Belaontzia

Summary: Belaontzia. Aina Fullana Llull 1997an jaio zen, Manacorren (Mallorca), eta han bizi izan da beti. Istorioak asmatzeko grinak hartaraturik, ipuinak eta komikiak argitaratu ditu txikitatik. Katalan Hizkuntza eta Literaturako gradua ikasi zuen Balearretako Unibertsitatean. 2018an, lehen saria irabazi zuen Femeninoan Idatzitako Kontakizunen Lehiaketan, gazteen kategorian. Ikasketak bukatu eta gero, urtebete ibili zen bidaiatzeari eta idazteari emana. Konfinamenduan, lehenbiziko eleberria bukatu zuen, Els dies bons (Egun onak), eta Bromerak argitaratu zion, 2001ean Alfontso Bihotz-handiaren Institutuak Valencia saria eman eta gero, narratiba sailean. Valentziako Idazleen Kritika Saria jaso berri du eleberriak. Berrogeialdia bukatu zenean, helduentzako katalan eskolak ematen aritu zen. Aurten, zuzenketari eta hizkuntza aholkularitzari buruzko graduondoko bat egin du Bartzelonako Unibertsitate Autonomoan, eta bertze bat helduentzako katalan irakaskuntzakoa Viceko Unibertsitatean. Ipuinak ere idatzi ditu zenbait aldizkarirentzat.

Hamaikagarren aldiz, eguzkiaren argia ahaleginean ari da nire atsedenlekuan sartzeko. Edozein modutan, ez da hori izan azken egun hauetan lorik ez egiteko arrazoi bakarra. Jaiki, eta gosaltzera joan naiz. Gure alabatxoa eta zu sukaldean zarete nire esperoan, egunero bezala. Beti izan zarete goiztiarrak, baina badira egun batzuk ohatzea ez duzuela ia ukitu ere egin. Zuek gutxienez bake ederrean hartzen duzue atseden. Orain dela urte asko ohitu nintzen itsasoaren kulunka etengabean bizitzen. Baina ohitzea gauza bat da, eta hartaz gozatzea bertze bat. Halako bidaiak egin genituen lehenbiziko aldietan, anitz kostatzen zitzaidan lokartzea; aldiro erraten nizun, «nola lasaituko naiz, ba, halako tratu txarrak hartuta? Ohatzean etzatean, logela bueltaka hasten da, eta burua batetik bertzera ibilki zait, belaontziaren bizkarrean bueltaka hondartzako baloi bat bezala».

Eta bete-betean asmatu nuen konparazioarekin. Gure alabatxoak bi urte bete zituelarik, hondartzako baloi bat oparitu genion, plastikozkoa, gehien gustatzen zaizkion marrazki bizidunen irudiak dituena, eta, geroztik, irteera guzietara eramaten dugu. Iluntzero, alaba ohatzera joan baino lehen, beti erritual bera: «Non da baloia? Batek daki. Bueltaka», harik eta bietako batek baloia aurkitu eta gordetzen duen arte. Alaba eduki baino lehenago, bertzelakoa zen dena. Baina ez hura sortu aitzinetik bakarrik, hagitzez lehenago ere bai, oraindik burutik pasatu gabea zitzaizunean ni ez bertze norbait maitatzeko ideia. Aitortu behar dut badela gustuko dudan gauza bat hemen pasatzen ditugun boladetan: euria. Olatuen gainean euria denean, euria da bertzerik gabe. Munduko leku bakarrean izaten da euria bertzerik gabe, itsasoan. Hemen ez da autorik, ez motorik, ez alternadorerik, ez oihuka ibiltzen den jenderik, ez telebista ikusten duen bizilagunik, ez aire giroturik, ez garbigailurik. Hemen, euria da, bertzerik gabe. Euria da, eta, batzuetan, ez dakizu goitik edo behetik datorkizun, ezta tximista zuregandik hurbil erori den edo ozeanoaren bertze aldean, ezta gizakia edo ura zaren, ezta arrain bihurtzea gustatuko litzaizukeen ere, Rodoredaren ipuinean bezala. Eta, orduan, isildu, eta euria eta zornea sumatzen dituzu. Zuri, ordea, izugarri gustatu izan zaizu beti itsasoaren kulunkarekin lokartzea. Nola erraten zenuen? «Begiak itxi, eta uraren marmarra aditzen baduzu, eta poliki-poliki mugitzen den zur hezearen kirrinka, ematen du kutxa txiki baten barrenean bizi garela, eta hartan gordea dugula itsaso guzia. Itsasoa nirea dela sentiarazten dit horrek, eta ez dudala zertan izutu». Ordurako histeriko jartzen ninduzun, zure istoriotxoekin. Segur aski, bertzeak bertze horregatik asperrarazi ninduzun poliki-poliki, eta horregatik erabaki nuen, duela zenbait egun, irteera honen ondotik ez nuela gehiago bidaiatuko zuekin biekin. «Lastima da hau izatea hirurek elkarrekin eginen dugun azken bidaia», erran dizut kafeari eztia nahasi bitartean. Baina zuk erantzun ez. Badira zenbait egun gogoa bertze nonbait duzula, bertze mundu batean bazina bezala. Egia da nire erabakiak dena aldatu zuela. Baina errua ezin didazu niri bakarrik egotzi. Badakizu maite zaitudala. Eta ez dut ukatuko pixka bat pasatu nintzela. Oroitzen zara? Eguzkiarekin batera jaiki ginen, gaur bezalaxe, beti bezalaxe. Kaioak aditzen ziren karrankaka, eta itsasoa bare zegoen. Kafea prestatu zenuen, baina beroegi zegoen, eta erre egin nintzen. Orduan, zure istoriotxo horietako bat kontatzen hasi zinen, inoiz probatu zenuen kaferik hoberenari buruz, «aroma zitrikoa zuen, eta samina eta hagitz gozoa zen aldi berean. Kakao organiko pizar bat ere bazuen. Imajinatzen duzu nolakoa izanen den munduko kaferik gozoena? Ba, halakoxea zen». Brasilen edan zenuen, ni ezagutu baino lehenago egin zenuen bidaia batean, olatuek surf ohol baten gainean hara eramandako frantses baten jatetxean; frantses hark «kafe eta txokolatezko eskuak zituen, leunduak, egunero behatzetan edukitzen zuen lur hezeari eta landareen ferekei esker». Harexek erran zizun kafe ale gordinak izugarri onak zirela osasunarentzat, eta zuk sinetsi. Ez zenidan erran, baina ikusita nolako grinaz deskribatu zenizkidan esku haiek, segur naiz larrua jo zenutela, lurrez zikin-zikin eta heze eguzki tropikalaren pean, orain irrika pizten zizun eta urrundik miran oroitzen zintuen herri txiki-txiki hartan. Gainera, pentsatu nuen inori ez zaiola bururatzen kafe on bat irudikatu eta hari kakaoa edo aroma zitrikoak ematea. Eta pentsatu nuen garai batean niri ere begiratzen zenidala pasioz, orain aspaldiko maitale baten berri ematean erakutsi duzun pasio berberaz, beti agerian zeure-zeurea den ezinegon hori, ni beneratzeko modutzat hartu nuena, eta zugana itsatsi ninduena lapa baten pare. Orduan ere hortxe entusiasmozko espantu handiegi haiek, orain neure onetik aterata naukatenak. «Anitzetan pentsatu dut hara itzultzea». Ohartu orduko, zure lepoan nituen bi eskuak, gogor estutzen. Ez zinen kexatu, ez oihurik egin, ezta kontra hasi ere. Baina zure begirada... Gogoan ditut zure begiak, nireetan iltzatuak, barren-barrenean, errukia eskatzen, nahiz eta jakin ez zutela halakorik izanen. Zabal-zabal, nahasiak, baina harrituak ez. Begi batzuk itsasoz eta maitasunez beteak, eta gaur, egun gutxi batzuen buruan, zabal-zabal daude oraindik ere, baina orain ez dute inolako gizatasunik isurtzen. Uste dut inpresio desatsegin horregatik ez niola begiratu gure alabari hil nuenean. Kafea hoztua da, eta ni leher egina nago, logaleak; ziraldoka ari naiz alde batetik bertzera, hondartzako baloia bezalaxe, sukaldeko lurrean dauden bi hilotz geldien artean bueltaka. Bertze kafe bat prestatuko dut, eta, gero, hainbertze gustatzen zitzaizun itsaso horretara botako ditut zuen gorpu zurbilak. Itzultzailea: BERRIAko euskara taldea


Summary: Bi gizon atxilotu dituzte Gasteizen, bikotekidea jipoitzeagatik. 39 urte ditu atxilotuetako batek, eta Errota Zaharra auzoan egin du erasoa; 42 urte ditu besteak, eta Zaramaga auzoan egin du erasoa.

Gasteizko Udaltzaingoak bi gizon atxilotu ditu gaur goizeko ordu txikietan, bikotekidea jipoitzea egotzita. Lehena 01:11n izan da; 42 urteko gizon batek bikotekidea jo du Zaramaga auzoko etxebizitza batean, eta udaltzainek atxilo eraman dute.

Handik gutxira izan da bigarrena, 02:00etan. 39 urteko gizon batek bikotekidea jipoitu du Errota Zaharra auzoko etxe batean, eta ihes egin du. Hala ere, handik gutxira erasotzaileak berak deitu du Udaltzaingora, bere bertsioa emateko, eta patruila batek atxilotu du.

Atzo hasi ziren Gasteizko jaiak, eta lehen gauean hiru emakumek salatu dute zizt egin dietela.


Epikoa eta lirikoa

Summary: Epikoa eta lirikoa. Kirola eta kultura. Saskibaloia eta musika, nagusiki. Baskonia, Araski... eta Gasteizko jazzaldia. 53 urteko eraikina xarmagarri bilakatu da urteen joanean, eta sinbolo bat ere bada.

Garai bateko etxea, ate guztiak irekita edukitzen zituzten horietakoa. Sartu barrura, eseri lasai, eta etxean bezala. Besoak zabalik dauzka Mendizorrotza kiroldegiak. Bertan sartzen dena harrapatu egiten du. Badu berezitik, eta, urteen joanarekin, magikotik ere bai. Behin ezagutuz gero, bigarrenez joateko gogoa ematen du. Abegikorra. Gozoa. Gasteizko hotzari epela ematen dioten lekuetako bat.

Iñaki Garaialde Mendizorrotzan. Berria.

Saskibaloiak eta hiriko jazzaldi ezagunak eman diote distira. 50 urtetik gora dauzka: 53 aurten beteak. 1969an eraiki zuten, eta hor segitzen du. Orduan bezala segitu ere. «Jokalari nintzenean, bazuen usain berezi bat, eta oraindik ere ez du galdu», esan du Iñaki Garaialde Baskoniako jokalari ohiak (Gasteiz, 1957). Etxetzat hartu zuen, eta etxetzat dauka. Made Urieta Araskiko entrenatzailearentzat ere (Amurrio, Araba, 1981) etxea da, leku kuttun pare bat eta guzti: «Gustatzen zait lasai eserita egotea aulkietan, harmailan. Bi toki dauzkat. Entrenamenduren bat badago, batean esertzen naiz, eta ez badago, beste batean, baina beti bi leku horietan». Lasaitasun bila hartzen du jarleku.

Baliteke musikaren doinuak entzutea trankilaldi horretan. Jazz hotsak. Barruan baitaude, behin jo eta sekula hil gabe, bizi-bizirik. 1978an hartu zuen lehendabiziko aldiz jazzaldi ezaguna. Barruan dagoen bezala bere-berea duen beste hots bat: saskibaloiko baloiak pistako egur argia jotzen duenean ateratzen duena. Garaialderi belarriak gozatzen dizkio oraindik, Araskiren partidak ikustera joaten den aldiro. Pistako sekretuen jabe da oraindik bere garaian joko antolatzaile izandakoa: «Ederki ikasi genuen non ematen zuen bote okerra baloiak».

Made Urieta, Araskiko entrenatzailea. Araski.

Zenbat aldiz ez ote dute gauza biribil horiek pista ukitu. Eta oraindik horrenbeste edo gehiago geratzen dira. Baskonia hasi zen, eta haren atzetik Araski —orain bertan jokatzen du—, Araberri eta Baskoniaren bigarren taldea. Beste kirol batzuetarako ere erabili izan da; eskubaloian, esate baterako.

Erabili ez zuena, ez behintzat etxeko talde bezala, egitasmoaren bultzatzailea izan zen: KAS saskibaloi taldea. Pista behar zutela-eta, eskaria hiriko udalari, baina hark ezetz, udal lurrak ez zirela erabiliko talde pribatu batentzat. Bilbora joan zen taldea, eta udalak kiroldegia egiteko asmoari segida eman zion. Enrique Marimon izan zen arkitektoa, eta inauguratzailea, kirol munduan oso ezaguna izan zen bat: Juan Antonio Samaranch, orduko Espainiako Gobernuko Kirol ordezkaria.

Aurreneko ekitaldia hau izan zen: hiriko Kirol Astea. Ordutik gaur arte, kontaezina da zenbat gauza egin diren Mendizorrotzan. Eta musikaren inguruan, bitxikeria bat: Julio Iglesiasen gisako kantari ezagun batek kontzertua ere eman zuen, eta eztabaida izan zen festa aretoetako enpresariekin, bezeroak kentzen zizkietela eta. Kirol munduan oso ezagun diren Harlem Globetrotters taldekoak ere izan ziren kiroldegian, jokatzen eta erakustaldia ematen. Indar Baskonia zaleen taldea bertan sortu zen, eta euskal selekzioan hantxe jokatu zuen lehen partida, 1980an. Berriki, duela hiru urte, Espainiako Kopa jokatu zen, Araskiren gidaritzapean.

Aurkarientzat ere kuttuna

«Hiriko sinbolo bat da», esan du Garaialdek. «Kanpoko taldeetako jokalariek argazkiak ateratzen dituzte aurreneko aldiz jokatzera etortzen direnean», azaldu du Urietak. Ez baita alferrik kantxa mitikoetako bat.

Hitz egingo balute hormek. Aldagelakoek, kasurako. «Bizipen handiak izaten genituen. Jokalari estatubatuarrei bertan azaltzen genien hirian non zer erosi, adibidez», oroitu du Garaialdek.


Summary: Ander Martinez Rituertok bosgarren egin du Munduko Txapelketan, pertika jauzian. 20 urtez azpiko txapelketan hartu du parte Real Sociedad taldeko atleta tolosarrak. 5,25 metroko jauzia eginda, aurrez ezarria zeukan marka gainditzea lortu du.

Finalera iritsi, eta postu bikaina lortu du Ander Martinez de Rituerto jauzilari tolosarrak Calin (Kolonbia) jokatutako Munduko Atletismo Txapelketan. 5,25 metroko jauzia eginda, bosgarren egin du Real Sociedad taldeko jokalariak 20 urtez azpikoetan, Tolosaldeko Atariak berri eman duenez. Lehenago ere berak zeukan Araba, Bizkai eta Gipuzkoako marka, 5,23 metrotan, eta bere burua gainditu du orain, marka berria ezarriz.

1.500 kirolari baino gehiago aritu dira Calin 20 urtez azpiko Munduko Atletismo Txapelketan. Bihar amaituko txapelketa, baina, oraingoz, Espainiako selekzioak lortu duen posturik onena eskuratu du tolosarrak. Pertika jauzian, lehen hiru postuetan sailkatu zirenek 5,45 metroko langa gainditzea lortu zuten.

Ekainean lortu zuen Martinez de Rituertok Munduko Txapelketarako sailkatzea, 5,20 metroko jauzia eginda. Uztailean, berriz, urrea eskuratu zuen Espainiako txapelketan.


Summary: Gaza bonbardatzen ari da Israelgo armada. Operazioa hasi eta berehala Jihad Islamikoko buru bat hil dutela adierazi dute. Gazako Osasun Ministerioak jakinarazi du gutxienez bederatzi palestinar hil dituztela, tartean 5 urteko haur bat. Israelen arabera, «hamar eta hogei terrorista artean» hil dituzte.

Gaza bonbardatzeari ekin dio beste behin Israelgo armadak. Ostiral arratsaldean jakinarazi duenez, Egunsentia deituriko operazioa abiatu du, eta gutxienez zortzi palestinar hil eta 55 zauritu ditu jada, Gazako Osasun Ministerioaren arabera; tartean, bost urteko haur bat. Jerusalem Post hedabideak jakinarazi du Tayseer al-Jabari Jihad Islamikoko buruzagia hil dutela, Gaza iparraldean. Israelen esanetan, «hamar eta hogei terrorista artean» hil dituzte, sei gune bonbardatuta.

Palestinako Wafa berri agentziak ere baieztatu du Gaza bonbardatzen ari direla; besteak beste, Rimal auzoko Palestina Dorrea jo dutela zehaztu dute.

Zisjordanian Israelek okupatutako eremuetan izandako erasoen ondoren dator Gazakoa. Israelgo armadak sarekada bat egin zuen astelehenean, eta 17 urteko palestinar bat hil zuen Jenin hiriko errefuxiatu kanpalekuan: Dirar al-Kafrini. Gainera, Bassam al-Saadi Jihad Islamikoko buruzagia atxilotu zuten.

Gutxienez 60 palestinar hilak aurten

Jihad Islamikoaren «mehatxu zuzenak» aipatuz justifikatu du Israelek bonbardaketa. Haren esanetan, asteleheneko sarekadaren ondoren egin ditu «mehatxuok» Gazako Jihad Islamikoak. Yair Lapid Israelgo lehen ministroak esan du ez dietela utziko «talde terroristei Israelgo mugetan eragiten eta israeldarrak mehatxatzen». Jihad Islamikoak, berriz, ziurtatu du ez dutela etsiko, erasoak eraso: «Erresistentziak bat eginda jarraitzen du».

Ikusi gehiago: Israelgo armadak 17 urteko palestinar bat hil du sarekada batean Zisjordanian

Israelgo armadak hilabeteak daramatza Jenini erasotzen. Izan ere, Jihad Islamikoa eta Al-Fatah talde armatuek presentzia handia dute hiri horretan. Aurten gutxienez 60 palestinar hil dituzte, eta horietatik herenak Jeningoak dira.

Atxilotu ugari ere izan dira azken bi hilabeteetan Zisjordanian, PAN Palestinako Aginte Nazionalaren eskutik, gutxienez 94 palestinar atxilotu baitituzte.


Summary: AEBekiko elkarlana eten du Txinak klimaren arloan eta alor militarrean. Pekinen arabera, Pelosiren bisitak «azpijana egin» dio «Txinaren subiranotasunari eta lurralde osotasunari». Txinak zigorrak iragarri ditu AEBetako Ordezkarien Ganberako presidentearen eta haren familiaren aurka.

AEBetako Ordezkarien Ganberako presidente Nancy Pelosik Taiwanera egindako bisitak ondorioak izan ditu Pekinen eta Washingtonen arteko lankidetzan. Txinak AEBekiko elkarlana eten du arlo militarrean, klima larrialdiaren alorrean eta arlo juridikoan. Hala jakinarazi du gaur ohar baten bitartez Wang Yi Txinako Atzerri ministroak. Haren esanetan, erabaki hori hartu dute Nancy Pelosi AEBetako Ordezkarien Ganberako presidenteak «Txinaren subiranotasunari eta lurralde batasunari azpijana» egin diolako. Izan ere, Txinak ez du begi onez ikusi Pelosi Taiwanera joan izana. Haien ustez, «Txina bakarraren printzipioa» urratu du AEBetako Ordezkarien Ganberako presidenteak —Taiwan Txinako Errepublikaren parte da Pekinentzat—.

Txinako Atzerri ministroak jakinarazi duenez, hainbat gaietan hasitako bitariko harremanak ere eten egingo ditu Pekinek, besteak beste, legez kanpoko migratzaileak aberriratzeari buruzko elkarrizketak, droga trafikoaren aurkako borrokari buruzkoak, edota zigor arloko laguntza judizialari lotutakoak.

Pekinek leporatu dio Pelosiri uhartera ez joateko ohartarazpenari «entzungor» egitea, eta Txinaren subiranotasunari «mehatxu» egitea, baita herrialdeko barne politikak «oztopatzea», eta itsasarteko bakea zein egonkortasuna «mehatxatzea» ere. Arrazoi horiengatik, Pekinek zigorrak ezarri dizkio AEBetako buruzagi demokratari eta bere familiari, zehaztu ez duen arren horiek zein izango liratekeen. Ez da lehen aldia Txinako Gobernuak AEBetako buruzagi baten aurkako neurriak hartzen dituena; iaz Mike Pompeo Estatu idazkariaren aurkako zigorrak iragarri zituen.

Pekinen jarrera «barregarria»

Japonian izan da gaur AEBetako Ordezkarien Ganberako presidentea eta adierazpenak egin ditu Taiwanen egindako egonaldiaren inguruan. Pelosik nabarmendu du bere bisitak ez diola uharteari kalte egin, eta gehitu du hasieratik esan zuela zein zen Taipeira joatearen arrazoia: «Taiwanekiko harremanen irizpideak zehaztea, eta AEBen eta Txinaren arteko harreman politikoak eztabaidatzea».

Pelosik «barregarri» jo du Pekinek afera honetan erakutsitako jarrera, eta nabarmendu Washingtonek ez duela arazorik nahi Txinarekin. Hain justu, baieztatu du AEBek ez dutela asmorik Taipeiren status quo-a aldatzeko: «Ez dut nahi uhartera egindako bisitak arreta beste leku batera desbideratzea. Taiwanera egindako bisitan helburu bat genuen; Asiako gure aliatu direnekin harremanak sendotzea».

Horrez gain, Txinak Taiwanekiko duen jarrera ere kritikatu du. Taipei «bakartu nahi izatea» egotzi dio Pekini, eta ohartarazi du Txinak ez duela eragotziko bera uhartera joatea. AEBetako Ordezkarien Ganberako presidenteak Pekin kritikatu ez ezik, Taipei ere laudatu du esanez «munduko herrialderik askeenetariko bat» dela, eta herrialde horrek «bere demokrazia sendotzeko egindako urratsak nabarmentzekoak» direla.

Txinaren maniobra militarrak

Bien bitartean, Txinak inoizko ariketa militarrik handienak abiatu zituen atzo Taiwan inguruko sei eremutan. Reuters berri agentziaren arabera, PLA Askapenerako Herri Armada aire eta itsasoko maniobrak egiten ari da, besteak beste, Matsu uharteetatik gertu. Ariketa militar horiek igande eguerdira arte iraungo dute.

Horren harira, Taiwango Atzerri Ministerioak ohartarazi du Txinak 68 gerra hegazkin, eta beste hamahiru gerraontzi bidali zituela Taiwan ingurura. Ministerioak salatu du Pekinek egindako «mehatxu militarrak» arriskuan jartzen dituela «herrialdeko bakea eta egonkortasuna», eta erasoa gaitzesteko eskatu die nazioarteko buruzagiei.

Su Tseng-chang Taiwango lehen ministroa ere mintzatu da Txinaren maniobraz: «Ez genuen espero ondoko bizilagun gaiztoak bere botere militarraren erakustaldia egingo zuenik; ezta arriskuan jarriko zuenik ere munduko itsasarte garrantzitsuena». Tsai Ing-wen Taiwango presidenteak ohartarazi du ez dela «kikilduko» Txinak egindako «erasoen» aurrean: «Lasai gaude, eta arrazionalak izango gara; ez oldarkorrak, ezta probokatzaileak ere». Washingtonek, Taiwanen antzera, Txinak abiatutako ariketa militarrak gaitzetsi ditu, eta esan du ez dutela justifikaziorik.


Summary: Tenperatura mugak «malgutu» ahal izango dira, langileak babesteko. Madrilek zehaztu du «ariketa fisiko handiko» jardueretan arinago ezarriko dutela dekretua; jatetxeetan, adibidez. Eraikinen kaleko argiak eta erakusleihoetakoak nahitaez itzali beharko dira.

Derrigorrezkoa, bai, baina neurrian. Eta, betiere, beharginen osasuna kontuan hartuz. Espainiako Gobernuak energia aurrezteko ezarri dituen neurriek zenbait sektoretan eragin dituzten kexak apaltzeko eta dekretuari buruz egon diren gaizki-ulertu batzuk argitzeko, Teresa Ribera Trantsizio Ekologikorako ministroak argitu du «malguak» izango direla horien aplikazioan. Gogoratu duenez, kontzientziazioa da neurrion helburu nagusia, baina nahitaez bete behar direla argi utzita. Hala ere, zigorrei buruz ez du hitz egin nahi izan, momentuz.

Aste honetan onartutako neurri sorta lehen urratsa da Europako Batasunarekin konprometitutako energia kontsumoaren %7ko jaitsiera lortzeko. Irailerako neurri gehiago iragarri ditu, eta «gogorragoak» agian, helburu horretara iristeko zailtasunak baleude edota energien eta bereziki gasaren hornikuntzan arazoak handituko balira.

Neurrietako batzuk asteartean sartuko dira indarrean, eta 2023ko azarora arte iraungo dute. Hurrengo egunetan, adibidez, kanpoan bero dagoenean, erabilera publikoko eraikinetako gutxieneko tenperatura 27 gradukoa izango da —neguan 19 gradukoa, gehienez—. Hala ere, zenbait establezimendutan aire girotua jarri ahal izango dute dekretuan ezarritako tenperatura baino tenperatura freskoagoan, Riberak zehaztu duenez, «25 graduren bueltan».

Ministroak esandakoa ez da berria, baina eztabaida iturri bihurtu da. Dekretuan, aipatzen da laneko osasun araudia errespetatu behar dela —orain arte bezala—, eta araudiak dio bulegoko lanak egiten diren lantokietan gehienez 27 gradura igo daitekeela tenperatura, baina «lan arinak» egiten diren lekuetan 25ekoa jarri behar dela gutxienekoa.

Eta zer dira lan arinak? Riberak ez du zerrenda zehatzik eman. Adibide bat jarri du: «Dantzaleku bateko behargin bati eta liburu denda bati ezin zaie tenperatura bera eskatu lan egiteko». Oro har, «ariketa fisiko handiko» jarduerak aipatu ditu, eta horiek, besteak beste, jatetxeak, sukaldeak, dantzalekuak eta gimnasioak izan daitezkeela.

Beste jarduera batzuei dagokienez —hala nola saltokietan, garraioko eraikin publikoetan, kulturguneetan...—, Riberak esan du «justifikatu» egin beharko luketela dekretuak ezarritako tenperatura muga ez aplikatzeko arrazoia, betetzen ez dutenean: dena den, horietan ere «malgu» jokatu ahal izango dute, beharginak kontuak hartuz, haien lan osasun eskubideak «babesteko».

Justifikaziorik ez du izango eraikinetako kaleko argiak gauean itzaltzeko obligazioak. Itzali egin beharko dute jarduera bukatzean edo beranduenik 22:00etan dendetako erakusleihoak eta eraikin publikoetako —museoetako, antzokietako, monumentuetako...— kanpoko argiak badira.

Jaurlaritzaren babesa

Eusko Jaurlaritzak bere egin ditu Madrilek ezarritako neurriak, baina horiek erkidegoekin adostu ez izana kritikatu du Iñigo Urkullu lehendakariak. Gauza bera egin zuen atzo Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapenerako sailburuak. Ukatu egin zuen berak esan izana dekretua ez zutela beteko. Jaurlaritzari dagokio neurriak betetzen diren ala ez kontrolatzea, eta horri buruz ez du argibiderik eman, baina araua malgu aplikatu beharra azpimarratu du. Tapiarentzat ere funtsezkoa da «sektore bakoitzaren berezitasunak» kontuan hartzea.

Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Euskomer Merkataritza Federazioak —18.000 saltoki inguru ordezkatzen ditu—, berriz, erakundeei eskatu die arau berriak «malgutasunez» indarrean jartzeko, eta «denbora epe bat» emateko, negozio bakoitzaren ezaugarriak kontuan harturik. Agintariei euren mezuetan «argiak» izateko eskatu die, «neurriak behar bezala hartu ahal izateko». Energia aurrezteko egitasmoekin bat egiten dutela azpimarratu du merkatarien elkarteak.


Summary: Bi mosso behin-behinean kartzelatu dituzte tratu txarrengatik. Ostegunean atxilotu zituzten Mossos d'Esquadrako bi kide, barne ikerketa baten ondoren. Pertsona batzuk legez kontra atxilotzea eta tratu txarrak ematea egotzi diete.

Mossos d'Esquadraren Barne Auzien Dibisioak ikerketa bat hasi zuen iaz, Bartzelonako bi mossok izandako jokaeragatik. Bartzelonako SER irrati kateak jakinarazi duenez, gayek elkartzeko erabiltzen duten taberna batera joan ziren bi mossoak, iazko urte bukaeran —ez dute eguna zehaztu—, iskanbila bat sortzen ari zen pertsona bat atxilotzera, ustez. Hara iritsita, ordea, eraso egin zioten mossoek, irain homofoboak egin, eta, komisariara eraman gabe, kalean utzi zuten, «ea bortxatzen zaituzten» esanda, gainera. Legez kontra atxilotu zuten gizon horrek jarri zuen salaketa, eta mossoek barne mailako ikerketa hasi zuten ondorioz.

Mossos d'Esquadrakoek berek atxilotu zituzten eraso horretan parte hartu zuten bi mossoak, eta epailearen aurrera eraman zituzten —beste lau mosso ere ikertzen ari dira, ea zer parte hartze izan zuten erasoan—. Gaur, Bartzelonako guardiako epaile batek kartzelara igorri ditu biak, behin-behinean; epaiketa egin bitartean kalera irten nahi badute, 6.000 euroko bermea ordaindu beharko du bakoitzak. Kataluniako Justizia Auzitegi Nagusiak jakinarazi duenez, hiru delitu leporatzen dizkiete: tratu txarrak ematea, lesioak eragitea eta legez kontra atxilotzea.

Akusatuak bermea ordainduta kartzelatik aterako balira, bestalde, biktimarengandik mila metro urruntzeko agindu bat ere ezarri die epaileak poliziei, eta harekin inola ere komunikatzea debekatu die. Pasaportea kendu, eta auzitegian aurkezteko ere agindu die.

Poliziak, berriz, zigor txosten bat ezarri die bi mosso horiei, eta zerbitzutik apartatu ditu.


Summary: Zerealen auzian bitartekari aritzea eskertu dio Putinek Erdogani. Turkiako presidenteak adierazi du Ankararen ikuspuntutik Errusiak «rol berezi bat» duela munduan. Laborez beteriko beste hiru zamaontzi atera dira Txornomorskeko portutik

Vladimir Putin Errusiako presidenteak eskerrak eman dizkio, gaur, Recep Tayyip Erdogan Turkiakoari, Ukrainako zerealak eta Errusiako elikagaiak zein ongarriak atzera Itsaso Beltzetik barrena komertzializatzeko Errusiak, Ukrainak, Turkiak eta NBE Nazio Batuen Erakundeak sinatutako akordioan «rol zuzena» eduki duela iritzita. Bi agintariak Sotxin (Errusia), Itsaso Beltzeko kostaldean, batzartu dira. «Zure parte hartzearekin eta NBEko idazkaritzarenarekin konpondu da arazoa», esan dio Kremlineko buruak Erdogani.

Azken hilean bi aldiz hitz egin dute aurrez aurre, uztailaren 19an Teheranen batzartu baitziren. Putinek adierazi dio ituna «oso garrantzitsua» dela, kontuan hartuta joan den otsailaren 24an Errusiak Ukrainako inbasioa hasi zuenetik bost hilabetez ezin izan dutela zerealik garraiatu Itsaso Beltzetik Kremlinek ezarritako blokeoaren ondorioz, eta horrek munduko elikagai krisia areagotu duela.

Zenbait komunikabidek Moskuko eta Ankarako iturriak aipatuz kaleratu dutenez, Siriako gerraz ere hitz egitekoak dira —han ez dituzte interes berak—, baita harreman ekonomiko-komertzialei buruzko txosten bat sinatzekoak ere. Putinek nabarmendu du, gainera, «Europako bazkideek» Erdogani «eskertuta» egon beharko luketeela, Turkish Stream gasbideak «bermatzen» duelako Errusiako gasa «modu jariakor batean» iristea «Europako merkatura». Itsaso Beltza zeharkatzen du gasbide horrek, eta, Putinen esanetan, beren hidrokarburuak garraiatzeko gainontzeko bideek ez bezala, «primeran» funtzionatzen du. Erdoganek azpimarratu du, bestalde, Turkiaren ikuspuntutik Errusiak «rol berezi bat» duela munduan.

Eta zerealen auziari loturiko akordioarekin lotuta, Kievek jakinarazi du laborez beteriko hiru zamaontziko konboi bat atera dela, gaur, Txornomorskeko portutik (Ukraina). Aldeek joan den uztailaren 22an akordioa sinatu zutenetik, Itsaso Beltzean zehaztu duten korridoretik egindako bigarren operazioa da.

Ankarak zehaztu duenez, Navistar ontziak Panamako bandera du eta 33.000 tona arto daramatza Irlandara. Rojen-ek Maltako bandera du, eta Erresuma Batura bidean da 13.000 tona artorekin. Polarnet-ek ere artoa darama —12.000 tona—, Turkiako bandera du, eta herrialde horretako portu batera doa: Karasura.

Ukrainan 22 milioi tona zereal pilatuta gelditu ziren, eta, blokeoa altxatu ondoren, joan den astelehenean abiatu zen lehen ontzia, Razoni izenekoa. Etzi da Libanoko Tripoli hiriko portura iristekoa.

Bide batez, eta akordioak jasotakoari erreparatuz, Txornomorskerantz abiatu behar duen zamaontzi huts bat ikuskatzen hasi dira, gaur, Istanbulen, Turkiako funtzionarioak.


Summary: Itziar Moreno euskal presoa Espainiaratu dute. Etxerat elkarteak jakinarazi duenez, Alcalako (Madril) espetxean sartu dute Moreno.

Itziar Moreno euskal presoa Espainiaratu dute gaur, Etxerat elkarteak adierazi duenez. Madrilgo Alcala espetxean sartu dute preso bilbotarra, Roazhongo (Rennes, Bretainia) kartzelatik lekualdatu ondoren. Moreno 2011ko apirilean atxilotu zuten, Frantziako Creuse departamenduan, ETArekin lotuta, eta hamabost urteko zigorra ezarri zioten Frantzian.

Duela gutxi, uztailaren 17an, Morenoren lagun batek auto istripua izan zuen Roazhongo espetxera bisitan zihoala. Anbulantzian eraman zuten ospitalera, eta gau bat igaro zuen han.

Ikusi gehiago: Itziar Moreno euskal presoaren lagun batek auto istripua izan du Roazhongo espetxera bidean


Athleticek merezita irabazi dio Realari

Summary: Athleticek merezita irabazi dio Realari. Athletic nagusitu da Euskal Herria Txapelako finalean, Reala mendean hartu eta gero, Barakaldon. Vesgak sartu du gol bakarra. Bi final irabazi dizkiete zuri-gorriek txuri-urdinei.

Athleticek irabazi du gaur Barakaldon Euskal Herria Txapela, bigarren aldiz, eta garaipen gehien duen taldea bilakatu da. Vesgak egin du neurketako gol bakarra, baina aukera asko izan ditu gehiago ere egiteko, batez ere lehenengo zatian. Lagunarteko partida izan bada ere, intentsitate handiarekin aritu dira Athletic eta Reala, eta falta asko egin dituzte bi taldeetako jokalariek. Bigarren zatian Diego Ricok bigarren txartel horia ikusi du, eta hamarrekin amaitu zuten neurketa txuri-urdinek.

Nagusi izan da Athletic aurreneko zatian. Oso goian egin dute presioa Ernesto Valverderen jokalariek, eta Realak zailtasun handiak izan ditu bertatik irteteko. Txuri-urdinek ez diete haien jokoari uko egin, baina galdutako baloien ondorioz etorri dira Athleticen aukera gehienak.

Falta batean iritsi da neurketako lehenengo gola, 22. minutuan. Berenguerrek egindako erdiraketa ederki errematatu du Vesgak, eta Zubiaurrek ezin du gola ekidin. Ordurako hainbat aldiz sortua zuen izua Athleticek Realaren area inguruan, eta azkenean asmatu dute zuri-gorriek. Imanol Alguacilen jokalariak saiatu dira Iruarrizagaren atera gerturatzen, baina hala ere, gertuago izan dute bigarren gola zuri-gorriek.

Bigarren zatian aldaketa ugari egin dituzte bi taldeek, eta neurketaren nondik-norakoa ere aldatu egin da. Athleticek ez du lortu lehenengo zatian egindako presio bera egitea, eta errazago iritsi da Reala bizkaitarren ate ingurura. Brais Mendezek izan du Realaren aukera garbiena. Bigarren zatian zelairatutako Robert Navarroren pase baten ondoren, bakar-bakarrik egin du jaurtiketa galiziarrak, baina kanpora bota du dena alde zuenean. Berehala gelditu da, ordea, hamar jokalarirekin Reala, eta bertan amaitu dira txuri-urdinen aukerak.


Summary: «ETAren lehergai biltegi zahar bat» aurkitu dute Biarnon. Akozeko aparkaleku batean bost bidoi atzeman dituzte, euskarazko idazkiekin, hango agintarien arabera.

Aspeko haraneko Akoze (Acus-Accous, Okzitania) herriko bazter batean leherkariz beteriko bost bidoi topatu dituzte. Prokuradorearen arabera, ETAren biltegi zahar bat izatea da litekeena.

Adierazi dutenez, nekazari batek bost bidoi topatu zituen atzo, harresi baten barruan, Aoulet deituriko lekuko aparkaleku batean. Herriko alkate Dany Barraudek esan duenez, plastiko urdina ikusi du nekazariak harri bat mugitu duenean. Hainbat bidoi atera ditu, eta barruan begiratu duenean, hauts zuri bat sumatu du.

Parisek Paben duen prokuradore Cecile Gensacek adierazi duenez, «litekeena da ETAren zulo zahar izatea». Izan ere, alkateak esan du bidoietan amonio nitratoa zegoen idatzita. euskaraz, eta pisua.

Leherkariez arduratzen diren teknikariek gaur goizean jaso dituzte gaiok. Herritar batzuek leherketak entzun dituztela zabaldu du Sud Ouest egunkariak. Fiskalak gaineratu du «gai zaharrak» zirela, eta kontuz maneiatu behar izan dituztela, eraman aurretik.

Zakur taldeekin aritu dira inguruan, baina ez dute beste biltegirik topatu.


Summary: Israelek ohartarazi du ez duela Gazako erasoaldia eteteko asmorik. Jada 24 dira hildakoak bi egunetan, tartean sei ume, eta 125 inguru zaurituak. Jihad Islamikoak suziriak jaurtiz erantzun du. Su eten proposamen bat egin die Egiptok bi aldeei.

Israelgo armada Gaza bonbardatzen hasi zen atzo, eta gaur ohartarazi du oraingoz ez duela asmorik Jihad Islamikoaren aurkako Egunsentia operazioa eteteko. Esan eta egin. Iluntzean Jabaliatik iritsi da azken ordukoa: bost herritar hil dituzte, Al Jazeera hedabidearen arabera, horietarik hiru umeak. Dagoeneko sei dira hil dituzten haurrak. Palestinako Osasun Ministerioak jakinarazi duenez, 24 dira bi egunetan hildakoak, eta zaurituak, 125 inguru. 40 familiak alde egin behar izan dute euren etxeetatik, Nazio Batuen Erakundeak azaldu duenez. Israelek Jihad Islamikoari egotzi zion Jabalian gertatutakoa.

Jihad Islamikoak erantzun du Israelera suziriak jaurtiz eta horietako batzuk Tel Avivera ere zuzenduz. Israelen iritziz 200 inguru jaurti ditu, baina Al-Quds miliziaren —Jihad Islamikoaren adar militarra da— esanetan 60 izan dira. Hiru pertsona zauritu dituzten arren, Israelgo iturri ofizialek jakinarazi dute suziri gehienak neutralizatu dituztela.

Iazko maiatzeko gerratik ez da gatazka larriegirik egon Gazan. Joan den urtekoak bi aste inguru iraun zuen eta 256 pertsona hil ziren Gazan eta hamalau Israelen. Atzo hasitako borrokak datoz Zisjordanian Israelek okupatutako eremuetan izandako erasoen ondoren. Sarekada bat egin zuen armadak astelehenean, eta Bassam al-Saadi Jihad Islamikoko buruzagia atxilotu zuen. Hasi duen erasoaldia justifikatu zuen atzo Tel Avivek, esanez «prebentiboa» dela, iruditzen zaiolako atxiloketa horrengatik mendekua bilatzeko eta erasora jotzeko asmoa zuela erakunde islamistak.

Gerra hotsak entzun daitezke Gazan, aintzat hartuta alde bateko zein besteko buruzagiek diotena. «Israelek ez du gatazka luzatu nahi, baina beldurtu ere ez da egingo», adierazi zuen Yair Lapid Israego lehen ministroak atzo gauean, telebistan emandako diskurtso batean. Israelgo hedabideek kaleratu dutenez, astebeteko iraupena izan dezakeen erasoaldi baterako prestatzen ari da armada. Gantz instalazio militar batera joan da gaur, eta azpimarratu du Jihad Islamikoari «min handia» egingo diotela. Tel Avivek esan du goizaldean Jihad Islamikoko hemeretzi militante atxilotu dituela Zisjordanian.

Hamas mugimendu islamistak kontrolatzen du Gaza 2007tik, Jihad Islamikoarekin lotura estua du, eta ohar baten bidez jakinarazi du «erresistentzia» bat eginda dagoela «bere armekin eta fakzio militarrekin», eta «azken hitza» izango duela. Jihad Islamikoko kide batek Reuters berri agentziari azaldu dionez, ez da «su etenerako» unea, «erresistentziarakoa» baizik.

Israelen eta Gazako talde armatuen arteko bitartekaria izan da historikoki Egipto, eta su eten bat adosteko proposamena egin die bi aldeei. Egiptoko iturri militarrek adierazi diote DPA berri agentziari negoziatzaile talde bat Gazara eta Israelera joateko pronto dagoela. NBE Nazio Batuen Erakundeak ere bere burua eskaini du bi aldeen arteko bitartekari izateko. Tor Wennesland NBEren Ekialde Hurbilerako mandatariak esan zuen, atzo, «inplikatuta dauden alde guztiekin konprometituta» dagoela gatazka berri bat eragozteko.

«Erresistentzia islamikoa»

Israelgo Estatuaren etsaia da Iran, eta, hala, Teheranen babesa dute Hamasek eta Jihad Islamikoak. Hori dela eta, Palestinako talde armatuaren idazkari nagusi Ziad Al-Nakhalah Irango Guardia Iraultzaileko buru Hossein Salamirekin batzartu da, gaur, Teheranen. «Erresistentzia islamiko palestinarraren erantzun azkarrak erakusten du, zalantzarik gabe, aro berri bat hasi dela erresistentziak agintea har dezan», adierazi du Salamik. Bide batez, Tel Avivi ohartarazi dio egindakoagatik «ordainduko» duela. Gantzek erantzun dio haiek ere «kontua» ordaindu beharko dutela.

Al-Nakhalah pozik agertu da «erresistentzia islamikoak» eduki duelako «garapen oso on eta eraginkor bat» eremu militarrean. «Baldintza oso onetan gaude, eta erregimen sionistaren edozein erasori modu egokian erantzun diezaiokegu».

Nazioartetik, bestalde, neurritasunez jokatzera deitu dituzte alde guztiak. Errusiako Atzerri ministro Maria Zakharovak eskatu die berriro ezar dezatela «su eten jasangarri bat». Eta EBko Atzerriko Ekintzarako Zerbitzuak adierazi du, ohar baten bidez, «ahal den guztia» egin behar dela «gatazka handiago bat» saihesteko.


Summary: Oriok beste koska bat igo du Euskotren ligaren bila. Irabazi egin du Hondarribian, eta bost puntu ateratzen dizkio orain Arraun Lagunaki. Zazpigarren bandera du bederatzi jardunalditan.

Hori kolorea zeukan lehendik ere Euskotren ligak, eta gaur Hondarribian izan den emaitzarekin, are gehiago. Oriok zazpigarren bandera irabazi du, eta nagusi da, bi jardunalditan baino ez baita geratu puntu kopuru handiena eskuratu gabe. Bost puntu ateratzen dizkio Arraun Lagunaki sailkapenean, eta beste horrenbeste estropada baino ez dira falta. 31 eskutik du Patxi Francesen taldeak, beraz.

Bi zati bezala izan ditu gaurko lanak. Itsasoan, kanpoaldean, bada mugimendu pixka bat, eta haizea mendebaldetik jotzen ari da. Orio aurreneko kalean joan da, eta Arraun hirugarrenean. Donostiarrak bigarrena zuen, eta Tolosaldeak, laugarrena. Kanporanzko zatian, Arraun hobeto moldatu da. Estropadetan nekez aurkitzen ari diren arraunketaren bila, sendo ekin dio jardunari. Orioren aurretik joan da une oro, segundo bat-bi koska horretan. Ematen zuen gaur baietz, galdua duen hori berreskuratuz onbidera itzuliko zela, baina ez da horrela izan azkenean. Bigarren zatian, barrurantz, Oriok jan egin du Donostiako taldea.

Mugarria ziaboga izan da lehendabizi. Biziago zuzendu du trainerua Nadeth Agirrek Andrea Astudilloren aldean, eta buruan atera da ziabogatik. Zabaletik hartu du Oriok buelta, nahita, eremuaren kanpotik barrura bideratzen zen olatua baliatzeko. Bai lortu ere. Segundoa segundoari kateatuz, aldea handitzen joan da. Traineruaren muturra askotan ekarri du uretan ederki sartuta, popa aterata zuen bitartean. Ez zaio horrelakorik ikusi Arraunen ontziari. Azkenean, 5,14 segundo atera dizkio Oriok.

Beste lehian, jaitsierako kanporaketari ihes egin nahian, Tolosaldeak beste puntu bat jan dio Donostiarrari. Bateko aldea baino ez du Donostiako taldeak orain. Kanpora hobeto moldatu den arren, barrurantz ez da kolorerik ez. Tolosaldea nagusi. Datu honek ederki azaltzen du zer-nolako buelta egin duten tolosarrek: Orioren atzetik bigarren talde azkarrena izan da barruranzko luze horretan.

Gaurkoak eginda, bihar Getarian ariko dira, hamargarren jardunaldia jokatzeko (11:40).


Summary: Emakumeei egindako ziztadak gorroto delitu gisa ikertuko ditu Ertzaintzak. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak eman du agindua. Delitua tipifikatzerakoan, azken hitza fiskaltzarena eta epaileena da.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak Ertzaintzari bidalitako barne agindu baten arabera, poliziek genero arrazoiengatik egindako gorroto delitu gisa gordeko dituzte emakumeei egindako ziztada salaketak.

Erne sindikatuak baieztatu du agindua polizia etxeetan banatu dutela. Atestatua osatzeko modua aldatuko dute, gorroto delitu bat dela idatzita. El Correo egunkariak argitaratu duenez, aginduak zehazten du atestatuan jaso beharko dutela «mehatxatutako kolektibo baten» parte dela biktima, eta «beldur testuinguru bat» sortu dela. Kasuaren arabera, ziztadaren helburua emakumea mehatxatzea izan dela ere jasoko dute, eta erasoa biktima emakume bat izateagatik egin dela.

Horrek erasotzaileen aurkako zigorretan eragina izan dezake. Lesio arinen kasuan, zigorrak ekonomikoak dira. Gorroto delituei dagokionez, berriz, Zigor Kodeak urtebete eta lau urte arteko espetxe zigorrak, eta sei eta hamabi hilabete arteko isun ekonomikoak aurreikusten ditu. Halere, aldaketak ez luke eragin juridiko zuzenik izango. Izan ere, ekintzen tipifikazio juridikoa ezartzea fiskaltzari eta epaileei dagokie.

Espainiako Zigor Kodeak gorroto delitu gisa kalifikatzen ditu, besteak beste, genero arrazoiengatik talde edo pertsona baten aurkako «gorrotoa, areriotasuna, diskriminazioa edo indarkeria» sustatzen dituzten ekintzak; tartean, kolektibo bati «segurtasun falta edo beldur sentimendu larri bat» eragiten dietenak.

Izan ere, Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburu Beatriz Artolazabalek adierazi zuen halako erasoak «emakumeen aurkako indarkeria modu berri bat» direla: «Emakumeok aske izateko eta nahi dugun bezala dibertitzeko eskubidea dugu». Orain arte lesio delitu gisa jaso dituzte halako erasoak, genero larrigarriarekin. Hala azaldu zuen herenegun Espainiako Gobernuko Barne ministro Fernando Grande-Marlaskak.

Salaketa gehiago

Azken asteetan ziztaden biktima izan direla adierazi dute dozenaka emakumek. Aste honetan, besteak beste, Berako (Nafarroa) bestetan ziztatu dituztela salatu dute zenbaitek. Erasoei erantzuteko, elkarretaratze bat egingo dute gaur, 20:30ean, txosna batzordeak, berdintasun batzordeak eta udalak deituta.


Osses albokagilea aurkitu dute

Summary: Osses albokagilea aurkitu dute. Jakinarazi dute «onik» dagoela.

Jose Antonio Martinez Osses luthierra «onik» agertu da. Bizpahiru egun egin ditu desagertuta, bere autoarekin eta zakurrarekin. Senideek eman zuten abisua, eta herritarren laguntza eskatu zuten. Azaldu dutenez, mezua zabaldu izana izan da hura aurkitzeko gakoetako bat.

Ezaguna da Osses albokarien artean, Euskal Herriko albokagile nagusietako bat baita. Hark eginiko albokak erabili ditu, besteak beste, Ibon Koteronek, eta luthierrak eraiki zuen elkarlanean sorturiko albokotea tresna. Otazun (Araba) du tailerra. Hainbatetan agertu da hedabideetan; besteak beste, ETB1eko Herri txiki, infernu handi saioan.


Urdaibaik, bandera eta lasaitasuna

Summary: Urdaibaik, bandera eta lasaitasuna. Hondarribian irabazi du, Eusko Label ligako liderraren etxean, eta bigarren bandera astindu du. Atzeko lehian, Santurtzi eta Ares geratzen hasi dira. Getariak laugarren egin du, eta bihar ohorezko txandan ariko da, etxean.

Irabaztera ohituta zegoen taldea zen Urdaibai urte asko ez dela. Atzoko kontuak dira horiek, ez da iragan luzera atzera egin behar. Azken denboraldietan, ordea, galtzaile. Behar zuen klubak eta behar zuten arraunlariek irabaztera itzultzea. Zilegi, erabat, grina hori izatea. Ona arraunarentzat ere, jakina. Esatea eta egitea bi kontu ezberdin izaten dira zenbaitetan, eta ez dabil irabazle-irabazle ere uda honetan. Eusko Label ligan bandera bat Coruñan, eta Euskadiko Txapelketa. Gaur arte. Hirugarrena eskuratu baitu, non eta Hondarribian, ligako liderraren etxean. Nagusitasunez. Pozarekin batera, lasaitu handia eta sakona talde barruan. Egiten ari diren lana ona dela berresteko. Eta hainbeste buru zoratzen ez hasteko beharrezkoa.

Une guztiak dira onak garaipenak lortzeko. Ez da bat bera ere txarra. Baina batzuk badira besteak baino hobexeagoak. Ligako 11. estropada zen gaurkoa, eta garaipenaren lehian bete-betean sartzeko, goitik dituen Hondarribiari eta Donostiarrari puntuak jaten hasi beharrean da. Berandu baino lehen. Gaur egin du hori. Uztailean izan ez duen irabazlearen boladari helduko ote dio ba abuztuan? Urak idatziko du liburu hori.

Gaurkoaren esaldi ilara sortari hasiera emateko, kontu batzuk: astean egindako lan onaren ondorioa izan da Urdaibairen garaipena. Kale onari, laugarrenari, etekina ateratzearen jakitearena ere bai, beste estropada batzuetan ez bezala, gaur zorteko izan baita Bermeoko taldea kalearekin. Beroketan zizelkatzen hasitako garaipena izan da haientzat. Inertzia ona hartu momentu horretan, ikusi traineruak zer eskatzen zuen ondo nabigatzeko, eta ikusitakoa ondo ikasiz, lehia betean biribildu lana.

Estropada betea egin dute Iker Zabalarenek. Hasi eta buka. Lehen luzeko erdira arte, parean izan badituzte ere Hondarribia (bigarren kaletik), Donostiarra (lehendabizikotik) eta Orio (hirugarrenetik), hortik aurrera 'Bou Bizkaia' nagusi. Brankaz ondo lehen luzean, eta poparean ere bai bigarrenean (bazen baga kanpoan, leuntzera egin badu ere arratsaldeak aurrera egin ahala, olatuak mendebaldetik barrura markatzen zuela). Beste horrenbeste hirugarren luzean eta laugarrengoan ere. Azkenean zazpi segundo atera dizkio Hondarribiari, baina hamarretik gorako aldeak izanda aurretik. Azkeneko txanpa jo beharrik ere ez dute izan garaileek. Luze bukatuz osatu dute zati hori.

Hondarribiak ere estropada ona egin du. Gehiago nahi etxean, baina gaur aurkari hobe bat izan du. Etxekoen lanaren kontakizunean ere, ñabardura bat: Iñigo Sagarzazu titularrak, istribor hankekoak, ezin arraunean egin, gaixo. Azken orduko aldaketa, eta Gaizka Gorostiaga haren lekuan, ohiko tokitik aterata. Gertatzen dira horrelakoak, eta erantzun ona eman dio taldeak. Lider segitzen du Hondarribiak.

Atzetik Donostiarra ere dotore. Inork nahi ez zuen kaletik. Ematen zuen zama hori ere gaindituko zuela denboraldi bikaina egiten ari den taldeak, baina ezin azkenerako. Hirugarren hala ere, eta hamalau segundo galtzea ez da asko. Oriok gehiago galdu ditu, txandako azkenak: hemezortzi. Horrek zigorra ekarri dio, eta bihar ez da ohorezko txandan ariko, Getarian (12:13), herri horretako taldea sartu zaiolako laugarren.

Sekulako beste estropada bat egin du 'Esperantza' traineruak. Bigarren txandan, laugarren kaletik, aise bota ditu paretik Cabo, Zierbena eta Kaiku, hurrenkera horretan. Saria irabazi du, ligan estreinako urtean, lehen aldiz ariko delako ohorezko txandan, non eta etxeko estropadan. Galiziarrak ere ondo, behetik gora datozela erakutsi. Urruti utzi dituzte orain gutxi arte gainean izandako mamuak, jaitsiera eta kanporaketakoak.

Bizkaiko bi taldeak, aldiz, gaur bederatzigarren eta hamargarren. BIhar lehen txandan joango dira. Hor izango ez direnak Ondarroa eta Isuntza izango dira. Aurreneko txandako lehen biek (Ondarroa garaile, eta hau ere laugarren kaletik) ordezkatuko dituzte bihar bigarren txandan. Lortu dute gaur hainbat ontzi sartzea Ares eta Santurtzi eta bien artean, eta ospa egin diete mamuen lekutik. Gaur-gaurkoz, ematen du Ares eta Santurtzi izan daitezkeela azkeneko bi postuen jabeak. Hala daude orain, behintzat. Gaur Santurtzik egin du azkena, Ares aurretik sartu zaion bitartean.


Summary: 55 urteko gizon bat hil da Irrisarri Landen, bizikletaz zebilela. Jauziak egiteko pista batean erori da gizonezkoa, eta, kaskoa jantzia zuen arren, garuneko lesio traumatiko bat izan du. Larrialdi zerbitzuek ezin izan dute berpiztu.

55 urteko txirrindulari bat hil da gaur Igantzin (Nafarroa), Irrisarri Land abentura parkean. Goizeko 10:55 aldera gertatu da ezbeharra: jauziak egiteko pista batean zebilen gizona, eta eroriko larria izan du. Kaskoa jantzita zeraman, baina, hala ere, garuneko lesio traumatiko bat izan du, eta arnasa hartzeari utzi dio.

Berehala deitu diete larrialdi zerbitzuei, baina haiek ezin izan dute ezer egin gizona berpizteko. Orain autopsia egingo diote hilotzari, eta gertatutakoa argitzeko ikerketa zabaldu du Foruzaingoak. Hildakoa gipuzkoarra zen, nahiz eta Hendaian (Lapurdi) bizi zen.

Irrisarri Land parkeko arduradunek ohar bat plazaratu dute hildakoaren senideei eta lagunei doluminak emateko. Esan dute autopsiaren emaitzen zain daudela zer gertatu den zehazki jakiteko.


Summary: Bandera eta lidergoa Urdaibairentzat, Hondarribiaren hutsegite bat tarteko. Bigarren ziaboga barnealdetik hartu du Ama Guadalupekoa-k, Urdaibairekin lehian zebilela. Ligan zuen sei punturen aldea galdu du. Euskotren Ligan, Orio gailendu da beste behin ere, eta ia erabakita dago liga.

Punta-puntan ibili nahi izanez gero, ezin da hutsik egin. Eta horixe erakutsi du gaur Hondarribiak: Eusko Label ligako liderra zena Urdaibairekin lehian zebilen ohorezko txandan, baina, haizeak lagunduta, huts egin du bigarren ziaboga hartzerakoan. Barnealdetik eman du bira Ama Guadalupekoa-k, estriborretik, eta ihes egin dio estropadak. Baita lidergoak ere.

Ligako hamabigarren jardunaldia jokatu dute gaur Getarian (Gipuzkoa), eta Urdaibaik ligan lortutako hirugarren bandera astindu du. Bigarrena atzo lortu zuen, aurkari zuzenaren etxean, Hondarribian (Gipuzkoa). Asteburua, beraz, amestutakoa baino ere hobea izan da Bermeokoentzat.

Gaurko estropadari ekin aurretik, Hondarribiak (122) Urdaibairekiko (116) sei punturen aldea zuen sailkapen nagusian. Bigarren Donostiarra (118) zen, laura. Orain, ordea, Urdaibai da berdeekiko hiru punturen aldea duena. Hamargarren amaitu du Ama Guadalupekoa-k gaur, Zierbenaren eta huts bera leku berean egin duen Aresen aurretik.

Orain, Urdaibaik bi postu gora egin du, eta lehen postua eskuratu: 128 puntu ditu, Donostiarrak bezala. 125 ditu Hondarribiak. Estu dago sailkapena.

Gainontzean, Orio eta Santurtzi izan dira eguneko garaileak. Haiek izan dira lehen eta bigarren txandetako azkarrenak, eta amaierako sailkapenean bigarren eta laugarren amaitu dute, hurrenez hurren. Hirugarren izan da Donostiarra. Bosgarren Kaiku, seigarren Lekittarra eta zazpigarren Getaria, etxeko estropadan.

Hala, sailkapen nagusian hamargarren postura gerturatu da Sotera. 44 puntu ditu, eta bi puntura du Ondarroa.

Euskotren Liga, bideratuta

Euskotren Ligan, berriz, azken jardunaldietako bera izan da emaitza: Orio izan da nagusi hamargarren jardunaldian ere, eta denboraldiko zortzigarren bandera astindu du.

Estropadari indartsu ekin dio Arraun Lagunak-ek. Lehen metroetan aurrea hartu dute donostiarrek, eta ziabogara parean iritsi dira bi talde indartsuenak. Barruranzkoan, ordea, ezin izan dio eutsi Orioren joari. Berehala hartu dute aldea horiek, eta, azkenean, ia hamar segundoren aldea lortu dute Arraun Lagunak-ekiko.

Ez hori bakarrik: donostiarrek nahikoa lan izan dute bigarren postuari eusteko. Donostiarra baino segundo eta erdi azkarrago iritsi dira helmugara, eta Tolosaldea baino bi segundo eta erdi lehenago.

Sailkapen nagusian sei puntuko abantaila du Oriok lau estropadaren faltan. 38 ditu Oriok, 32 Arraun Lagunak-ek, hamasei Donostiarrak, eta hamalau Tolosaldeak.


Summary: Espetxe politika «anakronikoa» amaitzeko eskatu dute hondartzetan. Etxerat elkarteak deituta, mobilizazioak egin dituzte Bizkaiko, Gipuzkoako eta Lapurdiko hamabost herritan. Urratsak eskatu dizkiete Madrili eta Parisi.

Euskal presoen eta haien senideen egoera «nabarmen» hobetu da azken hilabeteetan, baina oraindik ere urratsak geratzen dira egiteko. Horietako bat da salbuespenezko espetxe politika bertan behera uztea, Etxerat elkartearen esanetan. Hala, Salbuespen politikari stop! Etxean eta bizirik nahi ditugu lelopean mobilizatu dira gaur eguerdian, Bizkaiko, Gipuzkoako eta Lapurdiko hamabost hondartzatan.

«Euskal gizarteari, eragile politikoei eta sozialei eskatzen diegu herri honen etorkizunaren aldeko apustua egiten jarraitzeko», adierazi du elkarteak. Izan ere, salatu du ezin dela euskal gizartea kondenatu «erresoluzioa eta bizikidetzaren eraikuntza mugarik gabe atzeratzera».

Egungo espetxe politika «anakronikoa» dela salatu du Etxerat-ek, eta jarrera «immobilista» baztertzeko eskatu die Espainiako eta Frantziako gobernuei. Izan ere, salatu du zenbait epailek, biktimen elkartek, eta espazio politiko eta mediatikok «mendeku gisa» mantentzen duten jarrera nagusitzen dela estatuetan. Elkartearen hitzetan, Madrilek eta Parisek ez dute kontuan hartzen «euskal gizarteak herri honen etorkizunerantz aurrera egiteko hartu duen erabakia».

Egun, hamazazpi euskal preso daude Frantziako espetxeetan, eta 70 baino gehiago Espainiakoetan. Egoera hori «salbuespenezkoa eta anakronikoa» da, elkartearen iritziz; are gehiago «biolentzia zikloa amaitu eta ia 11 urtera». Era berean, salatu dute salbuespenezkoa dela gaixotasun larri eta sendaezinak dituzten hamazazpi preso eta 70 urtetik gorako beste zazpi oraindik espetxeratuta egotea. Elkarteak Jakes Esnalen, Ion Kepa Paroten eta Unai Paroten egoerari ere erreferentzia egin die. Hirurek 32 urte baino gehiago daramatzate kartzelan.

Etxerat-ek bestelako urratsak ere eskatu ditu. «Zuzenbidearen aurkakoa da sei presok baino ez izatea irteera baimenak», salatu du, eta gehitu «ohiko legaltasuna» aplikatuko balitz 151 presok izan beharko luketela halakoak eskuratzeko eskubidea. Gradu aldaketei dagokienez, berriz, «mendeku» jarrera mantentzen dela azaldu du. Etxerat-en arabera, 122 presok egon beharko lukete hirugarren graduan, baina orain arte 27k eskuratu dute. Era berean, adierazi du erbesteratuetan 24 lagunen eta deportatutako zortziren itzulera eskatzeko ordua dela.


Summary: «Euskal selekzioen aldeko aldarria oso apalduta dagoela ikusi dugu». Euskal selekzioen aldeko mendi martxa azken aldiz egin dute aurten. Atzo amaitu zen, Getarian (Gipuzkoa). Iturriaren iritziz, gizarte mugimenduak nahiko garai kritikoan daude orain, «baina ziklo kontua da».

Amaitu da euskal selekzioen aldeko mendi martxak azken hogei urteetan egindako bidea. Zehazki, atzo bukatu zen, Getarian (Gipuzkoa). Ez da gehiago egingo. Bizirik jarraitzen du, ordea, egunen batean euskal selekzioak nazioartean ofizialki lehiatzen ikusteko nahiak. Nabaria da hori Txumai Iturria (Zarautz, Gipuzkoa, 1960) gaiaz hizketan entzunda. Bera izan da 2013. urtetik martxaren arduradun nagusia, eta, aldarrikapena garai apalean dagoela aitortu arren, ereindako haziek fruituak emango dituztelakoan dago.

Zer moduz azken mendi martxa?

Balorazioa oso positiboa da. Kontua da aurtengo mendi martxa duela bi urterako prestatuta zegoela, baina atzeratu egin behar izan genuela pandemiagatik. Konpromisoa hartuta genuen jada udalekin, eragileekin eta martxistekin, baina argi esan genien aurtengoa azkena izango zela. Horren arrazoiaren berri eman genien aurrez martxistei.

Eta zein da?

Azken finean, mendi martxa 2001. urtean ESAIT iritzi taldearen barruan sortutako egitasmo bat zen, eta 2015. urtean, ESAIT desagertzearekin batera, gure etorkizuna birplanteatu behar izan genuen. Esan genuen: «ESAIT ordezkatuko duen herri mugimendu indartsu bat sortzen bada, hor izango dugu guk gure leku naturala». Tamalez, hori ez da gertatu, eta azkenean bertan behera utzi behar izan dugu egitasmoa. Behin hori erabakita, azken martxa ahal bezainbeste gozatu nahi genuen, eta, egia esan, gozamen hutsa izan da. Herrietan sekulako berotasuna jaso dugu, eta martxisten inplikazioa ere erabatekoa izan da. Horrekin geratu behar dugu.

Egitasmoa bertan behera uzteko erabakia, beraz, ez da egun batetik bestera hartutakoa izan.

Ez, ez, eta pandemiak ere ez du zerikusirik izan. Ikusi duguna da selekzioaren aldeko aldarria oso apalduta dagoela azken urteotan, eta beste bultzada bat behar duela. Gu ez ginen jaio protagonistak izateko, aportazio xume bat egiteko baizik. Mendi martxak, zerbait izan badu, herriz herri ibili dela da hori, eta aldez aurretik egiten genuela herrietan giroa sortzeko lana. Hogei urtez Euskal Herri osoko herri mordoa zeharkatu dugu, eta haietan ereindako haziek fruituak emango dituzte etorkizunean. Kontua da nola aktibatuko dugun berriz selekzioaren aldeko aldarria.

Orduan, aurrerago selekzioen aldeko beste egitasmoren bat sortuko delakoan zaude.

Bistan da. Ni baikorra naiz. Sentimenduak ez dira desagertzen. Beste nazioek oso argi dute kirolaren gaiak zenbateko garrantzia duen. Ikusi besterik ez dago Munduko Txapelketak edota Olinpiar Jokoak gerturatzen direnean zer gertatzen den: ustez bereziki nazionalistak ez diren herrialdeak, Espainia eta Frantzia kasurako, harrotu egiten dira euren selekzioekin. Horrek sentimentu nazionalista indartzen laguntzen du, eta uste dut gu oraindik ez garela jabetu horrek gizartean duen eraginaz. Horri buelta eman behar zaio, eta, behin kontzientzia hartuta, ziur nago egoerari aurre egingo dion jendea mobilizatuko dela.

Euskal Herrian bizi dugun ziklo politikoak harreman zuzena du selekzioaren aldarriak duen babes apalarekin?

Bai, neurri batean bai. Egia esan, gizarte mugimenduak nahiko garai kritikoan daude orain, baina nik sinesten dut ziklo kontua dela. Olatuak goia jotzen du, baina behea ere bai, eta orain behean gaude. Jakin egin behar da olatuaren gainean zaudenean boga egiten, baina baita halako uneetan bizirik irauten ere. Bide orri bat marrazten badugu erakundeen, kirolarien eta gizarte mugimenduen artean, berpiztuko da grina.

Euskadiko Futbol Federazioak ez du behar beste egin ofizialtasunaren bidea jorratzeko?

Hori oso nabarmena izan da; kolpe handia jaso dugu. Urteetan landu genuen prozesu bat zen. Euskal Herriko edo, gutxienez, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako klub guztiek, erabaki zuten ofizialtasunaren bideari ekitea, eta azken muturreraino eustea asmo horri. Gero, federazioaren zuzendaritzan aldaketa izan zen, eta begi bistakoa da aldaketa horrek zeresana izan duela. UEFAk Euskal Herriko selekzioak nazioartean jokatzeari ezezkoa eman eta gero, erantzun hori gorde egin zuen Euskadiko Futbol Federazioak, inongo helegiterik jarri gabe. Eta, guk dakigunez, Eusko Jaurlaritza ere ez zegoen horren jakitun. Beraz, huts egin diote gizarteari, eta baita modu batera edo bestera ordezkatzen gaituzten erakundeei ere. Horrek atzerapauso nabarmena ekarri du. Gainera, hori pasatu zela jakin arren, ez da neurririk hartu egoera bideratzeko.

Zer mezu helarazi nahiko zenieke etorkizunean zuen lekukoa har dezaketenei?

Gazte nahiz zahar, uste dut denok pozten garela gure koloreak munduan zehar ikusten ditugunean, edozein kiroletan. Futbolean, surfean, sokatiran edo dena delakoan. Beraz, sentimendu horri bide eman behar zaio. Azken urteetan jendearen pultsuak gorabeherak izan ditu hainbat gaitan, eta beheranzko joera horretan gaude orain. Helduko zaio selekzioaren gaiari ere bere unea, eta itxaropena sortuko zaio gizarteari. Lehenago edo geroago lortuko dugu ofizialtasuna.

…

Pentsa: bere garaian, Jaurlaritzaren aginduz egin zen azterketa juridiko bat jakiteko ea gaur egungo testuinguru politikoan posible zen euskal selekzioek nazioartean lehiatzea. Batzuek diote independentzia lortu arte ez dela posible izango, baina hori ez da egia. Horren adibideak ugariak dira nazioartean. Aukerak badaude, eta gaiari begira jarri behar dugu berriro.

Ikusi gehiago: OFIZIALTASUNAREN ALDARRIARI TIRAKA


Summary: Indarrean da Israelek eta Jihad Islamikoak adostutako su etena. Jada 44 dira erasoak hasi zirenetik hildako palestinarrak. Haietatik 15 hemezortzi urtez azpikoak ziren. 360 zauritu baino gehiago ere zenbatu dituzte.

Hiru egunetako bonbardaketen ondoren, bart gauerdian sartu da indarrean Israelen eta Jihad Islamikoaren arteko su etena, Egiptoko bitartekariek Gazara egindako bisitaren ondoren. Jihad Islamikoak nahiz Israelgo Gobernuak, biek baieztatu dute menia. Ostiralean hasi zen Jihad Islamikoaren aurkako Egunsentia operazioa, eta etenik gabe egin du gora geroztik biktima kopuruak. Azken informazioen arabera, gutxienez 44 dira Israelek hildako palestinarrak (tartean 15 adingabe), eta 360tik gora zaurituak. Jihad Islamikoak jakinarazi duenez, talde armatuko hamalau kide daude hildakoen artean; tartean, bi komandante.

Ikusi gehiago: Elkarrizketa. Sarmi Zaqout: «Zenbat aldiz bonbardatu behar dute Gaza nazioarteak hatz bat mugi dezan?»

Palestinako WAFA berri agentziaren arabera, Jabalia eta Beit Hanun herrietan izan dira gaur arratsaldeko erasoak, eta bost lagun hil dira haietan.

Jihad Islamikoaren gertuko hainbat iturrik eta Egiptoko bitartekariek jakinarazi zuten atzo talde armatua eta Tel Aviv bake akordio bat adostear zeudela.

Jihad Islamikoak erantzun egin zuen larunbatean, Israelera suziriak jaurtiz eta horietako batzuk Tel Avivera ere zuzenduz. Israelen iritziz, 200 inguru jaurti zituen, baina, Al-Quds miliziaren —Jihad Islamikoaren adar militarra da— esanetan, 60 izan dira. Hiru pertsona zauritu zituzten, baina, Israelgo iturri ofizialek jakinarazi dutenez, suziri gehienak neutralizatu dituzte.

Iazko maiatzeko gerratik ez da gatazka oso larririk egon Gazan. Joan den urtekoak bi aste inguru iraun zuen, eta 256 pertsona hil ziren Gazan, eta hamalau Israelen. Zisjordanian Israelek okupatutako eremuetan izandako erasoen ondoren datoz atzo hasitako borrokak. Sarekada bat egin zuen armadak astelehenean, eta Bassam al-Saadi Jihad Islamikoko buruzagia atxilotu zuen. Hasi duen erasoaldia justifikatu zuen herenegun Tel Avivek, esanez «prebentiboa» dela, iruditzen zaiolako atxiloketa horrengatik mendekua bilatzeko eta erasora jotzeko asmoa zuela erakunde islamistak.

Gerra hotsak entzun daitezke Gazan, aintzat hartuta alde bateko zein besteko buruzagiek diotena. «Israelek ez du gatazka luzatu nahi, baina beldurtu ere ez da egingo», adierazi zuen Yair Lapid Israego lehen ministroak atzo gauean, telebistan emandako diskurtso batean. Israelgo hedabideek kaleratu dutenez, astebeteko iraupena izan dezakeen erasoaldi baterako prestatzen ari da armada. Gantz instalazio militar batera joan da gaur, eta azpimarratu du Jihad Islamikoari «min handia» egingo diotela. Tel Avivek esan du goizaldean Jihad Islamikoko hemeretzi militante atxilotu dituela Zisjordanian.

Hamas mugimendu islamistak kontrolatzen du Gaza 2007tik; Jihad Islamikoarekin lotura estua du, eta ohar baten bidez jakinarazi du «erresistentzia» bat eginda dagoela «bere armekin eta fakzio militarrekin», eta «azken hitza» izango duela. Jihad Islamikoko kide batek Reuters berri agentziari azaldu dionez, ez da «su etenerako» garaia, «erresistentziarakoa» baizik.

Israelen eta Gazako talde armatuen arteko bitartekaria izan da historikoki Egipto, eta su eten bat adosteko proposamena egin die bi aldeei. Egiptoko iturri militarrek adierazi diote DPA berri agentziari negoziatzaile talde bat Gazara eta Israelera joateko pronto dagoela. NBE Nazio Batuen Erakundeak ere bere burua eskaini du bi aldeen arteko bitartekari izateko. Tor Wennesland NBEren Ekialde Hurbilerako mandatariak esan zuen, herenegun, «inplikatuta dauden alde guztiekin konprometituta» dagoela beste gatazka bat eragozteko.

«Erresistentzia islamikoa»

Israelgo Estatuaren etsaia da Iran, eta, hala, Teheranen babesa dute Hamasek eta Jihad Islamikoak. Hori dela eta, Palestinako talde armatuaren idazkari nagusi Ziad Al-Nakhalah Irango Guardia Iraultzaileko buru Hossein Salamirekin batzartu zen atzo, Teheranen. «Erresistentzia islamiko palestinarraren erantzun azkarrak erakusten du, zalantzarik gabe, aro berri bat hasi dela erresistentziak agintea har dezan», adierazi zuen Salamik. Bide batez, Tel Avivi ohartarazi zion egindakoagatik «ordainduko» duela. Gantzek erantzun zion haiek ere «kontua» ordaindu beharko dutela.

Al-Nakhalah pozik agertu zen «erresistentzia islamikoak garapen oso on eta eraginkor bat» eduki duelako eremu militarrean. «Baldintza oso onetan gaude, eta erregimen sionistaren edozein erasori modu egokian erantzun diezaiokegu».

Nazioartetik, bestalde, neurritasunez jokatzera deitu dituzte alde guztiak. Errusiako Atzerri ministro Maria Zakharovak eskatu die berriro ezar dezatela «su eten jasangarri bat». Eta EBko Atzerriko Ekintzarako Zerbitzuak adierazi du, ohar baten bidez, «ahal den guztia» egin behar dela «gatazka handiago bat» saihesteko.


Summary: Azken orduetan berriz piztu da Zanbranako sutea. Atzo arratsaldean piztu zen sutea, Santa Cruz del Fierro eta Ozio (Araba) artean, zereal soro batean.

Suhiltzaileek lanean jarraitzen dute atzo arratsaldean Zanbranan (Araba) piztutako sutea itzaltzeko. Gainera, azken orduetan okerrera egin du: Arabako Foru Aldundiak jakinarazi duenez, beroak eta batez ere haize indartsuak hauspotu dute sua bi guneetan.

Igandean piztu zen sua, 16:30 aldera, Santa Cruz del Fierro eta Ozio herrien artean, eta piztuta zegoen oraindik gaur goizean. 11:00 pasatxo zirela, kontrolatuta zeukaten. Goizean Zanbranako alkateak esan duenez, lehen hipotesien arabera, auto batetik botatako zigarro batek eragin zuen sutea. Arabako suhiltzaileen buru Alberto Amenabarrek, ordea, Euskadi Irratian esan du baserri batean sortu dela sutea, eta ikertu ondoren argitu beharko dela zergatik piztu den.

Arabako suhiltzaileekin batera, Nafarroakoak eta Burgoskoak ere ari dira sutea itzaltzeko lanean; besteak beste, helikoptero batekin. Ozio eta Zanbrana arteko A-3126 errepidea itxi behar izan dute, 31. kilometroan.


Summary: Hil egin da Tuterako entzierro batean larri zauritutako gizona. 74 urte zituen, eta uztailaren 26ko entzierroan zauritu zen.

Hil egin da Tuterako (Nafarroa) festetako bigarren eguneko entzierroan zauritutako gizona. 74 urte zituen, eta uztailaren 26ko entzierroan zauritu zen, Errioxako Toropasion ganadutegiko zezenek harrapatu eta buruan kolpe bat hartuta. Tuterako Reina Sofia ospitalean egon da geroztik, eta igande honetan hil da.

Atzo arratsaldean, bestalde, 37 urteko gizon bat larri zauritu zen Arguedasen (Nafarroa), bigantxetan. Tuterako gizona lepoan adarkatu zuen behi batek, zezen plazan, entzierroaren amaieran. Zauri larriekin eraman zuten Tuterako Reina Sofia ospitalera.


Summary: Kolonbiak «bigarren aukera» duela esanez hartu du presidentetza Petrok. Mari Jose Pizarrok jantzi dio soinean banda presidentziala, M-19 gerrillan Petroren kide izan eta presidentegai zenean hil zuten Carlos Pizarroren alabak. Petrorekin batera, Francia Marquezek ere hartu du presidenteorde kargua.

«Zin egiten diot Jainkoari, eta hitzeman herriari, Kolonbiako Konstituzioa eta legeak leialki beteko ditudala». Halaxe egin du karguaren zina Gustavo Petro Kolonbiako presidente berriak, Kolonbiako lehen ezkerreko gobernuaren buruak. Roy Barreras Kongresuko presidentearen eta Bogotako Bolivar plaza bete duten milaka jarraitzaileren aurrean egin du zina, eta Carlos Pizarroren alaba Mari Jose Pizarrok jarri dio soinean Kolonbiako bandearen koloreak dituen banda edo xarpa presidentziala. Carlos Pizarro M-19 gerrillako kide eta buruzagia izan zen, eta 1990eko apirilaren 26an hil zuten, presidentegai zela, bakea sinatu eta hauteskundeak egin ondoren.

«Bizitzaren eta bakearen gobernua da hau, eta halaxe oroituko dute», adierazi du Petrok inbestidura ekitaldian: «Amaitu dira ezin liteke eta halaxe izan da beti bezalakoak. Gaur hasi da posible denaren Kolonbia. Gaur hasi da gure bigarren aukera; geuk irabazi dugu, eta zuek irabazi duzue. Zuen ahaleginak balio izan du, eta balio izango du. Aldaketaren ordua da». Bere familia aipatuz hasi du diskurtsoa, baina «langilearen, nekazariaren eta kaleak garbitzen dituenaren esku xeheak» ere izan ditu gogoan: Herriarekiko maitasuna, bazterkeria sufritzen duen jendearekikoa, horrek nauka hemen nazioa batu eta eraikitzeko».

Petrorekin batera, Francia Marquez presidenteordeak ere hartu du kargua.

Erreforma ekonomiko eta sozialak hitzeman ditu Petrok hasieratik, eta armak uzteko deia egin die oraindik jardunean jarraitzen duten gerrillariei. 2016an FARC Kolonbiako Indar Armatu Iraultzaileak eta Kolonbiako Gobernuak adostutako akordioa betearaziko duela ziurtatu du, eta ELN Nazioa Askatzeko Armadari mintzatu zaio bereziki: «Dei egin diegu oraindik armatuta dauden guztiei horiek iragan goibelean uztera. Dei egiten diegu bakearen eta biolentziaren behin betiko amaieraren truke onura juridikoak onartzera, eskualdeen atzerapena amaituko duen ekonomia emankor baten jabe bihurtzeko lan egitera».

Juan Manuel Santos (2010-2018) presidente zela hasi zituzten elkarrizketak bai FARCek bai ELNk, Habanan, eta hantxe jarraitu nahi ditu Petrok ere. ELNk uztailaren 5ean iragarri zuen gobernu berriarekin negoziazioak hasteko prest dagoela, eta joan den astean, FARCeko disidenteak ere prest agertu ziren Petrorekin hitz egiteko. Santosekin egindako bake akordioen ondoren ere, pobreziak, goseak eta bortxakeriak ez dute etenik, bereziki landa eremuan. Bi egunez behin hiltzen dute militante sozial bat: Indepaz erakundeak ekainean emandako datuen arabera, gutxienez 86 lider sozial eta bake akordioa sinatu zuten FARCeko beste 21 gerrillari ohi hil dituzte aurten.

Drogaren aurkako politikak eta zerga erreforma

Bake akordioez ez ezik, «drogaren aurkako gerra amaitu» beharraz ere hitz egin du Petrok agintea hartzean. «Beharrezkoa da Nazioarteko Konbentzio bat, drogaren aurkako gerrak porrot egin duela onartzeko; 40 urteotan, miloi bat latinoamerikar hil ditu gerra horrek, gehienak kolonbiarrak». Urtero gaindosiz 70.000 estatubatuar hiltzen direla ere aipatu du Kolonbiako presidenteak. «Gerra» gisa ikusi ordez, drogaren aurka «gizarte aurreratuetan prebentzio politiko sendoak» egin behar direla azaldu du Petrok.

Azkenik, zerga erreforma «justu» bat ere hitzeman du Kolonbiako presidenteak. Azaldu duenez, kolonbiarren %10ek dute herrialdeko aberastasunaren %70, eta ziurtatu du «berdintasuna» posible dela, «guztiontzako aberastasuna sortu eta modu justuago batean banatzeko gai izanez gero». Jose Antonio Ocampo Ogasun ministroak gaur aurkeztu duen lege proiektuaren bidez, gobernuak espero du ezartzen den lehen urtean 5.700 milioi euro inguru gehiago biltzea, eta kopuru hori bikoiztea zerga iruzurraren kontrako neurriei esker.

Zerga erreformak proposatzen du, besteak beste, enpresei hobari fiskal batzuk murriztea, azukredun edariak zergapetzea eta zergak ezartzea petrolio, ikatz eta urre esportazioei, horiek kopuru jakin bat gainditzen dutenean.

Petrorentzat «lehentasunezkoa» da zerga erreforma indarrean jartzea. Proposamena Kongresuan aurkeztu du gaur gobernuak, eta, printzipioz, hura onartzeko gehiengoaren babesa izango du.


Summary: Astigarragako gazte bat hil da Pirinioetan, moto istripu batean. Atzo gertatu zen ezbeharra, Eretan.

Astigarragako (Gipuzkoa) 24 urteko gazte bat hil zen atzo Eretan (Biarno, Okzitania). Moto istripua izan zuen Pirinioetako Soudet mendatea igotzen ari zela, D-113 errepidean, San Martingo Harriko eski estaziotik gertu. Gaztea taldean zihoan, baina errepidetik atera eta amildu egin zen, 14:45 aldera.

SudOuest hedabideak jakinarazi duenez, larrialdi zerbitzuak, osasun zerbitzuak eta helikoptero bat bertaratu ziren, baina ezin izan zuten gaztea salbatu. Jendarmeria gertatutakoa ikertzen ari da.


Summary: Hiru gazte hil dira asteburuan trafiko istripuz. Barakaldoko 20 urteko bi gazte hil ziren larunbat gauean. Igandean, berriz, Astigarragako gazte bat hil zen Pirinioetan, moto istripu batean.

Barakaldoko (Bizkaia) 20 urteko bi gazte hil ziren joan den larunbatean, beren ibilgailua errepidetik atera ostean. Istripua BU-520 errepideko 2. kilometroan gertatu zen, Quintana Martin Galindez parean (Burgos), 23:14an.

112ko operazio aretoak gertakariaren berri eman zien Burgosko trafikoko Guardia Zibilari, Burgosko suhiltzaileei, Miranda de Ebroko suhiltzaileei eta Sacyl osasun larrialdiko zerbitzuari. Azken horiek Tobalina haraneko ZIU mugikor bat eta mediku talde bat bidali zituzten gertakariaren lekura.

Bertaratu bezain laster, Sacyleko langileek Barakaldoko (Bizkaia) bi gizonen heriotza baieztatu zuten ezbeharra gertatu zen lekuan.

Moto istripua Pirinioetan

Astigarragako (Gipuzkoa) 24 urteko gazte bat hil zen atzo Eretan (Biarno, Okzitania). Moto istripua izan zuen Pirinioetako Soudet mendatea igotzen ari zela, D-113 errepidean, San Martingo Harriko eski estaziotik gertu. Gaztea taldean zihoan, baina errepidetik atera eta amildu egin zen, 14:45 aldera.

SudOuest hedabideak jakinarazi duenez, larrialdi zerbitzuak, osasun zerbitzuak eta helikoptero bat bertaratu ziren, baina ezin izan zuten gaztea salbatu. Jendarmeria gertatutakoa ikertzen ari da.


Summary: Hilik aurkitu dute atzotik desagertuta zegoen Ribaforadako bizilaguna. Zaragozako Novallas (Aragoi) herrian aurkitu dute 82 urteko gizonaren gorpua.

Hilda aurkitu dute 82 urteko Ribaforadako (Nafarroa) bizilagun bat, Zaragozako Novallas (Aragoi) herrian. Igande eguerdian eman zuten desagerpenaren berri, eta Ribaforadako Udalak laguntza eskatu zuen hura aurkitzeko. Aragoiko Ubidean aurkitu dute azkenean, Novallasen.

Atzotik, gizona bilatzeko lanetan aritu dira Nafarroako suhiltzaileak, Foruzaingoa eta Ribaforadako udaltzainak. Babes Zibileko eta Gurutze Gorriko kideak ere aritu dira laguntzen.


Summary: Foro Sozialak «etsigarritzat» jo du Informazio Klasifikatuen Lege Aurreproiektua. Nazioarteko zuzenbidean oinarritutako lege bat adosteko eskatu die inbestidurako blokeko indarrei.

Espainiako Gobernuak aurkeztutako Informazio Klasifikatuen Lege aurreproiektuak kritika ugari jaso ditu publiko egin zutenetik. Haiei batu zaie Foro Sozial Iraunkorra ere. «Etsigarritzat» jo du proposamena, eta inbestidurako gehiengoa baliatzeko eskatu dio Moncloari, testua hobetzeko: «Gizarte heldu eta demokratiko batek ezin du egia osoa eskuratzeko beldurrik izan».

Talde parlamentarioek azken egunetan egindako adierazpenek erakusten dute badaudela aurreproiektua aldatzeko baldintzak, Foro Sozialaren arabera. Hala, alderdiei eskatu die «giza eskubideen urraketen biktimen arteko diskriminaziorik ezaren nazioarteko zuzenbidean» eta «biktima guztiek egia, justizia eta erreparaziorako eskubidean» oinarritutako akordio baten alde egiteko.

1968ko Sekretu Ofizialen Legearen erreforma da estatuaren eta hark garatutako gerra zikinaren zenbait biktimaren kasuetan egia azaltzeko «bide egingarri bakarrenetakoa». Foro Sozialaren esanetan, ordea, gobernuaren aurreproiektuak ez die behar duten erantzuna ematen, ez GALen ez torturaren biktimei.

Aurreproiektuak 50 urtera arteko epeak aurreikusten ditu sekretuak publiko egiteko, eta haiek beste hamabost urtez ezkutuan mantentzeko aukera ematen dio Ministroen Kontseiluari. Hala, Foro Sozialak uste du egungo legeak baino «denbora kortse handiagoa» ezarriko lukeela, biktimen «birbiktimazioan» sakonduta: «Oraindik bizi diren ‘hirugarren mailako biktimen’ sentimenduan sakonduz, inpunitatea bermatzeaz gain». Kontrara, erreformak EAEko Polizia Abusuen Biktimen Legearen Balorazio Batzordearen lana erraztu beharko lukeela adierazi du, baita Nafarroan prestatzen ari diren molde bereko legea ere.

Beraz, aurreproiektuak hartutako bidea baztertu eta Nafarroako Parlamentuak iazko martxoan lortutako akordioa abiapuntu gisa hartzeko eskatu du. Orduko hartan, Navarra Suma ez beste guztiek bat egin zuten Espainiako Gobernuari eskatzeko Sekretu Ofizialen Legea aldatu dezala, Mikel Zabalzaren heriotzaren nondik norakoak argitzeko.

Ez da Foro Sozialak halako eskaera bat egiten duen lehen aldia. Iazko irailean gutun bat bidali zien Espainiako Presidentetza ministro Felix Bolañosi eta inbestidurako blokea osatzen duten alderdiei. Testu hartan, hausnarketa bat egiteko eta erreformari «nazioarteko parametroen ikuspegitik» heltzeko eskatu zien politikariei. Horrekin batera, exijitu zuen «artxibo ofizialetarako sarbidea behar-beharrezkoa baino gehiago luzatzen duen kortse berririk» ez ezartzeko.


Summary: «Zenbat aldiz bonbardatu behar dute Gaza nazioarteak zerbait egin dezan?». Leherketak eten badira ere, Gazako palestinarren egoera larria da oraindik. Ez dute edateko urik, ezta argindarrik ere, eta Israelek eten egin die erregai hornidura. Al Mezan gobernuz kanpoko erakundeko zuzendariak salatu du hiltzen utzi dituztela.

Gazan egiten diren giza eskubideen urraketak dokumentatzeaz arduratzen da Al Mezan giza eskubideen erakundea. Gaza hirian dute egoitza nagusia, eta handik erantzun die BERRIAren galderei Samir Zaqout zuzendari nagusiak.

Ikusi gehiago: Indarrean da Israelek eta Jihad Islamikoak adostutako su etena

Hiru eguneko bonbardaketen ondoren, su etena hitzartu dute Israelek eta Jihad Islamikoak. Nola dago orain Gaza?

Bonbardaketak izugarriak izan dira, baina egoera honetatik okerrena ez da hori. Edateko urik eta argindarrik gabe gaude; erietxeetan ez dute nahikoa baliabide zaurituak artatzeko. Israelek utzi dio bonbak jaurtitzeari, baina palestinarrak hiltzen ari da. Erasoaren aurretik ere, argindarra etengabe eteten zuten, baina joan den larunbatetik geldirik dago Gazako argindar planta bakarra, Israelek utzi egin diolako erregaia bidaltzeari. Egunean, gehienez ere lau orduz dugu argindarra, eta beste hamasei orduz ilunpean egon behar dugu. Horri gehitu behar diogu bonbardaketek kalte handiak eragin dituztela azpiegitura zibiletan, batez ere edateko ura eta argindarra banatzeko sareetan.

Ez dugu ezer, eta ezin ditugu gure oinarrizko beharrak ere ase. Bonbek etxeak suntsitu dituzte; horietako asko azken erasoaldiaren ondoren eraikiak ziren, eta orain berriz eraiki beharko dira, baina horretarako ere ez daukagu materialik. Janaria ere ez da sartzen, Israelek blokeatuak dituelako hornigaiak sartzeko pasabideak.

Blokeoa, baina, ez da berria. Hamabost urte daramatza Gazak itxita.

Bai, baldintza hauetan bizitzen daramatzagu urteak. Espetxe bilakatu dute eskualdea. Ez dago hemendik irteteko modurik Tel Aviven baimenarekin ez bada. Aurrera egiten dugu besterik egiten ez dakigulako, baina inork ez luke modu honetan bizi behar. Oinarrizko eskubiderik txikiena ere urratu egiten zaie palestinarrei: haurrak ezin dira eskolara joan, ez daukagu osasun zerbitzurik, ez askatasunik...

Baduzue nazioartearen laguntzarik?

Ez. Lotsagarria da nazioartearen jarrera. Isilik daude, beste aldera begira. Errusiak Ukrainaren aurka jo zuenean, berehala altxatu ziren guztiak, eta bitartekaritza lanetan hasi ziren, eta Kievi laguntzen. Baina gurekin ez da berdin. Ez dute interesik Israelen aurka joateko. Zenbat aldiz bonbardatu behar dute Gaza nazioarteak zerbait egin dezan? Hor dituzu 2012ko eta 2014ko erasoaldiak: herritarrak etxean hil zituzten, hondakin artetik jaso genituen ehunka zibilen gorpuak, eta zer egin zuten agintariek? Isilik geratu. Zenbat aldiz jo dugu Nazioarteko Zigor Auzitegira? Zer egin dute? Ezer ere ez.

Ez dugu eskatzen Israel bonbardatzeko: Giza Eskubideen Ituna errespeta dezatela, besterik ez; Genevan hitzartutakoa bete dezatela. Erresuma Batuak, Alemaniak, Frantziak, Espainiak esku hartu izan dute beste hainbat gatazkatan, hasi Indiatik eta Myanmarreraino; salatu dituzte gerra krimenak, eta eskatu dituzte zigorrak. Baina palestinarrok, antza, ez gara besteak bezalakoak: gu hiltzen utz gaitzakete.

Noiz arte iraun dezake egoera honek?

Norbaitek esku hartu ezean, guk etsi arte. Baina ez dugu etsiko; beste urte bat egingo dugu, eta haren atzetik beste bat, eta gero beste bat. Jarraituko dugu urraketak salatzen, eta gertatzen ari dena dokumentatzen, hori baita gure lana.


Summary: Renferen erabiltzaileek doako bonuak eta deskontuak eska ditzakete gaurtik aurrera. Internet bidez eska daitezke. Neurria irailetik 1etik abenduaren 31ra egongo da indarrean, eta tarte horretan gutxienez hamasei bidaia egin beharko ditu erabiltzaileak.

Doako bonuak aldirietan eta tarteko distantziako trenetan, eta %50eko deskontua Avant zerbitzuetako multibidaia abonuetan. Gaurtik aurrera, Renferen erabiltzaileek tren zerbitzuetako doako bonuak eta deskontu bonuak eskatu ahal izango dituzte Internet bidez, nahiz eta ez dituzten jasoko abuztuaren 24ra arte.

Eskariak egiteko epea aurrez irekitzearen helburua da erabiltzaileek denborarekin egitea izen ematea. Hala, hilaren 24tik aurrera jaso ahal izango dituzte deskontu bonuak, eta irailaren 1etik abenduaren 31ra arte erabili. Renferen webgunean edo app-ean eman daiteke izena.

Bonuak doakoak dira, baina aldiriko trenen erabiltzaileek hamar euro utzi beharko dituzte berme modura. Hura bueltan jasotzeko, gutxienez hamasei bidaia egin beharko dituzte neurria indarrean egongo den lau hilabeteetan: hileko lau. Tarteko distantziako trenetan, berbera izango da funtzionamendua, baina bermea hogei euro izango da.

Espainiako Gobernuak ekainean iragarri zuen inflazioari aurre egiteko garraio publikoaren prezioak jaitsiko dituela. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako garraio publikoan ere prezioak %50 merkatuko dituzte, eta Nafarroan, berriz, %30.

Neurria indarrean jartzeko, Espainiako Ogasun Ministerioak 210 milioi euro transferituko dizkio Renferi.

Mugi, Barik eta Bat

Madrilen neurriak ez die Renferen erabiltzaileei soilik eragingo. Mugi, Barik eta Bat txartelen erabiltzaileek ere %50eko beherapenak izango dituzte irailaren 1etik urtea amaitu arte, txartela erabil daitekeen zerbitzu guztietan: Euskotren, Lurraldebus, Bizkaibus, hainbat herritako autobus zerbitzuak...

Deskontu horiek izateko, ez dute tramiterik egin beharko erabiltzaileek.


Zientzia fikziozko kapitalismoa

Summary: Zientzia fikziozko kapitalismoa. Forbes zerrendaren arabera, munduko pertsonarik aberatsena da Elon Musk. Auto elektrikoen Tesla konpainia da haren enpresa nagusia, baina, horregatik baino gehiago, ideiak saltzeagatik egin da famatu. Esan ohi da kapitalismoak jauzi berri bat egin duela Muskekin.

Superaberatsen artean, hura da «ameslaririk handiena». Edo hala diote, bederen, Elon Musken (Pretoria, Hegoafrika, 1971) biografia gehienek. Batzuentzat, «etorkizuna aurreikusten duena» (titulu hori du haren biografia ofizialak); beste batzuentzat, ke saltzailea. Baina, beste ezeren gainetik, haren xede nagusia dirua egitea da. «Irabazi, arriskatzeko», berak esatea atsegin duen moduan. Ez alferrik, munduko pertsonarik aberatsena da, Forbes zerrendaren arabera. Eta 2021ean Time aldizkariak «urteko pertsona» izendatu zuen. Musk ez da rara avis bat superaberatsen artean, berak irudi hori eman nahi duen arren. Baina baditu bere berezitasunak. Pertsonaiarik publikoena da, gaia edozein delarik ere bere iritzia emateko zalea, bereziki sare sozialetan. Izan itxura sakoneko hausnarketak, izan iruzkin hutsalak, izan munduari bira ematen dioten iritzi polemikoak. Enpresaburu gisa, hainbeste miresten duen zientzia fikziozko nobela batetik ateratako pertsonaia baten irudia eman nahi du, beste inork ez dituen ideiak gauzatzeko superbotereak dituen batena. Ziur da bere «asmakizunak» gizadiaren mesederako direla, lurraren suntsipen ekologikoa saihesteko, roboten gehiegizko botereari aurre egiteko... Eta horregatik ez du ekintza filantropikorik egiten, gainerako dirudun handiek hain gustuko duten moduan.

Haren arerioek, baina, «zerga iruzurgile profesionala» izatea leporatzen diote; arrazista eta sexista, bere langileen eta bere esperimentuetarako erabiltzen dituen animalien eskubideei inolako errespeturik ez diena. «Gezurti patologiko bat da, atentzio bilatzaile etsi bat, zorakerien saltzaile bat»; izenondo horiek eta beste hainbat erabili dituzte Bill Gatesek eta enparauek haren aurka egiteko. Baina enpresari hegoafrikarrarekin liluratuta daudenak ere badaude, eta asko gainera, bere egitasmoak aurrera eramateko lortu dituen milaka milioiko finantzaketa publiko eta pribatuek erakusten dutenez. Amets amerikarra 5.0 2003. urtean, Tesla konpainia sortu zuenean, inor gutxik pentsa zezakeen gidaririk gabeko auto elektrikoetan. Gauza bera gertatu zitzaion 1990eko hamarkadan, Internet bidez ordainketak egiteko sistema martxan jarri zuenean —X.com, geroago Paypal—. Gaur egun, beste amets bat du begiz joa: 2050. urtea baino lehen gizakiek Martera bidaiak egitea —Space X enpresa sortu du horretarako—.

Elon Musk bere amarekin aurtengo maiatzean, New Yorken. JUSTIN LANE / EFE

Halako biografietan ohikoa denez, oso gazte zela hasi zen negozioak egiten. 12 urterekin, berak egindako bideo jolas bat saldu zuen 425 euroren truke. Gaur egun, 2802.000 milioi euroko ondasuna du. Haren familiak dirua egin zuen Afrikan, diamante meatzeetan. Baina biografoek diotenez, ez zuen haurtzaro goxoa izan: ume bakartia zen, zientzia fikziozko liburuetara emana; berak kontatu duenez, gainerako haurrek jazarri egin zioten horregatik, eta horrek markatu omen du haren izaera. «Hura ezagutu dutenek diote pertsona ziztrin, anker eta harroputza dela, bereziki desafiatuta sentitzen denean», idatzi zuen Ashlee Vence biografoak. Hegoafrikan jaio, eta, 18 urterekin, Kanadara ihes egin zuen. Fisikako eta Ekonomiako doktoretza egin zuen AEBetan, eta berehala sortu zuen bere lehen enpresa arrakastatsua, 1995ean: Zip2, Interneteko egunkarientzako softwarea egiten zuen konpainia bat. Aitak utzitako diruarekin hasi ziren Musk anaiak, 28.000 eurorekin, eta, lau urte geroago, 307 milioirengatik saldu zuten. Diru horrekin, online bankara egin zuen jauzia, X.com-ekin. 2002an, eBayk erosi zuen Paypal, 1.500 milioi euro ordainduta. Jasotako dirutzarekin, bi enpresa sortu zituen Muskek: Solar City eguzki energiarako sistemen hornitzailea eta Tesla auto elektrikoen fabrikatzailea. Konpainia horien arrakastak, azkenean, superaberatsen klubean sartzea ahalbidetu zion. Baina salmentengatik izango balitz, aspaldi itxita egon beharko luke Teslak. 800.000 auto merkaturatu zituen iaz; Volkswagenek, hamar milioi. Baina lehenak bigarrenak baino balio handiagoa du burtsan. Zergatik? Tesla auto ekoizle bat baino gehiago da: konpainia teknologiko bat da. Haren fabrikarik handienak ez dira autoak ekoizteko, bateriak egiteko baizik: aurten bere lehen gigafaktoria inauguratu du Europan, Alemanian, eta Txinan aurki bigarrena eraikitzeko asmoa agertu du. Teslaren egitekoa ez da autoak saltzea, I+Ga baizik. Haren enpresen balioa ideietan dago. Zenbat eta eroagoa, orduan ete garestiagoa. Space X Martera bidaiak egiteko konpainiak, adibidez, 33.000 milioi euroko balioa du gaur egun. Eta zer egin du orain arte? 2018an, Tesla auto bat jaurti zuen espaziora —han jarraitzen du oraindik—.

Haren enpresa guztiak kontuan hartuz, Muskek 100.000tik gora langile ditu beretzat lanean. 2018an, Wired aldizkariak «infernu» baten gisa deskribatu zuen haren lantegietako lan giroa. Langileak nahierara kaleratzeagatik, arrazakeriagatik eta sexu jazarpenagatik ikertu eta zigortu izan dute Musk. «Inguruko jendeak beldur dio, eta berak beldur dio egia esateari. Langileak mugara eramaten ditu. Ordutegirik gabe lanean, gau eta egun. Egun batean gauzak ondo egin ditzakezu, eta heroitzat hartzen zaitu. Baina hurrengoan huts egiten baduzu edo berak ezarritako helburuak betetzen ez badituzu, kaleratu edo tratu txarrak eman diezazkizuke», adierazi zuen Teslako ingeniari batek, Vancek idatzitako biografian. Twitter sare soziala erostea izan da Musken azken «erokeria». 44.000 milioi euro jartzeko prest zegoela esan zuen, baina azkenean atzera egin du, eta baliteke 1.000 milioiko isuna ordaintzea horregatik. Ikusteko dago zer gertatuko den azkenean, eta zein diren Musken benetako asmoak. Izan ere, hori baita haren ideien eta abiatu dituen proiektu gehienen misterio nagusia.

Dirudunak, guruak. Aitzindariak, ameslariak, ekintzaileak... Lezio emaile ugari daude aberatsen artean, eta are gehiago dira teknologia berriekin sortutako enpresa erraldoietan.

Irune Lasa

Marten hil nahi luke Elon Muskek. Teslaren sortzailea lotsagabeago agertu ohi da Bill Gates, Jeff Bezos eta teknologiei eta sare sozialei lotutako beste aberatsak baino. Sarriago hitz egiten, txiokatzen du, eta formaltasun gutxiagorekin. Eta horrekin, argi eta garbi ikusten da zer pentsatzen duen Muskek bere buruaz —eta besteez—. Iaz esan zuen harrituko litzatekeela «bost urteren buruan» SpaceX Marteratzea. Halako iragarpen ahoberoengatik ezaguna da Teslaren sortzailea, eta urteak daramatza Marteri buruzkoekin; burmuinean ezarriko diren txipak iragartzen; giza adimenaren eta adimen artifizialaren sinbiosia izango diren ziborgez hitz egiten...

Ez baitu bere burua handi-mandi diletante gisa ikusten. Bera ameslaria da, ekintzailea, esploratzailea, buruargia, mundua eta etorkizuna aldatuko dituen aitzindaria. Zerbait ezberdina, hobeagoa ez esatearren. Edonola ere, mundutik aura balute bezala ibiltzen diren guru ustekoak ez dira gutxi enpresa teknologiko handi arrakastatsuen buruzagitzetan eta munduko aberatsenen Forbes zerrenda ezagunean.

Transhumanismoak edo posthumanismoak baditu jarraitzaileak zerrenda horretan; eta badaude Ayn Rand (1905-1982) idazlearen zaleak ere, zeinak libertarianismoaren, nagusitasunaren eta berekoikeriaren gorazarrea egiten baitzuen. Elon Muskek behin baino gehiagotan aipatu izan du Rand; Appleren sortzaile Steve Jobs ezagunarentzat inspirazioa izan omen ziren haren liburuak; PayPalen sortzaile Peter Thiel ere Randen mireslea da. Uberreko buruzagi Travis Kalanick, Twitterren fundatzaile Jack Dorsey...

Ayn Randek estatu ahalik eta txikiena eta laissez faire-a defenditzen zituen neoliberalismoaren hasieran, eta jarraitzaile dezente izan zituen 1980ko urteetan. Gero, berriz ere, Rand ideien itzala antzeman zitekeen Donald Trump Etxe Zurira eramango zuen mugimenduan, eta Trumpek berak aitortu izan du haren mireslea dela. Enpresa teknologikoei lotutako aberatsek, orain, beste begirada batekin ulertzen dute Randen filosofia. Vanity Fair aldizkariak 2016an dirudun haiei buruz egindako artikulu batean esplikatzen zuen zergatik. «Muinean, Randen filosofiak iradokitzen du ondo dagoela berekoia izatea, zikoitza eta interesatua izatea negozioetan batez ere. Kosta ahala kosta irabazteko mentalitate hori da gizarteko arauak aldatzearen prezioa». Aitzindaritzaren ardura.


Perfekzio plastifikatua

Summary: Perfekzio plastifikatua. Poltsetan doazen entsaladen ekoizpen prozesuan hotz katea ez apurtzea garrantzitsua dela azpimarratu dute Floretteko arduradunek. Ekologistek kalte ekologikoez ohartarazi dute.

Hazia ereitetik platerera iritsi arte, prozesu luzea egiten dute entsaladek. Plastikozko poltsetan doazen entsaladen prozesuaren nondik norakoak azaldu dituzte Florette enpresako arduradunek. Azpimarratu dute bereziki garrantzitsua dela prozesu osoan hotz katea ez apurtzea, eta helburua dela produktu «homogeneoa», «ona», «defekturik gabekoa» eta «merkatuaren eskaeraren araberakoa» sortzea. Horrez gain, Eguzki talde ekologistak horrelako produktuen arriskuez ohartarazi du. «Adi seinaleetara, ez ukitu makinarik baimenik gabe, debekatuta dago jatea edo edatea, kendu bitxiak...», debeku eta agindu zerrenda luze bati kasu egin behar zaio Floretteren lursailetan sartzeko. Horren zergatia azaldu du Maria Oños Florette enpresako lehengaien kalitatearen arduradunak: «Elikagaien kalitatea ziurtatzeko bete beharreko neurriak dira».

Idoia Zabaleta, Foku

Neurriak azaltzeaz gain, produzitzeko egin beharreko planez mintzatu da. Ereiten hasi baino lehen, lurraren kudeaketaren inguruko plana egiten dute; bertan aztertzen dituzte lurraren mantenugaiak, ongarritzeko plana, eta lekuaren beharren arabera modu batean edo bestean lantzen dute lurra. «Oso garrantzitsua da lurraren kudeaketa ondo egitea erabilera ona egiteko; hau da, egin beharrekoa ahalik eta energia gutxien kontsumituz egitea», azaldu du. Horrez gain, garrantzitsua da lurraren beharrak «ongi» aztertzea ongarritze «justua» izateko: «Modu horretan, laboreak bere sortze erritmo naturalari jarraitzen dio, presarik gabe; azkarregi hazten bada, ahultzen eta zimeltzen dira». Azaldu duenez, horrek energia gutxiago kontsumitzen du: «Labore jasangarria egitea da xedea».

Lurrak daukan hezetasuna ere aztertzen dute, beharren arabera kudeatzen baitute ura. Babesturiko laboreetan, mikroihintzatze teknika erabiltzen dute, «eraginkorrena» delako. Aire zabalean, tantakako ureztatze teknika erabiltzen dute. «Euritik jasotako ur birziklatua daukaten iturriak ditugu», azpimarratu du. Ahalik eta ur gutxien kontsumitzen saiatzen dira; horretarako, berotegi batzuetan manta termiko bat erabiltzen dute lurra homogeneizatzeko eta hezetasuna mantentzeko: «Askoz hobe hozitzen da, eta hazteko garaian ez da hainbeste ureztatu behar».

. Idoia Zabaleta, Foku

Lurra zaintzeko beste modu bat lurra solaritzatzea da; horretako, materia organikoa botatzen da, eta plastiko batekin estaltzen da dena. Udan egiten da, produktu kimikorik ez erabiltzeko. «Tenperatura igotzen denez, belar txarren haziak eta onddoak hiltzen ditu», azaldu du Oñosek. Goizean goiz Garaiaren arabera, leku batean edo bestean ereiten dute. «Xedea da produkzio zentroetatik ahalik eta gertuen egotea, energia gutxiago kontsumitzeko». Euskal Herrian produkzio zentro bakarra dute; Milagron (Nafarroa). Laborea lantzeko hiru lursail dituzte, aire zabalean zein berotegietan daukate laborea, baina udan ez dute aire zabalean ekoizten. Aire zabalean sortutako laborea udaberrian ereiten dute.

Iceberg letxuga, Batavia, erromatarra, eskarola eta espinaka helduak landatzen dituzte, besteak beste, aire zabalean. Eskuz ereiten eta jasotzen dira. Berotegietan, ordea, errukula, berroak, kanonigoak eta letxuga ernamuin gorriak ereiten dituzte makina batzuen bidez. Uzta biltzeko makinarekin jasotzen dituzte: «Lurrak homogeneoa egon behar du marraza batekin mozteko, eta ez izateko ez handiegia, ez txikiegia». Uzta jasotzeko ordurik «onena» aukeratu behar dela esan du Oñosek; horregatik, udan gauean biltzen dute uzta: «Gerta daiteke ordurik onena goizeko hiruretan izatea, fresko dagoelako; beroa egiten badu, produktua zimeltzen da, eta poltsetan ikusten da». Neguan, ordea, hezetasuna dagoenez, geroago biltzen da. Behin jasota, hozteko makina batzuetan sartzen dituzte; hortik, kamioi batean, produkzio zentrora eramateko. «Mozten denetik platerera iritsi arte hotz egon behar du; bestela, eboluzionatu egiten da», nabarmendu du Julen Sarasolak, Milagroko ekoizpen zentroko poltsen kontroleko arduradunak. Hortaz, produkzio zentroan lan egiteko arropa berezia behar da, hotzik ez pasatzeko; horrez gain, higiene neurri batzuk hartu behar dira: eskuak eta zapatak behin eta berriz garbitu behar dira, eta txano bat eraman. Horrez gain, ezin dira bitxiak eraman, ezin da janaririk ez edaririk sartu, eta debekatuta dago erretzea eta jatea. Gainera, zenbait gaixotasunen sintomak izan dituztenak ez dira sartu. Horren zergatia azaldu du Sarasolak: «Produktua gordinik jaten denez, ahalik eta neurri gehien hartu behar dira».

Materia organikoa bota, eta plastiko batekin estaltzen da lurra belar txarrak kentzeko. Idoia Zabaleta, Foku

Uzta fabrikara iristen denean, lehenengo urratsa aukeraketa da. Uzta lantzeko zenbait ekoizpen lerro dituzte, eta horiek moduluetan banatzen dute uzta. «Nahi ez duguna kentzean datza; modu horretan, onena aukeratzen dugu». Aukeratutakoa txikitzen da, eta garbigailu batean sartzen dute, bi gradutan. Hortik, gela zurira doa aukeratutakoa. Bertan, zentrifugagailu handi batean sartzen dituzte letxuga helduak. Ekoizpen lerroari jarraituz, makina batek «akatsak» dituen zatiak kentzen ditu: «Kamera baten bidez detektatzen du marroiagoa den, urratuta dagoen edo letxuga ez den zerbait dagoen, eta hori baztertzen Gero, zenbait letxuga nahasten dituzte. Denek pisu iguala izan behar dute, «homogeneoak» izateko. Hortik, poltsetara doaz entsaladak, eta kartoizko kutxetan sartzen dituzte kamioietan sartzeko. Uzta jasotzen dutenetik saltokietara iritsi arte, hogeita lau ordu baino gutxiago igaro behar dira. «Aurreikuspenen arabera egiten dugu lan. Produktua 06:00 aldera iristen denez, ez dakigu zer eskari izanen dugun». Hortaz, espero duten eskaria baino pixka bat gehiago produzitzen dute, eta aurreko eguneko stockarekin jolasten dute: «Hamar egun irauten dute, gutxi gorabehera; hortaz, 12:00etarako saltokietara bidean egon behar dute». Lan erritmoa eta funtzionamendua «tentsio handikoa» dela azpimarratu du: «Ez gara inoiz aspertzen».

Sarasolak esan du fabrikatik saltokira egindako bidean ere hotz mantendu behar direla entsaladak: «Berotzen badira, zimeldu egiten dira». Hotz mantentzearen garrantziaz ere mintzatu da Garikoitz Plazaola Eguzki talde ekologistako kidea: «Hotz katea apurtzeak osasun arazoak eragin ditzake; plastikozko bildukietan doazen jakietan arriskua handitzen da; adibidez, salmonella eta Escherichia coli kasuak atera dira». Gordinik jaten denez, arriskua «handiagoa» dela esan du. Ingurumenaren kalterako Plastikoaren erabilerak ingurumenean duen eraginaz ohartarazi du Plazaolak:«Nahiz eta eduki birziklagarriak izan, bildukirik ez erabiltzearen eta bildukiak erabiltzearen artean alde handia dago». Gaineratu duenez, plastikoak, orokorrean, petrolioa du jatorrian: «Erregai fosilen kalteen antzekoak dira; gainera, plastikoa sortzeko egiten diren eraldaketek gai kutsagarri berriak sor ditzakete». Hondakin horietatik «ehuneko handi bat» erraustegietara doala salatu du: «Gai kimikoen sorburu nagusia plastikoa da». Hortaz, zenbait gomendio eman ditu: «Badakit poltsetan sartutako produktuak erabiltzea askoz errazagoa dela denbora gutxiago eskatzen dutelako, baina komeni da, ahal den neurrian, ahalik eta produktu fresko gehien kontsumitzea, gai kutsagarri gutxiago eragiten dituztelako, eta, ondorioz, kalte txikiagoa egin ingurumenari. Gainera, freskoak direnez, zero kilometrokoak edo gertukoagokoak izateko aukera gehiago dago».


Summary: COVID-19arekin hildakoak eta positibo eman dutenak gutxituz doaz etengabe. Astetik astera, nabarmen jaisten ari dira kopuruak; oraingoan, 31 hildako izan dira, eta 1.881 positibo.

Koronabirus kasuak nabarmen behera doaz azken asteetan. Hain zuzen, 31 pertsona hil dira Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan abuztuaren 1etik 7ra COVID-19arekin, Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak argitaratu dituen datuen arabera. Aurreko astean, berriz, 53 izan ziren gaixotasun horrekin hildakoak. Ospitaleetako presioak ere behera egin du: 286 pertsona daude ospitaleratuta, horietatik 9 ZIUetan—joan den astean 428 pertsona zeuden ospitaleetan COVID-19ak jota—.

Positibo kopuruari begiratuta ere, beheranzko joera bat ikus daiteke; 1.881 pertsonak eman dute positibo oraingo honetan, eta horietatik 1.305ek 60 urte baino gehiago dituzte. Joan den astean, guztira 2.730 izan ziren positibo eman zutenak. Izan ere, 14 eguneko intzidentzia tasa metatuak beheranzko joera hartua zuen azken asteetan, eta orain ere horrela jarraitzen du: 210,24 dela jaso du Eusko Jaurlaritzaren txostenak—310ekoa zen joan den asteko txostenean—.

Nafarroan, berriz, 1.244 kasu atzeman zituzten joan den astean. Han ere beherakada nabarmena izan da: %64 jaitsi da positibo kopurua aurreko astearen aldean. Intzidentzia jaistearekin batera, gutxitu egin ziren COVID-19aren ondorioz ospitaleratutakoak: 36 gaixo erietxeratu zituzten, aurreko astean baino %72 gutxiago —93 lagun ospitaleratu zituzten—. Koronabirusak jota hil direnei dagokienez, hamar gaixo zendu ziren: aurrekoan baino hamasei gutxiago.

Txertaketak

Azken astean 104 txerto pediatriko gehiago jarri dituztela jakinarazi du Jaurlaritzak. Guztira 142.981 ezarri dituzte pandemia hasi zenetik, eta, beraz, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 5 eta 11 urte arteko haurren %48,8 daude txertatuta dagoeneko; 88.305ek jaso dute dosi bat gutxienez, eta 70.710ek bete dute pauta osoa.