Summary: ITP Aero Castingeko 87 kaleratzeak baliogabetu ditu EAEko Auzitegi Nagusiak. Abenduko erregulazioa indargabetu du, eta kaleratuak berriz hartzera behartu du enpresa. Zuzendaritza ez dago ados, eta helegitea jarriko du Auzitegi Gorenean.

ITP Aero Castingek —lehen, Precision Casting Bilbao— berriz hartu beharko ditu abenduko lan erregulazioan kaleraturiko 87 langileak. EAEko Auzitegi Nagusiak indargabetu egin du enpresaren erabakia, eta neurrian atzera egiteko obligazioa du. Epaileen arabera, enpresaren argudio ekonomiko eta produktiboek harreman zuzena dute COVID-19arekin, eta gogoratu dute ezin dela kaleratzerik egin pandemiak eragindako arrazoiengatik. Hiru epaileetako batek, baina, boz partikularra eman du. Haren ustez, kaleratze bidegabeak behar lukete. Horrek hauspotu egiten du enpresak helegitea jartzeko duen eskubidea.

ITP Aero Castingeko erregulazioaren hurrengo partida Espainiako Auzitegi Gorenean jokatuko da, enpresak helegitea jarriko duela jakinarazi baitu. Bitartean, kaleraturiko 87 langileak eta diziplina arrazoiengatik behin-behinean kaleraturik zeuden beste hiru Sestao eta Barakaldoko (Bizkaia) plantetara itzuliko dira aurki. Horez gain, urtarrilaren 7az geroztik, neurria indarrean sartu zen eguna, kobratu gabe dituzten soldatak jasoko dituzte.

Apirilaren 27an eginiko epaiketan langile batzordeko sindikatuetako (CCOO, LAB, UGT eta LAB) abokatuek hiru salaketa egin zituzten erregulazioa indargabetu zedin eskatzeko: fede txarra zegoela negoziazioan; kaleratuen aukeraketa ez zela objektiboa, alegia enpresak irizpide propioen arabera erabaki zuela nor kaleratu eta nor ez; eta, azkenik, koronabirusak zuzenean eragindako arrazoiengatik kaleratzeko debekua. Lehen bien zantzurik ez dute ikusi epaileek; hirugarrenean, aldiz, arrazoia eman diete.

Ezusteko ebazpena izan da, iragan astean sala berak ontzat eman baitzuen Aernnova Aeroestructuras Alavako erregulazioa, eta hura ere aeronautikako enpresa da. Bi auzi, baina, inoiz ez dira berdinak; denek dituzte ñabardura propioak, eta, oraingoan, epaileen iritziz, ITP Aero Castingek erregulazioa egiteko arrazoien oinarria «ez da ekonomiko-produktibo estrukturala», pandemiak eragindako behin-behineko egoerarena baizik. Aernnovaren ebazpenean, aldiz, epaileek argi zioten aeronautikaren krisia estrukturala dela. Ez da ñabardura itxikia, hori baita azken finean sektoreak duen eztabaida, eta ebazpenak baldintzatu ere egin ditzake.

Epaileek puntu horren azalpen luze zabala ematen dute ebazpenean. Epaileek diote egia dela iazko azaroaren aurreko hiru hiruhilekoetan ITP Aerok ekoizpen jaitsiera izan zuela, baina hiru horietako azken biak ezin direla kontuan hartu, «pandemiarekin eta hark eragindako egoerarekin bat egiten dutelako», eta 2020ko lehen hiruhilekoa aurrekoak baino hobea izan zela. Gauzak hala, zaila iruditzen zaie onartzea zenbaki gorriko hiruhilekoak egon direla jarraian, eta, ondorioz, «harturiko neurriak neurrigabeak dira», eta ez da onargarria «lantaldearen bosten bat kaleratzea salmenta datu horiekin». Jokaleku horretan, gogoratu dute Espainiako Gobernuaren irailaren 29ko lege dekretuak mugatu egiten dituela enpresek COVID-19arengatik kontratuak eteteko dituzten aukerak, eta epaileen iritziz enpresak ez du argudiatu «pandemiarekin harremanik ez duten arrazoirik». Maite Alejandro epailea, baina, ez da iritzi berekoa, eta harena da boz partikularra. Haren ustez, kaleratze bidegabea ebatzi beharko litzateke. Izan ere, erregulazioa egiteko arrazoi ekonomiko nahikoa ez egon arren, COVID-19arengatik kaleratzearen debekua «ezin da modu orokorrean erabili», batez ere enpresaren iraupena jokoan egon daitekeenean.

Sindikatuak, pozik

Sindikatuek ebazpenaren balorazio positiboa egin dute. CCOOk, esaterako —hark du gehiengoa batzordean—, «langileen konpromisoa eta borrokarako grina» goratu du. LABek, berriz, Jaurlaritzari eskatu dio ITPri exiji diezaiola helegiterik ez jartzeko, eta erakundeak gatazkan izandako jarrera kritikatu du: «Egin duen gauza bakarra Ertzaintza bidaltzea izan da langileak egurtzera eta guztiz zilegia zen lan borroka bat kriminalitzera». ELAk langileen borroka txalotu du, eta eginiko greba mugagabea goratu du —hilabeteko greba izan zen—. UGTren iritziz, azkenik, «justizia egin da».


Summary: Iratxe Urkiaga: «Herritik irtenda, arnasguneetatik irtenda, igartzen da erdaretarako joera». Iratxe Urkiaga antzezleari egin diote Arnasa Gara kanpainaren barruan antolatutako zazpigarren elkarrizketa. Euskarari eustearen garrantziaz hitz egin dute, besteak beste.

Iratxe Urkiaga antzezlearekin egin dute Arnasa Gara kanpainako zazpigarren elkarrizketa. Euskararen tximeleta efektua ikus-entzunezkoaren inguruan jardun dute zuzenekoan, eta, besteak beste, euskarari eustearen garrantziaren inguruan hausnartu dute. «Euskarari eustean, ingurukoak ere euskaraz mintzatzeko giro berezi eta aproposa sortzen da». Premisa hori izan dute abiapuntu; izan ere, testuinguru hori bera hezurmamitu dute aste honetan zabaldu duten ikus-entzunezkoan.

Pilula horretan, euskarari eustean sortzen den «tximeleta efektuan» jarri dute arreta, eta Graxi Arregi, Sambou Diaby, Mikel Irazusta eta Erika Olaizola aktoreak izan dira protagonista. Kalean edaten ageri dira, lurrean eserita, ikastetxeren bateko patioan. Jolasten ari dira, elkarri esperientziak kontatzen, baina gaztelaniaz ari dira batez ere. Diabyren kasuan, baina, igartzen da kontzienteki eusten ari zaiola euskarari, eta, ahalegin horretan, gainerako solaskideak ere euskaraz hitz egiten jartzen ditu.

Testuinguru hori bera bizi izan duela kontatu du Urkiaga antzezleak: «Oso ona iruditu zait, eta testuinguru erreal bat islatzen du». Lekeitiarra da bera, eta egoera hori batez ere Lekeitiotik (Bizkaia) kanpo bizi izan duela adierazi du: «Batez ere Bilbo inguruan bizi izan dut. Gertatu izan zait guztiek euskaraz dakiten lagunekin egon, eta pixkanaka-pixkanaka erdarazko gero eta berba gehiago entzun… Horrelakoetan, kontzienteki eusten diot euskarari, eta nik egiten ez badut beste lagun bat izaten da jarrera hori hartzen duena. Azkenean, klik egitean datza».

Klik egite hori azpimarratu du; izan ere, askotan pisu nabarmena hartzen du inertziak, eta euskara bigarren maila batean gelditzen da lehenengo harremanetan. Urkiagari ere gertatzen zaio hori, eta tabernaren batera edo saltokiren batera sartzean askotan lehen hitza erdaraz egiten duela aitortu du: «Askotan erdaraz egin dut, pentsatuz euskaraz ez duela jakingo». Hala ere, ezusteko ugari hartu izan dituela azaldu du, eta horrelakoek hausnartzeko modua ematen diotela: «Ahoskera igarri eta euskaraz erantzun didatenetan, barkamena eskatu izan diet».

Hala, lehen hitza euskaraz egitean egin du azpimarra, eta jarrera hori hartzearen garrantzia nabarmendu du. Ez, gainera, tabernari edo saltzaileekin bakarrik, etorkinekin ere joera bera dagoela esan du: «Etorkinei ere erdaraz egiten hasteko joera dugu, eta Lekeition, adibidez, guztiek lekeitiarrez egiten dute. Batzuetan arinkerian erortzen gara, hainbat pertsona eta egoera idealizatzen ditugu, eta, gero, gugana dator talka hori, bueltan». Eta, inertzia horiek guztiak hausteko, lagungarritzat jo ditu Arnasa Gara kanpainan zabaldutako bideoak: «Beharrezkoak dira bidaltzen dituzten mezuak. Hausnartzera bideratzen gaituzte».

Amaitzeko, arnasguneen eta gazteen joeren inguruan hitz egin dute zuzenekoan. Euskararen «birika» gisa izendatu ditu arnasguneak, eta Arnasa Gara kanpainaren barruan lan egitearekin batera ezagutu zuen kontzeptu bat dela kontatu du: «Sekula ez nuen kontzeptu hori entzun». Inguruan sumatzen dituen hizkuntza ohiturei dagokienez, Lekeition euskaraz bizi direla eta euskaraz bizi daitekeela nabarmendu du, baina herritik kanpora joatean errealitate hori desitxuratu egiten dela: «Herritik irtenda, arnasguneetatik irtenda, igartzen da erdaretarako joera».

Hurrengo astean, azkena

Arnasa Gara kanpainaren barruan egin duten zazpigarren zuzeneko elkarrizketa izan da Iratxe Urkiagarena. Hurrengo astean egingo dute azkena, Ainhoa Etxebarria irrati esatari, aurkezle eta antzezlearekin. Martxoaren erdialdean aurkeztu zuten kanpaina, Uemaren, Eusko Jaurlaritzaren eta Nafarroako Gobernuaren artean. Udalerri euskaldunetako eta euskararen arnasguneetako testuinguru ugariak zein diren azaltzen dute kanpainaren bitartez, eta Hiru Damatxo ekoiztetxeak ekoitzitako zortzi ikus-entzunezko dira horren ardatza. Bideo horietako bakoitzean, udalerri euskaldunetan ohikoak diren zenbait testuinguru ikus daitezke, eta, egoera horietatik abiatuta, gogoeta ugari egin.


Summary: Joxe Mari Berasategik euskarara ekarri ditu H.G. Wellsen ipuinak. Zortzi ipuinek osatzen dute 'Hormako atea eta beste ipuin batzuk' liburua, eta Elkarrek argitaratu du.

«Bisionario bat izan zen». Hitz horiekin deskribatu du Joxe Mari Berasategik Herbert George Wells idazle eta filosofo ingeles ezaguna. Fantasiazko munduen sortzaile eta zientzia fikzioaren aitzindarietako bat izan zen Wells, XIX.mendearen amaieran eta XX.aren hasieran. Haren lanek fantasia zientifikoaren, teknologiaren garapenaren eta mundu utopikoen iragarpen profetikoak jaso baitzituzten. 1894an hasi zen ipuinak idazten, eta 1911n plazaratu zuen haien aukeraketa bilduma bat: Hormako atea eta beste ipuin batzuk. Euskarara ekarri du orain liburua Berasategik, eta Elkarrek argitaratu du.

Zortzi ipuinek osatzen dute liburua, eta Wellsek gaztaroan idatzitakoak dira gehien-gehienak: Hormako atea – liburuari izena ematen diona–, Izarra, Armagedonen ametsa, Konoa, Ilatargiaren fabula bat, Diamantegilea, Dinamoen jainkoa eta Itsuen herrialdean. Berasategik azaldu duenez, idazlearen mundu ikuskeraren erakusgarri dira denak, askotariko gaiak eta giroak jorratzen dituztenak, eta «bikain» erakusten dutenak haren idazteko eta sortzeko trebetasuna.

Ingelesezko idazleen artean «eraginik handiena» izan dutenetako bat da Wells, itzultzailearen hitzetan. Eta horren adibide dira, hain zuzen, haren ipuin eta eleberriek izan dituzten irakurle oldeak. Haren nobela zientifko nagusiak, esaterako, The time machine (1895) eta The war of the worlds (1898), etenik gabe inprimatu izan dira. «Idazle askoren irudimena itxuratzen lagundu du, Orwellekin hasi, Borgesekin segi eta zientzia fikziozko idazle guztienganaino». Film asko egin dira haren nobeletan oinarrituta, halaber.

Baina Wells idazle ezaguna da etorkizuneko iragarpenengatik, batez ere. Haren istorioetan azaltzen baitira gerora errealitate bilakatu diren elementu eta gertakizun asko, hala nola hegazkina, tankea, bidaia espazialak, bonba atomikoa, satelite bidezko telebista, Internet, Ilargirako hegaldiak edota gizarte zibilaren airetiko bonbardaketak. Denboran bidaiatzeari, alienen inbasioari eta botere jainkotiarrez hornituriko gizakiei buruz ere idatzi zuen, gainera.

Berasategik, ordea, haren «ikuspegi sozialean» egin du azpimarra: «Maiz aitortzen zaizkio egin zituen profezia zientifikoak, baina asko ez dira ohartzen zein gogor egin zuen borroka bere iragarpen sozialak onartuak izan zitezen». Bizi izan zituen garaietako gertakarien eraginez –mende aldaketa, bi mundu gerrak…–, munduaren gobernabideari buruz ere jardun baitzuen haren lanetan. «Ideia utopikoak» izan ziren horietako asko, mundu mailako estatu bakar bat ezartzearena, kasurako. Haren ideiaren arabera, gobernu orokorrak bermatuko zizkion norbanakoari hezkuntza bat behar bezain ona –bereziki zientzian–, lan asebetegarri bat eta bizitza pribatua gozatzeko askatasuna. «Lehen mundu gerrako katastrofeak erakutsi zuen porrotarekin etsita, mundua berriz heztea proposatu zuen Wellsek».

Berasategiren arabera, zientzialari gisa izan zuen prestakuntzan oinarritua da Wellsen pentsamendu soziala. Eta haren ikuspegi politikoa zeharo lotuta zegoen famatu egin zuen garaiko teknologiarekin. Izan ere, heziketa zientifiko horren bultzadan idatzi zituen bere libururik famatuenak, gaztetako nobela zientifikoak. «Ipuinetan, halere, dagoeneko nabaritzen dira haren kezka sozialak ere, giza izaeraren gainekoak eta gizarte antolamenduaz zituenak».

Gozamenetik abiatuta

Alemanez idatzitako liburuak euskaratu izan ditu Berasategik azken urteetan, batez ere. Peter Handkeren Atezainaren larria penalti-jaurtiketan itzuli zuen iaz, esaterako, eta Leo Perutzen Gauez harrizko zubiaren azpian 2019an, Jesus Mari Olaizola Txiliku-rekin batera. Azken horren itzulpena amaitu berritan zela, «ustekabean» heldu zitzaion Wellsen ipuinen bilduma eskuetara. «Entzuna neukan H.G. Wellsen izena, baina apenas neukan beretik ezer irakurrita, eta asko gustatu zitzaidan». Inolako asmo jakinik gabe hasi zen bere kabuz itzultzen, «gozamen hutsez». Berasategik azaldu du, ordea, itzulpena ez dela lan erraza izan, Wellsen ipuinek idazkera «argi, zehatz eta landu bat» dutelako. «Erronka izan dira, bereziki, berak daukan ingeles aspaldiko hori eta sinpletzat jotzen diren gauza asko itzultzea, agian oraindik euskaraz gehiegi landu gabe ditugulako», azaldu du itzultzaileak. Deskribapen fisikoak –«koloreak eta»–, edota mundu industriala girotzeko makinek eta labe garaiek egiten dituzten «hotsak, zaratak eta burrunbak» jarri ditu adibidetzat. «Xehetasun horiek denak euskaraz ematea niri behintzat ez zait erraza egin», aitortu du Berasategik. «Baina gozatu egin dut».


Summary: 15.000 sinadura bildu dituzte Arabako parke eolikoen aurka. Arabako Mendiak Aske plataformaren arabera, herritarren babesa jaso ostean, «ezinbestekoa» da azpiegiturak gelditzea. Haien arabera, proiektuek energia berriztagarrien abantailak «baliogabetzen» dituzte.

Arabako Mendiak Aske plataformak lurralde horretan eraiki nahi diren hiru proiektu eolikoen aurkako kanpaina bat abiatu zuen orain hilabete, eta, ohartarazi duenez, 15.000 sinadura bildu dituzte. Haien arabera, halako proiektuek mendien industrializazioa dakarte, eta hori «onartezina» da. Jasotako babesaren ostean, ordea, uste dute aldaketarako urratsak egin behar direla: «Ezinbestekoa da berdeguneetan halako azpiegitura grisak baztertzea, eremu natural horiek bizirik irautea beharrezkoa baita lurraldeko bizitzari eusteko, eta hala adierazi du gizarteak».

Proiektu eolikoen eztabaida nagusi izan da azken hilabeteotan. Jaurlaritzaren menpeko EEE Energiaren Euskal Erakundeak Aixeindar sortu zuen Iberdrolarekin batera, eta Araban eraiki nahi dituzten lau parke eolikoren berri eman zuten. Iturrietako, Armakoko eta Labrazako proiektuak dagoeneko BOEn argitaratuta daude apirilaz geroztik, eta alegazioak egiteko tartea zabalik egon da azken hilabete honetan. Arabako Mendiak Aske plataformak ez ezik, Ahal Dugu-k ere 97 alegazio aurkeztu zituen joan den astean hiru proiektu horien aurka. Horrez gain, Azazetan ere parke eoliko bat ezarri nahi dute, eta Arlabanen haize neurtzaile bat jarri nahi dute, eremu horretan parke bat egiteko aukera aztertzeko.

Plataformako kideek, ordea, azpimarratu dute energia eolikoa sortzeko aurkezten ari diren proiektuen ereduek «baliogabetu» egiten dituztela energia berriztagarrien abantailak, eta, era berean, salatu dute Araban gero eta kokapen gehiago proposatu dituztela parkeak egiteko. Halere, gogorarazi dute orain hamabi urte leku horiek babesteko «adostasuna» lortu zutela instituzioek, eta, beraz, proiektuak geldiarazteko eskatu dute. Are, erantsi dute Azazetako proiektuaren aurkako herri alegazioen sinadurarekin jarraituko dutela. «Lurraldeko biztanleak natura ondarea defendatzeko lanean jarraitzera animatzen ditugu».

Espainiako Gobernuak Araban duen azpiordezkaritzan entregatuko dituzte sinadurak ostegunean, Gasteizen, eta elkarretaratze bat ere egingo dute, 11:30ean.

Bizkaian eta Gipuzkoan ere

Araban ez ezik, Bizkaian eta Gipuzkoan ere parke eolikoak ezar daitezkeen aztertzen ari da Eusko Jaurlaritza, Arantxa Tapia Ekonomia Garapeneko, Jasangarritasuneko eta Ingurumeneko sailburuak ohartarazi duenez. Haren arabera, Energia Eolikoaren Lurralde Plan Sektorialak baldintzatzen du proiektu horien kokapena, besteak beste bertan zehazten delako leku bakoitzeko haizearen ezaugarriek zer gaitasun duten elektrizitatea sortzeko. Horrez gainera, erantsi du Araban parkeak sortzeko beste kokapen batzuk ere aztertzen dabiltzala, eta ingurumen eraginaren txostenak egin dituztela. Helburua da 2030eko kontsumituko den energiaren %74 berriztagarriek sortutakoa izatea.


Summary: Hizkuntza gutxituen legearen kontrako helegiteak artikulu bakarraren aurka egin du. Ikastetxeak diruz laguntzeko betebeharra ezarri dute auzitan diputatuek Frantziako Konstituzio Kontseiluan legearen kontra ezarri duten helegitean. Gainerako neurriak, murgiltzea Frantziako Hezkuntza Kodean sartzea esaterako, ez lirateke zalantzan ezarriak izan behar. Diputatu batzuek salatu dute engainatuak izan direla helegitea izenpetzeko orduan.

Frantziako Asanblean onartua izan eta bi astera, Hizkuntzen Ondarea Babesteari eta Sustatzeari Buruzko Legearen kontrako helegitea ezarri zuten Martxan eta Modem alderdiko 61 diputatuk apirilaren 22an, Frantziako Konstituzio Kontseiluan. Gaur, helegite horren dokumentua publiko egin du Mediapart egunkari digitalak: ikastetxeak diruz laguntzeari buruzko 6. artikulua baizik ez dute jarri auzitan, eta, beraz, legearen gainerako neurriak ez lirateke zalantzan emanak izan behar, hala nola murgiltze eredua Frantziako Hezkuntza Kodean sartzea. Azken horrek izan dezake garrantzirik handiena Ipar Euskal Herriari begira. Era berean, errekurtsoa ezartzeko manerak haserrea eragin duela zabaldu du Mediapart-ek: «engainatuak» sentitu dira errekurtsorako izenpedura eman zuten diputatu batzuk, eta horietako hamar batek Konstituzio Kontseiluari idatzi diote haiena kentzeko eskatuz. Sinadura horiek kentzeak prozedura bertan behera utziko luke de facto.

Zazpi orrialde eskas ditu 61 diputatuek aurkeztutako helegiteak, eta auzitan jartzen du hizkuntza gutxituen aldeko legearen 6. artikulua bateragarria ote den Frantziako Konstituzioarekin. Hizkuntza gutxituetan irakasten duten elkarte eta itunpeko eskola pribatuen diruztatzea indartzea aurreikusten du artikulu horrek: eskola elebakarrak dituzten herrietan, bertako haurrek inguruko herri bateko ikastetxe batera joan behar badute, ikastetxe horiek diruztatu beharko dituzte herriko etxeek.

Helegitea ezarri duten diputatuen arabera, hizkuntza gutxituen irakaskuntzak hautazkoa izan behar du, eta ezin dira herriko etxeak ikastetxeak diruz laguntzera behartu, «gurasoek beren haurrei irakaskuntza hori ematea erabaki dutelako». Konstituzio Kontseiluaren 2004ko jurisprudentzia bat aipatzen dute argumentu gisa, eta berresten dute hizkuntza gutxituen irakaskuntza ez dela Frantziako Konstituzioak babesten duen eskubide bat.

Apirilaren 22tik hilabeteko epea du Konstituzio Kontseiluak diputatuen errekurtsoari erantzuna emateko, eta, printzipioz, ez lituzke legearen gainerako artikuluak kontrolatu behar. Hala, bere horretan gelditu beharko lirateke murgiltze eredua Frantziako Hezkuntza Kodean sartzea, hizkuntza gutxituen irakaskuntzaren eskaintza orokortzea, seinaletika publiko elebidunaren arautzea eta estatu zibileko dokumentuetan ñ-a bezalako zeinu diakritikoak idazteko aukera. Eneritz Zabaleta juristaren hitzetan, «normalean», 6. artikuluaz gainerako guzia ez dute aztertzerik. «Baina gerta daiteke. Pentsatzen badu beste artikulu batzuetan arazoak izan daitezkeela, bere baitarik erabaki dezake hori aztertzea», argitu du. «Badu 10 urte baino gehiago halakorik ez dela gertatu, eta eskandalu politiko bat litzateke».

Blanquerren eskua, susmopean

Lehengo astean, legearen kontrako errekurtsoaren nondik norakoak kontatu zituen Frantziako Lettre A agerkariak, eta Hezkuntza ministerioko kabineteari egotzi zion helegitearen egiletza. Frantziako Gobernuari galderak egiteko saioa baliatuta, Paul Molac diputatuak galdera egin dio, gaur arratsaldean, Jean Michel Blanquer Frantziako Hezkuntza ministroari, bere kabineteak izan duen jarrerari buruz. «Parlamentario horiengan izan duzun eraginak galdera sortzen digu botereen banaketari buruz». Egoera «ubuesko» bat aipatu du. Legearen «alde» bazegoen ere, Senatutik ateratako testuaren konstituzionaltasunari buruzko «dudak» izan zituela erantzun dio Blanquerrek. «Konstituzio Kontseiluaren galbahea pasatzen badu, zure legea indartua baizik ez da aterako». Edozein herritarrek Konstituzio Kontseiluari argumentazio bat bidal diezaiokeela gaineratu du.

Baina Molac ez da haserrea erakutsi duen bakarra. Zenbait hedabideren arabera, helegitea idatzi eta aurkezteko manerak ezinegona eragin du Martxan alderdiko zenbait diputaturengan. Horietako anitzek legearen alde bozkatu zuten apirilaren 8an: aldeko boza eman zuten taldeko ehun diputatuk, kontrakoa 57k, eta hamabi abstenitu egin ziren. Helegitea talde bereko diputatuek aurkezteak ez du harrera ona izan. Halaber, helegitea izenpetu duten bat baino gehiago «engainatuak» sentitu direla kontatu du Mediapart-ek. Horietako hamar batek helegiteari beren izenpea kentzeko eskatu diote Frantziako Kontseilu Konstituzionalari. Hala eginen balu, helegitearen prozedura bertan behera geldituko litzateke, gutxienez 60 diputatu behar baitira helegite bat aurkezteko.

Apirilaren 22tik, helegitea ezarri izana salatu eta legeari babesa erakusteko egitasmo bat baino gehiago izan dira. Apirilaren 24an, mozio bat izenpetu zuten Ipar Euskal Herriko hautetsi nagusiek, «kexua eta ulertezintasuna» adierazteko. Mezu bera zabaldu zuten joan den astean bretoieraren, okzitanieraren, katalanaren eta euskararen erakunde publikoetako presidenteek.


Summary: Araitz ibarreko ahozko memoria jaso dute 'Araxesen gainetik, Malloen azpitik' dokumentalean. Labrit Ondareak sortu du filma, eta maiatzaren 7an estreinatuko dute, Araizko udaletxean. 60 herritarrek baino gehiagok hartu dute parte lan prozesuan.

Araizko eta Beteluko udalek euren herrietako memoria jaso nahi izan dute ikus-entzunezko lan batean, transmisio lan bat egiteko asmoz. Duela hamar urte hasi ziren memoria hori biltzen, eta horretan oinarrituta sortu duten dokumental bat estreinatuko dute aste honetan. Joan den mendeko ohiturak, ogibideak, ospakizunak, harremanak eta sinesmenak erakutsiko ditu, besteak beste, Araxesen gainetik, Malloen azpitik lanak. Labrit Ondareak ekoitzi du.

«Nekazaritza eta artzaintza lanen nondik norakoak erakutsi zizkiguten, malkorraren kontra pilotan aritzen zirenekoak, ihoteetan egin ohi zituzten antzara-jokoak, herrien arteko harremanak, ondoko herriko festetatik bueltan neska eta mutilen artean sortzen ziren hartu-emanak...», azaldu du Labritek.

Gainera, Araitz ibarrean gertaturiko inkisizio prozesu bat ere kontatu dute filmean. «Zugarramurdiko sorginkeria prozesuak bezainbeste oihartzun izan ez duen arren, hura bezain bortitza eta bidegabea izan zen Intzako herritarrek pairatu zutena», esan dute.

1595. urteko lehen hilabeteetan, 28 herritar atxilotu zituzten, sorginkeria egotzita. Hamar gizon eta hemezortzi emakume. Tartean, 9, 13, 15 eta 16 urteko lau neskato. Iruñeko espetxean eduki zituzten azaroan izan zen epaiketaren zain, baina horietatik hamabi ziegan bertan hil ziren. Bizirik epaiketara iritsi zirenetako bat zen Martin Barazarte. Hark ehun zigorrada jaso zituen, eta sei urteko urruntze agindua ezarri zioten. Gainerakoak kargurik gabe oso egoera txarrean bueltatu ziren etxera, eta euren ondasunak bahitu zituzten atxiloaldia ordaintzeko.

Gertakari horien transmisioan etenak egon dira, eta, dokumentalaren bidez, omenaldi bat ere egin nahi diete sorgin ehizaren biktima izan ziren herritar horiei. «Oraindik euren lanbide, sinesmen, ospakizun eta ohitura asko eta asko ditugulako». Horietako batzuk jasotzen ditu dokumentalak.


Summary: Autoak erosteko laguntza emango du Jaurlaritzak; «azkenekoa», ahal dela. Espainiako Gobernuak ibilgailu elektrikoak eta hibridoak ematen dituen laguntzekin bateragarria izango dela aurreratu du Arantxa Tapiak

Auto zaharra bota eta berria erosteko beste Renove plan bat indarrean jarriko du Eusko Jaurlaritzak. «Espero dugu azkenekoa izatea», Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapeneko sailburuak azaldu duenez. Salmenta eskasen ondorioz une gogorra bizi duten auto ekoizleei eta saltzaileei laguntzeko ez ezik, CO2 isurketak gutxitzeko tresna bat dela argudiatu du Tapiak. Baina, 2020an indarrean izan zen planean bezala, «neutralitate teknologikoa» izango du; hau da, gasolina eta gasolioa erretzen duten autoak erosten dituztenek ere jaso ahal izango dutela laguntza, eta ez soilik elektrikoek. Oro har auto berriek zaharrek baino karbono gutxiago isurtzen dutela esanez justifikatu du erabakia sailburuak.

Jaurlaritzak ez du zehaztu noiz izango den indarrean, baina «lehenbailehen» izatea espero du, administrazio prozedura amaitzen denean. Bai, ordea, bateragarria izango dela Espainiako Gobernuak apirilean abian jarritako Moves planarekin. Haren bidez, auto guztiz elektrikoak edo hibrido entxufagarriak erosten dituzten Hego Euskal Herriko herritarrek 7.000 euro jaso ahal izango dituzte, trukean erreketa motorreko bat txatartegira bidaltzen badute; 4.500 euro izango dira, berriz, auto zaharra kentzen ez badute. 45.000 eurotik beherako auto elektrikoa erosten dutenek eskatu ahal izango dute laguntza.

3.000 eta 2.000 euro artean

Apalagoak izango dira, berriz, Jaurlaritzak emandako laguntzak. Tapiak ziurtatu du 2020ko planekoen «oso antzekoak, berdinak ez esatearren» izango direla. Hala balitz, 3.000 euro arteko laguntza jasoko lukete auto elektrikoaren erosleek, 2.500 euro hibrido entxufagarria aukeratzen dutenek, eta 2.250 euro, berriz, sarera konektatu behar ez diren hibridoa nahi dutenek. Gasolina edo gasolioa erretzen dutenentzat 2.000 euroren laguntza izango da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Horietakoak izan ziren aurreko planaren laguntza jaso zuten 5.000 auto gehienak.

Urtarriletik apirilera bitarte 10.300 auto saldu dira Hego Euskal Herrian baino %21 gehiago. Edonola ere kontuan hartu behar da iazko martxoaren erditik maiatzera bitarte itxita izan zirela saltokiak. 2019ko lehen lauhilekoarekin alderatuta, berriz, %42 gutxiago saldu dira aurten.


Summary: Ayusok nagusitasunez irabazi du, eta nahikoa du Voxen abstentzioa. Orain arteko parte hartzerik handiena izan dute Madrilgo Erkidegoko hauteskundeek. Mas Madridek aurrea hartu dio PSOEri botoetan. Eskuinak 78 eserleku izango ditu; ezkerrak, berriz, 58. Pablo Iglesiasek politika utziko du.

Espero zena bete da Madrilen. PPko zerrendaburu Isabel Diaz Ayusok lortu du garaipena, eta Voxen aldeko botoa edo abstentzioa nahikoa izango du presidente karguan jarraitzeko. Parte hartzearen gorakada zen ezkerreko blokeak inkestek aurreratutakoa iraultzeko modu bakarra, baina, inoizko handiena izan den arren, ez da halakorik gertatu.

«Askatasuna nagusitu da», adierazi du Ayusok bart. Izan ere, botoen %97,1 zenbatuta, PPk horien %44,6 eskuratu ditu, eta 65 eserleku izango ditu Madrilgo Biltzarrean; orain arte baino 35 gehiago. Gauzak hala, Voxek eskuratutako hamahiru eserlekuak nahikoa dira eskuineko blokeak gehiengo osoa bereganatzeko. Hala, orain arte baino hamar eserleku gehiago izango dituzte —lau gehiago egongo dira orain biltzarrean, 136—, Ciudadanos kanpoan geratu den arren.

Eskuinaren emaitzek «kapitulu berri bat irekiko dute Espainiako historian», Ayusoren arabera. Hala, «zerotik hasi beharra» azpimarratu du, besteak beste, zergak «lehenbailehen» jaisteko. Horrez gain, bat egin du Voxeko hautagai Rocio Monasteriorekin, emaitza Espainiako Gobernuarentzat kolpe bat dela adieraztean: «Sanchismoaren aurkako zentsura mozio bat izan da».

Ezkerrean, berriz, Madrilen inoiz izandako emaitzarik txarrenak izan ditu PSOEk. 24 eserleku izango dituzte sozialistek, azken bozetan baino hamahiru gutxiago. Horien ordez, gora egin dutenak Mas Madrid eta Unidas Podemos izan dira. Monica Garcia zerrendaburuaren alderdiak beste 24 eserleku izango ditu —lau gehiago—, PSOE botoetan aurreratu eta gero. Unidas Podemosek, berriz, aise lortu du bere helburua betetzea, biltzarrean sartzeko beharrezko botoen %5a eskuratzea. Pablo Iglesias Espainiako presidenteorde ohiaren alderdiak botoen %7,2 eskuratu ditu, eta hamar legebiltzarkide izango ditu. Horietako bat ez da, baina, Iglesias bera izango. Emaitzen berri izan laster, «kargu guztiak» utziko dituela azaldu du, «demokraziaren aurkako elementuak» mugiarazten dituela argudiatuta. Izan ere, ezkerreko alderdien baturak orain arte baino bost eserleku gutxiago izango ditu, botoen ehunekoan nabarmen behera eginda: %41,1 eskuratu ditu; duela bi urte, berriz, %47,6.

Egunean zehar ilara luzeak izan dira erkidegoko hautesleku askotan, COVID-19aren pandemiaren eraginez ezarritako segurtasun neurrien eta lanegunez bozkatu beharraren ondorioz. Gauzak hala, ilarak parte hartze handiago baten erakusle ote ziren ez zen argitu lehen datuak iritsi arte. Madrilgo Hauteskunde Batzordearen arabera, zortzietarako herritarren %76,2k eman zuten botoa; duela bi urte baino ia 11 puntu gehiago. Inoizko parte hartze handiena izan da, gainera, 1995eko %70,4aren gainetik.

Gorakada, ordea, ez da nabarmendu bloke baten edo bestearen gotorleku deritzonetan. %14tik gorako igoerak antzeman dituzte, besteak beste, Alarconen eta Mostolesen —PSOEk irabazi ohi du—, baina baita Pozuelo de Alarconen ere —Espainiako hiri aberatsenetako bat; PPk irabazi ohi du—. Madril hiriburuan ere antzekoak dira datuak, gorakada apalagoa izan den arren —%9 ingurukoa—. Han, ezkerraren alde egin ohi duten hegoaldeko barrutietan parte hartzea gehiago hazi den arren, azken bozetan bezala, handiagoa izan da PPren alde egin ohi duten eremuetan: Moncloa, Salamanca, Retiro eta Chamberi auzoetan, besteak beste.

Eskuinaren esku

«Madrilgo bozek Espainiako politika aldatuko dute», adierazi du Rocio Monasterio Voxeko zerrendaburuak. Ez dago errealitatetik urrun. Izan ere, Madrilgo hauteskundeek inoiz baino oihartzun gehiago izan dute estatuko panorama politikoan. Horren arduradun nagusia Ayuso izan da, eta bere burua Espainiako Gobernu «sozialkomunistaren» eta haren pandemiaren kudeaketaren oposizio gisa aurkeztu izana. Horri Iglesiasen hautagaitza, eta Espainiako presidente Pedro Sanchezek eta Voxeko buru Santiago Abascalek euren alderdien kanpainan izan duten protagonismoa gehitu behar zaizkio.

Gauzak hala, Madrilgo Gobernuak hartzen duen itxurak eragina izango du eskuinak PSOEren eta UPren arteko koalizio gobernuari aurre egiteko moduan. PPko buru Pablo Casado Voxetik urruntzen saiatu da azken hilabeteetan, baina eskuin muturreko alderdia Madrilgo PPren aliatu bakarra bilakatzeak harreman hori moldarazi dezake.

Izan ere, eskuineko blokeak hirugarren hanka galdu du Madrilen, Ciudadanos, eta gauza bera gerta dakioke herrialde osoan zehar. Edmundo Balen hautagaitza ez da gai izan inkestei buelta eman eta biltzarrean sartzeko beharrezkoa den botoen %5a eskuratzeko. Hainbat inkesten arabera, gainera, Espainia mailan ematen ari den beherakadaren lehen sintoma da. PPren lehen eginbeharra, beraz, Vox erkidegoko gobernuan nahi duen erabakitzea izango da.

Ayusok behin eta berriz adierazi du eskuin muturrarekin koalizioan agintzea ez litzatekeela «munduaren amaiera izango». Halere, gehiengo osoa bakarrik lortzetik gertu egoteak Voxek izan dezakeen indarra mugatu dezake, PPren mesedetan. Alderdiko buru Pablo Casado ez baita koalizio gobernuaren aldekoa.

Bi urte eskas iraungo dituen gobernua izango da datozen egun edo asteetan osatuko dena. Izan ere, Madrilgo Autonomia Estatutuaren arabera, bozak eten den legealdiari amaiera emango liokeen datetan egin behar dira, hau da, 2023ko maiatzean.


Summary: Pablo Iglesiasek politika utzi du, ezkerrak Madrilen porrot egin ondoren. Espainiako Gobernuko presidenteorde izateari utzi zion hauteskundeetara aurkezteko. Unidas Podemosek 2019an baino hiru eserleku gehiago lortu baditu ere, emaitza apala izan du, eta ezkerrak ez du gobernatzeko modurik.

Pablo Iglesiasek ez du diputatu aktarik jasoko Madrilgo Parlamentuan, eta dimisioa emango du Podemos alderdiaren idazkari nagusi kargutik. Politika utziko du. Madrilgo Erkidegoko hauteskunde gauean bertan jakinarazi du, alderdikidez inguratuta. Iglesiasek bere gain hartu zuen Unidas Podemos salbatzeko ardura, eta, aurreko bozetan baino hiru eserleku gehiago lortu badituzte ere —koalizioa hauteskunde batzuetan aurreko alditik hazi den lehen aldia izan da—, eta nahiz eta biltzarrean sartzeko beharrezko botoen %5 aise eskuratu dituzten, ezkerraren porrota nabarmena izan da, eta Iglesiasek argi esan du bere lidergoa traba bat dela Unidas Podemosen instituzioetako bidean: «Ez dut batzen laguntzen».

«Politika utziko dut, alderdietako eta erakundeetako politika», adierazi du. «Nire herrialdearekin konprometituta jarraituko dut, baina ez naiz tapoi bat izango gure indar politikoaren buruzagitza berritzeko». Gainera, Iglesiasek uste du «pagaburu» bilakatu dutela, «demokraziaren kontrako jarraitzailerik ilunenak» mobilizatzeko asmoz.

«Harro nago gure herrialdearen historia aldatu zuen proiektua gidatu izanaz», esan du bart. Iglesiasek eta haren kideek 2014ko urtarrilean eratu zuten Podemos, M-15 protesta mugimenduaren abaroan, eta ia sei urteren ondoren, Espainiako koalizio gobernu bateko presidenteorde izendatu zuten. Joan den martxoan, kargu hori utzi zuen Madrilgo Erkidegoan ezkerreko gehiengo bat sortzeko asmoz, eta dagoeneko adierazi zuen alderdiaren buruzagitza berritu beharrean zirela.

Yolanda Diaz ministroak ordezkatu du presidenteorde karguan, eta Iglesiasek argi esan du hura nahi duela Unidas Podemosen zerrendaburu Espainiako Gorteetarako hurrengo hauteskundeetan.

Aldaketaren ikurra

«Sumindura aldaketa politiko» bihurtzeko asmoz sortu zuten Podemos, ezkerreko zenbait intelektualek eta ekintzailek 2014ko urtarrilean argitaratutako manifestu baten izenburuak zioen moduan. M-15 protesta mugimenduaren osteko giroan ezkerreko alderdi berri bat sortzeko espazioa zegoela uste zutenen artean zegoen Iglesias. Bera izan da alderdiaren burua hasieratik.

Etxean jaso zuen kontzientzia politikoa. Aitarengandik eta amarengandik, historia irakaslea bata eta abokatua bestea, baita aitonarengandik ere; Manuel Iglesias heriotza zigorrera kondenatu zuen frankismoak, gerora, hainbat lekukoren testigantzari esker, zigorra barkatu bazioten ere. Sozialista zen. Iglesiasek, berriz, komunistekin hasi zuen bere ibilbide politikoa.

Espainiako Gazteria Komunisten Batasunean aritu zen 21 urte zituen arte. Ordurako globalizazioaren kontrako taldeetan ari zen. Zuzenbidea eta Zientzia Politikoak ikasitakoa da, eta desobedientzia zibila izan zuen ardatz bere tesian. Doktoregoa lortuta, zientzia politikoetako irakasle gisa aritu zen Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean.

Bertan ezagutu zituen gerora politikan bidelagun izango zituenetako asko. Podemos 2014ko martxoan eratu zen alderdi politiko gisa. Europako hauteskundeak izan zituen aurreneko mugarria, eta emaitza sekulakoa izan zen alderdi sortu berri bat izateko: 1,2 milioi boto eta bost eserleku lortu zituen Bruselan. Horietako bat, Iglesiasena.

Urte hartako azaroan izendatu zuten Iglesias idazkari nagusi, primarioen bidez. 2015ean, europarlamentari izateari utzi zion, urte horretako Espainiako hauteskundeetan buru-belarri aritzeko. Podemos hirugarren indarra izan zen Espainiako Kongresuan. 2016an sortu zen Unidas Podemos koalizioa, Izquierda Unidarekin elkartuta.

2017an, Podemosen Vistalegre II batzarrean, militanteek idazkari nagusi izaten jarraitzeko aukeratu zuten Iglesias, Iñigo Errejonek gidatutako zuzendaritzaren aurrean. Urtebeteren ondoren, Iglesiasek atzera militanteen esku utzi zuen karguan jarraitu ala ez, Irene Monterorekin batera 600.000 euroko etxe bat erosi izanak sortu zuen zalapartari erantzunez. Kideen %68k babestu zituen.

Mariano Rajoyren gobernuaren kontrako zentsura mozioaren ondoren, Unidas Podemosek ez zuen Pedro Sanchezen inbestidura babestu, eta, 2019an berriz hauteskundeak egin eta gero, PSOEk eta Unidas Podemosek koalizio gobernu bat eratu zuten. «Ezker eraldatzaileak 80 urtean osatu duen lehen koalizio gobernua», Iglesiasen hitzetan. Podemosen buruak protagonismo nabarmena izan zuen negoziazio horietan, PSOEk betoa ezarri ziolako hasieran, eta gobernutik kanpo geratzeko prest zegoela adierazi zuelako.

Azkenean, 2020ko urtarrilean, Espainiako Gobernuko bigarren presidenteorde eta Eskubide Sozialen eta 2030erako Agendaren ministro izendatu zuten. Espainiako Gobernuko kide zela, torturaren erabilera onartu eta errefusatu zuen, besteak beste.


Summary: Apirilean, 3.781 langabe gutxiago Hegoaldean. Lanbiden eta Nafar Lansaren 168.727 langabe daude erregistratuta, urtebete lehenago baino 10.358 gutxiago.

Aste Santuak bizkortu egin du lan merkatua Hego Euskal Herrian. SEPE Espainiako enplegu zerbitzuak emandako datuen arabera, martxoan baino 3.781 lagun gutxiago zeuden langabe gisa erregistratuta Lanbideren eta Nafar Lansareren bulegoetan.

Lurralde guztietan jaitsi da langabezia, baina batez ere Bizkaian (-1.920). Gipuzkoan, 854 gutxiago daude; Nafarroan, 742 gutxiago; eta Araban, aldiz, 265 gutxiago.

Aspaldiko partez, urte arteko konparaketa negatiboa da; hau da, 2020ko apirilean baino langabe gutxiago daude orain, 10.358 gutxiago hain zuzen ere. Noski, duela urtebete jarduera ekonomikoa oso geratuta zegoen, konfinamendu zorrotza arintzeko lehen neurriak ez baitziren abian jarri hilabetearen amaierara arte.

Langabeziaren jaitsierak badu lotura Aste Santuaren inguruan izan ziren murrizketa batzuen arintzearekin, batez ere zerbitzuetan jaitsi delako langabezia (-2.795). Edonola ere, ekonomia osoaren hobekuntza bat erakuts dezake langabeziaren jaitsiera nabarmena izateak industrian (-696) eta eraikuntzan (-207) ere. Lehen sektorean ere, langabe kopurua jaitsi egin da (-177), baina igo, aldiz, aurretik lanik ez zutenen artean (+94).

Nolanahi ere, esanguratsua da Araban handitu egin dela industrian lanik gabe daudenen kopurua (+26). Lurralde horretako industria handi askotan pilatu dira kaleratzeak azken hilabeteetan; apirilean, esaterako, Tubacexeko 124 langile geratu ziren lanik gabe.

Jaitsiera txikia erregulazioetan

Langabezian daudenei batu ahal zaizkie enplegua aldi baterako erregulatzeko espedientean dauden langileak. Espainiako Gizarte Segurantzako Ministerioaren azken datuek diote apirilaren amaieran 32.474 langile zeudela egoera horretan, martxoa bukatu zenean baino 2.522 gutxiago. Aldi baterako erregulazioan daudenetatik, bi herenek ez dute batere lanik egiten, eta beste bat erregulazio partzialean dago.

Gorakada handia izan du Gizarte Segurantzan afiliatuta dauden langileen kopuruak ere. Batez beste, 1.246.933 langilek ordaindu dute kotizazioa apirilean, martxoan baino 5.957 gehiagok. Erregimen orokorrekoak dira gehienak (+5.465), baina 407 autonomo gehiago eta itsasoko 86 langile gehiago ere badaude.


Summary: Urkulluk dio ez duela Revillarekin hitz egin Jaurlaritzaren neurri murriztaileez. Lehendakariak «harridura» helarazi dio Kantabriako presidenteari, «zabaldutako informazioarengatik»

Espainiako Gobernuak alarma egoera bertan behera utzi ostean ezarri beharreko neurri murriztaileak jasoko dituen dekretua prestatzen ari da Eusko Jaurlaritza. Oraingoz, ez da neurrioi buruzko datu zehatzik zabaldu, baina, atzo, Kantabriako Gobernuko presidenteak aurreratu zuen Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan itxiera perimetralari eusteko asmoa zuela Jaurlaritzak. Iñigo Urkullu lehendakariarekin izandako solasaldi batean lortu ei zuen informazio hori.

Atzo zabaldutako informazio hori gezurtatu nahi izan du Lehendakaritzak, gaur. Ohar batean, adierazi dute Urkullu lehendakariak ez duela Revillarekin hitz egin «maiatzaren 10era begira Eusko Jaurlaritza prestatzen ari den dekretuak jasoko dituen neurriei buruz».

Urkulluk esan du berak ez duela inolako elkarrizketarik eduki Revillarekin, eta hark atzo esandakoekin «harrituta» dagoela gaineratu du. Agintari kantabriarrarekin harremanetan jarri dela esan du, gertatutakoaz hitz egiteko.

Revillak atzo adierazi zuen Kantabria zabalduko duela Espainiako Gobernuak igandean alarma egoera altxatzen duenean, baina Urkulluk mezu bat bidali ziola esanez Araba, Bizkaia eta Gipuzkoa itxita egongo direla aurrerantzean ere. Revillak mezuaren xehetasunak zabaldu zituen: haren arabera, Urkulluk adierazi zion arriskutsua izango zela mugak zabaltzea, bi norabideetan egunero mugitzen den jende kopuruarengatik.

Kontraesana sortu dute Revillaren adierazpenek Eusko Jaurlaritzan.

Idoia Mendia bigarren lehendakariordeak gaur goizean gaitzetsi egin du Miguel Angel Revilla Kantabriako (Espainiako) presidentea, Urkullurekin edukitako elkarrizketa pribatu batean esandakoak zabaltzeagatik. «Gaizki deritzot. Uste dut presidente batek zurekin elkarrizketa pribatu bat baldin badu diskrezioa gorde behar duzula. Diskrezioa politikan ez da gardentasunaren aurkakoa, eta gauza asko bermatzen ditu. Alde horretatik, ez zait ongi iruditu, baina Revillaren oso estilokoa izan da».

Atzo berretsi zuen Eusko Jaurlaritzak maiatzaren 9an Espainiako Gobernuak alarma egoera luzatzen ez badu Jaurlaritzak berak ezarriko dituela neurriak, besteak beste mugimendua, gaueko ordutegiak eta biltze eskubideari dagozkionak. Espainiako Gobernuak alarma egoera luzatu ezean, etzi aurkeztuko du dekretua Jaurlaritzak, datorren astelehenean, maiatzak 10, indarrean sartzeko. Baina Jaurlaritzak ez zuen argitu zer moduko neurriak hartuko diren.

Juristen artean ere badago eztabaidarik Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak askatasunak mugatzeko har ditzaketen neurrien inguruan. BERRIAk hainbat zuzenbide aditurekin hitz egin du, eta batzuek ez dute uste gobernu autonomoek halako erabakiak hartzeko ahalmena dutenik alarma egoerarik gabe.


Summary: Frantziako kazetari bat bahitu du Malin Al-Qaedaren gertuko talde jihadista batek. Apirilaren hasieran desagertu zen Olivier Dubois kazetaria, Gao hirian. Taldeak bideo bat zabaldu du sare sozialetan bahiketaren berri emanez.

Le Point Afrique eta Libération egunkarietarako egiten du lan Olivier Dubois kazetariak. Bi kazeta horientzako erreportaje bat prestatzen ari zen apiril hasieran Gao hirian (Mali), desagertu zenean. Apirilaren 8an ikusi zuten azkenengoz, eta bi egun geroago jakin zuten Al-Qaedaren gertuko talde jihadista batek bahitu zuela. Gaur, talde horrek berak 21 segundoko bideo bat zabaldu du Twitterren, non Duboisek berak esaten duen bahituta dagoela.

RSF Mugarik Gabeko Kazetariak erakundeak aitortu du bazuela haren desagertzearen berri, baina, komunikabideekin hitz egin ondoren, erabaki zutela ezer ez zabaltzea, askatzeko ahaleginak ez eragozteko. «Olivier Dubois aske uzteko eskatzen du RSFk. Eskatzen diegu Maliko eta Frantziako agintariei euren esku dagoen guztia egin dezatela hura askatzeko, eta babes osoa helarazten diegu haren senide eta lagunei».

Mali, Burkina Faso eta Niger mugakide dira, eta hiruretan egin du okerrera egoerak azken hilabeteetan. Segurtasunik ezak, indarkeriaren gorakadak eta natur hondamendiek bultzatuta, 10,6 milioi lagunek utzi behar izan dituzten euren herrialdeak hiru estatu horietan. Malin, nabarmen ugaritu dira komunitateen arteko borrokak eta Al-Qaedarekin eta EI Estatu Islamikoarekin lotutako talde txikien erasoak.

Beriain eta Fraile

Burkina Fasoko armadak zabaldu duenez, David Beriain eta Roberto Fraile kazetarien hilketekin zerikusia izan zuten zortzi gerrillari hil dituzte. Benin eta Togoko mugatik gertu hil zituzten Beriain eta Fraile, Chengeta Wildlife gobernuz kanpoko erakundearen sortzaile Rory Young irlandarrarekin batera, joan den apirilaren 26an.

Espainiako eta Burkina Fasoko agintariek azalpen gutxi eman dute gaur arte haien hilketaren inguruan. Hirurak Arlyko Parke Nazionalera joanak ziren 40 laguneko talde batekin.


Summary: «Taktizismoak» uzteko eskatu dio EAJk PSOEri. Jeltzaleek uste dute Madrilgo hauteskundeen emaitzek eragin eskasa izango dutela Espainiako gobernabidean, eta, izatekotan, Sanchezen gobernuak amaierara arte luzatu nahiko duela legealdia.

Igaro dira Madrilgo erkidegoko hauteskundeak, eta garaipen handia lortu dute PPk eta Isabel Diaz Ayuso Madrilgo orain arteko presidenteak. Baina porrotak ere utzi zituen atzoko gauak: PSOEk hamar puntu galdu zituen; ezkerrak oro har PPk bakarrik baino boto gutxiago lortu zituen; eta Ciudadanosek ordezkaritza guztia galdu zuen, gutxieneko %5era iritsi ezinda.

Hortaz, orain ikusteko dago Madrilgo emaitzek zer ondorio izango duten Espainiako politikagintzan. EAJko iturrien iritziz, eragin eskasa izango du atzokoak Espainiako gobernabidean, iritzita PPk ez duela gaitasunik Espainiako Kongresuko gehiengoak aldatzeko. «Are gutxiago Ayuso estiloan oinarrituta egin nahi badu, Voxen populismoari jarraituta». Izatekotan, ordea, Sabin Etxean uste dute atzokoak eragin lezakeela PSOEk eta Unidas Podemosek legealdia amaieraraino luzatu nahi izatea.

Horregatik, «taktizismoak» alde batera uzteko eskatu diote PSOEri: «Gai praktikoetan lanean hasi behar du. Ez dago aitzakiarik. Garaia da politika, letra larriz, estatura itzultzeko». Eta ohartarazi diote estatuan «egonkortasuna eta sendotasuna» nahi duenak «seriotasunez hitz egin eta adostu» beharko dutela euskal herritarrekin eta katalanekin.

Iturri jeltzaleek gogoeta egin dute Podemosek eta Ciudadanosek lortutako emaitzen inguruan ere: «Politika berria ziren, gauzak egiteko beste modu bat ekartzera zetozen... Agian data honek ziklo baten amaiera esan nahi du». C's-i begira, EAJn aurreikusten dute koadro asko alderditik joango direla, eta, beraz, jeltzaleen kezka ez da alderdiaren zuzendaritzan zein geratzen den, baizik eta alderdi hori osatzen dutenek zer norabide hartuko duten.

Edozein gisara, Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak Diaz Ayuso zoriondu du atzoko garaipenaren ondoren, eta gonbita egin dio «beharrezko harreman instituzionala» izatera. Espainiako Gobernuaren estrategia aldaketarik espero duen galdetuta, Urkulluk esan du Jaurlaritzak Sanchezen gobernuaren aldetik daukan konpromisoa Gernikako Estatutua betetzea dela: «Horretan aritu gara orain arte, eta horretan jarraituko dugu».

Alternatibarik ez

Antzerako iritzia azaldu du Roberto Uriarte Unidas Podemoseko diputatuak ere Radio Euskadin, uste baitu ez dagoela «alternatibarik» Espainiako Gobernuak Kongresuan daukan babesarekiko. Uriarteren iritziz, PSOEk eta Unidas Podemosek osatutako gobernuak badu «indarra» legealdia amaitzeko, eta, Madrilen eskuina «oso indartsu» egon arren, ez du uste horrek «beste lurralde batzuekin konektatzen» duenik: «Ia ez du presentziarik nazio historiko ugaritan, eta presentzia desorekatua dauka estatuaren barruan».

Uriartek txalotu egin du Pablo Iglesiasek politikagintza uzteko modua, eta uste du hura ordezkatzeak modua emango duela Unidas Podemosen espazio politikoa indartzeko: «Unidas Podemosen espazio egonkortu bat dago, ez dena sarreran izan zena bezain garrantzitsua, baina, hura gabe, gaur egun Espainian ez dago gobernabiderik». Horregatik, erantsi du «Espainiaren gobernabiderako eta estatu plurinazional baterako edozein proiektuk» beharrezko duela «Unidas Podemosen espazio sendo bat, hura baita gaur egun existitzen den zubi bakarra».


Summary: Elkargik ia 950 milioi euroko finantzaketa eman die euskal enpresei 2020an. 9.000 enpresari eta 150.000 enpleguri eusteko ekinaldia izan da, "inoizko handiena". Operazio gehienak iazko apiriletik ekainera egin ziren, pandemiaren lehen kolpean. Elkarrekiko berme sozietatea Madrilen hasi da zerbitzua ematen, eta errentagarritasuna bilatuko du akziodun gisa sartuko den enpresetan, "enpresak sustraitzeko".

Josu Sanchez Elkargiko presidenteak ez du ikusten epe laburrera enpresa zonbiak ugaritzeko arriskua. Osasun krisia finantza eta ekonomia krisi bihurtu dela garbi esan du, baina finantzaketa nahikoa badela uste du, "nahiz eta sektoreka errealitatea aldatu egiten den". Eta finantzaketa nahikoa bada, hein batean behintzat, Elkargi elkarrekiko berme sozietateari esker da. 2020an, 948 milioi euroren operazioak egin zituen, eta, horiei esker, 9.000 enpresari eta 150.000 enpleguri eusteko laguntza eman zuen.

Operazio gehienak, iazko apirilaren eta ekainaren artean egin zituzten, inork espero ez zuen pandemiaren lehen kolpean; "azkar eman behar zen laguntza, eta azkar eman zen", esan du Sanchezek. "Eusko Jaurlaritzaren, Nafarroako Gobernuaren eta beste erakunde batzuen lankidetzarekin, autonomoek eta enpresa txikiek behar zuten likidezia ematea lortu dugu, azkar eta eraginkortasunez".

Aurten, berriz, hilabete bete da maileguen baldintzak aldatu eta horiek luzatzeko arau berria indarrean denetik, eta jadanik 4.600 eskari jaso ditu Elkargik luzapen hori lortzeko. Ia 500 milioi euroren itzulketaren epea luzatu dute enpresek, eta, dagoeneko, eskarien %93 gauzatu ditu elkarteak. Gainera, urteko lehen hiruhilekoan, beste 115 milioi euroko finantzaketa operazioak itxi ditu.

"Elkargin ez gara dagoeneko bermeen neska-mutilak", esan du Zenon Vazquez zuzendari nagusiak. Bermeak emateaz gain, Elkargin mota guztietako zerbitzuak ematen dituztela esan nahi izan du horrekin: aholkularitza kudeaketan, esportazioan, baimenetan... Eta Elkargi, aurrerantzean, enpresen kapitalean sartzeko erabakia hartu duela ere islatzen du esaldiak. "Betiere errentagarritasuna bilatuko dugu sartzen garen enpresa horren parte hartzeetan. Parametro zehatzekin ariko gara, kaudimen nahikoa duten enpresetan, eta gure errekurtsoen %25 baino gehiago inbertitu gabe", azaldu du Vazquezek. "Euskal enpresen sustraitzea sendotzen lagunduko dugu, Guk konpainiarekin egin dugun moduan". Euskal enpresen sustraitzea laguntzea ez da oztopo, elkarrekiko berme gisa zerbitzua ematen hasteko Euskal Herritik kanpo. Izan ere, Elkargi hasi da jadanik bermeak ematen Madrilen.

Urkullu: "Osasunak du lehentasuna"

Aurreko urtearen bukaeran, 21.736 bazkide zituen Elkargik, urte bakarrean 6.100 gehituta. Enpresa txiki eta ertainak zein automoak dira bazkide horiek. Elkarrekiko berme sozietatea txertoei begira dago susperraldiaz hitz egin ahal izateko, baina Sanchezek berak aitortu du atzeratzen ari dela susperraldi hori. Dena den, laguntza finantzarioa hor dagoela uste du, eta hori gabe ezingo dela hazkunde egonkor bat lortu. Hari horri helduta, Europako funtsak atzeratzen ari direla esan du, eta kritika gogorra egin die "ez oso urrun" gertatzen ari diren liskar politikoei, Espainiako egoera politiko nahasiari erreparatuz.

Elkargiren Batzar Nagusia egin dute gaur, eta, hura hasi aurretik, Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluk eskerrak eman dizkio erakundeari, eta garbi utzi du COVIDari aurre egiteko murrizketak eragina izaten ari direla ekonomian eta enpresetan, baina "lehentasuna duena osasuna eta bizitza" dela. "Susperraldi osoa hiru urtean gertatuko da: 2022ko amaieran, EAEren BPGak galdu duen guztiak izango du berriro, eta %2 handiagoa izango da". Gogoratu du aurten %6,7ko hazkundeari eusten diola Jaurlaritzak, eta 2022rako %5,7koa aurreikusi duela. "Egoera susmatu ere ez genuen egin; pandemia globala da", esan du. Hala ere, "Euskadik kaudimen nahikoa" duela helerazi die entzun dioten enpresen arduradunei; besteak beste, herrialdeetako patronaletako buruei. "Ez ditugu hipotekatuko belaunaldi berriak".

"Inguruneak duen baino egoera hobea" ikusten du Urkulluk Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, industria gehiagorekin, esportazio gehiago egiten dituen ekonomiarekin, esaterako, eta eredu hori "indartzeko garaia" dela esan du, "kolaborazio publiko-pribatuaren bidez". Horren adibide jarri du Elkargik euskal enpresen sustraitzea laguntzeko, enpresen kapitalean sartzeko hartu duen erabakia. Ekitaldia amaitu ondoren, Urkulluk adierazi du alarma egoera bukatzeak eragina izan dezakeela euskal ekonomian ere, osasun arloan eragina izaten badu; alegia, ekonomiak hartu duen goranzko joera oztopa dezakeela egun indarrean dauden mugak kentzeak.


Summary: BERRIAk Josu Urrutikoetxeari eginiko elkarrizketa argitaratu du Italiako 'Dialogo' aldizkariak. Eskualdeen Europaren inguruko pentsamendua zabaltzeko asmoa duen Centro Studi Dialogo elkarteak argitaratzen du aldizkaria.

Enekoitz Esnaola kazetariak Parisko hotel batean elkarrizketatu zuen Josu Urrutikoetxea ETAren ordezkari ohia, abenduan, eta BERRIAk argitaratu zuen, hilabete haren 16an, Delitu terrorista al da bakea negoziatzea? Ez du zentzurik, izenburuarekin. Elkarrizketa asko zabaldu zen hurrengo egunetan, eta hainbat hizkuntzatara itzuli zuten.

Orain, italieraz argitaratu du Dialogo Euroregionalista aldizkariak: Negoziare per la pace è terrorismo? Non ha senso.

Elkarrizketa azaleko gai nagusia da, eta Urrutikoetxearen erretratu batek okupatzen du goitik behera. Yann Lorec ilustratzaileak egin du azala.

Centro Studi Dialogo elkarteak argitaratzen du aldizkaria. «Pentsamolde euroerregionalista zabaltzeko» tresna gisa definitzen du bere burua elkarteak. Aldizkariak eta liburuak argitaratzen ditu.

Hiruhilabetekaria da, eta harpidetzaren bidez zabaltzen dute.

Oraingoz italieraz aldizkarian «esklusibaz» irakur daitekeen elkarrizketan, besteak beste, bakearen eta konponbidearen alde aritu izan dela esan zuen preso ohiak.

Horrez gain, elkarteak bideo bat argitaratu du (italieraz) zenbakiak dakartzan artikuluak azaltzeko, eta luze eta zabal jarduten dute Urrutikoetxearen elkarrizketaz.


Summary: Gilles Simeonik baieztatu egin du Pe a Corsica koalizioaren amaiera. Korsikako presidenteak jakinarazi du bere zerrenda aurkeztuko duela datorren hilabeteko bozen lehen itzulian. Halere, iradoki du bigarrenerako badagoela Corsica Liberarekin eta PNCrekin berriz elkartzeko aukerarik.

Korsikako mugimendu nazionalista agintera eraman duen Pe a Corsicak existitzeari utzi dio. Asteotako negoziazioek eta adierazpenek agerian utzi zuten aliantza hori hilzorian geratu zela, eta, azkenean, Gilles Simeoni uharteko presidentea izan da koalizio arrakastatsuaren amaiera esplizituki baieztatzeaz arduratu den agintaria: Femu a Corsicak bere zerrenda aurkeztuko du datorren hilabetean egitekoak diren parlamenturako bozetan, Corsica Liberarekin eta PNC Korsikako Nazioaren Alderdiarekin fusionatu gabe. Hortaz, Korsikako nazionalistek zatituta egingo diote aurre hauteskundeen lehen itzuliari.

Simeoniren indar politikoak baldintza berriak jarri zituen mahai gainean 2015eko eta 2017ko koalizioa errepikatzeko, baina Corsica Liberarentzat horiek «onartezinak» izan dira; besteak beste, Femu a Corsicaren helburua da «zerrenda ireki bat» osatzea, «alderdien logikatik kanpo» doana eta «kuotarik gabekoa». PNCri dagokionez, agintaldiko desadostasunak eta, batez ere, bere idazkari nagusi Jean-Christophe Angeliniren eta Korsikako presidentearen arteko talkek eragin dute zatiketa, eta, gaur-gaurkoz, bere zerrenda osatzeko lanetan ari da.

Erabakiaren berri emateko argitara ateratako oharrean, Simeonik azaldu du bere proposamen berrien asmoa zela Pe a Corsicak harturiko engaiamenduak ziurtatzea eta, aldi berean, eskaintza horren eraginkortasuna eta praktikan ezartzea bermatzea. Hala, hitz horiekin, Korsikako presidenteak aliatu ohiei bota die koalizioaren amaieraren errua: «Mugimendu nazionalista bakoitzari dagokio, hala nahi izanez gero, bidearen bere zatia egitea, eta erabakitzea beharrezkoak diren pausoak ematea ezinbestekoa den hurbilketa gauzatzeko».

Halere, adierazpen horrekin, Simeonik atea ireki die Corsica Liberari eta PNCri bozen bigarren itzulian berriz elkartzeko, 2015ean gertatu bezala; horretarako, baina, soilik 48 ordu izango lituzkete, bi itzulien artean.

Horiek horrela, mugimendu nazionalistak gutxienez lau zerrenda aurkeztuko ditu lehen itzulian: Pe a Corsica osatu duten hiru alderdienak, eta 2017an bigarren bozketara sailkatzeko zorian egon zen Core in Fronte independentistarena.

Pe a Corsica formula 2015eko bozen bigarren itzulirako adostu zuten garai hartan koalizio zen Femu a Corsica autonomistak —Simeoniren Inseme per a Corsicak eta PNCk osatua, besteak beste— eta Corsica Libera independentistak, eta, aliantza horri esker, mugimendu nazionalista lehen aldiz iritsi zen agintera.

Formula bera errepikatzea erabaki zuten 2017ko bozetan, eta Pe a Corsicak are emaitza hobeak eskuratu zituen, legebiltzarrean gehiengo osoa lortzeraino: 63 eserlekutik 41.

Indar harremanak

Berez, 2015ean sinaturiko akordioak hamar urterako behar zuen, 2025 arte, baina itun hori hautsitzat jo daiteke dagoeneko; ofizialki, Femu a Corsicaren helburua da hauteskundeetarako zerrenda mugimendu nazionalistatik kanpo daudenei irekitzea, baina, egiazki, Simeoniren jokaldiaren helburua bestelakoa da: urteotan izan duen protagonismoa baliatu, eta mugimenduaren lider bakar eta eztabaidaezina bilakatzea. Eta, bide batez, Corsica Liberako buruzagi eta Korsikako Asanbleako presidente Jean-Guy Talamoniren pisua eta indarra ezereztea, salatu dutenez.

Barne zatiketa ez da garai egokian iritsi, autonomistek eta independentistek aurkari garrantzitsu bat izango baitute bozetan: eskuin erregionalista eta eskuin jakobinoa zerrenda berean elkartzea lortu duen Laurent Marcangeli. Ajaccioko auzapeza lehen aldiz aurkeztuko da zerrendaburu gisara, eta eskuindarrek espero dute haren hautagaitzaren bitartez 2010ean galdu zuten boterea berreskuratuko dutela.

Frantziako Gobernuak aginduriko atzerapenaren ostean, parlamenturako hauteskundeen lehen itzulia ekainaren 20an egingo dute, eta bigarrena, 27an; lehen bozetan inork ez badu botoen erdiak baino gehiago jasotzen, bigarrenera pasatuko dira gutxienez babesen %7 lortuko duten zerrenda guztiak.

2017ko bozetan, lau sailkatu ziren: Korsikako nazionalisten Pe a Corsica, eskuin erregionalistaren A Strada di l'Avvene (hamar diputatu), LR Errepublikanoak-ena (sei), eta LREM Errepublika Martxan-en Anda per Dumane (sei).

FLNC Maiatzak 21 sortu dute

Hauteskundeen atarian, «egitura [klandestino] guztietatik ateratako militanteek» FLNC Korsikako Nazioa Askatzeko Frontea Maiatzak 21 erakunde armatu berria sortu dute, France 3 Corse Via Stella telebista kateak jakinarazi duenez.

Erredakzio horretako kazetari batzuk talde berriaren sorrerako prentsaurrekora gonbidatu dituzte, eta erakundeko zortzi ordezkarik jakinarazi dute «berriz hedatzeari» ekin diotela, «Frantziako Estatuak Korsikako auzi nazionala bideratzeko egiazko prozesu politiko bat» abiatzen duen arte.

Pe a Corsica koalizioari ere kritika egin diote, argudiatuta «nazioaren eraikuntzan bainoago kolektibitatearen kudeaketan aritu» direla urteotan.


Summary: Maliko emakume bat bederatzi umez erditu da Marokoko ospitale batean. Inoiz jaso den erditzerik handiena da. Ama eta umeak ondo daude, Maliko Osasun Ministerioaren arabera.

Maliko Osasun Ministerioak adierazi duenez, emakume maliar bat bederatzi umez erditu da Marokoko ospitale batean. Ekografietan bi haur gutxiago atzeman zituzten, baina bederatzi izan ditu azkenean. Zesarea egin behar izan diote.

Haliam Cisse izeneko emakumeak bi aste eman zituen Bamakoko erietxe batean, baina Bah Ndaw Maliko behin-behineko presidenteak Cisse Marokoko ospitale batera lekualdatzeko baimena eman zuen martxoaren 30ean, haurdunaldi berezia zelako: zazpi umez erdituko zela uste zuten.

Bi herrialdeetan egin zizkioten ekografiek hori erakusten zuten, baina bederatzi izan ditu azkenean. Maliko Osasun Ministerioak zabaldu du informazioa, eta esan du ama eta umeak «ondo» daudela. Inoiz jaso den erditzerik handiena da Cisserena.


Summary: EH Bilduk «burujabetza eta eraldaketa» jarri ditu helburu hamargarren urteurrenean. Gaur dira hamar urte Espainiako Auzitegi Konstituzionalak Bildu legeztatu zuenetik.

2011ko maiatzaren 5ean, Espainiako Auzitegi Konstituzionalak gauerdira arteko epemuga zuen Bilduk aurkeztutako hauteskunde hautagaitzari buruzko epaia emateko. Jendetza elkartu zen Bilboko Areatzan, Bildu legeztatzearen aldeko manifestazioa amaitu ostean, auzitegiaren erabakiaren zain. Auzitegiak oniritzia eman zion, ozta-ozta.

Hamar urte igaro dira gau hartatik, eta efemeridea gogora ekarri du gaur EH Bilduk. Iruñean agerraldi bat egin dute Joseba Asiron Iruñeko Udaleko zinegotzi eta alkate ohiak eta Bakartxo Ruiz parlamentariak, eta nabarmendu dute hamar urteotan «gauza asko» gertatu direla, eta EH Bildu «funtsezko agentea» izan da horietan: «Nafarroan, EH Bildu indar politiko erabakigarria izan da, da eta izango da. Iruñean eta hainbat herritan demostratu dugulako bestelako gobernantza eredu bat egin daitekeela, bestelako politikak egin daitezkeela».

Zehazki, Ruizek esan du indar subiranista «erabakigarria» dela eskuinari aurre egiteko ere: «EH Bildu indartsu bat tresna eraginkorrena da eskuinari aurre egiteko, eskuinaren eragin politikoa eragozteko eta eskuinaren politikak alde batera uzteko».

Egungo osasun egoera gogora ekarri du Ruizek, eta hori arlo sozialean eta ekonomikoan eragiten ari den ondorioak. Horregatik, azaldu du EH Bilduren helburuak aurrerantzean ere izango dela, batetik, «jendarte duina» osatzea, eta, horretarako, beharrezko jo du «eraldaketa politiko eta ekonomikoa, aberastasunaren banaketa justuago bat lortzeko».

Bestetik, burujabetza jarri du jomugan, eta gaineratu du «burujabetzarako bidean tresnarik eraginkorrena» EH Bildu dela: «Ez dugu burujabetza nahikorik unean-unean beharrezkoak diren erabakiak hartzeko, herritarren ongizatea bermatzeko».

19:30ean, Bilboko Areatzan egingo dute ekitaldi bat.


Summary: Bederatzi hautagairen artean erabakiko dute aurtengo Vianako Printzea saria. Hautagaien artean daude, besteak beste, David Beriain kazetari hil berria eta Fernando Mikelarena historialaria.

Nafarroako Gobernuaren Vianako Printzea sariak kulturaren alorreko pertsonen edo erakundeen ibilbidea nabarmentzea du helburu. 32. aldiz banatuko du saria aurten, eta bederatzi hautagairen artean erabakiko da sariduna nor den.

Honako hauek dira hautagaiak: Atena Fundazioa dantza eta antzerki taldea; berriki hil den David Beriain Amatrian kazetaria; Teresa Catalan Sanchez musikari eta sortzailea; Jesus Hernandez Aristu filosofo, teologo eta pedagogoa; Miguel Ibañez Artica numismatikan aditua eta itsasoko biologoa; Patxi Mangado Beloki arkitektoa; Fernando Mikelarena Peña historialaria; Obanosko Misterioa fundazioa; eta Cesar Oroz Martija komikigile eta ilustratzailea.

Nafarroako Kultura eta Arteen kontseiluko kideek osatutako epaimahaiak erabakiko du saria nori eman. Proposamen guztien artean, bakoitzaren merituak eta Nafarroarekin duten lotura ere izango dituzte aztergai erabakia hartzerakoan.

Dena den, Nafarroako Gobernuak ez du jakinarazi noiz iragarriko duen saridunaren izena, ez eta noiz emango zaion saria ere. Iaz, Carlos Canovas argazkilariak jaso zuen saria; Berri Txarrak musika taldea eta Jaime Ignacio del Burgo legelari eta politikaria ziren gainerako bi hautagaiak.


Summary: Nafarroak mugak zabalduko ditu igandetik aitzina. Foru gobernuak iragarri du maiatzaren 9tik aurrera leundu eginen dituela pandemiari kontra egiteko neurriak. Halere, besteak beste, aztergai dute etxeratze agindua bere hartan uzteko aukera.

Espainiako Gobernuak maiatzaren 9an utziko du bertan behera COVID-19ari kontra egiteko alarma egoera. Ordutik aurrera Nafarroan indarrean izanen diren neurrien berri eman du foru gobernuak. Besteak beste, igandetik, itxiera perimetrala indargabetu eginen da herrialdean, eta, beraz, baimendua izanen da mugak zeharkatzea, lurraldetik ateratzeko edo bertara sartzeko. Dena dela, litekeena da zenbait oztopo izatea Euskal Herriko beste herrialdeetara mugitzeko. Adibidez, oraindik ere ez da garbi Nafarroatik Gipuzkoara eta Arabara sartzea baimendua izanen den. Izan ere, Eusko Jaurlaritzak dekretu bidez mantendu nahi ditu egungo neurri murriztaileak. Gainera, foru erkidegotik Ipar Euskal Herriko lurraldeetara joan ahal izateko ezinbestekoa da PCR negatiboa. Kontrako noranzkoan, Iparraldetik Nafarroa Garaira joateko, funtsezko arrazoiengatik baizik ezin da muga zeharkatu, eta horietan ere beharrezkoa da PCRa, mugatik 30 kilometroko tartean bizi ez diren herritarrentzat salbu.

Nafarroako itxiera perimetralari buruzko aldaketaz gainera, behin alarma egoera bukatuta, posible izanen da eremu pribatuetan etxe berekoak ez diren lagunak biltzea –orain arte, bizikideak soilik bil zitezkeen–; dena dela, bi etxetako pertsonak elkartzen ahalko dira gehienez, eta sei lagunekoa da gehienezko edukiera. Ostalaritzari eragiten dioten neurrietan ere izanen dira aldaketak: lokaletako terrazak gaueko 22:00ak arte izaten ahalko dira irekiak; hau da, ordubete atzeratuko dute ixteko agindua.

Gobernuak jakinarazi duenez, Nafarroan egun indarrean den etxeratze aginduari eusten saiatuko dira; hau da, 23:00etatik 6:00ak arte izanen da igandetik aurrera ere. Bestalde, gaur indarrean diren gainerako neurriei ere eusteko asmoa duela adierazi dute. Halere, araudian eginen diren gainerako moldaketen antzera, Nafarroako Gobernuak Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiaren oniritzia beharko du neurri horiek ezartzeko.


Summary: Beste 778 positibo atzeman dituzte Hegoaldean. Positibo tasa %5,5 da orain, 14.000 PCR eta antigeno test eginda

Apaltzeko bidean, baina oso mantso. Egonkortzeko joerari eusten dio COVID-19aren transmisioak Hego Euskal Herrian, baina, lau herrialdeetako datuak aintzat hartuta, bederen, aldaketak ez dira oso nabarmenak. Atzo, 14.044 PCR eta antigeno proba egin zituzten Osasunbideak eta Osakidetzak, eta, horien artean, 778k eman zuten positibo. Atzoko datuen pare, beraz. Positibo tasa %5,5 da orain.

Herrialdeka, beste 61 kasu atzeman dituzte Araban, 366 Bizkaian, 236 Gipuzkoan, eta 108 Nafarroan. Herrialde horretan gehiago nabari da beheranzkoa, eta dezente apaldu da positibo tasa ere: %3,5eraino.

Osasun sarearen egoerari dagokionez, 75 ospitaleratzeren berri eman du Osakidetzak. Orain, 185 gaixo larri daude Araba, Bizkai eta Gipuzkoako ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan. Bestalde, azken astebetean birusak jota 40 pertsona hil direla jakinarazi du Osakidetzak.


Summary: Erkorekak nabarmendu du Desokupak ez duela Ertzaintzarekin «estrategia bateraturik». Desokupak Ertzaintzaren eta enpresaren artean harremana egon zela erakusten duen bideo bat kaleratu ostean, hori gezurtatu egin du Josu Erkoreka Barne Sailburuak. EH Bilduk berriz ere galdera egin dio Erkorekari, eta auzia argitzeko eskatu dio.

Zeresana ematen ari da oraindik eskuin muturrarekin lotzen duten Desokupa enpresa. Apirilaren 15ean, Abadiñora (Bizkaia) etxe bat hustera joan zen Desokupa. Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako Barne sailburuak joan den astean nabarmendu zuen Ertzainak ez zuela inolako harremanik izan enpresarekin, «ez Abadiñoko gertaeren aurretik, ezta ondoren ere». Desokupak zabalduriko irudietan, ordea, Ertzainak eta enpresako kideak ikusten dira solasean. Gaur, berriz, gezurtatu du hori Erkorekak: «Ertzaintzak ez dauka inolako estrategia bateraturik Desokuparekin», nabarmendu du.

«Gezurra da ertzainak enpresa babesteko eta harekin lan egiteko aitzineko akordio edo agindurik duenik, eta behar diren azalpen guztiak emango ditugu hori hala dela ziurtatzeko», erran du ETB1en egindako elkarrizketa batean. Erkorekak nabarmendu duenez, etxeko jabearen dei bat jaso ondoren bertaratu zen Ertzaintza bertara. «Ertzaintza bertaratu zenean, hainbat pertsona identifikatu zituen, protestan ari zirenak batzuk, eta ustez enpresako kideak zirenak bertzeak. Ertzaintzak ez zekien hori, eta ez zuen zertan jakin, gainera», nabarmendu du Erkorekak.

Bideoan agertzen dena

Desokupak astelehen gauean publiko egindako irudiek, ordea, kontrakoa diote: Bideo horretan, Desokupako burua ikusten da ertzainekin hitz egiten, eta haiei azaltzen zer egingo zuten. Horrez gain, aurretik ertzain etxera bidalitako agiria jaso ote duten galdetzen die ertzainei. Taldeko buruak esaten die ertzainei etxeko gune komuna «lehertuko duela». Ertzainek erantzuten diote: «Gu hementxe egongo gara. Kontua gordin jartzen bada, ohartarazi gaitzazue».

Joan den astean iritsi zen auzia Eusko Legebiltzarrera. Desokupa eta Ertzaintza elkarlanean aritu ote ziren galdetu zion Julen Arzuaga parlamentariak Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako Barne sailburuari. Sailburuak erantzun zion salaketa «gezur hutsa» zela eta «zabalduriko irudiek kontrakoa erakusten dutela». Sailburuak irmo esan zuen: «Ertzaintzak ez zuen eduki harremanik Desokupa enpresarekin, ez Abadiñoko gertaeren aurretik, ez ondoren».

Bideoa kaleratu eta afera argitzen ez dela ikusita, ordea, Arzuagak berriz galdetuko dio aste honetan Erkorekari auziaren inguruan. «Enpresa ultraeskuindarrak» zabalduriko irudiak ikusita, «eusten al dio Erkorena jaunak orduan esandakoari?». Sailburuaren hitzen eta irudien arteko «kontraesana» zergatik gertatu den galdetu dio. Erkorekak «informazio okerra» baldin bazuen, hori «nori leporatu behar zaio?». Azkenik, informazio okerra eman zuen arduradunarekin zer egingo duen galdetu dio.


Summary: EAJk eta PSEk atzera bota dituzte txertaketa irregularrei buruzko azalpenak emateko agerraldi eskeak. Santa Marina eta Basurtu ospitaleetako txertaketa irregularren harira oposizioko taldeek egindako hamabi agerraldi eskaeren aurka egin dute.

Santa Marina eta Basurtu ospitaleetako txertaketa irregularren auzian inplikatutako hainbat arduradunek Eusko Legebiltzarrean azalpenak ematearen aurka bozkatu dute gaur EAJk eta PSEk. Besteak beste, Eduardo Maiz Bilboko Basurtuko ospitaleko zuzendariaren eta Jose Luis Sabas Santa Marina erietxekoaren agerraldiak eskatuak zituen oposizioak. EAJk eta PSEk, baina, atzera bota dituzte EH Bilduk, PP-C's eta Vox taldeek txertaketa irregularraren harira eskatutako hamabi agerraldi eskaerak, argudiatuz «azalpenak emanda daudela, erantzukizunak onartuta, eta ikerketa eginda». Jeltzaleek «agortutzat» jo dute gaia, eta nabarmendu Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak «gardentasun eta zorroztasun osoz» jokatu duela auziarekin. Luis Javier Telleria EAJko legebiltzarkideak txertoen «erabilera politikoa» egitea egotzi die oposizioko taldeei.

EH Bilduko Rebeka Uberak salatu duenez, EAJk eta PSEk txertaketa irregularren auzia «atzeko atetik» itxi nahi dute, «ikertu gabe eta auzian parte direnen ahots guztiak entzun gabe, Gotzone Sagarduiren ahotsa bakarrik entzunda». Azalpenak talde parlamentarioei ez ezik herritarrei ere zor dizkietela gogorazi du Uberak. Iritzi bera agertu du Jon Hernandez Elkarrekin Podemos-IUko legebiltzarkideak: «Auzi eskandalugarri honi buruzko beste ahots batzuk entzun behar ditugu». PPko Laura Garridok nabarmendu du agerraldiak «ezinbestekoak» direla txertaketa prozesuaren kudeaketa ongi ezagutzeko, eta agerraldiak atzera botatzeko «aitzakiarik ez» dagoela gehitu du.


Summary: Ia 17.000 ikasle hasi dira euskara maila egiaztatzeko azterketak egiten. HABEk ziurtatu du proba guztiak osasuna zainduz eta segurtasun neurri guztiak bermatuz egingo direla.

Gaur hasi dira euskara maila egiaztatzeko HABE Helduen Alfabetatze eta Berreuskalduntzerako Erakundeak prestaturiko azterketak. Lau egun iraungo dute, eta bost lekutan egingo dituzte: Gasteizko Buesa Arena zentroan, Barakaldoko BECen (Bizkaia), Irungo FICOBAn (Gipuzkoa) eta Bartzelonako eta Madrilgo Euskal Etxeetan.

Orotara, 16.831 ikaslek egingo dituzte euskara proba horiek. Gehienak, 10.700 inguru, euskaltegietan aritutako ikasleak dira, eta 6.200 lagun deialdi irekira aurkeztu dira. Horiei guztiei beste 513 ikasle gehitu behar zaizkie, duela bi aste HOBE sistema erabilita azterketak ordenagailuz egin zituztenak. Beraz, guztira, 17.344 pertsonak parte hartuko dute euskara mailak egiaztatzeko HABEren prozesuan, iaz baino ia 3.000 gehiagok.

Barakaldoko BECek hartu ditu ikasle gehien: 9.045 lagunek egin behar dute han azterketa. FICOBAn 5.338 pertsona biltzekoak ziren, Buesa Arenan 2.384, Madrilen 44 eta Bartzelonan 20.

Jokin Azkue HABEko zuzendari nagusiak adierazi duenez, proba guztiak osasun agintarien aholkuak jarraituz eta ikasleen eta prozesuan parte hartzen duten guztien osasuna zainduz eta segurtasun neurri guztiak bermatuz egingo dira.


Summary: Osakidetza listuaren bidezko testak egiten hasiko da. SARS-CoV-2 birusa atzematen «fidagarritasun handia» duen proba dela esan du Gotzone Sagarduik. Besteak beste, ahotik eta sudurretik laginak hartzeko zailtasunak dituztenekin erabiliko dute testa, baita baheketa batzuetan ere.

SARS-CoV-2 birusa modu azkar eta sinplean atzemateko teknika berri bat erabiltzen hasiko da Osakidetza: listuaren bidezko testak. Hala jakinarazi berri du Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak, Eusko Legebiltzarrean egin duen agerraldian. Azaldu du listuaren bidez egingo diren testak egun Osakidetzak egiten dituen PCR eta antigeno proben osagarri izango direla, eta, besteak beste, ahotik eta sudurretik laginak hartzeko zailtasunak dituztenekin eta baheketa batzuetan erabiliko dituzte.

Sagarduik azaldu du Osakidetzak test horiek ontzat jo dituela, birusa atzemateko «oso fidagarriak» direlako; zehazki, %90eko fidagarritasuna daukate. Listuaren bidezko testak sudurretik eta ahotik egiten direnak baino «erosoagoak» dira. Kasu horretan, pazienteak ontzi batean tu egitea besterik ez du, sudurretik eta ahotik zotzik sartu behar izan gabe.


Summary: Kultur artikulazioari buruzko nazio jardunaldi bat egingo dute Azpeitian, maiatzaren 28an. Sanagustin kulturguneak 10 urte herri batzordeak eta Jakin fundazioak antolatu dute jardunaldia, eta izena eman daiteke dagoeneko

Hamargarren urteurrena du Azpeitiko (Gipuzkoa) Sanagustin kulturguneak. Eta, urteurrenaren harira, kultur artikulazioari buruzko nazio jardunaldi bat antolatu dute Azpeitiko Sanagustin kulturguneak 10 urte herri batzordeak eta Jakin fundazioak: maiatzaren 28an izango da, 9:30ean. Hitzaldi eta jarduera askotarikoak egingo dituzte, eta Euskal Herriko hainbat elkarte eta dinamika batu dira dagoeneko egitasmora. Kultur artikulazioaren gaia izango da jardunaldiaren ardatza, eta kultur artikulazio hori nondik, zertarako eta nola egituratzen den xehatuko dute. Hortik jardunaldiaren izena: Kultur artikulazioa: nondik, zertarako eta nola.

Kulturaren artikulazioarekin batera, hari lotutako testuinguru soziolinguistikoan eta soziopolitikoan ere jarriko dute arreta, jardunaldiaren antolatzaileen esanetan, harremana baitute ezinbestean. Horregatik, Euskal Herriko eredu eta ibilbide askotarikoak izango dituzte aztergai, testuinguru eta errealitate horiek guztiak «lekuan-lekuan eraikitzen direlako». Azpeitian girotzen dena da eredu horietako bat, antolatzaileen hitzetan, «herri baten markoan dauden eragileen baturatik datorrena».

Hala ere, badira beste ardatz batzuetan artikulatzen diharduten adibideak ere, eta horietako esperientzia ugari ezagutzeko eta horien inguruan gehiago jakiteko aukera eskainiko du jardunaldiak. Hala, Azpeitiko testuinguruaz eta adibideez gain, «Durangoko Plateruena kafe antzokiaren inguruan, Baiona-Angelu-Biarritz eremuko euskara sarearen inguruan, Bertsozale Elkartearen ereduaren inguruan eta Aloze (Zuberoa)-Iruñeko sortzailetza komunitarioko egitasmoaren inguruan» hausnartzeko parada izango da.

Adituak ere bai

Jardunaldiaren harira zabaldutako kartelean ageri dira topaketa berezian parte hartuko duten aditu guztiak. Lorea Agirre Jakin fundazioko zuzendariak egingo du jardunaldiaren sarrera, eta haren hitzartzearen ondoren mintzatuko dira gainerako zazpi gonbidatuak: Harkaitz Zubiri –Kultura artikulatu, hobeto bizitzeko–, Maialen Akizu –Femurra, haragia eta protesia–, Enekoitz Esnaola –Azpeitiko kultur komunitate artikulatua–, Ihintza Orbegozo –Durangoko herri dinamika: Plateruena ta gero zer?–, Eneko Gorri –Euskararen sarea ehunduz, Baiona-Angelu-Biarritz hiri eremuan–, Miren Artetxe –Bertsozale Elkartea: aniztasuna artikulatzen– eta Ihitz Iriart –Komunitatea, kultura eta euskara uztartuz, Alozetik Iruñera–.

Zabalik dago izen ematea –bestehamaikabizitzeko@gmail.com-era idatzi behar da–, eta hilaren 20an itxiko dute epea. Doakoa da.


Summary: Burkina Fasoko armadak zortzi lagun hil ditu, ustez Beriainen eta Fraileren hilketan zerikusia zutenak. Armadak gaur eman du albistearen berri, baina ez du informazio gehiago plazaratu.

Bi euskal kazetarien hilketarekin zerikusia izatea egotzita, zortzi «terrorista» hil dituela adierazi du Burkina Fasoko armadak. Hala jakinarazi du gaur erakunde armatuak, baina ez du informazio gehiago plazaratu.

Apirilaren 26an, talde armatu batek eraso egin zion 40 bat laguneko talde bati Burkina Fason, herrialde horren eta Beningo Errepublikaren arteko mugaldean dagoen parke natural batean. Hasieratik, Burkina Fasoko Gobernuak jakinarazi zuen lau lagun desagerturik zeudela eraso horren ondorioz. Hurrengo egunean, Espainiako Atzerri ministro Arantxa Gonzalez Laiak eman zuen albiste lazgarria: desagertutako lau horietatik bi euskal kazetariak ziren, Artaxoako (Nafarroa) David Beriain eta Barakaldoko (Bizkaia) Roberto Fraile, eta bi-bien gorpuak topatu zituzten.

Hildako kazetariak film dokumental bat egiten ari ziren gobernuz kanpoko erakunde batekin, Burkina Fasoko parke naturaletako legez kanpoko ehizari buruz: erredaktore Beriain, kamerari Fraile. Legez kanpoko ehizaren kontrako patruila batekin zihoazen, eta, 09:00etan, talde armatu batek eraso egin zion patruila horri.

Indarkeria handituz doa

Beriaini eta Fraileri gertatutakoa ez da gertakari bakan bat Burkina Fason. Izan ere, astelehen honetan bertan, beste 30 lagun hil zituzten Kodyel izeneko herrian. Oraindik inork ez du bere gain hartu erasoa, baina, gobernuko iturrien arabera, inguru horietan «boluntarioak» bildu izanaren mendeku moduko bat dela uste dute.

Blaise Compaore presidente ohiaren aurkako estatu kolpea egin zutenetik, segurtasunik eza areagotu egin da Burkina Fason. Talde jihadistek gero eta botere handiagoa dute eremuan, eta komunitateen arteko gatazkak ere ohikoak dira. Hala, azken sei urteetan, 5.000 lagun baino gehiago hil dituzte; 1.600 inguru, azken urtean, ACLED GKE gobernuz kanpoko erakundearen datuen arabera.

2015eko estatu kolpeak amaiera eman zion Compaoreren 27 urteko agintaldiari. Roch Marc Christian Kabore presidente izendatzearekin batera, ordea, talde jihadistek eginiko erasoak ugaritu egin ziren herrialdean. Ordura arte, talde horiek Saheleko beste hainbat herrialde zituzten jokaleku —nagusiki, Mali—, eta ez zuten atentatu esanguratsurik egin Burkina Fason; ustez, erakunde armatuen eta Compaoreren gobernuaren arteko akordio bat tarteko.


Summary: EAEko Fiskaltza joan-etorriak mugatzearen eta etxeratze aginduaren kontra agertu da. Txosten bat prestatu du Eusko Jaurlaritzak maiatzaren 10ean indarrean jarri nahi duen dekretuari buruz, eta kontra agertu da zenbait puntutan. Bilerak lau lagunera mugatzea, aldiz, legezko ikusten du.

Fiskaltzak ez ditu argi ikusten Iñigo Urkullu lehendakariaren asmoak. Iruditzen zaio ezinezkoa dela Euskal Autonomia Erkidegoan, probintzietan eta herrietan ere sartu-irtenak mugatzeko asmoa eta etxeratze agindua arautzea, behin alarma egoera bukatuta. EAEko Justizia Auzitegi Nagusiari txostena igorri dio fiskalak, Jaurlaritza prestatzen ari den dekretuaren zirriborroari buruz; Jaurlaritzak maiatzaren 10ean sartu nahiko luke indarrean dekretu hori, alarma egoera bukatzeak sortuko duen lege hutsunea betetzeko. «Oinarrizko eskubideak mugatuko dituzten neurriak ezin dira ezarri jende multzo zehaztugabeentzat, indarrean dauden osasun legeetan oinarrituta».

Atzo, asteartean igorri zion Jaurlaritzak dekretuaren zirriborroa Auzitegi Nagusiari. Dekretuak lege babesik ote lukeen jakiteko tramite bat da. Administrazioarekiko auzien salak aztertuko du dekretua, bihar, osteguna. Beranduenez, ostiralean eman beharko luke epaia auzitegiak, eta epaitegiko iturriek hala izango dela ziurtatu dute. Eusko Jaurlaritzaren Labi batzordea ostiralean bertan bilduko da.

Bitartean, fiskalak hartu du jarrera, eta uste du mugikortasuna mugatzeko eta etxeratze aginduak ezartzeko eskumenik ez duela Jaurlaritzak, alarma egoeraren lege babesik gabe. Jende bilerak mugatzeko, ordea, ikusten du aukera fiskalak. Iruditzen zaio neurri horrek ez duela urratzen herritarren biltzeko eskubidea, eta ebatzi du ez lukeela epaitegien baimenik beharko taldeak lau pertsonara mugatzeko.

Jendearen joan-etorriak mugatzeko neurriak erabat lotuta daude alarma egoerarekin juridikoki, fiskalaren aburuz, eta ezinezkoa da halako eskubide murrizketak ezartzea alarma egoerarik ez bada. Fiskaltzaren jarrera hori orokorra izango bide da Espainiaren administraziopeko lurraldeetan. Fiskalak uste du «salbuespen» gisa ulertu behar direla neurri horiek, eta salbuespen legediekin soilik ezar litezkeela, osasun larrialdiko araudiak ez duela horretarako biderik ematen.

Espainiako inguruko erkidego batzuek iragarria dute joan-etorriak libre utziko dituztela igandetik aurrera, eta Nafarroako Gobernuak berak ere hala jakinarazi du. Polemika ere sortu da horren harira, Miguel Angel Revillak esan baitu Urkulluk itxiera perimetralari eusteko asmoa zuela jakinarazi ziola; lehendakariak, ordea, gaur ukatu egin du Revillari halakorik esan izana. Bihar fiskaltzaren jarrera nagusiko balitz, euskal lurraldeen artean zirkulatzeko aukera izango da urritik aurreneko aldiz, igandetik aurrera.

Jaurlaritzak aurkeztutako zirriborro horren arabera, intzidentzia tasa metatua 100.000 biztanleko 200 kasu positibokoa den kasuetan ezarriko lirateke joan-etorriak mugatzeko neurriak. Herriak, berriz, itxiko lituzkete intzidentzia tasa metatuak 400eko langa gaindituko balu. Etxeratze agindua 22:00ak eta 06:00ak bitartean mantendu nahi du Jaurlaritzak, bestalde, eta jende bilerak lau pertsonatara mugatu (bizikideak zenbatu gabe).

Bilboko epaile dekanoa, jarrera berean

Indarrean diren neurri murriztaile guztiak mantentzea ezinezko ikusten du Aner Uriarte Bilboko epaile dekanoak, behin alarma egoeraren «aterki juridikoa» galduta. EAEko fiskalak bezala, epaile dekanoak ere interpretatzen du eskubide oinarrizkoen murrizketa horiek egin ahal izan direla alarma egoeraren legeak horretarako aukera ematen zuelako, baina behin legea indarrik gabe geldituta, horiei eusteko modurik ez du sumatzen. Igandetik aurrera sortuko den egoera, beraz, «zalantzazkoa» ikusten du.

Horren aurrean, Uriartek uste du gutxienez segurtasun juridiko handiagoa emango duela Espainiako Auzitegi Gorenera jotzeko aukerak. Espainiako Gobernuak onartutako agindu baten arabera, autonomia erkidegoek aukera izango dute Gorenean kasazio helegite bat hartzeko, haiek erabakitako neurriak bertan behera uzten badituzte beren eremuetako auzitegi nagusiek. Nafarroan auzitegiek neurri batzuk onartzea eta Hegoaldeko beste hiru probintzietan neurri antzekoak ez onartzea eta antzeko egoerak saihesteko balioko du horrek, Gorenak jarriko duelako neurri guztientzako irizpidea. Baina Gorenak helegiteei erantzuteko ere denbora beharko da, eta oraindik inork ezin du ziurtatu igandetik aurrera zer gertatuko den zehazki neurri batzuekin.


Summary: Berrogei urte Bobby Sands IRAko presoa gose greban hil zela. Preso politikoen estatusa defendatzeko eginiko protestan beste bederatzi preso hil ziren, 1981. urtean. Grebak asko indartu zuen IRAren irudia, Irlandan zein atzerrian.

«Ez badira gauza askatasunerako desira suntsitzeko, ez zaituzte apurtuko. Ez naute apurtuko; askatasunerako eta Irlandako herriaren askatasunerako desioa neure bihotzean dago». Galelikoz idatzitako hitz horiek izan ziren IRAko preso batek paperean jarritako azkenetakoak. Irlandako historia aldatu zuen heriotza batek 40 urte bete ditu gaur. Bobby Sands preso eta Erresuma Batuko legebiltzarkidea 1981eko maiatzaren 5ean hil zen, Belfasteko Maze espetxeko H formako blokeetan 66 eguneko gose greba egin ondoren. Hurrengo egunetan, beste hamar bat irakide hil ziren, Margaret Thatcherren gobernuarekin izandako deman.

Bobby Sands Belfasteko iparraldean jaio zen, Newtownabbeyn, familia katoliko batean, 1954. urtean. 18 urterekin, IRAko behin-behineko kide egin zen, eta urte horretan bertan atxilotu zuten. Etxean suzko lau arma ezkutatzea leporatu zioten, eta bost urteko kartzela zigorra ezarri zioten. 1976an askatu zuten, eta berriz egin zuen bat talde armatuarekin. RUC Ipar Irlandako polizia unionistarekin edukitako tiroketa baten ostean atxilotu zuten, 1976an, beste lau kiderekin batera, eta, berriz ere, pistola bat edukitzeagatik zigortu zuten, 14 urtera.

Espetxean bi urte eman zituen, Irlandako ekintzaileei Londresek 1972. urtean onarturiko estatus bereziarekin. Horri jarraikiz, presook hainbat eskubide zituzten, besteak beste euren kaleko arropa janztekoa.

«Krimen bat krimen bat da; krimen bat da»

Baina, hamarkadaren erdialdean, Londresko gobernu laboristak erabaki zuen bi mila inguru presoei kutsu politiko oro kentzen saiatzea, eta, besterik gabe, gaizkile gisa aurkeztea. «Krimen bat krimen bat da; krimen bat da», mantra gisa esango zuen gero behin eta berriz Margaret Thatcher burdinazko dama ezizena irabazi zuen politikari eskuindarrak.

Beraz, Londresek erabaki zuen aurrerantzean preso errepublikanoek kartzelako uniformeak jantziko zituztela, eta bakarturik egongo zirela Maze espetxeko H formako blokeetan. Labirinto ezizenez ezagutzen zuten presook berez Long Kesh izen ofiziala zuen kartzela. H blokeak panoptiko gisa zeuden antolatuta, espetxezain gutxirekin ahalik preso gehien kontrolatzeko.

Presook, ordea, erresistentzia estrategia hasi zuten, estatus politikoari eusteko. Uko egin zioten uniformea janzteari, eta, arropak kendu zizkietenez, biluzik zeuden, gero gose grebaren ikur bihurturiko mantak baino ez zituztela soinean.

1978. urtean, garbitasun greba hasi zuten. Gordina bezain sinplea zen protesta modua: presook ez zuten komunik zeldetan; betebeharrak ontzietan egiten zituzten, eta horiek gero kanpoko komunetan husten zituzten. Grebarekin, ordea, euren gorozkiak paretetan zabaltzen hasi ziren, eta txiza zeldako ateko azpiko zirrikitutik kanporatzen.

H blokeetan, 400 preso baino gehiago hiru urtez bizi izan ziren euren gorozkien artean.

Komunitate katolikoaren buruek eta nazioarteko erakundeek ozen salatu zituzten presoen bizi baldintzak, baina Londresek ez zuen amore eman. 1979. urtean lehen ministro bihurtu zen Thatcher, eta laboristen politika gogorrari eutsi zion.

Orduan, 1980. urtean hasi zuten lehenbiziko gose greba, urriaren 27an, eta kalean jende asko mobilizatu zen presoen alde. Bazirudien arazoa konponbidean jarriko zela, Thatcherren gobernuaren ordezkariek akordio bat eskaini zietenean. Abenduaren 18an, bertan behera utzi zuten protesta.

Baina, urtarrilaren 9rako, Londresen ordezkariek atzera egin zuten, eta kaleko arropa janzteko eskubidea berriz ukatu zieten presoei.

Bobby Sandsek zortzi urte zeramatzan preso, eta H blokeetako presoek burutzat zeukaten. Martxoaren 1ean erabaki zuen gose greba hastea, eta «hil artekoa» izango zela ohartarazi zuen.

Legebiltzarkide hautatua

Katoliko askok presoen alde egiten jarraitu zuten kaleetan, eta haiek sostengatzeko aukera bat ikusi zuten urte horretako apirilaren 9an, egitekoak ziren hauteskundeetan. Erresuma Batuko Legebiltzarrerako ordezkari bat aukeratu behar zuten Irlandako Iparraldeko barruti bateko herritarrek, eta erabaki zuten grebaren buru Sands hautagai gisa aurkeztea, presoen eta protestaren ordezkari gisa. Estrategiak funtzionatu egin zuen, besteak beste, beste alderdi nazionalistek hautagaiak erretiratu zituztelako, botoa ez sakabanatzeko. Sandsek 1.400 boto baino gehiago atera zizkion hautagai unionistari.

Garaipenak oihartzun handia eman zion grebari. Baina, ordurako, Sands oso ahulduta zegoen. Orduko hedabideek zabaldu zutenez, 44 kilo baino ez zituen grebaren 54. egunean.

Maiatzaren 5an hil zen Sands, labirintoko erizaindegian.

Bi egun geroago lurperatu zuten, Belfasteko Milltowneko hilerrian, Irlandako banderan bilduta. Hileta mugimendu errepublikanoaren indar erakustaldia izan zen: 70.000 eta 100.000 pertsona artean bildu ziren hilerrian. Hurrengo egunetan, beste bederatzi preso hil ziren: Francis Hughes, Raymond McCreesh, Patsy O'Hara, Joe McDonnell, Martin Hurson, Kevin Lynch, Kieran Doherty, Thomas McElwee eta Michael Devine.

Horietako batzuk gogora ekarri zituen Hertzainak taldeak No Time for Love abestian.

Greba urriaren 3an amaitu zen, presoen senideek eskatu ondoren. Urrian, euren arropa eman zieten presoei, eta bestelako eskubideak itzuli zikieten.

Sandsek hasitako protesta mugimenduak sekulako bultzada eman zion IRAri, Irlandan bezala, nazioartean ere.

Hurrengo hamarkadetan 3.500 pertsona baino gehiago hil ziren gatazkan. Ostiral Santuko itunak 1998an zabalduriko bidean, Bobby Sands kide izan zuen erakundeak, IRAk, kanpaina armatuaren amaiera iragarri zuen 2005eko uztailaren 28an.

Sinn Fein alderdi errepublikanoak Sands eta haren kideak gogoratu ditu gaur Twitterren zabalduriko mezu batekin: «Erresuma Batuko Gobernuaren kriminalizazio politika garaitu zuten: preso politikoak ziren».


Summary: Igor Uriarte berriz Urruñan bizitzen ahalko da. Frantziako Estatuko lurraldean bizitzeko debekua kendu dio Parisko Zigor Auzitegiak euskal preso ohiari

Igor Uriarte berriz Urruñan (Lapurdi) bizitzen ahalko da. Hala erabaki du, gaur arratsaldean, Parisko Zigor Auzitegiak. Iazko urriaren 6an atxilotu zuten euskal preso ohia, Ziburun (Lapurdi) errepide kontrol batean, eta Frantziako Estatuko Lurraldean bizitzeko debekua urratu izana leporatu zioten. Baionako Auzitegian berehalako epaiketa egin zioten, eta urtebeteko epea eman zioten bere egoera erregularizatzeko.

Ordutik Araban bizi da Uriarte, etxea eta eguneroko bizitza Urruñan izanik ere. Hori azpimarratu zuen Maritxu Paulus Basurko abokatuak Baionako auzitegian: zergak deklaratu ditu, laborantza enpresa muntatzeko prefetaren baimena lortu du, eta etxebizitza du Urruñan. «Gizarteratze eredu arrakastatsua» izan duela argudiatu zuen, oro har.

Epaileak emandako epea baliatuta, Parisko Zigor Auzitegira jo zuen Uriartek Paulus Basurko abokatuarekin, lurralde debekua kentzea eskatzeko. Gaur izan da saioa, eta Uriarteren aldeko erabakia eman du epaitegiak. Berri «oso ona» dela erran du Paulus Basurkok. «Esperantza handiak genituen. Otsailean, terrorismoaren kontrako fiskalaren iritzia jaso genuen debekua kentzearen alde, eta auzitegiak bide beretik jotzea espero genuen». Gaurko saioan, prokuradoreak kentzearen aldeko iritzia berretsi du. «Garrantzi handiko erabakia da; orain arte oso jarrera itxia genuen aitzinean. Lehen aldia da azken urteetan halako erabaki bat dugula».

Abokatuaren hitzetan, «pentsa daiteke» erabaki honek Oier Oaren kasuan eta gisa bereko beste kasu batzuetan eragitea, baina halako dosierrak «banakakoak» izan ohi direla azpimarratu dute. «Aldaketa baten seinale dela espero du, halakoetan segurtamenik izan ezin badaiteke ere. Egoera pertsonalak garrantzi handia du kasu hauetan». Uriarteren kasuan, elementu andana aurkeztu dituzte; tartean, Urruñako Herriko Etxeak mozio bat izenpetu zuen, eta auzapezak ere eskutitza idatzi zuen.


Summary: Iaz %3 egin zuen behera Idiazabalgo gaztaren salmentak. Donostiako Aratz erretegiko Xabier Zabaletak moztu du Idiazabalgo gazta berria Jakitea elkarteko kideen izenean, Ordiziako (Gipuzkoa) Oiangu parkean egin duten ekitaldian. Azkeneko urtea «larria eta zalantzaz betea izan bada ere bide zuzena» hartu dutela nabarmendu du Zabaletak.

Gaur goizean moztu du Jakitea elkarteko Xabier Zabaletak Idiazabalgo gazta berria. Oiangu baserrian egin dute ekitaldia, Ordizian (Gipuzkoa). Hantxe egiten duten bigarren urtea da: bigarren urtez jarraian, COVID-19a hemen dela, eta azoka berezirik gabe.

Topalekua, eguna eta egoera bestelakoak izan dira, baina ekitaldi ofizialaren nondik norakoak, berriz, betikoaren kutsua izan du. Erakundeetako ordezkariak izan dira bertan.

Ordiziako Idiazabalgo gaztaren kofradiako kideek ongietorria egin ostean, Ordiziako alkate Adur Ezenarrok hartu du hitza. Ekitaldian parte hartu duten gonbidatuei mintzatu zaie lehenik: Jose Mari Ustarrozi, «Idiazabal gaztaren alde hainbeste urtez egindako lanagatik»; erregulartasun sariak jaso dituztenei; baita gazta mozteko ardura izan duten Jakitea elkarteko kideei ere: «Eskerrik asko, gure sukaldaritzan Idiazabal gaztarekiko apustua egiteagatik beti, eta egoera zail eta ilun hauetan ostalaritzan aurrera egiten jarraitzeagatik».

(Irakurri artikulua osorik, 'Goierriko Hitza'-n)


Summary: Baserritar batek Frantzia eta Belgika arteko muga aldatu du, istripuz. Traktorearekin pasatzeko traba egiten ziola, mugarria mugitu du, eta Frantziari lurralde koska bat kendu dio.

Bolo-bolo ibili da Belgikako eta Frantziako komunikabideetan Valoniako (Belgika) nekazari bat protagonista duen istorio bitxia. Traktorearekin bere sorora sartzeko traba egiten ziolakoan, Belgika eta Frantzia arteko muga markatzen duen harria mugitu egin du, eta, horren bidez, herrialdeen lur eremuak aldatu ditu, Belgikaren mesedetan.

Kontatu dutenez, historiazale batek zabaldu du gertatutakoa: basoan zebilela, mugarria ikusi du, eta konturatu da bere lekutik 2,29 metro mugitu dutela. 1819ko data du zizelkaturiko harriak.

1820. urtean ezarri zuten gaurko muga bi herrialdeen artean, Napoleon Bonapartek Waterlooko bataila (1815) galdu ostean. Baina mugaren ibilbidea urte bat lehenago finkatu zuten. Geroztik ez da mugitu, orain arte.

Bitxikeria umore onez hartu dute mugaren bi aldeetan. Irabazitako eremuarekin pozik agertu da hedabideetan Erquelinnes (Belgika) herriko alkatea. Eta aldameneko Bousignies-sur-Roc (Frantzia) herriko auzapezak adierazi du hobe dela «beste muga gerra bat saihestea».

Erquelinnes (Belgika) eta aldameneko Bousignies-sur-Roc (Frantzia) herrien arteko muga, gorriz. BERRIA

Gauza serioa ziren mugarriak, satelite bidezko kartografia zabaldu aurretik. Euskal tradizioan askotan agertzen dira mugarriak, eta haiek mugitzen dituztenen aurkako zigorrak.

Juan Garmendia Larrañaga etnografo eta historialariak Euskal pentsamendu majikoa liburuan ematen ditu horietako batzuen berri.

Istorioetako batean, apaiz baten artaldea zaintzen zuen gizon batek ohitura zuen besteen lursailetan sartzeko, eta, hori errazteko, mugarri bat bere lekutik atera eta leize zulo batera bota zuen. Apaizak esan zion horrelakoek infernuko zigorra zekartzatela, eta harriaren bila joateko. Ohartarazi zion mugarria berriz bere lekuan jarri arte ezingo zuela besterik ukitu, ihartu nahi ez bazuen. Harria bizkarrean zeramanean, aulki bat ukitu zuen, istripuz, eta hatz bat sikatu egin zitzaion.

Belgikako nekazariak ez du halako zigor mitologikoen beldurrik izango, noski. Baina Erquelinnes herriko alkateak eskatu dio mugarria bere lekura itzultzeko, eta ohartarazi dio auzitegira eraman dezaketela bere kabuz egiten ez badu.


Summary: Luca Vildozak utzi egin du Baskonia, NBAra joateko. Joko antolatzaile argentinarrak milioi bat euro pasatxo ordaindu dizkio Gasteizko taldeari haren kontratua eteteko, eta lau sasoirako hitzarmena adostu du New York Knicksekin.

Azken egunetan bolo-bolo zebilen zurrumurrua baieztu da: Luca Vildozak utzi egin du TD Systems Baskonia, eta NBAn jokatuko du, New York Knicksen. Joko antolatzaile argentinarrak eta Gasteizko taldeak gaur lortu dute akordioa elkarren arteko hitzarmena bertan behera uzteko. Horretarako, Vildozak milioi bat euro pasatxo ordaindu du. Hark lau sasoirako kontratua adostu du New York Knicksekin: ia hiru milioi euro irabaziko ditu denboraldiko.

Vildozak ia lau sasoi egin ditu Baskonian, eta 228 partida jokatu ditu. Gorabeheratsua izan da haren jarduna. Aurreko denboraldia izan zen onena. Hain zuzen, hark lortutako saskiraketa batek eman zion ligako titulua Gasteizko taldeari, Bartzelonaren aurka. Horri esker, finaleko jokalaririk erabakigarriena izendatu zuten.

Baskoniak begiz jota dauka Vildozaren ordezkoa: Dallas Moore estatubatuarra —Albaniako herritartasuna du—. 26 urte ditu, 1,85 metro da luze, eta Txinan jokatu du orain dela gutxi arte. 25 puntu eta ia sei asistentzia lortu ditu han partidako. Aurki irits daiteke Gasteizera.


Summary: AEBek txertoei patentea kentzea babestu dute. Joe Biden presidentearen gobernuak iritziz aldatu duela jakinarazi du, «salbuespenezko egoerak salbuespenezko neurriak» eskatzen dituela argudiatuta.

Orain arte uzkur agertu da, baina AEBetako Gobernuak COVID-19aren aurkako txertoei egile eskubideak behin-behinean kentzea babestu du. Indian eta Hego Amerikan, kutsatze kopuruak nabarmen egin du gora, eta, mundu mailako txertaketa prozesua azkartu asmoz, Bidenen administrazioak patenteak liberalizatzearen aldeko komunikatua plazaratu du gaur.

Katherine Taik MME Munduko Merkataritza Erakundeko ordezkari estatubatuarrak azpimarratu du AEBetako Gobernuak «tinko» sinesten duela patenteetan, baina egungoa egoera berezia dela: «Osasun krisi orokor batean gaude. Pandemiaren salbuespenezko egoerak salbuespenezko neurriak eskatzen ditu». Taik adierazi du AEBetako txertaketa «ziurtatuta» dagoela eta ahaleginak ugarituko dituztela txertoen produkzioa eta hornidura handitzeko. Burtsan, farmazia enpresen akzioek behera egin dute.

Indiak eta Hegoafrikak iazko urrian hasi zuten MMEn txertoaren patentea liberalizatzeko ekinaldia, eta Latinoamerikako, Afrikako eta Asiako dozenaka herrialdek bat egin dute haiekin. Txertoak eskuratzeko herrialde aberatsenek baino baliabide urriagoak dituztenak dira, nagusiki.

MME Indiak eta Hegoafrikak elkarrekin aurkeztu dioten azken proposamena aztertzen ari da orain, Keith Rockwell nazioarteko erakundeko bozeramaileak gaur eman duen prentsaurreko batean azaldu duenez. Eskaera horren eduki zehatza ez dute jakinarazi, baina Rockwellek esan du proposamenen artean dagoela patenteak epe jakin batean askatzea, gero berriro ezartzeko horien gaineko egile eskubideak. MMEk ekainean egitekoa du Hegoafrikaren eta Indiaren eskaera aztertzeko bilkura.