Summary: «Euskal herritarren egunerokoan eragingo duten» neurriak bultzatu nahi ditu EH Bilduk Madrilen. Mertxe Aizpuruak dio Pedro Sanchezen inbestidura «gertuago dagoela», baina «benetako negoziazioa» orain hasiko dela. Oskar Matutek «ausardia» eskatu dio PSOEri. Espainiako erregeak astelehenean abiatuko ditu gobernu osaketaren atariko elkarrizketak alderdiekin. EAJ hartuko du arratsaldez, eta EH Bilduk uko egin dio bilera horri.

Behin Espainiako Gorteetako mahaiak osatuta, presidentea izendatzeko eta gobernua osatzeko negoziazioak abian dira. Jokaleku horretan, EH Bilduko diputatu Oskar Matutek jakinarazi du «euskal herritarren egunerokoan eragina izango duten neurriak» txertatzen eta bultzatzen ahaleginduko direla, «askatasun eta eskubide gehiago bermatzeko». Gehitu du arlo horretan «zorrotzak» izango direla PSOEren eta Sumarren arteko gobernuarekin.

Gizarte gaiez gain, lurraldetasunaren auzia ere mahai gainean jarriko dutela esan du Mertxe Aizpurua diputatuak. Radio Euskadin adierazi duenez, espero dute lurraldetasunaren auzian «bideak irekiko» dituen legegintzaldia izango dela datorrena, eta jakinarazi du martxan dauden negoziazioetan hizpide izango dutela lurraldetasunaren gaia, baina uste du «presarik gabe» landu beharrekoa dela, «gauzak ondo eginez». Matute ere bat dator. Onda Vasca irratian azaldu duenez, Espainiako «Kongresuaren egungo osaketak aukera ematen du eskubide eta askatasunen aldeko politika ausartak aurrera eramateko eta lurraldetasun ereduaren inguruko eztabaida irekitzeko».

Atzo eratu zuten Espainiako Diputatuen Kongresuko Mahaia. Pedro Sanchez berriz ere presidente izendatzeko bidean, «norabide zuzenean emandako urratsa» izan zen atzokoa Matuteren arabera: «Egungo gobernuak aurrera egiteko beharrezko urratsa zen, baina ez da nahikoa». Aizpuruak ere ohartarazi du orain hasiko dela «benetako negoziazioa». Uste du ez direla hauteskundeak berriz egingo, baina ez dago erabat ziur: «Edozer gauza gerta liteke; egoera lausoa eta zaila da». Matuteren arabera, egungo gobernuak «izerdia bota beharko du, eta duen guztia mahai gainean jarri»: «Ausartak izan behar dute».

Kataluniako alderdiek negoziazioan hartuko duten pisua ere izan dute hizpide. Matutek adierazi duenez, «amnistia» hitza erdigunean jarri ordez, konpondu egin behar dira «155. artikuluak milaka kataluniarrei sortutako ondorio mingarriak». Eta gehitu du: «Ez nintzateke amnistia hitzarekin itsutuko. Ez nau izutzen, baina itsutzea nahikoa da Espainiako eskuineko presio mediatiko, sozial, politiko eta ekonomikoak amnistia marra gorri bihurtzeko».

Bestetik, eskuinaren «bakardadea agerian» geratu zela uste du Aizpuruak. Gaineratu du PPko presidentegai Alberto Nuñez Feijook «jada ez duela aukerarik» Espainiako presidente izateko. Matutek ere antzeko iritzia du; adierazi du Feijoo «kaltetuta» atera zela atzokotik, eta atzetik ageri da Isabel Diaz Ayusoren «itzala».

Ez dute erregearekin hitz egingo

Espainiako erregeak bilera sorta bat hasiko du Kongresuko alderdiekin inbestidurarako hautagairen bat proposatzeko. EH Bilduko diputatuek jakinarazi dute ez dutela parte hartuko bilera horietan. Matutek esan du alderdian oraindik ez dutela «asko hitz egin» gaiaren inguruan; baina adierazi du beren apustua «euskal errepublikaren» aldekoa dela eta, beraz, «ezer gutxi» dutela Felipe Borboikoari esateko. Aizpuruak, berriz, berretsi du koalizioak ez duela hitz egingo Espainiako erregearekin: «Uste dugu ez daukagula erregeari ez dakien ezer azaltzeko».

Espainiako Zarzuelak ezaguturazi duen egutegian EAJ azaltzen da, bestalde. Aitor Esteban Kongresuko bozeramailea astehelenean hartuko du Felipe VI.ak, arratsaldez. Hurrengo egunean, asteartez, Pedro Sanchez eta Alberto Nuñez Feijoo hartuko ditu, PSOEko eta PPko buruak. Lehena goizean mintzatuko da Espainiako Estatuko buruarekin, eta, bigarrena, arratsaldez. Elkarrizketa horiek eduki ondoren erabakiko du errege borboitarrak nori eman gobernua osatzen saiatzeko ardura.


Summary: Hamaguchi, Alberdi, Kaurismaki eta Trieten lanak Zinemaldiko Perlak sailean. Koreeda, Franco, Haynes, Bayona eta Glazerren lanek ere osatuko dute saila, besteak beste. Guztira hemezortzi film lehiatuko dira Donostia Hiria ikusleen saria lortzeko.

Ibilbide oparoa eta zinemaren munduan sona duten egileen hemezortzi filmekin osatuko du Donostiako Zinemaldiak aurtengo Perlak saila. Gaur jakinarazi dute zeintzuk izango diren zinemagile horiek: Maite Alberdi, Nikolaj Arcel, Juan Antonio Bayona, Stephanie Di Giusto, Michel Franco, Matteo Garrone, Craig Gillespie, Jonathan Glazer, Ryusuke Hamaguchi, Todd Haynes, Aki Kaurismaki, Hirokazu Koreeda, Ladj Ly, Christian Petzold, Celine Song, Warwick Thronton, Justien Triet eta Wim Wenders zuzendarien azken lanak lehiatuko dira Donostia Hiria ikusleen saria lortzeko.

Beste zinema jaialdi batzuetan aurkeztu diren eta oihartzuna izan duten filmen erakusleihoa izan ohi da saila. Eta, hain zuzen ere, Cannesen Epaimahaiaren Sari Nagusia eskuratu ondoren iritsiko da Donostiara Jonathan Glazerren azken lana: The Zone of Interest. Martin Amisen izen bereko eleberrian oinarrituta dago, eta Sandra Huller aktorea du protagonista. Film horrek zabalduko du saila.

Huller bera da Justin Trieten Anatomie d'une chute/Anatomy of a Fall filmeko aktore nagusia ere. Zinemagile frantziarraren filmak Cannesko zinema jaialdiaren sari nagusia eskuratu zuen. Urrezko Palma irabazi duen hirugarren emakumea da Triet.

Aki Kaurismakik, berriz, Epaimahaiaren Saria irabazi zuen Kuolleet lehdet/Fallen Leaves filmari esker, eta Donostia Hiria saria eskuratzeko lehiatuko da orain. 1988an Rocky VI film laburra sail ofizialean aurkeztu zuenetik maiz izan da zuzendari finlandiarra Donostian.

Hirokazu Koreeda egile japoniarraren filmak ere sarritan eman dituzte zinemaldian, lehiaketa barruan nahiz lehiaketatik kanpo. Kaibutsu/Monster filma aurkeztuko du aurten, zeinak gidoi onenaren saria jaso zuen Cannesen. Zuzendari japoniarrak bitan irabazi du publikoaren saria, Soshite chichi ni naru/Like Father, Like Son (2013) eta Umimachi Diary / Our Little Sister (2015) filmei esker.

Donostia Hiria saria eskuratzea zer den ondo daki Wim Wendersek ere: 2014an irabazi zuen The Salt of the Earth filmarekin. Oraingoan, Perfect Days lanarekin lehiatuko da zuzendari alemaniarra. Koji Yakusho antzezle japoniarrak gizonezko aktorerik onenaren saria jaso zuen Cannesen, filmean egindako lanagatik.

May December aurkeztuko du Todd Haynesek zinemaldian.13 urteko ikasle batekin sexu harremanak izateagatik kartzela zigorra bete zuen irakasle baten istorioa kontatzen du filmak, eta Julianne Moore eta Natalie Portman ditu protagonista.

Azkenik, Canneseko Un certain regard sailean aurkeztutako bi film ere Perlak sailean izango dira: Stephanie Di Giusto zinemagile frantziarraren Rosalie eta Warwick Thornton egile australiarraren The New Boy.

Veneziatik datozenak

Donostiako Zinemaldia hasi baino aste batzuk lehenago egingo da Veneziako Zinemaldia, eta han aurkeztu ondoren iritsiko dira Donostiara hainbat film. Ryusuke Hamaguchik bere azken lana aurkeztuko du: Aku Wa Sonzai Shinai / Evil Does Not Exist. Bere ingurumen-ondarea babestu nahi duen landa-eremuko herri txiki baten istorioa kontatzen du filmak

Nikolaj Arcel Bastarden/The Promised Land filmarekin lehiatuko da Venezian, zinemaldian izan aurretik. Mads Mikkelsen aktorea du protagonista filmak; aberastasuna eta ohorea lortu nahian maite duen guztia sakrifikatzeko arriskuan den gizon baten rola jokatuko du.

Veneziako Urrezko Lehoia irabazteko lehian izango da Michel Franco zinemagile mexikarra ere. Memory filma aurkeztuko du sail ofizialean, eta Donostian erakutsiko du ondoren. New Yorken filmatua dago, eta Jessica Chastain eta Peter Sarsgaard ditu protagonista.

1972ko Andeetako tragedia du ardatz Juan Antonio Bayonaren La sociedad de la nieve/ Society of the Snow filmak. Iaz 50 urte bete ziren istripua gertatu zenetik, eta ezaguna da, besteak beste, bizirik atera zirenek hildakoen gorpuak jan behar izan zituztelako bizirik irauteko. Pablo Vierciren izen bereko liburuan oinarritu du filma egile espainiarrak, eta lehen aldiz parte hartuko du Perlak sailean.

Matteo Garronek ere lehenbizikoz aurkeztuko du film bat Donostian: Io Capitano / I'm Capitain lana aurkeztuko du egile italiarrak zinemaldian. Dakar utzi eta Europara doazen bi gazteren istorioa kontatzen du filmak.

Berlinale eta Sundance

Christian Petzordek Roter Himmel/Afire bere azken lana aurkeztuko du zinemaldian. Otsailean, Berlinale zinema jaialdian, Epaimahaiaren Sari Nagusia lortu zuen zinemagile alemaniarrak.

Berlinalen aurkeztu zen Celine Songen lehen film luzea ere: Past Lives. Zinemagile hegokorearraren filmak harrera bikaina izan zuen kritikarien artean, eta laudatua izan zen Sundanceko jaialdian ere.

Hain zuzen ere, Sundancen Epaimahaiaren Sari Nagusia jaso zuen Maite Alberdiren La memoria infinita/The Eternal Memory lanak, World Cinema saileko dokumentalen kategorian. Alzheimerraren aurka borrokan dabilen bikote bati buruzko ez-fikziozko lan bat da.

Torontoko zinemaldian aurkeztu ondoren, Donostian izango da, halaber, Craig Gillespe australiarraren Dumb Money filma. Paul Dano, Seth Rogen eta Shailene Woodley ditu protagonista.

Azkenik, Ladj Ly Les Misérables filmaren egilearen lanberriak itxiko du Perlak saila. Lehiaz kanpo emango dute; beraz, ez du Donostia Hiria ikusleen saria eskuratzerik izango. Sariak bi errekonozimendu egiten ditu: film onenaren saria, 50.000 eurokoa, eta Europako film onenaren saria, 20.000 eurokoa.


Summary: EBZk nahi baino polikiago jaisten ari da inflazioa eurogunean. Uztailean %5,3koa izan da, aurreko hilean baino bi hamarren txikiagoa. 2022ko otsailetik izandako apalena da.

EBZ Europako Banku Zentralaren egutegian kolore gorriz markatua dago Eurostatek euroguneko inflazioa zenbatekoa den jakinarazten duen eguna, eta ez, preseski, jaiegun gisa. Aurrera begirako politikak ezartzeko ezinbesteko datua da hori Christine Lagarde presidentearentzat eta gainerako buruentzat. Helburu argia dute: inflazioa %2ra jaistea, baina helmuga urrun dute oraindik.

Azkenengo hamar hilabeteetan behera egin du etenik gabe, baina EBZk nahi baino polikiago: %5,3 izan da uztailean, ekainean baino bi hamarren gutxiago. Dena den, 2022ko otsailetik izandako apalena da. EBZ irailaren 14an bilduko da berriz, eta orduan erabaki beharko du interes tasak igotzen jarraituko duen, aurreko bederatzi bileretan egin duen moduan, ala eten egingo duen igoera, inflazioaren bilakaerarekin konforme.

Iazko uztailean, %8,9an zegoen inflazioa. Urrian jo zuen goia, %10,6ra iritsita, baina, orduz geroztik, jaitsi egin da, batez ere energiaren prezioen gorakada izugarriaren eragina amaitu delako. Iaz baino merkeago daude (-%6,1) erregaiak eta argindarra. Elikagai freskoen prezioen igoerak, berriz, ez du etenik: bi hamarren igo dira aurreko hiletik, eta iaz baino % 9,2 garestiago daude. Eta zerbitzuetan ere, prezioak gora ari dira egiten: %5,6, ekainean baino bi hamarren gehiago.

Oro har, prezioen igoera apaldu egin da euroaren eremuko ekonomia handi guztietan: Alemanian hiru hamarren jaitsi da, %6,5era; Frantzian bi hamarren, %5,1era; eta Italian lau hamarren, %6,3ra. Hego Euskal Herrian, berriz, igo egin da uztailean, %2,2tik %2,4ra. Inflazio tasarik txikienak Belgikak (%1,7), Luxenburgok (%2,0) eta Espainiak (% 2,1) dituzte. Kontrara, Hungariak (%17,5), Eslovakiak eta Poloniak (biak %10,3) dituzte handienak.

Turismoarekin kezkatuta

Baina datu orokorrari baino, EBZk irailean egingo duen bileran azpiko inflazioari erreparatuko dio, hau da, energiaren eta elikagai freskoen eragina kontuan hartzen ez duenari. Bereziki arduratuta dago horrekin, erakusten baitu prezioen igoera jarduera ekonomikoaren atal guztietan sustraitu dela. Uztailean, %5,5ekoa izan da azpiko inflazioa, ekainean bezala.

Zerbitzuen prezioen igoerak eragin du eten hori, edo behera egin ez izanak, inflazio orokorrak bezala. Izan ere, zerbitzuen alorra da euroguneko ekonomiaren motor nagusia, eta pisu handia du azpiko inflazioan. Iazko prezioekin alderatuta, %5,6 igoera izan dute, ekainean baino bi hamarren gehiago. Uda honetan, gainera, turismoarekin loturiko jarduerak are gehiago garestitu dira, eta, EBZko adituen ustez, baliteke horregatik azpiko inflazio handia izatea beste hilabete batzuez.

Emaitza gazi-gozoa

Inflazio handia euroguneko ekonomia baldintzatzen ari da. Hilabeteak dira horri aurre egiteko EBZk maileguak garestitzea erabaki zuela, jarduera moteltzeko eta horrekin prezioen igoera gelditzeko. Eta neurri handi batean funtzionatu du.

Eurostatek aste honetan berretsi duenez, 2023ko bigarren hiruhilekoan %0,3 handitu da euroguneko BPG barne produktu gordina, eta atzeralditik atera da eremuko ekonomiarik handiena, Alemania (%0,0). Beste herrialde batzuek ere hazkunde positiboa izan dute: Belgika (+%0,2), Espainia (+%0,4) eta Frantzia (+%0,5). Baita Euskal Herria ere: puntu erdi bat handitu da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta lau hamarren Nafarroan. Dena den, badira hazkunde tasa negatiboak dituztenak ere: Austria (-%0,4), Letonia (-%0,6) eta Suedia (-%0,6).

EBZren aurreikuspenen arabera, euroguneko ekonomiak %0,9 egingo du gora aurten. Dena den, datu horri buruzko zalantzak oso handiak dira, industriaren eskaerak nahiko eskasak izan baitira bigarren hiruhilekoan, eta berdin jarraitzen dute uda honetan.

Hala ere, banku zentralaren kezka nagusia inflazioa da, BPGa baino gehiago, Lagardek uztail amaierako bileran azpimarratu zuenez, eta horren araberako erabakiak hartuko ditu aurrerantzean. Hori bai, baztertu egin zuen interes tasak jaisteko aukera. Badago EBZ asko kezkatzen duen beste elementu bat ere: prezioen eta soldaten arteko arrakala. Hori gertutik zainduko duela adierazi du Lagardek.

Izan ere, prezio garestiek bezala, interes tasak igotzeak isla zuzena dute enpresek bankuei ordaintzen dizkieten maileguetan, baina baita herritarren poltsikoetan ere. Hipoteken indizerik ezagunena, hamabi hilabeterako Euriborra, azken hamabost urteetako mailarik gorenean dago: %4,149ra iritsi da uztailean, eta iaz %0,992koa zen.


«Kubo» baten ertzetan

Summary: «Kubo» baten ertzetan. Bertso sorta bat aukeratzeko eskatu die BERRIAk sei bertsolariri, eta kantatu ziren leku berean hausnartu dute horiei buruz. Maialen Lujanbiok 2009ko Txapelketa Nagusiko Bergarako saioan kantatu zuen bakarkakoa izan du hizpide.

Erreferente izan dituen bertsolarien artean bat hautatu behar izateak ez du gogoko Xabi Igoak (Aramaio, Araba, 1992). «Uste dut bertsolari bakoitzak badaukala berea, eta aniztasun horrek egiten gaituela, mugimendu bezala, interesgarri», azaldu du. Askotariko iturrietatik edan du Igoak bertsotan hasi zenetik: «Amets Arzallusekin hasi eta Andoni Egañaraino». Maialen Lujanbiok Euskal Herriko txapela lehen aldiz irabazi zueneko txapelketa, ordea, «mugarri» izan zen Igoaren bertsozaletasunean.

Xabi Igoa bertsolaria, Bergarako Labegaraieta kiroldegiaren aurrean. Andoni Canellada / Foku

Hamabi urterekin hasi zen Igoa bertso eskolan, eta Manex Agirre izan zuen bertan irakasle. 2005. urtean, Barakaldoko BEC erakustazokan (Bizkaia) izandako lehen finala ikustera joan zen, baina ez zion txapelketari arreta handiz erreparatu; lau urte igaro behar izan ziren horretarako. «2009ko txapelketa berezia izan zen niretzat: ia osorik jarraitu nuen lehenengoa izan zen, oso gertutik bizi izan nuen, eta haren oso oroitzapen ona dut harrezkero». Saio batzuk zuzenean ikusi zituen, eta gainerakoak irrati eta telebistaren bitartez aditu. «Ordurako bideoak igotzen zituzten Internetera, eta Hitzetik hortzera programa ere bazegoen».

2009ko Txapelketa Nagusiko saio guztien artean, baina, Bergarako Labegaraieta kiroldegian (Gipuzkoa) jokatu zena du gogoan ondoen Igoak. «Maialen Lujanbioren bakarkakoak oihartzun handia izan zuela gogoratzen dut: txapela irabazteko bidean, bere lehenengo bakarkakoa izan zen», gogorarazi du. Bergarako saio horretan Lujanbiok erabili zuen doinua, gainera, berritzailea izan zen orduko entzuleentzat. Mikel Laboaren Eguzkiak urtzen du han goian doinua erabili baitzuen. «Publikoari asko gustatu zitzaion», Igoak. «Dena izan zen ona: doinu berria, gaia hartzeko helduleku oso interesgarria eta bertso ederrak».

Argazkirik gabeko hitzak

Argazkilari baten larrutik kantatu behar izan zuen Lujanbiok Bergarako saio hartan. Urte batzuk lehenago itxi zuten Euskaldunon Egunkaria-ren auzia hartu zuen gaiari erantzuteko abiapuntu, eta hura itxi osteko egoera kontatu zuen kantuz. Horren harira, kazetari eta herritarrek jasan zuten errepresioa ere salatu zuen ariketa hartan. Lujanbiok kantatutakoek barrenak mugitu zizkien askori. Lehen entzunaldian hunkitu zuen bertso sorta hark Igoa. Lehen bi zatiak ditu berak gustukoen: «Iruditzen zait bertsoek egiten dutela deskripzio lan itzela, sartzen zaituztela egoeran. Tentsio hitza aipatzen du pare bat aldiz, eta hori da, hain zuzen, bertso horiek transmititzen dutena».

Igoaren ustez, delikatua izan zitekeen abiapuntua, baina bertsolarien eginkizunetako bat memoria egitea dela azaldu du. «Bizi duten gizartearen kontakizun edo gogoeta bat egin behar dute bertsolariek».

Oso gaztea zen Igoa Euskaldunon Egunkaria itxi zutenean; 11 urte baitzituen artean. «Ezin izan nuen egoera hura lehen lerrotik bizi». Uste du Lujanbioren bertsoek, baina, garai hura behar bezala deskribatzen dutela. Izan ere, orduko garaiari erantzun zioten bertsoek. Gaur egun bertso horiek zentzurik ote duten? Bada, hori beste kontu bat dela dio: «2009ko azaroaren 7an behintzat, hemen [Bergaran], zentzu handia zuen hori kantatzeak».

Igoaren iritziz, gauza asko aldatu dira harrezkero gizartean; nahiz eta baden bere horretan jarraitzen duenik ere. Bergarako saiotik bi urtera, hain zuzen, Espainiako Auzitegi Nazionalera eraman zituzten bi bertsolari, Gasteizen egin zuten presoen aldeko ekitaldi batean parte hartzeagatik. «Badakigu errepresio bat dagoela», aitortu du. Eta «zentsuraren» beste adibide bat eman du segidan: «Aurtengo Espainiako hauteskundeen aurretik ere, hainbat kultur eta sormen ekitaldi debekatu zituzten».

Bertso sortaren egiturari dagokionez, Igoak uste du horrelako zerbait egitea «zaila» dela, eta bereziki azpimarratu nahi izan ditu kontakizunean Lujanbiok egiten dituen hitz jokoak. «Lehen bertsoaren azken hiru puntuetan, aurretik esandakoari buelta ematen dio. Lehen puntuetan kontatzen du zer pasatu den, eta gero dio ez dela ezer pasatu». Beste bi bertsoetan ere estrategia bera erabiltzen du Lujanbiok. «Sorpresazko ukitua dute, nolabait», zehaztu du Igoak.

BERTSOTARAKO GAIA

Argazkilaria zara. Oraintxe iritsi zara gertakariaren lekura, eta lanean hasteko unea da.

Doinua: Eguzkiak urtzen du han goian B 1 Irratiak zioen kaleetan zela jendetza demasa pankarta baten ostean oihuz bete kale eta plaza. Egoera da tentsoa eta bazun iskanbila traza hemen norbere hitzari eusten ere ez dago erraza. Orandik entzuten da oihartzuna hori pelotazo jasa! Lurrean odol arrasto batzuk ta tentsiozko arnasa... Kordoietik hara-hona nabil foto bila nere kasa baina kaskodun batek esan dit «Hemen ez da ezer pasa». 2 Jendeak ihes ein du korrika behe-barru ta taberna hasi denean pelotazoen eta tiroen galerna. Lehen ere hau ikusia baitut hainbat urtetan barrena ikusi ezta ere hori pasa da imajina nezakeena. Poliziari aurre eginez nere argazkilari sena espaloi hutsak atera eta esplikatu leike dena. Nahiz eta ez dela ezer pasa den esaten didatena pasa ez denak erakusten du sarri asko pasa dena. 3 Lehen ere problemak izan dira orain sei urte inguru lan egiten nun egunkariak ze komeri! ze apuru! Herritarrekin bat egin eta beste berri bat helburu eta geroztik Euskal Herria dibujatzen dihardugu. Herri berean gaude zu ta ni baina nolako bi mundu! Zure zentsura zure ezetza bortitz segunduz segundu. Baina herri honen berri emateko nola beti gauden gertu gu argazkirikan ez izan arren hitzak jarriko ditugu.

Argiaren norabidean

Hitzak erabiltzeko Lujanbioren trebeziaz gain, bada Igoak Bergarako bertso saioa aukeratzeko beste pisuzko arrazoi bat: Bat-batekotasuna. Dioenez, «gogoan izateko modukoa» da Lujanbioren orduko bakarkakoa, baina baita Jon Martinekin abestu zuen zortziko txikiko ariketa ere. «Argindarra joan zen bertso saioaren erdian, eta haiek bertsoetarako baliatu zuten egoera». Azaldu du, halaber, landu behar zuten gaia ez zela «batere sinplea». Gaiak hala aginduta, herri bereko bi herritar ziren. Martin igandero joaten zen mezetara, eta eliza erdi hutsik egoten zen. Egun hartan telebista meza grabatzera joan zela-eta, inoiz ez bezala, Maialen ere joan zen.

Maialen Lujanbio bertsolaria; besteak beste, 2022ko Bertsolari Txapelketa Nagusia irabazi zuen. JON URBE / FOKU

Martinek eman zuen lehen kolpea, baina Lujanbioren ahotsak oholtza hartu bitartean joan zen argia. Abesteari utzi ordez, mikrofonotik aldendu eta bertsotan jarraitzea erabaki zuen bertsolariak. «Mikrofonoa ez zihoan, eta horrek tope egiten zion bertsolariari ahotsaren proiekzioan», azaldu du Igoak. Martinek ere Lujanbiok egin zuen gauza bera egin, eta, zorionez, saioak aurrera jarraitu zuen. «Gertatutakoa gaian sartu eta, argia bueltatu zenean, ez ziren gaitik aldendu; mantendu egin zuten», gogoratu du.

Bertsolari bezala, biek egindako bat-bateko lana «zinez baloratzekoa» dela uste du Igoak, modua eman zuelako publikoak gozatzen jarrai zezan. «Iruditzen zait momentuak, bere horretan, badaukala xarma eta magia berezi bat, bat-batekotasunak dakarrena». Era berean, argindarra joan izanak gaiari buelta emateko aukera eman zien bertsolariei. «Hainbat kontu ekarri zituzten azalera bien artean, Maialenen bakarkakoarekin alderatuz, gaia askoz ere umoretsuagoa izanagatik ere».

Etxetik oholtzara

Eskolan bertso zaharrak landutako da Igoa, baina kontatu du Lujanbioren belaunaldiak izan zuela harengan eraginik handiena. Bertsotan gaztea zela hasi bazen ere, aurrerago zaletu zen sutsuki. «Etxe euskaltzalea zen nirea, eta telebistako bertso saioak ikusten genituen igandeetan, baina bertsolaritzak ez zuen egun duen lekua».

Oroitu du 2009ko Bergarako saio hark areagotu zuela zaletasun hori. «Bi puntu nagusi nabarmenduko nituzke: aurretik aipatutako bat-batekotasuna, eta, horrez gain, Maialenen bakarkako artelan hori. Zortziko txikiko ariketan, berriz, oso zuzenak izan ziren Jon eta Maialen. Txapelketa bezalako formatu zurrun batean, umoreari eta une horretan gertatzen ari zenari egin zioten lekua». Horregatik ere badute meritua bi bertsolariek, Igoaren iritziz: «Txapelketa kubo bat da, eta hortik ateratzea zaila da askotan. Haiek lortu egiten zuten, eta hori da, benetan, azpimarratzekoa dena».


Summary: Osakidetzako larrialdietako zuzendari kudeatzailea kargugabetu dute. ESK sindikatuak adierazi du Aller kargutik kentzeak ez dituela konponduko kudeaketa taldeak sortu dituen «arazo larriak».

EAEko aldizkari ofizialean gaur jakinarazi dute Oscar Aller Garcia Osakidetzako larrialdietako zuzendari kudeatzailea kargutik kendu dutela, «berak hala eskatuta». Kargu uztea irailaren 30etik aurrera gauzatuko dute.

Kargu uztearen berri izan ostean, ESK sindikatuak adierazi du neurri hori Osakidetzako larrialdietako langileek egindako mobilizazioen eta salaketen «emaitza» dela. Izan ere, sindikatuak gogorarazi duenez, azken hilabeteetan larrialdietako langileek salatu dute Larrialdietako Zuzendaritzak koordinazio zentroetara bideratu zuen egoera «jasanezina» dela. Era berean, sindikatuak berak egindako salaketak gogorarazi ditu: besteak beste, ZIU mugikorretan eta koordinazio guneetan ordezkapenak egiteko «planifikaziorik ezari» buruzko ohartarazpenaren inguruan. «Horri gehitzen badiogu uda baino lehen Araban ZIU mugikor berria ezartzeko konpromisoa ez dela bete, lotsarik gabe, behar-beharrezkoa zen kudeatzaileak kargua uztea», adierazi du ESK-k.

Hala ere, sindikatuak ohartarazi du Allerrek kargua utzi izanak ez dituela konponduko «kudeaketa talde osoak sortu dituen arazo larriak». Hala, talde horren «erabateko dimisioa» eta Osakidetzako larrialdien zuzendaritzaren eredua «goitik behera aldatzea» nahi dute, langileen lan baldintzak «duintzeko», langileen «benetako» hobekuntza defendatzeko eta zerbitzua «indartzeko».


Summary: Ipar Euskal Herri barnealdean larrialdi egitura mugikor bat sortzearen alde egin dute. Barnealdeko larrialdi zerbitzuen desoreka larria salatu dute 135 hautetsik goizean, Donapaleuko herriko etxean. Mozio bat bidaliko diote Frantziako Osasun ministroari.

Ipar Euskal Herri barnealdeko 135 hautetsi bildu dira goiz honetan Donapaleuko herriko etxean, eta eskaera mozio bat izenpetu dute larrialdi eta suspertze egitura mugikor bat (SMUR) sor dezatela galdegiteko. Iparralde barnealdeko larrialdi zerbitzuen desoreka salatu dute, Lapurdiko kostaldearekin eta Biarnorekin konparatuz batez ere. Euskal Hirigune Elkargoko Gizarte eta Osasun sailetako lehendakariorde Arnaud Fontaine mintzatu da bilkuran: «Ezinbestekoa da gure lurraldearentzat». Azaldu dute Aurelien Rousseau Frantziako Osasun ministroari igorriko diotela mozioa datozen egunetan.

Kalkulatu dute proiektuaren sortzea 800.000 euro kostatuko dela. Hala, hiru postu sortuko lirateke: gauez lanean arituko den mediku bat, eta bi erizain, bata anbulantziakoa. Baliabide materialen beharra ere ukanen lukete; preseski, azpimarratu dute ibilgailu bat, garaje bat eta lokal baten beharko direla.


Nori eskatzen zaion zer egitea

Summary: Nori eskatzen zaion zer egitea. Bertso sorta bat aukeratzeko eskatu die BERRIAk sei bertsolariri. Bertso horien gainean egin dute gogoeta, kantatu ziren leku berean. Bakarkako bi lan hautatu ditu Aranak; Maider Arregirenak biak. Zuzenean aditu zituen, eta formaz eta edukiaz egin du gogoeta.

Kazetariaren grabagailua elkarrizketa grabatzen hasi denean, ahots bidezko mezu bat bidali dio Oihana Aranak (Eskoriatza, Gipuzkoa, 2001) Maider Arregiri: «Jakin gauza oso friki bat egingo dudala zure bertso batzuekin; kontatuko dizut zer den». Bertsoaldi bat aukeratzeko eskatuta, Gipuzkoako Bertsolari Txapelketan Maider Arregik egindako bakarkako bi lan aukeratu ditu Aranak; 2015ekoa bata, eta 2019koa bestea. Inprimatuta eraman ditu bertsook kazetariarekin duen hitzordura, eta zera argitu du horiei begira: «Uste dut fase berean izan zirela biak. Bata Ormaiztegin [Gipuzkoa] izan zen, eta bestea, berriz, Irunen [Gipuzkoa], lau urte geroago». Bi saioetan izan zen Arana. «Kuriosoa da: 2015ekoa izan zen nik ikusi nuen lehen txapelketa». 2019an, gainera, bertsotan aritu zen bera ere. Arregirekin zuen harremana, baina, desberdina izan zen bi txapelketetan. Hala kontatu du berak: «2015ean, idolo antzeko bat zen niretzat. 2019rako, banengoen ni ere ahalduntze bertso eskolan, eta kantukide ginen ordurako».

Oihana Arana, Ormaiztegiko Zubipe kiroldegian. Gorka Rubio, FOKU

Ariketa zaila egin zaio bertsoaldia aukeratzea. Bertso sorta aukeratzeko baino gehiago, bertsolaria hautatzeko ariketa egin zuen. «Iruditzen zait oso inportantea dela zeini ematen diogun autoritatea eta ahotsa».

Apur batean hausnartu ondoren, aukeratu zuen bertsolaria: Arregi. Ondoren aukeratu zituen haren bakarkako lan biak. Gai desberdinak jarri zizkioten arren, testuinguru berari heldu zion bi saioetan Arregik. Arana: «Irudikatu daiteke pertsona bera dagoela bi bertsoaldien atzean. 19 urterekin lehenengoan, eta 23 urterekin, bigarrenean. Gai beraren gainean ari da bietan, baina beste konplexutasun batekin kantatu zuen 2019an».

Diskurtsoari ere erreparatu dio Aranak, eta aldaketa bat sumatzen du batetik bestera: «Lehenengoan, existitzen da kritika bat, baina badago moldean sartu nahi izate hori. Bigarrenean, aldiz, kritika politiko bat dago, niri izugarria iruditzen zaidana».

Azaldu du, halaber, bertsoak irakurrita Arregiren bertsolari ibilbidearen kontzientzia har daitekeela. Doinuaren aukeraketan eta neurrian ikusten da hori, haren ustez: «Lau urteren aldea dago bertsoaldi batetik bestera, eta nabari dira hazkuntza zantzu batzuk. Janzkera ere oso desberdina darama: Ormaiztegin, soineko bat zuen jantzia, eta ez dut uste Irunen soinekorik zeramanik». Nolanahi ere, antzeko elementuak ere ikusten dizkie bi saioei. Izan ere, emakume bakarra zen Arregi bietan. «Bi saioen artean lau urte pasatu ziren arren, Maiderrek etorkizun oparoko neska gazte hori izaten segitzen zuen; gezurra dena».

Aranak dioenez, ironia erabili zuen Arregik bi bertsoaldietan, baina uste du hura ezagutu gabe ezin nabari daitekeela bertsoen ironia: «Irungo saioan, nik goitik behera ulertu nuen zer egiten ari zen. Eta gogoratzen dut, bestetik, argi neukala publikoaren zati batek segur aski ez zuela ulertuko». Bertsook irakurriz gero, ordea, Arregiren mezua erraz ulertzen dela dio.

Operazio bat egiteko zain zegoela operatzeko erabakia hartu izanaz damutu zela zioen Irunen jarri zioten gaiak. Hala abiatu zuen bigarren bertsoa Arregik: «Noski nik ongi dakit/ heterosexuala/ dela gaur eguneko/ gure kapitala». Aranaren ustez, politikoa da gaiari horrela erantzun izana: «Bertso hau kantatu behar da txapelketan, e! Publiko feminista baten aurrean, oso arrakastatsua da, baina Maiderrek bi saioetan egin zuen azken. Apustu hori egiteak ere badauka meritua».

Nola uztartu, ordea, pertsonaia batetik hitz egitea eta hori egiteko zilegitasuna sentitzea? Bada, auzi konplexua zaio hori Aranari: «Nahiko buruhauste sortzen dizkigu horrek, ez baita hitz egiten gure artean, eta hitz egiten denean oso modu arinean hitz egiten baita. Nire ustez, elkarrizketa sakon bat eskatzen duen zerbait da, eta, bide batez, baita erabaki kolektibo batzuk eskatzen dituena ere; ez bakarrik bertsolarien aldetik, baita epaile eta gai jartzaileen aldetik ere. Eta publikoari dagokionez ere, gauza bera. Uste dut hezi egin behar dela jendearen belarria».

Haren hitzetan, baina, denek ez dituzte hausnarketa horiek modu berean egiten: «Oso zorrotz jartzen bagara, eta ahazten badugu bertsoa fikzioa dela, oso zaila da sortu ahal izatea. Horretan ni ere ados. Baina mugak lausoak dira, eta, gainera, bertsolariok jarri ditugu beste inori galdetu gabe». Adibide bat jarri du horren erakusle gisara: «Inork galdetu dio jende arrazializatuari ea zer iruditzen zaion bertsolariok haien larrutik abestea? Denak dira guk gure pribilegiotik hartzen ditugun erabakiak. Gizon heterosexualek gure paperetik abestea txarto iruditzen zaigu gu interpelatzen gaituelako. Dena den, asko landu behar dugu hori, arinkeriaz egiten baitugu oraindik. Oso auzi konplexua da; ni ez naiz ausartzen ezer kategorikorik esatera, ez bada bertsolaritzaren ekosistema osoak hartu behar duen erabaki bat dela».

BAKARKAKO GAIA

Gipuzkoako bertsolari txapelketa (Ormaiztegi, 2015eko urriaren 30a): Azkenean dirua eskatuko diozula erabaki duzu

Doinua: Norbere mundu intimo 1 Agian badakizue 19 urte ditut gizarteak sortzen ditu estereotipo batzuk beti desberdin izan naiz, (e)ta bihurtu nahi dut arrunt bestela jazarpen asko pairatzen baititugu guk. Nahiz hiru mila euro behar egin nahi dudanaren truk, bi bularrak handitzeko operazio bat nahi dut. 2 Guztiok bihurtu gara kanon jakin baten maizter edertasuna hortik dator ta edertasunetik zer? Inertziaz neskak pija ta mutilak berriz hipster tripaldea argal-argal eta argalak bi izter. Ta izan behar dugunez neskok miss, mutilok mister Gaur arte enaiz hori izan, baina izango naiz laister. 3 Ta nere erabakia argi daukadanez jada, amari diotzat: «Ama, diru faltan da alaba». Erantzun dit: «Maider, hortan nola hasiko zara ba? Nere baimenik ez duzu joateko klinikara. Aurrezten duzun unean nahi baduzu joango zara, baina iritzia aldatzen gogor saiatuko gara».

Gorputza oholtzan

Gorputzaren gaineko irakurketa ere oso garrantzitsua iruditzen zaio Aranari; izan ere, literaturan ez bezala, bertsolaritzan bat-batean eta ahots konkretu batek egiten du fikzioa: «Kontraargudioa izan daiteke esatea fikzioan dena dela libre. Hori esaten duenak ezin du erabili fikzioa sortzen aritzearen argumentua, eta gero bertsokidearen fisikoaren ala janzkeraren kontra aritu. Elkarrizketa horretan errealitateko elementuak ari baita sartzen, eta nahita ari baita hori egiten».

Aranaren ustez, txapelketetan «asko» ikusten da Ormaiztegikoaren eta Irungoaren antzeko argazki bat; oholtzan emakume bakarra egotea, alegia. Gazteen saioetan, berriz, irudia bestelakoa dela dio. Izan ere, Bizkaian aurten jokatu den Eskolarteko Txapelketako finalean, zortzi emakume izan dira oholtzan. Haren ustez, «ez da kasualitatea» feminismoak txapelketan leku bat egin duenetik gaitegiaren eta formatuaren inguruko zalantzak areagotu izana. «Aurreko txapelketaren harira, irakasle batek esan zidan sentsazioa zuela herria, askatasuna eta halako kontzeptuak gutxi aipatu zirela. Bertsolari mota diferente asko dago orain. Bakoitzari gai horiek jarrita, badakizu bakoitzak bere harrikada botako lukeela». Haren hitzetan, «aberria egiteko beste modu bat» da gaur egungo bertsolaritza. Azken Euskal Herriko Txapelketa Nagusian Irungo Ficoba erakustazokan (Gipuzkoa) jokatu zen saioa jarri du horren adibide: «Sei emakume zeuden oholtzan, eta Ane Labakak kantatu zuen oso inportantea dela lagunak zaintzea. Ea nor ausartzen den esatera hori ez dela herrigintza».

Galdera beste bat da, Aranaren ustez: «Zergatik ari da bat-batean autoritatea galtzen txapelketako ahotsa? Zergatik ari gara entzuten txapelketak gero eta antzekoagoak direla? Edo beste hau, kristoren amorrua ematen didana: jendeak esatea txapelketan dena dela prefabrikatua, eta nor bere bakarkakoak prestatuta joaten dela, historikoki gizonak aurretiko lana egin gabe joan balira bezala txapelketara». Beste era batera ari da itzultzen berezkoaren eta eraikiaren arteko eztabaida, Aranaren ustez: «Orain hala da: alde batetik, landua, eta, bestetik, berariaz irteten zaidana. Gezurra da. Xabier Amurizak berak ere prefabrikatzen zituen bertsoak, eta esan egiten zuen. Kontua da hori gutxiesteko erabiltzen duela jende askok».

BAKARKAKO GAIA

Gipuzkoako bertsolari txapelketa (Irun, 2019ko urriaren 20a): Itxarongelan zaude operazioa hasteko zain. Damutu egin zara, eta alde egin nahi duzu.

Doinua: Hogeigarren urtera III 1 Nahiz eta izaera daukadan sakona gorputzak ematen du sarri zoriona eta aldatu nahi dut nik daukadan forma nahiz ta oraindik ez hartu hamaika hormona titiak ipintzera etorri naiz hona gogoratu oin dela lau urte niona titiak ipintzera etorri naiz hona baina agian ez da hain ideia ona. 2 Noski nik ongi dakit heterosexuala dela gaur eguneko gure kapitala esaten zuten berak aukera dezala ta aukeratu nuen besteek bezala badakigu desira eraikia dala ta horregatik noa orain berehala badakigu desira eraikia dala erabakita dago zer den naturala. 3 Konplejuak ditugu bai nik eta bai zuk eta gainera ez bat eta baizik batzuk ni honaino heldu naiz konpleju hoien truk baina jada banoa argi esango dizut nahiz eta ez ditudan bi titi haundi zut bizitzen segi nahi dut ondo eta arrunt nahiz ez ditudan bi titi haundi zut nere burua onartzen ikasi behar dut.


Summary: UNRWAk utzi egin dio Libanoko errefuxiatu palestinarrei laguntza emateari. Junud al-Xam talde armatuaren eta Al-Fatahen arteko liskarren ondorioz hartu du erabakia NBEko agentziak. Orotara, 400.000 palestinar inguru bizi dira Libanon.

Talde armatuen arteko borrokak nabarmen ugaritu dira azken hilabeteotan Libanon dagoen errefuxiatu palestinarren kanpalekurik handienean, Ein el-Hilwehn; talde horiek lau ikastetxe eta beste zenbait eraikin okupatu dituzte, besteak beste. Bada, UNRWA Palestinar Iheslarientzako Laguntza eta Lan Bulegoak salatu du agentziaren azpiegiturek kalte material ugari jasan dituztela liskar horien ondorioz, eta, protesta modura, errefuxiatuei laguntza bidaltzeko jarduna eten duela jakinarazi zuen atzo. 1948an, Israelen sorreran, etxea indarrez utzi behar izan zuten 63.000 palestinar eta haien ondorengoak bizi dira bertan, hala moduz.

Uztail amaieran, Ein el-Hilwehko kanpalekuan, Junud al-Xam talde armatuko kide bat Al-Fatah Palestina Askatzeko Erakunde Nagusiko buruzagi Mahmoud Khalil hiltzen saiatu zen, ehunka pertsonen desplazamendua behartzeraino. Eraso horretan, bala batek larri zauritu zuen Al-Fatahko komandante Abu Axraf al-Armoutxi, eta hil egin zen, baita haren albokoa ere. Azken borroken ondorioz, orotara, Al-Fatahko hiru kide eta Junud al-Xamgo bat hil ziren, baita 40 lagun baino gehiago zauritu ere —haurrak barne—.

UNRWA kezkatuta azaldu da azkenaldian izan diren liskarrekin, eta NBE Nazio Batuen Erakundeko agentziko zuzendari Dorothee Klausk atzo esan zuen erakundeak ez dituela onartzen bere instalazioetan «bortxaezintasuna eta neutraltasuna urratzen dituzten ekintzak». Egoera horren ondorioz, erakundeak salatu du ez dela posible izango kanpamentuko ikastetxeak 3.200 umerentzat eskuragarri egotea ikasturte hasierarako.

Horiek hala, UNRWAk dei egin zien eragile armatuei okupaturiko azpiegiturak berehala utz ditzaten, «Palestinako errefuxiatuei hain beharrezkoa duten laguntza oztoporik gabe emateko». 400.000 errefuxiatu inguru bizi dira egun Libanon dauden hamabi kanpalekuetan.

Libanoren mehatxua

1949az geroztik, UNRWAk giza laguntza ematen die milaka errefuxiatu palestinarri, Israelek okupaturiko Zisjordaniako eta Gazako lurraldeetan, Jordanian, Sirian eta Libanon; hala nola, janaria, lehen mailako osasun arreta, eta haurrentzako eskolako materiala.

Beiruten eta Palestina Askatzeko Erakundearen arteko 1969ko akordio baten ondoren, Libanoko armada, hein batean, ez da errefuxiatu esparruetan sartzen, baina, hil honen hasieran, herrialdeko armada Ein el-Hilwehera bidaltzeko mehatxua egin zuen Libanoko behin-behineko lehen ministro Najib Mikatik, aldeek borrokekin segituz gero. Gobernuak kaleratutako ohar baten arabera, liskarrek «Libanoren subiranotasuna nabarmen urratzen» dute, eta erantsi zuen «onartezina» dela taldeek «libanoarrak izutzea, batez ere hegoaldeko herritarrak, urte askoan palestinarrak babestu baitituzte».


Newton eta denbora

Summary: Newton eta denbora. Algortan (Getxo, Bizkaia) jaio zen, 1973an. SPrako tranbia bere estreinako nobelari esker, narratiba arloko Espainiako Sari Nazionala irabazi zuen 2002an. Ondorengo urteetan beste bost nobela argitaratu ditu: Van't Hoffen ilea (2003), Vredaman (2005), Londres kartoizkoa da (2009), Iazko hezurrak (2014) eta Iturria (2019). Haur literaturan eta itzulpengintzan ere jardun du, eta ohiko kolaboratzaile eta ipuingilea da hainbat hedabidetan. Filologia ikasketak egin zituen Deustuko Unibertsitatean, eta Labayru Ikastegian aritu izan da lanean.

Gauza handia da eta arraroa laurok izatea txizalarri aldi berean, Asier, Aitor, Peio eta laurok. Peiok izan du ideia, betiko moduan. Esan du: imajinatu ez dagoela komunik ikastola osoan, non egingo zenukete txiza? Bigarren solairuan gaude eta Asierrek esan du: «Eskailera-zulotik behera». Peiok barre egin du, erantzun hori nahi zuen.

Txiza eman ahalean egiten hasi gara laurok orduan, eskailera-zulotik behera. Beheko solairuraino heldu behar genuen, idazkaritzaraino, hori izan da konpetizioa, hori zen helburua. Erraza da lehenengo solairura txiza egitea, hurbil dago, eta, normala denez, han hil dira gure tanta gehienak, baina idazkaritza garbitu nahi genuen guk, zuzendaria etortzen denerako.

Lehenengoak izaten gara egunero eta ikastola gurea da goizetan, lehenengo minutuetan. Gure moduko beste ikasle mozoloren bat etortzen da lantzean behin, andereñoren bat inoiz, baina ez da normala. Nork aginduko zion andereño Piliri justu gaur agertzea, justu lehenengo solairutik bigarrenera bidean, justu txilibitua airean genuenean. Itzelezko errieta, jakina; negarrez hasi da Asier, Peiok ez du txilibitua gorde andereñok amaitu arte.

Horregatik eman dugu errekreo osoa gelan, patiora irten barik. Andereño Pilik orri bat eman eta esaldi hau idazteko esan digu, orria amaitu arte: «Ume saskela ugerrak jaten du». «Ume saskela» zer den badakigu, askotan esaten digulako amak, baina «ugerra» ze pizti modu den ezin izan dugu asmatu: otsoa, hartza, dragoia, txakur lodia... Ez dakigu.

Peiok oraindik ez daki letrak egiten, beti dabil gu baino atzerago eskolan. Andereño Pilik erratza eta trapua eman dizkio, eta gela garbitzen egon da. Ematen du garbi dauden lekuetara ez dela Ugerra esaten dion mamarroa sartzen.

Errekreo ostean Fisikako azterketa izan dugu. Indarrak, bektoreak, Newton, grabitatea, abiadura eta halako gauzekin ez daukagu arazorik, baina magnetismoa? Ze demonio da magnetismoa? Zer ikasten da hor, imanekin jolasten? Ze superbotere dauka iman batek? Bakarra eta baboa: metalak erakartzea. Guztiak? Ezta pentsatu ere... Bakanen bat. Tristea magnetismoa.

Nahiko ondo egin dugu azterketa guztiok. Peiok ez. Lau buruketetatik bakarrean lortu du gurearen antzeko emaitza. Antzekoa. Ez dakigu nola egin duen ere; izan ere, ez du ezer ulertzen, lehen segundoan galtzen da, berarentzat berdina da newtona eta neutroia, ez du grabitatearen kontzeptua harrapatzen eta lehengo batean galdera berezia egin zidan: «Nongoa da Bektorea?». Hasieran ez nion ondo ulertu, «Bektoreak indarren...» hasi nintzen azaltzen. Eten egin zidan: «Ez, ez, zein herrialdetakoa da Bektorea?». Halako batean ohartu nintzen zertaz ari zen: «bektorea» Be?ikta? futbol taldearekin nahasten ari zen. Arin amaitzeko, azalpen gehiegi ez emateko, Bektore taldea turkiarra dela esan nion, baina jokalari armeniarrak onartzen dituela.

Inork ez du ulertzen zergatik dagoen Peio Zientzietako adarrean; zenbakiak hieroglifikoak dira bere buruan (eta bere espirituan). Egia esateko, inork ez daki zergatik dagoen oraindik institutuan... Ulertu zuen azken eragiketa matematikotik bost-sei urte joan dira, gabon-opor eta guzti. Baina hemen daukagu gure artean, eta betiko moduan maite dugu, eta komunean baino ez gara antzeko ikasleak.

Arratsaldean, bazkalostean, nahiko goiz gaur, entrenamendua daukagu. Aste bi barru amaitzen da liga-txapelketa eta azken txanpan ari gara, minutu bakoitza aprobetxatuz. Aitorrek eta biok daukagu lehiaketa amaiera gogorra, egia esateko, Peio bigarren taldera jaitsi zuten iaz. Ikustekoak dira bere abilezia eta koordinazioa... Haren amak ere ez du ulertzen zergatik ez duen errugbia lehenago utzi.

Nik ez dakit eutsiko diodan datorren denboraldian, itota nabil unibertsitatean. Orain ere partidurik gogorrenak zelaian eta azken azterketak ekainean. Hor dabil Aitor eta biok baino libreago Peio, mekanika ikasi, amaitu eta tailer batean hasi da. Arratsaldeak libre. Eta dirua poltsikoan. Liburuetan gastu gutxi.

Etxera sats eginda heldu naiz, arrastaka kirol-poltsa. Naroa korrika etorri zait, aita, aita, izterra heldu dit, bere altueran daukan bakarra, ezin naizelako gehiegi ere makurtu. Mirenek esan dit sukarrak jota ibili dela umea arrasti osoan, orain piztu dela apur bat, aitari ongi etorria egiteko.

Ipuin bat kontatu behar izan diot lotarako, nekeak astiro hitz egitera behartzen banau ere. Newton eta sagarraren ipuina kontatu diot. Itzel gustatzen zaio, nire ipuineko sagarrak zizarea daukalako barruan, zizare abiadurazalea. Zizareak berez, esaten diot Naroa txikiari, denak dira abiadurazaleak, baina ezin dute motorrik erosi, autorik, hegazkinetatik ere modu txarrean botatzen dituzte, bonba bat jartzera joan izan balira bezala. Zer egiten dute orduan? Sagarretan sartu, sagar helduetan. Mamia jateko? Bai zera! Sagarra zuhaitzetik behera jausten denean, grabitatearen indarrari esker, 9,8 m/s2-ko abiaduran bidaiatzeko. Hori egin zuen Newtonen zizareak. Sagarrak kolpea eman zionean zientzialariari buruan, haren ile artean geratu zen zizarea egunetan. Askozaz gutxiago dutxatzen ziren ingelesak orduan. Azken hori da hain zuzen, ez garbitzearena, Naroari gehien gustatzen zaion partea.

Umea loak hartu eta gero, afaldu eta berehala joan gara ohera Miren eta biok. Egun gogorra izango da biharkoa, bilobak artatu behar ditugu goizetik, Amets eta Hodei, biak. Ikastolan oporrak hartu dituzte, eta amak, Naroak, egun osoa egingo du bulegoan.

Goizeko lauretan esnatu naiz. Zerbait gertatzen ari zaidala sumatu dut, baina ez dakit zer, nobedadea. Txizalarri naiz baina ezin naiz mugitu komunera altxatzeko, batez ere ezkerreko aldea daukat geldi. Nahiz eta Mireni abisatzeko ahalegina egin, ez daukat ahots normalik eta ezin dut ezkerreko eskua mugitu. Txizaren umela sentitu dut orduan izterretik behera. Badakit idazkaritzaraino heldu naizela, ikusi ez arren.


Ileak tente entzunaldi bakarrean

Summary: Ileak tente entzunaldi bakarrean. Bertso sorta bat aukeratzeko eskatu die BERRIAk sei bertsolariri. Bertso horien gainean egin dute gogoeta, kantatu ziren leku berean. Gaurkoan, Jone Uriak 2016ko Bizkaiko Bertsolari Txapelketako finalean abestutako bakarkako lana ekarri du gogora Aramendik.

Bizkaiko Bertsolari Txapelketako finaletan baino ez da egon Bilbo Arena aretoan Josune Aramendi Perez (Markina-Xemein, Bizkaia, 1994). «Iaz, azkenengoz», zehaztu du. Hantxe egin du hitzordua kazetariak, nahita. «Oso leku berezia da. Tira, txapelketa bera da berezia Bizkaiko bertsolariontzat». Zehazki, baina, 2016ko finala geratu zaio buruan iltzatuta Aramendiri: orduan iritsi zen lehenengoz finalera Nerea Ibarzabal bertsolari eta laguna. Baina badira arrazoi gehiago ere: Jone Uriaren bakarkako lana, kasurako.

«Betirako markatuta geratu zait final hori. Burbuila batean egon ginen», oroitu du. Etxahun Lekuek jantzi zuen txapela orduan, eta seigarren egin zuen Ibarzabalek. Hainbat bertsoaldi gogoangarri utzi zituen saioak berak, baina, bereziki, Uriaren bakarkako lanak eman zion arreta Aramendiri: «Bertsoaldia entzuten ari nintzen bitartean, pentsatu nuen: 'Uau, Jone'».

Goizaldean, parrandatik bueltan, etxera bidean doan gizonezko baten larruan abestu behar izan zuen Uriak. Emakume baten atzetik zihoan gizonezkoa, eta emakumeak haren pauso hotsak entzutearekin batera ibilkera azkartu zuela ohartu zen. Gaiari heltzeko ikuspuntu bitxia izan zen, Aramendiren ustez: «Ordura arte entzunak nituen halako gaiak, baina sekula ez gizonezko baten roletik kantatuta. Markatuta geratu zitzaidan».

Emozio ugari eragin zizkion ikuspegi aldaketa horrek: «Barrenak mugitu zitzaizkidan. Sekulako hotzikara sentitu nuen». Uriak berak egoera nola deskribatu zuen ere deigarria egin zitzaion bertsolariari: «Oso bertsoaldi bisuala da, guztiz deskribatzailea: gizonezkoak atzetik ikusten du emakumea, eta hiru bertsotan istorio oso bat kontatzen du, hasi eta buka».

Jone Uria bertsolaria, 2016ko Bizkaiko Bertsolari Txapelketako finalean. Oskar Matxin Edesa, FOKU

Bertso sortarekin «oso identifikatuta» sentitu zen Aramendi: «Neska hori ni izan nintekeen. Uste dut aretoan geunden emakume guztiok izan genuela sentipen bera: sarritan begiratu izan dut atzera ea norbait zetorren begiratzeko, nik ere bizkortu izan dut pausoa etxera ahalik eta azkarren iristeko...». Eta gaur egun ere, egoera antzekoa dela uste du: «Zazpi urte igaro dira ordutik, eta egoera, tamalez, berbera da. Aurrerantza goazela dirudi, baina erasoak hor daude, baita beldurra ere. Orain, gainera, kontzienteago naiz beldur horretaz. Inertziaz egiten dugun zerbait da».

Bertso horiek Bizkaiko Bertsolari Txapelketako final batean abestu izanak ere badu esanahi berezia, Aramendiren iritziz: «Finala bozgorailu bat da: zabaldu nahi duzun mezua hor geratuko da betirako». Zehazki, 4.150 bertsozale elkartu ziren Bilbo Arena aretoan. «Gai hori jartzea ere ez zen kasualitatea izango; baina argi daukat guztiz bertsoaldi desberdina izango litzatekeela Uriak abestu beharrean gizon batek edo beste bertsolariren batek abestu izan balu», gaineratu du. Hirugarren egin zuen orduan Uriak. «Hortxe-hortxe egon zen buruz burukora sartzeko», zehaztu du Aramendik. Lekue eta Xabat Galletebeitia sailkatu ziren buruz burukora: Uriarengandik sei puntura geratu zen Galletebeitia.

«Memoria lan bat» egin ostean hautatu du bertsoaldia Aramendik: «Buruari bueltaka hasi, eta betiko bertsoaldiak etortzen zitzaizkidan gogora: bertso biralak, mundu osoak buruz dakizkienak... Beste zerbait aukeratu nahi nuen, eta bertsoaldi hau berezia da oso».

Gaztetatik erreferente

12 urte ingururekin hasi zen bertsotan Aramendi, eta handik gutxira izan zuen Uriaren berri: «Nire lehenengo plazetan ezagutu nuen Jone: Bizkaiko Eskolartekoetan, BBK Sariketetan... Gu txikien mailan egoten ginen, eta bera nagusietan, Miren Amurizarekin, Arrate Illarorekin... Horiek ziren gure erreferente orduan, baita gaur egun ere».Azken urteotan, gainera, bertsolariak «jauzi itzela» eman duela iruditzen zaio: «Beste maila batean dago: argudiaketarako eta arrazoiketarako gaitasun beldurgarria dauka. Asko gustatzen zait». Era berean, bertsoetan aldarrikapenetarako tartea ere hartzen duela uste du: «Sarritan aipatzen du periferia, erdalguneko bertsolarien motxila hori... Ahots garrantzitsua du bertso munduan». Horren erakusgarri da joan den urteko Bizkaiko Bertsolari Txapelketako finalean abestu zuen bukaerako agurra: «[...] Erdalguneko bertsolarien/ motxilatxoa soinean/ inoiz txantxa bat ta eszeptizismo/ puntu baten ordainean/ baina ez nuke gatzik bota nahi/ ixtear den orbainean/ soilik amets bat, esperantza bat/ denbora joan heinean/ finalak jartzen ditugun hontan/ Barakaldon, Iruñean/ ia aldaketa noiz sumatzen den/ baina oholtza gainean».

Josune Aramendi Perez bertsolaria, Bilbo Arenan. Oskar Matxin Edesa, FOKU

Bertsozaleen artean, baina, hainbatetan aipatu izan da haren lanak ez duela behar besteko aitortzarik izan. Aramendik ere bat egiten du horrekin: «Nik sarritan izan dut sentsazioa haren bertsoaldiak beste bertsolariren batek abestu izan balitu askoz ere oihartzun handiagoa izango luketela». Alabaina, horri ere buelta ematen ari zaiola iruditzen zaio: «Sekulako lana egin du Bertsolari Txapelketa Nagusian, eta ari da beste batzuen gainetik nagusitzen».

Lehenago ez bada, abenduaren 16an itzuliko da Aramendi berriro ere Bilbo Arena aretora, Bizkaiko Bertsolari Txapelketako finala jokatuko baita orduan. Hala eta guztiz ere, oholtza gainean baino gehiago, publiko artean irudikatu du bere burua kazetaria agurtzerakoan: «Hementxe izango naiz, ziurrenik, antolakuntzako petoa jantzita». Aukerak egon badaude, ordea. Izan ere, sarri ez du irabazten gehien arituak, baizik eta saioari ondoen erantzuten dionak.

BAKARKAKO LANEKO GAIA

Gizona zara. Goizaldean, etxera bidean, neska bat doa zure aurretik oinez. Neskak, zure pauso hotsak entzutearekin batera, ibilkera azkartu duela sumatu duzu.

Doinua: Baserrian jaio nintzan

1 Bilbon parrandatik bueltan mozkor sartu naiz metrora ta buruak egin dizkit hiruzpalau ziaboga tripa ere dantzan neukan noski behera eta gora baina azkenik Algortan irten ahal nintzen kanpora neska bat daukat aurrean eukiko ez banu hoba pausoa azkartzen dabil pasa ahala denbora esango nioke: «Lasai, joan zaitezke gustora» baina hitz egiten badiot gehiago beldurtuko da. 2 Hiru farola eskasekin kalean ez dago giro eta nola ez sentitu neskak hainbeste bertigo hau pasa behar ote du etxera doan aldiro? Ez dakit zer egin: martxa bajatu edota igo. Beldurtzeko nahiz badaukan berez nahikoa motibo hiru aldiz begiratu nau ta laugarrenez berriro ta ni epaituz bezala begiekin egin tiro ta ez dakit nola esan «ez dizut ezer egingo». 3 Nolatan gertatu diren aspaldi hainbat atake gu ere jada epaitu izaten garamatzate nahiz hau konpontzeko izan nik nahikoa borondate nire pauso hots bakoitza bihurtu da bere kate mundu hau eraiki dugu ze mundu ta ze gizarte mundu matxista honetan ni ere naizenez parte banku baten eseri naiz nire etxetik aparte ta hementxe itxoingo dut nahikoa urruntzen den arte.


Zirriborroetan geratu zen Bilintx bat

Summary: Zirriborroetan geratu zen Bilintx bat. Bertso sorta bat aukeratzeko eskatu die BERRIAk sei bertsolariri. Bertso horien gainean egin dute gogoeta, kantatu ziren leku berean. Bilintxen alde «zirikatzailea» eta «umoretsua» erakutsi nahi izan du ale honetan Beñat Gaztelumendik: «Hori ere bazen Bilintx».

Orain kasik bi mende bizi izan zen Indalezio Bizkarrondo Bilintx poeta eta bertsolaria (Donostia, 1831-1876), Donostian. Arotz gisa aritu zen lanean, Arsuaga zelako baten aroztegian. Donostiako Antzoki Zaharreko atezain ere izan zen, 1865az geroztik. Hark egiten zituen aretoa atontzeko lanak: garbitu, kanpoko ateak ireki eta itxi, itoginak zaindu, butakak eta gainerako altzariak konpondu, agertokiko dekoratua prestatu... Aretoak goiko aldean bazuen atezainarentzat propio prestatutako etxebizitza txiki bat, eta bertan bizi zen, Nikolasa Erkizia andrearekin eta seme-alabekin batera.

Egun, bada bertsolariaren omenezko plaka bat antzokiaren albo batean, bertan bizi izanaren oroigarri modura. Hain justu, bertan elkartu da kazetariarekin Beñat Gaztelumendi bertsolaria (Donostia, 1987). Izan ere, bertso batzuk aukeratzeko eskatuta, Bilintxen sorta bat aukeratu du. «Mila aukera nitzakeen, baina Bilintxen sorta bat aukeratzeko gogoa neukan. Donostiako bertsolaria zen, hiriburuko bertsolaria. Segur aski, hemen inguruan [Parte Zaharrean] egingo zuen bertsotan. Gutxi ziren hiriburuetan bertsotan aritzen zirenak, eta uste dut hori ere badela aldarrikatzekoa; erakusten baitu hiriburuetan ere egon direla bertsolariak, eta bertatik ere egin daitekeela bertsotan».

ï»¿Beñat Gaztelumendi bertsolaria, Donostiako Antzoki Zaharrean. Gorka Rubio, FOKU

Are, Gaztelumendiren arabera, Bilintxek bazuen bertsolarien biografian «oso ohikoa» ez den beste ezaugarri bat ere, andaluziarra baitzuen aitona, Dionisio Ureña: «Uste dut hori ere badela aldarrikatzeko modukoa».

Bilintx hil ondoren argitaratu zen sorta bat aukeratu du Gaztelumendik: Potajiarena, zehazki. «Geratu zaigu Bilintxen irudi bat, bertsolari erromantiko batena, beti 'triste bizi naiz eta/ hilko banintz hobe', 'maiteminduta nago, baina itsusia naiz eta ez naute maite'... Badago Bilintxen halako irudi estereotipatu bat, eta, hain justu, bertso hauek ez dira sartzen irudi estereotipatu horren barruan. Horrexegatik aukeratu ditut».

Asko dira Bilintxek maitasunari idatzi zizkionak: Pozez ta bildurrak —«Dama gazte polit bat/ bada Donostiyan/ berdinik ez dubena/ zeruban azpiyan/ biyotza mugitzen zait/ modu txit eztiyan/ nere pentsamentura/ datorren guztiyan»—; Juramentuba —«Maite nazula lehen esan dezu/ berriz esan zazu arren/ ez naiz entzutez gogobeteko/ mila bider esan arren/ nun ta zerubak erabakiya/ beste moduz ez dakarren/ denbora gutxi barrun gu biyok/ izango gera elkarren»; eta Gaztetan jarriyak dama gazte bati —«Ez naiz mutil ederra/ au lana, au lana/ ez naiz aberatsa're/ maitetxo laztana/ baina biyotz bat badet/ oberik ez dana/ betia zuganako/ amoriyoz dana»—; kasu baterako. «Eskola garaian ez zitzaidan batere gustatzen Bilintx; aspertu ere egiten ninduen. Hori sentitzen nuen beti bere bertso berberak jartzen zizkigutelako, umetan ez zitzaizkidanak batere interesgarriak iruditzen», aitortu du Gaztelumendik.

Bestelakoak ere bazituen, ordea; umorezkoak, esaterako. Gaztelumendiren ustetan, baina, horiek ez dira horren ezagun egin: «Bilintxen bertsoetan pixka bat arakatuz gero, ohartzen zara asko zituela umorez jarritakoak. Nik gogoa neukan Bilintx zirikatzaile bat erakusteko, bertsolari umoretsu bat. Hori ere bazen Bilintx».

Anekdota bat kontatzen du Gaztelumendik aukeratutako haren bertso sortak; antza, Bilintxi Oiartzungo (Gipuzkoa) ostatu batean gertatutakoa. Pilota partida bat ikustera joan zen hura Oiartzunera, eta, bukatutakoan, tabernan sartu zen. Garbantzu platerkada bat eskatu, eta taberna berean zegoen apaiz batek jan omen zituen denak. «Sorta hau, konkretuki, oso ona da; dauzkan irudiengatik, esaldiak tolesteko duen moduagatik eta erabiltzen dituen errimengatik, batez ere». Sortako laugarren bertsoa jarri du horren adibide. «Imajinarazten dizu, batetik, balea antxoa jaten, eta modu berean irudikarazten dizu, bestetik, apaiza besteren garbantzuak jaten. Egia esan, bertsozale den edozeinentzat karamelu bat da Bilintxek jarritako sorta hau».

BAKARKAKO GAIA

1 Egunaren izena ez dakit nola zan, bañan señalagarri partidu bat bazan pelotan jokatzeko Oiartzungo plazan, nahi det nere orduko gertaera esan, hurrengoan beste bat eskarmenta dezan. 2 Partidua jokatzez bukatu zanean, ostatura joan nitzan zuzen zuzenean; mahaiera jana ekartzen hasi ziranean, apaiz bat serbitzen zan aurren aurrenean, sartu zan makiña bat haren barrenean. 3 Nere ditxa guziak badute ajia, noski naiz Jaungoikoak astutzat lajia; goseak egin nuen hango biajia, kulpa zuenarentzat dakat korajia, apaiz batek jan zuen nere potajia. 4 Zintzur ona zuela klaro señaleak eman zituen apaiz barbantzu zaleak; dozenaka tragatzen zituen aleak, maskatu ere gabe tripazai jaleak, halako aisa nola antxoa baleak. 5 Pasatutzen zituen igar ta ezeak; ez ziran haren diña zetozen klaseak; agertu orduko zeuzkan tripara paseak, kortesia gabeko txapela luzeak, arrek nahikoa jan ta ni berriz goseak. 6 Geroztik ostatuan sartu ordurako, galdea egin gabe ez det nik faltako: egun artan apaizik ea dan harako, ez apaiz jaun guziak igualak diralako, baizik batek beldurra sartu ziralako. Umorearen norabidea

Bilintxek Potajiarena bertso sortan erabilitako umore mota nabarmentzekoa dela uste du Gaztelumendik. Izan ere, botere handia zuen orduan Elizak, eta, hain justu, apaiz baten gaineko umorea egin izana «oso esanguratsua» dela dio: «Garai batean gehiago ziren apaizei buruz egiten ziren bertsoak; segur aski, handiagoa izango zelako egunerokoan zuten zentralitatea. Horrek ematen die bertso hauei arrakasta: eguneroko bizitzan zentralitatea zeukan figura bat zirikatzera ausartzeak».

Umore molde horrek, baina, funtzionatuko al luke gaur egun? Bada, Gaztelumendik ezetz dio. Izan ere, haren ustez, neurri batean, desagertua da Elizak orduan zuen presentzia. «Horregatik uste dut bertso hauek, gaur egun, ez luketela grazia bera edukiko. Aldiz, esamoldeetan, badute beste grazia bat, agian orduan hainbeste aprezia ezin zitekeena». Gainera, orduko bertsolariek bertsotan umorea egiteko zuten modua eta gaur egungoek dutena desberdina dela uste du: «Oso era desberdinean tolestatzen ditugu bertsoak, eta Bilintxen sorta honek kontrastea egiten dio gaur egungoari».

Antzoki Zaharretik oso metro gutxira, bada bertsolariaren omenezko kale bat: Bilintx kalea. Lasala plazan du mutur bat, eta Kale Nagusian bestea. 1884ko otsailaren 6an izendatu zuen hala Donostiako Udalak. 2019ko urrian, berriz, kale horretan bertan kantuan ari zela, ondorengo bertso hau kantatu zuen Gaztelumendik, Behin batian Loiolan doinuan: «Donostia ederra/ nolako klixea/ nahiz ta merezi plaza/ on bat ipintzea/ ez al degu tristea/ hola ibiltzea?/ Bilintxek kale triste/ hau edukitzea».

Izan ere, uste du hiriak ez diola merezitako aitortzarik egin bertsolariari: «Bizikletak aparkatzeko kale bat da, jendeak parrandan pixa egiten duen kale bat. Hiriko euskaltzaleek egin diote aitortza hori, baina esango nuke Donostiak proiektatu nahi duen irudiaren kontrako norbait zela Bilintx».


Summary: Zortzi urteko kartzela zigorra ezarri diote gizon bati, iloba bortxatzeagatik. 53 urteko gizona sexu abusuen delitu jarraituagatik zigortu dute. 300 metroko urruntze agindua izanen du, eta 8 urtez ezin izanen da biktimarekin mintzatu.

Nafarroako Probintzia Auzitegiko Lehen Atalak zortzi urteko kartzela zigorra ezarri dio 53 urteko gizon bati, sexu abusuen delitu jarraituagatik. Biktima akusatuaren iloba da, eta neskatoak 16 urte zituenean gertatu ziren erasoak, 2015ean. Geroztik, gertatutakoa behin baino gehiagotan kontatu zuen adingabeak, baina ez zuen salaketarik jarri 2021. urtera arte, «beldurtuta» zegoelako. Kartzela zigorraz gain, akusatuak 300 metroko urruntze agindua izanen du, eta zortzi urtez ezin izanen da biktimarekin mintzatu. Gainera, 20.000 euro ordaindu beharko ditu, kalte moralengatik. Ebazpena apelatu daiteke.

Ebazpenean adierazten denaren arabera, 2013an adingabea izebaren eta haren bikotekidearen etxera joan zen bizitzera, Iruñera. Lehenbiziko urtean ez zen arazorik egon, baina, poliki-poliki, gizona adingabearekin harreman estuagoa izaten hasi zen. Akusatuak barruko arropa erosten zion, eta jantzi horiekin argazkiak igortzeko eskatzen zion, «gizonak nola liluratu» erakutsiko ziola argudiatuz. Biktimak 16 urte zituenean bortxatu zuen lehenbiziko aldiz, eta zenbait hilabetez jarraitu zuen.

2015eko irailean, biktimak gizarte zerbitzuetako hezitzaile bati erran zion etxe hartatik joan nahi zuela, ez zelako ongi moldatzen izebarekin. Hala, egoitza berezi batera lekualdatu zuten, eta gertatutakoa kontatu zien zenbait pertsonari. 2021ean, salaketa jarri zuen. Ebazpenean jasotzen denez, biktimak ez zituen erasoak lehenago salatu «beldurtuta» zegoelako, eta bere «errua» zela pentsatzen zuelako, benetan zer gertatu zen ulertu zuen arte.

Erasoa Algortan

Euskadi Irratiak jakinarazi duenez, Ertzaintza gizon bat ikertzen ari da, Algortako Portu Zaharreko jaietan (Bizkaia) hainbat emakumeri sexu erasoak egitea leporatuta. Igande goizaldean gertatu ziren, 03:00 aldera. Ikerketa zabalik dago oraindik.


Summary: Indarkeria zantzuak dituen gorpu bat aurkitu dute Bilbon. Bilboko Auzitegi Medikuntzako Institutura eraman dute, zer gertatu den ikertzeko

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak baieztatu duenez, gorpu bat aurkitu dute gaur goizaldean Artxandako etxe batean, Bilbon. Ertzaintzak eraikinerako sarbidea itxi du, eta ikerketa bat abiatu du gertatutakoa aztertzeko. Oraingoz, ez dute ikerketari buruzko informaziorik zabaldu: gorpuak indarkeria zantzuak dituela soilik baieztatu dute. Gorpua Bilboko Auzitegi Medikuntzako Insitutura eraman dute.


Summary: Valenciana su etxeak irabazi du Su Festen 58. Nazioarteko Lehiaketa. Epaimahaiaren arabera, azken urteetako lehiaketarik onenetakoa izan da aurtengoa. Bigarren saria Herbehereetako Caffero Event Fireworks enpresak jaso du

Donostian, su festen nazioarteko lehiaketan, makina bat aldiz atera dira garaile Valentziako (Herrialde Katalanak) su etxeak, eta aurten ere hala gertatu da: Valenciana su etxeak bereganatu du Urrezko Maskorra —7.000 euroko saria da—. Zilarrezko Maskorra —5.250 eroko sarikoa— Caffero Event Firework Herbehereetako enpresak lortu du. Eta hirugarren saria, hau da, Brontzezko Maskorra, Italiako Scarsella Fireworks su etxeak jaso du —3.500 eurokoa da saria—.

Epaimahai Ofizialak Donostiako Aste Nagusian ikusi diren suen kalitate handia azpimarratu du: «Oso aste ona izan da. Bildumen kalitatea eta su etxeek aurkeztu duten produktuen ezohikotasuna aipatzekoak dira». Azkeneko urteetako lehiaketarik «onenetakoa» izan dela goraipatu du epaimahaiak. «Horrek berresten du Donostiakoa Europako su lehiaketarik onenen artean dagoela».

Epaimahaiak, beste alde batetik, adierazi du oso zaila izan dela lehen hiru su etxeen artean bat aukeratzea. «Erabakia zaila izan da, lehia borrokatua izan da oso. Su etxe guztiek oso maila ona erakutsi dute, eta egunez egun herritarrek su ikuskizunekin gozatu ahal izan dute».

Gazteen saria, Herbeheretara Valenciana su etxea faboritoen artean zegoen Urrezko Maskorra irabazteko. Izan ere, azkeneko urteetan makina bat sari irabazi ditu enpresa horrek —tartean, Tarragonako (Katalunia) Su Festen Lehiaketako lehen saria, eta Logroñoko (Espainia) Nazioarteko Su Lehiaketa—. Iaz, gainera, lehen saria lortu zuen Bilboko Aste Nagusian. Su festen zaleek Bizkaiko hiriburuko ikuskizunekin gozatu ahalko dute egunotan.

Donostiako Aste Nagusiko su festak, aldiz, gaur gauean amaituko dira, Madrilgo Vulcano etxearen ikuskizun piromusikalarekin.

Aipatzekoa da, beste alde batetik, epaimahai ofizialak emandako sariez gain, epaimahai gazteak Super Amara saria eman diola Herbehereetako Caffero Event Fireworks su etxeari. Epaimahai gazteak zera adierazi du su etxe horren ikuskizunaz: «Bildumaren originaltasuna, kolorearen diseinua, koloreak eta formak konbinatzeko modua nabarmentzekoak izan ziren. Eta azkeneko traka, zarataz harago, konbinaziorik onena erakutsi zuena izan zen». Herbehereetako su etxeak keinu berezi bat egin zion Gipuzkoako hiriburuari. Hori ere aipatzekoa dela iruditu zaio epaimahai gazteari: «Donostiako banderaren efektua sortu zuten, hiriari keinu eginez, eta hori ere nabarmentzekoa iruditu zaigu».

Aurreneko aldia da Herbehereetako Caffero Event Fireworks su etxeak Donostiako nazioarteko lehiaketan parte hartzen duena, eta bi sarirekin itzuliko da bere herrira: Zilarrezko Maskorra eta Gazteen Epaimahaiak ematen duen Super Amara saria. Astelehen gauean jaurti zituzten suak, eta herritar asko zur eta lur utzi zituzten herensuge habiekin eta beste osagai berritzaile batzuekin.


Summary: Sarek salatu du euskal presoen eskubideen urraketa ez dela eten. Preso, iheslari eta deportatuen «egoera normalizatzeko» manifestazioa egin dute gaur, Donostian. Fiskaltzak «elkarbizitza zangotrabatzen jarraitzen» duela salatu dute martxan egon direnek.

Espetxe politikan aldaketak egon dira azken urteotan, baina 34 urtez iraun duen urruntze politika gainditzeak «ez du berekin ekarri euskal presoen eskubideen urraketak amaitzea». Horrela salatu du euskal presoen aldeko Sare Herritarrak, Donostiako Aste Nagusian egindako manifestazio jendetsu batean. «Fiskaltzak, Espainiako Auzitegi Nazionalaren laguntzaz, oztopoak jartzen jarraitzen du legedi arruntaren ezarpenaren aurrean eta etxeratze prozesuaren aurrean, elkarbizitza zangotrabatuz», azaldu dute Sareko kideek. Elkarteak euskal herriko zein jaietako zenbait eragilerekin batera antolatu du mobilizazioa. «Tamalez, oraindik ere mobilizazio honetara deitu beharrean gaude, oraindik ere badelako zer egina euskal preso, iheslari eta deportatuen egoera normalizatzeko bidean», esan dute antolatzaileek.

Donostia bor-bor zegoen eguerdian eguraldi eguzkitsua lagun, eta turista andanak hartutako erdiguneko kaleetan barna joan da presoen aldeko martxa. «Salbuespena indargabetu eta lege arrunta aplikatuz, euskal preso guztiak etxera bidean jartzeko unea da», esplikatu du Sarek ohar baten bidez, mobilizazioa amaitu eta gero. «Dagokien eskubideak lortzeko unea da, etxerako bidea legeak dioen ibilbideari jarraituz pausoz-pauso egin dezaten».

Hala, Aste Nagusiko jai giroak erreibindikazioa izan du alboan Etxera bidea gertu leloa zuen pankartak zabaldutako martxarekin. Bulebarretik abiatu da manifestazioa, eta, erdiguneko kaleak zeharkatu ondoren, portuan bukatu da, Donostiako Piraten jai eremuan. «Elkarbizitzan aurrerako urratsak emateko, konponbidean jarri behar dugu preso, iheslari eta deportatuen auzia. Eta helburu hori errealitate izan dadin, den-denok behar zaituztegu», esan dute bukaeran: «Gaur olatua izan gara Donostian, etxeratzearen aldeko olatua».


Summary: Arraun Lagunak-ek eskura dauka txapelketa. Euskotren liga irabazteko zorian izan da Arraun Lagunak, baina bihar arte itxaron beharko du. Estropada irabazi du 'Lugañene'-k, baina Oriok bigarren postua lortu du, eta aukera matematikoak dituzte liga irabazteko. Mirari bat beharko dute.

Aste osoa igaro du Arraun Lagunak-ek kalkuluak gora eta behera, baina ekuazio arruntenak ere zail izaten dira batzuetan. Bazuten txapela jartzeko aukera, baina ez zegoen dena haien menpe. Estropada irabazi behar zuten, eta, hori lortu badute ere, Oriok hirugarren postutik behera geratu behar zuen, eta bigarren izan da. Bihar amaituko da Euskotren liga, eta bihar aterako da txapelduna. Zazpi puntuko koska ateratzen dio Arraun Lagunak-ek Oriori eta, mirari bat egon ezean, aurtengo Euskotren liga historikoa eskuratuko dute.

Lehen metroetan Orio gailendu da, arraunkera luzea egin dute, eta hirugarren minuturako ontzi oso bat atera dio Lugañene-ri. Sendo agertu da Orio, eta azkar ikusi da txapelketaren borrokan aritzeko azken aukera xahutuko zutela. Ziabogara iristear zirela, abiadura nabarmen azkartu du Arraun Lagunak-ek, eta muturra erakutsi dio Oriori. Denbora berean heldu dira balizara bi ontziak, eta ia parean atera dira bertatik.

Hirugarren postuan zegoen Donostiarra, bi oilarren lehiatik at, eta fokutik kanpo. Bigarren luzea lau segundoko aldearekin hasi badute ere, ikaragarri azkartu dute erritmoa, eta Arraun Lagunak eta Orioren tartean sartu da. Pixkanaka aldenduz joan da Lugañene, eta Orio eta Donostiarraren lehiak eskura utzi dio txapelketa. Baina amorruz erantzun du Oriok, eta ederki eutsi du norgehiagoka. Parez-pare izan dira bigarren luze osoan, eta azken 100 metroren segundo bateko aldea sartu dio Donostiarrari. Azkenean, Arraun Lagunak garaile, 11.07ko denborarekin. Bigarren orio 6.22 segundora, hirugarren Donostiarra 7.74 segundora, eta laugarren Tolosaldea 32.46 segundora.

Lehen txandan, denboraldi osoan zehar gehien nabarmendu den Ama Guadalupekoa-k irabazi du, bigarren luzean estropada hautsita. Hibaikak lehen metro indartsuak egin, eta lehen bi minutuetan hiru segundoko tartea ireki du aurkarien aldean. Baina husten joan da, eta laugarren minuturako ia denbora berean ari ziren Hondarribia eta Cabo. Balizara lehena iristen Cabo izan da baina pasa egin da ziabogan, Hondarribiaren eta Hibaikaren antzera. Poparerako giro aproposa zegoen, eta Hondarribiak jakin du hoberen asmatzen. Bigarren luzean hautsi du guztiz txanda, eta borroka bigaren posturako utzi dute. Hibaika eta Cabo izan dira, ia parean, bigarren luze osoan zehar. Helmugara iristen lehena Hondarribia izan da, 11.40ko denborarekin. Bigarren Hibaika 10.49 segundora, eta hirugarren Cabo 10.81era. Azkena Tiran 45.32ra.


Summary: Errusiaren eraso batek gutxienez zazpi pertsona hil ditu Txernihiven. Ehundik gora lagun zauritu dituzte Moskuk Ukraina iparraldeko hiriari jaurtitako misilek; hildakoen artean haur bat dago. Zelenski Suedian izan da, bi aldeen arteko lankidetza indartzeko.

Errusiako armadak usu egin die eraso Ukrainako hiri nagusiei, gerra frontetik —Donbass eskualdea, bereziki— urrun badaude ere. Gaur, zehazki, azken asteotako bonbardaketarik gogorrena egin dute Errusiako tropek, Txenihiven, Ukraina iparraldean, Bielorrusiako mugatik gertu. Moskuren erasoen ondorioz, gutxienez zazpi pertsona hil —tartean 6 urteko haur bat— eta ehundik gora lagun zauritu ditu, Barne ministro Ihor Klimenkoren arabera. Volodimir Zelenski presidenteak gogor gaitzetsi du erasoa, Suedian zela: «Nazioarteari eskatzen diot aurre egin diezaiola Errusiari», idatzi zuen X sare sozialean. Nazio Batuen Bulegoko Ukrainarako ordezkari Denise Brownek ere «krudeltzat» jo du oldarraldi hura.

Moskuk egindako erasoa eguerdian gertatu da, Txernihivko eliza ortodoxoaren aurreko plaza nagusia jendez mukuru zegoela. Ukrinform berri agentziaren arabera, misilek plaza bera, unibertsitate bat eta antzoki bat jo dituzte. Barne ministroak zehaztu du zaurituetako guztietatik hamabi adingabekoak izan direla, eta beste hamar, poliziak. Bulebar hostotsuak eta ehun urte baino gehiagoko elizak ditu Txernihiv hiriak —hiriburutik 145 kilometro iparraldera dago—. Klimenkok jakinarazi du antzokiko teilatua suntsituta geratu dela bonbardaketaren ondotik.

Larunbat goizaldean, gainera, Kieveko aire defentsak esan du Errusiak jaurtitako hamabost drone iraniar erorarazi dituela. Errusiako Defentsa ministerioak, berriz, gaur goizean salatu du Ukrainatik botatako drone batek sute handi bat eragin duela Novgorodeko aerodromo batean, Errusia ipar-ekialdean; gutxienez bi hegazkin kaltetuak izan dira. Kievek behin baino gehiagotan eraso die droneekin aerodromoei, bai Errusian, bai Kremlinek 2014an anexionatutako Krimea penintsulan.

Errusiaren oldarraldiak izan diren unean, Zelenski herrialdetik kanpo zegoen; Suedian, zehazki, Ukrainaren inbasioa hasi zenetik lehendabizikoz bisitatu du Eskandinaviako estatua, hango lehen ministro Ulf Kristerssonekin batzartzeko. Bi estatuburuek egindako agerraldian iragarri dute Kieven eta Stockholmen arteko lankidetza indartzea adostu dutela; besteak beste, Suediako CV-90 infanteriako ibilgailuen ekoizpenean eta trebakuntza militarrean.

Horrekin lotuta, Mendebaldeak 147.000 milioi euroko laguntza eman dio jada Kievi, Errusiak iazko otsailean erasoaldia hasi zuenetik. Kopuru horretatik ia 104.000 milioi AEBek bidali dizkiote —69.000 milioi, arlo militarrean—. Errusiako Atzerri ministro Sergei Lavrovek plazaratu ditu datuok, The Heritage Foundation GKE gobernuz kanpoko erakundearen estimazioak aintzat hartuta. GKE horrek Washingtonen du egoitza.

Suediara egindako bidaia baliatuz, Zelenskik baieztatu du Ukraina prest dagoela EB Europako Batasuneko kide izateko elkarrizketak hasteko, eta gaineratu du Kievek Stockholmen «babesa» duela talde komunitariorako bidean. Iaz, Bruselak EBn sartzeko hautagai estatutua eman zion Ukrainari, baina herrialdeak baldintza batzuk bete behar ditu kide gisa onartu izateko. Suedia, berriz, NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundera atxikitzeko Turkiaren baiezkoaren zain dago oraindik.

Kontraerasoa, aurrera

Gerra frontean, Ukrainako armadaren kontraerasoa aurrera doa, eta azken asteetan Donetsk eta Zaporizhiako eremu batzuk berreskuratu ditu. CBS telebista kateak aipatutako AEBetako Gobernuko iturrien arabera, Ukrainako tropek Errusiaren defentsa lerro bat hautsi dute Tokmakerako bidean, Melitopoletik (Zaporizhia) 60 kilometro baino gutxiagora. Erresuma Batuko inteligentzia zerbitzuez ustez, halaber, Kievek Azoveko itsasorantz egindako azken aurrerapenak «arrakastatsuak» izan dira. Aitzitik, AEBetako inteligentzia zerbitzua, The New York Times-ek aipatuta, «ezkorra» da Ukrainak Melitopol negua heldu baino lehenago hartuko ote duen.

Bestalde, Vladimir Putin Errusiako presidentea Rostov Donen izan da gaur —Ukrainako mugatik gertu—, Estatu Nagusi Valeri Gerasimovekin eta armadako zenbait goi agintarirekin biltzeko. Hain zuzen, Putinek Rostov Don bisitatzen duen lehen aldia izan da, Errusiako Wagner paramilitar taldeak Kremlinen aurkako altxamendu saiakera egin zuenetik, ekainaren 23tik.


Summary: Giza eskubideak errespetatuko dituen migrazio politika exijitu dute. Marea Horiak migratzaileen erroldatzeak errazteko eskatu die Bizkaiko erakundeei, Plentzian.

Ongi Etorri Errefuxiatuak elkarteak Marea Horia ekitaldia egin du, Gorlizen eta Plentzian (Bizkaia), helburu bikoitzarekin: mundu zabalean milioika pertsonak bizi duten «errealitate gogorra agerian jartzeko» eta euskal erakundeei eta gobernuei eskatzeko har ditzatela «nazioarteko itunetan jasotako giza eskubideak errespetatuko dituzten migrazio eta harrera politikak».

Hondartzan egindako ekitaldi ikusgarrian, antolatzaileen esplikatu dute «hainbat arrazoi direla medio», beren jatorrizko herrialdeak utzi eta «arriskuz eta zailtasunez beteriko bide bati» ekin behar izaten diotela milioika pertsonak, Europara iritsi nahian: «Prozesu oso mingarriak dira». Azken 30 urteetan, migrazio behartu horietan, 50.000 heriotz baino gehiago izan direla azpimarratu dute, eta horien ardura «ez da soilik beren jatorrizko herrialdeena», Ongi Etorri Errefuxiatuak elkartearen arabera: «Historikoki jasan dituzten harrapaketa eta arpilatze politikak daude tartean». Horrek krisiak eragin ei ditu, «humanitarioak eta ingurumenarekin lotuak», eta testuinguru horretan ekiten dio migratzaileak bidaia arriskutsuari. Elkarteak ohartarazi du, gainera, gero eta gehiago izango direla beharturik beren etxea utziko dutenak.

«Beraien herrialdeetatik atera beharrik ez izateko baldintza ekonomiko eta sozialak sortzen lagundu beharrean, are gehiago pobretzen ari diren politikekin jarraitzen dute», salatu dute antolatzaileek, eta Europako Batasuna jarri dute miran: «Giza eskubideen errespetuan oinarritutako migrazio politikak baztertu eta migratzeko eskubidea kriminalizatzen dute. Ez da solidarioa; horrek ez du Europaren politika izan behar». Euskal erakundeei erroldatzea errazteko exijitu diete, «badaudelako formulak, Bartzelonan bezala». Bizkaian ere horrela egin dadin nahi dute.


Summary: Txuri-urdinek harri berarekin egin dute tupust. Lehen jardunaldian, Gironaren aurka gertatu bezala, Realak lehen gola sartu du, baina, gero, behera egin du, eta ez da gai izan aldeari eusteko. Celtak 93. minutuan berdindu du

Gizakia omen da bi bider harri berarekin tupust egin dezakeen bakarra, eta esaerari arrazoi eman diote Realeko jokalariek gaur, Anoetan. Pasa den astean toki berean Gironaren aurkako partidan egindako bekatu guztiak errepikatu baitituzte txuri-urdinek Celtaren aurka. Lehen zatian, Barrenetxearen gol bati esker aurrea hartu dute, eta bigarren gola egiteko aukera bat edo beste ere izan dute. Ordea, gehiegi barkatu eta garesti ordaindu dute azkenean. Azken txanpan erasoan jo eta ke aritu da Celta, eta hiruzpalau geldiketa bikain egin behar izan ditu Remirok. Baina 93. minutuan jaso dute saria galiziarrek, Minguezaren gol bati esker. Hortaz, bigarren astez jarraian, kolpe latza jaso du Realak, eta ezin esan daiteke denboraldi hasiera ona izan duenik. Etxean bi partida jokatuta, soilik bi puntu eskuratu baititu.

Hasierako hamaikakoari dagokionez, lehengo astekoarekin alderatuta aldaketa bakarra egin du Imanol Alguacilek: Barrenetxea zelairatu du Oiartzabalen ordez. Hasiera bizia eta erritmo handikoa izan du partidak, eta alde batean zein bestean izan dira aukerak. Lehen minuturako gertu izan du gola Carlos Fernandezek, baina Larsenek ere erantzun du beste arean. Ongi ari zen Reala erasoan, nahiz eta galiziarrek ere asmatu duten kontraerasoan jokatzen. Sotelak zutoinera bidali du baloia hamargarren minutuan. Bero saparekin, ero eta kontrolik gabe zihoan lehia, eta halakoetan gertatu ohi denez, kalitatea izan da erabakigarri. Kubok jokaldi aparta osatu du hegalean, eta eskuin hankarekin erdiratuta, Barrenetxeak gol ederra sartu du buruz, 22. minutuan. Apustua ongi atera zaio Imanoli.

Zailena egina zuten etxekoek. Golaren ondoren, goitik behera egin du Celtak, ohikoa duen moduan. Erraz galtzen du konfiantza, eta atsedenaldira bitarte burua altxatzea kosta egin zaio. Horixe baliatu du Realak jokoa kontrolatu eta partidari intentsitatea jaisteko. Presarik gabe jokatu du, eta ez du aparteko aukerarik sortu. Baina areaz kanpotik egindako jaurtiketa batean oso gertu izan du gola Brais Mendezek lehen zatiko azken jokaldian. Haren jaurtiketak zutoinean jo du.

Imanol, haserre

Bigarren zatiari begira, partida kontrolpean zuen Realak, baina ez erabakita. Eta nonbait, pasa den asteko lezioa ikasi gabe geratu zaie txuri-urdinei. Rafa Benitez Celtako entrenatzaileak aldaketa taktikoa egin du, erdiko hiru atzelari zelairatuta, eta eskema horri aurre egin ezinda aritu da Reala. Baloi mordoa galdu du zelai erdian, eta defentsan ere inoiz baino bigunago aritu da. Imanol bera haserre agertu da prentsa aretoan neurketa amaitu berritan. «Bigarren zatiaren hasiera ez da normala izan. Haien presioa erdipurdikoa izan da, eta, halere, baloiak galdu eta galdu ibili gara. Urduritasunak eta neke fisikoak eragin ditu huts horiek». Taldearen arazoak ikusita, 60. minuturako Oiartzabal eta Sadiq zelairatu ditu, baina erabakiak ez dio fruiturik eman taldeari.

Azken txanpari begira, emaitza bera zuen albisterik onena etxeko taldeak, eta horri eusten gogor ahalegindu da. Zeregin horretan, Remiro izan da onena, soilik bigarren zatian sei geldiketa on egin baititu. Iago Aspasi falta batean ongi erantzun dio, eta Solak ere bere atean golik ez du sartu Remiroren hanka agertu delako azken unean. Baina ikusten zen arriskua bazegoela, eta 93. minutuan jaso dute saria galiziarrek, Minguezaren golari esker. «Celtak lehenago merezi zuen berdinketa, eta ontzat ematen dugu puntua. Sentsazio txarrak utzi dizkigu partidak», aitortu du Imanolek.

Realak datorren ostiralean jokatuko du hurrengo partida, Las Palmasen zelaian. Ondo bidean, Mikel Merinok eta Jon Ander Olasagastik jokatu ahal izango dute, baita Arsen Zakharianek ere. Realak sei denboraldirako fitxatu du 20 urteko erdilari errusiarra. Hamabi milioi euro inguru ordainduko dizkio Dinamo Moskuri haren truke. Realak guztien ekarpena eskertuko du, orain arte ikusi den bezala, denen beharra baitu.


Danbateko batez itxi du atea Urdaibaik

Summary: Danbateko batez itxi du atea Urdaibaik. Erakustaldia eman du Bou Bizkaiak Zarauzko Ikurrinaren lehen jardunaldian, eta aurreko astean gerturatu zitzaizkien Hondarribia eta Zierbena aldendu egin ditu sailkapenean.

Lehia bete-betean heldu da Eusko Label liga Zarauzko itsas eremu preziatu eta maitatura. Aurreko astean, Urdaibaik, atea ireki zien Hondarribia eta Zierbenari, eta lau punturen barruan jarri ziren hiru traineruak. Gaur, ordea, atea itxi die, eta danbateko batez gainera.

Jardunaldi bikoitz honek sekulako garrantzia dauka sailkapenaren bilakaeran, eta horrela frogatu da gaurko estropadan. Galizian ahul azaldu bazen ere, aurreko asteetako sentsazioak berreskuratu ditu Bou Bizkaiak, eta sekulako erakustaldia eman du Zarauzko uretan. Hala ere, eguneko ezuste handiena Oriok eman du. Bigarren txandatik atera dira Jon Salsamendiren arraunlariak, eta 20.20ko denbora ezarri dute. Ohorezko txandan, Urdaibai izan da denbora hori gainditu duen bakarra, eta bigarren izan dira Mirotzak. Hirugarren Donostiarra izan da 18.26 segundora, eta oilarren arteko denbora gehiago zabaldu du liderraren mesederako. Laugarren Hondarribia izan da 20.75 segundora, eta bosgarren, Zierbena, 26.32 segundora. Bihar, bigarren txandatik ariko dira Galipoak.

Eskifaiak iragartzen diren momentutik, arraun zaleek badakite Urdaibairena ez dela horrela izango, eta aldaketak izango dituela uretara atera bezain laster. Iker Zabalak, horretara ohitu du jendea, baina gaur ez da hala izan. Gaur, agerian geratu dira entrenatzailearen intentzioak, eta argi utzi du buruan zuen ideiak ez zuela pitzadurarik. Hasi eta segituan nabaritu da Galizian gertatutakoa atzean utzi dutela, eta haien maila onenera heltzeko prest zeudela. Donostiarrak egin du hasiera onena hala ere, eta buruan iritsi da lehen ziabogara. Bigarren luzea ere hala hasi du, baina ezaguna da Urdaibaik seigarren eta zazpigarren minutuen inguruan egiten duena. Minutu eskas batean, Donostiarrarekin zuen tartea moztu, eta abantailan hiru sartu dizkio. Atzetik, Hondarribia, donostiarretatik bi segundo eskasera, eta atzerago Zierbena, Hondarribiatik hirura.

Lan erditan, Urdaibai nagusi. Baina kontuan hartzekoa, bigarren txandan Oriok markatutako denbora. Oriotarren sekulako lana egin dute, eta hasieran zalantza izan bada ere, azken txanda aurrera joan ahala, haien denbora gainditu beharrekoa zela ikusi da. Izan ere, azken ziabogan, Urdaibai eta Orio denbora berean ziren. Bou Bizkaiaren azken metroak, Orioren kronoaren aurkako lehia basatia izan da, eta Iker Zabalarenak ustu egin behar izan dira. Azkenean zortzi segundoko aldearekin heldu da Urdaibai helmugara.

Zierbenak eta Hondarribiak ere, haien arteko lehia partikularra izan dute. Estropadaren azken txanpan, metro eskasera izan dira bi traineruak, eta epaileak behin baina gehiagotan esku hartu behar izan du. Hala ere ez da zigorrik izan, eta Hondarribiak azken luzean atzean utzi ditu Galipoak, Donostiarrari gerturatuz. Donostiarrak, hain zuzen, aspaldiko sentsazioak berreskuratu ditu eta hirugarren izateko estropada bikaina egin du.


Bilboko jaien hasiera, kantuan

Summary: Bilboko jaien hasiera, kantuan. Bilboko Aste Nagusiari hasiera emateko, Zea Maysen 'Negua joan da ta' abestiaren doinua erabili du Aiora Renteria pregoilariak. Aldarrikapen asko izan ditu hizpide: konpartsen lana, Bilboko auzoen zeresana, eta erasorik gabeko festak. Pregoia baino lehen, udaltzainek Txori Barroteren presoen aldeko pankartetako bat kenarazi dute.

Beranduegi heldu da txupina Bilboko Arriaga antzoki aurreko plazan pilatutako festazaleentzat. Txupinaren kokapen hutsak sekulako oihuak eragin ditu; txilioak ez dira eten ordutik, eta nabarmen ozendu dira balkoira irten direnean Aiora Renteria pregoilari eta Zea Mayseko abeslaria eta Izaskun Pinedo txupinera eta Pinpilinpauxa konpartsako kidea. 19:00ak ere ez ziren oraindik, eta, hala ere, jada beranduegi zirudien bertaratutakoentzat. Festa grina are nabarmenagoa egin da Renteria berbetan hasi denean. «Nire erara egingo dut», ohartarazi du. Eta Zea Maysen Negua joan da ta abestiaren lehen notak aditu dira. Orroekin hartu dituzte.

Kantuan bota du pregoia Renteriak, diskurtsoa taldearen abesti ezagunaren letrarekin uztartuta, eta nagusiki euskaraz, gaztelaniazko bi esaldi salbu. Jaietara deitzeko erabili ditu doinuak: «Beti dena eman behar da / Bilboko jaietan». Gogoan izan ditu gertukoak: «Eskerrik asko, benetan/ oso harro sentitzen naiz. / Eskerrik asko aita eta ama,/ eskerrik asko Zea Mays». Eta oroitu da, era berean, beste hainbat ertzez, aldarrikatzeko pregoia ere izan baita Renteriarena. 1983ko uholdeak gogoan, konpartsen orduko eta egungo elkarlana goratu du. «Bilboko Konpartsarik barik,/ ez dago Aste Nagusirik». Eta oroitu da Bilboko auzoez, orobat: «[Taldeko] Laurak bilbotarrak gara, / Santutxu, Irala eta errekaldetarrak./ Maite ditugu auzoko jaiak,/ eta ez dugu ahaztuko Kukutza». Eta txalo zaparrada batekin jaso dute festazaleek abeslariaren aldarri feminista. «Mesedez, ondo pasa aurten Bilboko jaietan,/ beldurrik gabe denok kaleak betetzera./ Laztandu nazazu orain,/ nire baietza duzunean./ Badakizu noiz den ezetz,/ ez dizut azaldu behar./ Eta larrua jotzean, garrasirik ozenena». Zeinu hizkuntzako interprete batek itzuli ditu pregoilariaren hitz guztiak.

Harrera ona izan dute Renteriaren berbek, baina beste aldarrikapen batzuk isilduak izan dira. Txupina baino lehen, Arriagako balkoian hainbat eragile pankartak jartzen ari zirenean, «udaleko arduradun bat» Txori Barroteko konpartsakideengana hurbildu da, Presoak eta iheslariak etxera zioen pankartetako bat kentzeko esanez, kamerak leku horretan jarri behar zirelako aitzakian, gertakariaren lekuko izan diren Aske elkarteko kide batzuen arabera.

Kideok esan dutenez, 30 udaltzain inguru hurbildu dira, baina ez da istilurik egon; Txori Barrotekoak haiekin hitz egiten saiatu dira, baina udaleko arduradunak pankarta eraman du, azkenean. Ernaiko beste pankarta batzuk ere kendu omen dituzte. Dena dela, presoen aldeko beste pankarta zegoen tokian utzi dute, eta beste horrenbeste plazaren inguruan kokatutako banderola mordoa ere. Horiez gain, konpartsen banderek bete dute plaza, ohi bezala.


Athletic nagusitu da derbian

Summary: Athletic nagusitu da derbian. Talde zuri-gorriak lehen hogei minutuetan sartu ditu partidako bi golak, eta, gero, aldeari eutsi dio. Unai Simonek Osasunaren ahalegin guztiak zapuztu ditu. Epaileak Sancet eta Chimy Avila kanporatu ditu.

Joerak irauli egin dira gaur Sadarren. Athletic zalantzaz beteta iritsi da derbira, baina irabazi egin du, eta uxatu egin ditu; gutxienez, astebetez. Bazuen beharra, aspaldikoa baitzuen kezka. Osasuna, ordea, konfiantzaz lepo ailegatu da, baina galdu egin du, eta horrek kezkaren bat sortuko dio. Berehala uxatu beharko ditu, ostegunean denboraldiko lehen partida garrantzitsua baitu: Konferentzia ligako atariko kanporaketaren joaneko partida jokatuko du Sadarren, Bruggeren aurka.

Zuri-gorriek hogei minutu eskas behar izan dituzte garaipena bideratuta uzteko. Iñaki Williamsek lehen gola sartu du hamargarren minutuan, eta Guruzetak bigarrena egin du hamar minutu geroago. Haiek sartu dituzte golak, baina bietan meriturik handiena Nico Williamsena izan da. Hark erotu ditu Osasunako jokalariak bi jokaldietan, eta goleko pase ederra eman.

Bi golek min handia egin diote etxeko taldeari, eta iparra galduta ibili da zenbait minututan. Zentzua berreskuratu duenean hasi da pixkanaka aurrera egiten. 33. minutuan, Ruben Garcia gola sartzekotan egon da. Vivianek huts egin du Osasunako jokalariaren jokoz kanpoa behartzeko orduan, eta bakarrik utzi du Unai Simonen aurrean. Baina atezainak geldiketa bikaina egin dio. Ez da izan gorritxoen aukera argi bakarra lehen zatian. Mojicak ere gertu izan du gola azken unean. Iñaki Williamsek bakarrik utzi du, baina atzelari kolonbiarrak huts egin du ate aurrean.

Dena ondo atera zaio talde zuri-gorriari lehen zatian. Albiste txar bakarra De Marcosen lesioa izan da. Lekuek ordezkatu du. Osasunarentzat, aldiz, ez du ezer onik izan lehen zatiak. Zerbait ona bilatzekotan, bisitariek bi gol sartu eta gero, gai izan dela azken txanpan haiek estu hartzeko.

Etenak ez du ezer eten, eta Osasunak gogotsu jarraitu du golaren bila. David Garciak berehala izan du lehen aukera garbia, baina Unai Simonek haren burukada desbideratu du. Hain zuzen, Osasunako erdiko atzelariak ika-mika izan du Sancetekin handik gutxira, eta epaileak biei atera die txartel horia. Athleticeko erdilariak bazuen bat, eta, beraz, aldageletarako bidea hartu behar izan du. Zuri-gorriek jokalari bat gutxiagorekin jokatu beharko zuten azken ordu erdia. Ikusteko zegoen nola eragingo zien.

Jagoba Arrasatek berehala egin ditu aldaketak: Chimy Avila eta Arnaiz zelairatu ditu Lucas Torroren eta Ruben Garciaren ordez. Argi zegoen: erasora jokatu nahi zuen. Kontrakoa nahi zuen Ernesto Valverdek, eta, horretarako, Herrera eta Berenguer zelairatu ditu Guruzetaren eta Nico Williamsen ordez. Baloia nahi zuen.

Baina ez du lortu helburua Athleticeko entrenatzaileak, eta Osasunak arriskua sortzen jarraitu du. Arrasatek muturreraino eraman du erasoaren aldeko apustua, eta Raul Garcia del Haro zelairatu du Aimarren ordez. Aurrelariak lehen neurketa jokatu du gorritxoekin. Beste fitxaketa batek, Arnaizek, gertu izan du gola 75. minutuan, baina berriro azaldu da Unai Simon. Hurrengo jokaldian, ordea, sufrimendu guztia gainetik kentzekotan egon dira zuri-gorriak, baina Berenguerrek huts egin du Aitor Fernandezen aurrean.

Valverdek azkeneko bi aldaketak egin ditu 83. minutuan: Prados eta Raul Garcia atera ditu Imanolen eta Iñaki Williamsen ordez. Aurrenekoak debuta egin du lehen taldearekin. Aldi berean, Arrasatek Ibañez zelairatu du Moi Gomezengatik. Jokalari berriak bai, baina betikoak jarraitu du nabarmentzen: Unai Simonek. Haren geldiketek alferrikakoa egin dute etxekoen ahalegina. Horrek Osasunako jokalariak etsiarazi ditu. Hala, etsipenak jota, Chimy Avilak oso sarrera gogorra egin dio Berenguerri, eta epaileak txartel gorria atera dio. Jokaldiak tirabira bat baino eragin ditu jokalarien artean. Lasaitu egin dira, baina hortxe amaitu da partida.


Summary: Arraun Lagunak bigarrenez nagusitu da Euskotren Ligan. Zarauzko Ikurrina ere eurentzat izan da, gaurko estropadan indartsuena Donostiarra izan den arren. Orio izan da bigarren ligan.

Arraun Lagunakek gaurko estropada amaitzea nahikoa zuen Euskotren Liga bigarrenez irabazteko, baina donostiarrak ez dira horrekin konformatu: atzo egindako lan ona baliatuta, Zarauzko (Gipuzkoa) Ikurrina astinduz amaitu dute liga. Bigarren izan dira gaur, baina Donostiarrak ez du lortu zazpi segundoren errenta gainditzea. Azken olatuetan erabaki da irabazlea.

Aurtengoan Lugañene izan da trainerurik erregularrena. Banderak Arraun Lagunaken (5), Orioren (4) eta Donostiarraren (3) artean banatu dituzte, eta Tolosaldea ere garaipenetik gertu izan da hainbatetan. Denboraldi lehiatua eta ikusgarria izan da.

Horren adibide, gaurko estropada. Ziabogara parean heldu dira Arraun, Orio eta Donostiarra, baina itzulerako luzean azken horiek hartu dute aurrea. Atzo baino itsaso handiagoa zegoen gaur Zarautzen, eta erabakigarriak izan dira olatuak. Amaierara arte amestu du Donostiarrak banderarekin, baina azken olatuan atzo lortutako errentari eustea lortu du Arraunek. Lau segundora helmugaratu dira. Sari bikoitza lortu dute horrela: liga eta bandera.

Gainontzean, Tolosaldeak itzulerako luze ederra egin du, eta Orioren aurretik amaitu. Lehen txandan Hondarribia izan da indartsuena, denboraldi osoko joera berretsita.

Azken sailkapena

Horrela geratu da sailkapen nagusia: Arraun Lagunak izan da txapeldun 95 punturekin; Orio bigarren, 86rekin; Donostiarra hirugarren, 79rekin; Tolosaldea laugarren, 71rekin; Hondarribia bosgarren, 54rekin; Hibaika seigarren, 39rekin; eta bi galiziarrak azken postuetan, Cabo 27rekin eta Tiran 19rekin.

Hurrengo erronka Kontxako Bandera izango dute; ikusitakoak ikusita, han ere lehia bizia izango dela dirudi.

Ikusi gehiago: Urdaibaik erakustaldia emanda irabazi du Zarauzko Ikurrina


Summary: Tuteran bost gizon atxilotu dituzte sexu eraso bat egiteagatik. Atzo beste hiru gizon atxilotu zituzten han, bi bikotekidea jotzeagatik eta bestea ama jotzeagatik.

Asteburua bereziki kezkagarria izan da Tuteran (Nafarroa). Udaltzaingoak bost lagun atxilotu ditu gaur, sexu eraso bat egin dutelakoan. Foruzaingoak ikerketa zabaldu du, eta akusatuak asteartean igaroko dira epailearen aurretik.

Jakitera eman dutenez, atxilotuek 33 eta 19 urte artean dituzte, eta haietako lau Tuterakoak bertakoak dira. Erasoa larunbat gauean gertatu zen.

Aurrez, atzo, Udaltzaingoak beste hiru lagun atxilotu zituen indarkeria matxistagatik. Haietako bik bikotekidea jo zuten, eta besteak, ama. Hirurak epailearen eskuetan utzi dituzte.

Poliziak jakinarazi duenez, lehen atxiloketa eguerdian izan zen. 37 urteko gizonezko bat atxilotu zuten, indarkeria matxista egotzita; haren bikotekideak «zauri leunak» zituen, eta jo egin zuela salatu zuen.

Beste atxilotua 31 urteko gizon bat da. Bere amari tratu txarrak ematea egotzi zioten, eta 37,5 gramo speed ere atxiki zizkioten.

Azkenik, iluntzean beste gizon bat atxilotu zuten, 46 urtekoa, emaztea elkarren semea parean zutela jotzeagatik.

Hogei atxilotu

Bilboko Udalak jakinarazi du bart, Aste Nagusiko lehen egunean, Poliziak hogei lagun atxilotu dituela, «gehienak lapurretengatik».


Summary: Urdaibaik erakustaldia emanda irabazi du Zarauzko Ikurrina. Bou Bizkaia nagusitasunez gailendu da asteburuko bi jardunaldietan. Sailkapenean bederatzi punturen errenta du Zierbenaren eta Hondarribiaren aldean.

Itzuli da Urdaibai. Eta nola, gainera. Joan den asteburua txarra izan zen bermeotarrentzat, baina oraindik ere indartsu dabiltzala erakutsi dute asteburu honetan Zarautzen (Gipuzkoa). Larunbateko eta igandeko jardunaldietan onenak izan dira, eta sailkapen nagusian jauzi handia egin dute. Urdaibaik Zarauzko Ikurrina irabazten duen bosgarren aldia da.

Ikusi gehiago: Arraun Lagunakek irabazi du Euskotren Liga

Atzoko jardunaldiaren ostean, Orio zen bizkaitarrekin garaipenaren lehian ibil zitekeen bakarra. Itxaropenak, ordea, gutxi iraun die oriotarrei: bigarren ziabogarako 14 segundorena zen bien arteko tartea. Atzo bikain ibili ziren, baina gaur ez dute estropada ona egin, eta zortzigarren izan dira.

Eguneko garaipenerako lehian, Zierbena egon da Urdaibairengandik gertuen, bigarren txandako irabazlea. Amaieran sei segundorena izan da tartea. Hirugarren ziabogan denbora hobea zuten galipoek.

Hirugarren posturako lehian Donostiarra eta Hondarribia ibili dira, eta, azkenean, Torrekua II izan da garaile gutxigatik.

Asteburuko emaitzen ostean, Urdaibaik berriz ere tartea lortu du sailkapen nagusian. Orain, 164 puntu ditu, eta bederatzi ateratzen dizkie Hondarribiari eta Zierbenari. Datorren asteburuan, Ondarroan (Bizkaia) eta Getarian (Gipuzkoa) izango da Eusko Label Liga.


Espainiak irabazi du Munduko Kopa

Summary: Espainiak irabazi du Munduko Kopa. Ingalaterraren aurka irabazi du finala, Olga Carmonaren gol bati esker. Irene Paredesek neurketa osoan jokatu du, eta Oihane Hernandez azken 40 minutuetan aritu da.

Bi euskal herritar munduko txapeldun dira. Espainiako selekzioarekin jokatu dute Irene Paredesek eta Oihane Hernandezek Australia eta Zeelanda Berriko Munduko Kopa, eta final handia irabazi dute gaur Ingalaterraren aurka (1-0), Sydneyko (Australia) Australia estadioan. Olga Carmonak sartu du partidako gol bakarra, 28. minutuan. Finalaurrekoan ere hark sartu zuen gol erabakigarria.

Paredesek neurketa osoan jokatu du, eta Hernandez 60. minutuan zelairatu da, Alba Redondoren ordez. Balentria handia egin dute, Euskal Herriko emakumezko futbolarien artean inor ez baitzen izan munduko txapeldun gaur arte. Gizonezkoen artean, bost izan dira: Bixente Lizarazu, Didier Deschamps, Javi Martinez, Xabi Alonso eta Fernando Llorente.

Partidari dagokionez, Ingalaterrak izan ditu baloi jabetza eta gola sartzeko aukerak hasieran, nahiz eta Espainiak ere sortu duen arriskua. 29. minutuan, Carmonak kontraeraso bat baliatu du, eta, ezker hegaletik jokaldia eginez, gol bikain bat sartu du.

Golaren ostean hobea izan da Espainia, eta gogotik lan egin behar izan du Mary Earps Ingalaterrako atezainak. Geldiketa bikainak egin ditu bere taldea neurketan mantentzeko. Azken minutuetan estutu du Europako txapeldunak, baina ezin izan du golik egin.

Espainiak Munduko Kopa irabazten duen lehen aldia da. Aitana Bonmatiri eman diote Munduko Kopako jokalaririk onenaren saria.


Summary: Txema Abarrategi euskaltzalea hil da, 60 urte zituela. Besteak beste, Txirritola euskara elkartearen sustatzailea izan zen. Bertsozalea ez ezik, politikagintzan ere jardundakoa zen.

Goiena-k jakitera eman duenez, gaur zendu da Txema Abarrategi Garaigordobil (Aramaio, Araba, 1963-2023) euskaltzalea. Txirritola euskara elkartearen sustatzaile izandakoa zen, eta azken urteetan Garabide elkartean zebilen lanean, munduko hizkuntza gutxituen biziberritze prozesuak bultzatzen. Aurrez, Fagorren euskara sailean ibili zen beharrean.

Bertsogintzan ere jardundakoa zen, antolakuntza lanetan; politikan ere bai, zinegotzi eta Aramaioko Udaleko euskara batzordearen laguntzaile. BERRIAn ere idatzi izan zuen zutabe bat edo beste.

Haren semea da Peru Abarrategi, egungo Arabako bertsolari txapelduna. Sareetan hainbat izan dira Abarrategi gogoan izan dutenak.


Summary: Gonzalez eta Noboa bigarren itzulira Ekuadorren. Behin-behineko datuen arabera, botoen herena lortu du correismoak; ia laurdena jaso du Daniel Noboa enpresariak.

Hauteskunde eguna izan zuten atzo Ekuadorren, eta itxura hartu du bigarren itzuliak. Botoen %85 inguru zenbatuta, Luisa Gonzalez ezkertiarra eta Daniel Noboa liberala lehiatuko dira heldu den urriaren 15ean. Rafael Correak zuzentzen duen Herritarren Iraultza alderdiak botoen %33,26 eskuratu ditu; eta Ekintza Demokratiko Liberalak, %23,68.

Otsaileko eskualde eta udal hauteskundeen sona izan zuten atzokoek. Urteak dira correismoa gain behera zela, baina garaile irten zen tokikoetan. Babes hori mantentzea lortu du Herritarren Iraultzak; presidentetzarako zortzi hautagaien artean Gonzalez zen faboritoa, eta hala berretsi dute ekuadortarrek. «Lehen aldia da Ekuadorren historian emakume batek lehen itzulian hain ehuneko handia ateratzen duela presidente izateko», azpimarratu du ezkertiarrak. Emakumezko hautagai bakarra da.

Kolokan zegoen nor lehiatuko zen bigarren itzulian Gonzalezen aurka. Inkestek ez zioten aukerarik ematen Noboari; azkenean, puska atera die gainontzekoei. Hein batean, hautagaien arteko debatearen ondotik lortu zuen ospea. Hautagai liberalak baztertu egin du correismoaren aurka lehiatzeko koalizio bat osatzea beste alderdiekin, baina gonbita egin die hura babesteari: «Guk proiektu bat dugu, eta norbaitek bat egin nahi badu, gustu handiz». Alvaro Noboa milioidunaren semea da EDL alderdikoa; haren aita bost alditan aurkeztu zen hauteskundeetara.

Hirugarren geratu da Christian Zuritaren Eraiki Mugimendua botoen %16,5ekin —Fernando Villavicencio tiroz hil zuten hautagaia ordezkatu du Zuritak—. Gertu ibili da Jan Topic, bozen %14,69 lortuta.