Euskara Euskal Herriaren erdigunean

Summary: Euskara Euskal Herriaren erdigunean. Hogei BERRIAlagunek txangoa egin dute gure lurraldearen epizentro geografikora, Andiamendira. Mikel Arrizabalaga gidari zutela, Unanutik (Nafarroa) abiatu eta Beriain tontorra jo dute, behe-laino artean, eta ondoren Lezizoagako bidetik egin dute itzulera.

Larunbatean goizeko 9:00etan da hitzordua, Unanuko plazan (Nafarroa). Heldu orduko, 80tik gorako adineko batek egin die harrera mendizaleei: «berandu zabiltzate, beroa pasa behar duzue!». Harpa jotzeko dago: hego haize zakarra dabil, eta behe laino trinkoak estaltzen du Beriainen burua. Unanun bertan eskertzen da jantzi polarra; han goian, ia 900 metro gorago, ez da berriketarik izango. Herriko zenbait etxe ataritan, egurra pilatua dute jada, aizkorarekin ebakitzeko zain. Ezkur urte, elur urte esaera betetzen bada, aurten izango da negua.

Mikel Arrizabalaga, BERRIAren Mendia kanaleko kolaboratzailea, izango da gidari gaurko ibilaldian. Eskerga eta eskertzekoa Arrizabalagaren urtetako eta urtetako lana Euskal Herriko mendi eta bideak ezagutarazteko, euskaraz beti. Kanaleko ibilbideen atalean dauden ehunka proposamenen artean, haren ibilbide bat aukeratu dute irakurleek eta BERRIAlagunek bozka bidez. Ibilbide eta jomuga esanguratsua: Euskal Herriaren erdigune geografikoa. Handik eta hemendik datoz BERRIAlagunak: Zarauztik Jon, Ziburutik Maite, Arabako Azazeta herritik Xabier, Durangotik Irantzu eta Lur, Iruñeatik Roberto, Legazpitik Iñigo eta Eva, Irundik Jon, Hernanitik Iñaki, Zumaitik Joxe Mari, Donostiatik Joxemiel, Lasarte-Oriatik Marijo... Hogei lagun guztira. Nahita ere nekez elkar zitekeen halako ordezkaritza zabalik; kasik lurralde guztietako mendizaleak abiatu dira Euskal Herriaren erdigunerantz.

Mendizaleak Beriain tontorrean, behe lainoak bilduta. Uxue Barrenetxea

Arrizabalaga gidari, Unanu gibelean utzi orduko pagadian barneratu dira ibiltariak, zidor pikoan gora, lerroz lerro. Behe lainoa, basoak atxikia duen hezetasuna eta bidezidorreko harrien lokatz makillajea, irristadaren bat edo beste izan da, baina mendian zaildutako jendea da BERRIAlagunen kuadrilla hau. Haien artean, pozik doa Roberto, bezperan erretiroa hartuta: «Aurrerantzean denbora gehiago izango dut mendirako», dio. Behe laino itxian, ia San Donatoko ermitarekin tupust egin dute mendizaleek. Iñaki hernaniarrak eman du eguneko lehen titulua: «Hor nonbait bada eguzkia». Kanpoan ez da giro, ordea, eta ermitaren alboko aterpean hartu dute babes hamaiketakorako. Mikelek azaldu die San Donatoz gain San Kaiet ere aterpetzen duela ermitak, eta hauxe dela Nafarroako tontorretan diren ermita guztien artean altuena.

Indarrak osatuta, jomuga nagusirantz abiatu dira ibiltariak, malda behera leunean. «Komeni da elkarrekin joatea, behe lainoan inor galdu gabe», aholkatu du Arrizabalagak. Badu Beriainek Venezuelako tepuy baten tankera, malkarra batera, amildegia bestera eta goian lautada ikusgarri bat, Satrustegi mendilerroraino. Behe lainoak, ordea, erabat hesten du mira. «Maite ditut maite gure bazterrak...», txistukatzen hasi da bateren bat. Eguneko bigarren titularra eman du Iñigo legazpiarrak: «BERRIAlagunak behe laino artean». Arrizabalagak, ordea, urrats ziurrez eta zuzen-zuzen darama taldea. Altuera galdu ahala, gainera, saretuz joan da oihal zuria. Mendizaleek inoiz begiztatutako txanpinoi erraldoienak agertu dira bidearen alboetan.

Sakonune batean, han da Euskal Herriaren erdigune geografikoa. Nafarroan, ezin bestela izan. Lekuak, izatez, Olibesarioko Saroia izena du, artzaintzak Andimendian izan duen eta duen garrantziaren lekuko. Zutarri batek adierazten du gure lurraldearen epizentroa, eta haren inguruan, harriz egindako hainbat zirkulu zentrokide daude, harrespilak balira bezala. Norbaitek erditik ebakita dago, ordea, zutarria, eta gaineko puska lurrean. Mikelek bat egin ditu bi zatiak, eta monumentu xumeak bere gorpuzkera tentea berreskuratu du. Ez dira ez bat eta ez bi lekuak jasan dituen sabotajeak, eta badu sinbolikotik Mikelen keinuak, bi puskak batzeak. Lekuari buruzko azalpenak eman ditu gero: zer kalkulu eta metodo erabili zituen Felix Isasa ingeniariak 2004an sakonune hura gure lurraldearen erdigunea dela zehazteko. Arrizabalagak berak Pyrenaica-rako idatzitako kronikan jaso ditu azalpen horiek. Azalpenak entzun ondoren, taldeko argazkia atera dute BERRIAlagunek, eta ondoren, photocall modukoa antolatu dute, nork bere argazkia ere izateko. Euskaraz bizi dute guztiek mendia, badakite lurralde honek erdigune nagusia hori duela.

Taldekideak Unanura bueltan, behe lainoa deseginda. Uxue Barrenetxea

Lezitza mendia inguratuz, Lezizoagako bidetik egin dute itzuliko bidea. Beste geldiune batean, Ollaraneko herri guztiak lotzen dituen ibilaldi ederraren berri eman die Arrizabalagak. Baita Goñi herritik Trekua edo Bordas Viejas tontorrera eta handik Beriain aldera jotzen duen ibilbidearen berri ere. Erne jarraitu dituzte BERRIAlagunek azalpenak. Beste mokadu bat egin ondoren, pista zabalean barneratu dira Unanurantz, abiapunturantz. Joan dira goizeko hotzak eta lotsak, nahastu dira bateko eta besteko mendizaleak, berriketan doaz ziburutarra iruindarrarekin, azazetarra zumaiarrarekin, durangarrak donostiarrarekin... Mendia eta beste mila kontu hizketagai, euskara hitzetik hortzera. Unanun, nekearen gainetik, egun polit bat pasa izanaren sentimendua, eta halako txango gehiago egiteko gogoa. Elkar agurtu ondoren, bakoitzak bere herrirako bidea hartu du, Euskal Herriko erdigune geografikoan Felix Isasak kokatutako harrizko zirkulu zentrokideak bezala, hizkuntza baten uhinak hedatuz batera eta bestera.


Summary: Aldatuko al du Indiak bere izena, 'Bharat' bihurtzeko?. Bost eguneko saio berezia hasi du gaur Indiako Parlamentuak, eta, hainbaten ustetan, herrialdeari izena aldatzeko baliatuko du Modi lehen ministroak.

Kolonialismoaren ajeak. India herrialdea atzerritarrek emaniko izenarekin ezagutzen da munduan, herritar askok nahasten dituzte indiarrak eta hinduak (hinduismo erlijioaren jarraitzaileak), eta, gauzak are gehiago zailtzeko, Ameriketako indigenei ere indiar esaten diete askok oraindik, Europako marinel batzuk, euskaldunak tartean, nahastu zirelako XV. mendean, eta Indiara heldu zirela pentsatu zutelako. Euskal Herritik Ameriketara xentimorik gabe joan, eta handik, maitea, bost milioen jabe itzulitako euskaldunei ere indiano esaten diegu gaur ere, India usaindu ere egin ez bazuten ere.

Baina, baliteke kontu horretan azkenean gauzak erraztea, Indiako (oraingoz) Legebiltzarrean gaur abiatu duten bost eguneko saio berezian, askok iragarri duten neurria onartzen badute: Indiako Errepublikari izena aldatu, eta Bharat izendatzea aurrerantzean.

Goazen hasierara. Nork asmatu zuen India hori?

Hori ere korapilatsua da. India, berez, latinezko hitza da, baina erromatarrek grezieratik hartu zuten. Antzinako greziarrek Indos hitza erabiltzen zuten, persiarrei Hindush maileguan hartuta. Izan ere, pertsiarren inperioa Asiako azpikontinentera heldu zen, eta hala deitzen zioten han mendean zuten eskualdeari. Azken batean, sanskritoko shindu hitzetik dator, eta horrek ibaia esan nahi du, Indus ibaiarengatik.

Itzuli asko egin dituen exonimo bat da, beraz. Kanpotarrek norberari emaniko izena da exonimo bat. Eskimal hitza da beste adibide bat, eta askotan iraingarritzat hartzen da. Horregatik eurek nahiago dute inuit izenarekin ezagunak izatea, hori delako eurek euren buruari izendatzeko erabiltzen duten izena (endonimo).

Antzeko gauza gertatzen da Indian ere. Herrialdeak Inperio Britainiarretik 1947an independentzia lortu zuenetik ari da hango gobernua menpekotasunaren arrastoen zama gainetik kendu nahian, besteak beste, britainiarrek hiriei emaniko izenak alboratzen. 1995. urtean, esaterako, Bombay izena baztertu, eta ofizialki Mumbai izendatu zuten hiria.

Baina, zergatik Bharat izena?

Ez da kontu berria, Indiako Konstituzioaren lehenengo artikuluan aipatzen dute (1950): «India, hau da, Bharat, estatuen batasun bat izango da».

Rigveda kontakizun epikoan erabiltzen dute Bharata hitza, leinu bat izendatzeko. Sanskritozko Mahabharata poema epikoaren izenburua Bharata handia gisa itzultzen dute askotan. Halakoetan ohi den bezala, zatia izendatzetik, hau da, leinu bat edo haien eremua (India iparraldean), dena izendatzeko zabaldu zuten hitzaren eremu semantikoa, bharatarren inperioa zabaldu ahala.

Sanskritoz, bhr erroa dago hitzan, eraman esan nahi du, eta horrek isla du Europako hizkuntz indoeuropar askotan: ingelesezko to bear, eta latinezko fero, esaterako. Erro horrek makina hitz ekarri dizkio euskarari konferentzia, interferentzia, diferentzia, sufrimendua... eta Luzifer (argia daramana).

Kontu sinboliko bat da, beraz izena aldatzea, Parlamentuko saio sinbolikoan. Izan ere, Indiaren independentziaren 75. urteurrena ospatzen ari dira aurten, eta Narendra Modi lehen ministroak iragarri du bihar bertan egoitza zaharra utzi, eta erakundea beste eraikin batera eramango dutela. Biharko saiotik aurrera, egoitza berrian arituko dira parlamentariak.

Modiren alderdiaren izena Bharatiya Janata da, hau da Bharatako (India) Herriaren Alderdia. Eskuinekoa da, nazionalista, eta agintean egon da 2014. urtetik. Bharatiya gaztelerazko baratija hitzarekin lotuta egon daitekeela pentsa dezake norbaitek, agian garai batean handik zetozelako Europara bitxi merkeak. Bada, ez. Grezierazko prattein hitzetik dator (gauzatu, lortu), hango merkatariek horrela esaten ziotelako salgai bat merke lortzeari.

Abuztuan iragarri zuen Modik Parlamentua beste eraikin batera eramango zutela, eta ustekabean harrapatu zuen oposizioa. Gardentasun eza leporatu zioten lehen ministroari, halako aldaketa handiak gainerako alderdiekin hitz egin gabe egiteagatik.

Orduan hasi ziren oposizioko alderdiak esaten Modik Indiari izena aldatzeko asmoa zuela. Izan ere, G20 herrialdeen bilera egin zuten irailaren lehenengo astean, eta horretarako gonbidapenetan India baztertu eta Bharat idatzi zutela ohartarazi zuten.

Modiren alderdiko hainbat kidek esan dute, geroztik, India izena britainiarrek sartu zutela, eta «esklabotzaren ikurra» dela.

Edonola ere, dena airean dago, Gobernuak ez baitu baieztatu gaia mahai gainean jarriko duenik.

Badira kasuak

Aldaketa eginez gero, India ez litzateke lehen herrialdea izena aldatzen. Turkiak urteak daramatza gainerako herrialdeak konbentzitu nahian bere turkierazko izena bere horretan erabil dezaten: Turkiye. Izan ere, ingelesezko Turkey hitzak herrialdeaz gain, hegazti bat izendatzeko erabiltzen da —indioilarra—, eta polisemia hori ez zaie duina iruditzen Ankarako agintariei, nonbait. Horrekin itzultzen gara, gainera, India izenaren nahasmenduaren gurpil zorora: indioilarra (Indiako oilarra), indaba (Indiako baba, hau da, babarruna).

Arrakasta izango luke Indiak izena aldaketarekin? Hau da, mundu osoa Bharat esaten hasiko litzateke norberaren tradizioari uko eginez?

Nor gogoratzen da Persiarekin? Mendebaldean, Iranen izen tradizionala Persia izan da mendeetan. 1935. urtean, ordea, hango errege Reza Shahk eskatu zion nazioarteari Greziako antzinako historialariek emaniko izen hori baztertzeko, eta Iran esateko herrialdeari, hori zelakoan euren endonimoa. Gaur, Persia erabiltzen jarraitzen da testuinguru batzuetan, batez ere historialari eta bestelako akademikoen artean, baina nazioarteko harremanetan Iran nagusitu da erabat.

Nork ezagutzen ditu katu thailandiarrak, ordea? 1939. urtera arte, Siam esaten zioten Asiako hegoaldeko herrialde horri. Urte horretan sinatu zuen hango erregeak lehenbiziko nazioarteko hitzarmena, eta horretan paperean argi utzi zuen bere herrialdearen izena Thailandia zela. Bitxia bada ere, berriz bataiatu zuten Siam 1946tik 1948ra. Baina, geroztik, berriro Thailandia.

Indiaren antzeko kasua Sri Lanka da. Britainiarrek Ceylon jarri zioten, Sri Lanka ingelesezko belarrietara moldatuta. Baina herrialdeak izena berreskuratu zuen independentziarekin (1948).

Beste hainbat adibide daude, baina, azkenean, Indiari izena aldatzen badiote, eta Mendebaldean baten batek erabakitzen badu Bharat-i uko egitea eta India erabiltzen jarraitzea tradizioaren izenean, arazo bat izango du. Herritarrei azaldu beharko die zergatik ez zuen arazorik izan Kievi egun batetik bestera Kyiv esaten hasteko, Errusiak Ukraina inbaditu bezain pronto.


Summary: Ehun-ek bi eguneko kanpaldia egingo du, etxe eskubidearen alde. Ehun mugimenduak nabarmendu du sistema kapitalistan etxebizitza ez dela eskubide bat: «Negozioa da». Asteburu honetan egingo dute kanpaldia, Donostiako Sert plazan.

Asteburu honetan bi eguneko kanpaldia egingo du Ehun mugimenduak Donostiako Sert plazan, etxe eskubidea aldarrikatzeko. Nabarmendu dute sistema kapitalistan etxebizitza ez dela eskubide bat: «Negozioa da». Espainiako eta Frantziako estatuak «etxeen lapurreta» legeztatzen eta errazten dutela azaldu du mugimenduak, eta etxe eskubidea bermatzeko irtenbidea euskal errepublika sortzea dela. Kanpaldia Sert plazan egitea ere ez da kasualitatea: «Gogoratu plaza horretako alokairu sozialeko 522 etxebizitza Black Stone izeneko funts putreari saldu dizkiola 78ko erregimenean erabat murgilduta dagoen administrazio publikoak».

Hilaren 23rako eta 24rako egitarau zabala antolatu du Ehun-ek. Larunbatean 10:00etan irekiko dute kanpaldiaren gunea, eta mahai inguru bat egingo dute Euskal Herriko zenbait etxebizitza sindikatuk. 18:00etan manifestazioa egingo dute Sert plazatik abiatuta, Etxez etxe, bizitzaz bizitza, euskal errepublika da giltza lelopean. Musika, bingoa eta zinema ere egongo dira. Igandean, 11:30ean turismoari buruzko mahai inguru bat egingo dute, eta musikaz girotuta biribilduko dute kanpaldia.


Summary: Zortzi langile kaleratu dituzte Vulcanizados Zuloagan, ELAko afiliatuak denak. Joan den ostegunean justiziak onartu zuen enpresak langileen greba eskubidea urratu zuela. ELAk uste du sindikatuaren eta grebalarien aurkako neurria izan dela.

Vulcanizados Zuloagak enplegua aldi baterako erregulatzeko aurkeztutako espedientea atzera bota du justiziak, eta, handik ordu gutxira, enpresaren zuzendaritzak zortzi langile kaleratu ditu, ELA sindikatuak azaldutakoaren arabera. Bilboko gizarte arloko 5. epaitegiak joan den ostiralean epai hori berretsi eta «ordu gutxira» kaleratu zituzten langileak.

Sindikatuaren arabera, kaleratutako zortzi langileak ELAko afiliatuak dira, eta 2022ko martxoan akordio batekin amaitu zuten ia urtebeteko greban parte hartu zuten denek. Hala, sindikatuak uste du bere aurkako neurri bat dela langileak kaleratzea, eta langileak berehala lanera itzultzeko eskatu du.

Vulcanizados Zuloaga eta justizia

Ez da justiziak Vulcanizados Zuloagaren aurka egin duen lehen aldia. 2021ean, langileek greba hasi zuten lan ituna hobetzeko, eta ia hirurehun egun egon ziren greban. 2022ko martxoan sinatu zuten akordioa, eta handik gutxira enpresa zigortu zuten, greba eskubidea urratzeagatik. Ia 53.000 euro ordaindu behar izan zituen orduan enpresak.

Aurtengo apirilean, enplegua aldi baterako erregulatzeko espediente bat planteatu zuen enpresak, eta orain justiziak berriro ere enpresaren zuzendaritzaren erabakiaren aurka egin du. Aldi baterako erregulazioaren txostena atzera botatzeaz gain, langileek epe horretan jaso ez zuten soldata jasoko dute. Epai horretan bertan, beste behin, enpresak greba eskubidea urratu zuela ebatzi du justiziak, eta 25.000 euro ordaindu behar izan ditu.


Summary: Demosath haize errota flotagarria argindarra sortzen ari da jada. Sorgailua prototipo bat da, eta plataformaren funtzionamenduari eta ingurugiroan duen eraginari buruzko datuak bilduko ditu bi urtez.

Bizkaiko itsasoan ainguratuta dagoen lehen sorgailu eoliko flotagarria argindarra ekoizten hasia da. Iragan abuztuan itsasoratu zuten Demosath haize errota, Armintzako (Bizkaia) kostaldetik bi miliara, eta, aurreikusi bezala, haren turbina gaur hasi da haizearen indarrarekin mugitzen. Beste mugarri bat ezarri du proiektuak hala, arduradunek azaldu dutenez.

«Energia sortzen hastea proiektuaren une gorena da», azaldu du David Carrascosa Saitec Offshore Technologiesen zuzendari nagusiak, Bermeon (Bizkaia) egindako ekitaldian.Eta zera erantsi du: «Honek balioko digu benetako esperientzian oinarritutako ezagutza eskuratzeko eta etorkizuneko proiektuetan eskala handiagoan aplikatzeko».

Izan ere, prototipo bat da, eta itsasoko haize erroten teknologiari buruz gehiago jakiteko balioko du. Proiektuaren arduradunak bi urtez ariko dira datu horiek guztiak biltzen eta ikertzen. Espero dute informazio hori baliagarria izatea 2026an haize errota gehiago jartzeko, besteak beste. Baita sorgailuak itsasoko ekosisteman izan dezakeen eragina neurtzeko ere, tresna espezializatuak baititu horretarako.

Oraingo prototipoa ia 70 metro garai da, eta olatuen indarrari eusteko gai den plataforma baten gainean dago. Plataforma hori itsas hondoan finkatzen aritu dira azken asteetan, hain zuzen ere, eta haize errota kable bidez sare elektrikora lotzen. Oraingoz, argindar gutxi sortzeko gai da: 2 megawatt,hau da, bi mila etxek urtebetean kontsumitzen dutena adina.

Hurrengoak handiagoak izatea espero da, hala ere, zeren 15 megawatt argindar sortzeko gai diren hiru errota jartzea baitu xede enpresak, hau da, 15.000 etxerentzako beste. Haize errota horiek 200 metro baino gehiago izango lirateke garai, eta haien palak 100-120 metro luze izango lirateke. Hori, baina, hurrengo urratsa izango da. Oraingoz, 2030erako 3 megawatt argindar sortzeko gai diren errotak jartzea da erronka.

Atzera-bueltarik ez

Eusko Jaurlaritzak ere hartu du parte proiektuan: Energiaren Euskal Erakundearen eta SPRI agentziaren laguntza jaso du, hain zuzen ere. Bada, Iñigo Urkulluk ekitaldian adierazi du energia berriztagarrien aldeko apustua «argia eta irmoa» dela, eta ez duela «atzera-bueltarik». «Badakigu horrelako azpiegiturak itsasoan edo gure mendietan ez direla atseginak. Inori ez zaio gustatzen norbera bizi den lekutik hurbil kokatzea. Baina klima aldaketa, tamalez, luzerako etorri da, eta erreakzionatu egin behar dugu».


Summary: Euskara Europako Batasuneko hizkuntza ofizial izateko eskatu du Kontseiluak Bruselan. Agerraldia egin du Europako lurralde hizkuntzak sustatzeko nazioarteko erakunde ELENeko hainbat ordezkarirekin batera; Euskalgintzaren Kontseiluaren izenean, Idurre Eskisabelek esan du erabakiak «gordinago» agerraraziko lukeela egun euskararen ofizialtasunaren inguruan dagoen «paradoxa»

«ELENek pozik hartu du euskara, katalana eta galiziera Europako Batasuneko eskubide osoko hizkuntza ofizial gisa hartzeko Espainiak egindako proposamena». Agerraldia egin dute gaur Europako lurralde hizkuntzak sustatzeko nazioarteko erakunde ELEN hainbat ordezkarik euskararen, galizieraren eta katalanaren ofizialtasuna zabaltzeko Espainiako Gobernuak sustatu duen proposamenari oniritzia emateko. Bruselan egin dute agerraldia, Europako Parlamentuan. Tartean, Euskalgintzaren Kontseiluak parte hartu du agerraldian; Idurre Eskisabel idazkari nagusiak hartu du hitza, Manex Mantxola koordinatzailearekin batera. Plataforma per la LLengua, Omnium Cultural, A Mesa pola Normalizacion Lingüistica, Obra Cultural Balear eta Accio Cultural Pais Valencia erakundeekin batera egin du irakurketa. Bihar dira Europako Kontseiluan gaia lantzekoak, eta proposamena «babesteko» eskea egin dute. Europako Batasuneko Atzerri ministro guztiek aho batez hartu beharreko erabakia da, hala ere, eta ez dago argi zer gertatuko den biharko bileran.

Plazara atera duten ohar bateratuan nabarmendu dituzte ofizialtasunak ekar ditzakeen onurak. «Hizkuntza ofizial gisa hartzeak onura praktiko ugari dakartza, baita estatus ofizialak ematen duen prestigioa ere. Era berean, Europako Batasunari aukera emango lioke hizkuntza aniztasuna babesteko eta herritarrei beren hizkuntza EBko erakundeekin erabiltzeko aukera emateko», azaldu dute. «Hizkuntza horiek barne hartuz gero eragina oso positiboa izango da, eta urrats handia gure hizkuntzen onarpenerako eta normalizaziorako bidean, Europa mailako estatus ofiziala funtsezkoa baita hiztunen hizkuntza eskubideak babesteko». Aurrez martxan diren hainbat lan ildo indartzeko bidea izan daitekeela uste dute. «Era guztietako 500 lege xedapen baino gehiago daude EBko hizkuntza ofizialen presentzia eta erabilera eskatzen dutenak, bereziki kontsumitzaileei eragiten dienean. Eta hori oso garrantzitsua da, pertsonen eguneroko bizitzan zuzeneko eta zeharkako eragina duelako».

«Abiaburu» bat izan daiteke Idurre Eskisabelek Kontseiluaren izenean onartu du, ofizialtasuna lortzen bada, aintzat hartzeko «urratsa» izango dela hori. Uste du «eguneroko bizitzan» ekar ditzakeela onurak euskaldunentzat. Pentsatzen du etiketatzearen gisako eremuetan, esaterako, hobeto egin ahal izango dela aurrera, edota ikus-entzunekoen arloan ere aurrera pausoak ematen lagun dezakeela: «Abiaburu bat da».

Euskararen ofizialtasunak egun Euskal Herrian bizi duen egoera «prekarioa» erakusteko ere balio dezakeela uste du Eskisabelek. Euskarak eremu askotan ofizialtasunik ez duela gogoratu du, eta Europako Batasunean ofiziala bada «gordinago» agertuko dela horrek dakarren «paradoxa». Baionako euskaldun bat jarri du adibide, edo Tuterakoa. Europako Batasunarekin euskaraz harremanetan jartzeko era izango du, baina bere herriko udal administrazioarekin, esaterako, ez. Euskal Herri osoan euskara ofizial egitek urratsak egite aldera, Europako Batasunaren baietza «berme» bat izan daitekeen ustea du.

Gainerako hizkuntza gutxituetako ordezkariek ere nabarmendu egin dute erabakiak izan dezakeen garrantzia. Hizkuntza minorizatuen «prestigioa» handitu dezakeela adierazi dute, eta gogoratu dute hizkuntza eskubideak «giza eskubideak» direla, eta horietan «sakontzeko» era eman dezakeela biharko bilkurak.

Denek batera atera duten oharrean nabarmendu dute, urrats hau eginda ere, bidean oraindik badela zer jorratua. Estatu kideen «izaera eleaniztuna» onartzeko bidean aurrera egingo da, baina horrekin «hizkuntzen gutxiagotzearen» amaiera ez da etorriko: «Oraindik bide luzea dago egiteko. Ildo horretan, fronte guztietan lanean jarraitzeko konpromisoa berresten dugu, gure hizkuntzei merezi duten aitortza emateko eta gure herritarren hizkuntza eskubideak bermatzeko».

Euskararen, katalanaren eta galizieraren alde ari diren erakundeez aparte ere, mezuarekin bat egin du ELENeko idazkari nagusi Davyth Hicksek. ELENek egun 175 erakunde kide ditu, 25 estatutan 50 hizkuntza ordezkatzen dituztenak. Oro har, ELENeko kideek hizkuntza horietako 40 milioi hiztun baino gehiago ordezkatzen dituzte, Europako Batasuneko biztanleriaren ia % 10, eta gobernuen eta nazioarteko erakundeen aurrean hizkuntza horietako hiztunen ahotsa izatea du helburu.

Agerraldian, Europako Parlamentuko hainbat ordezkari izan dira hiikuntza gutxituetako ordezkariei babesa erakusten; tartean izan dira EH Bilduko parlamentari Pernando Barrena eta EAJkoa, Izaskun Bilbao.

Dudak

EB Europako Batasuneko 27 herrialdeetako Atzerri ministroak bihar erabakiaren inguruan bat etortzea ez da erraza izango. Hainbat errezelo agerian utzi dituzte hainbat herrialdek egunotan. Frantziak har dezakeen jarreraren gaineko kezka ez da berria. Suediak eta Finlandiak dudak azaldu dituzte erabakiak lan administratiboa zamatu dezakeelako, eta kostu ekonomikoa ere handitu egin daitekeelako ofizialtasuna hiru herrialde gehiagotara zabalduta. Hala ere, Espainiako Gobernuak aurre hartu nahi izan die, eta prest agertu da kostu horiek bere gain hartzeko.

Motiboak ditu proposamena hain irmo defendatzeko. Hain justu ere, Espainiako Gobernuak abuztuaren 16an erregistratu zuen eskea Junts per Catalunyak hala eskatuta; Carles Puigdemonten alderdiak jarritako baldintzetako bat izan zen, PSOEko Francina Armengol Espainiako Kongresuko presidente hautatzearen truke. Hainbat iturrik adierazi dutenez, bihar ez da erabakirik hartuko, eta atzeratu egingo dute.


Summary: Sortuk larunbatean egingo du bere VI. Nazio Konferentzia. Alderdi independentistaren esanetan, azken bozek erakutsi dute ziklo politiko berri bat ireki daitekeela.

Sortuk bere VI. Nazio Konferentzia egingo du larunbat goizean Arrasaten (Gipuzkoa), eta ekitaldi politiko bat arratsaldean. Alderdi independentistaren arabera, ziklo politiko berri bati heltzeko aukera dago, eta bide horretan «independentziarako indarrak» biltzen jarraitzea jarri du helburutzat: «Bizitza eta haren zaintza erdigunean jarriko dituen estatua behar dugu».

Irailaren 27an beteko dira 48 urte Juan Paredes Txiki eta Angel Otaegi etakideak fusilatu zituztenetik, eta urteurren horren testuinguruan egingo du Sortuk bere seigarren konferentzia nazionala. Data berezia da «nazio askapeneko mugimenduarentzat», ohar bidez azaldu dutenez: «Gure proiektu politikoan berresteko eguna da gure komunitatearentzat. Helburu guztiak lortu arte borrokan jarraitzeko zin egitea».

Alderdiak ezker independentistak azken urteetan jorratutako bideari ere heldu dio. Bada hamarkada bat «gatazka politikoa konpontzeko aro berri bati ekiteko erabakia» hartu zuenetik, eta azaldu dute Sortu ziklo berrira egokitzeko «ahalegin etengabean» ari dela: «Konbentzituta gaude ziklo berriak iruditeria berriak, sinbolo berriak eta kontakizun berriak behar dituela, iragana alboratu gabe».

Izan ere, Sorturen ustez, Hego Euskal Herriko udal eta foru bozetako zein Espainiako Gorteetarako hauteskundeetako emaitzek erakutsi dute ziklo politiko berri bat abiatzeko aukera «parez pare» irekita dagoela, horietatik ateratako «gehiengo ezkerreko eta independentistak» Euskal Herriko gatazka politikoa «konpontzeko urratsak egiteko» aukera ematen baitu. Ipar Euskal Herriko testuinguru politikoari begira, berriz, abertzaletasunak hartutako «indarra eta zentralitatea» nabarmendu dituzte, «euskal lurraldearen aitortzan zein eskubide sozialen aitortzan» izan dezakeen eraginagatik.


Summary: Gatazka amaitu eta urtebetera, gerra krimenek ez dute etenik Etiopian. Ikerketaren egileek salatu dutenez, Eritreako armadako kideak dira zibilen aurkako krimenak egiten dituztenak, Etiopia iparraldean

Ia urtebete igaro da Etiopiako Gobernuak eta TPLF Tigrayko Herria Askatzeko Fronteak su etena adostu zutenetik. Halere, gerra krimenek eta gizateriaren aurkako krimenek ez dute etenik. Horixe adierazi du NBE Nazio Batuen Erakundeak, gaur argitaratutako txosten batean. «Nahiz eta bake akordioaren ondorioz ez diren arma hotsak entzuten, gatazka ez da bukatu. Egoera oraindik oso larria da», ohartarazi du Etiopiarako Giza Eskubideen Adituen Nazioarteko Batzordeko buru Mohamed Chande Othmanek.

2020ko azaroaren 3tik egindako krimenak jaso dituzte 21 orriko dokumentuan. Horien artean daude, besteak beste, torturak, bortxaketak, sexu bidezko esklabotza, hilketak eta askatasunaren aurkako beste zigor batzuk. Txostenaren arabera, Eritreako armadako militarrak eta Amhara miliziako kideak daude eraso horien atzean. Bai batak, bai besteak, ordea, krimen horiekin zerikusirik izatea ukatu dute gaur bertan.

Etiopiako Gobernuaren eta TPLFren arteko bi urteko gatazkan, gobernuari borrokan laguntzeko bidali zituen militarrak hara Eritreako Gobernuak. Txostena egin duen batzordearen arabera, orain zibilen aurkako «eraso sistematikoak» egiten ari dira iparraldean —batez ere Tigray eskualdeko mendebaldean eta hegoaldean—. Batzordeko kide Radhika Coomaraswamyren arabera, «komunitate osoak hiltzen ari dira, inolako arrazoirik gabe». Indarkeria are bortitzagoa da herrialdeko emakumeen eta neska gazteen aurka.

Krimen horiek ikusita Etiopiako Gobernuak hartu duen jarrera «konplizea» salatu dute txosteneko egileek. «Gobernuak hasieratik babestu du Eritreako armada, baita hark egindako krimen guztiak ere». Are, su etena sinatu eta urtebetera «oraindik» Eritreako soldaduek Etiopiako lurretan jarraitzea gaitzetsi dute.

Horiek hala, Etiopian gertatzen ari den guztiaren inguruan ikerketa «sakonagoak eta zehatzagoak» egiteko beharra azpimarratu du NBEk. Hori egiteko konpromisoa aspaldi hartu zuen Etiopiako Gobernuak, su etena sinatu zutenean, baina, gaur-gaurkoz, ikerketa gutxi egin dituzte.


Summary: Lampedusak gainezka egin ostean, Italiak etorkinen kontrako jarrera gogortu du. Migratzaileak atxikitzeko epea luzatu du Erromak, eta atxilotze zentro gehiago eraikiko dituela jakinarazi du, Von der Leyenek uhartera egindako bisitaren biharamunean.

Etorkinen etorrera jendetsuaren ondorioz Lampedusak gainezka egin ostean, Giorgia Meloni Italiako lehen ministroak egoera hori errepikatzea eragotzi nahi du, eta, batez ere, asilo eskatzaile gehiago herrialdera ez iristea. Horretarako, neurri zorrotzagoak hartzea erabaki du, uharte horretan joan den astean gertaturikoa —hiru egunean 8.500 etorkin heldu ziren 6.000 biztanlerako irlara— kolpe gogor bat izan baita haren sinesgarritasunarentzat, kontuan harturik joan den urteko bozak migrazioaren kontrako diskurtsoa erdigunean jarrita irabazi zituela. Melonirentzat, asilo eskatzaileen aurkako jarrera gogortzea eta horien egoera okertzea da irtenbidea; gobernuak gaur jakinarazi duenez, luzatu egingo dute migratzaileak atxikitzeko denbora, eta atxilotze zentro gehiago eraikiko dituzte.

Erromaren erabakia ekimena berreskuratzeko estrategiaren parte da, orain arteko saiakerek ez baitute etorkinen kopurua jaisteko balio izan. Horren erakusle, kopuru ofizialak: aurten 127.000 migratzaile baino gehiago heldu dira Italiara, iaz epe berean heldutakoak halako bi ia.

Joera aldatu nahi du Italiako Gobernuak, eta hori lortzen saiatzeko zera egin du: aberriratzea itxaroten ari diren etorkinak atxilo izateko denbora hiru hilabetetik urte eta erdira igo du, eta atxilotze zentro gehiago eraikiko ditu, batez ere «eremu bakartuetan». Eta Melonik atzo Lampedusan egindako bisitan azaldu zuenez, EB Europako Batasunaren itsas misio bat ere nahi du Mediterraneoan; hori proposatuko die EBko beste estatu kideei, datorren hilabete amaieran egingo duten Europar Kontseiluan. «Oraindik ere uste dut ez dugula inoiz [migratzaileen afera] konponduko soilik birbanaketaz arituta; hau konpontzeko modu bakarra irteerak gelditzea da», argudiatu zuen Italiako lehen ministroak. Horretan sakondu nahi du, Bruselak hilabeteotan egin duen antzera.

Eta talde komunitarioaren estrategiaz aritu zen atzo, hain justu, Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidentea. Hura ere Lampedusan izan zen, Melonirekin eta Europako Batzordeko Barne komisario Ylva Johanssonekin batera, eta bisita hori baliatu zuen Europako Batzordearen urteotako jarreran sakontzeko. Bide batez, beste behin ere, Von der Leyenek agerian utzi zuen Bruselak eta Erromak migrazioaren aferan duten jarrera nahiko antzekoa dela; besteak beste, «erantzun koordinatu bat» iragarrita, eta lehentasuntzat jarrita etorkin gehiago ez heltzea Europara.

«Niretzat oso garrantzitsua da, migrazio irregularra Europaren erronka bat baita, eta Europaren erantzun bat behar baitu. Hortaz, elkarrekin gaude. Guk erabakiko dugu nor datorren Europako Batasunera eta zer baldintzatan; ez trafikatzaileek». Europako Batzordeko presidenteak hamar puntuko plan bat ere jakinarazi zuen horretarako, baina, praktikan, ez zuen berritasunik iragarri, orain arteko neurriak errepikatu baitzituen, modu batera edo bestera. Eta agerraldi horretatik egun batera, gaur, Porto Empedocleko identifikazio zentroan (Italia) zeuden ehun bat etorkinek ihes egin dute; Lampedusara iritsi ziren migratzaileetako batzuk ziren, eta irla horretatik eraman zituzten Porto Empedoclekora.

Bien bitarterako, Italiak EBko beste estatu kide baten berehalako lankidetza izango du. Frantziako Barne ministro Gerald Darmanin Erromara joan da gaur, eta laguntzeko prestutasuna helarazi dio Italiako Gobernuari etorkinen etorrera gelditzeko. Bidaia horren aurretik CNews telebista kateari emandako elkarrizketan, Darmaninek azaldu du «muga kontrolatzeko laguntza» emateko prest dagoela Paris, joan den ekaineko migrazio itunak jasotzen duen modura. Hori bai, Barne ministroa argi mintzatu da: Melonik EBko estatu kideei laguntza eskatu dien arren, Frantziak ez du migratzaile gehiago hartuko.

Tunisiako ituna «ulertezina» da estatu kide batzuentzat

Iragan uztailean, talde komunitarioak eta Tunisiak migrazio akordio bat egin zuten. Bilioi bat euroren truke, besteak beste, Tunisek konpromisoa hartu zuen mugako kontrol zorrotzagoak egiteko. Horri buruzko adostasuna, ordea, ez da erabatekoa izan EB barnean, estatu kide batzuentzat «ulertezina» baita akordio hori egin izana.

Josep Borrell diplomaziaburuak hilaren 7an bidalitako mezu batean dioenez, «estatu kide batzuek kezka» agertu zuten batzordearen «alde bakarreko» erabakiaren inguruan, baita akordioaren «eduki batzuez» ere, The Guardian-ek gaur argitaraturikoaren arabera. Eta itunak jasotzen duenaz harago ere, agintarietako batzuek argudiatu zuten ez zutela hori onartzeko prozedura egokia erabili


Summary: Liburu bat ondu dute euskara «sinplifikatzeko» proposamenekin. Mikel Mendizabal hizkuntza irakasleak koordinatu du lana; hainbat idazle eta hizkuntzalariren proposamenekin osatu dute.

Gaur goizean egin dute aurkezpena, Donostian. Euskara orain. Eraginkortasuna helburu liburuaren berri emateko elkartu dira Mikel Mendizabal koordinatzailea, eta egileetako hiru: Xabier Amuriza, Iñigo Lamarca eta Jesus Rubio. Haitao Liu hizkuntzalaria da ekarpena egin duen laugarrena. Liburuan esan dute euskarak aurrera egin dezan hura «sinplifikatzeko» bideak behar direla, eta horretarako ekarpenak egin dituzte, bakoitzak bere ikuspegitik.

Alberdaniak argitaratu du lana. Koordinatzaileak nabarmendu du egile bakoitzak bere ideia «pertsonalak» dituela gaiaren inguruan, eta ekarpenak egin dituztela aditzak sinplifikatzeko eta sintaxi eraginkorragoa garatzeko, besteak beste.

Liburuaren atzean dagoen analisia ezkorra da. «Euskalduntze prozesuan gauzak ez doaz ondo, hau errealitate bat da», adierazi dute liburuaren berri emateko oharrean. «Eskuarki soziolinguistikak esaten duena hartzen da kontuan, baina, nire ustez, giza zientzia horrek esaten duena ez da nahikoa, eta bada beste arrazoirik», esan du liburuaren koordinatzaileak.

Nabarmendu du hizkuntzen «eboluzionatzeko» gaitasunari erreparatu behar zaiola, eta hiztunei bidea erraztuko dieten hautuak lehenetsi. Uste du euskara «sinple eta eraginkor bat» garatzeko bidea egiten bada hizkuntzaren sustapenak aurrerapausoak baino ez dituela egingo.

Mikel Mendizabal hizkuntza irakaslea da. 2014an erreparatu zion gai honi; Hizkuntzen berdintasun komunikatiboa: mitoa eta errealitatea liburua atera zuen orduan.


Summary: Iparraldeko gasolindegiek ekoizpen kostua baino merkeago saldu ahalko dute erregaia. Frantziako Asanbleak Ekonomia Ministerioaren neurria onartzen badu, abenduaren 1etik aurrera sartuko da indarrean.

Erregaien prezioa asko ari da garestitzen Euskal Herrian, bai Hegoaldean eta bai Iparraldean. Frantziako Gobernua eta energia enpresa handiak hainbat neurri ari dira hartzen eskaria asko gutxitu ez dadin, eta Bruno Le Maire Frantziako Ekonomia ministroaren txanda izan da gaur. Izan ere, ministroak iragarri du abenduaren 1etik aurrera Ipar Euskal Herriko eta Frantziako gasolindegiek ekoizpen kostuak baino merkeago saldu ahalko dutela erregaia.

Le Mairek baino lehen, larunbatean, Elisabeth Borne lehen ministroak neurria iragarri zuen, eta «behin-behinekoa» izango dela adierazi zuen, Frantzian 1963tik debekatua baitago edozein ondasunen prezioa ekoizpen kostuak baino merkeagoa izatea. Hala, neurri hori aurrera ateratzeko legea aldatu beharko du Le Mairek, eta, Frantziako Asanbleak baiezkoa emanez gero, abenduaren 1ean sartuko da indarrean. Le Monde-ren arabera, irailaren 27ko Ministroen Kontseiluan aurkeztuko dute neurria.

Batez beste, Ipar Euskal Herriko gasolindegietan gasoilo litro bakoitzak 1,943 euroko prezioa zuen atzo, eta 95 gasolinaren litroak, berriz, 1,913 eurokoa.

Ikusi gehiago: Euskal Herriko gasolindegi bakoitzeko prezioak egunez egun.

Erregaien banaketa enpresa handi eta txikiak daude, eta azken horiek dira neurri berri hori okerren ikusten dutenak, uste baitute hilabete gutxi barru enpresa txiki askok itxi egin beharko luketela, galerengatik. Hala, Francis Pousse gasolindegi txikien sindikatuko (Mobilians) presidenteak adierazi du halako neurri bati aurre egiteko indarrik ez duten enpresak konpentsatu beharko lituzkeela gobernuak.

Haren ustez, indar handiagoa duten enpresek halako neurri bati aurre egin diezaiekete, eta bezero asko erakartzeko balioko die. Bestalde, findegiei eta petrolio saltzaile handiei egingo lieke onura, eskaria mantentzea edo oso gutxi murriztea lortuko bailukete.


Summary: Barbadoren eta Zelaiaren aurkako espetxeratze agindua salatu dute ehunka lagunek. Bi gazte arabarrei elkartasuna agertu diete Amurrion, Agurainen eta Gasteizen.

Galder Barbado eta Aitor Zelaia gazteen aldeko elkartasun oihuak ozen entzun dira gaur Araban. Ankerkeriari Stop plataformak deituta, ehunka lagunek bat egin dute arratsaldean bi gazteren aurkako espetxeratze aginduak salatzeko Agurainen, Amurrion eta Gasteizen deitutako elkarretaratzeekin. Aguraingo San Juan plazan, Amurrioko Herriko plazan eta Gasteizko Andre Maria Zuriaren enparantzan egin dituzten protestak. Ostiral arratsaldean egindako premiazko agerraldi batean, Ankerkeriari Stop plataformak jakitera eman zuen espetxeratzeko agindua jaso dutela bi gazteek. Agindua jasota, hamar eguneko epea dute borondatez espetxeratzeko; bestela, atxilotze agindua martxan jarriko du Espainiako Auzitegi Gorenak, maiatzean berretsitako lau urteko espetxe zigorra betearazteko. Auzitegi Nazionalak 2021ean ezarri zien zigorra, «armak eta munizioak gordetzea» egotzita. Gazteen askatasuna aldarrikatzeko hainbat deialdi egin dituzte. Hilaren 29ra arte, Euskal Herriko herri, auzo eta ikastetxeetan mobilizazioak antolatzeko eta elkartasun keinuak zabaltzeko deia luzatu dute. Irailaren 30ean, berriz, manifestazio batera deitu dute Gasteizen, 18:30ean.

Horrez gain, elkartasun kamisetak hainbat lekutan salgai jarri dituzte: Amurrioko herriko tabernan, Aguraingo herriko tabernan eta Gasteizko Garraxi tabernan.

Ankerkeriari Stop plataformaren baliabide kutxa ere eskuragarri jarri dute sarean, herrietan antolatzen diren mobilizazioen eta elkartasun dinamiken komunikazio bitartekoekin. Halaber, sare sozialetan #EuskalHerriakAurrera eta #AitorEtaGalderAske traolak erabiltzen jarraitzeko deia luzatu dute.


Summary: Osakidetzak bronkiolitisaren aurkako txertoa jarriko die arrisku handiko umeei eta jaioberriei. Gaixotasun larria izateko arriskua duten hamabi hilabetetik beherako umeei eta urritik martxora jaiotakoei jarriko diete txertoa.

Osakidetzak arnas birus sintzitialaren (bronkiolitisaren) aurkako txertoa jarriko die arrisku handiko umeei eta jaioberriei. Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak jakinarazi duenez, birus horrek sortutako gaixotasun larria izateko arriskua duten hamabi hilabetetik beherako umeek izango dute lehentasuna. Halaber, txertoa jarriko diete birusaren hedapen denboraldian jaiotakoei–urritik martxora bitartean, gutxi gorabehera–. Jaioberrien kasuan, jaio eta hurrengo egunetan jarriko zaie Nirsevimab txertoa. Nolanahi ere, Osasun Sailak ez du baztertzen 2024ko lehen hiruhilekoan jaiotakoei hedatzea txertaketa, egoera epidemiologikoaren arabera.

Nafarroan, urriaren 1etik abenduaren 31ra jaiotako arrisku handiko umeak txertatzea erabaki zuen Osasun Kontseilaritzak joan den astean. Eusko Jaurlaritzak ez ditu bete Osasun Publikoaren Batzordearen azken bileretan adostutako gomendioak; izan ere, bilera horietan adituek aholkatu zuten txertoa sei hilabetetik beherako guztiei ematea, eta, ahal dela, urrian jartzea, birusa gehien zabaltzen den garaia iritsi baino lehen. Osakidetzak, aldiz, Euskadiko Txertoen Aholku Batzordeak ezarritako gomendioei kasu egin die: organo horrek ez du egokitzat jo txertoa unibertsalizatzea.

Urte batetik beherako umeen artean arnas aparatuko infekzioen eragile nagusia da arnas birus sintzitiala, eta kasuen % 90etan bronkiolitisa sortzen du. Helduak ere gaixotu daitezke, baina haurren artean sortzen ditu sintoma larrienak, batez ere jaioberrietan.


Summary: Liher taldeak «etenaldi luze bat» eginen du martxotik aurrera. Kideek azaldu dute atseden hartzeko premian direla. Izatez, ez dute argitu noiz bueltatuko diren: «Ez goaz betirako; baina noiz arte ere, ez dakigu oso ondo».

Geldialdia iragarri du Liher musika taldeak; «hibernazioa». Donostiako laukoteak 2021eko udazkenean plazaratu zuen azken lan luzea– Eta hutsa zen helmuga–, eta, orain, jakinarazi du «etenaldi luze bat» eginen duela diskoaren aurkezpen bira bukatutakoan. Aurretik, baina, «gero arte» esateko zenbait kontzertu iragarri dituzte 2024. urtearen hasierarako: martxoaren 2an izanen da azkena, Donostian.

Taldeak ez du zehaztu etena noiz artekoa izanen den, baina iradoki dute biraren ondoko agurra «beste batzuetakoa baino garrantzitsua» izanen dela. «Ez goaz betirako; baina noiz arte ere, ez dakigu oso ondo». Izan ere, kideek nabarmendu dutenez, atseden premian dira, zortzi urtez «jo eta fuego» aritu ondotik.

Edonola ere, Liherrek kontzertu mordoa du aurreikusia udazken honetarako. Zehazki, hamar emanaldi eginen ditu abendura bitarte; horietako zenbait, atzerrian. Ondotik, dagoeneko 2024an eginen ditu berriki iragarritako agur kontzertuak. Urtarrilaren 26an Gasteizen ariko da, Jimmy Jazzen; otsailaren 25ean, Bilboko Kafe Antzokian, eta martxoaren 2an, berriz, Donostian. Azken horri dagokionez, oraindik zehazteko dago zer aretotan joko duten.


Summary: Idoia Rodriguez Mondragonek irabazi du EKE-Elkar literatura beka. 6.000 euroko laguntza izango du, eta 2024ko udaberrian kaleratuko du liburua.

Ipar Euskal Herriko literatur sorkuntza bultzatzeko asmoz, Euskal Kultur Erakundeak eta Elkar fundazioak Gazteluma saria jarri zuten abian 2000. urtean, eta, orduz geroztik, bi urtetik behin, liburu proiektu bat lagundu dute diruz. Horri esker, denbora honetan, besteak beste, Eneko Bidegainen Anbroxio, Nora Arbelbideren Goizeko zazpiak, Katixa Dolhare-Zaldunbideren Biribilgune, Maialen Hegi-Lukuren Girgileri anderea eta Maddi Ane Txoperenaren Ene baitan bizi da lanak argitaratu dituzte.

2021ean, ordea, izena aldatu, eta Gazteluma zena EKE-Elkar literatura beka bilakatu zen. Hori ere bi urtetik behin banatzen dute, eta euskaraz idazten duten Ipar Euskal Herriko idazle guztiei zuzenduta dago. Lehenengo aldi horretan, Adur Larrearen Lurbinttoko ohoinak komiki proiektuak irabazi zuen.

Aurten, Mirentxu Ibargaraik, Mayi Saint Estebenek eta Marie-Andree Ouretek osatutako epaimahaiak Idoia Rodriguez Mondragonek aurkeztutako proiektua saritzea erabaki du. Hain zuzen ere, 2023ko deialdirako hautatutako literatur generoa nerabeentzako narrazioa izan da. Epaimahaiak azpimarratu du kalitate handiko proposamenak aurkeztu dituztela aurten.

Rodriguez Mondragonen proposamenak 15 urteko neska gazte baten bizipenak, ametsak eta gogoetak biltzen ditu, «umorez jositako narrazio batean».


Summary: Industria uzkurtzeak hazkundea moteldu du. Eustatek hamarren bat txikitu du urteko bigarren hiruhilekoaren emaitza: Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ekonomia %0,4 hazi zen udaberriko hilabeteetan.

Industria ekoizpenari buruzko azterketek iragarritakoa baieztatu dute Eustaten kontu ekonomikoek: bigarren sektorea atzeraldian dago, eta horrek galga egiten dio ekonomia osoari. Estatistika erakundearen arabera, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako BPG barne produktu gordina %0,4 hazi zen urteko bigarren hiruhilekoan, lehenengoarekin alderatuz; urte arteko tasan, berriz, %1,5 hazi da. Datu bat zein bestea uztailean aurreratutakoak baino hamarren bat txikiagoak dira.

Urte arteko tasa txikiena da 2021az geroztik, eta erakusten du hiru lurraldeetako ekonomia moteltzen ari dela, baina atzeralditik urrun dagoela oraindik.

Eusko Jaurlaritzak %1,6ko hazkundea espero du aurten, eta %2,1ekoa, berriz, hurrengo urterako. Aurreikuspen horiek beteko balira, hiru lurraldeak eurogunearen halako bi haziko lirateke. Gero eta ezkorrago, Europako Batzordeak joan den astean berritu zituen ekonomiarentzako iragarpenak: hiru hamarren jaitsi zituen 2023koak —%0,8raino—, eta neurri horretan ere 2024koa —%1,3raino—.

Familien gastua

Aurtengo lehen bi hiruhilekoetako datuak eskuan, Gasteizko gobernuaren iragarpena betegarria dirudi, batez ere kontuan hartuta udako hilabeteetan turismoak ekarpen handia egingo zuela. Baina kezka iturri da industria, hura baita ekonomiaren motorretako bat, eta argi dago kalte egin diotela inflazio handiak eta bazkide handien pattalaldiak —Alemaniarenak bereziki—. Horrela, Eustaten arabera, urteko bigarren hiruhilekoan %0,6 txikitu da industriaren ekarpena Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Horren zati handi bat energia sektoreari dagokio, manufakturan apalagoa izan baita gutxitzea (-%0,2).

Urte arteko tasa ere negatiboa du industriak (-%0,5), lehen aldiz 2020. urteaz geroztik.

Industriak baino pisu txikiagoa du lehen sektoreak Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ekonomian, baina hark ere atzera egin zuen apirilaren hasieratik ekainaren amaiera bitartean: -%1,3 aurreko hiruhilekoarekin alderatuta, eta -%6,7 2022ko bigarren hiruhilekoarekin alderatuta.<br />Portaera hobea izan dute beste bi sektoreek: eraikuntzak eta zerbitzuek. Are gehiago, Eustatek dio jarduna bizkortu dutela: %0,4tik %1,2ra eraikuntzak, eta %0,3tik %0,4ra, berriz, zerbitzuek. Urte arteko hazkunde tasa indartsua du eraikuntzak (%4,2), eta txukuna zerbitzuek (%2,1).

Eskariari dagokionez, familien gastua suspertu egin da (%0,6tik %1,6ra). Beheraka doaz gastu publikoa (-%2,5) eta kanpo sektorearen ekarpena. Lurralde historikoen artean ez da alde handirik. Hiruhilekoan Gipuzkoa hazi da gehien (%0,4) eta hamarren bat gutxiago Araba eta Bizkaia (%0,3). Urte arteko tasan, berriz, Arabakoa da emaitzarik onena (%1,6) eta atzetik doaz Gipuzkoa (%1,5) eta Bizkaia (%1,4).

Enplegua, gora

Hazkundea apalduz doan arren, ekonomia gai da enplegua sortzeko. Dedikazio osoko baliokide diren lanpostuetan neurtuta, 2022ko bigarren

hiruhilekoan urtebete lehenago baino 14.500 lanpostu gehiago zeuden (+%1,5). Hiruhileko arteko tasan ere hazkundea izan da enpleguan (%0,7), baita industrian ere (%0,2).

Nastatek ostiralean argitaratuko ditu Nafarroari dagozkion datuak. Uztailean aurreratu zuen BPGa %0,4 hazi zen hiruhileko arteko tasan, eta %2,1 urte artekoan.


Summary: Espainiako Gobernuak esan du katalana ofizialtzeko bidea lehenetsiko duela Europako Batasunean. Gaur zuten euskararen, katalanaren eta galizieraren ofizialtasun eskea aztertzeko bilkura Bruselan; Espainiako Gobernuko ordezkari Jose Manuel Albaresek esan du gaur egin duten urratsarekin bete dutela hartu zuten «konpromisoa»

Gaiaren inguruan bozkatu gabe amaitu da Europako Batasuneko Kontseiluan egin duten bilera. Han, aztertzekoak ziren Espainiako Gobernuak euskara, katalana eta galiziera EB Europako Batasunean ofizialtzeko egindako eskabidea, baina 27 estatuetako ordezkariek esan dute denbora gehiago behar dutela gaia aztertzeko. Bilerak 40 minutu eskas iraun du, eta hogei ordezkari inguruk hartu dute hitza. Kontseiluak kontuan hartu ditu haien zalantzak, eta esan du gaia berriz aztertuko dutela «aurreragoko bilera batean», datarik zehaztu gabe. Bileraren ostean, Espainiako Atzerri ministro Jose Manuel Albaresek jakinarazi du aldaketa gauzatzeko erritmo jakin bat proposatu dutela: aurrena katalanaren gaineko erabakiak hartzea proposatu dute. Gerorako utziko dituzte euskara eta galiziera.

Bileraren ostean, Albaresek argudiatu du eskabidea eginda bete duela Espainiak gai honen inguruan hartu zuen «konpromisoa». Aintzat hartu behar da nondik nora egin zuen Madrilek gai hau Europako Batasunaren Kontseiluarenera eramateko urratsa. Abuztuaren 16an erregistratu zuen eskea, Junts per Catalunyak hala eskatuta. Carles Puigdemonten alderdiak jarritako baldintzetako bat izan zen, PSOEko ordezkari Francina Armengol Espainiako Kongresuko presidente hautatzearen truke. Bilkuran inolako «betorik» ez dela egon esan du, eta zer egin aztertzea erabaki dela.

Kultura ministro Miquel Icetak, berriz, esan du gaur Bruselan baiezkorik lortu ez bada ere gaiaren gainean lanean jarraituko dutela. ERCko buruzagi Oriol Junquerasek nabarmendu du eskabidea aintzat hartu behar dela. Katalanak duen indarra erabili du argudio gisara; izan ere, gaur egun Europako Batasunean ofizial diren hamabi hizkuntzak katalanak baino hiztun gutxiago dituztela gogoratu du. Espainiako Gobernuak bere gain hartu zuen «konpromisoa» konplitzeko «erremintak» eta «arrazoibideak» badituela esan du, eta urratutako bidean aurrera jarraitu behar duela. Junts per Catalunyaren izenean, Miriam Noguerasek azaldu du «konfiantza» dutela Espaniako Gobernuak egoera birbideratzeko izan dezakeen «gaitasunean».

Jakin izan denez, askotarikoak izan dira gainerako estatuek erakutsi dituzten zalantzak; legearekin lotutako dudak egon dira, finantzaketari buruzkoak, eta erabakiak erator ditzakeen aldaketa operatiboen ondoriozkoak. Neurriaren ondorioei buruzko txosten juridiko bat eskatu dute, besteak beste. Bilerara sartu aurretik egin dituzten adierazpenetan agerian utzi dituzte hainbat estatutako ordezkariek zalantzak.

Aldaketaren onurak

ELEN elkartean batuta ari dira Europako hizkuntza gutxituetan aldeko erakundeetako ordezkariak. Agerraldia egin zuten atzo Bruselan, eta aldaketak ekar ditzakeen «onurak» nabarmendu zituzten. Aldeko botoa eskatu zieten Europako Batasuneko 27 estatuetako gobernuei. Hizkuntzen«prestigioa» areagotzeaz harago, hainbat arlotan aurrerapausoak egiteko bidea arindu dezakeela uste dute. Euskalgintzaren Kontseiluaren izenean, idazkari nagusi Idurre Eskisabelek hartu zuen hitza. Azaldu zuenez, baldin eta erabakia hartzen bada, euskararen ofizialtasunak Euskal Herrian bertan dituen «paradoxak» agerian uzteko ere balioko du, eta bide horretan egin behar diren aldaketak aldarrikatzeko.

Egun, 24 hizkuntza ofizial ditu onetsiak Europako Batasunak ofizial gisara. Horietako bakar bat da gutxitua: Irlandak lortu zuen 2022an onestea gaelikoa. Hiztunen kopuruari begira, euskara baino egoera soziolinguistiko kaskarragoa du: 200.000 hiztun inguru ditu.

Gaia hizpide izan du gaur Eusko Jaurlaritzako eledun Bingen Zupiriak ere. Ofizialtasunaren gaineko eskeak aurrez egin izan direla esan du, eta Euskal Herriko erakundeek hauspotutakoak izan direla horietako hainbat. Europako Batasuneko Atzerri ministroek gaur gaia aztertzeko erabakia hartu izana «urrats bat» dela onartu du, eta espero duela prozesua burutzea Europako Batasunean euskararen ofizialtasuna onartuta.

Espainiako Gobernuko buruek aurrena katalana lehenetsiko dutela jakinarazi dute gaur, eta, horren harira, Zupiriak esan du erabaki hori argudiatzeko ezin dela adierazi Kataluniako buruzagiek indar handiagoz egin dutela ofizialtasunaren aldeko eskea, Euskal Herritik ere ozendu izan den aldarria dela uste baitu. Zerrendatu egin ditu, hain justu, igaro urteotan egin diren hainbat eskabide. Eta ezinbestean bide horretan jarraitu behar dela uste du, Europaren «eleaniztasuna» goretsi behar den ezaugarri bat dela sinetsita. EAJk Madrilen esan du Espainiako Gobernuak egin duen urratsak ez duela lagunduko inbestidurarako negoziazioetan. EH Bilduk ere kritikatu egin du Espainiaren jarrera, eta «taktizismoa» leporatu dio.


Summary: Euskaraz bizi nahi dutela adierazi dute EH Bilduk eta EAJk. Lehenbiziko aldiz mintzatu dira gaur euskaraz Espainiako Kongresuan, eta zuzeneko itzulpengintza sistema bat antolatu dute. Katalana, galiziera, aragoiera eta asturiera erabiltzeko aukera ere egon da. Hizkuntza koofizialak Kongresuan erabiltzeko erreforma tramitatzea onartu dute.

Espainiako Kongresuak onartu du hizkuntza koofizialak Kongresuan erabiltzeko erreforma tramitatzea, 179 aldeko boz jaso ditu, eta 171 kontrako. Dena den, aldaketa ez da ofiziala izanen datorren ostegunera arte. Bozketa baino lehenago, Kongresuan entzun ahal izan dira euskara, katalana eta galiziera. Euskaraz erran dituzten lehenbiziko esaldietako bat Mertxe Aizpuruaren (EH Bildu) aldarria izan da: «Euskaraz bizi nahi dugu». Gaur Kongresuan euskaraz hitz egiteko aukera izatea pauso «sinbolikoa» dela erran du, baina «neurri eraginkorrak» ere behar direla. Izan ere, haren erranetan, gaur egun ezinezkoa da Euskal Herri osoko erakunde eta zerbitzuetan euskaraz mintzatzea, hori «euskaldun guztien eskubidea» dela jakinda.

Euskara, katalana, galegoa, aragoiera eta asturiera «bigarren mailako hizkuntza» bezala tratatzen direla erran du, eta, adierazi duenez, gaur Kongresuan euskaraz hitz egin ahal izan badute ere, Euskal Herrian ezin da euskaraz bizi. Adibide gisa jarri ditu euskararen kontra ebazten diren epaiak, edo zonifikazioarengatik Nafarroan bizi duten egoera.

Nafarroa izan da, hain zuzen ere, Joseba Andoni Agirretxeak (EAJ) gogora ekarri dituen gaietako bat. Euskarak urte luzez jasan duen egoera salatu du eta UPNk hizkuntzarekiko duen jarreran jarri du arreta. Gaurkoa egun «garrantzitsua» dela erran du, baina ez bakarrik euskaraz, katalanez edo galegoz mintzo diren horiendako, baizik eta «gizarte guztiarentzat».

EH Bilduk eta EAJk egindako adierazpenei erantzun die Alberto Catalan Higueras UPNko diputatuak. Haren iritziz, «Nafarroa ez da elebiduna; Nafarroan, gaztelania hizkuntza ofiziala da, eta euskara koofiziala eremu bakar batzuetan, baina alderdi independentistak kontrakoa esaten ari dira». Bigarren txandan, Agirretxea berriz ere mintzatu zaio UPNri: «Hizkuntzek ez dute bereizten, UPNk bai. Hizkuntza bi eremutan banatzen du, hizkuntza hori hitz egin dezaketenak alde batetik, eta beste hizkuntza bat hitz egitera behartzen dituztenak bestetik».

Bertzetik, PPko diputatu Borja Senperrek PSOEri Kongresuko araudia ez aldatzeko eskatu badio ere, euskaraz egin du bere hitzaldiaren zati bat. Voxeko zenbait diputatu itzuliak ziren bilkurara; Senper euskaraz entzun bezain pronto, alde egin dute. Kongresuko gaurko saioa «guztiena dena erasotzea» dela azpimarratu du. Senperrek bere mintzaldia amaitu ostean, alderdiek bigarren txanda bat hasi dute.

Katalana eta galegoa ere bai

Euskaraz gain, gaurtik aurrera katalana eta galegoa ere erabili ahal izan dituzte Kongresuan, eta gaztelaniazko itzulpen sistema antolatu dute horretarako, behin-behinean. Francina Armengol Kongresuko presidenteak hartutako konpromisoak ireki dio bidea gaurko saioari, kargua hartu zuenean adierazi baitzuen Espainiako hizkuntza koofizialak Kongresuan erabiltzen ahalko zirela. Zehazki, alderdi subiranista katalanek Armengolen hautagaitza babesteko baldintza gisa jarri zuten euskaraz, katalanez eta galizieraz egin ahal izatea Kongresuan.

Jose Ramon Gomez Besteiro PSOEko diputatuak hartu du hitza lehenengo, galegoz eta gaztelaniaz. Bera izan da, beraz, zuzeneko itzulpengintza zerbitzua erabili duen lehenbiziko diputatua. Garbi adierazi du Kongresuko araudian ez dagoela jasota gaztelania izanen dela bertan erabiliko den hizkuntza bakarra, eta ez duela debekatzen bestelako hizkuntzen erabilera. Gomezen solasaldia moztu du Voxek, eta, jarraian, gelatik irten dira alderdi horretako diputatuak.

Marta Lois Gonzalez Sumarreko diputatua izan da hitza hartu duen bigarrena: «Espainian hainbat hizkuntza hitz egiten dira, eta hala egin behar da Kongresuan ere». Adierazi du ezin duela ulertu nola Kongresuan dauden alderdi guztiek ez duten baieztapen hori ulertzen, eta gogoratu du gaurko saioan «kexak» entzunen dituztela. Hala, azken horiek «Espainia ordezkatzeko gai ez diren gutxiengo bat» direla erran du.

Gabriel Rufian (ERC) izan da hirugarrena, eta, aurreratua zuen moduan, katalanez mintzatu da. Euskara, katalana edo galegoa gaztelaniarentzat «mehatxua» direla erraten duten horientzat, egunerokoan ingelesezko zenbat hitz erabiltzen dituzten galdegin die, eta ea hori ez daukaten «mehatxutzat». «Gaztelania ez dago mehatxatua Katalunian, eta katalana ez da independentismoaren ondare esklusiboa», borobildu du.

Aragoiera eta asturiera ere erabiltzen ahalko dira aurrerantzean, baina horiek erabiliz gero diputatuek beren burua itzuli beharko dute, ez baitira hizkuntza ofizialtzat hartzen.

Erreforma

Kongresuko araudiaren erreformari buruz mintzatzeko baliatu dute gaurko saioa. Erreforma proposamenean jasotzen denez, aldaketaren helburua da «pluraltasun linguistikoaren bidean aurrera egitea, eleaniztasuna errespetatzeko elementu gisa».

Saioa 12:00etan hasi den arren, politikariak lehenago hasi dira Kongresura iristen. Oriol Junqueras ERCko presidenteak, adibidez, adierazpenak egin ditu kazetarien aurrean, eta gaurkoa egun «historikoa» izanen dela esan du. Gogoratu du «Kataluniako independentismoaren indar demokratikoari esker» lortu dela.

Anitzen ahotan dabilen eztabaida ere gogora ekarri du, ez baitzaio «logikoa» iruditzen NBE Nazio Batuen Erakundean katalana erabili ahal izatea eta Kongresuan ez. Gainera, gaurkoa lortzeko denbora gehiegi igaro dela ere azpimarratu du.

«Esklusibotasunik gabe»

Badira, baina, Junquerasen iritziarekin guztiz bat ez datozenak ere: Joan Tarda ERCren Kongresuko bozeramaile ohiaren iritziz, katalana Kongresuan «lehentasunez» erabili behar da, baina «esklusibotasunik gabe». Hau da, Tardak dio ERCko diputatuak katalanez mintzatu behar direla, baina baita gaztelaniaz ere. Adierazi du berak errepublika katalan bat nahi duela, baina independentismoa beste hizkuntzetan ere egin behar dela: «Gaztelania katalan anitzen ama hizkuntza da».

Aitor Esteban EAJren Kongresuko bozeramaileak ere adierazpenak egin ditu euskara erabili ahal izateko aukeraz: «Seinale argi bat da adierazteko herri bat garela, hizkuntza bat dugula, hura defendatu nahi dugula, komunikazio bide bat dela, eta euskal herritar asko euskaraz komunikatzen direla». Seinaleak seinale, euskara ez da alderdiak erabili duen hizkuntza bakarra, gaztelaniarekin ere tartekatu baitute, «eztabaidaren eta egoeraren arabera».


Summary: Kanadak India lotu du buruzagi independentista sikh baten hilketarekin. Trudeauk esan du «ebidentzia sinesgarriak» daudela New Delhiren parte hartzearen inguruan. Modiren gobernuak erantzun du «zentzugabea» dela hori.

India jada ez zegoen pozik Kanadarekin, ez zuelako sikh mugimenduaren kontrako neurririk hartzen, eta orain Justin Trudeau lehen ministroaren adierazpen batek are gehiago gaiztotu du bi herrialdeen arteko harremana. Kanadako Komunen Ganberan, Trudeauk New Delhi lotu du Hardeep Singh Nijjar buruzagi independentista sikharen heriotzarekin, argudiatuta «ebidentzia sinesgarriak» daudela hori adierazteko. «Onartezina da, eta gure subiranotasunaren urraketa bat da atzerriko edozein gobernuk parte hartzea kanadar baten hilketan Kanadan», gobernuburuaren arabera.

Nijjar joan den ekainaren 18an hil zuten, Surrey hiriko tenplu sikh baten kanpoan, tiro egin ziotenean. Hamarkadak ziren sikh komunitatearen independentziaren alde kanpaina egiten ari zela —Indiako Punjab estatutik atera eta Khalistan estatua sortu nahi dute—, eta India haren atzetik zebilen; kasurako, iragan 2020ko uztailean «terrorista» izendatu zuten. Ekintzaile independentista zena 1997an iritsi zen Kanadara, 20 urte zituela, eta New Delhiren arabera, Khalistango Bhindranwale Tigrea Indarraren eta Sikhak Justiziaren Alderen Kanadako adarraren buruzagia zen.

Kanada da, hain justu, sikh gehien dituen herrialdea Punjabetik kanpo; horren erakusle, 2021eko erroldan, 770.000 lagunek esan zuten sikhismoa dela haien erlijioa. Indiako Gobernuaren ustez, diasporakoek mugimendu independentista berpiztu nahi dute —batez ere 1980ko hamarkadan izan zuten gatazka armatua Punjaben—, eta hori eragozteko eskatu dio hainbatetan Kanadakoari. Trudeauk esana du adierazpen askatasuna errespetatzen dutela, eta protesta egitekoa ere bai.

«Kanada zuzenbide estatua duen herrialde bat da. Gure herritarren babesa oinarrizkoa da, gure subiranotasunaren defentsan», argudiatu du Kanadako lehen ministroak Komunen Ganberan egindako agerraldian. Eta, gerora, Melanie Joly Atzerri ministroak jakinarazi du Indiako «diplomazialari funtsezko bat» kanporatu dutela: «Espero dugu Indiak erabat kolaboratuko duela gurekin, eta afera honen muineraino iritsiko garela».

G20koen bileran azalpen eske

Trudeauk publikoki lehen aldiz eman du informazio hori, baina hilaren 9an eta 10ean Indian egindako G20koen goi bileran azalpenak eskatu zizkion herrialde horretako lehen ministro Narendra Modiri, bien arteko bilkura labur batean. Aurrez, hilaren 1ean, Ottawak jakinarazi zuen New Delhirekin merkataritza libreko akordio bat adosteko negoziazioak gelditu zituela, baina ez zuen hori egitearen arrazoirik eman.

Indiak berehala erantzun du, eta, Atzerri Ministerioak kaleraturiko ohar baten bidez, esan du «zentzugabeak» direla Kanadako lehen ministroak eta Atzerrikoak egindako adierazpenak: «Zuzenbide estatuarekiko engaiamendua dugu». Eta, erantzun gisa, Kanadako diplomazialari bati bost eguneko epea eman diote herrialdetik ateratzeko, argudiatuta «Kanadako diplomazialariak barne aferetan geroz eta gehiago esku hartzen» ari direlako «kezka handitzen» ari dela.

Trudeau gutxiengoan ari da gobernatzen, baina NDP Alderdi Demokratiko Berriaren kanpo babesa du bozketa garrantzitsuetarako. Hain justu, NDPren buruzagia, Jagmeet Singh, sikha da, eta kezkatuta agertu da Komunen Ganberan: «Ez nuen inoiz imajinatuko Kanadako lehen ministroak berretsi egingo zuela Kanadan kanadar herritar bat hil izanaren eta hori atzerriko gobernu batek egin izanaren arteko harremana».


Summary: «Udalgintza feministaren aldeko apustua» egin du Eudeleko presidente berriak. Gorka Urtaran Gasteizeko alkate ohiaren lekukoa hartu du Derioko alkate Esther Apraizek (EAJ) Eudeleko gidari gisa, Donostian egindako Batzar Nagusian. Araba, Bizkai eta Gipuzkoako udaletan 1.255 emakume hautetsi daudela azpimarratu du, horietatik 84 aginte makilarekin: hautetsi guztien %47 emakumeak dira udal horietan.

Eudeleko euskal udalerrietako «herritarrak» udal horien «izateko arrazoia» direla esanez abiatu du Esther Apraiz lehendakari berriak bere hitzaldia, gaur, kargua hartzean. Derioko alkate jeltzaleak Donostiako Tabakaleran egindako Batzar Nagusian hartu du Araba, Bizkai eta Gipuzkoako udalak elkartzen dituen erakundeko presidentetza; Gorka Urtaran Gasteizko alkate ohiak eman dio lekukoa datozen lau urteetarako. «Udalak gara Euskadiko herrien eta hirien erronketatik hurbilen dauden erakundeak, Euskal gizartearen islarik onena. Horregatik, gure herriak aukera-udalerri bihurtzea lortu behar dugu, herritar bakoitzak bere bizi proiektua bere herrian garatu ahal izan dezan», esan du Apraizek.

Derioko alkatea aho batez hautatu dute Eudeleko elkarteburu. Nagore Alkorta Azpeitiko alkatea (EH Bildu) eta Jose Antonio Santano Irungo alkatea (PSE-EE) izango dira, halaber, Eudeleko lehendakariordeak. Biek ala biek beste agintaldi bat egingo dute elkarteburuorde gisa. Apraizek esan du Eudel «udalerrien ahotsa» dela, «plurala eta partaidetzazkoa». Erantsi du «tokiko autonomia eta finantza beregaintasuna bermatzeko lana» egiten duela elkarte horrek.

Elkarteburu hautatu aurretik, jarduneko lehendakari gisa aritu da Alkorta. Azpeitiko alkateak esan du «udalen finantzaketa hobetzea eta Eudelek Euskal Herriko gainontzeko udal erakundeekin dituen harremanak sendotzea» ere izango direla elkartearen helburu nagusiak aurrerantzean. EH Bilduk bost ordezkari ditu zuzendaritza berrian, eta Alkorta bera izango da lehen lehendakariordea.«Garrantzitsua eta esanguratsua iruditzen zait zuzendaritza berri horretan ordezkaritza orekatuagoa eta zabalagoa izatea, horixe baita Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako herritarrek udal hauteskundeetan adierazi zuten borondatea», adierazi du Alkortak. Ezker subiranistaren aldetik bi lan ildo azaldu zituen: Batetik, udalen finantzaketa hobetzea, «tokiko erakundeek herritarrei eskaintzen dizkieten zerbitzuak hobeak eta eraginkorragoak izateko». Eta, bestetik, «Eudelek harremanak sendotzea gainontzeko euskal udal erakundeekin». Udalbiltzarekin, adibidez.

Apraiz elkarteburuak, berriz, aurrerantzean ere «elkarrizketa eta adostasuna zaintzea» proposatu du; «udalerri guztiek batera lan egin dezagun gure helburu amankomunen alde, eta herritarren ongizatearen eta bizi kalitatearen alde». Era berean, Derioko alkateak elkarteko beste alkateak gonbidatu ditu «Eudel marka harrotasunez» eramatera, «euskal udalgintzaren nortasuna» baita, harentzat. «Eudel denok gara», aldarrikatu du Batzar Nagusian. «Demokraziaren lehen erakundeen zutabeak» eraikitzen lagundu zuten euskal hautetsiak omentzeko mezu bat ere helarazi du Apraizek. «Tokiko politika demokraziaren sehaska da», azpimarratu du.

Erronkei dagokienez, berriz, azpimarratu du herriak eta hiriak «trantsizio hirukoitzaren agertoki» direla gaur egun, trantsizio «soziodemografikoarena, digitalarena eta ingurumenekoarena», hain zuzen. Esan du tokiko gobernuek «eraldaketaren eragile nagusiak» izan behar dutela, «beste erakundeekin batera».

Hiru lan ildo

Udalerrientzat sor daitezkeen «aukera guztiak aprobetxatzeko», Apraizek hiru lan ildo proposatu ditu bere agintaldirako: lehen-lehenik, «udalgintza feministaren» aldeko apustua egitea, besteak beste, Eudel indartuz emakume hautetsiek udal politikan duten «lidergo eta eraginerako gune gisa». Araba, Bizkai eta Gipuzkoako udaletan 1.255 emakume hautetsi daudela gogoratu du, eta horietatik 84k aginte makila dutela. Hautetsi guztien %47 emakumeak dira udal horietan.

Horrez gain, «herritarrekin konfiantzazko zubiak eraikitzea» proposatu du Derioko alkateak, Eudel «irekiagoa, eraginkorragoa eta parte hartzaileagoa» egiteko, «adostasunetik abiatuta». Hirugarrenik, lankidetza instituzionala bultzatu nahiko luke bere agintaldian Apraizek, «udalerriek ekarpen handia egin behar duten politika publikoak lortzeko eta garatzeko». Euskara, gizarte zerbitzuak, berdintasuna, enplegua eta ingurumena aipatu ditu politika publikoei buruz aritzean.


Summary: Hezkuntzako sindikatuek «gardentasuna» eskatu diote Gimenori, epez kanpoko matrikulazioen kasuetan. Nafarroako Parlamentuaren aurrean protesta egin dute Steilas, Anpe, Afapna, LAB, Sepna, UGT, ELA eta CCOO sindikatuek

Prozesu gardena nahi dute. Hezkuntza alorreko sindikatu guztiek elkarretaratzea egin dute gaur goizean Nafarroako Parlamentuaren aurrean, Hezkuntza kontseilari Carlos Gimenori eskatzeko araudia alda dezala epez kanpo matrikulatzen diren ikasleen harrera prozesuetan: opakutasuna eta datuen falta salatu dituzte, eta hori konpontzeko bidea galdegin diote kontseilariari.

Steilas, Anpe, Afapna, LAB, Sepna, UGT, ELA eta CCOO sindikatuen ordezkariek parte hartu dute protestan. Azaldu dutenez, ohiko epetik kanpo matrirkulatzen diren ikasleak ez dira gutxi: «Joan den ikasturteko lehen egunetan, Nafarroako hezkuntza sistemak Haur Hezkuntzako, Lehen Hezkuntzako, DBHko eta Batxilergoko 2.350 ikasle hartu zituen ohiko epetik kanpo». Ikasle horiek, gainera, «laguntza premia espezifikoak» dituzte hein handi batean, eta egungo baliabideak «ez dira aski», sindikatuen irudiko. «Ikastetxe bat baino gehiago dagoen herrietan, tokiko eskolatze batzordea arduratzen da ikasle horiek bertoko ikastetxe bati esleitzeaz, eta zenbaitetan, Batzorde Orokorrak esleitzen ditu, beste kasuistika batzuk daudenean». Halako kasuak banan-banan eta tentuz aztertu beharrean, ordea, «zuzenean esleitzen dituzte ikastetxe batera», horretaz arduratzen den batzordeko kide guztiek informazioa jaso gabe ere. «Kasu askotan, ezin da lortu haien funtzionamenduari buruzko daturik», kritikatu dute sindikatuek.

Arazo horren oinarrian, duela bi urte aldatutako araudia dagoela salatu dute, irizpide berrien arabera, irakaskuntzako langileen ordezkariek presentzia txikiagoa baitute batzordeetan: «2021ean, ikasleak onartzeko araudia aldatu zuen Hezkuntza Departamentuak, eta batzorde horietan parte hartzen zuten eragileen kopurua murriztu zuen. Ordura arte, prozesua zaintzen zuten, besteak beste, irakaskuntzako langileen bi ordezkarik, eta horietako bat kendu zuten; orain, eskolatze batzordeetara ordezkari bakarra joan daiteke, izan irakaskuntza publikokoa, izan pribatu-itunpekokoa».

Horregatik guztiagatik, hezkuntzako sindikatuek Gimeno kontseilariari eskatu diote, alde batetik, aldatzeko ikasleen onarpena arautzen duen 33/2021 Foru Dekretuaren 33. artikulua, langileen ordezkaritza lehengoratzeko; eta, bestetik, «ziurtatzeko batzorde horiek kide guztiei dei egiten dietela, eta informazioa helarazten dietela, opakutasuna eta daturik eza eragozteko».


Summary: Zuhaitzak moztearen aurka protesta egin du Stop Tala Deusto plataformak. Bilboko Udalak aginduta, Agirre Lehendakariaren etorbideko zuhaitzak mozten hasi ziren atzo. Herritarren haserrea adierazteko, Stop Tala Deusto auzo mugimenduak manifestazioa antolatu du ostegunerako

Agirre Lehendakariaren etorbidean zutik geratzen diren 60 zumarrak botatzeko obrak martxan jarri zituen Bilboko Udalak atzo arratsaldean. Gaur goizean protesta zaratatsua egin dute herritarrek, eta emakume bat zumar batera lotu da, modu sinbolikoan. Astigar hiruhortzak jarri nahi ditu zumarren ordez udalak, azken horiek gaixorik daudela argudiatuz. Stop Tala Deusto plataformak, ordea, zuhaitz «osasuntsuak» mozten ari direla adierazi du, eta zuhaitzen benetako egoerari buruz «gezurra esatea» leporatu dio udalari. Zuhaitzen mozketaren obrak hasiko zirela jakin zenetik, ostegunero protestak egin dituzte herritarrek, eta hala egingo dute ostegun honetan ere.

Zumarren egoera txarra eta sustraien ahulezia dira mozketa egiteko udalak eman dituen arrazoiak, eta ondorio horretara iristeko «lorezaintzako adituen kritika tekniko zorrotzen pean» jardun dutela argudiatu dute. Bestelakoa da Stop Tala Deusto auzo mugimenduko kideen iritzia, ordea; biologian eta hiriko arboletan adituak direnen testigantzek baieztatu baitute zuhaitzak egoera onean zeudela. Nola edo hala, Marta Fernanz plataformako bozeramaileak udalaren gardentasun falta kritikatu du, udalak ez baitie zuhaitzen egoeraren espedientea erraztu, hura publikoa izanda ere. Egoera ikusita, Eusko Jaurlaritzari exijitu dio hiri zuhaiztia babestuko duen lege bat egitea.


Summary: Metamorfosi ekologiko eta soziala bizkortu nahi du Bizik. Euskal Herria Burujabe topaketak eginen dituzte urriaren 7an eta 8an, Baionan. «Lurralde jasangarri, burujabe eta solidarioa» aldarrikatuko dute.

Bi egun, berrogei hitzaldi, 150 elkarteren parte hartzea, eta animazio andana. Egitarau zabala antolatu du Bizi mugimendu ekologistak urriaren 7rako eta 8rako. Euskal Herria Burujabe topaketak eginen dituzte Baionan, «lurralde jasangarri, burujabe eta solidariorantz» jo behar dela aldarrikatzeko. Egun horietan egin zituzten Alternatiba Egunak orain dela hamar urte. Mugimendu horren urteurrena ospatzeko ere baliatuko dute ekitaldia. Frantziako Estatu osoko taldeak gomitatu dituzte parte hartzera, eta horietako bakoitzak hitza hartuko du ekitaldi berezi batean.

Biziko kideen hitzetan, biztanleriak egun klima larrialdiaren erronkak «askoz gehiago» ulertzen dituen arren, «metamorfosi ekologiko eta soziala» bizkortu behar da. Proposamen berriak egin nahi dituzte, gizartearen «mobilizazio masibo» batera deitzeko. Izan ere, Biziren ustez, klima aldaketa ezin saihestuzkoa da gaur egun, baina mugatzen ahala da. «Hondamendi klimatikoak ugaritu ahala, gradu baten hamarren bakoitzak garrantzia du planeta osoan bizi baldintza duinak atxikitzeko», adierazi dute.

Horregatik, Euskal Herria Burujabe topaketen bidez ekintza jakinak proposatu nahi dituzte, «erantzukizun eta ekintza maila kolektiboago» batera pasatzeko, eta herritarren parte hartzearen kultura indartzeko. «Globalizazio estraktibista suntsitzaileari buru egiteko xedez, denei harrera egiteko eta denen elikatzeko gai diren lurraldeak garatu nahi ditugu, elkarren artean solidario diren lurraldeak, orain eta etorkizunean. Uste dugu lurralde eskala dela mundu bizigarriago baten alde mobilizatzeko eta ekiteko molderik onena», baieztatu dute.

Bi egunetarako antolatu dituzten ekitaldietan parte hartuko dute Manon Aubry Frantzia Intsumisoko eurodiputatuak, Joseba Azkarraga soziologoak, Delphine Batho Frantziako Gobernuko Ekologia ministro ohiak, Antidia Citores Surfrider fundazioko Europako bozeramaileak, Jean-François Julliard Greenpeacen Frantziako zuzendari nagusiak eta Amaia Muñoa ELA sindikatuko idazkariorde nagusiak, besteak beste.

2018an, Burujabe - Gure bizi baldintzak berreskuratuz dokumentua idatzi zuen Bizik. Aurtengo ekitaldia dela eta, bertsio berria argitaratu dute, Denon mundua eskuetan berriz har dezagun izenburuarekin. 6 euskoan eskuratzeko aukera izanen da. Halaber, aurreikuspen istorio labur bat ere ondu dute: 2053, Metamorfosiaren kontakizuna Euskal Herrian. Afixa moduan agertuko dituzte, eta urriaren 7ko eta 8ko ekitaldietan erakutsiko dituzte, karrikan barna.


Summary: Kontseiluak «atsekabea» azaldu du Europako Batasunak ez duelako erabakirik hartu ofizialtasunaren gainean. Espainiako Kongresuan euskaraz aritzeko aukera izango dela eta, «kezka» adierazi du, euskal alderdietako ordezkariek adierazi baitute gaztelania erabiltzen jarraituko dutela; euskarak «prestigioa eta sustapena» behar dituela gogoratu die

«Atsekabea» azaldu du Euskalgintzaren Kontseiluak gaur Europako Batasuneko Kontseiluak atzeratu egin duelako euskara, katalana eta galiziera Europako Batasunean ofizialtzeko eskabidearen gaineko erabakia. Espainiako Gobernuak eraman du eskea, baina aurrez jakina zen zalantza handiak zeudela gaiaren inguruan adostasuna lortzeko, eta konplitu egin dira susmo horiek. Dudak azaldu dituzte Europako Batasuneko 27 estatuetako ordezkari askok, eta gaia hobeto aztertzea erabaki dute. Hala ere, Espainiako Gobernuko ordezkariek esan dute lanean jarraituko dutela eskabidea konplitu ahal izateko. Zehaztu ere egin dute zer lan erritmo proposatu duten gaurko bileran; aurrena hiru hizkuntzen ofizialtasuna lortzea da asmoa, eta gero katalanaren gaineko erabakiak gauzatzen hastea. Ondoren helduko dira euskara eta galiziera.

Kontseiluaren arabera, Europako Batasuneko Kontseiluaren erabakia «argudio eta oztopo politikoetan» oinarritu da. ELEN elkartean batuta ari da Europako hizkuntza gutxituen aldeko beste hainbat erakunderekin batera. Agerraldia egin zuten atzo Bruselan, eta aldaketak zer «onura» ekar dezakeen nabarmendu zuten. Aldeko botoa eskatu zieten Europako Batasuneko 27 estatuetako gobernuei. Hizkuntzen «prestigioa» areagotzeaz harago, hainbat arlotan aurrerapausoak egiteko bidea arindu dezakeela uste dute.

Horiek horrela, Europako Batasuneko ofizialtasunari ez zaiola uko egin behar pentsatzen du Kontseiluak; gaurko «atzerapenaren» ostean ere euskararen, katalanaren eta galizieraren ofizialtasuna «arazorik gabe» onartzea espero du. Horretan lanean jarraitu behar dela uste du. «Gaurkoa aukera bikaina zen, gure hizkuntzen aitormenean eta normalizazioan urrats bat egiteko ez ezik, Europako bizilagun guztien hizkuntza eskubideetan sakontzeko». Gaia Europa osora begira da garrantzitsua, Kontseiluaren iritziz. «Euskarari, katalanari eta galizierari ofizialtasuna aitortzea bide bat da Europako beste hizkuntza gutxituei ere aitortza bera egiteko», azaldu du. «Funtsean, bide bat da herritarren berdintasunean, gizarte kohesioan, justizia sozialean eta bizikidetzan sakontzeko». Espainiako Kongresura begira, «kezka»

Espainiako Kongresuan, berriz, aurreikuspenak aldekoak ziren, eta konplitzera doaz: bidea emango dute euskara, katalana eta galiziera erabiltzen hasteko. Gaur albiste iturri da gaia hizpide hartuta egiten ari diren saioa, eta horren balorazioa ere egin nahi izan du Kontseiluak. Aditzera eman dunez, «aspaldikoa» behar zukeen hiru hizkuntzen erabilerak Kongresuan, baina «ongietorria» eman behar zaio aldaketari. Hizkuntza gutxituei «gutxieneko errespetu demokratikoa» adierazteko era bat dela uste du, aintzat hartu beharrekoa.

Euskal alderdiek, aldaketaren harira, esan dute gazteleraz eta euskaraz jardungo dutela Kongresuan hemendik aurrera, eta Kontseiluak «kezkaz» hartu du jakinarazpen hori. Kataluniako eta Galiziako diputatuen jarrera, alde horretatik, egokiagoa iruditu zaio, esan baitute beren mintzaldiak hemendik aurrera katalanez eta galizieraz egingo dituztela. «Txalotzekoa da». Horiek horrela, horien eredua nabarmenduta, euskal ordezkariei gogoratu die euskarak ezinbestekoa duela «prestigioa ematea eta sustapena», eta aurrerako urratsak egin behar dituztela norabide horretan. Hortik haiei zuzenduriko mezua: «Kontseiluak zinez espero du euskal alderdietako ordezkariek hau guztia kontuan hartzea, eta euskara eta gaztelera erabiltzeko zenbatekoak erabakitzean presente izatea euskararen normalizaziorako zeinen garrantzitsua den eredu ematea, prestigioa ematea eta sustapena».


Summary: Hezkuntza Sailak milioi bat euro bideratuko ditu eskola garraiorik gabe izan diren familientzat. Kilometro bakoitzeko 29 zentimoko ordaina emango die Jaurlaritzak. Kaltetutako familiek dokumentu bat baino ez dute bete beharko, eta dirua «denbora tarte labur batean» jasoko dute.

Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak ezohiko diru laguntza bat onartu du ikasturte hasieran autobus zerbitzurik gabe izan diren familiei kalte ordainak emateko. Bizilekutik ikastetxera dagoen kilometro bakoitzeko 29 zentimo ordainduko dizkie Jaurlaritzak astebete inguru eskola garraio zerbitzurik gabe egon diren Arabako eta Bizkaiko familiei.

Eusko Jaurlaritzako gobernu bileraren osteko agerraldian egon da Jokin Bildarratz Hezkuntza sailburua, eta hark eman du diru laguntzen berri. Azaldu du deialdia irailaren 26an argitaratuko dela EAEko Aldizkari Ofizialean, eta laguntzak biharamunean sartuko direla indarrean; alegia, hilaren 27an. Familiek hilabeteko epea izango dute eskaria aurkezteko: urriaren 27ra arte, hortaz. Diru laguntza jaso nahi duten familiek dokumentu bat bete eta ikastetxeko zuzendaritzan aurkeztu beharko dute, aurrez aurre edo telematikoki. Seme-alaba bakoitzeko eskari bat aurkeztu ahal izango dute, eta dirua «denbora tarte labur batean» jasoko dutela ziurtatu du Bildarratzek.

Honako hauek eska dezakete diru laguntza: eskola garraioaren erabiltzaile diren Haur Hezkuntzako (HH) 3. mailakoek, HHko 4. eta 5. mailakoek, Lehen Hezkuntzakoek, Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzakoek eta Oinarrizko Lanbide Heziketakoek. Jardunaldi zatitua duten ikastetxeetan, joan-etorriko bi ibilbide hartuko dira kontuan, eta jardunaldi trinkoa dutenei dagokienez, ibilbide bakarra. Bizilekutik ikastetxera bitarteko distantziak neurtzeko, GeoEuskadi kartografian oinarritutako tresna erabiliko du Jaurlaritzak, baina beste aldagai batzuk ere bai: hala nola ikastetxearen ordutegia edo ikasleek eskolako jantokia erabiltzen duten ala ez. Kalte ordainaren zenbatekoa kalkulatzeko, kontuan hartu dute administrazioak bere langileei laneko bidaiak egiten dituztenean ordaintzen dien zenbatekoa –kilometroko 26 zentimo–.

Eskola garraioko zerbitzua astelehenean berrezarri zuten, Hezkuntza Sailak eta garraio enpresek erdietsitako behin-behineko akordioari esker. Bi aldeek «ahalik eta egonkortasunik handiena» bilatuko dute hurrengo ikasturterako, baina, orain, Eusko Jaurlaritzaren lehentasuna da gurasoek jasandako kaltea konpentsatzea eta garraio zerbitzurik ezak eragindako kostuak «arintzea».


Summary: Hurrengo asteburuan egingo dute Irailekoak egitasmoa, Lekeition. Euskal poeten lana gizarteratzea da jaialdiaren helburu nagusia, eta hitzaldiak, irakurraldiak eta errezitalak prestatu dituzte, besteak beste. Euskaltzaindiak antolatu du, Lekeitioko Udalaren babesarekin.

Iraila agurtzeko, poesiari eskainitako asteburu bat antolatu du estreinakoz Euskaltzaindiak. Irailaren 30ean eta urriaren 1ean egingo dute, Lekeition (Bizkaia), eta Irailekoak izena jarri diote. Andres Urrutia euskaltzainburuak azaldu duenez, «Euskaltzaindiak literaturari dion atxikimendua adierazteko» helburuarekin antolatu dute jaialdia, eta euskal poeten lana gizarteratzea izango da asmo nagusia. Alabaina, beste hizkuntza batzuetako egileen lanek ere izango dute tokia, hala nola autore katalanenak.

Euskal Herri osoarentzat izango da jaialdia, eta Euskal Herrian antolatzen diren orotariko literatura jardunaldien egutegia osatuko duela zehaztu du Miren Agur Meabe idazleak: «Poesiak bere toki-denborak izan ditzan, bestelako ekintzekin lehian sartu gabe».

Euskal poeten lana ezagutarazi nahi dute jaialdiaren bitartez, eta askotariko hitzaldien, irakurraldien eta errezitalen bidez egingo dute hori. Hala ere, bestelako helburu batzuk ere izango ditu egitasmoak. Esate baterako, azken urteotan euskal poesiak hartu dituen bideei buruz hausnartuko dute Perimetro poetikoak XXI. mendean: neurtezinaren zirrimarrak hitzaldian. Iratxe Retolaza EHU Euskal Herriko Unibertsitateko irakaslea arituko da hizlari.

Poesiarekin batera, beste arte mota batzuk ere uztartuko dituzte. Musika eta artelanak, esate baterako. Lekeitioko hormak eta erakusleihoak askotariko egileen bertso lerroz jantzi dituzte jada. Horrez gainera, Iraileko paperak izeneko aldizkaria argitaratuko dute, jaialdiaren lekukotza jasotzeko asmoz. «Oroigarri intelektual-poetiko bat izango da», zehaztu du Meabek.

Euskaltzaindiak Lekeitioko Udalaren babesarekin antolatu du jaialdia, baina herriko beste eragile batzuen laguntza ere izan dute. Tartean, Kitto merkatarien elkartearena, Sociedad Recreativarena eta Lekitto musika bandarena. Aurrerantzean, Irailekoak jaialdia «ohiturazko» izatea espero dute antolatzaileek. Lekua, baina, zehazteko dagoela adierazi du Meabek: «Aurten, Lekeition izango da; hurrengoetan, ikusiko da».

Jarraian, egunez eguneko egitaraua:

Irailak 30, larunbata

11:00. Perimetro poetikoak XXI. mendean: neurtezinaren zirrimarrak hitzaldia, Iratxe Retolazaren eskutik, Sociedad Recreativan. 13:00. Errezitala: Aritz Gorrotxategi, Nerea Arrien, Eric Ditxarri eta Inun musikaria, San Juan Talakon. 18:00. Poeta gazte horiek errezitala kalerik kale: Beatriz Txibite, Itziar Ugarte, Jokin Erkoreka, Libe Goitia eta Martin Bidaur. 22:00. Maite Larbururen kontzertua, San Jose elizan.

Urriak 1, igandea

11:00. Antonia Vicensen eta Iñigo Astizen arteko solasaldia, Sociedad Recreativan. Hamabost minutuko atsedenaldiaren ondoren, Mireia Calafellen eta Itxaro Bordaren arteko solasaldia.


Summary: Azerbaijanek «terrorismoaren aurkako» operazio militar bat hasi du Karabakh Garaian. Azerbaijango Defentsa Ministerioak esan du «helburu militar legitimoei» soilik egingo diela eraso. Karabakh Garaiko arartekoaren arabera, bonbardaketen ondorioz 25 pertsona hil dituzte, eta horietako bi zibilak dira

X sare sozialean zabaldutako prentsa ohar baten bitartez, Karabakh Garaian «terrorismoaren aurkako» operazio militar bat hasi duela iragarri du Azerbaijango Defentsa Ministerioak. Handik minutu gutxira zabaldu dira zibilek grabatutako lehen bideoak: kea eta etxe birrinduak. Azerbaijango Defentsa Ministerioaren arabera, herrialdearen «ordena bermatzeko eta estruktura konstituzionala berrezartzeko» jarri dute abian operazioa.

Goizeko erasoei dagokienez, bertsio bana zabaldu dute. Azerbaijango Defentsa Ministerioak esan du «helburu militar legitimoei soilik» egingo diela eraso, ez herritar edo azpiegitura zibilei. Karabakh Garaiko Atzerri Ministerioak, ordea, salatu du hiriburua eta beste zenbait herri ere «masiboki» bonbardatu dituztela. Guegam Stepanian hango arartekoak X sare sozialaren bidez jakinarazi du 25 direla hildakoak; tartean, bi zibil.

Iluntzean istiluak izan dira Erevanen, Armeniako hiriburuan. Hango hedabideen arabera, manifestari talde bat gobernuaren egoitzara sartzen ahalegindu da, eta Poliziak, besteak beste, granada itsutzaileak jaurtiz erantzun du.

Armeniaren eta Azerbaijanen arteko soka gero eta gehiago tenkatu da azken hilabeteotan, baina zerk bultzatu du gaurko erasoa? Jojavand eskualdean Azerbaijango bi zibil eta lau militar hil ziren atzo, pertsonen kontrako mina batzuk lehertu ondoren. Azerbaijanek Armeniako armadari leporatu dizkio sei heriotza horiek. Gero, hasiko zuten operazioaren berri eman, eta Laçid pasabidea berriro irekitzeko eskatu dute, giza laguntza alde batetik bestera eraman ahal izateko, eta zibilek «arrisku eremua» utzi ahal izateko.

Hain justu, bi herrialdeen arteko liskarren beste eragileetako bat da Laçingo pasabide hori. Izan ere, horrez gain Armeniak ez du beste biderik Karabakh Garaira iristeko, eta urte hasieratik pasabidea blokeatuta eduki du Azerbaijango Gobernuak. Gurutze Gorriko Nazioarteko Batzordeak birritan salatu du Karabakh Garaiko ospitaleek eta osasun etxeek ez dituztela nahikoa baliabide, baita herritarrek oinarrizko elikagaiak falta dituztela ere. Erevanen arabera, Azerbaijanek azkenaldian izan dituen «ekintza probokatzaileen eta oldarkorren adibide bat» da pasabidearen blokeoa.

Bakuk, berriz, leporatzen dio Azerbaijango lurraldetik Armeniako militarrak erretiratu ez izana, bi aldeen arteko tentsio militarrak areagotzea, eta «ekintza terroristetan» parte hartzea. Azerbaijango Defentsa Ministerioaren arabera, ekintza horiek guztiek «arriskuan jartzen dute eskualdeko egonkortasuna», baita 2020an adostutako su etena ere. Edonola ere, gaurko erasoa baino lehen, tentsioak etengabe egin du gora bi aldeen artean, eta birritan leporatu diote elkarri 2020an sinatutako su etena urratzea.

Gaur ia hiru urte, 2020ko azaroaren 10ean, sinatu zuten akordioa. Horrek amaiera eman zion Karabakh Garaiko bigarren gerrari, zeinak ia bi hilabete iraun zuen. Orduan, Armeniak lehenengo gerran eskuratutako zenbait eskualde berreskuratu zituen Azerbaijanek. Karabakh Garaiak, berriz, 1991n izendatu zuen bere burua errepublika independente. Ordutik, Armeniaren eta Azerbaijanen arteko liskarren erdigunean izan da. Nazioarteko Zuzenbidearen arabera, Azerbaijanen parte da lurraldea. Han bizi diren etnia armeniarreko 120.000 lagun baino gehiago, ordea, ez datoz bat horrekin.

Nazioarteari laguntza eske

Erasoa aurrez planifikatua zegoela argudiatu du Armeniako Gobernuak, eta aho batez ukatu pertsonen kontrako minekin «inolako zerikusirik» izatea. Erantzun posible bati dagokionez, nazioarteari eskatu dio laguntza: NBE Nazio Batuen Erakundeko Segurtasun Kontseiluari, batetik; eta Errusiari, bestetik. «Urrats argiak eta zehatzak eman behar dira Azerbaijanen indarkeria behin betiko gelditzeko».

Errusiaren bitartekaritzarekin adostu zuten su etena Azerbaijanek eta Armeniak. Bada, orain, egun hartako deklarazioan onartutakoa bete dezala galdegin dio Armeniako Atzerri Ministerioak Errusiari: «Adierazpenaren arabera, eskualdean dauden Errusiako bakerako tropek neurriak hartu behar dituzte Azerbaijango erasoari amaiera emateko». Azerbaijango Defentsa Ministerioak ere egin dio keinu Errusiari. Haren arabera, Karabakh Garaian operazio militar bat hasiko zuten «jakinaren gainean» zegoen Errusia. Baina halakorik ukatu du Atzerri ministro Maria Zajarovak: «Erasoak hasi baino minutu gutxi lehenago iritsi zen informazio hori».

Zirt edo zart egin ordez, Errusiako Gobernuak eskatu die liskarrak «berehala» eteteko, eta dituzten desadostasunak «eztabaidaren, politikaren eta diplomaziaren bidetik» konpontzeko. «Karabakh Garaiko gatazkari irtenbide baketsu bat aurkitzeko eman beharreko pauso guztiak hiru aldeek 2020an sinatutako adierazpenean daude jasota», adierazi dute gobernuaren Telegram aplikazioko kontuaren bidez. Errusiaren ildo bera jarraitu dute beste nazioarteko bitartekari batzuek, hala nola Frantziak eta EB Europako Batasunak. Operazio militarrak eteteko eskatu die Azerbaijani, eta, bi aldeei, hitz egitera esertzeko.


Summary: Etxegabetzeen auzian «ez ikusiarena egitea» leporatu diote Gasteizko Udalari. Gasteizko Udalak etxegabetze askotan izandako jarrera salatu du Etxebizitza Sindikatuak. Gasteizko Udalak iragarri du bulego bat irekiko duela etxegabetzeak «prebenitzeko».

Duela astebete, hiru familia kaleratu zituzten Prado kaleko etxebizitza batetik. Atzo, ordea, Gasteizko Udalak iragarri zuen bulego bat irekiko duela etxegabetzeak «prebenitzeko» asmoz. Etxebizitza Sindikatua haserre agertu da erabakiarekin, eta udalari leporatu dio etxegabetze askotan «ez ikusiarena egin» izana. Prado kalekoa «arduragabekeria horren» kasu bat besterik ez dela adierazi du sindikatuak, gainera.

Prado kaleko hiru familiek azpierrentatzailearen partetik «indarkeria mota guztiak» jasan behar izan zituztela azaldu du Etxebizitza Sindikatuak, eta Gasteizko Udalaren arduragabekeria «onartezina» izan zela. Aldarrikatu dute Gizarte Zerbitzuek egoeraren berri izan arren, ez zutela inolako borondate errealik izan alternatibak bilatzeko, eta kaltetutako familiak gaizkileak balira bezala tratatu zituztela.

Gasteizko Udaleko Gizarte Politiketako zinegotzi Raimundo Ruiz de Escuderok atzo iragarri zuen herritarrei «informazioa, aholkularitza eta prebentzioa» eskainiko dizkien bulegoa martxan jarri dutela, horrelako bulego baten sortzea «oso interesgarria» delakoan.


Summary: Maialen Chourraut eta Olatz Arregi munduko txapeldunorde izan dira. Lasartearrak eta donostiarrak zilarrezko domina lortu dute K1eko taldekakoan, Londresen, Munduko Txapelketan. 29 ehunenengatik ihes egin die urreak.

Euskal piraguistak lehen egunetik hasi dira nabarmentzen Londresen, Munduko Eslalom Txapelketan. Maialen Chourrautek eta Olatz Arregik zilarrezko domina lortu dute gaur K1eko taldekakoan; Laia Sorribes katalana izan dute taldekide. Lasartearrak eta donostiarrak oso gertu izan dute urrezko domina, 29 ehunenera baino ez. Baina, azkenean, Australiarentzat izan da.

Londresen zilarra lortuta, Europako Txapelketako arantza atera dute Chourrautek eta Arregik: hirugarren izan ziren, baina Frantziak jarritako helegite baten ondorioz, brontzezko dominarik gabe geratu ziren.

Beste bi piraguistak eskura izan dituzte dominak gaur: Miren Lazkano donostiarra eta Klara Olazabal irundarra laugarren izan dira C1eko taldekakoan. Pau Etxaniz donostiarra, berriz, hamargarren izan da K1eko taldekakoan.

Lazkanok eta Olazabalek banakako lehiako kanporaketak jokatuko dituzte bihar.


Summary: Iparraldeko euskarazko haurtzaindegien egoera hobetzeko kanpaina abiatu dute. Haur hezkuntza osoki euskaraz egiten duten egiturak %5 dira Iparraldean, eta ez dute asebetetzen galdea.

Konkolotx Ipar Euskal Herriko zortzi haurtzaindegi eta haurtzain etxe euskaldunen elkarteak salatu du euskarazko haur hezkuntzaren egoera «larria» dela. Elkartearen helburu nagusia da haurtzaindegietan euskara hedatzea eta euskarazko zerbitzua bermatzea, murgiltze sistema baliatuz eta haien arteko laguntza azkartuz. Baina, erran dutenez, zailtasunak dituzte, baliabide eskasiagatik. Izan ere, EEP Euskararen Erakunde Publikoari diru laguntza eskatu, baina ezezkoa eman zien. Haien «aterabide bakarra», orduan, herritarren laguntza jasotzea da, dirua biltzeko kanpaina baten bidez; helburua da irailean denbora erdiz kontratatu duten langilearen saria diruztatzea. Salatu dute diru laguntza ez ukan izanak erakusten duela lehen haurtzaroa ez dela «lehentasunezkoa».

Ipar Euskal Herrian, haurtzaindegien %5ek proposatzen dute murgiltze sistema. Ehun leku eskaintzen dituzte, baina 2023ko eskaerak eskainiriko lekuak halako bi izan ziren. «Gure haurtzaindegi eta haurtzain etxeak gainezka dira», adierazi du Leire Bidart Konkolotxeko kide eta haurtzainak. Adibidez, Marie Dol Miarritzeko (Lapurdi) Ohakoa haurtzaindegiko zuzendariak zehaztu du ikasturte honetarako 25 familiaren eskaerak baztertu behar izan zituela. Egoera hori dela eta, burasoek frantses hutsean edo ele bitan funtzionatzen duten haurtzaindegietara eraman behar izaten dituzte haurrak, halabeharrez, nahiz eta murgiltze sistema nahi izan. «Haurren eta familien hizkuntza eskubideak urratzen dira», gaitzetsi zuen Sebastien Castet Euskal Konfederazioko kideak.

Euskara, lehen haurtzarotik

Peio Jorajuria Seaskako lehendakariak erran duenez, umeek 0 eta 3 urte artean ikasten eta barneratzen dituzte hizkuntzak, eta, ondorioz, haurtzaindegian frantsesez edo elebi tan aritzeak euskararen ikastea oztopatzen du, bai eta euskaraz aritzeko aukera ere. Jorajuriak, bestalde, adierazi zuen urtero hirurehun haur sartzen direla lehen aldiz Seaskako ama eskoletan, eta haien artean anitzek euskara ez dutela naturalki erabiltzen haur hezkuntza frantsesez egin dutelako. Hala, azpimarratu du euskarazko murgiltzea «beharrezkoa» dela lehen haurtzaroan.

Gainera, hezkuntza sektore osoan bezala, haur hezkuntzan ere langileak falta dira. Konkolotxek dituen arazoetako beste bat da ez dutela atzematen langile euskaldunik, proposatuak diren formakuntza eta diploma guziak frantsesez baizik ez direlako eginak. Hortaz, adierazi dute ezinbestekoa dela langileak euskaraz trebatzea.


Summary: Patxi Zubizarretak irabazi du Espainiako Haur eta Gazte Literatura saria. 'Zerria' lanagatik egin diote aitortza. Besteak beste, «kontakizunaren ahalmen desafiatzailea» nabarmendu dute epaileek, baita «irakurlearen memoria eta oraina astintzeko eta hunkitzeko abilezia» ere.

Atzera ere, euskarazko lan bati egin dio aitortza Espainiako Haur eta Gazte Literatura sariak: Patxi Zubizarreta idazleak (Ordizia, Gipuzkoa, 1964) irabazi du garaikurra aurten, 2022an plazaraturiko Zerria liburuagatik (Erein). Lanaren hainbat ezaugarri nabarmendu ditu epaimahaiak: hala nola «narrazioaren kalitate aparta» eta «irakurlearen kontzientzia, memoria eta oraina astintzeko eta hunkitzeko erabilitako abilezia».

Halaber, nobelaren «ahalmen desafiatzailea» goratu dute epaileek. Gainera, diotenez, Zubizarretak ederki jakin du «deskribapen hipnotikoz» gizatasunari buruz hausnartzen. «Patxi Zubizarretak, bere leuntasunarekin eta idazkera dotorearekin, ederki lortzen du zaurian edertasuna aurkitzea. Haurrentzako literatura harribitxi bihurtzen du hala», erantsi dute.

Hain zuzen ere, besteak beste sari bati esker argitaratu zuen Zubizarretak Zerria, lanak 2021eko Lizardi saria irabazi baitzuen, sariketak haurrentzako obrak ez ezik gazteentzakoak ere aintzat hartu zituen lehenbiziko aldian. Zubizarreta lehendik ere izana zen garaile hartan; 1991n, haren liburu Matias Ploffen erabakiak saritu zuten. Gainera, bestelako sari ugari jasotakoa da Zubizarreta. Esate baterako, lau aldiz eman diote hari haur eta gazte literaturako Euskadi saria –1998an, 2006an, 2010ean eta 2019an–.

Espainian saritu berri duten Zerria eleberrian, gizatasunaren eta animaltasunaren gaineko hausnarketa sakona egiten du Zubizarretak, gazte glaziologo batek jasotzen duen notizia bat abiapuntu hartuta. Beste beste, infantizidio baten kontakizuna eginez.


Summary: Bi egunean milaka ikustaldi izan ditu Antton Telleriaren 'Nekatutak' bakarrizketak. Igande arratsaldean ikusgai jarri zuen Youtuben Donostiako Antzoki Zaharrean eskainitako saioa. Ia 8.000 ikustaldi lortu ditu 48 orduotan.

«Ikusi, partekatu, egin barre eta ordaindu. A ez. Debalde da». Antton Telleria itxialdian hasi zen umoreari tiraka, eta badira bi urte oholtza gainean txisteak kontatzen hasi zela. Nekatutak bakarrizketaren hirurogei emanalditik gora egin ditu Euskal Herrian zehar; horietan azkena, martxoaren 4an, Donostiako Antzoki Zaharrean. Izan zuen berezitasunik. Grabatu zuen saio bakarra izan zen, eta herenegun jarri zuen ikusgai sareetan: Nekatutak-Grabatutak.

Arrakasta handia izan du ikuskizunak Youtuben, berehala. Bost egunetan, irailaren 17tik 22ra, 20.000 ikustaldi baino gehiago pilatu zituen. Telleria bera harrituta geratu zen bakarrizketak izandako harrerarekin: «Sinetsi ezinda nago, baina hala da, ze, ziurtatzeko, 2.000 aldiz sartu eta atera naiz».

Zenbaitek besterik ez zuten ahala esateko Nekatutak ikusi zutela, oraintsu arte. Sare sozialetan eskerrak eman dizkiote euskarazko umoreari egindako ekarpenagatik: «Nork esan du ezin daitekela euskaraz kalitatezko stand up-a egin». Euskarazko komedia «gehiago» eskatu duenik ere bada. «Horrelakoak behar ditu euskarak, kalitatezko entretenimendua. Eskerrik, Antton», dio beste batek. Nahita idatzitakoa da eskerrik hori; bakarrizketan bertan aitortzen du umoregileak gehien gorroto duen jendea «eskerrik» esaten dutenak direla.

Euskarazko stand up komediari «balio bat» emateko modua izan zen Nekatutak grabatzearena, Telleriaren ahotan: «Atzetik datozenek izan ditzaten erreferentziak eta ikus dezaten gauza txukunak ere egiten direla euskaraz komediaren arloan». Hala adierazi zion Gipuzkoako Hitza-ri eskainitako elkarrizketan, martxoaren 4ko emanaldiaren atarian.

Antzokietan, herriko plazetan, gaztetxeetan, tabernetan... eta, orain, pantailetan. Mikrofono batekin izan den txoko guztien artean, Eibar izan da kuriosoena (Gipuzkoa). Joan den otsailean, etxetik mugitu gabe gozatu zuten zenbaitek bakarrizketaz; Eibarren bi emanaldi eskaini zituen. Bata pisu bateko egongelan, eta bestea, eraikin bateko zabaltzan.

Ikusi gehiago: Antton Telleria: «Gustatzen zait zuzentasunetik pixka bat aparte ibiltze hori»


Summary: Klima aldaketarako lege proiektua «guztiz eskasa» dela salatu du Greenpeacek. Talde ekologistako ordezkariak lege proiektua kritikatu du, «helburu txikienak» bilatzen dituelako

Lorea Flores Greenpeace talde ekologistako ordezkariak Klima Aldaketa eta Trantsizio Energetikorako Lege proiektua «guztiz eskasa» dela adierazi du Eusko Legebiltzarrean egindako agerraldian. Eusko Jaurlaritzak onartutako lege proiektuaren ahulezia azalean utzi du Floresek: «Testua ez da nahikoa klima aldaketaren aurka borrokatzeko, ez baitu helbururik jasotzen berotegi efektuko gasen emisioak murrizteko».

Floresek azaldu du lege proiektuaren helburua izan beharko litzatekeela sistema elektrikoa %100ean berriztagarria lortzea, eta horretarako emisioak gutxitzean jarri beharko litzatekeela arreta. Horretaz gain, azpimarratu du herritarren parte hartzea sustatu behar dela klima aldaketari aurre egiteko: «Sistema energetikoa demokratizatu behar da, eta haren gaineko kontrol oligopolikoa amaitu».


Summary: «Memeloarena» egin du Senperrek, Kongresuan euskaraz hitz eginda. PPko bozeramaileak atzo bertan esan zuen haren alderdiak ez dituela hizkuntza koofizialak erabiliko ganberan. Gaurko saioan, ordea, euskaraz ere egin du. Gainontzeko ordezkari politikoei barre eragin die horrek.

«Espainiako Kongresuan ez dugu memeloarena egingo, ez horixe; ez ditugu gauza arraroak egingo». PPko diputatuek ganberan zer hizkuntza erabiliko duten galdetuta, hori erantzun zuen atzo Borja Senper alderdiko bozeramaileak. Gaur, ordea, hizkuntza koofizialak Kongresuan erabiltzeko erreforma tramitatzea onartu duten saioan, euskaraz ere aritu da Irungoa. Hitzez hitz, hau esan du: «Zorte handia dugu, hau da egia. Espainia hizkuntza komun bat partekatzen dugun komunitate politiko bat delako, nazio bat, gaztelania hain zuzen ere. Eta, era berean, beste ama hizkuntza batzuk bizirik mantentzen dituelako». Berehala itzuli du gaztelerara Senperrek berak.

Jarraian, geldialdi bat egin behar izan du hitzaldian. Izan ere, barrezka hasi dira hemizikloan zeudenetako asko; txalo sarkastiko batzuk ere entzun dira. Baten batek oihu egin dio. «Memeloarena egiten ari zara!», esan diote, atzo egin zituen adierazpenak gogora ekartzeko. Francina Armengol Kongresuko presidenteak kargu hartu behar izan die gainontzeko ordezkari politikoei.

Senperrek kostata berrekin dio diskurtsoari: «Nik ulertzen ditut ganbera honen gauzak, ganbera honen dinamikak, baina hamarkada gehiegitan bakoitzak nahi zuen bezala adierazteko askatasunik izan ez duen herrialde batean bizi izan gara; diktadura bat pairatu genuen. Eta urte gehiegitan, Euskal Herrian, talde terrorista batek ezberdin pentsatzen zuena hiltzen zuen».

Voxekoek, ganberatik alde

Gaurko saioa hasi eta gutxira, Voxeko ordezkariek ganberatik alde egin dute, PSOEko Jose Ramon Besteiro galizieraz mintzatzen hasi denean, hain zuzen, eta itzulpena entzuteko aurikularrak Pedro Sanchezen aulkian utzi dituzte. Senper hizketan hasi denerako, haietako zenbait itzuliak ziren bilkurara, baina irten egin dira berriro PPkoa euskaraz entzun dutenean. Santiago Abascal alderdiko buruak hitz egin du Senperren aferaz: «Bere buruari memelo deitu dio».

EAJko Aitor Estebanek bide beretik jo du: «Azkenean Senperrek berak egin du memeloarena, ezta?». Jeltzalea harrituta azaldu da: «Euskara erabili du ganberan, esateko ganberan ez dela euskaraz hitz egin behar». Dena den, gaurkoa aurrerapauso garrantzitsutzat jo du.