Summary: Bere autonomian «eskua sartzea» egotzi dio Ulmak Mondragoni. Oñatiko kooperatibak «eraso» gisa hartu du korporazioaren jokabidea, eta uste du horrek berretsi egiten duela bere proiektua «babesteko» duen beharra. Abenduaren 16rako deitu du ezohiko batzarra, korporaziotik irten edo ez erabakitzeko.

Gogor erantzun dio Ulma taldeak Mondragoni. Oñatiko (Gipuzkoa) kooperatiba taldea haserre azaldu da korporazioaren jokabidearekin, eta hitzez nahiz asmoz gogor egin du haren aurka publiko egin duen lehen adierazpenean. Zehazki, egotzi dio Arrasateko saretik irteteko prozesua abian jarri zuenetik kooperatibaren erabakitzeko eskubidean «eskua sartu» eta bazkideen iritzian eragiteko «presio kanpaina» bat martxan jarri izana. Abenduaren 16rako deitu du ezohiko batzarra, Mondragonetik irten edo ez erabakitzeko.

Mondragonek taldeko kooperatiba guztiei atzo bidali zien gutunak piztu du Ulmaren haserrea. Gutun horretan adierazten da Ulmak eta Oronak korporazioari ekaineko bileran egin zieten proposamena, zeinaren bitartez bi enpresek beste harreman bat izango luketen korporazioarekin, egungoaren aldean askoz ere malguagoa izango dena, eta desberdina gainerako negozioek dutenarekin alderatuta. Alta, Mondragonek uko egin zion proposamena kongresuan aurkezteari, nahiz eta eskera «araudiak ezarritako epe eta modu zurrunean» aurkeztu zuten.

Bada, Ulmak «erasotzat» hartu du korporazioaren dokumentu hori orain zabaldu izana. Izan ere, oharra proposamenaren aurkakoa izateaz gain, ez da «modu oso egokian eta egiazkoan» zabaldu, kooperatibaren irudikoz. Eta gainera, Mondragonen eta mugimendu kooperatiboaren printzipio nagusien aurka egiten duela uste du: «atxikimendu askatasunaren, parte hartze demokratikoaren eta lanaren subiranotasunaren» aurka, zehatzago.

Ulmak adierazi du barne eztabaida abiarazi zuenetik 38 informazio saio egin dituela bazkideekin bere proposamena azaltzeko, eta salatu du Mondragonek «hasiera-hasieratik», eta «hausnarketa prozesua amaitzen utzi gabe ere», bazkideen iritzian eragin asmo izan duela, eta horretarako «presio kanpaina bat» sortu izana egotzi die korporazioko arduradunei.

Horiek horrela, Oñatiko kooperatiba taldeak uste du esku sartzeko horrek berretsi baino ez duela egiten Ulmak bere autonomia babesteko duen beharra, bere industria proiektua «mehatxupean» ikusten duelako.

Erantzukizunerako deia

Ulmak azaldu Mondragonekin izan nahi duen harreman eredu berria ez dela «arriskutsua» korporazioaren bideragarritasunerako. Eta esan du Arrasateko saretik ateratzearen «ondorio ekonomiko bakarra» izango dela korporazioaren funtsei urtero egiten dien 1,85 milioi euroko ekarpena aurrerantzean taldearen fundazioaren esku geratzea izango dela.

Izan ere, ez du harremana osorik eten nahi; Mondragonekin «lankidetzan» aritu nahi du aurrerantzean ere. Ulmaren arabera, «zentzuzkoagoa» izango den loturak ahalbidetuko, besteak beste, egitasmo handiei baliabideak eskaintzen jarraitzea: hala nola Laboral Kutxari, Lagun Arori eta Mondragon Unibertsitateari.

Horregatik guztiagatik, Ulmak Mondragoni eskatu dio erantzukizunez jokatzeko, eta saihesteko mugimendu kooperatiboarentzat «kaltegarri bezain antzuak» diren eztabaidak.


Summary: Enrique Maiak argitu du ez duela erabaki alkatetzara aurkeztu ala ez. Goizean zabaldu da Maiak politika uztea erabaki duela, baina hark argitu du ez duela erabakia hartu oraindik. Prentsaurrekoa eman du egoera argitzeko, eta esan du denbora behar duela erabakitzeko.

«Erabakia ez dago hartuta. Nire buruan sartu beharko zenukete jakiteko». Enrique Maiak gezurtatu egin du hautagai izateari utziko diola. Goizean goiz zabaldu da notizia: Enrique Maia ez da Iruñeko alkategai izanen 2023ko udal hauteskundeetan. Zenbait hedabidek plazaratu dute albistea, eta, ikusirikikusmin handia sortu dela eta komunikabideak atzetik zituela,Iruñeko udaletxean elkartu ditu kazetariak.

Maiak albistea baieztatzea espero bazen ere, oraingoz ez dago albisterik. Maiak ez du halakorik egin. Esan du erabakia hartu gabe duela eta denbora behar duela. Denbora horiek «errespetatzeko» eskatu du. Aurretik «Eguberriak aldera» iragarriko duela esan, eta gauza bera errepikatu du oraingoan.

Maiaren arabera, bere barne gogoeta horretan, arrazoi pertsonalak eta politikoak elkartzen dira, eta osotasun horretan «guztiak du bere pisua». Diario de Navarra-k albistea kaleratu zuenez, mundu guztiak pentsatu du erabakiak UPNren baieztapen ofiziala zuela. Hala, agerraldian, albiste hori kaleratzeak alderdi barruko mugimendu bati erantzuten dion galdetuta, Maiak erantzun du hori «politika fikzioa» dela eta ez duela pentsatzen. Haserre agertu da kaleratutakoarekin: «Errespetu falta handia izan da».

Zergatik bihurtu da orduan oraindik albiste ez den zerbait albiste? Astearte gauean, Noticias de Navarra-ko berri batean Maite Esporrin PSNko hautagaiak adierazi zuenez, Maiak iraganean esan zion ez zela berriz hautagai izanen. Halakorik jakinarazi ez zuenez, bart zuzenean Maiari galdetu zioten, eta, hark gaur esan duenez, ez zuen «ez baieztatu, ez gezurtatu».

Aukera hori irekita uzteak eta aurretik bere inguruneari ziklo politikoa burutu duela adierazteak bere agurra aurreratzea ekarri du, eta horrela handitu da elur bola. Haatik, UPNren gaur egungo zuzendaritza bidegurutze batean dago, eta Javier Esparza presidentearentzat kolpea izan daiteke Iruñearen moduko udal esanguratsu batean kapital politiko handiko hautagai hori galtzea. Esparzaren lidergoa ahuldurik dago, eta UPNko presidenteorde izanik, Maia haren konfiantzazko gizona da. Ematen du Maiak oso kontuan duela barne egoera hori.

Maiak hamabi urte eman ditu politikan. 1999tik 2011ra bitartean, Yolanda Barcina alkate zela, hirigintza arloko arduradun eta gerente izan zen, eta, Barcinak gobernurako urratsa egin zuenean, politikaren lehen lerrora jauzi egin zuen Maiak. Une hartan ez zen pertsona ezaguna, baina hiru legealditatik bitan alkate izan da. Iragan legealdian, oposizioburu izan zen.

Mugimendu gehiago

Hain justu ere, PSNn ere aldaketak izanen direlako albistea zabaldu eta biharamunean iritsi da Maiarena. Atzo, Santos Cerdan PSOEko antolakuntza idazkariak iragarri zuen gaur egungo Nafarroako Ekonomia eta Ogasun kontseilari Elma Saiz izanen dela PSNren Iruñeko alkategaia. Maite Esporrin ordezkatuko du.

Ikusi gehiago: Elma Saiz izango da PSNren Iruñeko alkategaia


Summary: Bizkaiko Batzar Nagusiek herri izaera onartu diote Usansolori. Gaur egin dute bozka Bizkaiko Batzar Nagusietako osoko bilkuran: desanexioaren aldeko 39 boto izan dira, kontrako zortzi, eta bi abstentzio. Malkoak eta besarkadak ikusi dira Gernikako Juntetxearen kanpoaldean, emaitzaren berri izan ostean.

«Usansolo herria da!». Hori da gaur albistea, eta askoren poz iturria. Hain justu, Galdakaoren parte (Bizkaia) izateari utzi dio Usansolok. Eskaerak hainbat etapa gainditu ditu orain arte, baina gaur utzi du atzean handienetako bat. Desanexioaren inguruko eztabaida egin dute gaur Bizkaiko Batzar Nagusietako osoko bilkuran. Bozka egin dute, eta hau izan da emaitza: aldeko 39 boto, kontrako zortzi, eta bi abstentzio. Honela diote emaitzek: herria da jadanik, Bizkaiko 113.a.

Aldi berri bat hasi du, beraz, Usansolok. Urteetan aldarrikapena ahotan izan duten herritarrak pozez gainezka dira goiz-goizetik. Horren lekuko izan da BERRIAko kazetari Gotzon Hermosilla.

Hainbat herritar izan dira Usansolotik gaur Gernikara joan direnak, Batzar Nagusien saioa ikustera. Kanpoan geratu dira batzuk, eta barruan egon dira beste batzuk. Elixabete Etxanobe foru diputatuak orain arteko prozesua azaldu du lehenik, eta gero egin dute bozketa. Amaitzean, malko, besarkada eta deiadar artean atera dira barruan zeudenak. Guztiek argazki bat atera dute elkarrekin, eta xanpainarekin ospatu dute bozketaren emaitza.


Summary: Gorenak ebatzi du Eskoziak ezin duela independentzia erreferendumik egin Erresuma Batuaren baimenik gabe. Epaileek aho batez argitu dute Eskoziako Parlamentuak ez duela eskumenik bigarren galdeketara deitzeko lege proiektua onartzeko, Erresuma Batuaren batasunarekin zerikusia duelako.

Kolpe gogorra hartu dute Eskoziako Gobernuak eta Eskoziako independentistek: Erresuma Batuko Auzitegi Gorenak ebatzi du Eskoziako Parlamentuak ez duela eskumenik Londresen baimenik gabe independentzia erreferendum bati buruzko legeak egiteko. Edinburgok aurkezturiko lege proiektuak Erresuma Batuaren batasunarekin zerikusia duela argudiatuta, bost epaileek aho batez adierazi dute soilik Westminsterrek ahal duela afera horretaz erabaki eta, hortaz, Eskoziako diputatuek ezin dutela bozkatu bigarren independentzia galdeketara deitzeko testu horretaz.

Robert Reed Goreneko presidenteak eman du erabakiaren berri, eta argudiatu du Eskoziak, bere autonomia estatusaren bitartez, eskumen «mugatuak» dituela; hau da, ezin duela egin erreserbaturiko auzien inguruko legerik. Erreserbaturiko auziak soilik Erresuma Batuko Parlamentuaren esku dauden eskumenak eta aferak dira; batasuna, defentsa, atzerri politika eta moneta, esaterako.

Hori zen, hain justu, eztabaidaren funtsa: Eskoziako Gobernuak aurkezturiko lege proiektuak zerikusirik ba ote zuen Erresuma Batuaren batasunarekin. Kontsulta moduko eta ondorio legalik gabeko erreferendum batera deitzeko proposamena eginda, Edinburgok argudiatu zuen baiezkoak irabazita ere galdeketak ez zuela ondorio legalik eragingo, eta, hortaz, Erresuma Batuaren batasuna bere horretan mantenduko litzatekeela.

Goreneko epaileek, ordea, uste dute baietz, lege proiektu horren «asmoa independentzia erreferendum bat egitea eta batasuna amaitzea» dela eta, hortaz, batasunarekin zerikusia duela; hau da, erreserbaturiko auzi batekin. «[Galdeketak] Ondorio politiko garrantzitsuak izango lituzke erreserbaturiko auzi batean», Reedek epaileen izenean azaldu duenez.

Hori baitzen eztabaidako beste gakoetako bat: kontsulta moduko galdeketa horrek zer ondorio izango zituen. Erresuma Batuko Gorenarentzat, ezinbestekoa zen, «ondorio legalak» aintzat hartzeaz gain, «ondorio praktikoak» ere aztertzea, eta horregatik erabaki du Edinburgok aurkezturiko lege proiektuak ezin duela aurrera egin Eskoziako Parlamentuan.

Nicola Sturgeon Eskoziako lehen ministroak Twitter sare sozialaren bidez eman du lehen erantzuna, eta esan du erabakia «etsigarria» dela, baina «onartzen» duela. Hori bai, adierazi du Goreneko epaileek «soilik legedia interpretatu» dutela: «Westminsterren baimenik gabe Eskoziari bere etorkizuna aukeratzen uzten ez dion legeak agerian utzi du mito bat dela Erresuma Batua elkartze boluntario bat delako nozio oro, eta hori independentziaren aldeko argudio bat da».

Gerora, agerraldi batean, baieztatu egin du iragan ekainean jakinarazitako bide orria: Gorenak ezezkoa eman duenez, Erresuma Batuko Komunen Ganberarako hauteskundeak —printzipioz, 2024 amaieran edo 2025 hasieran egitekoak direnak— independentziari buruzkoak bilakatuko dituztela. Hau da, «de facto erreferendum bat» izango direla, «Eskoziak herrialde independente bat» izan behar duen edo ez duen erabakitzeko.

SNPren ezohiko kongresu bat 2023 hasieran

Eskoziako lehen ministroak esan du SNP Eskoziako Alderdi Nazionalak ezohiko kongresu bat egingo duela 2023 hasieran, eta horretan erabakiko duela nola joko dituzten boz horiek de facto-ko galdeketatzat: «SNP ez da erreferendumaren bidea abandonatzen ari. Westminster ari da blokeatzen».

Hori bai, bien bitarterako, Sturgeonek esan du oraindik ere prest dagoela Erresuma Batuko Gobernuarekin erreferendum adostu bat lortzeko, eta berretsi du hori dela lehenesten duen bidea; halere, azaldu du jakitun dagoela zein den Londresen jarrera, eta horregatik prestatuko dutela bozen hauteskundeen araberako bide hori.

Gehiengo independentista bat nork eta zenbat botok osatuko luketen galdetuta, Eskoziako lehen ministroak ez du erantzun argirik eman, argudiatuta hori SNPk erabakiko duela ezohiko kongresuan. Eskoziako Parlamentuan Alderdi Berdeak ere ordezkaritza du, eta Eskoziako koalizio gobernuaren parte da, SNPrekin batera; horiez gain, Alex Salmond Eskoziako gobernuburu ohi eta Alba Alderdiak jasoko lukeen babesa ere kontuan hartu ala ez erabaki beharko du Sturgeonen alderdiak.

Gorenaren erabakiari buruzko erreakzioen artean, independentisten artean, Salmond bera agertu da kritikoen gertaturikoarekin. Eskoziako lehen ministroari egotzi dio Erresuma Batutik ateratzearen aldekoak «kale itsu batera» eraman dituela, eta ekintzaileak deitu ditu «ekintzarako eta protestarako herri kanpaina bat» abiatzera: «Eskoziaren etorkizuna berriz ere jarri behar da Eskoziaren eskuetan, ez Londresko parlamentu edo auzitegi baten eskuetan».

Horren inguruan, Time for Scotland eta Europe for Scotland independentziaren aldeko taldeek zenbait elkarretaratze antolatu dituzte gaurko; zehazki, Eskoziako hamabost hiri eta herritan —tartean, Edinburgo eta Aberdeen—, eta Europako sei hiriburutan —Bruselan, Parisen eta Berlinen, esaterako—. Gorenaren erabakia jakin aurretik antolatu zituzten, eta, epaileek esandakoa jakin ondoren, are gehiago ugaritu dituzte horietan parte hartzeko mezuak.

Unionisten artean, aldiz, poza da nagusi. Alister Jack Erresuma Batuaren Eskoziarako ministroak Eskoziako Parlamentuari eskatu dio alde batera uzteko independentziaren afera, eta herritarrei «gehien axola zaien» auzietan arreta jartzeko. Zehaztu duenez, Edinburgorekin elkarlanean jarraituko dute «erronka eta helburu komunei» aurre egiteko, gerora Erresuma Batuko Komunen Ganberan Rishi Sunak Erresuma Batuko lehen ministroak baieztatu duen modura. «Gorenaren iritzia argia eta behin betikoa da», adierazi du Sunakek.

Bide beretik, Anas Sarwar Eskoziako Alderdi Laboristaren buruzagiak esan du Eskoziako herritarrek «aldaketa bat» nahi dutela, baina «ez beste erreferendum bat, edo independentzia»; horregatik, argudiatu du orain arazoak konpontzeko garaia dela, eta adibidetzat jarri ditu osasun sistema hobetzea eta bizitzaren garestitzeari begirako erabakiak hartzea.

Edinburgok datorren urriaren 19an nahi zuen galdeketa

Sturgeonek ekainaren 29an eman zuen orain arteko bide orririk argienaren berri independentziaren auzian: bigarren erreferenduma 2023ko urriaren 19an egitea proposatu zuen, eta argitara atera zuen hori arautzeko eta antolatzeko lege proiektua. Horrekin batera, jakinarazi zuen Gorenari iritzia eskatuko ziotela aferaz, eta horren ondorio izan da gaur jakinarazitako erabakia.

Berez, Eskoziako lehen ministroak 2014ko metodoa erabili nahi du berriz: Londresek baiezkoa ematea 30 Sekzioa aktibatzeari, eta, beraz, Erresuma Batuak behin-behinean ematea Eskoziari bigarren independentzia erreferenduma antolatzeko eskumenak. Baina orain arte ezezkoa eman dio Londresek, Theresa May, Boris Johnson, Liz Truss edo Sunak lehen ministro izanda ere.

Lehen galdeketa 2014ko irailaren 18an egin zuten, eta Erresuma Batuan geratzearen aldeko jarrera gailendu zen, botoen %55,3 bilduta. «Belaunaldi baterako galdeketatzat» jo zuten denek, baina brexit-aren ondorioz egoera aldatu dela argudiatu dute independentistek, unionisten galdeketa hartako argudio nagusietako bat izan baitzen Eskozia Europako Batasunetik aterako zela herrialde independente bilakatuz gero.


Summary: Gutxienez zazpi pertsona hil dira AEBetan, tiroketa batean. Virginia estatuko merkataritza gune batean gertatu da erasoa. Poliziaren lehen hipotesien arabera, denda bateko gainbegiratzaileak tiro egin die enplegatu batzuei, eta gero bere buruaz beste egin du.

Hildakoak eragin dituen beste tiroketa bat gertatu da AEBetan. Virginia estatuko Chesapeake herrian izan da, goizaldean, merkataritza gune batean. Sei pertsona hil ditu merkataritza gune horretako langile batek, eta gero bere buruaz beste egin du, hango Poliziak jakinarazi duenez. Zaurituak lau dira, eta ospitaleratuta daude.

Poliziak agerraldi bat egin du gertatutakoari buruz hitz egiteko, eta adierazi du 22:12 zirenean —sei ordu beranduago Euskal Herrian— telefono dei bat jaso zuela gertatutakoari buruz ohartaraziz. Mark Soleski Chesapeakeko Poliziako buruak esan du minutu batzuk geroago heldu zirela, merkataritza gunea irekita zegoela artean, eta ustez tiro egin zuen pertsona hilda topatu zutela. Haien hipotesi nagusiaren arabera, ustezko erasotzailea suizidatu egin zen.

Zehaztu dute pistola bat erabili zuela tiro egiteko, baina ez dute baieztatu merkataritza guneko gainbegiratzaileetako bat ote zen. Lekuko batzuek hedabideetan adierazi dutenez, ordea, gainbegiratzaileetako bat zen, eta atseden hartzeko gune batera sartu zen, eta han egin zien tiro enplegatuei. «Ez zuen hitz bat bera ere esan. Sartu eta tiroka hasi zen», esan du lekuko batek, ABC telebista katean. «Munduak guztiak zuen, badakizu,zerbait esateko gainbegiratzaile horri buruz». Poliziaren buruak azpimarratu du, ordea, froga guztiak aztertu beharko direla eta lekukoekin hitz egin beharko dutela xehetasun gehiago emateko.

Chesapeake Virginia estatuaren hego-ekialdean dago, eta 250.000 bat biztanle ditu. Virginia Beachekin eta Norfolkekin batera, metropolialde bat osatzen du Ozeano Atlantikoaren kostaldean.

Joe Biden AEBetako Gobernuko presidenteak adierazi du «izugarria» dela gertatutakoa, «inongo zentzurik gabeko ekintza biolento bat». Ohar batean deitu du «nazio gisa» bat egitera gisa horretako gertakariei aurre egite aldera, eta gogorarazi du Ordezkarien Ganberak armen salmenta arautzen duen lege bat onartu zuela ekainean. «Ez da nahikoa. Neurri gehiago hartu behar ditugu», esan du.

Coloradoko erasoa

Joan den larunbatean bertan antzeko beste tiroketa bat gertatu zen Colorado estatuko Colorado Springs hiriko klub batean. LGTBI kolektiboko jendea joaten da batez ere hara, eta pertsona batek bost lagun hil eta beste zenbat zauritu zituen, tiroz. 22 urteko gizon bat atxilotu dute gertakariaren harira, eta bost hilketa egitea leporatzen diote.

Polizia indarrek bazuten atxilotuaren berri aurretik ere. Izan ere, iaz atxilotu egin zuten, haren amak salatuta; haren esanetan, mehatxu egin zion esanez bonba batekin edo beste arma batzuekin eraso egingo ziola. Orain, sare sozialetan bolo-bolo dabilen galdera da ea Poliziek zergatik ez zizkioten armak kendu.


Summary: FIFAren zentsura ahoa estaliz salatu dute Alemaniako jokalariek. Manuel Neuerrek ez du ostadarraren besokoa jarri; bai, ordea, Nancy Faeser Alemaniako Barne ministroak, harmailan.

Alemaniaren eta Japoniaren arteko partida hasi aurretik, ahoa itxiz egin dute protesta jokalari alemanek, FIFAk ez dielako utzi «One Love» dioen ostadarraren besokoa jartzen. Hori eramanez gero txartel horia aterako ziela mehatxu egin die taldeei. Manuel Neuer Alemaniako kapitainak, beraz, «No Discrimination» dioen besokoa jarrita hasi du partida. Hala ere, besokoa ezkutuan zuela irten da zelaira, eta, horregatik, Zachari Zeegelaar epailea atezain alemanarengana hurbildu da partida hasi aurretik, ostadarraren besokoa ez zuela egiaztatzeko. Hala, Neuer Herbehereetako, Galesko, Ingalaterrako eta Danimarkako kapitainei batu zaie, denek egin baitiote uko azkenean ostadarraren besokoa jartzeari.

Hala ere, Nancy Faeser Alemaniako Barne Ministroak jantzi du «One Love» besokoa harmailan, Gianni Infantino FIFAko presidentearen ondoan.

Alemaniako Futbol Federazioak protestaren zergatiak azaldu ditu Twitterren. Diotenez, ostadarraren besokoa eramatearen asmoa ez zen «adierazpen politiko» bat egitea; izan ere, haientzat giza eskubideak «ezin dira negoziatu». Hori dela eta, besokoa erabiltzea galaraztea haiei «ahotsa kentzea» dela esan dute, eta aurrerantzean ere jarrera bera izango dutela gehitu.

Alemania, auzitara

Qatarko Munduko Kopako polemika nagusiak bizirik jarraitzen du, Alemaniak KAA Kirolaren Arbitraje Auzitegira jo baitu FIFAren aurka. Izan ere, FIFAk txartel horia ateratzeko mehatxua egin zien «One Love» dioen ostadarraren besokoa eraman nahi zuten herrialdeetako kapitainei —Alemania, Ingalaterra, Gales, Herbehereak, Suitza, Danimarka eta Belgika—, eta selekzioek erabaki dute besokoa ez janztea. Hasieran, isunei aurre egiteko prest zeudela adierazi zuten zazpi herrialdeek, baina FIFAk, zigor ekonomikoen alde egin ordez, kirol zigorren alde egin du, eta atzera egin dute zazpiek. Horren ordez, «No Discrimination» dioen besokoa daramate.

Alemaniak, baina, ostadarraren besokoa eraman nahi du igandeko bigarren jardunaldian; horregatik jo dute KAAra. DFB Alemaniako Futbol Federazioaren bozeramaileak, Stefan Simonek, Bild hedabideari adierazi dio helegite horren bidez jakin nahi dutela ea FIFAren prozedura «zilegia» izan den ala ez. DFBren presidenteak ere FIFAren aurka hitz egin du: «Nire ustez, debekua FIFAren indar erakustaldi bat da. Frustragarria da, eta Munduko Koparen historian inoiz ez da halakorik gertatu».

Babesleak galtzen

«One Love» kanpainarekin bat egin duten zazpi herrialdeek amore egin dute FIFAren presioengatik, eta integritate falta hori emaitzak ematen ari da. Izan ere, REWE supermerkatu kateak bertan behera utzi du Alemaniako selekzioarekin duen babesletza akordioa. Orain KAAk erabaki beharko du Alemaniaren edo FIFAren alde egiten duen.


Summary: Aldekoak esan du «bizikidetzaren errespetuagatik» kendu zituztela EITBren webgunetik Ion Paroti eskainitako bertsoak. Vox taldeak eskatuta azalpenak eman ditu EITBren zuzendari nagusiak Eusko Legebiltzarrean. Aldekoak esan du EITBko profesionalen «aniztasuna» oinarri hartuta, «balio etiko eta juridikoak» bermatuta lan egiten jarraituko dutela.

Urriaren 14an Maddalen Arzallus bertsolari eta aurkezleak Ion Parot euskal preso ohia hizpide hartuta bertsoak kantatu zituen Euskadi Irratiko Faktoria saioan. Eztabaida sortu zuen horrek: hainbat erabiltzailek salatu zuten «terrorismoari gorazarre» egiten ziotela bertso horiek, eta hedabide publiko batean ez litzatekeela hori onartu beharko. Baina ez zen hura izan polemika bakarra. EITBk bideoa bere webgunetik kendu zuen handik gutxira eta horrek ere kritika ugari eragin zituen; askok zentsuratzat jo zuten. Gertatutakoaren inguruan azalpenak eman ditu gaur Andoni Aldekoa EITBren zuzendari nagusiak Eusko Legebiltzarrean, Vox taldeak eskatuta. Aldekoak azaldu du Maddalen Arzallusen bideoa EITBren webgunera igo eta sare sozialetan zabaldu bezain pronto hartu zela hura erretiratzeko erabakia, bi arrazoirengatik: Terrorismoaren Biktimen legearen aurka zihoalako eta EITBk «bizikidetza sustatzeko» konpromisoa duelako. «Zuzendari nagusia naizen aldetik, ziur nago EITBk argi eta garbi jardun behar duela halako egoeratan eta ekintzaren batek biktimaren bat mindu dezakeela ikusiz gero, saihestu behar duela», azpimarratu du. Aldekoak behin baino gehiagotan esan du EITB engaiatuta dagoela «aniztasunarekin», baina beti «bizikidetzaren errespetua» oinarri hartuta. «Nire nahia da EITBko profesionalek euren lana askatasunez egiten jarraitzea, beti ere printzipio etiko eta juridikoak bermatuta». Horrez gain gaineratu du ezin duela bermatu horrelako kasuak ez direla berriro gertatuko, «EITB erakunde erraldoia» delako. Bertsoak kantatu dituzte Aldekoaren azalpenak amaituta, taldeek parte hartu dute. Josu Estarrona EH Bilduko legebiltzarkideak hitza hartu duenean, Arzallusen bertsoa kantatzeari ekin dio eta une horretan Vox-eko ordezkari Amaia Martinezek esan du hori «errespetu falta» bat zela eta batzordetik alde egin du.


Summary: Bi bonbak eztanda egin dute Jerusalemen, eta pertsona bat hil da. Bi autobus geltokitan gertatu dira erasoak. Inork ez du erasoa bere gain hartu. Hamasek «operazio heroikoa» txalotu du, eta nabarmendu «[Israelen] okupazioaren eta kolonoen krimenen ondorioa» dela.

Pertsona bat hil da eta gutxienez hamalau zauritu dira Jerusalemen, bi bonbak eztanda egin ondoren. Erasoetako bat hiriaren iparraldean gertatu da, 07:00etan —ordu bat gutxiago Euskal Herrian—, eta bestea ekialdean, lurralde okupatuan. Biak ala biak autobus geltokietan izan dira. Poliziaren lehen hipotesien arabera, «eraso terrorista bat» izan da; hau da, azken urteotan hirian gertatutako molde horretako aurrenekoa litzateke.

2000 eta 2005 arteko intifadan ohikoak izan ziren autobusen aurkako erasoak; gehienetan, ekintzaile suizidek egindakoak. Inork ez du gaurko erasoa bere gain hartu. Hamas mugimendu islamistak —Gaza kontrolatzen du 2007tik—, hori bai, «operazio heroikoa» txalotu du ohar batean, eta nabarmendu du gertatutakoa «[Israelen] okupazioaren eta kolonoen krimenen ondorioa» dela. Hamasek berak, hain justu, hamasei pertsona zauritu zituen 2016an Jerusalemen, autobus batean bonba bat leherrarazita.

Eta Israelgo armadak beste gazte palestinar bat hil du gaur Nablus hirian, Zisjordania iparraldean, tiroz. Hori jakinarazi du Palestinako Osasun Ministerioak. 2006az geroztiko urterik odoltsuena izaten ari da aurtengoa Israelen eta Palestinaren arteko gatazkari dagokionez. Iturri ofizialen arabera, 130 palestinar baino gehiago hil dira Zisjordanian eta Jerusalem okupatuan, eta 29 israeldar ere hil dituzte erasoetan. Gainera, beste 49 pertsona hil zituen Israelek, abuztuan, Gaza bonbardatu zuenean.


Kutxabank Euskaraldiarekin

Summary: Kutxabank Euskaraldiarekin. Euskaraldian parte hartzeaz gain, Kutxabankek euskararen alde lan egiten du urte osoan. Egunerokoan, bezeroek nahiz langileek bermatua dute euskaraz jarduteko aukera.

Aurtengo Euskaraldia, euskararen erabilera aktibatzeko ariketa, azaroaren 18tik abenduaren 2ra egingo den arren, maiatzean hasi zen Kutxabanken ibilbidea. Izan ere, entitateek hilabete horretan izena eman zuten eta Kutxabankek, euskararen erabileraren aldeko konpromisoaren erakusgarri, ez zuen zalantzarik izan izena emateko.

Hortik aurrera, 2022ko Euskaraldiaren lehen taupadak hasi ziren Kutxabanken. Euskaraldiaren aurkezpen ekitaldietan parte hartzea egokitu zitzaion lehenik. Donostian izan zen aurkezpen ekitaldian, Birjiña Arzallus izan zen, Donostialdeko eskualde arduraduna. Eta herrietako batzordeek egin zituzten aurkezpen ekitaldietan, berriz, bulegoetako arduradunek hartu zuten parte.

Uztailean, Euskaltzaindiaren egoitzan, finantza etxeek Euskaraldiarekin bat egiteko ekitaldia egin zuten, eta han egon zen Jaione Lamy Kutxabanken Banka Instituzionaleko zuzendaria, bankuaren konpromisoa azaltzeko. Bertan parte hartu zutenek erronka berriei aurre egiteko konpromisoa azaldu zuten, bakoitzaren erakundeen baitan lehenik, ariguneen berritze eta identifikazio lanak abiatzeko, eta aurrerago, norbanakoen izen ematea sustatu eta Euskaraldia behar bezala egin ahal izateko.

Lankideek Intraneteko albistegiaren bidez izan dute emandako pauso horien guztien berri, eta udako hilabeteak pasata ekin zitzaien Kutxabanken ariguneen berritze eta identifikazio lanei, iraila abiatzearekin batera; eta hilaren amaieran, berriz, ariguneetan parte hartuko ez duten norbanakoen izen ematea sustatzeko lanei.

Hilabete hauetan kanpora begira ere konpromisoa erakusteko lanean jardun du Kutxabankek, ariketak dirauen bitartean, bulegoetako erakusleihoetako publizitatea eta kutxazainetan, webguneetan eta sare sozialetan jarriko diren euskarriak prestatzen. Izan ere, euskal gizartean gertatzen ari den ariketarekiko konplizitatea azaldu nahi du, euskararen biziberritzerako aurrerapausoak elkarlanean emateko.

Lankideak, bezeroak eta herritarrak ere parte hartzera animatzeko egindako lan hori guztia azaroaren 18tik abenduaren 2ra arte azaleratuko da Kutxabanken.

Euskararen aldeko apustua

Euskaraldiaz gain, Kutxabankek Euskararen aldeko lana egiten du urte osoan. Egunerokoan, bezeroek bezala langileek ere, hizkuntza hobetsia hautatzeko aukera tarteko, euskaraz jarduteko aukera bermatuta dute, goizero, lanpostura euskaraz konektatzeko aukerari esker, eta, ondorioz, lan egiteko tresna gehienak euskaraz erabil ditzakete.

Intraneta, eguneroko oinarrizko tresna eta barne albisteak argitaratzen dituen kanala, bi hizkuntzatan garatuta dago. Intranetean, gainera, Kutxabankek bulegoak dituen lurraldeetako hizkuntza ofizialen zein nazioarteko hizkuntzen egunak gogoratzeko albisteak eta erreportajeak argitaratzen dira, entitateak hizkuntzekiko duen sentsibilitatearen erakusgarri.

Langileek haiei eskainitako trebakuntzako ikastaro ugari euskaraz egiteko aukera dute, eta 2022an, gainera, Hizkuntza Politika Ikastaroa eskaini zaie langile guztiei, etxe barruko arauak ezagutu eta nola jokatu ikasteko.

Bezeroei begira, publizitatea, kanal eta ordainbide guztiak, zerbitzu-kontratuak, eta komunikazioak, orokorrean, bezeroak berak hobetsitako hizkuntza garatu eta eskaintzeko aukera dute eta horren inguruan etengabeko hobekuntza lanak egiten ditu entitateak.

Egunerokoaz gain, urtebete da urrian Kutxabankek akordioa sinatu zuela Uemarekin (Udalerri Euskaldunen Mankomunitatea), 44 udalerritako alkateekin eta beste erakunde batzuekin batera, finantzen arloan euskararen erabilera sustatzeko.

Eduardo Ruiz de Gordejuela, Kutxabankeko Xehekako Negozioaren zuzendaria izan zen ordezkaria Uemarekin sinatutako akordio berrian. Akordio horren helburua bezeroek finantza-erakundeekin dituzten harremanetan euskararen erabilera areagotzea da, betiere haien hizkuntza eskubideak bermatuz.

Eduardo Ruiz de Gordejuelak bere hitzaldian azpimarratu zuenez, «Kutxabank, bere sorreratik, bezeroentzako zerbitzuaren kalitatea hobetzeko lanean ari da, eta gure ustez, zerbitzua euskaraz emateak zerbitzuaren kalitate maila gorenera eraman gaitzake». Gainera, azaldu zuen akordio hori ez dela aurrekoaren jarraipena, eraginkortasunean irabazteko garapena baizik. «Uemarekiko akordioak hizkuntza kudeaketako prozesuetan trakzio lana sortzen du, hobeak izatea eta neurri zehatzak martxan jartzea eskatzen digu, eta horrek eragin positibo ukaezina du zerbitzuaren kalitatean». Era berean, Eduardok adierazi zuen Kutxabanken helburua dela «arreta berezia jartzea eguneroko gauza txikietan, hala nola, bezeroei egin beharreko lehen agurrean, bulegoko kideen arteko elkarrizketetan eta online bankaren eta kutxazainen euskarazko erabileran».

Eduardok berak ere 2022ko martxoan euskararen erabilera sustatzeko Eusko Jaurlaritzarekin sinatutako lankidetza hitzarmena berritu zuen. Euskadiko Artxibo Historikoaren egoitzan egin zen ekitaldian, Bingen Zupiria, Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politikarako Sailburua, eta hitzarmenera atxikitako beste bost finantza erakundeetako ordezkariak izan ziren.

Hitzarmenak jarraipena ematen dio 2007an lehengo aurrezki kutxek Eusko Jaurlaritzarekin lehenengoz sinatutako hitzarmenari, eta Kutxabankek 2015ean finantza entitate gehiagorekin berretsitakoari. Hitzarmenean lankidetza esparrua ezartzen da eta bezeroarekiko ahozko, idatzizko eta telematikako harreman guztietan euskarazko arreta bermatzeko konpromisoa jasotzen da.

Uemarekin eta Eusko Jaurlaritzarekin eguneratu dituen hitzarmenaz gain, Kutxabankek lankidetzan dihardu euskararen inguruan Gipuzkoako Foru Aldundiarekin eta Donostiako Udalarekin.

Lan asko egin da eta proiektu eta konpromiso asko daude martxan, dudarik gabe oraindik erronkak dauzka Kutxabankek eta ilusioz aurre egiten die.

Informazio gehiago bildu nahi izanez gero, bisitatu webgune hau: www.kutxabank.com


Summary: Disney Plusek ez du estreinatu 'Kote Cabezudo auziari' buruzko dokumental saioa. Gaur zen estreinatzekoa En el nombre de ellas dokumental saioa. Lau ataletan, Donostiako argazkilariaren biktima izan zirenak mintzo dira. Disneyk ez du argitu zergatik atzeratu duen estreinaldia.

Kote Cabezudo argazkilaria salatu zuten 22 emakumeetako batzuek baiezkoa eman zioten Sr. Mono ekoiztetxearen dokumental saio batean parte hartzeari. Eduardo Mendoza kazetariak zuzendutako En el nombre de ellas saioan jasotzen dira lekukotza horiek. Cabezudok nola bortxatu zituen kontatzen dute batzuek. Disney Plusek gaurko jarria zuen estreinaldi eguna, baina plataformak ez du bere zerbitzuan jarri.

BERRIAk artikulu bat argitaratu zuen joan den igandean dokumental saioaren inguruan, Mendozaren azalpenekin.

Ez dago argi zergatik ez duten estreinatu zegokion egunean. Mendozak ez du adierazpenik egin nahi izan horren inguruan. Eta Disneyko prentsa zerbitzuan aitortu dute estreinaldia ez dela gaur egin eta ezin dutela beste argibiderik eman.

Madrilgo egunkari baten arabera, «datozen egunetan» iritsiko da estreinaldia. Sr, Mono ekoiztetxeko ordezkari batek «arazo operatiboak» aipatu ditu kazeta horretan.

2018. urtean, Cuerdos de Atar ekoiztetxeak beste dokumental bat egin zuen Cabezudo auziaren inguruan. Mediaset komunikazio taldeari (Tele5) saldu zioten, baina ez dute oraindik eman.


Summary: Bigarren ezusteko handia Japoniak eman du. Japoniak 1-2 menderatu du Alemania. Moriyasu hautatzaileak atsedenaldian egindako sistema aldaketa gako izan da. Take Kubok lehen zatia jokatu du.

Ezustekoa Dohako Khalifa International futbol zelaian. Munduko Kopa honetako bigarren sorpresa handia Japoniak eman du, Alemania 1 eta 2 menderatuta. Hansi Flicken taldea lehen zatian nagusi izan bada ere, sistema aldatu ostean, bigarren zatian beste itxura bat eman du Hajime Moriyasuren selekzioak. Oldarkor aritu da, eta hamar minutuko tartean Gundoganek lehen zatian egindako gola irauli dute, Ritsu Doanen eta Takuma Asanoren golei esker. Aurrez, Alemaniak neurketa erabakitzeko hiru aukera on huts egin ditu, eta azken minutuetan Goretzkak berdinketa lortzeko baloi bat izan du.

Ondo eutsi dio Japoniak Hansi Flicken taldeari lehendabiziko minutuetan. Presioa zelai erditik atzera egin du Hajime Moriyasuren taldeak, baina, horren truke, barrutik jokatzea asko zaildu dio Alemaniari. Pixkanaka, ordea, bere burua are eta atzerago sartzera behartuta ikusi du Asiako selekzioak, eta alemaniarrak erraztasun handiagoarekin ailegatu dira area ingurura. Joshua Kimmichek izan du lehen aukera, baina Bayern Municheko erdilariaren jaurtiketari erantzun ona eman dio Gonda atezainak.

Ikusi gehiago: E multzoa: Japonia, fantasia egia bihurtzera

Jamal Musialaren eta Kimmichen mugimenduak ahaztu gabe, Daniel Raum ezker hegaleko jokalariak emandako sakontasunak eta anplitudeak sortu dizkio zailtasun gehien Japoniari. Halako batean, Kimmichen pase on bat aprobetxatuta, sukalderaino sartu da Leipzigeko atzelaria, eta Gonda atezainak penaltia egin dio. Gundoganek sartu du gola: 1-0, 32. minutuan. Alemaniarrak, aparteko erakustaldirik eman gabe, oso nagusi izan dira lehen zatian.

Partidaren norabidea aldatzeko asmoz, Moriyasu hautatzaileak sistema aldatu du atsedenaldian: Take Kubo kenduta, Alemaniaren gisara, hiru erdiko atzelarirekin jokatzera igaro da Japonia. Asmatu egin du, aldaketa horri esker, Japoniak nabarmen hobera egin baitu. Halere, Musialak, Gundoganek eta Gnabryk bigarrena egiteko aukera on bana izan dute.

Japonia, ordea, ez da kikildu, eta erasoan segitu du. Ahaleginak, gainera, sari handia izan du. Aurrena, 74. minutuan Itoren jaurtiketari erantzun bikaina eman dio Manuel Neuer atezainak, baina, ondoren, minutu eskas bat beranduago, ezin izan du ezer egin Ritsu Doanen golean: 1-1. Eta asiarrak ez dira horrekin konformatu. Takuma Asanok irauli du markagailua 83. minutuan, sakonean jasotako pase luze bat bikain aprobetxatuta. Sistema aldaketarekin ez ezik, Tomiyasu hautatzaileak zelairatu dituen jokalari guztiekin asmatu du. Azken minutuetan atzean sartu behar izan du Asiako selekzioak, eta Leon Goretzkak gertu izan du berdinketaren gola.

Kirol arlotik kanpo, giza eskubideen aldeko One Love kapitainaren besokoa eramateko debekua dela eta, partida hasierako argazkian, ahoa estaliz atera dira alemaniarrak, zentsura keinua eginez.


Paleoeuskaldunaren lagunik onena

Summary: Paleoeuskaldunaren lagunik onena. Txakurren historiaurreari ekarpen garrantzitsuak egin dizkiote azken urteotan Euskal Herrian topaturiko aztarnek. Urnietako txakurra duela bi urte, eta Zestoako txakurra oraingoan (Gipuzkoa).

Noski, izenburuko paleoeuskaldunarena anakronismo bat da. Adituak eztabaidan dabiltza duela 2.000 urteko baskoi zorionekoak euskaldunak ote ziren, eta ez daude ziurtatzeko paleolitoan gaurko Euskal Herrian bizi zirenak zein hizkuntzatan egiten zuten. Baina gauza bat ziurra da: haien etxeko zakurrek zaunka egiten zuten, gaurkoek bezala. Azken urteotan, bazterrotako zakur zaharrak protagonista izan dira munduan Canis lupus familiaris espeziearen historia biologikoa argitzeko eginiko ikerketetan.

«Europako etxe txakur zaharrenetariko bat Euskal Herrian bizi izan zen», ondorioztatu du EHUko zientzialari talde batek, aste honetan bertan ScienceDirect atarian argitaraturiko ikerketan. Duela 17.000 urteko humero hezur bat (aurreko hankako hezurra da) aztertu dute, eta ondorioztatu dute etxeko txakur batena zela.

Zestoako Erralla kobazuloan (Gipuzkoa) aurkitu zuen hezurra Jesus Altuna arkeologoak zuzenduriko talde batek, 1985. urtean. Ia osorik zegoen, eta ikusi zuten kanido batena zela. baina orduko teknologiak ez zuen aukerarik eman bereizteko otso, azeri, edo txakurren aztarnen artean, denak Canis familiakoak direlako.

EHUren Giza Biologia Ebolutiboko taldeak berriz aztertu du orain hezurra, Conchi de la Rua irakaslearen zuzendaritzapean. Haren formari erreparatu diote, karbono-14aren teknikaren bitartez zehaztu dute horren adina, eta haren DNA aztertu dute. Ondorioak: etxeko txakur bat zen, duela 17.410–17.096 urtekoa. «Beraz, Errallako txakurra Goi Paleolitoaren Madeleine aldian bizi izan zen, eta, horrenbestez, Europako etxeko txakur zaharrenetariko bat dela esan daiteke», adierazi dute.

«Emaitza hauek ikusita, litekeena da otsoaren etxekotzea orain arte uste zen baino lehenago gertatu izana, Mendebaldeko Europan behintzat», adierazi du De la Ruak.

Txakur motak

Beraz, ordurako bazen txakurra gizakiaren lagunik onena, edo onenetakoa behintzat. Baina bazeuden ordurako txakur motak, gaur artzain txakurrak, labritak eta modako border collie-ak dauden bezala?

2020an, Historiaurreko txakurren jatorria eta ondare genetikoa nazioarteko ikerketaren emaitzak argitaratu zituen Science aldizkariak. Historiaurreko 27 txakurren DNA aztertu zuten, Europako, Ekialde Hurbileko eta Siberiako aztarnategietako hezurretatik ateratako laginetatik.

Ondorioztatu zutenez, bazeuden zenbait txakur mota Izotz Aroan, duela 11.000 urte baino gehiago, hau da, gizakiek beste animaliarik etxekotu baino lehen. Jatorri genetiko ezberdineko gutxienez bost txakur mota bazeudela frogatu zuten.

Azterketa egiteko, Urnietako Marizulo harpean topaturiko txakur baten aztarna erabili zuten, beste askoren artean. Jose Migel Barandiaranek 1962 eta 1967 bitartean induskatu zuen kobazulo hori. Marizuloko txakurra «ertaina» zen, 15-20 kg artekoa.

Baina txakur hori Zestoan topaturikoaren ondorengoa ote zen? Antza denez, ez. Izan ere, duela 4.000-5.000 urte baino lehen, Europan txakur mota asko zeuden, baina historiaren une batean, aniztasun hori galdu egin zen, eta gaurko Europako txakur guztiek aurrera egin zuen txakur mota azpitalde estu batetik datoz, ziurrenera kontinentera gero sarturiko gizataldeek eurekin ekarritakoak.

Beraz, Europako etxeko txakur zaharrenetariko bat Euskal Herrian bizi izan zen, bai, baina, ziurrenera, Zestoako Errallako zakurra ez zen Pinttoren birramona.


Summary: Rocketik «harago» jo du Gatibuk 'EH Distopikala' diskoa osatzeko. Besteak beste, erritmo latino eta afrikarrak, musika elektronikoa eta funk doinuak uztartu ditu taldeak bere estudioko hamargarren diskoa osatzeko. Etzi zabalduko dute osorik sareetan, eta martxoaren 18an aurkeztuko dute zuzenean, Bilbo Arenan.

Surfistak Oñatiko plazan, marea noiz igoko, Muxikako sumendiak utzi berri dio sua jaurtitzeari, Maracuja sagardo denboraldia hasi berri Astigarragan, eskumuturrekodun oporlekuak Urdaibain, koalak Iratiko eukalipto basoetan, jatorrizko izendapena duten marihuana haztegiak Araban, abenduko zubi beroan Feria de Abril Durangon, eta elurte bat ikusi zuen azken euskal herritarraren heriotza. 2060. urteko Euskal Herria irudikatu du Gatibu taldeak bere estudioko hamargarren diskoari izena ematen dion kantan, eta horregatik izena: EH Distopikala. Erdi tropikala, eta erdi distopikoa baita diskoa bera ere. Hain zuzen ere, bi mutur horiekin osatu dituztelako zazpi abestiak. Gardenki «alaia» baita musika, taldekideen hitzetan, eta, poz horrekin kontraste eginez, maiz, «azidoak» direlako hitzak.

Rocketik «harago» jotzea izan da Gatiburen erronka, Haimar Arejita gitarra jotzaileak azaldu duenez, eta erabat itxi gabe utzi duen adjektibo zein estilo zerrenda luze batekin osatu du gero diskoaren aurkezpena. «Hau da EH Distopikala, disko dantzagarria, alaia, tropikala, baditu erritmo latino eta afrikarrak, pixka bat funkia da, erritmo beltzez osatutakoa..., besteak beste». Etzi zabalduko dute lan osoa sareetan, baina jadanik eman dute argitara Arejitak deskribatutako hibridatze horren lekukotza ematen duen lehen singlea: Ezin disimulatu.

CD eta kasete formatuan kaleratuko dute lana, Durangoko Azokan ere izango dira, biniloan ere aterako dute aurrerago, eta martxoaren 18an emango dute lehen aurkezpen kontzertua Bilbo Arenan. Udara bitartean, gainera, hori izango da Euskal Herrian emango duten emanaldi bakarra. 7.500 ikusle hartzen ditu aretoak, guztira, eta jadanik pistako sarrera guztiak salduta dituzte.

Kazetarientzako ere egin dute diskoaren entzunaldi berezi bat Bilbo Arenako prentsa aretoan, eta Gatiburen sinadura daramaten kantak izan arren, lehen kolpean identifika daiteke taldearen erritmo eta sonoritate berriak bilatzeko gogoa. Distortsio tanta bakar bat ere gabe doaz zazpi kantuak, esaterako, eta afrikar doinuko gitarra garbiekin eta erritmo latinoek daramatzate maiz abestiek. «Guk ez dugu estilo bat inoiz jorratzen era ortodoxo edo puru batean», azaldu du Arejitak. «Ez dugu nahi, ez zaigu gustatzen, eta gure erara egiten dugu, gure akatsekin, eta gure zigiluarekin. Horregatik errekonozitzen da Gatibu dela, nahiz eta beste diskoez oso bestelakoa izan».

Bi kolpetan

Uda aurretik grabatu zituzten lehen bi abestiak Gironako Music Lan estudioan (Katalunian). Diskoa zabaltzen duen Bizikleta hartu ta banoie izen zen haietako bata, eta single modura kaleratutako Ezin disimulatu izan zen bestea. Bi kanta horiek markatu diete disko osorako lerroa. Uztailean jo zuten bigarrenez Kataluniara gainerako bost abestiak grabatzera. Jordi Mora aritu da soinu ingeniari lanetan, eta Emili Bosch B1no talde elektronikoko kidea izan dute ekoizle.

Arejitak azaldu duenez, besteak beste, Kataluniako estudio horretan grabatu dituzte beren lanetako batzuk Fito y los Fitipaldis-ek, Shakira-k zein Jarabe de Palo-k. «Oso toki ona da», laburtu du. Eta, hasieratik, argi izan zuten Boschen izena ere ekoizpen lanetarako. «Nahi genuen jende gaztearen inplikazioa, esperientzia gutxiko ekoizle ilusionatu bat», azaldu du. Sintetizadore batzuk ere berak grabatu ditu, gainera.

Bederatziko handia

Alex Sardui abeslariak, Gaizka Salazar bateria jotzaileak eta Arejitak osatzen dute Gatiburen muina egun, baina musikari talde zabalagoa izan dute ondoan diskoa grabatzeko: Ekain Alzola baxu jotzailea, Marc Clos eta Elisenda Fabregas perkusio jotzaileak, eta Albert Costak, Marinu Feliuk eta Genis Bou haize hirukoteak ere hartu dute parte. Bestetik, Juantxo Skalari abeslariaren eta Nerea Reparaz kazetariaren kolaborazioa ere izan dute EH Distopikala kantuan.

Zuzeneko handietarako talde handi horrekin joatea da Gatibukoen asmoa. Bederatzi musikari izango dituzte, esaterako, Bilbo Arenan emango duten kontzertuan, baina zalantza dute kontzertu txikiagoetara ere talde osoarekin joaterik izango ote duten. Onartu dutenez, «fantasia guztiei» leku egitea izan baita haien asmoa diskoan, eta gerorako utzi baitute proposamen hori agertokietara nola eraman pentsatzea. Une honetarako, zehazki.


Summary: Tapiak aitortu du Zubietako erraustegiak ez dituela betetzen Ingurumen Baimen Bateratuak eskatzen dituen baldintzak. Adierazi du URAk zigor espediente bat zabaldu diola Zubietako erraustegia kudeatzen duen GHK-ri, Arkaitzerrekako kutsaduragatik

Duela aste batzuk Gipuzkoako Hondakinen Kontsortzioak ziurtatu zuen Zubietako erraustegiak «zehatz-mehatz» betetzen dituela Eusko Jaurlaritzako Ingurumen Baimen Bateratuak eskatzen dituen baldintza guztiak, «Europako beste instalazio askotan baino zorrotzagoak» izan arren. Arantxa Tapiak, ordea, horren kontrakoa esan zuen atzo Legebiltzarrean, Miren Gorrotxategi Elkarrekin Podemos-IUko legebiltzarkidearen galderei erantzunez: aitortu zuen gehiegizko isuriak daudenean ez dagoela sistemarik erretzea automatikoki geratzeko; GuraSOSek duela aste batzuk salatu zuen bezala.

Tapiak azaldu zuen ez dagoela isuri horiek gelditzeko sistema automatikorik, eta bertako langile baten esku geratzen dela isuri horien maila kontrolatu eta gelditzea. Azalpen bera eman zuen GHK-k 2020ko otsailean, sistema horri buruz galdetu zitzaionean. Hala eta guztiz ere, urte bereko ekainean Jaurlaritzako Ingurumen Sailak erraustegiari ingurumen baimena ematea adostu zuen. Horri buruz galdetuta, Arantxa Tapiak esan du orduko hartan «baimen hori arau guztiak beteta» eman zitzaiola erraustegiari.

URAren zigorra

Erraustegiaren ondoan dagoen Arkaitzerrekako errekastoaz ere hitz egin du Tapiak. Aitortu du errekasto horretan legezkoa dena baino kopuru handiagoetan aurkitu dituztela metal astunak, amonioa eta bestelako substantzia batzuk, eta, horregatik, URAk zigor espediente bat zabaldu diola GHKri. Arrasto horiek aurkitu dituztela erakusten dute GHKren aginduz egindako SGS eta IDOMeko txostenek 2019az geroztik, baina orain arte Tapiak ez du aitortu kutsadura hori dagoenik.

Bestalde, isuri arriskutsuak kanpora jariatzen dituen tuturik ez dagoela ere esan zuen Tapiak. BERRIAk, ordea, irailean argitaratu zituen Zubietako bi errauste lerroetan likidoak husteko drainatze tutuak eraiki zituztela erakusten duten irudiak. Baimenik gabe eraiki zituzten gainera, eta lehen suzko probak hasi ostean. Baliteke horiek eragin izana erraustegiaren inguruan atzeman duten kutsadura.


Summary: Sexu jazarpenaren aurkako neurriak negoziazio kolektiboan txertatzea galdegin du ELAk. Prekaritateari buruzko kanpainaren barruan egindako inkesta batean, 183 jazarpen kasu antzeman ditu sindikatuak. Enpresa gehienek protokolorik ez dutela salatu du.

Lan eremuan sexu jazarpena pairatu duten emakumeei «ahotsa eta aitortza» emango die ELAk ostiralean, indarkeria matxistaren aurkako egunaren harira Agurainen (Araba) egingo duen ekitaldian. Sexu jazarpena lantokietan, sekretu kolektiboa lelopean, arreta berezia jarri nahi dio sindikatuak gaiari, besteak beste, datu kezkagarriak iritsi zaizkiolako eskuartera: prekaritatearen inguruko kanpainaren barruan egindako galdetegi batean, 183 jazarpen kasuren berri eman dute emakumezko langileek eurek. Enpresei eta erakunde publikoei neurriak eskatu dizkie ELAk, eta halakoak negoziazio kolektiboan txertatzea galdegin du: «Ezinbesteko aldarria izan behar du».

Izan ere, enpresetan ia ez dago bortizkeria molde hori atzemateko eta jorratzeko neurri loteslerik, sindikatuko Genero Ataleko kide Jone Bengoetxeak salatu duenez: «Ez dira martxan jartzen sexu jazarpenaren aurkako prebentzio eta aktuazio protokoloak, ezta horiek eskatzen dituzten baliabideak ere». Zehaztu du enpresak behartuta daudela halako protokolo bat izatera, baina ez erregistratzera, eta lan ikuskaritzak ez duela jardun hori kontrolatzen: «Ez diete isunik jartzen protokolorik ez daukaten edo betetzen ez duten enpresei».

Ondorioz, erasoetako asko «ezkutuan» geratzen dira. Deustuko Unibertsitateak egindako ikerketa bat ekarri du gogora Bengoetxeak: «Lantokiko sexu jazarpen kasuen %92 salatu gabe geratzen dira». Erantsi du bortizkeria horrek sarri eragiten duela emakumeek lana uztea: «Arrisku psikosozialengatik hartutako bajen edo lan baimenen atzean halako erasoak daude maiz».

Eremu soziosanitarioan

Datu fidagarririk ez dagoen arren, ELAk eskuratu dituen zenbakiek «izebergaren punta» adierazten dute, Leire Gallego Genero eta Gizarte Ekintzako arduradunaren hitzetan. 402 enpresetako langileei egindako inkestetan 183 kasu azaleratu dira, gehienak, eremu soziosanitarioan, hau da, zahar etxeetan eta etxez etxeko laguntza zerbitzuan. Gallegok onartu du datua ezin dela orokortu, justu sektore horretan egin dituztelako inkesta gehienak, baina uste du «arazoaren neurria» eman dezakeela: «Lan arlo guztietan gertatzen da sexu jazarpena». Eta erantsi du bereziki zaurgarriak direla zaintzaileak: «Eremu feminizatua da, eta prekarioa: langile ratioak oso txikiak dira, beraz, sarri bakarrik egon behar dira espazio itxietan». Gallegok zehaztu duenez, antzeman dituzten erasoak fisikoak, ahozkoak edo psikologikoak izan dira. «Denak dira larriak, eta denak dira ikusezinak».

Ikusezintasun horrek, era berean, zaildu egiten du jazarpenari aurre egitea. Nahia Fernandezek azaldu duenez, emakume batek sindikatura jotzen duenean laguntza eske, «kasuz kasu» aztertzen dute nola jardun: «Batzuetan lantokian kolektiboki antolatzea hobesten dugu, beste batzuetan auzitara jotzea gomendatzen dugu». Gaitzetsi du erantzun instituzionalak «berandutu» egiten direla, eta enpresek ez dutela beti zuzen jarduten: «Haien izen ona zikintzeko beldur izaten dira. Baina, gutxienez, kautelazko neurriak hartu beharko lituzkete, hala nola urruntzea, eta noski, emakumeen lan baldintzak okertu gabe».

Edonola ere, berretsi du biktimentzat oso zaila izaten dela salaketa egitea, bai juridikoki, bai sozialki. «Indarkeria matxista nahasten da lan eremuko indarkeriarekin: enplegua galtzeko beldurra, lan baldintzak arriskuan jartzekoa... Guretzat halako kasu bat bada greba egiteko arrazoia, baina erasoa jasan dutenentzat ez da erraza izaten, eta guk haien nahiak eta erabakiak errespetatu behar ditugu».

Neurriak, enpresei eta instituzioei

Oztopo horien aurrean, hainbat neurri ere eskatu dituzte ELAko ordezkariek: enpresei, «protokolo eraginkorrak» lantzeko, eta lanpostuen balorazioan arrisku psikosozialak ere jasotzeko; eta erakundeei, protokolorik ez duten enpresak zigortzeko. «Erregistro ofizial bat sortu behar luke Jaurlaritzak, berdintasun planekin bezala, eta ikuskaritzaren kontrola areagotu», adierazi du Gallegok. Jazarpena jasan duten langileei laguntza integrala eskaintzea ere galdegin dio Emakunderi. Sindikatu barrura begira, ELAk negoziazio kolektiboen «lehen lerrora» ekarri nahi du gaia, eta horretarako protokolo propioa landu du, «lantokiz lantoki eramateko», Fernandezek adierazi duenez.


Summary: 106 ikertzailek txio bidez azaldu dituzte euren ikerketak, VI. Txiotesian. Hainbat gai jorratu dituzte, tartean euskara arkaikoa, angulak, eta Frantziako Tourra. Abenduaren 1ean jakinaraziko dute nortzuk diren lehiaketaren irabazleak.

Udako Euskal Unibertsitatea 2013. urtean hasi zen Txiotesia lehiaketa antolatzen. Euskaraz ari diren ikertzaileek egiten ari diren tesien berri ematea da lehiaketaren helburua. Horretarako, Twitter sare soziala erabili behar dute, eta erronka da haientzat: izan ere, txio bakoitzak 280 karaktere ditu asko jota, eta halako sei txiotan sintetizatu behar dute beharbada ehunka orri dituen tesi bat.

Bi urtetik behin egiten da lehiaketa, eta atzo egin zuten seigarrena. Antolatzaileek emaniko datuen arabera, 106 ikertzailek hartu zuten parte, 58 emakumek eta 48 gizonek. Horietako gehienak doktoregaiak dira (%70), eta gainerakoak doktoreak dira jadanik. Hainbat unibertsitatetan ari dira prestatzen, Euskal Herrian zein atzerrian, Miamin tartean (AEBak).

Horrez gain, zenbait ikerketa zentrotan dabiltzan ikertzaileek hartu dute parte.

Euskal gatazkaren ertzetako biolentziak tesiaren berri eman du, esaterako, Maider Galardi F. Agirrek.

Ana Trakhtxeva kimikariak Ipar Mazedoniatik Euskal Herrira ikertzera etortzeko eginiko ibilbidea kontatu du, eta Sistema akrilikoetan erreakzio amaierako LOK-ak murrizteko estrategia berriak tesiaren nondik norakoak laburbildu zituen.

Iker Alvarez-Morak gai mamitsua aukeratu du: Aturri ibaiko kutsadurak angulei eragiten dien kaltea aztertzen ari da.

Eukene Franco Landa hizkuntzalaria Miamin ikertzen ari da, eta Zer da euskalduna izatea euskal-amerikarrentzat? lana aurkeztu du. «Diasporan euskal identitate berri bat sortzen ari dela» frogatu nahi du.

Frantziako Tourra frantziar, espainiar eta euskal prentsan (1903-2013): kazetaritza eta nazio-identitatea gaia lantzen ari da Xabier Fernandez Monje.

Eta azken egunotan denen ahotan egon den gai bat aspaldi ari da lantzen Borja Ariztimuño hizkuntzalaria: euskara arkaikoa. Horren aditza aztertzen ari da, hain zuzen ere.

Eibarren (Gipuzkoa) egingo dute sariak banatzeko ekitaldia, abenduaren 1ean. Markeskoa jauregian egingo dute, eta Aitor Cevidanes ikertzaileak bere esperientzia kontatuko du Euskara buruan eta ikertu munduan. Zientzialari euskaldun baten gorabeherak hitzaldian.


Summary: Garamendi hautatu dute CEOEren buru izateko beste lau urtean. Botoen %83 eskuratu ditu. Nuñez Feijoo PPko buruzagitzara heltzearekin batera gogoratu egin du Sanchezen gobernuaren aurkako diskurtsoa.

Egunotan enpresa ugaritan egiten ari diren hauteskunde sindikalekin batera, Espainiako patronalean ere bozketa eguna izan dute asteazken honetan, eta aurreikuspen guztiak bete dira: Antonio Garamendi (Getxo, Bizkaia, 1958) aukeratu dute berriz ere CEOEko presidente, beste lau urterako. Aldeko 534 boto jaso ditu (%83) eta 87 haren arerioak, Virgina Guinda Kataluniako Foment de Treball patronaleko presidenteordeak. Hortaz, bigarren agintaldia izango du Garamendik.

2018an lortu zuen presidente kargua lehenengo aldiz, 2014an galdu ondoren, CEOEren orduko presidente Juan Rosellen aurrean; lau urte geroago, ez zen beste hautagairik aurkeztu. Orain hori gertatu izana erakutsiko luke, patronaleko sektore batzuen arabera, Garamendiren boterean higatzea bat gertatu dela; oso txikia, hala ere: «sinbolikoa».. Pandemiak markatutako agintaldia izan du Garamendik. Espainiako Lan ministro Yolanda Diazekin agerturiko sintonia onak eta harekin eta CCOO eta UGT sindikatuekin eginiko hamasei akordioak —tartean lan eta pentsioen erreforma, eta aldi baterako enplegua erregulatzeko mekanismoa — ez ziren patronal guztien gustukoak izan.

Horrekin batera, Kataluniako prozesu independentista sustatzeagatik espetxeratutako buruzagi politikoei emandako indultuak babestu izanak ere arerio batzuk sortu zizkion; besteak beste, PPren aurreko buruzagi Pablo Casado.

Hauteskundeak —patronalekoak eta Espainiakoak— gerturatu ahala, baina, bertan behera utzi ditu azken hilabeteetan negoziatzen aritu den gai batzuk; hala nola, gutxieneko soldataren igoera eta bekadunaren estatutua. Gogortu egin du, halaber, Sanchezen gobernuari buruzko diskurtsoa eta, horrekin batera, hitz onak baino ez ditu izan Alberto Nuñez Feijoo PPren buruzagi berriarentzat.

Garamendi abizena beti egon da lotuta Neguriko oligarkiara eta Espainiako eskuinari. Ontzigintza sektoreko familia batean hazitakoa da Antonio Garamendi, Deustuko Unibertsitatean ikasitakoa, eta siderurgia eta finantza sektoreko enpresa batzuetako administrazio kontseiluetan aritutakoa — besteak beste, Red Electrica España, Bankoa, La Equitativa, Babcock & Wilcox eta Tubos Reunidos—. Dena den, erakundeetan eta bereziki patronaletan egin duen ibilbideagatik da ezagunagoa. Urtean 300.000 euroko soldata du CEOEko buru izateagatik.


Summary: Asteasuko Udalak Ueman sartzeko eskaera egin du. Uemak abenduaren 17ko batzar nagusian onartuko du erabakia, ondo bidean. Baliteke Hernaniko Udalak ere heldu den astean egitea eskaera, osoko bilkurak horren alde eginez gero.

Asteasuko Udalak (Gipuzkoa) Uema Udalerri Euskaldunen Mankomunitateko kide izatea erabaki du gaur iluntzean, aho batez, Asteasu Batuz taldeko eta EAJko zinegotzien aldeko botoekin. Eskaera abenduaren 17an aztertuko du Uemak, batzar nagusian. Eskaera onartzen badute, eta hala espero da, Uemako 95. herria bilakatuko da Asteasu, eta mankomunitateko kide diren Tolosaldeko herrietan 22.a.

Euskaldunen indizea (euskaldunak + ia euskaldunen erdiak) %86,75 da Asteasun, Eustatek urri amaieran ezagutarazitako datuen arabera. Uemako eta Tolosaldeko 93 herritan kale neurketa egin zuten iaz Soziolinguistika Klusterrak eta Uemak; tartean, Asteasun. Azterketa horren arabera, erabilera %73,30 da bertan. Hala ere, erabilerak nabarmen egin du behera azken urteetan: 2017an %86,40 aritzen ziren euskaraz. «Haurren eta gazteen artean datuak askoz hobeak dira, eta, horiek akuilutzat hartuta eta Uemako kide bihurtuta, Asteasuko Udalak euskararen biziberritzean hizkuntza politika aurreratu eta bateratuekin eragiteko asmoa du, elkarlanean, Tolosaldeko gainerako udalekin eta Uemarekin batera», adierazi du Uemak, udalaren erabakiaren berri emateko argitaratu duen oharrean.

Litekeena da mankomunitateak beste eskaera bat ere izatea mahai gainean abenduaren 17an egingo duen batzar nagusian. Izan ere, Hernaniko Udalak (Gipuzkoa) datorren asteartean izango du azaroko osoko bilkura, eta gai zerrendako puntuetako bat izango da Uemako kide izateko eskaera egin ala ez erabakitzea. Orain gutxira arte, Hernanik ez zituen baldintzak betetzen Uemako kide izateko —beharrezkoa da %70eko euskaldunen indizea gainditzea—. Eustaten azken datuen arabera, ordea, iritsi da langa horretara herria, eta, egun, %70 da Hernaniko euskaldunen indizea.


Summary: Azpiazu: «Oposizioak ez du negoziatzeko asmorik izan». Eusko Jaurlaritzako Ogasun sailburuak esan du aurten «alderdi bakar batek ere» ez duela izan aurrekontuak benetan negoziatzeko borondaterik.

«Zoritxarrez, horrela dago politika», esan du Pedro Azpiazu sailburuak Radio Euskadiko elkarrizketa batean, Jaurlaritzaren aurrekontuen inguruko negoziazioak aztertzen hasi denean. Oposizioa ez du ikusi «benetan» negoziatzeko prest, «alderdi bakar bat ere ez». 2023ko aurrekontuak EAJk eta PSE-EEk osatzen duten legebiltzarreko gehiengoari esker aterako dira aurrera, EH Bilduk eta Elkarrekin Podemosek negoziazioak bukatutzat eman ondoren. Haiei ere ez zaie iruditu Azpiazuren taldeak «inolako borondaterik» izan duenik akordio bat lortzeko.

Badirudi PP-C's taldeak ere ez duela babesik emango. Azpiazuk berak onartu du hori, talde horrek erreforma fiskal baten gaia eskatu eta gero. «Fiskalitatean ez gara sartuko. Urtarrilean hausnarketarekin hasiko gara. Alderdi guztiek dakite baldintza horren berri». Zergek EAJren marra gorria osatu dutela esan daiteke. EH Bilduk «eztabaidatzen hastea baizik» ez duela eskatu azaldu du asteon, eta gobernuarentzat erraza zela haien eskaera hori betetzea, baina Azpiazuk oso argi markatu du muga: fiskalitatearen txanda ez da orain.

Sailburuak gogorarazi du Jaurlaritzak gehiengo osoa duela aurrekontua aurrera ateratzeko, ez alferrik. «Hala ere, negoziazio horiek planteatu genituen uste genuelako laguntza gehigarriekin mezu positiboa emango zitzaiela herritarrei», azaldu du. «EH Bildu, 450 milioi euro planteatuta, lekuz kanpoko planteamendu bat egiten ari da», esan du. Aurtengo aurrekontua 2022koaren «antzekoa» dela esplikatu du, eta osasunaren eta hezkuntzaren arloko diru sailak «gehitu» egin dituztela. «Aurten bere diru sailak daude sartuta; adibidez, Osakidetzaren 30 milioi euro. Eta, hala ere, aurka bozkatuko dute». Elkarrekin Podemosi dagokionez, Azpiazuk uste du ez zegoela negoziatzeko prest: «Ideologiak errealitatearekin bat egin behar du».


Summary: Glovok 'rider'-en legea betetzen duela bermatzeko eskatu dio Eusko Legebiltzarrak Jaurlaritzari. Glovoren jarduna kritikatu du Eusko Legebiltzarrak, EH Bilduk proposatutako legez besteko proposamen baten bitartez, eta Jaurlaritzari eskatu dio banaketa enpresak gehiago kontrolatzeko.

EH Bilduk, EAJk, PSE-EEk eta Elkarrekin Podemos-IUk Glovo kritikatu dute Eusko Legebiltzarrean. Alderdien ustez, Bartzelonako enpresak muzin egiten die langileekin duen erantzukizunari, haien eskubideak bermatzeari eta lan legeak eta ebazpen judizialak betetzeari, eta gehitu dute jarrera hori ez dela onargarria. Bestalde, Eusko Jaurlaritzari eskatu diote Araba, Bizkai eta Gipuzkoako Lan Ikuskaritzaren jarduna «indartzen» jarraitzeko.

Hala, adostu dute administrazio publikoak jarrera aktiboagoa izan behar duela jokabide horien aurrean, eta Espainiako Estatuko eta Euskal Autonomia Erkidegoko lan ikuskaritza publikoei eskatu diete banaketa sektoreko enpresak kontrolatzeko. Zehazki, eskatu dute egiaztatzeko lan legea eta «bereziki rider-en legea» betetzen dutela, banatzaileen kontratuaren egoera «behar bezala erregularizatzen dela», eta langileen eskubideak betetzen direla.

Azkenik, Araba, Bizkai eta Gipuzkoan sortu diren eta sortuko diren sektore digitaleko proiektu kooperatiboak bultzatzeko ere eskatu diote Jaurlaritzari, «2021-2024 Gizarte Ekonomiako Plan Estrategikoan ezarritakoarekin bat».


Summary: Nafarroan kenkaria ezarriko zaie 35.000 eurotik beherako errentei. PSNk, Geroa Baik, EH Bilduk, Ahal Dugu-k eta Ezkerra babestu dute neurria, eta Navarra Suma abstenitu egin da. Ogasunak 65 milioi euro biltzeari utziko diola kalkulatzen da.

Zergen inguruko eztabaida presente egon da Nafarroako Parlamentuko osoko bilkuran. 2023ko zerga neurriei Navarra Sumak aurkeztutako osoko zuzenketarekin hasi dute saioa; eta inflazioaren eta kostu energetikoaren igoerari aurre egiteko aurten soilik ezarriko den ezohiko laguntza berezi batekin amaitu dute.

PSNk, Geroa Baik, Ahal Dugu-k eta Ezkerrak proposatu eta babestu dute neurria, eta Navarra Suma abstenitu da. Aurten kenkaria berezia ezarriko zaie urtean 35.000 beherako errenta dutenei: zehazki 540 jasoko dituzte 18.000 eurotik beherakoek, eta errenta kopuru horregatik gora, apurka jaitsiz joango da kenkaria. Nafarroako Gobernuak kalkulatzen duenez, 297.000 nafarri egingo die mesede, eta ogasunak 65 milioi euro biltzeari utziko dio.

Duela bi aste, Nafarroako Gobernuak zerga neurrien lege proiektua aurkeztu zuen, eta pakete horren barruan sartu du proposamen hori. Irakurketa bakarrean eztabaida eta bozkatu da. Behin indarrean sartuta, bihar kaleratuko da Aldizkari Ofizialean eta indarrean sartuko da.

Goizean, 2023ko zerga neurrien tramitazioak aurrera egin du eta oztopo nagusietako bat gainditu du. Proposamenari Navarra Sumak aurkeztutako osoko zuzenketa atzera bota dute PSNk, Geroa Bai, EH BIlduk, Ahal Dugu-k eta Ezkerrak.

Zerga neurri horiek eta 2023ko aurrekontua ahalbidetzeko akordioa erdietsi zuen azaroaren 4an gobernuak EH BIldurekin, eta, haren botoekin, ziurtatua du lege proiektua aurrera ateratzea datorren abenduaren 22an. Aurretik, bide luzea egin behar du, eta gaurkoa izan da mugarrietako bat. Behin osoko zuzenketa atzera botata, bihar arteko epea dute taldeek zatikako zuzenketak aurkezteko.

Lege proiektuaren edukia

Errenta zergan aitorpena egiteko betebeharraren muga igo da, eta, hala, lan arloko diru sarrerak aitortzetik salbu geratuko dira 14.500 eurotik beherako errentak 2023an —2022an, 12.600 euroko errentak zeuden salbuetsita—. Neurriak 15.400 nafarri egingo die mesede, eta 2 milioi euroko kostua izango du ogasunarentzat.

Gainera, 200.000 eurotik gorako kapital irabazia dutenei puntu bat igoko zaie zerga tasa, %27raino; eta 300.000 eurotik gorako kapital etekina izan dutenei bi puntu, %28raino. Neurri horrek 240 zergaduni eragingo die, eta 1,5 milioi euroko kostua izango du.

Ondare zergan ere, «gehien dutenei esfortzu handiagoa» eskatuko zaie, Elma Saiz Ekonomia eta Ogasun kontseilariaren esanetan. Izan ere, hiru milioi eurotik gorako ondareei zerga tasa igoko zaie hiru zerga tartetan. Neurriak 380 zergadun ingururi eragingo die, eta 5 milioi euroko kostua izango du. Lege proiektuaren edukia laburbiltzeko orduan, Saizek nabarmendu du aurki zerbitzu digitalen tasa (Google tasa) eta finantza arloko mugimenduen tasa (Tobin tasa) ezarriko direla eta horiekin 5,3 milioi euro gehiago biltzea espero dute.

Sozietate zergan, galerak dituzten enpresei hurrengo urteetan hori konpentsatzeko baldintzak zorroztuko zaizkie; etxebitzak alokatzen dituzten enpresa handiei eta funtsei gaur egun dituzten kenkariak murriztuko zaizkie; eta, zergaren ordainketari begira, enpresa txikitzat hartuko dira 20 milioi eurotik beherako fakturazioa duten enpresak (orain arte, 10 milioi eurotik beherakoak sartzen ziren multzo horretan).

Parlamentuko eztabaida

Saizen hitzetan, lege proiektuak «Nafarroa bidezkoago, kohesionatuago eta sozialagoa» lortzea du helburu, eta, horregatik, kritiko azaldu da Navarra Sumarekin, «denari ezezkoa» ematen diolako eta «bizkarra eman diolako errealitatea objetiboki aztertzeari» bere proposamenetan. «Bakoitzak aukeratzen du zer oposizio mota egiten duen», kritikatu du.

Navarra Sumako Maria Jesus Valdemorosi egokitu zaio osoko zuzenketa defenditzea. Legealdi osoan egin bezala, «EH BIldu zuritzea» eta euren proiektuarekiko «maldan behera segitzea» egotzi dio PSNri. Zergei dagokienez, «bilketarekin obsesionatua izatea» aurpegiratu dio Nafarroako Gobernuari: «Zerga bilketa ez da azken helburua, bitartekoa baizik». Valdemorosen arabera, baliabide gehiago ditu gobernuak, baina zerbitzu publikoen kudeaketa okertu egin da.

Hala, Navarra Sumak proposatzen du «egoera ekonomikoa hobetzen denean» zerga erreforma sakon bat egitea. Jaitsiera orokor horren daturik ez du eman. «Ez dituzue babestu familiak eta enpresak», kritikatu du Valdemorosek, bere proposamena nori begira egingo duen iradokiz. Alta, beste taldeek kritikatu dute «gehien dutenei» egingo diela mesede, eta adibide gisa jarri dute seme-alabak edukitzeagatik Navarra Sumak proposatutako neurriak errenta handieneko familiei egingo liekeela batez ere mesede.

Fiskalitataren 'black friday'-a

PSNko Inma Jurioren arabera, «fiskalitatearen black friday bat» proposatu du Navarra Sumak: «Deflaktazioak, laguntzak, kenkariak eta abar nahi dituzue». Juriok kritikatu du maiatzean hauteskundeak izateak zerikusi zuzena duela Navarra Sumaren proposamenarekin.

Geroa Baiko Mikel Asiainek, berriz, gogorarazi dio Valdemorosi zerga jaitsiera orokor bat egin ostean oso gutxi iraun zuela Erresuma Batuko lehen ministro karguan Liv Strussek. «Jakin nahiko nuke zer gogoeta egiten duzun horri buruz». Asiainek gogorarazi dio UPNk gobernuan egindako azken urteetan eta batez ere azken urteko zerga jaitsieraren ondorioz 2016an Nafarroa «kiebra teknikoa jotzear» izan zela, eta, Nafarroako Kontuen Ganberaren arabera, laukoaren gobernuak egindako zerga erreformaren ondorioz onbideratu zela egoera. «Bide horrek aurrera dirau gaur egun, eta horregatik du gure babesa»

EH BIlduk aurpegiratu dio Navarra Sumari hark aurkeztutako zerga jaitsiera orokorrak 400 milioi euro inguruko kostua izan dezakeela ogasunarentzat. Ahal Dugu-ko Mikel Builek argi du horrek «murrizketak» eragingo lituzkeela baldin eta eskuinak babes nahikoa balu hori aurrera ateratzeko. Bi taldeak, dena den, nahikoa kezkatuta agertu dira sozietate zergaren bilketak atzerantz jarraitzen duelako eta gobernuaren lege proiektuan ez delako hartu hori zuzentzeko neurririk.


Summary: Hertzainak-en azken kontzertua urtarrilaren 6ean izanen da, Gasteizen. 'Azkena gure alde' lelopean eginen ditu Hertzainak taldeak bere azkeneko hiru kontzertuak. Asteartean jarriko dituzte salgai azken kontzertuko sarrerak.

Hertzainak taldeak hiru kontzertu emanen ditu publikoari agur errateko. Lehenbiziko biak Barakaldoko (Bizkaia) BECen izanen dira, abenduaren 16an eta 17an. Azkenekoa, berriz, 2023ko urtarrilaren 6ean izanen da, Gasteizko Mendizabalan –karpa klimatizatua jarriko dute–. Azkena gure alde lelopean eginen dute biratxoa, eta ordutegi bera izanen dute hiru emanaldiek: 19:00etan irekiko dituzte ateak; 20:00etan, gonbidatuen kontzertuak izanen dira; eta 22:00etan, Hertzainak-en emanaldia. Lehenbiziko emanaldiko sarrerak amaituak dira, baina abenduaren 17rako badaude oraindik. Urtarrilaren 6rako sarrerak azaroaren 30ean jarriko dituzte salgai, taldearen webgunean.

2019an, Bilboko Kafe Antzokian eta Euskaldunan jo zuen Hertzainak-ek. Bi emanaldiak hain arrakastatsuak izan ziren, ezen bertze emanaldi batzuk antolatu zituzten kanpoan gelditu zirenek kontzertu batez goza zezaten. Kontzertuetako batzuk BECen egitea erabaki zuten, ahal bezainbertze jende sartzeko; Gasteizen zergatik joko zuen, berriz, honela azaldu zuen taldeak: «Bertan hasi zen dena, eta bertan bukatzea zor diogu».

Duela hiru urteko kontzertuekin alderatuta, berrikuntzak izanen dituzte azken hiru emanaldiek: Luis Javier Sainz Txanpi bateria jotzailea bertan egonen da, adibidez. Gainera, Gasteizko kontzertuan gonbidatuak zein izanen diren aurreratu dute: Peru Abarrategi, Manex Agirre, Paula Amilburu, Xabier Amuriza, Juantxo Arakama, Jon Basaguren, Dupla, Iñigo Etxezarreta (ETS), Xabi Igoa, Joseba Irazoki, Miren Narbaiza, Ruper Ordorika, Oihane Perea, Mikel Urdangarin eta Iñaki Viñaspre.


Summary: Serbiak eta Kosovok akordioa lortu dute matrikulen auzian. EBk jakinarazi duenez, «Serbiak utziko Kosovoko hirien izenekin matrikulak jaulkitzeari; eta Kosovok alboratuko ditu ibilgailuak berriro matrikulatzearekin lotura duten ekintzak»

Tentsioaren «areagotzea» saihesteko eta bi herrialdeen arteko harremanak «normalizatzeko», Serbiak eta Kosovok akordio bat lortu dute matrikulen auzian. Hori jakinarazi du, goizaldean, Josep Borrell EB Europako Batasuneko diplomaziaburuak. Bruselak bitartekari lanak egin ditu bi aldeen arteko negoziazioetan.

Akordioak zertan dantzan azaldu du Twitterreko bere kontuan idatzitako mezu batzuetan: «Serbiak utziko Kosovoko hirien izenekin matrikulak jaulkitzeari; eta Kosovok alboratuko ditu ibilgailuak berriro matrikulatzearekin lotura duten ekintzak». Borrellek adierazi du, gainera, hurrengo egunetan aldeekin mintzatuko dela harremanak normaltzeko «hurrengo pausoez» eztabaidatu ahal izateko.

Ikusi gehiago: Kosovok hilabete atzeratu ditu Serbiako mugan tentsioa handitu duten neurriak

Bi herrialdeen arteko harremanak normalizatzeko Bruselaren ordezkari Miroslav Lajcakek Serbiak eta Kosovok egindako «lana» nabarmendu du, eta Kosovoko lehen ministrorde Bislimi Besnikek elkarrizketekin jarraitzeko deia egin du. Borrell Serbiako presidente Aleksandr Vucic-ekin eta Kosovoko lehen ministro Albin Kurtirekin bildu zen astelehenean Bruselan, baina ezin izan zuten ados jarri. Akordio iragarpena bi egun geroago heldu da.

Kosovo Serbiaren eskualde bat zen 2008ra arte, Kosovok independentzia aldarrikatu zuen arte. Mendebaldeko herrialde gehienek aitortzen dute estatu gisa, baina aitortzen ez dutenen artean dago Serbia bera. Eta, horregatik, bere lurretan ez ditu baimentzen Kosovoko matrikula duten ibilgailuak.

Ikusi gehiago: Tentsioa baretzeko ahalegina


Summary: Durangoko Azokak 930 nobedaderekin berreskuratuko du ohiko itxura. Abenduaren 7tik 11ra 248 erakusmahai izango dira Landako Gunean, eta 250 kultur ekitaldi baino gehiago antolatu dituzte. Pandemia aurreko datuen pare daude kopuru horiek Gerediaga elkartearen ustez, eta ohiko azoka bat espero dute.

«Azoka berreskuratu nahi dugu, giroa berreskuratu nahi dugu, eta jaia berreskuratu nahi dugu». Leheneratze bat espero du aurten Gerediaga elkarteak Durangon (Bizkaia). Bi urteko gorabeheren eta murrizketen ostean, pandemiaren aurretik zuen itxura berreskuratuko du Durangoko Azokak abenduaren 7tik 11ra bitartean, eta Landako Gunean izango den erakusmahai kopurua, nobedade zerrenda eta zuzeneko emanaldien programa aipatu dituzte horren ikurtzat. 248 stand izango dira —264 izan ziren 2019an—, 930 nobedade aurkeztuko dituzte —689 liburu, 141 musika produktu, 46 aldizkari eta bestelako 54 lan—, eta 250 kultur ekitaldi antolatuko dituzte —200 izan ziren 2019an—. Eta, hain justu, horregatik hautatu dute Eztanda leloa aurtengorako, Beñat Gaztelurrutia Gerediaga elkarteko kudeatzaileak azaldu duenez. «Urte bi zailak pasatu ditugu, baina tunel ilun horren amaieran argi handi-handi bat ikusten genuen. Eta uste dugu hau izango dela pandemia aurreko azoka berreskuratzeko urtea, eta nahi dugu hau jai handi bat izatea».

Ikusi gehiago: Euskaraz argitaratzen diren liburu eta diskoen erakusleihoa

Gune guztiekin eta programa osoarekin itzuliko da Durangoko Azoka aurten, beraz, eta haren nondik norako nagusiak aurkeztu dituzte gaur. Webgunean ere kontsulta daiteke jada egitaraua, osorik. Zehaztu dutenez, gainera, Badok atariarekin elkarlanean, indar berezia egingo dute musikaren sektorea sustatzeko.

MUSIKAREN PLAZA

Gaztelurrutiak esan duenez, Durangoko Azokan «oraindik» saldu egiten dira diskoak, biniloak eta bestelakoak, baina bihurgune handi batean murgilduta irudikatu du sektorea. Musikagintza banatzeko egungo joerek bazterrean utzi dituztelako euskarri fisikoak, eta sortzaileentzako diru iturria murriztea ekarri duelako horrek. Eta horri erantzuteko hiru bide zabaldu ditu azokak.

Batetik, nabarmendu egingo dute musikariei eskainitako esparrua Landako gunean. Musikaren Plaza deituko dutena ikusgarriago egingo dutela zehaztu du Gaztelurrutiak. Horrez gainera, Badok atariarekin batera, azokan salgai diren nobedade guztien kasuan, diskoko kanta bat entzun ahal izateko aukera emango duen QR kode bana ere jarriko dute erakusmahaietan. Eta, azkenik, orain arte ez bezala, diskoak ez ezik, kamiseta, bisera edo boltsak saltzeko aukera ere izango dute musikariek.

AHOTSENEA

Hamabost urte beteko ditu aurten Ahotsenea guneak, Miren Narbaiza musikari eta gunearen koordinatzaileak gogoratu duenez .«2007 hartan hasi ziren Durangoko Azoka salerosketa gune bat baino zerbait gehiago izan zitekeela irudikatzen». Eta pozik azaldu da urteurrena ohiko azoka batean ospatu ahal izango dutelako. «Jendea nahieran sartu eta irtengo da, eta desiotan gaude normaltasun hori bizitzeko, egunetik egunera. Uste dut merezi dugula denok, hainbeste puzzle osatzen ibili eta gero».

Plateruena kafe antzokian egingo dituzte musikariek zuzeneko aurkezpenak. 47 talde igoko dira agertokira beren lanak aurkeztera, eta izen zerrenda bat ere aipatu du Narbaizak, Delirium Tremens, Xsakara, Merina Gris, Ines Osinaga eta Kokein tartean. Streaming bidez ere zabalduko dituzte saio horiek. Literatur solasaldiak, berriz, Bartolome Ertzilla musika eskolan egingo dituzte.

IRUDIENEA

Guztira, 24 film luze, hamabost film labur, web-serie bat eta podcast bat eskainiko ditu Irudienea guneak, Durangoko Zugaza zinema aretoan, baina ezbairik gabe Irati filmaren emanaldi bereziak erakarriko du arretarik handiena. Abenduaren 10ean izango da hori, 12:30ean.

Antolatzaileek zehaztu dutenez, aurrez ere, Paul Urkijo zinema zuzendaria maiz izan da bertan bere lanak aurkezten, eta, urte horietan izandako harremanaren fruitu da emanaldi berezia. Hasieran, azoka egunak heltzerako areto komertzialetan egotekoa zen filma, baina estreinaldi komertziala otsailera atzeratu, eta, beraz, are bereziago bilakatu du horrek Durangoko emanaldia. Egunean bertan jarriko dituzte sarrerak eskuragai, Irudienean bertan, 10:30etik aurrera. Bi gonbidapen jaso ahalko ditu bakoitzak, eta ilarak sortzea ere espero izatekoa da, hortaz.

SZENATOKIA

San Agustin antzokia da Szenatokia gunearen egoitza. Bertan egingo dira irekiera ekitaldi ofiziala eta itxiera ekitaldia ere. Horrez gainera, ordea, antzerki eta dantza pieza laburrak ikusteko aukera ere eskainiko du abenduaren 8tik 11ra bitartean. Hamabi taldek hartuko dute parte programan, bakoitzak bi edo hiru pase eskainiko ditu egunean, eta, beraz, 29 saio izango dira agertokian. Komedia, drama, pole dantza ikuskizunak, antzerkia, dantza eta bestelakoak izango direla aurreratu dute. 12:30etik 20:00etara izango dira emanaldiak.

SAGUGANBARA

Pozik azaldu dira Saguganbara guneko antolatzaileak ere, bi urteren ondoren azkenik aretoa berriz ere osorik eta mugarik gabe baliatu ahalko dutelako. Haur, gazte zein helduentzako pentsatutako proiektuak hartzen ditu guneak, eta, aurkezpenez gainera, eguerdietan irakurketa librerako txokoa ere izango du bisitarientzat. Usue Egia ilustratzaileak diseinatuko du aurten gunearen dekorazioa.

TALAIA ETA KABI@

Ordu erdiko aurkezpenak antolatzen ditu Gerediagak Talaia izeneko aterkipean. Zabalkunde lanetarako espazioa da, eta Landako Guneko Areto Nagusia izan ohi du egoitza. Aurten, Kabi@ gunearekin batera erabiliko du, ordea, gune hori, eta txandaka baliatuko dute biek. Abenduaren 8an, 10ean eta 11n egingo dituzte Talaiako aurkezpenak eta mahai inguruak, eta abenduaren 7an eta 9an hartuko du Kabi@ multimedia gaiei buruzko guneak.

Kabi@ gunearen programazioak, beraz, 7an eta 9an hartuko du Areto Nagusia. Irakasleentzako eta ikasleentzako tailer eta aurkezpenak egingo ditu lehen egunean, eta «gamer villa» bat bilakatuko dute aretoa ostiralean. Bideo jokoetaran aritzeko eta rol jokoetan aritzeko aukera izango dute bisitariek goizez, eta arratsaldean ere bi alor horiei buruzko mahai ingurua antolatu dute.

TRANSMISIOA

Ikasle Eguna ere berreskuratuko du azokak abenduaren 7an. 1.500 ikasle hartuko ditu goizean azokak, eta haientzako tailer sorta bat antolatu du Gerediaga elkarteak, azoka osatzen duten guneekin elkarlanean. Horrez gainera, abenduaren 9an Gazte Eztanda ere antolatuko dutela iragarri du Gerediaga elkarteko kudeatzaileak. Gaztelurrutia: «Mundu aldrebes honetan euskal kultura transmititze ezak kezkatu egiten gaitu, eta gazteei dei berezia egin diegu azoka honetara etorri eta arakatu dezaten azokak dauzkan ertz guztietan». Horregatik, ahalegin berezia egin dute egun horretako programan gazteak bereziki kontuan hartzeko.

'DA! PRO'

Landako guneak abenduaren 7an zabalduko ditu ateak, baina izango da bestelako ekitaldirik ere lehenago. Abenduaren 5ean egingo dute DA! Pro, esaterako. Duela lau urte jarri zuten martxan proiektua, eta sortzaileek eta programatzaileek elkar ezagutu ahal izateko gune bat sortzea izan zuten buruan. Aurten, familientzako hamabi ikuskizun aurkeztuko dituzte batetik, eta musikari lotutako hamahiru proiektu ere bai bestetik.

AZOKA DIGITALA

Aurrez aurrekoa egiteko ezintasunak bultzatu zituen Gerediaga elkartekoak 2020an, lehenengoz, azoka digitala sortzera. Eutsi egin diote proiektuari geroztik, ordea, eta, aurten, abenduaren 7tik 10era eskainiko dute Durangoko Azokan aurtengo nobedadeak erosteko aukera. Aurten behintzat proba egin nahi dutela iradoki dute Gerediaga elkarteko ordezkariek. Gaztelurrutia: «Aurrez aurreko azoka oso-oso-osoa izango dugu, baina mantendu egin dugu online azoka ere, ikusi nahi dugulako ohiko azoka batean zer funtzio bete dezakeen».

'ZU NON, HAN DA!'

Pandemiak behartu zituen Zu non, han da! izeneko programa abiatzera, baina «oso arrakastatsua» izan da esperientzia, antolatzaileen hitzetan. Azoka egunak amaitu ostean, Euskal Herriko ehun liburu denda baino gehiagora helduko dira Durangoko Azokaren oihartzuna. Nobedadeak jarriko dituzte erakusleihoetan, eta, horrez gainera, aurten, lehenengoz, hainbat liburu eta disko aurkezpen ere egingo dituzte denda horietako batzuetan.

AURREKONTUA

Guztira, 670.000 euroko aurrekontua du azokak aurtengorako —675.450 eurokoa zen 2019koa—. Erakunde publikoen laguntzak, babesle pribatuen laguntza eta azokan erakusmahai jartzen duten partaideen ekarpena ere kontuan hartuta. Horiek dira diru azokaren iturri nagusiak, eta guztiei ematen dizkiete eskerrak Gerediaga elkarteko ordezkariek.

APARKALEKUAK

Azoka egunetarako, Landako gunetik urrunen dauden aparkalekuetarako autobus zerbitzua ere jarriko du Gerediaga elkarteak. Hogei minutuan behin egingo dute joan-etorria. Edonola ere, Durangora ahal dela garraio publikoz joateko deia egin dute.


Summary: Mariano Ferrerren ondare dokumentala Lazkaoko Beneditarren Fundaziora eraman dute. Ferrerren familiak erabaki du dokumentazioa Lazkaoko fundazioan gordailutzea, «espektatibarik onenak eskaini dituelako dokumentazioa katalogatzeko eta digitalizatzeko».

Mariano Ferrer (Donostia, 1939-2019) kazetaria eta irrati esataria izan zen. Artikulugile aritu zen, idatzizko hedabideetan iritzi emaile, irratian eta telebistan kazetari, eta unibertsitatean kazetaritza hizkuntzako irakasle. Haren bizitza profesional luzean landutako hainbat dokumentu biltzen ditu Ferrerren artxiboak: informazioa, analisia, azterketa eta teorizazioa. Familia arduratu da ondare hori guztia gordetzen —bereziki, Carmen Rizo alarguna—. Eta familiak ondare dokumental hori Lazkaoko (Gipuzkoa) Beneditarren Fundaziora eraman du gaur; Lazkaoko Beneditarrak, Gipuzkoako Foru Aldundia eta Lazkaoko Udala dira fundazio horretako kideak.

Familiak adierazi du Lazkaoko fundazioari eskaini diotela kazetariaren ondarea, «proposamena jarrera onarekin hartu dutelako, eta konfiantza profesionala eta espektatibarik onenak eskaini dituelako dokumentazioa katalogatzeko eta digitalizatzeko».

Ferrerren familiak azaldu duenez, beste bi arrazoik ere izan dute eragina erabakia hartzeko orduan: «Lehenik, Ferrer donostiarra zela eta lan gehiena Gipuzkoan eta gipuzkoarrentzat egin zuela —adibidez, egunero irratian—; eta, bigarrenik, Lazkaora erraz hel daitekeela Euskal Herriko edozein txokotatik, eta kontsultak egin nahi dituztenen joan-etorriak erraztuko dituela horrek».

Datozen hilabeteetan, dokumentazio guztia katalogatu eta digitalizatuko dute Lazkaoko Beneditarren Fundazioan. Prozesu hori amaitu ostean, interesa duen edozein herritarrek, ikertzaileek eta ikasleek eskura izango dute Mariano Ferrerren artxiboa.

Artxiboa Lazkaora eramateko erabakia ekainaren 24an jakinarazi zuen Carmen Rizo alargunak, EHUren udako ikastaroetan. Bi eguneko ikastaro horretan, Ferrerren bizitza eta obra aztertu zuten hainbat adituk.


Summary: Bertsolaritza ondare immaterialeko kultur ondasun gisa onartu du Frantziak. Frantziako Kultura Ministerioak bertsolaritza gehitu du bere kultura immaterialen katalogora. Bertsularien Lagunak elkarteak zuen horretarako galdea egin. Nafarroak jada hala du sailkatua, 2018az geroztik.

Bertsularien Lagunak elkarteak iragan primaderan galdaturik, kausitu du bertsolaritza ondare immaterialeko kultur ondasun gisa sailkatzea Ipar Euskal Herrian. Frantziako Kultura Ministerioak du onartu elkartearen galdea, aste honetan berean, eta albistea Aritz Bidegain elkarteko lehendakariari helarazi diote: Ezagutu, praktikatu eta transmititu azpitituluarekin.

Gisa honetan, bertsolaritza bi katalogotan izendatua da ondare immaterialeko kultur ondasun gisa: Nafarroakoan, 2018az geroztik, babes mailarik gorena erdietsiz, eta orain, beraz, Frantziakoan.

Ainhoa Elizondo elkarteko kideak kontent hartu du berria: «Duen garrantzia eman behar zaio izendapenari, ez gehiago eta ez gutxiago: bertsolaritza mugimendu bizia da gaur egun, herriz herri eragile, sortzaile eta pertsona askok egindako lanari esker. Urteetako lanari egindako aitortza gisa hartu behar dugu izendapena». Izan ere, urte guziez 120 bat saio edota egitasmo antolatzen baitituzte, adin orotako 45 bat bertsolari dituzte, 70 bertso eskola dituzte ikastetxe mota guzietan, zeintzuetan 250 ikaslek parte hartzen baitute.

Jaso berri duten arrapostua urtebeteko lanketatik jin da. Izan ere, iaz abiatu baitzuen proiektua Bertsularien Lagunak elkarteak, Beñat Iturralde Agirre antropologoaren gidaritzapean. Thais Boukellak ere lagundu du bertsolaritza Frantziako ondare immaterialaren katalogoan sartzeko beharrezkoak diren ikerketak egiten. Ardura zientifikoa, berriz, Fabien Van Geert Parisko Sorbonne Nouvelle Unibertsitateko antropologoak hartu du, zeinak ukan baitu Euskal Kultur Erakundeko Terexa Lekunberri antropologoaren eta inauteri eta euskal tradizioetan aditua den Thierry Truffauten laguntza. Azkenik, Xenpelar Dokumentazio Zentroko kideen laguntza ere ezinbertzekoa izan da.


Summary: Zezenketak debekatzeko lege proposamena gaurko saiotik erretiratzea erabaki dute Frantziako Asanblean. Lege proposamenari 566 zuzenketa jarri dizkiote aurkariek, eta onartzeko aukera gehiago zuten gaiak lehenetsi dituzte France Insoumise taldeko ordezkariek

Zezenketak debekatzeko Aymeric Caron diputatuak sustatutako lege proposamena gaur bozkatzeko asmoa zuten Frantziako Asanblea Nazionalean. Baina, azkenean, gaia erretiratzea erabaki du France Insoumise taldeak, onartzeko aukera gehiago zituzten gaiei lehentasuna emateko. Izan ere, Errepublikanoek eta beste taldetako ordezkariek ahaleginak eta bi egin dituzte lege proposamena onar ez zedin, eta 566 zuzenketa aurkeztuta zituzten, onartzeko saioa zapuzteko.

«Testua ez bada aztertzen edo bozkatzen, lotsagarria izango da», esan du Caronek, aldaketaren berri jakin aurretik. Edonola ere, ohartarazi du «zezenketen aurkako borroka hurrengo egunetik jarraituko» duela, eta iragarri du beste egitasmo bat bultzatuko duela.

Caronek honela azaldu izan du bere lege proposamena: «Zezenketak debekatzea humanitate kontua da; animalia bat sufriaraztea ez da desiragarria gizarte zibilizatu batean». Gainera, nabarmendu du zezenketak ez direla ohitura frantses bat, espainola baizik. «Inkestek erakusten digute duela zenbait urtetik hona gero eta frantses gehiagok nahi dutela zezenketak ezeztatzea. Gaur egun, inkesten arabera, hamar frantsesetik 8-9k zezenketak amaitzea nahi dute», azaldu du Caronek.

Emmanuel Macron Frantziako presidentea, ordea, ez dago ados baieztapen horiekin, eta argi utzi du zezenketak ez direla debekatuko. Haren erranetan, Frantziako «tradizioen parte» dira. Gaur egun, Frantziako Zigor Kodeak animalien kontrako edozein krudelkeria ekintza debekatzen du. Hala ere, legean dagoen zirrikitu batek 50 hiritan zezenketak baimentzen ditu; Ipar Euskal Herrian, adibidez, zezenketak baimenduta daude oraindik. Leku horietan lege proposamenaren kontrako manifestazioak egin zituzten joan den asteburuan. Bertze aldean, zezenketen debekuaren aldekoek kontzentrazioak egin zituzten Parisen eta bertze zenbait hirietan.

Caronek dio lege proposamena onartzen ez bada Frantziako Asanbleak ez diola herriaren hitzari jaramonik egin. Hortaz, hurrengo pausoa herri galdeketa bat egitea litzateke: «Beharbada, erreferendum bat egiten badugu, herria entzutera behartuta egonen dira».


Egia bera lubaki denean

Summary: Egia bera lubaki denean. Poliziaren Biktimen Balorazio Batzordeko presidente Juana Balmasedak Donostian adierazi du batzorde horren lanak «urrats kualitatiboa» eragin duela biktima horien aitortzan. Lan hori «auzitan jartzeko» mekanismoak martxan direla ohartarazi du.

«Aitortzarako bide bat» zabaldu du Eusko Legebiltzarreko Poliziaren Biktimen Balorazio Batzordeak, Juana Balmaseda presidentearen arabera. «Urrats kualitatiboa» izan da, alde horretatik, harentzat lege baten babespean ari baitira lanean batzordean, eta horrek «egitura formalagoa» ematen baitio orain arte alor horretan egindakoari. Eusko Jaurlaritzaren Poliziaren Biktimen Legeak zedarritzen du lege markoa. Haren helburua da 1978 eta 1999 artean «motibazio politikoko indarkeria egoeran» gertaturiko giza eskubideen urraketak aitortzea eta urraketa horien biktimei ordaina ematea. Biktimen eskaerak baloratzen dituen batzordea gidatzen du Balmasedak, eta lan horrek egiaren eta aitortzaren bilaketan duen garrantziaz aritu zen atzo Donostian, Foro Sozialak eta Paz con Dignidad erakundeak antolatutako Egia bilatzeko tresnak jardunaldian.

Legea 2016an onartu zuten, baina batzordea lau urte geroago hasi zen lanean. Horrek ematen du, Balmasedaren arabera, hari jarritako «oztopoen» neurria. Traba horiek «konstanteak» izan direla azaldu zuen. Espainiako Gobernuak helegitea jarri zion, lehenik, Espainiako Auzitegi Konstituzionalean. Gero, Pedro Sanchez Espainiako presidente izendatu zuen zentsura mozioaren ondoren, helegite hori atzera bota zuten, baina, hala ere, Konstituzionalak artikulu batzuk aldatzeko agindu zuen. 2019an moldatu egin zuten legea, agindu hori zela eta, baina Balmasedak gogorarazi zuen lege berriari ere helegiteak jarri zitzaizkiola. Eta, EAEko Justizia Auzitegi Nagusiaren aurrean nabarmendu zuenez, gerora ere, behin batzordearen lana hasita, helegite administratiboak jarri izan zaizkio. «Etengabeko ahalegin bat dago lan hau auzitan jartzeko», salatu zuen.

Batzordeak emandako azken datuen arabera, 1.220 kalte-ordain eskaera jaso ditu denera. Hala ere, batzordeak ekainean azaldu zuen 573 espedienteetatik 523 ez zituztela onartu, eskatzaileak ez direlako Poliziaren eta estatu indarkeriaren biktimak. Espedienteetatik 473, esaterako, polizia agenteek aurkeztu zituzten, eta, horrez gain, ETAren zenbait biktimak ere eskatu zuten lege horrek kontuan har zitzan. Batzordearen lanari balioa kentzera bideratutako mekanismoak indarrean direla ohartarazi zuen Balmasedak, eta hala jarraituko dutela, saiatuz, besteak beste, biktimak «zatitzen», «elkarren aurka jartzen» eta eurek haizatutako diskurtsoek ondorio judizialak izan ditzaten.

Trabak traba, beharrezkotzat jo zuen batzordeak egiten duen lana: «Hau ahanzturaren kontrako borroka da, eta memoriaren aldeko lana. Ez dago duintasunik memoriarik gabe. Memoria beharrezkoa da, ez soilik hura guztia jasan zuten horientzat, baina baita gizarte osoarentzat ere».

Entzute ariketa

Isildutako ahotsak eta isiltasunean egotera ohitutakoak dira batzordean jaso dituztenak, Balmasedak nabarmendu zuenez: «Urte luzez ezin izan dute hitz egin, horrek izan zitzakeen ondorioak oso handiak zirelako». Geroago eta egun ere ondorioak izan ditzaketela ñabartu zuen.

Baina beste ezaugarri bat ere zamatzen dute biktima horiek, azaldu zuenez: instituzionala eta ofiziala den aitortza ororekiko konfiantzarik eza. «Batzuek jo dituzte beste ate batzuk ere, baina ez dira entzunak eta aitortuak izan». Oraingo prozesuan ere badute zalantza, azaldu zuenez, zerbaitetarako balioko ote duen, hortik zerbait jaso ote dezakeen ala instituzioak «zerbait egiten ari dela» erakusteko mekanismo bat baino ez ote den izango.

Eta zer jaso nahiko luketen, hori ere aipatu zuen: «Eskatzen dutena da gertatu zena ezagutzea». Haren arabera, gehiengoak ez du «erreparazio ekonomikorik» edo ibilbide judizialik abiatzea nahi, gertatu zena ezagutzea baizik, zeina, kasu askotan, eurek ere ez baitakite.

Aipamen berezia egin zien torturei, eta irmo defendatu zuen «inongo kasutan» ezin dela justifikatu: «Oso garrantzitsua da mezu hau barneratzea». Baita estatuaren indarkeria jasan duten emakumeei ere, eta nabarmendu zuen euren kasuan indarkeria «gehigarria» jasaten dutela. Horri lotuta, beharrezkotzat jo zuen euren lanean «genero perspektiba» txertatzea.

Borondate politikoaren menpe

Euskal Herritik kanpoko esperientziak ere eraman zituzten atzoko jardunaldira. Guztiek ere lotura zuten gatazka politikoen ondoren egia ezagutarazteko egindako ahaleginekin. Kolonbian garatutako Colombia nunca mas proiektuaren berri eman zuen Ivan Forero soziologo eta giza eskubideen aldeko ekintzaile erbesteratuak. Herrialde horretako hainbat erakundek giza eskubideen urraketak dokumentatzen egindako lanaren berri eman zuen, baita hori aitortua izan zedin egindako ahaleginak ezagutarazi ere. Brasilgo diktaduran izandako krimenen inguruan egiten ari den bilketa lana azaldu zuen, bestalde, Juliana Dal Piva kazetariak. Herrialde horretan egiaren batzordea eratua dute, baina azaldu zuen botere politikoak etengabe trabak jarri izan dizkiola horri. Indar harremanek eta borondate politikoak egiaren eta aitortzaren bidean duten garrantzia agerian utzi zuten haren hitzek. Besteak beste, gogora ekarri zuen Brasilgo diktadura militarrean parte hartu zutenen ondorengoen esku egotera iritsi zela egiaren batzordea. Egun, Lula da Silvaren agintaldian, duela hamarkada bat hasitako prozesua berrabiatzeko aukerak egon daitezkeela adierazi zuen. Halakorik ez egiteak dakartzan arriskuez ere ohartarazi zuen: «Ahanzturak arriskuan jartzen du demokrazia. Dena gerta daiteke berriz».

Begirada orokorragoa eskaini zion gaiari Felix Reategi Peruko egiaren batzordearen txostenaren egileetako batek. Biktimek egia jakiteko duten eskubidea bermatzeaz aritu zen, horretarako argudio mota desberdinak erabilita. Horretarako zer mekanismo diren eraginkorrak ere azaldu zuen, baita zein baldintza ere: gizartearen aldetik eskaera egotea, baliabide ekonomikoak eta intelektualak izatea, borondate politikoa eta hitz egiteko aukera egotea. Azken horri lotuta, gehitu zuen egiaren jabe den horrek esango duenaz «beldurra» duen bitartean ezingo dela ariketa hori egin.


Hizkuntza ohituretan eragiten

Summary: Hizkuntza ohituretan eragiten. Eroski kooperatibak eta Euskaraldiak lankidetza hitzarmen bat egin dute, herritarren hizkuntza ohituretan eraginez, euskararen erabilera sustatzen duen egitasmo hau bultzatzeko.

Eroski kooperatibak konpromiso sendoa eta iraunkorra du euskararekin, eta haren ezagutza eta hedapena sustatzen ditu. Horrela, aurten ere Euskaraldiarekin lankidetza hitzarmen bat sinatu du, herritarren hizkuntza ohituretan eraginez euskararen erabilera sustatzen duen ekimen hau bultzatzeko. Atxikimendu horren bitartez, Eroskik Euskaraldiarekin duen konpromisoa berritu du, eta bigarrenez egin du bat azaroaren 18tik abenduaren 2ra izango den euskararen erabilera sustatzeko ekimen honekin.

Eroskiren Arabako, Bizkaiko, Gipuzkoako eta Nafarroako saltokien sarean, Euskaraldiko banderatxoak izango dira. Antolatzaileek herritarrak animatzen dituzte banderatxo horiekin «kaleak, balkoiak eta erakusleihoak apaintzera, hizkuntzarenganako atxikimendua eta aldekotasuna agertzeko», Kike Amonarrizek azaldu duenez, Euskaraldia bultzatzen duen Euskaltzaleen Topaguneko presidenteak. Euskaraldiko Banderatxoen salmentarekin bildutako dirua osorik joango da antolatzaileentzat.

Euskararen zabalkundea

Izan ere, Eroskik euskara sustatzearen aldeko apustua egiten du. «Eroskik konpromiso sendoa eta jarraitua izan du euskararen zabalpenean. Kooperatiba fundatu zeneko aktan, euskararen koofizialtasuna jasotzen da, eta hala bultzatu izan dugu bai langileok eta bai kontsumitzaileek arlo guztietan. Era berean, zenbait ekimen garatu ditugu bezeroekin, langileekin eta hornitzaileekin dugun harremanean euskara normalizatzearen alde», azpimarratu du Eroskiko zuzendari sozialak, Iñigo Eizagirrek.

Eroskik hainbat ekinbide eta proiektu aurrera eramaten ditu —hala nola Euskara Plana—, ingurune elebidunak lortu eta euskararen erabilera erakunde barnean handitzeko. Kooperatiba aitzindaria izan zen bere markako produktuei euskarazko etiketa jartzen, eta banaketa arloko enpresetan hori egiten duen bakarra da gaur egun ere.

Arigune ugari

Partaidetza indibidualaz gain, aurten, Euskaraldiak berriz proposatuko du ariketa taldean ere egitea. Ariguneekin gauzatzen da hautu hori. Ariguneak, izenak dioen bezala, euskaraz lasai aritzeko guneak dira: enpresetan, elkarteetan, taldeetan, erakundeetan eta abarretan euskara erabiltzeko gune erosoak ahalbidetzeko. Eroskik arigune ugari eratu ditu bere saltokietan, plataformetan eta egoitzan, langile bazkideek beren borondatez ekimenarekin bat egiteko modua izan dezaten, eta lan eremuan ere ariketa masiboa burutzeko aukera izan dezaten.

Era berean, Eroskik aspalditik laguntzen du Durangoko Euskal Liburu eta Disko Azokan, euskara sustatzearen arloan egutegian seinalatuena izaten den ferian. Hala, iaz, antolatzailearekin, Gerediaga Elkartearekin , bost urterako hitzarmena sinatu zuen. Ildo berean, hezkuntzaren sektorean euskara sustatzen duten jarduera nagusiekin kolaboratzen du lurraldez lurralde (Ibilaldia, Araba Euskaraz, Kilometroak eta Nafarroa Oinez).

Informazio gehiago bildu nahi izanez gero, bisitatu webgune hau: www.eroski.es


Summary: Twitterreko ingeniarien ihesaren lehenengo biktimetakoak, euskaldunak. Ordenagailuan aplikazioaren interfazea euskaraz daukatenek ezin dituzte txioak kronologikoki ikusi beren denbora lerroan. Beta bertsioan dauden beste hizkuntzetan gauza bera gertatzen da.

Elon Musk milioidunak urriaren amaieran erosi zuen Twitter, 44.000 milioi euroren truke, «ez dut diru gehiago irabazteko egin, baizik eta gizateriari laguntzeko, maite dudalako» esanez. Astebeteko epean, konpainiaren langileen erdiak kaleratu zituen, 3.700 inguru, eta joan zen astean, ehunka ingeniarik eta bestelako langilek konpainia utzi zuten, Muskek lan baldintzak asko okertuko zizkiela jakin ostean.

Joan zen asteburuan bulegoak itxi behar izan zituen, kaleraturikoen edo alde egin behar zutenen «sabotajea jasateko» arriskua murrizteko, Musken hitzetan. Askok iragarri dute geroztik sare soziala bertan behera geratuko zela laster, hura mantentzeko ezinbestekoak diren ingeniari eta programatzaileen faltarengatik.

Erabiltzaile euskaldunak izan dira kaltea sumatzen lehenetarikoak. Ordenagailuko nabigatzailean Twitterren interfazea euskaraz duten hainbat erabiltzailek dagoeneko ezin dituzte jarraitzen dituzten kontuetako txioak kronologikoki ikusi beren denbora lerroan. Horren ordez, Twitterren algoritmoek erabakitako ordenan agertzen dira. Arazo bera dute, antza, konpainiak beta bertsioan dituen beste hizkuntzetako erabiltzaileek, hau da, proba gisa behin-behineko egoeran dauden mintzairekin, galiziera eta irlandera tartean.

Erabiltzaile batzuk adierazi dute sakelakoan ere ordena kronologikoa ez dabilela.

Sustatu.eus atariaren arabera, denbora lerroa lehengoratzeko, hizkuntzaz aldatu behar da, eta, noski, behin betikoen egoeran dauden hizkuntzen artean bat aukeratu.

Hori egin ezean, algoritmoak ordenatuko dio denbora lerroa erabiltzaileari. Sistema hori erabiltzen dute Facebookek, Instagramek eta Tiktokek, esaterako. Horrek ikusten duenaren inguruko kontrola kentzen dio erabiltzaileari, eta konpainiari errazten dio edukiak inposatzea.

Bestelako sistema batzuk ere ez dabiltza Twitterren.

Adituak kezkatuta daude mantenu ezak aplikazioaren eta erabiltzaileen zibersegurtasunean eragin dezakeen arriskuagatik. Izan ere, Muskek kaleratuen artean dago Lea Kissner, zibersegurtasun arloko arduradun nagusia.

Horrez gain, zerbitzariak eror daitezkeen beldur dira, horiek mantentzeak jende askoren lana eskatzen duelako.

Azken egunetan jende asko ari da Twitterretik bestelako sare sozialetara migratzen. Asko ari dira Twitterren urte luzez eginiko lana gorde nahian. Horretarako aukera ematen du plataformak. Eskatuz gero, zabalduriko mezuak, erantzunak, itsatsitako irudiak, bideoak eta abarrak .zip fitxategi batean bidaltzen dizkiote erabiltzaileari. Baina horretan ere arazoak daudela salatu dute hainbat erabiltzailek. Azaldu dutenez, lehen 24 orduko epean bidaltzen zituen fitxategiok Twitterrek. Orain astebete baino gehiagotik zain dago jende asko.


Summary: Beste hiru hilabetez luzatu dute Pablo Gonzalezen espetxealdia. Aurki bederatzi hilabete beteko dira Polonian atxilotu zutenetik

Poloniako Przemysl eskualdeko auzitegiak erabaki du Pablo Gonzalez euskal kazetariaren behin-behineko espetxealdia beste hiru hilabetez luzatzea. Auzitegiak ez du erabakiaren arrazoirik eman, auzia sekretupean dagoelako, eta fiskaltzari eta kazetariaren defentsari baino ez die emango horren berri.

Joan den otsailaren 28an atxilotu zuten Gonzalez Polonian. Kazetaria Ukrainako gerratik ihesi zihoazen errefuxiatuei buruzko informazioa lantzen ari zen preso hartu zutenean. Hasieran, espioitza lanetan aritzea leporatu zion Poloniako Gobernuak, baina geroztik fiskaltzak ez du haren kontrako akusazio zehatzik aurkeztu, eta epaiketarako datarik ere ez diote jarri. Hala ere, jadanik hiru aldiz luzatu diote behin-behineko espetxealdia.

Hego Euskal Herriko sindikatuek, abokatu eta kazetari ugarik eta beste zenbait eragilek salatu dute Gonzalezen atxiloketa eta espetxean pairatzen duen egoera. Izan ere, inkomunikaturik atxiki dute, zenbait hilabetez ez du aukerarik izan senitartekoekin hitz egiteko, eta oraindik ez dauka egiten dizkioten akusazioen berri. Duela gutxi, haren bikotekide Oihana Goirienaren bisita izan du, estreinako aldiz zortzi hilabetean. Bi orduko bisitaldia izan zen, eta, Goirienak azaldu zuenez, Poloniako zerbitzu sekretuetako kide bat han egon zen, Gonzalezek bikotekidearekin eta Gonzalo Boye abokatuarekin hitz egiten zuen bitartean.

Datorren astean bederatzi hilabete beteko dira atxilotu zutenetik. Poloniako legeriak hamar urteko espetxealdia ezartzen die espioitza delituei.