Summary: Osakidetzako oposizioetan izena eman dutenek ilara luzeak sortu dituzte ospitaleetan. Osakidetzako oposizioetara aurkeztu nahi duten milaka lagunek hamar eguneko epea dute dokumentazioa presentzialki aurkezteko

Osakidetzako oposizioetarako izena eman duten milaka pertsonak tramiteak egin behar dituzte abuztuko lehen asteetan.Uda garaia dela eta, dokumentazioa aurkezteko joan behar duten ospitaleetako leihatiletan normalean baino administrari gutxiago daude. Gainera, azterketak egin nahi dituztenek hamar eguneko epea dute dokumentazioa aurkezteko. Gauzak horrela, ilara luzeak sortu dira aste honetan euskal hiriburuetan; Donostia ospitalean, Txagorritxun (Gasteiz) eta Basurtukoan (Bilbo).

Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak udaberrian jakinarazi zuen Osakidetzarako oposizioak antolatuko zituela. Horrela, 110 lanbide kategoriatan banatutako 7.639 lanpostu eskaini zituen. Lehen azterketak uztailean egin dira, eta irailetik azarora bitarte egingo dira beste hainbat. Iragarpen horren berri izan bezain laster, sindikatuek eta osasun arloko langileek adierazi zuten ez zituztela aintzat hartu sindikatuek aukeratutako datak, azterketak uztailean hasi baitira. Gainera, abuztuan, oporraldian, hautagaiek curriculuma egiaztatzeko dokumentazioa aurkeztu beharko dute. Langileek aurrez ere salatu dute lan eskaintza publikoko lanpostu batzuk behin betiko ebatzi aurretik egin zuela Osakidetzak lan deialdi honetarako deia.

Oposizioak egiteko 109.029 lagunek eman dute izena, eta horiek denek epe antzekoetan egin behar dituzte orain izapideak; izan ere, beste espezialitate batzuetarako azterketa egiteko dokumentazioa aurkezteko epea irekitzen ari dira azken bi asteetan. Ondorioz, ilara geroz eta luzeagoa da ospitaleetako leihatiletan.

Azterketa egin ahal izateko, titulazio akademikoak, euskara mailaren ziurtagiria, Osakidetzako edota beste lanbide batzuetako esperientzia egiaztagiriak, nortasun agiria eta gidabaimenaren ziurtagiria aurkeztu behar dituzte, plaza bakoitzean izena emandakoaren curriculuma justifikatzeko, nahiz eta 2018/19ko oposizioetan aurkeztu zuten. Lanpostuaren aldaketa edota igoera nahi duten Osakidetzako langileek ere dokumentu hauek aurkeztu beharko dituzten.

Aste honetan ilara egiten ari diren hainbatek Osakidetzaren aplikazioaren bitartez aurkeztu dituzte dokumentuak. Hala ere, nortasun agiria derrigorrean aurrez aurre aurkeztu behar dute. Donostiako Ospitalearen ondoan dagoen Gipuzkoa eraikinean hainbat pertsona bost orduz egon dira ilaran, paperak egiteko esperoan.

Ondorioz, egunotan hainbat kexa entzun dira ilara horietan. Hainbat informazio iturrik jaso dituzte. Horra Efe agentziak aste honetan jasotakoak. «Lotsagarria da Osakidetzak plangintzarik ez izatea eta gure oporraldiko orduak tramite bat egiteko ilara egiten pasaraztea. Erregistroetan langile gehiago jarri beharko lituzkete izapide bat egiteko». «Goiz osoak» ilaran egin dituzte hainbatek eta oposizioak egiteko izena eman duten beste hainbat sare sozialen bidez ari dira jakinarazten ilara txikiena non dagoen.

Arazo horren aurrean, Donostiako ESI erakunde sanitario integratuak adierazi du dokumentazioa aurkezteko ordutegia luzatu egingo duela. Donostiako Ospitaleko ama-haurrentzako eraikineko bigarren solairuan, langileen departamentuan, 13:00tik 20:00etara egongo dira hemendik aurrera. Gipuzkoa eraikinean berriz, 8:00etatik 16:30etara.

ESK sindikatuak Osakidetzak deitutako oposizioetara aurkeztu direnen egoera salatu zuen pasa den asteazkenean: «Onartezina da Araba, Bizkai eta Gipuzkoako enpresa publiko handiena, langileen eta hautagaien curriculuma digitalizatzeko diru publikoaren kopuru handiak gastatu dituena, Osakidetzako azken oposizioetako parte hartzaile guztiei tona bat dokumentazio aurkeztera behartzea. Batzuek dokumentazio guztia baliozkotuta dute, eta orain oporrak eten behar dituzte nortasun agiriaren kopia bat aurkezteko». Sindikatuarentzat, Osakidetzak oposizioetarako izena eman duen jendearekiko «errespetu eza» erakutsi du, eta Osakidetzak hartutako erabakia «zentzugabekeria» gisa definitu du.


Mila eta bat oztopo

Summary: Mila eta bat oztopo. Bost herrialdetan dago debekatuta abortatzea Europan. Baina, legezkoa den tokietan ere, badira haurdunaldia eteteko oztopoak; kasurako, administrazioko tramite korapilatsuak, epe laburrak eta kontzientzia eragozpena.

Lehen begi kolpean, irudi dezake abortatzeko eskubidea erabat bermatuta dagoela Europan. Izan ere, 44 estatuetatik 39k babesten dute legez haurdunaldia eteteko eskubidea, eta, hortaz, Europan bizi diren emakumeen %95ek dute abortatzeko aukera. Baina bestelakoa da gainontzeko %5en egoera; hots, abortatzea delitua da Polonian, Andorran, Maltan eta Liechtensteinen. Eta horiek ere Europan daude.

Abortua erabat debekatua dago Maltan eta Andorran; debekatua, eta kriminalizatua. Bi urtetik gorako espetxe zigorrei egin behar diete aurre haurdunaldia eteten duten emakumeek, nahiz eta haurdunaldia bortxaketa baten ondorio izan, edo haurdun dagoen emakumearen zein fetuaren bizitza arriskuan egon. Halaber, lau eta sei urte arteko espetxe zigorra ezarri diezaiekete abortu batean parte hartzen duten osasun langileei.

Emakume bat abortuaren aurkako manifestazio batean, Bizitzeko eskubidea dioen kartel bat eskuetan, Erroman (Italia), joan den maiatzean. Massimo Percossi, EFE

Liechtensteinen, berriz, abortuaren aurkako debekua 1989tik jasotzen du Zigor Kodeak. Espetxe zigorrari egin behar zieten aurre bai abortatzen zuten emakumeek, bai hari abortatzen laguntzen zioten osasun langileek. 2015ean, ordea, dokumentua eguneratu egin zuten. Ordutik, ez da zigorrik haurdunaldia eteten duten emakumeentzat. Baina legeek sarri izaten dituzte zirrikituak, eta horrek ere badu bat.

Abortatzen duten emakumeak zigortzen ez badituzte ere, urte bateko espetxe zigorra ezarri diezaiokete haurdunaldia eteten laguntzen duen osasun langileari, eta hiru urtekoa osasun langilea izan ez eta abortatzen laguntzen duen edonori. Hortaz, legeak abortatzeko eskubidea aitortzen duen arren, herrialdean ez dago inor halakorik egiteko prest.

Dena den, azken urteotan izan da debekuaren zerrendatik atera den herrialderik: San Marinon iaz legeztatu zuten abortua. Orain, emakumeek haurdunaldiko lehen hamabi asteetan abortatu dezakete han. Erlojuaren aurka

Legeak berak baino, denborak agintzen du batzuetan, eta horixe gertatzen da, hain justu, abortatzea legezkoa den herrialde batzuetan: epe jakin batzuek baldintzatzen dituzte emakumeen abortatzeko aukerak.

Tokian tokiko legediaren arabera, laburragoak edo luzeagoak dira epe horiek. Adibidez, Europan, Portugalgoa da haurdunaldia eteteko eperik laburrenetako bat; hots, hamar astekoa. Zenbait ikerketaren arabera, ordea, haurdun geratu eta zortzi astera izan ohi dute emakumeek haurdunaldiaren berri. Beraz, une horretatik bi edo hiru asteko tartea besterik ez dute haurdunaldia eteteko.

Abortuaren aldeko protesta bat, Bruselan (Belgika), iazko ekainean. Stephanie Lecocq, EFE

Portugalgoa baino zertxobait luzeagoa da Frantziako Gobernuak ezarritako epea. Orain gutxi arte, hamabi astera zegoen mugatua. Baina epe hori bi astez luzatzea erabaki zuten iaz. Egun, emakumeek hamalau aste dituzte abortatzeko. Horrekin batera, zera ere erabaki zuten: emaginek abortatzeko prozeduretan parte hartu ahal izatea.

Baina, epeez aparte, ez dira gutxi abortatu baino lehen emakumeek egin beharreko urratsak. Portugalen, esaterako, abortatu nahi duten emakumeek aurrez aurreko hitzordu bat lortu behar dute mediku batekin —hitzordu horrek aholkularitza saio baten formatua izan ohi du—. Ondoren, osasun probak egin behar ditu, eta, azken erabakia hartu baino lehen, hiru eguneko hausnarketa epe bat bete behar du.

Antzeko hausnarketa epe bat bete behar dute Belgikan ere. Hiru egun beharrean, sei egun dituzte horretarako, eta baretzeko epea izenez ere deitzen diote. Helburua zera da: abortatu osteko damua ahalik eta gehien murriztea. Halere, zenbait ikerketak adierazi dutenez, onura baino kalte gehiago izan ditzake sei eguneko itxaronaldi horrek. Osasunaren Mundu Erakundearen arabera, epe horiek abortatzeko eskubideari ezartzen zaizkion «oztopo politikoak» baino ez dira, eta ez dira «inondik inora ere beharrezkoak». Edonola ere, egun Europako hamalau herrialdetan daude indarrean.

Moralaren zama

Epe burokratikoen mende egoteaz gain, Europako zenbait herrialdetan bada gainditu beharreko beste oztopo handi bat: morala. Hori gertatzen da, hain justu, Eliza katolikoak indar handia duen estatuetan, hala nola Italian, Polonian eta Andorran. Abortua debekatua dago azken horretan, eta Polonian ere bai, bi kasutan izan ezik: emakumearen osasuna edota bizitza «arriskuan» dagoenean, eta haurdunaldia «ekintza kriminal baten» ondorio izan denean.

Izan ere, katolizismoaren instituzioa da historikoki abortuaren aurkako mezu gehien zabaldu dituen taldeetako bat. Eta, gaur egun, gutxiago bada ere, gauza bera egiten du oraindik.

Jarrera horren adibide da COMECE Europako Batasuneko Apezpikuen Biltzarrak iaz Europako Parlamentuko presidente Roberta Metsolarekin izandako bilkuran esandakoa. Besteak beste, abortua izan zuten hizpide bilkuran, eta talde katolikoak argi adierazi zuen abortuaren inguruan duen iritzia: «[Abortua] oinarrizko eskubidetzat onartzeak ez du soilik izaki bizidun ororen duintasunaren aurka egiten, zeina EBko oinarrietako bat den; arriskuan jarriko ditu, halaber, erlijioaren kontzientziaren askatasunerako eskubidea, jaio gabeko haurraren eskubideak eta kontzientzia eragozpena erabiltzeko aukera».


Summary: GHK-k onartu du 42 egunez hondakinak errausten aritu dela aurrez tratatu gabe. «Behin-behinean» izan dela, eta ezaugarri bertsuko plantetan egin ohi den legez egin dutela adierazi du.

GHK Gipuzkoako Hondakinen Kontsorzioak aitortu du aurrez tratatu gabe erraustu duela zaborra 42 egunez. Gara egunkariak argitaratutako informazioari erantzunez atera du oharra GHK-k. Kazetak argitaratu duenez, Zubietako erraustegian (Gipuzkoa) hondakinak errausten aritu dira, aurrez behar izaten duten tratamenduaren jarduera neurtzen duen kontagailua batere jarduerarik izan ez balu bezala zegoen artean. Kazetaren arabera, aurrez tratatu beharreko hondakinen kontagailua zeroan zegoen artean, balorizazio energetikoko kontagailuak 366,68 tona erre zituela erakusten zuen.

GHK-k Gara-ri igorritako ohar batean onartu du hori egin duela, baina «behin-behinean» izan dela, antzeko ezaugarriak dituzten erraustegiek egin ohi dutela, eta ingurumen eskaera guztiak betetzen dituela berretsi du: «Gezurra da Gipuzkoako Batzar Nagusietan onartutako Ingurumen Baimen Integratua eta Hondakinen Kudeaketa Plana ez denik bete [hori salatu baitu egunkariak], sartu diren hondakinak balorizatzen jarraitu delako, behin-behinean aurretratamendurik gabe egin bada ere».

GuraSOS taldearen arabera, aurretratamendurik gabe etxebizitzetako hondakinak soilik erre litezke. Aldiz, ez dago baimendua udal hondakinak erretzea aurrez materialak berreskuratzeko tratamendurik egin gabe.

GHKren arabera, 42 eguneko jarduera horrek ez du eragin arriskurik, eta airearen kutsaduraren eta gasen depurazioaren kontrol eta neurketa automatiko guztiek ohiko funtzionamendua dutela berretsi du. Hondakinak energetikoki balorizatzen jarraitu dutela berretsi du, eta haien bitartez energia ekoizten, nahiz eta ez den egin aurrez hondakinen tratamendurik. Horretarako, ordea, Eusko Jaurlaritzaren baimena duela jakinarazi du.


Summary: Mediterraneoko sei herrialdek neurriak eskatu dituzte klima krisiaren kontra. Komunikatu bateratu baten bitartez, Esloveniako, Greziako, Italiako, Kroaziako, Maltako eta Portugalgo presidenteek «berehala ekiteko» exijitu diote nazioarteari.

Mediterraneoan muturreko tenperaturak, suteak eta uholdeak jasaten ari diren honetan, inguruko sei herrialdek aho batez eskatu diote nazioarteari klima krisiaren kontrako neurriak hartzeko. Egoeraren larritasunaren erakusle, Esloveniako, Greziako, Italiako, Kroaziako, Maltako eta Portugalgo presidenteek «berehalako» neurriak exijitu dituzte, argudiatuta ez dagoela «denbora gehiago galtzerik».

Sergio Mattarella Italiako estatuburuaren eta Katerina Sakellaropulu Greziakoaren arteko telefono dei batek ekarri zuen hizpidera salaketa eta eskari horiek egiteko beharra, eta gerora batu ziren beste lau estatuetako presidenteak. «Espero bezala, klima krisia hemen da, eta larria da. Klima larrialdi egoeraz ari gara orain. Horren efektuak ikusgarriak dira; batez ere, gure eskualdean, Mediterraneoan. Asko eragin dio, eta berehalako arrisku askoren aurrean gaude: ur eta elektrizitate eskasia izatea, adibidez», diote gaur argitaraturiko komunikatuan.

Sei estatuburuen arabera, «ezinbestekoa» da «ekitea eta premiazko erabaki eraginkorrak» hartzea, uste baitute «muturreko fenomeno naturalak ekosistema suntsitzen eta eguneroko bizitza mehatxatzen» ari direla. Horren aurrean, garrantzitsutzat jo dute Mediterraneoko herrialde guztiak koordinatzea, «esfortzu kolektibo baten» bitartez klima krisiak eragiten dituen efektuak iraultzeko; baina, larritasuna salatzeaz harago, Esloveniako, Greziako, Italiako, Kroaziako, Maltako eta Portugalgo presidenteek ez dute neurri zehatzik proposatu salatu duten aferarako. «Denon zeregina da norabide horretan ekitea eta neurri zehatzak hartzea», adierazi dute komunikatu bateratuan.

Gizakiei eragiten dien ondorioez gain, herrialde horien kezketako bat da klima krisiak geroz eta eragin okerragoa izango duela beren ekonomietako bi oinarri nagusitan: turismoan eta uztetan. Joan den hilabetean, kasurako, 35 eta 40 gradu arteko tenperaturak izan zituzten Mediterraneoko eremu askotan.

«Arraiolos Taldeko [sistema parlamentarioa eta sistema erdipresidentzialista duten Europako Batasuneko hamabost estatu kideren talde informaleko] eta Mediterraneoko herrialde horietako estatuburuek ekintzarako proiektu komunak babesteko konpromisoa hartzen dugu, eta dei egiten diegu Europako Batasunari, Mediterraneoko beste herrialdeei eta nazioarteko komunitateari afera hau beren agenda politikoetako toki nabarmendu batean mantentzera», gaineratu dute sei herrialdeetako estatuburuek.

Errekorren asteak

Munduko Meteorologia Erakundeak eta Copernicus Europako Batasunak klima aldaketa aztertzeko sorturiko zerbitzuak joan den astean jakinarazi zutenez, aurtengo uztaila inoiz erregistraturiko hilabeterik beroena izan da. Lehen 23 egunetan Lurraren batez besteko tenperatura aztertuta, adierazi zuten 16,95 gradukoa izan zela, eta gainditu egin zuela 2019ko uztaileko marka, 16,63koa.

Are: iragan uztailaren 6an inoizko egunik beroena erregistratu zuten —17,08ko batez besteko tenperatura—, eta hil horren 3tik 23ra bitarteko egun guztietan gainditu zen orain arteko egunik beroenaren marka, 2016ko abuztuaren 13an neurturiko batez besteko 16,8 gradukoa. Copernicusen eta meteorologia erakunde horren arabera, errekorra gainditu da Europan, Asian eta Ipar Amerikan azken asteetan nozitu dituzten bero boladen ondorioz. Horren harira, Munduko Meteorologia Erakundeak aurreikusi zuen %98ko probabilitatea dagoela datozen bost urteetako bat, gutxienez, inoiz erregistratutako beroena izateko.

Europan, gainera, iazkoa inoizko urterik beroenetan bigarrena izan zen, eta kontinente horretan udarik beroena ere izan zuten.

Amazoniako deforestazioa txikitu egin da

Aurreko urtearekin konparatuz gero, Amazoniako deforestazioa %7 txikitu da iazko abuztutik hona, Brasilgo Gobernuak gaur jakinarazi duenez. Zehazki, urtebeteko epe horretan, 7.952 kilometro koadro galdu zituen, eta kopuru hori txikiagoa izan da Luiz Inacio da Silva Lula-ren lantaldeak sustatutako neurriengatik, gobernuak argudiaturikoaren arabera —urte hasieratik dago agintean—.

Albiste positibo hori Amazoniaren goi bileraren bezperan eman du Brasilgo Gobernuak. Datorren asteartean eta asteazkenean egingo dute, eta oihanaren inguruko zortzi herrialdeek parte hartuko dute: Brasilek, Boliviak, Ekuadorrek, Guyanak, Kolonbiak, Peruk, Surinamek eta Venezuelak. Klima krisia izango dute eztabaidetako bat.


Summary: Pertsona bat hil da Bergaran auto istripu batean. Aurrez aurre jo dute ibilgailuek, eta pertsona bat zendu da.

Istripu larria izan dute gaur arratsaldean bi ibilgailuk Bergaran (Gipuzkoa), GI-627 errepidean. Aurrez aurre jo dute biek, eta, kolpearen ondorioz, pertsona bat zendu da. Larrialdi zerbitzuek zaurituta eraman dute beste bat.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Saileko iturriek jakinarazi dutenez, errepidea itxi egin behar izan dute ezbeharraren ondorioz. Osintxu auzotik bideratu dute ibilgailuen zirkulazioa.


Summary: Baionako bestetan jipoitu zuten gizonezkoa hil egin da. Eraso egin zioten etxera sartzen ari zela: behin eta berriz jo zuten, bortitz, eta koma artifizialean zegoen ordutik

Asteon egin du Jean Rene Etxegarai Baionako auzapez eta Euskal Hirigune Elkargoko lehendakariak hiriko bestetako balorazioa, eta giro «goxoan» joan zirela esan du. Baina izan dira gertaera larriak; hilaren 26an, gauean, 46 urteko gizonezko bati eraso egin zioten etxera sartzen ari zela. Ate aitzinera iristean, hiru gizonek sartzea trabatu zioten; galdetu zienean handik mugitzeko, jo egin zuten, behin eta berriz, bortizki. Baionako prokuradoreordeak esana zuen gizona koma artifizialean zegoela, eta hiltzeko arriskua zuela oraindik. Gaur ilunabarrean France Bleu hedabideak jakinarazi duenez, hil da gizonezkoa.

Erasoaren berri izan ondoren, ikerketa bat abiatu zuten, hilketa ahaleginarengatik, eta Polizia erasotzaileen bila dabil. Beste heriotza bat ere izan zen Baionako besten testuinguruan. 18 urteko mutil bat hilik atzeman zuten igandean bere etxean, Donibane Lohizunen (Lapurdi). Iturri ofizialek adierazi zutenez, «ez zuen osasun arazorik, eta kirolaria zen». Zehaztu zuten mutilaren bi adiskidek onartu zutela alkohola edateaz gain «estasi gisa saldu zizkieten bi pilula» erosi zituztela.

Indarkeria matxistaren itzala ere presente egon da Baionako bestetan; lau bortxaketa salatu dira. Horietako bat artxibatu gin du Fiskaltzak. Herriko Etxearen arabera, 1,3 milioi pertsona izan dira guztira bestetan, eta balorazioan, oro har, izan den giro ona nabarmendu behar da.


Abortuaren mugak Latinoamerikan

Summary: Abortuaren mugak Latinoamerikan. Nazio Batuen Populazio Gaietarako Funtsaren arabera, nahi gabeko haurdunaldietan munduko tasarik handienetakoa dute Latinoamerikak eta Karibek. Askotariko egoerak daude herrialde horietan abortatzeko eskubideari dagokionez; zazpi estatutan baino ez dago modu librean abortatzerik.

Abortuari dagokionez, askotariko egoerak daude Latinoamerikan: herrialde batzuek jada ez dute zigortzen abortatzea; beste batzuek, aldiz, erabat debekatuta daukate; baina, legez zigortuta ez dagoen herrialdeetan ere, abortatzeko zailtasunak hesi dira oraindik. Hiru oztopo nagusik eragotzi ohi dute legea betearaztea: kontzientzia eragozleek, abortuak egiten dituzten ospitaleetara iristeko distantziak eta informazio faltak. Amnesty Internationalek iaz argitaratutako txosten baten arabera, horren erakusgarri ona da Argentinako Salta probintzia: 1,3 milioi biztanle ditu, eta berrogei mediku baino ez daude han abortuaren alde. Miranda Ruiz da horietako bat, eta, haren kasua artxibatua badago ere, 2021eko abuztuan zigortu egin zuten —baita atxilo eduki ere ordu batzuetan—, zergatik-eta legeak dioen bezala abortatzeko eskubidea bermatzeagatik.

Gaur-gaurkoz, Erdialdeko Amerikan eta Kariben bost herrialdetan dago kasu guztietan debekatuta abortatzea: El Salvadorren, Haitin, Hondurasen, Nikaraguan eta Dominikar Errepublikan. Latinoamerikako beste hamar herrialdetan, kasu jakin batzuetan bakarrik ez da legez zigortzen abortatzea: emakumea bortxatu badute, edo haren bizia salbatzeko nahitaezkoa bada abortatzea —Costa Rica, Guatemala, Paraguai, Peru, Venezuela, Bolivia, Txile, Panama eta Ekuador—. Bi kasu horietaz landa, hala haurdun dagoen emakumeak nola abortua egin dioten mediku eta laguntzaileek kartzelara joateko arriskua izaten dute.

Aitzitik, herrialde hauetan baino ez dago modu librean abortatzerik: Kuban 1961etik, Puerto Ricon 1973tik, Guyana Frantsesean 1975etik, Guyanan 1995etik, Uruguain 2012tik, Argentinan 2020tik eta Kolonbian 2022tik. Eskubide hori, beraz, Kolonbian onartu dute berrikien, eta segur aski guztiz legeztatzear daudenen artean, berriz, Mexiko dago. Gaur egun, Mexikon egoera oso ezberdina da estatu batetik bestera.

Argentinan, Haurdunaldia Norberaren Borondatez Eteteko Legeak bi urte eta erdi darama indarrean, baina gaur egun oraindik, non bizi eta zenbat informazio eduki eskura, asko aldatzen da abortatzeko aukera, nahiz eta legea onartu zenetik gero eta zentro gehiagok bermatzen duten eskubide hori baliatzeko aukera. Alejandra Coll Agudelo abokatua eta intzidentzia aholkularia da Ugalketa Eskubideen Latinoamerikarako eta Kariberako Zentroan, eta, dioenez, eskualde hartako zenbait herrialdetan gertatzen da hori: «Abortatzea baimenduta egon arren, legea baliatu nahi dutenek mugak dauzkate. Adibidez, Kolonbiako emakume askok ez dakite beren herrialdean abortatzea ez dagoela zigortuta duela urtebetetik».

Nazio Batuen Populazio Gaietarako Funtsaren arabera, nahi gabeko haurdunaldietan munduko tasarik handienetakoa dute Latinoamerikak eta Karibek. Era berean, 15 eta 19 urte bitarteko nerabeen artean, haurdunaldia da hiru heriotza kausa nagusietako bat eskualde hartan, eta, 15 urtetik beherako nerabeetan, 20 urtetik gorakoena halako hiru da haurdunaldiari lotutako kausengatik hiltzeko arriskua.

2022an, Latinoamerikan 670.000 abortu inguru egin ziren segurtasunik gabe 15 eta 19 urte bitarteko nesken artean. Gainerakoan, haurdunen heriotza tasa handiagoa da munduko lekurik pobreenetan eta gatazka eremuetan, eta modu arriskutsuan abortatzeak dakartzan konplikazioak dira heriotza kausa printzipaletako bat. Diru sarrerekin, heziketarekin eta jatorri etnikoarekin lotutako desorekek, gainera, handitu egiten dute arrisku hori.

«Latinoamerika desoreka handiko kontinente bat da; hori dela eta, emakumerik arrazializatuenentzat, edo pobretuenentzat, neskatila eta neska nerabeentzat, zailagoa da abortatzea», azaldu du Coll Agudelok. «Eta, hain zuzen, informazioa lortzeko eta osasun zerbitzuez baliatzeko aukera berberak ez daudelako da hori. Gainera, hor dago kontzientzia eragozpenaren kontua ere. Gure kontinentean, zigor zuzenbideak erabat baldintzatzen du; horren beldurrak desinformazioa eta estigmak sortzen ditu, baita osasun langileen artean ere, eta langile horiek nahiago izaten dute kontzientzia eragozle direla esan, lege arazorik ez izateko».

Zera ere aipatu du abokatuak: «Bestelako estigmek ere eragiten diote abortuaren auziari, eta, horren ondorioz, jendeak ez du ikusten benetan den bezala, hots, osasun prozedura gisa. Hori dela medio, azkenean osasun langileek esaten dute kontzientzia eragozleak direla, edo salaketak jartzen dituzte, nahiz eta, berez, babesten dituen sekretu profesional hori gorde beharko luketen».

Mespretxatua izateko beldurra eta norberaren komunitateak gaitzetsia izateko beldurra dela eta, emakume askok erabakitzen dute beren kabuz abortatzea, ingurukoen laguntzarik gabe. Marta Lamasek, Entre el estigma y la ley: La interrupción legal del embarazo en el DF liburuaren idazleak (Estigmaren eta legearen artean: haurdunaldia legez etetea DFn), uste du gauzak gehiegi sinplifikatzearen ondorioz sortzen direla estigmak, eta abortua ez dela salbuespena alde horretatik. «Nahi gabeko haurdunaldi bat eteten duten emakumeak eta haiek artatzen dituzten profesionalak kriminalizatzea, hain zuzen, estrategietako bat da abortuari legitimitatea kentzeko; Eliza katolikoaren irakaspen dogmatikoetan gerizatzen diren talde fundamentalistek baliatzen dute estrategia hori».

Manuelaren kasua

Manuelaren kasua, ordea, mundu guztian zabaldu zen, eta mugarri bat ezarri zuen: larrialdi obstetriko bat izan zuen, eta 30 urteko kartzela zigorra ezarri zioten, giza hilketa leporatuta. 2021aren bukaeran, Giza Eskubideen Batzorde Interamerikarrak erruduntzat jo zuen El Salvadorko Estatua, Manuelari eskubide hauek urratzeagatik: askatasun pertsonalerako eskubidea, berme judizialak edukitzekoa, legearen aurrean besteen berdina izatekoa, bizitzekoa, eta osotasun pertsonala, bizimodu pribatua eta osasuna izateko eskubideak. Eta haren familiari osotasun pertsonalerako eskubidea urratzeagatik ere jo zuten erruduntzat estatua. Epaian, esan zuten Manuelak baliabide ekonomiko apalak zituela, analfabetoa zela, eta landa eremuan bizi zela familiarekin batera.

2008ko otsailaren 27an, larrialdi obstetriko bat izan zuen, eta San Francisco Gotera ospitalean artatu zuten. Medikuek ondorioztatu zuten erditu osteko preeklanpsia larri bat izan zuela, baita anemia ere, odol ugari galdu izanaren ondorioz; hortaz, Poliziari deitu, eta abortatzeagatik salatu zuten Manuela. Atxilotuta zeukatela, berriz, Hodgkinen linfoma diagnostikatu zioten, baina berandu eta modu irregularrean tratatu zioten; horren ondorioz, hil egin zen azkenean, 2010eko apirilaren 30ean.

Sententzian, batzordeak argi utzi zuen sekretu profesionalak nagusitu behar duela, baita abortua erabat zigortzen den lekuetan ere, El Salvador barne; eta, horrez gainera, El Salvadorri agindu zion «bere arauak moldatzeko, sekretu profesionala gailendu dadin», Coll Agudelok dioenez. «Horrek egoera juridikoetan pentsatu beharraren zamaz libratzen ditu profesionalak, hartara ez baitute pentsatzen ibili beharrik salaketa jarri edo Poliziari deitu behar ote dioten. Abortua kasu guztietan zigortuta dagoen lekuetan, emakume batek galera obstetriko bat izanez gero —hori edozein emakumeri gerta dakioke—, eta susmoa pizten bada abortatu egin duela, orduan kartzelatua izateko arriskuan egongo da emakume hori».

Abortuaren aldeko manifestazio bat Caracasen. Miguel Gutierrez, EFE

Legea onartuta, estatuek hura betetzen dela bermatu behar dute, sexu eta ugalketa osasunerako zerbitzuen parte diren baliabide jakin batzuk erabiliz; baliabide horietaz baliatu ahal izateko, ordea, estatuak inbertsio handia egin behar du, batez ere hiriguneetatik urrunen dauden lekuetara iristeko. Argentinako Salta probintzian, hogeigarren astera arte baizik ez dira onartzen haurdunaldia legez eteteko kausak —bosgarren hilabetera arte—; herrialdearen gainerakoan, berriz, ez dago epemugarik horrela abortatzeko, eta haurdunaldia norberaren borondatez etetea, berriz, hamalaugarren astera arte bermatuta dago. Haurdunaldia legez eteteko Saltan dagoen muga horrek, beraz, Haurdunaldia Norberaren Borondatez Eteteko 27.610 Legea urratzen du, zeren lege horrek ez baitu epemugarik ezartzen legezko abortuetarako, hau da, haurdun dagoenaren bizia edo osasuna arriskuan dagoenerako eta emakumea bortxaketa baten ondorioz haurdun geratu denerako. Bestalde, probintzia hartan hainbeste kontzientzia eragozle daudenez eta leku gutxitan egiten dituztenez abortuak, sistema gainezka dago, eta, batzuetan, horrexegatik ez dira betetzen epeak. Eta arazo hori are larriagoa da probintziaren barnealdean.

Sofia Fernandez Saltan bizi da. Legez, Modu Seguruan eta Doan Abortatzeko Eskubidearen Aldeko Kanpaina Nazionalaren bultzatzaile da probintzia hartan, eta iruditzen zaio Saltan desoreka handiak daudela: «Ez baitago osasun langilerik probintzia osoan abortua bermatzeko; hortaz, non bizi zaren eta zer aukera duzun beste norabait joateko, horren mende zaude. Auzi politikoa da. Mediku gehiago trebatu eta kontratatu beharko lituzkete praktika hori bermatzeko.

Erlijioaren eragina

Latinoamerika izugarri erlijiosoa da oraindik ere —sinestunak %75 baino gehiago dira herrialde gehienetan—, eta, sinesmen askotarikoak egonagatik ere, bakar batek ere ez du onartzen abortua; hala eta guztiz, zenbait ikerlanek erakutsi dutenez, fededunek abortuaren inguruan duten jarrera ez dator beti bat erlijio hierarkien jarrerarekin.

Conicet organismoko ikertzaile batzuek (Argentina) txosten bat argitaratu dute erakusten duena ezen erlijiosotasunak —edo erlijiorik ezak— eragina izan baduela abortuaren inguruko jarreran, baina ez dela beti erabakigarria. Alde horretatik, aztertu dituzten erlijioen artean, bakar batean ere ez zuten jarraitzaileen %50ek baino gehiagok uste abortatzeak debekatuta egon beharko lukeela egoera guzti-guztietan.

Abortatu ala ez erabakitzeko garaian erlijioak duen pisuari dagokionez, egia da herrialdeko probintziarik erlijiosoenetakoa dela Salta, baina Fernandezek lehen adierazitakoa berretsi du: «Egia esan, ezusteko atsegina izan da ikustea zenbat emakumek abortatu duten 2018an kanpaina hasi genuenetik; emakume horiek, 18 eta 30 urte bitartekoak batez ere, armairutik atera dira, erlijioaren fundamentalismotik. Iruditzen zait zerikusi handiagoa duela estatuaren sistemarekin, funtzionarioekin, medikuekin eta borondate politikoarekin, probintzia honetan gizarte gisa gertatzen zaigunarekin baino, nahiz eta katolizismoak eragin handia izan hemen».

Duela aste batzuk, argitara atera zen Saltako Unibertsitate Katolikoak diplomatura bat sortu duela legezko abortuak eragozteko. «Obsesionatuta daude. Diplomatura horren helburua da jendea trebatzea haurdun dauden emakume kalteberak konbentzitzeko ez dezaten abortatu, aldi berean halako heroi karga bat ezarririk ama izatea erabakitzen dutenen gain. Erditzera bultzatzen dituzte; esaten diete dena ondo aterako dela, eta, gero, bakar-bakarrik uzten dituzte. Halako eragina daukate, ezen, duela egun batzuk, ohar bat aurkeztu behar izan baikenuen botere legegilearen organoan, bertan behera utz zezaten haien eskaera bat, diputatuen ganberak lehen onespena emana ziona; bertan, eskatzen zuten men egiten dieten erakunde sozialetako kideak sar zitezela —medikuak ez diren kideak— osasun sistemako haurdunaldien inguruko kontseilaritzetan, eta haien jardunak ez zezala eduki ez erantzukizun zibilik eta ez penalik».

Argentinan, nolanahi dela ere, kanpaina funtsezkoa izan da legea onesteko, baita bermatzeko ere lege hori herrialde guztian betearaziko dela. Kolektiboetako kideak oinarri-oinarrizkoak dira tartean diren eragileek elkarrekin hitz egiteko bideak urratzeko eta behar den guztietan presio egiteko.


Summary: Madril ITPren kapitalean sartu da, Indraren bitartez. Euskal enpresaren %9,5 erosi du Espainiako Gobernuak kontrolatzen duen taldeak. Armagintzarekin loturiko egitasmoetan batera aritzea adostu dute.

Pisuzko mugimendua defentsaren sektorean. Espainiako Gobernua ITP Aero euskal enpresaren kapitalean sartu da, akzioen %9,5 erosita, Indraren bitartez. Armagintzaren sektoreko Espainiako konpainia nagusietako bat da Indra, eta Espainiako Estatuak kontrolatzen du, %28rekin.

Mugimendu estrategikotzat jo dute erosketa. Ukrainako gerrak Europa berrarmatzea eragin du, bereziki NATOko kide diren herrialdeak, eta handitu egin dituzte defentsara bideratutako aurrekontuak. Espainiak 5.000 milioi euro gehiago jarri ditu aurtengo aurrekontuetan. Europako Batasuna armak modu bateratuan erosten ari da lehen aldiz, eta abian jarri ditu sektorea indartzeko programa berezi batzuk. Diru laguntza horien guztien parte bat erakartzeko mugimendua litzateke Madril bultzatzen ari den enpresa kontzentrazioa eta enpresa horien kapitalean sartzea.

«ITP Aero kapitalean sartzea funtsezko urratsa da Indraren hazkunde estrategia berrian, Espainiako defentsa sektorearen enpresa bultzatzaile handi bihurtzeko, gure herrialdearen autonomia estrategikoa eta subiranotasun teknologikoa bermatzeko», adierazi du Marc Mutra Indrako presidenteak ohar batean.

ITP Aerok 1.047 milioi euro fakturatu zituen iaz, eta horietatik %20 armagintza atalari dagozkio. «Euskal enpresa hazi eta hazi ari da, abiazio zibila suspertu delako eta defentsa negozioan eskari handia dagoelako», azaldu du Carlos Alzolak, konpainiako zuzendari nagusiak.

Armagintzaren negozioa

Erabakiak ez du inor ezustean harrapatu. Indra aspalditik ari baitzen ITP Aeroren zati bat erosi nahian. Azkenean, hasieran nahi zuen baino pisu gutxiagorekin parte hartuko du. %25 eskatu zuen, eta %9,5 izango du, 175 milioi euroren truke. Administrazio kontseiluan eserleku bat izango du.

Bi enpresek ekainaren 30era arteko muga jarri zuten ados jartzeko, baina negoziazioak aste batzuk luzatu dira. Epea bete baino egun batzuk lehenago, hurbiltze seinaleak erakutsi zituzten. Aldi baterako enpresa elkarte bat sortu zuten, Espainiako Defentsa Ministerioaren 80 milioi euroko kontratu bat eskuratzeko.

Armagintzaren sektorean bi enpresen arteko kolaborazioa ez da egitasmo horretara mugatuko. Balore Merkatuaren Batzorde Nazionalari (CNMV) ostiral honetan bidali dioten informazioaren arabera, akzioen erosketarekin batera lankidetza hitzarmen bat sinatu dute FCAS Europako programako deialdietara batera aurkezteko. Egitasmo horrek Europako aire gerra-sistema berria diseinatzea du helburu.

Eusko Jaurlaritza, adi

ITP Aero, hain zuzrn, Bain Capital inbertsio funtsaren esku geratu zen 2022ko irailean, Rolls Royceren akzioak erosi zituenean. Orain, konpainiaren %75,5 izango du. Bigarren akziodun nagusia JB Capital funtsa izango da (%10), eta Indra hirugarrena (%9,5). Eusko Jaurlaritzak %6 izango du, eta Aperribai familiaren Sapa Placencia armagintza enpresak %5 —Indraren parte ere bada—.

Bain Capital ITP Aeroren akziodun nagusi bihurtu eta gutxira, Eusko Jaurlaritzak ITP Aeroren kapitalean berriz sartzea erabaki zuen, Finkatuz funtsaren bidez, enpresa Euskal Herrian errotzen dela bermatzeko, inbertsio funtsen kasuan ohikoa izaten baita enpresak erostea eta urte gutxira saltzea.

1989. urtean sortu zuten ITP Aero, besteak beste Eusko Jaurlaritzaren, Espainiako Gobernuaren eta Sener ingeniaritza enpresaren babesarekin. Eurofighter Typhoon gerra hegazkinaren motorra garatzeko nazioarteko programa baten harira sortu zuten. 2016az geroztik, Rolls Royce zuen akziodun bakar. Indrak 2019an egin zituen lehen urratsak kapitalean sartzeko.

Indraren itzal luzea

Garraioetan, telekomunikazioetan eta energia sektorean aritzen da Indra, baina adar militar oso inportantea du, eta horri lehentasuna emateko mugimenduetan ari da haren akziodun nagusia, Espainiako Gobernua —akzioen %28 ditu—.

Haren ekimenez, iazko udan aldaketa esanguratsuak egon ziren konpainiaren administrazio kontseiluan. Kargutik kendu zituzten bost kontseilari independente, ez ziotelako babesik eman konpainiako buruak gidatu nahi duen aldaketari. Eta beste hiruk kargua utzi zuten, protesta gisa. Kargugabetze horretan, Madrilek bi aliatu izan zituen: Joseph Oughourlianen Amber funtsa eta Andoaingo Sapa. Ondorioz, Indrako kontseiluan sartu zen Jokin Aperribai Sapako buru eta Realeko presidentea. Indran zuen parte hartzea %5etik %8,5era handitu zuen 2021ean.


Summary: Osakidetzak, dokumentazioa aurkezteko leihatiletako ordutegiak luzatu, eta prozesua erraztu du. Osakidetzak jakinarazi du 2018/19ko oposizioetako emaitzak argitaratu dituela

Osakidetzak, ospitale batzuetako leihatila ordutegiak luzatu, eta dokumentazioa entregatzeko modua sinplifikatu du, oposizioetarako aurkeztu behar dutenentzat. Horrela, luzatu egin ditu Arabako, Basurtuko (Bizkaia), Ezkerraldea-Enkarterri-Gurutzetako (Bizkaia) eta Donostialdeko ESI erakunde sanitario integratuetako ospitaleetan dokumentazioa entregatzeko ordutegiak. Izena eman dutenek dokumentazioa aurkezteko aukera izango dute abuztuaren 7tik aurrera, 08:00etatik 17:00etara, euskal osasun zerbitzuak ohar baten bidez jakinarazi duenez.

Horretaz gain, Osakidetzak gogorarazi du hautagaiek erregistro orokorretan ere aurkez dezaketela dokumentazioa, hala nola Correosen bulegoetan eta beste administrazio publiko batzuetan.

Gainera, tramiteak egiteko modua erraztu dute. Hemendik aurrera, dagokion formularioa erregistratu ondoren, hainbat kategoriatarako dokumentazioa duenak behin bakarrik aurkeztuko du bere dokumentazioa. Tramite hori sistema baten bidez egingo da. Horrela, dokumentazioa behin aurkeztuta, hautagaiak hainbat kategoriatako azterketak egin ahal izango ditu.

Gainerako dokumentazioa aurretik baliozkotuta eduki eta nortasun agiriaren kopia soilik aurkeztu behar dutenei dagokienez, Osakidetzak zuzenketa mekanismoa erabiltzea erabaki du. Ondorioz, hautagaiek ez dute nahitaez aurkeztu beharko dokumentu hori. Horrela, Osakidetza arduratuko da oposizioak egiteko izena eman dutenei nortasun agiria aurkezteko eskatzeaz, dokumentazio hori egiaztatu behar bada.

2018/19ko LEPen emaitzak

Osakidetzak jakinarazi du dagoeneko argitaratu dituela 2018/19ko Lan Eskaintza Publikoko 41 lanbide kategorien emaitzak. Horretaz gain, gehitu du hurrengo hilabeteetan jakinaraziko dituela azken LEPan eskainitako plazen deialdietako behin-behineko emaitza guztiak.


ZIENTZIAREN BIDEETAN ZENTINELA

Summary: ZIENTZIAREN BIDEETAN ZENTINELA. EHU Euskal Herriko Unibertsitatean izen ezinbestekoak dira biak. Kultura zientifikoaren sustatzaile nekaezina da Juan Ignacio Perez Iglesias; zientziak ekarritako auzi etiko askori zoli begiratu die Itziar Alkortak. Zientziaren aurrerabideez mintzatzen dakite, eta paradoxez.

Elkarrekiko txera eta konfiantza argia izan da lehen solasetatik. EHU Euskal Herriko Unibertsitatean hezi eta zaildutako akademikoak dira Itziar Alkorta Idiakez eta Juan Ignacio Perez Iglesias; biek egin zituzten ikasketak unibertsitatean, eta biek ardura postu garrantzitsuak izan dituzte bertan. Ez dakite ondo elkar noiz ezagutu zuten ere. «Nik Iñako betidanik ezagutzen dut», adierazi du Alkortak: «Errektore bezala miresten nuelako». Egun zehatzik ezin dio jarri Alkortarekin izan zuen lehen enkontruari Perez Iglesiasek ere: «Nik irakurtzen nizkion zutabeak Euskaldunon Egunkaria-n. Neuk ere idazten nuen, gaurkotasunaz-eta; berak, zientziaz eta gizarteaz. Irakurtzen nizkion zutabeak: hori gogoratzen dut». Unibertsitateko jardunak usu lotu ditu. «Azkenean, unibertsitatean ez gara hainbeste. Egia da milaka garela, baina gero aktibo ibili garenok ez gara hainbeste», esan du Perez Iglesiasek. Jakiunde zientzia, arte eta letren akademiak ere batzen ditu orain: lehendakaria da Perez Iglesias eta kide urgazlea Alkorta. Jakintzaren iturri ezberdinetatik edaten dute: Zuzenbide Zibila da Alkortaren arloa; Fisiologia, Perez Iglesiasena. Bakoitzak bere bidetik, zientziaren erronkei eta auzi etikoei zoli erreparatu diete beti. Horrek ere batzen ditu.

Letren mundukoa bata; zientzietakoa bestea. Biek ere ondo lausotzen dakizue bi jakintza arloen arteko aldea. Badira aski plaza solas bateratuetarako?

JUAN IGNACIO PEREZ IGLESIAS: Diziplinen artean berez badira desberdintasunak, batez ere metodoari dagokionez. Letren edo zientzia juridikoen kasuan, esango nuke hermeneutikoagoak direla: interpretazioan daude gehiago oinarrituta. Zientziak, gehiago esperimentuan edo eskarmentuan. Egia da batzuetan, kultura desberdin horiengatik, elkarrizketa zaila izaten dela.

ITZIAR ALKORTA IDIAKEZ: Aspaldikoa da letren eta zientzien arteko arrakala hori, nik ez dut horretan sinesten, baina egia da praktikan arrakala hori badagoela, eta gaur ikerketaren munduan gizarte zientzietakoak garenok bizi duguna da gure zientzia ikuspegiaren alboratze bat. Hor badira gaur egun erronka batzuk izugarri konplexuak direnak; esaterako, aldaketa klimatikoa, edo bizi izan dugun pandemia, non demostratu baita horiei aurre egiteko beharrezkoak direla ikuspegi ezberdinak, eta zientzia zein diziplinarteko lankidetza. Horrek itxaropen apur bat ematen dit; gizarteak benetan baloratuko dituela gizarte zientzien eta humanitateen ikuspegi horiek. PEREZ IGLESIAS: Barkatu, Itziarrek adierazi duen ikuspegiak niri beti eman dit atentzioa gure aldetik kontrako ikuspegia dugulako. Honekin ez dut esan nahi gure aldean arrazoia dugunik, baina guri iruditzen zaigu zientziaren ikuspegia ez dela inoiz kontuan hartzen; zientzia esperimentalen ikuspegia. Alderantziz, iruditzen zaigu gehiago hartzen dela kontuan gizarte zientziena. Eta argi dago biak batera ezin direla egia izan, eta, denok garenez inteligenteak, bada, hor gaizki ulertu bat dago, eta niri gaizki ulertu hori iruditzen zait oso interesgarria dela, oso emankorra izan daitekeelako, ataka horretatik ateratzen bagara. Gure ikuspegia da, aldiz, eztabaida publikoan zientziak eta teknologiak ez dutela batere presentziarik. Izaten dira salbuespenak: bat izan zen pandemia. Dena zen zientzia. Eta hor arazo larrienak ez ziren zientziarekin lotutakoak. Beste kontu asko ziren ikuspuntu psikologiko, juridiko, soziologikotik lantzekoak... Gogo kolektiboan ez zeuden, eta oso inportanteak ziren.

Talaia aski egokiak dituzue biek ere zientzia komunitatea egun nora begira dagoen jakiteko. Zer ikusten duzue?

PEREZ IGLESIAS: Nik uste dut zientzia komunitatean dauden kezkak eta ardurak gizartean dauden berberak direla, baina desberdina da nola baloratzen diren, zein begiradarekin ikusten diren. Jakiunden, esaterako, nik aurkitu dut bere gaiari buruz gehien dakien jendea, nik ezagut ditzakedan horien artean. Eta askotan harritzen nau zer ikuspegi bitxia duten: zer desberdina den dakitenek daukaten ikuspegia. Beraz, iruditzen zait jauzi handi bat dagoela; begiradan, gauzak ulertzeko moduan, aztertzeko moduan. Eta uste dut hori dela gure gizarteak daukan erronka bat; saiatu beharko ginatekeelako distantzia hori gainditzen. Baina ez da erraza. Nik ez dut uste ezagutza denik jendeak maite duen ondare bat. Inpresio hori dut. Orduan, nola jokatu behar dugu ezagutza gizarteratzeko? Alde hori gainditzeko? Aitortu behar dut oraindik ez dugula asmatu. Iruditzen zait ezagutza faktoriak mundu batean bizi garela, eta gizartea, beste batean, nahiz eta kezkak askotan berdinak diren.

Esan duzu zientzia komunitateak dituen kezkak, oro har, gizartearenak direla. Baina zientzia komunitatearen jarduneko hainbat irizpide lotuta daude barne funtzionamendu jakin batekin: etengabe artikuluak argitaratzeko presioa, dirua lortzeko baldintzak bete beharra, interesak... Ezin dugu ukatu horiek guztiek baldintzatzen dutela ikertzaileen begirada, ezta?

PEREZ IGLESIAS: Erabat, noski. Zientziarena da sistema bat gaixorik dagoena; ez du ondo funtzionatzen, guztiz disfuntzionala da. Jaten ditu jan beharko lituzkeen baliabideak baino gehiago. Zertarako? Esan duzu, artikulu zientifikoak argitaratu behar ditugu, hori delako gure neurgailua, gauza guztietarako: finantzaketa lortzeko, promozioak lortzeko, lanbide bat aurkitzeko... Horrek pozoitzen du sistema. Badaude, baita ere, agenda politikoan ikerketara begira sartzen diren lehentasunak, eta horiek ere eztabaidagarriak dira. Gertatzen dena da horiek, nolabaiteko berme demokratikoa dutela, baina ez nuke esango askotan modek-eta ez dutenik eraginik: modek ere badute eragina. Ikerketa munduan gabiltzanok ditugun interesek ere jokatzen dute. Azken batean, nortzuk daude aholku organoetan? Gu. Nik beti esaten dut: kexatzen gara, baina nork sortu du sistema hau? Guk.

ALKORTA: Erabat ados. Hainbat eta aipu gehiago, hainbat eta inpaktu gehiago, geure karrera profesionaletarako aukera gehiago, eta, gainera, finantzaketa lortzeko atalase hobea. Horrek berak gurpil zoro bat sortzen du. Izan ere, zeure inpaktua eta influentzia kapazitatea handitu egiten da, eta zeuk baldintzatu egiten duzu zientzia politikaren inbertsio hori. Eta ez dugu ahaztu behar moda horiek, sistemaren baldintzatze horiek ere badakartela uniformizazio bat. Azken batean, molde bat aplikatzen zaigu, eta arrisku txikiko ikerketa bat dakar horrek: badakigu oportunismo horretan nola jokatu.

PEREZ IGLESIAS: Egoera horretan oso erraza da pizgarrien sistema perbertso bat sortzea. Jendeak gero ez du jokatzen gauzak ondo egiteko, baizik eta ezartzen diren metrika horietan emaitza onak ateratzeko.

Oportunismoa, interesak, molde baten araberako jardunbidea... Zientziaren ikuspegi neutroaren goresmena egiten da oraindik askotan. Guztiz puskatzen da hitz horiekin lotuta...

PEREZ IGLESIAS: Zientzia neutroa, baliorik gabea, interesik gabea... Hori mito bat da. Pretentsio bat da, bere garaian positibismoak sustatu zuena, baina horrek ez dauka ez hankarik ez bururik. Nik uste dut hobe dugula onartzea gizakiak garela, eta gizaki bezala jokatzen dugula, eta interesak ditugula, balioak ditugula, aurreiritziak ditugula... Eta horren aurrean nola jokatu behar dugun definitu behar dugu, eta erabakiak hartzeko ere kontrol sistemak behar ditugu.

Mito bat da zientziaren ikuspegi hori, baina oraindik usu erabiltzen den mitoa da, eta hauspotu ere egiten da komeni denean.

PEREZ IGLESIAS: Noski, baina gizarteari hau jakinaraztea zaila da, eta, beste alde batetik, aldi berean, esan behar da: kontuz, honen alternatiba ez da ezereza, ez da esatea «denak balio du», anarkismo epistemologikoa. Orain arteko tresnarik onena hau da.

ALKORTA: Erabat ados. Zientziaren soziologiak eta zientziaren antropologiak demostratu dute gizatalde honek badauzkala bere interesak eta badauzkala bere okertasunak eta dinamikak, baina hori esanda, daukagun hoberena ere badela adierazten dute zientziaren gaineko inkestek. Beste gauza bat da, eta uste dut hori ez dela bakarrik zientzialarien edo ikertzaileen erantzukizuna, zientziak eta teknologiak zer egin behar duten eta zer egin behar ez duten; hori gizarte osoaren erantzukizuna da, kontuz.

Zientzia irizpideak oinarri, gizarte osoan eragina zuten erabakiak hartu ziren, adibidez, izurri urteetan. Legeen bidez ezarri ziren horietako asko. Zer lezio atera behar dira urte horietatik?

ALKORTA: Arauak, legeak, teknologia bat direla esango nuke: gauzak egiteko modu bat. Funtziona dezakete ongi, erdi ongi edo gaizki. Metafora bat erabiliz; arauak izan daitezke botikak bezala, senda dezakete gaitz sozial bat, baina albo ondorioak ere izan ditzakete. Jurista asko konturatu ginen COVIDaren harira zein modu eskasean kudeatu genituen gure tresnak garai hartan. Eta nik uste dut konturatu garela zuzenbideak ere horrelako erronka baten aurrean ikasi egin behar duela, eta funtzionatu behar dugula zientzia bat izango bagina bezala: hobetu egin behar ditugula gure tresnak, ebaluatu egin behar ditugula, eta jokatu behar dugula, hobetze aldera, modu zientifikoago batean.

Zein lezio gehiago nabarmenduko zenukete izurri urteetatik?

PEREZ IGLESIAS: Hor badago defizit bat, botere publikoen aldetik, hartzen diren neurriak azaltzerako orduan: ez ziren azaldu. Segur aski batzuetan ez zegoelako azalpenik, edo ez zegoelako modurik azalpenak emateko. Edota bazegoenean ere, hartzen ziren erabakiak eta inork ez zuen esaten zergatik, edo batzuetan arrazoi irrigarriak ematen ziren. Hori, alde batetik. Beste alde batetik, zientzialarioi begira: erabakiak ez dira zientzialarionak, gu ez gara nor erabaki bat hartzeko. Elkarte zientifiko askok sinatu zuten zera batean esan zuten: «Ez dakizue zer egiten ari zareten, gaizki ari zarete, eta egin behar duzue nik esaten dizuedana». Mesedez, ez. Zientzialariak ez dauka erabaki hori hartzeko erantzukizunik...

Botere publikoei dagokie...

PEREZ IGLESIAS: Botere publikoei dagokie, eta hori zientzia komunitatearen aldetik orduan ez zen ulertzen. Eta ni harrituta nengoen. Nola? Boterean dagoen batek hartu behar du kontuan zientzialariek esaten dutena, jakina. Baina jendeak nahi duena ere hartu behar du kontuan: jendearen interesak, ekonomiaren ibilbidea... Gauza asko baloratu behar dira. Iritzi ezberdinak egon daitezke, balio ezberdinak, interes ezberdinak jokoan, denak ere zilegiak. Hori neurtu behar duena politikaria da, erantzukizun politikoa duena.

Amaitu da pandemia. Orain, indarrez heldu dira adimen artifizialarekin lotutako aurrerabideei buruzko albisteak, eta horiek ekarriko dituzten galderak lehen lerroan daude. Albiste horiek hedatzeko egon den eraz, izan duten trataeraz, zein iritzi?

Itziar Alkorta Idiakez eta Juan Ignacio Perez Iglesias. Jagoba Manterola, FOKU

ALKORTA: Hor kontuan hartu behar dugu halakoak marketin operazio handiak direla. Bai adimen artifizialak, bai aurretik bioteknologia produktuek ere, eskatzen dute ikaragarrizko inbertsioa, arrisku handiko abenturak izaten dira, eta horrela ulertzen erraza da hor finantzaketa lortzeko horrelako marketin operazio handiak behar direla aurretik.

PEREZ IGLESIAS: Jaume Navarro zientzia historialariak hauei esaten die zientziaren promesak. Zientziaren historian horrelakoak behin baino gehiagotan gertatu dira. Mende honen hasieran esaten zitzaigun medikuntza pertsonalizatua ja heltzear zegoela. Oraindik itxaroten ari gara; badirudi baietz, baina gauzak ez dira lehen esaten zen bezain zuzen eta errazak. Hori baino lehen, aurreko mendearen lehen zatian, erradioaktibitatearen promesak zeuden. Orduan, hortzak garbitzeko pastak eta dena egiten ziren erradioaktibo, teorikoki hortzei distira emateko. Gero sekulako arazoak sortu zituzten, noski; baina garai hartan promesa zen erradioaktibitateak emango ziguna. Horrekin batera dago: horien aurrean nola jokatu behar dugu? Lasai eta patxadaz jokatu behar dugu, urduri jarri gabe. Jendea oso urduri jarri da ChatGPtrekin [adimen artifizialeko erreminta, aurten ezagutzera emana]. Ez gaitezen urduri jarri, baina has gaitezen pentsatzen hau nola arautu behar dugun, zelako neurriak hartu behar ditugun. Tentazioa izan daiteke: debeka dezagun. Ez. Hori ez. Beti egongo dira horiek sortu, garatu eta erabiliko dituztenak. Egin behar duzuna da alde onak baliatu, eta txarrak kontrolatu. Beti egongo da tentsio bat, ez da inoiz izango perfektua.

ALKORTA: Giza adimena aldatzen ari bagara, geure burua ikusteko, geure bizitza aldatzeko modua errotik aldatzen ari bagara, ez al ditugu galdera sakonagoak egin behar? Zenbateraino interesatzen zaigu teknologia hau? Zenbateraino gaude prest aldaketa horri aurre egiteko? Zein erritmotan egin behar dugu hori? Badaude ikuspegi kritikoak esaten dutenak arriskuen kudeaketa ez dela nahikoa, egin behar dela benetan gizartearen inplikazio eta galdeketa handiago bat. Gizarteak nola parte hartu behar du eztabaida publiko horretan? Zeinena da erabakia? Politika zientifikoak nork erabakitzen ditu? Adituen kontua izan behar du? Edo gizarteari beste modu batera galdetu behar diogu? Nik uste dut benetan presazkoa dela gizartearen inplikazioa politika zientifikoan: presazkoa.

Premiatsua da. Mende hasieran ere, giza genomarekin-eta lotutako aurkikuntzak ozen hauspotu ziren, eta orduan ere esan zen gizarteak parte hartu behar zuela. Aurreratu da gizarteari hitza emateko ildoetan?

ALKORTA: Nire ikuspegia ez da positiboa. Oraindik ere gizarteak pentsatzen du adituek edo batzorde etikoek hartu beharreko erabakiak direla, eta kasu puntualetan, bai: proiektu konkretuetan. Baina teknologia hauek duten inpaktua kontuan hartuta, non aurrera egin, non aurrera ez egin, eztabaida publikoan egon behar den zerbait da; honek geure bizitza asko aldatu eta baldintzatzen duelako. Esango nuke badaukagula aurretiazko gogo bat, gizarte bezala, eta hau aurrerapenaren ideia famatua da, teknologiak onartzeko: «Moldatuko gara, adaptatuko gara, albo ondorioak nolabait eramango ditugu». Ikaragarri gustatzen zaizkigu gadget berriak, ikaragarri gustatzen zaigu teknologia berria. Hor badago gizartearen hondo bat esaten duena geure ongizatea eta aurrerapena teknologiaren araberakoa dela, eta beti egiten dugu teknologiaren aldeko apustu. Ez al da iritsiko momentu bat non teknologia horrek azkenean benetan sortzen dituen arriskuek geure iraunkortasuna bera auzitan jartzen duten? Noiz egingo dugu galdera hori? Eta noiz parte hartuko du benetan gizarteak galdera horretan? Nik uste dut iritsi dela momentua.

PEREZ IGLESIAS: Nik ez dut ikuspegi bera gai hauei buruz; ehuneko ehun behintzat, ez. Egia da gizarteak parte hartu behar duela erabakietan, dudarik ez dago. Kontua da nola galdetu behar zaion, ea zuzenean galdetu behar zaion edo zeharka, bere ordezkarien bitartez. Baina hor erronka da benetan: gizarteak erabakiak har ditzake ez dakien gauza bati buruz? Hori da arazo bat, baina ez da bakarra. Itziarrek esan du beti egin dugula teknologiaren alde. Askotan bai, baina adibidez, bioteknologiaren arloan, ez. Europan, adibidez, ez. Eraldatutako bizidun transgenikoak debekatu egin ziren. Eta horren zailtasunaren irudi bat emateko, goazen 130 urte atzera. Gaur egungo irizpideekin autoak debekatuta egongo lirateke, erabat. Zergatik? Kalte asko sortzen zituztelako: jende asko hiltzen zutelako. Horregatik da gaia oso zaila; batetik, gizarteari galdetzean nolabait ere bermatu behar duzulako kultura zientifiko minino bat herritarren artean, eta hori bermatzea oso zaila da, eta, bestetik, ez dagoelako modu objektiborik jakiteko onurak eta kalteak nola ebaluatu behar dituzun kasu bakoitzean.

ALKORTA: Nire galdera da ez bakarrik nola hartzen ditugun erabakiak, baita zer galdera egiten ditugun ere, zeren eta teknologia politikoa da: makinek ideologia dute. Eta hori jendeak ez daki. Aurreiritzi bat dago aldekoa, eta jendeak jakin behar du teknologia berriak inplementatzen direnean horrek adopzio batzuk jarraitzen dituela, eta modu askotan egin daitekeela, eta hor erabakimena behar dugu. Oso zaila da, baina gure teknopolis honetan gizarteak erabakiak hartzeko moduak behar ditu.

Zientzia kultura behar da, gai horiekiko kontzientzia kritikoa.

ALKORTA: Hori gabe ezin dugu aurrera egin. Behin informatuta gaudela, gobernantza sistema berriak, politika berriak asmatzeko garaian gaudela esango nuke.

PEREZ IGLESIAS: Kontzientzia kritikoa lotuta dago pentsamendu kritikoarekin, eta pentsamendu kritikoa zer da? Ez da gauza guztien aurrean kritikoa izatea. Pentsamendu kritikoa da gauza bati buruz informazio desberdina hartzen duzunean kapaza izatea daukazunarekin, daukazun ikuspuntuarekin, kontrastatzeko eta beste ikuspuntu batera heltzeko. Gaitasun hori baduzu, pentsamendu kritikoa duzu; bestela, ez. Adimen artifizialaren istorio horretan, adibidez, ezinbestekoa da. Zerbait hartzen duzunean zure lehen galderak izatea: hau nondik dator? Iturria zein da? Zergatik? Zein interes daude honen atzean? Honen kontrako beste zer iritzi daude?

Hain justu, adimen artifizialak erraztu egin du mezuak egin eta zabaltzeko era, faltsuak izan arren. Horrek eragin handia du.

ALKORTA: Erabat.

PEREZ IGLESIAS: Ni ez hain ezkorra horrekin. Hori gertatzen ari da ja, beste modu batera...

ALKORTA: Bai, baina honekin beste potentzia bat du desinformazioak...

PEREZ IGLESIAS: Bai, baina ni kontu honekin baikorra naiz; uste dut, esaterako, prestakuntza erakundeek ez badiote honi aurre egiten, bukatuta daudela. Hortaz, egin beharko diote.

Prestakuntza erakundeekin zer esan nahi duzu?

PEREZ IGLESIAS: Eskolak, unibertsitateak... Ez badiote horri arrakastaz aurre egiten, galduta daude. Zertarako behar dut unibertsitate bat, ez banaiz kapaz hortik ateratzen diren ikasleen maila benetan baloratzeko: esateko zer dakiten, zer ulertzen duten, zer ez; azkenean, merkatuak atzera botako dizkit.

ALKORTA: Ni ez naiz hain optimista. Nire kezka da orain sare sozialen, informazioaren eta adimen artifizialaren alborapenarekin benetan gizarte zibila ahalge gera daitekeela horren aurrean; horregatik diot oso inportantea dela zientzia kultura sustatzea, ikuspegi kritikoa. Bestela, prestakuntza erakundeak ez dira nahikoa izango horri aurre egiteko. Zeren eta heltzen zaizkigu barru-barrura, indibidualki, mugikor baten bitartez: ez dago kontrasterik, ez da horretaz hitz egiten... Oso sarkorrak dira teknologia berriak, eta horren aurrean egon daitezkeen manipulazioak eta kutsadurak izan daitezke benetan larriak gizartearentzat.

PEREZ IGLESIAS: Egia da erronka handia dela, egia da egoera arriskutsua dela, baina egia da, beste alde batetik, ezagutza ere badugula honen aurrean geure burua defendatzeko. Asmatuko dugu? Ez dakit. Baina fatalismoak ez dit ezertarako balio. Pentsatu behar dudana da gizarte eragileek erreakzionatuko dutela, dugula. Hor uste dut unibertsitateak, Jakiundek eta honelako erakundeek daukatela zeregin garrantzitsua.

ALKORTA: Immunizatu behar dugu fake edo birusen aurrean; ezagutza plazak sortu behar ditugu, ezagutzaren plazetan eztabaida egin behar dugu honi buruz.

Auzi etiko ugari aipatu dituzue, argitzen zailak. Tankerako zein gehiago datoz indartsu?

PEREZ IGLESIAS: Ezagutzatik sor daitekeen edozein teknologiak ondorioak ditu. Itziarrek beste modu batera esan du: ideologia daukala. Niri hori, baieztapen bezala, apur bat fuertea iruditzen zait, baina ulertzen dut zer esan nahi duen, ondorioak ditu: ondorio sozialak, etikoak, politikoak. Eta ez gaude ohituta horiei buruz hausnartzen.

Eta gero eta azkarrago sortuko dira auzi horiek?

ALKORTA: Dudarik gabe, hori da joera...

PEREZ IGLESIAS: Ez dakidana da izango al dugun hori guztia xurgatzeko eta prozesatzeko ahalmenik.


Summary: Trumpek epailearen aurrean ukatu du 2020ko bozen emaitza iraultzen saiatu zela. AEBetako presidente ohiaren arabera, haren auzipetzea «aurkari politiko baten kontrako jazarpena» da. Fiskalak leporatzen dio azken presidentetzarako hauteskundeetan iruzur egiteko plan bat gidatzea.

Errugabe deklaratu du bere burua Donald Trump AEBetako presidente ohi eta Alderdi Errepublikanoko hautagaiak. Washingtongo auzitegi federal baten aurrean agertu zen atzo, eta ukatu egin zituen Fiskaltzak egin zizkion akusazioak. Ministerio publikoak egozten dio 2020ko bozen emaitza iraultzeko plan bat gidatzea eta AEBetako «demokraziaren oinarriak ahultzea».

Epailearen aurreko bista AEBetako Kapitoliotik kilometro eskasera egin zuten. Hurbil zegoen epaituko diren gertaeren epizentroa. Trumpen jarraitzaileak Kapitoliora indarrez sartuta saiatu baitziren eragozten Joe Biden presidenteak hauteskundeak irabaztea, 2021eko urtarrilaren 6an. Aurreko egunetan, eta Kapitolioa hartzeko saiakera baino minutu batzuk lehenago, presidente ohiak ziurtatu zuen hauteskundeen emaitza iruzur bat izan zela.

Jack Smith auzirako fiskal bereziak ondutako txostenaren arabera, Trumpek eta haren aliatuek adierazpen faltsuak egin zituzten, herritarrek sinets zezaten bozen emaitzak manipulatuta zeudela. Gainera, estatuko zenbait funtzionariori presio egin zieten beren alde egin zezaten, eta boto emaile zerrenda faltsuak aurkeztu zituzten, Bidenen garaipena zapuzteko.

Akusazio horiengatik, fiskalak leporatzen dizkion delituen artean dira AEBei iruzur egiteko konspiratzea, herritarrei boto eskubidea ukatzea eta prozedura ofizial bat oztopatzea. Zigorrik handienak hogei urteko kartzelaldia ekar diezaioke presidente ohiari.

«Amerikarentzat egun oso goibela da gaurkoa», esan zuen Trumpek auzitegitik irten ostean eta bere hegazkin pribatuan New Jerseyn duen golf klubera bidaiatu aurretik. «Aurkari politiko baten aurkako jazarpena da hau».

Beste auzi batzuetan egin dizkioten akusazioak ere baztertu ditu Etxe Zuriko maizter izandakoak, aurreko hilabeteetan. Ukatu egin du boterea utzi ondotik dokumentu sekretuak gorde dituenik eta porno aktore bati egindako ditu ordainketekin lotutako dokumentuak faltsutu dituenik.

Irekita dituen auzibideek ez dute eragotzi, ordea, Trumpek errepublikanoen hautagai nagusia izaten jarraitzea 2024ko presidentetzarako hauteskundeetan Bideni kargua lehiatzeko. Alderdi Errepublikanoko boto emaileen %47 prest agertu dira hura babesteko, Reuters eta Ipsos etxeek egindako inkestaren arabera. Presidente ohia da errepublikanoen primarioak irabazteko faboritoa, Ron DeSantis Floridako gobernadorearen aurretik. Aldiz, inkestak ondorioztatu du boto emaile errepublikanoen erdiek ez luketela haren alde bozkatuko auzitegiek errudun joko balute.

Gauzak horrela, Alderdi Errepublikanoko ordezkari ezagun gehienek erabaki dute Trumpen aldeko ala kontrako jarrera argirik ez erakustea eta Bidenen gobernua kritikatzea, salatuz Justizia Departamentua Trumpen aurka erabiltzen ari dela.

Presidente ohiak beste zitazio bat du abuztuaren 28rako, nahiz eta ez den beharrezkoa izango Trump bera auzitegira joatea. Egun horretan espero da epaiketarako data zehaztea.


Summary: 83ko uholdeak gogoratuko dituzte Aste Nagusian. Bilboko Konpartsek bostehun ekitaldi baino gehiago antolatu dituzte Aste Nagusirako. Betiko jarduerez gain, «berrikuntzekin» dator aurtengo programazioa.

Berrogei urte pasatu dira Bilboko errekak gainezka egin eta urak hiria suntsitu zuenetik. Urteurrena aprobetxatuz, uholdeen inguruko oroimen ekitaldia izango da Bilboko Konpartsek antolatu duten ekitaldirik garrantzitsuena. Horretaz gain, bostehun ekintza baino gehiago antolatu dituzte abuztuaren 19tik 27ra bitarterako. Tradizio bihurtu diren ekintzez gain, berritasunak aurkeztu ditu Bilboko Konpartsen federazioak. «Egunez eta gauez egiteko, eta adin guztietarako ekitaldiak antolatu ditugu», aurreratu dute. Berretsi dute Aste Nagusian ez dutela erasorik onartuko, eta esan dute «oso adi» egongo direla.

Urteroko «ezinbesteko» ekitaldien artean, lehiaketa gastronomikoa eta 25. Hiri Krosa aurkeztu dituzte. Berrikuntzen kasuan, skate, rap eta hip-hop lehiaketak gehitu dituzte programaziora. Bederatzi egunez ospatuko diren jarduera guztien berri emateko, aplikazio bat sortu dute. «Aurten ere sakelarako aplikazioa sortu dugu, programazio eta jakingarri interesgarrien berri emateko. Aurten, baina, aplikazioa ez dugu Google Storen eta App Storen jarriko. Arrazoi etiko eta praktikoengatik», zehaztu dute. App.bilbokokonpartsak.eus helbidean eskuratu daiteke informazioa. Euskarri digitalaz gain, paperezko aukera ere eskaintzen dute: programazioa eta informazioa batzen dituen 15.000 liburuxka atera dituzte.

1983ko abuztuaren 26an izan ziren uholdeak Bilbon. Egun haietan Bilboko Konpartsek hiria txukun uzteko egin zuten «lan ikaragarria» azpimarratzeko asmoz, konpartsek Elkarlan Uholdeak kanpaina egin dute aurten. Kanpaina amaitzeko, «oroimen ekitaldi hunkigarria» antolatu dute abuztuaren 26rako; 13:00etan izango da, Plaza Barrian. Hainbat lekuko eta artistaren ekarpenak gidatuko dute ekitaldia. Uholdeen harira, horien irudiak apaindutako edalontzi berrerabilgarriak egin dituzte. Urteurrenaren egunean salduko dira edalontziak, abuztuaren 26an.

Xabi Aburruzagak egin du txupineren abestia. Ekitaldi «garrantzitsuekin» jarraituz, abestia aurkeztuko du ostegun eguerdian, Txupineren Egunean. «Txupinera guztien omenaldi abestia izango da, baina, batez ere, Lurdes Luqueren omenezkoa: konpartsen federazioko lehendakari eta txupinera izandakoa, aurten zendua», adierazi dute.


Summary: ESK-k «isekatzat» hartu du Osakidetzak erizainentzako jorratu duen gida. Sindikatuaren ustez, Osakidetzak «irudi garbiketa» egin nahi izan du hartutako neurri horren bidez.

Azken egunotan, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako EAG etengabeko arretako guneetan lan egiten duten langileek salatu dute sarritan medikurik gabe kudeatzen dituztela gune horiek. Egoera horren aurrean, Osakidetzak erizainentzako gida bat jorratu du, medikurik ez dagoen etengabeko arreta guneetan pazienteen balorazioak eurek egin ditzaten. Gida horren bitartez, aurrerantzean erizainek segurtasun juridikoa izango dute erabakiak hartzeko garaian. Horrela, erizainek pazienteen larritasuna neurtuko dute, eta, horren arabera, erizainak erabaki jakin batzuk hartu ahal izango ditu. Hala ere, protokolo hori medikurik ez dagoenean soilik erabili ahal izango dute. Hala, ESK sindikatuak Osakidetzak hartutako erabakia salatu du: «Erabaki hau hartzea bai herritarrei eta bai Osakidetzako profesionalei iseka egitea da».

Sindikatuak azaldu duenez, gida bat egitea izan da Osakidetzak hartu duen neurri «bakarra» jakinda osasun langileak nola ari diren EAGetan. Gehitu duenez, gida horrek ez du ematen erizainak ez dakien edo beste esparru batzuetan garatzen ez duen beste ezer.

ESKren ustez, neurri horren bidez Osakidetzak «irudi garbiketa» egin du. Salatu duenez, horrela Osakidetzak saihestu egin du osasun zentroetako «medikuen gabezian» eta lehen arretan «etengabe» egiten diren murrizketetan duen erantzukizuna.

Sindikatuak Osasun Sailari eskatu dio osasun publikoaren etengabeko narriadura bilatzen duten politika horiek bertan behera uzteko: «Osakidetzak gure lehen arretari giza baliabideak eta baliabide materialak emateko ezinbesteko neurriak har ditzala eskatzen dugu, herrialde honetako herritarrei merezi duten osasun arreta eman ahal izateko».


Summary: Petroren hauteskunde kanpaina legez kanpo finantzatu zela deklaratu du haren semeak. Kolonbiako presidenteak presioei men ez egiteko eskatu dio bere semeari. Ziurtatu du iruzurra gertatu balitz kargua utzi beharko lukeela.

Gustavo Petro presidentearen seme Nicolas Petrok egindako adierazpenek erabat nahastu dute Kolonbianko giro politikoa. Fiskaltzari atzo azaldu zionez, diru sarrera irregularrak izan ziren bere aitaren presidente hautagaitzarako kanpainan, iazko bozetan. Kanpaina finantzatzeko diruak gehieneko muga gainditu zuela esan zuen, eta erakundeei ez zitzaiela eman kopuru osoaren berri. Fiskaltzaren arabera, Nicolas Petrok konpromisoa hartu du baieztapen hori frogatuko luketen dokumentuak eta audioak aurkezteko. Mario Burgos fiskalak ikerketa bat abiatu du.

Informazio horiek argitara atera eta ordu gutxira, Kolonbiako presidenteak bere agintearen zilegitasuna babestu zuen, eta ziurtatu zuen duela urtebete eratu zuen gobernuaren kontrako kanpaina baten ondorio direla akusazioak. «Hori egia balitz, presidente honek gaur bertan alde egin behar luke. Ez bainaiz Uribe, ezta Santos ere, ez naiz Duque; ez naiz aurretik pasatu diren horiek bezalakoa, ageriko arrazoiengatik. Gauza beste era batera egiteko modu batetik nator».

Presidenteak mezu zuzen bat bidali zion semeari. «Gomendatu diezaiokedan bakarra da: duintasunez, egia. Borreroaren aurrean sekula ere ez makurtu». Gaineratu zuen berak ez diola sekula ere eskatu bere seme edo alabetako bati deliturik egiteko.

Presidentearen semearen hitzek erreakzio soka bat eragin dute arlo politikoan. Oposizioak Ricardo Roaren dimisioa eskatu du. Gaur egun, Ecopetrol Kolonbiako petrolio enpresarik handienaren presidente da, baina Petroren kanpainako arduradun izan zen iazko bozetan. Presidenteari azalpenak eskatu dizkiote, eta Petroren alderditik hura defendatzera atera dira blokean.

Zenbait enpresariren dirua modu irregularrean jasotzea leporatzen diote Nicolas Petrori, eta espetxean dago, haren emazte Day Vasquezekin batera. Auzi horren harira egin ditu Kolonbiako jokaleku politikoa astindu duten adierazpenak. Aitortu du dirua jaso zuela, baina ez zela bere onurarako izan soilik, eta bere aitaren kanpaina finantzatzeko ere erabili zela. Espero izatekoa da aitorpen horrengatik onura judizial batzuk jasotzea.

Presidenteak bere gobernua babestuko duela ohartarazi du, eta bere semearen kontrako auzian esku hartu gabe egingo duela hori. «Lehenengo presidentea naiz justiziari esaten diona bere semea epaitzeko. Ez delitu bat egin duen lehena naizelako, baizik eta besteek beren semeak babestea erabaki zutelako justizia babestu beharrean. Nik nahiago dut justizia babestu».

Petroren Itun Historikoa ezkerreko koalizioak presidentea defendatu du. «Hautagaiak berak esan zuen plan bat zegoela [kanpaina] narkotrafikoaren diruarekin infiltratzeko», esan du Heraclito Landinez Suarez diputatuak. «Horregatik esan zuen ez zela ekarpenik onartuko eta inork ez zuela baimenik ekarpenak jasotzeko».

Presidenteak nabarmendu zuen ez duela asmorik auzi horrengatik agintea uzteko. «Ez dago gobernu hau amai dezakeenik, herria bera ez bada».


Summary: Pertsona bat hil da Urkiolara bidean izandako auto istripu batean. Autoa errepidetik atera da, pareta bat jo, eta su hartu du

Pertsona bat hil da Urkiolako santutegira doan bidean, BI-623 errepidean (Bizkaia). Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, autoa bidetik irten da, pareta bat jo, eta su hartu du. 12:40an gertatu da ezbeharra.

Ertzaintza, suhiltzaileak eta osasun zerbitzuak bertaratu dira istripua gertatu den lekura, baina ezin izan dute suspertu biktima. Ertzaintzak errepidea itxi behar izan du, eta auto ilarak daude.


Summary: Lizarrako zinegotzi bat indarrez atera dute ikurrina erakusteagatik. Udaltzaingoaren buruak indarrez atera du EH Bilduko zinegotzia udaletxeko balkoitik. Zinegotzia ikurrina erakusten saiatu da Lizarrako jaietako txupinazoan.

Lizarrako (Nafarroa) Udaltzaingoaren buru Rodrigo Garcia de Galdianok indarrez atera du Elisabet Ziordia zinegotzia udaletxeko balkoitik, ikurrina zabaldu duenean. Lizarrako jaiei hasiera emateko txupinazoan gertatu da. Ziordiari balkoira ateratzeko txanda iritsi zaionean, balkoipean zeuden herritarren aurrean zabaldu du ikurrin bat. Segituan, udaltzainen burua agertu da, eta balkoitik atera du zinegotzia, indarrez.

EH Bilduk adierazi du Lizarrako gertakariak «beste behin ere» agerian utzi duela «egin beharreko bidea»: «Bada garaia ikur guztiak eta adierazpen askatasuna errespetatzeko».

Ziordiak aurten hartu du kargua, EH Bilduko zerrendetan bigarren postuan joanda. Alderdi subiranistak bost zinegotzi ditu Lizarran. Garcia de Galdiano ere hauteskundeen ondoren izendatu dute udaltzainen buru. UPNk alkatetza berreskuratu eta Marta Ruiz de Alda alkateak hartutako lehen erabakietako bat izan da. Garcia de Galdiano lehendik ere aritua da lanpostu horretan. Aurreko agintaldiaren hasieran jardun zuen Udaltzaingoaren buru gisa, EH Bilduk alkatetza eskuratu zuen arte.


Summary: ‘Nora?’ opera izango da Haurren Hamabostaldiko emanaldi nagusia. Ipuin kontaketa bat eta tailer bat ere egingo dituzte. Viktoria Eugenian eta Kursaalean izango dira emanaldiak.

Abian da dagoeneko aurtengo Haurren Hamabostaldia. Bost emanaldi eskainiko dituzte denera, Viktoria Eugenia antzokian eta Kursaalean. Haurrentzako opera bat izango da ekitaldi nagusia, Landarbaso abesbatzak sortu duen Nora?. Halaber, ipuin kontalaria eta tailerrak berreskuratu ditu aurten jaialdiak, etxeko txikienek ere musikarekin bat egin dezaten.

«Sentsazioetan oinarritutako bidaia bat da». Horrela aurkeztu dute Landarbaso abesbatzako Maialen Dorronsorok eta Iñaki Tolaretxipik Nora? haurrentzako opera. Hilaren 8an izango da emanaldia, 19:00tan, Viktoria Eugenia antzokian. Haur bat da istorioaren protagonista, eta amonarengana egingo duen bidaian berarekin joatera gonbidatuko du publikoa. Hala, ikusleek ere pertsonaiaren emozioak sentitzea lortu nahi dute. Haur eta gurasoei eskainitako obra bat da, eta emozioak kanporatzeak duen garrantzia azpimarratzen dute Marts Pujats idazlearen testuek. Letoniako opera baten moldaketa bat da; izan ere, euskal kulturara egokitu du Dorronsorok, Laura Jekabsone konpositore eta abesbatza-zuzendari letoniarrarekin batera, Landarbasok urtetako harreman estua baitu berarekin. Ahotsaz, pianoaz, perkusioaz eta txirulaz baliatuko da abesbatza ikuskizunean.

Abesbatzako Kontari taldeko haurrek eta Landarbasoko 31 abeslarik beteko dute Viktoria Eugenia antzokiko oholtza, eta, Dorronsorok adierazi duenez, benetako plazera da eurentzat haurrek Viktoria Eugenia bezalako «plaza» batean kantatzea. Landarbasoren lehen aldia da Haurren Hamabostaldian, eta eskainiko dutena egin ohi dutenaren oso bestelakoa dela onartu du Tolaretxipik. Hala ere, ilusioz sortutako proiektu bat dela adierazi du.

Musika istorioak

Ander Edo eta Nerea Azona arduratuko dira 3 eta 7 urte bitarteko txikiak ganbera musikara hurbiltzeaz. Hiru ganbera ipuin ipuin kontaketaren bidez egingo dute hori, Edok narraitzaile lanetan eta Azonak harpaz. Jesus Guridiren obrak entzun ahal izango dira bertan; izan ere, konpositore gasteiztarraren hiru pieza herrikoi baliatuko dituzte istorioa kontatzeko. «Gozamena da Musika Hamabostaldian ipuinak kontatu ahal izatea», adierazi du Edok. Ipuinek eta ganbera musikak bat egingo dute, eta biak ala biak esperientzia «gozo» bat direla gehitu du. Gozotasun hori eskaini dute gaur beren lehen emanaldian, eta hilaren 26an izango da bigarrena, Kursaal auditoriumeko foyerrean.

8 eta 12 urteko haurrek, ordea, Nerea Quincoces Ochoa perkusio jotzaileak gidatutako tailer interaktiboan parte hartzeko aukera izango dute. Gorputzaz eta zenbait perkusio tresnez baliatu ahal izango dira haurrak, erritmo kubatar eta afrikarrak esploratzeko. Euskaraz eta gazteleraz emango du Quincocesek tailerra, hilaren 8an eta irailaren 1ean, Kursaaleko foyerrean.


Summary: Orain arteko tenperaturarik altuena neurtu dute ozeanoen gainazalean. Batezbesteko tenperatura 20,96 gradura heldu da aste honetan, eta adituek ohartarazi dute igo egingo dela datozen hilabeteetan.

Ozeanoen gainazaleko tenperaturarik altuena neurtu dute aste honetan: 20,96 gradu. Zientzialarien arabera, El Niño fenomeno atmosferikoak ere badu zeresana ozeanoen berotzean, baina horri gehitu behar zaizkio klima larrialdiak eragindako aldaketak. Aurrez, 2016an neurtu zuten orain arteko tenperaturarik altuena, 20,95 gradukoa, eta orduan ere El Niño fenomenoa zegoen indarrean. Hala ere, zientzialariek ohartarazi dute ozeanoetako tenperaturak igotzen jarraituko duela datozen hilabeteetan, eta errekorra behin eta berriz gaindituko dela, izan ere, martxoan heldu ohi da ozeanoetako tenperatura maila gorenera.

«Zenbaki horietara orain iritsi izanak kezkatzen nau, izan ere nork daki noraino helduko diren tenperaturak hemendik martxora bitartean», ohartarazi du Samantha Burgessek, Eruopako Copernicus programako kideak. Burgessek azaldu du zenbat eta erregai fosil gehiago baliatu, orduan eta gehiago berotuko dela ozeanoetako ura, eta ondorioz, denbora gehiago beharko dela berotze hori moteldu eta lehengo tenperaturetara heltzeko.

Ozeanoek rol garrantzitsua dute kliman, beroa xurgatzen dutelako eta airea hozten, lurrazaleko tenperaturak freskatuz eta beroa eramangarriago eginez. Ozeanoak berotu ahala, ordea, gutxituz doa karbono dioxidoa xurgatzeko haien ahalmena ere, eta, beraz, berotegi gas kopuru handiagoa pilatzen da atmosferan. Horrez gain, ozeanoetako tenperatura igo ahala, azkarrago urtzen da poloetako izotza eta igoz doa itsasoaren maila.

Duela 150 urte hasi ziren ozeanoetako uraren tenperatura neurtzen itsasontziak baliatuta; duela berrogei urtetik hona, berriz, sateliteak eta buiak ere erabiltzen hasi dira horretarako. Datuak biltzen hasi zirenetik, 0,9 igo da ozeanoetako tenperatura; horietatik 0,6 azken lau hamarkadetan. Azken urteetan, gainera, ezohiko tenperaturak neurtu dira hainbat gunetan; iaz, esaterako, 38 gradu neurtu zituzten Floridako uretan, AEBetan.

Lehorrean bezala, itsasoan ere gero eta maizago gertatzen dira bero boladak. 2019an egindako ikerketa baten arabera, 2015 eta 2016 artean aurreko urteetan baino hiru aldiz bero bolada gehiago izan ziren. Bero bolada horiek lurrazaleko suteekin alderatzen dituzte zientzialariek, urpeko landaredia suntsitzera hel daitezkeelako.


Summary: Erromantizismoa izango du ardatz Ganbera Musika zikloak. Raquel Andueza sopranoak eta Carlos Mena kontratenorrak hartuko dute parte zikloan, esaterako. Antzinako Musika zikloan, berriz, Trio Nacedo eta Susana Garcia de Salazar arituko dira, besteak beste.

Laster jarriko dira martxan Donostiako 84. Musika Hamabostaldiko Antzinako Musika eta Ganbera Musika zikloak; izan ere, bihar hasiko da Antzinakoa, eta hilaren 10ean, Ganberakoa. Bost kontzertuk osatuko dute ziklo bakoitza, eta San Telmo museoan izango dira denak, 20:30etan. Raquel Andueza sopranoak, Carlos Mena kontratenorrak eta Susana Garcia de Salazar piano joleak parte hartuko dute, besteak beste.

Erromantizismoko musika izango da Ganbera Musika zikloko protagonista nagusia. Hain zuzen ere, XVIII. mendetik XX. mendera doan eskaintza zabal bat izango da entzungai. Abuztuaren 10, 13, 17, 21 eta 23an izango dira zikloko emanaldiak, San Telmo museoko klaustroan, eta Euskal Herriko eta Espainiako bakarlari eta taldeak entzuteko aukera egongo da egun horietan guztietan.

Cuarteto Trifoliumek irekiko du zikloa, abuztuaren 10ean, hari laukotearentzat idatzitako piezen errepaso batekin. Hilaren 12an, Francisco Fernandez-Ruedak emango du kontzertua, beste bost euskal musikarirekin batera: Andoni Mercero biolinistarekin, Susana Garcia de Salazar piano jolearekin eta Trio Nacedo hirukotearekin —Lidia Sierra, Ines Moreno eta Clara Muñoz—. Musika britainiarrean oinarritutako On Wenlock Edge programa aurkeztuko du seikoteak. 17an, Cuarteto Bretonen txanda izango da. Tomas Breton konpositorearen obra bat interpretatuko dute, eta Brahms hari laukotearen laguntza izango dute horretarako. 21ean, hiru emakume bakarlariren harien doinuek beteko dute museoko klaustroko oholtza: Judith Jauregi piano jolearenak, Soyoung Yoon biolin jolearenak eta Nadege Rochat biolontxelo jolearenak. Josu de Solaun piano jolearen eta Adolfo Gutierrez Arenas biolontxelo jolearen emanaldiarekin emango diote amaiera zikloari, hilaren 23an. Gutierrez Arenasek, gainera, Schumannen, Schuberten eta Francken obrak biltzen dituen Loss & Love izeneko bere azken diskoa aurkeztuko du.

Antzinatik, gaur egunera

1991ean antolatu zuen lehen aldiz Antzinako Musika zikloa Donostiako Musika Hamabostaldiak, eta jaialdiko ziklorik arrakastatsuenetako bat izatera heldu da. 25 urtez baino gehiagoz, Santa Teresa komentuak hartu zituen zikloko kontzertuak, baina komentuaren itxieragatik, San Telmo museora lekualdatu behar izan zuten. Europako antzinako musikako bakarlari eta talde nabarmenenak entzuteko espazioa da bilakatu da, urteotan, jaialdiko egunetan. Horietako bostez disfrutatzeko aukera egongo da, bihartik hasita hilaren 27ra arte. Nazioarteko taldeak Euskal Herriko interpreetekin batera arituko dira oholtza gainean, hala nola Raquel Andueza sopranoarekin eta Carlos Mena kontratenorrarekin.

Tercia Realidad taldeak emango dio hasiera Antzinako Musika zikloari, bihar, Jorge Jimenez biolin joleak gidatutako emanaldi batean. Farinelli konpositoreari egingo dio keinu, biolinerako piezak interpretatuz. Etzi, hilaren 9an, Brezza taldearen txanda izango da. Barrokoko inprobisazioaren tradizioan oinarrituko da Basilean sortutako taldea. Lehen aldia izango da bientzat Hamabostaldian, eta ikusleentzako dagoeneko ezagunak diren taldeen aurretik arituko dira.

Izan ere, Raquel Andueza sopranoaren txanda izango da hilaren 11n, eta aspaldiko ezaguna da jaialdian. Pozik agertu da bertan kantatzeko aukeraren aurrean, txikitatik joan izan baita zikloko kontzertuak entzutera. La Galania taldearekin batera eskainiko du emanaldia, Italiako eta Frantziako barrokoaren arteko truke eta eraginak erakusten dituen Seguace d’amore programa interpretatuko dute. Hilaren 19an, Carlos Mena kontratenorrak hartuko du lekukoa, Daniel Zapico tiorba jotzailearekin batera; XVI eta XVII. mendeetako doinu frantsesen transkripzioak eskainiko dituzte. Zikloaren itxiera, jaialdian berria den beste talde batek egingo du: Vivid Consorte taldeak. Hiru austriar musikarik osatzen dute, eta beren ahotsekin uztartzen dituzte txirula doinuak, errenazimenduko musika oholtza gainera ekartzeko asmoz.


«Bihotzean eramango zaituztet betiko!»

Summary: «Bihotzean eramango zaituztet betiko!». 18:00etan eman diote hasiera Gasteizko jaiei, Zeledonen jaitsierarekin. Azken aldiz hezurmamitu du Gorka Ortiz de Urbinak Zalduondoko baserritarra.

Dagokion orduan iristen den horietakoa da Zeledon. 18:00etarako esan, eta 18:00etan agertzen den horietakoa. Alaveseko jokalariek eta Arabako Garrasia harmailako zaleek orduan eman diote abisua Zeledonen panpinari; suziria jaurti ostean jaitsi da San Miguel elizako kanpandorretik, aterkia irekirik hegan, Gasteizko banderadun balkoiraino.

Bertan agertu da Zeledon, Gorka Ortiz de Urbinak hezurmamituta, milaka gasteiztarren aurrean, eta hainbat lagunen babespean zeharkatu du plaza. Kalimotxoarekin arrosa kolorekoa utzi diote alkandora; busti-busti eginda heldu da beste aldera. «Gora Gasteiz! Gora Andra Mariren jaiak! Gora Gasteiz!» esanez hasi eta Zeledonen abestia kantatzeari ekin dio. Tartean, Alavesen ereserkia ere abestu du—Lehen Mailara igo zen ekainean—. Aterkia itxi du agurtu ostean, baina irekiarazi egin diote, azken aldiz abesteko berriro Zeledonen abestia. «Primeran tratatu nauzue! Bihotzean eramango zaituztet betiko!», oihukatu die plazan ziren gasteiztarrei. «Mila esker! Tabernetan ikusiko gara!».

Aurpegi ezaguna dute Ortiz de Urbina: 21 alditan izan du eskuan Zalduondoko (Araba) baserritarraren aterkia. Aurtengoa du azkena, ez dituelako gainditu nahi bere aurretik Zeledon izan zirenak—22 urtez aritu zen Jose Luis Isasi, eta 21 urtez Iñaki Landa—. «Harro» dago 2001etik gaurdaino egindako lanaz, eta harro egotekoa da irailean egingo dioten aitortza. Urrezko Zeledoia jasoko du.

18:00etan eman diote hasiera Gasteizko jaiei, baina aldez aurretik giroa bazuten Andra Maria Zuriaren plaza. Hutsik zen, baina suziria jaurti baino bi ordu lehenago hasi da jendetza biltzen, eta, astiro-astiro, mukuru geratu da plaza.


Summary: Ecowasek Nigerren militarki esku hartzeko aukera handitu egin da. Blokeak esan du balizko operaziorako plan bat egin duela, eta estatuburuen esku dagoela hori martxan jartzea. Etzi amaitzen da kolpistei ezarritako epemuga.

Afrika mendebaldean eta erdialdean 2020tik hona izandako zazpigarren estatu kolpea da joan den astean Nigerren eman zutena. Kopuru hori eta herrialde horren kokapen eta garrantzia estrategikoa kontuan harturik, Ecowas Afrika Mendebaldeko Estatuen Ekonomia Erkidegoak jarrera gogorragoa hartu du oraingoan, eta esku hartze militar baten mehatxua egin du, nahiz eta zehaztu duen «azken baliabidea» dela. Baina badirudi, asteon gertaturikoaren —eta gertatu ez denaren— ondoren, blokeko estatu kideak estrategia horren alde egitear daudela. Hori da, behintzat, adierazpenek eta bilkurek agerian utzi dutena, Ecowasek Nigerren militarki esku hartzeko aukera indartu egin baita egunek aurrera egin ahala.

Joan den igandean, blokeak astebeteko epea eman zion junta militarrari boterea utzi eta kargugabeturiko Mohamed Bazoum agintera itzularazteko —etzi amaituko da—. Kolpistek, ordea, ez dute horretarako asmorik erakutsi, eta behin eta berriz ohartarazi dute balizko atzerriko esku hartze militar baten kontra. Jarrera horren aurrean, Ecowasen misio diplomatiko bat militarrekin eta Bazoumekin elkartzen saiatu zen atzo, Nigerko hiriburuan, baina ez zuen ezer lortu, eta berehala atera zen herrialdetik. Negoziazio politikoen bideak, hortaz, itxita dirudi, oraingoz.

Bien bitartean, blokeko estatu kideetako armadetako buruek hiru eguneko bilkura bat egin dute, gaur amaitu dena, eta horretan balizko esku hartze militarraz eztabaidatu dute, Nigerren «ordena konstituzionala berriz ezartzea» helburu lukeena. Bilera amaitzean, esan dute balizko operazio militarrari buruzko plan bat egin dutela, eta horren inguruko erabakia estatuburuek hartuko dutela; gainera, gaur argitara atera da Ecowaseko buruzagi eta Nigeriako presidente Bola Tinubuk atzo balizko esku hartze militar baten xehetasunen berri eman ziola haren herrialdeko Senatuari; eta egunak dira sare sozialetan zera ikus daitekeela: Nigeriako soldaduak Nigerko mugara gerturatzen.

Herrialde horretaz gain, Senegalek, Boli Kostak eta Beninek ere esan dute balizko esku hartze militarrean parte hartuko luketela, baina beste estatu kide batzuek kontrakoa adierazi dute, eta Ecowasen barne zatiketa baterako arriskua egiazkoa bilakatu da, Gineak asteon ohartarazi modura. Mali eta Burkina Faso dira, kasurako, kontrako jarrera dutenetako batzuk —junta militarrak daude agintean horietan, eta blokeko kidetza eten diete—; ohartarazi dutenez, Nigerren sartzea haien kontrako «gerra deklarazio bat» litzateke. Eta ikusteko dago blokearen balizko indar militar hori nolakoa eta nork osatua izango litzatekeen, Nigeriak baitu armadarik handiena eta indartsuena, eta egun jihadisten kontrako operazioak egiten ari baita herrialdeko ia estatu guztietan.

Muturreko islamisten aurkako gatazkarekin lotuta, Nigerko kolpistek atzo gauean erabaki zuten herrialdeak Frantziarekin sinatu zituen bost lankidetza militar akordioak bertan behera uztea. Parisek 1.500 soldadu inguru ditu herrialde horretan, eta, beraz, erabaki horren ondoren, ikusteko dago zer gertatuko den horiekin; Eliseoak gaur erantzun dio junta militarrari, eta esan dio itun horiek indarrean jarraituko dutela, «zilegizko agintariekin» adostu zituztelako, eta ez «Nigerko armadako kide batzuekin».

Bazoumen ohartarazpena

Frantziarentzat, eta, oro har, Mendebaldearentzat, Bazoum da Nigerko egiazko agintaria, «demokratikoki hautaturikoa»; eta, hain justu, kargugabeturiko presidentea, oraindik ere atxilotuta dagoen arren, nazioarteko estatuburuekin eta gobernuburuekin mintzatzen ari da egunotan. Gaur arte, ordea, ez zuen adierazpen publikorik egin estatu kolpea eman zutenetik, eta horretarako The Washington Post egunkaria baliatu du; iritzi artikulu baten bidez, besteak beste, ohartarazi du «terrorismoak» indarra berreskuratu dezakeela junta militarrak agintean jarraituz gero, eta Errusiaren influentzia handitu egin daitekeela eskualdean.

Eta, Nigerko egoera humanitarioaren kasuan, FIDH Giza Eskubideen Nazioarteko Federazioak kezka agertu du gaur, batez ere UEMOA Mendebaldeko Afrikako Ekonomia eta Diru Batasunak herrialde horri ezarri dizkion zigor ekonomikoek eragingo dituzten ondorioengatik.

«Oso kezkagarriak dira zigor horien eraginak. Batez ere, ezinbestekoak diren elikagai produktuen horniduran, baita botikagintzan, medikuntza tresnetan, elektrizitatean eta petrolio produktuetan», azaldu du FIDHko idazkari nagusi Drissa Traorek.


Miseria gorria

Summary: Miseria gorria. Baionan jaio zen, 1959an, eta Oragarren hazi (Nafarroa Beherea). Herria aldizkarian argitaratu zuen lehen poema, 1974an, eta, geroztik, genero ugari landu ditu. 1984an argitaratu zuen lehen poesia liburua: Bizitza nola badoan. Eleberrigintzan eta poesian jardun du gehien, eta ibilbide oparoa osatu du. 2002an, Euskadi saria jaso zuen, %100 basque eleberriarekin, eta narrazioa (Zeruetako erresuma) eta antzerkia ere (Odolak su gabe diraki) landu izan ditu. Amaia Ezpeldoi fikziozko detektibearen sortzailea ere bada. Euri zitalari esker (Susa, 2021) eleberria eta Uhartearen mugak (Maiatz, 2021) poesia liburua ditu lanik berrienak. Bestalde, hainbat hedabidetan kolaboratzaile izan da, besteak beste, BERRIAn, urte luzez. Maiatz aldizkariaren sorreran ere parte hartu zuen.

Un jour être pauvre Détaché de tout Gérard Manset

Hiper sentsible bakoitzak bere baitan isiltasuna egiten ikasi behar du» erran zuen mahai gurintsuaz bestaldean zegoen solas kideak. Hustu berri genituzkeen basoak klaskarazi genituen, lekuz kanpo zirudien adierazpenaren iluna ospatzeko. So egin nion: Miseria izeneko ostatu honen antzera, aitzinean neukanak egun anitzez hobeagoak bizituak zituen, baina hor zegoen, konkor, duin, guztiok jasan genuen gain-behera soziala fikzio hutsa bailitzan. Alta egoera erreala zen, dirurik ez genuelako, janzteko, gosea bazkatzeko edo Miseriatik at, harremanak bilbatzeko.

—Dirua ez da dena, oihukatzen zuen Marisa taberna-jabeak, negarroiegiak bihurtzen ginela iruditzen zitzaionean. Ez gara bakarrak hondatzen doan ontzi honetan... adiskideak, animo, etxeko anderearen erronda...

—Zu bederen bihotz handiko emaztea zara, marmartzen zuen baten batek aharrausi artean, egikera hain eskuzabalik aspaldian ikusi ez bailuen. Eta banpez jauzten zen lotara, gertatzen ari zenaz arras desinteresatua.

Isiltasunaren tapakiak gela tepu eta likitsa troxatzen zuenean, ardorik merkeenez arrada bete gure godaletak ferekatzen genituen, behatzez, behiala maitatu izakien gorputz unatuak bailiran. Nehork ez zuen hitzik ateratzen. Presioa dorpeegia bilakatzen zenean, Marisak mende urrunduetako musika irakurgailuan, garai bereko binilo bat pausatzen zuen eta bandoneonez edertu melodiaren notek Miseriaren hilotza inarrostea lortzen zuten: geldo zirudiena mugitzen hasten zen. Egunaren eta gauaren arteko marra gorria aspaldian pasatu zutenak dardaka sumatzen ahal ziren oraino.

Solaskideari erran nion:

—Kantuaren indarra...

—Oroitzen zara zorionaren gibeletik errabiaz genbiltzan denbora haiez, galdatu zidan, astotik oilarrera deblauki iraganez:

—Lau etapa aski omen ziren uros izateko. Baina korrika paziente hartako azken bidaldia ezeztatu ziguten, unilateralki. Eta hor geratu ginen, hatsanka, mihiak lurrean, betirako frustratuak...

Miseria, sos, kalipu eta gero gabeziak eragin deboilaren ondorioz biluzi auzo batean kokatzen zen. Bertan bizi ginen, egoerak zakartzen zuen biolentzia handiko ingurunean. Marisak zerbitzatzen zigun ardo mikatzak laguntzen gintuen pairatzen genuen malurra ahanzten. Batzuetan besteetan baino mikatzagoa zen eta erraiekin batera bota genezakeen irentsitako azken hurrupa. Begiak zulo, zintzurrak leize eta sabelak sumendi bukatzen genuen, ekintza-ezaren eremuan alderrai.

Miserian entzerratu aitzin, kontzientzia ximixta soilean, oroitzen ginen bestela bizi izan ginela, apairu onak eta oporrak hartzen genituela. Guretzat, libertatearen goren maila bideo pornografikoak komunean begiestean zetzan. Baina bat batean abiadura handian zihoan trenetik aurtikiak bezala suertatu ginen, bide ertzeko sasietan odoletan, nortasun paperik gabe, iraganaz desjabetuak, etorkizunerako uzkur. Horixe bai, Marisak arrazoia zuen: ez ginen bakarrak.

Hasieran, auzo okertuaren mugetaraino lehiatzen ginen, ate edo zirrikitu bila. Den mendreneko saio guztiak kontra-karratzen zituzten astunki armatu gizon-lerroek. Jalgitzeko eskubiderik ez geneukan. Hilabeteen buruan, Miseriara asignatuak izan ginen, miseria ginen, besterik ez. Miseria-konplizeak aurkitzen genituen egun oroz, alabatxi mehakoila zaintzen zuen amona ezindua adibidez, solaskide etsitua, barra atxikitzen zuten nostalgiko fanfarroiak eta ni neu, laprastada larriaren lekuko kasik mutua.

Marisa hurbildu zitzaigun, irria ezpainetan. Pasatzean, telebista piztu zuen. Informazio kateetako gizon eta emazte aurkezle panpoxak agertu zitzaizkigun, zorion materialaren itxurek pantaila emokatzen zutela. Eguerdi hartan, preseski, ile zurbilekiko politikari bat ari zen miseria horren ezabatzeko zer egin behar zen kontatzen: gangrena baten moduan hedatzen diren auzoak arrasatzea proposatzen zuen, horko etxe, karrika eta jendeak olde berean lurraren azaletik erauziz.

—Hiri abil eta likidoen ateetako kalitxa edo zornakizun ahalkegarri horien presentzia jasan ezina da, neurri bortitzak eskatzen ditu. Gobernuak egingo duena txalotuko dugu...

Diskurtso elektrikotik landa publizitate tunel bat zeharkatu genuen, oren erdi bat baino gehiagoz: auto eta bizikleta elektrikoak ageri ziren, sukalde dena-elektrikoak, klimatizatore elektrikoak, bibratzaile-masaje egile elektrikoak. Miserian, kanpoarekiko lotura bakuna zen telebistaz eta hozkailu burrunbariaz aparte, zer elektriko mikorik ez zegoen, non ez ziren gure gogoeta eta murduska terrentak. Egunerokotasuna zalantzaz betetzen zihoakigun, makina erraldoiak edonoiz etortzen ahal zirelako eremu eskas hauek deuseztatzeko.

«Partikula xehez eta mikroplastikoz elikatzen gara» idatzi nuen behin, galtza zikinen sakelan neukan kaier txikian. Miseriako giroan, poeta fama (txarra) nuela egia zen. Solaskidea nitaz trufatzen zen, hogei urtean ez nuelako besterik izkiriatu. Baina zoko kirasdun honetan sartzen ziren aurpegi kezkatuen izen-deiturak notatzen nituen, Irristada Handiaren ardatzean iruten zituzten istorioak eta hauen hiltze-iraungitze datak ere bai. Miseriaren memoriaren zaintzaile patetikoa nintzen, esku eta belarri hautua, isila, egartsua, alabaina, destino-lagunen pare.

Orduak higatzen nituen ardo zakarrak akuilatzen zuen hausnar tzar batean, egitura orokorra madarikatzen, nire burua ere bai, ustez hain abila izanik xederetan harrapatua izan nintzelako. Lau zenbaki eta zazpi hitz baino ez nituen jada ezagutzen. Mestura melenga aragoak ziren gizakion garunak, jeloskeria eta sumindura ontzi ezinbestekoak. Humanotasunaren zero gradura jauzi ginela bagenekien, itzul biderik gabe.

Eskerrak Marisari musika ona laket zitzaiola. Isiltasun dorpeegiak hedatzen zirenean, basoak biltzen zituen eta besoa soinu-makinara luzatzen zuen, berak hautatzen zuen disko bat platinan ezartzeko. Begiak ixten genituen eta bakoitzak bere pentsamenduak bihikatzen zituen bekaizki. Orduan, ardo mingarrezko intimitate bat hedatzen zen gure artean.

Lehen aldikoz bere Historian, salbatuko zuen norbaiten esperantzari uko egiten zion munduak. Mundua bera zen suntsiketaren tresna trebea. Baina bizia aitzina zihoan, biloak urdintzen eta gerriak gantzaz astuntzen nabaritzen genituen, debaldeko ele eta oldar keinuen artean. Mendea eman genuen ohitzen, ez zen gauza askorik pasatzen, salbu denbora, haren golde zorrotzak larruak iraultzen zizkigula.


Summary: 21 urteko emakume bat hil da auto istripu batean, Larraunen. 24 orduan Hego Euskal Herriko errepideetan hiltzen den hirugarren pertsona da

Hiru pertsona hil dira azkeneko 24 orduotan Hego Euskal Herriko errepideetan izan diren hainbat istriputan. Biktimen artean 21 urteko emakume bat dago. Bart 20:40ak aldera Larraun (Nafarroa) parean gertatu zen istripua, A-15 errepidean. Guardia Zibilak jakitera eman duenez, autoa errepidetik irten eta irauli egin zen. Hala, ibilgailuan zeuden bi pertsonak harrapatuta gelditu ziren. Larrialdi zerbitzuak iritsi zireneko emakumeetako bat hilda zegoen, eta bertzea zaurituta zegoen; Nafarroako Ospitalera eraman zuten.

Gipuzkoan, berriz, 50 urteko gizon bat hil zen atzo iluntzeko 21:45ak aldera. GI-20 errepidean gertatu zen ezbeharra, zortzigarren kilometroan. Aritzetako noranzkoan zihoan autoa irauli egin zen. Atzo 12:40ean Bizkaian gertatu zen hirugarren istripua, Urkiolako santutegira doan bidean (BI-623 errepidean). Autoa bidetik irten zen, pareta bat jo zuen, eta su hartu zuen.


Summary: 49 urteko gizon bat atxilotu dute Gasteizen, sexu eraso bat leporatuta. Segurtasun Sailak jakitera eman duenez, hainbat lekukok baieztatu dute gizonak «ukituak» egin dizkiola biktimari

Gasteizko jaietan 49 urteko gizon bat atxilotu dute, emakume bati sexu eraso bat egitea leporatuta. Goizeko 02:00ak aldera gertatu da erasoa, Santiago Ospitalearen inguruan. Herritarren Babeserako Unitateak gizon bat korrika ikusi du, eta hainbat lagun bere atzetik. Agenteek korrika zihoan gizona atzeman dute, eta gertatutakoaren berri emateko eskatu diote. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak adierazi duenez, hainbat lekukok baieztatu dute gizona «biktimaren gainean etzanda» zegoela, «ukituak» egiten.

Biktimak leukoek errandakoa baieztatu du, eta gizonak «indarrez» bazter batera eraman duela erran du. Hala, Ertzaintzak gizona atxioltu du, ustezko sexu eraso bat egitea leporatuta. Polizia etxera eraman dute, eta epailearen esku utziko dute. Gasteizko Udalak gertatutakoa gaitzetsi du.


Summary: Ukrainan bakea eraikitzeko oinarriak eztabaidatzen ari dira 40 estatu Saudi Arabian. Errusia ez da parte hartzen ari, baina bilkuran dira Txina, India eta Brasil. Zelenskik Kieven bake proposamenaren aldeko babesa bilatuko du Mendebaldearekin lerrotu ez diren herrialdeen artean.

Ukrainarako bake proposamen bati begira, irtenbide adostu batek bildu beharko lituzkeen oinarriak zein diren aztertzen ari dira, gaurtik, 40 estatu inguru, Saudi Arabian. Errusia ez da parte hartzen ari, baina ordezkaritza bat bidali duten herrialdeen artean dira Txina eta hegoalde globaleko zenbait estatu, zeinak, horietako asko, elikagaien garestitze nabarmena jasaten ari diren gerraren ondorioz.

Jidda hirian egiten ari diren goi bilerak badu aurrekari bat. Nazioarteko antzeko saio bat egin zuten ekainean, Danimarkan. Baina izaera informala aitortu zioten hari, eta ez zen bilkuraren osteko adierazpen formalik egon. Ikusteko dago, bihar, Saudi Arabiako elkarrizketa amaitu ostean, estatuek adierazpen publikorik egingo duten ala ez.

Ukrainako presidente Volodimir Zelenskiren iritziz, egitasmo garrantzitsua izango da asteburukoa, eta garabidean dauden zenbait herrialdeen parte hartzea nabarmendu zuen atzo. Haren esanetan, «milioika pertsonaren etorkizuna» dago jokoan, «elikadura segurtasuna bezalako auzietan», eta herritar horien patua zuzenean lotu zuen «munduak azkar mugitzeko duen gaitasunarekin», Ukrainan «bake formula bat» ezartze aldera.

Errusiak eta Ukrainak Nazio Batuen Erakundearen eta Turkiaren bitartekaritzarekin hitzarmen bat adostu zuten, iazko uztailean, gerran egonik ere, zerealak eta beste labore batzuk Ukrainako portuetatik esportatu ahal izateko. Baina Kremlinek akordioa ez berritzea erabaki zuen, joan den hilean, bere eskariak ez zirela aintzat hartu iritzita. Ukrainako zerealen esportazioa eteteak elikagai krisi baten inguruko kezka handitu du, bereziki, Afrikako hainbat herrialdetan.

Zelenskiren itxaropena da asteburu honetako egitasmoak balio izatea nazioarteko «bake goi bilera bat» antolatzeko aurtengo udazkenean, eta han pisuzko agintari politikoek babestea irtenbide baketsu baterako Kievek proposatu duen hamar puntuko formula. Oinarri horien artean dira, besteak beste, Ukrainaren lurralde osotasuna errespetatzea eta Errusiako tropek Ukrainako lurraldea uztea, Moskuk anexionatutzat jo dituen eremuak barne.

Saudi Arabiako bilkuran izango ez bada ere, Kremlinek esan du gertutik jarraituko duela. Errusiako Gobernuko bozeramaile Dimitri Peskoven arabera, Moskuk jakin behar du elkarrizketa horietan «zein helburu ezartzen diren eta zer hitz egiten den». Haren esanetan, «konponbide baketsu bat sustatzeko saiakera orok balorazio positibo bat merezi du».

Ukrainarentzat bereziki interesgarria izango da Txinaren parte hartzea. Pekinek ez du Errusiaren erasoa gaitzetsi AEBek nahiz haren aliatuek eskatu dioten irmotasunarekin. Mendebaldeak galdegin dio baliatu dezala Moskurekin duen aliantza geopolitikoa harengan eragiteko —bi estatuek «mugarik gabeko lankidetza harreman bat» sinatu zuten Errusiak gerra hasi baino aste batzuk lehenago—. Txinak «neutral» mantentzearen alde egin du, ordea. Esan du errespetatu egin behar direla lurralde osotasunaren printzipioa eta estatu ororen subiranotasuna, eta irtenbide baketsu baterako baldintzak sortzearen alde mintzatu da, aldeen «segurtasun kezka zilegiak» aintzat hartuta —Errusiak erasoa hasi aurretik NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeari agertu zizkion segurtasun auziei erreferentzia eginez—.

Joan den otsailean, bere bake proposamena aurkeztu zuen Txinak. Su eten bat eskatu zien aldeei, eta nazioarteari, bake baterako «baldintzak eta plataformak» sortzeko. Pekinek «rol eraikitzaile bat» jokatzeko prestutasuna agertu zuen, eta konpromiso hori berretsi du Atzerri Ministerioko bozeramaile Wang Wenbinek.

Dena den, Txina ez da Ukrainarentzako hizketakide garrantzitsu bakarra izango. Bilkuran parte hartzen ari dira Brasil eta India ere. Horiek ere ez dira Mendebaldearekin lerrotu, eta Errusiaren aurkako zigor ekonomikoak kritikatu dituzte, esaterako.