Summary: Energiak eta elikagaiek %9,7raino igo dute inflazioa Hego Euskal Herrian. Ekaineko beroaldiak berriro garestitu du argindarra b Erregaiak inoizko prezio handiena izan du, eta deskontuen efektua indargabetu du bElikagaien garestitzea ez da eten

Bigarrenez, KPI kontsumo prezioen indizea bi zifrara iristeko atarian geratu da Hego Euskal Herrian. Martxoan %9,6ra heldu zen, eta ekainean, berriz, %9,7ra. %10eko mugara ez iritsi arren, azken hiru hamarkadetako inflazio handiena dago egun, eta arazo handia da, batez ere maila ekonomiko apala duten herritarrentzat.

Lan itunen eguneratzean ere arazo iturri da prezioen halako garestitzea, eta horrek azaltzen du azken hilabeteetan lan gatazkak handitu izana. Patronalek argudiatu ohi dute soldata igoera handiek enpresak arriskuan jartzen dituztela; sindikatuentzat, berriz, lehentasuna da langileen erosahalmena defendatzea.

Espainian inflazioaren datu aurreratua %10,2ra iritsi izanak pentsarazten zuen ekainean Hego Euskal Herrian ere bi zifrako inflazioa izango zela, eta hori gertatu da Nafarroan (%10,2) eta Bizkaian (%10). Baina behetik izan da Araban (%9,8) eta, batez ere, Gipuzkoan (%8,9), eta horrek jaitsi du batez bestekoa. Lurralde horrek ere izan du prezio igoerarik apalena maiatzetik ekainera: %1,7koa. Hegoalde osokoa, berriz, %1,9koa izan da.

Erregaiak, %39,7

Erregaiak izan dira azken hilabetean KPIak izandako jauziaren arduradun nagusiak. Ekainean, batez beste 2,048 euroan ordaindu zen gasolio litroa Hego Euskal Herriko gasolindegietan, maiatzean baino 15,6 zentimo gehiago. Gasolina, berriz, 2,148raino igo zen, 20,4 zentimo gehiago. Prezio horiei kendu behar zaie Espainiako Gobernuak eta petrolio konpainiek ematen dituzten deskontuak, hogei eta 25 zentimorainokoak.

Uztailean pixka bat merkatzen ari dira erregaiak, atzeraldiaren beldur behera doalako petrolio upelaren prezioa.

Azken urtean %39,7 garestitu dira erregaiak Hego Euskal Herrian, eta antzeko kopuru bat beste gastu energetikoa, argindarrarena eta gasarena. INEk berokuntza, argiztapena eta ura atalean biltzen ditu kontsumo horiek, eta, bere datuen arabera, %36,1 garestitu dira azken hamabi hilabeteetan. Maiatzean pixka bat apaldu zen igoera hori (%32,9ra), baina argindarraren prezioak berriro gora egin du ekainean, egun batzuetan izandako bero zakarrak aire egokituaren kontsumoa handitu zuelako, eta, haize eskasiaren ondorioz, eolikoak ekoitzi ez zuena gas garestiaren bidez ekoitzi zutelako.

Argindarra

Igoera are handiagoa zatekeen baldin eta argindarra sortzeko gasari gehienezko prezio bat eman izan ez baliote —40 euro, orain—. Neurri hori ekainaren 15ean jarri zen indarrean, eta lehen egunetan ez zuen eragin handirik izan, beroaldiaren eraginez —gasa erretzen duten konpainiei konpentsatu egin behar zaielako eta gas asko erre zutelako hilabete horretan—.

Horrela, ekainean, 215 euroan ordaindu dute argindar megawatt-ordua tarifa arautua daudenek, kopuru handienetan hirugarren, abenduaren (239 euro) eta martxoaren (283 euro) ondoren. Efe agentziak bildutako datuen arabera, argindarra merkatzeko tresna izan ez balitz, 274 eurora iritsiko zatekeen megawatt-ordua, hau da, %15,6 garestiago.

Kontuan hartu behar da INEk merkatu arautuan dauden fakturak soilik hartzen dituela kontuan KPIa neurtzean, nahiz eta gaur egun familien %40 baino gutxiago diren tarifa horretan daudenak. Egoera zuzentzeko agindua du estatistika erakundeak, baina kexatu izan da argindar konpainiek ez dizkiotela datuak helarazten.

Elikagaiak, %12 garestiago

Ekaineko datuak erakusten du beste sektoreetara hedatzen ari dela energiak eragindako inflazioa. Enpresak garraio eta ekoizpen kostuen igoera beren produktu eta zerbitzuen prezioetara eramaten ari dira, eta hori elikagaietan ikusten da argien. INEk dioenez, azken urtean haien prezioa %12 igo da. Agustin Markaide Eroskiko buruak atzo aitortu zuenez, produktu merkeagoetara eta marka txurietara bideratzen ari da orain herritarren gastua.

Olioa da azken urtean prezio igoera handiena izan duen produktua (+%33), Ukraina da ekilore olioaren esportatzaile nagusia, eta haren esportazioak gutxitzeak eskasia eragin du une batzuetan, baina baita eskasi horri etekina atera nahi diotenen erabakiek ere.

Asko garestitu dira arrautzak (%29,5), fruta (%17,5), zerealak eta esnea (%17), patatak (%12,5), eta ogia ere bai (%10,1). Haragien artean, behikiaren (%12,4) eta oilaskoaren prezioa igo da gehien (%11,7). Txerrikia duela urtebete baino %9,2 garestiago dago, eta ardikia, berriz, %4,9 garestiago.

Azpiko inflazioan ikusten da prezioen goititzea zabaltzen ari dela. Ekainean, %5,2ra heldu da azpiko inflazioa, hau da, atalik gorabeheratsuenak —elikagai freskoak eta energia— kontuan hartzen ez dituena.


Summary: Lanuzteak egiten ari dira gaur Bilboko metroan. ELA, CIM eta UGT sindikatuek deitu dute protestetara, puntako orduetan. Hitzarmen kolektibo berria negoziatzeko eskatu dute sindikatuek.

Metro Bilbaoko langileak lanuzteak egiten ari dira gaur ELA, UGT eta CIM sindikatuek deituta. Hitzarmen kolektiboa berriaren negoziazioa eskatzeko protesten laugarren astea dute hau. Goizeko lehen orduetarako deitu dute lehen lanuztera, 06:30etik 09:30etara, eta protestak nabarmen ari dira eragiten metroko zerbitzuetan, atzerapenak izaten ari baitira hainbat metro lineatan. Gutxieneko zerbitzuak %30ean ezarri dituzte. Arratsalderako ere deitu dute lanuztera: 18:30etik 21:30era. Eta ostiralean berriro egingo dituzte protestak. Bilboko Metroak erabiltzaileei gomendatu die gaurko joan-etorriak aldez aurretik planifika ditzatela, eta metroaren webgunean informatzeko. Hitzarmen kolektiboaren negoziazioen testuinguruan egiten ari dira lanuzteak metroko langileak. Sindikatuek salatu dute langileen erosahalmena bermatu gabe dagoela oraindik, negoziazioa luzatzen ari dela eta urte askoan korapilatutako gatazkari irtenbidea emateko eskatu dute. Besteak beste, hobekuntzak galdegin dituzte antolakuntzari lotutako hainbat alorretan, eta igoera soldatetan.


Summary: Albisu eta Iparragirre uztailaren 21ean deitu dituzte deklaratzera. Miguel Angel Blancoren hilketarekin lotuta ari dira haiek ikertzen. Arizkuren deklaratzera deitzeko baimena eskatu dio Auzitegi Nazionalak Frantziari.

Auzitegi Nazionaleko epaile Manuel Garcia Castellonek hilaren 21ean deitu ditu deklaratzera Mikel Albisu eta Marixol Iparragirre. Dignidad y Justicia elkarteak aurkeztutako salaketari men eginda, epaileak aurreko astean erabaki zuen bi horiek eta Josetxo Arizkuren ikertzea, ETAko zuzendaritzako kide gisa Miguel Angel Blancoren hilketan izan zuten ustezko ardura argitzeko.

Efe albiste agentziak jakinarazi duenez, Albisu eta Iparragirre uztailaren 21ean deitu ditu deklaratzera, 12:00 eta 12:15 artean. Arizkurenek ere gauza bera egitea nahi du epaileak, eta, horretarako, Frantziari eskatu dio baimentzeko hura Espainiaratzeko euroaginduaren arrazoiak zabaltzea.

Garcia Castellonek Iñaki Gracia ere aipatu zuen ustezko arduradunen artean, baina haren delituak preskribatuta daudela ebatzi du. Ikerketatik kanpo utzi ditu, berriz, Asier Oiartzabal, Juankar Iglesias, Vicente Goikoetxea, Jokin Etxebarria eta Carlos Ibarguren. Haien aurkako salaketa ere aurkeztu zuen Dignidad y Justiciak. Blancoren kasuan egin bezala, elkarte hark ETAren zuzendaritzari beste zenbait ekintza esanguratsu ere egozteko salaketak jarri ditu. Horietako bat da Gregorio Ordoñez legebiltzarkidearena. Kasu hartan, Gracia, Albisu eta Arizkuren ikertzen ari da Auzitegi Nazionala.

Auzitegiak Guardia Zibilak eginiko txosten bat baliatu du Albisu, Iparragirre eta Arizkuren Blancoren hilketarekin lotuta ikertzeko. Txostenaren arabera, ez izan arren egile materialak —Irantzu Gallastegi eta Xabier Garcia Gaztelu epaitu eta zigortu zituzten hilketagatik—, ikertuek «omisioz» parte hartu zuten ekintza hartan, erakundeko «organo exekutiboko» kide gisa hura geratzeko «benetako gaitasuna» izan arren, halakorik agindu ez zutelako.


Summary: Iñaki Añua hil da, Gasteizko Jazzaldiaren zuzendari izandakoa. Jaialdiaren zuzendari izan da 40 urtez, eta haren eskutik etorri dira izar asko Gasteizera. 79 urte zituen, eta COVID-19ak jota hil da bart. Atzo hasi zen aurtengo jazzaldia, hain justu.

Gasteizko Jazzaldiaren zuzendari eta sustatzaile nagusia izan zen Iñaki Añua, 40 urtez. Jazzaren zale amorratua zen, eta horri esker iritsi zen jaialdiaren arduradun izatera. Haren eskutik etorri dira nazioarteko musikari asko Gasteizera, eta haren ekimenez lortu zuen jaialdiak Europako onenen artean kokatzea. 79 urte zituen, eta COVID-19ak jota hil da bart, Arabako Aleak aditzera eman duenez. Atzo hasi zen, hain justu, Gasteizko Jazzaldiaren 45. aldia.

1970eko hamarkadaren amaieran hartu zuen jaialdiaren zuzendaritza Añuak. Vital fundazioa eta Arabako Foru Aldundiko Kultura Saila ziren orduko antolatzaileak, eta haiek eskatu zioten jaialdiaren ardura hartzeko. Hala azaldu zion BERRIAri, 2018ko abuztuan, erretiroa hartu berritan eskainitako elkarrizketan. Izan ere, jazzaren zale zen ordurako Añua; ez zitzaizkion gustatu aurreneko bi edizioetako egitarauak, eta kargu hartu zien antolatzaileei: «Esan nien jaialdiak zuen aurrekontuarekin gai nintzela talde hobeagoak ekartzeko». Esan eta egin. Kontzertu bat antolatu zuen Printzipal antzokian, eta leporaino bete zen. Hura izan zen lehen urratsa.

Musikari handiak ekarri ditu Gasteizera gerora: Ella Fitzgerald, Eric Clapton, Wynton Marsalis, Paco de Lucia, Jaco Pastorius, Bebo eta Chucho Valdes, Jamie Cullum, Noa, Cecile McLorin... Hark, ordea, Miles Davis tronpeta jolea zuen guztietan kutunena. «Nire musikaririk gustukoena izan da betidanik». Aretha Frankllin ere bai, baina ez zuen hura Gasteizera ekartzea lortu. «Hitzartuta genuen urte batean etorriko zela; kontratu bat ere sinatu genuen, baina ezeztatu egin zuen. Hegan egiteko beldurra zuen, eta ez nuen Europara ekartzerik lortu».

2018an utzi zuen jaialdia Añuak, jazzaldiaren 42. aldia amaitutakoan. Txalo artean agurtu zuten ikusleek azken kontzertuan. Carla Bruni, Kool & The Gang, The Mingus Band eta Hudson izan ziren orduan Gasteizen. «Ikusle izan nahiko nukeen jaialdia egiten ahalegindu naiz beti», adierazi zuen orduan.

Gasteizko Urrezko Domina jaso zuen 2006an, hiria nazioartean kokatzeagatik egindako lanagatik. Hain zuzen ere, askok eskertu dute haren lana eta ekarpena. «Gasteiztar handi bat izan zen Añua, bere bizitza hiria munduaren eta jazzaren mapan jartzen eman zuena», adierazi du Gorka Urtaran Gasteizko alkateak. Ramiro Gonzalez Arabako ahaldun nagusiak ere Gasteizi eta Arabari egindako ekarpena azpimarratu du: «Nazioarteko proiekzioa duen jazz jaialdi bat bultzatzeko gai izan zen, eta bere ekarpenak kulturaren beste esparru batzuk hartu zituen».

Atzo hasi zen Gasteizko jazzaldiaren 45. aldia. Urteetan haren arduradun nagusia hil zen egun berean, hain justu. Gauzak zer diren. Eliane Elias pianista, Snarky Puppy taldea, Arturo Sandoval tronpetista, Robert Glasper pianista eta Kase.O rap abeslaria ariko dira aurten, beste musikari askoren artean. Mendizorrotzeko agertokia berreskuratuko du jaialdiak aurten, eta inoiz baino gehiago jazza kalera aterako dute. Larunbatean amaituko da jaialdia.


Summary: Alerta laranja aktibatu dute Araban eta Nafarroan, beroa dela eta; Bizkaian eta Gipuzkoan, horia. Ostiralera arte luzatuko dituzte alertak, 39 gradurainoko tenperaturak espero direlako. Nafarroa hegoaldean alerta gorria aktibatu zuten atzo, eta sua dibertimendurako erabiltzea debekatu dute.

Aurtengo bigarren bero bolada iritsi da Euskal Herrira. Astelehenetik ari dira tenperaturak beroak izaten, eta Nafarroako Erriberan atzo aktibatu zuten alerta gorria. Araban gaur aktibatu dute alerta laranja; 39 gradurainoko tenperaturak izango dira han, ostiralera bitartean. Gauza bera egin dute Nafarroa erdialdean eta hegoaldean ere. Bizkaian eta Gipuzkoan, berriz, alerta horia aktibatu dute: barnealdean tenperaturarik beroenak 36 gradukoak izango direla aurreikusi dute, eta kostaldean, 30 gradukoak.

Ikusi gehiago: Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak beroaren ondorioak prebenitzeko plana egin du

Bero oldeak eragin ditu lehen ondorioak Araban. Herenegun, tamaina handiko bi sute piztu ziren, bata Gasteizko Mendoza kontzejuaren inguruko lursail batean, eta bestea Garaion, baina atzotik kontrolpean daude biak. Gutxienez, 140 hektarea kiskali dira.

Mendozako sutea uzta biltzeko makina batek eragin zuen, suhiltzaileek esan zutenez. Berehala zabaldu zen Iruña Oka aldera, haizeak bultzatuta, eta horrek sorturiko kea Gasteiztik ikusi zen oso nabarmen.

Nafarroan, barbakoarik ez

Nafarroan, berriz, datozen egunetan tenperaturak 38 gradutik gora igoko direla iragarri dute meteorologoek, eta prebentzio neurriak areagotuko dituztela adierazi zuten atzo erakundeek. Alerta gorria aktibatu zuten atzo, eta, besteak beste, basoko suteen batzorde teknikoak debekatu egin du sua dibertimendurako erabiltzea.

Osasun Sailak zenbait gomendio ere eman zituen kirol eta aisialdi ekitaldietarako: berorik handieneko orduetan ekitaldiak bertan behera uztea edota ordua aldatzea; jendea arriskuaz jakinaren gainean jartzea; kalean ura eskaintzea, doan, eta osasun baliabideak areagotzea, besteak beste. Horrez gain, 4 urtetik behekoek, 65 urtetik gorakoek eta haurdunek arreta berezia izan behar dutela nabarmendu dute.

Aurtengo uda azken urteetako beroenetako izaten ari da; ekainean, beroak eragindako 19 patologia kasu antzeman zituzten Nafarroan. Sei emakume eta hamahiru gizonezko ospitalera eraman behar izan zituzten, gehienak 70 urtetik gorakoak. Hala ere, bero kolpeak edozein adinetakoei eragin diezaieke, eta osasun publikoak eskatu du egun hauetan arreta zorrozteko.


Summary: Iragana eta geroa lotzen dituen katebegia. Gertaera historikoetatik harago, Amaiurko borrokaldia euskal herritarren oroimen kolektiboa eratzen lagundu duen sinboloa ere bada, eta baditu gaur egunera arte iristen diren ondorio politikoak.

Gertaera historiko batzuk ez dira gertaera historiko hutsak, eta itzala proiektatzen dute etorkizunera, hurrengo belaunaldientzat erreferentzia bilakatzen direlako eta haien iruditeria kolektiboa eratzen laguntzen dutelako. Amaiurko gazteluaren setioa horietako bat da: historia gainditu, eta mito, ikur eta kondairaren estatusa irabazi du. Ez da beti hala izan: urte askoan, ahaztu antzean egon ziren han gertatutakoak, baina azken bi mendeetan indarrez berragertu dira nafarren kontzientzia kolektiboan.

Gaur egun, Amaiurren inguruko gertaera historikoak aski ezagunak dira, nahiz eta hainbat xehetasunen inguruan oraindik argi-ilun ugari dagoen, eta beste pasarte batzuk oharkabean igaro ohi diren. Baina, gertaera historikoetatik harago, zer esan nahi du Amaiurrek egungo euskaldunentzat? Zeren ikurra da? Amaia Nausia Pimoulier (Iruñea, 1982) historialaria da, eta doktore tesia egin zuen XVI. eta XVII. mendeetako Nafarroako emakume alargunen inguruan. Haren ustez, Amaiur «izan zitekeenaren amaiera» da, «eta horrela gelditu da imajinario kolektiboan. Nafarroa Garaia Gaztelaren boterearen menpe gelditu zen, Nafarroa Behereak errege-erregina legitimisten esku jarraitu bazuen ere, baina egia da mugaren alde honetan zapuztu egin zela estatu moderno bat eraikitzeko aukera».

Amaiurko monolitoa. Andoni Canellada, Foku

Nausiak uste du «erromantizismo gehiegi» dagoela auzi honen inguruan, «eta, seguru asko, konkista gailendu izan ez balitz, Europako beste lurraldeetakoen antzerako estatu moderno bat eraikiko zen; eredu gisa balio dezake zer egin zuten Nafarroa Beherean. Baina ezin dugu jakin, aukera hori zapuztu zelako».

Iratzar fundazioko zuzendari Floren Aoizek (Tafalla, Nafarroa, 1966), berriz, historiaren balio sinbolikoa nabarmentzen du. Haren ustez, Nafarroak «bi ikur nagusi» ditu gaur egun: Foruen Monumentua eta Amaiurko monolitoa. «Biek ala biek aske izateko grina adierazten dute», azaldu du, «erresistentzia, espainiar monarkian ez urtzeko borondate historikoa, eta, azkenean, kendu ziguten independentziaren oroimena». Dioenez, ez dira «ikur fosilduak», eta «pizten duten afektibitatea» gertaera historiko zehatzetatik harago doa.

Horrek, baina, ez du esan nahi herritar guztiek berdin ikusten dituztenik, «estatu baten oroimena ontzat hartzeak ez baitu ezinbestean eramaten hautu independentista batera, baina nolabait, sakonean, harrotasun hori dago, geuk gure burua gobernatzeko gogoa, eta subjektibotasun hori funtsezkoa da egungo marko politikoak aldatu eta beste batzuetara joateko». Bi interpretazio Iñaki Iriarte Lopez (Iruñea, 1971) EHUko irakaslea da, eta aditua pentsamendu politikoaren historian. Horrez gain, Navarra Suma koalizioko parlamentaria da Nafarroako Parlamentuan. Bere doktore tesian adierazten zuenaren arabera, karlistaldiez geroztik nafar identitatea ulertzeko bi modu sortu ziren: «Batek bakartzera jotzen zuen, identitate hori mantentzera, eta bertzeak, aldiz, itunaren ideiarekin lotzen zuen. Batean, salbazioa lortzen zen, bakartzearen bidez, eta, bertzean, sakrifizio eta sublimazio baten bidez, nafartasunak eduki unibertsal bat irabaz dezan. Konkistaren gaineko kontakizunetan ere bi irakurketa horiek ikusten nituen».

Arturo Campion eta Victor Pradera izan ziren bi ikuspegi horien ordezkaririk behinenak. Eta Amaiurko borrokaldiaz ere oso iritzi desberdinak zituzten: Campionen ustez, Amaiurko gazteluaren defendatzaileak «nafarren izaeraren azken ordezkariak» izan ziren; Praderak, berriz, «traidoretzat» zituen, Nafarroaz gaindiko inperio espainiarraren egitasmoari buru egin ziotelako. Bi ikuspegi horiek elkarren kontra tupust egin zuten 1920ko hamarraldian, Amaiurko borrokaldiaren 400. urteurrenaren harira oroitarri bat eraikitzeko proposamena plazaratu zenean. Gaur egungo eztabaidetan ere suma daitezke bi joera horiek: «Nafar subiranotasuna berreskuratu nahi dutenek badute erreferentzia bat mito horretan, eta, alderantziz, subiranotasun horretaz eszeptikoak garenok badugu mitoa gutxitzeko joera», adierazi du Iriartek. «Iruditzen zait eztabaida ez dela historiografikoa, politikoa baizik». Aoizek ere gaia jorratu du Nafarroaren konkistaz argitaratu dituen liburuetan, eta konkistari zilegitasuna emateko sorturiko diskurtsoak aztertu ditu: «Espainiak ez zuen arazorik Nafarroa konkistatu zuela aitortzeko, oroimen hori beti gorde dute. Beraien erronka zen konkista zilegitzat hartzea, egonkortzeko, jakina. Nafarroatik bertatik etorri dira, zenbait arrazoirengatik, hura itun gisa ezaugarritzeko kontakizunak, Espainiatik ontzat hartu direnak menpekotasuna errotzeko balio izan duten heinean». Aoizek diskurtso ofizialeko bi ideia nabarmentzen ditu, elkarren kontrakoak ere izan daitezkeenak: hura nafarren arteko lehia izan zela, bi aldeetan nafarrak zeudelako, eta frantsesen eta espainiarren arteko borrokaldia izan zela.

Amaiuraldia, 500. urteurrenean. Idoia Zabaleta, Foku

«Bi gezur horietan egia zatiak daude, jakina», erantsi du, «nafarren artean ere izan zelako gerla, konkista kasu guzietan bezala, eta frantsesak eta espainolak bi bando kontrajarrietan zeudelako, halaber. Afera da konkista eta askapen gerla zela, horrela eraiki zirela bandoak, Espainia versus Nafarroa. Eta norbaiti iruditzen bazaio egungo kontzeptuak eramaten ari garela XVI. mendera, irakur ditzala Amaiurko defendatzaileen eskutitzak, zeinetan nafar nazioaz hitz egiten baita, edo garaiko beste hamaika dokumentu». Edonola ere, konkistak beste ondorio batzuk ere ekarri zituen, Nausiak nabarmendu duenez: «Gerraoste guztietan bezala, hark mina eta miseria ekarri zuen. Eta, emakumeei dagokienez, alarguntasun tasen igoera. Emakumeentzat txanpon beraren bi aldeak ziren: alde batetik, pobrezia eta miseria, baina, beste alde batetik, alarguntasun tasen igoera horrek autonomia handiagoa eman zien, hainbat kontu kudeatzeko aukera handiagoa». Nausiak ohartarazi du fenomeno hori kokatu behar dela XVI. mendean Europa osoan gertatzen ari zenaren testuinguruan. Estatu modernoak sortzen ari ziren, boterea zentralizatzen ari zen, eta krisi ekonomiko eta demografikoak zedarritutako abagunean, jaiotza tasen kontua «estatu auzi» bilakatu zen: «Ondorioz, emakumeak kanporatuak izan ziren eremu publikoetatik, baimendu gabeko sexu jardueren kontrako eraso bortitza gertatu zen, erreprodukzio gaitasunaren gaineko kontrola areagotu zen, emakumeen doktrinamendua indartu zen, eta amatasunaren eta zaintzaren ideala apurtzen zuten emakumeen diziplinatze bortitza ere bai». Geroari so Aoizen ustez, Amaiur «zenbait borroka askatzaileren erreferentzia» da, eta haren memoria etorkizunerako hauspo bilaka daiteke: «Aldatu da iraganari so egiteko modua, gurea Amaiurko herria izateaz gain Gernikakoa, intsumisioarena, feminismoarena, ekologismoarena eta beste taupada askatzaileena ere badelako. Begirada berriek eraldatu dute ikurra, baita zalantzan jarri ere, kontraesanak bilatuz, eta hori onuragarria da. Emozio eta ilusio ezberdinak pizten ditu Amaiurrek egungo euskal herritarrengan, baina hor energia bat da, energia onuragarria, baliagarria, askatasun desira sakona adierazten duelako».

Oroimenak «ahalmen estrategikoa» duela uste du Aoizek: «Afektuak mugiarazten ditu, emozio politikoak pizten ditu eta praxiak inspiratzen ditu». Ikuspegi horretatik begiratuta, «gaur egungo burujabetza aldarrikapena ibilbide historiko batean kokatzeko» balio dezakeela uste du. Iriartek pentsatzen du iraganaren kontakizuna funtsezkoa dela identitate kolektiboa eratzeko ere: «Edozein nortasun kolektibo sentitzen denean, talde horrek bere buruari kontatu behar dio zein izan zen bere iragana, nola sortu zen, nondik datorren eta nora doan. Hori saihetsezina da. Mito historikoek beti oihartzuna eta eragina izanen dute gaurko kontakizunetan». Hala ere, baditu bere kezkak: «Nafarren parte batean, auzi honek aztarna arrunt handia utzi du, eta, beharbada, urteurrenaren ekitaldiek oihartzun handia izanen dute. Baina, aldi berean, kontziente izan beharko genuke bertze parte batentzat auzi honek ez duela inolako inportantziarik. Horrek islatzen du zenbateraino ohitu garen bi gizartetan bizitzen: esparru bat konpartitzen dugu baina bi gizartetan bizi gara, eta ez gara kapazak sinboloak, oroitzapen lekuak eta iruditeria bat konpartitzeko». Luzera begira, «sortu diren bi Nafarroa horiek elkar aditzen» ikasi beharko luketela deritzo.

Nafarroa Berriz Altxa dinamikaren agerraldia, Amaiuraldia aurkezteko. Idoia Zabaleta, Foku

Nausiak, berriz, aitortu du ez dela batere «nostalgikoa»: «Historialaria naiz, eta historia da nire pasioa, baina ez iraganeko garaiak faltan sumatzen ditudalako. Ulertzen dut horrelako gertakari historikoek balio sinbolikoa dutela diskurtsoak eraikitzeko, baina nik gehiago sinesten dut herriek daukaten eskubidean beren etorkizuna erabakitzeko». Hala ere, historia ikertzeak «sekulako askatasun sentimendua» ematen diola dio: «Historiaren bidez, gai naiz ulertzeko nola eraiki diren gaur egun ditugun hainbat sistema, eta horri esker ulertzen ahal dut eraiki dena deseraiki daitekeela». Bestalde, erreferentzia historikoak «beste eremu batzuetan» bilatzearen aldekoa da Nausia: «Historiografia tradizionala oso androzentrikoa da, eta garrantzia eman die beti gizonak protagonista izan diren eremu horiei: arlo instituzionala, politikoa, militarra eta abar. Baina eremu horietan emakumeak ez dira agertzen. Herri gisa sinboloak behar baditugu, niri gustatuko litzaidake egunerokotasunaren eremuan, zaintzarenean, elkar laguntzarenean eta antzekoetan bilatzea». Bihar: Sinbolo historikoak beste nazio batzuetan.


Summary: Mercedesen aurreakordioarekin ere, ekoizpena eten du lanuzteak. ELAk, LABek eta ESK-k uste dute plantillak atzera botako duela lan ituna asteleheneko bozketan. Langileen %95 atera da grebara.

ELA, LAB eta ESK sindikatuak kalera irten dira beste behin, atzo langile batzordearen gehiengoak –CCOO, UGT, Ekintza eta PIM– Gasteizko Mercedes-Benzeko zuzendaritzarekin lan ituna adostu ostean. Grebalarien iritziko, aurreakordioa «ez da nahikoa», eta aste honetarako deituriko hiru greba deialdiei eutsi diete. Horiek horrela, gaur, bihar eta etzi egingo dituzte lanuzteak.

Lan ituna adostu izanak ez du eragotzi gaurko grebak erantzun zabala izatea. Langileen %95ek egin du planto, eta, beste behin, ekoizpena etenarazi dute. 10:00etan batzar informatibo bat egingo dute akordioa onartu ez duten sindikatuek. Bertan, «sinatzaileek azalduko ez dutena» azalduko dute, baita aurrerantzeko mobilizazioekin zer egin ere.

Lantegiko 5.000 langileek hilaren 18an bozkatuko dute lan itunaren proposamena onartu edo ez. Izan duen erantzunarekin, ELAk, LABek eta ESK-k uste dute astelehenean langile taldeak atzera botako duela atzo onartutako aurreakordioa.

Sindikatu horiek ez dute uste loturarik dutenik lan hitzarmena berritzeak eta Alemaniako zuzendaritzak iragarritako 1.200 milioi euroren inbertsioak. Azaldu dute zuzendaritzak kontuan hartuko dituela industriaren «kalitatea» eta «plantillaren profesionaltasuna», ez «lan baldintzak txikitzeko irizpideak».

Ordea, Roberto Pastor Mercedeseko CCOOeko bozeramaileak dio aurreakordioa eta inbertsioa «guztiz lotuta» daudela, eta 1.200 milioi euro horiek «datozen hamarkadetan lasaitasuna» emango dietela Gasteizko plantari eta euskal industriari.


Summary: Sri Lankako presidenteak herrialdetik ihes egin du, eta gobernuak larrialdi egoera ezarri du. Rajapaksa Maldivetan da, eta Singapurrera joan nahi du kargua utzi aurretik. Wickremesinghe lehen ministroa izendatu du jarduneko estatuburu, parlamentuko presidentearen arabera.

Azkenean, bai, Gotabaya Rajapaksa Sri Lankako presidenteak herrialdetik ihes egin du, Maldivetara. Dimisioa ematekoa da —hori egin arte immunitatea du—, eta badirudi asmo horri eutsiko diola; ordezkoa ere aukeratu du, Ranil Wickremesinghe lehen ministroa izendatu baitu jarduneko estatuburu, Mahinda Yapa Abeywardene parlamentuko presidenteak jakinarazi duenez. Horren aurretik, gobernuak esan du larrialdi egoera eta etxeratze agindua ezarri dituela.

Sri Lanka egoera oso zailean dago. 1948an independentzia eskuratu zuenetik izandako krisi ekonomikorik larriena pairatzen ari dira, eta manifestariek ustelkeria egozten diote Rajapaksari, baita kudeaketa eskasa egitea eta herrialdea porrotera eramatea ere.

Horren adibide da Sri Lanka ordainketa etenduran sartu zela iragan apirilaren 12an, eta ez duela dirurik erregaiak eta elikagaiak inportatzeko —horien eskasia dute, besteak beste—. Zehazki, inflazioa %54 da, elikagaien prezioa bost aldiz handitu da, eta horrek esan nahi du herritarren bi herenek zailtasunak dituztela elikatzeko. NDF Nazioarteko Diru Funtsak erreskatatua izan zain dago gobernua —gutxienez 5.900 milioi euro behar ditu—, baina, horretarako, erakundeak eskatu dio erreformak egin ditzala.

Testuinguru horretan, hilabeteotako protestak etenik gabeak izan dira, eta badirudi datozen asteetan ere jarraituko dutela. Iragan larunbatean, milaka herritarrek Rajapaksaren eta Wickremesingheren etxeak eta presidentetzaren egoitza hartu zituzten, eta politikari horiek agintea utzi arte ez dute amore emango, azaldu zutenez.

Hori berretsi dute gaur, lehen ministroa jarduneko presidente izango dela jakin dutenean, Al-Jazeera telebista katearen arabera; hain justu, manifestariek gobernuburuaren bulegoan sartzea lortu dute gaur —gutxienez 30 lagun zauritu dira protesta horretan, NewsWire albiste agentziaren arabera—, eta haren dimisioa exijitu dute.

Herri Batuaren Indarra oposizioko alderdi nagusiaren buruzagi Sajith Premadasak, berriz, «tragediatzat» deskribatu du Wickremesinghe jarduneko presidente bilakatu izana. «Aulki bat duen diputatu bat lehen ministro izendatzen dute. Orain pertsona hori jarduneko presidente izendatzen dute. Hau da Rajapaksaren demokrazia estiloa. A zer-nolako iruzurra», adierazi du Twitter sare sozialera igotako mezu batean.

Wickremesinghek , haren bulegoan gertatu zenaren berri izan ondoren, segurtasun indarrei agindu die «beharrezkoa den guztia» egitea «ordena berriz ezartzeko». Agintariak zera esan du asteotako egoeraz, telebistan egindako agerraldi batean: «Ezin dugu gure konstituzioa txikitu. Ezin dugu utzi faxistek agintea har dezaten. Amaitu egin behar dugu demokrazia jasaten ari den mehatxu faxista hau».

Eta, «ordena eta zuzenbidea berriz ezartzeko», gobernuburuak jakinarazi du batzorde bat eratu duela; indar armatuen hiru komandantek eta Kamal Gunaratne Defentsa ministroak osatzen dute.

Gobernu berria osatu nahian

Lehen ministroak esana du kargua utziko duela «gobernu inklusibo bat» osatu ondoren. Indar politikoek kontzentrazio gobernu bat osatzea planteatu dute, baina manifestariek ez dute nahi Rajapaksa familiak kontrolpean duen alderdiak lantalde horretan parte hartzea. Berez, parlamentua datorren asteazkenean da herrialdeko estatuburu berria aukeratzekoa, eta presidentetzarako bozak 2023ko martxorako daude iragarrita.

Rajapaksaren kasuan, haren kontrako protestariek eta ekintzaileek nahi dute ustelkeriagatik eta beste hainbat kargurengatik auzipetzea, baina, Maldivetan egonda, badirudi hori lortzea zaila izango dela. Oraindik ere Sri Lankako presidente denak haren emaztearekin eta segurtasun taldeko bi kiderekin batera egin du ihes herrialde horretara, militarrek azaldu dutenez.

Hori bai, badirudi estatuburuak ez duela Maldivetan geratzeko asmorik, eta, horren ordez, Singapurrera joan nahi duela, Reuters albiste agentziak adierazi duenez. Hortaz, hara iristean emango luke dimisioaren berri —espero du hori gaur egitea—; herenegun Dubairako hegazkin batera igotzen saiatu zen, baina aireportuko OPI eremuko funtzionarioek ez zioten zigilatu pasaportea, The Guardian egunkariaren arabera.


Summary: Tafallan 19 urteko gizon bat atxilotu dute sexu eraso bat leporatuta. Erasoa atzo goizean gertatu zen, 10:00 aldera, emakumea kirola egiten ari zela.

Foruzaingoak 19 urteko gizon bat atxilotu zuen atzo Tafallan (Nafarroa). Emakume bati sexu eraso egin zion 10:00 aldera, emakumea herriaren kanpoaldean kirola egiten ari zenean.

Salaketaren arabera, gizonak, emakumeari heldu, eta lurrera bota zuen, eta gero bere gainean masturbatzen hasi zen. Noticias de Navarra egunkariaren arabera, gainera, ez da mutil berak antzeko ekintza bat egiten duen lehen aldia, aurretik salaketa bat ipinia baitzioten exhibizionismoa egotzita.


Summary: Madagaskarko onddo inbaditzaile bat aurkitu dute Astigarragan. Parkea Bizirik elkarteko kideek topatu dute Favolaschia calocera onddoa. Europan 2002. urtean aurkitu zuten lehen aldiz.

Parkea Bizirik elkarte naturazaleko kideek Favolaschia calocera onddoa topatu dute Astigarragako (Gipuzkoa) baso batean. Espezie hori inbaditzailea da, eta Madagaskarren du jatorria. Elkarteko boluntarioek topatu dute, hegaztientzako habia kutxen ikuskapen bat egiten ari zirela.

Espezie inbaditzaile hori hildako egurraz elikatzen da, eta gainontzeko onddoak desagerrarazten dituen substantzia toxikoak ditu. Adituen arabera, egurraren nazioarteko salerosketak hainbat tokitara zabaldu du: Txinara, Thailandiara, Australiara...

Europan, lehen aldiz, 2002. urtean agertu zen, Italian. Gipuzkoan ere ez da agertzen den lehen aldia: 2010. urtean aurkitu zuten Oiartzunen.

Parkea Bizirikek gogorarazi du espezie inbaditzaileak arriskutsuak direla bertako espezieentzat, eta ekosistemen egiturak arriskuan jar ditzaketela.


Summary: Hizkuntza gutxituei buruz «mintzatzeko prest» agertu du Pap Ndiaye. Frantziako Hezkuntza ministroak adierazi du ez duela «printzipiozko zailtasun edo arazorik eskualdeko hizkuntzei begira», eta elebitasunari «atxikia» zaiola. Irailaren 14an bilkura eginen dute EEPko kideek ministroaren kabineteko zuzendariordearekin eta aholkulari berezi batekin.

«Mintzatzeko prest». Hitz horiekin erantzun du Pap Ndiaye Frantziako Hezkuntza ministroak hizkuntza gutxituei buruz galdera egin diotenean. Frantziako Senatuko kultura batzordean entzun dute asteazken arratsalde honetan, eta gaiari heltzeko borondatea erakutsi du. «Euskal Herritik interpelazio indartsu bati erantzun diogu. Baionatik egina izan zaigu, brebetaren azterketei begira», adierazi du, eta esplikatu berehalakoan ez erantzuteko erabakia hartu zutela. «Denbora hartuko dugu mintzatzeko [...] Galdera serioa da, ministerio honetatik harago aztertu behar dena».

Ndiayek erran du «adi» segitzen duela gaia, eta «baikorki» ikusten dituela hizkuntza gutxituak. «Ez dut printzipiozko zailtasun edo arazorik eskualdeko hizkuntzei begira». Halaber, elebitasunaren gaiari «atxikia» dela erran du. «Bistan dena, bide egokia atzeman behar dugu, oreka egokia. Horregatik, gai horri buruz mintzatzea proposatzen dizuet, izan Euskal Herrian edo beste eskualde batzuetan. Mintzatzeko prest nago». Baina oharra ere egin du Frantziako Hezkuntza ministroak: «Dakizuenez, ez naiz gai horiei buruzko solaskide bakarra».

Azken asteetan, Frantziako Hezkuntza Ministerioaren erantzunik gabe gelditu da Seaska. Haatik, Parisen bilkura antolatzea lortu du EEP Euskararen Erakunde Publikoak, Antton Kurutxarri lehendakariak jakinarazi duenez. Irailaren 14an izanen da, Parisen, Hezkuntza Ministerioaren egoitzan. Kurutxarrik BERRIAri jakinarazi dionez, ministroaren kabinetearekin izanen dute bilkura: Thierry Le Goff zuzendariordearekin eta Julie Beneti aholkulari bereziarekin. Euskal Herritik, EEPko arduradunak eta parlamentariak joanen dira; oraindik ez dute zehaztu ordezkaritza.

Euskal Hirigune Elkargoak eta Seaskak ekitaldi ofiziala antolatu zuten atzo, euskaraz zuzendutako brebetako zientzietako azterketaren emaitzak jakinarazteko. Egun berean jaso zuten EEPn Parisen gonbidapena, eta hori izanen da iraileko bilkuran aipatuko duten gai nagusia ere: azterketak euskaraz egiteko eskubidea.

Paristik erantzun baikorrak eskuratuta itzuliko direla espero du Kurutxarrik. Izan ere, EEP, Seaska eta Frantziako Hezkuntza ministerioa lotzen dituen hitzarmena berritzeko negoziazio betean ari dira momentu hauetan. Azterketen gaian aitzinamendurik lortu ezean, zaila izanen da hitzarmen hori izenpetzeko ados jartzea.

Ziurgabetasun juridikoa

Pentsatzekoa da Frantziako Konstituzio Kontseiluak Molac legearen kontra hartutako ebazpenak sortutako ziurgabetasun juridikoa ere aipagai izanen dutela iraileko bilkuran. Murgiltze eredua Frantziako Konstituzioaren kontrakoa dela ebatzi zuen 2021eko ekainean, ikastolak eta hizkuntza gutxituak murgiltze ereduaren bidez irakasten dituzten gainerako itunpeko eskola pribatuak legez kanpokotzat jota.

Hala ere, ordutik, erabakia ez dute aplikatu, eta, joan den abenduan, hizkuntza gutxituen murgiltze irakaskuntza arautzen duen zirkular bat argitaratu zuen Frantziako Hezkuntza Ministerioak; baina horrek ez du konpontzen Konstituzio Kontseiluaren ebazpenak sortutako hauskortasun juridikoa. EEPk, beste zenbait erakundek bezala, behin baino gehiagotan erran du egoera konpontzeko modu bakarra Frantziako Konstituzioa aldatzea dela.


Summary: Macronek COVID-19aren pasaportearen bozketa galdu du Asanblea Nazionalean. COVID-19aren inguruko arauaren aurka bozkatu du parlamentuko gehiengoak. 221 kide izan dira neurriaren aurka agertu direnak; 187k alde bozkatu dute, eta 24 abstenitu egin dira. Frantziako presidentearen lehen porrota da ekaineko hauteskundeez geroztik.

Emmanuel Macron Frantziako presidenteak parlamentuko gehiengoaren ezezkoa jaso zuen bart Asanblea Nazionalean. Diputatuek aurrez onartutako COVID-19aren inguruko neurria berrezartzearen aurka bozkatu zuten. Atzerritik Frantziara sartzeko eta itsasoz bestaldeko lurraldeetara joateko COVID ziurtagiria eskatzea zuen helburu. Araua ez zen begi onez ikusi parlamentuan, ordea, eta 221 diputatuk ezezkoa bozkatu zuten. 187 izan ziren neurriaren alde bozkatu zutenak, eta 24, berriz, abstenitu egin ziren.

François Braun Osasun ministroa triste agertu da gaur goizean porrotagatik. «Herritar frantsesak babesteko» arau bat dela eta parlamentuan hartutako erabakia gaitzesten duela adierazi du RTLk egindako elkarrizketan. Hala ere, Senatura pasatuko da orain neurria, eta «araua onartzeko borrokan» jarraituko duela jakinarazi du.

Elisabeth Borne Frantziako lehen ministroa ere haserre agertu da erabakia dela eta. Bere Twitter kontuan adierazi duenez, «herritar frantsesak babesteko arauaren aurka biltzearen ondorioz, Frantzia Intsumisoa, Errepublikanoak eta Errepublika Martxan alderdi politikoek birusari aurre egiteko kontrola galarazten dute mugan».


Summary: Aske utzi dute Iruñeko sexu erasoarekin lotutako gizona. Ezingo da biktimarengana gerturatu, ezta harekin komunikatu ere. Erasotzaileak bere burua entregatu du Foruzaingoan, gaur goizean. Larunbat gauean egindako sexu erasoarekin lotzen dute, eta atzo ekitaldi bat egin zuten, biktimari elkartasuna adierazteko.

Larunbat gauean Iruñean emakume bati egin zioten erasoaren ustezko egileak bere burua entregatu du Foruzaingoan, gaur goizean. Enrique Maia alkateak eman du albistearen berri: «Nafarroako Gobernutik iritsi zaidan informazioaren arabera, bere kabuz Foruzaingoan aurkeztu da, eta beste probintzia batekoa da». Behin epailearen aurretik igarota, aske uztea erabaki du. Ordea, berrehun metroko urruntze agindua ezarri diote auziaren instrukzio faserako, eta ezingo du emakumearekin komunikatu.

Salaketa jarri zuen emakumea lagun batzuen etxetik irten zen larunbatean, Donibane auzoan. Momentu horretatik aurrera, ez du ezer gogoratzen. Ordu batzuk geroago, Mendillorri auzoko kale batean agertu zen, sexu eraso bat jasan izanaren zantzuekin.

Atzo, Mugimendu Feministak ekitaldi bat antolatu zuen, emakumeari elkartasuna adierazteko. Mobilizazioan egin zuten hitzaldian, nabarmendu zuten gisa horretako erasoak «onartezinak» direla. Joandako batzuek txistu eta oihu egiten zuten bitartean, hiriburuko lagunarteek euren musika tresnekin parte hartzea erabaki zuten.

22 eraso

Jarraian, Mugimendu Feministako bi kidek testu bat irakurri zuten, euskaraz eta gaztelaniaz. Irmoki adierazi zuten «denak ez duela balio», eta emakumeen espazioa aldarrikatu zuten. «Gu ez gara etxean geratuko; kalea, gaua, eguna, eta jaiak ere gureak dira». Festetan emakumeak «aske» sentitzearen garrantziaz ere aritu ziren, emakumeek espazio guztietan seguru sentitzeko eskubidea dutela nabarmenduz. Hitz egiten zuten bitartean, elkartasun oihuek, txaloek eta zapi moreek estali zuten Gazteluko plaza.

Mugimendu Feministak jakinarazi zuenez, sanferminak hasi zirenetik salaketa andana egon da. Hain zuzen ere, esan zuten «intentsitate baxuko» 21 eraso eta «intentsitate altuko» bat salatu direla, Mendillorrikoa. Bestalde, salatu zuten hainbat emakume ziztatu egin dituztela.

Ikusi gehiago: Tafallan 19 urteko gizon bat atxilotu dute sexu eraso bat leporatuta

Ziztada salaketekin lotuta, Iruñeko Babes Zibileko Batzordeak lasaitasuna eskatu du gaur, horiek salatu dituztenei egindako azterketatan ez delako gai kimikorik atzeman. Ziztatzaileen jokabidea, haren ustetan, «bandalokeria» ekintza bat dela gaineratu du.

Babes Zibileko Batzordeak beste eraso baten berri eman du gaur: ukituak egin dizkiotela salatu du emakume batek.


Summary: EDFk bere akzioak eten ditu aldi baterako. EDP energia konpainia Frantziako Estatuaren adierazpenen esperoan da, nazionalizazioa nola egingo den jakiteko. «Beranduenez» uztailaren 19an izango du haren berri.

EDF Electricite de France konpainiak burtsako kotizazioa eten du aldi baterako, Frantziako Finantza Ministerioak jakinarazi duenez. Estatuak energia enpresa hori erabat publiko bilakatzeko nahia erakutsi zuen joan den astean. EDFk nazionalizazioa nola egingo den jakin nahi du, ezer esan aurretik: «Enpresak ez du adierazpen gehiago egingo estatuak prentsa ohar bat argitaratu arte».

Estatua prozedura aztertzen ari da, eta «beranduenez» uztailaren 19an «argituko» dio nola nazionalizatuko duen energia konpainia. Gaur egun, estatuak konpainiaren kapitalaren %84 du bere esku. Nazionalizazioaren helburua elektrizitate produkzioa bermatzea da, eta nuklearraren aldeko apustua egitea epe luzera burujabetza energetikoa lortzeko.

2035-2050 artean sei erreaktore nuklear eraiki nahi ditu Frantziak; 52.000 milioi euroko inbertituko lituzke gutxienez. EDFk dagoeneko 43.000 milioi euro zor ditu, eta beste 50.000 milioi euro beharko ditu jada dituen 58 erreaktoreen mantentze lanetarako –estatuko elektrizitatearen %70 sortzen dute normalean, baina egungo produkzioa apalagoa da, arazo teknikoak-eta direla medio–.


Summary: Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak beroaren ondorioak prebenitzeko plana ondu du. Azken hiru egunetan beroak kaltetutako 25 pertsona inguru artatu dituzte. Planean gomendatu dute, besteak beste, zer jan eta zer edan, eta nola jokatu etxean eta kalean.

Azken egunotako tenperatura beroak direla eta, Osakidetzako Larrialdiak Koordinatzeko Zentroak 25 pertsona inguru artatu ditu azken hiru egunetan, eta horietatik hamahiru ospitalera eraman behar izan dituzte. Egoera hori dela eta, eta beroak eragin ditzakeen ondorioak prebenitzeko asmoz, Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak Tenperatura altuegien ondorioak prebenitzeko jarduketa-plana egin du, beroaren kontra hartu beharreko neurriak iragartzeko.

Planean gomendatu dute, besteak beste, zer jan eta zer edan, eta nola jokatu etxean eta kalean. Horrela, ura «etengabe eta egun osoan» edateko proposatu dute, izerdituta galdutakoa berreskuratzeko. Era berean, kafeina, alkohola edo azukre gehiegi duten edariak ez edateko gomendatu dute; izan ere, edari horiek «ez dute egarria asetzen, eta gorputzeko likido gehiago galarazten dute».

Elikagaiei dagokienez, entsalada, barazki eta fruta gehiago jatea gomendatu dute, «izerdiagatik galdutako gatz mineralak berreskuratzeko». Horrekin batera, gantz edo koipe askoko elikagaiak saihestea proposatu dute, eta otordu «oparoak» ez egitea.

Ikusi gehiago: Alerta laranja aktibatu dute Araban eta Nafarroan, beroa dela eta; Bizkaian eta Gipuzkoan, horia

Etxea bero gutxien egiten duenean aireztatzeko eta freskatzeko proposatu du Osasun Sailak, eta bero handia izanez gero gorputza ur hotzarekin freskatzeko gomendatu du —aurpegia eta eskuak batez ere—.

Kalean, berriz, eguerdian eta arratsaldeko lehen orduetan eguzkitan egotea saihestu behar dela ere adierazi dute planean. Eguzkitan egonez gero, baina, burua estaltzeko eskatu dute, arropa arina eta transpiragarria erabiltzeko, eta ur asko edateko: «Bi edo lau edalontzi ur orduero». Horrez gain, bero handieneko orduetan ahalegin fisiko handirik ez egitea gomendatu dute.

Pertsona zaurgarriak zaintzeko ere eskatu du Osasun Sailak: «Arreta berezia jarri ume txikiengan, adineko pertsonengan eta gaixo daudenengan». Horrela, adineko pertsonak «gutxienez» egunean behin bisitatzea komeni dela azaldu dute, «zailtasunak» izan ditzaketelako babes neurriak hartzeko orduan. Horrekin batera, gogorarazi du inork ez duela «sekula» aparkatuta eta itxita dagoen ibilgailu baten barruan gelditu behar, «nahiz eta itzalean egon».

Gainera, ordubetetik gora irauten duen eta tenperatura altuekin lotuta dagoen sintomaren bat izanez gero, hala nola ahultasuna, zorabioak, nekea eta goragalea, osasun arloko langileengana jotzeko eskatu dute. Larrialdi kasuan, ordea, 112 telefonora deitzeko gomendatu dute.


Summary: Sanchezek iragarri du uztailean onartuko dutela Sekretu Ofizialen Legea ordezkatzeko aurreproiektua. Legea «demokrazia garatuenetako» araudien pare egongo dela adierazi du, baina ez du eman haren inguruko xehetasunik.

Espainiako Gobernuko presidente Pedro Sanchezek adierazi du hilabetea amaitu aurretik prest izango dutela Informazio Klasifikatuen Lege aurreproiektua: «Azken elaborazio fasean dago». Hura izango da gobernuaren proposamena 1968ko Sekretu Ofizialen Legea ordezkatzeko.

Sanchezen arabera, «egungo beharretara» egokituko du legea, eta «nazioarteko estandarretara» egokituko du, «demokrazia garatuenen» pare jartzeko: «Europako Batasunak, NATOk eta nazioarteko itunek adierazitako eskakizunak beteko ditu». Halere, presidenteak ez du eman gobernuaren proposamenaren inguruko xehetasun gehiago. Mugatu da esatera «sekretu ofizial deritzenen klasifikaziorako eta desklasifikaziorako sistema arautu eta bermedun bat» ezarriko duela, eta informazio horietara «sarbide judizial eta parlamentarioa» izateko prozesuak arautuko dituela.

Pegasus auziak eragindako harrabotsari erantzun bat eman nahian, Sanchezek maiatzean adierazi zuen Sekretu Ofizialen Legea eta CNIren kontrol judiziala arautzeko legea erreformatzeko asmoa. EH Bilduk, ERCk eta JxCk eskatuta egindako ezohiko bilkura monografikoan izan zen. Orduan, gobernuburuak adierazi zuen funtsezkoa dela legedia «oinarri demokratiko eta konstituzionaletara eta nazioarteko estandarrik onenetara egokitzea».

Sekretu Ofizialen Legearen erreforma ez da berria Espainiako Gobernuaren agendan. Azken bi urteetan, haren plan normatiboaren parte izan da, eta hura gauzatzeko urratsak duela urtebete baino gehiago iragarri zituen lehen aldiz. Oraingoz, ordea, ez da pausorik eman.

Espainiako egoerari buruzko eztabaidan egin du iragarpena Sanchezek, EAJko eledun Aitor Estebani erantzunez. Izan ere, jeltzaleek aurkeztutako lege proposamena da oraingoz Sekretu Ofizialen Legea erreformatzeko mahai gainean dagoen bakarra; 2020an aurkeztu zuten bigarrenez —aurreko legealdia amaitzearekin hil zen lehena—, eta hari zuzenketak aurkezteko epea oraindik ere irekita dago. Besteak beste, sekretu gisa klasifikatutako dokumentuak 25 urtera desklasifikatzea proposatu dute. EAJko diputatu Mikel Legardak BERRIAri adierazi zionez, baina, arazoa beste bat da: frankismoaren, trantsizioaren, 1981eko otsailaren 23ko estatu kolpearen eta gerra zikinaren inguruko informazioa argitaratzea eragingo lukeela jeltzaleen proposamenak. Ikusteko dago nola helduko dion afera horri gobernuaren lege aurreproiektuak.

Ikusi gehiago: Estebanek Sanchezi exijitu dio urratsak egiteko Gernikako Estatutua betetzeko

Ikusi gehiago: Aizpuruak Sanchezi gogorarazi dio subiranisten beharra duela


Summary: Arabako etxez etxeko zerbitzuko langileek mobilizazioak hasi dituzte. Lan baldintzak «duintzeko» eta lan hitzarmena berritzeko eskatu dute. Salatu dute langile soziosanitarioak direla baina administrazioak «ahaztuta» dauzkala.

Arabako etxez etxeko laguntza zerbitzuko langileek mobilizazioak eta protestak hasi dituzte, euren lan baldintzen alde. Prentsaurreko bat egin dute gaur Gasteizen, eta gogor salatu dute Arabako Aldundiak, Gasteizko Udalak eta patronalak egindako kudeaketa. «Langile soziosanitarioak gara, eta herritarrentzako ezinbesteko lana egiten dugu, baina erakundeentzat ahaztuenak gara», adierazi dute. Gaur izan dute lehen protesta eguna, eta elkarretaratzea egin dute, aldundiaren parean. Hilaren 20rako ere deitu dute protestara. Arabako etxez etxeko zerbitzuko langileen hitzarmena 2020ko abenduaren 31n amaitu zen, eta aldeek hitzarmen berria negoziatu behar dute. Langileek, ordea, gaur salatu dute 2021eko uztailean negoziazio mahaia eratu zenetik administrazioak ez direla batzartu ere egin langileekin. Lan baldintzak hobetzea nahi dute beharginek. Besteak beste, landa eremuetara egiten dituzten joan-etorrien gastuak konpentsatzeko eskatu diete erakundeei, baina salatu dute Arabako Aldundiko Ongizate Zerbitzuak eskaria ez duela aintzat hartu; are, 2024. urtera arte ez dizkie soldatak igoko. Etxez etxeko langileek lan zama handia dutela gogoratu dute; besteak beste, arreta pertsonala eman, garbiketak egin, botikak eman, otorduak prestatu, eta sendagilearenera joaten dira. Lan horiek denak baldintza «prekarioetan» egiten dituzte, gainera. Etxez etxeko langileen lana «ezinbesteko gizarte zerbitzua» dela azpimarratu dute, eta «babesa» eskatu diete erabiltzaileei, senideei eta herritarrei, euren eskubideak bermatuak izateko. Arabako Diputazioak eta Gasteizko Udalak enpresa pribatuen bitartez azpikontratatuta daukate zerbitzu hori, eta langileek salatu dute atzean «pribatizatzeko» asmoak daudela. Gaitzetsi dute «onura ekonomikoa» ateratzen ari direla zerbitzua aurrera ateratzen duten langileen lan baldintzen kontura.


Summary: Ezpal elkarteko aizkolariak ez dira ariko federazioaren txapelketan. Kirolariek oharra kaleratu dute, eta Euskal Herriko Herri Kirol Federazioarekin izandako desenkotruak aletzeaz gain, federazioak hartutako erabakiarekin desados agertu dira. Hala, hirugarren mailako txapelketan ez aritzea hobetsi dute.

Ezpal elkartean bildutako aizkolariek federazioarekin bat egin gabe segiko dute. Euskal Herriko Federazioak hirugarren mailako txapelketarako deialdia egin zuen gaur zortzi, baina elkarteko kirolariek ez aritzea hobetsi dute. Oharra kaleratu dute gaur goizean, «federazioaren prentsaurrekoak sortutako harrabotsa» tarteko; besteak beste, azken hilabeteetan federazioarekin izandako desenkontruak aletu dituzte. Batik bat, Sherpa.Ai txapelketan aritu diren aizkolariek osatzen dute Ezpal elkartea; tartean, azken urteetan maila gorenean aritu diren zenbaitek. Besteak beste, Iker Vicente, Aitzol Atutxa, Eneko Otaño, Mikel Larrañaga eta Julen Alberdi Txikia IV.a daude multzo horretan.

Federazioak hirugarren mailako txapelketarako deialdia egin zuen joan zen asteazkenean, Etxebarrin (Bizkaia). Igor Duñabeitia erakundeko presidenteak azaldu zuen aizkolariek «baietz esatea» eta bat egitea espero zuela: «Hori da gure itxaropena». Ordea, Ezpal elkartekoek bestelako bertsioa plazaratu dute gaur. Haien esanetan, martxoaren 17an bilkura egin zuten federazioarekin. Aurrez, ohartarazpena jaso ei zuten, lau egunen faltan: «Zuzendaritza batzordeak hartutako erabaki zurruna bidali ziguten». Oharrean azaldu dutenez, elkartekoak hirugarren mailako txapelketan aritzea zegoen proposamenaren oinarrian: «Ez da ezohiko erabaki bat, gure eskubide bat baizik». Ezpal elkartekoak Euskadiko Federazioaren txapelketak jokatu gabe daude 2020tik.

Ezpalekoek adierazi dutenez, federazioari ezezkoa eman zioten bilera hura amaitzerako: «Erabaki horrekin, gaur egungo aizkolari onenak berriz ere maila gorenean ikusteko lau urte igaroko dira, gutxienez». Hargatik, deigarri egin zaizkie uztailaren 6ko adierazpenak. Ezpalekoen hitzetan, «ulertzera eman zuten haien erabakia gurekin bat hartutakoa zela, eta adierazpenak entzunda parte hartuko genuenaren esperantza saldu zuten». Ez dute egingo, eta azaldu dute federazioak aurretiaz zuela beren hautuaren berri.

«Baldintzatutako erabakia»

Horrez gain, elkarteko kideek salatu dute erabaki hori gaur egun lehen mailan osatzen duten aizkolariek baldintzatu dutela: «Haiena izan zen azken orduan federazioan sartutako idatzia, eta haiena gu hirugarren mailan aritzeko erabakia». Halaber, Ezpalekoek «berregituratze bat» egitea onetsi dute. Bien bitartean, hirugarren mailako kanporaketa ez jokatzea aldeztu dute.

Hain justu, zera azaldu zuen Igor Duñabeitia federazioko presidenteak, irailaren 4an Etxebarrin jokatu beharreko kanporaketaren aurkezpenean: «Federazioa ez da egon besoak gurutzatuta, eta akordio berezi bat hartu du. Denok batzeko, eta egoera sei edo zortzi hilabetean zuzentzeko. Ilusioa behar dugu, itxaropena behar dugu, eta aukera hemen dugu». Aldiz, Ezpàlekoek deitoratu dute haiekin biltzerako «erabakia hartuta» zuela federazioak: «Ez zegoen erdibidekorik [irtenbiderik] bilatzeko aukerarik".


Summary: Aizpuruak Sanchezi gogorarazi dio subiranisten beharra duela. EH Bilduk «78ko erregimenaren hipoteka» gainetik kentzeko gonbidapena egin dio Espainiako Gobernuari, gatazka nazionalen konponbidean aurrerapenak eginda. Sanchezi ohartarazi dio bidegurutzean dagoela.

Legealdia amaitzeko urtebete falta den honetan, «zein bide» hartuko duen ondo pentsatzeko eskatu dio Mertxe Aizpurua EH Bilduko bozeramaileak Pedro Sanchez Espainiako presidenteari, Espainiako egoerari buruzko eztabaidan: «Erabaki behar duzu nola nahi duzun zutaz gogoratzea: gehiengoaren askatasunak eta ongizate sozial eta ekonomikoa areagotu zituenaren moduan edo, aldiz, gutxiengoaren mozkinak zedarritu zituenaren moduan. Gatazka nazionalen konponbidean aurreratu zuenaren moduan edo ukazioan gotortu zenaren moduan».

Bidegurutze horretan, EH Bilduk egokitzat jo du energia enpresei eta bankuei salbuespenezko zerga ezartzeko Espainiako Gobernuaren erabakia, baina ohartarazi dio marjina handia duela harago joateko, hala nola argindarraren eta erregaien prezioetan esku hartuta edo erreforma fiskal «arranditsu, progresibo eta justu» bat onartuta. Funtsean, neurri sakonagoak eskatu dizkio, «momentuko adabakiak» jarri beharrean «erroko aldaketak» eragingo dituztenak.

Espainiako Estatua «demokratizatzeko» aukeraz eta lurralde ereduari buruzko eztabaidaz ere aritu da Aizpurua. Lehenengoari dagokionez, Aizpuruak adierazi du egunotan berretsi ahal izan dela «78ko erregimenaren» funtzionamendua: «Erregimen monarkiko baten inposizioan oinarritzen den hipoteka batez ari gara, komunikabide handien monopolioan eta botere judizial independenterik ezean eraikitzen dena, aipatu gabe utzita polizia aparatuen zigorgabetasuna edo elite ekonomikoen pribilegioak».

Sistema hori trantsizioan definitu zela esan du, eta «herriak eta langileak hipotekatu» zituela. «Hipoteka» hori gainetik kendu nahi dutela adierazi du Aizpuruak, bai Euskal Herriaren gainetik eta baita «estatuko gainerako herrien» gainetik ere. «Trantsizio» hori abiatzeko gonbita egin dio Espainiako Gobernuari: «Espainiako ezkerrak beti izango gaitu prest [Espainiako] Estatuaren demokratizazioan parte hartzeko, baldin eta prozesu hori posible bada. Horretarako, beharrezkoa da Espainiako ezkerrak diktaduratik heredatutako hipotekekin haustea eta fase historiko berri bat abiatzea». Fase horretan gatazka nazionalen eztabaidari eusteko eta desberdintasun sozial eta ekonomikoak desagerrarazteko konpromisoa beharko dela azaldu du.

Aizpuruak zehaztu du gatazka nazionalaren konponbidean urratsak egitea zela legealdi hasieran EH Bilduk ezarritako helburuetako bat, eta, alde horretatik, gogoratu du Espainiako Kongresuan 70 diputatu baino gehiago direla erabakitzeko eskubidearen aldekoak. Halaber, indar subiranisten garrantzia nabarmendu du, eta Sanchezi ohartarazi dio horien beharra duela erabaki «progresistak» hartzeko.

Lorpenak eta kritikak

Orain arte hartutakoen balorazioa ere egin du Aizpuruak. Pedro Sanchezen gobernua ahalbidetuta, EH Bilduren helburu nagusietako bat herritarren bizi baldintzak hobetzea izan dela azpimarratu du, eta, Espainiako Kongresuaren gehiengoak hainbat neurri sozial eta ekonomiko hartu dituztela ildo horretan: pentsioak KPIaren arabera eguneratu izana, Eutanasiaren Legea, amiantoaren biktimentzako funtsa sortzea, Bizitzeko Gutxieneko Errentaren igoera eta krisiaren kontrako neurri sortak, besteak beste. «EH Bilduk akordioak lortzen dituenean, herri klaseek irabazi egiten dute», adierazi du.

Hala ere, gobernuak hartutako beste hainbat neurrirekin oso kritiko agertu da Aizpurua. Bere burua progresistatzat duen ezein alderdik hartu behar ez lituzkeen erabakiak hartu dituela salatu du. Pegasus auzia, Melillako sarraskiaren justifikazioa, Mendebaldeko Sahararekiko izan duen jarrera eta gastu militarra handitzeko erabakia aipatu ditu, esaterako. Erabaki horiek gobernuaren alde egin zuten gehiengoaren konbentzimenduaren kontrakoak direla ohartarazi du Aizpuruak, eta honako galdera hau egin dio Sanchezi: «Uste duzu erabaki horiek lagunduko dutela zu presidente egin zintuen gehiengo aurrerakoi eta ezkertiar hori mobilizatzen?».

Herenegun Espainiako Gobernuak iragarritako neurriak —energia enpresa eta banku handiak zergapetuko ditu—, hala ere, ontzat jo ditu Aizpuruak, eta Sanchezen aurpegi ezkertiarrena bistaratu dela iradoki lezaketela esan du. Hori hala balitz poztuko liratekeela adierazi du, baina tentuz hartu beharko dela esan du. Izan ere, haren esanetan, «gobernu honekin dena geratzen da erdibidean, dena da momentukoa eta ez errokoa».

Minaren aitortzaren berrespena

Aizpuruak adierazi du bakearen eta bizikidetzaren alorrean EH Bilduk «ekarpenak» eta «hitz eraikitzaileak» egin dituela eta «konpromisoak» hartu dituela azken hiru urteetan. Bereziki nabarmendu du Urriaren 18ko Adierazpena, eta orduan ezkerreko independentismoak adierazitakoa berretsi du, biktimei mintzatuta: «Gure nahigabea eta mina agertu nahi diegu, jasandako sufrimenduagatik. Haien mina sentitzen dugu, eta sentimendu zintzo horrekin adierazi nahi dugu ez zuela sekula gertatu behar, inor ezin duela poztu hura gertatu izanak, ezta hainbeste luzatu izanak ere».

Ezkerreko independentismoak egin moduan, bizikidetzaren aldeko konpromisoa duten guztiek euren adierazpen propioa egitea «ekarpen ona» litzatekeela gaineratu du.


Summary: Estebanek Sanchezi exijitu dio urratsak egin ditzala Gernikako Estatutua betetzeko. EAJko bozeramaileak salatu du Espainiako Gobernua bazkideak kontuan hartu gabe ari dela lanean.

EAJko eledun Aitor Estebanek «harremanak zaintzeko» eskatu dio Espainiako Gobernuko presidente Pedro Sanchezi, eta ez «uzkurtzeko» eskuinaren aurrean. Jeltzaleak txarretsi dio azken neurriek «gobernu autonomikoen erabakiak mugatzen» dituztela, eta gogoratu dio Gernikako Estatutuan jasotako eskumen ugari eskualdatu gabe daudela oraindik ere.

Espainiaren egoerari buruzko eztabaidan, Estebanek Sanchezi exijitu dio inbestidurako blokearekin hartutako konpromisoak betetzeko, eta Euskal Herriko eta Kataluniako «aliatuak» kontuan hartzeko erabakiak hartzeko garaian. Izan ere, jeltzaleak gogoratu dio haiek ezinbestekoak izango dituela hurrengo urteko bozetatik haratago ere gobernuan jarraitu nahi badu: «Guri esaten diguzu ez dugula zu babestea beste alternatibarik, eta, benetan, zu zara baztertu ezin gaituena».

EAJko bozeramaileak kritikatu du gobernuak atzo iragarritako neurriak bazkide parlamentarioekin kontsultatu gabe erabaki dituztela; zenbait kasutan, erkidegoetako gobernuen eskumenak kontuan hartu gabe. Era berean, salatu du Madrilek ez duela «ezer arriskatu» Euskal Herriko eta Kataluniako aferei erantzun bat bilatzeko; ezta erregearen zigorgabetasuna amaitzeko eta Sekretu Ofizialen Legea aldatzeko ere.

Sanchezek erantzun dio Espainiako Gobernuak EAJrekin adostutako hamalau konpromisoetatik bost bete dituela; tartean, espetxe eskumena eskualdatzea eta Eusko Jaurlaritzarekin elkarrizketak mantentzea. Eskualdaketei dagokionez, ordea, gaur egun «paralisi» bat dagoela onartu du. Gobernuburuak argudiatu du eskumen batzuk eskualdatzeko «zailak» direla, eta horren jakitun daudela EAJ eta Eusko Jaurlaritza. Hala, jakinarazi du ministerioak zenbait aldaketaren «aurka» agertu direla; meteorologia, atzerritarren lan baimenen kudeaketa, itsasertzaren antolamendua eta kudeaketa, eta Zinematografia Babesteko Funtsa aipatu ditu.

Azalpen horiek, ordea, ez dira nahiko argudio, Estebanen hitzetan. Hark azaldu du bizitzeko gutxieneko errentaren kudeaketa eta espetxe eskumena eskualdatzean ere «zailtasunak» zeudela argudiatu zuela gobernuak, eta haiek aurrera egin dutela. Hala, gogoratu dio Moncloak ez duela bete berak aurkeztutako egutegia. Eusko Jaurlaritzako Autogobernu sailburu Olatz Garamendiren bide berari jarraitu dio, beraz, Estebanek. «Borondate politikoa falta» dela salatu zuen atzo sailburuak, eta Madrili gogoratu zion estatutua betetzea ez dela negoziagarria.


Summary: Sute bat piztu da Donemiliaga eta Asparrena artean. Azken egunetan sute bat baino gehiago piztu dira Araban, bereziki uzta bilketan dabiltzan zereal lursailetan. 16:00ak alderako kontrolpean zutela jakinarazi dute suhiltzaileek.

Beste sute bat piztu da Araban, Durruma (Donemiliaga) eta Urabain (Asparrena) kontzejuen arteko lursail batean, Irun eta Gasteiz lotzen dituen A-1 errepidearen parean. Arabako Alea-k zabaldu duenez, 15:00ak aldera piztu da sua, baina 16:00ak aldera kontrolatzea lortu dute Arabako eta Nafarroako suhiltzaileek, eta guztiz itzaltzeko lanean ari dira.

Ikusi gehiago: Alerta laranja aktibatu dute Araban eta Nafarroan, beroa dela eta; Bizkaian eta Gipuzkoan, horia

Alerta laranja aktibatu dute gaur Araban eta Nafarroan; izan ere, bero oldeak eragin ditu lehen ondorioak. Herenegun, bi sute handi piztu ziren, bata Gasteizko Mendoza kontzejuaren inguruko lursail batean, eta bestea Garaion, baina atzotik kontrolpean daude biak. Gutxienez, 140 hektarea kiskali dira.

Mendozako sutea uzta biltzeko makina batek eragin zuen, suhiltzaileek esan zutenez. Berehala zabaldu zen Iruña Oka aldera, haizeak bultzatuta, eta kea Gasteiztik ikusi zen, oso nabarmen.


Summary: Zubietako erraustegia erreka bat kutsatzen ari dela salatu dute. Erraustegiaren Aurkako Mugimenduak zabaldu dituen irudietan ageri denez, Zubietako erraustegiaren ondoko errekako ura zikin dago, eta aparra dauka.

Erraustegiaren Aurkako Mugimenduak egin du ohartarazpena, eta sare sozialetan jarri dituzten irudiek berresten dute: Zubietako erraustegiaren ondoko Arkaitz erreka kutsatuta dago. Irudietan ikusten denez, errekako ura zikin dago, eta aparra ere badauka zenbait lekutan.

Salaketa irmoa egin dute mugimenduko kideek: «Berriro ere, Zubietako erraustegi kriminalaren ondoko Arkaitz erreka kutsatuta dago». Haien esanetan, «oso larria» da gertatzen ari dena: «Zenbait ordu igaro ostean, kutsadurak erraustegitik ateratzen jarraitzen du, etenik gabe». «Agintariak isilik» daudela ere salatu dute, eta, hori ikusirik, eskatu dute herritarrei informazioa emateko.

Uraren Euskal Agentziaren jarrera ere deitoratu dute. Azaldu dutenez, zubietar batek deitu behar izan die arduradunei. Orduan, Uraren Euskal Agentziako kideak bertaratu dira, baina, mugimenduko kideen esanetan, ez dute laginak hartzeko asmorik agertu. Ordea, taldeko partaide batek esan die beraiek laginak hartuko zituztela: «Orduan esan dute: 'Zuek ikertuko baduzue, guk ere bai'. Eta horregatik hartu dute bestela hartuko ez zuten lagina».


Summary: James Webb teleskopioak jasotako lehen argazki eta datuak argitaratu dituzte. Bildutako lehen irudiek NGC 3132 nebulosa, Stephanen Boskotea galaxia multzoa eta Gila nebulosako NGC 334 eskualdea erakusten dituzte. WASP-96 exoplanetan ur eta lanbro zantzuak ere detektatu ditu teleskopioak.

James Webb teleskopioak orain arte ikusi gabeko unibertsoaren irudiak jaso ditu, eta dagoeneko ikusgai daude lehen datuekin batera. Irudiek unibertsoaren ikuspegirik sakonena erakusten dutela adierazi du Bill Nelson NASAko administratzaileak, «munduak inoiz izan ez duen ikuspegi bat».

Elhuyar aldizkariak azaldu duenez, hilabete behar izan zuen Webb teleskopioak Lurretik 1,5 milioi kilometrotara dagoen orbitara iristeko. Infragorrian lan egiten du teleskopioak, eta unibertso primitiboa behatzeko gaitasuna du. Hautsezko eta gasezko hodei trinkoak zeharkatu ditu, eta kosmosaren irudiak jasotzea lortu du. Hurrengo erronka 13.500 milioi argi urtera iristea da, lehen izarrak eta galaxiak behatzeko.

SMACS 0723 kumulua. Argazkia: NASA.

Espektroskopia da teleskopioaren beste ezaugarrietako bat. Teknika horren bitartez, WASP-96 exoplanetaren espektroskopia datuak lortu dira, eta uraren eta lanbroaren zantzuak detektatzea lortu dute; baita lainoak dauden ebidentzia ere. Webbek NGC 3132 nebulosaren irudiak ere jaso ditu. Lurretik 2.000 bat argi urtera dago nebulosa, eta hilzorian dagoen izar baten inguruan hedatzen ari den gas hodei erraldoi bat da.

NGC 3132 nebulosa. Argazkiak: NASA.

Stephanen Boskotea izeneko galaxia multzoaren irudia ere harrapatu du teleskopioak, eta orain arteko irudirik handiena da. Elhuyarrek jakinarazi duenez, inoiz ikusi gabeko xehetasunak ikus daitezke bertan: izar gazte eta jaioberrien multzo distiratsuak; galaxien grabitazio elkarrekintzen ondorioz luzatutako gasezko, hautsezko eta izarrezko isatsak; zulo beltz baten inguruko fluxuak; eta galaxietako batek (NGC 7318B) multzoaren kontra talka egitean sortutako talka uhinak.

Stephanen Boskotea galaxia multzoa. Argazkia: NASA.

Teleskopioak jasotako azken irudia, Gila nebulosako NGC 334 eskualdearen ertza izan da, izar distiratsuz betetako «mendien» eta «haranen» paisaia bat. Kasu honetan ere, inoiz ikusi gabeko irudiak jasotzea lortu da, izarren jaiotzaguneak erakutsi baititu.

Ikusi gehiago: Unibertsoaren inoizko ikuspegirik sakonena jaso du James Webb teleskopioak


Summary: Erakustaldia emanda irabazi du Vingegaardek. Jonas Vingegaardek irabazi du Frantziako Tourreko hamaikagarren etapa, eta lider jarri da. Tadej Pogacarrek egun txarra izan du, eta hiru minutu galdu.

Erakustaldi ahaztezina eman du Jonas Vingegaardek (Jumbo-Visma), Col du Granonen gora (11,3 km eta %9,2) erasoa jo eta gero, eta Frantziako Tourreko hamaikagarren etapa irabazi du. Orain arte nahieran ibili da Tadej Pogacar (UAE), baina inoiz ikusi ez bezalako txakalaldia izan du, eta hiru minutu galdu ditu lau kilometroko tartean. Aurreko mendatean saiatu da Jumbo-Visma etapa hankaz gora jartzen, baina aise aritu da Pogacar. Estrategiak huts egingo zuela zirudienean etorri da, ordea, Vingegaarden erakustaldia. Hura da lider berria, eta festa espero da hurrengo etapan, Alpe d ÌHuezen.

Hogei lagunek lortu dute eguneko ihesaldian sartzea, baina Galibierren gora (17,7km eta %6,9) banaka-banaka atzean gelditu dira gehienak. Warren Barguil (Arkea) gelditu da bakarrik aurrean, eta liderraren taldetxoarekiko bost minutuko aldearekin iritsi da mendatearen gainera.

Bertan hasi da Jumbo-Vismaren estrategia. Galibier luzean gora etapa hankaz gora jartzen saiatu dira. Zenbait eraso jo dituzte Herbehereetako taldeko kideek, Pogacar atzean uzteko, baina ondo erantzun du esloveniarrak. Hala ere, oso txirrindulari gutxik lortu du erritmo horretan irautea. Bertan egon dira Vingegaard eta Primoz Roglic bi taldekiderekin (Jumbo-Visma), Pogacar (UAE), Geraint Thomas (Ineos), Romain Bardet (DSM), eta Nairo Quintana (Arkea).

Roglicek beste bi aldiz aldatu du erritmoa, baina, Pogacarrek, gurpila hartzearekin nahikoa ez, eta erantzun egin du. Nahi bezala aritu da aurreneko hiru mendateetan, eta Roglic atzean gelditu da, ezinean. Vingegaard eta Pogacar elkarrekin heldu dira jaitsierara. Bertan hainbatek lortu dute haiekin bat egitea. Batzuk aurretik ihesaldian ibilitakoak ziren, horien artean Ion Izagirre (Cofidis); beste batzuk, aldiz, atzetik etorritakoak ziren.

Barguil iritsi da lehenengo Granonera. Hiru minutu pasatxora heldu da oilarren taldea, hogei bat ziklistekin, eguneko mendate gogorrenera. Horien artean bost ziren Jumbo-Vismakoak eta Pogacar, Majka taldekidea zeukan alboan. Mendate hasieran atzean gelditu da, berriro ere, Roglic, eta argi gelditu da ez dagoela maillot horiaren lehian.

Estualdi bakoitzean aurreko mendatean pasatu zena pasatu da; banan-banan atzean gelditu dira hainbat txirrindulari, eta taldetxoan ziklista indartsuenak gelditu dira: Pogacar Majkarekin, Vingegaard, Bardet, Thomas, Adam Yates (Ineos), eta Quintana. Azken horrek erasoa jo du helmugarako bederatzi kilometro gelditzen zirenean, eta, haren taldekidea aurrean zeukala, 40 segundoren tartea ireki du faboritoekin. Majkak ezarri du erritmoa talde horretan, eta Bardetek ere erasoa jo du, Quintanaren bila.

Orduan etorri da Vingegaarden mugimendua, eta Pogacar Thomasekin gelditu da atzean, erantzun ezinda. Ordutik aurrera bete egin da esloveniarra, eta, hori ikusita, Vingegaardek atzera begiratu gabe egin du aurrera. Quintana harrapatu, eta berehala utzi du atzean. Sari nagusiaren bila abiatu da, eta pronostiko guztiak hautsi ditu.

Vingegaardek esana zuen beroa «Pogacarrek baino hobeto« jasaten duela, eta, egun eguzkitsu batean etapa irabazteaz gain, astindua eman dio Pogacarri, lehertuta, orain arte inoiz ikusi ez bezala aritu baita esloveniarra. Lau kilometrotan hankaz gora jarri du Frantziako Tourra Vingegaardek, eta hiru minutu pasatxo atera dizkio azken bi urteetako garaileari. Quintana izan da bigarren, minutu batera, eta Bardet sartu da haren atzetik. Thomas, David Gaudu (FDJ) eta Yates ere iritsi dira Pogacarren aurretik, eta hurrengo etapan ikusiko da egun txar bat baino gehiago izan den.


Summary: Biden Palestinako gatazkarako proposamen «formalik» gabe heldu da Ekialde Hurbilera. AEBetako presidenteak bi estatuen irtenbidean sakontzera deituko ditu bi aldeak. Israelen egon eta gero, etzi Zisjordaniara joatekoa da, eta gero Saudi Arabiara.

AEBetako presidentea denez geroztik Ekialde Hurbilera lehen bisita ofiziala hasi du Joe Bidenek. Gaur iritsi da Tel Avivera (Israel), eta iazko urtarriletik Etxe Zuriko maizterra denak ez du Israelen eta Palestinaren arteko gatazka konponbidean jartzeko proposamen «formalik» egiteko asmorik. Hala adierazi die kazetariei Jake Sullivan AEBen Segurtasun Nazionaletako aholkulariak. Aireportuan lur hartu eta berehala Bidenek berak agerraldi labur batean nabarmendu duenez, irtenbide «egokiena» bi estatuena da. «Jarraitzen du izaten israeldarrei eta palestinarrei etorkizunean askatasuna, demokrazia eta joritasuna bermatzeko era egokiena». Gaur eta bihar Israelen izango da, etzi Zisjordaniara joatekoa da, eta egun horretan bertan Saudia Arabiara heltzekoa da.

Proposamen zehatzik ez, baina Sullivanen esanetan, Etxe Zuriko maizterrak «animatuko» ditu bi aldeak «ikuspegi bateratu» batera eramango dituen «bide bat» hartzera; hau da, bi estatuen irtenbidean sakontzera. Horiek horrela, Bidenek gogo onez hartu ditu azken egunetako keinuetako batzuk; hala nola, Yair Lapid Israelgo jarduneko lehen ministroak eta Mahmud Abbas PAN Palestinako Aginte Nazionaleko telefono bidez izandako elkarrizketa.

Lapidek aireportuan adierazi duenez, Bidenen bisitak adierazten du Israelen eta AEBen arteko harremanak «hautsiezinak» direla. AEBetako presidentearen arabera, aldebiko harremana «inoiz baino indartsuagoa eta sakonagoa» da. Dena den, aintzat hartu behar da AEBek PANekin harremana dutela berriro —Donald Trump presidente izan zen garaian (2017-2021) etenda egon zen—, eta UNRWA Palestinar Iheslarientzako Laguntza eta Lan Bulegoa laguntzen hasi dela atzera.

Trumpek atzerri politikan hartutako erabaki esanguratsuenetako bat izan zen Jerusalem Israelgo hiriburutzat hartzea, eta ez dirudi Bidenek horretan esku hartuko duenik. Trumpek, gainera, Washingtonek palestinarren auzietarako Jerusalemen zuen bulegoa itxi zuen. Bidenek esan izan du, ordea, hori irekiko duela, baina momentuz ez du aurrerapausorik eman. Sullivanen hitzetan, bidaia diplomatiko honetan horri buruz ere hitz egingo dute Israelgo zein Palestinako agintariekin.

Goi kargudun gisa hamargarren aldiz joan da Biden Israelera —2009 eta 2017 artean, Barack Obama presidente zenean, presidenteordea izan zen—. Gaur, iritsi berritan, misilen kontrako sistema bat ikustera joan da, Benny Gantz Defentsa ministroaren eskutik.

Hamasen erantzuna

Hamasek ez du gogo onez hartu Bidenen bisita. Palestinako erakunde politiko islamistak Efe berri agentziari esan dionez, bidaiaren helburu da «mundu arabiarreko barne banaketak indartzea», eta Israeli «mesede» egitea. Bestalde, Ebrahim Raisi Irango presidentearen esanetan, AEBetako presidentearen bisitak ez dio «segurtasunik» emango Israeli, baldin eta asmoa bada «erregimen sionistaren posizioa indartzea».


Summary: Donostiako Udalak ezingo du Loiolako kuartela eraitsi. EAEko Auzitegi Nagusiak aintzat hartu du Voxen helegite bat: horren arabera, babestu beharreko ondaretzat jo du kuartela.

Euskal Autonomia Erkidegoko Auzitegi Nagusiak aintzat hartu du Voxek jarritako helegite bat, eta Espainiako Armadak Donostiako Loiola auzoan daukan kuartela Eraikitako Hiri Ondarea Babesteko Plan Berezian sartzeko agindu du. Horrek galarazi egingo luke kuarteleko eraikinak eraistea. Donostiako Udalaren asmoa zen, kuartela udalaren esku geratzean, hor 1.600 eta 2.000 etxebizitza artean eraikitzea.

Donostiako Udalak 2021eko martxoaren 25ean erabaki zuen plan berezia moldatzea, eta hor ez ziren kuarteleko eraikinak jaso. Erabaki hori auzitara eraman zuen Voxek, eta orain auzitegiak ebatzi du kuartelak bete egiten dituela «babestua izateko planak jartzen dituen baldintzak, baina ez helegitean jasotako forman». Izan ere, Voxek eskatu zuen kuartelari babes maila gorena emateko.

Magistratuek argudiatu dute oinarri hartu dituztela Jaurlaritzaren eta Gipuzkoako Foru Aldundiaren txostenak, eta horiek idatzi dituzten teknikariek kuartelak babestearen alde egin zutela.

Donostiako Udalarentzat kolpea da erabakia. Udaleko iturriek Efe agentziari esan diote «harrigarria» iruditu zaiela epaia, auzitegiak zehazten duelako hirian zein elementu diren babestu beharrekoak. Baina aitortu dute erabakiak Loiolan egin asmo zuen hirigintza proiektua gauzatzea galarazten duela. Eneko Goia alkateak bihar emango ditu xehetasun gehiago.

Maiatzean, Goiak azaldu zuen Espainiako Defentsa Ministerioarekin negoziatzen ari zirela kuartelaren lurrak udalaren esku uzteko, eta espero zutela ados jartzea «uda baino lehen».


Summary: Turkiaren arabera, akordio bat lortu da Ukrainako zereala merkaturatzeko. Ankararen esanetan, Errusiak eta Ukrainak akordio bat lortu dute garraiatzeko bideen segurtasuna bermatzeko. NBEk nabarmendu du auzian «aurrerapauso garrantzitsu bat» eman dela.

Ukrainako eta Errusiako ordezkaritzak Istanbulen batzartu dira, gaur, NBE Nazio Batuen Erakundearen begirale talde batekin batera, gerraren ondorioz Ukrainako portuetan pilatutako zerealak merkaturatu ahal izateko baldintzez hitz egiteko. Bilera bukatu ondoren Turkiako Defentsa ministro Hulusi Akarrek nabarmendu duenez, alde biek akordio bat lortu dute koordinazio zentro bat sortu eta Itsaso Beltzean zereala garraiatzeko bideen segurtasuna bermatzeko. Oharrean zehaztu du adostu dutela portuetan kontrol bateratuak egitea. Turkiaren esanetan, alde guztiak datorren astean dira berriro biltzekoak, eta orduan sinatuko dute ituna. Errusiak eta Ukrainak ez dute adierazpenik egin.

NBEk, baina, ez du adierazi akordio bat lortu dutenik. Antonio Guterres erakundearen idazkari nagusiak New Yorken kazetariei esan dienez, «aurrerapauso garrantzitsu bat» eman dute gaurko bileran, baina nabarmendu du «alderdi teknikoei» dagokionez urrats gehiago egin beharko dituztela itun bat gauzatzeko. Azpimarratu du, halere, adostasun bat lortu dutela, esaterako, esportaziok kontrolatzeko mekanismoetan eta, besteak beste, zereala portuetatik ateratzea ahalbidetuko duen sistemaren koordinazioan.

Munduko elikagai krisia arintze aldera, ezinbestekoa da Ukrainako zerealaren krisia konponbidean jartzea. Begiraleek adierazi izan dute negoziazioetako oztopo nagusietako bat izan direla atzera Ukrainara bidean diren itsasontziei egin beharreko kontrolak. Iturri horiek diotenez, Errusiak ontzi horiek ikuskatu nahi ditu, Ukrainak armak ez daramatzala baieztatzeko. Moskuk esan izan du «ulergarria» dela baldintza hori ezartzea.

Ukrainak ere baldintzak jarri ditu. Batetik, Moskuk kontrolatzen ez dituen portuetan, Odesakoan, esaterako, segurtasun ziurtatu ahal izatea; eta bestetik, Kremlinek konpromisoa hartzea ez diela ez horiei, ez ontziei eraso egingo.

Beharrezkoak, zortzi milioi tona

Kievek ohartarazi izan du munduko elikagai krisia arintzeko zortzi milioi tona gari esportatu beharko lukeela hilero. Joan den ekainean, Itsaso Beltzekoa ez beste ibilbide batzuk erabiliz, 2,5 milioi tona esportatu zituen.


Summary: Motor gidari bat hil da Sunbillan, kamioi bat jo ondoren. Kamioilaria atxilotu egin dute, arduragabekeria larriagatiko hilketa egotzita. Oronozko suhiltzaileak, foruzainak eta medikuak bertaratu dira, baina ezin izan dute ezer egin.

N-121-A errepidean gertatu da ezbeharra, 51. kilometroan, Sunbillatik (Nafarroa) gertu, bide zubi baten parean. Foruzaingoak azaldu duenez, errepidea egokitzeko lanetan ari ziren gune batean gertatu da ezbeharra; kamioia kontrako bidean zihoan, eta motor gidaria jo du.

Oronozko (Nafarroa) suhiltzaileak, foruzaingoak eta medikuak bertaratu dira, baina ezin izan dute ezer egin, eta hil egin da 58 urteko motor gidari irundarra. Kamioilaria atxilotu egin dute arduragabekeria larriagatiko hilketa egotzita, epailearen esku utzi bitartean.


Summary: Entzierro garbia izan da azkena, baina adarkada bat eta bost zauritu utzi ditu. Bi minutu eta hamasei segundo iraun du azken entzierroak. Gurutze Gorriaren arabera, sei lagun zauritu dira, horietako bat adarkadaz. Ospitalera eraman behar izan dituzte.

Azkar, baina batez ere garbi, oso garbi. Horrela zeharkatu dituzte San Domingoko ukuiluetatik zezen plazarainoko kaleak Miura ganadutegiko zezen mitikoek. Bi minutu eta hamasei segundo iraun du entzierroak: aurtengo bizkorrenetan bigarrena izan da. Gurutze Gorriaren arabera, sei lagun zauritu dira: horietako bat adarkadaz, eta beste bost korrikaldian egin zaizkien kontusioen eta ubelduren ondorioz. Ospitalera eraman behar izan dituzte.

Hasieratik abiatu dira garbi zezen guztiak, taldean. Aldapan gora egin ahala, hainbat erorketa gertatu dira, eta, horren ondorioz, zezen taldea urrunduz joan da bidean aurrera egin ahala. Bihurgunean ere garbi joan dira, ez dute irrist egin, eta, ondorioz, laster batean zeharkatu dute Estafeta. Kale horretan ere beste hainbat erorketa gertatu dira, eta pixkanaka zezen taldea gehiago barreiatuz joan da. Orokorrean, arrisku gutxi ikusi da, eta zezen guztiek zintzotasuna erakutsi dute.

Zezen mitikoak

Duela hiru urte ere Sevillako Miura ganadutegiko animaliak izan ziren azken entzierroan. Aldi horretan bi minutu eta 41 segundo iraun zuen korrikaldiak. Gaurdaino 54 aldiz parte hartu dute, eta zezenen bizkortasunagatik eta zintzotasunagatik nabarmendu izan dira.


Summary: Baliteke Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 85.000 biztanle gehiago egotea 2036an, Eustaten arabera. Eustatek eginiko demografia proiekzioaren arabera, migrazio saldoek heriotzen igoera eta jaiotzen jaitsiera konpentsatuko lituzkete.

Litekeena da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 84.900 herritar gehiago bizitzea 2036. urtean. Eustatek urte horretara bitarteko demografia proiekzioa argitaratu du, eta, horren arabera, biztanleria %0,24 handituko litzateke, baina erritmoa desberdina izango litzateke proiekzioaren aldi osoan. Lehen bost urteetan, biztanle kopurua %0,14 handituko litzateke, batez beste, baina, 2026tik aurrera, urteko hazkunde tasa % 0,30 inguru litzateke.

Zenbaki absolutuetan, biztanle kopuruak Gipuzkoan egingo luke gora gehien; 37.800 herritar gehiago lituzke, eta Bizkaiak 24.200 gehiago. Arabak, berriz, 23.000 gehiago.

Eustaten arabera, herritar kopuruaren hazkundea migrazio saldoaren ondorio litzateke; izan ere, Euskal Herritik joan baino 194.700 pertsona gehiago etorriko lirateke. Jaiotzei eta heriotzei erreparatuta, berriz, 2036rako 109.900 biztanle gutxiago izango dituzte Arabak, Bizkaiak eta Gipuzkoak, eta, beraz, immigrazioari esker izango dute biztanle gehiago.

Zahartzen

Eustaten aurreikuspenaren beste ondorioetako bat da biztanleriaren zahartze prozesuak bere horretan jarraituko duela datozen hamalau urteetan ere: «2021ean, 20 urtetik beherako biztanleak EAE osoaren %18,2 izan dira; 2036an %15,3ra jaitsi, eta 51.000 pertsona gutxiago izango lirateke». 65 urtekoak edo gehiagokoak, berriz, 163.200 gehiago izan litezke, eta, beraz, 2036an % 29,3ra iritsiko lirateke –2021ean baino sei puntu gehiago–. Hazkunde erlatiborik handienak 85 urteko eta gehiagoko biztanleen artean izango lirateke; izan ere, 2036an, 126.700 pertsona izango lirateke, 2021ean baino 37.200 gehiago, hau da, biztanleria osoaren % 5,6. Haatik, jaiotza tasak gora egitea espero du Eustatek, ugalkortasuna areagotzea eta «ugaltzeko adinean dauden emakumeen kopurua» handitzea aurreikusten baitu.

Bizi itxaropenari dagokionez, gorantz segituko du datozen urteetan ere, Eustatek aurreikusitakoa betez gero. 2035ean, bizi itxaropena 84,2 urtekoa izango litzateke gizonentzat, eta 89,1ekoa emakumeentzat. 2020an, 80,7 eta 86,3 urtekoa izan dira, hurrenez hurren.


Summary: Goiak azaldu du «ziurrenik» helegitea aurkeztuko dutela. Loiolako kuartelak babestearen aldeko ebazpena «oztopo bat» da Donostiako hirigintza plana garatzeko, alkatearen hitzetan.

Donostiako alkate Eneko Goiaren iritziz, Loiolako kuarteleko jarduerari eusteak «ez du inolako zentzurik», eta litekeena da Euskal Autonomia Erkidegoko Auzitegi Nagusiaren ebazpenari helegitea jartzea: «Ziurrenik, errekurritu egingo da, baina oraindik goiz da, ebazpenaren esanahia ondo aztertu behar delako».

Auzitegiak Voxen helegitearen alde egin izanak zapuztu egin du oraingoz Donostiako Udalak kuartelarentzat prestatua zuen plana: hura eraitsi eta etxebizitzak egitea. Radio Euskadin egindako adierazpenetan, Goiak azaldu du hiria urbanistikoki «garatzeko» helburuentzat «oztopo bat» dela, eta eremuak «izan beharreko funtzioa betetzea» eragozten duela.

Donostiako PSEko eledun Marisol Garmendiak azaldu du eremu hartan etxebizitza publikoak eraikitzea «uko egin ezineko helburua» dela, eta horretarako lanean jarraitzeko asmoa adierazi du: «Gaurtik lan egin behar dugu etxebizitza publikoaren ezinbesteko garapena eta egokitzat jotzen den ondarearen babesa uztartzeko modua bilatzeko».

«Lobby ultraeskuindarraren» esku hartzea salatu du, berriz, Gipuzkoako hiriburuko EH Bilduk, eta gehitu «albiste txarra» dela ebazpena. «Hiriak urteak daramatza Espainiako armadak Loiolan okupatzen dituen lurrak itzultzeko eskatzen», azaldu du. Gogoratu dute koalizioak prozesu bat abiatu zuela 2011-2015eko legealdian, eremuaren diseinu berria aztertzeko.

EAJren Espainiako Kongresuko diputatu Josune Gorospe ere iritzi berekoa da, eta «zoritxarreko ebazpena» kritikatu du. Onda Vasca irrati katean egindako elkarrizketan, azaldu du Donostiako herritarrak aterako direla galtzen, etxebizitza eskaintzarik gabe geratu daitezkeelako. Diputatua «harrituta» ere geratu da, auzitegiak zehaztu dituelako lurrek izan beharreko erabilera eta haien kalifikazioa.

Afera, baina, ez da hor amaituko. Donostiako alkateak azaldu du «sakonki» aztertuko dutela ebazpena, eta udaleko zerbitzu juridikoek zehaztuko dituztela aurrera egiteko aukerak. Goiaren esanetan, Espainiako Defentsa Ministerioa ere ebazpenaren «azterketa bateratu bat» egiteko asmotan da, haren eragina zehazteko. Izan ere, bi aldeak negoziazio prozesu betean daude, kuartela udalaren esku uzteko.

Voxek iazko ekainean jarri zuen Eraikitako Hiri Ondarea babesteko Plan Bereziaren aurkako helegitea, Espainiako armadak Donostiako Loiola auzoan daukan kuartela ere babestu behar dela argudiatuta. Udalak iazko martxoaren 25ean moldatu zuen plana, eta kanpoan utzi zuen eraikina. Voxen iritziz, ordea, kuartelari babes maila gorena eman behar zaio.

Auzitegiak ez du bat egin azken eskaera horrekin, baina adierazi du plan bereziaren barruan txertatu behar dela Loiolako kuartela. Epaimahairen esanetan, «babestua izateko planak jartzen dituen baldintzak» betetzen ditu. Azaldu dute Eusko Jaurlaritzaren eta Gipuzkoako Foru Aldundiaren txostenak baliatu dituztela erabakia hartzeko, eta argudiatu dute teknikariek kuartela babestearen alde egin zutela. Izan ere, Jaurlaritzak ondare historikoaren behin-behineko zerrenda batean jarri zuen kuartela, eta aldundiak 2009an haren balio kulturala nabarmendu zuen, ebazpenaren arabera.

1.600 etxebizitza

Donostiako Udalaren asmoa kuartela eraistea da, hark hartzen dituen 20 hektareetan 1.600 eta 2.000 etxebizitza artean eraikitzeko. Halere, Loiola urbanizatzeko plana ez da berria. Odon Elorza alkate ohia izan zen lur haiek udalaren esku uzteko eskaera egin zuen lehena. Espainiako Gobernuak, baina, ez zuen urratsik egin 2020ko azarora arte. Iazko aurrekontu orokorren inguruko negoziazioetan EAJk lotutako akordioaren parte izan zen titulartasuna eskualdatzeko prozesuari ekitea.

Elkarrizketak bide onetik zihoazen, eta Goiak ekainean adierazi zuen «detaile batzuk» falta zirela hura ixteko. «Udalak hiriko etxebizitza beharrei erantzun bat ematea bilatzen zuen, etxebizitza, ekipamendu eta espazio publikorako eremu berri bat ezarrita. Ebazpen honek atzera bota ditu balorazio ekonomiko horiek, eta urte askoan eskatzen ari zen eta hiriarentzat ona zen operazio bat zapuztu du», azaldu zioten atzo udaleko iturriek Efe agentziari.


Summary: GHK-k dio Arkaitzerrekako isuriaren iturria ez dela Zubietako erraustegia. Gipuzkoako Hondakinen Kontsortzioak azaldu du «laginak aztertzen» ari dela eta «emaitza eta jatorria jakin bezain laster» jakinaraziko dituztela.

Erraustegiaren Aurkako Mugimenduak atzo salatu zuenez, Zubietako erraustegiaren ondoko Arkaitzerreka ibaira gai kutsagarriak isuri zituzten. Bideo batean ikus zitekeen ura zikin doala, eta aparra ere ateratzen dela. Haatik, GHK Gipuzkoako Hondakinen Kontsortzioak azaldu du ez dela isurketarik egon errauste plantan.

Ohar batean, azaldu du Gipuzkoako Hondakinen Kontsortzioa «laginak aztertzen» ari dela eta «emaitza eta jatorria jakin bezain laster» jakinaraziko dituztela.

Gaur ere isuriak bere hartan dirauela jakinarazi du Erraustegiaren Aurkako Mugimenduak, sare sozialetan zabaldutako bideo batean.

Arkaitzerrekan isuriak egon izan dira aurretik ere. Esaterako, 2020ko maiatzean amoniakoa isuri zuten ibaira, eta, Guardia Zibilak auzia ikertuta, ondorioztatu zuen arrainetan kloroalkanoen kantitate handiak aurkitu zituztela, eta horiek oso osagai toxikoak direla. Horren harira, Cesar Gimeno Gipuzkoako Hondakinen Kontsortzioko zuzendaria inputatu zuen Donostiako 5. Instrukzio Epaitegiak.


Summary: Mercedesen ekoizpena gelditu du grebak zortzigarrenez. ELAk, LABek eta ESK-k esan dute deialdiak %95eko erantzuna duela. Langileekiko «enpatia falta» egotzi diote zuzendaritzari.

Mercedesek eta langile batzordearen gehiengoak –CCOO, UGT, Ekintza eta PIM– egindako akordioak ez du eragotzi grebak erantzun zabala izatea beste behin. Tailerretako langileen %95 ez direla lanera agertu ziurtatu dute ELAk, LABek eta ESK-k, eta ekoizpena geratu egin dutela beste behin. Mobilizazioak hasi zituztenetik zortzigarren aldia da furgoneten fabrikazioa eten dutena.

Sindikatu abertzaleek atzo erabaki zuten gaurko eta biharko iragarria zuten protestari eustea. Batzarra egin zuten lan itunaren akordioaren inguruko xehetasunak azaldu eta hurrengo pausoak erabakitzeko. Inoizko batzarrik jendetsuena izan zen, gainera. Sindikatuek nahiz langileek «argi» adierazi zuten adostutakoa ez dela nahikoa, eta erosteko ahalmena galduko dutela hurrengo urteetan ere. Horregatik egin zuten akordioa atzera botatzeko eskaria, datorren asteleheneko bozketan.

Datorren astelehenean egingo dute akordioa onartu edo ez erabakitzeko erreferenduma. Langile guztiek izango dute bozkatzeko aukera. Igor Gebara langile batzordeko presidenteak (ELA) gaitzetsi du, ordea, ez dakitela nola antolatuko den bozketa: «Ulertzen dugu horrelako prozesu batean gardentasunik handiena ematen saiatu behar dela, baina inork ez daki ezer nolakoa izango den». Eta salatu du lanera joan daitezen «presio» egin dietela arduradunek zenbait langileri.

Emilio Titos Gasteizko lantegiko zuzendariari ere zuzendu zaio Gebara; izan ere, Titosek atzo adierazi zuen itunari ezetz esatea «amildegira» gerturatzea bezala izango litzatekeela, eta fabrikaren hazkundeari dagokionez «amaieraren hasiera» izateko arriskua dagoela. Batzordeko presidentearen ustez, ordea, zuzendaritzak eraman du lantegira «amildegira», urte eta erdiko negoziazioan ez duelako «ezertxo ere mugitu». Langileekiko «enpatia falta» ere egotzi dio. «Espero dezagun zuzendaritza berria beste jarrera batekin eta langileekiko enpatia handiagoarekin etortzea, horri esker lortu baitu enpresak arrakasta».

Manifestazio jendetsua egin dute goizean Gasteizen, eta soldatak KPIari lotuta igotzeko eskatu dute beste behin. «2021erako soldata igoera onartu izan balitz, ziur aski ez ginateke hemen egongo», ziurtatu du Gebarak manifestazioa hasi aurretik. Izan ere, adostutako lan itunak jasotzen du 4.000 euroko aparteko sari bat jasoko dutela langileek 2021eko igoera ordezkatzeko.


Summary: Babes ofizialeko etxebizitzen gehienezko prezioa igoko du Jaurlaritzak. %13,95erainoko igoera aplikatuko die araubide orokorreko etxebizitzen salneurriari. Helburua da horien eraikuntza sustatzea. Alokairuen eta aldi baterako bizitokietarako kanonen zenbatekoa berdin mantenduko du.

2010etik izoztuta egon dira babes ofizialeko etxebizitzen gehienezko prezioak, eta horiek goititzeko agindua argitaratu du gaur EAEko Aldizkari Ofizialak. Bizitoki publikoen eraikuntza sustatzeko helburuz, prezioak «kostu errealera» moldatuko ditu Jaurlaritzako Lurralde Plangintza, Etxebizitza eta Garraio Sailak. Eraikuntza sektorearen eskakizuna ere bada neurri hori: eraikuntza kostuak garestitu egin dira azken hilabeteetan, eta «egungo prezioetan ezin da etxerik eraiki», Bieba Bizkaiko eraikuntza patronalaren hitzetan.

Araubide orokorreko etxebizitzen salneurriari dagokionez, prezioak %11,9 eta %13,95 artean igoko ditu Jaurlaritzak —udalerri bakoitzaren eta eraikuntza kostuen igoeren arabera—. Dena dela, sailak jakinarazi du 2010etik honako inflazio metatu (ia %17) azpitik dagoela garestitze hori.

Alokairuen eta aldi baterako bizitokietarako kanonak berdin mantenduko ditu Jaurlaritzak. Etxebide zerbitzuaren datuen arabera, alokairu eskatzaileen batez besteko diru sarrerak jaitsi egin dira azken agindutik gaurdaino.

Babes ofizialeko bizitoki tasatuei dagokienez, gehienezko prezioa merkatuko dute, %0,33 eta %10,61 bitartean. Erreferentzia prezioa kontuan hartuz gero, EAEko etxebizitzen gehienezko prezioa «estatuko handienetako bat da», zehaztu dute aldizkari ofizialean.


Summary: EBk hazkunde txikiagoa eta inflazio handiagoa espero ditu, baita 2023an ere. Eurogunea %2,6 haztekoa da aurten, eta %1,4 baizik ez datorren urtean. Inflazioa %7,6ra iritsiko da aurten, eta %4ra jaitsiko da 2023an.

Betetzen ari dira Europako Batzordeak udaberrian egindako iragarpenik beltzenak. Ukrainako gerrak jarraituz gero energia eta elikagaiak gehiago garestituko zirela aipatu zuen, eta hala gertatzen ari da. Gainera, onartu du gauzek ez dutela hobera egiteko itxura handirik, etorkizun hurbilean behintzat.

«Inflazioaren presioa handitzen ari da, familien erosteko ahalmena higatzen ari da, eta espero baino bizkorrago doa diru politikaren erantzuna [interes tasen igoera]», onartu du Bruselak, eta beste bi faktore ere aipatu ditu, oso garrantzitsuak EB bloke esportatzaile bat dela ikusita: AEBetan ere hazkundea moteltzen ari da, Erreserba Federala interes tasak bizkor handitzen ari delako, inflazioari aurre egiteko; eta Txinak COVID-19aren aurkako politika zorrotza darabil, eta horrek hango ekonomia pixka bat moteldu du, eta EBko produktuen eskaria gutxitu.

Horiek horrela, iragarpen guztiak okertu ditu Batzordeak. Ez hainbeste aurtengoak, jada apaldu zituelako udaberrian, eta itxialdien eta murrizketen osteko errebotearen indarra nabarmena delako. Hortaz, 2022an, euroguneko BPG barne produktu gordina %2,6 da haztekoa (maiatzean iragarritakoa baino 0,1 puntu gutxiago), baina aldaketa nagusia 2023an dator: %2,3ko hazkundearen tokian, %1,4 espero du orain.

Inflazioa, goia jotzear

Inflazioari dagokionez, Bruselak uste du hirugarren hiruhilekoan joko duela goia, gas gero eta garestiagoaren eragina argindar prezioetan osorik islatuko baita. Udako hilabeteetan %8,4ra iritsiko da prezioen goititzea eurogunean —%9,7an dago Hego Euskal Herrian—, eta gero beheranzko joera motel bat hasiko du, betiere Errusiak ez badu hurrengo aste edo hilabeteetan gasaren iturria erabat ixten.

«Errusiak gas hornidura gehiago murrizteak prezioak handituko lituzke, eta estagflazioaren indarrak zabalduko lituzke», Paolo Gentiloni Ekonomia komisarioak onartu duenez. Kasu horretan, urteko bigarren erdian atzeraldia izango litzatekeela uste du Bruselak, eta 2023ko jarduera ekonomikoa gehiago apalduko duela.

Gaur-gaurkoz, urteko batez besteko inflazioa %7,6 izatea espero du Europako Batzordeak (+1,5), eta 2023koa (+1,3), berriz,%4.

Espainia eta Frantzia

Kopuru horiek gaindituko ditu Espainiak, Bruselaren iragarpenak betez gero. Aurten, %4 da haztekoa BPGa (=), eta, 2023an (-1,3), berriz, %2,1. Batez besteko inflazioa %8,1 izango da aurten (+1,8), eta %3,4 2023an (+1,6). Batez besteko inflazioa datu oso garrantzitsua da pentsiodunentzat, legeak dioelako urte bateko abendutik hurrengoko azaro arteko batez besteko inflazioaren arabera eguneratuko direla pentsioak.

Frantziari dagokionez, Batzordeak %2,4ko hazkundea iragarri du aurtengorako, eta %1,4koa datorren urterako. Inflazioa, berriz, %5,9 eta %4,1 izango da, hurrenez hurren.

Inflazioak Baltikoko herrialdeei eragingo die gehien: Estoniak eta Lituaniak %17koa izango dute, eta %15,5ekoa Letoniak. Hazkundearen lehen lerroan, berriz, Portugal izango da (%6,5), eta haren atzetik Eslovenia (%5,4) eta Irlanda (%5,3).


Summary: Euskal Herriaren independentzia aldarrikatu du Xuti Gaztek, Irun eta Hendaia arteko mugan. Gazte antolakundearen hitzetan, Frantziako Estatuaren menpe diren herriek ez dute «deus ospatzekorik» uztailaren 14an. «Zapalkuntzarena den egun honetan, askatasuna aldarrikatzen dugu guk».

Xuti Gaztek Euskal Herriaren independentzia aldarrikatu du Frantziako besta nazionalaren egunean, Irun eta Hendaia arteko mugan. Bi pankarta zintzilikatu dituzte Santiago zubitik: Independentzia leloa zeraman ikurrin bat eta Gure lurraren, hizkuntzaren eta bizitzen defentsan, independentzia! zioen beste bat.

1789ko iraultza ospatzen dute Frantzian uztailaren 14an. «Estatu honen menpe garen herriok ospatzeko deus ez dugula oroitaraztera heldu gara», adierazi du Xuti Gaztek agiri batean. «Mendeetan zehar, Frantziako Estatuak, mota eta kolore guztietako gobernuekin bere hizkuntza, kultura eta balioak inposatu ditu. Egun, oraindik, egoera ez da aldatu; etengabekoak dira euskararen eta, oro har, Euskal Herriaren aurkako erasoak».

Migranteek kontrako mugetako kontrolak, euskal preso eta iheslarien egoera, lurra eta etxebizitzaren arazoa eta urtean zehar Ipar Euskal Herriko gazteen kontrako izandako atxiloketak salatu dituzte besteak beste. «Aske izan nahi dugu, edonon, edonoiz. Ez dugu hizkuntza eta kultura inposaturik nahi gurearen gainetik, ez dugu eraso sexista, xenofobo edo LGBTIQ+foboak instituzionalki babesten dituen estatu batean bizi nahi», azaldu dute agirian. «Azken urteetan, preso politikoen askatasunaren alde, etxebizitza eskuragarrien bidean edota euskararen ofizialtasunaren alde Ipar Euskal Herrian sortu den gehiengoaren baitan, gaurtik aitzina ere lanean jarraituko dugu mugimendu eta eragile ezberdinekin, guztiontzako lekua duen Euskal Herri aske eta justua eraikitzen».


Summary: Fiskaltzak sei urteko zigorra eskatu du Kataluniako Parlamentuko presidentearentzat. ILC Letra Katalanen Instituzioko zuzendari zela lehiaketa publikorik egin gabe hemezortzi kontratu lagun bati adjudikatzea egozten diote Laura Borrasi. Espetxe zigorraz gain, 21 hilabetez inhabilitatzeko ere eskatu du Kataluniako Fiskaltzak.

Kataluniako Justizia Auzitegi Nagusian aurkeztutako idatzian, sei urteko kartzela zigorra eta 21 hilabeteko inhabilitazioa eskatu du Kataluniako Fiskaltzak parlamentuko presidente Laura Borrasen aurka. Prebarikazioa eta dokumentuak faltsutzea leporatzen diote; zehazki, ILC Letra Katalanen Instituzioko zuzendari zela kontratuak zatitzea, halako kontratu txikiagoak egin eta lehiaketa publikorik gabe adjudikatu ahal izateko. Borrasek 144.000 euroko isuna ordain dezala ere eskatu dute Assumpta Pujol eta Teresa Duerto fiskalek.

Denera, Fiskaltzaren akusazioaren arabera, 300.000 euroko balioa zuten hemezortzi kontratu adjudikatu zizkion Borrasek Isaias Herrero informatikariari 2013ko martxotik 2017ko otsailera artean. Pujol eta Duerto fiskalen arabera, legez kanpo eman zituen kontratu horiek Borrasek, Bartzelonako Unibertsitatean aritu zen garaitik ezagutzen zuelako.

Kataluniako Justizia Auzitegi Nagusiak joan den astean prozesatu zuen Borras, eta, Fiskaltzak azaldutakoez gain, beste bi delitu ere aipatu zituzten: iruzurra eta dirua bidegabe erabiltzea. Bi horiek baztertu egin ditu orain Fiskaltzak, eta prebarikazioa eta dokumentuak faltsutzea soilik leporatu diote.

Dimititzeko asmorik ez

Kataluniako Justizia Auzitegi Nagusiak haren aurkako auzibidea zabaldu ondoren, dimititzeko asmorik ez zuela adierazi du Borrasek azken egunetan. Orain ikusgai dago zer etorkizun izango duen, baina alderdiko kideek babesa agertu diote orain arte. Juntseko idazkari nagusi Jordi Turullek, esaterako, «babes osoa» agertu dio Borrasi, eta esan du «justizia itxura duena» dela «injustiziarik okerrena». ERCko eta CUPek kideek, aldiz, zalantza gehiago agertu dute, eta aditzera eman dute hobe lukeela pauso bat atzera ematea.

Beste bi auzipetu

Borrasi ez ezik, Herrerori ere egotzi diote prebarikazioa eta dokumentuak faltsutzea, kontratu horien onuradun izateagatik. Haren aurka ere sei urteko espetxe zigorra, 21 hilabeteko inhabilitazioa eta 72.000 euroko isuna eskatu dute. Hirugarren auzipetu baten aurkako akusazioa ere egin du Fiskaltzak, Herrerori aurrekontuak eta fakturak prestatzen laguntzeagatik.

2021eko martxoan hautatu zuten Borras Kataluniako Parlamentuko presidente, JxCk proposatuta.


Summary: Bost emakumek jaurtiko dute Gasteizko jaietako txupinazoa. Elena Loyo, Ruth Brito, Maria Jose Saez de Cortazar, Arantza Navarro eta Jaione Prado arduratuko dira suziria botatzeaz.

«Bost emakume ausart, konprometitu, borrokalari eta eredugarri». Horrela aurkeztu ditu Maider Etxebarriak, Gasteizko alkateorde eta kultura zinegotziak, aurtengo jaiei hasiera emateaz arduratuko diren protagonistak. Elena Loyo atletak, Ruth Brito triatletak, Maria Jose Saez de Cortazar ostalariak, Jaione Prado merkatariak eta Arantza Navarro ikerlariak botako dute suziria Andre Maria Zuriaren plazan, 40.000 ikusleren aurrean.

Etxeberriak argudiatu duenez, «kristalezko sabaiak apurtzeko unea» da, eta, horretarako, hiriko emakume guztiak ordezkatuko dituzten erreferenteak hautatu dituztela. Hori horrela, txupinazoari «begirada feminista» ematea erabaki dute. Bi urteren ondoren, aurten itzuliko dira Andre Maria Zuriaren jaiak Gasteizera. Hiru aste barru hasiko dira: abuztuaren 4tik 9ra ospatuko dira.

Hona hemen protagonistak:

Elena Loyo. Atleta. Iraupen lasterketan aditua da, eta 2020an Tokioko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen: maratoian egin zuen lasterka. Maratoi Erdian Espainiako txapelduna izan zen 2019an eta 2020an, eta beste hainbat kirol lorpen ere baditu.

Ruth Brito. Triatleta profesionala. Entrenatzailea eta enpresaburua. Herri triatloia bultzatzen dihardu, eta emakumeei kirol horretan hasteko laguntza eskaintzen die. Sari ugari eskuratu ditu, Espainian nahiz nazioartean.

Maria Jose Saez de Cortazar. Ostalaria. Laster, 23 urte beteko ditu Xixilu jatetxeko barraren atzean (jatetxeko arduraduna da duela 16 urtetik, gainera). Emakume enpresaburua da, ostalaritzaren sektorean erreferentea, eta otsailean omenaldia jaso zuen.

Jaione Prado. Merkataria. Duela 8 urte, bere negozioa sortu zuen: Exclusivos Moda. Ama eta ekintzailea da, eta, azken urtean, bere bigarren lanbide bihurtu du pasio duen hori: pintura.

Arantza Navarro. Tecnaliako ikerlaria da, eta Garapen Farmazeutikoko Laborategiko zuzendari teknikoa. Basque Pharmalabs 4.0 laborategietako garapen galenikoko eta analitikoko burua ere bada. Bere ikerketa lanaren arloan, botika berrien ikerketa ugaritan hartu du parte.