Summary: Sortuk uste du Iñaki Bilbaoren borrokaldiak «ez duela zentzurik». Independentzia eta sozialismoa dira gose eta egarri greban dagoen presoaren eskaerak, eta Sortuk ohartarazi du «modu horretan planteatuta bukaera posible bakarra» duela ekinaldiak: euskal presoaren heriotza. Sortuk ez du «desio» halakorik gertatzea, eta, beraz, adierazi du ez duela protesta «babesten».

Iñaki Bilbao euskal presoaren protestaldiari buruzko ohar bat kaleratu du Sortuk. Alderdiaren ustez, «ekimenak ez du zentzurik, interpelazio edota eskaera gauzagarririk ez duenez gero, eta ez du zerikusirik ezker abertzalearen kultura politiko historikoarekin zein gurean gure herriarekiko konpromisoa jorratzeko baliatu izan ditugun moldeekin». Independentzia eta sozialismoa dira Bilbaoren eskaerak, eta, horretarako, gose eta egarri grebari ekin dio, aurretik egindako gose eta komunikazio grebaren ondoren. Sorturen ustez, «modu horretan planteatuta, ekimen horrek bukaera posible bakarra du: InÌakiren heriotza», eta ez da hori alderdiak nahi duena: «Argi adierazten dugu InÌakiren ekimenak arestian aipatutakoa ez bezalako amaiera bat izan dezan nahi eta desio dugula».

Alde horretatik, eta «ikuspuntu iraultzaile batetik, baita giza ikuspegi hutsetik ere», Sortuk adierazi du ez dela «ezaxola» Bilbaoren erabakiaren aurrean. Halaber, adierazi du «euskal preso, iheslari eta deportatu politiko guzti-guztien eskubideen defentsa egin eta haien etxeratzea aldarrikatzen eta jorratzen» jarraituko duela «baita, InÌaki Bilbaoren kasuan bezalaxe, preso eta iheslari politikoen kolektiboak utzita eta ezker abertzalearengandik urrunduta dauden horien kasuan ere»: «Preso, iheslari eta deportatu politiko guztiak etxean eta bizirik izatea da EPPKren eta ezker abertzale osoaren lehentasuna. Hori dela eta, euskal preso, iheslari eta deportatu politikoen etxeratzearen alde indarrak biderkatzeko deia egiten dugu beste behin ere».


Summary: Danimarkako Gobernuak hamabost milioi bisoi sakrifikatuko ditu. Danimarka da munduko bisoi ekoizlerik handiena, eta COVID-19a atzeman dute hainbat landetxetan. Gobernuak, legez, oraindik ezin du bisoi guztiak sakrifikatzeko agindu, baina denbora kontua da: «Agintarien erabakia sendoa eta behin betikoa da: ez dago atzera-bueltarik». 2,4 milioi ale sakrifikatu dituzte jada.

«Beharrezkoa da Danimarkan dauden hamabost milioi bisoi amerikarrak sakrifikatzea». Badira aste batzuk Europako hainbat herrialdetan antzeko neurriak hartzen hasi zirela zenbait landetxetan COVID-19a atzeman delako, eta Mette Frederiksen Danimarkako lehen ministroak gaur berretsi du asmo horrekin aurrera jarraitzeko erabakia. Munduan, Danimarka da animalia horien ekoizlerik handiena.

Gobernuak joan den astean iragarri zuen gutxienez 214 lagun kutsatu direla bisoietan atzeman dituzten koronabirusaren bost mutazioren ondorioz. Horietako hamabiri, gainera, Cluster 5 mutazioa aurkitu diete; birus horrek antigorputzak sortzeko ahalmena murrizten du, eta COVID-19a saihesteko sor daitezkeen txertoen eraginkortasunean eragin dezake.

Danimarkako agintariek herrialdeko 1.139 etxaldeei agindu zieten bisoi guztiak sakrifikatzeko. Hainbat komunikabideren arabera, ordea, gobernuak ez du beharrezko lege babesik agindu generiko bat argitaratzeko; izan ere, kutsatzeak atzeman dituzten etxaldeei soilik eman ahal die agindu hori; 7,8 kilometrokoak edo handiagoak direnei ere ezin die halakorik agindu. Mogens Jensen Elikadura Ministroak barkamena eskatu du gaur, izan duten «akatsagatik».

Ministerioak gaur gutun bat igorri die bisoien hazleei, argituz baldintza horiek betetzen dituzten etxaldeetan sakrifizioak egitea gomendatzen dietela, baina ezin dietela hala egiteko agindu. Frederiksen lehen ministroak honela azaldu du: «Bisoien hazleekin gertatu denagatik barkamena eskatu nahi dut. Nahasmen handia eragin dugu gaur. Dena den, osasun arazo bat da, eta bisoiek sakrifikatuak izan behar dute».

2,4 milioi bisoi, sakrifikatuta

Kopenhageko gobernuak gaur larrialdietako lege proposamen bat aurkeztu du, baina ez dute onartu, ez duelako parlamentuaren hiru laurdenen babesa eskuratu. Ondorioz, aste batzuk itxaron beharko dute legea onartzeko. Aurretik, datorren astelehenerako bisoi guztiak hilak izateko asmoa zuen gobernuak, eta, datu ofizialen arabera, 2,4 milioi hilak zituzten jada. Oposizioko talde batzuek Elikadura Ministroaren dimisioa eskatu dute.

Bisoi hazleen erakundeak, berriz, adierazi du gaur gertatutako nahasteak ez duela asko aldatzen egoera: «Agintarien erabakia sendoa eta behin betikoa da. Sektore osoa amaitzea ikaragarria da, baina ez dago atzera-bueltarik, eta gure erakundeko zuzendaritza ados dago: ezin dugu sektore handi eta indartsu bat izaten jarraitu». Iaz, 658 milioiren esportazioak egin zituen sektoreak Danimarkan, eta 6.000 pertsonari ematen die lana.

Mustelidoak, birusaren gordailu

Bisoi amerikarraren inguruko alarma orain piztu da, baina arazoa ez da berria komunitate zientifikoarentzat: aspaldi dakite mustelidoak birusaren gordailu izan daitezkeela eta gizakietara jauzi egin dezaketela. «Guretzat ez da sorpresa izan», azaldu zion Joxerra Aihartza zoologo eta EHUko irakasleak BERRIAri. Azaldu zuen aspalditik dakitela hainbat mustelido —tartean, bisoia— SARS-CoV-2 birusarekin kutsa daitezkeela eta haren gordailu izan daitezkeela.

Izurria mundu osora zabaldu aurretik, Txinako hainbat ikerlarik ohartarazi zuten koronabirusa oso erraz zabaltzen zela animalia batzuetan; tartean, katuak eta mustelidoak. Eta, azken horien artean, bereziki hudoetan zabaltzen zela samurren. «Birusak hudoan sartzeko giltza baldin badu, bisoi amerikarrean sartzeko giltza ere izango du». Argi mintzatu zen Aihartza bisoi amerikarrak birusa zabaltzeko duen arriskuari buruz: «Animalia horiek kopuru handietan egoten dira haztegietan, elkarren ondoan pilatuta, eta oso erraza da haien artean birusa kutsatzea».


Summary: Euskarazko podcasten bi plataforma berri sortuko dituzte. Podcasten inguruko solasaldi bat egin dute EHUren Nazioarteko Ziberkazetaritza Biltzarrean. Edukiak lantaldean sortzearen garrantzia nabarmendu dute parte hartzaileek.

Datozen asteetan, euskarazko podcast berriak ekoitziko dituzten bi plataforma jarriko dituzte abian: batetik, EITBk eta Euskadi Irratiak plataforma bat sortuko dute; eta, bestetik, Oier Aranzabal kazetaria Podcastfilia sortzen ari da beste profesional batzuekin. Ez dituzte horien inguruko xehetasun asko eman Ainhoa Etxebeste Euskadi Irratiko podcasten arduradunak eta Aranzabalek, baina podcasten boladaren erakusle dira bi proiektu horiek. EHUk antolatutako Ziberkazetaritza Biltzarraren bigarren eta azken egunean, podcasten inguruan mintzatu dira gaur Etxebeste eta Aranzabal. Haiekin batera parte hartu dute solasaldi digitalean Berria FM podcasteko gidari Maider Galardik eta Argia-ko podcasten arduradun Eneritz Arzallusek.

Galardik azaldu duenez, Berria FM-ren sorrera BERRIA Taldeak egindako hausnarketa kolektibotik abiatu zen. «Gogoeta prozesuaren ondoren, edukiak modu multimediago batean zabaltzeko nahia atera zen. Kode deontologikoan, azaldu zen hedabide feminista bat izateko ahalegina egingo dugula». Gogoeta horien uztarketatik abiatu zen podcast feminista. Halaber, Galardi bera doktore tesia egiten ari zen, eta «arnasa luzeko kazetaritzan» aritzeko gogoz zen. 22 atal gidatu ditu jada Galardik. BERRIAko kazetariaren iritziz, gehiago entzun dira aktualitateko gaietatik gertuago egon diren atalak, nahiz eta podcasta abian jarri zuen taldeak ez duen nahi etengabe aktualitatearen bueltan ibili. Galardik, era berean, nabarmendu du talde bat dagoela podcastaren gaiak pentsatzen: Gurutze Izagirre, Oihana Elduaien, Maite Asensio eta BERRIAko zuzendariorde Amagoia Mujika. Arlo teknikoa «gainbegiratzen» dute, halaber, Berria Telebistako Lara Madinabeitiak eta Nagore Arinek. «Nahiz eta ahotsa batek jarri, lan koral bat da podcasta».

Talde lanean aritzeak ematen dituen abantailak eta mesedeak aipatu ditu Aranzabalek. «Garrantzitsua da profesionalak elkartzea, lan indartsuak egiteko. Podcastfilian elkartu gara kazetariak, editoreak eta gidoilariak audioan gauza politak egiteko asmoz». Adibidetzat jo du Athleticentzat grabatzen ari diren lan bat: aurre produkzio lana Aranzabalen lankide bat egin zuen, gidoilari bat egon da edukia lantzen, eta Aranzabal «soilik grabatzera» joan da.

Ildo berean, Etxebestek zera esan du: «Behar dira aurre produkzio on bat, narratzaile on bat, gauzak ondo kontatzea, eta teknikariak ere garrantzitsuak dira. Postprodukzio on bat behar da podcast on bat egiteko».

Aranzabalek hala aitortu du, dena den: «Euskal Herrian hasiberriak gara, eta berde gaude podcastgintzan. Espainian ere berde daude. Gomendatuko nuke AEBetakoak entzutea; narratiba berriak nolakoak diren ikasteko, merezi du haietako batzuk entzutea. Gu narrazioan asko ikasten ari gara haietaz».

Baliabideak, nahiko merke

Argia-ko podcasten arduradun Eneritz Arzallusek nabarmendu du «publiko berri batengana» iristeko asmoarekin ekin ziotela podcastgintzari: aldizkariko eduki informatiboei lotutako Net Hurbil egiten dute, batetik, eta umorezko Beranduegi tertulia, bestetik. Arzallusek aitortu zuen garrantzitsua dela, «ahal dela», baliabide tekniko onak izatea. «Horregatik, soinu txartel bat erosi genuen. Gero eta jakintza tekniko gehiago izan, emaitza hobea izango da».

Aranzabalen arabera, gaur egun diru gutxirekin edonork Euskadi Irratiaren soinu kalitatearen parekoa lor dezake. Edukiak saretzeaz eta banatzeaz ere hausnartu dute solasaldian. Etxebesteren iritziz, produktuak «ona» behar du izan: «Biral bihurtzeak ez dit hainbeste esaten». Arzallusek ohartarazi du produktuaren emaitza ona baldin bada, askotan «espero gabeko bidea» aurkitzen duela: «Garrantzitsua da taldea gustura gelditzea egiten denarekin».

Galardi, bestalde, Berria FMren entzuleen gainean mintzatu da: «Egunkariaren irakurleak euskaltzaleak, irakasleak eta 40 urte baino gehiagokoak dira. Podcastarekin hartzaile gazteagoak eta emakumeak harrapatu nahi ditugu. Iruditzen zaigu posible dela bi audientziak batzea, eta entzule gehiago lortzea». Aranzabalek, halaber, adierazi du podcastak zabaltzeko «leku komunak» eta «erreferentziak» beharrezkoak direla.


Summary: Jon Rahmek mundua harritu du kolpe batez. Golflariak maisuki ospatu du bere 26. urtebetetzea, Augustan (AEB), Masterserako bidean.

Atzo 26 urte bete zituen Jon Rahm Barrikako (Bizkaia) gol jokalariak, eta, ospatzeaz gain, mundua harritu zuen askok inoizko golf kolperik onenetakotzat jo duten astindu batekin.

Augustako (Georgia, AEB) 2020rako Masterserako praktikatzen ari da Rahm, eta 16. zulora hurbiltzeko prestatzen ari zen. Ez zen kolpe erraza, golflariaren eta zuloaren artean urmael bat zegoelako. Aukera zuen Rahmek bola airetik bidaltzeko, jokalari gehienek egingo luketen bezala. Baina horrek zorroztasuna kenduko lioke kolpeari. Beraz, ur gainean botea egitea erabaki zuen.

Bola jo zuen Rahmek, kolpe baxua, eta borobil zuriak jauzi bat egin zuen ura jotzean. Gero beste jauzi bat, ur bazterrean umeak harri lauekin jolasten direnean bezala. Hirugarren jauzia lehorrean jo zuen bolak, antza, eta leun, parabola eder bat egin zuen belar motzean, aldapa gora hasieran, eta behera gero. Baina inor gutxik espero zuen bola zuzenean zulora hurbiltzea, eta sartzea.

Interneten bolo-bola zabaldu da bideoa, eta ikusle asko sinetsi ezinda daude. «Kiroletan ikusi dudan gauzarik txundigarrienetako bat da», esan du Tyler Greever esatariak. Beste batzuek esan dutenez, «beharbada inoiz ikusiko duzun golf kolperik onena» da. Aurtengo uztailean historia egin zuen Rahmek. Lehen aldiz, euskal golflari bat munduko sailkapenaren gailurrean jarri zen. Rankingaren lehen postura igotzea lortzen duen bederatzigarren europarra bihurtu zen Barrikako jokalaria. PGA Tourraren Memorial txapelketa irabazi zuen, eta euskaraz adierazi zuen poza AEBetako NBC telebistan: «Gogoratzen naiz... aita, ama... Eskerrik asko. Eskerrik asko guztiei, benetan».

21 urte baino ez zituela debutatu zuen Rahmek profesional gisara. Rory McIlroy irlandarrari aurrea hartu zion munduko sailkapenean. Augustako Mastersa bihartik igandera jokatuko da.


Summary: Aung San Suu Kyiren alderdiak gehiengo osoa lortu duela esan du. Igandean egin zituzten hauteskundeak, eta oraindik botoak zenbatzen ari dira. USDP oposizioko indar nagusiak iruzurra salatu du, eta hauteskundeak berriz egiteko eskatu du.

Demokraziarako Liga Nazionalak sare sozialetan zabaldu duenez, Myanmarko Legebiltzarreko 476 aulkietatik gutxienez 353 lortu ditu. Aung San Suu Kyi bakearen Nobel sariduna da alderdiaren burua. Taldeak eman dituen emaitzak baieztatuz gero, bakarrik gobernatu ahalko dute herrialdea.

Edonola ere, hauteskunde batzordeak oraindik 100 eserleku eman ditu erabakitzat. Horrez gain, alderdiak gehiengo osoz gobernatzekotan, aintzat hartu beharko du Myanmarko armada. Izan ere, militarrek gobernatu zuten herrialdea ia mende erdiz, eta, gaur ere, legebiltzarreko eserlekuen %25 eurentzat gordetzen dituzte, 166 aulki.

Hain justu, militarren babesa duen USDP Batasunaren Elkartasuna eta Garapenaren Alderdia oposizioko indar nagusiak gaur adierazi du ez dituela bozen emaitzak onartuko, eta hauteskundeak errepikatzeko eskatu du. Bozketan irregulartasun ugari izan direla ziurtatu du, eta iruzurra salatu.

Hauteskundeak ez dituzte normal egin. Bertan behera geratu dira 51 barrutietan, gatazka armatuak daudelako Armadaren eta zenbait gutxiengo etnikoren artean. Arakan eskualdean, esaterako, Aung San Suu Kyiren alderdiak baino boto gehiago atera ditu hango alderdi abertzaleak.

Nobel sariduna nazioartean gaitzetsi dute azken urteotan Myanmar hego-mendebaldeko rohingya etniako herritarren kontrako jazarpenarengatik. Musulmanak dira rohingyak, eta gehiengo budistak baztertuta dauzka.

Abuztuan bete ziten hiru urte Armadak rohingyen aurkako sarraskia egin zuenetik. 2017an, ARSA Arakango Rohingya Askapenerako Armadak segurtasun indarren hainbat egoitzari eraso zien, eta hamabi militar hil zituen. Eraso horrek, ordea, ondorio askoz ere odoltsuagoa izan zuen: armada eta milizia budistak 59 herritan sartu, 7.000 etxe erre eta 400 rohingya hil zituen. MSF Mugarik Gabeko Medikuek etnia musulmanaren aurka egindako jazarpenari buruz zabaldutako datuen arabera, Myanmarko armadak gutxienez 6.700 rohingya hil zituen hilabetean —abuztuaren 25etik irailaren 24ra—; haietatik 730, haurrak.


Summary: Abadiñoko Institutuan hizkuntza eskubideen urraketa kasu bat gertatu dela salatu du Euskal Herrian Euskaraz-ek. Salatutakoa 2019ko urrian gertatu zela azaldu du Euskal Herrian Euskaraz elkarteak, Abadiñon eginiko agerraldi batean.

2019ko urrian (9an, 16an eta 23an), Matienako institutuan, irakasleentzako formakuntza saioak eskaini zituzten, gaztelera hutsean; ikasleek jasaten dituzten tratu txarrak detektatzeari buruzko saioak ziren. "Lehen saioan, irakasleen aldetik protesta sendoak egon ziren, baina aurrera egitea erabaki zen", azaldu du Sarai Isasi irakasleak, agerraldian parte hartu dutenen izenean. "D ereduko ikasguneek, euskaraz ikasteko ez ezik, euskaraz bizitzea posible den guneak izan behar dute, bai ikasleentzat, bai langileentzat", jarraitu du. Bigarren eta hirugarren saioak ere gaztelera hutsean izango zirela jakinda, zigorturiko irakaslea ez zen horietara agertu. Aurretik, Hizkuntza Eskubideen Behatokian eman zuen gertakarien berri.

Gertaera honen ondorioz, irakasleari diziplina espedientearen bidea ireki diote, eta soldatako lau orduri dagokion zigorra ezarri dio Hezkuntza Sailak. Euskal Herrian Euskaraz elkartearen arabera, horrelako gertaerek agerian uzten dute "euskarak hezkuntzan duen bigarren mailako egoera".

(jarraitu irakurtzen Durangaldeko 'Anboto.org'-n atarian)


Summary: Ehunka gazte gona jantzita joaten ari dira eskolara, protesta egiteko. Mikel izeneko Bilboko gazte batek hasi zuen mugimendua: egun batean eskolara joan zen gona jantzita, eta, bere kideen isekak jasateaz gain, psikologo batena bidali zuten irakasleek. Haren kasua izugarri zabaldu da Tiktok sare sozialean.

Urriaren 27an izan zen. Mikel izeneko 15 urteko Bilboko gazte bat gona bat jantzita joan zen eskolara, «gogoa nuelako, besterik gabe». Han, ordea, iseka egin zioten ikaskideek, eta irakasleek ere janzkera gaitzetsi eta psikologoarena bidali zuten: «Han etengabe galdetu zidaten ea emakume sentitzen ote nintzen. Esan diet ez diodala generorik jartzen neure buruari, baina, zerbait izatekotan, mutila naizela».

Gertatutakoa Tiktok sare sozialaren bidez zabaldutako bideo batean kontatu zuen gazteak, eta oihartzun izugarria izan zuen haren istorioak. Asko izan ziren Mikeli elkartasuna erakutsi ziotenak, eta, protesta egiteko, ikastetxera gona bat jantzita joateko erabakia hartu zuten hainbatek. Azaroaren 4an egin zuten lehen aldiz.

Ezustean, mugimendu bat sortu zen, inor janzteko moduagatik, itxuragatik edo bere sexualitateagatik baztertzearen aurkakoa. Mikelek azaldu duenez, hala jantzita joan nahi izan zuen Europako beste herrialde batzuetan mutilek gona jantzita eramaten zuten mugimendu feminista bat ikusi zuelako, «eta hori egiteko gogoa nuelako».

Atzo, Oñatin

Ordutik, ehunka izan dira Euskal Herrian eta Espainian eskolara gona jantzita joan diren gazteak, eta irakasle batzuk ere gehitu dira aldarrikapena egiteko haien modura. Atzo, adibidez, Oñatiko (Gipuzkoa) institutura joan ziren hainbat gazte gona jantzita. Ikasgela batean egin zuten gaiaren inguruko gogoeta, baina azkenean institutu osora zabaldu zuten egitasmoa, eta maila guztietako ikasleek egin zuten bat aldarrikapenarekin.

Oñatiko institutuko ikasleak, atzo, gona jantzita. Irudia: Oñati Goiena.


Summary: Gizon bat hil da Arratzua-Ubarrundian, AP-1ean. Auto batek mikrobus bat jo du 06:30ak aldera, AP-1ean, Gasteizko noranzkoan, eta 42 urteko gizon bat hil egin da.

Gaur goizean, 06:30ak aldera, auto batek autobus bat jo du AP-1eko 109. kilometroan, Arratzua-Ubarrundian (Araba), Gasteizko noranzkoan, eta gizon bat hil egin da. Ertzaintzak jakinarazi duenez, behe laino trinkoaren ondorioz gertatu da istripua, Isuskitza eta Lukuko tunelen artean. Ertzaintza istripu larriaren arrazoiak ikertzen ari da oraindik. 42 urte zituen hildakoak.

Istripua izan den tokira bertaratu dira larrialdi zerbitzuak, tartean Gasteizko eta Zubillagako suhiltzaileak. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak eman duen informazioaren arabera, mikrobusean zihoazen bidaiariak ez dira zauritu.

Istripuaren ondorioz, AP-1 autobideko Isuskitza eta Lukuko tunelen arteko zatia itxita geratu da Gasteizko noranzkoan, eta zirkulazioa Eskoriatzako (Gipuzkoa) lehen irteeratik desbideratzen ari dira.


Summary: "Gauzak ez badira okertzen", Espainiako aurrekontuen alde egingo du EH Bilduk. Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzaileak esan du negoziazioa ez dagoela itxita, baina bai aurreratuta, eta bozkatzerako gauzak "asko okertzen" ez badira baiezkoaren alde egingo dutela. Pablo Iglesias Espainiako Gobernuko presidenteorde bigarrenak "albiste ontzat" jo du, txio bidez eman duen erantzunean.

Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzaileak berretsi egin du Mertxe Aizpurua EH Bilduko Kongresuko diputatuak esandakoa: Espainiako Gobernuko negoziazio taldearekin harreman joria dute, jarrera "proaktiboa" dago, eta EH Bilduk mahai gainean jarritako gaiak begi onez hartu dituzte. Horrenbestez, azken orduko aldaketarik ez bada, Espainiako Aurrekontuen Legea babestuko duela esan du Otegik, Radio Euskadin egindako elkarrizketa batean.

Berretsi du Kongresuan alderdi guztiekin dituztela elkarrizketak, eta gobernua osatzen duten alderdiekin harreman oparoa dutela. Lehentasuna "pertsonen eskubideak blindatzea" dela esan du, eta bide horretan EH Bilduk egindako proposamenak abegikor hartu dituztela sumatu dute. Horrenbestez, akordioa itxita ez badago ere, bozketa egunera bitartean gauzak okertzen ez badira, EH Bilduk baiezkoa emango die aurrekontuei.

Pablo Iglesias Espainiako Gobernuko presidenteorde bigarren eta Podemoseko buruak txio bidez erantzun dio berehala Otegiri. Albistea ona dela esan du: "Ezkerreko politiketan aurrera egiteko ardura eta konpromisoa erakusten dute. Inbestiduraren blokea indartu egiten da, eta izango da legealdikoa, eta estatuaren norabidea zedarrituko duena".


Summary: «Dirurik gabe» gelditu da errefuxiatu palestinarrentzako NBEren erakundea. UNRWAk 5,7 milioi errefuxiatu palestinarri ematen die zerbitzua.

«Desoreka bat dago NBEko [Nazio Batuen Erakundeko] estatu kideengandik jasotzen dugun babes politikoaren eta diru ekarpenen artean», adierazi zuen atzo Tamara Alrifai UNRWAko bozeramaileak. Ohartarazi du agentziak ez duela baliabide nahikoa jaso estatu emaileen aldetik. Agentzia «dirurik gabe» gelditu zen astelehenean.

Ondorioz, ezin izango du jarraitu oinarrizko zerbitzua ematen Ekialde Hurbilean banatuta dauden 5,7 milioi errefuxiatu palestinarrei. Esaterako, ezinezkoa izango zaio 500.000 haurrentzako osasun zentroak eta ikastetxeak hornitzea.

Agentziak «eskualdea egonkortzeko ekarpen garrantzitsua» egiten du, Alrifairen esanetan, eta orain ezin izango du lan hori egin, hain justu koronabirusaren pandemia hedatzen ari den honetan. COVID-19arekin kutsatutako errefuxiatu palestinarrak 200 inguru ziren uztailean, eta ia 17.000 azaroaren hasieran. UNRWAk hainbat neurri hartu ditu kutsatzeak mugatzeko. Horien artean, telefono bidezko arreta eta hezkuntza presentzialaren eta ez presentzialaren arteko uztartzea.

Ekialde Hurbileko errefuxiatu palestinarrei oinarrizko zerbitzua emateko, 28.000 langile ditu agentziak. Orotara, 43 milioi euro behar ditu horien soldatak ordaintzeko. Hilabete honen amaierarako nahikoa diru biltzea lortzen ez badute, «neurri etsigarriak» hartu beharko dituztela ohartarazi du Alrifaik. Hilabete amaierarako 25 milioi euro bildu beharra dauzka agentziak orain arteko zerbitzuari eusteko. Bestela, soldataren zati bat bakarrik ordaindu beharko die langileei, eta gainerakoa funts nahikoa biltzen duenerako atzeratu.

UNRWA 1948an sortu zen. Palestinako Gaza eta Zisjordania lurraldeetan, Libanon, Jordanian eta Sirian egiten du lan. NBEko estatu kideen ekarpenen bidez finantzatzen da oso-osorik.


Summary: Beste 1.639 kasu zenbatu dituzte Hego Euskal Herrian. COVID-19a detektatzeko 22.000 test baino gehiago egin dituzte Osasunbideak eta Osakidetzak, eta horien %7,3k eman dute positibo. Gutxienez 118 lagun hil dira astebetean koronabirusagatik.

Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako datuen arabera, Hego Euskal Herrian 1.639 kasu positibo atzeman dituzte asteartean egindako testetan; hau da, bezperan baino 116 gehiago. Zehazki, PCR probak eta antigeno testak aintzat harturik, 22.349 test egin ziren atzo, eta horien %7,3k eman dute positibo. Bezperan, berriz, %9koa izan zen portzentajea Hegoaldean.

Lurraldez lurralde, berriz ere, Bizkaian erregistratu dute kasu gehien: 676 izan dira, aurreko egunean baino 45 gehiago. Gipuzkoan 569 kasu zenbatu dituzte, bezperan baino 17 gehiago, eta Araban 142 positibo izan dira astearteko testetan, astelehenekoetan baino 32 gehiago. Halaber, Nafarroan 238 kasu positibo atzeman dituzte, hau da, bezperan baino 21 gehiago. Zehazki, Osasunbideak 4.459 test egin zituen atzo, eta horien %6,9k eman dute positibo.

Pandemiak Nafarroan duen bilakaerari erreparatuta, aipatzekoa da lurralde horretan kasu positiboen hazkundean antzeman daitekeen mantsotzea. Izan ere, joan den ostiraletik, hilaren 6tik, egun bakarrean zenbatutako positibo kopuruak ez du inoiz gainditu 350 kasuen langa foru erkidegoan.

Hegoaldeko ospitaleen egoerari dagokionez, Jaurlaritzak jakinarazi du oraintxe bertan 133 gaixo daudela ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan Osakidetzaren ardurapeko ospitaleetan, hau da, bezperan baino bi gutxiago. Nafarroako Gobernuak ez du oraindik eman ospitaleei buruzko daturik.

119 heriotza gutxienez

Azaroaren 2tik 8ra bitarteko astean, gutxienez 119 gaixo hil dira koronabirusagatik Hego Euskal Herrian. Iragan den asteko datuekin alderatuta, gora egin du COVID-19aren ondorioz hildakoen kopuruak. Izan ere, Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak emandako datuen arabera, urriaren 26tik azaroaren 1era bitartean 106 gaixo zendu ziren gaitzarengatik, hau da, hamabi gutxiago.


Summary: Hong Kongeko oposizioko legelariek iragarri dute dimisioa emango dutela. Eskualdeko gobernuak kargutik kendu ditu «demokraziaren aldeko» lau parlamentari, segurtasun nazionalerako arrisku bat izatea egotzita. Beste 15 ordezkarik kargua utziko dute, protesta modura.

Hong Kongeko Kontseilu Legegilea oposizioko ordezkaririk gabe geldituko da, «demokraziaren aldeko» legelariek iragarritakoa betetzen badute. Dimisioa emango dutela iragarri dute gaur, Hong Kongeko Gobernuak lau kide kargutik kendu dituela eta. Eskualde administratiboko agintariek aurretik halako neurriak hartu dituzte, baina lehen aldia da parlamentari batzuk beren arduretatik kentzen dituela inolako epaiketarik gabe.

«Karguei uko egingo diegu, gure kideak gobernu zentralaren oinarririk gabeko erabaki batengatik kargugabetuak izan direlako», adierazi du Wu Chi-Wai oposizioko legelarien koordinatzaileak. Haren esanetan, Hong Kongek «jada ezin dio munduari esan 'herrialde bat, bi sistema' printzipioa indarrean denik». Parlamentariaren iritziz, lau kide horiek kargutik kendu izanak printzipio horren «heriotza» ekarri du.<br />Hong Kongeko Gobernuak Alvin Yeung, Dennis Kwok, Kwok Ka-ki eta Kenneth Leung legebiltzarkideak kanporatu ditu Kontseilu Legegiletik. Ordu batzuk lehenago Txinako Parlamentuak hartutako erabaki batean oinarritu du neurria. Haren bidez, parlamentuak ahalmena aitortu dio Hong Kongeko gobernuari independentziaren defendatzailetzat jotzen dituen parlamentariak edo ustez atzerriko erakundeekin elkarlanean nazio segurtasuna arriskuan jartzen dutenak Kontseilu Legegiletik baztertzeko, aurretik epaitzeko beharrik gabe. Hala, Txinako Parlamentuak onartu egin du Hong Kongeko Gobernuak ahalmen hori eskuratzeko egin dion eskaria.

Carrie Lam Hong Kongeko gobernuburuak babestu egin du erabakia. Neurria «konstituzionala, legezkoa, arrazoizkoa eta beharrezkoa» da, haren iritziz. «Oinarrizko Legea eta Hong Kong babesteko gai ez badira, noski, ez dira legebiltzarkide izateko gai», adierazi du. Txinako Gobernuak eskualdean duen ordezkaritza ere ildo beretik mintzatu da. «Irmoki zaindu behar da Hong Kong abertzaleek gobernatu behar dutenaren agindu politikoa», adierazi du ohar bidez.

Kargutik kendutako lau ordezkariak gabe eta dimisioa emango dutela iragarri duten hamabost ordezkariak gabe, Pekinen aldeko legelariak izango dira lehendik ere gehiengoa duten Hong Kongeko Kontseilu Legelarian. Hala, oposizioak ezin izango die aurre egin gehiengoaren ekinaldiei ganberan. Baina «demokraziaren aldeko» lau legelari kargutik kendu ondoren parlamentuan jarraitzeak erabakiari zilegitasuna aitortzen diotela eman zezakeen aditzera beren jarraitzaileen begietara.

Hauteskundeak, atzeratuta

Hong Kongeko herritarrek Kontseilu Legegileko 70 ordezkarietatik erdiak aukeratzen dituzte, eta beste erdiak barruti funtzional izeneko Pekinen aldeko komiteek hautatzen dituzte. Ganberaren erdia berritzeko hauteskundeak egin behar ziren joan den irailean, baina bozak urtebete atzeratu zituzten, pandemiarengatik. Hain justu, hauteskundeetara aurkezteko debekua ezarri zien Hong Kongek kargutik kendu dituen lau legelariei, eskualde administratiboarekiko zuten konpromisoa zintzoa ez zela egotzita.

Lamen aldekoen iritziz, gobernua Hong Kong egonkortzeko ahaleginetan ari da, iazko ekainean protestak lehertu zirenetik. Orduan, mobilizazio jendetsuak izan ziren Txinako estradizio legearen aurka, eta herritarren presioak egitasmoa bertan behera uztea lortu zuen. Aurtengo ekainean, Hong Kongeko segurtasun legeak piztu zituen protestak. Mobilizazioak berriz ere jendetsuak izan ziren arren, ez zuten lortu hura indarrean sartzea, eta, ordutik, oposizioko hainbat kideri ezarri diete legea. Segurtasun legeak bide ematen dio eskualdeko gobernuari subertsioa, sezesioa, terrorismoa edota atzerriko erakunderen batekin segurtasun nazionalaren aurka elkarlanean aritzea egotzitako herritarrak zigortzeko bizi osora arteko espetxearekin.


Summary: Foro Sozialak ETAren biktimen ekarpenak eman dizkio legebiltzarrari. Txosten bat osatu du irailaren 12an ETAren biktimekin egindako topaketan jasotako ekarpenekin. Pausoak «berandu baino lehen» ematea galdegin dute biktimek.

Agus Hernan eta Tasio Arrizabalaga Foro Sozial Iraunkorreko kideak Eusko Legebiltzarrean izan dira gaur, eta Bakartxo Tejeria legebiltzarreko presidenteari ETAren zazpi biktimaren ekarpenekin osatutako txostena eman diote. Irailaren 12an biktima horiekin egindako topaketaren emaitza da txostenean jasotakoa, eta parte hartzaileek egindako hainbat proposamen eta kritika biltzen ditu. Arrizabalagak laburbildu ditu ondorioak legebiltzarrean egindako agerraldian, eta, bertzeak bertze, nabarmendu du Euskal Herriko egoera «positiboki» baloratu zutela topaketa hartan egondako biktimek, «gizarte berria eta kohesionatuagoa» delako oraingoa, «ETAren indarkeriarik» ez dagoenez gero: «Baina indarkerien zikloaren ondorioak ebaztea jada ez da lehentasunezkoa, eta gai horren gaineko ardura eskatu zuten», azaldu du Arrizabalagak.

Askatzeko hainbat «korapilo» daude oraindik, topaketa hartan parte hartu zuten biktimen ustez: «Memoria inklusiboa» eraikitzea, «giza eskubideen urraketa guztiak eta gertatu den guztia» aitortzeko; indarkeria jasan duten guztien errekonozimendua; argitzeke dauden kasuak argitzea; autokritika egitea, bakoitzak egindakoa onartuta; «indarkeriari zilegitasuna» kentzea, «etorkizuneko bizikidetza eraikitzeko tresna gisa», eta egungo espetxe politika «normalizatzea». Pausoak «berandu baino lehen» emateko eskatzen dute biktimek, «denbora gehiegi igaro eta eragina galdu baino lehen».

Kritikak eta kezkak

Hainbat kritika eta kezka ere agertu zituzten Foro Sozial Iraunkorraren topaketan parte hartu zuten ETAren biktimek, eta horiek ere bildu dituzte txostenean. Erraterako, gertatutakoa ahazteko arriskua dagoela ohartarazi zuten biktimek. Kritika egin zieten, halaber, biktima elkarte batzuei, «biktimen eskubideen defentsan lan egiteko beren funtzioa gainditu» dutelako. Presoen ongietorriak ere izan zituzten hizpide: espazio publikoetan ospatzeari kritika egin zioten, «birbiktimizazioa» eragin dezaketelako. Era berean, erakundeek biktimei «arreta nahikoa» ez ematea salatu zuten. Sufrimenduari eta erantzunkizunari buruz, berriz, «gauzak argi bereiztearen garrantzia» nabarmendu zuten: «Indarkeria erabili edo sustatu duena ezin da alderatu indarkeria jasan duenarekin».

Hernan Foro Sozial Iraunkorreko bozeramaileak adierazi du «oso kontuan» hartzen dituztela biktimek egindako ekarpenak: «Kontuan hartu dugu bertan esandakoa, gaur aurkeztu dugun txostenean jaso dugu, eta gurekin lan egiten duten hainbat eragile sozial, politiko eta instituzionali helaraziko diegu». Nabarmendu du «euskal gizarte osoaren, herritarren eta eragile instituzional eta politikoen erantzukizuna» dela «giza eskubideen urraketa guztiak ezagutzea, ezagutaraztea, aitortzea eta erreparatzea». Bide horretan biktima guztiei laguntzen jarraituko duela adierazi du Foro Sozial Iraunkorrak.

Hauek izan ziren topaketan parte hartu zuten biktimak: Josu Elespe, Iñaki Garcia Arrizabalaga, Maria Jauregi, Gorka Landaburu, Maixabel Lasa, Alberto Muñagorri eta Naiara Zamarreño.


Summary: Maskaren BEZa %21etik %4ra jaitsiko du Espainiako Gobernuak. Maria Jesus Montero Ogasun ministroak azaldu duenez, Europako Batzordeak esan die ez diela isunik jarriko horregatik.

Hego Euskal Herrian %21eko BEZ zerga ordaintzen dute maskarek, baina azken asteotan ugaritu egin dira zerga hori kentzeko edo txikitzeko deialdiak. Kendu ez, baina BEZ supermurriztua ezarriko dio orain Espainiako Gobernuak, %4koa. BEZ hori ordaintzen dute gizakientzako botikek eta beste zenbait produktuk: oinarrizko elikagaiek (ogia, arrautzak, barazkiak, patatak, gaztak...), egunkariek eta liburuek, babes ofizialeko etxebizitzek eta zaintza zerbitzu batzuek.

Azken hilabeteetan, Espainiako Gobernuak argudiatu du Europako Batasuneko zuzentarau batek debekatzen ziela maskaren BEZa txikitzea. Zuzentarau hori indarrean dago, baina Europako Batzordea ez da betetzen ari, eta beste estatukide batzuek ere jaitsi diote BEZa. Monterok azaldu duenez, Europako Batzordeari galdetu diote isuna jarriko ote zien zerga txikitzeagatik, eta ezezkoa erantzun die.

«Gobernu sentibera gera, arretatsua, eta jendearen arazoei erantzuten diegu», azaldu du Monterok. Datorren astearteko ministroen kontseiluan onartuko dute, Maskara kirurgikoen gehienezko prezioari ere helduko diote.

Nafarroan, doan errenta txikikoentzat

Nafarroako Gobernuak maskarak doan banatuko dizkie 18.000 eurotik beherako errenta duten 45 urtetik gorakoei eta guraso bakarreko familiei. Pertsona horiek astelehetik aurrera eskuratu ahal izango dituzte maskarak, dohainik, farmazietan; izurriak irauten duen bitartean egongo da indarrean neurria. Hala iragarri du gaur Ahal Dugu-ko bozeramaile Mikel Builek, gobernuarekin akordioa lortu eta gero. Erabakia hartzea «zaila» izan dela eta «oztopo administratibo ugari» gainditu behar izan dituztela aitortu du Builek, baina beharrezkotzat jo du neurria. Azaldu duenez, gutxienez 10.000 lagun inguruk eskuratu ahal izango dituzte maskarak musu truk.


Summary: Bederatzi hilabeteko zigorra ezarri diote Dylan Groenewegeni. Jumbo taldeko txirrindulari herbeheretarrak hesien aurka bultzatu zuen esprintean Fabio Jakobsen herrikidea, Poloniako Itzuliko lehen etapan, eta lesio larriak eragin zizkion

Dylan Groenewegen ezingo da lehiatu 2021ko maiatzaren 7ra arte. Txirrindularitzaren Nazioarteko Batasunak (UCI) bederatzi hilabeteko zigorra ezarri dio Jumbo Visma taldeko txirrindulari herbeheretarrari, joan den abuztuaren 5ean Poloniako Itzuliko lehen etapan esprintean ukondoarekin Fabio Jakobsen herrikidea (Deceuninck-Quick Step) hesien kontra bultzatzeagatik. Jakobsenek eroriko oso larria izan zuen, eta koman egon zen hiru egunez. Hobera egin zuen, baina, hala ere, oso lesio larriak sufritu zituen; besteak beste, aurpegiko hezur guztiak hautsi zitzaizkion. Denbora asko beharko du osatzeko, eta ikusteko dago osatuta ere lehiara itzultzeko moduan egongo den.

Groenewegen damututa dago egindakoaz. "Istripu hori orban beltz bat izango da nire ibilbidean betiko. Esprintean, nire norabidetik desbideratu nintzen. Sentitzet dut, esprinter zintzoa izan nahi baitut. Ondorioak oso larriak eta tamalgarriak izan ziren. Horren jakitun nago, eta espero dut lezio on bat izatea esprinter guztiontzat. Nire desioa da Fabio inoiz lehiara itzul dadila. Hartu den erabakiak argitasuna emango dio auziari. Eta horrek aukera ematen dit berriro aurrera begiratzeko. Zoriontsu naiz, maiatzaren 7a urrun dagoen arren".


Summary: Euskal Herria, pertsonak mendi gisa ikusita. Galder Gonzalez dibulgatzaileak herrialdeko populazio dentsitatea altuera gisa adierazten duen mapa bat sortu du, sare sozialetan antolaturiko #30dayMapChallenge erronkarako.

Erliebe mapetan, normalean, gune batean dauden mendiak, muinoak, ibarrak eta zuloak agertzen dira. Baina askoz gauza gehiago adieraz dezakete, parametroak aldatuz gero.

Hala erakutsi du Galder Gonzalez geologo, dibulgatzaile eta euskarazko Wikipediako kideak. Euskal Herriko mapa bat sortu du zeinean biztanle dentsitatea altuera gisa agertzen den: hau da, pertsonak mendi gisa. Berehala identifikatzen dira tontor nagusiak: Iruñea —edo, hobeto esanda, iruindarren multzoa— oso nabarmena da, sumendi baten kono gisa agertzen da, inguru lau samar baten erdian. Gasteiztarren multzoa ere, oso argi ikusten da. Haatik, Bizkaian, Gipuzkoan eta Lapurdin, Bilbo, Donostia eta Baionako tontorrak ez dira horren argiak, askoz dentsitate handiagoko eremuetan daudelako. Mendizerrak dirudite, gailurrak baino, eta hiriburuetatik askoz harago doaz, batzuetan goi lautada modukoak osatuta. Muturrekoa da hori Gipuzkoa eta Lapurdiko kostaldean: masa bakar bat modukoak dira, jende asko bizi delako area txikian.

Egunotan #30dayMapChallenge erronka egiten ari dira sare sozialetan. Ideia sinplea da: parte hartzaile bakoitzak azaroan, egunero mapa bat jartzea, gai baten inguruan. Gonzalezek «pixka bat berandu» egin du bat egitasmoarekin, berak adierazi duenez, eta saiatzen ari da mapak sortzeko tresna berriak ikasten. Azaroaren lehenengo egunetan egin ditu mapa batzuk, baina gaur zabaldu duen hiru dimentsioko horretan Photoshopeko 3D Map Generator tresna erabili du.

«Ez nuen egin nahi Euskal Herriko mapa topografikoa, eta pentsatu nuen agian aukera izan zitekeela dentsitatearen arabera egitea». Gaindegia Euskal Herriko ekonomia eta gizarte garapenerako behategiaren datuak erabili ditu mapa osatzeko. Izan ere, behategiak Euskal Herriko errealitate sozioekonomikoa nazio ikuspegiz ikertzea eta horren inguruko datuak zabaltzea du helburu.

Gaindegiaren datuak hartu eta tratatu egin ditu Gonzalezek. «Hainbat proben ostean (ez da erraza lehenengoan asmatzea) lortu nuen mapatxo hau egitea».

Bitartean, #30dayMapChallenge traolak jarraitzen du mapagileen ekarpenak jasotzen. Ez da izena eman behar, eta norberak nahi dituen tresnak erabil ditzake mapak osatzeko. Mapazale bakoitzak ez badu lortzen 30 mapa egitea, ez dago arazorik, ohartarazi dutenez. «Izan ere, 30 mapak egitea oso zaila da».

Gonzalezek badu asmoa mapa gehiago sortzeko datozen egunetan. Saiatzen ari da emakume/gizon ratioaren mapa egiten, «baina, horretarako, Frantziako udalerri guztietako datuak jarri behar ditut lehenengo Wikidatan, atzo Espainiakoak jarri ostean. Horretan daukat oraintxe programa bat, erlojupean». Horrez gain, «Bilboko maparen GameBoy Color-reko simulazio bat» dauka prest etziko. Twitterren @theklaneh izenarekin ikus daiteke haren lana, erronkako sortzaile guztien mapa guztiak ikusteko, esan bezala, #30dayMapChallenge traolan.


Summary: Hungariako Gobernuak sexu berekoen bikoteen adopzioak debekatzeko legea aurkeztu du. LGTBI komunitatearen eskubideak are gehiago murriztuko ditu egitasmoak, parlamentuak onartzen badu.

Judit Varga Hungariako Justizia ministroak sexu berekoen bikoteen adopzioak eragozteko lege proposamen bat eta konstituzioaren zuzenketa bat aurkeztu ditu gaur herrialdeko parlamentuan. Konstituzioa aldatzeko testuan jasotzen denez, estatuak ziurtatu egin beharko du haurren garapena jaiotzean duten sexuari dagokion generoaren araberakoa izango dela eta «ama emakumea eta aita gizonezkoa» direla.

Ministroaren esanetan, «Mendebaldeko joera ideologiko berri eta modernoek arriskuan jartzen dute haurrek garapen osasuntsu baterako duten eskubidea». Hala, Hungariako Konstituzioak balio kristauetan oinarritutako hezkuntza bat bermatzea babestu du.

Vargak aurkeztu duen lege proposamenak, berriz, bikote heterosexual ezkonduei aitortzen die soilik haur bat adoptatzeko aukera, nahiz eta Familia Politiketarako ministroak adoptatzeko baimena eman ahalko dien irizpide horiek betetzen ez dituzten bikote jakin batzuei ere, legeak zehaztu gabe uzten dituen baldintza batzuen arabera.

Bi ekinaldiak onartuko ditu ganberak ezustekorik ez bada, Viktor Orbanen gobernua sostengatzen duen Fidesz alderdiak gehiengo osoa baitu bertan.

LGTBI komunitateak berehala gaitzetsi du gobernuaren egitasmoa. Beren eskubideak murrizten dituela eta kolektiboa estigmatizatzen duela salatu dute. LGTBI komunitatearen eskubideen aldeko Hatter elkarteak nabarmendu duenez, lege proposamena eta konstituzio aldaketa «nazioarteko eta Europako giza eskubideen arloko irizpideen kontrakoa da».

Hungariak 2011n onartu zuen konstituzioaren arabera, soilik bikote heterosexualenak dira estatuak legezkotzat jotzen dituen familiak.


Summary: Sagarduik esan du herritarren jokabideen menpe daudela «pertsona askoren bizitzak». Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak pandemiaren kontrako neurriak errespetatu ditzatela eskatu die herritarrei, eta galdegin die ahalik gehien mugatzea harreman sozialak.

«Norbanakoen konpromisoaren eta jokabideen menpe daude pertsona askoren osasuna eta bizitzak». Baieztapen horrekin egin du Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu Gotzone Sagarduik ezarritako mugak betetzeko deia. Sabino Arana fundazioak Bilbon antolatutako jardunaldian mintzatu da Sagardui, eta, bertan, beste behin, pandemiaren kontrako neurri murriztaileak errespetatzeko eskatu die Bizkaiko, Gipuzkoako eta Arabako herritarrei. Gainera, jendeari eskatu dio ahalik gehien mugatu ditzatela lekualdatzeak eta harreman sozialak. Azaldu duenez, hori da kutsatze kateak eteteko hartu beharreko bidea.

Gogor eta kritiko mintzatu da gaur egungo egoeraz eta pandemiak azken asteetan izandako bilakaeraz: «Gaixo bat ZIUetara ailegatzen den bakoitzean, agerian gelditzen da herritar guztion porrota», adierazi du sailburuak.


Summary: Langileen lan eta bizi baldintzak «nabarmen okertu dira» azken hamarkadan. Euskal gizartean «arrakalak handituz» doazela azaleratu du LAB sindikatuaren Ipar Hegoa fundazioaren 'Ikusmiran' txostenak. Gizarte Segurantza eta lan kode propioak eraikitzeko proposamenak ezagutaraziko ditu LABek, urtarrilean.

Desberdintasuna gero eta handiagoa delako ustea aski zabaldua dago euskal gizartean. Bada, LAB sindikatuaren Ipar Hegoa fundazioak kopuru zehatzak jarri dizkio desberdintasun horri Ikusmiran txosten zabalean. Azken hamar urteetako lan eta bizi baldintzak aztertu dituzte fundazioan, eta lan horren emaitza argia da: soldaten, pentsioen, pobreziaren eta etxebizitzaren arloetan okerrera egin dute langileen baldintzek.

Arrakalak handitu egin dira, alegia, hala emakumeen eta gizonen artekoak, nola gazteen eta gainontzeko populazioaren artekoak. «2008tik 2013ra ipini ziren habeek hortxe jarraitzen dute, eta lan erreformaren filosofia hori erabiltzeko moduan dago oraindik ere», ohartarazi du Oihana Lopetegi fundazioko arduradunak, pandemiaren itzalean etor daitekeenari erreparatuta.

Azken hamar urteetako «prekarizazio prozesua» errealitate bat da, beraz, Lopetegik dioenez, eta, soldatetatik hasita, nabarmendu du soldatarik txikienak eta handienak jasotzen dituzten langileen kopuruek gora egin dutela; erdiko pertzentiletakoak, aldiz, murriztu egin dira. Horrekin batera, kontratu mugagabea eta aldi baterakoa dutenen arteko arrakalak gora egin du; zer esanik ez langile gazteen eta besteen artekoak.

Pentsioak eta etxebizitza

Pentsioei dagokienez, Lopetegik dio erretiroa hartu duten azkenek pentsio handiko langileak izan direla, «beren lan baldintzak negoziatzeko aukera izan duten gizonezkoak, gehienbat». Baina pentsioak gero txikiagoak izango direlako abisua eman du: «Batetik, pentsio erreforma berak arauak aldatuko dituelako jasotzen den saria txikiagoa izan dadin; bestetik, lan erreformaren itzalean gauzatutako prekarizazioak pentsio eskasagoak ekarriko dituelako». Erretiratuen %40k 1.080 eurotik beherako pentsioa dutela gogoratu du, eta horietatik gehienak (%70) alargunak direla; eta alargunen artean, berriz, gehiengo handi bat emakumeak direla erantsi du.

Baldintza horiek guztiek pobrezia neurtzen duten aldagaien eboluzio kaskarra eragin dute azken hamarkadan. Eusko Jaurlaritzaren eskumeneko hiru lurraldeetan pobreziak %15 egin du. «Populazioaren %11k ezin dute ustekabeko gastuei erantzun, adibidez, eta %18 ezin dira oporretara joan».

Etxebizitzaren arloan ere, langileek gero eta egoera zailagoa dute. «Politika publikoek ez diote soluziorik eman etxebizitzaren arazoari urteotan», Ipar Hegoa fundazioko arduradunaren arabera. Ipar Euskal Herrian lehen etxebizitzak baino gehiago dira bigarren etxebizitzak, eta, esaterako, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, langileek beren soldaten %48 bideratzen dute etxebizitza pagatzera, dela hipoteka pagatuz, dela alokairua pagatuz.

«Grebak beharrezkoa dira»

Igor Arroyo LABeko idazkari nagusiaren ondokoak langileek aurrez aurre dute errealitate gordin horren analisi politikoa egin du. Hasteko, azken hamarkadan grebek eta lan hitzarmenek izan duten eboluzioak bat datozela nabarmendu du. «Eskuz esku doaz; grebek behera egin dutenean lan itunek berdin; 2015etik greba deialdiek gora egin zuten, eta haiekin batera lortu zituzten langileek lan hitzarmenak». Arroyoren hitzetan, «borroka sindikala dagoenean lan itunak daude». Elkarrizketa Sozialerako Mahaia zenbatean biltzen den, «horrek ez dauka zerikusirik lortzen diren lan itunekin».

Horregatik, LABeko kideak dio «kontrabotere eredua behar-beharrezkoa» dela sindikalismoan: «Grebak beharrezkoak dira». Horra iritsita, Arroyok administrazio publikoan dauden lan gatazkei erreparatu die. «Oso garrantzitsuak dira» zerbitzu publikoetan egiten ari diren mobilizazioak, baita metalgintzan lortutako akordioak ere, «batez ere subrogazioa lortu delako azpikontratatuta jarduten dutenentzat». LABek arrakalak txikitzeko urratsak egiten jarraitzen duela esan du, «rider-en eta etxeko langileen sektoreetan, adibidez».

Baina sindikatu abertzaleak eraginkorragoa izan nahi du langileentzat asko ilundu den agertokia hobetzeko. «Grebak ez dira nahikoa», aitortu du idazkari nagusiaren ondokoak. Horregatik, urtarrilean zenbait proposamen helaraziko dituzte beste eragileentzat, alderdi politikoentzat eta sindikatuentzat, «herri eztabaida bat» abiatu nahian. Gizarte segurantza eta lan kode propioak izateko proposamenak izango dira.

LABek ez die muzin egingo Espainian eta Frantzian lor daitezkeen hobekuntzei, baina «errealitate propioa» eraikitzea dauka helburu, eta jardun horretan euskal gizarte segurantza bat eta euskal lan kode bat nola izan beharko luketen eztabaidatu nahi du beste eragileekin, «lan hori ez baitagokio soilik LABi».

Dena den, Igor Arroyok dio badirela tresnak langileen lan eta bizi baldintzak hobetzeko, eta horiek baliatzeko garaia dela, «esaterako euskal esparru akordioa». Tresna horien bide lor daiteke, esaterako, 1.200 euroko gutxieneko soldata ezartzea, eta soldata txikienak osatzea, borondate politikorik bada; «baita 35 orduko lan astea ezartzea ere».


Summary: «Salbuespenezko garaietarako, salbuespenezko aurrekontua». Elma Saizek 2021eko aurrekontuaren lege proiektua eman dio Unai Hualde parlamentuko lehendakariari. Azken bozketara arte legebiltzarrean egin beharreko bidearen abiapuntua da.

Lehen urratsa egin du. Iragan astean 2021eko aurrekontuen aurreproiektuaren nondik norako nagusiak aurkeztu ondotik eta egunotan gizarte eragileei eta udalei haren edukia ezagutarazi ostean, Nafarroako Parlamentura heldu da gobernuaren lege proiektua. Oraingoz, ez du gehiengo politikoa ziurtatua, baina abenduaren amaiera arteko tartea du akordioak lortzeko. Astelehenean, Bakartxo Ruiz EH Bilduko eledunak iragarri zuen akordioa laster ixtea espero dutela.

Lege proiektua emateko ekitaldi ofizialean, Elma Saiz Nafarroako Gobernuko Ekonomia eta Ogasun kontseilariak ezinbestean aurtengo egoera bereziari egin dio aipamen: «Azken mendeko osasun eta gizarte arloko krisirik handiena bizitzen ari gara, eta, ondorioz, salbuespenezko garaietarako salbuespenezko aurrekontu bat da, gastu mugaren igoera historiko eta guzti».

Hain zuzen ere, 4.807 milioi euroko aurrekontua izango du, eta, Espainiako Gobernuarekin BPGaren %2,2ko defizit helburua hitzartu ondoren, aurtengoaren aldean %6 gehiago izango du gastu eta inbertsio publikorako. Saizek nabarmendu duenez, alde batetik, lege proiektuak «arlo publikotik» COVID-19ari aurre egiteko borondatea islatzen du; eta, bestetik, berreraikuntzari heldu nahi dio, Nafarroa Suspertu planaren bidez. Orotara 657 milioi euro erabiliko dira erronka bikoitz horretan. «Hurrengo belaunaldiei begirako aurrekontu bat da».

Gobernua sostengatzen duten alderdiez gain, EH BIlduren edo Navarra Sumaren beharra du gobernuak aurrekontua aurrera ateratzeko. EH Bildurekin negoziatzen ari dira. Solaskidea nor den esan gabe, Saizek onartu du «akordioranzko negoziazioetan» ari direla, «Akordiora heltzen garenean, neuk emango dut horren berri gardentasun eta normaltasun osoz». Saizen esanetan, oso garrantzitsua da ados jartzea, eta horregatik «eskua luzatua» diete talde guztiei. Navarra Sumak abstentzioa eskaini dio gobernuari EH Bildurekin harreman oro haustearen truke.

Unai Hualdek gogoan izan du urtero aurrekontuen lege proiektuaren tramitazioak esanahi berezia duela, «legeen lege baita». Azpimarratu du aurrekontuaren %55 Osasun, Hezkuntza eta Gizarte Eskubideen departamenduetara joango dela, eta 507 milioi euroko inbertsio publikoa jasotzen duela Nafarroa Suspertu planerako.

Pedro Sanchez, ostiralean

Berreraikuntzaren esfortzu horretan, Europako Batasuneko Next Generation planeko diruak pisu handia izango du datozen urteko egitasmoetan. Nafarroak 125 egitasmo aurkezteko asmoa du, baina ez dago argi dirua nola banatuko duen Espainiako Gobernuak. Urriaren 26an erkidegoetako gobernuburuekin eta Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidentearekin izandako bileran, Madrilek esan zuen 2021ean kudeatu beharreko 27.000 milioi euro inguruetatik «%50 baino gehiago» izango dela erkidegoentzat.

Testuinguru horretan, Pedro Sanchez Espainiako presidentea Iruñera etorriko da Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakariarekin Europako funtsen inguruan «koordinatzeko». Javier Remirez presidenteordearen esanetan, bisita hori «ez da harritzekoa, erronkekin eta zailtasunekin bateratuta» daudelako bi gobernuak eta krisiari aurreko egiteko diagnostikoan ere bai.


Summary: Bizkaiko Sos Arrazakeriak salatu du Bilboko Udaltzaingoak senegaldar batzuk miatu dituela. «Arraza profilarengatik» egiten dituzten identifikazioak «legez kanpokoak eta bidegabeak» direla azpimarratu dute.

Bizkaiko Sos Arrazakeriak duela astebete Bilboko Marzana kaian gertatutakoa gaitzetsi du. Elkartearen hitzetan, gazte senegaldar batzuk elkartu ziren han, eta Bilboko Udaltzaingoak dokumentazioa eskatu zien, eta miatu egin zituen. Lekukoen testigantza jaso dute: «Lekukoek kontatzen dutenez, miatu zituztenek galdetutakoan Udaltzaingoak esan zien zenbait bizilagunek deitu zietela esanez legez kanpoko substantziak hartzen ari zirela». Taldeak erantsi du behin miaketak amaituta udaltzainek alde egin zutela horren zantzurik aurkitu gabe eta inor salatu gabe.

Nabarmendu dute ez dela ekintza bakana. Izan ere, Bizkaiko SOS Arrazakeriak nabarmendu du Marzana kaian duela hainbat urtetik egiten dituzten miaketak arraza profilagatik egiten dituztela: «Arrazializatutako pertsona talde bat dute jomugan, eta modu sistematikoan egiten dituzte». Ziurtatu dutenez, bi egun beranduago ere antzera aritu zen Udaltzaingoa.

Elkarteak zalantzan jarri du Udaltzaingoak bizilagunen deiarengatik aritu izana, baina hala izanez gero «arrazismo sozialaren» ondorioa litzatekeela ohartarazi dute. «Udaltzaingoak noiz arte emango dio sinesgarritasuna dei arrazista berari?».

Gainera, taldeak azpimarratu du «arraza profilarengatik» egiten dituzten identifikazioak «legez kanpokoak eta bidegabeak» direla, eta jasaten dituztenei kalte «larria» egiten dietela, itxura fisikoa delituekin lotu, «komunitateen kriminalizazioa indartu», eta pertsonak «umiliatuta eta desberdin tratatuta» sentitzen direlako. «Segurtasunak ez dauka zerikusirik sarekada arrazistekin eta miaketa masiboekin».


Summary: Arabako zahar etxeetako langileak bigarren greba eguna egiten ari dira. «Hitzarmen duin baten alde» ari dira lanuztea egiten, ELA, LAB, UGT eta CCOO sindikatuek deituta.

Arabako zahar etxe pribatuetako eta etxebizitza komunitarioetako langileak greba egiten ari dira gaur, iragarritako hiru lanuzteetatik bigarrena –urriaren 7an egin zuten lehen greba eguna, eta hilaren 25erako ere antolatu dute–. ELA, LAB, UGT eta CCOO sindikatuek deituta egiten ari dira greba, lan hitzarmen propio bat eskatzeko. Izan ere, langileek probintzia mailako hitzarmena negoziatu nahi dute, baina salatu dute oraindik ere ez dutela negoziazio mahaia hasteko eskaeraren berririk.

Gaur goizean, sindikatuek deituta, elkarretaratzea egin dute Arabako Aldundiaren parean. Sindikatuek diputazioari egozten diote auzian «pasibotasunez» jokatzea eta irtenbiderik ez ematea. Adinekoen egoitzetako langileek «zainketen prekaritatea» eta sektoreko lan baldintza eskasak gaitzetsi dituzte, eta salatu horiek are okerrago daudela koronabirusaren pandemiaren eraginez.


Summary: Bi preso Euskal Herriratuko dituzte, eta bertze hiru hurbildu. Oskarbi Jauregi eta Oier Andueza Euskal Herriratuko dituzte. Mikel Azurmendi, Maite Pedrosa eta Joseba Lerin Sanchez Zuerara mugituko dituzte.

Bertze bortz presoren mugimenduen berri eman dute Espainiako Espetxe Erakundeek: bi euskal preso Euskal Herriratuko dituzte, eta bertze hiru hurbildu. Oskarbi Jauregi eta Oier Andueza dira Euskal Herriratuko dituztenak: Jauregi Martutenera ekarriko dute (Gipuzkoa), Teixeirotik (Galizia, 600 kilometro), eta Andueza Basaurira eramango dute (Bizkaia), Murtzia IItik (Espainia, 820 kilometro).

Bertze hiru presoak Zuerako espetxera eramango dituzte (Zaragoza, Espainia, 245 kilometro): Mikel Azurmendi eta Maite Pedrosa, Picassentetik (Herrialde Katalanak, 600 kilometro), eta Joseba Lerin Sanchez, Puerto Ietik (Andaluzia, Espainia, 1.020 kilometro).

ETArekin lotuta delitu larriak leporatutakoak dira guztiak. Mikel Azurmendiri 1998an Sevillako PPko zinegotzi Alberto Jimenez Becerril hiltzea egozten diote, eta Maite Pedrosari, horren konplize izatea. Azurmendiri, halaber, 36 urteko espetxe zigorra ezarri zioten 1994an Miguel Peralta Utera armadako tenientea hiltzeagatik, eta 1996an Kordobako armadaren aurka lehergaiak jartzeagatik ere zigortu zuten. Maite Pedrosak 230 urteko espetxe zigorra du ETArekin lotutako hainbat delitugatik, eta 1998tik dago preso. Espetxe Erakundeen arabera, espetxe legedia onartu du Pedrosak, eta ETArekiko deslotura adierazten duen idatzi bat aurkeztu du. Bigarren gradua ere eman diote Pedrosari.

Lerin Sanchezi 2005an Deniako hotel batean (Alacant, Herrialde Katalanak) egindako atentatua leporatzen diote. Jauregiri 2001an Mikel Uribe ertzainaren hilketarekin kolaboratzea leporatzen diote, baita Gorka Landaburu kazetariari 2001an bonba-liburu bat igortzea ere. Andueza ere ETArekin lotuta dago espetxean, hainbat hilketa saiakera leporatuta.


Summary: Clementek 22 jokalariko zerrenda eman du. Athleticeko hamabi jokalari, Realeko bost, Osasuna nahiz Alaveseko bi eta Eibarreko bat daude astelehenean Costa Ricaren aurka jokatzeko deialdian. Sei dira debutariak: Ezkieta, Yeray, Unai Nuñez, Morcillo, Gebara eta Zubeldia. Ez dago Iparraldeko jokalaririk, ezta Espainiako Ligatik kanpo jokatzen duenik.

Euskal selekzioak astelehenean partida jokatuko du Costa Ricaren aurka Ipuruan (20:45). Bada, Javier Clemente hautatzaileak eman du neurketarako deitu dituen jokalarien zerrenda. Federazioaren sare sozialen bidez egin du, eta guztira Athleticeko 12 jokalari, Realeko bost, Alaveseko nahiz Osasunako bi eta Eibarreko bat. Athleticetik Ezkieta, Herrerin, Yuri, Yerai, Nuñez, Balentziaga, Dani Garcia, Muniain, Williams, Villalibre eta Morcillo deitu ditu; Realetik Zaldua, Aihen, Zubeldia, Bautista eta Gebara; Osasunatik Sanjurjo eta Roberto Torres; Alavesetik Manu Garcia eta Agirregabiria; eta, Eibarretik, Arbilla. Sei debutari daude: Ezkieta, Yeray, Unai Nuñez, Morcillo, Gebara eta Zubeldia. Ez dago Iparraldeko jokalaririk, ezta Espainiako Ligatik kanpo jokatzen duen jokalaririk ere.

FIFAren egutegiaren barruan jokatuko duen hirugarren partida izango da. Aurreko biak Venezuelaren aurkakoa, Gasteizen, 2018ko urriaren 12an, eta Panamakoa, iazko maiatzaren 29an, izan ziren. Lehenengoan 4-2 irabazi zuen, eta bestean 0-0 berdindu zuen. Venezuelako partidako Euskal selekzioaren golegileak Ibai, Bautista, Arbilla eta Aritz Elustondo izan ziren. Euskadiko Futbol Federazioaren arabera, "selekzioa hazten jarraitzea" da partidaren helburua, eta selekzioaren inguruan "lan dinamika berri bat sortzea, eta proiektua berpiztea" zaleen eta euskal gizartearen ilusioei eta aurreikuspenei erantzunez. Costa Rica Europan dabil egun hauetan, eta hainbat adiskidantzazko partida jokatuko ditu. FIFAren sailkapenean 50. tokian dago. Ronald Gonzalez du entrenatzaile, eta Munduko Kopan izan duen emaitzarik onena duela sei urte lortu zuen. Final-laurdenetara heldu zen. Gonzalezek ondorengo iritzia eman du Euskal selekzioari buruz: "Oso jokalari onak dauzka. Erronka handia da guretzat, eta horixe behar dugu".


Summary: Gazte bat atxilotu du Espainiako Poliziak, Gasteizen, antza U-30eko grebarekin lotuta. Lau gazteri polizia etxera joateko esaten zieten atzo Espainiako Poliziek, Gasteizen. Haietako bi bere kasara joan ziren atzo, eta aske geratu ziren. Gaur hirugarren gazte baten bila joan dira, eta polizia etxera eraman ostean, aske utzi dute arratsaldeko lehen orduan. Laugarrenaren bila joan dira, baina ez dute etxean topatu

Lau gazteri polizia etxera joateko deia egin zieten atzo, Espainiako Poliziak. Ernaik Berria-ri azaldu dionez, agindu judizialik gabe agertu ziren atzo lau gazteren etxeetan, eta deklaratzera joan behar zutela esan zieten. Haietako bi bere kasara joan ziren deklaratzera Betoñoko polizia etxera, eta deklarazioa hartu ostean, aske utzi zituzten. Hirugarren baten bila joan dira gaur goizean, eta polizia etxera eraman dute. Aske utzi dute arratsaldeko lehe orduan, Ernaik jakinarazi duenez. Laugarrenaren bila ere joan dira, baina ezin izan dute atxilotu.

Atxiloketak zeren harira egin dituzten oraindik ez badakite ere, Urtarrilaren 30eko grebarekin lotura izan dezaketelakoan daude. Mobilizazioak iragarri dituzte arratsalderako, Gasteizen.


Summary: Langile batek erredura larriak egin ditu Oionen. Kupsa Coatings enpresan zenbait leherketa izan dira.

Ertzaintzaren arabera,13:00ak aldera «hainbat leherketa» izan dira Kupsa margo enpresan, Oiongo El Puntido industrialdean (Araba). Sua ere piztu da, eta ke beltz handia sorrarazi du.

62 urteko langile bat Logroñoko erietxera eraman dute, eta handik helikopteroz eraman dute Gurutzetara (Bizkaia), erredurak egin dituelako gorputzaren zati handi batean. Oso larri dagoela aitortu dute Gurutzetako iturriek.

Kupsa ez ezik, haren ondoko lantegi batzuk ere hustu ditu Poliziak. Oiongo herritarrei leihoak ixteko ere eskatu diete.

Arabako hegoaldeko hainbat parketako suhiltzaileak eta Logroñokoak (Oiondik oso gertu dago) azaldu dira sua itzaltzera, eta 15:30erako lortu dute helburua. Kupsa Coatingek nabarmendu du planta bakarra suntsitu duela suak, eta beste zazpietan ez dela kalterik izan. Bere langile baten istripua deitoratu du, eta ziurtatu du suak eragindako ke beltzak ez zuela gai toxikorik.

Antza denez, sua nahasketa kimikoak egiten dituzten eraikinean hasi da, eta han zegoen materiala da leherketak eragin dituena.

Oraingoz ez dakit zer lanetan ari zen langile zauritua.


Summary: Kazetaritzaren erronken inguruan hausnartzen ari dira EHUren biltzar batean. EHUko HGH ikerketa taldeak Slow journalism eta gaur egungo kazetaritza digitalaren erronkak biltzarra antolatu du. Lehen egunean, zenbait hedabide txikitako arduradunek beren ereduen berri eman dute. Bihar mahai inguru gehiago izango dira.

«Aktualitatearekin hautsi, eta nahi duzuna nahi duzunean idaztea. Askatasuna maitatzea». Ildo bereko hitzekin definitu du gaur Txema Ramirez de la Piscina kazetari eta ikerlariak kazetaritza narratiboa —iaz hartu zuen erretiroa EHUko irakasle lanetik, baina aitortu du ez dagoela geldirik (BERRIAn kolaborazen du)—. Hiru ezaugarri jo zituen, halaber, kazetarientzat beharrezkotzat: «Jarraikitasuna, ausardia eta kalitatea». Gakoak kalitate etikoa eta estetikoa direla uste du Ramirez de la Piscinak. «Gertaeren zergatia kontatu behar da, gauzak nola gertatu diren. Hori da kazetaritza narratiboa oinarria». Sarrera hitzaldi inspiragarria eman du Ramirez de la Piscinak EHUko HGH ikerketa taldeak antolatutako Slow journalism eta gaur egungo kazetaritza digitalaren erronkak biltzarreko lehen egunean. «Inspiragarritzat» jo dituzte biltzarrean parte hartu duten hainbat hizlarik EHUko HGH ikerketa taldeko buru ohiaren hitzak. Hark, bestalde, nabarmendu du zenbait hedabide txikitan topa daitezkeela kazetaritza narratiboaren adibide onak. Haietako batzuk ezagutarazi dituzte gaur, biltzarrean:

5W hedabideak nazioarteko kazetaritza lantzen du. Maribel Izkue erredaktore buruak azaldu duenez, konfinamenduko hilabeteetan asko ugaritu ziren hedabidearen harpidetzak. «Gainera, gero eta kontzientzia handiagoa dago kazetaritza egiteak kostu bat duela». Izkuren iritziz, «kalitatezko» kazetaritzaren aldeko apustua egin behar da. 5W-ko diru sarreren %2-3 baino ez dira publizitate arlokoak. Harpidetzen eta liburuen salmentatik ateratzen dute diru gehiena. Azkenaldian podcastak ari dira egiten, baita ikus-entzunezko lanak ere.

Jot Down aldizkariaren sorreraz mintzatu dan, bestalde, Angel Fernandez editorea. Hasieran, webgune bat sortu zuten, eta lehen urtean ez zuten publizitaterik lortu. «Baina testuen tonuak eta edukiek harrera ona izan zuten. Eta, sortu eta urtebetera, proiektua monetizatzea erabaki genuen». Edukietan, elkarrizketa luzeak egiten hasi ziren promozio bira batean ez zeuden idazle eta sortzaileekin. Ondotik, aliantza bat egin zuten Eldiario.es-ekin; eta, gero, El País egunkariarekin. Hilean behin, egunkari horrek Jot Down-en eduki onenekin osatutako paperezko aldizkari bat saltzen zuen. Baina iaz El País-ek hautsi egin zuen akordioa. «Kiebra jotzekotan egon ginen. Gaizki pasatu dugu, eta geure burua berrasmatu behar izan dugu», azaldu du Fernandezek. «Orain, adibidez, Filmin ikus-entzunezko plataformarekin dugun harpidetza aliantzak ondo funtzionatzen du». Edukiak lantzeko orduan, beren buruarekin zintzoak izan nahi duten kazetariak dira Ctxt eta Yorokobu aldizkarietakoak. Vanessa Jimenez Ctxt-ko sortzaileetako bat izan zen, eta zuzendari albokoa da. Zera esan du biltzarrean: «Aldizkariaren sei urte hauetan, nahi duguna nahi dugunean idatzi dugu, testuinguru oso zail batean». Horrek kostu bat dakar, eta egokituz joan behar izan dute urteotan. Sorrerako bazkideek diru bat jarri zuten hasieran, finantza kolektiboko kanpainak egin dituzte, harpidetza kanpaina bat gero... Aldizkariko erredakzioak zortzi kazetari ditu, eta kolaboratzaile sare sendo bat dute. 2018an, liburuak argitaratzen eta formakuntza tailerrak ematen hasi ziren. Iaz, egoitza handiago bat topatu zuten Madrilen, eta ekitaldiak egiten hasi ziren. Baina pandemiak eten egin zituen asmo horiek. «Aldizkariko kazetariek sentitzen dute kazetaritza garrantzitsua dela, nahiz eta egoera ez den batere erraza. Datorren urtea ez da hobea izango», gaineratu du Jimenezek.

Diseinuari eta berrikuntzari buruzkoa da bereziki Yorokobu aldizkaria. Hilean behin argitaratzen da paperean. Fermin Abella aldizkariko zuzendariak gogoratu du krisialdiaren erdian sortu zutela aldizkaria, 2009an. «Baina zerbait desberdina egin nahi genuen, eta batez ere, nahi genuena». Pandemiarekin aldizkaria gaizki pasatzen ari dela aitortu du. «Egunero berrasmatu beharra daukagu. Baina lortu dugu independentzia mantentzea».

Ramirez de la Piscinaren mintzaldiarekin bat eginda, Abellak hitz hauek esan zituen kazetaritzan aritu nahi duten gazteenzat: «Nekaezina bazara, ausardia baldin baduzu, eta kalitatea, kazetari lanari eutsi ahalko diozu».


Summary: Azpeitiko Elmubasek aurreikusten du 145 lanpostu sortzea 2021ean. Egunero hiru milioi animaliarentzako janaria ekoizten du enpresak. Iaztik inbertsio funts baten esku dago, eta Eusko Jaurlaritzaren partaidetza du.

Elikadurarena da COVID-19aren krisian ongien egokitzen ari den sektorea, baita etxeko animalientzako janariaren alorra ere. Horren adibide izan daiteke Azpeitiko (Gipuzkoa) Elmubas Iberica enpresa (Piensos Bastida izandakoa). Instalazioak handitzea erabaki du, eta 2021eko apiriletik aurrera 145 enplegu baino gehiago sortzea aurreikusten du. Horretarako, 48 milioi euroko inbertsioa egingo du Azpeitiko instalazioetan.

Gaur egungo fabrikaren alboan eraikitzen ari diren pabiloi berriak lanerako beste 18.000 metro koadroko azalera izango du. Guztira, 55.000 metro koadro baino gehiago izango dute produkzio instalazioek 2024tik aurrera.

Hala jakinarazi du asteazken honetan Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapenerako Sailak. Gobernua iaz sartu zen enpresaren kapitalean, %4,3ko partaidetzarekin, Ezten Arrisku Kapitaleko Funtsaren bitartez.

Gaur egun, Elmubasek 200 langile baino gehiago ditu, eta Urola Kosta eskualdeko enpresa handienetako bat da. Bere instalazioetan, egunero, hiru milioi maskota baino gehiago elikatzeko janaria produzitzen du. Bereziki saltoki kate handien marka zurietarako ekoizten du eta bost kontinenteetan saltzen dira bere produktuak. Bere produkzioaren %65 esportatu egiten du Espainiako Estatuaren mugetatik kanpo. 90 milioi euro fakturatu ditu azken urteetan.

Azken urteetan SPRI Taldearen bidez diru laguntza publikoak jaso ditu teknologiako, industria zibersegurtasuneko eta digitalizazioko programetarako.

Aguinaga eta IANren jabe bera

Duela 30 urte sortu zuen enpresa Bastida familiak eta iaztik Portobello Capital inbertsio funtsarena da, 200 milioi euroren truke. Portobello Capitalek Angulas Aginaga enpresaren %40 du bere esku (bere jabetzan zegoen %50,1a PAI Partners funtsari saldu zion iaz) eta IAN Industrias Alimentarias de Navarraren %100aren jabe ere bada (Viscofani erosia, 2014an), besteak beste.

Asteazken honetan jakinarazi duenez, 350 milioko inbertsio funts bat sortuko du eta bere negozio eremuak berregituratuko ditu. Funts horretan sartuko ditu bi enpresa horien partaidetzak eta horren bitartez, halaber, produktu horien internazionalizazioa bultzatzeko neurriak sustatuko dituela iragarri du.


Summary: Ziur zentroaren apustuarekin asmatu egin dutela uste du Aizpuruk. Zibersegurtasun industrialeko gune horrek aukerak ditu Europatik funtsak jasotzeko.

«Bere garaian proiektu hau abian jarri izan ez bagenu, momentu honetan jartzen egongo ginen». Ainhoa Aizpuru Gipuzkoako Aldundiaren Proiektu Estrategikoetarako diputatuaren ustez, «oso positiboa» izan da urtea bete duen Ziur zibersegurtasun industrialerako zentroaren ibilbidea, egonkortu egin delako, «sustraiak bota» dituelako, eta lortu duelako lurraldeko industriari bere burua aurkeztea «balio handiko bazkide laguntzaile gisa».

«Apustua egin genuen, eta asmatu egin dugu», nabarmendu du Aizpuruk. Baliteke Ziurren traineruak, gainera, olatu handiagoa hartzea, foru diputatuak azaldu duen moduan, abagune berrian zentroak badituelako aukerak finantzaketa lortzeko Europako Berreraikuntza eta Suspertze Funtsetik. «Ziurrek bete-betean betetzen ditu pandemia ondorengo Europa horri ezartzen zaizkion ezaugarriak, Europa berdea, Europa digitala, Europa erresilientea ekarri behar duten ezaugarriak».

Funtsetatik etorria lortuz gero, Aizpuruk azaldu duenez, «Ziurrek jauzi garrantzitsu bat emango luke». Baliabide horiekin zentroak ekintza gehiago eta azkarrago egingo lituzkeela esplikatu du. Besteak beste, datorren urtearen hasieran zabaltzekoa duen laborategiaren helburuak handituko lirateke, eta unibertsitateekin lankidetzan sakonduko litzateke, «industriari interesatzen zaizkion soslai horien prestakuntzarako». Edonola ere, diputatuak ziurtatu du funtsetik baliabideak lortu ala ez Ziurrek bere bidea egingo duela; «aurrera jarraituko du, gure proiektu estrategikoetako bat delako».

Ia 300 enpresa

Ateak joan den urteko azaroan zabaldu zituen Ziurrek, eta harekin hartu-emanak izan dituzte lurraldeko industria sektoreko ia 200 enpresek, gehientsuenek formakuntza jasotzeko. Beste 70 bat izan dira hartu-eman estuagoa izan dutenak, gehientsuenak makina-erremintaren sektorekoak, AFM klusterra tarteko.

Horietatik, 35 konpainiak erabili dute joan den ekainetik Ziurren zibersegurtasuneko behatokiak eskaintzen duen autodiagnostikoaren zerbitzua. Koldo Peciña Ziurreko zuzendari nagusi berriak laburbildu du zentroaren lehen urteko ibilbidea, zeinetan inbertsioak egin dituzten bai egoitza bera egokitzeko (Donostiako Zuatzu poligonoan), bai haren laborategiko ekipamenduak aktibatzeko, eta bai webguneko korporatiboa hobetzeko.

Agenda betea dauka Ziurrek datozen asteetarako. Batetik, lehen urte honetan egin diren mehatxu, zibereraso eta jarduerei buruzko txostena argitaratuko du, eta urtea amaitu aurretik beste hiru txosten plazaratuko ditu: zibersegurtasunaren funtzioaren gida; mehatxuen txostena; eta zaintza teknologikoaren eta joeren txostena.

Horiez gain, Cyber Deception teknologiarekin erasoak detektatzeko kanpaina jarriko du abian, eta enpresak zibersegurtasunean kalifikatzeko tresna aurreratu bat erabiliz, Ziurrek Gipuzkoako industria enpresen egoera sakon aztertzeari ekingo dio.


Summary: Ikastolen Elkarteak ‘Ikastolak herriari’ ekitaldia egingo du ostiralean. Elkarteak ohartarazi du nahiz eta ikastolen jaiak bertan behera gelditu lanean jarraitu dutela. Ekitaldi batzuk antolatu dituzte urtean zehar, baina ekitaldi nagusi bat egingo dute, euskara eta euskal kultura oinarri.

Ikastolen Elkarteak ezin izan ditu urtero ohikoak izaten diren jaialdiak antolatu aurten. Hala ere, jakinarazi du horiek utzi duten «hutsunea» beteko duela eta, horretarako, ekitaldi berezi bat egingo dutela ostiralean, Donostiako Kursaalean, 18:00etan. Elkartearen arabera, ikastolek antolatutako jaiak «euskararen eta euskal kulturaren bost plaza handi» dira, hala nola musikarienak, dantzarienak eta ikuskizunetako beste hamaika artistarenak. Beraz, plaza bakoitzeko lagin bat hartu, eta ekitaldia antolatu dute. Besteak beste, Anje Duhalde, Kimua Dantza Kolektiboa eta Nogen musika taldea arituko dira oholtza gainean, eta Mikel Pagadik eta Zuhaitz Gurrutxagak gidatuko dute ekitaldia.

Elkarteak ohartarazi du aurtengo jaialdiak bertan behera gelditu badira ere antolaketaren ardura duten lantaldeek lanean jarraitu dutela, eta baita hainbat boluntariok ere. Hala ere, aitortu duenez, sarri askotan, erabaki asko «ziurgabetasunez» hartu behar izan dituzte, eta baita epe laburrean aldatu ere. Areago, erantsi dute ekonomikoki ere beraien helburuetatik «urrun» gelditu direla, eta lurralde batzuetan jai horietan lortutako dirua «garrantzitsua» dela «egiturazko gastuei» aurre egiteko. «Elkartasun keinuen bidez erantzun beharko du taldeak».

Itxiera emateko, jaialdia

Han-hemenka kultura eta hezkuntza ekitaldiak antolatu dituztela adierazi du elkarteak, eta «hunkigarriak» izan direla gaineratu. Hala ere, ez dute ekitaldi bateraturik egin, eta horregatik erabaki dute ostiralekoari bide ematea. Batetik, nabarmendu dute, urtero ikastolen jaietan parte hartu ohi duten artistei eskerrak emateko baliatu nahi dutela aukera; eta, euskal kulturari plaza bat eskaintzeko asmoa ere badutela, izurritearen ondorioz sektorea «bortitz« kolpatu izan dela iritzita. Aitortu dute, beste jaialdiekin antolatuta, oraingoan plaza «murritzagoa» dela, eta, soilik, 400 ikuslerentzako lekua egongo dela. Gainera, sarrera guztiak dagoeneko agortu dira. Hala ere, EITBk ekitaldia eskainiko du azaroaren 21ean.


Summary: Aernnovak baieztatu du langileak botako dituela, baina ez du zehaztu zenbat. Urte amaierara arte ez du erabakirik gauzatuko. Kaleratzeak ez diren beste neurri batzuk hartzeko eskatu dute sindikatuek.

Aernnovako zuzendaritzak gutun bidez jakinarazi die sindikatuei Berantevillako (Araba) lantegian enplegua erregulatzeko txostena egiteko asmoa duela, sektore aeronautikoak bizi duen krisi «estrukturala» dela eta. Oraingoz, enpresak ez die xehetasunik eman langileei, eta, beraz, ez dakite erabakiak zehazki nola eragingo dien lantegi horretako 450 beharginei.

Zuzendaritzak azaldu duenez, aeronautikaren sektoreak bizi duen krisiak enpresa «behartu» du halako neurri bat hartzera. Uztailaren amaieran, lantaldearen %20ko murrizketa iragarri zuen, eskaerek %30-40 behera egin dutelako, COVID-19ak mugimenduan eta, bereziki, aeronautikaren sektorean izan duen eraginagatik. Berantevillako plantaren kasuan, kaleratzeak etetea lortu zuten, urte amaierara arte gutxienez, aldi baterako erregulazioa ezarrita.

Sindikatuak ez daude ados zuzendaritzak emandako azalpenekin. ELAk errefusatu egin du erregulazio espedientea. Haren ustez, konpainiak egun duen lan karga txikiaren arrazoia «koiunturala» da, osasun krisiak eragina, eta azpimarratu du horregatik ezin direla justifikatu enpresak hartu nahi dituen «neurri estrukturalak eta traumatikoak». Egungo egoerari «errentagarritasuna ateratzea» leporatu dio zuzendaritzari.

«Egoerari etekina atera nahi diote»

ELAk azaldu duenez, Aernnovak «milioi askoren irabaziak» izan ditu azken urteetan, eta tartea badu aurrera egiteko; izan ere, sindikatu horren arabera, 2017an 139,4 milioi banatu zituen akziodunen artean, eta aurtengo urtarrilean 490 milioi euroko kreditua eskatu zuen, «horietatik 100 milioi akziodunen artean banatzeko». «Zenbaki horiek erakusten dute nahi duten gauza bakarra egoera honetatik dirua ateratzea dela», berretsi du.

LABek ere erregulazio espedientearen aurkako «jarrera irmoa» agertu du, eta mezu bat igorri die instituzioei enplegua ziurtatzeko eta enpresaren etorkizuna bermatzeko neurriak eman ditzaten eskatuz. ELAk bezala, azpimarratu du Aernnovaren egungo egoera koiunturala dela eta egoerari aurre egiteko neurriak ere halakoak izan behar direla.

Espedientearen alternatiba gisa, lanaldiak jaistea eta langileen artean lana banatzea proposatu du, eta erakundeei eskatu die «benetako industria politika» bultzatzeko, «langileak defendatzeko».


Summary: Foro Sozialak salatu du «hurbilketen datuen anabasa elikatzen» ari dela eragile bat. «Espetxe politikaren aldaketaren aurka dagoen eragile» bat, «zenbait komunikabidek emandako oihartzuna baliatuta», zabaltzen ari da 103 direla guztira hurbildutako presoak. Foro Sozialaren arabera, 69 lekualdaketa egin dira 2018ko irailetik.

Foro Sozial Iraunkorrak salatu du ezen «espetxe politikaren aldaketaren aurka dagoen» eragile bat, «zenbait komunikabidek emandako oihartzuna baliatuta», euskal presoen hurbilketen datuak desitxuratzen ari dela: «Azken asteetan, eta ekainaren 19tik espetxe politikako mugimenduetan izandako bizkortzearen ondoren, datuen inguruko anabasa dago. Datu asko ematen ari dira, baina horietako asko interesatuak eta zehaztugabeak dira». Gaur, erraterako, guztira 103 euskal preso lekualdatu dituztela iragarri du eragile horrek, foroaren arabera.

Foro Sozialak sustatutako Behatokiaren zenbaketen arabera, ordea, gaur-gaurkoz 69 dira gauzaturiko mugimenduak: «Errealitatea egoskorra da, eta 69 horietatik hamalau baino ez dituzte euskal espetxeetara hurbildu; 26 preso, 260 kilometroko erradioan dauden espetxeetara; hamasei preso, 385 kilometroko erradioan daudenetara; eta gainerako hamahiruak are urrutiagoko espetxeetara eraman dituzte».

Salatu dute, era berean, «modu interesatuan» zabalduriko lekualdaketa horietatik hamabortz pertsona berberei dagozkien mugimenduak direla: «Hau da, behin baino gehiagotan zenbatu dira pertsona berberen mugimenduak, helmugako espetxera iritsi aurretik beste espetxe batera lekualdatu zituztenak».


Euskara boteretzeko gazteak

Summary: Euskara boteretzeko gazteak. Euskararen erabilera baldintzatzen duten faktoreak aztertuko dituzte Gaztealdia ariketan. Euskal Herriko bederatzi gazte euskara hutsean arituko dira zortzi egunez

Bederatzi gazte, zortzi egunez, euskara hutsean. Horretan datza Gaztealdiak. Bihar hasiko da, azaroaren 12an, eta, Euskaraz biziko gara lelopean, azaroaren 19ra arte euskaraz aritzeko konpromisoa hartuko dute parte hartzaileek. Hainbat herri eta unibertsitatetako euskara taldeek antolatuta, Euskal Herriko eremu geografiko eta soziolinguistiko anitzetako gazteak batu dira, euskararen erabilera baldintzatzen duten faktoreak aztertu eta ikusarazteko asmoz. Haien helburua horixe baita, gazteek euskaraz bizitzeko aukera izatea.

Baina, haien ustez, hori ez dago hiztunen esku soilik. Euskalgintzak gazteen artean euskara sustatzeko zuen hauspoa galdu duela antzeman zuten egitasmoa antolatu dutenek, eta erakundeetatik sustatutako hizkuntza politikek erabilera baino ezagutza bultzatzen dutela argudiatu dute. Erabileraren hazkunderako «botereguneak» sortu behar direla uste dute: euskararen aldeko hautua egiteko, horretarako aukerak egon behar direla. «Nola eskatuko diogu estres linguistikoa duen pertsona bati lasai asko egiteko euskaraz, pertsona horrek ez badu baliabiderik izan gaitasun horiek lantzeko?», diote antolatzaileek. Euskararen aldeko hautua egiteko baldintzak errotik aldatu behar direla adierazi dute.

Horiek horrela, Iruñea, Tutera (Nafarroa), Lasarte-Oria (Gipuzkoa), Sodupe, Plentzia, Zornotza, Bilbo (Bizkaia), Donibane Lohizune (Lapurdi) eta Urepeleko (Nafarroa Behera) bederatzi gaztek hartuko dute parte ikerketa horretan. Eremu horien hautaketa ez da guztiz ausazkoa izan, Euskal Herriko egoera soziolinguistikoaren osotasuna ordezkatu nahi baitute. Hala ere, hautaketa ez da izan «zorrotza», ez baitago herrialde guztietako ordezkaritzarik; Arabak, esaterako, ez du partaiderik. Dena den, arabarrik ez badago ere, Gasteizen bizi diren bi kidek hartuko dute parte; Donostian ere badago kide bizkaitarretako bat.

Ariketarako, Lutxo Egia idazleak 2015ean egindako Trantsitoak performancea dute oinarri. Orduko hartan, zortzi astez aritu zen Bilbon euskaraz Egia, gaztelerarik erabili gabe. Oraingoan, zortzi egun izango dira, baina helburuak bertsuak izango ditu.

Euskaraldia, ate joka

Ikerketaren izenak eta egiteko aukeratu duten garaiak Euskaraldia dakar gogora –datorren astean hasiko da Euskaraldia, hain zuzen–. Gaztealdiko kideek argi utzi nahi izan dute beren ikerketa ez dela Euskaraldiaren gazteen bertsio bat, baizik eta aspalditik buruan zuten prozesu bat. Pandemiaren aurretik ere, Euskal Herriko gazte euskaltzaleak sarean antolatzeko asmoa bazutela azpimarratu dute. Dena dela, Euskaraldiak sortzen duen «giro euskaltzale horretan» beren ekarpena egiteko aukera baliatuko dutela adierazi dute, batez ere gazteen ikuspuntua emateko.


Summary: Pello Alcantarilla euskal preso ohia atxilotu dute Irun eta Hendaia arteko mugan. EH Baik eta EH Bilduk salatu dute Fijaiten ezarritako neurrien urratzearekin lotua dela atxiloketa. Hendaiako komisarian pasatuko du gaua.

Gaur eguerdian atxilotu dute Peio Alcantarilla euskal preso ohia, EH Baik eta EH Bilduk ohar batean salatu dutenez. Bi alderdien arabera, Fijait arau hauste terroristen egileen Frantziako fitxategi judizial automatizatuaren neurriak urratzeagatik atxilotu dute, eta Hendaiako komisariara eraman dute. Bertan pasatu beharko du gaua, bihar Frantziako Justiziak bere egoerari buruz hartuko duen erabakiaren zain.

2015eko urtarrilean Charlie Hebdo aldizkariaren kontra izandako atentatuen ondotik aipatu zuen Frantziako Gobernuak «terrorismoarekin» lotura duten herritarrak zaintzeko tresna baten beharra. 2015eko uztailean egin zuten zerbitzu sekretuen legean onartu zuten Fijaiten sorrera, eta 2016ko uztailean jarri zen neurria martxan. Euskal presoak eta preso ohiak urte hartako abuztutik aitzina hasi ziren jasotzen fitxategian sartzen zituztela ohartarazteko jakinarazpenak. Kontrol judizial baten antzeko neurriak betetzera behartzen ditu preso ohiak. EH Baik eta EH Bilduk salatu dute gaur egun ehun euskal preso eta preso ohi daudela fitxategi horretan sartuak.

Urruñan (Lapurdi) bizi da Alcantarilla, eta egunero joaten da Gipuzkoara lanera. EH Bildu eta EH Bairen arabera, gaur arte ez du inolako arazorik izan. Gaur, aldiz, atxilotu egin dute. «Egungo testuinguru sanitarioan, non kontrol poliziak areagotu diren, herritar horiek atxilotzeko arriskuak ugaritu egin dira», salatu dute bi alderdiek, eta azken hilabeteetan preso ohien kontra ezarritako neurri bereziengatik izandako «askatasun urraketak» deitoratu dituzte. «Egungo testuinguru politikoan, non euskal jendarte gehiengoak Euskal Herrian bake justu eta iraunkorra lortzeko lana babesten duen, neurri horiek aplikatzea guztiz kaltegarria da. Hori dela eta, Frantziako eta Espainiako estatuei salbuespen neurri guztiak desaktibatzea eskatzen diegu».

Atxiloketak eta epaiketak

2018ko irailean, Peio Hirigoien euskal preso ohia epaitu zuten Baionako auzitegian, Fijait fitxategian izendatu ondotik ezarri zizkioten neurriak ez betetzeagatik. 2020ko martxoan, Paueko (Okzitania) Dei Auzitegiak 500 euroko isuna ordaintzera zigortu zuen.

Urriaren 7an, Josu Urrutikoetxea atxilotu zuten Parisen duen etxean, Fijait fitxategian sartzen zutela jakinarazteko. Lehen aldia izan zen oraindik epaitua izan ez den euskal herritar bat fitxategi horretan sartzen zutela.


Summary: Elorrion emakume bat hil da moto batek harrapatuta. Gidariak ihes egin du, eta Ertzaintza haren bila ari da.

Gaur arratsaldean, 17:00 aldera, moto batek 79 urteko emakume bat harrapatu du Elorrion (Bizkaia), Lekerieta eta Zenita auzoen artean oinez zihoala, Argiñeta auzoan. Kolpearen eraginez, konorterik gabe geratu da, eta lekuan bertan hil da. Eusko Jaurlaritzaren Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, motoaren gidariak ibilgailua bertan utzi du, eta ihes egin du. Ertzaintza haren bila ari da.

Gertaeraren berri izan laster, udaltzainak eta Ertzaintza bertaratu egin dira, baita Osakidetzaren ZIU mugikor bat eta helikoptero bat ere. Ezin izan dute, ordea, ezer egin.


Summary: CAFek 21 milioi euro galdu ditu irailera arte. Azken hiruhilekoko emaitza onengatik, buelta eman dio egoerari, baina aurreko urte berean baino %19 gutxiago irabazi du. Autobus salmenten hazkundearekin konpentsatu ditu trenetan izandako galerak.

CAFek 21 milioi euro galdu zituen urteko lehen bederatzi hilabeteetan, aldi horretan izandako jarduera txikiagoaren ondorioz, COVID-19a dela eta.

Beasaingo (Gipuzkoa) tren ekoizleak 1.817 milioi euroren salmentak izan zituen irailera arte, aurreko urteko epe berean baino %2 gutxiago, eta 138 milioiko ustiapen gordina (Ebitda) izan zuen, iazko epe berean baino %19 gutxiago.

COVID-19aren ondorioz jarduera gelditu izanak azaltzen ditu emaitzok. CAFek inpaktu hori partzialki konpentsatzea lortu du autobus salmenten hazkundearekin.

Uda ona

Uztail eta irail bitartean soilik, Solaris autobusen filialaren fakturazioa %39 handitu zen, 222 milioi euroraino. Bestalde, udan jarduerari berrekiteak diru sarrerak %9 handitzea eragin zuen trenen negozioan.

Azken hiruhilekoko emaitzekin, konpainiak pandemiaren eragina mugatzea lortu du, urtarriletik martxora %18ko jaitsiera izan baitzuen fakturazioan, eta %12koa urtarriletik ekainera.

CAFen eskaera zorroak 8.464 milioi euro ditu, hau da, iazko ekitaldian baino %10 gutxiago.

Castejongo plantaren etorkizuna

Kontratazio berriei dagokienez, 835 milioiko eskariak lortu zituen urtarriletik irailera bitartean: horietatik 353 milioi, trenen alorrekoak, eta gainerako 482 milioiak, autobusenak.

Urtea amaitu baino lehen edo 2021eko lehen hilabeteetan Renfek zenbait kontratu garrantzitsu esleitzearen zain dago Euskal Herriko multinazionala. Neurri handi batean horien mende egongo litzateke Trenasaren Castejongo (Nafarroa) lantegiaren bideragarritasuna. Gainera, Mexiko Hiriko garraio zerbitzuan ia 2.000 milioi euroko proiektu batengatik lehiatuko da Txinako enpresa batekin.


Euskara, ikasteko eta bizitzeko

Summary: Euskara, ikasteko eta bizitzeko. Kristau Eskola buru-belarri ari da lanean Euskaraldirako; sare horretako 50 ikastetxek baino gehiagok hartuko dute parte aurten.

Prestigioa, erakargarritasuna eta erabilgarritasuna: hizkuntza bat indartzeko funtsezko hiru osagai. Bakoitzak besteetatik edaten du, elkar elikatzen dute, eta hirurak dira beharrezkoak katea osatzeko: hizkuntza bat erakargarria izango da prestigioa baldin badu, eta erakargarria baldin bada, erabili egingo da. Hiru osagai horiek, gainera, laugarren batek gozatu behar ditu: maitasunak. Hizkuntza bat maitatzen ez baldin baduzu, ez duzu erabiliko, ez duzu «zeure» sentituko. Ikuspuntu horretatik begiratzen dio euskarari Mikel Ormazabal Kristau Eskolako zuzendari nagusiak. Urte andana darama hezkuntzan lanean, eta, gaur egun arte euskararen alde lan handia egin dela uste duen arren, nabarmendu du hainbat erronka daudela erabilerari dagokionez, besteak beste.

Kristau Eskolak Euskararekiko duen konpromisoa berretsi du, hasiera-hasieratik murgildu baita hizkuntza ohiturak aldatzeko ariketa sozial horretan; aurten ere parte hartuko du, bai entitate moduan, bai sareko ikastetxeen sustatzaile moduan —128 ikastetxek osatua—. Entitateko langileek ahobizi eta belarriprest rolak hartu dituzte, guztiek baitakite euskaraz, eta barneko zein kanpoko hainbat arigune aktibatu dituzte. Kristau Eskola sarea osatzen duten ikastetxeen ia erdiek, bi ikastetxetako guraso elkarteek eta aisialdi talde batek entitate gisa eman dute izena. Baina Euskaraldia ariketa sozialean, ikastetxe guztiek parte hartuko dute, dagoeneko eskuragarri dituzten baliabide ugariak erabiliz, erkidegoan hezkuntza eragile sozial garrantzitsu bat direla jakinik eta jabeturik. Haatik, Ormazabalek adierazi duenez, euren helburua harago doa, eta ez dira ariketan parte hartzearekin konformatu: «Prozesuari berari leku zabal bat eman nahi izan diogu, gizartearekiko dugun hezkuntza konpromisoa aintzat hartuz. Egitasmo izugarri bat da; Euskaraldiaz gain, gure estrategia planetan beti egin dugu euskararen aldeko apustua».

Euskara bera «utzi ezinezko balio bat» baita Ormazabalentzat, hainbat arrazoirengatik: pentsatzeko modu bat ematen duelako, arrazoinamendu bat. Izan ere, hizkuntzari izaera osatu bat aitortzen dio, eta ez du ikusten instrumentu huts bat balitz bezala, baizik «filosofia» gisa: «Hizkuntza batek beste oihartzun bat ematen dizu, pentsaera bat, ikuspuntu bat. Euskaraz bizi nahi badugu, euskaraz pentsatu behar dugu, eta euskaraz pentsatuz hori guztia gerta daiteke; baina bigarren hizkuntza gisa erabiliz gero, ez duzu erabiliko».

Maitatu, erabiltzeko

Baina nola sustatu euskararen erabilera? Kristau Eskolako zuzendari nagusiaren arabera, erronka ez da bera eremu formalean eta ez-formalean, eta batean zein bestean erabili beharreko estrategiak ere desberdindu ditu. Halaber, haren iritziz, erronka handiagoa da eremu ez-formalean, eta horrek kezkatu egiten duela esan du. Erabilera sustatzeko adierazi du oso garrantzitsua dela hiztun bakoitzak sentitzen duena: «Hizkuntza bat maitatzen baduzu, hizkuntza hori hezkuntza ez-formalean erabiliko duzu, aisialdian, ohituretan… Baina ez baduzu maitatzen, ikasi arren eta erabiltzen jakin arren, ez duzu erabiliko». Horretarako, azaldu du aintzat hartu behar direla ikasleek ikastetxetik kanpo familian, lagun artean eta beste esparruetan dituzten ohiturak. Hezkuntza formalean, bestalde, formakuntza jarri du Ormazabalek erdigunean, baina ez «nolanahikoa». Hezitzaileek beharrezko prestakuntza jasotzea eta erabat formatzen aritzea berebizikoa dela nabarmendu du, eta baliabideak aprobetxatu egin behar direla, ikasleak trebatzeaz gain hizkuntzari «prestigioa emateko»: «Garrantzitsua da zer irakasten dugun, nola, eta zer mailatan; izugarrizko garrantzia eman behar diogu».

Gaur egun arte euskararen alde lan handia egin dela azpimarratu du, baina ez dela nahikoa. Azaldu du gure gizartea plurala dela, eta hemendik aurrera are pluralagoa izango dela. COVID-19aren eraginez erronka handi bat dagoela adierazi du, euskararen erabileran eragin baitu: «Konfinamenduak erabilera bera ere konfinatu du: etxe askotan ez dago euskararik; horra hor galera. Oraingo erronka deskonfinatzea da, hau da, euskara irekitzea, zabaltzea».


Summary: Kaier bana Raymond Carverren eta May Ayimen poesiarentzat. Susaren Munduko Poesia Kaierak bildumako 35. eta 36. zenbakiak kalean dira. Harkaitz Canok Carver itzuli du, eta Garazi Ugaldek, Ayim. Itzultzen nekezak eta irakurtzen errazak direla aipatu dute biek.

«Irakurleari eskatzen diotena baino gehiago ematen diote bi poema bilduma hauek, bakoitzak bere erara. Ez dira bereziki konplikatuak irakurtzeko, kontrakoa baizik: poesia irakurtzen ez dutenentzako sarbide aproposa dira, arrazoi diferenteengatik bada ere. Itzultzen zailagoak dira irakurtzen baino», esan zuen atzo Harkaitz Canok, Susaren MPK Munduko Poesia Kaierak bildumaren 35. eta 36. zenbakien aurkezpenean. May Ayim afro-alemaniarrari (1960-1996) eskainia da lehena, Garazi Ugaldek itzulia; Raymond Carver estatubatuarrari (1938-1988) eskainia bestea, eta Canok berak itzuli ditu horren aleak.

Ugalde bat etorri da Canorekin bi kaieren antzekotasun horretan, baina ez du ahaztu nahi izan May Ayim ezezaguna dela: «Hura ez dago lehen lerroan XX. mendeko Europako idazleen artean. Bazterreko ahots bat dela esan genezake». Gogoeta bertsua egin du MPKren koordinatzaile Beñat Sarasolak ere, alemanetik orain artean poeta «oso-oso kanonikoak» itzuli dituztela aipatuz: «Ayimen ale honek kanonaren joskuretara eramaten gaitu».

Poeta afro-alemaniarra, pedagogoa eta aktibista politikoa izan zen Ayim. Hanburgon jaio zen; ama alemaniar zuria zuen, eta aita, ghanatar beltza. Umezurztegi batean egon zen, Westfaliako familia batek adoptatu zuen arte. Hala bihurtu zen opitztarra. «Zuri hezi nahi izan zuten; bistan da ez zutela lortu», Ugalderen esanetan. Bere sustraien bilaketa bat abiatu ostean, May Opitz zena May Ayim bihurtu zen, aita biologikoaren abizena berreskuratuta. Gaztetan hasi zen emakume mugimenduan, arrazakeriaren kontrako borrokan, eta, 1984tik, Mendebaldeko Berlinen bizi izan zen: kultura, mugimendu eta jatorri askotako jendea batzen ziren hirian. Hura izan zuen testuingurua eta idazgaia; hura izan zuen jendaurrean errezitatu eta hitzaldiak emateko plaza; hura izan zen Audre Lorde ezagutu zuen tokia. Eta Lorde garrantzitsua da Ayim kokatzeko, Ugalderen iritziz, Alemaniako beltzen mugimendua sustatu zutenetako bat izan zelako: «Lordek animatu zituen afrikar jatorriko alemanak antolatzera eta beren burua izendatzera». Horrela sortu zuten Aleman Beltzen Ekimena mugimendua, eta baita afro-alemaniar neologismoa ere, beren burua izendatzeko eta komunitate gisa agertzeko.

Hor zen May Ayim. Eta emakume beltzen testigantzak biltzen zituen liburu bat argitaratu zutenean, han argitaratu zituen lehen aldiz bere poemak. 1995ean plazaratu zuen lehen poema liburua: Zuri-beltzeko bluesa. Bizi bitarteko bakarra izan zuen: bere buruaz beste egin zuen 1996an, eta 1997an argitaratu zioten Gau kanta.

Ayimen obra osoa bilduz 2013an argitaratu zuten liburua erabili du Ugaldek MPK-ko alea ontzeko. 39 poema itzuli ditu: laburrak batzuk, luzexeagoak besteak. «Idatzi zituen saiakeretan eta poemetan, bere garaiko gizartean ezkutuan zeuden zapalkuntza eta arrazakeria salatzen saiatu zen».

Heriotzarenak

May Ayim 36 urterekin hil zen; Raymond Carver, 50ekin. Bere buruaz beste egin zuen lehenak; biriketako minbiziak jota eta buruan tumore bat zuela zendu zen bestea. «1981etik 1985era egin zuen ekoizpen nagusia Carverrek, eta handik gutxira gaixotu zen. Asko pentsatu eta idatzi zuen medikuen eta heriotzaren inguruan», Canoren aburuz. Horren erakusle da MPKrako apailatu duen bilduma. Beste gauza askorena ere bai, baina. Miresten duen ipuingilearen trazak aurkitu ditu itzuli dizkion poemetan ere: «Batzuetan, Carverren poesia zaila da bereizten Carverren ipuingintzatik. Tematika aldetik bertsua da». Familia gatazkak, bikoteen arteko sestrak, alkoholismoa... Denak ageri dira poemetan ere. «Ni gehien harritu nautenak, baina, bere bizitzako azken urteetan idatzi zituenak izan dira», alkohol tantarik edan gabeko urteetan sortutakoak. «1983tik 1985era bitartean, 200dik gora poema idatzi zituen, eta guztira argitaratu zituen sei liburuetatik hiruzpalau, apreziatuenak, azken garaikoak dira. 1980ko hamarkadako obra du onena».

Canok 49 poema itzuli dizkio orain. Lehen pertsonan daude idatzita; eguneroko baten edo bidaia kaier bateko pasarteen itxurakoak batzuk. «Nagikeriaren poesia ere badago, bizitza kontenplatiboaren aldarria, ezer ez egitearen poza». Erraz irakurtzeko moduan beti, narratibatik oso gertu: «Ayimek bezala, oso hizkuntza kalekoa erabiltzen zuen Carverrek ere. Gero, Ayimen erritmo liriko txinpartatsu hori gabe, narraziora jo zuen batez ere».


Summary: Usansolon 2021eko azken hiruhilekorako aurreikusten dute galdeketa. Batzorde mistoaren lehen bilera egin dute gaur, galdeketa egiteko beharrezko memoria prestatzeko asmoz.

Galdakaoko Udalekoan, gaur egin du lehenengo bilera Usansoloren desanexioaren inguruko galdeketa prestatzeko batzorde mistoak. Usansolo Herriak adierazi du «luze itxarondako» eguna izan dela gaurkoa, 11 urteko lanaren ostean. Hala, desanexiorako galdeketa datorren urteko azken hiruhilekoan egitea aurreikusten dute.

Batzorde mistoa zazpi kidek osatzen dute: Galdakaoko alkateak (EH Bildu, udal idazkariak, Bizkaiko Aldundiko bi ordezkarik, EAJko beste bik, eta Usansolo Herria taldeko hiruk, azken horrek adierazi duenez). Gutxienez hilabetean behin bilduko da hemendik aurrera, eta aldundiari eman beharreko memoria egiteaz arduratuko da. Horretarako, beharrazkoa da, besteak beste, Usansoloren mugak adierazten dituen txosten bat, baita banaketak ekarriko lituzkeen ondorio ekonomiko eta juridikoak biltzen dituzten txostenak ere. Batzordeak berak kontratatuko ditu horiek egiteaz arduratuko diren enpresak. Txostena osatzeko lau hilabeteko epea du batzordeak, baina beste bi hilabetez ere luza daiteke.

«Gaurko eguna benetan garrantzitsua da usansolotarrentzat, aspalditik aldarrikatzen gabiltzan prozesua martxan baita», adierazi du Usansolo Herria plataformak.

Galdeketaren ostean ere, lanak

Galdeketari dagokionez, emaitzak Galdakaoko udalbatzak onartu beharko ditu, ondoren Bizkaiko Aldundian aurkezteko. Beharrezko txosten juridikoa egin, eta gaia Batzar Nagusietara igaroko litzateke, horiek onesteko, Osoko Bilkuran. Handik aldundira igorriko litzateke, hark Galdakakoko Udalari ebazpenaren berri emateko.


Summary: Puigdemont ez da zerrendaburu izango hauteskundeetan. JxC Junts Per Catalunyaren zerrendan hautagai izango da otsailaren 14ko bozetan, baina ez da Generalitateko presidentegai izango, "Espainiaren errepresioak" eragozten diolako.

Carles Puigdemont Kataluniako Generalitateko presidente kargugabetuak jakinarazi du ez dela zerrendaburu izango otsailaren 14ko hauteskundeetan. Belgikako erbestetik eman du horren berri, Vilaweb atari digitalera bidali duen bideo batean. «Espainiaren errepresioak inbestiduran hautagai izatea eragozten dit, eta ez naiz hor egongo, baina ez diot uko egiten proiektua zuzentzeari».

Zerrendaburu ez, baina zerrendako kide izango da Puigdemont. "Hautagaitzan egongo naiz". Oraingoz, Laura Borras Kataluniako Parlamentuko kideak, Damia Calvet Kataluniako Gobernuko Lurraldetasun eta Jasangarritasun kontseilariak eta Joan Ramon Colomines-Companys JxCko militanteak aurkeztu dute alderdiaren zerrendaburu izateko hautagaitza.

"Kataluniak berriz hartu behar du erreferendumaren haria ", adierazi du Puigdemontek. "Lana bukatu behar dugu, jakitun nago, baina hori egin dezakegu baldin eta independentismoak, osorik, gobernu bat artikulatu ahal badu. Horretarako, beharrezkoa da Junts Per Catalunyak emaitza ona lortzea".

Espainiako Auzitegi Gorenak joan den irailaren 28an inhabilitatu zuen Quim Torra Kataluniako presidentea, desobedientzia leporatuta zigortu baitzuen 2019ko Espainiako Kongresurako hauteskundeak baino lehen preso independentisten aldeko pankartak Generalitatearen egoitzatik kentzeko agindua garaiz bete ez zuelakoan.

Horren ondotik, Pere Aragones presidenteordeak hartu zuen jarduneko presidente funtzioa, eta otsailaren 14rako deitu dute hauteskundeetara.


Summary: Foruzaingoko buruak barkamena eskatu dio LKN grafitilariari. Nafarroako Parlamentuaren parean artistaren marrazki bat agertu zen, non Maria Txibite eta Bakartxo Ruiz ageri ziren elkar musukatzen. Foruzain batek agindurik gabe apurtu zuen obra.

Atzo goizean agertu zen Iruñean LKN grafitilariaren azken obra: Nafarroako Parlamentuaren parean egin du, eta, bertan, Maria Txibite Nafarroako lehendakaria eta Bakartxo Ruiz EH Bilduko bozeramailea ageri dira, elkar musukatzen. Legebiltzarrean, egunotan, aurrekontuak ari dira negoziatzen.

Goizeko azken orduan, ordea, apurtuta azaldu zen margolana. Foruzaingoko agente batek hautsi zuen, Nafarroako Gobernuaren arabera, inoren agindurik jaso gabe: «Inork ez zuen agindu halakorik egiteko». Ondorioz, Juan Carlos Zapico Foruzaingoko buruak obraren egileari deitu behar izan zion barkamena eskatzeko. Javier Remirez gobernuko bozeramaileari goizean galdetu zioten gaiaren inguruan; hark egitasmoari «errespetu osoa» erakutsi zion, eta argi utzi zuen gobernuaren jarrera «adierazpen askatasunaren aldekoa» dela.

LKNren margolana, atzo, apurtu ostean. BERRIA

LKNren lana binilo papelean eginda zegoen, eta Berlingo Harresian dagoen lan ospetsu batean oinarritu da marrazkia egiteko: hartan, bi gizon dira elkar musukatzen ari direnak, Leonidas Brezhnev Sobietar Batasuneko burua zena, eta Erich Honecker, Alemaniako Errepublika Demokratikoko presidente ohia.

Politikara saltoa

LKNk hainbat lan egin ditu lehenago ere Iruñako kaleetan, baina bestelako gaiei buruzkoak. Gehienetan Osasunaren lehen taldeko kideak marraztu izan ditu. Argitara atera zuen lehen lanean, Jagoba Arrasate entrenatzailea santu salbatzaile modura marraztu zuen, eta ordutik jokalariak marraztu izan ditu: Chimy Avila, Pervis Estupiñan, Ruben Garcia, Maider Irisarri, Roberto Torres...

Orain, ordea, futbola utzi eta politikarako saltoa eman du artistak. Azaldu duenez, egungo egoera politikoa irudikatu nahi zuen, «aurrera doala dirudien akordio bat irudikatuz», eta egileak berak baieztatu du atzo Foruzaingoaren deia jaso zuela. Akats bat izan zela azaldu zioten, eta gaineratu eurek errespetatzen dutela artea eta adierazpen askatasuna.


Summary: Villabonan eta Zizurkilen baheketak egingo dituzte. Bi herrietan, 13 eta 40 urte arteko biztanleei eskatu diete PCR proba egiteko, izurria kontrolatze aldera. Villabonako frontoira joan beharko dute, bihar eta etzi.

Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak eta Osakidetzak Villabonako eta Zizurkilgo (Gipuzkoa) 13 eta 40 urte arteko herritarrei PCR proba egiteko eskatu diete. PCR probak egiteko azpiegitura Villabonako frontoian jarriko dute, bihartik etzira. Proba egin nahi duten herritarrek ordua eskatu beharko dute telefonoz, gaur, 12:00etatik aurrera, telefono honetara deituta: 943-006970.

PCR probak bihar eta etzi egingo dituzte. Bihar, 15:30etik 20:00etara egingo dituzte probak, eta larunbatean, goizez, 09:00etatik 14:00etara. Herritarrek SMS bidez jasoko dute emaitza, agintariek esan dutenez.