Summary: Arabako Mahastiak Bruselara iritsi da, eta Jaurlaritza prest dago azken baimena emateko. Gasteizko gobernuak behin-behineko baimena emango du Arabako Errioxako upategiek «betebehar administratibo eta juridiko guztiak» betetzen badituzte. Beraz, aurten bertan erabilgarri legoke Arabako Mahastiak.

Hamar hilabeteren ondoren eta aurkako txosten batez lagundurik, Europako Batzordera bidali du Espainiako Nekazaritza Ministerioak Arabako Errioxako ABRAko upategi txikiek sustatu duten zigilu berriaren proiektua. Ezin zuen beste ezer egin. Madril saiatu da izen berria oztopatzen modu guztietara, Errioxatik jaso duen presio izugarriaren ostean, baina haren ardura zen zigilu berriaren eskaera Bruselara igortzea. Gogoz kontra eta zigilua ez onartzeko eskatuz, baina proiektua Batzordeko administraziora bidali du jadanik.

Eta orain zer? Bada, Arabako Mahastiak aurten erabiltzeko moduan egon daitekeela. Batzordeak aldeko edo aurkako ebazpena eman arte, Eusko Jaurlaritzak behin-behineko baimen bat eman dezake, eta baimen hori nahikoa litzateke Arabako Errioxako ardoa Arabako Mahastiak markapean merkaturatzeko, betiere Espainiako Erreinuaren barruan. Izen horrekin ezingo lukete ardoa esportatu ABRAko upategiek Europako behin betiko oniritzia lortu arte. Gogoratu behar da Eusko Jaurlaritzaren babesa duela zigilua: Gasteizek igorri zuen Espainiako Gobernura Madrilek bidal zezan Bruselara.

Ekonomiaren Garapeneko Sailak BERRIAri argitu dioenez, baimen hori emateko prest dago. «Gu tramitatzaileak gara, ez gara parte», esan dute Saileko iturri ofizialek. «Betebehar administratibo eta juridiko guztiak badituzte, eta eskaera egiten badute, guk eman egingo dugu baimen hori». Are, Sailak azaldu du ez balute emango «prebarikazioan» ariko liratekeela. Beraz, ABRAko upategi txikien teilatuan dago pilota orain: benetan azken pausoa eman nahi badu inork Errioxako sor-markatik ateratzeko, eskatzea baino ez du Eusko Jaurlaritzaren administrazioan.

Errioxaren amorrua

Arabako Errioxan aspaldikoa da upategi gehienen etsipena Errioxako jatorri izenaren jarrera dela eta. Errioxako aterki handi horren azpian eskualdeko izaera eta ardogintzan aritzeko modu desberdina galdu egiten dela azaldu dute behin eta berriro eragile gehienek, eta, modu batera edo bestera, Errioxaren itzaletik atera behar dela bizirik irauteko. ABRA Arabako Errioxako upategi txikien elkarteak Arabako Mahastiak zigiluaren proiektua abiarazi zuen 2016an, eta bidean ika-mika izugarria eragin ondoren —Errioxako sor-markaren barruan zein Araban bertan—, sor-marka berria iritsi da azken atera: Brusela.

Oraindik ez da ezaguna zenbat upategi dauden prest Errioxa markaren babes handia utzi eta zigilu berriarekin hasteko. ABRAko presidente Itsaso Compañonek, El Mozo Wines upategiko jabea bera, BERRIAri esan zion, duela hilabete batzuk, hura prest zegoela Arabako Mahastiak sor-markara aldatzeko, eta jakin badakiela beste hainbatek ere gauza bera egingo dutela Bastidan, Guardian, Lantziegon, Samaniegon, Villabuenan eta Arabako Errioxako upategi txiki gehiagotan ere.

Haien izenak jakinarazi ez badira ere, ez dira ABRAko kide guztiak —120 inguru ditu— prest daudenak urrats hori egiteko. Izan ere, ardogile gutxi batzuk elkartetik atera dira proiektuarekin ez daudelako ados. Sor-marka berriaren inguruko eztabaidari kutsu politikoa eman diote Errioxa erkidegoan, izan ere. «Separatismoa» eta «proiektu nazionalista» ohiko esamoldeak dira lurralde horietako erakundeen eta hedabideen ahotan proiektuari buruz hitz egitean, eta ez dute ezkutatzen upategi batzuk Errioxa ardoaren aterkitik ateratzeak min handia eman diela. Beldur handia dago Arabako Errioxako ardoek ez ote duten lortuko balio erantsi bat merkatuan kalitatearekin lotua.

EAJren saioa

Arabako Mahastiak ez da Errioxa sor-markaren botere ahalguztiduna atzean uzteko Araban egindako saio bakarra. EAJk saio bat egin zuen Espainiako Kongresuan jatorri izenen legean aldaketa batzuk eginez, bidea libre uzteko beste egitasmo bati: Errioxako sor-markaren barruan beste kontseilua bat sortzea Arabarentzat. Eskandalu handia eragin zuen aukera horrek Errioxan, eta, Logroñoko gobernuak eta upategi handiek bat eginda, Sanchezen gobernuak saio hura bazter zezan lortu zuten.

Are, Errioxako kontseiluak auzitara jo zuen Eusko Jaurlaritzaren aurka, iazko abenduan. Gasteizko gobernuak Arabako Mahastiak zigiluari bide emateagatik salatu zuen sor-markaren kontseiluak, EAEko Justizia Auzitegi Gorenean. Auzitegi horrek ez du ebazpenik eman gaur arte, baina luze gabe espero da epai bat. Errioxak oso argi utzi du laster jakinaraziko duten ebazpena gustuko ez badu, helegitea jarriko duela Arabako Mahastiak oztopatzen jarraitzeko: «Bide orri argia dugu horrek aurrera egin ez dezan», esan du Jose Luis Lapuente Errioxako izendapen kontseiluko presidenteak.

Arabako Foru Aldundia

Araban ere ez dago adostasunik Arabako Mahastiak proiektuaren inguruan. Arabako ahaldun nagusi Ramiro Gonzalezek sarritan azaldu du eskualdeko ardoak desberdintzeko bidea ez dela Errioxaren markatik ateratzea. Ez du babesten ABRAren proiektua, eskualdeko upategi handiagoekin lerrokaturik. Baina Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapeneko Sailak ateak zabaldu dizkio sor-marka berriari, eta Arantxa Tapia sailburuaren oniritziarekin Madrilera igorri zen proiektua.

Orain, Lakuara itzuli da pilota. Bruselak jaso du egitasmoa, eta Arabako Mahastiak izena erregistraturik geratu da beste inork erabil ez dezan; eta, ondorioz, Jaurlaritzaren behin-behineko baimen bat besterik ez du behar aurten bertan balia dezaten Arabako upategi txikiek. Azken urratsa, ordea, upategiek beraiek egin behar dute behin-behineko baimena jaso eta Errioxako sor-martik kanpo merkaturatzen hasteko.


Summary: UGTren baietzak bakea eraman dezake Bilboko portura. Zamaketarien langile batzordearen gehiengoak Bilboestibaren eskaintza onartu du, eta lan hitzarmen berria oso gertu dago. Behin-behineko zamaketariak akordioan nola sartu da lotzeke dagoen azken hari muturra.

Bakea Bilboko portutik gertuago dago, eta, ondo bidean, normaltasuna itzuli beharko litzateke zamaketa zerbitzura. UGTk Coordinadora zamaketari sindikatuarekin bat egin du, eta Bilboestiba zamaketa enpresaren lan hitzarmen berri proposamena onartu dute. Gauzak hala, langile batzordeko hamabi kideetatik bederatzik onartu dute enpresen eskaintza, eta, ondorioz, babes zabala ziurtatua du. Baldintzen artean, besteak beste, soldata jaitsiera handi bat dago, 300 zamaketari finkoen artean 850.000 euroko zulo bat estali beharko baitute.

Hamabost hilabete pasatu dira Bilboko portuko zamaketariek 57 eguneko greba egin eta lan hitzarmenaren negoziazio prozesu berri bat hasi zenetik. Lehen pausoak Espainiako Lan ministerioaren babesean eman ziren, eta negoziazioak Bilboko portuan jarraitu du, portuko agintaritzaren artekaritzarekin. Azken asteetan, baina, soka are gehiago tenkatu da, Bilboestiba, zamaketariak kontratatzen dituen enpresa zordunen zerrendan sartu baita. Bilboestiba portuko lau zamaketa enpresek —Toro y Betolaza, Berge, SLP eta Txinako Cosco— kudeatzen duten kontratazio zerbitzu bat da, eta porrot eginda omen dago.

Bilboestibak argi gorria piztu zuen, eta bideragarritasun plan bat aurkeztu zien zamaketariei. Hura salbatzeko, hiru urterako lan hitzarmen berri bat onartu behar zuten, baldintza kaskarragoekin. Besteak beste, 315 zamaketari finkoen artean enpresak zuen zorraren zati bat estali behar zuten: 850.000 euro. Horrek 300 euro inguruko soldata galera eragingo luke lehen urtean. Horrez gain, soldata beste hiru urtez izoztuta izatea onartu behar zuten, 2024ra arte —urteak daramatzate izoztuta—. Baldintza horiek onartzea ez zen erraza, zamaketariek enpresen kudeaketa txarrari egozten baitiote Bilboestibaren egoera larria. Hala ere, lehenbizi Coordinadorak eta gero UGTk, onartu egin dute, eta haien baietzarekin akordioak babes zabala du. Ez dute onartu, oraingoz behintzat, ELAk, LABek, eta KAIAk.

UGTko afiliatuek asteazken iluntzean eginiko bileran berretsi zuten babesa. Zabaldu denez, behin behinean dauden zamaketarien egoera jarri du mahai gainean. 100 inguru dira, eta Berriak azaldu zuen haien egoera makurra erreportaje honetan. Haiek lantalde finkoan apurka nola sartu aztertzen ari dira orain sindikatu eta enpresak. Esaterako, erretiroa hartzen duten zamaketari finkoek ordezko izatea proposatu du UGTk.


Summary: Madrilek lau urtez aurreratuko du saregileen, neskatilen eta paketatzaileen erretreta. Arrantza Lege berriak aukera emango die saregileei, neskatilei eta paketatzaileei erretiratzeko adina lau urte aurreratzeko. Lorpen historikotzat izendatu dute.

Arrantza Jasangarriaren eta Arrantza Ikerketaren Lege berriak aurrera ateratzeko nahiko sostengu jaso du aste honetan Espainiako Ministroen Kontseiluan. Bigarren aldia da, urtebete eskasean, legegintza testu hori ministroen konklabetik pasatzen dena. Oraingo honetan, hainbat moldaketa egin dizkiote testuari, eta, zuzenketa horien arabera, sektoreak urte luzez eginiko eskakizun askotarikoetako zenbait bilduko ditu testuak. Neurri horien artean nabarmenena, agian, saregileen, neskatilen eta paketatzaileen erretreta lau urtez aurreratuko duena da, pentsioa jasotzeko gutxieneko adinaren koefizienteak gutxienez 0,15 murriztuko baitituzte aurrerantzean.

Itsasontzi batean egiten ez diren itsasoari lotutako lanbideen gogortasuna aitortu izana da lege berriaren berrikuntza nagusietako bat. Saregileen, neskatilen eta paketatzaileen kolektiboak aspaldidanik galdegin du «bereziki nekagarriak» diren lanbide horiek kontuan hartzeko, eta, orain, lortu dute. Pozez hartu dute neurria, eta lorpen historikotzat izendatu dute.

Idurre Bideguren EH Bilduko senatari eta Bermeoko alkate ohiak ere hala jaso du lege berriaren berri: pozez. «Senatuak gure ekimena aho batez onartu ostean, Arrantza Lege berriak neskatilen erretiro prestazioak jasotzen ditu Jose Luis Escriva ministroak EH Bilduri hitza eman zion bezala», adierazi du sareetan. «Lorpen historiko bat, hamarkadetan bete ez diren promesen ostean», nabarmendu du.

Senatuak apirilean babestu zuen

Bidegurenek gogorarazi bezala, Espainiako Senatuak apirilean onartu zuen neskatilen, saregileen eta paketatzaileen lana aitortzeko EH Bilduk aurkeztutako mozioa. Aho batez onartu ere: 264 senatari agertu ziren alde. «Urte askotako borrokaren ondoren, sektoreko langileak itxaropentsu daude gaur», ziurtatu zuen Bidegurenek.

Itsasoan lan egiten duten gizon eta emakumeen arteko parekatze eraginkorra lortu arte lanean jarraitzeko konpromisoa hartu zuen EH Bilduko ordezkariak; izan ere, haren ustez, «ez da kasualitatea» arrantzaren munduko jarduera feminizatuena eskubide gutxien dituena izatea. «Hamarkadetako kultura matxistaren emaitza da», salatu zuen. «Saregile, neskatila eta paketatzaileen lana duintzeko unea da. Emakume horien lana ikusaraziz eta diskriminazioa amaituz. Itsasoko emakumeen lana, oso feminizatua izanik, gutxi baloratua izan da, eta, hori aldatzen ez bada, ez dago belaunaldi erreleborik», aldarrikatu zuen.


Summary: Errusiaren arabera, Azovstalen Ukrainako 1.730 soldadu «errenditu» dira astelehenetik. Finlandiak ere ez du nahi NATOren base militar iraunkorrik herrialdean. Ukrainako negoziatzaile buru Mikhailo Podoliakek uko egin dio su etena negoziatzeari.

Errusiako Defentsa Ministroak jakinarazi duenez, Ukrainako Mariupol hiriko Azovstal altzairutegian gotortuta zeuden Ukrainako soldadu eta Azov batailoi paramilitarreko—eskuin muturreko talde armatu bat— kide gehiagok «amore eman» dute azken 24 orduetan. Guztira 771 izan dira, ia gehienak Azov batailoi paramilitarreko kideak, Moskuk «kriminal nazitzat» jotzen dituenak. Horietatik 80 «larri» zeuden zaurituta, eta Errusiak kontrolpean duen erietxe batera eraman dituzte. Orotara, 1.730 militar «errenditu» dira astelehenaz geroztik.

Donetskeko Herri Errepublikako buru Denis Puxilinek zehaztu duenez, altzairutegian zeuden soldaduen erdiak baino gehiago atxiki dituzte. «Operazioa martxan dago oraindik», esan du, TASS Errusiako berri agentziak jasotakoaren arabera. Atxilotutako 900 soldadutik gora Errusiak kontrolpean duen Olenivka hiriko espetxe batean sartu dituzte.

Ukrainako Defentsa Ministerioak, berriz, esan du espero duela presoen «truke prozedura bat» abian jartzea, «heroi ukrainarrak lehenbailehen aberriratzeko». Erantsi du Kievek «ahal duen guztia» egingo duela altzairutegi azpiko babeslekuetan gotortuta dauden militarrak erreskatatzeko. Hori bai, aitortu du ez dutela «inolako aukerarik» eraso militar bat egiteko.

Kremlinek, berriz, esana du atxilotu dituzten soldaduak nazioarteko arauen arabera tratatuko dituztela, baina Errusiako Parlamentuko diputatu batek ohartarazi zuen «kriminal naziak» ez liratekeela trukatu behar Kievek preso dituen Errusiako soldaduekin.

Gerra frontean, Moskuk salatu duenez, Ukrainako armadak zibil bat hil eta beste hainbat zauritu ditu, misilez, Errusiako Tiotkino herrian, Ukrainako mugatik oso gertu. Gaurkoa Errusiak ofizialki jakinarazi duen bigarren biktima zibila da.

Errusiak Donbass eskualdeari erasotzen jarraitzen badu ere, Ukrainako armadako buruak esan du Mosku ez dela azken orduetan bere helburu militarrak betetzen ari. Hori bai, Kievek salatu du Errusiako armadak lau zibil hil dituela, bonba erasoz, Severodonetsk hirian (Luhansk oblasta).

Ukrainako auzitegi bat Errusiako soldadu bat epaitzen hasi zen joan den ostiralean, gerra krimenak egotzita. 21 urteko militarrak «erruduntzat» jo zuen bere burua atzo, otsailaren 28an 62 urteko zibil ukrainar bat hiltzea leporatuta. Bada, gaur, soldaduak barkamena eskatu dio gizonaren alargunari, aurrez aurre. «Badakit ezingo didazula barkatu, baina barkamena eskatzen dizut. Ez nion nahi tiro egin, baina ondoan nuen soldadu batek mehatxu egin zidan», azaldu dio 21 urteko gazteak adineko emakumeari. Errusiako militarrak hamar eta hamabost urte arteko espetxe zigorrari egin beharko dio aurre; Kieveko fiskaltzak eskatu du bizi guztiko kartzela zigorra ezartzeko.

Elkarrizketa, «ezinbestekoa»

Suediaren gisan, Finlandiak ere ez du nahi NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundearen base militar iraunkorrik herrialdean, aliantza militarrean sartzen bada. Hala ziurtatu du Finlandiako lehen ministro Sanna Marinek, Corriere della Sera Italiako egunkariari emandako elkarrizketa batean.

Bitartean, Errusia gertutik ari zaie erreparatzen Finlandia eta Suedia NATOn sartzeko egiten ari diren urratsei. Bada, Valentina Matvijenko Errusiako Federazioko Kontseiluko presidenteak ostegun honetan adierazi duenez, Errusiaren erreakzio militarra «proportzionala eta egokia» izango da Finlandia eta Suedia aliantzara batzen badira. «Termino militarretan, Errusiaren erreakzioa proportzionala eta egokia izango da. Ikusiko dugu NATOk zein arma mota hedatuko dituen», esan du, Moskuk zein neurri militar hartuko dituen zehaztu gabe, TASS agentziak jaso duenez.

Helsinkik eta Stockholmek NATOrekin bat egiteko eskaera formala aurkeztu zuten atzo, Bruselan, aliantzak duen egoitzan. Baina aliantzako 30 kideak ez ziren ados jarri Eskandinaviako bi herrialde horiek aliantzara batzeko negoziazioak hasteko orduan. Hain zuzen ere, Turkiak jarri zien oztopoa negoziazioei. Recep Tayyip Erdogan Turkiako presidentea behin baino gehiagotan agertu da eskariak onartzearen aurka. «Terrorista» kurduak babestea egozten die Helsinkiri eta batez ere Stockholmi; besteak beste, PKK Kurdistango Langileen Alderdiko eta DHKP-C Herria Askatzeko Alderdi-Fronte Iraultzaileko kideak. «Gure politikarekin irmo jarraituko dugu. Aliatuei jakinarazi diegu ezetz esango diogula Finlandiak eta Suediak NATOrekin bat egiteari», idatzi du Turkiako presidenteak Twitterren.

Turkiaren jarrera ikusita, Marinek uste du «garrantzitsua» dela lasai egotea, eta Ankararekin eta gainerako aliatuekin hitz egitea «ezinbestekoa» dela nabarmendu du. Finlandiako lehen ministroak Erromara egindako bisitan egin ditu adierazpenok, Mario Draghi Italiako haren homologoarekin batzartu aurretik. Eta, ondoren, Draghik su etena eskatu die Moskuri eta Kievi, negoziazioei aukera berri bat zabaltzeko.

Bada, Errusiako Atzerri ministrorde Andrei Rudenkoren esanetan, Mosku prest dago negoziazioei berrekiteko; Ukrainako negoziatzaile buru Mikhailo Podoliakek, ostera, elkarrizketari atea itxi dio, esanez Kievek ez duela nahi su etenik, Errusiako tropak herrialdetik «erabat erretiratzea» baizik. «Ukrainak ez du inolako interesik beste Minskeko Akordio bat negoziatzeko. Errusia lurralde okupatuak askatzeko prest egon arte, armak, zigorrak eta dirua dira gure negoziaziorako erremintak», idatzi du Podoliakek Twitterren.

Gaur, bestalde, Finlandiako presidente Sauli Niinisto eta Suediako lehen ministro Magdalena Andersson Joe Biden AEBetako presidentearekin biltzekoak dira, Etxe Zurian, NATOrako hautagaitzak aztertzeko. Hain zuzen ere, AEBek Eskandinaviako bi estatuei segurtasun babes handiagoa eskaintzea aztertzen ari dira, Errusiaren «mehatxuei» erantzuteko. Hori bai, AEBetako Defentsako funtzionario batek gogorarazi duenez, Moskuk bi herrialdeei erasotzen badie NATOk onartu aurretik, aliantzak ez luke haiek babesteko «betebeharrik» izango. Horrek, hain zuzen, kezka eragin du Stockholmen eta Helsinkin.


Summary: 0-3 eskolen grebarekin bat egin dute Nafarroako Gobernuaren zazpi zentroek. Ikasle ratio handiak eta lan baldintza eskasak salatu ditu Ninia Etxea eskolako hezitzaile Isabel Erdoziainek

Gero eta gehiago. Maldan behera doan elur bola baten antzera, Nafarroako haur eskoletako greba mugagabea handitzen ari da, etenik gabe. Ikastetxe gutxi batzuetan hasi ziren lanuzteak duela hiru aste, eta, gaur egun, 77 haur eskolatako langileek babesten dute protesta [103 zentro dira herrialdean, guztira]; horietatik 59tan lortu dute zerbitzua etetea. Nafarroako Gobernuak kudeatzen dituen zazpi ikastetxeak izan dira grebara batu diren azkenak: Ninia Etxea, Orreagako Ama, Nuestra Señora de los Angeles, Sanduzelai, Santa Teresa (Iruñean); Egunsenti (Burlatan); eta Niño Jesus (Corellan).

Nafarroako Legebiltzarraren aurrean egin duten agerraldian, Ninia Etxeako langile Isabel Erdoziainek salatu du «egungo baldintza kaskarretan» oso zaila dela haurren «garapen globala eta ongizate fisiko eta emozionala bermatzea». Propio aipatu ditu ikasle-hezitzaile ratio handiak, langileen eskasia eta finantzaketarik eza. Haren esanetan, honakoa «aukera paregabea da Nafarroako Gobernuak 0-3 hezkuntza zikloari aitortza eman diezaion, ikastetxeek eta ikasleek merezi dituzten baliabideak, kalitatea eta duintasuna emanez».

Bilera Hezkuntza Departamentuarekin

Bestalde, greba antolatu duen 0-3 Plataformak pozez hartu du zazpi eskola horien atxikimendua: «Zoriontzeko modukoa da eskola hauek gure aldarrikapenekin bat egin izana», azaldu du Eider Garde bozeramaileak. «Ez gara nekatu; kontrara, gero eta eskola gehiago ari dira mobilizatzen». Gardek txarretsi du, hala ere, zenbait eskolatan «kamustu» egin dutela grebarako eskubidea eta, protestak babestu arren, ez dietela aukerarik eman lanuzteetara batzeko: «Nafarroako 0-3 zikloaren ezaugarrietako bat da beldur handia dagoela kudeaketa sistemarengatik; ezin dugu geure burua antolatu sektore bezala, ezta talde bezala ere. Dena dago eskola barruko multzo oso txikietan banatua».

Nafarroako Gobernuarekin eta FNMC Nafarroako Udalerri eta Kontzejuen Federazioarekin izandako bilerari dagokionez, berriz, Gardek esan du haur eskolen aldarrikapenak helarazi dizkietela bi erakundeoi, baina ez dutela negoziazioa horretara mugatu nahi: «Eragile aktibo izan nahi dugu prozesu honetan, benetako negoziazio mahai baten bueltan. Ez gonbidatu hutsak, loteslea ez den organo batean». Datorren asterako espero dute Hezkuntza Departamentuaren eta udal federazioaren erantzuna. «Egia esan, erantzunaz eta balorazioaz gainera, kontraproposamen bat espero dugu; hiru aste daramatzagu greban, eta gero eta atxikimendu gehiago ditugu».


Summary: Iruñeko Udalak 100.000 euro gastatuko ditu Nafarroako bandera erraldoi bat Foruen plazan jartzeko. Hamabi metro luze eta zortzi metro zabal izango ditu bandera erraldoiak. Nahi beste aldiz altxatzeko nahiz astintzeko korda motordun bat ere izango du.

Enrique Maia Iruñeko alkateak hamabi metro luze eta zortzi metro zabal izango dituen Nafarroako bandera erraldoi bat jarri nahi du Foruen plazan. Zehazki, Zaragozako etorbidetik hurbil dagoen Foruen plazako mutur batean kokatu nahi du bandera, Vianako Printzearen plazarantz joateko norabidean. Hamabi metro luze eta zortzi metro zabal izateaz gain, 30 metro izango dituen masta luze bat ere izango du bandera erraldoiak, eta nahi beste aldiz altxatzeko nahiz astintzeko korda motordun bat ere izango du.

Dagoeneko hasiak dira bandera jartzeko zimendatze lanekin. Iruñeko Udaleko Obra Zerbitzuko langileak ari dira jardun horretan, baina mastari eta banderari lotutako egitekoak Iberti enpresako langileek egingo dituzte.

Mastari eta banderari lotutako fabrikazio, garraio eta instalazio gastuak 75.000 euro inguru izango direla adierazi dute. Horri, baina, zimendatze lanen gastuak gehitu behar zaizkio. Kontu horiek kontuan hartuta, 100.000 euro inguruan geldituko da.


Summary: Perry So izendatu dute Nafarroako Orkestra Sinfonikoko zuzendari titular. Musikari txinatarra irailaren 1ean hasiko da lanean orkestrarekin.

Perry So (Hong Kong, 1982) orkestra zuzendari txinatarrak zuzenduko du Nafarroako Orkestra Sinfonikoa datorren denboralditik aurrera, orkestrak berak ohar bidez jakinarazi duenez. So orkestrako zuzendari titularra izango da, eta haren eskaintza artistikoa diseinatuko da datozen hiru denboraldietan.

Maria Antonia Rodriguez Baluarte fundazioko zuzendari kudeatzaileak azaldu duenez, «joan den urteko abuztuan aurreko maisuaren [Manuel Hernandez] kontratua amaitu ostean, orkestraren proiektu artistikoa gidatuko duen maisu egokia aukeratzea izan da Baluarte fundazioaren eta Nafarroako Orkestra Sinfoniaren helburu nagusia». Horri lotuta, jakinarazi du orkestrako irakasleek «aho batez» proposatu zutela So-ren izena. Izan ere, aurretik ere hainbatetan lan egin du zuzendari txinatarrak orkestrarekin.

So-k berak hitz batzuk igorri ditu Nafarroako orkestrarekin lan egiteak suposatuko diona azaltzeko: «Orkestrarekin egin nituen lehen entseguetan, orain dela hiru urte, ohartu nintzen bai irakasleek bai nik abentura gogo bera genuela. Berehala etxean bezala sentitu nintzen. Lau kontzertu eman genituen bi aste zoragarritan, eta ordudanik iltzatuta gelditu zitzaizkidan orkestra honen kalitatea, musikari hauek duten bikaintasun espiritua eta hiri historiko eder honen kultur sofistikazioa».

Perry Pak Hin So musikaria Hong Kongen jaio zen, 1982an, eta oso gaztetatik piano, organo, biolin, biola eta konposizio ikasketak egin zituen. Gerora, Literatura Konparatuan lizentziatu zen, XX. mendeko Europa erdialdeko musika eta literatura espezialitatean.

Ordudanik, Hong Kongeko Orkestra Filarmonikoarekin ez ezik, Los Angelesko (AEB), Nurembergeko (Alemania) eta San Frantziskoko (AEB) orkestrekin egin du lan, besteak beste.


Summary: Bruselak beste urtebete atzeratu du gerrikoa estutzea. EBko gobernuei proposatu behar die gutxienez 2024 arte ez aplikatu behar izatea Egonkortasun Ituna, Ukrainako gerrak panorama ekonomikoa belztu duelako.

Inflazioak eta Ukrainako gerrak Europako Batasuneko ekonomiei eman dien kolpeak beste urtebete atzeratuko du gastu publikoa kontrolatzen hasteko agindua. Financial Times-ek aurreratu eta beste hedabide batzuek Bruselako iturrietatik baieztatu dutenez, Europako Batzordeak proposatuko du Egonkortasun Ituna ez betetzeko klausula 2023an ere ezartzea eta, hortaz, gerrikoa gutxienez 2024 arte ez estutu behar izatea.

Egonkortasun Itunak dio EBko estatukideek gehienez beren BPGaren %3ko defizit publikoa izan behar dutela eta %60ko zor publikoa, eta baldintza horiek betetzen ez dituztenek isunak izango dituztela —ez dira inoiz ezarri— eta, defizit publikoaren kasuan, Batzordearen gainbegiratze zorrotza izan behar dutela.

Ituna behin-behinean eten zuten 2020ko udaberriaren hasieran, konfinamenduan ikusi baitzen estatu kideek gastu publikoa handitu egin beharko zutela osasun krisiari erantzuteko lehenik, eta krisi ekonomikoari erantzuteko ondoren. Pandemiaren okerrena igarota, asmoa zen 2023an berriro arauak indarrean jartzea, eta EBko kideak hastea beren aurrekontu publikoak orekatzen. Baina Errusiak Ukraina inbaditu izanak larritu egin du inflazioaren arazoa, eta luzatu hornidurarena, eta auzitan jarri du ekonomiaren suspertzea. Aste honetan bertan kaleratu ditu Europako Batzordeak Udaberriko Aurreikuspenak, eta asko jaitsi du hazkunde iragarpena: EBn eta eurogunean %2,7 da haztekoa, eta ez %4, otsailean esan bezala.

Europako Batzordeak aurki emango du ofizialki bere proposamenaren berri, eta ondoren EBko Ekonomia ministroek berretsi beharko dute. Ez da espero atzera botatzea, ministroek beste gai arantzatsu bati heldu behar baitiote: Egonkortasun Itunaren erreforma. Ohikoa den bezala, gobernuak zatiturik daude oraingo arauei eustea eta arau sinpleagoak eta errealistagoak jartzea eskatzen dutenen artean. Defizita baino, zorra da gakoa eztabaida horretan, koronabirusaren krisiak %60tik gora igo baitu estatu kide askoren zor publikoa, eta ezinezkoa egiten baitu hura nabarmen murriztea atzeraldi bat eragin gabe.

Eragina, Euskal Herrian ere bai

Europan gerrikoaren estutzea atzeratzeak ondorioak izango ditu Euskal Herrian ere. Izan ere, Bruselan irabazitako malgutasuna bere menpeko administrazioei ere ezartzea erabaki zuen Espainiako Gobernuak, eta azken urteetan ez dizkie defizit eta zor mugak jarri Eusko Jaurlaritzari eta Nafarroako Gobernuari. Horri esker, aurrekontu hedakorrak egin ahal izan dituzte, eta ildo horretakoak izan daitezke 2023. urtekoak ere. Edonola ere, superabitarekin itxi zituzten 2021eko aurrekontuak. Gasteizko administrazioak 602 milioi euroko superabita izan zuen, barne produktu gordinaren %0,84; Iruñekoan, berriz, gastuak 269 milioi euro txikiagoak izan ziren diru sarrerak baino, eta superabita BPGaren %1,3ra itzuli zen.


Summary: UEUfestak antolatu dituzte 50 urte ospatzeko. Ekainaren 1etik 16ra izanen da besta, eta hitzaldiak, bertsoak eta musika egonen dira.

UEU Udako Euskal Unibertsitateak mende erdia betetzen duela ospatzeko, UEUfesta antolatu dute Euskal Herriko zenbait tokitan. Tokian tokiko ikertzaile gazte eta beteranoek mikrohitzaldiak eskainiko dituzte. Horrez gain, hainbat euskal bertsolari eta musikarik ere parte hartuko dute. Helburua da UEUren komunitatea bildu, omendu eta ospatzea.

Bestaren antolatzaileek azaldu dutenez, unibertsitatean egiten diren ekitaldiak «askotan serioak» dira, eta, «beharrezkoak» izan arren, UEUren izaera «gertukoa» eta «herrikoia» dela diote.

Ekainaren 1ean hasiko dira ikastaroak, 18:00etan, UEUren ikastetxe nagusian, Eibarren (Gipuzkoa). Miren Atristain, Jone Amuategi, Arrate Hernandez, Iraia Muñoa, Felix Elortza eta Edu Apodaka ikerlariek hitz eginen dute. Horrez gain, Mikel Karton musikariak ere parte hartuko du. Ane Sarasua UEUko idazkari nagusiak eta Leire Narbaiza UEUko bazkideak aurkeztuko dute saioa. Gainerako ikastaroak ere 18:00etan hasiko dira.

Ekainaren 2an, Donostiako Teila Fabrikan izanen da. Mirari Martiarena UEUko bazkideak eta Idoia Torregarai UEUko komunikazio arduradunak aurkeztuko dute. Ursula Luna, Marina Landa, Unai Lertxundi, Jone Galdos, Eider Urkola, Aitor Cevidanes eta Olatz Arbelaitz ikerlariek eta Marina Landa musikariak parte hartuko dute.

Ekainaren 7an, Iruñeko Laban izanen da besta. Txabi Lozano UEUko bazkideak eta Edurne Koch UEUko Nafarroako arduradunak aurkeztuko dute. Irati Majuelo, Nerea Blanco, Imanol Picallo, Aroia Burguete, Ilazki Anaut eta Natxo Irigoien ikerlariek parte hartuko dute. Abereh arduratuko da musikaz.

Ekainaren 9an, Bilboko Bira gunera egingo du salto bestak. Maite Luengo, Mikel Musatadi eta Arantza Aldezabal ikertzaileek parte hartuko dute, eta Koldo Garcia UEUko zuzendaritzako kideak eta Ainhoa Latatu UEUko graduondokoen arduradunak aurkeztuko dute. Unai Iturriaga eta Jone Uria bertsolariek ere parte hartuko dute.

Ekainaren 15ean, Gasteizeko Zas espazioan izango da, eta Urtzi Arriola, Amaia Eiguren, Rakel Gamito, Aiara Garitazelaia, Maitane Junguitu, Irati Leon, Andrea Perales, Marina Sagastizabal eta Uxue Sanchez ikerlariek parte hartuko dute. Oier Azkarraga UEUko Soziologia sailburuak eta Irati Iciar UEUko jarduera akademikoko koordinatzaileak aurkeztuko dute.

Baionako Kalostrapenen amaituko da besta, ekainaren 16an. Alaia Cachenaut, Iban Larrandaburu, Karine Etxeberri eta Elena Casirain ikertzaileek eta Miren Artetxe eta Maddi Ane Txoperena bertsolariek parte hartuko dute. Pauline Guelle UEUko zuzendaritzako kideak eta Oihana Zamponi Eusko Ikaskuntzako komunikazio arduradunak aurkeztuko dute.

Udako ikastaroetan izena emateko epea zabalik dago, eta ikastaroak hasi baino astebete lehenago izena emateko aukera egonen da. Hamar euroko prezio sinbolikoa izanen dute ikastaroek.


Summary: Nafarroako Inbertsio Institutua datorren legealdian jarriko da abian. Navarra Sumaren kritiken aurrean, Maria Txibitek ukatu egin du PSNk gobernua gehiago kontrolatzeko helburua duela, eta sektore estrategikoak bultzatzeko erreminta dela nabarmendu du: «Hemen ez dago botere borrokarik, ez zure irudimenak sortutako beste mamurik», esan dio Esparzari.

Ez da banku publikoa, baina, Sodena sozietate publikoarekin batera, sektore estrategikoen finantzaketa bultzatzeko erreminta bat gehiago izango du aurki Nafarroak. Iragan asteko gobernu kontseiluan, Nafarroako Inbertsio Institutua sortzeko lehen urratsa egin zuen, eta, datozen hilabeteetan, organo horren izaera eta helburuak zehaztea egokituko zaio Elma Saizen Ekonomia eta Ogasun Departamenduari.

Europako Batzordeak bultzatutako garapenerako banku eredua izango du, eta, ondo bidean, datorren legealdian egongo da abian. Aurtengo aurrekontuen inguruan, EH Bilduren eta gobernuaren arteko puntuetako bat da institutu horren sorrera, eta, ondorioz gobernuak, konpromiso hori betetzeko lehen urratsa egin du.

Sei kideko zuzendaritza

Gobernuak aurreratu duenez, datozen hilabeteetan bere jarduera arautuko duen estatutua landu behar du. Behin hori eginda, institutuaren gobernu kontseilua eratu beharko da. Sei urterako izendatuko dira bertako kideak eta Ekonomia eta Ogasun departamenduaren ardurapean egongo da zuzendaritza hori. Kideen artean beste departamenduetako goi karguak egotea espero da.

Xehetasun gehiago ezagutu zain, inbertsio institutuak Sodena sozietate publikoarekin talka egiteko arriskua dago, eta horrek gobernu barruan nolabaiteko tentsioa eragin du, egun Sodena Garapen Ekonomikoko Departamenduaren menpe dagoelako eta, ondorioz, Geroa Baik duelako haren ardura.

Izan ere, Sodenaren zeregin nagusietakoa da sektore estrategikoak finantzatzea, eta ondorioz, funtzio bereko bi erakunde egoteko arriskua dago. Legeak, berez, debekatu egiten ditu bikoizketak, eta aurrera begira konpondu egin beharko da arazo hori. Dena den, gobernu barruan Geroa Baik baiezkoa eman dio institutuari eta iritzi publikoari begira, bederen, ez du kritikarik egin.

Navarra Suma, hatza sartuz

Haatik, beste hainbat gaitan PSNren eta Geroa Bairen arteko harremanak gaiztotuta daudela jakinik, Navarra Sumak hatza sartu nahi izan du barruan gai honekin ere. Parlamentuko kontrol saioan, Javier Esparza bozeramaileak aurpegiratu dio Maria Txibite Nafarroko Gobernuko lehendakariari institutu horren helburua ez dela enpresak laguntzea, «Europako funtsen kontrola izatea baizik».

Esparzaren arabera, sozialistek «botere gerra bat» piztu dute, eta, institutu horren bidez, bilatu dute gobernua gehiago kontrolatzea, Geroa Bairen kaltetan. Halaber, Navarra Sumako eledunaren arabera, Txibitek ez du azaldu «zenbat diru» kostatuko den, eta gobernuaren egitura are gehiago handitzeko saio hori «zergadunen lepotik» egingo dela deritzo. Azkenik, uste du institutua banku publikoa sortzeko urrats bat dela eta EH Bilduri egindako kontzesio bat dela.

«Zurrumurruen politika» Txibitek ihardetsi dio «zurrumurruen politika» baino ez zaiola geratzen Esparzari. Haren esanetan, gobernuaren akordio programatikoan finantzaketarako instrumentu publiko bat sortzeko konpromisoa hartu zuten gobernuko bazkideek, eta institutu horrek bat egiten du horrekin. Gaineratu du Europako Batzordeak berak bultzatzen duela garapen ekonomikoko bankuen sorrera.

Azkenik, gogorarazi dio institutuaren xedea enpresei laguntzea dela, eta bateragarri dela Sodenarekin. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, Jaurlaritzak antzeko bi erakunde ditu Finantzen Euskal Institutua, Ekonomia eta Ogasun Sailaren menpe, ÂÂeta SPRI Industria Sustatzeko eta Eraldatzeko Baltzua, Garapen Ekonomikoko Sailaren menpe.

«Ez dakit ez ote zareten ari gobernu hau ez dela legealdi amaierara iritsiko mezua zabaldu nahian, edo gobernu hau errepikatuko ez den itxaropena duzuen. Sentitzen dut zure itxaropena zapuztea. Hemen ez dago botere borrokarik, ez zure irudimenak sortutako beste mamurik», esan dio Esparzari.


Summary: Banku publikoari buruzko eztabaida, erabat geldituta.

2012an Nafarroako Kutxaren galerak arrasto handia utzi zuen, eta iragan hamarkadankapital publikoko finantza erreminta bati buruzko eztabaida mahai gainean egon da, batik bat EH Bilduk, Ezkerrak eta Ahal Dugu-k proposatuta.

Iragan legealdian, hiru alderdiok bultzatuta eta Uxue Barkosen gobernuaren enkarguz, aditu talde batek Nafarroan izaera publikoko banku bat sortzeko aukera aztertu zuen eta ondorio nagusia zen desabantaila juridiko eta ekonomiko ugari zituela. Txosten haren arabera, finantza institutu batek «arazo juridiko gutxiago» izango lituzke baina haren helburuak «ondo zehaztuta» egon behar lukete. Era berean, finantzaketa lortzeko moduek estatuaren oniritzia behar luketela ondorioztatu zuen.

Azterketa horrez gain, lurraldeko 27 eragileren artean egindako inkesta bat egin zen, baina ez zegoen adostasunik. Legealdi amaieran, mozio bidez banku publiko bat sortzera premiatu zen gobernua, baina azkenean ez zen ezer egin. Legealdi honetan, eztabaida erabat geldi egon da. Navarra Sumak, PSNk eta Geroa Baik uzkur ageri dira banku publikoari buruz.


Summary: Legebiltzarrak proiektu pilotu bat eskatu dio Jaurlaritzari, eskoletan software libreko plataforma bat martxan jartzeko. EH Bilduren ekimenez, erdibideko zuzenketa bat sinatu dute EH Bilduk, EAJk eta PSE-EEk. Digitalizazioa «etikoa eta arduratsua» izan dadila eskatu diote Eusko Jaurlaritzari, baita software askea susta dezala ere.

Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak Googlerekin sinatutako akordioak harrabotsa eragin zuen duela aste batzuk. Orain, kontrako noranzkoan joateko eskatu diote Eusko Legebiltzarreko hiru alderdi nagusiek Eusko Jaurlaritzari. EH Bilduren ekimenez, erdibideko zuzenketa bat sinatu du EH Bilduk berak, baita EAJk eta PSE-EEk ere. Bertan, Eusko Jaurlaritzari eskatu diote proba pilotu bat egitea, ikastetxeetan software askeko plataforma bat garatzeko: «Tresnen osagarritasun printzipioa eta ikastetxeen autonomiaren printzipioa errespetatuz, hezkuntza digitalerako plataforma integral bat garatzeko proiektu pilotu bat definitu, garatu eta abian jar dezala zenbait ikastetxetan». Erantsi dutenez, plataforma hori «software libreko soluzio teknologikoek» osatuko dute, eta gauza izan beharko du ikastetxeen behar teknologikoak asetzeko eta osatzeko. Gainera, haien hitzetan, gainerako hezkuntza plataformen antzeko irtenbide teknologikoak eskaini beharko ditu, «ikastetxeek baldintza berdinetan aukeratzen dutela bermatuz».

Horrela, software librearen alde egin dute apustu sinatzaileek, eta gobernuari zuzendu zaizkie, eskaera hau eginez: «EAEko ikastetxe guztietan hezkuntza digitala gauzatzeko software askearen erabilera sustatu dezala, informazio saioak eta prestakuntza emanez ikasle, familia eta irakasleei».

Prestakuntzari ere erreparatu diote. Zehazki, ikastetxeen «alfabetatze digital integralean» aurrerapausoak eskatu dituzte, ikasleen eta irakasleen gaikuntza indartuta. Horretarako, beharrezko baliabideak eskura izatea proposatu dute: «Kalitatezko prestakuntza prozesu bat erraztuko duten azpiegiturak eta tresnak izango dituzte, teknologiaren arloan ekitatea eta aukera berdintasuna zainduko dutenak, Euskal Hezkuntza Sistemaren Eraldaketa Digitaleko Planaren jarduerak garatuz».

Laburbilduz, hauxe Eusko Jaurlaritzari eginiko eskaera: digitalizazio «etiko eta arduratsuaren aldeko apustua» egitea. Ildo horretatik jotzeko, Europako Batzordearen Hezkuntza Digitalaren Ekintza Planetik eratorritako printzipioen arabera aritzea nahi dute, «pribatutasuna eta arau etikoak errespetatzen dituzten balio erantsi handiko zerbitzuak eskaintzen dituzten konponbide, tresna eta plataforma teknologiko erraz eta seguruak eskuratuz».

«Aurrerapauso garrantzitsua»

EH Bildurena izan da ekinbidea, eta, Lore Axpe legebiltzarkideak nabarmendu duenez, «aurrerapauso garrantzitsua» da, software askearen erabilera sustatu eta modu progresiboan orokortze aldera. Martxan ipini asmo duten proiektu pilotuaren garrantzia nabarmendu du: «Plataforma horrek aukera emango du Microsoft eta Googleren hezkuntza plataformak eskaintzen dituzten soluzio teknologiko analogoak eskaini eta beste plataforma horietatik ikasleak inportatzeko, ikastetxeek hiruren artean bata edo bestea baldintza berberetan aukeratu ahal izan dezaten». Kontrara, Googlerekin sinatutako ituna gaitzetsi du: «Ez ditu bermatzen hezkuntza akordioan arlo digitalari buruz jasotako oinarriak».


Summary: Ama ezkongabe bati ukatu egin diote amatasun baja luzatzea «berez aitari dagokion» baimena erabilita. Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiaren arabera, prestazio hori guraso biko familientzako da soilik, eta «besterenezina da».

Amek ez dute. Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiak ebatzi du guraso bakarra den ama bati ez dagokiola erabiltzea guraso biko familia bati aitortzen zaion gurasotasun baimena. Auzitegi horretako Gizarte Gaietarako Aretoak ukatu egin dio ama ezkongabe bati amatasun baimena luzatzea [16 astetik 32raino] guraso biko familia batean «berez aitari dagokion» baimenaz baliatuta.

Nafarroako Auzitegi Nagusiak bere egin du Iruñeko 1. Epaitegiak aurretik emaniko ebazpena, eta baztertu egin du pertsona horrek jarritako helegitea, baina aitortu du beste erkidego batzuetako auzitegiek «kontraesanezko ebazpenak» argitaratu dituztela auzi beraren inguruan. Hala, bikotekideari aitortzen zaion baimena erabilita, amatasun baimena luzatzearen alde azaldu da EAEko Auzitegi Nagusia. Baita Madrilgoa eta Galiziakoa ere. Kontra, berriz, Asturiaskoa eta Valentziakoa (Espainia). «Irizpidea bateratu beharko du Espainiako Auzitegi Gorenak».

Gaur argitaratutako epaian, Nafarroako auzitegiak argudiatu du amarena ez den gurasotasun baimena «norbanakoen eskubidea dela, ama biologikoa ez den beste gurasoari dagokiola soilik eta besterenezina dela». Horregatik, ama edo aita izateagatik ematen den prestazio luzeagoa «guraso biko familiei soilik» dagokiela uste du epaileak.

Epaileek azaldu dutenez, ama ez den gurasoarentzat Langileen Estatutuaren 48. artikuluak aurreikusten duen hamasei asteko baimenaren helburua da «bizitza pertsonala, familia eta lana uztartzea, seme-alaben zaintzan bi gurasoen erantzukidetasuna sustatuz. Era berean, gurasoen eta seme-alaben artean lotura goiztiarrak sortzeko bidea ematen du, 6/2019 Errege Lege Dekretuak jasotzen duenez».

Salaketa aurkeztu zuen emakumea 2021eko urtarrilean erditu zen, eta lan egiten zuen enpresak 16 asteko baimena onartu zion. Gizarte Arloko Epaitegiko lehen aretoan jarri zuen salaketa, baina epaileek atzera bota zuten. Orain, Auzitegi Nagusiak berretsi egin du ebazpena: «Ez da eskubiderik urratu, ez baita existitzen guraso bakarreko familietako adingabeen eskubide teorikorik guraso biko familien egoera eta baldintza berean zainduak izateko».


Summary: Xostakovitxekin hasi eta bukatuko da Euskadiko Orkestraren 2022-2023ko denboraldia. Irailaren 23tik heldu den urteko ekainera, 50 kontzertu emango ditu abonu denboraldian, eta bira bat ere egingo du, Polonian. Robert Treviño zuzendari titular izango da aurrerantzean ere.

Tragediatik hura gainditzera daraman bidea. Ideia hori hartu du ardatz Euskadiko Orkestrak 2022-2023ko denboraldiko egitaraua lantzeko. Musikaren bidez erakutsiko du bide hori, gaiari lotutako adibide «handien» bitartez, hala nola «Xostakovitxen gordintasuna, Txaikovskiren mamuak, Brucknerren sinfoniarik handiena eta Carl Orffen lanik ospetsuena». Halaber, pandemiagatik bertan behera utzitako hainbat egitasmo berreskuratuko ditu, Carpenterren Mamu kantak lanaren estreinaldia, esaterako. Ohi bezala, euskal konpositoreen obrek ere protagonismoa izango dute egitarauan: Ramon Lazkanoren eta Zuriñe F. Gerenabarrenaren lan bana bildu dituzte programaziora, besteak beste. Eta gutxitan interpretatutako lan «bitxiak» ezagutzera ere emango ditu, tartean, Adamsen Doctor Atomic Symphony obra, baita Veprik eta Dzenitis musikagileen lanak ere. Horiek guztiak jorratzeko, nazioartean «sona handia» duten zuzendari eta bakarlariak gonbidatuko ditu orkestrak —Alexei Volodin, Alena Baeva, Yulianna Avdeeva, Dinis Sousa, Roderick Cox eta Frank Peter Zimmermann, adibidez—, baina baita Euskal Herrikoak ere —Donostiako Orfeoia, Easo Gazte eta Easo Eskolania abesbatzak, Carlos Mena eta Jone Martinez, esaterako—. Orkestraren egoitza nagusian, Donostian egindako agerraldian xehatu dituzte denboraldiaren nondik norakoak Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburuak, Oriol Roch orkestrako zuzendariak eta Robert Treviño zuzendari titularrak. Eta bertan jakinarazi dute Treviñoren titulartasunari jarraipena ematea erabaki dutela, «hura amaitzeko egunik zehaztu gabe».

Ikusi gehiago: Perry So izendatu dute Nafarroako Orkestra Sinfonikoko zuzendari titular

Denboraldia gidatuko duen ideia azaltzeko, historiaren bilakaera sorkuntzarako inspirazio iturri izan dela gogora ekarri dute orkestraren arduradunek, eta musikan horren adibide ugari daudela azaldu: «[Musika] Arimaren ispilu bihurtu da maiz, zoritxarrarena eta tragedia gordinenarena, baina baita hura gainditzearen ispilu ere». Premisa horren gainean sortu dute denboraldi berriko programazioa, ezbeharren eta horiek gainditzearen inguruan musikak emandako adibideetan oinarrituta. Horien artean aipatu dituzte, besteak beste, Xostakovitxen 8. Sinfonia, Txaikovskiren 4. Sinfonia, Brucknerren 8. Sinfonia eta Carl Orffen Carmina Burana —azken hori Donostiako Orfeoiarekin batera emango du orkestrak, haren 125. urteurrenean—.

Irailaren 23an hasiko da denboraldi berria, Gasteizen, eta 2023ko ekainaren 9an amaituko da, Donostian. Guztira, hamar programa izango dira, Gasteizen (10), Bilboren (10), Donostiaren (10x2) eta Iruñearen (10) artean banatuta; orotara, 50 kontzertu. Xostakovitxen 8. Sinfonia-k irekiko ditu emanaldiak; 1943. urtean sinatu zuen lan hura, eta Bigarren Mundu Gerrako milioika hildakoek eragin zioten zirrara du oinarri. Eta konpositore beraren beste lan batek itxiko ditu saioak, 15. Sinfonia-k; tragedia gainditzearen isla izan liteke obra hori, «baikortasuna» sumatzen baita 1971n idatzitako lan horretan. Abonuak ekainaren 15etik aurrera jarriko dituzte salgai, eta sarrera solteak, berriz, irailaren 1etik aurrera, bai euskadikoorkestra.eus helbidean, bai auditoriumetako webgune eta txarteldegietan.

Estreinaldi partekatuak

Orkestrak beste hainbat erakunderekin elkarlanean landutako proiektuen emaitza entzun ahal izango da hainbat estreinalditan. Carpenterren Mamu kantak, adibidez, Royal Scottish National Orchestrak, City of Birmingham Symphony Orchestrak, Royal Liverpool Philharmonic Orchestrak eta Euskadiko Orkestrak agindutako lan bat da; Marion Angus poetaren testu batzuk ditu partiturak, eta euskaraz kantatuko dituzte Easo Gaztek eta Easo Eskolaniak. Ramon Lazkanoren Mare Marginis pianorako kontzertua, berriz, Radio Francek, Euskadiko Orkestrak eta WDR orkestrak (Koloniako Irratiaren Orkestrak) agindutako lan bat da. Radio Franceren 2023ko Presences jaialdian estreinatuko dute, otsailaren 11n, François-Xavier Rothek zuzendutako Frantziako Orkestra Nazionalarekin; astebete geroago aurkeztuko du Euskadiko Orkestrak; eta maiatzean, berriz, WDR orkestrak. Denboraldiko hirugarren erabateko estreinaldia Zuriñe F. Gerenabarrenaren Lorratz obra izango da, Elkano: Mundubira musika bidelagun proiektuaren barruan sortu duena eta egitasmoari amaiera emango diona.

Estreinaldiez gain, beste hamar obra lehen aldiz interpretatuko ditu orkestrak, entzuleei lan berriak ezagutarazteko asmoz. Bi nabarmendu dituzte horien artetik: Doctor Atomic Symphony (John Adams) eta 2 poèmes (Alexander Veprik). Horiez gain, Xostakovitx, Elgar, Korngold, Chopin, Beethoven eta Mahlerren lanak gehitu dituzte errepertoriora.

Hiru programari bakarrik helduko die orkestrak, eta, gainerakoak jorratzeko, hainbat artista gonbidatu ditu. Zuzendarien artean, Roberto Fores, Dinis Sousa, Roderick Cox, Christoph-Matthias Mueller eta Karel Mark Chichon lehen aldiz ariko dira EO zuzentzen, eta Pablo Gonzalez ere batu dute zerrendara. Bakarlariei dagokienean, berriz, Alexandre Tharaud pianista eta Anne Gastinel biolontxelo jotzailea lehen aldiz arituko dira orkestrarekin, eta esperientzia errepikatuko dute Alexei Volodin eta Yulianna Avdeeva pianistek, eta Alena Baeva eta Frank Peter Zimmermann biolinistek. Halaber, Jone Martinez, Carlos Mena eta Javier Francoren ahotsak orkestrarekin batera entzun ahal izango dira, Easo Gazte, Easo Eskolania eta Donostiako Orfeoikoenez gain.

Treviño, «etxean»

Denboraldia amaitzean, zuzendari titular gisa bosgarren urtea beteko du Robert Treviñok. Rochek adierazi duenez, orkestrak azken urteotan lortutako emaitzen eta zuzendariak erakutsitako konpromisoaren harira, haren titulartasunari jarraipena ematea erabaki dute, amaiera eperik ezarri gabe. Denboraldiko lau programa bere gain hartuko ditu Treviñok, eta hala, besteak beste, Xostakovitxen, Brucknerren eta Mahlerren sinfonietan orkestra gidatuko du, baita F. Gerenabarrenaren eta Lazkanoren obren estreinaldietan ere.

«Oso pozik» agertu da Treviño Euskadiko Orkestran orain arte egindako bidearekin eta bertan jarraitzeko aukerarekin, eta «etxean» sentitzen dela adierazi du.

Martxoan, Poloniara

Euskadiko Orkestra 2020ko martxoan atera zen azkenekoz nazioartera, erabateko itxialdia ezarri aurretik. Aurki, atzerrirako bidaiak berreskuratuko ditu berriro ere. Iaz, bertan behera utzi behar izan zuen Salzburgorako bidaia, Austriaren itxialdiaren ondorioz, eta kontzertu horiek 2024ko otsailera geroratu ziren. Horren aurretik, baina, Poloniara joko du, Beethoven Jaialdiaren gonbidapena jaso baitu. 2023ko martxoan, Krakovia, Varsovia, Katowice eta Wroclaw hirietan joko du, horrenbestez.

Halaber, hainbat grabazio proiektu ere eramango ditu aurrera. Bat aipatu dute arduradunek: Maurice Ravelen orkestra lanen bigarren albuma plazaratuko dutela iragarri dute.

Euskal Herriko beste hainbat erakunderekin elkarlanean jarraituko du orkestrak denboraldi berrian ere, hala nola OLBErekin nahiz Musika-Musica jaialdiarekin, Musikasterekin eta Donostiako Musika Hamabostaldiarekin.


Summary: EH Bilduk lehen Konferentzia Munizipalista egingo du hilaren 27an eta 28an. Iruñean elkartuko dira, eta ehunka alkate eta zinegotzi batu nahi ditu. Nazioarteko ordezkariak ere joango dira.

EH Bilduk bere lehen Konferentzia Munizipalista egingo du bihar eta etzi zortzi, hilak 27 eta 28, Iruñean. Indar subiranistako alkate eta zinegotzien lehen bilera izango da, eta ehunka ordezkari eta tokiko kargu publiko elkartu nahi ditu. «Erlojuak sinkronizatu eta programak eta ideiak partekatuko ditugu, bertan bizi eta lan egiten dutenentzat herri eta hiri hobeak eraikitzeko lanean jarraitzeko helburuarekin. Elkarri entzungo diogu, elkarrengandik ikasiko dugu. Hobetzen ikasiko dugu, gure komunitateak hobetzeko», azaldu du EH Bilduk ohar batean.

Jakinarazi dutenez, nazioarteko ordezkaritza batek ere hartuko du parte: Eoin O Broin Sinn Feineko parlamentaria (Irlanda), Ruairi Kelly Glasgowko Udaleko zinegotzia (SNP, Eskozia), Jabiera Manzi Txileko mugimendu eratzailearen ordezkaria, Jesper Kiel Kopenhageko aliantza gorri-berdeko udal politikako arduraduna, David Payot Lausanako alkateordea (Suitza), Sandra Castro Lleidako alkateordea (ERC, Katalunia), Francisco Garcia Allarizko alkate ohia (BNG, Galizia) eta Selmi Holopainen Turkuko Udaleko zinegotzia (Finlandia) ere bertan izango dira.

Jardunaldia ostiralean hasiko da, Baluarten, Iruñeko zinegotzi Joseba Asironek, Errenteriako (Gipuzkoa) alkate Aizpea Otaegik eta Sinn Feineko parlamentari Eoin O Broinek egingo duten solasaldiarekin.

Larunbatean, jardunaldi bat egingo dute Iruñeko Refenan. Bertan, hainbat gai landuko dira, ikuspegi munizipalistatik: gobernantza eredu herrigilea, trantsizio energetikoa, gobernantza feministaren eredua eta etxebizitza. «Gai horiek dira, besteak beste, gure herriak, eta munduak oro har, aurrean dituen erronka kolosaletako batzuk», azaldu du EH Bilduk: «Garai nahasiak bizi ditugu, aldaketa handiak eta ziurgabetasun izugarriak bizi ditugu, eta udalgintzak funtsezko rola izan dezake. Tokikotik, hurbiletik, aurre egin beharreko erronka globalei ere erantzun ahal izango zaie».


Summary: Jasone Cenoz, Amanda Sierra eta Marta Olazabal ikerlarien lana aitortu dute. Eusko Jaurlaritzak eta Ikerbasquek aitortza egingo diete hiru emakume ikertzaileri. Ibilbideagatik eta ikerkuntzan egindako lanagatik sarituko dituzte.

Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak eta Ikerbasquek emakume ikertzaileen lana aitortu eta bistaratu dute. Ikerbasqueko Ebaluazio Batzordeak hautatzen ditu aitortza jasoko duten emakume ikertzaileak, eta aurten erabaki ditu dagoeneko 2022an hiru kategorietan aitortza egingo zaien emakume ikertzaileak. Jasone Cenoz EHUko Hezkuntzarako Ikerkuntza eta Diagnosi Metodoen Saileko katedradunak ikerketa arloko ibilbideagatik aitortza jasoko du. Amanda Sierra Basque Center for Neurosciences ikerketa zentroko ikertzaileak, berriz, bere ikerketa arloko lidergoaren aitortza jasoko du. Eta, azkenik, Marta Olazabal Basque Centre for Climate Change ikerketa zentroko kideak, ikertzaile gaztearen aitortza.

Laugarren aldia da aurtengoa, eta aukeraketa prozesu luzea izan da. Ikerbasquek Araba, Bizkai eta Gipuzkoako emakume ikertzaileen azkenaldiko ekoizpen eta ekarpen zientifikoei buruzko datuen analisi bibliometrikoa egin du. Ondoren, ebaluazio batzordeak gorago aipaturiko hiru kategoria horietako 25 ikertzaileren artean aukeratu ditu. Aurten, batzordeak emakumezko ikertzaileen maila zientifiko handia nabarmendu du, eta hautagaien kopuruak izan duen gorakada ere bai. Horrek, batzordekideen hitzetan, «agerian uzten du emakume ikertzaileek egiten duten zientziaren potentzial handia».

Hezkuntza Sailak eta Ikerbasquek 2022ko udazkenean egingo dute ekitaldia. Bertan izango dira, aitortza jasoko duten ikertzaileekin batera, ikerketa zentroetako, unibertsitateetako eta zentro teknologikoetako ordezkariak.


Summary: George W. Bushek Irakeko inbasioa gaitzetsi du... zera, Ukrainakoa. Lapsus esanguratsua eduki du AEBetako presidente ohiak Vladimir Putin Errusiakoaren jokabidea gaitzesteko eginiko hitzaldian.

Sigmund Freud harro egongo litzateke. Haren teoriaren arabera, gizakiek hitz egitean egiten dituen akats batzuk agerian uzten dute benetan buruan darabiltena, baina jendaurrean inoiz onartuko ez luketena. Batzuk sasizientziatzat dute Freudek asmaturiko psikoanalisia, baina George W. Bush AEBetako presidente ohiak lapsus freudiar horien adibide bikain bat eman berri du.

Bere izena duen zentroan hitzaldia eman du bart Bushek. AEBetako hauteskundeen etorkizunaren inguruan mintzatzen ari zen, eta aukera baliatu du Vladimir Putin Errusiako presidentearen aurka jotzeko.

Ikusi gehiago: George W. Bushek Irakeko inbasioa gaitzetsi du... zera, Ukrainakoa

«Errusiako hauteskundeak iruzurra dira. Aurkari politikoak espetxean sartzen dituzte, edo, bestela, galarazten diete bozetan parte hartzea», adierazi du Bushek. Gaineratu du horren ondorioz Errusian ez dagoela boterearen gaineko kontrolik.

«Eta gizon bakar batek erabakitzen du justifikaziorik gabeko inbasio bortitza abiatzea Iraken kontra... Zera... Ukraina esan nahi nahi dut».

Adierazitakoak duen esan nahiaz jabetuta, bere akatsari barre egin nahi izan dio orduan, eta bere adinari egotzi dio bi inbasioak nahastu izanak. 75 urte ditu, 1946 uztailaren 6an jaio baitzen.

Ikusi gehiago: Turkiak oztopatu egin du Finlandia eta Suedia NATOra batzeko lehen pausoa

2003an, Irak inbaditzeko agindua eman zuen Bushek. Tony Blair Erresuma Batuko lehen ministroaren eta Jose Maria Aznar Espainiako gobernuburuaren sostenguarekin. Herrialdean suntsipen handiko armak zeudela erabili zuten aitzakiatzat. Gero, Nazio Batuen Erakundeak ondorioztatu zuen herrialdean ez zegoela halako armarik.

Ez dago zehazki jakiterik zenbat pertsona hil zituen Iraken inbasioak eta zortzi urteko okupazioak, datu ofizialik ez dagoelako, baina, hainbat erakundek eginiko kalkuluen arabera, litekeena da 100.000-1.200.000 inguru izatea.


Summary: Gasolina litroa bi euro baino garestiago saltzen dute Euskal Herriko gasolindegien herenek. Astebetean bost zentimo igo da gasolinaren bataz besteko prezioa Hego Euskal Herrian. Gasolioa lau zentimo merkatu da maiatzean Iparraldean, eta hiru Hegoaldean. Depositua betetzea duela urtebete baino 28 (E-95) eta 36 (A gasolioa) euro garestiagoa da.

Abendutik gasolinaren prezioak izan duen gorakadak ez du etenik. Frantziako eta Espainiako Gobernuek urte hasieran hartutako neurriek erabiltzaileei arnasa pixka bat eman zieten arren, berriro hartu du gorako joera, eta martxotik hona batez beste hamar zentimo garestitu da Euskal Herrian, 1,809 eurotik 1,909 eurora. BERRIAren erregaien prezioaren orrialde berezian ikus daitekeenez, abendutik hona 53 zentimo garestitu da gasolina mota hori litroko. Igoera maiatzean handitu da. Astebetean, maiatzaren 13tik, bost zentimo igo da (0,053 euro), eta atzo Euskal Herrian E-95 gasolina saltzen duten 539 gasolindegietatik 193tan (%35,8) bi euro baino garestiago zegoen jada litroa.

Kopuru horiekin esan liteke Espainiako Gobernuak apirilean ezarri zuen hogei zentimoko hobariaren erdia petrolio konpainiek irentsi dutela jada. E-95 gasolina litroa bi eurotik gorako prezioan saltzen duten 193 gasolindegi horietatik 186 Hegoaldean daude. Ipar Euskal Herrian martxoan hasi zen nabaritzen Frantziako Gobernuaren neurrien eragina. Bost astean 1,971tik 1,780ra jaitsi zen E-95 gasolinaren salneurria. Hortik aurrera, baina, garestitu egin da, eta orain 1,907 euroan saltzen da litroa, martxoaren hasieran zuen salneurri berean.

Orain, E-95 gasolina toki hauetan dago garestien: Bidaxunen (2,13 euro, Nafarroa Beherea), Orontzen (2,12, Nafarroa), Donibane Lohizunen (2,109, Lapurdi), Baionako Nafarroako Herni etorbidean (2,105), Itzan (2,099, Nafarroa), Beasainen (2,089, Gipuzkoa) eta Gernika-Lumon (2,084, Bizkaia). Merkeen, berriz, Etxarri-Aranatzen (1,809 euro, Nafarroa), Zeanurin eta Lemoan (1,799, Bizkaia), Amendüze-Unason (1,774, Nafarroa Beherea), Baionako Grand Basque etorbidean (1,675), Hendaian (1,66, Lapurdi), Angelun (1,549, Lapurdi) eta Senperen (1,335, Lapurdi).

Gasolioa merkatu egin da

E-98 gasolina ere nabarmen garestitu da. Hego Euskal Herriko batez besteko prezioak maiatzean gainditu zuen bi euroen langa, eta ez da hortik jaitsi; atzo 2,104 euroan zegoen. Gasolinaren prezioak gora egin du, eta A gasolioa, berriz, merkatu egin da, eta gasolina baino merkeago dago berriro Euskal Herrian: 1,891 euroan dago A gasolioa, eta 1,948 euroan E-95 gasolina. Iparraldean lau zentimo merkatu da azken hamar egunetan. Hegoaldean, berriz, hiru zentimo.

Europako Batasuna Errusiako petrolioa bahitzea ari da aztertzen, eta, adituen arabera, horrek eragin du maiatzeko igoera. Ikusteko dago zer gertatzen den ekainera bitartean, Hego Euskal Herrian ekainaren 30ean amaituko baita Espainiako Gobernuaren hobaria. Une honetan prezio horiei hogei zentimoko beherapena egiten zaie Hegoaldeko gasolindegietan: hamabost Espainiako Gobernuaren kontura, eta bost petrolio konpainien kontura.

Salneurri horietan, 55 litroko edukiera duen auto batean depositua E-95 gasolinarekin betetzea duela urtebete baino 28 euro garestiagoa da. Ipar Euskal Herrian, iazko maiatzetik, E-95 gasolina 31 zentimo garestitu da litroko, eta Hegoaldean, 0,54 zentimo (Madrilen beherapena aintzat hartu gabe). Gasolioa gehiago garestitu da urte honetan, eta 55 litroko depositu bat betetzea duela urtebete baino 36 euro garestiagoa da. Urtebeteko igoera 49 zentimokoa izan da Ipar Euskal Herrian, eta 68 zentimokoa Hegoaldean.


Summary: Hiru urteko haur bat hil da Corellan, ur oxigenatua edateagatik. Osasun zerbitzuek ez dute erdietsi umea suspertzea. Bertan hil da, handik gutxira.

Hiru urteko haur bat zendu da gaur Corellan (Nafarroa), ur oxigenatua edanda. Umeak produktua edana zuelako berri izan du Poliziak, 13:00 aldera, eta Corellako Udaltzaingoa eta Foruzaingoa harengana joan dira haurrari arta emateko. Ondotik, osasun zerbitzuak joan dira harengana, suspertzen ahalegintzeko. Ordea, ez dute lortu, eta haurra handik gutxira hil da, 14:00 aldera.

Foruzaingoak zabaldutako informazioaren arabera, haurra etxola batean zegoen ur oxigenatua edan duenean. Polizia joan denerako, bihotz-biriketako geldialdian zen umea, larri. Oraingoz, ez dute gertatutakoari buruzko informazio gehiago plazaratu. Ikerketa abiatu dute.


Summary: Lan eta bizi baldintzak duintzeko politika «publiko, indartsu eta ausartak» eskatu ditu LABek. Seme-alaba bakoitzeko 200 euroko diru laguntza ematea «urrats bat» izan daitekeela uste du LABek, baina, iragarritako neurriez harago, zaintzari buruzko proposamenak egitea «beharrezkoa» dela dio.

Iñigo Urkullu lehendakariak atzo iragarri zituen erronka demografikoari aurre egiteko neurriak, EH Bilduren eskariz Eusko Legebiltzarrean egindako demografiari buruzko bilkura monografikoan. LAB sindikatuaren ustez, baina, erronka demografikoaren aferari ezin zaio «politika natalistekin» erantzun, eta herritarren lan eta bizi baldintzak duintzeko politika «publiko, indartsu eta ausartak» eskatu ditu, «sakoneko aldaketak gauzatzeko».

Jaiotze tasa baxuen atzean «prekaritate eta pobretze kasuen hedatzea» dagoela uste du LABek. Eta, horrez gainera, emakumeak «erreprodukziorako tresna gisa» hartu izana salatu dute: «Beste behin ere, emakumeoi gure gorputzarekin zer egin behar dugun esan digute». Arazo nagusia, baina, hau da, LABen iritziz: «Bizitza duinerako dugun eskubidea ukatzen zaigu». Horrez gainera, adierazi dute kalitatezko etxebizitza duina izateko eskubidea ere ez dagoela bermatuta.

Bestalde, urtean 100.000 euro baino gutxiagoko errenta daukaten gurasoei seme-alaba bakoitzeko 200 euroko diru laguntza ematea «urrats bat» izan daitekeela aitortu dute, «baina ez da nahikoa aurretik aipatutako eremuetan esku hartze sendorik ez badago». Era berean, esan dute garraio publikoaren tarifak berrikusteak «gutxirako» balio duela garraio publikoaren aldeko estrategia indartsurik ez badago.

Iragarritako neurriez harago, zaintza sistema publikoaren inguruko proposamenak egitea ere «beharrezkoa» dela uste du LABek: «Lan eta bizi baldintzak duindu behar dira, eta, horretarako, enplegua, zaintza lanak eta aberastasuna banatzeko neurriak eta borondate politikoa behar da».


Summary: Administrazio auzitegira jo du Seaskak, Frantziako Hezkuntza Ministerioaren kontra. 2019an EEPk eta hirurek izenpetu zuten hitzarmena ez betetzea leporatzen diote Frantziako estatuko administrazioari. Ikasleek baxoko azterketa batzuk euskaraz egiten ahalko zituztela adostu zuten hiru erakundeek.

Frantziako Hezkuntza ministerioaren borondate falta juridikoki konpondu nahi du Seaskak. Ipar Euskal Herriko ikastolen federazioak Paueko Administrazio Auzitegira jo du azterketak euskaraz egiteko eskubidea aldarrikatzeko. Zehazki, Frantziako Hezkuntza ministerioa salatu du, 2019ko uztailean EEP Euskararen Erakunde Publikoak eta hiruek izenpetu zuten hitzarmena ez betetzea leporatuta. Ikasleek baxoko Ahozko Handiaren parte bat euskaraz egiten ahalko dutela idatzia da bertan, baina uko egiten diote neurria aplikatzeari. Azken hilabeteetan, Bordeleko errektoreak Seaskako kideei erran izan die idatzitakoaren «beste irakurketa bat» egiten duela. «Bide berri bat hartzea erabaki dugu: epaileari erranaraztea Hezkuntza ministerioa behartua dela aplikatzera hori, eta gure terminaleko ikasle guziek eskubidea dutela Ahozko Handi hori euskaraz pasatzeko», adierazi du Peio Jorajuria Seaskako lehendakariak.

Honela dio 2019an izenpetu zuten hitzarmenaren testuak: «Batxilergoan murgiltze ereduetako ikasleek parada ukanen dute euskaraz idazteko Historia-Geografiako kontrol jarraikiko proba amankomunetan eta irakaskuntza zientifikoetako kontrol jarraikiko proba amankomunetan. Azkenik, sail elebidunetako eta murgiltze ereduetako ikasleek ahozko handiko zati bat euskaraz egiten ahalko dute». Jorajuriaren iritziz, esaldiak ez du interpretaziorako tarterik uzten.

Seaskako lehendakariak oroitarazi du aspalditik ari direla borrokan azterketak euskaraz egiteko eskubidearen alde. «Azken urte eta hilabeteetan eraso anitz izan ditugu. Ez dugu ulertzen nondik heldu den oposizio hori. Ez da antolaketa arazorik: zuzentzaileak badira beste sareetan, publikoan, elebidunean, gure ikasleen lanak zuzendu ditzaketenak. Ez da arazo juridikorik: legeak dio argiki azterketak frantsesez egin behar direla, salbu euskararen irakaskuntzak bestela behartzen duelarik. Badu 30 urte lege puntu hori erabiltzen dugula brebeta osoki euskaraz egiteko, eta Historia-Geografia eta Matematika euskaraz egiteko baxoan».

Abenduan zirkularra

Funtsean, hiru dokumentuk berresten dute Seaskaren eskaera. Batetik, Jorajuriak aipatutako Frantziako Hezkuntza Kodeak, 121-3 artikuluan; bestetik, EEPk, ministerioak eta Seaskak 2019an izenpetutako hitzarmenak; eta, azkenik, joan den abenduan hizkuntza gutxituen irakaskuntzari buruz publikatu zuten zirkularrak. Brebetan eta baxoan proba batzuk euskaraz egiteko aukera aipatzen da azken horretan.

Horiek horrela, Frantziako hezkuntza administrazioaren «erabaki politikoa» da azterketak euskaraz egiteko eskubidea ukatzea, Jorajuriaren hitzetan: «Susmatzen dugu badela nahikeria bat gure ikasleek frantses gehiago izan dezaten irakaskuntzan. Funtsean, hori baita gertatzen dena. Proba bat frantsesez aurkeztu behar delarik, azken hiruhilekoan, azken hilabeteetan, irakasleak behartuak dira frantses pixka bat sartzera haien irakaskuntzan. Eta gure murgiltze eredua hausten dute hori eginez».

Seaskak lehengo astean aurkeztu zuen helegitea Paueko auzitegian, eta horrek eskaera aztertzea erabaki du. Heldu den astelehenean izanen da auzi saioa.


Summary: Gipuzkoako zahar etxeetako langileek aurrerapausoak exijitu dituzte itunaren negoziazioan. Manifestazioa egin dute gaur Donostian, ELA eta LAB sindikatuek deituta, bakoitzak bere aldetik. Gipuzkoako Foru Aldundiari eta patronalari eskatu diete bere erantzukizuna onartzeko eta konponbideak proposatzeko. Bihar bilduko da negoziazio mahaia.

Greba eguna dute gaur Gipuzkoako zahar etxeetako langileek, ELA eta LAB sindikatuek eta Gipuzkoako Senideak elkarteak deituta. Adinekoen egoitzetako hitzarmenaren alde borrokatzeko hartu dituzte Donostiako kaleak, eta Gipuzkoako Foru Aldundiari eta patronalari eskatu diete beren erantzukizuna onartzeko eta konponbideak proposatzeko. Manifestazioa egin dute 11:00etan, bulebarretik abiatuta.

Borroka prozesu «oso luzea» daramatela adierazi dute sindikatuek; izan ere, duela bost urte osatu zen negoziazio mahaia, eta duela lau urte hasi zituzten grebak eta mobilizazioak. Horrela, Gipuzkoako ELAko zahar etxeetako langileen 258. greba eguna da gaurkoa. Horregatik, Maialen Aranburu ELA sindikatuko Gipuzkoako zahar etxeetako arduradunaren arabera, hasieratik hitzarmenerako eskatzen zituzten edukiak «zaharkituta» gelditu dira, ez zituztelako 2022. eta 2023. urteak aurreikusten, eta negoziazio mahaian eduki horiek eguneratzeko eskatu dute, besteak beste.

Eñaut Alvarez LAB sindikatuko kideak adierazi duenez, gaur egungo egoerak «urgentziazko» irtenbide bat behar du, zahar etxeetan «muturreko» egoeran baitaude. Nabarmendu du egoera «larria» dela duela urte askotatik, baina COVID-19aren ondorioz «are eta larriagoa» bihurtu dela. Horregatik, ohartarazi du bakoitzak bere erantzukizunak onartu behar dituela; «bai patronalak, bai diputazioak, baita sindikatuok ere». Mobilizazioan, patronalaz gain, aldundia ere interpelatu dute; hain zuzen ere, badakitelako proposamenaren atzean diputazioak ere egon behar duela. «Ehuneko handi batean diru publikoz finantzatuta dagoen zerbitzu bati buruz ari gara hitz egiten, eta, beraz, azken ardura aldundiarena da», adierazi du Aranburuk.

Bihar bilduko da negoziazio mahaia, eta, sindikatuen arabera, bilera «erabakigarria» izan daiteke, hitzarmen duin bati bide emango dion «negoziazio erreala» martxan jartzeko aukera izan daitekeelako. Sindikatuek, beraz, patronalari eta Gipuzkoako Foru Aldundiari eskatu diete «beren lana» egin dezatela, aurretik izan dituzten hiru negoziazio mahaietara «ez dutelako proposamenik eraman». Biharko bilerari begira, baina, Aranburuk espero du proposamenen bat aurkeztea. Izan ere, azkenekoan, ELAk ohartarazi zuen proposamenik jasotzen ez bazuten ez zela mahaian eseriko, eta Aranburuk erabaki horixe berretsi du gaur: «Ez gara fikziozko negoziazio batean sartuko». LABek, berriz, nabarmendu du proposamena jasotzen badute «xehetasunez» aztertuko dutela, baina eramaten ez badute «bestelako pauso batzuk emateko prest» daudela.

Zahar etxeetako langileen lan baldintzak «duinduko» dituen hitzarmena negoziatzerako orduan, ELAk nabarmendu du, besteak beste, garrantzitsua dela ratioak hobetzea eta soldatak igotzea, «kasu askotan 2016tik soldata igoerarik gabe dagoelako sektore hau». Langileentzat, gainera, hogei minutuko atsedenaldi ordaindu bat eskatzen dute, baita kontratu guztiak %100eko jardunaldikoak eta finkoak izatea ere. Horrez gain, Aranburuk nabarmendu du oraindik inongo hitzarmenetan jarri ez den klausula berri bat lantzen ari direla. Horrekin, azken bi urteotan pandemiarekin zahar etxeetan bizi izan dutenari erreparazio bat bilatu nahi diote.

LABen ustez, berriz, erresidentzietan dagoen egoerari «behin-behineko irtenbide bat» emateko beharrezkoa da herrialde mailako lan hitzarmen bat ezartzea. Horrekin, Gipuzkoako egoitzetan lan bera egiten duten langileen arteko lan baldintzak eta soldata arrakala berdintzea bilatzen dute. Horrez gain, «ezinbestekotzat» daukate ratioak handitzea, «ez lan kargak gutxitzeko bakarrik, zerbitzua hobetzeko ezinbesteko neurria delako ere bai».

Greba eskubidea, «urratuta»

Sindikatuek salatu dute Eusko Jaurlaritzak greba eskubidea «urratzen jarraitzen» duela, gehiegizko gutxieneko zerbitzuak ezarriz. Aranburuk azaldu duenez, neurri hori ezarrita Jaurlaritzak duen «helburu bakarra greba eskubidea oztopatzea» da. Nabarmendu du pandemian langileak greba eskubiderik gabe egon direla, %100eko zerbitzu minimoekin.

LABek ere salatu du gutxieneko zerbitzuak gehiegizkoak direla; Alvarezen arabera, greba eskubidea «urratua» izan da %100eko zerbitzu minimoen aitzakiapean: «Egoiliarren zaintza eta atentzioa bermatzearen izenean, grebarako eskubidea urratzen dute». Horrela, gaineratu du gutxieneko zerbitzuak ez direla greba egunetan bakarrik jartzen: «Egunero gaude zerbitzu minimoetan lanean, eta greba egunetan egun normal batean baino jende gehiagok egin izan du lan».


Summary: Gizonezko bat atxilotu dute Bilbon, indarkeria matxista egotzita. Bikotekideari eraso egitea leporatu diote gizonezkoari; 30 urte ditu. Emakumea Basurtuko ospitalera eraman dute.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, Ertzaintzak eta Bilboko Udaltzaingoak 30 urteko gizonezko bat atxilotu du goizaldean Bilbon, bikotekideari eraso egin izana egotzita. Zabaldutako informazioaren arabera, gauerdian Udaltzaingoak Ertzaintzari jakinarazi dio indarkeria matxistako kasu bat izan dela hiriko etxebizitza batean. Larrialdi zerbitzuak bertaratu dira, eta han artatu dute biktima: begi batean lesioak zituen, eta hematomak gorputzean. Basurtuko ospitalera eraman dute, eta erietxeratu egin dute. Ertzaintzaren eta Udaltzaingoaren patruilak etxebizitzara joan dira, baina ordurako erasotzailea ez zegoen bertan, eta poliziek gizonezkoa bilatzeari ekin diote. Aisialdi gune batean atzeman dute gero, eta atxilo eraman dute, indarkeria matxista leporatuta. Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, atxilotuak aurrekariak ditu indarkeria matxistagatik eta jabetzaren aurkako delituengatik. Ertzaintzaren komisarian dago gizonezkoa, epailearen aurretik igarotzeko zain.


Summary: Stefano Oldanik irabazi du Giroko hamabigarren etapa. Italiarra eguneko ihesaldian sartu da lehenbizi, eta bi iheskiderekin egin du aurrera gero. Esprintean hura izan da azkarrena. Juanpe Lopezek lehen postuari eutsi dio.

Iheslariek Italiako Giroko etaparen bat begiz joa bazuten, hamabigarrena zuten. Parma eta Genova arteko ibilbidea oso aproposa zen esprinterren taldeen zaintzatik ihes egiteko: ekitaldiko saiorik luzeena zen (204 kilometro), eta ez zuen aparteko zailtasunik.

Bete egin dira iragarpenak, eta ihes egindako hiru txirrindulari lehiatu dira etapa irabazteko: Stefano Oldani (Alpecin), Lorenzo Rota (Intermarche) eta Gijs Leemreize (Jumbo). Oldani nagusitu da, Rotaren eta Leemreizeren aurretik. Italiarrak ez zuen garaipenik duela lau urte profesionaletan debuta egin zuenetik; nekez izan zezakeen estreinako hoberik, etxeko lasterketarik handienean.

Lehen hiru sailkatuak 25 txirrindulariz osatutako ihesaldi baten kide izan dira. Izen handiak zeuden tartean: Mathieu van der Poel (Alpecin), Wilco Kelderman (Bora) eta Bauke Mollema (Trek), besteak beste. Kilometro asko egin dituzte elkarrekin, baina helmugara gerturatu ahala, elkarri erasoka hasi dira, eta, azkenean, Oldani, Rota eta Leemreize geratu dira aurrean. Kelderman (Bora) eta Mollema (Trek) 57 segundora iritsi dira, eta tropela, bederatzi minutu pasatxora. Juanpe Lopezek (Trek) lehen postuari eutsi dio.

Bihar, hamahirugarren etapa jokatuko dute, Sanremotik Cuneora. Laburra da (150 kilometro) eta bi zati ditu: lehen 54 kilometroak goraka dira, eta Hirugarren Mailako mendate bat dago bukaeran; hurrengo ia ehun kilometroak, ordea, maldan behera dira. Esprinterrek ez dute nahiko beste aukera bat alferrik galtzea.

Italiako Giroa ez da jokatzen ari den World Tourreko proba bakarra. Gaur, Burgosko Itzulia hasi da, eta Worx taldeak garaipen boladari eutsi dio. Lotte Kopecky flandriarrak irabazi du lehen etapa, esprintean, eta lider jarri da. Tereza Neumanova (Liv) eta Emma Cecilie Bjerg (Movistar) sailkatu dira haren atzetik. Eukene Larrarte (Bizkaia Durango) izan da lehen euskal herritarra, hamazazpigarren postuan, irabazlearen denbora berarekin.


Summary: Barne desplazatuen kopurua inoizko handiena izan zen 2021ean. Bi GKEren ikerketa baten arabera, barne desplazatuak 59,1 milioi izan ziren iaz. Gatazkek 53,2 eragin zituzten, eta klima larrialdiarekin lotutako hondamendi naturalek 5,9. Ukrainako gerra dela eta, aurreikusten dute aurtengo datuak are okerragoak izatea

Inoiz baino barne desplazatu gehiago izan ziren iaz: 59,1 milioi. Errefuxiatuentzako Norvegiako Kontseilua (NRC) eta Barne Desplazamenduen Behatokia (IDMC) GKE gobernuz kanpoko erakundeek kaleratutako azken txostenaren arabera, desplazamendu horietako gehienak gatazkek eragin zituzten, baita klima larrialdiaren ondorio diren hondamendiek ere. Ohartarazpen bat ere egin dute: Ukrainako gerra dela eta, kopuru hori txiki geratu daiteke aurten. Izan ere, zortzi milioi barne desplazatu eragin ditu oraingoz

Barne desplazatuak duela hamar urte erregistratutakoak halako bi dira, txostenean nabarmendu dutenez. «Desplazamenduak handitzen ari dira tamainan, konplexutasunean, larritasunean eta iraupenean», azaldu du IDMCko zuzendari Alexandra Bilakek, ikerketaren aurkezpenean. «Estatistikak dauzkagunetik, iazkoa da urterik okerrena», erantsi du NRCko buru Jan Egelandek.

Zehaztu dute 59,1 milioi horietatik 53,5ek gatazkek eragindako indarkeriarengatik utzi behar izan zituztela haien etxeak —2020ean baino %10ek gehiagok—, eta hondamendi naturalek 5,9 milioi barne desplazatu eragin zituztela; iaz baino %15 gutxiago.

Herrialdeei dagokienez, gatazkek 6,7 milioi barne desplazatu eragin zituzten Sirian, 5,3 Kongoko Errepublika Demokratikoan, 5,2 Kolonbian, eta 4,4 Afganistanen. Txostenak dioenez, molde horretako barne desplazamenduen %80 Afrikan gertatzen dira, hondamendi naturalek eragindakoen %57, bestalde, Asia-Pazifikoan; hain zuzen, 1,4 milioi Afganistanen —azken hilabeteetako lehorteek gogor jo dute herrialdea—, 943.000 Txinan, eta 700.000 Filipinetan.

Bi arrazoiengatik desplazatuak

«Gauzak okertzen ari dira ez soilik Ukrainan, baita Afrikako Adarrean, Kongoko Errepublika Demokratikoan edo Latinoamerikan ere», gogoratu du NRCkoak. Txostenean azpimarratu dute, gainera, toki batzuetan bai gatazkengatik, bai klima larrialdiak eragindako hondamendiengatik gertatzen direla barne desplazamenduak; esaterako, Somalian, Afganistanen, Hego Sudanen, Mozambiken eta Myanmarren.


Summary: Kamera bat aurkitu dute Bilboko ikastetxe bateko igerilekuko aldageletan. Emakumeen aldageletan jarri dute kamera, eta Batxilergoko ikasleek ikusi dute. Ertzaintza ikertzen ari da.

Ertzaintzak kamera bat aurkitu du Bilboko ikastetxe bateko igerilekuko emakumeen aldageletan. Ertzaintzaren arabera, norbaitek grabatzeko erabil zezakeen, eta ikerketa zabalik dute, zer gertatu den argitzeko.

Kamera Batxilergoko ikasleek aurkitu zuten, atzo. Behin zuzendaritzak haren berri izan zuenean, Ertzaintzan salaketa bat jarri zuen. Ikastetxeak ohar bat bidali die familiei, ikasleak arriskuan jartzen dituen edozein gertaera «sakonki deitoratzen» dutela esanez.

Zuzendaritzak esan duenez, gaur-gaurkoz ez dakite gertaera horiek zenbaterainokoak diren. Hala ere, ziurtatu du «bere esku dagoen guztia» egiten ari dela zer gertatu den argi dadin.


Summary: Ekainaren 9an emanen dute Esnali buruzko erabakia. Parisko Dei Auzitegiak euskal presoaren baldintzapeko askatasun eskaera aztertu du. Prozedura luzatzeko borondatea deitoratu du Maritxu Paulus Basurco abokatuak

Parisko Dei Auzitegiak ekainaren 9an emanen du Jakes Esnal euskal presoaren baldintzapeko askatasun eskaeraren erantzuna. Baina prozedura gehiago luzatzeko arriskua ikusten du Maritxu Paulus Basurco abokatuak. Auzi saioan epaileak galdera egin du ea ez ote zaion CPMS Segurtasun Neurrien Diziplina Anitzeko Batzordeari Esnalen eskaerari buruzko beste iritzi bat eskatu behar, eta prokuradorea alde agertu da -euskal presoaren askatasunaren kontra dago-. «Prozedura beste bi urtez luzatu lezake horrek», deitoratu du Paulus Basurcok. «Gure argumentuak eman ditugu eta espero dugu ekainaren 9an askatasun eskaerari buruzko erantzun baikorra lortzea. Baina kezkatuak gara».

Orain dela bost urte abiatu zuen Esnalek baldintzapean aske geratzeko eskaera, 2020ko urriaren 25ean; orain arte egin duen bigarrena da. Halako prozeduretan, presoaren egoera aztertu eta iritzia ematen duten bi egitura daude: CPMS eta CNE Frantziako Ebaluazio Zentroa. CPMSri dagokionez, aukera du azterketa bukatu ondotik presoa CNEra bidaltzea erabakitzeko; baina, hautazkoa da berez. Esnalen kasuan ez zuen beharrik ikusi, baina argumentu hori baliatu zuen Dei Auzitegiak 2020ko irailean Esnalen eskaera aztertzeari uko egiteko. Martxoan erabaki horren kontra egin zuen Frantziako Kasazio Auzitegiak: horren emaitza da gaurko auzi saioa.

«Harritua» agertu da Paulus Basurco eztabaidek hartu duten bilakaerarekin. «Ez genuen espero CPMSaren beste iritzi bat eskatzea mahaigaineratuko zutenik. Argi gelditzen da denbora galtze bat dela, ez delarik justifikatua. Hainbat argumentu eman ditugu hori ez dadin gertatu». Bere hitzetan, legeak iritzi bat ematea eskatzen du, eta hori badute esku artean: «dosierra erregularra da». Baina gaineratu du bi erakundeek iritzi argirik eman gabe ere har daitekeela askatasuna eskaerari buruzko erabakirik. «Auzitegia da erabaki har dezakeen bakarra».

CPMSen azterketak urte bat iraun ohi du, baina honek CNErengana jotzea erabakiko balu, are gehiago izan liteke. Esnalen egoera azpimarratu du Paulus Basurcok: Donibane Lohitzuneko presoak 71 urte ditu, eta 32 urte daramatza presondegian. «Egoera izugarria da»


Summary: Vangelis musikaria hil da, 'Chariots of Fire' filmaren soinu bandaren egilea. Musikari greziarra musika elektronikoaren aitzindarietako bat izan zen, eta askotariko estiloetako dozenaka lan eman zituen argitara. 79 urterekin hil da.

Vangelis konpositore greziarra joan den asteartean hil zen, 79 urterekin, Greziako Gobernuko ordezkariek adierazi dutenez. Frantzian zegoen ospitaleratuta; ez dute zehaztu zeren ondorioz hil den. Zinemaren historiako soinu bandarik ezagunenetako bat egin zuen, 1981ean, Hugh Hudsonen Chariots of Fire filmean.

Evangelos Odysseas Papathanassiou Vangelis 1943an jaio zen, Agrian (Grezia), eta gaztetatik izan zuen musika sortzeko grina: etxeko tresnek egiten zuten soinuarekin esperimentatzen hasi zen, esaten dutenez. Greziako herri musikaren eragina jaso zuen, baita Eliza ortodoxoko kantena ere, baina inoiz ez zuen musika ikasketa ofizialik egin. Horrek «sormena salbatu» ziola esan izan zuen berak.

Zenbait rock taldetan jotzen aritu eta gero, Vangelis Parisera joan zen 25 urterekin, eta, han, sintetizadore elektronikoekin hasi zen musika egiten. Horrela iritsi zen bere soinu bereizgarrira: sailkatzen zaila den giro atmosferiko bat, new agean eta abangoardian kokatu izan dutena.

Artista komertzial bilakatzeko bidetik urruntzea erabakita, Londresen estudio bat prestatu, eta han idatzi zuen Chariots of Fire-ren partitura, 1924ko Olinpiar Jokoetako lasterkari britainiar batzuen garaipenaren istorioari buruzko pelikularako. Musikarik onenaren Oscar saria eman zioten, besteak beste, eta arrakasta handia izan zuen mundu osoan.

Zinemarako beste lan aipagarri batzuk ere egin zituen: Ridley Scotten Blade Runner (1982) eta Costa-Gavrasen Missing (1982) filmen soinu bandak harenak dira, besteak beste. Musikari emankorra izan zen, eta dozenaka disko argitaratu zituen, estilo askotakoak.


Summary: Lehenbiziko aldiz emakumezko arbitroak epaile arituko dira gizonen Munduko Kopan. Txapelketako neurketak epaituko dituzten arbitroetako hiru izanen dira andreak; 36 arbitro aukeratu dituzte guztira. Azaroaren 21ean hasiko da futboleko Munduko Kopa, Qatarren.

Berandu, baina eman da pausoa azkenik; aurten bai. Estreinako aldiz, futboleko gizonen Munduko Kopan epaile arituko diren guztiak ez dira gizonezkoak izanen. Txapelketaren antolatzaileek jakinarazi dutenez, zeregin horretarako aukeratutako hiru emakumezkoak dira: Stephanie Frappart Frantziakoa, Salima Mukansanga Ruandakoa eta Yoshimi Japoniakoa.

Azaroaren 21ean hasiko da futboleko Munduko Kopa, Qatarren. Atzerako kontua estutuz joan ahala, ari dira haren antolaketari buruzko gero eta informazio gehiago argitaratzen, eta arbitroen gainekoa izan da gaurkoa. Emakumezko arbitroak arituko direlako notizia inoiz gertatu gabea zen orain arte –1930an egin zen txapelketa aurrenekoz–. Hala eta guztiz ere, portzentajean, zokoratuta segitzen dute andreek. Guztira 36 epaile arituko dira Kopan; %9 dira emakumezkoak, beraz.

FIFAko arbitroen batzordeko lehendakari Pierluigi Collinak esan du profesionalen kalitatea izan dela betidanik hautaketarako irizpide nagusia: «Guretzat, kalitatea dago guztiaren gainetik, eta ez sexua». Halaber, nabarmendu du FIFAk antolaturiko beste txapelketa batzuetan dagoeneko arituak direla emakumezko epaileak; haurren txapelketak eta senior kategoriak aipatu ditu adibide gisan.


Summary: 42 urteko gizonezko bat hil da auto istripuan Zamudion. Jaurlaritzak esan du litekeena dela «osasun arazoren bat» eduki izana gidatzen zihoan bitartean

Portugaleteko auto gidari bat zendu da gaur arratsaldean, Zamudioko (Bizkaia) Ugaldeguren poligonoan aparkatuta zegoen auto baten kontra jo ostean. 42 urteko gizonezko bat da hildakoa, eta Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, bakarrik zihoan gizona autoan.

Larrialdi zerbitzuak iritsi direnean suspertzen saiatu dira, baina konorterik gabe zegoen ordurako, eta azkenean hil egin da. Jaurlaritzak esan du litekeena dela gidatzen zihoala «osasun arazoren bat» izatea. Istripuaren arrazoia argitzeko autopsia egingo diotela jakinarazi dute.


Summary: «Gogobeteta» esango du agur Oier Sanjurjok. Klubaren eta zaleen aitortza jaso du Osasunako kapitainak, agurreko ekitaldian. Taldean jarraitu nahiko zukeen, eta «denboraldi zaila» izan dela azaldu du. Ez du, printzipioz, futbola uzteko asmorik.

Sadarreko berdegunea igandean zapalduko du azkenekoz Oier Sanjurjok Osasunako jokalari moduan. Gaur, agurreko ekitaldia egin da jokaleku berean, eta hunkituta agertu da kapitain gorritxoa. Kostata eutsi die malkoei. Azken asteetan sentimendu anabasa izan omen du. «Tristura» eta «nostalgia» sentitu ditu, alde batetik. Ezin da bestela izan, hamabost urte egin baititu Osasunaren lehen taldean. Baina, ororen gainetik, «gogobeteta» doala nabarmendu du. «Ametsa bukatzen ari da. Luxua, altxorra izan da egunero Taxoaren lan egin ahal izatea. Aseta eta harro noa, klubak hazkunde itzela izan duelako».

Ekitaldi irekia eta jendetsua izan da. Aulkietan, senitartekoak eta taldekideak ageri dira, eta harmailetan, zale ugari —3.000 lagun bildu ziren—, kantuka. Elebiz mintzatu da kapitaina. Hasteko, euskara hutsez mintzatu zaie familiakoei. Maitasun eta esker oneko hitzak eskaini dizkie, «oreka» eman diotelako urte hauetan guztietan. Denetarik bizi izan du Oierrek Osasunaren elastikoarekin. Oztopoak ez dira gutxi izan. Zailtasunek, haatik, dena «intentsitate handiagoz» bizitzen lagundu diote. Atzera begiratuta, errealitateak «amets guztiak» gainditu dituela sentitzen du: «Jasotako ondare emozionala ikaragarri aberasgarria izan da. Ezin da diruz ordaindu bizi izan dudan guztia».

Osasunan jarraitzeko gogoa zuen, baina protagonismoa galduz joan da azkenaldian. Alde horretan, aurtengoa «denboraldi zaila» izan dela aitortu du ekitaldiaren osteko prentsaurrekoan. «Denok dugu gure egoa, eta ni asko jokatzera ohitu naiz. Ez da erraza geroz eta minutu gutxiago duzula ikustea, eta irristadaren bat izan dut. Barkamena eskatu beharra daukat». Arduradunekin izandako elkarrizketak norabidez aldatuz joan omen dira denborak aurrera egin ahala, eta udaberri hasieran «bukaera zantzuak» nabaritu zituen. «Busti zitezela eskatu nien, behar nuelako. Ezin nuen hala jarraitu». Azkenean, atea zabaldu dio klubak. Autokritika ere egin zuen kapitainak. «Gehiago ez badut jokatu, agian izango da zerbait falta izan zaidalako. Denak du hasiera eta bukaera bat».

Futbolean gozamen hutsez hasi zen jokatzen Oier. «Ez nuen goi mailako jokalari izateko pretentsiorik». Horrek «oinak lurrean izaten» lagundu omen dio. «Ez naiz burbuila batean bizi izan». Mallorcaren aurka egin zuen debuta, duela hamabost urte, eta talde beraren aurka itxiko du zirkulua. Bidean, mito bihurtu da zaleentzat, eta erreferente taldekideentzat. Talde barruan arrastoa utzi die askori, izan nafar, izan kanpotar. «Gakoa zera izan da, pertsona naturala, normala eta maitakorra izatea. Errespetuz jokatu dut beti». Entrenatzaileentzat ere bendizioa izan da, zelaian ia edozein postutan jokatu duelako, eta leku guztietan kunplitu.

Xehe-xehe errepasatu du Osasunako jokalari gisa osatutako ibilbidea. Unerik zailena, belauna bigarrenez apurtu zuenekoa izan omen da. «Erretiroa hartzekotan izan nintzen. Oso gogorra izan zen, eta traumak utzi zizkidan». Eta momenturik onena, zein? «Bada, agian, gaurko ekitaldia bera. Nire seme-alabek ikusi izana zer-nolako babes eta maitasuna jaso dudan denen partetik».

Futbolean jarraitu nahiko luke, baina dena zehazteko dauka. «Oraindik badaukat erregaia. Ez diot atea ezeri eta inori ixten. Etorkizun hurbilak esango du. Agian, ez dut jarraituko, batek daki». Lehenik, Osasunarekin jokatuko duen azken partidaz gozatu nahi du. Zaleek gorazarre handia egingo diote. Gaur, haiekin batera abestu du: «Osasuna, beti jo eta ke, goazen gorriak garaipenera arte».


Summary: Torturaren Prebentziorako Europako Batzordeak kezka agertu du kartzeletako «gainpopulazioa» dela eta. Kaleratu berri duen txostenean, CPT Torturaren Prebentziorako Europako Batzordeak kezka agertu du kartzeletako «gainpopulazioa» dela eta, presoen oinarrizko eskubideak urratzea eragiten baitu. Hori konpontzeko, CPTk ezinbestekotzat jo du interes talde guztien «ekintza sistematikoa».

CPT Torturaren Prebentziorako Europako Batzordeak 31. txostena argitaratu zuen apirilaren 24an, eta nabarmendu du kartzeletan jendea pilatuta egoteak eragina duela presoen oinarrizko eskubideetan. Batzordeak urtero argitaratzen du txosten bat presoen inguruko baldintzak aztertzeko asmoz, baita justiziaren gabeziak hizpidera ekartzeko ere. Besteak beste, zigorren politikaren ingurukoak.

CPTk iazko urte osoan aldizkako eta helburu jakin baterako bisitak egin zituen Europako Kontseiluko kide diren herrialdeetako presondegietara. Besteak beste, Austriara, Bulgariara, Lituaniara, Errusiara, Serbiara, Suediara, Suitzara, Turkiara eta Erresuma Batura. Bisita horien xede nagusia zen aztertzea nolakoak diren atxilotuen baldintzak eta kartzeletan ematen zaien tratua. Baita batzordeak aurretiko bisitetan eman zituen gomendioak betetzen dituzten edo ez ikuskatzea ere. Hain justu, CPTren bisita batean elkarrizketatutako preso batek zera salatu zuen: «Sardinak bagina bezala tratatzen gaituzte; ziega txiki batean pilatuta, ezer egin gabe».

Ikusi gehiago: Alan Mitchell, CPTko presidentea: «Askatasunaz gabetzen ez duten neurriak areago aztertu beharko lirateke»

Horren harira, eta Europako Kontseiluko kide diren herrialdeetako presondegietara egindako bisita guztietan batzordeak jaso duen informazioa kontuan hartuta, kartzeletan preso asko daudela salatu du CPTk: «Kartzeletan preso asko egotea kaltegarria da presoentzat, baita haien ingurukoentzat ere. Eta fenomeno hau ez da krimenak ugaritzearen isla, zigor politika zorrotzagoen ondorioa baizik. Besteak beste, sarriago eta luzaroago atxilotzea, espetxe zigor luzeagoak ezartzea, eta askatasunik gabeko alternatibetara jotzea».

Batzordearen iritziz, presoen pilaketa masiboak kartzela gizakientzako «biltegi» bihurtzeko arriskua dakar, eta ezerezean uzten ditu torturatzeko debekua eta tratu txarrei amaiera emateko ahalegina, oinarrizko eskubideak urratzen baitira. Ondorioz, leku eta pribatutasun faltak arriskuan jartzen ditu presoak. Bereziki, posizio zaurgarri batean daudenak.

Horrez gain, kartzeletan preso gehiegi egoteak eragina du han daudenen osasunean eta ongizatean: «Bereziki, tuberkulosia eta beste arnas gaixotasun batzuk transmititzeko arriskua areagotzen da», azpimarratu du CPTk. Bestalde, norbere buruarena ez ezik, ingurukoen osasuna ere arriskuan egon daiteke: «Presondegi bat jendez gainezka badago, eta preso horiek gaixo daudela askatzen badituzte, herritarren osasuna ere arriskuan dago», ohartarazi du CPTk.

Gidalerroak

Batzordearentzat, funtsezkoa da neurketa komun bat finkatzea preso bakoitzari eman beharko litzaiokeen bizitzeko gutxieneko espazioari dagokionez. Eta zehaztasunez zehaztea zenbaterainoko jende pilaketa dagoen presondegietako ziega bakoitzean, espetxe bakoitzean, espetxe sistema bere osotasunean kontuan izanik.

Horren harira, CPTk gidalerro batzuk eman ditu: «Alde batetik, onartzeko edo nahi izateko modukoak diren, eta, beste alde batetik, onartezinak edo nahi izateko modukoak ez diren estandarren arteko lerroa marraztu dugu. 1990eko hamarkadaz geroztik, batzordeak kontuan hartu du preso orok gutxienez lau metro koadroko espazioa eduki beharko lukeela okupazio zelula ugaritan, eta sei metro koadrokoa zelula bakarretan —bateratze sanitarioak alde batera utzita—».

Batzordearen iritziz, espetxe bakoitzeko presoen gehieneko kopurua mugatu beharko litzateke, bizitzeko gutxieneko estandarra bermatu nahi bada. Horrela, espetxe bat muga horretara iristen den bakoitzean, dagokien agintariek urrats egokiak egin beharko dituzte ziurtatzeko kartzelak baldintza onargarriak betetzen dituela zaintzapean hartu edo espetxeratu berri den pertsona bat atxilotzeko, baita bizitzeko espazioari dagokionez ere.

Kartzela ez diren aukerak

CPTk gogorarazi du arazoa konpontzeko ezinbestekoa dela aztertzea zergatik irauten duen kartzeletako jende pilaketak. «Europako Kontseiluko kide diren estatu gehienetan, badira espetxeratzeaz bestelako alternatibak. Baina ez dira ez egokiak, ezta eraginkorrak ere. Izan ere, askotan epaiketaren aurreko faseetan erabiltzen dira, askatasunaz gabetzen ez duten neurri apal gisa hartuta. Nahiz eta baldintzapean aske uztea gero eta ohikoagoa den, horrek ez du modu iraunkorrean murrizten kartzelan dauden pertsonen kopurua».

Europako zenbait herrialdetan diru asko gastatu dute espetxe berriak eraikitzen eta espetxeen lursaila handitzeko politikak onartzen. Batzordeak uste du espetxe berriak eraikitzeak eta kartzelen edukiera handitzeko neurriak hartzeak nekez lortuko dutela presoen pilaketaren arazoa luzera begira konpontzea. Inbertitzeak arazoari konponbidea ematen ez dion bezala, indultuak eta amnistiak ematea ere ez da irtenbidea, CPTren arabera.

Askatasunaz gabetzen ez duten neurriek indartu egiten dute justizia penaleko sistema batek eman beharko lukeen babesa, eta hori, batzordearen iritziz, «gutxietsita» dago. Horri irtenbidea eman nahian, CPTk uste du urrats «garrantzitsua eta ezinbestekoa» dela zigorrak betetzeko gizartetik datozen sormenezko konponbideak sustatzea. Hala ere, batzordeak aitortu du komunitateko zerbitzuak garatzea eta kontroleko sistema elektronikoen erabilera eraginkorra, gainbegiratzaileekin bat datorrena, ez direla nahikoa.

CPTk gogorarazi nahi du kartzeletan preso gehiegi egotea ez dela arazo bat espetxeen zuzendarientzat eta kartzeletako administrazioarentzat, ezta gobernuek bere gain hartu beharreko zerbait ere. Horren ordez, azpimarratu du esperientziak erakutsi duela beharrezkoa dela interes talde guztien «ekintza sistematikoa».


Summary: «Askatasunaz gabetzen ez duten neurriak areago aztertu beharko lirateke». Mitchellek ohartarazi du Europako zenbait herrialdetako espetxeetan ez direla betetzen CPTk ezarritako bizitzeko gutxieneko baldintzak. Horrez gain, esan du azken aukera moduan ikusi beharko litzatekeela kartzela.

Kartzeletako gainpopulazioak eragina du presoen bizi baldintzetan, baita hango langileen baldintzetan ere. Hala berretsi du Alan Mitchell (Eskozia, 1967) CPT Torturaren Prebentziorako Europako Batzordeko presidenteak, BERRIAk eginiko elkarrizketan. Arazoari irtenbidea emateko, askatasunaz gabetzen ez duten neurrietan jarri du arreta, eta gaineratu eztabaidak «irekia» izan beharko lukeela EB Europako Batasuneko estatu kideen artean.

Zergatik ikertu duzue txostenean bereziki presondegietako jende pilaketaren arazoa?

Kartzeletan jende asko egoteak arriskuan jartzen ditu presoen bizi baldintzak, tratu gizagabea emateraino. Baldintza txar horiek Europako Batasuneko Oinarrizko Eskubideen Gutunaren 3. artikuluaren [pertsona orok eskubidea du integritate fisikoa eta psikikoa izateko] kontrakoak dira. Batzordeak hainbat urtez azpimarratu die EBko herrialdeei gainpopulazioak zer-nolako arazoa eragiten duen presondegietan.

Batzordeak argitaratu zuen bigarren txostenean, duela 30 urte, jada kezka adierazi zuen jende pilaketaren inguruan. Zerbait hobetu da azken urteotan?

Bai, Europako Batasuneko kide diren hainbat herrialdek jende gutxiago dute kartzeletan, eta Espainia da horietako bat.

Jende pilaketaren arazoari irtenbidea emateko, espetxeratzeaz bestelako alternatibetan jarri duzue arreta txostenean. Jarriko zenuke adibideren bat?

Hainbat herrialdetan ikusi dugu kontrol elektronikoa gehiago erabiltzea positiboa izan dela epaiketaren zain behin-behineko espetxeratzean daudenentzat. Horrez gain, kondena amaitzear dauden presoak ere aske utzi dituzte kontrol elektronikoa ezarriz, esaterako. Urrutiko kontrol elektronikoak lagungarriak dira presondegietan jende gutxiago egon dadin.

Askatasunaz gabetzen ez duten neurriak «gutxietsita» daudela aipatu duzue txostenean. Zer egin behar da neurri horien garrantziaz jabetzeko?

COVID-19arekin, kartzeletan preso asko egotea arazo bat zen gaixotasunaren transmisioari zegokionez, eta, egoera horretan, EBko herrialdeek askatasunaz gabetzen ez zuten neurriak lehenetsi zituzten. Presondegia azkeneko alternatiba moduan ikusi beharko litzateke, eta askatasunaz gabetzen ez duten neurriak areago aztertu beharko genituzke.

Zein ekintza egin beharko lirateke askatasunaz gabetzen ez duten neurriak sustatzeko?

Eztabaida ireki bat egin beharko litzateke Europako Kontseiluko estatu kide guztien artean, espetxeratzearen etorkizunaz eta baita gizarte gisa aurrera egiteko moduaz ere. Horrez gain, ezinbestekoa litzateke krimenak murriztea eta askatasunaz gabetzen duten neurriak azkeneko aukera moduan ikustea. Bestalde, eztabaida hau ez da bakarrik arlo politikoan egin behar: eztabaida honek pisua izan behar du arlo sozialean ere.

Zein presorentzat joko zenituzke egokitzat askatasunaz gabetzen ez duten neurriak?

Erasokorrak eta biolentoak izateagatik kondenatu ez dituzten presoentzat joko nuke egokitzat neurri hori. Baita erasokorrak izateagatik salatu eta zigortu dituztenentzat ere, betiere gizartearen segurtasunerako mehatxu ez direnenean.

CPTk presoen oinarrizko baldintzak hobetzeko aholkuak eman ditu. Zenbateraino daude bermatuta presoen oinarrizko eskubideak kartzeletan?

Zenbait herrialdetan ikusi duguna da CPTk bizitzeko espazioari dagokionez ezarri dituen gutxieneko baldintzak [sei metro koadro banakako ziegetan, eta lau metro koadro pertsona anitzekoetan] ez direla bete. Izan ere, Europako herrialde batzuetan, pertsona anitzeko ziegetan bizi dira hainbat preso, eta horietako batzuek soilik bi metro koadroko espazioa dute, gutxienekoa lau metro koadrokoa denean. Presoak hain espazio txikian hain gertu egoteak haien arteko tentsioa areagotzen du. Eta ez bakarrik presoen artekoa, baita presoen eta langileen artekoa ere. Presoen bizitzeko oinarrizko baldintzak bermatzen dituzten presondegietan, langileen baldintzak hobeak izango dira. Bata bestearen ondorio da.

Neurri horiek betetzeko prestasuna ikusten duzu Europako Kontseiluko estatu kideen artean?

Gurekin hitz egiten duten Europako herrialde guztiek onespena adierazi dute, eta iruditzen zaie amaiera eman behar zaiola presondegietako jende pilaketaren arazoari. Batzordearekin batera, arazo horri irtenbidea emateko parte hartu duten herrialdeek onartu dute jende pilaketa kaltegarria dela bai presoentzat, baita presondegietan aritzen diren langileentzat ere.

Arazoari irtenbidea emateko interes talde guztien «ekintza sistematikoa» ezinbestekoa dela gaineratu duzue txostenean. Zein dira interes talde horiek?

Politikariak, gizartea, epaileak, fiskalak eta presondegietako zuzendariak dira interes taldeak. Guztien laguntza eta konpromisoa ezinbestekoak dira arazo horrek dakartzan erronkei aurre egiteko.

Sistema penalaren xedeetako bat da espetxera joaten denak birgizarteratzeko baliabideak izatea gizartera itzultzen denerako. Ba al dago sistema horren alternatibarik?

Presondegietan presoak zenbat eta pilatuago egon, orduan eta erronka handiagoa da kartzeletako langileentzat. Izan ere, langileen betebeharra da birgizarteratzerako beharra duten presoen inguruan aurreranzko urratsak identifikatzea. Eta, hain justu, presoen pilaketak asko mugatzen du helburu hori betetzeko ahalmena, horrelako baldintzetan lan eginez presondegietako langileek ez dutelako gertuko hartu-emanik presoekin.

Ikusi gehiago: Gutxieneko baldintzak jokoan


Summary: Elkarretaratzera deitu dute Gasteizko larrialdi zerbitzuen egoera salatzeko. Arabako ESIko langileek astelehenerako deitu dute protestara, Eusko Legebiltzarraren atarian. Arabako ESIko zuzendariak agerraldia egingo du Osasun Batzordean, eta murrizketarik ez egiteko eskatu nahi diote elkarretaratzearen bidez.

Otsailaren 2an itxi zituzten Gasteizko Santiago ospitaleko larrialdiak, Txagorritxuko eraikin berrira lekualdatzeko. Orduz geroztik, premiazko arreta aurrez aurre jaso nahi duten herritar guztiek bertara jo behar dute. Arabako ESIko profesionalek askotan salatu izan dute erabakia, eta protestak egin dituzte. Gaur iragarri dute elkarretaratzea egingo dutela astelehenean Eusko Legebiltzarraren atarian, Gasteizko larrialdien egoera salatzeko. «Berrantolaketa baten aitzakiarekin, Gasteizko eremu zabal batean arretaren murrizketa onartezina egin da», adierazi dute komunikabideei igorritako oharrean.

11:00etarako deitu dute bilkurara, ordu horretan agertzekoa baita Eusko Legebiltzarreko Osasun Batzordean Jose Maria Perez Arabako ESIko zuzendari kudeatzailea. Langileek mezu bat bidali nahi diote protestarekin, oharrean azaldu dutenez: ez daudela ados Santiago ospitaleko larrialdien itxierarekin, eta erabakiak Txagorritxuko ospitaleko larrialdi berrietan «masifikazioa» eragin duela. Salatu dute larrialdiak Txagorritxura lekualdatzeak erabiltzaileen itxaronaldia luzatu duela, eta «neurrigabeko lan karga» eragin duela bertan lan egiten duten langileentzat. Halaber, oso kritiko agertu dira erabakiaren atzean dauden politikekin: «Osasun publikoari emandako kolpe berri hau EAJk eta PSE-EEk duela zenbait hamarkadaz geroztik egin dituzten murrizketa neoliberalen beste adibide bat da, eta ESIko kudeatzaileek inolako lotsarik gabe eraman dute aurrera».