Bi trauma jarraian gehiegi dira

Summary: Bi trauma jarraian gehiegi dira. LR alderdian, ez daude eroso: ohiko presidentegai sendo eta eztabaidaezina falta zaie, eta hori arazo bilakatu da hauteskundeetara begira. Aldi berean, zatiketaren mehatxua inoiz baino handiagoa da; izan ere, baliteke hautagai bakarraren ordez bi aurkeztea.

Frantziako eskuin tradizionala momentum-aren bila ari da, eta oraingoz ez doa bide txarretik.

Lau urte pasatu dira eskuindarrak V. Errepublikan lehen aldiz presidentetzarako bozen bigarren itzulitik kanpo geratu zirenetik, eta hamar bat urte oposiziora itzuli zirenetik. Nahikoa tarte LR Errepublikanoentzat, behinola Jacques Chiracen RPR Errepublikaren Aldeko Batasuna eta Nicolas Sarkozyren UMP Herritarren Mugimenduaren Aldeko Batasuna izan zenarentzat, beharrezko gogoetak egin eta haizea berriz beren alde jartzeko; are gehiago azken eskualdeetako hauteskundeen emaitzak ikusita: LR izan zen boto gehien bildu zuen alderdia, eta eskura zituen aginteei eutsi zien.

Datorren apirilean egitekoak diren presidentetzarako bozak beste kontu bat diren arren, uda aurreko bozek agerian utzi dute 2022ko lehia paisaia politikoaren eskuinean jokatuko dela, eta LR behartuta dagoela Emmanuel Macron-Marine Le Pen duopolioaren artean bere lekua aurkitzera eta definitzera. Horretarako, proiektu bat ondu beharko du, eta proiektu hori irudikatuko duen presidentegaia aukeratu. Eta azken horretan dago arazoa —edo oztopoa— eskuinarentzat.

Christian Jacob alderdiko presidenteak azkenaldian erabilitako terminoa baliatuta: «hautagai naturalaren» garaiak atzean geratu dira, eta anbizioak ugaritu egin dira, gehiegi agian, askok gogo handia baitute Eliseora iristeko. Datorren urteko lehian izan nahi dutenak sei lirateke oraingoz, beren hautagaitza publiko egin dutenak eta oraindik beren asmoak ofizialki jakinarazi ez dituztenak kontuan hartuz gero. Baina gehiago ere egon litezke, gehiago ere bai baitaude, oraindik gogoetan. Eta Jacobek egoera hori ez du gustuko.

Xavier Bertrand. LUDOVIC MARIN / EFE

Izan ere, eskuinak ez du modurik onenean abiatu barne prozesua: faboritoetako batek, Frantzia Garaiko presidente Xavier Bertrandek, nahikoa aurre hartu dielako gainontzekoei, iaztik baita presidentegaia —«agintaldi bakarrerako»—, eta, batez ere, adierazi baitu ez duela inolako primariotan parte hartuko.

Eta noski, harrezkeroztik kanpaina egiten ari da, identitatearekin eta segurtasunarekin zerikusia duten auzietan arreta jarrita. Elkarrizketa bakoitzean, adierazpen bakoitzean, mitin bakoitzean; Bertrand bere programaren eta ideien berri ematen ari da pixkanaka, eta, harekin konparatuta, besteek nahikoa beranta dute. Behintzat, ez dute horrenbesteko kezkarik, Frantzia Garaiko presidenteak ez baitu distantzia salbaezinik finkatu.

Bertrandek oraingoz bost hautagai lituzke parean, eta denak primarioen alde agertu dira. Kontrastea nabarmena da jarreretan, uda hasieran horietako lauk zutabe bat argitaratu baitzuten barne prozesua babesteko: «Sistemarik demokratikoena, argiena behar da: botoa». Eta, bide batez, adierazteko presidentegaia ezin dela hautatu soilik inkesten —«zenbakien»— bidez. Mezua, zalantzarik gabe, Frantzia Garaiko presidentearentzat izan zen, hark bilduko bailuke boto gehien lehen itzulian: %16-18 artean, azken inkesten arabera.

Hautagaien artean daude, besteak beste, Valerie Pecresse Ile-de-Franceko presidentea, Bertrandekin batera faborito dena; Michel Barnier, EB Europako Batasunaren brexit-erako negoziatzaile buru ohia —azken horrek Frantzian ez, baina EBn sona izan du—; Philippe Juvin La Garenne-Colombeseko auzapeza; eta Eric Ciotti Asanbleako diputatua.

Orain arteko kopuruei eta babesei erreparatuz gero, LR-ren egoeraz zer pentsatua ematen du alderditik kanpo dauden bi hautagaiak izatea faborito nagusiak. Bertrand 2017an atera zen indar eskuindarretik, eta Pecresse, 2019an; are, 2018ko abuztuan ez zuten arazorik izan LR-rekin zituzten desadostasunen berri emateko, garai horretan «aliantza, itun» gisara aurkeztu zuten bien arteko lankidetzaren bitartez.

Valerie Pecresse. IAN LANGSDON, EFE

Alderdiaren buruzagitzaren inguruko iritziak elkartu zituen, baina egun ba al da ezer bizirik bien hurbiltze horretatik? Erantzuna baiezkoa edo ezezkoa izanda ere, errealitate hori urteotako barne zatiketaren erakusle bilakatu da, eta agerian utzi du LR desagertzearen atarian gera daitekeela datozen hilabeteotan modu egokian jarduten ez badu. Eta erabaki egokiak hartzen ez baditu.

2016-2017ko esperientzia

2016-2017ko esperientziak zapore oso txarra utzi zuen LRn: hautagai askoko bigarren primarioak izan ziren —2006koetan jakina zen Sarkozyk erraz irabaziko zuela—, eta, azkenean, François Fillon eta Alain Juppe lehen ministro ohien arteko lehia finkatu zuten. Fillonek bigarren itzulian irabazi zuen, botoen %66,5ekin, eta dena zuen aldeko Frantziako presidente bilakatzeko; faborito zena, ordea, erori egin zen, Le Canard Enchaine astekariak lanpostu faltsuen kasua argitara atera ostean.

Zaplaztekoa, noski, handia, handiegia izan zen alderdiarentzat. Barne eztabaida bat izan zuten kanpainan, presidentetzarako bozen lehen itzulirako bi hilabete falta zirela haien hautagaia inputatu baitzuten; Juppek, baina, ez zuen bere burua gai ikusi LR batzeko —hori da eman zuen arrazoi ofiziala—, eta uko egin zion Fillonen tokia hartzeari.

Presidentegaiak, gainera, ez zuen lehiatik ateratzeko asmo handirik, eta aurrera jarraitzea erabaki zuen. Alderdiak, hortaz, testuingururik ezkorrena onartzea beste aukerarik ez zuen izan, eta ezaguna da gerora zer gertatu zen: Macronek aurrea hartu zien, eta Le Pen garaitu zuen.

Harrezkeroztik, LRk arrastaka daramatza barne zatiketa eta inplosiorako arriskua, desadostasunak ez baitira iraganeko kontua; iragan ekaineko eskualdeetako bozak dira horren azken adibidea: Renaud Muselierrek Macronen LREM Errepublika Martxan alderdiarekin bat egitea erabaki zuen Proventza-Alpeak-Kosta Urdineko bigarren itzulirako, Le Penen indar politikoaren garaipena eragozte aldera. Helburua bete zuen, eta LR-ren zati baten haserrea eragin ere bai, LREMrekin elkartzeagatik.

Barne zatiketak iragan uztailaren 20ko bilkuran ere islatu ziren, Bertrand izan ezik hautagai eta hautagai posible guztiak elkartu baitziren presidentegaia aukeratzeko prozesuaz aritzeko. Ezer gutxi atera zen hortik, baina, behintzat, inork ez zion kontrako iritzirik helarazi LR-ren presidentearen planari: irailaren 25era arteko epea jarri du presidentegaiak haien artean ados jarri, eta haietako bat «modu naturalean» gailendu dadin.

Bitartean, eta aste honetan hasita, Ifop etxeak inkesta bat egingo du 15.000 lagunen artean, argitzeko zein den politikaririk «egokiena» Eliseora itzultzeko; horrekin, LRk espero du «batasun prozesuan» hautagai batek besteei aurrea hartuko diela modu naturalean, eta erabat erraztuko zaiela 2022ko lehiarako presidentegaia aukeratzeko lan nekeza, «hautagaitza bakarra» izateko.

Baina, aldi berean, eskuinean denak jakitun daude ia ezinezkoa izango dela bide askoz ere errazago hori egitea, eta, hortaz, alderdiaren zuzendaritzari primarioetara deitzea beste aukerarik ez zaiola geratuko, nahiz eta ez duen horretarako batere gogorik. LRk jakinarazi duenez, barne lehia hori, egingo balitz, «irekia» izango litzateke «eskuineko eta zentroko militante eta zaleentzat»; printzipioz, azarora arte.

Hor dago beste gakoetako bat, eta, berriz ere, Bertrandekin zerikusia du. Primarioetan ez parte hartzeko jarrerari eutsiko balio, eskuinak buruhauste handi bat izango luke presidentetzarako bozetan.

Buruhaustea zergatik? Jacobek nahi duen «hautagai natural» hori gailenduko ez balitz LRk barne lehia bat antolatu beharko lukeelako, eta, hortaz, bat izan beharrean, eskuina ordezkatuko luketen bi presidentegai egongo liratekeelako apirileko aukeren artean. Frantzia Garaiko presidenteak amore emango ez balu, edo gainontzekoak konbentzituko ez balitu, betiere.

Zatituta, noski, eskuindarrek aukera gutxiago eta zailtasun handiagoak izango lituzkete bigarren itzulira pasatzeko. Eta hori ez zaio batere komeni LR-ri; are gutxiago 2017ko porrotaren ostean.

Ahultasunaren zantzuak

Primarioak ez dira ohikoak izan V. Errepublikan, XXI. mendearen hasieran agertu baitziren lehen aldiz. LR-ren kasuan, alderdia nahiko zatituta dago horren inguruan, Alderdi Sozialistan ere prozesu horren bidez aukeratu baitzuten Benoit Hamon presidentegaia, eta hura ere bigarren itzulitik kanpo geratu baitzen.

Indar politiko eskuindarrean, hortaz, zalantzak daude primarioen inguruan, ez baitira ziur hautagairik egokiena aukeratzeko balio duten. Militante eta zaleei galdetu zaien bakoitzean presidentegai eskuindarrena aukeratu baitute, ez moderatua. Eta, denek dakiten modura, bi itzuliko hauteskunde sisteman, irabazteko ezinbestekoa da oinarri elektoraletik kanpokoak ere konbentzitzea.

Chiracen eta Sarkozyren gisako buruzagi baten faltak agerian utzi ditu LR-ren ahuleziak, eta erakutsi du haren eskaintza politikoa ez dela lehen bezain erakargarria. Behintzat, 2017ko primarioek arreta bereganatu eta Eliseorako lasterketa joera positibo batean abiatzeko modua eman zioten Filloni.

Hori izango baita hilabeteotako beste gakoetako bat: hautagai bakarra edo bi izanda ere, ezinbestekoa izango da dinamika politiko batean murgiltzea agintera itzultzeko. Bihar: Ezkerra(k).


Santurtzik egin du denborarik onena

Summary: Santurtzik egin du denborarik onena. Santurtzi, Zierbena, Orio, Hondarribia, Urdaibai, Ares eta Cabo sailkatu dira datozen bi igandeetan Kontxako Banderan lehiatzeko. Castro ez da lehiatu, arraunlari batek positibo eman duelako COVID-19a detektatzeko proban.

** 1.200 zalerentzako lekua izan da

** Prebia: kronometroaren tirania

** Iker Zabala Santurtziko entrenatzailearekin hizketan


Summary: Lopez garaile Gamoniteirun; Roglic, lidergoan sendo. Kolonbiarra hirugarrenez nagusitu da Vueltan, lehen aldiz igo duten mendate gogorrean. Roglicek 14 segundo besterik ez du galdu, eta, hala, beste urrats bat egin du lasterketa irabazteko.

Garaipen handia lortu du gaur Miguel Angel Lopezek (Movistar) Espainiako Vueltako 18. etapan. Aurreneko aldiz igo dute Gamoniteiru, eta kolonbiarra nagusitu da mendate horren estreinaldian. Laino artean sartu da helmugan, beste hautagaiei buruz buru gailenduta. Hala, neurri batean atzoko arantza atera ahal izan du Movistarrek. Primoz Roglic (Jumbo) helmugaratu da bigarren, irabazlearengandik 14 segundo eskasera. Hots, inolako arazorik gabe eutsi dio sailkapen nagusiko lehen postuari. Hirugarren Enric Mas (Movistar) izan da, 20 segundoko atzerapenarekin.

Etapa hasi berritan, tropel itxurako ihesaldia osatu dute 32 lagunek. Euskal herritarrak ziren horietatik bost: Gorka Izagirre (Astana), Gotzon Martin (Euskaltel), Imanol Erbiti (Movistar), Aritz Bagues (Caja Rural) eta Ander Okamika (Burgos). Michael Storer (DSM), Rein Taraamae (Wanrty) eta Rafal Majka (UAE) etapa irabazleak ere iheslarien artean zeuden. Multzo jendetsua eta indartsua zen, baina tropelak ez dio nahieran aritzeko baimenik eman. Bahrainek ez du inor sartu lasterketa buruan, eta lan egin du aurrekoekiko aldea gehiegi handitu ez zedin.

San Llaurienzu zen eguneko aurreneko mendatea, eta bertan bere horretan jarraitu du lasterketak. Cobertorian, ordea, tokitatik eraso egitea deliberatu du Storerrek. Bi kilometro gelditzen ziren gainerako, eta 70 helmugarako. Alabaina, aurrez bi etapa irabazi izanak konfiantza handia eman dio australiarrari. Minutuko tartea zabaldu du azkar batean beste iheslariekin. Tropela, aldiz, bost minutura zeukan.

Ordekan kilometro asko egin behar ziren Cordalera iristeko. Txirrindulari bakarrak ez zuen zer eginik tropelaren aurka. Gainera, Movistarrek lekukoa hartu dio Bahraini onenen multzoan. Ondorioz, aldeak azkar egin du behera, eta Storerri 2.40ra hurbildu zaizkio azken-aurreko mendatearen aurretik. UAEk beste estutu bat eman nahi izan du Cordalen, baina gutxi iraun dio joak. Storerrentzat mesede. Australiarrak sendotasun handiz eutsi du buruan, eta 2.30eko abantailarekin iritsi da Gamoniteirura.

Mikel Bizkarra (Euskaltel) azken mendatearen aurretik ihes egiten saiatu da, baina gutxi iraun du tropelaren aurretik. Behin Gamoniteirun, eraso gogorragoa jo du David De la Cruzek (UAE). Zazpi kilometroren faltan harrapatu du Storer. Oilarrak, ordea, ez ziren urruti, Wanty taldeak gidatuta. Zatirik gogorrenean hasi dira mokoka: Egan Bernal (Ineos) izan da berriz aurkariak erasotzen lehena, eta haren segidan saiatu da Lopez. 30 segundoko tartea zabaldu du, eta inork ezin izan du itxi. Roglicek erritmoa aldatu du behin baino gehiagotan, eta azken estutuarekin, atzean utzi ditu Mas eta Bernal. Etapak ihes egin dio; Vuelta, ordea, zakuan dauka.


Faboritoek ez dute huts egin

Summary: Faboritoek ez dute huts egin. Santurtzik egin du denborarik onena sailkatzekoan, eta Zierbenak, Hondarribiak, Cabok, Oriok, Urdaibaik eta Aresek ere lortu dute datozen bi igandeetan badian lehiatzeko aukera. Ondarroa zortzigarren izan da bigarren urtez jarraian, eta ezin izan da sailkatu.

Ez da ezustekorik egon Kontxako Banderako sailkatze estropadan. Santurtzi Eusko Label Ligako liderrak egin du denborarik onena (20.23), eta Sotera ontziarekin batera lehiaketa berean aritzen diren Zierbenak, Hondarribiak, Cabok, Oriok, Urdaibaik eta Aresek lortu dituzte datozen bi igandeetan badian lehiatzeko jokoan zeuden txartelak —Donostiarra sailkatuta zegoen—. Iaz bezala, Ondarroa zortzigarren izan da berriro, eta, hortaz, Antiguako Ama berriro geratu da urteko bandera preziatuenetik kanpo. Datozen orduetan zozkatuko dituzte hurrengo igandeko estropadako bi txandak. 12:00etan eta 12:30ean jokatuko dituzte.

Itsasoa gaur ez zegoen txantxetarako; haizeak, izan ere, guztiz nahastu du eremuaren kanpoaldea, ipar-ekialdetik putz eginez. Kale edo balekoa izan ohi da estropada, eta irabazteko hautagai nagusiek ez dute huts egin. Santurtzik egin du denbora onena ziabogan eta helmugan ere; bigarren luzea osatuta, postu berean mantendu da. Hondarribia ez da hain ondo moldatu brankaz, baina bueltako luzean, poparean, azkarrena izan da, eta bigarren sailkatu azkenean: 20.29. Zierbenak pronostikoak bete ditu, baita Oriok ere, nahiz era sustoa hartu duen maniobran.

Cabo da Cruzek ondo bukatu ohi ditu estropadak, eta itzulerako luze bikaina eginez laugarren sailkatu da, Orioren beraren eta Urdaibairen aurretik. Eta poparean Ares Ondarroa baino hobeto moldatu da, eta Galiziako trainerua horregatik sailkatu da azkenean zazpigarren, ziabogan Bizkaiko ontzia baitzen aurretik, bi segundo eskaseko aldeagatik bazen ere.

KAE Ligako ontziei dagokienez, Getaria txapeldunak estropada ona egin du, baina ez da nahikoa izan txartela lortu ahal izateko, eta azkenean hamargarren sailkatu da.

Castro lehiatzekoa zen gaur, baina estropadatik kanpo gelditu da azkenean, arraunlarietako batek positibo eman duelako COVID-19a detektatzeko proban. Sailkapena

1- Santurtzi 20.23,68 2- Hondarribia 5,86ra 3- Zierbena 8,30era 4-Cabo 19,54ra 5- Orio 20,70ra 6- Urdaibai 21,52ra 7- Ares 23,66ra ------ 8- Ondarroa 31,06era 9- Isuntza 33,20ra 10- Getaria 37,40ra 11-San Juan 42,34ra 12- Kaiku 50,46ra 13-Zarautz 52,52ra 14-Tiran 58,32ra 15-Pedreña 1.02,72ra 16- San Pedro 1.02,98ra 17 Arkote 1.07,40ra 18- Zumaia 1.26,76ra 19- Deustu 1.30,34ra 20- Lapurdi 1.53,38ra 21- Camargo 2.05,36ra 22- Mutriku 2.17,33ra 23- Hibaika 2.37,84ra

126. aldia du Kontxako Banderak, tostako arrauneko preziatuenak, eta azkeneko hiruetan Hondarribia nagusitu da. Estropada eremuko marka Urdaibaik ezarri zuen, 2017an: 18.53,52.

Honela kontatu du BERRIAk zuzenean.


Summary: Euskal presoen aldeko manifestazioa eginen dute urriaren 23an Donostian. 17:00etan abiatuko da, Antiguako tuneletik. Sarek deitu du protestara.

Resolution [konponbidea] hitza mosaiko moduan idatzita, protesta egin zuen iaz Sarek Donostiako Kontxako hondartzan, eta aurten garai bererako deitu dute mobilizazioa: urriaren 23an manifestazio «orokorra» eginen dute Donostian, euskal presoen eskubideen alde. 17:00etan abiatuko da protesta, Antiguako tuneletik.

Sare sozialen bidez iragarri dute deialdia:

Sarek Twitter bidez zabaldutako bideoan ohartarazi duenez, euskal presoak hurbilago daude gaur egun, baina oraindik «bide luzea» dago egiteko. Mobilizatzeko deia egin diete herritarrei: «Denon artean lortuko dugu».


Moto gidari bat hil da Donostian

Summary: Moto gidari bat hil da Donostian. Paseo Berrirako sarbideetako bat ixten zuen hesi baten kontra hartu du kolpea. Itxita zegoen paseoa, Kontxako Banderarako sailkatzekoa jokatu baita.

Moto gidari bat hil da gaur arratsaldean, 19:00ak inguruan, Donostian. Donostiako Udalak jakinarazi duenez, Salamanca kalean gertatu da istripua, Paseo Berrirako sarbideetako batean. Udalaren arabera, moto gidariak paseorako sarrera ixten zuen hesi baten kontra hartu du kolpea. Hesi hori itxita zegoen, arratsaldean Kontxako Banderarako sailkatzeko estropada jokatu baitute. Larrialdi taldeak hara heldu dira, baina ezin izan dute suspertu istripua izan duena. Istripuaren arrazoiak ikertzen ari dira udaltzainak.


Summary: Zaldibarko hondamendiaren akusatuek ez dute kartzelara joan beharko homizidioagatik. Akordioa lortu dute hildako bi langileen familiekin. Sei hilabeteko kartzela zigorra onartu dute delitu horrengatik, eta kalte ordaina eta isun bat ordainduko dute. Joaquin Beltran eta Alberto Sololuze hil ziren 2020ko otsailean gertaturiko luizian.

Jose Ignacio Barinaga Zaldibarko zabortegiaren jabeari, Arrate Bilbao kudeatzaileari eta Juan Etxebarria ingeniariari egotzi zieten Zaldibarko hondamendiaren erantzukizuna, eta horiek Fiskaltzarekin eta akusazio partikularrarekin akordio batera iritsi direla baieztatu ahal izan du BERRIAk. Jada sinatu dute akordioa, eta, horren arabera, sei hilabeteko kartzela zigorra baino ez zaie ezarriko akusatuei homizidio delituengatik.

Joaquin Beltran eta Alberto Sololuze hil ziren 2020ko otsailean gertaturiko luizian. Zuhurtziagabekeriazko giza hilketa eta langileen aurkako delitu bat leporatzen zitzaien akusatuei, eta horrek, berez, lau urte baino gehiagoko kartzela zigorra ekarriko zien. Akordio horren arabera, ordea, akusatuek kartzela saihestea lortuko dute. Baina hori bai: beren erantzukizuna onartu, Beltranen eta Sololuzeren familiei kalte ordainak ordaindu eta isun bat ere ordaindu beharko dute. Horren ondoren, ingurumenari eragindako kalteak aztertzeko ikerketa bakarrik geratuko da zabalik.

Prozesu luzea eta motela

Durangoko epaitegiek (Bizkaia) 2020ko otsailaren erdialdean ekin zioten zer gertatu zen ikertzeari. 1. Instrukzio Epaitegia hasi zen ikertzen ea langileen eta pertsonen kontrako deliturik egin ote duten, eta 2. Instrukzio Epaitegia ingurumenaren aurkako deliturik egon ote den. Joan den urteko abuztu amaieran bi auziak 1. Epaitegiko epailearen esku uztea ebatzi zuen Durangoko epaile dekanoak, baina ez zituzten prozedurak bateratu; alegia, bi instrukzio egin dira. Iturri judizialek eta familiartekoek hainbat aldiz adierazi dute prozesua oso motel joan dela une oro.

Azkenean, Jose Ignacio Barinaga Verterren jabe eta sortzaileari, Arrate Bilbao Barinaga kudeatzaileari eta Juan Ignacio Etxebarria azpiegiturako ingeniariari zuhurtziagabekeria larriz eragindako giza hilketa inputatu zien Sofia Maria Sanchez Ortega 1. Epaitegiko epaileak, 2020ko uztailean.

Izan ere, Otsailaren 3an, zaborra amildu baino hiru egun lehenago, Joaquin Beltranek abisua eman zien jabeei, pitzadurak handituta ikusi zituelako. Otsailaren 4an teknikariak hasi ziren aztertzen, kezka agertu zuten, eta 5ean jabeei ohartarazi zieten arriskuaz. Jabeek ez zieten ezer esan langileei, eta lanean normal segitu zuten. 6an bilera bat zuten egitekoa, baina amildu egin zen zabortegia, eta ez ziren bildu.

Hain zuzen, uztailaren 21ean atxilotu zituzten. Ez deklaratzeko eskubidea zuten, eta horri heldu zioten 23an Durangon egindako auzi saioan. Gero, aske utzi zituen epaileak, kautela neurriak ezarrita: agindu zien hilean behin epaitegira sinatzera joateko, eta pasaporteak kendu zizkien. Iturri juridikoek BERRIAri adierazi zioten gisa horretako delitu bat leporatzen zaienei kautelazko beste neurri batzuk ezarri ahal zaizkiela. «Hilean behin sinatzea... Delituak arinagoak izanda ere, ohikoa da epe hori bi astekoa izatea». Espainiako Zigor Kodearen arabera, zuhurtziagabekeriaz egindako giza hilketagatik kondenatutakoei sei hilabete eta lau urte arteko kartzela zigorra ezarri ahal zaie.

Ingurumen kalteak ere bai

Verterreko buruak ingurumenaren aurkako delituaren kausan ere badaude ikerketapean. Izan ere, Verter Recycling 2002 SM da Zaldibarko zabortegiak eragindako «ingurumen kalteen» erantzulea, instalazioaren kudeatzailea den neurrian. Hori ebatzi zuen Eusko Jaurlaritzak, «ingurumen erantzukizuneko espedientea» aztertuta. 2020ko urtarrilaren 20an argitaratutako ohar batean, nabarmendu zuen enpresa dela eremuko lurzoruetan eta azaleko eta lurpeko uretan egindako «kalte esanguratsuen» erantzulea. Arantxa Tapiak egun horretan bertan oroitu zuen amiantoa zuen gela bat «hautsi» egin zela, material toxiko hori zabortegiaren «leku guztietan» isuri zela, eta, «beraz, lur guztia kutsatuta» dagoela.

Enpresak gaitzetsi egin du erantzukizun guztia berari «esklusiboki» egotzi izana. Bi egun geroago ohar bat kaleratu zuen, eta nabarmendu «inplikatutako» beste eragile batzuk ere «erantzule» izan litezkeela. Ez zuen izenik eman, baina, besteak beste, Jaurlaritzaz ari zela ondoriozta daiteke, kontuan hartuz gero hainbat ahotsek salatu dutela administrazioaren kontrola falta zela zabortegiaren egitekoa zaintzeko garaian.


Summary: Aske utzi dituzte Arrotxapean atxiloturiko sei gazteak. Desordena publikoak eta lesioak eragitea, eta poliziei eraso egitea egotzita ikertuko dituzte. Gaztetxeko kideek salatu dute poliziek 50 lagun inguru zauritu zituztela atzo; horietako bat ospitalean artatu behar izan zuten. Manifestaziora deitu dute hilaren 11rako.

Aske dira jada atzo Arrotxapeko gaztetxea defendatzen ari zirela atxilotu zituzten sei gazte manifestariak. Iruñeko guardiako epaileak hala erabakita, behin-behinean utzi dituzte aske, eta ez diete kautelazko neurririk ezarri. Kausa judiziala irekita dute, ordea. Nafarroako Auzitegi Nagusiak jakinarazi duenez, desordena publikoak eta lesioak eragitea, eta poliziei eraso egitea leporatuta ikertuko dituzte.

Gaztetxeko kideek agerraldia egin dute gaur atzo gaztetxea hustu izana eta Poliziaren indarkeria salatzeko, eta protestarako deialdi bat iragarri dute: hilaren 11n manifestazioa eginen dute auzoan. Arrotxapeko Maiteminduen parketik abiatuko dute mobilizazioa, 18:00etan.

Agerraldian salatu dutenez, atxiloturiko sei gazteak ez ezik, 150 lagun baino gehiago identifikatu zituen atzo Espainiako Poliziak. Gaztetxekoek gogor salatu dute polizien bortizkeria: beren esanetan, agenteek 50 lagun baino gehiago zauritu zituzten atzo, eta, are, horietako bat ospitalera eraman behar izan zuten, artatzeko. Gazteen atzoko protestek helburu argi bat zutela adierazi dute: «espazioa defendatzea». Izan ere, gazteek aldarrikatu dute espazioak ezinbesteko dituztela antolatzeko, eta ildo hori jarraituta zehaztu dute manifestaziorako leloa: Antolatzerik ez, espaziorik gabe.

Arrotxapeko gaztetxeak gaur beteko zituen bost urte okupaturik. 2016ko irailaren 3an hartu zuten eraikina, gune autogestionatua sortzeko. Eraikina hutsik dago orain, eta dagoeneko hasiak dira hura eraisteko lanetan. Etxebizitzak eraikiko dituzte bertan. Horiek horrela, Arrotxapeko gaztetxeko kideek salatu dute espazioen erabilerarako legezko irizpidea «poltsikoen tamainak» ezartzen duela gaur egun.

«Gehiegikeria» izan da

Era berean, Espainiako Poliziak atzo izandako jokabidea kritikatu du Iruñeko Udaleko EH Bilduren bozeramaile Joseba Asironek. Adierazi du poliziaren jarduteko modua «oso zalantzazkoa» izan zela, baita «gehiegizkoa» ere. Harago ere jo du Asironek: «Auzi honen atzean beste gai bat dago: gazteei ematen zaien aukera falta, alegia».


Summary: EBk eta AstraZenecak akordioa lortu dute txertoak banatzeko. Akordioaren arabera, botika etxeak 2022ko martxora arteko epea izango du estatu kideen artean dosiak banatzeko. Modu horretan, EBk amaitutzat jo du AstraZenecarekin zabalik zuen auzia.

Europako Batzordeak jakinarazi du AstraZeneca botika etxearekin akordio batera iritsi dela, oraindik banatu gabe dituen COVID-19aren aurkako txertoaren dosiak estatu kideei emateko. EBk azaldu duenez, laborategiak 60 milioi dosi banatu beharko dizkie estatu kideei iraila amaitu aurretik, beste 75 milioi dosi urtea amaitu baino lehen, eta 65 milioi dosi gehiago 2022ko martxoaren 31 baino lehen. Txertaketa kanpaina hasi zenetik ekainera arte AstraZenecak banatutako beste 100 milioi dosiak aintzat hartuta, botika etxeak denera 300 milioi dosi banatuko ditu; hain justu ere, bi aldeek sinatutako kontratuan jasotako kopurua da hori. Akordio horrekin EBk amaitutzat jo du botika etxearekin zuen auzia.

Europako Batasunaren eta AstraZeneca etxearen arteko liskarra duela zenbait hilabete hasi zen: EBri zegokion dosi kopurua espero baino beranduago emango ziola iragarri zio konpainia horrek urtarrilean, eta ordutik kontu eske aritu da Brusela. Europak behin eta berriz eskatu dio botika etxeari konpromisoak betetzeko eta hasieran hitzemandako dosiak EBri emateko, baina AstraZenecak atzerapena justifikatu izan du argudiatuz, besteak beste, txertoa ekoizteko EBko herrialdeetan dituzten fabriketako batean arazoak izan dituztela ekoizpenarekin. Apirilean, Europako Batzordeak auzitara jo zuen AstraZeneca farmazia enpresaren kontra, txertoaren banaketan izandako atzerapenengatik. Haatik, Belgikako justiziak epaia eman aurretik itxi dute akordioa EBk eta AstraZenecak, eta, modu horretan, amaitutzat eman dute zabalik zuten auzia.


Summary: Dea Kulumbegaxvili izango da epaimahai ofizialeko burua. Maite Alberdik, Audrey Diwanek, Susi Sanchezek eta Ted Hopek osatuko dute Sail Ofizialeko epaimahaia. Besteak beste, Jessica Chastain, Penelope Cruz, Dolores Fonzi, Charlotte Gainsbourg, Louis Garrel, Stanley Tucci eta Donostia saria jasoko duten Johnny Depp nahiz Marion Cotillard Donostian izango dira.

Joan den urteko Donostiako Zinemaldiaren palmares ofizialean protagonista erabatekoa izan zen Dea Kulumbegaxvili zinemagile georgiarra. Hark zuzendutako lehenengo filmak (Dasatskisi / Beginning) Urrezko Maskorra eskuratu zuen, baina baita zuzendaririk onenari dagokion Zilarrezko Maskorra eta gidoirik onenaren saria ere. Urtebete geroago, Kulumbegaxvili zinemaldira itzuliko da, baina, oraingo honetan, Sail Ofizialaren epaimahaiburu gisa. Harekin batera, Maite Alberdi zuzendari eta gidoilari txiletarrak, Audrey Diwan zuzendari eta gidoilari libanoarrak, Susi Sanchez aktore espainiarrak eta Ted Hope ekoizle estatubatuarrak osatuko dute epaimahai ofiziala.

Gainerako epaimahaiak nola osatuta egongo diren ere jakinarazi dute, gaur Jose Luis Rebordinos zinemaldiko zuzendariak eta Ruth Perez Anuzita komunikazio arduradunak, Tabakaleran egindako aurkezpenean.

Zinemira euskal zinemaren saileko epaimahaiburua Aitor Arregi zuzendari eta gidoigilea izango da, eta, harekin batera, Arantzazu Calleja konpositorea eta Edurne Portela idazlea arduratuko dira erabakitzeaz Irizar saria norentzat den.

Zuzendari Berriak saileko epaimahaia Mary Burke ekoizle eta British Film Institute erakundeko ekoizpen eta garapeneko arduradunak (epaimahaiburua izango da), Irene Escolar aktore espainiarrak eta Suzanne Lindon zuzendari eta gidoigile frantziarrak osatuko dute.

Horizontes saria emateko ardura izango dute Maria Zamora ekoizle espainiarrak (burua), Lila Aviles zuzendari eta aktore mexikarrak eta Luciano Monteagudo zinema kritikari argentinarrak.

Sergio Oksman zinemagile brasildarrak (epaimahaiburua), Miriam Heard gidoigile eta aktore galestarrak eta Elena Lopez Riera zuzendari katalanak osatuko dute Zabaltegi-Tabakalera sariko epaimahaia.

Nest saria Isabel Peña gidoigile espainiarrak, Jorge Cantos zuzendari espainiarrak, David Pinheiro zuzendari portugaldarrak eta Elsa Rosengren zuzendari alemaniarrak emango dute.

Azkenik, Europa-Latinoamerika Koprodukzio Foroko saria Eva Morsch Tolosako (Okzitania) Arcalt-Cinelatino Rencontres jaialdiaren koordinatzaileak, Paloma Bienzobas zinema programatzaile eta kritikariak eta Marisa Fernandez Armenteros ekoizleak erabakiko dute.

Aktore eta zuzendariak

Gaurko aurkezpena baliatu dute Donostiako Zinemaldiaren arduradunek jaialdira etorriko diren hainbat aktore eta zuzendariren izenak emateko. Lehenengoei dagokienez, besteak beste, honako hauek aipatu dituzte: Javier Bardem (El buen patrón, Sail Ofiziala), Jessica Chastain (The Eyes of Tammy Faye, Sail Ofiziala), Penwlope Cruz (Competencia Oficial, Perlak), Emmanuelle Devos (Vous ne désirez que moi, Sail Ofiziala), Dolores Fonzi eta Maria Valverde (Distancia de rescate, Sail Ofiziala), Charlotte Gainsbourg (Jane by Charlotte, Perlak), Louis Garrel (La Croisade, Perlak), Vincent Lindon (Undercover –Sail Ofiziala– eta Titane –Perlak–), Noemie Merlant (Mi iubita, mon amour, Zabaltegi-Tabakalera), Clarke Peters eta Stanley Tucci (La Fortuna, Sail Ofiziala).

Era berean, hainbat zuzendari ere Donostiara etorriko dira euren filmak aurkeztera, hala nola Laurent Cantet (Arthur Rambo), Lucile Hadzihalilovic (Earwig) eta Claire Simon (Vous ne désirez que moi) Sail Ofizialeko zinemagileak. Perlak sailean hautatutako filmei dagokienez, honako hauek izango dira Donostian: Julia Ducournau (Titane) Cannesko Urrezko Palmaren irabazlea; Todd Haynes (The Velvet Underground); Virginie Efira aktorea —Benedetta filmaren ordezkari gisa—; Louis Garrel eta Joseph Engel La Croisade filmarekin; Xavier Giannoli zuzendaria eta Benjamin Voisin aktorea (Les illusions perdues); Les Intranquilles / The Restless filmeko errealizadorea, Joachim Lafosse (Zilarrezko Maskorra 2015ean), Damien Bonnard eta Leila Bekhti bikote protagonistarekin etorriko da, eta, azkenik, Celine Sciammak, Petite Maman aurkezteaz gain, master eskola magistral bat eskainiko du Nesten.


Estatua joz

Summary: Estatua joz. Realtan Ni Leannain Belfasten jaio zen, Irlandan, 1960an. Dublinen bizi da. Lau liburu argitaratu ditu: poesia bilduma bat, eleberri bat eta bi ipuin bilduma. Haren ipuinak zenbait aldizkari eta antologiatan azaldu dira. Orain ipuinen antologia bat editatzen ari da Eabhloid argitaletxearekin.

Seietako taldea azaldu zen ingeleseko eskolak hartzeko. Haur txikiak. Denak haurrak, baita Yonatan gaixoa ere. Inor ez zen esertzen haren ondoan akademian, galtzetan txiza egiten zuela eta. Eskola guztietan egin ere gixajoak.

Inor ez zen azaldu zazpietako eskolara. Arraroa. Eta zortzietakora ere ez. Zer ari zen gertatzen? Hala ere, akademian gelditu nintzen, nagusiak zereginen bat ematen bazidan ere.

Juanjo iritsi zen gaueko azken eskolara, bederatzietan. Ulertu ez nion murmurio arin bat egin zuen. Eta joan egin zen.

Etxera itzultzerako, han zen etxeko andrea, bera eta haren hiru alabak. Denak, noiz eta herrian pasiatzen aritzen zireneko ordu horretan.

Pazi mintzatu nintzaion, alaba zaharrena eta ingeles akademiako nire nagusia zenari, etxeko lehenengo solairuan. Aitak, etxeko jaunak, zapata denda bat izaten zuen lehen solairuan. Familia eta ni etxearen goiko aldean bizi ginen. Ostatua eta jornal apal bat jaso nituen Aranda de Dueroko eta inguruetako jendeari ingelesa irakasten emandako orduen truk.

- Juanjok estatu kolpea esaten zuen aldiro. Zer esan nahi du horrek?

Pazek kopeta ilundu zuen. Ingelesa zoragarri mintzatzen zuen, oso finki eta nobleki, BBCko aurkezleek bezala. Egongelako apalategiko liburu handi eta gorria hartu zuen, gaztelania-ingelesa hiztegia. Hitzak bilatu genituen. Golpe aurkitu genuen. Tiro, koskor. Jo. Estado bilatu genuen. Adierazi. Baina han ez zegoen golpe de estado sarrerarik.

- Kolpe bat, estatuari eginikoa —esan zuen Pazek, zapuztuaren ahotsarekin, baina are gehiago—, eraso bat da.

Ingelesez ari ginen, seinale elkarrizketa bion artean gelditzea nahi zuela.

- Armada kalean ibiliko da, zioen, azaltzen saiatuz.

1981a zen. Falls Roaden jaioa eta hazia nintzen, Belfasten, karriketan soldadu asko izaten zen leku batean.

Pazek ikusi zuen nire aurpegian soldaduenak ez ninduela askorik lagundu golpe de estado-arena ulertzen.

- Armak eramango dituzte.

- Bai, halaxe joan ohi dira, jeneralean.

- Eta tankeak izango dira.

- Eta, akaso, bonbak ere?

Ohartu nintzen Paz hunkitu egin zela.

- Barkatu, Paz, ez zaitut mindu nahi. Kontua da nire aberria deskribatzen ari zarela, nire egunerokoa.

Pixkanaka, Pazek kontatu zidan zer gertatu zen arratsalde hartan. Haurrekin Hiru sagutxo itsuena abesten ari nintzen bitartean, soldaduek kongresua hartu zuten, Madrilen, eta balak tirokatu zituzten, telebistako kameren aurrean. Jende askok telebistari begira jarraitu zuen arratsalde osoan, baina ez zuten Juan Jose Garcia Corral besterik ikusi bere zezena hiltzen, bere denborarik onena hobetu zuelarik. Hura, zezen plazako ikusleak, ni eta Yonatan gaixoa zer gertatzen zen konturatzen ez ginela gelditu ginen.

- Estatu kolpea eman dute. Kongresuaz jabetu dira.

Azkenean ulertu nuen.

- Un coup d'état? Coup d'état bat gertatu da?

- Coup d'état? Frantsesez esaten da?, egiaz hitz hori darabilte ingelesek, frantsesei harturik?

Algaraka hasi ginen ingelesaren etimologia inperiala zela medio, baina bat-batean isildu egin ginen.

- Ez zaizu ezer gertatuko, esan zuen Pazek, sakon arnastuta.

Saiatu ginen Irlandara telefonoz deitzen, familiari esateko onik nintzela. Telefono lineak etenda zeuden.

- Ongi gordeko zaitugu, onik eta osorik. Ezkutatu ahal zaitugu. Badira lekuak erabil ditzakegunak, zioen Pazek.

- Baina irlandarra naiz, ez ingelesa. Horrek ez du balio arriskurik ez izateko?

Pazek tinko begiratu zidan.

- Katoliko suharra naizela pentsatuko dute, andre elizkoia, esan nuen.

- Beharbada. Baina zer gertatuko zaigu gainerakooi?

Telebista piztuta eduki genuen, berriren bat baldin bazen ere. Kantuan ari ziren Bing Crosby, Bob Hope eta Dorothy Lamour, ingelesez, eta gaztelaniaz ari ziren Camino a alguna parte sailean.

Txokolate beroa hartu genuen. Jaunak eskailerapeko armairuko atea ireki zuen tartean behin, han baitzuen ehizean erabiltzen zuen eskopeta. Igandean hil zuena, hau da, untxia edo erbia edo faisana, asteazkenean jan genuen.

Beste txokolate katilukada bero bat prestatu genuen. Jaunak koñak tanta bat bota zuen berean.

Pazek liburu bat atera zuen apalategitik irakurtzeko. Feli eseri egin zen aulki batean gurutzegrama batekin, tarteka negar zotinak eginez. Conchi oraindik eskolako uniformearekin janzten zen, eta eskolako lanak egin zituen. Goizeko hamaiketako taldearen zuzenketei ekin nien. Hondoan, Bingen musika burrunba entzuten zen oraindik. Dorothy berriz maitemindu zen hartaz. Bob nahigabetua gelditu zen, beti bezala.

Tiro hotsa entzun genuen, oso urrutian. Ondoren, isiltasuna.

Oso berandu hartan —edo oso goiz goizean— errege gaztea iritsi zen telebistako pantailara, galoi militar distiratsuz beteriko jantzi batekin, zilarrezko botoiekin eta urrezko galoiekin. Beste pauso bat eman zuen frankismoa hilobiratzeko.

Haurtzaroan Belfasten ikusitakoak eta Francoren jarraitzaileen izaera basaren ezjakintasunak lagundu ninduten gau hartan lasai lo egiten. Jaunak, ordea, bizkarra etxeko atean zuela egin zuen lo, ehizeko eskopeta eskuetan zuela.

Itzultzailea: Markel Lizasoain


Summary: Beste 45 gaixo erietxeratu dituzte gaitzagatik Hego Euskal Herrian. Une honetan 380 paziente daude ospitaleetan COVID-19aren sintomak larriagotuta. Osakidetzak eta Osasunbideak 457 kutsatu zenbatu dituzte.

Hego Euskal Herriko osasun sistemek argitaratutako informazioaren arabera, atzo beste 45 lagun erietxeratu zituzten COVID-19aren sintomak larriagoturik. Nafarroako Gobernuak zehaztapena egin du herrialde horretan ospitaleratutakoei buruz: bost izan zira guztira, eta horietako bat ZIUan sartu dute zuzenean. Horiek aintzat hartuta, une honetan 380 paziente daude Hegoaldeko erietxeetan COVID-19aren sintomak larriagotuta, eta horietako 96 ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan daude, larri.

Transmisioari buruzko datuei dagokienez, Osakidetzak eta Osasunbideak beste 457 kasu detektatu zituzten atzo Hegoaldean, 7.063 diagnostiko proba eginda. Hau da, testen %6,4k eman dute positibo.

Lurraldez lurralde, Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak emandako datuen arabera, Bizkaian 191 positibo atzeman dira; Gipuzkoan, 112; Nafarroan, 111, eta Araban, berriz, 37.


Umoreaz, serio

Summary: Umoreaz, serio. Bertsotan ari da bata, stand-up komedian bertzea, eta biek dute, umorerako abileziaz gain, hari buruzko gogoeta sakona, bakoitzaren ibilbideak eta hitz jokoek harilkatua. Generoak eta euskarak gurutzatuta begiratu diote irriari Ane Labakak eta Antton Telleriak, hanka sartzeko aukera eskatuta.

Lurrean etzanda ezagutu dute elkar Antton Telleriak eta Ane Labakak ia. Argazkilariak hala eskatuta jarri dira horrela, Donostiako Miramongo anfiteatroan: «Eta etzanda geundela... 'Ez dugu sekula topo egin, eta hementxe gaude, etzanda'». Nahi gabe bezala irriak, eta txantxa gehiago. Baina ez berezkoak, berez. Ala bai? Eta hasi da eztabaida, behetik gora, goitik behera, eta norabide guztietan. Umoreaz, baina serio.

Biak zabiltzate umorea lantzen duten arloetan. Noiz egin zenuten horietan aritzeko hautua?

ANTTON TELLERIA: Zuk lehenago egingo zenuen igual hautua?

ANE LABAKA: Hori egon naiz pentsatzen: hasi nintzela, eta gero ja hautua nahiko berandu iritsi zela. Uste dut askotan pasatu dela: umetan eduki izan dugunok hizkuntzarekin erakarpen bat, momentu horretan hasten gara zerbaiten bila, eta asebetetzen gaituen espazio bakarrenetakoa bertso eskola izan daiteke. Eta, orduan, bertso eskolan eman nuen izena, baina egon balitz parean poesia eskola edo... Hasi nintzen bertso eskolan, eta gurpil bat bezala izan zen: eskolarteko sariketak, gazte sariketak, eta gero ja, bat-batean, plazan nengoen. Eta, orduan, a posteriori, esan nuen: «Ez dakit bertsolari izan nahi dudan». Krisi existentzial hori geroago iritsi zen, eta hortik hautua.

TELLERIA: Bertsolari modura hasi eta gero ikusi zenuen bertsoaren esparruaren barruan umoretik tira zenezakeela?

LABAKA: Baneuzkan bizipen diferenteak, eta batez ere umorearekin frustrazio moduko bat, ez asmatzearena edo ez funtzionatzearena. Hor zeuden logika edo joko arauetan ulertzea zein zen niri zegokidan umore mota, eta hor eroso ez egotea: lehenengo-lehenengo sentsazioa horrena daukat.

TELLERIA: Ni irratian hasi nintzen lanean, eta nahiko azkar jabetu nintzen. Gero, zuk esan duzuna: hasi eta gero hasten zara pixka bat forma ematen edo jabetzen nondik joan nahi ote duzun. Atzera begira jarrita, igual izan naiz letrek liluratu duten ume bat, baina bereziki txorakeriak esateak liluratu duen ume bat. Badakizu? Txiste txikiren bat bota eta ingurukoek barre egiten zutenean eta, horrelako [asebetetze hasperen bat egin du]... Ez dakit zer den, aprobazioa sentitzen duzulako edo... Irratian, entretenimenduan hasi nintzen, eta ikusi nuen bazela urratu nahi nuen bide bat. Eta aldi berean har hori, ze oso zaila da: forma eman, zure ahotsa bilatu... Stand-up komediarekin erotuta nenbilen, eta halako batean planteatu nuen: «Hasiko naiz neroni?».

Biak aritzen zarete bakarka eta taldean. Zer alde dute?

TELLERIA: Ni ez naiz bakarrizketa kontzeptuaren oso aldekoa [irriak]... Iruditzen zait askotan euskaldunok badaukagula joera dena gurera ekartzeko, eta ona izan liteke, baina aldi berean iruditzen zait puntu mugatzaile bat ere baduela. Esan nahi dut: munduak rock-and-rolla egiten baldin badu, guk ere egin dezagun rock-and-rolla, ezta? Eta munduak stand-up komedia egiten du, eta euskaldunok, berriz, bakarrizketak. Iruditzen zait dela nahi gabe azpitalde batean sartzea, baina hori da nire gerra pertsonala. Nik stand-up-aren alde egiten dut: stand-up-a euskaraz.

Bakarkako lana da, eszenatokira aterata, eta alde batetik beldur sentsazioa areagotzen da, ze irratian, esaterako, lankideen babesa sentitzen duzu. Baina, aldi berean, mugatu egiten zaitu: zuk zerbait esan, besteak erantzun... Bakarrik aritzeak beldur handiagoa eman lezake, baina askatasun handiagoa ere ematen du.

LABAKA: Nik taldea asko bilatu izan dut betidanik, eta Txakur Gorria sormen kolektiboa ere hortik dator. Esango nuke bertsotan ari garenean, bakarkako lan batean ere, nolabait taldean ere ari garela. Ulertzen dut bertsotan aritzea badela etengabeko negoziazio bat: aldiro neurtzen zenbateraino bai, zenbateraino ez... Gure kasuan, gainera, beste figura batzuk ere badaude ekuazioan: publikoa, kantukideak, gai jartzailea edo ez... Igual etxean landu dezakezu bakarrik, baina gero ja oholtzan zaudenean ez dakit zenbateraino den oraindik bakarkakoa.

TELLERIA: Aipatu duzun publikoaren faktore hori ezinbestekoa da stand-up-ean ere, ze, azkenean, erreakzio bat bilatzen duen formatu bat da, eta bakardade txarra hori da: jendaurrean arituta ere bakarrik sentitzen zareneko hori. Baina, bertigo puntu hori areagotzen duen arren, gero satisfakzioa ere handiagoa da.

Publikoaren erreakzioaren arabera aldatzen duzue egiten duzuena?

TELLERIA: Stand-up-aren oinarrian badago aurretiazko prestaketa oso zorrotz bat, baina gero eszenaratzeak espontaneoa izan behar du, edo itxura hori izan: amarru moduko bat da. Zu etxean erotu zaitezke hitz bat non jarri pentsatzen, baina gero jendeari eman behar diozun inpresioa da: «Bat-batean okurritu zaio». Horrek hasieran ematen zidan segurtasun puntu bat. Esaten nuen: «Ni herri guztietara joango naiz eta gauza bera egingo dut». Baina gero jabetu nintzen oso aspergarria dela. Eta puntu jakin batzuetan errespetatu beharra dago gidoia, baina nik uste dut formatu bizia izan dadin eta publikoarekin negoziazio hori egon dadin behartu beharra daukazula. Horretan ari naiz ikasten.

LABAKA: Aldi berean, igual segurtasuna ematen dizu gidoi itxi horrek, baina kontrakoa ere bai: gero zerbaitek ihes egiten badizu... ez?

TELLERIA: Hori ere bai.

LABAKA: Askotan esaten digute: «Bertsotan bat-batean...», eta igual, segun zein plazatan, gogorragoa da, edo ekitaldiren batean kantatu behar duzunean...

TELLERIA: Aurrez ikasita, ezta?

LABAKA: Bai... Askotan, bertsolaritza zerbait magikoa balitz bezala ulertzen da: oholtza gainean jarri eta bat-batean sortzen dela, baina hor badago lanketa bat, badaude muga batzuk, lege batzuk, eta horrek ematen digu segurtasuna.

TELLERIA: Jendaurreko lan hori polita da, ze magia hori orduan sortzen da, eta oso inportantea da aldi berean jendea interpretatzen jakitea: zer giro dagoen. Nik ikusi dut batzuetan, publikoaren eta oholtza gainean ari denaren energia ez baldin badago parekatuta, eman dezakeela oso itxura histrionikoa edo: garrasika eta. Jendea horrela ez badago, egokitu beharra daukazu.

LABAKA: Eta ez energian bakarrik. Eduki aldetik eta, behintzat neure burua sortzaile feministatzat-edo edukita, aldiro bada publikoari termometro bat jartze bat: noraino bai, noraino ez... Nahi duzu egin zure ekarpentxo hori, zure iraultzatxo hori, baina aldi berean ez duzu... Noraino hautsi, noraino ez, non bai, non ez...

TELLERIA: Eta askotan amore ematen ere jakin behar da, ze behartzea ondo dago, eta niri gustatzen zait umore makarra xamarra egitea, baina parera begiratu, eta... Nahiz eta nik sinistu umore molde hori dela egin behar dena, askotan egiten dut: «Txiste hau kendu egingo dugu, eta denok lasaiago egongo gara». Ze askotan badirudi: «Hau da nik egin nahi dudana eta hau da niri gustatzen zaidana». Baina ez dezagun ahaztu jendea zu ikustera joan dela, sarrera bat ordaindu duela, ondo pasatu nahi duela, eta zu zerbitzu bat eskaintzeko ere bazaudela.

Badirudi umorerako «sen» bat behar dela, «berezkoa» dela... Zuek nola entrenatzen duzue?

LABAKA: Ez dakit ni bereziki umorerako entrenatu naizen. Uste dut sormenari emana bizi naizenez inguruari oso adi bizi naizela: sentitzen dut esponja moduko bat naizela, eta aldiro oso adi nagoela, irakurtzen, entzuten, inguruari behatzen. Eta, gero, nik badaukat fijazio bat hitzekin: hori uste dut biok dugula.

TELLERIA: Kuriosoa da: horretara ohitzen zarenean, ematen du garunean bide hori zabaltzen dela, eta, sartu eta atera, etengabe bide horretatik. Ez dakit zein konexio neuronal arraro daukagun [irriz].

Egunerokoan ere bai?

TELLERIA: Ni jabetzen naiz arituz gero erreflexu bat sortzen dela.

LABAKA: Niri berezkotasuna hitzak pixkat bat atzeraka ematen dit.

TELLERIA: Ze badirudi pixka bat mugatzailea dela, ezta?

LABAKA: Bai, norbaitek makilatxo magiko batekin egingo balizu bezala, eta uste dut, dena bezala, entrenatu daitekeela, arreta horretan jartzen baduzu.

TELLERIA: Nik umetatik nabaritzen nuen umorerako sen hori-edo baneukala, baina gauza bat da bat-bateko ateraldi horiek izatea, eta beste bat gero esatea: «Ordu eta erdiko ikuskizun bat idatzi beharra daukat»: hori senarekin ezin da bete. Badaude formula batzuk, eta badago umorearen matematika moduko bat, eta, orduan, kuriosoa izan da senak aginduta ateratzen zaizun hori gerora aztertzea eta ikustea: «Honek hala eta hala funtzionatzen du, elementu hauek igual momentuan nahi gabe baina horrela antolatu ditudalako». Eta, orduan, atzerako bide hori egin, eta ja saiatu planteamendu horrekin: «Hitz hau bukaeran jarriko dut». Umorearen oinarri modura ezusteko hori hartzen delako, ez?

LABAKA: Nik uste dut, gainera, senagatik balitz ez nintzatekeela umorera iritsiko. Nik eduki dut oso-oso barneratuta askotan zabaltzen den ideia hori: emakumeok ez daukagula umorerako senik, ez daukagula graziarik... Gu hasi ginenean eskolarteko txapelketetan eta, beti azpimarratzen zitzaigun zein onak ginen serio kantatzen. Eta inork ez zigun esaten bestea: umorearekin lotutako ariketetan —eta gainera bertsolaritzan hain garrantzitsuak ziren horietan— ez ginenik hain onak. Baina aldiro bestea azpimarratzearen azpimarratzeaz...

TELLERIA: Sailkatze hori.

LABAKA: Nirea kontrako bidea izan da: hausnarketa bat egitea, teorizatzea eta senari buelta ematea, gero umorera iritsi ahal izateko. Emakumeoi askotan gertatzen zaigu hori.

TELLERIA: Eta lan estra bat ere badaukazula askotan, ez?

LABAKA: Bai. Igual gizonak berez hasten dira umorea egiten, edo berez hasten dira bertsotan, eta guk egin behar dugu beste atzeko lan bat, gero egin ahal izateko. Edo nik behintzat horrela bizi dut.

TELLERIA: Demostratu behar hori?

LABAKA: Bai.

TELLERIA: Publikoa erabat baldintzatuta dago hor, ezta? «Txiste kontalaria», eta emakume bat igo da, eta «bueno, hau bai, hau gustatu zait». Euskararekiko ere gertatu zait hori: emanaldi bat bukatu, baten bat gerturatu, eta esatea: «Kristoren nagiaz etorri naiz, ze niri euskaraz gauza hauek ez zaizkit gustatzen, baina gustatu zait». Jendeak aurrez nola daukan erabakita: «Uf, euskaraz umorea...».

TELLERIA: Nik uste dut falta dela eszena bat, oro har. Beste elkarrizketa batzuetan ere aipatu izan dut, Zuhaitz Gurrutxagarekin hizketan, berak nola esaten zuen: «Noski, hainbat urtetan umorearen funtzioa bertsolariek bete dute». Eta stand-up-arena izan da oso gauza anekdotikoa: ez da eszena bat eta gihar bat sortu. Zuk aipatu duzu bertso eskolan nola hasi zinen: horrek bermatzen du bertsolari mordo bat egongo dela, eta batzuek aurrera egingo dutela eta besteek ez, baina oinarri bat finkatuta badagoela. Eta, stand-up-ari dagokionez, ez dago inondik inora ere finkatuta. Nik nahiko nuke egon dadila ari den jende gehiago. Eta, gero, umore tonuari dagokionez ere, igual oro har nahiko atseginak izan gara, eta oso etxe atarira mugatutako umore bat egin dugu, pixka bat topikoetan eta.

LABAKA: Niri beste gogoeta bat etortzen zitzaidan: oraindik ere ez ote den kostatzen ulertzea euskarak denerako balio duela. Hainbeste errotu gara eskolako aditz taula perfektuetan eta Aitorren hizkuntz zaharra, Europako hizkuntza zaharrena... Funtzionaltasun falta horretan, eta ez ikustean ludikotasun bat ere eduki dezakeela: balio duela jolaserako, gozamenerako...

TELLERIA: Eta beharra egon delako, eta umorea horretarako erreminta oso interesgarria delako, askotan lotuta egon da umorea bera euskararen dibulgazioarekin. Eta hori ondo dago, baina hori ere bada mugatzea. Niri asko gustatzen zait erabat ahaztea euskaraz ari zarela, eta euskara bigarren plano batera ekartzea.

Gaiak nola aukeratzen dituzue?

LABAKA: Duela urte batzuk Beatriz Egizabal umoregilearekin sortu nuen emanaldi bat, eta niretzat kristoren aldaketa izan zen, plazetan egona bainintzen beti. Ni noa bertsotara, jartzen didate gai bat, eta horri erantzuten diot: beste norbaitek erabakitzen du zer den orduan garrantzitsua. Eta hortik bat-batean nik erabaki zein gai nahi nituen kantagarri bihurtu... Ardura askoz handiagoa sentitzen nuen, eta hasieran ekarri zidan karga bat.

TELLERIA: Nirea oso komediaren zerbitzura egiten dudan hautaketa da. Etortzen zaizkizu burutazio batzuk, eta egin izan dudana da apuntatu, lehendabiziko horrelako atomo txiki moduko bat; eta gero polita da hori garatzen ari zarela beste adar batzuk ere ateratzen direla, ezusteko batzuk ere hartzen dituzula... Nire metodoa izaten da ikustea gehien zein gustatu zaizkidan, horiek aukeratzea, eta gero saiatzea pixka bat josten. Askotan gertatzen baita: «Honi buruz hitz egin nahi dut». Baina gero material onik ateratzen ez bazaizu... Igual aurreikusten zenituen bestelako gai batzuk, baina txistea hain da ona... «hau sartu beharra daukat!». Nire irizpidea oso umorearen zerbitzurakoa izaten da.

LABAKA: Nik uste dut kontrara ere egiten dudala. Nik ulertzen dut umorea arma politiko bat ere badela, eta oholtzan nagoen momentutik nahi dudala, gainera, gauza batzuetan eragin. Orduan, bai, umorearen zerbitzura, baina baita umorea beste gauza batzuen zerbitzura ere.

Algara mutilatuak liburuan, umorearen hiru norantza bereizten dituzu, Ane: goitik beherakoa, beheitik gorakoa eta parez parekoa. Zuek nolakoa egin nahiko zenukete?

TELLERIA: Niri gustatzen zait umorea egitea norabide guztietan. Egia da, eta, liburua irakurrita, erabat kontziente naiz ni ere... Pentsamolde ideala hau baita: «Hau umorea da, eta mugatu dezagun esparru horretara». Hori utopia bat da, ze gero argi dago praktikan zuk txiste bat bota eta jendeak nola hartuko duen, jendeak gero zertarako erabiliko duen, zein jarrera hauspotuko dituen... hori ezin duzula kontrolatu. Orduan, horrek ez du balio eskuak garbitzeko eta esateko: «Ez, ni umoregilea naiz, eta hori umorearen testuingurura mugatu behar da». Sinisten dut horretan, baina kontziente naiz arrakalak dituela. Baina, hori esanda, niri gustatzen zait umorea norabide guztietan egitea, sinisten dudalako eta gustatzen zaidalako pentsatzea umorea errealitatearen isla bat dela, eta, alde horretatik, umorea behetik gora soilik egin behar dela esaten duen jendea hipokrita xamarra iruditzen zait, ze gu, bizi, norabide guztietan bizi gara. Jendea daukagu azpitik, gainetik, parez pare... Gero komedia egiten hasi eta hori mugatzea iruditzen zait diziplina erabat mugatzea.

LABAKA: Ni orduan igual pixka bat hipokrita naiz [irriak]... Nik uste dut umorea gizartearen isla badela, baina aldi berean badela tresna bat gizartean eragiteko. Umorea gizartetik sortzen da, bai, baina aldi berean gizartea sortzen du. Iruditzen zait tranpa moduko bat esatea «umorea da». Umorea nork egiten duen, nondik, nori buruz... Nik badakit eguneroko bizitzan badauzkadala harreman horiek, goitik behera, behetik gora, baina gero nik oholtzara eraman nahi dudan umorea saiatzen naiz ez dadila izan goitik beherakoa, hain zuzen ere ni behean nagoenean kontziente naizelako umore horrek zenbateraino mugatu dezakeen behean dagoen hori, zenbateraino izan daitekeen mingarria... Niretzat ez da kasualitatea zu nola iritsi zaren umorera edo ni nola iritsi naizen, eta, hain zuzen ere, nik esatea nik behetik gora egin nahiko nukeela edo parez parekoa ere asko estimatzen dudala, norberak norbere buruari barre egiten dionean eta publikoak horrekin konektatzen duenean. Uste dut umore hori oso-oso osasungarria dela; are, sendatzailea. Eta ni saiatzen naiz goitik beherako umore hori ez egiten, ni umorera iristen naizelako atzean hausnarketa batekin, eta ez dudalako sinisten umorea dela umorea bere horretan.

TELLERIA: Bai, zalantzarik gabe, baina nire interes bakarra da jendeak barre egin dezala. Ez dizut egingo txiste hori bueltan-bueltan lortu nahi dudalako, eta badaukadalako azpijoko bat, eta eraman nahi zaitut horra, eta... Horregatik aldarrikatzen dut umorea umore egite hutsagatik. Kontziente naiz horregatik zauri batzuk irekiko ditudala, baina aldi berean irabazten dit beti umorea egin nahi horrek.

LABAKA: Nik ikusten dut ia ezinezkoa dela umorea umorea egite hutsagatik hori. Eta ez dut esaten umoreak balio duela gizartea eraldatzeko, bakarrik zuk pentsatu duzulako umoregile gisa zein mezu nahi duzun hor kamuflatu; esaten dut bestela ere gizartea ohituta dagoela, eta historikoki umore hari batetik gatozela, eta barre egiten diola horri, hain zuzen ere zuk erdi nahi gabe bota duzun mezu horrek funtzionatzen duelako. Eta niretzat da: «Zergatik funtzionatzen du gaur egun bizi garen gizartean txiste mota horrek?».

TELLERIA: Hor sartzen da umorea norabide guztietan egiteko nahi hori, ze ni jabetzen naiz, eta ez zait gustatzen, erabat norabide batean eta helburu batekin umorea egiten ari zarenean, zure testuak hartzen duela halako mitin puntu bat. Iruditzen zait umoregilearen figura dela erdian dagoen figura bat, alde guztiei egurra ematekoa. Bada modu bat dena zalantzan jartzeko, ahal bezainbeste ikuspegi plazaratzeko, eta gai bakoitzari ertz guztiak ateratzeko.

LABAKA: Nik sentitzen dut sortzaile gisa ezin naizela erdian egon. Adibidez, ni saiatuko nintzateke inondik inora ez sortzen txiste arrazista bat, justu ni zuria izanda, europarra izanda. Iruditzen zait kasu horretan askoz interesgarriagoa dela nik nire buruari egitea barre: «Nik, Ane bezala eta zuri eta europar bezala, nola eraikitzen ditut harremanak arrazializatuekin?». Nik ez dut sentitzen inongo zilegitasunik haiei buruzko txiste bat egiteko, baizik eta, egitekotan, egingo nuke nik, nire pribilegiotik eta nire posizio honetatik nolako harremanak ditudan haiekin.

TELLERIA: Aldi berean, inportantea iruditzen zait kontziente izatea: gauza okerragorik ez dago txiste bat egin eta ez jabetzea baino; «honekin hau eragin dut». Argi daukat txiste batzuk ez ditudala egin nahi, jarrera horiek ez ditudalako hauspotu nahi. Esan nahi dut: nik txiste homofobo on bat gustura botako nuke, bermatuko balitz areto horretan dagoen jendeak jarrera homofoborik ez daukala, ironia hori ulertuko duela, eta hortik ere barre egingo duela, denari buruz barre egin litekeen modura. Orain, panorama dagoen bezala, igual ez dut egingo hori, ze ez gaude prestatuta horretarako. Egoera ideala, esan bezala, izango litzateke jendearekin sintonia hori sentitzea eta: «Badakigu zertaz ari garen, ezta? Denari buruz egingo dugu barre».

LABAKA: Nik denari buruz egingo nuke barre, nik bizi dudanari buruz. Azkenean, nik, praktika heterosexualak dauzkan pertsona moduan, esatea «ironikoki botako dut txiste homofobo bat eta denok barre egingo dugu»... Ja, baina kontuan hartu publikoan badagoela norbait egunero homofobia sistemikoki jasaten duena.

TELLERIA: Berriz bueltatuko naiz planteamendu utopiko horretara, baina zein inportantea den umoregilea horrelako distantzia batekin hartzea. Umorea zerbaiti buruz eginda ere, nik uste dut aitortu beharko litzaiokeela umoregileari umoregile izatearen lizentzia, eta askotan egiten den oker bat zera da: umoregile batek zerbait esatea eta pentsatzea umoregile horrek benetan hori pentsatzen duela.

LABAKA: Horrekin polemika asko egon da bertsotan ere, zenbateraino den pertsona, pertsonaia, bertsolaria... Defendituko badugu umorea egin daitekeela denari buruz eta adierazpen askatasun hori, nik defenditzen dut, gainera, orduan, kritikarako eta analisirako prest egon behar dugula.


Antton Telleria Lopetegi

Summary: Antton Telleria Lopetegi.

Ikus-entzunezko Komunikazioa ikasita, Gaztea irratian eta ETB1eko Gure Kasa telebista saioan egin zituen plaza publikorako lehen urratsak, eta hortik egin du jauzi stand-up komediaren mundura. Barre librea emankizunean aritu da umorezko bakarrizketak egiten, bertze hainbat umoregilerekin batera, eta Nekatutak ikuskizunarekin dabil orain buru-belarri, Euskal Herriko plazetan. «Zalantza aldarrikatzearen» alde egin du elkarrizketaren akaberan: «Galderei erantzuterakoan, noski, erantzun bat eman beharra daukazu, baina gero askotan jabetzen naiz zein interesgarria den bereziki gaur egun esatea: 'Bueno, hau horrela izatea nahiko nuke, edo ez; ez dakit seguru'. Ez erabat alde batera edo bestera egitea».


Ane Labaka Maioz

Summary: Ane Labaka Maioz.

Haurra zela bertsolari gisa hasi zen sorkuntzaren munduan, eta horretan dihardu plazaz plaza, aldi berean bertze hainbat sormen biderekin uztartuta. Txakur Gorria sormen kolektiboko kidea da Malen Amenabar, Mariñe Arbeo eta Nerea Ibarzabalekin batera, eta Beatriz Egizabal umoregilearekin Erradikalak gara eta Erradikalak ginen ikuskizunak ondu ditu. Ikasketak euskal filologiatik abiatu zituen, eta antropologian eta ikasketa feministetan segitu zuen gero: orduan hasi zen bertsolaritza, generoa eta umorea langai hartzen. Aurten kaleratu du ikerketa horren emaitza: Algara mutilatuak, umorearen aho bikotasunaz, feminismotik (Lisipe, 2021). Kezka pertsonal bat du abiapuntu: «Txikitatik entzutea zure lehengusua edo zure klaseko mutil bat zein graziosoa den, zenbat balio duen umorerako; zu ez nabarmentzea, diskretua izatea, barre egitea ahoa estalita...».


Summary: Bihar abiatuko da Lizarrako 52. Antzinako Musikaren Astea. Jaialdiak hemeretzi programa eskainiko ditu hilaren 11ra arte, eta Donejakue bidea izango du hizpide. Antzinako musikako talentu berriak erakartzeko proiektu berri bat ere eskainiko du.

Aurtengo Lizarrako (Nafarroa) Antzinako Musikaren Asteak Donejakue bidea izango du protagonista, eta «Donejakue bideak herrialdean utzi dituen eragin artistiko eta musikalak» nabarmentzea izango du xede. Nafarroako Gobernuak eta Baluarte Fundazioak bultzatzen dute egitasmoa, eta bihar abiatuko da 52. aldia, Izarrak bidean lelopean. Hurrengo larunbatera arte, Erdi Arotik Barrokora arteko hainbat garai, estilo eta musika tresna uztartuko dituzten hemeretzi programa eskainiko ditu.

Jarduera gehienak Lizarran egingo dituzte; egoitzen artean egongo dira aurreko urteetan jada kontzertuak hartu zituzten zenbait toki, hala nola Santa Klara komentua, San Migel elizan eta Los Llanos kulturguneko lorategiak; baina baita beste leku berri batzuk ere, hala nola Merced auzoa eta Hilobi Santuaren eliza. Horiez gain, Lizarratik kanpoko toki batzuetara ere zabalduko da egitasmoa: Villatuertako San Migel Arkanjeluaren ermitara, Iratxeko monasteriora eta Eunateko elizara, besteak beste.

Egitaraua bihar zabalduko da, 17:00etan. Ordu horretan, Iruñeko Katedraleko kanpai joleek Lizarrako kanpai guztiak joko dituzte, jaialdia inauguratzeko. Une horretatik aurrera eskainiko dituzten kontzertu nagusien artean, lehenengoa Maite Beaumont & Al Ayre Español taldearena izango da, bihar bertan, arratsaldeko 19:00etan, Lizarrako San Migel elizan.

Gainerako kontzertu nagusiak honako hauek izango dira: igandean Artefactum taldeak joko du; astelehenean Maria Cristina Kiehr & Ariel Abramovich; eta asteartean Opera Omnia; hiru horiek leku eta ordu berean, 19:00etan San Migel elizan. Asteazkenean, Jose Hernandez Pastorren txanda helduko da: 21:00etan joko du, Eunateko Santa Maria elizan. Ostiralean, hilak 10, Enrike Solinisek joko du, 17:00etan Santa Klara elizan, eta Conductus Ensemblek, 19:00etan San Migel elizan. Azkenik, larunbatean, hilak 11, La Regalada taldeak kontzertua emango du, 17:00etan San Migel elizan, eta bi ordu geroago, Nafarroako Orkestra Sinfonikoak itxiko du jaialdia, Los Llanos kulturguneko lorategietan.

Proposamen bereziak

Programazio orokorraren osagarri gisa, aurten jaialdiak Donejakue bidearekin lotutako zenbait proposamen berri eskainiko ditu. Hasteko, igandean, Bidean izeneko jarduera egingo dute, eta hiru talde berrik kontzertuak eskainiko dituzte: El Parnasillok, Ensemble Allettamentok eta Anacroniak.

Bestalde, hilaren 8ko gauean, izarrekin lotutako proposamen bat eskainiko dute: Javier Armentia Iruñeko Planetarioko zuzendariak eta Joaquin Sevilla fisikariak zeruari buruzko azalpenak emango dituzte, 22:00etatik aurrera, Eunateko Santa Mariaren inguruan. Haien hitzekin batera, Edurne Aizpunen harparen hotsa entzungo da.

Beste berrikuntza bat SMADE Belaunaldia izeneko proiektua da, «Europan antzinako musikan sortzen ari diren talentuak erakartzea» helburu duena. Hala, jaialdiak zenbait artista gazte gonbidatu ditu, euren lana erakuts dezaten, eta ikus-entzuleekin zein sektore profesionalarekin harremanetan jar daitezen. Aukeratutako taldeak dira Brezza Ensemble, Duo Montserrat Isanta & Jon Wasserman, Preterito Imperfecto, Hispana Lyrica eta Duo Sempiterno. Hilaren 7an eta 8an taularatuko dira, astearte eta asteazkenean, Lizarrako Fray Diego kultur etxean. Azken emanaldi bat ere eskainiko dute, San Migel elizan, ostegunean.

Egitasmo hori Lizarrako Udalaren babesarekin antolatu dute, eta udalak 3.000, 2.000 eta 1.000 euroko laguntzak emango dizkie parte hartzaileen artean aukeratutako taldeei; sari horiekin batera, ikus-entzuleek talde bat aukeratuko dute, eta 2022ko jaialdian parte hartzeko gonbidapena jasoko du.

Jaialdirako sarrerak Baluarte Fundazioaren webgunean edota leihatiletan bertan eros daitezke, baita kontzertuetako egoitzetan ere, kontzertuak hasi baino ordubete lehenagotik.


Summary: Igor Gonzalez Solaren heriotzaren urteurrenean.

Urtebete. Irailaren 4an, 365 egun Igor Gonzalez Sola Donostiako Martuteneko espetxeko ziega batean hilda agertu zela. Berriz min hau. Espainiar ankerkeriaren biktima bat gehiago, espetxe politika basati baten bitartez eraila. Nola ez zaitugu ba oroituko? Nola ez dugu ba zure heriotza salatuko?

2004ko udazkenean Bilboko auzo gehienak kolpatu zituen sarekada gogor bat burutu zuen Guardia Zibilak, tortura basatiak tarteko. Igorrek alde egitea lortu zuen, baina 2005eko martxoan Polizia Espainolak burututako operazio batean, Donostiako Antigua auzoko pisu batean atxilotu zuten beste bi lagunekin batera. Bortizki torturatua izan zen. Tortura haien ondorioz brote psikologiko latza izan zuen, besteak beste.

15 urtez espetxearen eta bere testuinguru osoaren gogortasunari, diagnostikatutako gaixotasun mentala gehitu zitzaion. 2009an bere burua zauritu zuen, baina Espainiar Estatuak espetxetik kaleratzeko aldarriari muzin egin zion; mendekuaren praktika basatia. Gerora ere saiatu zen bere burua hiltzen, eta hala ere estatuak oraindik ere giltzapean mantendu zuen.

Aita izan zen espetxean zela eta bere semearen ongizatea izan zen bere iparra harrezkero. Umea eta berarekin harremantzeko grina ziren kartzelaldiaren gogortasuna arintzeko xedea. Semea ikusi gabe hilabeteak zeramatzan eta horrek sortarazi zion mina deskriba ezina da.

Igor 2020ko irailaren 4an hilda agertu zen bere ziegan. Ordurako kalean behar zuen jada. Espetxe politika kriminalak erail zuela ez dugu inoiz ahaztuko. Estatuak Igorren askatasunerako eskubideari uko egin eta egoera tamalgarri horretara bultzatu zuen. Hiru hilabete geratzen zitzaizkion espetxetik 3.graduan ateratzen hasteko.

Preso bat bortizki hiltzeak kartzela-sistemaren porrota dakar, eta horixe salatu behar izan du herri honek zoritxarrez hamarkada luzeetan. Kartzela ezin da pertsonen biltegi bat izan, non pilatuta bizi diren kondena amaitu arte.

Igorrek beste preso askoren kasuan bezala, sistema anker baten ondorioz bizia galdu zuen, aparteko baldintzetan bere espetxe zigorrari aurre egitearen ondorioz, salbuespen legediaren ondorioz. Horrek gogoeta eginarazi behar die erakunde eta alderdi guztiei.

Halaber, osasun mentala tabu bezala bizi dugun garaiotan, elkar zaintzari erreparatu eta presoen bizitzan familia, lagun eta ingurune afektibo gertuko bat izateak duen garrantziaz hausnarketa bat egiteko baliatu beharko genuke.

Igorrek, eskubide urraketa ugari jasateaz gain, kondenaren 3/4 beteta zituen, eta ohiko legedia aplikatu izan balitzaio, gaur egun aske egongo litzateke, bizirik, bere auzoan, gure artean.

Ez gara aspertuko etxean nahi ditugula eta, batez ere, bizirik nahi ditugula errepikatzeaz. Salbuespen-legeak heriotza dakar eta guztion ardura da politika hau betiko bertan behera lagatzea.

Hemendik aste batzuetara espetxe eskumenen transferentzia jasoko du Eusko Jaurlaritzak eta presorik gabeko herri batean amesten dugunok aukera ezin hobea dugu antolatu eta kalera irteteko! Espetxea, espetxea da Puerton zein Basaurin eta ez dugu onartuko euskal instituzioek espetxe sistema honekin jarraitzea. Krudelkeria honekin bukatu behar da hemen eta orain!

Guretzako ezinbestekoa da Igor gogoratzea. Eta ezinbestean gaur ere, espetxe politika kriminal honen ondorioz hildako 20 euskal presoak edo sakabanaketak eraildako 16 senide eta lagunak ezin ditugu ahaztu! Familia hauen minek errespetu osoa merezi dute eta Igor espetxean hildako azkena izan dadila exijitu behar diegu instituzioei. Denak kalean, etxean izan arte borrokan jarraitzeko garrasi egiteko unea da! Denon artean bultzatzeko unea iritsi da, etxeratzeko garaia.


‘Nire atzetik, mesedez’

Summary: ‘Nire atzetik, mesedez’. Anbizio pertsonalek eta alderdien logikek ezinezko bilakatzen dute Frantziako ezkerraren batasuna datorren urteko hauteskundeetarako, hori duen arren bizirik jarraitzeko aukeretako bat, bakarra ez esatearren. Melenchonez gain, PS, ekologistak eta komunistak ere aurkeztuko dira.

Ezkerraren hautagaitza bateratuaren alde daude LFI Frantzia Intsumisoaren jarraitzaileen %81; PS Alderdi Sozialistarenaren %78; eta EELV Europa Ekologia-Berdeak-enaren %67. Eta, halere, presidentetzarako bozak geroz eta gertuago, indar politiko horien batasuna orduan eta urrutiago. Frantziako ezkerra? Ezkerrak? «Ezker adiskideezinak», Manuel Valls lehen ministro ohiak adierazi zuen modura? Definizioa edozein dela ere, espektro politiko horrek berriz ere presidentetzarako bozen bigarren itzulian egon nahi du, baina hori nola lortu, horretan du(te) eztabaida. Emmanuel Macron-Marine Le Pen duopolioa errepikatzeko mehatxuaren aurrean, PS, LFI, EELV, PCF Frantziako Alderdi Komunista eta ezkerreko beste hainbat alderdi eta mugimendu politiko jakitun daude haien arteko aliantza bat ezinbestekoa dela datorren urteko apirileko lehian bizirik jarraitzeko. Abiapuntua, ordea, ez da egokia izan: 2017ko erabakiak ez dira errepikatu, PCFk oraingoan bere presidentegaia aurkeztea erabaki baitu —2007tik lehen aldiz—, LFIko Jean-Luc Melenchon babestu beharrean: Fabien Roussel da hautagaia, komunisten idazkari nazionala. Eta badirudi gauza bera gertatuko dela PSren eta EELVren artean, ekologistek sozialisten hautagaia ez babestea erabaki baitute, duela lau urteko bozetan Benoit Hamonen alde egin zuten modura. Aurten berdeek indartsuago ikusten baitute beren burua, urteotan izandako arrakasta elektoralengatik, bi alderdi horien arteko lehia eta eztabaida horretan baita: egun nor dagoen noren gainetik, nor den indartsuagoa. V. Errepublika indarrean sartu zenetik, soilik hiru legealditan agindu du ezkerrak, eta beti PSren hautagaiek: François Mitterandek (1981-1995) eta François Hollandek (2012-2017); alegia, 63 urteko epean soilik hemeretzitan izan dela boterean. Atzerago joanda, Fronte Popularra koalizioak gobernatu zuen, 1936tik 1938ra, III. Errepublikan.

Jean-Luc Melenchon hirugarrenez aurkeztuko da. IAN LANGSDON / EFE

Egungo egoerara itzulita, ezkerreko indar politikoen panorama ez da batere baikorra, ez baitirudi agintera iristeko moduan daudenik. Horien artean ez dago alderdi indartsurik, hegemonikorik, eta horrek eztabaida handiak sortu ditu eskaintza elektoralaren eta estrategiaren inguruan; geroz eta argiago geratzen ari baita batasunak dirudiela 2022an arrakasta izateko bide bakarretako bat, bakarra ez esatearren. Badira konbergentziak, baina anbizio pertsonalek eta alderdien logikek batzuen eta besteen nahia zapuztu dezaketelakoan dira militanteak. Horren erakusle, Yannick Jadot ekologistak auziaz eztabaidatzeko iragan apirilean eta maiatzean deituriko bilkurak: PS, LFI, EELV, Generations mugimendua, PCF, Place Publique eta PRG Ezkerreko Alderdi Erradikala izan ziren, eta argazki esanguratsua utzi zuten. Harrez geroztik, ezer ez: batasunerako saiakerek marketinetik gehiago izan dute egiazko dinamika batetik baino. Bilkura horretan parte hartu ez zuena Melenchon izan zen, iaztik presidentetzarako bozetarako hautagai dena. 2022rako batasunaz aritzean —printzipioz azken bozak izango ditu—, haren inguruan egin behar dela argudiatzen du, ezkertiarren artean babesik handiena lortu zuen hautagaia izan zelako 2017ko lehen itzulian: 7,06 milioi boto (%19,58); Hamonek, esaterako, 2,2 milioi bildu zituen (%6,36). Biak elkartuta 9,26 milioi lirateke, nahikoak bigarren itzulira pasatzeko —ezkerreko alderdi txikiagoen babesa kontuan hartu gabe—, Macronek 8,6 milioi jaso baitzituen. Horren aurrean, PSren eta EELVren erantzuna zailtasunik gabekoa da: Melenchonek soilik presidentetzarako bozetan jasotzen duela babes handia, eta, beraz, sustrai lokalak falta zaizkiola, ezinbestekoak Frantzia gidatzeko. Hala, sozialistek eta ekologistek herriko, departamenduetako, eskualdeetako eta Europako Parlamenturako bozetan hura baino arrakasta handiagoa izan dutenez, argudiatu dute haietako baten atzean lerrokatu beharko liratekeela gainontzeko ezkertiarrak. Primarioak Jarrera horren erakusle PSren lehen idazkari Olivier Faure da, zeinak eboluzio bat izan baituen ezkerraren batasunaren auziaz aritzerakoan. Hiru urtez «hautagai baten inguruan biltzearen» alde agertu ostean, orain honako hau defendatzen du, Le Monde egunkariari iragan astean azaldu zionez: «Duela hiru urte, intsumisoak ziren ezkerreko indar nagusia; duela bi, ekologistak. Egun, zalantzarik gabe, sozialistak dira sarerik handiena dutenak. Bakarrak izan dira auzapezak, eskualdeko presidenteak eta departamenduetakoak aukeratzea eta berriz aukeratzea lortu dutenak».

Anne Hidalgo PSren presidentegaia izateko faboritoa. JOEL SAGET / EFE

Aldaketa ez da horretan geratu, PSk hilaren 17an eta 18an egingo duen kongresurako moldaketa proposamen bat baitu alderdiaren lehen idazkariak: 2011n eta 2016an ez bezala, oraingoan primarioak itxiak izatea, soilik sozialisten militanteentzat. Eta mozio horrek ere balizko presidentegai bat aipatzen du, Fauren gustukoena, eta barne prozesu hori irabazteko aukera handiak dituena, aurkeztea erabakiko balu; Anne Hidalgo da, 2014tik Parisko auzapeza. PSren lehen idazkariak, gainera, kargu horretan jarraitzeko asmoa du, eta kongresuko berrespena Hidalgo babestearekin lotu lezake. Zehaztapen bat, halere: Faurek begi onez ikusten du, 2017an bezala, EELVrekin hautagaitza bateratu bat aurkeztea, betiere presidentegai hori Hidalgo baldin bada. Ekologistak, baina, beren primarioetan daude sartuta, eta nahiko azkar egingo dute bozketa; lehen itzulia hilaren 16-19 artean, eta bigarrena, 25-28 bitartean.

Delphine Batho diputatua, Jean-Marc Governatori enpresaria, Jadot eurodiputatua —duela lau urteko hautagaia, Hamon babestea erabaki zuten arte—, Eric Piolle Grenobleko auzapeza eta Sandrine Rousseau ekonomialaria dira barne lehia horretan parte hartuko dutenak. Datorren urtean bai, 2022an «irabazteko» aurkeztuko dira presidentetzarako bozetara, Julien Bayou EELVren idazkari nazionalak hilabeteotan hainbatetan defendatu duen modura, uste baitute klima larrialdiak eragiten duen kezkak nahikoa boto emaile erakarriko dituela beren hautagaitzara. Ekologistek, gainera, begi bat Alemaniako bozetan izango dute jarria, hango berdeak emaitzak hobetu eta koalizio gobernu batean sartzeko moduan izango baitira; gauza bera sozialistek, Europako herrialde garrantzitsueneko agintea lortzekotan direlakoan. Hango dinamikek, hortaz, eragina izango dute batzuen eta besteen argudioetan, eta programek herritarrei begira izango duten zilegitasunean.

Yannick Jadot ekologisten primarioetan lehiatuko da. IAN LANGSDON / EFE

Auzi horretaz, Ifop eta Ipsos etxeen azken inkestek agerian utzi dute desberdintasun gutxi daudela PSren, EELVren eta Generations mugimenduaren oinarri elektoralen artean; eta, printzipioz, ez legoke arazo handirik hiru horiek defendatu beharreko neurrien inguruan ados jar daitezen, jakitun baitaude eztabaida presidentegaiaren ingurukoa izango dela. Melenchon eta PCF Aldiz, horiek eta Melenchon eta komunistak elkartzea litzateke erronka, desberdintasunak handiagoak baitira horien guztien artean —auzi ekonomikoetan eta Europako Batasunari buruzkoetan, esaterako—. LFIren buruzagiak, ordea, badu arazo bat, 2017an emaitzarik onena lortu zuen arren: boto emaileen artean arbuio handia eragiten duela, bai ezkertiarren artean, baita lerro ideologikoan eskuinerago daudenen artean ere; eta horien babesa lortzea ezinbestekoa da, batez ere bigarren itzuliari begira. Halere, Melenchoni ez zaio arrotza errealitate hori, 2012an eta 2017an egoera berei egin behar izan baitzien aurre. Gora egitea lortu zuen, 3,9 milioitik 7,06 milioi botoraino —620.000 falta izan zitzaizkion bigarren itzulirako sailkatzeko—, berez haren jarraitzaileak ez direnen botoak jaso baitzituen. Ia bikoiztu egin zuen haren aldeko babesa duela lau urte.

Fabien Roussel komunisten presidentegaia. ETIENNE LAURENT / EFE

2022rako, LFIren buruzagia abstentzionistak konbentzitzea jarri du helburu, baita bere mugimendutik haragokoak ere, eta horretarako Batasun Popularra nahi du —kanpainako leloa da—, Etorkizuna Komunean programaren inguruan. Aurkari bat izango du xede horretan, komunisten hautagai Rousselek ere adierazi baitu botoa eman ez dutenen bila joango dela, ezkerreko beste alderdiei babesik ez kentzeko. Hala, 2017ak utzitako paisaia errepikatzear dago Frantziako ezkerrean, bi polo egituratuko baitira: bata, PSk eta EELVk osatua, eta bigarrena, Melenchonen eta PCFren ingurukoa. Azkenean lau hautagai izango dira, hiru, bi ala bat? Ez da ahaztu behar indar txikiagoen pisua ere, Alderdi Antikapitalista Berriko Philippe Poutou eta Langileen Borrokako Nathalie Arthaud ere berriz aurkeztuko baitira, beste batzuen artean.

Datorren apirilean egitekoak diren presidentetzarako bozetarako zazpi hilabete falta diren honetan, ezkerrak batasuna du garaipenerako aukera bakarrenetako bat, baina ezinezkoa, kimera bat dirudi egun helburu hori lortzeak. Sakoneko arazoak baitaude horren inguruan, eta zer esanik ez egutegiaz. Bien bitartean, herritar talde batek Primario Popularrak prozesua abiatu du, alderdiei eta hautagaiei begirakoa. Helburua argia da, dagoeneko 178 hautetsiren babesa jaso duena: ezkerrak presidentegai bakarra aurkeztu dezala, azaroan egindako barne bozketa baten bitartez. Agian horien presioak lortuko du ezinezkoa dirudiena; hori egin ezean, ezkerra, 2002an eta 2017an gertatu bezala, bigarren itzulitik kanpo geratuko da.


ETBk kalea plato bihurtu nahi du aurten

Summary: ETBk kalea plato bihurtu nahi du aurten. ETB1ek Zurekin bat lehiaketa estreinatuko du hilaren 20an; Ainhoa Etxebarria izango da aurkezlea. Xabier Madariagak Abiapuntua aurkeztuko du, gazteen errealitateak erakusteko asmoz. Leire Palaciosek Munduko plazan saioa gidatuko du datorren ostegunetik aurrera.

Gasteizko FesTVal jaialdiaren barne, denboraldi berria aurkeztu du gaur goizean ETBk. Unai Iparragirre ETBko zuzendariak honela esan du: "ETB gizartearen isla izatea nahi dugu; modernoa, solidarioa, aurrerakoia eta lehiakorra izatea, eta euskal gizarteari bide horretan aurrera egiten laguntzea". Eta zera gaineratu du: "Mundura irekita dagoen telebista bat nahi dugu, euskararen erabilera sustatuko duena, edukietan aniztasun soziala islatuko duena, eta kalitatezko informazioa eta entretenimendua eskainiko duena, euskal gizartean sustraituz".

Publiko gaztea eta familiarra erakartzea eta berrikuntza bultzatzea dira ETBren helburuetako batzuk, zuzendariak nabarmendu duenez. Testuinguru horretan kokatzen dira ETB1ek estreinatuko dituen berrikuntza batzuk. Alde batetik, astelehenetik ostegunera Ainhoa Etxebarriak Zurekin bat lehiaketa aurkeztuko du hilaren 20tik aurrera: lau kideko bi taldek euren ametsa betetzeko borrokatuko dira, galdera-erantzunen formatuarekin. Bestetik, Xabier Madariaga kazetariak Abiapuntua saio berria gidatuko du urritik aurrera: aurreiritzien aurrean herritarrek begiak zabaltzea nahiko luke saioak. Astero, gazte talde batek errealitate desberdinak biziko ditu esperimentu sozial batean parte hartuz; horretarako, atal bakoitzean gai bat jorratuko dute: gaitasun intelektual murriztua, zahartzaroa, arrazakeria eta ingurumena, esaterako.

ETB1eko programazioko beste berrikuntza bat Piztu telebista saioa izango da. Urrian hasita, Googlebox izeneko nazioarteko formatua egokituko dute euskaraz; familia eta bizikide ezberdinek telebista nola ikusten duten erakutsiko dute programan. Astero, zortzi etxetan sartuko dira, eta bakoitzak telebista nola ikusten duen erakutsiko dute. Guztiek tarte bera ikusiko dute, eta egiten dituzten iruzkinak, erreakzioak eta eztabaidak bilduko ditu Piztu telebista-k.

Hilaren 9an, Munduko plazan estreinatuko du ETB1ek. Leire Palacios kazetaria (BERRIAko telebista kritikaria izan zen zenbai urtez) munduko sei hiritan ibili da: Mexiko hirian, Varsovian, Lisboan, Istanbulen, Atenasen eta Zurichen (Suitza). Hiria eta bertoko eguneroko bizimodua ezagutaraziko du Ane Rotaetxek zuzendutako programa berriak.

Lehen denboraldiaren arrakastaren ostean, Baserria saioa eskaintza bikoitzarekin itzuliko da ETB1eko programaziora, hilaren 19an. Igande gauetan reality-aren atal bat eskainiko da, eta astearteetan eztabaida izango dute zuzenean, igandean gertatutakoa aztertzeko. Asteazkenean egin zuten bigarren denboraldiaren aurkezpena, Gasteizen

Herri Txiki, Infernu Handi saioak berritasun garrantzitsu bat izango du denboraldi honetan: Zuhaitz Gurrutxagak eta Mikel Pagadik aurkezten duten saioak igandetik asteazkenera aldatuko du emanaldiaren eguna, eta Euskal Herriko eta bertako geografian barrena ibiliko da herritarren istorio berezienekin. Hilaren 15ean hasiko dute denboraldia.

Baina, berrikuntzez gain, Biba Zuek! eguneroko magazinak programazioaren puntu garrantzitsua izango da aurrerantzean ere. 450 testigantza eta 200 elkarrizketa baino gehiagorekin, Biba Zuek! saioak tarte bat egin du ETB1eko programazioan. Maddalen Arzallus eta Xabier Sukia joan den denboraldian irekitako bideari jarraitzeko prest itzuliko dira: kulturari, kirolari, baserri munduari eta euskal gizartearen beste errealitate batzuei buruzko leihoa izatea. Aurretik, Ahoz Aho magazinean, Ilaski Serranok Euskal Herriko sortzaile, dibulgatzaile eta analista nabarmenenak izango ditu egunero.

Bikia Norvegiako telesaila ETB1en

Astelehenean, irailaren 6an, Kristofer Hivyu aktorea protagonista duen Bikia (Twin, 2019) telesail norvegiarra estreinatuko du ETB1ek. Telesaila bizitza erabat ezberdinak dituzten bi anaia bikiri buruzkoa da. Eztabaida gogor batean, bietako bat istripuz hilko da, eta besteak haren nortasuna ordezkatuko du.

Udazkenean itzuliko dira ETB1eko programaziora Artefaktua literatura saioa, Yolanda Mendiolarekin, eta Hitzetik hortzera saioa, Eider Perezek aurkeztuta. ETB1ek eta ETB2k EITB Kultura (sorkuntzaren munduari eskainitako tartea) eta Teknopolis (zientzia eta teknologiari buruzko saioa) izango ditu berriro programazioan. Ez Da Posible! saioak ETBko artxiboan arakatzen jarraituko du, egunero 15 minutuko pilula batekin eta astero ordubeteko bilduma batekin. Iaz programazioan eskaini zituzten sukaldaritza saioek ere jarraituko dute: Joseba Argiñano Sukalerrian eta Txoriene.

ETBk, gainera, bere hondar alea jarri nahi du gaur egungo gizarteari gehien axola zaizkion arrazoi sozialen aurrean, telebista ekitaldi bereziekin. Hala, ETB1ek #Martyhilda thrillerra (Txekiar Errepublikan ekoitzia da) estreinatuko du azaroan, Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza eta Segurtasun sailekin elkarlanean. Drama horren gai nagusia jazarpen zibernetikoa eta haren ondorioak dira, eta benetako gertaeretan inspiratuta dago. Ekinaldi horren bidez, telesailean garatzen diren gaiak landu nahi dtuzte Euskal Herriko ikasgeletan.

ETB2n, Anne Igartiburu eta Angels Barcelo

Hilaren 13tik aurrera, ETB2 katean Ane Ibarzabalek eta Aitor Albizuak Nos Echamos a la Calle saio berria aurkeztuko dute. Gonbidatuak, Euskal Herriko txokoak, adituak, entretenimendua eta umorea izango ditu osagai. Lehen orduan, Euskal Herriko hainbat leku ezagutaraziko ditu saioak. Ondoren, saioaren ikus-entzuleek jarriko die ahotsa albisteei. Azken zatia El punto verde izango da, klima aldaketari eta haren ondorioei buruzkoa, baita naturarekin zerikusia duen guztiari buruzkoa ere.

Duelo en las Alturas saio berria hilaren 15ean iritsiko da ETB2ra, Anne Igartiburu aurkezlearen eskutik, Euskal Herriko arkitekturan zehar bidaia bat proposatuko du. Upeltegiak, hotelak, gazteluak, eraikin erlijiosoak, plazak... azalduko dira programan. Duelo en las Alturas saioak horietako hiru monumentu ezagutaraziko ditu atal bakoitzean, eta inoiz ez bezala erakutsiko ditu, haien edertasunean eta berezitasunetan murgilduz.

Azaroan Falsos mitos saioa estreinatuko du gaztelaniazko kateak, Iñaki Andradas kazetarien eskutik. Elikaduraren, nutrizioaren eta ariketa fisikoaren inguruko zalantzak argitzen saiatuko dira. Urrian, Juego de Cartas itzuliko da bosgarren denboraldiarekin. Ibilbide berri honetan Javi Sierrak Euskal Herriko eta kanpoko hainbat herri bisitatuko ditu.

Esto No Es normal lehiaketaren denboraldi berria nobedade eta aurpegi berri batekin dator: Nerea Aliasek aurkeztuko du aurrerantzean. Igor Siguerorekin batera.

Larrialdi klimatikoari eskainitako programazio bereziaren eta Glasgowko klimari buruzko hitzaldiari egingo zaion jarraipenaren barruan, azaroan, ETB2n eta eitb.eus-en, Angels Barcelo kazetari kataluniarrak aurkeztutako El Cambio saio sorta estreinatuko dute. Bertan, klima aldaketari helduko diote, eta hamarkada batzuk barru Euskal Autonomia Erkidegoa nolakoa izan litekeen ikusiko dute ikus-entzuleek. Izan ere, klima aldaketak eguneroko bizitzaren alor guztietan eragin dezake: ekonomian, teknologian, bizitza-luzeeran, osasunean, elikaduran eta baliabideetan.

3 Ene Kantak eta marrazki bizidun berriak, ETB3n

Lagun berriak izango dituzte ETB3ko 3 Ene Kantak saioaren denboraldi berrian: Argi pertsonaia eta Antxus maskota batuko zaizkie aurten. Horrez gain, ETB3ko eskaintzaren barruan, hainbat marrazki bizidun estreinatuko dituzte datozen hilabeteetan. Besteak beste, Spirit, Danger Mouse, % 100 Otso – Ilargi-harriaren kondaira marrazkiak, eta Pan Tau fikziozko telesaila. Saioko eduki guztiak 3 klubaren webgunean, aplikazioan eta HbbTVan izango dira eskuragai, telebistan eskaini bezain laster.

Albistegietan aldaketa gutxi

EITBko albistegiek astelehenean hasiko dute denboraldia. Arantza Ruiz EITB Mediako albistegietako zuzendariak zera iragarri du: "Irratietako eta telebistako albistegiak kalean izango dira, inoiz baino gehiago. Hala, Euskadi Irratiaren, Radio Euskadiren eta Radio Vitoriaren programazio berrian herritarrak izango dira protagonista. Eta konpromiso horri denboran eutsiko diogu, gure albistegi eta magazin nagusiak estudioetatik ateratzeaz gain, telebistako platoak ere aterako ditugulako"

ETBko albistegien taldean, ETB1eko Egun on Euskadi saioan Nerea Reparaz arituko da, Iban Garaterekin batera. Asteburuetako Teleberri-n, Xabier Garcia Ramsden eta Estibaliz Ruiz de Azua Radio Euskadira joan ostean, Xabier Ormazabalek aurkeztuko ditu aurten ETB2ko asteburuko albistegiak.

Euskadi irratiak eskaintza berezia egingo du datozen egunetan: datorren astean, Iñaki Guridik gidatutako Faktoria saioko lantaldea Zaballako espetxean (Araba) sartuko da azken aldiz, Euskal Autonomia Erkidegoari Madriletik espetxeen transferentzia egin baino lehen.


Summary: Juan Mari Jauregi hil da, 13/13 sumarioko auzipetuetako bat. Uztailean Espainiako Auzitegi Nazionalean abiatutako auzi saioetara joateaz salbuetsi zuten, bere osasun egoeragatik. Torturak salatu zituen 2010eko apirileko atxiloketaren ondotik.

Sortuk jakinarazi duenez, Juan Mari Jauregi militante independentista zendu da. 13/13 sumarioan auzipetua zeuden zortzi euskal herritarretako bat zen. Uztailean Espainiako Auzitegi Nazionalean hasi zen epaiketara joateaz salbuetsi zuten, haren osasun egoera zela eta. Torturak salatu zituen 2010eko apirilean atxilotu zutenean —atxiloketa horien ondorio da 13/13 sumarioa—. LABeko militante erretiratua zen orduan.

Sortuk eta 13/13ko gainerako auzipetuek «besarkada goxo eta sentikorra» eta elkartasuna adierazi diete Jauregiren senide eta hurbilekoei. 13/13ko auzipetuek adierazi dute «bereziki gogorra» egiten zaiela Jauregi agurtzea, «jakitun» daudelako «2010eko atxiloketak eta haren ondorengo ibilbide luzeak» haiengan guztiengan izaten ari diren eraginaz: «Guk bezalaxe, estatuen bortizkeria pairatu dugun euskal herritar guztiok dakigu zein sakona den eragiten digun zauria». 13/13ko auzipetuentzat «elkartasun, konpromiso eta duintasun eredu» da Jauregi, «bere bizitza osoan eta azken hatsera arte gure ondoan izan dugulako, bai gure sumarioaren atzean dauden estatu interesak salatzeko, nola presoei bere elkartasuna eta maitasuna adierazteko edo Euskal Herriaren aitortza aldarrikatzeko»..

Sortuk ere salatu du Jauregik «konponbide demokratikoaren alde apustu egiteagatik» pairatu behar izan zuen «infernua»: «Atxilotzean oso modu basatian torturatu zuen Guardia Zibilak Juan Mari, erabateko inpunitatez, bere lekukotzak erakutsi zuen moduan». Ezker abertzaleak gogoratu du 13/13 auzian epaitzen ari diren euskal herritarrak garai hartan «lanean» ari zirela EPPK Euskal Preso Politikoen Kolektiboa «agertoki berrira egokitzeko, presoak agertoki hartan eragile aktibo izan zitezen». Sorturen hitzetan, «estatuaren biolentziaren biktima» da Jauregi: «Torturak osasunari kalte egin ez ezik, sumarioa hamarkada batez luzatzeak oinazea areagotu baino ez zion egin».

Hilaren 12an, manifestazioa

Sortuk iragarri duenez, 13/13 makroepaiketaren aurka manifestazioa eginen dute irailaren 12an. 13:30ean abiatuko da, Donostiako Bulebarretik: «Bakea eta irtenbide demokratiko bat bilatu duten militante politikoen aurkako epaiketa politikoek behingoz amaitu behar dute. Oraindik indarrean den biolentziak, estatuaren biolentziak, amaitu egin behar du. Bada garaia».

«Biluztu egin ninduten»

66 urte zituen Jauregik 2010ean atxilotu zutenean, eta arritmia zeukan. Halaxe salatu zuen aske utzi ondotik Jose Luis Gallastegi eta Joxe Domingo Aizpuruarekin 2010eko ekainean egindako agerraldian: «Nire eritasunaz ohartu zirenean, esan zidaten han gelditzen banintzen, hiltzen banintzen, ez zela ezer gertatuko. [Jon] Anzarena bezala izango zela. Esan zidaten han ez nuela inolako eskubiderik, ni etsaia nintzela eta etsaia suntsitu egin beharra zegoela». Kontatu zuenez, Madrilera iritsi orduko begiak estali zizkioten, eta hotza pasatu zuen lehen galdeketan. «Biluztu egin ninduten. Zutik egon nintzen denbora guztian. Dardaraz hasi zitzaizkidan hankak, hotzaren, beldurraren eta nekearen ondorioz. Erortzear egon nintzen». Egoera horretan galdera eta mehatxuak etengabeak izan zirela salatu zuen. Bigarren egunean, berriz, beroa pasarazi zioten. «Itomena nuen. Berokia guztiz lotuta, begiak estalita eta begien estalkien gainetik beste kaputxa edo trapuren bat jarri zidaten». Beste norbaiten oihuak entzuten zituela azaldu zuen: oihuak, kolpeak, garrasiak, irainak... Haren alaba erditzear zegoen, eta hura atxilotuko zuten mehatxua ere egin zioten: «Nire emaztearen eta alabaren aurkako mehatxuak etengabeak ziren».


Summary: Tubacexeko batzordeak enplegu bermea eskatu dio enpresari 2024ra arte. Aldi baterako erregulazioa erretiro aurreratu gehiagorekin laguntzeko eskatu dio. Lan itunak jasotako enplegu sorrerari uko egiteko prest da

Tubacexeko lan gatazka marrazten ari den labirintoan beste urrats bat egin du auziak, enpresak urte amaiera arte indarrean jarri nahi duen aldi baterako erregulazioaren negoziazioa dela eta. ABEE hori irailaren 11n hasiko litzateke, eta kaleratu asmo dituen 129 langileak erregulazioan sartzea erabaki du Arabako konpainia hodi egileak. Erregulazioa negoziatzeko bileran, langile batzordeak garbi utzi du neurri traumatikoak marra gorria direla oraindik, eta eskatu dio enpresari aurretiazko erretiroekin eta borondatezko bajekin laguntzeko erregulazioa; halaber, enplegu bermea eskatu du batzordeak, behintzat 2024. urtera arte, eta trukean lan hitzarmenean jasotako enplegu sorrerari uko egin lioke.

Alegia, COVIDari lotutako aldi baterako erregulazioaren negoziazioa baliatzen ari da batzordea kaleratzeen gatazka bideratzeko. «Lantalde osoari enplegu berme bat emango dion soluzio bat bilatzen saiatzen ari gara», esan du batzordeak. Aldi baterako erregulazioa adostearekin batera jatorrizko auzia konpon daitekeela uste dute langileen ordezkariek. Laudio eta Amurrioko fabriketan 129 langile kaleratu eta aurrez erretiratu zituen enpresak, baina justiziak berriro lantaldean sartzera behartu zuen.

Orain, lan itunean jasotako enplegu berriaren sorrerari uko egingo lioke batzordeak; hori da enpresari eskaintzen ari zaizkion osagai sendoetako bat, trukean kaleratzeak egin ez daitezen. Lantaldea erretiro aurreratuekin eta borondatezko bajekin—pizgarrien laguntzaz— murritz daitekeela uste dute beharginen ordezkariek, eta horrela eskatu diote zuzendaritzari. Bien bitartean enplegua ez azpikontratatzeko konpromisoa ere eskatu diote enpresari.

Eta helegitea, zer?

Langile batzordearen erronka handienetakoa baita zuzendaritzak uko egitea EAEko Justizia Auzitegi Gorenaren epaiari jarritako helegiteari. Kaleratzeak baliogabetu zituen ebazpenaren aurkako helegite hori Damoclesen ezpata moduko bat da berriro lantaldean hartu behar izan zituzten 129 langileentzat; Tubacexeko auziarentzat edozein irtenbidek helegite hori erretiratzea jaso beharko luke, beraz.

Batzordeak ez du zuzendaritzaren erantzunik jaso oraindik, baina datorren astelehenean elkartuko dira aldeak berriro, eta bilera horretan jakingo dute enpresaren asmoak nondik nora doazen. Laudio eta Amurrioko langile guztientzat da konpainiak mahairatu duen aldi baterako erregulazioa, lanaldiaren %70 murrizteko urte bukaerara arte.