Zer zen albiste duela urtebete?

Summary: Zer zen albiste duela urtebete?. Urtea bete da gaur konfinamendua hasi zela. Iaz, gaurko egunez izandako albisteen kontakizuna da hau.

Duela urtebete, astelehena zen gaurko egunez. Ezohiko astelehena, ordea. COVID-19a pandemia izendatu berri zuen OME Osasunaren Mundu Erakundeak. Bezperan, martxoaren 15ean konfinamendua ezarri zuen Pedro Sanchez Espainiako presidenteak eta Hegoaldeko herritarrek lehen eguna zuten etxean. Ordu batzuk beranduago neurri berbera hartu zuen Emmanuel Macron Frantziako presidenteak. Konfinamendua hasi zen Euskal Herrian.

Egoera xelebrea zen Ipar Euskal Herrian, osasun egoera kaxkarra izanagatik ere herriko bozen lehen itzulia egin baitzen han igandean, martxoaren 15ean. Koronabirusaren ondorioz, hautesle asko ez ziren bozkatzera joan, eta abstentzio handia izan zen. Astelehenean hartu zuen Macronek herriko bozen bigarren itzulia bertan behera uzteko erabakia, eta herritarrei etxean geratzeko eskatu zien.

Egoera politikoa nahasia zen, gainera, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Apirilean ziren egitekoak hauteskundeak, baina osasun egoera dela-eta bertan behera utziko zituzten susmoa zegoen. Hain zuzen, astelehen hartan bertan erabaki zuten Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak eta bozetara aurkeztutako hautagaitza nagusien ordezkariek Eusko Legebiltzarrerako bozak atzeratzea. Orduan zehaztu zuten, halaber, EAEko osasun larrialdia amaitutzat eman ondoren egin behar zirela bozak, ahalik eta azkarrena.

Birusak eragindako egoera larria zen, eta Europako Batasuneko herrialdeetarako sarbidea hogeita hamar ixtea proposatu zuen Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidenteak. Espainiako Estatuak, berriz, erabaki zuen bere mugetan kontrolak ezartzea, eta sarbidea soilik baimentzea Espainiako naziotasuna zutela egiaztatzen zuten herritarrei, edota lanera joateko muga zeharkatu behar dutenei. Itxita geratu zen, beraz, Ipar eta Hego Euskal Herriaren arteko muga.

Dagoeneko ageri ziren, bada, gerora oraindik eta gehiago areagotu zen zaintza krisiaren lehen zantzuak, eta Euskal Herriko Mugimendu Feministak jakinarazi zuen mahai tekniko bat osatuko zuela COVID 19-k larritutako zaintza krisiari heltzeko. Eusko Jaurlaritzari, Nafarroako Gobernuari, euskal alderdi politiko nagusiei eta sindikatuei gonbidapena egin zieten mahai hartan parte hartzeko. Hain zuzen ere, mugimendu feministak krisi mahaia eratu zuela jakin zen egun berean hil zuten emakume bat Soraluzen (Gipuzkoa). Andreak 74 urte zituen, eta semea atxilotu egin zuten, ama hiltzea leporatuta.

Jendea larritua zen birusak eragindako egoera zela eta. Egoera bereziki larria zen Araban, han baitzegoen intzidentzia tasarik handiena. Jarduera ekonomikoa irekita mantentzea zen gobernuen helburua; ordea, enpresak banan-banan ixten hasi ziren, argudiatuta ez zutela aukerarik beren langileen osasuna bermatzeko. Gasteizko Mercedesek arratsaldean itxi zituen ateak, goizean langile batzordeko kideek eserialdia egin ondotik. Ordurako, Volkswagen itxita zegoen Nafarroan, eta baita CAF eta Irizar ere. Michelinek ere zortzi egunerako itxi zituen ateak. Petronorrek, aldiz, irekita jarraitu zuen.

Kulturaren egoera ez zen xamurragoa. Antzoki, kultur areto eta zinemak itxita zeuden ordurako, eta BERRIAk areto digital bat sortu zuen sortzaileen emanaldiak eskaintzeko. Jon Basaguren izan zen BERRIA aretoan parte hartzen lehena, eta gerora etorri ziren bertsolari, musikari eta bertzelako hainbat diziplinatako artistak. Telebistan ere hainbat saio bertan behera utzi behar izan zituzten pandemia zela eta.

Astelehenaren biharamuna

Asteartean, astelehenean bezala, koronabirusa izan zen eguneko gai nagusia. Ordurako, koronabirusak blaitua zuen dena, eta kirol gertaera handiak ere bertan behera uzten hasi ziren. Eurokopa atzeratzea erabaki zuten, halaber, UEFAk, herrialdeetako federazioek, eta jokalarien sindikatuek. Olinpiar Jokoak aurrera eramateko aukerarik izanen ote zen zalantza handiak zeuden ordurako, eta, azkenean urtebete atzeratu bazituzten ere, gaur egun oraindik ikusteko dago azkenean egiterik izanen ote diren.

Asteartean hutsik ziren karrikak, eta lehenengo auto ilarak sortu ziren Hendaia eta Irun arteko Santiago zubian. Horrekin batera etorri ziren konfinamendua hausteagatik ezarritako lehen isunak ere. Iruñean, erraterako, egun bakarrean hamalau salaketa paratu zituzten, konfinamendua haustea egotzita. Unibertsitatera sartzeko hautaproba ere atzeratu egin zuten. Ekainaren 19an zen egitekoa, eta ez zuten erran noiz egingo zuten.

Egoera pixkanaka baretzen hasi zen supermerkatuetan, eta, aitzineko egunetan jendea etenik gabe komuneko papera erosten ibili ondotik, berriz ere supermerkatuetako apalak beteta ageri ziren.

Koronabirusa bihurtu zen gai bakan.


Summary: Aralarren zortzi artzain txabolaren erabilera adjudikatzeko deialdia egin dute. Enirio-Aralarko Mankomunitateak egin du deialdia, eta hamar urterako erabilera izango dute txabolek. Bihar amaituko da eskaerak egiteko epea.

Artzain txabolen adjudikazio publikoa: horixe da Enirio-Aralarko Mankomunitatearen azken eskaintza. Bestelako arrazoiengatik bada ere, azkenaldian sarri entzun da Egin zaitez artzain leloa, baina proposamena serio egin dute Goierrin. Otsailean zabaldu zen eskuragarri dauden zortzi txaboletako bat eskatzeko epea. Ardiak, noski, txabola hartzen duenak erosi beharko ditu.

43 txabola daude Aralarren magalean, eta libre geratutakoak eskaintzen ari dira orain. Eskaria egin eta onespena jasotzen dutenek, hartutako txabolaren arabera, 80 eta 200 euro artean ordaindu beharko dituzte urtean, eta hamar urtez erabili ahalko dute etxola, artzaintzarako. Goierriko Larre eta Txabolen Ordenantzaren arabera, artzain bakoitzari 500 ardiko artaldea izatea baimentzen zaio, dagokion eremuan.

Bihar amaituko da eskaerak egiteko epea, martxoaren 17an. Goierriko hamabost udaletako batean egin behar da, eta aurkeztutako proposamenak biharamun eguerdian irekiko dituzte, Ordizian.

Larratze denboraldirako

Goierriko Hitza-k azaldu duenez, «jabari publikoko ondasun baten erabilpen pribatibo izaeran duen kontzesioa» aplikatzen zaie Aralarko txabolei. Kontzesioa eskuratzen dutenek datorren larratze aldian bertan erabili ahalko dituzte txabolak, hau da, maiatzarekin batera hasiko den udako larratze denboraldian izango lituzkete eskura.

Milaka urte dituen tradizioari segida emateko aukera bat da mankomunitateak eskainitakoa. Zehazki, Aralarko txabola zaharrenak 4.700 urte ditu. Eneolitokoa da, eta Aiatzio deritzon parajean aurkitu dituzte arkeologoek aztarnak.


Summary: Hautatu dituzte 111 Akademiaren sarirako bost finalistak. Joxean Agirre, Uxue Alberdi, Luis Garde, Idoia Garzes eta Pello Lizarralde idazleen lanik berrienak daude hautagaien artean. Apiril amaieran jakinaraziko dute zeinentzat izango den saria.

Joxean Agirreren Nobela errealista bat (Elkar), Uxue Alberdiren Dendaostekoak (Susa), Luis Garderen Aireportuko musika (Alberdania), Idoia Garzesen Mendiko gaitza (Elkar) eta Pello Lizarralderen Argiantza (Erein). Bost izenburu horien artean dago 2020ko 111 Akademia saria eskuratuko duen literatur lana. Urtarriletik otsail amaiera bitarte egindako bozketan boto gehien jaso duten liburuak izan dira horiek, eta martxoaren 26ra bitarte babesik handiena lortzen duenak jasoko du aurtengo saria. Jakina, baldin eta bost lan horietako batek botoen %40 bereganatuko balitu; bestela, boto gehien lorturiko bien artean egingo dute azken galdeketa.

Irakurleek ematen dituzte 111 Akademia sarirako botoak, eta horrexek ezaugarritzen du, hain zuzen, saria. Azken urteko literatur uztatik bost lan horiek hautatzeko, 92 kidek eman dute euren botoa, baina, antolatzaileen arabera, kopuru horrek gora egin ohi du hurrengo galdeketa txandetan.

Aurreko urteetan, honako literatur lan hauek jaso dute 111 Akademiaren saria: Karmele Jaioren Aitaren etxea-k (Elkar), iaz; Harkaitz Canoren Fakirraren ahotsa-k (Susa), 2018an; Uxue Alberdiren Jenisjoplin-ek, 2017an; Kirmen Uriberen Elkarrekin esnatzeko ordua-k (Susa), 2016an; eta Katixa Agirreren Atertu arte itxaron -ek (Elkar), 2015ean.


Summary: Positiboek berriro egin dute gora Hegoaldean: 462. Osakidetzak eta Osasunbideak emandako datuen arabera, atzo 11.389 proba diagnostiko egin zituzten, eta horietatik %4k eman zuten positibo.

Datozen asteetan argi ikusiko da kutsatzeen kurba gora doan ala ez, baina Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak emandako azken datuek erakusten dute joera ez dela ona. Atzo, beste koska bat egin zuten gora positiboek Hegoaldean, eta 462 kasu atzeman zituzten test diagnostikoetan. Azken lau asteetako daturik makurrena da hori. Positibo tasa, berriz, %4 da.

Lurraldeka, Nafarroan atzeman dituzte positibo gutxien: 68 kasu. Araban, 89 izan dira positiboak; Gipuzkoan, 116; eta Bizkaian, 187.

Ospitaleen egoerari dagokionez, atzo 39 lagun erietxeratu zituzten gaitzaren ondorioz, eta orain 382 lagun daude Hegoaldeko erietxeetan; horietatik 112, ZIUetan, larri. Nafarroako Gobernuak heriotza baten berri ere eman du: 80 urteko emakume bat.


Summary: Bertan behera utzi dituzte AstraZenecaren txertoarekin egitekoak ziren 24.700 txertaketa. Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak bertan behera utzi dituzte aste honetan botika etxearen txertoarekin egitekoak ziren txertaketak. Azpimarratu dute txerto horrek ez duela eragin nahi gabeko ondorio larririk Hego Euskal Herrian.

Atzo erabaki zuten Euskal Herrian AstraZenecaren txertoa jartzeari uztea, eta horrek eragina izango du egitekoak ziren txertaketetan. Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak adierazi duenez, aste honetan 24.000 laguni jarri behar zieten AstraZenecaren txertoan; Nafarroan, berriz, 700 herritarri ematekoak ziren, Nafarroako Gobernuaren datuen arabera. Orotara, beraz, bertan behera utzi dituzte txerto hori hartzeko aste honetako 24.700 txanda. Sagarduiren hitzetan, «agindu berri bat eman arte» indarrean egongo da neurria.

Txertaketa etenda ere, Santos Indurain Nafarroako Gobernuko Osasun kontseilariak azpimarratu du AstraZenecaren txertoa «segurua eta eraginkorra» dela, eta «lasaitasun eta konfiantza» mezua zabaldu du. Botika etxearen 17.251 dosi jarri dituzte Nafarroan, eta, haren hitzetan, atzeman dituzten nahi gabeko ondorioen %99 arinak izan dira: sukarra, buruko mina, ziztada jasotako lekuan mina izatea... Sagarduik ere «zuhurtziazko mezua» helarazi die herritarrei. Guztira, AstraZenecaren txertoaren 52.760 dosi jarri dituzte Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta ez dute nahi gabeko ondorio larririk atzeman.

Bitartean, AstraZenecaren txertorik ez, baina Pfizerrenak eta Modernarenak jartzen segituko dute. Hego Euskal Herrian, Pfizerren 37.440 dosi jaso zituzten atzo, eta Jaurlaritzak jakinarazi du Modernaren 10.600 dosi ere bidali dizkietela. Sagarduik azaldu duen eran, horiekin 90 urtetik gorakoei lehen txertoa jartzen amaitu nahi dute —dagoeneko %89ri jarri diete—, baita 80 urtetik gorakoekin jarraitu ere— %24k hartu dute lehen dosia—. Osasun arloko langileei lehen eta bigarren dosiak jartzen ere jarraituko dute. Antzeko asmoak dituzte Nafarroan ere: 80 urtetik gorakoak txertatzen arituko dira. Gainera, gero eta dosi gehiago jasotzea espero dute: hurrengo bi asteetan Pfizerren beste 9.360 dosi jasoko dituzte; apirilean, berriz, astero 17.550. Horrela, datorren hilean Pfizerren 70.200 dosi jasoko dituzte, ia urtarrilean eta otsailean jaso zituzten adina —72.680 izan ziren—.

Tronbosiekin zerikusia izan zezakeelakoan eten zuten AstraZenecaren txertoarekin egiten ari ziren txertaketa. Hori ekidite aldera, Espainiako Gobernuko Osasun Ministerioak dokumentu bat bidali die mediku taldeei, AstraZenecaren txertoari lotutako garuneko sinu benosoen tronbosien «alarma sintomak» zehaztuz. Zehazki, aurreko hamalau egunetan AstraZenecaren txertoa hartu dutenei zaindu behar zaizkien sintomak zen diren azaltzen du; horien artean ohikoena zefalea gogorra izaten da.

Eraginkorrak dira

AstraZenecaren txertoa bertan behera uzteak sor dezakeen ziurgabetasunaren erdian, txertoek duten eraginkortasuna nabarmendu du Sagarduik. Esandakoak berresteko, hainbat datu eman ditu: lehen dosia hartu duten 974 lagunek eman dute positibo; hau da,%0,56k. Kopurua %0,42ra jaisten da txertoa hartuta zazpi egun baino gehiago zeramatzatenen kasuan. Kopuruak are murritzagoak dira bi dosiak hartu dituztenen kasuan: %0,13k eman dute positibo, eta zazpi egun igarota zituztenen kasuan, %0,07k.


Summary: Artxibatu egin dute urriaren 12ko Iruñeko ekintzagatik abiaturiko auzibidea. Hamabi gaztek deklaratu zuten Espainiako Auzitegi Nazionalean otsailean, ikertu gisa, baina ez dute epaiketarik izanen azkenean. Adierazpen askatasunaren alde eta «1978ko erregimenaren» aurka borrokan segitzeko deia egin dute gazteek.

Nafarroako hamabi gaztek Espainiako Auzitegi Nazionalean deklaratu behar izan zuten joan den otsailaren 9tik 12ra, urriaren 12an Sortuk Iruñean antolaturiko ekintza sinboliko batean parte hartzeagatik. Koroaren aurkako delituak leporatuta deklaratu zuten gazteek, ikertu gisa, eta agerraldia egin dute gaur arratsaldean, Iruñean, azken orduko informazioaren berri emateko: jakinarazi dutenez, Espainiako Auzitegi Nazionalak erabaki du haien aurkako auzibidea artxibatzea, eta, beraz, ez dute epaiketarik izanen. Urrian ekintza egin ondotik polizia etxera deklaratzera deitu zituztenetik jaso duten elkartasuna eskertu dute gazteek agerraldian: «Adierazpen askatasunak, eskubide zibil eta politikoek eta parte hartzeak zein kritika politikorako askatasunak jokoan jarraitzen duten honetan, halako erasoei aurre egiteko elkartasunaren garrantzia azpimarra nahiko genuke». Eragile politiko, sindikatu eta herri mugimendu ugarik eman zieten atxikimendua, hain zuzen.

Gazteek oroitarazi dutenez, urriaren 12an Ernaik eta Sortuk Hego Euskal Herrian independentzia aldarrikatu eta monarkiaren aurka egiteko Ezer ez ospatzeko lelopean antolaturiko hainbat ekintzetako bat izan zen Iruñean antolatu zutena: «Egun horretan, eragile antiarrazista ezberdinekin elkarlanean, monarkia espainola salatzeaz gain, Kolonen figura ere erabili eta estatu espainolaren izaera koloniala salatu genuen. Herrialde ezberdinetako musika eta dantza taldeekin, Felipe VI.aren eta Kolonen figurei soka jarri eta tira egin genien. Erori egin ziren». Gazteen hitzetan, mezua «argia» zen: «Erregimenaren adierazpen nagusia eta oinarria den monarkia ere erori dadila» nahi zuten.

«Erregimen horren defendatzaile sutsu eta aktoreei», Guardia Zibilari eta Espainiako Poliziari, ordea, ez zitzaien «gustatu» ekintza, gazteen arabera: «Protesta ekitaldia bera mehatxu ezberdinak medio baldintzatzen saiatu ziren. Navarra Sumaren eta hainbat komunikabideren jarrera gogorarazi nahi dugu, migrante elkarteenganako mehatxu eta diskurtsoa zabalduz, eta hauei kritika politikorako eskubidea ukatzen saiatuz».

Gazteen hitzetan, «ezaguna» da Espainiako Estatuko «hainbat boterek» adierazpen askatasunarekiko daukaten «kontzepzioa»: «Ez da berria, eta herri honetan urte luzeetan zehar pairatu egin dugu». Salatu dutenez, ulerkera horren arabera ezin zaio kritika politikorik egin «erregimenari», eta «disidentzia politikoak» ez du adierazpen askatasunik; bertzela, «jazarri eta kriminalizatu» egiten baitute: «78ko erregimena zalantzan jartzen duen oro, makineria polizial, mediatiko eta judizial osoaren jo puntuan dago. Are gehiago kritikaren helburua monarkia ukiezina bada eta independentismotik baldin badator kritika hori».

Gazteen ustez, ordea, «78ko erregimena krisian» dago, «Espainiaren kalitate demokratikoa, ezbaian» eta bere «batasuna, kolokan». Horren aurka, «gehiengo sozial zabalek eta ahalduntzeak» ekarriko dituzte «eskubide guztien babesa eta bermea eta demokrazia», gazteen ustez. «Nafar ezkertiar orori herrien, askatasunen eta eskubide sozialen kartzela den erregimena eraisteko ahaleginetan indarrak batzeko» deia egin diete, hala: «Erabat sinetsita gaude adierazpen askatasuna gauzatuz lortzen dela, eta horretan berresten gara. Gaur eta bihar. Ez ginela isilduko esan genuen bezala, erregimenaren aurka eta eskubide zibil eta politikoen defentsan bidea urratzen jarraituko dugu»


Summary: Castexen arabera, «hirugarren olatu mota bat» iritsi da Frantziara. Frantziako Lehen ministroak esan du SARS-CoV2 birusaren aldaerak «gero eta ugariagoak» direla. Bretainian birusaren aldaera berri bat atzeman dute, eta PCR probekin ezin da atzeman.

Frantziako Asanblean mintzatu da, arratsalde honetan, Jean Castex Frantziako Lehen ministroa. Haren ustez, «hirugarren olatu mota bat» iritsi da Frantziara. Intzidentzia tasa emendatzen ari da berriro, eta kezka erakutsi du agertu diren birusaren aldaera berriengatik. Erresuma Batuko aldaerak gaina hartu dio jada birusaren jatorrizko formari. Horrez gain, beste aldaera batzuk ere emendatzen ari dira, hala nola Hegoafrikakoa eta Brasilgoa.

Gaur bertan, Bretainian agertu den birusaren aldaera berri bat atzeman dute, Bretainiako Eskualdeko Osasun Agentziak jakinarazi duenez. Kezka piztu du aldaera berri horrek: lehen emaitzen arabera, PCR proba batekin ezin da atzeman, eta bestelako azterketak behar dira positibotasuna frogatzeko. Halere, Eskualdeko Osasun Agentziak segurtatu du kontrolpean dutela agerraldia.

Castexek segurtatu du txertaketa kanpaina dela aldaera horiei eta hirugarren olatuari aurre egiteko molderik eraginkorrena. Atzo, AstraZenecaren txertoa erabiltzeari utzi zion Frantziak, Emmanuel Macron Frantziako lehendakariak hala erabaki ondotik. Castexek «espero» du «ahal bezain fite» hasiko direla berriz txerto hori jartzen, txertaketa kanpainan ondorioak ahalik eta apalenak izan daitezen.

Gainera, Castexek ez du baztertu intzidentzia tasa handia duten departamenduetan neurri murritzaileagoak ezartzea. Pas-de-Calaisen eta Nizan (Okzitania), etxeratze aginduaz gain, asteburuetako konfinamendua ere ezarri zuen Macronek martxoaren hastapenean. Datozen egunetan, Paris inguruko departamenduetan neurri bera ezartzea espero da.


Balioen balioaz eta eguneraketaz

Summary: Balioen balioaz eta eguneraketaz. Zeintzuk dira euskal balioak? Galdera hori egitetik sortu da Garen hori, Ana Urkizak (Ondarroa, Bizkaia, 1969) Elkar etxearekin argitaratu duen liburu korala. Hamasei pertsona elkarrizketatu ditu erantzun bila; gehienak, sortzaileak.

Arte edertzat jotzen diren zazpi diziplinei bertsolaritza gehitu, eta zortzi sortzaile elkarrizketatu ditu Urkizak —Eusko Ikaskuntzaren presidentea ere bada—, diziplina bakoitzeko bat: Irati Jimenez idazlea, Karmelo Ortiz de Elgea margolaria, Jon Maia Sein dantzaria, Xabier Barrutieta arkitektua, Dora Salazar eskultorea, Jon Garaño zinemagilea, Juan Karlos Perez musikaria eta Xabier Paya bertsolaria. "Defendatu nahi nuena zen nolakoak garen esaten duen elementua kultura dela, eta kulturak egiten gaituela euskal. Kultura hori egiten duten sortzaileek eskura dituzten baliabideak kontuan hartuta, erabiltzen duten lengoaia berezitua da, lokala eta unibertsala aldi berean".

Lau gai nagusiren inguruko galdeketak egin zizkien sortzaileoi: zerk bideratu zituen sortzaile izatera; ni-aren eta gu-aren arteko iraganbidea; euskal obra noiz hasten den unibertsal izaten, eta euren obraren barruan zein balio antzeman daitezkeen. Blokeotan ardaztutako zortzi elkarrizketek osatzen dute liburuaren zati nagusia, eta zortzi elkarrizketatuek esandakoa beste zortzi adituokin "kontrastatzea" erabaki zuen idazleak: Josu Bergara publizista, Eduardo Apodaka filosofoa, Elixabete Garmendia kazetaria, Olatz Legarda Basque Team-eko zuzendaria, Ximun Fuchs antzerkilaria, Iraia Oiartzabal jostun eta moda diseinatzailea, Elena Arzak sukaldaria eta Iñigo Uzin Mondragon Korporazioko lehendakaria.

"Nahikotxo kritikoak" izan dira hamaseiak, Urkizaren esanetan. "Inor ez da etorri besapean balioen dekalogo batekin, baina beren gogoeta eginda etorri dira denak elkarrizketara". Zortziko zerrenda bat izan da emaitza, idazleak nabarmendu duenez: "Lehendabiziko balioa borondatea da, herri izateko eta herri izaten irauteko borondatea. Bigarrena, euskara eta euskal kultura". Bi balio nagusion ondoren, multzoka agertzen dira gainerako seirak: "Auzolana, kooperazioa, elkarlana, elkartasuna eta kooperatibismoa" elkartzen dira multzoetako batean; "ekintzailetza, berrikuntza eta erronka zaletasuna" bestean; lanari eskatzen zaizkion "kalitatea, bikaintasuna, zintzotasuna, koherentzia eta konpromisoa" dira bosgarren balioa; berdintasuna hurrengoa; gastronomia zazpigarrena; zortzigarren, azkenik, ahozkotasuna eta bat-batekotasuna ageri dira.

"Hemendik aurrerako gogoetarako gonbitea izan nahi luke liburuak. Trantsizioan gaude. Egonkortzat genituen balioak eta balizko euskal izaera hura, euskal eremua zedarritzen laguntzen ziguna, aldatzen ari dira, eta oinarri horiek mugitzen sumatzeak ziurgabezia dakarkigu. Horrek tirabira dakar", laburbildu du egileak. Aldarrikapena ere egin du, balioak tradiziotik agertoki berri baterako trantsitoan dauden honetan: "Sortzaileekin egin behar da iraganbidea, gure eguneroko bizitza gure begiekin, gure lekuetatik eta gure ametsen bidez deskribatzen eta biderkatzen dutenekin".

Eta sortzaile bakoitzak bere begirada du, bere lekua eta bere ametsa, Garen hori-n argi geratu denez. Hala, Jon Maiak euskaldunek partekatzen duten kodea aipatu du: tradizioa. Tradizioa etengabe berritzen den zerbait da dantzariaren begietara; ziurtasuna ere bai, ziurgabetasun garaiotan. Sortzailearen egitekoa ez da berritzea, Dora Salazarren aburuz, badena berrinterpretatzea baizik. Jon Garañoren ustez, berriz, tradizioari lotuegia dago Euskal Herria, eta euskal kultura tradizioa baino askoz gehiago da. Markaz ere hitz egin du: euskara marka da zinemagilearen aburuz.

Juan Karlos Perezek ere euskara defendatu du, hizkuntzak pentsamendua daukala eta euskarak pentsamendu eta musikaltasun bereziak dauzkala aipatuz. Irati Jimenezek ere euskararen musikaltasunari egin dio erreferentzia. Xabi Payaren iritziz, azkenik, joan den mendean euskal iruditeriaren osaketa egiteko asmo kolektibo argia egon zen; egun, berriz, ez dago. "Kezka hori liburuko askoren buruetan dago", Urkizaren arabera.

Solasaldian

Liburuan elkarrizketatutako hamaseietatik erdiak Donostiako Koldo Mitxelena kulturunean elkartu dira gaur, Urkizak egin duen prentsaurrekoan. Elkarrizketatuetako bi mahai-lagun izan ditu, gainera, idazleak: Irati Jimenez eta Iñigo Uzin. "Euskarari buruz hitz egiteko eta metahizkuntzarako joera kezkagarria dugu. Ziurgabetasun handi bat erakusten du horrek, eta beldur batzuetatik dator. Beldur humanoak dira, eta humanitatez begiratu behar zaie, goxotasunez, baina jakinik zer ari zaigun gertatzen", esan du Jimenezek, Urkizaren galderei erantzunez.

Memoria, iragana eta tradizioaren arteko bereizketa ere egin du Jimenezek: "Iragana dena da; memoria iraganaren errelatoa da, eta geure identitatearen parte bat hor ikusten dugu: tradizioari dagokionez, esango nuke errelato horrekin eta iragan horrekin daukagun tratua dela". Garen hori liburuan elkarrizketatuetako askok diotena berretsi du Jimenezek: hemen zail da tradiziotik mugitzea. "Neu ere ez naiz oso tradizio zalea, baina onartzen dut hor dagoen botere ikaragarria, eta ez nioke heldugabetsunez begiratu nahi horri. Tradizioa ez da etorkizunerako eredua; zurruntasunean ezin gara geratu, baina ezin dugu behin eta berriro amildu iraganeko guztiak balioko ez balu bezala".

Nazio egiturarik ez izateak eragiten dituen distortsioak ere nabarmendu ditu: "Beste herri batzuek ez diote horrenbeste galdetu behar beren buruari zer diren, nor diren, nondik datozen eta zerk egiten dituen herri. Normalizatuta daukate, estatu eta nazioen arteko harremanari esker, beren irudi bat".

Euskaldunak bere buruari ondo eta maitasunez begiratu behar diola aldarrikatu du, azkenik: "Geure buruari ondo begiratzea ez da inoren kontrako ariketa, geure buruari tratu ona ematea baizik. Harrotasunetik lotsara doan eskematik ateratzeko bidea geure buruari maitasunez begiratzetik doa".

Lotsa izan du hizpide Mondragon Korpirazioko presidenteak ere: "Nik mundu mailako azoketan ikusi dut, makina-erreminta arloan, nola azaltzen diren beste batzuk handi, marketin landuarekin, eta gu, berriz, inozo xamar. Denborarekin, joan gara ikasten. Beti izan gara lotsatiak".


Summary: COVID iraunkorra modu integralean artatzeko talde bat sortuko du Osasunbideak. Lehen arretako medikuek eta arreta espezializatuko profesionalek osatuko dute taldea. OMEren arabera, COVID-19a izan duten hamar pertsonatik batek du COVID iraunkorra.

Nafarroako Osasun Zerbitzuak COVID-19 iraunkorra eta gaixotasuna igaro ostean osasun arazoak dituzten gaixoei arreta osoa emateko zirkuituak ezarri eta koordinatzeko talde teknikoa sortu du. Taldea Lehen Mailako Arretako eta arreta espezializatuko profesionalez osatuta egonen da dago.

Talde teknikoaren eginbeharra izanen da aipatu pazienteen arreta bideratzea, beren beharrak asetzeko zirkuitu uniformeak ezartzea eta ondorio eta sintoma etengabeak pairatu ahal dituzten pazienteen errehabilitazio funtzional goiztiar bat ahalbidetzen duten tratamendu eta autozaintza baliabideak antolatzea.

Orain arte, COVID iraunkorra zuten pazienteek pneumologiako arreta berezia eta bertzelako espezialitateak biltzen zituen zerbitzu bat jasotzen zuten. Bertzeak bertze, nutrizioa eta errehabilitazioa. Hemendik aitzinera, ordea, zentralizatuta egonen da arreta hori.

OME Osasunaren Mundu Erakundearen arabera, COVID-19a izaten duten hamar gaixotik batek izaten du COVID iraunkorra. Horren sintomak dira, bertzeak bertze, nekea, aire gabezia, giharretako mina, usaimenaren eta dastamenaren galera, etengabeko nekea eta “laino mentala” deritzona, zeinak hondamen kognitiboarekin lotutako sintoma anitz hartzen dituen barnean: erraterako, oroimenaren galera, desorientazioa eta ikasteko eta kontzentratzeko arazoak.

Nafarroako Ospitale Guneak eta Navarraviomed ikerketa biomedikorako zentroak, halaber, PersiCOV-19 proiektua paratu dute martxan. Proiektuaren bidez, COVID-19 iraunkorra duten pazienteen erregistroa egin nahi dute, horren bidez SARS-CoV-2ak eragiten duen gaixotasuna hobeto ezagutzeko eta haren ikerketan aurrera egin ahal izateko.


Summary: Langile bat hil da Bermeon, Gaviota plataformaren ontzi batetik erorita. Plataforma hornitzen duen itsasontzi batetik erori da itsasora, eta portuan baieztatu dute hil egin dela. Aurten lanean hil den hamabigarren behargina da, sindikatuen zenbaketaren arabera.

Behargin bat hil da arratsaldean, Bermeoren (Bizkaia) parean dagoen Gaviota izeneko petrolio plataforma hornitzen duen itsasontzi batetik erorita. 18:00ak aldera gertatu da ezbeharra, Ertzaintzaren arabera.

Langilea konorterik gabe atera dute uretatik, eta Bermeoko portura eraman dute. Larrialdi zerbitzuek han bertan baieztatu dute hil egin dela.

Gaviota plataforma gas naturalaren biltegi bat da, lurpean zegoen gasa amaitu zenetik. Enagas enpresak kudeatzen du. Kostatik zortzi bat kilometrora dago, eta plataforma ontziz hornitzen dute, baina langileak helikopteroz joaten dira instalaziora, zenbait hedabidek azaldu dutenez.

Urte hasiera beltza baino beltzagoa izaten ari da lan istripuetan hildako langileei dagokienez. Joan den asteartean, behargin bat hil zen Irunberrin (Nafarroa), kamioi batek harrapatuta, eta, egun batzuk lehenago, beste langile bat hil zen Azpeitian (Gipuzkoa), kamioi bat deskargatzen ari zela. Sindikatuen zenbaketaren arabera, Euskal Herrian aurten lan istripuan hildako hamabigarren behargina da Bermeon zendutakoa, gutxienez.

«Urtea hasi denetik ez dago asterik lan istripu hilgarririk gabe. Intzidentzia metatu larri honen aurrean, erakundeek noiz hartuko dituzte premiazko neurriak?», adierazi du LAB sindikatuak Twitter bidezko mezu batean.


Summary: Zortzi pertsona hil dituzte tiroz AEBetako Atlanta hirian. 21 urteko gazte bat atxilotu du Poliziak, baina oraindik ez dago argi tiroketaren arrazoia.

AEBetako Atlanta hiriko hiru masaje etxeetan izan ziren atzo tiroketak. Orotara, zortzi pertsona dira hildakoak; horietatik zazpi, emakumezkoak. Poliziak 21 urteko gazte bat atxilotu du, hilketen erantzulea delakoan. Iturri ofizialek ez dute argitu hilketen zergatia, baina bai zehaztu dute biktimetatik sei asiar jatorrikoak direla. Dena den, ez dute baztertzen lapurreta ahalegin bat izatea ere.

Berrogeialdian asiar jatorriko herritarren aurkako erasoak eteteko helburuarekin sortutako Stop AAPI Hate elkarteak salatu du, hilketen arrazoia edozein dela ere, gertatutakoak areagotu egingo duela beldurra asiar jatorriko estatubatuarren artean. Elkartearen datuen arabera, martxoan soilik 3.800 eraso jasan dituzte herritar asiar-amerikarrek.

Atlantan gertatutakoa argitu artean, AEBetako beste hainbat hiri handitan segurtasun neurri bereziak jarri dituzte, komunitate horretako kideak nagusi diren auzo eta inguruetan, Seattlen eta New Yorken, esaterako.


Biden: «Ez etorri AEBetara»

Summary: Biden: «Ez etorri AEBetara». AEBetako presidenteak eskatu die herrialdera sartu asmo dutenei geratzeko euren herrian, «laster» handik mugitu gabe asiloa eskatzeko aukera izango dutelako.

AEB News telebista kateari emandako elkarrizketa batean Joe Biden presidenteak eskatu die migratzaileei ez joateko AEBetara, argudiatuz asilo programa bat prestatzen ari direla, eta hura indarrean sartutakoan euren herrialdetik mugitu beharrik gabe eskatu ahal izango dutela aterpea AEBetan: «Ez etorri AEBetara. Ez utzi zuen herria, hiria edo komunitatea».

Azken asteetan nabarmen egin du gora AEBetara sartzen ahalegintzen diren migratzaile kopuruak, batez ere bakarrik doazen adingabeenak. «Azken hogei urteotako migratzaile kopuru handiena» heltzen ari dela aitortu du Washingtonek, eta errepublikanoek Biden egin dute horren erantzule. Alejandro Mayorkas Barne Segurtasunerako idazkariaren esanetan, goraldia iazko apirilean hasi zen, eta geroztik ehunka familia eta banako bidali dituzte Mexikora edo euren jatorriko herrialdeetara bueltan.

Bidenek berak ukatu du migratzaileei AEBetara joateko gonbita egin diela, eta berretsi AEBen eta Mexikoren arteko mugak itxita jarraitzen duela. Zehaztu du, ordea, adingabeen familiak ahalik eta azkarren bilatzen ahalegintzen direla, «Donald Trumpen agintaldian ez bezala».


Summary: 'Zabalza auziko' agiriak desklasifikatzea baztertu du Grande-Marlaskak. Aitor Estebanen eskariari erantzun dio gobernuak ezin dituela agiri horiek bere kabuz desklasifikatu, eta epaile batek eskatu beharko lukeela.

Mikel Zabalzaren hilketaren auzia eta horren inguruan zabaldu diren grabazioak hizketagai izan dituzte Espainiako Kongresuan, Aitor Esteban EAJko diputatuak Fernando Grande-Marlaska Espainiako Barne ministroari galdetu baitio gaiaz. Estebanek hitzez hitz irakurri ditu Pedro Gomez Nieto kapitainaren eta Alberto Perote CESIDeko koronelaren elkarrizketan esaten direnak, eta ministroari eskatu dio auziaren inguruan gobernuaren esku dauden dokumentuak desklasifikatu ditzala, baina Grande-Marlaskak erantzun dio gobernuak ezin duela hori bere kabuz erabaki, eta hori epaile batek eskatu beharko liokeela.

Zabalza (Orbaizeta, Nafarroa, 1952 - Endarlatsa, Nafarroa, 1985) 1985eko azaroaren 26an atxilotu zuen Guardia Zibilak, eta haren gorpua hiru aste geroago agertu zen, Bidasoa ibaian, Endarlatsa inguruan. Bertsio ofizialaren arabera, guardia zibilek Endarlatsara eraman zuten Zabalza, ustezko zulo baten bila, eta ihes egin zuen, Bidasoa ibaira salto eginez. Ikerketa artxibatu egin zen, besteak beste, Zabalza hil zutela ezin frogatuta.

Orain, Non dago Mikel? dokumentalaren dokumentazio lanaren harira zabaldu den grabazioaren edukia jada aztertu zuten epaitegiek; 2004aren bukaeran, El Mundo-ko kazetariek audio artxiboa eskuratu zuten, eta epailearen esku utzi. Ikerketa berriak abiatu zituzten, baina azkenean ebatzi zuten audioak ez zuela nahikoa kalitaterik froga gisa kontuan hartua izateko.

Hori bera azaldu du Grande-Marlaskak Estebani; Gipuzkoako Auzitegiak auzia ikertu zuela, baina orain zabaldu den grabazioaren edukia ere, baina ez zutela nahikoa frogatzat jo. Gaiak auzibidean eginiko ibilbidea xehatu du ministroak bere hitzaldian.

«Uste duzu ez dagoela auzirik? Ez dut sinisten», erantzun dio Estebanek, eta gogorarazi zergatik artxibatu zen auzia: froga faltagatik. «Baina gobernuak egin dezake zerbait: baditu frogak», esan dio; hortaz, eskatu dio gaiari buruzko dokumentazioa desklasifikatzeko -egun sekretupean dago-, epaile batek aztertu eta, hala erabakiko balu, kasua berriro zabaltzeko.

Bestalde, gogorarazi dio fiskal nagusiak, Espainiako Gobernuak izendatutakoak, baduela eskumena auzibidean eragiteko eta auzia berriro zabal dadila eskatzeko. Era berean, oroitarazi dio Nafarroako Parlamentuak aho batez eskatu duela audioak «sakonki» ikertzeko.

Grande-Marlaskak, ordea, baztertu egin du dokumentu horiek gobernuak bere kabuz desklasifikatzea. Izan ere, argudiatu du horrek eragingo lukeela auziari buruzko balorazio juridikoak egitea auzitegien «paraleloan»; hori eginda, gobernuak magistratuei iradokiko liekeela kasua zabaldu behar dutela. Ate bat zabalik utzi du, halere: epaileren batek auzia berriro zabaltzea eta gobernuari dokumentu klasifikatuak eskatzea.

Adierazpen «onartezinak eta mingarriak»

Grande-Marlaskaren hitzak «onartezinak eta mingarriak» direla adierazi du, berriz, Mertxe Aizpurua EH Bilduko diputauak: «Barne ministroak bertsio ofiziala goraipatu du, bere garaian «ikerketa judizial ezin hobea eta konplexua» egin zela defendatuz eta alde batera utziz Zabalzaren heriotzagatik oraindik inork ez duela ordaindu».

Aizpuruaren arabera, Marlaskaren hitzek «beste behin» erakusten dute «estatuko botereek tortura isilpean eta inpunitate osoan mantendu» nahi dutela: «Guztiz onartezina da, are gehiago legearen betebeharraz horrenbeste hitz egiten diguten horiengandik etorrita. Ulertezina da Gobernuak iraganeko kasu itxitzat jotzea indar armatuetako kideen parte hartzea eta zigorgabetasuna ikertzea».


Summary: Urkulluk ohartarazi du laugarren olatu bat etor daitekeela herritarrek «erantzukizunez» jokatzen ez badute. «Ez daukagu erabateko ziurtasuna esateko kutsatzeen kurbak ez duela gora egingo», adierazi du sare sozialetan.

Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak pandemia hizpide hartu du berriro sare sozialetan argitaratu duen idazkian. Ohartarazi du egoera epidemiologikoa «larria» dela oraindik, eta ezinbestekoa dela herritarrek «zorrotz eta erantzukizunez» jokatzea. Etorkizuna «ziurgabea» dela uste du lehendakariak, eta zaila dela aurreikustea zein izango den kutsatzeen bilakaera datozen hilabeteetan, asteetan edo egunetan. «Ez daukagu erabateko ziurtasunik esateko kutsatzeen kurbak ez duela gora egingo». Olatu bat bestearen atzetik etorri dela gogoratu du Urkulluk, eta ohartarazi laugarren olatu bat eragoztea herritarren esku dagoela. Datozen asteak erabakigarriak izango dira laugarren olatua saihesteko, nabarmendu duenez: «Egungo testuingurua ziurgabetasun handikoa da, eta une honetan ziurra den bakarra pandemiaren aurkako borrokan zorroztasunez eta konpromisoz jardutea da, bai indibidualki eta bai kolektiboki».

Datozen asteetan kutsatzeek zer bilakaera izango duten ez dago argi, baina Urkulluk esan du hainbat faktorek ziurgabetasuna elikatzen dutela: besteak beste, birusaren aldaera berriek, AstraZeneca txertoaren inguruan sortutako zalantza zientifikoek, beheranzko joeraren etena erakusten duten aldagaiek, inguruko herrialdeetan transmisioak izan duen gorakadak eta gizartea neurriekin «lasaitu» izanak. Txertoek itxaropenerako atea ireki duten arren, kezkatzeko motiboak oraindik badirela uste du lehendakariak, eta horien artean nabarmendu du osasun sistemaren gaineko presioa handiagoa dela: «Olatu honetan tentsio handiagoa pairatzen ari da». Hori dela eta, beste olatu bat etorriko balitz osasun sistema «inoiz baino tentsionatuagoa» egongo litzatekeela ohartarazi du.

Horiek horrela, lehendakariak herritarrei eskatu die neurri murriztaileak zorrotz betetzeko, besteak beste, harreman sozialak ahalik eta gehien murriztuz, jendez betetako toki itxiak ekidinez, eta ezinbestekoak ez diren joan-etorriak saihestuz.


Ocalanen senideek ez dute haren berri

Summary: Ocalanen senideek ez dute haren berri. PKK-ko buruzagi historikoa kartzelan hil den zurrumurruak hedatu ziren igandean, sare sozialetan. Turkiak ukatu egin du, eta adierazi du bizirik dagoela.

Abdullah Ocalan kartzelan hil den zurrumurruak hedatu ziren joan den igandean, sare sozialetan. PKK Kurdistango Langileen Alderdiko buruzagi historikoaren senideek esan dute ez dutela haren berririk. «Iazko apirilaren 27tik ez dakigu nola dagoen», azaldu dio Ocalanen senide batek Rudaw Kurdistango hedabideari. Turkian dago preso Ocalan, 1999tik, Imrali uhartean, Bursa probintzian, eta hango fiskalarentzat «oinarririk gabekoak» dira zurrumurruak. «Bizirik dago, osasun onean». PKKko liderraren abokatuek garrantzia kendu diete zurrumurruei, baina Turkiak ezarritako baldintzen ondorioz harekin komunikatzeko dituzten zailtasunak kritikatu dituzte. Bien bitartean, Ocalanekin gertatzen ari dena salatzeko manifestazioa egin zuten atzo, Siriako kurduen Kobane hirian.

COVID-19aren izurria Turkiako kartzeletan ere hedatzen hasi zenean hitz egin ahal izan zuten Ocalenen senideek azken aldiz harekin. «Ondo dago», esan zion iazko apirilaren 27aren ondotik Mehmet anaiak Rudaw komunikabideari. Baina orduz geroztik ez dute haren berririk. Kurdistango HDP Herriaren Alderdi Demokratikoa koalizioaren parlamentari batek eskatu dio Osasun Ministerioari Ocalanen senideek aukera eduki dezatela hura bisitatzeko. «Baina ez dute erantzun ez baietz, ez ezetz». Atzo, parlamentari berak salatu zuen Recep Tayyip Erdogan buru duen gobernua ez dela ari ikertzen nork argitaratu zituen zurrumurruak. «Nahiko balu, gobernuak webgune horiek identifikatu ahal izango lituzke».

Turkiako Gobernuarentzat erakunde «terrorista bat» da PKK, eta haren burutzat dauka Ocalan. Kenyan atxilotu zuten 1999an, baina berehala deportatu zuten Turkiara. Bizi guztiko espetxe zigorra betetzen ari da, bakartuta.

Bursako fiskalak esan du ez dagoela hilda, baina Ocalanen senideak ez dira fio hark esandakoaz. «Ocalan nola dagoen jakingo da uzten baldin bazaie senideei eta abokatuei harekin elkartzen». Nabarmendu zion PKKren liderraren iloba batek Rudaw-ri. Abokatuek ia bi urte daramatzate harekin elkartu gabe. Gertatutakoaren harira kaleratutako ohar batean zehaztu dute 2019ko abuztuaren 7an batzartu zirela harekin azken aldiz —Mehmet anaia, berriz, iazko martxoaren 3an—. Ez dakite nork eragin dituen zurrumurruak, baina badakite zergatik hedatzen diren, noizean behin: «Tartean-tartean sortzen dira zurrumurru horiek. Hori gertatzen da bakartuta dagoelako Imralin, eta inondik ere ez zaigulako uzten informazioa jasotzen». PPK-koak izatea leporatzen zaien beste hiru pertsona ere kartzela berean daude.


Derioko Eaton enpresa itxi nahi dute

Summary: Derioko Eaton enpresa itxi nahi dute. 2016. urtean ere itxi nahi izan zuten, ehun langile zituela. Gaur egun 37 ditu.

Eaton Industriesek jakinarazi du Derioko lantegia itxi nahi duela, eta han lanean ari diren 37 langileak kaleratzeko erregulazio espediente bat aurkeztuko duela. Antolaketa eta ekoizpen arrazoiak argudiatu ditu itxiera justifikatzeko.

ELAk eman du AEBetako multinazional horren erabakiaren berri, sindikatu horretako kideak baitira Derioko fabrikako hiru ordezkariak. Atzo izan zuten bilera enpresako zuzendaritzarekin, eta biharko deitu dituzte langileak batzar batera, itxiera iragarpenari nola erantzun erabakitzeko. «Mobilizazioak proportzionalak izango dira, enplegua erregulatzeko espedienteak dakarren erasoa kontuan hartuta», iragarri du ELAk, eta gaineratu du ez dagoela inolako arrazoi objektiborik fabrika ixteko. Industria «benetan defendatzeko» dela egin die agintari politikoei, eta ohartarazi die ez duela onartuko haien «pasibotasuna».

Eatonek sistema elektrikoak egiten ditu, eta energiari lotutako zerbitzuak ere ematen ditu. Bere webgunean dioenaren arabera, gaur egun 92.000 langile ditu, eta 175 herrialdetan lan egiten du. Beachwood (Ohio, AEB) du egoitza nagusia, nahiz eta egoitza ofiziala Dublinen duen.

Ez da lehen aldia Eatonek Bizkaiko adarra ixteko iragarpena egiten duena. 2016. urtean ere egin zuen. Azkenean ez zuen itxi, baina lantaldea asko txikitu da orduz gero, ehundik gora langile baitzituen.


Summary: Eusko Jaurlaritza ITP Aeron parte hartzea aztertzen ari da Aernnovarekin. Pedro Azpiazuk aitortu du Jaurlaritza gaia aztertzen dela, eta «arrazoizko» iritzi dio operazioari. Arantxa Tapiak ITP Euskal Herrian errotzea nahi du, proiektu bat izan dadila usteko duena «Euskadi inbertitzeko eta produzitzeko tokia dela».

«Arrazoizkoa». Finkatuz funtseko diruekin Jaurlaritzak ITP Aero erosteko operazioan parte hartzea «arrazoizkoa eta ona» litzatekeela esan du gaur Pedro Azpiazu Eusko Jaurlaritzako Ekonomia eta Ogasun sailburuak, gaiari buruzko datuak falta zaizkiola zehazten zuen bitartean.

Enpresen errotzea bultzatzeko xedea duen Finkatuz funtsa Ekonomia sailaren esku dago, baina une honetan ekonomia sailburuak azaldu du Arantxa Tapia Garapen Ekonomikoko sailburua, ITP eta Aernnova gaia aztertzen ari direla. «Horren ondorioak esku artean dituenean, Jaurlaritzak izango du erabakia. Nik orain ezin dut esan ona edo txarra denik, ez dut nahikoa daturik jarrera bat zehazteko».

Hain zuzen, Arantxa Tapiak ere hizpide izan du gaia, beste konferentzia batean. Sailburuaren arabera, inportanteena ITPren jarduera Euskal Herrian herrian errotzea da. Eta Jaurlaritzak nahi du proiektu bat zeinak usteko duen «Euskadi inbertitzeko eta produzitzeko tokia dela».

«Euskadirentzat ITP puntako enpresa da, eta haren berrikuntza baliabideak oso garrantzitsuak dira, hornitzaile kate oso bat elikatzen duelako. ITPrentzat etorkizun onena nahi dugu. Eta Rolls Roycek ITP salmentan jarri duen honetan, haren errotzea bermatuko duen proiektua nahi dugu. Eta ez naiz ari soilik haren egoitza sozial eta fiskalaz; horiek ere inportanteak izan arren, nahi dugu bermatzea haren jarduera produktiboa eta hornitzaileentzako trakzio izaera ere».

Naval

Pedro Azpiazuk Naval ontziola hartzen zuten lurren etorkizunaz ere hitz egin du Forum Europan. «Jaurlaritzak jada adierazi du Navalen terrenoetan jarduera industrial inportantea egotea nahi lukeela. Ezkerraldea eta Sestao herria bera oso industrialak izan dira; jendeak hor badaki industria egiten, eta ahalmen hori erabili egin behar dela uste dut».

Ekonomia sailburuak azpimarratu du lehiaketaren irabazleek adierazpenak egin dituztela, «instalazioen zati batean jarduera industrialak egingo dela esanez». Azpiazuk esan du Eusko Jaurlaritza ari dela haiekin hitz egiten; «espero dezagun industria gehiagoko irtenbide bat topatzea, gogobeteko dituena bai irabazleak, bai langileak, eta bai Sestaoko herria».

Europako funtsak

Ekonomia sailburuak berriz ere gogor kritikatu du nola kudeatzen duen Espainiako Estatuak Berreskurapen eta Erresilientzia Mekanismoa, «besteak beste haien gobernantza eredua ez delako egokia lortu nahi diren helburuetarako».

Sanchezen Gobernuaren alde bakarreko jokaera ere gaitzetsi du Azpiazuk. «Espainiako Gobernuak ahalegina eskatzen digu, baina eskumenetako asko ditugun erkidegoei ez digute aukerarik eman elkarrekin ezer lantzeko». Azpiazuri ez zaio gustatu Espainiak 2021ekoa aurrekontuen bidez banatzea 24.000 milioi euro, Europatik laguntza zuzenetarako Espainiara bideratuko diren diruetatik (69.000 milioi euro azkenean). Zailtasunak dakartzala uste du: «Proiektu transformatzaile handiez ari bagara, urte batzuetarako proiektuez, eta soilik urte bakarrari dagokiona besterik ezagutzen ez badugu, zaila da taxuzko inbertsio plan egitea».

Jaurlaritzak uste du une garrantzitsua dela, «baliabideak jartzeko aldaketarako, transformaziorako proiektuetan. Guk bat egiten dugu Europaren ideiarekin, uste dugu baliabideak horrelako proiektuetan jarri behar direla, ez direla erabili behar erakundeen ohiko jarduera finantzatzeko». Era berean, Eusko Jaurlaritzak ez du ulertzen 24.000 milioi euroetatik soilik 1.708 milioi euro joatea Industria, Merkataritza eta Turismo Ministeriora, eta are gutxiago horietatik bakarrik 233 milioi izatea zehazki industriarentzat. Industriako proiektu estrategikoetarako 110 milioi esleituko dira, eta jasangarritasun turistikorako planerako, 660 milioi euro, hots, sei aldiz diru gehiago.

Ekarpenen Legea

Zorpetzeari buruz, Azpiazu sailburuak esan du oraindik ez dakiela beste zor jaulkipenik egingo duen ala ez: «Ikusi beharko dugu ekonomia nola doan». Hori bai, hemendik gutxira bonu jasangarrien 1.000 milioi euro jaulkiko dituztela iragarri du.

Ekarpenen Lege berriarentzako nahiko lukeen egutegia ere zehaztu du Ekonomia sailburuak. Lege proposamena uztailerako adostuta eduki nahiko luke gobernuak, Eusko Legebiltzarrean irailaren bukaerarako onartua izateko, urriaren erdian egiten den Euskal Finantzen Kontseilurako garaiz. Azpiazuk berretsi egin du duela aste batzuk esandakoa, lege berriaren zirriborroa «nahiko aurreratua» dagoela. «Badaude zenbait kontu adosteko, baina, nire ustez, Jaurlaritzak eta aldundiek nahiko erraz gainditzeko modukoak dira».


Summary: Hegoaldean 45 lagun hil dira COVID-19ak jota azken astean. Abuztutik birusarekin jende gutxien zendu den astea izan da aurrekoa. Aldiz, gorakada izan da Hego Euskal Herriko kutsatuen kurban: 502 kasu positibo atzeman dituzte asteartean.

Otsail hasieratik, koronabirusarekin hildakoen kurba etenik gabe ari da beheraka Hego Euskal Herrian. Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako datuen arabera, gaitzarekin eri ziren 45 pertsona zendu dira azken astean Hegoaldean, hau da, martxoaren 7tik 14ra bitartean. Abuztu bukaeratik erregistratu den daturik apalena da hori.

Kontrara, COVID-19aren kutsatzeari buruzko datuetan gero eta nabarmenagoa da joera aldaketa. Beheranzko joera agerikoa izan da azken hilabetean, baina, orain, birusa hanpatzen ari da berriz ere; are, horren arriskuaz ohartarazi dute Hegoaldeko osasun agintariek azken egunetan. Zehazki, Osakidetzak eta Osasunbideak 501 kasu positibo atzeman dituzte astearteko testetan; otsailaren 20tik aitzina egun bakarrean detektatutako kutsatuek ez dute inoiz gainditu 500 kasuen langa; orain arte. 11.105 test egin ziren birusa detektatzeko, eta horien %4,5ek eman dute positibo.

Lurraldeka, 205 kasu zenbatu dira Bizkaian, 118 Gipuzkoan, 100 Nafarroan, eta 69 Araban.


Ez da zalerik izango kopako finalean

Summary: Ez da zalerik izango kopako finalean. Carolina Darias Osasun ministroak nabarmendu du jende pilaketak ekidin behar direla. Espainiako Futbol Federazioak presazko bilerara deitu ditu bihar Athletic eta Reala. Eusko Jaurlaritzak adierazi du ez dela garai egokia jendea estadioetara joatera bultzatzeko.

Goizean ikusmina piztu da Athleticek eta Realak apirilaren 3an Sevillan (Espainia) jokatu behar duten Kopako finala zale eta guzti izateko aukera zela eta. Arratsaldean argitu da auzia ordea. Kopako finalean ez da publikorik izango. Hala aurreratu du Carolina Darias Espainiako Osasun ministroak Lurralde Arteko Batzordean. Dariasek nabarmendu duenez, ez dute nahi kopako finalean publikorik egotea. Bi arrazoi aipatu ditu Dariasek horretarako: jende pilaketak ekiditeko beharra eta finalean jendea egotea gobernuak zabaldu nahi duen mezuaren kontrakoa dela. Espainiako Gobernua birusaren transmisioa ekiditeko neurri zorrotzak mantentzearen aldekoa da, eta Kopako finalean publikoa egoteak mezu hori lausotuko luke gobernuaren arabera.

Espainiako Futbol Federazioak presazko bilerara deitu ditu biharko (16:00) bi klubetako ordezkariak, Madrilen. Finalaren inguruko antolaketaz hitz egiteko da, eta, goizean zabaldu denez,hor eztabaidatuko litzateke zaleak estadioan sartzeko aukera. Cartuja estadioan 60.000 ikusle kabitzen dira, eta edukieraren %20 edo %25 sartzea zen Espainiako Futbol Federazioaren asmoa: 12.000-15.000 zale lirateke denera. Bileran izango dira, bi klubetako ordezkariez gain, Luis Rubiales federazioko presidentea, Jose Maria Arrabal Andaluziako Juntako kirol idazkaria eta Espainiako Kirol Kontseilu Goreneko ordezkaria.

Orain arte, Kopan bertan, talde apalen estadio batzuetan zaleei utzi izan zaie sartzen, baina edukiera murriztuta, eta, betiere, leku bakoitzaren egoera kontuan hartuz.

Gauzak garbi utzi zituztenak hemengo agintariak izan ziren, berriki iragarri baitute ez direla finala ikustera joango. Bide horretatik jo du Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako eledunak ere: "Ez da garai egokia jendea estadioetara joatera bultzatzeko".


Summary: EBko pasaporte birikoa doan izango da, eta bidaiak bultzatzea izango du helburu. Txertatzea ez da ezinbestekoa izango bidaiatzeko, Europako Batzordeak esan duenez, eta bidaiariak PCR batekin ere frogatu ahalko du osasun egoera.

Gaur aurkeztu du Europako Batzordeak EBn bidaiatzea erraztu asmo duen osasun pasaporte edo agiria, Bruselan. Azaldu dutenez, agiria doakoa izango da, eta formatu digitalean edo paperean emango dute. Horretan, adieraziko da bidaiaria txertaturik ote dagoen, gaitza pasatu eta antigorputzak ote dituen, edo PCR bat egin duen eta negatibo eman ote duen.

Batzordeko buru Ursula Von der Leyenek esan duenez, agiriarekin «lagundu egin nahi diegu estatu kideei mugimendu askatasuna berriz ezartzen modu seguruan».

Zehaztu dutenez, agiriak ez ditu diskriminatuko txertorik hartu ez dituztenak, aski izango baita PCR edo antigeno test negatibo bat edukitzea bidaiatzeko.

Bakarrik Europako Botiken Agentziak onartutako txertoak hartuko dira kontuan. Dena den, estatuek aukera izango dute beste txerto batzuk onartzeko, Errusiako Sputnik eta Txinako Sinopharm, esaterako.

QR kode gisa emango da agiria. QR kode bat zuri-beltzezko irudi bat da, zeinak sarean dagoen informazio baterako sarbidea ematen duen, irakurgailu baten bidez. Telefonoan edo bestelako gailuetan eraman ahalko dute bidaiariek, edo, bestela, paperean inprimatuta, kontzertuetarako eta beste ekitaldietarako sarrerekin egin ohi den bezala.

Europako Batasuneko herrialdeetan mugitu ahalko dute bidaiariek, eta Norvegian, Suitzan eta Liechtensteinen. Batzordeak estatuei eskatu die agiria duten bidaiariei ez eskatzeko berrogeialdia egiteko edo beste PCR proba egiteko helmugara iristean.

«Agiri digitalarekin Europako ikuspegi baten alde egiten ari gara, ziurtatzeko Europako herritarrek eta haien senideek segurtasunez eta murrizketarik gabe bidaiatzerik izan dezaten uda honetan», esan du Justizia batzordekide Didier Reynderek.

Datu babesa bermatu nahi duela nabarmendu du batzordeak. Agiria iraungita geratuko da OMEk deklaratzen duenean pandemia amaitu egin dela.

Orain, estatuek oniritzia eman beharko diote proposamenari, eta, gero, Europako Legebiltzarrak.


Summary: Zaragozako atentatuan parte hartu izana ukatu du Josu Urrutikoetxeak. Ismael Moreno Auzitegi Nazionaleko epailearen aitzinean deklaratu du, gaur goizean, bideo konferentziaz

Auzitegi Nazionalean bere kontra irekiak dituzten aferetan deklaratzen ari da azken asteetan Josu Urrutikoetxea ETA zeneko kide historikoa. 'Herriko tabernen' eta Luis Herguetaren aferetan auzipetu dutela jakinarazi zion otsailaren 17an Santiago Pedraz epaileak, eta gaur, 1987an Zaragozako kuartelaren aurkako atentatuan parte hartzea leporatuta auzipetuko dutela jakinarazi dio Ismael Moreno epaileak. Joan den azaroaren 17an onartu zuen haren espainiaratzea Parisko Kasazio Auzitegiak auzi horri dagokionez.

Bi epaiketak Paristik izan ditu Urrutikoetxeak, bideokonferentziaz. Gaur ere, otsailean bezala, epailearen galderei erantzuteari uko egin dio, eta aitzinetik prestatutako testu bat irakurri du, frantsesez eta gazteleraz, 1987ko atentatu hartan parte hartu izana ukatzeko.

Josu Urrutikoetxea 1996-2000n Espainiako Estatuan badaezpadako kartzelaldian izan zutenean, haren aurkako hogeitaka sumario irekitzen saiatu ziren. Ez zuten aski froga aurkitu, eta, Frantziak 1990ean zigortu egin zuenez ETAko kidea izatea egotzita —hamar urteko kartzela— eta ezin zutenez gauza beragatik berriro epaitu, Gorenak aske utzi zuen, behin-behineko kartzelaldiaren gehienezko epea gain-gainean zutela. Lau urte horietan, besteak beste, ETAk 1987ko abenduaren 11n Zaragozan (Espainia) Guardia Zibilaren kuartelaren aurka egindako atentatua atera zioten. Urrutikoetxea 2000ko urtarrilaren 14an irten zen espetxetik. Baina Guardia Zibilak 2001eko ekainean haren aurkako txosten bat aurkeztu zuen Auzitegi Nazionalean, eta bidea egin zuen. Urrutikoetxea orduan legebiltzarkidea zenez, Gorenera pasatu zen gaia, eta 2002ko azaroaren 6an deklaratzera deitu zuen. Ez zen agertu, bere aurkako «sasi-epaiketa» egin nahi zutela deitoratuta, ezta bigarren aldian ere, handik astebetera. Joan den maiatzean hura Frantzian atxilotu ondoren, estradizio eskaera egin zuen Espainiako Gobernuak.

Guardia Zibilaren Informazio Zerbitzuak 125 orrialdeko eta 64 eranskineko dokumentu bat prestatu zuen 2001ean, eta tesia zen Urrutikoetxea, Zaragozako erasoaren garaian, ETAren zuzendaritzako kidea zela, Francisco Mujika Garmendiarekin eta Joseba Arregi Erostarberekin batera; talde politikoaren buru zela —baita nazioartekoarena ere—; 1987ko atentatu hura egiteko erabakiaren parte izan zela, eta bitartekoak jarri zirela haren bidez ere. «Zantzu kriminalak» ikusi, eta Gorenak deklaratzera deitu zuen 2002an. Guardia Zibilaren arabera, ETAk gobernua presionatu nahi zuen Aljerko negoziazioei begira, indar erakustaldia eginda. 11 lagun hil zituen Zaragozan —tartean, bost haur—, kuartelaren aurka bonba-auto bat lehertuta; 88 lagun ere zauritu zituen.


Summary: «Erabat agerian geratu dira gaur egungo markoak dituen mugak». Paul Bilbaok, Miren Segurolak, Garbiñe Ubedak eta Eneritz Zabaletak hartu dute parte Hamaika Gara egitasmoaren bigarren solasaldian, Ane Zuazubiskarrek gidatuta. Berria.eus-en ikus daiteke osorik.

Zer eragin dauka burujabetza gabeziak hizkuntzaren normalizazioan? Euskararen ikuspuntutik, zertarako behar dugu burujabetza? Zer ekarpen egin diezaioke euskalgintzak burujabetza prozesuari? Horren inguruan hausnartu dute Hizkuntza eta politika, normalizazioa helburu mahai inguruan. Eta gaia udal mailako, zuzenbideko eta kulturgintzako ikuspuntuetatik aztertu dute. «Gure hizkuntzarekin lotuta dauden erabaki asko, zoritxarrez, Madrilen edo Parisen hartzen dira. Gure komunitateak ez du askatasun osoa bere hizkuntza politikaren inguruan erabakitzeko», adierazi du, saio hasieran, Paul Bilbao Euskalgintzaren Kontseiluko idazkari nagusiak.

Euskal komunitatea estutzen duten hiru gerriko irudikatu ditu Bilbaok: Espainiako eta Frantziako estatuen botere legegilea, betearazlea eta judiziala. Eta horien bidez, euskal «komunitateak garatu nahiko lukeen hizkuntza politika erabakitzeko» askatasuna lausotzen dela azpimarratu. Egun, gaztelaniaren derrigorrezko ezagutza eta erabilera inposatzen dela esan du. Haren arabera, erabakitzeko eskubideaz aritzean, hizkuntzaren gaia erdigunean kokatu behar da. Bilbaoren hitzen inguruko hausnarketa egin du Eneritz Zabaleta zuzenbidean doktorea denak, eta adierazi hizkuntza komunikazio ekintza bat dela, baina zuzenbidearen besopean sartzen denean, «botere elementu bat» ere bihurtzen dela.

Burujabetza gabeziak hizkuntzaren normaliazioan dituen ondorioei heldu die, ondoren, hizlariek. Mirenen Segurola Uema Udalerri Euskaldunen Mankomunitateko koordinatzailearen esanetan, burujabetza ezak lurralde zatiketa ekarri du, eta besteak beste, horrek eragin du «egoera soziolinguistikoaren bilakaera erabat ezberdina izatea eremu horietan». Uemak berak ezin du gaur-gaurkoz «normalizazio prozesuan beharrezkoak diren» egitura nazionalik eratu, muga eta zatiketa administratibo horiengatik.

Mankomunitatea osatzen duten udalen asmoetako bat da euskararen normalizazioan eredu izatea, eta horretarako ezartzen dituzte hizkuntza irizpideak. Horiek, garai batean, ordenantzekin arautzen zirela aipatu du Segurolak, baina atzera egin behar izan zutela «bataila juridiko neketsu bat» bihurtu zelako. «Egunero zetozen ordenantza horien aurkako epaiak». Gaur egun, «erabilera planen bidez» arautzen dituzte, baina adierazi du «surfeatzen» aritzen direla irizpide horiek idazten, berehala kontrako epairik ez jasotzeko.

Sortzaileen ikuspuntutik hitz egin du Garbiñe Ubeda Euskal Idazleen Elkarteko lehendakariak. «Euskaraz sortzen duena berea ez den kultur sistema batean dago murgilduta, ezinbestean. Eta, toki askotan, bera da arrotza. Sortzen duena oso modu baldintzatuan erakutsiko da, eta toki jakin batzuetan bakarrik». Zabaletak estatuen menpeko izateak dituen ezaugarrien eta «kontraesanen» inguruan sakondu du. Ipar Euskal Herrian, frantsesa Frantziaren subiranotasunaren parte dela adierazi du, eta ordenamendu juridiko guztia pentsatuta dagoela frantsesaren «monopolioa» babesteko. Bestalde, Espainiaren «berdintasun juridikoa» kritikatu du. Haren ustez, ez du kontuan hartzen bi hizkuntzak, euskara eta gaztelania, ez daudela egoera berean. «Bata inposatua da, eta bestea jazarria».

Eta, bide horretan, zer ekarpen egingo luke burujabetzak? Argi du Segurolak: «Hasteko, maila nazionalean hizkuntza politika bateratu bat egiteko gaitasuna emango luke». Ubedaren ustez, burujabetzak hizkuntzen arteko harremana zein izango den erabakitzea ahalbidetuko luke, «berdintasuna ez delako existitzen». Egungo legediak ezartzen duen simetriaren aurka jo du: «Gezur handi bat da. Hizkuntza gutxiagotuen aurka sortutako gauza bat da». Arlo juridikoan, berriz, «gure buruari begira jartzeko aukera» ematen duela azpimarratu du Zabaletak, eta, beraz, hizkuntzaren aldetik nolako herria nahi den erabakitzeko ahalmena.

Alderantzizko ariketa eginda, Segurolak adierazi du euskalgintzak burujabetzari egin dion ekarpenik inportanteena izan dela gaur egungo markoaren «topeak erakustearena; mugak agerian uztearena». Hala erantsi du Ubedak, kulturgintzatik eutsita: «Euskaldun garen neurrian, euskarak eman digu burujabetzarako arrazoirik garrantzitsuena. Eta euskara kulturak bizitzen du. Kultur sorkuntzarik gabe euskarak nekez egingo luke aurrera». Gainera, Zabaletak esan du euskalgintzari dagokiola burujabetzaren eztabaida horretan proposamenak egitea, proiektu bat lantzea, fintzea eta beste: «Ekarpena egin behar du lan sozialetik, instituzionaletik, jakintzatik, esperientziatik...». Bide beretik doaz, beraz, burujabetza eta euskararen normalizazioa.

Ekainera bitarte egingo dituzte zikloaren gainerako eztabaidak, hurrenkera honetan:

Apirilak 14: Hezkuntza sistema propio eta burujabe baterantz.

Maiatzak 12: Galeusca. Hiru herri erabakitzeko bidean.

Maiatzak 26: Ongizate krisia. Salbuespen egoeraren aurrean, erantzun berri bila.

Ekainak 16: Nork erabakitzen du (eta nork ez)? Gobernantza eredu berri baterantz.

Ekainak 30: Espetxe politika: aro berria, oztopoak eta transferentziak.

«Herri eztabaida» sustatzeko beharra aipatu zuten zikloaren bultzatzaileek aurkezpenean. Han izan ziren Amalur Alvarez (Gure Esku), Mikel Olaiz (OlatuKoop), Ainhoa Olaso (Bilgune Feminista), Koldo Tellitu (Ikastolen Elkartea) eta Martxelo Otamendi (BERRIA). «Burujabetza modu transbertsal batean» landu nahi dutela adierazi zuen Alvarezek.


Summary: 61 urteko zigorra ezarri diote Marixol Iparragirreri. Espainiako Auzitegi Nazionalean epaitu dute euskal presoa, 1994ko eta 1995eko bi atentatu agindu izana leporatuta.

Espainiako Auzitegi Nazionalak 61 urteko kartzela zigorra ezarri dio Marisol Iparragirre ETA zeneko kide ohiari, bi ekintzatan parte hartzea egotzita: bata, 1995eko urtarrilean Bilbon NAren bulegoen sarrera zaintzen ari ziren polizien aurkako atentatua, agente bat hil eta beste bat larri zauritu zuena, eta bestea, 1994an Getxoko banketxe baten aurka egindakoa. Bi kasuetan, atentatuak agindu izana eta egileei armak helarazi izana leporatu diote. Azken hilabeteetan zigor gehiago ere jaso ditu Iparragarrek Espainiako epaitegietan. Joan den otsailean, euskal presoari jarritako 122 urteko espetxe zigorra berretsi zuen Espainiako Auzitegi Gorenak. Luciano Cortizo Espainiako armadako komandantearen hilketa agindu izana leporatu diote auzitegiek, eta hilketa horretarako lehergailuetarako materiala hornitzea ere bai. 1995ean hil zen Cortizo, Leonen (Espainia), bonba-auto baten ondorioz.

Urtarrilean, berriz, absolbitu egin zuten Oviedoko komisariaren aurkako atentatuagatik. Espainiako Auzitegi Nazionalak esan zuen ez dagoela nahikoa frogarik 1997ko atentatuarekin lotzeko.

ETAren amaieraren ahotsa

Marixol Iparragirrek jarri zion ahotsa, Josu Urrutikoetxearekin batera, duela jada bi urte baino gehiago ETAk bere burua desegiteko erabakia iragartzeko kaleratu zuen agiriari. Joan den uztailean, dozenaka euskal herritarrek agerraldia egin zuten Donostian, eta adierazi zuten «ezinbesteko ekarpena» egin diola Iparragirrek Euskal Herria «bake bidean» jartzeko prozesuari. Euskal presoa aske uzteko eskatu zuten.


Summary: Lehiakide baten «sinbologia arrazistaz» galdetu dio EH Bilduk EITBko zuzendariari. «Ultraeskuinari lotutako sinbologia eta mezuei» bestelako lelo politikoei ezarritako protokolo bera zergatik ez zaion aplikatu azaltzeko eskatu du Josu Estarrona legebiltzarkideak.

AEBetako Blue Lives Matter mugimenduarekin loturiko jertse batekin agertu zen Gontzal Viaga Rodriguez ertzain lehiakidea joan zen igandean ETB1eko Baserria saioan. Herenegun, berriz, Chris Kyle 160 eta 250 pertsona artean hil zituen frankotiratzailearen omenezko elastiko batekin azaldu zen Gaztea irratiko Gu saioan. Hautsak harrotu dituzte mezuok hedabide publikoetan agertu izanak, eta eztabaida EITBko Administrazio Kontseilura heldu da. Horren inguruko galderak egin dizkio EH Bilduk Andoni Aldekoa EITBko zuzendari nagusiari.

Galderak aurkeztu ditu gaur Josu Estarrona legebiltzarkideak. EITBren estilo liburuan erakunde publikoa gidatzen duten oinarrizko printzipioak gogoratzen ditu EH Bilduko kideak idazkian. Horietan adierazten da komunikabideak «arretaz eragotziko» duela «matxismoari, arrazakeriari, xenofobiari edo pornografiari zabalkunde ematea, terrorismoa goraipatzea, eta giza eskubideei erasotzea».

Legebiltzarkideak gogora ekarri du EITBko saio baterako elkarrizketa batean Altsasukoak Aske leloa zuen elastikoa kentzeko esan ziotela Juan Lekanda herritarrari, eta hark uko egin zionean grabaketa ez egitea erabaki zutela. Antzeko jokabide eduki zuten Aitzol Belasko herritarrarekin, Ertzaintzak hildako Iñigo Cabacasentzat justizia eskatzen zuen elastiko batengatik. Estarronak horren inguruko galdera egin zion EITBko zuzendari nagusiari, kargu horretan Maite Iturbe zegoenean, eta hark estilo liburua aipatu zuen erabakiak arrazoitzeko.

Orain, Aldekoa da zuzendari nagusia, eta hiru galdera egin dizkio Estarronak, «sinbologia arrazista eta supremazista inpunitate osoz» erakutsi izanaren inguruan.

Lehenengoan galdetu duenez, estilo liburuan jasotako protokoloak bestelako mezuekin funtzionatu baldin badu, «zergatik huts egin du oraingoan ez behin, bitan gutxienez, ultraeskuinari lotutako sinbologia eta mezuekin?». Bigarrenean, zuzendaritzak zer neurri hartuko dituen jakin nahi du.

Hirugarrenean, gogora ekarri ditu Aldekoak berriki eginiko adierazpen batzuk: Horietan esan zuen EITBk ez duela «polarizazioa sortzen duten Altsasu-ren moduko saioak egiten jarraituko». Altsasu telesailean, Nafarroako herri horretako hainbat gazteri zerbitzuz kanpo zeuden Guardia Zibileko bi kiderekin taberna batean gauez izandako liskar baten harira irekitako auzia eta kartzela zigorra kontatzen da, eta, besteak beste, Harkaitz Canok idatzi zuen gidoia. Arrakasta handia eduki zuen telesailak Kataluniako telebistan. «Ultraeskuinaren irudi-sinbologia hauek bezalakoek gizartean polarizazioa eragiten dute zuzendari nagusiaren ustez?», galdetu dio Estarronak Aldekoari.

Administrazio Kontseiluko hurrengo bilkura martxoaren 30ean da, eta orduan jasoko ditu erantzunak.


Summary: Hiru ume dituen familia bat kalean geratzeko arriskuan dagoela salatu dute. Aldaketarik ezean, apirilaren 1ean egingo dute etxegabetzea, Bilboko Santutxu auzoan

Bilboko AZET Alde Zaharreko Etxebizitza Taldeak salatu du familia bat kalean gelditzeko arriskuan dagoela Bilboko Santutxu auzoan, etxeko jabeek auzitara jo dutelako eta familia kanporatzeko eskatu dutelako. Etxegabetzeak badu data: apirilaren 1ean egingo dute, lehenago egoera konpontzen ez bada.

Senar-emazteek eta zazpi urteko, sei urteko eta sei hilabeteko seme-alabek osatzen dute familia. Azaldu dutenez, denbora luzea eman dute etxebizitza duin baten bila, «bizigarritasun baldintzak betetzen ez dituzten etxeetan», eta «onddo eta hezetasun artean» bizitzen. Orain Basarraten (Santutxu. Bilbo) bizi dira, eta, esan dutenez, etxebizitza alokatu zutenean «hainbat irregulartasun» gertatu ziren, etxejabeen aldetik zein etxe agentziaren aldetik. Alokairu kontratua sinatu eta gutxira jakin zuten etxea bahitzeko prozesua abiarazita zegoela.

AZETeko kidek salatu dutenez, horren aurrean erakundeek emandako irtenbide bakarra izan da ostatu bateko gela bat eskaintzea familiari. «Guk ez dugu lo egiteko leku bat behar: guk bizitzeko leku bat behar dugu», esan du Leonorrek, kaleratua izateko arriskuan dagoen emakumeak.

«Gero eta gehiago gara miseriara kondenatzen gaituzten etxejabeen gehiegikerien sistematizazioarekin nazkatuta gaudenak", esan dute AZETeko kideek, eta beren aldarrikapenak azaldu dituzte: kaleratze agindua «berehala» gelditzea, eta erakundeek «bizitzeko alternatiba duin bat eskaintzea, ostatuko gela bat ezin baita etxebizitzatzat hartu».

Taldeak iragarri du martxoaren 26an mobilizazioa egingo dutela Santutxun, kaleratzea galarazteko.


150 urte Parisko Komunatik

Summary: 150 urte Parisko Komunatik. Bihar beteko dira 150 urte Parisko Komuna hasi zenetik. Ezkerreko lehen gobernu iraultzaile eta sozialista izan zen. Komunaren parte izan zirenek errepresio gogorra pairatu zuten.

150 urte beteko dira bihar Parisko eta Frantziako gizartea altxatu eta 72 egunez gobernu alternatibo bat sortu zutenetik: Parisko Komuna. 1871. urteko martxoaren 18tik maiatzaren 28ra arte iraun zuen komunak, eta historian izan zen lehen gobernu iraultzaile eta sozialista erradikala izan zen. Berehala setiatu zuten, eta komuna oso gogor zapalduta egon zen. 60 egunez gobernatu zuen, eta denbora horretan zenbait lege iraultzaile aldarrikatu zituen.

Gerra ondorengo egoera latza zen Parisen eta Frantzian, orokorrean. Napoleon III.a enperadoreak 1870eko irailean izan zuen porrotaren ostean, Frantziako Bigarren Inperioaren gainbehera etorri zen, eta Prusiarekin gerran zegoen Frantziako Hirugarren Errepublika eratu zen. Prusiak hilabeteko setioa egin zion Parisi. Paris langile klasearen gune garrantzitsua zen orduan, eta hiriaren defentsa Frantziako Guardia Nazionalaren esku zegoen, Frantziako armadaren esku egon beharrean. 1871n, Adolphe Thiers Frantziako gobernu nazionalaren buru berriak armistizioa sinatu zuen Prusiarekin, eta armada armagabetu, baina ez Guardia Nazionala.

Hainbat herritar ospakizunetan.

Frantziako Gobernua tropak bidaltzen saiatu zen, Parisko Guardia Nazionalaren kanoia berreskuratzeko, herriaren eskuetan eror ez zedin. Soldaduek uko egin zioten jendetzari tiro egiteari, eta armak ofizialei apuntatu zizkieten. Martxoaren 18an hasi zen; Parisko Komuna sortu zen.

Guardia Nazionala barrikada batean, 1871ko martxoaren 18an.

Parisko Guardia Nazionalak deitutako hauteskunde libreetan, jacobinoen eta errepublikanoen gehiengo batek eta gutxiengo sozialista batek osatutako kontseilu bat aukeratu zuten herritarrek. Kontseiluak Parisen autonomia aldarrikatu zuen, eta Frantzia komunen konfederazio gisa birsortu nahi zuen. Martxoaren 28an eratu zen ofizialki komuna.

Lehen neurriak

Komunak, indarrean iraun zuen 60 egunetan, hainbat lege progresista onartu zituen: errentak jaistea, Parisko ehunka okindegitan gaueko lana abolitzea, gillotina abolitzea, zerbitzuan hildako Guardia Nazionaleko kideen alargunentzako eta seme-alabentzako pentsioak sortzea, abandonatutako lantegien autogestioa, haurtzaindegien sorrera, estatuaren laikotasuna, elizek bizilagunen batzarrak hartzeko eta gizarte lanekin bat egiteko duten betebeharra, ordaindu gabeko alokairuen igorpena eta zorren interesen abolizioa. Neurri horietako askok gerrak eragindako pobrezia orokorra arintzeko beharrari erantzuten zioten.

Adolphe Tiersen gobernuak, ordea, hasiera-hasieratik ez zuen begi onez ikusi komuna sortzea, eta apirilaren 2an komunaren aurkako setioa abiatu zuen. Hiria gupidagabe bonbardatu zuten, eta errepresioa izugarria izan zen. Komunaren iraupena bihurtu zen helburu bakarra. Nazioartetik asmo oneko mezuak iritsi ziren komunara, baina Thiersek eta Versaillesko haren ministroek informazioa zabaltzea eragotzi zuten. Paristik kanporako mugimenduak bertan behera geratu ziren.

Maiatzaren 21ean, Parisko harresien ate bat apurtu zuten, eta Versaillesko tropak hiria birkonkistatzen hasi ziren. Globalki planeatutako defentsa bat egin ordez, auzo bakoitza bere iraupenaren alde borrokatu zen, eta, horrela, pixkanaka-pixkanaka, auzo guztiak garaitu zituzten.

1830eko eta 1848ko iraultzek ohartaraziak zituzten agintariak. 1871n Parisko Komunaren iraultza piztu zenean, hiriaren trazadura ez zen 1830eko eta 1848ko iraultzetako berbera. 1830ean eta 1848an auzo proletarioetan eraikitako barrikadak menderaezin bihurtu zituzten kale estuak jada ez ziren existitzen. Bulebar handi, eder eta zabalez ordeztuak izan ziren. Hain zabalak zirenez, ia ezinezkoa zen barrikadekin blokeatzea, eta errazagoa izan zen armadarentzat auzoak garaitzea.

Barrikada bat Rue Voltairen, Aste Odoltsuan armadak bereganatu ustean.

Erresistentziarik gogorrena ekialdeko langileen auzoetan izan zen: zortzi eguneko borroka gogorra egon zen han. Azkenean, maiatzaren 28an, Belleville eta Ménilmontanteko azken erresistentzia puntuak erori ziren.

Tuilerietako jauregia, sutearen ondotik.

Martxoaren 23an, armadari aurre egiteko gaitasunik ez zutela ikusita, gobernuaren sinbolo ziren eraikinak erretzen hasi ziren komunako kideak. Tuilerietako jauregia, ordura arte errege etxearen sinbolo zena, erre egin zuten komunako kideek, eta baita Napoleon III.arekin estuki lotutako hainbat familiaren eraikinak ere. Bertze hainbat gaztelu eta karrika ere erre zituzten, eta martxoaren 24an Parisko udaletxeari su eman zioten.

Errepresioa

Gobernuak komunako kideen kontrako errepresioa abiatu zuen. Komunari laguntzea krimen izendatu zuten, eta milaka lagun akusatu zituzten. Horietako anitz fusilatu egin zituzten; bertze anitz, berriz, Versaillesera eraman zituzten, epaituak izateko. Versaillesko karrikak kartzela inprobisatu bihurtu ziren. Kartzela horietara eramandako anitz fusilatu egin zituzten; bertze anitz bortxazko lanak egitera zigortu zituzten, eta bertzeak erbestera bidali zituzten, Pazifikoko uharte bakartuetara. Hainbat kalkuluren arabera, Aste Odoltsuan 50.000 pertsona inguru hil zituzten Parisen. Paris salbuespen egoeran egon zen bortz urtez.

Parisko Komunan parte hartzeagatik fusilatu zituztenetako batzuk. EGILEA / AGENTZIA

Komunaren eragin kultural eta filosofikoak

Hainbatetan aztertu izan da Parisko Komuna, bai izan zenagatik eta bai izan zitekeenagatik ere. Ezkerreko hainbat mugimenduk demokrazia parte hartzailean oinarritutako gizarte liberal baten oinarri gisa ikusi izan dute komuna. Marxek, Engelsek eta Bakuninek, eta ondotik baita Leninek eta Trotskyk ere, bertako esperientziatik lezio teorikoak atera zituzten, batez ere estatu hitzari eta haren dimentsio politiko eta sozialari buruz. Marxek, erraterako larritzat jo zuen Komunak «momentu baliotsuak galtzea» hauteskunde demokratikoak antolatzen, Versaillesen aurka erasora jo beharrean.

Parisko Komunan hildakoen omenezko plaka bat. EGILEA / AGENTZIA

Egungo historialari gehienek, baita eskuinekoek ere, Komunaren hainbat erreformaren balioa onartu dute, eta hura zapaltzeko era basatia gaitzetsi dute.


Summary: EH Bilduk Urkulluri eskatu dio bitarteko guztiak jartzeko pandemiari aurre egiteko. Alderdiekin legealdiko bigarren bilera sorta amaitu du Jaurlaritzako lehendakariak. Gaur, EH Bilduko Maddalen Iriarterekin eta Elkarrekin Podemos-IUko Miren Gorrotxategirekin batzartu da

Pandemia eta haren ondorioak izan dituzte hizpide alderdietako eledunek Iñigo Urkullu Jaurlaritzako lehendakariarekin izandako bileretan. Maddalen Iriarte izan da azkena, eta hark eskatu dio Urkulluri gobernantza eredua aldatzeko, elkarrizketa politikoari garrantzi handiagoa emanez. Eusko Legebiltzarrean, EAJk eta PSE-EEk egitasmoak aurrera ateratzeko gehiego osoa dute, baina, Iritarteren arabera, hori ezin du bihurtu «autokritika saihesteko erreminta bat».

Urkullurekin izandako agerraldiaren ostean, Iriartek komunikabideei jakinarazi die zer mezu eman dion EH Bilduk Jaurlaritzako lehendakariari. Iriarteren arabera, bat egiten dute Urkullurekin egoeraren gaineko kezkan, kutsatze kopuruek berriro gorantz egin baitute. EH Bilduk helarazi dio «funtsezkoa» dela txertaketaren erritmoa bizkortzea eta ahalik eta txerto gehien jartzea.

Halaber, EH Bildu kezkatuta azaldu da pandemiaren ondorio sozioekonomikoekin, hala lan munduan nola oro har ekonomian egoera duela urtebete baino «okerragoa» baita. Maddalen iriarteren arabera, Jaurlaritzak «bitarteko guztiak» jarri behar lituzke betikoek krisiaren ondorioak pairatu ez ditzaten. Iriartek salatu du oraingoz Gasteizko gobernuak ez duela erantzun erronka handiaren neurrian. Gogora ekarri duenez, Jaurlaritzak berak emandako datuen arabera, pandemiari aurre egiteko 510 milioi euroko aurrekontua zegoen, eta 62 milioi euro erabili gabe geratu dira. Iriarteren arabera, datu hori «onartezina da».

Horregatik galdegin dio gobernantza eredua aldatzea. Iriarteren arabera, EH Bilduk eta EAJk bat egiten dute zenbait proiektu estrategikotan, baina horren gaineko adostasunak lortzeko eredu aldaketa bat behar dela uste du. Aurreko bilera duela lau hilabete izan zela eta geroztik legebiltzarreko bigarren alderdi nagusiarekin ez dela bildu aipatu dio. Iriarteren arabera, ezinbestekoa da gobernuak oposizioko alderdiekin komunikazioa etengabe zabalik izatea, eta sistematikoki haien proposamen guztiak atzera botatzea. «Ezinezkoa da geuk egiten ditugun proposamen guztiak txarrak izatea».

Elkargune eske

Antzeko mezua helarazi dio Elkarrekin Podemos-IUko Miren Gorrotxategik Urkulluri. Iriartek adierazi bezala, lankidetzarako eremu asko egon daitezke, haren ustez. «Lehendakariak esan dit gobernuko sailburuekin hitz egingo duela elkargune horiek ahalbidetzeko beharrari buruz». Dena den, kritiko azaldu da: aurreko bilera sortan, haren koalizioak 19 proposameneko dokumentu bat aurkeztu zion Urkulluri; lau hilabete geroago, gai horietako zenbat jorratu diren gogorarazi dio Urkulluri, baina ondorioztatu du euren proposamen bakar bat ere ez dela kontuan hartu.

Era berean, legebiltzarrean orainzazpi lege daude tramite bidean, eta Gorrotxategik nabarmendu du gehienetan ez direla aintzat hartuak izan. Haren esanetan, koalizioak eztabaidatu, negoziatu eta akordioetara heltzeko borondatea du, eta oposizio arduratsua egin nahi du, baina horretarako hitz egiteko mahai batean bildu behar direla azpimarratu du.

Asteartean, Carlos Iturgaizekin bildu zen Iñigo Urkullu. PP+Ciudadanos koalizioko eledunak aurpegiratu zion pandemiari aurre egiteko kudeaketan noraezean dabilela. Arazoei aurre egiteko orduan blokeatuta antzematen zaiola ere aipatu zuen. Estatuko gainerako erkidegoekin alderatuta, jarritako txerto kopuruan azkeneko postuetan dagoela adierazi zuen, eta Gotzone Sagardui Osasun sailburua «susmopean» dagoela deritzo, Basurtu eta Santa Marina ospitaleetan izandako txertaketa irregularren ondorioz.

Vox eskuin muturreko alderdiarekin ere biltzekoa zen Urkullu, baina Amaia Martinez legebitzarkideak uko egin zion biltzeari bere alderdiaren aurkako «beto antidemokratikoa altxatzen ez duen bitartean».

Jaurlaritzaren balorazioa

Bilerak amaituta, Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako eledunak gobernuaren iritzia plazaratu du. Zupiriaren irudiko, bilkurek agerian utzi dute Urkulluk alderdiengana gerturatu eta akordioak lortzeko borondatea duela. «Gobernuak entzuten jarraituko du, eta oposizioko taldeei erantzungo die. Lankidetza eraikitzailerako ateak zabalik jarraituko du». Zupiriak gaineratu du, parlamentuan EAJk eta PSE-EEk gehiengo osoa izan arren, topaguneak bilatzeko asmoa dutela, pandemiaren egoera zaila delako.

EH Bildurekin eta Elkarrekin-Podemos-IUrekin izandako bileren inguruan, Zupiriak nabarmendu du haiek eskatutako dokumentazio guztia helarazteko prestasuna azaldu dutela Jaurlaritzako sailek. Era berean, bilerei begira, beste hainbat agiri jarri ditu mahai gainean pil-pilean diren gaien inguruko xehetasunak izateko: hala nola urtebeteko pandemiari buruzko hausnarketa; txertaketa plana; lehentasunak suspertze ekonomikoaren, enpleguaren eta elkarrizketa sozialaren eremuan; Europako Batasuneko funtsak…

PPrekin izandako bilkurari dagokionez, eskuineko koalizioaren ekarpena izan da 2021eko aurrekontuaren lege proiektuari osoko zuzenketa beharrean zatikako zuzenketa aurkeztea. Voxi dagokionez, Zupiriaren esanetan, bere burua baztertu baizik ez du egin Martinezek.


Summary: Bidasoa igerian pasatu duen migrante bat lagundu dute Hendaian. Arrantzale batzuek lagundu zuten lehorreratzen, joan den larunbatean. Hautetsiei dei egin diete. «Drama bat gertatuko da»

Hendaiako (Lapurdi) arrantzale batzuek Bidasoa ibaia zeharkatzen ari zen migrante bat lagundu zuten joan den larunbatean. Tom Robin Duboisek kontatu du, Ipar Euskal Herriko hautetsiei idatzi dien gutun ireki batean: «Mugan diren kontrol iraunkor eta sendotuen ondorioz, Irundik datozen migrante anitzek Bidasoa ibaia igerian zeharkatzeko arriskua hartzen dute Frantziara iristeko. Egoera honek drama bat ekarriko du», abisatu ditu.

Martxoaren 13an, larunbatean, goizeko 8:30 eta 9:00 artean arrantzan ari ziren, ohi bezala, Dubois-Robin eta haren lagunak. Halako batean, migrante bat ikusi zuten, igerian, zailtasunetan. Lehorreratzen lagundu zuten. Migrantea hoztua zegoela kontatu du; «bizi hobe baten bila, itotzeko arriskua hartu du». Jantziak idortu zizkioten, eta jaten eman zioten ondoan duten petanka klubean. Gerora, bere baitarik joan zen migrantea; ez dakite nora. «Ez genekien norengana jo. Badakigu Poliziarekin zaila dela», kontatu du Dubois Robinek.

«Zoritxarreko» gertakari bat dela dio, baina ez da harritua. «Bada denbora bat ikusten ditugula. Bidasoa berez ez da oso arriskutsua, baina korronteak badira, eta anitzek ez dakite igerian», azaldu du. «Dramatikoa da».

Hedabideen bidez, gutun ireki bat helarazi nahi izan die Ipar Euskal Herriko hautetsiei, gertatua kontatu eta neurriak har ditzaten. «Alde humanoa azpimarratu nahi dut. Gure betebeharra da arriskuan dagoen edonori laguntzea. Norbaitek zerbait egin dezala».


Summary: Nafarroako Gobernuak iragan hurbileko indarkeriaren unitate didaktikoak eramango ditu ikasgeletara. Espainiako Barne eta Hezkuntza Ministerioak landu ditu unitate horiek, eta horien berri emateko jardunaldi berezia antolatu du Nafarroako Gobernuak, Iruñean

Espainiako Gobernuak landutako «memoriaren eta terrorismoaren prebentziorako» unitate didaktikoak ikasgeletara eraman nahi ditu Nafarroako Gobernuak. Horren inguruko xehetasunak azaldu eta memoriaren auzia aztertzeko jardunaldiak egin ditu gobernuak gaur Iruñean. «Unitate horiek modua emango dute terrorismoaren krudeltasunaren berri izateko, eta ekarpena egingo dute benetako kontakizuna eratzeko orduan», nabarmendu du Carlos Gimeno Hezkuntza kontseilariak. Haren esanetan, ikasleek «ETAren indarkeria terrorista ezagutu ahalko dute, baina baita eskuin zein ezker muturreko taldeen terrorismoa eta nazioarteko jihadismoa ere».

Berez legeak agintzen dio Nafarroako Gobernuari iragan hurbilari buruzko hezkuntza programak lantzea; zehazki, 2010eko Terrorismoaren Biktimen legeak, 2013ko 1936ko gerrako biktimen legeak eta 2019ko motibazio politikoko biktimen legeak: «Legeak agintzen digu, baina gure borondate politikoa ere bada», azaldu du Martin Zabalza Nafarroako Gobernuko Bake eta Bizikidetza arloko zuzendariak.

Hala, datorren ikasturtean, Memoria duten Eskolak programa landu nahi du gobernuak. Egitasmo zabala da, eta, haren bidez, memoria historikoaren auzia eta oro har giza eskubideen urraketak aztertu nahi dituzte ikasgeletan. Bertan txertatuko dute Espainiako Barne Ministerioak eta Hezkuntza Ministerioak jorratutako programa ere. Zazpi unitate horiek hezkuntza maila desberdinetara egokituta daude: besteak beste, geografia, balio etikoak, filosofia eta historia klaseetan eman daitezke. Unitate bakoitzak lau ordu inguruko saioak jasotzen ditu, baina lehen hezkuntzakoa bi ordu ingurukoa da.

Unitateen gaiak

Montserrat Torija Espainiako Barne Ministerioko Terrorismoaren Biktimen Arretarako zuzendari nagusiak eman du unitateen xehetasunen berri. Lehen unitatea Terrorismoa Espainian deitzen da, eta Torijaren arabera, biktimekin ikasgeletan topaketak egiteko testuingurua azaltzeko baliatu izan da aurretik. Nafarroaren kasuan, hain zuzen ere, 2018-2019ko ikasturtean Eskutik izeneko programa pilotua landu zen biktimak eskoletara eramateko, eta ikasturte honetan egitasmo pedagogiko hori zabaldu egin da; adibidez, gaur Gurutze plazako institutuan Iñigo Pascual ETAren biktima izan da bere istorioa kontatzen. Bigarren unitateak izen bera du, baina Batxilergoan lantzen da. Hirugarren unitatea Lehen Hezkuntzan jorratuko dute, giza eskubideen inguruko gogoetak eta testigantzak plazaratuz bi orduan.

Laugarren unitatea DBHko laugarren mailan jorratuko litzateke, biktimen eta indarkeriaren ondorioen inguruan. Bosgarren unitateak «nazioarteko terrorismoa» jorratuko du, Batxilergoan. Seigarren unitatean, erradikalizazio prozesuaren esanahiaz hitz egingo zaie ikasleei, eta, azkenik, horri aurre egiteko argudioak landuko dira zazpigarren unitatean. Gai horiek guztiak Batxilergoan emango dituzte ikasleek.

Torijak azaldu duenez, uztailean jarri zuten material hori guztia erkidegoetako gobernuen eskuetan. Gaineratu duenez, unitate bakoitzak ordu kopuru jakin bat du antolatua, baina ikastetxeek «malgutasunez» aplika ditzakete, euren beharretara egokituta.

Aurkezpenean, kezka azaldu dute gazteek iragan hurbileko indarkeriari buruz ustez duten ezagutza eskasaz. Zehazki, Gimenok aurreraratu du Hezkuntza Departamentuak inkesta baten enkargua eman diola Luis Campos Gizarte Errealitatearen Behatokiko zuzendariari gazteen artean galdetu dezan gaiaz: «Jakin nahi dugu zer dakiten gazteek terrorismoaz eta indarkeriaz. Unitate horien helburua haiek izango dira».

Florencio Dominguez Terrorismoaren Biktimen Memoriaren Zentroa fundazioko zuzendariaren arabera, hainbat datu eta inkestaren arabera, nerabeek eta unibertsitatean dabiltzan gazteek ezagutza eskasa dute ETAri buruz. Haren ustez, «zorionez» hori ona da pertsonalki, gaiak ez dielako eragin, baina sozialki ez da onargarria: «Sozialki ez da desiragarria. Ez da posible belaunaldi batek ez jakitea terrorismoaren ondorio larrien inguruan».

Arrazoien artean, aipatu du etorkizunean berriro ez errepikatzeko bermeak bilatzerakoan garrantzitsua dela indarkeriaren erabileraren ikuspegi erromantikoaren tentaziotik aldentzea gazteak. Haren ikuspegitik, jihadisten kasuan erradikalizazio prozesuak aztertu egiten dira, baina ez da gauza bera gertatzen Euskal Herrian: «Ez badago ez formakuntzarik eta ez informaziorik terrorismoaren inguruan, ez badago ezagutzarik giza eskubideen urraketez eta eragindako sufrimenduaz, ez bada jakiten horrek guztiak zer ondorio politiko dituen, arriskua dago gazteak bertsio erromatikoarekin geratzeko eta tentazioa izateko indarkeria erabiltzeko berriz», azaldu du.


Summary: Tubacexek 95 langile botako ditu, eta beste 22k diruz lagunduta utziko dute enpresa. Langileek gurutzeak jarri dituzte enpresaren egoitzaren aurrean, enpresa utzi beharko dutenak gogorarazteko.

Aiaraldetik Bizkaira bidaia laburra egin dute gaur Tubacexeko langileek, enpresak iragarritako kaleratzeak gerarazteko beste saio batean, azkena zuzendaritzak lana erregulatzeko espedientea aurkeztu aurretik. Ez zuten lortu zuzendaritzaren jarrera aldaraztea, nahiz eta azken txostenak pixka bat apaldu dituen enpresak aurretik iragarritako 150 kaleratzeak: 129 lagun gutxiagoko lan taldea izango baitu azkenean. 95 lagun kalera botako ditu, beste 22k diruz lagunduta utziko dute enpresa, eta hamabik erretiro aurreratua hartuko dute. Guztira, 600 langile ditu taldeak Amurrioko eta Laudioko fabriketan.

Enpresak argudiatu duenez, egoera ekonomikoak behartutako erregulazioa izan da aurkeztutakoa. Alde batetik, bere hodien erosle nagusiak, petrolio eta gas enpresak, «krisi luzean» daude prezio txikien eta energia garbien bultzadaren ondorioz; bestetik, pandemiak inbertsioak gehiago geratu ditu. Hodigileak 25 milioi euroren galerak aurkeztu zituen iaz, eta ziurtatu zuen batez ere Laudioko eta Amurrioko lantegietan pilatu dituela, azalpen gehiago eman gabe.

Salmentak txikitu zaizkionez, lan taldea %20 txikitzeko asmoa azaldu zuen taldeak uztailean, 500 langile inguru mundu osoan. Horietatik 150 Arabako plantetakoak ziren, hamar milioi euroren kostuak aurreztu nahi zituelako planta horietan. Tubacexek azpimarratu du munduko beste plantetan «elkarrizketa sozialaren tresnen bitartez» egin ahal izan duela berregituraketa , baina Euskal Herriko fabrikak salbuespena izan direla, «irtenbide ez traumatikoak» proposatu zituen arren lehen proposamenean. «Zoritxarrez, ez da posible izan akordio bat lortzea erregulazio txostenaren kontsultek iraun duten denboran». Aiaraldeko bi lantegietako sindikatuek hasieratik argi utzi zuten ez zutela kaleratzerik onartuko, eta greba mugagabera deitu zituzten langileak aukera hori mahai gainean zegoen bitartean. Atzo 36. eguna bete zuen greba horrek.

Goizean, ehunka langile bildu dira enpresak Derion duen egoitza nagusiaren aurrean, kaleratzeak salatzeko. 150 gurutze jarri zituzten, kaleratzeak irudikatzeko.


Summary: Ion Arretxe: «Zaila da estatuak Zabalzaren kasua aitortzea». Hil aurretik Arretxeri eginiko elkarrizketa bat argitaratu du Ahotsa.info atariak.

Ion Arretxe Mikel Zabalzarekin batera atxilotu zuten 1985eko azaroan, eta hura ere Intxaurrondo kuartelean torturatu zuten. Handik 30 urtera argitaratu zuen Intxaurrondo: la sombra del nogal liburua (Intxaurrondo: intxaurrondoaren itzala; El Garaje Ediciones, 2015), Euskal Herriko tortura zentrorik handienaren itzala argitara ateratzeko.

Errenterian (Gipuzkoa) jaio zen, 1964an, eta ibilbide oparoa izan zuen sormenaren munduan: zinemako arte zuzendari gisa jardun zuen, baita idazle, marrazkilari eta aktore ere. 2017an hil zen, baina elkarrizketa egin zioten Non dago Mikel? dokumentalerako. Orain, Ahotsa.info atariak argitaratu du haren elkarrizketaren pasartea, Galdutako objektuak websailean.

Besteak beste, Arretxek dio bere espektatibak beteko lituzkeela «aitortzeak Mikel Zabalza eurek hil zutela, eskutik joan zitzaielako. Torturatu zutela hil arte». Baina uste zuen zaila zela hori: «Niretzat zaila da estatuak Mikel Zabalzaren kasua aitortzea, desegingo lukeelako trantsizio santua eta zuzenbide estatua. Nire ustez, estatutik ez da aitortuko Mikelena». Atzo bertan, auziko agiriak desklasifikatzea baztertu zuen Fernando Grande-Marlaska Espainiako Barne ministroak.

Elkarrizketan, Arretxek gogoeta egiten du atxiloketaz: «Jendeak uste du Poliziak ikertzen duela eta, gero, atxiloketak egiten dituela. Poliziak aurrena ikertu egiten du, eta susmagarriak dituenean, atxilotu egiten ditu. Baina Lege Antiterroristak zera egiten zuen: aurrena atxilotu, eta ikerketa atxiloaldian egiten zen. Hori ez da ulertzen, ez da zinematografikoa».

Zabalzak Arretxeren beraren bizitzan izandako lekuaz ere mintzo da: «Mikel Zabalzaren presentzia etengabea izan da nire bizitzan, itzal bat. Pentsatu dut zorte handiko pertsona bat izan naizela bizitzan, ez nintzelako hil Mikel Zabalza hil zenean. Ni egunero gogoratu naiz Mikel Zabalzarekin, baina sekula ez dut harekin amestu».

«Memoria duintzea»

Zabalzaren auziaz mintzatu da Idoia Mendia Eusko Jaurlaritzako lehendakariorde eta PSE-EEko idazkari nagusia ere. Nabarmendu du Zabalzaren sendia «bere memoria duintzeko» eskatzen ari dela, «gertatu zena argitzeko. Biktimek eta familiek egia eskatzen dute».


Summary: Eutanasiaren Legea onartu du Espainiako Kongresuak. Senatuan eginiko zuzenketak onartu ditu Kongresuak, besteak beste EAJ, EH Bildu, PSOE eta Unidas Podemosen babesarekin.

Espainiako Kongresuak onartu egin ditu Senatuak Eutanasiaren Legeari eginiko zuzenketak, eta, beraz, behin betiko onarpena eman dio testuari. Hiru hilabete barru argitaratuko da Espainiako Aldizkari Ofizialean, eta, behin indarrean jarrita, osasun sistemaren barruan erabili ahal izango den zerbitzu bat izango da eutanasia. Testuaren arabera, eutanasia eskatu ahal izango dute «gaixotasun larri eta sendaezina» edo «pairamen larri, kroniko eta ezintasun eragile bat» dutenek, horrek haien autonomian eragiten badu, eta «sufrimendu fisiko edo psikiko iraunkor eta jasanezin bat» eragiten badie. Helburua da eutanasia eskatu eta gauzatu arteko prozesua 40 bat egunen buruan bideratzea, eragozpenik ez bada.

Abenduaren 18an eman zioten lehen onespena Kongresuan, eta Senatuaren galga ere gehiengo nabarmenarekin gainditu zuen legegaiak. Kongresuko bigarren bozketan, aldeko 202 boto izan ditu egitasmoak, 141 kontra eta bi abstentzio. PP, Vox, Foro Asturias eta UPN izan dira aurka azaldu diren talde bakarrak. Bozketa amaitzean, eta alde bozkatu duen gehiengoa txaloka zegoela, Voxekoek euren gailuetako pantailak erakutsi dituzte, mezu batekin: «Indargabetuko dugu». PPkoak, berriz, eserita eta txalorik egin gabe geratu dira.

Eskubidearen aldekoen eta aurkakoen arteko eztabaida eragin du onarpenak. Maria Luisa Carcedo PSOEko diputatua izan da legearen sustatzailea, eta hark eutanasiaren despenalizazioaren alde egin zuen Maribel Tellaetxeren semearen hitzak eraman ditu parlamentura: «Antza, gaixotasun degeneratibo bat edukitzea delitu bat da». Carcedoren hitzetan, gaur kongresuaren gehiengoak «lekukoa» hartu die eutanasia zigorgabetzeko eskatu izan duten sendiei: «Askatasuna da, letra larriz, lege honek dimentsio berri bat ematen diolako pazientearen autonomiari».

Legea babestu dutenen artean daude EAJ eta EH Bildu. Joseba Agirretxeak (EAJ) besarkada bat bidali die eutanasia legea «oso berandu» iritsi zaienei: «Gaur amaitzen dugu prozesu luze eta konplexu bat». Nabarmendu du «eskubide bat» lortu dela, eta ez «obligazio bat. Emaitza legezko eta seguru bat eman zaio egoera estu bati». Agirretxeak azaldu du ordezkari politikoek «legegintzatik enpatizatu» behar dutela: «Gure kode etiko eta moralek izan behar dute gu gidatzeko, baina kontuan hartuta beste batzuek beste kode etiko eta moral batzuk dituztela. Ez dago sufrimendurik gehitu beharrik. Espero dut inork beharrik ez izatea legeak emango duen aukera hau baliatzeko. Baina behar badu, egon dadila bermatuta ate hori». Gainera, zaintza aringarriekiko dikotomia faltsutzat jo du: «Hemen uste al du inork zaintza aringarriak ez direla beharrezkoa? Baina zuek (ezezko botoa eman dutenek) uste duzue aringarriak egoera guztietara iristen direla? Horretarako dago lege hau. Ez dago ezer okerragorik, bizi ezin denean, ezin hiltzea baino».

Iñaki Ruiz de Pinedok (EH Bildu), berriz, gogorarazi du hogei urte direla Eutanasiaren Legea aurrera ateratzeko saioak egiten, eta eutanasia eskatu zuten familiak oroitu ditu: «Sufrimendu hori pribatuan eraman dute, baina publiko egin duten testigantzei esker izan da posible kontzientziazioa, gaurko egunera ekarri gaituena». Ruiz de Pinedok argudiatu duenez, «ondo bizitzea da kontua, ondo bizitzea gure bizitzen azken momentuak. Hori da duintasuna». Orain, erronka da legea garatzea: «Hemen ez da ezer bukatzen, hasten baizik».

Rosa Maria Medelek (Unidas Podemos) eskuinaren aurka egin du: «Hain zarete intoleranteak, besteei inposatu nahi diezuela nola hil behar duten. Zuen iritzia jarri nahi duzue guztion eskubidearen gainetik». Eskubideari «ongietorria» eman dio, eta nabarmendu du helburua dela autonomia pertsonala sustatzea: «Horregatik ukatzen du eskuinak: pixka bat libreago egiten gaituelako».

Eskuina, gogor

Legearen aurka hitz egin du, ordea, Carlos Garcia Adanerok (Navarra Suma); zaintza aringarrien beharrean jarri du arreta: «Baliabideak jarri behar dira, baina askoz errazagoa da bestea; pertsona abandonatzea». «Askoz errazagoa da pertsona paretik kentzea; alegia, hiltzea», erantsi duenez: «Arazoa borondatea bada eta bakoitzak eskubidea badauka bere bizitzaz erabakitzeko, ez dakit zergatik mugatzen duten. Esan dezatela 18 urtetik aurrera bakoitzak egin dezala nahi duena bere bizitzarekin, baina ez diezaiola deitu sendagileari, bere kabuz egin dezala».

Gogorrago mintzatu da Lourdes Mendez (Vox); «baztertzearen kultura ezartzeko plana» gauzatu izana egotzi die legea onartu dutenei: «Heriotza lehenetsi duzue zaintzaren aurretik». Mendezen ustez, «agur esan zaio bizitzaren, giza eskubideen aldeko hogei mendeko kulturari. Zibilizazio baten porrota da». Erantsi du araua «ilegitimoa» dela, «etikaren eta konstituzioaren aurkako eraso bat».

Antzera jardun du Jose Ignacio Echanizek (PP) ere; legea «egin behar ez denaren paradigmatzat» jo du: «Azkar batean, pandemia betean, 65.000 erretiratu hilda eta eskakizun sozial objektiborik gabe». Echanizek esan du legeak «baztertu eta estigmatizatu» egingo duela, eta gaineratu Portugalgo Auzitegi Konstituzionalak atzera bota duela «lege ez hain erasokor bat». «Turismo eutanasikoa» sustatzea ere egotzi die aldekoei. Zaintza aringarriez hitz egin du Echanizek ere, eta «ondorio larriez» ohartarazi du: «Konfiantzarik eza sustatuko duzue; gurasoen eta seme-alaben artean, pazienteen eta sendagileen artean».


Summary: Urkullu: «Neurri murriztaileak nahikoa dira zorroztasunez betetzen badira». Neurriak gehiago zorroztearen aurka azaldu da Eusko Jaurlaritzako lehendakaria, betiere zorrotz betetzen badira.

Pandemiaren bilakaera positiboa helburu, orain arte ezarritako neurri murriztaileak «nahikoa» direla adierazi du Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak. Neurriak zorroztearen aurka agertu da Urkullu, betiere orain indarrean daudenak «zorroztasunez» betetzen badira. Atzo egindako adierazpenen atzetik heldu dira gaurkoak ere: kezka azaldu zuen lehendakariak, kutsatzeen bilakaeran geldialdia somatu dutelako, eta orduan ere «zorrotz eta erantzukizunez» jokatzeko deia egin zuen.

«Martxoaren 5ean hartu genituen neurriak nahikoa dira, denok zorroztasunez jokatzen badugu. Bizitzak salbatzea eta norbere osasuna zaintzea da helburua», adierazi du Urkulluk Eusko Legebiltzarreko sarreran. Gehitu du etengabe ari direla aztertzen Araba, Bizkai eta Gipuzkoako egoera epidemiologikoa: hain zuzen ere, gaur bilduko da Labi aholku batzordeko batzorde teknikoa.

Urkulluren adierazpenok atzo Jonan Fernandez Labi aholku batzordeko koordinatzaileak egindakoen aurkako bidea izan dute. Izan ere, Fernandezek «kezka» azaldu zuen egoeragatik, eta gehitu zuen ez dutela baztertzen neurriak gogortzea egoerak okerrera egingo balu.


Summary: Ruth Goñi Nafarroako senataria talde mistora pasatu da Espainiako Senatuan. Ciudadanos taldetik atera da, baina ez du senatari akta utzi. Javier Esparzak eta Carlos Perez Nievasek senatari izateari uzteko eskatu diote.

Ciudadanos alderdia krisian dela, Ruth Goñik alderdia utzi du, eta Espainiako Senatuan talde mistora pasatu da. Senatari izateari ez dio utziko, ordea. Hala iragarri du Twitterren: «Eskerrik asko Ciudadanosi urteotan aukera emateagatik proiektu politiko interesgarri bat defenditzeko. Ciudadanosek ideologia aldatu du. Alderdia utziko dut. Orain arte bezala Senatuan jarraituko dut, bozkatu ninduten nafarren ideiak berdin-berdin defenditzen».

Senatuan, zerrenda irekiak dira, eta herritarrek aukera dute nahi dituzten hautagaiak aukeratzeko, talde desberdinekoak izan arren. Dena den, Ruth Goñi Navarra Sumaren hautagaitzaren barruan aurkeztu zen. Koalizioaren hitzarmenaren barruan, behin aukeratuak izanda, aukeratutako senatari eta diputatuak alderdi bakoitzaren eserlekuetara joan ziren: UPNkoak talde mistora Kongresuan, eta Ciudadanosekoak eta PPkoak euren taldekoekin.

Ruth Goñiren hautuaren ostean, Javier Esparzak galdegin dio senatari akta utz dezan. «Norbait Navarra Suma taldearen barruan aukeratua bada, bere alderdi Ciudadanosen bitartez, logikaz akta utzi beharko luke». Esparzak gaineratu du begi txarrez ikusten duela «eserleku truke hori».

Carlos Perez Nievas Ciudadanoseko Nafarroako koordinatzaile eta Navarra Sumako parlamentaria ez du ezustean harrapatu albisteak. Haren iritziz, Goñiren irteera Fran Herviasek zuzendutako operazioaren testuinguruan dator, eta barrutik alderdia «garbitzeko» balioko du. «Ez da inongo galera», azpimarratu du.

Dena den, Perez Nievasek ohartarazi du behin eta berriz eskatu diola Goñiri senatari akta utz dezan. «Berak esaten du herritarrek aukeratu dutela, baina ergeltzat edo adingabetzat hartzen gaitu uste badu Ruth Goñi deitzen zelako aukeratu zutela herritarrek. Aukeratu dute Ciudadanosen zegoelako eta alderdiak Navarra Sumaren zerrendan sartu zuelako». Bere irudiko, Ciudadanosen politikarekin ados ez badago, akta utzi beharko luke. «Bere izen ona zikintzen ari da, eta geratzen zitzaion duintasun apurra bidean utzi du». Perez Nievasen arabera, jarrera desleiala izan du Goñik, eta argi zekiten talde mistora pasako zirenen artean egongo zela.

Goñiren azalpena

Albistearen protagonistak, gerora, bere erabakiaren inguruko azalpenak eman dizkie komunikabideei, Madrilen. Akta zergatik ez duen utzi galdetuta, Goñik argudiatu du ez dela politikatik bizi, bere ondarearen informazioa publikoa dela. «Akta utzi edo ez sakon aztertu dut, baina ez nuke nahi nire eserlekua erabiltzea Sanchez indartua atera dadin. Ez ginen hauteskundeetan aurkeztu ideia horrekin, Irailetik alderdia uztea buruan zuela aipatu du. «Ciudadanosen balio liberalak lurperatuak izan dira. Alderdiak itunak egin ditu Sanchezekin, eta ez nago ados horrekin, Sanchezek Bildurekin egin baitu ituna Nafarroako Gobernuan zein aurrekontuetan».


Summary: Otsailera arte, %6,6 txikitu da diputazioen zerga bilketa. Aurreikuspenak beteko badira, aurten %2,1 gehiago jaso beharko dute ogasunek.

Urtea gaizki hasi dute ogasunek, iaz baino diru gutxiago biltzen ari baitira. Arabakoak, Bizkaikoak eta Gipuzkoakoak 2.564 milioi euro jaso dituzte urteko lehen bi hilabeteetan, iazko urtarrilean eta otsailean baino 182 milioi gutxiago (-%6,6).

Hiru ogasunek bildu dute diru gutxiago, baina jaitsiera nabarmenagoa izan da Araban (-%14), Bizkaian (-%6,8) eta Gipuzkoan (-%2,8) baino.

Edonola ere, kontuan hartu behar da 2020 hasieran hazten ari zela ekonomia, eta jarduera murriztu zuten neurriak ez zirela martxora arte indarrean jarri. Gainera, aldundiek ohartarazi dute urtearen hasierako hilabeteak oso gorabeheratsuak izan ohi direla, eta uda arte itxaron behar dela urtearen bilakaeraren argazki egokiagoa egiteko, orduan ixten baitira kanpainarik garrantzitsuenak.

Iaz bezala, errenta zergak eusten dio ongien, %1,4 baizik ez baita txikitu haren bilketa. Sozietate zergak amiltzen jarraitzen du (-%15,4), eta behetik jarraitzen dute kontsumoaren gaineko zergek: -%12,1 BEZak, eta -%9,6 fabrikazio zerga bereziek.

Iragarpen zailak

Pedro Azpiazu Ekonomia sailburuak berak onartu zuen atzo zaila zela jakitea zer gertatuko den aurten zerga bilketarekin, txertatze kanpainaren arrakastaren menpe dagoelako ekonomiaren suspertzea.

Iazko urriko Finantzen Euskal Kontseiluan egin zuten azken kalkulua, baina pandemiak kalkulu guztiak zaildu dituela argi geratu zen handik gutxira. Izan ere, bilera horretan iragarri zuten 2020an ogasunek 13.412 milioi jasoko zituztela, baina kalkulu okerra izan zen: azkenean, 13.950 milioi jaso zituzten, errenta zergak uste baino hobeto eutsi ziolako.

Desbideraketa handi horrek zaildu egiten du 2021erako jarritako helburuaren fidagarritasunean sinistea. Izan ere, 2021ean bilketa %6,25 handituko zela kalkulatu zuten urrian, 14.250 milioi euroraino. Kontua da ezen azkenean, 2020an jasotakoarekin alderatuta, 300 milioi euro gehiago baizik ez direla, %2,1 gehiago.