Summary: Munichen eta UEFAren artean ika-mika piztu da homofobiaren aurkako keinuengatik. UEFAk debekatu egin dio Municheko Udalari Allianz Arena estadioa ostadarraren koloreekin argiztatzea bihar, Alemania eta Hungariaren arteko partidan. Hiriak inguruko eraikinak argiztatuz erantzungo dio debekuari.

Municheko alkate Dieter Reiterrek gogor jo du UEFAren aurka, horrek debekatu ostean hiriko Allianz Arena estadioa ostadarraren koloreekin argiztatzea, Hungariako Gobernuaren homofobiaren aurkako protesta keinu gisa.

Bihar jokatuko dute estadio horretan Alemaniak eta Hungariak.

«Lotsaturik nago UEFAk Munichi debekatu diolako kosmopolitismo, tolerantzia, errespetu eta LGTBIQ komunitateko pertsona askorekiko elkartasun keinu bat egitea», esan du Reiterrek, hiriko udaletxearen patioan emaniko prentsaurreko labur batean. Horrez gain, Alemaniako Futbol Federazioarekin ere penatuta dagoela adierazi du, ez delako gauza izan UEFAren erabakian eragiteko.

Edonola ere, erronkari eutsi dio hiri agintariak. «Argi ohartarazi nahi diogu Hungariari eta munduari Munichen ez dugula amore emango». Eta iragarri du udaletxea ostadar koloredun banderarekin apainduko dutela, estadiotik gertuko beste eraikin bat koloreokin argiztatuko dutela, eta baita Olinpiar Dorrea ere. Azken hori hiriko eraikinik garaiena da, 291 metrokoa.

«Ez diogu UEFAri zentsuratzen utziko guk, hemen, Munichen munduari esan nahi izatea berdintasunaren alde gaudela, sexu nortasunaren autodeterminazioaren alde eta gizakien arteko elkartasunaren alde. Hala egiten dugu gaur, eta hala egingo dugu etorkizunean ere, UEFAk esaten duenari jaramonik egin gabe».

Kazetariek galdetu diote zergatik ez dion muzin egiten UEFAren aginduari, eta estadioa argitzen. Erantzun duenez, kirol eraikina ez da udalarena, eta derrigorrez bete behar du UEFArekin duen kontratua.

Alemaniako hainbat estadiok iragarri dute beren eraikinak ostadarraren kolorez argiztatuko dituztela.

Bavariako gobernuburu Markus Soederrek «pena» adierazi du Twitterren UEFAren erabakiarengatik. «Oso keinu polita izango zen tolerantziaren eta askatasunaren alde. Gogor egin behar diegu aurre bazterkeriari eta diskriminazioari».

UEFAk erabakia argudiatzeko mezuan esan du ulertzen duela proposamenaren atzean dagoen asmoa, baina baztertu egin behar duela «testuinguru politikoa» duelako. UEFAk Munichi proposatu dio estadioa ostadarrez argiztatzeko ekainaren 28an, Christopher Street egunaren harira. New Yorkeko gay komunitateak Stonewall tabernaren inguruan eginiko matxinada gogoratzen da egun horretan. Allianz Arenak ohitura du egun horretan ostadarraren koloreak pizteko.

Frantzian ere bai

Frantziako Europako Gaietarako ministrorde Clement Beaunek ere UEFAren erabakia gaitzetsi du: «Mezu politikoaz harago gaude. Gure balio sakonen inguruko mezua da, ez alderdi bateko proposamena». Gaineratu duenez, Frantzian ere pentsatzen ari dira estadioak ostadar kolorez argiztatzea Eurokopa jokatzen den bitartean.

Municheko Udalak harturiko erabakiari jarraikiz, hiriko alkate Reiterek gutun bana bidali zien asteburuan UEFAko presidente Aleksander Ceferini eta Alemaniako Futbol Federazioko presidenteorde Rainer Kochi, esateko bihar Allianz Arena estadioa ostadarraren kolorez argiztatu nahi zuela. Horren bidez, «berdintasunaren eta tolerantziaren» aldeko keinua babesteko eskatu zien alkateak bi agintariei.

Reiterrek gutunean gogorarazi zien joan zen astean Hungariako Legebiltzarrak debekatu egin zuela gazteei homosexualitatearen eta transexualitatearen inguruko informazioa ematea, lege baten bidez. Alkatearen arabera, erabakia transfoboa da, eta Europako Batasuneko Oinarrizko Eskubideen Kartaren aurkakoa.

«Mesedez eskatzen dizuet, beraz, baimena emateko Arena ostadarraren koloreekin argiztatzeko partidaren egunean, balio berberak partekatzen ditugula adierazteko zeinu ikusgarria bidaltzeko».

Orban Hungariako presidente izendatu zuten 2010. urtean. Hainbat egitasmo bultzatu ditu LGTBI herritarrei giza eskubideak ukatzeko, «balore kristauekin bat» ez datozelakoan. Hungarian izugarri egin dute atzera LGTBI eskubideetan azken urteotan. 1960. urtean utzi zioten han homosexualitatea zigortzeari. Baina, iaz, trans jendea legez onartzeari utzi zioten, eta, aurten, LGTBIren inguruko «eduki positibo» oro zentsuratzea onartu dute, filmetan, telebistan, liburuetan edo bestelako ekintza publikoetan.

Ostadar besokoa bai

Asteburuan aztergai eduki du UEFAk Alemaniako selekzioko kapitain Manuel Neuerrek Frantziaren eta Portugalen aurkako Eurokopako partidetan eraman duen ostadar koloreko besokoaren afera. Berez, «ikur politikoak» eramatea debekatzen du arautegiak, baina UEFAk igandean erabaki zuen Neurreren aurkako neurririk ez hartzea, politikoa ez delakoan. «UEFAk aztertu du jokalariak eramandako besokoa», adierazi zuen erakundeak ohar batean, «eta, kausa on baten aldekoa dela ikusita, hau da, aniztasunaren aldekoa, ez da zigor prozedurarik egongo».

Beraz, Neurrek LGTBI kolektiboko herritarren eskubideen aldeko ikurra eraman ahalko du bihar.

UEFAk badu Hungaria bere agendan, bestela ere. Ikerketak zabaldu ditu jakiteko Hungariako eta Frantziako selekzioen arteko partidan zale hungariarrek Kylian Mbappe eta Karim Benzemaren aurkako irain arrazistak egin ote zituzten. Hainbat lekukoren arabera, hainbat zalek tximinoen oihuak egin zituzten Mbappek baloia ukitzen zuen bakoitzean. Benzemaren aurkako irainak ez dituzte zehaztu.

Horrez gain, aztertzen ari dira larunbatean Hungaria eta Portugalen arteko partidan irain homofoboak egin ote zizkioten Cristiano Ronaldori.

LGTBI bandera, Municheko Allianz Arenako kornerretako batean, aurtengo urtarrilaren 30an, Awschwitz askatu zuten egunaren urteurrena gogoratzeko. Adam Pretty / POOL / EFE


Summary: Bi preso Euskal Herriratzea eta beste bi hurbiltzea onetsi du Madrilek. Arkaitz Agote Martutenera ekarriko dute, eta Agustin Almaraz, Basaurira.

Espainiako Espetxe Erakundeetako Idazkaritza Nagusiak ostiraletan jakinarazi ohi ditu euskal presoen gerturatzeen inguruan hartutako erabakiak; aurreko ostiralean ez zuen ezein mugimenduren berri eman, baina gaur lau jakinarazi ditu.

Horren arabera, Arkaitz Agote El Duesoko kartzelatik (170 km) Donostiako Martutenekora ekarriko dute. 2007an espetxeratu zuten, eta 25 urteko zigorra betetzen ari da. 2025ean beteko ditu hiru laurdenak. Agustin Almaraz ere Euskal Herriratu egingo dute. Zueran dago (245 km), baina Basaurira ekarriko dute. 1995eko abenduan sartu zuten kartzelan, eta 30 urteko zigorra betetzen ari da. 2014an bete zituen hiru laurdenak.

Beste bi preso, berriz, Euskal Herritik gertuago dauden kartzeletara hurbilduko dituzte. Ibai Aginaga da bat: Sevilla II-n dago, 885 kilometrotara, eta El Duesora gerturatuko dute. 2003ko uztailetik dago preso, hogei urteko zigorra betetzen, eta 2017ko martxoan bete zituen hiru laurdenak. Haren kasuan, lehen gradutik bigarrenera igarotzea onartu dute Espetxe Erakundeek. Hura lekualdatuta, ez da motibazio politikoko euskal presorik geratuko Sevillako presondegian.

Azkenik, Aitor Cotano Puerto III-tik (970 km) Dueñasera (310 km) gerturatuko dute. 2008ko uztailetik dago 25 urteko zigorra betetzen, eta 2027an beteko ditu hiru laurdenak. Hura ere lehen gradutik bigarrenera igaroko dute, Puertoko Tratamendu Batzordeak hala proposatuta.


Summary: Noaingo batailaren 500. urteurrenaren ekitaldiak atzeratu egin dituzte, Voxen esku hartzearengatik. Larunbatean zen egitekoa Nafarroako Erresumak Gaztelaren aurka borrokatu zuen azken guduaren ekitaldia. Vox alderdiak iragarri zuen ordu eta leku berean beste ekitaldi bat egingo zuela.

Ekainaren 30ean 500 urte beteko dira Noaingo guduan (Nafarroa) nafarrek Gaztelaren mendeko tropei aurre egin zietela, Getzen. Nafarroako Erresuma berreskuratzeko eginiko hiru saioetatik azkena izan zen. Hori gogoratzeko, ekitaldia egin asmo zuten larunbatean, Noaingo Bataila elkarteak antolatuta, gudua gogoratzeko monumentuan. Lore eskaintza bat egin asmo zuten, eta testu bat irakurri. Badira 29 urte halako ekitaldi bat egiten dutela gudua gogoratzeko.

Baina Vox eskuin muturreko alderdiak asteburuan iragarri zuen ekitaldi bat egingo zutela egun, ordu eta leku berean. Hori ikusita, Getzeko kontzejuak atzo adierazi zuen larunbatean monumentuan sartzea debekatuko zuela, «gatazkarik ez sortzeko» eta «herritarren segurtasuna» bermatzeko.

Gaur goizean prentsaurrekoa egin du Noain 500 urte plataformak, eta, adierazi dutenez, ekitaldiak atzeratzea erabaki dute, eta dei egin dute «probokazio orotik aldentzeko». Beste egun batean egingo dituzte programaturiko ekitaldiak, beraz.

Getzeko kontzejuaren erabakiarekin harrituta agertu dira, azken hamarkadotan ez delako gatazkarik sortu ekitaldiaren inguruan. Voxen deialdia debekatzeko eskatu dute. «Bilatzen duen bakarra da urte luzez modu baketsuan jardun duen kolektibo baten adierazpen askatasuna oztopatzea». Edonola ere, adierazi dute ez dutela bigarren Noaingo batailarik nahi. «Gertatutakoak argi uzten du gure historia ezagutzearen eta errealitateari lotutako errelato bat sortzeko elkarlanaren garrantzia, 500 urteren ondoren zabalik dauden zauriak ixten joateko».

Adierazi dute ez dutela baztertzen hurrengo deialdia egiten dutenean eskuin muturra berriz zapuzten saiatzea.

Noaingo guduaren 500. urteurrena dela eta, eta datorren urtean Amaiurko gazteluko (Nafarroa) setioaren mende erdia beteko delako, Nafarroa Berriz Altxa herri ekimena aurkeztu zuten apirilean. Hainbat ekitaldi egiten ari dira Nafarroan horren harira. Maiatzaren amaieran, esaterako, ekimenarekin lankidetzan, Noaingo batailaren inguruko kantu bat estreinatu zuen Tafallako Rotten XIII taldeak.

Apirilean aurkeztu zuten Nafarroa Berriz Altxa ekinbidea, Iruñeko Ziudadelan. Leku hura aukeratu zuten, konkistatzaileek «Iruñea menderatu eta kontrolpean mantentzeko» eraiki zutelako gotorlekua. Ekainaren 19an manifestazioa egin zuten Iruñean.

«Konkistatu gintuzten arren, ez gaituzte guztiz menderatu», adierazi zuten Amagoia Susperregi eta Joseba Compains bozeramaileek, eta burujabetzaren alde mobilizatzera deitu zuten: «Ez dugu eskumenik gure arazoak hemen kudeatzeko, eta Madrilgo aginte bakarraren menpe bizi gara».


Summary: Askotariko igarotzeak agertzen ditu Ana Laura Alaezen pieza berriak. ‘Queer eramaileak: doblea eta errepikapena’ ondu du artista bilbotarrak, Multibertso bekari esker. Bilboko Arte Ederren Museoan ikusi ahal izango da irailaren 5era bitartean. Gaur, 19:00etan, hitzaldi bat emango du lanaren inguruan; 'streaming'-ez ikusi ahal izango da

Arte Ederren Museoan doan sar zitekeela jakin zuenetik, ahal bezain beste miatzen zituen bertako aretoak Ana Laura Alaezek, umea izateak ematen zion jakin-minak akuilatuta eta ogibidea izango zuena garatzeko lehenengo ereduak bereganatzen, nahigabe. «Artearekin lehenengo kontaktua Arte Ederren Museoan izan nuen», dio artistak. Gerora, jaioterriko museoa bisitatu ez ezik, osatu ere egin zuen zenbait artelanekin.

Alabaina, hogei urte igaroak ziren museoak Alaezen azken obra erakutsi zuenetik: Gaur, hemen, orain erakusketa hartu zuen 2001ean; 2021ean, berriro egin dute bat artistaren eta museoaren bideek. Bikoitza izan da harremanaren berreskuratzea: batetik, Alaezek dohaintzan eman die berriki Butterflies (2004) izeneko bideo pieza, eta beste ikus-entzunezko bat jarri dute ikusgai orain, Queer eramaileak: doblea eta errepikapena. BBVA Fundazioak lagundutako Multibertso bekari esker garatu du obra, eta museoko 32. aretoan bisitatu ahal izango da irailaren 5era arte. Gaur, 19:00etan, piezaren inguruan mintzatuko da Alaez: streaming bidez jarraitu ahal izango da hitzaldia.

Museoko Arte Moderno eta Garaikideko kontserbatzaile Miriam Alzuriren iritziz, «kalitate handiko lana da, hala ikuspuntu bisualetik nola entzumenezkotik; heldutasunezko obra da, baina, era berean, bere lanean beti latente egon izan diren gaiak ere badaude». Azalpen horren adibideetako bat da formatua bera: izan ere, 1999an jorratu zuen Alaezek lehen aldiz bideoa, eta ordutik hainbatetan jo izan du euskarri horretara. «Bideoa jorratu izan dudan denetan, beti hurbildu izan naiz ezagutzen ez dudan zerbait izango balitz bezala». Hurbilketa horretan «diziplina ezberdinak erabiltzeko beharra» azpimarratu du artistak.

Horrenbestez, haren belaunaldiko artista asko bezala, Alaez ere formatu batetik bestera «igaro» izan dela azpimarratu du kontserbatzaileak, eta, hain zuzen, hori da, Alzuriren ustez, pieza berriaren oinarrian dagoen kontzeptua: igarotzea; ez soilik formatu artistiko batetik bestera, baita hiriko leku batetik bestera ere, eta, orobat, baita genero eraikuntza batetik bestera ere. Izan ere, queer teoria da bere karreran landu izan duen eta lan berrian ere txertatu duen beste gakoetako bat, Alaezek «genero estereotipoei erantzuten ez dieten pertsonak eta genero jariakortasuna» agertu baititu lanean, Alzurik azaldu duenez. Halere, Alaezen queer definizioa ez da genero adierazpenera mugatzen; bada, era berean, irizpide artistiko bat, orobat igaroan dauden pieza artistikoak taxutzekoa, artistaren arabera: «Ez da existitzen adierazpen itxi bat, aseezintasun konstante bat dago».

Dantza geldiezina

2019. eta 2020. urteetan grabatu zituen Alaezek pieza osatzen dituzten bideoak; koronabirusak lana oztopatu zion aurrena —sare sozialei esker bukatu ahal izan duela adierazi du—, eta aurkezpena atzeratu zuen ondoren, baina, azkenean, proiektatzen ari da dagoeneko: hamabost minutu eta erdi pasan, Bilbo, Mallorca (Herrialde Katalanak), New York (AEB) eta Japoniako hainbat leku agertzen ditu lanak. Bilboko etxe batean, etengabe erortzen eta jaikitzen ari da performer bat; Japonian, butoh dantzari bat ari da, geldiezin —AEBeek Japonian botatako bonba nuklearren ondotik sortu zen dantza estilo hori; «biziraute hutsa», Alaezen iritziz—; New Yorkeko kaleak patinetean zeharkatzen ditu andre batek...

Igaroan daude protagonistak, oro har. «Gelditzeko asmorik gabe. Gelditzerakoan, ispilu bat duzulako zure aurrean, ezjakintasuna eta krisia erakusten dizkizuna. Nire buruarekin adiskidetzen naiz bideo horren bitartez: ez dut ezer baztertzen, ezta erorketak ere». Aritzea, jauztea eta altxatzea, eta, hortik aurrera, zikloa berriro hastea, funtsean. «Piezan entzuten den abesti batek dio: ‘I can’t get away from myself’. Hau da, ezin dut neure buruarengandik ihes egin. Nire konplizea izan behar dut: erortzea ere bizitzaren parte da».

Pasarteak musika elektronikoaren bidez josi ditu Daniel Holc musikagileak —Ascii.Disko, ezizenez—. Eta, formatua edota queer teoria bezala, musika estilo hori ere ez zaio arrotza Alaezi. 1999ko lana musika klasikoarekin biribildu zuen, baina bi-hiru urte beranduago jada elektronikoa erabiltzen hasia zen, artistak adierazi duenez. «Izaera kasik narratiboa du: bideoan ez dago ahotsik, soilik musika eta isiltasuna. Musika ere euskarri esperimentala da, bideoa bezala. Musikak eta irudiak garapen paraleloa dute». Bere jaioterrira ere modu bikoitzean itzuli da Alaez, bere karrerako artelanak biltzen dituen erakusketa bisitatu baitaiteke Azkuna Zentroan: Kontzertu guztiak, gau guztiak, dena hutsik.


Summary: Josu Urrutikoetxea errugabe jotzeko eskatu dute nazioarteko hamar pertsona ezagunek. Parisko epaiketak Urrutikoetxeak gatazkaren konponbidean izan duen rol «historiko eta erabakigarria» agerian eman dituela adierazi dute

Joan den astean Parisko Zigor Auzitegian iragan zen Josu Urrutikoetxearen kontrako epaiketaren ondotik, hura errugabe jotzeko eskatu dute nazioarteko hamar pertsona ezagunek. Horien hitzetan, epaiketan agerian gelditu da azken hamarkadetan gatazkaren konponbidean izan duen rol «historiko eta erabakigarria». Hobengabetzea adierazita, beste gatazka batzuetan ere bake justu eta iraunkor batean oinarritutako konponbideak atxikitzen lagunduko luke epaitegiak. Terrorismoaren aurkako Frantziako fiskaltzako prokuradoreak bost urteko kartzela zigorra eskatu zuen Urrutikoetxearentzat, 2011 eta 2013 artean gaizkile elkarte bateko kide zela frogatutzat emanda.

Hauek dira testuaren sinatzaileak: Gerry Adams Sinn Feineko buruzagi historikoa, Bill Bowring Londreseko unibertsitateko Birkbeck Collegeko irakasleak, Jonathan Cohen Conciliation Resourceseko zuzendari exekutiboa, Brian Currin nazioarteko bitartekaria, Didier Fassin unibertsitateko irakaslea, Michael Keating Bakerako Europako Institutuko zuzendari exekutiboa, Raymond Kendall Interpoleko ohoresko idazkari nagusia eta Euskal Herrirako Nazioarteko Harreman Taldeko kidea, Thomas Lacoste zinemagilea, Caroline Guibet Lafaye, Emile Durkheim zentroko ikerlaria eta I. William Zartman Paul H. Nitze Schooleko irakaslea.

Sinatzaileen hitzetan, epaiketan hitza hartu duten lekukoen eta aurkeztu diren dokumentuen bidez, agerian gelditu da Urrutikoetxeak Euskal Herriko gatazkaren konponbidean izan diren elkarrizketa eta negoziaketa saiakera gehienetan parte hartu duela, izan Algerren, Genevan edo Oslon, eta 2006tik aitzina ETA erakundearekin erabat moztu zuela 2006an, zuzendaritza berriarekin zituen desadostasunengatik. «Frogatuta gelditu da ere Urrutikoetxea ezker abertzaleak hautatu zuela, figura historiko eta militante ohi gisa, 2018an ETAren desegitea iragartzeko».

Hala, sinatzaileek uste dute irailaren 1ean emanen duen erabakiaren bidez Frantziako justiziak aukera izanen duela «Euskal Herriko gatazkatik modu negoziatu eta soilik baketsu eta demokratikoen bidez ateratzeko giltzarri izan den eragile horren konpromisoa aitortzeko». Mezu indartsu bat zabaltzeko aukera izan litekeela uste dute «Josu Urrutikoetxea bezala, gerrako logikatik irten eta alternatiba baketsu bat eraikitzeko konpromisoa hartzen duten guztientzat». Haatik, prokuradoreak eskatu bezala, «inolako frogarik gabe» bost urteko zigorra ezarriko baliote, sinatzaileek uste dute «zailagoa» litzatekeela munduan elkarrizketarako eta negoziaziorako lan egiten dutenek beren kideak «konbentzitzea» bake bidean jarrai dezaten. «Izan ere, estatuek (eta kasu honetan Frantziak) ezin badute eragile giltzarri horien babesa bermatu, nazioarteko komunitatea ez da gai izango gatazka horiek negoziazioaren bidez konpontzeko, eta, horrela, eremu hori ikuspegi belizista soilen esku geratuko da».


Summary: Korsikako nazionalistak banatuta aurkeztuko dira bigarren itzulira. Talamoniren Corsica Libera eta Angeliniren Avanzemu koalizioan aurkeztuko dira. Simeoniren Fa Populu Inseme zerrenda akordiotik kanpo geratu da.

Adostasunera heltzeko «denbora gutxiegi» izan dutela argudiatu du gaur Fa Populu Insemeko zerrendaburu Gilles Simeonik, bigarren itzulirako koalizioa osatzeari uko egiteko. Harena izan zen joan den igandean egindako Frantziako departamendu eta eskualde bozetako lehen itzulian boto gehien jaso zituen zerrenda, %29,19. Iragan agintaldian Korsikako presidentea izan zena, hura izan zen lehen itzuliaren aurretik Pe a Corsica koalizioa amaitutzat eman zuena, hauteskundeetarako aliantza berresteko baldintzak aldatu zituenean. Ordu hartan, baina, bigarren itzulirako akordioa errepikatzeko aukerarik bazela aurreratu zuen Simeonik. Baina agintaldiko adostasuna apurtu izanak ez dio kalterik egin, alderantziz baizik, eta garaipenak bere kabuz jarraitzera bultzatu du buruzagi nazionalista, modu horretan, babes handiagoa lortzeko itxaropenarekin.

Bestelakoa izan da Jean-Guy Talamoniren Corsica Liberak eta Jean-Christophe Angeliniren Avanzemuk aukeratutako bidea. Bi taldeek zerrenda bateratua aurkeztea erabaki dute datorren igandeko bigarren itzulirako. Angelini bera izango da zerrendaburua, eta lehen hamabost hautagaietatik lau izango dira alderdi independentistakoak. Talamonik berak emaitza txarrak jaso zituen lehen itzulian, eta ez zen sailkatu bigarrenerako. Aldiz, Angeliniren zerrenda hirugarren tokian geratu zen botoen %13,22rekin, eta Ajaccioko auzapez Laurent Marcangeliren eskuindarraren atzetik.

Avanzemuko zerrendaburua gustura agertu da lortutako akordioarekin: «Oinarrizko hainbat puntu jasotzen ditu akordioak, besteak beste, borroka demokratikoaren eta Estatuarekiko elkarrizketak hastearen aldeko apustua. Gure konpromisoen erdigunean dauden puntuak dira». Porto-Vecchioko auzapezak 2015ean eta 2017an egindako koalizioekin parekatu du akordioa, eta nabarmendu zerrendak bateratu izan ez balituzte «alde batera» utzi beharko zuketela «jokaleku politiko demokratikoa».

Talamoni gabe

Avanzemu pe a Corsica izena jaso du zerrenda batuak, eta Corsica Liberako lau kide izango dira lehen hamabost hautagairen artean, baina Korsikako asanbleako presidente izandakoa ez da bertan izango. «Erabaki ausarta» izan da Talamonirena, Angeliniren esanetan: «Elegantzia handiz hartutako ekimena izan da, nahiz eta politikoki inork ez dion halakorik eskatu».

Aldiz, buruzagi autonomistak kritikoago hitz egin du Simeoniren hautuaz: «Lehen itzulian botoen %30 inguru eskuratu arren, gure kideei proposamen zehatzik egiteko gai ez garenean erabaki bat hartzen ari gara. Erabaki horrek ezin du batasunaren amaiera ekarri, nahiz eta aintzat hartua izan».

Alderdi nazionalistei negoziaziorako deia egin zien Angelinik atzo arratsaldean, jakinik zerrendak aurkezteko epea gaur arratsaldeko 18:00ak artekoa zela. Baina deialdiari erantzun zion bakarra Corsica Libera izan zen. Bi alderdietako ordezkaritzak elkarrizketak hasten zituzten bitartean, Fa Populu Inseme zerrendako kideak Luccianan bildu ziren. Atzo iluntzerako komunikatu bat plazaratu zuen Simeoniren taldeak, non iradokitzen zen Korsikako presidente ohiak ez zuela beste inorekin koaliziorik osatuko.


Summary: Bi gazte atxilotu dituzte Lekeition, hiru orduz haien etxebizitzak miatu ostean. Hiru orduz egon dira etxebizitzak miatzen. Gedar langile kazetaren arabera, 10:30ak aldera eraman dute atxilo gazteetako bat, eta handik ordubetera bigarrena. 2020ko maiatzean Eako kutxazain automatiko bat erretzea egotzi die Ertzaintzak.

Egunsentian hasi da miaketa: 7:00ak aldera. Ertzaintzaren hainbat patruila bi gazteren etxeak miatzen hasi dira Lekeition (Bizkaia). Gedar langile kazetaren arabera, hiru orduz egon dira haien etxeak miatzen, eta, azkenean, 10:30ak aldera eraman dute atxilo bietako bat. Hedabideak zehaztu duenez, bigarrena ere atxilo eraman dute, ordutik ia ordubetera, 11:15ean.

Ertzaintzak ohar batean argitara atera duenez, 2020ko maiatzaren 13an Ean (Bizkaia) kutxazain automatiko bat erretzea egozten diete bi gazteei; poliziaren esanetan, delitu hori leporatuta eraman dituzte atxilo. Gose greban zen Patxi Ruiz euskal presoari babesa adierazteko mobilizazio bat izan zen egun hartan. Poliziak jakinarazi du atxilotuak datozen orduetan eramanen dituztela Espainiako Auzitegi Nazionaleko Instrukzioko 5. epaitegira.

Espainiako Auzitegi Nazionalaren aginduz etorri da polizia operazioa. Gedar-en esanetan, Poliziak 24 orduko baimena du etxebizitza horiek arakatzeko; hau da, bihar goizeko 7:00ak arte sar daitezke. Ordea, poliziak jadanik atera egin dira eraikinetatik, eguerdian.

Atxilotutako gazteei babesa erakusteko, elkarretaratzera deitu dute gaurko. Lekeitioko San Kristobal Enparantzan eginen dute, arratsaldeko 19:30etan.


Summary: Pentsioen erreforma astelehenean itxi nahi dute. Jasangarritasun faktorea kentzea eta haren ordez beste bat ezartzea hitzartu dute Espainiako Gobernuak, sindikatuek eta patronalek.

Hainbat astez atzeratu den azken urratsa egin dute Espainiako Gobernuak, CCOO eta UGT sindikatuek eta CEOE eta Cepyme patronalek. Pentsioei buruzko akordioa «oso gertu» izatetik, esku artean izatera iritsi dira. Astelehenean dira biltzekoak itunari azken ukituak emateko; lana bukatuz gero, egun batzuk geroago izenpetzeko asmoa dute. Erreforma horrek soilik zenbait arlo ukituko ditu (eguneratzea, erretiro aurreratuak, erretiro atzeratuak...), eta bigarren baterako utziko dute sistemaren finantzaketari buruzkoa.

Ser irratiak aurreratu eta beste hedabide batzuek baieztatu dutenez, dagoeneko gainditu dute akordiorako azken oztopo nagusia: zer egin jasangarritasun faktorearekin? Sindikatuek lehenbailehen utzi nahi zuten bertan behera, baina hurrengo negoziaziorako gaia izatea nahiago zuen gobernuak. Azkenean, ezabatzea adostu dute, baina haren ordez beste sistema bat negoziatuko dute orain, pentsioen gastuak kontrolpetik ihes egin ez dezan, eta «belaunaldien arteko berdintasuna» bermatuta geratu dadin. Negoziazioetan akordiorik ez badago, Espainiako Gobernuak bere proposamena ezarriko du.

Jasangarritasun faktorea PPren garaiko azken erreformak sisteman txertatutako atal bat da, bizi itxaropena handitu ahala pentsioen zenbatekoa txikitzeko tresna bat —%30 jaistea ere gerta zitekeen, eta horregatik zeuden aurka sindikatuak—. 2019an zen indarrean jartzekoa, baina ez da inoiz ezarri, pentsiodunen protestek eta gobernu aldaketak tiraderan sartu zutelako, 2023 arte bederen. Ez da tiradera horretatik aterako.

Eguneratzea

Behin betiko lurperatuko da PPren garaiko erreformaren eguneratze sistema. Haren bidez, sistema defizitean zegoenez, pentsioak %0,25 baizik ez ziren igo urte batzuetan. Oraingo sistemak, berriz, erosteko ahalmena ez galtzea bermatuko du, aurreko urteko batez besteko KPIan oinarrituta eguneratuko baitira. Urte batean inflazioa negatiboa bada, hurrengo urtean pentsioak ez dira hein horretan jaitsiko, baizik eta zeuden bezala geratuko dira.

Erretiro aurreratua

Jose Luis Escriva Espainiako Gizarte Segurantzako ministroak ez du inoiz bere lehentasuna ezkutatu: erretiroaren benetako adina —64 urte inguru, baina igotzen ari da—, adin ofizialera gerturatu behar du —66 urte orain, 67 urte 2027an—. Horretarako bidea da pentsioak txikitzea adin ofizialaren aurretik erretiroa hartzen dutenei. Egun, gehienez %16 txikitzen diote pentsioa erretiroa bi urtez aurreratzen duenari, eta %1,6, berriz, hiruhileko bat atzeratzen duenari. Murrizketa horiek handitu egingo dira.

Horrela, Gizarte Segurantzan 38 urte eta sei hilabete baino gutxiago kotizatu dutenei %21 txikituko diete hileroko pentsioa, adin ofiziala baino bi urte lehenago erretiratuz gero. Hiletik hilera jaitsi egingo da zigorra, eta %3,21ekoa izango da hilabete lehenago erretiratuz gero.

Zigorrak txikitu egingo dira kotizazio epea handituz gero: %19 eta %3,11 artekoa izango da 38,5-41,5 urteko kotizazioa dutenentzat; %17 eta %2,96 artekoa 41,5-44 urteko kotizazioa dutenentzat; eta %13 eta %2,81 artekoa 44 urtetik gora kotizatu dutenentzat.

Zigor horiek handitzea borrokatu dute sindikatuek, haien ustez kontuan hartu beharko litzatekeelako langile askok egoera pertsonalak behartuta (osasunagatik, zaintza lanak egiteko...) hartzen dutela erretiroa. Gogoratu dute, halaber, beste askok enpresek derrigortuta hartzen dutela, eta adin horiekin ia ezinezkoa dutela beste lan bat bilatzea. Sindikatuen arabera, erretiroa aurreratzen dutenen %85 langabeziatik datoz.

Horregatik, baldintza desberdinak daude behartutako erretiro aurreratuentzat. Lau urte aurreratu ahal izango dute erretiroa, baina kasu horretan %30 txikituko dizkiete pentsioak 38 urte eta erdi baino gutxiago kotizatu dutenei, eta gutxiago gehiago kotizatuz gero.

Behartutako erretiro aurreratua hartzeko eskubidea izango dute haien enplegatzaileak lan baldintzetan aldaketa esanguratsuak jasan dituzten enpresetako langileek, baita lantokiz aldatzeari uko egin diotenek ere. Kaleratze indibiduala eta kolektiboa jasan dutenek ere lau urte lehenago erretiratu ahal izango dute, betiere kalte-ordaina jaso dutela erakusterik badute.

Erretiro atzeratua

Erretiro adina gaindituta ere, langileek lanean jarraitzea sustatu nahi du gobernuak. Gaur egun, hori egiteak %2-4ko hobaria du pentsioetan. Gobernuak hiru pizgarri proposatu ditu: lanean jarraitutako urte bakoitzean 4.786 eta 12.060 euro arteko ordainketa bat egitea, kotizazio oinarrien eta kotizatutako urteen arabera; pentsioak %4 handitzea; edo bi formulen arteko konbinazio bat.

Sindikatuek ez dute ongi ikusten erretiroa atzeratzea, lan merkatuan erreleboa egotea zaildu dezakeelako. Patronalek, berriz, ez dute gaizki hartu, baina erretiro adinean dauden langileak mantentzen dituzten enpresentzako hobariak eskatu dituzte edota lan kostuak murrizteko neurriak.

Nahitaezko erretiroa

Erreformak debekatu egingo du hitzarmen kolektiboetan nahitaezko erretiroa finkatzea 68 urte bete dituztenentzat. Indarrean egon eta klausula hori duten hitzarmenetan, berriz, hiru urtez soilik iraun ahal izango du.

Lotzeko daudenak

Bigarren negoziazio baterako geratu da gai arantzatsuetako bat: nola ordainduko dira pentsioak? Bruselak Espainiari egindako aspaldiko eskaera da pentsioen sistematik ateratzea harekin lotura zuzena ez duten gastu asko. Sistemaren diru iturri nagusia kotizazioak izatea nahi du gobernuak, baina zergen bitartez ere finantzatzea ez du baztertzen. Oraingo zergez gain, teknologia berriei (Google tasa...) eta energia kutsakorrei (dieselaren zerga, bidesariak...) jarritakoak izan daitezke sistemaren parte.

Lotu gabe dago beste gai eztabaidatsu bat: pentsioa kalkulatzeko zenbat urtetako kotizazioa aintzat hartuko den. Azken 25etik lan bizitza osora pasatzea zen PSOEren asmoa, baina horrekin ez daude ados Unidas Podemoskoak eta sindikatuak.


Summary: «Ez dago indulturik Kataluniako herria isilaraziko duenik». Kalean daude Kataluniako buruzagi independentistak. Argi utzi dute kartzelan sartzean zituzten ideia berberekin atera direla kalera, eta independentziaren alde lanean jarraituko dutela.

Irten dira kalera preso zeuden Kataluniako buruzagi independentistak. Pedro Sanchez Espainiako presidenteak astelehenean iragarri zuen indultuak emango zizkiela; atzo onartu zuen neurria Ministro Kontseiluak, eta gaur argitaratu dute Estatuko Aldizkari Ofizialean. Buruzagiak espetxeratuta zeuden Lledonersko, Puig de les Bassesko eta Wad Rasko kartzelek goizeko 10:30ak aldera jaso dute haiek aske uzteko agindua. Bideoa: irteten hasi diren unea, eta Forcadellen lehenengo hitzak (Vilaweb-BerriaTB).

Kalera irtendakoan, amnistia eta independentzia eskatzen zituzten oihuen artean jaso dituzte espetxe inguruan zeudenek. Lledonersen zeuden presoak freedom for Catalonia (askatasuna Kataluniarentzat) zioen bandera batekin eta estelada batekin irten dira, eta espetxe kanpoan besarkadak eta poza izan dira nagusi. Han zen, beste buruzagi batzuek artean, Pere Aragones Kataluniako presidentea.

Espetxe kanpoko oholtzan hitz egiten lehena Jordi Cuixart izan da. Kataluniarrek egin dutenaz harro egon behar dutela adierazi du, eta hasi bezain pronto izan ditu gogoan erbesteratutako politikariak. Azpimarratu du gaurkoa ez dela euren ideiei uko egiteko egun bat, «haiek sendotzekoa baizik»: «Ez dago indulturik Kataluniako herria isilaraziko duenik».

Haren iritziz, Madrilek indultua eman die ezin izan diolako Europak eta kataluniarrek egindako presioari eutsi: «Errepresioak ez gaitu garaitu», adierazi du.

Oholtzan hurrengoa Jordi Sanchez izan da: «Gertatu den guztia eta gero, denok batera atera gara espetxetik, harro, duin eta herri honentzat askatasuna lortzera». Eskerrak eman dizkie egunero babesa erakutsi dietenei, eta etorkizunaz ere hitz egin du: «Europako Giza Eskubideen Auzitegiak zigortuko egingo du Espainia, ziur gaude», esan du.

Jarraian hitz egin dute Joaquim Fornek, Josep Rullek, Jordi Turullek eta Raul Romevak, eta esker hitzetan egin dute azpimarra: babestu dituztenei eta «Kataluniako herriari» zuzendu dizkiote gehienak. Argi utzi dute kartzelan sartzean zituzten ideia berberekin atera direla kalera, eta independentziaren alde lanean jarraituko dutela.

«Gaur ez da ezer amaitu»

Hitza hartzen azkena Oriol Junqueras ERCko presidentea izan da. Hark ere esan du eurak kalera irtetearekin ez dela ezer amaitzen: «Lanean jarraituko dugu errepresioa jasaten ari direnen eta askatasunaren alde» azpimarratu du. Esan du espetxeak ez dituela izutu, ideiak indartu dizkiela, eta «herriak inoiz baino gehiago behar» dituela. Lledonersen elkartutako guztien artean Els Segadors abesten amaitu dute ekitaldia.

Guztien artean kalera irteten lehena, berriz, Carme Forcadell izan da. Haren iritziz, «poza ez da erabatekoa», baina gaurkoa «garaipen bat da, pauso bat independentziaren bidean»: «Amnistia izan, errepresioa amaitu eta erbesteratuak itzuli arte borrokan jarraituko dugu», gehitu du.

Puig de les Basses espetxeratuta zegoen Dolors Bassa, eta hark ere hitz egin du kalera atera bezain pronto. Forcadellen ildo beretik, esan du indultuena lehen pausoa dela, eta gogoan izan ditu «erbesteratuak eta errepresioa jasaten dutenak». Dena den, gaurkoa egun historikoa dela azpimarratu du, eta independentziaren alde lanean jarraitzeko deia egin du: «Gure ideiak lehengo berberak dira», amaitu du.

Indultu partzialak

Indultuak partzialak dira, gaur kartzelatik irten diren arren ezarri zitzaizkien inhabilitazio zigorrak bete beharko dituztelako. Erabakia argudiatzeko, neurriaren «erabilera publikoa» nabarmendu zuen atzo Sanchezek, elkarrizketa etapa berri baterako lehen pausoa izango delakoan. «Orria pasatzeko eta inoiz utzi behar ez zen bidera itzultzeko garaia da», azaldu zuen, elkarrizketa beharrari erreferentzia eginez. Alderdi independentistek, ordea, argi utzi dizkiote negoziazio posibleetarako dituzten helburuak: amnistia eta beste erreferendum bat.

Presidenteak berak eman zituen indultuen inguruko xehetasunak, eta azaldu zuen ezen, diru publikoa bidegabe erabiltzeagatik eta sedizio delituengatik ezarritako espetxe zigorrak etengo zaizkien arren, inhabilitazio zigorrak bete beharko dituztela bederatzi buru independentistek. Gainera, Espainiako Gobernuaren erabakia atzera botatzeko aukera dago. Hala egingo litzateke presoek hiru eta sei urte arteko epean delitu larriren bat egingo balute.


Summary: Sanchez Galan inputatu du Espainiako Auzitegi Nazionalak. Villarejo komisarioaren espioitza sarea kontratatu ote zuen ikertu nahi du epaileak.

Ustelkeriaren aurkako fiskaltzaren eskaera onartu du Manuel Garcia Castellon Espainiako Auzitegi Nazionaleko epaileak, eta ikerketa zabaldu du Ignacio Sanchez Galan Iberdrolako presidentearen aurka. Harekin batera inputatu ditu beste hiru lagun: Francisco Martinez Corcoles Iberdrolako negozio zuzendaria, Fernando Becker presidente ohia, eta Rafael Orbegozo gabineteburu izandakoa. Hiru delitu leporatu dizkie: eroskeria, intimitatearen aurkako delitua, eta merkataritza agiria faltsutzea.

Oraindik ez dute zabaldu noiz deklaratu beharko duten lau inputatuek epailearen aurrean. «Gauzak argitzeko momentua» izango dela adierazi diote Iberdrolako iturriek Efe agentziari.

Garcia Castellon epaileak ontzat hartu du fiskalaren kontakizuna. Haren arabera, «zantzu ugari» daude erakutsiko luketenak Sanchez Galan Jose Manuel Villarejo Espainiako komisario ohiaren sare ustelarekin tratuan aritu zela hamahiru urtez, eta, Iberdrolak Villarejori eskatutako espioitza lanen berri izateaz gain, lanok baimendu ere egin zituela. Lan horien helburua litzateke Iberdrolaren zenbait negoziotan laguntzea lehiakideen aurka eta gobernuarekiko harremanetan, edota Sanchez Galanen beraren boterea sendotzea, legez kanpoko espioitza metodoak, mehatxuak eta gisakoak erabilita.

Garai hartan komisario ohiari agindutako lanen artean ezagunena da Arcos de la Fronteran (Andaluzia, Espainia) ziklo konbinatuko planta bati buruzkoa; helburua udalaren eta ekologisten oposizioa ezabatzea omen zen, haien bizitza pribatuan arakatuz edota auzian zerikusia izan zezaketen epaileekin harremanetan jarriz. Beste lan bat Florentino Perez ACS eraikuntza enpresako eta Real Madrilgo presidenteari lotutakoa izango litzateke. Iberdrolako buru izateko urratsa egin zuen Perezek 2009an, akzioen %20 erosita, eta hori eragozteko kontratatu omen zuten Villarejo Sanchez Galanek edo haren gertukoek.

Villarejo komisarioaren itzala Iberdrola dorrearena baino handiagoa da. Espainiako enpresa boteretsu gehienetara iristen dira komisario ustelaren atzaparrak, eta Francisco Gonzalez BBVAko presidente ohiari, Isidro Faine Caixabankekoari eta Antonio Brufau Repsoleko buruari Iberdrolako Ignacio Sanchez Galan gehitu dakieke orain.


Summary: Sarek uztailaren 3an Iruñean egingo den manifestaziora deitu du. Espetxe politikan egoera aldatu egin dela azaldu arren, nabarmendu du oraindik «bide luzea» dagoela egiteko. Gizartearen aktibazioa eta mobilizazioa oso garrantzitsua delakoan, Iruñeko Gaztelugibeko harresia inguratuko du hurrengo asteko larunbatean, 18:00etan, Ibilian-ibilian etxerako bidean lelopean

«Hiru hamarkada baino gehiago pasatu behar izan dira gaur beste egoera batez hitz egiten hasi ahal izateko». Espainia hegoaldean, Andaluziako kartzela bat baino ez da falta euskal presorik gabe geratzeko. Mikel Mundiñano Nafarroko Sareko kideak espero du datozen asteetan hori amaitutzat jotzea, baina gogorarazi du oraindik ere preso asko geratzen direla penintsularen iparraldean sakabanatuta. Horregatik, ezinbestekotzat jo du, «askatasunaz gabetzeko arrazoia edozein delarik ere», euskal preso guztiak Euskal Herriratzea.

Gaur, Nafarroako Sarek prentsaurrekoa eskaini du hemendik aurrera estrategia berria azaldu asmoz. Bertan, begirada atzera jo, eta gogora ekarri du 1987an ezarritako sakabanaketak sufrimendu handia eragin duela. Aldi berean, uste du espetxe politikan Espainiako Gobernuek izandako jarrera aldaketa «pertsona askoren esfortzuari» zor zaiola, eta bide horretan euskal gizarteak ekarpen handia egin duelakoan dago Mundiñano. Halaber, ETAk emandako urratsak eta Euskal Preso Politikoen Kolektiboak hartutako konpromisoek ere lagundu dutela azaldu du Iruñeko Sareren egoitzan egindako agerraldian.

Bidea luzea geratzen da mugarritzat jotzen duten helmuga horretara iristeko. «Orduan izango da, euskal presoak lehen aipatutako espetxeetatik ateratzen direnean eta guztiak hemen [Euskal Herrian] direnean, orduan hitz egin ahal izango dugu gure herrian bizikidetza normalizatzeaz»., nabarmendu du Mundiñanok. «Argi izanda oraindik bide luzea dugula egiteko. Jakin badakigu eginahala zaila dela, baina beste urrats bat egiteko asmo irmoa dugu». Behin betiko urratsa «etxera ekartzeko bidea hastea» izango da.

Manifestaziorako deialdia

Hala, gizartearen aktibazioa eta mobilizazioa garrantzitsua delako, uztailaren 3an Gaztelugibeleko harresia inguratuko dute, Iruñean, 18:00etan aterako den manifestazioan. Ibilian-Ibilian etxerako bidean izango da leloa.

Legedia arrazoiak aipatu ditu Sarek, egun espetxean diren presoak etxerako bidean jartzeko estrategia berria azaltzeko. Izan ere, aspaldidanik aldarrikatutakoa gogoan, gaixotasun larria dutenek eta 70 urtetik gorakoek jada libre egon behar lukete, eta espetxean mantentzeak «ez du inongo justifikaziorik».

Aldi berean, Mundiñanok azaldu du espetxeratutakoen artean hamarretik bederatziri espetxe erregimeneko gradua «irizpide politiko hutsetan» aplikatu zaiela. Hala egin ez balitzaie, legedi arruntaren arabera, iraganean bigarren gradua onartua izango zuketen, eta egun hirugarren gradua lortzetik hurbil egongo ziratekeen, «kondena erdi-askatasunean betetzeko aukerarekin». Gainera, presoen heren batek jada beteak ditu zigorren bi herenak, eta, espetxe politika arrunta aplikatuta, baldintzapeko askatasuna izango lukete, Sareren arabera.

Zigorren gogortzea ekarri zuen 7/2003 lege organikoaren arabera epaitutako 60 preso daude. Lege horren ondorioz, 40 urteko zigorrak ezartzeaz gain, hirugarren gradua edo baldintzapeko askatasuna lortzeko mugak gaindiezinak direla azpimarratu du. Kasu horietan, araudi arrunta aplikatzeko eskatu du Sarek.

Mikel Mundiñanoren arabera, espetxe politikan jarrera aldaketa hori eman arren, oraindik urrats ugari geratzen dira egiteko, eta bide horretan garrantzitsutzat hartu du «bizikidetza oinarri hartzea». «Gure herriak sufrimendu handia bizi izan duelako, bizitza asko galdu eta elkar ulertzeko zubi asko apurtu direlako, eta gizarte gisa berreraiki egin behar dugulako», arrazoitu du.


Summary: Txertoaren egiletza eskubideak salbuesteak «berebiziko premia» duela ohartarazi du Amnesty Internationalek. Covax programarekin nahikoa ez dela iritzi dio Esteban Beltran presidenteak, eta liberalizazioaren alde egiteko eskatu die agintariei

«Pandemia bukatzeko boterea dugu, baina hori nazioarteko lankidetzarekin baino ez dugu lortuko», premisa horretatik abiatu du Esteban Beltran AI Amnesty Internationaleko Espainiako presidenteak bere hitzatzea Eusko Legebiltzarreko Osasun Batzordean. Horretarako, argi du bidea: COVID-19aren aurkako txertoen egiletza eskubideak salbuetsi behar dira, eta horren aldeko presioa egiteko eskatu die agintariei. Gehitu du garapen bidean dauden herrialdeetara txertoak bidaltzeko Covax programa ez dela «nahikoa» txertoak mundu osora zabaltzeko, eta hori ez da lortuko botika etxeek beren egile eskubideak behin behinean galtzen ez badituzte. «Bizitza eta osasun eskubideak egiletza eskubideen gainetik daude», iritzi dio.

EH Bilduk eskatuta egin du agerraldia Beltranek, AIk txertoaren eskuragarritasun unibertsala bermatzeko dituen proposamenen berri izateko. «Patenteen liberalizazioak berehalako premia du», egoeraren larritasunaz ohartarazi du hitza hartu duenean. Izan ere, erakundearen datuen arabera, mundu mailan banandu diren txerto kopurua oso desberdina izan da, eta horren adibideak eman ditu Beltranek: Afrika osoan eta Erresuma Batuan, esaterako, txerto kopuru bera banatu da. Bestalde, azaldu du Covax programak aurreikusi zituen dosien herenak baino ez dituela banatu, eta horiek jaso dituzten herrialde askotan lehen dosia jaso dutenek ez dakitela bigarrena jasotzeko aukerarik izango dutenik.

Horregatik, gobernuak neurriak hartzera bultzatu behar direla uste du Beltranek. «Azken urteotako krisi handienean gaude, giza eskubideen defentsa ezin daiteke boluntarioa izan», adierazi du Covax programako parte hartzea boluntarioa dela gogoraraziz. Hori horrela, neurri hori hartzearen aldeko «presio jarraitua» egiteko eskatu die agintariei: baita MME Munduko Merkataritza Erakundeko estatuei India eta Hegoafrikak erakundean egindako eskaeraren alde egiteko ere, egiletza eskubideak salbuestearena alegia, edo behintzat eskaera ez oztopatzeko.

Bestalde, egiletza eskubideak salbuestearen alde Eusko Legebiltzarrak eta Eusko Jaurlaritzak egindako adierazpenak ere izan ditu gogoan Beltranek, eta horiek beren lanean aurrera egiten laguntzen diela gehitu du.


Summary: Gaitza zuten zortzi lagun hil dira aurreko astean Hegoaldean. Abuztuaren hasieratik birusarekin jende gutxien hil den astea izan da aurrekoa. Osakidetzak eta Osasunbideak 246 positibo zenbatu dituzte azken diagnostiko probetan.

Birusarekin loturiko heriotzen gaineko datuak onbidean direla erakusten du azken asteotako bilakaerak. Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak emandako informazioaren arabera, ekainaren 14tik 20ra artean gutxienez zortzi pertsona zendu dira gaitzarekin Hegoaldean: horietako zazpi Araba, Bizkai edo Gipuzkoan hildakoak dira, eta birusarekin lotutako beste heriotza Nafarroan izan da. Abuztuaren hasieran erregistratu zen kopuru hori azkenekoz: zehazki, abuztuaren 3tik 9ra artean zortzi lagun zendu ziren gaitzarekin Hegoaldean.

Transmisioari dagokionez, berriz, Osakidetzak eta Osasunbideak guztira 8.362 diagnostiko proba egin zituzten atzo COVID-19a atzemateko, eta horien %2,9k eman zuten positibo: 246k, zehazki. Lurraldeka, Bizkaian 77 detektatu ziren; Gipuzkoan, 70; Nafarroan, 59 eta Araban, 36.


Miasan, 31 langile joango dira kalera

Summary: Miasan, 31 langile joango dira kalera. Iruñeko autogintza enpresaren konkurtsoaren administratzaileak erabaki du fabrikak lanean jarraitzea, balizko erosle bati gauzak errazteko.

Epaileak ontzat hartutako erregulazio espedientea indarrean jartzea erabaki du Miasaren konkurtsoaren administratzaileak. Espediente horretan Iruñeko enpresako 94 langileak agertzen diren arren, 31 joango dira orain kalera. Horietatik hamazazpik dagoeneko beren izena eman zuten enpresatik alde egiteko, kalte ordain baten truke. Bitartean, ordaindutako baimen batekin ari ziren, lanera agertu gabe.

Izan ere, administratzaileak uste du oraindik badagoela Miasa edo haren zati batzuk lanean jarraitzeko aukera. Horregatik, beste 63 langileek beharrean jarraituko dute, Miasaren jarduerari eusteko, eta ager daitezkeen inbertsiogileentzat interesgarriagoa izateko.

Autogintza sektoreko enpresa bat da Miasa, eta Iruñeko Landaben poligonoan dago. Urriaz geroztik dago konkurtsoan, hartutako zorrak ezin ordainduta, eta otsailean hasi zuen likidazio prozesua konkurtsoa daraman administratzaileak.

Miasak ibilgailuentzako abiadura kaxen urkilak ekoizten ditu, eta prozesua osorik egiten du, galdeketatik piezen mekanizaturaino. Enpresaren jabea Huarte familia da; frankismo betean Nafarroako industrializazioaren arduradun nagusitzat jotzen den Felix Huarteren oinordekoak, alegia.


Summary: Deskarbonizazioa bultzatzeko akordioa lortu dute EAJk, EH Bilduk eta PSE-EEk. Energia Trantsiziorako eta Klima Aldaketarako Legea onartzeko beharra azpimarratu dute. Karbono neutraltasunera heltzeko bide orria osatuko duen lantalde bat eratuko da.

Eusko Jaurlaritza osatzen dute alderdiek, EAJk eta PSE-EEk, akordio bat sinatu dute EH Bildurekin Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan deskarbonizazioaren bidean pausoak ematen jarraitzeko. Hala, bihar Eusko Legebiltzarrean egingo den osoko bilkuran, taldeek Energia Trantsiziorako eta Klima Aldaketarako Legea «ahal bezain azkar» onartzeko beharra azpimarratuko dute.

Lege horrek izango duen orientazioa ere adostu dute alderdiek, eta, Mikel Otero EH Bilduko legebiltzarkideak gaurko prentsaurrekoan azaldu duenez, «autokontsumoaren indartzean, energia berriztagarrien hedapenean eta inor atzean utziko ez duen trantsizio energetiko justuan» oinarrituko da.

Halaber, deskarbonizazioaren bide orri bat osatuko duen adituen lantalde bat sortzea ere akordatu dute, joan den legegintzaldian hasitako lanari jarraipena emango diona. Talde horrek Energiaren Euskal Ituna idazteko xedea zuen, baina legealdiaren amaierarekin bere ibilbidea eten egin zela gogoratu du Oterok.

Gainera, Jasangarritasun Batzordeari deskarbonizazioari buruzko lantalde txostengile bat osa dezala eskatuko diote alderdiek, arlo horretan gizarteko eragileek ere euren ekarpenak egiteko aukera izan dezaten. Zentzu horretan, klima larrialdiari aurre egiteko, «herri honetako inteligentzia kolektibo osoa» martxan jartzeko beharra nabarmendu du Oterok.

«Gure garaiko erronka»

Klima aldaketaren kalteak murrizteko, trantsizio energetikoan «abiadura» hartu behar dela ohartarazi du Oterok, eta horretarako adostasun zabalak sortzeko beharra azpimarratu du: «Larrialdi klimatikoa gure garaiko erronka izango da, eta guztiok behar dugu konpromiso politiko bat deskarbonizazio eraginkor bat egiteko; karbono neutraltasuneko ekonomia batetara joateko».

Horregatik, EH Bilduko legebiltzarkideak sinaturiko akordioaren garrantzia azpimarratu du: «20-30 urtetarako plangintza baten aurrean gaude, eta honek legealdiak gainditzen ditu».

EAJko Unai Grajalesek ere «akordio politiko, instituzional eta sozialaren» beharra aipatu du, gaur trantsizio energetikoa sustatzeko adostasuna «sendotu» egin dela gehitzeko: «Erronka handiak dira, gauetik goizera lortzen ez direnak. Ilusiozko erronkak eta helburuak, guztiak norabide berean bagoaz. Trantsizio energetikoa adostasunetik egin behar dugu».

2050eko epemuga

Europako Batasunak deskarbonizaziorako etorkizuneko helburuak finkatu zituen apirilean, eta, horien arabera, 2030erako berotegi gasen isurketak %55ean murriztu beharko dituzte herrialdeek, eta 2050erako karbono neutraltasuna lortu.

Epemuga hauei erreferentzia eginez, Oterok gogoratu du Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako datuak ez direla onak, eta Jaurlaritzaren plan estrategikoak berritzeko beharra azpimarratu du, «Parisko akordioaren aurretikoak direlako».

Grajalesek, bere partetik, adierazi du Energia Trantsiziorako eta Klima Aldaketarako Lege berria «urrats bat» izango dela Jaurlaritzak arlo horretan orain arte eginiko bidean, eta garapen iraunkorrarekiko, ingurumenaren zaintzarekiko, mugikortasun adimendunarekiko eta klima aldaketaren aurkako estrategiarekiko «aitzindariak» izateko borondatea agertu du.


Summary: Euskararen dekretua bigarren seihilekoan tramitatuko dela azaldu du Txibitek. Nafarroako Gobernuko lehendakariaren arabera, administrazioko lehiaketetan euskara meritutzat hartzearen inguruko eztabaida hizkuntz politikaren «ikuspegi murriztailea» da, eta «mesede txikia egiten zaio euskarari arma politiko gisa» erabilita

Hogei hilabete iragan dira, eta oraindik ez dago euskararen dekreturik. Nafarroako Auzitegi Nagusiak 2019ko urrian aurreko gobernuak onartutako dekretua edukiz hustu ondotik, Nafarroako Gobernuak promes egin zuen 2020aren hasierarako onartuko zuela. Haatik, pandemia eta gobernuko bi bazkideen arteko eztabaida tarteko, dekretuaren onarpena atzeratuz joan da. Gaur, Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakariak aurreratu du bigarren seihilekoan tramitatuko dela. Behin zirriborroa amaituta, sindikatuei aurkeztuko diete, gero funtzio publikoko mahaian aurkeztu, eta ondoren gobernuak onartuko du.

Nafarroako Parlamentuko Erregimen Foraleko batzordean izan da Txibite, EH Bilduren galdera bati erantzunez. Oraindik ez da ezagutarazi dekretuaren zirriborroa, baina haren eduki nagusia aurreratu du jada gobernuak. Txibitek gaur azpimarratu du auzitegiaren epaiaren ondotik dekretuak segurtasun juridikoa eman nahi duela. Edukiari dagokionez, baieztatu du euskara meritu gisa hartuko dela eremu euskaldunean, eta baita eremu mistoan ere, «herritarrentzako arreta postuetan, urtetan egin izan den bezala». Osasunbidearen kasua berezia da, baina, eremu mistoko herritarren arretarako irizpidea aplikatuz, 11/1992ko legea oinarri hartuko du.

Inguru ez-euskaldunean, euskara meritu gisa ez hartzeko, Txibitek justifikatu du errealitate soziolinguistikoaren datuak hartu dituztela oinarri. Euskarabideak egindako azterketaren arabera, herritarren %2,6k baino ez du ezagutzen. Euskara ez baina beste hizkuntz batzuk (frantsesa, alemana edo ingelesa, kasu) meritu gisa hartzeari buruz, Txibitek zehaztu duenez «ez da erabakirik hartu oraindik». «Deialdi bakoitzean, lehiaketako epaimahaiak erabakiko du hori lanpostuaren ezaugarrien eta funtzioen arabera».

«Irizpide politikoen arabera»

Agerraldia laburra izan da. Eztabaida soilik Bakartxo Ruizen eta Maria Txibiteren artekoa izan da. EH Bilduko parlamentariaren aburuz, «lotsagarria da» hogei hilabeteren ondoren dekretua oraindik onartua ez izatea. Ruizen arabera, euskara meritu gisa ez hartzeko eta aldiz atzerriko hizkuntzak hartzeko erabakiak irizpide politikoei erantzuten die, eta ez juridikoei. Izan ere, gogora ekarri du Auzitegi Nagusiak aurreko dekretua edukiz hustu arren ez zuela euskara meritu gisa hartu ahal izatea debekatu, eta irakurketa hori berretsi egin zuela Nafarroako Kontseiluak 2020ko martxoan.

Txibiteren azalpena entzunda, Ruizek azpimarratu du errealitate soziolinguistikoaren argudioa «gezurrezkoa» dela, euskara meritu gisa hartzen ez den bitartean alemana bai hartu nahi delako, edo aukera hori ematen delako. «Jatorrizko bekatua» 1986ko Euskararen legea dela azpimarratu arren, Ruizek uste du legeak berak Nafarroa osoan, eremu ez-euskaldunean barne, euskara bultzatzeko helburua irmo babesten duela. «Baina aurrerantz jo beharrean, atzerantz goaz», gaineratu du.

EH Bilduren arabera, halako erabakiekin nafar euskaldunak «bigarren edo hirugarren mailako herritar gisa» tratatuak dira, eta, elkarbizitza eta lurralde eta gizarte kohesioa aldarrikatzen duen gobernu bateko lehendakari gisa, nafar guztien presidente izateko eskatu dio. Bere ustez, halako erabakiek luze gabeko ikuspegi politikoari erantzuten diote. Sektore atzerakoienen erreakzioaren beldur, haien mesedetan ari dela aurpegiratu dio Ruizek Txibiteri. «Politikakeriak alde batera utzi, eta egin ezazu politika»

Txibiteren arabera, aurreko legealdian, gobernuak 2017an eta 2019an egindako deialdietan ez zuen euskara meritu gisa hartu eremu ez-euskaldunean, eta bere buruari exijitzen ez ziona orain besteei egitea aurpegiratu dio EH Bilduri. Txibiteren arabera, errealitate soziolinguistikoari erreparatzea «arduraz» jokatzea da. Aldi berean, uste du euskararen sustapena ez dela mugatzen administraziora, eta hizkuntz politika bere osotasunean jorratu behar dela. Bere irudiko, «ikuspegi murriztailea» da hori, eta euskarari min egiten zaio «arma politiko gisa» erabilita.

Eztabaida informala

Hamasei minutu baino ez du iraun EH Bilduko parlamentariaren eta lehendakariaren arteko eztabaidak. Haatik, amaituta, parlamentariak elkarren artean eztabaidatzen jarraitu dute modu informalean. Aurreko gobernuak euskara meritu gisa ere ez zuela hartu aipatu duenez Txibitek, Ruizek gogorarazi dio «diferentzia nagusia» dela orduko dekretuak aukera ematen zuela meritu gisa hartzeko, baloratu ahalko da formula ezarriz; aldiz, dekretuan meritu gisa ez dela hartuko idatziz gero, de facto «debekatu» egingo dela gogorarazi du.

Geroa Baiko Uxue Barkosek, ildo beretik, azpimarratu du askatasun hori izatea funtsezkoa dela, deialdi bakoitzak zehaztu ahal izateko eta aukera hori emateko. Eztabaidaren mamia «printzipioen kontua» dela azpimarratu du.

Eztabaida informal horretan, berehala islatu da, dena den, Erriberan neurriak izan dezakeen oihartzun politikoa dagoela atzean. Txibitek aipatu du Erriberako jendearen iritzia entzun beharko luketela hori ikusteko. Barkosek eta Ruizek erantzun diote Erriberako pertsonei mezu alarmistak eman zaizkiela, eta funtzionario ez direla izango esan zaiela azken urteetan, eta hori gezurra dela. Azkenik, Ramon Alzorrizek aipatu du iragan legealdian aurreko gobernua «urrunegi» joan zela euskararen arloko neurriekin, eta horrek sortu zuela erreakzio sozial hori.


Summary: Pandemian hezkuntza sistema indartzeko jarritako baliabideei eutsiko die Nafarroak. 2021-2022 ikasturterako protokoloa aurkeztu du Nafarroako Gobernuak. Izurri garaian hartutako 248 irakasle postu gehigarriek bere hartan segituko dute, bigarren urtez.

Ikasturtea bere hondarrean da Nafarroan, eta herrialdeko hezkuntza agintariek dagoeneko aurkeztu dute datorrenean indarrean izanen protokoloa. Beste behin, COVID-19ari kontra egiteko neurriei bideratuko dira zenbait baliabide. Hain zuzen, iaz erabilitakoei eutsiko dietela adierazi du Nafarroako Hezkuntza kontseilari Carlos Gimenok. Izurriteagatik, Nafarroako Hezkuntza Departamentuak ohi baino 248 irakasle gehiago kontratatu zituen 2020-2021 ikasturterako; postuek bere hartan jarraituko dute irailetik aurrera. Zehazki, horietako 213 Haur Hezkuntzakoak eta Lehen Hezkuntzakoak dira. 35, berriz, Bigarren Hezkuntzakoak.

Protokoloan jasoa dagoenez, Haur Hezkuntzako ikasgelei dagokienez, gobernuak irakasle gehigarri bat jarriko du ikasgelako hogei ikasle baino gehiago dauden taldeetan. Hezkuntza Departamentuaren esanetan, helburua taldeak txikiagoak izan daitezen erdiestea. Zentro publiko zein itunpekoetan, neurriak berdinak izanen dira guztietan.

Bestalde, gobernuak neurriak aurreikusi ditu Lehen Hezkuntzarako ere. Sare publikoan, hogei ikasle baino gehiago biltzen dituen talde bakoitzeko, lanaldi heren bateko laguntza eskainiko du gobernuak. Itunpekoak diren zentroetan, aldiz, lanaldi osoaren %10eko laguntza emanen da talde horietan irakaskuntza indartzeko.


Summary: Pantailak Euskaraz-ek tamalgarritzat jo du Jaurlaritzak ikus-entzunezko kontseilua sortu ez izana. Mugimendu berriari «oso larria» iruditu zaio Eusko Jaurlaritzak ezezkoa eman izana ikus-entzunezko hedabideen euskal kontseilua sortzeko legea tramitatzeari.

Maiatzaren 24an, EH Bilduk ikus-entzunezko hedabideen kontseilua sortzeko lege proposamena egin zuen, baina ez da eztabaidatu ere egingo. Eusko Jaurlaritzak joan den astean esan zuen «nahikoa» direla gaur egun dauden egiturak eta zerbitzuak. Pantailak Euskaraz mugimenduak bere aurkezpenean plazaratu zituen aldarrikapenetako bat ikus-entzunezko kontseiluak sortzea da, eta adierazi du lanean jarraituko duela hiru lurralde administrazioetan ikus-entzunezkoen kontseilu propioak sor daitezen. Jaurlaritzaren erabakia deitoratu du: «Albistea tamalgarria da euskararentzat eta euskal hiztunontzat.»

Sektoreko adituengana jo du iritzi eske Pantailak Euskaraz mugimenduak. Ramon Zallo EHUko irakasle emerituak hala adierazi du: «Jaurlaritzaren erabakia penagarria da euskal hedabide sistema modernizatu eta indartzeari begira, noiz eta munduan eta Euskal Herrian plataforma teknologiko erraldoien nagusitasuna dugun garaiotan». Zera gaineratu du: «Euskararentzat oso kaltegarria da erabakia; diglosia mediatiko basati baten testuinguruan gaude, non euskara gero eta zokoratuagoa duten gaztelaniak eta frantsesak; testuinguru horretan, ikus-entzunezkoen kontseilu horrek ekarpena egingo lioke euskararen garapenari eta suspertzeari».

Pantailak Euskaraz mugimenduak Jon Artatxo legelariaren hausnarketa ere jaso du. Hau esan du Artatxok: «Eusko Jaurlaritzak emandako erantzuna EITBzentrista da, ikus-entzunezkoen kontseiluaren funtzioak ez liratekeelako EITBra mugatuko». Bingen Zupiria Jaurlaritzako bozeramaileak esan zuen egun dauden batzordeekin ez dela beharrezkoa kontseilurik sortzea. «Baina batzorde horiek ez dute azken urteetan balizko ikus-entzunezkoen kontseiluaren funtzioa bete», ohartarazi du Artatxok. Legelariak «ezinbestekotzat» jo du ikus-entzunezko kontseilua sortzea. Artatxok gaineratu du ikusi dela «EB 2018/1808 Europako zuzentarauaren kuotekin zerikusia izan duten aferetan, Espainiako gobernu zentralak hartu dituela erabakiak, eta ez Eusko Jaurlaritzak aipatzen dituen hiru foro horiek». Gainera, aipatu du EB 2018/1808 Europako zuzentarauak esaten duela funtzio horiek beteko dituen foro edo batzordeak «juridikoki beste gobernuko organoetatik berezituak izan behar direla» eta «beste organo publikoetatik funtzionalki independenteak». Artatxoren arabera, beraz, Eusko Jaurlaritzaren eta Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramailearen argudioak kolokan geratzen dira juridikoki.

Pantailak Euskaraz mugimenduak beste gai baten inguruko iritzia eman du: hain zuzen ere, Disney Plus plataformak 25 filmen katalanezko bertsioak bere zerbitzuan jarri izana nabarmendu du. «Horrek erakusten du, aktibazio sozialaren bidez eta erakunde publikoetatik arduraz jokatuta, lor daitekeela konpainia erraldoi horiek hizkuntza komunitateen eskariak betetzea». Pantailak Euskaraz-ek ikus-entzunezkoetako eta euskalgintzako eragileei antolatzeko eta indarrak metatzeko deia egin die. «Indar uztarketa eta lan horren arabera egongo baitira euskarak eman ditzakeen aurrerapausoak; gainera, erakundeei eskatu nahi diegu Disney Plus konpainiarekin zintzotasunez eta arduraz negoziatzeko, erakundeei dagokie-eta haur eta nerabe euskal hiztunen eskubideak bermatzea».

Kolaboratzaile sarea, abian Pantailak Euskaraz mugimenduak ekainaren 8an aurkeztu zuen bere burua. Netflix Euskaraz eta Disney Plus Euskaraz herritar taldeak, Tinko euskara elkartea eta Bieuse bikoizleen elkartea daude mugimenduaren batzorde eragilean, eta ikus-entzunezkoetako sektoreko eta euskalgintzako makina bat eragilerekin ari dira bilerak egiten. Eragile horietako zenbaitek babesa eman diete mugimenduaren aldarrikapenei.

Halaber, duela egun batzuk laguntzaile sarea osatzeko ekimena abiarazi zuen: bost eguneko epean, 200 kolaboratzaile lortu dituzte. Laguntzaile sare horren bidez, jada abian dauden Disney Plus Euskaraz, Netflix Euskaraz eta Zinemak Euskaraz sinadura bilketa kanpainak indartu nahi dituzte. Interneteko sareetan zabaltzen diren mezuei ahalik eta zabalkunde handiena ematen laguntzea izango da Pantailak Euskaraz-eko laguntzaileei eskatuko dieten lehen konpromisoa. Kolaboratzaile izateko, www.pantailakeuskaraz.eus webgunean sartu, eta Egin zaitez laguntzaile! txokoan formulario labur bat bete behar da. Pantailak Euskaraz mugimenduko bozeramailea Alex Aginagalde da —Disney Plus Euskaraz sortu zuen euskaltzaleetako bat—. ETB1eko Biba zuek! magazinean Aginagalde elkarrizketatuko dute bihar, osteguna, 18:00etan.


Summary: Erresuma Batuko destruktore bati ohartarazpen sua egin dio Moskuk. Moskuren esanetan, Errusiako uretan sartu direlako jaurti dituzte bonbak. Londresek ukatu du Errusiak tiro egin diola.

Errusiako Armadak Itsaso Beltzean dituen ontziek lehergailuak jaurti dituzte Erresuma Batuko Defender destruktoretik gertu. «Aurrez destruktoreari ohartarazi genion suzko armak erabiliko genituela Errusiaren menpeko uretan sartzen bazen. Ez zion abisuari erantzun», adierazi du Errusiako Defentsa Ministerioak idatzi batean.

Kostazainek Erresuma Batuko ontziari ohartarazteko bi tiro egin dituzte, eta jarraian Su-24M hegazkin batek beste lau bonba bota ditu itsasontziaren parean. «Kostazainek eta Itsas Armadak elkarlanean egindako ekintzek itsasontzia Errusiaren menpeko uretatik irtenarazi dute».

Gertatutakoaren ostean, Erresuma Batuko enbaxadak azalpenak eskatu dizkio Errusiarako ordezkariari. Londresek, baina, ukatu egin du ohartarazpen surik egon izana. Erresuma Batuko Defentsa Ministerioaren arabera, Ukrainako uretan zegoen itsasontzia, eta ez Errusiakoetan —Krimeako penintsula Ukrainako eskualde autonomoa izan zen, 2014an Krimeako Errepublika aldarrikatu eta Errusiarekin bat egin zuen arte; nazioarteak, baina, ez du anexioa onartu—.


Summary: Pobreziak "nabarmen" egin du behera Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Pobrezia eta Gizarte Ezberdintasunak neurtzeko Eusko Jaurlaritzaren 2020ko inkestaren arabera, herritarren %90 ongizate egoeran bizi da. Iazko ekaina eta irail artean egin zuten inkesta. 2008az geroztiko haurren pobrezia tasa altuena neurtu dute: %11,7

Pobrezia eta Gizarte Ezberdintasunak neurtzeko Eusko Jaurlaritzak 2020an egindako inkestak dioenez, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako herritarren %90 ongizate egoeran bizi dira. «Europako herrialde aurreratuenetakoarekin aldera daiteke ongizate maila hori», nabarmendu du Beatriz Artolazabal Jaurlaritzako Berdintasuna, Justizia eta Gizarte Gaietarako sailburuak, gaur, inkestaren emaitzak plazaratzeko egindako agerraldian. Haren esanetan, pobrezia eta ongizatea neurtzeko adierazleek «nabarmen» egin dute behera azkeneko bi urteotan. «Harrigarriak izan daitezke datuak pandemiak eragindako krisi ekonomikoaren testuinguruan». 2018an %6,1ekoa zen benetako pobrezia, eta iaz %5,6koa. Haurren pobrezia tasa —14 urtetik beherakoak—, ordea, 2008az geroztik neurtutako altuena da: %7,3koa zen duela hamahiru urte, eta %11,7koa iaz. Tasa hori lotzen da egunero fruituak, barazkiak eta proteinak jateko gaitasunarekin. «Arazo hori, nagusiki, immigraziotik datozen adingabeen familietan daude», azpimarratu du sailburuak.

Bi urtez behin egiten du inkesta hori Eusko Jaurlaritzak. Luis Sanzo saileko estatistika organoko zuzendariak aurkezpenean azaldu duenez, ohikoena izaten da hori ekaina eta uztaila artean egitea, baina iaz, pandemia medio, ekaina eta iraila artean egin zuten. Artolazabalen iritziz, pandemiak eragindako krisi ekonomikoari aurre egiteko «euste horma bat» izan dira gizarte babeserako zerbitzuak eta programak, eta ondorio ekonomikoak «arindu» dituzte. «Inkesta honen emaitzak erakusten du sistemak funtzionatzen duela eta kolektibo ahulenen zailtasunak arindu dituela. Kolpea gelditzeko gai izan ginen».

Pobrezia tasa %16,1ekoa zen 1986an EAE-n. 1990eko hamarkadan nabarmen egin zuen behera, eta tasa txikiena 2008an neurtu zuten (%4,2); hain justu, Atzeraldi Handia hasi aurretik. 2018ra bitartean gorantz jarraitu zuen eta %6,1era iritsi, baina azkeneko bi urteotan atzera behera egin du.

Kontrara, areagotu egin dira kolektiboen arteko desberdintasunak. Artolazabalen hitzetan, ordea, txosteneko emaitzak aintzat hartuta hori ez da gertatu egoera ahulenean dauden pertsonak pobretu direlako, baizik eta egoera onenean daudenak are gehiago aberastu direlako.


Sutan erre bitez, mamu eta...

Summary: Sutan erre bitez, mamu eta....

Erakutsi zidaten hobe zela “sua, sua!” oihukatzea, “laguntza!” beharrean. Sua entzutean norbera ere arriskuan egon litekeela uste izanda errazago mugituko omen da ondokoa. Zintzoa izango naiz, norberak ere behin baino gehiagotan beste aldera begiratu izan du bizitzako hainbat unetan, laguntzeko ekintzak sor ditzakeen albo-ondorioek beldurtuta. Gero, baina, zigorrik gogorrena jaso izan dugu, kontzientziarena. Haurrek, nerabeek, laguntza eskatu ohi digute, sarritan erregutu, eta guk, gure heldu izate honek ematen digun toki pribilegiatu honetatik erabaki izan dugu behin baino gehiagotan, eskaera edo erregu horiei gupidarik gabe muzin egitea; noski, haur eta nerabe horren hobe beharrez, guk beti baitakigu ondo, zer komeni zaien. Beste hainbatetan, ordea, ez gara ezta konturatu ere egiten laguntza eske dabiltzanik, eta hain pozik ikusten ditugu lagunekin olgetan! Ironia albo batera utzi eta... Sua: magikoa batzutan, tragikoa bestetan. Sua, zigorra: bizirik erre zituzten emakume andana sorgin izateagatik, sorkuntza, komunitatea eta jakituriaren jabe zirelako gogor minduz. Sua, goxotasuna: neguko hotzetik babesteko, amamaren altzoan ipuinak entzuten genitueneko oroitzapen samurrak. Donibane bezpera batzuentzat, udako solstizioa besteentzat, baina sua, guztiontzat, erritu edo ospakizunei bide emateko. Suaren bila aritu omen ziren lehen gizakiak, suaren magiaren bila jarraitzen dugu 2021.ean. HaurrakEreBai-tik gure mezuak zaindu ohi ditugu, sensibilitate guztiak kontuan hartuta jardun nahi izan dugu, eta hala jarraituko dugu; baina gaur, suaren gau honetan, sutan erretzeko idatzi hau egiteko baimena eman diogu geure buruari, eta aizue: iazko martxoan beldur ginen; informazio nahasiak eta kontraesankorrak jasotzen genituen, alde guztietatik iristen zitzaizkigun mezu eta irudiak beldurrezkoak eta beldurra eragiteko ziren, ospitaleak gainezka zeuden, eta gizarte osoa horren errudun bezala tratatuak izan ginen, batez ere haurrak. Orduan beldurrak erabat itsutu ez eta, zuhurtziaren eta haurren eskubideen arteko orekarik ez zegoela sinetsita, haurren eskubideak zanpatuak zirela esanez “laguntza” oihukatu genuen, gure seme alaben arduraz. Eta, beste aldera begiratzeaz gain, askok sutara bota gintuzten, sorginak inkisizio garai hartan lez. “Sua” ez oihukatzea izan ote zen akatsa? Urtebete pasata: ikerketa askok haurrak ez direla pandemia honen eroaleak baieztatzen duten arren, eta Europako beste herrialdeetan neurri samuragoak ezarrita aurrera egin dutela ikusita; zergatik jarraitzen dugu hain neurri zorrotzak ezarriz batez ere haurrentzat? Eskolaratzeko, haur garapenaren kontra doazen neurri zorrotzak ezarrita jarraitu dugu ikasturteko azken egunera arte, musukoa gorputz hezkuntzan eta eskolaz kanpoko ekintzetan, kirol eskaintza murritzak, haur osasuntsuak konfinatuak, udalekuetan haurrak musukoarekin egoteko protokoloak (baita kanpo espazioetan ere) eta toki batzuetan 3-6 urteko haurrak ere musukoarekin ibiltzera behartzeko atrebentzia izanez. Pediatrak non daude? EPIak ez jartzeagaitik haurrak artatu gabe PCR proba egin arte, dena COVID bihurtuz eta... bronkiolitis, faringitis, gastrointeritis, otitis, boca-manos-pies, eskarlatina eta haurrek pairatzen dituzten beste mila gaitz ahaztu eta desagertu dira antza. Edo okerrago, gure seme alaben osasuna telefonoz artatuz. Haurduna eta haurra abandonatuak izan dira osasun sistema publikoan, eta sarritan tratu txarra jaso dute erditzean baita erditu ostean ere, edoskitze taldeak bertan behera. Aitite-amamen heriotzaren errudun sentitu nahi ez eta hilabete luzez familia harremanak etenda, harremanei eta kontaktueikiko izua sortuz. Haur poliziak bihurtu zaizkigu txikiak, ezarri diegun neurrigabeko ardura eramatearen pisuagatik, lagunak salatuaz musukoa oker jantzita dutelako edota distantzia mantendu ez dutelako. Zer da hau? Soilik osasun krisia da benetan? ZIUak beteko direla? Ba jarri ZIU gehiago, mediku eta erizain gehiago, oro har baliabide gehiago ospitaleetan. Hezkuntzan berdin, ratioak erdira jaitsi eta hezkuntza profesionalak bikoiztu, ikasle talde txikiak egin eta utzi haurrak bakean. Kokoteraino, potrotaraino, titietaraino, hasta el coño, bai, aizue, aski da ja! Lotsa sentitzen dugu agintari politikoek haien leku pribilegiatu horretatik (guk eman dieguna) gizarte osoa infantilizatu eta azalpenik gabe lege eta erabakiak ezarri dituztelako, harremana delitu bihurtuz. Noski, gure hobe beharrez, haiek ondo dakite guri zer datorkigun hoberen. Haiek, gure bizitzaren jabe sentitzen dira akaso. Nazka, neurriak hartu ordez erabakiak hartu dituztelako, herritarren behar konkretuak kontuan hartu gabe. Haurrekin zekenak, kupidagabeak eta arduragabeak izan dira agintariok. Amorrua, itsu-mutu-gor izan gaituztelako gizartea oro har. Inpotentzia, men egin dugulako, norbanako zein instituzioek ere. Noiz egingo dugu planto herritarrok? Noiz planto ikastetxeek, haien oinarri pedagogikoei fidel? Noiz planto medikuek, herritarren arreta presentziala eta kalitatezkoa izatearen alde? Sua, sua!!! Bota ditzagun sutara helduzentrismoa, mamuak, beldurrak, hipokrisia, ezjakintasuna, obedientzia, isiltasuna eta agintari guztiak. “Sua” oihukatu behar dugu orain! Sortu ditzagun arduradunak. Sartu barnera kemena, zentzu kritikoa, desobedientzia, zarata, haurrenganako begirada errespetutsua, haurrenganako miresmena eta bai. Haurren ongizate integralarekiko konpromisoa. Badoa sutara gaurko idatzia. Bertan erre bitez mamu ta... Suaren magiak egin dezala berea.


Summary: Ikasturte bukaerako balantzea Atxuri, Mugika eta Solokoetxeko ikastetxeetan.

Mugika eta Atxuriko eskolek, bai eta Solokoetxeko institutuak ere, ikasturtea balorazio positiboarekin bukatu dugula azpimarratu nahi dugu. Izugarria izan da hezkuntza- komunitate osoak egin duen esfortzua. Faktore asko kontra izanik ere, ikasturtea aurrera atera dugu, gu guztion artean: irakasleen inplikazioarekin, familien ahaleginarekin, umeen aldarte ona konfinamenduak gora eta behera umorea galdu gabe eutsiz... Zoriontzeko moduko lana egin dugu. Aupa gu! Ikasturtea 2020ko irailean zalantzaz eta beldurrez josita hasi bagenuen ere, hasieratik ikusi genuen geure auzoetako haurrek eta gaztetxoek heziketa duina eta kalitatezkoa izateko eskubidea bigarren mailako gaia zela gure agintari politikoentzat. Ikasturte hasiera aldapa gora jarri ziguten batzuek, baina lehenengo asteetatik hartu genion neurria zetorrenari, eta kalera atera ginen haurrak zein gazteak, familiak, jantokietako langileak, irakasleak... eta baita gure auzoetako auzo-elkarteak ere. Ikasturte hasieran dena zegoen debekatuta, dena zen ezinezko eta Mugika, Atxuri zein Solokoetxetik egiten genituen eskaerak ez zuten lekurik gure agintarien agendetan. Baina, ibiltzen egiten da bidea, eta halaxe egin dugu. Erabiltzea ezinezkoak ziren espazioak erabiltzea lortu dugu ikasleen bizi-kalitatea neurri handi batean hobetuz, hala nola, Santa Maria kalea, Atxuriko kantxak edo Santiagoko elizpea bezalako espazioak gure eskoletako umeentzat erabilgarriak izatea lortu dugu, eta aurrerantzean ere hala beharko du, eskoletako beharrei erantzun integrala ematen ez zaien bitartean. Ateak jo ditugu, eskura izan ditugun guztiak, Udaletik hasi ginen eta alderdi politiko guztiek gure auzoetako ikastetxeen gabeziak gertutik ezagutzen dituzte orain, bai eta konponbideak bilatzeko geure proposamenak ere. Eusko Legebiltzarrean ere egon gara, pairatzen ditugun gabeziak azaldu eta horiek gainditzeko proposamenak aurkeztu dizkiegu Hezkuntza Batzordeko ordezkari politikoei. Bueltan ordea ez da konponbiderik etorri. Argi azaldu diegu denei, irtenbide integrala eskatzen dugula Alde Zaharra, Atxuri eta Solokoetxe auzoetako 0-18 urte bitarteko hezkuntza-zerbitzu euskalduna eta publikoa kalitatezkoa izan dadin. Eta irtenbidea denon artean eraiki dezakegula ere esan diegu, hori da gure borondatea. Hortaz, hezkuntza-komunitate osoarekin adostutako irtenbidea bilatzea da gure nahia, horretarako eskatu dugu inplikatutako agente guztiak bilduko dituen mahai baten sorrera. Aldebakarreko proposamenek ez dute lekurik. PNVk eta PSEk ezetz esan diote Hezkuntza Batzordean gaia lantzeko mahaiaren osaketari, baina hori gutxi ez, eta auzoetako ikastetxeetatik egindako galderei erantzunez honako hau esan digute; gure eraikinek konponketa nahikoa izan dituztela azken hamarkadetan, eta egun ditugun patioak gure haurren beharrak asetzen dituztela!!!! Muturra behar da gero!!! Gure ikastetxeek egiturazko eta antolakuntzako hobekuntzak behar dituzte, partxeekin konpondu ezin direnak. Izurriak gabezia horiek guztiak larriagotu besterik ez ditu egin eta nahikoa partxe jarri eta kudeatu ditugu bukatzear dagoen ikasturte honetan: Atxuriko eskolako sarreretan familiak aritu gara hesi batekin errepidea mozten, gure haurren segurtasuna jokoan ikusi dugunean. Gimnasioa eta ludoteka jantoki bihurtu ditugu burbuilak bermatzeko baina jolas eremuak murriztuz. Gure oinarrizko eskaerak mahai gainean daude: patio estalia Atxurin eta eremu irekia Mugikan, espazio berriak sortu, gure haurrek korridoreetan jolastera behartuak ez egoteko, ez eta zortzi orduko ikas-jarduna eraikin zaratatsu batetik atera ezinik egotea ahalbidetzeko. Edota Solokoetxeko kasuan, adin horietan hain beharrezkoak diren espazioen erabilerak erabat mugatuta edukitzeak dakartzan gabeziak gainditzeko. Gure haurren eta gazteen ongizatea da jokoan dagoena, eta eskatzen dugun bakarra da diru publikoa oinarrizko sare publikora bueltatzea, alegia, gure auzoetako hezkuntza publikora. Irtenbideak jarri ditugu mahai gainean eskaerekin batera, denak bideragarriak, baina bata bestearen atzetik ukatu dituzte: Mugika eskolako azpiko lokala erabili gabe dago eskuragarri; Atxuriko tren geltokiko parkinetako bat (bi dituztelako), eskola eremurako patio estali bihurtzea aukera erreala da, eta zer esanik ez geltoki bereko Hall-a. Hijas de la Cruz itxi eta eraikina ez da hezkuntza-zerbitzuetara bideratuko, bertako haurrak beste eskola kontzertatu batean “kokatu” dituzte, noski. Datorren ikasturtea ezin dugu ekainean itxiko dugun baldintzetan hasi. Ez da bidezkoa, gure haurrek ez dute merezi eta erantzukizun politikoa da eskatzen dugun bakarra. Kalera atera gara eta jarraituko dugu ateratzen, hiru auzo hauetako hezkuntza komunitatea osatzen dugun familiok, zerbitzuetako langileok eta irakasleok argi dugu gure ahotsa ozen entzunarazi beharko dugula aurrerantzean ere. Izan ere, izurria igarotakoan gure auzoko hezkuntza publikoaren gabeziek toki berean jarraituko dute lanean jarraitu ezean, eta guk gure haurrek eta gazteek behar duten ardura maila erakutsiko dugu.

Artikulu hau eragile hauek sinatzen dute: Solokoetxe, Mugika eta Atxuriko eskoletako guraso elkarteak, Ikama Solokoetxe eskolako ikasle elkartea eta Bihotzean auzo elkartea.


Summary: Estatu indarkeriaren 35 biktima aitortuko ditu Jaurlaritzak. Ebaluazio Batzordeak milatik gora eskari jaso ditu, eta 55 kasu aztertzen ari da. Giza eskubideen urraketetan «jarduera eredu» komunak antzeman ditu.

Euskal Autonomia Erkidegoan 1978tik 1999ra bitartean motibazio politikoko indarkeriaren testuinguruan giza eskubideen urraketak jasan zituzten biktimen aitorpenerako eta erreparaziorako Balorazio Batzordeak atzo aurkeztu zuen lehen txostena, Eusko Legebiltzarreko Giza Eskubide, Berdintasun eta Justizia Batzordean. Txostenean jaso duenez, batzordeak 55 kasu aztertu ditu, eta horietako 35 ebatzi ditu jada; horiek «aitorpenerako eta erreparaziorako proposatu» dira, «bizitzarako, osotasun fisikorako, psikikorako, sexualerako edo moralerako eskubidearen urraketa larria» egiaztatu ondoren. Orain, Jaurlaritzari dagokio aitortza horien inguruan erabakitzea.

Batzordea 2018ko uztailean eratu zen, eta, prozesu judizialen eta pandemiaren eraginez, 2020aren erdialdean hasi zen lanean. Legebiltzarrean, Juana Balmaseda batzordeko presidenteak eta Jon Mirena Landa bozeramailekideak azaldu dute biktimen aitortzarako mila eskari inguru jaso dituztela, eta horiek aztertzen jarraitu beharko dutela aurrerantzean.

Datu horiek xehatu ditu Balmasedak: 55 espedienteetatik hamabi emakumeenak dira, eta 43 gizonenak, 24 eta 50 urte bitartekoenak. Zazpi biktima adingabeak ziren gertakariak izan zirenean. Gainera, espediente gehienak Bizkaiko kasuei dagozkie (39); hamar, Gipuzkoakoei; lau, Arabakoei, eta bat Nafarroan gertatutako kasu bat da. 1972 eta 1985 arteko kasuak aztertu dituzte oraingoz. 11 kasutan, biktima hil egin zen, eta 36 kasutan tortura edo tratu txarrak izan ziren motiboak.

Kasu gehienak, Guardia Zibilarenak

Filiazio politikoari dagokionez, ia erdiak ez zuen loturarik ideologia batekin ere; gainerakoak «espektro politiko eta sozial zabal batekoak» ziren. Gainera, eskubide urraketen egiletzari dagokionez, 33 kasu Guardia Zibilak eragindakoak dira; hamasei, Espainiako Poliziak edota frankismo garaiko Polizia Armatuak; «talde inkontrolatuek» eragindakoa da bat, eta zehaztu gabeko egiletza du beste batek.

Balorazio Batzordeak «jarduera ereduak» antzeman ditu giza eskubideen urraketak aitortzeko aztertzen ari den espedienteetan: «poltsa, bainuontzia, kolpeak, ahatea, gurpila» aipatu ditu Landak tortura teknika gisa: «Etengabeko apalkuntzak, loa sistematikoki kentzea, ingurune beldurrezko giroa, ekintza familiarteko eta lagunetara zabaltzeko mehatxuak, besteen oihu errealak edo grabatuak jasanaraztea». Ildo beretik, Landak esan du beste «ohiko jokabide eredu» bat antzeman dutela: zehazki, giza eskubideen urraketak ikertzeko eginbeharra ez dela bete sarri.

Emakumeen aurkako indarkeria sexualari buruzko testigantzak ere jaso dituzte dokumentuan: Balmasedak «genero motiboengatiko apalkuntzaren osagai erantsi» gisa definitu du, eta hor zerrendatu dituzte «indarkeria, ukitze, gehiegizko miaketa, motiborik gabeko biluztasun, eta abarretarako mehatxuak».

Batzordearen gomendioak

Gainera, batzordeak zenbait gomendio zerrendatu ditu agirian. Lehenik, «elkarrizketatutako biktima gehienen sentipenak jasoz», instituzioei gomendatu die biktima horiek aitortzeko ekitaldi bat egitea urtero. Horrez gain, aholkatu du «beharrezko neurriak» har daitezela, ziurtatzeko urraketak ez direla berriro gertatuko eta biktimen memoria gordeko dela; eta, horretarako, Ebaluazio Batzordeak proposatu du batzordeak berak bide orri bat osatzea neurri zehatzekin.

Era berean, ordezkari politikoei gogorarazi die gai horren inguruko «eztabaida demokratikoa» beharrezkoa dela eta eztabaida hori «biktimen aldeko begiradak» zuzendu behar duela, «birbiktimizazioak» eragozteko. Gainera, batzordeak aurretik duen «lan handia» aintzat hartuta, batzordeak eskatu du giza baliabideak areagotzeko bere lana gauzatu ahal izateko. Eta, kasu gehiago azaleratu daitezen, Jaurlaritzari eskatu dio kanpaina publiko bat egin dezala propio 12/2016 legearen edukien inguruan, aitortza hori jasotzeko jarraitu beharreko prozedura helaraz dadin biktimengana. Azkenik, batzordeak beharrezko jo du 12/2016 legearen jarduera eremua kasuistika eta epe zabalago batzuetara hedatzea.

«Izozmendiaren punta»

Alderdietako ordezkariek hitz egin dute gero. Esaterako, Iñigo Iturrate EAJko legebiltzarkideak batzordekideak zoriondu ditu: «Legeak lau urte ditu, oztopo ugari izan dituzue bidean, baina baita lan ugari ere». Gaineratu du 1.017 eskariek «erronkaren neurria» ematen dutela. Julen Arzuagak (EH Bildu), berriz, «kualitatiboki eginiko lana» txalotu du, baina kezka agertu du kopuruengatik: «55 txosten daude, eta 1.000 eskari jaso dira; ematen du gutxi direla eskariak kontuan hartuta. Izozmendiaren punta dira 35 kasuak».

Miren Gallastegik (PSE-EE) nabarmendu duenez, biktima guztiek dute «egia, justizia eta erreparaziorako eta ez errepikatzeko bermeak jartzeko eskubidea», eta gaineratu du «ezerk» ez duela justifikatzen «hiltzea, bahitzea, estortsionatzea; ez proiektu politiko batek, ez gaizki ulertutako estatu auzi batek». Iñigo Martinezek (Elkarrekin Podemos-IU), berriz, baliabide gehiago eskatu ditu: «Hemendik aurrera, lana oso handia izango da. Baliabide ekonomiko eta pertsonalak behar dira; gomendioetan ageri da, eta babesten dugu».

Legearekin kritiko agertu izan da PP, eta Carmelo Barrio legebiltzarkideak elkartasuna adierazi die biktimei, baina aitortu du «errezelo horiek mantentzen» dituztela: «Epaileen funtzio batzuk asumitzen dira. Testigantzak jasotzeaz gain, badago ardura egozte bat, eta horrek sententzia sentsazio bat ematen du».


Summary: Laborantza lur bat okupatu dute ELBk eta Lurzaindiak Arbonan. Laborantzako eragileek etxaldearen eta dagozkion laborantza lurren salmenta espekulatiboa salatu dute goizean. Laborantza lurren lehentasunezko erosketarako eskubidea galdetzen diete jabeari eta erosleari.

Hiru milioi euro. Prezio horretan saltzear dago Arbonako (Lapurdi) hamabost hektareako laborantza lur bat, etxearekin. ELBk eta Lurzaindiak salatu dute saltze prezioa «espekulatiboa» dela, eta egoera salatzeko, lurra okupatzen hasi dira goizean. Izan ere, laborantza eragileek urrats administratiboak egin dituzte, SAFER laborantza lurren kudeaketarako egiturak erosketa horren berri eman bezain laster. Hala, Lurzaindiaren galdearen ondorioz, SAFERek erosteko lehentasun partziala lortzeko urratsak egin ditu, laborantza lurren parte bat berreskuratzeko, oraindik ez dute erantzunik jaso, ordea. Goizean, beraz, erosleari eta jabeari partzialki erosteko lehentasuna onartzeko eskatu diote, eta, anartean, lurra okupatzen segituko dute. SAFEReko Ipar Euskal Herriko Jean Claude Saint Jean lehendakariak ekintzan parte hartu du goizean: «desadostasunen gainetik, Lurzaindia eta ELB sostengatzen» dituela erran du.

«Laborantzan aritu nahi lukeen laborari batentzat funts honen prezio espekulatiboa ezin erosizkoa da», salatu du Ttotte Elizondo laborari eta ELBko kideak. Erosteko lehentasun partziala beharrezkotzat jo du, laborantza lurrak behin salduak izanda «galduak» izanen direlako. Arbonako lur horien erosle gaia «erretretadun aberats» bat da, ELB eta Lurzaindiaren arabera, laborantza proiekturik ez duena. «Elikadura ekoizteko laborantza proiekturik ez du; erosleak abusagailu gisa dituen zaldiendako baliatu nahi ditu lur horiek. Laborantza lurren defendatzaile gisa, laborari ez diren batzuengandik lurren ebastea, eta, ondorioz, lur horien laborantza bokazioa galaraztea salatzen dugu», erran du Maryse Cachenaut Lurzaindiako kideak. Jabeak eta erosleak datorren uztailaren 20a baino lehen erran beharko diote SAFERi erosteko lehentasun partziala onartzen duten.

Laborantza eragileek argi dute: laborantza lur horietan elikadura burujabetzara buruz joateko laborariak plantatzen ahalko lirateke. Baina, etxebizitzaren merkatuaren ondorioz, laborantza lurrak arriskuan ikusten dituzte. Cachenaut: «Laborariek laborantza lurrak prezio zuzen batean erosteko zailtasunak dituzten garai honetan, prezio ikaragarrietan egiten diren salmentek ez gaituzte axolagabe utzi behar». Hala, Euskal Hirigune Elkargoko hautetsiei ere dei egin diete Ipar Euskal Herriko herrietan laborantza lur politika baten alde engaia daitezen.

Errepikatzen den arazoa

SAFERen arabera, 2015 eta 2018 artean Ipar Euskal Herrian 2.450 laborantza lur hektarea galdu dira. Ttotte Elizondok oroitarazi du azken urteetan pareko egoerak gertatu direla; hala nola 2016an Hazparnen (Lapurdi) eta Lüküze-Altzümartan (Nafarroa Beherea); 2020an Bidarrain (Nafarroa Beherea), Donibane Lohizunen (Lapurdi), eta Urruñan (Lapurdi); 2021ean Itsasun (Lapurdi).

2020an, erraterako, Lurzaindiak SAFER egiturari erosketa lehentasuna aplikatzeko galdegin dio 34 kasutan, eta horietarik 23tan egitea onartu du. Horren bidez, «sei erosketa prezio zuzenean egin dira, prezio espekulatiboan egitekoak ziren sei salmenta ezeztatu dira, batez besteko prezioa %71 apaldu da, eta laborantza bokazioa atxiki da 60 hektareatan», Lurzaindiaren arabera.


Summary: Iruñeko peñek pankarta digitalak aurkeztu dituzte. Sanferminik ospatu ez arren, marrazki satirikoak plazaratu dituzte. Iruñeko Udalari bestetako eragileak aintzat hartzeko eskatu diote.

Uztailaren 6tik aurrera sanferminik ez da izanen Iruñean, baina hiriburuko peñek ez diote kritika eta satira publikoki agertzeko aukerari muzin egin. Oihalik ez da aterako karriketara aurten, baina pankartak aurkeztu dituzte: pankarta digitalak. "Peñen ezaugarri nagusietako bat dira, eta ez genituen herritarrak hori gabe utzi nahi. Behintzat formatu digitalean atera nahi ditugu, urte bitxi hau ez ahazteko", azaldu dute Iosu Sanchez Iruñeko Peñen Federazioko presidenteak eta Rakel Arjol federazioko Talde Feministako bozeramaileak. Bertatik bertara ere ikusi ahalko dira marrazkiak Plazara zentroan, baina soilik asteburu honetan: ostiraletik igandera.

Sanferminetako mahaia ikus liteke zenbait pankartetan, eta hori hizpide izan dute federazioko kideek. Hala, Sanchezek eta Arjolek eskua luzatu diote Iruñeko Udalari heldu diren urteetako bestak antolatzerakoan elkarlanean aritzeko. "Sanferminetako mahaiari dagokion garrantzia eman behar zaio, ezin du egon garaian garaiko alkatetzaren esku", ohartarazi dute. Udalari egindako kritikekin batera, peñetako bazkideei eta herritarrei dei egin diete uztailaren 6tik 14ra "zuhurtziaz" eta "zentzuz" joka dezaten.

Maskarak, txertoak, segurtasun distantzia, etxeratze agindua... Pandemia izan da aurtengo gai nagusia. Hala ere, ez da gai bakarra izan. Iruñeko Udalari kritika egiteko baliatu dute peñek oihal digitalen bozgorailua, eta sanferminen ordez antolatuko diren hipika eta xake txapelketak ekarri dituzte haien marrazkietara. Politikarien artean, Enrique Maia Iruñeko alkatea, Maria Txibite Nafarroako lehendakaria eta Santos Indurain Osasun kontseilaria dira nagusi. Kanpora eta barrura begira aritzen dira peñak: Palestinari erreferentziak ageri dira zenbait marrazkitan, baita auzoetako auziei buruzkoak ere. Euskarak, Aroztegiko proiektuak, euskal presoek eta bestelako gizarte auziek ere badute tokia aurten.


Summary: Euskal kantuak latin jazzera eraman ditu Aldapeko Basque Latin Jazz taldeak. 'Iri barrenetik' diskoa argitaratu du Imanol Iribarren pianista eta tronboi jolea buru duen zortzikoteak.

Herritik hirira eta handik bueltan dator Aldapeko Basque Latin Jazz proiektua. Imanol Iribarren pianista eta tronboi jole andoaindarrak (Gipuzkoa) Rotterdamera (Herbehereak) jo zuen duela zenbait urte Musikenen ikasitakoan sakontzera, eta hango Codarts arteen unibertsitatean ari zela sortu zuen, 2019an, Aldapeko Basque Latin Jazz. Hain zuzen ere, bertan landutako jazz eta inprobisazio masterraren amaierako azterketarako sortu zuen taldea, euskal musika tradizionalaren eta latin jazzaren arteko uztarketa jorratu nahian. Orduan hasitako bidearen orain arteko emaitza da Iri barrenetik diskoa, Errabal Jazz zigiluak argitaratu duena.

Rotterdamen zegoela, Iribarrenek talde bat sortu zuen bere inguruan, eta haietako batzuekin nahiz proiektura gerora batutako beste zenbait musikarirekin grabatu du diskoa. Zortzi lagun dira guztira: Iribarren bera, Patricia Mancheño (baxu elektrikoa), Manu Pinzon (bateria), Eva Catala (kongak eta perkusioak), Peio Irigoien (txistua, dultzaina eta tronpeta), Asier Ardaiz (tronpeta), Alvaro Jarauta (tronboia) eta Iñigo Corao (tronboia).

Aldapeko Basque Latin Jazz martxan jarri aurretik beste zenbait proiektutan ibilitakoa da Iribarren (Reunion Big Band, Flan de Mono, Gonzalo Tejadaren taldea), baina hau du buru duen lehenengo taldea, eta hasieratik pentsatu zuen «epe luzeko proiektua» izan behar zuela. «Baina ohartu nintzen epe laburrera ere disko bat egin behar genuela, diskorik gabe zaila delako aurrera egitea».

Gauzak horrela, taldeak kontzertu pare bat egin zuen, eta segidan Elkarrek Donostian duen estudioan sartu zen aurtengo otsailean, Victor Sanchez teknikaria lagun zuela. «Bi egun besterik ez ziren izan, baina intentsitate handikoak», azaldu du Irigoienek. «Ilusio handiarekin eta ondo landutako proiektu batekin sartu ginen estudiora. Goizean goiz hasi eta nekatu arte aritu ginen estudioan». Lan egiteko modu klasikoan grabatu zituzten diskoa osatzen duten sei piezak: denak elkarrekin joz. «Zerbait gaizki ateratzen bazen berriro grabatzen genuen, baina ondorengoko edizio gutxi egin dugu. Eta nabari da naturaltasun hori diskoan», Iribarrenek.

Diskoak euskal doinu herrikoiak ditu abiapuntu, baina konponketek beste eremu batzuetara eramaten dute bilduma, runba, txa-txa-txa, jazz eta bolero doinu eta erritmoak nagusitzen baitira askotan.

Agurretik abiatuta Bilduma Agurra-rekin hasten da. Laukote formazioarekin grabatua, hainbat kontrapasen moldaketak proposatzen ditu, eta euskal doinuek Karibeko beste batzuekin egiten dute topo bidean. Segidan dator Molinatxo, Tolosako (Gipuzkoa) Inauterietako habanera ezaguna. «Disko osoko piezak ezagunak egingo zaizkio euskal abestiak ezagutzen dituenari, baina gehiegi ezagutzen ez dituenarentzat ere ez dira ezezagunak izango», azaldu du Iribarrenek. Hain zuzen ere, Euskal Herritik kanpo jo izan dutenean (Rotterdamen, Madrilen), publikoari «erakargarria» egin zaio euskal doinuak beste estiloekin jorratu izana. «Azken batean, jazzaren barruan kokatzen gara; latin jazzaren barruan zehazki».

Dultzaineroentzat oso doinu ezaguna da Polonesa, eta taldeari diskoan tresna hori txertatzeko aukera eman dio. Irigoienen ustez, «oso melodia sinplea da, baina moldaketa berezia egin diogu: dultzaina, txistua, haize erritmo eta harmoniak... Agian piezarik zailena izan da guretzat, baina azkenean taldekideei gehien gustatzen zaiena da».

Kaixarranka Lekeition (Bizkaia) jaietan dantzatzen den doinua, berriz, abiaduraz apaldua eman du taldeak diskoan, eta zortzikoaren egitura ez baizik eta bolero batena du. «Guri oilo ipurdia jartzen digu», adierazi dute, aldi berean, Iribarrenek eta Irigoienek.

Aldapeko-ren erritmoa ere aldatu egin dute, eta latin jazzaren kutsuz jantzi. Iribarren: «Moldatu genuen lehenengo kantua izan zen, eta horregatik taldeari ere izen hori jarri genion. Azkenean pieza oso indartsua gelditu da».

Azkenik, San Juan dator, gaurko egunari erabat lotutako pieza. Koronabirusak eragindako itxialdian grabatu zuten kantua aurrenekoz, musikari bakoitza bere etxean zegoela, eta ondo gelditu bazen ere, estudioan berriro grabatu dute, «indar handiagoarekin».

Aldapeko Basque Latin Jazz Iribarrenen egitasmoa izanik, izenburuan egin nahi izan du musikariak bere izenaren eta proiektuaren izpirituaren arteko lotura: Iri barrenetik. «Rotterdamen hasitako proiektua da hau, oso hiri moderno batean. Baina, aldi berean, hara joan nintzen Andoainetik, musika tradizionalarekin, eta han eraldatu nuen gure proiekturako».

Orain diskoa zuzenean aurkezteko gogoz daude Iribarren, Irigoien eta taldeko gainerako kideak, eta dagoeneko hiru data dituzte lotuta. Abuztuaren 1ean Donostian ariko dira —«kalean izango da kontzertua, baina ez dakigu zehazki non», 7an Zumaian (Gipuzkoa) eta 21ean L’Elianan, Valentzian (Herrialde Katalanak).


Summary: Hegazkigintzaren fakturazioak %28 egin zuen behera iaz. Hegan klusterrarena arabera 1.500 lanpostu galdu ziren sektorean, guztien %10 inguru

Iazkoa «inoizko urterik zailena» izan zen hegazkigintza euskal sektorearentzat. Hala deskribatu du Hegan klusterrak bere urteroko balantzean. Aeronautika sektoreko Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako enpresak batzen dituen elkartearen arabera, kideen fakturazioak %28 egin zuen behera 2020n, eta 1.500 lanpostu inguru galdu ziren, guztien %10.

Heganen barne inkestaren datuen arabera, 68 kideen artean 1.873 milioi euro fakturatu zituzten iaz. Datu horiek 2019ko 2.615 milioietatik urrun daude. Era berean, azken urteetako hazkunde joera errotik moztu da. Azken hamarkadan sektorearen fakturazioak %8,5 handitu zen urtero, eta lanpostu kopurua %4.6. Zentzu horretan, klusterrak nabarmendu du lanesku kualifikatuaren galera oztopatzea dela sektoreak duen erronka handietako bat.

Hegazkigintza zibileko bezeroak izan ziren iaz haien erosketak gehien uzkurtu zituztenak. Boeing eta Airbus dira munduko bi hegazkin ekoizle handienak, eta bide batez euskal enpresen bezero onenak. Bada bien datuak elkartuz gero, haien ekoizpenak %42 egin zuen behera. Hala ere, sektoreak «iraun» egin diola uste du Heganek, baina «ziurgabetasunean» murgilduta dagoela. Pizkundea noiz iritsiko den kalkulatzen hasita, IATA izendatu du Heganek. Nazioarteko elkartearen ustez, aire garraioa 2024an itzuliko da bere onera.

Bestalde, eta aeronautikarekin jarraituz, BainAEBetako inbertsio funtsa izan da ITP Aero erosteko eskaintza hoberena egin duena. Rolls Rycek eta erakunde publikoek egitasmo industriala garatuko duen bezeroa aurkitu behar dute, eta, Aernnovaren ezezkoaren ondoren, Aciturri izan daiteke aukeratua.


Summary: Dantza eta musika, Balentziaga museoaren udako egitarauaren ardatz. Bisitariekin ospatu nahi du museoak hamargarren urteurrena, eta askotariko emanaldiak antolatu ditu datozen hilabeteetarako

Balentziaga museoak hamar urte bete ditu aurten, eta bisitariekin ospatu nahi du urtemuga hori. Horren harira, erakusketa proposamena osatzeaz gain, udako kultur eta aisialdi programa ere indartu du Getariako museoak (Gipuzkoa), eta musika, dantza, moda eta gastronomia batuko dituzten askotariko ekitaldiak antolatu ditu uztailerako eta abuzturako.

Uztailaren 1ean jarriko da martxan udako ordutegia, eta egunero 11:00etatik 20:00etara egongo da irekita museoa. Horrekin batera estreinatuko dituzte «bisita dantzatuak» ere. Dantzaz konpainiarekin elkarlanean egindako ikerketa prozesu baten emaitza da, eta diziplina ezberdinen arteko harremanean sakondu nahi du proposamenak; hau da, bildumako pieza estatikoen eta dantzaren mugimenduaren arteko elkarrizketa bat ezarri asmo du, Balentziaga museoak ohar baten bidez azaldu duenez. Uztailaren 18an eta 25ean egingo dituzte soilik.

Dantzaz konpainiak, halaber, Gesala ikuskizuna taularatuko du uztailaren 3an, eta tailer bat ere eskainiko dute, Balentziagaren unibertsoa abiapuntu hartuta, ehunen bidez gorputza mugimenduarekin nola erlazionatzen den aztertzeko. Haurrei eta familiei zuzenduta dago tailerra oro har. Horrez gain, Metrokoadroka eta Tranpola kolektiboek Txilin-hotsak emango dute uztailaren 30ean, umore absurdoa ardatz duen antzezlan laburra. Eta Nerea Garmendiak bakarrizketa bat eskainiko du abuztuaren 8an; haren bizipenetan oinarritutako kontakizuna da.

Emanaldi guztiak doakoak izango dira, baina aurrez izena eman beharko da museoaren webgunean.

Abuztuan, musika Abuztuko ostiral iluntzetan musika kontzertuak izango dira museoko terrazan, halaber. Kutxa Kultur Musika eta Katapulta Tours programako taldeak eta bakarlariak ariko dira bertan. Era berean, musika elektronikoko saio bat aurkeztuko da, formatu digitalean, dan—tz laborategiaren eskutik. Azkenik, Moda Zuzenean egitasmoari lotuta, Kutxa Kultur Moda programako bost diseinatzailek beren proposamenak erakutsiko dituzte museoan abuztuko asteburuetan.

Bestelako proposamenak izango dira, halere. Hala, Elkano eta Balentziaga lotuko dituzten ibilbideak egingo dituzte herrian zehar, eta belaontzi baten zeharkaldiak ere egin ahalko dira. Abuztuaren 6an, gainera, museoa gauez ikusteko aukera izango da. Urte hauetako egitasmo garrantzitsuetako batzuk nabarmendu nahi ditu museoak, eta kultur eragile nahiz sortzaileei «etengabeko lankidetza» aitortu. Museoa bera bestelako publikoetara ere zabaldu nahi dute; gazteak erakarri nahi dituzte, batez ere, «museoa bisitatzeko joera gutxien» dutenak baitira, Miren Vives museoko zuzendariaren hitzetan. «Programan, adin eta jatorri guztietako lagunek gozatzeko moduko aukerak daude, baina, batez ere, gazteengan jarri nahi izan dugu arreta», adierazi du Vivesek.