Summary: «Politikarekiko kezkak eraman ninduen kazetaritzara». Kazetaritzan eta politikagintzan ezaguna da Marian Beitialarrangoitia: hamalau urte egin ditu politikan, eta gainontzeko lan urte guztiak, kazetaritzan. Politikako bidea amaituta, irratian bueltan da; tituluetan azaltzen zen lehen, eta horiek ematen ditu orain.

Aurpegi aski ezaguna da Marian Beitialarrangoitiarena (Legazpi, 1968); ez soilik bere jaioterrian, baita bizitoki duen Hernanin eta Euskal Herri osoan ere. Hernaniko alkate izan zen, garai zailetan, 2007tik 2011ra, eta Eusko Legebiltzarrean (2012-2016) eta Espainiako Kongresuan (2016-2019) ere ibili zen, parlamentari. Hamalau urtez instituzioetan ibili ostean, bueltan da bere lanbidean, aurpegia baino ahotsa ezagunagoa duen horretan: Euskadi Irratian.

Urte dezenteko geldialdiaren ostean, berriz bueltan zara Euskadi Irratian. Nola hartu zaitu lanbideak?

Lanean oso ondo hartu naute, nire ustez bi aldeak saiatu garelako gauzak ondo egiten: nik aurrerapen askorekin jakinarazi nien erabakia, eta horrek modua eman zigun pausaz pentsatzeko guztia nola egin. Eta, akaso jendea ez zen ohartuko, baina erakundeetako azken urtea pasatu nuen politikan neure burua itzaltzen eta isiltzen. Saihestu nahi nuen gaur tituluetan agertzea eta bihar tituluak ematen hastea; banekien ez zela edozein lanbidetara itzultzea. Kazetaritzak erakundeetako politikarekin izaten dituen loturengatik, banekien zaindu egin behar nuela buelta hori, bai niregatik eta bai nindoan komunikabidearengatik, publikoa baita.

Beti izan duzu argi irratira bueltatuko zinela?

Zalantzarik gabe. Alde egin nuenean, garbi nuen denboraldi baterako erabakia zela, irratikoa baita nire lanbidea. Ez nukeen inoiz pentsatuko hamalau urte egingo nituenik politikagintzan, niretzat kazetaritza eta irratigintza guztiz bokazionalak baitira; nahi baino urte gehiagokoa izan da politikako ibilbidea, baina beti izan dut argi noizbait kazetaritzara itzuliko nintzela. Horregatik, politikan faltan izan dut kazetaritza, eta kazetari naizenetik ez dut faltan sumatzen politika.

Bazenuen beldurrik entzuleek, talde politiko batetik etorrita, ezberdin hartuko zintuztela?

Banekien baten batek hori erabil zezakeela, baina ez nintzela tranpa horretan eroriko. Baina uste dut kazetaritza ez dela objektiboa: denok daukagu ideologia bat; kazetariok erabakitzen dugunean zein albiste eman, hor ere politika egiten ari gara. Gainera, ni Egin Irratitik nentorren, eta ordurako jada, seguruenik, baten batek etiketa politiko bat jarriko zidan. Baina nik Euskadi Irratian beti eduki izan dut argi komunikabide publiko batek zer izan beharko lukeen, bertan dauden batzuek baino argiago, akaso: ez zaigu tokatzen agintean dagoenaren bozgorailu izatea, baizik eta, inpartzialtasunez, ahalik eta ikuspegi pluralena ematea.

Bazarete zenbait kazetari politikara salto egin duzuenak. Badago loturarik bi arloen artean?

Nire kasuan, nabarmena. Ni kazetari egin nintzen baneukalako sentsibilitate politiko bat eta kezka bat politikarekiko. 14-15 urterekin euskalgintzan eta euskararen aldeko borrokan murgildu nintzen; horrek piztu zidan nolabaiteko interes politiko bat kazetari izateko, eta euskaraz lan egiteko erabakia hartu nuen. Politikarekiko kezkak eraman ninduen kazetaritzara, eta horrek, gero, erakundeetan murgiltzera. Aktualitate politikoa lantzen baduzu kazetari gisa, badaukazu gertatzen denarekiko nolabaiteko sentsibilitate bat. Sentsibilitate hori, niretzat, kazetari izatearekin lotuta dago. Gauzak beste modu batekoak izateko ekarpen bat egin dezakezula pentsatzeak berak sortzen du lotura bat; niretzat, nabarmena.

Irratiko kazetaria eta irratizalea zara. Zenbaitek aitortzen dioten xarma hori ikusten diozu zuk ere irratiari?

Bai. Iruditzen zait telebistak asko eskaintzen digula, baina dena eginda ematen digu. Irratian, berriz, niretzat xarma zuen jendeak ahotsa ezagutzeak baina nor zaren ez jakiteak; nire aurpegia oso ezaguna da orain, baina hasieran, ez. Jendeak ahotsari ez dio aurpegirik jartzen, eta euren imajinazioan irudikatu behar izaten dute bakoitza nolakoa den. Horrez gain, irratiak baditu bi gauza garrantzitsu: bat-bateko hori, albistea jakiteko irratiaren beharra izatea; eta konpainia egiteko daukan gaitasuna. Niri, pertsonalki, asko erakutsi dit irratiak. Gauza asko egitea tokatu zait eta jende asko elkarrizketatu dut: herri honetan erakusteko asko duen jende asko dago.

Jaiotzez legazpiarra zara, baina Hernanin izan zinen alkate. Nolatan?

Bai, legazpiarra naiz jaiotzez eta beti izango naiz legazpiarra, nahiz eta Hernanin urte gehiago daramatzadan. Egia da Hernanin, bertan jaioa ez bazara, inoiz ez zarela iristen bertako titulua izatera… Baina, tira, nik hernaniarrei erdi txantxetan esaten diet herriko titulua ez, baina alkate izateko ardura bai eman zidatela.

2007an aukeratu zintuzten alkate, EAE-ANVtik aurkeztuta. Nola gogoratzen duzu garai hura?

Ordurako, ziurrenik, nahiko ezaguna nintzen Hernanin, irratiko lanagatik eta bestelako gizarte mugimenduengatik. Baina niretzat sorpresa izan zen alkate izateko proposamena jasotzea. Hernaniren gisako herri batean, gainera, badakizu ezker abertzalea alkatetzara iristeko zalantzarik ez dagoela, eta ia ziur izango zarela alkate. Ilusioz eta kezkaz oroitzen dut garai hura. Proposamenak kezka eragin zidan. Gainera, nik ondo ezagutzen dut neure burua, eta, horrelako gauza batean sartzen banaiz, ez naiz erdizka sartzen; buru-belarri egiten dut lan. Banekien pertsonalki kostu handia izango zuela, baina, egitekotan, horrela egin beharra neukan, horrela bakarrik dakidalako gauzak egiten.

Garai zailak izan ziren, gainera…

Bai. 2007az hizketan ari gara, eta 2006ko abenduan T4ko atentatua izan zen [ETAk Madrilgo aireportuan egindakoa]. Garai hartan ez zen samurra egoera politikoa bera eta ezker abertzalekoa izatea. Baina pentsatu nuen ahalegina egin behar nuela. Ez nuen gehiago pentsatu egoera aldeko nuen edo ez.

Politikagintzan, instituzio publikoetako lehen lana izan zenuen hura. Ez zizun bertigorik eman?

Bai, ikaragarria. Eta hori ez nekiela gero ikasi dudanaren laurdenaren laurdenik ere. Alegia: anonimotasuna galduko nuela, ezker abertzaleari min egin nahi zioten guztiek fokuen erdian jarriko zutela Hernani, [Espainiako] Auzitegi Nazionalean epaituko nindutela eta espetxera joateko arriskuan egongo nintzela behin baino gehiagotan…

Horrelako ardura bat hartzen duzunean, ez zara ari zuretzat lanean, beste batzuentzat baizik, eta beste batzuen izenean: beraz, zaindu egin behar izaten da egiten duzuna. Hori, akaso, denek ez dute horrela biziko, baina nik horrela bizi izan dut, eta ardura handia sortu dit horrek. Lan publiko hori ondo egiteak, askotan, zeure gauzak ondo egiteak baino gehiago kezkatzen zaitu, eta, horregatik, askoz lasaiago bizi naiz politikagintza utzi dudanetik. Neure buruarengan pentsatu behar dut orain, eta egiten dudan horrek neuri sortzen dizkit abantailak edo desabantailak.

Politikagintzako alor asko ukitu dituzu hamalau urteotan: udala, Gipuzkoako Batzar Nagusiak, Eusko Legebiltzarra eta Espainiako Kongresua. Non sentitu zara ondoen?

Esango nuke estualdirik handienak ekarri dizkidan horrek bete nauela gehien: alkatetzak. Batetik, agintean zaudenean zeure eskua ikus daitekeelako egiten ari zaren horretan; gauzak egiten ari zara. Eta, bestetik, udala delako herritarrengandik gertuen dagoen erakundea. Horrek asebete nau gehien. Oposizioan egon izan naiz gainerako erakundeetan, eta beste batzuk kritikatzea soilik ez, ekarpenak egitea ere badagokizu horrelakoetan, baina ez dute une oro epaitzen egiten duzun hori; esaten duzuna bai, baina ez egiten duzun guztia. Alkatea zarenean, berriz, egiten duzun guztia epaitzen da; nahiz eta udal talde oso bat egon atzean, gauza bat gustatzen ez zaionarentzat errua alkatearena izaten da.

Politikan aritu zaren urteetan nabaritu duzu garaien eta politika moldeen aldaketarik?

Esango nuke bistakoa dela egoera eta testuingurua aldatu direlako aldatu dela politika egiteko modua; ezker abertzalearentzat, bereziki. Badago nolabaiteko patxada eta lasaitasun bat erresistentzia garai bat pasatuta, garai proposatzaile batera heltzeko. Azken urteetan, politikagintzan aukera izan dugu euskal herritar guztion eguneroko biziarekin zerikusia duten hainbat proposamen egiteko. Hori bai: tamalez, esango nuke nik nahi baino gutxiago aldatu dela politikagintza.

Uste dut politikak badituela kenduko nizkiokeen gauza itsusi asko, eta horrela laburtuko dut: politikan gehiago begiratzen da nork egiten duen proposamen bat, proposatzen dena baino. Eta hori herritar guztien kalterako dela uste dut. Nik beti begiratu izan diot proposamenaren edukiari, eta hori hobetsi behar dela uste dut: denok defendatu beharra daukagu alderdiak defendatzen duen hori, baina politikan faltan sumatzen dut hori azken muturrera eraman gabe edukia defendatzea. Nire ustez, hori da erakundeetan lanean ari direnek ikasi beharreko lezioetako bat.

Kazetaritza egiteko era aldatu al da azken hamalau urte hauetan?

Esango nuke lan egiteko modua ez dela asko aldatu. Uste nuen, esaterako, sare sozialek eragin handia izango zutela irratia egiteko eran, baina eragina ez da hainbesterakoa. Iturriak ere, gutxi gorabehera, berberak dira. Baina irudipena daukat areagotu egin dela prentsaurrekoetan eta ohar ofizialetan oinarritutako albistegien kazetaritza, adierazpen kazetaritza, eta sormen propiokoa falta dela uste dut. Falta da albiste baten inguruan iritzi ezberdinak eman beharko lituzketen horien bila aritzea. Eta irudipena daukat oso instituzionalak direla gure albistegiak; gizartekoak baino gehiago, erakundeenak. Pisu larregi du horrek.

Hamalau urte egin dituzu erakundeetan, baina herrigintzan ere urte asko egin dituzu. Orain, erakundeetatik kanpo, jarraituko duzu politika egiten?

Neure buruari esan nion erabat moztu behar nuela bide hori, eta, duela urtebete politika utzi nuenean, guztiz utzi nuen dena. Ez dut ezer egin azken urtebetean, ez bada nire kazetari lana eta nire burua zaintzea. Hamalau urte hauek oso gogorrak egin zaizkit, eta horrek zerikusia izango du nire izateko erarekin; buru-belarri sartu naiz, eta behar kolektiboak lehenetsi ditut neureen aurretik. Horregatik, behar nuen erabat etetea, atseden hartzea eta erabakimena etorkizunari uztea. Oraindik ez dut amaitu fase hori. Gainera, irratian arratsaldeko lan txanda izateak are gehiago laguntzen du horretan, herri honetan dena arratsaldez egiten baita. Hamalau urte hauetan osasuna ere galdu dut pixka bat, eta azkeneko urte honetan berreskuratu dut zertxobait.

Era berean, bizitza guztian, modu batera edo bestera, beti egon izan naiz zerbaitetan sartuta, eta ez dut baztertzen etorkizunean beste zerbaitetan aritzea. Baina orain etete fasean nago, eta, egia esan, ez dut sumatzen ezertan esku hartu beharra. Baina berriro diot: batek daki!


Enborra sendotu, adarrak loratzeko

Summary: Enborra sendotu, adarrak loratzeko. Euskaltzaindiak eta IruÃ±eko Komunikabideak fundazioak ‘Euskarazko ahozko jarduna Nafarroako gaztetxoen artean:egoera eta aukera berriak’ jardunaldia egin dute IruÃ±ean. Gazteek eskolan ez ezik plazan ere tresnak behar dituztela nabarmendu dute parte hartzaileek.

Kezka batek eraman ditu Euskaltzaindia eta Iruñeko Komunikabideak fundazioa Iruñeko Kondestablearen jauregian egin berri duten jardunaldia antolatzera: gaztetxoen euskarazko ahozko jarduna jorratu dute, eskolatik plazarako jauzian euskararen erabilerak nabarmen egiten duelako behera. Batetik, eskolako eta eskolatik kanpoko zenbait adituk parte hartu dute, egoeraren diagnosia egin eta euren proposamenak erdigunean jartzeko; bertzetik, gazteek hartu dute hitza, euren esperientziak partekatzeko, eta sendotu beharrekoak agerian uzteko asmoz.

Euskarazko ahozko jardunaNafarroako gaztetxoen artean: egoera eta aukera berriak izenburupean egin dute Iruñeko jardunaldia. Egoeraren nolabaiteko argazkia erakutsi dute parte hartzaileek: azaldu dute haurrek 8-10 urte inguru dutenean sumatzen hasten dela euskararen erabileran haustura; gaztetxoen eskolatik kanpoko jarduera, oro har, erdaraz dela; eta eskolan ere, arazoak daudela. Ezagutza mailan zer hobetu badela nabarmendu dute, adibidez, Yolanda Olasagarrek eta Helena Baraibarrek, eta hizkuntzaren tratamendu integralaren alde egin dute.

Nafarroako Ikastolen Elkarteko kide da Baraibar; Nafarroako Gobernuko Hezkuntza Departamentuko Euskara Ataleko irakasle, berriz, Olasagarre. Curriculumak ikasleen komunikatzeko gaitasuna landu beharra jasotzen duela azaldu dute; abiapuntua hori izanda, halere, gaitasun hori garatzean, oraindik ere, “gabeziak” badaudela erran du Baraibarrek. “Bada zer doitu; ahulgune horiek, baina, indargune bilaka ditzakegu”.

Baraibarrek ikastetxeen hizkuntza proiektua “gauzatzea” jo du tresna nagusitzat: “Arlo guztietako irakasleek izan behar dute hizkuntza irakasle; komunikatzeko gaitasuna ez da bat beste gaitasunen artean, beste guztien oinarrian egon behar du”. Uste du ikasleen euskararekiko atxikimenduak ere huts egiten duela, eta irakasleak trebatuz landu daitekeela alor hori.

Olasagarrek kontatu du 2010etik ari direla lanean D ereduko ikastetxeekin, eta jaso dutela irakasleen eta ikasleen kezka. “Irakasleen artean etsipena sumatu dugu, ikasleek gero eta gutxiago egiten dutelako euskaraz”. Ikasleen iritzia jakiteko, DBHko bigarren mailako 253 gazteri egin diete inkesta: “Etxean euskaraz aritzeko aukera izateak babesa ematen die; ikasle batzuek euskaraz aritzeko arazoak dituztela aipatzen dute; eta askok onartu dute barne gatazka bat sentitzen dutela, euskaraz egin nahi dutelako, baina arazoak dituztelako egiteko. Ahalduntzeko tresnak behar dituzte”.

Gazteen esperientzia

Gazte nafarren euskarazko ahozko jarduna aztertu nahi izan du Euskaltzaindiak eta Iruñeko Komunikabideak fundazioak antolatutako jardunaldiak, eta, horretarako, gazteei eman diete hitza: Xabier Olano, Amagoia Nuin del Rio eta Uxune Campos aritu dira euren esperientziaren berri ematen.

Iruñeko Iturrama institutuko Batxilergoko ikasle dira Nuin del Rio eta Campos; iruindarra da lehendabizikoa, eta Etxarri Aranazkoa, berriz, bertzea. Institutu bereko ikasleak izan arren, jatorriak badu eragina gazteon euskarazko jardunean. “Iturramara etorri nintzen lehen egunean, pixka bat beldurtu nintzen; uste nuen Iruñean gehiago hitz eginen zela euskaraz”, oroitu du Camposek.

Camposek euskaraz egin ditu DBHra bitarteko ikasketak Etxarri Aranatzen; etxean ere familiak badaki euskaraz, baina azaldu du amarekin gaztelaniaz egiten duela. “Euskaraz badaki, baina gaztelaniaz hasi, eta ohitura bilakatu zaigu. Herrian lagunekin euskaraz egiten dut”.

Gaztelania “ohitura” bilakatu da, halaber, Olano eta Nuin del Riorentzat, zenbait egoeratan. “Lagun batzuekin euskaraz aritzen naiz, denekin ez; saiatzen gara, baina ez dugu normaltasunez hartzen, eta berehala egiten dugu gaztelaniaren alde”, azaldu du Nuin del Riok. Olanok ere onartu du lagun guztiekin ez duela euskaraz egiten: “Lagun jakin batzuekin bai, baina kuadrilla osoa gaudenean, erdarara jotzen dugu”, aipatu du.

Gaztelaniaren alde egiteko joera horren zergatiaz galdetu diete gazteei, eta zenbait kontu jarri dituzte erdigunean: ohitura eta lotsa, batez ere. Aitortu dute, gainera, euskararen erabilerari buruzko kezka izan arren, hizkuntzaren auzia ez dutela lehentasun lagun artean. Adibide bat aipatu du Xabier Olanok: “Azken Euskaraldia egin zenean, kuadrillan konpromisoa hartu genuen euskaraz egiteko gure artean; hilabete inguru aritu ginen, eta, berriz ere, gaztelaniaz hasi ginen”.

Olanok ere Iturrama institutuan egin zituen ikasketak. Orain kontserbatorioan dago, pianoko ikasketen seigarren maila egiten. Gaztelaniaz egiten ditu. Izan ere, eskolatik kanpoko jarduera gehienetan gaztelania da nagusi, oraindik ere. Hark izan du aukera solfeo euskaraz ikasteko, adibidez, eta futbolean aritu den zortzi urteetako batean ere euskara izan zuten hizkuntza nagusi, jokalariak eta entrenatzaileak euskaldunak zirelako. Nuin del Riok, berriz, eskolatik kanpo garatu dituen kirol guztietan egin behar izan du gaztelaniaz.

Aisialdiko bertze zenbait jarduera aipatu dituzte gazteek, eta agerian utzi dituzte dauden zailtasunak. Musikaren arloan, adibidez, hirurek entzuten dituzte euskal taldeak, batez ere; ikus-entzunezkoen esparruan, berriz, eskaintza urria dela nabarmendu dute. Netflixen gisako plataformak aipatu dituzte, eta euskarazko edukirik ia ez dagoela azaldu dute, hain zuzen.

‘No te entiendo’

Ikastetxetik kanpoko egoeraz aritu dira gazteak, bai eta institutu barrukoaz ere. Izan ere, Iturramakoa D ereduko zentro bat izan arren, gela barruan ere gaztelania erabiltzen dute ikasle batzuek. “Niri esan izan dit beste ikasleren batek ‘no te entiendo‘”, kontatu du Camposek. Euskalkiaz aritzen da, eta eskertu du dena ulertu ez arren solasaldia euskaraz entzuteko ahalegina egiten dutenen jarrera; onartu du, halere, beti ez dela gertatzen, eta, askotan, joera dela gaztelaniara pasatzea.

Olanok, Nuin del Riok eta Camposek irakasleek betetzen duten rola ere aipatu dute. Zenbait irakasleren euskara “eskasa” dela aipatu dute, adibidez; irakasle batzuen eta bertzeen hizkuntzarekiko konpromisoa ere ez da bera, azaldu dutenez, eta horrek badu eragina, haien ustez, ikasleen jokabidean: “Batzuk serio esaten dute euskaraz egin behar dugula; beste batzuek, berriz, ikasleak gaztelaniaz entzuten dituztenean ez diete kasu handirik egiten”, kontatu dute.

Olanok erantsi du entzun izan dituela irakasleak elkarren artean gaztelaniaz. “Uste dut guretzat eredu izan behar dutela; gazteok badugu zer egin, eta konpromisoa eta kontzientzia hartu behar dugu, baina irakasleek ere badute zer hobetu”.

Erabilera sustatzea, finean, euskararen inguruko eragile guztien ardura da. Horixe utzi du agerian Iruñeko irailaren 28ko jardunaldiak: ezagutza sendotu behar dela, erabilera sustatzeko, eta hori guztia egiteko baliabideak behar direla.


Datuak

Summary: Datuak.

%25

ZENBAT GAZTE DIREN EUSKALDUN. Euskarabideak Iruñeko jardunaldian emandako informazioaren arabera, herrialdeko gazteen %25 dira euskaldunak, 2018ko datuak kontuan hartuta. 1991n, berriz, %10 ziren.

%60

GAZTELANIAZ HOBETO MOLDATZEN DIRENAK. 2018ko datuen arabera, gazte euskaldunen %60 inguru moldatzen dira hobeto gaztelaniaz, euskaraz baino. Herritar euskaldun guztiak kontuan hartuta, erdiek diote hobeto egiten dutela gaztelaniaz.

%16

EUSKARAZ HOBETO MOLDATZEN DIRENAK. 2018ko datuek diotenez, nafar euskaldunen %16 moldatzen dira hobeto euskaraz, gaztelaniaz baino. Kopuruak behera egin du: 1991n, %40 ziren euskaraz hobeto moldatzen zirenak, hain zuzen ere.


Zonifikazioaren aurkako olatua

Summary: Zonifikazioaren aurkako olatua.

Herrialdearen kohesioan, justizia sozialean eta berdintasunean sinesten dutenak parte hartzera deitzen ditugu”. Paula Garcia Hordagoko kidearenak dira hitzak. Zonifikazioari hordagoa lelopean, zonifikazioa salatu, eta euskara Nafarroa osoan ofiziala izan dadila eskatzeko manifestazioa eginen du Hordagok, urriaren 22an, Tuteran, 17:30ean hasita. Antolatzaileek protestan parte hartzera deitu dituzte herritarrak.

Iazko azaroaren 13an aurkeztu zuten Hordago herri ekimena, Cortesen, eta azaldu zuten behetik gorako dinamika bat izatea nahi dutela. “Nafarroako hegoaldetik iparraldera; horregatik, aurkezpena egin genuen Nafarroako lehendabiziko edo azken herrian, ikuspegiaren arabera”, azaldu du Garciak. Horrez gain, beste urrats bat egiteko “beharra” sentitu, eta Tuteran manifestazio egiteko deialdia zabaldu zuten, joan den ekainaren 25ean.

Euskararen Legeak eremu ez-euskalduntzat dauka Erribera, eta Hordago herri ekimenak, hizkuntza eskubideen alde borrokatzen duenez, horri aurre egin nahi dio: “Pentsaezina da Nafarroan oraindik ere eskualdearen arabera hizkuntza eskubide desberdinak izatea”.

Iaz 25 urte bete zituen Nafarroako Euskararen Legeak. “Ezinezkoa da beste urte batez jarraitzea horrelako bereizketarekin: Nafarroan bi hizkuntza daude, eta euskara Nafarroako berezko hizkuntza bat da; beraz, Tuteran, Cortesen, Altsasun edo Beran eskubidea daukagu euskaraz bizitzeko, aritzeko eta ikasteko”.

Horrez gain, Garciak salatu du Foru Hobekuntzak eta Euskararen Legeak jarri zituzten oinarriak euskararen kontrakoak direla: “Gainera, zenbait urtetan eskuinak Nafarroan euskarari zilegitasuna kendu dio, eta horregatik daukagu oraingo egoera”.

Hala ere, Hordagoko kidearen ustez “poliki-poliki” aurrerapausoak ematen ari dira euskararen normalizaziorantz: “Herri mugimenduak eta euskalgintzak egin duten ikaragarrizko lanari esker fruituak jasotzen ari gara”, nabarmendu du. Dena den, xedea lortzeko “bide luzea” geratzen dela esan du.

Gaineratu du “gutxika” zonifikazioari aurre egiteko bidea egiten ari direla. Lantalde bakarra dira, eta Iruñerriko, Tafalla inguruko eta Erriberako jendeak osatzen du taldea: “Ez dugu herri bakoitzean Hordagoko talde bat sortu nahi; jendeak eta euskara taldeek Hordagoren mezua hartu, eta bere egitea nahi dugu, gutxika zonifikazioaren kontrako olatu bat sortzeko”.

Tuteran eta Erriberan jarri dute arreta, horko herritarrak direlako zonifikazioa “gehien” pairatzen dutenak, baina Nafarroa osoko biztanleei dei egin diete: “Denok zeharkatzen gaituen auzi bat da hau”. Hortaz, Iruñerriko jendeari zein Iruñerritik iparraldera bizi den jendeari bat egiteko eskatu diete: “Tutera oso urrun dagoela iruditzen zaigu, baina oraingoan guri tokatzen zaigu joatea, zonifikazioaren aurkako oihua gure egitea, eta denon artean Euskararen Lege bidegabea behingoz amaitzea”. Horretarako autobusak antolatzen ari dira manifestaziorako Iruñerritik, Lizarrerritik, Tafalla ingurutik eta Izarbeibartik, hain zuzen ere.

Auzolana, Ablitasen

Mobilizazioaz gain, urriaren 22an euskararen bueltan egun osoko egitaraua egonen da, Agerraldiak eta Errigorak auzolana antolatu dutelako; 09:30ean hasiko da, Ablitasen. Helburua da 10.000 saski egitea.

Horrez gain, Agerraldiak eta Errigorak kontzertuak antolatu dituzte manifestazioaren ostean; Des-Kontrol musika taldeak eta Baiuka Elektrotxarangak joko dute. “Iruditu zitzaigun oso aukera aproposa euskara Erriberan protagonista izateko egun osoan”, azaldu du Paula Garciak. Espero dute auzolanean parte hartzen duen jendeak manifestazioarekin ere bat egitea. Ofizialtasunaren aldeko aldarria zabaltzeko egun bilakatu nahi dute hilaren 22koa.


Summary: Askabide klinikatik ehun metrora ezin izango da protestarik egin, epaile batek agindu duenez. Abortatzera doazen emakumeei jazartzen dietenen aurkako kautelazko neurriak hartu ditu Donostiako lehen instrukzio epaitegiak. Gasteizen elkarretaratzea egin du mugimendu feministak, eta Ertzaintzak lau kide identifikatu ditu.

Gutxienez, ehun metrora. Askabide klinikara abortatzera doazen emakumeei jazartzen dietenek aurrerantzean ezin izango dute osasun zentroa dagoen lekutik ehun metrora gerturatu. Donostiako epaile batek arrazoia eman dio Askabide klinikari, eta aintzat hartu du abortatzeko eskubidearen aurkako protesten harira hark jarritako salaketa. Askabidek Donostian duen klinikaren aurrean protestan aritzen diren hiru lagun identifikatu zituen Ertzaintzak aste hasieran, eta horien aurkako kautelazko neurriak hartu ditu epaile batek. Hiru lagunen aurkako salaketa aurkeztu zuen Askabideko arduradun Igor Elberdinek, eta hori aintzat hartuta hartu du erabakia epaileak.

Hilabeteak dira Askabidek Donostian eta Gasteizen dituen kliniketara abortatzera doazen emakumeei jazartzen hasi zirela. Gasteizko klinikaren kasuan, protesta horiek ugaritu egin dira azken astean: abortuaren kontrako hainbat lagun osasun zentroaren atarian elkartzen dira ia egunero arrosarioa errezatzera, Ez zaude bakarrik, zu laguntzeko gaude dioten afixak eskuetan dituztela. Askabideko arduradunek asteon erabaki dute salaketa jartzea pertsona horien aurka, eta baita Donostiako klinikaren atarian biltzen direnen aurka ere. Urteak dira jazarpena pairatzen dutela, baina orain Espainian indarrean den legediak berariaz debekatzen du halako protestak egitea, eta Askabidekoek helduleku hori baliatu nahi izan dute protesta horiek amaitzeko.

Joan den apirilaren 14an indarrean sartu zen Hego Euskal Herrian haurdunaldia eteten duten kliniken aurrean abortuaren aurkako protestak egitea debekatzen duen legea. Haren bidez, abortatzeko erietxe batera joaten diren emakumeei jazartzen aritzen direnak zigortu nahi dira. Hartarako, Espainiako zigor kodea aldatu dute, eta abortuaren kontrako protestak egiten dituztenei zigorra ezarri: hiru hilabetetik urtebeterako presondegi kondena, hain zuzen. Zentro horietako langileei eraso egitea ere debekatzen du arauak. Gainera, salaketa prozesua ez du nahitaez abiatu beharko erasoa jasan duen emakumeak, automatikoa da.

Legea indarrean egonda ere, Poliziak ez ditu eragotzi abortuaren aurkako protestak. Azken egunotan Askabideko langileek askotan eskatu diete poliziei jazartzen ari zirenak identifikatzeko, baina ertzainek entzungor egin diete eskaerei. Aste honen hasieran, ordea, protestan ziren batzuk identifikatu zituzten, eta horien aurkako salaketak aurkeztu zituen Askabidek. 40 dias por la vida abortuaren aurkako elkarteko kideak dira salatutakoak.

Epaileak gaur ebatzi duenez, Askabidera abortatzera doazen emakumeen intimitatea eta abortatzeko eskubidea urratzen dute protesta egiten dutenek. Halaber, klinikako langileen eskubideak urratzea egotzi die.

Feministen erantzuna

Azken egunotan Gasteizko klinikaren inguruan izandako tentsioak mugimendu feministaren erantzuna eragin du. Gure gorputza, gure erabakia. Kanpora errosarioak gure obarioetatik lelopean, elkarretaratzea egin dute gaur arratsaldean abortatzeko eskubidearen aurka ari zirenen aurrean. Salatu dute «nazioartean antolatutako erakundeak» daudela halako «ekintza intimidatzaileen» atzean: «Emakumeon eta sexu-genero disidenteon gorputzen gaineko kontrol heteropatriarkalaren adierazleak dira».

Erakunde publikoen jarrera ere kritikatu dute, «oinarrizko eskubide izan beharko lukeena ez kudeatzeagatik», eta propio gaitzetsi zuten Poliziaren jarduna: «Egoeraren arabera jokatzen du: antolakuntza feminista kriminalizatzen du, eta emakumeon menderatzea babesten». Izatez, gaurko elkarretaratzean lau feminista identifikatu ditu Ertzaintzak: «Aldiz, abortuaren aurkakoak ez dituzte identifikatu, eta hor daude oraindik».


Summary: Gehieneko kotizazio oinarria %8,6 igo du Madrilek. Soldatarik handienak dituzten langileei eragingo die, hilean 4.500 euro baino gehiago irabazten dutenei.

Espainiako Gobernuak Gizarte Segurantzaren gehieneko kotizazio oinarria %8,6 igoko du datorren urtean. Hala, langilearen soldatagatik Gizarte Segurantzari ordaindu beharreko kuotak hileko soldata gordinaren lehenengo 4.495 euroetan aplikatuko dira, soldata hori (54.000 euro urtean) edo hortik gorakoak dituzten langileen kasuan. Orain arte, 4.139,40 euroraino aplikatzen ziren kuotak.

Espainiako Gobernuak 2023rako aurrekontu egitasmoan jaso du neurria. Gehieneko oinarria igo arren, bere asmoa da hori ezabatzea, langile batek jasotzen dituen diru kopuru guztiek Gizarte Segurantzan kotiza dezaten. Hori egiteko asmoa du pentsioen erreformaren bigarren eta azken fasean, datorren urtean ziurrenik.

Gehienezko kotizazio oinarria handituz edo muga kenduz, Gizarte Segurantzak diru gehiago bilduko du. Kotizatzaileen kasuan, ez du aldaketarik ekarriko erretiro pentsioetan, gehienezko pentsioa ez baitu igoko gobernuak.

Gutxieneko oinarriari dagokionez, lanbide arteko gutxieneko soldataren maila berean igoko du, baina hori oraindik ez dago erabakita. 2022an, 1.166,7 eurokoa izan zen.

Patronala, kexu

Kotizazioa oinarriak handitzea ez da patronalaren gustukoa, enpresek jartzen dutelako kotizazioaren zatirik handiena.

Confebaskek uste du neurria «erabat desegokia» dela, batez ere enpresen «irabazi marjinak eta jarduera asko murrizten ari diren honetan». Azpimarratu du lan kostuak nabarmen handituko direla, eta kalitatezko enplegua sortzeko traba bat dela, enpresen lehiakortasunari eraginez. Kalkulatu du neurriak 125-150 milioi euro inguruko kostua izango duela Araba, Bizkai eta Gipuzkoako enpresentzat, eta 100.000 langile ingururi eragingo diela.

CEOE patronalak «onartezintzat» jo du erabakia, eta kritikatu du gobernuak ez duela negoziatu sindikatuekin eta patronalarekin osatzen duen mahaian.


Summary: 93 urteko emakume bat hil da Iruñeko autobus batean, zihoan gurpil aulkia lekuz mugitu ostean. Joan den irailaren 25ean jazo zen ezbeharra. Orduko 14 kilometroko abiaduran zihoan billabesan gurpil aulkia desplazatu zenean.

Gurpil aulkian zihoan 93 urteko emakume bat hil da, joan den irailaren 25ean Iruñeko billabesa batean izan zuen ezbehar baten ostean. TCC operadoreak argitaratutako agiri baten arabera, konpainiaren 4. linean jazo zen, emakumea gurpil aulki baten gainean autobus barruan zela: Yanguas eta Miranda kaleko semaforoan geldi zegoen autobusa, eta, Conde Oliveto hiribidean sartzen ari zela, orduko 14 kilometroko abiaduran, gurpil aulkia desplazatu egin zen autobus barruan, eta jasandako kolpeen ondorioz bizia galdu du andreak.

TCCk adierazi du guztiz nahigabetuta daudela emakumearen heriotzagatik, baina adierazi dute ezbeharra jazo zen autobusak segurtasun neurri modernoenak dituela: «2021ean matrikulatutako ibilgailu bat da, oraindik fabrikatzailearen bermearekin; azken Ibilgailuen Azterketa Teknikoa (IAT) 2022ko ekainean pasatu zuen, eta zerbitzu ofizialak egiten du autobusaren mantenua. Bestalde, gidaria 12 urteko ibilbidea duen profesional bat da». Hala ere, agintariekin elkarlanean aritzeko prest dagoela adierazi du TCCk, xehetasun guztiak argitzeko.


Summary: Bi emakume epaitu dituzte eraso homofoboengatik Nafarroan. Emaztekietako baten arabera, berak 'maritxu' hitza lagunarteko adierazpen gisa erabiltzen du

Bi emazteki epaitu dituzte gaur Nafarroan, joan den urtarrilean Zizur Txikiko (Nafarroa) jatetxe batean bikote homosexual bat iraintzeagatik. Emakumeetako batek ez deklaratzea erabaki du, eta bertzeak adierazi du gertatutakoa «gaizki ulertu» bat izan zela. Berak maritxu hitza lagunarteko adierazpen gisa erabiltzen duela erran du –alegia, mutil edo lagun hitzen sinonimo gisa–.

Biktimetako batek ere deklaratu du epaiketan. Adierazi duenez, akusatuen ondoko mahaian eseri ziren, eta bere bikotekideak muxu bat eman zion. Jarrian, emaztekietako batek ozenki erran zuen esaldi hau: «Begira nola musukatzen diren, maritxuak dira». Beranduago, jatetxeko zerbitzariek emakumeei adierazi zieten gainerako bezeroak molestatzen ari zirela. Hala, biktimetako batek tonua jaisteko eskatu zien «modu onean». Eskaria entzun bezain pronto, ordea, emakumeek «maritxuak» eta «zoritxarrekoa» eta halako hitzekin erantzun zioten.

Biktimak azaldu duenez, hitzok entzutean, mahaitik altxatu eta «homofoboak» zirela erran zien, gainerako mahaiek emaztekien jarrera gaitzesten zuten bitartean. Emaztekiak jatetxetik joan baino lehen erran zien barkamena eskatzeko «asmorik ez zuela» eta mutilak homosexualak izatea ez zela haren «errua». Enpresako arduradunak ere deklaratu du, eta adierazi du inoiz ez duela halakorik ikusi. Egoera ikusita, fiskaltzak urte bateko eta bederatzi hilabeteko espetxe zigorra eskatzen du emakume bakoitzarentzat.


Summary: Pere Aragonesek argitu du gobernatzen jarraituko duela, eta aliantzen bila arituko dela. Kataluniako presidenteak JxCren erabakia «errespetatzen» duela azaldu du, eta bide emango diola «etapa berri» bat hasteko. Laura Borras JxCko presidenteak nabarmendu du «porrot» egin duela «Pere Aragonesen gobernuak» eta «legitimitate demokratikoa« galdu duela.

JxC Junts Per Catalunyaren militanteek Kataluniako Gobernutik ateratzearen alde bozkatu dute. Junts Per Catalunyak Kataluniako Gobernuan jarrai dezan nahi duzu? galderaren aurrean ezetz erantzun dute %55,73k. Laura Borras alderdi subiranistaren presidentearen esanetan, kontsulta planteatu dute iruditzen zaielako ERC Esquerra Republicanak ez duelako bete Kataluniako Parlamenturako hauteskundeen ondoren bi alderdiek iazko maiatzean adostutako gobernu ituna. «Pere Aragonesen gobernua da porrot egin duen gobernu bat, eta legitimitate demokratikoa galdu du», nabarmendu du, gaur, alderdiaren egoitzan egindako agerraldian. Generalitateko presidenteari egotzi dio, gainera, «lehentasuna ematea PSOErekin dituen itunei, Katalunian dituenei beharrean».

Pepe Aragones Generalitateko presidenteak ere agerraldia egin du JxCk gobernuan jarraitzeari uko egin ostean. Bertan, adierazi du JxCen erabakia «errespetatzen» duela, haren gustukoa ez bada ere. Halere, Generalitatean «etapa berri bat» hasteko aukeratzat ikusten du Aragonesek, «herrialdea eraldatzen jarraitzeko». Horretarako, aliantzak sortuko dituela azpimarratu du, «kontsentsu handien» bidetik. Bestalde, «datozen egunetan» izendatuko ditu gobernuko kontseilari berriak.

«Norberak bere erabakiak hartzen ditu. Nik ez dut erabaki arduragaberik hartuko herritarrak sufritzen ari bitartean. Ez dut herrialdearen asmoak alde batera uzten duen inongo erabakirik hartuko. Herritarren alde ez da lan egiten ardurak alde batera utzita», gehitu du Aragonesek.

Generalitatearen «lehentasun handiak» izan direnak aurrerantzean ere haren politikaren oinarri izaten jarraituko dute. Batetik, «denek Kataluniaz eta biztanleria guztiaz pentsatzea», datozen hilabete «zailei» begira. Bestetik, herrialdeak «aurrera» jarraitzen duela eta jarrai dezala, eta, hori, Aragoneseren eta Kataluniako instituzio guztien erantzukizuna dela. Azkenik, Katalunia haren herritarrek osatzen dutela, baita «askatasun koaktiboak» ere.

Katalunian gobernu krisia lehertu da azken hamar egunetan JxCren eta ERCren artean, eta convergente berriek militanteei galdetu die ea alderdiak zer egin beharko zukeen. %55,73k bozkatu dute ateratzearen alde, %42,39k Generalitatean jarraitzea babestu dute, eta %1,88k zuri bozkatu dute. Atzo hasi eta gaur 17:00 arte bozkatzeko aukera eduki dute indar subiranistaren 6.465 militanteek, eta parte hartzea %79,18 izan da.

Jordi Turull JxCren idazkari nagusiak ere parte hartu du arratsaldeko agerraldian, eta azpimarratu du «oposiziora» igaroko diren arren jarraituko dutela herritarrei «jaramon» egiten. Kataluniako hedabideek JxCren iturriak aipatuz azken egunetan kaleratutako informazioaren arabera, Turull, kontseilari izandako indar subiranistako beste kide batzuk moduan —kasurako, Joaquim Forn eta Josep Rull—, ez zegoen gobernutik ateratzearen alde; azken legegintzaldian kontseilariak izan direnak ere ez. Hausturaren alde zeuden, ordea, Borras eta Carles Puigdemont Generalitateko presidente ohia, esaterako.

Turullek ERC egin du krisiaren erantzule, eta adierazi du gobernu itunaren «elementu tronkal batzuk» ez zirela betetzen ari. «Gurutzebide batean geundela eta modu horretan ezin genuela jarraitu ikusi genuen abuztu bukaeran. Dena eta gehiago probatu dugu, eta erantzun bera eman digute: 'horrela jarraitu behar du'». Jakinarazi du, era berean, azken legegintzaldian JxCren esku egon diren sei kontseilaritzetako arduradunak —hamabost kontseilaritza dauzka— hasi direla haien ukoa Aragonesi helarazten.

Ikusteko dago ERCk nola gobernatuko duen aurrerantzean. 33 parlamentari dauzka, eta gehiengoa osoa 68 aulkitan dago. 2023rako aurrekontuen proposamena ontzen ari da Generalitatea —JxCko Jaume Giro ari da horretan, hain zuzen— eta PSCk esan izan du horiei buruz hitz egiteko prest dagoela. Zuzendaritzak ezohiko bilera bat egingo du astelehenean gobernuaren haustura baloratzeko, baina Pedro Sanchez Espainiako Gobernuak adierazi du, gaur, gobernuen egonkortasuna «ezinbestekoa» dela «Ukrainako gerrak eragindako krisi sozialaren eta ekonomikoaren erdian». Sanchezen esanetan, Espainiako Gobernuaren eta sozialismo espainiarraren zein katalanaren «elkarrizketaren aldeko jarrera eztabaidaezina da».

Catalunya En Comuren talde parlamentarioaren presidente Jessica Albiach, bestalde, argi mintzatu da: «Gehiengo aurrerakoiko gobernu bat edukitzeko aukera dago berriro». Hau da, Comukoak prest daudela PSCrekin eta ERCrekin aliatzeko. Hiruen artean gehiengo osoa edukiko lukete, PSCk 33 aulki eta Comukoek zortzi dituztelako; hau da, hiruen artean 74 lirateke. Bide batez, Albiachek gogorarazi dio Aragonesi iazko otsailaren 14an ere, hauteskundeak eta gero, «gehiengo aurrerakoi bat» bat egituratzeko aukera modua eduki zuela. Comukoen buruzagiak adierazi du, nolanahi ere, ez dela «albiste on bat« gobernua haustea krisi ekonomiko baten erdian, eta «bi urte» galdu direla. Pasa den astearen erdian lehertutako krisia konponbidean jartzeko, hiru eskari egin zizkion JxCk ERCri: prozesu independentista bultzatzeko zuzendaritza estrategiko bat eratzea; Espainiako Gorteetan bi alderdiek fronte bakarra osatzea; eta Kataluniako eta Espainiako gobernuen arteko elkarrizketa mahaiaren edukia amnistiara eta autodeterminaziora mugatzea. Aragonesek jakinarazi zuen, joan den larunbatean, ezetza ematen ziela baldintza horiei, iritzita, «akordiorik ez lortzeko pentsatuta» zeudela. Nolanahi ere, herenegun Kataluniako Parlamentuan egindako osoko bilkuran ez zien atea guztiz itxi convergente berrien planteamenduari: «Mahai gainean jarritako hiru eremuetan akordio batera heltzeko aukera dagoela konbentzituta nago».

Ikusi gehiago: Turull: «Egoera konpontzea izan dugu helburu, baina ERCk esan digu ez dagoela ezer hitz egiteko»

JxCren eta ERCren arteko harremanak inoiz ez dira onegiak izan. Kataluniako bi familia subiranista nagusiak hiru aldiz egon dira elkarrekin Generalitatean. Aurreneko aldiz 2017ko urriaren 1eko erreferenduma gauzatu zutenean, 2015 eta 2017 artean, Junts Pel Si koalizioaren aterkipean. Bigarrenez Quim Torra (JxC) presidente izan zenean, 2018 eta 2021 artean, eta azkenekoz iazko maiatzetik. Haien arteko tirabirak ohikoak izan dira, eta jendaurrean ere plazaratu izan dituzte. Azken hamar egunetan, ordea, tentsioa beste batzuetan baino gehiago areagotu da tentsioa. Hamabost kontseilaritza ditu Generalitateak, eta horietako seiren ardura du JxCk: Ekonomia eta Ogasuna (Jaume Giro), Atzerri Politika (Victoria Alsina), Giza Eskubideak (Violant Cervera), Justizia (Lourdes Ciuro), Digitalizazioa eta Lurraldea (Gemma Geis) eta Ikerketa eta Unibertsitatea (Gemma Geis)

Ikusi gehiago: Aragonesek Puignero Generalitateko presidenteordea kargugabetu du

Diadan, jada, gobernua nabarmen arrakalatzen ari zela ikusi zen. Pere Aragonesek presidenteak erabaki zuen ANC Biltzar Nazional Katalanak deitutako mobilizazioan ez parte hartzea, argudiatuta erakunde independentistaren planteamenduak indar subiranisten zatiketan sakontzen zuela. ERCko beste agintariek ere ez ziren Diadara joan. ANCk manifestaziorako kaleratutako manifestuan salatu zuen ezin dela «ezer» espero «alderdiengatik», eta Generalitatearen eta Espainiako Gobernuaren arteko elkarrizketa mahaia kritikatu zuen.

Ikusi gehiago: Erreferendum bat noiz eta nola egin zehazteko argitasun akordio bat proposatu du Aragonesek

Horiek horrela, bi aste pasa geroago politika orokorreko osoko bilkura bat egin zuten Kataluniako Parlamentuan, eta Aragonesek proposatu zuen argitasun akordio bat adostea, Kanadaren eta Quebecen ildotik, gizartearen «aniztasuna» aintzat hartu eta autodeterminazioaren aldeko «adostasun zabala» bilduko duena, gero, Madrilekin adostuta, erreferendum bat egiteko. Saio horren amaieran, Albert Batet JxCren legebiltzarreko bozeramaileak konfiantza mozio bat aurkeztearekin mehatxu egin zion Aragonesi, argudiatuta ez zela betetzen ari gobernu ituna. Iazko maiatzean bi alderdiek eta CUPek adostutako akordioaren arabera, gobernabideak bateragarria izan behar zuen «amnistia eta autodeterminazioa» lortzearekin. Aragonesek orduan adierazi zuen itunak «independentismoaren kontsentsu estrategikoen oinarria» ezarri zuela: «Herrialdeak aurrera egin dezan errepublikarantz».

Ikusi gehiago: Jordi Turull: «Estatuak lortu nahi zituen ondorioak ekarri ditu errepresioak»

Batetek plazaratutakoak Generalitateko presidentea aztoratu zuen, eta hurrengo egunean, joan den irailaren 27an, gobernua «urgentziaz» bildu zuen, jakin nahi zuelako ea JxCko kontseilariek ba ote zuten Batetik esandakoaren berri. 23:00tan kazetarien aurrera atera zen Aragones, eta jakinarazi zuen Jordi Puignero Generalitateko presidenteordea kargugabetzeko erabakia hartu zuela, harenganako «konfiantza politikoa galdu» zuelako.


Summary: Urtarrilaren 7an Bilboko kaleak betetzera dei egin du Sarek. Manifestazio jendetsua egin dute Donostian. EAJk bat egin du, baina ez du parte hartuko mobilizazioan.

Milaka lagun bildu dira gaur eguerdian Donostian Etxera bidea gertu! lelopean Sare Herritarrak deitu duen manifestazioan. 11:00etan hasi dira Izan Bidea egitasmoari amaiera emateko ekitaldiak, eta hiru zutabek Donostia zeharkatu dute Pio XII.a etorbideraino. Han abiatu dute manifestazioa, eta Ilunbe kanpoalderaino joan dira.

15:30ean dira irekitzekoak Illunbeko ateak, baina ordu pare bat lehenago hasia da festa kanpoaldean. Jendetza gozatzera joan da, eta lanean ere jende asko ari da. 580 lagun inguru dira txandetan daudenak, eta 1.000 lagun inguru, denera, antolakuntza lanetan.

Goizeko manifestazioaren amaieran Bego Atxak eskertu egin dio gehiengo sozial eta politikoari euskal presoen eskubideen alde egindako ahalegina. Ohartarazi du, ordea, urruntze politika amaitzen ari diren arren, oraindik indarrean direla salbuespen neurriak. Giza eskubideen defentsak batzen dituela nabarmendu du, eta aurrerantzean ere eskubide horien alde lan egitera dei egin du, blokeoen gainetik. Urtarrilaren 7an Bilboko kaleak betetzera deitu du Sarek.

Etxera bidea gertu zioen pankarta zeramatzaten manifestazioaren buru zihoazenek. Horien aurretik gaitero eta atabalariak joan dira Illunberaino. Manifestazioaren amaieran Maddalen Lujanbio eta Amets Arzallus aritu dira bertsotan.

Mobilizazioa hasi baino ordu batzuk lehenago, EAJk adierazi du bat egiten duela «Sareren aldarrikapenarekin eta salbuespeneko espetxe legeria indargabetzea exijitu du presoen eskubideak urratzen dituelako». Zehaztu du, ordea, ez duela ordezkaritzarik bidaliko gaurko ekitaldietara: «Iragan urtarrilean, EAJ-PNVk iragarri zuen ez zela gehiago joango halako mobilizazioetara, eta adostasun politikotik eta parlamentutik lan egingo duela salbuespenezko espetxe politika indargabetzeko». Bego Atxak «positibotzat» jo du EAJren jarrera, kazetarien galderei erantzunez.

Goizeko mobilizazioaren ostean, arratsaldean Illunbeko zezen plazan jarraituko du egitarauak, jaialdi batekin. Maialen Lujanbiok, Amets Arzalluzek eta EÃ±;aut Elorrietak emango diote hasiera, eta horien ondoren Belako, Rotten XIII, Esne Beltza, Su Ta Gar, Zea Mays, Liher, Sua, Doctor Deseo, Josu eta Gari (Hertzainak), Dupla, Andoni Oilokiegi eta Trikidantz ariko dira.p>


Summary: LABek zazpi greba egunetara deitu du Bizkaiko egoitzetan ratioen egoeragatik.

«Egoitzen egoera itogarria da, eta egungo ratioak jasanezinak dira. Gure adinekoek logela partekatu behar dute intimitatea galduz, ez zaie eguneroko dutxa ziurtatzen, ez zaie gosaria edo afaria ordu onargarrietan ematen, fardel aldaketak edo postura aldaketak berandu egiten dira batzuetan...». Argazki hori azaldu du LABek, Bilbon egin duen agerraldi batean. «Nazkatuta» daudela esan dute, adineko egoitzetako langileen egoerak okerrera baino ez duelako egin. Horregatik, zazpi greba egunetara deitu dute, urriaren 26an eta 27an, azaroaren 17an eta 18an, eta abenduaren 14an, 15ean eta 16an.

Bizkaiko Foru Aldundiari eta zahar egoitzetako patronalei eskatuko diete lan baldintzak parekatzeko langile publikoenekin: «Gure lan bera egiten duen langile publiko batek baino %50 inguru gutxiago kobratzen dugu. Horrez gain, azken bi urte hauetan erosahalmena galdu dugunez, hilean 300 euro inguru pobreagoak gara». Erretiroen alde egitea, ordezkapenak lehen egunetik osatzea eta lan osasunari buruzko neurriak hartzea ere aldarrikatuko dute grebaren bidez, patronalak eta diputazioak negoziatzeko borondaterik ez duela iritzita. Langileak aktibatu eta zerbitzuaren publifikazioa agendan sartu nahi dute.

Batasun sindikalaren alde egin dute: «Ez diogu inolako biderik ixten sektoreko langileen kolektiboa indartsuago bilakatuko duen edozein agertokiri». ELAk egin berri ditu hiru greba egun.


Summary: Dagoenarekin jarraitu edo lehenera itzuli. Donostiako PSEko militanteek Garmendia eta Elorza hautagaien artean aukeratu beharko dute igandean. Lehenak Gascoren babesa du; besteak, Itxasorena.

PSE-EEren Araba, Bizkai eta Gipuzkoako aldundietarako eta hiriburuetarako hautagaitzak azken urteetako bidearen jarraipena dira. Donostian ere hala izatea zen asmoa, Marisol Garmendia bigarren alkateordeak zerrendaburu izateko nahia adierazi ostean. Halere, ezusteko aurkari bat topatu du bidean, Odon Elorza alkate ohi eta Espainiako Kongresuko diputatuarena. Biek aurrez aurreko eztabaida bat egingo dute gaur, ateak itxita, eta Donostiako sozialisten 452 afiliatuek igandean erabakiko dute nor izango den euren alkategaia.

2019ko bozetarako, sozialistek Ernesto Gasco hautatu zuten zerrendaburu. Hark, baina, 2020ko urtarrilean utzi zuen udala, Espainiako haur pobreziaren aurkako goi mandatari kargua hartzeko. Garmendiak hartu zuen hark bigarren alkateorde eta PSEren eledun karguetan utzitako lekua betetzeko ardura. Beraz, haren esku geratu zen sozialistek eta EAJk itxitako gobernu akordioari jarraipena ematea.

Elorza bestelako ideia batekin itzuli da. Eneko Goia alkatea eta jeltzaleak izan ditu jomugan azken asteetan. Udal gobernutik kanpo egoteak emandako askatasuna baliatuta, Goiaren kudeaketa «txarra» kritikatu du, eta erabakiak hartzeko orduan «autokonplazentziaz» aritzea leporatu dio.

Elorzak argi du maiatzeko bozetarako aurkari nagusiak Goia bera eta EH Bilduren hautagai eta alkate ohi Juan Karlos Izagirre izango direla, baina uste du sozialistek badutela aurre egiteko aukera: «[Eurek] hegemonia lortzeko lehiatzen diren bitartean, sozialistok esfortzua egin behar dugu alkatetza berreskuratzeko». Horretarako «konfiantza eta lidergoa transmititzen dituen» hautagai bat behar dela uste du. Hau da, bera. «Koalizio gobernu baten buru izateko gaitasuna duen hautagai bat», gehitu zuen Elorzak, baina hori nortzuk osatuko luketen zehaztu gabe.

Garmendiak, aldiz, udalean sozialisten «ahotsa» izateko eskatu du babesa: «Donostiako alkatetza berreskuratzeko, zuek ordezkatzeko, harrotasun sozialista guztiarekin». PSE-EEren eledunak «batasuna» ere eskatu du, primarioen irabazlea dena dela ere. Halere, Elorzak bere hautagaitza aurkeztearekin, Garmendiak adierazi zuen haren garaiak jada pasatu zirela, eta orain «gogoa, ilusioa eta anbizioa dituen emakume batek» lekukoa hartzeko ordua dela. Argudio hori erabili du Gascok ere udalean taldekide izandakoa babesteko: «EAJk, EH Bilduk, PPk eta Ahal Dugu-k Donostiako alkatetzarako gizonezkoak aurkeztuko dituztela jakinda, urriaren 9an PSEtik aukera dugu primarioetan emakumezko hautagai baten alde bozkatzeko».

Babesean

Gascoren eta Garmendiaren arteko harremana ona da. Bigarrena 2011ko bozen ostean iritsi zen Donostiako Udalera. Orduan, Elorza izan zen zerrendaburua, baina Gascok hartu zuen sozialisten gidaritza hura diputatu hautatu zutenean. Hala, Garmendia, besteak beste, Europako Kultur Hiribururako hautagaitzaren arduradun izan zen, eta 2015ean, Gipuzkoako Batzar Nagusietara salto egin arren, 2019an berriz itzuli zen udalera, Gascoren eskutik. Horrez gain, beste 57 militanteren babes esplizitua ere jaso du Garmendiak. Horien artean daude Duñike Agirrezabalaga, Cristina Lage eta Ane Oiarbide zinegotziak, eta Harkaitz Millan Gipuzkoako Kultur eta Kirol diputatua. Halere, uko egin dio bere burua «aparatuaren» hautagai gisa aurkezteari.

Elorza babestu dutenen artean Denis Itxaso Espainiako Gobernuak Araba, Bizkai eta Gipuzkoan duen ordezkaria dago. Hark alkate ohiaren eskutik egin zuen politikarako jauzi, 2003ko udal hauteskundeetan, eta haren konfiantzazko taldeko kide izan zen aurrerantzean. Hala, Itxasok adierazi du Elorzak bozetan baliagarria izan daitekeen «ondare politiko eta elektorala» duela.

Izan ere, Elorza hogei urtez izan zen Donostiako alkate. 1991n iritsi zen kargura, EAJrekin egindako akordio bati esker. 2011ra arte mantendu zen, jeltzaleekin eta PPrekin akordioak eginda. Urte hartan, Bilduk irabazi zituen hauteskundeak, eta Izagirre izendatu zuten alkate.


Summary: Agur nazia egin du Egunsenti Urrekara alderdiko diputatu ohi baten abokatuak, epaiketa saio batean. Hamahiru urtera arteko espetxe zigorrera kondenatu zituzten alderdiko hainbat arduradun duela bi urte, «talde kriminal bat» zuzentzea egotzita. 2013an, Pavlov Fyssas ezkerreko militantea erail zuen Egunsenti Urrekarako kide batek.

2020ko urrian, Atenasko Helegite Auzitegiak Egunsenti Urrekara eskuin muturreko alderdiko zazpi arduradun kondenatu zituen hamahiru urte arteko espetxe zigorrera. Arrazoia, «talde kriminal bat» zuzentzea. Epaiketa aldez aurretik hasi zen, 2013ko urrian, hain zuzen. Irailean bertan, Pavlov Fyssas hip-hop abeslariaren eta ezker muturreko militante antifaxista erail zuen alderdiko kide batek, labankadaz, liskar batean.

Bi urte besterik ez da igaro auzitegiaren epaitik, baina kasua irekita dago berriro. Joan den ekainean, Egunsenti Urrekarako buruek apelatzea erabaki zuten. Atenastarrek ez zuten begi onez hartu horien erabakia; mobilizazioak antolatu zituzten, eta zigor gogorragoak eskatu. Fiskaltzak ere espetxe zigorrak luzatzearen alde egin zuen. Hamahiru ezarri beharrean, gehienezko hamabost urte ezartzea galdegin zuen.

Magda Fyssasek, Pavlov Fyssasen amak, adierazi zuen hark eta bere senideek espero zutela apelazioak duela bi urteko «emaitza bera» izatea: «kondena».

Ekain erdialdean hasi zuten epaiketa, baina joan den astera arte ez diote behar bezala eutsi. Zarata askorik egin gabe pasatu dira hilabeteok, baina, gaurkoan, hainbat harritu ditu Konstantinos Plevrisen, Yannis Lagos Egunsenti Urrekarako diputatu ohiaren abokatuaren jarrerak (egungo Greziako Osasun ministroaren aita da Plevris). Epaiketaren erdian, Magda Fyssasek galdera hau egin du: «Preso politikoa al da Lagos? Preso politikoen hezurrak hautsi egingo dira». Txaloka hasi zaizkio auzitegian zeudenak.

Plevrisek gertatutakoa gaitzesi du: «Atzerrian ez litzateke halako zentzugabekeriarik gertatuko auzitegiko areto batean». Eta agur nazia egin du jarraian. Erantzuna ere jaso du, Fyssasen eskutik: «Naziek bezala agur egingo al zenuke atzerrian egongo bazina?». Publikoa ere oihuka hasi da: «Ez al zara faxistaz [Lagosez] lotsatzen? Ez al zara hainbeste krimenez lotsatzen?».

Pavlov Fyssases erailketa

2013ko irailaren 18an erail zuten Pavlov Fyssas hip-hop abeslaria eta ezker muturreko militante antifaxista, Atenasen. Labankada batez hil zen, elastiko beltzekin izandako liskar batean —neonazi taldeak dira elastiko beltzak, Egunsenti Urrekara eskuin muturreko alderdiaren jarraitzaileak—. Fyssasen erasotzaileak, Giorgos Rupakiasek, hilketa bere gain hartu, eta alderdi hartako kide zela onartu zuen. Olympiakosek eta Paris Saint Germainek Txapeldunen Ligan jokatu zuten partidaren ostean izan zen; lagun batzuekin kafetegi batean futbolaz ari zelarik, politikaz eztabaidatzen bukatu zuen 15 bat elastiko beltzekin.

Hurrengo astean, Greziako Poliziak Nikolaos Michaloliakos Egunsenti Urrekara alderdiko buruzagia atxilo hartu zuen, «talde kriminal bat» sortu izana leporatuta. Alderdiko beste hogei kide inguru ere atxilotu zituen Poliziak, besteak beste, giza hilketa, bonba bidezko atentatua eta eraso fisikoak egotzita —tartean, 38 atxilotze agindu eman zituen fiskaltzak Egunsenti Urrekarako kideen kontra—. Alderdiak, orduan, Greziako Parlamentuan zituen hemezortzi eserlekuak (guztira, 300 ditu parlamentuak) uzteko mehatxu egin zuen.

Urriak bat zuenean hasi zen atxilotuen aurkako epaiketa. Fiskaltzaren esanetan, Michaloliakos buruak agindutakoak kide guztiek obeditu beharrekoak ziren, «sakratuak eta urraezinak». Fuhrer gisa ere identifikatu zuten alderdiko liderra. Izan ere, alderdiak bi zati bereizi zituen, fiskaltzaren arabera: bata politikoa eta eragilea, eta bestea bortxazkoa. Epaiketaren hirugarren egunean, aske utzi zituzten atxilotu zituzten sei diputatutik hiru. Bitartean, polizia operazioak eta atxilotze aginduek bere horretan jarraitzen zuen, eta, egun berean, Yannis Lagos Greziako Parlamentuko diputatua espetxeratu zuen magistratuak —aurretik ere, estortsio eta proxenetismo karguak zituen—.

2015eko martxoan, behin-behineko espetxealditik atera zuten Nikolaos Mikhaloliakos eskuin muturreko liderra, baita Yannis Lagos diputatua ere. Ordura arte, hemezortzi hilabete zeramatzaten kartzelan, eta libre utzi zituzten —behin-behinean preso egon daitekeen gehienezko tartea da hori—.

Bost urteko jauzia egin behar da Fyssasen erailketaren ondorioak ezagutzeko. 2020ko urrian, Atenasko Helegite Auzitegiak Egunsenti Urrekarako sei arduradun hamahiru urteko kartzela zigorrera kondenatu zituen (Nikolaos Mikhaloliakos eta Yannis Lagos, horien artean), eta beste bat, hamar urtera, «talde kriminal bat» zuzentzeagatik. Ez arduradunak bakarrik: beste 22 kide eta diputatu ohi ere zigortu zituen hiru eta zortzi urte arteko kartzela zigorrera, talde horretako kide izateagatik. Rupakiasek, Fyssasen hiltzaileak, bizi osorako espetxe zigorra jaso zuen.


Summary: Itzali dute Astigarragan atzo piztutako sutea. Autoak desegiteko enpresa batean izan da sua. Ertzaintzaren arabera, ez da zauriturik izan, baina bai kalte material handiak.

Atzo gauean Astigarragan (Gipuzkoa) piztutako sutea itzali egin dute suhiltzaileek. Bidebitarte industrialdean izan da, autoak desegiten dituen enpresa batean: su eta ke adar handiak atera dira. 21:00 aldera piztu ziren garrak, eta suhiltzaileak gau osoan aritu dira han lanean; 23:00 aldera lortu zuten sutea kontrolatzea, eta gaur goizean itzali dute guztiz.

Ertzaintzak atzo azaldu zuenez, suteak ez zuen zauriturik eragin, printzipioz ez zegoelako inor enpresan sua piztu zenean. Halere, suhiltzaileek jakinarazi dute kalte material handiak eragin dituztela garrek.


Summary: Osasunak bigarrengoz porrot egin du etxean. Saiatu den arren, egun beltza izan du Osasunak. Chimy Avilak penalti bat huts egin du, eta Unai Garciak eta Ruben Peñak txartel gorria ikusi dute.

Santiago Bernabeun puntu on bat eskuratu ondoren, aukera ederra zeukan Osasunak sailkapenean aurrerapausoa emateko, baina ez da hala izan. Gennaro Gattusoren Valentzia gehiago izan da Sadarren, eta 1-2 nagusitu da. Justin Kluivertek lehen zatian, eta Mouctar Diakhabyk bigarrenean, sartu dituzte bisitarien bi golak. Darko Brasanacek egin du Osasunarena, neurketako azken minutuan. Dena atera zaie gaizki gorritxoei. Ezequiel Chimy Avilak penalti bat huts egin du, eta Unai Garciak eta Ruben Peñak txartel gorria ikusi dute.

Valentzia Osasuna baino erosoago aritu da lehen zatian, eta hainbatetan iritsi dira Herreraren ate ingurura. Osasunak ezin izan du nahi bezala presio egin, eta sufritu egin du baloia mugiarazteko garaian. Hala ere, lehen aukera garbia etxeko taldeak izan du. Zortzigarren minutuan, Diakhabyren aldaratze kamuts batean, ederki ulertu dira Ez Abde eta Kike Garcia, baina Garciaren jaurtiketa zutoinetik gertu joan da kanpora.

Ordutik aurrera, Valentziak aurrerapausoa eman du, eta 27. minutuan iritsi da bisitarien gola. Osasunak Valentziaren zelaian galdu du baloia, eta Edinson Cavaniri iritsi zaio. Uruguaiko aurrelariak ederki eraman du kontraerasoa, eta pase ederra eman dio Kluiverti, lerro artean. Herbehereetako aurrelariak ez du barkatu Sergio Herreraren aurrean, eta baloia atezainaren gainetik loratuz bidali du sareetara. Gorritxoak saiatu diren arren, ez dute arrisku handirik eraman Mamardashviliren ate ingurura, eta 0-1eko emaitzarekin iritsi da neurketa atsedenaldira.

Bigarren zatia hasi aurretik bi aldaketa egin ditu Jagoba Arrasatek. Atzeko lerroak sufritu egin du lehen zatian, eta Manu Sanchez eta Ruben Peña zelairatu ditu Berriatuakoak, Aridaneren eta Nacho Vidalen ordez. Aldaketekin bi hegalak indarberritu ditu Osasunak, baina neurketaren zentzua ez da askorik aldatu. Gainera, berehala sartu du bigarren gola Valentziak. 53. minutuan gorritxoek ezin izan dute bisitarien korner bat urrundu, eta Diakhabyk sareetara bidali du baloia.

Maldan gora jarri zaio neurketa etxeko taldeari, baina, hala ere, berehala izan du markagailuan gerturatzeko aukera. Hugo Guillamonek penaltia egin dio Kike Garciari. Ezequiel Chimy Avilak hartu du erantzukizuna, baina langaz gainetik bidali du baloia. Albiste txarrak bata bestearen atzetik iritsi zaizkio Osasunari; 67. minutuan Unai Garciak txartel gorria ikusi baitu Linori penaltia egiteagatik. Hala ere, zoria alde izan dute gorritxoek, Cavanik langara bidali baitu baloia.

Aukera ugari izan ditu Valentziak aldea handitzeko, baina azkenean Osasunak egin du gola. Neurketako azken minutuan Brasanacek bidali du baloia sareetara, Ruben Garciaren falta jaurtiketa bat errematatuz. Azken hatsera arte saiatu da Osasuna neurketa berdintzen, baina ezin izan du. Gainera, Ruben Peñak txartel gorria ikusi du, eta Unai Garciak bezalaxe, ez du hurrengo neurketa jokatuko.


Summary: Gizon bat hil da Behobian, aparkaleku batean. Kamioi batek harrapatu duela, hori da Ertzaintzaren lehen hipotesia.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, gaur goizeko lehen orduan gizon bat hil da Irungo Behobia auzoko aparkalekuan (Gipuzkoa). Zer gertatu den ikertzen ari da Ertzaintza, eta, oraingoz, harrapaketa baten gisara abiatu du ikerketa; litekeena da harrapatu duen ibilgailua kamioi bat izatea. Hildakoa kamioilari bat zela zabaldu den arren hasieran, Segurtasun Sailak jakinarazi du ez daudela horretaz seguru. Goizean zehar lortu dute hildakoa identifikatzea: 42 urteko gizoneko bat zen, eta Frantziako nazionalitatea zuen, Ertzaintzak BERRIAri azaldu dionez; polizien hipotesi nagusia da istripuz harrapatu dutela.

Gizonaren egoeraz ohartarazi duen deia 04:30 aldean jaso dute larrialdi zerbitzuetan. Gasolindegiaren ondoan gizon bat harrapatu dutela azaldu dute, eta oso larri zegoela. Larrialdi zerbitzuak iritsi direnean bizirik zen oraindik, baina jasandako zaurien ondorioz hil da. Harrapatu duen ibilgailua ez zegoen han. Ertzaintza lanean da zer ibilgailuk harrapatu duen jakiteko.


Summary: Leherketa handi batek Errusia eta Krimea lotzen dituen zubia hondatu du. Zer gertatu den ikertzeko eskatu du Putinek. Ukrainak txalotu egin du gertatutakoa.

Kalte larriak jasan ditu gaur goizaldean Errusia eta Krimeako penintsula lotzen dituen Kertx zubiak. Errusiako agintarien arabera, kamioi batek eztanda egin du, eta, horren ondotik, erregaia zeraman tren bateko zazpi bagoi lehertu dira. Krimeako Gobernuak ez du zehaztu zerk eragin duen kamioiaren leherketa, baina Krimeako Estatu Kontseiluko presidenteak, Vladimir Konstantinovek, Ukrainari leporatu dio gertatutakoa.

Ez da inor hil, baina Krimeako zubiaren bi zati erori dira, eta errepidea moztuta geratu da. Itsasontzi bat jarri dute herritarrek Kertxeko itsasartea zeharkatu dezaten. Zubia azpiegitura garrantzitsua da Errusiarentzat Ukraina hegoaldean dituen soldaduak hornitzeko. Hemeretzi kilometro da luze, eta autobide bat eta trenbide bat dauzka. Errusiak Krimeako penintsula bereganatu ondoren, Vladimir Putinek 2018an inauguratu zuen.

Krimeako Trenbidearen prentsa bulegoak jakinarazi du erregaia zeramaten zazpi bagoiek tren baten azkenak zirela, eta Krimearantz zeramatela. Putinek ikerketa bat agindu du zer gertatu den jakiteko, eta Alexander Kurenkov Larrialdietako ministroa eta Vitali Saveliev Garraio ministroa Kertxeko itsasartera joan dira.

Ukrainak ez du bere gain hartu oraingoz erasoa, baina Mijailo Podoliak Presidentetza aholkulariak txio batean, hondatutako zubiaren irudi baten ondoan idatzi du: «Krimea, zubia, hasiera». Ukrainako armadak txalotu egin du erasoa beste txio batean.


Summary: Mikel Nieve erori egin da Lombardiako Giroan. Txirrindulari leitzarrak ezin izan du osatu bere ibilbide profesionaleko azken karrera.

Mikel Nievek ezin izan du esan agur, nahiko zukeen bezala. Gaur zuen bere ibilbide profesionaleko azken karrera, Lombardiako Giroan, baina helmugara iristeko 156 kilometro falta zirenean erori egin da, eta ez du ibilbidea amaitzerik izan. Nieverekin batera, Lorenzo Fortunato (Aeolus-Kometa) ere erori da, jaitsiera batean.

Bergamo eta Como artean eman behar zituen Nievek bere azken pedalkadak. 256 kilometroko ibilbidea da, eta, harekin batera, Alejandro Valverdek eta Vincenzo Nibalik ere agur esan dute gaur Lombardian.

Nievek 38 urte ditu, eta 15 urte egin ditu profesionaletan. Palmares ederra du: hiru etapa irabazi ditu Italiako Giroan —mendiko sailkapena irabazi zuen 2016an—, beste bat Espainiako Vueltan, eta beste bat Dauphinen. Sei aldiz sailkatu da lehen hamarren artean itzuli handietan. Maisua izan da, gainera, laguntzaile lanetan.


Summary: Jaizkibel konpainiak Loratzen jaialdiaren bidez ospatuko du 25. urteurrena, urriaren 22an. Egun osoko festa antolatzen ari dira, ibilbide historiko batekin, herri bazkariarekin, eta zenbait ekitaldi eta kontzerturekin. Hondarribiko alardeko «hogeita bigarren konpainia» direla aldarrikatuko dute.

25 urte bete ditu aurten Hondarribiko (Gipuzkoa) Jaizkibel konpainia parekideak. 1997an jaio zen, Hondarribiko alardean parte hartzeko eskatzeko, emakumeen soldadu gisa desfilatzeko eskubidea baliarazteko. «Argi daukagu gure helburua oraindik ez dugula lortu, eta horrek haserretzen gaitu. Ezin zaigu buruan kabitu emakume izate hutsagatik espazio publikotik, ospakizunetatik, herriaren bihotzetako batetik botatzen jarraituko gintuztenik XXI. mendean, baina errealitatea hori da». Hala ere, urteurrena ospatzeko arrazoi ugari ditu Jaizkibelek: «Konpainiaren gaztetasuna, freskotasuna, alaitasuna eta aurrera jarraitzeko grina ospatzeko modukoak dira». Horretarako, Loratzen jaialdia antolatzen ari dira: urriaren 22an egingo dute urteurren festa.

Alardearen «hogeita bigarren konpainia» direla aldarrikatuko dute jai giroan: «Hemen gaudela eta bizirik gaudela ospatuko dugu». Gaur goizean agerraldia egin dute Jaizkibeleko kideek jaialdiaren programaren berri emateko, eta «hondarribiar guztiak zein inguruko lagunak» deitu dituzte parte hartzera.

Alarde parekidearen aldeko borrokaren berri emango duen ibilbide historiko batekin abiatuko dute Loratzen jaialdia, 10:30ean, eta 12:00etan Gipuzkoa plazan elkartuko dira, Jaizkibelen sinbolo bihurtu diren zapi koloretsuekin, festa hasteko. Ondoren, herri bazkaria egingo dute Jostaldi frontoian, eta 18:30ean egingo dute eguneko ekitaldi nagusia, Bentan, «izan garena eta garena ospatzeko eta gure helburuak aldarrikatzeko». Azkenik, kontzertuak izango dituzte 19:30ean hasita: The iingles, Anari, Pinpilinpussies eta Merina Gris. Ibilbide historikoan eta bazkarian parte hartzeko izena eman behar da.

Udalaren erantzunik ez

Bi urteko geldiaren ondoren, irailaren 8an berriro egin zen Hondarribiko alardea, eta, 25 urteotan bezala, aparte desfilatu zuen konpainia parekideak; aurten, dena den, plastiko beltzik gabe egin zuen Kale Nagusiko bidea Jaizkibelek, eta babes handia jaso zuen. Gatazka, ordea, ez da konpondu, eta, horren harira, eskaera argi bat egin zion Oihana Etxebarrieta Jaizkibeleko kapitainak Txomin Sagarzazu Hondarribiko alkateari: «Hilabeteko epean elkarrizketa mahai bat martxan jartzeko lidergoa har dezala. Herriak hala eskatzen du, eta bada garaia alardearen inguruko eragile ezberdinak biltzeko eta elkarrizketa prozesu bat abiatzeko».

Alardetik hilabetera egin du agerraldia Jaizkibelek, hain justu, epe hori amaitu den egunean. Etxebarrietak azaldu duenez, udalak ez die erantzun: «Ez dugu mezurik, deirik edo gonbidapenik jaso, ez mahai baterako, ezta bilera baterako ere». «Larria» iruditzen zaio herritarrek eginiko eskaera bati ez erreparatzea: «Ez genuen soilik komunikabideen bidez egin: udaletxean ere formalki erregistratu genuen eskaera. Edozein elkarteren edo herritarren eskaerak merezi du gutxienez jaso izanaren konfirmazio bat. Eta denok merezi dugu entzunak izatea, bestaldean norbait dagoela sentitzea, errespetua».

Etxebarrietak gogora ekarri du ez dela lehen aldia: «Tamalez, ohituta gaude. Baina horrek ez gaitu gelditu; bestela, ez ginen iritsiko 25 urte betetzera». Loratzen jaialdia pasatutakoan aztertuko dute zein urrats egin aurrerantzean, baina gatazkari heldu beharra berretsi du: «Irailaren 8tik kanpo gai honetaz hitz egiteko momentu aproposa da».


Summary: Etxe baten salmenta espekulatiboa salatu dute Senperen. Berrehun pertsona elkartu dira herritar talde batek antolatu duen manifestazioan

Hamar egunean 500.000 euroko emendatzea; 50.000 euro egun bakoitzeko. Hori da Senperen (Lapurdi) salgai ezarria izan den etxebizitza baten prezioak izan duen bilakaera. 750.000 euroan saldu zuten irailaren 3an, baina, egun gutxira, berriz salgai ezarri du jabeak, oraingoan 1.250.000 euroan. Egoera hori salatzeko, 200 bat pertsonak protesta egin dute, Herrian bizi, ez espekulatu lelopean.

Herritar kolektibo bat osatu dute, eta dei egin diote «Ipar Euskal Herriko bizimoduaz arduraturik sentitzen diren guziei» bertan parte hartzera. Horiek antolatu dute gaurko manifestazioa. «Non biziko dira gure haurrak, gure bilobak, gure gurasoak? Etxebizitzaren egoera zernahi bilakatzen ari da, gehiegizko espekulazioa herri honetan bizi diren biztanleez axolarik ez duena».

Protestan parte hartu dutenek hautetsiei dei egin diete etxebizitzaren arazoari aurre egiteko esku hartu dezaten, eta elkarlaneko ekintzara pasatzea proposatu diete herritarrei ere. Senpereko Ibarrun auzoan den etxebizitzara manifestazioa eginda bukatu dute protesta.


Summary: Abortua ia kasu guztietan debekatzen duen lege bat blokeatu dute Arizonan. XIX. mendeko arau bat indargabetu du, behin-behinean, Arizona estatuko Helegite Auzitegi Federalak. AEBetako 300 hiritan baino gehiagotan abortatzeko eskubidearen aldeko manifestazioak egitekoak dira gaur.

Abortua ia kasu guztietan debekatzen duen XIX. mendeko lege bat ezartzea debekatu du, behin-behinean, Arizona (AEB) estatuko Helegite Auzitegi Federalak. Horrenbestez, aurrerantzean legezkoa izango da haurdunaldia 15. astearen aurretik etetea.

Joan den irailean, lehen instantziako Arizonako auzitegi batek baimena eman zion estatuari 1864. urteko lege bat ezartzeko, nahiz eta Arizonan abortuari buruzko lege berriagoak badiren. Duela 150 urteko arau horren arabera, amaren bizitza arriskuan dagoenean bakarrik eten daiteke haurdunaldia.

Ikusi gehiago: Abortu eskubide konstituzionala indargabetu dute epaileek AEBetan

AEBetako Auzitegi Gorenak 1973ko abortu eskubide konstituzionala ezabatu zuen maiatzean, eta, orduz geroztik, abortuaren kontrako legeak onartu edo berreskuratu dituzte Alderdi Errepublikanoa nagusi den bi estatutan. Duela lau aste, Mendebaldeko Virginia estatuko (AEB) bi ganberek abortua ia kasu guztietan debekatzea onartu zuten. Senatuaren eta behe ganberaren arabera, haurdunaldia eten ahal izango da, soilik, bortxaketa baten ondorio denean, intzestua dagoenean eta amaren bizitza arriskuan dagoenean. Abuztuan Indianan estatuan onartu zuten abortuaren aurkako lege bat.

Ikusi gehiago: Gizarte zibilaren txanda abortatzeko eskubidearen alde

Planed Parenthood elkarteak abortatzeko aukera ematen duten klinikak kudeatzen ditu, eta ohar baten bidez iragarri du Arizonan dituen instalazioetan berriro egongo dela haurdunaldia eteteko modua. Iragarri du, hori bai, neurri behin-behinekoa dela, eta aurrerago indarrean zegoen legedia ezar dezatela atzera.

Eta AEBetako 300 hiritan baino gehiagotan abortatzeko eskubidearen aldeko manifestazioak egitekoak dira gaur.


Summary: Euskara eskakizunak apaltzeko eskatu du Euskara Denontzat plataformak. Administrazio publikoan lanpostuak lortzeko hizkuntza eskakizunak tokian tokiko errealitate soziolinguistikora egokitu behar direla diote.

Euskara Denontzat plataforma aurkeztu dute Bilbon, eta euskararen aldeko hizkuntza politika aldatzeko eskatu dute. Plataformako kideen hitzetan, «gehiegizkoa» da euskararen ezagutza mailaren eskakizuna, eta oztopo bat da administrazio publikoan lanpostuak lortzeko orduan; haien iritziz, horrek hizkuntzaren arbuioa eragiten du biztanleriaren zati batean.

Fabien Laespada da plataformako bozeramailea, eta Joseba Erkizia HABEko zuzendari ohiak eta Lourdes Oñederra euskaltzainak ere parte hartu dute aurkezpenean. Plataformaren arabera, hizkuntzaeskakizunak eremu bakoitzeko errealitate soziolinguistikora egokitzea beharrezkoa da. Laespadaren hitzetan, ezin dira eskakizun berberak izan Azpeitian bezala biztanleria osoak egunerokoan euskara erabiltzen duen herri batean, Gasteizko osasun etxe batean edota Karrantzan bezala euskara herritarren %2k hitz egiten duen herri batean.

Era berean, soilik ahozkoa den hizkuntza eskakizuna sortzeko ere eskatu dute, zenbait lanbidetarako egokituagoa delakoan. Polizia edo autobus gidariak eman dituzte adibide gisa. Laespadaren hitzetan, C1 eskakizuna «euskarazko tesi baten 300 orri idazteko» da beharrezkoa, eta gehiegizkoa iruditzen zaio herritarrei hizkuntza maila hori lortzeko eskatzen zaien ahalegina. Euskara ikastea doakoa izatea eta langileentzat liberazio gehiago izatea eskatu dute. Sinadura bilketa bat abiatzeko asmoa erakutsi dute, Eusko Legebiltzarrean HEL herri ekinbide legegile bat bultzatzeko.


Summary: Lonbardiako Giroa bigarrengoz zakuratu du Pogacarrek, Mas eta Landa garaituta. Tadej Pogacar (Team UAE) esloveniarrak bere ibilbide profesionalean bigarrengoz irabazi du Lombardiako Giroa, Enric Masen (Movistar Team) eta Mikel Landaren (Bahrain Victorius) aurretik.

Denboraldia garaipen batekin itxi du Tadej Pogacarrek, urteko azken monumentu handia irabazita. Joan den urtean ere Fausto Masnada eta Adam Yates txirrindularien aurretik iritsi zen Pogacar Bergamon; esloveniarrak Lombardiako Giroa lehenengoz irabazi zuen aldia izan zen hura, eta, handik, urtebetera, bigarrengoz egin du balentria 24 urteko txirrindulariak.

Pogacarren taldeak, UAEk, lasterketa gogortu eta tropela murriztea lortu du. Helmugarako hamalau kilometro falta zirela iritsi dira Civiglio gainera, Pogacar eta Mas lehenengo, eta Landa segundo batzuk atzerago; hala ere, Murgiako (Araba) txirrindulariak aurreko biak harrapatu ditu jaitsieran. Pogacarrek Masen erasoei eutsi die, eta Landa atzean geratu da berriro. Mas Pogacarren gurpilean sartu da helmuga gerturatzen zebilela, baina ezin izan du esloveniarraren abiadura gainditu, eta eskuak altxatzeko denbora izan du Pogacarrek bigarren Lombardia eta hirugarren monumentua ospatzeko.

Denboraldi zaila goxatzen

Amaitu berri duen denboraldian Pogacarrek ezin izan du aurreko bietan erakutsi zuen mailara iritsi. 2020ko irailaren 20an, 20 urte bete aurreko egunean, bere ibilbideko lehen itzuli handia, Frantziako Tourra, irabaztea lortu zuen Pogacarrek, azken erlojupekoan Primoz Roglic aberkideak La Planche de Belles Filles mendatean egindako denbora suntsituz. Lehendik ere, 2019ko Espainiako Itzulian, erakutsia zuen Pogacarrek gauza handiak egiteko gai zela, hiru etapa irabazi baitzituen orduan, mendateen gainetan denak. 2021ean ere Frantziako Tourra irabazi zuen Pogacarrek, baita Tirreno Adriatikoa eta Lieja-Bastogne-Lieja monumentua ere. Tokioko Olinpiar Jokoetan brontzezko domina irabazi zuen, eta Lombardia irabazten amaitu zuen denboraldia, aurten egin moduan.

2022a Strade Bianche irabazten hasi zuen, baita Tirreno Adriatikoa ere, eta Frantziako Tourrean maila ona erakutsi zuen lehen astean. Hala ere, 11. etapan ezin izan zion Jonas Vingegaard (Jumbo Visma) danimarkarraren erasoari erantzun Col du Granonen, eta maillot horia kendu behar izan zuen. Amaierara arte erasokor ibili zen Pogacar, baina ezin izan zion behar bezainbeste denbora kendu Jumboko txirrindulariari, eta bigarren amaitu zuen Parisen.


Summary: PSE-EEren hauteskunde primarioetan Donostian jarriko dute arreta handiena. Udal eta foru hauteskundeetarako hautagaiak aukeratzeko ordua dute PSE-EEko militanteek. Donostiako Udalerako hautagaitzetan jarriko dute arreta handiena.

Maiatzaren 28ko udal eta foru hauteskundeetarako hautagaiak aukeratzeko eguna dute bihar PSE-EEko militanteek. Hauteskunde primarioak egingo dituzte bihar, eta herri edo herrialderen batean hautagaitzaren batek ez badu %50eko langa gainditzen, datorren igandean, urriaren 16an, izango dute bigarren itzulia.

Printzipioz, Donostiako Udalerako aukeraketak emango du zeresan handiena; izan ere, 2011n alkatetza galdu ostean, Espainiako Diputatuen Kongresuan ibili da, Donostiako Udalerako hautagai izateko itzuli den arte. Marisol Garmendia izango du aurrean, biek lortu baitute estatutuek agintzen duten militantziaren gutxiengo laguntza, %12. Donostiako zinegotzi izan zen Garmendia 2011 eta 2015 urteen arteko legealdian, eta 2015 eta 2019 bitartean Gipuzkoako Foru Aldundiko Mugikortasuneko eta Lurralde Antolaketarako diputatua izan zen. Legealdi honetan Donostiako Udalean dago berriro, bigarren alkateorde gisa, eta Gune Publikoetako eta Hiri Proiektuetako zinegotzia da.

Primarioen prozesuan «errespetu handia» egon dela adierazi du Odon Elorzak. Hauteskunde primarioak garrantzitsuak eta gai «serioak» direla esan ostean, prozesu demokratikoak «ondo» egin behar direla nabarmendu du: «Debate, parte hartze, gardentasun eta errespetu handia egon behar du, eta egon da».


Summary: Jone Uriak irabazi du Donostiako final-laurdena. 706 puntu eskuratuta irabazi du saioa, eta Onintza Enbeita izan du atzetik, 688 punturekin

Gaur arratsaldean jokatu da Bertsolari Txapelketa Nagusiko bosgarren kanporaketa Donostiako Viktoria Eugenia antzokian, eta Jone Uria izan da, nabarmen, denetan nagusi, 706 puntu eskuratuta. Horrenbestez, finalaurrekoetara zuzenean pasatuko da Uria, eta Iruneko Ficoba erakustazokan (Gipuzkoa) kantatuko du azaroaren 5ean, Sustrai Colina eta Nerea Ibarzabalekin batera. Hala geratu da, bestalde, gaurko sailkapen osoa:

1. Jone Uria, 706 punturekin. 2. Onintza Enbeita, 688 punturekin. 3. Aitor Etxebarriazarraga, 682,5 punturekin. 4. Maddalen Arzallus, 678 punturekin. 5. Eñaut Martikorena, 674,5 punturekin. 6. Beñat Iguaran, 659 punturekin.

Goraino bete da gaur Viktoria Eugenia antzokia. 888 lagun batu dira, denera, Donostiako final-laurdenean; orain arteko saioetan baino gehiago. Giroa, ordea, aurrekoetan bezain gori sumatu da antzokian; nabaria izan da entzulearen bertso-gosea. Bisak errepikatu dituzte eta bertsoak gogotik txalotu. Baita tarteka-tarteka barre algaraka aretoa lehertu ere. Bertsolariek lortu dute bero zegoen publikoarekin konektatzea, nahiz eta behetik gorako prozesua izan den hori.

Zozketak hala aginduta, honela eseri dira sei bertsolariak, hurrenez hurren: Aitor Etxebarriazarraga, Beñat Iguaran, Onintza Enbetita, Maddalen Arzallus, Eñaut Martikorena eta Jone Uria. Hasierako agurrak kantatu ondotik, ohi gisara, zortziko handiko ariketari ekin diote. Enbeitaren eta Arzallusen bertsoaldia izan da, ziurrenean, txalotuena. Ekonomikoki oso une lazgarria bizitzen ari den berrogeina urteko bikote baten larruan jarri behar izan dute. Onintzak guraso izan nahi duela zehaztu du Leire Garatxena gai-emaileak, eta, Maddalenek, aldiz, ez duela uste une egokia denik. Ondo heldu diote gaiari biek ala biek. «Ta igual ondo beteko dugu/guk umearen demanda/gu biongandik zerbait kenduta/berari asko emanda». Kolpe hori bota du Enbeitak, eta hala erantzun dio Arzallusek: «Bi sartzen diren tokian hiru/sartzen dira, badakigu/baina ez gara bi sartzen eta/ezin gara sartu hiru».

Zortziko txikiari ere ederki erantzun dio Arzallusek. Martikorenarekin batera osatu du bertsoaldia. Gaiaren arabera, pisukideak izan dira ariketa horretan. Arzallusi tipuladun patata tortila gustatzen ez zaiola jakitun, berriro ere horixe jarri dio afaltzeko Martikorenak. Bere indargunetik jo du Martikorenak; umorez josi baititu hiru bertsoak. Bigarren bertsoan algaraka lehertu da aretoa. Maddalen kexu zen berriro ere afaritarako gauza bera jarri izanagatik, eta hala arrazoitu du Martikorenak kantuz: «Euskal kulturan honek/esan nahi du hala:/ilargira ta bueltan/maite zaitudala».

Nabarmentzekoa da plaza bihurtu duela antzokia Martikorenak. Izan ere, txapelketako tentsio horiei guztiei iskin egin, eta aise lortu du publikoarenganaino iristea; errealitate eta umore zantzuz josiz bertso guztiak.

Nolanahi ere, nabarmentzekoa batez ere Uriak egindako saioa izan da; bikaina, hasi eta buka. Puntuazioa da horren erakusle; erori gabe, zutik eutsi baitio oholtzari. Ariketa guztietan utzi ditu ale politak, baina ganbarakoa egin du borobilen. Honakoa izan dute hiru bertso kantatzeko gaia: «Badakizu min egingo diola, baina pentsatzen duzuna esatea erabaki duzu». Lagun baten drogekiko adikzioa eraman du bertsotara. Eta, hain zuzen, ondorengoa izan da lagunari esatea erabaki duena: «Aldatu beharko luke/behingoan bere brujula/hala esan diot hartuz/ahots goxo ta ahula/ez al zara konturatzen/arazo bat daukazula?» .

Ondo merezita gailendu da saioan, nahiz eta denen artean lortu duten saio gozagarri bat osatzea. Amaierako agurrean deskribatu du irabazleak zer den Txapelketa Nagusia bertsolarientzat:

Azken hiru astean nahiko komentario ikusi da: «Honen bete lana eskas», «Hau ez dabil itsu, ba» Bertso denen letra txiki kakotsak eta kurtsiba nork hanka sartuko ote nork emango esklusiba gu erdi borrero eta gu erdi suizida gure autoestimen dantza eta zuen ikusmira ongi etorri berriro Txapelketa Nagusira

Bihar Lizarran

Bihar bertan jakingo da, aurreko saioetako irabazleez gain, zein izango diren finalaurrekoetara pasatuko diren bertsolariak. Lizarrako Los Llanos aretoan (Nafarroa) izango da gaurko saioa, eta ondorengo bertsolariak arituko dira kantuan: Aitor Bizkarra, Asier Azpiroz, Imanol Uria, Iñigo Mantzizidor Mantxi, Maialen Akizu eta Unai Gaztelumendi.


Summary: Orduaren marka berria ezarri du Filippo Gannak. Daniel Bighamek abuztuan hautsitako marka gainditu du Gannak, ordubetean 56,792 kilometro eginda. Kilometro eta 252 metroan hobetu du Bighmanek egindako distantzia.

Filippo Gannak (Team Ineos Grenadiers) orduko marka berria ezarri du gaur Grenchenen (Suitza), joan den abuztuan Daniel Bigham txirrindulari ohiak ezarri zuen 55,540 kilometroko langa gaindituz. 56,792 kilometro egin ditu Gannak ordubetean, eta kilometro eta 252 metroan hobetu du ingelesaren marka. 19:57ean abiatu da txirrindulari italiarra, eta lehen itzulietan Bighamen denboraren azpitik jarri den arren, abiadura moteldu eta segundo batzuk gainetik jarri da. Hala ere, berehala eman dio buelta Gannak, eta probaren erdian, Bighmanen denbora hamaika segundoan hobetzen zuen Gannak.

Bizikleta, jantzi, kasko eta oinetako bereziak egin dizkiote Gannari proba horretarako, eta bizikletak 75.000 euroko balioa duela argitaratu dute hainbat hedabidek.

Taldekidearen marka gaindituz

Bighmanen aurretik, Victor Campenaertsek zuen orduko marka onena, baina abuztuan ingelesak titulua kendu zion belgikarrari. Bitxia da Bighmanen kasua; izan ere, errekorra egin zuen unean erretiratua zegoen txirrindularitzatik. 2019an brontzezko domina irabazi zuen Yorkshireko (Ingalaterra) Munduko Txapelketan, errelebokako erlojupeko mistoan, eta gero Ineos Granediers taldeko errendimendu ingeniari bihurtu zen; hain zuzen ere, Gannaren taldekoa. Fausto Coppi, Eddy Merckx, Miguel Indurain, Tony Rominger eta Bradley Wiggins dira marka berria ezartzea lortu izan duten txirrindulari garrantzitsuenetako batzuk.


Gehiago merezi zuen Athleticek

Summary: Gehiago merezi zuen Athleticek. Athleticek goitik behera menderatu du Sevilla bigarren zatian baina ez da nahikoa izan galtzen hasitako neurketa iraultzeko. Zuri-gorriek irabazteko aukera ona galdu dute

Helduleku asko ditu Athleticek Sevillaren etxean jokatutako partidak. Ondorio onak zein txarrak atera daitezke eta denak izan daitezke balekoak. Izan ere, zuri-gorriek bere dohain eta gabezia guztien berri eman dute Sanchez Pizjuanen jokatutako norgehiagokan. Hala ere, onetik txarretik baino askoz gehiago izan du AthleticenAthleticek goitik behera menderatu du Sevilla bigarren zatian baina ez da nahikoa izan galtzen hasitako neurketa iraultzeko. Zuri-gorriek irabazteko aukera ona galdu dute jokoak. Azterketa gaitza maila ona emanda gainditu du, eta puntu bat ekarri du Sevillaren zelaitik: 1-1.

Athleticek jokoa, nortasuna eta indarra duela erakutsi du Txapeldunen Ligan ari den talde batean etxean. Oztopo askori aurre egiteko kapaz izan da. Batetik, entrenatzailez aldatzen duen taldeak lehen partidan izaten duen gosea izan du aurkari. Bigarrenez, betidanik puntuak irabaztea ikaragarri kostatu zaion aurkariaren zelaian lehiatu da eta, gainera, neurketa hasi orduko gola jaso eta atzetik jarri da markagailuan. Duela gutxira arte Athleticentzat ezinezkoa izango zen antzeko egoera bati aurre egitea, baina Ernesto Valverderen taldeak indarra daukala erakusten du.

Zuri-gorrien partida hasiera txarra izan da. Sevillak gola egin du lehen aukeran. Eskuin hegaletik Montielek egindako erdiraketa Oliver Torresek baliatu du Unai Simonen aurrean, bakarrik, baloia sareetara jaurtitzeko. Gola sartu eta hurrengo jokaldian bigarrena egiteko aukera izan du Papu Gomezek. Argentinarraren jaurtiketa gurutzatua Unai Simonek gelditu du eskuin eskuarekin gorputza luze-luze eginda. Bosgarren minuturako partida erabakita lagatzeko aukera izan du etxeko taldeak. Baina aurtengo Athleticek indarra dauka eta minutuak aurrera joan ahala jokoaren ekimena hartu du. Nico Williams izan da itxuraldaketari bide eman dion jokalaria. Eskuin hegaletik egindako banakako jokaldiek arriskua sortu dute eta, bide batez, argi gorria piztu dute Sampaoliren taldean. Nico bikain aritu da baina Athletici joa eta presentzia falta izan zaizkio aurkariaren arean. Bien bitartean Papu Gomez Lekueren enegarren akatsa baliatzear egon da atseden hartzera joan aurretik, baina beste behin salbatzaile agertu da Simon.

Bestelakoa izan da bigarren zatia. Athleticek aldagelan utzi ditu lotsak eta beldurrak eta aurkariaren bila zelairatu da. Presio bizia eta baloi irteera azkarra baliatuz azpiratu egin du Sevilla. Sancet, Williams, Muniain eta Lekue aukerak kateatzen joan dira zelairatu berria zen Vesgak areaz kanpotik jaurtiketa bikaina egin eta gola sartu duen arte. Gasteiztarraren ezkerkadak justizia egin du. Kontua da Athletic ez dela berdinketarekin konformatu. Garaipenaren golaren bila jarraitu du eta bai Iñaki Williamsek eta baita Raul Garciak ere gertu izan dute bigarrena baina huts egin dute errematean. Bada, jakinekoa da futbolean barkatzen duenak ordaindu egin dezakeela eta egindako lan guztia ezerezean geratzear egon da. Herrerak txartel gorria merezi zuen falta egin behar izan du area ertzean neurketako azken jokaldian Sevillak garaipenaren gola ez sartzeko.


Summary: Putinek ohartarazi du «modu oso bortitzean» erantzungo dietela Ukrainaren «ekintza terroristei». Errusiak azken orduetan Ukrainan egindako bonbardaketen ondorioz gutxienez hamahiru lagun hil dira. Besteak beste, Kievi eta Lvivi ere eraso egin die Moskuk. Ukrainak laguntza militar handiagoa eskatu dio Mendebaldeari.

Errusiako indarrek azken hilabeteotako erasoaldirik handiena egin dute azken orduetan Ukrainan, eta, esaterako, ekainaren amaieraz geroztik aurrenekoz, berriro bonbardatu dute Kiev hiriburuaren erdialdea. Ukrainako iturri ofizialen arabera, erasoaldiak kalte egin die herrialdeko dozena bat inguru azpiegiturari, eta gutxienez hamar pertsona hil dira eta 60 zauritu Errusiak jaurtitako bonben ondorioz. Joan den larunbatean Krimeako anexioaren ikur den zubiaren zati bat hondatu zuen leherketa batek, eta Vladimir Putin Errusiako presidenteak berak telebista bidez egin duen agerraldi batean ohartarazi du «modu oso bortitzean» erantzungo dutela baldin eta Errusiaren aurkako «ekintza terroristak» egiten badira. Ukrainak ez zuen bere gain hartu larunbateko erasoa, baina gertatutakoa ospatu zuen. Gaurko erasoen harira, laguntza militar handiagoa eskatu dio Mendebaldeari, eta Alemaniak, Frantziak eta Erresuma Batuak, besteak beste, berretsi dute babesa emango diotela. Mendebaldeak, bide batez, Errusiaren jarrera gaitzetsi du.

Ikusi gehiago: Krimeako anexioaren ikur den zubiaren zati bat hondatu dute

Krimeako penintsula eta Errusia lotzen dituen zubian larunbatean gertatutako eztanda eta gero, Errusiako indarrek Zaporizhia bonbardatu zuten atzo, eta erasoan hamazazpi zibil hil zituen, eta 40 zauritu. Ukraina hego-ekialdeko hiria gerra frontearen ia erdian zegoen azken asteetan ere; ez, ordea, Lviv eta Kiev, herrialdearen mendebaldean eta iparraldean, hurrenez hurren. Iturri ofizialek esan dutenez, hiriburuan bost pertsona hil dira gaur, eta 42 ospitaleratu behar izan dituzte. Ukrainako agintaritza militarraren arabera, azken orduetan 75 misil jaurti ditu Errusiak, eta horietako berrogei atzeman ditu. Denis Xmihal Ukrainako lehen ministroak adierazi du misil horiek 11 azpiegiturari kalte egin dietela herrialdeko zortzi oblastetan.

Putin bezala, Volodimir Zelenski Ukrainako presidentea ere herritarrei mintzatu zaie telebista bidez. Adierazi du Errusiaren erasoek bi helburu dituztela. Batetik, azpiegiturak: «Izua eta kaosa eragin nahi dituzte, eta gure energia sistema txikitu». Eta, bestetik, pertsonak: «Helburu horiek aukeratu dituzte ahalik eta min handiena egiteko». Telegramen idatzitako mezu batean, herritarrei eskatu zien babeslekuetara joateko, horietatik ez ateratzeko eta «eusteko». «[Gerrako] 229. egunean ari dira gu desagerrarazteko ahaleginean».

Dmitro Kuleba Ukrainako Atzerri ministroa bira diplomatiko bat egiten ari zen Afrikan urriaren 3tik, baina eten egin du bidaia, Ukrainara itzultzeko. Bide batez, Mendebaldeko herrialdeei eskatu die aireko defentsa sistema gehiago emateko. Urrunago joan da Mikhailo Podoliak Zelenskiren aholkularia, eta hitz gutxiago eta arma gehiago eskatu ditu. «Errusia ez da gauza guda zelaian borrokatzeko, baina zibilak hiltzeko gai da. Hitzen ordez, aireko defentsa sistemak behar ditugu, irismen luzeagoko jaurtigailuak», idatzi du Twitterreko bere kontuan.

Bielorrusia da Errusiaren aliatuetako bat, eta hango presidente Aleksandr Lukaxenkok adierazi du agindu duela Bielorrusiako tropak Errusiakoekin batera hedatzea Ukrainako mugatik gertu, argudiatuta Kiev Bielorrusiaren aurkako erasoak «planifikatzen» ari dela. Peter Stano Europako Batzordearen Atzerri bozeramaileak «akusazio faltsuak, irrigarriak» egitea egotzi dio Lukaxenkori.

G7koen bilera

G7 taldekoak —munduko herrialderik industrializatuenak— egoeraz hitz egiteko «urgentziazko» bilera bat egitekoak dira bihar, Zelenskik jakinarazi duenez. Hori adostu du Olaf Scholz Alemaniako kantzilerrarekin. Emmanuel Macron Frantziako presidentearekin ere telefonoz hitz egin du Zelenskik, eta, Eliseoko iturriek hedabideei adierazi dietenez, Frantziak konpromisoa hartu du Ukrainari militarki laguntzen jarraitzeko. Josep Borrell EB Europako Batasuneko diplomaziaburuak Twitterren adierazi du gaurko bonbardaketek ez dutela «lekurik» XXI. mendean.

NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundearen idazkari nagusi Jens Stoltenbergk salatu du Errusiaren erasoak «bereizi gabekoak eta ikaragarriak» izan direla, eta Mendebaldeko aliantza militarrak «behar beste denboraz» jarraituko duela Ukraina babesten. NATOko estatu kideetako defentsa ministroak asteazkenean eta ostegunean biltzekoak dira. NBE Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusi Antonio Guterresek ere adierazi du «eraso onartezinak» direla. «Beti bezala, zibilak ari ondoriorik okerrenak pairatzen».

Errusiako Belgorod probintzian ere –Ukrainarekin muga egiten du– bi eraso izan dira azken orduetan, Konoplianovka eta Xebekino hirietan. Agintarien arabera, gutxienez hildako bat izan da horietan.


Summary: Iker Vicentek irabazi du Urrezko Aizkolarien Txapeldunen Liga. Nafarrak 55 segundo atera dizkio Julen Alberdiri, eta 2:14 Mikel Larrañagari.

Oraingoan bai. Urrezko Kopan ezin izan zuen garaipena eskuratu Iker Vicentek, baina Urrezko Aizkolarien Txapeldunen Ligan bai. Egun hartako berberak izan dira gaur ere aizkolaririk indartsuenak: Vicente, Julen Alberdi Txikia IV.a eta Mikel Larrañaga. Pobesen (Araba) jokatu da txapelketa. Suharri Rodriguez Paolla izan da berritasuna.

Lan mardulak egin dituzte lau aizkolariek: hamabi enbor ebaki dituzte, sei eratara banatuta. 45 ontzako enborrekin ekin diete lanari, hiru eratan moztuta: kolpetara, zutik, eta erlojuaren aurka. 65 ontzakoa ebaki dute gero, eta, horren ostean, 45eko eta kana-erdiko bana —54 ontzakoa egurra da—, era mistoan.

Lanerdira aritu dira gero, eta horrek erabaki du lehia. Izan ere, bi kana-erdiko, bi 60 ontzako eta bi 65eko moztu dituzte lehia amaitzeko. Lan horiek azkarren egin dituena izan da Vicente. Nafarrak 24:54 minutu behar izan ditu; 55 segundo atera dizkio bigarrenari, Alberdiri, eta 2:14 Larrañagari.

Txapeldunen Ligako finalaz gain, bi erakustaldik osatu dute jaialdia. Harri jasotzean, Lucia Orbe, Patricia Martin, Xabier Aranburu Guzta eta Jon Unanue Goenatxo III.a aritu dira; eta aizkoran, Maika Ariztegi eta Claudia Muñoz.


Summary: Aitor Bizkarra garaile Lizarrako final-laurdenean. 693,5 puntu eskuratuta irabazi du saioa, eta Asier Azpiroz izan du atzetik, 666 punturekin. Erabaki da Bertsolari Txapelketa Nagusiko hurrengo fasean parte hartzeko aukera lortu duten bertsolarien zerrenda osoa.

Borborka jarri du kazola Aitor Bizkarrak gaur Lizarran (Nafarroa) jokatu den final-laurdenean. 693,5 punturekin izan da garaile. Asier Azpirozek egin du bigarren, 666 punturekin. 7,5 puntu gehiagorekin nagusitu zaio Maialen Akizuri; 658,5 punturekin eskuratu baitu hirugarren postua. Atzetik izan du laugarren Imanol Uria, 652 punturekin. Tartea atera dio, ordea, bosgarrenari; 630,5 punturekin egin baitu bosgarren Unai Gaztelumendik. Iñigo Mantzizidor Mantxi izan da gaurko sailkapenean azkena, 622,5 punturekin. Irabaztearen ordainetan, beraz, zuzenean sailkatu da Bizkarra finalaurrekoetara; Durangon (Bizkaia) abestuko du azaroaren 12an, Aitor Mendiluze eta Beñat Gaztelumendirekin batera.

Tarteka giroa apaldu den arren, gori-gori zegoen Los Llanos aretoa. Bostehundik gora lagunek jo dute gogotik txalo aldiro-aldiro; nahiz eta bertsolariek, oro har, ez duten lortu saioa lehertzerik. Hasiera-hasieratik hartu dio Bizkarrak tamaina oholtzari, eta, saioa amaitu bitartean, erori gabe eutsi dio olatuari. Gainontzeko bost bertsolariek ere izan dituzte ateraldi politak, itxuraz oholtzan ziurtasun osoz aritu ez diren arren. Gaiei etorri moduan erantzun diete sei bertsolariek, baina goitik aritu da nabarmen Bizkarra.

Jostorratz finez josi ditu irabazleak ariketa guztiak, oin zein errima. Nolanahi ere, ganbarako lanean nagusitu da gehienbat. Hau zuten hiruna bertso kantatzeko gaia: «Zure egoera orain arte ezkutuan mantendu duzu. Gaur laguntza eskatu beharrean zaude». Bistan denez, gaiari erantzuna emateko bidea nahiko zabalik utzi die gai-emaile lanetan aritu den Amaiur Lujanbiok. Eta, hala, nork bere sormena zukutzea izan du helburu. Gordeta mantendu duten hori oholtzaratu dute banan-banan kantuz.

Zehatz deskribatu du garaileak gordeta luzaroan gordetako hori; baita errealitate zantzuz josi ere. Lehen bertsoan, talde baten aurrean bere burua aurkeztu du: «Kaixo, Aitor izena dut/ta depresioa daukat». Norbaiten konplize keinu baten eske jardun da, berriz, bigarren bertsoan: «Baina osasun mentala/ezta gero gai axala/talde hontan bilatzen dut/norbaitek uler nazala/ta konplizitate keinu/bat egin diezadala». Horrela amaitu du, publikoaren txalo artean, hirugarren eta azken bertsoa:

Dena dut ezinegona

enaiz gustura ezertan

hiru pilula gauetan

ta beste hiru goizetan

bart gauez irentsi nuen

horrenbeste Lorazepam

zalantza egin bainuen

bizitzak zentzurik zeukan (bis)

sei hilez euki gaituzte

giltzatuak lau hormetan

ta nik berdin jarraitzen dut

pospandemia honetan

bakarrik nago minean

bakarrik nago penetan

ordea taldean soilik

senda naiteke benetan.

Finalaurreko saioak, osatuta

Lehen faseko azken saioa izan da gaurkoa eta, horrenbestez, gaur jakin da hurrengo fasean parte hartzeko aukera lortu duten bertsolarien zerrenda osoa.

Final-laurdenetako sei irabazleak:

- Alaia Martin Etxebeste

- Joanes Illarregi Marzol

- Nerea Ibarzabal Salegi

- Haritz Mujika Lasa

- Jone Uria Albizuri

- Aitor Bizkarra Ruiz

Puntuazioz sailkatu direnak:

- Oihana Iguaran Barandiaran

- Nerea Elustondo Plazaola

- Ane Labaka Maioz

- Julio Soto Ezkurdia

- Onintza Enbeita Maguregi

- Agin Laburu Rezola

- Aitor Etxebarriazarraga Gabiola

- Maddalen Arzallus Antia

- Eñaut Martikorena Lizaso

- Saioa Alkaiza Guallar

- Miren Artetxe Sarasola

- Asier Azpiroz Iztueta

- Iñaki Apalategi Astigarraga

Sailkatutako hemeretzi bertsolariei duela bost urte finalista izandako bost bertsolari batuko zaizkie:

- Aitor Mendiluze Gonzalez

- Amets Arzallus Antia

- Beñat Gaztelumendi Arandia

- Sustrai Colina Akordarrementeria

- Unai Agirre Goia


Summary: Realak bosgarren garaipena lortu du jarraian. Brais Mendezek lehen zatian sartutako golak erabaki du neurketa. Lehen zatian nagusi izan eta gero, sufritzea tokatu zaie txuri-urdinei.

Ligan hiru, eta Europa Ligan bi. Bolada gozoan da Imanol Alguacilen Reala. Bost garaipen jarraian lortu dituzte txuri-urdinek, eta gaur, gainera, aurkari handi baten aurka: Anoetatik esku hutsik alde egin du Vila-realek (1-0). Lehen zati bikaina jokatu du etxeko taldeak, Brais Mendezek bere bosgarren gola sartu du aurtengo ligan, eta bigarren zatian emaitzari eustea lortu du.

Alguacilek bazekien oso garrantzitsua zela gaurko neurketa. Vila-real, talde bikaina izateaz gain, Realaren aurkari zuzena da Europara sailkatzeko lehian. Hori dela eta, prestatzaileak aldaketa gutxi egin ditu hamaikakoan, eta ostegunean Chisinaun jokatu zuen taldearen antzekoa atera du: Zubimendi izan da berrikuntza nagusia, Gebararen ordez.

Talde horrek erakutsi du zergatik den Alguacilen gustukoena. Lehen zatia zoragarria izan da. Bere jokoa egin du Realak; Vila-realek, ordea, atzean itxaron du, eta 45 minutuan ez da gerturatu ere egin Remiroren ate ingurura.

Halako nagusitasuna erakutsita, gola iristea denbora kontua zen. Ez du aukera garbi askorik izan Realak, baina beste behin ere argi geratu da zelai erdian dituen jokalarien kalitatea erabakigarria dela: 33. minutuan, Merinok defentsaren gainetik pasatu dio baloia Mendezi, eta hark asmatu du baloia Rulliren hanka tartetik sartzen.

Galiziarra da Realaren golegile nagusia denboraldi hasiera honetan: ligako zortzi neurketatan bost gol sartu ditu. Eta erdilariak ez dizkio golak soilik ematen taldeari.

Bigarren zatia bestelakoa izan da, eta batez ere azken hogei minutuetan estutu du Vila-realek. Eutsi dio, ordea, Realak. Ez du hiru zutoinen artera jaurtiketa bat bera ere egin talde valentziarrak. Albiste on gehiago jaso ditu, gainera, etxeko taldeak: zelaira itzuli dira lesionatuta egon diren Momo Cho eta Le Normand.

Reala: Remiro; Sola, Aritz (Le Normand, 81'), Pacheco, Aihen; Zubimendi, Merino, Mendez (Turrientes, 81'), Silva (Carlos Fernandez, 74'); Kubo (Navarro, 87') eta Sorloth (Cho, 74').

Vila-real: Rulli; femenia, Albiol, Pau Torres, Pedraza; Parejo, Capoue, Coquelin (Baena, 64'), Pino (Morales, 46'); Lo Celso eta Danjuma (Jackson, 46').


Summary: Garmendia izango da PSEren hautagaia Donostiako alkatetzarako. Botoen %66 jasota nagusitu da PSE-EEren hauteskunde primarioetan, Odon Elorza alkate ohiaren aurka.

Amaitu da eztabaida. Donostian, azken asteetan, zeresana eman du PSE-EEk udalerako aurkeztuko zuen hautagaia aukeratzeko prozesuak. Bi ziren izen posibleak, eta militanteek hartu dute erabakia gaur egindako hauteskunde primarioetan: Marisol Garmendia izango da PSE-EEren hautagaia maiatzaren 28ko udal hauteskundeetan.

Gutxienez botoen %50 behar zituen Garmendiak, eta %66 bildu ditu. Donostiako zinegotzi izan zen Garmendia 2011. eta 2015. urteen arteko legealdian, eta 2015etik 2019ra Gipuzkoako Foru Aldundiko Mugikortasuneko eta Lurralde Antolaketarako diputatua izan zen. Legealdi honetan, Donostiako Udalean dago berriro, bigarren alkateorde gisa, eta Gune Publikoetako eta Hiri Proiektuetako zinegotzia da.

Beste hautagaia Odon Elorza zen. 2011n alkatetza galdu ostean, Espainiako Diputatuen Kongresuan ibili da Elorza, Donostiako Udalerako hautagai izateko itzuli den arte.


Summary: Dario final-laurdenetarako sailkatu da, Agirre kanporatuta. Errioxako pilotariak sakean eta abiaduran oinarrituta irabazi dio nafarrari lau eta erdiko txapelketan.

Final-laurdenetan izango da Dario Gomez. Errioxako pilotariak 14-22 irabazi dio Asier Agirreri Lekunberrin (Nafarroa), final-laurdenetako azken partidan.

Nagusitasunez irabazi du Dariok gaur. Sakez min egin dio Agirreri, eta asmatu du errematean ere, tantoak azkar amaitzen. 7 tanto egin ditu sakez. Neurketa bigarren erdian hautsi da: 11-12tik 11-18ra zuzenean iritsi da errioxakoa.

Ligaxkako lehen neurketan Peio Etxeberriaren aurka jokatuko du Dariok, Sorian (Espainia).

Ikusi gehiago: Gazteenek eman dute ezustea


Summary: 20 urteko motorzale bat hil da Ahetzen, furgoneta bat jota. Istripua bart gauerdian gertatu da. Moto gidaria bere lerrotik atera da, eta, ondorioz, aurrez aurre jo du beste ibilgailua.

20 urteko gizonezko bat hil da Ahetzen (Lapurdi), trafiko istripu batean. Hildakoa moto batean zebilen, eta parez pare jo du furgoneta bat. Polizia iturriek zabaldutako informazioaren arabera, gaztea orduantxe hil da.

Zehazki, orain arteko ikerketek azaleratu dutenez, motozaleak ibilgailuaren kontrola galdu du bihurgune batean zelarik; bere bidetik atera da, eta, ondorioz, ondokoan sartu. Hala, kontrako norabidean zebilen furgonetarekin egin du talka, muturrez. Ibilgailu horretan bi pertsona ziren: bat 27 urtekoa eta bestea 30 urtekoa. Ez dira zauritu.


Summary: Indarrean dago laurehun metrotik behera arrantzatzeko debekua. Ondarroako bi arrasteontziri zuzenean eragingo die Europako betoak. Hondoko arrantzaren aurkako legea zertxobait arindu du laurehun metroko mugak.

Eusko Jaurlaritzak uste zuen Europako debekua iritsi aurretik zientzia alorreko helegite guztiak aztertuko zirela, baina Europako erakundeek erabaki dute atzotik ezartzea hondoko arrantzarako betoa, eta Ondarroako bi ontziri bete-betean jo die esperotako arau horrek. Lege berriak Itsaso Atlantikoko 87 arrantza eremutan debekatzen du hondoko arrantza, eta Kantauriko arrantza eremuei ere eragiten die; horietatik 41, ordea, debekutik kanpo utzi ditu, eta 46 eremuri eragingo die debekuak.

Azken orduko aldaketa horrek zertxobait arindu du debekua, Ondarroako arrantzaleek onartu dutenez. Laurehun metro arteko sakonera arte arrantza egitea libre izango da oraindik ere, eta, horri esker, arrantzan jarraitu ahal izango dute bi arrantzontziek.

Baina hala arrantzaleek nola Eusko Jaurlaritzak aurreikusi dute arazoak sortuko dituela ingurumena babestea helburu duen neurri berriak. Izan ere, euskal ontzidian modu tradizionalekoak dira arrantzontzi gehienak, baina Galizian, esaterako, sare pelagikoekin aritzen diren ontzi ugari daude, eta haientzat konplexuagoa da debekuaren agertoki berria. Arrantzarako eremu tradizional ugari itxi zaizkie bat-batean, 46 Atlantiko osoan, eta beste eremu batzuetara joan beharko dute jarduerarekin jarraitzeko. Arazoa da Euskal Herrikoek eta Kantauriko beste arrantzale batzuek ere gauza bera egin beharko dutela, ez bakarrik Galiziakoek. Lehia handituko dela aurreikusi dute denek. Alegia, beharbada ez dela egongo arrantza eremu nahikorik denentzat, kontuan hartuta sareak ezingo direla laurehun metro baino beherago sartu.

Espainiako Gobernuak helegitea jarri dio Europako debekuari, «segurtasunik eza juridiko handia» eragiten duelako. Izan ere, ez da batere erraza izango jakitea laurehun metrotik behera egindako arrantza den ala ez, eta erabakitzea legea urratu ote den. Oraingoz, ordea, garbi geratu dena da joko arauak aldatu egin direla arrasteontzientzat.