Summary: «Pertsona orok izan behar du duintasuna bermatua izateko eskubidea». Bizkaiko Pentsionisten Mugimenduan buru-belarri dabil Carlos Ruiz egun. Urteetako esperientzia du mugimendu sozialetan, joan den mendean hamaika borrokatan ibili izan baitzen.

Bost urte bete dira Bizkaiko Pentsionisten Mugimendua sortu zutenetik. Bost urte Bilboko udaletxearen aurrean jarri eta pentsioen %0,25eko igoeraren aurka mobilizatu zirenetik. Egun gutxira, hainbat herritara hedatu zen, eta, urteen poderioz, mugimenduak bestelako helburu batzuk ditu: gutxieneko pentsioa, esaterako. Mobilizazio eta borroka guztietan aldatu ez den gauza bakarretako bat Carlos Ruizen (Santander, Espainia, 1949) presentzia izan da. Hori ez da Ruizek bere bizitzan egin duen aurreneko borroka soziala: Etxebarriko Bandaseko greba historikoan egon zen murgilduta, esate baterako. Iraultzaren sugarra pizturik du barnean, baina festarako denbora ere izan du bere bizitzan. Izan ere, Bilboko Aste Nagusia eratu zutenetako bat izan zen, Txintxarri konpartsan.

Nola sortu zen pentsionisten mugimendua?

Kasualitatez. Gure bizitzan hainbat gizarte mugimendutan ibilitakook mezu anonimo bat jaso genuen Whatsapp bidez. Mezu horretan, Bilboko udaletxearen parean protesta egitera gonbidatzen gintuzten. Mobilizazio horren helburua zen pentsioen %0,25eko igoeraren aurka agertzea. Hasieran, lau katuk hartzen genuen hitza. Bigarren egunerako konturatu nintzen mugimendu bat sortu behar zela, horrek konpromisoa eskatzen zuen arren. Ezin zen bukatu %0,25aren aurkako adierazpenarekin soilik, bestelako beharrak genituen —eta ditugu oraindik ere—.

Bigarren egun hartatik aurrera, zenbait herritan zabalduz joan zen mugimendua: Barakaldo, Sestao, Portugalete, eta abar. Horregatik, beharrezkoa iruditzen zitzaigun [Hego] Euskal Herri mailan antolatzea. Guztira, 82 herritara zabaldu ginen. Koordinazio lanak egin ditugu Bizkaitik Espainiako Estatu osoan. Horrek bide eman du mugimendua urteetan mantentzeko.

Lehen aldian mezu anonimo baten bidez izan zen, baina gero nola antolatu zarete?

Aurretiko hamaika borroketatik ezagutzen genuen elkar gehienok; hortaz, erraza izan zen gure artean koordinatzea. Argi genuen ezin zela egun bateko zerbait izan; hamaika arazo daude gizartean. Egun mantentzen dugun sistema ezarri genuen: herrietan sortutako komiteen ordezkarien asteroko bilera, asteazkenetan. Horietan, astean aurrera —edo atzera— emandako pausoen aurrean nola jardun erabakitzen dugu. Informazio eta koordinazio kanalak ere ezarri ditugu. Asteroko buletina oso garrantzitsua da guretzat. Pentsioen ingurukoak zein garrantzitsuak iruditzen zaizkigun bestelako gaiak jasotzen ditugu bertan; bankuak, prezioen igoera edota osasun sistema, esaterako.

Zer emaitza izan dituzue?

Lorpenak oso garrantzitsuak dira, haiek gabe jendeak ez duelako motibaziorik jarraitzeko. Hasi eta denbora gutxira %0,25eko igoera muga apurtzea lortu genuen. Lorpenek berebiziko garrantzia dute, neurrien helburua pentsioen sistema pribatua ezartzea baitzen. Hori egiteko, sistema publikoa ahultzen zuten. Gure kalkuluen arabera, %40 inguruk ez dute gutxieneko pentsio baterako eskubiderik. Hori dela eta, gutxieneko oinarri baten beharra plazaratu dugu. Horretarako, Europako Batasuneko itun soziala izan genuen oinarritzat, zeinak jasotzen duen 1.080 euroko gutxieneko pentsioak ziurtatu behar direla.

Kopurua nahikoa da?

Azken bost urteotan, inflazioak prezioak asko puztu ditu. 1.080ko kopurua eskas geratzen dela uste arren, eskaera bere horretan mantentzen dugu, uste baitugu mugimenduari garaipen esanguratsu bat eman behar diogula. Pertsona orok izan behar du duintasuna bermatua izateko eskubidea.

Noiz piztu zitzaizun txinparta iraultzailea?

Bandas en Frio Echevarri fabrikaren greban [1966-1967]. Atzo izan balitz bezala oroitzen dut. Greba hasi zenean, lanbidea ikasten ari nintzen han. Helduaroan lehen pausoak ematen nenbilen, eta familia osoa zein lankide denak horrelako greba batean murgilduta egoteak asko eragin zuen nire pentsatzeko eran. 1964an jada greba batean parte hartu nuen, lanean hasi eta gutxira, baina ez zen ezer izan geroko egun haietan bizi genuenarekin alderatuta. Etxebarrin, bertatik bertara bizi izan nuen greba bat hutsetik nola antolatzen den, eta hori nola zigortu eta zapaltzen zuten.

Bigarren egunean, fabrika barruan zeuden grebalariak irtenarazi zituen Guardia Zibilak, kolpeka. Hori izan zen errealitatearekin izan nuen aurreneko kontaktua. Gero, ezkutuko bizitza bat eramatearen beharra heldu zitzaidan bilerak egin ahal izateko, eta, oro har, greba aurrera eraman ahal izateko.

Nolakoa izan zen greba hura?

Dena isilpean egin behar izan genuen, Elizaren alderdi baten laguntzarekin. Nolabaiteko egitura zutenez, oso lagungarriak izan ziren. Haiek gabe ezinezkoa izango zen guretzat informazio orriak inprimatzea, gero langileen eta familien artean banatu ahal izateko. Basaurin, Etxebarriko San Antonion, Barakaldon, Lutxanan, eta abar. Pedro Olabarriaren moduko apaizekin egin genuen topo. Haiekin batera, ikusezina zen laguntza sare bat eratu zen.

Horri esker zer lostu zenuten?

Egunero bilera egotea ahalbidetu zuen, gertatzen ari zena bizilagunei kontatzea eta dirua biltzea. Dirua biltzea nahitaezkoa zen grebalarien familiak mantendu ahal izateko. Izan ere, sei hilabetez egon ginen greban, soldatarik jaso gabe, noski. Grebaren ostean gertatutakoari erantzuteko baliagarria izan zen ere sarea. 36 langile deserritu zituzten, eta lan egiteko eskubidea galdu zuten. Gainera, langile askok etxebizitza zerbitzua kentzeko mehatxua jaso zuten. Jendea antolatuta egotearen garrantziaz konturatu ginen Bandaseko grebari esker, eta langile borrokan eta frankismoaren aurkako mugimenduetan aldaketa bat eragin zuen. Informazio orriak banatzen zituenetatik hasi, eta abokatuekin harremanetan zeuden langileetaraino denak ziren garrantzitsuak. Harreman horietatik eratu zen aurreneko langile komisio iraunkorra.

1973ko martxoaren 7a, Basauri.

Gaur egun bizi dugun egoera lortzeak hainbat hildako utzi zituen bidean; haietako bat nire alboan hil zuten poliziek. Oraindik gogoan dut balak utzitako zuloa non dagoen. 1973an, Gasteizko martxoaren 3ko gertakariak zirela eta, manifestazio bat egitera gindoazen Basauriko kuartelen parean protesta egiteko. Gaur egun Agirre lehendakariaren kalea denaren sarreran, farmaziaren alboan, Guardia Zibilaren jeep bat gelditu zen, eta tiroka hasi zitzaizkigun. Kargagailu oso bat hustu zuen gure aurka. Nire alboan zegoen Vicente Anton Ferrerori buruan jo zion bala haietako batek. Oraindik gogoan dut nola lurretik hartu eta farmaziara sartu genuen bi kidek. Garaiko autobus txiki batean sartzen ahalegindu ginen, baina botikariak argi utzi zigun Vicente jadanik hilda zegoela.

1960ko hamarkadako azken urteak, frankismoaren bukaera, trantsizioa, demokraziaren hasiera, eta, orain, pentsiodunen mugimendua. Uste duzu zure belaunaldia bereziki iraultzailea dela?

Belaunaldi guztietan bezala, talde txiki batek bagenekien borroka egiteak berebiziko garrantzia duela. Izan etxean ikasi zutelako, izan frankismoak utzi zigun esperientziagatik. Garaiko lan baldintzak oso eskasak ziren, eta horiek aldatzeko borroka egin behar genuela bagenekien batzuk. 14 urterekin hasi nintzen lanean, eta hasierako soldata 32 pezeta ziren. Horrekin ezin zenuen bizitza proiektu bat hasi.

Hori dela eta, gizarteko talde batek nondik gentozen eta zergatik geunden egoera hartan ezagutzeko beharra izan genuen. Askok marxismora jo genuen, borrokarako behar hori guregan barneratuz. Frankismoaren bukaerak haizeak nahasi zituen. Espainiako Estatua Europako bestelako herrialdeekin berdindu behar zen, lege eta lan baldintzei zegokienez. Aldaketa sakonak egin behar ziren, eta konturatu ginen gizartean txertaturik zeuden ideiekin ezinezkoa zela. Hortaz, horiek aldatzen saiatu ginen.

Egun, sentimendu iraultzaile hori galdu egin da?

Jende gazteak ez du jaso gertatu zenaren inguruko informazio zuzenik. 20 urte inguru dutenek dena posible den ideia gizartean sustraiturik zegoen garaia bizi izan dute. Demokrazian bizi gara, eta horrek norberaren bizitzaren inguruan erabakitzeko beharraren ideia lausotu du. Hor dago ezberdintasunik handiena. Guk frankismoa bizi genuen, badakigu zer gertatzen den zure askatasunaren alde borrokatzen ez bazara. Baina demokrazian gaudenetik eta ongizate soziala ezarri denetik, nolabaiteko itsutasunean bizi gara. Bizitzaren irudikeria eratu da, eta horren aurka erantzutea zaila da oso.

Hori aldatuko da?

Jende gaztea gogogabetasun eta konformismo handiarekin nabaritzen dut, baina haien bizi baldintzak gero eta okerragoak dira; ezinezkoa zaie bizitza propio bat izatea, askotan ezin dira gurasoen etxetik joan. Gutxi barru egun bizi duten egoeraren aurka egingo dute. Uste dut klima krisia izango dela etorkizun hurbil batean iraultzarako txinparta piztuko duen arrazoia. Hori da dudan itxaropena, gutxienez.

Egia da indibidualismoak egungo gizartean eragin handia duela. Baina indibidualismoak ez du jaten ematen. Albokoarekin harremanetan egotea beharrezkoa da, nahi edo nahi ez. Denok besteekiko dependentzia dugu. Halere, beharrezkoa da pentsatzeko era aldatzea. Esfortzu handia egin beharko da, ez baita ezer aldatu lan handirik gabe.

Bestelako ekintza sozialen sorreran ere egon zara murgilduta; Bilboko Aste Nagusiarenean, esaterako. Nola sortu zenuten?

Jai herrikoi batzuk antolatzeko aukera sortu zen, eta norbaitek erantzun behar zuen horren aurrean. Garai hartan ez zen konpartsarik, ezta auzo elkarterik ere; gizartea bizilagun elkarteetan eta talde politikoetan zegoen antolatuta. Hortaz, aurreneko konpartsak sortu genituen hamaika mugimendu sozialetan geundenok. Aste Nagusia bestelako eremuetan aurrera eramaten genituen borroketatik jaio zen. Hasieran zortzi konpartsa ziren. Ordu hartan sortu ziren asko egun jada ez dira mantentzen; neu hasi nintzena, esaterako: Txintxarri, Otxarkoagako konpartsa.

Nola oroitzen dituzu aurreneko urte horiek?

Ez genekien oso ondo nola irtengo ziren jaiak, eta gertatzen zenaren arabera moldatzen ginen. Lan ordu asko egin genituen lehenengo Aste Nagusiak aurrera eramateko. Jaiek balio izan zuten bizilagun elkarteetatik eta langile mugimenduetatik gentozen jendea borroka egiteko baino zerbait gehiagorako batu ahal izateko. Gure artean ondo pasatzeko antolatzen genuen zerbait zen.

Ni garai hartan lanean nengoen; hortaz, 16:30ean lantokitik irten, eta 17:00etan han nengoen txosna prestatzen. Muntaketa lanak gauerdira arte irauten zuen askotan. Aurreneko txosna haiek karparik gabe egin genituen; egurra eta eguzki oihalak erabiltzen genituen soilik. Ez genuen txorrotik, eta dena kristalezko edalontziekin egiten genuen.

Kristalezkoak izanik, ez zenuten arazorik izan?

Hamaika. Gaueko ordu txikitan edalontziak eta botilak lurrera erortzen hasten ziren. Egia da egun baino askoz gauza gutxiago zerbitzatzen genituela: zurrakapotea, kalimotxoa eta ardoa. Garagardoa ere saltzen genuen, baina ez zen hainbeste, eta, gainera, botilan zetorren; beraz, ez zegoen edalontziaren beharrik. Hori bai, ahaztu egun jartzen den ahozapiaz. Edalontziak garbitzeko, Areatza erdiguneko iturrian ontzi bat jartzen genuen, eta bertan ur pixka bat botatzen genien

Noski, denbora aurrera joan ahala, osasun kontuekin lotutako neurriak jartzen hasi ziren. Konpartsa batzuei ogitartekoak saltzea bururatu zitzaien. Ez ziren egun egiten direnak bezalakoak; parrilla bat jarri, eta txorizoa eta solomoa egiten genituen. Geroago etorri ziren plater sofistikatuagoak Bilboko Aste Nagusira.


Gosearen kontra

Summary: Gosearen kontra. 2022an 25 urte bete ditu Gipuzkoako Elikagaien Bankuak. Oiartzunen du egoitza nagusia, eta 115 boluntario aritzen dira astero han lanean.

Oiartzungo Ugaldetxo auzoko industrialdean, bada goizero peto koloredunak janzten dituzten dozenaka kide biltzen dituen biltegi bat: Gipuzkoako Elikagaien Bankuaren egoitza nagusia da. Bergaran du beste biltegi nagusia gobernuz kanpoko erakunde horrek. 1997. urtean, duela 25 urte, hainbat boluntariok Elikagaien Zarrastelkeriaren Aurkako Elkartea-Gipuzkoako Elikagaien Bankua sortu zuten. Gaur egungo lehendakariorde Carlos Martinezek adierazi duenez, elikagai mordoa xahutzen zela jabetu ziren hainbat kide 1990eko hamarkadaren bukaeran, eta elikagai horiek beharra zeukaten pertsonei emateko asmoa izan zuten hasiera-hasieratik.

«Hasieran oso elikagai gutxi jasotzen genituen, baina gaur egun 2,7 milioi kilo inguru berreskuratzen ditugu urtean, jasotze eta banaketa zerbitzuen bidez», adierazi du lehendakariordeak. Arlo sozialari lotutakoaz gain, elikagai bankuak badu ingurumeneko helburu bat ere: «Jasotzen ez dugun elikagai kopuru handi bat joaten da hondakindegi eta errauskailuetara. Horiek berreskuratu egin behar dira». Elikagaien bankuaren amaierako helburua zein den argi du Martinezek: batere bildu behar ez izatea. «Geure burua desagerraraztea gustatuko litzaiguke». Hau da, familiek elikagai beharrik ez izatea desio dute.

Oiartzungo egoitzan, aste barruan 115 boluntario elkartzen dira —beste 70 inguruk egiten dute lan Bergaran—, elikagai banku batek eskatzen duen lan guztia egiteko: banatzaile handi, denda eta supermerkatuetara joaten dira furgonetetan, oraindik jan daitezkeen elikagaien bila. Ondoren, horien kalitatea egiaztatzen dute, biltegian bertan; fruta eta barazkiak garbitu, eta dena sailkatzen dute apal eta hozkailuetan. Zerrenda luzeak egiten dituzte, banan-banan elkarte laguntzaileek behar duten hileroko elikagai kopurua sailkatzeko. Bukatzeko, aste barruan ordu bat esleitzen diete elkarteei, eta biltegietatik pasatu behar izaten dute, janariaren bila. Jantoki sozialak, ikastetxeak eta laguntza elkarteak izan ohi dira horien artean ohikoenak.

Egoera zaurgarrian dauden familietako kideek ere hilabeteko janari saskia jaso dezakete, baldin eta haien egoera egiaztatzen badute eta erakunde laguntzaileetako batekin harremana badute. Elikagai bankuak orotariko elikagaiak ematen dizkie familiei, eta, gaur-gaurkoz, pertsonako ehun euroko laguntza dela kalkulatzen dute. Gipuzkoako Elikagaien Bankuarekin harremana duten elkarteek duten sarea aintzat hartuz gero, 20.600 pertsona inguru artatzen ditu bankuak urtero. Belen Mendez erakundearen presidenteak azaldu duenez, 2020an 17.000 onuradun zituzten: «Gaurko kopurua ia %25 handiagoa da».

Lau bide

Alabaina, elikagai bankuaren jarduerak janaria banatzeaz harago doaz. Gaur egun, lau programa ditu indarrean, elikagaien xahuketa ahal bezainbeste murrizteko. Lehenengoa Azken minutua deiturikoa da. Supermerkatu eta enpresa gehienek kalteren bat duten produktuak edo iraungitze data hurbil dutenak botatzeko ohitura dute. Elikagai bankuko boluntarioak, egun batzuetako epearekin, saltoki horietara joaten dira, eta jaso egiten dituzte.

Bigarrena, bilketena da. Gipuzkoako Elikagaien Bankuak bilketa handiak antolatzen ditu: urte honetan hamaika urte izango dira lehen aldiz azaroko bilketa handia antolatu zutenetik. Hala, pandemian bilketa elikagai bonuen bidez bakarrik egin badute ere —horiek supermerkatuetan trukagarriak dira—, lehenbailehen postu fisikoak jarri dituzte berriz ere. Bestetik, 57 erakunde, ikastetxe eta enpresak ere antolatzen dituzte bilketak, elikagaien bankuarekin lankidetzan. 2021. urtean 855 janari tona jaso zituzten bide horretatik.

Hirugarren lan lerro iraunkorra erosketena da. 2021ean, hornitzaile zorro berria sortu zuten haren bidez, eta 398 tona elikagai berreskuratu zituzten 569.890 euroren truke. Elkartearen laugarren zutarria, Europako Batasunaren funtsetatik urtero jasotzen duten laguntza da. 2021eko datuen arabera, 365 elikagai tona berreskuratu zituzten laguntza horiei esker.

Martinezen arabera, kontrol handia eskatzen du elikagai bankuaren jardunak: «Programa informatiko baten bidez, une oro jasotzen dugu elikagai mota bakoitzetik zenbat kilo iristen diren, eta horien iraungitze data edo kalitatea zein den. Horrela, ezustekoak saihestu, eta elkarte bakoitzari banaketan dagokiona emateko aukera dugu».

2022a, urte zaila

2022a gorabehera handiko urtea izan da; hala iritzi dio elkarteko lehendakariak. «Urte hasieran, pandemia lausotu zenean, bazirudien urte ona izango zela. Ondoren, Ukrainako gerra hasi zenean eta prezioak igo zirenean, kolpe latza hartu genuen. Dohaintzek nabarmen egin zuten behera, eta uztailean elikagai gutxiago banatzen hasi behar izan genuen».

Irail bukaeran izan zuten egoerarik zailena. Orduan, elikagairik gabe gelditu ziren, baita supermerkatuetako krediturik gabe ere. «Egoera horretan, dohaintza emaileei ahalegin bat egiteko eskatu genien. Erantzuna bikaina izan zen: hiru astean 40.000 euro jaso genituen». Ostera, iazko bilketa handia egin zuten azaroan, urtero bezala, eta orduan beste milioi bat euro baino gehiago jaso zuten. «Espero dezagun denok zertxobait ematea eta 2023a urte ona izatea», esan du Mendezek.


Summary: Brasilgo Poliziak 1.200 lagun inguru atxilotu ditu «kanpamentu bolsonarista» desegiteko operazioan. Poliziak ordubeteko epea eman die Bolsonaroren jarraitzaileei armadaren egoitzaren aurreko kanpalekutik erretiratzeko. Auzitegiak kargutik kendu du Brasiliako gobernadorea, 90 egunerako.

Brasilgo presidente ohi Jair Bolsonaroren milaka jarraitzaile ultraeskuindarrek herrialdeko Kongresuaren, presidentetzaren eta Auzitegi Gorenaren egoitzak hartu eta biharamunean, organo nagusi horrek herrialdeko armadari agindu dio desegin ditzala «lurralde nazionalean dauden kanpamentu bolsonarista» guztiak 24 orduko epean. Bada, Poliziak agindua bete du, eta Brasiliako armadaren egoitzaren aurreko kanpalekua inguratu du gaur 07:00etan —11:00k Euskal Herrian—, Folha de Sao Paulo egunkariak baieztatu duenez. Poliziak ordubeteko epea eman die manifestariei duela bi hilabete eratutako kanpamentutik erretiratzeko, eta ohartarazi die atxilo hartuko dituela aginduari men egin ezean. Hedabide horren arabera, kanpamentua desegiteko orduan ez da istilurik izan, eta Polizia ez da oldartu Bolsonaroren aldekoen aurka. Hori bai, CNN Brasilgo telebista kateak Poliziako iturriak aipatuz jakinarazi duenez, gutxienez 1.200 lagun atxilotu dituzte kanpamentua desegiteko operazioan.

Ikusi gehiago: Bolsonaroren jarraitzaileek Brasilgo Kongresua hartu dute

Agindu judizialarekin lotuta, Alexandre de Moraes magistratuak nabarmendu duenez, «ezerk ez du justifikatzen agintari zibilek eta militarrek finantzatutako terroristen kanpamentuak egotea, erabat modu subertsiboan eta Konstituzioa inola ere errespetatu gabe». Halaber, epaileak ohartarazi du justiziaren esku utziko dituela indar armatuetako komandanteak eta goi kargudunak, Polizia eta Defentsa Ministerioa, baldin eta kanpaleku horiek kentzen ez badituzte. Gainera, De Moraesek zehaztu du gobernuak gaur «desblokeatu» behar dituela Bolsonaroren jarraitzaileek okupatuak dituzten herrialdeko autobia nagusiak, G1 telebista katearen informazioen arabera.

Bestalde, Auzitegi Gorenak kargutik kendu du Ibaneis Rocha Brasilia Barruti Federaleko gobernadorea, 90 egunerako; zehazki, De Moraesek berak hartu du erabaki hori ere. Epaileak Luiz Inacio da Silva Lula Brasilgo presidentearen eskaera bat aintzat hartu du, argudiatuta hiru egoitzen aurkako erasoa «segurtasun publikoaren eta inteligentziaren agintari eskudunen adostasunarekin bakarrik» gerta zitekeela, baita «parte hartze eraginkorrarekin» ere. Era berean, azpimarratu du «ekintza kolpisten antolaketa gertaera nabarmena eta jakina» zela, eta «Brasilgo prentsak haizatu» duela.

Ikusi gehiago: Lula: «Bolsonaroren erantzukizuna da, eta hari lagundu diotenena»

Bada, Bolsonaroren jarraitzaileek «hiru botereen» aurka eraso egin baino lehenago, Brasiliako Segurtasun agintariek Rocha gobernadoreari jakinarazi zioten manifestariekin «negoziatu» zutela, hiru egoitzen eremura «modu baketsuan» eta «antolatuan» bertaratzeko, Folha de Sao Paulo egunkariak eskuratutako agenteen audio grabazioen arabera. Segurtasun Idazkaritzako bigarrenak Rochari esan zion manifestariak Poliziaren «kontrolpean» jaisten ari zirela armadaren kuartel nagusiaren egoitzatik. Kongresuaren, presidentetzaren eta Auzitegi Gorenaren egoitzetara heldu zirenean, ordea, dena lehertu zen.

Horiek horrela, Auzitegi Gorenak Rocha jo du horren guztiaren erantzule; azken horrek, hain zuzen, ordu batzuk lehenago barkamena eskatu die Lula presidenteari eta botere legegileko eta judizialeko buruzagiei, igande arratsaldean Brasilgo hiriburuan izandako gertakari larriengatik. Rochak, gainera, kargutik kendu du Segurtasun idazkari Anderson Torres; Bolsonaroren agintaldiko gobernuko Justizia ministro izan zen azken bi urteetan (2019-2022), eta agintari ohiaren oso gertukoa da.

Gobernuaren esku hartzea

Atzo eratutako zurrunbiloa ikusita, Brasiliako segurtasun eremuan esku hartzeko dekretua onartu du Lulak, datorren urtarrilaren 31ra arte. Beraz, eskualdeko Polizia gobernu zentralaren kontrolpean egongo da aldi horretan. Presidenteak Bolsonarori egotzi dio halakorik gertatu izana: «Gobernua osatzen ari garen honetan, igandeko isiltasuna baliatu dute egin zutena egiteko. Badakizue hori bultzatu duten presidente ohiaren hainbat diskurtso daudela. Haren erantzukizuna, eta hari lagundu dioten alderdiena», idatzi du Twitterren.

Brasilen 02:00ak zirenean —6:00ak Euskal Herrian—, Lula Sao Paulotik Planalto jauregira joan zen, eta Bolsonaroren jarraitzaile ultraeskuindarrek eragindako kalteak ikuskatu zituen. O Globo egunkariak presidentearen irudiak zabaldu zituen, eta Lulak «terroristatzat» jo zituen eraso horiek. Gainera, Auzitegi Gorenaren instalazioak ere bisitatu zituen, manifestariek egindako txikizioak gainbegiratzeko.

Presidente ohiaren aldekoak kanpaldia egiten ari dira urriaren 30etik Brasilian, urriko hauteskundeetan Lula Bolsonarori nagusitu ostean. Sindikalista izandakoak botoen %50,9 eskuratu zituen bigarren itzulian, eta ia bi punturen aldea atera zion eskuin muturreko hautagaiari (%49,1). Lula urtarrilaren 1ean izendatu zuten presidente, Brasilian egindako ekitaldi jendetsu batean. 2003tik 2011ra presidente izandakoa 2023ko lehen egunean itzuli zen Planalto jauregira.

Ikusi gehiago: Lula: «Maitasuna gorrotoari gailendu zaio»


Summary: Donostia ospitaleko atarian elkarretaratzea egin dute gaur berriro. Hedabideen aurrean egin zuten azken agerraldian plazaratu zituzten bost aldarriei atxikita jarraitzen dute protestan diren langileek, Osakidetzaren erantzun zain.

Abenduaren 28an Donostia ospitaleko hiru medikuk hitza hartu zuten agerraldi batean, azaltzeko zertan den hilaren hasieran Donostialdeko ESI erakunde sanitario integratuan Osakidetzarekin dituzten desadostasunak tarteko sortu zen krisia. Bost eskari dituztela jakinarazi zuten eta, aurrez urratua zuten protesta bideari atxikita, astelehenero elkarretaratzeak egingo dituztela Donostia ospitaleko atarian horiek aldarrikatzeko. Gaur goizean ere berritu dute irudia; 08:15 aldera dozenaka profesional batu dira erietxeko atean, eta minutu batzuen buruan txalo zaparrada batekin amaitu dute protesta.

Ez dute adierazpenik egin nahi izan kontzentrazioaren ostean; aldarriek lehengoan dirautela esan dute, eta horietan aurrerabideak izatea espero dutela. Gaur ez dute batzarrik egingo langileak. Osakidetzako buruekin, berriz, hilaren 18an dute hurrengo bilera.

Batzar batean elkartuta ari dira ESIko langile kritikoak beren aldarriak bideratzen; batzarrean gehienak medikuak diren arren, beste langile taldeetako ordezkariak ere badirela esan dute. Onartu dute aparteko oihartzuna hartu dutela Donostia ospitaleko zerbitzuburuek Osakidetzari egindako hainbat kritikak, baina «batzarra» zabalagoa dela esan dute, eta «irekia».

Bost eskakizunak

«Ospitaletik datorren zuzendaritza mediko bat»: horixe da Donostialdeko erietxeko langileek egindako lehen eskea. «Eta hor ez dugu aurrerapausorik izan», zehaztu zuen aldarrien berri emateko agerraldian medikuen ordezkarietako batek, Manuela Perezek. «Baina esan eta esan ari gara: garrantzitsua da zuzendaritza medikoak gure ESIa ezagutzea eta ematen den artaren jarraitutasuna bermatzea».

Donostialdeko ESIaren geroko estrategia «erabakitzeko» gaitasuna izango duen «mahai tekniko bat» ere nahi dute. Zerbitzuetan egiten den lana maiztasun jakin batekin «ebaluatzea» da hirugarren eskea, eta, laugarren puntuan, hainbat eskakizun zehaztu dituzte erietxeko langileen «egonkortasuna» bermatze aldera. Azken puntua Onkologikoarekin lotuta dago; uste dute «antolakuntzaren alderdia» ez dela batere argia harekiko «lotura hitzarmen berrian».

Abenduaren hasieratik

Hilabete baino gehiago da krisia piztu zela. Abenduaren 2an, Osakidetzak kargutik kendu zituen Donostialdeko ESI erakunde sanitario integratuko zuzendari kudeatzaile Itziar Perez eta Donostia ospitaleko zuzendari mediku Idoia Gurrutxaga, eta egun hartan bertan egin zuten ESIko hainbat langilek lehenengo elkarretaratzea erietxeko atarian, haiei babesa erakusteko. Ordutik, gatazka honetan izan dira mugarri ugari. Abenduaren 3a. Adolfo Begiristain erietxeko kirurgia zerbitzuko zuzendariordeak kargua utzi zuen. Hitz gogorrak izan zituen; salatu zuen Osakidetzak Gotzone Sagardui Osasun sailburuaren «apeten arabera» hartzen dituela erabakiak. Erabakiak hartzeko «era diktatorial» bat deskribatu zuen. Abenduaren 5a. Donostialdeko ESIko 30 bat zerbitzuburuk gutun bat kaleratu zuten; Osakidetzaren «politika suizida» salatu zuten, eta «sektarismoz eta trakeskeriaz» aritzea leporatu zioten. Kargugabetutako zuzendaritzako kideak berriz ere euren postuetara itzultzeko eskea mahai gainean jarri zuten. Kontrara, Sagarduik esan zuen kargugabetze horiek «antolakuntza aldaketa» soilak izan zirela: «Aldaketa bat behar zen. Eta horixe egin dugu». Aldaketa hori bideratzeko, kargugabetutako langileen tokian, Agustin Agirre jarri zuten zuzendari kudeatzaile, eta Ana Bustindui zuzendari mediko. Agirreren izendapenak berehala sortu zuen ezinegona hainbat sektoretan; hari egotzi diote, besteak beste, 2018ko oposizioetan izan ziren irregulartasunak salatu zituzten Arrasateko erietxeko profesionalek (Gipuzkoa) beren aurkako jazarpena sustatzea. Abenduaren 13an medikuen eledun Adolfo Lopez de Muniainek jakinarazi zuen egoera onbideratzen ari zela administrazioarekin zituzten elkarrizketetan, eta elkarretaratzeak eten egingo zituztela. Abenduaren 23an langileek jakinarazi zuten elkarretaratzeak egiten hasiko zirela berriz erietxe atarian.


Summary: Cristina Ibarrola izango da UPNren Iruñeko alkategaia. Enrique Maiak iragarri du ez dela aurkeztuko.

Maiatzeko udal hauteskundeetan UPNk Cristina Ibarrola (Iruñea, 1969) aurkeztuko du Iruñean alkategai. Hala iragarri du Enrique Maia azken lau urteetako alkateak, berriro ez dela aurkeztuko esateko egin duen agerraldian. Ibarrola parlamentari da orain, eta Osasunbideko zuzendari izan zen. Zenbait iturrik Esparzaren gertukoa dela diote. Ibarrolaz Maiak esan du ongi ezagutzen duela Iruñea, «lasaia eta trebea» dela, eta «ezinbestekoa» dela bere ondorengoa emakumezkoa izatea.

Nafarroako Unibertsitatean medikuntza ikasi zuen Ibarrolak, eta familia medikuntzan espezializatu zen. Osasungintza kudeatzeko master bat ere badauka, besteak beste, eta Nafarroako Ospitaleko larrialdi zerbitzuan eta lehen arretan egin du lan.

Agurra iragartzeko agerraldian, Maiak eskerrak eman dizkio Javier Esparza alderdiko presidenteari. «Bizitza ziklo bat da, eta politikan egon naizen hamabi urte hauek zoragarriak izan dira, baina zikloa amaitzeko ordua heldu da", esan du Maiak. Etorkizunean alderdian egoten jarraituko duela gaineratu du Maiak, eta oraindik alkatea dela azpimarratu du: «Oraindik sei hilabete geratzen zaizkit, eta lanean jarraituko dut».

2011tik 2015era eta 2019tik 2023ra izan da Iruñeko alkate. Tarteko agintaldian, hauteskundeak irabazi zituen arren, oposizioan geratu zen; Joseba Asiron EH Bilduko hautagaia izan zen alkate. Eguberriak baino lehenago zabaldu zen jada Maia ez zela berriro hautagai izango, baina oporraldia igaro arte itxaron nahi izan du erabakiaren berri emateko.


Summary: «Konpromiso feminista berritu» nahi dute 'Emakumeak' kongresuan urtarrilaren 17tik 20ra. Ekonomia feministaz, askatasun afektibo-sexualaz eta agenda feministaz mintzatuko dira jardunaldietan.

«Emakumeok behar eta nahi dugunari erantzuten dio». Horrela definitu du Teresa Laespada Bizkaiko Foru Aldundiko Enplegu, Gizarte Inklusio eta Berdintasun diputatuak Emakumeak kongresua. Azaldu du jardunaldietan hizpide izanen dituztela ekonomia feminista, askatasun afektibo-sexuala eta agenda feminista. Horretarako, 30 emakume baino gehiago gonbidatu dituzte, profil anitzetakoak: pentsalariak, artistak, kazetariak, irakasleak eta aktibistak.

Ekitaldiak hilaren 17tik 20ra bitarte izanen dira, Bilboko Euskalduna jauregian. «2022ko maiatzaz geroztik emakumeen egiturazko desberdintasunari eragiten dioten gaiei buruz egin ditugun jardueren amaiera da», erran du Laespadak. Izan ere, dagoeneko ekitaldi, jarduera eta topaketa anitz egin dituzte kongresuaren barnean. Landutako gaien artean daude, adibidez, emakumeak herri kiroletan, emakumeak eta ikusgarritasuna, eta publizitatean dagoen sexismoa –hilaren 29a bitarte ikusgai dago erakusketa, Bilboko Alde Zaharrean–.

Kongresuaren bidez «konpromiso feminista berritu» nahi dutela azaldu du Laespadak, eta «protagonismoa» emakumeena izanen dela: «Ideia guztientzako espazio libre bat izango da». Azpimarratu du ezen, emakumeak gizartearen erdia badira ere, espazio publikoan leku gutxiago dutela, eta emakumeak espazio guztietan daudenean baino ez dela lortuko «benetako berdintasuna».

Egitarauan ageri diren jarduerez gain, bertze zenbait espazio ere egonen dira kongresuan: azken hilabeteetako lana ikusteko erakusketa bat, Bizkaiko hainbat emakumeari buruzko argazki erakusketa, liburutegi feminista eta haurrendako txoko bat.

Doako sarrera

Kongresura sartzeko ez da ordaindu beharko, baina ezinbertzekoa da aldez aurretik izena ematea. Laespadak Bizkaiko nahiz bertze lekuetako emakumeak gonbidatu ditu. Hala ere, gogoratu du edukiera mugatua dela eta sarrera gutxi gelditzen direla.


Summary: 1.068 tortura kasu izan dira Nafarroan, Kriminologiaren Euskal Institutuaren arabera. 1960tik gaurdaino tortura eta tratu txarrak salatu dituzten 891 pertsona identifikatu dituzte Nafarroako Gobernuak diruz lagundutako ikerketa batean. Horrenbestez, eta 2017an Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako datuei oraingoak gehituta, guztira 5.181 kasu erregistratuta dauzkate Hego Euskal Herrian.

Nafarroan 1979tik 2015era arte izandako tortura kasuak jasotzen dituen txostena eman dio Kriminologiaren Euskal Institutuak Nafarroako Gobernuari. Torturak eta tratu txarrak salatu dituzten 676 pertsona identifikatu dituzte ikerketaren egileek aldi horretan, eta kasuak gutxienez 825 izan direla uste dute. Dagoeneko aztertuak eta datu basean txertatuak dituzten espedienteetatik eratorri dute datua: 434 pertsonak jasandako 532 tortura kasu daude erregistratuta, eta proportzio horren arabera (%22) egin dute kalkulua.

Ikertutako lehen urteetan antzeman dituzte tortura kasu gehien. 1979tik 1984ra bitartean, esaterako, 180 izan ziren, eta 1980an, 46. Ondoko urteetan apaltze bat izan zen, baina atzera ere nabarmen egin zuten gora 1990eko hamarkadan. 1991tik 1996ra bitartean, 102 kasu izan ziren. Mende berriarekin batera, tortura kasuen kurbak behera egin zuen, baina, hala ere, 132 kasu 2000tik aurrerakoak dira; lautik bat. 2010etik aurrera zenbatutako kasuak hemezortzi dira.

Torturatuak non atxilotu zituzten ere jakin ahal izan dute ikerketaren egileek, hiru kasutan ez beste guztietan. Nafarroan, %81,6 atxilotu zituzten; Gipuzkoan, %9,2; Bizkaian, %4,7; Espainian, %3; eta handik kanpo, %0,9. Gehienak (%43,1) lau eta hamar egun artean eduki zituzten atxilotuta, eta hiru edo gutxiago beste asko: %37.8. Inkomunikazio aldian torturatuek zuten adinari behatuta, ikusten da 30 urtetik beherakoak zirela hamarretik ia zazpi; eta 18 eta 20 urte artekoak, %11,9.

Frankismoan eta trantsizio garaiko urteetan izandako tortura ikertua zuen Kriminologiaren Euskal Institutuak berak aurrez. Horiei orain argitaratutakoak gehituta, guztira 1.068 dira identifikatutako tortura kasuak; kaltetuak, berriz, 891 lagun. Horietako 621en espedienteak aztertuak dituztela jakinarazi du ikerlari taldeak, eta 254enak falta zaizkiela. Aurreikusten dute 310 tortura kasu eratorriko direla horietatik.

«Salatutako kasuen kopuruak eskala handiko abusuez hitz egitea baimentzen digu, zeinek, testuinguru jakin batean egin baziren ere —borroka antiterroristan, nagusiki—, hurbileko garaietara arte iraun duten, nahiz eta azken urteetan gutxiago egin diren», azaldu dute ikertzaileek txostenean. Torturatuek jasandako indarkeria «ukatua» izan dela salatu dute, gainera, eta, ondorioz, ez dutela ikertu, ezta zigortu ere. Azaldu dute horrek instituzioekiko eta justizia sistemarekiko «konfiantzarik eza» eragin duela biktimengan.

Ikerketa «amaitu gabe»

Edozein modutan, ikerketa «amaitu gabe» dagoela azpimarratu dute, eta proiektuari jarraipena izatea «komenigarria» litzatekeela uste dute, oraindik ikertu gabe dauden kasuak atzemate aldera. Hori egiteak, diotenez, lagunduko luke jakiten zein izan den torturaren «egiazko tamaina».

Laura Pego abokatuaren gidaritzapean egin dute ikerketa, eta hark eta Pako Etxeberria eta Jeannette Ruiz Kriminologiaren Euskal Institutuko kideek eman diete txostena gobernuko ordezkariei: Ana Ollo Herritarrekiko Harremanetako kontseilariari, Martin Zabalza Bake eta Elkarbizitza zuzendariari eta Txema Gonzalez Bizikidetza eta Giza Eskubideen Zerbitzuko zuzendariari. Izan ere, giza eskubideen urraketak aztertzeko diru laguntza baten deialdiaren ondorioz egin dute ikerketa.

Ikerketaren emaitzak argitaratuta, beraz, 1960tik gaurdaino Nafarroan izandako tortura kasuek aitortza ofiziala jaso dute Nafarroako Gobernuaren aldetik, eta, halaber, Hego Euskal Herrian izandako tortura kasuen argazkia ematen du. Izan ere, duela sei urte argitaratu zituen Etxeberriak gidatutako taldeak Arabari, Bizkaiari eta Gipuzkoari dagozkion datuak. Ikerketa haren arabera, 4.113 tortura kasu izan dira 1960tik 2014ra bitartean: Espainiako Poliziak egindakoak, 1.792; Guardia Zibilak egindakoak, 1.785; eta Ertzaintzak egindakoak, 336. Orain argitara emandakoak ordukoei gehituta, 5.181 kasu dira guztira.

Kriminologiaren Euskal Institutuak ondutako lanaren balioa goretsi du Ollok, «goi kualifikazioa duen ikertzaile talde batek» egina delako eta azken hamarkadetan Nafarroan izandako «giza eskubideen urraketa handi bat ikusarazten» duelako. Halaber, adierazi du eskuin muturreko taldeek eta funtzionario publikoek egindako urraketen biktimak aitortzeko «tresna» izango dela Poliziaren Biktimen Legearen Balorazio eta Erreparazio Batzordearentzat.

Sarea: «Bide bat egiten hasi da»

Behin azterlana ezagututa, Nafarroako Torturatuen Sareak «positibotzat» jo du haren edukia, urteetan egindako eskaera bati azkenean erantzuteko gauza izan delako. «Ikerketa horren bidez, torturaren aitortzaren inguruan bide bat egiten hasia da. Gure herrialdean erreparaziorako lehenengo urratsak egiten hasi dira».

Sarearen irudiko, orain argitaratutako datuei aurretik frankismoan izandako tortura kasuen azterlana edo Eusko Jaurlaritzarentzat egindako bestea gehituz gero, 5.181 tortura kasu izan ziren Hego Euskal Herrian 1960tik gaurdaino, eta horiek «kopuru izugarriak» direla uste du.

Bere ustez, ikerketa guztiek balio izan dute azaleratzeko «isilean eta ezkutuan gordeta zegoen eta diseinatua izan den errealite ukatu bat». Sarearen arabera, «Espainiako Estatuak eragindako indarkeria politikoaren adierazpenetako bat izan da tortura» eta hainbat garaitan erabili. Hamarkadotako isiltasunaren aurrean, «tortura sistematikoa» izan dela nabarmendu dute, eta «inoiz ez bere kabuz aritzen diren funtzionario publikoek praktikatua».

Torturatuen Sareak uste du errealitatea «bere osotasunean» ezagutu behar dela eta haren ondorio guztiak aztertu «erreparaziorako bideak ireki daitezen eta ez errepikatzeko bermeak ezar daitezen». Bide bat egiten hasi dela-eta, Nafarroako torturatuen elkarteak dei egin dio Nafarroako Gobernuari bide horretan jarraitzeko, «EHUko Kriminologia Institutuak proiektua guztiz garatu dezan» eta «torturaren dimentsio osoa ezagutu ahal izateko».

Foro Sozialarentzat, aurrerapausoa

Foro Soziala ere mintzatu da txostenaz Twitterren, eta hark ere aipatu du Poliziaren biktimen Nafarroako legea, gogoratuta lege hori aurkeztu baino lehentxeago aurkeztu dutela ikerketa. «Aurrerapauso garrantzitsutzat» jo du, torturatuei «egia, justizia eta erreparazioa» emateko bidean. «Txosten honen bidez, biktima horien gainean zegon susmoaren itzala kentzen jarraitu behar da», adierazi du foroak. Halaber, azpimarratu du konponbideari «asko» lagunduko liokeela alderdi politikoek txostenari «harrera ona» egiteak.


Summary: Palestinako banderak eremu publikoetatik kentzeko agindu du Israelgo Segurtasun ministroak. Ben-Gvirrentzat, «Palestinako bandera erakustea terrorismo mota bat» da. Koalizio gobernu berriaren agendaren parte da ekintza hori legez debekatzea.

Itamar Ben-Gvir Israelgo Segurtasun ministro ultraeskuindarrak palestinarren kontrako beste erabaki bat hartu du. Ben-Gvirrek Poliziari agindu dio Palestinako banderak «Israel osoko» eremu publikoetatik kentzeko, eta, horretarako, segurtasun indarretako «maila guztietako» agenteei eman diete «[PAN] Palestinako Agintearen [Nazionalaren] banderak jaisteko» eskumena.

Palestinako banderak zintzilikatzea ez da legez kanpokoa, baina koalizio gobernu berriaren agendaren parte da hori legez debekatzea. Ben-Gvirrentzat, «Palestinako bandera erakustea terrorismo mota bat» da; iragan astean bertan haserre agertu zen horrengatik, 40 urtez espetxean izan den ekintzaile palestinar baten askapena ospatzeko egin zuten ekitaldian bandera horiek erabili baitzituzten.

Israelgo Segurtasun ministroa festa hori debekatzen saiatu zen, baina azkenean ez zuen lortu, eta, beraz, Poliziak ez zuen ospakizuna debekatu. Ben-Gvir haserretu egin zen, eta zera esan zuen afera horretaz: «Legea urratzen dutenek bandera terroristak erabiltzea, eta terrorismoa babestea eta bultzatzea; hori ezin daiteke egin. Adierazpen askatasunak ez du babesten terrorista batekin identifikatzea eta Israelgo armadako soldaduei kalteak eragitea».

Berez, Israelgo Polizia komisario Kobi Xabtaik badu eskumena banderen eskegitzea debekatzeko, betiere «ordena publikoa urratzeko arrisku handia» baldin badago, fiskal nagusiak zehazturiko irizpideen arabera. Hori bai, orain arte, barrutietako Polizia komisarioek zuten azken hitza, eta, horren eraginez, kargudun bakoitzak modu batera edo bestera interpretatzen du legedia; kasurako, Jerusalemgo protestetan debekatu izan dituzte, baina Tel Aviven, ez.

Testuinguru horretan, Israelgo Segurtasun ministroak erabaki du Palestinako banderak debekatzeko agindua ematea, nahiz eta, Israelgo hedabideen arabera, segurtasun indarrek zalantzak dituzten horren inguruan, legez ez baitago debekurik.

Iaz, Palestinako banderak ez konfiskatzera deitu zuen aurreko gobernuko Segurtasun Publikorako ministro Omer Bal-Levek, «ezohiko kasuetan» izan ezik: ordena publikorako berehalako mehatxu zirenean.

Blinken Israelera, hilabete amaieran

Antony Blinken AEB Ameriketako Estatu Batuetako Estatu idazkaria Israelen izango da hilabete amaieran, koalizio gobernu berriarekin hitz egiteko. Batez ere, asteotan palestinarrekin izandako polemikez, Yediot Ahronot egunkariaren arabera. Blinkenek gogor kritikatu zuen Ben-Gvirrek iragan astean Meskiten Zelaigunera egindako bisita, eta kezka agertu du Tel Avivek PANei ezarritako zigorrengatik ere: «Israelgo Gobernua bere politikengatik epaituko dut, ez izen-abizenengatik».

Azken afera horretaz, PANeko lehen ministro Mohammad Xtayyehk Haaretz egunkariari gaur esan dio zigorrek «PANen kolapsoa eragingo dutela». Haren arabera, Israelgo aurreko gobernuek lan egin dute «bi estatuen irtenbidea ezabatzeko», baina oraingoa «PAN beraren kontra ari da borrokan».

Erakunde horren eskariaren ondoren, Nazioarteko Justizia Auzitegiak ikerketa bat abiatuko du okupaturiko lurraldeetako kokagune juduen legezkotasun argitzeko, eta badirudi eskari hori egiteagatik onartu zituela Tel Avivek, iragan ostiralean, PANen kontrako zigorrak.


Summary: 'Bar Gloria' liburua eta 'Soul biscuit' diskoa, BERRIAko irakurleen 2022ko gogokoenak. BERRIAren 495 irakurlek 2022ko disko eta liburu uztatik gogokoenak aukeratu dituzte bozketa bidez. Elkar dendetan erabiltzeko bi opari txartel zozketatu dira haien artean.

Nerea Ibarzabalen Bar Gloria eleberria eta Amoomaren Soul biscuit diskoa. Horiek izan dira 2022ko disko eta liburu uztatik BERRIAko irakurleek hautatu dituzten bi aleak. 495 irakurlek eman dute botoa; zale bakoitzak gehienez hiru liburu eta hiru disko aukeratu zitzakeen botoa ematean, eta gutxienez lan bat. 125 liburuk lortu dute boto bat gutxienez, eta 109 diskok. Zerrenda osoa ikusteko, klikatu hemen.

Nabarmentzen hasita, liburuen artean, Unai Iturriaga, Harkaitz Cano eta Joseba Larratxeren Ni ez naiz Mikel Laboa eleberri grafikoak bildu ditu boto gehien, 48, Bar Gloria-ren atzetik (62 eskuratu ditu hark). Haren segidan, 35 bildu ditu Iñigo Ibarraren Ostadar 7310 nobelak, eta 34 Iker Urdangarinen Amets egiten duenak badaki liburuak.

Diskoen artetik, berriz, 52 boto jaso ditu Amoomaren Soul Biscuit-ek. Gehien gerturatu zaion lana Patrice Dumora Watson-en Bobi diskoa izan da, 47 bozkarekin. Hirugarren postuan, talde klasiko bat: Zea Mays, Adore, Kemena, Kuraia diskoarekin. 42 boto jaso ditu lan horrek. Lehen hamar postuetan sartu dira beste hainbat euskal sortzaile ere: Tzar Vol. 2: Irainduei lanarekin, Willis Drummond Hala ere-rekin, Su Ta Gar Alarma-rekin, Gatibu EH distopikala-rekin...

BERRIAren urteko liburu eta disko sorkuntzaren ataria euskaraz sortutako obrei ikusgarritasuna emateko eta kulturazaleei urteko produkzioa erraz kontsultatzeko tresna bat da; 2020an jarri zen martxan, eta iaztik euren sorkuntzarik gogokoenak aukeratu ahal izan dituzte irakurleek.

Parte hartzaileen artean, Elkarren erabiltzeko bi opari txartel zozkatu ditu BERRIAk, 50 eurokoa bakoitza. Hauek dira irabazleak: Jorge Blanco Durango eta Alex Gabilondo Barco.


Summary: 30 sektoretan lan gatazkak egongo direla uste du LABek. Akordiorik ezean Bizkaiko metalgintzan greba egun gehiago egongo direla iragarri du Igor Arroyo idazkari nagusiak. Hego Euskal Herriko gutxieneko soldata 1.400 euroan ezartzeko lanbide arteko akordio bat eskatu die CEN eta Confebask patronalei.

Urte berriarekin lan gatazkek behera ez dutela egingo iragarri du Igor Arroyo LABeko koordinatzaile nagusiak, batez ere zaila gertatzen ari delako soldatak KPIaren arabera eguneratu ditzaten lortzea. Aurreratu duenez, lehen seihilekoan gutxienez 30 sektoretan egongo dira gatazkak, eta ikusi beharko da zenbat iritsiko diren grebara. Alde horretatik, iragarri du FVEM patronalaren jarrera aldatu ezean greba egun gehiago egongo direla Bizkaiko metalgintzan. Hori eragozteko, LAB, CCOO eta UGT sindikatuek bitartekaritza lanak bere gain hartzeko eskatu diote Eusko Jaurlaritzaren Lan Sailari.

Urtarrileko aldapa aurten inoiz baino malkartsuagoa izango dela aurreratu du Arroyok, eta horri aurre egiteko neurriak hartu beharra dagoela. Azpimarratu du soldata guztiak gutxienez KPIaren arabera eguneratu beharko liratekeela bizitzaren garestitzeari aurre egin ahal izateko: «Askotan, patronalak gehieneko muga moduan ezartzen du KPIa, eta guretzat gutxienekoa da». Gogoratu du janaria, energia eta etxebizitzaren inguruko gastuak askoz gehiago garestitu direla iazko abenduko KPIaren zifrak adierazi (%6,8) baino.

Negoziazioei begira, nabarmendu du emakume langileak nagusi diren sektoreetan oso zaila dela baldintza hori betetzea; baina ez han bakarrik, langile publikoek ere, esaterako, ez dutela lortu. Gatazkan sartuko diren 30 sektore horietako asko dagoeneko mobilizazioekin hasiak dira, eta besteak beste, zahar etxeetako langileak aipatu ditu, merkataritzakoak, Bizkaiko etxez etxeko langileak eta Osakidetzakoak. Metalgintzak ere aipatu ditu, pluralean: Bizkaikoa eta Gipuzkoakoa. Bizkaiko grebak ez ditu bukatutzat eman, eta, Gipuzkoari dagokionez, zehaztu du aste honetan osatuko dela mahaia. Ostegunean izango da lehen bilera.

1.400 euroko gutxieneko soldata

KPIaren araberako igoerak bermatzeaz gain, LABek ezinbestekotzat dauka Hego Euskal Herriko gutxieneko soldata 1.400 euro gordinera igotzea. «Espainiako Gobernuak esku artean dituen zifrak ez dira egokitzen Hego Euskal Herriko errealitatera», kritikatu du. Alde horretatik, autogobernuaren ahalak aztertzeko eskatu die Eusko Jaurlaritzari eta Nafarroako Gobernuari. Arroyoren ustez, baina, ez dute horretarako interesik: «Interesatzen ez zaizkien gaiak Madrilen esku uzten dituzte, eta oso eroso daude egoera honetan. Autogobernu herrena dugu hemen, hanka luze bat du enpresariei laguntzeko eta beste bat motza langileei eskubideen kontuetan».

Erakundeen interes falta ikusita, solaskidetza zuzena eskatu die CEN eta Confebask patronalei: «Harreman bideak zabalik ditugu. Gutxieneko soldata 1.400 euroan ezartzeko lanbide arteko akordio bat eskatu nahi diegu. Egingarria da: hainbat arlotan lortu izan ditugu haiekin lanbide arteko akordioak». Arroyok zehaztu du aurretik ere hiru aldiz eskatu dietela gutxieneko soldata ezartzea, baita pandemia aurretik ere, baina muzin egin dietela. Gai berean, zehaztu du Elkarrizketa Mahaia bezalako foroak ez direla egokiak, «han horrelako auziei buruz ez delako hitz egiten».

Soldatak duintzea aberastasuna banatzeko moduetako bat da, LABen ustez, eta bestea zerga sistema da. Azken horren erreforma beharrezkoa dela iritzi dio, eta hiru neurri erreforma zehatz iradoki ditu: baga, kapital errentei %1 eta %10 arteko errekargua ezartzea; biga, elkarteen zergaren kenkariak ezabatu eta eta %35eko tipo nominala ezarri; eta higa, PFEZen kapitalaren errentei lan errenten trataera eman bera eman eta gehienezko tipoa %60ra igo. Erakundeei «adabaki» fiskalak uzteko eskatu die, baita kritika grafikoa egin: «Enpresen zergapetze sistemak bazter guztietan ditu zuloak».


Summary: Zein da zuretzat 2022. urteko azalik gogokoena?. Gaurtik urtarrilaren 22ra arteko epea izango dute irakurleek iazko azalik onena aukeratzeko.

Zenbaki dantza dago, baina badirudi irakurle bakoitzaren azala hilabetero berritzen dela. Hau da, gizaki baten azaleko zelula guztiak ordezkatzen direla 14-28 eguneko epean. Egunkari batek bestelako biologia dauka, ordea, egunero azalberritzen baita. BERRIAri, esaterako, urtean 300 azal baino gehiago sortzea eskatzen dio horrek. Ez da lan makala gorputzarentzat!

Baina, azal horiek bilduta ikustean, nabarmena da sormena eta irudimena, eta bakoitza gauzatzeak eskaturiko lana.

Orain, BERRIAk aukera eman nahi dio irakurleari 2022ko azalik gustukoena aukeratzeko.

Lasai, inori ez diote eskatuko 300 azal gogora ekartzeko. BERRIAk egin du hori errazteko ariketa: diseinatzaile eta kazetarientzat esanguratsuenak izan diren 20 azalak bildu dituzte, eta horien artean aukeratzeko parada dute orain irakurleek.

Tartean dira, esaterako, korrika Amurrio (Araba) eta Donostia artean egingo zela iragarri zuena, ibilbidea irudikatu zuena. Baita BERRIAk Zaldibarko (Bizkaia) zabortegia amiltzeko arrazoiak zehaztu zituen perituen txostena eskuratu zuenekoa ere. Opus Deik Nafarroan duen indarraren inguruko ikerketa ilustratzeko, berriz, BERRIAko diseinatzaileek arrosario baten eta Nafarroako banderako kateen arteko nahasketa irudikatu zuten. Eta bati baino gehiagori gogoan geratu zaio esku bat azaleko protagonista erabatekoa bihurtu zenekoa, Irulegikoa, alegia.

Gaurtik urtarrilaren 22ra arte, botoa emateko aukera izango da hemen. Norberaren azalik gustukoena aukeratzearekin batera, BERRIAren bi produktu sorta irabazteko zozketan sartuko dira boto emaileak.


Summary: Borja Senper PPko eleduna izanen da maiatzeko hauteskundeetan. Politikatik at hiru urte igaro eta gero itzuli da, Feijoo buru duen «zentraltasun eta moderazio proiektua» bultzatzera.

Duela hiru urte utzi zuen kargua Borja Senperrek, eta gaur adierazi du Alberto Nuñez Feijooren PPren eledun izanen dela datozen hauteskundeetan. Feijoo buru duen «zentraltasun eta moderazio proiektua» bultzatzea izanen du egitekoa, eta, horretarako, hedabideen aurrean azalpenak emanen ditu.

Feijook eskerrak eman dizkio Senperri, «zerbitzu publikoarekin izan duen konpromisoa handiagoa» izan delako «bere bizitza profesionalean, pertsonalean eta arlo ekonomikoan izan dituen ondorioak baino». Haren ibilbide politikoa ere goraipatu du.

Politika utzi zuenetik, Ernst Young aholkularitza taldearentzat aritu da lanean. Politika «familiagatik eta lan eskaintza batengatik» utzi zuela erran zuen 2020ean: «Ziklo baten amaiera da, bukatu den etapa pertsonal bat, eta ez da egon hori eragin duen beste ezer». Aitortu zuen politikan ez zegoela deseroso, baina ez zuela atsegin orokorrean arlo horretan egon ohi den giroa.

Ahots propioa

PPn egon zen urteetan, ahots propioa izan zuen Senperrek, inoiz ez baitzituen ezkutatu alderdiaren ildoarekin zituen desadostasunak. Vox alderdia Espainiako politikan sartu zen momentuan hasi ziren gorabehera horiek. Iradoki zuen, gainera, PP Voxera hurbilduz gero, berak ez zuela lekurik izango politikagintzan, eta hitza bete zuen. 11 urtez aritu zen Irunen zinegotzi, eta, PSOErekin egindako gobernu akordioen ondorioz, alkateorde izan zen bi aldiz. 2010etik aurrera, Eusko Legebiltzarrean eta alderdi barnean aritu zen lanean.


Summary: Frantziak ez du debekatuko ehiza igandeetan. Araudi berriarekin, ezingo da ehizan aritu odolean 0,5eko alkohol maila edukita.

Ehiza araudi berri bat iragarri du Berangere Couillard Frantziako Ekologia estatu idazkariak, baina azkenean Gobernuak ez du ehiza debekatuko igandeetan. Frantziako Senatuak eta talde ekologistek eskatzen zuten ehiza debekatzea egun horretan, eta eztabaida handia eragin du ehiza elkarteetan. «Ehiza tradizio bat da Frantzian», esan du Couillardek, argudiatzeko debekuaren eskaera ez dutela aintzat hartu.

Frantziako estatuan milioi bat ehiztari daude. 2021-2022ko denboraldian, Frantziak ehizako 90 istripu zenbatu zituen. Horietan zortzi pertsona hil ziren. Zortzi horietatik bi mendizaleak ziren, eta ez zuten uxaldiekin inolako zerikusirik. Araudi berriaren helburua ehizako istripuak murriztea da. Frantziako Gobernuak isunak gogortuko ditu istripuetan, eta ehiza baimena epe luzeagorako kenduko du.

Ehiza eta alkohola

Couillarden arabera, araudi berria «bidezkoa eta batez ere eraginkorra» izango da istripuak murrizteko. Indarrean jartzen denean, ezingo da ehizan aritu odolean 0,5eko alkohol maila edukita, eta hala egiten dutenei isun bat jarriko zaie. Frantziako Gobernuaren inguruko iturriek aurreratu dutenez, asmoa da aurrerago lege bidez delitu bilakatzea alkohol maila horrekin edo gehiagorekin ehizan aritzea.

Couillardek iragarri du sakelakoetarako aplikazio bat garatuko dutela, zeinetan ehiza toki, data eta ordutegien berri emango den; ehiztariak behartuta egongo dira datu horiek ematera. Ehiza lizentzia ateratzeko, orain arteko azterketa teorikoaz gain, praktika epe bat izango dute ehiztariek. Uxaldiak antolatzen dituztenek ere praktika zehatzago bat egin beharko dute.


Summary: Suediak soldadutza zibila ere berrezarriko du. Ulf Kristersson lehen ministroak adierazi duenez, 2030. urterako 10.000 soldadugai gehiago izatea da helburua. Ukrainako Gerraren testuinguruan hartutako erabakia da.

«Gobernuaren iritziz, presazkoa da zerbitzu zibila behar denerako prest izatea. Berebiziko garrantzia duen gai bat da». Hala azaldu du gaur Ulf Kristersson Suediako lehen ministroak, Pal Jonson Defentsa ministroarekin batera egin duen agerraldian. Han iragarri du gobernuak soldadutza zibila berrezarriko duela.

Nahitaezko soldadutza berrezartzeko erabakia lehenago ere hartu zuen Suediak, 2017an. 2018an jarri zuten indarrean 2010ean kendu zuten neurria: «adin militarra» duten gazte guztiak lehia proba batzuk egitera deitzen dituzte, eta horietako batzuek egiten dute soldadutza. 2030. urterako 10.000 soldadugai gehiago izatea da helburua. Defentsako gastua %2 handitzen ari dira urtean.

Baina zer da soldadutza zibila? Gobernuak MSB Kontingentzia Zibilen Agentziarekin koordinatuko du haren sorrera. Prestakuntza hori jasotzen dutenei udalerriko larrialdi zerbitzuetan parte hartzeko eskatuko zaie Suediak gatazka armatu batean parte hartzen badu, «defentsa zibilak hobetzeko». Entrenamendu militarra jaso nahi ez dutenei beste alternatiba bat eskaintzeko asmoa dute, Kristerssonen hitzetan.

«Ukrainako esperientziak begi bistan utzi du zein den panorama: tokiko larrialdi zerbitzuek presio handia jasaten dute zibilak babesteko orduan. Segurtasun egoera zein den ikusita, presazko neurria da», gehitu du.

Erabakia herrialdearen testuinguruan ulertu behar da. Batetik, Ukrainako gerra dela eta, Finlandia eta Suediak maiatzean egin zuten NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundean sartzeko eskaera, 200 urte luzeko neutraltasuna baztertuta. «Gehiengo parlamentario argia dago aliantzan sartzearen alde. Suediako segurtasunerako hori da aukerarik onena. Aro bat amaitzen ari gara, eta beste bati hasiera eman diogu», ziurtatu zuen Magdalena Anderssonek, orduko lehen ministroak.

Urrian, gainera, Kristersson eskuindarra izendatu zuten lehen ministro. Agintean lagun du, besteak beste, SD Suediako Demokratak alderdi ultraeskuindarra.

Gerrak eta krisiak baldintzatuta

Geroztik, indartu egin da gobernuaren diskurtso belikoa, eta hori agerian geratu da gaur. Kristenssonek gogoratu du boterea garai zail batean hartu dutela, gerra dela eta: «Suedia NATOra eramango dugu, eta duela astebete eskas hartu genuen EB Europako Batasuneko presidentetza ere. Gerrak eta krisiak baldintzatutako agintaldi bat izango da», azaldu du, soldaduskaren berrezartzearen garrantzia azpimarratzeaz gain.

Jonsonek, gaur, jakinarazi du Ameriketako Estatu Batuekiko elkarlana indartzen hasiak direla: «Duela gutxi hasi ditugu negoziazioak Washingtonekin. Gertuko bazkideak izan ondoren, orain aliatuak izan nahi dugu». Idazten ari diren akordioaren bidez, AEBetako soldaduek euren egoera legeztatu ahalko dute Suedian, besteak beste.

AEBek antzeko akordioak dituzte hainbat herrialderekin, eta Finlandiarekin ere negoziatzen hasiak dira. Eskandinaviako bi herrialdeak hilabete honetan bertan sartuko dira NATOn, Turkiak jarritako oztopoak gaindituta. Horretarako, besteak beste, legedia aldatu du Suediak, PKK Kurdistango Langileen Alderdia goratzea zigortzeko.


Sex Pistolsetik Eurovisionerako lehiara

Summary: Sex Pistolsetik Eurovisionerako lehiara. John Lydonen PiL taldea Irlanda ordezkatzeko lehian sartu da, alzheimerraren inguruko abesti batekin.

John Lydon bataioko izena baino ez du erabiltzen aspaldi, baina Johnny Rotten (Johnny Ustela) ezizenarekin egin zen ezagun, Sex Pistols taldeko abeslari gisa. Itzulinguru asko eman ditu musikaren munduan, eta azken atala iragarri berri du: Public Image Limited taldearekin, aurten Eurovision jaialdian parte hartzeko lehian sartu da, Irlanda ordezkatzeko asmoz.

66 urteko musikaria Londresen jaio zen, baina haren gurasoak Irlandan jaio ziren, eta Irlandako pasaportea dauka.

RTÉ Irlandako irrati-telebista publikoak gaur iragarri duenez, beste bost talderekin lehiatuko da Lydonen PiL banda. Hawaii kantarekin lehiatuko dira. Lydonek esan duenez, Alzheimerren gaitza duen emazteari eskainitako abestia da, eta, era berean, bizitzan ataka latzean dauden guztiei.

Otsailaren 3an egingo da lehia Irlandan, eta, PiL-ez gain, Leila Jane, K Muni & ND, Adgy, Connolly eta Wild Youth lehiatuko dira Eurovisionerako plaza eskuratzeko. Irlandako eta nazioarteko musikaren munduko bi epaimahaik eta herritarren botoak ebatziko du nork ordezkatuko duen herrialdea.

Europako telebista publikoek antolaturiko jaialdia Liverpoolen (Erresuma Batua) egingo dute aurten, maiatzaren 13an. Punk mugimenduaren txinparta izan zen Lydon Sex Pistols taldearekin, 1975tik 1978ra. Hiru urte bakarik iraun zuen taldeak, eta disko bakarra argitaratu zuen (Never Mind the Bollocks), baina sekulako eragina eduki zuen. 1978. urtean bertan, PiL taldea sortu zuen, eta horrekin askoz ibilbide luzeagoa izan zuen, 1993ra arte, eta 2009tik aurrera berriz.


Summary: Montejurrako gertakaria Madrildik sustatu zutela azaldu dute zenbait agirik. Alderdi Karlistaren arabera, orduko gobernuak eta Manuel Fraga Iribarnek 1976an Montejurran gertatutakoa bultzatzen lagundu zuten

Montejurrako magalean (Nafarroa) 1976. urtean egon ziren istiluetan bi lagun hil zituzten, Karlos Hugo Borboikoaren aldekoak biak. Orain arte zabaldutako bertsio ofizialak dio «anaien arteko liskarra» izan zela heriotza horien eragile. Joan den asteburuan Nafarroako prentsan zabaldutako informazioaren, eta Alderdi Karlistak atzo agerraldi batean azaldu zuenaren arabera, ordea, Espainiatik antolatutako zerbait izan zen, eta Manuel Fraga Iribarne orduko Agintaritza ministroak esku hartu zuen. Helburua Alderdi Karlistaren ildo progresista zein demokratikoarekin akitzea zen, haien arabera.

Jose Luis Ruiz de Gordoa orduko gobernadore zibilak Fragari bidalitako dokumentu batean ageri den informazioak dira historiaren bertsio ofiziala bertan behera uzten dutenak. Bertan ideia eta aurreikuspen zehatz batzuk daude, zeinetan Alderdi Karlistaren urteroko ekitaldia bertan behera nola utzi azaltzen den.

1976ko urtarrilean hasi ziren guztia prestatzen. Hilabete horretan Ruiz de Gordoak egindako txosten batean zenbait agintari karlistengan «eragiteko» aukera aipatzen da. Urte bereko apirilean, Espainiako Segurtasun zuzendari nagusiak Ruiz de Gordoari gutun bat bidali zion, honakoa erranez: «Montejurrako kontzentrazioaz arduratzeko unea iritsi da». Azaltzen du «komenigarria» izanen litzatekeela karlista progresisten eta Miguel Fagoaga, Ramon Merino, Pepe Arturo eta Sixto Henrike Borboikoak gidatutako karlista tradizionalen arteko istilu bat egotea.

Sixto Henrike Borboikoa eta Pepe Arturo Espainiako erregearen aldeko gisa lerrokatu ziren Nafarroako gobernadorearekin egindako bilera batean. Hala, 1976ko maiatzaren 9an alde tradizionala eta eskuineko bertze zenbait eragile ekitaldia bereganatzen saiatu ziren. Karlos Hugo Borboikoaren aldekoek, baina, kontra egin zieten. Ondorioz, bi lagun hil ziren eta 30 inguru zauritu. Fragak hasieran gertatutakoa bere gain hartu zuen, baina azkenean «anaien arteko liskarra» izan zela erran zuen.

EH Bilduren eskaera EH Bilduk jakinarazi du Felix Bolaños Espainiako Presidentzia ministroaren agerraldia galdegin duela Kongresuan, Montejurrako hilketen atzean «estatuko aparatuak zeudela frogatu ostean». Madrilgo gobernuak ez du eskaera horren inguruan hitz egin, eta ikusteko dago Bolañosek azalpenak emango dituen ala ez.


Summary: Zazpi pertsona erietxera eraman behar izan dituzte Ordiziako kiroldegian gertaturiko kloro jario batengatik. Arratsaldeko seiak jota zirela gertatu da ezbeharra, igerilekuan izandako jarioa dela eta.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi du Ordiziako Majori kiroldegia itxi behar izan dutela gaur arratsaldean, hango igerilekuan egon den kloro jario bat tarteko. Suhiltzaileak, Ertzaintza eta udaltzainak joan dira kiroldegira, abisua jaso ondoren.

Itxura batean zenbait pertsona artatu behar izan dituzte kiroldegian bertan, begietan narritadura izan dutelako, eta arnasteko arazoak ere bai. Zaurituetako zazpi ospitalera eraman behar izan dituzte. Egoera ikusita, kiroldegia ixteko agindua eman dute, eta 200 bat lagun atera dituzte instalazioetatik. Ertzaintzak hesi batekin inguratuta dauka kiroldegiaren eremua.

Duela bi hilabete inguru, beste kloro jario bat gertatu zen Hernaniko kiroldegian. Orduan 20 bat pertsona artatu behar izan zituzten.


Summary: Athleticen aukerak, eta Osasunaren erresistentzia. Puntu bana lortu dute Athleticek eta Osasunak San Mamesen (0-0). Lehen zatian nagusi izan da Athletic, baina ez du golik sartzea lortu. Bigarren zatian hobeto aritu da Osasuna defentsako lanetan, eta parekatu egin da partida.

Aho zapore gaziarekin eta gozoarekin jaso dute berdinketa Athleticek eta Osasunak asteleheneko derbian. Gazia, Athleticek; lehen zatian nagusi izan dira zuri-gorriak, eta zaleen aupada baliatuz gertu izan dute gola. Gozoa, berriz, Osasunak; bigarren zatian lan handia egin du atzean Jagoba Arrasateren taldeak, eta parekatu egin da partida. Gertuago izan ditu hiru puntuak Athleticek, baina ate aurrean asmatzen ez duenak jai izaten du futbolean.

Gola soilik falta izan du Athleticek lehen zatian. Osasunak ondo hasi du partida, baina lehen ordu laurdena pasatu orduko Athletic erabat nagusitu da jokoan. Vesgak eta Zarragak ederki presio egin dute, eta baloia lapurtzeko orduan zuzenean eraman dute baloia aurrera. Joko zuzena da Ernesto Valverderen Athleticen ezaugarri nagusia erasoan, eta oraingoan ere arrisku handia sortu du atzelarien bizkarrean. Williams anaiak behin eta berriro ahalegindu dira hegaletatik arearako bidea egiten, eta Aitor Fernandezek lanak izan ditu atea hutsean mantentzen.

Hala ere, lehen zatiko aukera garbi bakarra Guruzetak izan du. Errebote baten ostean area barruan jaso du baloia Donostiako aurrelariak, eta buelta erdian egindako errematea Aitorrek atera du atepetik.

Bigarren zatia, ordea, parekatuagoa izan da. Osasuna hobeto aritu da zelai erdian, eta Athleticek ez du atzelarien bizkarrean lehen zatian aurkitu duen zulorik aurkitu. Yeray Alvarez eta David Garcia erreferentziatzat hartuta, bi taldeetako atzelariak oso kontzentratuta aritu dira, eta aurrelariek oso aukera gutxi izan ditu bigarren zatian. Nicok eta Manu Sanchezek izan dituzte bi taldeentzako aukera garbi bakarrak: Muniainen erdiraketa bat gaizki errematatu du Nicok, eta Manu Sanchezek behartuta egindako errematea Unai Simonek atera du.

Datorren jardunaldian partida garrantzitsuak jokatuko dituzte bi taldeek. Osasunak Mallorca hartuko du Sadarren larunbatean (18:30). Gorritxoek ez dute urtea nahi bezala hasi, baina garaipenak konfiantza eta Europara begira jarraitzeko aukera emango lizkioke Jagoba Arrasateren taldeari. Athleticek, berriz, Realaren aurkako derbian ipini beharko du begirada bihartik aurrera. Txuri-urdinek sei punturen errenta lortu dute sailkapenean, eta bederatzira ez urruntzea izango da Valverderen taldearen helburua. Partida hori ere larunbatean jokatuko da, Anoetan. (21:00)


Summary: Etxean daude jada Ordiziako kloro jarioagatik ospitalera eraman zituzten guztiak. Denera, zazpi lagun eraman zituzten ospitalera larrialdi zerbitzuek. Gaur goizean irekiko dute Majori kiroldegia, baina ez erabat.

Ez dirudi Ordiziako (Gipuzkoa) Majori kiroldegian izandako kloro isuriak ondorio larririk izango duenik. Atzo, arratsaldeko seiak zirela, 200 lagun inguru ebakuatu behar izan zituzten handik, eta haietako zazpi Zumarragako ospitalera eraman zituzten. Gaua lagun bakarrak pasatu du han, eta hori ere etxean da jada. Beste zenbait pertsona kiroldegian bertan artatu zituzten, begietan narritadura izan zutelako, eta arnasteko arazoak ere bai.

Kloro jarioa kiroldegiko igerilekuan gertatu zen, eta, abisua jaso ondoren, suhiltzaileak, Ertzaintza eta udaltzainak joan ziren hara. Egoera ikusita, kiroldegia ixteko agindua eman zuten, eta Ertzaintzak ingurua hesituta izan zuen atzo iluntzean.

Kiroldegia gaur bertan hasi da normaltasuna berreskuratzen: 09:30ean zabaldu dute, baina ez erabat. Oraingoz, itxita mantenduko dituzte sauna, igerilekua eta igerilekuko aldagelak. Atzo ahalik eta azkarren atera zituzten erabiltzaileak kiroldegitik, eta haietako hainbatek igerilekuko aldageletan utzi zituzten euren gauza pertsonalak. Gaur jaso ahal izango dituzte, 11:00etatik aurrera. Gainontzeko instalazioetan zeuden erabiltzaileek goizetik egin dezakete gauza bera.

Duela bi hilabete inguru, beste kloro jario bat gertatu zen Hernaniko kiroldegian. Orduan 20 bat pertsona artatu behar izan zituzten.


Summary: Espainiako Auzitegi Gorenak ‘De Miguel auziko’ zigor nagusiak berretsi ditu. Hamabi urteko espetxe zigorra ezarri dio Alfredo de Migueli, zazpi urtekoa Koldo Otxandianori, eta bostekoa Aitor Telleriari. Besteak beste, prebarikazioa eta eroskeria egitea, ondasun publikoak bidegabe erabiltzea, agiriak faltsutzea eta kapitalak zuritzea leporatuta zigortu ditu EAJko ABBren buruzagi ohiak.

Espainiako Auzitegi Goreneko Zigor arloak berretsi egin du Arabako Probintzia Auzitegiak 2019ko abenduaren 17an De Miguel auzian emandako epaia. Gorenak Alfredo de Miguel, Koldo Otxandiano eta Aitor Telleria Araba Buru Batzarreko kide ohiei ezarritako espetxe zigorrak berretsi ditu: De Migueli hamabi urte eta lau hilabeteko espetxe zigorra ezarri dio –gehienez bederatzi urte beteko ditu–; Otxandianori zazpi urte eta sei hilabeteko espetxealdia ezarri dio – gehienez sei urte beteko ditu–, eta Telleriari, bost urteko zigorra. Besteak beste eroskeria, dirua zuritzea, prebarikazioa, influentzia trafikoa eta dokumentuen faltsutzea egotzi die.

Ikusi gehiago: Jaurlaritzak 'De Miguel auzian' frogatutako ustelkeria gaitzetsi du

Manuel Marchena, Juan Ramon Berdugo, Antonio del Moral, Ana Ferrer eta Pablo Llarena magistratuek osatu dute epaimahaia. Epaiak frogatutzat jo du hiru akusatu nagusiak ABBko buruzagi gisa zuten «influentzia politikoaz» baliatu zirela obrak esleitzeko, hainbat komisioren truke.

Bestalde, Alfonso Arriola Arabako Teknologia Parkeko kudeatzaile ohiari lau urteko espetxe zigorra ezarri dio prebarikazioagatik; Javier Sanchez Robles Eusko Jaurlaritzako Gazteria Saileko zuzendari ohiari, zazpi urteko espetxe zigorra; eta Maria Justina Angulo Zanbranako (Araba) alkate ohiari bederatzi urteko inhabilitazioa. Sergio Fernandez Oleaga eta Jon Iñaki Etxeaburu enpresaburuen aurkako zigorrak ere berretsi ditu Gorenak, legez kanpoko jarduerak egitea egotzita. Aldiz, Julian Andres Sanchez Alegria absolbitu egin du, haren aurkako froga nahikorik ez dagoela argudiatuta.

Ustelkeria sarea

Aske zeuden De Miguel auzian zigorrik handienak jaso zituzten bost auzipetuak, Auzitegi Gorenean helegitea jarri zutelako Euskal Autonomia Erkidegoan epaitutako ustelkeria kasu handienari buruzko epaia irmoa izan arte. Arabako Probintzia Auzitegiak 2019ko abenduan eman zuen auziari buruzko epaia: ustelkeriagatik zigortu zituen epaitutako 26 lagunetatik 15; tartean, Alfredo de Miguel, Aitor Telleria eta Koldo Otxandiano. Delitu ugari leporatuta zigortu zituzten, besteak beste eroskeria, dirua zuritzea, prebarikazioa, influentzia trafikoa eta dokumentuen faltsutzea. De Miguelek, Telleriak eta Otxandianok jaso zituzten espetxe zigorrik handienetakoak, hirurek legez kanpoko komisioak kobratzeko «sare bat» eratu zutela frogatutzat jo baitzuen epaileak. De Migueli ezarri zioten espetxe zigorrik handiena: hamahiru urte eta hiru hilabete, baina gehienez bederatzi urte egongo da kartzelan. Fiskaltzak leporatutako delitu gehienak frogatutzat eman zituen epaimahaiak: eroskeria, legez kontrako elkartea eratzea, dirua zuritzea, dirua bidegabe erabiltzea, influentzia trafikoa, dokumentuak faltsutzea eta prebarikazioa. 2019ko abenduan Arabako Probintzia Auzitegiak epaia eman eta gero, fiskalak zigor handienak zituzten auzipetuak berehala espetxeratzeko eskatu zuen, idatzi batean. Eskariari buruz erabakitzeko auzi saioa egin zuten. Zazpi lagun zeuden deituta: Alfredo de Miguel EAJko Araba Buru Batzarreko kide ohi eta Arabako diputatua 2007tik 2010era, Koldo Otxandiano ABBko kide ohia, Xabier Sanchez Robles Jaurlaritzako Kultura Saileko Gazte eta Ekintza Komunitarioko zuzendari ohia, Aitor Telleria ABBko kide ohia, Iñaki San Juan Leioako Kultura zinegotzi ohia (EAJ), Josu Montes Ortzi Mugako administratzaile eta Errexaleko langilea eta Iñaki Etxaburu Urbanorma Consultingeko enpresaria. Hamabostean behin epaitegira joateko agindua, baina Etxabururi eta Montesi ez zieten pasaportea kendu.p>


Summary: Milaka lagun atera dira kalera Brasilen, «demokraziaren aurkako eraso bolsonaristak» gaitzesteko. Manifestariek eskatu dute zigortu ditzatela hiru botereen egoitzak hartu dituzten Bolsonaroren jarraitzaileak, baita presidente ohia ere. Gobernuak identifikatu egin ditu erasotzaileen finantzatzaileak.

Brasilgo milaka herritarrek herrialdeko hiri nagusietako kaleak hartu zituzten atzo iluntzean, Luiz Inacio da Silva Lula presidentea agintetik kendu nahi zuten Jair Bolsonaro estatuburu ohiaren jarraitzaile ultraeskuindarrek herenegun herrialdeko Kongresuaren, presidentetzaren eta Auzitegi Gorenaren egoitzen aurkako erasoa gaitzesteko; Planalto jauregia indarrez hartu zuten. Brasilgo zenbait txokotatik, manifestariek eskatu zuten zigortu ditzatela «ekintza antidemokratikoetan» parte hartu zuten pertsonak, baita Bolsonaro bera ere.

Atzoko mobilizazioetan, manifestariek afixa erraldoiak zeramatzaten eskuetan; besteak beste, Faxismoak ez du irabaziko, Amnistiarik ez kolpistentzat, Brasil terrorismoaren aurka eta Demokrazia bakean izan ziren hirietako bide eta plaza nagusietan irakurri zitezkeen aldarri nagusiak. Sindikatuek eta ezkerreko alderdiek deituta, protestak herrialdeko 27 estatuetatik gutxienez 11tan antolatu zituzten, tartean Sao Paulon eta Rio de Janeiron. Manifestari gehienak elastiko gorria zeramaten soinean, ezkerraren kolorea.

Ikusi gehiago: Lula: «Bolsonaroren erantzukizuna da, eta hari lagundu diotenena»

Igandeko gertakariekin lotuta, 1.500 jarraitzaile atxilotu ditu Poliziak, Brasilgo hainbat hedabidek gobernuko iturriak aipatuz jakinarazi dutenez. Horrekin lotuta, Lula herrialdeko 27 estatuetako gobernadoreekin izan zen atzo, Planalto jauregian, eta, adierazi zuenez, herenegun hiru botereen egoitzak hartu zituzten manifestariek eskatu zuten egungo gobernuaren aurkako esku hartze militar bat. «[Urriko] Hauteskundeetako emaitza gizartearen zati handi batek errespetatu zuen, baina galtzaile batzuek ez zuten emaitza hura onartu, eta kalean daude, armadaren egoitzaren aurrean», esan zuen Lulak.

Era berean, presidenteak herrialdeko hauteskunde prozesua ukatu izana kritikatu du, baita hautetsontzi elektronikoek eragindako zalantzak edota emaitzaren aurkako jarrerak ere. Planalto jauregian egindako bileran, estatuetako ordezkariek elkartasuna eta babesa adierazi zioten gobernu federalari, «demokrazia eta elkarrizketa» defendatuz, etorkizunean halakorik gerta ez dadin.

Bolsonaroren aldekoak hainbat hiritako armadaren egoitzetan kanpatuta zeuden duela bi hilabetetik, eta, atzo, Poliziak Brasiliako kanpamentua desegitea lortu zuen, Auzitegi Gorenaren erabaki baten ondotik. Agintariaren esanetan, urtarrilaren 1ean agintaldiari ekin zion gobernuak «hamar ministro» zituen manifestariekin «negoziatzeko». Lulak, ordea, zalantzan jarri zuen egoera hura: «Armadaren egoitzen aurrean zeuden, zer aldarrikatzeko? Soldata igoera? Askatasun gehiago? Etxebizitzarako eskubidea? Ez, estatu kolpea ematea besterik ez».

Estatuburuaren arabera, igandean hiru botereei egindako erasoan eta atzo kanpalekuetan atxilotutako 1.200 lagun baino gehiago «preso egongo dira», baina aitortu zuen litekeena zela atzemandako pertsona horiek elite ekonomiko handien «biktimak» izatea. Bide horretan, Brasilgo agintariak berretsi zuen erasoan parte hartu zutenek ez zutela «aldarrikapenen gidoi zehatzik», «estatu kolpe bat» baino ez zutela nahi. Horiek horrela, «estatu kolpe» saiakeraren atzean nor egon zen jakiteko ikertzen ari da Lula buru duen gobernua.

Polizia, ikerketapean

Brasilgo Justizia ministro Flavio Dinok gaur jakinarazi duenez, herrialdeko agintariek hamar estatutan identifikatu dituzte Bolsonaroren jarraitzaileen mobilizazioak finantzatu zituzten arduradunak. «Oraindik ezin dira argi eta garbi bereizi finantzaketari buruzko hainbat datu. Baina erabat baiezta daitekeena da finantzaketa egon zela. [Brasiliara garraiatu zituzten] Autobusen zerrenda osoa daukagu», zehaztu du Dinok. Gaineratu duenez, «pertsona horiek guztiak deklaratzera deituko» dituzte.

Bestalde, Dinok Brasiliako Barruti Federaleko gobernua jo du gertakariaren erantzule, argudiatuta Brasiliako segurtasun publikoko indarren plangintza eraikin publikoen erasoa bideratzeko «erabakigarria» izan zela. Justizia ministroak, halaber, ziurtatu du segurtasun publikoaren kudeaketa «ahalik eta lasterrena» ohiko egoerara itzuli nahi dutela, estatu horretako Poliziaren jarduna «berrikusiko» duten arren.


Summary: Errefuxiatuak erreskatatzen aritzeaz akusaturiko 24 lagun epaitzen hasi dira Grezian. Akusatuetako bi Sarah Mardini igerilari siriarra eta Sean Binder urpekari alemaniarra dira; espioitza eta faltsutzea leporatzen die Greziako justiziak. Gobernuz kanpoko erakundeek karguak erretiratzeko eskatu dute.

Greziako uharteetara iristen diren errefuxiatuak erreskatatzen aritu izan dira Sean Binder urpekaria eta Sarah Mardini igerilaria GKE gobernuz kanpoko erakunde batean. Horregatik, erreskate lanetan aritzeagatik, epaituko dituzte gaur Grezian. Espioitza eta faltsutzea egozten die Ipar Egeoko Apelazio Auzitegiak, eta zortzi urteko kartzela zigorra ezar diezaieke epaileak. Beste 22 lagun ere epaituko dituzte. Amnesty International eta Human Rights Watch GKEek, besteak beste, Greziako justiziari eskatu diote Binderri eta Mardiniri leporatzen dizkieten karguak erretiratzeko.

Mardini Siriakoa da jatorriz, eta errefuxiatu moduan heldu zen Greziako Lesbos uhartera 2015ean. Ahizparekin joan zen Europara, eta bien bizitzetan oinarrituta dago iaz estreinatu zuten The Swimmers (Igerilariak, euskaraz) filma. 2016tik aurrera errefuxiatuak erreskatatzeko lanetan aritu izan da uharte berean. Binder alemaniarra da, urpekaria ofizioz, eta uharte berean aritu izan da erreskate lanak egiten. ERCI Emergency Response Center International gobernuz kanpoko erakundearekin egin izan dute lan. 2018ko abuztuan atxilotu zituzten bi gazteak, eta ehun egun baino gehiago igaro zituzten espetxean; bermepean aske utzi zituzten.

Lesbos uhartean kokatuta dagoen Ipar Egeoko Apelazio Auzitegiak epaituko ditu orain. 2021eko azaroan egin behar zuten epaiketa, baina, prozeduraren zenbait arazoren ondorioz, gaur hasi da epaiketa. Beste 22 lagun ere akusatu dituzte. GKEek ohartarazi dute asteak edo hilabeteak igaro daitezkeela epaia erabaki arte. Gainera, Mardiniren eta Binderren aurkako beste ikerketa bat ere zabalik du Greziako justiziak. Lau urtez aritu dira Bardini eta Binder ikertzen pertsona trafikoa eta iruzurra leporatuta, besteak beste.

«Europan elkartasuna kriminalizatzeko kasurik handiena» da gaur abiatzekoa den epaiketa, Europako Parlamentuak argitaratutako txosten baten arabera. «Ur botilak eta irribarreak banatzeagatik kriminalizatu ahal banaute, edozein kriminaliza dezakete. Epaiketa hau ez da nire kontra, ez da Sarahren kontra, ezta akusatutako beste 22 pertsonen aurka ere. Errukia zapaltzeko eta pertsonek segurtasuna lortzea saihesteko asmoz agintari greziarrak egiten ari diren ahalegina da», salatu du Binderrek.

Amnesty Internationaleko Eskualdeko Bulego Europarreko zuzendari Nils Muiznieksek nabarmendu du epaiketa horrek erakusten duela «noraino heltzeko gai diren Greziako agintariak» laguntza humanitarioa «saihesteko».

UNHCR Iheslarientzako Nazio Batuen Goi Mandatariaren estimazioen arabera, iazko lehen erdian Europan sartzeko asmoa zuten 1.200 pertsona inguru ito ziren Mediterraneo itsasoan; 3.100 lagun inguru hil ziren 2021ean. Human Rights Watch GKEak salatu du Greziako Gobernuak asiloa eskatu nahi zuten milaka migratzaile kanporatu eta Turkiara itzularazi dituela Egeo itsasoan.


Summary: Babesa adierazi diete deklaratzera deitu dituzten Bizkaiko metalgintzako langileei. 2022an egindako hamaika greba egunen harira, deklaratzera deitu dituzte sei langile. Lehenengoak gaur deklaratu du, Bilbon, eta sindikatuek kontzentraziora deitu dute epaitegi aurrean. Segurtasun Sailaren jarrera salatu dute.

Bizkaiko metalgintzako sei langile deklaratzera deitu dituzte, 2022ko hamaika greba egunetan parte hartzeagatik. Gaur deklaratu du lehenengoak, Bilboko epaitegietan. Beste bostek hurrengo egunetan deklaratuko dute: urtarrilaren 12ean, Barakaldon; eta, urtarrilaren 18an, Durangon. Besteak beste, agintarien aurkako atentatua eta desordena publikoa egotzi diete. Babesa adierazi nahian, epaitegi aurrean kontzentrazioa antolatu dute CCOO, LAB, UGT, ESK, CGT eta CNT sindikatuek. «Eusko Jaurlaritzaren Segurtasun Sailari argi utzi nahi diogu jazarpen bide hau ez dela egokia; gaur deklaratzera bertaratu den pertsona langilea, grebalaria eta borrokalaria da, baina inola ere ez gaizkilea», adierazi du Unai Orbegozo CCOOko kideak. Barakaldon eta Durangon ere elkarretaratzeak egingo dituzte.

Joan den urteko azaroan beste langile batek deklaratu zuen. Guztira, beraz, zazpi dira epaitegietara deitu dituzten langileak. «Gaurkoa ez da lehenengo deklarazioa izan, eta ez da azken izango; isunak ere ailegatzen hasi dira, eta badakigu gehiago helduko direla», esan du Iratxe Azkue LABeko kideak. 150 eta 900 euro bitarteko isunak heldu zaizkie langileei. Azkuek ere Segurtasun Sailaren jarrera salatu du: «Bizkaiko metaleko langileek haien partetik jaso duten gauza bakarra kolpeak, inputazioak eta Poliziaren azpijokoak izan dira». Haren hitzetan, Ertzaintzaren «inpunitatearen» atzean «erabaki politiko» bat dago. Salaketa eta isun guztiak bertan behera uztea eskatu du.

Segurtasun Sailaren aurkako salaketan, bat egin du Jose Maria Rojo UGTko kideak: «Mobilizazioak Bizkaiko metalaren sektoreko langile guztien baldintzak hobetzeko egin dituzte, eta langileek jaso duten erantzuna atxiloketak izan dira». Babes mezua helarazi die Rojok langileei. Eta beste mezu bat bidali dio Eusko Jaurlaritzari: «Euren eskubideen eta lan baldintzen alde borrokan dauden bitartean, langileak inputatzea ez da bidea».

Bitartekaritza eskaera Enplegu Sailari

«Lehenengo egunetik bezala, gu negoziatzeko prest gaude», argitu du Orbegozok. Eta patronalari egotzi dio negoziazioan aurrerapenik ez egotea. «FVEM da blokeoa egiten ari dena». Negoziazio mahaiaren azken bilera abenduaren 21ean egin zuten, eta ez zuten beste datarik zehaztu. Aurrera egin nahian, sindikatuek Eusko Jaurlaritzako Lan eta Enplegu Sailari bitartekari lana egiteko eskatu diote. Izan ere, Bizkaiko metalgintzako hitzarmenak 56.000 familiari eragiten die. «Idoia Mendiak parlamentuan esan zuen Enplegu Saila hor zegoela bitartekaritza lanetarako», gogoratu du Azkuek. «Eusko Jaurlaritzaren eginkizuna da negoziazioa ahalbidetzea, eta ardura hori ere badu».

Patronalak bere posizioa aldatu arren, sindikatuek uste dute oraindik ez dela nahikoa. Rojoren arabera, negoziazioa blokeatzen duten puntuetako bat soldata igoera da: «Patronalak eskaintzen duen igoerak, hitzarmena indarrean egon bitartean, ez du bermatuko erosteko ahalmena». Lanaldi murrizketa ere exijitu du. «Ia hiru hamarkada daramatzagu lanaldi murrizketarik gabe».

Orbegozok azpimarratu duenez, negoziazioek aurrera egiten ez badute, mobilizazioekin jarraituko dute.


Summary: Txotxetik eta upeltegian dastatuko da aurtengo sagardo berria. Sagardoaren sektoreak agerraldia egin du garai berria aurkezteko. Iragarri dutenez, «egoerak behartuta», %25eko batez besteko igoera izango du botila sagardoak

Ez da batere ohikoa txotx garaia aurkeztea eta berritasuna izatea «txotxetik eta upeltegian» dastatu ahal izango dela sagardo berria. Sagardoaren sektoreak aurkeztu du 2023ko sagardo sasoia, eta horixe da albistea: txotxetik, zutik eta upeltegian edan ahal izango dela sagardoa, bi urteren ostean. Horregatik aukeratu dute leloa ere: Txotx denboraldia. Bertako plazera.

Donostiako Tabakaleran aurkeztu dute garai berria. Euskal Sagardoa jatorri izeneko ordezkariak ez ezik, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako sagardogileen elkarteen eta sagargile elkarteen ordezkariak ere izan dira, baita Eusko Jaurlaritzako eta aldundietako kideak ere. Jakinarazi dutenez, Euskal Sagardoa jatorri izenaren barruan, 1,2 milioi litro egin dituzte, 2022an bildutako bi milioi kilo sagarrekin. Jatorri izenaren barruan, 48 dira sagardotegiak: Gipuzkoan daude 42, Bizkaian lau eta Araban bi. Aurreko urteko uzta baino txikiagoa da kopuruz. Hala izatea espero zuten, baina udan egindako eguraldi lehorrak are txikiagoa bihurtu du uzta.

Eta nolako izango den aurtengo sagardoa? Olatz Mitxelena Euskal Sagardoa jatorri izeneko teknikariak definitu du: «Izaera handikoa, bai tanino aldetik eta bai azukre aldetik, eta alkohol graduazio handixeagoa izango dute iaz baino. Luzera jota, bilakaera oso handia izango duten sagardoak dira orokorrean».

Agerraldian iragarri duten bestea, botila sagardoak aurten %25eko batez besteko igoera izango duela. Eta azalpena «sinplea» da, Mitxelenak jakinarazi duenez: «Egoerak eragindako zuzeneko kostuen igoera dela-eta hartutako erabakia da. Inflazioak eragindako igoerak eragin zuzena du sagardoaren kostuetan ere: beiraren, kartoiaren, energiaren eta erregaiaren igoerak eragindakoa. Sektore gehienetan gertatu den moduan, prezioak eguneratu beharra dauzka sagardoaren sektoreak ere, egungo egoerari aurre egin ahal izateko».


Summary: Ozono geruza 2066rako berreskuratuko da, NBEren arabera. Montrealgo Protokoloak debekatutako substantzien %99 jada ez dira erabiltzen. Ozono geruza 1980ko mailara itzuliko da datozen urteetan.

Eman ditu, eta emango ditu emaitzak Montrealgo Protokoloak. Itun hori 1989an sartu zen indarrean, ozono geruzari kalte egiten dioten produktu kimikoak erabiltzea galarazteko. 30 urtetik gora igaro dira ordutik, eta badirudi bide onean dela: NBEren arabera, 2066rako ozono geruza berreskuratuko da mundu osoan —hori bai, 1980ko mailan—. Antartikan izango da hori, ozono zuloak maizago gertatzen baitira hego poloan. Artikoan, ipar poloan, 2045erako berreskuratuko dela aurreikusten du NBEk; munduko beste guneetan, 2040rako.

Iazko urrian, inoizko tamainarik handienetakoa izan zuen Antartikako ozono zuloak: 26,4 milioi kilometro karratukoa. Betiere, 2015eko hedaduraren azpitik –28,2 milioikoa zen orduan–. Hau da, hego poloko zuloa handiagoa da Ipar Amerikaren eremua baino.

Dena dela, zuloa ez da zulo bat, berez, ozono geruzaren mehetze bat baizik. Hein handi batean, hartan sortzen diren haizeteek eta tenperatura hotzek baldintzatzen dute zabalera hori. Baita ozonoari kalte egiten dioten produktuek ere: NASAren arabera, egungo emisioak milurtekoaren hasierakoen parekoak balira, lau milioi kilometro karratu handiagoa zitekeen zuloa, gutxi gorabehera.

Hasieran, 46 herrialdek sinatu zuten Montrealgo Protokoloa, eta, egun, NBEko herrialde guztiek sinatua dute. Debekatutako produktu kimikoen %99 jada ez dira erabiltzen horietan guztietan.

2016an zuzenketa bat onartu zuten hidrofluorokarburoen (HFC) emisioak —aire girotuan eta hozgarri gisa maiz erabiltzen diren substantziak— apurka-apurka murrizteko. Azken horiek ez diote zuzenean ozono geruzari eragiten, baina bai klima larrialdiari, berotegi gasak isurtzen baitituzte. Protokoloko zientzialarien arabera, HFC emisioak ezabatzeak Lurra 0,3-0,5 gradu gutxiago berotzea eragingo du.


Summary: 2022an bikoiztu egin da Hego Euskal Herriko aireportuetako bidaiari kopurua. Ia sei milioi bidaiari izan zituzten iaz Hego Euskal Herriko lau aireportuek; hiru milioi eskas izan ziren 2021ean.

AENA Espainiako Aireportuak eta Aireko Nabigazioa kudeatzen dituen enpresa publikoaren datuen arabera, Noaingo (Nafarroa), Forondako (Araba), Hondarribiko (Gipuzkoa) eta Loiuko (Bizkaia) aireportuetatik 5.920.896 bidaiari igaro ziren iaz. Ia bikoiztu egin zen bidaiari kopurua, 2021ean 2.977.291 pertsona pasatu baitziren lau aireportu horietatik. Operazio kopuruari dagokionez, 69.706 hegaldi aireratu eta lurreratu ziren guztira iaz.

Pandemia aurreko kopuruetara gerturatzen ari da abiazioa, baina atzetik da oraindik. 2019a izan zen normaltasunez hegan egin zen azken urtea, eta 6.643.782 bidaiari atera edo iritsi ziren lau aireportuetara, 74.998 hegalditan. 2021ean, berriz, 47.473 hegalditan 2.977.291 bidaiari ibili ziren. Beraz, 2021arekin alderatuta, bidaiari kopurua bikoiztu egin zen iaz, baina hegaldi kopuruak ez: hegazkinak gero eta beteago doazen seinale.

Miarritzeko aireportuak (Lapurdi) ez ditu oraindik argitaratu 2022ko datuak, baina urrian adierazi zuen espero zutenaren gainetik zeudela: 852.000 bidaiari espero zituzten 2022rako, eta irail amaieran dagoeneko 747.000 zenbatu zituzten.

Bilakaera ezberdinak

Loiuko aireportuan, Hego Euskal Herriko trafikorik handiena duena izaki, bidaiari kopurua bikoiztu egin da 2022an 2021arekin alderatuta, baina, 2019ari begiratuz gero, %13,1 jaitsi da bidaiarien kopurua. Noaingo aireportuak ere beherakada nabarmena izan du pandemia aurreko azken urtearekin alderatuta, %29,1 jaitsi baita 2022an bidaiari kopurua (2021arekin alderatuta, +%53,3). Hala ere, Hondarribiko eta Forondako aireportuek gero eta jende gehiago erakartzen dute, konexio kopurua handitzeak eraginda hein batean. Gipuzkoako aireportuan iaz %146,9 hazi zen bidaiarien kopurua 2021arekin alderatuta, eta %19,7, berriz, 2019arekin konparatuta. Arabakoan, %83,2 eta %35,1 handitu dira bidaiari kopuruak, urte horrekin berarekin alderatuta.


Summary: Jaurlaritzak iragarri du 'De Miguel auziarekin' lotutako bi langile kaleratuko dituztela. Zupiriak 'De Miguel auzian' frogatutako ustelkeria gaitzetsi du. EH Bilduk EAJri eskatu dio auziari dagokionez «askoz irmoago» aritzeko

Erreakzio erreskada eragin du De Miguel auziko azken erabakiak. Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen Sailak ohar bat bidali du, eta iragarri du «agindu zuzena» eman duela Jaurlaritzarekin lotutako Hazi fundazioak eta Arabako Parke Teknologikoko gerentziek epaiaren arabera joka dezaten. Erantsi dutenez, epaiaren berri komunikabideen bidez jaso dute, eta zigortuek ez dute jakinarazpen ofizialik jaso oraindik, ezta erakundeek ere. Baina aurreratu dute Hazirentzat lan egiten duen Alfredo De Miguel eta Arabako Parke Teknologikoko Koldo Otxandiano botako dituztela: «Jakinarazpena jaso bezain laster, epaiak adierazten duen guztia betetzeaz gain, Hazik eta Arabako Parke Teknologikoak bi langileak kaleratuko ditu, Auzitegi Gorenaren sententzia eta Langileen Estatutua betez».

Eusko Jauralaritzako bozeramaile Bingen Zupiriak ere hitz egin du. «Erabateko gaitzespena» adierazi duepaian frogatuta geratu den ustelkeriarekiko, eta nabarmendu zuen Eusko Jaurlaritzaren «ideien eta balio etikoen» aurka doala.

Zupiria ez da izan gobernutik hitza hartu duen bakarra. Iñigo Urkullu lehendakariak aurretik esanak berretsi ditu. 2010ean kasuaren berri izandakoan esandakoa: «Ustelkeria kasu guztiak gaitzesten ditut, eta kudeaketa publiko eta politikoan gardentasunarekiko eta etikarekiko erabateko konpromisoari eusten diot». Eta 2019an epaiaren berri izandakoak adierazitakoa: «Guztiz errespetatzen ditut justiziak hartutako erabakiak».EAJk zigortuen jokamoldea kritikatu du: «Ebazpenak azaltzen ditu EAJrekin inolako zerikusirik ez duten jarrerak eta jokaerak; guztiz alderantziz, halako jokaerak beti deitoratuko baititu alderdi honek».

PSE-EEk ohar bidez jakinarazi du alderdiaren jarrera. Erabakiarekiko «erabateko errespetua» erakutsi du. Halaber, eskatu du ebazpenaren ondorioak ahal bezain laster ezartzeko Eusko Jaurlaritzarekin lotura duten pertsonen lan eremuan, eta, bereziki, De Miguel aipatu du.

Oposizioa, irmo

Oposizioaren kritika eragin du ebazpenak. EH Bilduko bozeramaile Unai Urruzunoren esanetan, EAJk «askoz irmoagoa» izan behar luke De Miguel auzian, haren irudiko, gertatzen ari zenaz ez jabetzea «ulertzeko zaila» baita. Nabarmendu du salatzen ari zirena berretsi duela auzitegiak: «Berretsita geratu da urteetan salatzen ari garena, antolatutako trama bat egon dela Arabako EAJko buruzagiek zuzenduta, esleipenak eta kontratu publikoak manipulatzen zituena eta legez kanpoko komisioak kobratzen zituena kontratuen eta esleipenen manipulazioagatik».

Ahal Dugu-k EAJ kritikatu du «ustel bat postu publiko batean» eduktizeagatik, eta autokritika egiteko eskatu du. PPrentzat sententziak argi utzi du «EAJren ustelkeria».


Summary: Pablo Gonzalezen helegitea baztertu du Rzeszowko Apelazio Auzitegiak. Otsailaren 28an urtebete beteko da kazetaria espetxean sartu zutenetik.

Pablo Gonzalez kazetariaren espetxealdia luzatzeko erabakiaren aurka helegitea jarri zuen haren abokatuak, baina, gaur, Poloniako Rzeszowko Apelazio Auzitegiak ebatzi du helegite hori baztertzea, eta, beraz, Gonzalezek espetxean jarraituko du. Zygmunt Dudzinski auzitegiko bozeramaileak jakinarazi du Apelazio Auzitegiak Przemyslko Auzitegiaren ebazpena berretsi duela, eta gogorarazi beste hiru hilabetez luzatu ziola kartzelaldia Gonzalezi, otsailaren 23ra arte. Espetxealdia luzatu zioten hirugarren aldia izan zen.

Gonzalez iazko otsailaren 28an atxilotu zuten, Errusiak Ukrainari egindako erasoak sortutako errefuxiatu krisiaren berri ematen ari zela. Errusiako zerbitzu sekretu militarrarentzat lan egitea leporatzen diote, eta hamar urteko kartzela zigorra jar diezaiokete horregatik.

Radomgo espetxean dago Gonzalez, eta atxilotu eta zortzi hilabetera jaso zuen senideen lehenbiziko bisita.

Duela bi aste jakinarazi zuten irabazi-asmorik gabeko elkarte bat erregistratu dutela, #FreePabloGonzalez izenekoa, auzia gizarteratzeko ez ezik, baita babes ekonomikoa eskaintzeko ere. Besteak beste, diru bilketa bat abiatu dute, auzibidetik eratorritako gastuak ordaintzeko eta familiari laguntza emateko.


Summary: Eusko Jaurlaritzak adierazi du bi pertsona kutsatuta daudela COVID-19aren aldaera berriarekin. Kraken du izena aldaera berriak, eta, OME Osasunaren Mundu Erakundeak adierazi duenez, orain arteko kutsakorrena da.

Kraken izena du COVID-19aren aldaera berriak, eta, OMEk adierazi duenez, orain arteko kutsakorrena da. Bingen Zupiria, Eusko Jaurlaritzako bozeramaileak erran du ez duela baztertzen datozen asteetan «kutsaduren uholde berri bat» egotea. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan bi lagun kutsatuta daudela baieztatu du.

«Pandemia baten aurrean gaude, pandemian jarraitzen dugu, eta berriro ere gaixotasun honen izaera globala edo mundu mailakoa agertzen ari da», azaldu du Zupiriak. Hala, nabarmendu du munduko osasun sistemak «agertzen ari diren eta datozen asteetan agertzen ahal diren aldaera guztien jarraipen bat» egiten ari direla. Baina, hala ere, gogoratu du txertoa dela pandemiari aurre egiteko dagoen «bitarteko eraginkor bakarra». Eta Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan oroitzapen dosiak jartzen ahal direla.

Gotzone Sagardui Osasun sailburua ere gaiaz mintzatu da, eta erran du, Zupiriak aipatutako bi kasuez gain, joan diren asteetan bertze batzuk ere egon ahal izan direla. Hala ere, ez du larritasun mezurik transmititu: «Badirudi kutsatzeak ez direla beste une batzuetan izan direnak bezain larriak, ezta larriagoak ere».


Summary: Lian muralgilearen Ondarroako artelana, munduko 100 onenen artean. Ehun onenen artean bozkatzeko aukera zabalik dago urtarrilaren 30era arte.

Street Art Cities atariak 2022an egin diren munduko 100 mural onenak argitaratu ditu, eta, hain zuzen ere, Lian artistaren mural bat dago zerrendan, Ondarroako Kamiñazpi auzoan dagoena: «Ohore bat da niretzat zerrendan egotea; maila ikaragarria duten artistekin batera egotea berezia bezain ederra da».

Ez da lehenengo aldia Lian muralgilea ehun onenen zerrendan sartzen dena. 2019an ere lortu zuen zerrendan sartzea, Leitzako Atekabeltzen egindako muralaren lanagaz, eta, bozketa burututa, 45. postua eskuratu zuen. «Oso pozik hartu nuen albistea, eta mundu mailan 45. postua eskuratzea zoragarria izan zen, baina ez nuen sariaren fruituak ikusteko aukerarik izan, saria jaso eta hilabetera pandemia etorri baitzen».

Ikusi gehiago: 'Lea-Artibai eta Mutrikuko Hitza'-n

Bozketa. Ehun aukeratu horien artean irabazlea zein izango den bozka bidez aukeratuko da, eta bozkatzeko aukera zabalik dago, hain zuzen ere, urtarrilaren 30era arte. Street Art Cities aplikazioaren bitartez eman behar da botoa. «Botoa ematera gonbidatuko nuke jendea; aukera asko daude, eta, nor bere gustuen araberakoa izanik, badago non aukeratu».


Summary: Mirentxu Elosegi zendu da Tolosan, ETAk bahitutako emakume bakarra. Hamahiru egunez izan zuten bahitua, haren familiak erreskatea ordaindu zuen arte.

Joan den igandean Mirentxu Elosegi Garmendia zendu zen, Tolosan (Gipuzkoa), 88 urte zituela. ETAk bahitu zuen emakume bakarra izan zen. 1982. urtean hamahiru egunez eduki zuen bahituta, haren familiak erreskatea ordaindu zuen arte. Boinas Elosegui enpresaren jabea zen Elosegi familia.

Hedabideek emakumearen desagertzearen berri eman zuten, eta, azkenean, 25 milioi pezetaren truke, aske utzi zuten Elosegi. Joan den urtean 40 urte bete ziren bahiketatik, eta Elosegiren semeetako batek jendaurrean eskerrak eman zizkien bere amaren erreskatea ordaintzen lagundu zietenei.


Summary: Espainiako Gobernuak AHTaren beste aldaketa bat onartu du, eta 10 milioi euro kostako da. Legutio eta Eskoriatza arteko bigarren tarteari eragingo dio moldaketak. Obrak hasi zirenetik iragarri duten hirugarrena da. Han eraikita dagoen tunelaren «egonkortasuna hobetzea» da helburu nagusia.

Gero eta handiagoak dira euskal Y-a eragiten ari den gastuak. Espainiako Gobernuko bozeramaile Isabel Rodriguezek jakinarazi duenez, Ministroen Kontseiluak obrako kontratuaren aldaketa bat onartu du gaur, 10,2 milioi eurokoa. Rodriguezek azaldu duenez, inbertsio horren helburua da «Espainiarentzat eta bereziki Euskal Autonomia Erkidegoarentzat horren garrantzitsua den azpiegitura horren jarraipena».

Moldaketa horrek, zehazki, Legutio eta Eskoriatza arteko bigarren tarteari eragingo dio, Legutiano ABEE aldi baterako enpresa elkarteari esleitutako tarteari. AHTaren obrak hasi zirenetik iragarri duten hirugarren moldaketa da.

Obren atzeratzeak eragin ditu, nagusiki, aldaketak. Orain arte zenbat eraiki duten ikusita, eta aurreikuspenen arabera zenbat falta zaien kontuan hartuta, neurketak egin behar izan dituzte. Horrek, nagusiki, tarte horretan eraikita dagoen tunela sendotzera behartu ditu, egonkortasuna hobetzeko eta ingurunean izan daitezkeen aldaketetatik babesteko.

Beste lan batzuen artean, gutxi gorabehera 500 metro neurtzen duen tunel zati baten estalkia hobetuko dute, hobeto mantendu dadin.

Gastuak, areagotzen

Duela hamasei urte hasi ziren AHTaren obrak, eta ez dira amaituko 2028ra arte gutxienez, Espainiako Gobernuaren aurreikuspenen arabera. Euskal Y-ak 4.200 milioi euroko aurrekontua zuen hasieran, baina 5.000 milioi gastatu dituzte dagoeneko, eta 7.000 milioira iritsiko da.

Joan den urrian, Madrilek lanen beste atzerapen bat iragarri eta gutxira, BERRIAk azpiegitura horrek gaur egun dituen mugarri garrantzitsuenak zerrendatu zituen, oraindik ere gainditu beharko dituenak.


Summary: Bakarkako erakusketak eta bildumako obren kronologia berri bat, Artiumen aurtengo uztan. Alejandro Cesarco, Carolina Caycedo, Rafael Lafuente eta Julia Spinola artistei bakarkako erakusketak eskainiko dizkie Gasteizko museoak. Bildumaren irakurketa berria ere aurkeztuko du, 1950eko hamarkadatik abiatuko dena.

Gasteizko Artium museoak aurtengo programazioa aurkeztu du, eta bertan zerrendatu ditu datozen hilabeteen ikusgai izango diren erakusketak eta jarduerak. Ohi bezala, barkako erakusketak izango dira museoaren ardatz nagusiak, baina azken urteetan martxan jarritako lan ildoei ere eutsiko die, hala nola Z aretoari eta museoaren bilduma osatzen duten artelanekin egindako erakusketa handiari.

Datorren astean zabalduko du lehen erakusketa: Konposaketak/Composiciones. Rafael Lafuente artistari eskainitakoa izango da, hark margolari eta diseinatzaile gisa egindako askotariko lanari erreparatuko baitio. Museoak bere bilduman dituen artelanekin osatuko du, eta Enrique Martinez Goikoetxea arduratuko da komisario lanak egiteaz.

Martxoan, berriz, Alejandro Cesarco artista uruguaitarraren Beste adibide berri batzuk erakusketa irekiko du. Ekainean Julia Spinola artista espainiarraren artelanak izango dira ikusgai, eta urrian inauguratuko dute Carolina Caycedo artista kolonbiarraren Land of Friends erakusketa.

Kronologia berri bat

Artiumek 2020an zabaldu zuen Zeru bat, hamaika bide izeneko erakusketa zabala. Bere bildumako obretatik abiatuta, garai jakin baten gailendu ziren praktika artistikoen inguruko irakurketa egitea zuen helburu erakusketa hark. Bada, aurten, kronologia berri bat aurkeztuko du museoak. Kasu honetan, 1950. urtea hartuko dute abiapuntu erakusketarako, eta hamarkada horretatik aurrera modernitatearen narratiba berri gisa sortu ziren praktika artistikoak aztertuko dituzte.

Ez da nolanahiko data euskal artearen historian; izan ere, Artiumek gogorarazi duenez, garai horietan Jorge Oteiza, Mari Paz Jimenez, Nestor Basterretxea eta beste artista asko Latinoamerikatik itzuli eta hainbat enpresa artistiko, politiko eta pedagogikotan murgildu ziren. Hamarkadaz hamarkadako irakurketa «kritikoa» eginez, gaur egunera arte bidea egingo du erakusketak.

Funtsei lotuta, bestalde, Sahatsa Jauregi eta Nerea Lekuona artisten erakusketak ere aurkeztuko ditu Artiumek aurten. Gasteizko museoak berriki eskuratu baititu bi artista horien obrak bere bilduma propiorako. Horrez gain, Esther Ferrer, Alberto Peral, Jose Ramon Ais, June Crespo eta beste hainbat euskal artisten obrak ere ikusgai jarriko dituzte museoaren kanpoaldean, Plazaratuz programaren harira.

Zinemagintza eta erakusketa formatua uztartzen dituen Z aretoari ere eutsiko diote, eta, aurten, Mirari Etxabarrik eta Irati Gorostidik, Laida Lertxudik, eta Naomi Rinconek ondutako filmak erakutsiko dituzte.

Bestalde, iazko urrian zabaldu zituzten Ivan Zuluetaren Asaldura eta Jutta Koetherren Black Place erakusketak oraindik ere ikusgai egongo dira aste batzuez. Lehena martxoaren 5era arte egongo da zabalik, eta bigarrena, udaberrira arte.


Summary: Gizon baten gorpua aurkitu dute Urrunagako urtegian. Inguruan zebiltzan zenbait lagunek eman diote abisua Ertzaintzari. Autopsia egitera eraman dute hilotza.

Gizon baten gorpua aurkitu dute Legutioko (Araba) Urrunagako urtegian, ur azalean, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak Efe berri agentziari baieztatu dionez. Inguruan zebiltzan zenbait lagunek abisua eman diote Ertzaintzari, 14:00 aldean, eta haiek atera dute gorpua uretatik.

Autopsia egitera eraman dute gorpua. Oraingoz, ez dute identifikatu hildakoa. Ertzaintza gertatutakoa ikertzen ari da.