Jan-edana baino gehiago

Summary: Jan-edana baino gehiago. Herri txikietan ezinbestekoak dira tabernak, hartu-emanen sustatzaile ere badirelako. Gehienetan, bakarra egoten da, eta, sarri, udalarena izaten da. Badakite zerbitzu publiko bat direna, eta saiatzen dira herriko bestelako gabeziak ere asetzen. Bizirauteko laguntza eskatzen dute.

Trapagarango Larreineta auzoko taberna bakarra Irene izenekoa izan da azken urteetan. Lehenago bazeuden gehiago, baina itxi zituzten. Joan den Aste Santua pasatutakoan, ateak zarratu zituen, ugazabak erretiroa hartu duelako. Auzokoentzat galera handia izan da. Herrigunera ordubete luze dute oinez, 10-15 minutu autoz, eta ordu erdian behin funikularra dute. Mende erdi bat inguruz izan ditu azken tabernak ateak zabalik han. Eta ostalaritza negozio bat baino gehiago izan da. Bizilagunentzako topagune, sukaldean zerbait falta zutenerako larrialdietarako denda, eta, garai batean, baita ile apaindegia ere. Beraz, taberna zarratzean asko galdu dute. Auzo elkarteak konponbide bat eskatu dio Trapagarango Udalari.

Fikan ondo baino hobeto dakite zer den taberna barik geratzea. Gamiz-Fika udalerria osatzen duten herri bietako bat da. 1928an egin zuten bat ordura arte udalerri izandakoek. Bien artean kilometro bi daude. Ia 1.400 biztanle ditu, osotara, eta horietatik hirurehun bat bizi dira Fikako herrigunean. Udalak Errementari izeneko etxea atondu du, Fikako herritarren topaleku izateko eta jarduera soziokulturalak egiteko leku bat izateko. Martxo hasieran inauguratu zuten, eta hil bereko azken egunetik taberna ere badu. Publikoa da, beraz, eta Lander Mellak hartu du hura kudeatzeko ardura, lehiaketa publiko bidez. «Denbora tarte honetan, ikusi dugu taberna bat baino zerbait gehiago dela: herritarrak elkartzeko leku bat da», azpimarratu du Mellak.

Fikarra da hura, eta gogoan du garai batean zenbait taberna izan zituztela herrian. Apurka-apurka zarratuz joan ziren denak. Ordutik Gamizera, Mungiara edo inguruko beste herriren batera joan behar izan dute zerbait hartzera joan gura izan dutenean. Horregatik, harrera ona egin diete herrian. «Lehengoan komentatu zidan herriko batek ez zekiela Fikan hainbeste ume bizi zenik. Orain, umeak plazan egoten dira arratsaldean, eta gurasoak, tabernan». Fikako plaza bakarrean dago Errementari, eta terraza ederra du kanpoko aldean. Fikak Gamizekin partekatzen du medikua; Fikan martitzenetan eta eguenetan egoten da. Mellaren esanetan, igarri dute bi goiz horietan besteetan baino bezero gehiago izaten dituztela. Azken batean, plaza inguruak bizitza berreskuratu du.

Apiril bukaeran, Mungialdeko dantza taldeen topaketa egin zuten Gamizko frontoian, eta Fikako taberna lepo bete zitzaien bazkaltzeko orduan. Mellak uste du oraindik «nobedadea» direla. Egunotan, Asentsio jaiak ospatzen ari dira, eta aurreikuspen onak egin ditu. Halere, tentuz egin du balantzea: «Urtebete barru esango dizut zelan doakigun, eta horrelako negozio bat errentagarria den Fika bezalako herri batean». Azaldu duenez, gastu finkoak antzekoak dira taberna Fikan, Mungian, Gernika-Lumon edo Bilbon eduki. Ostera, bezero gutxiago daude herri txikietan, eta horrek eragina izan dezake diru sarreretan.

Ubideko Herriko Taberna kudeatzen du Miguel de Tenak eta argi du horrelako negozio bat errentagarri izateko «lan asko» egin behar dela. Herrian 164 biztanle baino ez daude erroldatuta. Herriko taberna publikoa da. Duela lau urte lortu zuen negozioaren kudeaketa. Haienaz gain, batzokia dago Ubiden, 140 metro eskasera. De Tenak-eta barikuetan, zapatuetan, domeketan eta astelehenetan baino ez dute zabaltzen, baina lau egun horietan, hamasei orduz. «Gogor lan eginda, ez zara aberastuko, baina, behintzat, bizitzeko beste irabazi dezakezu». Goizetan armosuak ematen dituzte, eta gero bazkariak, meriendak eta afariak. «Herriko familia batek otordu bereziren bat egin gura duenean etxetik kanpo, gurera etortzen dira. Umeen urtebetetze meriendak ere antolatzen ditugu. Hiletak daudenean, familiakoei eta herrikoei eskaintzen zaien mokadukoa hemen prestatzen diegu. ‘Hain egunetan hogei bat lagun etorriko gara’, esaten digute, eta guk prest izaten ditugu kroketak, urdaiazpikoa, gazta…».

Laguntzak eta formakuntza

De Tenak egunkarian irakurri du Soriako (Espainia) alderdi batek —Soria Existek, landa inguruak hustearen aurkako neurriak eskatzen dituen hautagaitza independenteak— berrehun biztanletik beherako herrietako tabernentzako laguntzak eskatu dituela Espainiako Kongresuan. Bizkaian ere politikariek halako zerbait bultzatu beharko luketela uste du De Tenak. «Ez dugu batere laguntza ekonomikorik jasotzen, baina ohiko tabernek eskaintzen ez dituzten zerbitzuak eskaintzen dizkiogu herriari, haiek baino egoera zailagoan». Esaterako, mezulari eta banatzaile askok haienean uzten dituzte herritarrek erositako paketeak. Alboko herriko farmaziakoekin ere elkarlanean aritzen dira: Ubideko pazienteei banatu behar dizkieten botikak tabernan uzten dituzte, tabernakoek ordaintzen dituzte, eta gero pazienteak tabernan jasotzen du eta ordaintzen dizkio tabernariari.

Dena den, diruaz gain, bestelako laguntzak ere behar dituztela azpimarratu du De Tenak. Berbarako, berak publizitateari eta sare sozialei buruzko prestakuntza gura luke jaso. «Tabernako makinetan eta altzarietan inbertitzeko laguntza ondo legoke, baina baita gure negozioa ezagutzera emateko tresnak ere. Jende gutxi gara Ubiden, eta ondo legoke kanpoko jendea ere erakartzea asteburuetan». Adibide bat ipini du: Gorbeialde landa garapeneko elkarteak turismo jasangarriaren inguruko prestakuntza eskaintzen die ostalariei, mendizaleei zer aholku eman jakiteko. Horrelakoak behar dituztela iruditzen zaio.

Gizaburuagako tabernako Rosa Carolina Godoyk ohartarazi du taberna mota hauek zarratuz gero ez dutela soilik tabernariek galtzen, herritarrek ere galtzen dutelako: «Taberna barik geratuko lirateke, eta egoera horretan, hilda legoke herria». Godoyk esan duenez, Gizaburuagako Udalak eta, bereziki, alkateak badute horren kontzientzia: «Santa Katalina eguneko herri bazkaria gurean egiten dute. Bultzada handia da guretzat; bestela, zaila da hil bukaerara iristea. Alkateak industrialdeko enpresa batean egiten du lan, eta, adibidez, hango norbaiten urtebetetzea bada, pintxoak eskatzen dizkigute, edo bisitaren bat badute, hona ekartzen dute bazkaltzera. Badaki hemen kontsumitzen ez badute, guk zarratu egin beharko dugula».

Esaterako, Lemoizko Urizar auzoko taberna publikoa eta bakarra zarratuta dago aspalditik. Udalerriak 1.300 biztanle pasatxo ditu, baina gehien-gehienak Armintza auzoan bizi dira, nahiz eta udaletxea, eskola eta hilerria Urizarren egon. Armintzan zenbait taberna daude, baina udalak ez du lortu Urizarkoarentzako kudeatzailea topatzea, iaz lehiaketa publiko bi egin zituen arren.

Egokitzeko beharra

Ia berrehun biztanle ditu Gizaburuagak. Godoyren esanetan, astegunetan industrialdeko beharginak izaten dira bezero nagusiak. Herrikoak gutxi izaten dira; «zazpi edo zortzi, eguneroko bezeroak». Agian, lanetik etxera bidean kafea hartzen dutenak. Herrikoentzat asteburuetan izaten da topagunea: bariku eta zapatu gauetan, kuadrillak joaten zaizkie afaltzera, eta, domeka eguerdietan, mezatara joan direnak.

Sasoiak asko baldintzatzen ditu. «Neguan, 18:00etan zarratzen dugu, 19:00etatik aurrera herria hilik egoten da eta. Egun batzuetan 120 edo 150 euro baino ez ditugu egiten. Pertsona bat sukaldean eta beste bat barran, nahikoa. Udan, ostera, hiru egoten gara sukaldean eta hiru barran», dio Godoyk. Izan ere, bidegorri bat dago, eta Lea ibarreko jende asko ibiltzen da han paseatzen; Lekeitioko eta Aulestiko jendea, besteak beste. «Hau leku atsegina da umeekin egoteko, terrazan egoteko. Eguraldi onarekin jende asko etortzen da bazkaltzera». Herriko frontoia berritzen dabil udala; Godoyk espero du bukatzean jende gehiago joango zaiela.

Diru sarrerak handitzeko eta herriari beste zerbitzu bat emateko, Godoyk dendatxoa du bere tabernan: esnea, azukrea, arrautzak, ogia eta halakoak saltzen ditu. Gertueneko denda Lekeition daukate, zazpi kilometrora. “Batzuek aprobetxatzen dute, baina ez guztiek. Behin autoa hartuta, batzuek nahiago dute Lekeitioraino joan, han eskaintza handiagoa dutelako”.

Fikan, Mellaren familiak baserriko ogia egiten izan du lehendik. Orain, tabernan ere ipini dute salgai. Horrez gainera, arrautzak, gazta eta bestelako jaki batzuk saltzen dituzte. «Herritarrei zerbitzu bat ematea da gure helburua; bestela, Mungiaraino joan behar dute erostera. Taberna publikoen helburua herriari zerbitzua ematea da, batez ere».


Summary: Langile bat larri zauritu da Barakaldon, bosgarren solairutik behera erorita. Lan bertikalak egiten zebilen langilea, eta erori egin zen; ez dute argitu zergatik.

ELA sindikatuak gaur jakinarazi duenaren arabera, langile bat larri zauritu zen atzo Barakaldon, bosgarren solairutik behera erorita. Antza denez, eraikin baten barruan lan bertikalak egiten ari zen, eta erori egin zen; oraindik ez da argitu zergatik gertatu zen. 12:30ean jazo zen ezbeharra.

Istripuaren lekura anbulantzia medikalizatu bat joan zen, eta ospitalera eraman zuten. ELAk adierazi du lanean dabilela langilea autonomoa den edo azpikontratatutako enpresa batean jarduten duen argitzeko.

Atzo Burlatako (Nafarroa) enpresa batean lan egiten zuen langile bat hil zen, joan den ostiralean izandako istripuaren ondoriozko zauriengatik. Atzo eta gaur, ELAk adierazi du ezinbestekoa dela lan ikuskaritza indartzea, lan babeserako araudia betetzen dela bermatzeko; izan ere, sindikatuaren ustez, lan ikuskaritzaren falta dago halako lan istripuen atzean.


Lehen gerra argazkilaria

Summary: Lehen gerra argazkilaria. Mende bat bete da Eustaquio Berriotxoa Marokora joan zenetik, Rifeko gerrara. Argazkiak atera zituen han, eta Urretxun ikusgai egon da erakusketa. Udalak beste herriren batera hedatu nahi du orain.

Euskal herritar asko hil ziren Rifeko gerran, Marokon, 1911. eta 1927. urteen artean, baina oso jende gutxik du haren berri. Duela urte batzuk Eustaquio Berriotxoa urretxuarrak (1899-1987) gerra hartan ateratako argazki batzuk aurkitu zituzten, eta ondorioztatu zuten baliagarriak zirela gertakari hura ezagutarazteko. Adituek uste dute Berriotxoa izan zela Euskal Herriko lehen gerra argazkilaria. Urretxun egon berri da ikusgai hari buruzko erakusketa, eta udalak beste herriren batera zabaldu nahi du orain —udalarenak dira argazkiak—. Berriotxoa 1923an joan zen Rifeko gerrara, eta mendeurrena baliatu nahi dute hari buruzko informazioa zabaltzeko.

Guda hura 1911n hasi bazen ere, 1919an sortu zen liskarrik handiena, Espainiaren Rifeko protektoratuan. Independentzia nahi zuten Rifen, eta Espainiako armadari aurre egin zioten, Abd-el Krim el Hattabik gidatuta. Sekulako triskantzak izan ziren. Euskal herritar askok parte hartu zuten gerra hartan, derrigortuta. Asko han hilobiratuta daude, eta gero eta zailagoa da non dauden jakitea. Apenas dagoen garai hartako irudirik, argazkigintza oraindik ez baitzen jendartera zabaldu. Argazki gehienak espainiar militarrek ateratakoak dira, baina, 2016an, Berriotxoak ateratako 138 argazki aurkitu zituzten. Urretxuko Udalak, irudi horien balioa ikusita, ikertzeko apustua egin zuen.

Rifeko biztanleak

Argazki baliotsu horiek atera zituen urretxuarrak Eustaquio Berriotxoa Elgarresta zuen izena. 1899an jaio zen, eta 1923an bidali zuten Rifera, soldadu. Han egindako irudien negatiboak azaldu ziren haren argazki bilduman.

Ezustekoa izan zen material hura agertzea. Izan ere, Berriotxoak oso modu zehatzean jaso zuen soldaduen eguneroko bizitza, eta Rifeko biztanleen argazkiak ere atera zituen. Gainera, datatuta daude irudiak. Ez da ohikoa negatiboak egoera onean egotea: glizerinaz eginda daude, eta material hori oso ezegonkorra bilakatzen da denbora pasatu ahala.

Andoni Lubaki urretxuarra da Urretxuko Udalak sustatutako ikerketaren arduraduna. Berriotxoaren anaia baten birbiloba da Lubaki, eta hark aurkitu zituen argazkiak. Negatiboak ere hark garbitu zituen, degradazio prozesua eteteko. Ondoren, Jose Carlos Urrutia teknikoak digitalizatu egin zituen, Donostiako Photogune laborategian. Zazpi hilabete iraun zuen prozesuak.

Adituen ustez, Berriotxoarena da Rifeko gerrari buruzko artxibo pertsonal bakarra. Espainiako Gobernuko Defentsa Ministerioak militarren argazki ugari ditu bere artxiboan, gobernuak berak kontratatuko argazkilariek hainbat urtez eginak, baina gaur-gaurkoz ez da ezaguna soldadu arrunt batek beretzat egindako beste argazki sortarik.

Hainbat sari jaso zituen

Berriotxoak gogotik lan egin zuen Rifen, baina baita handik itzuli zenean ere. Izan ere, 1958an Espainiako Ingeniaritza Saria irabazi zuen, Valentzian (Herrialde Katalanak) egindako lanari esker. Hain zuzen ere, Valentziak Berriotxoari zor dio egun duen itxura: egungo Valentzia Turia ibaiaren desbideratzearen ondorioa da, eta urretxuarrak planifikatu zuen desbideratze hori.

Ilusioz gainezka dago Lubaki, eta ez da harritzekoa, hura ere gatazka argazkilaria baita lanbidez. «Familiako lehen gatazka argazkilaria nintzela uste nuen, baina ni baino lehenago beste bat aritu zela jakin dut gerora! Bokazioa zuen Berriotxoak».

Argazkiak aurkitu ondorengo ikerketari esker, birraitonaren anaiari buruzko gauza gehiago jakin ditu Lubakik. «Haren seme Valentinekin hitz egiten dut, telefonoz. Senitartekoak aspaldi ireki gabeko kaxak irekitzera eraman ditu aurkikuntzak». Adibide gisa, zinema ere gustuko zuela jakin dute senideek. «Eustaquiok berak Urretxun grabatutako 8 milimetroko pelikulak agertu dira tartean. 1930etik 1960ra artekoak dira, eta uste dugu 36ko gerrako pelikula batzuk ere agertu direla. Eustaquioren semea pelikula horiek digitalizatzen ari da».


Summary: «Harrotzen nau arbasoek emandako irakaskuntzak transmititzeak». Mendian jasotako adaxkekin makila pertsonalizatuak egiten espezialista da Javier Irabien. Nostalgian erori gabe, ez dio begiradarik kentzen tradizioari. Kritiko azaldu da egungo baso ereduaz.

Urduñako zezen plazaren aldameneko etxe baten atarian argazkilariari adarra nola jo irakasten ari da Javier Irabien artisaua (Amurrio, Araba, 1953). Txantxetan ibil zitekeen, baina instrumentua du eskuetan. Halaber, beste dozena erdi bat du zintzilikatua detaile txiki eta bitxikeriarik falta ez duen tailerrean. Bertan ematen ditu eguneko 24 orduak. Eskuz eginak dira pieza denak, baina adarrengatik baino gehiago, urte hauetan guztietan eskuz egin dituen bi milatik gora makilarengatik da bereziki ezagun. Makila pertsonalizatuak egiten ditu, mimo eta ilusio guztiarekin. Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak behin galdetu zion ea makilek hainbeste hitz egiteko ematen duten. Horren erakusle, bi ordu pasa iraun du Bizkaiko Hitza-ko elkarrizketak. Komunikatzaile ona da Irabien, eta gustuko du hitz egitea. Patxadaz aritu da.

Kirolzalea ere bada. Txirrindularitzara lotua egon da urte askoan. Ataxia telangiectasia gaixotasunaren ikerketa bultzatzeko, Urduñatik Fisterrara (Galizia) lau egunetan tandemean egin zuen Donejakue bidea, 2020an. Joan den apirilaren 23an, bestalde, hamabi ordu eman zituen oinez gelditu gabe Xabier semearekin. Txakolin gorria ere ekoizten du. «Etxean izan ezik, edonon eta mila saltsetan egotekoa naiz».

Makilen erregea zarela diote.

Bakoitzak interpretatu nahi duen moduaren arabera. Erabat artisauak diren makilak egiten saiatzen naiz, ezberdinak eta eskuz eginak. Pertsonalizatu egiten ditut. Normalean, eskaerak telefonoz egiten ditut. Askok telefonoz makila bat nola egiten den galdetuko dute. Bada, galderak eginez. Pertsonaren garaiera, hazi den giroa, makilari eman nahi zaion erabilera… galdetzeko ohitura dut. Hurbilekoei dozena erdi bat poema idazten dizkiet.

Orduan poeta ere bazara…

Idatzi, nik idazten dut. Baina sare sozialak, nire adinagatik mugatuago dudan zerbait dira, eta semeak laguntzen dit; pergamino batera pasatzen ditu. Nik dakidanez, makilarekin pergaminoa eman diedanetan inor ez da hunkitu gabe gelditu. Makila bat baino askoz gehiago dira, egur zati bat uhal zati batekin baino gehiago. Bakoitzak bere efemeride propioa du. Hori da, behintzat, makila batean islatzen saiatzen naizena.

8 urterekin hasi zinen zaletasunarekin. Nola gogoratzen dituzu hasierak?

Baserri batean jaioa naiz. Aita idiekin edo behiekin ibiltzeko akuiluak egiten ikustean, konturatzen nintzen beti zegoela bat denen eskura ez zegoena. Etxeko pribilegiozko lekuren batean egoten zen, eta halako makila bat egunerokoan zergatik ez ote zuen erabiltzen galdetzen nuen. Are gehiago, konturatzen nintzen San Rokeko ferian baselizara ganadua erakustera joatean erabiltzen zituela. Hortxe hasi zitzaidan jakin-mina. Aitak azaldu zidan makilak arropak bezalakoak zirela; hots, batzuk igandekoak zirela, norabait eramatekoak, ez egunero erabiltzekoak. Egun, horretaz hitz egiteak harrotu egiten nau, bizi izan dudalako, transmititu egin didatelako, eta egun jendeari interesatu ahal zaion orori heltzen saiatzen naiz. Egongo da ni baino makila politagoak eta hobeak egiten dituena, baina niri benetan gustatzen zaidana eta harrotzen nauena da gure arbasoek eman dizkiguten irakaskuntzak transmititu ahal izatea.

Nola gogoratzen duzu baserriko bizitza?

Oraingoarekin alderatuz, erabat ezberdina zen. Egun, ni jaio nintzen baserriarekin harremanetan jarraitzen dut. Orduan, dena oso patxadatsua eta zehatza zen; gauzak zerbaitegatik egiten ziren. Arbasoek aurrera atera gintuzten, oso gutxirekin. Orain, aldiz, askorekin ez gara ezer egiteko gai. Etengabeko lasterketan bizi gara, eta, askotan, bizpahiru aldiz egin behar izaten ditugu gauzak, ondo ateratzeko. Lehen, zituzten baliabideekin, gauza bat egiten igarotzen zuten egun osoa. Garai hartako hurbiltasuna, familiarena, faltan sumatzen dut. Egunez egun bizitzeko beste modu bat zen. Gure seme-alabei hezkuntza bera ematen saiatu gara, baina bizitza oso azkar doa.

Makila bati bizia emateko lehen urratsa mendira joatea da. Asko ibili zara?

Paseatzea hitz zehatza da. Ez da bere sasoian joan eta makila bat moztea. Jakin behar da nora joan. Urtean zehar mendian ibiltzen naiz, eguzkiak non jotzen duen begiratzen dut, hezetasuna non dagoen.. Aitak ere hala egiten zuen. Mendira joan, eta leku berean ehun haga moztea ez da egokia; ez dira ehun makila behar. Ezberdinak batzen saiatzen naiz.

Noraino joan zaitezke makila baten bila?

Jada ez goaz hain urrun, baina nire anaiarekin batera —hura ere zale amorratua da—, bi makila ekartzeko 250 kilometro egin izan ditugu joan-etorrian. Han nahi genuena egongo zela esaten ziguten, eta birekin itzuli ginen, eta ez ziren onak. Elkarri begiratu, eta planteatu genuen ea posible ote zen haga bat mozteko hain zorrotzak izatea.

Posible da?

Bai. Hemen dauden gauza berdinak ikusten dituzu han. Ez duzu ezer egiten berrogei haga ekarriz berdinak edo antzekoak badira. Berdinak ez dira inoiz izango, baina identifikatzen jakin behar da. Egunero ikasten dira gauzak; makila bat non mozten den, adibidez.

Zenbat baldintzatzen du makila bat egiteko beharrezko haga biltzen den geografiak?

Iruditu ez arren, asko. Hezetasuna, lurra eta eguzkia zuhaitz orok behar dituen hiru elementu dira. Baina enklabearen arabera, inguruan duten landaretzaren arabera, azalak kolore bat edo beste du. Zura ia berdina da hurritza, lizarra edo eukaliptoa ebakitzean.

Dena oso aztertua duzu. Ez duzu zurik ausaz aukeratzen. Zein erabili duzu gehien?

Bizitza propioa duten makilen bilduman hamazazpi egur dauzkat. Egur batzuk oso esker onekoak eta landatarrak dira, baina oso astiro hazten dira eta asko adarkatu egiten dira. Eta, gainera, inguruan duten guztiaren eraginpean daude. Egur ederrak dira, oso zaharrak, eta ez dute tratamendurik behar; eskuaren izerdiarekin distiratzen dute. Baina gehien erabiltzen den egurra betikoa da, elorri gorri edo zuria, edo hurritza bere hiruzpalau barietateetan. Hurbilen ditugunak dira.

Bi mila makilatik gora egin dituzu, nahiz eta zure helburua ez izan asko eta politak izatea.

Gauza desberdinak egin nahi izan ditut beti, eta nik egindako makila bat nahi duen orok pisuzko arrazoi bat izatea nahi izan dut. Ez dira ibiltzeko makilak, baina ez dut arazorik emango zaion erabilerara egokitzeko. Makilarik onena norberak nahi duena da.

Enkargu berezirik izan duzu?

[Bi metro inguruko garaiera duen makila hartu du eskuetan]. Makulu honen erreplika bat du Gasteizko gotzainak. Behin Urduñara, Antiguako Santutegira, etorri zenean eman nion. Hala ere, ilusio berbera egiten dit apezpikuari, lehendakariari edo nire etxera datorren edonori oparitzeak.

Urkullu lehendakariari ere baten bat egin al diozu?

Bai. Iñigo Urkulluk ere badu makila bat, Urduñako josefinoek enkargatu zidaten. Lehendakaria harrituta gelditu zen eman nion makilari buruz sei-zazpi minutuz hitz egin nionean. Galdetu zidan ea makila bat azaltzeko hainbeste hitz egin daitekeen gauzak errepikatu gabe. Forma laburtua zela erantzun nion. Makila zer den azaltzeko, zergatik egiten den azaltzeko, ordubetez zein egun oso batez lasai hitz egin daiteke.

Bi orrialdeko elkarrizketarako ere ematen dute…

Makilak baino gehiago dira, eta jendeak ez du ulertzen. Makila baten atzean natura dago. Egun, ekologiaz eta klima aldaketaz asko hitz egiten da, eta niri ez zait gustatzen arauen aurka joatea, baina ingurumen legeak jartzen dituztenei pixka bat erreparatzeko esango nieke, ez baita dena bai edo ez. Egun ezin da mendian makilarik moztu. Hori ezin da horrela izan, arrazoi oso sinple batengatik: zuhaitz asko hedatu egiten dira. Aldaxken bidez ugaltzen diren zuhaitzei guztiak uzten badizkiegu, zuhaitza lehortzen den unea iristean ez du dena elikatzeko adina sustrairik izango.

Zein da konponbidea?

Mendira joan naizenetan, ez dut inoiz arazorik izan basozainekin, zorionez. Zuhaitz batek zupatzaile asko dituela ikusten badut, moztu egiten dizkiot, baina ez ditut botatzen, lurrean iltzatzen ditut, eta erdiak hazi egiten direla esatera ausartzen naiz. Oso litekeena da zuhaitz zahar hori berpiztu eta bizitzen jarraitzea. Gaur egun, mendian ibiltzeko kontu handia behar da. Beste lurralde batzuetan kontua guztiz ezberdina da, basoak ezberdinak direlako. Leku bakoitzean lurrari egokitu behar zaio. Naturak ematen digu bizitza. Arauak egiten dituztenak gehiago kezkatu beharko lirateke; ulertu eta jakin dezatela.

Ez da ahal den guztia egiten?

Egun, mendietan etsai bat dago, gizakiak onartua: belar sastrakak kentzea eta mendien errotulazioa. Pinudi bat botatzean, berehala sartzen ditugu makinak, eta dagoen guztia errekrutatzen du. Guk onartutako zerbait da; gizartea gaizki egiten ari da. Birziklatu hitza modan jarri du. Aurretik, dena aprobetxatzea esaten zitzaion horri, gauza guztiei bigarren aukera bat ematea. Zuhaitz bat botatzean, dena aprobetxatzen zen. Orain pinudia botatzen dute, balio duena eramaten dute eta bestea bertan geratzen da, sasi eta sastraka habia izan dadin.

Makilakada asko eman dizkizu bizitzak?

Ez. Landa ingurune batean bizitzeko zortea izan nuen. Lanean hasi nintzen; ez, agian, nahi nuen horretan: 36 urtez enpresa berean lan egin dut. Istripu larri bat izan nuen, baina adore eta bereziki zortearekin bizitzan aurrera egin nuen. Familia bat osatu, eta gaur zuekin hitz egin ahal izan dut maite dudan zerbaiti buruz.

Zure semearekin batera gaitz baten ikerketa bultzatzeko proiektu solidario baten parte zara. Nolatan?

Uste dut zorionekoa naizela, gaixotasun immunodegeneratibo bat, ataxia mota bat duen haur baten familia batekin adiskidetasuna dudalako. Espainiako Estatuan ikerketa bideratzen duen senideen AEFAT elkartea dute, eta ikerketak jarrai dezan gure kausa solidarioetan dirua biltzen utzi ziguten. Horregatik uste dut bi pribilegio ditudala: batetik, elkarte horrentzat dirua lortzea eta gaitzari ikusgarritasuna ematea, eta, bestetik, ez garrantzi txikiagokoa, semearekin egiteko aukera izateak motibatu egiten nau.


Summary: Munduko lakuen erdiek baino gehiagok ura galdu dute azken 30 urteetan. Orotara, urteko 22 gigatona ur gutxiago izan dute 1992az geroztik, ikerketaren arabera. Lehortea eragin duten faktoreen artean dira giza kontsumoa eta klima aldaketa.

Munduko laku handien eta urtegien erdiak ura galtzen ari dira, klima larrialdiaren ondorioz, nagusiki. Science aldizkari zientifikoak atzo argitaratu zuen ikerketa baten arabera, munduko ur biltegi garrantzitsuenetako batzuek 1990eko hamarkadaren hasieran zuten baino ur gutxiago dute gaur egun; Europa eta Asia arteko Kaspiar itsasoak edo Hego Amerikako Titicaca lakuak, esaterako.

Ur gutxiago duten laku eta urtegi handi horiek urteko 22 gigatona ur galdu dituzte orotara urte bakoitzeko, azken hiru hamarkadetan. Itoizko urtegiaren gehienezko edukia 37 bider baino gehiago da ur kopuru hori. 1992tik 2020ra bitartean bildutako satelite irudietan oinarritu da azterketa. Guztira, 2.000 laku handi eta urtegitik gora ikertu dituzte.

Ikerketak ondorioztatu duenez, ur kontsumo ez-jasangarriak bultzatu du zenbait kasutan lakuen uzkurtzea; Itsaso Hilean eta Aral itsasoan, adibidez. Afganistango, Egiptoko eta Mongoliako lakuetan, berriz, tenperaturen gorakada izan da faktore nagusia, eta Lurraren berotzearen ondorioz ur gehiago lurrundu da atmosferara. Giza kontsumoa eta planetaren berotzea izan dira ur galeraren arrazoiak aztertutako laku eta urtegien %56tan.

Lakuen eta urtegien ur gutxitzearen beste arrazoi batzuk euriteen portaeraren aldaketa eta sedimentazioa dira. Faktore horiek ur galera eragin dute, baita eremu geografiko hezeetako zenbait ur biltegitan ere.

Munduko laku handien laurdenetan, berriz, gora egin du ur mailak. Gehienetan, presa berri baten eraikuntzaren eraginez. Hori gertatu da, esaterako, Tibeteko goi lautadan.

Ikerlariek ohartarazi dute lakuetako eta urtegietako uraren galerak presioa handituko duela nekazaritzarako, zentral hidroelektrikoetarako eta giza kontsumorako uraren erabileran. Laku naturalek eta urtegiek Lur planetako ur gezaren %87 biltegiratzen dute, lurrazalaren %3 soilik hartzen duten arren.

Zientzialariek orain arte egindako ikerketa eta aurreikuspenetatik ondorioztatzen denez, egungo eremu lehorrak are lehorragoak izango dira etorkizunean klima aldaketaren ondorioz, baina hezeak direnak hezeagoak. Ordea, azken ikerketa honen arabera, gaur egun hezegunetzat jotzen diren asko lehortuz joango dira, gizakiaren esku hartzeen eta klima larrialdiaren eraginez. Hala azaldu du Fangfang Yaok, Virginiako Unibertsitateko (AEB) hidrologia irakasle eta ikerketaren arduradunetako batek.

2.000 milioi pertsona

Gaur egun, 2.000 milioi laguni eragiten die dagoeneko lehorteak, eta zenbait herrialdetan hasiak dira ur murrizketak ezartzen. Zientzialariak eta klima larrialdiaren aurkako mugimenduak aspaldian ari dira eskatzen neurriak hartzeko, mende amaierarako tenperaturak ez daitezen igo 1,5 gradu baino gehiago, industria aurrekoekin alderatuta —ordukoekin alderatuta 1,1 graduko igoera izan da dagoeneko—.

Aste honetan bertan, bestalde, datozen bost urteetarako aurreikuspenak aurkeztu ditu Munduko Meteorologia Erakundeak. Horien arabera, bost urte horietan behin baino gehiagotan gaindituko da 1,5 graduko langa, nahiz eta gainditzea behin betikoa izan ez. Horrez gain, bost urte horietako bat izango da ziurrenik erregistroak gordetzen hasi zirenetik beroena, besteak beste, klima aldaketaren eragina handituko duelako El Niño fenomenoak.


Summary: Nekane Diezek futbola utziko du denboraldi amaieran. Oraingoz, 379 partida eta 162 gol: kapitainak hamasei denboraldi eman ditu Athleticen. Bi partida ditu aurretik gutxienez. Bata, larunbatean, etxean; bestea, asteazkenean.

«Historia zuri-gorria. Klubeko ikur. Etorkizuneko eredu». 2007ko abuztuan egin zuen debuta Nekane Diez futbol jokalariak Athleticen, 15 urte zituela. Non-eta Txapeldunen Ligako partida batean; Athleticen zela, bere lehen gola orduan sartu zuen. Eta taldearekin «konpromiso hausgaitza» izan du gaurdaino. Debut hartatik hona, hamasei denboraldi igaro dira, eta heldu zaio ibilbide horri amaiera emateko garaia: maiatz honetan, futbola utziko du Diezek, denboraldia amaitzearekin batera. Bi partida ditu aurretik gutxienez: bata larunbat honetan jokatuko dute, Vila-realen aurka, Lezaman; bestea, hilaren 24an, Kopako lauko finaletan, Real Madrilen kontra, Butarque zelaian.

Ez da makala lortu duena. Urte hauetan guztietan, 379 partidatan lehiatu da —jokatzeko dituenak kontuan izan gabe—, eta 162 gol sartu, oraingoz. Gehien jokatu duten jokalarietan laugarrena da, eta gol gehien sartu dutenetan bigarrena. Athleticen 346 partida etxeko txapelketan izan dira, 28 Kopan eta bost Europako txapelketan.

Etxean jokatuko duen azken partida izango da larunbat honetakoa. Klubak zaleei eskatu die joan daitezela Vila-realen aurkako neurketara, Diezek «merezi duen txalo zaparrada eskaintzeko». Jokalaria «erreferentea» izan da «egunez egun elastiko zuri-gorria janztearekin amets egiten duten neska askorentzat», bai lehen urratsak egiten ari direnentzat, bai etorkizunean helduko direnentzat, klubak adierazi duenez. Hurrengo partida etxetik urrun izango du, Leganesen. Horretan gailentzen bada, Kopako hirugarren finala izango du Athleticek.


Summary: EHIGEk eta Steilasek planifikazio dekretua inpugnatu dute. Bi eragileen irudiko, legezkotasuna urratzen duten hiru elementu ditu. EHIGEren eta Steilasen esanetan, besteak beste, Euskal Hezkuntza Zerbitzu Publikoak ez du «arau oinarririk».

Urak harrotuta daude hezkuntzan. Gaur goizean, Steilasek eta EHIGEk agerraldia egin dute, eta jakinarazi dute Eusko Jaurlaritzaren otsailaren 28ko 30/2023 dekretua, hezkuntza planifikatzen duena, inpugnatu dutela. Izan ere, sare publikoko bi eragileen irudiko, dekretu horretako hiru elementuk legezkotasuna urratzen dute, eta, gainera, ohartarazi dute Hezkuntza Lege proiektuan ere jasota daudela.

Bat: Steilasen eta EHIGEren esanetan, leku publikoen bermea, LOMLOE Espainiako hezkuntza legean ere jasota dagoena, «erabat lausotuta» geratu da dekretuan nahiz lege proiektuan. Izan ere, azaldu dute LOMLOEn jasota dagoela «leku publiko nahikoa» bermatu behar direla, baina dekretuan funts publikoekin mantendutako lekuak aipatzen ditu: «Hori ez da gauza bera». Gainera, haien irudiko, LOMLOEk esaten du administrazioak titulartasun publikoko ikastetxeen sarean gero eta leku gehiago egotea sustatuko duela; alabaina, dekretuan eta lege proiektuan ez dago aipamenik. «Non islatzen da eskola publikoaren esentzialtasuna?».

Bi: Adierazi dutenez, Euskal Hezkuntza Zerbitzu Publikoak «ez du arau oinarririk»: «Kontzeptu hori eraikuntza juridikoa da, eta lege babesik gabe titulartasun publikoa eta pribatua berdindu nahi ditu». Nabarmendu dutenez, ez da euren uste huts bat, Eusko Jaurlaritzako txosten juridikoak ere horixe berretsi baitu.

Eta hiru: Diotenez, «murriztu» egin dute hezkuntza komunitatearen parte hartzea eskola maparen diseinuan, «dekretu berriak kendu egin baititu eskola maparen jarraipena egiteko lurralde batzordeak». Irizten zaie «atzerapauso demokratikoa» dela.


Summary: Anjel Lertxundiren inguruko lehen ziklo monografikoa egingo dute Udako Ikastaroetan. Hamalau hitzaldi, zuzeneko irakurketa musikatu bat eta idazlearen beraren parte hartzea bilduko ditu. Ekainaren 29an eta 30ean izango da, Donostiako Miramar jauregian, eta, atariko gisa, Lertxundiri gorazarre egiteko programa berezia antolatu dute Zarautzen.

Euskal literaturaren izen handi bat eta haren obra literatur ikasketen erdigunean jartzea, urtetako lan eskergari aitortza egitea eta haren lanak ikergai gisa duen interesa agertzea, ikerketa eremu berriei ateak irekiz. Besteak beste helburu horiei erantzun asmoz antolatu dute Anjel Lertxundiren (Orio, Gipuzkoa, 1948) obra aztertuko duen lehen ziklo monografikoa aurtengo EHUko Udako Ikastaroen barruan: Anjel Lertxundi: idazlea eta obra. Alor askotako hizlariek hartuko dute parte, esparru askotan aritu izan delako Lertxundi bera ere mende erditik gorako ibilbidean. «Ospakizun giroko goi mailako kongresu bat» izatea da asmoa, antolatzaileen esanetan.

Alex Gurrutxaga eta Beatriz Zabalondo EHUko irakasleak dira ikastaroaren zuzendariak, eta, Gurrutxagak BERRIAri kontatu dionez, kasik istripuz sortu zen ikastaroaren asmoa, biek bat egin zutenean burutazio batean: idazleak urte luzez egin duen lan eskergaren tamainako aitortzarik ez duela jaso gaur artean mundu akademikoaren partetik. «Hainbeste literatura idatzi duen norbait, telebistan jardun dena, gidoigintzan, kolaborazioetan, prentsan... Denetarik egin du, eta, irakurleen aldetik estimazio handia lortu duen arren, gizartean izan duen oihartzun horren tamainako aitortzarik ez du izan akademian. Sari garrantzitsuak eta bestelako gauza gutxi batzuk bai, baina ez da proportzionala egin duen lan guztia mundu akademikoak egin dion lekuarekin. Hortik sortu zen ikastarorako gogoa», kontatu du.

Ikastaroko ponentzia batzuek Lertxundiren obraren alderdi askotarikoetan jarriko dute arreta (nobela, saiakera, haur eta gazte literatura, zinema...), gaur egun indarrean dauden zenbait ikerketa ikuspegitan oinarrituta, hala nola genero ikasketak, gatazkaren azterketa, ikasketa kulturalak, ahozkotasuna eta beste. Baina, horrekin batera, saio «informalagoak» ere prestatu dituzte, eta horien artean izango dira, besteak beste, Danele Sarriugartek Lertxundiri egingo dion zuzeneko elkarrizketa, Joxan Goikoetxearen musikarekin egingo duten irakurketa musikatua, eta Lertxundiren beraren itxiera-hitzartzea.

Ikastaroan parte hartuko dutenen artean daude, halaber, Lourdes Otaegi, Beñat Sarasola, Idoia Santamaria, Jorge Gimenez, Ainhoa Fernandez de Arroiabe, Iñaki Lazkano, Antton Olariaga, Andoni Egaña, Iratxe Retolaza, Nerea Arruti, Xabier Etxaniz Erle, Karla Fernandez de Gamboa eta Juan Kruz Igerabide.

Ikasle eta ikertzaileei ez ezik, ikastaroa Lertxundiren obran interesa duen orori zuzenduta dago, eta zabalik da jada matrikulazioa. Helbide honetan eman daiteke izena, baita programaren xehetasunak kontsultatu ere.

«Idazle totala»

Ikastaroaren atariko gisa, idazleak euskal kulturgintzan izan duen eragina eta irakurleengan lortu duen onarpena omenduko dute Zarautzen (Gipuzkoa), egun batzuk lehenago. Ekainaren 20an izango da, eta bi atal izango ditu ospakizunak: lehenik, Zarauzko Udalak kultur merezimenduaren domina emango dio udaletxean, 18:30ean hasita —Uxue Alberdik eta Jexuxmai Lopategik ere hartuko dute parte—; eta, ondotik, Idazle totala izeneko solasaldia egingo dute Modelo aretoan, Andoni Egaña, Danele Sarriugarte, Iratxe Retolaza eta Iñigo Astizekin.

Bi emanaldiak irekiak izango dira. Antolatzaileen esanetan, hori izango baita, hain justu, asmoa: «Irakurle eta adiskideek Lertxundiren obra ospatzen jarraitzea eta egileari gorazarre egitea».


Summary: NBEk Espainia zigortu du Puigdemonti diputatu kargua eteteagatik. Giza Eskubideen Batzordeak ebatzi duenez, estatuak ez zituen presidente ohiaren eskubideak urratu hura telematikoki izendatzea galarazi zuenean

Espainiak Carles Puigdemont Kataluniako presidente ohiaren eskubide politikoak urratu zituen 2018an, hari diputatu akta eten zionean. Ondorio horretara iritsi da NBE Nazio Batuen Erakundearen Giza Eskubideen Batzordea Puigdemonten salaketa aztertu ostean, eta atzo eman zuen ebazpenaren berri.

Generalitateko buru ohiari 2018ko uztailean eten zioten Kataluniako diputatu akta, Espainiako Auzitegi Gorenaren erabakiz, auzitegiak berak independentzia erreferenduma antolatzeagatik prozesatu zuenean. Erabaki bera hartu zuen Gorenak orduan espetxean ziren eta 2017ko bozetan diputatu aulkia lortu zuten Oriol Junqueras, Jordi Sanchez, Jordi Turull, Josep Rull eta Raul Romeva ordezkari independentistekin. NBEren Giza Eskubideen Batzordeak Espainia zigortu zuen —iazko abuztuan— horien eskubide politikoak urratzeagatik, arrazoi berberagatik. Eta atzo irizpide bera ezarri zuen 2017ko urri amaieratik erbestean den Puigdemonten kasuan.

Batzordearen iritziz, Kataluniako presidente ohiari diputatu kargua eten izanak Eskubide Zibil eta Politikoen Ituneko 25. artikulua urratzen du. Artikulu horrek jasotzen du herritar guztiek dutela «auzi publikoetan parte hartzeko» eskubidea. Ebazpenaren arabera, Gorenak hartu zuen erabakia ez zen oinarritu «legedia aurreikusitako arrazoietan». Batzordeak nabarmendu du eskubide politikoak eteteko erabaki batek justifikazio sendo bat behar duela, eta are gehiago kaltetuaren aurkako kondena bat ez dagoenetan. Halakoetan argudio bereiziak behar direla uste du, eta ez zela halakorik izan Puigdemonten kontrako erabakia hartu zenean. Batzordeak gogorarazi du Puigdemonti matxinada delitua leporatuta eten ziotela diputatu kargua, eta delitu hori baztertu egin zuela Gorenak epaian, prozesu independentistaren kontrako kondena sedizioarena izan baitzen azkenean.

Presidente ohiaren salaketak bazuen beste adar bat. Espainiari egotzi zion eskubide politikoak urratzea, 2018. urtarrilean haren izendapen telematikoa galarazteagatik. NBEren batzordeak ez dio arrazoia eman puntu horretan. Ebazpenaren arabera, Eskubide Zibil eta Politikoen Itunetik ezin daiteke ondorioztatu Puigdemontek absentzian izendatua izateko eskubidea duenik «justiziarengandik ihes eginda» dagoen artean.

Puigdemonten iritziz, «oso garrantzitsua» izan da Giza Eskubideen Batzordearen erabakia. «Europako Batasuneko estatu handietako bat errudun da, Nazio Batuen arabera, estatu demokratiko baten funtzionamendurako funtsezkoa den printzipio bat urratzeagatik», adierazi du sare sozialetan zabaldutako bideo batean.

Nadia Calviño Espainiako lehen presidenteordeak Catalunya Radiori adierazi dionez, batzordearen ebazpenak esaten duena da Puigdemontek Espainian epaitua izan behar duela.

Puigdemonten alderdi Junts Per Catalunyak Espainiako Gobernuarentzako galdera bat erregistratu du Kongresuan, Madrilek idatziz erantzun dezan noiz eta nola beteko duen NBEren ebazpena. Espainiak 180 eguneko epea du «antzeko urraketak etorkizunean eragozte aldera beharrezkoak diren neurri guztiak hartzeko». NBEren batzordeak ez du bere ebazpenak betearazteko sistema hertsatzailerik, baina haren erabakiak betebeharrekoak dira Eskubide Zibil eta Politikoen Ituna sinatu duten estatu guztientzat; Espainia barne.

Madrilek muzin egin dio jada Giza Eskubideen Batzordeak aurretik Junqueras, Rull, Turull, Sanchez eta Romevaren eskubideak urratzeagatik ezarri zion zigorra betetzeari. Espainiako Gobernuak erantzun zuen ez zuela uste inolako neurririk hartu behar zuenik etorkizunean halako kasuak eragozteko.

Tsunami Demokratikoa

Kataluniako prozesu independentistaren auziko sententziaren aurka mobilizazio jendetsuak antolatu zituen Tsunami Demokratikoa plataforma ikertu du Espainiako Auzitegi Nazionalak, eta sekretupeko sumarioa altxatzea erabaki zuen auzitegiak joan den astean. Kataluniako zenbait hedabidek aurreratu dutenez, Auzitegi Nazionalak plataformari ustez lotutako kontu bat ikertzeko eskatu zion Suitzari, eta hark uko egin zion. Argudiatu zuen halako galde bat «onartezina» dela ikertuak «izaera politikoa» duen kasuetan.

Suitzaren esanetan, Espainiak Tsunamiari egozten dizkionak —azpiegitura publikoen blokeoa, desobedientzia zibilean oinarritutako protestak, monarkiaren aurkako mobilizazioak, Kataluniako independentziaren aldeko informazioa zabaltzea eta beste— ekintza politikoak dira, herrialdeko legediaren arabera, eta, beraz, ez dira beste herrialde batekin elkarlan judizialean aritzeko oinarri. Salbuespen bakarra aipatu zuen: ekintzek estortsioa edo jazarpena izatea helburu, edo pertsonen bizitzak arriskuan jartzea. «Ez da hala kasu honetan», erantzun zion Suitzako justiziak Espainiakoari.

Sumarioaren zenbait informazio aurreratu dituzten Kataluniako hedabideen arabera, Banque-Wollernau-Luganoko kontu bati buruzko informazioa eskatu zion Espainiak Suitzari, kontu horrek Tsunamia finantzatzen zuelakoan.


Summary: Erantzun zabalagoa izan du gaurko grebak Osakidetzan. Manifestazioak egin dituzte Bilbon, Donostian eta Gasteizen, hitzarmen berriaren negoziazioak geldituta daudela salatzeko

40 urte bete ditu gaur Osakidetzak, baina, urtebetetze borobila izanagatik ere, ez da alaia izan langile askorentzat. Bigarren greba eguna izan dute, Osakidetzaren «desegitea» salatzeko.

Jende andana bildu da sindikatuek Bilbon, Donostian eta Gasteizen deitutako manifestazioetan, eta salatu dute hitzarmen berriaren negoziazioak etenda daudela. Eurekin jesartzeko deia egin diote sindikatuek Osasun Sailari. «Urte hauetan galdutako erosahalmena berreskuratu nahi dugu, eta duela hamalau urteko lan hitzarmena eguneratu», aldarrikatu du ELAko Esther Saavedrak.

Sindikatuen arabera, erantzuna %65ekoa izan da gaur —atzo, %50eko datua eman zuten— baina Osasun Sailak %14,51n kokatu du —atzo, %10ean—. Datuen dantza hau gurata egin duela leporatu diote Osasun Sailari, «grebaren eragina gutxiesteko». Sindikatuek azaldu dutenez, Osakidetzak langile kopuru osoaren arabera kalkulatu du ehunekoa, eta ez zerbitzu minimoen ondorioz greba egiteko eskubidea zenbatek daukaten kontuan hartuta.

Hala ere, SATSE sindikatuko Amaia Mayorrek adierazi du oztopoak ipini dizkietela zenbaketarako, Osakidetzako zentralak agindu dielako osasun zentroei parte hartze datuak ez emateko. Haren berbetan, greba atzokoa baino oihartzun handiagoa izaten ari da, batez ere lehen mailako arretan, «haren egoeragatik».

Berriro «harrotasunerako arrazoia»

Osasun langileen prekarizazioan ipini du arreta Mayorrek: «Langileek ez dituzte kontratu duinak, eta lana eta familia bateratzea oso zaila egiten zaie». Bide luzeko arazoa dela uste du LABeko Jessica Gondrak: «Ez da bakarrik osasun langileen falta: pribatizazioa eta inbertsio falta ere arazoaren parte dira».

Sindikatuek lan eskaintza publikoen aferagatik ere kritikatu dute Osasun saila. Izan ere, langile askok oposizioak alferrik egiteko arriskua dute, aurreko LEP lan eskaintza publikoko azterketen emaitzak ez dituztelako jaso.

«Langile falta», «lan karga handiak», «plantillaren zahartzea» eta «bete bako akordioak» zerrendatu ditu UGTko Mari Feli Camposek, eta azpimarratu du «itxaron zerrenda luzeak» horien ondorioz sortzen direla. «Osakidetzaren sorreratik 40 urte igaro direla ospatu nahi badute, kontuan izan behar dituzte langileen eskaerak: entzun, negoziatzera jesarri eta baldintzak hobetu».

«Nahi dugu Osakidetza berriro izatea bertan lan egiten dutenen eta euskal gizartearen harrotasunerako arrazoia», aldarrikatu du SATSEko Mayorrek txalo artean, manifestazioaren akaberan.


Summary: New York hondoratzen ari da, etxe orratzen pisuarengatik, besteak beste. Urtean 1-2 milimetro ari da murgiltzen hiria batez beste, zientzialari talde batek kalkulatu duenez. Zortzi milioi biztanle baino gehiago bizi dira han, eta dagoeneko ari dira uholde arazoak pairatzen, itsasoaren maila igotzen ari dela eta.

Baliteke laster New Venice izena egokiagoa izatea AEBetako New York hiriarentzat. Zientzialari talde batek berriki argitaraturiko ikerketa baten arabera, hiria urtean 1-2 milimetro hondoratzen ari da, batez beste. Hiriko hainbat gune hori halako bi ari dira beheratzen. Ondorioztatu dutenez, hondoratzearen kausetako bat etxe orratzen pisua da.

New Yorken pisua izenburua jarri diote zientzialariek ikerketari. Lehen aldiz kalkulatu dute zenbateko pisua duten hiriko eraikinek, horren bidez erabaki ahal izateko pisu horrek zerikusia ote duen hiriaren hondoratzearekin. Ondorioztatu dutenez, hondoratzeko prozesuak hainbat kausa ditu, horietako batzuk naturalak, baina ikusi dute zenbait lekutan zorua askoz azkarrago ari dela jaisten, eta horiek bat egiten dutela gizakiek bete eta eraikin handiz zamaturiko guneekin.

Manhattan, Queens eta Brooklyn auzoetako zati batzuen plano bat argitaratu dute ikertzaileek. Horren gainean jarri dute eraikinen pisuaren kalkulua, eta hondoratze tasarena (azpiko grafikoaren B irudian). Hor ikusten da, gorriz, gehien hondoratzen ari diren guneek dutela pisurik handiena eraikinetan.

Kalkulatu dutenez, New Yorkeko eraikinek 764.000.000.000 kiloko pisua dute. Hori 778 kilometro koadroko azalera batean dago banatuta, baina, esan bezala, leku batzuetan pisu handiagoa dago, eraikin gehiago eta altuagoak daudelako; Manhattanen, esaterako. Gune horietako batzuk harri sendoaren gainean daude eraikita, baina, beste batzuk, material bigunagoetan bermatuta. Horrek guztiak eragiten du hiria leku batzuetan besteetan baino azkarrago hondoratzea.

Gogoratu dute Lower Manhattanen parterik handiena itsas mailatik 1-2 metrora baino ez dagoela eraikita, eta urtean 2,1 milimetro hondoratzen ari da.

«Ez zen hutsegitea izan halako eraikin handiak altxatzea New Yorken, baina kontuan hartu behar da han zer edo zer eraikitzen duzun bakoitzean zorua apur bat gehiago zanpatzen ari zarela».

Hori arazo handia da dagoeneko hirian, itsasoaren maila igotzearekin batera gertatzen ari baita. Izan ere, 1950. urtetik hona, hiriaren inguruan dagoen urak 22 zentimetro egin du gora.

«Leku txiki batean pilaturik dauden 8,4 milioi pertsonak uholdeak pairatzeko arriskuan daude», adierazi dute. «Hondoratze tektonikoak eta gizakiek eragindakoak izatea, itsasoaren maila igotzea eta urakan gero eta indartsuagoak egotea arazo larria da, gero eta larriagoa, itsas eta ibai bazterretan».

Azken urteotan, hainbatetan egon dira uholdeak hirian. 2012. urtean, Sandy urakanaren eraginez, metroaren zati asko bete ziren urez, eta 2021ean, Ida urakanak hildakoak ere eragin zituen hirian.

Zientzialariek iragarri dutenez, litekeena da uholdeak gaur baino lau aldiz sarriago gertatzea XXI. mendea amaitzen denerako. Mundu osoan itsasoaren maila 200–600 milimetro igotzea espero dute 2050. urterako. Egileek ohartarazi dute kostaldeko hiriak prestatu egin behar direla, eta planak eratu, uholdeek jendea hiltzen baitute, eta itsasoko urak altzairua herdoiltzen baitu, eta eraikinen egonkortasuna arriskuan jarri.

«Gure ikerketaren helburua honetaz ohartaraztea da: itsas, ibai edo laku bazterrean eraikitzen duzun etxe orratz bakoitzak areagotu egiten du etorkizunean uholdeak gertatzeko arriskua, eta horri aurre egiteko estrategiak kontuan hartu beharko dira».


Summary: Ikergazte kongresuaren V. aldia amaitu da, sari banaketarekin. Irabazleek 300 euro jasoko dituzte, aldizkari zientifiko batean idazteko aukera izanen dute, eta horietako harpidetza ere emanen diete

Ikergazte kongresuaren V. aldia amaitu da gaur, sariak banatzeko ekitaldiarekin. Bost alorretako lan hoberenak hautatu dituzte; bakoitzak 300 euro jasoko ditu, aldizkari zientifiko batean idazteko aukera izanen dute, eta bertako harpidetza jasoko dute. Donostiako Udalak babestu ditu lan horiek. Udaleko ordezkari lanetan aritu da gaur Jon Insausti Euskara eta Kultura zinegotzia.

Ikusi gehiago: Hasi da V. Ikergazte, euskal ikerlari gazteen plaza eta topalekua

Giza zientzien alorrean, Mikel Perez Gonzalezek irabazi du, Kode alternantziaren erabilera euskara-gaztelania gazte elebidunengan lanarekin; gizarte zientzietakoa Sara Arruti Benitok jaso du, Genero ikuspegia aintzat hartzen duen Botere Judizial baterantz: bere integrazioa antolakuntza judizialean eta jurisdikzio funtzioan lanarekin; zientzia esparruan, Jone Amuategi Aulestiarte izan da garaile, Mintzeko kolesterola: bakterio-toxinen aspaldiko laguna ikerketarekin; osasun zientzietan, Naia Rosa Lopezek irabazi du, Kognitiboki hauskorrak diren pentsonengan narriadura kognitiboa eta dementzia prebenitzeko esku hartze kognitibo eta sozio emozional baten proposamena lanarekin; azkenik, ingeniaritzaren esparruan, Eneko Sotomayor Pego izan da garaile, Aerosorgailu flotagarrien kontrol tekniken garapena energia eolikoaren ekoizpena optimizatzeko izena duen lanarekin.

Udalbitza saria, berriz, Alaitz Uriarte Goikoetxeak irabazi du, Zaintzaren inguruko iruditegiak Zestoako Zaintza Ekosisteman ikerketa lanarengatik. 300 euroko saria jasoko du. Mikroaurkezpen onenen sariak, berriz, Irati Mendia Garciak eta Xabier Arraztoa Lazkanotegik jaso dituzte.

Ikusi gehiago: «Clariah-eus pertsonen, baliabideen eta tresnen sare bat izango da»

Aurtengoan 200 ikertzaile bildu direla adierazi dute antolatzaileek, eta horietatik 155ek beren lanak aurkeztu dituztela. Horiek guztiak argitaratu dira, «euskarazko produkzio zientifikoari bultzada adierazgarria emanez». Aitor Bengoetxea UEUko zuzendariak adierazi du kongresua «arrakastatsua» izan dela: «Edukiak benetan kalitate onekoak izan dira, eta aurkezpenak ere maila berekoak izan dira. Zorionak eman nahi dizkiet ikertzaile gazteei, beraiek izan direlako protagonista. Zaku bete esperientziarekin bueltatzea espero dugu: harreman eta proiektu berriekin». Hala, bi urte barru bertze aldi bat eginen dutela adierazi du: «UEUn ikerketa eta euskara aintzat hartuak izan daitezen lanean jarraituko dugu».


Alkate «zintzoa» Iruña Okan

Summary: Alkate «zintzoa» Iruña Okan. Eneko Anduezak esan du udalerria «eredugarria» dela. Aurreko alkateak dimisioa eman zuen 2020an, huts egindako operazio urbanistiko bat zela medio.

Alkatetza bakarra du PSE-EEk Araban: Iruña Oka. Sozialisten gotorlekua da udalerria. Duela bi hamarkada eskuratu zuten aginte makila, eta, ordutik, beti egon da euren esku. Javier Martinez sozialista 2004.urtean iritsi zen agintera, eta 2020.urtera arte egon zen karguan. Urte horretan eman zuen dimisioa, EAEko Auzitegi Nagusiak udala zigortu zuelako 840.000 euro ordaintzera huts egindako operazio urbanistiko bat zela medio. Hura ez zen izan Martinezen agintaldiaren polemika bakarra. Dimisioa eman zuen hilabete berean alkateak auto istripu bat izan zuen, beste ibilgailu bat jo eta alde egin zuen, eta handik bi ordura egindako alkoholemia probak emaitza positiboa eman zuen. Talde politiko guztiek, PPk ezik, dimisioa eman zezan presio egin zuten, eta Martinezek 2020ko urtarrilaren 17an kargua utzi zuen. Aginte makila hartu zuen orduan Miguel Angel Montes alkateordeak; PSE-EEkoa hura ere. Maiatzaren 28ko bozetarako alkategaia da Montes. Gaur, Iruña Okan egin du PSE-EEk goizeko ekitaldi nagusia. Herriko plazan eskaini dute mitina alderdiko idazkari nagusi Eneko Anduezak, Arabako ahaldungai Cristina Gonzalezek eta Iruña Okako alkategaiak. Hogei bat lagunen aurrean emandako diskurtsoan, PSE-EEk instituzioetan egiten duen kudeaketa goraipatu du Anduezak eta Iruña Oka jarri du «kudeaketa onaren» adibide. «Mitxel bezalako alkate bat izatea berme bat da. Berme bat eta zorte bat». Anduezaren esanetan, Iruña Okako Udalaren gestioa «eredugarria» da beste herri askorentzat, eta hori hala da alkateak egin duen lan eskergari esker. «Iruña Okako alkatea zintzoa, prestua, ona eta langilea da, ez du bere burua inoren gainetik jartzen, eta bere onena ematen du herriak aurrera egin dezan». PSE-EEko idazkari nagusiaren hitzetan, sozialistei esker Iruña Oka udalerri«handi» batean bilakatu da, eta etorkizun «itxaropentsua» dauka. Zerbitzuetan, enpleguan eta etxebizitzan «eredugarri» dela nabarmendu zuen, eta herritarrak pozik daudela: «Herritarrek ez dute beste toki batera bizitzera joan nahi; areago, kanpotik jendea etortzen da Iruña Okara bizitzera».

«EAJ berandu dator» Montesek 2020ko otsailaren 7an hartu zuen Iruña Okako aginte makila. Egun hura «harrotasunez» gogoratzen duela aitortu zuen du alkateak: «Ohorea izan zen». Nabarmendu du legealdian «adostasuna» bilatu duela eta, horri esker, udalerriak «aurrerapauso ugari» eman dituela. Iruña Okako Udalan lau zinegotzi ditu PSE-EEk; EAJk, hiru; EH Bilduk, bi; eta PP eta Podemosek, bana. Montesek oposizioaren jarrerari egotzi dio hainbat proiektuk aurrera ez egitea, eta besteak beste, jeltzaleei aurpegiratu die hirigintza plana geldiaraztea. Plan horretan ehun etxebizitza sozial berri eraikitzea eta industriagune berriak egitea aurreikusia zegoela gogoratu du alkateak. Osasun zentro bat egiteko beharra ere badute herrian, eta EAJk hauteskunde programan darama anbulatoria egitea. Haserre dago alkatea jeltzaleen jarrerarekin: «Berandu datoz, hamar urte berandu. EAJk hogei urte daramatza udalerria geldiunera eramaten saiatzen, eta orain agindu nahi du». Gonzalezen esanetan, bestalde, bozetan bi aukera baino ez daude: «Garapena sendotzea ala atzera egitea». Aurreneko hautua PSE-EEk baino ez duela bermatuko ziurtatu du.


Euskal historiaren parkea

Summary: Euskal historiaren parkea. Anai Artea elkarte humanitarioaren gaur egungo eramaileen azken lana izanen da Euskal Herriko historia ezagutaraztea xede duen Senpereko parkea. Hainbat historialariren laguntza ukan dute bideo bidez historiako 22 garai kontatzeko.

Anai Artea elkarte humanitarioak bost hamarkadako ibilbidea bukatutzat jo duelarik, bere ohiko zereginetik doi bat urruntzen den azken lan bat utziko du Senperen. Piarres Larzabal eta Telesforo Monzonek bultzaturik, Anai Artea euskal iheslariak laguntzeko sare bat izan da hamarkadetan, 1969an sortu zenetik. Maiatzaren 27an Senpereko Helbarrun auzoko Zubiondon estreinatuko duten parkean, aldiz, Anai Arteak Euskal Herriaren historia luzearen lan sintetiko bat utzi nahi izan du; horretarako, hainbat historialariren laguntza ukan dute.

Laborari senpertar batek eman lurretan, 1.500 metro koadrotan, parke tematiko bat plantan ezarri dute. Senperen izanen da, baina teknologiak du historia hara eramanen: panel batzuetan 22 gai bereizi dituzte, eta QR kode batzuek eginen dute historialarien lanarekin lotura digitala: gai bakoitza landu duen historialariaren testutik abiaturik, bideoak egin dituzte, eta parkean kodea eskaneatuz edo zuzenki webgunera sartuz ikusten ahalko dira, Anaiartea-oroitlekua.eus helbidean.

Historia kontatu

Parkean paneletan eta webgunean kronologia batean kokaturik, 22 gai historiko bereizi dituzte Anai Artekoek, historialarien hautuen arabera. Elkarte humanitarioa izanagatik, historiaren kontakizunean ere nahi izan du bere ekarpena egin Anai Arteak, ibilbide bukaeran, Mixel Mendiburuk argitu duenez: «Bada historia ofiziala, baina guk ere, herri ttipi bezala, badugu gure historia eta behar dugu gure partea kontatu».

Duela 40.000 urteko kontakizun batekin hasi eta Lizarra-Garazi Akordioarekin (1998) bukatzen da kronologia; bien artean, besteak beste, ondoko gai hauek aletzen dira: erromatarren garaia, Orreagako 778. eta 824. urteetako guduak, Nafarroako foru orokorra, PNV-EAJ alderdiaren sortzea, ETAren sortzea edo euskararen egoera atzo eta egun. Garai bakoitzarendako, webgunean, euskarazko bideo bat ageri da, eta frantsesezko eta gaztelerazko azpitituluekin ere ikus daiteke.

Gai horien lantzeko, elkarteak «Euskal Herriko historialari hoberenak hautatu eta bakoitza zein gairen jabe den kontuan hartu» du, Battitta Larzabal Anai Arteko kidearen erranetan. Horietan, izen ezagun franko: Aurelia Arkotxa, Eneko Bidegain, Xarles Bidegain, Jean-Louis Davant, Iñaki Egaña, Peio Etxeberri-Aintxart, Claude Labat, Jean-Claude Larrondo, Nabarralde, Xabier Otero, Battitta Larzabal bera eta Maite Urmeneta.

Azken horren partea, irri artean dioenez, «beste nehork hartu nahi ez zuena», bere ustez, erromatarren garaia da, eta lantzea interesgarria izan zaio Urmenetari: «Baina ez da beharbada gai mugarri edo zedarria Euskal Herriko historian». Kanboko Xalbador kolegioan Historia irakaslea da, eta publiko zabalarentzat idatzi duen testuan oinarritzen da parte horren bideoa: «Gai horrez, orain arte, baziren mito anitz; karikatura eginez bi hitzez, euskaldunak ez ginateke sekula erromanizatuak izan. Azken urteetako ikerketek zinez garatu dute hori, eta ari da pixka bat gaia berritzen. Uste genuen baino askoz gehiago erromanizatuak izan gara, onerako: bideak, hiriak, arrantza… Aldiz, azpimarratu behar da gure herrian hizkuntzak iraun duela, salbatu dela erromanizazio prozesu horretan».

Urmenetaren ustez, bere ekarpenak zentzua hartzen du besteekin kokaturik: «Erromanizazioaren partea bakarrik irakurriz, ene ustez, ez du zentzurik; bai, aldiz, proiektu orokorrak». Irakasle izateaz gain Ikas pedagogia materialen sortzen ari denez —hain zuzen, Euskal Herriko historiaren material pedagogikoa egiten—, osagarritasuna ikusi du Senpereko parkearekin: «Ikasleendako parke hori izatea, bisitatu ahal izatea eta webgunea izatea, bikaina da, eskolan orain arte ematen ahal ez genuen zerbait gehitzen baitu: euskaldunok ezagut dezagun gure historia, eta gazteek ttipitik ezagut dezaten».

Lekukoa Udalbiltzari

Anai Arteak azken bost urteetan landu du heldu den astean estreinatuko duten parkearen ideia. Hastapen batean, 2000. urtera arte atxilotuak edo preso sartuak izan ziren Ipar Euskal Herriko zazpiehun izen omentzeko zizelkatze bat ezartzea zen ideia, eta gero historiaren kontakizunera hedatu zen xedea. Iñaki Iriarte eskultore saratarraren obra estreina egunean erakutsiko dute. Egun horretan utziko dute, sinbolikoki, Anai Arteko kideek elkartearen lekukoa. Parkearen mantenu lanak Senpereko herriak ziurtatuko baditu ere, «kudeaketa intelektuala Udalbiltzak eramanen du», Larzabalek erran duenez. Gehitu du Anai Artearen lana ere gaur egungo kideek Udalbiltzako kideen esku utziko dutela: «Ekipo berri batek segida hartuko du, bertze helburu batzuekin».

Historiaren kontakizuna egiteko parkea sortzeko egin behar ziren gastuak Udalbiltzak hartu zituen bere gain; Anai Artearen Donibane Lohizuneko egoitza, berriz, erakundearen esku gelditu da. Xedea gauzatzeko egin behar izan duten bide luzea elkartearen bidea bukatzeko manera bat zen, Mendibururen arabera: «Anai Artea bururatzen ari zen, eta ari ginen interesgarria izanen zela obra bat egitea». Elkartearen historia beste helburu batekin ezagutarazi zuten lehendik: Txomin Hiriart-Urrutik idatzi liburuarekin, hain zuzen: Anai Artea 1969—2021 elkartearen historia.

Lekukoa Udalbiltzari pasatzearekin batean, Anai Arteko kideek badakite Senpereko parkeak segida beharko duela, Lizarra-Garazi Akordioekin bukatuz idatzi gabe gelditu delako historiaren parte bat, Larzabalek argitu duenez: «Lehen bertsio bat da, hobetzeko gisan pentsatua dena. Lizarra-Garazin bukatzen da historia kontakizuna, eta bake bidea, desarmatzea eta horiek falta dira. Bistan da oraindik goiti osatzen ahalko dela, historia oraindik egiten ari baita».

Bestalde, laburki kontatua den historia horren barnatzeko bide berriak irekitzen dira Ikas elkartearen pedagogia material berriarekin ere. Urmenetaren erranetan, «orain arte ez da sekula izan; irakasle batek nahi bazuen gai bat landu behar zituen ikerketak egin, materiala sortu eta landu behar zuen, eta beti hautu bat egin behar zuen, gai bat edo bestea hartuz. Sintesi lan hori egina da Ikasen, eta ekainean aterako da». Frantziako Hezkunde Nazionalaren bermea behar du material pedagogiko horrek, eta Akademiako ikuskariaren oniritzia kausitu dute XIX. mendea aipatzen duen materialarentzat; «Historia unibertsala egiten dugu Euskal Herritik partituz. Bi helburuak uztartuz, Euskal Herriko historia irakatsi gehi Hezkunde Nazionalekoa», esplikatu du Urmenetak.

Senpereko estreina, 27an

Anai Arteak gomita zabaldu du inauguraziorako, eta, orain, uste zuten baino pertsona gehiago izanen dela iduri zaie. Maiatzaren 27an 11:00etan parkea deskubritzera joanen direnei autoa Senpereko Intermarche saltokian uztea galdetu dute, handik hurbil den lur eremuan ez baita aski leku izanen. Eskultura han bada ere, heldu den astera arte tapatua atxikiko dute, aurkezpen egunerako. Webgunea, berriz, oraindanik kontsulta daiteke.


Summary: Mikel Izpura euskal presoa aske geratu da. Izpurak 23 urte egin ditu preso. Azken hilabeteak Iruñeko kartzelan egin ditu.

Etxerat elkarteak jakinarazi duenez, Mikel Izpura euskal presoa atzo geratu zen aske, 23 urteko espetxe zigorra bete ostean. Izpura 2000. urtean atxilotu zuten, Mexikon, eta jarraian Espainiaratu. Ordutik aurrera, Espainia hegoaldeko zenbait espetxetan egon zen preso, 2021eko martxoan Murtziatik (820 kilometro) Zuerako kartzelara (245 kilometrora) lekualdatu zuten arte. 2022ko otsailean, berriz, Euskal Herriratu egin zuten, Iruñeko espetxera mugituta. Han egin ditu azken hilabeteak.


Summary: Loverdose festibala hasiko da gaur Baionan. Gaur emango dio hasiera bere lehen festibalari PAF elkarte feministak. Egitarau oparoa osatu dute «jendarte patriarkaleko maitasun eta harreman afektiboez» gogoetatzeko. 1.000 lagunek baino gehiagok parte hartuko dute ekitaldietan

Loverdose festibalari hasiera emango dio gaur PAF elkarte feministak. «Maitasuna eta harreman afektiboen» gaia jorratuko dute, horiek «jendarte patriarkalean» garatzen direla jakinik. «Gaur egun erlazionatzeko ditugun moduez eztabaidatzeko aukera izango da», azaldu zion Nathalie Riobe Gorostiaga PAF elkarteko kideak BERRIAri. Egitarau oparoa osatu dute astebururako: guztira 20 ekitaldi inguru antolatu dituzte: mahai inguruak, tailerrak, bertso saioa, performanceak eta kontzertuak, besteak beste.

1.000 lagunek baino gehiagok eman dute izena asteburuko tailerretan parte hartzeko. «Zinez, ez genuen hain erantzun beroa espero», adierazi du PAF elkarteak. Izan ere, lehen aldia da elkarteak horrelako festibal bat antolatzen duela. Oraingoz arrakastatsua izango dela ematen du, eta, elkartearen arabera, «maitasunaren eta harreman afektiboen inguruan hausnartzeko» beharraren adierazle da hori, «ikuspegi feministatik eta kolektiboki». Txartelak prezio librean saldu dituzte, edonorentzat eskuragarri izateko helburua baitzuten.

Egitarau oparoa

Hainbat leku eta formatutan gogoetatuko dute asteburuan. Gogoetan ere «edonork bere lekua» atzeman dezan, beti «onginahia, zaintza eta ahizpatasuna bermatuz». Gaur irekiko dizkiote ateak festibalari, 17:30ean, Baionako gaztetxean, eta 18:00etan izango da lehen gogoeta saioa: podcastak izango dira entzungai, Victoire Tuaillon eta Lucile Bellanen parte hartzearekin. 21:30etik aurrera berriz, Amore umore bakarrizketa umoretsuekin bukatuko dute ostirala.

Bihar, Bikotea sistema heteropatriarkalean: nola eta zendako uztartzen dira menpekotasun-harremanak? mahai inguruarekin hasiko dute eguna, Baionako antzokian. Celine Bessiere, Mari Luz Esteban, Christelle Murhula eta Elisa Rojas izango dira hizlariak. 13:00etan, Maddi Ane Txoperena eta Miren Artetxek bertso saio bat egingo dute Txalaparta egoitzan. 14:00tatik aurrera, hainbat tailer prestatu dituzte Baionako leku ugaritan. Bigarren mahai ingurua 18:00etan hasiko da, Baionako antzokian: Zein dira alternatibak gure harreman afektiboentzat bikote heteronormatibotik haratago/at? izango da gaia, eta Rachele Borghi, Irantzu Varela eta Tal Madesta izango dira hizlariak. Loverdose gauarekin amaituko dute, larunbatean, 21:30etik aurrera, Baionako Napoleon gelan.

Igandean, Züzülü ostatuan elektrobruncha proposatuko dute, Elektro-brunch Nejurekin, eta 13:30ean, filma baten proiekzioa hasiko dute leku berean: La fabrique du consentement: regards lesbo-queer filma zango da. Asteburu osoan Nantene Traoreren argazki erakusketa egongo da ikusgai Txalaparta egoitzan.


Summary: Kanadako sute handien kea Euskal Herrira ere iritsiko da. Copernicus zerbitzuaren sateliteek datozen egunetarako iragarpena egin dute. Suteek ia milioi bat megatona CO2 aireratu dute.

Sute handiak piztu dira egunotan Kanadako iparralde Alberta eskualdean. Horien gasak datozen egunotan noraino helduko diren kalkulatu du Copernicus satelite sareak, eta Euskal Herrian ere izango direla iragarri du. Ikusi beharko gizakiek sumatu moduko kontzentrazioan heltzen diren.

Kanadan eta Errusia iparraldean sute asko piztu dira azken asteotan. Asko lagundu dute horretan ipar hemisferioan tenperaturak batez beste baino epelagoak izatea garai honetarako, eta hezetasuna normalean baino txikiagoa. Baso ugari sutan daude Kanadan maiatzaren 4tik. Joan zen asteazkenean 90 sute zeuden piztuta, eta horietako 23 kontrolez kanpo zeuden. Europako Batasuneko Copernicus egitasmoko Atmosfera Behatzeko Zerbitzuak datozen bost egunetarako estimazioa zabaldu zuen atzo.

Ondorioztatu dutenez, Atlantikoa zeharkatuko dute ke lainoak, eta gas kontzentrazio handiak helduko dira Europa iparraldera eta Eskandinaviara. Baina kea Euskal Herrira ere helduko dela ikus daiteke estimazioan. Horrez gain, hegoaldetik, Saharako hautsa zabaltzen ari da iparralderantz, baina, batez ere, Mediterraneo aldera.

Datu esanguratsu bat plazaratu du sareak: Albertak aurten dagoeneko 10 megatona karbono dioxido aireratu du, hau da, han 2019ko maiatzean gertatu ziren suteen adina CO2 jaurti du atmosferara jada. Orduan 880.000 hektarea erre ziren, eta Europaraino heldu zen kea.

Errusian, Kazakhstanen eta Mongolian ere sute handiak gertatzen ari dira egunotan.


Summary: Einer Rubio garaile Giroko hamahirugarren etapan. Pinotekin eta Cepedarekin lehiatu da garaipena lortzeko, ihesean egon eta gero. Laburtu egin dute ibilbidea: 75 kilometro soilik izan ditu. Zeresan gutxi eman du faboritoen jardunak.

Txirrindulariak hotzez dira aurtengo Giroan. Eguraldi petrala ari dira izaten egunik gehienetan, eta planto egin dute atzoko etaparen bezperan. 199 kilometroko saio menditsua zuten aurretik, eta laburtzeko eskaera egin diote antolakuntzari. Bada, 75 kilometro eskaseko jarduna izan dute azkenean, eta ibilbide motzean hotz utzi dituzte zaleak. Izan ere, hautagai nagusiak tropelaren abaroan gelditu dira berriz ere. Mendate handietan oraindik ez da onenen arteko lehiarik ikusi. Bere txarrean, borroka bizia izan dute iheslariek. Katua eta sagua bezala aritu dira azken igoeran Thibaut Pinot (Groupama) eta Jefferson Cepeda (Education First), baina gertutik zaindu ditu Einer Rubiok (Movistar), eta azken metroetan gainditu.

Faborito nagusiak elkarrekin iritsi dira, eta maglia arrosari eutsi dio Geraint Thomasek (Ineos). Espero baino askoz ere mami gutxiago izan du etapak. Hasierako plana 207 kilometroko ibilbidea egitea zen, baina apur bat laburtu dute duela egun batzuk, San Bernardo ezin zelako goraino igo. Erreparorik gabe sartu diote guraizea. Ziklistek Croix de Coeur saihestu nahi zuten, eguneko bigarren mendatea, jaitsiera arriskutsuegia izan zitekeelakoan. Antolatzaileek, ordea, eutsi egin nahi zioten igoera horri, eta eskaintza batekin erantzun dute: prest zeuden lehen 125 kilometroak kentzeko, San Bernardo barne, beti ere ziklistek Croix de Coeur igotzen bazuten. Ados jarri dira bi aldeak. Hala, autobusean sartu, eta Suitzarantz jo dute taldeek.

Arratsaldeko hiruetan abiatu da etapa, Croix de Coeurren magalean. Mendate horri aurre egin, jaitsiera eta ordeka igaro, eta Crans Montana igo behar zuten. Hots, esfortzu labur baina bortitza egitea zegokion tropelari. Oso gogorra zen lehen igoera (15,4 kilometro eta %8,8ko pendiza), eta erritmo bizia izan da hasierako aldapetan. Askok sartu nahi zuten ihesaldian, eta multzo jendetsua osatu da berehala, Ben Healyren (Education First) gidaritzapean. Ineosek ez dio traza onik hartu, eta berehala utzi du ezerezean. Alabaina, oniritzia eman dio hurrengo saiakerari; hartara, bidea egin dute Rubiok, Cepedak, Pinotek eta Bruno Armirailek (Groupama), Derek Gee eta Matthew Riccitellok (Israel), eta Valentin Paret-Peintrek (Ag2r).

Pinot izan da etapako animatzaile nagusia. Garaipena lehiatu eta mendiko puntuak batzeaz landa, sailkapen nagusian aurrerako urratsa egin nahi zuen. Verbierreko herritik igaro ostean egin du lehen erritmo aldaketa, eta Geek, Rubiok eta Cepedak eutsi diote bakarrik. Laukoteak bizi igo ditu mendatearen bukaerako aldapa estu eta tenteak, eta bi minutuko aldearekin igaro du gaineko pankarta. Pinotek bildu du puntu gehien. Oilarrak, aldiz, bil-bil eginda aritu dira. Zirkinik ere egin gabe gainditu dute igoera.

Bizkor, hankaz eta buruz Euria hasi du amaierako maldetan, eta jaitsiera bustian hasi dute. Arriskuari ondo hartu diote neurria, eta tentuz jokatu dute. Paret-Peintrek bat egin du lasterketa burukoekin, eta erasoa jo die. Berandu gabe harrapatu dute, baina, gero, ez dira gauza izan elkarlanean aritzeko. Ernegatu egin da Pinot: erreleboetan zeken aritzea leporatu die iheskideei. Cepedarekin haserretu zen gehienbat. Eta frantziarraren kasketa are handiagoa izan da amaieran. Bere legea ezarri nahi zuen Crans Montanan (13,1 kilometro eta %7,2ko pendiza), baina itzala bezala itsatsi zaio Cepeda. Hamaika aldiz egin dio eraso ekuadortarrari, baina alferrik. Anartean, ez da itsutu Rubio. Begi-bistan izan ditu uneoro.

Hirurak batera iritsi dira azken kilometrora, eta esprintean, Rubio izan da azkarrena. Bigarren Pinot izan da, eta hirugarren Cepeda. 1.35era iritsi dira faboritoak, azken estutuan nagiak ateraz. Bihar indarrak gordetzen jarraituko dute, etapa laua izango baita oro har. Hasieran lehen mailako mendate bat dago, ordea, eta horrek zapuztu egin ditzake esprinter askoren planak.


Summary: Euri jasek kalte handiak eragin dituzte Bortzirietan eta Urumealdean. Beran, azken 43 urteetan maiatzeko egun batean izan den jasarik handiena bota du. Lesakan, etxe batzuk hustu behar izan dituzte, luizi batek kanal bateko ura desbideratu duela eta. Hernanitik Goizuetara, dozenaka lekutan moztu dute errepidea luiziek.

Bart gauean eta gaur goizaldean euri jasa handiak izan dira eskualde batzuetan, eta kalte handiak eragin dituzte, besteak beste, Bortzirietan, Urumealdean eta Basaburuan (Nafarroa). Euriteen ondorioz, zenbait errekak gainezka egin dute, eta urak etxeak eta saltokiak hartu ditu Beran, Lesakan, Goizuetan eta Aranon. Aemetek iragarri duenez, ez da espero euri gehiago egitea gaur Nafarroan.

Jasak ibar batzuetan pilatu dira bart, bi orduan. Tokiaren arabera, handiagoa izan da pilaketa: Beran, Larrategaineko estazio meteorologikoak 101,5 litro bildu ditu metro koadroko; Lesakan, Astazalaietako plubiometroak 43,8 litro jaso ditu metro koadroko, eta Goizuetakoak, 40,8 litro metro koadroko.

Baina Urumealdean izan dira jasarik handienak. Añarbeko (Gipuzkoa) urtegiko neurgailuak bildu du ur gehien: 241,5 litro metro koadroko —kontuak ateratzeko: maiatz osoan, batez beste, 171 litro euri egiten ditu metro koadroko—. Aranoko estazio meteorologikoak ere 217 litro bildu ditu metro koadroko; orain arte, han inoiz bildutako ur kopururik handiena 160 litro ziren metro koadroko.

Aemet Espainiako Meteorologia Agentziaren arabera, maiatzean Beran azken 43 urteetan egun batean jaso den ur kopururik handiena izan da bart gauekoa. Aipagarria da Beratik kilometro batzuetara, Irunen (Gipuzkoa), ez duela ia euririk egin. Hernanin (Gipuzkoa) ez dituzte nabaritu Aranoko jasak, kilometro gutxira egon arren, ez baitu euririk egin gauean.

Aitor Elexpuru Berako alkateak adierazi duenez, goizaldeko ordu bietan ez zuen euririk ari, goizaldeko hirurak aldera hasi du euria, eta «leherketa» baten modukoa izan da: hiru ordu laurdenean, haren auzoak «igerileku baten» tankera hartu du.

Bortzirietan, ura etxeetan

Erran.eus atariaren arabera, Berako Zia errekako ur goraldiak izugarrizko kalteak eragin ditu karriketan, etxeetan eta saltokietan (ikusi argazkiak). Aitor Elexpuru Berako alkateak Euskadi Irratian esan du autoak ere eraman dituela urak. Berako Udalak uholde arriskuaren kudeaketa planeko lehen maila aktibatu du goizaldean, eta kalteak kalkulatzeko gune bat paratu du.

Lesakan luizi batek ur kanal bat itxi du, eta ura etxe batzuetara desbideratu du. Ladis Satrustegi alkateak Euskadi Irratian jakinarazi duenez, ura lehen solairura iritsi da, eta etxe horietako bizilagunek etxeak utzi behar izan dituzte; suhiltzaileek leihoak puskatu dituzte, urak ez zedin gora egin etxe barruan.

Bizilagunak hasi dira auzolanean etxeak garbitzen. Kalte handiak dituzte bizitoki eta saltoki batzuetan. Errepideetan ere handiak dira kalteak: Bera eta Sara (Lapurdi) arteko NA-4016 errepidea moztu egin dute 1,3 kilometrotik aurrera. 10:30ean pasabide alternatibo bat ireki dute.

Urumealdeko errepidea, luiziek estalia

Hernanin bertan ez, baina Ereñotzu auzoan ere izugarrizko jasa egin du, eta handik Urumean gora, dozenaka puntutan moztuta gelditu da Aranora eta Goizuetara doan NA-4150 errepidea. Luiziak eta luiziak sortu dira. 14:00etan, Ereñotzun itxita zeukaten errepidea ertzainek, inor gora ez joateko. Aranon eta Arano eta Goizueta arteko errepidean ere dozenaka luizi izan dira. Hainbat etxe bakartuta gelditu dira, luiziek errepideak erabat txikitu edo itxi dituztelako.

Eguerdi partean, Nafarroako Obra Publikoen Kontserbazio taldeko langileak makina astunak erabiltzen hasi dira luiziak kentzeko eta errepideak irekitzeko. Baina ordu askoko lana izango da, errepidea puntu askotan moztu baita. Errekasto txikienak ere ibai bihurtuta jaisten ari dira mendietatik, erabat lokaztuta, eta urik ez zen lekuetan ere errekak sortu dira mendian behera. Errepide zati batzuk hondatu eta hautsi ere egin dituzte luiziek.

Erreka bazterretan dauden etxe batzuetan ere sartu da ura Ereñotzun eta Aranon. Eguerdi partean, Gipuzkoako Aldundiak hondeamakina bat bidali du, eta Nafarroako mugatik behera hasi da bidea garbitzen.

«Egoera normalizatuta»

Javier Remirez Nafarroako Gobernuko lehen presidenteorde eta bozeramailea Berara eta Lesakara joan da, uholdeen kalteak ikustera. Komunikabideei azaldu die bart gaueko euri jasa Nafarroako iparraldeko gune jakin batean kontzentratu dela, batik bat, Bera eta Areso arteko eremuan.

Remirezen arabera, ez dago zauriturik, baina larrialdi zerbitzuek autobus gidari bat erreskatatu behar izan dute Gipuzkoan.

Presidenteordearen arabera, larrialdietarako protokoloak aktibatu dira, eta zonako alkateekin harremana etengabea da. «Egoera normalizatuta dago, baina komatxo artean esango nuke», adierazi du, zuhur agertu nahirik edo. Izan ere, euri gehiago egitea espero da, baina gutxiago.

Bitarteko guztiak mobilizatu direla gaineratu du, eta, Berako Udalak arrisku plana aktibatu duenez, esan du uneotan larrialdia alkatea bera kudeatzen ari dela. «Eskertu nahiko nuke tokiko agintarien jarrera, Berako alkatearena, eta Nafarroako Gobernuko larrialdi zerbitzuekin egon den koordinazioa». Remirezen esanetan, orain geratzen da euriteek eragindako «kalteak neurtzea».

Ubideak zaintzeko beharra

Hain denbora gutxian hainbeste euri egitearen arriskuaz ere hitz egin du Remirezek. «Beran, hirigunea zeharkatzen duten ubide ugari dira. Garai batean ohikoak ez ziren eurite handi hauek gero eta maizago gertatzen dira orain».

Remirezen arabera, horrek eskatzen du azpiegiturok zaintzea. Adibidez, iraganean ur maila gainditu zuen ubideetako batean esku hartu dute aurreko hilabeteetan, eta oraingoan horrek bederen euritearen ur kopuru handia bideratu du. Presidenteordeak gogorarazi du uholde eta sute arriskuaren kudeaketa ohiko eta lehentasunezko bihurtuko dela aurrerantzean, klima aldaketaren eraginez.


Summary: EAJk alde handiarekin irabaziko luke Araban eta Bizkaian, eta lehia estuarekin Gipuzkoan, EITB Focusen arabera. EAJ gehiengo osoa lortzetik hurre egongo litzateke Bizkaian, baina EH Bildu puntu eta erdira du Gipuzkoan. Nafarroan, UPNren, PPren eta Voxen batura gehiengo osotik urrun geratuko litzateke.

EITB Focusek gaur argitaratutako inkestaren arabera, 2019ko udal eta foru hauteskundeetako kopuru berberak izango ez badira ere, azken emaitza berdintsua izango litzateke. EAJ izango litzateke lehen indarra Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta gobernua osatu ahalko luke hiruretan baldin eta orain PSE-EErekin duen elkarlan akordioari eutsiko balio.

Nafarroan ere aldaketa gutxi iragarri ditu. UPNren, PPren eta Voxen batura gehiengo osotik urrun egongo litzateke, eta PSNk gobernatu ahalko luke, egungo koaliziokideek eta EH Bilduk onartuz gero. Navarra Sumak 20 hautetsi lortu zituen 2019an, eta, apurketaren eraginez, bizpahiru galduko lituzkete. UPNk 12-13 erdietsiko lituzke, eta PPk 5. Ciudadanosek ez luke behar adina boto lortuko Nafarroako Parlamentuan sartzeko. Haren ordez, berriz, Voxek 1 edo 2 lortuko dituela dio inkestak. Gainerako alderdiek antzera segituko dute, baina Geroa Baik jesarleku bat edo bi galduko lituzke, eta EH Bilduk beste horrenbeste irabazi.

Abertzaleak, gora

Gizaker enpresak egindako inkestaren arabera, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan EAJk eta EH Bilduk gora egingo lukete boto kopuruari eta jesarlekuei dagokienez, eta PSE-EEk eta Elkarrekin Podemosek, aldiz, behera. PPk eutsi egingo lioke orain daukan aulki kopuruari.

EAJ 25 eta 26 hautetsi artean legoke Bizkaian. 26 lortuz gero, gehiengo osoa izango du Batzar Nagusietan. Araban oso antzerakoak lirateke emaitzak: EAJk eta EH Bilduk bat gora, PSE-EEk eta Elkarrekin Podemosek bat behera. Gipuzkoan espero da lehia. Inkestaren arabera, Gipuzkoan botoen %36,9 eskuratuko ditu EAJk, eta %35,3 EH Bilduk, baina inkestaren errore marjina %1,91koa da. Emandako kalkuluen arabera, EAJk 21-22 lortuko lituzke; eta EH Bilduk, berriz, 19-20.

PSE-EEk hautetsi bat galduko luke Araban –10 ditu orain– eta bi Gipuzkoan –9 ditu–. Bizkaian berdin eutsiko lioke (8). Elkarrekin Podemos 4tik 2ra jaitsiko litzateke Gipuzkoan, eta 6tik 4ra Bizkaian. Araban kolokan legoke bere 4 jesarlekuetako bat.

Nafarroan, zerrendaburuen balorazioa jaso du inkestak. Uxue Barkos da horien artean baloraziorik onena duen politikaria (5.2). Maria Txibite eta Begoña Alfaro berdinduta daude (5.0), eta Laura Aznal oso hurre (4.9). Nahiko beherago daude Javier Garcia (4.1) eta Javier Esparza (4.0).

Horrez gain, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, Gizakerrek inkestatuei galdetu die ea zein alderdi politikorekin datozen bat gehien ideologikoki. Araban, EAJ eta EH Bildu ia berdinduta leudeke (%22,4 eta %20,4); Bizkaian, EAJ nagusi, EH Bildurekiko alde handiarekin (%26,8 eta %12,9); eta, Gipuzkoan, EH Bildu gainetik (%26,5 eta EAJk %22,2).


Alavesek maila galdu du

Summary: Alavesek maila galdu du. Arabako taldeak Alhamari irabazi beharra zion Ibaian, baina bana berdindu du, eta Bigarren Mailan ariko da datorren denboraldian

Bi denboraldiz Espainiako Lehen Mailan jokatu eta gero, Alavesek Bigarren Mailan jokatuko du datorren denboraldian. Arabako taldea ataka estuan zegoen azken jardunaldian: Alhamari irabazi beharra zion Ibaian, eta Sporting Huelvak eta Vila-realek huts egitea behar zuen ere bai. Baina baldintza horietako bakar bat ere ez da bete gaur; funtsezkoenetik hasita: Iñigo Juaristik entrenatutako taldea ez da gai izan irabazteko. Bana berdindu du. Emaitza horrek kondenatu du, baita Alhama ere. Biak jaitsi dira. Tristuraz eta etsipenaz bete da Ibaia.

Denboraldi osoaren isla izan da norgehiagoka: gogotik saiatu da Alaves, baina ez du saririk jaso. Hori gutxi ez, eta aurkariak eman dio lehen kolpea: Alhamak gola sartu du 35. minutuan; Raquel Pinelek. Etxekoei oso maldan gora jarri zaie partida, eta are eta gehiago helburua.

Buruarekin baino gehiago, bihotzarekin aritu dira Juaristirenak. Hala ere, lortu dute itxaropenari bide ematea, gola sartuta. Camila Saezek egin du, 84. minutuan. Gutxi falta zen, eta gogoz saiatu dira, baina ezin izan dute miraria gauzatu.

Eguneko beste partidan, Athleticek bana berdindu du Lezaman, Vila-realekin. Sara Ortegak sartu du lehen gola, 46. minutuan, eta Fatumata Kantehek berdindu du, 72.ean. Nekane Diezek eta Leyre Monentek azken partida jokatu dute talde zuri-gorriarekin.

Hiru euskal taldeek amaitu dituzte egin beharrekoak ligan: Reala zortzigarren izan da, 38 punturekin; Athletic, hamargarren, 35ekin; eta Alaves, azkena, 21ekin.

Eibarrek Alavesek maila nagusian utzitako tokia hartuko du datorren denboraldian. Osasunak ere igo egin nahi du, baina asko zaildu zaio egitekoa: 2-0 galdu du gaur Granadaren aurka, igoera kanporaketako finalerdietako joanekoan.


Summary: Denzek bigarrenez irabazi du Giroan, eta Armirail jarri da lider. Alemaniarrak berriro hartu die aurre iheskideei. Tropela 21.11ra iritsi da, eta horri esker, okzitaniarrak maglia arrosa jantzi du

Nico Denz alemaniarra (Bora) bigarrenez nagusitu da Italiako Giroan, gaur, hamalaugarren etapan. Hamabigarren saioan egin bezala, eguneko ihesaldian sartu da, eta azkarrena izan da esprintean. Derek Gee (Israel) sailkatu da haren atzetik. Australiarra hirugarrenez sailkatu da bigarren ekitaldi honetan.

Etapak beste protagonista bat izan du: Bruno Armirail okzitaniarra (Groupama). Eguneko ihesaldian sartu da, eta Denzengandik 53 segundora iritsi da helmugara. Baina tropelak oso lasai hartu du egitekoa, eta irabazlearengandik 21.11ra iritsi da, Armirailengandik 20.21era. Hura Geraint Thomasengandik (Ineos) 18.37ra zegoenez, liderraren maglia arrosa jantzi du. 1.41 ateratzen dizkio Thomasi, eta 1.43 Primoz Roglici (Jumbo).

Ikusteko dago bihar lidergoari eutsiko dion. Mendiko etapa jokatuko dute Seregno eta Bergamo artean: 191 kilometro. Lehen Mailako mendate bat eta Bigarren Mailako hiru igoko dituzte; horietatik azkena, helmugatik 30 kilometrora.


Zazpigarren jarri da Athletic

Summary: Zazpigarren jarri da Athletic. Talde zuri-gorriak Celtari irabazi dio San Mamesen, eta Gironari hartu dio aurre sailkapenean. Iñaki Williamsek eta Berenguerrek sartu dituzte golak

Arratsalde biribila izan du gaur Athleticek. 2-1 irabazi dio Celtari San Mamesen, eta bolada txarra eten du: puntu bakarra lortu zuen aurreko lau partidetan, eta bi aldiz galdu zuen etxean. Garaipenak, gainera, saria du: zazpigarren postua. Gironak 1-2 galdu du Vila-realen aurka, eta hori aprobetxatu dute zuri-gorriek Konferentzia liga jokatzeko aukera emango duen postua bere egiteko. Bi puntu ateratzen dizkiote Gironari, eta hiru Osasunari eta Sevillari. Nafarrek eta espainiarrek bihar jokatuko dute.

Zuri-gorriek ezin hobeto ekin diote partidari, izan duten lehen aukeran gola sartu baitu Iñaki Williamsek. Bosgarren minutuan, De Marcosek erdiraketa zehatza egin du eskuinetik, eta aurrelariak bikain errematatu du buruz.

Lehen zatia amaitu aurretik bi taldeek izan dute aukera gola sartzeko: Gabri Veigak gertu izan du berdinketa, eta Yurik bigarrena. Baina oso ondo aritu dira Unai Simon eta Ivan Villar atepean.

Athleticek ezustean harrapatu du Celta lehen zatiaren hasieran. Bigarrenaren hasieran, ordea, Celtak hartu du Athletic ustekabean. Williamsen golaren antzekoa izan da: Miguel Rodriguezek erdiratu du, eta Larsenek buruz errematatu du sareetara. Partida berdindua zegoen berriro.

Baina gutxi iraun du berdinketak, eta Celtaren kolpeari kolpe indartsuagoarekin erantzun dio Athleticek. 54. minutuan, sekulako gola sartu du Berenguerrek: zartako ederra eman dio baloiari, eta zuzenean joan da ate barrura. Indartsu suspertu dira zuri-gorriak.

Celtak ez du etsi, eta gogotik saiatu da berdintzen. Baina ez du arrisku handirik sortu. Bai, ordea, Athleticek. 70. minutuan, Berenguer bigarren gola sartzekotan izan da, baina haren jaurtiketa langara joan da.

Susto pare bat izan dituzte zuri-gorriek: lehenbizi, zelaira irten eta gutxira, min hartu du Herrerak; eta gero, Dani Garciak. Baina horrek ez die eragin kontzentrazioan, eta adi-adi aritu dira azken minutuetan. Azkenean, garaipena, eta poza San Mamesen.


Altunak finala jokatuko du

Summary: Altunak finala jokatuko du. Amezketakoak nagusitasun handiz irabazi dio Joseba Ezkurdiari, Labriten, eta laugarrenez ariko da Buruz Buruko Txapelketako finalean

Faboritoa zen Altuna: Ezkurdia baino askoz hobeto ari zen, eta irabazi egin zion elkarren aurka buruz buru jokatutako hiru partidetan. Hala ere, lehia estua espero zen. Baina ez da halakorik izan. Amezketarra hasi eta buka nagusitu da, eta espero baino errazago irabazi du. Beti joan da aurretik, dezenteko aldearekin: 4-0, 10-2, 17-7, 19-8 eta 21-10.

Ez da partida ona izan. Altuna ez da beste batzuetan bezain distiratsu aritu, baina ez du horren beharrik izan, Ezkurdia gaizki aritu baita, haren mailatik oso urrun. Makina bat huts egin ditu (hamabi guztira), eta horrela, ezinezkoa da Altunari irabaztea.

Garaipena lortuta, Altuna buruz buruko finalera itzuliko da bi urteren ostean. Txapeldun izan zen orduko hartan, Beñat Rezustari nagusitasunez irabazita: 22-5. Urtebete lehenago, ordea, galdu egin zuen Erik Jakaren aurka: 22-20. 2018an jokatu zuen lehena, eta 22-14 hartu zuen mendean Aimar Olaizola.

Amezketakoak bihar jakingo du noren aurka ariko den finalean. Dario Gomezek eta Aitor Elordik jokatuko dute Gasteizen, Ogetan. Ez batak ez besteak ez du inoiz jokatu Lehen Mailako Buruz Buruko Txapelketako finala. Bitan jokatu dute elkarren aurka buruz buru, eta bietan nagusitu da Dario.


Summary: Ehunka lagun bildu dira Gasteizen azpiegitura proiektu handien aurka. Euskal Herria Bizirik plataformak natura «benetan» babestuko duen politikak aldarrikatu ditu

Landa eremuari eta natura guneei «erasotzen» dieten azpiegitura handiak arbuiatzeko eta eraikitzeari utzi diezaioten eskatzeko manifestazio jendetsua egin dute gaur, Gasteizen, Lurraren defentsan, Euskal Herria bizirik lelopean. Ehunka lagunek ozen salatu dute «makroproiektuek» ekosistemen eta landa eremuko bizimoduaren «desagertzea» ekarriko duela, eta gaitzetsi dute enpresa handiak izango direla horren «onuradun bakarrak».

Izan ere, protestaren amaieran irakurritako agiri batean salatu dute natur guneak «industrializatuko» dituzten azpiegitura berrien «erasoaldi bat» izaten ari dela. Trenbideak, zentral eoliko eta fotovoltaikoak, erraustegiak, animaliak hazteko ustiategi erraldoiak... trantsizio energetikoaren aitzakian eraikitzen ari direla azpimarratu dute, eta, bitartean, administrazioak diru publikoa patrika pribatuetara «desbideratu» duela.

Horren aurrean, «eredu ekosiziala» aldarrikatu dute, eta agintariei eskatu zieten natura «benetan» babestuko duen eta «inbertitzaileen diru goseari men egingo ez dien» politikak martxan jartzeko: «Energia eskuratzeko aukera unibertsala ekarriko duen politika nahi dugu, pertsona guztien beharrei erantzungo dien eredu energetiko deszentralizatu eta tokikoan oinarritua». San Anton plazan hasi da protesta, eta, Frantzia zein Bake kaleak zeharkatu ostean, Foru plazan amaitu da. Traktoreek zabaldu dute bidea, eta haien atzetik joan dira manifestariak eta protestararako erabili dituzten elementuak. Asko izan baitira: haize errotak, herrien izenak zizelkatuta zeramaten hilarriak, politikari edo enpresari mozorrotutako pertsonak, eta baita elefante zuri bat ere, beste hainbaten artean.

Aldarriak ere ugariak izan dira bide guztian zehar. Pankarta nagusiaren atzean, besteak beste, AHT-aren, parke eolikoen, Gaubeako tomate negutegiaren, Urdainbaiko Guggenheimen, erraustegiaren edo gaitasun handiko autopista elektrikoen aurkako pankartak ikus zitezkeen.

Hain zuzen ere, proiektu horien aurkako protesta batzuk ekarri dituzte gogora Nafarroa Energia Eraldatzen taldeko Nuria Madotzek, Bizkaiko Interkonexio Elektrikoari Ez taldeko Alvaro Camposek Ipar Eusal Herriko Ostia elkarteko Ellande Alfarok, manifestazioa erdi-bidean zela. Amaieran, aldiz, Sami komunitateko kide batek Statkraf enpresak —Euskal Herrian hainbat parke eoliko eraiki nahi dituen bera— eraiki nahi duen parke eolikoaren aurkako «borroka» izan du hizpide. Gogorarazi du auzitegiek ukatu egin ziotela baimena, baina enpresak entzungor egin duela. Azaldu du bi urte daramatela epaia bete eta azpiegitura desmuntatu dezatela eskatzen.


Summary: Garaipen historikoa amets egiten jarraitzeko. 32 urteren ostean, Realak irabazi egin du Camp Noun, eta aurrerapausoa eman du Txapeldunen Ligarako sailkatzeko

Premia gehien zuenean hautsi du Realak Camp Nouko madarikazioa. 32 urteren ostean, talde txuri-urdinak irabazi egin du gaur gauean Bartzelonaren estadioan: 1-2. Garaipen handia da, historikoa.

Camp Noun nagusituta, Realak aurrerapausoa eman du hamar urteren ostean Txapeldunen Ligarako sailkatzeko. Liga bukatzeko hiru jardunaldi falta direla, bost punturen aldea du bosgarren sailkatuarekiko, Vila-realekiko. Realak bezala, hark ere irabazi egin du gaur: 1-2 Gironaren zelaian. Alde polita da, baina ez erabakigarria. Aurki izango da lehia estu horren hurrengo atala: datorren asteartean, Realak Almeria hartuko du, eta egun bat geroago, Vila-realek Cadiz jasoko du.

Txuri-urdinek baliatu egin dute Bartzelonak festa giroan igaro duela astea liga irabazi ostean. Hamaikako lehiakorra atera arren, etxekoak ez dira bete-betean aritu; Realak ere ez die utzi, partida handia jokatu baitu. Berehala atera dio etekina horri: Mikel Merinok kontraeraso bikaina biribildu du bosgarren minutuan.

Golak Bartzelona esnarazi du, eta arriskua sortzen hasi da. Aukera garbiak izan ditu, baina baita Realek ere, Barrenetxeak. Atsedenaldian, ezin hobeto zihoan neurketa txuri-urdinentzat.

Bigarren zatian estutzen jarraitu dute etxekoek. Baina 71. minutuan, beste kontraeraso batean, Sorlothek bigarren gola egin du. Eskura zegoen balentria lortzea. Lewandowskik 90.ean sartutako golak beldurra sartu dio Realari, baina ez da gol gehiago egon.


Summary: Barkos: «Azken lau urteetan gure autogobernuaren alde borrokatzeko ausardia falta izan da». Geroa Baik kanpainako ekitaldi nagusia egin du Baluarte jauregian. «Eskuinaren alternatiba» izango diren akordioen aldeko apostua berretsi dute.

«Egin genuen, eta berriz egingo dugu». Mezu hori zabaldu du gaur Geroa Baik, Iruñeko Baluarte jauregian egin duen kanpainako ekitaldi nagusian. Uxue Barkos Nafarroako lehendakarigaiak esan du instituzioetan «aldaketaren arnasa» berreskuratu nahi dutela: «Ez dugu nahi harroputzen, purtzilarien eta tutoretzapekoen gobernurik».

Kritika egin dio egungo gobernuari; adierazi du autogobernuaren eta ongizate estatuaren alde borroka egiteko «ausardia» falta izan zaiola Maria Txibite lehendakariari azken lau urteetan. Horregatik, maiatzaren 28an «irabaztera» aterako direla azpimarratu du.

Akordioen inguruan ere jardun du Barkosek: «Geroa Bai gehiengo progresistaren buru den lekuetan, akordioak izango dira udaletan eta gobernuan».

Koldo Martinez Iruñeko alkategaiak ere akordioen aldeko jarrera erakutsi du, «Iruñeak gobernu serio eta egonkorrak behar dituelako»: «Geroa Baik ez du liskarretan denbora galdu nahi; Iruñeak ez du liskarrik nahi», gehitu du.

Akordioak, alderdikeriaz

Bi hautagaien aurretik, Unai Hualde Nafarroako Parlamentuko presidenteak eta Jose Mari Aierdi gobernuko kontseilariak hitz egin dute. Hualdek azpimarratu du Geroa Bai gakoa dela «alternatiba pluralak» osatzeko: «Beharrezkoak izan gara UPNk eta Navarra Sumak dakarten eredu baztertzaile horri aurre egiteko, eta alternatiba aurrerakoia eraikitzeko».

Akordioak egitean PSNk duen jarrera gaitzetsi du: «Guk eskuinaren alternatiba diren akordioen alde egin dugu beti; PSNk, ordea, alderdikeriaz soilik egin du gobernu aurrerakoien alde, komeni izan zaion lekuetan», adierazi du.

Aierdik, berriz, klima larrialdiaren eta etxebizitzaren auzietan Geroa Baik egin duen lana nabarmendu du. Besteak beste, esan du zortzi urte daramatzatela etxebizitza eredua berritzen, eta orain «beste batzuek» hauteskundeetan baliatu egin nahi dutela hori.


Summary: Gizon bat atxilotu dute Tuteran indarkeria matxistagatik. 05:25ak aldera atxilotu dute.

Tuterako (Nafarroa) Udaltzaingoak gizon bat atxilotu du gaur goizaldean, indarkeria matxistagatik. 05:25 aldera atxilotu dute, eta Udaltzangoaren kalabozoetara eraman, epailearen aurretik pasatu bitartean. Oraingoz, ez dute beste xehetasunik eman.


Mcnulty garaile, ihesaldia baliatuta

Summary: Mcnulty garaile, ihesaldia baliatuta. Estatubatuarrak esprintean hartu die aurrea Healyri eta Frigori. Eguneko ihesaldian ziren hirurak. Armirailek jarraitzen du lider, denbora galdu duen arren.

Brandon McNultyk (UAE) irabazi du Italiako Giroko 15. etapa. Txirrindulariek hainbat mendate gainditu behar izan dituzte 195 kilometroko ibilbidean, eta gaur, atzo bezala, eguneko ihesaldia helmugara iritsi da. Zazpi minutu inguru atera dizkiete faboritoei. Ihesaldiko hiru indartsuenak McNulty, Ben Healy (Education First) eta Marco Frigo (Israel) izan dira, eta esprintean erabaki da garailea.

Bruno Armirail (FDJ) liderrak 30 segundo galdu ditu gainontzeko faboritoekiko, baina maglia rosa soinean duela irtengo da astearteko etapan. Atseden eguna izango dute bihar.

Eguneko ihesaldia hamazazpi lagunek osatu dute; tartean ziren Bauke Mollema (Trek), Einer Rubio (Movistar), Andrea Pasqualon (Bahrain)... baina, azkenean, hiru soilik heldu dira ihes eginda Bergamoko helmugara. Esprintean, beste biei aurrea hartu die Frigok, baina atzetik aurrerakoa egin du Healyk, eta haren gurpilari bikain heldu dio McNultyk, azken metroetan aurrea hartzeko. Bikain errematatu du egindako lana estatubatuarrak.

Faboritoen artean, berriz, mugimendu gutxi izan da. Joao Almeida (UAE) eta Primoz Roglic (Jumbo) izan dira saiatu diren bakarrak, baina ez dute arrakastarik izan.


Summary: Euskaratik eta euskaraz hezteko aldarriak hartu du Ondarroako 'IbilaldiXE'. Hasiera ekitaldian euskarazko hezkuntza jarri dute erdigunean: «Euskaraz hazi eta hezi nahi ditugu Ondarrun zein Itsasun». San Nikolas Ikastolari eman diote 2024ko Ibilaldiaren testigua. Egun osoko egitaraua izan da.

Turrun hotsak hartu ditu gaur Ondarroako (Bizkaia) kaleak. Hasi da Ondarroako IbilaldiXE. Kaleak jendez bete dira eta ekimenak nonahi izan dira, adin eta gustu guztientzat.

Zubi Zahar Herri Ikastolak antolatutako jaiari hasiera ekitaldia egin diote ikastolan. Han izan dira Josune Bañales Ibilaldiko lehendakaria, Eider Galarraga Ikastolako lehendakaria, Zunbeltz Bedialauneta Ondarroako alkatea, Elixabete Etxanobe Bizkaiko Foru Aldundiko ordezkaria eta Jokin Bildarratza Eusko jaurlaritzako Hezkuntza Sailburua. Denak ala denak igo dira agertokira ikastolen aldeko aldarriak egitera.

Ikusi gehiago: Argazki galeria

Galarragak Ondarroako herria eta euskara jarri ditu erdigunean, Xe leloaren garrantziari aipamena eginez: «Hitz egiteko modu bat ez ezik herri bat ere irudikatu nahi dugulako. Euskara berea duen herri bat». Euskarazko hezkuntzaren aldarria egin du: «Euskaraz hazi eta hezi nahi ditugu Ondarrun zein Itsasun».

Ondoren, testigu aldaketaren unea heldu da. Zubi Zahar Ikastolako ordezkariek, Josune Bañales Ibilaldiko lehendakariagaz batera, 2024ko Ibilaldia antolatuko duen Getxoko (Bizkaia) San Nikolas Ikastolako ordezkariei eman diote testigua. Aho bete aldarriz, elkartasuna adierazi dute San Nikolas Ikastolakoek: «Zubiak eraikitzeko zutabeak behar dira eta eredu izan zarete guretzat».


Summary: Aitor Elordik jokatuko du buruz buruko finala. Mallabikoak 15-22 irabazi dio Dariori, neurketarik onena jokatu gabe. Altuna III.aren aurka lehiatuko da finalean.

Aitor Elordik jokatuko du Buruz Buruko Txapelketako finala Jokin Altunaren aurka. Aspeko pilotariak Dario Gomezi irabazi dio gaur Gasteizko Ogeta pilotalekuan (15-22). Ordezko gisa sartu zen txapelketan, eta finala jokatuko du; Binakako Txapelketako txapeldun ere izan zen aurten. Urte ikusgarria egiten ari da Mallabikoa.

Gaur, Dario baino hobeto sartu da partidan (0-4). Errioxarrari hasieratik nabaritu zaio urduritasuna, eta normalean baino huts gehiago egin ditu. Elordik, partida distiratsua egin gabe, asmatu egin du tantoak gogortzen, eta Dariori gauzak zail jartzen. Hark ez du minik egin sakez, eta asko kostatu zaio tantoak amaitzea. Akats larriak egin ditu, gainera (3-11).

Tantoak pasatu ahala, hobeto jokatzen hasi da Dario. Elordik ere azkar agortu ditu bere hiru hutsarteak, eta fisikoki larri ibil zitekeela zirudien. Pilotariak gero azaldu du «estrategia bat» izan dela hori.

Une batean hirura ere jarri da Dario (12-15). Hor, ordea, bolada onean sartu da Elordi, eta sei tanto egin ditu jarraian (12-21). Azkenean, ezker gantxo ikusgarri batekin heldu da 22ra.

Ekainaren 4an jokatuko du Altunaren aurka, bere lehenengoa. Amezketarra izango da faboritoa; laugarren finala izango du buruz buru. Bi txapel baditu, 2018an eta 2021ean irabaziak.

Ikusi gehiago: Altunak ohitura bihurtu du


Summary: Osasunari zail jarri zaio Europarako sailkatzea. Gorriek egurra jaso dute Madrilen, Atleticoren aurka (3-0). Carrasco, Saul eta Correa izan dira golegileak.

Atletico Madril Osasuna baino gehiago izan da gaur Civitas Metropolitano estadioan (3-0). Etxekoek Txapeldunen Ligarako sailkapena ziurtatu dute garaipenari esker, eta bisitariei, berriz, urrundu egin zaie zazpigarren postua, zeinak Conference Liga jokatzeko eskubidea ematen baitu. Osasunak hiru puntura du Athletic, baina talde asko daude lehia horretan.

Gaur, egurra jaso du Jagoba Arrasateren taldeak. Lehen minututik atzean sarrarazi du Atleticok, eta gola sartzeko aukera mordoa izan ditu Espainiako taldeak. Lehen hamasei minutuetan, hiru jaurtiketak jo dute Osasunaren atearen zutoinetan, eta bi gol ere baliogabetu dizkiete etxekoei.

Hortik aurrera, hobera egin dute nafarrek: goian presio egiten hasi dira, eta baloiaren jabetza lortu dute hainbatetan. Atsedenaldiaren aurretik, ordea, gola sartu diote Osasunari, ongien jokatzen ari zenean: Griezmannek egin du jokaldia, eta Carrascori utzi dio, hark errematatu zezan.

Bigarren zatian, bost atzelarirekin jokatu du Osasunak, baina ez du nahi zuena lortu Arrasatek. Neurketa kontrolpean zuen etxeko taldeak, eta Saulek bigarren gola egin du 61. minutuan. Correak, hirugarrena, 81.ean.

Sailkapen nagusian bederatzigarrena da Osasuna, 47 punturekin. Hiru partida falta dira liga amaitzeko.

Atletico Madril: Grbic; Carrasco (Kondogbia, 84'), Gimenez, Hermoso, Molina, Witsel, Koke (Rivas, 83'), Saul, De Paul (Reguilon, 84'), Morata (Correa, 45') eta Griezmann (Martin, 89').

Osasuna: Herrera; Peña (Ibañez, 67'), Aridane, David Garcia, Manu Sanchez, Moncayola, Oroz, Torro (Muñoz, 74'), Budimir (Kike Barja, 67'), Ruben Garcia (Kike, 67') eta Chimy Avila (Juan Cruz, 45').