Summary: Gure Esku-k 60.000 ikurrin banatuko ditu Tourrean. «Erabakitzeko eskubidearen aldeko aldarria munduan zabaldu» nahi du mugimenduak.

Frantziako Tourra Euskal Herritik abiatuko da uztailaren 1ean, eta lehen hiru egunak Euskal Herriko errepideetan egingo ditu —hilaren 5ean ere Zuberoatik igaroko da—. Mundu mailako kirol ekitaldi bat izanik, horretarako ari da prestatzen Gure Esku erabakitzeko eskubidearen aldeko dinamika. Gaur jakinarazi du 60.000 ikurrin banatuko dituela, «erabakitzeko eskubidearen aldeko aldarria munduan zabaltzeko». Mugimenduaren hitzetan, mezu bat zabaltzeko baliatu nahi dute Tourra: «Euskal Herria zazpi lurraldez osatutako herria dela eta geure etorkizuna libre erabaki nahi dugula. Eta hori da, hain zuzen ere, eskuartean dugun ikurrinak adierazten duena: herritarron erabakitzeko eskubidea, ez lukeena inoren menpe egon behar, herritarron esku baizik».

Euskal Herriak Erabaki – Basques Decide leloa izango dute banderek, eta horiek lortzeko modu batzuk prestatu ditu mugimenduak: ekainaren 29ra arte Gure Esku-ren online dendan eta herrietako taldeei eskatuz eskuratu ahal izango dira. Eta Tourraren egunetan zaleentzako gunean ere bai, Naiz-en eta BERRIAren gunean, dirua bildu bitartean, eta uztailaren 3an karabanan, BERRIAren eskutik. Ikur horiek eskuan errepide bazterretara ateratzeko deia egin die Gure Esku-k euskal herritarrei: «Adierazteko euskal herritarren etorkizuna erabakitzea gure esku egon behar duela». Etxeko balkoietan ere erabakitzearen aldeko ikurrinak eskegitzeko eskatu dute.

Horrez gain, 1.000 ikurrin baietz erronka ere jarri dute martxan. Bide bazterretan sortuko den ikurrin uholde horretaz gain, mila makiladun ikurrin ere banatuko dituzte egunero: ekainaren 29an, taldeen aurkezpenean; uztailaren 1ean, Bilbon; uztailaren 2an, Gasteizen irteeran eta Donostian helmugan; eta uztailaren 3an, Zornotzan irteeran, Baionan helmugan eta Bidasoan.

Gure Esku-k Irun (Gipuzkoa) eta Hendaia (Lapurdi) arteko Nazioarteko Zubian egin du agerraldia. Izan ere, uztailaren 3rako egitasmo bat antolatu dute Bidasoan, erakusteko bi aldeetan euskal herritarrak bizi direla eta «aldarrikapen ugari dituen herria» dela: «Gure Esku-rentzat berebiziko garrantzia dauka bi ideia kontrajarri gurutzatzen diren espazio horretan geure herriaren izaeraren erakustaldia egitea, geure koloreak eta ikurrak presente egotea». Izan ere, Tourreko antolatzaileentzat hor amaitzen da Espainiako zatia, eta orduan sartuko da lasterketa Frantziara. «Guretzat dena da Euskal Herria, Bidasoa ez da muga, zubia baizik, eta herri honen jarraipena irudikatuko dugu bertan».

Horretarako, 12:00etan Irungo Santiago frontoian elkartuko dira, eta Santiago zubiraino kalejira bat egingo dute Pirritx, Porrotx eta Marimotots pailazoekin, erraldoi eta buruhandiekin, eta beste hainbat musikarirekin, Josu Etxaburu Gure Esku-ko bozeramaileak adierazi duenez.

Horretaz gain, «herritarren babesari esker, inoiz egin den ikurrinik erraldoiena» sortuko dute. Uztailaren 1ean, 2an eta 3an ikurrin erraldoi bat jarriko dute ikusgai, mezu batekin: Euskal Herriak erabaki – Basques decide. Uztailaren 1ean Bakion (Bizkaia) egongo da, 2an Larraitzen (Gipuzkoa), eta 3an Urruñan (Lapurdi). Bestalde, prentsarekin ere landuko dute aldarria: «Nazioartetik etorriko diren kazetariek gure herria hobeto ezagutu dezaten eta hala transmititu dezaten, prentsa txosten bat sortu dugu, eta ekainaren 28an aurkeztuko dugu».


Summary: Egin dute Espainiako Ligako hurrengo egutegiaren zozketa. Athleticek Real Madril hartuko du San Mamesen, eta Reala ere etxean arituko da, Gironaren aurka. Alavesek eta Osasunak, berriz, kanpoan jokatuko dute: Cadizen arituko da Alaves, eta Celtari egingo dio bisita Osasunak.

Lehen Mailako euskal taldeek badute ligako egutegiaren berri. Espainiako Lehen Mailako egutegiaren zozketa egin dute, eta kategoria horretan jokatuko duten euskal taldeek, Alavesek, Osasunak, Athleticek eta Realak, euren bide orriaren berri izan dute. Denboraldia abuztuaren 11n hasiko dute. Bigarren mailan, Amorebietak eta Eibarrek ere asteburu berean ekingo diote ligari, baina ekainaren 28an izango dute egutegiaren berri, Espainiako Federazioko Lehenengo Mailatik zer talde igotzen diren jakin ondoren.

Denboraldiaurrea amaitu, eta berehala izango dute estreinaldia ligan euskal taldeek; abuztuaren 11ko asteburuan, hain zuzen. Athleticek izango du estreinaldirik zailena: San Mamesen hasiko diren arren, Real Madrilen aurka arituko dira zuri-gorriak. Realak ere etxean emango dio hasiera ligari, Gironaren aurka. Osasunak eta Alavesek, berriz, kanpoan ekingo diote sasoi berriari. Arabarrek Cadizen aurka izango dute norgehiagoka, eta gorritxoak Vigon arituko dira, Celtaren aurka.

Azken jardunaldiak ere berebiziko garrantzia izaten du. Izan ere, asko da jokoan egoten dena garai horretan. Hauek izango dira neurketak, maiatzaren 26an: Osasuna-Vila-real, Rayo Vallecano-Athletic, Reala-Atletico Madril, eta Las Palmas-Alaves.

Alavesen igoerarekin, lau euskal talde izango ditugu berriro lehen mailan, eta hamabi derbi jokatuko dira guztira. Lehena bigarren jardunaldian izango da: Osasuna eta Athletic izango dira aurrez aurre, Iruñean. Seigarren jardunaldian, Alavesek lehen derbia jokatuko du, etxean, Athleticen aurka. Derbi bikoitza izango dugu zortzigarren jardunaldian: Alaves-Osasuna, eta Reala-Athletic. Lehen itzuliko azken derbia Osasunak eta Realak jokatuko dute, Sadarren.


Summary: EH Bilduk «indar handiagoa» izan nahi du Madrilen, «asko dagoelako borrokatzeko eta eskuratzeko». Kongresurako eta Senaturako Arabako zerrendak aurkeztu ditu koalizioak; Iñaki Ruiz de Pinedo eta Iosu Estarrona dira zerrendaburuak, hurrenez hurren.

Espainiako Gorteetarako hauteskundeei begira jarriak dira alderdiak, eta, gaur, EH Bilduk Kongresurako eta Senaturako Arabako zerrendak aurkeztu ditu Gasteizen. Iñaki Ruiz de Pinedo izango da Kongresuko zerrendaburua, eta Iosu Estarrona Senatukoa. Kongresuko zerrenda hautagai hauek osatuko dute: Maider Garcia de Vicuñak, Iñigo Martinez Cerrillok eta Rocio Viterok. Senatuko zerrendako kideak, berriz, honakoak dira: Estarronaz gain, Aitziber Salazar eta Pablo Vicente. Ruiz de Pinedok adierazi du EH Bilduk «indar handiagoa» izan behar duela Madrilen, «asko dagoelako oraindik borrokatzeko eta eskuratzeko». Azken lau urteotan lortutakoa gogoratu du EH Bildukoak: «Pentsioak igo dira, etxebizitzaren legeari esker alokairuen prezioa mugatu da, eta kaleratzeei mugak jarri zaizkie». Uztailaren 23ko bozei begira jarrita, Ruiz de Pinedok konpromisoa hartu du «inboluzioari» aurre egiteko eta euskal herritarren eskubide sozial eta politikoen defentsan aritzeko. Bestalde, Estarronak azpimarratu du EH Bilduk gero eta babes zabalagoa duela gizartean, «interes alderdikoak» alboratu eta «herritarren kezkei eta arazoei erantzunak eta soluzioak» ematen dizkietelako. Uste du Espainiako hauteskundeetan Arabak eta Euskal Herriak «asko» dutela jokoan, eta estatuan ez dela izango gobernu aurrerakoirik EH Bilduren babesik gabe. «Gu gara estatuan ezkerreko politikak gauzatzeko berme bakarra».


Summary: Ion Aranburu Sorian larri zauritutako euskalduna komatik irten da. Talde ultraeskuindar batek eraso egin zion eta ordutik koman egon da Burgoseko ospitalean. Orain koma egoeratik atera da eta familia tramiteak egiten hasiko da Donostiako ospitalera ekartzeko.

Ion Aranburu donostiarra koma egoeratik atera da. Bere lehengusina eta familiaren eledun Irati Aranburuk eman du albistea NAIZ Irratian: «Bi aste eta erdi koma induzituan egon ondoren, komatik atera da». Aranburuk «egoera larrian, baina egonkor» jarraitzen duela azaldu du eledunak.

Sorian (Espainia), futbol partida bat ikustera joana zela egin zioten eraso. Ordutik, Burgoseko ospitalean egon da, baina, aste honetan, Donostiara ekartzeko tramiteak egiten hasi ahalko du familiak.

Erasoa pasa den maiatzaren 27an egin zioten. Aranburu lagun batzuekin Numantzia - Cornella futbol partida ikustera joana zen. Han, eskuin muturreko talde batek jipoitu zuen. Familiaren eledunak NAIZ Irratian azaldutakoaren arabera, Aranburu eta lagunak taberna bateko terrazan zeuden, «giro onean». Orduan, autobus batetik ultrak atera zirela azaldu du, «harriekin, botilekin eta makilekin armatuta». Hori ikusirik, Ion Aranburu ihes egiten saiatu zela aipatu du, baina kalearen beste aldetik zetozen ultrekin egin omen zuen topo.

Joan den ostiralean Donostian elkarretaratzea egin zuten Soriakoa «antolatutako eraso faxista bat» izan zela aldarrikatzeko. Familiaren eledunak ere hori azpimarratu nahi izan du: «Bertan zegoen jendeak kontatu dutenez, ultra horiek aldez aurretik geratuta zeuden. Modu antolatuan eraso zuten eta modu antolatuan alde egin zuten».

Gainera, Irati Aranburuk espainiar poliziaren jokabidea gaitzetsi du: «Izan dugun sentsazioa da poliziak nahi izan duela bihurtu bi talderen arteko borroka-jolas gisa. Eta ez zen hala izan». Erasoaren harira, egunean bertan, hainbat lagun atxilotu zituzten. Epailearen aurretik igaro ostean, aske utzi zituzten.


Summary: Nafarroako ostalaritzan ez da grebarik izango San Fermin egunean. UGTk eta CCOOk lan hitzarmena berritzeko akordioaren aurrekoa egin dute patronalarekin.

UGTk eta CCOOk bertan behera utzi dute Nafarroako ostalaritzan uztailaren 1erako eta 7rako deitutako greba. Bi sindikatu horiek gehiengoa dute sektorean (%60 inguru), eta lan hitzarmenaren inguruan ados jarri dira patronalekin.

UGTk agiri baten bidez azaldu duenez, iazko soldatak %4 handituko dituzte, eta beste hainbat aurten: 2024. eta 2025. urteetan, berriz, %3 handituko dira. Lan hitzarmenaren iraunaldia gaindituta inflazioak %14 gaindituz gero, soldatak gehiago igoko dira —%17raino—. Sindikatuak nabarmendu duenez, azken urte eta erdiko atzerapenengatik mila euro jasoko dituzte.

Hitzarmenaren beste berritasun bat da lanorduak hobeto kontrolatzeko sistema bat ezarriko dutela. Tabernak, kafetegiak, jatetxeak eta hotelak behartuta egongo dira langileen lanaldia kontrolatzeko sistema digitalak jartzera. Horrek eragin beharko luke aparteko orduak hobeto zenbatzea eta, hortaz, horiek ere kobratzea.

Gainera, sektorearen barruan enpresaz aldatzen duten langileek eskubidea izango dute aurreko enpresan zuten lan mailari eusteko. Orain arte, oso ohikoa zen lanez aldatzen ziren langileek maila apalenetatik hasi behar izatea.

Nafarroako ostalaritzako itunak 20.000 langile babesten ditu, eta 2021az geroztik zegoen iraungita. «Akordio handia da», nabarmendu du sektoreko sindikatu nagusiak, UGTk —ordezkaritzaren %40,4 dauka—.

CCOOk ere sinatu du, «arduragatik», baina onartu du jorratu gabe geratu dela lanaldien iraupenarena. Sindikatu horrek nabarmendu du hitzarmenak irauten duen urteetan emango zaiola buelta 2022an galdutako erosteko ahalmenari.

LABen eta ELAren ezetza

LABek eta ELAk ez dute bat egin akordioarekin. «Langileak mobilizatzen ari ziren, eta greba deialdiek zituzten gutxienekoak argi zeuden, baina bat ere ez da lortu», ziurtatu du LABek. «Itundutako soldata igoerek ez dute KPIa bermatzen. Muga bat jartzen dute, eta, muga hori gainditzen badute, ez dira igoko; hau da, hurrengo lau urteetan KPIak % 17 gainditzen badu, soldatak ez dira igoera horietara iritsiko». Hala ere, LABen iritziz, «larriena» da lanaldi partzialek «desarautze berarekin» jarraituko dutela. «Erregistro elektroniko batek hori agerian uzteko baino ez du balioko».

ELAk uste du ostalaritzako langileen baldintzak hobetzeko aukera galdu dela, «pandemiaren ondoren jarduera erabat berreskuratu duen sektore batean, eta, gainera, estatistiken arabera, 2022an prezioak soldatak igoko direnaren gainetik igo direnean». Eskoletako eta enpresetako jantokietakoak, janari lasterreko enpresetako langileak eta bizikletako banatzaileak «kanpoan uztea» ere salatu du ELAk.

Optiketan, protesta

Batean bukatu, eta bestean hasi. Nafarroako optiketako langile talde bat Iruñeko alde zaharreko Rouzaut optikaren aurrean elkartu da gaur, lan hitzarmenaren negoziazioan patronalari presio egiteko.

Optiken merkataritzaren sektorean, 2020ko amaieratik dute hitzarmena berritu gabe. Hainbat negoziazio bilera egin ondoren, sindikatuek salatu dute patronala aurrerapausoak blokeatzen ari dela eta hitzarmen proposamen berari eusten diola, jakin arren ez dela nahikoa. Blokeoak bere hartan irauten badu, mobilizazioei eutsiko diete sektorean.

ELAk (% 50), UGTk ( % 33) eta LABek ( % 17) aho batez eskatu dute soldatetan erosahalmena berma dadila. Hitzarmenaren indarraldia amaitu zenetik, Nafarroako KPI metatua %13koa da.

ELAk azaldu duenez, sindikatuen beste eskaerak hauek dira: lanaldia murriztea, opor egun bat gehiago izatea, soldatarik apalenak dituzten lanbide kategoriak kentzea eta larunbat arratsaldeetako gainsaria hobetzea.


Karmele Aranburu kazetaria hil da

Summary: Karmele Aranburu kazetaria hil da. Herri Irratiko albistegietako zuzendaria izan zen 32 urtez, eta EHUren udako ikastaroetako komunikazio zuzendaria ere bai, 26 urtez.

Karmele Aranburu kazetaria (Orio, Gipuzkoa, 1957) hil da gaur, minbiziaren eraginez. Herri Irratiko albistegietako burua izan zen 32 urtez. Euskadi Irratiko albistegietan ardura postu bat izan zuen, 2010etik 2013ra —Alberto Surio zen EITBko zuzendari nagusia—.

Era berean, Aranburuk urte luzez egin du lan EHUren udako ikastaroetan. 1996tik 2022ra udako ikastaroetako komunikazio zuzendaria izan zen, harik eta iaz erretiroa hartu zuen arte.

Kazetaritza ikasketak Iruñean egin zituen, Nafarroako Unibertsitatean. Ondotik, Madrilera joan zen ikus-entzunezko kazetaritza ikasketak egitera.

19 urte zituela hasi zen Herri Irratian lanean, 1977an. Handik gutxira, 13:00etako albistegia aurkezteari ekin zion. Horretan aritu zen urte luzez.

Aranburuk pentsatzen zuena esateko ospea zuen. Hala egiten zuen EHUko udako ikastaroetan ere, eta ikasleei esaten zien karreraz aldatzeko. Hala esan zuen BERRIAn, 2015eko elkarrizketa batean: «Fakultatean ez da ezer ikasten. Bekadunekin 20 urte daramat EHUko Udako Ikastaroetan lanean, eta beti esaten diet: 'Oraindik denbora daukazue, alda itzazue ikasketak, ez da berandu'. Fakultatetik Wikipedian adituak besterik ez dira ateratzen».


Summary: Gida bat sortu dute indarkeria matxistaren biktimek prozesu penalari buruzko «informazio argia» izateko. Eusko Jaurlaritzak eta EAEko Auzitegi Nagusiak aurkeztu dute dokumentua. Salaketa jartzeko garaian emakumeak «seguruago» sentitzea da helburua.

Indarkeria matxistaren biktimek bete behar duten prozesu penalaren inguruko gida bat aurkeztu dute gaur goizean Eusko Jaurlaritzak eta EAEko Auzitegi Nagusiak. Salaketa jarri ondoren eman beharreko hurrengo pausoak jaso dituzte hartan. «Justiziaren eremua arrotza egiten zaie hiritar askori; horregatik, ulergarria da biktimek segurtasunik eza sentitzea salaketa jartzen dutenean», zehaztu du Nerea Melgosa Berdintasun, Justizia eta Gizarte sailburuak. Informazio «baliagarria» landu nahi izan dute, emakumeak «seguruago» senti daitezen erabakiak hartzeko garaian. Izan ere, indarkeria matxistarengatik salaketa jartzen duten emakumeak kexu izaten baitira maiz prozesua dela eta; prozesuan ematen dieten tratuagatik, batez ere. Gidak, hala ere, emakume horiek egin beharreko urratsak jaso ditu. Prozesuan parte hartu behar duten poliziek, epaileek eta gainerako langileek izan behar duten jarrerari eta betebeharrei buruzko argibiderik ez, ordea.

Gipuzkoako Genero Indarkeriaren Batzorde Probintzialak landu du gida; eta, orain, Arabara eta Bizkaira zabaldu dute. Miren Elgarresta Emakundeko zuzendariak adierazi duenez, «indarkeria matxistaren biktimen arreta hobetzea» da haien helburua. «Emakumeek salaketa jar dezaten bultzatzen jarraitu behar dugu, baina denak artatu behar ditugu, salaketa jarri edo ez», azpimarratu du. Eta begirada «intersekzionalaren» garrantzia ere aipatu du, biktima guztiek arreta integrala, kalitatezkoa eta doakoa izan dezaten.

Dokumentua erabilgarria izan dadin, «informazio zuzena eta argia» bildu dute, Melgosak azaldu duenez. Horretarako, hainbat hizkuntzatan sortu dute, baita irakurketa errazeko formatuan ere. «Dokumentu bisuala egin nahi izan dugu, hizkera zorrotz baina ulergarriarekin», gehitu du Iñaki Subijana EAEko Justizia Auzitegiko presidenteak. Haren arabera, ez dute nahi dokumentua bakarrik egoitza judizialetan eta fiskaltzaren egoitzan egon dadin; «elkarteetara eta gune sozialetara» ere zabaldu nahi dute.

Besteak beste, salaketa bat zer den azaltzen du gidak: non jarri behar den, nola, salatzaileak zer eskubide dituen eta deklaratzeko hitzordua zer den. Era berean, babes aginduaren, epaiketaren eta epaiaren nondik norakoak ere zehazten ditu. «Gida hau ez dago itxita, ekarpenak egin daitezke», azaldu du Subijanak.

Oinarrizko eskubideen dokumentua

Prozesu penalari buruzko gidaz gain, beste dokumentu bat ere jorratu dute: zigor prozesuan genero indarkeriaren biktimek dituzten eskubide nagusiei buruzkoa. Bost eskubide garrantzitsuenak jaso dituzte: genero indarkeriaren edo etxeko indarkeriaren txanda espezifikoko ofiziozko abokatu baten laguntza jasotzeko eskubidea, biktimek aukeratutako pertsona bat deklarazio guztietan egotea, bulego polizial eta judizialetan salatuarekin inolako kontakturik ez izatea, biktima non dagoen erakusten duen edozein datu ezkutatuta edukitzea, eta gizarte zerbitzuen laguntza jasotzeko eskubidea.


Summary: Erruduntzat jo dute Ttattola gaztetxeko kidea. 600 euroko isuna eta 6.200 euroko kalte ordaina pagatzera zigortu du Baionako Auzitegiak. 2021eko agorrilean Hazparneko etxe huts bat okupatu zuten, herriko etxeari lokal bat eskatzeko.

Zigor ekonomikoa ezarri diote Hazparneko (Lapurdi) Ttattola gaztetxeari. Baionako Auzitegiak erruduntzat jo du 2021eko agorrilean etxebizitza bat okupatzeagatik epaitu zuten gaztetxeko kidea. 600 euroko isuna ezarri diote, horietarik 400 euro gibelapenarekin –bost urtean maila bereko beste delitu bat egin ezean ez ditu ordaindu beharko–. Horrez gain, 6.200 euroko kalte ordainak pagatzera zigortu dute: 2.600 euro abokatu gastuengatik, 1.578 euro okupatu zuten etxebizitzako sarraila aldatzeko gastuengatik, eta 2.000 euro kalte moralagatik. Ttattola gaztetxeko kideek elkarretaratzea eginen dute 19:00etan Hazparnen, epaia salatzeko.

Yolanda Molina defentsako abokatua haserre mintzatu da. «Hau sos afera bat da. Ez dut deus sinesten. Ez dator bat errealitatearekin, ez da erreala», deitoratu du. «Kalte moralak ez dira existitzen. Hau sos afera bat besterik ez da. Penagarria da horretara iristea». Julen Vrignon gaztetxeko kideak ekintzaren zilegitasuna defendatu du, eta gaztetxeak jaso duen zigorra salatu: «Guretzat gogorra da: ez genuen horrelakorik espero». Elkartasunerako deia egin die herritarrei.

2021eko agorrilean Hazparneko Davidenia etxea okupatu zuten gaztetxekoek, Ttattola zenaren falta adierazteko —jabeak urte bereko urtarrilean berreskuratu zuen aurreko egoitza— eta Hazparneko etxe hutsen kopurua salatzeko. Egoitza berriaren jabeak hala galdeturik, astebetera jaso zuten kanporatze agindua. Hilabete inguru iraun zuten han, jendarmeek kanporatu zituzten arte.


Summary: Hezkuntzan «aurrerapausoak» emateko eskatu diete sindikatuek alderdiei. Nafarroako gehiengo sindikala alderdi politikoekin biltzen hasi da, legealdi honetan «akordio programatiko berria» ezartzeko.

Osatu berri da Nafarroako Parlamentua, eta hezkuntzako sindikatu gehienak hasiak dira talde parlamentarioekin biltzen. Steilas, LAB, CCOO eta ELA sindikatuek antolatuta, elkarretaratze bat egin dute Iruñean, eta adierazi dute «negoziazioetarako garaia» iritsi dela. «Bihur dezagun hasi berri den legegintzaldi hau gauzak ongi egiteko eta aurrerapausoak emateko unea. Hezkuntzari eta hezkuntzan inplikatutako alderdi guztiei mesede egingo dieten akordioak lortzeko, borondate politikoa besterik ez da behar», adierazi dute.

Sindikatuek nabarmendu dute Nafarroako Parlamentuko talde parlamentario guztiei eskatu dizkietela bilerak, eta horietako batzuekin ja egin dituztela. «Beste batzuk lehenbailehen egitea espero dugu», erantsi dute. Hasia den legealdirako «akordio programatiko berria» negoziatzea da haien helburua, eta adierazi dute «elkarrizketarako eta negoziaziorako prest» daudela. Akordio horrek konpromiso jakin batzuk izatea «ezinbestekoa» da sindikatuentzat. Hauek dira konpromiso horiek: «Hezkuntza etapa guztietan ratioa jaistea, erosahalmena berreskuratzea, behin-behinekotasuna %8 errealetik behera kokatzea, eta gainkarga burokratikoa murriztea, besteak beste».

Ohartarazpen bat ere egin diete alderdiei: «Berresten dugu, Nafarroako Gobernuak hezkuntza kalitatearen hobekuntza eta irakasleen lan baldintzen hobekuntza mahai gainean jartzen ez dituen bitartean, hainbat mobilizaziorekin gure jarrerari tinko eusten jarraituko diogula». Izan ere, gogorarazi dute hilabeteak daramatzatela mobilizatzen, eta «etengabeko blokeoa» topatu dutela Nafarroako Gobernuaren aldetik. «Administrazioko beste sektore batzuetan akordioak lortu diren arren, Hezkuntza Departamentuko buruak eta bere taldeak, ustezko baliabide ekonomikoen falta argudiatuta, elkarrizketa ezintasuna adierazten dute», esan dute sindikatuek.

Azaldu dute egoera horrek negoziazioei ateak itxi dizkiela, eta ezin izan dituztela negoziatu «gutxienekoak diren aldarrikapenak». Ondorioz, nabarmendu dute Nafarroako Gobernuaren «blokeoak» baldintzatu egin dutela «hezkuntza kalitatea eta irakasleen lan baldintzak» hobetu ahal izatea. «Nafarroan hezkuntza eraldatzeko eta hobetzeko guztiok egin ditzakegun ekarpenak entzun eta proposatzeko helburua dugu», adierazi dute, dena dela.


Elektrizitate enbata

Summary: Elektrizitate enbata. Zea Maysek energiaz beteriko kontzertua eman zuen atzo, Donostiako Viktoria Eugenian. Adarra saria jasotzeko ekitaldia izanik, hainbat gonbidatu izan zituen oholtzan: Igor Elortza, Elena Setien, Rafa Rueda, Olaia Inziarte, Francis Diez, Ainhoa Moiua eta Gorka Urbizu.

Udaberriak udari paso eman zion egunean, kanpoaldean langarra nagusi zenean, Donostiako Viktoria Eugenia antzokia labe bero bat bilakatu zen. Negua azkenean joan dela ospatzeko eta udari behar bezalako ongietorria egiteko eguna izan zitekeen, baina antzoki dotorean bildutako jendetzak —bete egin zen— beste ospakizun bat zuen buruan. Zea Maysek Adarra saria jaso behar zuen, mende laurdenetik gorako ibilbideari Donostia Kulturak egindako aitortza.

Antzokian sartzean begiek lehendabizi antzemandakoa: Zea Maysek publiko oso heterogeneoa biltzen du, baina nabarmen ziren emakumeak ikusleen artean, eta arreta ematen zuen adin txikikoen eta, batik bat, nerabe izatera iristen ez diren gaztetxoen presentziak. Haietako batzuek, gainera, aurikularrak zeramatzaten jantzita, etor zekiekeen soinu eztandaren esperoan.

Orain dela hiru urte, 2020ko ekainaren 12an, Zea Maysek antzoki berean jo zuen, pandemiaren ondorioz ezarritako neurri murriztaileak laxatu zirenean. Orduko hartan, koronabirus aroko lehenengo kontzertua izan zen hartan, publikoak maskara jarrita ikusi behar izan zuen saioa, eta antzokiaren edukiera ere erdira murriztu behar izan zuten. Atzo, ordea, aretoko eserleku guztiak beteta zirela igo ziren oholtzara Aiora Renteria (ahotsa), Iñaki Imaz Piti (gitarra), Ruben Gonzalez (baxua) eta Asier Basabe (bateria), Zea Mays hasieratik osatu duten lau kideak.

Ospakizun eguna zen atzokoa, eta hasieratik nabaritu zen hori. Taldeak Eneko Goiaren eskutik Marijose Rekalderen garaikurra jaso ostean, Igor Elortza igo zen agertokira Rafa Ruedak gitarrarekin lagunduta, bertso bidez Zea Maysek egindako bidea zaleentzat sari bat izan dela adierazteko. Eta segidan igo ziren, berriro ere, lau taldekideak oholtzara, ezinbestean berezia izan behar zuen kontzertua emateko.

«Zea Mays gara» esanez abiatu zuten emanaldia, bolumen altu baina, aldi berean, oso garbi eta zehatzarekin. Adore-ren doinu melodikoa izan zen lehenengoa, eta jarraian iritsi ziren Adore Kemena Kuraia eta Haizearen jainko beltza, taldeak, estilo propio bat izanda ere, rockaren ertz ezberdinetan erosotasunez mugitzen dela erakutsi zutenak.

Atzoko kontzertua lagunekin partekatzekoa ere bazen Zea Maysentzat, eta Zuk borroka hasi abesteko lehen gonbidatua igo zen agertokira: Elena Setien. Ziur aski Viktoria Eugenian bildutako jendeak gutxien ezagutuko zuen musikaria izanda ere, Setienek berehala bereganatu zuen publikoa, lehendabizi Renteriarekin bi ahotsetara abestuta, eta, amaieran, antzokitik kanpo ere entzuteko modukoak izan ziren garrasiekin.

Renteriak berak esku batekin jotzen zuen teklatu txiki batekin hasi zen Kuraia, eta Adore Kemena Kuraia taldearen azken diskoan bezala, segidan iritsi zen Ez naiz ni, kasu honetan Olaia Inziarteren ahots kolaborazioarekin, eta diskoan baino indartsuago.

Kontzertuko lehen partea taldearen azken lanetan oinarritu bazuten ere, Pitiren gitarra akorde leun eta garbiek Zea Maysen klasiko bat iragarri zuten: Elektrizitatea. Goxo hasi zuten kantua, baina apurka-apurka elektrizitatez eta intentsitatez janzten joan ziren, eta heldu zen une bat zeinetan Renteriaren ahotsa haustera ere iritsiko zela zirudien. «Energiak lur-jausira narama, ni neu ere energia banaiz / Lurrean betirako idatzirik geldituko naiz. / Elektrizitatea banaiz, elektrizitatean banaiz / Lurrean idatzirik geldituko naiz», kantatzen zuen Renteriak, eta ez zegoen ezer ukatuko zionik. Energia bete-betean.

Azken diskoan Doctor Deseo-ren Corazón de tango kantuaren bertsio dantzagarria egin du Zea Maysek, eta, iragarrita zegoen bezala, Francis Diezek lagundu zuen Renteria ahotsekin. Diezek showman-a darama barnean, eta Donostian ere ez zuen bere alderdi hori ezkutatu, publikoaren gozamenerako.

Eta, hala ere, gonbidatuek inoiz ez zioten kendu protagonismorik taldeari, zeinak pasarte ilunak —Kea-ren post punka—, rock gogorreko gitarrak eta pop dantzagarri sinkopatua (Bi bihotz, bi ero) uztartu zituen emanaldian. Azken kantu horren erdian, gainera, The Clash-en London Calling-en pasarte bat ere tartekatu zuten.

Oihu-k eta Enbata ederrak aurrelana eginda ailegatu zen gaueko une hunkigarrienetakoa. Negua joan da ta Zea Maysen kanturik ezagunenetakoa izango da —ezagunena ez bada—, eta, zuzenean jotzeko, abesti horren bideoklipean laguntzaile eta aktore izan zuten Ainhoa Moiua gonbidatu zuten, zeinu hizkuntzaren eta gorputz mugimenduen bitartez Renteriaren ahotsak esaten zuena irudikatzeko.

Kontzertua amaierara iristen ari zen, eta ordurako antzokian bildutako jende guztia zutik zegoen. Besterik ez naiz bizi eta itsaskorra abestera Rafa Rueda igo zen bigarrenez —oraingoan gitarrarik gabe—, eta, jarraian, taldekideek oholtzatik alde egin zuten. Artean gelditzen zitzaizkien beste hiru kantu jotzeko, ordea: Gaur, Hondarretik Ondarroara eta taldearen beste pieza enblematiko bat, Kukutza III, Gorka Urbizuren ahots gonbidatuarekin.

Bilboko Errekalde auzoko gaztetxearen ereserki bilakatu zen kantuan aipatzen dituzten taupadak gonbidatu guztiek jotako danbor hots bilakatuta alde egin zuten azkenik. Udaberriari agur esan eta udari ongi etorri emanda.


Summary: EH Bai ez da aurkeztuko Frantziako Senaturako bozetara. Ezkerreko zerrenda «ez-jakobino bat» lantzea erabaki zuten biltzar nagusian, baina ez dute lortu Espagnac senatariarekin ados jartzea

Frantziako Senaturako hauteskundeetara aurkezteari uko egin dio EH Baik. Ekainaren 3an egin zuten biltzar nagusian, Frantziako ezkerrarekin aliantza bat egitea hobetsi zuten, eta Frederique Espagnac senatari sozialistak egin zien proposamena lantzea erabaki. EH Baik orduan jakinarazi zuenaren arabera, ezkerreko abertzale bat zerrendan sartzea eskaini zien Espagnacek.

Ohar batean esplikatu dutenez, jakobinoak ez diren ezkerreko beste alderdiekin harremanak abiatu dituzte martxoaz geroztik. Elkarrizketa horietan, «alderdi sozialistaren oniritzia omen zuen aliantza proposamen bat» egin zion EH Bairi senatari sozialistak: «ezker pluralaren izenpean —ez alderdi sozialistaren izenpean—, bera buru lukeen zerrendako bigarren lekua auzapez abertzale batek hartzea», ezkerreko abertzaleen hitzetan.

Biltzar nagusian aukera horri heltzea erabaki zuten EH Baiko kideek, eta hala jakinarazi zuten hortik bi egunera. Ezkerreko abertzaleen komunikazioaz «harritua» agertu zen Espagnac zenbait hedabidetan, eta esan zuen ez zirela akordio batera iritsiak.

Aste hasieran beste bilkura bat egin dute EH Baik eta Espagnacek. «Apirileko proposamena baztertu, eta zerrenda bateratu baten egiteko ateak hetsi ditu», dio EH Baik oharrean. «Hala, zerrendako bigarren postua EH Baikoa ez den beste hautetsi bati emateko deliberoa hartu du». Horiek horrela, abiatutako elkarrizketak amaitutzat eman ditu EH Baik.

EH Baik uste du apirilean egin proposamenak ez zuela alderdi sozialistaren sustengurik, senatariak azaldu zuenaren kontra. «Espagnac andrearen eta alderdi sozialistaren seriotasun eskasa» deitoratu du. «Praktika politiko horiek gure mugimendu politikoaren praktiketatik oso urrun daude. Horregatik, uste dugu inportantea dela herritarrak batzuen eta besteen egin moldeen jakinaren gainean izatea».


Herri Irratiko ahots zorrotza

Summary: Herri Irratiko ahots zorrotza. Karmele Aranburu kazetaria hil da, 65 urte zituela, minbiziaren eraginez. Herri Irratiko albistegietako arduraduna izan zen hiru hamarkadatan. EHUko udako ikastaroetan komunikazio zuzendaria 26 urtez.

Donostiako Herri Irratian albistegiak gidatzeari oso gazte ekin zion Karmele Aranburuk (Orio, Gipuzkoa, 1957), eta horretan aritu zen 32 urte luzez. Herri Irratiko eguerdiko albistegiaren ahots sendo eta zorrotza izan zen, albistegietako ahots nagusi gehienak gizonezkoenak zirenean. Eta Herri Irratiaren urte arrakastatsuenetan zutabe garrantzitsuetako bat izan zen bere gidaritza. Aranburu 65 urte zituela hil da, minbiziaren eraginez.

Haurra zenetik izan zuen Aranburuk kazetari izateko grina, BERRIAk 2015eko ekainaren 21ean argitaratu zuen elkarrizketa batean kontatu zuenez. 9 urte baino ez zituela, hala esan omen zion amari: «Nik notiziak emango ditut». Handik urte batzuetara, kazetaritza ikasketak hasi zituen Iruñean, Nafarroako Unibertsitatean, «Kutxak emandako diru laguntza bati esker». Madrilen jarraitu zituen gero ikasketak, urtebetez. Baina berehala, oso gazterik, Herri Iratira iritsi zen: 19 urterekin hasi zen bekadun. Eta handik gutxira, irratiak albistegiak zuzentzen jarri zuen, Koldo Ordozgoitirekin batera. 21 urte baino ez zituen. Jesuiten irratia zen Herri Irratia. Eta 1980ko hamarkadan milaka entzule zituen Gipuzkoan: programazioan zutabe ziren Mariano Ferrerren El Kiosko de La Rosi —hain justu, atzo aurkeztu zuten Donostian Mariano Ferrer. El periodismo reflexivo. Kazetaritza eta konpromisoa liburua (Erein)—; Aranburuk 13:00etan aurkezten zuen albistegia; eta kirolen tartea —Tito Irazustak gidatuta hainbat urtez, eta Iñaki Mujikarekin geroago—. Apirilearen 22an hil zen Mujika, 72 urte zituela. Ramon Ibeas Herri Irratiko zuzendaritzako kideak nabarmendu du Aranburu «printzipio sendoak» zituen emakume bat zela: «Tratuan gogorra zen, baina zentzu onean: zorrotza. Eta, aldi berean, ematen zuen itxura gogor bat, baina bihotz handia zuen». Kazetari gisa Aranburu «serioa» eta «oso profesionala» zela aipatu du Ibeasek. «Era berean, oso sentikorra zen. Pertsona bezala oso emakume sendoa». Alderdi politikoek komunikabideei eta kazetariei egindako presioez galdetu zion BERRIAk 2015eko elkarrizketa hartan, eta Aranburuk honakoa erantzun zuen: «Mariano Ferrer bere garaian Euskadiko Ezkerreko kide izan zenez, batzuentzat, automatikoki Karmele Aranburu ere Euskadiko Ezkerrekoa zen. Gezur galanta. Batzuk esaten zidaten: 'Zu EAJkoa zara'; beste batzuek: 'HBkoa'... Denetik esaten zidatenez, neure buruari erantzuten nion: 'Ondo nabil!'». Honakoa ere aipatu zuen: «Ez naiz inoiz izan EAJko Very Important Family batekoa. Eta behin ere ez dut onartu ETA. Erdikoak garenak bazterrean geratu izan gara beti». EHUko Udako Ikastaroetan Herri Irratia izan zen Aranbururen lan eremu nagusia, eta bestea Euskal Herriko Unibertsitateko Udako Ikastaroak izan ziren. Kazetaria 26 urtez aritu zen han lanean: 1996tik 2022ra udako ikastaroetako komunikazio zuzendaria izan zen, iaz erretiroa hartu zuen arte. EHU Udako Ikastaroak Fundazioko lantaldeak gogoratu du Aranburu zela beti hizlariekin tratua zuena, eta Miramar jauregian jasotzen zituena. Sarri, zigarro bat piztuta zuela. «Eta harentzat, denak ziren 'maitia'». Herri Irratian lan egin zuen azkeneko urteetan, soldatarik gabeko baimena hartzen zuen udako ikastaroetan lan egiteko. «Lantaldea egiten zuen Aranburuk. Agur festa bat egin genion, eta fundazioko denok izan ginen bertan», aipatu du fundazioko bere lankide batek —denen izenean hitz egin du, izenik eman gabe—. Ibeasek esan du udako ikastaroetan beti aritzen zela gauzak bideratzen. «Beti izan zen oso saiatua. Gizarteak erreferentzi bat galdu du. Bere neurrian, arrastoa utzi duen emakume bat izan da». Aranburuk, era berean, pentsatzen zuena esateko ospea zuen. Hala egiten zuen EHUko udako ikastaroetan ere, eta ikasleei esaten zien karreraz aldatzeko. Hala kontatu zion BERRIAri, 2015ean: «Fakultatean ez da ezer ikasten. Bekadunekin 20 urte daramat EHUko Udako Ikastaroetan lanean, eta beti esaten diet: 'Oraindik denbora daukazue, alda itzazue ikasketak, ez da berandu'. Fakultatetik Wikipedian adituak besterik ez dira ateratzen». Aranburuk Euskadi Irratiko albistegietan egin zuen lan, 2010etik 2013ra. Ardura kargu bat izan zuen Kristina Zorita koordinatzailea zela —Alberto Surio zen EITBko zuzendari nagusia—. Halaber, zutabegilea izan zen El Diario Vasco eta El Mundo del País Vasco egunkarietan. Haietan ere bere ohiko zorroztasunez.


Summary: «Laborategiko haragiaren kontra» protesta egin du EHNEk. Elkarretaratzea egin du, Eskuzaitzetako industrialdean haragi artifiziala ekoizteko eraikitzen ari diren lantegiaren atarian.

Donostiako Zubieta auzoan, Eskuzaitzetako industrialdean, haragi artifiziala ekoizteko laborategi bat eraikitzen ari dira, eta, hori salatzeko, elkarretaratzea egin du gaur EHNE nekazaritza sindikatuak. Biotech Foods enpresak orain bederatzi hilabete lortu zuen eraikitzeko baimena, eta JBS konpainia jabeak dio 2024ko bigarren erditik aurrera izango dela planta lanean, urtean 1.000 tona haragi ekoizteko hasieran, gero 4.000 tonara ekoizpenera iristeko.

EHNEk «patenteetan oinarritutako elikaduraren arriskua» gaitzetsi du: «Laborategiko haragiak patenteen menpe bizitzera bultzatuko du herritarra. Mendeetako ezagutza, biodibertsitatea, paisaia, kolokan jar ditzake mendekotasun horrek. Hein berean, elikadura subiranotasunean sortuko duen arrakala nabarmena izango da. Gutxi batzuen esku gera baitaiteke elikadura».

Nekazari sindikatuaren ustez, «elikagaiak ezin dira izan gutxi batzuen patrikak betetzeko merkantzia. Edozein gobernuk bere herritarren osasunean, beren lurraldearen etorkizunean, pentsatuko balu, ohartuko litzateke patenteetan oinarritutako elikadurak ez duela berdintasunik bermatuko, ezta ingurumen edo pertsona osasuntsurik ere».

Aldiz, EHNEren aburuz, «deszentralizatutako elikagaien ekoizpena sustatu behar da, ahalik eta gertukoena, bioteknologiaren erabilera ekonomiko makurren mugetatik kanpo gelditzen dena».


Summary: Galduriko itsaspekoaren hondakinak aurkitu dituzte. 'Titan' ontziaren lur hartzeko egitura eta atzeko estalkia identifikatu dituzte hondakinen artean. Litekeena da, beraz, gailuak inplosioa pairatu izana joan zen igandean, eta bidaiariak berehala hil izana.

Gaur arratsaldean zabaldu dutenez, «hondakin multzo» bat aurkitu dute joan zen igandean Titan itsaspekoa galdu zen inguruan. Gailuak turista aberats batzuk zeramatzan Titanic itsasontziaren aztarnak ikustera, eta komunikaziorik ez zegoen ordutik.

Hondakinenak itsaspekoarenak direla baieztatu dute AEBetako Kostazainen eledunek, gaur Euskal Herrian 09:00ak zirela eginiko agerraldi batean. Aurretik, David Mearns urpekari adituak iragarri du aurkikuntza. Itsaspekoan zihoazen esploratzaileen adiskidea da Mearns, eta Explorers klubeko presidentea. Hark adierazi duenez, behaturiko hondakinen artean daude Titan-ek itsasoaren hondoan «lur hartzeko egitura eta atzeko estalkia».

Kostazainek esan dutenez, aurkituriko hondakinak bat datoz inplosioaren hipotesiarekin. Horrek esan nahiko luke gailuak inplosio bortitza pairatu zuela, ziurrenik igandean bertan, eta bidaiariak berehala hilko ziren, itsasoaren hondoan ia 4.000 metrora dagoen presio handiaren azpian.

Ocean Gate enpresak agiri bat plazaratu du, eta gailuko bidaiariak hilak direla uste dutela adierazi.

Igandean galdu zuten komunikazioa gailuarekin, turistak eta esploratzaileak Titanic ontziaren hondakinak bisitatzera zeramatzalarik, Ternuatik (Kanada) 600 kilometrora.

Hondakinak ikertzeko erabili ohi dute itsaspekoa, baina barruan lekua egiten diete turistei, horiei kobraturiko diruarekin misioak ordaintzeko (230.000 euro inguru turista bakoitzeko).

Ontzian hauek zihoazen: Hamish Harding milioiduna, Action Aviation enpresako burua; Erresuma Batuko Shahzada Dawood enpresaburua eta haren semea; Paul-Henry Nargeolet militar ohi eta esploratzaile frantziarra; eta itsaspekoa kudeatzen duen Oceangate konpainiako buru Stockton Rush.

Azken egunotan, erreskate operazio handia egin dute inguruan, ontziak, helikopteroak eta bestelako baliabideak erabiliz.

Bi hipotesi zeuden. Lehenengoaren arabera, itsaspekoa azalera aterako zen, baina non zeuden komunikatzerik ez zeukaten, komunikazio sistemen matxura batengatik. Hori dela eta, airetik bilatzen aritu dira. Izan ere, bidaiariak ezingo ziren euren kabuz atera, ontzia kanpotik ixten dutelako, torloju handi batzuekin.

Bigarren hipotesiaren arabera, ontzia itsasoaren hondoan legoke. Hala balitz, beste itsaspeko batzuekin aurkitzea eta ur azalera garraiatzea izango zen hura erreskatatzeko modu bakarra. Erlojuaren kontrako operazioa izan behar zuen, kalkulatu baitzuten gaur eguerdian amaituko zitzaiela oxigenoa.

Azkenean, itsasontzi batetik gobernaturiko gailuak bidali dituzte sakonera horretara, galdurikoa aurkitzeko asmoz, eta horiekin topatu dituzte hondakinak, Mearnsek esandakoa baieztatzen bada.

Atzo itxaropena piztu zuten, AEBetako kostazainek «soinuak» atzeman zituztelako inguruan.

Igandetik bila

Euskal baleazaleekin eta bestelako arrantzaleekin lotura handia izan duen Ternuako St. John's portutik atera zen larunbatean Polar Prince, itsaspekoa eta haren bidaiariak zeraman itsasontzia.

Titan urpekoaren bidaia abiatu eta 105 minutura, komunikazioa galdu zuten. Ez zekiten zergatik, eta itxarotea erabaki zuten, komunikazio sistemen matxura bat besterik ez zelakoan izango. Baina zortzi ordu igaro zirenean, ikusirik itsaspekoa ez zela atera azalera, larrialdi deia egitea erabaki zuten.

1912ko apirilaren 15etik dago Titanic urpean. Munduko itsasontzirik handiena zen, eta lehenengo bidaian hondoratu zen, New Yorkerako bidean izozmendi bat jota. 2.224 pertsona zeramatzan barruan, zerrenda ofizialaren arabera, eta horietako 1.500 hil ziren hondamendian. 70 urte behar izan zituzten Titanic itsasontzia topatzeko.


Taghia: eguzkia, ura eta elkartasuna

Summary: Taghia: eguzkia, ura eta elkartasuna. Euskal Herriko eskalatzaile talde bat, Iñaki Arakistain eta Aitzol Ibarzabal tartean, proiektu bat bultzatzen ari da Marokoko herri hartako etxe guztietara ura eramateko. Asmoa da sistema bat instalatzea eguzki plaken bidez ura ponpatzeko eta etxe guztietara eramateko.

Taghia herrixka berbere bat da, Atlas Garaian dagoena (Maroko), Azilal probintzian, Marrakextik 200 kilometro ekialdera. Kolore marroixkako kareharrizko horma ikusgarriek hartzen dute altzoan Taghia, itsas mailatik 2.000 metrora. 90 bat etxe eta 400 bizilagun dira. Errepiderik iristen ez den azken herrietako bat da Atlas mendigunean: Zaouiat Ahenesal herritik pare bat orduko bidea dago hara oinez.

Errepiderik iristen ez den lekuetara kanpotarrak nekezago iristen direnez, eskalatzaileek ez zituzten hango horma ikusgarriak deskubritu 1970eko hamarkadara arte. Frantsesak izan ziren lehenak zintzur haietan barneratzen eta lehen eskalada bideak zabaltzen. Mendi arte haietan larre motzean zaildutako Taghiako ahuntzain eta nekazariek, hasieran, harriturik begiratzen zieten hormetan gora igotzen ziren bisitari haiei. Denborarekin, eskalada inguru hartan indarra hartuz joan den neurrian, Taghiako etxe bakan batzuk eskalatzaileei ostatu emateko egokitu dituzte, eta gaur egun badira dozena erdi bat.

Iñaki Arakistain eskalatzaile azkoitiarrak 2009an bisitatu zuen Taghia lehen aldiz, eta, parajeaz maitemindurik, geroztik beste hainbat bidaia egin ditu hara. 2021eko joan-etorria, ordea, berezia izan zen. «Pandemiaren eraginez, mugimendu askatasuna mugatu samar genuen orduan, eta, ondorioz, Aitzol Ibarzabal azpeitiarra eta biok hara iritsi ginenean, harrituta geratu ginen: kanpotar bakarrak ginen, eta urtebete zeramaten eskalatzailerik ikusi gabe. Horregatik, haientzat ere pozgarria izan zen kanpoko norbait ikustea».

Aitzol Ibarzabal eta Iñaki Arakistain, proiektuaren bultzatzaileetako bi. Andoni Elduaien / Maxixatzen

Lehen bidaia hartatik, Arakistainek Mohamed Mesaudi Ben Saiden etxean hartu izan du beti ostatu, eta, 2021eko hartan, hartu-eman hurbilagokoa izan zuten. «Eskalatzaileen betiko zirkuluetatik eta elkarrizketetatik atera eta bertako errealitateaz hobeto jabetzeko aukera izan genuen. Zenbaitetan, bakardadea behar izaten dugu gure begirada zabaltzeko. Etxeko alaba txikiarekin, Titritekin, asko jolastu ginen; Mohamedekin eta Said aitarekin luze egin genuen berriketan haien bizimoduaz... Bidaia hura askoz aberasgarriagoa izan zen».

Han zirela, talde baten laguntza iritsi zen Casablanca hiriburutik Taghiako eskolara. Elikagai sorta bat etxe bakoitzerako: olioa, arroza, dilistak... Orduan ernatu zitzaion Arakistaini behin baino gehiagotan burutik pasatutakoa, bisitatutako mendialdeetan jasotako guztiaren ordainetan haien alde zerbait egiteko gogoa. Etxera bueltan, Tolosaldea Lanbide Heziketako Zentroan planteatu zuen (han lan egiten baitzuen orduan) lankidetza-proiekturen bat martxan jartzea, eta ikastetxeak begi onez ikusi zuen asmoa. «Mohamedi idatzi genion orduan. Galdetu genion, alferreko beharrizanik sortu gabe, ea zer premia ikusten zuten herrian. Bilera bat egin zuten, eta erantzun ziguten beraientzat handia izango zela ura goiko depositura ponpatzea eta, hala, herriko etxe guztietara ura eraman ahal izatea».

Geroztik, proiektu horretan buru-belarri ari dira lanean Arakistain eta Ibarzabal. Eta Taghian eskalatu eta ingurua maite duten beste batzuk ere bildu zaizkie. Christian Ravier pirineista entzutetsua, esaterako. Duela urte asko izan zen Ravier Taghian lehen aldiz, eta geroztik ia urtero joaten da hara eskalatzera, gidari lanak egitera... 2008. urtean argitaratu zuen Ravierrek Taghiako lehen eskalada gidaliburua, 150 biderekin, eta 2019an bigarren edizioa, oraingo honetan 300 biderekin. «Ravierren bitartez, Arnaud Petit eta Sean Villanuevarengana heldu zen proiektuaren albistea, eta Villanuevaren bidez, Alex Honnoldengana... Haiek ere beren babesa azaldu diote asmoari», jakinarazi du Arakistainek.

Taghia, eguzkiz blai

Proiektua nola gauzatu argi dute: herriaren beheko aldean ur depositu bat dago, menditik iristen den urarekin elikatzen dena, eta herriaren behealde horretan dauden etxeek hortik hartzen dute ura. Beste depositua herriaren goiko aldean dago. Batetik bestera ura ponpatzea da kontua. «Beheko depositutik goikora hoditeria guztia eramanda dago, baina bien artean bypass bat egitea falta da, ura punpatzeko. Horretarako, eguzki plaken bidez elikatuko den instalazio bat eraiki nahi dugu. Azpiegitura txiki samarrarekin, mesede handia izan liteke herriarentzat», azaldu du Arakistainek.

Proiektuaren alderdi teknikoa Tolosaldea LHI Lanbide Heziketako Zentroa ari da zuzentzen, beste erakunde laguntzaile batzuen aholkularitzarekin. Taghiako egitasmoak jasangarritasuna eta energia berriztagarriak sustatzen ditu, eta ikastetxearentzat ere interes berezia du ikuspegi didaktiko eta pedagogikotik. «Hainbat irakaslek eman digute laguntza; ikasleek egin dute proiektuaren webgunea; administrazio ziklokoek jarri dute martxan online edo diru bilketarako atala; beste ikasle batzuekin instalazioaren muntaketa guztia egingo dugu, hara joan aurretik probatzeko... Lanak beste zabalera bat hartu du ikastetxeari esker. Lanbide Heziketaren helburua beti da proiektu erreal batean lan egin ahal izatea eta ziklo desberdinak egitasmo berean lotzea. Taghiako hau izan liteke urrats bat erakusteko sistemari horrelakoak egin daitezkeela», nabarmendu du Arakistainek.

50.000 euroko aurrekontua osatu nahi dute Taghiako instalazio hori egiteko. Proiektuaren webgunean atal bat egokitu dute jendearen diru ekarpenak biltzeko, eta dagoeneko eskalatzaile komunitatearen eta norbanako ugariren alea jaso dute. Banakoen eta enpresen laguntza ongi etorria izango dela azpimarratu dute eskalatzaileek. «Tolosaldea LHI zentroa ari da zenbait enpresarekin harremanetan, eta Christian Ravier bera ere bai Frantziako beste enpresa batzuekin. Ea, ba, guztion artean lortzen dugun asmoa aurrera ateratzea eta Taghiako etxe guztietara ura eramatea». Ahal dela, azaro aldera Atlaseko ingurune hartan elurra hasi baino lehen gauzatu nahiko lukete proiektua.


Summary: Helburuak lortuta, Miarritzeko okupazioa utzi du Aldak. Konpentsazio arauari iruzurra egiten zion bizitegia urte osorako alokairuan jarri du jabeak. Ipar Euskal Herriko tentsio eremuan 1.600 eta 2.000 bizitegi irregular daudela uste dute

Miarritzeko (Lapurdi) Pestre etorbideko 6. zenbakian abiatu zuen okupazioa bukatutzat eman du Alda mugimenduak, finkatu zituzten helburuak bete dituztelako. Euskal Hirigune Elkargoaren konpentsazio araua urratzen zuen bizitegi batean sartu ziren astelehenean, eta egoera erregularizatu bitartean bertan egoteko asmoa adierazi zuten. Lau egunen ondotik, Gites.fr eta Booking plataformek bizitegi ura epe laburreko alokairuan lortzeko aukera kendu dute beren webguneetatik; jabeak urte osorako alokairura pasatu du bizitegia, eta Miarritzeko Herriko Etxeak engaiamendua hartu du konpentsazio araua urratzen dutenen kontra egiteko. Hiri horretan bakarrik, mila iruzur egon litezke, kalkulatu dutenez.

Martxoaren 1ean sartu zen indarrean turismorako etxebizitzak mugatzeko konpentsazio araua. Horren arabera, bizitegi bat turismorako erabili nahi duen jabeak bestelako lokal bat bizitegi bilakatuz konpentsatu behar du; bestela, ez du eskuratuko etxebizitzaren erabilera aldatzeko baimena. Partikularrek orain arte eginak zituzten eskaerak epea bukatu arte atxikitzeko parada dute, baina enpresek berehala aplikatu behar dute araua. Hori da Miarritzeko bizitegiaren kasua. Aldaren arabera, Ipar Euskal Herriko tentsio eremuan 1.600 eta 2.000 artean dira araua urratzen dutenak.

Baionak, Angeluk, Miarritzek eta Bokalek zuzenean kudeatzen dute konpentsazio arauaren aplikazioa; tentsio eremuan diren gainerako 22 herrientzat Euskal Elkargoak du ardura. Aldak galdera zuzena egin die: «Iruzur egiten duten zenbat etxebizitza aurkitu dituzte beren lurraldeetan, eta zer egingo dute hori berehala gelditzeko?». Adierazi dute ematen dituzten erantzunen eta hartzen dituzten engaiamenduen arabera aztertuko dutela berriz ekintzaren bat egin edo ez.

Jabe iruzurgilea

Mirritzen abiatutako okupazioarekin, Ipar Euskal Herrian turismorako bizitegiak baimenik gabe alokagai jartzen dituzten jabeei presio egin nahi zien auzoetako herritarrak antolatzeko xedea duen mugimenduak. Bizitegia hiru egunerako alokatu zuten, 450 euro ordainduta, eta jabeak giltzak eman zizkien; ekintza horrekin hiru urterako ahozko kontratua adostu zutela baieztatu zuen Alda-k, bertan gelditzeko asmoa adierazita. «Jabeak ez du bizitegi hori epe laburreko turismorako etxebizitza gisa alokatzeko eskubiderik. Ondorioz, etxebizitza arloko legedi normala aplikatu behar da. 450 euro eman dizkiogu alokairurako, eta hark etxeko giltzak eman dizkigu. Guretzat, ahozko kontratu baten balioa du. Gure etxean gara, eta, epaile batek kontrako erran art,e hemen egoten ahal gara hiru urte», esplikatu zuen Xebas Christy Aldako bozeramaileak. Ekintza bukatuta, Booking plataformak 450 euroak itzultzea lortu dute.

Horrez gain, etxeko jabeak beste iruzur bat egiten zuela ere ohartu ziren: azpiko pisua adineko emakume bati alokatzen zion, legez kanpoko kontratu batekin. Abokatu baten bidez egoera erregularizatu, eta maizterrari hilabete bateko alokairuaren balioa itzultzea lortu dute. Alda-k adierazi du adi jarraituko dutela Miarritzeko jabeak legea betetzen duen ala ez, «ez bada hala, itzuliko gara».


Summary: Elkargik espero du iaz bezala zenbakietan «markak» haustea berriro. 455 milioi euroren bermeak eman zituzten 2022an. Lander Artetxe izango da finantza erakundearen presidente berria.

Inoizko daturik onenak lortu zituen joan den urtean Elkargi finantza erakundeak: 455 milioi euroren bermeak eman zituen 3.700 operaziotan. Finantzaketa lerro nagusia inbertsiorako izan da, utzitako diruaren %53 izan baitzen iaz, eta berme teknikoak bolumen totalaren %27 izan ziren.

Kursaalean egin dute prentsaurrekoa Josu Sanchez presidenteak eta Zenon Vazquez zuzendari nagusiak, 9:00etan, eta 12:00etan enpresa topaketa bat egin dute; Iñigo Urkullu izan da bertan, eta finantza erakunde horretako hurrengo presidentea hautatu dute: Lander Artetxe. Hala ere, Sanchezek iragarri du enpresa munduan jarraituko duela, Arabako Merkataritza Ganberan dagoela gogorarazita.

Aurtengoa «testuinguru ezegonkorreko» urtea dela adierazi du Sanchezek, eta urtearen lehen erdian aurreko urteko mailatik behera daudela adierazi du, nahiz eta aurreikusitakoa gainditzen ari diren. Hain zuzen ere, interes tasen igoeragatik eta ekonomiaren hazkundearen geldotzeagatik daude aurtengo aurreikuspenak aurreko urteko mailaren azpitik, baina urtearen bigarren zati «hobea» espero dute, Vazquezen hitzetan. Lehen sei hilabeteetan 200 milioi euro utzi dituzte, eta beste 50 milioi euro finantza soluzio alternatiboetan.

«Interes tasak igo direnez, behera egin du finantzaketaren eskaerak. Hala ere, aurreikuspen hobeak ditugu urtearen bigarren parterako, eta ikusiko dugu ea iazko mailara iristen garen ala ez», adierazi du Vazquezek. Horrez gain, urtearen lehen zatian inbertsiorako finantzaketak gora egin duela goratu du Vazquezek, %6 handitu baita, eta gehitu du horrek bide onean daudela adierazten duela. «Bide onean gabiltza», esan du Sanchezek.

Indarrean dituzten operazio guztien bolumena 1.700 milioi euro baino handiagoa zen 2022aren amaieran, inoizko handiena. Horrek Elkargiren "sendotasuna" demostratzen duela uste du Sanchezek, kaudimen koefizientea %13 baita.

'Hub' izateko bidean

Vazquezek eta Sanchezek behin baino gehiagotan aipatu dute Elkargi ez dela finantzaketa erakunde soil bat, eta hub bat izateko helburua dutela. «Elkargi ez da soilik krisi garaiko tresna bat, eta finantzaketa produktu berriak garatzen eta zabaltzen ari gara», adierazi du Vazquezek. «Elkargiren helburua finantza hub bat bihurtzea da, konbentzituta baikaude enpresak lagundu ditzakegula finantza eta ekonomia kultura berri bat izateko», esan du Sanchezek.

Enpresetan finantza kudeaketa «oso garrantzitsua» dela adierazi du Sanchezek, eta horretarako funtsezkoa dela finantza aholkularitza. Hala, Vazquezek nabarmendu du Elkargiren aholkularitza sailak %60ko hazkundea izan duela: «Finantza aholkularitza, fiskalitate zerbitzua eta kudeaketa kontrola balio handiko zerbitzuak direla adierazi digute gure aldameneko enpresek».

Jaurlaritzaren laguntza

Eusko Jaurlaritzak bi hitzarmen egin berri ditu Elkargirekin, eta finantza erakundeak azken urteetan hartutako «arriskua» estaltzen lagunduko dio. Guztira 137 milioi euroren bermeak ematea aurreikusi du Jaurlaritzak.

Sektore publikoaren eta pribatuaren arteko elkarlana beharrezkoa dela uste du Vazquezek, eta adierazi du Elkargi «tresna publiko-pribatu indartsu» bat dela. Gehitu du proiektu berriak finantzatzen lagunduko duela.


Summary: Lasarte-Oriako Michelineko langileek enpresaren proposamena onartu dute. %60ko babesa izan du zuzendaritzak ituna berritzeko egindako proposamenak. 1.500 euroko plusa emango diote langile bakoitzari.

Egun osoa izan zuten atzo Lasarte-Oriako Michelinen plantako langileek enpresaren proposamenaren alde edo aurka bozkatzeko, eta azkenean baiezkoa atera da, %60ko babesarekin. 300 langilek bozkatu dute alde, eta 161ek aurka (%32). Hitzarmena berrituta, azken asteetako grebekin amaitu dute sindikatuek, nahiz eta denak ez dauden pozik: ELAk adierazi du erreferenduma «ilegitimoa» izan dela, eta hitzarmena ez dela nahikoa. Bestalde, salatu du gainontzeko sindikatuek minimoen akordioa baztertu dutela. Bestalde, LABek ongi ikusi du enpresa negoziatzera behartzea, baina gehitu du hitzarmenak «zapore gazi-gozoa» utzi diola.

2023an %5 igoko diete soldata langileei, eta 2024ean %3. %2 egingo dute gora 2025ean, 2026ean bezain beste. Horrez gain, proposamena onartzeagatik, 1.500 euroko plus bat jasoko dute langile guztiek. Soldata igoera finko horiez gain, KPI kontsumorako prezioen indizearen igoeraren arabera ere gora egingo dute soldatek. 2023 eta 2024ean KPIa %8koa edo handiagoa bada, beste %2 igoko dituzte soldatak, eta 2025 eta 2026 urteetan KPIak %4 gainditzen badu, beste %2 igoko dizkiete soldatak.

Sindikatuak gaur goizean elkartu dira atzoko erreferendumari buruz hitz egiteko, eta LABek eta ELAk egin dute beren balorazioa. LABen ustez, positiboa da Michelin negoziatzera bultzatu izana, eta nabarmendu du «hobekuntza batzuk» lortu direla. Lortu den ituna enpresak hasieran proposatutakoa baino hobea dela adierazi du: «Hori dela eta, borrokak merezi duela argi geratu da». Hala ere, nabarmendu du beharrezkoa dela Gasteizko lantegia zentroen arteko batzordetik ateratzea, langileen lan baldintzak «Euskal Herrian erabakitzeko».

ELAren ustez, hitzarmen berriak ez du estaltzen azken urteetako «pobretzea eta prekaritatea», eta gainontzeko sindikatuei leporatu die egin zuten gutxiengoen akordioa puskatzea.


Summary: Donostiako 58. Jazzaldiak Abdullah Ibrahim, Enrico Rava eta Yosuke Yamashita sarituko ditu. Uztailaren 21etik 25era egingo dute jaialdia, eta 90 kontzertu izango dira, hamasei agertokitan

Sona handiko musikariak ariko dira aurten Donostiako Jazzaldian. Jaialdiak 58. aldia izango du, eta, uztailaren 21etik 25era bitarte, 90 kontzertu biltzen dituen egitarau bat prestatu dute antolatzaileek. Tartean izango dira Donostiako Jazzaldia sariak jasoko dituzten hiru musikarienak: Abdulah Ibrahim, Enrico Rava eta Yosuke Yamashita sarituko ditu aurten jaialdiak, jazzean egin duten ibilbidearen aitortza gisa.

Antolatzaileek nabarmendu dutenez, Ibrahim «jazzaren historia bizia da, Hegoafrikako musikarien belaunaldi bikain baten sinboloa. 70 urtetik gorako ibilbidean, Hegoafrikako jeinua mundu osoan txalotu dute». Bost alditan aritu da Donostiako Jazzaldian zuzenean urteotan. Rava tronpetista eta konpositorea, berriz, Italiako jazz musikaririk ezagunenetakoa da. 1960ko hamarkadan lortu zuen nazioarteko ospea, eta sei hamarkadako ibilbidea egin ondotik, «musikaririk aktibo eta urdurienetakoa da oraindik ere, beti proiektu original askotan murgildua, eta tronpetista gailenetakoen artean kokatua». Yamashita, azkenik, Japoniako jazzaren historian den «figura gailenetako bat» da, antolatzaileen hitzetan, eta urteetan Japonia munduko herrialde jazz zaleenetako bat izaten gehien lagundu dutenetako bat. Bere estilo «leherkorrarekin, garai guztietako jazz pianista onenetakotzat» jotzen da gaur egun.

Jazzaldiak hamasei agertokitan banatuko ditu egitarauko 90 kontzertuak: Trinitate plazan, Zurriola hondartzan, Kursaal auditoriumean eta eraikinaren kanpoaldeko terrazetan, Viktoria Eugenia antzokian, San Telmo museoan, Txillida Leku museoan (Hernani, Gipuzkoa) eta Tabakaleran, besteak beste. Emanaldietatik 60 doakoak izango dira, 25 tokiko taldeek eskainiko dituzte; beste bederatzi XI. Txikijazz programan bildu dituzte, eta beste zortzi, berriz, IX. JazzEñerenean.

Jaialdiak aldez aurretik iragarritako artisten artean daude, hiru sarituez gain, Norah Jones, Ben Harper, Joss Stone, Pat Metheny, Village People, Kenny Barron, Bill Frisell, Tiken Jah Fakoly, Fred Wesley & The New J.B.'s, Jerry Bergonzi, Eri Yamamoto, Bamba Wassoulou Groove, eta Michele Hendricks & Ronald Baker Project, besteak beste. «Datozen urteetan jazzaren ibilbidea definituko duten artista berriak» ere eraman dituzte aurtengo programaziora, hala nola Julian Lage, Nubya Garcia, David Helbock, Blue Lab Beats, Ezra Collective, Ill Considered, The Side Effects, Five Stars, Conversessions eta Bengue. Eta bestelako estilo eta proposamenak ere izango dira entzungai: besteak beste, Viva Suecia, Zetak, Arde Bogota, Elena Setien, Rocio Marquez & Bronquio, Niño Josele, NGBM Cuarteto, Gonzalo del Val, Arima Soul, Lucia Rey, Kinkfolk, Olana Liss eta Amaika Rude. Horiei guztiei Euskorleans proiektua gehituko zaie uztailaren 20an, euskal musika eta dantza, brass bandak eta New Orleanseko jazza uztartzen dituena eta jaialdiaren etorrera iragartzeko balioko duena.


Summary: Emakundek eta Eudelek jaietan eraso matxistak prebenitzeko formakuntzak egingo dituzte udalekin. Hiru saio antolatu dituzte eratu berri diren Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako udaletako eledunekin eta teknikariekin.

Udako jaien atarian, Emakundek eta Eudelek formakuntzak antolatu dituzte Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako udaletako politikariekin eta teknikariekin, festetako eraso matxistak prebenitzeko asmoz. Gaur egin dute lehen bilera Arabako udalekin, eta datorren astean jarraituko dute: astelehenean bilduko dira Bizkaikoekin, eta asteartean Gipuzkoakoekin.

Nerea Melgosa Eusko Jaurlaritzako Berdintasun sailburuak formakuntzon garrantzia nabarmendu du. Haren esanetan, prebentzioa «oso garrantzitsua» da udako festetarako, baita administrazio guztiek arlo horretan koordinatuta lan egitea ere. Gehitu du: «Ez jaiak, ez alkoholak ez dute justifikatzen pertsonekiko errespetuan oinarritzen ez den jarrerarik».

Horrez gainera, Emakundeko zuzendari Miren Elgarrestak jakinarazi du udalen eskura jarrri dutela zenbait material: gazteentzako informazio liburuxka bat, erasorik gabeko jaien aldeko kartela...


Summary: Sindikatuak Ertzaintzaren mahaitik altxatu dira, eta «immobilismoa» egotzi diote Jaurlaritzari. ERNE, Esan, Euspel eta Sipe sindikatuek elkarretaratzea egingo dute asteartean, Lehendakaritzaren aurrean. Erkorekak «zentzuz» jokatzeko eta negoziazio mahaira bueltatzeko eskatu die sindikatuei.

Eusko Jaurlaritzak bilera batera deituak zituen Ertzaintzako sindikatuak, baldintza ekonomikoak eta lan baldintzak negoziatzeko. Alabaina, ERNE, Esan, Euspel eta Sipe sindikatuek Ertzaintzaren mahaitik jaikitzea erabaki dute, irizten diotelako Eusko Jaurlaritzak «posizio immobilista eta gorreria» duela. Horren aurrean, ohartarazpena egin dute: «Horrela ez dugu ezer konponduko».

Gainera, mobilizatzen jarraitzeko asmoa dute: Lehendakaritzaren atarian bilduko dira asteartean.

Sindikatuen jarrera kritikatu du Josu Erkoreka Eusko Jaularitzako lehen lehendakariorde eta Segurtasun sailburuak, eta «zentzuz» jokatzeko eta negoziazio mahaira itzultzeko eskatu die. Gaurko bileraren balorazioa egiteko, presazko deialdia egin du Erkorekak Bilboko Txurdinagako egoitzan, eta han ohartarazi du «irreala eta erabat arduragabea» dela sindikatuek eskatzen duten soldaten «igoera lineala». Are, «legez kanpokoa eta Konstituzioaren aurkakoa» dela esan du, eta gaineratu aldarrikapen horien kostua urtean 100 milioi eurotik gorakoa izango litzatekeela. Segurtasun sailburuak mahaira itzultzeko eskatu die Ertzaintzaren ordezkariei, irizten diolako «negoziaziorako tartea» badagoela. Eta uste du Eusko Jaurlaritzak proposatu dituen hobekuntza neurriak baztertuz gero, ertzainen kalterako izango litzatekeela. Lan baldintzak hobetzeko 37 neurri aurkeztu dizkie Jaurlaritzak sindikatuei, baina sailburuak azaldu duenez, sindikatuek uko egin diote haien proposamenak azaltzeari, baldin eta Segurtasun Sailak ez bazuen konpromisoa hartzen langile guztientzako ordainsarien igoera lineala onartzeko. Zehaztu duenez, plantilla osoarentzako igoera linealaren planteamendua «legez kanpokoa» da, Espainiako Auzitegi Konstituzionalak ezarria duelako jurisprudentzia bat, zeinaren arabera, langile publikoen ordainsari igoerak urtero ezartzen diren oinarrizko arau baten bidez Espainiako aurrekontuetan. «2023ari begira, gehienezko igoera hori % 2,5ekoa da, eta langile publiko guztiei aplikatu zaie». Sindikatuak egoera horren jakitun direla gaineratu du. Sindikatuak, berriro esertzeko prest Mahaitik altxatu ostean agerraldia egin dute ERNE, Esan, Euspel eta SIPE sindikatuek eta adierazi dute prest daudela «gaur bertan» Eusko Jaurlaritzarekin berriro biltzeko, baldin eta «benetako borondatea» erakusten badu akordioak lortzeko. Era berean, Iñigo Urkullu lehendakariari negoziazioak berreskuratzeko lema hartzeko galdegin diote, eta ohartarazi bera eta Erkoreka direla «Tourrean gerta daitekeenaren erantzuleak». Segurtasun Sailak bilerara eraman dituen 37 neurrien proposamena ez dela berria salatu dute, eta departamenduari egotzi diote ertzainen aurkako «gezur kanpaina bat» abiatzea, kudeaketan duten «gaitasunik eza» estaltzeko. Sindikatuen ustez, Segurtasun Sailak mahaira eraman duen proposamena ez da aski eta ez dio erantzuten Ertzaintzak duen arazoari. Hala ere, prest agertu dira «negoziatzeko» eta «malgu» jokatzeko, baldin eta Ertzaintzako langileek «hirugarren mailako funtzionario izateari uzteko» konpromisoa hartzen bada.


Summary: Emakume bat hil da Arizkunen, auto batek harrapatuta. Ezbeharraren ondorioz, bertan behera utzi dute gaur egitekoak ziren Arizkun Rock jaialdia.

Emakume bat harrapatu zuen atzo auto batek Arizkungo plazan (Nafarroa), eta larriki zauritu zuen. Gaur jakinarazi dutenez, hil egin da 56 urteko emakumea.

Foruzaingoak azaldu duenez, larrialdi zerbitzuek 19:20 aldera jaso zuten abisua. Osasun langileak istripuaren lekura joan ziren, eta biktima helikopteroz eraman zuten ospitalera. Alabaina, hil egin da azkenean.

Ezbeharra dela eta, bertan behera utzi dute gaur herrian egitekoak ziren Arizkun Rock jaialdiaren azken aldia. Antolatzaileek besarkada bat helarazi diete familiari eta kaltetuei.


Summary: Eraikuntzako enpresari bat atxilotu dute Donostian, langileak esplotatzeagatik. Langile horietako batzuk Ukrainako errefuxiatuak dira, eta nagusiak «mehatxu» egiten zien, esanez bere aginduetara makurtu ezean gerrara joango zirela. Egunean hamabi eta hamahiru ordu artean lan eginarazten zien, hilean 500 euroren truke.

Espainiako Poliziak enpresari bat atxilotu du Donostian, eraikuntzako lanetan langileak esplotatzeagatik. Langile horietako batzuk gerratik ihesi Euskal Herrira etorri ziren ukrainarrak dira; gainerakoak, berriz, Latinoamerikakoak, Errusiakoak eta Tajikistangoak. Enpresaburua ere ukrainar jatorrikoa da. Ekainaren 15ean atxilotu zuten, baina gaur jakinarazi dute. Haren bazkidea ere ikertzen ari dira, langileen eskubideen kontrako delituengatik.

Espainiako Poliziaren Atzerri eta Muga Brigadak egin du operazioa, eta zazpi langile identifikatu ditu. Poliziaren arabera, langileek ez zuten ez bizileku baimenik, ezta lan baimenik ere. Bada, egoera horrek bultzatuta hasi ziren eraikuntza enpresarentzat lanean, enpresaburuak agindu baitzien lan kontratuak egingo zizkiela egoera erregularizatzeko. Alabaina, inoiz ez zien izena eman Gizarte Segurantzan, eta eskudirutan ordaintzen zien, «ordainketa txikietan»: 500 euro inguru hilabetean, «nahiz eta jakin haietako batzuk 350 euroren truke bizi zirela alokairuko logeletan».

Egunean hamabi eta hamahiru ordu artean lan eginarazten zien, «asteko egunik edo iganderik libratu gabe». Eta «mehatxu» ere egiten zien enpresaburuak, bere aginduetara makurtu ezean gerrara joango zirela esanez, langileek salatu dutenez. Sarri babes ekipamendurik gabe egiten zuten lan, eta istripuren bat izanez gero enpresaren izenik ez aipatzeko eskatzen zien nagusiak.

Gaur egun, zazpi langile horiek aldi baterako bizileku baimena dute, «Ukrainako gerrak eragindako salbuespenezko egoera dela eta», Poliziak iragarri duenez.


Summary: «Gobernantza eredu berri bat sortu nahi dugu Hondarribian». Alkate berria du Hondarribiak, eta beste talde batekoa: Igor Enparan, Abotsanitzekoa. Esan du EAJk «alde bakarrez» gobernatu duela, eta berak akordioak lortzen saiatu nahi du; besteak beste, alardearen auzian.

Asteartea da, eta Hondarribiko udaletxeko bulegoetako ateak itxita daude. “Horrela aurkitu dugu”, esan du Igor Enparan alkate berri eta Abotsanitz taldeko kideak (Hondarribia, 1977). Beste detaile bat: larunbatean, aurreko alkate Txomin Sagarzazu (EAJ) ez zen azaldu ere egin inbestidura saiora.

2014an sortu zen Abotsanitz talde politiko gisa, eta 2015ean hiru zinegotzi lortu zituen Hondarribian; 2019an, lau; eta aurten, zazpi. Lehenengo indarra izan zarete, eta alkate, zeu. Ezustea?

Haizea aldeko nabari genuen, baina ez genuen espero tsunami hau. Espero zen EAJk galera bat izatea, baina pentsatzen genuen hark galdutakoa banatuagoa egongo zela. EAJk galdu dituen botoak [hiru aulki] Abotsanitzera etorri dira.

Zer gertatu da?

EAJ udal gobernuan izan da azken 28 urteetan, gehiengo osoarekin azken bietan, eta horietan alde bakarrez gobernatu du. Herrian bazegoen ezinegon bat haren egiteko moduarekin. Urruntasun handia egon da udalaren eta herritar eta eragileen artean, eta EAJk baztertuak zituen oposizioko talde guztiak. Herriaren eskaera izan da ezberdinen arteko gobernu bat osatzeko aukera zabaltzea.

Abotsanitzek ez dauka gehiengo osorik. Zeinekin osatu nahi duzue udal gobernua?

EH Bilduri eta PSEri proposatu diegu sartzea. Gobernantza eredu berri bat sortu nahi dugu herrian.

Zer erantzun dute?

PSEk esan digu prest dagoela laguntzeko, baina ez gobernutik, baizik eta oposiziotik. EH Bilduk erabaki zuen inbestidura saioan gu babestea, ezer eskatu gabe, eta esan du hausnartu egin behar duela udal gobernuan sartu ala ez.

Alardearen auzia dela-eta Bildun zatiketa bat izan ondoren sortu zen Abotsanitz. Zer harreman daukazue EH Bildurekin egun?

2013an eztabaidak sortu zirenean, guk uste genuen herrigintzari balio handiagoa eman behar zitzaiola, herriko erabakiak herrian hartu behar zirela. Hori izan zen aldentzearen arrazoi nagusia. Zauriak egon dira, zauriak badaude oraindik, baina denbora pasatu ahala errazagoa izan da udalean elkarlanean aritzea. Ideologikoki, gauza askotan gatoz bat.

Gogoratu duzu EAJ egon dela alkatetzan azken 28 urteetan. Zer egoera aurkitzea espero duzu?

Gaur egun, udal lanketaren %95 modu digitalean egiten da, eta, alde horretatik, espero dut espedienteak-eta bertan izatea. Dena dela, badakit badaudela hainbat gabezia: pertsonala, azpikontratazioak, grebak, bestelako lan baldintzak…

Kezka berezirik ba al daukazu?

Ez dakidana da inor etorriko zaidan galdezka ea zer den bere kontuaz. Aurretik zerbait sinatu ez bada edo konpromiso publikorik ez badago, ez dut horren ardurarik hartuko. Adibidez, hirigintza plan orokorra 2020an bertan behera geratu zen, 2021ean berretsi egin zen hori, eta, harrigarria bada ere, ez da erreklamaziorik egon, eta alde horretatik beldur naiz orain gobernu aldaketa dela-eta izango den hainbat erreklamazio.

Alardearena da Hondarribiko auzi nagusietakoa. Asteon jakin da Saindua taldeak konpainia misto bat eratzea proposatu duela alarde tradizionalean. Zer diozu?

Abotsanitzen ustez, alardeak publikoa eta parekidea izan behar du, eta horretarako urratsak egin behar dira. Sainduarena bide horretako beste proposamen bat da. Herria kohesionatzeko osagai bat izan behar du alardeak, herritarren ondarea delako, eta ondare hori babestu egin behar dugu.

Zer bide jorratuko duzu?

26 urteko gatazka bat dugu, eta gure helburua da urratsez urrats ezberdinen arteko akordioetara iristeko saiakera egitea, zubiak eraikita. Bideratu behar dugu. Ea lau urte barru baden akordio bat.

Sainduaren berri ba al zenuen?

Badakit, gutxienez, urtebeteko lanketa bat egon dela, eta, ulertzen dudanez, alarde tradizionalaren ingurukoek egin dute hori, alardeak garapen bat izateko. Bat egiten dugu, ez zehazki proposamenarekin, baizik eta helburuarekin. Kolektibo berri bat da. Urteotan, sortu dira beste batzuk, eta denak prest daude irtenbidea emateko saioa egiteko.

Baikor al zaude?

Tunel batean bizi izan gara 26 urtez, eta argi ezberdinak ageri dira. Sainduaren proposamen honekin, beste argi bat piztu da. Banako elkarrizketak hasiko ditugu, eta ea epe ertain batean guztiak mahai batean gauden.

Epe motzean, aurten zer egingo du udalak irailaren 8an, alardearen egunean?

Alarde tradizionala eta Jaizkibel konpainia hartuko ditut, eta gainerako udal taldeei eta instituzioei eskatuko diet bat egiteko harrera instituzionalarekin.

Turismoa ere gai garrantzitsua da zuen herrian. Zenbateraino baldintzatzen du Hondarribia?

Gai hau konplexua da. 1950eko hamarkadatik turismo eredu bat sustatu izan da, eta azken urteetan gorakada nabarmena bizi du. Noski, eragin handia du hondarribiarron eguneroko bizitzan. Batetik, eragin ekonomikoa du, lanpostu asko sortzen direlako. Baina, bestetik, kaleko bizitzan herritarrok udan zenbait alditan atzerritarrak sentitzen gara, nolabait. Nola egin aurre? Jasangarritasunaren alde eginda. Adibidez, Bidasoko eskualde osoaren ikuspegitik jorratuta turismoaren fenomeno hau.

Etxebizitzen arazoa handia da?

Nabarmena da, apartamentu turistiko eta bigarren etxebizitza ugari dagoelako. Prezioak ez dira herritar gazteentzako modukoak. Nire erronka izango da legealdi honetan etxebizitza politika publikoa egitea. Lurzoru batzuetan, egin daitezke etxebizitza publiko babestuak. Horrez gain, hutsik dauden bigarren etxebizitzen lanketa ere egin beharra daukagu.

Nola daude ekonomiako beste sektoreak? Zer apustu dituzue?

Herriko merkataritza indartzeaz gain —behintzat, Zaldunbordako proiektua bertan behera geratu zen—, guk ekonomia zabaltzea nahi dugu. Lehen sektorea gain behera doa —arrantza eta nekazaritza—, eta indartu behar ditugu; elikadura burujabetza sustatuta, esaterako. Bestalde, bigarren sektorerik ez dugu, eta gustatuko litzaiguke herri sarreran Zubietako parke teknologikoa garatzeko lehen urratsa egitea, beste erakunde batzuekin lankidetzan.

Hondarribian %24tik %16ra jaitsi da euskararen erabilera.

%80koa da ezagutza. Beraz, oso pobrea da %16ko datua, eta kezka handia dugu. Faktore orokorrak daude gurean ere —gazteak eta sare sozialak…—, baina herrira begirako konpromisoak hartu eta politikak egin behar ditugu.

Ez al da politika egokia egin?

Beharbada, ez. Dakiguna da, adibidez, planen urteko balorazioak eta jarraipena ez direla egin. Edota Euskara Sustatzeko Ekintza Plana iraungita dago. Esanguratsua da.


Summary: Kosovo iparraldean udal hauteskundeak errepikatzearen alde agertu dira Pristina eta Belgrad. EBko diplomaziaburu Josep Borrell ari da bitartekari lanetan, eta, hiru aldeak ados dauden arren, oraingoz ez dute akordiorik.

Bi herrialdeen arteko tentsioak baretze aldera, EB Europako Batasuneko diplomaziaburu Josep Borrellek bilera batera deitu zituen atzo Kosovoko lehen ministro Albin Kurti eta Serbiako presidente Aleksandar Vucic. Bi agintariak elkartu ziren Borrellekin, baina, bien arteko tentsioaren adierazgarri, nork bere aldetik hitz egin zuen harekin. Halere, hiruren ustez «beharrezkoa» da Kosovo iparraldean udal bozak berriro egitea, eta zer urrats egin erabaki behar dute orain.

Edonola ere, bi aldeen arteko behin betiko akordio bat ez da egun batetik bestera iritsiko. Borrellen arabera, Kosovok eta Serbiak «oso interpretazio desberdinak» dituzte gertatutakoaren eta horrek eragindako albo kalteen inguruan, eta tentsioari irtenbide bat aurkitzeko oztopo izan daiteke hori. «Ez dakit zer neurri hartu behar genituzkeen liskarrak baretu ahal izateko», esan zuen Vucicek. Serbiako presidentearen esanetan, «sorgin ehiza» baten biktimak dira Kosovon bizi diren serbiarrak. Kurtik ordu gutxira erantzun zien haren hitzei; Vucici leporatu zion Bruselak proposatutako akordioei baiezkoa ematea eta ondoren horiek ez sinatzea.

Kosovo iparraldean bozak «lehenbailehen» errepikatzeaz gain, beste zenbait eskakizun ere zehaztu ditu EBk. Pristinari eskatu dio bertan behera utz ditzala, «berehala», udal eraikinen inguruko polizia operazioak; baita, «oraingoz», apirileko bozetan hautatutako lau alkateek —albaniarrak dira— eraikin horietatik kanpo jarduteko ere. Serbiari, berriz, zera galdegin dio: protestak etetea eskatzeko manifestariei eta «berehala» aske utz ditzala atxilo eramandako Kosovoko hiru polizia albaniarrak.

Ikusi gehiago: Pristinak atea ireki dio Kosovo iparraldean udal bozak berriz egiteari

Joan den apirilean egindako udal hauteskundeetan piztu ziren liskarrak. Kosovo iparraldean lau alkate albaniar hautatu zituzten, baina serbiarrak gehiengoa dira eskualde horretan, Metohian —50.000 inguru dira guztira—. Horrenbestez, alkate horien zilegitasuna ezbaian jarri zuten eskualdeko herritarrek. Izan ere, %3,4ko parte hartzea baino ez zen izan hauteskunde horietan, biztanle serbiarren boikotarengatik. Halere, Kosovoko Gobernuak ontzat jo zituen bozak.

Erabakiak eragindako indarkeria ikusita, EBk proposatu zuen lau udalerritako alkateek «dimisioa ematea» eta hauteskundeetara deitzea. Edo, bestela, herritarrek sinaduren %20 biltzea bozak berriz egiteko eskatzeko; horrek kargua uztera behartuko lituzke alkateak.

Indarkeriaren gorakada

Alkate albaniarren karguak ezbaian jarri, eta kalera irten ziren eskualdeko herritar serbiarrak. Ordutik, protestek ez dute ia etenik izan, eta tentsioa nabarmen handitu da bi herrialdeen arteko mugan. Iragan astean, esaterako, hiru granada jaurti zituzten eskualdeko Polizia komisaria batetik gertu. Iparraldeko Leposaviq, Zubin-Potok eta Zvecan herrietan izaten ari dira protesta handienak. Horiek dira, hain justu, gaur-gaurkoz alkate albaniarrak dituzten lau udalerrietatik hiru. Polizia erretiratzeko eskatzen dute manifestariek, eta salatu dute Kosovoko Gobernuaren «diskriminazioa» jasaten ari direla.

Istilu horietako batean, NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundea buru duen KFOR Kosovo Indarreko 30 soldadu eta 52 serbiar manifestari zauritu ziren. Egoera «baretze» aldera, Kosovora 700 soldadu baino gehiago bidaltzea erabaki zuen NATOk. Baina horrek ez du murriztu lurraldeko tentsioa.

Ikusi gehiago: Vucicek Pristinari egotzi dio Kosovoko serbiarren eta NATOren artean «gatazka eragitea»

Kosovok 2008ko otsailaren 17an aldarrikatu zuen independentzia, baina alde bakarrekoa. Serbiatik bereizi zen, baina Belgradek ez du Kosovoren independentzia aitortzen. Beraz, ez zen gatazkarik konpondu, eta bien arteko harremanak ez dira batere onak. Kosovoko herritarren %90 albaniarrak dira; %8, bosniarrak; eta %3, bosniarrak.


Summary: «Aurtengo EHZ azkarra izanen da, biziki argitsua». Ekainaren 30etik uztailaren 2ra iraganen da Euskal Herria Zuzenean festibala, Irisarrin. Haranen aita lehen urteetako antolatzailea izan zen; bera, berriz, azken bost urteetakoa, bere belaunaldiko lagunekin batean.

Aitarekin ezagutu zituen lehen EHZ festibalak Kattina Haranek (Izturitze, 1997). 2021ean, hilabete batzuentzat, EHZ elkarteko langilea ere izan zen, garai batean bere aita bezala. Duela bost urte, bere adineko lagunekin, bere gain hartu zuen antolakuntza.

Zein da zure esperientzia Euskal Herria Zuzenean festibalarekin?

Ttipitik EHZra noa nire aitarekin. Beti laguntzaile izan naiz sukaldean nire aita laguntzeko, ogia mozten eta hola. Lizeo garaian, lagunekin sartu nintzen laguntzaile, kanpatzen eta abar, festibala Lekornen zelarik. Hortik goiti, ardura pixka bat gehiago hartu genuen; batez ere, Uztaritzeko gaztetxeko kideekin. Laguntzaileen txanden komisioan sartu ginen, eta hor egon nintzen bizpahiru urtez. Azkenean, Irisarrira arribatzean, antolakuntzan sartu nintzen lagunekin. Orain, antolatzaile taldean naiz, eta, 2021ean, permanente izan nintzen.

Zure aita permanente izan zen EHZren hastapeneko urteetan. Lekukoa etxean pasatu da?

Bai, baina pixka bat inkontzienteki, ez bortxaz pusaturik edo hitzak pausatuz. Nire ahizpa eta ni hastapenetik eraman gintuenez EHZra, bagenuen laguntzaile izateko gogo hori. Gero kontatu dizkigu sortzea eta lehen urteak, bere balentriak eta abar, eta antolakuntzan sartzeko gogoa eman dit. Permanente izatea hola gertatu zen, norbait behar zelako eta ni libre nintzelako, eta momentu horretan ontsa ezagutzen nuelako festibala. Urte hartako ekitaldian, gomitatu genituen permanente izan zirenak, eta aita oholtzara igo zen.

Kontatu dizkizunen eta zuk bizitakoen artean, nola ikusten duzu EHZ festibalaren ibilbidea?

Belaunaldiz belaunaldi transmititzen den zerbait denez, belaunaldien gogoaren araberakoa da, eta testuinguruari ere lotua da. Heletan, erabaki zuten talde lodiak ekartzea, momentu horretarako giroa baitzen. Arrosan ere, aitak kontatu didanez, handia egin zen, garai hartan ez baitzen holako festibalik sortu eta jendeak ere hori itxoiten baitzuen. Toki aldaketek guri ireki zizkigun antolakuntzaren ateak, festibal nomada bukatzean momentu kritikoa baitzen, eta ipurdia mugitu genuen antolakuntza gure gain hartuz. Hor erabaki genuen Irisarrira joatea gure formatua eginez, pixka bat Heletan bezala, baina plaza urririk utziz. Ene ustez, gauza ona da aldatzea kasu emanez belaunaldikoen inguruari eta gogoari.

Zure belaunaldiak zer ekarri du, zure ustez?

Plaza hori kitorik izatea egunean zehar proposatzen diren animazioekin; horrek familiako giro goxoa ekarri du. Ttipi-ttipiak ere heldu dira, eta pentsatzen dut lizeokoak-eta errazago heldu direla, gurasoek ikusten baitute giro goxo hori badela. Kasu ematen diegu erasoei, segurtasunari, harrerari; laguntzaile xokoa garatzen saiatzen gara, segipena egiten… Horrek ere transmisioaren ideia indartzen du. Aitzinekoen eta gure arteko transmisioa berezia izan da, eta ondokoekin indar bat egiteko transmisioari pentsatzeko, ontsa. Badira bost urte antolakuntzan garela, eta segidari pentsatzen dugu.

Ohartzen zarete kasu batzuetan erreferentzia zaretela?

Aitak erran zidan beren belaunaldikoek ekarri zutela baso berria festibalera, eta haiek zuten pixka bat plantan eman baso berriaren sistema inguruetan. Pentsatzen dut eragin baikorra badugula, eta hori duela urteak. Komun idorrekin ere, urtean zehar elkarte anitzi prestatzen dizkiegu, ttanttoak ere anitz prestatzen ditugu… Horrek sortzen du elkarlana ere. Orain material gehiago erosi dugu, eta hasi gara prestatzen. Protokoloa ere bada: hori gauza azkarra izan da. Gu sartu aitzin, komisio bat ari zen horretan, eta lanak segitu du; oihartzun biziki ona ukan du besta batzordeetan, Tulalaikan eta bestetan. Harro gara horretaz, bistan dena. Bada laguntzaileen izpiritu hori ere.

Laguntzaileetan lehengo eta geroko belaunaldiak ikusten dira?

Irrigarria da: lehengo antolatzaileak edo permanenteak aski fite sartu ziren laguntzaile xokoan, sukaldean. Horregatik egon naiz hainbeste ogia mozten aitzineko edizioetan, ene aitak eta haren lagunek sukaldea antolatzen baitzuten. Eta hori egon da; nire aita ez da hainbeste heldu, baina bere belaunaldiko batzuk hor dira, sukaldean. Urtero erraten dute azken edizioa dutela, eta urtero hor dira! Biziki ederra da. Beste laguntzaileetan, arduradunak hasten dira transmisioari pentsatzen. Hiru laurden adinpekoak dira. Baditugu taldeak txanda berezientzat ere; guk txanda bat egiten dugu Herri Urratsen, haiek txanda bat eginen dute, eta berdin Donostiako Piratekin. Joan den urtetik, gainera, lanketa berezi bat egiten dugu lizeo elebidun anitzetan eta AEKn, EHZ aurkeztu eta jokoen bidez euskal kulturaren promozioa egitea, eta anitzek izena eman dute laguntzaile izateko.

Aurten ekainaren 30etik uztailaren 2ra izanen da EHZ, Irisarrin. Zer kolore ukanen du?

Aurtengoa azkarra izanen da, afixako kolore horia bezala: biziki argitsua. Baina afixan bezala, kolore anitzekoa; jende anitz bada eta elkarlana denen artean. Ene ustez, aniztasuna sentituko da aurten, programazioan ere denetarik izanen baita. Espero dut publikoan ere hala izatea; Hego Euskal Herriko geroz eta gehiago heldu dira, eta espero dut besta batzordeekin, gaztetxeekin eta lizeoekin egin dugun lanketak jendea ekarriko duela.

Programazio aldetik, zer da huts eginen ez duzuna?

Festibalean ez dut denborarik ukanen zerbait ikusteko. Maite dudan taldea, FM Belfast, festibaleko azken kontzertua izanen da; beti izaten da guretzat ikusten ahal dugun kontzertu bakarra. Hor elkartzen gara pentzean; orduan besta egiten dugu, desmuntaketa aitzin. Anitz maite dut taldea, eta joan den urtean ez zuten lortu ekartzea; beraz, joan den urtetik ezagutzen dut. Azken kontzertua izatea bikaina da, baduelako nostalgia puntu bat, eta kitzikadura ekartzen duen musika. Hori izanen da gure izpiritua momentu horretan.


Herria galdu zutenen dolua

Summary: Herria galdu zutenen dolua. Inge Diez antropologoak Itoizko urtegiak azpian hartutako herrien inguruan egin du gradu amaierako lana. Artozki utzi beharrak herri horretako bizilagunengan utzitako arrastoa ikertu du, zehazki. Diezek adin eta sexu ezberdinetako zenbait herritar elkarrizketatu ditu.

Barrua nahasi zidan”. Horixe erran du Inge Diez antropologoak (Iruñea, 2000), Itoizko urtegiak azpian hartutako herrien inguruko erakusketari buruz. 2003an eraitsitako zazpi herrien maketak egin dituzte Toño Villanuevak eta Juan Jesus Leatxek, eta martxoan Agoitzen erakutsi zituzten. Diezek 3 urte zituen Artozki bota zutenean. Zubi baten irudia gorde du memorian, eta oroitzen ez duena familiaren bidez jaso du. “Aitaren herria zen Artozki”. Antropologoa herri horretara itzuli da, gradu amaierako bere lanaren bidez, eta herria utzi behar izateak bizilagunei utzitako arrastoa ikertu du. “Dolu bat pasatu dute”.

Artozki ez zen bakarra izan. Duela hogei urte baino zazpi herri pobreago da egun Nafarroa: Artozkirekin batera, Itoitz, Orbaitz, Ezkai, Muniain, Gorritz eta Artzi falta dira; bai eta Nagoreren erdia ere, azken herri horretara ailegatu baitziren hondeamakinak lehendabizi, 2003ko apirilaren 28an, urak azpian hartuko lituzkeen etxeak eraistera.

Itoitzen 2003ko ekainaren 16an sartu ziren, 08:00etan. Ez ziren bakarrik joan. Foruzaingoak eta Guardia Zibilak lagunduta agertu ziren makinak. Errepideak itxi, eta prentsa handik aldendu zuten, herrian gertatzen zena ikus ez zezaten. 32 lagun egon ziren ekainaren 16 hartatik 18ra bitarte, etxeak defendatzen: kateatuta, paretekin bat eginda, okasiorako egindako bunkerrean sartuta, eta inguruko mendietan ezkutatuta, herriko borrokaren berri lau haizeetara zabaldu ahal izateko.

Itoitzekin Elkartasuna taldeko kideen hiru egun horietako borrokak ezin izan zituen makinak geldiarazi. Itoitz, izen bereko urtegiaren aurkako borrokaren ikur bilakatutako herria, eraitsi egin zuten. Artozki ere bai. Bizilagunek 2003ko irailaren 15ean utzi zuten herria, data hori hitzartu baitzuten Artozki husteko. Goiz hartan, bi etxe hartu zituen suaren keak ilundu egin zuen egun argia. Garrei so gelditu ziren etxeak husten ari ziren bizilagunak. Tristura sumatzen zen denen aurpegian; amorrua ere bai.

Amorrua eta ezintasuna. “Hitz horiek behin eta berriz errepikatu dituzte elkarrizketatu ditudan artozkiarrek”, kontatu du Diezek. Hamabost egunez, halere, itxaropenak ere egin zuen aurrera Artozkin oraindik zutik ziren harrizko etxeetako zirrikituen artean, Itoitzekin Elkartasuna taldeko kideek eta Euskal Herri osotik babesa eskaini zieten bertze hamaika eragilek eta norbanakok Artozki Artezki bilakatu baitzuten —erakusketak, hitzaldiak, kontzertuak eta bertze hamaika ekinaldi egin zituzten herrian—. “Utopia bilakatu zuten Artozki, baina makinak ailegatu ziren azkenean, eta dena suntsitu zuten”, erran du Diezek.

2003ko irailaren 30ean hasi ziren Artozki eraisten. Foruzaingoa eta Guardia Zibila goizaldean sartu ziren herrira, bost eta erdiak aldera. Itoitzen bezala, errepidea itxi, eta kazetariak Artozkitik kanpo utzi zituzten. Makinak sartu ziren egunean bertan hasi ziren herriko etxeak behera botatzen. Gutxienez, hamahiru lagun atxilotu zituzten lehen egun hartan. Biharamunerako bukatu zuten lana.

Esperientzia ezberdinak

1985ean aurkeztu zuten Nafarroan Itoizko urtegia egiteko proiektua; 1990ean onartu zuten behin betiko, eta 1993an jarri zituzten obrak martxan: duela 30 urte, alegia. 2003an herriak eraitsi eta gero, 2004ko urtarrilean hasi ziren urtegia betetzen.

“Itoitzen gertatu zena ahaztu egin zaigu”. Horixe uste du Diezek. Herria galdu zutenentzat, ordea, nekez ahaztu daitekeen errealitate bat da urtegiak eragindakoa. Belaunaldi eta sexu ezberdinetako eta herriarekin lotura askotarikoa zuten bizilagunak elkarrizketatu ditu antropologoak bere lanerako, eta sumatu du, ondorioz, herritik atera behar izateko esperientziak utzitako arrastoa bertzelakoa dela batzuengan eta bertzeengan. “Artozki ezkondu zenetik bizitoki izan zuenak eta seme-alabak herrian hazi zituenak sakonago sentitu du galdutakoa, Artozkin 7 urte bete arte bizi izan zen gazteak baino. Esperientzia ezberdinak dira, eta dolua ere bai”.

Itoizko urtegiaren aurkakoa borroka luze bat izan da, eta horrek era eragin die herritarrei. “Hasieran, proiektuari aurre egiteko esperantza bazuten. Antolatu ziren, eta borrokatu ziren urtegiaren aurka”. Diezek uste du urtegiaren aurka bat egite horrek sendotu egin zuela komunitate bat osatzen zutelako sentimendua. “Herria bota eta gero, ordea, komunitate izaera hori galduz joan dira”.

Herria utzi eta etxeak galdu eta gero, hain zuzen, batzuek atzean utzitako Artozki hura neurri batean “idealizatu” egin dutela azaldu du Diezek. “Zaharrenek, batez ere, oroitzapen politak bertzerik ez dute; herrian dena zoragarria zela erraten dute; bertze batzuek, baina, onartu dute bazirela gatazkak, bertze edozein herritan bezala”.

Herria idealizatzeko joera horrek badu zerikusirik doluarekin. Eta dolu prozesua, hain zuzen, nork bere modura egin du, Inge Diezen lanak agerian utzi duenez. Batzuek Artozkiko memoriara iltzatuta jarraitu dute; bertze batzuek, berriz, ez dute biktima gisa agertu nahi izan, eta aurrera egin dute. Bere familiaren kasua aipatu du Diezek horren adibide: “Aitari etxea bota zioten, eta berehala erabaki zuen bertze bat eraikitzea. Azparrenen dugu, Artozkitik gertu”.

Etxean ikusi du Diezek herria galdu izanak eragindako tristura eta amorrua. “Galera horren arrastoa sakona izan da jende anitzentzat; erabat sendatu gabeko zauri bat da zenbaitentzat”. Herria utzi behar izateak gorputzei ere eragin diela nabarmendu du Diezek, eta elkarrizketatutako herritarretako baten senarrari gertatutakoa jarri du adibide gisa: “Medikuak erran zion odola ur bilakatu zitzaiola. Gizonak ezin izan zuen onartu herria galdu izana. Hil egin zen”.

Ikerketaren egileak erran du herria galdu zutenen mina ez dela aitortu; ez duela inork bere gain hartu sufritu zuten bidegabekeriaren erantzukizuna. Herriak eraitsi zituztenetik hogei urte joan eta gero, Itoizko urtegiko urak herritarren memoria astintzen du oraindik. “Jendeak pentsa lezake urtegiko ura geldirik dela, bazterrean desegiten diren olatu txikiek kulunkatuta. Artozkiko eta itotako gainerako herrietako bizilagunen memoriak eta sentimenduek osatutako unibertso bat du barnean, ordea”, idatzi du Diezek.


Summary: Bilbo eragozpenez josiko duen Frantziako Tourra. Frantziako Tourraren aurtengo aurreneko etapa Bilbon hasi eta bukatuko da, uztailaren 1ean. Bizkaiko hamaika errepide moztuta egongo dira ordu luzez, Tourreko tropela igaro ahal izateko. Bilbo, baina, gotortu egingo dute orduan: hiriko sarrera gehienak 06:30 eta 08:30 artean itxiko dituzte, arratsaldera arte.

Tourraren aurreneko etapa Bilbon hasi eta bukatuko da, datorren astean, larunbatean. Mundu osoan ikusiko dira Bilboko eta Bizkaiko hamaika lekutako errepideak, paisaia naturalak eta ondare arkitektonikoak. Hiru etapa Euskal Herritik igaroko zirela iragarri zenean, Christian Prudhome Frantziako Tourreko zuzendariak itzuliak Euskal Herrian izango duen “eragin ekonomiko eta turistikoa” azpimarratu zuen. Onurak izango dituen arren, ondorio txarrak ere izango ditu. Mundu osoko telebistetan txirrindulariak Bilboko kaleetan edo Gernika-Lumo inguruan ikusi ahal izateko, euren eguneroko bizitza toki horietan egiten dutenek eragozpen handiak izango dituzte.

Bizkaiko errepideetan eragingo du Frantziako Tourrak uztailaren 1ean eta 3an. Egun horietan zaila izango da autoa hartzea, Ertzaintzak gomendatutakoari kasurik egin ezean. Ertzaintzak eskatu du Tourreko tropelaren gutxi gorabeherako ordutegiaren arabera planifikatzeko joan-etorriak, eta, ahal izanez gero, garraio publikoa erabiltzeko. Izan ere, txirrindulariek erabiliko dituzten errepide guztiak lau ordu pasatxoz itxiko dituzte: karabana igaro baino ordu eta laurden bat lehenago zarratuko dira errepideak, karabanaren eta tropelaren arteko bi orduetan itxita egongo dira errepideak, eta tropela pasatu eta ordubete geroago arte ez dituzte irekiko.

Bilbon murrizketa handiagoak egingo dituzte. Asteazkenetik hasiko dira kale batzuetako erreiak mozten, eta uztailaren 1ean, lasterketaren hasiera egunean, zaila izango da Bilbora sartzea. Sarrera gehienak 06:30ean edo 08:30ean itxiko dituzte, eta arratsaldera arte ez dira berriz irekiko. Bilbo, antzinako hiriak bezala, gotortuta egongo da egun oso batez. Erabaki horrek mota guztietako erreakzioak sortu ditu; batez ere, Bilbon lan egiten duten arrain saltzaile, tabernari eta harakinak dira kexu, besteak beste.

Etekinak galdu

«Bilbora egunez sartzea ezinezkoa izango denez, guk ez dugu lanik egingo larunbatean», azaldu du Gelati izozkietako Jorge Rodriguez banatzaileak. Hark bezala, beste hainbatek ere larunbatean jai egitea erabaki dute, egun horretako diru sarrerak galduko dituzten arren.

Beste batzuek, aldiz, nahiago dute lan egin, gutxi salduko dutela jakin arren. Lan egingo dute Pilar Burgoa eta Puri Leinez Erribera merkatuko 239. postuko fruta saltzaileek. Postuan, Bilboko Merkatarien Elkarteak egindako Ongi eTOURri dioen kartela dute jarria, baina haien hitzek ez dute gauza bera iradokitzen. Tourrak hirirako zein Euskal Herri osorako eragin ekonomiko positiboak izango dituela izan da ordezkari publikoek zein pribatuek Frantziako itzulia defendatzeko erabili duten argudio nagusia. Leinezen iritziz, baina, Tourra antolatu dutenek ez dituzte kontuan izan hiriko merkatari «gehienak»: «Larunbat batean Bilbora sartzea ia ezinezko bihurtzeak gure salmentak izugarri jaitsiko ditu». Izan ere, inguruko herrietako jendea«ohituta» dago larunbatetan Bilboko Erriberan aste osoko erosketa egitera, baina Tourrarekin “ezingo” dira joan, Burgoaren esanetan. Haserre daude bi fruta saltzaileak: “Dirua ekarriko du, baina gutxi batzuen patrikentzat”.

Tabernetan eragingo du

Lasterketak mozkinak ekarriko dituztela uste du Iruña tabernako Iban Beasek. Haren iritziz, Tourrak “jende mordoa” ekarriko du ingurura, eta horiek “gastatu” egingo dute. Beasentzat ez da arazo “larria” sarbideak hiriko 06:30etik aurrera moztea: “Lehenago heldu beharko dugu lantokira”. Tabernariak gaineratu du egun “bakarreko” kontua izango dela; hortaz, ez dela “hainbesterakoa” izango.

Jose Fortuna Ambigu jatetxeko arduraduna, ostera, ez dago iritzi horrekin ados: “Ez dakigu nola mugitu ahalko den jendea Bilbo barruan. Baina nik uste dut guk galdu egingo dugula; azken finean, gure bezeroek Bilbon lan egiten dute edo hirian bizi dira, eta normalean ez dira joaten horrelako ekitaldietara”. Fortunak ez du ulertzen zergatik itxiko duten guztiz Bilbo, horrek ekar ditzakeen ondorioak aintzat hartuta: “Guk larunbatetan ez ditugunez ematen bazkariak, egin behar dugun gauza bakarra da edariak eta izotza aurreko egunetatik eskatu eta nolabait antolatu, tabernan gorde ahal izateko. Baina elikagai freskoak eskaintzen dituzten jatetxeek ez dakit nola egingo duten. Ezinezkoa da”.


Herriko jaiak etetera behartuta

Summary: Herriko jaiak etetera behartuta.

Urte berezia izan behar zuen 2023ak Loiuko gazteentzat. Bakarrak gazte elkarteak hamar urte bete ditu aurten, eta gogotsu ari ziren jaietako Gazte Eguna antolatzen. Jaiaren gurpilean, baina, makila bat sartu zaie, Frantziako Tourra izenekoa. Urtero ostiralean ospatzen dute gazteek euren eguna. Aurten, ostera, Tourrrak larunbatera aldatzera behartu ditu. Tropela larunbatean igaroko da herritik, eta aurreko egunetik dena garbi eta antolatuta utzi behar dute. Josu Andoni Begoña Loiuko alkateak bere blogean adierazi zuenez, Ertzaintzaren, herriko elkarteen eta Loiuko Udalaren artean erabaki dute ekintzak egunez aldatzea. Neurrien artean daude, besteak beste, gaur zortzi herriko tabernak eta txosnak 22:00etan ixtea eta Gatiburen kontzertua ostiraletik ostegunera aldatzea.

Erabaki horiek hautsak harrotu ditu gazte elkartearen barnean. Paule España Elorrieta elkarteko kideak azaldu duenez, arazo nagusia ez da eguna aldatu behar izatea, baizik eta udalak izan duen jarrera: “Tourrak, gure kasuan, udalaren kudeaketa txarra ekarri du. Informazioa oso berandu eta gaizki eman digute”. España Elorrietak dio jaiak hasi baino bi aste lehenago izan zutela aldaketen berri. “Etortzekoak ziren talde eta ekintza antolatzaile batzuk ezingo dira etorri. Beste aukera batzuk bilatu behar izan ditugu, arrapaladan eta ahal izan dugun moduan”.

Azken hamar urteetan aurrera eramandako elkarlanari esker herriko jaiak “berpiztea” lortu dutela dio Loiuko gazteak. Horregatik, aldaketak aldaketa, jaiak “gozatzeko” gogoz daudela adierazi du. Hala ere, jendea udalarekin erreta dagoela nabarmendu du; “haserre” daudela. Bizkaiko Hitza Loiuko Udalarekin harremanetan jartzen saiatu da, baina ez du erantzunik jaso.

Gazteez gain

Gazte Eguna eta kontzertuak ez dira Loiuko jaietan aldaketak izango dituzten ekitaldi bakarrak. Gazte Eguna ostiraletik larunbatera aldatzeak jaietako ekintza “nagusietako” bat egunez mugitzea ekarri du: paellak igandean izango dira, gazteek haien bazkaria larunbatean egingo baitute. Gazte elkarteko kideak ez du ulertzen nolatan erabaki duten “bat-batean” aldatzea “hain garrantzitsua” den ekitaldi bat; “informazio eta arrazoi gutxi emanda”, gainera.

España Elorrieta beldur da urteroko giroa egongo ez ote den: “Adin batetik aurrera jendeak beste erritmo bat du, eta ez dakit igande batean jai girorako hainbesteko gogorik izango den”. Paelletan egoten den giroa galtzeak pena emango lioke gazteari, bertan “haur txikiak nahiz aitona-amonak” batzen direlako. “Ospakizun ezberdina da, gazteak gurasoen kuadrillekin batzen dira bazkaltzeko. Normalean hori ez da ikusten”.

Gazte elkarteak ez du uste Frantziako Tourrak Loiuri ekarpen “zuzenik” egingo dionik. Are gehiago, España Elorrietak dio, oraingoz, “oztopoak” soilik ekarri dituela: “Jaiak birpentsatu behar izan ditugu denbora gutxirekin, eta ekintza batzuk kolokan geratu dira”. Igandean egiten zen herri bazkaria, esaterako. Gaztearen aburuz, igandeko bazkaria ez zegoen oso errotuta herrian, eta beldur da aurten egin ez izana aitzakia bezala hartu eta udalak berriz ez antolatzea erabakiko duen.

Tropela herri erditik

Loiuko jaiak ez dira Frantziako Tourra dela-eta eragozpenak izango dituzten bakarrak Bizkaian. Sopelan, sanpedroek “ia egun oso bat” galduko dute, Amets Legarra Sopelako Kuadrillen lehendakariaren arabera. Sanpedroak ostiraletik igandera ospatzen dira, eta, txirrindularien tropela larunbatean igaroko denez herritik, jaia ordu batzuk etetera behartuta ikusi dute euren burua, Loiun legez.

Ekitaldiak ostiraleko 21:00etan amaituko dira, eta jaia 15:30ean berrabiaraziko dute larunbatean. Txosna 22:00 arte egongo dira irekita. Baina tabernak bestelako kontu bat dira Sopelan. Legarrak adierazi duenez, “oraindik gauza asko daude airean”. Izan ere, Sopelako Udalak tabernei eskatu zien 22:00etan ixteko, baina ez dira ados agertu. “Tabernariak oso haserre daude neurriarekin. Jai batzordetik udalari eskatu diogu uzteko gauerdira arte zabalik izaten; gutxienez, afariak eman ahal izateko”, dio Legarrak. Hark ez daki jaiak hasi aurretik akordio batera helduko diren: “Neurriak elkarlanean hartu behar dira, guztion artean, ez bakarrik udalak edo aldundiak esaten duenari jarraituz”.

Tabernen itxiera ez da Sopelan egongo den aldaketa bakarra. Ostiralean ez da kontzerturik egongo, eta larunbat goizerako antolatu ohi dituzten umeentzako jolasak alde batera utzi behar izan dituzte. Bazkaria ere atzeratu egin beharko dute, Tourra bazkariko gunetik —eskolatik— gertu igaroko baita.