Summary: «Tokiko bezeroak izan nahi ditugu, ez bakarrik turistak». Neguko denboraldia bukatutzat eman dute Larra-Belagua zentroan, bi hilabetean elurra izan eta gero. Klima aldaketak eskian izan duen eragina aipatu du Julen Garjon zentroko zuzendariak.

Larra-Belagua eski zentroko zuzendaria da Julen Garjon (Erronkari, 1993). Erronkarin, maite duen kirolean lan egitea lortu du: eskian. Aurten jada gorde dituzte eskiak, eta neguko denboraldia agurtu, eta, urtero bezala, makilen trukaketa egin dute: eskiatzaileek, urrezko makila hartu, eta artzainei ematen diete. Negua amaitu da. Kezka du etorkizunarekin, klima aldaketaren ondorioz elur gutxiago botatzen duelako. Horregatik, zentroko arduradunak jarduera berriak aurkeztu nahi ditu, betiere eskiari eutsiz.

Zure zaletasuna ogibide bihurtu duzu?

Bai. Txikitatik egon naiz eski munduan murgilduta. Erronkarin elurra zegoen, eta guztiok eskiatzen genuen. Kirola asko gustatzen zaidanez, entrenatzaile gisa lan egiten hasi nintzen. Gero, Brasilgo selekzioarekin lan egin nuen, eta, aldi berean, Nafarroako federazioan teknikari gisa.

Nola sortu zen Brasilgo selekzioarekin lan egiteko aukera?

Brasilgo selekzioa Erronkarira etorri zen entrenatzera, eta hor hasi nintzen Manex Salsamendirekin lan egiten. Zortzi eskiatzaile inguru zeuden selekzioan, baina nik Salsamendirekin lan egin nuen hiru urtez, eta Europako hainbat txapelketatara joan nintzen harekin.

Besteak beste, 2022ko Neguko Olinpiar Jokoetan izan zinen. Nolakoa izan zen esperientzia?

Brasilgo selekzioarekin egin nuen azkeneko bidaia izan zen hori. Kirol munduan lan egiten duen norbaitentzat, Olinpiar Jokoak izugarriak dira. Pekinen munduko hoberenekin bazkariak partekatzea eta gero jokoen egitura gertutik ikustea ikaragarria izan zen.

Zer eginkizun zenuen entrenatzaile gisa?

Entrenatzailea izateaz gain, bileretara joaten nintzen; sukaldariak gara, baita psikologoak ere. Eskiak prestatzen ditugu, baina, bestalde, kirolariaren ongizateaz ere arduratzen gara.

Orain Larra-Belagua zentroko arduraduna zara. Eskiarekin duzun harremanak zentroa kudeatzen lagundu du?

Bai. Eskia da zentroko aktibitate nagusia, eta, betidanik hemen eskiatu dudanez, badakit pistak nola dauden, zer hobetu dezakegun, edo zer mantendu behar dugun.

Eskia maitatu behar da zentroko arduraduna izateko, zure ustez?

Bai. Proiektua zurea sentitu behar duzu. Erronkarikoa izatea ezinbestekoa da, eta kirola maitatzea. Saiatzen gara kalitatea eta hurbiltasuna eskaintzen, baita Erronkariko ingurua errespetatzen ere.

Neguko denboraldia amaitutzat eman duzue. Klima aldaketaren eragina nabaria da?

Elur gutxiago egiten du, hori egia da. Aurten bi hilabetez izan dugu elurra, besterik ez. Gainera, tenperatura aldaketak ikaragarriak dira: agian, egun batean elurra egiten du, eta tenperatura -6 gradukoa da, eta, hurrengo egunean, 10 gradu dauzkagu. Gaur egun, elurra ez da konstantea.

Nola aurre egin diozue?

Klima aldaketa kontuan hartuz, beste ekintza batzuk egin nahi ditugu: jokoak, bizikletarekin ibiltzeko bideak, antzerkia… Elurra izaten denean, jende gehiago etortzen da, noski. Elurra amaitzen denean, jendeak jarrera aldatzen du, eta eguraldi ona nahi izaten du, besterik ez. Guk erakutsi nahi dugu Erronkarin beste ekintza batzuk egiteko aukera ere badagoela, betiere ibarra zainduta, noski. Erronkarin bizi garenok gure ibarra maite dugu, eta badakigu gure lurra zaindu behar dugula.

Larra-Belaguan eskia ez da ekintza bakarra izango, beraz?

Ez. Orain, saiatzen ari gara proiektu berriak aurkezten. Ez badugu eboluzionatzen, hil egingo gara. Beti elurra eta eskia kontuan izanda, eta non gauden, noski. Aurten, egitasmo oso bitxi bat egin dugu, Winter Wonderland (Negu liluragarria) deitzen dena. Lurrean egin daitezkeen aktibitateak —korrika, adibidez—, eskiarekin nahasi genituen; herri kiroletako ariketak ere egin genituen. Txapelketa batean, musika, zozketak eta bazkaria antolatu genituen. Oso egun polita pasatu genuen.

Eskiarekin zerikusirik ez duen jendea azaldu zen?

Bai. Orain konturatu dira Larra-Belaguan hainbat ekintza egiteko aukera dagoela. Ekintza berri horien harira gure zentrora etorri ziren askok ez zekiten eskiak zer diren ere. Orain, horietako asko eskiatzen hasi dira, eta hilabetean behin etortzen dira familiarekin eguna pasatzera.

Zeintzuk dira ohiko bezeroen ezaugarriak?

Betiko bezeroak daude, askotan eskiatzen duten horiek. Baina, ekintza horiei esker, askotariko bezeroak ditugu orain. Egia da orokorrean ezjakintasuna nagusitzen dela; askok ez dakite Larra-Belagua badagoenik ere, eta Pirinioetara joaten dira zuzenean. Baina Erronkarin elurra dago, eta eskiatzeko aukera ere bai.

Turistak nagusitzen dira eski pistan?

Bai, izan daiteke. Tokiko bezeroak izan nahi ditugu, ez bakarrik turistak. Larra-Belagua gure altxorra da, zaindu beharrekoa; lan handia dago proiektuaren atzean. Arratsaldean Erronkariko gurasoak haurrekin pistetara igotzen ikustea oso berezia da niretzat. Ez dira parkera joan, elurretara igo dira. Hori ikusteak poz handia ematen dit.


Summary: ‘Las buenas compañías’ filmak irabazi du ikusleen saria Giza Eskubideen Zinemaldian. Abortu eskubidearen aldeko borrokaren gaineko istorio bat kontatzen du film irabazleak. 'The Lost Souls of Syria'-ri eman diote Amnesty International saria, eta 'Yellow' laburrari gazte epaimahaiarena.

1976ko uda da. 16 urte ditu Beak (Alicia Falcó). Emakume talde batean militatzen du, hain zuzen ere, feminismoa aldarrikatzeko eta abortatzeko eskubidearen alde egiteko. Miren ezagutuko du orduan (Elena Tarrats), eta laguntasun estu bat izango du harekin. Hain justu, Bearen bizitzan mugarri izango da harreman hori. Istorio hori kontatzen du Las buenas compañías filmak. Hain justu, Donostiako Giza Eskubideen XX. Zinemaldiko ikusleek lan horri eman diote jaialdiko sari nagusia.

Amnesty International erakundearen saria, berriz, Stephane Malterreren eta Garance Le Caisneren The Lost Souls of Syria filmari eman diote. Siriar erregimeneko artxibo ezkututik lapurtutako 27.000 argazkiren inguruko film bat da. Bertan kontatzen denez, 2014an atera ziren argitara artxibo ezkutuok. Atxilotuak eta torturatuak ageri dira horietan; eta biktima horien senideak eta aktibistak justiziaren alde ari dira borrokan, Europa osoko auzitegietako ateak joz.

Giza eskubideen aldarrikapena

Gazte epaimahaiak film laburrik onenari emandako saria, berriz, Elham Ehsas zuzendari afganiarraren Yellow lanak lortu du. Laliren istorioa kontatzen du filmak. Hain zuzen ere, Talibanek kontrolatutako Afganistanen bizi da, eta, etorkizun berriari aurre egiteko, aurreneko belo integrala erosiko du Kabulgo burka denda batean. Horixe du abiapuntua filmak. Lanaren kalitate zinematografikoa eta giza eskubideen arloan «sentsibilizatzeko duen gaitasuna» hartu ditu kontuan epaimahaiak, zeina berrogeita hamar kidez osatuta baitago. Hala azaldu du Oihane Gonzalo de Nava epaileak: «Ia hitz egin gabe istorio eder bat ulertarazteaz gain, giza eskubideen aldarrikapen argi eta sentibera aurkezten duela uste dut».

Gaur banatuko dituzte sariak, 20:00etan, Viktoria Eugenia antzokian. Ondoren, zinemaldiko itxiera filma pantailaratuko dute: Beatrice Polleten Toi non plus tu n'as rien vu (2022) filmaren proiekzioarekin.


Summary: «Izugarrizko ezjakintasuna nabari dut lan gaixotasunen inguruan». Urte askoan CCOO sindikatuan langileen eskubideen alde aritu da lanean Jesus Uzkudun. Asbestosi gaixotasuna diagnostikatu zioten duela bi urte, «amiantoarekin urte askoan lan egiteagatik».

Gaztetatik izan da militante Jesus Uzkudun (Donostia, 1949). Lan munduari lotutako ekintzetan aritu izan da beti, fabrikan lanean hasi eta berehala eman zuelako pauso hori. CCOO sindikatuan barrutik aritu da lanean, eta Asviamie amiantoaren biktimen elkarteko bozeramailea da egun.

Frankismo garai betean, nola gogoratzen duzu haurtzaroa?

Nik, batez ere, eskola gogoratzen dut, nola [Donostiako] Igara auzoko eskolan denak baserritarrak ginen eta ez genekien gaztelaniaz. Asto belarriak jarrita eta kolpeak jasoz gogoratzen ditut garai haiek. Geroago, gogoan dut beste baserri batera joan ginela bizitzera; trenbidea egiten hasi ziren baserriaren lurretan, eta guardia zibilez beteta egoten zen dena. Kontziente nintzen gertatzen ari zenaz, baina haurra nintzen.

Aipatu duzu euskaraz bizi zinetela zuek. Hizkuntzak garrantzi handia izan du zuregan?

Bai, noski. Gurasoak euskaldunak ziren, eta hori irakatsi zidaten niri; ez nekien besterik. Ikasketa guztiak gaztelaniaz egin behar izan nituen, baina nik beti izan dut euskara oso presente. Beti izan dut hizkuntzarekiko kontzientzia.

Donostian igaro zenuen haurtzaroa, baina Hernanin gaztaroa, ezta?

Hala da. Nik 13 urte nituela etorri ginen Hernanira bizitzera. Eskola profesionalean hasi nintzen orduan, eta 17 urte bete berri nituela Urnietako enpresa batean hasi nintzen, mekanizazio lanetan. Garai hartan kristaua nintzen ni, eta kontzientzia soziala hartzen hasia nintzen, baita fabriketako egoeren inguruan ere.

Kontzientzia horrek barneratu zintuen militantzian?

Parrokiaren zentro bat zegoen [Hernaniko] Florida auzoan, eta ekintza sozial batzuk egiten zituzten bertan; horietan parte hartzen nuen nik. Mendi talde bat sortu nuen han, eta kristau munduko gazte batzuk hainbat ekintza sozial egiten hasi ginen: irakurri, eztabaidatu… Mendi irteerak ere egiten genituen, eta hainbat gai lantzen genituen irteera haietan.

Lanketa horretan pauso gehiago eman zenituen jarraian…

ETAko langile frontean hasi nintzen segituan. Era berean, Hernanin lan munduko legeak ikasten aritu nintzen talde batekin, eta ikasi nuen, bai! Garai hartan ni fabrikan lanean ari nintzenez, fabrikak gelditzeko mugimenduko buru bihurtu nintzen; ardura ez nuen nik hartu, jendeak eman zidan. Enpresa guztiak propagandaz josten genituen orduan, eta sinadurak biltzen genituen lan baldintza hobeak eskatzeko. Gogoan dut bi buzo eta soldata igoera bat lortzea izan zela lehendabiziko eskaera. Jendearentzat harrigarria zen lan baldintzen inguruan zerbait jakitea; horregatik nintzen ni burua. Harremanak egiteko aukera eman zidan horrek.

Beraz, lan munduarekin lotura duten mugimenduetan ibili izan zara zu beti, ezta?

Bai. Ardura maila aldatu arren, arlo horretan aritu izan naiz beti borrokan. Horregatik, ETA zatitu zenean, ETA VI.ekoekin egin nuen bat nik; geroago, Liga Komunista Iraultzailearekin (LKI); eta, azkenik, Zutik-ekin.

CCOO sindikatua sortu zenuen gero Hernanin.

Hogei bat lagunekin biltzen nintzen herrian, eta, ordura arteko bidean egindako harremanekin, ibarrean CCOO sindikatua sortzea beharrezkoa zela ikusi nuen. Hein handi batean, nik bat egin nuen mugimendu horrekin. Langileak sindikalismora bideratzeko, sortu beharra zegoen zerbait herrian. Hala ere, sindikatuaren barruan hainbat tirabira eduki izan ditut nik; hori ere esan beharra dago.

Sindikalismoa, beraz, garrantzitsua izan da zure bizitzan…

Noski. Nik beti pentsatu izan dut iraultza eta sozialismoa lortu nahi baditugu langileekin lortu behar ditugula, eta egoeraz kontziente izatea da langileen lehen pausoa. Horretarako da garrantzitsua sindikalismoa: langileei dena argitu eta haien bidean edo borrokan laguntzeko. Horregatik, gorabeherak izanik ere, betidanik sinisten dudan bidean jarraitu dut nik CCOO sindikatuan ere.

CCOO ez da euskarak garrantzirik handiena duen sindikatua. Zu euskaltzalea izanik, nola hartu izan duzu hori?

Ez da erraza. Euskara bermatzeko ardura sortu nuen CCOOn, eta Euskal Kontseiluan eta beste hainbat kontseilutan aritu nintzen euskararen alorra bermatzeko; hala jarraitzen du nire ondorengoak ere [Alfonso Rios]. Beti esan izan dut herri honetan sindikatuko ardura duenak bi hizkuntzak menderatu behar dituela, gutxienez. Neurri batean lortu nuen: gaur egun Madrilen dago Unai Sordo [Espainiako CCOOko idazkari nagusia], baina hark euskaraz ikasi zuen. Hori bai, presio falta dagoela nabari dut. Afiliazioa erdalduna bada, oso erraza da korporatibismoan gaztelaniara jotzea eta erdaldunen eskaeretan bakarrik zentratzea. Hori hala bada, zulora goaz; kontraesan hori dut nik neure barruan. Ez nago ados sindikatuan hizkuntzarekin duten tirabira horrekin, baina 74 urte egingo ditut laster, eta jada ez nago eztabaidetan hasteko. Lan egiteko banago, baina eztabaidetarako, ez.

Gaur egun nola ikusten duzu sindikalismoa?

Arazo bat baino gehiago ikusten ditut. Batetik, ideologikoki prestatuta daude sindikalismoan ardura duten asko, baina ez dira pasatu lan mundutik, eta eragin egiten du horrek. Pertsona hori lan munduan gogortu ez bada, zerbait falta zaiola iruditzen zait niri. Bestalde, sindikalismoak afiliazioa behar du, eta, nire ustez, gaur egun eskatzen da afiliazioa, baina aurretik ez da zabaltzen hazirik. Afiliazio gosea zabaldu behar da lehenengo, landu egin behar da gai hori, eta dena ondo ulertzen dutenean afiliatu behar dute langileek. Gainera, zatiketa handia dago sindikatuen artean, eta horrek ez du laguntzen. Langile bat hiltzen denean, sindikatu bakoitzak bere iritzia ematen du, bere oharra zabaltzen du, baina horrelakoetan erantzun bateratu bat eman beharko litzatekeela uste dut. Indarra galtzen dugu sindikatuak elkarrengandik banatzen, eta ez diegu heltzen beharrezko borroka edo gaiei.

Zein dira gai horiek?

Batzuek uste dute langileak emantzipatuko direla soldatak igota eta erretiroak eskatuta, baina zerbait gehiago behar dela uste dut nik. Gaur egun, garrantzi handiagoa izan beharko lukete, adibidez, lan osasunak, berdintasunak eta ingurumenaren aldeko konpromisoak. Nik askotan aipatzen dut Europan, urtero, 90.000 pertsona baino gehiago hiltzen direla amiantoak sortutako gaitzengatik, eta lanketa gutxi egiten da horrekin. Ez al du merezi horrelako gerra bat egitea? Elkarlana behar du sindikalismoak: mugimendu feministarekin, ekologistarekin…

Amiantoaren gaia gertutik bizi izan duzu zuk, eta Asviamie elkarteko bozeramailea zara gaur egun.

Askotan kontatu izan dut 1982an asko nekiela amiantoaren inguruan, baina beti irakurtzen nuen uralita fabriketan eta ontzioletan erabiltzen zela; inoiz ez nuen irakurtzen siderurgia fabriketan ere erabiltzen zela. Siderurgian lan egin nuen nik, eta, konturatu nintzenerako, berandu zen. Duela bi urte diagnostikatu zidaten asbestosi gaixotasuna; amiantoarekin urte askoan lan egin izana dago horren atzean, eta oso jende gutxi konturatzen da horretaz. Adibidez, duela gutxi Bizkaiko lagun batek esan zidan amiantoarekin lan egin zuela; ea Osalaneko zerrendetan zegoen galdetu nion, dena ondo aztertzeko. Zerrendan ez dagoenez, ez diote egin amiantoak sor ditzakeen gaixotasunen inguruko azterketa zehatzik. Gerta daitekeenaz kontziente naizelako nengoen ni zerrendetan, eta, kolpetik ez duenez eragiten, jendeak ez dauka horrekiko kontzientziarik.

Nola ikusten duzu gaur egungo militantzia eredua?

Ez da erraza aitona zaharrek gazteen kontuez hitz egitea. Hala ere, nik sumatzen dut galdu egin dela gure belaunaldiak militantziarako zuen konpromisoa eta apustua. Egia da 1968an, agian, ez zegoela militantziarako konpromiso hori; gauzak egiteko laguntza eskatu eta aitzakiak jartzen zituen jendeak. Gorakada bat izan zen gero, militantzia modan zegoela esan daiteke, eta errazagoa zen. Gaur egun, berriz, beherakadatxo bat izan da, nire ustez; ez da berdina. Bestalde, jende askok kritikatu egiten duela nabari dut, baina horiek ez daukate konpromisorik gauzak aldatzeko. Ez dakit, geure belaunaldiarekin alderatuta, desberdintasun hori ikusten dut nik. Oso aktiboak ginen gu, eta beharrezkoa ikusten genuen egoera horiei buelta ematea.

Zein esango zenuke dela gaur egungo militantziaren erronka nagusia?

Batetik, lan munduan, abokatuetatik hasi eta medikuetaraino, izugarrizko ezjakintasuna nabari dut lan gaixotasunen inguruan, eta erronka handia dauka esparru horretan. Duela gutxi sententzia bat izan da Frantzian: erizain baten bularreko minbizia gauez lan egitearen ondorioa izan dela epaitu dute; gure gorputzaren erritmoak aldatzeak eragin larriak izan ditzakeela eta horrelako egoerak sor ditzakeela demostratu dute. Nire ustez, hori da bidea: aztertuta egon beharko luke gure lan jardunek zer kalte sor ditzaketen, eta prebentzioan lan egin beharko genuke. Baina prebentzioan lan egiteak ez du esan nahi jada ondorioak jasaten ari direnek arretarik merezi ez dutenik. Bi gauzak landu behar dira, noski: prebentzioa eta ondorengo zaintza. Bestalde, lehen aipatu dudanez, langileen arteko elkarlana bilatzea da beste erronka nagusia; borroka asko hobeak dira elkarrekin eginda.


Kirola: eskubide eta aldarrikapen

Summary: Kirola: eskubide eta aldarrikapen. Gipuzkoako Kirol Egokituen Federazioak hogei urte bete zituen iazko abenduan. Behar bati tiraka sortu zuten federazioa, eta tarte laburrean "asko" egin dutela azpimarratu dute Blanca Arangurenek, Alicia Figueroak eta Amaia Elizondok, Gipuzkoako Kirol Egokituen Federazioko ordezkariek.

Kirola egin ahal izatea. Eskubide gisa. Horixe. Ez besterik. Edo hori guztia. “Duela hogei urte, ezinezkoa zen”, zehaztu du Amaia Elizondo Gipuzkoako Kirol Egokituko Federazioko finantza eta komunikazio zuzendariak (Andoain, 1984). “Gipuzkoa guztian eskola kirol egokitua izatea lortu dugu hogei urteotan [20 urte artekoentzat], eta hori jada bada zerbait; lehen, heziketa bereziko gelaren batean zegoen haurrak edo desgaitasun larri samarren bat zeukanak ez zeukan eskola kirolerako sarbiderik”, gaineratu du Blanca Aranguren Gipuzkoako Kirol Egokituko Federazioko presidenteak (Donostia, 1968). Eta Eskola adineko kirol inklusiboagorako gida ere sortu dute, Gipuzkoako Foru Aldundiarekin elkarlanean. Eskolekin lantzen ari dira jada.

Ikusi gehiago: Leire Esnal, kirola zeinetan sartuta

Gipuzkoako Kirol Egokituko Federazioak hogei urte bete zituen iazko abenduan. “Gutxi dira, azkar igaro dira, baina asko egin dugu”, ziurtatu du Arangurenek. Amaigabea da urteotan egindakoen zerrenda. “Baina, horien artean, ikusgai egin dugu ageriko desgaitasunik ez dutenen errealitatea, adimen urritasuna dutenena, esaterako, eta oso garrantzitsua da hori”.

Kirol formakuntzan lanketa

Alicia Figueroa Gipuzkoako Kirol Egokituko Federazioko zuzendari teknikoak (Tacoronte, Espainia, 1971) zehaztu du “lehiaketara bideratutako kirol jarduna” besterik ez zegoela 2002an. “Eta kirol trebakuntza ere landu dugu, piramide guztia osatu. Aukeratu ahal izateko askatasuna irabazi dugu”. Herriz herriko kirol eskaintza indartu nahi dute orain. “Aholkulari eta bideratzaile soilak izan nahiko genuke hogei urte barru”, aitortu du Arangurenek.

Figueroak Jose Ignacio Olaizola Kote 1999tik 2003ra Gipuzkoako Foru Aldundiko Kirol diputatu izan zena eta Mikel Izagirre Gipuzkoako Kirol Egokituko Federazioko presidente ohia (2002-2012) ekarri ditu gogora bi hamarkada atzera eginda. “Gaur egungo egitura sortzeko beharra sumatu zuen Kotek, eta pausoa eman zuen Mikelek [Izagirre], kluben babesarekin. Kirol diziplina guztientzako aterki bat sortu zuten”. Federazioak beste hiru presidente izan ditu ordutik: Iban Perez (2012-2016), Igor Otaegi (2016-2020) eta Aranguren bera (2020tik). Gaur-gaurkoz, federazioak sei langile dauzka bulegoan, eta 30 monitore dauzkate kontratuarekin, eskola kirol egokiturako. “Lege aldaketarekin, lantaldean sartu ditugu guztiak”, zehaztu du Arangurenek. “Profesionalizatuta daukagu dena”, gaineratu du Elizondok.

Ikusi gehiago: Alex Prior, diagnostikoa iraulita

Figueroak gogoratu du 2002an ez zeukatela daturik desgaitasunen bat zuten herritarren kirol ohiturei buruz. “Ikerketa lan zaila izan zen, baina altxor bat sortu genuen gerora. Oso txikiak gara, baina gauza asko egin ditugu hogei urteotan”. Ibilbide guztian Gipuzkoako Foru Aldundia “bidelagun” izan dutela azpimarratu dute hirurek, eta, besteak beste, goratu egin dute Gipuzkoako Futbol Federazioa eta Reala fundazioa kirol egokituaren alde egiten ari diren lana. “Pilota, atletismo, igeriketa… federazioekin ere elkarlana sustatzen ari gara”, zehaztu du Figueroak. Horren ondorio da urteotan Gipuzkoak izan duen paralinpiar kirolarien kopurua —Iñigo Llopis eta Nahia Zudaire 2021eko Tokioko Paralinpiar Jokoetan izan ziren—. “Baliabide askorik gabe, klubak gogotik ari dira lanean”. Zuzendari teknikoak hogei urteotako lorpenen artean sartu du Donostiako Hegalak kirol zentroa ere. “400 metro koadro eskaini zizkiguten, eta 4.000 metro koadro ditu gaur egun”, azaldu du Arangurenek.

Hamar herritarretik bat

Datu zehatzik ez badago ere, egun herritarren %10ek daukate aitortutako desgaitasunen bat. “Kopuru handia da”. Eta generoaren gaiak ere arduratzen du Aranguren. “Emakumeek, orokorrean, gizonek baino kirol gutxiago egiten dute, eta desgaitasunen bat dutenen artean, are gutxiago. Hor ere lanketa handia daukagu egiteko”. Elizondok gaineratu du emakumeek beharrezko dituztela “emakumeenak soilik izango diren guneak”.


Diagnostikoa iraulita

Summary: Diagnostikoa iraulita. 2 urte zeuzkala, Perthesen gaixotasuna diagnostikatu zioten Alex Priorri; gurpil aulkian aritzen da orain eskriman eta saskibaloian. Begiz jota dauzka 2024ko Parisko Paralinpiar Jokoak.

Alex Prior (Donostia, 1991) “amaren ekimenez” hasi zen eskriman, “2008-2009 inguruan”. 15-16 urterekin udalekuetara joateko aukerarik ez zeukala-eta, amak esan zion ez zela etxean geldituko; oharkabean topo egin zuen eskrimarekin; probatu, eta gustatu egin zitzaion.

2 urte zeuzkala, Perthesen gaixotasuna diagnostikatu zioten Priorri: odol fluxuaren gabezia dela eta, izterrezurraren buruari eragiten dio gaixotasun horrek; hezurra deformatu egiten da. Bizpahiru ebakuntza egin behar izan zizkioten gaztetan, eta badaki ziurrenik protesi bat beharko duela etorkizunean —ibiltzeko, makuluekin moldatzen da gaur egun—. “16-17 urterekin, ebakuntzak egin zizkidaten garaian, ikusi nuen gurpil aulkiko eskrima ere bazegoela”. Eta erabat lotu zuen kirol hark ere.

Hainbeste lotu zuen, COVID-19aren pandemiak soilik urrundu zuen Tokioko Paralinpiar Jokoetatik; aukera dezente zituen hara iristeko. “Amorru handia eman zidan, oso ondo bainengoen. Pena izan zen, baina…”. Hurrengo urteko Parisko Paralinpiar Jokoei begira dago Prior jada. “Goi mailako kirola da hau, oso zaila, baina uztailean dugu Munduko Kopa, Jokoetarako puntuagarria, eta gogotik saiatuko naiz”.

Fortuna eta Salto Bera Bera

Kirolak “bizia” eman dio donostiarrari. “Entrenamendu bakoitza poza da niretzat. Umetan, jolas nintekeen pixka bat parkean, lagunekin, baina 16 urterekin, adibidez, ezin nuen jokatu futbolean; gogorra izan zen niretzat”. Kirol egokituari esker egiten ari da gaztetan egin gabe utzitakoa. Donostiako Fortuna taldean aritzen da eskriman, eta Salto Bera Beran gurpil aulkiko saskibaloian. Aulki berezi bat erabiltzen du kirol jarduera bakoitzerako. Irunen lan egiten du, Likale enpresako laborategian, teknikari, 06:00etatik 14:00etara, eta arratsaldean izaten ditu entrenamenduak.

Priorren ustez, herritarrek ez dakite benetan Gipuzkoako Kirol Egokituko Federazioak zenbateko lana egiten duen. “Ez dituzte lizentziak bakarrik ematen; ikastetxeetara joan eta gaia umeekin lantzen dute, itsuen egunerokoa islatu… Edonork izan dezake zorte txarra, eta gurpil aulkian bukatu; eta oso garrantzitsua da kontzientziazio lana egitea”. Begiradari eman dio garrantzia donostiarrak: “Egunero nabaritzen da ‘gaixoa’ esanez bezala begira dagoela norbait, baina guk ez dugu pena eman nahi”. Begirada hori pixkanaka “zuzenduz eta normalizatuz” joatea espero du.


Summary: Sanchez Galan hautatu dute berriz Iberdrolako presidente, 2027ra arte. Zuzendaritzak aurkeztutako proposamen guztiak onartu dituzte akziodunen batzar orokorrean. Langileen erosahalmena %11 apaldu dela salatu dute sindikatuek.

Iberdrolaren akziodunen batzar orokorra egin dute gaur Bilbon, eta aurrerantzean ere presidentea Jose Ignacio Sanchez Galan izatearen alde bozkatu dute, 2027ra arte. Konpainiak adierazi du enpresaren gestioak akziodunen «babes handia» izan duela, eguneko puntu bakoitzaren alde bozkatu baitute batez beste %98k. Armando Martinezek ere kontseilari ordezkari jarraituko du.

Akziodunen %72k parte hartu dute batzarrean, eta dibidenduetan akzio bakoitzeko 0,49 euro banatuko ditu, iaz baino %10 gehiago. Jakinda 6.400 milioi akzio baino gehiago dituela, 3.130 milioi euro inguru banatuko ditu. Merkatu kapitalizaziorik handiena duen Europako enpresa elektrikoa da Iberdrola, eta munduko bigarrena —76.000 milioi euroko balioa du—; 2001ean baino zazpi bider handiagoa da enpresa.

Finantzei dagokienez, enpresa ondo dagoela nabarmendu du Sanchez Galanek, Iberdrolaren zorraren %75 interes tasa finkokoa baita. Bestalde, 21.000 milioi euroko likidezia dutela adierazi du, datozen bi urteko behar finantzarioak estaliz.

Iazko akziodunen batzarrean, zuzendarien soldatei buruzkoa izan zen punturik gatazkatsuena, eta akzioen ia %25 ordezkatzen duten titularrek soldata planaren aurka bozkatu zuten. Bilerak egin dituzte azkenaldian, eta, gaur, babes zabala jaso du zuzendarien soldata planak: %97 alde agertu dira.

Konpainiak adierazi du azken hogei urteetan 140.000 milioi euro inbertitu dituela «energia garbietan», eta erantsi Iberdrola trantsizio energetikoaren «abangoardia» dela munduan. Itsasoko haize errotek garrantzia hartuko dute datozen urteetan Iberdrolaren plan estrategikoan, eta 11.000 milioi euro jarriko dituzte horretarako. Hiru urtean 12.000 pertsona kontratatuko dituztela kalkulatu du.

Soldata igotzeko eskaerak

ELAk alde batetik eta UGTk eta CCOOk beren aldetik elkarretaratzeak egin dituzte Bilboko Iberdrola dorrearen aurrean, enpresako langileen egoera salatzeko. Izan ere, ELAren arabera, Iberdrolako langileen erosahalmena %11 apaldu da azken bi urteetan, eta, garai berean, enpresak 8.000 milioi euro irabazi ditu.

600.000 akzio baino gehiago ordezkatzen dituzten jabeen babesa lortuta, ELAk tarte bat izan du batzarrean hitz egiteko, eta langileen egoerari buruzko kezkak azaldu ditu. Horren aurrean, Galanek adierazi du lan harremanen inguruko kezka guztiak dagokion taldeari helaraziko dizkiola, «elkarrizketa» bidez adosteko.


Kirola zainetan sartuta

Summary: Kirola zainetan sartuta. Umetatik oso kirolzalea da Leire Esnal zumaiarra. Pilotan eta futbolean aritzen da. Emakumeen aurka lehiatu nahiko luke, talde mistorik gabe.

Lana, lagunak, pilota eta futbola. Gutxi-asko, lau oinarri horiek ditu Leire Esnalen (Zumaia, 1999) egunerokoak. Gureak enpresan aritzen da lanean, Goienetxe eraikinean, Donostian, “kable instalazioan”. Adimen urritasuna dauka. Bete-betea izaten du astea. “Astelehenetan, kadete mailako neskak entrenatzen ditut Zumaian, futbolean; asteartean, umeak entrenatzen ditut esku pilotan; asteazkenean, futboleko entrenamendua izaten dut Realarekin —Genuine ligan ari da—; eta ostiraletan, futboleko entrenamendua izaten dut”. Asteburuetan, berriz, entrenamenduak eta partidak izaten ditu. “Igandean, 07:30erako autobusa hartu behar izaten dut, 09:00etan entrenamendura iristeko”.

Esnal 9 urterekin hasi zen futbolean, Zumaiakon, baina, kadete mailan, entrenatzaileak esan zion ez zuela ikusten besteen pare. “Gogorra izan zen”. 16-17 urterekin izan zuen kirol egokituaren berri, eta “ate asko” ireki dizkiola aitortu du. Zarauzko pala egokituko taldearekin Gipuzkoako Txapelketa irabazita zegoen 2016rako. Garaikurrak pilatzen ari da ordutik. Besteak beste, Pilota Egokituko Espainiako txapeldun izan zen iazko abenduan, Eneko Sagarmendirekin; omenaldi txiki bat egin zioten otsailean Azpeitian, Reala fundazioak sustatuta. “Oso polita izan zen”.

Ikusita ezin zela egun guztian aurrera eta atzera ibili, Zumaian kirol egokituarekin zerbait sortu beharra zeukala sentitu zuen duela hiru urte, eta bidea egiten ari da taldetxo hura. “Gero eta jende gehiago animatzen ari da, Gipuzkoan ez baitago horrelako aukera askorik”.

Esnalek “esker on hitzak” besterik ez dauzka Kirol Egokituko Federazioarentzat. “Haiek gabe, gu ez geundeke hemen. Neska-mutikoak gero eta gazteagotan hasten dira orain kirol egokitua egiten, eta pozgarria da hori”. Aldarrikapen bat ere badu, ordea: neskek nesken kontra jokatu ahal izatea, “bikote eta talde mistoetan ez”. “Lanean segitzeko” eskatu dio federazioari. Berak kirolarekin disfrutatu egin nahi du aurrerantzean ere. “Disfrutatu, eta gazteei kirola eta bizitza bera gogorrak direla erakutsi”.


Summary: Borras kargugabetzeko sententzia irmo bat behar dela adierazi du Kataluniako Parlamentuak. Ganberak bere jarrera azaldu dio Espainiako Hauteskunde Batzordeari. JxCko buruari lau urte eta erdiko kartzela zigorra eta hamahiru urteko inhabilitazioa ezarri zizkion Kataluniako Auzitegi Gorenak, ustelkeriagatik.

Laura Borrasi ezin zaio Kataluniako Parlamentuko presidente kargua kendu haren aurkako sententzia irmo bat izan gabe. Ganberako zerbitzu juridikoen iritzia da hori, eta parlamentuak Espainiako Hauteskunde Batzordeari helarazi dio gaur. Letraduek gogorarazi dute Borrasek etena duela parlamentuko presidentearen kargua joan den uztailaren 28tik. Ganberak hartu zuen erabaki hori, Borrasen aurkako ahozko epaiketa hasi zenean, parlamentuko araudian jasotakoa betetze aldera. Txostenaren esanetan, Kataluniako Auzitegi Gorenak Borrasen aurka eman zuen epaia irmoa ez denez, une honetan ez da zuzena «sententziatik eratorritako inolako erabaki, ebazpen edo neurri hartzea».

Hauteskunde Batzordeak gaur arteko epea eman zion Kataluniako Parlamentuari Borrasek ganberan duen aulkiari buruzko jarrera zehaztu dezan. Kataluniako Auzitegi Gorenak ustelkeriagatik zigortu zuen, martxoaren 30ean. Lau urte eta erdiko kartzela zigorra eta hamahiru urteko inhabilitazioa ezarri zizkion, Kataluniako Letren Institutuko zuzendari zen garaian —2013tik 2018ra— hemezortzi kontratu publiko ustez modu irregularrean esleitzeagatik ezagun bati.

Ikusi gehiago: Borrasi lau urte eta erdiko kartzela zigorra ezarri dio Kataluniako Auzitegi Nagusiak

Borrasen defentsak ere bere jarreraren berri eman dio Espainiako Hauteskunde Batzordeari, alegazio bidez. Gonzalo Boye abokatuaren idatzian, defentsak argudiatu du batzordeak ez duela eskumenik Borrasen diputatu karguaren gaineko erabakiak hartzeko. Halaber, Borrasen errugabetasun printzipioa errespetatzeko eskatu du. Boyek nabarmendu du soilik «inhabilitazio zigor irmo batek» eragin dezakeela Borrasek parlamentari kargua galtzea.

ERCko presidente Oriol Junquerasek, berriz, «barne liskarrak» gainditzera deitu du JxC Junts Per Catalunya alderdia. «Arduraz» jokatzeko eta Borrasen ordezko bat lehenbailehen izendatzeko eskatu dio. «Kontratuak zatitzeak ez du inolako onurarik independentismoarentzat», adierazi du.


Summary: VW taldeak baterien fabrika Landabenen jartzea aztertuko du. Iruñeko lantokiko zuzendaritzako eta langileen batzordeko ordezkaritza bat Alemanian izan da, auto elektrikoentzako bateriak muntatzeko lantokian euren instalazioen barruan egon dadin adierazteko.

Bederen, VW taldea prest dago egoera berriz aztertzeko. Duela hilabete inguru, taldeak helarazi zion Iruñeko lantokiari dirurik ez zegoela auto elektrikoentzako bateriak muntatzeko lantokia Landabenen jartzeko eta lan hori azpikontratatzea hobetsi zuela.

Ikusi gehiago: Sindikatuek azaldu dute 600 lanpostu «jokoan» direla VWen

Erabaki horrek asaldura eragin zuen langileen batzordean. Horregatik, lan hori fabrikak bere gain hartzeko nahia adierazteko asmoz, langileen batzordeko presidente Alfredo Morales eta CCOOko Carlos Zalduendo egunotan Wolfsburgen izan dira, taldearen egoitza nagusian. Eurekin batera izan da Kai Feuerherdt Iruñeko giza baliabideetako arduraduna ere.

Asteazkenean egin zuten bidaia eta ostegunean zein gaur taldeko arduradunekin batzartu dira: giza baliabideetako zuzendariarekin, mundu mailako batzordeko buruarekin, eta zuzendaritzako kideekin —tartean, finantza arloko arduraduna eta osagaien arduraduna—.

VW Nafarroak eta langileen batzordeak elkarrekin zabaldu duten oharraren arabera, bilerak «adiskidetasun giroan» egin dira, eta gardentasuna eta intentsitatea izan dira ezaugarri nagusiak. Bileretan, Iruñeko ordezkariek azpimarratu dute Landabengo lantokia produktibitaterik handienetakoa dela, eta bertako langileek hamarkadatan frogatu dutela balio handikoak direla.

Oharraren arabera, taldeak konpromisoa hartu du bateriak muntatzeko lantoki hori Landabengo fabrikaren barruan jartzea aztertzeko. Onartu du zailtasunak dituela hitzemandako inbertsio guztiak betetzeko. Trantsizio epeak langileen baldintzetan ondorioak izango dituela aipatu du, eta taldearentzat «lehentasunezkoa» izango da egungo lanpostuei eustea inbertsioak erabakitzeko orduan.

Taldeak ziurtatu du trantsizio epea amaituta Iruñeko lantokiak gehienezko produkzio mailari eutsi ahalko diola, eta urtean 350.000 ibilgailu egiteko helburua jarri du. Dena den, gogorarazi du hori merkatuaren erantzunaren araberakoa izango dela, eta baldintza hori beteko ez balitz bi aldeek «bestelako agertokiak» aztertu beharko dituztela.

Alfredo Morales pozik azaldu da bilkura guztiak amaitutakoan. Bi egunotan bileraz bilera ibili direla eta guztiak emankorrak izan direla goraipatu du. Moralesen arabera, taldeak begi onez hartu du Iruñetik egindako planteamendua eta «atea ireki dio» Nafarroako Gobernuarekin batera VW Nafarroak baterien fabrikari buruz mahai gainean jar ditzakeen alternatibak aztertzeari. «Zuzeneko harremana egongo da gobernuaren, VW Nafarroaren eta taldearen artean», aipatu du.


Summary: Astelehenetik aurrera sartuko dira indarrean Renferen doako abonu berriak. Iazko irailetik dago neurria martxan Hego Euskal Herrian; lau hilabetean behin berritu behar dira doako abonuak.

Amaitzear da apirila, eta, horrekin batera, iraungitzear dira Renferen deskontu abonuak. Lau hilabete irauten dute abonuek; hortaz, datorren astelehenetik aurrera berriak erabili beharko dira Renferen tren zerbitzuan —abuztu amaierara arte balioko dute—. Renferen webgunean, aplikazioan, geltokietako makinetan edo aurrez aurre berritu daiteke abonua.

Iazko udan iragarri zuen Espainiako Gobernuak garraio publikoa sustatzeko neurri hori, beste hainbaten artean. Energia krisi bete-betean, inflazioari aurre egiteko jaitsiarazi zituen garraio publikoaren prezioak. Lau hilabeterako zen printzipioz, irailetik urte amaierara arte, baina 2023 osora luzatu zituzten deskontuak.

Erabakiak aldiriko trenei eta distantzia erdikoei eragiten diete; horietako abonuak doakoak dira. Ohi gisa, 10 euroko bermea ordaindu behar da aldirikoetan, eta 20 eurokoa distantzia ertainekoetan. Lau hilabetean gutxienez hamasei bidaia eginda, dirua itzultzen zaio erabiltzaileari. Beste zerbitzu batzuetan, erdi prezioan garraiatzeko aukera ematen du Renfek.

Eta harrera ona izan dute doako abonuek urte hasieran, oro har. Hilabeteko epean, Renfek 93.000 abonutik gora banatu zituen —92.236 izan ziren irailean—. Hortaz, ez dira behin-betiko datuak; zenbaketa horietan ez daude lauhileko bakoitzeko gainontzeko hiru hilabeteetan banatu direnak. Dena dela, orokorrean apur bat gora egin du garraio publikoaren erabilerak, Renferi dagokionez.

Abonu horien guztien artean, %91 aldiriko trenei zegozkien (84.677 abonu), eta gainontzeko %9, berriz, distantzia erdikoei (8.356). Aurreko aldian baino 4.000 abonu gehiago banatu zituzten aldirietan; distantzia erdikoetan, berriz, ia 4.000 gutxiago.

Aldirietako bi zerbitzu daude Hegoaldean: Bilbokoa eta Donostiakoa. Urtarrileko datuen arabera, ia bi heren Bilbokoan garraiatzeko eman zituen Renfek (53.850). Nabarmen gehiago izan ziren iraileko abonuekin alderatuta; ordukoekin alderatuz gero, 7.709 gehiago. Gainontzekoak Donostiako aldirietako linearako eman zituen Renfek (30.827). Koska bat behera egin zuten: irailean baino 3.000 inguru gutxiago banatu dira.

Distantzia erdiko trenek Hego Euskal Herriko lau hiriburuak lotzen dituzte, eta horiek Mirandarekin, Zaragozarekin eta Santanderrekin. Urtarrilean zehar 8.356 abonu banatu zituzten distantzia erdiko zerbitzurako. 4.286 Nafarroan, eta 4.070 Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan.

Tokiko erakundeen edo autonomia erkidegoen eskumenaren pean diren garraiobideek %30eko deskontuak dituzte. Espainiako Gobernuak ordaintzen du desberdintasun hori. Horretaz gain, garraioa beste %20 merkatzeko aukera dute tokiko erakundeek eta tokiko erakundeek, haien kontura. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan hala egin dute; Nafarroan, oinarrizko %30eko deskontua dute. Zerbitzuen gaineko informazio gehiago, hemen.


Euriak ere ahaztu du bidea

Summary: Euriak ere ahaztu du bidea.

Esan izan da bide guztiak Erromara doazela, baina Gasteizen, San Prudentzio egunez, bide guztiek Armentia dute helmuga. Erromesen pare, tropelka zihoan jendea goizeko lehen orduan Sendako ibilbidean aurrera. Norabide bakarrean zihoazen gehienak, hegoalderantz; baina, bazen kontrako bidean zihoanik ere. Gutxi batzuk baino ez ziren, dena den. Eduardo Gonzalez zen horietako bat. «Goizean goiz lehen osteratxoa egitea gustatzen zait; ez da eguerdiko jendetzarik egoten, eta erosoa da erosketak egiteko». Mañeko gozotegiko poltsa zeraman eskuetan. Euskal pastela eta erroskillak erosi zituen.

Carmenek ere ongi ezagutzen du bidea, egunero egiten baitu ibilian-ibilian. Apirilaren 28an, ordea, bidea bera izanagatik ere, joan-etorriak beste xarma bat izaten du. «Gaur bezalako egunetan, gozoagoa izaten da», zehaztu zuen, barrez, poltsa bete gozo eskuetan zeramala. Ez da gutxiagorako, hiriaren erdigunea eta Arabako zaindariaren omenezko baselizaren arteko hiru kilometroko bidea egiteak «bekatua» izaten baitu sari San Prudentzio egunean: talo, sagardo eta pastel itxurako bekatua. «Ospakizunerako eguna da eta!».

Horregatik, akaso, batzuek mezetarako bidea egiten dute aurrena. Badaezpada, zaindariari bisita egitea lagungarri izango zaielakoan. Beste batzuk ohiturari jarraituz joaten dira baselizara, agintariak bezala. Eta, hain zuzen ere, horixe gogorarazi zioten protestan ari ziren Tuvisako langileek hauteskunde giroan murgilduta zeuden politikariei: haietaz eta haien lan baldintzez ez ahazteko. Edonola ere, jendetza bildu zen basilika inguruan beste urte batez.

Zintzurrak eta larreak, idor

Salmenta postuak txukun-txukun jarrita zeuden ordurako, eta jende oldea noiz bilduko zain ziren denak. Jakin baitzekiten erosle goiztiarrak salbuespenak direla, eta gehienak eguerdirako bertaratzen direla. Pozik eta irrikaz zeuden denak, halere, urteko salmenta egun garrantzitsua izaten baita Armentiako azokakoa. Hala aitortu zuen Ekaitz Otxoak, Gorbeialdeko gazta saltzaileak: «Nik ezagutzen ditudanen artean, gehien saltzen dugun egunetakoa izaten da gaurkoa guretzat. Beraz, espero dugu aurten ere ongi joatea dena».

Diru kutxa betetzen hasiak zirenak Goierriko talogileak ziren. Lehen ordutik ilararik luzeena zuen janari postua zen haiena; dozenaka lagun zeuden zain, eguzki galdatan, haien txanda noiz iritsiko. Izan ere, goizak aurrera egin ahala, gosea nabari zen bertaratutakoen artean. Joseba Ramirez de Maeztuk eta Malen Goikoetxeak, hain justu, ez zuten zain egon nahi izan, eta nahiago izan zuten ondoko talogileei erosi. Baselizaren aurreko berdegunean eseri ziren, sagardo edalontzi banarekin, mokaduaz gozatzeko. «Sargori honekin zintzurra ere erraz lehortzen da eta!». Zerua ez zen guztiz oskarbi eguerdian, baina bero egiten zuen.

Armentiako zelaia berde zegoen, dotore, egun handirako xehe-xehe moztuta. Ez zen lehortearen zantzurik ikusten bertan. Perretxikozaleek, ordea, nabaritu zuten basoak ihartzen hasiak direla. «Lehorte handia dago; espero dezagun datorren astean euria egitea, eta kanpainari behar bezala ekitea», azpimarratu zuen Lolak, Delicias del Bosque perretxiko saltzaileak. Arabako perretxiko kiloa 46 euroan zuen salgai.

Larreak ere behar baino idorrago daude garaiotan, Gorka Flores Arbizuko (Nafarroa) Poxtiñeneko gaztagileak nabarmendu duenez. Eta horrek eragin zuzena du hark ekoizten dituen produktuetan: «Ganaduak jateko gutxiago duenez, guk ere esne gutxiago biltzen dugu». Pentsuaren kostuak ere nabarmen igo zaizkie azkenaldian, eta, ondorioz, hark ere gaztaren prezioa zertxobait igo behar izan duela aitortu du. Pozik da jendearen erantzunarekin, dena den. «Eutsi beharko diogu!».

Gauzak zer diren: hamarkadetan euria uxatzen aritu ondotik, ur eskean dira orain denak santu pixontziari. Baita karakolak ere; askok ia zer diren ere ez dute jakingo lapikoan sartzerako. Euriak ere ahaztu baitu Armentiarako bidea honezkero.


Summary: Salatu dute kontsumitzaileen araudian ez dutela pausorik eman euskaldunen alde. Kontseiluak eta Behatokiak salatu dute Kontsumitzaileen eta Erabiltzaileen Estatutuaren Legeari egin dizkioten ekarpenetako bat ere ez dutela onartu.

Atzo onartu zuen Eusko Legebiltzarrak Kontsumitzaileen eta Erabiltzaileen Estatutuaren Legea, EAJren, PSE-EEren, Elkarrekin Podemos-IUren eta PP+C’s-en babesarekin; aldiz, aurka bozkatu zuten EH Bilduk eta Voxek. Atzo, ohar batean, kritiko mintzatu ziren Euskalgintzaren Kontseilua eta Hizkuntz Eskubideen Behatokia, euskaldunentzat aurrerapausorik ez dakarrela irizten zaielako: «Lege berriak ez dakar inolako urrats berritzailerik gaur egungo eta etorkizuneko herritar euskaldunen eskubideak bermatzeari dagokionez».

Legeak «izaera estrategikoa» du bi taldeen irudiko. Horregatik, iazko ekainean jada 33 ekarpen egin zizkioten Eusko Legebiltzarrean. Orduan Kontseiluko idazkari nagusi zen Paul Bilbaok esan zuenez, bi norabidetan egin nahi zizkioten zuzenketak: batetik, hizkuntza eskubideen «transbertsaltasuna» aintzat hartzea eta gainerako eskubideetan ere txertatzea nahi zutela azaldu zuen, eta, bestetik, 2003ko legeak —orain indarrean dagoena— zituen elementuak «berreskuratu» nahi izan zituzten. Izan ere, Patxi Lopezen gobernuak aldaketak egin zizkion legeari. Orain legea publiko egin denean ikusi dutenez, ez dizkiete onartu: «Tamalez, 33 ekarpen horietatik bakarra ere ez da onartu legean».

Araurik ez

Ez daude ados, beraz. Haien esanetan, legearen zioen azalpenetik bertatik hizkuntza ofizialak erabiltzeari dagokionez, «sustatzeko eta bultzatzeko neurriak» hobesten dituzte arautzearen aurretik: «Hasieratik uko egiten dio legearen izaera arautzailea behar bezala baliatzeari eta derrigortasunak ezartzeari. Ondorioz, herritarren eskubideak bermatzeko sustapena izango da ardatza, eta ez, ordea, legezko betebeharra».

Gainera, azaldu dutenez, euren ekarpenei «entzungor» eginda, legeak hizkuntza eskubideei buruzko aparteko atal bat dauka. Ziurtatu dutenez, atal horretatik kanpo hirutan baino ez dute hizkuntzari buruzko aipamena egiten: «Gainerako ataletan ez da berariaz hizkuntzaren ikuspegi integrala txertatu». Horrek ondorioak dituelakoan daude: «Legeak berak ez du hizkuntzaren ikuspegia modu integralean jasotzen».

«Atzerapausoak»

Beraz, lege berrian euskaldunentzat aurrerapausorik ez dagoela irizten zaie. Baina areago: nabarmendu dute 2003ko legearekin alderatuz gero, «atzerapausoak» ere badaudela.

Izan ere, esan dutenez, aurreko araudi horretan diru publikoz lagundutako enpresei «betebeharrak» ezartzen zizkieten, «euskaldunen eskubideak berma zitzaten». Orain, ordea: «Euskararen sustapenerako laguntza jasotakoek besterik ez dute betebeharrik izango». Haien esanetan, guztiz desagertu dira produktuak saldu eta zerbitzuak eskaintzen dituzten establezimenduek dituzten «betebeharrak». «Eta beste hainbeste jatorri izendapena duten produktuetan euskararen derrigortasunarekin», erantsi dute. Gainera, hizkuntza eskubideei lotutako artikuluak ez betetzea ez da arau haustea izango. «Beste eskubide batzuen urraketekin ulertezina litzateke horrelakorik egitea».

Bi taldeek gogorarazi dutenez, martxoan plazaratu zuen Behatokiak Hizkuntz Eskubideen Egoera 2022 txostena, eta bertan ohartarazi zuten sektore pribatuan euskararen presentzian eta erabileran «atzerapauso ugari» atzeman zituztela. Jakinarazi zuten, esaterako, merkataritza gune handi «askok» legez ezarriak dituzten betebeharrak ez dituztela betetzen, «herritarren eskubideak urratuz inolako ondoriorik gabe». Horregatik, «urgentziazkotzat» jo zuen bezeroen hizkuntza eskubideak bermatzeko «neurri eraginkorrak» behin betiko hartzea.

Eta ildo horri jarraitu dioite behin legea onartuta ere. Uste dute lege honetan ez dutela kontuan hartu Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan bi hizkuntza ofizial daudela, eta euskaldunen eskubideak bermatzeko aukera bat galdu dutelakoan daude. Halaber, nabarmendu dute beharrezkoa dela legeak herritar guztien eskubideak aintzat hartzea, baita hizkuntza eskubideei dagokienez ere. «Bestela, berriz ere, kontsumitzaile eta erabiltzaile euskaldunen eskubideak bermatzea enpresen borondatearen menpe geratuko da».


Summary: Realak urrezko hiru puntu lortu ditu Sadarreko derbian. Txuri-urdinak Txapeldunen Ligako postuetan sendotu dira. Osasunak festa egin du partidaren amaieran, eta zaleen aupada jaso dute jokalariek Espainiako Kopako finala jokatu aurretik.

Garaipen garrantzitsua lortu du Realak Sadarren, Osasunaren aurkako derbian. Sergio Herrerak nahi gabe sartu du baloia bere atean partida hasi eta berehala, eta maldan gora jarri zaio partida Osasunari. Gorritxoak ahalegindu dira berdinketa lortzen, baina partidaren hondarrean Take Kubok 0-2koa egin du. Aurrerapauso nabarmena da Realarentzat Txapeldunen Ligako postuetan sendotzeko.

Osasuna oso talde sendoa izaten da Sadarren jokatzen duen bakoitzean, baina bereziki lehen minutuetan izaten da arriskutsua. Atzera begiratu ere egin gabe egiten dute aurrera, eta hegaletatik erdiraketa andana egiten dute. Gaur, baina, Reala izan da lehen minutuetan nagusitu den taldea. 3. minutuan Mikel Merinok barkatu egin du, baina hurrengo jokaldian gola sartu dute txuri-urdinek. Ander Barrenetxearen erdiraketa bere atera desbideratu du Sergio Herrerak.

Golaren ostean, aurrera egin du Osasunak, eta pixkanaka neurria hartu dio partidari. Kike Garciak aukera argia izan du, gainera, berdinketa ezartzeko, baina ez da fin ibili. Bigarren zatiaren hasieran ikusi da lehen aipatutako Osasuna bertikal hori. Oldarkorra izan da defentsan, eta erasoan min egin du trantsizio azkarrekin. Hala ere, Realak izan ditu bigarren zatiko aukera garbienak. Mikel Oiartzabal eta Alexander Sorloth bigarren zatian zelairatu dira, eta bakoitzak aukera garbi bat izan du. Eibartarraren errematea Herrerak atera du atepean, eta Sorlothek, berriz, zutoinera bidali du baloia dena alde zuenean. Aurrelariek ez dute asmatu, baina, partida amaitzear zegoela, 0-2koa egin du Kubok, area barruan ezkerrarekin egindako erremate batekin.


Summary: Sare Herritarrak indarrean dauden salbuespen politikei aurre egitera deitu du. Bizikidetzaren alde lan egiteko konpromisoa adierazi du plataformak, eta Etxera leloaren gaurkotasuna defendatu: «Espetxe arloko legeek babesten dute eskakizun hori».

«Etapa berri baten» hasiera irudikatu du Sare Herritarra plataformak Donostiako Artzain Onaren eskaileretan egindako agerraldi jendetsuan. «Zigorra familiaren etxetik gertu» betetzeko eskubidea onartu den arren, euskal presoen «eskubideen urraketek» hor dirautela nabarmendu dute Bego Atxa eta Joseba Azkarraga eledunek, argudiatuta azken hilabeteetan bestelako arazoak azaleratu direla; «fiskaltzak eta justizia auzitegiek sortutakoak» direla diote, «berezko botere politiko» bilakatu direnez gero.

Plataformako eledunek adierazi dute euskal gizarteak 34 urte egin dituela euskal presoei ezarritako urruntze politika «ankerra eta gizagabea» salatzen, iritzita presoen oinarrizko eskubideen kontrakoa zela: «Min eta sufrimendu handia ekarri du, eta horrek denoi eskatzen digu haren biktima izandakoei erreparazioa ematea».

Sakabanaketa albo batera geratu dela baliatuta, baina, gainerako urraketen kontra indarrak batzeko deia egin du Sarek; nagusiki, gradu progresioen harira Auzitegi Nazionaleko Fiskaltzak eta Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentralak duten jarreraren aurka. Izan ere, Sarek uste du fiskalak eta auzitegiak ezbaian jarri dutela Eusko Jaurlaritzak eta Araba, Bizkai eta Gipuzkoako kartzelek martxan jarritako espetxe politika, euskal presoen «kalterako» egin ere: «Salatzen ditugu beren togak mendekurako tresna bihurtu dituzten horiek, ederki asko baitakite hartzen dituzten erabakiak legez kontrakoak direla».

Zenbait datu ere izan dituzte hizpide. Urte eta erdi igaro da Eusko Jaurlaritzak Basauriko (Bizkaia), Martuteneko (Gipuzkoa) eta Zaballako (Araba) kartzelen kudeaketa bere gain hartu zuenetik, eta, tarte horretan, 42 presori onartu diete hirugarren gradua. Fiskalak bi herenen kontrako helegiteak jarri ditu —denera, 28 kasu—; eta auzitegiak, oraingoz, hamabi lagun espetxeratzeko agindu du, bigarren gradura itzularazita.

Kasu horietako bat azpimarratu du plataformak, Joseba Arregi preso oñatiarrarena (Gipuzkoa). Arregik 77 urte ditu, eta horietatik 30 baino gehiago daramatza preso. Bi aldiz eman diote hirugarren gradua, baina fiskaltzak helegitea aurkeztu du bietan. Lehen aldian, zortzi hilabete egin zituen erdi-askatasunean, Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentralak espetxeratzeko agindu arte. Bigarren aldian, apenas egin zituen egun batzuk, Auzitegi Gorenaren ebazpen bat tarteko, orain nahikoa baita errekurtsoa tramiterako onartzea progresioa behin-behinean eteteko.

Egoera kontuan izanik, Sarek salatu du gradu erregresioek kalteak eragin dizkietela euskal presoei berriz gizarteratzeko prozesuan: «Horietako batzuek hilabeteak zeramatzaten bizimodu normala egiten, lan merkatuan sartuta eta bizitza sozial eta familiarra egiten».

Eledunek azaldu dutenez, plataformak ez du «inongo pribilegiorik» eskatu presoentzat, haien eskubideen urraketa etetea baizik: «Eskakizun hori inpunitatearekin nahasten dutenei, nahita nahastu ere, gogorarazi ahal zaie, batez beste, hogei urte preso daramatzaten pertsonak direla, horietako batzuek 30 urte baino gehiago».

Bide beretik, plataformak Etxerat elkartearekin batera aurkeztutako Etxera leloa ere babestu dute Atxak eta Azkarragak: «Espetxe arloko legeek babesten dute eskakizun hori, ez baitute inola ere esaten zigorrak espetxeko hormen artean bete behar direnik azken egunera arte». Gehitu dute «eskakizun demokratiko bat» dela, eta kontrako noranzkoan egiteak ukatu egiten diela presoei gizartearekin harreman estuagoa izateko aukera.

Fiskaltzaren eta auzitegien erabakien oinarrian, salbuespen legediaren aplikazioa dago. Hala, Sarek 5/2003, 7/2003 eta 7/2014 lege organikoak indargabetzeko eskatu du, hamarkadak preso egin dituztenei «etxera itzultzeko bidea zabaltzeko». Lehena indarrean sartzean, Auzitegi Nazionalaren esku geratu zen euskal presoen inguruko erabaki oro, EAEko eta Nafarroako espetxe zaintzako epaitegien eskumenekoa izan beharrean. 7/2003 lege organikoak, berriz, gehienezko espetxealdia 30 urtetik 40ra luzatu zuen, eta gradu aldaketak eta espetxe baimenak jasotzeko epeak luzatu. Azkenik, 7/2014 lege organikoaren arabera, Frantzian betetako zigor urteak ez zaizkie kontuan hartzen presoei. Era berean, gehitu dute erbesteratu eta deportatuek ere etxera itzultzeko aukera izan behar dutela.

Biktimei begirunea

«Denbora nahikoa eta gehiago jarrerak eta legeak bakearen, bizikidetzaren eta konponbidearen zerbitzuan jar daitezen», gehitu dute bozeramaileek, ETAk bere jardun armatuaren amaiera iragarri zuenetik hamabi urte igaro direla gogoratuta.

Era berean, azaldu dute egindako eskakizunek ez dutela alboratzen Euskal Herrian indarkeria jasan duten biktimei «elkartasuna eta begirunea» adieraztea; haien «erabilera alderdikoirik» egin gabe, eta «arma gisa» baliatu gabe. «Euskal gizarteari gure konpromisoa helarazi nahi diogu, bakearen, bizikidetzaren eta konponbidearen alde lan egiteko», azaldu dute, eta gehitu horretarako beharrezkoa dela «salbuespen jokaerak» etetea eta kontsentsu politiko, sindikal eta sozialetarako indar egitea. Bide horretatik, Sarek esan du lan egingo duela eskubide urraketa guztiak kontakizunean jasota geratzeko, lehen eta bigarren mailako biktimarik ez egoteko eta bizikidetza eraikitzeko.


Summary: Zubietako erraustegia ixteko eskatu du Errausketaren Aurkako Mugimenduak. Errausketaren Aurkako Mugimenduak urteroko martxa antolatu du Lasarte-Oriatik Zubietara, erraustegiaren kalteak salatzeko.

Lasarte-Oriako udaletxearen aurreko Okendo plazan ezohiko mugimendua zegoen gaur goizean; 11:00etarako minutu gutxi falta zirela, dozenaka herritar biltzen hasiak ziren jada, zira jantzita gehienak, hodei grisez jositako zeruari so. Bandera zuriak zeramatzaten askok, makila luzeetatik zintzilik; erraustegiaren irudia ageri zuten, zirkulu gorri batez inguratuta. Hirugarren urtez, plaza horretatik abiatuta, Zubietako errauste lantegirainoko ibilbidea egiteko prest bildu dira, erraustegia itxi dezatela eskatzeko, Errausketaren Aurkako Mugimenduak deitu eta Donostia Bizirik, Eguzki eta Ekologistak Martxan elkarteek babestuta.

Erraustegia, airea, ura eta lurra kutsatzen zioen pankarta eraman dute aurrealdean. Herioren mozorroa zeramaten herritarrek eta musikak girotu dute martxa. Pauso lasaian abiatu dira manifestariak, eta horrela egin dute Zubietarainoko bidea. Hara heldu direnean, Erraustegiaren Aurkako Mugimenduko kideek hitza hartu dute.

Salatu dute erraustegiaren arduradunek eta agintari politikoek «ezkutuan eta isilpean» gorde nahi dituztela erraustegiak eragindako kalteak. Hala ere, azken hilabeteetan argitara ateratako kalte horietako batzuen berri eman dute; besteak beste, Arkaitzerrekako isuriak eta inguruko aireari, lurzoruari, urari eta landareei eragin dien dioxina eta metal astunen kutsadura aipatu dituzte.

Gehienezko kutsadura maila gaindituta

«Ekopol elkarteak egindako azterketak erakutsi du erraustegiak bi mila aldiz gainditu zuela gehienezko kutsadura maila 2020an», azaldu dutenez. Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapen, Iraunkortasun eta Ingurumeneko sailburuak otsailean onartu zuen ez zituela betetzen ingurumen baldintzak, baina manifestariek gaitzetsi dute hala ere ez dutela neurririk hartu.

Parisen izandako kasuan ere jarri dute arreta. Hango erraustegiak asko kutsatzen duenez gero, agintariek herritarrei eskatu diete oilategietako arrautzarik ez jateko. «Hori ez da konponbidea: erraustegiek sortutako kutsaduraren arazoa konpontzeko, erraustegiak itxi behar dira», adierazi dute martxa bukatuta.


Summary: Krimeako erregai biltegi bat erasota «zigortu» du Ukrainak Errusia. Leherketak ez du biktimarik eragin. Kievek ohartarazi du jarraituko duela penintsulan instalazio militarrei eraso egiten

Eraso batek Sebastopolgo erregai biltegi bat txikitu du gaur, Krimeako penintsulan, eta Ukrainako Gobernuak hori aldarrikatu du. Defentsa Ministerioak ohar batean nabarmendu du «Jainkoaren zigor bat» izan dela Errusiak 2014an anexionatutako penintsulako hirian gertatutako leherketa. Zeren, Errusiako armadak Ukrainako zenbait hiri bonbardatu zituen atzo, eta gutxienez 26 pertsona hil; tartean bost adingabe. Hori bera gogoratu du Kievek testuan. Sebastopolgo gobernadore Mikhail Razvozhaevek RIA Novosti Errusiako berri agentziari esan dio biktimarik ez dagoela, eta eztandak eta ondorengo suteak ez diotela eragingo hiriaren erregai hornikuntzari.

Errusiako iturriek adierazi dute drone bat erabili dutela erasorako. Hain zuzen, horiek baliatuz penintsulari eraso egitea egotzi izan dio Moskuk Kievi azken hilabeteetan. AEBek eta EB Europako Batasunak iradoki izan dute gerraren testuinguruan zilegi dela Krimeari eraso egitea, eta Ukrainako Defentsa Ministerioak nabarmendu du gaur ez dela izango penintsulari egindako azken erasoa, eta ohartarazi die hango herritarrei urrundu daitezela instalazio militarretatik eta Errusiako armada hornitzeko zeregina dutenetatik.

Ikusi gehiago: Errusiak Ukrainako zenbait hiri bonbardatu ditu, eta 21 lagun hil

Kievek oharrean azaldu du «Sebastopol okupatuan» txikitutako instalazioko hamar urtegiek 40.000 tona biltzeko gaitasuna zutela, eta Errusiako ontzidiarentzat zirela, zeinak Sebastopolgo portuan duen Itsaso Beltzeko baseetako bat. Ukrainak modu horretan justifikatu du erasoa. Errusiak ere gauza bera egin zuen atzo: esan zuen «helburu militarra» zutela bonbardaketek.

Horrekin lotuta, Erresuma Batuko Gobernuaren inteligentzia zerbitzuek jakinarazi dute Errusiak atzo egindako erasoaren asmoa izan zitekeela «bidea moztea» azkenaldian Mendebaldeak Ukrainari emandako hornidura militarrari eta erreserbako unitateei. «Aukera oso errealista da hori. Errusiak lehenesten du atzemandako behar militarra, eragin ditzakeen albo kalteen prebentzioaren gainetik; zibilak hiltzea barne hartuta», esan du gaur argitaratutako txostenean.

Bestalde, Europako Batzordeak espero du konponbidean jarriko dituztela Ukrainako zerealak beste herrialde batzuetara inportatzea oztopatzen dituzten «botila lepoak». Hori adierazi du batzordeko Merkataritza komisario Valdis Dombrovskisek, gaur, Stockholmen, talde komunitarioko herrialdeetako Ekonomia ministroen bilera batera iristean. Batzordea akordio batera heldu zen, atzo gauean, Ukrainarekin muga egiten duten herrialdeekin, eta, modu horretan, Poloniak, Hungariak, Bulgariak, Errumaniak eta Eslovakiak ez dituzte blokeatuko Ukrainatik iritsitako zerealak.

Ikusi gehiago: Ukrainako zerealak Poloniatik garraiatzea adostu du Varsoviak

Bost herrialde horietako gobernuak kexu agertu ziren aurreko asteetan, Bruselak Ukrainako produktu horiei behin-behinean muga zergak kendu zienez, herrialde horietakoak baino nabarmen merkeagoak zirelako. Baina komisarioaren esanetan, «egun gutxi barru» hasiko dira produktu batzuei –gariari, artoari eta eguzki lore haziari, esaterako—, atzera, muga zergak ezartzen. Ukrainako Finantza ministro Sergi Martxenkok akordioa txalotu du.

Prigozhinen mehatxua

Yevgeny Prigozhin Wagner taldeko buruak Bakhmutetik (Ukraina) alde egingo duela mehatxu egin du. Mertzenario taldeko buruzagiak elkarrizketa bat eman dio Kremlinen gertuko Semion Pegov blogariari, eta adierazi dio munizio gabeziaren arazoa konpontzen ez baldin badute bi aukera besterik ez dituztela edukiko: «hiltzea edo erretiratzea». Ohartarazi du egunero gorpu «pila bat» sartu behar izaten dituztela hilkutxetan, «eta etxera bidali». Wagnerreko buruak Telegrameko bere kanaletan zabaldu du, gaur, elkarrizketa; ez dago argi noiz egin zuten.

Azken hilabeteetan, Prigozhinek behin baino gehiagotan eskatu du munizio gehiago, eta Errusiako Defentsa Ministerioaren buruzagiei traizio egitea leporatu die.


Summary: Gasteizko gaztetxeari kontzertuak egitea debekatu diote udaltzainek. Soinu teknikaria atxilotuta eraman, eta 35. urteurreneko jaiarekin ez jarraitzeko agindu diete poliziek.

35. urteurrena ospatzen aritu da Gasteizko gaztetxea aste honetan. Aste osoan egin dituzte ekitaldiak, eta gaur egun osoko jaia zuten antolatua. Urtero ospatu ohi dute urteurrena, baina aurten ezohiko bukaera izan du jaiak. Hala Bedi irratiaren arabera, bazkalostean udaltzainak joan dira gaztetxera, 17:30 aldera. Esan diete musika oso altu zeukatela, eta kontzertuak egitea debekatuta daukala gaztetxeak. Soinu teknikaria atxilotu dute, eta handik ordu batzuetara askatu.

Sound Riders eta Skabidean taldeak ziren kontzertua egitekoak, 19:30etik aurrera. Soinu probetan ari zen teknikaria atxilotu egin dute udaltzainek, agenteei «oldartu» zaiela leporatuta. Hala Bedi irratiaren arabera, baina, Gaztetxeko kideek adierazi dute lurrera bota eta atxilotuta eraman dutela agenteekin hitz egitera gerturatu den kidea, eta salatu dute poliziek mehatxatu egin dituztela: «Aurrera jarraitzen baduzue, guztiarekin etorriko gara, eta zaurituak egongo dira bi aldeetan». Izan ere, poliziek ohartarazi dute jaiarekin jarraituz gero debekatzera joango zirela, gaztetxeak ez duelako baimenik ezertarako.

Batzarra egin dute gaztetxean bildutakoek, eta kontzertuari eusteko asmoa agertu dute. Adierazi dutenez, ez dute polizien «erasorik» eta «jarrera autoritariorik» onartuko, eta Gasteizko Alde Zaharrean dagoen udaltzain kopurua txarretsi dute, gorantz egin duelakoan. Hala, euren jarduerekin jarraitzeko asmoa adierazi dute, «bizilagunen deskantsua errespetatuz eta auzoa zainduz». Era berean, Udaltzainen eta Gasteizko Udalaren jokabidea salatzeko elkarretaratzea egin dute 20:30ean. Dozenaka lagun bildu dira gaztetxearen atarian. Gogorarazi dute urteetan aritu dela herri mugimendua «hiriko bizilagun guztientzako aisialdi eta kultura eremu ireki bat» lantzen Gasteizen eta Alde Zaharrean, eta horren alde egitera eta espazio hori defenditzera dei egin dute.


Summary: Espetxeratu egin dute Iruñeko Buztintxuri auzoan sexu eraso bat egitea leporatuta atxilotutako gizona. Larunbatean 22:25 aldera gertatu zen erasoa. Espetxeratu egin dute atxilotua. Tuteran beste gizon bat atxilotu dute, bikotekidea jotzeagatik.

Iruñeko Udaltzaingoak gizon bat atxilotu zuen bart Buztintxuri auzoan, emakume bati sexu eraso bat egiteagatik. Trenbidea kalean izan zen erasoa, 22:25 aldera. Bizilagunek eman zioten abisua Poliziari, eta haiek artatu zuten biktima agenteak iritsi arte. Unean bertan atxilotu zuten erasotzailea.

Biktima Nafarroako Ospitale Unibertsitariora eraman zuten, probak egiteko, eta bere etxean dago jada. Atxilotuak aurrekari penalak ditu, eta epailearen aurretik igaro ostean espetxeratu egin dute.

Atxilotu bat Tuteran

Tuterako Udaltzaingoak ere atxilotu baten berri eman du; kasu hartan, 27 urteko gizonezko bat atxilotu dute bere bikotekidea jotzeagatik. Emakumeak berak jarri du salaketa.


Summary: Bidaideak, Txapeldunen Ligako txapeldunorde. Finalean ezinean aritu dira bilbotarrak, eta 69-53 galdu dute Italiako Santo Stefano Sport taldearen kontra. Denboraldi bikaina egin dute.

Bidaideakek ezin izan du Txapeldunen Liga irabazi. Denboraldi ederra egin du aurten Bilboko taldeak, baina gaurkoan gehiago izan da Italiako Santo Stefano Sport taldea; hasieratik amaierara arte izan du neurketa kontrolpean (69-53).

Bidaideakek Txapeldunen Ligako finala jokatu duen hirugarren aldia izan da gaurkoa. Atzo, finalaurrekoan, 74-51 irabazi zion Padova Milenium taldeari. Italiako Cantú hirian jokatu da txapelketa, Lombardian.

Aurten Espainiako Kopa irabazi du Bilboko taldeak, eta ligan hirugarren postuan amaitu du.


Finalerdietan da Jokin Altuna

Summary: Finalerdietan da Jokin Altuna. Partida gogorra jokatu dute Elordik eta biek. 15-18 atzetik zen, baina erreskadan egin ditu azken zazpi tantoak. Elordiren eta Lasoren artekotik irtengo da multzoko beste sailkatua.

Jokin Altuna eta Aitor Elordi traineruak itsaso txarra izaten denean bezala ibili dira gaur Eibarko (Gipuzkoa) Astelena pilotalekuan. Olatu ona hartzen zuenak erakusten zuen branka; Elordik hartu du lehen olatu ona (5-8), Altunak asmatu du gero (14-8), Elordi atera da zulotik jarraian (15-18), eta, azken txanpan, olatu ona, amezketarra helmugaraino eraman duena izan da (22-15).

Boladaka, baina partida ederra jokatu dute biek. Egin dute akats bat edo beste, baina sakez min handia egin diote elkarri, eta tantoak bukatzen ere asmatu dute. Gaurko garaipenari esker, Buruz Buruko Txapelketako finalaurrekoa jokatzeko sailkatu da Altuna. Bizirik jarraitzen du Elordik ere: azken jardunaldian Unai Lasok eta biek jokatuko duten partidan erabakiko da Darioren aurkaria. Altunak Joseba Ezkurdia edo Peio Etxeberria izango du parean.

Gaurkoari dagokionez, Elordi izan da indartsuen kantxaratu dena. Mallabikoak hasieratik egin du min sakez, eta maisuki amaitu ditu hainbat tanto. Txoratzen ziren haren zaleak. Altunak sakea berreskuratu duenean, ordea, erabat aldatu da joera. Ohiko sendotasuna erakutsi du Amezketakoak, eta Elordiri erregaia amaitu zitzaiola zirudien. Pasa den asteko gidoia errepikatuko zela zirudien: Laso ere indartsu hasi zen Altunaren aurka jokatu zuen partidan, baina, azkenerako, egurra jaso zuen.

Elordik, ordea, onenen pare ibiltzeko gai dela erakutsi du. Sakea berreskuratu du, eta 10-1eko partziala egin du, 14-8tik 15-18raino. Ez zegoen eroso Altuna, eta haserre joan da aldagelerata azken hutsarte luzean. Handik itzulitakoan erakutsi du, ordea, zergatik den gaur egun esku huskako pilotak duen izar handienetako bat: sakea berreskuratu du, arriskatu egin du, eta asmatu ere bai. Zazpi tanto jarraian egin, eta finalaurrekoetarako txartela poltsikora. Astelenan elkartutako pilotazaleak zutik jarri ditu, txaloka.

Gauza onak

Dena den, Altunak aitortu du «oso zaila» dela Elordiren aurka jokatzea, eta neurketako gakoetako batean egin du azpimarra: «Sakea hartzen duenean beldurra ematen du». Ligaxkako azken partida Elezkano II.aren aurka jokatuko du; ez batak ez besteak ez dute ezer jokoan.

Elordi, bere aldetik, amorratuta baina pozik agertu da egindako lanarekin: «Gauza onak erakutsi ditut, horrekin geratu behar dut», hausnartu du. Lasoren aurkakoan erabakiko da finalaurrekoetan izango den edo ez, eta aitortu du txapelketa hasi aurretik sinatuko zukeela ligaxkako azken partidara aukerekin iristea.

Ikusi gehiago: Lasaitu ederra hartu du


Summary: Erretretaren erreformaren aurka eta langile borrokaren balioa azpimarratuz atera dira sindikatuak kalera. Sindikatuen arabera, 30.000 lagun elkartu dira Baionan. ELAk eta LABek nor bere aldetik ospatu dute Maiatzaren Lehena. Hiriburu guztietan dira manifestazioak.

Beste urte batez, Euskal Herriko sindikatu nagusiak kalera atera dira gaur Maiatzaren Lehena ospatzera eta langileen eskubideak aldarrikatzera. Bi izan dira eskakizun nagusiak. Ipar Euskal Herrian Emmanuel Macron Frantziako presidentearen erretretaren erreformaren aurkako mugimendua neurtzeko balio izango du. Bi aste igaro dira Frantziako Kontseilu Konstituzionalak oniritzia eman zionetik, eta sindikatuek mugimendua berriro indartu nahi zuten. Gaur Baionan ikusitakoaren arabera, lortu dute, jende andana bildu baita karrikan, sindikatuen arabera, 30.000 lagun elkartu dira; 7.000 izan dira Poliziaren arabera..

Ipar Euskal Herriko manifestazio nagusia izan da Baionakoa, eta 10:30ean abiatu da tren geltokitik. LABek toki eta ordu berean deitu du protestara, baina ez du leku berean amaitu, intersindikalarengandik jasaten duen bazterketa salatzeko. Manifestazioak Errobiren alde batetik besterako ibilbidea egin du: «Hiru zubiak bete ditugu manifestazio hasierarekin soilik, lagunak!», entzun da Solidaires eta FSUko blokeko bozgorailuetatik.

Baionako manifestazio hasiera giro goxoan iragan da, musikari batzuk batu dira protestara. Horietako bat izan da Jerome, 35 urteko musikaria: «Oraindik ez naiz ohartzen erreforma honek ukango duen erangina nire ogibidean, baina kalera atera naiz printzipioz, zaurgarrienei elkartasunez». Manifestazio amaieran Bizi! eta Aldaren giza katea eraiki dute protestari batzuek, langilez jantzirik; panpin bat zeramatzaten sorbaldan, Macron aurpegia zuen errege bat irudikatuz.

ELA Bilbon eta Iruñean manifestatut da eta jendetza bildu du Bizkaiko hiriburuan. Greban dauden langileei omenaldia egin diete han, eta Mitxel Lakuntza idazkari nagusiak grebei esker lorturiko «garaipenak» goratu ditu. Mugimendu feministak deituriko greba ere babestuko dutela nabarmendu du.

Amaieran diskurtso oso politikoa egin du Lakuntzak, eta kritika zorrotzak egin dizkie ezkerreko alderdiei. «Ez dago neurririk ez ausardiarik enpresei mugarik jartzeko», gaineratu du.

Ikusi gehiago: Mitxel Lakuntza: «Grebek herri hobe bat eraikitzen dute»

Baionakoaz gain, beste zazpi manifestazio deitu ditu LABek gaurko Banatuz eraldatu. Egiteko beste mundu bat! leloarekin. Garbiñe Aranburu Baionan izan da eta Igor Arroyo, Bilbon. Zabalburu plazan hasi da azken hori eta pentsiodunen babesean eta pentsio duinen aldeko oihu artean egin du LABek. «Gora, gora, gora, langileon borroka!», ere oihukatu dute.

Igor Arroyo koordinatzaile nagusiaren lehen hitzak gaurko protestan parte hartu duten preso ohientzat izan dira: «Lortuko dugu etxera ekartzea», esan du. Ondoren, beste mundu bat aldarrikatu du: «Esan genuen sindikalgintza berrasmatu behar genuela. Lan baldintzak hobetzeaz gain, eredua aldatu nahi dugu». Amaieran Irati Sienrak txalo artean gogoratu ditu borrokan dauden sektore guztiak. «Feminismo, sindikalismo, sozialismo eta antiarrazismo gehiago» aldarrikatu ditu.

Arroyoren arabera, «borroka sindikalaren loraldia» izaten ari da Euskal Herrian. Maiatzeko hauteskundeei so hala esan du: «Langile botorik ez euskal neoliberalei; langile botorik ez eskuineko alderdiei. Politika publikoak, langileen mesedetara». Geldialdia egin du manifestazioak Bizkaiko Batzar Nagusien aurrean, zaintza sistema publikoa aldarrikatzeko. Arroyok esan du blokeo patronala nabaria dela sektore feminizatuetan: «Bagoaz greba feminista orokorrera. Hau arazo laborala da, baina soziala ere bai».

Ikusi gehiago: Garbiñe Aranburu: «LABek ez du izan patronalaren bultzadarik; hori esan dezakeen sindikatu bakarra gara»

CCOOk eta UGTk elkarrekin ospatuko dute Maiatzaren Lehena, Hego Euskal Herrian. Iruñean 11:00etan atera dira kalera. Zaragoza etorbidean hasi dute manifestazioa, eta bi eskari egin dituzte: «Premiazkoa da soldatak igotzea eta prezioak jaistea». Askotariko aldarriak batu dira, baina, manifestazioan: garraiolarien greba, borroka feminista, pentsioak, etxebizitza, ostalaritzako hitzarmena, herritarrentzako zerbitzuak eta gazteen antolakuntza.

CCOOk eta UGTk elkarrizketa soziala aldarrikatu dute «jendearen bizimodua hobetzeko» eta hauteskundeetan langileen alde egiten duten alderdiei botoa emateko dei egin dute. Manifestazioaren bukaeran PSNren ordezkaritza zabala egon da, besteak beste, Maria Txibite Nafarroako lehendakaria eta Elma Saiz Iruñeko alkategaia. CEN Nafarroako Enpresaburuen Elkartearen aurrean bukatu dute bidea manifestariek.

CGT, CNT, ESK, Solidari eta Steilas ere atera dira kalera Iruñean, 12:00etan Errekoleten kalean Bide bakarra. Batasuna, duintasuna eta borroka lelopean zuten deituta manifestazioa.

Kontseilu Sozialistak ere Iruñean deitu du manifestatzera eta jendetza bildu du. Antoniutti parkean hasi da manifestazioa, Burgesiaren eta bere alderdien aurrean, alternatiba sozialista eraiki lelopean. «Borroka da bide bakarra», «Maiatzaren Lehena borroka eguna!» eta «Gora Iraultza Sozialista» oihuak entzun dira. Manifestazioa Arrotxapea auzoan amaitu da, eta ekitaldian ezinbestekotzat jo dute «egungo baldintzetara egokitutako alderdi komunista handiak eraikitzea».


Moto gidari bat hil da Irunen

Summary: Moto gidari bat hil da Irunen. Erdigunean izan da ezbeharra. Gertatutakoa ikertzen ari dira.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, bart gauean moto gidari bat hil da Irunen, trafiko istripu batean. Irungo Udaltzaingoa gertatutakoa ikertzen ari da, baina, Euskadi Irratiak aurreratu duenez, lehen zantzuen arabera, bakarrik izan du ezbeharra. Plaiaundi kalean gertatu da.


Summary: Israelek 17 urteko palestinar bat hil du sarekada batean. Jerikoko errefuxiatu kanpaleku batean izan da erasoa.

Palestinako Osasun Ministerioak jakinarazi duenez, Israelgo armadak 17 urteko gazte palestinar bat hil du, Jeriko ondoan dagoen errefuxiatu kanpaleku batean, Zisjordanian. Jibril Muhamad Kamal Lada zuen izena, eta Israelen sarekada batean tirokatu dute. Sei lagun ere zauritu dituzte Israelgo soldaduek.

Israelgo Armadak esan du sarekadaren helburua hiru palestinar atxilotzea zela, eta tiroketa bat izan dela. Hamazazpi pertsona atxilotu dituzte azkenean; hildako gazteari ez diote aipamenik egin goizean zabaldu duten oharrean. Palestinako Atzerri Ministerioak salatu du sarekada «odoltsua eta basatia» izan dela, eta Israelen «krimenek» ez dutela etenik.

Palestinako Osasun Ministerioak, gainera, salatu du Israelek Belengo ospitale bati ere egin diola eraso, eta atarian negarra eragiteko gasak botaz arriskuan jarri dituela gaixoen biziak, batik bat umeena eta adindunena. Osasun Ministerioak nazioarteari eskatu dio presio egiteko Israeli palestinarren osasun erakundeei ez diezaien eraso egin.


Summary: Donostian gizon bat hil da bart trenak harrapatuta. Euskotrenen Easo eta Anoeta geltokien artean izan zen ezbeharra.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, atzo gauean gizon bat hil zen Donostian, trenak harrapatuta. Euskotrenen Easo eta Anoeta geltokien artean izan zen ezbeharra, 22:45ean.

Segurtasun Sailak azaldu du gertatutakoa ikertzen ari dela eta hipotesi guztiak daudela irekita.


Summary: Errusiak Pavlohrad bonbardatu du, eta 34 lagun zauritu ditu. Kremlinen esanetan, armak, munizioa eta tresneria militarra ekoizten dituen enpresa bat kaltetu du erasoan. Leherketa batek tren bat atera du bidetik Errusiako Briansk eskualdean.

Ukrainak kontraerasoa hasteko gutxi falta dela aditzera ematen ari denean, Errusia kanpaina hori oztopatzeko ahaleginetan ari da. Misilak jaurti ditu Ukrainako zenbait hiritara, gaur goizaldean, eta gutxienez 34 lagun zauritu ditu. Bigarren bonbardaketa da hiru eguneko epean.

Oraingoan, Dnipropetrovsk eskualdeko Pavlohrad hiria izan da kaltetuena, Ukrainako trenbide sarearen lotunetako bat da. Hiria Ukraina hego-ekialdean dago kokatuta, ekialdeko eta hegoaldeko gerra fronteetatik gertu, eta, beraz, pentsatzekoa da Ukrainarentzako gune logistiko erabilgarria izango dela kontraerasoa hasten badu inguru horietan. Errusiaren erasoak hemeretzi apartamentu eraikin, familiabakarreko 25 etxe, hiru eskola, hiru haurtzaindegi eta hainbat merkataritza lokal kaltetu ditu, Dnipropetrovsk eskualdeko kontseiluburu Mikola Lukaxuken esanetan.

Ukrainako beste eremu batzuetan ere sirena hotsak entzun dira gauean. Besteak beste, Kieven, eta Sumi, Poltava eta Kharkov eskualdeetako zenbait tokitan, baina ez da zauriturik izan. Ukrainako Gobernuaren arabera, Errusiak jaurtitako hemezortzi misiletatik hamabost suntsitzea lortu dute bere aire defentsek.

Pavlohraden helburu militarrak suntsitu dituela adierazi du Moskuk. «Zehaztutako jomuga guztiak kolpatu ditugu», esan du Defentsa Ministerioak ohar batean. Zehaztu duenez, armak, tresneria militarra eta munizioa ekoizten dituen Ukrainako industria enpresa bat kaltetu du. Erasoan «irismen eta zehaztasun handiko armak» erabili dituela ziurtatu du. Kievek kalteak aitortu ditu Pavlohradeko industria enpresa batean, baina ez du haren jardueraren inguruko xehetasunik eman.

Bonbardaketek kalteak eragin dituzte argindar sarean ere, Dnipropetrovsk eta Kherson eskualdeetako zenbait eremutan. Milaka herritar argindarrik gabe gelditu dira, Ukrainako Energia ministro Herman Halustxenkoren esanetan. Azpiegitura konpontzeko asteak beharko dituzte.

Errusiako armadak Ukrainako hainbat hiri bonbardatu zituen joan den ostiralean, eta gutxienez 21 pertsona hil zituen, Kieven arabera. Azken bi hilabeteetako erasoaldirik bortitzena izan zen. Hiru egun eskasera, berriz jaurti ditu irismen handiko misilak Ukrainaren kontra. Joan den neguan, gisa bereko hainbat eraso egin zituen Ukrainaren azpiegitura estrategikoak kaltetzeko. Azken hilabeteetan, ordea, Moskuk ekialdeko frontean jarri ditu indarrak eta, azken asteetan, Bakhmut hirian ari dira gertatzen borrokarik gordinenak. Alde batek nahiz besteak zailtasun handiak dituzte posizioetan aurrera egiteko.

«Etsaia muturreko ahalegina egiten ari da, eta ez zaio ezer ere inporta», adierazi zuen atzo Oleksandr Sirski Ukrainako armadako jeneralak. Haren esanetan, Errusiak 25.000 soldadu baino gehiago ditu Bakhmuten, 65 tanke, 45 ibilgailu blindatu eta 150 kanoitik gora. Errusiak galera handiak dituela ziurtatu zuen, baina Wagner talde paramilitarreko soldaduek eta beste konpainia pribatu batzuetakoek betetzen dituztela etengabe hutsune horiek.

Leherketa Errusian

Merkantziak garraiatzeko tren bat bidetik irten da gaur Errusian, Ukrainarekin muga egiten duen Briansk eskualdean. Leherketa batek atera du trena errailetatik, eskualdeko gobernadore Alexander Bogomazek azaldu duenez. Trenak petrolioa eta eraikuntzarako materiala zeramatzan. Inork ez du erasoa bere gain hartu. Errusiak Ukrainaren inbasioa hasi zuenetik, ugaritu egin dira herrialdeko trenbide sarearen kontrako erasoak.

Eskualde berean, Ukrainaren misilek lau lagun hil zituela salatu zuen atzo Briansko gobernadoreak. Haren hitzetan, leherketak Suzemka herrian gertatu ziren, Ukrainarekiko mugatik bederatzi kilometrotara.


Summary: Jon Benitok eta Aritz Gorrotxategik jaso dute Espainiako Kritikaren Saria. Narratiban, Lagun minak lanari eman dio aitortza Espainiako Literatur Kritikarien Elkarteak; eta poesian, berriz, Uda betea poema liburuari.

Espainiako Kritikaren Saria irabazi dute Jon Benito eta Aritz Gorrotxategi idazleek. Lagun minak (Farmazia Beltza) lanagatik jaso du aitortza Benitok, narratiban; eta Uda betea (Elkar) poema bildumagatik Gorrotxategik, poesian. Bi kategoria horietan, bi liburuok iazko euskarazko lanik onenak direla iritzi dio Espainiako Literatur Kritikaren Elkarteak.

Hirugarren liburua du Lagun minak Benitok (Zarautz, Gipuzkoa, 1981). Poesia landu du aurreko bietan; 2001ean eman zuen lehena, Aingurak erreketan (Susa), eta 2010ean iritsi zen bigarrena, Bulkada (Susa). Iaz aurkeztutako lanean, berriz, poesiaren eta narrazioaren artean dabiltza haren kontakizunak, batzuetan poema itxura hartuz, eta, beste batzuetan, ipuin forma. «[...] Badago liburu osoan prosaren eta poesiaren arteko etengabeko batzuetan joko, beste batzuetan talka, eta beste batzuetan elkar osatze bat», azaldu zion idazleak Iñigo Astiz kazetariari, iazko irailean BERRIAn argitaratutako elkarrizketan.

Gorrotxategik (Donostia, 1975), berriz, eleberriak, ipuinak eta poema liburuak idatzi ditu urteotan. Poesian, Amua (Elkar, 2019) izan zuen aurrekoa, eta harekin hasitako zikloa Uda betea-rekin itxi zuela sentitzen zuen iazko martxoan, liburuaren aurkeztu zuenean. Edonola ere, obra berri bati ekitean, ordura arte egin gabeko zerbait edo era berriren batean egiten saiatu behar du idazleak, haren ustez; eta berak lan berrian argitasunari zuzenean begiratu ziola iritzi zion. «Liburu berriak badu Amua-ko poetikaren antzik, baina liburu hau, konkretuki, pozari eskainitako lan bat dela uste dut».

Iazko lanik onenak

Narratiban zein poesian, aurreko urtean nabarmendutako euskarazko, gaztelerazko, katalanezko eta galegozko liburuei egiten die aitortza, urtero, Espainiako Literatur Kritikarien Elkarteak.

Gaztelaniazko narratiban, Pilar Adon saritu du aurten elkarteak, De bestias y aves eleberriagatik, eta Dionisia Garcia poesian, Clamor en la memoria poema bildumagatik. Katalanezko letretan, berriz, Raquel Ricartek jaso du aitortza narratiban, El dit de Déu nobelagatik, eta Angels Marzok poesian, El rastro nival obragatik. Eta galegoz, Brais Lamelaren narratibak (Ninguén queda) eta Yolanda Castañoren poesiak (Materia) jaso dute aitortza.


Summary: Independentistek gehiengo osoa eskuratu dute Polinesia Frantsesean. Tavini Huira'atira alderdiak botoen %44,5 eskuratu ditu bozen bigarren itzulian, eta beste inoren babesik gabe eratu ahal izango du datozen bost urteetarako gobernua.

Polinesia Frantseseko independentistek gehiengo osoa eskuratu dute lurraldeko hauteskundeen bigarren itzulian. Tavini Huira'atira alderdi irabazleak botoen %44,5 eskuratu ditu, eta harentzat izango dira parlamentuko 57 eserlekuetatik 38. Horrenbestez, ez du oztoporik izango datozen bost urteetarako gobernu bat eratzeko.

Gerald Darmanin Frantziako Barne ministroak alderdi independentista zoriondu du. «Polinesiako herritarrek aldaketaren alde bozkatu dute», adierazi du Twitter bidez. Darmaninek «elkarlana» agindu dio indar irabazleari, «gure herrikideen ohiko bizitza hobetzen jarraitzeko».

Independentistekin batera, bi alderdi autonomista izango dira parlamentuan. Agintea galdu duen Tapura Huira'atira alderdiak botoen %38,5 eskuratu ditu —16 eserleku—, eta botoen %17,2 izan dira A Here alderdiarentzat —hiru ordezkari—.

Independentisten lider Oscar Temaruk lortu du bozen lehen itzulian kanpoan gelditu ziren alderdien babesa bereganatzea, eta hori erabakigarria izan da bigarren itzulian garaipena eskuratzeko. Temaru itzal handiko politikaria da: 78 urte ditu, eta bost aldiz izan da Polinesia Frantseseko presidente.

Uhartedia Pazifikoko 118 irlak osatzen dute —horietatik 78 daude populatuta—, eta 300.000 biztanle ditu orotara.

Tavini Huira'atirak babesen %34,9 jaso zituen lehen itzulian, hilaren 16an, eta bere burua indartuta ikusi zuen gaurko bozketarako. Alabaina, emaitzak bereziki mingarriak izan ziren agintean dagoen alderdiarentzat, Tapura Huira'atira autonomistarentzat, eta, beraz, Polinesia Frantseseko presidentearentzat, Edouard Fritchentzat —2014tik dago kargu horretan—; uhartediko gobernuburua Emmanuel Macron Frantziako estatuburuaren aliatua da, eta boto emaileek bigarrenez zigortu dute hautetsontzien bidez, iazko bozen ondoren. Hori ikusirik, buruzagi autonomista independentziaren mamua astintzen aritu da egunotako kanpainan, bozen lehen itzuliaren gauean bertan hasita: «Hauteskunde hauek autonomisten eta independentisten artekoak dira».

Ikusi gehiago: Polinesia Frantseseko independentistak, garaipenaren atarian


Summary: Azken unean lortu dute puntua zuri-gorriek. Athleticek bana egin du Mallorcan. Iñaki Williamsek sartu du gola penaltiz, 96. minutuan. Valverderenek ez dute partida ona jokatu.

Luzapenean, partida amaitzeko 10 segundo falta zirenean, eta penaltiz. Athleticek puntu bat salbatu du Mallorcan, Iñaki Williamsi esker. Beste puntu bat Europarako sailkatzeko bidean: 1-1. Altxor handi bat partida nola joan den ikusita. Zuri-gorriek ez dute partida ona jokatu, eta beste aukera bat galdu dute seigarren postuan jartzeko. Ostegunean izango dute beste abagune bat, Betisen aurka, San Mamesen.

Txandakatzeak egin ditu Ernesto Valverdek. Hasieratik aritu dira Agirrezabala, Paredes, Berenguer eta Raul Garcia. Lehen zatia parekatua izan da. Ander Herreraren jaurtiketa bat izan da zuri-gorrien aurreneko gerturatzea Rajkovicen atera. Baina baloia kanpora joan zaio. Gainera, epaileak falta adierazi dio. Nico Williamsen abiadurarik gabe, eta Muniain eta Sancet falta zirenez, Ander Herreraren lerro arteko jokoa eta paseak bilatu behar zituzten Valverderenek erasoko jokoa sortzeko. Baina Mallorcak ondo itxia zuen. Athleticek gehiago zuen baloia, baina minik egin gabe. Lehen zatiko abagunerik argiena korner batean izan dute etxekoek. Bigarren zutoinean Raillok posizioa irabazi du, buruz jo du baloia, eta aldaratzea Valjenti iritsi zaio. Hark area txikian errematea egin du. Eskerrak baloiak Raul Garcian jo duela, barrura baitzihgoan. 40. minutua zen. Huts eta huts joan ziren aldageletara.

Partidari beste abiadura bat emateko asmoz, Valverdek Nico Williams zelairatu du atsedenaldian, Guruzetaren ordez. Zuri-gorriak gehiago estutuz atera dira. Baina Vivianek egindako huts baten ostean Muriqi gola sartzear egon da. Agirrezabalak ondo erantzun du, ordea. Hurrengo jokaldian Amatek zutoinera bidali du errematea. Kasu horretan, Yerayrena izan da hutsegitea. Mallorcari hauspoa eman diote jokaldi horiek. Hala, Athleticentzat kolpea 57. minutuan iritsi da. Kang In Leek gola sartu du etxekoentzat. Zuri-gorriak bigun aritu dira defentsan. Gainera, Yeray Agirrezabalaren gainera erori da, eta ezin izan du baloia geratu.

Athletici kosta egin zaio kolpeari buelta ematea. Mallorca eroso zegoen, aukera baitzuen kontraerasora jokatzeko, eta hori da haren indargune nagusia. Raul Garciak egindako pare bat erremate izan dira Athleticek sortutako aukera bakarrak. Bihotzarekin jokatu du, buruarekin baino gehiago. 96. minutuan iritsi da penaltia. Baloiak Ruiz de Gallaretaren eskuan jo du, Raul Garciaren erremate baten ostean. Penaltia argia zen. Baina Mallorcako jokalariek protesta egin dute, Raul Garciaren errematea baino lehen Adu Aresek falta egin duela esanez. Epaileak, ordea, ez du erabakia aldatu, eta Iñaki Williamsek ez du huts egin. Hor amaitu da neurketa.


Summary: Milioi bat pasatxo manifestari atera dira kalera Frantzian. Istilu larriak gertatu dira Parisen, Lyonen, Nantesen eta Tolosan, besteak beste, eta dozenaka pertsona zauritu eta atxilotu dituzte.

Erretreten erreformak Frantziako kaleetan pizturiko sua hauspotu egin zuen atzo maiatzaren lehenak. CGT sindikatuaren arabera, bi milioi pertsona baino gehiago atera ziren atzo kalera, eta horietako milioi erdi, Parisen. Frantziako Ministerioak, berriz, adierazi zuen manifestariak 782.000 izan zirela, eta, Parisen, 112.000.

Istiluak gertatu ziren hainbat hiritan; besteak beste, Parisen bertan eta Lyonen, Tolosan (Okzitania) eta Naoneden (Nantes, Bretainia).

Barne MInisterioaren arabera, gutxienez 108 polizia zauritu zituzten atzoko protestetan. Ez du Poliziak zaurituriko protestarien kopururik eman, ordea. Halere, 291 pertsona atxilotu zituztela gaineratu du.

Elisabeth Borne Lehen ministroak adierazi du indarkeria «onartezina» zela.

Sindikatuetako ordezkariek gobernuari ohartarazi diote erretretaren erreformaren aurkako haserrea bizirik dagoela. «Ez dugu orrialdea pasatuko pentsioen erreforma hau baztertzen ez duten arte. Irabazteko gogoa indartsu dago», esan zuen atzo Sophie Binet buruzagiak.

Denera 300 manifestazio inguru egin zituzten atzo. Gerald Darmanin Barne ministroaren esanetan, horietako gehienetan ez zen indarkeriarik egon.


Summary: Ana Urtxuegiaren militantzia etengo du PSE-EEk. Lasarte-Oriako alkate ohiak funts publikoak bidegabe erabili izana aitortu du. Ez dute espetxeratuko, ez baita frogatu delitu horren bidez aberastu zenik. PSE-EEk amaitutzat jo du auzia.

Lasarte-Oriako (Gipuzkoa) alkate ohi Ana Urtxuegiaren militantzia etengo du Gipuzkoako PSE-EEk. Urtxuegiak onartu du Nikaraguara bideratutako udal funtsekin prebarikatu zuela eta funts haiek bidegabe erabili zituela. Hemezortzi urteko inhabilitazioa eta 2.160 euroko isuna adostu ditu fiskaltzarekin eta akusazio partikularrekin. Ez dute, ordea, espetxean sartuko, ez delako baieztatu delitu horien bidez bera «aberastu» zenik. Akordioa Gipuzkoako Auzitegiak berretsi beharko du orain, Urtxuegiaren aurkako ahozko epaiketa bertan behera geratzeko.

Gipuzkoako PSE-EEk adierazi du duela bi aste ekin ziola militantzia eteteko kautelazko prozedurari, hiru aldeen akordioaren berri izan ostean; Gipuzkoako Auzitegiak akordioa berretsi ondoren etenaraziko du behin betiko Urtxuegiaren militantzia.

Lasarte-Oriako PSE-EEk amaitutzat jo du auzia, erabaki judiziala «errespetuz» onartuta. Are gehiago, adierazi dute sozialistek udal gobernutik zein oposiziotik lan egin dutela auzia argitzeko: «Lasarte-Oriako gobernu sozialistak 2010ean kanpoko auditoria bat kontratatu zuen Deloitte enpresarekin, bere fiskalizaziorako, eta kudeaketa hartan administrazio irregulartasunak egin zirela onartu zuen ikerketa batzorde baten eraketa eragin zuen hark».

Izatez, 2010ean, Urtxiegiak alkatetza utzi zuen, Eusko Jaurlaritzako SPRI erakundeko Txileko eta Peruko ordezkari kargua hartzeko. Ordurako, balizko irregulartasunen inguruko ikerketa egiten ari zen udal batzorde bat. Kasu hartan, PSE-EEk eta PPk zuten gehiengo osoa baliatu zuten txosten baten ondorioztatzeko alkate ohiak ez zuela deliturik egin diru laguntzekin lotuta; nahiz eta onartu zuten, kudeaketa ez zela legezkoa izan. Oposizioak, ordea, ez zuen harekin bat egin, eta protesta gisa, osoko bilkuratik alde egin zuen bozketaren unean.

Hauteskundeen osteko ordezkari aldaketarekin, EH Bilduk, EAJk eta Lasarte-Oriako Herritar Plataformak berriz heldu zioten auziari, eta epaitegira eraman zuten. 2015ean, Urtxuegia inputatu gisa deklaratzera deitu zuen Donostiako 3. Instrukzio Epaitegiak. Auto batean, epaileak adierazi zuen «irregulartasun formalak» egin zirela, proiektu lagunduetako «zati garrantzitsuak» ez zirela justifikatu eta «funts publikoak modu ilunean desbideratu» zirela; beraz, baziren «nahikoa zantzu eta arrazoi» prozedura abiatzeko. Halere, auzia artxibatu zuen behin-behinean, Nikaraguaren kolaborazio judizialik gabe aurrera egiteko zailtasunak argudiatuta.

Lasarte-Oriako Udalak helegitea jarri zion erabakiari, EH Bilduren, EAJren eta Elkarrekin Podemosen aldeko botoekin, eta 2021eko maiatzean Gipuzkoako Auzitegiak berriz ireki zuen auzia; orain arte martxan egon dena.

Somoto Nikaraguako hiri bat da, 35.000 herritarrekoa; Hondurasko mugatik gertu dago, eta Lasarte-Oriarekin senidetuta dago. Lasarte-Oriako Udalak bi milioi euro baino gehiago eman zizkien udalerri hartako hiru erakunderi 2000 eta 2009 bitartean, garapenera bideratutako proiektuak sustatzeko diru laguntza gisa. Funts publiko horien erabilerak, baina, ezbaian jarri zuten oposizioko alderdiek.


Summary: Eusko Jaurlaritzak baimena eman du Azazetako parke eolikoa egiteko. Espainiako Gobernuak bide eman dio Labrazako parke eolikoa egiteko proiektuari. Nafarroa eta Araba artean egonen da parke hori.

Azazetako (Araba) parke eolikoa egiteko administrazio baimena eman du Eusko Jaurlaritzak. Euskal Herriko Agintaritzaren Aldizkarian argitaratu zen atzo ebazpena. Hala ere, proiektuan zenbait aldaketa egin beharko dira, ingurumenari lotutakoak eta honako herri hauei eragiten dietenak: Bernedo, Arraia-Maeztu, Dulantzi, Iruraiz-Gauna eta Durruma. Ebazpena errekurritzeko hilabete bateko epea dago.

Ikusi gehiago: Zentral eolikoak egiteko 33 eremu hautatu dituzte EAEko lurralde plan sektorialean

Aixeindarrek aurkeztutako proiektuaren arabera, zortzi haize errota jarriko dituzte Azazetan, eta 40 megawatteko energia ekoitziko dute. Jaurlaritzaren baimenak dio tramitazioa hasi zenetik zenbait zuzenketa egin dizkiotela, eta orain gehiago egin beharko dizkiotela, proiektuak ingurumenean izanen duen eragina murrizteko.

Hala, Jaurlaritzak eskatu du eremu babestuetatik hurbil kokatuko diren hiru errota lekualdatzeko, eta flora gehiago babesteko. Horretarako, erdi tentsioko linearen zati bat lurperatu beharko da, zuhaitzak ez mozteko. Fauna ere gehiago babestu beharko da, eta, horretarako, elektrokuzioaren kontrako neurriak, edo soinuari aurre egiteko sistemak erabili beharko dituzte. Herritarrei eraginen dien zarata eta bestelako ondorioak murrizteko, goi tentsioko lineak herriguneetatik gutxienez 200 metrora egon beharko dira, eta etxe bakartuetatik 100 metrora.

Jaurlaritzak adierazi du zuzenketa guztiak aplikatu beharko dizkiotela proiektuari, eta aurreikusten du bi urte beharko direla parke eolikoa martxan jartzeko.

Azazetakoa ez ezik Labrazako parke eolikoa egiteko baimena ere jaso du Aixeindarrek. Oion (Araba) eta Aguilar Kodes (Nafarroa) artean jarriko denez, Espainiako Gobernuak eman du onespena. 40 megawatteko energia ekoitziko du horrek ere.

Eolikoa indartzea

Jaurlaritzaren helburua da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan kontsumitzen den energiaren %21 baliabide berriztagarriak erabiliz sortzea 2030erako. Urte horretarako, eolikoa indartzea ere xede du: gaur egun, 153 megawatt daude instalatuta, eta 783ra izan daitezen nahi dute.


Summary: Hollywoodeko Gidoilarien Sindikatuak greba mugagabera deitu du. Hainbat egunetako negoziazioen ostean, Hollywoodeko Gidoilarien Sindikatuak eta Zinema eta Telebista Ekoizleen Aliantzak ez dute akordiorik lortu.

«Gure Negoziazio Batzordeak prozesu hau akordio justu bat lortzeko asmoz hasi bazuen ere, jasotako erantzuna ez da nahikoa izan, inola ere, idazleak jasaten ari diren krisi existentzialari dagokionez». Hala iragarri du sareetan Hollywoodeko Gidoilarien Sindikatuak gaur hasiko duten greba.

600 milioi dolar inguru eskatzen ditu sindikatuak, bai soldata igoeretan, bai eta bestelako irabazietan ere; hala nola residuals direlakoetan, –taldeko kide batek jasotzen dituen konpentsazioak bere produktua telebistan berriro ematen den bakoitzean–.

Zinema eta Telebista Ekoizleen Aliantzak ziurtatu du gidoilarien gremioari proposamen bat aurkeztu ziola, idazleen ordainsarian «igoera oparoak» jasotzen zituena, bai eta residuals horiek hobetzeko eta eskaintza hobetzeko prest zeudenak ere. Sindikatuaren beste eskaera batzuen «tamaina» dela eta –tartean, telebistako gidoilarien gutxieneko langile kopurua izatea eta programa bakoitzeko, gutxienez, astebeteko lan bermatua izatea–, aliantzak atzera bota du akordiorako aukera.

‘Streaming’ plataformak

Hain zuzen ere, streaming plataformak iritsi zirenetik industriak produkzioan izan dituen aldaketek eragin dituzte idazleen kezka horiek. Izan ere, telebistako produkzioetan gorakada egon den arren, baldintzen kexu da sindikatua, salatu baitute telesailetako kapituluak murriztu direla, «talentu berrietarako aukera gutxi» dagoela eta oraindik onartu ez diren proiektuetan «ordaindu gabeko lana» dagoela. Sindikatuaren arabera, beraz, Hollywoodeko enpresa handiak dira idazle lanbidea «are gehiago debaluatzearen» erantzule, negoziazioetan jarrera «aldaezinak» dituztelako.

2007an egin zen Hollywoodeko gidoilarien azken greba, eta hilabete baino gehiago iraun zuen. 37.000 langile kaleratu zituzten orduan.


Summary: Erretreten erreformaren aurkako datorren mobilizazioa, ekainaren 6an. Asanblada nazionalak erretreten erreformaren indargabetzea bozkatuko du ekainaren 8an

Intersindikalak gaur jakinarazi du erretreten erreformaren aurkako datorren greba mobilizazioa ekainaren 6an izango dela. Era berean, Frantziako Gobernuaren «erabaki autoritarioak» salatu ditu, «krisi sozialari krisi demokratikoa gehitzen diotenak». Gobernuak berriro ere sindikatuekin hitz egiteko borondatea erakutsi du, «eztabaida gaia eta esparrua zehaztu gabe», sindikatuen arabera. Kasu horretan, erreformarekiko ukoa oroitaraziko dutela adierazi dute. «Mesfidantza handia da, eta elkarrizketa ezingo da berrezarri [Frantziako] gobernuak sindikatuen proposamenak kontuan hartzeko borondatea erakusten ez duen artean».

Ekainaren 8an, LIOT taldeak aurkeztutako lege proposamen berri bat bozkatuko du Frantziako Asanblada nazionalak. Lege proposamenak erretreten erreformako zazpigarren artikulua indargabetzea proposatzen du, hau da, legezko adina 64 urtera pusatzen duen artikuluaren indargabetzea. Horregatik, intersindikalak «haren antolakundeei hautetsiengana joan daitezela» eskatu die, «lege proposamen hori bozkatzera dei ditzaten». Gisa berean, «langileei parlamentariengandik entzunak izateko aukera» proposatu nahi die intersindikalak ekainaren 6, bozkaketa baino bi egun lehenago.

Atzoko manifestazioen balorazio positiboa egin dute; beren «historia sozialeko Maiatzaren Lehen garrantzitsuenetako bat» izan dela adierazi dute. 2,3 milioi kide mobilizatu zirela jakinarazi dute, haietarik 30.000 Baionan. Lau atxilotu izan ziren Baionan, erdiguneko zakarrontziren bati su ematea egotzita. Egunean berean askatu zuten bat. Besteak gaur galdezkatuak izan behar ziren.


Summary: Preso palestinar bat hil da Israelgo espetxe batean, 87 eguneko gose greba egin ostean. Jihad Islamikoaren Zisjordaniako buruzagia zen Khader Adnan, eta aurretik ere eginak zituen beste lau gose greba. Jakina zen hilzorian zegoela, eta PANek hilketa egotzi dio Tel Avivi.

Khader Adnan Jihad Islamikoaren Zisjordaniako buruzagiaren gose grebak 87 egun iraun du, eta amaitu zitekeen modu okerrenean amaitu da: talde armatuko kidearen heriotzarekin. Israelgo Gobernuak azaldu duenez, Adnan konorte gabe topatu dute Ramleko espetxeko bere ziegan, eta Tel Aviveko erietxe batera eraman dute; han, hainbat bider saiatu dira presoa suspertzen, alferrik.

Otsailaren 5ean atxilotu zuten 45 urteko gizona, «talde terrorista bateko kide izatea» egotzita. Une hartan bertan ekin zion gose grebari; ez du ezer jan ordutik, ura soilik edan du, eta uko egin die medikuen azterketei eta tratamenduei. Aurrez, Adnanek eginak zituen beste lau gose greba; 2012an egin zuen 66 eguneko bat —elkarrizketa eskaini zion BERRIAri—, eta 2015ean egin zuen 50eko bat izan ziren luzeenak. Gutxienez 11 aldiz atxilotu dute 2004tik, eta erresistentziaren ikur bat zen hainbat palestinarrentzat.

Jakina zen hilzorian zegoela. PHRI Israelgo Giza Eskubideen Aldeko Medikuak erakundeko mediku batek atzo bisitatu zuen kartzelan, eta adierazi zuen edonoiz hil zitekeela, eta berehala eraman behar zutela ospitale batera. Mugitzeko arazoak zituen, eta ez zen «elkarrizketa erraz bat» izateko gai. Artatua izateko nahia erakutsi zuen Adnanek, hiru baldintzarekin: bere senideek bisitatu ahal izatea, PHRIko mediku bat ondoan izatea eta bere inguruko informazio medikua Israelgo erakundeekin ez banatzea.

Middle East Eye GKEak, berriz, salatu du atxiloketa administratiboa zela Adnanena; hori baliatuta, Israelek epaiketarik eta kargurik gabe atxilotzen ditu palestinarrak, eta preso izaten ditu hiru eta sei hilabete artean. Israelgo espetxeak Segurtasun Nazionaleko ministroaren eskuduntza dira, eta, gaur egun, Alderdi Sionista Erlijiosoko kide Itamar Ben-Gvir-ek du kargu hori. Postua hartu berritan, azaroan, hitzeman zuen «zorrotzago» tratatuko zituela Israelen segurtasunarekin lotuta atxilotutakoak.

Hilketa

PAN Palestinako Aginte Nazionaleko lehen ministro Mohammad Xtayyehek Adnan erailtzea egotzi dio Israelgo Gobernuari: «Okupazioak, espetxeen arduradunek eta botere judizialak berariaz hil dute Adnan; hura askatzeko eskaerari uko egin diote, ez diote arta medikorik eman, eta, muturreko osasun egoeran egon arren, bere ziegan mantendu dute», gaitzetsi du. PANek jakinarazi du Nazioarteko Justizia Auzitegira txosten bat bidaliko duela, eta heriotza ikertzeko nazioarteko batzorde bat eratzeko ere eskatu du.

Jihad Islamikoak, berriz, esan du Adnanen heriotza ez dela «erantzunik gabe» geratuko, eta erresistentziak «indartsu eta ausart» jarraituko duela borrokan: «Hilketa horren arduradun erabatekoa eta zuzena Israelen okupazioa da. Tresna zikinak erabili dituzte Adnanen aurka: epaimahai faltsuak, segurtasun agentzia terroristak eta prozesu militarrak», salatu du erakundeak.

Hamasek ere gaitzetsi du «hilketa», eta Tel Aviv egin du erantzule.

Suziriak

Heriotzaren albistea jakin berritan, Gazatik hiru suziri jaurti dituzte Israelera. Israelgo Armadak jakinarazi duenez, ordea, inor bizi ez den eremuetan erori dira hirurak.