiakoa ez den nazionalitatea zuten; beraz, estatistika horretan Ipar Euskal Herritik heldutako herritarrak ere hartu dituzte kontuan.

Emigrazioak ere gora egin zuen iaz: %3,3 zehazki. 2021ean, 35.839 lagun joan ziren Araba, Bizkai eta Gipuzkoatik; iaz, berriz, 37.023 pertsonak alde egin zuten. Halere, immigrazioaren gorakada handiaren eraginez, migrazio saldoa positiboa izan zen iaz, hau da, alde egindakoak baino gehiago izan ziren etorritakoak: 22.171 pertsona. Ondorioz, pandemiaren aurreko hazkundea berritu zen. Are gehiago, mendeko maximora iritsi zen.

Bizkaiak izan zuen migrazio saldorik handiena kopuru absolutuetan eta erlatiboetan, Arabarekin eta Gipuzkoarekin alderatuta; 11.818 pertsonako saldo positiboa, hain zuzen ere. Gainera, hazkundea aurreko urtekoa halako bederatzi izan zen. Gipuzkoak 6.982 pertsonako saldo positiboa izan zuen, 2021ean baino zortzi aldiz handiagoa. Arabak 3.371 pertsonakoa izan zuen; 2021ean baino 2,5 aldiz handiagoa.

Araba, Bizkai eta Gipuzkoara iritsitako etorkinen batez besteko adina ia bi urte jaitsi zen 2022an; batezbestekoa 32,5 urte izan zen zehazki. Emigratzaileena ,berriz, 37,3 urte izan zen. Sexuari dagokionez, etorkinen %51 gizonak izan ziren, eta %49, emakumeak. Antzera, emigratzaileen %53 gizonak ziren, eta %47, emakumeak.


Summary: Osasunez larri dauden presoentzako egoitza bat zabaldu dute. Gaixotasun larria eta sendaezina dutenentzako lehen egoitza ireki du Eusko Jaurlaritzak, Bizkaian. Familiarik edo bestelako babesik ez dutenak biziko dira zentroan.

Preso egon diren eta gaixotasun larria eta sendaezina dutenentzako lehen egoitza ireki du Eusko Jaurlaritzak. Osasunez larri egoteaz gain, familiaren edo gertukoen babesik ez dutenentzako aterpea da. Egoitzan sartzeko, ezinbestekoa izango da hirugarren gradua eskuratu izana, edo eskuratzeko bidean egotea. Bizkaian ireki dute zentroa, eta Bidesari erakundearekin batera jarri dute martxan proiektua. Eusko Jaurlaritzak espetxeen kudeaketa bere gain lortu izanaren emaitza da proiektua. Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politikako sailburu Nerea Melgosak azaldu duenez, «presoei arta duina ematea da helburua», eta uste du inork ez duela kartzelan pasatu behar dagokion baino denbora gehiago. «Presoei arreta duina bermatzez gain, giza eskubideak errespetatzen lagunduko du zentroak», gehitu du Elena Reifarthek, zentroko koordinatzaileak.

Abuztuaren 2an zabaldu zuten egoitza, eta bost pertsona hartzeko modua dauka. Oraingoz, bi lagun bizi dira, biak Zaballako espetxetik helduak (Araba). Proiektua trantsizioko baliabide bat da. Alegia, foru aldundien eta Osasun Sailaren sistema soziosanitarioan behin betiko sartu aurreko urrats gisa funtzionatuko du. Zentroaren helburua han daudenei babesa ematea da, eta eguneko 24 orduetan gizarte langile bat dago haiekin. Gainera, gizarte hezitzaileen laguntza eta zerbitzu juridikoen babesa izateko aukera dute. «Eusko Jaurlaritzak baldintza eta helburu horiekin irekitzen duen lehen zentroa da», azaldu du Arantza Saenz de Ugartek, irailaren 1etik aurrera Bidesariko arduradun nagusia izango denak. Jaurlaritzak 500.000 euro jarri ditu proiektu horretarako. Arduradunek azaldu dutenez, zentro horretara joango direnak bizitzaren azken fasean daude: «Haien osasuna dela eta, badakigu ez direla denbora luzez biziko. Horregatik, azken fase hori kartzelatik kanpo bizi behar dutela uste dugu».

Hirugarren gradua eskuratzeak bide ematen du eguna kartzelatik kanpo pasatzeko. Hortaz, egoitza horretara doazenak osasuntsu egongo balira eta babes soziala izango balute, etxean pasatuko lukete eguna. Hori dela eta, zentroko langileek helburu argia dute: egunerokoan ez daitezela bakarrik sentitu. «Etxean bizi den norbaitek egunerokoan egiten dituen ohiko ekintzak egiten dituzte. Paseoak ematen dituzte, erosketak egitera ateratzen dira, edota etxeko lanak egin», azaldu du zentroko koordinatzaileak.

Proiektuaren arduradunek azaldu dutenez, bakoitzak «behar duen denbora» pasatuko du egoitzan. Gaixotasuna arduratuko da bakoitzak zenbat denbora behar duen zehazteaz. Osasun egoeraren arabera, sistema soziosanitarioan sartzeko behar duten denborak zehaztuko du zentroan pasatuko duten denbora tartea.

Hainbat baldintza bete behar dira Bizkaiko bizilekuan tokia eskuratzeko. Saenz de Ugartek argitu duenez, hirugarren gradua eskuratzeko, kartzelan jarrera «egokia» izan behar da, zigorraren zati «handi bat» beteta eduki, eta delitua berriz ez dela egingo ziurtatu behar da.

Testigantza

Bi bizilagunetako bat egoitza ireki zuten egunean iritsi zen. «Oso pozik eta harro nago zentro honetan egoteaz. Nik birikietako arazoak ditut, eta pare bat aldiz pasatu ditut egunak ospitalean. Hemen, kartzelan baino askoz hobeto zaintzen gaituzte. Irakurri egiten dut, paseoak eman eta kartetan ibili. Irailean, eguneko zentroak irekitzen dituztenean, ekintza gehiago egiteko aukera izango dut. Irailaren 1a heltzeko irrikaz nago», azaldu du. Kartzelako erizaintzan ordu mordoa pasatutakoa da. Bertan egoera asko ikusi dituela azaldu du, eta kartzelan bizi diren gaixoen egoera «gogorra» dela. «Kartzelako erizaintzan denetariko kasuak ikusi ditut. Badaude gurpil aulkian bizi direnak, edo tetraplegiko geratu direnak. Oso txarto bizi dira», aitortu du egoitzako bizilagunak.

Proiektua Eusko Jaurlaritzaren eta Bidesariren arteko elkarlanaren emaitza da. Hori dela eta, proiektu publiko-pribatu bat da. Bidesarik kartzelan daudenen beharrei erantzuten die. Presoen gizarteratzea eta hezkuntza da erakundearen helburu nagusia. Hogei lankidek, 36 boluntariok eta lau ikaslek osatzen dute taldea. Joan den urtean, 373 pertsonari eman zieten arreta. Haietatik 326ri, kartzelan. Haietariko 37 emakumeak ziren.


Summary: Errusiak eraso egin die Kievi, Zaporizhiari eta beste zenbait eskualderi. Ukrainaren arabera, lau herritar hil dira gutxienez. Volodimir Zelenski presidenteak agindu du errekrutatze militarrerako eskualde zentro guztietako buruak beren postuetatik botatzeko

Errusiako indar armatuek Ukrainako hainbat eskualde bonbardatu dituzte gaur. Horien artean, Kiev eta Zaporizhia hiriak. Ukrainaren esanetan, lau lagun hil dira erasoetan. Hiriburuan, hainbat leherketa entzun dira goizeko 10:00 aldera —Euskal Herrian baino ordu bat gehiago da han—. Minutu batzuk lehenago, ordea, autoritateek aire erasoko alerta ezarri dute herrialde osoan. Ukrainako hiriburuko alkate Vitali Klitxkok hiritarrei esan die aireko erasoen aurkako babeslekuetan geratzeko. Kieven esanetan, Ukrainako aire defentsek ongi funtzionatu dute.

Hiriburuaren aurkako azken erasoan, jaurtigai baten zatiek haurrentzako ospitale bat jo dute, baina ez da zauriturik eta kalte materialik erregistratu, Klitxkok esan duenez. Kieveko alkatearen arabera, ordea, ospitale horretaz gain, Obolon distrituko beste bi gunetan izan dira kalteak. Adierazi du etxe baten teilatua hondatu dela, baina ez dutela biktimen berri.

Bestetik, Ukraina mendebaldean dagoen Ivano-Frankivsk erregioko gobernadore Svitlana Onixtsuken hitzetan, zortzi urteko ume bat hil da, eta zaurituak ere badaude, Errusiak eginiko aire eraso baten ondorioz. Misil bat etxe baten aurka lehertu dela adierazi du.

Bart ere izan ziren Ukrainaren aurkako erasoak. Errusiarrek bederatzi eskualderen aurkako ekintza militarrak egin zituzten. Zaporizhia eskualdea izan zen kaltetuena, hango 23 herri bonbardatu baitzituzten. Errusiako misil batek Zaporizhia hiriko Reikartz hotela jo zuen, eta, ondorioz, hiru hildako eta hamasei zauritu izan ziren, Ukrainako iturrien arabera. Lau ume daude zaurituen artean, Zaporizhiako gobernadore Yuri Malaxkok adierazi duenez. NBE Nazio Batuen Erakundeko langileek erabili izan dute zenbaitetan hotel hori. Azken egunetan hiriari egin dioten bigarren erasoa da. Asteazkenean, hiru pertsona hil eta bederatzi zauritu ziren Errusiaren aire eraso baten ondorioz. Ukrainako presidente Volodimir Zelenskiren esanetan, «Errusiak egunero bonbardatzen du hiria».

Aire erasoak eta borroka guneko guduak gertatzen ari diren honetan, Ukrainak atzo iragarri zuen «korridore humanitario» bat irekiko duela Itsaso Beltzean, eta helburutzat dauka 2022ko otsaileko errusiar inbasioaz geroztik haren portuetan harrapatuta dauden zama itsasontzien mugimendua baimentzea. Hasieran, korridorea irekiko zaie zerealen esportaziorako akordioak kontuan hartzen ez zituzten merkantzia itsasontziei. Ukrainako armadak adierazi duenez, itsasbideak Ukrainako Txornomosk, Odesa eta Pivdennyi portuetako itsasontzi zibilentzat izango dira batez ere.

Gutxi gorabehera hirurogei merkataritza itsasontzi geratu dira harrapatuta Ukrainako portuetan inbasioaz geroztik. Zerealen akordioa utzi zuenetik, Errusiak esan du Ukrainako portuetara hurbiltzen den edozein itsasontzi hartuko duela balizko itsasontzi militar gisa. Kievek antzeko mehatxuarekin erantzun die Errusiako itsasontziei.

Bitartean, Ukrainako Armadaren Hegoaldeko Defentsa Indarren bozeramaile Natalia Humeinukek adierazi duenez, «Errusiako hamar ontzi daude orain zona horretan, baina ez daukate misil jaurtigailurik». Gainera, esan du Errusiako indarrak «aireko miaketa ariketa indartsuak» egiten ari direla.

Ustelkeriaren aurkako atxiloketak

Ukrainak herrialdearen ekialdean abiatutako kontraerasoa momentu kritikoan dagoen honetan, Zelenskik iragarri du Ukrainako errekrutatze militarrerako eskualde zentro guztietako buruak beren postuetatik botako dituztela. Adierazi duenez, ustelkeriak eragindako kezken erdian agindu du neurria. «Sistema honen ardura izan behar dute gerra zer den eta gerra garaian zinismoa eta eroskeria traizio handia zergatik diren dakiten pertsonek», esan du. Gaineratu du Ukrainako indar armatuen komandante buru Valeri Zaluzhni jeneralak abiaraziko duela erabakia.

Neurri hau errekrutamendu zentroen inguruan izandako eskandalu handi baten ondoren dator. Ekainaren amaieran, Zaluzhni jeneralak kargutik kendu zuen Odesako bulego buru Jevhen Borisov. Beste kargu batzuen artean, hiru milioi euro inguru legez kanpo izatea egozten diote. Zelenskik adierazi duenez, 112 zigor prozesu ireki dituzte errekrutatze zentro horietako ofizialen aurka.


Trantsizioaren koloreak

Summary: Trantsizioaren koloreak. 2022 eta 2050 bitartean beharko den kobrea 1900etik mundu osoan kontsumitutako kobre guztia baino gehiago izango da, baina meatzeetako eskaintzaren hazkundeak goia joko du datorren urtean.

Trantsizio energetikoak kolore gorrixka du, kobrearena. Haren etorkizunak, beltza. Lehengaietan adituek denbora daramate kobrearen krisi bati buruz ohartarazten, behar den guztirako ez dagoelako nahikoa, eta are gutxiago egongo delako beharko den guztirako. Ekoizten dena baino gehiago kontsumitzen da 2005etik, eta produkzioak datorren urtean joko du goia.

Kobrea funtsezkoa da gaur egungo bizimodurako. Eroale elektrikorik eraginkorrena da, eta ez du ageriko ordezkorik. Mota guztietako tresnetan dago. Adibidez, 30 kilo daude auto batean, eta 180 inguru etxebizitza arrunt batean. Gainera, kobrea funtsezkoa da eta izango da datozen urteetan. Kobrezko milioika metro kable beharko dira sare elektrikoa zabaldu, berritu eta indartzeko, eta tonak eta tonak beharko dira parke eolikoetarako, eguzki plaketarako eta ibilgailu elektrikoetarako.

Bloomberg hedabidearen aurreikuspenen arabera, kobre eskaria bikoiztu egingo da datozen hamar urteetan, eta autogintza izango da bultzatzaile nagusia. Auto elektriko batek errekuntzako batek behar duena halako bi behar du. 2021ean 2,2 milioi tona metriko erabili zituzten, eta espero da 2035erako 9,3 milioi kontsumitzea. Energiaren banaketarako sareetan erabiliko den kobrea 4,7 milioitik 7,5 milioira igotzea aurreikusten da.

Baina hipotesi bat baino ez da, kobrea ezin baita kontsumitu ez badago eskuragarri edo gutxiago badago. Eta hori da, hain zuzen ere, kezka nagusia gaur egun. Standard & Poor's agentziaren ikerketa baten arabera, meatzetako eskaintzaren hazkundeak goia joko du datorren urtean, eta hortik aurrera gero eta gutxiago ekoiztuko da.

Izan ere, gero eta garestiagoa da kobrea ateratzea, eta ia ez dago meatze proiektu berririk. Gutxienez hamar edo hamabost urte behar dira ustiategi bat martxan jartzeko. Gainera, proiektu horien kostu ekonomikoa oso handia da. S&Poor's agentziak kalkulatzen du 2035ean 10 milioi tonako defizita egongo dela; beste era batera esanda, eskaeraren %20 inguru bete gabe geratuko dela. Hori gerta ez dadin, meatze konpainiek 150.000 milioi dolar inguru gastatu beharko lituzkete hamarkada honetan.

Badago lehengaien merkatuetan maiz errepikatzen den lelo bat: prezio altuak prezio altuetarako sendabidea dira. Hala ohartarazi zuen orain dela gutxi Jakob Stausholm Rio Tinto meatzaritza talde historikoaren presidenteak. «Kobrean inbertitzeko, ezinbestekoa da prezio onean ordaintzea». Eta hala gertatzen ari da. Martxotik prezioa jaitsi egin den arren, azken hamar urteetako batez bestekoa baino %15 garestiago dago. Aurrera begira, Goldman Sachsek iragarri du Londresko Metalen Burtsaren erreferentziazko prezioa bikoiztu egingo dela 2025ean. Gaur egun, tona metrikoaren prezioa 8.000 dolar ingurukoa da. Analisten arabera, meatze berriak egiteko inbertsioak erakartzeko, beharrezkoa izango litzateke 15.000 dolarreraino garestitzea. Prezioak hori baino baxuago duden arren, sektoreko erraldoiak hasiak dira aurrea hartzen; adibidez, Glencore. Kanadako kobre meatzerik handiena bereganatzeko urratsa egin berri du.

Petrolio berria

Joan den mendeko geopolitikan petrolioak izan zuen pisua hartzen ari da kobrea. Hala dio S&Pren txostenak: «XXI. mendean, kobre eskasia nazioarteko segurtasunerako mehatxu ezegonkortzaileetako bat izango da». Kobrearen hornidura katea, gainerako mineralen kasuan bezala, Txinarantz lerratuta dago gaur egun. Hego Amerikan eta Afrikan ateratako gehiena han prozesatzen edo fintzen da, eta hango industriak erabiltzen du. AEBek eta Europako Batasunak kezka agertu dute, eta hasiak dira tokian-tokian irtenbideak bilatzen eta nazioartean aliatuak lortzen.

Baina zailtasunak era guztietakoak dira. Meategi zaharretan, mineralaren kalitatea hondatzen ari da: harri gehiago prozesatu behar da kantitate bera sortzeko. Horrez gain, enpresek gero eta oztopo gehiago izaten dituzte baimenak jasotzeko, batez ere ingurumenekoak. Eta erreserba handiak dituzten herrialdeak, halaber, presioa egiten ari dira meatzaritzen onuretan parte hartze handiagoa izateko, beren herrialdeetako desberdintasun ekonomikoei aurre egiteko.

Adibidez, Txilen, munduko kobre ekoizlerik handienean, gobernuak zergak igo dizkie konpainiei, eta konstituzio berriak ere herrialdeko lehengaiekiko burujabetza indartu nahi du. Horrek inbertsio handi batzuk gelditu edo atzeratu ditu, eta hango meatzeek aurreikusitakoa baino %10 kobre gutxiago produzitu zuten iaz.

Peru da munduko kobre hornitzaile handienen artean bigarrena, eta protesta ziklo batean daude han iazko abendutik, Pedro Castilloren huts egindako estatu kolpearen ondoren. Eta horrek eragin nabaria izan du minetan. Istiluek produkzioaren %30 inguru arriskuan jarri dutela kalkulatzen da.

Berrikiago, ekainean, Panamako Gobernuak kontratua berritu zuen Kanadako First Quantum Mineralsekin, Erdialdeko Amerikako aire zabaleko meategi handiena epe luzera ustiatzeko. Hitzarmen berria kontsulta publiko baten eta urteetako liskarren ondoren iritsi da, abenduan gobernuak meatzea geldiarazi ostean.

Alternatiba bila

Prezioek igotzen jarraitzen badute, horrek bi ondorio izan ditzake: meatze gehiago eraikitzea, edo energia garbiaren industriek metal horren kontsumoa murriztea eta alternatibak bilatzea. Ekoizleek orain arteko martxa aldatuko balute eta proiektu berrietan dirua inbertituko balute ere, horrek ez lituzke hornidura arazoak berehala konponduko, urteak behar baitira meategi horien emaitzak ikusteko.

Birziklatzeak hutsune horren zati bat betetzen lagundu lezake. Izan ere, trantsizio energetikoan kobre gehiago erabiliko den heinean, birziklatzeko aukera gehiago egongo dira. International Copper Study taldearen arabera, erabiltzen den kobrearen ia herena birziklatuta lortzen da. 2021ean 7 milioi tona izan ziren. Eta kopuru hori %50etik gorakoa da Europan. Gainera, birziklatutako kobreak funtsezko abantaila bat du: bere propietate guztiak mantentzen ditu, eta nahi adina aldiz erabil daiteke.

Birziklatutako kobrea ekoiztean, halaber, baliabideak nabarmen aurrezten dira, meatzeetako erauzketari dagokionez; zehazki % 85 energia elektriko gutxiago erabiltzen da, eta urtean 40 milioi tona CO2 gutxiago isurtzen dira atmosferara. Dena den, adituek argi dute: birziklatzea soluzioaren parte bat da, baina ez da konponbidea.


Summary: PSNri «txeke zuririk» ez emateko eskatu dute Iruñean. Maria Txibitek hizkuntza politika «euskarafobikoa» egiten jarraituko duela salatu du Euskararen Defentsarako Sareak, eta Carlos Gimeno aurrerantzean ere Hezkuntza kontseilari «izatea» deitoratu du.

Nafarroan PSNk, Geroa Baik eta Zurekin Nafarroak erdietsi duten akordio programatikoa ez du begi onez ikusi Euskararen Defentsarako Sareak, eta alderdi euskaltzaleei eskatu die «txeke zuririk» ez emateko Maria Txibiteri. Gaur eguerdian zenbait euskaltzale bildu dira Nafarroako parlamentuaren aurrean PSN = euskarafobia. Txeke zuririk ez zioen pankartaren atzean. Carlos Gimeno Hezkuntza kontseilariaren kontra mintzatu dira, eta iragarri dute euskalgintzak eta alderdi euskaltzaleek mugarik paratu ezean hizkuntza politika «euskarafobikoa» izanen dela lau urtez. Etzi izanen da inbestidura saioa, eta asteartean izendatuko lukete Txibite lehendakari, EH Bilduk abstentzioaren alde eginen duela iragarri baitu.

Pankarta nagusiaren atzean zenbait kartel zabaldu dituzte aldarri hauekin: Haur eskolak euskaraz, Euskara ofiziala, Lerinen D eredua eta Ez ezazue PAI inposatu. Nafarroako bi bandera ere bazituzten, armarriaren azpian euskaraz idatzia zutenak. Ordu laurdeneko elkarretaratzean askotariko oihuak bota dituzte protestan parte hartu dutenek; hala nola «Euskal Herrian euskaraz», «Euskara ofiziala Nafarroa osoan», «PSN euskararen etsaia», «Gimeno kanpora» eta «PSN, UPN, berdin da».

Fermintxo Zabalza Euskararen Defentsarako Sareko kideak salatu du azkenengo lau urteak «penagarriak» izan direla euskararentzat. «PSNk gidatu du gobernuaren euskara politika, eta erabat euskarafobikoa izan da. Ikusi dugu alderdi euskaltzaleak ez direla hori geldiarazteko gai izan», esan du. Gogora ekarri du PSNren azken «erasoa» gobernua negoziatzen ari ziren bitartean etorri zela, ekainean, Musikariak Ikastetxeetan programa bertan behera erabaki zuenean. Protesten ondotik, azkenean atzera egin, eta Euskarabideak hartu zuen programarekin jarraitzeko konpromisoa. «Horrek esan nahi du PSNk ez duela inolako beldurrik, eta asmoa duela berdin segitzeko beste lau urtez», deitoratu du Zabalzak.

Alderdi abertzaleei ere kexa agertu die Euskararen Defentsarako Sareak: «Ez dugu deus ere ikusi, ez negoziazioetan –publikoki behintzat– eta ez akordio programatikoan, pentsatzeko hurrengo lau urteak diferenteak izanen direla». Gimenoren kontra ere mintzatu da Zabalza, aurrerantzean ere Hezkuntza kontseilari izanen delakoan, eta txarretsi du alderdi euskaltzaleek haren lana «publikoki zalantzan jarri ez izana». Gogora ekarri du Iruñeko Lezkairu auzoko ikastetxe berrian D eredua eskainiko dutela, «teorian», baina ez dute uste hala izanen denik: «Inork ez digu azaldu egiaz irailean D eredua hasiko ote den, eta susmoa dugu ez dela hasiko».

Egoera ikusirik, protestekin segituko dutela iragarri du Zabalzak: «Ikusten dugu beste lau urte berdin izanen direla, politika euskarafobikoekin, Carlos Gimeno kontseilaria jo eta ke euskararen kontra, eta segitu beharko dugu elkarretaratzeak egiten eta mobilizatzen». Asteon Kontseiluak eta EHE Euskal Herrian Euskarazek ere salatu dute akordio programatikoak «atzera» egiten duela 2019an sinatu zutenarekin alderatuta.


Summary: ‘Negu hurbilak’ filma saritu dute Locarnon. Epaimahaiaren Aipamen Berezia jaso du Negu kolektiboaren opera prima-k Suitzan, Locarnoko 76. zinema jaialdian. Euskal Herriko eta Kataluniako ekoizpena da.

Locarnoko nazioarteko zinema jaialdiko 76. aldiko Cineasti dei presenti sailean aurkeztu du, asteon, Negu Kolektiboak bere aurreneko filma, Negu hurbilak. Eta saria esku artean dutela itzuliko dira etxera egileak. Hain zuzen, Epaimahaiaren Aipamen Berezia eskuratu du lanak gaur egin duten sari emate ekitaldian.

Ekain Albitek, Mikel Ibargurenek, Nicolau Mallofreek eta Adria Rocak zuzendu dute Maluta Filmsek eta Cornelius Filmsek ekoitzitako lana. 2011. urtean arrazoi politikoengatik ihesean ari den emakume gazte baten egoera kontatzen du, mugako herri batera, Zubietara (Nafarroa) heltzen delarik. Analogikoan —16 mm-an— filmatu dute egileek.

Kolektiboko kideen hitzetan, «egun hauetako esperientzia biribiltzeko modua» da epaimahaiaren aitortza jaso izana: «Hemen egotea jada saria izan da, eta jaialdiak eman digun babesa, sekulakoa. Gure lehen lana hemen aurkeztea sinestezina zen, eta are sinestezinagoa da orain sari honekin itzultzea etxera. Etorkizunera begira ate asko irekiko dizkigu».

Izan ere, aurrekontu txikiarekin egindako filma da Negu hurbilak. Jone Laspiur da filmeko aktore profesional bakarra, eta gainerako partaideak Zubietako herritarrak dira. Bi urtez aritu dira bertan filmatze prozesua egiten, eta taldekoek azpimarratu dute esperientzia horren berezitasuna: «Herriak harrapatu gintuen, eta herritarrek denbora honetan egin diguten harrera izugarria izan da». Hain justu, filmaren aurkezpen egunean euskaraz eman zizkioten herriari eskerrak, eta aitortza jasotzean ere zubietarrez oroitu dira.

Bartzelonako ESCAC zinema eskolan ikasitako kideek osatzen dute Negu Kolektiboa. Beren opera prima-ren nazioarteko estreinaldia zuten Locarnon, eta bertan jaso du filmak aurreneko errekonozimendua. Egile zineman espezializatuta egoteagatik da ezaguna, besteak beste, Suitzako zinema jaialdi hori.


Oriok irabazi du Moañako estropada

Summary: Oriok irabazi du Moañako estropada. Arraun Lagunak hirugarren postuan egon da estropadaren zati handi batean, baina azkenean aurrea hartu dio Donostiarrari.

Oriok une txarretik irtetea lortu du, eta Moañako bandera astintzea lortu du; sasoiko laugarrena. Saria hobea ere izan zitekeen, Donostiarra bigarren egon baita denbora luzez. Baina bigarren luzean hortzak estutu ditu Arraun Lagunak-ek, eta puntu bat salbatu dute donostiarrek. Hiru estropada falta diren honetan, bost punturena da Arraun Lagunak-ek sailkapenean daukan aldea, baina Oriotarrek argi utzi dute ez dutela azken hitza esan. Bihar ere Galizian arituko dira, Boiroko uretan.

Aurreneko txandan Hondarribiak hartu du aurrea estropada hasieran. Hibaikak eta Cabok eutsi diote, baina Tiran, sasoi osoan bezala, atzean gelditu da estropada abiatu eta berehala. Ziabogara horrelaxe iritsi ziren. Hondarribia lehendabizi, eta haien atzetik, bi segundora, Hibaika. Cabo segundo gutxi galduta iritsi da ziabogara, baina trabatuta gelditu dira galiziarrak, eta hamar segundo baino gehiago galdu dituzte bertatik irten ezinda. Hori Tiranek aprobetxatu du, herrikideak aurreratu eta segundo batzuen errenta eskuratzeko.

Bigarren luzean gipuzkoarren arteko lehia ikusi da txanda irabazteko, eta galiziarrena azkenak ez izateko. Ama Guadalupekoak estropada galanta egin du, eta pixkanaka-pixkanaka atzean utzi du Hibaika. Errenteriarrak zortzi segundora iritsi ziren, azkenean, helmugara. Askoz ere estuagoa izan da Tiranen eta Caboren arteko lehia. Etxeko ontziak aurretik egin du luze osoa, eta, azken metroetan Caboko gorriek estutu badute ere, lehenago iritsi dira Tiranekoak, eta azken postua salbatu dute. Hori argitzeko, baina, helmuga marrako argazkia behar izan da. Lau ehunenen aldea besterik ez da izan.

Ohorezko txandan, berriz, Tolosaldea izan zen estropada hasi eta berehala atzean gelditu dena. Beste hiru ontziak elkarren ondoan aritu dira, baina Oriok bi segundoren aldea hartu du lehen kaletik. Denbora tarte oso txikian, baina Oriok nahi zuen bezalako egoera zeukan lan erdietara iristerako. Mirotzak lehen postuan zeuden, eta Donostiarra Arraun Lagunak-en eta haien artean zegoen. Ziabogatik ere horrelaxe irten ziren. Orio lehenengo, segundo bakarrera Donostiarra, eta bira Juan Mari Etxaberen Arraun Lagunak.

Itzulerako luzea joanekoa baino gogorragoa zen, haizea kontran baitzeukaten arraunlariek. Baina egoera horretan ere Orio izan da azkarrena, eta, denborak aurrera egin ahala, aldea handitzea lortu du Oriok. Bandera geroz eta gertuago, bai, baina donostiarren arteko lehia gero eta estuago zegoen. Elkarren ondoan ari ziren, bigarren kalean, Arraun Lagunak-enean. Hori ikusita, Andrea Astudillok Nerea Perez bere kalera joatera behartu du maniobra txiki bat eginez, eta, mugimendu hori egin behar izan duenez, segundo gutxi batzuk galdu ditu Donostiarrak. Azkenean, bi segundoren aldea izan da helmugan Orioren eta Arraun Lagunak-en artean. Arraun Lagunak seira iritsi da azkenerako. Tolosaldea, berriz, ia minutu erdira iritsi da.


Summary: Zierbenak ezustekoa eman du Moañako bandera irabazita. Azken luzean erakustaldia emanda nagusitu dira bizkaitarrak. Hondarribiak puntu bat jan dio Urdaibairi.

Zierbena nagusitu da Eusko Label ligako estropadan, Moañan (Galizia). Hondarribia aurretik izan dute lehen hiru luzeetan, baina azken ziaboga on baten ostean, hegan etorri dira bizkaitarrak. Gaurkoarekin bigarren bandera lortu dute aurten. Lehenengoa ere Galizian lortu zuten, aurreneko jardunaldietan. Hondarribia izan da bigarren, eta puntu bat murriztu da Urdaibairen aldea sailkapen nagusian. Bihar ere Galizian jokatuko da estropada, Boiron.

Aurreneko txandan Ondarroak aurreratu du branka lehen metroetan. Lehenengo kaletik azkarrago irten dira ontzi guztiak. Meirak asko sufritu du irteeran. Zaleen aupadarik ez zaie falta izan, baina lehen ziabogara iristerako bost segundo galdu dituzte etxekoek. Beste hiru ontziak parean iritsi dira lehen ziaboga horretara. Bigarren luzean, gainera, aldea handitu egin da, eta hamahiru segundo galduta iritsi da etxeko taldea bigarren ziabogara. Santurtzi, aldiz ez da tematu. Moreek bazekiten garrantzia handia zeukala Meira atzean uzteak, eta hori egin dute. Azken hilabetean denetarik gertatu zaio Soterari, eta denak txarrak. Egun lasai bat behar zuten, estropada arazorik gabe amaitzea; eta hori, behintzat, lortu dute.

Txandako garaipenaren lehia Ondarroaren eta Kaikuren artekoa izan da. Lehen bi luzeetan Iñaki Errastiren eskifaia hobeto aritu da, baina bigarren ziabogatik aurrera azkarrago aritu da Bizkaitarra. Pixkanaka, gainera, gora egin du Kaikuk, eta aldea handitzea lortu du. Lau segundo lehenago iritsi da azken ziabogara, eta, azkenean, sei segundokoa izan da aldea. Santurtzik estu hartu du Ondarroa azken metroetan, baina segundo bakarragatik bada ere, Itsasoko Ama aurretik izan da.

Bigarren txandak kolore bakarra izan zuen: Horia. Jon Salsamendiren taldea une gozoan dago, eta azken bi asteburuetan bere benetako mailatik gertuago aritu dira Mirotzak. Hasiera-hasieratik aurreratu dira, eta luze bakar batean sei segundo atera dizkio bigarrenari. Alde hori handitzen joan da, eta iragan larunbatean bezala, bakar-bakarrik egin dute txanda osoa.

Txandako beste hiru ontziak elkarrengandik hurbilago aritu dira. Isuntzak eta Getariak lehia estua izan dute txandako bigarren postuarengatik. Elkarren ondoan egin dute ia estropada guztia, baina azken luzean, Cabok aurrea hartu die biei. Galiziarrak atzean gelditu dira estropada hasi eta berehala, baina atzetik aurrerakoa eginda, txandako bigarren postua eskuratu dute azkenean. Getaria izan da hirugarren, eta Isuntza azkena.

Ohorezko txanda berdindua joan da. Hondarribiak eskuratu du lehenengo abantailatxoa, baina lau ontziak segundo bakarrean iritsi dira lehen ziabogara. Hala ere, laurek Orio baina motelago egin dute lehen luzea. Salsamendiren taldeak baino bi segundo gehiago behar izan ditu Hondarribiak, ohorezko txandako azkarrenak. Esperantza izpi bat izan dute oriotarrek une batez, baina bigarren luzetik aurrera, berehala galdu dute. Hondarribiak eta Zierbenak hartu dute aginte makila, eta elkarren ondoan aritu dira, bigarren eta hirugarren kalean. Hala ere, Donostiarra eta Urdaibai ez zeuden urruti, bost segundora biak.

Donostiarra atzean gelditu da pixkanaka, eta hirugarren ziabogan zortzi segundo galdu ditu. Hondarribia Zierbena baino segundo bat bizkorrago irisi da ziabogara, Urdaibaik Orioren denbora egin du. Altxorra zen hori Hondarribiarentzat, baina azken luzean dena aldatu da. Urdaibaik Orioren denbora nabarmen hobetu du, eta Zierbenak aurre hartu dio Ama Guadalupekoari. Oso berdindua izan da azken luzea, baina azken metroetan Zierbenak estropada hautsi du, eta airean iritsi dira helmugara. Hondarribia izan da bigarren, eta puntu bat jan dio aurkari zuzenari.


Piztu da festa Donostian

Summary: Piztu da festa Donostian. Alderdi Ederren kanoikada jaurtita eta piratek Flamenkan txupinazoa botata, jaietan murgildu da jada Donostia

Hasi da Donostiako Aste Nagusian. Aspacek eta Gipuzkoako Argazkilari Elkarteak jaurti dute kanoikada Alderdi Ederren —Iñigo Llopis eta Nahia Zudaire igerilari paralinpiarrak batu zaizkie azken unean—, eta haien ardura izan da Artillero, dale fuego abestia kantatzea. Aspace elkarteak garun paralisia dutenei laguntzen die, eta aurten 50 urte bete ditu. Argazkilarien elkarteak, berriz, 75. urteurrena ospatuko du. Kirolez, kontzertuz eta bestelako jardueraz beteko da Donostia gaurtik abuztuaren 19ra bitarte.

Donostiako Piratek ere txupinazoa bota dute Aste Nagusiari ekiteko, Flamenka gunean. Zaporeak elkartea omendu nahi izan dute piratek, eta elkarteko kideek jaurti dute txupinazoa.

Hasi da, beraz, Aste Nagusia. Guztira, doako 312 jardueratara joateko parada egongo da, baita haietan parte hartzekoa ere. Kanoikadaren ondoren, esaterako, Joselontxos txaranga eta Taupada batukadak Parte Zaharrean eta Bulebarrean joko dute.

Donostiako Aste Nagusirik inklusiboena izango dela adierazi zuen udalak jaien aurkezpenean. Berriro ere, barrakek ez dute zaratarik aterako asteazkenean, ostiralean eta astelehenean, 16:30etik 18:00etara. Erabaki hori hartu dute autismoaren gisako nahasmenduak dituztenek ere atrakzioez gozatzeko aukera izan dezaten. Aldi berean, jarduera guztietatik 102 egokituta egongo dira, desgaitasunen bat daukatenak ere horietara joan daitezen.

Su festak dira Donostiako ekitaldirik esanguratsuenetako bat urtero. 58. nazioarteko lehiaketa egingo dute aurten, eta zazpi su etxek hartuko dute parte. Gaur, estreinakoz, Fully Fused Fireworks taldeak botako ditu suak, iaz ez baitzuen parte hartzerik izan, haize bolada bortitzengatik eta eguraldi kaskarrarengatik bertan behera gelditu baitzen haien ikuskizuna. Aipatzekoa da ere Caffero Event Fireworksen kasua, lehen aldia baita Herbehereetako talde batek lehiaketa horretan parte hartzen duena.

Donostiako Piraten egitaraua ere aukera zabalez osatuta dago. Hainbat ekintza egingo dituzte Flamenka, Kaia, Txantxarreka, Trinia, Txofre Plaza eta Letama guneetan; horien artean, bazkariak, umeentzako jolasak, kontzertuak, dantzak, lehiaketak... Gainera, gaur eta bihar, momentu batez, Intxaurrondora joango dira piratak: martxa periferikoa, txupinazo aurrea, plazaren apainketa eta Traganarruen kofradiaren bazkaria egin dituzte.

Gauetan, kontzertuak izango dira nagusi Donostian. Saguesko kontzertuen artean daude Izaro, La Moda eta Zetak, besteak beste. Flamenka guneko artisten artean, berriz, Esne Beltza, La Jodedera eta Olaia Inziarte daude. Modu horretan, ikusleek genero ezberdineko musikaz goza dezakete.

Eta, musikaz gain, herritarrek eta bisitariek gosea ase ahalko dute Zurriolako janari furgoneten gunean. Bertan, hamalau janari postu jarri dituzte, jendeak jatorri ezberdineko janariak dastatzeko eta disfrutatzeko.

Gainera, Aste Nagusiko lehen lehiaketa gastronomiko herrikoia egingo da Antigua auzoan. Bestalde, janariarekin eta edariarekin lotutako beste hainbat ekintza eta postu ere jarriko dituzte: paella lehiaketa, sardina jana, legatza saltsa berdean lehiaketa, sagardo dastaketa, marmitako lehiaketa...

Eraso sexisten aurka

Udaleko ordezkariek adierazi dute Aste Nagusian ez dutela onartuko sexu erasorik. Puntu Morea jarriko dute Bulebarrean aste osoan. 13:00etatik 10:00etara egongo da irekita. Udalak protokoloa martxan jarriko du biktimaren anonimotasuna babesteko eta zaintza bermatzeko, jaiak«askatasunez» eta «alaitasunez» bizitzeko helburuarekin.

Badira egitarauan berritasun batzuk ere. Aurten, lehenengo aldiz, Aste Nagusiko Master Cup Emakumezkoen esku pilotako txapelketa egingo da, emakumeen pilota sustatzeko asmoz.

Horretaz gain, 2002tik desagertuta zegoen jarduera bat berreskuratuko dute: pedalontzien karrusela, hain zuzen ere. Partaideek Urumea ibaiko ibilbidea osatu beharko dute, sei txandatan. Irabazleak Ramon Barea saria irabaziko du —Barea donostiarrak asmatu zuen pedalontzia, 1893an—.

Gabiltza artisauen azoka ere egongo da. Bertan, artisauek egindako lanak erakutsiko dituzte. Tailerrak ere antolatu dituzte adin ezberdinetako jendearentzako. Berritasuna: aurrekoetan ez bezala, hiru auzotara iritsiko da (Gros, Erdialdea eta Antigua).

Goizaldi dantza taldeak dantza emanaldia egingo du aurten ere, baina aipatzekoa da Aste Nagusi honetan errepertorioa berezia izango dela, taldearen 75. urteurrena ospatzeko egingo baitute.

Astelehenean, berriz, piraten abordatzea izango da. 09:30ean hasiko dira ontziak egiten kaian. Arratsaldean, kaitik abiatuko dira Kontxa hondartzara.


Zapore garratzeko puntua

Summary: Zapore garratzeko puntua. Kubok laugarren minuturako aurreratu du Reala, baina Gironak berdindu egin du bigarren zatian

Egutegiak hala erabakita, pare-pareko egoera zuen Realak atzo denboraldiari behar bezala ekiteko. Lehiaketaren hasierak Donostiko Aste Nagusiaren hasierarekin egiten baitzion bat, non eta Anoetan, zaleen aurrean. Festa giroaz lagundurik, sasoia garaipen batekin hasteko aukera ederra zuten txuri-urdinek, eta helburua ongi bideraturik izan dute, baina Gironak bigarren zatian egindako gol batek zapuztu die festa gaur arratsaldean. Irabazteko merituak egin ditun Imanol Alguacilen taldeak, neurketa hasi eta berehala aurreratu baitu Reala Kubok, baina soilik gol bateko aldeaz jokatu du gerora, eta azkenean berdinketa lortu due kataluniarrek. Iragan sasoian atea hutsean mantendu zuen Remirok halako partida askotan, baina gaur suarekin erre da Reala.

Hasierako hamaikakoan hutsune garrantzitsu bat izan du Imanolek, azken orduan Merino deialditik kanpo geratu baita, lesio bat tarteko. Turrientesek hartu du haren lekua, eta norgehiagokari era paregabean ekin diote txuri-urdinek. Bizi jokatuz hasi dira, eta laugarren minuturako poltsikorako dute saria. Aihenek ezkerretik eginiko jokaldi on bati amaiera ederra eman dio Kubok, ederki gainditu baitu Gazzaniga, Gironako atezaina. Japoniarra izan da Realeko jokalari onena. Golak ez du partidaren gidoirik aldatu, eta bere horretan jarraitu du Imanolen taldeak. Batetik bestera egoki eta azkar mugitu du baloia, baina batez ere nabarmentzekoa izan da sakontasun bila ibili dela une oro. Etengabe aurkariaren defentsan zuloak eraginez aritu dira Realeko aurrelariak.

Penaltia bertan behera

Bigarren golaren bila jo dute etxekoek, eta penalti bat ere adierazi du epaileak Realaren alde. Bazirudien gertu egon zitekeela bigarren gola, baina jokaldia VARean ikusita, erabakia atzera bota du epaileak. Hortik aurrera indarrak berdindu egin dira zelaian, eta Gironak behetik gora egin du. Aparteko arriskurik ez du sortu, baina baloi dezente sartu ditun Realaren arean. Hori bai, defentsan goraipatzeko lana egin dute txuri-urdinek, presioan fin eta markaketa lanetan langile aritu baitira. Lehen zatiko azken jokaldian epaileak txartel gorria barkatu dio Stuaniri, Le Normandi kolpe bat emateagatik.

Bigarren zatiaren hasierak ildo beretik jo du, baina aldea gutxienekoa izanik, zuhaitza astindu nahi izan du Imanolek, eta Carlos Fernandezen tokian Barrenetxea zelairatu du. Harrobikoak bestelako freskotasun bat eman dio erasoko jokoari. Hala, lehia erabakitzeko parada ederra izan du Oiartzabalek 58. minutuan, baina baloia atepetik atera dio Gazzanigak. Barkatzen duenak garesti ordaintzen duela esan ohi da sarri, eta halaxe egokitu zaio Realari. Bigarren zatian areara gerturatu den lehenengo aldian banakoa sartu duten kataluniarrek. Erdiraketa bat ez du inork urrundu, eta azkenean Dovbikek sareetara bidali du baloia, buruz, 71. minutuan. Golari aurre egin nahirik, hiru jokalari berri zelairatu ditu Imanolek: Cho, Sadiq eta Sola.

Jokoari esker baino gehiago, grinari eta nahiari esker jo du erasora Realak azken txanpan, baina ez du adorerik izan ganoraz jokaldirik osatzeko. Fisikoki ere justu antzean ibili dira txuri-urdinak. Geldikako jokaldietan ez dute asmatu bigarren gola egiten, eta azkenean berdinketarekin konformatu behar izan dute. Zelaian zein harmailetan, zapore garratza utzi du puntuak.


Hasteko, beste kolpe bat

Summary: Hasteko, beste kolpe bat. Athleticek galdu egin du Real Madrilen aurka San Mamesen, denboraldiko lehen partidan. Etxekoek bi huts larri egin dituzte defentsan, eta bisitariek aprobetxatu egin dituzte lehen zatian bi gol sartu, eta partida erabakita uzteko

Athleticen inguruak burumakur amaitu zuen aurreko denboraldia. Azken-aurreko partidan San Mamesen aspaldi maila galduta zegoen Elxen aurka galtzeak, eta horren ondorioz bosgarren urtez jarraian Europako kluben arteko lehiaketa baterako sailkatu ez izanak aho zapore txarra utzi zuen zale zuri-gorrien artean.

Bi hilabete eta erdi pasatu dira gau triste horretatik, beste denboraldi bat hasi da, baina taldeak zaleen aho zaporea gozatu ezinik jarraitzen du. Gaur egin zezakeen, San Mamesen denboraldiko lehen partidan Real Madrili irabazi izan balio. Edo gutxienez, garaipena lortu ez arren, itxura ona eman izan balu. Baina ez bata ez bestea. Galdu egin du Athleticek, 0-2, eta hainbestean aritu da.

Carlo Ancelottik entrenatutako taldeak lehen zatian utzi du bideratuta garaipena. 35 minututan sartu ditu partidako bi golak: Rodrygok sartu du lehena 27. minutuan, Athleticen defentsaren sendotasunik eza baliatuta; eta Bellinghamek egin du bigarrena zortzi minutu eskas geroago, korner batean, berriz ere zuri-gorrien atzealdearen huts bat aprobetxatuta. Denboraldi berria bai, baina betiko gabeziak ere bai.

Athletic nola edo hala saiatu da suspertzen, baina buruarekin baino gehiago, bihotzarekin ahalegindu da, eta horrek korrika eta presaka aritzera eraman du. Eta presak ez dira inoiz onak izaten. Halaxe izan da gaur ere.

Hala ere, etxekoek aukera izan dute jarraian jasotako bi kolpeei azkar aurre egiteko, baina epaileak ez du adierazi Militaok Unai Gomezi egindako penaltia. Hain zuzen, erdilari gaztea izan da ezusteko nagusia hasierako hamaikakoan. Valverdek hura jarri du Sanceten ordez. Horri esker, lehen aldiz aritu da lehen taldearekin partida ofizial batean. Bermeotarra saiatu da, baina ezin izan du nabarmendu. Valverdek lehen zatiaren amaieran aldatu du, eta Sancet zelairatu du. Hiru aldaketa egin ditu kolpe batean, Berenguerrek eta Guruzetak Muniain eta Nico Williams ordezkatu baitituzte. Entrenatzaile zuri-gorriak taldea esnarazi nahi zuen.

Erdizka lortu du helburua: Athleticek gora egin du, eta arrisku gehiagorekin iritsi da Real Madrilen area ingurura, baina ez da gai izan gola sartzeko. Oso gertu izan du hirutan: 71. minutuan, Alabak atepetik atera du Sancetek egindako jaurtiketa; 78.ean, Tchouamenik zapuztu du Berenguerren ahalegina; eta 90.ean, Paredesen burukada gutxigatik joan da kanpora. Bisitariek ere aukerak izan dituzte hirugarren gola sartzeko, baina Unai Simon seguru aritu da.

Ez da gol gehiagorik egon, eta Real Madril nagusitu da. Ohitura bilakatu da, Espainiako taldeak irabazi egin baititu ligan San Mamesen jokatu dituen azkeneko bost neurketak. Zortzi urte baino gehiago pasatu dira Athleticek ligan etxean Real Madrili irabazi zion azken alditik. Etsipena gailendu da berriro San Mamesen. Beste kolpe bat da. Ez da denboraldia hasteko modurik onena.


Summary: Harridura eragin du Athleticen partida aurreko otoitzak. Espainiako Ligako kamerak aldageletan sartzen hasi dira, eta argitara atera da Athleticeko jokalarien ohitura: 'Gure aita' gazteleraz errezatzea.

Futbol taldeen aldagelak sakratuak izan dira orain arte. Hedabideak ezin ziren sartu, eta gutxi hitz egiten zen barruan zer gertatzen zen eta zer ez. Garai berrien aitzakiaz eta ikuskizunaren mesedetan, ordea, Espainiako Ligako kamerak baimena eman duten taldeen aldageletan sartuko dira aurrerantzean, haietan zer gertatzen den erakusteko. Irudi deigarriak utzi ditu horrek lehen jardunalditik. Eta kontu bat baieztatu da: Athleticen aldagela, kamerekin ere, sakratua da.

Atzo, Real Madrilen aurkako partidaren aurretik izan zuten solasaldian, Gure aita errezatu zuten jokalari zuri-gorriek, gazteleraz. Amaitutakoan, animoak emateko oihu bat bota, eta jokatzera. Sareetan oihartzuna izan du bideoak, eta harrituta utzi ditu zale asko; baita beste askoren gaitzespena jaso ere.

Partiden aurretik Gure aita errezatzea ia mende bat duen ohitura zaharra da Athleticen; emakumezkoen taldeak ere egiten du. Zale gehienek, ordea, ez zekiten. Denetariko iritziak zabaldu dira sareetan, eta zabalik dago eztabaida. Ez da izango aldageletako irudiek eragingo duten azken polemika.


Summary: Gixuneko aintziran 25 urteko gizon bat ito da. Hamar metrotik salto egin zuen uretara, eta galdu. Ordu eta erdi geroago topatu zuten gorpua.

25 urteko gizon bat hil zen atzo Gixunen (Lapurdi), Arrokesko aintziran itota. Hamar metrotik egin zuen salto uretara, eta desagertu egin zen. Erreskate zerbitzuek ordu eta erdi geroago aurkitu zuten, hilda.

Horretaz gain, alerta egoera ezarri dute Lapurdiko kostaldean, itsalasterren ondorioz. Zenbait bainularik arazoak izan dituzte, eta atzo eskuhartze batzuk egin behar izan zituzten salbamendu zerbitzuek. Miarritzen, 30 urteko gizon bat atera zuten uretatik; lortu zuten suspertzea, baina larri ospitaleratu zuten.


Summary: Donostiarra eta Zierbena izan dira azkarrenak Boiron. Denboraldiko hirugarren bandera astindu dute donostiarrek. Zierbenak asteburuko bi estropadak irabazi ditu, eta liga irabazteko lehian sartu da.

Emozio handiko bi estropada izan dira gaur Boiroko (Galizia) uretan jokatutakoak. Euskotren Ligan bi izan dira irabazleak: eguneko azkarrena, Donostiarra, eta Arraun Lagunak, zeinak bideratuta utzi duen liga irabaztea. Bi estropadaren faltan, sei puntu kentzen dizkio Oriori. Eusko Label ligan, berriz, erabat irauli da lehia; orain hiru dira liga irabazteko hautagaiak, Zierbenak asteburuko bi banderak eskuratu eta gero.

Galiziara heldu aurretik, Urdaibaik liga bideratuta zeukala zirudien. Hondarribiari sei puntu kentzen zizkion. Orain, ordea, hiru ateratzen dizkie gipuzkoarrei, eta lau Zierbenari. Sei estropada falta direla, estu dago sailkapena.

Gaurko estropadari dagokionez, Zierbenak hasieratik hartu du aurrea ohorezko txandan. Tarteak estuak izan dira lehen ziabogetan, batez ere Hondarribiarekin, eta bizkaitarrek azken luzera arte itxaron behar izan dute estropada apurtzeko. Aurkaririk handiena, ordea, bigarren txandako irabazlea zen —ohorezko txandan harrotu eginda haizea—, etxeko taldea, Cabo da Cruz. Hirugarren ziabogan, Caboren denbora Zierbenarena baino bederatzi segundo hobea zen.

Azkenean, hiru segundoren aldeaz eskuratu du bandera Zierbenak. Cabo izan da bigarren, Orio hirugarren, Hondarribia laugarren, Kaiku bosgarren, eta Urdaibai, liderra seigarren. Ikustekoa izango da liga amaiera. Datorren astean Zarauzko (Gipuzkoa) bandera izango da jokoan.

Hirugarrena

Emakumezkoen estropadan, indartsu hasi dira Arraun Lagunak eta Orio, sailkapeneko bi onenak, baina lehen luzearen erdialdean Donostiarrak hartu du aurrea, eta amaitu arte eutsi dio. Itzulerako luzean, istriborrera egin dute ontzi guztiek, eta horrek metro asko egitera behartu du Arraun Lagunak. Hori baliatu du Donostiarrak bandera ziurtatzeko.

Ligarako lehian, ordea, Arraun Lagunak izan da eguneko irabazlea. Atzoko estropada irabazita, Oriok tartea jan zion, baina berreskuratu egin du gaur. Zarautzera sei punturen aldearekin helduko da, beraz. Nahikoa behar luke liga irabazteko.


Summary: Osasunak bikain hasi du denboraldia Celtari irabazita. Nafarrek une oro izan dute kontrolpean partida, eta merezitako hiru puntu eskuratu dituzte. Ruben Garcia eta Moi Gomez izan dira golegileak.

Osasunak iazko denboraldia hobetu nahi du. Jagoba Arrasateren taldeak urte historikoa osatu zuen, baina badu hobetzen jarraitzeko anbizioa. Horixe erakutsi du gaur Vigon (Galizia): 0-2 irabazi dio Celtari, bikain jokatuta. Lehen zatian, euren onena baliatuta, aurrea hartu dute nafarrek, eta amaitu arte arazo handirik gabe eutsi diote emaitzari. Bigarren zatian sartu dute bigarrena.

Denboraldiko lehen hamaikakoan baziren zalantza batzuk, eta argitu ditu Arrasatek. Atepean, Sergio Herrerak jokatu du; defentsan, Catena eta Mojica iritsi berriak izan dira berrikuntza; eta aulkian geratu da Chimy Avila. Zurrumurruen arabera, litekeena da argentinarra Andoni Iraolak entrenatzen duen Bournemouth taldera joatea.

Lehen minutuetan, Osasuna hobea izan da. Baloia Celtaren zelaian ibili da une oro, eta arriskuarekin heldu da areara talde bisitaria. Hegaletatik min egin dute Peñak eta Mojicak, eta Budimirrek iritsi zaion guztia errematatu du; bat zutoinera ere bai. Gola 24. minutuan heldu da: Peñaren erdiraketa bat bikain errematatu du buruz Budimirrek, geldiketa ikusgarria egin dio Ivan Villarrek, baina aldaratzean ez du barkatu Ruben Garciak, hark ere buruz.

Atsedenaldira artekoak izan dira Celtaren gaurko minutu onenak. Jokoa sarritan eten dute jokalariek eta epaileak, baina Carles Perezek min egin du bere hegaletik, eta Strand Larsenek ere izan du gola sartzeko aukera on bat. Danimarkarraren errematea gutxigatik joan da kanpora.

Arriskurik ez

Motelagoa izan da bigarren zatia. Celtak izan du baloiaren jabetza, baina ideia gutxi zituen gaur Rafa Benitezen taldeak. Ez du behin ere arriskurik sortu, eta Osasunak nahi zuen bezala igaro dira minutuak. Hala, jokaldi bakarti batean, Peña arearaino iritsi da baloiarekin, atzelariei izkin egin, eta zutoinera errematatu du. Berriz ere aldaratzea baliatu du Osasunak: Moi Gomez izan da golegilea. 74. minutua zen.

Azken minutuetan ere ez da Herrera lan egitera behartzeko gai izan etxeko taldea, eta amore eman duen itxura ere izan du. Osasunarentzat hiru puntu bikain, eta ondo jokatu izanaren poza.

Celta: Ivan Villar; Mingueza, Aidoo, Unai Nuñez, Cervi (Manu Sanchez, 81 min); Beltran, Hugo Sotelo (De la Torre, 81), Bamba, Carles Perez (Rodriguez, 63); Aspas (Swedberg, 82) eta Strand Larsen (Veiga, 73).

Osasuna: Herrera; Ruben Peña, Catena, David Garcia, Mojica; Torro (Iker Muñoz, 89), Moncayola (Arnaiz, 89), Oroz (Areso, 79); Ruben Garcia (Ibañez, 67), Moi Gomez eta Budimir (Avila, 79).


Summary: Javier Milei ultraeskuindarrak bildu du boto gehien Argentinako primarioetan. Askatasuna Aurrera Doa alderdiko buru ultrakontserbadoreak «iraultza liberal berri baten» alde egin du. Elkarrekin Aldaketaren Alde zentro eskuineko-indarra gelditu da bigarren, botoen %28,3 lortuta. Koalizio peronistak kolpea hartu du.

Argentina krisi sozioekonomiko betean dagoen honetan, inor gutxik espero zuen presidente hautagai bat nagusitu zen Latinoamerikako herrialde horretan eginiko hauteskunde primarioetan, atzo: Javier Milei. Botoen %97 zenbatuta, Askatasuna Aurrera Doa alderdiko ekonomialari ultraeskuindarrak botoen %30 eskuratu zituen, Argentinako ohiko mapa politikoa aldatzeraino, orain arte herrialdeko bi koalizio nagusiak aritu izan baitira hauteskundeetan nor gehiago: bata, Aberriaren Aldeko Batasuna —peronista—; eta bestea, Elkarrekin Aldaketaren Alde oposizioko lehen indar eskuindarra. Hauteskunde orokorrak urriaren 22an egitekoak dituztela aintzat hartuta, Argentinak ultraeskuinerantz biratu du.

7,1 milioi argentinarrek eman zioten babesa Mileiri, eta emaitzak jakin osteko agerraldian «benetako aldaketaren» alde egin zuen, baita Nestor Kirchner presidente ohiak (2003-2007) eta Cristina Fernandez presidenteorde eta estatuburu ohiak (2007-2015) ordezkatzen dituzten indarren aurkako «iraultza liberalarekin» bat egiteko deia egin ere. «Argentina aldatuko duen indarra Askatasuna Aurrera Doa izatea erabaki duten argentinarrei esan nahi diet kastaren ereduaren amaieraren aurrean gaudela», oihukatu zuen, peronismoari eta oposizioko lehen indarrari aipamena eginez.

Elkarrekin Aldaketaren Alde koalizioak ez zuen indar bozkatuena izateko helburua lortu. Bigarren postuan geratu zen, botoen %28,27 lortuta. Eta koalizio horren barruan, berriz, Mauricio Macri presidente ohia (2015-2019) buru zuen gobernuko Segurtasun ministro ohi Patricia Bullrich gailendu zitzaion Buenos Airesko alkate Horacio Rodriguezi, 1,3 milioi botoren aldeaz. Emaitzak jakin berritan, Macrik zoriondu egin zituen «aldaketa sakon baten» alde egin zuten argentinarrak. «Mileiren emaitzak eta gureak batuz gero, oso handia da urte luzez izan ez den aldaketa sakon bat planteatzen dugun argentinarron kopurua», adierazi zuen sare sozialetan.

Aldiz, 2011z geroztik izandako emaitza txarrena bildu zuen koalizio peronistak —botoen %27,27—. Hirugarren indar bozkatuena izan bazen ere, Sergio Massa egungo Ekonomia ministroa Mileiren atzetik kokatu zen zerrendan, ia 5 milioi botorekin eta Bullrichek baino milioi bat gehiagorekin. Massa peronismoko fakzioen arteko «adostasunezko» hautagaia zen: Argentinako presidente Alberto Fernandezen, Cristina Fernandezen eta Massa buru duen Fronte Berritzailearen babesa izan du.

%69,6ko parte hartzea

55,4 milioi argentinar zeuden bozkatzera deituta igandean, hauteskunde orokorretan lehiatuko diren hautagaien zerrendak zehazteko. Bada, %69,6koa izan zen parte hartzea, 2019ko bozetan baino ia zazpi puntu gutxiago. Urriaren 22an egitekoak diren bozetan presidentea eta presidenteordea aukeratuko dituzte, diputatuen ganberako 257 eserlekuetatik 130 berrituko dituzte eta senatuko 72 aulkietatik 24. Halaber, 43 ordezkari argentinar hautatuko dituzte Mercosurreko Parlamenturako —Hegoaldeko Merkatu Batua merkataritza erakundea da, Argentinak, Brasilek, Paraguaik eta Uruguaik 1991n sortua.

Mileik eta haren alderdi ultrakontserbadoreko jarraitzaileek espero dute lehen itzulian presidente izateko behar beste boto jasotzea, bigarren itzulira joan ez daitezen. Argentinako hauteskundeetako legeen arabera, lehen indarrak botoen %45 eskuratu beharko lituzke, edota bozen %40 lortu eta bigarrenari gutxienez hamar puntuko aldeaz irabazi beharko lioke. Beharrezkoa izanez gero, bigarren itzulia azaroaren 19an egingo lukete.

Igandeko emaitzek aurreikusi gabeko lurrikara bat eragin dute Hego Amerikako herrialde horretan, eta, itxura guztien arabera, hauteskunde kanpaina zatitua izango da urriaren 22ra arte. Gobernu peronista agintaldiaren azken txanpan sartu den honetan, krisi sozioekonomikoa kudeatzeko ez da gai izan; inflazioa bikoiztu egin da azken lau urtean, %115era heltzeraino.

Haserrearen olatua zukutzen, abila

Argentinako gobernu peronistarekin konforme ez dagoen boto emaileak erakartzeko indarra eta ahala izan du Askatasuna Aurrera Doa alderdi ultrakontserbadoreko buru Javier Mileik, herenegun eginiko hauteskunde primarioetan lehen indarra izan ondotik. Haren agerpenak hankaz gora jarri du Argentinako jokaleku politikoa, «kasta politikoari» amaiera ematea hitzemanez. «Anarko-kapitalistatzat» jotzen du bere burua, abortuaren aurka dago. eta klima aldaketa ezkerraren «iruzur» gisa hartzen du. Argentinako Banku Zentrala ixtea, dolarra herrialdeko dibisa bakarra ezartzea edota «estatuaren amaiera» dira, besteak beste, hautagai ultraeskuindarraren proposamen nagusi batzuk.

Milei ekonomialari ezezaguna zen argentinar gehienentzat presidentetzarako eginiko azken bozetan —2019an—, nahiz eta telebista saioetan bere burua saltzeko ahalegin histrionikoa egiten zuen. Agerraldi horietan, zehazki, bere tesi anarkikoak haizatzen aritzen zen, Argentina krisi ekonomiko larritik ateratzeko eta alde bateko zein besteko agintariak gobernutik kentzen saiatzeko. Funtsean, telebista erakusleiho izan da Mileirentzat, herritarrak erakartzeraino.

«Ezinezkoa da betikoekin estatua aldatzea», esan zien Mileik haren jarraitzaileei, primarioetan lortutako garaipenaren berri izan ondoren. Orain, askok faboritotzat jotzen dute Milei urrian egitekoak diren hauteskunde orokorretan.


Summary: «Elkarbizitzaren eta politikaren aldeko» gobernu bat defendatu du Txibitek. 09:30ean hasi da saioa, eta 17:20an egin da bozketa. Ez da aurrera atera, EH Bilduren abstentzioaren ondorioz ez duelako gehiengo osorik. Bihar egingo da bigarren bozketa, ordu berean, eta espero da gehiengo soila lortuko duela PSNren lehendakarigaiak.

Sorpresarik ez. Maria Txibitek beste 24 ordu itxaron beharko du Nafarroako Gobernuko lehendakari izateko. Lehen bozketan, PSNk, Geroa Baik eta Zurekin Nafarroako 21 parlamentariek alde bozkatu dute, eta UPNko, PPko eta Voxeko 20ek, kontra. EH Bildu abstenitu da. Gehiengo osorik ez duenez, ez da hautatua izan, baina bihar aski izango zaio gehiengo soila lortzea.

17:20an bozkatu dute 50 parlamentariek, banan-banan, hautetsontzian botoa utzita. Bozketa hasieran aurreikusi baino 40 minutu lehenago egin da. Arratsaldeko saioa uste baino azkarrago joan da. Goizeko saioan, Txibitek bere gobernu programa aurkeztu eta defenditu du.

«Jakina da politikaren defendatzaile irmoa naizela. Politika zerbitzu publiko bat da, nire ustez, eta politika eraginkorraren aldekoa naiz; gertaeren politikan sinesten dut eta, zintzoa delako, konfiantza sortzen duen politika dut gogoko. Lau urteotan asko ikasi dut, eta hala egiten jarraitu nahi dut, ohorea eta ardura baita lurralde hau gidatzea». Hitz horiek esanda, isilunea sortu da, eta ahotsa urratu zaio Maria Txibite PSNko lehendakarigaiari. Emozio horrekin, jarraitu du esaten «beti hobetzea bilatzen duenaren umiltasunez» eta «proiektu honen alde egin dutenen esker onez» aurkeztu duela hautagaitza.

45 minutu iraun du hasierako diskurtsoak, eta Txibitek irakurri egin du, pasarte batzuk moldatuz. Amaierako pasarte hori iritsi denean, nabaritu da ukitu pertsonala bai edukian eta bai tonuan. PSNko lehendakarigaiak nabarmendu nahi izan du gobernatzea «talde lana» dela eta «une zailak, pozgarriak, zalantzaz beteak, lorpenak eta hutsegiteak» egon ohi direla bide horretan. «Talde horietan pertsonak gaude, eta ez gara perfektuak. Zor gatzaizkion gizarte horren alde hoberena emateko gaude hemen».

Hitzaldian, Txibitek elkarbizitza eta elkarrizketa defendatu ditu, uste baitu maiatzaren 28an herritar gehienek hori eskatu zietela alderdiei. «Herritarrek elkarbizitzaren alde egin zuten, pluraltasunaren alde, eskubideetan aurrera egiteko, ez atzera». Bere hitzetan nabaritu da etengabeko erreferentzia egin diela Euskal Herritik at, Espainian, eskuinaren eta eskuin muturraren artean sortzen ari diren gobernu akordioei.

Autogobernua ere hartu du hizpide. Borondatea erakutsi du Estatuaren eredu deszentralizatuan aurrera egiteko, eta gogora ekarri du sinatu berri den akordio programatikoan prest agertu direla 1982an onartutako Foru Hobekuntza berritzeko eztabaidari ekiteko. «Adostasunak bilatu nahi ditugu gure eskumenak XXI. mendeko erronketara egokitzeko. Aurreko legealdian, hiru eskumen lortu genituen. Urrats historiko bat izan zen, baina aurrera egiten jarraitu nahi dut».

Aurreko gobernuaren ildotik, ekonomiaren eta gizarte kohesioaren arteko oreka bilatu nahi du hurrengo gobernuak. Arlo publikoari begira, «osasun publikoa funtsezko auzia» izango da. Beste erronken artean, lehen arreta indartzea egongo da, eta itxarote zerrendak murriztea. Departamentu hori Geroa Baiko Fernando Dominguezek kudeatuko du.

Beste arlo garrantzitsu bat etxebizitza izango da. Zurekin Nafarroako Begoña Alfarok kudeatuko du. Txibiteren arabera, etxe duina izateko eskubidea bultzatuko dute, eta alokairua izango da giltzarrietako bat. Zaharberritzean ere jarri nahi dute indarra, aipatu duenez.

Departamentu horren esku egongo dira, halaber, berdintasun politikak. Akordio programatikoan egin bezala, zin egin du arlo horretan ez dutela atzera egingo: «Berdintasuna da eta izango da gure bandera». Emakumeen ahalduntzearen aldeko borondatea iragarri du. «Gurea gobernu feminista da. Ez dugu onartuko mespretxu bakar bat, ezta atzerapausorik ere». Gogora ekarri behar da berriki Nafarroako Parlamentuaren aurrean indarkeria matxistaren aurkako elkarretaratze batean Voxeko bi parlamentariek kartel bat eraman zutela indarkeria matxista zalantzan jarriz, eta litekeena dela horrelako jarrerak erakustea aurrerantzean ere.

Ekonomiaren arloan, industriaren moldaketa jarri du ardatz nagusi bezala. «Industria da gure BPGaren zutarrietako bat, gure ekonomiaren alde sendoetako bat, eta orain prozesu eraldatzaile sakon batean murgilduta dago». Bide horretan sakontzeko asmoa iragarri du, eta gogorarazi aurreko lau urteetan 2.100 milioi eurotik gorako inbertsioak egin zirela, eta proiektu horiek 2.170 lanpostu sortu zituztela.

Azpiegituren arloan, promes egin du legealdi honetan amaituko dela Nafarroako ubidearen bigarren fasea. «Ura Erriberara ailegatuko da», aurreratu du.

Euskarari dagokionez, trakets bada ere, lehen aldiz euskarazko esaldi oso bat ahoskatu du Txibitek. Akordioaren edukiak eta sinatzaileen arteko desadostasunek agerian utzi dute aurrerapausorik ez dela jaso dokumentuan. Dena den, hautagaiak adierazi du «[Euskararen] legearen barnean» akordio sozial eta politiko «zabala» bultzatuko dutela euskararen inguruan, «errealitatea soziolinguistikoa eta borondatea aintzat hartuta». Aurreratu du euskararen bigarren plan estrategikoa bultzatu nahi dutela eta babesa adieraziko dietela euskaltegiei eta euskarazko komunikabideei.

Zubi betean izanik, ikusmina duela lau urtekoa izan da. Gonbidatuen artean, duela lau urte baino pertsona gutxiago daude. Etorri direnen artean daude Joseba Asiron Iruñeko alkate ohi eta EH Bilduko hautetsia, Miren Zabaleta EH Bilduko Nafarroako koordinatzailea, Alberto Catalan UPNko senataria, Toni Magdaleno PSNko senataria...

Diskurtsoa amaituta, ordu erdiko etenaldia egin da, eta, gero, taldeetako eledunek gehienez ordu erdiz erantzun ahal izan diote hautagaiari. Ordezkaritza handienetik txikienerako ordenan mintzatu dira: UPN, PSN, EH Bildu, Geroa Bai, Zurekin Nafarroa, PP eta Vox.

Kritika Txibiteri

UPNko Javier Esparzak Txibiteri egotzi dio bere agintaldian «askatasunak murriztea», eta baieztatu du askatasun handiagoa zegoela UPN agintean zegoenean: «Ezin duzu zeure burua progresistatzat aurkeztu eskubideak murrizten dituen alderdi batekin gobernatzen baduzu EH Bildurekin». Gobernatzeko UPNren proposamena «baztertu» izana egotzi dio: «Nahiago izan duzu Nafarroarentzako aukerarik okerrena». Horretaz gainera, bereziki nabarmendu du Txibiteren alderdiak ez dakiela «zer egin» Osasun Sailarekin.

Ramon Alzorriz PSNko kideak gogor egin du Esparzaren aurka, eta, hark leporatutakoei erantzunez, Nafarroako legebiltzarra «lokaztea» eta «antipolitika» egitea egotzi dio, baita gezurretan aritzea eta Nafarroako egokortasuna arriskuan jartzea ere. Ultraeskuinarekin akordioak lortu izana ere aurpegiratu dio, eta PSNk Nafarroako eskuinaren aurrean erantzungo duela baieztatu du, eta nabarmendu du Txibiteren agintaldian bere alderdiak «hitz emandako guztia» bete duela. PSNren politika egiteko modu «positiboa» azpimarratu du, eta hurrengo legealdirako «giltzarriak» izango diren helburuez hitz egin du: elkarbizitza bultzatzea, beharrezko azpiegiturak eraikitzea, zerbitzu publikoak indartzea, kalitatezko lana bultzatzea eta gizon-emakumeen arteko berdintasuna bultzatzea.

Laura Aznalek, berriz, nabarmendu du EH Bildu «ezinbestekoa» izan duela Txibitek gobernatzeko, eta azaldu du Nafarroako herritarrek «argi» utzi dutela «ezkerretik eta antifaxismotik» egindako politika nahi dutela. Bide horretatik, Txibiteri eskatu dio hurrengo legegintzaldian nafarren «eskubideak zabaltzeko», eta bereziki nabarmendu ditu hizkuntza eskubideak. Eskuinari «betirako atea itxi» beharra ere azpimarratu du, eta esan du ez dela nahikoa eskuina «kanpoan» uztea. Fiskalitatearen erreforma bat ere eskatu dio, «fiskalitate justu bat» eraikitzeko bidean. Osasun Sailaren auziari dagokionez, prozesu parte hartzaile bati ekitea proposatu du, eta «gutxienez aurrekontuaren %20» arlo horretara bideratzea. Etxebizitzaren arloan ere, alokairua mugatzearen garrantziaz hitz egin du, nafarrek «etxe duina» izan dezaten.

Geroa Bai-ko Uxue Barkosek ere hizkuntza politiketan sakondu nahi izan du bere erantzunean. Esan duenez, azken bi legegintzaldietan «aurrerapauso sakonak» izan dira euskararen alde, eta aurrerantzean ere bide horretan jarraitzeko eskatu dio Txibiteri: «Akordioa bilatu behar da, baina betiere bidean aurrera egiteko helburuarekin». Osasunaren arloa aipatu du Barkosek ere, eta adierazi du ezen, Txibiterena ez ezik, hura babestu duten alderdi guztien erantzukizuna izango dela Nafarroan «kalitatezko osasun sistema bat» berreskuratzea.

PPko Javier Garciak, berriz, bere «plan pertsonala» ezartzea egotzi dio Txibiteri, eta, besteak beste, Osasun arloko eskumena Geroa Bairi ematea eta gaztelaniazko hezkuntza ez bermatzea. Hala ere, esan dio garaiz dagoela bere «politika egiteko modua» aldatzeko, eta bide horretan bere alderdiaren babesa eskaini dio.

Zurekin Nafarroa koalizioko Begoña Alfarok adierazi du bere alderdiak, lehendakaria babestu duen arren, «akordio zabalago eta eta aursartago bat» egin nahiko lukeela, eta Txibitek «galdutako konfiantza» berreskuratu beharko duela; osasun arloan enpresa pribatuak sartzen ez uztea eskatu dio Txibiteri, eta energia enpresa publiko baten sorrera lortzeko bidean pausoak ematea proposatu du, besteak beste.


Summary: Sarek manifestazioa egingo du Bilboko jaietan, «euskal presoen eskubideen urraketa salatzeko». Abuztuaren 25ean izango da, 13:00etan, Plaza Eliptikotik hasita.

Sare Herritarrak eta Bilboko konpartsek manifestazioa antolatu dute Bilbon “Etxera” lelopean, Euskal presoen eskubideen urraketa salatzeko. Abuztuaren 25ean izango da, eguerdiko 13:00etan, Plaza Eliptikotik abiatuta. «Oraindik presoen eta iheslarien egoera normalizatzeko pauso asko eman behar dira», adierazi dute.

Sarek dioenez, 34 urte baino gehiago egin dituzte urruntze politika salatzen, «ankerra eta gizagabea» zelako. Uste dute urruntze politika gainditzeak ez duela ekarri euskal presoen eskubideen urraketaren amaiera, «etxerako bidea oztopatzen duten salbuespen neurriak eta eskubide urraketak arau direlako oraindik».

Fiskaltzaren eta Auzitegi Nazionalaren «etengabeko erasoak» gaitzetsi dituzte, «mendekuan oinarritutako jarrerak, konponbidea zapuztu eta herri hau iraganean iltzatu nahi dutelako». Haien ustez, horren erakusgarri dira azken hilabeteetan izan diren gradu erregresioak: «Askotan esan dugu ez dugula inongo pribilegiorik eskatzen: salbuespena indargabetu eta lege arrunta aplikatuz, euskal preso guztiak etxera bidean jartzeko garaia da. Elkarbizitzan aurrerapausoak egiteko, konponbidean jarri behar dugu preso, iheslari eta deportatuen auzia».

Sarek Euskal Herriko beste hainbat jaitan ere antolatu dituen manifestazioetako bat izango da Bilbokoa, «jaiak denok batera gozatu eta eskubideak aldarrikatzeko». Gasteizen, Etxerat-ekin batera egin zuten, hilaren 6an. Donostiako Aste Nagusian ere egingo du, abuztuaren 19an, 12:30ean, Bulebarretik abiatuta.


Summary: Nigerko presidente kargugabetua epaituko dute «traizioa» leporatuta. «Barneko nahiz kanpoko segurtasuna arriskuan» jarri izana egotzi diote Mohamed Bazoumi. Kolpistak prest daude Ecowaseko ordezkaritza batekin biltzeko.

«Traizioa» egotzi diote Nigeroko presidente kargugabetuari, Mohamed Bazoumi. Hala jakinarazi zuen atzo iluntzean junta militarreko bozeramaile Amadou Abdramanek. «Barneko nahiz kanpoko segurtasuna arriskuan» jarri izana leporatzen diote 63 urteko estatuburuari. Bazoum eta haren familia presidentearen jauregian preso daude militarrek estatu kolpea eman zutenetik, uztailaren 26tik. Ecowas Afrika Mendebaldeko Estatuen Ekonomia Erkidegoak gaitzetsi egin zuen kolpea, eta estatuburua aske uzteko eskatu zien militarrei.

Azken egunetan, presidente kargugabetuaren osasunaren inguruko kezka agertu du aliantzak, argudiatuta hura eta haren familia argindarrik, edateko urik eta janaririk gabe egon direla zenbait egunez. Abdramanek, baina, ukatu egin zituen salaketak, eta esan zuen larunbatean medikuak ikusi zuela Bazoum, eta haren osasuna ona zela. Bide batez, armadaren bozeramaileak kritikatu egin zituen Ecowasek Nigerri ezarritako zigor ekonomikoak: «Legez kanpokoak, lotsagarriak eta ankerrak dira [zigorrak], eta zaildu egiten dute herritarren egunerokoa, arazo gehiago izango dituztelako botikak, janaria eta argindarra eskuratzeko».

Bazoumen aurkako neurrien berri jakinarazi baino ordu batzuk lehenago, Nigerko kolpistak Nigeriako ordezkaritza batekin bildu ziren. Taldeko buru Abdullahi Bala Lauk Al-Jazeera telebista kateari azaldu zionez, euren helburua izan da Niameiren eta Ecowasen arteko «bideak zabaltzea» elkarrizketak ahalbidetzeko. Bala Lauren esanetan, batzarrean junta militarreko buru Abdourahamane Tchianik ontzat jo zuen aliantzako ordezkaritza batekin zuzeneko elkarrizketak hastea, baina ez zuten zehaztu noiz izango diren.

Ecowasek behin eta berriz eskatu die militarrei atzera egin dezatela eta aska dezatela Bazoum presidentea. Orain arte zenbait saio egin dituzte kolpistekin biltzeko, baina armadak uko egin die, «segurtasunik eza» argudiatuta. Hala, joan den astean blokeak estatu kideei eskatu zien presta zitzatela beren armadak Nigerren esku hartzeko. Aliantzako behin-behineko presidentea da Nigeriako estatuburua, Bola Tinubu, eta bera da estatu kolpearen aurka gogorren hitz egin duten buruzagietako bat ere.

Harremanak estutuz

Bestelakoa da Nigerren eta aurrez estatu kolpeak izan dituzten blokeko beste herrialdeen arteko harremana. Malik eta Burkina Fasok iragarria dute ez dutela esku hartuko Nigerren aurkako eraso militar batean, eta, halakorik gertatuz gero, Niameiren aldean kokatuko direla. Beste hainbeste egin du Gineak ere.

Joan den larunbatean, Nigerko junta militarrak ordezkaritza bat bidali zuen Gineako hiriburura, hango gobernuaren babesa eskertu eta harremanak estutu nahian. «Panafrikarrak gara. Gure herriak arazoak dituenean, han gaude eta han egongo gara», berretsi zuen jarduneko presidente Mamady Doumbouyak.


Summary: Amurrioko mugimendu feministak salatu du bi eraso matxista izan direla jaietan, eta elkarretaratzera deitu du. Abuztuaren 12an, txupinazo egunean, bi eraso matxista salatu zituztela jakinarazi du.

Amurrioko mugimendu feministak, Otsemeak taldeak eta Amurrioko Emakumeon Sareak kontzentraziora deitu dute gaurko, Amurrioko jaietan (Araba) bi eraso matxista izan zirela salatzeko. Juan Urrutia plazan izango da, gaur, 19:00etan. Amurrioko Udalak ere babestu du elkarretaratzea sare sozialen bidez: «Ez ezetz da! Beti».

Otsemeak taldeko kideek Aiaraldea Komunikabidean adierazi dutenez, txupinazo egunean gertatu ziren salatutako bi erasoak, abuztuaren 12an. Lehenengoaren berri festetako salaketa telefonoaren bidez jaso zuten, mugimendu feministak jaietan eraso matxistarik jasan edo ikusiz gero salatzeko duen telefonoaren bidez.


Summary: EH Bilduk helburutzat jarri du Espainian «gobernu aurrerakoi bat» eratzea. Independentismoak Espainiako Kongresuan duen indarra nabarmendu du Aizpuruak, eta azaldu du ez dagoela mahai gainean EAJk Kongresuko presidentetza hartzeko aukera.

Espainiako Kongresuak eta Senatuak ostegunean ekingo diote lanari, eta talde parlamentarioetako kideak aktak hartzen ari egunotan. Gaur, besteak beste, EH Bilduko kideen txanda izan da. Koalizio subiranistak lau hautetsi gehiago izango ditu aurrerantzean: diputatu bat eta hiru senatari. Horiek «gehiengo aurrerakoi bat» ezartzearen alde egingo dute, Mertxe Aizpurua eledunaren esanetan. Horretarako lehen urratsa Kongresuko mahaikideen aukeraketan egin dezakete.

Uztailaren 23ko «emaitza onak» nabarmendu ditu Aizpuruak: «Euskal herritarrek argi hitz egin zuten, eta, gure taldeak aurreko legealdian egindako lana saritzeaz gain, eskuin erreakzionarioari atea ixtea eta ezkerreko independentismoa indartzea erabaki zuten». Euskal herritarren «zerbitzuan» lan egiteko asmoa azaldu du, hiru ardatz nagusitan: «Euskal Herriko gehiengo sozial eta langilearen bizi baldintzak eta eskubideak hobetzea», «Euskal Herria nazio gisa aitortzeko eta defendatzeko bidean aurrera egitea, eta horretarako formula politiko eta demokratikoak bilatzea», eta «bake eta bizikidetza garaiari ekarpena egitea».

Aizpuruak azaldu du euskal herritarrak eta katalanak izan direla «eskuinari aurre egin eta galga jarri» diotenak, PPk eta Voxek bi lurralde horietan izandako emaitzei erreparatuta: «Independentismoaren jarrera erabakigarria da». Hala, uste du bozen emaitzek erakutsi dutela «Espainiako estatua estatu plurinazional bat» dela, eta estatua osatzen duten herriek «aitortza nazionala» eta erabakitzeko eskubidea mahai gaineratzeko eskatzen dutela. Ondorioz, azaldu du errealitate hori jorratzea ezinbestekoa dela legealdi honetan.

EAJ mahaira?

Koalizio subiranista «gobernu aurrerakoi bat» babestearen alde agertu da, eta Aizpuruak azaldu du lanean ari direla bide horretan aurrera egiteko: «Batuketa zaila da, baina posible da» Lehen urratsa, baina, Kongresuko Mahaia eratzea izango da. Hor ere «gehiengo aurrerakoi bat» nahi du EH Bilduk, eta Aizpuruak azaldu du PSOErekin eta beste zenbait talderekin hitz egiten ari direla horretarako; gaur bertan elkartuko dira sozialistekin.

Halere, oraingoz «diskrezioa» da alderdietako eledunek darabilten hitza, mahairen osaeraren inguruko negoziazioez galdetzean. Esaterako, EH Bilduk azaldu du «afera teknikoak» jarri dituztela mahai gainean. «Horra mugatu gara; ez dugu casus belli egin gaiaz», adierazi du Aizpuruak, xehetasunetan sartu gabe, eta esan «aurrerapauso sozial eta demokratikoei» bide emango dien mahai bat osatzea dela helburua.

Koalizio Kanariarrak mahai gainean jarri zuen asteburuan EAJk Kongresuko presidentetza edo presidenteordetza bat hartzeko aukera ere, baina Aizpuruak uste du ez dela mahai gainean dagoen aukera bat: «Aukera bat badago, aztertuko genuke, eta erabaki bat hartu, baina orain ez dago mahai gainean».

Marta Lois Sumarreko eledunak eta Pilar Alegria PSOEkoak ere ez dute aukera horren alde egin. Loisen esanetan, emaitzek erakusten duten «proportzionaltasuna» mantendu beharko litzateke mahaian ere, «gehiengo aurrerakoi bat» bermatuta. Hau da, PSOEk izan beharko lukeela presidentetza. Alegriak, berriz, adierazi du Koalizio Kanariarrak berak eman beharko lituzkeela egindako proposamenaren inguruko azalpenak, eta gehitu du uztaileko emaitzen «isla» izan behar duela organo horrek. Halere, ez du argitu nor aurkeztuko duten sozialistek presidentetzarako hautagai.


Autoen industria aldatu du kobaltoak

Summary: Autoen industria aldatu du kobaltoak. Urtez urte kobaltoaren produkzioa handitzen ari da, auto elektrikoen baterietan ezinbestekoa baita. Hala ere, zientzialariak kobaltorik gabeko bateriak garatzen ari dira, Kongorekiko menpekotasuna murrizteko.

Metal preziatua bihurtu da kobaltoa azken urteetan. Ordenagailu eramangarrien, sakelako telefonoen eta bestelako aparatu elektroniko askoren baterien osagaietako bat da, baita auto elektrikoen bateriena ere. Horrek eragin du azken urteetan kobalto produkzioa horrenbeste handitzea, ez baita bera sakelako batek behar duen energia eta potentzia edo auto bat abiarazteko behar dena. 1994tik 2020ra, %668 handitu da kobaltoaren produkzioa munduan, urtean 18.500 tonatik 142.000 tonara, AEB Amerikako Estatu Batuetako Geologia Azterketaren arabera.

Produkzioaren igoera hori asko bizitu da azken urteetan, eta areagotzen ari da, ibilgailuen elektrifikazioagatik batez ere. 2020an 142.000 tona erauzi ziren, baina AEBetako Geologia Azterketak egiaztatu du 2022an 190.000 tona kobalto atera zirela lurretik. Bi urtean %34ko igoera izan da, beraz. Azterketa horren arabera, egun munduan dauden kobalto erreserbak 8.300.000 tonakoak dira; kobaltoa munduko lurrazalaren %0,001 inguru da.

Hazkunde hori teknologiaren garapenak ekarri du: gero eta gailu elektroniko gehiago erabiltzen dira egunerokoan, eta horietako asko kablerik gabekoak dira. Lehen ere bazeuden konexiorik behar ez zuten aparatuak, baina, energia gutxiago behar zutenez, pila alkalinoekin funtzionatzen zuten gehienek.

Potentzia handiagoa behar dute egun, esaterako, ordenagailu eramangarriek; eta, zeresanik ez, auto elektrikoek. Hori dela eta, gero eta bateria indartsuagoak diseinatzen ari dira azken urteotan, nahiz eta garapen horren erritmoa beste teknologia batzuen garapenaren atzetik ibili. Mikrotxipak, esaterako, urtez urte txikiagoak, indartsuagoak eta eraginkorragoak dira; ez da berdin pasatzen bateriekin, eta aurrerapenak geldotuta daude.

Auto elektrikoen bateriak

Egun auto elektriko gehien saltzen dituzten marketako bat Tesla da, Estatu Batuetako enpresa. 85 kWh-ko Tesla Model S baten bateriak 544 kilo pisatzen du, eta 100 kWh-ko batek, berriz, 625 kilo. Pisu horren zati bat kobaltoa da, baterien anodoetan ia beharrezko osagaia baita. Egungo auto elektrikoek zortzi-hamabi kilo kobalto dute.

Munduan ekoitzitako kobaltoaren %40 ibilgailu elektrikoen merkatuak beretzen du; hori dela eta, merkatu horretan gertatzen diren eta gertatuko diren aldaketek erabat baldintzatzen dute eskariaren eta eskaintzaren arteko balantza, eta, nola ez, prezioa.

Europa, AEBak eta Txina asko bultzatzen ari dira ibilgailu pertsonalaren elektrifikazioa, eta, munduko merkatu nagusiak direnez, kobaltoaren ekoizpenak handitzen jarraituko du datozen urteetan.

Zergatik kobaltoa

Burdinaren eta nikelaren ezaugarri kimikoen antzekoak dituen metal ferromagnetikoa da kobaltoa, baina azken urteetan garrantzia hartu du, bateria indartsuago eta eraginkorragoak egiten baitira metal horrekin. Autonomia handiena duten bateria komertzial ia guztiek dute kobaltoa, eta horregatik da horren beharrezkoa gero eta bateria iraunkorragoak behar diren industrian.

Bere ezaugarriengatik, kobaltoa metal egokia litio baterietarako katodoetako osagai izateko. Litioak, bateriaren osagai nagusiak, elektroiak galtzeko joera du. Bateriaren beste aldean kobalto oxidoa dago; oxigenoak kobaltoaren elektroiak hartzen ditu, eta kobaltoak, beraz, litioak askatutako elektroiak erakartzen ditu. Hala lortzen da bateria batek korronte elektrikoa sortzea.

Hala ere, ibilgailuen eboluzioa bateria horietan soilik zentratzeak eta kobaltoarekiko menpekotasuna sortzeak hainbat arazo ditu. Lehenik eta behin, mineral horren erauzketa industrialak kalte egiten dio ingurumenari: baso soiltzea eragiten du, meatzaritzan erabiltzen diren produktu kimikoek lurrak eta urak zikintzen dituzte, eta tokiko biztanleen bizi baldintzak okertzen.

Bestalde, material horrek lurrazalean duen banaketak Kongoko Errepublika Demokratikoaren ekoizpenaren mende jartzen du industria, munduan produzitzen den kobaltoaren %69 ekoizten baitu Afrika erdialdeko herrialde horrek. Eta gatazka handiko herrialdea dela jakinda, arazoak egon daitezke horniduran. Ez soilik gatazka militar hipotetiko batek eragina izan lezakeelako, baita hango meatzeetako baldintzak ez direlako batere onak: meatze askotan langileak esplotatuta daude, ez dute segurtasuna bermatzeko neurririk, eta haurrek ere lan egiten dute.

Eta baldintza horiekin arazo handiena dutenak Mendebaldeko teknologia enpresak eta meatzaritza enpresak dira. Kongoko hainbat familiak AEBetako Tesla, Apple, Alphabet (Google), Microsoft eta Dell enpresak salatu zituzten 2019an, kobalto hobietan adingabeko senideak hil zirelako lanean.

Alternatibak

Kobaltoaren horniduran dauden arazoez jakitun, zientzialariak kobaltorik gabeko bateriak egiteko aukera ikertzen ari dira. Txina dago aurreratuena lasterketa horretan, litio eta kobaltorik gabeko bateriak asko garatzen ari baitira, sodiozko bateriak batez ere. Litioa baino askoz material oparoagoa da sodioa, eta ehun aldiz merkeagoa. Sodiozko baterien arazo nagusia tokia da; izan ere, karga eta errendimendu bera izateko bateria handiagoak eta pisutsuagoak dira. Horrek zaildu egiten du auto elektrikoentzat eta trepeta eramangarrientzat bateriak egitea, pisua eta espazioa oso garrantzitsuak direlako. Baina zentral eolikoen eta fotovoltaikoen produkzioa eskaria baino handiagoa denean argindarra biltegiratzeko gako izango dira sodiozko bateriak, halakoetan tokia ez delako arazoa.

AEBetako Alsym Energy enpresa ere kobaltorik gabeko bateriak garatzen ari da, katodoaren osagai nagusia manganeso oxidoa duen bateria bat sortu baitute.

Tesla ere aurrerapenak egiten ari da, nikela, manganesoa eta tungtanoa duten katodo monokristalino bat osatzen ari baita.


Summary: Loiuko eta Hondarribiko aireportuek inoizko uztailik onena izan dute. Aurtengo uztailean 679.997 bidaiari izan dira Bilboko aireportuan, iaz baino %17,1 gehiago. Hondarribiko, Forondako eta Noaingo aireportuetan ere datu onak izan dituzte.

Hego Euskal Herriko kaleetan eguzkitako krema baino gehiago ikusi dira aterkiak uztailean, baina uda beroa izan da Hegoaldeko aireportuetan. Inoizko uztailik onena izan dute Loiun: 679.997 bisitari izan ditu aireportuak, iaz hil berean baino %17,1 gehiago. Atzerritik iritsi dira horietatik guztietatik ia erdiak (295.377), iaz baino %37,4 gehiago.

Beste hiru aireportuetan ere —Forondan, Hondarribian eta Noainen— gora egin du bisitari kopuruak. Horien artean, igoera bereziki handia izan da Arabakoan: 34.125 bisitari izan ditu, iaz baino %34,4 gehiago. Hondarribian, berriz, 52.218 bidaiari izan dira (+%20,4), eta 17.820 Noainen (+%12,1). Halaber, Hegoaldeko aireportu guztietako aireratzeek eta lur hartzeek egin dute gora.

Horiek hala, begi bistan da: COVID-19aren pandemiak eragindako etenaren ondoren, goranzko joerari eusten diote Hegoaldeko lau lurraldeetan. Iaz susperraldi nabarmena izan zuen turismoak; Hego Euskal Herriko aireportuetako bidaiari kopurua 2021. urtekoa halako bi izan zen. Eta aurten bildutako datuei erreparatuta, bilakaera antzekoa edo zertxobait hobea izatea espero da. Izan ere, urte hasieratik hona 3 milioi bidaiaritik gora izan dira Loiun (+%29,3).

Badira urte batzuk Miarritzeko aireportuak utzi ziola datuak hilero argitaratzeari. Dauden azkenak 2022. urteari dagozkio. Orduan, 931.698 bidaiari izan ziren Miarritzen, 2021ean baino %53,3 gehiago. Halere, beste %20 handitu beharko luke aurten trafikoak pandemia aurreko datuetara iristeko.


Summary: Itsasontzien emisioak murrizteak tenperatura igotzea eragin du. Barkuen sulfato isuriek lagundu egiten dute argia hobeki islatzen duten lainoak sortzen. 2020an, Nazioarteko Itsas Erakundeak mugatu egin zuen erregaien sulfuro kantitatea.

Aurkia eta ifrentzua: itsasontzien emisioak hain kutsagarriak ez izateko arau batek are gehiago azkartu du berotze globala azkartzea. Duela hiru urte, NIE Nazioarteko Itsas Erakundeak mugatu egin zuen itsasontzietako erregaiek izan zezaketen sulfuro kantitatea %3,5etik %0,5era —bestela, sulfuro igorpenak murrizteko xedez, isurien gasa garbitzeko sistemak erabili behar dituzte itsasontziek—. Nola ez, neurri horrek eragin du airea garbiagoa eta osasuntsuagoa izatea; beste ondorio bat ere badu, ordea: laino mota bat gutxitzen ari da.

Itsasontzien lorratza deritze halako lainoei, barkuen gas ihesen inguruan sortzen dira eta. Ur molekulak sulfato eta antzeko konposatuen bueltan biltzen dira, kondentsazio nukleoak sortuz —atmosferan dauden partikulak dira, hodeien tantak eratzen dituztenak—. Haatik, barkuek isurtzen dituzten aerosolek laino nahiko trinkoak sortzen laguntzen dute, eta, gainera, ohiko lainoek baino hobeto islatzen dute argia. Horra hor, erregaien sulfuroa murriztearen zuzeneko ondorioa: kondentsazio nukleoak sortzeko eta argia islatzeko gaitasun gutxiago izatea.

Lurreko tenperatura freskatzen laguntzen dute halako lainoek, argia ez baita zuzenean heltzen. Halako laino gutxiago izateak ezinbestean ekarri du planeta azkarrago berotzea; batez ere Ozeano Atlantikoan, non itsasoko trafikoa bereziki handia den.

Abuztuaren hasieran, ozeano gainazaleko egun arteko tenperaturarik beroena neurtu zuten zientzialariek: 20,96 gradu batez beste. Eta ohartarazi dute beroak gorantz jarraituko duela datozen hilabeteetan.

NIEren neurriak zer pentsatu eman die klima larrialdian aritzen diren zientzialariei. Berotzeko balio izanda, kontrakoa eginez Lurreko tenperatura hoztu daitekeela. Dena den, horrek ekarriko luke aerosolak nahita atmosferara isurtzea, airearen kalitatea kolokan jarriz.