Summary: Muturreko bero bolada eta sute handiak izaten ari dira Ipar hemisferioan. Inoizko tenperaturarik beroenak erregistratzen ari dira Europan, Asian eta Ipar Amerikan. Grezian 3.000 hektarea kiskali ditu suak, eta bost herri ebakuatu behar izan dituzte. John Kerry eta Wang Yi Pekinen batzartu dira, eta klima aldaketa izan dute hizpide.

Berotze globalak eragindako muturreko ondorioak gero eta gehiago nozitzen ari dira munduan azken asteotan, bereziki Ipar hemisferioan; beroak gogor jo ditu Europa, Asia eta Ipar Amerika, inoizko tenperaturarik beroenak erregistratzeraino; Kaliforniako (AEB) Heriotzaren haraneko basamortuan, esaterako, 53 gradu zentigradura heldu zen igandean; 52,2 gradu egin zituen Txina ipar-mendebaldeko Sanbao hirian atzo; eta 48 gradu erregistratu dituzte egunotan Europa hegoaldean. Bero sapa dela eta, osasun agintariek alarmak piztu dituzte, eta ura sarri edateko eta etxean geratzeko deia egin diete herritarrei.

Arduratuta daude Phoenixeko herritarrak ere, AEBetako Arizona estatuko hiri horretan bero handia egitea ohikoa den arren. 45,5 gradu egin zituen astelehenean, baina hemezortzi egun daramatza 40 gradutik gora egiten, inoiz baino gehiago. Horiek horrela, erreskateko taldeek 11 hozte zentro ireki dituzte, eta unitate mugikor bat bidali dute zentroetara heltzeko zailtasunak dituztenei laguntzeko. «Muturreko beroa Arizonako hondamendi naturala da», esan du Scott Johnsonek, AEBetako ipar-mendebaldeko estatuko eledun batek. Gutxienez 425 pertsona hil ziren iaz beroaren ondorioz.

Antizikloiak aire oso beroa eraman du Afrikatik Europa aldera, eta tenperaturek nabarmen egin dute gora Mediterraneoan. Italian, adibidez, 48 gradu inguruko tenperatura maximoak espero dira datozen egunetan, batez ere Sizilia eta Sardinia uharteetan, eta marka historikoak gaindituko dira herrialdeko zenbait lekutan, ESA Europako Espazio Agentziaren arabera; Erroman, 42 gradura helduko da gaur. Bero boladak kezka eragin du Alpeetan ere; izan ere, litekeena da itsas mailatik 1.500 metrora maximoak 28 eta 30 gradu artean ibiltzea.

Bero olatuak Balkanetako penintsula ere harrapatu du; 40 gradutik gorako tenperaturak erregistratu dituzte Albanian, Bosnia eta Herzegovinan, Eslovenian, Kosovon, Kroazian, Montenegron eta Serbian. Tiranako herritarrei laguntzeko, urez betetako zisternak ezarri dituzte Albaniako hiriburuko kale nagusietan. Iazko udan, 61.000 lagun inguru hil ziren Europan osoan bero olatuaren eraginez.

Muturreko tenperaturek, gainera, handitu egiten dute baso suteak izateko arriskua. Hain zuzen, hiru sute handi itzali nahian dabiltza Grezian, Atenastik 35 kilometro ingurura. Haize bortitzen eraginez, suhiltzaileek zailtasun handiak dituzte sua kontrolatzeko, eta, guztira, 3.000 hektarea kiskali dira, agintariek emandako azken datuen arabera. Horrez gain, bost herri ebakuatu behar izan dituzte, tartean 1.200 haur zeuden kanpaleku bat.

«Gero eta ohikoagoak»

«Muturreko fenomeno meteorologikoak gero eta ohikoagoak dira gero eta klima beroagoan, eta ondorio handiak izaten ari dira gizakien osasunean, ekosistemetan, ekonomian, nekazaritzan, energian eta ur hornikuntzan», ohartarazi du Munduko Meteorologia Erakundeko idazkari nagusi Petteri Taalasek. Bide horretan, erantsi duenez, «gero eta premia handiagoa dago berotegi gasen isuriak ahalik eta azkarren eta sakonen murrizteko».

Aurtengo ekaina inoizko beroena izan ondotik —16,51 gradu, batez beste—, uztaileko lehen egunetan munduko batez besteko erregistroak daudenetik jasotako tenperaturarik altuenak erregistratu zituzten; hilaren 4an, inoizko tenperaturarik beroena erregistratu zuen NCEP Ameriketako Estatu Batuetako Ingurumen Iragarpenen Agentzia Nazionalak: 17,18 gradu, batez beste. Hilaren 6ko egunak, ordea, marka hori gainditu zuen: 17,23 gradu, AEBetako Maineko Unibertsitateak jasotakoaren arabera. Bide horretan, uztailaren 3tik 9ra bitarteko astea inoizko beroena izan zen tenperaturaren erregistroak daudenetik, eta, itxura guztien arabera, hilabeterik beroena izango da uztaila.

Txinaren eta AEBen bilera

Zientzialariak baieztatzen ari dira gero eta urrunago dagoela munduko tenperatura 1,5 gradu baino gehiago ez igotzeko helburua. Bada, muturreko fenomenoek behartu egin dituzte Txina eta AEBak klima aldaketari buruz hasitako elkarrizketei berriz heltzera. Hain zuzen, AEBetako klimarako mandatari John Kerry Pekinen izan da gaur, Txinako Atzerri Gaietarako Batzorde Zentralaren zuzendari Wang Yirekin batzartzeko. Kerryk «lankidetzarako» deia egin dio Wangi, besteak beste, metano isuriak eta ikatzarekin elikatutako energia murrizteko «neurri bateratuak» hartzeko.

Eta baita munduko berotegi gas gehien isurtzen duten bi herrialdeen arteko harreman diplomatiko korapilatsuak baretzeko ere. AEBetako klimarako mandatariak nabarmendu du klimari buruzko elkarrizketa «hasiera berri bat» izan daitekeela Washingtonen eta Pekinen arteko harremana hobetzeko, Taiwango merkataritza, teknologia eta uharteko autogobernuari buruzko eztabaidetan murgilduta egon baitira.

Txinako Atzerri Ministerioak kaleratutako oharraren arabera, berriz, Wangek nabarmendu du «garrantzitsua» dela bi herrialdeen arteko harremanak «egonkortzea», eta beharrezkoa dela «interferentzia guztiak ezabatzea, garapenerako bidera itzultzeko». Horregatik, Wangen esanetan, Txina «prest dago elkarrizketa indartzeko, elkarrekiko lankidetza onuragarria aztertzeko eta klima aldaketari batera heltzeko».

Azken asteetan Txinara joan den hirugarren goi kargudun estatubatuarra da Kerry, Antony Blinken Estatu idazkariaren eta Janet Yellen Altxorreko idazkariaren ondotik. Iaz, Pekinek harreman batzuk eten zituen Etxe Zuriarekin —tartean, gai klimatikoei buruzko harremanak— , Nancy Pelosi Ordezkarien Ganberako presidente ohiak (2019-2023) abuztuan Taiwanera egindako bisitak eragindako haserrearen ondorioz —Asiako erraldoiarentzat, uhartea Txinaren parte da—.

Orduz geroztik sorturiko arazoek bi potentzien arteko harremanak astindu dituzte; besteak beste, Txinak ustez espioitzarako erabilitako aerostato bat AEBetako aire eremuan atzeman zutenean —urte hasieran—. Egoera horretan, Etxe Zuriko maizter Joe Bidenek «diktadoretzat» jo zuen Txinako presidente Xi Jinping. AEBetako estatuburuaren hitzak ez zituzten batere ongi hartu Pekinen. Gobernuaren esanetan, adierazpen horiek «Txinaren duintasun politikoa urratzen dute, eta probokazio politiko hutsa da».


Summary: Espainiako Auzitegi Nazionalak aske utzi du Itxaso Zaldua. Orain dela hiru urte atxilotu zuten, Manuel Gimenez Abad Aragoiko PPko presidentearen hilketarekin lotuta. Gorka Loran presoa ere aske geratu da.

Espainiako Auzitegi Nazionalak aske utzi du Itxaso Zaldua. 2020an atxilotu zuten, 2001ean Aragoiko PPko presidente Manuel Gimenez Abaden hilketarekin lotuta. Mikel Karrerarekin batera epaitu dute, Madrilen, eta fiskaltzak 30 urteko espetxe zigorra eskatu du bientzat. Gaur, ordea, Zaldua aske utzi du, behin-behinean espetxeratzeko agindua bertan behera utzita.

Zaldua espetxean egon zen 2005etik 2017ra ETAko kide izateagatik. Gaur egun, baina, Gimenez Abaden hilketa leporatuta zegoen espetxean, behin-behinean. «Epaiketan entzundakoaren ondorioz» hartu du aske uzteko erabakia Auzitegi Nazionalak. Zalduaren abokatuak absoluzioa eskatu du haren kontrako frogarik ez dagoela argudiatuta. Eta epaia eman bitartean behin-behineko espetxeratze agindua bertan behera uzteko eskatu zuen.

Zaldua 2020ko uztailaren 21ean atxilotu zuten berriro, Hernanin (Gipuzkoa).

Bestalde, Gorka Loran Hernaniko (Gipuzkoa) presoa baldintzapean aske geratu da, hogei urtez kartzelan egon eta gero.


Summary: Beste kamioilari bat hil da Nafarroan, N-121 errepidean. N-121 errepidean izan da ezbeharra, Murillo el Cuende (Nafarroa) herrian. 56 urte zituen gidariak

Kamioi bat N-121 errepidetik irten da gaur, Murillo el Cuende herrian, eta irauli egin da. Istripuan bizia galdu du kamioi gidariak. 56 urte zituen, eta istripua jazo den lekuko ondoko herrikoa zen, Faltzeskoa (Nafarroa).

Aurten Euskal Herrian hil den seigarren kamioilaria da. Istripuaren ostean, Foruzaingoak errepidea itxi du, eta N-113 errepidera bideratu du trafikoa.


Summary: Athleticekin eta Chivasekin joka dezakeen atezaina bere senideekin elkartu da Mexikon. Alex Padilla Zarautzen jaiotakoa da, baina Mexikokoa du ama, eta han bizi izan zen zazpi urtez. Athletic han ari da egiten denboraldiaurrea.

Ostiralean heldu zen Athleticen lehen taldea Guadalajarara (Mexiko). Aireportuan baziren hainbat zale jokalarien zain, baina ikusminik handiena ez zuten sortu Muniainek, Nico Williamsek, Unai Simonek eta konpainiak, baizik Alex Padilla (Zarautz, Gipuzkoa, 2003). Iaz zuri-gorrien bigarren taldean jokatu zuen atezainak Camargokoa du ama (Chihuahua, Mexiko), eta, Zarautzen jaio zen arren, han bizi izan zen zazpi urtez. AEB Ameriketako Estatu Batuetan beste bi urtez bizi ostean itzuli zen Euskal Herrira. Jokalariak, ordea, baditu hainbat senide Mexikon, eta familiak elkartzeko baliatu du parada.

Topaketa baliatuta, Athleticek bideo bat argitaratu du. Han, jokalariak eta Iñaki Padillak, aitak —izatez Bergarakoa (Gipuzkoa), baina Zarautzen bizi da—, euskara hutsean azaldu dute bizitzen ari direna. Amak ere, Armida Perezek, egiten ditu hitz batzuk euskaraz. «Bai, ni mexikarra naiz, eta oso harro gaude; amets bat da, izugarria», dio, semearen ondoan.

Padillak iaz ere egin zuen denboraldiaurrea lehen taldearekin, baina aurtengoa berezia dela aitortu du: «Aireportuan, nire senideak ikusi nituenean, horrenbeste sentimendurekin, shock-ean geratu nintzen; oso pozik nago, oso gustura».

Bideoan hunkituen ageri dena, ordea, atezainaren amona da. «Sari zoragarria da, ezta? Nik oso pozik ikusten dut Alex. Zorionekoak gara, egia esan», dio bideoan. Harekin izan dira lau osaba eta hainbat lehengusu. Gehienek sei urte inguru zeramatzaten Alex ikusi gabe, Mexikon izan zen azken alditik. Atezainarentzat «ahaztezina» da senideak elkartuta ikustea, bera Athleticekin jokatzen ari den bitartean.

Athleticen eta Chivasen filosofia

Igandean, Gernikako Arbola garaikurraren itzulerako partida jokatu zuten Athleticek eta Guadalajarako Chivasek. San Mamesen 2-0 irabazi zuten euskaldunek, baina Akron estadioan mexikarrak izan ziren nagusi, kasu horretan ere 2-0. Azkenean, penaltietan, etxekoak hobeak izan ziren, eta haientzat izan zen garaikurra. Kontuan izan behar da denboraldiaurrea hasi berri dagoela Athletic, eta Chivasek, berriz, ligako hiru jardunaldi jokatu dituela jada. Bihar Necaxaren aurka ariko da Ernesto Valverderen taldea.

Athleticek eta Chivasek zuri-gorriz jokatzen dute, baina badute beste gauza bat ere amankomunean: filosofia. Athleticek Euskal Herriko, euskal jatorriko edo euskal harrobiko jokalariekin jokatzen du, eta Chivasek gauza bera egiten du, baina jokalari mexikarrekin. Padillak bi taldeekin jokatzeko aukera du, beraz. Ikusteko dago zein izango den atezainaren ibilbidea etorkizunean; aurten, oraingoz, Athleticen bigarren taldean jokatuko duela dirudi.


Summary: Espainiak 194 milioi euroko isuna jarri die Apple eta Amazoni, lehiakortasuna mugatzeagatik. Hirugarren saltzaile batzuk merkatu digitaletik kanpo uztea egotzi die bi multinazionalei Espainiako Merkatuen eta Lehiakortasunaren Batzordeak

Enegarren isuna jarri diete enpresa teknologiko handiei Europan. CNMC Espainiako Merkatuen eta Lehiakortasunaren Batzordeak 194 milioi euroko isuna ordaintzera zigortu ditu Amazon eta Apple AEB Ameriketako Estatu Batuetako enpresei. Batzordearen arabera, hainbat akordio sinatu zituzten enpresa biek 2018an, Amazonen merkatu digitalean Applek eta harekin lotura duten saltzaileek posizio pribilegiatua izateko eta hirugarren saltzaileak ezkutatzeko.

Zehazki bi kontratu sinatu zituzten enpresek, Amazon Appleren banatzaile baimendua izateko. Hala, batzordearen ustez, Apple eta harekin harremana duten saltzaileek soilik saldu zitzaketen enpresaren produktuak Amazonen Espainian, eta ondorioztatu du Amazon erabiltzen duten saltzaileen %90 online merkatu nagusitik kanpo geratu zirela. Antza, kontratu horien aurretik saltzaile txiki horiek ziren Amazonen Appleren produktu gehienak saltzen zituztenak.

Hala, batzordearen arabera saltzaileen arteko lehia apaldu egin zen, eta, prezioak igotzeaz gain, salmenta guztiak Appleren eskuetan geratu ziren. Beste marka gehienek, baina, ez zuten halako kontraturik, eta, saltzaile txikien arteko lehiak hor jarraitzen zuenez, ez ziren horrenbeste igo prezioak.

Appleri 143,6 milioi euroko isuna jarri diote, eta Amazoni, berriz, 50,5 milioi eurokoa. Amazonek adierazi du ez dagoela ados CNMCaren epaiarekin.

XXI. mendean munduko enpresa baliotsuenak bihurtzen ari diren enpresa teknologikoak etengabe ari dira topo egiten Europako epaitegiekin, eta milioika euroren isunak ordaintzera zigortzen dituzte tarteka. Suediako Spotify musika plataforma izan zen azkena, eta Metari, Mark Zuckerbergen enpresari, inoizko isunik handiena jarri zioten maiatzean EBn: 1.200 milioi euro. Urtarrilean ere 390 milioi euro ordaintzera zigortu zuten.

Normalean, bi kontugatik jartzen dizkiete halako enpresei isunak: gehienek datuen pribatutasunarekin zerikusia dute, epaitegiek behin baino gehiagotan ebatzi baitute datuak babesteko neurriak urratzen dituztela enpresa horiek. Bestalde, lehiakortasuna arautzen duten legeak haustea ere egotzi diete behin baino gehiagotan.


Summary: Beldurraren aurrean «itxaropena» aldarrikatu du EH Bilduk Gernikan. «Frankismoaren oinordekoei» aurre egitera deitu du Arnaldo Otegik 1936ko estatu kolpearen urteurrenean

EH Bilduk Gernika-Lumon (Bizkaia) egin du ekitaldi politikoa, 1936ko estatu kolpearen urteurrenean. Data hori gogoan, «frankismoaren oinordekoen aurrean» ez direla erdibidean geldituko agindu dute EH Bilduko koordinatzaile nagusi Arnaldo Otegik eta Espainiako Kongresurako hautagai Mertxe Aizpuruak, eta eskuinaren oldarraldiari kontra egiteko haien proposamena berretsi dute: «Eskuinaren aurrean, eskubide gehiago. Zentralizazioaren aurrean, subiranotasun handiagoa. Autoritarismoaren aurrean, askatasunak. Beldurraren aurrean, itxaropena. Etsipenaren aurrean, ilusioa».

Otegik esan du alde batean «Errepublikaren aurka altxatu zirenen oinordekoak» daudela, eta beste aldean, berriz, «herriak eta haien subiranotasuna» defendatu zituztenak: «Guk argi daukagu non egon ginen eta non egongo garen». Berriro nabarmendu du beharrezkoa dela indar politiko guztiek «argi azaltzea» zertan erabiliko dituzten datorren igandeko hauteskundeetan lorturiko botoak, eta EH Bilduren kasuan, boto horiek «eskuinen kontrako bermea» izango direla: «EH Bilduren aldeko botoa Euskal Herriaren eskubideak eta askatasunak defendatzeko eta zabaltzeko bermea da».

Aizpuruak ere gogora ekarri du 1936ko uztailaren 18an gertatutakoa, eta esan du orduan Euskal Herria «jendearen eskubideen eta askatasunen alde» agertu zela. Esan duenez, EH Bilduk «subiranotasuna eta askatasunak» defendatuko ditu Espainiako Gorteetan, eta subiranotasuna «euskal herritarren bizitza hobetzeko politika publikoen bidez» gauzatzen dela: «Subiranotasuna bizi ahal izateko soldata bat da, pentsio minimo eta duina, gure portuak edo tren azpiegiturak kudeatzea. Enplegu politika, gizarte segurantza edo migrazio politikak ere badira subiranotasuna».

Aizpuruaren ustez, subiranotasuna «premia» da, «eredu sozial eta ekonomiko justu, zuzen eta aurreratu bat eraikitzeko tresnak» eskaintzen dituelako. Horregatik, hura defendatzeko prest azaldu da Euskal Herria «1936ra atzera eraman nahi dutenen aurrean».


Summary: Vingegaardek kolpe handia eman du erlojuaren aurka. Maillot horidunak 1.38 atera dio Pogacarri 22 kilometro eskaseko saioan, eta eskura du orain Tourra. Bilbaok laugarren denborarik onena egin du, eta Adam Yates hirugarren jarri da nagusian

Mendietan izan ez diren aldeak sortu ditu erlojupekoak. Tourreko bakarkako saio bakarra izan da, eta Jonas Vingegaardek (Jumbo) txikitu egin du Tadej Pogacar (UAE). 10 segundo eskaseko aldea zegoen bien artean; bada, danimarkarrak 1.38 atera dio gaur esloveniarrari. Aspaldian erlojuaren aurka ikusi den erakustaldirik handiena izan da. Pogacarrek oso saio ona osatu du, baina lasterketako liderra beste dimentsio batean aritu da. Mugarriz mugarri, denbora atera dio haren aurkari nagusiari, eta kolpe handia eman du Tourra irabazteko lehian. Pogacar 1.48ra du orain sailkapenean. Esloveniarrak miraria beharko du gelditzen diren mendiko etapetan iraultza egiteko.

Erlojupekoak aldaketa aipagarri bat ere eragin du sailkapeneko onenen artean: Adam Yatesek (UAE) hirugarren postua kendu dio Carlos Rodriguezi (Ineos). Bost segundo besterik ez daude orain podiuma osatzeko bi hautagai nagusien artean. Pello Bilbaok (Bahrain) nahiko urrun du borroka hori, baina saio handia osatu du gaur. Hainbeste, ezen Vingegaard eta Pogacarren ondotik denborarik onena egin duen faboritoa izan baita: laugarren izan da, 2.55era. Zazpigarren postuari eutsi dio nagusian, eta hurbildu egin zaie Sepp Kussi (Jumbo) eta Jai Hindleyri (Bora). Jonathan Castroviejok (Ineos) ere lan txukuna egin du: 11. sailkatu da, 3.36ko atzerapenarekin.

22 kilometroko saio gorabeheratsua izan dute Passy eta Coumbloux artean. Hasieran koska txiki bat zegoen, eta amaieran, Domacyko igoera (2,5 kilometro eta %9,4ko pendiza). Tontorrera iritsita, azken hiru kilometroak ere maldan gora egin beharrekoak ziren.

Lehen 40 txirrindulariak ez dira gai izan 37 minututik jaisteko. Mads Pedersen (Lidl) izan da muga hori apurtu duen lehena: 36.06. Esprinterra izanagatik, lan txukuna egin du amaierako aldapan. Alabaina, azkarrenaren aulkian esertzeko astirik ere ez du eduki, berehala helmugaratu baita Remi Cavagna (Soudal), 35.42ko denbora eginda. Frantziarra iaioa da erlojuaren aurka, eta haren markak, Pedersenenak ez bezala, luzaroan iraun du indarrean.

Txirrindulari batzuk lasai joan dira, datozen egunetarako indarra gorde nahirik, eta beste batzuek erreferentziak hartu dituzte taldeburuentzat. Tarte luze batez, Mikkel Bjerg (UAE) izan da igoeraren aurretik bizikleta aldatu duen bakarra. Beste guztiek bizikleta adardunarekin egin dute maldan gora. Stefan Kueng (Groupama) izan da aldatzeko apustua egin duen hurrengoa. Espezialista suitzarrak sei segundoan ondu du Cavagnaren denbora lehen mugarrian, baina behera egin du hortik aurrera, eta bizikleta arinak ez dio askorik lagundu: 52 segundo galdu ditu helmugan.

Indarrak bukaerarako gorde ditu Wout van Aertek (Jumbo). Cavagnaren atzetik izan da lehen bi mugarrietan, baina estutu egin du maldan gora, eta 15 segundoan hobetu du helmugan frantziarraren denbora. Flandiarrarena hirugarren markari onena izan da azkenean. Ezin izan dio eutsi lasterketako bi ziklistarik indartsuenen joari.

Pogacarrek denborarik onena ezarri du mugarri guztietan, baita helmugan ere, baina alferrik izan da. Azken aldaparen aurretik bizikletaz aldatzeak ere ezer gutxirako balio izan dio. Azkar joatea ez zen aski, Vingegaard suziri bat izan baita. Zazpi kilometroan 16 segundo atera dio; hamasei kilometroan, 31; eta Domancy gainean 1.05eko errenta zuen jada. Danimarkarrak bizikleta astunarekin egin du igoera. Gutxi inporta izan dio; hegan zihoan.

Tour honetako mendiko etapa nagusia jokatuko dute bihar, Saint-Gervais eta Courchevel artean. 165 kilometroan 5.100 metro pilatuko dituzte maldan gora, lau igoerarekin: Saisies, Roselend, Longefoy eta Loze. Azken hori aurtengo Tourreko mendaterik garaiena da, 28 kilometro ditu, eta azken bost kilometroetan pendiza %9tik gorakoa da. Han lehertuko da faboritoen arteko borroka, lehenago Pogacar lasterketa hankaz gora jartzen saiatzen ez bada.


Summary: Sindikatuek mobilizazioei ekingo diete EHUk ezarritako ordezkapen politika salatzeko. Euskal Herriko Unibertsitateak, bere aldetik, ez du bat egiten sindikatuek esandakoarekin eta adierazi dute orain arte ahalegindu direla ordezkorik ez kontratatzen arduraldi partzialean

ELA, LAB eta Steilas sindikatuek prentsaurreko bateratu bat egin dute gaur goizean EHUko Bilboko Ingeniaritza Eskolan. Sindikatuek gaitzetsi dute EHUren ordezko irakasleen politika berria. Duela bi aste, irakasleek eta ikertzaileek elkarretaratzea egin zuten Bizkaia aretoaren aurrean (Bilbo) barruan klaustroa bildu zela baliatuz. Irakasleek eta ikertzaileek lanaldi osoko ordezkapenak «desagerraraztea» egotzi zioten EHUri. Hori dela eta, sindikatuak EHUko errektoretzarekin bildu ziren atzo, eta zuzendaritzaren jarrera «ezkorra» ikusita mobilizazioak planteatzen ari dira datorren ikasturteari begira. Gauzak horrela jarraituz gero, sindikatuek ez dute greba deialdia baztertzen.

Espainiako Unibertsitate Sistemaren Lege Organikoaren (LOSU) 80. artikuluak polemika sortu du sindikatuen eta unibertsitatearen artean. Sindikatuek egotzi diote EHUko errektoretza taldeari «era murritzean» eta «bere erara» interpretatzen ari dela legearen 80. artikulua. LOSU legea martxoan sartu zen indarrean eta 80. artikuluak ordezko figuraren ezaugarri batzuk ezartzen ditu. Bere garaian LABek esan zuenez, ordezko irakasleak irakaskuntzara mugatu izatea da artikuluaren ezaugarririk garrantzitsuena. Modu horretan, ordezko irakasleei ukatzen zaizkie ikerketa lana eta egiturazko kudeaketa lana.

Horrekin batera, sindikatuek salatu dute EHUko errektoretza egiten ari den LOSU legearen «irakurketa interesatua». ELA sindikatuko ordezkari Peio Lozanok adierazi duenez, EHU, egoera ikusita, hasi da ordezkapen kontratu oro lanaldi partzialean egiten. Gainera, Lozanok azaldu du irakasle zein ikertzaileen lan hitzarmenak eta 41/2008 dekretuak ahalbidetzen dutela kontratuak arduraldi osokoak izan daitezela.

ELAko ordezkariak salatu du, EHUk horrela jardunez gero, ordezko ikasleen soldata baxuagoa izango dela lanean izango duten zamarekin alderatuta. Hain zuzen, soldata osoaren %34,29 ordainduko zaie gehienez jota. Bestalde, gizarte segurantzan proportzio berdinean kotizatuko dute ordezkoek eta beren urteko soldata gordina 7.584 eta 11.360 euro artean egongo da, astean emandako klase kopuruaren arabera; hots, 800 euro inguruko soldata hilabetean. «Baldintza horietan EHU jada hasi da amatasun baimen zein bajen ordezkapenak era horretara egiten», adierazi du Lozanok.

EHUk abian jarri duen ordezkapen politikak ondorio larriak ekarriko dituela ohartarazi du Patxi Azpillaga Steilas sindikatuko ordezkariak. Azpillagak azaldu duen bezala, alde batetik, lanaldi partzialean jardungo duten irakasleen kopurua areagotuko da, arduraldi osoko irakasle baten herena kobratuz, alegia, soldata 800 eurotik beherakoa izan daitekeena. Bestetik, sailei irakaskuntzaren antolaketa zailduko zaiela adierazi du Steilaseko ordezkariak. «Handituko dira ikasgai batean hainbat irakasle edukiko dituzten ikasgaiak, askotan, gaian adituak ere ez direnak izango», azpimarratu du Azpillagak.

Horren aurrean, LABeko ordezkaria den Ortzi Akizuk adierazi du hiru sindikatuek exijitzen dutela ordezkapen guztiak (baimenak, bajak, nahitaezko eszedentziak, zaintzarekin lotutako eszedentziak...) «lanaldi osoko kontratuarekin» betetzea. Era berean, EHUri eskatu diote lanaldi partzialeko kontratu kopurua murrizteko.

Bere aldetik, Euskal Herriko Unibertsitateak ez du bat egiten sindikatuek plazaratutako iritziarekin. Unibertsitateak argudiatzen du LOSU legearen 80.1 artikuluak eragotzi egiten duela irakasle ordezkoak «arduraldi osoan» kontratatzea. Dena den, EHUk azaldu du artikulu horren «zuzentzeko proposamena» egin ziela parlamentuko zenbait talderi. «Unibertsitatea orain arte ahalegindu da ordezkorik ez kontratatzen arduraldi partzialean, eta aurrerantzean ere horrela jokatzen ahaleginduko da», adierazi du EHUk.

Ikasturte berria, gatazkatsua

EHUn 650 irakasle kontratatuta daude baja eta baimen ordezkapenak egiteko. Sindikatuen arabera, kontratu horien erdiak inguru jada dira prekarioak, lanaldi partzialekoak, alegia. Ondorioz, EHUko errektoretzak ordezkapen politika aldatu ezean, LAB, Steilas eta ELA sindikatuek iragarri dute euren asmoa mobilizazio kanpaina bat aurrera eramateko datorren ikasturteari begira. LABeko ordezkariak esan duenez, kaltetuek plataforma bat sortu berri dute eta harekin jarri dira harremanetan mobilizazioak antolatzeko asmoz. Akizuk aditzera eman du irailaren 12an, Gasteizen egingo den ikasturte inaugurazioa dela eta, agerraldi bat egingo dutela sindikatuek. Irailetik aurrera, greba egiteko aukera ez dutela baztertzen gaineratu du LABeko ordezkariak.


Summary: Ernaik botoa emateko adina 16 urtera jaisteko eskatu du. Gazte antolakundeak uste du gazteek 16 urterekin botoen bidez politikan eragiteko «erantzukizuna» dutela. EH Bilduren aldeko botoa eskatu du.

Hauteskunde garai honetan, bozkatzeko adina 16 urtera jaistea proposatu du Ernaik. Gazteek «belaunaldi erantzukizuna, politikan eragin nahia eta horretarako eskubidea» dutela gailendu dute, eta, politika kalean bultzatzeaz gain, instituzioetan ere gazteek egon behar dutela nabarmendu dute.

Ane Alava Artuch eta June Iartza Almandoz Ernaiko kideek aurkeztu dituzte aldarrikapenak Donostian egin duten prentsaurrekoan. Iritzi dute militantzian oso gazte hasteak gazteok politikan eragiteko nahia erakusten duela; «16 urtetatik aurrera norberaren ekintzen gaineko erantzukizuna, lan munduan sartzeko aukera edo derrigorrezko ikasketa prozesua bukatzen den moduan, esparru guztietan eragiteko gaitasuna eta ahalmena» izan beharko luketela. Bozkatzeko gutxieneko adina esparru guztietan jaistea proposatu dute, eta gaineratu tresna «garrantzitsuena» edo «lehenengo pausoa» izan beharko litzatekeela gazteen eskubideak bermatzeko.

Gaur egungo testuinguru politikoaren «arriskuaz» ohartarazi dute, «faxismoa gailentzen ari baita». Euskararen kontrako erasoak «faxismo» horren oldarraldi orokorraren barruan kokatu dituzte, eta uste dute ez dela soilik fenomeno elektoral bat, «bizitzaren esparru guztietan eragina izaten ari den fenomenoa» baizik. Egungo krisi «anizkoitzen» aurrean —«oldarri faxisten gorakada, krisi klimatikoa...»—, belaunaldi bezala, «ezinbestekotzat» jo dute gazteen ahotsa inoiz baino balio handiagoa izatea: «Krisian hazi eta hezi garen belaunaldia gara, eta bagara nor gure etorkizuna erabakitzeko».

Alavak eta Iartzak diotenez, gazteek badute politikan eragiteko nahia. «Konpromisorik gabeko» gaztearen ustearen aurka, azaldu dute belaunaldi bezala gazteek lidergoa hartu dutela eta antolatuak daudela herri mugimenduetan eta borroka sozial desberdinetan; horien artean aipatu dituzte feminismoa, antifaxismoa, ekologismoa edota euskara. Gaineratu dute gazteak «mobilizatuak» eta «pare-parean» dituzten erronkei erantzuteko prest daudela, eta horrenbestez, «hauteskundeetan ere» egon beharko liratekeela.

Ernaiko kideek ohartarazi dute instituzioek «goitik behera» zeharkatzen dituztela gazteen bizitzak, eta zentzu horretan, kritikatu dute politika oso gutxitan egiten dela gazteei galdetuz: «Alderdiei, oro har, ahoa betetzen zaie gazteriaren inguruan hitz egiten, baina oso gutxitan ematen zaigu aukera hauteskunde batzuetatik haratago politika publikoetan parte hartzeko». Zentzu horretan, uste dute elkarrizketa prozesuen bitartez egin daitezkeela «gazteen errealitatearentzat erabilgarriak» izango diren politikak.

EH Bilduren aldeko botoa

Datorren igandean Espainiako Gorteetarako hauteskundeak egingo dituzte. Eta horri begira, Ernaik EH Bilduren aldeko botoa emateko eskatu du. Izan ere, uste dute EH Bildu dela «prozesu independentistaren alde egin eta euskal herritarren ahotsa Madrilera heltzeko modua».


Summary: Garikoitz Arruarte euskal presoa baldintzapean aske geratu da. 2021. urtean Euskal Herriratu zuten. Ia hogei urte egin ditu kartzelan.

Beste euskal preso bat baldintzapean aske geratu dela jakinarazi zuen atzo Etxerat elkarteak. Garikoitz Arruarte Santacruz da; ia hogei urte egin ditu espetxean, 2003ko abendutik.

Arruarte 2020ko uztailean hurbildu zuten Almeriako (Espainia) espetxetik Soriakora (Espainia), eta 2021eko apirilean Euskal Herriratu. Iruñean egin ditu azken bi urteak.

Beste bi euskal preso ere utzi zituzten aske atzo. Bata Gorka Loran Hernaniko presoa da (Gipuzkoa) —Arruarterekin batera atxilotu zuten—, eta baldintzapean aske geratu da; hogei urtez egon da preso. Bestea Itxaso Zaldua da; 2020an atxilotu zuten, Aragoiko PPko presidente Manuel Gimenez Abaden 2001eko hilketarekin lotuta. Mikel Karrerarekin epaitu dute, Madrilen; fiskaltzak 30 urteko espetxe zigorra eskatu du bientzat. Atzo, ordea, bertan behera utzi zuten Zaldua behin-behinean espetxeratzeko agindua.


Berrotzako naturaren erlikiak

Summary: Berrotzako naturaren erlikiak. Sorladako basilika barrokoa, Mendazako artea eta Costalera-Gallet gune malkartsua dira, besteak beste, Berrotzako ibarreko altxorrak. Nazar herritik abiatzen den bideari jarraika, natura oparoa eta makina bat jakingarri ezagutzeko aukera baliatuko du ibiltariak

Beti izan da arrazoiren bat Araba herrialdearekin muga egiten duen Berrotza (Nafarroa) ibarrean zehar ibiltzeko. Lizarrako merindadearen erdialdean dago hura, eta lehorreko laborantzak erabat inguratua. Ordokian barreiaturik, hainbat herri eta hiribildu daude: Acedo, Mirafuentes, Sorlada, Piedramillera eta Mendaza, beste batzuen artean. Gallet eta Costalera mendi malkartsuek iparraldeko muga zehazten dute, kareharri kretazeoak nagusi direla. Zinez, harri urdinkara horiek tentagarriak dira malkarrean barna joan-etorrian ibiltzeko. Mendiotako tontorrek edertasuna baizik ez dute lehia.

San Gregorio Ostiense basilika barrokoa Sorlada herriaren gainean altxatzen da. Urtero-urtero bisitari ugari joaten da Piñalbako talaiara Los Arcos eta Sorladako alkateen aginte makilen trukea ikusteko asmoz. Beste batzuek, ordea, ez dute santuaren zilarrezko erlikia ontzia ikusteko aukera galdu nahi. Izan ere, eskualdean ez ezik, geografiaren luze-zabalean ere, oso tradizio handikoak izan dira San Gregorio monje beneditarraren bertute miragarriak. Ostiako (Erroma) apezpikua izaki, izurriteen santua goitizena hartu zen, XI. mendean otien izurritetik libratu baitzuen Nafarroa. Santu babeslea zendu zenean, baina, gorpua asto batean jarri eta animalia gelditzen zen lekuan, hantxe bertan lurperatuko zuten. Halakoxea izan omen zen gizonaren azken nahia. Hortaz, trakatan-trakatan, nora gabe, Piñalbako talaia ederrean bat-batean gelditu zen animalia. Denborak aurrera eginda, Iberiar penintsula osotik lortutako dohaintzekin egungo basilika ikusgarria eraiki zuten.

Ospe handiko altxorrak

Santuaren erlikiak ospe handia hartu zuen berehala. Zilarrezko busto bat sortu zuten 1728an, haren barrualdetik ur miragarria pasarazi eta labore soroetan barreiatzearen kariaz. Erlikia ontziaren ospea hain zen handia, non herri askok —beharrak hala aginduta seguruenik— zilarrezko altxorra hurbil-hurbil izatea eskatzen baitzuten. San Gregorioren buruak, orduan, penintsulan barreneko bidaia miresgarria hasi zuen. Protokolo zehatz bati jarraika, Ostiakoaren buruak herriz herri jarraitzen du gaur egun, ibilbide amaigabeari eutsita.

Berrotza ibarrak beste sekretu bat badauka ezkutu-ezkutuan: hiru hanka sendo dituen arte kurioso bat (Quercus ilex). Mendaza herriaren gaineko parajean dago. Itxuraz, ageriko bakardade batean. Baina ez da norbere baitan biltzeko kontua: herritarrek zuhaitzaren ondora igotzeko ohitura dute, baita hiru hanken artetik zeharkaldi magikoa egitekoa ere. Igualtsu egiten omen zuen aspaldi ganaduak, bizkarraren kilimak baretzeko enbor zimurtsua bezalakorik ez zen eta.

Nazartik Costalerara

Arte ikusgarria. Mendazako erlikia: Hiru Hankako Artea. Azpitik pasatu daiteke. Josean Gil-Garcia

Nazar herrian (Nafarroa) hasiko du ibilbidea. Herrira iristean, eskuinera hartuko du lehen bidebanatzean, eta, eliza aldera jo gabe, kale bazterrean lagako du autoa. PR-NA 189 zidorraren arrastoak ikusiko ditu Loreto auzoko kale banatzean. Izen bereko ermita ezkerrean utzirik, eskuinera hartu eta Nazar mendatera doan bideari oratuko zaio. Nekazari bideak banantzen diren lekuan, eskuinetik segitu eta barrera bat igaro ondoren, ezkerrera okertuko du. Ibilian-ibilian bide zabalak ezkerrera egingo du laster, eta ipar-mendebaldera begira jarriko da ibiltari so egilea. Arte xumeak, erkametz trinkoak, ezpelak, gorostiak eta txarak, besteak beste, bide ondora etorriko zaizkio harrera botanikoaren antzera.

Terraza batean gaindi ibiliko da, Gallet malkartsuari begia kendu gabe. Mazela urratzen jarraituko du leun-leun, lerro berean gailentzen diren hormatzarrak eta ertz zorrotzak parez pare dituela. Aurrerago, futbol zelaitik igotzen den zidorra batuko da basabidera. Mugarritxo batek adieraziko du bidegurutzea. Noranzkoa aldatu gabe jarraituko du, Nazar mendatera jotzen duen bideari ederki oratuta. Poliki-poliki, artadia nagusituz joango da, erkametza atzean uzteaz batera.

Desbideratu gabe, beraz, Nazar mendatera iritsiko da. Santikurutze Kanpezu (Araba) barrutiarekin bat egingo da han goian. Ibernalo baselizan eta Arabako Mendialdeko eskualdean sartu-irtenik egin ordez, eskuinera hartu eta, La Plana, San Kristobal eta Joar aldera doan zidorrari bizkarra emanda, maldan gora egingo du, harkaitzean gaindi. Soka luze bat ikusiko du igoeran; akaso igokariari lagungarri gerta dakiokeelakoan —hobe lurrean bakean utzi—. Hari segika, gandorrera igoko da. Arabako Mendialdeko eskualdea bete-betean harrapatuko da talaia paregabe horretatik.

Pago eta ezpel alorretan

Gandorra korritzen hasiko da gero, mendebalderantz. Malkarra izurtzen ibilita, une batez pago txiki baten aurrean kokatuko da. Zuhaitz apetatsua ez da oharkabean pasatzen diren horietakoa; izan ere, bide erdian altxatzen da, eta bidea oztopatuko du hein batean. Pagoa atzean utzi eta amildegira hurbilduz gero, La Dormida edo Uxerriko artadi trinkoaz gozatzeko aukera paregabea izango du txangolariak. Bidexkara berriz bueltatuta, gandorretik segituko du, harik eta xendak bitan banatzen diren arte. Orduan, Costalera tontor malkartsua inguratzeko, ezkerreko xenda hautatuko du, eta tontorrera zuzen-zuzen doan xenda arriskutsua alboan utziko.

Harritzarrak. Harrizko blokez osatutako monumentua, basilikatik hurren. Josean Gil-Garcia

Costalera mendiko iparraldeko isurialdera igaro bezain pronto, goratasuna galtzen hasiko da, pago eta ezpelen artean. Jaitsiera sigi-sagatsua egin ostean, talaia natural batean jarriko da. Uxerriaz, artadi trinkoaz eta Lokiz mendiguneaz gozatzeko abagune ederra izango du balkoi natural horretatik. Paraje zirraragarria, zinez. Zidorrari ondo-ondo oratuta jarraituko du. Hala, mazelan irekitako terrazak lagunduta, alderik alde zeharkatuko du Costalerako basoa. Harrizko igarobide baten erara irekitako hustubidea da.

Mazelari gortea egiten jarraituta, belardi batera iritsiko da. Leku interesgarria izaten da hura iparraldeko isurialdean barrena eginiko zeharkaldia bertatik bertara ikusteko. Pagadian sartuta, bidaiaria gora eta behera eramango du zidorrak. Azkenik, ezpelak sorrarazitako galeriatik irten berritan, Fuentes Altas iturburura iritsiko da. Hara iritsi baino hamar bat metro lehenago, ezkerretik jarraitzen duen zidorra hartuko du. Laster batean, behin txondor apal batera iritsita, bidexkak eskuinera egin eta gora joko du pago eta ezpelen artean.

Basoa soilduz joan ahala, aurrez aurre gailenduko da Gallet eta Costalera lotzen dituen malkarra, baita harritzak eta pagadi-hariztiak ere. Une batez, mazelako zeharkaldia amaituta-edo, bidexkak eskuinera egin eta lepora iristen lagunduko du. Gandorreko alanbrea gurutzatuko du orduan, eta, ezkerrera eginda, hariaren parean 70 metro inguru egingo ditu. Lepoko hesia berriz gurutzatuta, maldan behera hasiko da, betiere harritzan maskaratutako zidorrari men eginez. Gallet mendiko hormatzarra inguratuta, bidexkak metro dezente galdu ostean, basabidearekin bat egingo du. Igotako bidetik egingo du azken paseoa, edota futbol eremutik doan zidorra aukeratuta.


Summary: 56 urteko txirrindulari bat hil da Allinen. Lizarratarra da hildakoa. Atzo arratsaldean jazo zen ezbeharra; errepidetik irten, eta lurrera erori zen.

56 urteko txirrindulari lizarratar bat hil zen atzo Allin ibarrean (Nafarroa), errepidetik irten eta lurrera erorita. Nafarroako Foruzaingoak jakinarazi duenez, 19:30ak aldean jazo zen istripua, NA-132A errepideko 3,8 kilometroan, Zubielki herri batzarretik hurbil.

Foruzainen patruila bat eta Nafarroako SOS larrialdi zerbitzuko langileak bertaratu ziren istripua gertatu zen tokira.


Summary: Inoiz baino boto gehiago posta bidez Hegoaldean: 262.132. Posta bidezko eskaera guztiak kudeatu dituela esan du Correosek. Uztailaren 23ko hauteskundeetan botoa ematera deitu dituzte 2.308.969 euskal herritar.

Euskal herritarrek Espainiako Kongresurako 23 diputatu eta Senaturako hamasei senatari aukeratuko dituzte Araba, Bizkai, Gipuzkoan eta Nafarroan, uztailaren 23ko bozetan. Posta bidezko botoen kopurua inoizko handiena izango da. Eusko Legebiltzarrerako 2020ko uztailaren 12ko deialdia da gehien gerturatzen dena datu horietara, pandemiaren gordinean; baina nahiko atzetik: 2020ko boz horietan, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako erroldaren %7,3k bozkatu zuen formula horren bidez, 125.255 boto emailek, eta ordu arteko marka ezarri zuten.

Guztira, 262.132 herritarrek eskatu dute Hegoaldean posta bidez bozkatzea, eta Espainiako Correosek esan du eskaera guztiak kudeatu dituela, eta eskatzaile gehienek botoa eman dutela jada. 236.101k posta zerbitzuaren bulegoetan bozkatu dute, eta gainerakoek, 25.985k, telematikoki. Lurraldez lurralde erreparatuz gero, Bizkaian egin dute eskaera gehien: denera, 126.188. Gipuzkoan 57.559 eskaera zenbatu dituzte, Nafarroan 47.411, eta Araban 30.928.

Horiek horrela, 2.308.969 herritarrek dute botoa emateko eskubidea Hegoaldean. Errolda horretan daude atzerrian bizi diren euskal herritarrak ere, hain zuzen 110.276 botoa emateko eskubidearekin. Bozkatzeko 1.081 hautesleku zabalduko dituzte, 102 Araban, 340 Bizkaian, 277 Gipuzkoan eta 362 Nafarroan; horietan, 3.652 hauteskunde mahai egongo dira, eta boto emaileek 25,4 milioi boto paper aurkituko dituzte hauteslekuetan jarriko dituzten kabinetan.

Correos, luparen azpian

Uda betean egindako deialdiak posta bidezko botoaren aukera bultzatu du, eta Correosen jarduna luparen azpian jarri du PPk, aditzera emanez bulegoen aurrean sortu diren ilarek islatzen dutela nahita bilatutako utzikeria bat, botoa oztopatzeko. PPren Espainiako presidentegai Alberto Nuñez Feijook behin baino gehiagotan aipatu du aukera hori, eta esan du Correoseko langileei ordu estrak pagatuko dizkietela Espainiako presidente denean, lanerako prestasuna eskatuz haiei, zuzendaritzak bestelako agindu bat eman izan balu bezala.

Correos uztailaren 3an hasi zen boto paperak entregatzen eskaera egindako herritarrei, eta lan hori egin du hilaren 16ra bitarte. Herritarrek, berriz, bihar arteko tartea izango dute botoa Correosen egoitza batean aurkezteko, 22:00ak arte. Correosek 1.584 langile kontratatu ditu Hego Euskal Herrian, hauteskunde prozesuan laguntzeko. Era berean, bulegoetako ordutegiak luzatu ditu, eta asteburuetan ere ireki ditu lau lurraldeetako hainbat bulego.


Summary: Thailandiako Parlamentuak bigarrenez eman dio ezezkoa Pita lehen ministro izendatzeari. Ordezkarien Ganberak eta Senatuak berriz esan diote ezetz Mugitu Aurrera alderdiko buruari. Auzitegi Konstituzionalak diputatu akta kendu dio behin-behinean hautagai sozialdemokratari, ustez hauteskunde legea urratzeagatik. Hamabost eguneko epea du helegitea aurkezteko.

Thailandiako Parlamentuak aurreko ostiralean egin zuen Pita Limjaroenrat lehen ministro izendatzeko lehen bozketa, haren Mugitu Aurrera alderdiak maiatzaren 14ko hauteskundeak irabazi ondotik. Bi ganberen artean —Senatua eta Ordezkarien Ganbera— 376 diputaturen babesa behar zuen alderdi sozialdemokratako buruak, baina 53 botora geratu zen lehen ministro izateko. Gaur egin dute bigarren bozketa, eta parlamentuak bigarrenez ezezkoa eman dio Pitaren izendapenari, 394 parlamentarik aurka bozkatu dute; 312k, alde; eta zortzik abstentzioa eman dute.

Parlamentuak erabaki hori hartu aurretik, hain zuzen, Thailandiako Auzitegi Konstituzionalak diputatu akta kendu dio behin-behinean Pitari, hauteskunde batzordeak haren aurka aurkeztutako salaketa bat tramiterako onartzea erabaki ondoren; parlamentuko hautagai gisa erregistratzeko baldintzak ez betetzea egozten zion, eta horiek urratzen zituela jakinda ere aurkeztea. Hala, Mugitu Aurrera alderdiko buruak parlamentua utzi behar izan du, txalo artean. Epaiaren arabera, hautagai sozialdemokratak hamabost eguneko epea du helegitea aurkezteko.

Parlamentuak gaur zuen Pitaren hautagaitza bozkatzeko garaia, eta, zazpi orduz eztabaidan aritu ostean, legegileek bertan behera utzi dute haren izendapena. «Thailandia ez da berdina maiatzaren 14az geroztik. Bide erdia egin dugu herriak irabazi zuenetik, eta beste erdia geratzen zaigu egiteko. Nire eginbeharra bete ezin izan dudan arren, herritarrak zaintzen jarraitzeko eskatzen diet nire kideei», adierazi du politikariak, epailearen aginduari men egitean eserlekua utzi aurretik. Halere, Pita lehen ministro izendatu ahal zuten Senatuak eta Ordezkarien Ganberak, Thailandiako legeen arabera, agintariak ez duelako parlamentuko kide izateko betebeharrik. Ebazpenaren ostean heldu da parlamentuaren ezezkoa.

Hauteskunde batzordeak Pitaren aurka egindako salaketak 2006an du jatorria: 42 urteko enpresariak ITV telebista kateko akzioen %0,0035 jaso zituen oinordetzan —2007an itxi zuten telebista kate hori—. Hauteskundeen legeak, ordea, debekatu egiten du hautagaiek komunikazio enpresa batean akzioak izatea. Auzitegiak Pita erruduntzat jotzen badu, hamar urterainoko espetxe zigorra eta hogei urteko inhabilitazio politikoa ezar diezaiokete hautagaiari. Mugitu Aurrera-ko liderrak, ordea, ukatu egin ditu bere aurkako akusazioak, eta esan du oposizioko alderdiak monarkia «aitzakia» gisa erabiltzen ari direla bere hautagaitza blokeatzeko, «galtzeko beldur» baitira Mugitu Aurrera buru duen gobernuaren aurrean.

Militarrek 2014ko estatu kolpearen ondoren idatziz jasotako arau parlamentarioek eta hori babesten duten indar kontserbadoreek eta monarkikoek zaildu egin dute Pitak gobernua osatzea, maiatzeko bozak gorabehera. Hain zuzen, tokiko hedabideen arabera, Mugitu Aurrera-k «ezustekoa» eman zuen hauteskunde orokorretan, lehen indarra izatea lortuta; botoen %38 eskuratu zituen —hamalau milioi boz—, eta 151 diputatu Ordezkarien Ganberarako. Zehazki, militarren babesa duten alderdiei nagusitu zitzaien, bederatzi urtez Asiako herrialde hori jeneralen kontrolpean egon ondoren.

Pita eta haren alderdia zortzi alderdik osatutako koalizioaren buru dira; goi ganberako 500 diputatuetatik 312 dituzte, baina gobernuburuaren aukeraketan 250 senatarik ere parte hartzen dute, eta gehienak militarren aldekoak eta kontserbadoreak dira. Horrekin lotuta, senatariak Mugitu Aurrera-ren agenda erreformistaren aurka daude, bereziki monarkia kritikatzen dutenen aurkako zigorrak murriztea asmo duen legearen kontra.

Beste hautagai bat

Pita lehen ministro izendatzeko bigarren bozketa egitekoa zuten gaur, eta, babes nahikorik lortu ez duenez, espero da Mugitu Aurrera koalizioko Pheu Thai alderdiak Srettha Thavisin enpresaria proposatzea hautagai. Ez dago argi, ordea, Pheu Thaik —Thaksin Shinawatra buruzagi erbesteratuari lotutako alderdiak— koaliziora lerratuta jarraituko duen ala koalizio akordioa etengo duen. Thailandia behin-behineko gobernu talde batek zuzentzen du martxoaz geroztik.

Bien bitartean, Pitaren aldeko ehunka jarraitzaile bildu dira Ordezkarien Ganberak Bangkoken duen egoitzaren kanpoaldean, auzitegiak hartutako erabakia salatzeko; zenbaitek senatarien aurkako afixak zituzten esku artean. «Haserre nago. Ez dute errespetatu herriaren borondatea. Ez dituzte entzun hamalau milioi lagunen ahotsak», esan dio 21 urteko gazte batek Reuters albiste agentziari.


Summary: 'Bibby Stockholm': bostehun errefuxiaturentzako kartzela itsasontzi bat Erresuma Batuan. 'Bibby Stockholm' ontzia Portlandera iritsi da, bostehun errefuxiatu han bizi daitezen. Erresuma Batuko hegoaldeko irla horretan hainbat protesta egin dituzte eskuin muturreko taldeek eta arrazakeriaren aurkako eragileek.

Atzo, asteartean, Bibby Stockholm itsasontzia Portland herrira iritsi zen (Erresuma Batua). Gaur egun, 51.000 asilo eskatzaile daude Erresuma Batuan. Hoteletan bizi dira gehienak, eta Erresuma Batuko gobernuari ia zazpi milioi euro kostatzen zaio hori. Itsasontziak 222 gela ditu, eta hoteletan dauden bostehun pertsona biziko dira han; Alderdi Kontserbadoreak esan duenez, gastuak murrizteko.

Eztabaida ugari sortu ditu erabakiak, eta errefuxiatuen aldeko talde asko kontra agertu dira, Erresuma Batuko gobernuaren planak ez direlako «moralak eta etikoak». Bestalde, Portlandeko eskuin muturreko eragileek protesta egin dute itsasontzia han porturatzearen aurka.

Rishi Sunak, Erresuma Batuko lehen ministroa, immigrazioaren aurkako politika eta mugimendu asko egiten ari da. Besteak beste, itsasontzia Portlandera iritsi ondoren, immigrazio ilegalaren aurkako lege berri bat onartu du. Lege berri horrek dioenez, Mantxako kanaletik ilegalki iristen diren immigranteak atxilotu eta deportatu egingo dituzte.

Sunaken helburuetako bat da legez kanpoko immigrazioa gelditzea 2024an egingo diren hauteskundeetarako. Lege horren bidez, gogortu egingo dute orain arteko araudia. Brexit-etik eztabaidarik handiena piztu duen legeetako bat izan da; orduan, argudio indartsuenetako bat mugak kontrolatzea zen. Azken urtean, 45.000 pertsona baino gehiago iritsi dira ontzi txikietan Erresuma Batuko kostara.

Etxegabeen bizileku

Bibby Stockholm itsasontzia 1976an egin zuten, Herbehereetan, eta orain izango duen antzeko funtzio bat eduki zuen orduan. Alemanian etxegabeentzat erabili zuten. Alemanian etxegabeentzat erabili zuten. Bi tokietan, bertan behera utzi zuten proiektua, kondizio txarrengatik. Herbehereetan erabili ondoren egindako ikerketek erakutsi zutenez, biolentzia, esplotazio sexuala eta osasun arazoak pairatu zituzten han bizi izan zirenek. Sunakek esan du gastuak txikitzeko bidaltzen dituztela errefuxiatu horiek itsasontzira, baina, The Guardian-ek argitaratutako informazioen arabera, ez da diru asko aurreztuko.

NBE Nazio Batuen Erakundeak esan du Erresuma Batuak Nazioarteko Zuzenbidean dituen betebeharrak hausten dituela. NBEko ordezkari Filippo Grandik honela esan du: «Legedi berriak hainbeste pertsona defendatu dituen esparru legala urratzen du». Oposizioan dauden alderdi guztiak ere itsasontziaren aurka agertu dira.

Bibby Stockholm itsasontziaren barnealdea. Jon Rowley / EFE

Portlanden hainbat izan dira neurriaren aurka protesta egin dutenak. Alde batetik, errefuxiatuen egoera salatu dute arrazakeriaren aurkako eragileek. Talde horiek defendatzen dute errefuxiatuak ongi etorriak direla. Irlako eskuin muturreko taldeak ere itsasontziaren aurka daude. Horiek diote 14.000 biztanle besterik ez duen irla batek ezin diola aurre egin hainbeste pertsona jasotzeari. Gobernuak, ordea, bi milioi euro eman dizkie irlako agintariei zerbitzuak ez kolapsatzeko.

Ontzian dauden errefuxiatuek lege oso zorrotzak edukiko dituzte, aste osoan kontrolpean egongo baitira, ia kartzela batean bezala. Hamar euro baino gutxiago jasoko dituzte; lehen 52 euro ziren, baina itsasontzi barnean janaria emango diete. Gaueko hamaikak baino lehen itsasontzian egotea eskatuko dietela ere esan dute. Amnistia Internazionalaren esanetan: «Ez da onargarria balio demokratikoak eta giza balioak gidatzen dituen gizarte batean. Erresuma Batuan arazo larriak daude errefuxiatuen etxeratze sisteman, eta kudeaketa horrek ez ditu giza eskubideak errespetatzen».


Summary: Txaro Tomasena bihurtu da Gibraltarko itsasartea zeharkatu duen andrerik helduena. 77 urteko igerilari urnietarrak sei ordu pasatxoan osatu zuen 16,2 kilometroko ibilbidea.

Besakadaz besakada, etenik gabe: horrela zeharkatu du Txaro Tomasena urnietarrak (Gipuzkoa) Gibraltarko itsasartea. Denbora markari erreparatzen diete gehienek halakoetan, baina bestelako bat hautsi du: mutur batetik bestera igeri egin duen andrerik helduena da Tomasena; 77 urte ditu. Aurretik, Angela Elda Marchettik zuen titulua; 2017an egin zuen ibilbidea, 69 urterekin.

16,2 kilometrok banatzen dute Tarifa (Cadiz, Espainia) eta Cires muturreko kai muturra (Maroko). Atzo, 11:15ean abiatu zen, eta sei ordu, 23 minutu eta 24 segundoan heldu zen helmugara. Ozeano Atlantikoa eta Mediterraneoa elkartzen diren itsasartea ez da batere egonkorra; haizea eta itsasoa ez zituen lagun izan Tomasenak.

Hasiera zaila izan zuen, itsaslasterrak indartsuak izaten dira-eta han. Lehen kilometro eta erdia egiteko ordubete behar izan zuen; hortik aurrera, mendebaldeko haize finak jo zuen ibilbide erdira arte, eta horrek zeharkaldia erraztu zion —Tarifatik ekialderago dago helmuga—.

Baina hori izan zen zeharkaldia erraztu zion bakarra. Behin Marokoko uretan zela, sortaldeko haizea hasi zen. Ordura arte egindako esfortzua esfortzu, kontrako itsaslasterrari aurre egin zion, Cires muturreraino heltzeko asmoz. Helmugara iristeko ehun metroren geratzen zitzaizkiola, muturrera egin beharrean ezkerrerantz egin zuen; ez zuen ikusten non zen. Hala, muturretik kilometro batera dagoen kai muturrean amaitu zuen igerialdia.

Ez zegoen bakarrik: Irati Samaniego entrenatzailea alboan izan zuen, ontzitxo batean. Lehen ordua barau igaro zuen Tomasenak; gero, hiru ordu laurdenean behin karbohidratoak, platanoa, ura eta edari kafeinaduna hartu zituen.

Urnietarrak iaz eskaini zion elkarrizketa Aiurri aldizkariari, Japoniako Master Olinpiar Jokoetarako eta Gibraltarko zeharkaldirako prestatzen ari zela. Jokoetakoa probarik «handiena» zela esan zuen; lortu berri duena, berriz, «erronkarik inportanteenetan inportanteena». Sei edo zazpi orduan egitea aurreikusi zuen orduan, eta esandakoa bete du, sei ordu eta pasatxoan egin baitu igerialdia.


Summary: Gaur hasiko da Iraultza Txikien Akanpada. Igandera bitartean egingo dute, Izarran, aniztasunean aliantzak sortu eta hainbat gai jorratzeko asmoz.

Gaur ekin diote Iraultza Txikien Akanpadari, Izarran (Araba). Asteazkenetik igandera bitartean izango da, herri mugimenduak biltzeko xedez. Aurten, 230 pertsonak eman dute izena, baina gehiago espero dira. Goizean azpiegiturak muntatzen hasi dira, eta arratsaldean ekingo diote ofizialki topaguneari: 16:00etan egingo dute harrera ekitaldia, eta, horren ostean, film laburren lehiaketa. Ondoren, 18:30etik aurrera, hiru hitzaldi egongo dira, faxismoaz, borrokak uztartzeaz eta eraso sexistez.

«Herri mugimenduaren eta bertan dabiltzanen topagunea» da Iraultza Txikien Akanpada, «Euskal Herriko borroka ezberdinen plaza». Izan ere, Euskal Herrian dagoen herri mugimendu masa handia denbora batez elkartuko zuen espazio bat sortzeko sortu zen ekinaldia. Herri mugimenduak saretzeko helburua du, «nahiz eta bide desberdinetatik gai desberdinak jorratu norabide berera» doazelako. Aurten Euskal Herriko mugimenduen mapa osatuko dute.

2018an egin zuten akanpada lehen aldiz, Zubietan (Gipuzkoa), eta orain hirugarren aldiz egingo dute, Izarrako Ostuño parkean. Aurrekoen antzera, hitzaldiak, kontzertuak, tailerrak, haurrentzako jarduerak, kultura eskaintzak, jolasak eta abar izango dira kanpaldiko «txinpartak».


Summary: Trafiko eskumena izatea defendituko du Nafarroako Gobernuak auzitegietan. Guardia Zibilaren bi elkartek administrazioaren aurkako auzitegietan helegite bana aurkeztu dute Nafarroari trafiko eskumena itzultzeko prozesuaren aurka, eta gobernuak bi auzi horietan egon nahi du, bere burua defenditzeko.

Transferentziari buruzko akordioa egin aurretik eta ondoren, guardia zibilek agerian utzi dute ez dutela gustuko Nafarroari trafiko eskumena itzultzea. Berriki, Jucil Justicia Guardia Civil elkarteak errekurtsoa jarri du administrazioarekiko auzitegietan.

Aurretik gauza bera egin zuen Union de Oficiales de Guardia Civil Profesional elkarteak.

Bi kasuetan, Nafarroako Gobernuak erabaki du auzian parte hartzea, bere burua defenditzeko. Aholkularitza Juridikoaren esku egongo da autogobernuaren defentsa.

Ikusi gehiago: Trafikoa, eskumen historiko bat

Nafarroako Gobernuak eta Espainiako Gobernuak aurten hitzartu dute trafiko eskumena Nafarroari itzultzea. Errepide eta bide zaintza betidanik bere gain izan du Nafarroak, baina, 1960ko hamarkadan, erregimen frankistak kendu egin zion, eta zentralizatu egin zuen funtzio hori.

2018ko urriaren 30ean, Moncloan, Uxue Barkos Nafarroako Gobernuko orduko lehendakariarekin izandako bileraren ostean, Pedro Sanchezek konpromisoa hartu zuen eskumen hori itzultzeko. Alta, akordioa blokeatuta egon da legealdian, eta, ziurrenik, guardia zibilen eta eskuinaren presioak zeresan handia izan dute.

Espainiako aurtengo aurrekontu orokorren negoziazioan hitzartu zuen EH Bilduk PSOErekin azkenean Sanchezen konpromiso hura gauzatzea.

Ikusi gehiago: Akordioaren nondik norakoak

Martxoaren 23an sinatu zuten estatuko eta Nafarroako ordezkariek akordioa, eta lau urteko epea izango du transferentziak. Bitarte horretan, apurka joango da trafiko arloan Guardia Zibila atzera egiten.

Egun trafikoan aritzen diren guardia zibilek foruzain egiteko aukera izango dute nahi izanez gero, Nafarroako Polizien Legeari esker. Gaur egungo baldintza hobeak errespetatuko zaizkie, gainera.


Summary: Lehen aldiz, EBn auto elektriko gehiago saldu dira dieselak baino. Hornidura arazoak arinduta, autoen salmenta ia %18 handitu da urtearen lehen erdian.

Herrialde askotan egoera ekonomikoa ahula den arren, indarrez suspertzen ari da auto berrien salmenta. ACEA patronalaren datuen arabera, urteko lehen seihilekoan 5,4 milioi auto matrikulatu dira Europako Batasunean, 2022ko lehen erdian baino %17,9 gehiago.

Ekainean ere maila horretakoa izan da hazkundea (%17,8), baina hilabete horretan izan da berritasun bat: lehen aldiz, bateria elektrikoek mugitutako auto gehiago saldu dira diesel motorra dutenak baino. Hain zuzen ere, auto guztiz elektrikoek %15,1eko kuota lortu dute, eta gasolioa erretzen dutenek, %13,4koa. Azken horien salmenta %9,4 apaldu da ekainean, eta elektrikoena, berriz, %66,2 handitu.

Merkatu txiki batzuetan, hazkunde tasak ikusgarriak dira —Irlandan (+%661), Estonian (+%200), Danimarkan (+%146)—, baina merkatu handietan ere bultzada handia izan dute auto elektrikoek: +%74 Espainian, +%64 Alemanian, +%52 Frantzian...

Handien artean, Italia da salbuespen bakarra (+%0,1), eta erakusten du auto elektrikoek oraingoz arrakasta oso txikia dutela Europa hegoaldean: aurten matrikulatutakoen %3,9 baizik ez dira elektrikoak. Espainian %4,7ra baizik ez dira heldu —hortik gora daude Hego Euskal Herrian—.

Kuotak askoz handiagoak dira Alemanian (%15,8) eta Frantzian (%15,5), eta zer esanik ez Europa iparraldeko beste leku batzuetan: Suedian (%37,3), Danimarkan (%31), Herbehereetan (%28,9).

Auto guztiz elektrikoen salmenta da gehien hazi dena, baina oraindik gasolina erretzen dutenak saltzen dira gehien: %36,3 ekainean, eta %37,1 urtarriletik ekainera. Hibrido arruntek %24,3ko kuota izan dute ekainean (%24,9 urtearen lehen erdian) eta %7,9koa hibrido entxufagarriek (%7,4 aurten).

Teslaren arrakasta

Autogintzaren elektrifikazioa aurrera doan garaian, Tesla da salmenta gehien hobetu duen autogilea: %165,7 gehiago saldu du aurten, eta jada %2,5eko kuota dauka.

Volkswagen taldeak bere nagusitasuna indartu du, haren kuota %24,8tik %%26,1ra igaro baita, Stellantisen kaltetan. Peugeot, Citroen, Fiat, Opel eta beste hainbat markaren egilearen kuota bi puntu murriztu da, %18,8raino.

ACEAren datuetan ez dira ageri Txinako ekoizleak.


Summary: Confebaskek «begirada fiskal berria» eskatu du, lehiakortasunaren mesedetan. Enpresarien elkarteak «enpresa eta pertsona zergadun gehiago» egotea sustatuko duten neurriak eskatu ditu; hori bai, ez du zehaztasunik eman.

Zerga sistemaren erreforma izan daiteke udazken eta negu parteko korapilo politiko handietako bat Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. Foru aldundietako hauteskundeak igarota, jokaleku politikoa argiago dago, eta fiskalitatearen auzian murgildu daitezke erakundeak eta elkarteak. Hipotesi horri begira, Confebaskek eskumen fiskalak «enpresa lehiakortasuna eta Euskadiren erakargarritasuna indartzeko baliatzeko» eskatu du publikoki. Enpresari elkarte horrek ez du neurri zehatzik eman, baina azaldu du prest izango dituela eskatzen dizkiotenerako.

Confebaskek udako Kontseilu Nagusia egun du Bilbon, eta bertan berretsi da Tamara Yague izango dela presidentea hurrengo lau urteetan. Tecuni enpresako zuzendari nagusiak Isabel Bustoren lekukoa hartu du, eta lehen agerraldi publikoa egin du karguan. Bertan, azaldu du ekonomia «espero baino hobeto» doala, baina egoera ez dagoela inondik ere egonkortzear, eta motelaldia espero dela udazkenerako. Halaber, nabarmendu du hamar enpresatik zortzik ez dutela aurreikusten lanpostuak gutxitzerik.

Agerraldiaren zatirik mamitsuena «erronkei» buruzkoa izan da. Erakundeei «begirada fiskal berri bat» eskatu die Yaguek: «Ez dut esan nahi gutxiago eman, baizik eta hobeto eman. Hazkunde ekonomikora eta aberastasunaren sorrerara bideraturik». Helburua litzateke enpresa eta pertsona gehiagok zergak ordaintzea. Ez du neurri zehatzik eman, baina iragarri du «agiri bat» prestatzen ari direla ogasunek eskatzen dietenerako. Era berean, nabarmendu du enpresek «irabazi legitimoak» lortzen dituztela, eta haiek «gizarte dibidendua» sortzen dutela enpleguaren, inbertsioaren, garapenaren eta zergen bitartez. Halaber, salatu dute egun aurkako norabidean doala «diskurtso politikoaren zati handi bat».

Beste erronka handia demografikoa da, eta Araba, Bizkai eta Gipuzkoan dagoen langile gabezia. Berriz ere esan du hamarkada bat barru 140.000 pertsona beharko direla hutsuneak betetzeko, eta «lan egiteko pertsonak» erakartzeko estrategia bat eskatu du. Halaber, kritikatu du deskonexio handia dagoela gazteen nahien eta enpresen beharren artean: «Lanbide Heziketan izen emanda dauden gazteen %25ek eta unibertsitatean dihardutenen %55ek enpresen beharretatik urrun dauden graduak aukeratzen dituzte».


Summary: Manifestaldiak Peruko demokraziaren aurkako «eraso argiak» direla dio Dina Boluartek. Protesta handiak egongo dira gaur Perun. Presidenteak 2026raino agintzeko nahia helarazi du, duela hilabete batzuk hauteskundeak 2024ko apirilera aurreratu arren. Hirugarren protesta deialdia da Dina Boluartek Pedro Castilloren kargua hartu zuenetik, aurreko abenduan.

Dina Boluarte Peruko presidentearen aurkako protestek Limako kaleak beteko dituzte gaur ere. Boluartek hauteskundeen aurrerapena ezeztatu du, eta bere agintaldia 2026raino luzatu. Erabaki horrek manifestaldiak piztu ditu. 2022ko abenduan Pedro Castillo estatuburu kargutik kendu eta presidente kargua hartu zuenetik, protesta handiak izan ditu herrialdeak eta bereiziki hiriburuak, Lima hartzeko ekinaldia deiturikoak. «Estatuaren eta Peruko demokraziaren aurkako eraso handia da manifestazioen deialdia. Ez dugu horrelako mugimendurik onartuko», esan du Boluartek. Manifestaldi sorta handien hirugarren deialdia da gaurko ezarrita dagoena. Aurrekoak 2022ko abenduan eta aurtengo martxoaren hasieran izan ziren.

Gaurko protestetan, Liman, herrialde osoko milaka pertsona elkartuko dira. Protestari gehienak Piura, Cusco, Arequipa, Cajamarca eta Amazoniako eskualdeetatik doazen indigena herriak izan ohi dira. Askok duela astebete hasi zuten ibilaldia hiriburura bidean, gaur bertan egoteko. Hala ere, protestak ez dituzte soilik Liman egingo. Espero da askotariko manifestazioak izatea herrialdeko hainbat lekutan, hiriburuko manifestarien helburu berberarengatik borrokan.

8.000 poliziak ikuskatuko dituzte hiriburuko protestak, eta beste 3.000 ordezko egongo dira. Protestariei dinamika baketsu baten alde jotzeko eskatu die presidenteak: «Perutarrek herrialde baketsu bat nahi dute, kaosik gabe eztabaida sustatzen duena. Mehatxu eta presio politikorik gabe bizi nahi dugu, ez dira-eta garaiak horrelako gauzak jasateko».

Orain arteko manifestaldietan, abenduaz geroztik, 77 lagun hil dituzte: haietatik 49, poliziak botatako jaurtigai edota negar gasen ondorioz. Boluartek ukatu egin zuen heriotza horien erantzukizuna duela. Adierazi du gobernuak «suhiltzaile lana» egin duela, bostehun manifestaldi baino gehiago deuseztatuz.

Castillo, kartzelan

Kartzelan jarraitzen du Castillok. Auzitegi Goreneko Cesar San Martin epaileak haren defentsaren apelazioa ezeztatu zuen. Horren ondoren, fiskaltzak hemezortzi hilabeteko kartzelaldia eskatu zuen Castillorentzat. Epailearen ustez, presidente ohiak atxilotuta jarraitu beharko luke haren kasua ikertzen den bitartean. Manifestaldien helburuetako bat bihurtu da presidente ohia aske uztea lortzea ere.

Parlamentua desegin eta salbuespen gobernu bat osatzeagatik atxilotu zuten Castillo, estatu kolpea leporatuta. Mexikoko enbaxadara asilo politiko bila zihoala, bidean atxilotu zuten. Aurreko ostegunean, entzunaldi judizial batean, Castillok adierazi zuen «konplot baten» biktima izan dela. «Ez nago atxilotuta, bahituta baizik», gehitu zuen.


Summary: Alaphilippe eta Evenepoel, Donostiako Klasikoko txirrindularien artean. 230 kilometro pasatxoko ibilbidea du aurtengo Donostiako Klasikoak; Murgil Tontorra igo beharko dute txirrindulariek. Heldu den larunbatean jokatuko da lasterketa.

Ez da gutxi igaro txirrindulariak Donostiatik birritan igaro zirenetik, Frantziako Tourraren aitzakiaz, eta aurki izango dira bueltan: heldu den larunbatean jokatuko da Donostiako Klasikoa; 42. aldia izango da aurtengoa. Julian Alaphilippe, Neilson Powless, Ion Izagirre, Pello Bilbao, Carlos Rodriguez... Tourrean aritu diren 42 txirrindulari itzuliko dira hiriburura, baita beste hainbat ere. Tartean, Remco Evenepoel; klasikoko hirugarren garaipena lortu asmoz eragingo die pedalei. Tadej Pogacar ere bertan egotea espero dute; antolatzaileek etortzeko asmoa duela esan dute.

Gaur aurkeztu dute Donostiako Klasikoaren aurtengo ibilbidea Donostiako udaletxean. 230,3 kilometroko lasterketa izango da, iaz baino luzeagoa (225km). Mendate bat gehiagotik igaro beharko baitira txirrindulariak: Murgil Tontorra (1,9 kilometro eta %10,2) klasikora itzuliko da —2019an lastertu zuten azkenekoz bertan—.

Klasikoaren hasiera aldea aldatu dute, 230 kilometroren muga gainditzeko: Donostiako Alderdi Ederretik abiatuta, Zarautz igaro eta Meaga mendaterantz joko dute (3,7 kilometro eta %3,4). Hortik, Azpeitiraino. Bidania-Goiatzera igoko dira Erreziletik, Iturburu mendatetik pasaz (7,1 kilometro eta %5,8). Tolosara jaitsiko dira txirrindulariak, eta ohiko ibilbideari eutsi: Alkiza (4,4 kilometro eta %6,1) eta Jaizkibel (7,5 kilometro eta %5,8) igoko dituzte, hurrenez hurren. Gero, Erlaitzi (4,1 kilometro eta %10,3) eta Mendizorrotzi (7,7 kilometro eta %5) egin beharko diete aurre txirrindulariek. Helmugarako zortzi kilometro geratzen direla, Murgil Tontorra igo beharko dute, klasikoko azken mendatea. Bai Mendizorrotz, bai Murgil Tontorra Murgil bidetik igoko dituzte.

Lehiatuko diren txirrindularien behin-behineko zerrenda aurkeztu dute antolatzaileek. Aipatutakoez gain, Donostian izango dira Alex Aranburu, Simon Yates, Tony Gallopin, Juan Ayuso, eta Mikel Landa, besteak beste. 25 talde arituko dira guztira. Lasterketaren bezperan aurkeztuko dituzte Donostiako Alderdi Eder parkean taldeak.


Summary: Testuak sei hizkuntzatan ahots bihurtzeko aukera eman du Elhuyarrek. Adimen artifizialaren bitartez, testuak ahots bihurtzeko sistema eta hauek entzuteko modua sortu du.

Adimen artifizialean eta sare neuronaletan oinarritutako ahots automatikoen alorrean, beste aurrerapauso bat egin du Elhuyarrek. Dokumentuak zein testuak automatikoki ahots bihurtzeko eta horiek entzuteko aukera emango du, sei hizkuntzatan: euskaraz, gaztelaniaz, frantsesez, ingelesez, katalanez eta galegoz. ttsneuronala.elhuyar.eus webgunean jarri ditu erabilgarri aukera horiek.

Prentsa ohar bidez azaldu duenez, TSS ahotsak orain sei hilabete sortu zituzten Orai adimen artifizialeko zentroan, aurrez grabatuta zituzten ahotsetatik abiatuz; eta orain, ahots horien bidez testuak irakurri ahalko dira.

Tresna berria «erraza» da erabiltzen, gainera, Elhuyarren ustez: webgunean sartuz gero, TTSa probatu botoia sakatuta agertuko den kutxan idatzi behar da testua, edo dokumentu bat plataforma horretara igo; hizkuntza eta ahots moldea aukeratu, eta segundu batzuetara jasoko du erabiltzaileak dagokion audioa.

Elhuyarreko kideek erantsi dute TSS ahots pertsonalizatuak sortzeko aukera ere eskaintzen duela webguneak, eta «edozein aplikaziotan txertatzeko prestatuta» daudela.


Enresaren esku dago jada Garoña

Summary: Enresaren esku dago jada Garoña. Enpresa publikoak kudeatuko ditu zentral nuklearra deseraikitzeko lanak. Titulartasun aldaketa gauzatuta, obrak abia ditzakete.

Santa Maria de Garoñako (Burgos, Espainia) zentral nuklearraren titulartasuna eskuratu du gaur Enresak. Espainiako Gobernuaren enpresa publiko bat da, hondakin nuklearrak kudeatzeaz arduratzen da, eta hark eramango ditu azpiegitura deseraikitzeko obrak. Titulartasuna aldatzeko pausoa emanda, lanak abia ditzakete datozen egunotan. Izan ere, Trantsizio Ekologikorako Ministerioak astelehenean eman zuen obrei ekiteko baimena. «Prozesuak ez du atzera bueltarik», adierazi du gaur Enresako presidente Jose Luis Navarrok.

Nuclenor enpresak ustiatu du Garoña: Iberduerok eta Electra de Viesgok eratu zuten 1957an, propio zentral nuklearra kudeatzeko; Iberdola eta Endesa dira egun. 1971n inauguratu zuten zentral nuklearra, eta 2012 amaieran itzali egin zuen Nuclenorrek berak. Berriz abiatzeko mamua ez zen guztiz desagertu 2017ko abuztura arte: Endesak eta Iberdrolak Garoña ustiatzen segitzeko baimena berritzea eskatua zuten, baina behin betiko ezezkoa eman zien Energia Ministerioak.

Ia sei urte behar izan dituzte desmuntatze lanak bideratzeko, etaa enpresa publiko baten esku geratuko dira. Horren inguruan kritiko mintzatu zen Araba Garoña Gabe plataforma astelehenean, albistearen berri jaso eta berehala: «Titulartasuna eskualdatzeak dakar, finean, zentrala deseraikitzeko lanak denon poltsikotik ordainduko direla, hau da, aurrekontu publikoetatik, eta ez Iberdrolak eta Endesak 40 urte baino gehiagotan jasotako etekin gizenetatik».

Bi fasetan egingo dituzte deseraikitze obrak, eta 2033. urtera arte irautea aurreikusten dute. 475 milioi euroren kostua izango dute; Enresako presidentearen arabera, «enpresa energetikoek halako lanetarako ordaintzen dituzten tasen bidez» finantzatuko dira. Halere, kalkulu horretan ez dute kontuan hartu erregai erradiaktiboaren kudeaketak eragingo duen gastua. Gaur Navarrok esplikatu duenez, gutxienez 150 milioi euro gehiago beharko dituzte zentral nuklearreko urtegitik erregai erradiaktiboa ateratzeko lanetan.

Hondakinak, 2073ra arte

Material hori jada eraikita dagoen behin-behineko biltegi batean sartuko dute, 49 edukiontzitan, eta desegite lanen amaieran, bestelako hondakin bereziak ere utziko dituzte hor. Biltegia «behin-behinekoa» den arren, ez dute zehaztu zenbat denboran izango dituzten hor hondakin erradiaktiboak; aurreikuspenen arabera, goizenez 2073an prest izango dute «biltegi geologiko sakon bat», baina aurrez ere mugitu ahalko dira hondakinok, Navarroren arabera, «biltegi zentralizatu bat» bideratzen bada.

Hain justu, hondakin nuklearren kudeaketarekin ere kezkatuta agertu zen Araba Garoña Gabe: «Beren beregi eraikitako biltegi batera mugituko da erregaia. De facto, horrek esan nahi du Nuclenorrek hilerri nuklear bat utziko digula oinordetzan, gaur-gaurkoz gutxi baitu behin-behinekotik, ez baitago alternatibarik hondakinok biltzeko».


Summary: Gizon bat atxilotu dute beste gizon bat zauritzeagatik eta bikotekide ohiaren etxeari su emateagatik. Atzo atxilotu zuten, Pasaian, hilketa saiakeraren ostean, eta genero indarkeria leporatuta espetxeratu dute.

Atzo gauean, 02:30ean, gizon batek beste gizon bati labana sartu zion bularrean Pasaiako (Gipuzkoa) kale batean. Lekuko batek Ertzaintzari eta anbulantziari deitu zien. Ertzaintzak gizona atxilotzea lortu zuen, bi labana eskuan zituela. Bitartean, medikuek Donostia ospitalera eraman zuten biktima, larri. Atxiloturikoak bikotekide ohiaren etxeari su eman zion aurretik. Horregatik, hilketa saiakeraz gain, indarkeria matxista leporatu diote.

Ertzaintzak dioenez, 27 urteko gizonak etxeko giltzak lapurtu zizkion bikotekide ohiari; gero, haren etxean sartu, bi labana lapurtu, etxeko hainbat gauzari su eman, eta etxetik atera zen. Emakumeak berehala itzali zuen sua.

Gizonak hainbat aurrekari ditu. Epaileak espetxera bidali du gaur arratsaldean, hilketa saiakera eta genero indarkeria leporatuta.


Summary: 2030erako AHTa prest izateko eskatu diote Urkulluk eta Roussetek Europari. Bilkura egin dute Adina Valean Europako Garraioen komisarioarekin

Gipuzkoa eta Lapurdi lotuko dituen abiadura handiko trenbide linea 2030erako prest izateko eskatu diote Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak eta Alain Rousset Akitania Berriko presidenteak Adina Valean Europako Garraioen komisarioari. Bilkura egin dute gaur arratsaldean, bideokonferentzia bidez.

Bi erakundeek segitzen dute euskal Y-a eta Bordele-Akize loturaren aldeko presioa areagotzen. «Atsekabea» erakutsi diote Europako komisarioari, eta azpimarratu dute Europako Batasunak behar dituela «eginbeharrak bete» 2030ean Bordele-Hendaia-Gasteiz interkonexioa «egoera onean» izan dadin. Horren harira, adierazi dute abiadura handiko linea mugaraino behar dela eraiki; hain zuzen ere, euskal Y-a eta Bordele-Akize arteko konexioa «eraginkorra» izan dadin.

«Erangikortasun ekologikoaz» ere aritu dira Rousset eta Urkullu, helburua baita gaur egun autoz edota kamioiz garraiatzen dena trenbidera pasatzea. Izan ere, proiektua «funtsezkoa» denez Iberiar penintsula eta Frantziako hego-mendebaldea lotzeko, biztanleen egunerokoa «hobetzearen» alde ere egin dute agintariek, «autoz eta hegazkinez egiten diren mugimenduak trenbidera pasatuz eta CO2 isurketa murriztuz».


Summary: Mondragonek salmentak eta enplegua handitzea lortu du aro berrian. Urteko lehen bost hilabeteetan %6,5 handitu ditu salmentak. Iaz %10,7 handitu zuen fakturazioa, eta 70.000 langiletik gora eduki zituen. Atal berri bat sortu du: ezagutzarena.

Giharra galdu arren ereduaren zutarriak ongi jarrita dauzkala erakutsi du Mondragonek. Arrasateko korporazio hori gai izan baita emaitza onei eusteko, taldearen tamaina txikitu den arren. Oronak eta Ulmak taldea utzi ondoren, aro berria hasi zuen taldeak, eta, haiek utziko hutsunea datuetan agerikoa den arren, gainerako kooperatibek lortu zuen salmentak eta enplegua handitzea iaz. Eta aurten ere 2022ko datuak hobetzeko bidean dira, nahiz eta aitortu duten hasiak direla ekonomiaren uzkurtzea nozitzen.

Korporazioa osatzen duten enpresa eta kooperatibak 10.607 milioi eurora iritsi ziren salmentetan 2022an. Aurreko urtean baino %10,7 gehiago da hori, Oronaren eta Ulmaren emaitzak aintzat hartu gabe. Ez baita ahaztu behar bi kooperatiben ekarpena 1.500 milioi euro ingurukoa izan dela azken urteetan. Edonola ere, inbertsio ahaleginari eutsi dio taldeak oro har, eta datu onarekin itxi zuen urtea, 347 milioi eurora iritsita (+%11,8). EBITDA bateratua ere 1.103 milioi eurora iritsi zen; %6,9ko hazkundea izan da.

Enpleguari eustea ere lortu zuen Mondragonek 2022an: 68.879 pertsonako lantaldearekin itxi zuen iazko ekitaldia. Urrun dago 2021eko 80.000 langileen langa, eta agerikoa da Oronak eta Ulmak utzitako hutsunea, bien artean 10.000 pertsonari baino gehiagori ematen baitie enplegua. Baina korporazioak erakutsi du indartsu segitzen duela taldeak, eta gai dela enplegua sortzeko. Hain zuzen ere, industria arloko kooperatibek ia laurehun lanpostu sortu zituzten iaz.

Industria, indartsu

Sektoreka, esanguratsuak dira industria atalaren emaitza onak. Alor horretako kooperatibek 4.844 milioi euroko fakturazioa lortu zuten iaz (+%15,6), eta, guztira, 222 milioi euroren irabaziak lortu zituzten. Salmenta horietatik %75 Euskal Herritik eta Espainiatik kanpo egin zituzten kooperatibek; «nazioartekotzearen aldeko apustuaren» adierazle da hori, Mondragonen esanetan. Gaur egun, taldeak 104 lantegi ditu nazioartean, eta 10.000 langile baino gehiago ditu. Industria atalean 27.316 langile ditu denera.

Banaketan ere emaitzak hobetu ditu taldeak, eta salmentak (Eroski eta Erkop barne) 5.759 milioi eurora iritsi ziren iaz. Inflazioaren eragina nabarmena izan da Eroskiren kasuan, irabazi marjinak nabarmen txikitu zitzaizkiolako. Edonola ere, taldeak 64 milioi euroren irabaziak izan zituen, eta gai izan zen zorra kitatzen jarraitzeko.

Finantza arloko erakundeei dagokienez, Mondragonek azaldu du Laboral Kutxak «portaera ona» izan zuela: liderra izan zen kaudimenari dagokionez, eta 151 milioi euroren irabaziak lortu zituen, besteak beste.

Ekipo ondasunek ere emaitza onekin itxu zuten iazko ekitaldia, eta eskaera zorroa beteta daukate enpresa askok, batez ere energia berriztagarriei eta espazioko industriari lotutako proiektuei esker. Energiari lotuta ari dira hazten ingeniaritza arloko kooperatibak ere. Autogintza alorreko kooperatibek, berriz, %14 handitu zituzten salmentak iaz, «lehengaien eta energiaren prezioaren igoerak marjinetan eragin handia izan duen arren».

Atal berria

Emaitza horiek Ukrainako gerrak eragindako «egoera zailean» lortu izana nabarmendu du Mondragoneko presidente Iñigo Uzinek, ohar bidez. Kooperatibak hazteko bidean direla azpimarratu du, nahiz eta adierazle batzuetan nabaritzen hasiak diren «moteltzearen sintomak». «Hala izanik ere, ziur gaude egoera kaltegarri posibleei aurre egin ahal izango diegula», adierazi du Uzinek. Eta aurreratu du urtea ondo amaitzea espero dutela. Maiatzera arte, fakturazioa %6,5 hobetu du taldeak.

Barne antolaketari dagokionez egindako aldaketa baten berri ere eman du taldeak gaur, Donostian egindako kongresu nagusian. Atal berri bat sortu baitu Mondragonek: ezagutzarena. Bananduta zeuden negozioak atal berean batuko ditu, elkarren arteko «lankidetza» bultzatzeko. «Etorkizuneko apustua» da, Mondragonek azaldu duenez. Ikastetxeak, unibertsitatea eta zentro teknologikoak biltzen ditu: 11 erakunde guztira, eta 2.000 langiletik gora.


Summary: Pogacar hondoratu egin da, eta Vingegaardek azken kolpea eman du. Gallek irabazi du Tourreko 17. etapa, ihesean. Bilbao hirugarren izan da, eta seigarren jarri sailkapenean. Pogacarrek ia sei minutu galdu ditu liderrarekin, Lozen makalaldia izan eta gero

Ezuste handirik ezean, Jonas Vingegaardek (Jumbo) irabaziko du Frantziako Tourra. Kolpe erabakigarria eman du gaur, mendiko etapa nagusian. Hark erasoa jotzerako, jota geratu da Tadej Pogacar (UAE). Loze igo dute, aurtengo aldiko mendaterik garaiena, eta esloveniarra gailurretik 7,6 kilometrora gelditu da ezinean. Vingegaardek ia sei minutu atera dizkio Courcheveleko helmugan, eta sailkapenean 7.35era du orain. Maillot horiak iazko jabe bera izango du.

Etapa Felix Gallek (Ag2r) irabazi du, eguneko ihesaldia baliatuta. Pello Bilbao (Bahrain) ere alde eginda ibili da, eta hirugarren izan da, Vingegaard beraren aurretik. Gernikarra seigarren jarri da nagusian, eta gaur etapa handia egin ondoren, aukera dauka Tourra are gorago bukatzeko: Simon Yates (Jayco) 31 segundora du, Carlos Rodriguez (Ineos) 49 segundora, eta 2.05era dauka Adam Yatesen (UAE) hirugarren postua.

Pogacar erori egin da Saisiesen, eguneko lehen mendatean. Igotzen hasi eta berehala jo du asfaltoaren kontra, beste txirrindulari baten gurpila ukitu ondoren. Itxuraz, aparteko arazorik gabe itzuli da bizikleta gainera, baina baliteke kolpeak zerikusia eduki izana ondoren Lozen izan duen ahuleziarekin.

Ihesaldi jendetsu eta indartsua osatzeko saiakera izan da Saisiesen, baina ezerezean utzi du Tiesj Benootek (Jumbo). Haren erritmoak apurtu egin du faboritoen multzoa, eta hasiera batean, atzean gelditu dira Bilbao, Rodriguez eta Jai Hindley (Bora).

Egoerak baretzera egin du tropelean, eta Cormet de Roselenden 34 txirrindularik egin dute alde. Bilbao izan da horietako bat. Bidaide izan ditu Gall, Simon Yates, David Gaudu (Groupama) eta Guillaume Martin (Cofidis), sailkapen nagusiko hautagaiak haiek ere. Giulio Cicconeri (Lidl) ez dio trenak ihes egin, eta puntuak pilatzen aritu da mendiko lidergoa sendotzeko. Halaber, Vingegaardek eta Pogacarrek bi taldekide sartu dituzte aurrean: batak Benoot eta Wilco Kelderman (Jumbo), eta besteak Marc Soler eta Rafal Majka (UAE).

Ihesaldia tropel bat zen bere horretan, eta aurrean zeuden faboritoek jende ona zuten lanerako. Haatik, kontrol zorrotza ezarri du Jumbok multzo nagusian, eta errentak nekez egin du gora. Longefoy gainditu, eta Lozera bidean martxa bizkortzen saiatu dira lasterketa burukoak, baina errentak doi-doi gainditu du hiru minuturen langa. Murritzegia zirudien, 28 kilometroko igoera ia amaiezina baitzuten aurretik.

Tarte luze batez Omar Frailek eta Jonathan Castroviejok (Ineos) gidatu dute tropela, baina haien erritmoa ez da nahikoa izan aurrekoengana gerturatzeko. Pogacarrek, bien bitartean, ez zuen sentipen onik igortzen. Aurpegia elastikoa bezain zurbila zeukan, eta aurkariei jarraitu ezinik gelditu da tontorra oraindik urrun zegoenean. Segundoak azkar galdu ditu horitik aurrera.

Ihesaldia berandu gabe xehatu da. Aurrera egin dute Yatesek, Gallek eta Majkak; Bilbaok ezin izan die jarraitu. Gallek eraso egin du, eta hortik aurrera, lehia estua izan du Yatesekin. Gailurrean 23 segundo zeuden bien artean. Beranduago iritsi da Vingegaard. Erakustaldiaren bila irten da mendateko azken bost kilometroetan, baina ezin izan ditu iheslaririk onenak harrapatu. Une batez, trabatuta gelditu da motor baten erruz, eta hanka lurrera bota behar izan du.

Bilbao liderraren gurpilean iritsi da tontorrera, eta hamalau segundo atera dizkio Courcheveleko helmugako malda pikoan. Ordurako, etapa irabazia zuen Gallek. Maldan behera ohi baino hobeto moldatu da, eta Yatesi 34 segundo atera dizkio azkenean. Bilbao 1.38ra iritsi da, 1.52ra Vingegaard, eta 7.37ra Pogacar.


Summary: Sanchezek eta Diazek Feijoo estutu dute, Voxen programa biluztuta. Sanchezen iritziz, PPko hautagaiak uko egin dio lauko eztabaidan parte hartzeari «lotsa ematen diolako Abascalen ondoan agertzeak». Diazek gordin egin dio aurre zenbait momentutan eskuin muturraren diskurtsoari.

Hiruk hitz egin dute, baina lau izan dira protagonista. Espainiako Gorteerako hauteskundeetan, kanpainako azken eztabaidarako gonbita egin zien RTVE Espainiako irrati-telebista publikoak PSOEko, PPko, Sumarreko eta Voxeko presidentegaiei, baina Alderdi Popularrak ez joatea erabaki zuen. Beraz, atzo gauean, Pedro Sanchez (PSOE), Yolanda Diaz (Sumar) eta Santiago Abascal (Vox) izan ziren hizlari bakarrak. Alberto Nuñez Feijoo PPko presidentegaia eztabaidan ez egonagatik, sarritan aipatu zuten Sanchezek eta Diazek, nabarmentzeko Voxekin bat datorrela hainbat arlotan. Ahalegindu ziren irudikatzen alternatiba bakarra duela PSOEren eta Sumarren koalizio gobernuak: PPren eta Voxen arteko aliantza bat. Eskuinak irabaziz gero eskubideetan «atzerapausoak» izango direla ohartarazi zuten, eskuin muturraren programa aletuta. Abascalek, berriz, herritar xumeen aurka gobernatzea leporatu zien Sanchezi eta Diazi, eta ziurtatu zuen Vox dela PSOEren eta Sumarren politikei «aurre egiteko ausardia duen indar bakarra».

Feijoo eztabaidatik kanpo geldituta, ikusmin handia piztu zuen eztabaidak har zezakeen norabideak. Sanchezek tarte bat eskaini zion Feijooren falta azaltzeari. «Lotsa ematen dio Abascalen ondoan azaltzeak . Harekin egiten ditu itunak, harekin gobernatzen du, baina lotsa ematen dio harekin batera azaltzeak». Diazek sarritan aipatu zuen PPko burua Abascali mintzatzen zitzaionean. Voxeko hautagaia eztabaidan Feijooren «ordezkari» gisa ari zela errepikatu zuen behin eta berriz.

Ordu batzuk lehenago, PPko presidentegaiak La Sexta telebista kateari esan zion ez zuela parte hartuko, eztabaidan ez zirelako egongo «Sanchezen kideak». PSOEri egotzi zion EAJren, EH Bilduren eta Esquerra Republicanaren parte hartzeari «betoa jartzea».

Dena den, Sanchezek eta Diazek modua bilatu zuten Feijooren falta nabarmentzeko, diskurtsoak harengan zentratu gabe. PPko burua kritikatu zuten eskuin muturreko alderdiari zuzendutako erantzunekin; adibidez, feminismoa aldarrikatu zutenean. Abascalek genero indarkeriaren kontrako legea gaitzetsi zuen, eta Espainiako Gobernuari leporatu zion bortxatzaileak askatzea soilik baietz da baietz legearekin. «Hau da mingarriena, PP eta Vox gauza hauetan ados jarri izana», erantzun zuen Sanchezek.

Diazek irmoago hitz egin zuen eskuin muturraren aurka. «Utzi geure bizkar barre egiteari», esan zion Abascali, Voxek Valentzian dituen bi diputaturen argazki bat erakutsiz. Irudian, eskuin muturreko ordezkariak barrez ikusten ziren, «eraildako emakume baten omenez minutu bateko isilunea egiten ari zirela». Espainiako jarduneko presidenteordeak Voxeko hautagaiari eskatu zion aipa zezala neurri bakar bat bere proposamenen artean emakumeak indarkeria matxistatik babesteko, baina ez zuen erantzunik jaso. «Zure politika da emakumeoi eskubide gehiago aitortzen dizkiguten legeak indargabetzea», esan zion.

Abascal «genero ideologiaren» aurkako mezuekin tematu zen, baina Sanchez eta Diaz ez ziren Voxekoaren diskurtsoarekin katramilatu. Eztabaidaren gainontzeko ataletan bezala, denboraren zati handi bat bideratu zuten proposamenak egitera eta gobernuaren azken lau urteetako jarduna babestera. Elkarlanean aritu ziren gobernuaren defentsan, baina Sumarreko presidentegaiak PSOEtik aldendu zuen bere burua gai jakin batzuetan. Anbizio handiagoa eskatu zion hurrengo legealdirako, erreforma fiskal «justu» batean sakontzeko, etxebizitza politikak garatzeko edo osasun publikoa indartzeko. Diazek «marra gorri bat» ezarri zion Sanchezi: «Jubilatzeko adina ez da atzeratuko».

Abascalek gehien nabarmendu zuen mezuetako bat izan zen gobernuak herritarrak pobretu dituela; besteak beste, klima larrialdiaren kontrako politikekin, gehiegizko zergekin eta diru publikoaren «xahuketarekin». Azken puntu horri lotuta, Diazek gogorarazi zion Madrilgo Erkidegoko fundazio batean eman zituen urteak, diru publikoa kobratzen apenas jarduerarik gabe. «Honi buruz hitz egitea, zatozen chiringuito-tik etorrita, oso larria da».

Sanchezek eta Diazek ukatu egin zuten Voxek herritar xeheen interesak defendatzen dituela. Nabarmendu zuten ez dituela babestu gutxieneko soldataren igoera, ezta pandemia garaian enpleguari eusteko onartu ziren laguntzak edo inflazioari aurre egiteko hartutako neurriak ere. «PPk eta Voxek sistematikoki bozkatu dute pentsioak igotzearen aurka», adierazi zuen PSOEko hautagaiak. Sumarrekoak ohartarazi zuen Voxen programak «zerga jaitsiera orokor bat» jasotzen duela, «lan kontratu zaborretara itzuli» nahi duela, eta pentsioak pribatizatzea duela helburu, PPk bezala, Diazen esanetan.

Tentsio handiko uneetako bat eztabaidaren amaieran gertatu zen, Diazek Abascali galdetu zionean normala iruditzen ote zaion Feijoo Marcial Dorado narkotrafikatzailearekin elkartu izana barku batean. «Ez zaidana normala iruditzen da hemen ez dagoen pertsona bati horrela eraso egitea», erantzun zuen Abascalek, Feijooren eta Doradoren arteko harremanari buruz iritzirik eman gabe.

Kanpaina bihar amaituko denez, eztabaida azken aukeretako bat izan da botoa erabaki gabe duten herritarrak konbentzitzen saiatzeko. Abascalen iritziz, igandean «ez da nahikoa izango Sanchez kanporatzea: haren politika guztiak indargabetu behar dira, eta soilik Vox ausartuko da behar den aldaketa bultzatzen». Diazek botoa eskatu zuen «etorkizunari begiratzeko, beldurrik gabe maitatzeko, klima aldaketari aurre egiteko eta soldatak igotzeko». Sanchezen arabera, bi bideren artean erabaki beharko dute igandean boto emaileek. «Aukeratu beharko dugu Espainia astelehenean 2023an esnatuko den ala 1973an».


Summary: Hamar urteko ume bizkaitar bat hil da itota Espainiako igerileku batean. Asteazken arratsaldean gertatu zen. Ikerketa abian dago, eta autopsiaren emaitzen esperoan daude.

Hamar urteko ume bizkaitar bat hil da itota Poza de la Sal herriko (Espainia) udal igerilekuan. Asteazken arratsaldean gertatu zen. 19:38ean eskatu zuten laguntza, umea uretatik konorterik gabe atera zutenean.

Hasieran, igerilekuan oporretan zegoen mediku batek lagundu zuen umea. Gero, Gaztela eta Leongo osasun larrialdietako eta Guardia Zibileko pertsonala iritsi zen, helikopteroekin, anbulantziekin eta Briviescako lehen mailako arretako langileekin. Larrialdi zerbitzuek ezin izan zuten ezer egin umea bizirik mantentzeko.

Ikerketa abian jarri da, autopsiaren emaitzen esperoan. Uretan gertatu zela uste den arren, autopsiaren emaitzak nola ito den argituko dute. Auzitegi medikuaren txostena gaur argitaratzea espero da. Bitartean, Guardia Zibila informazioa jasotzen ari da, eta lekukoei galderak egiten.


Summary: Angel Toñak iragarri du EH Bilduri emango diola botoa. Vocento taldeak argitaratu duen iruzkin batean egin du iragarpena Eusko Jaurlaritzako Enplegu sailburu ohiak. Koalizioak «Euskadiren adiskidetzean» emandako pausoak balioetsi ditu.

Angel Toña Eusko Jaurlaritzako Enplegu sailburu izandakoak iragarri du EH Bilduri emango diola botoa igandean. Vocento taldeak gaur argitaratu duen idatzian egin du iragarpena Toñak. Votar para seguir avanzando izenburupean idatzitako testuan (Botoa eman aurrera egiten jarraitzeko), Toñak adierazi du hurrengo igandean parlamentu bat eta gobernu bat eratuko direla Espainian, eta herritar askok nahi dutela, bera barne, «gehiengo nahikoak» egotea gizarte, lan eta ekonomia arloko lorpenak bermatzeko eta hobetzeko, eta «kolektiborik behartsuenei» babesa eta laguntza emateko. Ez hori bakarrik: gaineratu du igandeko bozetan jokoan dela Kataluniako eta Euskal Herriko «bizikidetza baketsua» ahalbidetuko duen «nazio anitzeko berezitasunean» aurrera egitea ere.

«Nire ustez, herri honetako ezkerrak erakutsi du guztiontzat gobernatzen dakiela, eta enpresaburu, langile, administrazio eta gizarte kolektibo desberdinen interesak ere berma dezakeela», adierazi du. Alde horretatik, iritzi dio ezinbestekoa dela babesa ematea PSOE, Sumar, ERC eta EAJrekin batera gobernu «aurrerakoi» bat lortzea ahalbidetuko duen alderdi bati, Kongresuan gutxienez 176 eserleku lortzeko.

«Euskadik bere buruarekin adiskidetu behar du. Eta hori egiteko modu bat da onartzea EH Bilduk emandako pausoak ezinbesteko baldintza izan direla bide horretan. Nik nahi dut denok pauso gehiago ematea. Sinesten dut Euskadi solidarioan, oparoan, ez hain desorekatuan», erantsi du Toñak. Haren iritziz, une egokia da EH Bilduk egindako bidea aitortzeko. «Oso beharrezkoa iruditzen zait Euskadi ordezkatzen duen ezkerra gure konfiantza jarri ahal izateko alderdia izatea, indarkeriaren urte gogorrak zuzendu eta beharrezko adiskidetzean aurrera egiten jarraitzea». Horretarako EH Bilduk boto hori jaso behar duela esan du, «Euskadiko bizikidetzak guztiak lubakietatik atera ditzan». EH Bilduk ez ezik gainerakoek ere aurrera egin behar dutela uste du. Era berean, garrantzitsutzat jo du nazio aniztasuna aitortuko duten alderdien lana, eta hor kokatu du EH Bildu.

«Nik adierazten dut EH Bilduri emango diodala botoa. Inoiz ez dut nire botoa ezkutatu; orain ere ez dut ezkutatuko», azpimarratu du, eta argitu bere botoa ez dela «baldintzarik gabea, ezta dogmatikoa ere»: «Uste dut ezkerreko pertsona bat naizela eta izan naizela. Uste dut nazionalista moderatua izan naizela, eta naizela orain ere. Ez dut independentzia aldarrikatzen: eskari gainditua iruditzen baitzait. Asimetria plurinazionala aldarrikatzen dut. Horrek egin ninduen Euskadiko Ezkerrako militante 1977tik 1991ra. Eta Bakearen Aldeko Koordinakundearena. Ordutik, nire independentzia politikoari eutsi diot, baina Ezker Batuaren eta Aralarren hautagaitzak babestu nituen, eta EAJren gobernu bateko kide ere izan nintzen, unean-unean egin behar nuena egin behar nuela sinetsita».


Summary: Botoa posta bidez emateko epea luzatu dute. Bihar 14:00ak arte eman ahal izango da botoa postaz. Posta bidez bozkatzeko eskaera jasotzeko helbide bat adierazi eta boto paperak jasotzeko beste bat adierazi duten herritarrei erantzuteko eskatu du luzapena Espainiako posta zerbitzuak. Espainiako Hauteskunde Batzordeak hartu du erabakia.

Espainiako Hauteskunde Batzordeak bihar 14:00ak arte luzatu du igandeko hauteskundeetarako botoa postaz emateko epea. Berez, gaur arratsaldean amaitzen zen epe hori, baina Correos Espainiako posta zerbitzuak bihar arte luzatzeko eskatu du goizean. Gaur goizeko datuen arabera, estatuan posta bidezko botoa eskatu dutenen %91k jada eman du botoa: denera, 2,4 milioi lagun inguru.

Ikusi gehiago: Posta bidezko botoen uholdea

Correosen arabera, epea luzatzeko arrazoi nagusia da boto paperak jasotzeko eskaeran helbide bat jarri eta ondoren boto papera beste batera bidaltzeko eskatu duten herritarren nahiari erantzutea. Era berean, ordea, adierazi dute ezingo litzatekeela epea ostiraleko 14:00etatik aurrera luzatu, ezingo litzatekeelako bermatu boto guztiak hauteskunde egunerako garaiz iristea.

Gaur, Correoseko 654 bulego 22:00ak arte egongo dira irekita; egunerokoan 20:00ak arte irekita egoten direnak dira, nagusiki. Era berean, gehitu dute beharrezkoa izanez gero itxiera ordutegiak atzeratuko dituztela: «Bulegoren batean jendea zain badago itxiera ordua iristen denean, horiei arreta eskaintzen jarraituko da, posta bidezko azken botoa jaso arte». Erakundeak, dena den, botoa «ahal bezain laster» ematera deitu ditu herritarrak.

Correosek gaineratu du goizean bozkatu ahal izateko 170.000 agiri zeudela postetxeetan jasotzear oraindik.


Summary: Hiru pertsona hil dituzte Zeelanda Berrian, tiroketa batean. Sei lagun zauritu dituzte, eta haietako hiru larri daude. Zeelanda Berrian eta Australian ospatzen den Munduko Futbol Kopa hasi baino bi ordu lehenago gertatu da.

24 urteko gizon batek hiru pertsona hil eta beste sei zauritu zituen atzo Zeelanda Berriko Auckland hirian. Etxeko atxiloaldian zegoen gaztea, baina hala ere eraikuntzan egiten zuen lan. Haren lanpostuan gertatu zen tiroketa, eraikitzen ari diren eraikin batean. Zeelanda Berriko osteguneko goizeko zazpietan sartu zen tiratzailea eraikinean —Euskal Herriko asteazkeneko arratsaldeko bederatzietan—, eta bi pertsona hil zituen. Gertakariak Munduko Futbol Koparen hasierarekin bat egin du, Zeelanda Berrian —eta Australian— ospatzen da eta.

Poliziak hilda aurkitu zuen tiratzailea. Hala ere, haietako biri tiro egin zien hil baino lehen. Horrez gain, beste lau lagun zauritu zituen, orotara sei, eta haietako hiru larri daude. Agintariek diote helburu edo arrazoi ideologiko edo politikorik gabeko erasoa izan zela. Lanean bertan sortutako arazoak izan litezke arrazoiak.

Sunny Patel Aucklandeko Poliziaren superintendenteak tiroketa azaldu zuen: «Tiratzailea eraikinean sartu zen, eta, gora zihoan heinean, kargagailua husten aritu zen. Azkeneko pisura iristean, igogailuko zulora sartu zen. Bertan, harekin hitz egiten saiatu ginen, baina, bederatzi tiro entzun ondoren, haren gorpua aurkitu genuen soilik» .

Munduko Koparen segurtasuna, kolokan

Munduko Futbol Kopa abian da Zeelanda Berrian. Tiroketa ekitaldi hori baino bi ordu lehenago izan zen. Gertakariaren harira, pertsona askok zalantzan jarri dute Munduko Kopako segurtasuna. Zeelanda Berriko lehen ministroak, Chris Hipkinsek, hainbat aipamen egin zituen txapelketako segurtasunaren inguruan: «Txapelketak aurrera jarraituko du, antolatu den moduan. Hala ere, bertako segurtasuna handituko dugu; ez dugu nahi horrelako beste ezer gertatzea».

Andrew Coster Zeelanda Berriko Poliziaren ordezkariak lasaitasuna helarazi du: «Gertakari honek ez du inongo eraginik edukiko FIFAren txapelketan, ezta hiriko segurtasunean ere. Herrialde oso segurua da geurea, eta jendea lasai egon daiteke».


Iazko udan baino turista gehiago

Summary: Iazko udan baino turista gehiago. Iazko ekaineko datuekin alderatuta, %6,5 gehitu dira hoteletako sarrerak Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. Eguneko batez besteko tarifa 121 euro izan da: %15 garestiago.

Turismoaren sektoreak indartsu hasi du uda. Araba, Bizkai eta Gipuzkoako hoteletan 334.897 sarrera erregistratu zituzten ekainean, 2022ko hil berean baino %6,5 gehiago, eta 652.205 gau egin zituzten guztira, %8,3 gehiago. Batez besteko egonaldia 1,95 egunekoa izan da, aurreko urteko ekainean baino apur bat txikiagoa (1,98 egun izan zen),

Eustaten arabera, ekainean modu berezian hazi da Espainiatik kanpoko bidaiarien kopurua; sarrerak %20,1 gehitu dira, eta gaualdiak % 14,5. Turista horiek hoteletako sarrera guztien erdiak baino gehiago dira (%52,9).

Lurraldeka, Arabako hoteletan 44.048 pertsona egon ziren ekainean (iaz baino %12,5 gehiago). Bizkaian, sarrerak % 6,7 gehitu ziren, 151.169 turista. Eta Gipuzkoan, %8,9 gehiago, 139.680 bisitari.

Hiriburuka, sarrerak %15,7 gehitu ziren Gasteizen, %5 Bilbon, eta %12,8 Donostian.

Hotelen okupazioa %75ekoa izan da, logelen arabera neurtuta. Eta eguneko batez besteko tarifa 121 euro izan da, %14,7 gehiago. Gipuzkoan 140 euro ordaindu da logela batean gau bat pasatzeagatik; Bizkaian, 113 euro, eta Araban, 89 euro.


Zuberoako kulturguneak

Summary: Zuberoako kulturguneak. Muskildi eta Urdiñarbe herriak lotzen dituen ibilbideari jarraika, Arbailako eskualdeko ondare oparoa ezagutuko du ibiltariak. Paisaian ez ezik, herriotako ondasun arkitektonikoan eta artean ere murgiltzeko abagune ederra profitatuko du.

Muskildi eta Urdiñarbe lotzen dituen bidea (klikatu irudian tamaina handiagoan ikusteko). Joxean Apeztegia

Muskildi eta Urdiñarbe herriak Zuberoako mendebaldeko zokondo batean daude. Biak Arbailetako eskualdean egokiro ezarriak, abiapuntu ezin hobeak dira, besteak beste, San Antoni eta San Gregori baseliza eta muino amiragarriak ezagutzeko. Behe ibarretan altxarazita egon ordez, tenpluok mendi bizkarra hobetsi dutela ematen du, eta, itsasargien antzera-edo, eskualdeko iparraldeko muga irizpide onez zehazten dute. Lili baratzeek jantzitako mendi tiniak ibiltarien aiduru agertuko dira, tankera hieratikoaren antzo. Alabaina, muinook ez dira ahuntzaren gauerdiko eztula; istorio zirraragarriz mukuru daude. Jakina, horretarako ezinbestekoa da haizearen mintzoa ezagutzea, Leire Bilbaok dioenez: «Haizeak leun jotzen du aurpegian xuxurla-xuxurla ipuinak eta pasadizoak kontatzen. Zenbat istorio ez ote ditu batetik bestera garraiatzen!». San Antoniko kapera 1385. urtean eraiki zuten, Agaramont eta Lüküzeko jaunek sinatutako bake hitzarmeneko berme gisa. San Gregori baselizatik hurren, ordea, Gaztelüzarre izeneko muinoa topatuko du ibiltariak lerro batzuk beherago deskribatzen den zidorrean. Gaur egun, eraikuntza historikoen artean katalogatuta dago, eta lurrez gotortutako eremu zirkular bitxia ikusiko du hurreratzen denak. Nafarroa Behereko muga-mugan izanda, bista harrigarriaz gozatzeko aukera eskaintzen dute gailur biek: Arbailako mendigune karstikoa, Basabürüko mendia eta Zuberoako ibarretan barreiaturik diren etxaldeak eta larre zabalak, beste leku askoren artean.

Urdiñarbeko eliza. Josean Gil-Garcia

Muskildi eta Urdiñarbe ibilbide bakar batera ekartzeko asmoa ez da ustekabea izan. Pier Paul Berzaitz kantari eta autore ezaguna Muskildi herrian sortua da, eta betidanik izan du lotura hertsia San Antoniko kaperarekin. Urdiñarbeko herri pintoreskoan, berriz, Jean Mixel Bedaxagar dantzari, txirula jotzaile eta kantaria sortua da. Artista biak dira pastoralen idazle, eta bi-biak kantuan emanak. Izan ere, euren ahotsa ederki baliatu dute doinu sarkorrez blaitzeko Euskal Herriko plazak. Berzaitzek dioenari segika, «kantagintza gauza indartsua da, gizarte baten egoera berezia salatzen duena. Oroz gainetik, lekukotasuna da». Badira kantuak, beraz, bihotzeraino iristen direnak, hots, lehen konpasak aditu bezain laster kemena eta adorea ematen dutenak. Nor ez da emozionatu amets sekretuz beteriko baratze bat imajinatzean? San Gregori baseliza Jar ditzala bidaztiak belarri biak dantzan, kantuaren xarmak ederki ferekatuko baitu, San Gregori, Gazteluzarre, Urdiñarbe eta Muskildiko bazterretan barna pinpilin-panpilin doalarik. Xantza on, bidazti!

San Gregoriko talaiara doan bidea Muskildi (Zuberoa) herrian hasten da. Gainaldea zapaltzeko ez da abiapuntu bakarra, baina Muskilditik abiarazten dena hartuta, ibiltariak mendilerro bereko makina bat tontor eta gune historiko bisitatzeko profitatuko du. Eliza ondoan hasiko da ibilian, udaletxea, frontoia eta beste eraikin batzuk altxatzen diren lekuan. Errepidean gora egingo ditu lehen pausoak, Oskaxeko mendate aldera. Bostehun metro inguru egin ostean, ur biltegi ttipi bat ikusiko da errepide ondoan. Erreferentzia ona izan ohi da eraikin xumea; izan ere, pittin bat aurrerago, asfaltoa utzi eta eskuinetik doan basabidea hautatuko du. Astigar xumeak, lizarrak eta haritzak bidaide, osteratxo polita osatuko du baso ttipian barrena. Bidea bitan banatzen denean, ezkerreko bidea hartu eta goratasuna hartzeari eutsiko zaio han. Belardi eremuetan sartu gabe, ordea, errepide estu batera iritsiko da.

Muskildiko pastorala. Josean Gil-Garcia

Eskuinera egingo du errepidean, eta maldan gora jarraituko. Itsasargi baten erara egokitua, San Antoni baseliza ikusiko du lerro berean airoski altxatua. Jarraitzen ari den errepideak lepoan lagako du oinezkoa. Ezkerraldean, Larregi izeneko muinoa altxatzen da. Errepidea laga, eta eskuinera joko du orduan. Nekazari bideaz baliatuko da orain hegiz hegi jarraitzeko. Kakoeta muinoa parez pare ikusiko du, landaretza trinkoak hertsiki harrapatuta. Izan ere, otaka alorrak eta lahar bihurriek ez dute errazten gora doan bidea. Beraz, muinoaren mendebaldea janzten duen belazearen azpitik jarraituko du, gailurrerako bideari muzin eginda. Kakoeta muinoa inguratu ostean, lerroari atxikita jarraituko du, betiere noranzkoari eutsirik. Gazteluzarre tontor aldera bideratuko ditu gero pauso geldoak. Tontorrera igotzeko, bi aukera izango ditu: eskuinetik edo ezkerretik. Behin gainaldean, sakonunea inguratu eta San Gregori tontor azpian zabaltzen den lepora jaitsiko da bizkor-bizkor. Edanleku batzuk ikusiko ditu lepoan. Urdiñarbe jomuga Behin lepoan, maldan gora egingo du, zuzen-zuzen. Aldats pikoari aurre eginda, baseliza inguratzen duen parkera iritsiko da. Baselizaraino iristen den errepidea hartuko du han, eta jaitsiera egingo. Horretarako, parkeko hesia igaro, eta, bide asfaltatua lagun, goratasuna galtzen hasiko da. Aintzirako bideari ekinez, bidebanatze batera helduko da. Lanbarako bidea alde batean utzi, eta eskuinetik jarraituko du, Larregiko bidetik. Bihurgune itxira heltzean, asfaltoa utzi, eta eskuinetik doan basabidea hautatuko du, betiere Urdiñarberako bideari oratzeko. Beraz, aldatsari aurre eginda, eskuinetik batuko zaio San Gregoriko lepotik jaisten den zidorra. Ezkerrera okertu eta zehar-zehar jarraituko du han, behera egin gabe, gaztainondoak, hurritzak eta lizarrak gidari. Aurrera egin ahala, ordea, goratasuna galtzen hasiko da. Ürrütiagerrea etxaldera helduko da, paisaiaz bapo gozatu ondoren. Etxaldearen erditik igaro, eta aurrera jarraituko du. Larzabaleko bidexka beherago batuko zaio. Noranzkoa aldatu gabe, aurrera joko du, asfalto gainetik. Urdiñarbe eta Muskildi herriak lotzen dituen errepidera iritsita, ezker-eskuin egin eta Urdiñarbeko eliza aurreko parkera iritsiko da.

Muskildiko San Antoni kapera. Josean Gil-Garcia

Pilotalekuaren atzeko zubia igaroko du GR-78a bidelagun. Bidebanatzean, eskuinera hartu, eta Jauregibehereko bidexkatik jarraituko du. Errepidera iritsita, ezkerretik jarraitu, eta, ehunka metro egin ostean, hots, Iratzabaleko bidea ezkerrean utzita, Ahünzbordako bidexka daraman nekazari bideari oratuko zaio. Metro batzuk baino ez ditu egingo; izan ere, berehala ezkerrera hartu beharko du, Arjelako bidean aurrera egiteko. Arto sailak eta belardiak inguruan dituela, hartxintxar bidean gora egingo du. Harik eta Organbideko lepora iritsi arte. Izen bereko baserria ikusiko du han. Eskuinera egingo du lepoan, eta Ehüzako leporantz abiatuko da. Aurrerago, Miranda Kaparreko bide asfaltatuarekin bat eginda, leporako bidea utzi eta behera doan bideari jarraituko dio, Muskildi aldera. Abarakia errekastoaren gainetik igaro ostean, Muskildin itxiko du San Gregoriko itzulia.

Bihar: Toloñoko eguerdiko haitza.