Summary: Urrizak eta Labakak ez dute hutsik egin, eta txapela irabazi dute. Tentsio handiko partida, berdindua, jokatu dute Ansa II.ak eta Martirenak, baina Urrizak eta Labakak pilota gutxiago galdu dituzte, eta diferentzia txiki horrek eman die garaipena. 40 eta 37 irabazi dute.

«Ez gara distiratsuak izan, baina sendotasunak eman digu garaipena». Javier Urrizaren hitz horiek laburbiltzen dute ederki erremonteko binakakoaren finala. Aurrelariak oso berdinduta aritu dira. 23 tanto egin ditu Urrizak, eta 22 Ansa II.ak; baina lau pilota galdu ditu aurrelari urdinak, eta hori izan da aldeetako bat. Seguru aritu dira bi aurrelariak, urduriago atzelariak, eta tanto detaile txikiek erabaki dute finala azkenean.

Partida taktikoa, trabatua, boladakakoa izan da. Oso berdindua, hasieran eta bukaeran batez ere —hamalau aldiz berdindu dute—. Eta hiru ekitalditan ebatzi da lehiaketa: lehen zatia oso berdinduta egin dute; bigarrenean gorriek aurrea hartu dute; eta hirugarrenean urdinek ia gainditu dituzte, baina gorriek errematatu dute azkenean.

Ansa II.ak eta Martirenak aurreneko aldiz jokatu dute txapelketa bat elkarrekin, eta Huitziko atzelariak lehen aldia zuen binakako final batean. Kontzentratuta hasi dira, hala ere, eta Ansa II.ak asko asmatu du lehen minutu horietan. «Frontoian lekua hartuta hasi naiz, nahi nuen lekuan jartzen nuen pilota», azaldu du Ansak beran bukaeran.

Urriza eta Labaka ere serio eta kontzentratuta kantxaratu dira, huts gutxi eginez. Lehen atsedenaldira urdinak iritsi dira aurretik, hamabost tanto eginda. Baina urrats batera zituzten gorriak, hamalau tantorekin. Hori izan da finalaren lehen ekitaldia; zortzi aldiz berdindu dute markagailua bitarte horretan.

Atsedenalditik itzuli bezain pronto aldatu da joera. Urrizak eta Labakak sei tanto egin dituzte segidan, eta 20 eta 15 jarri dira. Martirenak hiru pilota galdu, gorriek beste bat arrimatu, Ansak hurrengoa ezin altxatu... Urrizak kontrakantxara bidalita galdutako pilota batek eten du bolada (20-16).

Ansak zaintiratu bat izan du orduan, eta aldagelara sartu da. Itzuli denean urdinak «hoztu» eta zenbait tantotan partidatik aterata bezala geratu direla azaldu dute Ansak eta Martirenak berak. Gorriek aukera baliatu dute. Urdinek tanto pare bat egin dituzte, baina Ansari kanpora joan zaio bi pareta bat, eta Labakak beste hiru tanto egin ditu segidan sakez. Konturatzerako, 25 eta 19 aurreratu dira gorriak.

Urrizak hutsegite bakanetako bat egin du orduantxe: txapara bota du pilota. Baina urdinek ez dute aukera aprobetxatu, eta, pilota bera bezala, hara eta hona ibili da partida ordutik aurrera. Ansak bi pareta ikusgarri batekin lortu du 26 eta 21ekoa. Martirenak sakez egin du hurrengo tantoa, baina segidan beste errebote luze bat galdu du —Ansarentzat egokiagoa zena seguru asko—, eta hurrengo tantoa bote lasterrean biltzen ahaleginduta galdu du.

29 eta 22 jarri dira, eta itxura hartu du gorriek abiada hartu behar zutela bukaeraraino, baina Ansa II. eta Martirena orduantxe esnatu dira. Urnietako aurrelariak lau tanto eder landu ditu txokoan, aurrelarien eta atzelariaren arteko zuloak bilatuz, eta 29-26 arrimatu dira. Urrizak zabalean dotore harrotutako pilota batek berriro lau tantoko aldea eman die gorriei, eta 30-26 joan dira bigarren atsedenaldira.

Ansak beste masaje bat hartzeko baliatu du atsedena. Haizea hartuta itzuli dira urdinak, eta asmatzen hasi dira. Martirenak beste tanto bat egin du saketik, Labakak pilota bat galdu, Urrizak kanpora bidali du beste bat... 30na berdinduta jarri dira ia oharkabean —hamabosna egin dutenetik berdindu gabeak ziren—. Aurrea ere hartu dute urdinek, 30-31, eta bederatzi eta bateko partzial bat egin diete gorriei.

Baina Urriza ez zegoen etsitzeko. Serio jarraitu du lanean, eta atzean egin duen hurrengo tantoarekin berdin du partida 31 eta 31. Urdinek asmatzen jarraitu dute halere: Ansak landutako tanto bat aurrena, Martirenak atzean beste bat, 32 eta 33 aurreratu dira urdinak berriz. Eroso ari ziren momentu horretan, eta Urrizari pilotak belaunean eman dio sake batean airez sartzen saiatu denean (32-34).

Batzuen eta besteen hutsak eta asmatuak tartekatzen hasi dira, eta finalak bukaera oso bizia izan du. Martirenak errebotea itzuli ezinik galdu du pilota bat. Urrizak goiko koltxoira bota du beste bat. Segidan tanto ederra egin du. Baina Ansak atzean lortu du hurrengoa. Eta hurrengoa berak galdu du, pilota motz gelditu baitzaio. Beste pilota bat galdu du Ansak, eta hortxe berdindu dute 36na.

Edozein huts txikik partida ebatzi behar zuela ematen zuen, eta Ansak 37. tantoa bi aurkarien artean egin duenean ematen zuen urdinek aukerak zituztela txapela irabazteko. Baina Urrizak txapeldunaren marka atera du orduan, bi tanto indartsu egin ditu atzean, eta partida bukaerara amildu du. Ansa bi pareta zail baina eder bat egiten saiatu da, baina kanpora joan zaio, eta 39 eta 37 jarri dira.

Orduan atera zaio partidako irribarre txiki bakarra Urrizari, markagailuan 39. tantoa ikusi duenean. Labakak sakatu, eta tentsio batean jokatu dute azkeneko tantoa. Ansa gogor sartu da paretaren kontra arrimatutako pilota baten bila, eta joan egin zaio. Hortxe bukatu da: 40 eta 37. Iaz irabazi zuten txapelaren jabetza berretsi dute gorriek, eta Urrizak irabazi du partidako pilotari onenaren saria. Binaka irabazi duen zazpigarren txapela du Iruñeko aurrelariak.


Summary: Epaileek atzera bota dute ostalariek Jaurlaritzaren neurriei jarritako helegitea. Ostalaritzako establezimenduek 01:00ean itxi beharko dute. EAEko Auzitegi Nagusiak iradoki du badagoela neurrien gainean eztabaidatzerik, baina argudiatu du ez dagoela frogarik ondorioztatzeko neurriok eraginkortasun gabeak direla.

Ezezkoa jaso dute bueltan. EAEko Auzitegi Nagusiak baztertu egin du ostalariek Eusko Jaurlaritzak proposatutako neurri murriztaileen kontra jarritako helegitea. Hori hala, mugek indarren segituko dute, epaileen babesa jasota. Ostatuek 01:00ean itxi behar dituzte ateak, edukiera %60ra murriztua dute, ezin da zutik kontsumitu, eta bezero taldeak hamar lagunera mugatu behar dira. Gainera, urtarrilaren lehenean eta 6an ezin izanen dituzte establezimenduak goizeko zortziak baino lehenago zabaldu bezeroentzat.

EAEko Auzitegi Nagusiak ebazpenean azaldu duenez, izurriteak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan hartua duen bilakaeraren larritasunak bultzatu ditu erabakia hartzera. Diotenez, pandemiak «konpondu ezineko» kalteak ekar baititzake.


Summary: «Egoerak gaindituta» egotea eta «sinesgarritasunik ez izatea» aurpegiratu dio oposizioak Urkulluri. EAJk lehendakariaren mezua babestu du, eta PSE-EEk esan du euskal gizarteak «ziurtasunak» behar dituela koronabirusaren aurkako borrokan.

Oposizioko taldeek gogor kritikatu dute Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak abenduaren 31eko Urtezahar eguneko zorion agurrean bidalitako mezua. EH Bilduk, Ahal Duguk, EAEko PPk eta Voxek atzo adierazi zuten Urkullu «errealitatetik at» dagoela eta ez duela «sinesgarritasunik». Nerea Kortajarena EH Bilduko legebiltzarkideak uste du «egoerak gaindituta» dagoela lehendakaria, «iparra galduta» eta «noraezean», eta kezkagarria dela izurriari aurre egiteko planik ez duela ikustea: «Agian kezkagarriena da lehendakariaren mezuan ez dugula ikusi plan bat duen seinalerik datorkigunari aurre egin ahal izateko». Gainera, Kortajarenak «erretorika handia» eta «ziurtasun gutxi» sumatu ditu lehendakariaren hitzetan, eta gogoratu dio Europa kutsatze maila okerrena duen herrialdearen buru dela, eta ez dela «erretorikarako» unea.

Bide beretik egin dizkio kritikak Pilar Garrido Ahal Dugu alderdiko koordinatzaile nagusiak. Esan du lehendakariaren mezua ez dela «sinesgarria», eta erantzukizunik ez hartzea egotzi dio: «Besteen erantzukizunari dei egiten dio, baina ez ditu bereak onartzen». Halaber, ohartarazi dio Jaurlaritzaren lehentasuna izan behar duela osasun publikoa indartzeak, baliabideak zabaltzeak eta langileak zaintzeak, eta erronken artean izan behar dituela osasun mentala lehenesteak, hezkuntza publiko inklusiboa eta ez segregatzailea eraikitzeak eta zaintza sistema publikoa sustatzeak.

EAEko PPko idazkari nagusi Laura Garridoren iritziz, berriz, izurria «gaizki» kudeatzen ari da Eusko Jaurlaritza, besteak beste, hari dagokion erantzukizuna herritarren esku uzten ari delako. Halaber, Garridok esan du «leher eginda eta etsita» ikusten duela lehendakaria. Amaia Martinez Vox taldeko legebiltzarkideak, bestalde, Urkulluren «autokonplazentzia» kritikatu du.

Eusko Jaurlaritzaren bazkideek, berriz, ontzat jo dute Urkulluren Urtezahar eguneko mezua. Ekain Rico PSE-EEko ordezkariak adierazi du euskal gizarteak «ziurtasunak» behar dituela koronabirusaren aurkako borrokan, eta «herritarren zerbitzura» egongo diren erakundeak eskatu ditu. Ricoren ustez, gainera, ez da erraza osasun publikoaren, ekonomiaren eta sozialaren arteko «oreka» aurkitzea. Bestetik, Joseba Egibar EAJko legebiltzarkideak azpimarratu du Urkulluren mezuak «komunitatea eta herria indartzen dituzten balioak» goraipatu zituela.

«Konfiantza eta itxaropena» Izurriteari so «konfiantza eta itxaropena» duela adierazi zuen Urkulluk Urtezahar eguneko mezuan. Ezinbestean, izurriarekin estuki lotua izan zen haren mezua; egoeraren larritasuna azpimarratu zuen lehendakariak, baina baita baikor agertu ere. «Gaur konfiantza eta itxaropen sentimendua partekatu nahi dut: pandemiaren bost olatu gainditu ditugu eta seigarren olatu hau ere gaindituko dugu».

Datorren urteko erronka nagusietakoa izurriteari kontra egitea denez gero, Urkulluk nabarmendu zuen bide horretan Jaurlaritzak konfiantza duela «zientzian eta medikuntzan» eta «osasun agintariengan». Halaber, pandemian askotariko arloetan lanean aritu diren profesionalei ere eskaini zizkien hitzak, esker onekoak, batik bat osasun langileei eta premiazko zerbitzuetan aritu direnei. «Asko zor diegu», aitortu zuen.

Itxaropentsu agertuta ere, lehendakariak zehaztu zuen izurriteak gaiztotua segitzen duela, eta argitu zuen «ziurgabetasuna eta ezjakintasuna» oso handiak direla oraindik ere. «Apaltasunez aitortu behar dugu pandemiari buruz oraindik gutxi dakigula, aitortu behar dugu egunero buru-belarri lanean jarraitu behar dugula egoera eta bilakaera aztertuz», adierazi zuen. Besteak beste, erantsi zuen birusaren aldaeren eragina ez dela desagertuko «mundu osoko biztanleria txertatzen ez den bitartean».

Kritiken onarpena

Autokritikarako tartea hartu zuen hizketaldian Urkulluk. «Jasotako kritikak onartzen ditut. Pandemia honen aurrean, ezin izan dugu beti irtenbideak eta ziurtasunak eskaini, eta ulertzen dut horrek sortzen duen egonezina». Gainera, lehendakariak azaldu zuen Jaurlaritzak ez duela jakin mezuak behar bezala helarazten: «Ez dugu jakin gizarteari azaltzen birusarekin denbora luzean bizitzen ikasi behar dugula; eta, beste modu batera bizitzen ere, ikasi behar dugula». Zehaztapena egin zuen: «Hori da Bizi Berri, hain zuzen ere».


Summary: Beste 3.791 COVID kasu zenbatu dituzte Nafarroan. Positiboen ehunekoa %40 izan da ostegunean. Nafarroako Gobernuko Osasun Departamentuak jakinarazi duenez, birusak jota ziren hiru lagun hil dira.

Kutsatuen kurba koska bat gorago da Nafarroan, berriz ere. Birusaren oldarraldiak ez du etenik izan herrialdez, eta, beste behin, orain arteko marka hautsi dute Nafarroako Gobernuak emandako datuek: 9.370 diagnostiko proba egin ziren atzo, eta horietako 3.791ri atzeman zieten gaitza. Horiek horrela, positiboen ehunekoa %40.5 izan zen. Hau da, testa egin zuten hamar lagunetik lauk eman dute positibo.

Ospitaleei dagokienez, atzo 17 pertsona erietxeratu zituzten birusaren sintomak larriagotuta; horietako bi ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan sartu dituzte. Horiek guztiak aintzat harturik, oraintxe bertan 163 lagun dira Osasunbidearen ardurapeko zentroetan ospitaleratuta. ZIUetan 26 dira guztira, larri.

Gainera, Nafarroako Gobernuko Osasun Departamentuak jakinarazi du atzo beste hiru pertsona zendu zirela birusak jota.


Betty White aktorea hil da

Summary: Betty White aktorea hil da. The Golden Girls telesailean Rose Nylunden pertsonaia antzezteagatik egin zen ezagun batez ere. 99 urterekin hil zen, atzo.

Betty Marion White Ludden (Oak Park, Illinois, AEB, 1922) telebistan ibilbide luzeenetakoa egin zuen aktoreetako bat izan zen. 1939an hasi zen lanean, eta hil artean aritu zen hainbat rol antzezten, umorezkoak batez ere. Atzo zendu zen, Los Angelesen (Kalifornia, AEB), 99 urte zituela.

Aktorea ez ezik, AEBetako telebistako lehen ekoizle emakumezkoetako bat izan zen. 1950ko urteetan Life with Elizabeth telebista saioan jardun zuen, eta 1970eko hamarkadan The Mary Tyler Moore Show telesailean Sue Ann Nivensen pertsonaia jokatu zuen, baita hainbat telebista lehiaketa aurkeztu ere. 1985. eta 1992. urteen artean, berriz, The Golden Girls telesailean Rose Nylund pertsonaia antzeztu zuen, eta mundu osoan egin zen ezaguna. Telebistarako beste lan asko egin zituen ordutik aurrera ere, eta hainbat filmetan ere parte hartu zuen, hala nola The Proposal (2009) pelikulan. Bere ibilbidean sei Emmy sari irabazi zituen.

Ehun urte beteko zituen hil honetan, eta bere mendeurrena Betty White: 100 Years Young, A Birthday Celebration filmarekin zen ospatzekoa, zeinak bere ibilbidea errepasatzen duen. Hollywoodeko aktore ugarik samina agertu dute bere heriotzagatik.


Summary: Nafarroan eginiko proba diagnostikoen ia erdiak, positibo. Osasunbidearen arabera, 7.765 PCR eta antigeno test egin ziren atzo, eta horietatik, 3.350ek eman zuten positibo: %43

Izurri bat kontrolpean izateko faktore garrantzitsuenetako bat da diagnostikoa, aukera ematen duelako birusa hesitu, transmisio kateak eten eta gaitzaren hedatzea oztopatzeko. Uneotan, baina, COVID-19a kontrolik gabe ari da hedatzen Euskal Herrian. Transmisio komunitario horren adibide da positibotasun tasa: egunean egiten diren proba diagnostikoetatik zenbat diren positibo. Adituen arabera, izurria kontrolpean izateko, ehuneko hori ezin da izan %5 baino handiagoa. Nafarroan, %43,1koa da uneotan. Osasunbideak gaur emaniko datuen arabera, 7.765 PCR eta antigenoko proba egin zituzten atzo herrialdean, eta horietatik, ia erdiak positibo izan ziren: 3.350.

Adituen arabera, positibotasun tasa hain handi batek islatzen du gaitza azpi-diagnostikatua dagoela herrialdean. Horrez gain, diagnostikatzen diren positiboen erdiak baino gehiago (%54) «jatorri ezezagunekoak» dira jada, Nafarroako Osasun Publikoko eta Lan Osasuneko Institutuak argitaratutako azken txosten epidemiologikoaren arabera. Zer esan nahi du horrek? Bada, Nafarroako osasun zerbitzuek ez dakitela non ari den jendea koronabirusarekin kutsatzen, eta, uneotan, ez duela gaitasunik gaitzari arrastoa segitzeko.

Honakoa, baina, ez da Nafarroari soilik eragiten dion arazoa: Eusko Jaurlaritzak publiko eginiko azken buletin epidemiologikoaren arabera, abenduaren 29an, positibotasun tasa %35,1ekoa izan zen Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan: 33.388 proba diagnostiko egin zituen Osakidetzak, eta horien herenak (11.712) positibo izan ziren. Ordutik, Jaurlaritzak ez du datu gehiago argitaratu.

Lau hildako Nafarroan

Bestalde, COVID-19ak jota hildako beste lau pertsonaren berri eman du Nafarroako Gobernuak. Astea hasi zenetik, 13 lagun hil dira herrialdean, koronabirusagatik.

Ospitaleen egoerari dagokionez, atzo 15 paziente erietxeratu zituzten Nafarroako ospitaleetan; horietatik bi, ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan. Uneotan, 160 pertsona daude COVID-19agatik ospitaleratuak Nafarroan, eta 26 paziente larri daude ZIUetan.


Summary: COVID-19 kasuek gora egin dute Hendaiako atxikitze zentroan. Cimade elkarteak jakinarazi du preso diren migranteen erdia kutsatu dela aste bakarrean

Hendaiako atxikitze zentroan COVID-19 kasuen gorakada izan dela salatu du migratzaileei laguntza ekartzen dien Cimade elkarteak. Aste bakarrean, preso atxikiak diren migranteek erdia kutsatu da, eta zentroa «izoztea» erabaki dute; hau da, ez dute migratzaile gehiago atxikiko bertan egoera konpondu arte.

Koronabirusak eragindako osasun krisia abiatu zenetik Cimade elkarteak behin baino gehiagotan salatu du atxikitze zentroetako egoera. Irailean, Hendaiakotik lekutzea erabaki zuten, sute baten ondotik, gutxieneko segurtasun baldintzak betetzen ez zirela kontsideratuta.


Summary: Nuklearra eta gasa energia berdetzat hartzea proposatu du Europako Batzordeak. Batik bat «energia berriztagarrietan» oinarritutako etorkizunera bidean trantsizioa egiteko energia nuklearra eta gasa erabiltzea nahi du.

Eztabaida gori-gori dago, eta gaur jakin da Europako Batzordearen nahia: energia nuklearra eta gasa energia berdetzat hartu nahi ditu. EBko Inbertsio Jasangarrien Taxonomian zerrendatu behar dira jarduera ekonomiko berdeak, dirua jartzeko haietarako, ingurumenaren mesederako. Zerrenda horretan nuklearra eta gasa sartzea proposatu du Batzordeak.

EBko estatuei kontsultak egiten hasi da Batzordea. Hainbat iturrik diotenez, txostenaren zirriborroan jasotzen denez, «nagusiki energia berriztagarrietan oinarritutako» etorkizunera bidean «trantsizioa egiteko» baliagarri ikusten ditu bi energia horiek. «Aholku zientifikoetan» oinarrituta egin dute proposamen hori, zirriborroaren arabera. Gaiaren inguruko erabakia atzeratzen aritu da Batzordea, eta aste honetan egin duten urteko azken bileran landu dute.

2045a baino lehen eraikitzeko baimena lortzen duten zentral nuklearrek etiketa berdea izatea nahi du Batzordeak, eta gas naturala ere gisa bereko energia bezala hartzea, beti ere energia berriztagarrietatik baldin badator, edo emisio txikiak baldin baditu.

Ikusi beharko da estatuek zein jarrera hartzen duten. Adibidez, jakina da Frantziak etiketa berdea jarri nahi diola nuklearrari, eta kontrakoa diola Alemaniak. Proposamenak aurrera egiteko, gehiengo sinplea behar du Europako Legebiltzarrean, eta gehiengo kualifikatua Kontseiluan. Hau da, gutxienez hogei estatuk onartu behar dute.

Gasa bai, nuklearra ez? Nuklearra bai, gasa ez?

Izan ere, Alemaniak, adibidez, 2022an herrialdeko zentral nuklear guztiak ixteko asmoa du. Urte amaierarekin batera hiru itxi dituzte. Alderantziz, nuklearra taxonomian nahi duten batzuek ez dute etiketa berderik nahi gasarentzat; horien artean dago Frantzia. Energia nuklearren aldekoek hura «ezinbesteko tresnatzat» dute, klima aldaketari aurre egiteko, eta energia horren emisio txikiak azpimarratzen dituzte. Emmanuel Macronek azaroan berretsi zuen Frantziak zentral nuklear gehiago eraikiko dituela.

Glasgowko COP26n energia nuklearretik sortutako argindarra EBko taxonomian ez sartzeko eskatuz agiri bateratua sinatu zuten bost herrialdek: Alemaniak, Austriak, Danimarkak, Luxenburgok eta Portugalek.

Gas naturaletik sortutako argindarra EBko taxonomian sartzearen alde dago, berriz, Alemania. Bere zentral nuklearrak ixten ari den herrialdeak gas naturalean ikusten du bidea ikatza atzean uzteko. Alemaniarren gasaren aldeko apustuaren erakusle da Nordstream 2 gasbidea bera ere, berriki amaitutakoa.

Baina Alemania ez dago bakarrik jarrera horretan. Iazko abenduan EBko beste hamar herrialdek, Europa ekialdekoak ia guztiak, taxonomiaren Europako Batzordearen lehen proposamenari betoa ezartzeko mehatxua egin zuten.

Politika

Nuklearra eta gas naturala berdeak? Agerikoa da eztabaida maila politikoan argituko dela, maila zientifiko eta teknikoan ez dagoelako eztabaidarik. Jarduera ekonomiko jasangarrien taxonomia osatzea itzelezko lana da, eta hasi besterik ez da egin.

Jarduera berdeen zerrenda horrek, jakina, oinarri zientifikoa eta teknikoa izan behar du, eta hor Europako Batzordearentzako aholkularitza dago Finantza Jasangarrien Plataforma, eta haren aurretik Finantza Jasangarrirako Aditu Teknikoen Taldea zegoen. Azken horren lana da izan dira klima aldaketaren helburuetako lehen zerrendak, Europako Batzordeari aurkeztutakoak. Jarduera berdeen zerrenda horietan ez zeuden ez nuklearretik sortutako argindarra ezta gas naturaletik sortutakoa ere.

Politikariek gasa eta energia nuklearra berdetzat jotzea erabakiz gero, non gelditzen da taxonomiaren oinarri zientifikoa? Eta oinarri zientifikoak bermatzen duen sinesgarritasuna? Hori ere kontuan hartu beharko dute joko politikoan. Inbertsio Jasangarrietarako Taxonomiak sinesgarritasun gal dezakeela ohartarazi dute, adibidez, Net-Zero Asset Owner Alliance taldean bildutako 60 inbertsiogilek (Allianz SE, AXA Taldeak, BNP Paribas, Santander eta Barclays tartean). Iritzi bertsuak agertu dituzte ingurumeneko gobernuz kanpoko erakundeek eta hainbat zientzialarik ere.

Haiek guztiek esan diote Europako Batzordeari gasa eta nuklearra uzteko taxonomiatik kanpo; nahi izanez gero, egiteko aparteko beste zerrenda bat, baina taxonomian soilik egiaz berdeak diren jarduera zerrendatzeko.


Su hartu du Hegoafrikako Parlamentuak

Summary: Su hartu du Hegoafrikako Parlamentuak. Hiru eraikinek osatzen dute Lurmutur Hiriko parlamentua, eta haietatik zaharrena da kalte larrienak jasan dituena; 1884an eraiki zuten. Oraindik ez dute argitu zerk eragin duen sutea.

Hegoafrikako Parlamentuak su hartu du gaur goizean, Lurmutur Hirian. Hango erakundeek jakinarazi dutenez, ordea, suhiltzaileek kontrolpean dute sutea jada. Ez dute argitu zerk eragin duen ezbeharra, eta Patricia de Lille Azpiegitura Ministroak azaldu duenez, segurtasun kameretako irudiak aztertzen ari dira.

«Sutea hirugarren pisuan dago orain. Sua bulegoetan hasi da, eta orain gimnasiora zabaldu da», Jean-Pierre Smith hiriko segurtasun arduradunaren hitzetan. Haren arabera, gutxienez 36 suhiltzaile dabiltza lanean.

Hegoafrikan 05:00ak zirenean hasi da sua, eta suhiltzaileek azaldu dutenez, «teilatuko asfaltoa urtzen hasi da. Horma batzuetan arrakalak ere azaldu dira».

Hiru eraikinek osatzen dute Hegoafrikako Parlamentua, eta kaltetuena hiruretatik zaharrena da, 1884an eraikitakoa. Beste biak XX. mendearen hasierakoak dira.


Summary: Ezker Batuak salatu du «eraso faxista bat» jasan duela Lizarran. Lizarrako (Nafarroa) egoitza erasotu dute, eta, besteak beste, «Biba Espainia» eta «Gorriak arekara» dioten mezuak idatzi dituzte, gezurrezko pistola bat uzteaz gain. Afiliatu batek, gainera, mehatxuak dituen gutun bat jaso du etxean.

2022. urteko lehen gauean «eraso faxista bat» jasan zuen Ezker Batuak Lizarran (Nafarroa). Alderdiak berak salatu duenez, kalte materialak eragin zizkieten eta material informatikoa lapurtu zieten, baita «diru apur bat» ere. Hortaz gain, «Biba Espainia» eta «Gorriak arekara» zioten pintaketak egin zizkieten, eta gezurrezko pistola bat utzi zuten lokalaren barruan.

Hori gutxi balitz, alderdiak salatu du «duela gutxi» afiliatu batek mehatxuak zituen gutun bat jaso zuela etxean. EBren arabera, atzoko erasoa ez da kasu bakartu bat: «Azken hilabeteetan eraso bat bestearen atzetik jasaten ari dira EBko lokalak eta ordezkariak, eta beste behin ere lerro gorria gainditu dute». Dena den, argi utzi dute eraso horiek are eta gehiago indartzen dituztela alderdikideen «konbikzio antifaxistak».

«Eraso gehiago jasaten baditugu ere mundu justuago baten alde lanean jarraituko dugu, halako miserableek lekurik ez duten mundu baten alde. Gaur, atzo bezala, oihu egiten diogu faxismoari: ez dira pasako!», idatzi dute. Biharko elkarretaratzea deitu dute, 19:00etan, Lizarrako Foruen Plazan.

Elkartasuna

Azken orduetan hainbat izan dira EBri babesa erakutsi dioten alderdiak eta eragileak. Tartean, Koldo Leoz Lizarrako alkatea (EH Bildu): «Lizarran mehatxu faxistek ez dute lekurik. Nire elkartasun osoa Ezker Batuako kamaradekin», idatzi du Twitterren.


Summary: Emakume etxegabe bat hil da Bilboko Zabalgune plazan. Goizeko zazpi eta erdiak aldera hil da, eta ezin izan dute suspertu. Ikerketa zabaldu du Ertzaintzak.

Emakume etxegabe bat hil da gaur goizean Bilbon, Zabalgune plazan. Dirudienez, inguru horretan igaro du gaua. Ertzaintzak goizeko zazpi eta erdiak aldera izan du emakumearen egoeraren berri, eta osasun langileekin batera heldu da Zabalgunera. Ez dute lortu emakumea suspertzerik.

Gorpua Auzi Medikuntzako Institutura eraman dute, zergatik hil den zehazteko, eta Ertzaintzak ikerketa zabaldu du.


Summary: Esan sindikatuak salatu du pintaketak egin dizkiotela Barakaldoko egoitzan. Pintaketek Ertzaintzari egozten diote Rosa Zarra, Kontxi Sanchiz eta Iñigo Cabacas hil izana. Sindikatuaren arabera, «euren buruari abertzale deitzen dioten faxistak» dira pintaketen egileak, eta azken egunetan Rosa Zarraren heriotzaren inguruan gertatutakoan dute jatorria.

«Zipaioak, zuen hil zenituzten Rosa Zarra, Kontxi Sanchiz eta Iñigo Cabacas. Esan, ordaindu duzue!» eta «Zipaioak hiltzaileak, herriak ez du barkatuko!». Hori diote gaur Esan Ertzaintzaren sindikatuaren Barakaldoko (Bizkaia) egoitzan agertu diren pintaketek. Haien arabera hirugarren aldia da, eta «euren buruari abertzale deitzen dieten faxistei» egotzi diete haien egiletza.

Pintaden jatorria da azken egunetan Rosa Zarraren heriotzaren inguruan gertatutakoa. Asteon hil da Jose Mari Aldaia enpresaburua. ETAk 341 egunez bahitua izan zuen Aldaia, eta 1995ean, haren askatasuna eskatzeko egin zen protestetako batean sortutako istiluetan hil zuen Ertzaintzak Rosa Zarra, gomazko pilota batekin (pilotakada jaso eta zortzi egunera hil zen).

Ikerketa bat abiatu zuen Ertzaintzak, baina Juan Mari Atutxa Eusko Jaurlaritzako Barne sailburuak argudiatu zuen, gomazko pilota batek jo arren, ez zela hil horrek eragin zizkion zaurien ondorioz, baizik eta aurretik zituen osasun arazoengatik. Zarraren senideek salaketa bat jarri zuten, baina 1995eko irailean artxibatu zuten.

ETB2ko Teleberri saioak, Aldaiaren heriotzari buruz ari zela, hala esan zuen asteazkenean: «Ezker Abertzalea Aldaia askatzeko manifestazioen parean elkartzen zen, eta behin, Donostian, istiluak izan ziren eta Ertzaintzaren gomazko pilota batek Rosa Zarra hil zuen». EITB Nahieranen jada ez dago eskuragarri saio hura.

Esanek esandakoa zuzentzeko eskatu zion ETBri, eta hark hala egin zuen ostegun gaueko Teleberri-n: «Atzo igorri genuen albisteari dagokionez, zuzendu egin behar dugu Rosa Zarraren heriotzaz esan genuena, epaitegiek ez baitzuten frogatu Zarrak jasotako pilotakadaren eta heriotzaren arteko lotura zuzena».

Horrek erreakzio andana eragin du, eta, besteak beste, EH Bilduk iragarri du gaia EITBren batzordera eramango duela: «EITBren jarrera, historia bihurrituz eta polizien sindikatuak esandakoari amen eginaz, onartezina da. Biktimen kategorizazioa: aitortza batzuentzat, umiliazioa besteentzat».

Ez zen nahikoa ikertu

Ertzaintzak Zarra zauritu zuen 1995eko ekainaren 30 hartan, Ezker Abertzalearen Euskal Herria Askatu plataformak Ertzaintzaren eta Guardia Zibilaren aurka deitu zuen protestara; egun bat lehenago Joxean Lasaren eta Joxi Zabalaren senideen eta lagunen aurka jo zuten poliziek Hondarribiko (Gipuzkoa) aireportuan, hamabi urte desagertuta zeramatzaten bi lagunen hilkutxen bila joan zirenean. Egun hartan bertan ere jo zuten senideen eta lagunen aurka Tolosako (Gipuzkoa) hilerrian.

2015ean, argitaratu zuen Udal Erretratuen Mapa txostenean, Jaurlaritzak aitortu zuen Zarraren kasua ez zela bere garaian behar bezala ikertu, edo, gutxienez, ez zutela behar bezain beste argitu. Zarraren atalean aitortzen zuen sei metrora bota ziotela pilotakada ertzainek.

Heriotzaren 25. urteurrenean, berriz, plaka bat jarri zuten Zarra zauritu zuten lekutik metro batzuetara, Amara Berri auzoko Olaeta plazan; Rosa Zarra Martin, 1995eko ekainean eraila. Egia, justizia, erreparazioa (1995-2020) zioen plakak. Sortuk antolatutako ekitaldi batean jarri zuten plaka, Zarra oroitzearekin batera. Plaka horrek, ordea, eraso bat jasan zuen iazko maiatzean, kendu egin zutenean.

Euskal Memoria fundazioak egindako bilduma batean, gomazko pilotek eragindako bost heriotza zenbatu dituzte Hego Euskal Herrian: 1977an Jose Luis Aristizabal eta Isidro Susperregi hil zituzten, Donostian, eta Luis Santamaria, Iruñean. Laugarrena izan zen Zarra, eta Iñigo Cabacas Athleticeko zalea bosgarrena, 2012an.


Summary: Xanti Iparragirre euskaltzalea hil da, 87 urterekin. Eskoriatzako (Gipuzkoa) bere baserrian zendu da. Iheslari politikoa izan zen, bertso eskolen sortzailea, eta Marixol Iparragirre euskal presoaren aita, besteak beste.

Igande goizean hil da Xanti Iparragirre Perurena euskaltzalea (Errenteria, Gipuzkoa, 1934 - Eskoriatza, Gipuzkoa, 2022), 87 urterekin. Azken egunak ospitalean egin ditu, eta, azkenean, bere baserrian hil da. Euskaltzalea eta abertzalea zen, iheslari politikoa, baita bertso eskolen sortzailea ere. Azken agurra asteartean egingo diote, 19:00etan, Eskoriatzako San Pedro elizan.

Marixol Iparragirre euskal presoaren aita ere bazen Xanti, eta hura espetxetik Eskoriatzara eraman dute aita agurtzeko.

Errenteriako Añarbe auzoan jaio zen, eta hamar anai-arrebetatik zazpigarrena zen Iparragirre. Eskoriatzara ezkondu zen 1959an, eta bost seme-alaba izan zituen. Han sortu zuen Euskal Herriko lehen bertso eskola, Patxi Goikolea eta Juanito Akixorekin batera.

1981an bilakatu zen iheslari politiko; Ipar Euskal Herrira ihes egin zuen, eta sasian ibili zen 2003ra arte. Iparraldean hainbat urtez izan zen bertso irakasle, eta, 2008an Amets Arzallusek lehenengo Xilaba irabazi zuenean, Iparragirrek berak jantzi zion txapela.

Agurra

Hil berritan, hainbat izan dira sareetan Iparragirreri azken agurra eman diotenak. Bertsozale elkarteak, adibidez, «bertsolaritzaren alde egindako guztia» eskertu dio.

Arnaldo Otegi EH Bilduko idazkari nagusiarentzat, berriz, «herritarra eta herrigilea, euskalduna eta abertzalea» izan da Iparragirre: «Ohore bat izan da bidearen zati handi bat zurekin partekatzea».

Sareetan beste hamaika erabiltzailek ere izan dute gogoan Iparragirre. Irulegiko Irratiak, adibidez, joan den urrian harekin izandako solasaldia izan du gogoan: «Hastapenetik egin dudan bizian, legearen barnean ez naiz ibili. Legea barrendik ez dut ezagutu».


Berdinketa urteko lehen derbian

Summary: Berdinketa urteko lehen derbian. Januzajek sartu du neurketako lehen gola hasi eta gutxira, eta bigarren zatian berdindu du Joseluk, penaltiz. Eztabaida sortu dute epailearen erabakiek.

Puntu bana Alavesentzat eta Realarentzat. Urteko lehen derbira bolada txarrean heldu dira bi taldeak, eta ez dute garaipenik eskuratu gaur ere. Realak sei partida daramatza garaipenik lortu gabe, eta, Alavesek, zazpi. Entrenatzaile aldaketak ere ez balio izan hiru puntuak eskuratzeko babazorroei: gaurkoa izan da Jose Luis Mendilibarren lehen neurketa Alavesen aulkian. Bi taldeek baja askorekin egin diote aurre gaurko lehiari, lesioak eta COVID-19 kasuak tarteko.

Norgehiagoka, gainera, ez da ongi hasi Realarentzat; beroketan min hartu du Joseba Zalduak, eta hirugarren minutuan lesionatuta zelaia utzi behar izan du Barrenetxeak. Joerari, ordea, azkar eman diote buelta txuri-urdinek: aulkitik sartu den Januzajek 13. minutuan sartu du 0-1ekoa. Silvak pase ikusgarria egin dio Porturi, hark patxadaz hartu du, burua altxa du, eta ondo erdiratu du Januzajentzat.

Lehen zatia ederra izan da, eta bi taldeek izan dituzte gol aukerak. Argienak, ziurrenik, Realak, nahiz eta Remirok ere bere taldea salbatu behar izan duen pare bat aldiz. 41. minutuan heldu da neurketako lehen jokaldi polemikoa: Isak bakarrik geratu da gaur debuta egin duen Owono atezain gaztearen parean, eta Laguardiaren bultzakada bat tarteko ezin izan du nahi zuen bezala errematatu. Zutoinean jo du baloiak, eta ez du ezer adierazi Del Cerro Grande epaileak.

Neurketatik kanpora

Realeko jokalariak haserre joan dira aldageletara, eta hura areagotu besterik ez da egin epaileak Alavesen aldeko penaltia adierazi duenean 57. minutuan. Erdiraketa batean, lehian zebiltzan Zubeldia eta De La Fuente, eta Realekoak Alavesekoari penalti egin diola ikusi du epaileak. Joseluk arazorik gabe engainatu du Remiro. 1-1.

Hortik aurrera trabatu egin da jokoa. Neurketatik atera da Reala, eta gehien estutu duena etxeko taldea izan da, baina aukera garbiegirik sortu gabe. Falta asko eta joko gutxi.

Gauzak hala, jaitsiera postuetan jarraitzen du Alavesek 16 punturekin, eta seigarren Realak, 30ekin.

Alaves: Owono; Agirregabiria, Lejeune, Laguardia, Duarte, Loum, Moya, Ivan Martin (Edgar, 45'), Luis Rioja; De la Fuente (Sylla, 71) eta Joselu.

Reala: Remiro; Aritz, Zubeldia (Pacheco, 80'), Le Normand, Rico; Gebara (Zubimendi, 80'), Merino, Silva (Sorloth, 75'): Portu (Djouahra, 75'), Barrenetxea (Januzaj, 2') eta Isak.


Summary: Bizirik jarraitzen dute Peñak eta Albisuk. Gorriak 7-0 aurreratu dira, eta 14-9 ere joan dira aurretik. Neurketaren azken zatian, ordea, Peña II.a izan da onena. Txapelketako bigarren puntua da haientzat.

Markagailua iraulita, Binakako Txapelketako bigarren puntua poltsikoratu dute Jon Ander Peñak eta Jon Ander Albisuk gaur Donostiako Atano III.a pilotalekuan (16-22). Gaur galduta leku txarrean geratuko zen bikotea, baina erreskate lanetan fin ibili da Peña II.a.

Neurketa ezin zuten okerrago hasi: 7-0. Errematean asmatu du Irribarriak, baina nagusiki Albisuren akatsek ahalbidetu dute errenta hori. Bederatzi pilota galduta amaitu du partida atzelariak. 14-9 ere joan dira aurretik gorriak.

Garaipena urrun zutela zirudienean, ordea, aurrerapauso galanta eman du Peñak. Haren pilotakaden atzetik ibili da Irribarria, eta Albisuk ere hobeto jokatu du neurketaren bigarren zatian lehenengoan baino. Itzaltzean joan dira Irribarria eta Rezusta, eta 22raino heldu dira urdinak.

Sailkapena

1. Elezkano II.a-Zabaleta, 5 puntu 2. Irribarria-Rezusta, 4 3. Laso-Imaz, 3 4. Urrutikoetxea-Aranguren, 3 5. Altuna III.a-Martija, 3 6. Peña II.a-Albisu, 2 7. Jaka-Mariezkurrena, 2 8. Ezkurdia-Tolosa, 1


Summary: Lehen ministro Abdalla Hamdoken dimisioa eragin dute protestek. 2019tik lehen ministro izan denak ohartarazi du herrialdea «inflexio puntu arriskutsu batean» dagoela. Militarrek ez dute adierazpenik egin. Gobernu zibil bat eskatzeko mobilizazioekin segitzekoak dira

Abdalla Hamdok Sudango lehen ministroak dimititu egin du goizaldean. Duela 42 egun, azaroaren 21ean, izendatu zuten berriro, urriaren 25ean estatu kolpea eman eta kargutik kendu zuen batzorde militarrarekin akordio batera heldu ostean. Omar al-Baxir 1989tik herrialdeko presidente zena boteretik kendu zuen armadak 2019ko apirilean, egoera ekonomikoagatik herritarrek egindako protestek akuilatuta. Sektore militarrak eta zibilak Sudango Kontseilu Subiranoa osatu zuten uda hartan, «trantsizio demokratikoa» egin eta, hasiera batean, 2022 erdialdera hauteskundeak egiteko. Hain zuzen, Hamdok izendatu zuten lehen ministro.

Orain hilabete eta erdi, estatu kolpea izan eta gero, Abdel Fatah al-Burhan buru duen batzorde militarrarekin adostu zuen «teknokratez eta independenteez» osaturiko gobernu bat osatzea, baina al-Baxirren erortzea eragin zuten alderdi politikoak eta gizarte eragileak kontuan hartu gabe. Herritar askok traiziotzat jo zuten hori, eta estatu kolpearen aurkako protestek are eta indar gehiago hartu zuten. Oraindik, ordea, ez dute gobernurik osatu Sudanen. Militarrek ez dute dimisioari buruzko adierazpenik egin, eta Hamdokek telebista bidez emandako diskurtsoan ohartarazi bezala, «inflexio puntu arriskutsu batean» dago herrialdea.

Oraingoan ere protestek eragin dute lehen ministroaren dimisioa. Azken asteetako mobilizazioetan egin bezala, atzo ere militarrek negar egiteko gasa jaurti zieten Khartum hiriburuan kalera ateratakoei. Berri agentzien arabera, herritarrek erakutsi zituzten Hamdokek eta Al-Burhanek lortutako akordioaren aurkako pankartak, eta estatu zibil baten aldeko aldarriak oihukatu zituzten. Polizia indarrek hiru lagun hil zituzten herenegun, eta Medikuen Batzordea elkartearen zenbaketaren arabera, urriaren 25eko estatu kolpearen aurka azkeneko bi hilabeteotan egindako protestetan 57 herritar hil dituzte; gehienak, tiroz. 2022an ere «erresistentziarekin» jarraituko dutela jakinarazi dute ekintzaileek, gaur, sare sozialen bidez, eta biharko protestara deitu.

Azken bi asteetan indartsu zebilen Hamdokek dimisioa aurkeztuko zuela zioen zurrumurrua. Nolanahi ere, Al-Burhanek esan zuen, joan den astean, hasiak zirela 2022an beharrean 2023an hauteskundeak egiteko prozedurak martxan jartzen. «Ardura itzuli eta dimititzea erabaki dut, herrialde zintzo honetako beste gizon edo emakume batek aukera izan dezan trantsizio fasea amaitu eta Sudan demokratiko bilakatzeko», nabarmendu du, goizaldean, Hamdokek, NBE Nazio Batuen Erakundeko funtzionario ohiak. Herrialdeak ia hiru urte daramatza ziurgabetasunean.

Hamdokek ez du zehatz-mehatz azaldu zergatik eman duen dimisioa. Bere azkeneko diskurtsoan hitz onak izan ditu gobernu zibil baten aldeko protestak antolatzen ari diren erresistentzia batzordeetako kideentzat: «Ondo egin duzue, eta zuen irmotasunak zehaztuko ditu Sudan berriaren ezaugarriak», adierazi zuen. Aldiz, bestelako tonua erabili du militarrekin: «Herria da agintari burujabe gorena, eta indar armatuek haien aginduak bete behar dituzte».

Erantzulea, Al-Burhan<br />Dimisioak are gehiago «zailduko» du herriadearen egoera, oposizioko alderdi nagusi Al Ummako idazkari nagusi Al Wazig al-Berirren esanetan. «Egongo dira ondorio politiko eta konstituzionalak, eta horiek herrialdeko egoera politikoa aldatuko dute», adierazi dio Efe berri agentziari, gaur. Al-Berirren ustez, Al-Burhan buruzagi militarra da gertatutakoaren erantzulea, «bere eragina» inposatu nahi izateagatik sudandarren erabakiei. Egoerari irtenbide bat emateko, alde guztien arteko «benetako elkarrizketa bat» eskatu du, eta argi utzi ez dagokiela militarrei ordezko bat izendatzea.

AEBek «adostasun bat bilatzera» deitu dituzte sudandarrak, iraungo duen gobernu zibil bat eta «demokrazia» bermatu ahal izateko modu horretan. AEBetako Estatu Departamentuaren Afrikarako Bulegoak Twitterreko bere kontuan azpimarratu duenez, 2019ko abuztuan onartutako adierazpen konstituzionalak zehaztutakoa aintzat hartuta izendatu beharko lukete hurrengo lehen ministroa.

NBEren Sudanerako ordezkari berezi Volker Perthes «kezkatuta» dago Sudango krisi politikoarekin, ohar batean, gaur, jakinarazi duenez. Hamdokek dimisioa emanda, azken hiru urteetan herrialdean emandako «aurrerapausoak» are gehiago eteteko «arriskua» dagoela iruditzen zaio. Bide batez «goraipatu» nahi izan ditu Hamdok lehen ministro izan den bitartean erdietsi dituen «lorpenak».


Motor gidari bat hil da Donostian

Summary: Motor gidari bat hil da Donostian. Goizeko laurak aldera gertatu da ezbeharra, Amarako tuneletik gertu.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, gaur goizaldean 35 urteko motor gidari bat hil da Donostian. Ezbeharra Amarako tuneletik hurbil gertatu da, eta ordubetez itxi behar izan dute errepidea.

Donostiako Udaltzaingoak ikertzeari ekin dio, zer gertatu den argitzeko.


Summary: Sexu eraso bat salatu dute Barakaldon, bigarrena astebetean. Gizon bat atxilotu zuten atzo, emakume bati sexu ukituak egitea egotzita

Astebete baino ez da igaro Barakaldoko emakumeek (Bizkaia) kalera jo zutenetik herrian izandako sexu eraso bat salatzeko, eta gaur berriro mobilizatuko dira, igandean gertatutako sexu eraso bat salatzeko. Antza denez, gizonezko batek sexu ukituak egin zizkion emakume bati taberna batean, eta, emakumeak gertatutakoa salatu zuenean, harekin zeuden lagun batzuek eta ustezko erasotzaileak liskarra izan zuten. Emakumea arin zauritu zen esku batean. Udaltzainak agertu zirenean, gizonezkoa atxilotu zuten, sexu erasoa egotzita, eta emakumearekin zeuden lagunetako bat ere identifikatu zuten.

Gaur 19:00etan elkarretaratzea egingo dute Herriko Plazan, Argitan elkarteak deituta, Erasorik ez erantzunik gabe goiburupean. «Astebete baino ez da igaro azken elkarretaratzea egin genuenetik, eta, orduan esan genuen bezala, ezelako erasorik ez da egongo erantzunik gabe geldituko denik», azaldu dute. «Matxirulo eta matxistek Barakaldoko emakumeak aurrean izango gaituzte; ez dute lekurik gure kaleetan, ezta gure bizitzetan ere».

Abenduaren 25ean, 38 urteko beste gizon bat atxilotu zuten Barakaldon, etxekidea zuen emakume bati sexu erasoak egiteagatik.


Summary: Hong Kongeko 'Citizen News' egunkaria itxi egin dute, segurtasun kezkengatik. Txinako polizia indarrek Stand News hedabideko hainbat kide atxilotu zituzten joan den astean, sedizioa egotzita.

Jarduera etengo du bihar Hong Kongeko (Txina) Citizen News hedabideak. Igandean eman zuen ixteko erabakiaren berri, hedabideko langileak arriskuan daudelako kezkatuta eta hirian kazetaritza egiteko baldintzek okerrera egin dutela iritzita.

Txinako Poliziak Stand News «demokraziaren aldeko» egunkariaren egoitza miatu eta hainbat kide atxilotu eta egun gutxira jakinarazi du itxiera Citizen News-ek. Txinak sedizioa sustatzeko edukia publikatzea egotzi die Stand News-eko editore nagusiei.

«Zoritxarrez, ezin dugu gure sinesmenak errealitate bihurtzen jarraitu beldurrik gabe, azken bi urteetan gure gizartean izan diren aldaketengatik eta hedabideen ingurukoaren hondamenagatik», adierazi du taldeak ohar bidez.

Hong Kongek kolonia britainiarrari izateari utzi eta Txinak bere agintepean hartu zuenean, 1997an, Pekinek konpromisoa hartu zuen 50 urtean bere hartan errespetatuko zuela hiriko gizarte eredua, «herrialde bat, bi sistema» leloa bere eginda. «Demokraziaren aldeko» ekintzaileek, ordea, askatasuna murriztea leporatzen diote Txinako Gobernuari; bereziki, Pekinek Nazio Segurtasunerako Legea indarrean jarri zuenetik 2020ko ekainean, 2019an izandako protesta jendetsuei erantzuteko.

Iaz, Txinak Hong Kongeko Apple Daily egunkaria behartu zuen bere jarduna behin betiko etetera, Poliziak haren egoitza miatu ostean. Segurtasun Nazionalaren Legea urratzea leporatu zioten. Hedabidearen sortzaile Jimmy Lai, «demokraziaren aldeko» mugimenduaren pertsona ezagunenetako bat, espetxean da, hainbat kargurengatik.

Hong Kongeko agintariek ukatu egin dute prentsa askatasunaren kontra egin izanaren akusazioa. HAien hitzetan, Segurtasun Nazionalerako Legeak ez ditu hedabideak jopuntuan, baizik «sezesio», «subertsio» eta «terrorismo» ekintzak, eta hiriaren barne auzietan esku hartzeko atzerriko eragileekin konspirazioan aritzea.


Summary: Puigdemontek salatu du giza eskubideen urraketak jasaten dituztela euskal presoek. Sarek zabaldu duen bideo batean, Kataluniako presidente ohiak urtarrilaren 8ko mobilizazioak babestu ditu: «Espero dut 2022an erabat normalizatuko dela Euskal Herriko egoera politiko eta soziala».

Sare hasi da larunbatean herrietan egingo dituen mobilizazioetarako atxikimenduak biltzen eta argitaratzen. Osasun egoera dela eta, bertan behera utzi zuten Bilbon euskal presoen eskubideen alde egitekoa zuten urtarrilaren 8ko urteroko manifestazio jendetsua, eta, horren partez, herrietan egingo dituzte mobilizazioak.

Protestari bideo bidez atxikimendua erakutsi dioten lehenengoetako bat Carles Puigdemont izan da, Kataluniako presidente ohia.

Lehenik eta behin, Puigdemontek eskerrak eman ditu «batzuek ikusezin mantendu nahiko luketena ikusgarri egiteko» balio duen mobilizaziora gonbidatzeagatik: «Oinarrizko giza eskubideak urratzen zaizkie, arrazoi bategatik edo besteagatik, kalean, zigor malguagoekin edo etxetik gertu egon beharko luketen pertsonei», adierazi du Puigdemontek. «Oinarrizko giza eskubideen urraketak dira horiek, eta gizarte zintzo batek ez lituzke onartu beharko».

Jarraian, eskerrak eman dizkio Sareri. Batetik, euskal presoen egoera ikusgarri egiten duelako; eta, bestetik, «horrenbeste ahots plural» biltzeagatik «giza eskubideen aldeko» mezu baten baitan.

Aipatu du Espainian, zoritxarrez, etengabea dela errepresioa, eta horrek ez duela zerikusirik justiziarekin: «Ez du zerikusirik Europarentzat nahi dugun askatasun demokratikoarekin, herrietatik eraiki nahi dugun Europarekin».

Azkenik, behar den guztietan laguntzeko prest agertu da Puigdemont: «Espero dut 2022an erabat normalizatuko dela Euskal Herriko egoera politiko eta soziala», amaitu du.


Summary: Lekualdatzeen «erritmo motela» salatu du Foro Sozial Iraunkorrak. Premiazko ikusten du presoak hurbiltzearen «aldi baterako etapa» gainditzea

Joan den astean iragarri zuten beste zazpi preso Euskal Herrira ekarriko zituztela. Foro Sozial Iraunkorrak ontzat eman du iragarpena eta, oro har, azken hilabeteetan espetxe politikaren alor horretan izan den aldaketa: izan ere, lekualdatze horiek gauzatzen direnean, EPPK Euskal Preso Politikoen Kolektiboko kide diren presoen erdiak Euskal Herriko espetxeetan egongo dira. Baina, aldi berean, nabarmendu nahi izan du lekualdatze horiek izaten ari diren «erritmo motela»: «Lekualdatzeak ezin dira tantaz tantakoak izan, eta ezin dira egon Madrilen eztabaida politikoan eta etengabeko krispazioaren mende».

Foro Sozialaren ustez, argi dago lekualdatzeen etapa hau «aldi baterakoa» dela, eta pentsatzen du «premiazkoa eta zentzuzkoa» dela fase hori gainditzea, horrek aukera emango lukeelako «presoen auziari konponbide integrala emateko baldintza hobeetan».

Foro Sozialaren arabera, bi dira gaur egun irekita dauden «eztabaida nagusiak»: alde batetik, «salbuespeneko legea gainditzea eta araudi arrunta aplikatzea», horrek dakarren guztiarekin irteteko baimen arruntak eskuratzeko, graduetan aurrera egin ahal izateko eta beste zenbait arlotan; eta, bigarrenik, «birgizarteratze plan orokor bat» definitzea, Foro Sozialaren ustez eragile guztiekin adostu beharko litzatekeena, presoak ere aintzat hartuz. «Plan horri esker, presoei euren banakako birgizarteratze ibilbidean lagunduko litzaieke, bai baldintzapeko askatasunerako bidean, bai ondoren gizarteratzeko eta laneratzeko bidean», azaldu dute.


Summary: Egun bakarrean 11.281 positibo zenbatu dituzte Hego Euskal Herrian. COVID-19ak kontrolik gabe hedatzen segitzen du, eta positibo tasa %38,3 da orain.

Kontroletik at dago COVID-19aren transmisioa Hego Euskal Herrian. Osakidetzak eta Osasunbideak emandako datuek berretsi baino ez dute egin azken asteotako joera: birusa erabat oldartuta dago. Atzo, beste 11.281 positibo atzeman zituzten Hegoaldeko lau herrialdeetan. Guztira, 29.416 PCR eta antigeno proba diagnostiko egin dituzte Araban, Bizkaian, Gipuzkoan eta Nafarroan; hortaz, positibo tasa %38,3 da orain.

Nafarroan, egunero ematen dituzte transmisioari buruzko datuak, eta Eusko Jaurlaritzak aurreko eguneko datuen aurrerapena baizik ez du eman oraindik –beranduago kaleratuko du buletin epidemiologikoa, datuak osatuta–. Nafarroan, 1.809 kasu atzeman zituzten atzo, eta positibo tasa %51,2 da. Nafarroako Gobernuak, gainera, hiru heriotzaren berri eman du. Ospitaleei dagokienez, Osasunbideak jakinarazi du 24 pertsona erietxeratu zituztela atzo koronabirusaren sintomak larriagotuta, eta oraintxe 188 paziente daude gaitzak jota ospitaleratuta, horietatik 24 ZIUetan. Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak, berriz, adierazi du 560 gaixo daudela gaitzarekin solairu arruntetan orain, eta beste 132 ZIUetan, larri.


Summary: Errege Magoen desfileei eutsiko diete Iruñean eta Donostian. Iruñean, «ekitaldia aire zabalean denez», adierazi dute herritarrek erabaki beharko dutela bertaratu edo ez. Donostian, ehun lagun inguruk hartuko dute parte, eta kilometro bat luzatu dute ibilbidea. Danborrada ospatu edo ez urtarrilaren 7an erabakiko dute.

Joan den astean, neurri murriztaileak iragarri zituztenean, batek baino gehiagok galdetu zien Eusko Jaurlaritzari eta Nafarroako Gobernuari: Errege Magoen desfileak egin daitezke? Bada, hiriburuetan hasi dira zalantzak argitzen: Iruñean eta Donostian, behintzat, egin egingo dituzte.

Iruñean, Errege Magoen Desfilea erakundeak gaur iragarri du aurreikusi bezala jarraitzea erabaki duela. Azaldu dute aire zabalean egiten den ekitaldi bat dela, eta herritarrek erabaki beharko dutela bertara joan edo telebista bidez ikusi: «Lehentasuna parte hartzaileen osasuna bermatzea izan da une oro, baita legeak errespetatzea ere».

Azken asteetan hainbat erakunderen eta adituren iritziak bildu dituztela azaldu dute: «Profesionalei entzun diegu, zientzialariei, baita gure bazkideei ere; eta, noski, herritarrak ere kontuan izan ditugu». Dena den, lehentasuna «Iruñeko haurren ilusioari» eman diote, eta, beraz, ospakizuna egitea erabaki dute.

Donostian, berriz, Jon Insausti Kultura zinegotziak gaur jakinarazi du aldaketak izango direla aurtengo desfilean, baina egin egingo dutela. Besteak beste, maskara jantzita eduki beharko dute une oro parte hartzaile guztiek, ibilbidea kilometro bat luzatuko dute, eta gozokiak banatuko dituzte, baina ez jaurti. Parte hartzaileen kopurua ere murriztu dute, ehun lagun ingurura. Iaz ez zen desfilerik egin Donostian.

Insaustiren hitzetan, «Udalak badu haurren artean ilusio eta poz apur bat zabaltzeko eginbeharra». Errege Magoak goizeko hamar eta erdiak aldera iritsiko dira Aietera, eta gero hirian zehar ibiliko dira, auto klasiko batean. Haurren gutunak arratsaldeko hiru eta erdietatik seietara jasoko dituzte, udaletxearen parean.

Danborrada bai edo ez?

Kultura zinegotziak danborradaz ere hitz egin du gaurko agerraldian. Donostiako Udaleko eta danborradako arduradunak hilaren 7an bilduko dira —hasieran, 10ean bilduko zirela esan dute—, urtarrilaren 20an San Sebastian eguna ospatu edo ez erabakitzeko. Insaustik azaldu du udala «borrokaz borroka» doala ospakizunen gaiarekin.

Adierazi du kontuan izango dituztela pandemiaren inguruko datuak eta neurriak, baina baita «festa horren alderdi sentimentala» ere.

Gasteiz eta Bilbo

Gasteizen ere Errege Magoen desfilea egiteko asmoa du Udalak. Joan den ostegunean, iragarri zuten ibilbidea moldatuko dutela erdialdetik urrundu eta kale zabalagoetan zehar ibiltzeko: «Aldaketa horiek modua emango dute segurtasun neurriak bete ahal izateko». Gehitu zuten ez dutela gozokirik botako, eta gogorarazi maskara erabiltzea nahitaezkoa dela une oro.

Horretaz gain, udalak Errege Magoen bideo bat zabaldu du gaur, non Erregeek haurrei esaten dieten Gasteizera bidean direla, iazko hutsa bete nahian.

Bilbon, berriz, udalak abenduaren erdialdean jakinarazi zuen ez dela ez Olentzero eta Mari Domingiren desfilerik eta ez Errege Magoenik izango. Horien ordez, musikal batzuk programatu zituzten.


Summary: Kote Cabezudorentzat 2.388 urteko kartzela zigorra eskatu du akusazio partikularrak. Donostiako argazkilariari 153 sexu eraso egin izana leporatzen dio biktima gehienen abokatuak, horietatik 150 modelo berari eginak. Fiskalak 121 urteko kartzela eskatu zuen joan den abenduan.

Mario Diaz da akusazio partikularraren abokatua, eta argazkilariaren biktima izandako hamazazpi emakume ordezkatzen ditu. Efe albiste agentziak jaso du abokatuaren akusazio idatzia.152 sexu abusu leporatzen dizkio, besteak beste. Era berean, iruzurra egitea egotzi dio, intimitatearen kontrako delituak, osotasun moralaren kontrakoak, adingabeak galbidean jartzekoak: guztira, 194 delitu. 2019an itxi zuten instrukzio nagusia, eta orain aldeek beren ondorioak eta eskariak aurkeztu dituzte. Fiskalak abenduan aurkeztu zuen bere idatzia.

Donostiako argazkilari ohi batek sexu abusuak egin zizkiela zabaltzen hasi zen hainbat emakumeren artean, eta Mario Diaz abokatuak haien salaketak bildu ditu. Hamahiru emakumek deskribatu dituzte Cabezudok egindako sexu abusuak. Limurtu egin zituen, biluzarazi eta argazkiak egin, webguneetan zabaltzeko, haien esanetan. Biktimentzat 1.715.000 milioi euroren kalte ordainak ere eskatu ditu abokatuak biktimentzat.

Cabezudo argazkilari aritu zen hiru hamarkadaz. Abokatuaren idatziaren arabera, modelo gazteei biluzteko eskatzen zien, kasu batzuetan adingabeak zirela, esanez ez zituela lotsariak agerian jarriko, lan pertsonalak zirela, baina material horretaz baliatzen zen gero eta argazki sexualagoak egiteko modeloei. Abokatuak gehitu du Cabezudok, biktima batzuen gainean zuen izena eta kontrola baliatuz, sexu abusuak ere egin zizkiela haietako batzuei.

Kasu bat aipatu du akusazioak testuan, 2004an Cabezudorekin argazkiak egiten hasi zen modelo batena. 14 urte zituen orduan, eta adinez nagusi izan arte jarraitu zuen harekin. Epe horretan, argazkilariak 150 aldiz egin zizkion sexu abusuak, baita sarketak ere, 150 egunetan, abokatuaren idatziaren arabera. Bortxaketa horietako batzuk webgune batzuetan erakutsi zituela erantsi du.

150 eraso horietako bakoitzarengatik hamalau urte eta hiru hilabeteko kartzela zigorra eskatu du akusazioak. Beste bi modelori egindako sexu erasoak ere gehitu ditu abokatuak.

Cabezudoren aurkako auzian 21 emakume agertu dira biktima gisa, eta horietatik hamazazpi ordezkatzen ditu Mario Diaz abokatuak. Baina berak ordezkatzen dituen hamazazpi emakume horietatik lauren kasuak iraungita daude. Hala ere, eskatu du emakume guztiek deklaratzeko epaiketan, lekuko gisa. Emakume horietako batzuen lekukotzak bildu zituen BERRIAk 2018an, Cabezudo atxilotu eta espetxeratu baino lehenago.

Gipuzkoako Fiskaltzak, berriz, 121 urte eta erdiko kartzela zigorra eskatua du Cabezudorentzat. Sexu erasoak, haur pornografia, iruzurra eta identitate moralaren kontrako delituak ikusten ditu fiskalak; guztira, 32 delitu leporatu dizkio.

Badira lau urte Cabezudo espetxean dela, epaiketa egin arte behin-behinean. Hauxe da haren kontrako auzi nagusia, baina auzitegiek dagoeneko bost zigor txiki eman dituzte argazkilariaren kontra, auzi nagusi honetatik eratorritako beste kasu batzuengatik; zigor salaren sententzia baten zain dago, eta egiteko dauzka bereizitako beste bi kausaren epaiketak.


Summary: Iranek Trump epaitzeko eskatu du, Soleimaniren hilketaren urteurrenean. Irango Guardia Iraultzailearen buruzagia AEBen drone batek hil zuen duela bi urte, Iraken. Herrialde horrek jakinarazi du Bagdaden eraso egiten ahalegindu direla AEBeko soldaduak hartzen dituen base baten aurka.

Qasem Soleimani, Irango Guardia Iraultzailearen buruzagia, duela bi urte hil zuten AEBek, Bagdaden. Quds eliteko indarretako komandantea zena misio diplomatiko batean zegoen Irakeko hiriburuan, eta AEBen bonba drone batek misilez leherrarazi zuen hura garraiatzen ari zen konboia. Eraso horrengatik, Donald Trump AEBetako orduko presidentea epaitzea galdegin du gaur Ebrahin Raisi Irango presidenteak. Hala egin ezean Iranek «mendekua» hartuko duela adierazi du.

Raisik «auzitegi garbi bat» eskatu du Trumpi kontuak eskatzeko, Soleimaniren hilketaren urteurrenaren harira telebista bidez egin duen hitzaldian. AEBetako presidente ohiarekin batera, Mike Pompeo Estatu idazkari ohia ere justiziaren aurrera eramateko exijitu du. «Hala ez bada, ez zalantzarik izan, eta jakin dezatela AEBetako agintari guztiek: mendekuaren eskua aterako du nazioak».

Duela bi urte, AEBen erasoari erantzunez, Irango Guardia Iraultzaileak dozena bat misil jaurti zituen soldadu estatubatuarrak hartzen dituen Irakeko base militar baten kontra. Ez zen inor zauritu. Ordutik, Iranek hainbatetan eskatu du AEBen armada eskualdetik erretiratzea, eta mendeku mezuak haizatu ditu.

Bestalde, Irango Gobernuaren lege zerbitzuek adierazi dutenez, «bere esku dauden legezko ekinaldi guztiak» jarriko ditu abian Washingtoni Soleimaniren hilketarengatik erantzukizuna eskatzeko. Besteak beste, NBEren Batzar Orokorrari eta Segurtasun Kontseiluari galdegingo die Soleimaniren kontrako erasoa gaitzetsi eta AEBen eta Israelen kontrako ebazpenak onartzea —Iranek salatu duenez, AEBek Israelen laguntza izan zuten Quds indarretako buru zena hiltzeko—.

Teheranek Washingtonen «aldebakarreko jokabide gehiegizkoa» salatu du, eta gaineratu AEBek baimena eman diotela beren buruari nazioarteko zuzenbidea urratzeko. Gobernuaren iritziz, ezinbestekoa da AEBen jokabidea gaitzestea, etorkizunean antzeko erabakiak har ditzaten eragozteko.

Epaiketarik gabeko hilketen gaietarako NBEk duen kontalariak ondorioztatu zuenez, Soleimaniren hilketa «legez kontrakoa» eta «arbitrarioa» izan zen, eta NBEren Agiria urratu zuen. Trumpek, ordea, defendatu egin zuen Soleimaniren kontrako erasoa, eta ziurtatu Soleimani zela «munduko terrorista handiena», eta «askoz ere lehenago» hil behar zuela.

Soleimaniren hilketaren bigarren urteurrenean, AEBetako soldaduak hartzen dituen Irakeko base militar bati eraso egiten saiatu dira, Irakeko indarrek jakinarazi dutenez. Lehergailuak zituzten bi drone atzeman dituzte hiriburuko aireportutik gertu. Inork ez du bere gain hartu eraso saioa.

Bestalde, Israelgo bi egunkarik eraso informatikoak jasan dituzte, Soleimaniren hilketaren urteurrenarekin lotuta: The Jerusalem Post eta Maariv hedabideen Twitter kontuetan, Israelgo Dimona erreaktore nuklearraren irudi bat publikatu dute. Irudian, erreaktorea ageri da misil batek lehertuta, eta testu batek lagunduta: «Zuengandik gertu gaude, pentsatzen ez duzuen tokian».

AEBen eta Iranen arteko tentsioa muturrera eraman zuen krisia izan eta bi urtera, zeharkako negoziazioetan dira Washington eta Teheran, Irango programa nuklearra mugatuko duen ituna berreskuratzeko —Trumpek itun nuklearretik atera zituen AEBak 2018an—. Gaur helduko diete berriz elkarrizketei Iranek eta Errusiak, Txinak, Frantziak, Erresuma Batuak eta Alemaniak, Vienan. Washingtonek ez du zuzenean parte hartuko.


Summary: Hainbat ekitaldi antolatu dituzte Txillardegiren heriotzaren hamargarren urteurrenean. Urtarrilaren 11tik 18ra egingo dituzte ekitaldiak, gehienak Donostiako San Telmo museoan. Ekitaldi nagusia Txillardegi plazan egingo dute, urtarrilaren 15ean.

Aurki, urtarrilean bertan, hamar urte beteko dira Jose Luis Alvarez Enparantza Txillardegi hil zela. Urteurrena baliatuz, hainbat ekitaldi antolatu dituzte Donostian San Telmo museoak, Telesforo Monzon eLabek, Jakin fundazioak, Susa argitaletxeak, Argia-k eta Txillardegi liburutegiak.

Haren heriotzaren urteurreneko ekitaldi nagusia urtarrilaren 15ean egingo dute, 12:00etan, Txillardegi plazan.

Aurretik, urtarrilaren 11n, asteartean, Txillardegiren hizkuntza politikaren oinarriak eta bere gaurkotasuna hitzaldia emango dute Alaitz Aizpuruk eta Iñigo Urrutiak San Telmo museoan. Leku berean, urtarrilaren 13an, Kronikak liburua aurkeztuko dute Koldo Izagirrek, Garbiñe Ubedak, Juan Luis Zabalak eta Gorka Bereziartuak.

Azkenik, urtarrilaren 18an, beste bi liburu aurkeztuko dituzte San Telmo museoan: Txillardegi: Euskalgintza eta Txillardegi: Intelektuala eta gizartea. Alaitz Aizpuruk, Lorea Agirrek eta Igone Lamarainek aurkeztuko dituzte.

Lan oparoa

Txillardegik eragin handia izan zuen Euskal Herriko politikagintzan, hizkuntzalaritzan eta literaturan. ETAren sortzaileetako bat izan zen, Altsasuko mahaiaren eta Herri Batasunaren sorreran parte hartu zuen, eta Aralarren ere izan zen. 1961ean erbesteratu zen, eta Frantzian eta Suitzan bizi izan zen.

Etxean ez zioten irakatsi euskara, baina bere kabuz ikasi zuen. Euskara batuaren sorrerarako ere lan garrantzitsua egin zuen, Federico Krutwig eta Koldo Mitxelenarekin batera. Euskaltzain urgazlea izan zen 1957tik aurrera, eta Euskaltzaindiko Ahoskera Batzordeko kidea 1993tik aurrera.

Idazle gisa ere lan oparoa egin zuen, eta berrikuntza nabaria ekarri zuen euskal literaturara. Lehen euskal nobela modernotzat hartzen den lana argitaratu zuen 1957an: Leturiaren egunkari ezkutua.

BERRIAk Txillardegiri buruzko erreportaje sorta bat argitaratuko du, hamargarren urteurrenaren karietara. Ez da izango 2022ko kultur arloko efemeride bakarra.


Summary: Hiru herritarretik bik uste dute euskal gatazka ez dagoela «itxita», Naziometroaren arabera. Herritarren iritzia egonkor mantentzen da euskal estatua sortzeko aukeraren inguruan: hamarretik lau bat datoz. Gainera, klima aldaketa kezka iturri da, eta herritarrek ez dute begi onez ikusten erakundeek arazoari aurre egiteko duten modua.

Telesforo Monzon eLab Euskal Herrigintza Laborategiak Naziometroaren hirugarren neurketa plazaratu du, eta, besteak beste, euskal gatazkari buruzko pertzepzioez galdetu die herritarrei, Aieteko Bake Konferentziaren eta ETAren jarduera armatuaren behin betiko amaieraren urteurrenean. Besteak beste, Naziometroak azaleratu du hiru herritarrek bik uste dutela euskal gatazka ez dagoela «itxita» eta «zer konpondu» badagoela (%64,8); %22,5ek, berriz, uste dute «guztiz itxita» dagoela.

Konpondu gabe dauden gaien artean, ordea, ez dago erabateko nagusitasuna eskuratzen duen aukerarik. Hiru erantzun dira nagusi: ezker abertzaleak eragindako mina eta kaltea aitortzea (%39,8), torturak ez errepikatzeko bermeak ematea (%38,4) eta Espainiako Estatuak edota Gobernuak eragindako oinazea aitortzea (%38,3). Lau aukera daude beste bloke batean: presoak gizarteratzea (%30,5); elkarrizketa mahai bat sortzea Espainiako eta Frantziako Gobernuaren eta Eusko Jaurlaritzaren, Nafarroako Gobernuaren edota Euskal Hirigune Elkargoaren artean (%29,7); Euskal Herriaren erabakitzeko eskubidea aitortzea (%28,6); eta Ertzaintzak eta Eusko Jaurlaritzak egindako kaltea aitortzea (%25,7).

Testuinguru horretan, Naziometroak ezker independentistaren urriaren 18ko adierazpenaz itaundu du. Aieteko jauregian eginiko adierazpen batean, Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzaileak eta Arkaitz Rodriguez Sortuko idazkari nagusiak ETAren biktimei adierazi zieten haien minak ez zuela «inoiz gertatu behar»: «Bihotzez esan nahi diegu asko sentitzen dugula jasan duten sufrimendua, eta konpromisoa hartzen dugula ahal dugun neurrian arintzeko». Naziometroan, zehazki, «min hori ez zen inoiz gertatu behar» esaldiaren balioaz galdetu dute. Zerotik hamarrera, herritarrek 6,14ko balioa eman diote batez beste, eta erdiek baino gehiagok (%53,9) seitik hamarrerako puntuazioa eman diote. %22,5ek zero eta lau arteko nota jarri diote adierazpenari.

Bestalde, Aieteko Adierazpenaren laugarren puntuak honela zioen (2011): «Eragile ez bortxatzaileak eta ordezkari politikoak bil daitezen iradokitzen dugu, gai politikoak eta gaiarekin zer ikusirik dutenak eztabaidatzeko, herritarrei kontsultatuz, horrek guztiak gatazkarik gabeko aro berria sortzen lagun dezakeelako». Ordezkariek estatus politiko bat hitzartzearekin ados zenbateraino dauden galdetuta, hirutik bat dago ados (%35,8), eta horien erdiak baino gutxiago kontra (%16,2). Halere, aldea are handiagoa da galdetzen zaienean ados ote dauden herritarrei kontsulta bat egitearekin ordezkari politikoek akordioa lortuz gero: aldekoak gehiengoa dira (%57,7), aurkako iritzia dutenen (%10,9) edo iritzirik ez dutenen aldean (%18,1 ez alde ez kontra, eta %13,3k ez dakite).

Klima aldaketa kezka iturri

Aztikerrek egin zuen landa lana, azaroan, eta 610 inkesta egin zituzten: 417 Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, 119 Nafarroan, eta 74 Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan. Hirugarren neurketan, klima aldaketaren inguruko iritziak ere bildu ditu Naziometroak. Datu bat esanguratsua da: zerotik hamarrera, galdekatutako herritarrek 7,70eko larritasuna eman diote klima aldaketari, batez beste bostetik lauk uste baitute arazo oso larria edo nahikoa larria dela. Horren harira, herritarrak kritiko begiratzen diote instituzioen jarrerari; hamarretik zazpik uste dute Frantziako edota Espainiako gobernuak gutxi (%47,8) edo batere (%21,4) ez direla egiten ari klima aldaketari aurre egiteko, eta iritziak hobexeagoak dira Nafarroako Gobernuaren, Jaurlaritzaren eta Euskal Elkargoaren gainean: hamarretik seik uste dute gutxi edo batere ez direla egiten ari, eta %29,7k, berriz, nahikoa egiten ari direla.

Hortaz, nork kudeatu behar lituzke klima aldaketari aurre egiteko politikak? Aukera nagusia da Espainiako eta Frantziako gobernuek eskumenak partekatu behar dituztela Euskal Elkargoarekin, Nafarroako Gobernuarekin eta Jaurlaritzarekin; hirutik bik uste dute hori (%65). Bostetik batek (%21,3), ordea, nahiago du euskal erakundeek izatea eskumen guztiak. Euskal estatuaren balizko kudeaketaz galdetuta, aukera nagusia da euskal estatuak egungo antzera kudeatuko lukeela klima aldaketaren aurkako politika (%41,5), baina hirutik batek (%33,2) uste du hobeto edo askoz hobeto jokatuko lukeela.

Era berean, inkestan antzeman dute klima aldaketari aurre egiteko zenbait neurriren aldeko jarrera nagusi dela, baina zenbat eta inplikazio pertsonal handiagoa eskatu orduan eta handiagoa dela neurri horien kontrako iritzia.

Burujabetza nahia

Euskal herritarren independentzia nahiak neurtzea eta horretan eragiten duten aldagaiak identifikatzea da Naziometroaren xedea, besteak beste, eta, beraz, erabakitzeko eskubideren eta euskal estatuaren gaineko iritziez galdetu dute hirugarrenez. Lehenari dagokionez, zazpi-zortzi puntuko apaltze bat nabari da duela sei hilabete eginiko neurketarekin konparatuta, baina datuak oso antzekoak dira duela urtebete eginiko lehen neurketa aintzat hartuz gero: hiru herritarretik bik uste dute Euskal Autonomia Erkidegoak (%64,4), Nafarroako Foru Komunitateak (%62,5) eta Euskal Hirigune Elkargoak (%60,6) eskubidea izan beharko luketela beren etorkizun politikoa erabakitzeko.

Zenbakiok bat datoz beste datu batekin: Espainiako edota Frantziako lurralde antolamenduaz galdetuta, autonomia erkidegoei erabakitzeko eskubidea aitortzen dien estatua da atxikimendu handiena duen formula (%32,3). Horrez gain, hamarretik seik uste dute Madrilek edota Parisek estatus politikoari buruzko erreferendum bat egitea onartu beharko luketela eremu administratibo bakoitzean horretarako adostasuna badago. Ia hiru bider gutxiago dira erreferendum hori debekatzea nahiago dutenak.

Euskal estatuari buruzko iritziak, berriz, egonkor segitu du hiru neurketetan; estatuekin adosturiko erreferendum batean, %40,5ek emango lukete euskal estatuaren aldeko botoa; duela sei hilabete baino puntu bat gehiago da, baina duela urtebete baino bi puntu gutxiago. Haatik, kontrako botoa emango luketenen portzentajea murriztuz doa: duela urtebete, %31,5 ziren; duela sei hilabete, %29,5; eta orain, %29,2.


Summary: ETB1ek sei hamarren igo eta %2,2ko ikusle kuota lortu du 2021ean. Go!azen-ek %6,4ko ikusle kuota du; Biba zuek! magazinak, %4,1ekoa; eta Gaur egun albistegiak, %3,3koa.

2020. urtean ETB1ek inoizko batezbestekorik txikiena izan du Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan: %1,6ko ikusle kuota. Askoz hobeto moldatu da euskarazko katea joan den urtean: sei hamarren hazi, eta %2,2ko batezbesteko kuota lortu du. Aintzat hartzekoa da 2020ko udaberrian ez zela zuzeneko kirol emanaldirik izan osasun larrialdiaren eraginez, eta horrek nabarmen eragin zuela katearen ikusle datuen beherakadan. 2021ean, berriz, ohiko kirol emanaldiak eman ahal izan ditu ETB1ek, eta ikusle kuota azkeneko hamarkadako urterik onenaren parekoa izan da —2018an ere %2,2ko ikusle kuota bereganatu zuen—. Hortik beherantz ibili da 2011tik 2020ra.

Baina badira arrazoi gehiago ETB1en igoerari balioa ematen diotenak. Arratsaldean, esate baterako, egonkortu egin da Biba zuek! magazina: %4,1eko ikusle kuota izan du —euskaldunen artean, %10,8koa—. Indartsu dabil Go!azen telesaila ere: %6,4ko ikusle kuota lortu du —euskaldunen artean, %14,6koa—. Eta haurren artean sekulako fenomenoa da orain ere: 4-12 urte arteko neska-mutikoen artean, %33,8ko ikusle kuota du. Datu onak dituzte programa hauek ere: Herri txiki, infernu handi-k (%3,2); Joseba Argiñano Sukalerrian-ek (%3,1); Oholtzan-ek (%3,7); eta Baserria-k (lehen edizioak %4,7ko kuota, eta bigarrenak, %3koa).

ETB2k, berriz, %10,1eko ikusle kuota lortu du joan den urtean, 2020ean baino hamarren bat gehiago. COVID-19aren krisialdiaren eraginez, nabarmen igo ziren ETB2ko albistegien ikusle datuak. Eta 2021ean ere, datu oso onak eskuratu ditu Teleberri-k: %22,1eko ikusle kuota. Katearen albistegiak liderrak dira Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. ETB1eko Gaur egun-ek, bestalde, aurreko urteko datuak hobetu ditu: %3,3ko ikusle kuota —euskaldunen artean, %8,9koa—.

ETB2 katean, edonola ere, El conquistador del Caribe abentura reality-a da saiorik arrakastatsuena: iaz, %26,2ko ikusle kuota lortu zuen. El Conquis eztabaida saioak, bestalde, %15,3ko audientzia zatia izan zuen. Saio hauek ere katearen batezbestekotik gorako kuota izan dute: La noche de zinema saioak (%12,7); Atrápame si puedes lehiaketak (%12,2); En jake aktualitateko saioak (%10,8); eta Juego de cartas programak (%10,7).

Euskal Telebistak nabarmendu du bere lau kateen artean %13,2ko ikusle kuota lortu dutela Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta hori dela azkeneko hamar urteetako «audientziarik onena». 2020ko datuekin alderatuz gero, taldeak %4,8ko hazkundea izan du, eta ETB1 hazi da gehien.

Urtezaharreko saioak Gabon zaharreko kanpaien emanaldiari dagokionez, aurreko urte batzuetan emanaldi bera egin zuten ETB1en eta ETB2n, euskara kontakizunaren hizkuntza nagusi zela. Aurten, bi emanaldi berezitu egin dituzte ETBko bi kateetan, biak Gasteizen: euskarazko Kaixo 2022 zuzeneko saioak %9,8ko ikusle kuota izan zuen —91.000 ikus-entzule—; eta gaztelaniazkoak, %10,7koa —100.000 ikus-entzule—. ETB1eko Biba zuek 2022! saio bereziaren afalosteko parteak, berriz, %4,7ko ikusle kuota izan zuen —euskaldunen artean, %11,5ekoa—; datu hobeak bereganatu zituen saio berak bigarren partean, gauerdiko kanpaien ostean: %10,3ko ikusle kuota —euskaldunen artean, %16,4koa—. ETB2ko Ene!Flix umore saioak %12,8ko audientzia zatia izan zuen, eta Ura bere bidean musika ikuskizunak, %10,7koa.

EITBren webguneak, berriz, 2021ean 162.000 erabiltzaile izan ditu, 2019an eta 2020an baino gutxiago.

TV3 lider Katalunian 12. urtez Katalunian, TV3 da gehien ikusten den katea: %13,9ko batez besteko ikusle kuota lortu du joan den urtean —sei hamarren jaitsi da 2020ko datuekin alderatuz gero—. Hamabi urte daramatza lider. Tele5ri 1,5 puntu ateratzen dizkio, eta Antena3i, 2,8 puntu. Galizian, galegozko TVG kateak bi hamarren egin ditu gorantz, eta %10,1eko ikusle kuota lortu du —gaztelaniazko ETB2ren datu berbera—.

Espainian, Tele5 da liderra, %14,9ko ikusle kuotarekin; Antena3i 1,1 puntu ateratzen dizkio; eta La1k inoizko daturik apalena izan du, %8,8koa.

Hego Euskal Herrian, Tele5 da gehien ikusten dena doako telebisten artean. Aparteko begirada merezi dute ordainpeko streaming plataformek. Kontsumoan gorakada handia izan baitute azkeneko urteetan.


Sute bat izan da Zubietako erraustegian

Summary: Sute bat izan da Zubietako erraustegian. Tailerrean piztu da sua, 10:00ak aldera. Suhiltzaileek sua itzaltzea lortu dute dagoeneko.

Sute txiki bat izan da gaur goizean Zubietako erraustegian (Gipuzkoa). Gipuzkoako Hondakinen Kontsortzioak jakinarazi duenez, 10:00ak aldera piztu da sua tailerrean, bertan egiten ari ziren soldadura lanen ondorioz.

Suhiltzaileek dagoeneko itzali dute sua, eta Gipuzkoako Hondakinen Kontsortzioak adierazi du kalte larririk ez dela izan: «Berehala kontrolatu dute, eta kalte material gutxi izan dira».

GuraSOS elkarteak salatu duenez, azken hiru urteetan gutxienez bederatzi istripu izan dira erraustegian: suteak, errekarako isurketak, leherketak... Haien hitzetan, gaur izandako suteak «segurtasunaren porrot sistemikoa» berresten du.


Summary: Ipar Euskal Herrian gaur hasi dituzte eskolak, oporraldiaren ostean. Hegoaldeako hezkuntza ordezkariek bilera egingo dute bihar Madrilen eskolara itzultzearen inguruan. Gimeno kontseilariak positibo eman du.

Ipar Euskal Herrian gaur hasi dira eskolak Eguberrietako oporraldiaren ostean. 5 eta 11 urte bitarteko haurrak txeratzera deitu zituzten abenduan eta zenbait neurri arindu egin dituzte itzulera honetan. 12 urtetik beherako ikasgeletan positiboren bat agertuz gero, ikasle guztiek egin beharko dute testa, eta negatibo ematen dutenak ikasgelara itzuli ahal izango dira.

Positibo eman duten ikasleen kasuan, txertaturik badaude, zazpi egunez egon beharko dute konfinatuta etxean, baina bosgarren egunean negatibo ematen badute, berriz ere klasera joan ahal izango dute. Txertatuta ez dauden ikasleen kasuan, hamar egunez egon beharko dute konfinatuta, eta zazpigarrenean negatibo ematen badute, ikastetxera itzuli ahal izango dute.

Positibo batekin harreman zuzena izan duten ikasleen kasuan, testa egin beharko dute baina negatibo emanez gero, ez dute konfinatu beharko.

Bihar, bilera Madrilen

Hego Euskal Herrian Eguberrietako oporraldia aste honetan bukatuko da, eta milaka ikasle itzuliko dira hurrengo egunetan ikasgeletara, gehienak, datorren astean. Hain zuzen, bihar bilera egingo dute Madrilen Eusko Jaurlaritzako eta Nafarroako Gobernuko hezkuntza ordezkariek itzulera horretaz hitz egiteko. Espainiako Gobernuak hezkuntzaren inguruan hitz egiteko bilera batera deitu ditu autonomia erkidegoetako ordezkariak. Espainiako Gobernuaren aldetik, Osasun, Hezkuntza eta Lanbide Heziketa eta Unibertsitate ministerioek hartuko dute parte.

Carlos Gimeno Nafarroako Hezkuntza kontseilariak positibo eman du gaur COVID-19 proban, eta ezin du Madrilen egon, baina telematikoki hartuko du parte. Aurreko astean aurreratu zuen Nafarroako Gobernua eskola presentzialekin jarraitzearen alde dagoela oporraldiaren ostean ere, «etapa guztietan». Horren inguruan erakundeak ados jartzea espero duela ere esan zuen Gimenok.

Abenduaren 23an hasi ziren Eguberrietako oporrak hezkuntzan. Une horretan hainbat ikasgela itxirik ziren, eta ehunka ziren etxean konfinaturik zeuden haurrak. Duela hilabete bat, esaterako, Hego Euskal Herrian eguneko positibo kopurua oraingoa baino bost aldiz txikiagoa zenean, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 238 ikasgela zeuden itxita koronabirusagatik, eta orotara 104 ikastetxek zeukaten gelaren bat itxita.

Harrezkero nabarmen egin du gora gaitzak Euskal Herrian, eta ikusteko dago zer erabaki hartzen duten eskolara itzultzearen inguruan.


Summary: «Partenoiko eskulturen norako bakarra Harkaitz Sakratua da». Greziako Arkeologia Museoak Partenoiko hamar pieza itzuli ditu Akropolira, eta Greziako lehen ministroak eskaera egin dio berriro Erresuma Batuari, bere esku dituen piezak itzul ditzan.

Atenasko Akropoliak hamar pieza berreskuratu ditu gaur. Partenoiko friso, metopa eta frontoi zatiak dira orain arte Greziako Arkeologia Museo Nazionalean zeuden pieza horiek, eta Akropoliko museora eraman dituzte. Egokiera baliatuz, Kyriakos Mitsotakis lehen ministroak Partenoiko pieza guztien itzulera eskatu du, batik bat Greziatik eraman zituztenak gogora ekarrita: «Partenoiko eskultura guztiak batzea ez da distantzia kontu bat. Atenasen egon edo munduko beste edozein tokitan egon, horien guztien norako bakarra Harkaitz Sakratua eta museo handi hau da», adierazi du Partenoiko aretoan.

Partenoia Greziako tenplurik ezagunena da munduan. K.a. 447 eta 432 bitartean eraiki zuten, Atenea jainkosa goratzeko, eta antzinako Greziako artearen ikurretako bat da. XIX. mendean, ordea, Erresuma Batuak espoliatu egin zuen. Thomas Bruce enbaxadoreak metopen eta frisoen hainbat zati erosi zizkion Otomandar Inperioko sultanari, 35.000 liberaren truke. 1939az geroztik, Londresko Britainiar Museoan daude ikusgai, eta Akropoliko museoan kopiak baino ezin dira ikusi.

Horregatik, gaurko ekitaldian Mitsotakisek gogoan izan ditu Erresuma Batuak bere esku dituen piezak. Gogorarazi du Unescok berak eskatu duela pieza guztiak itzultzeko, eta iritzi publikoaren gehiengoak babesten duela eskaera hori, «baita Erresuma Batuan ere». Unescok gizadiaren ondare izendatu zuen Partenoia 1987an, Akropoliko beste artelanekin batera.

Greziako lehen ministroak jakinarazi du Boris Johnson Erresuma Batuko lehen ministroarekin hitz egin zuela gaiaz duela gutxi izan zuten bilera batean, eta iragarri du ziur dela hark ez duela blokatuko etorkizunean horren gaineko akordiorik, ikasketa klasikoak dituelako eta antzinako Greziaren zalea delako. Beharrezkoa balitz legea aldatzeko prest legokeela esan du Mitsotakisek.

Pieza bat nabarmentzen da Greziako Arkeologia Museo Nazionalak Akropolira itzuli dituenen artean bat: gazte baten buruaren goiko aldea, ekialdeko frisoaren VII. harrian irudikatua. Akropoliko museoan dagoen harri horren benetako puska bakarra da, gainontzekoak Louvre museoan baitaude, Parisen. Lina Mendoni Greziako Kultura ministroak gaurko ekitaldian adierazi du gaur mugitutako piezak itzultzea ezinbestekoa zela Partenoiko eskultura guztiak itzultzeko borrokaren barnean.


Summary: Hegoaldean saldutako hiru autotik bat elektrikoa edo hibridoa da. Salmentak %37,6 gutxitu dira, pandemiaren aurreko datuekin alderatuta. Lehen aldiz, motor alternatiboak dieselak baino gehiago saldu dira.

Azeleragailua ezin zapaldu dabil autogintzaren sektorea. Pandemiari aurre egiteko neurriek hornidura kateetan eragin dituzten arazoek nabarmen murriztu dute auto berrien produkzioa 2021. urtean, eta, horrekin batera, baita salmentak ere. Hego Euskal Herrian 31.945 auto matrikulatu ziren iaz, urtebete lehenago, konfinamenduen urtean baino 6.697 gutxiago (-%17,3).

Bigarren urtez jarraian pandemia aurreko kopuruetatik oso urrun daude salmentak. 2019ko datuekin alderatuta, %37,6 gutxiago izan ziren 2021ean: 19.267 auto gutxiago. Eta erorialdia 2020koa baino handiagoa izan da: %24,5ekoa izan zen orduan. Azken hamar urteetako salmenta kopururik txarrenak dira. Badago, halere, datu deigarri bat: aurreneko aldiz motor hibrido eta elektrikoko auto gehiago saldu dira dieselekoak baino.

Osasun krisiaren ondorio ekonomikoak gehien nabaritzen ari den sektoreetako bat da autogintzarena. Herritarren kontsumo ahalmena eta egoera ekonomikoa zein den neurtzeko adierazle nagusietako bat ere izaten da. Gobernuek auto berriak erosteko eta autoen parkea berritzeko Renove planak indartu dituzte azkenengo bi urteetan, baina ez dute kolpea leuntzeko balio izan, ez behintzat saltzaileen arabera.

Hainbat arrazoirengatik urrundu dira bezeroak kontzesionarioetatik. Nagusiak, kontzesionarioen elkarteek diotenez, produkzioarekin dauka lotura. Osagaien, eta bereziki mikrotxip edo erdieroaleen faltak eragin du bost eta zortzi hilabetera arte atzeratzea hainbat modeloren ekoizpena; bezeroek denbora hori itxaron behar dute autoa jasotzeko, eta, horregatik, hainbatek atzera egin dute erosketan.

Modeloen faltarekin lotuta, beste arrazoi bat ere badago, saltzaileen arabera. Ekoizleak motor alternatiboko autoak (hibridoak eta elektrikoak) lehenesten ari dira, horiek merkaturatzen dituzte aurrena, eta bezero ugarik oraindik ere zalantza asko dituzte auto horiek erosteko orduan. Matrikulazioaren datuek erakusten dutenez, baina, gero eta gehiago dira urrats hori egiten dutenak, merkatuan gasolinako eta dieseleko auto gutxiago daudelako eta Renove planen bitartez motor alternatiboko autoak erosteko ematen diren laguntza erakargarriengatik.

Arrazoia edozein dela ere, 2021ean aurreneko aldiz auto hibrido eta elektriko gehiago erosi ziren diesel motordunak baino: halako bi baino gehiago izan dira. Iaz, diesel motorreko 5.158 auto saldu ziren; alternatiboak, berriz, 12.003, hibridoak bereziki. Urte batetik bestera hamabi puntu igo da auto horiek Hego Euskal Herriko merkatuan duten pisua: saldutako hiru autotik bat da elektrikoa edo hibridoa. Alternatiboen igoera ez da soilik dieselen kaltetan gertatu. Gasolinako autoak nagusi dira gaur egun, baina azkenengo bi urteetan ia 20 puntu jaitsi da merkatu kuota.

Zerga berriak, prezioak gora

Auto berrien prezio igoera da salmenten jaitsieren beste arrazoi bat. Pandemiak eragindako ziurgabetasunak eta prezioen igoera orokortuaren ondorioz, jende askok atzera egin du auto berria erosteko egin behar duten inbertsio handiagatik: 19.341 euro batez beste.

2022rako aurreikuspenak ere txarrak dira sektorearentzat. Saltzaileek diotenez, gutxienez urteko lehen seihilekora arte iraungo dute produkzio arazoek, eta 2024ra arte ez dute espero pandemia aurreko salmentetara itzultzea. Urte berriarekin batera, gainera, karbono isurien zerga berria sartu da indarrean; horrek batez beste 1.000 euro garestituko du auto berrien matrikulazioa. Espainiako Gobernua iaz zen ezartzekoa, baina urtebeteko moratoria ezarri zuen, Kongresuak eskatuta.


Zuri-gorriek ehiztari berria dute

Summary: Zuri-gorriek ehiztari berria dute. Athleticek bide onetik ekin dio urte berriari, Osasunari 1-3 irabazita, Sadarreko derbian. Kike Garciak aurreratu ditu gorritxoak, baina Sancetek sartutako hiru golei esker, hiru puntuak Bilbora joan dira.

Athleticek atea zulatzeko zailtasun agerikoak izan ditu liga hasi zenetik. Jorik gabe, zaila da partidak irabaztea; are zailagoa Europako trena hartu nahi bada. Ba, zuri-gorriek joa berreskuratu dute antza, ehiztari berriaren eskutik. Eta hori Oihan Sancet jokalaria da. Aurreko jardunaldian, Real Madrilen aurka sartu zuen denboraldiko lehen gola elastiko zuri-gorriarekin. Gaur, bat ez, hiru sartu ditu, noren eta Osasunaren aurka, Sadarren. Zuri-gorriek 1-3 irabazi diete gorritxoei.

Athleticek garaipenarekin ekin dio urte berriari, COVID-19ak baldintzatutako euskal derbian. Bi taldeetako entrenatzaileek, Jagoba Arrasatek eta Marcelino Garciak, etxetik jarraitu behar izan dute partida, koronabirusak jota. Bittor Alkiza aritu da teknikari lanetan Berriatukoaren ordez; Ruben Uria espainiarren ordez.

Etxeko taldeak indartsu ekin dio lehiari, erasokor. Hain justu, eurak izan dira markagailuan aurretik jarri direnak, hasi eta berehala. Bederatzigarren minutuan, Jon Moncayolak eskuin hegaletik erdiraketa egin eta Kike Garciak jauzian Yerai erraz gaindituta buruz indartsu bidali du baloia sareetara. Unai Simonek ezer gutxi egin zezakeen. Zoramena Sadarreko harmailetan.

Pozak, baina, gutxi iraun die gorritxoei. 16. minutuan, Iñaki Williamsek sortutako kontraeraso azkar baten ostean, eskuin hegaletik erdiraketa egin du, eta Oihan Sancetek buruz gol ederra sartu du bigarren zutoinean zela.

Gol horri esker, hauspotu egin dira erabat zuri-gorriak, eta partida iraultzeko asmoarekin ibili dira jo eta su. Baita saria lortu ere, 24. minutuan Sanceten eskutik, berriz ere. De Marcosek eskuin hegaletik erdiraketa aparta egin, eta Athleticeko aurrelariak area txikian eskuinez atea zulatu du. Osasunan hezitako iruñarrak mutu utzi du Sadar.

Lehen zatiko hatsean, Osasunak bi aukera izan ditu markagailua berdintzeko. Budimirren ezker hegaletik Nacho Vidali pase bikaina egin dio, eta hark ongi jaurti duen arren, baloiak Mikel Balentziagaren hankan jo du, eta aldaratzean Kike Garcia ez da fin ibili. Gisa horretara heldu da atsedenaldia.

Zuri-gorriak, erosoago

Bigarren zatiko lehen minutuetan partida nahasia izan da, eta bi taldeak argitasun izpi handirik gabe aritu dira, nahiz eta, aldian-aldian, aurkariaren areara iritsi. Argiena Athleticek izan du; Iker Muniainek area txikian eskuin aldetik indartsu eman dio baloiari, baina Sergio Herreraren erantzuna are hobea izan da.

Minutuak aurrera joan ahala, Osasunak zailtasunak zituen zuri-gorrien atera hurbiltzeko eta jokoari abiadura emateko. Hala, Alkizak aldaketen beharra sumatu du hamaikakoan; Kike Barja eta Roberto Torres zelairatu ditu Budimirren eta Nacho Vidalen ordez. Aldaketak aldaketa, Athleticeko jokalariek ez dute burua galdu, eta eroso aritu dira. Bide horretan sartu dute hirugarren gola. Sancet izan da golegilea, nor bestela. Iker Muniainek Alex Berenguerri sakonean jarri, hark eskuin hegaletik erdiratu, eta aurrelariak area txikian hirugarrenez Sergio Herrera gainditu du. Iruñekoa jostalari aritu da Sadarreko berdegunean. Egun biribila izan du. Gorritxoek, aldiz, kolpe galanta hartu dute.

Partidaren hondarrean, Ortiz Arias epaileak Chimy Avila kanporatu du, Iñigo Martinezekin liskarra izan ondoren. Modu horretara amaitu da partida. Osasunak hamar partida daramatza jarraian irabazi gabe, eta hamalaugarren postuan da sailkapenean; Athletic hamargarrena da, eta Europako postuetatik hiru puntura gerturatu da.


Summary: Iaz baino 23.006 langabe gutxiago daude Hegoaldean. SEPEren arabera, 146.871 lagun daude langabezian. Pandemiaren aurreko datuen tankerakoak dira, duela bi urte baino 489 langabe gutxiago baitaude.

Behera jarraitzen du langabeziak. SEPE Espainiako Enplegu Zerbitzu Publikoak emandako datuen arabera, abenduaren amaieran 146.871 lagun zeuden langabe gisa erregistratuta Lanbideren eta Nafar Lansareren bulegoetan. Azaroaren bukaeran baino 2.610 gutxiago dira, eta iazko abenduan baino 23.006 gutxiago.

Lan munduan, hala landun kopurua nola langabe kopurua pandemia aurreko garaietara itzuli dira. 2019ko datuekin alderatuta, iragan abenduan 489 langabe gutxiago izan ziren Araban, Bizkaian, Gipuzkoan eta Nafarroan.

Urtebete atzera eginez gero, jaitsiera nabarmena izan da lau lurraldeetan. Jaitsierarik handiena Nafarroan izan da, urtebetean %21,2 egin baitu behera eta, guztira, 8.611 langabe gutxiago baitaude. 2019ko datuekin konparatuta, Nafarroan 1.172 langabe gutxiago daude. Araban, urtebetean %10,6 egin du behera langabeziak, iragan abenduan baino 2.313 langabe gutxiago baitaude. Bizkaian eta Gipuzkoan, %11,2 jaitsi da langabezia: 8.202 langabe gutxiago daude Bizkaian, eta 3.880 gutxiago Gipuzkoan.

Azaroko datuekin alderatuta, kontrakoa gertatu da. Nafarroa izan da langabezia igo den lurralde bakarra —324 langabe gehiago zenbatu ditu Nafar Lansarek—. Bizkaian, berriz, %3,4 egin du behera langabeziak, aurreko hilabetean baino 2.276 langabe gutxiago egon baitira Lanbiden. Araban eta Gipuzkoan antzera egin du behera: 1,2 Araban, eta %1,3 Gipuzkoan.

Sektoreka, azaroko datuen aldean, adierazgarria da zerbitzuek azaldu dutela joera positiboa: orotara, 2.467 langabe gutxiago izan dira aurreko hilabetearekin alderatuta. Ziurrenik, Eguberrietako kanpainak zerikusi handia izan du beherakada nabarmen horretan. Industrian, aldiz, 612 langabe gehiago erregistratu dituzte enplegu bulegoek. Luzaro lanik gabe egon direnen kolektiboan ere jaitsiera handia izan du langabeziak abenduan: 804 lagunek utzi diote lanik gabe egoteari, batik bat Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan.


Summary: Artikutzako sutea kontrolpean hartzen hasi dira. Pasa den ostiralean piztu zen lehen sutea, eta hamar hektarea baino gehiago erre zituen. Astelehen gauean piztu da bigarren sutea.

Sua da urte hasierako protagonista Artikutzan (Goizueta, Nafarroa). Joan den ostiral eguerdian eman zuten lehen sutearen berri, eta gauerdia baino lehen itzaltzea lortu zuten arren, hamar hektarea baino gehiago erre zituen suak. Ibilgailuentzat zaila da ingurune horretara heltzea, eta haizeak ere ez zien lana erraztu suhiltzaileei.

Astelehen gauean, ordea, beste su bat piztu da, Nafarroako suhiltzaileek jakinarazi dutenez. Lekura iristea zaila zenez, ura ahal zuten moduan eramaten aritu dira. Astearte arratsaldean hasi dira sua kontrolpean hartzen, suhiltzaileek eurek jakinarazi dutenez. Arratsalde partean hasitako euriteek ere lagunduko dute, asteartea goizera arte indarrez ibili den hego haizeak ez baitzuen batere laguntzen.


Summary: AEBek milioi bat kasu baino gehiago atzeman dituzte. Kopuruak orain arteko markak apurtu ditu, omikron aldaeraren eraginez.

Koronabirusaren omikron aldaerak birusaren kutsatzea azkartu du zabaldu den toki guztietan, eta transmisio abiada horrek orain arteko markak apurtzera eraman ditu AEBak. Johns Hopkins unibertsitateak bildutako datuen arabera, milioi bat koronabirus kasu baino gehiago atzeman zituzten astelehenean. COVID-19arekin hildakoak, berriz, 1.693 izan ziren atzo. Orotara, 56 milioi kutsatze baino gehiago eta 800.000 hildakotik gora izan dira AEBetan.

Kasu kopuruen zenbatekoak ia bikoiztu egin du aurreko marka, lau egun lehenagokoa. 590.000 positibo atzeman zituzten orduan. Datu horrek aurreko asteko kasuen zenbatekoa bikoiztu zuen. Dena den, asteleheneko datua ez da egun bakarreko kutsatze kopuru gisa erregistratuko, asteburuko emaitzen atzerapenak biltzen dituelako.

Milioi bat kasuren kopurua errealitatean izan diren kutsatzeak baino gutxiago izango dela uste dute hainbat adituk, Eguberrietako oporretan herritar askok proba etxean egin dutenez, positibo asko osasun erakundeei jakinarazi gabe gelditu direla iritzita.

Kutsatzeen gorakadak ez du eragin hazkunde bera heriotzen eta gaixo larrien kopuruan, baina ospitaleak lanez gainezka daude positibo kopurua nabarmen handitu delako. Eragina nabarmena da AEBetako herritarren egunerokoan ere, horietako asko etxean bakartu behar izan baita. Ondorioz, eskola eta bulego ugari itxi behar izan dituzte, hainbat hegaldi bertan behera gelditu dira eta atzerapenak sortu dira hornikuntza kateetan.


Summary: «Indarkeria zikloa» behar bezala ez ixteko arriskuaz ohartarazi du Foro Sozialak. Atzo argitaratutako Naziometroaren datuek «gizartean dauden egiturazko joerak» berresten dituztela uste dute

Foro Sozial Iraunkorrak uste du Naziometroak atzo plazaratutako datuek berresten dituztela beste inkesta eta azterketa batzuek emandakoak, adibidez EITB Focus inkestak urrian jakinarazitakoak: alegia, ETAk jarduera armatua bertan behera utzi zuenetik hamar urtera oraindik badaudela jorratu beharreko arloak eta konpondu beharreko arazoak bizikidetza bermatzeko. Foro Sozialak uste du arazo horiei heldu ezean, «indarkeria zikloa» behar bezala ez ixteko arriskua badagoela.

Naziometroaren arabera, Euskal Herriko herritarren %64,8k uste dute euskal gatazka ez dagoela erabat itxita eta oraindik konpondu gabeko esparruak daudela. Foro Sozialak gogorarazi du datu hori bat datorrela EITB Focus inkestak joan den urrian plazaratutakoarekin. Ikerketa haren arabera, Hego Euskal Herriko biztanleen %72,3k uste dute ETAren jarduera armatua amaitu eta 10 urtera oraindik «hainbat kontu gainditzeko» daudela.

Foro Sozialak aspaldi identifikatu du zeintzuk diren konpondu beharreko arlo horiek: biktimen auzia, presoena eta memoria kritiko inklusiboa. Uste dutenez, ikerketa soziologikoen emaitzek berretsi egiten dute diagnostiko hori. Adibidez, Naziometroan galdekatutako herritarrek antzeko gaiak aipatu dituzte, konpondu beharreko arloez itaundu dietenean: ezker abertzaleak eta Estatu espainiarrak eragindako kaltearen aitorpena, torturak ez errepikatzeko bermea (%38-40), presoen auzia eta Ertzaintzak eta Eusko Jaurlaritzak egindako kaltea aitortu beharra (%25-30).

Foro Sozialaren ustez, horrek guztiak erakusten du badaudela «euskal gizartean oso errotuta dauden eta eragile instituzional, politiko, sindikal eta sozialek baztertu ezin dituzten egiturazko joera batzuk: gaur egun oraindik ere oso beharrezkoa da indarkerien zikloaren ondorio batzuei aurre egitea». Esan dutenez, «indarkerien zikloa behin betiko itxi gabe orria pasatzeko arriskua» benetakoa, eta gertatutakoa berriro errepikatuko ez dela bermatzeko modurik onena gai horiek konpontzeko bidean paratzea da.

«Elkarrizketa eta hitzaren kultura sustatzen jarraitzea» proposatu du Foro Sozialak, eta, horretarako, «hitza desarmatzeko» eta «iraganeko inertzien aurrean» amore ez emateko eskatu die eragileei.


Summary: Lehen mailako artan oraindik «tentsioa» agerikoa dela onartu du Sagarduik. 14.708 positibo berri atzeman dituzte Hego Euskal Herrian. Birusaren transmisioak goraldian jarraitzen duela esan du Jaurlaritzako Osasun sailburuak, eta joera aldaketarik ez dela ikusten.

Lehengo astean COVID-19 kasuen jarraipena egiteko protokoloa aldatu zuen Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak. Besteak beste, hainbat bide «telematiko» jarri zituen martxan gaitza dutela uste duten pertsonak eta haien kontaktuak osasun sistemarekin harremanetan jartzeko, eta jendeak norberak bere buruari testak egiteko guneak zabaltzera egin dute. Horiek horrela ere, lehen mailako osasun arretan «tentsioa» agerikoa dela onartu du Gotzone Sagardui sailburuak gaur goizean egin duen agerraldian. Egoera «apur bat» hobetu dela esan du, baina oraindik ere agerikoa dela izurriak eragindako lan zamari erantzun ezina. Eta lehendik dator hau; abenduaren hasieran ja utzi zituen Osakidetzak gaixo kronikoen jarraipena egiteko kontsultak-eta bertan behera: «aparteko larritasunik» ez zuten jarduerak atzeratzea erabaki zuten, larritasuna duten kasuei erreparatzeko. Ordutik, omikron aldaeraren ondorioz kasuetan izan den igoera handiak asko zaildu du egoera.

Izan ere, goraldi betean da birusaren transmisioa. Atzo 14.708 kasu berri atzeman zituzten Hego Euskal Herrian: 11.572 positibo detektatu zituen Osakidetzak (proben %39,4), eta 3.136 Osasunbideak. «Kutsatze egoera txarrean gaude», berretsi du Sagarduik. Azken egunotako gorakadaren dimentsioa erakusteko, intzidentzia metatuaren datua nabarmendu du: hamalau egunetan 100.000 biztanleko 4.898,55ekoa da orain; astebetean 2.613 puntuan igo da. «Aurreko astean mila puntukoa izan zen igoera», ohartarazi du. Erreprodukzio indizea, berriz, 1,41ean dago. Hala, sailburuak aitortu du joera aldaketarik ez dela aurreikusten «epe motzean». Eguberri giroan oraindik, izan diren jende topaketek-eta ekarriko dituzten ondorioei erreparatu behar zaiela nabarmendu du: «Adi jarraitu behar dugu».

Eskola sartzeari dagokionez, Hezkuntza Sailarekin batera harreman estuan ari direla azaldu du, eta esperantza dutela, batez ere, haurren txertaketan. 5-12 urte arteko umeentzako beste 36.000 dosi jaso dituztela adierazi du, eta gurasoei dei egin die: umeak txertatzera eramateko. Oraingoz erantzuna «ona» izan dela esan du. Araba. Bizkai eta Gipuzkoako umeen %34 txertoaren lehen dosia jasota daude orain. Umeak txeratzen diren heinean, eskoletako egoera «hobetzeko» esperantza dute osasun agintariek. Erietxeetako egoerara begira, ez erlaxatzeko eskatu du Osasun sailburuak: «Ez gaitezen engainatu itxuraz omikron aldaerak duen larritasun urriagoagatik». Betetzen jarraitzen dute erietxeek, hein batean COVID-19 gaixoek behar duten arreta handiarengatik. Datu bat eman du Sagarduik, adibiderako: Eguberri egunean 3.000 pertsonak jo zuten larrialdietara, 300 pertsona erietxera bideratu zituzten, eta horietako ehun COVID pazienteak ziren. Atzo bertan gaitzak jotako 105 paziente eraman behar izan zituzten ospitaleetara. Eta gaitzaren ondorioz osasun arazo larriak dituzten umeak ere badira; lau haur daude orain ospitaleratuta, horietako bi ZIUetan.

Norberak bere buruari testak egiteko guneen defentsa Osakidetzak norberak bere buruari test diagnostikoak egiteko guneak irekitzera egin du egunotan, eta horietara bideratzen dituzte pertsona asko. Horietan gaitzaren sintomak dituztenek edo haien kontaktuek antigeno testak egiten dituzte osasun profesionalen aurrean. Lan egiteko era horren defentsa egin du sailburuak, proba horiek, PCR testen ondoan, ezaugarri on bat dutela nabarmenduta: «Izan ere, test horien abantaila arintasuna da, eta egoera honetan helburua da jendeak ahalik eta azkarren jakitea kutsatuta dagoen». Nabarmendu du «transmisioa komunitarioa» dela orain, guztiz zabalduta dagoela, eta bizkortasun hori lehenetsi behar dela. Azaldu du denera osasun sistemak egunero 30.000 test inguru kudeatzen dituela: «Jai egunak izan iren arren, osasun zerbitzuak esfortzu handi bat egiten ari dira testak egiteko».


Summary: Epaileek arrazoia eman diote LABi, eta borroka kutxei ez zaie atxikipenik ezarriko. Sindikatuaren eta grebalarien artean lan harremanik ez dagoela ebatzi dute. Sindikatuak borroka kutxa zabaltzeko asmoa du.

Borroka kutxek eta antzeko mekanismoen ordainek ez dute zerga atxikipenik izan beharko. EAEko Auzitegi Nagusiak arrazoia eman dio LAB sindikatuari Gipuzkoako Aldundiarekin duen auzian, eta, ondorioz, ezingo du atxiki sindikatuek grebalariei ematen dieten diru laguntzaren %2. Sindikatuak garaipentzat jo du, eta salatu du Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako aldundiak bere garaian borroka sindikalaren izen ona «zikintzen» saiatu zirela, eta gaineratu erabaki zuzena hartu zuela auzitara joatea erabaki zuenean. Halaber, borroka kutxaren inguruko informazioa zabaltzeko asmoa du, aurki «mobilizazio ugari» etorriko direla iragarri baitute.

Ainhize Muniozguren LABeko idazkaritza juridikoko arduradunak azaldu du ebazpenaren muina: «Epaileek ebatzi dute sindikatuen eta langileen artean ez dagoela lan harremanik, eta ondorioz ez dela zilegi lan pertsonalaren etekinaren gaineko zerga ezartzea». Horrenbestez, orain amaitu da 2018an hasitako bidea. Urte hartan, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako aldundiek ikerketa txostena ireki zieten sindikatuei, grebalariek jasotzen zuen diru laguntzen egoera aztertzeko. Araba, azkenean, ez zen txostena irekitzera iritsi; Bizkaiak, berriz, aurrerago itxi zuen, sindikatuen bigarren helegiteen ondoren; Gipuzkoak, aldiz, ez zuen itxi, eta LABek auzitara jotzea erabaki zuen.

Gipuzkoako Aldundiak, dena den, ez du dirurik itzuli beharko, orain arte borroka kutxaren ordainketen inguruko dokumentazio eskaera baino ez zeukan egina —2015etik 2018ra—, eta ordainketa epaileen erabakiaren menpe zegoen. Lehen ebazpena da, eta bigarrena beharko da jurisprudentzia eratzeko. LABek ez ezik, ELAk eta USOk ere antzeko borroka kutxak dituzte.

Aldundien mugimendua Bizkaiko zahar etxeetako langileek 2018an eginiko grebaren ondoren iritsi zen, eta sindikatuek maiz defendatu dute errebantxa kutsua zuela. Hiru urte geroago, Igor Arroyo LABeko idazkari nagusiaren albokoak uste horri eutsi dio: «Hau ez da auzi tekniko bat izan: atzean asmo politiko argi bat zegoen. Aldundiek ez dute gustuko gure jardun sindikala, ezta fiskalitate ereduari egiten diogun kritika ere. Horregatik, bazterrak nahasten saiatzen dira».

900 euroko borroka kutxa

LABek, halaber, bere borroka kutxa zabaltzeko asmoa plazaratu du. KPIaren igoera ikusita, aurki lan gatazkak ugarituko direla uste du, eta tresna aproposa dela horiei aurre egiteko. Halaber, Arroyoren ustez, ez da oso ezaguna, eta langileei eskaini behar zaie: «Langile prekarioenei zuzendutako borroka kutxa diseinu bat da».

LABen borroka kutxak 30 euro ematen die langileei greba egiten duten egun bakoitzeko, 900 euro inguru hilabeteko, eta ez du bereizten langilearen lanaldia egun osokoa edo partziala den. Era berean, bere gain hartzen ditu langileek jardun sindikalarengatik jasotako isunak –10.000 euroko mugarekin—, baita enpresaren zigorrak ere, prozesu penalen kostua eta kaleratze ideologikoena.


Summary: Hego Euskal Herriko ikasleak ere aurrez aurre itzuliko dira ikasgeletara. Txertatuta dauden umeek ez dute berrogeialdirik egin beharko positibo eman duen norbaiten kontaktu estuak direnean. Eguberrien osteko itzulera ez dute atzeratuko, eta aurretik jarritako datetan hasiko dituzte eskolak ikasleek. Espainiako Gobernuak nabarmendu du ikastetxeak leku seguruak direla.

Birusaren goraldi bete-betean egonagatik ere, Hego Euskal Herriko umeak ere aurrez aurre itzuliko dira ikastetxeetara. Gaur goizean hartu dute erabakia, Madrilen, Espainiako Gobernuko eta autonomia erkidegoetako ordezkariek egin duten bileran. Eguberrien osteko itzuleraz hitz egiteko bildu dira, eta erabakia argia izan da: maila guztietako ikasleak aurrez aurre itzuliko dira ikasgeletara, aurrez ezarritako egunetan. Bileraren ostean, prentsaurrekoa eman dute Espainiako Gobernuko Hezkuntza eta Lanbide Heziketako ministro Pilar Alegriak, Unibertsitate ministro Joan Subiratsek eta Osasun ministro Carolina Dariasek. Behin eta berriz esan dute ikasgelak leku seguruak direla. Hego Euskal Herriko ikasle batzuk ostiralean itzuliko dira ikastetxeetara, eta gehienak astelehenean.

Eta zer gertatuko da ikaskideren batek positibo ematen duenean? Kazetarien galderei erantzunez, Dariasek esan du gizarte mailan dagoen protokoloa egongo dela ikastetxeetan ere. Beraz, positibo ematen duten ikasleek zazpi egunez egon beharko dute etxean —orain arte hamar egunean egoten ziren—. Positibo baten kontaktu estua izan eta negatibo ematen dutenen artean, berriz, aldea dago: txertatuta daudenek ez dute berrogeialdirik egin beharko, sintomarik ez badute; txertoa jaso ez dutenek, berriz, zazpi eguneko berrogeialdia egin beharko dute. Berrogeialdiak malgutzeko aukera ere zabalik utzi du Dariasek: alarma batzordeak egin beharko luke proposamena, eta Osasun Publikoaren Batzordeak aztertuko luke.

Txertaketa. Horixe da, Dariasen hitzetan, egun birusari aurre egiteko dagoen «armarik onena». Hori horrela, ikasleak eta gainerako herritarrak txertatzera deitu ditu: «Txertoek bizitzak salbatzen dituzte». Gainera, orain arteko neurriak mantendu beharko dituzte ikasgeletan: hala nola, aireztapena, maskararen erabilera —baita patioan daudenean ere— eta eskuen garbitasuna.

Unibertsitateei dagokienez, Subiratsek gogorarazi du unibertsitate gehienetan ikasleek azterketak izango dituzte hurrengo egunetan. Adierazi du aurrez aurre egingo dituztela, eta otsailean ere eskolak hala hasteko asmoa erakutsi du. Gainera, azaldu du aztertzen ari direla pandemiagatik azterketak egin ezin dituzten ikasleekin zer egin, deialdia gal ez dezaten.