Summary: Helduak euskalduntzeko diru laguntzak handitu ditu Nafarroako Gobernuak, «doakotasunerako bidean». Aurtengo deialdian, 300.000 euro banatuko dituzte norbanakoen artean, eta 2,1 milioi euro izanen dira euskaltegientzat

Iaz baino ia milioi bat euro gehiago emanen du aurten Nafarroako Gobernuak helduen euskalduntzearen alorrean. Euskara ikasteko diru laguntzak handitu egin ditu administrazioak, «doakotasunerako bidean urratsak» egiteko. Euskarabidea institutuko zuzendari kudeatzaile Mikel Arregik eman ditu xehetasunak, aurtengo matrikulazio kanpainaren aurkezpenean.

Hala, norbanakoentzako laguntzei dagokienez, Nafarroako Gobernuak 300.000 euroko deialdia eginen du aurten: iaz baino 56.000 gehiago. 2020-2021eko ikasturtean, 800 pertsonak jaso zuten laguntza hori, eta 2021-2022koan, berriz, milatik gora izan ziren. Euskaltegientzako diru poltsa ere handitu du gobernuak, 2,1 milioi euroko deialdia eginen baitute 2022-2023ko ikasturterako, iaz baino 900.000 euro gehiago. Arregiren esanetan, bi helburu dituzte laguntza horiek: «Euskara irakaskuntzaren doakotasunera hurbiltzea, eta herritarrek euskara ikasteko duten eskubidea bermatzea».

Euskara ikasi nahi dutenek 380 eurorainoko laguntza eskura dezakete Euskarabidearen deialdian, eta, aurkezpenean azaldu dutenez, laguntza hori bateragarria da udal askok banatzen dituztenekin. «Horri esker, euskara ikastea ia doakoa da kasu askotan», azaldu du Izaskun Anduagak, Ultzamako Udaleko zinegotziak, tokiko entitateen izenean. Urriaren 1etik azaroaren 30era aukera izanen da diru laguntzak eskatzeko. Baldintza eta informazio guztia eskuragai egonen da www.euskaraikasi.nafarroa.eus webgunean eta 012 telefono zenbakian.

'Euskara ahora' kanpaina

Nafarroako Gobernuak Euskara ahora kanpaina aurkeztu du gaur, helduen euskalduntzea sustatzeko. Gaurtik aurrera zabalik da euskaltegietan izena emateko epea, eta gobernuaren helburua da «gizartea animatzea euskara ikastera, gazteak batez ere».

Nafarroako Gobernuko Herritarrekiko Harremanetako Departamentuak antolatu du kanpaina, Euskarabidea institutuaren bitartez, 33 tokiko entitaterekin eta sektoreko hainbat eragilerekin batera; besteak beste, Zubiarte euskaltegi publikoa, hizkuntza eskola ofizialak eta AEK, IKA eta Bai&By euskaltegi sareak. Hori dela eta, Euskarabideko eta udaletako ordezkariez gain, gaurko aurkezpen ekitaldian izan dira Nekane Otamendi IKAko irakaslea, Ainhoa Madariaga Zubiarte euskaltegi publikoko zuzendaria eta Beatriz Buldain AEKren Nafarroako koordinatzailea.

Irail osoan ikusgai izanen da kanpaina publikoa sare sozialetan, autobus geltokietan, NUP Nafarroako Unibertsitate Publikoaren Arrosadiko campusean, tokiko aldizkarietan eta Nafarroako irratietan. 54.000 euroko inbertsioa egin du Nafarroako Gobernuak Euskara ahora kanpainan.

«Kanpaina honen bidez, jendea animatu nahi dugu urratsa egitera: alda dezatela beren pelikularen gidoia eta barnera daitezela mundu liluragarri batean», azaldu du Anduaga zinegotziak. «Pelikula honen protagonista izatea erraza da: nahikoa da izena ematea Nafarroako geografia osoan diren euskaltegietan edo hizkuntza eskoletan. Gidoia alda dezakezue, amaiera zoriontsua izan dezan eta, abentura horretan, euskararen komunitate osoa bidelagun izanen duzue, prozesuan laguntzeko prest».

IKAko Nekane Otamendik eskerrak eman dizkie, hamarkadaz hamarkada, euskara ikasteko ahalegina egin dutenei, eta ausartu ez direnak ere deitu ditu pauso hori ematera: «Animatu nahi nituzke urratsa egin ez dutenak, euskara ikasten hastera; edozein motiborengatik euskaraz komunikatzeko gaitasuna galdu dutenak, ezagutzan sakondu dezaten; eta euskaraz alfabetatu ez direnak, berandu gabe has daitezen».


Summary: Euskal hirien ikuspegi zahar eta berrituak. Hiriak ikusteko, begiratoki ugari daude: Bilboko Salbeko zubia ez da propio begiratoki bat; Iruñeko Zaldi Zuria auzoei begira dago; badira duela gutxi espazio publiko gisa berreskuratu diren begiratokiak, hala nola Donostiako San Bartolomekoa; Gasteiz ikusteko, katedralera igo behar da; eta Baionan, berriz, ibaiertzera gerturatu.

Donostiako San Bartolome begiratokia. Andoni Canellada, Foku

Ez Igeldotik, ez Urgulldik, ez Uliatik. Donostiako ikuspegi berri bat ematen du San Bartolome muineko begiratokiak. Iazko udan aurkeztu zuten, espazio publiko berri gisa. Urteetan itxita egon da herritarrentzat: han bertan dagoen komentua elizbarrutiarena zen, eta eremu pribatua zen. Daniel Carballo Ostolaza arkitektoak nabarmendu du aukera bat sortu dela begiratokia publiko bilakatu denean. Aldamenean, hotel bat eraiki dute komentuaren eraikinean. Baina edonor iritsi daiteke bertara: Easo kaleko 22. zenbakian dagoen igogailuan igota. Edo Aldapetatik ere iritsi daiteke, errepidez. Bertatik ikusten dira Donostiako erdialdeko teilatuak, Atotxako dorrea, Artzain Onaren katedrala, Ulia eta Urgull. Han diren zuhaitz batzuengatik, ezin da Igeldo ikusi. Baina badute asmoa han merkataritza eremu bat eraikitzeko, eta zabalduko dute ikuspegia datozen urteetan. Carballok azaldu duenez, bada marrazki bat 1800. urte ingurukoa, eta komentutik hiria nola ikusten zen irudikatzen zuen. «Bere garaian, helburu militarra zuten halako marrazkiek». Hiriaren hasierako leku altuenetakoa zen muinoa. 1990eko hiriaren plan orokorrean, muinoa botatzea jaso zuten, baina arkitekto batzuek mugimendua sortu zuten, tokia mantentzeko eskatuz. Mantendu zen. Easo kaleak hiria nola zeharkatzen duen ikusten da bertatik, itsasoraino. «Hiriaz disfrutatzeko toki berezi bat da».

Gasteizko Santa Maria katedraleko begiratokia. Jaizki Fontaneda, Foku

Arabako hiriburuan, geografiak ez du eskaintzen leku alturik, Euskal Herriko beste hiri batzuetan bezala. Hortaz, arkitekturan bilatu behar dira begiratokiak. Esanguratsuena, Daniel Carballo arkitektoaren iritziz, Santa Maria katedralaren ikuspegia da. Kanpandorrera iristeko aukera dago egunero: bisita gidatuak antolatzen dituzte, goizez eta arratsaldez, astelehenetik igandera —ordainpekoak dira—. Aintzat hartu beharrekoa da Gasteiz lautada batean dagoela eta hiria lautadan zehar zabaldu dela. Zabalkunde hori neurri batean ikus daiteke katedralaren goialdetik. «Nahiz eta ikuspegia 360 gradukoa ez izan, hiriaren oso ikuspegi ederra da», azaldu du Carballok. «Gutxienez, 180 gradukoa eskaintzen du». Bertatik ikus daitezke urruneko dorre eta etxe berriak, katedral berria, eta hiriaren beste eremu esanguratsu ugari. Estibalizko begiratokia aipagarria da eskualdean, baina handik hiria «oso urrun» ikusten dela ohartarazi du Carballok. Gasteizen zabalkundea nola garatuz joan den antzematen da katedralaren goialdetik. «Hiriak arriskua du mugagabe zabaltzeko, geografiak ez baitio mugarik jartzen», esan du Carballok. «Alde zaharra da bizitza egiteko eremu, baina zabaldu diren auzoak bestelakoak dira: batzuk eremu zabalak dira, bizitza gutxikoak».

Iruñea, Zaldi Zuriko begiratokitik. Iñigo Uriz, Foku

Hirira iparraldetik iristean, Frantziako pasabidea eta Frantziako atea topatzen ditu bisitariak. Eta Fratziako atearen ondoan, Zaldi Zuria dago. Harresietako zati den Redingo bastioiaren goialdean dago: Redin pasealekuak eta Barbazan Apezpikuaren ingurubideak egiten duten izkinan. Ostatu bat ere bada han, terraza batekin. Eta, Daniel Carballo arkitektoaren aburuz, begiratoki interesgarria da bertan dagoena. «Hirian txiroagoak diren auzoak ikusten dira. Arga ibaiaren meandroa ikusten da, eta hor, hirigintza bukatu gabea dago». Izan ere, Iruñeko hirigintza planak eraikuntza gutxi eta espazio libre asko aurreikusten ditu eremu horretan. Zaldi Zuria dagoen etorbidetik, San Gregorioko gotorlekua ere ikusten da. Begiratoki ona da San Gregoriokoa ere, baina urrunegi ikusten da bertatik hiria. Zaldi Zuriaren begiratokiak duela mende batzuk helburu militarra izan zuela iruditzen zaio arkitektoari. «Arga ibaiaren inguruan etxe txiro gutxi batzuk eraiki zituzten lehenbizi. Baina gaur egun, eremu horretan, auzo jendetsuak daude. Funtsean, langileen auzoen ikuspegia da bertatik ikusten dena». Redin pasealekuak baditu toki esanguratsu gehiago. Han ondoan da Nafarroako Errege Artxiboa, esate baterako, eta horrek berak badu «begiratoki polita» ere. Carballoren iritziz, etorbide horrek paisaiaren aldetik «ikuspuntu interesgarria du». Alde zaharra handik oso gertu dago.

Bilbo hiriaren ikuspegia, itsasadarra eta Guggenheim museoa tartean, Salbe zubitik. Aritz Loiola, Foku

Begiratoki bat eta Bilbo aipatzean, askok Artxanda izango dute buruan. Etxebarria parkeko begiratokia eta Kobetamendikoa ere esanguratsuak dira. Baina Daniel Carballo arkitektoaren iritziz, gaur egungo Bilbo eta azkeneko urteetan hiriak izan duen bilakaera ikusteko, Salbeko zubiaren goialdetik beha jartzea baino ez dago. «Ez da propio begiratoki bat. Baina bertatik ikusten da nola aldatu den Abandoibarreko industrialdea izan zenaren eremua, Bilboko aldaketa urbanoaren erakusgarri». Bestalde, handik ikusten da ederki Guggenheim museoa. «Zoritxarrez edo zorionez, Guggenheimen eredua kopiatu nahi izan dute beste toki batzuetan, eta sekulako aldaketa eman dio Bilbori». Museoak berak lotura du zubiarekin: eskailera batekin komunikatzen da. Beste aldera, Santiago Calatravaren Zubizuri berria dago. Baita Bilboko Zazpikaleetara eramaten duen eremua ere. Carballok Ruper Ordorikaren Hautsi da anphora 1980ko diskoaren azala ekarri du gogora; nahiz eta orduan oraindik ez zegoen Guggenheim, Bilboko eraikinak «nahastuta» ageri dira azaleko marrazkian. Eta Salbeko zubiko ikuspegia ere halakoa dela uste du arkitektoak: hainbat eraikin esanguratsu «teilakatu» egiten ditu, «nolabait». Baina XXI. mendean.

Adur eta Errobi arteko elkargunea, Baionan.. Guillaume Fauveau

Aturri eta Errobi ibaien elkargunean, defentsako eremu bat dago, eta han bada begiratoki bat. Hori aukeratu du Daniel Carballo arkitektoak Lapurdiko hiriburuari so egiteko. «Militarrek erabiltzen zuten dorre txiki bat dauka bertan». Gaur egun, eremu horretan jartzen dituzte Eguberrietako azokako salmahaiak. Parean udaletxea dauka. «Inguru horretan jartzen dute Eguberrietan noria, eta horretara igota, hiriaren ikuspegi bereziaz ere goza daiteke». Bi ibaien elkargunea nahiz eta ez izan txori begizko ikuspegi bat, Errobi ibaiaren bueltan gertatzen den bizitza ikus daitekeela azaldu du Carballok, «urtaro guztietakoa». Handik ikusten dira Errobiko zubi batzuk, eta ibaiaren alboan dauden eraikinak. «Kale guztien komunikazioa ibaian kokatzen da: Euskal Museoa ere han bertan dago. Baiona bisitatzeko ezinbesteko tokia da Errobi ibaia zeharkatzen duen pasealekua». Arkitektoaren arabera, gotorlekua izango litzateke Baiona ttipia ikusteko tokirik onena, baina itxita dago. Pribatua da eremua, erdi abandonatuta dago, eta ez dago herritarrei irekia. «Ikusgarriagoa izango litzateke ikuspegi hori: txori begizkoa da, eta arrakasta izango luke».

Bihar: Zerukoak


Summary: Biktima guztientzako «egiarako eskubidea» aldarrikatu du Foro Sozialak. Gaur da Desagertze Behartuen Biktimen Nazioarteko Eguna, eta Foro Sozialak nabarmendu du egia jakitea dela bizikidetza «demokratikoa» sortzeko bidea.

Biktima askorentzat egia «elementu sendagarria» dela uste du Foro Sozial Iraunkorrak; hori dela biktimek «benetan» behar dutena. Nekane Altzelai Foro Sozialeko kideak aldarrikatu du biktima guztiek egiarako, justiziarako eta erreparaziorako eskubidea dutela, eta, horregatik, egiarako eskubideak «erabateko garrantzia» duela nabarmendu du, hori delakoan, hain zuzen ere, bizikidetza «demokratikoa» sortzeko bidea.

Gaur da Desagertze Behartuen Biktimen Nazioarteko Eguna. Foro Sozialak duela bost urte txertatu zuen eguna bere lan egutegian, eta gaurko agerraldia baliatu du biktima horiek gogoratzeko. Horrekin batera, azaldu du Euskal Herrian hamalau kasu daudela dokumentatuta, eta horietatik zazpi oraindik argitu gabe daudela, Altzelaik gaineratu du ez dela «inolako aurrerapenik» izan desagertuta jarraitzen dutenen kasu horietan.

Argitu gabeko desagertze horiek dira Jose Humberto Fouz Escobero, Jorge Juan Garcia Carneiro eta Fernando Quiroga Veiga A Coruñako hiru gazteak —Irunen (Gipuzkoa) bizi ziren, eta 1973an desagertu ziren—, Eduardo Moreno Bergaretxe Pertur —1976an desagertu zen, Biriatun (Lapurdi)—, Tomas Hernandez —1979an desagertu zen, Hendaian (Lapurdi)—, Jose Miguel Etxeberria Alvarez Naparra —1980an desagertu zen—, eta Jean Louis Larre Popo —1983an desagertu zen, Landetan (Akitania Berria, Frantzia)—.

Geroago aurkitutako biktimak ere zazpi dira: desagerpenik luzeena Joxean Lasa eta Joxi Zabalarena izan zen: hamahiru urtez egon ziren desagertuta. Foro Sozialaren arabera, kasu horrek erakusten du familien, abokatuen eta gizarte zibilaren lanak «fruituak» eman ditzakeela. Horrekin batera, ohartarazi du beste kasu batzuk ere egon daitezkeela, eta zenbait eragile horiek ikertzen ari direla.

Urraketa beraren aurrean, aitortza bera

Desagertze behartuak «giza eskubideen urraketa larriak» dira, Foro Sozialaren esanetan, eta, horregatik, hain zuzen, biktimek giza eskubideen urraketa beraren aurrean aitortza bera egitea merezi dute. Bide horretan, salatu du ETAren biktimek egia ezagutzeko hainbat tresna dituztela, baina ezin dutela gauza bera esan estatuaren biktimez, haientzat ez baitago egia jakiteko «ia itxaropenik».

Egia jakiteko bidean, baina, «argi pixka bat» ematen duten hiru esparru ikusten ditu Foro Sozialak. Batetik, 12/2016 Legearen Balorazio Batzordea egiten ari den lana «txalotu» du, horri esker estatuko 81 biktima aitortu eta erreparatu direlako. Legeari dagokionez, gogorarazi du «premiazko aldaketa» bat egin behar dela, estatuaren biktimen kalte ordainak ETAren biktimenekin parekatzeko. Horrez gain, kasu aitortuei «ahalik eta publizitate handiena» eman behar zaiela aldarrikatu du, eta, horretarako, Eusko Jaurlaritzari iradoki dio martxan jar ditzala Balorazio Batzordeak onartutako kasuak gizarteratzeko dinamikak.

«Argia» ematen duen beste ekintza bat da irailean «antzeko» lege bat jarriko dela abian Nafarroan, eta, azkenik, Informazio Klasifikatuen Lege Proiektuaren eztabaida Diputatuen Kongresuan dagoela. Foro Sozialaren arabera, legearen aurreproiektua «etsigarria» da, GALen eta torturaren biktima batzuk artxibo sekretu horiek lortzeko itxaropenik gabe gelditzen direlako. Hala ere, uste du «nahikoa baldintza» daudela Diputatuen Kongresuan «akordio baten alde» lan egiteko. Izan ere, «Espainiako Estatuaren hainbat eragilek» legeari egindako alegazioen bitartez, aurreproiektua hobetzea espero du.

«Aurrerapauso» bat egia jakiteko bidean

Joxe Benito Mujika Xenki eta Mikel Martinez de Murgia Murgi etakideak Guardia Zibilak hil zituela ebatzi du Eusko Jaurlaritzak egindako ikerketa batek. Biktima guztiek «egia» jakiteko bidean, «aurrerapauso» gisa ikusi du hori Foro Sozialak, eta ostiralean Lekeition (Bizkaia) egingo diren bi ekitaldietan parte hartuko duela jakinarazi du. Horrekin batera, ohartarazi du gaur egun biktimei buruz hitz egitean ETAko biktimak bakarrik hartzen direla kontuan, eta estatuaren biktimak ez. Horregatik uste du garrantzitsua dela, kasu honetan bezala, biktima guztiak kontuan hartzea eta kasuak gizarteratzea.


Zerumuga parez pare

Summary: Zerumuga parez pare. Euskal Herrian, zerua behatzeko hainbat toki daude. Batzuetatik, txoriak eta hegaztiak ikus daitezke, bereziki migrazio prozesuan. Beste batzuk, berriz, urteko zenbait garaitan izarrak ikusteko dira aproposak. Aditu baten laguntzarekin edo gabe, gorantz begira jarri eta paisaiaz gozatzeko aukera ematen dute.

Erronkariko ibarra izarrak ikusteko leku aproposa da, are gehiago mendian gora eginez gero. Nafarroako Pirinioetan, Belaguako ibarrean dago Belaguako aterpea. Fernando Jauregi Iruñeko Planetarioko astrofisikariak Erronkariko «balkoi natural» gisa izendatu du: «Nafarroa osoko zonarik ilunenetariko bat da, argi kutsadura txikienetarikoa duena. Izan ere, ez dauka hiri handirik inguruan, eta herriak nahiko txikiak dira». Aproposena izanagatik, ordea, baditu eragozpenak, Jauregiren hitzetan: «Aparkalekua beti karabanaz, furgonetaz eta autoz lepo egoten da; trafiko ugariko lekua da». Hori dela eta, aterpetik apur bat iparralderago joateko gomendioa eman du, El Ferial aterpea dagoen tokira. Aparkalekua dago bertan ere, baina trafikotik apur bat aldenduta geratzen da, babesean. Bertan antolatzekoa zen Iruñeko Planetarioaabuztuaren 12an pertseidak ikusteko irteera. Eguraldia zela eta, ordea, Burgi herrian egin zuten, izarrak ikusteko sortutako behatokian. Izan ere, Pirineos La Nuit proiektuaren barruan, inguruko hainbat herritan izarrak ikusteko erreferentziazko begiratokiak sortzen ari dira, turistak izarrak ikustera joan daitezen. «Ez dira lekurik aproposenak, baina herrietatik gertu daude, eta praktikoak dira», azaldu du Jauregik. Izarrak ikusteko, nahikoa da hotzik ez pasatzeko arropa hartu eta janari eta edari apur bat eramatea, gogoratu duenez; ez da teleskopio edo prismatikorik behar: «Gora begira eseri edo etzan, eta itxaron egin behar da: pazientzia izan, eta zure ikuseremuan pertseidaren bat egon arte itxaron».

Jon Urbe / Foku

Arrain kontserbetarako lantegia zena hegaztien geraleku da gaur egun: Urdaibai Bird Center. Urdaibaiko biosfera erreserbaren bihotzean dago, Gautegiz-Arteagan (Bizkaia), eta Edorta Unamuno bertako ornitologoak esan du «hegaztientzako nazioarteko aireportua» dela. Izan ere, hegaztiek, migrazioan daudenean, atseden hartzeko eta babesteko erabiltzen dute. Unamuno eta lankideak zentrotik padurara eta hezegunera begira egoten dira. Zentroaren barruan, pantaila batzuk dituzte, eta bertan agertzen dira azkena heldutako txorien datuak, aireportuetako pantailetan nola. Joan-etorriak etengabeak direnez, egunetik egunera aldatzen da paisaia, «naturako museo bizi» bihurtuz Urdaibai Bird Center. Urte osoko hegaztiak kontuan hartuta, 275 hegazti espezie inguru ikus daitezke bertan. Unamunoren hitzetan, ordea, jendea hegazti txikiekin harritzen da gehien; enarekin, adibidez: «Heroi izugarriak dira. Senegalera, Afrikarainoko bidaiak egiten dituzte, Sahara gurutzatuta». Hain zuzen, esan du hegaztia «aitzakia» bat dela Euskal Herriko aberastasunaren berri emateko: «Nahi dugu jendeak begiak irekitzea eta ikustea zelako altxorrak dauzkagun Bizkaiko zatitxo honetan».

Guillaume Fauveau

Neguko babeslekura bidean, hegazti migratzaileek hainbat lekuri egiten diote bisita Iratiko basoaren inguruan eta, oro har, Euskal Herrian. Horietako bat da Organbidexkako lepoa (Zuberoa), Orhi mendiaren alboan dagoena. «Euskal Herria da Europan migrazio leku handienetariko bat, hegazti migratzaileentzako autobideetako bat», azaldu du Beñat Iribarne ornitologoak. Iribarnek esan du lekua oso ezaguna dela, eta ornitologoek aspalditik daukatela begiz jota hegaztien migrazioa behatzeko: «Lehen lekua izan da ornitologoek bere gain hartu dutena. Ehiztariek erabiltzen zituzten aunitz urtez, eta Organbidexka izan da askaturiko lehen lepoa». Hainbat hegazti ikusteko aukera egoten da, garai egokian bertaratuz gero: miru beltzak, oilagorrak, amiamoko zuri eta beltzak, lertxunak... Baina noiz joan jakin behar da. Izan ere, hegazti batzuk uztailean abiatzen dira neguko habiara, eta beste batzuk, berriz, irailean. Hegaztiak ondo ikusteko zer behar den galdetuta, «largabista pare bat, pazientzia eta begiak zorrotz izatea» aski direla gogoratu du.

Lapurriturriko informazio gunea

Aiako Harriko parke naturalean dago Lapurriturri informazio zentroa, Irunen (Gipuzkoa). Bertan, meategiak, harrobiak eta trenbide zaharra bisitatzeko aukera dago, baina baita ilundu arte itxaron eta izarrak ikusteko txangoa egiteko ere. Hala azaldu du Urkiri Salaberria Lapurriturri informazio zentroko arduradunak: «Hori da Lapurriturriren filosofia: toki bera berrikusten dugu, espazio berean zenbat begirada dauden ikusteko». Ekintza horietarako, adituak gonbidatzen dituzte: izarren behaketa, adibidez, Aranzadiko kideekin egiten dute, urtero. Aiako Harriko menditik, planetak begiztatzen dituzte lehenik, eta gero hasten dira konstelazioen bidez hainbat izar mota ezagutzen. Salaberriaren hitzetan, saio horiek hasteko, 40 minutuz egoten dira begiak iluntasunera ohitzen, gero izarrei so egoteko: «Bat-bateko argi batekin, adibidez auto bat etortzen bada, edo telefonoko argia pizten bada, berriz bueltatzen da begia argiaren tamainara». Hori bai, eguraldiaren mende egoten dira urtero, baldintza meteorologikoak «oso aldakorrak» izaten baitira. Aurten, azaldu duenez, lehen aldiz lortu dute egunarekin «asmatzea».

Bihar: Balkoiak


Summary: Jaurlaritzak esan du eskoletan COVID-19aren aurkako neurririk gabe hasiko dela ikasturtea. Aurrez ere jakinarazi dira antzeko neurriak; Euskal Herri osoko eskoletan ariko dira izurriaren kontrako neurririk hartu gabe

Eskola sartzea hizpide, Eusko Jaurlaritzak jakinarazi du COVID-19aren aurkako neurririk gabe martxan jarriko dela ikasturtea. Asmo hori bera adierazi zuen lehengo astean Nafarroako Gobernuak, eta Iparraldeko eskoletan ere neurririk gabe hastea da plana; beraz, Euskal Herri osoan ez da aurten izango propio izurriari aurre egiteko neurririk ikastetxeetan.

Iñigo Urkullu lehendakariak jakinarazi du gaur bertan helaraziko zaiela ikastetxeei irailetik aurrerako jarraibideen gida. Izurriaren aurkako neurriak bertan behera geratzen badira ere, «gizartea oro har zaintzeko» neurriak gogoratuko direla esan du. Ez da ezustea izan. Gogoan hartu behar da iazko ikasturtearen erdialdetik aurrera pixkanaka-pixkanaka indargabetu zituztela ia neurri guztiak; esaterako, maskara nahitaez erabili beharra

Gomendioak

Neurriak bertan behera geratuko badira ere, hainbat gomendio zehaztu ditu Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak. Hala nola: ikasgelak behar bezala aireztatzea, txertaketari buruzko gomendioei kasu egitea, eskuak sarri garbitzea eta sintomak zaintzea.

Eskola garraioan, halaber, 6 urtetik gorako ikasleek maskara jantzita eraman beharko dute. Garraio publikoan, bestela ere, beharrezkoa da maskara jantzita ibiltzea oraindik Hego Euskal Herri osoan.


Summary: Kievek kontraerasoa hasi du Moskuk okupaturiko Kherson eskualdean. Zelenskik esan du Errusiak hartutako lurralde guztiak berreskuratuko dituela. Ukrainako militarrak trebatzeko misio bat sortuko du EBk.

Kievek kontraerasoa hasi du Kherson eskualdean, Ukrainak jakinarazi duenez. Operazio militarra hasi zuenetik Moskuk okupaturiko eremua berreskuratu nahian dabil Ukraina, eta esan du Errusiaren lehen defentsa lerroa gainditu duela. Kieveko armadak adierazi du Moskuren aurkako kontraerasoa «arrakastatsua» izaten ari dela, errusiarren arma biltegiak eta haien kontroleko guneak suntsitu dituztelako. Ukraina hegoaldean dagoen eskualde hori garrantzitsua da, zubi gisa egiten duelako Krimeako penintsulara sartzeko —2014an Errusiak anexionatu zuen penintsula—.

Tass Errusiako estatuko albiste agentziak jakinarazi duenez, Ukraina «galera handiak» izaten ari da eremu horretan, eta gehitu du Mosku aireko defentsa baliatzen ari dela Kieveko armadaren erasoei izkin egiteko. Aldi berean, Errusiako agintariek adierazi dute ehun misil baino gehiago jaurti dituztela eskualde horretan azken bi egunetan, eta gaineratu dute «tentsio handia» dagoela eremuan.

Horren inguruan, Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak atzo egin zuen agerraldian adierazi zuen Moskuk okupaturiko eskualde guztiak berreskuratuko dituela Kievek, Krimeako penintsula barne, baita Itsaso Beltzean eta Azovekoan dauden lurraldeak ere. Horrez gain, mezu bat helarazi zien Errusiako militarrei: «Gerratik bizirik atera nahi baduzue, ihes egin ezazue gudalekutik». Zelenskiri erantzunez, Kremlinek adierazi du armadako operazio militarrek bere horretan jarraitzen dutela Kherson eskualdean, aurretik antolatutako planari jarraikiz.

Khersonen ez ezik, beste eraso bat egon da Kharkiv eskualdean, Ukraina ipar-mendebaldean. Gutxienez bost lagun hil eta beste zazpi zauritu dira Moskuk egindako bonbardaketa batean, hango alkateak jakinarazi duenez.

Bestalde, Ukrainako militarrak trebatzeko misio bat sortuko du EB Europako Batasunak. Hala jakinarazi du Josep Borrell EBko diplomaziaburuak. Txekiar Errepublikan batzartu dira EBko Defentsa ministroak hori eztabaidatzeko. Bileraren ondotik, Borrellek adierazi du EBko kide guztiak ados daudela misio militar bat sortzearekin, eta zenbait «parametro» zehaztu behar direla hori aurrera eramateko.

Orain arte, estatu desberdineko militarrak egon dira Ukrainako armada trebatzen, gehienbat arma berriak maneiatzen erakutsiz. Borrellek, ordea, trebakuntza horretan pauso bat gehiago eman nahi du, eta adierazi du Ukrainako militarrek «goi mailako prestakuntza» jaso dezaketela. Izan ere, diplomaziaburuaren ustetan, prestakuntza horrekin, EBk «babes handiagoa» eskainiko lioke Kievi.

Bien bitartean, EBko Atzerri ministroak biltzekoak dira aste honetan, Errusiako herritarren bisen debekuaz eztabaidatzeko. Frantziak eta Alemaniak jada adierazi dute «kalterako» izango dela errusiarren bisei debekua ezartzea, Reuters albiste agentziak jakinarazi duenez.

Iritsi da lehen ontzia Afrika ekialdera

Errusiako inbasioa hasi zenetik lehen aldiz, zerealez beteriko ontzi bat iritsi da Afrika ekialdera. Djibutin porturatu da, eta 23.000 tona gari daramatza, Etiopiara eramateko. NBE Nazio Batuen Erakundeak ordaindu du operazioa, errefuxiatuei eta gatazken eta lehortearen ondorioz desplazatutakoei laguntzeko asmoz. Aste baten buruan iritsiko da garia Etiopiara.

Horrez gain, beste ontzi bat atera da Ukrainako portutik Yemenera bidean. Kiev eta Mosku akordio batera ailegatu dira, Turkiak eta NBEk lagunduta. 37.000 tona gari darama ontziak, eta, Yemenera joan aurretik, Turkiara joko du garia irin bihurtzeko. Ondoren, Yemenerako bidea hartuko du. Herrialde horretan, 17 miloi pertsonak baino gehiagok gosete larria pairatzen dute.

Errusiak eta Txinak ariketa militarrak hasiko dituzte

Moskuren eta Pekinen arteko defentsa harremanak gero eta estuagoak direla erakusteko, Errusiak ariketa militarrak hasiko ditu Txinarekin eta beste hainbat herrialderekin batera. Etzitik irailaren 7ra arte maniobra militar handiak egingo dituzte Errusiako Ekialde Urrunean eta Japoniako itsasoan. Errusiako Defentsa Ministerioaren arabera, erakustaldian 50.000 soldaduk hartuko dute parte, eta 5.000 arma erabiliko dituzte, baita 140 hegazkin eta 60 gerraontzi ere.

Alexander Fomin Errusiako Atzerri ministrordeak adierazi du ariketa militarrak ez daudela bideratuta herrialde edo aliantza militar jakin batzuen aurka, eta «soilik defentsarako estrategia bat» dela.

Txinarekin eta Errusiarekin batera, Sobietar Batasunaren parte izandako beste herrialde hauek hartuko dute parte: Indiak, Laosek eta Mongoliak. Horiez gain, Nikaragua eta Siria ere egongo dira.


Summary: Urkulluk garai «zaila» iragarri du, «katastrofismorik» gabe. Jaurlaritzak «erantzukizun osoz» jokatuko duela ziurtatu du lehendakariak. Aurrekontuei dagokienez, lehentasuntzat jo ditu osasungintza, hezkuntza eta gizarte babesa indartzea, enplegua sustatzea, eta suspertze ekonomikoa bultzatzea. Espainiako Gobernuak eman gabeko eskumenez kexatu da.

«Udazkena eta negua zail datozkigu», adierazi du Iñigo Urkullu lehendakariak Gobernu Kontseiluan. Gizartearen egoera orokorraz mintzatu da lehendakaria. Haren erranetan, agintaldiaren lehenbiziko erdia pandemiak markatu du. Bigarrena, berriz, Ukrainako gerrak eta haren ondorioek baldintzatuko dute. Hala ere, nabarmendu du ez duela mezu «katastrofistarik» helarazi nahi, «errealismoan» oinarritutakoa baizik. Azpimarratu duenez, etorkizunean edozer gertatuta ere, Eusko Jaurlaritzak neurriak hartzen jakinen du, «erantzukizun osoz».

Pandemiari dagokionez, egungo egoera joan den urtekoa baino «hobea» dela adierazi du Urkulluk. Horren erakusgarri diren zenbait adibide eman ditu: ospitaleratzeek behera egin dutela, herritarrek aisialdiaz gozatu ahal izan dutela uda partean, eta turismoa eta festak berreskuratu direla. «Euskal gizarteak merezi zuen», gehitu du.

Osasunaz ez ezik, bertze zenbait zerbitzu publikoz ere mintzatu da lehendakaria. Hala nola hezkuntzaz eta gizarte babesaz. Hezkuntzari dagokionez, aurtengo ikasturtea aurreko urteetakoak baino «lasaiago» hasiko dela aurreratu du. Gainera, adierazi du orain arteko baliabide gehigarriei eutsiko zaiela, betiere hezkuntzaren kalitatea hobetzea helburu izanik. Lehendakariak garbi utzi du hezkuntza hitzarmena «sendotzea» ere baduela xede: «Irailean bertan lege asmoaren lehen proposamena onartuko dugu».

Gizarte politiken alorrean, Urkulluk adierazi du esparru publikoaren eta pribatuaren arteko lankidetzaren alde eginen dutela hemendik aitzinera ere. «Inflazioaren eta energiaren kostuaren bilakaera izan dugu beti kontuan», gehitu du.

Kontingentzia planean lanean

Azken bi gai horiek behin baino gehiagotan azpimarratu ditu lehendakariak solasaldian. Horrekin lotuta, adierazi zuen Eusko Jaurlaritzak kontingentzia planaren proposamenean lanean jarraitzen duela. Aste honetan Espainiako Gobernuari planaren behin betiko dokumentua bidaliko diotela argitu du. «Gure helburua da abian ditugun hamazazpi laguntza programak zabaltzea eta indartzea, betiere energia gutxiago erabiltzeko ohiturak eta prozedurak sustatzeko», nabarmendu du lehendakariak. Izan ere, inflazioa %10 ingurukoa da oraindik, energiaren, elikagaien, elektrizitatearen, gasaren eta erregaien garestitzea dela medio.

Jaurlaritzak plan propioa prestatu badu ere, bide zuzena «adostasuna» dela nabarmendu du lehendakariak. Europako Batzordetik hasi eta estatu kideetako gobernuetaraino. Gakoa mundu osorako pentsatzea eta tokian tokiko ekintzak egitea dela zehaztu du.

Aurrekontuak ere izan ditu hizpide lehendakariak. Erran du espero duela «agertoki berri honetako» erronkei aurre egiteko modukoak izatea, eta hiru lehentasun markatu ditu: osasungintza, hezkuntza eta gizarte babesa indartzea; enplegua sustatzea, eta suspertze ekonomikoa bultzatzea.

Eskumenez ere aritu da Urkullu, baina ez dio heldu estatus berriaren inguruko eztabaidari. Gernikako Estatutuaz hitz egin du, eta autogobernuan «aurrerapenak» egin beharra azpimarratu. Beharrezkotzat jo du egungo egoerari aurre egiteko. Hala ere, kritikatu du aurrerapenik ez dela egon Espainiako Gobernuak Jaurlaritzari eman beharreko eskumenetan; erraterako, bizitzeko gutxieneko errentarenean.


Summary: Gas erreserbak %80 bete ditu EBk, espero baino bi hilabete lehenago. Gazpromek hornidura apalduko du ostegunetik aurrera.

Aspaldiko partez, berri on bat energiaren mundutik. Europako Batasunak bere buruari jarritako epea baino bi hilabete gutxiago behar izan ditu bere gas biltegiak %80 betetzeko. Azaroaren 1erako iritsi behar zuen ehuneko horretara, baina igandean, %79,94 zeuden beteta, Gas Infraestructure Europe erakundearen arabera. Azken bi egunotako ekarpenekin, dagoeneko gainditua izango du %80ko muga.

Gas biltegi hutsak izan ziren joan den neguan gasaren prezioa igotzearen arrazoietako bat, eta horregatik erabaki zuen EBk bere kideei gutxieneko kantitate bat ezartzea. Ekainean adostu zituzten kantitateak, %55,7 beteta zeudela. Helburua zen azaroaren 1erako %80ra iristea, %85era urtea amaitzerako, eta %90ra 2023ko negurako.

Aurreko urteetako kantitateen antzekoak dira horiek. Horrela, iazko urriaren bukaeran biltegiak %77 zeuden beteta, baina ehuneko hori %25era jaitsi zen martxoan, hornitzaile nagusiak, Errusiak, ohi baino ekarpen txikiagoa egin zuelako.

Edonola ere, gas biltegiak beteta edukitzeak ez du esan nahi hornidura arazorik ez denik izango. Izan ere, biltegi horiek neguan kontsumitzen den gasaren %25 eta %30 ekarri ohi dute.

Markak joan den astean

Iazko udan hasi zen garestitzen gasa, pandemiaren unerik gogorrenen ondoren eskaria asko handitu zenean. Igoerak erritmoa bizkortu zuen 2022ko otsailean, Ukrainaren inbasioarekin. Orduko markak azken asteetan hautsi ditu berriro, eta ostiralean batez beste 339 euroan saldu zen gas megawatt-ordua, Herbehereetako TTF gerokoen merkatuan. Orduz gero pixka bat apaldu da prezioa, eta gaurko arratsaldearen amaieran 250 euroan zegoen megawatt-ordua.

Herrialde batetik bestera badago alderik. Adibidez, Poloniak jada beteta dauzka bere erreserbak, eta Portugal ere horretara iristen ari da; beste muturrean daude Hungaria (%62) eta Bulgaria (%60). Italiaren biltegiak %81ean daude, eta Frantzian, %90tik gora daudenez, negua ohi baino hotzagoa ez bada nahikoa izango dela ziurtatu du Claire Waysand Engie konpainiako lehendakariordeak.

Hain zuzen ere, Engiek gaur jakinarazi du Gazpromek erabat etengo diola gas hornidura. Uztailean erositako gasa ez diola osorik ordaindu argudiatu du Gazpromek.

Konpainia horrek berak, era berean, jakinarazi du ostegunetik aurrera murriztu egingo duela gas jarioa Nordstream 1 gasbidetik, konponketa batzuk egin behar dituelako. Uztailean ere hamar egunez eten zuen, aurreikusitako mantentze lanen ondorioz, eta dardarka jarri zuen EB, berriro zabalduko ez zuen beldurra hedatu zelako. Errusiako konpainiak, ordea, ez zituen susmorik txarrenak bete, eta iturria berriro ireki zuen mantentze lanak amaitu ondoren. Hori bai, ohi baino emari txikiagoa du orain gasbide horrek. Egunean 167 milioi metro kubiko garraiatzeko ahalmenaren %20 bakarrik erabili du Gazpromek azken hilabeteetan. Eta irailaren 3tik aurrera hala jarraituko diola dio.

Gasbidea Katalunian

Gasari dagokionez, Europako Batasunaren beste xedeetako bat da estatu kideen sareak are gehiago lotzea, herrialde batek estali ahal ditzan beste batek izan ditzakeen arazoak. Atal horretan, puntu beltza da Iberiar penintsula, oso lotura txikiak baititu kontinenteko beste sareekin. Gaur egun, gaitasun txikiko bi gasbide baizik ez daude, biak Euskal Herritik pasatzen direnak: Euskadour, Gipuzkoa eta Lapurdi artean, eta Nafarroa eta Zuberoa lotzen dituenak, Larrainen eta Zaraitzu aldean.

Hirugarren lotura bat egon izan da, Midcat izenekoa, Hego eta Ipar Kataluniaren artean. Frantziako Gobernuak alde batera utzi zuen 2019an, baina berriro aztertuko duela hitzeman du gaur Bruno Le Maire Frantziako Ekonomia ministroak, hala egiteko eskatu diotelako Olaf Scholz Alemaniako gobernuburuak eta Pedro Sanchez Espainiakoak. «Espainia eta Alemania Frantziaren oso gertuko bazkideak dira, eta, proposamen bat egiten duten bakoitzean, aztertu egiten dugu».


Evenepoelek lidergoa sendotu du

Summary: Evenepoelek lidergoa sendotu du. Flandriarrak irabazi du erlojupekoa, eta aurretik zeukan aldea handitu du. Roglic bigarren da orain.

Remco Evenepoelek (Quick-Step) ez zuen ustekaberik nahi, eta ez die aukerarik txikiena ere utzi aurkariei. Flandriarrak irabazi du bakarkako erlojupekoa, eta lidergoa sendotu du. Primoz Roglicek (Jumbo-Visma) ez du erlojupeko txarra egin. Bigarren izan da, baina 48 segundo galdu ditu azkenean. Hala ere, bigarren da orain sailkapen nagusian, Enric Masen aurretik (Movistar).

Hiru txirrindulari gutxiagorekin itzuli da Espainiako Vuelta atseden egunaren ostean, Mathias Norsgaardek (Movistar), Jarrad Driznersek (Lotto) eta Ethan Hayterrek (Ineos) positibo eman baitute COVID-19an. Guztira, hamahiru txirrindularik utzi dute jada Espainiako Vuelta COVID-19agatik. Elxetik Alacantera (Herrialde Katalanak) ia 31 kilometro egin dituzte txirrindulariek ibilbide lau batean, eta beroari, hezetasunari eta haizeari aurre egin behar izan diete. Espezialistentzat oso ibilbide aproposa zen, eta taldeburuen artean esperotako aldeak ikusi dira. Evenepoel eta Roglic ziren hautagai nagusiak, eta hala izan da azkenean.

Remy Cavagnarena (Quick-Step) izan da kontuan hartzeko lehenengo denbora. Bizi egin du frantziarrak ibilbidea –54 kilometro orduko, batez beste–, eta, hala, etapa irabazteko hautagai bilakatu da. 120 txirrindulari irten dira haren atzetik, eta, faboritoak iritsi arte, ez du inork hobetu haren denbora.

Arratsaldea aurrera joan ahala, haizeak behera egin du, eta hori ere alde izan dute sailkapen nagusirako lehian ari direnek. Pavel Sivakovek (Ineos) eta Roglicek frantziarraren denbora bera egin dute lehenengo mugarrian, baina Evenepoelek aise hobetu du denbora hori. 21 segundo gutxiago behar izan ditu mugarri horretan, eta 36 hurrengoan.

Azkenean, Evenepoelek irabazi du etapa, eta hasi aurretik zeukan aldea handitu du. Roglicek 48 segundo gehiago behar izan ditu, baina Mas aurreratu du sailkapen nagusian. Balear Uharteetako txirrindulariak ia bi minutu galdu ditu helmugan. Sailkapen nagusian, Evenepoel da oraindik lider. Roglic 2.41era dago orain, eta Mas 3.03ra. Simon Yatesek (BikeExchange) bosgarren postua kendu dio Juan Ayusori (UAE).


Summary: Jaurlaritzak CCOOri eta UGTri eman dizkie Lanbiden ELAk eta LABek zituzten ordezkariak. Erabakia «antidemokratikoa» dela salatu dute sindikatu abertzaleek, baina ez dute oraingoz organo horretara itzultzeko asmorik.

Lanbideren administrazio kontseiluan aldaketak egitea erabaki du gaur Eusko Jaurlaritzak. Sindikatuen ordezkarien atalean, orain arte sindikatu abertzaleek betetzen zituzten postuak —bi ELAk eta bat LABek— beste sindikatuen esku utzi dituzte. Horrenbestez, CCOOk hiru kide izango ditu enplegu zerbitzuko administrazio kontseiluan, eta UGTk bi.

Urte batzuk badira ELAk eta LABek ez dutela parte hartzen Lanbideko administrazio kontseiluan eta antzeko erakundeetan, hor izateak Jaurlaritzaren politika «zuritzea» dakarrela argudiatzen dutelako, eta patronalari beto eskubidea ematen diolako.

Iazko ekainean, gobernuak araudia aldatu zuen, eta atea ireki zion horrela bileretan parte hartzen ez zuten kideak ordezkatzeko. Zehazki, elkarren segidako hiru bileratan ez parte hartzea edo urtean lautan ez agertzea nahiko arrazoitzat jo zuen kide horientzat ordezkoa bilatzeko. Apirilean hasi zuen ordezkapen prozesua, baina ELAk eta LABek ez zutela alegaziorik jarri gogorarazi du gobernuak. Ondorioz, ekainean aukera eman zieten beste sindikatuei kide berriak proposatzeko, eta hala egin dute CCOOk eta UGTk.

«Erakunde sindikal guztiek [Lanbiden] parte hartzea nahiko genuke, baina ezin dugu onartu LABk eta batez ere ELAk [...] organo horiek blokeatzea», azaldu du Loli Garcia Euskadiko CCOOko idazkari nagusiak. «Lanbideko administrazio kontseiluan bost kide ditu gobernuak, bost sindikatuek eta bost patronalak, eta sindikatu batek erabakitzen badu ez parte hartzea, langileen defentsaren aurka doa, ez dituztelako gobernuaren eta patronalaren aukera berak», gaineratu du Raul Arzak (UGT).

Ordezkaritzaren %60

Sindikatu abertzaleek ez dute bat egiten argudio horiekin, eta Jaurlaritzaren erabakia «antidemokratikoa» dela ziurtatu dute, ez duelako errespetatzen sindikatu bakoitzak duen ordezkaritza. ELAk ordezkari sindikalen %41 ditu Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan; LABek, %19,9; CCOOk, %18,7; eta UGTk, %10,6.

Abuztuaren hasieran, Jaurlaritzaren jarrera salatu zuen ELAk. «Eusko Jaurlaritza, Urkullu edo Idoia Mendia ados egon daitezke edo ez ELAk parte hartze instituzionalaren arloan hartutako erabakiekin, baina, modu demokratikoan jokatuz gero, ezin dute langileek erabakitako ordezkaritza sindikala usurpatu», azaldu zuen.

Aferak alde ekonomiko bat ere baduela gogorarazi zuen ELAk. «Ordezkagarritasunaren aldaketa osatzeko, Eusko Jaurlaritzak bere garaian CCOOri eta UGTri Lanbiden parte hartzeagatik sindikatuei esleitzen zaien zenbateko ekonomikoa esleitzeko erabakia hartu zuen, 547.000 euro urtean. Dirudienez, orduan garrantzitsuagoa zen diru laguntzak ematea postuak UGTren eta CCOOren alde usurpatzea baino. Orain jadanik dena esleitzen diete. ELAk Lanbiden parte hartuko balu, 200.000 euro baino gehiago jasoko lituzke».

Lanbideren Administrazio Kontseiluan parte hartzea eteteko ELAk dituen arrazoiak zerrendatu zituen: autonomia estatutua errespetatu gabe transferitu ziren enplegu eta prestakuntza eskumenak kudeatzen dituen erakunde bat da, eta, beraz, Espainiako txandakako gobernuak erabakitako politika zentralizatuak aplikatzeko betebeharra du. Gainera, administrazio kontseiluak talde bakoitzaren gehiengoak erabakiak hartu ditzakeela dioten arauak ere ez ditu errespetatzen, eta sindikatu guztien aurkako erabakiak har ditzake.

LAB, plan bat egiteko zain

LABek ere haserrea adierazi du. «Sindikatu bati beste baten ordezkaritza ematea demokraziaren aurkako ekintza bat da». Sindikatuko iturriek Europa Press agentziari azaldu diote parte hartze instituzionalari buruzko plan bat prestatzen ari dela, baina hori amaitu eta onartu arte LABeko kiderik ez dela egongo ez Lanbiden, ezta beste erakundeetan ere.


Summary: Mikhail Gorbatxov hil da, Sobietar Batasuneko azken buruzagia. Moskun hil da, 91 urte zituela, «gaixotasun larri bati denbora luzez aurre egiten» jardun ostean. SESBen eta Gerra Hotzaren amaiera eragin zuten eraldaketen sustatzaile nagusia izan zen.

Bart hil da SESB Sobietar Batasuneko azken buruzagia: Mikhail Sergeievitx Gorbatxov (Stavropol kraia, Errusia, 1931 - Mosku, 2022). Harekin hil zen SESB ere: herrialdeko politika eta ekonomia sistemak eraberritzeko hainbat egitasmo bultzatu zituen, eta haiek Sobietar Batasunaren eta Gerra Hotzaren amaiera ekarri zuten. 1985etik 1991ra izan zen Alderdi Komunistako idazkari nagusia, eta 1989tik aurrera SESBeko estatuburua.

Tass berri agentziaren arabera, Gorbatxov COVID-19aren pandemia hasi zenean ospitaleratu zuten, eta, ordutik, etengabe ikuskatu dute medikuek.

Gorbatxovek 1985ean hartu zuen boterea, eta hasieratik aldarrikatu zuen sistema aldatzeko beharra. Baliabide naturaletan herrialde aberatsa izan arren, eta gizartearen hezkuntza maila handia bazen ere, 1980ko hamarkadan krisialdian murgilduta zegoen SESB. Gorbatxoven ustez, AEBen aurkako armen lehiak xahuketa ekonomiko jasanezina eragiten zion errepublika sozialisten batasunari, eta sistema «autoritario eta burokratizatuak» egoera larriagotzen zuen.

Hark bultzatutako perestroika edo eraberritze politikarekin eta glasnost edo irekiera politikarekin hasi ziren aldaketa politiko eta ekonomiko nagusiak. 1987an jarri zuen martxan erreforma saila, SESB salbatuko zuelakoan. Hartutako liberalizazio neurriek kontrako eragina izan zuten, ordea. Sentimendu kontrajarriak eragiten zituen buruzagi sobietarrak; atzerrian gehienek miresten zuten, baina etxean asko ziren gorroto zutenak.

Europaren ekialdeko Burdinazko Errezela deseginda, eta SESBeko errepublikak bata bestearen atzetik independentzia aldarrikatzen ari zirela, 1991ko abuztuan CCCP SESBeko Alderdi Komunistaren sektorerik gogorrenak estatu kolpea eman zuen Gorbatxoven aldaketak geldiarazteko. Tankeek soilik bi egun iraun zuten kalean. Kolpeak porrot egin zuen, eta Gorbatxovek sinesgarritasuna galdu.

Gertakari hartatik Boris Jeltsin Errusiako Federazioko presidentea atera zen erabat indartuta. Urte hartako abenduaren 8an, SESBeko hiru errepublika nagusietako ordezkariek —Jeltsinek, Ukrainako presidente Leonid Kravtxuvek eta Bielorrusiako Parlamentuko presidente Stanislav Xuxkevitxek— batasunaren desegitea sinatu zuten Bielorrusiako Belavezhskaia Pustxa basoan. Gorbatxoven dimisioa ezinbesteko formalismoa izan zen. Jeltsinek prezioen liberalizazioa eta ekonomiaren pribatizazioa hasi zuen 1992an, eta lurraren pribatizazioa 1993an.

Bakearen Nobel saria

Gorbatxov ezaguna da AEB Ameriketako Estatu Batuekin arma nuklearrak kontrolatzeko hainbat akordio sinatu zituelako ere; armamentu lehiaren urteak izan ziren aurrekoak. 1990eko ekainaren 1ean Washingtonera bidaiatu zuen Gorbatxovek, eta han adostu zuen Star akordioa George Bush aitarekin: arma estrategikoak murriztea onartu zuten bi herrialdeek. Biltegi nuklearrak %30 murriztea zen helburua.

SESBeko estatuburu zela, bi mugimendu militar garrantzitsu agindu zituen: 1989an, armada sobietarra Afganistandik erretiratu zuen (hamar urte baino gehiago zeramatzaten han gerran), eta, 1990ean, AEBak babestu zituen Golkoko Gerran, Kuwait Iraken inbasiotik babesteko. 1990. urtean bertan jaso zuen Bakearen Nobel saria, «Gerra Hotza amaiera baketsu batera eramateagatik», saria banatzen dutenen arabera.

Haren agintaldian gertatu zen Txernobylgo (Ukrania) zentral nuklearraren leherketa ere, eta ezbehar haren kudeaketari kritika asko egin zaizkio ordutik: 1986ko apirilaren 26an gertatu zen, eta Gorbatxovek ez zuen agerraldirik egin maiatzaren 14ra arte. Gertatutakoa ezkutatzen saiatzea egotzi izan diote.

Iaz, egin zituen azkenetako adierazpenetan, perestroika defendatu zuen Gorbatxovek. Bere lorpen politikorik handiena hura izan zela esan zuen: «Argi daukat erabat beharrezkoa zela, eta norabide egokian mugitu ginela», adierazi zion Tass agentziari. Gehitu zuen «herriak» askatasuna irabazi zuela garai hartan, eta «sistema totalitario bati» amaiera eman ziotela.


Summary: Odon Elorza Donostiako alkategai izateko PSE-EEren primarioetara aurkeztuko da. Donostiak «lidergoa» behar duela eta, EAJren aurrean «B plan» bat aurkezteko gai dela defendatu du Elorzak, El Diario Vasco-k publikatu duen gutun batean. Nahikoa abal lortuz gero, Marisol Garmendiarekin lehiatuko da primarioetan.

Berriro ere Donostiako alkate izateko ahalegina egingo du Odon Elorzak, El Diario Vasco-k zabaldu duenez. Informazio horren arabera, Donostiako alkatetzarako hautagai izateko primarioetara aurkeztuko da Elorza. Marisol Garmendia izango du lehiakide, gaur egun PSE-EEren Donostiako zinegotzia dena.

Elorzaren gutun bat ere argitaratu du El Diario Vasco-k; haren arabera, PSE-EEren udal taldeei igorritakoa. Gaur egun Donostiak dituen arazoen inguruan «batzuek duten autokonplazentziak» eta «besteek duten zalantzak» kezkatzen duela dio gutun horretan Elorzak, eta horren aurrean Donostiak «lidergoa» behar duela defendatu. Are, EAJren aurrean PSE-EE hiritarrei «B plan» bat aurkezteko gai dela uste du: «Donostiako sozialistok ezin diogu uko egin, hasieratik, 2023ko udal hauteskundeetan alkatetza lortzeari».

Hauek dira hiriak dituen erronka nagusiak, haren irudiko: «Gazteentzako eta familientzako etxebizitza publikoak; auzoetako kohesio soziala; jasangarritasuna eta klima larrialdia; hiriaren naturalizazioa; berrikuntza kulturala eta hiriaren identitatea; inprobisaziorik gabeko garraioa; olatu turistikoaren erregulazioa, interes partikularrei erantzun integrala emanda eta lurzoru politikak planifikatuta; eta zerbitzu publikoen kalitatearen defentsa».

Hala ere, Elorzak dio «oso kontziente» dela primarioetara aurkezteko abalak biltzeko izango duen «zailtasunaz». Edozein modutan, lortuko balu, eta ondoren primarioetan garaile izango balitz, Espainiako Kongresuan duen diputatu karguari uko egingo liokeela aurreratu du, «programaren prestaketan eta kanpainaurrean» buru-belarri aritzeko. Halaber, alkate izanez gero soldatari uko egingo diola zehaztu du, eta bere pentsiotik biziko dela.

Primarioetara begira, Donostiako PSE-EEri zenbait galdera zuzendu dizkio, gainera, Elorzak, tonu kritikoan. Primarioak zer epetan egingo diren, hautagaitzak eta abalak nola aurkeztu beharko diren eta informazio hori guztia militanteei noiz eta nola jakinaraziko zaien argitzeko eskatu dio.

Elorza 20 urtez izan zen Donostiako alkate. 1991n iritsi zen alkatetzara, EAJrekin egindako akordio bati esker —hauteskunde haietan hirugarren indarra izan zen PSE-EE, Eusko Alkartasunaren eta Herri Batasunaren atzetik—. 2011ra arte mantendu zen karguan, jeltzaleekin eta PPrekin akordioak eginda. Urte hartan, Bilduk irabazi zituen hauteskundeak, eta Juan Karlos Izagirre izendatu zuten alkate. Ordutik, Espainiako Kongresuan diputatu izan da Elorza.


Summary: Gizon bat preso sartu dute igandean Bilbon salatu zen bortxaketa egotzita. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailaren arabera, sexu erasoa egotzi diote, eta polizia etxean izan dute lehenik. Epaileak arratsalde honetan agindu du preso sartzeko.

Igande goizaldean, andre batek sexu eraso bat salatu zuen. Bilbon izan zen. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak zabaldutako informazioaren arabera, Bilboko Aste Nagusiaren hondarrean gertatu zen erasoa, Alde Zaharrean. Datu gutxi zabaldu dira orain arte bortxaketa horren inguruan, baina gaur jakin da atxilotuta daukatela gizon bat sexu erasoaren egilea izatea egotzita. Aditzera eman dutenez, atzo iluntzean atxilotu zuten. Polizia Etxean izan dute geroztik, eta epaileak arratsalde honetan agindu du preso sartzeko.

Festetan indarkeria matxistarekin loturiko erasoak gaitzeste aldera, ehunka lagunek protesta egin zuten larunbatean hirian, bigarrenez astebetean. «Inolako erasorik gabeko» Aste Nagusi bat aldarrikatu zuten, Arriaga antzokiaren parean. Ordea, Jaurlaritzak berriki jakinarazitakoa ez ezik, eraso gehiago ere izan dira jaietan. Ertzaintzak bi ikerketa ditu martxan Aste Nagusiko sexu erasoekin loturik.


Summary: Gazpromek berriro itxi du Nord Stream 1 gasbidea, hiru egunez. Konponketa lanak egin behar ditu martxan duen konpresio gune bakarrean. Gaurtik irailaren 2ra arte etengo du hornidura.

41 egun igaro dira Gazprom Errusiako Estatuaren energia konpainiak Nord Stream 1 gasbidearen iturria berriro ireki zuenetik. Mantentze lanak zirela-eta itxi zuten gasbidearen giltza, eta, gaur ere, horregatik eten dute hornidura berriro. Gazpromek 04:00etan gelditu du orain arte martxan zuen konpresio gune bakarra (Euskal Herrian 03:00ak zirela). Hiru egun beharko dituzte mantentze lanak egiteko; irailaren 2ra arte itxirik egotea aurreikusten du konpainiak, Tass berri agentziaren arabera.

Behin gasbidea irekita, Alemaniak lehendik zetorkion gas kantitate bera jasoko du: 33 milioi metro kubo egunean. Hau da, Nord Stream 1en ahalmenaren %20 besterik ez —167 milioi metro kubo ponpatu ditzake—.

Europako agintari eta energia konpainiek, ordea, esaten dute Gazpromek ez duela gas gehiago hornitzea eragozten dion arazo teknikorik, eta salatu dute Errusia propio ari dela hornidura murrizten, Ukrainako gerrarengatik Alemania eta Europa estu hartzeko.

Kremlineko bozeramaile Dimitri Peskovek ziurtatu du Errusiari ezarritako zigorrek eragindako arazo teknikoez gainera «ez dagoela hornidura galarazten duen ezer».

Alemania ez da aste honetan murrizketak izango dituen herrialde bakarra. Gazpromek atzo iragarri zuen gas hornidura guztiz etengo ziola Engie Frantziako operadoreari —azken hilabeteotan ere murriztuz joan da gas isuria—. Engiek, baina, ukatu egin du horrek bere hornidura propioa oztoparaziko duela, aurreikusia baitzuen Errusiak gas gehiago ez bidaltzea.

Frantzia Errusiatik datorkion gas kontsumoa apalduz joan da, eta gorantz doaz gas erreserbak. Biltegiak %91 bete ditu, eta azarorako beterik izatea espero du. Gaur egun duen erreserba Frantziak urtean kontsumitzen duen gasaren laurdena adina da.

Bien bitartean, Europako Batasuneko gas biltegiak %80an daude. Berri onak dira, kontuan izanda espero baino bi hilabete lehenago lortu dutela maila horretara iristea. Iazko mailara iritsi dira biltegiak, beraz. Urrian %77 zeuden beteta; baina ehuneko hori %25era jaitsi zen martxoan, hornitzaile nagusiak, Errusiak, ohi baino ekarpen txikiagoa egin zuelako.

Horiek horrela, gaur-gaurkoz biltegiratze gaitasun handiena duten bost herrialdeetatik hiruk gainditu dute %80ko maila: Frantziak, Alemaniak (%83,65), eta Italiak (%81,90). Gainontzeko biak, Herbehereak eta Austria, atzetik dira (%77 eta %66, hurrenez hurren).

Gasaren prezioa

Joan den astean, gasaren megawatt-orduak gailurra jo zuen Europarako erreferentziazko merkatuan, Herbehereetakoan, une batez 346 euroan salerosi baitzen. Beherantz egin du ordutik: herenegun 265 euroan salerosi zen. Gazpromek Nord Stream 1 itxi izanak hautsak harrotu zituen, eta gaur goizean 284 eurora iritsi zen megawatt-ordua. Dena dela, aurreko eguneko prezioaren azpitik kokatu da gasa, 260 euroan.


Polemikari itsatsita

Summary: Polemikari itsatsita. Estropadaren antolakuntzak debekatu egin du traineruen nabigazioa bizkortzen duen pegatinak erabiltzea. Aurreko asteburuan Urdaibaik eta Hondarribiak jarri zituzten, Eusko Label ligan, eta onartu egin dute Kontxan ez erabiltzea.

Kontxako Banderaren antolakuntzak errotik eten du azken egunetan arraunean piztu den polemika. «Jakin dugu bi traineruk erabili egin dutela nabigazioan laguntzeko ehun berezi bat, eta horren erabilera debekatuta geratzen da sailkatze estropadan eta banderaren lehiako bi estropadetan. Harrapatzen dugunari zigor ekonomikoa ezarriko zaio, eta kaleratua izango da».

Agirian aipatzen ez dituen bi klub horiek Urdaibai eta Hondarribia dira. Sua Galizian piztu zen, aurreko asteburuan, Eusko Label ligako bi estropadatan. Bi traineruek bi egunetan jarri zuten traineruaren azpialdean ehun bereziz egindako pegatina. Beste taldeetakoak kezkatu eta harritu egin ziren ikusita nolako aldeak atera zizkieten bi talde horiek besteei lehian hasi orduko, klub batzuetan besteetan baino gehiago. Klub horien ustez, liga osoan gertatu ez dena izanda hori. Jakin zuten pegatinarena, eta kontua zabaltzen hasi ziren. Gehien mugitu direnak Donostiarra eta Orio izan dira.

Kontxa gain-gainean zela, ezin zuten onartu bi taldek bakarrik besteekiko abantaila teknologiko hori izatea, eta esamesa kutsua zuena albiste bihurtzea erabaki zuten. Euskadi Irratiko Tostartean saioan aurreratu zuten albistea astelehen gauean. Kontxako antolakuntza jakinaren gainean jarri nahi zuten, eta presioa egin, neurriren bat har zezan.

Baina zer dio araudiak? Legezkoa al da abantaila teknologiko hori erabiltzea? Traineruen Kluben Elkarteko araudiak ez du aipatzen erabili ezin daitekeenik, baina ezta erabil daitekeenik ere. Horri heldu diote erabiltzaileek. Beste horrenbeste dio Euskadiko Arraun Federazioren araudiak. Kontxako Bandera azkeneko arau sorta horren arabera epaitzen da. Horrelakoak erabiltzea debekatzen duena Nazioarteko Arraun Federazioa da, eta, ondorioz, Espainiako Federazioa. Pegatina erabili dutenen ustez, aulki mugikorraz ari da debekua, ez tostako arraunaz. Besteen ustez, berriz, Nazioartekoak ez ditu bereizten aulki mugikorra eta tostakoa.

Legezkoa izan edo ez izan, kaltetuak sentitu direnen artean bada beste oinarri bat: pegatina erabiltzeak aldea ematen die bi erabiltzaileei, eta lehian ez da bermatzen berdintasuna. Edo denek edo inork ez. Ez daude arraunean teknologia berriak erabiltzearen aurka, baina guztiek baldintza berberak izatea nahi dute. Eta hori ez da betetzen kasu honetan, haien iritzian. Beste kirol batzuetako adibideari ere heldu diote. Igeriketan, adibidez, nazioarteko federazioak debekatu egin zituen neoprenozko bainujantzietan material berezi bat jartzea. Bere garaian, marrazoaren azalaren antzekoarekin hasi ziren egiten bainujantziak, eta munduko marka asko hobetu zituzten.

Azkenean, debekuaren alde egin du antolakuntzak. Batez ere, honengatik: kezka zuen pegatinak erabiltzekoak ez ziren taldeek helegiteak jarriko ote zituzten itsasgarri horiek baimenduz gero. Kontxan sarri samar izaten den eztabaida uxatu nahi izan du.

Horretarako, atzo goizean mugimendu hau egin zuen: Urdaibairi eta Hondarribiari eskatu zien ez erabiltzeko pegatinak. Aldi berean ez, baina biek onartu zuten azkenean eskaria, eta antolakuntzaren agirian badator horrela izan zela; alegia: biek ameto egin dutela.

Nondik dator, baina, pegatinarena? Ez da aurtengo kontua. Iazko traineru denboraldiaren amaieran du sorburua. Santurtzik erabili zuen, Kontxako Banderaren aurreko bi estropadetan. Aurten bezala, Eusko Label ligakoak izan ziren, eta biak Galizian orduan ere. Kontxan ere jarri zion Sotera traineruari, baita ligako azkeneko bi estropadetan ere, Bermeon eta Portugaleten. Kontxakoa publikoa da, pegatina egiten duen enpresak (Bionic Surface) bere webgunean egiten duelako kontakizuna. Izenburua esanguratsua da: Aldaketa txikiak, inpaktu handia.

Joan zen denboraldia, eta inor ez zen jabetu Santurtziren estrategiaz. Abendu aldera arte. Orduan jakin zuen Hondarribiak. Handik edo hemendik jakin du aurten Urdaibaik iaz Santurtzik egin zuen gauza bera egin behar zuela: Galiziako bi estropadatan, Kontxan eta ligako azkeneko bi jardunaldietan pegatina erabili, eta orduan erabaki zuten gipuzkoarrek ere pegatina erabiltzea.

Traineruaren popatik brankara doan punturik baxuenean jartzen da itsasgarria, alderik alde; ontziaren urpeko aldean, alegia. Nabigazioan laguntzen dio traineruari. Erabili dutenen ustez, ez du hainbesteko abantaila ematen, eta ezin da neurtu segundotan zenbatekoa den alde hori. Baina besteen ustez, aldea sekulakoa da, eta erabakigarria izan da, adibidez, Galiziako estropadetan.


Summary: Espainiak Kataluniako buruzagi independentisten eskubideak urratu zituela ondorioztatu du NBEk. Oriol Junquerasek, Raul Romevak, Joseo Rullek eta Jordi Turullek jarritako salaketa bati erantzunez eman du epaia NBEren Giza Eskubideen Batzordeak. Erabakia ez da loteslea.

NBE Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Batzordeak ebatzi du Espainiak urratu egin zituela Kataluniako Generalitateko eta Parlamentuko kideen eskubide politikoak 2017ko erreferenduma antolatzeagatik kargugabetu zituenean, auzitegien epaia jaso aurretik.

Salaketa 2018an jarri zuten Oriol Junqueras presidenteorde ohiak eta Raul Romeva, Josep Rull eta Jordi Turull kontseilari izandakoek, argudiatuta zigortuak izan aurretik kargugabetu izanak urratu egiten zuela Giza Eskubideen eta Eskubide Politikoen Nazioarteko Ituna. NBEren epaiak arrazoi ematen die buruzagi independentistei, eta nabarmentzen du matxinada delitua egotzita kargugabetu zituztela salatzaileak, nahiz eta manifestariei eskatu zieten modu baketsuan protesta egiteko, eta azkenean sedizioagatik zigortu zituzten —matxinadaren kasuan ez bezala, sedizioa ez da indarkeriarekin lotzen—.

Junquerasek garaipentzat jo du erabakia, baina nabarmendu du gatazka ez dela amaituko «errepresaliatu guztiei» amnistia eman arte.

Generalitateko presidenteordea eta hiru kontseilari ohiak 2018ko uztailean kargugabetu zituzten, Epaiketa Kriminalaren Legea baliatuta. Lege horrek aukera ematen du funtzionario publikoak kargugabetzeko, betiere matxinadaz akusatuak badira, baina ez sedizioaren kasuan.

«Eskubide politikoen murrizketen aurkako babes neurriak ahalik eta zorrotzen baliatu behar dira murrizketa horiek zigor baten aurretik gertatzen badira», azaldu du Helene Trigoudiak, NBEren batzordeko hemezortzi kideetatik batek. Haren esanetan, hautetsiak kargugabetzeko erabakiak oinarri hartu behar ditu «eskubide murrizketen arrazoiak argi jasoko dituzten legeak», eta halakorik ebatzi aurretik kasu bakoitza aztertu behar da.

Batzordeak ondorioztatu du buruzagi independentistak kargugabetzeko erabakia ez zela hartu «modu arrazoituan eta objektiboki», eta beraz orain Espainiari dagokiola eskubide urraketak jasan dituztenei «erabateko erreparazioa» ematea. Aldi berean, epaiak 180 eguneko epea ematen dio Espainiari ebazpenean jasotako aholkuak bete dituen frogak bidaltzeko batzordeari, eta eskatzen dio zabal dezala NBEren Giza Eskubideen Batzordearen txostena.

Hala ere, batzordearen erabakiak ez dira lotesleak, nahiz eta Giza Eskubide eta Eskubide Politikoen Nazioarteko Itunaren sinatzaileek aintzat hartu behar dituzten. Finean, batzordea ez da auzitegi bat, baina justiziari lotutako erabakiak hartzen ditu, eta aholkuak ematen dizkie estatuei.

Gaur jakinarazitako erabakiak salaketa jarri zuten lau buruzagi independentistei eragiten die bakarrik. Salaketa 2018ko abenduaren 18an jarri zuten Junquerasek, Rullek, Turullek eta Romevak.

«Politika errepresiboak»

ERC Esquerra Republicana de Catalunyak eta JxC Junts Per Catalunyak txalotu egin dute ebazpena, eta nabarmendu dute haren ostean Espainiak «politika errepresiboak» amaitu behar dituela, eta ezin duela «zuzenbidea eta Zigor Kodea baliatzen jarraitu autodeterminazio eskubidearen aldarrikapen baketsuari aurre egiteko».

Generalitatea partekatzen duten bi alderdiek komunikatu bateratu bat plazaratu dute, salatuz Espainiako justizia sistema «politizatuta» dagoela, nazioarteak behin eta berriz hura erreformatzeko eskatu arren: «Zuzenbide estatuaren okerreko erabilerak urratu egiten ditu banakoen eta taldeen oinarrizko giza eskubideak, eta azpikoz gora jartzen ditu demokraziaren oinarriak».

Bi alderdietako kideek goraipatu dute erabakia sare sozialetan ere.

Generalitateko presidente izandako eta JxCeko buru Carles Puigdemontek, berriz, salatu du «eskubide politikoak urratzen dituztenek» ez luketela «demokrazia leziorik» eman behar, eta erantzukizuna beren gain hartu beharko luketela. Twitter sare sozialean plazaratutako idatzi batean, buruzagi independentistak honela dio: «Beste zaplazteko bat eman diote Espainiari aurpegian gure ordezkarien eskubide politikoak urratzeagatik».


Summary: Behera egin dute nabarmen COVID-19aren intzidentziak, ospitaleratzeek eta heriotzek Nafarroan. Abuztuaren 22tik 28rainoko astean, 266 positibo antzeman ditu Osasunbideak. Zazpi pertsona ospitaleratu dituzte, eta bat hil da gaitzak jota.

Beheranzko kurbak ez du etenik. Iragan astean jasotako COVID-19 datuen txostena argitaratu du Nafarroako Osasun Publikoko Institutuak, eta, bertan, argi ikus daiteke izurriaren bilakaera neurtzeko erabiltzen diren faktore guztiek behera egin dutela nabarmen.

Abuztuaren 22tik 28ra, 226 positibo antzeman ditu Osasunbideak PCR edo antigeno proba bidez, aurreko aste osoan baino 56 gutxiago. Intzidentzia, oraintxe, 40 kasukoa da 100.000 biztanleko. Beheranzko joera, gainera, adin tarte guztietan nabaritu dela nabarmendu du Nafarroako Osasun Publikoko Institutuak: «Oraindik, 75 urtetik gorakoen taldean antzeman dugu tasa handiena (%0,1 azken astean). 65 urtetik gorako herritarren %13tik gora, berriz, lehen aldiz kutsatu dira maiatzetik hona». Horren oinarrian Omikron BA.4 eta BA.5 azpialdaeren zirkulazioa dela uste dute Nafarroako osasun arduradunek, «aurretiko infekzioek ez baitute erabateko babesik ematen aldaera berri horien aurka».

Ospitaleratzeek ere behera egin dute astebetean: zazpi pertsona ospitaleratu dituzte Nafarroan, iragan astekoen erdiak, eta horietatik, bakar bat ere ez dute ZIU zaintza intentsiboko unitateetan artatu. Pertsona bat hil da COVID-19aren ondorioz —bost izan ziren iragan astean—.


Summary: Erregaien deskontua 30 zentimora emendatuko da bihar Ipar Euskal Herrian. Total Energies konpainiak beste hogei zentimoko deskontua iragarri du; horrela, eragotzi nahi du Parisek zerga berezia ezartzea aurtengo irabazi historikoei.

Bihartik urriaren 31 arte, Lapurdiko, Nafarroa Behereko eta Zuberoako gasolindegietan handiagoa izango da erregai litroaren deskontua. Apirilaz geroztik, hemezortzi zentimoko laguntza eman du Frantziako Gobernuak gasolio eta ezantza litroko, baina bi hilabetez 30 zentimokoa izango da laguntza.

Hasieran, Bruno Le Maire Frantziako Finantza ministroaren asmoa zen urrian hamabi zentimora apaltzea laguntza, seira azaroan eta zerora abenduan. Baina gobernuak gibelera egin behar izan zuen, erosteko ahalmenari buruzko legegaia onartzeko oposizioaren babesa behar zuelako, eta bere botoen truke deskontua handitzera behartu zuen LR eskuineko alderdiak. Ondorioz, laguntza 30 zentimokoa izango da hurrengo bi hilabeteetan, eta hamar zentimokoa azaroan eta abenduan.

Total Energiesen erabakia

Zerbitzugune batzuetan are gehiago merkatuko da erregaia. Izan ere, Total Energiesek erabaki du irailean eta urrian 20 zentimoko deskontu gehigarria egitea bere 3.500 gasolindegietan. Azaroan eta abenduan, berriz, hamar zentimoko deskontua egingo du.

Otsailean, hamar zentimo merkatu zuen erregaia landa eremuetan, eta apirilean leku guztietara zabaldu zuen. Autobideetan, berriz, hamabi zentimoko deskontua egiten du uztailaren 1az geroztik (han dira garestien).

Frantziako Gobernuak estututa hartu du erabakia Total Energiesek. Beste herrialde batzuetan ez bezala, Frantziako Gobernuak ez die petrolio konpainiei zerga berezi bat ezarri nahi, baina trukean eskatu die keinuak egin ditzatela, haien aparteko irabaziak txikitu eta herritarren kostuak apaltzeko. 2022ko lehen erdian, 18.000 milioi euroren irabaziak izan zituen Total Energiesek, inoiz baino handiagoak.

Konpainia horrek 11 gasolindegi ditu Ipar Euskal Herrian: bederatzi Lapurdin eta bi Nafarroa Beherean (Donapaleu eta Donazaharre). Hego Euskal Herrian, berriz, argindarra eta gasa eskaintzen ditu Frantziako energia konpainia horrek.

Gasolioa, 22 zentimo merkeago

Erregaia merkatu egin da azken asteetan, atzeraldi baten zantzuek petrolio upelaren prezioa jaitsi baitute. Horrela, abuztuan, ezantza litroa batez beste 1,808 euroan ordaindu dute Ipar Euskal Herrian auto gidariek, ekainean baino 17,5 zentimo merkeago. Gasolioaren prezioa, berriz, 22 zentimo merkatu da ekainetik abuztura, 1,878 euroraino.

Gaur, ordea, abuztuan batez beste baino karioago dago gasolioa (1,982 euro), eta merkeago ezantza (1,791).


Summary: Mai Garde eta Oier Sanjurjo Osasunako kapitain ohiek jasoko dute Iruñeko Zapia. Iruñeko udalbatzak aho batez hartu du erabakia. Irailaren 8an emanen diete saria, udaletxean.

Futbola sarituko du berriz ere Iruñeko Udalak, Mai Garde eta Oier Sanjurjo futbol jokalariei omenaldia eginez. Irailaren 8an Iruñeko Zapia jasoko dute iazko denboraldira arte Osasunako lehen taldeetako kapitain izandakoek. Gaur eman dute udalbatzak aho batez hartutako erabakiaren berri. «Haien lana, sakrifizioa eta nekaezintasuna» azpimarratu dituzte udalbatzako kideek, baita «gizarte gaietan» izan duten «parte hartzea» ere: «Modu horretan, gure hiriko haur askoren eredu izan dira eta izanen dira, balio positiboen erreferentetzat baitauzkate».

Biek uda honetan utzi diote Osasunako kapitain izateari. Saria heldu den astean jasoko dute, ostegunean, 12:00etan. Iruñeko udaletxeko harrera gelan izanen da ekitaldia, eta zapiaz gainera, Burguen Batasuna irudikatzen duen eskultura bana emanen die alkateak. Egun horretan Batasunaren Pribilegioa ospatzen dute Nafarroako hiriburuan, eta 2016tik sari hori ematen du udalak.


Summary: Inflazioak berriz ere errekorra hautsi du eurogunean. EBZri presioa areagotzen ari zaio interes tasak nabarmen igo ditzan. Euroguneko inflazioa %9,1ra iritsi da abuztuan. Azpiko inflazioa tasa ere handitu egin da, %4,3.

Inflazio handiena da duela 23 urte euroa sortuz geroztik. Abuztuan, urte arteko inflazio tasa %9,1era igo da eurogunean, uztaileko %8,9tik. Gainera, analistek espero zuten baino hamarren bat handiagoa izan da igoera, eta gero eta ahots gehiago daude EBZk interes tasa nabarmen igotzearen alde.

Hurrengo ostegunean erabakiko Europako Banku Zentralak zenbat igo tasak, inork ez baitu zalantzan jartzen igoera bat izan izango dela, ikusita inflazioaren gorakadak ez duela etenik, eta hurrengo hilabeteetarako are datu okerragoak espero direla.

Eurostatek, dena den, energia prezioen igoeran moteltze ñimiño bat antzeman du abuztuan. Energiaren prezioak %38,3ko tasara apaldu dira, uztaileko 39,6tik. Elikagaien prezioen igoera ere moteldu egin da abuztuan, %10,9ko tasara uztaileko %11,1etik.

Baina energia garestiaren eragina ekonomiaren beste sektoreetara hedatzen ari den erakusgarri, gorantz egin du azpiko inflazioak ere, elikagai freskoak eta energia gaiak kontuan hartzen ez dituenak, %4,3raino uztaileko %4tik.


Summary: 'Independentziarako indarra' lelopean, manifestaziora deitu du Sortuk irailaren 11rako. Sorturen erranetan, gizartea bizitzen ari den garai «ezegonkor eta larria» errotik aldatu behar da.

Sortuko zenbait kide elkartu dira gaur Donostian, irailaren 11n 13:30ean eginen duten manifestazioaren berri emateko. Bulebarretik abiatuko da, eta Independentziarako indarra lelopean eginen dute. Honela definitu du Sortuk aurtengo leloa: «Ez da aldarri soil bat, guztia alda dezakeen indar batez ari gara, borrokaz eta herri gogoaz».

Gizartea garai «ezegonkorra eta larria» bizitzen ari dela adierazi dute, eta nabarmendu ezin dela etsipenean erori. «Herri honek ziaboga oso bat behar du; euskal herritarrok kolorez eta ilusioz betetako eraldaketa bat nahi eta behar dugu», gehitu dute.

Sortuk adierazi du krisiei «aurre egin» behar zaiela, eta ondorioak ezin dituztela betikoek jasan, hala nola emakumeek, gazteek eta langileek. Hortaz, aldarrikatu dute «berehalako neurriak» behar direla, eta neurriok «ezkerreko independentismoak gidatu» behar dituela. «Azken urteetan erakutsi bezala, herri honentzako alternatiba oso bat eta proposamen zehatzak ditu ezkerreko independentismoak», gehitu du Sortuk.


Summary: Durangoko Azoka abenduaren 7tik 11ra egingo da. Erakusmahaiak alokatu eta egitaraurako proposamenak aurkezteko epea bihar zabalduko dute. Online denda mantendu egingo dute aurten ere.

Durangoko 57. Azokan parte hartu nahi duten argitaletxe, diskoetxe, ekoiztetxe, elkarte, erakunde, banatzaile eta autoekoizleek irailaren 1etik 30era bitartean eman beharko dute izena, azokaren webgunean (www.durangokoazoka.eus). Egitaraurako proposamenak aurkezteko, berriz, urriaren 15era arte izango da aukera.

Antolatzaileek jakinarazi dutenez, beste urte batez online denda martxan izango da aurten ere, «parte hartzaileei salmentarako aukera gehiago eskainiz eta bertaratu ezin diren kulturazaleei erosketa ahalbidetuz». Horiek horrela, aurten erakusmahaia alokatzen duten eragile guztiek modu presentzialean eta digitalean hartuko dute parte Durangoko Azokan.

Guneetarako proposamenak

Kultur sortzaileek azokako guneetara aurkeztu ahal izango dituzte euren proposamenak. Honako hauek izango dira azokako guneak: Talaia, Ahotsenea, Irudienea, Kabi@, Saguganbara eta Szenatokia

Talaian, zabalkunde lanen aurkezpenak egingo dituzte, bai euskara hutsezkoak, bai Euskal Herriari zuzenean eragiten dioten gaiei buruzkoak ere.

Ahotsenean parte hartzeko irizpideak hauek izango dira: 2022. urtean kaleratutako disko edo liburua izatea (poesia, narratiba, ipuin-nobela, antzerkia edota saiakera literarioa) eta euskaraz izatea.

Irudienean, Euskal Herrian azken urtean euskaraz sortutako ikus-entzunezko lanak proiektatu ahal izango dira: film laburrak, dokumentalak, fikzioak, aurkezpenak...

Kabi@ gunea digitalaren plaza izango da beste urte batez, eta teknologia berriekin lotutako aurkezpenak egingo dira: hitzaldiak, jokoak, tailerrak...

Saguganbaran haur eta gazteei begirako aurkezpenak antolatuko dira: ikuskizunak, tailerrak, produktuen aurkezpenak, ipuin kontalariak...

Szenatokian, pieza dantza eta antzerki pieza laburrak aurkeztu ahal izango dira.

Bestalde, aurten, berriro ere, Ikasle Goiza presentziala izango da, eta horrekin hasiko da azoka, abenduaren 7an. Aurten, ikasleentzako ekitaldiez gain, hezitzaileentzako jarduerak ere antolatuko dituzte egun horretan. Ikasle Goieko tailerretan izena emateko epea bihar zabalduko dute, eta urriaren 15era arte egongo da zabalik.


Gorpu bat atzeman dute Errobi ibaian

Summary: Gorpu bat atzeman dute Errobi ibaian. 50 urte inguruko gizon baten gorpua atzeman zuten atzo Baionan.

Atzo, 19:30 aldera, suhiltzaileek gizon baten gorpua aurkitu zuten Baionan, Errobi ibaian. 50 urte inguruko gizon batena dela esan dute, baina ez dute topatu haren inguruko beste informaziorik.

Baionako prokuradoreak ikerketa bat abiatu du heriotzaren arrazoiak argitzeko, eta autopsia eginen diote gorpuari ondoko egunetan.


Summary: Beste hamahiru euskal preso Euskal Herriratuko dituzte. Hauek dira: Xabier Garcia Gaztelu, Unai Parot, Ismael Berasategi, Manex Castro, Jose Antonio Zurutuza, Aitor Agirrebarrena, Oskar Zelarain, Jon Bienzobas, Juan Manuel Inziarte, Eider Perez, Jon Igor Solana, Jon Rubenach, eta Felix Alberto Lopez de la Calle. Preso horiek guztiak Eusko Jaurlaritzaren eskumeneko espetxeetara lekualdatuko dituzte.

Espainiako Espetxe Erakundeek jakinarazi dute hamahiru euskal preso Euskal Herriko kartzeletara mugituko dituztela datozen egunetan. Horiek guztiak Eusko Jaurlaritzaren eskumeneko espetxeetara lekualdatuko dituzte.

Ikusi gehiago: Espainiako Auzitegi Nazionalak Txori Barrote konpartsa ikertuko du, euskal presoen argazkiak erakusteagatik

Hauek dira: Xabier Garcia Gaztelu (Estremeratik), Unai Parot (Mansillatik), Ismael Berasategi (Logroñotik), Manex Castro (Duesotik), Jose Antonio Zurutuza (Burgostik), Aitor Agirrebarrena (Villabonatik), Oskar Zelarain (Soriatik), Jon Bienzobas (Dueñastik), Juan Manuel Inziarte (Duesotik), Eider Perez (Zueratik), Jon Igor Solana (Zueratik), Jon Rubenach (Duesotik), eta Felix Alberto Lopez de la Calle (Villabonatik).

Aurrez, abuztuaren 2an iragarri zuten beste hamabi euskal preso Euskal Herriratuko zituztela.


Summary: Ezpeletako biper biltzaileak greban dira. Udako langileek protesta egin zuten atzo Ezpeletan, eta auzapezarekin biltzekoak dira egun. Bizitzeko «baldintza duinak» eskatzen dituzte.

Udako langileak dira, Ezpeletako biperra biltzera etorriak, baina «bizitzeko tokirik gabe» direla salatu dute. Bada, greba hasi zuten atzo, «bizitzeko baldintza duinak» galdetzeko. Izan ere, gehienak furgonetan bizi dira, eta orain arte Uztaritzeko (Lapurdi) pentze batean egon dira; duela zenbait egun, ordea, Frantziako Poliziak alde egiteko agindu zien. Ez dute, beraz, lo egiteko tokirik. Azkenean, Uztaritzen egoteko baimena lortu dute berriz, baina salatu dute elektrizitaterik eta urik gabe daudela han. Ezpeletako auzapezarekin biltzekoak dira egun, aterabideak eskatzeko.

Maite Sarrionandia Juaristi sasoilaria da, eta honela mintzatu da Euskal Irratietan: «Guk eskatzen dugu leku bat dutxak dituena, ura, eta argindar puntu bat. Neguari buruz goaz, eta ezin dugu gabe egon». Sasoilariek segurtatu dute «lortu arte» greban segituko dutela. Protesta egin zuten atzo 50 bat lagunek, Ezpeletan. Inguruko auzapezei ere gutun bat helarazi diete: «Jakitun gaude biper ekoizpenak eskualderako duen garrantziaz. Horrela izanik, eta legearen babesetik, gure eskubideak aldarrikatzen ditugu lanean eta elkarlanean jarraitu ahal izateko».

Panpi Olaizola biper sindikatuko buruak hautetsiak eta Euskal Hirigune Elkargoa jarri ditu jomugan. «Erran dugu ahalak ezartzen ahal ditugula guk ere, baina hautetsiekin ez dugu lortzen aitzinatzea eta sasoilarientzat leku bat atzematea», deitoratu du. Haren hitzetan, sasoilarien baldintzengatik, etxaldeetan geroz eta zailtasun gehiago dituzte langileak atzemateko.


Summary: Atea etorkizunerantz ireki nahian beteko ditu gaur 90 urte Veneziako Mostrak. Noah Baumbach zinemagilearen 'White Noise' filmarekin abiatuko da gaur Veneziako 79. Zinema Jaialdia, eta 73 film luze, 16 labur, bi serie eta izar jario bat ere eskainiko ditu irailaren 10era bitarte

Veneziakoa da munduko zinema jaialdirik zaharrena, eta proiekzioa hasiko den momentuan bertan beteko ditu 90 urte, baina bere burua etorkizunera begira kokatzeko era bat ere izango da irekiera ekitaldia. Zinemagintzaren iragan loriatsua ospatzeaz haraindi, egun nagusituz doazen ikus-entzunezko plataforma digitalei ere zinemaren festa nagusiko ate nagusia zabaltzeko modu bat ere izango delako gaurkoa. Don Delillo idazlearen nobelan oinarritu baitu bere filma Baumbachek, eta Netflix plataformak ekoitzi du. Ezinbestean, ur nahasi horietan baitoaz zinema jaialdiak azkenaldian, eta zer esanik ez, zinema jaialdi hori Veneziakoa bada.

Proiekzioak heltzerako ere, ohi denez, hasiak dira kinielak hedabide espezializatuetan, eta Luca Guadagnino zinemagilearen Bones and all filma da egunotan gehien aipatzen dabiltzan lanetako bat, Timothee Chalamet aktorearekin filmatutakoa. Kanibalismo tanta batzuk ere badituen maitasun istorio bat da lana, sinopsian iragarri dutenez. Eta faboritoen zerrenda horren parte dira Marilyn Monroeren figurari eskainitako Andrew Dominik zuzendariaren Blonde zein Alejandro Gonzalez Iñarrituren Bardo, falsa crónica de unas verdades ere.

Julianne Moore aktore estatubatuarra izango da Sail Ofizialeko epaimahaiko burua, eta lan horretarako kide izango ditu, besteak beste, Rodrigo Sorogoyen zinemagilea eta Kazuo Ishiguro idazlea. Guztira, 23 filmen artean egin beharko dute hautaketa.

Deneuve eta Ukraina

Bi ohorezko Urrezko Lehoi ere emango ditu jaialdiak aurten. Catherine Deneuve aktore frantziarrarentzako izango da haietako bat; «frantziar zinemaren ikur bat, betiereko diva bat eta benetako sinbolo bat», antolatzaileek deskribatu dutenez. Paul Schrader estatu batuarrarentzat izango da beste ohorezko saria. Besteak beste, American Gigolo zuzendu eta Taxi Driver filmaren gidoia idatzi zituen sortzailearentzat, alegia.

Uztailean aurkeztu zuen jaialdiaren programa Alberto Barbera zuzendariak, eta aurkezpen hartan argi utzi zuen aurtengo festibalak izango zuen kutsu aldarrikatzailea ere. «Esan ohi da zinema jaialdiak munduari zabaldutako leihoak direla, eta agian gehiegitan baliatutako ideia bat izango da, baina egia da leiho horretatik gustuko ez ditugun gauzak ikusten ditugula».

Eguna eskainiko diote, esaterako, Ukrainako zinemagintzari irailaren 8an, eta esanguratsua da Jafar Panahi zinemagile irandarraren presentzia ere Sail Ofizialean. Mohamad Rasoulof eta Mostafa Ale Ahmad zinemagileen atxilotzeak salatzeko antolatutako protestetan parte hartzeagatik kartzelatu zuten Panahi uztailean, baina Kehrs nist filma aurkeztuko du jaialdiko sail nagusian.

Polemikarako tartea

Bada polemikarako tarterik ere. Kim Ki Duk zinemagile korearrak hil aurretik ia bukatuta utzi zuen Call of God filma ere proiektatuko dute egunotan. Koronabirusaren eraginez hil zen zinemagile ezaguna, eta haren lagunek bukatuta heldu da lana jaialdira. Sexu abusuak egin izana leporatuta epaitzen ere ari ziren sortzailea, ordea, hil zenean.

Canneseko jaialdiak persona non grata izendatu zuen Lars von Trier zinemagileak ere hartuko du parte Mostran, eta telebistarako sortutako bost kapituluko seriea aurkezten izango da Venezian: Riget Exodus.

Dirdiraren itzulera

Dirdiraren itzulera bat ere irudikatzen du aurtengo Veneziak, edonola ere. Murrizketekin egin zuten iazko jaialdia, esaterako, eta, kontrara, aretoa oso-osorik beteko du publikoak aurten. Maskararik ere ez da eraman beharko. Horrez gainera, nabarmena da antolatzaileek zinema izarrak jaialdira erakartzeko egindako esfortzua ere, eta, iragarri dutenez, zaleek aktore eta zuzendari garrantzitsuen zerrenda luze bat ikusi ahalko dute bertatik bertara Venezian egunotan.


Hondarribiak egin du denborarik onena

Summary: Hondarribiak egin du denborarik onena. 'Ama Guadalupekoa'-rekin batera, Zierbena, Orio, Getaria, Urdaibai, Kaiku eta Ondarroa sartu dira Kontxako Banderako sailkatze estropadan. Cabo kanpoan geratu da, 1,98 segundora.

Irabazteko gutxi eta galtzeko asko dagoen urteko zitarik garrantzitsuena izan ohi da Kontxako Banderako sailkapen estropada. Eta itsaso petrala badago, are gehiago jar dezake arriskuan talde baten edo bestearen jarduna. Patroien dohaina eta abilezia erakusteko estropada zen arren, kiniela guztietan zeuden sei traineruak sailkatu dira: Hondarribia, Zierbena, Orio, Urdaibai, Getaria eta Kaiku. Zazpigarren posturako lehian, Ondarroak eta Cabok borroka estua izan dute. Azkenean, Antiguako Ama-k lortu du txartela, eta, gisa horretara, azken urteetako mamuak uxatu ditu. Aldiz, Caboko gorriak zorigaiztoko zortzigarren postuan geratu dira, bizkaitarrengandik 1,98 segundora.

Hondarribiak ez du ezer ere ezkutatu, eta, bai kanporanzko luzean bai poparean, maila ikusgarria eman du Ama Guadalupekoa traineruak. Denborarik onena egin du lehen ziabogan. Berdeen atzetik, hurrenkera honetan geratu dira: Zierbena, Orio, Urdaibai, Kaiku, Getaria eta Cabo. Galiziarrak une horretan zazpigarren postuan ziren; Ondarroa, berriz, zortzigarren.

Itzulerako luzean, olatuak ez ziren handiak, baina bai nahikoak ontziari abiadura emateko. Hondarribiak hegan egin du, eta Zierbenak ordura arte egindako denborarik onena laburtu du, hamasei segundo. «Beroketa on bat egin ostean, arraunean oso gustura aritu gara, eta lan ederra egin dugu. Gainerako taldeak ez dakit nola joango ziren», esan du Manex Aldai arraunlariak. Jon Elortegiren taldea, berriz, gustura geratu da egindako lanarekin. «Ligan ez dugu asmatu, eta gure helburua sartzea zen, eta lortu dugu; pozik gaude», esan du Ibon Maiz arraunlariak, lehorreratu eta berehala.

Hirugarren postuan Orio sailkatu da. «Galtzeko gehiago izaten den estropada bat da hau. Uste baino gehiago sufritu dugu, baina barruan gaude. Igandean gure lana ondo egin eta irabaztera joango gara», esan du Ibon Arruti arraunlari beteranoak. Jon Salsamendi taldearen atzetik Getaria geratu da. 49 urteren ostean, Esperantza Kontxako Banderako bi jardunaldietan ariko da. «Lehen ez genuen amestu ere egiten. Aurten aukerak genituen, eta lortu dugu. Herri osoari eskertzen diogu», azaldu du Eñaut Silbetik, hunkituta.

Bosgarren lekuan Urdaibai geratu da. Kontxako Bandera irabazteko hautagai nagusiak ez du esperotako lana egin, baina gaurko helburua bete dute Iker Zabalerenek. «Urruti samar geratu gara. Ez gara batere eroso aritu. Barruan gara, eta iganderako prest gaude», adierazi du Jon Unanue Bou Bizkaia-ko arraunlariak.

Kaikukoak ere pozez gainezka zeuden, seigarren postuan geratu ostean. «Lan onik egiten ez bagenuen, kanpoan geratuko ginen. Lehen luzean egindako lan onagatik gaude barruan», azaldu du Beñat Apraizek.

Ondarroak bigarren luze bikaina egin du, eta Cabori aurrea hartzea lortu du. Antiguako Ama-ko arraunlariak zazpigarrenak zirela jakitean pozaren pozez lehertu dira, azken aldietan kanpoan geratu baitira; behin baino gehiagotan zortzigarren postuan. «Oso estua izan da estropada, gogorra. Ondarroarentzat ikaragarria da Kontxarako sailkatzea. Behin sartuta, guztia emango dugu», esan du Iñigo Larrinaga patroiak.

Inork nahi ez duen postuan amaitu du Cabok: zortzigarren. Lur jota zeuden galiziarrak altxerrian. «Kostako zaigu hau guztia barneratzea, baina burua altxatu behar dugu», esan du Anxo Martinez arraunlariak.

Galbahea igarota, igandeko txanden zozketa egin da, eta honela banatu dira: lehendabizikoan, Orio, Getaria, Hondarribia eta Kaiku ariko dira; bigarrengoan, Urdaibai, Zierbena, Donostiarra eta Ondarroa.

Kontxako Banderako sailkatze estropada

1. Hondarribia 19:43.72

2. Zierbena 16,54ra

3. Orio 19,02ra

4. Getaria 21,84ra

5. Urdaibai 25,86ra

6. Kaiku 26,12ra

7. Ondarroa 26,24ra

8. Cabo 28,34ra

9. Isuntza 37ra

10. Ares 44,62ra

11. Bueu 53,98ra

12. Meira 54,72ra

13. San Pedro 55,36ra

14. San Juan 1.06,48ra

15. Zarautz 1.12,70era

16. Pedreña 1.13,30era

17. Arkote 1.21,88ra

18. Zumaia 1.27,20ra

19. Lapurdi 1.37,44ra

20. Castropol 1.43,36ra

21. Deustu 1.46,10era

22. Castro 2.02ra

23. Hibaika 2.13,24ra

24. Mutriku 2.22,94ra

* 24 talde, A eta B multzoetan banatuta, eta zazpi aurrenekoentzat saria.

* Estropadaren antolakuntzak debekatu egin du traineruen nabigazioa bizkortzen duten pegatinak erabiltzea.

* Antxerritik. Jon Ander de la Hoz: 'Hamaika arrazoi'.


Summary: TPLFk salatu du Etiopiako armadak Tigrayko ospitale bat bonbardatu duela. Martxoan hitzartutako su etenaren ondoren, joan den astean borrokan hasi ziren berriz ere.

TPLF Tigray Askatzeko Herri Fronteko eledun Getachew Redak salatu du gaur Etiopiako Armadak zibilen aurkako bonbardaketak hasi dituela berriz; besteak beste, Mekelle hiriburuko ospitale bati eraso egin diola esan du. Twitterren idatzi du bart gauean gutxienez hiru bonba jausi direla han, eta jomuga ez dela «nahi gabekoa» izan, inguruan ez baitago gune militarrik.

Gainera, Etiopiako lehen ministro Abiy Ahmedi leporatu dio herrialdeko gatazka «nazioartera zabaldu» nahi izatea. Izan ere, Redaren arabera, Abiyk dozenaka tropa bidali ditu Eritreara –mugakidea da–, han babesa lortzeko asmoz «Tigrayko herritarren aurkako genozidioa» egiteko.

«Arriskutsua da pentsatzea Eritreako presidente Isaias Afwerki dela bakea oztopatzen duen bakarra, eta ez Abiy Ahmed», gehitu du TPLFko eledunak. 2020an TPLFren eta Etiopiako Gobernuaren artean gerra hasi zenetik, Eritreak agintarien alde egin du, eta armada bidali du Tigrayra.

Martxoan, su etena hitzartu zuten bi aldeek, baina, azken asteetan, borrokak hasi dituzte berriz ere. Etiopiako armadak esan zuen Sudandik zetorren hegazkin bat eraitsi zuela joan den astean, susmoa baitzuen miliziarentzako armak garraiatzen zituela. TPLFk jakinarazi zuen «erasoaldi handia» sufritzen ari dela; ostiralean salatu zuen Etiopiako indarrek Mekelleko haur eskola bat bonbardatu zutela, eta hainbat hildako izan zirela, tartean haurrak.

Bake akordioak blokeaturik daude; gobernuak ekainean iragarri zuen elkarrizketarako batzorde bat sortuko zuela, baina Tigrayko miliziak esan zuen ez zuela negoziatzeko asmorik blokeoa kendu ezean. Duela bi urtetik, erabat bakartuta dago Tigray, argindarrik eta telefono bidezko komunikaziorik gabe, eta zailtasunak daude giza laguntza hara iristeko. Munduko Elikadura Programaren arabera, Tigrayko 5,5 milioi herritarren erdiak daude egoera larrian.


Kaden Groves nagusi, esprintean

Summary: Kaden Groves nagusi, esprintean. Tropela oso lasai aritu da, eta australiarra gailendu da 11. etapan. Evenepoelek Alaphilippe galdu du, erori egin baita.

Kaden Grovesek (Bike Exchange) irabazi du Espainiako Vueltako 11. etapa. Esprintean erabaki da garailea, eta oso lasai hartu du eguna tropelak. Julian Alaphilippe (Quick-Step) erori egin da, eta lasterketa utzi behar izan du. Remco Evenepoel taldeburuak morroi garrantzitsu bat galdu du maillot gorria irabazteko lehian laguntzeko. Hala ere, elkarrekin iritsi dira faboritoak, eta alde berarekin jarraituko du sailkapenean flandriarrak.

Bost txirrindulari gutxiago izan dira tropelean. COVID-19ak arrastoa utzi nahi duela dirudi, eta azken egunetan hedatzen ari da. Sailkapen nagusiari begira, Simon Yates (Bike Exchange) eta Pavel Sivakov (Ineos) dira baja gogorrenak, bosgarrena eta bederatzigarrena, hurrenez hurren. Ken Pharmak ere hiru positibo jakinarazi ditu: Roger Adria, Hector Carretero eta Pau Miquel. Juanjo Oroz taldeko prestatzailearen hitzetan, egoerari “aurre” egin behar izan diote. “Test baten mende gaude, eta ezin dugu besterik egin”, azaldu du. Amorrua ere erakutsi du, baina garrantzitsuena txirrindulariak “ondo” egotea da harentzat. “Hala ere, ia ez dago neurririk gaur egun, eta txirrindularitzan ere aurrera egin behar dugu”, gaineratu du. Guztira, hogei dira lasterketa gaixotasunagatik utzi behar izan duten ziklistak.

Hiru txirrindulari izan dira eguneko ihesaldian: Joan Bou (Euskaltel-Euskadi), Vojtech Repa (Kern Pharma) eta Jetse Bol (Burgos-BH). Lau minututik gorako aldea ere izan dute une batez, baina berehala hasi da tropela lanean. Ibilbidea esprintean amaitzeko aproposa zen, eta Alpecinek eta Trekek nabarmen murriztu dute aldea. Sam Bennett dagoeneko ez dago tropelean, eta etapa garaipenerako faboritoen zerrenda hiru txirrindularira murriztu da: Tim Merlier (Alpecin), Pascal Ackermann (UAE) eta Mads Pedersen (Trek). Atzoko erlojupekoaren ondoren, indarrak berreskuratu nahi izan dituzte txirrindulariek, eta ohi baino mantsoago aritu dira.

64 kilometro gelditzen zirela, erorikoa izan da tropelean. Alaphilippe erori egin da, eta lasterketa utzi behar izan du, beso-euskarri eta guzti. Horrek gauzak aldatu ditzake sailkapen nagusiari begira, Evenepoelek taldekide nagusia galduko baitu. Bestalde, ikusi beharko da zer lesio duen, baina ziurrenik ezingo du parte hartu irailaren amaieran jokatuko diren Munduko Txapelketetan. Bi urtetan urrea lotu ondoren –2020 eta 2021–, baliteke gaurkoa izatea frantziarraren azken eguna ortzadar maillotarekin.

50 kilometro gelditzen zirela, bakarrik gelditu da Bol. Tropelak Repa eta Bou harrapatu ditu, baina Burgos-BHko txirrindulariak ez du amore eman. Hala ere, 25 kilometro urrutiago harrapatu du tropelak. Oso lasai hartu du tropelak eguna, eta, ihesean zeudenak harrapatu eta gero, esprintean erabaki da garailea. Ackermannek urrutitik abiatu du esprinta, eta luze egin zaio helmugarako bidea. Atzera ere begiratu du, indarrik gabe gelditzen ari zela erakutsiz. Grovesek aurre hartu dio, eta australiarrak irabazi du etapa. Faboritoak elkarrekin helmugaratu dira.


Summary: Glovoko banatzaileek soldatapeko langile behar dutela aldarrikatu du LABek. Gizarte Segurantzaren eta Glovo enpresaren arteko epaiketa hasi da gaur Iruñean. Autonomo gisa ari diren banatzaileek hala segitu behar duten edo soldatapeko langile behar duten ebatziko da auzibidean.

Gaur hasi da Glovo banaketa enpresaren kontrako epaiketa Iruñeko Auzitegian. Enpresak Gizarte Segurantzari loturik argitzeko dituen kontuak zehaztea da auzibidearen helburua; zehazki, epaileak erabakiko du Glovoko langileak autonomo diren edo ez. Hau da, ebatzi beharko du banatzaile horiek soldatapeko langile behar luketen edo ez. 80 langile daude epaitegira deiturik.

Beste behin, LAB sindikatuak aldarrikatu du Glovoko banatzaileak «langileak» direla, eta ez autonomoak. Protesta gisara, elkarretaratzea egin dute goizean Nafarroako Justizia Jauregiaren aitzinean. Sindikatuak Glovori galdegin dio «legeak betetzea eta kontratuak, kotizazioak eta hitzarmeneko baldintzak ezartzea».

Halaber, LABek azpimarratu du enpresa ez ikusiarena egiten ari dela aspaldi, eta salatu du instituzioak «utzikeriaz» ari direla horrekin. «Instituzioen utzikeria eta Glovoren zigorgabetasuna izugarriak dira. Enpresak, bere kontrako ezin konta ahala epai izanik ere, berdin segitzen du langileei eskatzen beraiek ordain ditzatela kotizazioak». Oroitarazi dute, besteak beste, LABek 2019an jarri zuela Glovoren aurkako lehenbiziko salaketa. Ordutik ari dira enpresarentzat lanean dabiltzan banatzaileen eskubideak aldarrikatzen.


Summary: Txirrindulari bat hil da Vianako landa bide batean. Lehen zantzuei erreparatuta, susmoa dute gizonezkoa berez hil dela. 57 urte ditu, eta Logroñokoa da.

Foruzaingoak jakinarazi duenez, 57 urteko txirrindulari bat hil da Viana inguruan (Nafarroa), landa bide batean. Emandako informazioaren arabera, atzo arratsean hil zen gizona. Ikerketa abiatu dute heriotzaren kausak zein izan ziren argitzeko. Hala eta guztiz ere, azaldu dutenez, susmoa dute berez hil dela; heriotza naturala izan dela, alegia.

Foruzainek plazaratutako datuen arabera. Hildakoa Logroñoko bizilaguna da (Espainia).


Summary: Sanchezek iragarri du gasaren BEZa %21etik %5era apalduko dela urritik. Gutxienez abenduaren 31ra arte nahi du ezarri neurria Madrilek. Argudiatu du «zentzuzkoa» dela herritarrei kostuak txikitu nahia.

Espainiako Gobernuko presidente Pedro Sanchezek jakinarazi du murriztu eginen dutela gasaren gaineko BEZa. Zerga hori %21ekoa da gaur egun, eta urritik aurrera %5era apaldu nahi du, Europako Batzordeak baimentzen duen gutxienekora. Sanchezen esanetan, asmoa da neurria behintzat urtea bukatu arte izatea indarrean. Edonola ere, ohartarazi du 2023ko urtarrilaren 1etik aitzinera luzatzea ere aztergai izanen dutela. Azaldu duenez, «unean uneko egoeraren arabera» jokatuko dute.

Argindarrari dagokionez, Espainiako Gobernuak iazko ekainean jaitsi zuen BEZa % 21etik %10era, eta aurtengo ekainean, %5era. Horrekin batera, elektrizitatearen gaineko zerga berezia ere % 0,5era jaitsi du, eta fakturetan sartu ohi diren beste kargu finko batzuk ere bai. Gainera, ekainaren 15etik aurrera Iberiar penintsulako salbuespena aplikatzen da. Bruselak onartutako neurri horri esker, elektrizitatea sortzeko erabiltzen den gasaren prezioa mugatuta dago. Sanchezek ziurtatu du neurri horiek gabe igoera Europako gainerako herrialdeetakoa baino %15 handiagoa izango litzatekeela, eta azpimarratu du Madrilek %80 murriztu dituela argindarrari lotutako zergak.

Ikusi gehiago: Jaurlaritzak «konpentsazioak» eskatu ditu industria sektorearentzat

Ser irratian egindako elkarrizketa batean eman du gasaren BEZa ere jaisteko neurriaren berri. Nabarmendu du erabakiak guztiz egiten duela bat Espainiako Gobernuak energia krisialdiari aurre egitearren zehaztutako bide orriarekin. Azpimarratu du Espainiaren larritasuna ez dela Europako beste herrialde batzuena adinakoa, energiaren alorrean Errusiarekiko dagoen menpekotasunari dagokionez, eta adierazi du ez dutela aurreikusten datorren neguan gas hornidura mugatu beharrik. Halere, aitortu du ziurgabetasuna «oso handia» dela.

Neurriarekin bat egin dute Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak. «Lagungarri izan daitekeen guztia garrantzitsua eta ongi etorria da», esan du Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapenerako sailburuak, eta neurria «positiboa eta beharrezkoa» dela azpimarratu du Mikel Irujo kontseilariak. Proposamenak Bruselaren oniritzia jaso beharko du, baina Espainiako Gobernuak uste du ez duela izango horretarako zailtasunik. Ezta Kongresuaren babesa jasotzeko ere. PPko buruzagi Alberto Nuñez Feijook egunotan iradoki du BEZa jaisteko proposamena egin behar ziola gobernuari.

Azaroko fakturan

Kontsumitzaileak azaroan hasiko dira nabaritzen gasaren BEZaren beherapena. Egungo prezioekin, 100 euroko gas faktura batean, hilero 13 euro inguru aurrezteko lituzke kontsumitzaile batek. Nolanahi ere, argindarraren fakturan eginiko BEZaren beherapenarekin gertatu bezala, litekeena da hilabete batzuk pasatzerakoan lehengo prezioetara itzultzea. Izan ere, elektrizitatea sortzeko kostuak gora egin du azken hilabeteetan, eta ia ezerezean utzi ditu beherapen horiek.

Gasari dagokionez, baliteke antzerakoa geratzea. Aurreikuspenen arabera, prezioak garestiak izango dira oraindik ere datozen hilabeteetan. 2021eko irailean 20 eurokoa zen megawatt-orduaren (Mwh) prezioa, eta ostegun honetan 250 eurotik gora dago.


Summary: Realak sei sasoirako fitxatu du Sadiq Umar. Talde txuri-urdinak inoiz egin duen fitxaketarik garestiena da. 20 milioi euro ordaindu dizkio Almeriari, eta, helburu batzuk betez gero, beste bost gehiago izango dira.

Azkenean bai: Sadiq Umarrek Realean jokatuko du. Talde txuri-urdinak merkatua zabalik zegoen azken egunean baieztatu zuen Nigeriako aurrelariaren fitxaketa. Hark hartuko du Alexander Isaken lekua. 2027-2028 denboraldira arte fitxatu du. Talde txuri-urdinaren inoizko fitxaketarik garestiena da. 20 milioi euro ordaindu dizkio Almeriari, eta, helburu batzuk betez gero, beste bost ordaindu beharko dizkio. Gainera, Espainiako taldeak portzentaje bat jasoko du, baldin eta Realak aurrelaria saltzen badu etorkizunean. Nigeriarrak 25 zenbakia eramango du elastikoan, klub txurdi-urdinak jakinarazi duenez. Sadiqen ezaugarri nagusia gol sena da. Almerian jokatu dituen azken bi denboraldietan, adibidez, 41 gol sartu ditu.

Goizean iritsi da aurrelaria Donostiara, eta osasun azterketa pasatu du. Realak duela minutu batzuk egin du ofizial fitxaketa. Hala, lau izan dira Realak denboraldi honetarako fitxatu dituen jokalariak: Take Kubo, Brais Mendez, Alexandre Sorloth (utzita arituko da) eta Sadiq bera. Ezusterik ezean bihar egingo du lehen lan saioa nigeriarrak taldearekin, eta ikusi beharko da Imanol Alguacilek deialdian sartzen duen larunbatean talde txuri-urdinak Atletico Madrilen aurka jokatuko duen ligako partidarako. Neurketa larunbatean jokatuko dute 18:30ean.


Summary: Bilboko Konpartsek Udaltzaingoaren jarrera salatu dute. Jai eremuan polizia asko egoteak ez duela segurtasuna bermatzen ohartarazi dute konpartsek, eta, aitzitik, kontrako efektua sortzen duela. «Intoxikazio mediatikoa» ere salatu dute.

«Argiak eta itzalak» izan ditu Bilboko Aste Nagusiak, konpartsen arabera. Jaien ondoko balorazioa argitaratu dute, eta, besteak beste, gogor salatu dute «jaigunea kopetilun patruilatzen eta jai giroa zapuzten ibili den Udaltzaingoaren» jarrera. Adibidetzat jarri dituzte «kaleko saltzaileen kontrako erasoak», birziklatzen dituzten edalontziak jasotzen modu boluntarioan aritzen diren Atxuri Harrera elkarteko lagunen kontrako «oldarraldia» eta «kanpotik etorritako lagun batzuen kontrako sarraskia baretzen saiatu zen neska bati emandako jipoia».

Halako jokabideak eta oro har «Poliziaren bortizkeria» jai eremutik kanpo nahi dituztela aldarrikatu dute oharrean konpartsek: «Ez ditugu onartzen udaltzainek hainbatetan erakutsitako biolentzia eta erreakzioa, ezta horien jarrera bortitz, harroputz, oldarkor, haserrea eta maskulinitate eredu inposatzailea ere». Halaber, nabarmendu dute polizia asko egoteak ez duela segurtasuna bermatzen, eta, aitzitik, «oso kontrako efektua» eragiten duela. «Jaiguneko eta hiriko segurtasuna aztertzeko orduan hausnarketa sakonagoa egin behar da, eta hura bermatzeko oso bestelako bide eta lanketak behar dira».

Horrez gain, larunbatean izandako suteari emandako erantzunak «konpartsen antolakuntzaren tamaina» erakusten duela adierazi dute konpartsek: «Suhiltzaileekin eta Udaltzaingoarekin hartu-emanean ibili ginen, ingurua hustuz, jende pilaketak ekidinez eta suertatu ziren jende oldeek eragindako segurtasun hesia gure gorputzekin eraikiz».

«Intoxikazio mediatikoa» ere salatu dute konpartsek, eta, alde horretatik, gogor deitoratu dute; bereziki, Bizkaiko egunkari batek horretan izan duen eginkizuna. «Lehenengo egunetik, txupineraren hitzak aldrebesten, irudiak manipulatzen eta jaigunetik kanpo izandako eraso matxistak jaigunean izan zirela adierazten ibili da, intoxikazio mediatikoaren ardatzean jira eta bira, Bilboko Konpartsen aurka egiteko eta guztiona den jaigunearekiko beldurra eragiteko», salatu dute.

Bestalde, aurten ere erasotzaileak Bilboko Aste Nagusian izan direla salatu dute konpartsek, eta irmo adierazi dute emakumeei «jazartzen, erasotzen eta haiek beldurtzen» dituztenek ez dutela lekurik jaietan. Alde horretatik, dagokien espazioa eurenganatuko dutela ohartarazi dute. Mugimendu Feministak erasotzaileei adierazitakoa gogora ekarri dute: «Dantzatuko gara, abestuko dugu, gozatuko dugu... Baina argi izan: autodefentsa feminista praktikan ezartzen jarraituko dugu zuek, matxista nazkagarriak, gure espazioetatik kanpo egon eta aske sentitu arte».

Parte hartze «izugarria»

Eta salatutakoen ifrentzuan, gorespen eta eskertza hitzak: «Eskertu nahi dugu bilbotarrek jai herrikoien alde egin duten hautua, horiek gabe Aste Nagusiak ez lukeelako izango egun duen xarmarik. Nola ez, goraipatu nahi genuke Bilboko Konpartsen jai eremua askea bihurtzeko konpartsakideek, Bilboko Mugimendu Feministak eta beste bilbotarrek egin duten lan boluntarioa, ekarpen horiek gabe ezinezkoa litzatekeelako herritik eta herriarentzat sortutako jaiak modu aske eta seguruan bizitzea». Datozen urteetara begira, gainera, «auzolana eta elkarren zaintza» oinarri dituen jai eredua berresten dutela adierazi dute.

Herritarren parte hartzea «izugarria» izan dela ere nabarmendu dute. Adibidetzat jarri dute, besteak beste, sukaldaritza lehiaketan 610 lapiko inskribatu izana, hiri krosean 2.000 korrikalarik izena eman izana, eta jaigunean denera izandako 530 ekintzek izandako erantzuna.

Bereziki aintzatetsi nahi izan dute, gainera, Itziar Urtasun Bilboko Jaietako zinegotziarekin eta haren taldeko kideekin izandako harremana, «baita arazoak iraultzeko erakutsi duten prestasuna ere».


Summary: Palestinako Presoen Elkartea gose greba masibo bat hastekoa da. Kolektiboaren asmoa da ekintzaren bidez Israelgo funtzionarioek egiten dieten errepresioa salatzea. Israelek bi gazte palestinar hil ditu Zisjordanian. Kanpalekuetan errefuxiatuta zeuden 25 eta 26 urteko gazteak ziren.

Israelgo funtzionarioek kartzeletan egiten duten errepresioa salatzeko asmoz, Palestinako Presoen Elkartea gose greba masibo bat hastekoa da. Hori jakinarazi du Addameer giza eskubideen alde lan egiten duen GKE gobernuz kanpoko erakundeak. Horren arabera, gose grebarekin «beste pauso bat» emango dute, eta jarraipena eman azkeneko bi asteetan preso palestinarrek egindako desobedientzia zibileko ekintzei —eserialdiak, janaria kolektiboki itzultzea eta, besteak beste, eguneroko zenbaketaren prozesuan ez parte hartzea—. Horrekin lotuta, Khalil Awawdeh Palestinako presoak 182 egun daramatza gose greban.

Bestalde, zenbait hedabidek jakinarazi duenez, Israelek bi gazte palestinar hil ditu bart Zisjordanian. Horietako batek Samer Khaled zuen izena, eta 25 urte zituen. Balatako errefuxiatu kanpalekuan bizi zen, Nablus ondoan. Maan News egunkariaren arabera, lepoan egin diote tiro Israelgo soldaduek. Besteak Jazan Afana zuen izena, eta 26 urte zituen. Beit Ilmako errefuxiatu kanpalekutik gertu hil dute, The Times of Israel egunkariaren arabera. Buruan tiro eginda hil dute.

Palestinako segurtasun iturrien arabera, Israelgo soldadu eta polizia ugari sartu da gauean Balatako errefuxiatu kanpalekuan atxiloketak egiteko, eta palestinarrak protesta egitera atera dira kalera, soldaduen bidea oztopatzera. Iturri horien arabera, teilatu batean zegoela jo diote tiroa Afanari.

Azken egunetan, liskarrak areagotu egin dira Zisjordanian. Israelgo soldaduek eta poliziek sarekadak ugaritu dituzte palestinarrak atxilotzeko.