Haiek ere ospatu gura dute

Summary: Haiek ere ospatu gura dute. Datorren eguaztenean 25 urte beteko dira Bilboko metroa lehen bidaiariak eroaten hasi zenetik. 1995eko azaroaren 11 hartan, urte asko iraun zuen itxaronaldia bukatu zen bizkaitar askorentzat. Inauguraziotik mende laurdena igaro den honetan, oraindik ere badira metroa haienera noiz iritsiko zain jarraitzen duten beste asko.

Emateko prest dago dena? Bai? Aurrera, bada!». 1995eko azaroaren 11n, 11:11 zirela, Eusko Jaurlaritzako orduko lehendakari Jose Antonio Ardanzak martxan ipini zuen Bilboko metroa lehen aldiz. Hainbat urtez hiria hankaz gora ipini zuten lanak amaituta, luzaroan amestutako metroa bidaiariak eroateko prest zegoen. Datorren eguaztenean 25 urte beteko dira inaugurazio hartatik. Mende laurden honetan, trenbidea metropoliaren barrunbeetan hedatuz joan da, hiru linea izan arte. Aurtengoa urte arraroa da, eta ez du balio estatistiketarako. Baina, orain arte, bidaiari markak hautsiz ibili da: iaz, 90 milioi erabiltzaile izan zituen. Gaur egun hiriburuan eta metropolian egiten diren joan-etorrietarako garraiobiderik erosoena da. Horregatik, asko dira metroa haienera iristea gura duten auzoak eta udalerriak. 2010ean Patxi Lopez lehendakariak metroa Castro Urdialesera (Kantabria, Espainia) eroatearen bideragarritasuna aztertzeko ikerketa agindu zuen, dagoneko iragarrita zeuden 4. eta 5. lineak bazterrean utzita; hau da, Bilboko Errekalde auzotik Matikora eta Etxebarritik Usansolora joan beharko luketenak. Bi linea horiek birplanteatu egin dituzte azkeneko urteetan. Iaz iragarritakoaren arabera, 5. linea birmoldatua egiten datorren urtean hasi beharko lukete. Baina berandu dabiltza dagoeneko: proiektua egin aurreko azterketa abendurako bukatuko dute. Hau da asmoa: Sarratun estazio intermodal bat egingo dute, Bilboko metroaren 1. eta 2. linearekin lotzeko, eta handik Galdakaora eta Usansoloko ospitalera joango litzateke trenbidea; 4. lineak, berriz, AHTaren Bilborako sarbidea egiteari itxaron beharko dio, gutxienez. Izan ere, azkeneko berrien arabera, Matikorekin barik, Zabalguneko geltokiren batekin lotuko luke Errekalde. Luzerako kontuak Joan den astean, Batzar Nagusiek Gernika-Lumon egindako osoko bilkuran, Unai Rementeria ahaldun nagusiak datozen urteetako inbertsioak izan zituen berbagai. COVID-19aren pandemiak eragindako krisialdiari aurre egiteko EB Europako Batasunetik etor litezkeen diru funtsekin lotu zituen linea berriak. Esan zuen metropoliko mugikortasuna arindu gura dutela, eta, horretarako, metroa Galdakaora, Usansoloko ospitalera eta Bilbo hegoaldeko auzoetara eroan behar dela. Baita Feveren Enkarterriko trenbidea hobetu eta metroarekin lotu behar dela ere. «Horiek guztiak egiteko, [EBren] laguntza beharko dugu; guk bakarrik ezin dezakegu egin». AHTak ere beste urte biko atzerapena izango du. Espainiako Gobernuak zera iragarri zuen joan den astean, datorren urterako aurrekontu proiektua aurkeztean: gutxienez, 2026ra arte itxaron beharko da obrak bukatuta ikusteko. Beraz, horrek Bilbo hegoaldeko auzoetara metroa iristea ere atzeratuko du. Jarraipena izango du 3. lineak: Artxanda mendian egindako tuneletik, Txorierrira joango da, Loiuko aireportura. 2. linea, berriz, bukatuta dago, baina, 2016an, Eusko Jaurlaritzak Kabiezesko trenen garajearen azterketa informatiboa onartu zuen. Ortuellaraino jarraitzeko aukera aipatzen du txostenak. Alegia, trenbidea beste kilometro bat luzatu eta Uriosten azken geltoki bat egitea, Meatzaldeari zerbitzua emateko. Eskualdeko lau alkateek pozik hartu zuten berria. Proiektuak proiektu, beraz, oraindik ere milaka dira Bilboko metroa haienera heldu zeneko urteurrena ospatu gura duten bizkaitarrak.


Kronologia

Summary: Kronologia.

1920 Lehen aipamena. Bilboko Udalak metroa egiteko asmoa iragarri zuen lehenengoz. 1976 Lehen saioa. Bizkaiko Garraio Partzuergoak bost lineako proiektu bat osatu zuen, baina adostasuna falta izan zen. 1987 Egungoaren jaiotza. Eusko Jaurlaritzak Bilboko metropolian linea biko metroa egiteko plana onartu zuen. Basauri, Etxebarri eta Bilbo gurutzatuta, San Ignazion bitan banatuko zen: 1. lineak Plentziara jarraituko zuen; 2.ak, Santurtzira. 1988 Lanak. Bilbo-Plentzia trenbidea lurperatzen hasi ziren. 1995 Inaugurazioa. Azaroaren 11n, 11:11etan: lehen bidaia. 1996 Intermodala. Zazpikaleetako geltokia metroarena eta Euskotrenena bihurtu zen. 1997 Ezkerraldean. 2. linea egiten hasi ziren, martxoaren 21ean. Geltoki berriak. Santutxu, Basarrate eta Boluetako geltokiak inauguratu zituzten. 2002 Bigarrena. Apirilaren 13an, San Ignaziotik Urbinagara arteko zatia martxan hasi zen. 2005 Lehen luzapena. Urtarrilaren 8an, 2. linea Sestaora iritsi zen. Beste muturrean, Etxebarrira. 2007 Beste herri bat. Urtarrilaren 20an, Portugaletera iritsi zen. 2011 Geltoki berriak. Otsailean Arizekoa eta azaroan Basaurikoa inauguratu zituzten. 2014 Bigarrena, bukatuta. Kabiezesko geltokia ireki zuten. 2017 Hirugarrena. Apirilaren 8an, 3. linea inauguratu zuten, Matiko eta Kukullaga artean. Lurpera. 1. linea Urdulizen lurperatzeko lanak amaitu ziren. 2020 Gatazka. Ekainean, Ibarbengoako geltokia eta bere aparkaleku polemikoa ireki zituzten, Getxon, Tosuko landan.


Hogei urte dituen «zorra»

Summary: Hogei urte dituen «zorra».

Erakundeek Galdakaorekiko «zorra» dute duela ia hogei urtetik. 5. linearen aldeko plataformako kide Marcos Chica Menak uste du zorra ordaintzeko unea iritsi dela. «Zor horren froga argiena Galdakao eta Usansoloko ospitalea metroarekin lotzeko autobus berezia da. Beste herri batek ere ez du horrelakorik. Gure linearen proiektua 2002tik onartuta dagoelako da hori. Hasieran, 2. linea Galdakaon amaitzea zen asmoa. Gero, 5. linea 2016an inauguratuko dela». Froga den autobus horrek makina bat buruko min eman dizkie: hasieran, geltokirik gertuenekora eroango zituen autobusak —Etxebarrira—, baina hango udalarekin arazoak izan ziren, eta, gaur egun, Boluetako geltokira eroaten ditu. Chicak ez du ulertzen erakundeek zelan utzi duten hainbeste atzeratzen hango metro linea egitea. «Haientzat ere propaganda da. Bizkaiko agintariak harro agertu zitezkeen, esanez herrialdeko ospitale guztiak metroarekin lotuak dituztela. Lurralde gutxi egongo dira hori esateko moduan». Bilbon Basurtuko ospitaleak eta Barakaldon Gurutzetakoak metro geltokia dute atarian; Uribe Butroeri arreta ematen dion Urdulizkoak ere gertu dauka geltokia. Usansolokoa da lotura hori falta duen bakarra. Erietxeak Arratiari, Hego Uriberi, Durangaldeari, Busturialdeari eta Lea-Artibairi ematen die arreta. «Eromena da autoz joatea. Orduak igaro ditzakezu aparkatu ezinik. Errepide bazterrean ere egoten dira utzita. Herriagatik baino gehiago, ospitaleagatik eskatzen dugu metroa». Duela bizpahiru urte ospitalea Euskotrenekin lotzea proposatu zieten, baina, orain, berriz ere, metroaren 5. linea dago mahai gainean. 32.000 biztanleri tren zerbitzua bermatuko die.


Summary: Metroaren 3. linearik gabe, eta 4.a helburu.

Ibilbidea gutxienekoa da: «Errekalde eta Irala gara metroa igarotzen ez zaien Bilboko auzo bakarrak. Abandora, Moyuara..., berdin digu nora: Bilbo erdigunera metroak duen maiztasunaz eroango gaituen tren zerbitzua eskatzen dugu». Metroa Errekaldera eroatea eskatzen duen plataformako kide da Asier Orbea, eta esan du «nazkatuta», «aspertuta» eta «etsita» daudela. «Gure aldarrikapena historikoa da, eta beti ahaztu dira gutaz. Hasieran, esan zuten 3. linea Otxarkoagatik Errekaldera etorriko zela, Bilboko langile auzoak lotuko zituela. Linea soziala esaten zioten. Gero, hari ibilbidea aldatu zioten, eta gurera 4. linea etorriko dela esan zuten. Ikusiko dugu zer eta noiz datorren». Guztira, Irala, Errekalde eta San Adrian aldean 70.000 bilbotar bizi dira. Eta haien hiriaren erdigunera joateko Bizkaiko beste udalerri batzuetatik baino denbora gehiago behar izaten dute. Bilbobusa eta Renferen aldiriko trena pasatzen zaie Ametzolako geltokitik. «Neurtu dugu, eta Sestaokoak gu baino arinago etor daitezke Bilbo erdigunera; haiek metroan eta gu autobusez».Haienak langile auzoak direla ohartarazi du Orbeak, eta inbertsio falta dutela erdigunearen garapen mailara iristeko. Daukaten komunikazio arazoa ez da soilik erdigunera iristeko zailtasuna. Kanpoko jendea ere ez zaie auzora joaten. «Bilboko azpiegitura garrantzitsurik ezin daiteke ipini gurean, ez dagoelako jendea zelan etorri. Enpresek ere ezin dute inbertitu, inor ez zaielako etorriko. Inkomunikazioak ez digu garatzen uzten».Metroa egin bitartean, Euskotren tranbiaren luzapena eskaini zieten duela urte batzuk. Baina ez zuten gura izan, Orbeak azaldu duenez: «Onura baino kalte handiagoak ekarriko lituzke: auzorako sarbide den zubia estutzea ekarriko luke, aparkalekuak galduko lirateke, eta auzoko plazaren zati bat galduko genuke».


Galdutako trena

Summary: Galdutako trena.

Udalerri handietan tren zerbitzurik ez duten bakarrak gara, 17.000 biztanletik gora ditugun arren. Eta eskualdean 25.000 lagun bizi dira». Jose Ramon Fanok uste du populazio aldetik justifikatuta dagoela Bilboko metroa Mungiara iristea. Uribe Butroe eskualdeko Butroi Bizirik Trantsizioan jasangarritasunaren aldeko elkarteko kidea da. Aldarrikapen horrekin 5.000 sinadura bildu zituzten duela urte batzuk, baina, oraingoz, alferrik egindako lana izan da. Gaur-gaurkoz, agintari instituzionalek ez dute metroa herrira eroateko asmorik. Mungian badakite zer den trena edukitzea: 1894tik 1975era Bilborako tren zerbitzua zuten. «Bereziki, hiru sektore ginen gehien erabiltzen zutenak: Mungiako industrialde berrietara zetozen langileak, Bilbora ikastera joaten ginen ikasleak eta Mungiako plazara produktuak saltzera etortzen ziren baserritarrak». Gaur egun ere, ehunka dira Bilbora ikastera edo beharrera joaten diren mungiarrak. Bizkaiko Foru Aldundiaren ikerketa baten arabera, herria hiriburuarekin lotzen duen errepidetik 32.000 auto igarotzen dira egunero. Bizkaibusek ordu laurdenean behin eskaintzen die zerbitzu zuzena autobidetik, eta «beteta» joaten da. Haien ustez, Mungiara metroa iristeak ez luke obra «handirik» eskatuko. «3. linea aireporturaino luzatuko dute. Aireportutik Mungiara zazpi kilometro daude». Mungiako Udalak bideragarritasun azterketa bat eskatu zion IDOM ingeniaritza enpresari. «Teknikoki bideragarria zela esan zuten. Erabiltzaileak izango lituzke. Zer falta da? Borondatea», dio Fanok. Kontatu du agintariek «garesti» irizten diotela 25.000 biztanleri zerbitzua emateko «80 milioi inguruko inbertsioa» egin behar izateari.


Iñigo Muguruzaren erdigunera

Summary: Iñigo Muguruzaren erdigunera. Irungo Udalak lehenengoz abiarazi du Iñigo Muguruza beka, eta Asier Suberbiolak eskuratu du. Horri esker, Muguruzaren musikan eta izatean sakonduko du, material pedagogikoa sortzeko.

Iñigo Muguruza I. beka irabazi du Asier Suberbiola Unanue musikariak (Lasarte-Oria, 1978). Aurkeztutako egitasmoaren arabera, Irungo musikariaren ibilbidearen ikerketa egin, eta material didaktikoa sortuko du, musika eskoletan nahiz beste moduren batean erabili ahal izateko. Zortzi hilabeteko epea dauka lana egiteko, bekaren oinarrietan azaltzen denez. Lanaren lehen zatian, Muguruza zena parte izan zen musika taldeen abestien aukeraketa bat egingo du. Egitura eta harmonia aldetik adierazgarrienak iruditzen zaizkionak hartuko ditu. Badu lana. Izan ere, Kortatu, Delirium Tremens, Negu Gorriak, Joxe Ripiau, Sagarroi, Lurra eta Hiru Leike taldeetako kide izan zen. Bigarren fasean, abestiak zatikatu eta ulertzen saiatuko da, zer egitura duten zehaztuz —harmoniak, akordeak, graduak...—, Muguruzaren lan musikalean mikroskopioa jarriz. Horretatik, material erabilgarria sortzea du helburu Suberbiolak. «Ez dut partitura soilak izatea nahi, musikariak begi aurrean jarri eta joko dituenak. Ez. Formatu berri bat sortzen ari naiz. Partiturek deskribatzeko duten boterea eta interpretatzeko marjina konbinatzen saiatuko naiz, sormena askoz gehiago lantzeko helburuarekin. Sortuko dudana malgua izatea nahi dut». Baina, harmoniak eta notak gorabehera, Suberbiola jakitun da Euskal Herriko herri musika modernoaren erradiografia bat egingo duela, Iñigo Muguruza (Irun, 1964-2019) artistaren lana aztertuz. Are gehiago, garai, aro baten muinera joango da; zehazki, Irunen, Moskun, 1980ko eta 1990eko hamarkadetan bizi izan zena aztertuko du lanean. Garai haietatik euskal musikak izandako eraginen hedapena nolakoa izan den ikertuko du. Izan ere, Iñigo Muguruzaren musika sorkuntzak asko edan zuen garaian garaiko borroka, desio, frustrazio eta doinuetatik. Suberbiola ez da arrotz sentituko ikerketa lan horretan. 32 urte dituen arren, zuzenean eta zeharka etxean ezagutu du Muguruzak zer egin zuen, etxean entzuten zituen Kortaturen diskoetatik hasita, Negu Gorriak lagunekin entzun eta ikusteraino. Joxe Ripiau Positive bomb da harentzat. «Ilusio handiz aurkeztu nuen bekarako proiektua. Koherentzia prozesu bat zen niretzat. Iñigo Muguruzaren figura nire bizitzan oso indartsua izan da. Beraz, oso pozik nago beka lortu dudalako». Eboluzioa Kortaturen gordinetik Iñigo Muguruzaren azken urteetako taldeen erritmo goxoagoetara, eboluzioa izan zuen irundarraren musikak: «Normalean artista batek estilo bat edo egiteko modu bat bere egiten duenean, publikoak espero du musikari horrek estilo hori jarraitzea. Baina fisikoki, emozionalki edo pertsonalki garatu gaitezkeen bezala, askotan, artistak aldatzen direnean gatazka bat izaten da». Hori ez zen Muguruzaren kasua izan, Suberbiolak zehaztu duenez. Jakina eta nabaria da musika egiteko eta espresatzeko era urteen poderioz aldatu egin zela, baina ziurtatu du beti unean-unean sentitzen zuenarekin koherente izan zela Muguruza: «1980ko hamarkadan, Kortatu martxa eta agresibitatearekin zegoen loturik; horri modu sofistikatuagoan eman zioten jarraipena Negu Gorriak-en Ferminek [Muguruza] eta Iñigok; Hiru Leiken edo Lurran askoz ere lasaiagoa zen musika proposamena. Iñigo oso koherentea izan zen bizi zuenarekin, eta horrela azaldu izan du sortu duen musikan». Suberbiolarentzat ezinbestekoa izango da bekaren barruko lana egiteko Muguruza familiarekin harremana izatea, haiek proiektuaren partaide bihurtzea: «Ez dadila izan nire egitasmoa bakarrik. Iñigo Muguruzarena da proiektua». Batez ere, haren anaia Jabier eta Ferminekin biltzen hasi da. Irunen eta Euskal Herrian erreferente izan den musikariaren inguruko ikerketa lan sakon bat egin nahi du, ondarez betetakoa. «Asko egin dute euskal musikagatik». Aitzindari Irungo musika eskolan eta kontserbatorioan gitarra elektrikoko lehen irakaslea izan zen Iñigo Muguruza. Ondoren, baxu eskolak ere ematen hasi zen. Zentroak erabaki zuzena hartu zuela uste du Suberbiolak: «Oso garrantzitsua da, ezagutza izateaz gain, esperientzia izatea. Nork transmitituko luke hark baino hobeto zer den gitarra elektrikoa edo baxua?». Ikasleentzako, haien musika irakaslea kontzertuak ematen ikustea edo Asian bira batean dabilela jakitea motibazio iturri dela nabarmendu du bekaren irabazleak. «Zentro batzuetako zuzendariek hori ulertzen dute; besteek, ez. Alde horretatik, Pedro Martinez Irungo musika eskolako eta kontserbatorioko zuzendariaren apustua eskertzekoa da». Bekaren alde lan egin duen pertsonetako bat Martinez izan dela zehaztu du Suberbiolak. Irungo Udalarekin batera garatu ahal izan dute egitasmoa. Iazko irailaren 5ean hil zen Muguruza, 54 urte zituela. Haren zein aro duen kuttunen galdetuta, erantzunaren lehen zatian irribarre zalantzatia egin du Suberbiolak, eta bigarrenean serio jarri da: «Ez nuke bakarra aukeratuko. Garai bakoitzak oroitzapen pila bat ekartzen dizkit, eta hori izan da bekara aurkeztu nuen proiektuaren muina. Beldurrik gabe eta lotsarik gabe adierazi zuen Iñigok aldatzeko zuen gaitasuna. Horrekin geldituko nintzateke, koherentzia horrekin».


Summary: Klasikotik inprobisaziorako bidea egiten.

EHUn pedagogian lizentziatua da Asier Suberbiola, eta maila goreneko biolin irakaslea da. Egun, Bartzelonako Taller de Musics eskolako irakaslea da. Euskal Herrian, hainbat musika eskola eta kontserbatoriotan egin du lan aurretik. Horrez gain, zenbait musika taldetan biolina jo izan du, 15 urte zituenetik. Aupa Quartetekin, esaterako, munduan ibilia da kontzertuak ematen. Biolin klasikoa nahiz rock eta jazz inprobisazioa lantzen ditu. Aupa Strings-en dabil murgilduta gaur egun, eta ez du galtzen beste hainbat kolaborazio egiteko aukera.


Summary: Infernua hustea «harrigarritzat» jo dute sei elkartek. Emaus, Caritas Gipuzkoa, Loiola Etxea, Arrats, Herritarron Harrera Sarea eta SOS Arrazakeria elkarteek adierazi dutenez, «administrazioek, gure erakundeekin elkarlanean, martxotik aurrera kolektibo horrekin egindako ahalegin ekonomiko eta soziala ez da behar adina mantendu pertsona horien gizarteratze prozesua babesteko».

Ohar bateratu bat argitaratu dute Emaus, Caritas Gipuzkoa, Loiola Etxea, Arrats, Herritarron Harrera Sarea eta SOS Arrazakeria elkarteek, atzo Donostiako Infernua izeneko gunean bizi ziren 60 bat lagun kanporatu zituztela eta. Batetik, azaldu dute 60 herritar inguru «kalean noraezean» utzi zituztela atzo, «bizileku alternatiba duin bat eskaini gabe».

Elkarteok poztu egin dira hustearen aurkako protestak baketsuak izan zirelako, baina gogorarazi dute gizarte erakundeak «aspalditik» ari direla administrazioari «gizarte zein bizitoki alternatibak antolatzeko beharra» azpimarratzen, «leku desegoki horretatik ateratzeko, non bizigarritasun eta segurtasun baldintza duinik ez dagoen, eta oinarrizko beharrak, hau da, elikadura eta higienea, nahitaez bete behar diren».

Hori ikusirik, elkarteek «harrigarritzat» jo dute etxegabetzeak alarma egoera betean gauzatzea, «guztion onerako etxeko konfinamendua eskatzen duen osasun egoera larria izan arren». Erantsi dutenez, administrazioek, elkarteokin elkarlanean, martxotik aurrera, Infernuan bizi zen kolektiboarekin egindako «ahalegin ekonomiko eta soziala», ez dela «behar adina mantendu pertsona horien gizarteratze prozesua babesteko».

Hori dela eta, Donostiako Udalari, Gipuzkoako Foru Aldundiari eta Eusko Jaurlaritzari eskatu diete «dagozkien eskumenekin» 60 pertsona horien egoerari erantzuteko.


Summary: «Beste alardeen aldean, guztiz ezberdina da Antzuolakoa». 'Antzuolako Alardea. Ikerketa historikoa' liburua idatzi du Lourdes Odriozolak. Nabarmendu du alardeak gizartearen aldaketetara egokitzen asmatu duela, bere esentzia galdu gabe.

Hala uste bazen ere, Antzuolako Mairuaren Alardea ez zen 1881ean egin lehen aldiz, urtebete lehenago baizik. Hori da garaiko fakturak aztertu ostean Lourdes Odriozola (Errenteria, 1964) historialariak ateratako ondorioetako bat. Esan du alarde berezia dela Antzuolakoa, besteak beste, ez duelako Elizarekin lotura zuzenik. Antzuolako alardeari buruzko ikerketa historikoa egin duzu. Zer jaso duzu liburuan? Alardearen elkartea eta Antzuolako Udala nirekin harremanetan jarri zirenean, bi gauza esan zizkidaten; batetik, lan hau Antzuolatik kanpoko pertsona batek egitea nahi zutela, kanpo ikuspegi bat izateko; eta, bestetik, aurrez ere Mairuaren Alardearen inguruan egindako lanak biltzea nahi zutela, baina, horrez gain, ikerketa historiko bat egitea ere nahi zutela, hau da, bilketa eta errebisio lan bat egitea, egon zitezkeen hutsuneak betetzeko. Ikerketa sakona biltzen du liburuak. Hankaz gora jarri dugu Antzuolako artxiboa, eta hutsune batzuk, berezitasun batzuk eta gauza politak agertu dira. Aipa dezakezu bateren bat? Adibidez, liburu hau argitaratu arte denok uste genuen lehen Mairuaren Alardea 1881ean izan zela; izan ere, urte horretako udal batzarreko aktetan agertzen da protokolo osoa, nolakoa izan behar zuen ekitaldiak, nolakoa eszenografiak, buruzagiak zer diskurtso eman behar zuen... Eta hain zehaztuta zegoenez guztia, logikoa zen pentsatzea urte horretan izan zela lehen aldiz, baina ikusi dugu 1880an ere egin zela. Nola iritsi zarete ondorio horretara ? Lan honetan, fakturak eta gutunak begiratzen aritu gara. Lan astuna da, milaka dokumentu begiratu behar dira edozein gairi buruzko zerbait aurkitzeko, baina altxorrak ere agertzen dira. Mairuaren Alardea 1880an ere egin zela ikusi genuen, gastuen faktura bat zegoelako, xehatuta. Dokumentazioan ez da garbi esaten, baina badirudi ekitaldi hori oso gustukoa izan zutela herrian, eta, ondorioz, hurrengo urtean jada protokolo bat prestatu zutela. 1880aren aurretik ere izan ziren alardea egiteko saialdi batzuk, ezta? Azken karlistaldia amaitutakoan, 1876tik 1879ra, zenbait saiakera izan ziren, bai, eta alarde folklorikoak antolatu zituzten, jaialdi gisa. Zerbait egin nahi zuten, beren nortasunari indarra emateko eta ohitura zaharrak ez galtzeko, eta lehen pausoa izan zen alarde folklorikoak egitea. Ondoren, 1880an egin zen, lehenengoz, Mairuaren Alardea, eta, handik aurrera, urtero egin da, hiru urtetan izan ezik: 1937an eta 1938an, gerragatik, eta, aurten, koronabirusagatik. Nire ustez, oso esanguratsua da 1939an ere Mairuaren Alardea egin izana: apirilaren 1ean amaitu zen -gerra, eta, min hori hor egonda ere, herritarrak hor daude, armekin, alkandora eta galtzekin dotore jantzita... Agian, alardeak herria batu zuen sinbolo da argazki hori. Antzuolako alardearen zein ezaugarri nabarmenduko zenituzke? Azpimarratuko nuke ospakizun bat dela, jaialdi bat, antzuolarrek herriarentzat egindakoa, baina bere ikusminak eskualdeko mugak ere hausten dituela. XX. mendeko prentsan, esaterako, ABC egunkariaren azalean agertu zen 1930ean, eta hura ez zen egunkari aurrerakoi bat. Ospakizun berezi bat da, nortasun propioa duena. Gipuzkoan egiten diren beste alardeen aldean, guztiz ezberdina da Antzuolakoa. Zertan da desberdina? Adibidez, ez da Elizari lotutako ospakizun bat, ekitaldi zibila da. XIX. mendean eta frankismoa amaitu arte, ia atzo goizera arte, Elizak sekulako presentzia zuen gizartean, gizarteko ohiturak ere maneiatzen zituen, baina Antzuolako alardean ez da ezertarako agertzen. Bestalde, beste alardeak armen errebistak dira, eta Antzuolakoan alardea eta 920an sortutako Valdejunquerako bataila nahasten dira, eta errege mairuaren elementua ere badago. Horrek askoz konplexuagoa eta askoz aberatsagoa egiten du. Gainera, ekitaldi horrek zuzenean lagundu du gure ondare kulturala sustatzen ere; adibidez, euskal dantzak ia hasieratik agertzen dira, Irunen eta Hondarribian ez bezala. Garai berrietara egokituz ere joan da Antzuolako alardea urteotan. Berrikuntza horietako zein aipatuko zenituzke? 1977an, frankismoa amaitu eta Mairuaren Alardearen bigarren fasea hasi zenean, buruzagiak diskurtsoa euskaraz egin zuen. Euskararen debekua kendu zuten unea da, eta euskara bultzatzeko modu bat izan zen. 2009an, berriz, gizartearen aldaketei lotuta eta emakumeen rolari lotuta, eszenografia goitik behera aldatu zuten, eta jada ez da hain zapaltzailea. Aldaketa horiek adostasunez egin dira herrian. Herriak ondo hartu ditu, beraz, aldaketak? Bai, herria inplikatu egin da alardean, eta berrikuntzak ere horregatik etorri dira. 1976an, jaialdia hiltzen ari zela konturatu ziren, eta esan zuten: 'Hemen berrikuntza bat egin beharra dago'. 1976ko aldaketa haiek egin ez baziren, agian gaur egun ez zen alarderik izango, edo ez zen gaur egun den bezalakoa izango. 2009an ere ikusi zen gazteek ez zutela gogo handirik, baina berrikuntza bat egin zen eszenografian. Kanpotik ikusita, meritu galanta du, birmoldatzen eta gizartearen aldaketetara egokitzen jakin duelako, bere esentzia galdu gabe. Hori oso zaila da.


Festetako dirua, zertarako?

Summary: Festetako dirua, zertarako?. Pandemia iritsi zenetik, bertan behera geratu dira festetako ia ekitaldi guztiak. Udal bakoitzak erabaki du zer egin festetako diru horrekin. Batzuek koronabirusak sortutako gastuei aurre egiteko erabili dute; beste batzuek, berriz, normalean antolatu ohi ez dituzten kultur jarduerak antolatzeko.

COVID-19ak hankaz gora jarri ditu udalek urte hasieran onartutako aurrekontuak. Pandemiak espero gabeko gastuak ekarri dizkie, eta, aldi berean, espero zituzten diru sarrerak murriztu. Guztietan egongo da, ordea, urte sasoi honetan gehiago gastatuta behar zuen diru sail bat: festetara bideratu beharrekoa. Sansebastian bezpera eta eguna bera ospatu ziren, San Blas egunaren bueltan antolatzen diren jaiak ere bai, eta inauteriak ospatzeko modua ere egon zen, baina, hortik aurrera, jai giroko ekitaldi bakar batzuk bakarrik antolatu ahal izan dituzte zenbait herritan. EAJko, EH Bilduko eta PSE-EEko iturriek Gipuzkoako Hitza-ri esan diotenez, ez dute agindu orokorrik eman, eta udal bakoitzaren esku utzi dute diru horrekin zer egin erabakitzea. Dena den, gaur egungo egoera ikusirik, irizpide moduko batzuk partekatzen dituzte alderdi bereko udalek. EAJkoek, esaterako, «lehentasunak markatzea eta lehentasunezkoak ez diren gastuak baztertzea» erabaki dute, bai eta PSE-EEkoek ere; EH Bildukoek kultura babesteko «saiakera berezi bat» egiteko asmoa dute, eta gehienek urtean zeharreko ekitaldiak indartzeko erabiliko dute jaietarako aurreikusia zuten aurrekontuaren zati bat. Adibide batzuk dira ondorengoak.

Arrasateko Udalak 325.000 euro erabili ohi ditu herriko jaiak antolatzeko, urteko aurrekontu osoaren %0,93 inguru. Sanjuanak dira herriko festa nagusiak, ekainean, eta inauteriak —gehienetan otsailean edo martxoan—, santamasak —abenduaren 22an— eta auzoetako jaiak ere ospatzen dituzte. Iazko santamasetan eta aurtengo inauterietan artean ez zen igarri pandemiaren arrastorik, baina bai San Juan jaietan. Ekintza sinboliko xume bat antolatu zuten, baina hori bakarrik, beste ezer ez. «Jaien antolakuntzan parte hartzen duten eragile guztiekin adostutako eta partekatutako ekitaldia izan zen. Hain zuzen, asmoa izan zen jaien antolakuntzan parte hartzen duten eragileak aitortzea eta elkarlan hori islatzea», azaldu du Maria Ubarretxena (EAJ) alkateak. Jaietan gastatu ez duten dirua COVID-19ak sortutako ondorioei aurre egiteko erabili dutela dio. «Adibidez, jaietako diruarekin, laguntzak jarri genituen beren establezimenduak itxiak izan zituzten edo diru sarrera txikiagoak izan zituzten herriko denda txikientzat zein ostalarientzat; urteko lehen sei hilabetean uraren eta zaborraren tasa ere ez genien kobratu, eta terrazak jartzeko tasa ere hobaritu genien». Horrez gain, jaietako aurrekontuaren zati bat osasun baldintzak bermatzeko materiala erostera bideratu dutela kontatu du. Sanjuanak egiterik izan ez zuten arren, uztailean Udazabal izeneko egitaraua prestatu zutela nabarmendu du Ubarretxenak. «Kulturaren aldeko apustu irmoari eutsi genion: kontzertuak eta ikuskizunak antolatu genituen aire librean, herriko auzo etan; edukiera mugatua eta doako sarrerak izan zituzten, eta bertako artistak kontratatu genituen». Eta, pandemiaren eraginez urteko aurrekontua egokitu behar izan badute er,e bide beretik jarraitu dutela dio alkateak. «Laguntza gehigarriak jarri ditugu tokiko merkataritzari eta ostalaritzari laguntzeko, hala nola, erosketak egiteko bonuak eta inbertsioak egiteko diru laguntzak. Merkatari elkartearekin elkarlanean, kontzertuak antolatzeko ere 25.000 euro bideratu ditugu, berriz ere kulturaren alde eginez».

San Miguel jaiak ospatzen dituzte Iruran, bi asteburutan banatuta. Berez, iraileko azkenengoan eta urriko lehendabizikoan ziren aurtengoak, eta udalak 43.000 euro zituen gordeta haiek antolatzeko —2,4 milioiko aurrekontua du herriak; beraz, %2 inguru dira jai horietarako—. Egin ez direnez, diru horren zatirik handiena kultur ekitaldiak antolatzeko erabiltzea erabaki dute. Hain zuzen, irailean, urrian, azaroan eta abenduan ia astero zerbait antolatzeko asmoa du Kultur Mahaiak —herriko kultur elkarteek eta udalak osatzen dute—. Bi mila biztanle inguruko herria da Irura, eta Gorka Murua alkateak (EH Bildu) esan duenez, hainbeste kultur jarduera egotea ez da ohikoa herrian. «Hasieratik izan genuen argi kultura sustatu nahi genuela, bertako sortzaileei lagundu nahi geniela; horrez gain, ikusi genuen pandemia garai honetan oso beharrezkoa dela kultura, jendeak arnasgune batzuk behar dituela». Badute beste helburu bat ere: urte gutxian asko hazi da herria, eta etorri berri diren horiei herrira egokitzen lagundu nahi diete. «Pandemiagatik hasi gara, baina bestela ere bagenuen urtean zehar kultur ekitaldiak sustatzeko asmoa». Alkateak nabarmendu du, neurri zorrotzak hartuz gero, kultur ekitaldiak seguruak direla. Aire libreko ekitaldiak lehenetsi dituzte, eta frontoian eta plazan izan dira orain arteko kontzertuak, antzerki emanaldiak, bertso saioak eta abarrak. Gonbidapenen bidez mugatu dute edukiera, eta antolatu dituzten ekitaldi horiek euskal kulturari lotutakoak izan dira. «Sortzaileek asko eskertzen dute gure ahalegina, lehen ere egoera zailean zeudelako, eta orain are zailagoan, eta herritarrek ere eskertzen dute». COVID-19ak eragin duen egoera ekonomikoa medio, aldundiak erabaki du %20 murriztea udalen finantzaketarako funtsa. Hala, espero baino 270.000 euro gutxiago jasoko ditu Irurak. Muruak azaldu du argi izan dutela non egin murrizketak eta non ez. «Gizarte zerbitzuetako arloa eta kulturakoa indartu ditugu, eta berdintasuna eta ingurumena ere funtsezkoak dira guretzat». Aldiz, inbertsio batzuk, oraingoz, bertan behera utzi dituzte, besteak beste, aurten egitekoa zuten multikirol espazioa, 100.000 euroko inbertsioa eskatzen duena. «Seguru asko defizita izango dugu urte bukaeran, baina halabeharrez izango da». Bost zinegotzi ditu EH Bilduk udalean, eta lau EAJk. Hartutako erabakiak oposizioari zer iruditu zaizkion galdetuta, alkateak esan du zenbait ekitaldi ez zitzaizkiola «hain beharrezkoak» iruditzen. «Baina krisi sozial eta ekonomikoaz gain, krisi psikologikoa ere badago, gure bizi baldintzak erabat aldatu dira, eta horri aurre egiteko kultura beharrezkoa dela uste dugu guk, eta horregatik egin dugu apustu hau».

Pandemiaren hasiera samarrean iragarri zuen Zumarragako Udalak 400.000 euroko diru sail bat jarriko zuela fakturazioa erdira edo gutxiagora murriztu zitzaien merkatariei, ostalariei eta autonomoei laguntzeko. «Horretarako dirua, hein batean, jaietarako aurreikusitako aurrekontutik atera dugu», esan du Mikel Serrano (PSE-EE) alkateak. Uztailaren 2an izaten da Santa Isabel eguna, eta haren bueltan antolatzen dituzte herriko jai nagusiak. 120.000 euro inguruko aurrekontua izaten dute herriko aurrekontu osoaren %0,96 inguru—. Aurten, ekitaldi bakarra izan da festa horietan: Antioko elizan eta Euskadiko plazan dantzatutako ezpata dantza. Jende ugari erakarri ohi duen beste ekitaldi bat ere badute herrian: Santa Luzia eguneko azoka, abenduaren 13an. Joan den astean jakinarazi zuten hura ere bertan behera geratuko zela. Urretxuko Udalarekin batera antolatzen dute, eta 40.000 euro inguruko aurrekontua izaten du. Horrez gain, auzoetako festak egiteko ere ematen ditu diru laguntzak udalak. Serranoren esanetan, zenbait sailetatik ateratzen dute jaietarako dirua: «Adibidez, Santa Lutzi egunerako prestatzen ditugun postuek jaiekin dute zerikusia, baina mantentze lanetarako diru sailetik joaten da diru hori». Festak egin ez badira ere, Zumarragako alkateak kontatu du ahal duten heinean kultur ekitaldiak antolatzen jarraitu nahi dutela, eta arlo horretan ez dela hainbesteko murrizketarik izango. «Esate baterako, Antioko Musikaldiari eutsi egin genion irailean, eta bestelako kontzertuak ere izan dira herrian. Beste batzuk, berriz, bertan behera utzi beharrean, atzeratu egin ditugu». Jairik ez egiteak diru hori aurrezten lagunduko die, baina, Serranoren esanetan, ez da nahikoa izango bestela sortu zaizkien gastuei aurre egiteko, eta «lehentasunak finkatu» behar izan dituztela kontatu du. Zumarragako Udalak harreman estua du alkatetza sozialistek duten Gipuzkoako beste udalerriekin —Eibar, Andoain, Berrobi, Irun, Larraul, Lasarte-Oria eta Pasaia—, eta, alkatearen hitzetan, antzeko neurriak hartu dituzte guztiek. Egoerari aurre egiteko, aurrekontuak doitu behar izan dituzte. «Jarri beharreko neurri guztiak oposizioko alderdi guztiekin partekatu ditugu, eta askotan sentitu dut Zumarragan denok izan garela gobernu: oposiziokoak eta gobernu taldekoak». Egoerak aurrera egin ahala, ordea, hori pixka bat aldatu egin dela dio. «Orain, bakoitza bere esparrua aldarrikatzen-edo ari da, eta guk oposizioan gauden beste herrietan onartu ditugun gauza batzuk Zumarragan ez dituzte onartu alderdi horiek».


Summary: 22:00etarako etxean, eta lanean, maskara jantzita beti. Eusko Jaurlaritzak argitara atera du izurria kontrolatze aldera bihartik indarrean jarriko dituen neurriei buruzko dekretua.

Argitaratu da Eusko Jaurlaritzak izurria kontrolpean hartzeko atzo iragarri zituen neurrien gaineko dekretua. Erabaki gehienak atzo jakinarazi zituen Iñigo Urkullu lehendakariak, baina badira aipatu ez ziren hainbat kontu; esaterako, lantokietan ere une oro eraman beharko da maskara jantzita. Hona dekretuaren mamia, galdera-erantzunetan laburbildua:

Ibil al daiteke kalean lagunekin 22:30ean?

Ez. Orain arteko etxeratze agindua ordubete aurreratu da, eta 22:00etatik 06:00ak bitartean iraungo du.

Joan al daiteke farmaziara?

Bai, sendagaiak edo «premia biziko ondasunen» bat erostera atera daiteke. Beste hainbat salbuespen daude. Adibidez, gauez lan egin duten beharginak, ezinbestean osasun etxe edo ospitalera joan behar dutenak, eta «urgentziazko arrazoiengatik» albaitariarengana jo behar duenak.

Eta lanetik bueltan etxera joateko ibil al daiteke gauez?

Jakina, gaueko edo arratsaldeko txanda egin ostean, ibil daiteke baldin eta etxera itzultzeko bada.

Etxeratzeko aginduaz gain, ba al da ordutegien gaineko beste baldintzarik?

Bai, saltoki, negozio eta jarduera gehienek 21:00etarako itxi beharko dituzte ateak, egun Nafarroan egiten den bezala.

Gasolindegiak ere itxita egongo al dira?

Ez, farmaziak eta gasolindegiak ez daude behartuta 21:00etan ixtera.

Etxera itzultzeko autobusik egongo al da 21:00etatik aurrera?

Bai. Hiru lurraldeetako bakoitzean (Gipuzkoan, Araban edo Bizkaian) dabilen garraio publiko oro 22:30era arte ibil daiteke.

Eta premiagatik ospitalera joatea behar izanez gero, nola mugi daiteke?

Autorik izan ezean, taxiek eta «ibilgailu gidaridunez eginiko garraioek» ibiltzeko baimena izango dute.

Eta zer gertatzen da lurraldetik kanpoko garraioarekin?

Dekretuak ez du zehazten, baina, aurrerantzean ere udal arteko mugimendua mugatuko denez, lurralde arteko mugimendua ere mugatuta egongo da, orain arte bezala. Nafarroari ere ez dio eragiten dekretuak, baina itxita jarraitzen du.

Tabernek etxez etxeko zerbitzua eskain dezakete?

Bai, taberna eta jatetxeek atea itxita egon beharko dute datozen 15 egunetan, baina «etxez etxeko otorduak prestatu eta zerbitzatu ahalko dituzte», aldez aurretik txanda eskatuz gero, eta gehienez ere 21:00etara arte.

Garraiolariek aurkituko al dute jatetxerik irekita?

Bai, gasolindegietako eta errepideetako zerbitzuguneetako jatetxeek baimena dute irekitzeko.

Haurrek etxean jan beharko al dute nahitaez?

Ez, ikastetxeetako jantokiek ohiko zerbitzua eskain dezakete, laneko, unibertsitateetako eta izaera sozialeko jantokien modu berean.

Okindegietan kafea har al daiteke?

Bai, baldin eta eramateko bada. Okindegi eta gozotegiek ezingo dute kaferik zerbitzatu bertan hartzeko.

Zer gertatutako da 21:00ak baino beranduago amaitzen diren kultur ekitaldiekin?

Ezingo dira egin.

Dantzariek eta abesbatzek entsegurik egin al dezakete?

Ez. «Musika eta ahots izaerako edo dantza izaerako entseguak eta emanaldi ez-profesionalak» bertan behera geratuko dira. Soilik musikako graduko ikasketek edo baliokide diren prestakuntza arautuari dagozkion entseguak egin daitezke.

Lanean maskara jantzita eduki behar da?

Bai. Beti eduki beharko da jantzita, baita langilea bere tokian bakarrik badago ere.

.


Summary: Dock of The Bay jaialdia ekainera arte atzeratu dute. Urtarrilean egin ohi da musika dokumentalen festibala, Donostian, baina COVID-19ak eragindako pandemiak ezinezko egiten du garai horretan antolatzea.

Donostiako Dock of The Bay zinema jaialdia ez da egingo, iragarri bezala, 2021eko urtarrilean, antolatzaileek ekainera arte atzeratzea erabaki baitute, «COVID-19 birusak sortutako pandemia egoera dela eta». Ekainaren 7tik 12ra egingo dute musika dokumentaletan ardaztutako zinema festibala.

Horrela atzeratuta, jaialdiaren eredua, ohiko atalak eta aretoko proiekzioak mantendu nahi dituzte antolatzaileek. «Beraz, egoki eta beharrezkotzat jotzen da aldaketa hau egitea».


Summary: Hezkuntza komunitatea erdigunean jarriko duten neurriak eskatu dituzte. 'Hezkuntza plazara' izeneko adierazpenean, neurriak eskatu dituzte hezkuntza komunitateko zenbait ordezkarik. Abenduaren 1ean mobilizatzera deitu dituzte ikastetxeak.

Hezkuntza komunitatea erdigunean jartzeko aldarria egin dute hezkuntza komunitateko hainbat ordezkarik, COVID-19aren izurriak hezkuntzan izan duen eraginak kezkatuta. Hezkuntza plazara izeneko adierazpenean, “minimoak eta urgentziak” bildu dituzte, neurriak eskatzearekin batera. Horien artean daude eskolak auzoan eta naturan emateko aukerak ahalbidetzea, ratioak jaistea eta langile gehiago kontratatzea, besteak beste. Gainera, abenduaren 1ean bere beharrak gehitzera eta mobilizatzera deitu ditu ikastetxeak.

Aurtengo ikasturtean administrazioak izaniko “utzikeria” salatu du mugimenduak; aurreko ikasturtearen amaieran eta udan ikusitakoa kontuan hartuz gero, “bestelako” ikasturte hasiera bat egon zitekeen, baina administrazioak ez du horren alde egin, haien ustetan. Bestalde, adierazi dute “izugarria” izan dela hezkuntza komunitateak, hots, langileek, ikasleek eta gurasoek egindako lana eta ahalegina. Hala ere, administrazioaren “planifikaziorik eza” salatu dute, eta aurtengo ikasturteko planteamendua ez dutela elkarrekin landu hezkuntza komunitateak eta administrazioak, nahiz eta hala egin zezaketen. Gehitu dute izurriak eragindako egoerak agerian utzi dituela hezkuntzaren arrakalak, eta “zailtasun handiak” daudela kalitatezko hezkuntza bermatzeko.

Hori horrela, aldarrikapen taula bat plazaratu dute, hezkuntza komunitatea erdigunean jartzeko asmoz. Haurren eskubideak bermatzea dute helburu, eskubide osoko herritarrak diren heinean; hezkuntzarako eskubide unibertsala eta aukera berdintasuna aldarrikatu dituzte, bai eta jolas librerako, askatasunerako, esperimentaziorako, pentsamendu kritikorako eta abarrerako eskubideak ere.

Horregatik eskatu dute ratioak jaisteko eta, horrekin batera, langile gehiago kontratatzeko, eskola curriculuma beren beharrizanetara moldatzeko, eskolak auzoan eta naturan ematea ahalbidetzeko eta euskararen eta euskal kulturaren transmisioa bermatzeko. Aipatutako hezkuntza arrakala ere izan dute kontuan, eta inklusioa bermatzeko baliabideak eskatu dituzte; baita, horrekin batera, kontziliazioa bermatuko duten eskolaz kanpoko ekintzak eta gurasoentzako baimen ordainduak ere. Gehitu dute gaur egungo egoerak arriskuan jartzen dituela azken urteetako metodologia aldaketa eta berrikuntzak. Eraldaketa horiek zaintzeko deia egin dute, haurren parte hartzea bermatzearekin batera.

Adierazpenean plazaratutako neurriei beraienak gehitzeko deia egin diete ikastetxeei, eta abenduaren 1ean mobilizatzera deitu dituzte. Mobilizazio horiek era klasikoan —manifestazioak, argazki erraldoiak— edo era berritzaileetan —lip dub-ak, antzerkiak— egiteko eskatu diete.


Summary: Bisean bisekorik gabe utziko dituzte presoak, berriro. Espainiako Espetxe Erakundeetako Idazkaritza Nagusiak erabaki du hiru astez bisean biseko guztiak etetea Espainiako Estatuko kartzeletan. Bisita arruntak %50era murriztuko ditu: bi lagunek soilik joan ahal izanen dute preso bakoitzari bisitan.

Espainiako Estatuko kartzela gehienetan etenda zeuden aurrez aurreko bisitak, eta orain neurria espetxe guztietara zabaltzea erabaki du Espainiako Espetxe Erakundeetako Idazkaritza Nagusiak. Astelehenetik aurrera ezarriko dute neurria, eta hiru astez atxikiko dute, gutxienez. Osasun egoeraren ondorioz utzi dituzte bertan behera bisean bisekoak, Espetxe Erakundeen arabera.

Bisita arruntak ere edukieraren erdira murriztuko dituzte: preso bakoitzeko bi lagun soilik joaten ahalko dira bisitetara. Presoen baimenak eta irteerak ere etengo dituzte.


«Zer da haiku bat tanta bat ez bada?»

Summary: «Zer da haiku bat tanta bat ez bada?». Peru Magdalenak orriak erauzteko diseinatuta dituen haiku liburu txiki bat osatu du, eta Balea Zuria argitaletxearen argitaratu: ‘Tantaka’

«Plak plak plak plak plak/ biguntzen da tantaka/ harri gogorra». Izenburua ere barnebiltzen duen haiku horrek abiatzen du Peru Magdalenaren (Berriz, Bizkaia, 1989) lan berria. Berria eta, batez ere, «berezia». Behin eta berriz agertu da berba aurkezpenean. Haikuak direlako, gutxi-asko eskuko telefono baten neurria duelako, eta gainean eramateko, orriak banan erauzteko, oparitzeko, desegiten joateko pentsatuta dagoelako liburua. Zehatz, 10 zentimetro luze eta 6,5 zentimetro zabal da liburua: «Txikia eta eramangarria da», berretsi du egileak. «Funtsean, artefaktu txiki bat egin nahi nuen, kutixi bat, opari bezala funtzionatuko lukeen keinu poetiko bat».

Magdalenak Balea Zuriarekin argitaratu du Tantaka, eta eskertu gura izan die proposamenari egindako harrera. «Gure zoro haizeari formatu aldetik bidea libre uzteagatik». Argitaletxeko kide Aritz Gorrotxategik oroitu duenez, haiku bilduma mardul samar batekin hurbildu zen haiengana, eta ordurako bazerabilkien buruan testu horiei formatu berezi bat emateko ideia. Pospolo kaxa formako liburu bat ere erakutsi zien, adibide gisara. «Gehiegizkoa iruditu zitzaigun», aitortu du Gorrotxategik, baina, halere, asmoak erakarri zituen. «Haikuak oso laburrak dira, ez dute orriaren zati handirik hartzen, eta guri ere gustatzen zitzaigun ideia. Zentzu hertsian, haikua forma bat da, neurri zehatz bat; baina ez hori bakarrik: poesia ulertzeko modu bat ere bada, naturaren behaketa bat, une jakin bat harrapatzea».

Bat etorri da Magdalena, eta «arretaren mirakulutzat» definitu du berak. «Arreta puntu batean jarrita, puntu horretan unibertsoaren patroiak agertu ahal zaizkigu; kontzientzia hartzea da, arrakalak zabaltzea». Gogora ekarri du haikuek Japoniako literaturan dutela jatorria, eta kontatu gaztetatik erakarri izan duela bai herrialdeak eta bai oro har Ekialdeko kulturak. Hutsik (Elkar, 2008) bere lehenengo poema liburuan joera «ekialdetsu» hori agerian utzi zuela ere esan du. «Espiritualtasunak eta transzendentzia gogoak han topatu izan ditu sarri hemengo erlijio elizkoiek gatibatutako haizeak».

Urteak eman ditu orain Tantaka-n bildu dituen haikuak idazten eta berridazten. «Ibilian, bidaian, hausnarrean». Hasieran argitaletxekoei 300 bat bidali zien, baina trinkotzea adostu zuten, eta ehun ale geratu dira azkenean. Bi zatitan banatu dituzte horiek liburuan, berrogeita hamar bilduz bakoitzean. Borobil batek egiten die sarrera lehenengoei, eta hiruki batek bigarrenari. «Lehenengoetan giza arrastorik ez dago, bigarrenen usainen bat, agian. Borobila azaltzen delako naturan, baina hirukia ez; hirukia giza konstrukzio bat da». Beste alde bat ere bada bi zatien artean: horizontalean maketatuta datoz lehen erdiko haikuak, eta bertikalean bigarrenekoak.

«Handia, hain txikia izanik»

Ongi bereiziz esan du: «Tan-ta-ka». Hiru silaba, haiku bat osatzen duten hiru lerroekin paralelismo bat bilatzen dutenak. Baina, batik bat, Tantaka deitu du bilduma, haikua bera ere tanta baten pare ikusten duelako: «Tantaz ematen zaigu itsasoa, tantaz tanta ematen zaigu zerua, gure odol tanta bakarrak ere gure informazio genetiko osoa omen darama. Eta zer da ba haiku bat tanta bat ez bada?». Hura sorrarazi duen itsasoaren tanta bat da haiku bat idazlearentzat, irakurleak murgil egiteko leku txiki bat. «Gauza handia izan daiteke haikua, hain gauza txikia izanik, noski, irakurlearen baitan pizten bada behintzat».

Poesiaren barruan kokatu ohi den arren, hura gainditzen duen genero bat dela ere iradoki du Magdalenak. «Haiku bat ere bada buruan marrazten zaigun eszena bat, margolan baten moduan margotzen zaizuna gogoan. Japonian, adibidez, haikurik ezagunenak marraztu egiten dituzte; badira 400 artelanetatik gora eragin dituzten haikuak». Eta azpimarra: «Hiru lerrotatik 400 margolan baino gehiago».

Tantaka-ren ezaugarririk bereizgarriena da, hala ere, erauzi egin daitezkeela haikuak. «Gustukoa duzuna gorde, hausnartzen utzi zaituena zurekin eraman, hozkailuan jarri, txarra iruditu zaizuna zakarretara bota, ondoan marraztu...». Naiara Rubio eta Mikel Serna izan ditu lagun proiektuari forma ematen, eta azal guztiak ezberdin egin dituztela ere nabarmendu du egileak: izokin kolore baten gainean tantakatze bat egin zuten pinturarekin eta, hala, azalean ageri diren tanta denak ezberdin gelditu dira. «Irakurleak eta Heraklitoren erreka beti ezberdinak diren bezala».

Magdalenaren argitalpenarekin, sail berri bat ere abiarazi du Balea Zuriak: Urrezko saila. Formatu txikiko testuentzako bidea izan daitekeelakoan. «Baikorrak gara, eta etorriko dira berriak».


Summary: Belarriprest izateko zalantzan daudenei Euskaraldian parte hartzera deitu diete. Erakundeetako eta elkarteeko ordezkariek deitu dute azaroaren 20an hasiko den ariketa sozialena parte hartzera. Euskal Konfederazioak eta Geroa Baik ere bat egin dute Euskaraldiarekin eta parte hartzera deitu dute.

Euskaraldirako hamabost egun falta direnean, erakundeek eta eragileek herritarrengana eraman dute mezua, Euskaraldian parte hartzera deitzeko. Bilboko Euskalduna jauregian egindako agerraldian parte hartu dute Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramale eta Kultura eta Hizkuntza Politikako Sailburuak, Unai Rementeria Bizkaiko Ahaldun Nagusiak, Koldo Narbaiza Bilboko Udalaren Euskara eta Hezkuntza zinegotziak, Jasone Mendizabal Euskaltzaleen Topaguneko zuzendariak eta Arrate Illaro Euskaraldiko koordinatzaileak. Ariketa sozial honetarako izena eman ez dutenentzako dei bat izan da. COVID-19ak baldintzatuta, ohiko harreman sareetan egingo da belarriprest eta ahobizi gisa ariketa, eta hizkuntza ohiturak aldatu eta euskararen erabilera areagotzea da xedea, hain zuzen. Eta Belarriprest izateko zalantzan daudenei luzatu nahi izan diete deia, Bilbon. Bestalde, Ipar Euskal Herri osoan 500 arigune osatu dira, herri batzordeen lan eskergarengatik. COVID-19ak baldintzatuta bada ere, ohiko harreman sareetan euskararen erabilera sustatzeko zenbait ariketa proposatu dituzte. Mintzaldiak, gomendioak eta desafioak landu dituzte azaroaren 20tik aurrera martxan jartzeko. Streamingak, sare sozialak eta hedabideak martxan jarriko dituzte zenbait lanketa eginda. Nafarroan, Geroa Bai ere Euskaraldira atxiki da, eta herritarrei parte hartzeko deia egin die.


Summary: Cort Nielsen nagusi azken azterketaren aurretik. Danimarkarra esprintean gailendu da, igoeretan onenekin iraun eta gero. Roglic bigarren izan da, eta sei segundo baliagarri poltsikoratu ditu biharko etapa handiari begira

Esprinterra izateaz gain, igotzaile txukuna da Magnus Cort Nielsen (Education First), eta, bi ezaugarriak uztartuta, Vueltako 16. etapa poltsikoratu du. Bi mendate luze igo behar ziren, baina danimarkarrak onenen gurpilean iraun du, eta errematea eman dio tropelak berriz ere egindako lan zorrotzari. Atzo bezala, ihesaldiak ezin izan dio etekina atera ehiztarientzako aproposa zen ibilbideari. Primoz Roglicek (Jumbo), aitzitik, sei segundoko mokadu gozoa ahoratu du, helmugan bigarren eginda; Rui Costa (UAE) izan da hirugarren. Esloveniarrak 45 segundoko abantaila izango du Richard Carapazen aldean (Ineos) biharko etapa erabakigarrian, eta 53koa Hugh Carthyren aldean (Education).

Hasieran haizeak triskantza eragin zezakeen arren, inork ez du soka tenkatzeko borondaterik izan, eta Portillo eta Robledoko igoeren zain gelditu dira liderrak. Mendateen aurretik, bost ziklistako ihesaldia osatu da lasterketa buruan. Azken aukera izan zitekeen atzokoa ehiztarientzat, eta Burgos taldeak izan du anbiziorik handiena:âAngel Madrazo, Jesus Ezquerra eta Juan Felipe Osorio sartu ditu aurrean. Remi Cavagna (Deceuninck), Bob Stannard (Mitchelton) eta Kobe Goosens (Lotto Soudal) izan dituzte bidaide. Alabaina, kate motzean lotu dituzte esprinterren taldeek. Bi mendate luze izan arren, desnibela 2.600 metrokoa zen; hots, azkarrenak osorik irits zitezkeen bukaerara.

Gaitasunik izan ez dutenak Osorio eta Ezquerra izan dira. Bata Portillon gora gelditu da atzean, eta bestea, Robledora iritsi aurreko sasi-ordeka batean. Aukera taktikorik gabe gelditu da, beraz, Burgos. Ordurako, aginte makila hartua zuen Ineosek. Portilloko jaitsiera bihurrian jarri da buruan, eta luzatua eman dio tropelari. Hala, aurreko laukotea 1.30eko errentarekin hasi da Robledo igotzen. 40 kilometro gelditzen ziren helmugarako.

Gainetik bost kilometrora, alde egiten saiatu da Cavagna. Kostata, baina gurpila hartu dio Stannardek. Hogei segundoko abantaila baino ez zuten mendate gainean. Liderrak ez dira mugitu, eta, jaitsieran, agintea hartu du Movistarrek. Tropelak begi bistan zituen Cavagna eta Stannard, baina ezin zuen 14 segundo eskaseko tartea itxi. Horiek hala, Cavagnak hordagoa jo du 17 kilometroren faltan. Alde zuen haizea, herenegun haren taldekide Cattaneok ez bezala. Haren patu bera izan du, ordea: harrapatu egin dutropelak. Bi kilometro falta zirela zapuztu dute frantziarraren ametsa, eta, bukaeran, Cort Nielsenen abiadura gailendu da.


Summary: Biden: «Gehiengo handi batekin irabaziko dugu lehia hau». Wilmingtonen egin duen agerraldian «elkarrekiko errespetuz» jokatzeko eskatu du presidentegai demokratak, eta ohartarazi ez dutela onartuko boto zenbaketa gelditzea.

Ostiral arratsaldean zabaldu zuten Alderdi Demokratako kanpaina arduradunek iluntzean agerraldia egingo zuela Joe Biden presidentegai demokratak. Ordurako bazen mugimendurik Wilmingtonen prestatutako oholtzaren inguruan. Zenbait komunikabidek zabaldu zuten segurtasuna ere gogortu egin zutela azken orduetan, eta Bidenek garaipena aldarrikatzeko asmoa zuen zurrumurrua ere indartuz joan zen orduak igaro ahala.

Izan ere, hautagai demokratak aurrea hartua zion Donald Trump presidenteari Pennsylvanian, non hogei ordezkari dauden jokoan, eta horiek lortuta berea luke Etxe Zurirako giltza. Estatu hartako garailea atzo bertan zehaztea espero zen arren, kontaketa luzatzen ari da, ez soilik han, baita Georgian eta Arizonan ere; bi horietan Pennsylvanian, eta Nevadan bezala demokratak dira aurretik. Baina buruzagi demokratak agerraldia atzeratu bazuen ere, emaitzak argituko ziren itxaropenarekin, azkenean bestelako hitzaldia egin behar izan zuen Bidenek. Presidentegaiarekin batera igo zen oholtzara Kamala Harris presidenteordetzarako hautagai demokrata.

24 orduan bozetako emaitzak irudikatzen dituen mapa «irauli» egin dela nabarmendu zuen buruzagi demokratak. «Gehiengo handi batekin irabaziko dugu lehia hau, nazioaren babesarekin. Oraindik ez dugu garaipena aldarrikatu, baina zenbakiak argiak dira. Duela 24 ordu atzetik gindoazen Georgian, eta orain buru gara; duela 24 ordu atzetik gindoazen Pennsylvanian, eta orain irabaztera goaz».

Bidenek kanpaina hitzemandakoak ere izan zituen gogoan, eta COVID-19a geldituko dituela berretsi zuen, baita ekonomia lehengoratuko dutela ere. «Birus hau kontrolpean hartuko dugu. Ezin ditugu galdutako bizitzak berreskuratu, baina egoera hau amai dadin lan egingo dugu», esan zuen Bidenek.

Buruzagi demokratak Donald Trump presidentea aipatu ez zuen arren, harri erreferentzia eginez amaitu zuen agerraldia, eta elkarren aurkako erasoak alde batera uzteko eskatuz: «Desadostasun handiak ditugu, eta sakonak, baina hori osasuntsua da; hori da demokrazia. Ez gara beti ados egongo, baina elkarrekiko errespetuz jokatu behar dugu. Etorkizuna eraikitzeko aukera bat dugu». Presidentegai demokratak, baina, ohar bat ere helarazi zien errepublikanoei: «Boto kontaketa gelditu nahi dute, baina ez dugu onartuko. Boto guztiak zenbatuko dira».

Modu horretan erantzun zion ostegunean Trumpek egindako agerraldiari. Bertan estatubutuak «iruzur» egitea egotzi zien demokratei, egotziz euren kontrolpean dituzten instituzioak «baliatzen» ari direla hauteskundeak irabazteko.


Summary: Gizon bat hil da Artikutzan, zuhaitzak mozten ari zela. Artikutzan gertatu da, gaur goizean.

Oiiartzungo (Gipuzkoa) 58 urteko gizonezko bat hil da, zuhaitzak mozten ari zela, Artikutzan, Nafarroaren eta Gipuzkoaren arteko mugan. Larrialdi zerbitzuek 09:00ak aldera izan dute ezbeharraren berri, eta bi lurraldeetako suhiltzaileak eta Ertzaintza gerturatu dira eremura. Enbor bat gainera erori zaio, eta osasun zerbitzuek ezin izan dute ezer egin. Helikopteroan eraman dute gorpua Donostiara. Ertzaintza gertatutakoa ikertzen ari da. Ez dute argitu lan istripua izan ote den.


Summary: Sagardui: «Bilakaera epidemiologikoa gora doa». Bigarren olatuko positibo tasa handiena erregistratu dute Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Nafarroan, berriz, urriaren 6tik atzemandako COVID-19 kasu kopuru txikiena izan da azken orduetakoa.

«Bilakaera epidemiologikoa gora doa eta asistentzia presioa gero eta handiagoa da». Hala adierazi du Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu Gotzone Sagarduik. Horri aurre egiteko, «gure bizitza soziala eta mugikortasuna» ahalik eta gehien mugatzeko eskatu du. Hori jo du konfinamendu bat ekiditeko bide bakartzat. Izan ere, Hego Euskal Herrian 1.789 kasu atzeman dituzte azken orduetan. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, gainera, orain arteko positibotasun tasa handiena erregistratu dute. Nafarroan, aldiz, azken hilabeteko kasu kopuru txikiena.

12.618 PCR eta antigeno proba egin dituzte azken orduetan Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta horietatik 1.445 izan dira positiboak, hau da, %11,45eko psotibotasuna. Lurraldez lurralde, Araban 84 kasu atzeman dituzte, Bizkaian 641 eta Gipuzkoan 638. Horiez gain, EAEtik kanpo atzemandako beste zortzi positiboren berri eman du Eusko Jaurlaritzak. Ospitaleen dagokionez, azken orduetan 84 lagun ospitaleratu dituzte, eta denera 119 lagun daude zainketa intentsiboetako unitateetan.

Sagarduiren esanetan, datu horiek Eusko Jaurlaritzak hartu berri dituen neurri murriztaileak egokiak direla berresten dute: «Osasun-sistemaren kolapsoa saihestu nahi badugu, gaur eta orain jardun behar dugu».

Nafarroan, berriz, 329 kasu atzeman dituzte, 4.208 PCR eta antigeno proba eginda. Positibo tasa, beraz, beste hiru lurraldeetan baino txikiagoa da: %7,8koa.


Summary: Eibartarrek etxetik kanpoko bolada onari eutsi diote. Esteban Burgosek sartu du neurketako lehen gola, aurreneko zatian, eta etxeko taldeak berdindu egin du bigarren zatian, Rafa Mirri esker

Jose Luis Mendilibarrek entrenatutako taldeak ez du denboraldiko partida onena jokatu, baina izan dituen aukera gutxiak ondo baino hobeto baliatu ditu, eta puntu garrantzitsu bat lortu du. Puntu horrekin, dagoeneko bederatzi lortu ditu; horietatik zazpi, etxetik kanpo.

Partida parekatuta hasi da, erritmo gutxirekin. Egoerak hala behartuta, Espainiako taldea baloiarekin egin da, partidaren aginte makila hartzeko asmoz. Mendilibarrenak, berriz, atzean eutsi, eta kontraerasoan min egiten saiatu dira. Huesca nagusi izan da lehen 30 minutuetan, eta tarte horretan behin eta berriz iritsi da Eibarrek defendatutako areara. Gipuzkoako taldea deseroso egon da berdegunean, ez du ia gol aukerarik sortu, eta defentsa lanetan ez da sendo ibili.

Lehen zatia amaitzeko hamar minutu falta zirela gol aukera hirukoitza izan du Michelek zuzendutako taldeak. Sandro, Rico eta Rafa Mir Eibarren atea zulatzen saiatu dira, baina Dmitrovicek birritan, eta Paulo Oliveirak beste behin, gola galarazi diete. Hurrengo jokaldian iritsi da Eibarren gola, korner batean. Bryan Gilek lehen zutoinean jarri du baloia, eta bertan Oliveirak baloia orpoarekin ukitu du, hura bigarren zutoinera bidaliz. Hantxe azaldu da Esteban Burgos, bigarren lerrotik iritsita, baloia sareetara bidaltzeko. 38. minutua zen.

Soltura gehiagorekin zelairatu dira Mendilibarrenak bigarren zatian. Eibarrek partidaren gidaritza hartu du, eta hainbat erdiraketen bidez arriskua sortu. Baina Eibar ondoen zegoenean iritsi da etxekoen berdinketaren gola, 67. minutuan. Rafa Mirrek bikain errematatu du Pedro Lopezek jarritako erdiraketa. Dmitrovicek ezin izan du ezer egin. Ez batak ez besteak ez dute atzera egin, eta bigarrenaren bila joan dira.

Markagailua ez ezik, partida ere berdindu da Huescaren golarekin. Bi taldeak ez dira konforme gelditu berdinketarekin, eta hiru puntuak bereganatzeko nahia erakutsi dute azken minutura arte. Azkenenan, bakoitzak puntu bana poltsikoratu du.


Etxeko sototik Etxe Zurira

Summary: Etxeko sototik Etxe Zurira. AEBetako 46. presidentea izango da Joseph Robinette Biden, Pennsylvaniako hogei ordezkariak irabazita.

Estatubatuar bati presidente hautatuaren proposamenei buruz galdetuz gero, litekeena da horiez ideia gutxi duenaren erantzuna jasotzea, koronabirusari buruzkoetan izan ezik. Joseph Robinette Bidenek (Scranton, Pennsylvania, 1942) etxeko sotoan pasatu du aurtengo ia udaberri osoa, pandemia saihesteko, eta eskuetako behatzekin zenba daitezke epe horretan egindako agerraldi politikoak. Bidenek ez du bere proposamenen inguruko kanpainarik egin, Donald Trump agintetik botatzearen ingurukoa baizik; izan ere, presidente hautatu berriarentzat, ez zegoen bere burua aurkezteko beharrik: «Ezagutzen nauzue» da aurten hainbatetan errepikatu duen mezuetako bat. Bost hamarkadako ibilbidearen ostean, esperientziaren argudioa salduta iritsi da Etxe Zurira; hori, edo aurkaria Trump bera izan duelako eta haren hutsegiteak bere mesederako baliatzen jakin duelako.

Biden, 78 urterekin, AEBetako presidente kargua hartuko duen politikaririk zaharrena bilakatuko da. Eta, hortaz, herrialdeak izango duen agintaririk zaharrena. Estatu gizon bat da, senataria, presidenteorde izandakoa, gerrak hastearen aldekoa –Irakekoa, adibidez– eta milioika herritarri osasun laguntza helarazi diena; bidean, gainera, boto emaileekin konektatzeko gaitasuna erakutsi du, betiere Barack Obamaren mobilizazio gaitasunera heldu gabe.

AEBetako presidente hautatuaren helburu nagusia, kanpainan adierazi duenez, herrialdea berriz batzea izango da, Obamaren legatuan oinarrituta. Horrek azaltzen du herrialdeko presidente ohiaren presentzia kanpainako hainbat ekitalditan, eta koronabirusak eragindako krisia sakondu ahala Bidenek agintari denaren itxura sendotu nahi izatea, medikuen eta ekonomialarien gomendioetan oinarrituriko mezuak helarazita; horretarako, iradoki duenez, bere bizitza ere hartu du oinarri. Trumpen aurrean, presidente profila erakutsi nahi izan du.

AEBetako presidente hautatuak hainbatetan jakinarazi du zer gertakarik ondu zuten bere esperientzia. 1970eko hamarkadan, politikari mota berri gisara aurkeztu zuen bere burua: herritarrekiko gertutasuna duena, eta afro-amerikarrekin harreman handia duena. Horrek lagundu zion 1972an, 29 urterekin, Delawareko senatari eserlekua lortzen, baina, aldi berean, garai hartan gertatu zen bere bizitzako zorigaiztoko gertakarietako bat: lehen emaztea eta alaba hil zitzaizkion istripu batean. Ez zen bakarra izango, gerora seme bat ere hil baitzitzaion, minbiziarengatik.

Agintari demokrataren zaleek haren bakantasuna defendatu dute; eta hark, bere bizitzako lehen urteak eta bere sustraiak, Scranton meatzari hirian jaio eta bizi izana arbaso irlandarrak dituen familia katoliko batean. Trumpen profilaren kontrakoa da, finean. Baina, aniztasunaren garaian, gizon bat da, zuria eta zaharra, eta establishment-aren parte. Horregatik aukeratu zuen presidenteordetzarako Kamala Harris, emakumea, afro-amerikarra, eta bera baino gazteagoa.

Biden 1987an saiatu zen lehenengoz AEBetako presidentetzara iristen, eta saiakera ez zen espero bezala amaitu, kanpaina bertan behera utzi baitzuen gezur eta diskurtso plagioak tarteko. 2008an saiatu zen berriz, baina Hillary Rodham Clinton eta Obama izan zituen aurrean; halere, garaiz erretiratzeak lagundu egin zion Obamaren presidenteordegai bilakatzen, eta, ostera, kargu horretara heltzen.

Demokraten sektore guztien babesa izan du, aurkaria Trump izan duelako; izan ere, bidean kritikak jaso ditu iraganean krimenari buruzko legediarekin –beltzen espetxeratze masiboa ahalbidetu zuen sistemaren oinarriak jartzeagatik, kritikoek diotenez– eta emakumeekin izan dituen jarrerengatik, eta publikoari begira mintzatzerakoan egin dituen hutsegiteengatik. Hortaz, demokratek zergatik aukeratu zuten presidentegai? Gauza horien guztien gainetik, alderdian kontsentsua lortu duen profil bakarra izan delako.

AEBetako presidente hautatuak hiru hamarkada egin ditu senatari karguan, eta horrek balio izan dio sutsuki defendatzeko bipartidismoaren balioa; alegia, proposamenak errepublikanoekin negoziatzea eta ados jartzea, nahiz eta egungo polarizazioak horretarako tarte gutxi ematen duen. Trump Obamaren lorpenak desegiten saiatu da; ikusteko dago orain Bidenek zer egingo duen: horiek berreskuratu ala bere bidea abiatu.


Summary: Carapazek gogotik sufriarazi du Roglic La Covatillan. Ekuadortarrak erasoa jo du mendateko azken aldapatan, eta paretaren kontra jarri du esloveniarra. Azkenean, 24 segundorengatik eutsi dio maillot gorriari, eta ondo bidean, bigarrenez irabaziko du bihar Espainiako Vuelta. David Gaudu nagusitu da etapan.

Primoz Roglic (Jumbo) sustoa gainetik kendu ezinda igoko da bihar podiumera, Madrilen. Frantziako Tourreko hondamena Espainiako Vueltan errepikatzear izan da txirrindulari esloveniarra. Aurkariek azkeneraino estutu dute, eta kinka larrian jarri dute. Batez ere, Carapazek. Ekuadortarrak paretaren kontra jarri du gaur, La Covatillako mendateko azkeneko aldapatan. Carthy saiatu da lehenbizi, bitan, baina Ineosekoaren ahalegina izan da balekoa. Aurrera egin du bakarrik helmugarako hiru kilometroren faltan, eta liderrari denbora ateratzen joan da metroak egin ahala. 45 segundoren aldea zuen Roglicek azken-aurreko etapari ekin aurretik, eta azkeneko kilometroaren faltan, ia minutu erdia kendua zion Carapazek.

Jota zegoen Roglic, eta taldekide bakar bat ere ez zuen laguntzeko. Baina, orduan, ustekabeko laguntza jaso du, Marc Soler eta Enric Mas Movistarreko txirrindulariena, Carapazen taldekide izandakoena. Haien gurpilari eutsita, aldea murriztu du. Azkenean, atzean ere utzi ditu, eta Carapaz baino 21 segundo geroago helmugaratu da. Sei lehenago iritsi da Carthy. Lasaitu galanta hartu du Roglicek helmuga zeharkatu duenean, mamuak bueltan izan baititu. Bihar, bigarrenez irabaziko du Vuelta. Carapaz izango da bigarren, 24 segundora, eta Carthy, hirugarren, 47ra.

Etapa, berriz, David Gauduk (Groupama) irabazi du; bigarrena du aurtengo Vueltan. Ion Izagirre (Astana) lasterketa buruan izan da azken igoeran, baina frantziarrak atzetik aurrera eginda pasatu du. Ormaiztegiarrak hirugarren postuarekin konformatu behar izan du.


Sabaia zulatu duen fiskal ohia

Summary: Sabaia zulatu duen fiskal ohia. AEBetako presidenteordetza hartuko duel lehen emakume afro-amerikarra bilakatu da Kamala Harris.

Ama Indiakoa eta aita Jamaikakoa. Migratzaileen ondorengoa da Kamala Harris (Oakland, Kalifornia, AEB, 1964) AEBetako presidenteorde aukeratu berria. Indiar jatorriko lehenengo senataria izan da AEBetan, eta Senatuko kide izendatu duten bigarren emakume beltza. Azken lau urteetakoa da Joe Biden presidentearen ordezko hautatu baino lehen politikan egin duen bidea. 2016an hautatu zuten ordezkari, Kalifornia estatuan.

Aurretik, estatu bereko fiskal nagusia izandakoa da (2011-2017). Kargu horretan zela, izaera zorrotza izatearen ospea irabazi zuen, eta botere politikoarekiko independentziaz jokatzekoa. Esaterako, Barack Obama presidente ohiaren gobernuko presioei aurre egin zielako, mailegu hipotekarioetako praktika desleialen auzian. Harrisek mailegu horien kontra egin zuen, eta mailegatzaileak zigortzea lortu zuen. Horrez gain, uko egin zion Kalifornian sexu berekoak ezkontzea debekatzen zuen legea defendatzeari, eta hura indargabetzeko saiakera gidatu zuen. Legea bertan behera uztea lortu zuten 2013an.

Ordurako, Harrisek eskarmentua zuen drogra trafikoarekin, banden arteko indarkeriarekin eta sexu delituekin zerikusia zuten kasuetan, distrituko fiskal izan baitzen fiskal nagusi baino lehenago, Oakland hirian.

Demokraten 2012ko konbentzioan egin zuen hitzaldiarekin, alderdiko kide askoren arreta piztu zuen Harrisek, Barack Obamaren eta Joe Bidenen hautagaitza berretsi zuten ekitaldi berean.

Politikara 2015ean egin zuen jauzi. Senatari izateko hautagaitza aurkeztu zuen. 2016ko hauteskunde kanpainan, defendatu zuen immigrazio politikak eta zigor justizia erreformatzea, gutxieneko soldata igotzea eta emakumeen abortu eskubidea bermatzea. Erraz gailendu zitzaion bere aurkari errepublikanoari.

Aurtengo bozetarako, berriz, presidentegai izateko aurkeztu zuen bere burua, eta Alderdi Demokratako hautagai nagusien artean kokatu zuten askok hasieran. Joe Biden presidentegaiarekin eztabaida sutsua izan zuen primarioetarako eztabaida batean, arrazarekin lotutako aferei buruz. Iazko abenduan, baina, bertan behera utzi zuen bere hautagaitza, babes nahikoa ez zuela lortuko ikusita. Harrisek «fiskal aurrerakoi» gisa aurkeztu zuen bere burua, baina moderatuegia izateagatik kritikatu zuten alderdiko sektore ezkertiarrenek.

Joan den maiatzean, Poliziak George Floyd gizonezko afro-amerikarra hil ostean, justiziaren erreforma aldarrikatu zuen sutsuki; fiskal izan zen garaian polizia indarkeriaren kontra nahikoa ez egitea leporatzen ziotenen kritikak apaltzea lortu zuen. Hala ere, gizartearen orduko haserrea kapitalizatu nahi izatea egotzi zioten batzuk.

Arrazakeriaren gaia eztabaida publikoaren erdigunean kokatu zen Floyden hilketaren ostean, eta adituek ziurtzat jotzen zuten Bidenek emakume afro-amerikar bat aukeratuko zuela presidenteordegai izateko. Asmatu zuten, eta, joan den abuztuaren 11n, Harris hautatu zuen. Gainera, Bidenen adina kontuan hartuta —77 urte ditu— Alderdi Demokratak lau urte barru presidentegai izan daitekeen hautagai bat ere behar zuen, Bidenek irabaziz gero lau urteko legealdian agintari irudia landuko duena. Harrisen aldekoa izan da apustua. Hala, Harris lehenbiziko emakume afro-amerikarra da AEBetako bi alderdi handietako baten hautagaitza nagusian ageri dena.

Bidenek Harris aukeratu izana txalotu zuten Barack Obama AEBetako presidente ohiak eta Hillary Clinton presidentegai ohiak. Aldiz, Donald Trump AEBetako presidentearen iritziz, «ezin okerragoa» izan zen hura hautatzea. Alderdi Errepublikanoko ordezkariek salatu dute Harris izendatuta Bidenek uko egin diola hautagaitza «moderatu» bat osatzeari. Fiskal ohiak «ezkerreko agenda» ezarri nahi duela ohartarazi dute.

Bozetako garaipenarekin, beste langa bat apurtu du Harrisek, eta AEBetako lehenengo emakume presidenteordea izango da.


Gorriak irabazi du

Summary: Gorriak irabazi du.

Ez, ez naiz ari komunistez (hala deskribatu baititu Donald Trump presidenteak Joe Biden eta Kamala Harris demokratak), Trumpez baizik. Bai, egia da ez duela bigarren agintaldirako behar duen sostengua lortuko, eta ez dela Etxe Zurira joango. Baina irabazi egin du, hala ere. Nola azaldu bestela Black Lives Matter mugimenduarekiko izandako jarreraren ostean, klima aldaketaren auzian hartutako erabakien ondoren, eta batez ere, AEBetan bederatzi milioi kasu eta 240.000 hildako eragin dituen pandemia bat ukatu eta gero?

Azken egunetako inkestak ikusita, bazirudien nahiko bide erraza izango zuela Bidenek Washingtonera heltzeko. Florida urdinez margotuko zuen itxaropena ere bazuten batek baino gehiagok. Texas bera, 1980tik errepublikanoen gotorleku izandakoa, kolokan zen hasieran. Baina orduak joan ahala, errealitatea gailentzen joan zen. Ez Texas, eta ez Florida. Are gehiago, demokraten arrantzagune izan ohi den Miami-Daden bertan duela lau urte Hillary Clintonek lortutakoak baina boto gutxiago eskuratu ditu presidentegai demokratak.

Emaitzak ikusita ezin esan Trumpek gaizki egin duenik. Osasun krisiak inoizko datu ekonomiko txarrenak utzi baditu ere, gai izan da Bideni sufrituarazteko. Eta hori afro-amerikar eta hispanoen artean parte hartzeak gora egin duelarik, eta duela lau urte independenteen alde egindako hainbatek demokraten alde bozkatu duelarik. Baina zalantzarik gabe kanpaina hobea izan da errepublikanoena, ez garbiena, baina bai eraginkorrena. Haiek jakin dutelako inkestak irakurtzen eta lana aurreratzen. Jakin dute hautesle bakoitzak entzun nahi zuena esaten, eta baita beldurra baliatzen ere. Kanpaina zikina egin dute, erasokorra eta itsusia, presidentegai demokrata «amerikar txarra» dela esateraino. Eta, hala ere, balio izan die. Presidentegai errepublikano batek orain arte lortutako boto kopuruak gainditu ditu, eta ziurrenik baita errepublikanoei Senatuan gehiengoa izaten jarraitzea bermatu ere.

Baina Trump ez da garaipen txikiekin konformatzen denetakoa. Berak esan zuen, hauteskunde egunean bertan, erreza dela irabaztea, baina ez horrenbeste galtzea. Geroztik erakutsi du edozertarako prest dagoela aipatu porrot hori ez onartzeko. Ostegun gauean, orain arteko agerraldirik gogorrenetako batean, salatu zuen posta bidezko botoak «sistema demokratikoa usteldu» duela, eta demokratak direla horren erantzule, irabazteko zenbat boto behar zituzten jakinik estatu aldakorretan euren kontrolpean dituzten instituzioak «baliatu» dituztelako falta zituzten botoak «agerrarazteko». Hamabost minutuz aritu zen Trump demokraten eta posta bidezko botoaren aurka. Hitz horiek kanpainan dagoen hautagai batek esatea kritikagarria litzateke, baina AEBetako presidentearen ahotik entzutea, Etxe Zurian bertan, arriskutsua ere izan daiteke. Batez ere kontuan izanik, azken urteetan presidente horrek berak esan eta egindakoek zein neurritaraino higatu duten instituzioekiko sinesgarritasuna.

Bestetik, bozak egin eta emaitzak jasotzeko ia astebete itxaron behar izatea, neurri handi batean, errepublikanoen hartutako erabakien ondorioz izan da. Izan ere, haiek Trumpen diskurtsoa jarraituz, oztopatu egin zuten posta bidezko botoa aldez aurretik zenbatu ahal izatea, ziurrenik, hauteskunde gaua igarota eta emaitzarik gabe Trumpek iruzurraren mamua zabaldu ahal izateko.

Bidenek aginduko du Etxe Zurian, baina irabazi eskuinak irabazi du. Gorriak. Izan ere, Trumpen duela lau urteko garaipenak luzerako ondorioak eragin ditu, eta horietatik lehena izan da demokratek zentro-eskuinera (are gehiago) gerturatzea erabaki dutela, ezkerrera egiteko aukera izan zutenean (Bernie Sandersekin). Errepublikanoen artean ere mugimenduak egon dira. Trumpismoak lorratza utzi du. Estatuburuak bigarren agintaldi bat osatzeko adina boto eskuratu ez arren, haren kanpainak mesede egin die errepublikanoei, izan ere, Ordezkarien Ganberaren kontrolak ziurrenik demokraten esku jarraituko duen arren, eta litekeena da Senatuko gehiengoari eutsi ahal izatea. GOP Grand Old Partyko kideak ohartu dira trumpismoa baliagarri zaiela, gai izan delako urteetan baztertuta sentitu den unibertsitate ikasketarik gabeko hautesle zuriaren botoa bereganatzeko, eta boto hori, 2016ko bozetan eta azken hauetan ikusi den moduan, oso leiala delako. Baina leialtasun hori estatuburuari zor dio eta haren politikak bultzatzen dituztenei. Alegia, errepublikanoek egungo estatuburuak marraztutako bidetik urruntzen badira, hauteslego hori gal dezakete, eta hori porrot handia litzateke. Izan ere, White Trash: The 400-Year Untold History of Class in America liburuaren egile Nancy Isenbergen esanetan: «Trump babesten duten horiek, ez dute presitentea besterik gabe gurtzen, gustoko dute urte askoan lehen aldiz langile zuriak erdigunean jarri dituelako. Bat-batean norbaitek defendatu egiten ditu. Komunikabideetan tarte bat egiten diete, lehen ez zuten tarte bat. Horiek ez dute sinesten meritokrazian, eta maiz ez dute unibertsitatera joateko aukerarik ere. Horiek lanpostu egonkorrak nahi dituzte, baina horiek desagertu egin dira AEBetako lan merkatutik, lan horietako gehienak atzerrian egiten direlako gaur egun». Hauteslego horrek iragana du amets, eta Trumpengan jarri du itxaropena, eta hark sustatu egin du esperantza hori eta trumpismoaren oinarri bilakatu. Ostegun gauean bertan herritar horiei egin zien erreferentzia bart boto zenbaketaren aurka jo zuenean: «Gu langileen alderdia gara». Bere hautesleei, baina batez ere alderdiari helarazitako mezu argia.


Summary: Agirrek ezustekoa eman du, Bengoetxea VI.a kanporatuta. Leitzarrak bikain hasi du partida, eta 6-13 jarri da aurretik, baina iruindarrak buelta eman dio, eta 22-17 nagusitu da

Asier Agirrek eman du buruz buruko txapelketako lehen ezustekoa. Aurrelari iruindarrak Oinatz Bengoetxea kanporatu du gaur Amurrion (Araba), final-zortzirenetan: 22-17. Garaipenari esker, final-laurdenak jokatuko ditu. Danel Elezkano izango du aurkari datorren astean.

Partidaren lehen zatia nola joan zen ikusita, inor gutxik esperoko zuen Bengoetxea VI.ak galduko zuenik. Indartsu ekin dio leitzarrak neurketari, sakearekin min eginez eta piloteoan nagusi izanez. Eraginkortasun handiz aritu da, eta horri esker, zazpi tantoren aldea lortu du: 13-6.

Neurketak hautsita zirudien, Bengoetxea VI.aren mesederako. Baina gutxien espero zenean suspertu da Agirre. Arriskatu egin du, eta ausardia horri eraginkortasuna gehitu dio. Bata bestearen atzetik hasi da tantoak lortzen, eta aldea murrizten. Haren susperraldia eten nahian, Bengoetxea VI.a ere arriskatzen hasi da, baina oso bestelako emaitza lortu du: hutsak kateatuz hasi da. Konturatu orduko, Agirrek 12-0ko partziala sartua zion, eta atzetik zen markagailuan: 13-18.

Azken ahalegina egin du leitzarrak, eta bi tantora gerturatu da: 17-19. Baina jarraian, partidako tantorik onenean gailendu da Agirre, eta jota utzi du Bengoetxea VI.a. Aise egin ditu hurrengo bi tantoak, eta garaipena ziurtatu.

«Oso pozik» mintzatu da Agirre partida amaieran, neurketa aldapan gora jarri ondoren, gai izan delako gora egiteko. Bengoetxea VI.a, berriz, «konforme» azaldu da egindako lanarekin, eta nabarmendu du galdu arren, «gozatu» egin duela kantxan.

Bihar jokatuko dituzte final-zortzirenetako azken bi partidak. Eibarren (Gipuzkoa) izango dira biak, 17:00etan (ETB1): lehenbizi, Erik Jaka eta Joanes Bakaikoa ariko dira; eta jarraian, Jokin Altuna eta Jon Ander Peña. Aurreneko neurketak ez du faborito argirik. Jaka oso ondo aritu da azken urteetan buruz buru, baina osasun arazoak izan ditu azkenaldian. Garaiz osatu da, baina ikusteko dago zein maila eman dezakeen. Bakaikoa arerio arriskutsua da, eta oso ondo moldatzen da buruz buru. Bigarren partidan, berriz, Altuna III.a da faborito argia Peña II.aren aurka.


Itxura ona, sari eskasa

Summary: Itxura ona, sari eskasa. Osasuna esku hutsik gelditu da Sevillaren zelaian, maila onean aritu den arren. Garesti ordaindu du Moncayolak area barruan egindako sarrera baldarra, epaileak penaltia adierazi baitu, eta Ocamposek partidako gol bakarra sartu

Jakina da Osasuna edonoren aurka eta edonon izan daitekela lehiakorra. Aurkari handienek nekez ibiltzen dute hankapean; horren adibide dira azken bi partidak. Itxura duina eman zuen orain dela astebete Atletico Madrilen aurka, eta gaur ere txukun aritu da, Sevillaren zelaian. Aitzitik, ez da kapaza izan puntu bat bera ere urratzeko. Zergatik? Halako arerioen kontra hasi eta buka egon behar delako adi. Apenas galdu duen arreta, baina Moncayolak penalti inozoa egin du bigarren zatia hasi berritan, eta nafarrek larrutik ordaindu dute harrobikoaren akatsa.

Juan Cruz Budimir eta Torro izan dira Arrasateren hamaikakoko berritasunak. Erdilariak, alabaina, berehala utzi behar izan du zelaia, zaintiratu baten erruz. Edonola, albiste txar horrek ez du nafarren partida hasiera ona trakestu. Arrasatek garbi esana zuen funtsezkoa izango zela Sevilla deseroso sentiaraztea, eta teknikariaren esana hasieratik bete dute jokalariek. Atzeko lerroa asko aurreratu dute, lehia metro gutxian jokatu zedin, eta Lopetegiren taldeak ez du kaiola irekitzeko giltzarik topatu.

Aurkariaren jabetza antzuak ez ditu batere artegatu gorritxoak. En-Nesyrik eta Oliver Torresek area ertzetik egindako jaurtiketa oker bana; horra hor Sevillak lehen zatian izandako uzta eskasa. Osasuna dezentez arriskutsuago aritu da, Jony eta Budimirren bidez. 23. minutuan, bataren erdiraketa neurtua buruz sareratzear izan da bestea. Kroaziarrari oso gutxigatik joan zaio baloia kanpora. Beste horrenbeste gertatu zaio Jonyri 35. minutuan, areaz kanpotik indarrez jaurti eta gero. Neurketa nahi zuen tokian zeukan Iruñeko taldeak.

Haatik, okertu egin zaio aldageletatik itzuli eta gutxira. Moncayola baldar moldatu da area barruan, eta zangotrabatu egin du Ocampos. Epaileak, bitan pentsatu gabe, penaltia adierazi du. Ocamposek berak hartu du jaurtitzeko ardura, eta lehen ahaleginean, gailendu egin zaio Herrera. Atezaina nabarmen aurreratu da, ordea, eta bigarren aukera ez du alferrik galdu Ocamposek.

Hortik aurrera, merezi gabe lortutako sariari eustea izan da etxekoen lehentasuna. Behin markagailuan aurrea hartuta, hezur gogorra izaten da Sevilla, eta hala izan da gaurkoan ere. Ohi bezala, kolpetik altxatzeko borondatea erakutsi du Osasunak, baina nahi izate hutsa ez zaio aski izan. Argitasuna falta izan zaio aurkariaren defentsa eraisteko, eta hori gutxi balitz bezala, esfortzuaren zama somatzen hasi da minutuen joanean.

Taldea hauspotzeko asmoz, aldaketak guztiak egin ditu Arrasatek, bi txandatan banatuta: lehenik Torres eta Nacho Vidal zelairatu ditu, eta bukaera aldera, Adrian eta Iñigo Perez. Azken minutuetako protagonistak, ordea, Jony eta Budimir izan dira berriro. Erdilariak beste bi erdiraketa fin egin ditu arearen bihotzera, eta aurrelariak gertu izan du gola, bere garaiera baliatuz. Ez da ohi bezain eraginkorra izan, baina aurrera begira, albiste ona da Jonyrekin sortu duen konexioa. Azken bi neurketak galdu arren, gorritxoak sentipen onekin iritsiko dira geldialdira.


Summary: Milaka pertsona atera dira kalera ostalaritza babesteko egindako mobilizazioetan. Jaurlaritzak iragarri du laguntza zuzenetan 45 milioi euro emango dituela

Sos Ostalaritza plataformak deituta, milaka pertsona atera dira kalera Bilbon, Donostian eta Gasteizen egindako manifestazioetan. Babesa adierazi diote sektoreari, eta, Eusko Jaurlaritzak gutxienez hilabete osorako taberna eta jatetxeei ezarritako itxialdia dela eta, instituzioei horri aurre egin ahal izateko laguntzak eskatu dizkiete.

17:30tan hasi dira mobilizazio guztiak —EAEko hiriburuetan bezala, beste hamaika herri eta hiritan ere egin zituzten—, eta Bilbokoa izan da jendetsuena. Plaza Eliptikotik abiatu da, eta udaletxearen parean bukatu. Antolatzaileek amaieran irakurritako ohar batean nabarmendu dutenez, badakite osasun egoera «larria» dela. «Baina ez dugu murrizketen laztasuna ulertzen. Gaueko aisialdiak hilabeteak daramatza etenda, eta birusak hedatzen jarraitzen du». Ohartarazi dute Jaurlaritzak hartu berri dituen neurriak direla eta «establezimendu askok» jada ateak itxi dituztela.

Sektorea pairatzen ari den «babesgabetasuna» salatu du Iñigo Ortiz plataformaren bozeramaileetako batek, Gasteizko manifestazioa bukatu denean. Dozenaka lagun bildu dira Bilbao enparantzaren eta Andre Maria Zuria plazaren artean egindako mobilizazioan. Ortizek nabarmendu du ez dituztela inbertsioetarako pizgarriak nahi, galerak konpentsatzeko «laguntza zuzenak» baizik.

Bulebarrean hasi eta bukatu da Donostiakoa. Plataformakoek bukaeran irakurritako manifestu batean azpimarratu dutenez, «badirudi» ostalaritzari laguntzeko «borondaterik» ez dutela instituzioek. Nafarroako ostalariek elkarretaratzea egin dute Iruñean —urriaren 22tik daude itxita jatetxe eta tabernak— eta iragarri datorren igandean hilaren 15arekin manifestazioa egingo dutela.

Ipar Euskal Herriko hainbat lekutan ere protestak egin dituzte, Frantziako Gobernuak hartutako neurrien salatzeko. «Ez gara konplotistak, ez eta [Donald] Trumpen jarraitzaile batzuk. Baina ohartzen gara Frantziako Gobernuak neurriak hartzen dituela itxura mantentzeko, eta bere industria salbatzeko», esan du Hartzea Lopez Aranak, Baionan.

Asmoa, urte bukaerarako

Hegoaldeko manifestazioak bukatu eta gutxira, Eusko Jaurlaritzak iragarri du beste 25 milioi euro bideratuko dituela ostalaritzara, turismora eta merkataritzara zuzendutako diru laguntza zuzenen funtsera —asteazkenean esan zuen 15 izango zirela—. Alegia, urtero ematen dituen 5 milioiak eta izurriaren lehen olatuko 15ak kontuan hartuta —oraindik ez ditu banatu—, 45 izango dira guztira. Laguntza berriak asteartean onartuko dituzte gobernu kontseiluan, eta kaltetuek horiek urtea amaitu baino lehen jasotzea du asmo Jaurlaritzak. Gainera, mailegutan 100 milioi euro ematekoa da


Biden: «AEBak sendatzeko garaia da»

Summary: Biden: «AEBak sendatzeko garaia da». Wilmingtongo Chase Centerren hartu dute hitza Joe Biden presidente hautatu berriak eta AEBetako presidenteorde kargua izango duen lehen emakume afro-amerikarrak, Kamala Harrisek.

AEBetako historiako boto gehien jaso ostean, 74 milioi, Etxe Zurirako bidean da Joe Biden demokrata, eta harekin batera presidenteorde karguan izango den lehen emakumezko afro-amerikarra, Kamala Harris. Washingtonerako bidean, Wilmingtonen (Delaware) egin dute goizaldean lehen geldialdia, Chase Centerren. Han, presidente aukeratuaren lehen hitzak entzuteko zain zituzten milaka lagun.

Harris izan da hitza hartzen lehena. Presidenteorde aukeratuak eskerrak eman dizkie hautesleei «demokraziaren alde» borrokatzeagatik. «Mila esker inoiz baino jende gehiago ekartzeagatik prozesu demokratiko honetara. Borrokatzeagatik boto guztiak zenba zitzaten. Mila esker zuen ahotsak entzunarazteagatik. Mezu argia helarazi duzue, itxaropena, segurtasuna, eta azkenik egia aukeratu duzue», esan du Harrisek oihu eta txalo artean.

Presidenteorde aukeratuak eskerrak eman dizkie emakumeei «une historiko hau» posible izateagatik, eta nabarmendu du bera kargu horretan den lehen emakumea den arren ez dela azkena izango. «Gaur gauean ekitaldi hau ikusten ari den neska horrek jakingo du Amerika aukeren herrialdea dela, zure generoa edozein dela ere», aldarrikatu du.

Antzeko hitzak baliatu ditu Bidenek berak ere, baina afro-amerikarrei zuzenduta: «Herrialde honetan inork inoiz lortutako boto gehien eskuratu ditugu, 74 milioi, eta hori zuei esker da, hispano, asiar, zuri, gizon, emakume eta batez ere afro-amerikarrei esker, herri honen alde egin duzuelako».

Aurreko egunetako hitzaldietan egin bezala, azken honetan ere batasunerako eta elkarlanerako deia egin du buruzagi demokratak, eta errepublikanoei mintzatu zaie: «Garaia da hitz gogorrak alde batera utzi eta tentsioa jaisteko, elkarri begiratu eta elkar entzuteko. Gure aurkariak etsaitzat jotzeari uzti behar diogu. Trump presidentearen alde bozkatu duzuenok ez zarete gustura egongo. Badakit zer den hori. Nik ere galdu izan dut, baina orain eman diezaiogun aukera bat elkarri. AEBak sendatzeko garaia da».


Kasuak behera, baina ez positibo tasa

Summary: Kasuak behera, baina ez positibo tasa. Beste 1.495 positibo baieztatu dituzte Hego Euskal Herrian, 14.766 proba eginda.

Azken 24 orduetan, 1.495 kasu atzeman dituzte Hego Euskal Herrian. Asteburuero gertatu ohi den bezala, behera egin du kopuruak, bezperan baino 294 positibo gutxiago baieztatu baitituzte. Positibo tasak, ordea, ez du hainbesteko aldaketarik izan: %10,12 izan da, bezperan baino puntu erdi txikiagoa. Izan ere, Nafarroan gora egin du, kasu gutxiago atzeman arren.

Lurralde hartan, 250 kasu atzeman dituzte azken orduetan. Hilabete baino gehiago zen positibo kopurua ez zela jaisten 300eko langatik . Atzo, esaterako, 330 kasuren berri eman zuten. Halere, positibo tasak gora egin du, bezperako datuekin alderatuz gero. %9,1ekoa izan da azken orduetan; aurreko egunean, berriz, %7,8koa. Izan ere, 2.742 PCR eta antigeno proba egin dituzte, bezperan baino 1.466 gutxiago.

Araban, 106 kasu baieztatu dituzte; Bizkaian, 603; eta Gipuzkoan, 528. Horiez gain, EAEtik kanpo atzemandako beste zortzi positiboren berri eman du Eusko Jaurlaritzak. Datu horiek azken egunetakoak baino apur bat apalagoak dira. Halere, aurreko igandean emanikoen gainetik daude, Gipuzkoan izan ezik. Datu horien arabera, positibo tasa %10,29 izan da, 12.024 PCR eta antigeno proba eginda. Bezperan baino ia 600 proba gutxiago dira, eta aurreko egunean baino 2.900 gutxiago.

Hiru lurralde horietan, 74 lagun ospitaleratu zituzten atzo, eta uneotan 122 lagun daude ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan, atzo baino hiru gehiago.


Summary: Pintaketak egin dituzte Abascalen familiaren dendan, Amurrion. Ertzaintza zer gertatu den ikertzen ari da.

Voxeko buru Santiago Abascalek salatu du bere amak eta arrebak Amurrion (Araba) duten dendan pintaketa bat egin eta erakusleihoara harriak jaurti dituztela. Voxeko buruak zabaldutako irudian, «Ea hau gustuko duzun, faxista» esaldia ageri da, pintura gorriz idatzita.

Abascalek esan du «hiru kaputxadunek» egin diotela eraso dendari: «Batzuek beren burua faltsuki biktimizatzen duten bitartean, haien brigadistek aurrez deabrutu dituztenei erasotzen diete, baita haien familiei ere».

Ertzaintzak adierazi du zer gertatu den ikertzen ari dela.


Realak eta Eibarrek galdu egin dute

Summary: Realak eta Eibarrek galdu egin dute. Realak 1-2 galdu du Teneriferen aurka. Eibarrek, berriz, ezin izan du Real Madrilen kontra: 1-3.

Ez Realak, ez Eibarrek. Euskal taldeek ez dute asmatu igande goizean. Txuri-urdinak aurretik jarri dira Teneriferen aurka, baina aurkariek partidari buelta eman diote azken minutuetan. Armaginei, aldiz, bi penaltik kendu diete aukera oro.

Realaren eta Granadillaren arteko partidak ez du agintari garbirik izan lehen minutuetan. Nahikarik eman die, baina, txuri-urdinei beharrezko puntutxoa. Harenak izan dira lehen zatiko aukerarik garbienak. Quiñonesek agertu behar izan du, ordea, 44. minutuan, Martin Prietoren gola saihesteko.

Bigarren zatian, Nuria Mendozak eman du lehen abisua. Realaren gola, ordea, Granadillak sartu du bere atean. Ez dute asmatu Nerea Eizagirrek jarritako erdiraketa urruntzen, eta ate barruan amaitu du baloiak. Partida azken minutuetan sartu denean, Tenerifek hartu du partidaren lidergoa, markagailua iraultzeraino. 83. minutuan, partida berdintzea lortu dute, eta, hiru minutu geroago, Pojlakek bigarrena sartu du.

Nahi, baina ezin

Unben, gogotsu hasi du norgehiagoka Eibarrek, eta aukera sorta bat izan du lehen minutuetan. Ezin asmatu, baina, ate aurrean. Horiek hala, hutsean amaitu da lehen zatia.

Bigarrenak bestelako partida bat erakutsi du. Hasi bezain laster, epaileak Real Madrilen aldeko penaltia adierazi du, eta Asllanik ez du barkatu. Hamar minutu ere ez dira igaro beste penalti bat seinalatu duen arte. Berriz ere, Asllanik jaurti eta sarera. Eibar gerturatu da egin 70. minutuan, Thembiri esker, baina Marta Cardonak berriz urrundu du Real Madril: 1-3.

Atzeratuta

Athletic ere gaur eguerdian jokatzekoa zen, Espanyolen zelaian, baina partida bertan behera geratu da, Bartzelonako taldean hainbat COVID-19 positibo atzeman ostean.


Summary: AEBek badute presidentea; eta orain zer?.

Lau egun behar izan dituzte estatubatuarrek presidentetzan nor egongo den jakiteko, asteazkenetik larunbatera. Bertatik bertara bizi izan du Arantxa Elizegi Egilegor BERRIAko berriemaile bereziak. Miamin egon da kanpaina, hauteskunde eguna eta boto zenbaketa jarraitzen.

Luzea izan da astea, eta tentsioz betea: protestak, boto kontaketa amaigabeak, iruzur salaketak eta abar. Larunbat gauean, ordea, ospakizunak izan ziren nagusi. Joe Bidenek garaipena eskuratu zuen, eta emakumezko bat, migratzaileen alaba, izango da presidenteorde, Kamala Harris.

Orain, ikusteko dago norentzat diren Ordezkarien Ganberako eta Senatuko gehiengoak. Eta, batez ere, zer egingo duen Donald Trump presidenteak: porrota onartu eta amore eman, edo iragarri moduan auzitara jo.


Summary: Reala nagusi koronabirusak baldintzaturiko partida batean. Athleticek galdu egin du Valladoliden, eta Alavesek puntu bat ekarri du Levanteren zelaitik.

Realak Espainiako Ligako buru jarraitzen du, Granadari Anoetan 3-0 irabazi ondoren (partida 2-0 amaitu bazen ere). Baina partidaren protagonista koronabirusa izan da. Izan ere, Granadak ezin izan ditu zelairatu legez behar duen jokalari kopurua, positiboengatik, eta Reala garailetzat eman dute.

Granadak asteazkenean jokatu zuen Zipren, Europako Ligako partidan. Antonio Puertas jokalariak positibo eman zuen, eta, hori dela eta, taldeak ezin izan ditu zelairatu harekin bidaiatu zuten jokalariak. Beraz, serologia proba pasatua duten jokalariak baino ezin izan ditu erabili. Lehen taldeko zazpi jokalari bakarrik eraman ahal izan ditu Donostiara. Atsedenaldian, Andaluziako taldeak bi jokalari aldageletara bidali ditu, Roberto Soldado eta Kenedy. Lehenak duela gutxi pasatu du COVID-19 gaitza, eta bigarrena mina hartuta dago. Ligaren arauen arabera, lehen taldeko gutxienez bost zelairatu behar ditu talde batek, eta muga horretan geratu da Granada. Baina 76. minutuan, Jorge Molina zelaitik atera du taldeak, belaunean mina hartu duelako. Araua hautsi du taldeak.

Lehen zatian, motibazio osoz jokatu du Realak. Eraso ugari egin ditu, eta hamaika gol aukera eduki ditu. Halere, gola penaltiz heldu da: Granadako Pepek eragin du zigorra, eta Oiartzabalek sartu du.

Konfiantza hartuta, bigarren zatian Merinori, Januzajiri, Zalduari eta Oiartzabali atseden eman die Realaren entrenatzaileak, eta haien lekuan Portu, Guridi, Merquelanz eta Zubeldia zelairatu ditu.

Granadak araua hautsi duen unetik, Reala gehiegi lasaitu da, eta ordaindu egin du. Le Normandek Machisi heldu dio Granadako jokalariak gola sartzeko arriskua sortu duenean, eta zuzenean txartel gorria atera diote. Horrez gain, penalti batekin zigortu dute Reala, baina Remiro atezainak gelditu egin du Machisek eginiko jaurtiketa.

Azkenean, Relak 2-0 irabazi dio Granadari, baina arauz kanpoko taldea zelairatzeagatik, 3-0 irabazitzat eman diote.

Athleticek galdu Valladoliden

Valladolid azkena zen sailkapenean, eta, halere, Athletic ez da gauza izan hari irabazteko, nahiz eta aukera esku artean eduki. Unai Simonen bi hutsek ekarri dituzte Valladoliden golak: penalti bat eragin du jokalariak, eta hortik lehenengo gola. Jokaldi batean baloia oker desbideratzean eragin du, nahi gabe, bigarrena.

Egoerak Athletic piztu du, baina, ordurako, berandu izan da. Williamsek penaltiz lortu du partida 2-1 jartzea, baina ez da aski izan berdinketa lortzeko, jokalariek ez baitute lortu aukerak gol bihurtzea.

Puntu bat Alavesentzat

Jokalari bat gutxiagorekin, baina Levanteren zelaitik puntu batekin ateratzea lortu du Alavesek. Lucas Perezek berehala jarri ditu babazorroak aurretik: hirugarren minutuan. Baina handik ordu erdira poza larritasun bihurtu zaio taldeari, Edgar kanporatu baitute epaileek, eta hamar jokalarirekin geratu baitira.

Aurkako gol batekin, eta jokalari bat gehiagorekin, akuilua sentitu zuen Levantek. Erraz heldu dira Alavesen areara.

Bigarren zatia hasi eta sei minutura berdindu du Levantek, Moralesek eginiko gol baten bidez. Levantek eraso ugari egin ditu ondoren, baina Alavesek ondo eutsi dio, eta aukerak ere eduki ditu: esaterako, azken minutuetan Sergio Leonek eginiko jaurtiketa bat.

Azkenean, berdinketa, eta Alaves pozik itzuli da Gasteizera.


Summary: Roglicek irabazi du Vuelta, bigarrena jarraian. Ikuslerik gabeko lasterketako azken etapa Pascal Ackermannek irabazi du, berriz ere Bennet irlandarrarekin esprint estua jokatuta. Richard Antonio Carapaz bigarren geratu da azken podiumean, Roglickengandik segundo gutxira.

Primoz Roglic 31 urteko Esloveniarrak berriz irabazi du Espainiako Vuelta. Iaz nagusi izan zen podiumean, eta aurten ere bai. Aurtengoa pandemiaren Vuelta izan da, eta ez da ikuslerik egon Roglicen balentriaren zuzeneko lekuko izateko. Pascal Ackermann alemaniarrak (Bora Hansgrohe) irabazi du azken etapa. Aguilar de Campoon ere nagusi izan zen.

Parisko mina arindu du Roglicken Madrilen. Izan ere, Frantziako lasterketa azken egunean galdu zuen, beste esloveniar baten mesedetan: Tadej Pogacar. Baina Vueltan sekulako lana egin du. Lau etapa irabazi ditu, erregularrena izan da, eta ondo kalkulatu du lasterketa.

Ibilbide interesgarria du Roglicek. 22 urtera arte, eskiak izan ziren haren kirol nagusia. Munduko txapeldun izan zen, baina 2012. urtean utzi egin behar izan zuen, min hartuta. Gero heldu zion bizikletari, korrika egitea baino gustukoagoa zuelako. Gurpil gainean hasi eta zortzi urtera hasi zen lasterketa handiak irabazten, Euskal Herriko Itzulia tartean.

Jumbo-Visma taldeko txirrindulariak bere kideei eskaini die garaipena. «Sasoi zaila izan da, eta egun latzak eduki ditugu, baina horrela amaitzea berezia izan da», esan du Madrilen.

Ackermannek esprintean irabazi du azken etapa. Sam Bennettekin estu ibili da horretan. Pozik agertu da alemaniarra bere «benetako» lehen garaipena izan delako Vueltan. Izan ere, aurreko etapa ere Sam Bennetti irabazi zion, nahiz eta irlandarren atzetik helmugaratu. Izan ere, epaileek hura deskalifikatu egin zuten. Madrilgo garaipena oso estua izan da, eta txirrindulari alemaniarrak berak esan du azken marra gurutzatu ondoren ez zekiela nork irabazi zuen. «Sami [Benneti] galdetu diot gutako zeinek irabazi duen, eta biok genuen zalantza».

Richard Antonio Carapaz ekuadortarra bigarren postuan geratu da podiumean. Estu-estu ibili dira Roglic eta Carapaz Vueltan. Ekuadortarra sailkapeneko buru izan da bost egunez, baina esloveniarrak segundoak kendu dizkio.

Hirugarrena aurtengo ustekabea izan da: Iruñean bizi izan zen Hugh Carthyk (EF) eskuratu du postua. «Oso pozik nago emaitza honekin, eta baita taldeko kide guztiak ere. Uste dut ustekabea izan naizela, eta jauzi handia eman dut neure ibilbidean».


Summary: Koronabirusa, ekonomia eta klima larrialdia Bidenen lehen neurrien artean. AEBetako presidente hautatuak «trantsiziorako» webgune bat sortu du, eta bertan jaso ditu Etxe Zurira sartu bezain laster abian jarri nahi dituen hainbat neurri.

Alderdi Demokrata prestatzen ari da Joe Biden AEBetako presidente hautatuak agintea hartu eta berehala lehentasuntzat dauzkan arloetan hainbat neurri bultzatzeko. Lehentasun horien artean dira COVID-19aren pandemiari aurre egiteko plana, ekonomiaren hazkundea sustatzea, klima larrialdiari erantzutea eta arrazakeriaren aurka egitea. Hala jaso dute Biden presidentearen eta Kamala Harris presidenteordearen «trantsiziorako» webgune ofizialean. «Eratzen ari den taldeak lehenengo egunetik helduko die erronka horiei».

Bidenek azaldu du urtarrilaren 20an presidente kargua hartzen duenean eskutitz bat idatziko duela NBE Nazio Batuen Erakundera bere agintaldiko lehen orduetan, jakinarazteko AEBek bat egingo duela larrialdi klimatikoari aurre egiteko nazioarteko ahaleginarekin. Hala, atzera egingo du Donald Trump jarduneko presidenteak egindako bidean. Hark AEBak atera zituen 170 estatuk baino gehiagok izenpetu zuten Parisko Hitzarmenetik. Ez hori bakarrik. 2050. urterako AEBak karbono isurietan neutro bilakatzeko helburua ezarri du, eta adierazi du herrialdeak klima larrialdiaren kontrako ahalegina gidatu behar duela nazioartean. Horretarako, besteak beste, Barack Obama presidenteorde demokratak ingurumena babesteko indarrean jarri zituen arauak berreskuratuko ditu. Trumpek bertan behera utzi zituen bere presidentetzan.

Agintaldiaren lehen egunetik, koronabirusaren pandemiari aurre egiteko neurriak ere iragarri ditu. AEBetan, hamar milioi kasu baino gehiago zenbatu dituzte pandemiaren hasieratik, eta hirugarren oldea kutsatzeen abiadura azkartzen ari da. Birusarekin kutsatutakoak atzemateko test masiboak eta «hornikuntza nazionalerako katea» sustatuko dituela hitzeman du Bidenek. Helburu horrekin, prest agertu da Defentsa Produkzioaren Legea baliatzeko. Koreako Gerraren garaiko lege horrek presidenteari eskumena aitortzen dio herrialdeko enpresen ekoizpenean esku hartzeko eta nazioaren defentsarako ezinbestekoak diren produktuak ekoitzi ditzatela agintzeko. Horrela, Bidenek handitu egin nahi du osasun baliabideen hornikuntza.

Horrez gain, hamabi adituz osatutako taldea aurkeztu du gaur, COVID-19aren kontrako politikekin aholkulari lanetan aritzeko. Osasun publikoan, txertoetan eta gaixotasun kutsakorretan adituak diren mediku eta zientzialariek osatzen dute.

Migrazio politikei dagokienez, AEBetara iritsi zirenean adingabeak ziren dokumenturik gabeko migratzaileentzako legezko estatusa berreskuratuko duela ere iragarri du, eta errefuxiatuak AEBetan kokatzeko neurriak hitzeman.

Presidente izendatuaren webguneak jasotzen duenez, gobernu berriak indargabetu egingo du Libiatik, Irandik, Somaliatik, Siriatik, Yemendik, Ipar Koreatik eta Venezuelatik AEBetara bidaiatzeko debekua. Gainera, Gobernuko langileei sindikatzeko eskubidea berriz aitortuko die eta laguntzak onartuko ditu etxerik gabe dauden herritarrentzat.

Merkel: AEBak eta Alemania, «elkarrekin»

Angela Merkel Alemaniako kantzilerrak Biden eta Harris zoriondu ditu hauteskundeak irabazteagatik, eta nabarmendu du AEBek eta Alemaniak «elkarrekin» egin behar dietela aurre «garai honetako erronka handiei». Horien artean aipatu ditu koronabirusaren pandemia, «Lurraren berotzea eta haren ondorioak», eta «terrorismoaren» kontrako borroka, «gizarte irekiak eta merkataritza librea» bermatzeko. Adierazi duenez, horiek dira «ongizatearen oinarriak Atlantikoaren bi aldeetan».

Merkelek aitortu du Europako estatuek «ardura handiagoak» hartu behar dituztela beren gain AEBekin duten harremanetan, defentsaren eta atzerri politikaren arloan. Azaldu du AEBek hala izatea espero duela eta arrazoia duela horretan. «Europarrok bidea hasi dugu».

Txinak eta Errusiak adierazi dute ez dutela AEBetako bozen emaitzen gaineko adierazpenik egingo hauteskunde prozesua ofizialki amaitzen den arte.


Summary: Hego Euskal Herriak positiboen beheranzko joera berretsi du. Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak aurreratutako datuen arabera, igandean 1.360 kasu atzeman ziren, egindako proben %9,4

Apurka, neurriak eragiten ari dira intzidentzia tasan. Urriaren 22an itxi zen Nafarroa, eta bertako ostalaritzak ateak itxi behar izan zituen; Jaurlaritzak, berriz, urriaren 27an mugikortasuna mugatu zuen, eta joan den larunbatean, ostalaritza itxi. Neurri guztiok apurka eragiten ari dira bilakaera epidemiologikoan. Nafarroan nabarmena izan da. Gaur aurreratutako datuen arabera, igandean 182 positibo berri izan ziren, irailaren 7a geroztik izandako kopururik txikiena. Araban eta Gipuzkoan ere positiboak apurka beherantz doaz, lurraldeok 69 eta 478 izan baitituzte. Bizkaian, berriz, 620 kutsatu atzeman dituzte azken 24 orduetan.

Araba, Bizkai eta Gipuzkoaren kasuan goiz da, hala ere, neurrien eraginkortasuna neurtzeko. Dena den, Arabari dagokionez, azken hiru egunetan behera egin dute nabarmen atzemandako positiboek, eta duela astebeteko egoerara itzuli da. Gipuzkoaren kasuan, aurreko astean positibo ugari izan dira, baina beheranzko joera islatu du bederen, aurreko zazpi egunetako batezbestekoaren azpitik ibili baita. Bizkaian, berriz, ez da hain modu agerikoan islatu bilakaera hori: 620 positibo atzeman ditu, aurreko asteko batezbestekotik apur bat gora (615).

Azken astean, batez beste, 329 positibo atzeman ziren Nafarroan, eta aurreko zazpi egunetan berriz 538. Bilakaera epidemiologikoaren arabera, egun indarrean diren neurriak datorren astera arte luzatzeko erabakia hartu zuen Nafarroako Gobernuak. Eskualdeka, kasuek nabarmen egin dute behera Iruñerrian, egun kasuen %38 detektatu baitira. Tuteran %25 eta Estellerrian %14 detektatu dira.

Gainera, Nafarroako Gobernuak jakinarazi du 80 urtetik gorako bost herritar hil direla: bi gizonezko (81 eta 87 urte) eta hiru emakumezko (80, 82 eta 90 urte).

Jaurlaritzak zein Nafarroako Gobernuak emandako datuen arabera, 14.368 PCR eta antigeno test egin ziren igandean, eta positibo tasa %9,5 izan da. Igandeetan positibo gutxiago atzematen badira ere, beheranzko joera finkatzen ari da.

Aurreko asteetako positiboen igoeraren ondorioz, ospitaleen gaineko presioak handitzen jarraitzen du. Jaurlaritzaren eta Nafarroako Gobernuaren arabera, 46 pertsona gehiago ospitaleratu dira, eta orain 195 lagun daude ZIUetako ohe batean, aurreko egunean baino hamar gehiago.