"Zinema independentea hauskor atera da"

Summary: "Zinema independentea hauskor atera da". Baionako Atalante zinema gela diru laguntzei esker bizi da urritik. Saint Picq, gela kudeatzen duen elkartearen burua, grinatua da zinema independentearen etorkizunari buruz.

Baionako Atalante zinema gela hetsia da iazko urritik, pandemia dela eta. Jean-Pierre Saint Picq (Ortese, Biarno, 1969), Atalante kudeatzen duen Cinema & Culture elkarteko buruak puntua egin du zinemaren egoeraz.

Lehen hetsialditik landa nolako bizia izan zuen Atalantek?

Denetan bezala, ekain hastapenean zabaldu genuen berriz, urri hondarrera arte. Ondorioz, iaz 60.000 sartze egin ditugu, 2019an 130.000 egin genituelarik.

Nolako baldintzekin?

%50eko eduki neurriarekin eta ostatuan urruntasuna mantenduz. Halere, arrakasta izan zuten gertakariak egin genituen, Le bel été (Uda ederra) deitu genuena bezala: ostegun eta ostiralero gaualdi tematikoak ziren, musikariak gomitatuz programatu filmarekin loturik —fantastikoa, giro latinoa eta horrela—. Nahi genuke ahalaz berriz entseatu udan.

Ekonomia aldetik nola zarete?

Paradoxa bada ere, diru mailan osasun onean gaude, laguntza publiko anitz ukan dugulako: CNC Zinematografiako Zentro Nazionaletik, Akitania Berritik, elkartasun kutxatik [Frantziako Kultura Ministerioa]. Beraz, diruzaintzan positiboan aterako gara, beste kultur eragile frankoren gisan perfusiopean gaudelako. Kezka handia da: zer gertatuko ote da perfusioa kenduko digutelarik? Atalanten dugun indarrra, ikusleekin dugun harremana da. Bistan denez, sostengu anitz erakutsi digu jendeak, baina birus hori gure gizarteko alderik txarrenen zalutzailea da, eta harreman hori hautsi du. Arte eta entsegu zinema independentea, programaziotik haratago, eztabaida, elkarrizketa, engaiamendu eta militantzia gune bat da, eta hori guzia da kaltetua. Ez dakigu ikusleek nola ihardukiko duten; plataforma numerikoekin usaia batzuk sartu ote diren.

Hamabost lanpostu dituzue. Nola eutsi diezue?

Langabezia partzialari esker. %70 hartzen du estatuak bere gain, eta erabaki dugu lansariaren %100 ematea langileei. Elkartasun kutxa bazenez eta Atalanteko hilabete sariak aski xumeak direnez, ez genuen nahi langileek gutiago hunki zezaten.

Zer baldintzatan eginen litzateke berriz irekitzea?

Ministerioaren eta zinema federazioaren arteko solasetan aipu dute edukieraren %30ekin hasiko litzatekeela. %50era pasatzeko emeki-emeki, eta, zenbakiak baikorrak badira, betiko edukierara itzultzea, pandemiaren bilakaeraren arabera.

Ez duzue itxaropenik jendea zinema gelen gose izanen dela?

Kideek, militanteek, gogo handia izanen dute, naski. Film eta eztabaida gose izanen diren horiek zineman fedea dutenak dira. Baina 130.000 sartze egiten genituela diodalarik, ez dira denak militanteak; badira gustuko duten film bat artetan ikusi nahi dutenak. Zaila da erratea zenbat jinen diren berriz. Ezezagun anitz bada zinema independenteko sarearentzat. Ekoizle, banatzaile eta katearen puntako gu bezalako hedatzaile independenteen sarea hauskor atera da. Egiari zor, Frantziako sisteman estatuak laguntza anitz ematen ditu; dagoena begiratzen du. Baina ez da norabide aldaketarik bertute handiagoko ekonomia bati buruz, egitura independente ttipien sustatzeko.

Plataforma numerikoak mehatxu bat gehiago dira?

Ekoizle eta banatzaile asko, beren burua salbatzeko, zuzenki plataformei saltzen hasi dira. Film anitz ez dira zinema geletan ateratzen, baizik zuzenki plataformetan. Guk jarraituko dugu gustukoak ditugun filmen defendatzen, baina sortzen segitu behar dute. Ekoizle-banatzaileek arrisku hartzen segituko dutea?

Film gutiago ekoitzi ote da pandemia garaian?

Badakigu sarraski bat izanen dela gelak berriz irekiko direnean, bukatuak diren film anitz badirelako apaletan. Bitartekaritza bat bada ministerioarekin sarraski hori ez dadin gerta, ez daitezen denak batean atera. Blockbuster amerikarrek nahi dute berriz atera, eta arrisku handia da zinema independentea leher dezaten.


Eraberritze soilagoa eta merkeagoa

Summary: Eraberritze soilagoa eta merkeagoa. Udazkenean hasiko dituzte Donostian Koldo Mitxelena eraberritzeko lanak, baina "birdimentsionatu" egin dute jatorrizko proiektua, pandemiaren eraginez. Bi urtean itxita egongo da kulturunea, eta beste gune batzuetan emango dituzte hango zerbitzuak.

Pandemia lehertu zenean, iazko udaberrian, hastear zeuden Donostian Koldo Mitxelena kulturunea eraberritzeko lanak. Urtebete atzeratzea hobetsi zuten, eta hilabeteotan “birdimentsionatu” egin dute hasierako asmoa; hau da, egoera soziala eta ekonomikoa ikusita, soilagoa eta merkeagoa izatea erabaki dute. “Iruditzen zitzaigun ez genuela hain proiektu handizalerik behar momentu honetan”, azaldu du Harkaitz Millan Gipuzkoako Kultura diputatuak. Baina, egin, egingo dute eraberritzea. Buruan dituzten epeak betetzen badira, udazkenean hasiko dituzte lanak, eta hiru ardatz nagusi izango dituzte: irisgarritasuna hobetzea, gaizki dauden elementu arkitektonikoak berritzea eta espazio gehiago jartzea erabiltzaileen eskura.

Sei milioi euro inguruko aurrekontua du oraingo proiektuak, hasierakoak baino %30-%40 txikiagoa. Diputatuaren esanetan, kultur eragileei bideratutako laguntza lerroak sendotzeko ari dira erabiltzen aurreztutako dirua, iaz nahiz aurten, tartean Piztu Kultura programarako. Birdimentsionatu arren, kulturunearen eraberritzeak aldundiko Kultura Sailaren proiekturik “garrantzitsuenetakoa” izaten jarraitzen duela nabarmendu du Millanek. “Gure lehentasuna, orain, kultur eragileei laguntzea eta haiekin egotea da, baina horrek ez du esan nahi ezer egin behar ez denik Koldo Mitxelenan, eraikinak hainbat arazo baititu”.

Gabezia horietako batzuk xehatu ditu foru diputatuak: “Erakustaretoan ia ezin dugu obra originalik jarri, hezetasunagatik. Eta langileen egoera ere kontuan hartzekoa da, 30 gradutik gorako tenperaturak izaten ditugulako udan, bulegoak hozteko arazoak baititugu”. Urteotan, klimatizazioa hobetzeko makinak jarri dituzte teilatuan, baina horrek ur filtrazioak eta itoginak sortzea ekarri du, eta ura dokumentuen gainera ere erori izan da noiz edo noiz. Horrez gain, jarritako makina horien eraginez, teilatuak pisu handia hartu du. Beraz, aldatu egingo dute, eta, obrak aprobetxatuz, eguzki plakak jarri.

Fatxada konpontzeko asmoa ere badute, Millanek kontatu duenez, zati batzuk oso hondatuta daudelako eta “sustoren bat” ere izan dutelako erlaitz zatiren bat erori denean. Berritu egingo duten arren, eraikinak ohiko itxura izango du kanpotik.

Irisgarritasunari dagokionez, igogailu guztiak aldatuko dituzte, eta orain filtrazio arazoei aurre egiteko itxita dagoen patio bat erabiliko dute solairu batetik bestera mugitzeko aukera bermatzeko. Igogailua beheko erakusketa aretoraino iritsiko da. Millanek gogoratu du eraikinak ez dituela betetzen EAEko legediak zehazten dituen irisgarritasun baldintzak, lehenagokoa delako —kulturunea 1993an inauguratu zuten—.

Espazio gehiago erabilgarri

Era berean, dagoeneko eginda dauden baina jendearentzat itxita egon diren espazio batzuk irekitzeko baliatuko dute eraberritzea. Ikerlarientzako gela da horietako bat. “Bi solairu ditu, eta zoragarria da. Koldo Mitxelenako gela enblematikoenetako bat behar luke, baina jendeak ez du ezagutzen, ikerlarientzat bakarrik egon delako irekita orain arte”. Eraberritzearen ostean, erabiltzaile guztientzat zabalduko dute gela hori —orain ere hala dago, baina osasun egoeragatik—.

Ikerlarien gela, berriz, laugarren solairuan jarriko dute, orain bulegoak dauden tokian, hain zuzen ere. Horretarako, Koldo Mitxelenako langileen bulegoak bakarrik mantenduko dituzte han, eta gainerakoak beste norabait mugituko dituzte. “Ia solairu osoa libratuko dugu; plan berezirik egin gabe, ordea. Ezin dugu jende kopurua aldatu, eragina duelako ebakuazio sistemetan eta abarretan. Horregatik, ikerketarako gelak jarriko ditugu hor”. Bulegoetan egoten den jende kopurua eta ikerlariena antzekoak izan daitezkeela uste dute.

Gaur-gaurkoz langileek bakarrik erabil dezaketen eskailera dotore bat ere badago Koldo Mitxelenan. Bulegoen solairuan amaitzen da, baina teilaturaino igo nahi dute; hartara, jendea ganbarako aretora iritsi ahal izango da, pasabide edo korridore batean barrena. Koldo Mitxelenaren goiko aldera igotzeko aukera emango du horrek, eta handik hiriaren ikuspegiaz gozatzekoa.

Erabiltzaileen balorazio ona

Aldundiak egindako kalkuluen arabera, bi urte inguru iraungo dute obrek, eta tarte horretan itxita egongo da eraikina. “Zerbitzu guztiak” mantenduko dituztela azpimarratu du diputatuak. Komikigunean egingo dira liburu maileguak; ikerketarako eta ikasteko gelak Villa Asuncion eraikinera lekualdatuko dituzte; erakusketa aretoa, Santa Teresa komentura; eta langileak, berriz, Okendo kaleko eraikin batera.

Gipuzkoako kultur azpiegitura ezagunenetakoa da Koldo Mitxelena —zenbait inkestaren arabera, Kursaalaren atzetik ezagunena—, eta erabiltzaileek hari buruzko balorazio ona egin ohi dute. Foru aldundiak jatorrizko proiektua aurkeztu zuenean, zenbait kritika ere izan ziren; besteak beste, ohartarazi zuten Koldo Mitxelenak bere izaera galtzeko arriskua zegoela, eta ondo funtzionatzen duen azpiegitura batek ez zuela behar halako eraberritze eta inbertsiorik.

Kezka horien jakitun da Millan Kultura diputatua ere. Aldundiak proiektua murrizteko hartutako erabakian zenbateko pisua izan duten galdetuta, aitortu du zerikusia izan dutela. “Erabiltzaileen iritziak zirenez, eragina izan dute, baina COVID-19aren pandemiagatik egin dugu proiektu berria. Bestela, seguru asko, erabiltzaileekin elkarrizketa bide bat irekiko genuen, proiektuaren alderdi batzuk zehazteko edo moldatzeko”.

Millanek gogoratu du Koldo Mitxelena inauguratu zutenean Donostian, artean, ez zeudela Tabakalera, Kubo-Kutxa aretoa eta beste zenbait kultur azpiegitura ere. “Bere lekua moldatu behar izan du Koldo Mitxelenak, baina moldaketa horretan ez du galdu bere izaera, eta orain ere izaera hori mantendu nahi dugu”. Haren ustez, gipuzkoarrek euren sentitzen dute kulturunea, ondo ezagutzen dute ematen duen zerbitzua, baina esan du Koldo Mitxelena “lurralde osora zabaltzea” izan daitekeela erronketako bat.

Gainerakoan, aipatu du digitalizazioan sakontzea dela Koldo Mitxelenak etorkizunerako dituen helburuetako bat. Eraikinaren wifi sarea berrituko dute. “Streaming-arekin arazo batzuk ditugu, eta makineria hori guztia berrituko dugu”. Horrez gain, aldundiak dagoeneko martxan du KMK Elkarrizketak izeneko kanal digitala ere. Batik bat, Koldo Mitxelenan izandako gertakariak daude digitalizatuta kanalean: hitzaldiak, funtsak eta abar. Beste pauso bat eman nahi dutela ere iragarri du, analogikoak diren gauzak digitalizatzera mugatu gabe. “Nahiko genuke, esate baterako, erakusketa birtual bat egin ahal izatea, bertso saio edo olerki errezital digitalak egitea, eta abar. Eraikinaren berrikuntzarekin batera egingo dugu proiektu hori”.

Gazteak erakartzeko xedea

Gazteak erakartzea da beste helburuetako bat, datuek erakusten baitute nagusiak direla kulturunearen erabiltzailerik ohikoenak. Aldundiak proiektu digitalarekin lotzen du publiko berria bilatzeko eta zentroa gazte jendeari hurbiltzeko erronka. “Hala ere, kontuan hartu behar dugu liburutegi bat liburutegi bat dela, eta ezin duela bere izaera galdu, publiko berriarengana iritsi behar duen arren”.


Ikasmahaia bizkarrean hartuta

Summary: Ikasmahaia bizkarrean hartuta. Iruñeko Udal Ikastolaren memoria osatu dute ikastetxeen eta norbanakoen ekarpenei esker. Jasotako dokumentu, argazki eta heziketa material guzia Nafarroako Artxibo Garaikidean ari dira gordetzen.

Irudi zuri-beltz bat bizi izandakoaren lekuko. Ikasle batzuk, Iruñeko Hegoalde Udal Ikastolako eskailerak igotzen, ikasmahaiak bizkarrean. Gela hutsak betetzeko gogoa erakusten du argazkiak: altzariekin lehenik, ikasle eta irakasleekin gero, eta, ororen oinarrian, hezkuntza proiektu berri bat. Ilusioa, gogoa, kezka eta kemena. Nafarroan euskara normalizatzeko urratsak egitea nekeza izan da beti, eta euskarazko eskola publikoa erdiestea ere ez zen erraza izan. Iruñeko Udal Ikastolaren sorrera mugarri izan zen, egungo hezkuntza eredua ulertzeko ezinbesteko gakoa. Horren memoria bilduta dago orain.

Nafarroako Artxibo Garaikidean gorde dute dena: eskoletako materialak, ikasleen lanak, argazkiak, afixak, aldizkariak… Helburua: ez dadila gertuko historia atzendu. Aitor Etxarte udal ikastolen bultzatzaile eta Hegoalde ikastetxeko zuzendari ohiak abiatu zuen proiektua artxiboko langileekin hitz eginda, baina iazko abenduan zendu zen, eta horrek proiektua eten zuen. Etxarterekin batera udal ikastolen sorreran aritutako irakasle talde batek hartu zuen lekukoa: Pello Eguren, Reyes Perez-Iltzarbe, Fermin Artola eta Gorka Barguillak.

Ez ziren ohartu egiten ari zirenaz. Orain, atzera begiratuta, hasi dira konturatzen euskarazko eskola publikoaren sorreran izan zuten garrantziaz. “Izan ginen D ereduko lehenengo eskola publikoa, udalaren pean egon baginen ere”, azaldu du Perez-Iltzarbek. 1977an sortu zen Iruñeko Udal Ikastola: irailaren 21ean Gazteluko plazan egin zuten lehendabiziko eskola. Gizarte mugimenduak pil-pilean ziren, eta guraso eta irakasle talde batek euskaraz ikasteko eskola publikoa bultzatzeko ekimena hartu zuen.

“Hasieran, oso zaila izan zen. Mundu guztia kontra genuen. Manifestazioak egiten genituen kalean”, esan du Egurenek. Saiatu ziren Nafarroako Diputazioarekin, baina Espainiako Hezkuntza Ministerioak ezetz esan zuen. Iruñeko Udaleko atea jo zuten, eta han lortu zuten zirrikitua. Ondoren, hauteskundeak izan ziren, eta Julian Balduz alkate atera zen. Aurrekontuen negoziazioaren ondorioz sortu zuen udalak Euskara Sustatzeko Patronatua udal ikastolaz arduratzeko. Legezkotasuna lortu zutenean, hiru ikastetxetan banatu zen: Amaiur, Axular eta Hegoalde. 2003. urtean Nafarroako Gobernuko ikastetxe publiko bihurtu ziren denak.

Kostatu zitzaien. Kalea utzita, Canossianasen, Antsoaingo eskola zaharretan, Santa Zezilia plazako eta Donibaneko etxabeetan, eta Seminarioan, Misericordian eta Fitero karrikan utzitako geletan aritu ziren. Azkenik, Hegoalde lortu zuten, baina hori ere izerdia botata. Fuerte Principe eskola eraiki zuten Arrosadia auzoan, han zenbait etxebizitza eraikitzekoak baitziren, baina azkenean ez ziren egin, eta eskola ez zen martxan jarri. “1980-1981eko ikasturtean, Hegoalde okupatu genuen”, kontatu du Perez-Iltzarbek.

Oztopo lasterketa

Tirabirak izan ziren, baina, azkenean, ikastetxea haien esku geratu zen. “Giltzak eman baino lehen, altzari guztiak eraman zituzten. Hutsik utzi zuten”, adierazi du Egurenek. “Noski, sartu ginen: lurrean, ahal zen bezala”. Geroago Erriberan itxitako eskola bateko altzari zaharrak eskuratzeko aukera izan zuten. Dunper batean eraman zituzten mahaiak eta aulkiak, eta egun horretakoa da erreportaje honetako argazki nagusia.

Eguren: “Gogorra zen momentu horretan mahairik ez izatea, baina ez zitzaigun gehiegi inporta”. Artola: “Proiektuak inporta zuen”. Perez-Iltzarbe: “Ez genuen proiektua oinarritzen materialean: gu ginen tresna, eta haurrak eta gurasoak. Horri inoiz ez genion garrantzirik eman, ezta haurrek ere! Ez diot inoiz entzun haur bati protestatzen ez zuelako ez dakit zer”. Ondoren etorri ziren Amaiur eta Axular. Lehendabizikoa, udalak eraiki zuen; bigarrengoa, hutsik geratu zen San Benito eskolan abiatu zuten.

Proiektua hutsetik sortu zuten. Perez-Iltzarbek uste du hori alde izan zutela azkenean: “Gabezia zena bihurtu zen alde ona. Materialik ez izateak lagundu gintuen proiektua garatzen, guk sortu behar izan baikenuen. Hanka sartzeekin, aldatuz, baina proiektua egiteko ez ginen oinarritu egina zegoen zerbaitetan”.

Proiektua azpimarratzen dute hirurek. Bestelako eskola bat: publikoa, euskalduna, zientifikoa edo ez-doktrinarioa, laikoa, herrikoa, pedagogia berritzailean oinarritua eta kudeaketa demokratikoa zuena. “Abantaila zen momentu horretan pedagogiaren munduan halako mugimendu eraldatzaileak pil-pilean zeudela. Aipatzekoak dira Nafarroako Adarra kolektiboa edo Cuadernos de Pedagogía aldizkariak”, esan du Artolak. Berritzen, bai, baina beti “oinarri zientifikoarekin”, ez esperimentutan.

Horrekin batera, eskola eta gizartea lotzen ahalegindu zirela gehitu du Artolak. Adibidez, Andraizerekin harreman estua izan zuten, eta horrek asko lagundu zien sexu heziketa lantzen. Euskal kulturak ere toki nabarmena zuen: Olentzero, mitologia eta ohiturak. “Elementu horiek guztiak eguneroko lanetan saiatzen ginen sartzen”. Kanpora ateratzea ere garrantzitsua zen; uraren zikloa Argan bertatik bertara ikastea, esaterako. “Orain normaltzat hartzen dugu haurrak kalean ikustea, baina gu izan ginen lehenengoak; hirietan, gutxienez, gu hasi ginen”, zehaztu du Perez-Iltzarbek.

Irakasle talde bakarra

Hori, talde lanean egin zuten: “Zenbait eskolatan taldetxo batek beste modu batez lan egin zezakeen. Gu kolektibo osoarekin kontatuta ahalegindu ginen beste eskola mota bat egiten”, esan du Perez-Iltzarbek. Hain zuzen ere, talde egonkor bat izateak lagundu zien: “Guztiak batera hasi ginen, oso gazteak, eta gehienak batera erretiratu gara. Gaur egun, ez da erraza kolektibo finko bat izatea”.Horrez gainera, ez zuten mailaka lan egiten: denek parte hartzen zuten hiru urtetatik Lehen Hezkuntzako azken mailara arteko plangintzaren diseinuan.

Beren lanaz aritzean, bada etengabe aipatzen duten zerbait: gurasoak eta ikasleak. “Gurasoen indarra, laguntza eta konfiantza”, zehaztu du Egurenek. “Nire buruari galdetzen diot batzuetan: ‘Zergatik?’. Gurasoek sinistu zuten, konfiantza eman, eta lokomotorra izan ziren”. Askok seme-alabak beste zentro batzuetatik atera zituzten etorkizun zehaztugabea zuen proiektu horretan sartzeko. “Gaur egun, ez dakit posible izango litzatekeen hori. Gurasoen inplikazioa erabatekoa izan zen”, esan du Artolak.

Artxiboan denetariko dokumentuak daude; tartean, metodologiak eta ikasleen lanak. “Haurren materialak ikusi ditudanean konturatu naiz tresneria urriarekin-eta zer-nolako maila eta kalitatea zuen egiten zuten lanak”, aipatu du Perez-Iltzarbek. Besteak beste, hor dira Kaixo aldizkaria edota Truke. Har eta eman barne aldizkaria ere. Ikastolen eta gurasoen arteko komunikaziorako zen lehenbizikoa, eta edozeinek idatz zezakeen bertan. Bigarrengoa irakasleentzat, haien artean informazioa trukatzeko.

Historia hura guzia artxiboan gordeta geratuko da orain, baina ez soilik artxiboan: garai hartako urratsak eta lanak badu segidarik. Artolaren arabera, orduan egindako urratsei jarraikiz ailegatu dira oraingo egoerara: “Garai hartan egin zena egin izan ez balitz, ez zen hau izango”. Eta lekukoa pasatuta, proiektuak jarraitzen duela gogorarazi du Egurenek: “Orain Amaiur, Hegoalde eta Bernart Etxepare [Axular eta Arturo Campion batuta] dira gure garai hartako oinordekoak. Hondoan hor dago gure hasierako indarra, baina gaur egungo baldintzekin, noski: tableta ugariz beterik, arbel digitalak alde guztietan, eta halakoekin”.


Kontatzearen ausardia

Summary: Kontatzearen ausardia. Euskaldunon Egunkaria-ren itxieran oinarritutako Sisiforen Paperak antzezlana estreinatu dute Madrilen. Bertan izan dira Martxelo Otamendi Euskaldunon Egunkaria eta BERRIAko zuzendaria, Jose Ricardo de Prada eta Santiago Pedraz Espainiako Auzitegi Nazionaleko magistratuak edota Egunkaria auzia landu zuten zenbait kazetari, besteak beste.

«Ziur nago erantzun ezin hobea izango duela», Pedro Casasen hitzak dira Euskaldunon Egunkaria-ren itxieran oinarritutako Sisiforen Paperak antzezlana Madrilen estreinatu aurreko orduetan. Hain zuzen, ostiral arratsaldean estreinatu dute Espainiako hiriburuko Maria Guerrero antzokian. Eta ez du hutsik egin: antzezlana amaitzean txalo zaparrada entzun da antzokian, eta aktoreek lau aldiz atera behar izan dute oholtzara txaloak jasotzera. Hiru astez, maiatzaren 2ra arte, taularatuko dute han obra. Apirilaren 29an eta 30ean, halaber, euskaraz ere emango dute, gaztelaniazko azpidatziekin.

Casas, Egunkaria itxi zutenean, Madrilen kazetaren alde sorturiko taldean aritu zen. «Gure helburua, kasua zabaltzea, ezagutaraztea zen». Horretarako hainbat ekitaldi edota hitzaldi antolatu zituzten. «Egun osoko jardunaldiak ere antolatu genituen institutu batean, jende asko gerturatu zen». Ia bi hamarkada geroago, auzi hura oholtzan ikusteak harridura, baina batik bat poz ikaragarria sorrarazten dizkiola aitortu du.

Martxelo Otamendi 'Egunkaria'-ko zuzendari ohia eta BERRIAko zuzendaria eta Santiago Pedraz Espainiako Auzitegi Nazionaleko epailea. / J. Danae, Foku

Bilboko Arriaga antzokiak, Donostiako Viktoria Eugeniak, Gasteizko Principalek eta Espainiako Centro de Arte Dramatico Nacionalek elkarlanean ekoitzitako lana da Sisiforen Paperak. Hain zuzen, azken horrek antzerkia sustatzeko duen antzokia da Maria Guerrero. Erakunde publikoko zuzendari Alfredo Sanzolek obra gertaerei fikziozko interpretazioa emateko asmoa duen proiektu bezala deskribatu du. «Egunkarian gertatzen denaren eta prozesu judizialean mamitzen den guztiaren arteko kontrastea sortzen da. Asmo handiko obra, oso berezia da», azaldu du.

Bestalde, adierazi du erakundeak produkzioan parte hartzeko interesa nagusiki tematikagatik zuela. «Espainiaren historian funtsezkoa den istorio hau kontatzeko interes handia genuen». Epaile baten erabakiek bizitza pertsonal eta profesionala eten dieten pertsonaien istorioa kontatzea garrantzi handikoa iruditzen zitzaien.

Estreinaldi berezia

Inaugurazio saiora hainbat pertsona gerturatu dira. Bertan izan da Martxelo Otamendi Euskaldunon Egunkaria eta BERRIAko zuzendaria ere. Horrez gain, Jose Ricardo de Prada eta Santiago Pedraz, Auzitegi Nazionaleko magistratuak edota Egunkaria auzia landu zuten zenbait kazetari, besteak beste.

Madrilen 'Egunkaria'-ri babesa emateko sortu zen taldeko lau ordezkari. Ezkerrean, Otamendiren alboan, Marije Gallego, eta erdian, Pedro Casas. / J. Danae, Foku

Ttantaka taldea arduratu da obra taularatzeaz, Fernando Bernues zuzendariaren gidaritzapean. Bernuesek Madrilgo estreinaldiaren aurretik, beste edozein antzokitako helburu bera dutela adierazi du. «Agertokiaren gainean kezkak, tentsioak, gatazkak eta zalantzak jarri eta balorazioak partekatu nahi genituzke, horrek hausnarketak eragin ditzan, nolabait, denok begirada irekiagoa izan dezagun». Halaber, Madrilgo publikoaren erantzunak balio berezi bat duela uste du: «Ezarritako beste errealitate edo diskurtso batekin topo egiteko aurrerajarrera bat dute». Inaugurazioaren aurretik, ostegunean saio bat eman zuten Madrilen, eta sentsazioa «oso ona» izan zela adierazi du Bernuesek: «Funtzioa bukatzean behin eta berriz errepikatzen zen hitza ausardia zen». Obrak helarazten duen ausardia eta obra bera Madrilen erakusteko ausardia.

Madrilen du antzezlanak nolabait jatorria. 2003an Musikaren Sarien emanaldia zuzentzea egokitu zitzaion Bernuesi, eta kanturik onenaren saria jasotzean Fermin Muguruzak hedabidearen itxiera salatu zuen. Txistu jo zioten. Hantxe erabaki zuen Bernuesek egunen batean kontatu beharko zuela.

Madrilen, berriz

Hamahiru aktore eta gitarra jole batek zapaltzen dute oholtza. Aktoreen artean Mireia Gabilondo dago. Epailearen papera egiten du Gabilondok. «Bere gainean erortzen da gertatutakoa, bere erabakia izan zen Egunkaria ixtea eta hainbat pertsona auziperatzea. Desastre horren neurria hartu zuen pertsona da», zehaztu du obran paper ezinbestekoa duen aktore gipuzkoarrak. Gogorarazi du, epaileak, zalantzak izan zituen arren, gero egin zuena inongo daturik izan gabe egin zuela.

Madrilen aritzearen inguruan, bestalde, obra Euskal Herritik kanpo erakusteak ilusioa eragiten diola aitortu du Gabilondok. «Oso pozgarria da». Sisiforen Paperak antzezlana «gertatu behar ez zen, baina tamalez gertatu zen pasarte bat» kontatzeko aukera bezala ikusten du. «Kontatu beharra genuen».

Euskal Herrian hasitako auzia, Madrildik —Auzitegi Nazionaletik— igaro zen duela ia bi hamarkada eta berriz itzuli da. Pandemia baten erdian itzuli ere. Horregatik eta beste zio batzuengatik egoera desberdina da. Alabaina, Euskal Herrian egin bezala, Madrilen ere esku zabalik hartu dute antzezlana. Horren erakusle estreinaldiak emanaldiaren bukaeran jaso duen txalo zaparrada beroa.


DMX rap kantari estatubatuarra hil da

Summary: DMX rap kantari estatubatuarra hil da. 1990eko eta 2000ko hamarkadetan arrakasta handia izan zuen eta bere lehenengo bost diskoetako milioika ale saldu zituen. Gaindosi baten ondorioz erietxean igaro du azkeneko astea, eta 50 urterekin zendu da.

Earl Simmons, DMX izen artistikoz, gaur hil da New Yorkeko ospitale batean. Joan den larunbatean ingresatu zuten bertan, gaindosi baten ondorioz bihotzekoa izan ondoren.

Simmons (Mount Vernon, 1970) 1990eko hamarkadaren hasieran hasi zen beste hainbat hip hop musikarirekin kolaboratzen (Mic Geronimo, Jay-Z, Method Man), artean legearen eta Poliziarekin arazo ugari zituela. Nerabezarotik hainbat aldiz espetxetik igarotakoa zen, eta hip hopean bidea egin nahi bazuen ere, ez zuen horretarako modurik izan diskoetxe indartsu batekin (Def Jam) kontratua sinatu arte.

It's Dark and Hell Is Hot (1998) lehen disko luzea argitaratu aurretik, Get at Me Dog kantua grabatu eta zabaldu zuen, eta horrek berak oihartzun handia izan zuen, nahiz eta MTVk uko egin zion kantuaren bideoa emititzeari. It's Dark and Hell Is Hot-ek berretsi baino ez zuen egin lehen kantu hark lortutako arrakasta, eta Tupac nahiz Notorious B.I.G.-en heriotzek hardcore-rapean utzitako hutsunea betetzeko aukera eman zion DMX-i. Disko haren lau milioi ale saltzera iritsi zen musikaria.

Estreinako diskoak lortutako arrakastari eta oihartzunari eutsi ahal izan zion DMXek hurrengo urteetan, baina segitu zuen arazoak izaten agintearekin: 1998an bertan atxilotu egin zuten gizonezko bat sastakatzeaz akusatuta. Nolanahi ere, musikariak segitu zuen disko arrakastatsuak argitaratzen: Flesh of My Flesh, Blood of My Blood (1999), The Great Depression (2001), Grand Champ (2003), Year of the Dog... Again (2006)... eta, aldi berean, zinema munduan ere sartu zen. Belly izan zuen lehen filma, baina gerora beste hainbat pelikulatan parte hartu zuen, besteak beste, Steven Seagalen ondoan (Exit Wounds).

Nolanahi ere, segitu zuen arazoak izaten, eta 2009an eta 2010ean bi denboraldi pasatu behar izan zituen espetxean. 2018an, berriz, urtebeteko espetxe zigorra ezarri zioten zerga ihesagatik.

Hain zuzen ere, azken urteetan, gehiago nabarmendu ziren legearekin izan zituen aurrez aurrekoak sormen lanak baino.


Zaharrena irabazle

Summary: Zaharrena irabazle.

Euskal Herriko 50. Itzuliko etapa erabakigarria jokatu zuten 2010eko apirilaren 10ean, duela 11 urte: 22 kilometroko erlojupekoa, Orion hasi eta buka. Eta lasterketa ezin estuago ailegatu zen azken egunera: sailkapen nagusian Alejandro Valverde espainiarra lider, eta segundo bakarrera Chris Horner estatubatuarra. 38 urteko amerikarrak etapa irabazi eta zortzi segundoko aldea atera zion Valverderi.

Hornerrek bi marka ezarri zituen: Itzuliaren historiako irabazlerik zaharrena da, eta lasterketa hori irabazi duen Europaz kanpoko lehenbiziko txirrindularia izan zen. Hain zuzen, urte batzuk geroago Valverde bihurtuko zen Itzulia irabazi duten ziklistarik zaharrenetan bigarrena (2017an, 37 urte betetzear zituela), eta Europakoa ez den bertze txirrindulari batek ere irabaziko zuen lasterketa (Nairo Quintana kolonbiarrak, 2013an).

Bi ziklistaren arteko buruz burukoa izan zen 2010eko Itzulia, baina Valverderen izena palmaresetik ezabatu zuten. Itzulia bukatu eta hilabete eta erdira TAS Kirola Arbitratzeko Auzitegiak bi urtez lehiatzea debekatu zion dopinaren aurkako Puerto auzian zerikusia zuela ebatzita, eta 2010eko lorpen guztiak kendu zizkion. Horien artean zeuden Itzulian irabazitako bi etapak, maillot horia soinean jantzitako lau egunak, eta azken podiumeko bigarren postua.

Errepidean ikusitakoa estatistiketatik ezabatu zenez, Hornerren gibeletik sailkapen nagusiko bigarren tokian ageri da euskal ziklista bat: Beñat Intxausti muxikarra. 24 urterekin, Itzuli bikaina osatu zuen. «Hazten ari da Beñat; etorkizun oparoa dauka, eta berak bakarrik lortu du podiumera igotzea. Zorionak, chapeau benetan», kontatu zuen lasterketa korritu zuen bertze txirrindulari batek, Juanma Garate irundarrak, BERRIAko Guadalupetik zutabean.


Summary: Sicardek erretiroa hartu du bihotzeko arazoengatik. Hazparneko txirrindulariak jakinarazi du asteartean eman ziotela horien berri eta eskerrak eman ditu.

Profesionaletan zegoen Iparraldeko txirrindulari bakarrak, Romain Sicardek (Hazparne, Lapurdi, 1988), erretiroa hartu behar izan du. Total Energieko txirrindulariari bihotzeko arazoak atzeman dizkiote. «Asteartean eman zidaten berria». Eskertuta eta harro doa. «20 urtez nire pasioaz gozatzeko aukera izan dut, eta munduko lasterketarik garrantzitsuenetan parte hartzeko. Lan eginda, ametsak betetzen dira».

2009an Sicard 23 urtez azpiko munduko txapeldun izan zen, eta lau urte egin zituen Euskaltel Euskadin. Thierry Elissalderen ondoren (1994 eta 1995 denboraldietan), euskal taldean ibili zen Iparraldeko bigarren txirrindularia izan zen. Zazpi aldiz parte hartu du Tourrean, bost aldiz Vueltan eta behin Giroan.


Summary: Euskara atzerrian irakasteko bost postu atera ditu Etxepare Institutuak. Parisen, Berlinen, Leipzigen, Tblisin eta Chicagon daude atera dituen lanpostuak.

Etxepare Institutuak Euskal Ikasketetako bost irakasle postu atera ditu datorren ikasturtean euskara irakasteko atzerrian. Frantzian, Alemanian, Georgian eta AEBetan daude atera dituen lanpostuak, eta apirilaren 30era arte eman daiteke izena.

Eskolak unibertsitatean emateko dira: Parisko Sorbonne Nouvelle eta Sorbonne unibertsitateetan, Berlingo Unibertsitate Askean, Leipzigeko Unibertsitatean, Tbilisiko Unibertsitatean eta Chicagoko Unibertsitatean daude atera dituen lanpostuak.

Euskara eta Euskal Kulturako irakasle postuak dira bostak. Oinarriak eta baldintzak Etxepare Euskal Insitutuaren webgunean daude.


Summary: Eusko Jaurlaritzak uko egin dio Armentia II-n gasa ustiatzeari. Ohar batean azaldu duenez, Klima Aldaketaren eta Trantsizio Energetikoaren lege proiektua onartu ondoren, "ez du zentzurik".

Eusko Jaurlaritzako Ekonomia Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen Sailak ohar batean jakinarazi duenez, uko egin dio Subilla Gasteizen (Araba) Armentia II putzuan gasa ustiatzeari, Espainiako Kongresuan aste honetan Klima Aldaketaren eta Trantsizio Energetikoaren lege proiektua onartu ondoren; Senatura pasatuko da orain egitasmoa, eta hori litzateke onarpenerako azken urratsa. "Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen Sailak uste du ez duela zentzurik ustiatzeko aukerarik gabe Eusko Jaurlaritzak trantsiziokotzat jotzen duen energia iturri bat esploratzeak".

Ostegunean onartu zuten Kongresuan lege proiektua, tartean, EAJren eta PSOEren (Jaurlaritzan dauden bi alderdiak) aldeko botoekin. Baina, hasieran, Armentia II putzua esploratzen jarraitzeko asmoa agertu zuen Jaurlaritzak. Gaur zabaldu duten oharrean aitortu duenez, ordea, ez luke zentzurik izango horrekin hastea onartu berri den lege proiektuak gasa ustiatzeko baimenak eteteko helburua izanik. "Erabat baztertu" dutela dio oharrean: "Gorte Nagusietan izapidetzen ari den testuaren argitan, Armentia IIko putzuan gasa ustiatzea erabat baztertuta geratzen da". Izan ere, arau berriaren arabera, ez da baimen gehiago emango hidrokarburoak aztertzeko eta ustiatzeko.

Oharrean Jaurlaritzak gogoratzen du gasa ustiatzeko proiektua 2011n sortu zela, eta garai horretan kokatu behar dela. Gaineratzen du aldeko ingurumen baimena ere baduela, "2019an Trantsizio Ekologikoko Ministerioak berak egindako esplorazioaren izapidetzean aurrera egiteko". Dio lege berriak esplorazioa baimentzen duela, baina gasa ustiatzeko aukera bertan behera geratuko litzatekeela, eta ondorioz, atzera egitea erabaki duela: "Ez dago Euskadiko gas ustiapenari buruzko eztabaidarik".

Energiaren Euskal Erakundea (EEE) arduratuko da proiektua geratzeko modua aztertzeaz, Jaurlaritzak oharrean dioenez, "erabaki horrek EEEren mendeko SHESA sozietate publikoari dagozkion ondare eskubideak galtzea ekarri gabe". SHESA hidrokarburoen EAEko sozietate publikoa da, eta oharrean gogoratzen du Jaurlaritzak horrek bazkide batzuk dituela. Azkenik, energia berriztagarriko azpiegituren exekuzioa premiaz bizkortu behar dela dio, eta gogorarazi du badagoela parke eoliko berriak instalatzeko aurreikuspena.

Eztabaida sortu duen proiektu bat

Zalaparta sortu duen proiektua izan da Subilla Gasteizkoa: epaitegietan zegoen auzia. Izan ere, 2016an, Eusko Jaurlaritzak baimena eskatu zuen Subilla Gasteizko Armentia II hobian gasa ustiatzeko, SHESA enpresaren bidez; Gasteizko Udalari zegokion baimen hori ematea. Talde politiko gehienek ezetz esan diote proiektuari instituzioetan; eragileak ere aurka agertu ziren, eta abenduan, hainbat astetako ika-mikaren ondoren, baimena bertan behera uztea erabaki zuen udalak, argudiatuta, besteak beste, ez zela bateragarria Gasteizko Hiri Antolamenduko Plan Orokorrarekin; hor jasotzen da eremu horretan ezin dela halako jarduerarik egin. Hori ikusirik, Jaurlaritzak auzitara jo zuen.


Summary: Beste 1.142 kasu atzeman dituzte Hegoaldean. Otsailaren 5etik erregistratu den daturik okerrena da. Positibo tasa %8,86 izan da.

Agerikoa da kutsatzeen goraldia. Birusa hanpatua da berriro, eta haren transmisioa nabarmen larriagotu da Euskal Herrian azken asteetan. Gora egin dute intzidentzia tasak eta ospitaleratzeek. Gaur emandako datuei erreparatuz, Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak 12.888 PCR proba eta antigeno test egin zituzten atzo Hego Euskal Herrian, eta 1.142 positibo detektatu zituzten: Bizkaian, 436; Gipuzkoan, 343; Nafarroan, 222; eta Araban, 126. Beste hamabost kasuak EAEtik kanpo bizi diren herritarren artean atzemandakoak dira. Otsailaren 5etik erregistratu den daturik makurrena da hori. Positiboen ehunekoak ere gora egin du: %8,86 izan da.

Ospitaleetan ere presioa sumatzen hasiak dira, eta kezkagarriak dira datuak: 149 paziente daude ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan, otsailaren 25etik izandako gehien.

Osasunbideak hildakoen berri ere eman du. Jakinarazi duenez, 69, 80 eta 86 urteko hiru gizon hil ziren atzo COVID-19aren ondorioz; eta aurreko egunetan 80 eta 83 urteko beste bi emakume zendu zirela ere adierazi du.

Horiek horrela, Jonan Fernandez Labi aholku batzordeko koordinatzaileak ohartarazi duenez, datorren egunetan datuen goranzko joera ez bada aldatzen, egun indarrean dauden neurriak “egokitu” beharko dira.


Roglicek irabazi du Itzulia

Summary: Roglicek irabazi du Itzulia. Esloveniarrak irauli egin du lasterketa Arratera bidean, UAE taldeari lehia taktikoa irabazita. Gauduk irabazi du etapa. Roglicen atzetik, Vingegaardek eta Pogacarrek amaitu dute podiumean.

Primoz Roglicek (Jumbo) bigarrenez irabazi du Euskal Herriko Itzulia, etapa epiko eta bortitz batean. Hasiera-hasieratik izan da borroka bizia, eta kaosa baliatuz, esloveniarrak buelta eman dio sailkapen nagusiari. Aurrean sartu da Gorlan behera Alex Aranburuk (Astana) eragin duen etenean, Brandon McNulty (UAE) liderra eta haren taldekide Tadej Pogacar ez bezala. Krabelinen bizi abiatu da Roglic, David Gaudu (Groupama) eta Hugh Carthyrekin (Education) batera, eta helmugan 34 segundo atera dizkio Pogacarrek gidatu duen taldeari. Itzulia zegoeneko poltsikoan zuela, Arraten etapa irabazten utzi dio Gauduri.

Itzulia modu paregabean bukatu du Jumbo Visma taldeak, jokoan ziren maillot guztiak irabazi baititu: liderrarena, mendikoa eta erregulartasunarena Roglicekin, eta gazterik onenarena Jonas Vingegaardekin. Norvegiarrak, gainera, bigarren postua lortu du sailkapen nagusian; Roglicengandik 52 segundora amaitu du lasterketa. Hirugarren, berriz, Pogacar izan da, herrikidearekiko 1.07 galduta. Pello Bilbao (Bahrain) izan da posturik onena lortu duen euskal herritarra: seigarren izan da azkenean, lidergotik 1.28ra. Mikel Landak (Bahrain) zortzigarren izan da, eta hamargarren Ion Izagirre (Astana).

Arrabolan gorputza berotu, eta etapa arrapaladan hasi dute txirrindulariek. Hiru mendate zeuden lehen hogei kilometroetan: Arribinieta, Elkorrieta eta Azurki. Arribinietan erritmo itogarria jarri du Movistarrek, eta inork ezin izan du tarterik zabaldu. Elkorrietan, aldiz, ihes egin dute Patrick Bevinek (Israel), Cristopher Juul Jensenek (Bike Exchange) eta Antwan Tolhoekek (Jumbo). Azurkin, ezinean gelditu da Juul Jensen, eta bost ziklista batu zaizkie Bevini eta Tolhoeki: Carthy, Omar Fraile (Astana), Enric Mas (Movistar), Richard Carapaz (Ineos) eta Ben O’Connor (AG2R). Lehen galbahearen ondoren, beraz, zazpi txirrindulari gelditu dira lasterketa buruan; tropelean 40 inguru besterik ez ziren gelditzen. UAEk hartu du lema.

Gorla igo behar zuten hurrena. Zirrara handituz zihoan. Txinparta piztu du Alejandro Valverdek (Movistar), baina haren gurpilera berehala irten da Roglic. Urduritasuna sortzeko mugimendua izan da, lasterketa apurtzekoa baino gehiago. Bien bitartean, tropeletik irteten jarraitu dute bigarren mailako aktoreek; esate baterako, Mark Padunek (Bahrain), Carlos Veronak (Movistar), Sam Oomenek (Jumbo) eta Marc Hisrchik (UAE).

Jaitsieran egin du eztanda lasterketak. Bezperan egin bezala, maldan behera erakustaldia egin du Aranburuk, gurpilean Izagirre zuela. Ezkiotarraren joak etena eragin du onenen multzoan. Aurrean ziren Roglic, Landa eta Alejandro Valverde (Movistar); ez, ordea, McNulty, Pogacar, Bilbao, Vingegaard eta Adam Yates (Ineos). Egoera ideala zen Roglicentzat, lan egitera behartu baitu Pogacar. Esloveniarrak hartu du jazarpenaren ekimena, gerora ezinak jota gelditu den McNultyren mende jarrita. Aurrean ziren liderrek, ordea, taldekideak zituzten tira egiteko, ihesaldiarekin bat egin ostean. Estrategiaren partidan, xake mate egin dio Jumbok UAEri.

Krabelinen magalean 40 segundoko errenta zuen Roglicen multzoak. Eguneko mendaterik gogorrena zen Krabelin, eta lasterketa are gehiago apurtu da bertan. Atzean gelditu da Bilbao, eta segidan, McNulty lehertu da. Orduan, indarrez egin du aurrera Pogacarrek, eta hamabost segundo eskasera hurbildu zaie lasterketa buruan zirenei. Belarriak tentetu zaizkio Roglici, eta gogortu egin du erritmoa. Hainbeste, ezen Carthyk eta Gauduk jarraitu ahal izan baitute bakarrik. Ahaleginean ito egin dira Landa eta Valverde, eta harrapatu egin ditu Pogacarrek, gurpilean Vingegaard, Yates eta Mauri Vansevenant (Deceuninck) zituela. Gainean, minutu erdikoa zen aldea. McNultyk, berriz, minututik gorako atzerapena zuen jada.

Errenta handitu egin du Roglicek beherakoan. Erreleborik eskatu gabe jaitsi da, erlojupekoa egiten ari balitz bezala. Ordekara iristean, elkarlanari lotu zaizkio Gaudu eta Carthy, etapa garaipena amets. Atzean, aldiz, ez zegoen akordio handirik. Bateko erasoa, besteko geldialdia… Eta aliantzarik ez. Horri esker, atzetik aurrera egin dute, besteak beste, Bilbaok eta Izagirrek. Igo dute Trabakua, gainditu dute Ermuara bidean zegoen zati gogaikarria, eta Usartzara 45 segundoko aldearekin iritsi da aurreko hirukotea.

Gauduk erasoa jo du helmugatik sei kilometrora. Jarraitzeko gai izan da Roglic, baina ez Carthy. Helmugan, etapa irabazten utzi dio esloveniarrak frantziarrari. Nahikoa zuen sari nagusia lortuta. Hirugarren Valverde izan da, Yates, Pogacar eta Vingegaarden denbora berarekin. Bilbao zazpigarren izan da, 1.03ra, eta bederatzigarren Landa, 1.05era.


Summary: Quebecen autodeterminazioari buruzko legea konstituzionala dela ebatzi dute. 99. Legea eta Kanadako Konstituzioa bateragarriak direla baieztatu du Apelazio Auzitegiak: independentzia erreferendum batean botoen «%50 gehi bat» nahikoa izango da emaitza onartzeko.

Quebeceko Estatuaren eta herriaren oinarrizko eskubideen jardunari buruzko legea (99. Legea) eta Kanadako Konstituzioa bateragarriak dira. Hogei urteko borrokaren ostean, subiranistek albiste pozgarria jaso dute, Quebeceko Apelazio Auzitegiak arrazoia eman baitie unionistek abiaturiko borroka judizialean; hala, balizko hirugarren erreferendumari begira, Kanadatik ateratzerakoen aldekoek «%50 gehi bat» biltzea nahikoa izango da emaitza onartzeko.

1980ko eta 1995eko galdeketetan Quebecek deitu zuen erreferendumetara —Kanadako Konstituzioak hala ahalbidetzen baitu—, eta hark zehaztu zituen kontsulten bi galderak; biek, ordea, eztabaida handia sortu zuten, unionismoak argudiatu baitzuen ez zirela «ulergarriak eta zehatzak».

Horren harira, eta 1995ekoak izan zuenaren emaitza kontuan hartuta —ezezkoak botoen %50,58 jaso zituen—, Ottawak Argitasun Legea onartu zuen 2000n —Kanadako Auzitegi Gorenari iritzia eskatu ostean—, hurrengo galdeketarako baldintza berriak finkatu eta oztopo gehiago ezartzeko; Quebecek, haserre, 99. Legea sustatuz erantzun zuen, bere «oinarrizko eskubideak» defendatze aldera.

Talka horrek bide judizial luzea eragin du, Keith Henderson Berdintasuna alderdi unionistaren buruzagi ohiak legearen sei artikulu indargabetzeko borroka abiatu baitzuen 2001ean; hamazazpi urteren ostean, 2018an, Quebeceko Auzitegi Nagusiak ezezkoa eman zion, eta Hendersonek helegitea aurkeztu zuen Apelazio Auzitegian. Horrek ere erantzun bera eman dio: 99. Legea eta Kanadako Konstituzioa bateragarriak direla. Epailearen erabakiaren aurrean, salatzaileak ez du Kanadako Auzitegi Gorenera joko, Le Devoir egunkariari baieztatu dionez.

Urteotan Quebecen autodeterminazioari buruzko legearen defentsan aritu den Maxime Laporte abokatuak pozez hartu du erabakia, baina gaitzetsi egin du «herri bat behin eta berriz eztabaidatzen eta borrokatzen egon behar izatea bere existitzeko eskubidea defendatzeko». Bide beretik jo du PQ Alderdi Quebectarreko buruzagi Paul St-Pierre Plamondonek, epailearen ebazpenaz iritzia ematerakoan: «Demokrazia normal batean ez litzateke beharrezkoa izan behar lege zehatz bat eta bi erabaki judizial izatea aitortuak izateko».

Kanadako Gobernutik, David Lametti Justizia ministroak oniritzia eman dio Apelazio Auzitegiak ebatzitakoari, «baieztatzen baitu Kanadako probintzia baten sezesioak, legezkoa izateko, Kanadako Konstituzioaren negoziaturiko moldaketa bat behar» duela. Legediaren arabera, Quebecek badu erreferendumera deitzeko eskumena, baina horiek ez dira lotesleak, soilik kontsulta modukoak.

Zein interpretatu?

Hurrengo erreferendumari begira, legeen interpretazioan egongo da gatazka. Izan ere, Argitasun Legea ere testu legal bat da eta, horren arabera, baiezkoak irabaziz gero, Kanadako Komunen Ganberak iritzia eman beharko luke boto emaileen «gehiengo argiak» independentziaren alde egin ote duen.

Horretarako, testuak irizpide hauek zehazten ditu: independentziaren alde emandako «botoen gehiengoaren garrantzia»; galdeketan izandako parte hartzea; eta «egokiak» iruditzen zaizkion «beste faktore batzuk». Finean, lege horren bidez, Ottawak aldarrikatu zuen baiezkoak gutxieneko tarte esanguratsu bat atera behar diola ezezkoari; bost puntukoa, esaterako.

99. Legeak, berriz, «%50 gehi boto bat» emaitza onargarritzat dauka, eta horixe bera aitortu du Quebeceko Apelazio Auzitegiak; alegia, Ottawaren Argitasun Legeko «gehiengo argia» %50+1ekoa da. Unionistek, ordea, ez lukete zertan interpretazio hori egingo, hirugarren independentzia erreferendumean baiezkoak irabaziko balu.


Summary: Tomas Yerro idazle eta irakaslea zendu da. Nafarroako Gobernuak Vianako Printzea saria eman zion 2019an, «irakasle gisa, ikertzaile gisa eta literatur hedatzaile gisa, bereziki talde ahulenen artean» egindako lana aitortzeko.

Tomas Yerro (Lerin, Nafarroa, 1950) Filologia erromanikoan lizentziatu zen, Espainiera eta literaturako Batxilergoko katedraduna izan zen, eta Nafarroako Unibertsitatean zein NUP Nafarroako Unibertsitate Publikoan irakasle jardun zuen, besteak beste. Zutabegile aritu zen prentsan, eta hainbat zientzia aldizkaritan ere plazaratu zituen bere testuak. Nafar Ateneoa sortzeko prozesuan parte hartu zuen, eta Nafarroako Gobernuan ere izan zituen ardurak: Kultur Ekinaldien zerbitzuko buru izan zen 1991tik 1995era, eta Kultura zuzendari nagusi 1995etik 1999ra.

2019. urtean, Nafarroako Gobernuak kultur arloan berezi diren pertsonak omentzeko urtero banatzen duen Vianako Printzea saria jaso zuen, hogeita hamargarrena. Ana Herrera Kultura kontseilariak jakinarazi zuen sarituaren izena, eta hiru eremutan egindako lana aitortu zion: «Irakasle gisa, ikertzaile gisa eta literatur hedatzaile gisa, bereziki talde ahulenen artean». Erantsi zuenez, Yerro «erreferentea» izan da Nafarroako idazleentzat —hain zuzen, Nafarroako Idazleen Elkarteak aurkeztu zuen Yerroren hautagaitza—. Saria jasoko zuela jakin berritan, hala mintzatu zen Yerro, lehen balorazio batean: «Pablo Antoñana, Rafael Moneo, Miguel Sanchez-Ostiz eta kultur munduko beste hainbat erraldoi handiren gainean dagoen ipotxa sentitzen naiz».

Nafarroako Gobernuak baieztatu du Yerroren heriotza.


Puntu banaketa San Mameseko derbian

Summary: Puntu banaketa San Mameseko derbian. Pacheco atezainaren geldiketek eman diote Alavesi Callejaren aroko lehen puntua. Athleticen, sarri jokatzen ez duten jokalariek ez dute aukera baliatu

Athleticentzat zein Alavesentzat partida garrantzitsua zen San Mamesekoa. Gaurko norgehiagokak, berez, babazorroentzat zuen balio gehiago. Izan ere, jokoan zeuden puntuak irabazteko premia handiagoa zuen bisitariak. Alaves jaitsierako postuetan egoteak eragiten duen egonezarekin zelairatu da. Baina Athleticek ere bazuen lehiari zukua ateratzeko premia. Puntuek ez zuten aparteko baliorik, baina ate joka dagoen Espainiako Kopako finalari begira —datoorren larunbatean, Bartzelonaren aurka— zerbait eman ziezaiokeen lehiak. Bada, bi taldeetako zein geratu den gusturago jakitea ez da erraza. Akaso, ez bata ez bestea. Alavesi etxetik kanpo puntu bat irabazteak zerbaitetarako balio badio, bada horixe. Athletici atea hutsean utzi eta banakako akats potolorik egin ez izanak balio badio, gaitzerdi.

Neukerta txarra izan da. Joko ona baino gol aukera garbi gehiago izan ditu. Bai Athletici eta baita Alavesi asko kostatzen zaie jokoa zaie sortzea. Zelai erdian gabeziak dituzte, eta San Mameseko lehia ez da salbuespena izan. Marcelinok hamar aldaketa egin ditu hamaikakoan. Jokalari guztiak aldatu ditu, Anoetan akats larria egin zuen Unai Simon izan ezik. Callejak, berriz, gauza batzuk aldatu gura dituela erakutsi du. Atzealdean, badirudi Tachik aurrera hartu diola Laguardiari; zelai erdian Peleteirok jokatu du Edgarren partez; eta aurrean, Lucas itzuli da hamaikakora. Hala ere, ia betikoa izan da onena: Pacheco. Babazorroen kapitaina izan da derbiko protagonista nagusia. Hiru geldiketa bikain egin ditu atea hutsean uzteko.

Kontuak kontu, lehen ordu laurden epelaren ostean Athleticek hartu du neurketaren aginte makila. Morcillo izan da lehen bi jokaldi arriskutsuetako protagonista. Harrobiko jokalaria, ezker hegaletik egin duen lehen jokaldian, leku barik gelditu da, eta bere ezkerkada kanpora joan da. Bigarren agerraldia askoz arriskutsuagoa izan da. Areaz kanpotik jaurtitako ezkerkadak dardarka jarri du Pachecoren langa. 16. minutua zen. Lau minutu geroago, Sancetek izan du Athletic aurreratzeko aukera garbia. Vesgak egindako pasea kontrol bikaina eginez baliatu du Tachi gainditzeko, eta Pachecoren aurrean bakarrik geratu denean, atezainak eskuin eskuarekin gelditu dio jaurtiketa. Athleticen minuturik onenak ziren.

Baina lehen zatiak aurrera egin ahala, talde babazorroak aurrerapausoa eman du. Lucas eta Joselu gehiago sartu dira jokoan, eta horrek arnasa eman die babazorroei. Arnasa bakarrik ez, gola sartzeko gai ere izan dira, baina epaileak baliogabe utzi du Joseluk buruz sartutako gol bikaina. Jokaldiaren hasieran Lucas Perez jokoz kanpo zegoen, eta hala jakinarazi diote Melero Lopezi VAR-etik.

Bigarren zatia aukera gutxiagokoa izan da. Hamargarren minutua bete orduko Lejeunek sartu du gola, baina erdiko atzelaria, Joseluk emandako pasea errematatu duenean, jokoz kanpo zegoen. Eztabaida gutxiko jokaldiak izan dira epaileak balio gabe utzi dituen bi golak. Baina ordurako Marcelino ez zegoen lasai. Erasoko lau jokalariak aldatu ditu, eta horri esker zuri-gorriek neurketaren kontrola berreskuratu dute. Hain zuzen ere, azken minutuetan izan dituzte azken bi gol aukera garbiak. Unai Nuñezek area txikian buruz egindako errematea hatzamar puntaz urrundu du Pachecok, eta Berenguerrek 88. minutuan izan duen aukera ere argia izan da oso. Willliamsen paseak bakarrik utzi du nafarra area barruan, baina jaurtiketa eskuin oinarekin atera du Pachecok.


Summary: Altuna eta Mariezkurrena, finalerdietara. Binakako Txapelketako kanporaketan, Jakari eta Martijari 19-22 irabazi diete Labriten. 13-18 galtzen joan dira.

Binakako Txapelketak beste bikote bat gehiago dauka finalerdietan:Altuna III.a-Mariezkurrena. Kanporaketa irabazi diote Jaka-Martijari, gaur Labriten (19-22). Azken unean erabaki da partida urdinen alde, bolada ikaragarri ona kateatu dutenean. Izan ere, 13-18 galtzetik 19-22ra joan dira. Ordura arte, gorabehera handiko lehia izan da: urdinak hobeto hasi badira ere, gero txandakatuz joan dira markagailuko agintean, harik eta galtzaileek bost tantoko errenta lortu duten arte.

Txapelketako ligaxkako zenbakiak ikusita, Altuna eta Mariezkurrena ziren faboritoak, lau garaipen gehiago zituztelako aurkarien aldean. Bi bikoteen arteko bi partidetan ere, gaur urdinez aritu direnak izan ziren irabazle. Baina zenbaki horiek ez ziren deus gaurkoari begira. Kale edo bale zen Aspe enpresako bi bikoteen artean. Altuna eta Mariezkurrenarekin batera, ligaxkako lehen bi bikote sailkatuak daude finalaurrekoetan: Elezkano-Zabaleta, eta Peña-Albisu.

Bihar jokatuko dute bigarren eta azken kanporaketa bi bikote hauek: Olaizola II.a-Rezusta batetik, eta Ezkurdia-Ladis Galarza bestetik. Logroñon (Espainia) ariko dira, Adarraga pilotalekuan, 17:00etan hasiko den jaialdiko bigarren partidan.


Maldan gora, ezinean

Summary: Maldan gora, ezinean. Galdu egin du Levanteren aurka Ipuruan, eta azkena jarri da Lehen Mailako sailkapenean, zortzi jardunaldiren faltan. Hamahiru partida daramatza irabazi ezinda.

Arraten eta inguruko malda gogorretan oker-oker eginda ibili dira gaur Euskal Herriko Itzuliko txirrindulariak. Ez daukate itxura hobea Eibarreko jokalariek. Partidak irabaztea malda gaindiezina egiten ari zaie: hamahirugarren partida osatu du gaur irabazi ezinda. Sikiera puntua atera izan balu... Galdu egin du Levanteren aurka, eta azkena jarri da Lehen Mailako sailkapenean. Zortzi jardunaldi falta zaizkio akaberarako, eta zortzi aldapatzar dira. Lau puntura dauka salbazioa. Behetik gora bazterrera begira jarrita, Bigarren Mailaren amildegia ikusten hasi da.

Ipuruan katea aterata dabil sasoi honetan. Partida bakarra baino ez du irabazi. Gaurkoak egokia ematen zuen bizikletari abiadura pixka bat emateko,edo gutxienez, daukan apurra ez galtzeko. Izan ere. Levante sailkapenaren erdian dago, ez gora eta ez behera. Baina gaur ere ez. De Frutosek sartu du gol bakarra, 47. minutuan.

Saiatzen direla ezin zaie ukatu Jose Luis Mendilibarren jokalariei. Baina askoz gauza gehiago behar dira partidak irabazteko. Gutxirekin asko egitea ez denboraldi guztietan gertatzen. Orain arte egin du, eta hemendik aurrera egingo duen ikusgai dago. Garbi dagoena da inoiz baino gutxiago duela esku artean entrenatzaileak. Zenbakiek ez diote gezurrik. Gaur, gainera, bi zutabe sendoenak geratu zaizkio bide bazterrean: Dmitrovic atezainak min hartu du beroketan, eta Bryan Gil bizkorrak eta trebeak ezin izan du jokatu, lesio bat tarteko.

Talde bat zuloan denean gauza onik ez, eta ez da ezer ateratzen. Dena kontra halakoetan. Baina jarraitu egin behar du, eta badu helduleku bat txirrindularien artean: Arraten gora ibili den Tadej Pogacarrek galdua zeukan iazko Frantziako Tourra, baina azken egunean, iraultza eragin zuen, ezustean. Pedalei ematen segitu beharra dauka Eibarrek.


40 urteren ondoren

Summary: 40 urteren ondoren.

Gerra Hotzaren jokalekuan, AEBetan bazen fisikari talde bat, Jason izenekoa, gobernuaren ikerketa sekretuak egiten zituena. 1970eko hamarkadan, berotegi gasen isurketa masiboak klima aldatuko zuela ohartarazi zioten Etxe Zuriari. «Industria aurreko garaiko atmosferaren CO2 pilaketa bikoizten bada (270 milioiko parte-ppm), gainazaleko batez besteko hozberoa 2,4 gradu berotuko da». Ez zen gobernuaren mahaira hori esatera iristen zen lehenengo txosten zientifikoa, baina Jasonen sinadurak beste itzal bat ematen zion iragarpenari.

Alabaina, gobernuak denbora pasatzen utzi zuen, petrolioaren eta ikatzaren lobbyen gatibu. Artean, klima aldaketaren ebidentziak ez ziren gaur egun bezain argiak. Naomi Oreskesek Merchants of Doubt libururako elkarrizketa batean Jason taldeko zientzialari bati galdetu zion ea zer esaten zioten Etxe Zuriari klima aldatzera zihoala esaten ziotenean. «Esaten diegunean 50 urte barru CO2 kantitatea bikoiztuko dela eta planetan ondorio garrantzitsuak izango direla, hauxe erantzuten digute: itzuli 49 urte barru».

Antzeko zerbait gertatu zaio Eusko Jaurlaritzari gasaren ustiaketarekin. 1980ko hamarkadan SHESA Euskadiko Hidrokarburoen Elkartea sortu zuenetik, dirutza handia jarri du gasa ustiatzeko aukera aztertzeko: Hego Euskal Herrian, Errioxan eta Kantabrian egin ditu zundaketak eta ikerketak. Gutxienez, proiektu horietako bat ari da ustiatzen (Errioxako Viura) SHESA, beste enpresa batzuekin batera. Dozenaka egitasmo esplorazio fasean ditu, eta horien artean zeukan ika-mika handia eragin duen bat, Subillakoa. Gasteizen, eta akuifero handi baten abaroan, hiri antolaketarako arauen ondorioz atzera bota zioten hobi hori ustiatzeko aukera Gasteizko udal agintariek.

Ezezkoarekin haserre, erabaki horri helegitea jarri zion gobernuak, eta ahalegin guztiak egin ditu azken segundora arte. Espainiako klima aldaketaren legea heldu da, eta ebatzi du erregai fosil gehiago ezingo dela ustiatu. Horrek zapuztu egin du Jaurlaritzak Armentia II-rako zuen plana, eta, neurri handi batean, baita ia 40 urte dituen sozietate publikoan egindako dozenaka milioiko inbertsioak ere. Onartu berri den legearen ondorioz, pentsa liteke gasaren negozioak ez duela bide oparorik izango. Beraz, Arantxa Tapia sailburuak duela gutxi zioen legez, «zero kilometroko gasa» posible izango ez bada, berotegi gasen isurtzaile handia den Europa ekialdeko eta Afrika iparraldeko gasaren inportazioari ere galga jarri beharko zaio inoiz.

Etxe Zuriko nagusiei bezala, errealitatea etorri zaio Jaurlaritzari atea jotzera. Jasonekoek iragarri zuten 2,4 graduko berotzea ez duela horren urruti munduak, 1,1 berotu baita jadanik. Jaurlaritzak ere aitortu du klima krisian dela planeta, eta, hortaz, ez zuen zentzurik, ez aurreko hamarkadan, are gutxiago orain, gasaren apustuari eusteak. Hortaz, pragmatismoz eta ez konbentzimenduz bada ere, erabaki egokia hartu du.

Madrilen aginduen ondorio bai, baina herri mugimenduaren lorpen bat ere izan da. Eta garai egokia izan daiteke trantsizio energetikoaren bide orria harekin ere adosteko. Naturguneak industrializatzeak, energia berriztagarriekin bada ere, eragin handia izan baitezake Euskal Herriak ere gero eta beharrezkoagoa duen bioaniztasunarentzat.


Hiposmiadun ibilaldia

Summary: Hiposmiadun ibilaldia.

Apirilak 3:

Gaur hiru hilabete eta hiru egun. Armosutako jogurtak, kafesneak eta hortzetako oreak zapore bertsua utzi didate ahoan. Begiak itxita, ezingo nituzke bereizi arropa garbiak eta zikinak, ezta sukaldeko txorrotako eta komuneko txorrotako ura ere (eta ez esan ez dutenik zeharo gustu desberdina, badakit-eta baietz).

Olio esentzialen kaxa hartu dut gaur ere, begirada sabaira jasota, ez baitut nahi ikusmenak ezer baldintza diezadan. Lehenengo botilatxoa ireki dut. Menta? Bigarrena. Te arbola? Hirugarrena. Honek limoia izan behar du, derrigor. Laugarrena. Ez, mentazkoa hauxe da, orduan zein zen lehenengoa?

Txakurrari arnesa jarrita, kalera irten gara biok. Begiek eta azalak nabaritu dute, sudurrak ez; lurrin bera sumatu dut gure etxean (berez laranjazko aire-gozagarri bat daukagu), atarian (gure atariak eskailera usaina izan behar luke, zureak bezala) zein kanpoan (pinu-hautsez jositako haizeak sudur-zuloetako ileak astindu dizkit, alferrik). Berdin-berdin zaio dena nire sudurreko epitelioari, guztiak du halako txokolate usain neutro bat, agian epitelioaren beraren usaina izango dena, gainerako ñabardura guztiak lanbrotzen dizkidana.

Txakurrak aurrea hartu dit eta bere kasa doa. Muturra lurrari josita bizi da, lurpeko sokaren batek tirako balio bezala hara eta hona, eta ez nik. Gai da bazterretako aspaldiko txizak usaintzeko, arrek edo emeek eginak diren igartzeko, eta berak bezperan egindakoek hor jarraitzen dutela ziurtatzeko. Eukaliptadi gazte baten ondotik igaro gara (ba al da beste basorik?), ur gutxitxo dakarren errekastoa entzuten da sasien artetik, pinporta hori eta moreak zelaietan, eguraldia bekozkoa belzten hasita eta haizea hozten. Usaintzen duzu paisaia? Nik paisaiaren memoria baino ez, sudurra barrurantz tolestu behar izan dut garuneko kortexari usain egiteko.

Interneten irakurri dut, ikerketarik gaurkotuenen arabera, pertsonok bilioi bat usain (edo gehiago) hautemateko gai garela, nahiz eta lehen kopuru hori 10.000koa zela uste izan zen. Sinesgarriagoa zait bilioiarena, gutako bakoitzaren azalak usain bat baldin badu, gure sukaldeek, izarek, autoek, eskuek, hozkailuek baldin badute usain desberdina, batzuetan harremanetan erabakigarria izan daitekeena, gainera. Orain ezin ditut usnaka bereizi nire lagunek etxean ahaztuta utz ditzaketen jakak.

Txakurra errekondoko elbitza jaten ari da, gero gonbitoka egiteko. Lurpeko sokak gauza asko irakasten dizkie animaliei, guri ez bezala. Larrituta, hormako goroldio lehorrari heldu diot atzamarrekin, eta sudur zuloraino sartu dut. Arnasa sakon-sakon hartu dudanean igarri dut zer edo zer, han urrunean, goroldioa nigandik hiru-lau metrotara balego bezala; lauso bada ere, usaimen-memoria nekatu batek eraman nau umetako Gabonetako jaiotzaren prestaketara, goroldio piloa ikusten dut sikatzen sutondoko egunkari-paperen gainean, eta bertan bizi diren zomorro eta koko txikiak Belengo plastikozko artzainen aurpegietara igotzen. Biriketako airea kanporatu orduko desegin dira irudi denak. Berriro hartu dut arnasa, neure gorputzaren pisua jaso behar banu bezala sudurrarekin, baina badirudi zenbat eta gehiago usnatu, orduan eta zailagoa dela oroitzapen aratz horretara itzultzea, makalagoa dela garai hartara naraman hari-muturra. Higatu eta hautsi egiten zait bidean. Bide bazterreko denetariko belar puntak erauzi ditut ariketa berbera egiteko: irak, txikoria-belarrak, hirustak... Txakurrak hildako sugandila bat aurkitu du. Nik aker gorri bat ikusi dut, zintzarria entzun dudalako.

Interneten irakurri dut, horixe egiten baitut nire zentzumenez fio ez naizen aldiro, COVID-19a pairatu dutenen %88k galtzen dituztela usaimena eta dastamena denboraldi baterako. Horietatik %80k berez berreskuratzen omen dituzte biak. Zenbaitek hilabeteak behar izaten dituzte, eta beste batzuen kasuan, baliteke zentzumen horiek desberdin itzultzea, edo ez itzultzea. Baina ikerketa gaurkotuenek diote bestela ere bilioika gauza ez ditugula sumatzen sudurraren parean ipini ezik.

Txakurrak bizilagunaren txakurren arrastoa harrapatu du bidean, eta ziztu bizian alde egin dit aldapan gora. Haizea inoiz baino ikusezinagoa da aurten.


Summary: Euskal selekzioak irabazi du Argentinaren eta Venezuelaren aurkako torneoa. Selekzioak 1-0 irabazi dio Argentinari, eta hutsean berdindu egin du Venezuelaren aurka, Zubietan.

Euskal selekzioa izan da Basque Country International Cup txapelketaren irabazlea. Ia lau urteren ostean itzuli da zelaira Emakumezkoen Euskal Selekzioa, eta maila onean, gainera: mendean hartu du Argentina (1-0), eta berdindu egin du Venezuelaren aurka (0-0).

Aurretik, Argentinak irabazi egin dio Venezuelari (1-0), eta, beraz, euskal herritarrak izan dira hiruko formatuan jokatu den torneoaren irabazleak, Zubietan. Nigeria ere etortzekoa zen, baina, arazo batzuk tarteko, ez da Euskal Herrian izan. Hiru partidak 45 minutukoak izan dira.

Iñigo Juaristik eta Aintzane Encinasek zuzentzen duten taldearen gol bakarra Yulema Corres Athleticeko jokalariak egin du gaur jokatu duten lehen neurketan, Argentinaren aurkakoan. Partida hasi eta berehala, laugarren minutuan, aurrelariak bikain baliatu du Pekeren erdiraketa bat bigarren zutoinean. Selekzioak norgehiagoka kontrolpean izan du lehen orduerdian, baina azken minutuetan berdintzeko aukera pare bat izan ditu Argentinak.

Bigarren neurketan, berriz, gogor borrokatu behar izan du euskal selekzioak. Venezuelak izan ditu aukerarik garbienak, eta Amaia Peña atezainaren geldiketa bikainei esker lortu dute markagailua hutsean mantentzea. Azkenean, ordea, txapelketa irabazteko balio zien berdinketa ondo lotu dute etxekoek.

Egon zitezkeen guztiak gabe

Euskal selekzioan hemezortzi jokalari aritu dira: Athleticeko hamar, Realeko hiru, Eibarreko bi eta Real Madrileko bat. Ez dira egon zitezkeen guztiak, txapelketa FIFAren egutegian izanik beste selekzioek ere partidak edota entrenamenduak dituztelako. Horixe da, adibidez, Espainiaren kasua, eta han dira Euskal Herriko hainbat jokalari, talde nagusian edo gazte mailakoan.


Gero eta paziente gehiago daude ZIUetan

Summary: Gero eta paziente gehiago daude ZIUetan. Otsailaren 23tik COVID-19aren ondorioz ZIUetan egon den paziente kopururik handiena erregistratu dute: 158 lagun. Beste 967 positibo atzeman dituzte Hegoaldean.

Geroz eta kezkagarriagoa da pandemiaren bilakaera. Positiboen datuek egunak daramatzate okerrera egiten, eta, gaurkoak asteburuko datuak diren arren, ia 1.000 positiboren langara iritsi dira Hego Euskal Herrian. Denera, COVID-19a atzemateko 11.291 proba egin zituzten atzo Osakidetzak eta Osasunbideak, eta haietako 967k eman zuten positibo. Beraz, positiboen tasa %8,6 da.

Positiboen kopuruaz gain, ordea, kezkagarria da ZIU zaintza intentsiboetako unitateetako egoera ere. Haietan 158 paziente zeuden atzo; otsailaren 23tik Hegoaldean erregistratu den kopururik handiena da. Horrez gain, 68 pertsona ospitaleratu zituzten atzo koronabirusaren ondorioz, eta gela arruntetan ospitaleratuta daude 500 lagun baino gehiago.

Lurraldeka, Bizkaian atzeman zuten positibo gehien, 368; 288 izan ziren Gipuzkoan, 206 Nafarroan, eta 98 Araban. Horrez gain, Araba, Bizkai eta Gipuzkoatik kanpo bizi diren zazpi lagunek ere positibo eman dutela jakinarazi du Osakidetzak.

Neurriak

Datuen bilakaera ikusita, Jonan Fernandez Labi aholku batzordeko koordinatzaileak ohartarazi zuen datorren egunetan goranzko joera aldatzen ez bada egun indarrean dauden neurriak «egokitu» beharko direla. Aurretik, baina, esan zuen uste duela joera hori astebete barru etengo dela. «Espero dugu hurrengo egunetan goia jotzea goranzko joerak».

Bestalde, Jaurlaritzak bihar berrituko du eremu gorrian dauden tokien zerrenda, eta orduan jakingo da zer udalerri eta lurraldetan ezarriko den itxiera perimetrala. Azken datuen arabera, Gipuzkoak eta Arabak gainditu egiten dute 400dik gorako intzidentzia tasa; Araban, mugak ezarrita daude dagoeneko. Biharamunean sartuko dira indarrean muga berriak, asteartean.


Summary: Tubacex Borrokan: «Mahai gainean kaleratzerik ez dagoen arte jarraituko dugu». Gaur bi hilabete hasi zuten greba, eta manifestazioa egin dute Bilbon. Azpimarratu dute indarra hartu dutela enpresak egiten dizkien «mehatxuzko barne adierazpenei» aurre egin eta borrokan jarraitzeko, eta salatu dute Jaurlaritza «patronalaren bozeramailea» dela.

«Tubacexen ez dago inor sobran!». Hori oihukatuz amaitu dute gaur irakurritako manifestua Tubacex Borrokan plataformako kideek, Bilbon egin duten manifestazioan. Gaur bete dituzte 60 egun greban, bi hilabete, eta argi utzi dute berdin jarraituko dutela euren helburu nagusia lortu arte: enpresak inor ez kaleratzea. Haietako 129 kaleratzea da zuzendaritzaren asmoa.

Ehunka lagun elkartu dira gaurko manifestazioan. Antolatzaileek aitortu dute badakitela borroka luze doala eta «errepikakorrak» direla, baina, haien arabera, «egungo egoerak hori eskatzen du». Lehenik eta behin, eskerrak eman dizkiete hainbat laguni eta kolektibori, eta oro har euskal gizarte osoari: «Beti esaten dugun moduan, gaur Tubacex da, baina bihar beste edozein enpresa izan daiteke».

Egoeraren bilakaerari dagokionez, «elkartasunez eta adiskidetasunez betetako 60 egun» izan direla esan dute langileek, eta gehitu dute badutela indarra aurre egiteko enpresak egiten dizkien «mehatxuzko barne adierazpenei». Beste behin, gogorarazi dute enpresak «pandemiaren ondorioz sortutako krisi koiunturala» baliatu nahi duela kaleratzeak egiteko: «Gu hitzarmen kolektiboa eta lanpostuak defendatzearen arduradunak baino ez gara».

Eskariak Jaurlaritzari eta alderdiei

Tubacexeko langileen iritziz, Eusko Jaurlaritza eta alderdi politikoak «patronalaren bozeramaileak» dira: «Ezin gaituzte langileok ahaztu». Jaurlaritzari, zehazki, eskatu diote Tubacexek azkenean kaleratzeak egiten baditu enpresak diru laguntza publikoetatik jaso duen dirua itzul dezala. Alderdi politikoei, berriz, lan erreforma gaitzesteko eskatu diete. Manifestazioan izan dira, besteak beste, Oskar Matute eta Iker Casanova EH Bilduko kideak.

Langileak kaleratzea Aiaraldearen aberastasuna kolokan jartzea dela uste dute langileek, eta horregatik ari dira horren aurka borrokan: «Tubacexeko langileok enpresan sinesten dugu, zuzendaritzako kideek ez bezala».

Azkenik, argi utzi dute borrokan jarraituko dutela inor ez kaleratzeko helburua lortu arte: «Banatu egin nahi gaituzte, baina gure duintasuna, adiskidetasuna eta batasuna hazten ari dira egunetik egunera».


Summary: Realari eskuetatik ihes egin dio garaipenak. Atsedenaldian 0-2 aurretik ziren txuri-urdinak, baina Valentziak neurketa berdintzea lortu du epailearen hainbat erabaki eztabaidagarri tarteko.

Lehen 45 minutuen ostean Realarentzat arratsalde lasaia izango zela zirudien. Azken asteko bi derbien ostean, gaurkoa neurketa arriskutsua zen Imanol Alguacilen mutilentzat, baina hankak lurrean eta burua behar den lekuan zutela zelairatu dira jokalariak, eta atsedenaldirako bideratuta zeukaten garaipena: 0-2 aurretik ziren.

Bigarren zatian, ordea, Valentziaren heroia bilakatu da Gabriel Paulista, realzaleen iritziz, bigarren txartel horia izan behar zuen jokalaria. Brasildarrari egin diote etxekoen lehen gola bilakatu den penaltia, eta bigarren gola ere berak sartu du, buruz.

Aurretik, erabat bestelakoa izan da lehen zatia. Realak golak sartu aurretik penalti bat izan du alde Valentziak; erdiraketa batean eskuan jo dio baloiak Gorosabeli. Carlos Solerrek, ordea, kanpora bota du baloia, Remiro beste aldean zela.

Azkar damutu da. Lau minutu geroago, Oiartzabalek area kanpoan utzi dio baloia Gebarari, Realeko erdilariak bikain jo du baloia ezkerrez eta sarean amaitu du haren jaurtiketak. Harrobiko jokalariak Realaren lehen taldearekin sartu duen lehen gola da, eta amorruz ospatu du.

Hamabi minutu geroago, Gebarak berak berreskuratu du baloi bat zelai erdian, Isaki utzi dio, eta hortik aurrerako guztia aurrelari suediarrak egin du. Arearaino heldu da, eta, errematea zaila zen arren, zutoinaren alboan jarri du baloia. Bi eta huts atsedenaldira.

Arratsaldea gaiztotu egin da

Bigarren zatiaren hasieran izan ditu Realak hirugarren sartzeko aukerak ere, eta neurketa nahi zuen lekuan zuela zirudien. Horietako batean, jada txartel hori bat zuen Paulistak sarrera gogor bat egin dio Oiartzabali, eta harentzako bigarren txartela eskatu dute Realeko jokalariek. Epaileak ez dio atera, ordea. Gutxi geroago, Carlos Fernandezek area barruan zapaldu du Paulista, eta bigarren penaltian ez du barkatu Wassek.

Realaren hirugarren gola gertu zegoela zirudienean heldu da Valentziaren lehenengoa, eta, hamar minutu geroago, berriz ere, Paulista protagonista. Bikain errematatu du Guedesen erdiraketa bat, eta berdinketa ezarri du markagailuan. Neurketaren ostean aitortu du Valentziako jokalariak «ulertzen duela» Realak bere bigarren txartela eskatu izana, jokaldi arriskutsua izan dela: «Eskerrak epaileak ez didan txartela erakutsi», amaitu du, irribarrez.

Amaierara bitartean, Maxi Gomez kanporatu du epaileak, eta, gol aukerarik garbiena Jon Bautistak izan duen arren, nekea ordaindu du Realak.

Valentzia: Domenech; Correia, Diakhaby, Paulista, Gaya; Soler, Racic (Gameiro, 63'), Wass (Oliva, 94'), Cheryshev (Musah, 62'); Guedes (Lato, 85') eta Maxi Gomez.

Reala: Remiro; Gorosabel, Aritz, Le Normand, Monreal; Gonzalez de Zarate (Sagnan, 45'), Gebara, Oiartzabal (Bautista, 88'), Portu (Januzaj, 66'); Carlos Fernandez (Roberto Lopez, 78') eta Isak.


Summary: Ezkurdia eta Galarza finalerdietako ligaxkan sartu dira. 19-14 aurretik joan dira Olaizola II.a eta Rezusta, baina zortzi tanto jarraian egin dituzte garaileek.

Bolada onean zen bikoteak eskuratu du finalerdietako ligaxkarako sailkatzea. Ezkurdiak eta Galarzak irabaziak zituzten azken hiru partidak, eta Olaizola II.ak eta Rezustak, berriz, galduak. Aurtengo txapelketan elkarren aurka jokatutako bi neurketak ere Ezkurdiak eta Galarzak irabazi zituzten.

Gaur, Olaizolak eta Rezustak joeraren noranzkoa aldatuko zutela zirudien, 19-14 aurretik jarri direnean. Azkenean, ordea, zortzi tanto jarraian egin dituzte Ezkurdia-Galarzak, eta garaipena lortu dute. Ezbairik gabe, Joseba Ezkurdia izan da neurketako jokalaririk onena. Ez du neurketa ona egin Galarzak, asko huts egin du, eta jokoan asko parte hartu behar izan du Arbizuko aurrelariak. Eta, hala ere, gailentzeko gai izan da.

Neurketaren amaieran, Ezkurdiak berak aitortu du aurtengo txapelketan gorabeherekin ibili dela, baina une onean sentitzen dela orain: «Neurketa oso zail bati buelta eman diogu, pilotakadei abiadura emanda. Sufritzeko unea zen, geneukan guztia ematekoa, eta ondo atera zaigu».

Hala, finalaurreko ligaxkan izango dira irabazleak, atzo garaipena eskuratu zuten Altuna III.a eta Mariezkurrena II.arekin batera. Aurretik sailkatuta daude Elezkano-Zabaleta eta Peña II.a-Albisu.


Osasunak kolpea jo du mahai gainean

Summary: Osasunak kolpea jo du mahai gainean. Bi gol ikusgarriri eta Sergio Herrera ateazainaren geldiketei esker, hiru puntu garrantzitsu eskuratu dituzte gorritxoek. Sailkapenean hamalaugarrenak dira, eta zortzi puntura dituzte jaitsiera postuak.

Lehen Mailan gelditzea gero eta gertuago du Osasunak. Gaur garaipena lortu du zelai zail batean, eta Vila-real gainditu du (1-2), Europan sartzeko lehian dabilen talde bat. Jon Moncayola eta Ante Budimir izan dira goleatzaileak, eta Sergio Herrera atezaina neurketako heroia.

Partidako hiru golak hamar minutuan heldu dira, 63.etik 73.era, eta hirurak Osasunako jokalariek sartu dituzte. Lehenik, Moncayolak area kanpotik, boleaz, bikain errematatu du Manu Sanchezen erdiraketa bat. Aurretik, aukerarik argienak etxekoek izan dituzte.

Sei minutu geroago, David Garciak sartu du gola, baina bere atean. Akats larria egin du atzelariak, bere atera bidali baitu Gerard Morenoren erdiratze bat. Osasunak lau minutu soilik behar izan ditu, ordea, berriz ere aurrea hartzeko. Ante Budimirrek, buruz, gol bikaina sartu du korner batean.

Hortik amaierara, erakustaldia eman Herrerak, hainbat geldiketa zail egin da. Jada 34 puntu ditu Osasunak, eta zortziko errenta du jaitsiera postuekiko.

Vila-real: Asenjo; Gaspar, Albiol (Trigueros, 77'), Funes Mori; Foyth, Moi Gomez, Parejo, Ruben Peña (Pedraza, 45'), Jaume Costa (Moreno, 45'); Yeremi Pino (Chukwueze, 57') eta Alcacer (Niño, 77').

Osasuna: Herrera; Vidal, Aridane, David Garcia, Juan Cruz (Manu Sanchez, 60'); Moncayola, Brasanac, Barja (Sanjurjo, 75'), Ruben Garcia (Roberto Torres, 75'); Javi Martinez (Torro, 58') eta Budimir (Calleri, 75').


Summary: Baliogabeturiko botoak garaipena eman dio eskuinari. Presidentetzarako hauteskundeetako lehenengo itzulian iruzurra egon zela iritzita, baliogabe bozkatzeko eskatu zien jarraitzaileei Yaku Perez hautagai indigenistak. Guillermo Lasso izango da herrialdeko presidentea.

Inoiz gertatu gabea zen Ekuadorren atzo gertatutakoa: baliogabetu egin zituzten presidentetzarako hauteskundeetako botoen %16,29. Eskuineko hautagai Guillermo Lasso izango da presidentea, Andres Arauzi bost punturengatik irabazi ondoren.

Yaku Perezek eskatu zien jarraitzaileei boto baliogabea emateko. Pachakutik mugimendu indigenistaren hautagaia zen Perez, eta otsailaren 7an eginiko lehenengo itzulian «iruzurra» egin zutela salatu du. Helegiteak jarri zituen, baina hauteskunde batzordeak ez zuen onartu zenbait barrutitan botoak berriz zenbatzeko eskaera. Ondorioz, Perez bigarren itzulitik at utzi zuten.

Atzo, Azuay herrialdeko bozkaleku batean eman zuen botoa Perezek: bi hautagaien izena zuen paperaren gainean, hizki gorriekin mezu bat idatzi zuen: Yaku, erresistentziaren presidentea. Antzeko gauza egin zuten beste 1.676.124 boto emailek. Horiek guztiak baliogabe gisa zenbatu zituzten. Normalean, baliogabeko botoa %9aren bueltan egoten da Ekuardorko hauteskundeetan, 2006an, %11,80 izan bazen ere.

Ikusteko dago orain zenbateraino hartuko duen kontuan indigenisten indarra Lassoren presidentetzak. «Egun historikoa da gaur, ekuadortar guztiek euren etorkizuna erabaki duten eguna», esan du Lassok. Bost bat puntu atera dizkio Arauz hautagaiari. Gaineratu duenez, herritarrek «aldatzeko beharra» adierazi dute.

Arauzek Lassoren gariapena onartu du, baina «estropezu» gisa definitu du, ez «porrot politiko» gisa. Rafael Correaren hautagaia zen Arauz. Hamar urtez izan zen presidente Correa, 2017ra arte, eta haren politikekin jarraitzeko asmoa zuen Arauzek. Esan duenez, adi egongo dira «estatua ez dezaten erabil pribilegiodun bakan batzuen mesedetan».


Summary: Iranek salatu du eraso egin diotela bere planta nuklear bati. Uranioa aberasteko tresneria estreinatu eta egun batera jo dute Natanzeko plantaren aurka. Israelgo hedabide publikoek esan dute Tel Avivek aginduriko zibereraso bat izan dela.

Teheranek salatu du «sabotaje bat» gertatu zela atzo Natanzeko planta nuklearrean. Larunbatean bertan, uranioa aberasteko zentrifugagailuak estreinatu zituen han Hassan Rouhani Irango presidenteak. Ali Akbar Salehi Irango egitasmo nuklearraren buruak esan duenez, «ekintza terrorista bat» izan da erasoa, baina ez du esan nor den erantzulea. Halere, Israelgo hedabide publikoek adierazia dute Tel Avivek agindu duela zibererasoa.

Ekintzak argindarrik gabe utzi zuen planta. Ez dute argitu zenbaterainoko kalteak eragin dituen erasoak.

Zentrifugagailuak erabiltzen dira uranioa aberasteko. Gai horrek bi erabilera ditu, zibila eta militarra. Izan ere, erregai gisa erabil daiteke zentral nuklearretan, edo lehergailu atomikoak sortzeko. Iranek beti esan du lehena duela helburu, eta ez duela bonba nuklearrik egiteko asmorik. Israelek ez du sinesten.

Handikiro estreinatu zituen Irango Gobernuak zentrifugagailuak. Telebistaz eman zuten zeremonia, zuzenean.

Lehen ere, ustez Israelek eginiko zibererasoen jomuga izan da Natanzeko planta. 2010. urtean, Iranek salatu zuen Stuxnet deituriko har informatikoa sartu zutela hango sisteman, eta horren ondorioz zentrifugagailuen %10 hondatu zituztela bi hilabetean, 1.000 inguru. Zenbaiten arabera, erasoak bi urtez atzeratu zuen Irango egitasmo nuklearra, baina eztabaida dago zenbaterainoko eragina izan zuen benetan.

Atzoko erasoan biktimarik edo isuririk ez dela gertatu esan du Irango Energia Nuklearraren Erakundeko eledun Behrouz Kamalvandik. Nazioarteari eta Nazioarteko Energia Atomikoaren Erakundeari eskatu die aurre egiteko «terrorismo nuklearrari», eta Iranek egileen kontra neurriak hartzeko eskubidea duela gaineratu du.

Zibererasoak, eraso fisikoak eta hilketak erabili dituzte Irango egitasmo nuklearraren aurka. Azaroan, Irango zientzialari nuklear nagusi Mohsen Fakhrizade tirokatu eta hil zuten, Teheranen. Nazioarteko begiraleen arabera, herrialdearen plan nuklearraren zuzendaria izan zen 2000ko hamarkadaren hasieran.

Irango egitasmo nuklearraren auzia

2003ko ekaina. Irani jarduera nuklearra ezkutatzea egotzi zion IAEAk.

2003ko abendua. Arma Nuklearrak Ez Ugaltzeko Itunaren atal gehigarria sinatu zuen Iranek.

2004ko uztaila. Energia helburu zibiletarako erabili ahal izatea aldarrikatu zuen Iranek.

2004ko iraila. Uranioa ez aberasteko eskatu zion IAEAk.

2004ko urria. Iranek uranioa aberasteari utzi zion.

2005eko iraila. Uranioa eraldatzen hasi zen, berriz ere.

2006ko abendua. Iran zigortzea erabaki zuen Segurtasun Kontseiluak.

2007ko urtarrila. IAEAko 38 behatzaileri herrialdean sartzea debekatu zien Iranek.

2010eko otsaila. Mahmoud Ahmadinejad Irango presidenteak uranioa %20 aberasteko agindu zuen.

2010eko iraila. IAEAk ohartarazi zuen Iranek bi edo hiru bonba nuklear egiteko adina uranio aberastu daukala.

2010eko azaroa. Mayid Xahriari fisikaria hil zuten, autoan jarritako lehergailu baten bidez.

2011ko uztaila. Darioush Rezaeinejad zientzialari nuklearra hil zuten tiroz.

2011ko azaroa. IAEAren txostenean, nabarmendu zuten Iran arma nuklearrak egiten ari zela. Teheranek ukatu egin zuen.

2011ko azaroa. Barack Obama AEBetako presidenteak adierazi zuen ez zuela baztertzen Iranen aurkako biderik.

2012ko urtarrila. Mustafa Ahmadik zientzialari nuklearra hil zuten atentatu batean.

2012ko urtarrila. EBk petrolio bahimendua ezarri zion Irani. Massoud Ali Mohammad fisikaria hil zuten, bonbaz.

2012ko otsaila. IAEAk azken behatzaileen misioaren porrota onartu zuen.

2012ko maiatza. Amanok Iranekin akordioa lortu zuela jakinarazi zuen.

2015eko apirila. Itunaren aurreakordioa sinatu zuten Iranek, AEBek, Txinak, Errusiak, Erresuma Batuak, Frantziak eta Alemaniak.

2018ko maiatza. Donald Trump AEBetako presidenteak Irango itun nuklearra uzteko erabakia iragarri zuen.

2020ko azaroa. Mohsen Fakhrizade herrialdearen plan nuklearraren zuzendari izandakoa hil zuten eraso batean, Teherandik gertu.


Summary: Lehen aldiz japoniar batek irabazi du Augustako Mastersa. Hideki Matsuyama 25. zen munduko golf jokalarien sailkapenean. John Rahm euskalduna ez da ondo aritu txapelketan, nahiz eta atzoko onena izan, 66 kolperekin, eta hirugarren postuan dago munduko sailkapenean.

Lehen aldiz, japoniar bat nagusitu da Augustako Masters txapelketan (AEB). Hideki Matsuyamak 29 urte ditu, eta, atzo arte, 25. postuan zegoen munduko golf jokalaririk onenen zerrendan. Garaipenaren ondoren, 14. jarri da.

Japoniarrak 1936. urtetik ari ziren txapeldunen jaka berdearen bila gizonezkoen txapelketetan, baina arrakastarik gabe, atzo arte.

2014an, Memorial Tournament irabazi zuen. 2016an, Phoenixeko Open eta WGC-HSBC Champions. 2017an, berriz nagusitu zen Phoenixen, eta WGC-Bridgestone Invitational txapelketan.

Japoniarrarengandik zazpi kolpera sailkatu da, azkenean, Jon Rahm euskalduna. Gorabehera handiko txapelketa eduki du Barrikakoak (Bizkaia). Lehenengo egunetan makal ibili zen, baina, atzo, onena izan zen, 66 kolperekin. «Dagoena dago», adierazi du. «Gaur egin dut lehenengo egunetan egiterik eduki ez nuena».

Bost Masters jokatu ditu Rahmek, eta laugarren aldiz lortu du lehen hamarren artean sailkatzea. Aita izan da berriki, baina, adierazi duenez, horrek lagundu egin dio lehiaren eta bizitzaren artean bereizten. «Bukatzen dut, eta golfaz ahazten naiz, eta hasten naiz Keparengan [semea] pentsatzen».

Munduko sailkapeneko lehenen arteko tartea gero eta txikiagoa da. Dustin Johnson da lehena, 10,8746ko batezbestekoaren. Gero, Justin Thomas dator (9,0959), eta, ondoren, Rahm (8,8151).


Summary: Urkulluk esan du oraindik ezin direla arindu izurriari aurre egiteko neurriak. Jakinarazi du Labi kontseiluaren laguntza batzordea bilera batera deituko duela bihar, eta bertan esaten direnak aintzat hartuko direla hemendik aurrerako neurriak ebazteko

Araba, Bizkai eta Gipuzkoan pandemia kontrolatua izateko neurriak ebazten dituen Labi Babes Zibileko Planaren aholku kontseiluaren laguntza batzordeak bihar bilera bat egingo duela esan du Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluk, eta han entzundakoak oinarri izango direla hemendik aurrerako neurriak ebazteko. Argi utzi du, hala ere, egoera epidemiologikoak ez duela erarik ematen oraindik neurriak arintzeko: «Inondik inora ere ez». Radio Euskadi irratian emandako elkarrizketa batean solastatu da Urkullu.

Labik Aste Santuaren aurretik eman zituen azken irizpideak, eta orduan ebatzi zen, besteak beste, 100.000 biztanleko 400 kasuko intzidentzia gainditzen duten eremuetan neurriak gogortzea; hain justu, itxiera perimetrala ezartzen da toki horietan, eta, lehengoaz gain, oraindik ere mugatuagoa dute, adibidez, ostatuek jarduna: terrazetako jarduna lehenetsi behar dute, eta barruko aldeak 06:30-09:30 eta 13:30-16:30 tarteetan bakarrik erabil ditzakete. Esan zuten astelehenetan berrituko zutela, intzidentzia datuei begiratuta, murrizketa horiek bete behar dituzten tokien zerrenda; beraz, gaur espero da berrikusketa.

Lehendik usu errepikatutako mezua gogoratu du gaur berriro Urkulluk; egun indarrean dauden murrizketak bete egin behar direla esan du, eta herritar guztien artean jokabide hori gailentzen bada ez dela beharko neurri zorrotzagorik. Hori bai, alarma egoera amaitzen denean zer-nolako estrategia hautatu beharko den aztertzen joatea garrantzitsua dela gogoratu du. EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak bertan behera utzi izan ditu Jaurlaritzak indarrean jarritako hainbat neurri, eta izurriari aurre egiten jarraitzeko «eskuduntzak» nola bermatu aztertu behar dela adierazi du. Lehengo astean, Espainiako Gobernuko presidente Pedro Sanchezek esan zuen alarma egoera maiatzaren 9an bertan behera uztea dela asmoa, eta, horren harira, egoera berri horretarako prestatu beharko dute instituzioek.

Uda nolakoa izango den ere iragarri du Urkulluk. Txertaketan aurrera egin ahala egoerak hobera egingo duela gogoratu du, baina oraindik «osasun larrialdia» indarrean egongo dela.


Summary: 55 urtez gorako herritarrak txertatzen hasi dira Ipar Euskal Herrian. AstraZenecaren edo Johnson & Johnsonen txertoa jarri ahal izango dute. Pfizer eta Moderna txertoen bigarren dosirako epea luzatu dute.

Olivier Veran Frantziako Osasun ministroak atzo iragarri zuen gaurtik aitzina txertaketa kanpaina hedatuko dutela. Hala, 55 urtetik gorako edozein herritarrek jartzen ahalko du koronabirusaren kontrako txertoa. Oraingoz, AstraZenecaren eta Johnson & Johnsonen txertoak jar ditzakete 55 urtetik gorakoek. Izan ere, Veranek segurtatu du Johnson & Johnsonen txertoaren 200.000 dosi eskuratuko dituela Frantziak, gaur bertan.

Bestalde, Pfizer eta Moderna txertoen kasuan, bi dosien arteko tartea luzatzea deliberatu du Veranek. Orain arte, 28 eguneko epea uzten zuten osasun langileek bi dosien artean; oraindik aitzina, berriz, 42 eguneko epea utziko dute. Veranek segurtatu du txertaketa kanpaina bizkortzea ahalbidetuko duela erabaki horrek, immunitateari «kalterik egin gabe».

AstraZenecaren txertoa 55 urtez gorako herritarrek jar dezakete soilik, Frantziako Aginte Gorenak gomendatu duenez gero. Txerto horren lehen dosia jarri duten 55 urtetik beherako herritarrek —osasun langileak dira gehienak—, beraz, ezingo dute bigarren dosia jarri. Veranek esan du Pfizer edo Moderna txertoarekin ordezkatuko dutela bigarren dosia, lehena jarri eta 12 astera.

Gainera, Frantziako Osasun Ministerioak agiri baten bidez jakinarazi du immunodepresioa duten pertsonek RNA mezularitza bidezko txertoen hirugarren dosi bat ere jarri beharko dutela. Hirugarren dosi hori bigarrena jarri eta lau astera jartzea gomendatu dute. Epe hori gainditu duten pazienteek «ahal bezain fite» jarri beharko dute.

Autoprobak salgai

Veranek atzo iragarri zuen, bestalde, autoprobak salgai izanen direla gaurtik goiti. Ipar Euskal Herriko herritarrek farmazietan eskuratzen ahalko dituzte. Sei euroko kostua izango dute maiatzaren 15era arte.


Summary: Hainbat pertsona atxilotu dituzte Oiongo gizon baten heriotzaren ikerketan. Jana banatzen zuen gizonezkoak, eta, hainbat hedabideren arabera, egunean irabazitakoa eta bizikleta lapurtzeko jipoitu zuten, Errioxan (Espainia).

Espainiako Poliziak gutxienez bi pertsona atxilotu ditu Oionen bizi zen gazte baten heriotzaren inguruko ikerketaren harira. Ostiralean hil zen 34 urteko gizonezkoa. Ostegunean topatu zuten Errioxan (Espainia) Ebroko erriberako parkean, konorterik gabe, eta indarkeria zantzuekin.

Logroñoko (Espainia) udaltzainek topatu zuten gizonezkoa, eta erietxera eraman zuten. Edonola ere, hurrengo egunean hil zen. Ikertzaileen arabera, hildakoa Oionen bizi zen, eta marokoarra zen jatorriz.

Hainbat hedabideren arabera, dagoeneko sei gazte atxilotu dituzte, 14 eta 25 urte artekoak. Zabaldu dutenaren arabera, hildakoak Isam Haddour zuen izena, eta bizikletaz jana banatzen egiten zuen lan. Oiondik egunero joaten omen zen Logroñora, lanera. Bost kilometro daude bi hirien artean. Logroñoko prentsak gaineratu dutenez, ostegunean ez zen etxera itzuli, Ebroko parkean gazte talde batek egunean irabazitakoa eta bizikleta lapurtzeko jipoitu zutelako.

Parkean utzi zuten gero, konorterik gabe. Zaurien eta hotzaren eraginez hil zen. Izan ere, hipotermia zantzuak zituen ospitaleratu zutenean. Poliziaren iturriek nabarmendu dutenez, gizonezkoa salbatzeko aukera egongo zen, erasotzaileek larrialdi zerbitzuei abisua emanez gero.

Ezaguna zen biktima Oionen. Eraikuntzan eta nekazaritzan egin zuen lan, eta haren hainbat senide ere Arabako Errioxako herrian bizi dira.

Oiongo Garai kafetegiak mezu bat plazaratu du sare sozialetan, biktima oroitzeko. «Heziketa onekoa, jatorra eta alaia zen, eta askok maite zuten gure herrian. Oraindik sinetsi ezinik gaude. Espero dezagun laster argitzea gertatutakoa».


Summary: Poliziak gazte afro-amerikar bat hil du tiroz Minnesotan. Errepideko kontrol batetik ihes egiten ahalegindu zela esan dute segurtasun indarrek. Protestak izan dira gauean tiroketa izan den tokian.

Minneapolistik gertu dagoen Brooklyng Center hirian gertatu da tiroketa. Polizia iturrien arabera, 20 urteko Daunte Wright gizonezko afro-amerikarra errepide kontrol batean geldiarazi zuten atzo eguerdian, eta, haren aurkako agindu bat zegoela ikusi zutenean, autotik jaisteko eskatu zioten, baina hura atxilotzen hasi zirenean, autora itzuli eta ihes egiten ahalegindu zen. Poliziak, orduan, tiro egin zion gidariari, eta hark ibilgailuaren kontrola galdu eta eraikin bat jo zuen. Tokian bertan hil zen. Harekin batera zihoan emakumezkoa onik irten zen.

Gerora zabaldu denez, Wrightek amari deitu zion Poliziak geldiarazi zuenean, eta hark azaldu du entzun zuela nola Poliziak geldiarazten zuen autoa: «Semeak galdetu egin zien zergatik gelditu ote zuten, eta haiek erantzun zioten autotik irteten zenean emango zizkiotela azalpenak. Jarrain nabaritu nuen nola semeak telefonoa nonbait uzte zuen, eta nola Poliziak esaten zion ez ihes egiteko. Ondoren, eten egin zen komunikazioa. Ahalegindu nintzen berriz deitzen, baina ez zuen hartu. Haren neska lagunak azaldu zidan nire semea hil egin zela».

Hilketaren berri izan eta gutxira, hainbat lagun elkartu ziren tiroketak izan zen tokian, tartean hildako gaztearen senide eta lagunak. Wrighten senideek lasaitasuna eskatu zieten bildutakoei, eta elkarretaratzea istilurik gabe egin zen hasieran. Orduek aurrera egin ahala, ordea, tentsioa handituz joan zen, eta, gauean, hainbat lagunek hiriko merkataritza guneei eta Poliziaren ibilgailuei eraso diete. Protestak izan dira polizia etxearen aurrean ere, eta segurtasun indarrek gomazko balekin sakabanatu dituzte manifestariak. Zenbait lekukoren arabera, tiro hotsak entzun dira kalean.

Maiatz amaieran beteko da urtebete Polizia zuri batek George Floyd afro-amerikarra itota hil zuela. Derek Chauvin polizia ohia epaitzen ari dira asteotan haren hilketagatik. Floyd diru faltsua erabiltzea egotzita atxilotu zuten Minneapolisen, esku-burdinak jarrita zituela eta lurrean etzanda zeukatela, Chauvinek hainbat minutuz estutu zion lepoa belaunarekin, nahiz eta Floydek esan ezin zuela arnasa hartu. Floyd ez da, hala ere, Poliziak hildako afro-amerikar bakarra. Poliziaren indarkeria neurtzen duen Mapping Police Violence elkartearen arabera, iaz segurtasun indarrek hildakoetatik %28 afro-amerikarrak ziren, nahiz eta horiek herritarren %13 soilik izan.


Summary: Gipuzkoak 95 milioi euroko laguntza plan bat onartu du. Ekonomia indartuz planak 12,5 milioi erabiliko ditu sektore kaltetuen inbertsioak laguntzeko, 25,5 milioi errepideetan, 28,8 milioi zerga neurrietan, eta beste 29 milioi «aurrekontua bermatzeko» .

Gipuzkoan COVID-19aren intzidentzia tasa 400era iristear dagoela, lurraldearen osasun egoerarekin kezkatuta azaldu da Markel Olano Gipuzkoako ahaldun nagusia. Osasunak «lehentasuna» duenez, ontzat jo du Gipuzkoaren perimetroa ixtea, nahiz eta onartu duen sektore ekonomiko batzuei kalte egingo diela. Hain zuzen ere, pandemia eragiten ari den kalteak gutxitzeko neurri sorta bat aurkeztu dute Olanok eta Jabier Larrañaga Sustapen Ekonomikoko diputatuak, gaur, Donostian.

Ekonomia indartuz izena izango du planak; 95 milioi izango ditu, eta bi arlo nagusitan banatuta dago: 66 milioi izango dira gastu berria, kalte gehien izan duten sektoreei laguntzeko, eta beste 29 milioi euro «aurrekontua blindatzeko», kontu horietan zeuden proiektuak egin egiten direla bermatzeko. Olanok nabarmendu duenez, ehun ekonomikoa indartzeko neurriak dira, horrela «sekulako ekarpena egiten baitzaio kohesio sozialari». Gaineratu duenez, 2021a trantsizio urtea izan da ekonomikoki, 2020an pandemiak abiarazitako krisi ekonomikoa gainditzeko lehen urratsa, «eta gizarteari lagundu egin nahi diogu trantsizio horretan».

Hor sartzen dira aurretik iragarritako hainbat neurri, hala nola ostalaritzako eta merkataritzako lokalak alokatzen dutenei emandako zerga beherapenak alokairua merkatzearen truke, Ticket Bai programarekin bat egiteko emandako laguntzak, eta enpresa txikietan ekintzailetza eta berrikuntza sustatzeko laguntzak.

Bide azpiegiturak hobetzeko beste 25,5 milioi euro jarriko ditu Gipuzkoako Aldundiak: 11,8 milioi Astigarraga eta Oiartzun artean kamioientzat egokitutako gunea egiteko, 6,8 milioi Martuteneko 27. poligonoaren eta A-15aren arteko lotura egiteko, eta 6,8 milioi Azkoitia-Urretxu errepidea hobetzeko.

Hirugarrenik, laguntza zuzenak izango dira kalte gehien izan duten sektoreentzat. Azaldu du «proiektu bideragarriak» lagundu nahi dituztela eta «oso azkar» egin nahi dutela; «berebiziko zailtasunak ditu horrek». Atal horren barruan, lau milioi izango dira Elkar-Ekin proiekturako eta langabezian edo enplegu erregulazioan daudenei trebakuntzarako; 3,6 milioi merkataritzan eta ostalaritzan «balio erantsiko zerbitzuak» emateko inbertsioak laguntzeko; bi milioi kulturarako eta kiroletarak;, 1,6 milioi turismorako; 1,4 lehen sektorerako, eta 150.000 euro artisautzarako.

Gainera, Larrañagak azaldu du zorpetzera joko dutela aurrekontuan badiren proiektu ekonomikoak 29 milioi eurorekin bermatzeko. Horien artean aipatu du landa eremuetara abiadura handiko Internet eramateko inbertsioa.

EBren diruarekin, ala gabe

Etorkizuna Eraikiz planean dauden proiektuak ere diruz hornitzen jarraitzeko asmoa du Gipuzkoako Aldundiak (Mubil, Adinberri, Ziur...). Europako Batasunaren Hurrengo Belaunaldia funtsetatik dirua eskatu du Olanoren gobernuak proiektu horietarako, plan horren helburuekin bat egiten dutela uste baitu. Edonola ere, dirua iritsiko ez balitz ere, proiektu horiekin jarraituko duela agindu du. «EBren diruarekin denbora irabaziko genuke, eta proiektu horiek beste maila batera eraman», argitu du Larrañagak.


Summary: MasMovilek Euskaltel erostea «hazteko aukera bat» dela uste du Urkulluk. Eusko Jaurlaritzako lehendakariak esan du «lehen bost urteetatik harago doazen sustraitze bermeak» eskaintzen dituela operazioak

Espainiako MasMovil enpresak Euskaltelen jabetza hartzea ez du ezkortasunez ikusten Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluk; ez dago kezkaturik diru publikoz ere Euskal Herrian sortu eta hazitako enpresa horren sustraiak direla eta, Radio Euskadi irratian esan duenez, "lehen bost urteetatik harago doazen sustraitze bermeak" eskaintzen dituelako operazioak. Alderantziz, salmenta hori Euskaltelentzat "hazteko aukera bat" dela uste du.

Urkulluk onartu du badela kezka Euskaltelen sustraiak galtzearen inguruan, "sozialki islatua eta hedabideen bidez", baina garrantzia kendu die kritika horiei, "duela hamar urte eta duela hiru urte ere zoritxar-iragarlkeak" azaldu zirelako, Euskaltelen sustraiak "zalantzan jartzen zituztenak". "Merkatu global batean gaude", esan du Urkulluk; "orain 25 urte jaio zen Euskaltel, beste testuinguru batean, tokiko merkatu batean eta lehiakide gutxirekin".

Horiek horrela, EAEko lehendakariak uste du " merkatuen eboluzio bat" egon dela, eta "merkatu horietan eragiketa bat" egin dela. Halaber, helarazi du "sustraitze bermeak lehen bost urte horietatik harago" doazela. "Euskaltelek bere eboluzioa izan du, akziodunek ere bai, eta ezin da ahaztu aldatuz joan diren arautegietara egokitu behar izan dutela". Batera edo bestera, Urkulluk dio "aukera bat" dagoela "bost urte hauetan Euskaltel merkatu global horretan garatzen jarraitzeko". Jaurlaritzako lehendakariak gaineratu du "euskal erakundeek ahal dutena" egingo dutela "ekonomiaren ekosistema erakargarria izan dadin Euskaltelen inbertitzaile izan daitezkeenentzat ere".

Sustraitze klausula eta bonusak

Euskaltelen salmentaren inguruko informazioen arabera, euskal markak indarrean jarraituko du telekomunikazioen merkatuan MasMovilen jabetzapean ere, eta enpresak Euskal Herrian izango du egoitza fiskala. Gainera, aurrera begira, hori aldatu nahiko balitz, oraingo akziodunen %90en babesa beharko luke batzar berriak. Beste era batera esanda, Kutxabankek hitza eta botoa izango du erabaki horretan, aurrerantzean Euskaltelen akziorik izango ez duen arren —egun, %19,88 dauka—. Hala zehazten da MasMovilek Euskaltel erosteko egin duen eskaintzaren testuan. Ezohiko klausula horrek ziurtatuko luke Euskaltelen izena erabat ez desagertzea.

MasMovilen operazioak 26 milioi euroko gainsariak ekarriko dizkie Euskalteleko zuzendaritzako kideei, neurri handienean Jose Miguel Garcia kontseilari ordezkariari eta Xabier Iturbe presidenteari; ez operazio berak, baizik eta hark eragin duen Euskaltelen akzioaren kotizazioaren igoerak. Bada, Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapeneko sailburu Arantxa Tapiak eskatu die enpresaburuei —30 kide baino gehiago dira zuzendaritzan— bonus horiek enpresan bertan inbertitzeko, edota MasMovilek Euskaltelen sarea ustiatzeko sortuko lukeen enpresa berrian, hura sortuko balu. Eusko Jaurlaritzak berak ez du baztertu zuntz optikoko sarea ustiatzeko MasMovilen balizko sozietate berrian parte hartzea.


Summary: Urkulluk aste honetarako espero du eskumenen lehen blokea eskualdatzeko bilera. Azken egunetan, EAJko buruzagi ugarik nabarmendu dute ekainerako espero dituztela lehen blokeko eskumenak.

Eusko Jaurlaritza eta Espainiako Gobernua negoziatzen ari dira Gernikako Estatutuan jasotako eskumen gehienak Jaurlaritzaren esku uzteko prozesua. Espainiako Gobernuak bidalitako egutegiaren arabera, lehen blokeko 11 eskumenak martxorako jaso behar zituen Jaurlaritzak, baina prozesua luzatzen ari da.

Testuinguru horretan, Iñigo Urkullu Jaurlaritzako lehendakaria elkarrizketatu dute Radio Euskadin, eta esan du «aste erabakigarria» izango dela gai horretan, eta espero duela aste honetan bertan biltzea Jaurlaritzak eta Espainiako Gobernuak osatutako Transferentzien Batzorde Mistoa, lehen bloke horretako eskumenen inguruko akordioa ixteko. Miquel Iceta Espainiako Lurralde Antolaketako ministroa eta Olatz Garamendi Autogobernu sailburua martxoaren 3an batzartu ziren, eta, orduan, Icetak azaldu zuen apirilean sinatuko zutela lehen blokeko eskumenak emateko hitzarmena.

Urkulluren iragarpena ez dator bat azken egunetan EAJko buruzagi ugarik zabaldu dituzten mezuekin. Izan ere, jeltzaleek adierazi izan dute ezen, Madrilgo erkidegoko hauteskundeak eta txertatze prozesua direla medio, eskumenen eskualdaketa atzeratzen ari zela eta ekain ingururako espero zituztela lehen konpetentziak. «Bost edo sei transferentziako multzo bat dago, udarako egon beharko lukeena. Aste Santurako behar zuen, baina ontzat emango dugu txertaketak atzerapen batzuk eragin dituela», esan zuen Ortuzarrek joan den igandean Noticias taldeak argitaratutako elkarrizketa batean.

Edozein kasutan, lehen multzo horretan egongo da espetxeen kudeaketari buruzko eskumena. Behin hura jasota, Jaurlaritzaren egitekoa izango da Araba, Bizkai eta Gipuzkoarako kartzela eredu bat diseinatzea. Eredu hori «gizarteratzean eta justizia berrosatzailean» oinarrituko dela adierazia du Urkulluk berak.


Summary: Pello Lizarralde eta Joxean Agirre 111 Akademiaren sariaren lehian. Lizarralderen ‘Argiantza’ eta Agirreren ‘Nobela errealista bat’ dira 2020ko eleberri finalistak

Bigarren bozketa txanda burututa, bi eleberri dira 2020ko 111 Akademiaren sariko finalistak: Pello Lizarralderen Argiantza (Erein) eta Joxean Agirreren Nobela errealista bat (Elkar). Apirilaren 22a baino lehen hautatuko dute irabazlea akademiako kideek, eta hilaren bukaeran jakinaraziko dute erabakia, ondo bidean.

Bost nobela lehiatu ziren bigarren bueltan, eta Luis Garderen Aireportuko musika (Pamiela), Uxue Alberdiren Dendaostekoak (Susa) eta Idoia Garzesen Mendiko gaitza (Elkar) liburuei gailendu zitzaizkien Lizarralderen eta Agirreren eleberriak. Txanda horretan saridun izendatua izateko, botoen %40 lortu beharra dago, baina, liburu bat ere ez zenez langa horretara heldu, hirugarren eta azken bozketa bat egin beharko dute irabazlea erabakitzeko.