Summary: Darfurren egindako krimenak ikertzen hasiko da Nazioarteko Zigor Auzitegia. Sudango armadaren eta RSF Azkar Laguntzeko Indarrak talde paramilitarraren arteko gatazkaren harira, hiru hilabeteotan Darfurren egindako eraso «guztiak» ikertu nahi ditu auzitegiak. Gerra krimenak eta gizateriaren aurkako krimenak leporatzen dizkio talde paramilitarrari.

Sudango armadaren eta RSF Azkar Laguntzeko Indarrak talde paramilitarraren arteko gatazka hasi eta hiru hilabetera, epe horretan Darfur eskualdean egindako gerra eta gizateriaren aurkako krimenak ikertzen hasiko da NZA Nazioarteko Zigor Auzitegia. Karim Khan fiskalak eman zuen erabakiaren berri, atzo.

Apirilean ekin zioten bi aldeek boterea eskuratzeko lehiari, eta, ordutik, gatazkak ez du ia etenik izan. Lapurretak, bortxaketak, nahita piztutako suteak, hilketak eta beste hainbat indarkeria mota ohiko bilakatu dira han, batez ere, Darfur eskualdean. Auzitegiak egindako ikerketa baten arabera, egoera bereziki larria da El Geneina hirian eta horren aldirietan. Masalit komunitate afrikarreko kideak dira han bizi diren gehienak, eta horiei eraso egitea eta hiltzea egozten die NZAk milizia arabiarrei eta RSF talde paramilitarrari.

Indarkeria horren adierazle da, esaterako, Mendebaldeko Darfurren izandako hilketa masiboa. Hobi komun batean 87 pertsonaren gorpuak topatu zituzten herenegun —horietako asko Masalit etniako kideak ziren—, eta NBE Nazio Batuen Erakundeak talde paramilitarrari egotzi zion horiek hiltzea. Erakundearen arabera, «nahikoa froga eta datu» bildu ditu erasoa RSFk egin zuela ziurtatzeko.

Bada, eraso horiek guztiak «gertutik» ikertu nahi ditu NZAk, eta, horretarako, webgune «seguru» bat jarri dute abian Interneten. Helburua zera da: informazioa duen edo krimen larriak salatu nahi dituen edonork modu seguruan hori egin ahal izatea. «Gure zeregina da gure jurisdikzioko krimenak ikertzea, hala nola genozidioak, gizateriaren aurkako krimenak eta gerra krimenak, eta horiekin zerikusia duen edonor ikertuko dugu», azpimarratu zuen Khanek. Alegia, Sudanen bakarrik ez, Sudandik kanpo ere krimen horiek egiten «laguntzen» duen edonor ere ikertuko duela auzitegiak. Besteak beste, AEB Ameriketako Estatu Batuek txalotu egin zuten, atzo, NZAren erabakia.

Ibilbide luzeko ikerketa

Oraingoa ez da Nazioarteko Zigor Auzitegiak Darfurren egindako sarraskiak ikertzen dituen lehen aldia. Duela hemezortzi urte, 2005ean, hasi ziren ikertzen lurralde horretan egindako gerra krimenak. Besteak beste, genozidioa eta bestelako gizateriaren aurkako krimenak egitea egozten diote garai hartako agintari Omar al-Baxirri. «Historia errepikatzeko arriskua dago» ohartarazi zuen, atzo, Khanek.

2003 eta 2008 urteen artean gertatutako krimenen harira, lau atxilotze agindu ezarri ditu, guztira, NZAk: horietako bat, hain justu, al-Baxirren aurka. Orain gutxi arte, Sudango espetxe batean zeuden al-Baxir eta harekin gobernuan izandako bi ministro ohi —horiei ere gerra krimenak egitea leporatzen die auzitegiak—. Sudango gatazka hasi baino egun batzuk lehenago, ordea, ospitale militar batera eraman zituzten al-Baxir eta ministro ohietako bat. Beste ministro ohiak, berriz, espetxetik ihes egin zuen armadaren eta paramilitarren arteko gatazka hasi eta hamar egunera. Khanek horien ezkutalekuaren berri emateko eskatu dio Sudango Gobernuari, baina, oraingoz, auzitegiak ez daki non dauden.

Ikerketaren harira, «zibilak babesteko» eta eskatu die fiskalak Sudango armadari eta RSFri. Gerra hasi zenetik beren etxeak galdu dituzte hiru milioi lagunek baino gehiagok, eta herrialdetik ihes egin dute beste 700.000 pertsonak baino gehiagok. Sudango Osasun Ministerioak emandako datuen arabera, 1.100 pertsona inguru hil dira apirilean gatazka hasi zenetik. Halere, zenbait erakundek uste dute hildakoen kopurua «askoz ere» handiagoa izan litekeela.


EZ EDOZEIN ENPRESA EREDU

Summary: EZ EDOZEIN ENPRESA EREDU. Enpresa egiteko beste modu bat badela, horren erakusgarri dira euskal kooperatibak. Leire Mugerzak eta Rosa Lavinek ongi ezagutzen dute eredua. Gizarteari nahiz herriari egiten dion ekarpena nabarmendu dute, eta ohartarazi, balioetan sendo badago ere, aitortza handiago baten beharra duela.

Iraganari baino gehiago, etorkizunari begira dago euskal kooperatibismoa. Sustraiak ondo errotuak ditu lurrean, inguruan, herrian, eta hortik ari da munduratzen azken hamarkadetan. Enpresa egiteko beste modu bat posible dela aldarrikatu izan du mugimenduak hasieratik, hitzekin eta ekintzekin, eta hori bera berretsi dute eredu horren ordezkari nagusi bik ere, Leire Mugerzak eta Rosa Lavinek. Donostian elkartu ditu BERRIAk, ekonomia sozialaren hiriburu izendatu duten hirian, eta kooperatiben nazioarteko egunaren bezperan. Arretagunea Euskal Herrian jarria baitute mundu osoko kooperatibek aspaldian. Eta ez da kasualitatea.

Zer dute euskal kooperatibek munduari eskaintzeko? Zergatik dira erreferentzia?

ROSA LAVIN: Munduan erreferentzia bat da Euskadi hainbat arrazoirengatik. Batetik, kooperatiben aniztasunagatik. Konfekoopek 1.400 enpresa ordezkatzen ditu, eta horietatik %85 lan elkartuko kooperatibak dira, eta hori ez da beste inon gertatzen. Gainera, sektore askotakoak dira. Bestetik, kooperatibek duten internazionalizazio maila handia ere nabarmentzekoa da, baita inbertsio eta berrikuntza maila ere. Horrek guztiak egiten gaitu bereizgarri; zeren, printzipioak eta balioak berdinak dira mundu osoan, baina ezaugarri horiek hemen bakarrik daude.

LEIRE MUGERZA: Zera gehituko nuke: Mondragon, kasu honetan, bai eta gainerako kooperatiba gehienak ere enpresak direla, eta bakoitza bere esparruan lehiakorra dela. Eta munduko kooperatibetan hori ez da horren ohikoa. Gainera, elkartasuna oinarrizko printzipio bat da guretzat: balioa dauka, ez bakarrik beharra dagoenean edo zailtasunak daudenean laguntza ematen dugulako, baizik eta elkarrekin proiektuak egiten ditugulako. Uste dut bereizgarritasun garrantzitsua dela.

Nolakoa da ekonomia sozial hori munduko beste toki batzuetan? Nazioartean nola daude kooperatibak?

MUGERZA: Kanpora atera nintzenean pentsatzen nuen kooperatiba guztiak hemen bezalakoak zirela, baina ohartu naiz ezetz. Eta desberdintasun nagusia zera da: ez direla enpresak; funtzio ezberdinak dituzte, modu kooperatibo batean jarduten badute ere. Ekonomia sozialaren barruan beste entitate asko daude, noski, baina ez dute lotura handirik enpresarekin, eta, are gutxiago, enpresa aniztasunarekin.

LAVIN: Baina zergatik existitzen da desberdintasun hori? Hemen enpresaren dimentsio hori asko lantzen dugulako. Beste herrialde batzuetan pisu handiagoa du arlo sozialak; asoziazionismoari lotuago daude. Hemen gai gara errentagarritasun ekonomikoa edo lehiakortasuna eta eraldaketa sozial balantza berean jartzeko. Oreka hori lortzen dugu, eta hemendik kanpo balantza ez dago horren konpentsatuta.

Indartsu daude kooperatibismoaren balioak?

LAVIN: Nik uste dut baietz; are, gero eta indartsuago daudela esango nuke. Eta hori neurtzeko, oso termometro garrantzitsua da beste enpresa eredu batzuk kooperatibetan begiak jartzen hasiak direla. Enpresa eredu berriak sortu behar direla entzuten da, baina ez dago adarbakar urdinik bilatu beharrik: jada existitzen da eredu arrakastatsu hori, eredu kooperatiboa da, eta urteak daramatzagu lanean. Pandemiarekin agerian geratu zen enpresek ez ezik gizarteak ere elkartasun balioetara itzultzeko beharra duela, indibidualismotik aldendu eta kolektibotasunera itzultzekoa. Eta oinarrian hori da gure eredua.

Arrasaten, Debagoienean, oinarrizkotzat jotzen dira balio batzuk. Baina, esango zenuke gazteek barneratuak dituztela?

MUGERZA: Nik beti esan dut kasualitatez egin nintzela kooperatibista. Ingeniaritza ikasi ondoren, Eika kooperatiban egin nuen ikasketen amaierako lana, eta katigatu egin ninduen. Beraz, uste dut gazteei ikusarazi eta erakutsi egin behar diegula enpresa egiteko modu hau existitzen dela. Baina ez diskurtsoekin, ekintzekin baizik: ikus dezatela. Ni katigatu nintzen, bizi izan nuelako, eta ez kontatu zidatelako. Orduan ere gauza bera esaten zuten gazteez. Beraz, nik ez dut gauza bera errepikatuko: ez dut esango gaur egungo gazteek balio horiek ez dituztenik.

Rosa, zu ere kasualitatez egin zinen kooperatibista?

LAVIN: Bai, bai. Enpresa zientziak ikasi nituen, eta kooperatiben eta ekonomia sozialaren inguruko graduondoko bat egin nuen gero. Horrek praktikak egitera eraman ninduen, segidan kooperatiba batean hasi nintzen lanean... eta halaxe. Niretzat kooperatibismoa film on baten antzekoa izan da: ikusten hasten zarenerako kateatuta geratzen zara, eta ezinezkoa zaizu aldentzea.

Zer eman behar diote kooperatibek beren inguruneari?

LAVIN: Mezu gehiago zabaldu behar ditugu; horrelako elkarrizketa gehiago behar ditugu... Komunikatu behar dugu, eta betebehar hori guri dagokigu. Milioi eta erdi pertsonak dute loturaren bat kooperatibismoarekin Euskadin; hau da, herritarren %70ek baino gehiagok: edo kooperatiba batean lan egiten dutelako, edo seme-alabak ikastola batean dituztelako, edo beraien aurrezkiak banka kooperatiboan dituztelako... Lotura handia daukagu, eta benetan sinesten dugula ikusarazi behar dugu. Gure izateko, bizitzeko eta pentsatzeko modua da.

MUGERZA: Kooperatibismoa ez da helburu bat bere horretan, gizartea eraldatzeko tresna bat da. Eta zer esan nahi duen horrek? Bada, lanean pertsonen parte hartzea bermatzea; erabakiak partekatuak izatea; aberastasunaren banaketa oso muga zehatzekin egitea, lankideekin nahiz ingurunearekin; herriarekiko eta kulturarekiko errotzea... Gizarte bati eskain diezaiokeen guztia esan nahi du. Errotzea, esaterako, oso garrantzitsua da niretzako. Uste dut aukera asko eskaintzen duela gure lurraldearen etorkizuna bermatu ahal izateko.

Errotzea da kooperatiben eta Mondragonen baliorik handienetako bat?

MUGERZA: Errotzea oinarria da. Jaio ginen lekuan jaio ginen, gizarte horrek zituen beharrak erantzun bat behar zuelako. Inguruarekin lotuta egoteak ematen dizu zure inguruaren garapenarekin jarraitzea: kultura, herria, ezagutza, gazteak, nagusiak... denekin daukazu konpromisoa. Gaur egun ez ditugu lehen zituzten behar berberak, beste batzuk ditugu, eta horiei gure ereduarekin eta egiteko moduarekin erantzun diezaiokegu.

Enpresa talde handi bat da Mondragon, halere; kooperatiba asko multinazionalak dira. Nola eragiten du horrek?

MUGERZA: Badaukat esperientzia nazioartean plantak irekitzen, eta esango nuke baldintzarik garrantzitsuenetako bat gure egiteko modua dela. Arrasaten eta baita inguruan ere, enpresa kudeaketa arrakastatsua daukagu. Egiteko modu horiek oso errotuak ditugu hemen, baina kanpora joaten garenean ere berdin jarduten dugu. Izaera juridikoak, sozietate kooperatiboak izateak, ez du egiteko modu kooperatibista bermatzen, baina gure kasuan moduak ez dira aldatzen.

Rosa, ziur asko, maiz galdetuko zizuten Mondragoni buruz soilik, baina badira beste kooperatiba batzuk ere. Zenbateraino da eredu eta zenbateraino egiten die itzal?

LAVIN: Mondragon zer den aitortu behar da: euskal enpresa talderik handiena da, Espainiar estatuko zazpigarrena... Baina hortik harago, ehun kooperatiba baino ez dira; Euskadin ia bi mila ditugu. Noski, txikiagoak dira. Mondragonek industria alorrean pisu handiagoa du, eta gainerako kooperatibak txikiagoak dira. Gaur egun zailagoa da kooperatiba handiak sortzea.

MUGERZA: Baina enpresa sarea indartzen laguntzen dute. Mondragonen sortu den guztia ere ezerezetik sortu da. Eroski talde handi bat da egun, baina hasieran zazpi denda ziren. Alegia, bat ez da handi bilakatzen berehala; apustu egiten jarraitu behar da, etorkizunean dimentsio handiko zerbait lortzeko.

Rosa Lavin eta Leire Mugerza. Andoni Canellada, FOKU

Zer garrantzia du kooperatiben arteko saretzeak, elkarrekin lan egiteak?

LAVIN: Sarean lan egin beharraren adibidea Mondragon da. Izan ere, interkooperazioa gure beste baliorik garrantzitsuenetako bat da, eta haiek badakite hori nola egin. Beharrezko dituzten laguntzak eta tresnak eman behar dizkiegu kooperatibei elkarrekin lan egiteko, elkarren artean loturak sortzeko, muskulua irabazteko.

MUGERZA: Ezinbestekoa da, bai. Guretzat beharrezkoa da Konfekoop eta antzeko harreman sareetan egotea, izan estatuan, Europan edo munduan.

Azken urtean, hala ere, hizpide izan da kooperatiben arteko harremana, Mondragon barruan batez ere. Uste duzue barne gatazkak mehatxu izan daitezkeela kooperatibismoarentzat?

MUGERZA: Aipatu dituzun kasu bakar batek ere ez du inoiz Mondragonen eredu kooperatiboa zalantzan jarri, ez eta kooperatibismoa ere. Hori oso garbi utzi nahi dut. Eta bigarrenik: egia da, gatazkak izaten ditugu gure artean, haserreak... Baina bizitza hori da. Kontua da arazo horiekin zer egin talde indartsu eta kohesionatu bat izateko: mehatxu izan daitezke, edo aukera, aurrera indar handiagoz egiteko eta etorkizun kohesionatuago bat lortzeko; gu horretan gaude.

Zer enplegu mota sortzen dute kooperatibek? Enpleguaren prekaritateari aurre egiteko zer-nolako garrantzia daukate?

LAVIN: Galdera izarretako bat da, beti ateratzen dena... Enplegu duina kooperatibek sortzen dutena da: egonkorra, kalitatezkoa, jasangarria, lan osasuna zaintzen duena, kontziliazioa bermatzen duena, malgua eta zure ibilbide profesionalean aldatuz joango diren beharretara egokitzen dena, formakuntza eskaintzen duena, garapen profesionala ahalbidetzen duena, berritzailea dena... Horri guztiari lotu behar zaio modu demokratiko eta parte hartzaile batean egiten dugula.

MUGERZA: Lana da zuk enpresari eskaintzen diozuna; gu jabeak gara, lana eskaintzen diogulako. Beste eredu batzuetan kapitala da: dirua jartzen duzu, eta erabakimena duzu; gure kasuan, ez. Guk eskaintzen diogunak balio oso garrantzitsua dauka, eta, gainera, jabegoa ematen dizu. Beraz, pentsa zein garrantzitsua den. Rosak oso ongi azaldu du horrek esan nahi duen guztia.

Behin-behineko langileak gehiegi baliatzea kritikatzen zaizu, ordea. 2019ko Kooperatiben Legeak bazkide ez diren langileen kopurua handitzeko aukera eman zizuen, hain zuzen ere.

LAVIN: Gu ere enpresak gara, eta beste enpresa batzuen merkatu berean gaude; beraz, lehiakorrak izan behar dugu guk ere. Eta egon daitezke une batzuk non proiektu bat garatu behar duzun, ziurgabetasun handikoa izan daitekeena edo hasiera eta amaiera epe bat izan ditzakeena. Izan dezakezu enplegu oinarri egonkor bat, baina agian langile gehiago ere behar dituzu. Horretarako egin zen, hain zuzen ere, legea aldaketa. Asko kritikatu zen, baina guk ere behar genuen malgutasun hori, lehiakorra izan nahi bagenuen.

MUGERZA: Gure organoek oso argi dute: enplegu kooperatiboa sortu nahi dugu. Baina, Rosak dioen moduan, merkatuak gorabehera handiak izan ditzake, eta horri aurre egiteko behin-behinekotasuna behar dugu, nahiz eta gure helburua beste bat den.

Langileak erabakiguneetan egoteak badu eraginik haien inplikazioan?

MUGERZA: Nik baietz uste dut. Niri tokatu zait hainbat organotan egotea, eta horrek ematen dizun inplikazio maila handia da, bertatik bertara ikusten dituzulako proiektuaren nondik norakoak, erabakiak nola hartzen diren, nola eztabaidatzen diren. Mahai baten bueltan biltzen dira kolektiboak hautatutako bazkide-langileak; aberatsa da hori. Esango nuke kontseilu errektoreen aniztasunak asko hurbiltzen dituela kooperatibak pertsonengana, eta, halaber, asko ematen die kooperatibei.

Baina denen inplikazioa bera da organoekiko? Zer iritzi duzue sindikatuei buruz, esaterako? Egon behar dute?

LAVIN: Ez, ez luke zentzurik izango. Hor badago desberdintasun bat kooperatiben eta beste enpresa ereduen artean: guk ulertzen dugu ekonomikoki eta sozialki inguru demokratiko batean bizi behar dugula gure egunerokoan. Enpresari buruz hitz egiten denean, ordea, asumitzen da demokrazia ezin dela enpresan sartu. Hori ez da eredu kooperatiboan gertatzen; eredu kooperatiboan demokrazia ez da enpresen atarian geratzen: barrura sartzen da. Enpresa osatzen dugun guztiok daukagu gure hitz egiteko eta botoa emateko eskubidea. Beraz, ez du zentzurik hirugarren baten ordezkaritza egoteak; beste eredu batzuetan funtzio oso garrantzitsua dute, baina gurean ez.

Talentua da egun enpresen kezka nagusietako bat. Kooperatibetan, ordea, langileez gain arduradunez ere hitz egiten da sarri. Zenbateraino dira kooperatiben ezaugarriak oztopo liderrei edo zuzendariei eusteko?

MUGERZA: Tira, gure kasuan, portzentajea oso-oso txikia da. Gure artean, taldearen barruan, baditugu txandakatzeak, eta egon behar dute. Positiboa da hori. Baina kanpora joaten direnen kopurua oso txikia da. Zuzendari askorekin egotea tokatzen zait, eta esango nuke justu aurretik esandakoagatik dela; hau da, ereduak berak kateatzen ditu. Kanpora ateratzeko aitzakia izan ordez, bertan geratzeko arrazoi bat da.

Hala ere, emakumeak goi karguetara heltzeko aukera gehiago ematen dituen eredua dela esango zenukete? Biok zarete horren adibide.

LAVIN: Niretzat erraza izan da, nire kooperatiban %90etik gora emakumeak garelako. Dena den, datuei erreparatu besterik ez dago: administrazio kontseiluen edo erabaki organoen osaketei begiratuz gero, kooperatibetan kopurua handiagoa da enpresa eredu tradizionaletan baino. Horrekin ez dut esan nahi gurean ere egiteko lan asko geratzen ez denik, sektoreka, adibidez, alde handiak aurkitu daitezkeelako oraindik.

MUGERZA: Nik oso sektore ezberdinetan egin dut lan: industrian, hezkuntzan eta banaketan. Eta eremu bakoitzean errealitatea desberdina izan da. Nik neu ez naiz inoiz ezberdin baloratuta sentitu emakume izateagatik. Pertsona da baloratzen dena. Baina, guretzat, berdintasuna hasierako oinarria izan da, duela 30 urte, edo 60, [Jose Maria] Arizmendiarretak bere pentsamendua idatzi zuenetik. Esan nahi dut, berezkoa du kooperatibismoak; sorreratik ari gara.

Behin eta berriz errepikatu duzue eredu desberdina dela zuena, baina ez du aitortza berezirik nazioartean. Izan behar du?

LAVIN: Noski, urte asko dira hori aldarrikatzen ari garela. Ematen du eredu batzuei dena eginda ematen zaiela, eta beste batzuek urratsez urrats egin behar dutela bidea zerbait lortzeko. Bada, puntu horretan gaude: nazioartean errekonozimendua bilatu eta ereduak ekonomikoki nahiz sozialki duen garrantzia agerian utzi nahian, aurrera egin ahal izateko. Lagungarri zaigun araudi bat izan beharko genuke, kooperatibismoa sustatuko luketen politika publikoak izan beharko genituzke. Baina askotan kontrakoa gertatzen da: atez ate aritu behar izaten dugu egunero, aitortza hori lortu ahal izateko.

Makina bat ate jo duzue azken urteetan Lanbideko administrazio kontseiluan ordezkaritza lortzeko, baina oraingoz ez dizuete ireki. Zergatik da garrantzitsua bertan egotea?

LAVIN: Enpleguan daukagun pisua nabarmena delako, eta oraintxe administrazio kontseiluan dagoen enpresa eredu bakarrarekin ordezkatuta sentitzen ez garelako. Gurea beste eredu bat da, eta enpleguarekiko ikuspegia ere desberdina dugu: horregatik uste dugu bertan egon behar dugula, gure ikuspegia helarazteko, hain justu ere. Enplegu lege proiektuak Lanbide ezberdin baten aldeko apustua egiten du, modernoagoa, enplegu politika publikoen ardatza izango dena... Baina ezin da enplegu politika publikorik diseinatu eredu kooperatiboa kontuan hartu gabe.

Mondragonek lortu du azken urteetan ordezkaritza izatea zenbait elkarte eta forotan. Dena den, ematen du alderdiei kosta egiten zaiela eredu kooperatiboa politiketan txertatzea.

MUGERZA: Kooperatiba enpresa egiteko modu ezberdina da, beraz erabakiguneetan gure presentzia beharrezkoa da gero ondoriorik ez jasateko. Legeak edo arauak definitzeko orduan ez bagaude, arazoak izaten ditugu oinarrizko kontuetan, inor ez delako gutaz gogoratzen. Guk eskatzen dugu dagokigun lekuetan egotea, besterik ez. Zeren, guk egiten dugunak besteek egiten dutenaren balio bera dauka.

Ordezkaritza falta horren azken ondorioetako bat Lagun Aroren kotizazio sistema da, baina gehiago ere badira. Zeintzuk?

ELKARREKIN: [elkarri begiratu diote, eta biek batera esan dute] Berdintasun planak.

MUGERZA: Berdintasun planena ikaragarria da. Sorreratik ari gara berdintasuna lantzen, baina legea egitean ez zuten kontuan hartu gure eredua. Ondorioz, ezin ditugu berdintasun planak erregistratu. Sinestezina da. Gauza txikia eman dezake, baina oinarrizkoa da.

LAVIN: Arazoak ditugu berdintasun planekin, formakuntza zentroekin, ikertzaileekin... Gure ezaugarrietara egokituko den araudi baten beharra daukagu, beste eredu batzuen maila berean kokatuko gaituena; ez hobeto, ez okerrago.


Summary: Paueko Auzitegiak debekua ezarri dio migratzaileak mugan zaintzeko droneen erabiltzeari. Neurria «neurriz kanpokoa» dela erran du epaileak. Prefetak helegitea ezarriko du.

Frantziako Poliziak ezingo ditu droneak erabili migratzaileak Gipuzkoa eta Lapurdi arteko mugan zaintzeko. Hala erabaki zuen atzo Paueko Administrazio auzitegiak hiru elkartek helegitea ezarri ondoan. Izan ere, ekainaren 28tik, droneen erabilera baimentzeko asmoz prefeturak emaniko erabaki baten ondorioz, Frantziako Poliziak droneak erabiltzen ahal zituen Bidasoa inguruan. Migratzaileen defentsarako hiru elkartek, ordea, neurriaren kontrako helegitea ezarri zuten berehala.

Migratzaileen defentsarako abokatuen elkarteak, hala, argudiatu zuen droneen erabilera «neurriz kanpokoa» dela, eta norberaren bizitza pribatua ez duela errespetatzen. Izan ere, Frantziako Poliziak eskubidea zuen droneak hegalarazteko Bidasoa ibaiaren inguruetako 22 kilometro koadroko eremu batean; hortaz, elkarteek zioten inguruko herritarren kontrako neurria ere bazela. Epaileak argumentu horiek kontuan hartu ditu neurria geldiarazteko. Erabakia jaso orduko, ordea, Pirinio Atlantikoetako Julien Charles prefetak jakinarazi du auzitegiaren erabakiaren aurkako helegitea ezarriko duela.

Migratzaileen defentsarako abokatuen elkarteko Ilazki Ortego abokatuak honela hitz egin zuen Euskal Irratietan helegitea jartzerakoan: «Erabaki dugu droneen erabilera baieztatzen duen erabakiaren aurka egitea, giza eskubideak urratzen dituelako erabakiak. Prefetak baimendutako eremua zinez zabala da, eta jendearen bizitza grabatzeko posibilitatea bazuen poliziak. Droneen erabilera geroz eta zabalagoa da, eta muga kontrolatzeko erabili nahi izateak erakusten du geroz eta kontrol handiagoa dagoela». Bestalde, kontrol mota hori «arrazista» dela salatu du: «Zuriak ez diren pertsonak izanen dira droneekin kontrolatuko dituztenak». Oroitarazi du zortzi etorkin hil direla muga pasatu nahian; «dagoeneko kontrol gehiegi» badela erakusten du horrek, Ortegoren ustez.


Summary: Etxebizitzen salerosketa %14 jaitsi zen maiatzean, Hegoaldean. Etxe babestuen kopuruak nabarmen egin du behera urte arteko tasan (-%44,5).

Etxebizitzen salerosketak behera egin du laugarren hilabetez jarraian. Hego Euskal Herrian 2.491 etxebizitza saldu ziren maiatzean, INEren datuen arabera. Iazko hilabete berean baino 405 gutxiago dira (-%14).

Salerositako etxeetatik 490 izan dira berriak (%19,7), eta 2.001 bigarren eskukoak (%80,3). Hala ere, jaitsiera handiagoa izan da bigarren eskukoetan (-%17,7). Etxebizitzen eraikuntzan ere alde handia dago lurralde batetik bestera. Nafarroan maiatzean saldutako etxebizitzen %36,9 izan ziren berriak, baina %10 baizik ez Araban. Tartean daude Bizkaia (%15,6) eta Gipuzkoa (%13,4).

Aldea dago etxebizitza babestuen kopuruari dagokionez ere. Hego Euskal Herrian maiatzean salerosi ziren 70 baino ez baitziren izan babestutakoak (%2,8). Hala ere, askoz gehiago dira Araban (%15,3) eta Nafarroan (%8), Bizkaiarekin (%5,1) eta Gipuzkoarekin (%4,5) alderatuz gero.

Askoz ere handiagoa da, edonola ere, urte batetik bestera izandako aldea: tasa -%44,5 baita etxebizitza babestuei dagokienez.


Leire Mugerza

Summary: Leire Mugerza.

Ingeniaritza mekanikoko ikasketak egin zituen Mondragon Unibertsitatean. Etxebarriko (Bizkaia) Eika kooperatiban hasi zuen bere ibilbide profesionala, eta hainbat ardura kargu izan zituen bertan. 2008an, Lea Artibai ikastetxean jarraitu zuen bere jardun profesionala. 2012az geroztik, Eroskiko kontseilu errektoreko presidentea ere bada. Iaz geroztik, Mondragoneko Kongresuko eta Batzorde Iraunkorreko presidentea ere bada. Organoa eratu zenetik lehen emakumea da kargu horretan.


Rosa Lavin

Summary: Rosa Lavin.

Ekonomia eta enpresa zientzietako lizentziaduna da EHUn, eta ekonomia sozialeko graduondokoa ere badu. Hainbat enpresatan eta, nagusiki, kooperatibetan egin du lan, baina, gaur egun, ISS gizarte zerbitzu kooperatiban dihardu, finantza zuzendari gisara. 2015az geroztik, Konfekoop Euskadiko Kooperatiben Konfederazioko presidentea da. Kargu horren ardura duen aurreneko emakumea da; EAEko enpresa erakunde bateko buru den lehen emakumea da, halaber. Aurrez, Erkideko presidentea ere izan zen.


Summary: Isabel Herguera eta Jaione Camborda Urrezko Maskorra eskuratzeko lehian izango dira. Isabel Coixetek ere Donostiako 71. Zinemaldiko Sail Ofizialean aurkeztuko du 'Un amor' filma. Zabaltegi-Tabakalera sailean emango dituzte Irati Gorostidiren 'Contadores' eta Ion de Sosaren 'Mamántula'.

Donostiako Zinemaldiak agerraldi bat egin du gaur, Madrilen, irailaren 22tik 30era artean jaialdian izango diren hamalau lan aurkezteko, «Espainiako ekoizpenak»: bederatzi film luze, film ertain bat, labur bat eta hiru telesail. Tartean dira euskal herritarrek zuzenduriko batzuk —euskarazkorik ez—: Isabel Herguera donostiarrak Sail Ofizialean aurkeztuko du El sueño de la sultana animaziozko filma, bere lehenengo lan luzea; Jaione Cambordak —donostiarra da sortzez; Galizian bizi da aspaldian— galizierako O corno lanarekin parte hartuko du lehian.

Herguerak ibilbide oparoa egin du animazioan. Haren La gallina ciega (2005), Ámár (2010), La tumba del marinero (2014) eta Amore d'inverno (2016) film laburrek, besteak beste, sari ugari eskuratu dituzte nazioartean. El sueño de la sultana Begum Rokeya Hossain idazle bangladeshtarrak 1905ean argitaratutako ipuin baten moldaketa da; Zinemaldiko Sail Ofizialean lehiatuko den Europako lehen animaziozko lana izango da —munduko lehena Mamoru Hosodaren Bakemono no ko izan zen (2015)—. 2D animazioa landu dute, batez ere akuarelarekin, eta zenbait pasarte beste teknika batzuekin animatu dituzte; esaterako, larruazala koloratzeko erabiltzen den hennarekin.

O corno Cambordaren bigarren film luzea da; Arima lehen lanak (2019) harrera ona izan zuen jaialdietan. Ikusmira Berriak egonaldi programan parte hartu zuen, proiektu fasean zegoenean. Erditzeetan laguntzen aritzen den emakume baten istorioa kontatzen du. «Gertaera ikaragarri baten ondoren, bizi den uhartetik ihes egin beharko du», sinopsiaren arabera.

Jaialdian parte hartuko duten Euskal Herriko beste bi ekoizpen ere aurkeztu dituzte gaur. Biak, Señor y Señora etxeak ekoitziak: Irati Gorostidiren Contadores, Cannesko Kritikaren Astean estreinatu zuten film laburra, zinemagilea lantzen ari den Anekumen film luzerako lehen urratsa; eta Ion de Sosaren Mamántula lan ertaina. De Sosa, film batzuk zuzendu dituen arren (True Love, 2010; Sueñan los androides, 2014; Leyenda dorada, 2019), gehiago aritu da argazki zuzendari; besteak beste, Contadores laburrean bertan. Bi filmak Zabaltegi-Tabakalera sailean lehiatuko dira.

Coixet, Trueba eta Los Javis

Gainontzean, Sail Ofiziala pixkanaka itxuratzen ari da; joan den astean, lehiaketan izango diren filmetako zazpiren berri eman zuten. Gainera, Isabel Coixetek Un amor pelikula erakutsiko du han, Sara Mesaren izen bereko nobelan oinarritutako lana. Coixet lehen aldiz izango da Urrezko Maskorra eskuratzeko lehian. Donostiako Zinemaldian aurkeztu zuen bere lehen lana, Demasiado viejo para morir joven (1988), Zuzendari Berriak sailean, eta geroztik Berlinen aurkeztu ditu bere film gehienak (Mi vida sin mí, 2003; Nadie quiere la noche, 2015; La librería, 2017...) —parte hartu du Cannesen (Mapa de los sonidos de Tokio, 2009) eta Venezian ere (La vida secreta de las palabras, 2005)—.

Animaziozko beste lan bat ere emango dute Sail Ofizialean, lehiaz kanpoko emanaldi berezi batean: Fernando Truebaren eta Javier Mariscalen They Shot the Piano Player. Bigarrenez lan egin dute elkarrekin, Chico & Rita filmarekin (2011) hamaika sari irabazi eta gero. Tenorio Jr. musikari brasildarraren inguruko film bat da, eta bossa nova mugimenduaren hastapenak kontatzen ditu.

Sail Ofizialean lehiaketatik kanpo emango dute, halaber, Javier Ambrossi eta Javier Calvo Los Javis bikote artistikoaren La Mesías telesaila, zazpi atalekoa. Thriller familiar bat da, esan dutenez. Aurretik, Paquita Salas (2016), La Veneno (2020) eta Cardo (2021) telesailak zuzendu dituzte, baita La llamada filma ere (2017).

Beste sailetako lehen izenak

Gorostidiren eta De Sosaren filmez gain, Zabaltegi-Tabakalera sailean parte hartuko duten beste bi lanen berri ere eman dute. Bata, Alberto Martin Menachok Antier noche lehen filma, Ikusmira Berriak programan garatu, eta Visions du Reel jaialdiak estreinatu eta gero erakutsiko dute. Bestea, Cannesko Zinemaldian Urrezko Kamera eskuratu berritan —lehenengo film onenari ematen zaion saria—, An Tham Thien Bén trong vo ken vang (Inside the Yellow Cocoon Shell).

Zuzendari Berriak sailean, Javier Macipe espainiarrak La estrella azul bigarren film luzea estreinatuko du. Zaragozako (Espainia) Mauricio Aznar musikariaren inguruan sorturiko fikziozko lan bat da. Egileak Los inconvenientes de no ser Dios zuzendu zuen aurretik (2014).

Oraingoz, bi argentinarrek parte hartuko dute Horizontes Latinos sailean. Martin Benchimolek bakarka zuzendu duen lehen lana aurkeztuko du, El castillo dokumentala. Iazko Zinemaldian WIP Latam eta Egeda Platino industria sariak irabazi zituen. Pablo Aparorekin zuzendutako El espanto lanak (2017) bere bidea egin zuen zinema jaialdietan. Dolores Fonzik film bat baino gehiago aurkeztu du Donostian, aktore lanean (El aura, 2005; Truman, 2015; Paulina, 2015...), eta, aurten, berak zuzendutako lehen lana erakutsiko du sail horretan: Blondi, ama batek semearekin duen harreman bereziari buruzko istorioa.

Belodromoa da Zinemaldiko aretorik handiena: 3.000 ikuslerentzat egokituko dute. Aurten, bi telesail estreinatuko dituzte han. Santos Bacanak, Cristina Trenasek eta Rogelio Gonzalezek zuzendutako Esta ambición desmedida lanak C. Tangana musikariaren sorkuntza prozesua ikertzen du, hiru zatitan. El otro lado du izena Berto Romerok sortu, eta Javier Ruiz Calderak eta Alberto de Torok zuzendu duten sei ataleko telesailak. Fenomeno paranormaletan espezializatutako kazetari bati buruzko istorio bat da.

Rebordinos, Vox «faxistaren» aurka

Gaur goizeko agerraldian, Jose Luis Rebordinos Donostiako Zinemaldiko zuzendariak adierazi du jaialdiak ezin duela «isilik egon eskuin muturraren gorakadaren aurrean», horrek «bihar gerta litekeenaren konplize» egingo lukeelako. Kultur ekitaldiak zentsuratzearen kontra jardun du, eta Zinemaldiak betetzen duen rola nabarmendu: «Bizitza eta jardun politikoa ulertzeko modu ezberdinen elkargune izan nahi dugu, edozein diskurtso adierazteko toki aske bat, baldintza bakarrarekin: beste modu batera pentsatzen dutenak errespetatzea».

Vox alderdia «faxista» dela esan, eta gaitzetsi egin du hura agintera iristeak izango lukeen eragin baztertzailea: «Ez dugu inoiz alderdi politiko baten alde egin, eta ez dugu orain egingo. Baina, oraintxe, geldi ez egotera behartzen gaituen gauza berri bat dago: faxismoa tokia hartzen ari da erakunde demokratikoetan, eta lehen aldiz Espainiako Gobernuan parte hartu dezake».


Summary: «Naturaltasun osoz onartu dugu migratzaileak prekarioak izatea». Rocok azaldu duenez, langile migratu eta arrazializatuek pairatzen duten esplotazioa informazio gabezian jaiotzen da, eta enplegatzaileak haien zaurgarritasunaz baliatzen dira.

Urtebete igaro da LAB sindikatuak X. Biltzar Nagusian Idazkaritza Antirrazista sortzea berretsi zuenetik. Bide hori «ikasketa prozesu handi» gisa deskribatu du Josefina RocoTxefi-k (Salta, Argentina, 1979). Politika Zientziak ikasitakoa da, eta aurretik etxeko langileen eremuan pilaturiko eskarmentua baliatu du beste sektore batzuetako langileei aholku emateko. Nolakoa izan da lehen urte hau? Idazkaritzaren sorrera prozesu kolektibo baten fruitua izan zen. Langile migratu eta arrazializatu gehien biltzen dituzten sektoreen azterketa batekin hasi zen, eta ikusi genuen Euskal Herriko hainbat txokotan langileen sindikalizazio eta elkartze prozesuak gauzatzen ari zirela, zeinetan langile migratuak rol erabakigarria jokatzen ari ziren. Pribatizazio prozesuek eta antzekoek lan baldintzen prekarizazioa eragiten ari ziren, eta langile migratu eta arrazializatuek gordinago pairatzen zuten. Sindikatu gisa zor kolonial bat genuen, eta idazkaritza erreminta baliagarri izateko asmoz jaio zen, baina, era berean, kide horiek sindikatuari eginiko aitortza gisa. Idazkaritza antirrazista beharrezkoa bada, lan harremanetan arrazakeria dagoen seinale. Arrazakeria kalean dago, erakundeetan eta, noski, baita lantokietan ere. Esplotazio eta diskriminazio mekanismo gisa funtzionatzen du, non patronalak eta kapitalak langile horien baldintzak baliatzen dituzten. Eta, gero, ageriko modu batean, oinarrizko lan eskubideak urratzen. Modu oso naturalean gertatzen da. Naturaltasun osoz onartu dugu langile migratuen baldintzak txarragoak izatea, alegia, prekarioak izatea. Ikuspegi hori ez dago bakarrik patronalean txertatuta, baita ohiko lan harremanetan ere. Ba al duzu adibiderik jartzerik? Kasuistika orokor bat nabarmentzea zaila da, egoerak, bizitzak eta bizipenak askotarikoak direlako. Erronka handietako bat informazio gabezia handia konpontzea da. Euskal Herrira iristean, migratzaileek eta pertsona arrazializatuek normalean ez dakite zeintzuk dituzten oinarrizko eskubideak. Maiz, uste dute enplegatzen badituzte mesede bat egiten ari zaizkiela. Informazio gabezia hori begietan jarri dieten zapi bat da, eta horri beldurra gehitu behar zaio, eta esplotatzen zaituenarekin zorretan egotearen sentsazioa. Egoera hori etxeko langileengan ikusi dugu, nekazaritza lanetan, arrantzan... Horrek oztopatu egiten du haiek euren burua eskubidedun langile gisa aldarrikatzea. Horrela zaila da kontratuan dioena eskatzea: orduak, baldintzak, soldata, atsedenak... Erakundeek eta gizarte osoak konpromisoa dugu informazio zehatza emateko, uste faltsu asko daudelako. Gero, baliabide material eta administratiboek ere asko baldintzatzen dute negoziazio ahalmena. Erroldarik edo etxerik ez baduzu, negoziatzeko ahalmena asko murrizten zaizu. Zeintzuk dira eskubide urraketa ohikoenak? Esan bezala, sektore askotan daude langile migratzaileak edo arrazializatuak. Haien presentzia bereziki nabarmena da etxeko langileen artean, egoiliar ia guztiak atzerritarrak dira, baita ere arrantzan, nekazaritza zein baso lanetan, eraikuntzan eta ostalaritzan ere. Eremu horiek guztiak lanaldi oso luzeak dituztelako nabarmentzen dira. 40 lanorduko lanaldia ez da inoiz errespetatzen, eta agerikoa da soldatekiko proportziorik eza. Joan zaitez gure hiriburuetako alde zaharretako sukaldeetara galdetzera... Xantaia ere ohikoa da: atsedenik ez, opor ordaindurik ez... lau urte oporrik gabe egon diren langileak aurkitu ditugu, etenik gabe lanean aritutakoak. Lan egiteko bizi ziren pertsonak ziren. Era berean, Atzerritarren Legearen eragina nabarmendu behar da, hiru urtez ezkutuko ekonomiara bultzatzen dituelako; baina, askotan, paperak lortzen dituen jendea ere esplotatua dago. Lan ikuskaritzaren rola ere salatuko nuke; ezer gutxi egiten du langile horien baldintzak hobetzeko. Langile migratuak sindikatura biltzea erraza al da? Nekeza da konpromiso politikoa eta sindikatuekiko atxikimendua zabaltzea lan arlo guztietan, baita baldintza hobeak dituzten bertako langileen artean ere. Indibidualismoa da gizartean dugun arazo bat. LABek dioenean mundu guztiarentzat etxe bat izan nahi duela, lortu behar du langile guztiak eroso egon daitezela hor barruan, eta prozesu kolektiboak sortzeko. Langile migratu askok beldurra dute, bakarrik sentitzen dira, eta horri aurre egiteko espazioak behar dira. Ikusi behar dute pairatzen dituzten esperientzia txarrak ez direla zorte txar kontua, patroi batzuk daudela eta ez zaiela eurei bakarrik gertatu. Esplotazioak izenak ditu, eta sektore jakin batzuetan dago. Langileak sindikatura etortzea lortu nahi bada, gauzak aldatzeko jarrera politikoa behar da, eta sindikatu gisa geure burua egokitu, ekintza sindikala birpentsatuz. Alde horretatik, etxeko langileekin eginiko lanaren garrantzia nabarmenduko nuke; baita bizikletako banatzaileekin egindakoa ere, edota Huerta de Peraltan egindakoa. Sektore batzuetan jatorriko kontratuak eskaintzen ari zaizkie migratzaileei. Bidea al da? Ostalaritzaz ari zara? Hor, jatorriko kontratuak bertako lan baldintzak okertzeko erabiltzen dira. Kontratu okerragoak dira, eta eskubide gutxiago aitortzen dituzte. Gainera, helburua ez da langilea erregularizatzea, askotan behin-behineko kontratuak direlako, eta, haiek amaitzean, jatorrira itzultzen dituzte langileak. Hala ere, enpresari elkarteek esan dute langile atzerritarren beharra areagotu egingo dela. Aurreko erantzunera noa. Kide askok esaten digute: «Gure lana legeak behartzen duen bezala ordainduko baligute, aparteko orduekin-eta, lanpostu hau desagertu egingo litzateke». Lanpostu horiek azken katebegia dira, eta, dauden moduan planteatuta, errentagarritasun handia bermatzen dute. Gero, Kontuan hartu behar da erreserba armada handia dagoela, oso esplotagarria dena.


Summary: ELAk salatu du Basurtuko anatomia patologikoko zerbitzuan tenperatura altuekin lan egiten dutela. Sindikatuaren arabera, 35 graduraino irits daiteke tenperatura zerbitzu gunean. Berehalako neurriak hartzeko exijitu diote Osakidetzari.

ELA sindikatuak salatu duenez, Basurtuko ospitaleko anatomia patologikoko zerbitzuan tenperatura oso altuekin lan egiten dute, eta Osakidetzak ez du neurririk hartu horri aurre egiteko. Hori salatzeko, elkarretaratzea egin dute gaur goizean ospitalearen aurrean, eta eskatu dute «lehenbailehen» hartzeko egoera konpontzeko neurriak.

Sindikatuaren arabera, gaur bezalako egun batez tenperatura 35 graduraino hel daiteke zerbitzu gunean, nahiz eta legeak baimentzen duen gehienekoa 27 gradu diren. Eta ohartarazi du, uda iristean arazoa larriagotu egiten dela, bero boladak ere maizago izaten direlako.

ELAk adierazi duenez, sindikatuak berak nahiz langileek «behin eta berriz» ohartarazi diote Osakidetzari, eta horri esker lortu zuten leihoetan binilo batzuk jartzea, prebentzio neurri gisa. Ordea, ez zieten onartu aire girotua jartzeko aukera; izan ere, Osakidetzaren arabera, instalazioak ez daude egokituta halako sistema jarri ahal izateko.

Bada, ELAk ohartarazi du lantaldearen egoera «muturrekoa» dela, eta horrek langileen osasunari eta ematen duten zerbitzuari eragiten diola. Hori horrela, egoerak gainez eginda daudela salatzeko, anatomia patologikoko zerbitzuko langileak Basurtuko ospitalearen atarian elkarretaratzea egin dute goizean. Egoera konpontzeko neurriak «lehenbailehen» hartzeko eskatzen diote Osakidetzari.


Summary: Hollywoodeko aktoreek grebara deitu dute. Hitzarmen kolektiborako negoziazioak bertan behera geratu ostean, gidoilariek maiatzean hasi zuten grebara batu dira Hollywoodeko aktoreak.

Hollywoodeko aktoreek iragarri dute behar bezalako lan baldintzak lortzeko greba hasiko dutela. Hollywoodeko Gidoilarien Sindikatuarekin batera ekingo diete protestei lehen aldiz 63 urteetan, eta horrek zinema industria geldiarazteko arriskua ekarriko du. Fran Drescher Aktoreen Sindikatuko presidenteak azaldu duenez, «tristea baina beharrezkoa» da hartu duten erabakia.

Adimen artifizialaren aurrean babesa jasotzea eta irabaziek online plataformetako emisioekin bat egitea dira grebalarien aldarri nagusiak. Horretarako, irudi eskubideak bermatzea eta audientzia datuak kalkulatzeko orduan gardentasuna egotea ezinbestekoa dela uste dute aktore eta gidoilariek.

Zinema estudioek eta streaming plataformek adierazi dute beren eskaerak asetzeko baliabide nahikorik ez dutela. Bob Iger Disneyko kontseiluko delegatuak, berriz, Squawk Box programan esan du grebalarien espektatibak ez direla errealistak. 7.000 langile kaleratzeko asmoa du aurten Disneyk.

Zinema denboraldia, arriskuan

Gidoilarien grebak zinema industrian kalteak eragin bazituen ere, greba bateratuak ekoizpen lanak eta proiektuen promozioak bertan behera uztera behartuko ditu ekoizleak. Horrez gain, Emmy telebistako sarien ekitaldia atzeratzeko aukera mahai gainean dute antolatzaileek; oraingoz, irailaren 18an egingo dute.

1980. urtean egin zuten aktoreek telebista pribatuen aurkako azken greba, eta hiru hilabete iraun zuen. 2007an egin zuten azkena gidoilariek; 37.000 langile kaleratu zituzten orduan, eta industriak bi milioi euroren galerak izan zituen.


Summary: Maddi Barber izango da Museo Bikoitza programan arituko den hurrengo artista. Zinemagileak urtebetez jardungo du Donostiako San Telmo museoan bere proiektua garatzen. Hinrich Sachs artistak aukeratu du egitasmoan lekukoa har diezaion.

Museo Bikoitza programan parte hartuko duen hurrengo artista gonbidatua Maddi Barber izango da. Hala iragarri dute Donostiako San Telmo museoko arduradunek eta gaur egun programaren barruan bere proiektua garatzen ari den sortzaileak, Hinrich Sachsek. Hain zuzen, programaren ezaugarrietako bat da aldi batean parte hartu duen artistak gonbidatzen duela hurrengo aldikoa. Sachsek hautatu du Barber, horrenbestez, eta hark ere urtebete emango du museoan lanean.

Barberrek (Lakabe, Nafarroa, 1988) hainbat lan eman ditu urteotan zinemagintzaren arloan, hala nola Paraíso –2021, Marina Lameirorekin batera zuzendutakoa–, Gorria (2020), Urpean lurra (2019) eta 592 metroz goiti (2018) filmak. Denek ere lotura estua dute haren sorlekuarekin, Pirinioaurreko lurraldearekin. «Etnografia esperimentalaren ikuspegitik, haren filmek interesa erakusten dute oroimenaren, lurraldearen, azpiegituraren, ekologiaren eta gizakien, eta naturaren arteko zaintza etikaren harremanean», adierazi dute programaren arduradunek. Zinema jaialdi ugaritan erakutsi ditu orain arte bere lanak; besteak beste, Donostiako Zinemaldian eta Nyon (Suitza), Santiago (Galizia), Marseilla (Okzitania), Londres, Reykjavik, Madril, Mexiko Hiria, Santiago (Txile), Jihlava (Txekia) eta Porto (Portugal) hirietako festibaletan.

Halaber, 2019an Pirenaika ekoiztetxea sortu zuen, eta bere hainbat film ez ezik, hurbileko artista eta zinemagileen lanak ere ekoitzi ditu —tartean, Gerard Ortin, Ainhoa Gutierrez eta Irati Gorostidirenak—. Pulpa artista taldeko kide ere bada, eta La Zurda sorkuntza garaikideko eta pentsamendu kritikoko gune autogestionatua abiarazi du Iruñean. Gaur egun, Donostiako Tabakalerako Ikusmira Berriak programan ere parte hartzen ari da, Claros de bosque fikziozko film luzea garatzen.

Zinemagilea pozik agertu da, eta Sachsi «asko» eskertu dio programan parte hartzera gonbidatu izana. «Proiektu ederra da; egia da erronka oso handia iruditu zitzaidala, beldurgarria ere bai, baina orain arte nire praktikan landu ditudan gaiak (memoria, lurraldea, landa eremua, aktibismoa) jorratzen jarraitzeko eta zabaltzeko aukera moduan ikusi dut proposamena».

Barberrek Ikus-entzunezko Komunikazioa ikasi zuen Euskal Herriko Unibertsitatean, eta Ikusizko Antropologiako master bat ere egin zuen Erresuma Batuan, Manchesterko Unibertsitatean. Hain zuzen, han zela osatu zuen bere lehen lanetako bat, Yours Truly (2018) film laburra —Charlotte Hoskins eta Christopher Murrayrekin batera sortu zuen—. Gogora ekarri duenez, Manchesterko Historia Naturalaren Museoan garatu zuten lan hura, hango sotoak arakatu eta «ikuslearen begiradatik zer gordetzen den» aztertzeko asmoz. «Orain, irrikaz nago jakiteko hemen ere zer gauza ezkutatzen diren, zer gauza ez dauden agerian».

Hari bat ikusten du hor bere proiektua garatzeko, baina oraindik ez daki nondik joko duen. Eta, hain zuzen, «ederra» iruditu zaio hori ere. «Interesgarriak iruditu zaizkit programak jartzen dituen baldintzak: proiektua bi zatitan banatzea, eta lehendabizi sei hilabete izatea ikertzeko. Hori berme bat iruditu zait ikerketa sakon bat egiteko, bilduma deskubritzeko eta ezagutza horretatik abiatuta zerbait proposatzeko; ez ideia batekin etortzea eta hemen jartzea, baizik eta ikerketa prozesu bat aurrera eramatea».

«Oroimen irudien» sortzaile

Sachs museoan lanean ari da gaur-gaurkoz, bere proiektua garatzen, eta hango bilduma «sakon» ezagutzeko aukera izan du. Azaldu duenez, ezagutza hori bereganatu ostean erabaki du Barber hautatzea. «Haren lanean bada xehetasun bat asko harritu nauena, eta horixe izan da hura hautatzeko arrazoi nagusietako bat: testuinguruarekin, ingurumenarekin, paisaiarekin eta lurrarekin duen harreman sakona. Haren lanetan hain presente dagoen lotura horrek gogora ekarri dit Donna Harawayren ezagutza kokatua kontzeptua, eta orain, Barberrekin tarte batez hizketan aritu ostean, baieztatu dit baietz, erreferentzia oso garrantzitsutzat daukala hori».

Bestalde, Sachsek zera ere goraipatu dio zinemagileari: filmetan «oroimen irudiak» sortzen dituela, «ez hitzetik, baizik eta sentikortasunetik». «Ziur nago, testuinguruari jartzen dion arreta berezia dela medio, altxor ezkutuak eta puntu itsuak aurkituko dituela San Telmo museoan. 2024an haren proiektuaren berri izateko irrikaz nago».

Museo Bikoitza programa

San Telmo museoak 2018an abiarazi zuen Museo Bikoitza programa, Asier Mendizabalen ideia batetik abiatuta. Aldizkako esku hartzeen programa bat da, urtero artista gonbidatu bat protagonista duena. Sortzaile bakoitzak sei hilabete ematen ditu ikertzen eta bere proposamena prestatzen, eta beste horrenbeste bere proiektua garatzen. Lan horren emaitza erakusketa programan sartzen dute gero, denbora batez, eta museoaren arte bildumara gehitu.

Halaber, proiektua jendaurrean erakusten duen urte berean, sortzaile horrek hurrengo aldiko artista hautatzeko zeregina ere badu. Seigarren parte hartzailea izango da Barber. Asier Mendizabalek gonbidatu zuen lehen artista, Ibon Aranberri. Aranberrik Erlea Maneros Zabalari eman zion lekukoa, eta hark Jose Mari Zabalari. Zabalaren ondoren, Iratxe Jaio eta Klaas van Gorkum aritu ziren lanean, eta Hinrich Sachs izendatu zuten ondoren. Iragarri dute Sachsek urrian aurkeztuko dutela azken urtean garatu duen lana.


Summary: Frantziaren besta egunean protestak izaten ari dira Ipar Euskal Herrian. Xuti Gazte kolektiboak ikurrinak ezarri ditu Frantziako administrazioen egoitzetako atarietan. U14 kolektiboak deituta manifestazio abiatu da Donibane Lohizunen.

Uztailak hamalau ditu, eta Frantziako besta egun nazionala da egun. Ipar Euskal Herrian, ordea, protesta eguna da gaurkoa: Xuti Gazte taldeko kideak goizetik ari dira ekintzak egiten. Frantziako Estatua ordezkatzen duten administrazioen egoitza aitzinetan izan dira, eta ikurrinak zintzilikatu dituzte. Baionako suprefeturan, Pirinio Atlantikoetako Departamenduak Baionan duen egoitzan, Bordeleko akademia ikuskariaren Baionako bulegoetan eta Baionako auzitegian izan dira kolektiboko gazteak.

«Besta egun arrotz hau Ipar Euskal Herriko gazteon nahiaren aurka inposatzen zaigu. Izan ere, urte osoan inposaketaz itotzen gaituen frantziar proiektua ezkutatzen da besta egun honen gibelean. Gazteon zapalkuntzan oinarritzen den eredua da Frantziarena, gure bizitzen kontura elikatzen den eredua», salatu dute gazteek prentsari igorritako agiri baten bidez. Horren aurka, hau aldarrikatu dute: «Gazte abertzale eta ezkertiar guztiok elkarrekin borrokatu behar dugu, amesten dugun Euskal Herri horretara iristeko urratsak eginez. Badakigu erronka handia dela, baina ez dugu bidea bakarrik egin nahi: lurralde, sentsibilitate eta mota guztietako gazteekin batera egin nahi dugu, gazte guztiona izanen den proiektu baten alde».

Arratsaldean, U14 kolektiboaren deia

U14 kolektiboak 18:00etan Donibane Lohizunen (Lapurdi) elkartzeko deia egin du, manifestazioa egin gogo baitute, Borrokaz aska dezagun herria lelopean. «Hau ez da Frantzia, Euskal Herria da» oihuen artean hasi da martxa jadanik. Adam makaroi saltegian tindaketa egin dute, Senperen salgai den etxe bat erosi nahi baitu jabeak. Horrez gain, arroltzeak jaurti dituzte etxe agentzietara.

Manifestazioa bere bidea egiten ari da Donibane Lohizuneko karriketan barna. «Presoak kalera, amnistia osoa» ohiuak ez dira falta. Hirian eraikitzen ari diren polizia etxe berrian «Justizia Nahelentzat» idatzi dute, Parisen Frantziako Poliziak erail duen gazteari erreparatuz. Aurrerago, Frantziako besta egun nazionalean, Frantziako banderak kendu dituzte hilen monumentutik. Ziburuko portuko egoitzaren gainean, Iraultza antolatu banderola ere erakutsi dute manifestariek. Dagoeneko, bukaerako ekitaldian dira martxazaleak, Ziburuko pilotalekuan.

Azken egunetan, kolektiboak bere gain hartu ditu bi ekintza: Ipar Euskal Herriko hainbat herritako sartzeetan frantsesezko panelak tindatu zituzten lehenik, eta, herenegun, Hendaiako (Lapurdi) turismorako tren ttipian «Turistak kanpora» idatzi zuten.


Mugako oporrak

Summary: Mugako oporrak. Arrate Egaña (Errenteria, Gipuzkoa, 1963) filologia hispanikoan lizentziatu zen aurrena eta gerora euskal filologiako eta gidoigintzako ikasketak ere egin zituen. Gaztelaniaz idatzitako bi ipuin saritu zizkioten 1990eko hamarkadaren hasieran, baina gerora, euskaraz argitaratu izan du. Haur eta gazte literatura asko landu du —Printzesa puzkertia, 1999; Benetako pirata, 2001, Maritxu, 2001, Simon ipuinen munduan, 2013—, baina idatzi eta argitaratu ditu antzerkia (Egia, 2012, Alberdania), nobela (Kixmi elurpean, 2005, Elkar) eta narrazioa (Paradisua, 2012, Elkar; eta Itzalen distira, 2022, Erein). Azken hori azkeneko liburua.

Nork esango! Postaz jasotako argazkian ageri dira emakume biak, eta haurtxo bat bien artean. Lortu zuten, antza.

Zoritxarreko opor haietan ezagutu genituen bi emakume haiek.

Martin squatterra zen, okupa, Londresen, zuela ia bi urte, eta koadrilako guztiek bisitatu zuten, guk izan ezik. Idoia lagun minarekin joatekoa nintzen, baina berak Xabi mutil lagunarekin egin zuen plana; han zeuden jada. Lana zela medio, beranduago abiatu nintzen ni, Xabiren arreba Elirekin batera. Ez nuen lar ezagutzen, baina pinpirin eta tentel samartzat nuen. Pentsatu nuen behin Idoiarekin elkartu ondoren baizik ez nintzela oporrak gozatzen hasiko.

Autobusez iritsi ginen Calais herrira. Eli ez zen bidaia osoan isildu; Ingalaterran estreinakoz izateak biziki hunkitzen zuela, Piccadilly Circus-en antzerkira joango zela, baita shopping ere Camden-era, mihi-mihi-mihi… Itsas-estazioa zikina bezain jendetsua zen, baina laster utziko genuen. Ferryko zurezko eserlekuetan egokitu genituen motxilak. Mendirakoa zen nirea, zaharra; Elirena, berriz, markakoa, oso dotorea. Han jarri genuen Martinentzako poltsa ere, amak eta lagunek bidalitako gauzez betea. Plana zen Doverren trena hartu eta lagunek Londresen geu jasotzea.

Arratsaldea goibeldu zuen, bero likinari eutsirik hala ere. Nekatuta geunden, ilusioz beterik ere bai, bereziki Eli. Zilarrezko itsasori begira jarri nintzen, atseden bila. Distantziak ikasturte amaiera gogorra arintzen zidan. Bi emakume beltzi erreparatu nien; aldarte seriosa sumatzen zitzaien. Batek oihalezko petatea zeraman; besteak saltoki ezagun bateko plastikozko poltsa. Haratago, gazte zaratatsu batzuk zeuden.

Ferrya utzi eta Ingalaterrako itsas-estazioan ilaran jarri ginen, pasaportea eskuan. Elik gero eta urduriago zirudien, eta nik Idoia ikusteko gero eta gogo handiagoa nuen.

Polizia batek albo batera bideratu gintuen, besoei eraginda eta aurpegira begiratu gabe, roboten antzera.

Trena galduko dugu!

Poltsak eta mugikorrak eraman zizkiguten. Orduantxe hasi zen erromeria.

Zulo karratu batera eraman ninduten, eta, gero jakin nuenez, Eli ere antzeko beste batera. Han ez zegoen deus, ez aulkirik, ez leihorik, ezer ere ez. Emakume-polizia batek arropa eranzteko agindu zidan, irmo. Zurtuta obeditu nion. Ilea altxatzeko eskatu zidan, zirrikitu guztiak miatzeko. Hankak zabaltzeko, lehor betiere. Bagina eta uzkia aztertu zizkidan, eskularru urdinez jantzitako esku hotzekin. Hatzen mugimendu zehatzak pairatu nituen. Minik ez, umiliazioa baino ez. Janzteko.

Irten nintzenean, Eli kausitu nuen. Sutsuki aipatzen zituen gure eskubideak. Besarkatu ninduen. Ez zezala negar egin, erregutu nuen isilean. Gure motxilen edukia mahai baten gainean barreiaturik ikusi genuen, polizien ekintza. Martinen poltsak zekarrena ere agerian geratu zen: arropaz gainera, kafetera txiki bat, atun eta antxoa pote pare bana. Haxix harri koskor eder bat ere azaldu zen, eta etiketarik gabeko pote bat, pilula zuriz betea.

Polizia batek gure mugikorrak aztertzen zituen; beste bik eman ziguten aurkikuntzaren berri: droga generaman poltsan.

Guk ez genekien.

Isiltzeko agindu zioten Eliri.

Ukondokada bat eman nion, ez zezala egoera okertu. Droga kantitate eskasa zenez, hura konfiskatu eta gu uhartetik botatzea erabaki zuten. Berehala sartu gintuzten Frantziara zihoan ferryan. Nahaspilaturik utzi zizkiguten poliziek gure gauzak motxiletan, eta telefonoak erabilezin, manipulazioagatik.

Nori otu zaio kaka hori Martinen poltsan sartzea, muga pasa behar genuela jakinik? Txoroa izan behar da, gero! oihu egin nuen amorruz.

Elik irribarre egin zidan; bustita zeuzkan begiak, ordea.

Ez negarrik egin, Eli, mesedez!

Beste aldera begira jarri zen. Gure ondoan, kontinentera bueltan halaber, bi emakume beltzak zeuden. Petatea zeramana, argala eta txikia, haurdun zegoen. Eli beraiekin komunikatu zen, nola edo hala, zekizkien hizkuntza guztiak erabiliz. Nik, ostera ere, itsaso axolagabeari so egin nion. Zirimiria ari zuen.

Calaisen berriro, hortaz. Jendea eta zikinkeria edonon, eta gu shock egoeran. Ezin giro aproposagoa nire alergiak pizteko. Estazioa korritu genuen, motxilak gurekin generamatzala. Lehendabiziko solairuan bankuak, komunak eta txartelak erosteko leihatila; bigarrenean, dendatxo txikiren bat eta telefono publiko bat. Elik etxera deitu zuen, nebaren telefonoa eskatzeko, azalpen urriak emanda. Lagunekin komunikatzea lortu genuenean, hurrengo egunean deitzeko eskatu ziguten, plana antolatzeko. Han egin behar genuen lo. Niri orduan blaitu zitzaizkidan begiak.

Beheko solairura jaisteko kristalezko igogailua hartu genuen. Gurekin batera gizon bi sartu ziren, ulertzen ez nuen hizkuntza batean solasean eta barrez. Irtetean, Eli aurrean paratu zitzaizkien.

Dena ulertu dizuegu, urde zikin alaenak esan zien ingeles garbian; ez guregana hurbildu, bestela salatuko zaituztegu.

Azkar batean aldendu eta galdu ziren geltokian gizonak, broma zela murduskatuz. Elik esan zidan gau hartan bertan gu bortxatzeko aukerez mintzatu zirela.

Lo egiteko txoko bat bilatzeari ekin genion. Azkura nuen besoetan eta buruan. Zorriak antzeman nizkion Eliri ilean.

Bi emakume beltzak banku baten atzealdean zeuden eserita. Beraien ondoan jarri ginen. Txikiak Amani zuen izena eta besteak Rida. Gazta-bokata bat partekatu zuten gurekin. Geltokian gora eta behera zebilen jendeak utzia zion ordurako jende izateari. Ferrya galdu zuen familia bat zegoen, drogazale bat, eskale bi, sei etorkin…, eta bortxatzaile biak. Ondoko zaborrontzitik arma gisa kristalezko botila bat hartu nuenean, Ridak eta Amanik barre egin zidaten.

Utzi hori, emakumea esan zidan Elik, kokotea hazkatzen zuela.

Nik ere barre egin nuen. Eliren adats argia mataza zikin bat zen, eta nire elastikoari kiratsa zerion.

Elik orduan ilea bildu eta azkazalak mozteko guraize txiki batzuekin mototsa ebaki zuen. Afrikarrak, harriturik, berriro hasi ziren barrez.

Erotu al zara?

Lasai, edonola ere ilea moztu behar nuen, eta horrela errazagoa izango da zorriak kentzea.

Hura bai piura bitxia. Ridak puntak kamustu zizkion, ebaketaren erradikaltasuna konpontzeko asmoz. Azkenean, beste banku baten gibelaldean kokatu ginen, ilez beterik baitzegoen aurrekoa.

Ez nuen lo handirik egin. Besoak gorritu zitzaizkidan. Hiru labezomorro ikusi nituen, eta arratoi handi bat.

Eguna argitzean, Ribak eta Amanik kanpoan zeuden dutxa publikoetara eraman gintuzten. Haratago, errefuxiatuen kanpamendua ikus zitekeen. Hainbeste behar genuen garbiketa amaitutakoan, goiko pisura igo ginen, eskaileretatik, eta janaria eta ozpina erosi genuen; ozpina, noski, buruan botatzeko. Horrek ere barregura eragin zien lagunei.

Denbora dezente daramate hauek hemen, ziur esan zidan Elik; esango nuke behin baino gehiagotan saiatu direla beste aldera pasatzen.

Auskalo.

Egun bakar bat aski izan zitzaigun estaziora moldatzeko. Bagenekien nor izan zitekeen arriskutsu eta nor lagun. Riba eta Amanirekin pasa genituen ordu guztiak, nahiz eta elkarrekin hitz askorik egin ez. Eli ere normalean baino isilago zebilen. Xabik eta Idoiak hurrengo egunean etorriko zirela esan ziguten; beraz, beste gau bat pasatuko genuen han.

Lo egiteko prestatzen ari ginenean, garbitzaileak etorri ziren. Geltokia desinfektatu behar zutenez, irteteko eskatu ziguten. Inork ez zien kasurik egin, guk ere ez. Apatiak jota geunden, besteak bezala.

Gau hartan lo gehiago egin nuen, nahiz eta aurreko gaueko arratoia ikusi, eta labezomorroak, eta zilarrezko arraintxo nazkagarriren bat. Biharamun goizean, laurok dutxatu, gosaldu eta berriro ikuskatu genuen geltokia. Familiak ferrya hartu zuen, bi gizon arriskutsuek ere ospa egin zuten eta etorkin gehiago azaldu ziren. Eguerdi partean, poliziak irtenarazi gintuen. Erresistentzia pixka bat egon zen arren, kanpoan ginen minutu batzuen buruan, bero kiskalgarriaren pean.

Talde bitan banandu gintuzten: batean dokumentazioa genuenok, gainerakoak bestean. Geltokia gainetik garbitzeko aprobetxatu eta berriro sartzeko agindu ziguten dokumentatuoi. Besteak errefuxiatuen kanpamendura eramango zituzten. Riba, Amani eta beren aldekoak kexaka hasi ziren. Eli eta biok haiengana jo genuen, gurera ekartzeko asmoz, baina poliziak ziztuan bideratu zituen agiribako guztiak furgoneta batera. Elik bere motxila Ribari bota zion, polizien hesiaren gainetik.

Zertan zabiltza? -esan nion- Hor duzu dena!

Ez da larria!

Joder, bai zera pinpirina, ninja hutsa zen Eli! Mugikorra eta dokumentazioa hartu ondoren, nire motxila ere lagunei bota nien, eta berehala desagertu zitzaizkigun bistatik.

Oso bakarrik geratu ginen geltokian, diru barik, alderrai, eskalea bezala, edo heltzen ari ziren etorkinak bezala. Arratsaldean, goseak hiltzear ginen. Txokolatina bat lapurtu genuen. Xabi eta Idoia azaldu zirenean, pizza handi bat erosi ziguten.

Zer gertatu zaizue? galdetu zigun Idoiak. Ia ez zaituztet ezagutu.

Ez genekien nondik hasi edo zer kontatu. Auto alokatuan sartu eta Parisera hartu genuen, Londres beste baterako utzirik.

Hemendik aurrera, oporrak!

Elik eta biok baietz egin genuen buruaz. Idoiak gure emozio falta kritikatu zuen.

Tontotuta zaudete…

Urruti sentitu nuen laguna.

Ia urte bete ondoren jaso nuen postala. Nire motxilan nire helbidea zuen dokumenturen bat geratuko zen. Eta, negar pixka bat egin ondoren, Eliri deitu nion.


Summary: Hego Euskal Herrian 262.086 lagunek eskatu dute posta bidezko botoa. Aurrez bozkatzeko eskaera egin dutenek uztailaren 16ra bitarte jasoko dituzte boto paperak, eta hilaren 20ra arteko epea izango dute horiek aurkezteko.

Atzo amaitu zen uztailaren 23ko bozetarako posta bidezko botoa eskatzeko epea, eta, Correosek emandako datuen arabera, Hego Euskal Herrian 262.086 lagunek egin dute eskaera: 236.101k posta zerbitzuaren bulegoetan, eta gainerako 25.985k telematikoki.

Lurraldez lurralde erreparatuz gero, Bizkaian egin dute eskaera gehien: denera, 126.188. Gipuzkoan 57.559 eskaera zenbatu dituzte, Nafarroan 47.411, eta Araban 30.928. Estatuan, berriz, 2,6 milioi eskaera egin direla azaldu du Correosek, 2019ko apirileko bozetan baino %94,7 gehiago.

Correos uztailaren 3an hasi zen boto paperak entregatzen eskaera egindako herritarrei, eta lan hori egingo du hilaren 16ra bitarte. Herritarrek, berriz, uztailaren 20ra arteko tartea izango dute botoa Correosen egoitza batean aurkezteko.

Postariek gutxienez bi saiakera egingo dituzte eskaera egin duenaren etxebizitzan edo hark adierazitako helbidean. Boto paperak eskura ematea lortzen ez bada, berriz, abisu bat utziko diete herritarrei, Correosen bulegora bila joateko adieraziz. Une horretan, nortasun agiria, pasaportea edo norbanakoa identifikatzeko beste dokumenturen bat erakutsi beharko da, botoa jasotzen duena eskaera egin duen herritar bera dela egiaztatzeko. Gauza bera egin beharko da botoa ematerakoan ere. Boto paperak jasotzera edo entregatzera joan ezin dutenek, berriz, baimen bat sinatu beharko dute beste norbait joan dadin, eta eskatzailea identifikatzeko dokumentuaren fotokopia bat eta botoa entregatuko duenaren beste bat aurkeztu behar dira.

Correosek adierazi du beharrezko neurri guztiak hartu dituela erakundeari «hauteskunde prozesuan ezarritako betebeharrak» betetzeko. Besteak beste, 1.584 langile kontratatu ditu Hego Euskal Herrian, prozesuan laguntzeko. Era berean, bulegoetako ordutegiak luzatu ditu, eta asteburuetan ere irekiko ditu zenbait bulego.


Summary: Gasteizek hondamendi eremu izendatzeko eskatu du, joan den asteko txingorragatik. Eskaera onartzeak dituen zailtasunak aurreikusita, Maider Etxeberria alkateak «zuhurrak» eta «errealistak» izateko eskatu die herritarrei.

Joan den astean Arabako hiriburuan izandako txingor ekaitza dela eta, Gasteizko Udalak hondamendi eremu izendatzeko eskatu du gaur. Maider Etxeberria Gasteizko alkateak adierazi du «zaila dela» Espainiako Gobernuak eskaerari erantzutea; izan ere, 2009ko ekaitzaren ondoren ez zuten hondamendi izendatzerik lortu. Legez, izendapen hori lortzeko, hondamendiak «herritarren bizi baldintzak larritu» edota «funtsezko zerbitzu publiko batzuk gelditu» behar ditu. Horren harira, «zuhurrak» eta «errealistak» izateko eskatu die herritarrei.

Alkateak azaldu duenez, txingor eta euri ekaitzak «kalte ugari» eragin zituen Arabako hiriburuko eraikinetan eta ibilgailuetan, uholdeak eta ur putzu handiak sortzeaz gain. Udalaren arabera, 1,8 milioi euroko kostua izango du uztailaren 6an eroritako txingorraren kalteak konpontzeak. Datu horrek ez du barne hartzen zuhaiztiari eragindako kaltea, ezta hiriko argiztapenari egindakoa ere.

Kalteak izandako udal eraikinak konpontzeko lanak «ahalik eta azkarren» egingo dituztela iragarri du Etxeberriak. Tartean daude gizarte etxeak, ikastetxeak eta kiroldegiak. Erabiltzaileen profilaren eta zentroek eskaintzen duten zerbitzuaren arabera erabakiko dute zeintzuk konpondu lehenengo.


Summary: Rebordinos: «Voxek faxismoa irudikatzen du»; «kulturak ez du isildu behar». Jose Luis Rebordinos Donostiako Zinemaldiko zuzendariak Vox alderdiaren aurka egin du, azken asteetan Espainian antzerki eta film batzuk zentsuratu dituztela eta.

Jose Luis Rebordinos Donostiako Zinemaldiko zuzendariak gaur Madrilen aldarrikatu du «Voxek faxismoa irudikatzen» duela. «Kultur mundutik, ezin naiz isildu», adierazi du. Adierazpen horiek Zinemaldiko «Espainiako ekoizpenak» aurkezteko ekitaldian esan ditu. Azken asteetan, hainbat kultur obra zentsuratzen ari da Vox Espainian, maiatzeko hauteskundeetan izandako emaitzei esker lortu duen botere kuotari esker.

Zinemaldiko zuzendariak mezu argi bat zabaldu du: «Zinemaldia aukera guztientzat egongo da irekita, alderdi kontserbadoreenetik aurrerakoienera». Hala ere, argi utzi du Vox ez dela talde horretan sartzen: «Hau guztion etxea da, baina ez herritarren eskubideak aitortzen ez dituztenena». Ekintza politiko guztientzako topalekua dela ere esan du, besteak eta besteen ideiak onartzen diren bitartean.

Alderdi politiko guztietako lagunak dituela esan du, baina ez duela «faxismoa» onartuko. «Ez dugu inoiz alderdi politiko baten alde egin, eta ez dugu orain egingo. Baina, oraintxe, geldi ez egotera behartzen gaituen gauza berri bat dago: faxismoa tokia hartzen ari da erakunde demokratikoetan, eta lehen aldiz Espainiako Gobernuan parte hartu dezake. Eskuin muturraren indartzearen aurrean isilik ez gelditzeko beharra daukagu».

Azken hilabeteetan, hainbat pelikula eta antzerki zentsuratu dituzte alderdi ultraeskuindarrak dauden autonomia eta udaletan. Artes Libres plataformak salatu du etekin politikoa ateratzeko zentsuratu dituztela.


Summary: Landarbaso Abesbatzak Baliko Grand Prixean hartuko du parte. Errenteriako koruak mundu mailako bi lehiaketatan parte hartuko du: II. Asia Grand Prix Final delakoan eta Baliko Nazioarteko Koru Jaialdian

«Euskal Herria abesten duen herria da». Landarbaso abesbatzako zuzendaria den Iñaki Tolaretxipik argi dauka Euskal Herriak asko duela eskaintzeko nazioarteko abesbatzen lehiaketetan. Hori erakusteko, Balira (Indonesia) joango da Errenteriako abesbatza (Gipuzkoa), uztailaren 22an, mundu mailako bi lehiaketatan aritzera: II. Asia Grand Prix Final izenekoa eta Baliko Nazioarteko Koru jaialdia. Ez da abesbatzak Bali bisitatzen duen lehen aldia: 2019an, 108 abesbatzak hartu zuten parte Baliko Nazioarteko VIII. Koru Jaialdian, eta Landarbasok irabazi zuen. Hala lortu zuen aurtengo Asia Grand Prixaren finalean aritzeko aukera.

«Asiako Grand Prixa gure emanaldirik garrantzitsuena da», azaldu du Tolaretxipik. «Ez gara inoiz honetarako bezainbeste prestatu». Nazioarteko hemeretzi sari dauzka Landarbasok, baina lehen aldia da Europako koru bat final horretan dagoena, eta Europako ordezkari izatea «ohorea» dela aitortu du zuzendariak. Filipenetako, Indonesiako, Taiwango eta Malaysiako abesbatzekin batera arituko da Landarbaso finalean, eta, lehen saria eskuratuko balu, kontinente arteko Grand Prix bat irabazten duen lehen euskal abesbatza izango litzateke. Esan dutenez, horrek izugarrizko eragina izango luke taldearen ospean, eta baita euskal musikaren eta kulturaren hedapenean ere. «Gure kultura eta gure lurraldea mundura zabaltzeko agenterik handienetariko bat da Landarbaso», adierazi du Goizane Alvarezek, Gipuzkoako Kultura diputatuak. «Ez dago etorkizunik gaztetxoen erreferenteak lantzen ez baditugu, eta Landarbaso erreferente bikaina da».

Finalean lehiatuko den Landarbasoko taldeak 38 abeslari izango ditu. «Maila handiko» programa bat prestatu duten arren, erronka handia dute: bost obra kantatu behar dituzte, hogei minutuko tartean, geldialdirik egin gabe. Horretarako, folklorean ospe handia duten bi pieza aurkeztuko dituzte, besteak beste: Jesus Guridiren Akerra ikusi degu eta Javier Bustoren Ametsetan. Adierazi dutenez, badute lehen sarira nola gerturatu: Jekabs Jancevskis konpositore letoniarraren Atsalums pieza kantatuz; izan ere, oso obra konplexua da, musika konposizio aldetik eta horrek eskatzen duen ahots gaitasunarengatik. Gogotsu badago ere, Tolaretxipik taldearen kezka azaldu du: 30 orduko bidaia batetik deskantsatzeko 24 ordu baino gutxiago izango ditu taldeak. Hala ere, alde positiboa irribarrez adierazi du: «Talde exotikoa izango gara, beste guztiak asiarrak baitira». Aurtengo Grand Prixeko finala uztailaren 25ean izango da, eta, Landarbasorekin batera, abesbatza hauek hartuko dute parte: Bosco Makati-Boscorale eta Far Estern University (Filipinak), PSM Swara Wadhana (Indonesia), Tamkang Fluxingers (Taiwan) eta Men’s Chorus (Malaysia).

2019an irabazi zuen Landarbasok Baliko Nazioarteko Koru jaialdia, eta hala lortu zuen Grand Prixean aritzeko aukera. Aurtengo aldiari dagokionez, hiru kategoriatan lehiatuko da korua: folklorean, abesbatza mistoetan eta erlijio musikan. Aurtengo lehiakideen inguruan gutxi jakin nahi izan du taldeak: «Nahiago dugu gure lana egin, beste ezerk eragin gabe», azaldu du Tolaretxipik. Hala ere, aitortu du Indonesiakoak «oso onak» direla: «Nahiko arerio gogorrak dira Indonesiakoak, eta gero, filipinarrak. Filipinak izugarrizko eskola dira».

Abesbatzak eskertu egin du bidaia hori egin ahal izateko diputazioak eman dion laguntza: «Asko aurreztu dugu, baina bidaia oso garestia da. Diputaziokoek ulertu dute momentu historiko bat dela».


Summary: Atxilotu egin dute ustez Olloki eta Altzuza artean sua piztu duena. Baso suteen kontrako emerjentzia plan berezia jarri dute indarrean.

Baso sute handi bat piztu da gaur arratsaldean Olloki eta Altzuza artean (Nafarroa). Foruzaingoak sutea ustez piztu duen pertsona atxilotu du Ollokin, Twitter bidez jakinarazi duenez. Ingurumena Babesteko Ikerketa Brigadako taldea arduratu da atxiloketa horretaz.

Suaren ondorioz, Ollokiko etxebizitza batzuk, hipika bat eta txakurren egoitza bat hustu behar izan dute. Sua 14:30ak aldera piztu da, eta haize bortitzak iparralderantz bultzatu du. Zereal soro bat eta pinudi bat daude sutan.

SOS Nafarroak bere Twitter kontuan jakinarazi duenez, Helitransportada Brigada bat (BHIF), 2 helikoptero eta karga hegazkina ere mobilizatu dituzte. Baso suteen kontrako emerjentzia plan berezia jarri dute indarrean.


Summary: Kwiatkowski izan da nagusi Grand Colombierren. Poloniarrak ihesean irabazi du Tourreko hamahirugarren etapa. Pogacarrek bukaeran egin du eraso, eta beste zortzi segundo kendu dizkio Vingegaardi. Bilbaok atzerapena izan du, eta zazpigarren dago orain nagusian

Maila handiko txirrindularia izaten jarraitzen du Michal Kwiatkowskik (Ineos). Ez da garai batean bezain irabazlea, baina garaipen handiak lortzeko gauza da oraindik ere, gaur Tourrean erakutsi duen bezala. Ihesaldiko indartsuena izan da, eta hautagaien oldarraldi berantiarrari tinko eutsi dio Grand Colombierren. Mendate horretan zegoen helmuga, eta Tadej Pogacar (UAE) Jonas Vingegaard (Jumbo) baino lau segundo lehenago helmugaratu da. Hirugarren izan denez, lau segundoko gainsaria hartu du esloveniarrak, eta bederatzi segundo eskasera du orain lidertza. Pello Bilbaok (Bahrain) ezin izan dio eutsi onenen erritmoari, eta bi postu egin du atzera sailkapen nagusian: zazpigarren ageri da orain, 5.25eko atzerapenarekin.

Helmuga Grand Colombierren zegoen arren, etapa ezin zitekeen menditsutzat jo. Izan ere, ez dute beste mendate puntuagarririk igo 138 kilometroko ibilbide laburrean. Tarteko esprinta igoera leun baten ondoren zegoen, baina gainontzean, ziklistak ordekan aritu dira bukaerako mendatearen magalera iritsi arte. Faboritoentzako eguna zen, eta onenak prest ziren mendate entzutetsuan etapa irabazten saiatzeko. Nolanahi, hogei txirrindularik aurrera egin dute etapako lehen kilometroetan, ihesean ustekabeko garaipena lortu nahian. Hala izan da azkenean, eta Kwiatkowskik lortu du saria. Bigarren garaipena du Tourrean. Bigarren Maxim Van Gils (Lotto) izan da, 47 segundora, eta Pogacarrek 50 segundoko atzerapena izan du. Bilbao 17. izan da etapan, 1.45era.

Ibilbidea laua zen gehienbat, eta horrek mesede egiten zion ihesaldiari. Izan ere, maila oneko ziklista astun asko elkartu dira: kasurako, Matej Mohoric (Bahrain), Kasper Asgreen (Soudal), Jasper Stuyven (Lidl), Alberto Bettiol (Education) eta Nelson Oliveira (Movistar). Haien lanaz baliatu eta maldan gora ihesaldia errematatzeko prest zegoen Kwiatkowski, Van Gils, Harold Tejada (Astana), Quentin Pacher (Groupama) eta James Shawrekin (Education) batera.

Gertutik zaindu nahi izan ditu UAE taldeak. Hasieratik aginte makila hartu dute Pogacarren taldekideek, buruzagiak azken mendatean bere legea ezar zezan. Errentak nekez egin du gora: hasiera batean, ozta-ozta gainditu du bi minutuko langa. Handitzera egin du ondoren, tarteko helmugatik igaro eta gero. Tropelekoek kontrolpean zuten egoera, eta balazta sakatu dute bukaerako mendatera bidean. Hori horrela, 3.50eko abantailarekin iritsi dira iheslariak Colombierrera.

Berehala hasi dira mokoka. Pacherrekin egin du lehen erasoa, helmugarako 16 kilometroren faltan. Gero, harrapatu eta gainditu egin dute Shawk, Van Gilsek eta Tejadak. Kwiatkowski ez zen aparte, eta aurrekoengana iritsi bezain pronto, hautsi egin du lasterketa. 12 kilometro luze gelditzen ziren, eta erritmoa bizituz joan dira onenen multzoan. Ordea, nekez hurbildu zaizkio poloniarrari.

Adam Yatesek (UAE) zuhaitza astindu du, eta eutsi egin diote hautagai nagusi gehienek; ez, ordea, Bilbaok. Pogacarrek bukaerara arte itxaron du, eta esprintean gurpiletik atera du Vingegaard. Ziurrenik, faboritoen artean borroka handiagoa ikusiko da bihar, Annemasse eta Morzine artean jokatuko den etapan. Lehen mailako hiru mendate igoko dituzte, eta maila bereziko bat: Joux Plane. Mendate hori igo, eta maldan behera egingo dituzte azken 12 kilometroak.


Agurrak ez dira errazak izaten

Summary: Agurrak ez dira errazak izaten. Milaka lagun bildu dira bart gauean Iruñeko Udaletxe plazan, 'Gaixoa ni' abestuz sanferminei agurra emateko. Iruindarrak-eta hurrengo urtekoei begira dira dagoeneko.

Gauerdi gorria Iruñeko Udaletxe plazan. Gorri, esku zapidun eta kandeladunak goian izan dituzte-eta bart milaka lagunek. Gaixoa ni ahotan zutela amaiera eman zioten iruindarrek aurtengo sanferminei, baita hurrengo urtekoen atzerako kontaketari hasiera eman ere. Agurrak ez baitira errazak izaten. Ezin adio esan San Fermini, eta hurrengora arte esan zioten plaza mukuru bete zutenek. Hurrengora arte horrek badu iraupenik: 357 egun. Atzerako kontu hori zerora helduta, berriro izango dira bueltan zapi gorriak, kamiseta zuriak —eta, fundamentudunak fundamentudun, praka zuriak ere bai—.

Amaitu dira uztailaren 6ko 12:00etan hasi ziren jaiak, Luis Sabalza Osasunako presidentearen txupinazoarekin ekin ziotenak. Etengabeko 204 ordu izan dira bart gauerdira arte. Etengabeak, inoiz baino jende gehiago izan delako hiriburuko kaleetan, jaien agurrean Cristina Ibarrola Iruñeko alkateak udaletxeko balkoitik azaldu zuen bezala.

Zapi gorriak gordetzeko eguna gaurkoa, eta lixiba ateratzekoa. Gordeta beharko dute arropek heldu den uztailaren 6a bitarte. Zenbat geratzen den? Ordura arte norbaitek zalantzarik badu: gutxiago, gero eta gutxiago.


Summary: «Pasioak mugitzen nauelako moldatzen naiz hain ongi». Gonzalo Bartolome Tierra (Bilbo, 1978) 'Yhabril Moro' da 'outdoor' argazkilaritzaren munduan. Hark egina da 'X-Man' argazkia, aurtengo Mendi Film zinemaldiko irudi nagusia. CVCE Photo argazkilaritza lehiaketan irabazi du sari hori. Haren argazkiak tamaina handian erakutsiko dira abenduan Bilboko metroan, XVI. BBK Mendi Film Bilbo Bizkaia jaialdian.

Argazkilaria ez ezik mendizalea, mendiko snowboarderra ere bada Yhabril Moro. Duela hiru urte, Villanuara (Huesca, Pirinioak) bizitzera joatea erabaki zuen, eta erabakiarekin bete-betean asmatu duela sentitzen du: «lan eztanda» izan zen.

Mendi Filmeko irudi nagusi izateko hautatua izan da zure argazkia. Horren bila zenbiltzan aspaldion, eta lortu duzu.

Bai, CVCE Photo lehiaketan sari hori sortu zenetik, duela zazpi urte. Denbora horretan, nire ibilbidea lehiaketa horrekin parez pare garatu da. Nire lehen sari nagusietakoa bertan irabazi nuen, 2016ko bigarren saria. Eta garai hartan sortu zitzaidan argazkilari onenen pare egoteko grina hori. Horraino heltzea kasualitatea izan daiteke; zailena, ordea, mantentzea da. Horregatik, Mendi Filmeko kartelaren irudia CVCE Photoren bidez saritzen hasi zenean, helburu hori lortzeko behar nuen puzzlearen azken pieza aurkitzea bezala izan zen niretzat. Hau nire ogibidea da, zorte handia dut horretan, eta, ia egunero aritzen naizenez argazkiak ateratzen, oso artxibo zabala dut. Maiz kexatu egiten naiz lehiaketaren batera argazkiren bat aurkezteko asmoa izan eta hainbesteren artean hautatu behar izaten dudanean; gaizki pasatzen dut, eta aste oso bat behar izaten dut erabakitzeko. Kontrakoa litzateke txarra, non aukeratu ez izatea. Baina esandakoa: hainbesteren artean hautatu behar horretan gaizki pasatzen dut, eta Mendi Filmerako egin behar denean, are okerrago. Horizontalean nahiz bertikalean balekoa izan behar du, marketako logoak ez daitezela nabarmendu, arreta ematen duen argazkia izan behar du… Eta horrek guztiak are zailago egiten du hautaketa. Argazkiak ateratzera joaten naizen aldiro, kontuan hartzen ditut baldintza horiek guztiak.

Nolakoa izan zen 'X-Man' argazki saioa?

Ordesako Sorrosal ur jauzian egina dago, Torlatik gertu. Ibilgailua utzi eta oinez, batere zailtasunik gabe, hiru minutuan heldu daiteke edonor bertara. Horretan dago argazki honen balioa: hain ezaguna eta hurbila den toki bati txispa nola atera asmatzean. Oso toki turistikoa da, zirku txiki bat, eremu murritza. Eredu bezala erabiltzen dut, erakusteko posible dela uste ez den lekutik indar handiko 10-15 bat argazki sortzea. Arratsalde hartan egindako argazki bikainez betetako karpeta bat daukat. Patxadaz lan eginez lortzen da hori, tokira iritsi eta hura aztertzeko denbora hartuz, bertako giroan murgilduz. Udazkeneko egun ilun eta heze bat zen, eta, ingurumari hartan paseatzen nenbilela, berehala arreta piztu zidan konposizio hark: ur jauziaren zuritasuna asko nabarmentzen zen hondo horren gainean eta X formako harri testura horien lehen planoan. Chano da korrikalaria; agertoki hura irudikatu ahala deitu nion, eta, ordu gutxiren buruan, saioa egitera bertaratu zen laguna.

Mendiko snowboarderra ere bada Yhabril Moro. Yhabril Moro

Outdoor eta natura argazkilaria zara, edo zabalagoa da zure lan esparrua?

Denetarik egiten duen argazkilari bat naizela uste dut, eta erraz moldatzen dena. Nire lanak oihartzun handia du outdoor, abentura, natura, fauna eta halako gaietan, eta beharbada hor kokatzen naute. Baina hastapenetan, duela hamar bat urte baino ez, surrealismoa zen nire lanaren ardatza. Hasieran, edizio surrealistak egiten nituen iPhonearekin, Photoshop erabili gabe, eta oso harro nago horretaz. Asko gustatzen zait erretratua, baita paisaia ere, ekitaldiak ere egin izan ditut… Pasioak mugitzen nauelako moldatzen naiz hain ongi. Baina egia da mendian moldatzen naizela ongien, zoragarria da. Bilbotarra naiz, eta Gorlizkoa adopzioz. Duela hiru urtera arte, urte erdi egiten nuen hondartzan, eta beste erdia mendian, eta hori oztopo bat zen niretzat. Urte osoan Villanuan (Huesca, Pirinioak) bizitzeko erabakia hartu nuen, eta lan eztanda bat izan zen, edukiak sortzeko eztanda bat. Azken hiru urteotan asko igarri dut hori; nabarmen ikusi dut hau dela nire lekua argazkigintzan aritzeko. Etxetik irten eta, minutu erdian, bidezidorrean nago, eta hori oso garrantzitsua da nire lanerako. Beraz, bai, natura argazkilaria naizela uste dut, bere osoan.

Elurretako argazkigintzan nabarmendu izan zara, baina alor gehiago ere jorratzen dituzu.

Bizilekua Pirinioetan ezarri nuenetik, mendiko kirol argazkilaritza asko egiten ari naiz, urtaro guztietan, eta, betiere, argazkigintzaz dudan ikuspegi artistikora moldatuz: boulderra, eskalada, mendiko bizikleta, mendian lasterka aritzea, eskia, snowboarda… Zorionekoa naiz, askatasun artistikoa emanaz kontratatzen nautelako sarritan. “zure lana egitea nahi dut, konfiantza osoa dut zure lanean, badakit zer egiten duzun, eta hori da nahi dudana”, esan izan didate.

Esaten duzu ez zarela eskalatzailea, ez eta alpinista ere… Baina gutxienez onartuko duzu snowboarderra bazarela. Natura argazkilari batentzat dohain mesedegarriak dira guztiak, edonola ere.

Txikitandik ezagutu dut mendia. Nire aitari beti gustatu izan zaio, eta anaia eta biok harekin maiz joaten ginen Gorbeiara, ia igandero. Ondo diozun bezala, ez naiz eskalatzailea, ezta alpinista ere, eta bai, snowboard irakasle tituluduna naiz eta hartan lan egin dut azken hamabost neguetan. Ikaragarri maite dut mendia, eta mendizale aparta ez banaiz ere, itxuraz konpontzen naiz bertan. Orduak eta orduak sartuz egokitzen zara, batean eta bestean mugitzen ikasten duzu, arriskuak aurreikusten, aztertzen, bat-bateko eguraldi aldaketen aurrean erreakzionatzen, GPS sistemak erabiltzen, badaezpadako bigarren edo hirugarren planak egiten, edota soinean zenbateko zama eraman dezakezun kalkulatzen. Entrenamendu bat ere behar da, noski, sasoi txukuna izan behar da 15-20 kilo material eraman ahal izateko. Zamaren kontuan eskuzabalegi aritzeko joera daukat, oso gaizki pasatzen baitut material faltagatik argazki eder bat egiteko aukera galduz gero. Nahiago izaten dut zamatuta joan, mando baten pare, gero zerbait behar izan eta hura ez edukitzeaz damutu baino, eta hori, batzuetan, onartu beharreko oztopo bat izan ohi da.

Argazkietan ateratzeko prest dagoen atleta asko izango duzu, seguru.

Ba, hara, argazkilari lankideek askotan esaten didate kosta egiten zaiela modeloak, atletak lortzea, eskiatzaileak batez ere, eta galdetzen didate ea nolatan lortzen ditudan nik hainbeste lagun horretarako. Bada, erantzuna oso erraza da: betidanik egin dugun zerbait denez, ohituta gaude hori egitera; ni argazkilaritzan hasi baino lehenagotik ibiltzen gara lagunok horrela, eta zorte hori dut, lagunarte hori aspaldikoa dela.

Eta zer aholkatuko zenieke pasio honi eutsi nahi diotenei, eta zugan eredu bat ikusten dutenei?

Pasioz egin dezatela lana, eta gauzak euren buruarentzat egin ditzatela. Ez dira gora egun batetik bestera iritsiko; bide hau nahiko luzea izan ohi da, nahiz aitortu behar dudan niretzat azkar samarra izan dela dena. Baina hogei edo hogeita hamar urte behar izan banitu ere, edo sekula iritsi izan ez banintz ere, ez lidake axolako; egiten dudana gustatzen zaidalako egiten dut, bete egiten nauelako. Beste kontu bat da fase desberdinak gainditu behar direla, doan lan egin, borrokatu, aipamenak jaso, zutaz barre egingo dute noizbait… Baina egiten duzun horretan konfiantza baduzu, hori beti egongo da hor. Eta argazkilari profesional bihurtu ote zaitezkeen pentsatzeko unea iristen denean, hartu erabakia. Hori gomendatuko nuke nik, gauzak norberarentzat egitea, eta jauzi hori noiz egin daitekeen antzematea. Eta gai ez zarela ikusten baduzu, ez du axola: beste gauza batzuei ekin, eta argazkilaritzaz gozatzen jarraitu ezazu, pasioz, bizitza osoan.


Summary: Osasun arloko «murrizketak» bertan behera uzteko eskatu dute. Amara Berriko osasun zentroaren parean, Donostian, elkarretaratze bat egin dute gaur eguerdian; azken hilabeteotan gordindu diren arazoez ohartarazi dute

Olatu Txuria eta DOPA plataformek deituta, protesta egin dute gaur eguerdian Donostian, Amara Berriko osasun zentroaren parean, lehen arretan Osakidetzan egiten ari diren «murrizketen» kontra. Mobilizaziorako deia egiteko orduan ere adierazi zituzten hainbat datu kezkagarri, eta berritu egin dituzte gaur. Osasun profesionalen gabeziarekin lotuta daude, hein handi batean. «Ondarretako osasun zentroko arratsaldeko zortzi langileetatik bi aritu dira lanean. Donostialdeko ospitaletik kanpoko larrialdietako zentroetan, Zarautz, Donostia, Hernani eta Errenterian, sendagile askoren jardunak bete gabe geratzen dira, 429 gutxi gorabehera hiru hilabete hauetan; erizaina jartzen dute sendagilearen ordez».

Osasun profesionalen faltaren gaineko kezka aspaldikoa da lehen mailako arretan, baina, zenbait iturriren arabera, egoera bereziki gordindu da Aste Santutik hona, eta bereziki larria da etengabeko arreta guneetan. Osasun zentro horiek etenik gabeko arreta ematen dute, larrialdiei erantzuteko.

Mobilizaziora batu zaizkie Tolosaldea Osasun Publikoaren Aldeko kideak ere, pankarta batekin. Protestan, etengabeko arretako gune bateko erizain batek hartu du hitza, eta agerian utzi ditu zentro horietan eguneroko lanean dituzten zailtasunak. Sendagile faltaren ondorioz horrek propio erizainei ekartzen dizkien zailtasunak nabarmendu ditu, larrialdiei erantzuteko ere bakarrik geratzen direlako sarri askotan: «Eta guk, erizainok, legez, ezin ditugu sendagileen lanak egin».

Arazo horiei aurre egite aldera, lantaldeak «osatzeko» eskatu diete Osakidetzako arduradunei, eta «aurrez aurreko arreta» bermatzeko. «Gu kalitatezko osasungintza publikoaren alde aritu gara, eta arituko gara: murrizketarik ez».

Arazo horietako asko Osakidetzako kudeatzaileen «porrotaren» ondorioa direla adierazi du. Nabarmendu du arazoa ez dela, gainera, soilik lehen mailako arretakoa: gogoratu du Osakidetzako garbitzaileek amaitu berri dutela protestaldi luze bat, eta larrialdietako langileak ere protestan ari direla. Ikuspegi zabal horrekin ere gaiari erreparatzeko eskatu dute.

Erabiltzaile batek ere hartu du hitza. «Nire mediku eta erizainei, osasun langile guztiei, eskertzen diet ni zaintzeko beti erakutsi duten arreta hori, gogo hori». Eginkizun horretan gero eta «estuago» ikusten dituela esan du du, ordea. Irakasle erretiratua dela azaldu du, eta talaia horretatik ere mintzatu nahi izan du. «Nik ezagutu ditut murrizketa horiek guztiak nire arloan, irakaskuntzan; badakit zer den hori, eta estimatzen dut egiten duten ahalegin hori, zutik jartzekoa: 'Hemen gaude', esatekoa».


Summary: Guztion Alardea taldeak andreen parte hartzea onetsiko duen konponbide baten alde batzera deitu du. Sinadurak bilduko ditu asteotan, alarde bakar eta parekide baten alde: «Zeinek sinesten du alardea bakoitzaren gustuko ospakizun ezberdinetan zatitzea konponbidea denik?».

Guztion Alardea taldeak deituta, asteon topaketa bat egin dute dozenaka lagunek Hondarribiko alardearen (Gipuzkoa) gatazkaren «konponbidearen alde». Toki aski seinalatuan egin zuten, Guadalupeko zelaietan. Zabala eta irekia izan zela nabarmendu dute: «sentsibilitate ideologiko eta belaunaldi anitzetako» herritarrak elkartu ziren. Konponbidea bideratze aldera, «oinarrizko» lau punturen inguruan lortu nahi dituzte atxikimenduak, eta, funtsean, andreen parte hartzea onetsiko duen konponbide bat da proposatzen dutena.

2019an abiatu zen Guztion Alardea mugimendua. Herriko hainbat gaztek jarri zuten martxan; alarde parekidearen alde daudela argi esan zuten hasieratik, eta, horren abaroan, iaz 64 andrek eskari bat egin zieten Alarde Fundazioari eta udalari: alardean parte hartu nahi zuten. Ez zuten baiezko erantzunik jaso.

Hona orain plazara atera dituzten lau puntuak. Lehena usadioak herriarentzat duen esanahi handiarekin lotuta dago: «Alardea hondarribiar guztion ondare immateriala da». Bigarrenak dio andreen eskubideak bermatu gabe ez dela lortuko inoiz auzia bideratzea: «Hondarribiko emakume bakar batek alardean modu batean zein bestean parte hartzeko nahia badu, eskubide osoa dauka». Hirugarrenak eskatzen du jaiaren antolaketa pribatuak bazter uzteko: «Ospakizunaren etorkizuna bermatzeko, alardea herriaren eskuetara itzuli behar da». Laugarrenak hitzaren alde egiten du: «Gatazka honen amaierak elkarrizketaren bidetik etorri behar du, hori baita norbanakoaren zauriak sendatzen hasteko modu bakarra».

Sinadura bilketaren harira, lagundu nahi duten pertsonek parte har dezaten, heldu den ostegunean, hilak 20, bilkura bat egingo dute. Ondoren, abuztuan zehar, herriko hainbat txokotan jarriko dira, herritarrei lau puntuak batzen dituen agiria sinatzeko aukera emateko. Agiriaren berri emateko orriak ere banatuko dituzte.

Behin sinadurak bilduta, Hondarribiko Udalari eta Alarde Fundazioari helaraziko dizkiote. Guztion Alardea taldeko kideek uste dute erakunde biek izan behar dutela jasotakoaren berri: udalak, «herriko erakunde nagusia delako»; fundazioak, berriz, alardearen «antolatzailea» delako gaur egun.

«Errazteko» asmoz

«Ekimen honen helburua konponbiderako bidea erraztea da, guztiontzat izango den benetako konponbidea», nabarmendu dute. «Izan ere, zeinek sinesten du alardea bakoitzaren gustuko ospakizun ezberdinetan zatitzea konponbidea denik? Guk ez dugu Hondarribiko gizarte kohesionatua zatitzeko inolako mugimendurik egingo».

Alarde Fundazioak andreei soldadu tokirik onartzen ez dien desfile bat antolatzen du, eta ezetz erantzun die jarrera baztertzailea aldatzeko eske guztiei. Haien jokatzeko era guztiz arbuiatu dute Guztion Alardea taldeko kideek. «Hondarribiarron gizartearen isla zen ospakizuna hankaz gora jartzen ari dira helburu bakar batekin: emakumeen parte hartzea eragoztea».

Hain justu, gatazkaren muina 1996an lehertu zen, emakumeen parte hartzearekin lotuta; lehen aldiz erabaki zuten urte hartan Irungo eta Hondarribiko hainbat andrek alardeetan sartzea. Usadio aski errotuak dira biak bi herrietan, eta kontrako mezuak ozen gailendu ziren emakumeen kontra. Ordutik, aparteko desfileak egin behar izan dituzte hautu parekidearen aldekoek: baztertuta, irain eta eraso artean usu, eta udal ordezkari nagusien babesik gabe gehienetan. Irunen, gaur oraindik, bi desfile egiten dira, eta handiena baztertzailea da. Hondarribian konpainia bakar bat da parekidea gaur egun, Jaizkibel, eta alardean onartzen ez dutenez, bere kasara desfilatu behar izaten du.

Aurten, aldaketa zantzuak badira. Batetik, Hondarribian alkate aldaketa izan dutelako. Hamarraldiak egin ditu alkatetzan EAJk, alardearen inguruko aldarri parekideei bizkarra emanda, eta aurten udal hauteskundeetan Abotsanitz izan da garaile. Talde horrek bestelako jarrera izan du beti desfile parekidearen inguruan; urtero harrera egin dio, adibidez, Jaizkibel konpainiari ere, eta, aurten, alkate gisara, keinu hori berrituko duela aurreratu du Igor Enparan alkateak. Gatazka konpontzeko urratsak egingo dituela ere adierazi du. Irunen ere lehen aldiz egin dio aurten Jose Antonio Santano alkateak harrera desfile parekideari.

Sainduaren proposamena

Eta andreek alardean izan behar duten tokiaren inguruko proposamen gehiago egin dira berriki Hondarribian. Ekainean, herriko buzoietan agiri bat zabaldu zuten. Saindua proposamena izenekoa zen; Hondarribiko dozenaka lagunek izenpetu zuten, eta beste hainbat herritarren babesa ere badutela jarri zuten. «Gatazka luze bati irtenbidea ematea proposatzen du, inplikatutako eragile guztiek eskuzabaltasunez jokatuko dutelakoan», jarri zuten. «Jarrera desberdinen arteko lotura puntua» izan daitekeelakoan, proposamen bat egin zioten Alarde Fundazioari: «Konpainia misto eta konkretu bat non emakumeek soldadu gisa parte hartzeko era izango luketen».

Aitortu dute «ahultasun formala» duela proposatu duten bideak; badakite ez diola erantzuten gizartean egun «parekidetasunari dagokionez gertatzen ari diren aldaketei», baina uste dute horixe dela proposamenaren «indarra». Honela argudiatu dute paradoxa, hitzez hitz, zabaldu zuten agirian: «Hondarribiar bakoitzak daukan alardearen idealaren zati bati amore emateko deia egiten du proposamenak».

Testuan behin eta berriz agertzen da proposamenaren asmorik behinena dela alardea «babestea». Gainerakoan, egungo eran jarraituta, «gain behera» doan etorkizun bat izan dezakeen susmoa dute. «Legeak». «Komunikabideak». «Gizartea». Pentsatzen dute horiek guztiek «zapaldu» egingo dutela alardea, egungo eran egiten jarraitzen bada: hortik kezka. «Horrela jarraituz gero, gaurko gazteak biharko kaltetuak izango dira».


Summary: Diaz: «Bozkatu gehiengoarentzat gobernatzen dugunon alde». Yolanda Diaz Sumarreko hautagaiak nabarmendu du «atzeraldia» litzatekeela «eskuinaren blokeak» gobernatzea

Jendez bete da gaur goizean Gasteizko Alde Zaharreko Buruileria plaza. Santa Maria katedral zaharraren babespean, 800 lagunek txalo artean hartu dute Yolanda Diaz, Espainiako Gobernurako Sumarren presidentegaia. Orain arte presidenteorde izan denak lehen bisita eta printzipioz bakarra egin du Arabara, uztailaren 23ko hauteskundeen kanpainan. Haren ondoan izan dira Espainiako Gorteetarako Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hautagai nagusiak: Guillermo Presa, Lander Martinez eta Pilar Garrido, hurrenez hurren.

Hogei minutu inguru iraun du Diazen diskurtsoak. Alberto Nuñez Feijoo PPko hautagaia buru izanik «eskuinaren blokeak» gobernatzeak ekar dezakeen «atzeraldiaz» mintzatu da behin eta berriz. Vox alderdiko hautagaiari ere egin dio aipamena zuzenean: «Ez dugu nahi Santiago Abascal gobernuko presidenteordea izatea». Horren aurrean, alternatiba eraginkor bakar bezala aurkeztu du Sumar: «Bozkatu gehiengoarentzat gobernatzen dugunon alde, bozkatu Sumarren alde».

Espainia estatu plurinazional bat dela argituz hasi du hitzaldia Diazek: «Erabaki denak Madrildik pasatuko ez diren herrialde bat». Horregatik, «beste hizkuntza batzuetan hitz egin daitekeen herrialde bat» eraikiko duela ziurtatu du.

Horren ondoren, gogortuz joan da diskurtsoaren tonua. Koalizio gobernuan dagoenetik «lortu» duten guztia goraipatu du lehenbizi. «Uste duzue gu gobernuan ez bageunde gutxieneko soldata %47 igoko zela?». Lan Ministerioak bultzatu zuen lan erreforma defendatu du, adibidez. «Espainia bipartidistan egin diren 52 lan erreformak norabide berean joan dira: langileei eskubideak lapurtu dizkiete».

«Beldur barik»

Beldurra nagusitu beharrean ausardia nagusitu behar dela uste du Diazek. Horregatik, jendeak «itxaropenez eta beldur barik» bozkatzea eskatu du. Haren hitzetan, hori da garaipenaren giltza: «Sumar kanpaina honen pizgarria da, eta pixkanaka hazten ari da. Langileak mobilizatzen badira, irabaz dezakegu».

Adierazi du Sumarrek gehiengoak ordezkatzen dituela, eta PPk, berriz, «oligopolio elektrikoaren eta banku handien babesa» duela. «Energia enpresa handiek Feijooren aldeko botoa eskatzen badute, zuen eskubideen aurka egiten dutelako eskatzen dute», esan du. Gainera, hainbat enpresaren artean izan dituzten 19.000 milioi euroren irabaziak salatu ditu: «Ez da nahikoa energia berriztagarriaren alde egitea; oligopolio energetikoan ere demokrazia nahi dugu».

Diazek badaki ezohiko hauteskunde batzuk direla, eta hala helarazi die plazan zeudenei. «Datorren hamarkada izango dugu jokoan. Irabaz dezakegu. Sinets dezazuela eskatzen dizuet. Zuen esku dago. Ez da egia haien kontakizuna».

«Boto baliagarriaren» eske

Diazek baino lehen, Arabako, Gipuzkoako eta Bizkaiko hautagaiek hartu dute hitza. Sumarren alde bozkatzea «boto erabilgarri bakarra» dela nabarmendu dute hirurek. Baina, Diazek ez bezala, hiru hautagaiek EH Bildu eta EAJ ere aipatu dituzte beren diskurtsoetan. Adibidez, Presak esan du hanka sartzea dela datozen hauteskundeetan ezkerreko botoa EH Bilduri ematea: «Arnaldo Otegik ezkerreko botoa bere hautagaitzan biltzeko deia egin zuen. Argi hitz egin dezagun: akatsa iruditzen zaigu. EH Bilduk goia jo du, eta ez ditu bi eserleku lortuko Araban. Eserlekua lortzeko behar diren botoak gainditzen dituzten boto guztiek ez dute balioko Sumarrentzat ez badira».

Hiru herrialdeetako biztanleen «boto aurrerakoia» eskatu dute hautagaiek.


Summary: «Eskuina geratzera» deitu du EH Bilduk, ‘Egin’-en itxiera gogoan. Koalizio abertzaleak esan du adierazpen askatasunaren aurkako erasoak ez direla «gauza berria» Euskal Herrian. EAJk, berriz, Espainiako armadaren lurretan etxebizitzak eraikitzeko lortu duen akordioa azpimarratu du, Donostiako Loiolako kuartelen aurrean.

Egin egunkariaren itxierak 25 urte bete dituen honetan, EH Bilduk Hernanin (Gipuzkoa) egin du bere ekitaldi politikoa gaur, Egin-en egoitza izan zenaren aurrean. Gogoratu du Euskal Herrian ez direla «berriak edo aspaldikoak» orain hitzetik hortzera dabiltzan adierazpen askatasunaren aurkako erasoak. Egin-en itxierari erreparatu dio modu horretan EH Bilduren Senaturako Gipuzkoako zerrendaburu Gorka Elejabarrietak, alboan zuela Mertxe Aizpurua, Kongresurako zerrendaburu eta Egin-eko kazetari ohia.

Koalizioaren hautagaiak gogora ekarri du itxiera horren ondoren «lan komun izugarria» egin zela Egin-ek utzitako zuloa estaltzeko, eta, orain, berriz, uztailaren 23ko hauteskundeetan, «auzolan handi bat» eskatu die herritarrei, «euskal ezker subiranista indartzeko eta oinarrizko eskubideak urratu nahi dituztenak geratzeko».

Elejabarrietak helarazi du zentsura ez dela ezinbestean «zuri-beltzean eta garai frankistan» bilatu behar, «gaur egungo kontua» dela, PP-Vox gobernuei erreparatuz. «Tamalez, euskal herritarrentzat, ez da berria eta ez da aspaldikoa, gure herriak hori bera pairatu baitu azken hamarkadetan, estatu horren eskutik». Zentsura eta esku gogor hori da PPk eta Voxek daramatena beren «benetako programetan», EH Bilduko hautagaiaren arabera.

Hala, Elejabarrietak gogora ekarri du 25 urte joan direla «Espainiako injustiziak» Egin itxi zuenetik, «Poliziak errotatiba geratu eta kazetariak atxilotu zituenetik». Itxiera hori «adierazpen askatasunarenaren aurkako eraso larria» izan zela azpimarratu du, eta erantsi inor gutxik pentsa dezakeela orain «PPk gidatutako Polizia muntaiaren pareko zerbait gertatzea berriro». Abisu egin du, ordea: «Madrildik datorren haizeak ekar ditzake eraso gehiago demokraziaren aurka».

Halaber, Josu Muguruza gogoratu du Elejabarrietak: «Egin-eko kazetaria zen, eta Madrilen hil zuten Kongresuko diputatuaren akta jaso berritan». Eta zendu berri den Jabier Salutregirentzat ere izan ditu hitz batzuk, Egin egunkariko zuzendari izan zenarentzat: «Egunkari bat zuzentzeagatik espetxeratu zuten, eta preso eduki zuten zigorraren azken egunera arte».

Hori guztia gertatu arren, «herri hau zutitu» egin zen «beti egin duen bezala», EH Bilduko hautagaiak esplikatu duenez: «Auzolan handi batek proiektu berri bat argitu zuen, isilarazi nahi izan zituztenei hitza itzultzeko, herritik herriarentzat». Uztailaren 23ko bozetan botoa EH Bilduri emanez auzolan hori berriz egitera deitu ditu herritarrak.

EAJ, Loiolako kuarteletan

EAJk Donostiako Loiolako kuartelen aurrean egin du ekitaldia, Espainiako armadaren lurretan etxebizitzak eraikitzeko EAJk lotu duen akordioa gogoratzeko. Voxeko diputatugai Ivan Espinosa de los Monterosek lur horiez «ahazteko» ohartarazi dio Aitor Estebani asteon, TVEn egindako eztabaidan, baina EAJko Kongresurako Bizkaiko zerrendaburuak berretsi du kuarteletan 1.500tik gora etxebizitza eraikitzea ahalbidetuko duela 2020an PSOErekin egindako akordioak. «Gaur egun ez du inongo zentzurik hiri erdian kuartel bat izateak, eta donostiarrek etxebizitzak behar dituzte: espazio militarraren ordez, zibilak behar ditugu", esan du Estebanek.

Kongresurako Gipuzkoako zerrendaburu jeltzale Maribel Vaquerorekin batera, Estebanek «lorpen historiko» hori azpimarratu du. Maiatzean ezagutarazi zen Donostiako Udalarekiko salerosketa akordioa, eta haren garapenerako pausoak ematen dabiltza. «Negoziazio gogorra izan zen; ondo dakigu hori Goia alkateak eta biok, baina gu ur tantaren zigorra bezalakoak gara euskal hiritargoaren bizimodua hobetzeaz ari garenean», esan du hautagai jeltzaleak.

«Hau zen hiriaren puzzlean falta zen zatia», erantsi du: «Hauxe da gure egiteko modua, eta horrek bereizten gaitu zalaparta handiz lege bat onartu dutela diotenengandik», jarraitu du, EH Bilduri eta Etxebizitza Legeari erreparatuz. «Lege hori, alokairuen prezioa jaitsi ez, eta nahi denaren kontrako efektua eragiten ari da Donostian, non etxebizitzen heren bat merkatutik desagertu den», azaldu du Estebanek.

PSE-EE Irunen

PSE-EE AHTra begira jarri da, Irunen (Gipuzkoa). Eneko Andueza idazkari nagusiak esan du «Espainiari eta Euskadiri» beti joan zaiela «ondo» Madrilen PSOEko presidente bat egon denean, «adibidez AHTarekin aurrera egiteko». PPri exijitu dio «egia erdiekin eta gezur osoekin eztabaida politikoa sutan jartzeari uzteko». Herritarrei, berriz, Anduezak eskatu die «ez alferrik galtzeko botoa beste abentura batzuetan», eta PP-Vox Moncloara iristea galarazi nahi badute, PSOEren alde bozkatzeko.

Rafaela Romero PSE-EEren Gipuzkoako Kongresurako zerrendaburuak erantsi du PSOE dela «politika ona egiten duena, zerbitzu sozialak babestuz, eta eskubide unibertsalak denen eskura jarrita».