Summary: Suitzarrek klima larrialdiari aurre egiteko neurriak baztertu dituzte erreferendumean. Berotegi gasen isurketa murriztearen eta erregai fosilei zergak handitzearen inguruan galdetu diete herritarrei. Emaitzek arriskuan jarri dituzte herrialdeak Parisko Hitzarmenean sinaturiko helburuak.

Suitza hasierako laukitxora itzuli da klima larrialdiaren inguruko politikei dagokionez, herritarrek isurketak murrizteko neurrien kontra bozkatu baitute erreferendumean.

Atzo egin zuten bozketa, eta boto emaileen %51,6k baztertu egin dute CO2aren inguruko legea, eta %49k bozkatu zuten alde.

Gobernuak proposatu zuen herrialdeak 1990ko hamarkadan zituen isurketa mailak erdira jaistea 2030erako, energia iturri berriztagarriak indartuz, erregai fosilen zergak handituz, besteak beste hegazkin txarteletan.

Ezetzak «ondorioak» izango dituela esan zuen atzo Simonetta Sommaruga Ingurumen ministroak. «Orain zaila izango da klimaren inguruko helburuak lortzea». Edonola ere, adierazi zuen herrialdeak ez duela utziko Parisko Hitzarmena.

Alderdi Berdeak deitoratu egin zuen erreferendumaren emaitza. «Petrolio eta gas konpainiak eta haien presio taldeak irabazi dute», adierazi zuen alderdiak ohar batean. «Honek izugarri geldotuko du klima babesteko ahalegina».

Legearen aurkariek argudiatu dute Suitzak bakarrik isurien %0,1 eragiten dituela munduan, eta adierazi dute halako neurriek ez diotela lagunduko ingurumenari.

Erabakiak erabaki, klima larrialdiak eragin handia du Suitzan. Iaz bakarrik, hango glaziarrek bolumenaren %2 galdu zuten.

Demokrazia zuzenerako tradizio handia du Suitzak. Gai asko erreferendumaren bidez erabakitzen dira. Erreferendum bat eskatzeko, 100.000 sinadura bildu behar dira, eta zortzi milioi biztanle dituen herrialdeak.

Edonola ere, bozketa zuzenaren praktikak hainbatetan eragin du herrialdean jarrerarik kontserbadoreenak garaitzea. Izan ere, Suitzakoa Europako demokraziarik zaharrenetako eta iraunkorrenetako bat da, baina emakumeei boto eskubidea onartzen azkena izan zen: 1990. urtean zabaldu zen herrialde osora. Gaia ikertu dutenek azaldu dutenez, Suitzan tradizio demokratikoa bera erabili zuten emakumeei bozkatzeko eskubidea galarazteko.


Summary: Euskal Herri osoan aztergai dute uztailean kanpoaldean maskararik gabe ibili ahal izatea. Maria Txibite Nafarroako lehendakariak eta Jerome Salomon Frantziako Osasun zuzendariak iradoki dute litekeena dela neurri hori bertan behera geratzea datorren hilabetean. Eusko Jaurlaritzak ere atea zabaldu dio uda honetan maskara kentzeari.

Baliteke uztaila hilabete erabakigarria izatea maskararen erabilerari dagokionez. Frantziako eta Hego Euskal Herriko agintariek iradoki dute litekeena dela hilabete horretan bertan behera geratzea kanpoaldean maskara derrigorrez jartzeko agindua. Oraindik, ordea, ez dago erabakirik hartuta. Hegoaldean herritarren %50 txertatuta dago jada, eta uztailaren 12rako ia %70era iristea espero da.

Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak gaur esan du Jaurlaritzaren iritziz kanpoaldean maskara erabiltzen jarraitu behar dela, baina pandemiaren bilakaerak onera egiten badu lehenago amaituko dela araua. Ez du eperik eman nahi izan, eta hori datuek esango dutela adierazi du: «Gaur, lehen aldiz, intzidentzia tasa 150etik beherakoa da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan; ea datorren asteetan zer gertatzen den».

Atzo, berriz, Jerome Salomon Frantziako Osasun zuzendariak RTL irratian iradoki zuen balitekeela uztailaren 1ean geratzea bertan behera agindu hori. Elkarrizketa horren ondoren, baina, Osasun Ministerioak ohar batean adierazi zuen ez dutela oraindik erabakirik hartu. «Aditu zientzialariek ekainean erabaki beharko dute arau horren inguruan», zehaztu zuen.

«Dena ondo badoa, ekainaren 30ean hainbat neurri kenduko dira, egoera egokia bada horretarako», esan zuen Salomonek. Gaineratu zuen, ordea, barrualdeetan erabili beharrekoa izango dela maskara, eta horrekin batera beste osasun neurri batzuk mantenduko direla: eskuak garbitzea, distantziak mantentzea eta jende pilaketa handia dagoen lekuetan arreta izatea.

Maria Txibite Nafarroako lehendakaria ere antzera mintzatu zen atzo Radio Euskadin egin zioten elkarrizketan. Esan zuen txertaketa kanpaina aurreikusi bezala gauzatzen bada, eta balitekeela uztailean bertan behera uztea kanpoaldean maskara erabiltzeko agindua: «Denok gaude maskara kentzeko gogoz, eta frogatu da kanpoaldea barrualdea baino seguruagoa dela. Uztailean kendu ahal izango dugula espero dezakegu, baina txertaketak eta intzidentzia tasak esango dute ahal izango den».

Txibitek azaldu zuen maskararen erabilera Espainiako lege batek derrigortzen duela, eta Espainiako Gobernuak utzi beharko duela lege hori bertan behera (Iparraldearen kasuan, Frantziakoak). Edonola ere, aurretik Lurraldeen Arteko Kontseiluan hitz egin beharko litzatekeela gaineratu zuen. Haren hitzetan, okerrena pasatu da; txertoak funtzionatzen ari dira; 60tik gorako pertsonetan ia ez dago positiborik, eta ospitaleetako okupazioa %25ekoa da.

Lehendakariak zehaztu zuen Nafarroako Gobernuak nahiago duela herritarrek haien osasun etxean hartzea txertoa, eta ez oporretan dauden lekukoan, txertoak eskualde bakoitzeko herritarren arabera banatzen direlako, eta ez turista kopuruaren arabera. Esan zuen, edonola, Nafarroan txertoa hartzeko txanda aukeratu egin litekeela, eta ez dagoela zertan hartu opor garaian.

Txibitek gaineratu zuen ostalaritzako edukierak eta ordutegiak ere arinduko dituztela, baina ez zuen zehaztu nola. Gaineratu zuen aste honetan Gobernua ostalariekin bilduko dela, eta udara begira «trantsizio bat» egingo dutela.


Summary: Txibite: «Argi esan dugu ez dugula euskara meritutzat hartu nahi eremu ez-euskaldunean». Nafarroako lehendakariak esan du PSNren eta Geroa Bairen arteko desadostasunak «euskararen dekretuko puntu bakar bati» dagozkiola

Argi eta garbi: «PSNk esana du ez duela euskara merezimendu gisa baloratu nahi eremu ez-euskaldunean, errealitate soziolinguistikoa kontuan hartuta. Eta Geroa Baik, aldiz, horixe nahi du». Euskararen foru dekretuaren zirriborroaren gaineko arrakalaz mintzatu da Maria Txibite Nafarroako Gobernuko presidentea, Radio Euskadi irratian egin dioten elkarrizketa batean. Eztabaidaren garrantzia gutxietsi du lehendakariak, «desadostasun puntu bat besterik ez» dela argudiatuta: «Hizkuntza politikaren zati oso txikian jartzen ari gara arreta. Hizkuntza politika da hezkuntza, euskara hedabideetan sustatzea, Euskarabideak baliabideak izatea... Alor horietan badira adostasunak», esan du.

Nafarroako Gobernuaren egonkortasunari dagokionez, Txibitek esan du koalizioaren jardunaren balorazioa «oso positiboa» dela, eta gobernua gai izanen dela «legealdia amaitzeko»: «Horren aldeko apustua oso argia da».

Orain eztabaida fasean dagoen dekretuan murriztu eginen da euskarak eremu ez-euskaldunean duen presentzia, lan deialdi publikoetatik desagerrarazita. Arauaren zirriborroa ez da oraindik argitaratu, baina, iragan astean, gakoetako batzuk eman zituen Javier Remirezek, Nafarroako Gobernuko lehendakariordeak, Geroa Bairen galdera parlamentario bati erantzunez. Azaldu zuenez, gobernuak «urteko bigarren seihilekoan» tramitatu nahi du euskararen foru dekretu berria, 2022. urtean indarrean egon dadin.

Eremu ez-euskalduneko oposizio lehiaketetan euskara meritutzat ez jotzea: horixe izanen da dekretu berriaren berritasunik nabarmenena, 2017an Geroa Baik, Ahal Dugu-k eta Ezkerrak adostutako arauaren ezaugarrietako bat bertan behera utzita. «Errealitate soziolinguistikoa errespetatuta» eginiko aldaketa dela nabarmendu zuen Remirez lehendakariordeak.

Ez da izanen, baina, Nafarroako euskaldunek pairatuko duten murrizketa bakarra. PSNk proposatutako zirriborroa onartzen bada, eremu mistoko lan deialdietatik ere kenduko dute euskara meritutzat hartzeko beharra, eta «jendaurreko lanpostuetarako» bakarrik aintzatetsiko dute. Osasunbideko deialdietan ere kasuan-kasuan izanen da meritu: osasun langileen kasuan, bai, baina zeladore, laguntzaile, administrari eta bestelako postuetarako, ez. Euskara da salbuespenezko trataera hori duen hizkuntza bakarra, gaur egun ingelesa, frantsesa eta alemana meritu baitira Nafarroa osoko lan deialdietan, eremua edo postuen ezaugarriak edozein direlarik ere.

PSNko kargudun nagusiek argudio bati heldu diote azken asteetan: desadostasunak «bakanak» eta «azalekoak» direla, alderdien arteko tirabira hutsak, baina gobernu barruan «guztien adostasuna» dagoela. Geroa Baik gezurtatu egin du hori: «Gezurra da. Geroa Baik ez du zirriborro horrekin bat egiten; publikoki adierazi dugu. Gobernu barruan ditugun kontseilariek ere ez. Eta PSNk nahi duena egiten badu, guk ere ulertuko dugu maniobrarako tartea dugula, horren aurka egiteko, egokien deritzogun eran».

Ez dute, hala ere, koalizio gobernua erortzen uzteko asmorik: «Desadostasunak handiak dira zenbait puntutan; euskararen auzian, errokoak, baina gobernu itunari eutsiko diogu, PSNri eskuak libre uztea okerragoa izan daitekeelako».


Summary: Iazkoa baino uda hobea espero du Jaurlaritzak, baina 2019koaren azpitik. Bi kanpaina berezi egingo ditu Turismo Sailak; lehena, Espainiara begira, eta bigarrena, etxe barrura

Eusko Jaurlaritzako Turismo sailburu Javier Hurtadok garbi esan du aurtengo udan ez dela pandemiaren aurreko turista kopurua jasoko Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, baina 2020. urtean baino kopuru hobeak aurreikusten dituztela. "Jasangarritasuna, natura eta gastronomia" izango dira Turismo Sailak egingo dituen bi kanpainen oinarriak. Lehena "nazionala" izango dela esan du Hurtadok, alegia, Espainiako eta Kataluniako turistei begira egina; eta bigarrena "tokikoa", etxekoei begira egina.

"Euskadik segurtasuna erakutsi behar du, aniztasuna, natura, eta mundu mailako aitortza duen gastronomia", esplikatu du Hurtado sailburuak. Jaurlaritzak sektorea suspertu nahi du, gutxika bada ere, pandemiaren aurreko egoerara ahal bezain beste hurbiltzeko. Oraindik urrun geratuko da koronabirusaren aurreko egoera, baina iazko uda baino hobea espero dute turismo arloko arduradunek.

Euskadi, zure unea da, lekua da lelopean jarriko du martxan turismo kanpaina Jaurlaritzak, uztailaren 30era arte, "Euskadiren indargune guztiak" azaleratzeko. "Orain da unea indarra eta konfiantza berreskuratzeko", erantsi du Hurtadok. Sailburuak ez du ezuste handirik eman, eta gastronomiari aparteko garrantzia eman nahi diotela berretsi du, Euskal erara lelopeko kanpaina berezi baten bidez.

Neurri gogorren eragina

Turismoaren sektorea jo dute gehien pandemiari aurre egiteko gobernuek hartutako neurri zorrotzek. Jaurlaritza bereziki gogor aritu da Espainiako beste erkidego askotako gobernuen aldean, eta maskararen derrigortasuna edota ostalaritzan gehienez lauko mahaiak jartzeko derrigortasuna erabakigarriak izan daitezke turistek leku bat edo beste hautatzean. Horregatik, ostalaritzak berak, baina baita hotelak eta beste aterpe modalitateak zain-zain daude LABIk noiz aldatuko ote dituen jatetxe eta besteren ordutegiak eta beste zenbait mugak.


Summary: Gimnasioetako jarduera arautzeko protokolo bat egin du Eusko Jaurlaritzak. Erabiltzaile batek baino gehiagok erabiltzen dituzten makinak, objektuak eta materialak garbitu egin beharko dira. Erabiltzaileen erregistro bat gorde beharko da hiru astez, positiborik egonez gero aztarnarien lana errazteko.

Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak eguneratu egin du COVID-19a ez transmititzeko duen protokoloa, eta agindu zehatzak eman ditu zenbait jardueratarako, besteak beste, gimnasioetarako. Osasun Sailak gogorarazi du erakundeek prebentzio protokoloak eduki behar dituztela. Hauek dira gimnasioetarako emandako arauak:

-Gimnasioek erregistro sistema bat izan beharko dute, eta hiru astez gorde beharko dute zeintzuek erabili dituzten gimnasioko azpiegiturak, positiborik egonez gero azterlarien lana errazteko.

-Erabilera bereiziko areto edo gune bakoitzerako gehienezko edukiera zehaztu beharko da, eta edukiera hori ez gainditzeko kontrol prozedurak ezarriko dira.

-Gimnasioan makinak ezingo dute aurrez aurre egon, erabiltzaileek ez dezaten ariketa fisikoa aurrez aurre egin. Gainera, makinak areto osoan banatu beharko dira, erabiltzaileen artean gutxienez metro eta erdiko segurtasun tartea izan dadin.

-Aretoen aireztapena ziurtatu beharko da. Naturala bada, alde bateko eta besteko leihoak edo ateak ireki beharko dira, aire korronteak sor daitezen. Aireztapena ez bada naturala, kanpotik ahalik eta aire gehien sartzea ahalbidetu beharko da, airea berritu dadin.

-Aireztapena behar bezala egiten dela ziurtatzeko, CO2aren neurgailuak erabiltzea gomendatzen da.

-Prebentziozko neurri pertsonalei buruzko informazioa izan beharko dute erabiltzaileek, eta, horretarako, kartelak eta bestelako mezuak erabili beharko dira.

-Segurtasun tartea gorde beharko da; eskuak garbitu beharko dira, eta partekatzen diren makinak, objektuak edo materialak erabili ondoren garbitu egin beharko dira.

-Sintomarik izanez gero edo positibo baten harreman zuzena izanez gero, ezingo da gimnasio batera joan.

-Gimnasioan erreferentziazko pertsona bat egon beharko da COVID-19arekin zerikusia duten gauzetarako. Berea izango da prebentzio neurriak betetzen direla zaintzeko erantzukizuna, eta, behar izanez gero, Zaintza eta Jarraipen Sareari informazioa emateaz arduratuko da.


Summary: Bizkaiak ordainsariak ezarri nahi dizkie kamioi guztiei. Kobratzeko 30 arku jarriko ditu egun dohainekoak diren errepideetan. 2022ko udazkenean hasiko da.

Bizkaian sartzen diren 3,5 tonatik gorako kamioi guztiek errepideak erabiltzeagatik ordain dezatela nahi du Bizkaiko Aldundiak. Horretarako, 2022ko udazkenean ordainpeko sistema ezarriko du egun dohainekoak diren hainbat errepidetan. Hogeita hamar bat kobratzeko arku ezarriko ditu errepide hauetan: N-240an (Arratia gurutzatzen du), N-636an, N-637an, BI-625ean (Basauritik Arabarantz) eta A-8an, Kantabriarako bidean. Neurri horren atzean bi helburu nagusi daude: batetik, trafikoa ahalmen handiko errepideetara bideratzea, ordainpeko autobideetara, alegia; eta, bestetik, kutsatzen duenak ordain dezala.

Imanol Pradales Azpiegitura eta Lurralde Garapeneko diputatuak argi utzi du lehen jakinarazpena «eztabaida zabaltzeko» izan dela, eta oraingoz «lehen hurbilketa» bat baino ez dela. Hemendik aurrera foru arauaren diseinua hasi beharko da. Garraiolarien sektorearekin «hitz egiteko» prest dagoela azaldu du, baina «trafiko handia» duten inguruetako biztanleei ere entzun behar zaiela. Aurreratu du hilabete askotako lana dagoela, eta ikusteko dagoela Europako Batasunak «argi berdea» ematen dion egitasmoari. Aldundiaren arabera, egunero 80.000 ibilgailu astunek gurutzatzen dute lurraldea, eta 4.000 bat dira dohaineko errepideak erabiltzen dituztenak. Pradalesek azaldu duenez, kamioiek errepide horiek maiz kolapsatzen dituzte, eta auto pilaketak eragoztea da arkuen helburuetako bat. Beste arrazoi handia ingurumena da; izan ere, kamioi horiek autobidetara bideratuz gero, %12,8 murriztuko lirateke lurraldean egiten dituzten kilometroak.

Alderdi politikoei dagokienez, PSEk babesa eman dio neurriari, eta EH Bildu aztertzeko prest agertu da, baina trantsizio ekologikoaren eztabaidan «sakonean» sartzea eskatu du, «eragile guztien» iritziak bilduz. PP, berriz, ez dago ados arkuekin, eta errepideen kudeaketa txarra «kamuflatzeko asmoa» ikusten du atzean. Elkarrekin Bizkaiak kritikatu egin du dirua bildu nahi dela krisiak gogor jo duen «sektoreetako baten bizkar». EAJk erantzun egin dio, eta leporatu Gipuzkoan eta Nafarroan babesten duena Bizkaian arbuiatu egiten duela. Pradalesek gogorarazi du Europako Batzordeak oso argi zehazten duela nola ezarri ordainketa sistema, eta beraz «berme juridiko osoarekin» egingo dutela, eta tentu handiz ibiliko direla «edozein bazterketa» eragozteko. Aldundiak Gipuzkoako katramila saihestu nahi du. Gipuzkoazko Aldundiak ordainsariak ezarri zituen 2018an A-15 eta N-1eko tarte batzuetan, eta egun errepide horien osotasunera zabaldu nahi ditu. Garraiolari elkarteek, baina, hainbat helegite jarri dituzte epaitegietan ordainketa sistemaren aurka, eta orain arteko ebazpenetan arrazoia eman diete. Elkarte horiek helegiteak jarriko dizkiete Bizkaiko ordainsariei ere.

Nafarroan, urte amaierarako; Araban, aztertzen

Nafarroako Gobernuak ere kamioientzako ordainsari gehiago ezarriko ditu bost errepidetan: A-1ean, A-10ean, A-15ean, A-68an eta N-121-An. Apurka joango da, eta Bernardo Ciriza Lurralde Kohesiorako kontseilariak esana du aurrenekoak «urte amaierarako» espero direla. Araban, berriz, aldundiak ponentzia bat sortu du Batzar Nagusietan gaia aztertzeko. Errepideen mantenua nola ordaindu eta Europako legedira nola egokitu eztabaidatzen ari dira. 2026. urtean AP-68aren kontzesioa amaituko da, eta lurraldeko 55 kilometroen ardura hartuko du.

2022ko udazkenetik aurrera kamioientzako arkuak izango dituzten errepideak:

-A8-Sanfuentes (Abanto Zierbena)-Kantabriako muga

-N240. Barazar-Galdakao

-N636 Kanpazar-Abadiño

-N637 Txorierriko autobia (Erletxe-Barakaldo)

-BI 625 Basauri-Arakaldo


Summary: Abeltzainek salatu dute pentsuen prezioa sektorea itotzen ari dela. EHNE eta ENBA sindikatuek eskatu dute Elikagai Katearen Legea behin betiko onartzeko, gardentasunaz eta oreka, katebegi guztiei errentagarritasuna emateko eta gehiegizko jardunbideak galarazteko

Abeltzaintza sektoreak ezin du jasan animalien elikaduraren eta, bereziki, pentsuaren kostuaren "igoera neurrigabea", mundu mailako "merkatu erabat espekulatiboan zerealen balioa handitu delako". EHNE eta ENBA sindikatuek salatu dute abeltzainak itotzen ari direla "gehiegizko salneurri" horien artean. 2020an, batez ere, txerri eta hegazti azienden pentsuak izan ziren igoerak izan zituztenak, "baina azken sei hilabeteetan igoera behi eta ardi azienden pentsuetan ere gertatu da, bai haragitakoetakoek, bai esnetakoek erabiltzen dituztenetan".

Nekazarien sindikatuak esplikatu du prezioen igoera %20koa izan dela, gutxi gorabehera, eta hazkunde horrek areagotu egingo duela sektorearen "egoera delikatua". "Esnearen eta haragiaren prezioa ere jaitsi egin da, eta arazoak daude pasteroak eta errapeko txahalak kentzeko".

Mundu mailako pandemiaren egungo testuinguruan, mugikortasun mugek, ostalaritza eta jantoki kolektiboen itxierak eta abarrek ekarri dute elikagaien eskaria nabarmen handitzea distribuzioan, eta, horren ondorioz, kate horiek gorakada handia izan dute, bai fakturazioari dagokionez, bai etekinei dagokienez ere. "Paradoxa bat gertatzen da: fenomeno hori bera ez zaie ekoizleei helarazi, eta horiek ez dute isla positiborik izan emaitzen kontuan, inoiz baino elikagai gehiago saldu den arren", salatu dute nekazarien sindikatuek. "Distribuzioak industria eraldatzailea estutzen badu, horrek gauza bera egiten du abeltzainekin eta nekazariekin, ez baitute beren produktuen prezioa hobetu".

Elikagaien Katearen Legearen zain

Hori dela eta, abeltzaintza sektorak industriari eta banaketari eskatu die haien produktuen truke ordaintzen dituzten prezioak "eguneratzeko", abeltzaintza sektorearen errentagarritasuna bermatzeko. Hala, EHNEk eta ENBAkexijitu dute Elikagai Katearen Legea behin betiko onartzeko, "gardentasun handiagoa emateko, orekatzeko, katebegi guztiei errentagarritasuna emateko, gehiegizko jardunbideak galarazteko, ekoizpen kostuak ezartzeko eta gure produktuak entregatzeko orduan kontratuak eskatzeko".


Summary: Uztailetik izan den kutsatu kopururik apalena atzeman dute Hegoaldean. Beste 151 kasu positibo detektatu dira igandean, 5.500 test inguru eginda.

Kutsatuen kurba malkartsu doa beheraka, eta beste mugarri bat erdietsi da berriki: egun bakarrean zenbatutako COVID-19 kasu kopurua 200dik beherakoa izan da Hego Euskal Herrian, iragan udatik lehenbiziko aldiz. Zehazki, Osakidetzak eta Osasunbideak 5.582 diagnostiko proba egin zituzten atzo, eta horien guztien %2,7k eman zuten positibo: 151ek, alegia. 2020ko uztailaren 17tik erregistratutako daturik apalena da hori.

Hala, pandemiaren bigarren olatuaren hasieran erregistratutakoen parekoak dira Hegoaldeko osasun agintariek gaur jakinarazitako datuak, eta, beraz, nabarmena da transmisioa arintzen ari dela. Gaur egun, azken hamalau egunetako batezbestekoari so, eguneko 310 kutsatu detektatu dira Hegoaldean. Apirilaren hondarrean, laugarren olatuaren goraldi betean, batezbestekoa milatik gorakoa zen.

Kutsatuen datuak lurraldez lurralde aztertuta, Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako informazioaren arabera, Bizkaian 54 kasu zenbatu zituzten; Gipuzkoan, 47; Nafarroan, 26, eta Araban, 22.


Summary: Gipuzkoako zahar etxeetako langileek negoziatzera esertzeko eskatu diote Aldundiari. 250 egun daramatzate greban, eta manifestazioa egin dute gaur Donostian. «Lan baldintza duinak eta zaintza ardatz izango dituen egoitza eredu» bat eskatu dituzte.

Gipuzkoako zahar etxeetako langileek 250 egun daramatzate greban. ELA sindikatuak deituta, protesta egin dute gaur Donostian, eta Gipuzkoako Foru Aldundiari eskatu diote akordioa lortzeko bidean «oztopo» izateari uzteko. Dagoeneko ia hiru urtez luzatu da lan gatazka.

Horretaz gain, Gipuzkoako hiriburuko Boulevardean egin duten ekitaldian, langileek esan dute euren greba eskubidea urratzen ari direla, gutxiengo zerbitzuak gehiegizkoak direlako. Azaldu dutenez, eurak «lan baldintza duinak eta zaintza ardatz izango dituen egoitza eredu» baten alde ari dira lanean, eta ez pribatizazioa eta negozioa oinarri dituen baten alde, «Markel Olanok zuzentzen duen Aldundiak egiten duen gisan».

Ekitaldian izan da, besteak beste, Mitxel Lakuntza ELAko idazkari nagusia. Hark gogorarazi du egungo eredua «bidegabea» dela: «Izan ere, finantziazioaren %90 publikoa den arren, egoitzen bi herenek irabazi asmoa dute». Langileek dituzten lan kargak eta baldintza prekarioak ere salatu ditu Lakuntzak.

Horregatik, Olanori negoziatzera esertzeko eskatu dio. ELAren arabera, 2018tik aldundiko ordezkariek uko egin diote langileen ordezkariekin biltzeari. Lakuntzaren iritziz, jokabide hori are ulergaitzagoa da egoitzetako langileak funtsezkoak direla agerian utzi duen pandemiaren ondoren: «Olano, eseri ELAren proposamena entzutera, irtenbide bat dugulako, pandemia honetan bizi izan dugunaren ondoren bi gauza zor dizkiguzulako: langileen lan baldintzak hobetzea eta gure adinekoentzako arreta zerbitzua hobetzea».

Langileei borrokan jarraitzeko eskatu die, egiten ari direna «ez delako greba arrunt bat, greba sindikala, feminista eta soziala baizik: arrakalaren aurkako, eta zaintzen balioaren eta emakumeek egiten dituzten lanen duintasunaren aldekoa».


Summary: Argituz-ek eskubide sozialen behatoki bat sortu nahi du Gasteizen. Giza eskubideen aldeko elkarteak jardunaldi batzuk egingo ditu ostiralean eta larunbatean, Donostian, eta ostegunean, ostiralean eta larunbatean, Gasteizen

Eskubide ekonomikoak, sozialak, kulturalak eta ingurumenarekin lotura dutenak Gasteizen zein neurritaraino betetzen diren jakin nahi du Argituz giza eskubideen alde lan egiten duen elkarteak, eta, horretarako, jardunaldi batzuk egingo ditu hirian bertan, datorren ostegunean, ostiralean eta larunbatean, Ignacio Aldekoa Kultur Etxean. Juan Ibarrondo irabazi asmorik gabeko elkartearen kidearen esanetan, jardunaldi horiekin oinarriak jarri nahi dituzte Gasteizen eskubide sozialen behatoki bat sortzeko. Donostian ere jardunaldiak egingo dituzte asteon, Memoria eta egia jakiteko mekanismoak. Esperientzia lokalak eta globalak izenburupean, eta, Bertha Gaztelumendi Argituz-en bozeramailearen arabera, Gipuzkoako hainbat herritan alor horretan aurrera eramandako prozesuak aztertuko dituzte, Arrupe aretoan.

Jardunaldiak gaur aurkeztu dituzte Gasteizen. Ostegunean hasiko dira Arabako hiriburuan egingo direnak, eta Jose Angel Cuerda Gasteizko alkate izandakoak irekiko ditu (17:00). Gero, eskubide sozialen panoramika bat eskainiko du, bideokonferentziaz, Christian Curtis NBE Nazio Batuen Erakundearen Giza Eskubideetarako Goi Mandatariaren Bulegoko aholkulariak; emakumezkoen eskubideak ditu aztergai (17:30). Ordu erdi geroago, Eskubide ekonomikoak, sozialak, kulturalak eta ingurumenarekin lotutakoak: bigarren mailako eskubideak? hitzaldia emango du Iñaki Lasagabaster EHUko Administrazio Zuzenbideko katedradunak. 18:45ean, Eskubide sozialekin lotutako behatoki baten beharra eta funtzionamendua hitzaldia emango du Irene Escorihuela Bartzelonako Eskubide Sozialen Behatokiko zuzendariak. Lehen eguneko egitaraua Juan Hernandez Zubizarreta EHUko irakasleak eta aktibistak itxiko du (19:30), Latinoamerikako Multinazionalen Behatokiari begirada bat eskainiz. Debatea egongo da gero.

Ostiraleko egitaraua Argituz-eko Ibarrondok eta Felix Iriartek irekiko dute (18:00), Manzanares Cortes txostena aurkeztuz, zeina «praktika txarren adibide bat» den eskubide sozialen ikuspuntutik. 19:00etan mahai ingurua egingo dute, eskubide sozialak Gasteizen betetzen ote diren aztertzeko. Hainbat kolektibotako kideak mintzatuko dira. Debate batekin itxiko dute bigarren eguna.

Larunbat goizean, 11:00etan, bisita gidatu bat egingo dute Gasteizko Alde Zaharrean. Gentrifikazio prozesuei eta etxebizitza eskubidearen gaiari helduko diete.

Donostian, memoria eta egia

Donostiakoak ostiral arratsaldean hasiko dira (16:15), Jon Mirena Landa EHUko Zuzenbide katedradunaren Egia ezagutzeko mekanismoak: helburuak, praktika eraginkorrak eta etorkizuneko aukerak hitzaldiarekin. Debatea egongo da gero, eta, hori bukatuta, Irantzu Mendia, Gloria Guzman eta Iker Zirion EHUko ikerlariek hartuko dute hitza, Genero ikuspuntua egia ezagutzeko mekanismoetan hitzaldiarekin (17:30). Debate batekin bukatuko da lehen eguna.

Bigarren eta azken egunean, larunbatean, bizikidetza eraikitzeko helburuarekin elkarrizketaren kulturak duen garrantziaz arituko da Jenny Pearce, bideokonferentziaz (09:15). London School of Economics-eko irakaslea da, eta Latinoamerika eta Karibeko egoera aztertu du. Mahai ingurua egingo dute ondoren, 10:00etan, Memoria partekatu bateranzko txostenak izenburupean. Parte hartuko dute Gipuzkoako hainbat herritako alkateek: Aizpea Otaegik (Errenteria), Agustin Valdiviak (Lasarte-Oria), Ane Beitiak (Elgoibar), Maider Lainezek (Andoain), Maria Ubarretxenak (Arrasate) eta Koldobike Olabidek (Legazpi).


Summary: Zenbait eragilek uste dute 13/13 auzia «gainditutako egoera batera itzultzea» dela. Uztailaren 10ean manifestazioak egingo dituzte Bilbon eta Donostian

Uztailaren 12an zortzi euskal herritar epaituko dituzte Espainiako Auzitegi Nazionalean, 2010ean euskal presoen eskubideen alde egiten zuten lana «ETAren manupekoa» zelakoan; orotara, 77 espetxe urte eskatzen dizkie fiskaltzak. Auzipetuen izenean Julen Zelarainek esan duenez, zenbait eragilerekin bilerak egin dituzte auziaren nondik norakoak azaltzeko, eta jaso duten iritzi orokorra izan da haien kontra abiarazitako auzibidea «iraganari» dagokiola eta «gainditutako egoera batera itzultzea» dela.

EAJ, EH Bildu, PSE-EE eta Elkarrekin Podemos alderdiekin batzartu dira, bai eta ELA, LAB eta UGT sindikatuekin eta EAEko Arartekoarekin ere. Laster biltzekoak dira CCOO sindikatuarekin eta Eusko Legebiltzarreko Giza Eskubideen Batzordeko ordezkariekin ere. Zelarainek azaldu duenez, bilera horietan eragileek egiaztatu dute «oinarrizko eskubideen urraketa larriak» gertatu direla: tortura salaketak, CNI Espainiako zerbitzu sekretuek auzi honetan dituzten agiriak desklasifikatu nahi ez izana eta non bis in idem edo akusatu bat delitu beragatik ezin dela birritan epaitu dioen printzipioaren urraketa.

Baina, horrez gain, eta Zelarainen hitzetan, eragile gehienak bat etorri dira «epaiketa honek orain zeri erantzuten dion» galdetzean. «Eragile horietako inork ez zukeen imajinatuko Aieteko Konferentzian ziklo berri bat ireki eta hamar urtera oraindik ere hitz egiten jarraituko genuela eta horrelako epaiketa bati heldu beharko geniola», azaldu du.

Auzipetuek uste dute sektore batzuk «erosoago» daudela «iraganeko agertokietan», eta ahalegin guztiak egiten ari direla gaur egungo egoera politikoa «desitxuratzeko». Horregatik, dei egin diete Euskal Herriko eragile politiko, sindikal, sozial eta instituzional guztiei beren desadostasuna ager dezaten epaiketa honen eta «jada gaindituta dauden egoerak berriro sortzeko» ahaleginen aurrean.

Uztailaren 10ean manifestazioak egingo dituzte Donostian eta Bilbon, Saguesetik eta Jesusen Bihotza plazatik abiatuta, hurrenez hurren, 13/13 epaiketari ez. Irtenbidera lelopean. Mobilizazio biak 12:00etan hasiko dira.


Summary: "Ilusioz eta zuhurtziaz" itzuli da Garitano Eibarrera. Nabarmendu du berehala esan ziola baietz Eibarren eskaintzari, eta patxada eskatu du taldea osatzeko prozesuan. Urte hauetan egin den lan ona nabarmendu du. "Taldea nola hazi den ikusi dut kanpotik".

Gaizka Garitano Eibarreko entrenatzaile berriak argi du: "Ibilbide berri honetan egunez egun joan behar dugu. Jaitsiera gogorra izan da, eta denbora beharko da barneratzeko". Nabarmendu du Eibarren deia "barruraino" iritsi zitzaiola, eta berehala eman zuela baiezkoa. "Lagunek deitzen dizutenean... Beti izan da oso gertu sentitu dudan klub bat, eta, bazkide moduan, kanpotik bada ere gertutik erreparatu diot haren hazkundeari Lehen Mailan egon den urteetan. Eskertuta nago berriro ere nigan jarri duten konfiantzarengatik".

Urte hauetan "oso lan ona" egin dela nabarmendu du Garitanok. "Hori dela eta, ez dute uste hutsetik hasiko garenik. Ondo egin diren gauzak oinarri hartu, gauza berri batzuk erantsi, eta denen artean gauzatuko dugu proiektu berri hau". Mailaz jaisten diren taldeei berehala igotzea eskatu ohi zaie. Horren aurrean "lasaitasuna eta zuhurtzia" eskatu ditu Garitanok. "Gogoan izan behar da Bigarren Maila oso gogorra eta luzea dela. Hobea zarela pentsatzen baduzu, oker zaude, eta horretan ezin dugu huts egin. Faborito hitza alde batera utzi, eta ahalik eta talde lehiakorrena osatuko dugu, umiltasunez eta ilusioz". Ilusio horretan egin du azpimarra Derioko teknikariak. "Amorebietaren ilusio berdina izan behar dugu.

Taldea berriro eraiki behar dutela gogorarazi du. "Ez da erraza, eta bere arriskua badu, egokitzapen bat behar delako. Baina alde onak ere baditu, teknikarioi aukera ematen baitigu guk nahi dugun talde mota eraikitzeko. Hori izango da gure lehen egitekoa". Merkatuaren egoera eta Eurokopa jokatzen dela kontuan hartuta, merkatua mantsoago mugituko dela gogorarazi du. "Halakoetan fitxaketak azken asteetan egiten dira; beraz, hor ere pazientzia izan beharko dugu.

Cesar Palacios kirol zuzendariak, bestalde, nabarmendu du bere aurkezpenean esan zuen moduan kluba eta Eibarren filosofia ondo ezagutzen zuen teknikari bat nahi zutela, eta Garitanok ezaugarri guztiak betetzen dituela. "Esperientzia du, gainera. Nor hobeto taldea zuzentzeko. Iritsiko diren jokalari berriei inork baino hobeto azalduko die zer den Eibar, bera ere entrenatzaile izateaz gain jokalari izan baitzen." Fitxaketen inguruan baino, egun kontratua indarrean duten jokalariez hitz egin du Palaciosek. "Oraindik ez dakigu zenbatek jarraituko duten. Batzuekin hitz egin dugu, eta eskaintza egin dugu. Espero dugu onartzea. Jokalari horiek hemen segitzea ezinbestekoa iruditzen zaigu, aipatutako filosofia edo balioen transmisio hori egiteko".


Summary: Jende gazteak ulertuko ez duen zer esan dezakezu?. Twitterren zabaldu da erronka: «Zure adina aitortu gabe, jende gazteak ulertuko ez duen zerbait esan ezazu». Erantzunik onenak bildu ditu BERRIAk.

«Zure adina aitortu gabe, jende gazteak ulertuko ez duen zerbait esan ezazu». Hala dio Twitterreko hainbat erabiltzailek azken egunetan zabaldu duten irudiak. Hainbat gairi eta egoerari lotutako erantzunak utzi ditu erronkak, guztiak ere gazteek ez ulertzeko modukoak, idatzi dituztenen iritziz bederen.

Erabiltzaile batzuek, adibidez, musikarekin lotu dute erronka. @AnderMolt erabiltzaileak hasi du hari hori, Bittor Aiape abeslari nafarra aipatuta. Aiapek lehen aldiz 1992ko Nafarroa Oinezen jo zuen, eta 2000. urtean atera zuen azken diskoa. Gero, musika alde batera utzi, eta dantzari ekin zion. Erantzunetan beste hainbat kontu aipatu dituzte: 2008an Eusko Jaurlaritzak Ukan birusaren inguruan euskara bultzatzeko atera zuen kanpainako pixkat bat es mucho abestia; Altza Pelipe Txirri, Mirri eta Txiribitonen abestia; kaseteak boligrafoarekin aurreratu behar izatea...

Telebistako kontuak ere izan dituzte hizpide erabiltzaileek: besteak beste, SuperBat kluba, han agertzen zen TrikiFlash super heroia, Kike Amonarrizek aurkezten zuen Txiskola saioa edo teletestua.

Beste ildo batetik eutsi dio erronkari Iñaki Iza Zarazua pilotari ohiak, eta, nola ez, pilota izan du hizpide: «Buruz buru sakea botera errestatzea», idatzi du, gaur egun airez jokatzeko dagoen ohiturari erreferentzia eginda. Are urrunago joan da Lander Garro, eta partidaren aurretik angelusa errezatzen zen garaiak aipatu ditu.

Erronka hasi zuen beste erabiltzaileetako bat Mikel Pagadi izan zen, eta, ironikoki, «Eusko Alkartasuna» aipatu zuen. Beste erabiltzaile batzuek, ildo beretik, aipatu dituzte 1989tik 2005era iraun zuen Unidad Alavesa alderdia, 2011n desegin zen Nafarroako Demokraten Elkargunea eta 1992tik 1994ra arte iraun zuen Euskal Ezkerra.

Ritxi Lizartzak, bestalde, kritika sozial kutsua eman dio erronkari eta hala idatzi du: «Etxe bat erosi dut».

Horietaz gain, izan dira bestelako kontuak aipatu dituzten erabiltzaileak ere: patata poltsetako tazoak, Fernando Savaterrek Egin-en idazten zuen garaia, zauriak garbitzeko erabiltzen zen merkromina...


San Joan Gurutzekoa, osorik euskaraz

Summary: San Joan Gurutzekoa, osorik euskaraz. XVI. mendeko poetaren 'Idazlan guztiak' argitaratu ditu Euskaltzaindiak, Luis Baraiazarra ohorezko euskaltzainaren itzulpenean. Horietako hamahiru musikatu egin ditu Gontzal Mendibilek

Literatur klasiko bat itzultzerakoan, «topiko» bat entzun behar izaten dute sarri itzultzaileek, Luis Baraiazarra ohorezko euskaltzainaren arabera: «Klasikoak hizkuntza originalean irakurri behar dira, eta ez itzulita». Beste hizkuntza batera eman beharrekoa San Joan Gurutzekoa poeta denean, beste adierazpen bat gehitzen zaio hasierako horri: «Esaten zen San Joan Gurutzekoa ez zela edonork irakurtzeko, eta, gainera, zati batzuk errepikakorrak direla, eta hobe dela idazlan osoak itzuli baino, antologia eder bat egitea». Bi baieztapenei muzin egin, eta San joan Gurutzekoa osoki itzultzen hasi zen duela lau urte Baraiazarra; orain, haren Idazlan guztiak argitaratu ditu Euskaltzaindiak, «obra osoa, bere errepikapenak, ilunguneak eta guzti». Gontzal Mendibilek biribildu du edizioa, piezetako hamahiru musikatu baititu. Liburua eta diskoa aurkeztu dituzte gaur goizean, Euskaltzaindiaren Bilboko egoitzan.

Ez zaizkio ezezagunak Baraiazarrari ez XVI. mendeko idazleak, ezta mugarriak ere: Santa Teresa Jesusenaren obra osoa euskaratu zuen 2015ean, sortzailearen jaiotzaren bosgarren mendeurrena aitzakia hartuta. Lan hari «osagarritasuna» ematen dio orain San Joan Gurutzekoaren obraren itzulpenak, Andres Urrutia euskaltzainburuak adierazi duenez. Liburu mardula da, baina lan osoa batzen duen «gako» bat azpimarratu du itzultzaileak: «Ekarpen nagusia barne munduaz egiten du, psikologiaz, Jainko maitasunaz —klabe horretan idazten baitu berak—; baina, azken batean, giza maitasunaz hitz egiten du, eta inork ez du horretaz idatzi San Joan Gurutzekoak bezain ondo, goxo eta dotore».

Itzulpen zehatza

Itzulpen ororen, eta batik bat, aurkeztu berri duten itzulpenaren zailtasuna azpimarratu du Urrutiak. «Sorkuntza hizkuntzatik xede hizkuntzara doan bide malkarrean lagun jokatzerik ez dago, batez ere poesian». Lan guztien itzulpen berri-berria ondu du Baraiazarrak, baina gogoan izan ditu aurreko saiakerak ere: San Joan Gurutzekoaren lan batzuk itzuli zituzten, besteak beste, Joseba Sarrionandiak, Gazteluk, Orixek eta Lino Akesolok, eta denen lana aitortu du itzultzaileak. «Euskalkian itzuli zuten, euren erara; meritu ikaragarrizkoa. Esaterako, Lino Akesolok ahalegin handia egin zuen sinalefa zuten hitzak neurrian sartzen».

Kontrara, Baraiazarrak euskara batuan eman ditu poemak, «euskara dotore eta gaurkotuan, jatorrizkoaren xehetasun txikiena ere mantenduta», euskaltzainburuaren hitzetan; haren iritziz, estandarrean eman izanak ere «mugarri» bilakatzen du lana. «Euskalkiak gutxietsi gabe, batua da euskal hizkuntza eta kultura hedatzeko behar dugun tresna». Itzultzaileak zehaztu duenez, San Joan Gurutzekoaren «metrika eta bertso lerroen konbinazio bera erabili» ditu.

Musikaren ekarpena

Euskaratutako lanaren zati bat musikatu egin du Gontzal Mendibilek. Hamahiru piezari jarri die doinua, zehazki, eta, adierazi duenez, Baraiazarraren itzulpenak «erraztu» egin dio lana: «Artisau lana izan da: metrika, errima... musika zuten barruan. Errazagoa izan da euskaraz musikatzea gaztelaniaz baino». Halaber, azpimarratu du musikari «onak» izan dituela alboan. Santa Teresa Jesusenaren lanak itzuli berri zituela aipatu zion Baraiazarrak San Joan Gurutzekoaren obrarekin beste horrenbeste egiteko asmoa zuela, eta horiek «gogotsu» musikatuko lituzkeela adierazi zion Mendibilek hasieratik.

Musikak ahapaldiei egiten dien ekarpenaren artean, ulergarritasuna aipatu dute Lorea Bilbao Bizkaiko Foru Aldundiko diputatuak eta Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako Kultur sailburuak. Euskarazko lan ugari ezagutarazteko, musikariak «bidelagun» izan direla nabarmendu du sailburuak, eta foru diputatuak onartu du Gontzal Mendibilen lanari esker «hurbilago sentituko» duela San Joan Gurutzekoaren poesia. «Askori errazago egingo zaie zenbait pasarte ezagutu eta gogoan izatea».


Summary: 30 urteko mendizale bat hil da Txindoki mendian. Hildako mendizalearekin zihoan laguna helikopteroz erreskatatu dute

30 urteko mendizale bat hil da Txindoki mendian (Gipuzkoa), altuera handi batetik erorita. Gaur goizean izan da istripua, 11:15 aldean, Txindokiko ipar-ekialdeko paretan. Hildako mendizalearekin zihoan laguna, berriz, helikopteroz erreskatatu dute, laguna laguntzen saiatu eta harrapatuta geratu ostean.

Erreskate zerbitzuak eta Ertzaintza istripua izan den lekura joan dira, baina ezin izan dute mendizalea salbatu.


Summary: Miarritzeko presidenteak dio legea bete zutela. Pirinio Atlantikoko prefetak ikerketa abiatu du, larunbatean Miarritze-Baiona derbian COVID-19aren aurkako neurriak bete ez zirelakoan. Zigor administratibo eta ekonomikoa jaso dezake Miarritzek, hori berretsiz gero.

Soka luzea du oraindik larunbatean Miarritze eta Baionaren arteko derbiaren ostean gertatutakoak. Miarritzek garaipena lortu zuen, eta Top14ra igo zen, eta partida amaieran Miarritzeko zaleek Aguilerako zelaia hartu zuten ospatzeko, COVID-19aren aurkako neurriak egon arren. Pirinio Atlantikoetako presidenteak atzo iragarri zuen neurriak hartuko zituela horren aurka. Baina Miarritzeko presidenteak ukatu egin du ez zituztela osasun neurriak bete, Benjamin Guffletek. Haren arabera, neurri guztiak bete zituzten. "Zelaira irten ziren zaleak txertatuta zeuden, eta PCR proba negatibo bat zuten. Ez dugu araudirik urratu". Gainera, berretsi du edukiera errespetatu zutela.

Baina, irudiei begiratuta, harmailetan 5.000 ikusle baino gehiago zeudela ikus daiteke. Sarrerako kontrolak ez zirela behar bezain zorrotzak izan adierazi dute hainbat zalek, eta kalapita eragin dute Guffetek Frantziako Gobernuak Pirinio Atlantikoetan duen ordezkariari emandako bost sarrerek. Hark ukatu egin du eman egin zizkiotela, eta berretsi du erosi egin zituela, prezio ofizialean. Partida amaieran, gainera, ospakizunak izan ziren Miarritzeko kaleetan.

Hori ikusita, Pirinio Atlantikoetako prefetak, Eric Spitzek, atzo adierazi zuen fiskaltzara joko duela eta aztertzen ari dela Miarritzen aurkako zigorrak jartzea. "Kirol ekitaldien antolatzaileen ardura da osasun neurriak betetzen direla bermatzea, eta kasu honetan ez zen hala izan. Poliziak berretsi du estadioan alkohola saldu zela, sarreretan kontrolak ez zirela behar bezain zorrotzak izan, eta baimendutako aforoa nabarmen gainditu zen. Horren aurka neurriak hartu beharko ditugu. Izan ere, klubek estatuaren aldetik laguntzak jasotzen dituzte legedia betetzen duten neurrian. Ikusiko dugu zer neurri harten dugun: zelaia itxi, laguntza horiek kendu...".

Frantziako Errugbi Ligaren zigorra jaso dezake Miarritzek ere, gertatutakoa berresten bada.


Summary: Gidari bat hil da Zallan gertatutako auto istripu batean. Bi autok aurrez aurre jo dute, eta bi lagun zauritu dira

Pertsona bat hil da, eta beste bi zauritu, gaur, Zalla (Bizkaia) parean, BI-636 errepidean, Kadaguako korridorean gertatutako istripu batean. Eusko Jaurlaritzaren Segurtasun Sailaren arabera, istripua 15:25 inguruan gertatu da. Bi autok aurrez aurre jo dute, eta autoetako baten gidaria da hildakoa. Beste autoaren gidaria eta harekin zihoan adingabe bat dira zaurituak.


Summary: Ekaitzak mahasti batzuk hondatu ditu berriro Arabako Errioxan. Duela bi aste ehunka hektarea hondatu zituen denboraleak, eta 1,3 milioi euroren galerak eragin.

Arabako Errioxako ardo ekoizleen artean kezka areagotu da azken orduetan. Astelehen arratsalde honetan izandako euriteak berriz ere kalte egin die inguruko mahasti batzuei, duela bi aste gertatu zen bezala, eta galera handien beldurra berriz zabaldu da eskualdean.

Ekainaren 3an, Arabako Errioxak azken 30 urteetako txingor ekaitzik gogorrenetako bat jasan zuen, kalteei dagokienez. Arabako Foru Aldundiak azaldu zuen ehunen bat hektarea mahasti erabat galdu zirela, eta beste 300-500 hektareak, berriz, «kalte nabarmenak» izan zituztela; mahatsaren erdia galtzeko arriskua zeukaten. Oiongo eta Ekorako ekoizleek nabaritu zuten gehienbat, Agrosegurok egindako txostenaren arabera: ekaitzek mahastietan egindako kaltea 1,3 milioi eurokoa izan zela ondorioztatu zuen.


Hamaika plan zoragarri Debabarrenean

Summary: Hamaika plan zoragarri Debabarrenean. Txokoak bertatik bertara ezagutzeko aukera ematen duten planak eta bisita gidatuak daude. Kostaldean nahiz mendien artean egitekoak dira, eta abenturarako abagunea ere bada.

Zoragarria da bai itsasoak, bai mendiak ematen dutenaz disfrutatu ahal izatea. Paisaia ezin hobea eskaintzen du horretarako Debabarrenak. Zortzi dira eskualde hori osatzen duten herriak: Eibar, Ermua, Elgoibar, Deba, Mutriku, Soraluze, Mendaro eta Mallabia. Asko dago ikusteko eta egiteko: naturan egiteko ibilbideak, xarmaz beteriko herriak, museoak, ondare industriala… Guzti-guztei buruzko informazioa https://www.debabarrenaturismo.com/eu/planak/ helbidean aurki daiteke.

Geoparkearen alde ezkutua

Euskal Kostaldeko Geoparkea da eskualde horrek duen altxorretako bat. Itsaslabarretan ikus daitezkeen geruzez gain, baditu beste txoko ikusgarri batzuk ere. Horietako batzuk Mutrikuko Olatz eta Debako Lastur ibarretan aurki daitezke. Haran horiek karst izenez ezagutzen dira, hau da, urak kareharrian egiten duen efektuaren ondorioz sortzen diren irudi bereziak. Geologian interesa dutenentzat, Olatz bailara zeharkatzen duen Geoibilbidea oso gomendagarria da. Ibilbide horrek hamabi interes puntu lotzen ditu bailaran, azalpen panelekin seinaleztatuak, 6,5 kilometroko ibilbide zirkular eta atsegin batean.

Bisita gidatuak ere izaten dira, besteak beste, Karsteko zaporeak eta Lastur familian bisitak. Lehenengoa paisaia karstiko bereziaren elementu nagusiak ikusteko bisita bat da, eta Goienetxe baserrian artzaintzaren inguruan pixka bat ikasteko aukera ere eskaintzen du. Bigarrenean, Lasturko auzoko errota zaharrean artoa eho ondoren, irinaz taloa egiten ikasi eta txistorra jango dute bisitariek; haurrentzat plan ezin hobea.

Dolmenen ibilbidea

Elgoibar, Soraluze eta Bergarako mendi berdeen artean Dolmenen Ibilbidea izenaz ezagutzen den bide bat dago. Historiaurrera jauzi egin dezakete bisitariek. Inguruko mendi eta itsasoaren ikuspegi paregabeak eskaintzen dituen talaia naturala da. Mendilerroan zehar ibiltzea historiaurrean zehar ibiltzea da, ibilbidearen 11 kilometrotan hemeretzi monumentu megalitiko aurkitzen baitira. Bisita gidatuak izango dira udan ere, eta www.debabarrenaturismo.com helbidean eman ahal izango da izena.

Turismo aktiboa

Abenturarako abagunea ere badago Debabarrenean. Surf egin daiteke, itsas hondoa ezagutu, arraun surf… denetarik eta denentzat, hasiberri nahiz adituentzat. Deban, Yako eta Ipar Surf & Skate eskolek ematen dizute horretarako aukera; Mutrikun, Buceo Euskadi dago; eta uretik kanpo ibili nahi dutenentzat, Lasturren zaldi irteerak eta ikastaroak antolatzen ditu Gailur Zaldiketak.


Ipar martxa Sakanan barrena

Summary: Ipar martxa Sakanan barrena. Sakana leku ezin hobea da ipar martxaz gozatzeko. Maila guztietara egokitutako ibilbideak daude bertan, eta naturaz inguratutako paisaia ederrek egonaldi ahaztezina ziurtatzen dute.

Uda garai aparta izan ohi da gauza berriak probatzeko. Sakanan horretarako abagunea eskaintzen dute: ipar martxa nordikoa egiteko ibilbideak. Ipar martxa nordikoa orain dela urte gutxi Mendi Federazioak onartutako kirol modalitate bat da. Bastoiekin egiten da, eta bastoiaren altuera pertsona bakoitzari egokitzen zaio, gorputzaren berezko mugimendua errespetatuta. Horien bidez, bidean aurrera egitean datza, bai eremu lauetan, baita maila ezberdineko desnibeletan ere, adin eta egoera fisikoarengatik diskriminaziorik egin gabe. Kirol honen oinarria gorputzaren jarrera zuzena mantentzea da, eta, beraz, onuragarria da oreka eta koordinazio arazoak dituztenentzat, baita gaitz anizkoitzak dituztenentzat ere. Horiez gain, mesedegarria da ere kirol asko egiten dutenentzat, desnibelarekin edota desnibelik gabe, karga fisikoa modu eraginkorrean banatzen baitu, eta muskuluen %95 aktibatzen.

Ibilbide zoragarriak

Kirol hau egiteko, bastoi pare bat, teknika zuzena, gozatzeko gogoa eta Sakana (Nafarroa) bezalako leku bat baino ez dira behar. Sakanan dauden ibilbideak zoragarriak dira, maila guztietarakoak, eta haritz, lizar, pago, astigar eta gaztainondoen artean egin daitezkeen bidezidor txundigarriak daude. Bestela, maila handiagoa dutenentzat, Aralar, Beriain, Intsuburu eta Urbasa-Andiako lautadetara ere igo daiteke Sakanatik, eta toki magikoetara ailegatu. Ibarra osatzen duten 30 herriek bisitariak behar duen guztia daukate: egonaldi eder bat egiteko lasaitasuna, natura, gozamena eta deskonexioa.


Elorrio, herri ikusgarria

Summary: Elorrio, herri ikusgarria. Elorrion jarduera ugari egin daitezke inguruko naturaren barrena, eta herriko ondare aberatsa eta hirigune historiko paregabea ezagutzeko.

Deskonexioa eta naturarekiko konexioa aurki daiteke Elorrion. Baserri ederrak landa-eremu ezin lasaigarriagoan, mendi ibilbideak auzorik auzo, mendizale guztiei aitortza egiten dien monumentua Besaide mendi tontorrean hiru lurralderen arteko muga eginez, trenbide zaharrean zeharreko paseabidea, errota, iturri eta ermitak, aintzinako Argiñeta nekropolia hilobi eta hilarriak ilara-ilaran…

Elorrioko turismo bulego berrira hurbiltzen bagara (Berrio-Otxoa, 1) oporrak gozatzeko eskaintza horiek proposatuko dizkigute, beste aukera batzuen artean. Turismo aktiboa maite duten ausartenentzako ere eskalada, arroila jaitsiera, ibilbide gidatuak eta zaldi ibilbideen informazioa ere emango digute.

Hiriguneak, aldiz, bestelako eskaintzak ditu: bisita gidatu edo audiogidatuen bidezko hirigune historikoa ezagutuko duzue: baserritarrak kaletar bihurtu ziren garaietatik hasi eta jauregi, armarri, gurutze eta elizak eraiki ziren arteko jakingarri guztiak. Elorriok monumentu-multzo izendapena 1964tik edukitzearen zergatia ulertuko dugu.

Autokarabana gunea

Autokarabanisten helmuga ere badugu herria. Hurbildu zaitez turismo bulegora edo udaltzainenera fitxak erostera (3 € bakoitza) eta informazioa eskuratzera. 11 plaza ditu, ura eta argindarra kargatzeko makina, urak isurtzeko doako zerbitzua, atseden-eremua eta jolasgunea.

Asteburu honetan Musikaire jaialdiaren hasiera dugu: egunari amaiera lasaia emateko uztaileko asteburuetan kontzertuak eta ikuskizunak doan lorategietan gozatzeko aukera doakoa.

Ez ahaztu bulegora hurbiltzea, herriko eta eskualdeko material grafiko ugari eskuratu ahal izateko, audiogidak hartzeko, autokarabana gunerako fitxak erosteko, kultur ekintzen eta turismo aktiboaren informazioa jasotzeko, bertako produktuen erosketa puntuez galdetzeko, ostatu eta jatetxeez galdetzeko eta gure publikazioak kontsultatu edota erosteko (gurutzeak, kofradiak, gerra eta errepresioa, euskara, emakumeak, monumentuak eta Errebonbilloak).

Elorrioko gidak eta mapak: https://www.visitelorrio.com/gidaliburuak-eta-mapak.

Zain gaituzue.


Summary: Txinako zentral nuklear batean isuri erradioaktibo bat gertatu ote den ikertzen ari dira. Txinako agintariek onarturiko erradiazio mugak jaso dituzte, zentrala ixtea eragozteko. Frantziako konpainia batek eraikitako azken belaunaldiko zentral batean gertatu da ezbeharra.

AEBetako CNN kateak zabaldu du albistea: Etxe Zuria ikertzen ari da Txinako zentral nuklear batean isuri erradioaktibo bat gertatu ote den. Frantziako Framatome konpainiak ohartarazi omen du gertaeraz, eta laguntza eskatu du. Izan ere, konpainia horrek eraiki du zentrala, eta haiek kudeatzen dute.

Framatome «berehalako mehatxu erradiologiko» batez mintzatu da, AEBetako Gobernuko kideen arabera. Halere, gaineratu dute, zentrala ez dagoela oraindik «larrialdi egoeran».

Guangdong eskualdeko Taishan zentral nuklearrean gertatu da isuria. Framatomek adierazi duenez, Txinako agintariak erradiazio maila onargarriaren maila igotzen ari da, zentrala ez ixteko. Erradiazio mailak Frantziako muga gainditzen duela gaineratu du.

Ez da ohikoa nuklearrean dabilen konpainia batek halako ohartarazpenak egitea, eta are harrigarriagoa da mezua atzerriko gobernu bati bidaltzea. Framatomekin batera, Txinako Estatuaren konpainia bat da zentralaren jabea, eta hark ez du oraindik txintik esan gertaeraz. Frantziarrak %30en jabe dira.

CNNren arabera, Etxe Zuria Eliseoarekin aritu da egoeraren inguruan, baita Pekingo Gobernuarekin ere.

Ekainaren 8an bidali zion konpainiak mezua AEBetako Gobernuari. Horretan, baimena eskatu zion AEBetako laguntza teknikoa emateko Txinako zentralean sorturiko egoera konpontzeko.

Joan zen igandean agiri bat argitaratu zuen zentralaren zuzendaritzak bere webgunean. Horretan adierazi zuten erradiazio mailak «normalak» zirela zentralean zein horren inguruetan. Gaineratu zutenez, zentralaren bigarren unitateak buelta eman zion egoerari, eta sarera konektatu zen berriz joan zen ostegunean. Baina ez zuten zehaztu zein arazori eman zioten buelta.

Frantziako EDF argindar konpainiak esan duenez, jakinarazi diote «zentralaren lehenengo erreaktorearen oinarrizko zirkuituan gas nobleak pilatu direla». EDF da Framatomen jabe nagusia. Astelehenean, konpainiako eledun batek zehaztu zuen erregai barren ontzia kaltetuta zegoela. Gaineratu zuenez, ontzia erradiazioaren eta atmosferaren arteko lehenengo hesia da, eta badaudela beste bi.

Nazio Batuen Erakundearen Nazioarteko Energia Atomikoaren Agentziak adierazi du oraingoz ez dagoela «ezbehar erradiologiko bat gertatu izanaren zantzurik», eta Txinako agintariekin harremanetan dagoela.

Gertaerak oihartzun handia eduki du Frantzian, hango konpainiek parte hartze zuzena dutelako aferan. «Zein da ezbeharraren tamaina eta larritasuna? Noiztik ari da gertatzen? Zenbaterainokoak dira ingurumenera atera diren isuri erradioaktiboak?», galdetu zuen atzo Frantziako Sortir du Nucléaire sareak. Energia atomikoa uztearen alde egiten du lan elkarte horrek. Gogoratu dutenez, hainbat akats pairatu ditu dagoeneko Taisaheko zentralak, eta 2017. urtean lehenengo erreaktorean osagai batean arrakala bat atzeman zutela adierazi dute. Izan ere, EPR motako erreaktoreak eraiki dituzte han, eta horiek eragin zuten ezbeharra Frantziako Flamavilleko zentralean. 2017ko otsailaren 9an, leherketa eta sutea gertatu ziren Normandiako zentralean haizagailu baten arazo mekaniko batek eraginda. Ez zen isuri erradioaktiborik gertatu.

Txinaren gardentasun faltarekin kezka agertu du sareak. Pekinek «erreaktorea ez gelditzeko erradiazio mugak handitu izanak kezka besterik ez digu eragiten». Taishen hirian ia milioi bat pertsona bizi dira, eta Guangdong eskualde osoan, 126 milioi.

Txinak asko handitu du azken urteotan energia nuklearraren ekoizpena. Dagoeneko herrialdean sortzen den argindarraren %5 da. Denera, 16 zentral daude martxan, eta 49 erreaktore. 2009. urtean hasi ziren Taishengo zentrala eraikitzen. Lanean jarri duten lehenengo EPR erreaktorea da hangoa. EDFren arabera, seguruagoak dira, eta hondakin gutxiago sortzen dute. Egitasmoa itxaropen handia zen Frantziako industria nuklearrarentzat, Mendebaldeko herrialde askotan energia atomikoa uzteko erabakia hartu ondoren munduan beste leku batzuetan zabaltzea nahi duelako. Edonola ere, Frantzian, Finlandian eta Erresuma Batuan ari dira EPR teknologian oinarrituriko egitasmoak eraikitzen.

Martxoan bete ziren hamar urte Japoniako Fukushimako zentral nuklearreko hondamenditik.


Summary: Araba, diskurtso grisetatik jarduera berdeetara.

Duela ia 11 urte, eta aurkako jarrera soziala ikusirik, Eusko Legebiltzarrak erabaki zuen moratoria egitea onartutako egitasmo eolikoei zegokienez. Garai bertsuan, Arabako Batzar Nagusietan Mugarri Plana onartu zen aho batez, alegia, herrialdean energia berriztagarrien garapenerako bide-orri gisa. Plan horren helburua zen 2020. urterako Araban kontsumitutako energiaren herena berriztagarria izatea, hau da, berrikuntza teknologikoek lagunduta, geotermia, biomasa, energia hidroelektrikoa, fotovoltaikoa eta eolikoa sustatzea. Azken bi hauetarako, mendi eta gune babestuetan salbuespen eremuak zehazteaz gain, gune antropizatuak eta hiri-eremuak lehenesten ziren eta egungo parke eolikoak berrindartzea zen asmoa, hau guztia minieolikoak garatuz eta haize gutxiagoko baina errentagarriak diren kokalekuak aztertuz. Zoritxarrez, ez da horretatik ia ezer egin. Egia da PPren eguzki-zerga deitutakoa galga handia izan zela, baina ez dago aitzakiarik: gehiago egin zitekeen eta gehiago egin behar zen. Ez da borondaterik egon, eta, gainera, Jaurlaritzak eta aldundiak, beste herrialde batzuek deskarbonizazio prozesua bizkortzen zuten bitartean, kontrakoa egin dute: fracking teknikaren aldeko apustua egiten jarraitu, esaterako. Orain, berdez margotutako diskurtsoa lagun, berriztagarrien defendatzaile nagusi gisa aurkeztu dute euren burua. Ongi etorri, Ramiro Gonzalez jauna, paradoxikoa bada ere. Harrigarria da klima aldaketaren kontrako borroka eta energia trantsizioa presazkoak direla onartzea eta, aldi berean, inolako justifikaziorik gabe, beste zortzi hilabetez atzeratzea Mugarri Plana ordezkatuko duen Araba Klima 2050. Ez zaigu kasualitatea iruditzen modus operandi hau: edozein plangintza atzeratzen da, bitartean atzeko atetik parke eoliko eta fotovoltaiko handien ezarpena errazteko. Ezin dugula itxaron esaten digute. Ados, hasieratik hori esan dugun lehenetarikoak izan gara. Baina, ez al da logikoagoa lehendabizi eremu antropizatuetan inpaktu txikiagoa duten proiektuei ekitea eta, aldi berean, etxebizitza, eraikin, industria, industrialde edo nekazaritza-ustiategietan energia komunitateak ahalik eta gehien bultzatzea? Berriztagarrien plan sektorial berriaren behin betiko onarpenak luze jo dezake… Eta bitartean atzerabiderik gabeko politika zaharkitu eta ezagunaren menpe jarraituko al dugu kokapenak zehazterakoan? Parkeak non kokatu daitezkeen eta non ez argitzen duen plangintzarik gabe egon gaitezke? Hau ez da kasualitatea, zeren-eta honela energia arloko multinazionalek ekonomikoki errentagarrienak diren kokalekuak aukeratuko baitituzte, ingurumenean zein herritarrengan duten eragina kontuan hartu gabe eta bestelako aukerak aztertu gabe. Araban, gaur egun, Aixeindar enpresak (Iberdrola %60 eta Energiaren Euskal Erakundea %40) bost parke handi ditu aurreikusita: 200 metroko altuera duten errotak, 25 metroko diametroa duten oinarriak eta tamaina handiko pistak. Jakingo duzuen moduan, horietako batzuk Natura 2000 eremu babestuetan kokatu nahi dituzte, hala nola Arkamo eta Iturrieta mendietan. Ez gara soilik inpaktu bisualaz ari: eragin ekologikoa nabarmena da. Ekosistemetan eta hegazti-faunan duten eragina atzeraezina da, eta ez da bateragarria Kontserbazio Bereziko Eremutzat jotzearekin. Hori diote Aldundiko ingurumen-teknikariek landutako txostenek. Haratago doaz: "Neurri zuzentzaile eta babesleek ezin dute afekzioa saihestu, ezta modu esanguratsuan minimizatu ere". Argi eta garbi. Nola liteke Foru Gobernuak kosta ala kosta aurrera jarraitzea, bere teknikariek diotena alde batera utziz? Duela gutxi, Arabako diputatu nagusiak gogorarazi zuen 2030erako Klima Aldaketaren Legearen helburua energiaren %42 modu berriztagarrian ekoiztea zela, eta horretarako bi aukera zeudela: hau bete edo uko egin. Pozten gaitu Foru Gobernuak, berandu bada ere, gai hau serio hartzeak. Baina tranpa egiten du iradokitzen duenean bide eta eredu bakarra dela Araba inguratzen duten proiektu handien uholdea onartzea. Okerrago ezin da egin; azpiegitura horiek hartu beharko lituzketen herri gehienek (bederatzi udalek eta berrogei kontzejuk, gainera 22.751 aurkako alegazio ere jaso dira Araba osoan) gaitzetsi egin dituzte proiektuok. Ez da ahuntzaren gauerdiko eztula. Zergatik EAJ eta PSE saiatzen dira behin eta berriz Mugarri Planaren inguruan lortutako adostasun hori apurtzen eta energia berriztagarriak garatzeko adostutako edozein plangintza atzeratzen? Ahalik eta etekin ekonomiko handiena lortu eta modurik errazenean egitea irizpide bakartzat jotzea onartezina da. Bestalde, ez da kasualitatea Araba aukeratu izana, mendez mende bertako herriek modu iraunkorrean kudeatutako mendi eta lur publikoak direla-eta. Badirudi hemen errazagoa eta merkeagoa dela. Mendi babestuak edo balio handiko paisaiak eta nekazaritza-lurrak izatea ez zaie axola. Hau da berriztagarrien alde egitea, garapen kaotiko eta harrapari bat babestea? Gure ustez biodibertsitatearekiko, lurraldearekiko eta bertan bizi direnekiko errespetuan oinarritzen den eredua da bidea. Hau da erronka. Aurrekoa argitzen duen adibide batekin bukatuko dut. Egunotan ezagutu dugu hainbat enpresek Far West estiloan parke fotovoltaiko handiak diseinatu dituztela Arabarako. Besteak beste, Arratzua udalerrian, Ibex35eko Solaria enpresak, 200 hektarea (250 futbol zelai) hartu nahi ditu. Denak nekazaritza lur emankorrak eta gehienak publikoak, kontzejuenak. Durana herrian geratzen diren azken hiru nekazariak lur gabe utziko lituzkete. Hori guztia presaka, erabateko ilunkeriarekin eta landa-ingurunean bizi diren herritarrenganako presio onartezinekin eta errespetu falta itzelarekin. Ez al da askoz logikoagoa dagoeneko antropizatutako espazioak edo balio agronomiko txikia duten lurzoruak bilatzea, lur emankorrenak eta paisaia-balio handikoak erabili beharrean? Azken batean, deskarbonizazioa eta ahalik eta inpaktu txikienarekin berriztagarriak garatzeko erronka atzeraezinari hel diezaiogun, sen onarekin eta hizki larriz idatzitako politika erabiliz. Garaiz gabiltza.


Summary: Josu Urrutikoetxearen kontrako epaiketa atzeratzeko eskatu dute abokatuek. Gaur eta bihar epaitu behar dute Josu Urrutikoetxea. 2011 eta 2013 artean ETAko kide izan zelakoan, gaizkile elkarte bateko kide izatea leporatzen dio Frantziako Justiziak.

Gaur eta bihar epaituko dute Josu Urrutikoetxea, Parisko Zigor Auzitegian, 2011 eta 2013 artean ETAko kide izan zelakoan. «Helburu terrorista» zuen gaizkile elkarte bateko kide izatea leporatzen dio Frantziako Justiziak. Nazioarteko 375 eragileren babesa jaso du Urrutikoetxeak, eta, bake negoziazioetan izan zuen parte hartzea argudiatuta, ETA zeneko kide historikoa babesteko eskatu diote Frantziari. Hiru lekukok parte hartuko dute Urrutikoetxearen defentsan: Philippe Texier ohorezko magistratuak, Michel Wievorka soziologoak eta Veronique Dudouet Berghof fundazioko zuzendariak.

Prozeduraren gorabeherak eta irregulartasunak argudiatuta, epaiketa atzeratzeko eskatu dute defentsaren abokatuek, baina epaileak ez du onartu, etaerran du epaiketaren erabakian erantzunen diela defentsak azpimarratutako arazoei. Haserre, abokatuek erantzun dute abokatu buru lehenarengana joko dutela, epaitegiaren inpartzialtasuna salatzeko. Horretarako, hogei minutuko etena onartu du epaileak.

Dudouetek jasotako zitazioak eragin du lehen eztabaida. Terrorismoaren kontrako fiskaltzak dio zitazioa bidali ziotela, eta hark jaso izana izenpetu zuela, baina Dudouetek ukatu egin du izenpetu izana. Laure Heinich abokatuak erran du sinadura horren inguruan dauden «alde ilunak» argitu behar direla, epaiketa baldintza onetan iragan ahal izateko.

Horrez gain, prozedurak hasieratik izandako gorabeherak eta irregulartasunak zerrendatu ditu Laurent Pasquet-Marinaccek. Ohartarazi du 2019ko maiatzean Urrutikoetxea atxilotu zutenetik hiru aldiz atzeratua izan dela epaiketa. Urrian iragatekoa zen epaiketa aipatu du: 2011-2013 epean ETAko kide izatea leporatzen zioten Urrutikoetxeari, Pirinio Atlantikoetako Departamenduan. «Dosierrean ez zegoen elementu bakar bat ere Urrutikoetxea lurralde horretan kokatzen zuenik», adierazi du. «Ikuspegi legalista batetik, errugabe jo beharko zenuen, eta segur naiz hala eginen zenuela. Baina afera berriz instrukziora bidaltzea erabaki zenuen», egotzi dio epaileari. «Sei urte beranduago, fiskaltzak oraindik ez daki zergatik auzipetu nahi duten Urrutikoetxea»

Dosierrean diren elementu guziek gauza bera baieztatzen dute, Pasquet-Marinacceren hitzetan: 2006tik Ariegen zegoen, eta 2011-2013 artean falta izan zen. 2006tik aitzina Urrutikoetxeak ETArekin harremanak hautsiak zituela ere baieztatu du Pasquet-Marinaccek. Poliziaren txosten bat aipatu du, 2006ko Barajasko atentatua aitzin ETAko zuzendaritzak Urrutikoetxea baztertu zuela dioena. Prozeduran izandako irregulartasunak eta Urrutikoetxeak instrukzioan izandako «tratua» aipatu ditu, eta ohartarazi du orain arte Urrutikoetxea behin ere ez dela entzuna izan. Alta, behin baino gehiagotan eskatu du, eta prest agertu da instrukzio epailearen aitzinean mintzatzeko.

Justiziaren printzipio handiak aipatzen ari badira ere, afera osoki politikoa dela nabarmendu du Pasquet-Marinaccek: «Garai horretan bake elkarrizketetan parte hartzen ari zen Norvegian. Badirudi inork ez duela horretaz mintzatu nahi», erran du. «Oslora ez zen igerian joan; hegazkinez joan zen. Babestua eta lagundua izan da, Frantziako autoritateengandik. Bi telefono zenbaki zituen, horietako bat Lambert prefetarena, garaiko presidentearen kolaboratzailea. Nahi duzu 06 zenbakia? Oraindik badugu».

Bi prozedura Frantzian

2017an epaitu zuten lehen aldiz prozedura honetan, bera presente izan gabe, eta zortzi urteko kartzela zigorra ezarri zion epaitegiak, 2011-2013an ETAren zuzendaritzako partaide izatea egotzita; epaiak zekarrenez, «nagusitasunezko posizioa» zeukan, «ez soilik talde politikoan». 2019ko maiatzean atxilotu ondoren, epaiketa berriro egiteko eskatzeko eskubidea zeukan, eta baliatu zuen. Ordutik, behin baino gehiagotan gibelatu dute, prozedura akatsak direla medio. Iazko azaroan, auzia berriz instrukziora bidaltzea erabaki zuen epaileak.

Beste prozedura bat ere badu Urrutikoetxeak, Parisko Dei Auzitegian, 2005-2006ko prozesuarekin lotuta. Iazko azaroan egitekoa zen epaiketa hori ere, baina atzeratzea erabaki zuten, osasun egoerak lekukoen presentzia arriskuan jar zezakeelakoan. 2010ean egin zioten lehen epaiketa, sasian zela, etakidetzat jota eta ofizialki 2006an hasi ziren elkarrizketak prestatzeko 2002-2005 artean ETArekin harremanak izatea leporatuta.

Horrez gain, Urrutikoetxeak bi auzi ditu zabalik Madrilen: Guardia Zibilaren Zaragozako (Espainia) kuarteleko atentatuarena (1987) eta herriko tabernena. Espainiak Madrilgo Barajas aireportuko atentatuagatik (2006) ere epaitu nahi du, baina Parisek iaz atzera bota zuen Barajasko auziaren euroagindu eskaera, zehaztasunik eza argudiatuta.


Protasevitxen agerraldi behartua

Summary: Protasevitxen agerraldi behartua. Bielorrusiako agintariek bultzatuta, prentsaurrekoa eskaini du maiatz amaieran atxilotutako kazetariak; aitortu egin ditu egozten dizkioten delituak.

Joan den maiatzaren 23an atxilotu zuten Bielorrusiako agintariek Roman Protasevitx kazetaria, Minsken. Operazioak nazioarteko kritikak eragin zituen, kazetari bat atxilotzeagatik, hura atzeman ahal izateko Greziatik Lituaniarako bidea egiten ari zen Ryanair konpainiako hegazkina desbideratu zutelako, bonba abisu bat zegoela esanez. Airekoa lurreratu bezain pronto, ordea, Protasevitx eta haren bikotekide Sofia Sapega atxilotu zituzten segurtasun indarrek. Geroztik, KGBren espetxe banatan daude biak.

Atzo iluntzean, ezustean, prentsaurrekoan agertu zen Protasevitx, ondo zegoela eta leporatzen zizkioten delituak aitortzen zituela esanez, Agerraldia Bielorrusiako agintariek antolatu zuten, eta deialdian soilik aurreratu zuten hegaldiarekin lotutako informazioa ematea zela asmoa. Prentsaurrekoa hastear zela, ordea, 26 urteko kazetariaren izena zuen txartela jarri zuten antolatzaileek mahai gainean. Ordurako kazetari ugari zegoen bertan bilduta, tartean nazioartekoak. Horietako askok aretoa uztea erabaki zuten, agerraldia «engainu bat» zela iritzita. Berdin egin zuten Mendebaldeko diplomazialari ugarik ere.

Kazetariak esan zuen aitortzen zuela herrialdeari «kalte» egin izana, eta horregatik zegoela preso. Protasevitx Telegram mezularitza aplikazioko Nexta kanalaren sortzaile eta zuzendarietako bat izan zen, eta kanal hori baliatu zuten oposizioko jarraitzaileek Aleksandr Lukaxenko presidentearen aurkako protestak antolatzeko. Hori dela eta, «ekintza terroristetan» parte hartu dutenen zerrendan sartu zuten iazko azaroan. Delitu horrengatik heriotza zigorra jaso dezake.

Atzoko agerraldian, ikerketa buru Dmitri Gorak jakinarazi zuen istiluak eta gobernuaren aurkako mobilizazioak bultzatzeaz akusatu dutela Sapega. Horrez gain, agintariek prentsaurrekoa baliatu zuten berresteko Ryanair konpainiaren erabakia izan zela hegazkina Minskera desbideratzea, eta haiek soilik arriskuaren berri eman ziotela.


Summary: Azterketak euskaraz pasatzeko eskatu diote Seaskako irakasleek Blanquerri. Uztailaren 1ean manifestazioa eginen dute, 18:00etan, Donapaleun.

«Erabaki politiko bati egitasmo politiko batekin erantzuten diogu». Horrela mintzatu dira Seaskako bigarren mailako irakasleak, azterketak euskaraz egiteko aldarriaren harira. Jean Michel Blanquer Frantziako Hezkuntza ministroari galdetu diote brebeteko zientzietako froga euskaraz zuzendua izatea, hala egiteko baliabide aski daudela segurtatuz. Izan ere, 2017ko erreformaren ondorioz, brebetari zientzietako froga gehitu zioten, eta frantses hutsean jasotzen dute azterketa kolegioko ikasleek. 2017an, lehen aldian, euskaraz erantzun zuten ikasleek, eta beren kopiak euskaraz zuzenduak izatea lortu zuten. Alta, 2018an eta 2019an, euskarazko zuzenketa ukatu zitzaien ikasleei, eta kopiak irakasle erdaldunek zuzendu zituzten. Iaz, pandemiarengatik kontrol jarraitua ezarri zuten plantan. Hala, aurten ekainaren 28an eta 29an izanen dute brebeta ikasleek, eta Azterketak Euskaraz kolektiboa osatu dute hainbat irakasle, guraso eta ikaslek azterketak euskaraz pasatzea galdetzeko. Ikasleek zientzietako froga euskaraz pasatuko dute berriz ere, baina, oraingoz, ez dakite zuzenduak izaten ahalko diren.

Aldarria bururaino eramateko gogoz, «desobedientziaren bidea» hartzeko prest agertu dira Seaskako bigarren mailako irakasleak. «Kexu gara, umiliatuak gara. Brebeta frantsesez idatzi behar izateak 20 urtez gibelera eramaten gaitu, eta Konstituzio Kontseiluaren erabakiak, 50 urtez», erran dute. Hala, irakasleek ezinbestekotzat jo dute borroka horretan «bustitzea». Horretarako, «brebetaren zuzenketak egiteari uko egiteko prest» daudela segurtatu dute. Urtero, Frantziako Hezkunde Nazionalak irakasleak deitzen ditu azterketak zuzentzera, baina, Seaskako irakasleek beren ikasleen azterketak euskaraz zuzenduak izanen direlako bermerik ez badute, betebeharrari uko egiteko prest agertu dira.

Baxoaren duda

Ildo beretik, baxoa euskaraz pasatzeko eskubidea aipatu dute irakasleek. Baxoaren erreformaz gero, «galdera marka handi baten parean» daudela salatu dute lizeoko irakasleek. Aurten, lehen aldiz, ahozko handia pasatu beharko dute terminaleko ikasleek, frantsesez. Bestalde, ez dakite oraino berezitasunezko ikasgaiak zein baldintzatan pasatuko dituzten datorren urtean: «Antizipatzeko aukerarik ez dugu», salatu dute. Are gehiago, euskarazko berezitasunezko azterketan, frantsesezko parte bat bermatu behar dute ikasleek. «Surrealista da», irakasleen arabera.

Hala, Blanquer akuilatu dute, eta mobilizatzen segitu beharra azpimarratu dute. Hasteko, bihar, 12:30an elkarretaratzea eginen dute Donibane Lohizunen (Lapurdi) Ikuskaritzak duen delegazio aitzinean. Ondotik, brebeta pasatu, eta uztailaren 1ean manifestazioa antolatu dute Donapaleun (Nafarroa Beherea), 18:00etan. «Txikitatik euskaraz ikasten duen ikasle orok azterketak euskaraz pasatzeko eskubidea du», berretsi dute.


Summary: Eztabaida piztu dute Esport3ko esatari batek Israelen aurka zuzenean egindako iruzkinek. TV3ren kirol katea igeriketa sinkronizatuko Olinpiar Jokoetarako sailkatze fasea ematen ari zen. Besteak beste, esatariak salatu du Israelek nazioartean duen irudia garbitzeko erabiltzen dituela kirola eta kultura.

«Israelek nazioarteko kultur eta kirol ekitaldietan duen presentzia estrategia bat da Palestinako herriaren aurka egiten ari diren genozidioa zuritzeko. Besteak beste, nabarmena da hori Bartzelonan egiten ari diren Olinpiar Jokoetarako sailkatze fase honetan, edo Eurovision jaialdian; bitarte horretan, ez da entzuten gerrari buruzko ezer, eta garrantzitsua da ikusleak horretaz jabetzea. Ez da egoera hori normalizatu behar». Esport3 TV3en kirol kateko esatari baten hitzak dira, asteburuan Bartzelonan egin den igeriketa sinkronizatuko sailkatze fasearen emisioan esandakoak.

Eztabaida eragin dute hitzok, Israelen aldekoen eta aurkakoen artean. Besteak beste, Kataluniako Israelen Lagunen Erakundeak erantzukizuna hartzeko eskatu dio telebista kateari, eta esataria zigortzeko: «Antisemitismoaren erakusgarri bat da». Hainbat txiotan esan dutenez, gezurra da Israel Palestinaren aurkako genozidio bat egiten ari dela, eta herrialde horren aurka halako iruzkinak egitea «judu guztiak zaku berean sartzea» da.

Erabiltzaile gehiagok ere hartu dute esatariaren aurkako jarrera. Salatu dute kirol emanaldi bat ez dela leku egokia nork bere iritzi politikoak plazaratzeko, eta halako salaketak Israelek bakarrik pairatu izana gaitzetsi dute: «Zergatik ez du ezer esan Irani, Turkiari edo Txinari buruz?», galdetu dute batzuek.

Beste batzuek TV3ren aurka jo dute, eta egotzi diote hedabide objektibo bat ez izatea. Kataluniako telebista kate publikoa aspaldidanik dago eztabaidaren erdian; izan ere, Espainiako hainbat alderdik haren aurkako kanpaina indartsuak egin dituzte azken urteetan, haien arabera kateak Kataluniaren independentziaren aldeko iritziak sustatzen dituelako.

Bestelako erabiltzaileen artean, zeresana eman du Pilar Rahola kazetari eta ERCko politikari ohiaren txioak: «Oso larria da!», idatzi du. Tel Aviveko Unibertsitateko ohorezko kidea da 2006tik.

Sareetan, ordea, gehiengoa izan dira esatariaren hitzak txalotu dituztenak. «Oso handia», «horrelako kazetari gehiago behar ditugu» edo «gezurren bat esan al du?», izan dira gehien errepikatu diren erantzunetako batzuk.

Bestalde, hainbatek azpimarratu dute Israelen politikak eta ekintzak salatzea ez dela antisemitismoa, eta esatariaren aurka egin dutenei genozidioa defendatzeari uzteko eskatu diete.

Olinpiar Jokoetarako sailkatze fasea da Sant Jordiko igerilekuetan jokatu zen, Bartzelonan, joan den ostiraletik igandera, eta hiru txartel banatu ziren Tokioko Jokoetarako: Espainiak, Italiak eta Greziak lortu dute Japonian izateko eskubidea. Israelek, beraz, Tokion ez du parte hartuko igeriketa sinkronizatuan.

Usabiagaren aurrekaria

Aurten bertan, Euskal Herrian ere izan da Israelek giza eskubideen aurka egin dituen urraketak salatu dituen kazetaririk. Italiako Giroaren emisioan, Alessandro De Marchi txirrindulariaren hitz batzuk aitzakitzat hartuta, honela esan zuen Xabier Usabiaga esatariak: «Albistegietan ere albiste da Israel zer ari den egiten palestinarrekin, besteak beste, Gazan».

Israel Start-Up Nation taldeko txirrindularia da De Marchi, eta behin baino gehiagotan hitz egin izan du giza eskubideen urraketen aurka. Usabiagak, ordea, zalantzan jarri zuen gai horretaz hitz egiteko talde egokienean ote dagoen. Nagusiki, arrazakeriaren aurkako eta eskubide zibilen aldeko aldarriak egin izan ditu txirrindulari italiarrak.


Summary: AEBek eta EBk akordio bat egin dute Airbus-Boeing auziari soluzioa emateko. Bruselak eta Washingtonek urrats handia egin dute muga zergen auzia konponbidean jartzeko

Europako Batzordeko presidente Ursula von der Leyen goi bileran da Joe Biden AEBetako presidentearekin, eta batzar horretan gerta daitekeenaren inguruan "baikor" azaldu da Von der Leyen gaur goizean. Airbus eta Boeing hegazkin konpainien arteko auziari soluzio bat emateko aukera gertu dagoela kaleratu du nazioarteko prentsak azken orduetan, eta ituna badela iragarri dute dagoeneko AEBek, Katherine Tai merkataritzako arduradunaren bidez. Batzordeko iturriek ere berretsi diete akordio hori albiste agentziei; itxura batean, bost urterako bide orria jasotzen du itun horek. Hala, Donald Trumpek Europarekin hautsi zuen zubi komertziala eraikitzen hasi da Biden.

"Gure lagun estatubatuarrekin Airbus-Boeing norgehiagokan soluzio bat aurkitzearen inguruan baikor nago", esan du Von der Leyenek, Kanadako agintariekin izandako goi bileraren ondoren. Bidenekin elkartu aurretik esan ditu hitz horiek batzordeko presidenteak, eta hauspoa eman dio Trumpek eragindako gerra komertziala iragana izaten hasteko aukerari. Itun horrek bide orri bat jasoko du bost urterako, eta elkarri ezarritako muga zergak erretiratuz joango dira, biak epeka. Europar Kontseiluko presidente Charles Michel eta Von der Leyen bera elkartu dira dagoeneko Joe Bidenekin, Bruselan.

EBren inportazioak zergapetu zituzten AEBek 2020. urtean, 7.500 milioi dolarreko balioarekin ( 6.320 milioi euro), MME Merkataritzaren Mundu Erakundeak ebatzi zuelako Europak Airbusi estatu laguntzak eman zizkiola. Ordurako, ordea, Boeingen aurkako salaketa bera ikertzen ari zen MME, eta, azarorako, ordain bera eman zion Bruselak Washingtoni: 3.370 milioi eurorainoko tarifak ezartzeko baimena erabili zuen, MMEk frogatutzat eman zuelako AEBetako administrazioak legez kanpoko laguntzak eman zizkiola Boeing konpainiari. Aurtengo martxoan, baina, hala Washigntonek nola Bruselak lau hilabetez bertan behera utzi zituzten indarrean zeuden zerga berezien neurriak, eta negozioaziorako tartea zabaldu zuten urrats horren bidez. Negozioazioak fruituak eman ditu.

Bi urtez muga zergak iragartzen

Muga zergak ezartzeko iragarpenak etengabeak izan dira azken bi urteotan. Esaterako, iazko udan, beste 3.100 milioi dolarren inportaziori muga zergak ezartzeko erabakia bertan behera utzi zuen Trumpek, pandemiaren gordinean. Bruselak negoziaziorako gonbita gisa ikusi zuen. «EBk ontzat hartu du AEBek hegazkinen inguruko gatazka ez okertzeko hartutako erabakia», azaldu zuen batzordeak. «Bi aldeek baliatu beharko lukete merkataritzari buruzko eztabaidari irtenbide negoziatu bat aurkitzeko». Oraindik, ordea, urrun zegoen akordio bat. Gaur bertan, eta Bidenen gidaritzapean, AEBek ituna egiteko borondatea erakutsi dute, eta ordu gutxian akordioa modu ofizialean iragarri dute. Europak Biden Etxe Zurira iristean espero zuena, hein handi batean, betetzeko bidean da.

Atzo gauean, EBko 27 estatu kideetako enbaxadoreei helarazi zitzaien gaur plazaratuko den akordiorako oinarria. Airbus-Boeing auziak piztutako muga zergen gerra komertzialak bakerako bide luzea izango du, eta bide orri batek jasoko du zenbait urterako plana.


Summary: Ustelkeriaren aurkako bulegoari bide emateko eskatu dio EH Bilduk Jaurlaritzari. Aurreko legealdian tramiterako onartutako lege proposamena berriro eramango du etziko osoko bilkurara. Indar subiranistak posizioa aldatu izana egotzi die EAJri eta PSE-EEri.

EH Bilduk Jardunbide Egokien eta Ustelkeriaren Aurkako Bulegoa sortzeko lege proposamena eramango du etzi Eusko Legebiltzarreko osoko bilkurara, tramiterako onar dadin. Eta, jokaleku horretan, Josu Estarrona legebiltzarkideak agerraldi bat egin du gaur goizean, Jaurlaritzari eskatzeko bide eman diezaiola lege proposamen horri: «Gobernuko alderdiek beste aukera bat izango dute jardunbide desegokiei, ustelkeriari, jokamolde ez-etikoei edo sare klientelarrei ezetz esateko, proposamen honi bide emanez eta ez blokeatuz».

2019ko urriaren 3an, Eusko Legebiltzarrak tramiterako onartu zuen ustelkeriaren aurkako bulego bat sortzeko EH Bilduk aurkeztutako lege proposamena. PPk ez beste indar politiko guztiek babestu dute proposamena. 2020ko otsailean, ordea, Eusko Legebiltzarreko hauteskundeetara deitu zuen Iñigo Urkullu Jaurlaritzako lehendakariak, eta eten egin zen lege proposamenaren tramitazioa. Iazko irailean, EH Bilduk lau lege proposamen berriro erregistratu zituen, tramitazioa amaitzeko, eta horietako bat izan zen ustelkeriaren aurkako bulegoarena. Indarkeria matxistako kasuetan zaintza partekatua ukatzeaz, euskara doan ikasteko eskubideaz eta Kontuen Epaitegiaren Legea aldatzeaz izan ziren beste hirurak.

Haatik, Estarronak «zalantza handiak» azaldu ditu oraingoan egitasmoak aurrera egiteko aukeren inguruan, Jaurlaritzak legearen aurkako irizpidea eman duelako, EAJk eta PSE-EEk iragan legealdian emandako iritziaren kontrara. «Galdera da: zer aldatu da? Gehiengo absolutua? Orduan De Miguel auzian bete-betean geundela?», itaundu du Estarronak, eta erantsi: «EAJk eta PSE-EEk euren gehiengo absolutua erabil dezakete praktika irregularrak amaitzeko pauso bat emanez, edo alperra pasatu ustelkeria amaitzeko orain arteko interesik eza erakutsiz».

Estarronaren esanetan, aurreko legealdiko testu bera da oraingoa, aldaketa bakarrarekin: salatzailearen anonimotasun mekanismoak indartzea. Horrez gain, beharrezkotzat jo du bulego horren sorrera: EH Bilduko legebiltzarkideak ustelkeriaren aurkako bulego baten beharra aldarrikatu du, «Astetik astera ikusten ari gara Araba, Gipuzkoa eta Bizkaiko fiskalizazio erakundeak, auditoria organoak edota batzorde etikoak inhabilitaturik daudela».

Irizpide aldaketa

2020ko urrian emandako erantzunean, Jaurlaritzak adierazi zuen jada badagoela indarrean «gailu juridiko eta instituzional bat aktibo euskal administrazio publikoetan osotasuna sustatzeko, gardentasuna bultzatzeko eta ustelkeria prebenitu eta hari aurre egiteko». Era berean, azaldu zuen lege proposamena «erakunde sare trinkoaren funtzionamenduaren ebaluaziorik gabe planteatu» dela, «hala badagokio, osotasun publikoaren eremuan prebentzioko, ikerketako, ikuskapeneko, kontroleko eta zehapeneko erakunde publiko berriak sortzeko beharraren inguruko hausnarketarik egin gabe».

2019an testuak aurrera egin zezan, moldatu egin zuten aurrena; jatorrizko proposamenaren arabera, bulegoak Jaurlaritza, diputazioak eta udalak kontrolatzeko gaitasuna izan behar zuen, baina, moldatu eta gero, bulego horren eskumenen artean ez da egongo Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako foru aldundiak aztertzea, diputazioen eskumenak ez urratzeko. Araba, Bizkai eta Gipuzkoako udalak eta erakunde publiko autonomikoak geldituko dira bulegoaren kontrolpean, legea onartuz gero.

Izan ere, diputazioek Euskal Autonomia Erkidegoko Ebazpen Batzordera jo zuten, argudiatuta bitarteko propioak dituztela ustelkeriari aurre egiteko. Batzorde horrek uztailean erantzun zuen proposamenaren 53 artikuluetatik zazpi moldatu behar zirela, aldundien eskumenak errespeta zitezen.


Summary: Garai bateko kanoi bat aurkitu dute Txingudiko badian. Ertzaintzak beste garai bateko 80 zentimetroko kanoi bat aurkitu du Txingudiko badian.

Ertzaintzak beste garai bateko 80 zentimetroko kanoi bat aurkitu du Txingudiko badian. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, Ertzaintzako urpekariek astelehenean ikusi zuten, hamasei metrora, kanoi baten itxura zuen zerbait. Neurriak hartu, Ertzaintzaren logotipoa jarri, eta fitxa bat egin zuten.

Azaldu dutenez, baliteke garai bateko barku bateko kanoi bat izatea. Interes arkeologikoagatik eta materialaren interesagatik Gipuzkoako Aldundiaren eta Donostiako kapitaintzaren adituen eskuetan utzi dute, iker dezaten.


Summary: Langileen ia %28k zailtasun handiak dituzte lana eta haurren zaintza bateratzeko Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Eustatek 'Lana, familia eta norberaren bizitza bateratzeari buruko inkesta' delakoaren emaitzak plazaratu ditu.

Eustat Euskal Estatistika Erakundeak 2020ko urteko Lana, familia eta norberaren bizitza bateratzeari buruko inkesta egin du Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta, nabarmendu duenez, herrialdeotako herritar langileen laurdenek baino gehiagok zailtasun handiak dituzte lana eta familiarekiko betebeharrak bateratzeko.

Emaitzen arabera, %27,7k zailtasun handiak dituzte seme-alaba adingabeak zaintzea eta lana uztartzeko. %28k gauza bera esan dute mendeko pertsonen zaintzaren inguruan.

Genero arrakala atzeman du horretan Eustatek. Izan ere, emaitzen arabera, gehiago dira zailtasun handia adierazten duten emakumezkoak, gizonezkoak baino. «Etxetik kanpo lan egiten duten eta 15 urtetik beherako seme-alabak dituzten emakumeek batez beste egoera berean dauden gizonek baino 1,2 ordu gehiago ematen dituzte egunean haien zaintzan (4,6 eta 3,4 ordu, hurrenez hurren)».

Emakumeen %51,1ek egunero bost ordu edo gehiago ematen dituzte adingabeak zaintzen. Gizonei dagokienez, %27 baino ez dira, eta horietako %42,7k bi ordu edo gutxiago ematen dute lan horretan.

Ez da bakarrik umeen zaintza. Mendekoak zaintzen ere, emakumeek gizonezkoek baino 45 minutu gehiago ematen dituzte egunean, hau da, 2,3 ordu (gizonezkoek 1,6). Langileen %12k dauka ardura hori, aurreko urtean bezala, baina 55 urtetik gorakoentzat %22,7ra igotzen da proportzioa, haien gurasoek adinean aurrera egin ahala.

Etxeko lanen banaketa

Arrakala handia dago, oraindik ere, etxeko lanen banaketan. Gizonen %84,8k egunean bi ordu edo gutxiago pasatzen dituzte etxeko lanak egiten, baina emakumeen %29,9 hiru orduz edo gehiagoz aritzen dira horretan. Halere, Eustatek adierazi du aldaketa sumatzen ari dela: 2010eko datuekin parekatuta, «2020an desberdintasun hori murriztu egin da».

Emakumeen %15,1 ez daude «batere pozik» bikotekideak etxeko lanei eskaintzen dien denborarekin. Gizonezkoen %69,6, ordea, «oso pozik» daude. Antzeko proportzioan daude pozik gizonezkoak eta emakumezkoak eurek etxeko lanetan egiten duten denborarekin (%46,5 eta %45,2, hurrenez hurren).

Eszedentziak

Eszedentziak edo lanaldi murriztuak eskatzeak beldur handiagoa ematen die emakumezkoei (%30) gizonezkoei baino (%26).

Eustatek zabalduriko grafikoa. Eustat

Ordutegi malgua da familia eta lana hobeto bateratzeko tresnetako bat, eta hamar langiletik hiruk (% 32,6) erabiltzen dute, batez ere gizonezkoek (% 35,6). Edonola ere, 2019rekin parekatuta, 10,1 puntu jaitsi da ordutegi malgua dutenen ehunekoa.

Etxetik lan egin dutenen proportzioa 2019an halako bi da orain, baina, halere, %10,8koa da bakarrik.

Azken hamar urteotan asko txikitu da lanaldi zatitua dutenen proportzioa: %41,5 zebiltzan orduan goizez eta arratsaldez. Orain, %32,5. Lanaldi jarraituan dabiltzanak %55,7 dira dagoeneko, hau da, 2010ean baino 5,6 puntu gehiago.


Summary: Ertzaintzak langile bat atxilotu du Petronorreko piketean, eta hainbat zauritu. Zuzendaritzako kide bat grebalariak zeuden atetik sartzen saiatu denean hasi dira liskarrak. Findegiak beste bi sarrera ditu, eta haiek libre zeuden.

Ertzaintzak Petronorreko langile bat atxilotu du gaur goizean findegiko ateetako batean eginiko greba piketean. Laugarren greba eguna dute, eta, aurreko hiruretan ez bezala, tentsio handiko uneak egon dira. Ertzaintza oldartu egin zaie langileei, eta hainbat zauritu eta identifikatu ditu. Tentsio unerik handiena zuzendaritzako kide bat ate horretatik sartzen saiatu denean iritsi da. Langile batzordeko kideek azaldu dutenez, Muskizko (Bizkaia) findegiak beste bi sarrera ditu, eta istiluen ondoren zuzendaritzako kide hori beste sarreretako batetik sartu da.

«Pikete lasaia egiten ari ginen, grebaren lehen hiru egunetan egin dugun bezala, baina Ertzaintza gaur beste jarrera batekin etorri da», azaldu dio BERRIAri Iker Gonzalo CCOO sindikatuko delegatuak. Enpresak aldi baterako espedientea jarri du indarrean, langile batzordearekin adostu gabe, eta, hura salatzeko, bederatzi eguneko grebara deitu dute. Aurreko egunetan bezala, ate bakarrean egin dute protestaldia, beste bi sarrerak libre utziz, eta gutxieneko zerbitzuen ziurtagiria zuten langileei sartzen utzi diete.

Piketea 06:00etatik zegoen atean, eta liskarrak 07:30etan hasi dira, zuzendaritzako kidearen autoa iritsi eta sarrera hori aukeratu duenean. «Atzo ere lanera etorri zen, eta beste ate batetik sartu zen, baina gaur gurea hautatu du», azaldu du delegatuak. Tentsioa handitu egin da, eta Ertzaintza oldartu egin zaie grebalariei. Borra kolpe ugari egon dira, eta baita airera jaurtiriko foam bala bat ere. Zauri parte ugari daudela zaldu du Gonzalok: «Ertzainei azaldu diegu beste bi sarrerena, gehiago zeudela, eta zuzenean esan digute Petronorreko zuzendaritzako agindua zela, sarrera hura libratzea agindu dutela».

Langilearen atxiloketa ere gertutik ikusi du delegatuak, eta honela azaldu du: «Ez da batzordeko kidea, eta oso pertsona lasaia da. Lurrean zegoen kartel bat hartu, paper bola bat egin eta jaurti egin du. Paperezko bola bat! Eta orduan bere gainera joan dira, eta atxilotu egin dute». Ertzainek lehenbizi Muskizera eraman dute, eta gero Barakaldoko epaitegira eramango dutela uste dute batzordeko kideek. «Sendatu ere egin beharko dute: hark ere makilakada ugari jaso ditu».

Langile batzordeko kideak atsekabetuta zeuden, besteak beste aste osoko aldarrikapen egitaraua antolatu dutelako eta gaurkoak ilundu egingo duelako. Gaur hitzaldia zuten borrokan dauden beste enpresa batzuetako langileekin, ostiralean manifestazioa Bilbon, larunbatean Ezkerraldeako martxaren zortzigarren ekitaldia, eta hurrengo aste hasieran Tubacexeko erregulazioko epaiketetara gerturatzeko asmoa dute.


Summary: Positiboen ehunekoa %1,8 da Hego Euskal Herrian. Beste 178 kasu atzeman dituzte 9.659 proba diagnostikoetan.

Birusaren transmisioa arintzeko bidean dago oraindik ere, Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak jakinarazitako datuek erakusten dutenez. Egun bakarrean zenbatutako COVID-19 kasu kopurua beste behin kokatu da 200dik behera; hain justu ere, atzo 178 positibo atzeman zituzten. Zehazki, Osakidetzak eta Osasunbideak 9.659 diagnostiko proba egin zituzten atzo, eta horien guztien %1,8k eman zuten positibo.

Atzo atzemandako positiboen gaineko datuak lurraldez lurralde aztertuta, Nafarroako Gobernuko Osasun Departamentuak eta Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak emandako informazioaren arabera, Bizkaian 83 kasu zenbatu zituzten; Nafarroan, 36; Gipuzkoan, 35; eta Araban, 20.

Osakidetzak emandako datuen arabera, atzo 30 lagun sartu zituzten ospitaleetan COVID-19aren sintomak larriagoturik. Oraintxe, Osakidetzaren menpeko ospitaleetako geletan 96 daude, eta ZIUetan, berriz, 59.


Summary: ELA-Ertzaintzak egungo polizia ereduaren aurkako elkarretaratzea egingo du. Bihar bilduko dira, Eusko Jaurlaritzaren Bilboko egoitzaren parean. Segurtasun Sailak lan gatazketan Ertzaintzari ematen dizkion aginduen inguruko kezka azaldu nahi dute.

ELA sindikatuan dauden ertzainek kontzentrazio egingo dute bihar Bilbon, egungo polizia ereduaren aurka. Eusko Jaurlaritzak Bizkaiko hiriburuan duen egoitzare parean elkartuko dira, izan ere, Segurtasun Sailak azken hilabeteetan lan gatazken inguruan hartutako erabakien inguruko kezka adierazi nahi dute.

Ohar batean adierazi dutenez, polizien lana bideratzen ari dira «lan gatazken, manifestazioen, elkarretaratzeen eta greben aurka egitera».

Haien arabera, «lotsagarria» da Jaurlaritzak gatazka horietan guztietan «ordena publikoko arazo bat soilik» ikustea: «Oinarrizko eskubideak defendatzeko ekintzak dira, eta zehazki horrek izan beharko luke polizion lana». Jokabide horiek, ELAko ertzainen arabera, gizarteak Ertzaintza ikusteko duen moduan nabarmen eragiten ari dira.

Gaur, besteak beste, Ertzaintzak Petronorreko langile bat atxilotu du findegiko ateetako batean eginiko greba piketean. Polizia langileei oldartu zaie, eta haietako hainbat zauritu eta identifikatu ditu.


Summary: Bidesarien ordainketa etengo du Gipuzkoak, epaia argitaratzen denean. Uko egin dio dekretu bat egiteari behin-behinean berriro indarrean jartzeko. Aldundiak, dena den, uste du Europak arrazoia emango diola eta ordainsariak bere horretan jarraitu ahalko duela.

Gipuzkoako Foru Aldundiak urrats bat egin du atzera N1 eta A15 autobien bidesarien auzian. Ez du helburua aldatu —uste du errepide horiek erabiltzen dituzten kamioiek bidesariak ordaindu behar dituztela—, baina onartu egin du aldi batez behintzat ezingo dizkiela bidesariak kobratu. Epaitegiek lehen bi foru arauak atzera bota ondoren, Eider Mendoza bozeramaileak jakinarazi du aldundiak ez duela dekretu bat onartuko hirugarren foru araua prestatu bitartean.

Horren ondorioz, Gipuzkoako Agerkari Ofizialak EAEko Auzitegi Nagusiaren epaia argitaratzen duen unetik, kamioiek ez dute dirurik ordaindu beharko N1 eta A15 autobideak erabiltzeagatik. Epaia irmoa da, Espainiako Auzitegi Gorenak ez zuelako aintzat hartu aldundiak haren aurka jarritako helegitea, baina oraindik ez da argitaratu agerkarian.

Bidesariak auzitegietan borrokatu dituenetako batek, Fenasdimer Espainiako garraiolarien patronalak, txalotu egin du Gipuzkoako Aldundiak «amore eman izana». Haren iritziz, Aintzane Oiarbide Bide Azpiegituretako diputatuaren aurka jarri zuen salaketak eragin du iritzi aldaketa hori. «Harrokeria sinestezina eta arduragabea» erakutsi izana aurpegiratu dio foru gobernuari.

Europara begira

Aldundiak duela hiru urte jarri zituen bidesariak errepide horietan. Orain arteko ebazpenek ez dute zehazten garraiolariei orain arteko kobratutako dirua itzuli behar ote dien ala ez. Hori argitzeko helburuarekin, auzitara jo du Hiru garraiolari autonomoen sindikatuak ere. Fenadismerren arabera, itzuli beharrekoa hamabost milioi euro inguru izango lirateke.

EAEko Justizia Auzitegiak aurrena eta Espainiako Auzitegi Gorenak ondoren, bi alditan esan diote aldundiari bidesariak legez kanpokoak direla, baina bereari eutsita erantzun die, Europako legedia alde duela sinetsita, eta hirugarren foru arau bat ere prestatzen ari da.

Beste lurraldeetan

Bide beretik jo nahi du Bizkaiko Foru Aldundiak ere. Astelehen honetan jakinarazi du 2022ko udazkenean ordainpeko sistema ezarriko diela 3,5 tonatik gorako kamioiei egun dohainekoak diren hainbat errepidetan. Hogeita hamar bat kobratzeko arku jarriko ditu errepide hauetan: N-240an (Arratia gurutzatzen du), N-636an, N-637an, BI-625ean (Basauritik Arabarantz) eta A-8an, Kantabriarako bidean.

Imanol Pradales Azpiegitura eta Lurralde Garapeneko diputatuak azpimarratu zuen Europak eskatutako «berme juridiko guztiak» beteko dituztela, «edozein bazterketa» eragozteko.

Nafarroako Gobernuak ere kamioientzako ordainsari gehiago ezarriko ditu bost errepidetan: A-1ean, A-10ean, A-15ean, A-68an eta N-121-An. Apurka joango da, eta Bernardo Ciriza Lurralde Kohesiorako kontseilariak esana du aurrenekoak «urte amaierarako» espero direla.

Araban, berriz, aldundiak ponentzia bat sortu du Batzar Nagusietan gaia aztertzeko. Errepideen mantenua nola ordaindu eta Europako legedira nola egokitu eztabaidatzen ari dira. 2026. urtean AP-68aren kontzesioa amaituko da, eta lurraldeko 55 kilometroen ardura hartuko du.


Summary: Guardia Zibilak hildako Jose Miguel Andueza oroitu dute hilketaren 51. urteurrenean. 2013an aitortu zuen Eusko Jaurlaritzak Andueza indarkeria politikoaren biktima gisa.

Jose Miguel Andueza Elizalde duela 51 urte Guardia zibilak Donostian hil zuen gazte beratarra oroitu dute gaur Eusko Jaurlaritzak eta familiak antolaturiko ekitaldi instituzional batean.

Gaurko egunez 1970. urtean hil zuen guardia zibil batek Andueza, Donostian. Auto istripu txiki bat izan zuen Anduezak bertze gidari batekin. Guardia Zibila agertu, eta eztabaidaz hasi zen beratarrarekin. Liskarra guardia zibiletako batek egindako tiroekin amaitu zen: hiru aldiz jo zuen gaztea, eta hil egin zuen. Eusko Jaurlaritzak duela zortzi urte aitortu zuen Andueza indarkeria politikoaren biktima gisa, 107/2021 dekretuaren barruan.

Gaur egindako ekitaldian, Anduezaren senitartekoekin batera izan dira Berako (Nafarroa) zinegotzi bat, Eneko Goia Donostiako alkatea eta Donostiako udaleko hainbat zinegotzi, Gogora instituaren zuzendaritzako kideak eta Jose Antonio Rodriguez Ranz Giza Eskubide, Memoria eta Lankidetzarako sailburuordea.

Rodriguez Ranzek nabarmendu du diktaduraren azken urteetako errepresio giroaren eta estatuaren menpeko indarren biktimek aitortzarako eskubide osoa dutela: «Biktima guztiak bezala, lehen mailako biktimak dira, indarkeria bidegabe baten biktimak izan direlako. Eta hori aitortzeak ez du parekatzea esan nahi, ez du errugabetzea esan nahi, ez du legitimatzea esan nahi, ez du konpentsatzea esan nahi. Biktima guztien duintasunerako, memoriarako, egiarako, justiziarako, aitortzarako eta ordainerako eskubidea aldarrikatzea esan nahi du sinpleki».

Herrian plaka bat

Nafarroako Gobernuak ere biktimatzat du Jose Miguel Andueza Elizalde, polizia abusuen biktimen legea oinarri hartuta. Gobernuak eta Berako udalak Andueza oroitzeko plaka bat paratu zuten Beran bertan iazko abenduan, eta Anduezaren aldeko omenaldi bat ere egiteko asmotan da udala.


Summary: Tentsioa itzuli da Jerusalemera, eskuin muturreko martxa baten eskutik. Auzo arabiarra zeharkatuko duen mobilizazio handi bat baimendu du Israelgo gobernu berriak. Israelgo Polizia Damaskoko Atearen inguruan zeuden palestinarren kontra oldartu da. Gazan ere istiluak izan dira.

Istiluen pizgarri eta Gazako setioaren aurrekari izan zen duela bi hilabete arabiarren aurka Jerusalemen egindako martxa bat. Haren antza handia izanagatik, Israelgo gobernu berriak baimena eman zion atzo gaur egitekoa diren beste mobilizazio sionista bati —maiatzaren 10ean egitekoak ziren, baina atzeratu egin zuten, Gazako erasoaldi betean—.

Banderen Martxa izeneko mobilizazioa Jerusalemgo Hiri Zaharrerako pasabide nagusia den Damaskoko Atetik abiatuko da 17:30ean —Euskal Herriko 16:30ean—, auzo arabiarra zeharkatuz, Erosten Harresira iristeko asmoz. Dagoeneko lehen istiluak hasita daude ordea. Israelgo Poliziak 2.000 agente mobilizatu ditu manifestazioa babesteko, eta Damaskoko Atearen ingurua hustu dute, manifestariak bertara iritsi aurretik. Inguruko dendariak ere behartu dituzte euren establezimenduak ixtera. Auzo arabiarrekoei gerturatzea galarazi die Poliziak, eta oldartu egin zaie inguruan zeuden palestinarrei. Horietako bat bost agenteren artean kolpatu, eta eraman egin dute. Antzeko irudi gehiago ere zabaldu ziren; hala nola Polizia atzetik zutela hainbat gazte ihesean erakusten dituztenak.

Gazara ere heldu da Jerusalemgo martxaren oihartzuna, artean hasi gabe zela. Palestinarrek suzko globoak bidali dituzte mugaren beste aldetik, eta suteak eragin dituzte. Horrez gain, dozenaka manifestari hurbildu dira Israelen mugara, eta Israelgo segurtasun indarrek haien aurka egin dute. Palestinar bat zauritu egin dute, hankan tiro bat jota.

Atzo, Hamasek iragarri zuen bere militanteek suzko globoak jaurtikiko zituztela, Jerusalemgo martxaren testuinguruan. Tel Avivek, berriz, palestinarrei abisatu die Gazako mugaren bestaldetik egindako erasoei erantzungo diela. Israelgo Armada hasia da prestatzen balizko gorakada baterako. Zenbait iturriren arabera, misilen aurkako Israelen defentsa sistema prestatzen ibili zen armada atzo.

Izan ere, gaur Jerusalemen gertatuko denak soka ekar dezakeela uste dute alde guztiek. NBE Nazio Batuen Erakundearen Ekialde Hurbileko ordezkari Tor Wenneslandek ohartarazi du "tentsioa handitzen" ari dela Jerusalemen, eta hori gertatzen ari dela «politikoki eta segurtasunaren ikuspuntutik oso hauskorra» den momentu batean, eta «NBE eta Egipto su-etenarekin aktiboki engaiatuta» dauden bitartean.


Summary: Donostiak herritarrentzako energia fotovoltaikoa sustatuko du Ekiola kooperatibarekin. Udalak parke fotovoltaiko bat eraikitzeko lursail bat eskainiko dio Ekiolari, printzipioz 400 bat familiarentzako energia sortzeko xedearekin.

Donostiako Udalak eta Energiaren Euskal Erakundeak (EEE) lankidetza hitzarmen bat sinatu dute gaur, Ekiola kooperatibaren bitartez hirian parke fotovoltaiko bat sortzeko helburuarekin. Herritarren autokontsumorako diseinaturiko egitasmo bat da, eta, goizean eginiko agerraldian azaldu duten modura, printzipioz urtean megawatt bat sortzeko gai izango da, hau da, 400 bat familia hornitzeko modukoa.

Ekiola kooperatiba EEEren eta Mondragon Taldeko Krean ingeniaritza enpresaren elkarlanetik sortu zen, eta herritarrak energia berriztagarrien kontsumorako sorkuntzan eta kudeaketan inplikatzea bilatzen du. Hala, egitasmoan izena emango duten herritarrak Donostiako Ekiolako kooperatibista bilakatuko dira, kontsumitzen duten energiaren ekoizpenaren partaide izateko.

Lankidetza hitzarmenean harturiko konpromisoen artean, udalak bere gain hartu du parke fotovoltaikoa eraikitzeko lursail bat bilatzeko ardura, eta sentsibilizazio kanpaina bat ere abiatuko du, herritarren artean proiektuarekiko atxikimenduak bilatze aldera. Urrats horiek «datozen hilabeteetan» emango direla adierazi du, data zehatzik iragarri gabe.

Eneko Goia alkateak, Iñigo Ansola EEEko zuzendariak eta Marisol Garmendia Ekologiako eta Osasun Publikoko zinegotziak aurkeztu dute proiektua, eta eginiko agerraldian nabarmendu dute Donostia halako egitasmo bat garatuko duen EAEko lehen hiriburua izango dela. Hala, Goiak adierazi du Ekiolarekin eraikitako parkeak esperientzia pilotu bat izateko balioko duela, eta, horren ostera, ideia hiriko beste gune batzuetara zabaltzeko aukera aztertuko dutela.

Halaber, lehen parke honen tamaina ez dago guztiz zehaztuta, bere gaitasuna bost megawattetaraino areagotu dezaketelako proiektuak herritarren artetik atxikimendu zabala jasoz gero. Otsailean, Ekiola kooperatibak Donostiarekin eginiko hitzarmen bera sinatu zuen Azpeitiko Udalarekin, eta bertan 2.650 eguzki plakaz osaturiko parkea sortzeko konpromisoa hartu zuen.