Summary: Emantzipaziorako laguntza ekonomikoak eskainiko dizkie gazteei Eusko Jaurlaritzak. Erronka Demografikorako 2030 Euskal Estrategiaren ardatza da neurria, baina oraindik ez dakite laguntza ekonomikoak zenbatekoak izango diren. Gazteen bizi baldintzekin zerikusia duten beste bederatzi lehentasun ere ezarri dituzte.

Gaur aurkeztu ditu Eusko Jaurlaritzak gazteriaren arloan eta legegintzaldiaren amaierara arte bete beharreko helburuak. Hamar dira guztira, eta 2022ko ekainaren 21ean onartu zuten Erronka Demografikorako 2030 Euskal Estrategia osatzen dute. Gazteen emantzipazioa da xede nagusia, baina, Jonan Fernandez Trantsizio Sozialaren eta 2030erako Agendaren idazkariak adierazi duenez, hirutan banatu dute programa. «Bat, gazteen emantzipazioa; bi, haientzako zerbitzuak; hiru, gobernantza eta gazte politiken plangintza».

Gazteak lehenago emantzipa daitezen, laguntza ekonomikoak emango dizkiete 25 eta 29 urte artekoei, eta 25 eta 34 urte bitartekoek eskuragarri izango dute etxebizitza proiektuetarako maileguen programa bat. Neurriak, baina, ez dira abian jarriko 2024ra arte. 2023ko irailetik aurrera, berriz, GAZ (Gazte ibilbideak Abiarazteko Zerbitzua) emantzipaziorako eta mugikortasunerako online aholkularitza zerbitzua eskainiko diete gazteei, «betiere aurrez aurreko arreta bultzatuta».

Oraindik ez dakite laguntzak noiz eta nola jarriko diren martxan, ezta horiek eskatzeko gazteek zer baldintza bete beharko duten ere. «Otsailaren amaieran erabakiko dugu», esan du Fernandezek. Hala eta guztiz ere, gazteen bizi autonomia bermatu nahi dutela ziurtatu du. «Gizarte osoaren eta etorkizunaren oreka demografikoaren eta sozioekonomikoaren ikuspegitik, ezinbestekoa da gazteek beren bizitza eta familia proiektuak autonomia eta bideragarritasun nahikoarekin garatu ahal izatea».

Zerbitzuak eta gazte politikak

Zerbitzuak dira, hain zuzen, Eusko Jaurlaritzak garatutako programaren beste ardatza. Miren Saratxaga Gazteria zuzendariaren arabera, «lehentasunezko helburua da gazteei laguntzeko zerbitzuak indartzea eta parte hartzeko eredu berriak bultzatzea». Hala, aurtengo martxorako, V. Gazte Plana berrituko dute, hiru ataletan oinarrituta: «emantzipazioa (bizitzea), garapena (gozatzea) eta eragina (eraldatzea)». Lehenengoak enplegu eta etxebizitza kontuekin du zerikusia; bigarrenak, aisialdiarekin, eta hirugarrenak, berriz, gazteen gizarte kezkekin.

Gazte Txartelari dagokionez ere izango dira aldaketak: digital bihurtuko dute, eta zerbitzu berriak eskainiko ditu. «Helburua da txartel fisikoak desagertzea», esan du Saratxagak. Berez dituen abantailez gain, Europako 38 herrialdetako abantailak ere izango ditu txartel berrituak. Bestalde, gazteek parte hartzeko bide berriak ere landuko ditu Eusko Jaurlaritzak, EGKrekin eta Gazteen Euskal Behatokiarekin batera.

Gizarte politika publikoei dagokienez, «gazteriaren arloko gobernantza eta plangintza organoak berritzeko prozesu oso garrantzitsu bat gauzatzen ari da». Hala, Euskal Gazteriaren arloko Erakunde Arteko Koordinazio Organoa eta Sail Arteko Batzordea eratuko dituzte, eta gazteriaren arloko 2030erako Euskal Estrategia prestatu eta onartuko dute. Amaitzeko, Aisialdi Hezigarria Koordinatzeko Mahaian, aisialdiko hezkuntza sustatzeko estrategia abiaraziko dute, sektore publikoarekin lankidetzan.


Summary: 3.000 euro ordaintzera zigortu dute GKSko kide bat. Zuberoan margoketak egin izana leporatuta epaitu zuten atzo, Paueko auzitegian

Ipar Euskal Herriko GKS Gazte Koordinakunde Sozialistako gazte bat 3.000 euroko isuna ordaintzera zigortu du Paueko auzitegiak. Asteartean epaitu zuten, 2021eko udaberrian Zuberoan margoketak egin izana leporatuta. Mauleko jendarmeriak eramandako ikerketa baten ondorioa izan da gaztearen kontrako prozedura judiziala.

Epaitegiak erruduntzat jo du gaztea. 300 euroko isunaz gain, 2.700 euroko kalte ordainak ordaindu beharko ditu. Zigorra salatu eta gastuei aurre egiteko elkartasun kutxa abiatu du GKSk. «Militantzia politikoa galaraztea xede duten zigorren aitzinean, eskubide politikoen defentsan sakontzea dagokigu». Asteartean, elkarretaratzea egin zuten epaiketa salatzeko, Baionako suprefetura aitzinean.


Summary: Mikel Barrios baldintzapean aske utzi dute, eskumuturreko telematikorik gabe. 2017an txilotu zuten Barrios. Urtebete egin zuen espetxean, eta, kontrol judizialpean aske geratu ostean, 2020ko ekainean espetxeratu zuten berriro. Hilabete gutxira geratu zen aske kontrol judizialpean; 2020ko urritik zeraman zigorra etxetik betetzen.

Baldintzapean aske da Mikel Barrios euskal presoa, Etxerat elkarteak jakinarazi duenez, eta ez du eskumuturreko telematikorik eraman beharko. 2020ko urritik etxean ari zen betetzen bost urteko zigorra, eskumuturreko telematikoarekin.

Preso iruindarra 2017an atxilotu zuten, Berlinen, ETAko kide izatea leporatuta. Euroagindu baten bidez frantziaratu ostean, Osnyko espetxean gelditu zen preso; urtebete igaro zuen bertan. 2018ko urrian kontrol judizialpean aske utzi zuten, haren aurkako epaiketa iragan bitartean.

Bost urteko zigorra ezarri zioten 2020ko ekainean, eta Mont-de-Marsango espetxean sartu zuten. Lannemezangoan ere izan zen. Erabakiaren aurkako helegitea aurkeztu zuten, eta, Parisko Dei Auzitegiaren erantzunaren esperoan, urrian libre utzi zuten berriz kontrol judizialpean, eskumuturreko telematikoarekin. Bost urteko zigorra berretsi zuen auzitegiak 2021eko urtarrilean, helegiterako bide posiblerik gabe. Orain, Barriosek bete beharreko neurriak amaitutzat eman dituzte, eta baldintzapean erabat aske da.


Summary: Errefuxiatuen auzian arreta eskubideetan jartzeko eskatu du Zehar elkarteak. Babesa galdegiten dutenek eskaera bideratzeko topatzen dituzten oztopoak salatu ditu.

Duela pare bat aste, polemika piztu zen EAJren eta PSE-EEren artean Espainiako Gobernuak Gasteizko Arana klinikan egin nahi duen harrera zentroaren harira. Orain, Zehar Errefuxiatuekin gobernuz kanpoko erakundea plazara agertu da, eta, polemika hori dela eta, argi azaldu nahi izan du errefuxiatuen inguruko eztabaidan «haien eskubideak betetzeari» eman behar zaiola garrantzia, eta «errefuxiatuak diskurtso politikoetan ez erabiltzeko» eskatu du.

Polemikan sakondu nahi izan ez duten arren, Arantza Chacon Zehar erakundeko zuzendariak esan du Espainiako Gobernuak harrera gune horrekin bultzatu nahi duen eredua ez zaiela «egokiena» iruditzen: «Gu gizabanakotik abiatzen gara gure lana egiteko garaian. Denbora luzea daramagu horretan, eta pentsatzen dugu horrelako zentro handiak egitea ez dela harrera egiteko modurik onena, balitekeelako norbanakoa lausotuta geratzea».

Edonola ere, Zeharreko arduradunek beste nonbait jarri nahi izan dute arreta. Errefuxiatuek bidean topatzen dituzten zailtasunak nabarmendu ditu Javier Galparsorok, elkarteko presidenteak. Esan duenez, babesa eskatzeko lehenengo urratsa polizia etxean ordua eskatzea da, eta hori, gaur egun, Internet bidez baino ezin da egin: «Gaur bertan, bost aldiz saiatu naiz webgunean eskaera egiten, eta ezinezkoa izan da. Bilbon bizi den familia batek esan didanez, 11 aldiz saiatu dira, eta, orain arte, ez dute lortu».

Ez da arazo teknikoa

Babesa eskatzen dutenek hilabeteko epea dute eskaera bideratzeko, baina, elkarteko kideek esan dutenez, gaur egun «ia ezinezkoa» da epe horretan egitea. Baina Galparsorok nabarmendu du arazoa ez dela teknikoa, eta borondate faltarekin duela zerikusia: «Ukrainako kasuak erakusten du nahi izanez gero egin daitekeela. Ukrainako gerrak kalte egindakoentzat, aldi baterako babesa lortzeko prozedura berezi bat aktibatu da, eta hango errefuxiatuek egun batetik bestera lortzen dute agiria».

Maiatzean izango dira udal eta foru hauteskundeak, eta, horren harira, alderdi politiko guztiekin biltzeko asmotan da Zehar; zenbait eskaera egingo dizkie. Batez ere, bi dira eskaera nagusiak: udalerriek eta diputazioek «bizikidetza gune seguru eta bazterketarik gabekoak» sustatzea, eta diskurtso politikoek immigrazioa eta asilo eskaera ez diskriminatzea, «haustura sozialik izan ez dadin».


Summary: Ekialde Hurbileko lurrikaren biktimei laguntzeko elikagai bilketa egingo du Zaporeak-ek larunbatean. Euskal Herri osoan egingo dute bilketa. Gasteizen eta Donostian 09:00etatik 15:00etara izango da, eta Iruñean, 10:00etatik 14:00etara.

Zaporeak erakundeak Sirian bizi diren eta lurrikararen biktima izan diren errefuxiatuentzako elikagai bilketa egingo du larunbatean Euskal Herrian. Gasteizen, Marianitas ikastetxean egingo dute, eta Donostian, San Martin Azokan, 9:00etatik 15:00etara; Iruñean, La Morean eta Matesan aparkalekuan izango da, 10:00etatik 14:00etara. Bilbon, Deustuko Unibertsitatean egingo dute janari bilketa, eta otsailaren 10etik 20ra luzatuko da. Euskal Herriko beste hiri eta herri batzuetan ere egingo dute, hala nola Sestaon (Bizkaia), Markina-Xemeinen (Bizkaia), Oñatin (Gipuzkoa) eta Eibarren (Gipuzkoa).

Bilduko dituzten elikagaiei dagokienez, elikagarriak diren jakiak bidali nahi dizkiete bereziki. Hala, bost motatakoak izango dira: txerri haragirik gabeko lekale kontserbak, arrain kontserbak, arroza, pasta eta esnea. Turkiako mugatik gertu dauden Siriako errefuxiatu guneetara helarazi nahi dituzte elikagaiak, lurrikara alde batera utzita gerrak suntsitu duen lurraldea ere badelako. Errefuxiatuen gune horietan bizi direnetako batzuk, hain zuzen, Greziako Kios uharteetan egondakoak dira.

GBGEko boluntarioak

Galdakaoko (Bizkaia) GBGE taldeak lurrikararen biktimentzako elikagaiak, arropa eta oinetakoak biltzeko kanpaina hasi du gaur. Galdakaoko Santi Brouard plazako lokaletan jarri du dohaintzak jasotzeko gunea, eta, gainera, hori guztia Turkiara eta Siriara bidaltzeko dirua lortzeko bi kontu ireki ditu. Galkorrak ez diren jakiak, haurtxoentzako elikagaiak eta arropa, eta eskuzapiak eskatu dituzte bereziki.


Summary: Ordainpeko kontuetan karaktere muga 4.000ra zabaldu du Twitterrek. Lehenengo 280 karaktereak erakutsiko dira, eta botoi bat egongo da jarraian, norbaitek mezua irakurtzen segitu nahiko balu: gehiago erakutsi. Erabiltzaileen %0,2k baino ez dute ordainpeko bertsioa.

Karaktere muga arazo eta eztabaidagai izan ohi da Twitterreko erabiltzaileentzat. Zenbat aldiz arazo bera: txio batean iruzkin bat idatzi, eta esan beharreko denak ez sartzea. Berezkoa du karaktere muga, eta horixe da, hain zuzen, haren esentzia: esan nahi den hori ahalik eta laburrena kontatzea. Hainbatek eskatu izan dute, baina, karaktere muga lausotzeko, eta Elon Musk Twitterreko jabe berriak erabaki bat hartu du bide horretan: ordainpeko kontuetan muga 280tik 4.000ra zabaltzea. Hain zuzen, abenduan iragarri zuen urrats hori egingo zuela, erabiltzaile bati emandako erantzun baten bidez, baina xehetasun gehiago eman gabe.

Twitterreko kontu ofizialean eman dute erabakiaren berri: «280 karaktere baino gehiago behar dituzu? Badakigu zuetako askok baietz... Eta hari on bat maite dugun arren, batzuetan dena txio batean sartzea nahi izaten dugu. Beraz, txio luzeagoak sartuko ditugu».

Agerikoa da, baina, erabakiaren atzean dagoen tranpa. Izan ere, txio luzeak idazteko aukera ez da guztientzat eskuragarri egongo. Plataformak Twitter Blue zerbitzuaren harpidedunentzat soilik ezarri du funtzionaltasun hori; hots, ordainpeko kontuentzat.

Txioa ikusteko orduan, lehenengo 280 karaktereak erakutsiko dira, eta botoi bat egongo da jarraian, norbaitek mezua irakurtzen segitu nahiko balu: gehiago erakutsi. Esan bezala, ordainpeko kontuek soilik izango dute txio luzeak argitaratzeko aukera, baina erabiltzaile guztiek irakurri, iruzkindu, aipatu edo birtxiokatu ahalko dute mezua.

Bi hilabete igaro dira ordainpeko zerbitzuaren bertsioa kaleratu zutenetik hona, eta erabiltzaileen zati txiki bat baino ez da egin horren jabe: %0,2a. Txosten batzuen arabera, munduan 290.000 lagun inguruk dute bertsio hori.

Ez da Twitterrek karaktere muga handitzen duen lehen aldia. Gaur egungo 280ko muga 2017an sartu zen indarrean, eta bikoiztu egin zuen aurrekoa; 140 karakterekoa zen.

Kinka larrian

Elon Musk milioidunak urrian erosi zuen Twitter konpainia, 44.000 milioi euroren truke. Hartaz geroztik, Teslaren fundatzailea sarritan izan da eztabaidagai eta albiste. Ordainpeko erabilera ezartzearen aukerarekin hasi zen, gero erabiltzaile batzuek hainbat enpresaren Twitter kontu ofizialak erostea lortu zuten, ondoren iritsi zen kaleratzeen zaparrada, eta, azkenik, ehunka langilek dimisioa eman zuten, gelditzen zirenei lan baldintzak asko gogortuko zizkiela iradoki ondoren. Bulegoak itxi behar izan zituen horren ondorioz. Batzuk sare sozialari agur esaten ere hasi ziren.


Summary: 2024ko Olinpiar Jokoetako kirolen piktogramak aurkeztu dituzte. 62 piktogramak osatuko dute Jokoen iruditeria. Hiru elementu uztartzen dira bakoitzean: kirola ordezkatzen duen elementu bat, kirola egiten den lekua, eta simetria.

Pare bat urte geratzen dira, baina Parisko 2024ko Olinpiar Jokoak hasi dira motorrak berotzen. Ezaguna da jada Jokoen irudia —Marianne Frantziaren irudi alegorikoa, su olinpikoa eta urrezko domina uztartzen ditu—. Orain, ordea, beste batzuen txanda da. Parisen izango diren kirolak irudikatzen dituzten piktogramak aurkeztu ditu ekitaldiaren batzorde antolatzaileak. 62 irudi dira denera.

Piktograma bakoitza «ohorezko intsignia» bat da, antolatzaileen arabera. Hiru elementu uztartzen dira bakoitzean: kirola ordezkatzen duen elementu bat, kirola egiten den lekua, eta simetria.

62 dira irudiak, baina 70 kirolak. Izan ere, Olinpiar Jokoetako eta Paralinpiar Jokoetako zortzina kirolek piktograma berak erabiliko dituzte.

2024ko Paralinpiar Jokoetako kirolen piktogramak. Paris2024

Duela 50 urte baino gehiago hasi ziren piktogramak erabiltzen Jokoetan; 1964ko Tokiokoetan, zehazki. Horien helburua zen kirolak identifikatzeko beste modu bat eskaintzea, hizkuntzaren mugak gainditzeko. Eta, ordutik hona, lau urtean behin herrialde bakoitzak bere diseinuak egin ditu.

Hona hemen 2024ko Olinpiar Jokoetako piktogramen aurkezpen bideoa:

Jokoetako argi zuzia, Marseillatik

2024ko uztailaren 26an ekingo diete Parisko Olinpiar Jokoei. Egun hartan helduko da su olinpikoa, milaka kilometroko ibilbidearen ostean. Ohitura den bezala, Olinpian piztuko dute argi zuzia, Grezian, eta Atenasko Panathinaiko estadioraino eramango dute lehendabizi. Handik, Parisko batzorde antolatzaileak hartuko du lekukoa. Hamar eguneko zeharbidea egingo du suak Mediterraneoan zehar, Atenastik Frantziara. Belem belaontzia arduratuko da sua Mediterraneotik Frantziara eramateaz —hiru mastadun Europako ontzirik zaharrenetakoa da—.

Lehen helmuga, Marseilla hiria. Ez da kasualitatea: Antzinako Greziako kolonia bat izan zen hiri hura. Baina badira «hainbat arrazoi», Toni Estanguet Parisko Jokoetako presidenteak azaldu duen gisan: «Gakoetako bat izan da kirolak hirian eta jendearen bihotzean betetzen duen lekua, baita urte askoan [Jokoekin] izan duen konpromisoa ere». Horiek horrela, argi zuziaren etorrera ospatzeko hainbat ekitaldi antolatu dituzte; 800 atletak parte hartuko dute horietan, eta hamarna bela proba eta futbol partida egingo dituzte.

Marseillatik Pariserainoko ibilbidea zehazteko dago oraindik; datorren urteko maiatzean iragarriko dute. Batzorde antolatzailearen asmoa, berez, su olinpikoa Frantziako departamendu guztietatik igarotzea zen. Dena dela, hainbat departamenduk erabaki dute suari harrerarik ez egitea, horrek dakarren kostuagatik. 180.000 euro inguru kostatuko litzateke departamendu bakoitzetik igarotzea —hasieran, 80.000 euro ziren—. Ondorioz, argi zuzia ez da hauetatik igaroko, Le Monde-ren arabera: Vienne Garaia, Loira Atlantikoa, Indre eta Loira, Cotes-d’Armor, Orne, Vosgeak eta Lot eta Garona. Estanguet Jokoen presidenteak zehaztu du helburua ez dela dirua lortzea. Are gehiago: sua garraiatzearen kostua «askoz handiagoak da» departamenduei eskatzen zaien ekarpena baino.


Summary: Animalien aurkako tratu txarrak gogorrago zigortzea onetsi du Espainiako Kongresuak. Animaliak babesteko legea onartu du Espainiako Kongresuak, besteak beste PSOE, Unidas Podemos eta EH Bilduren babesarekin. EAJk kontra bozkatu du, eskumenak urratzen dituela iritzita. Espainiako Senatuan jarraituko du tramitazioak.

Espainiako Kongresuak animaliak babesteko lege proiektua onartu du, besteak beste PSOE, Unidas Podemos eta EH Bilduren babesarekin. Zehazki, legegaiak aldeko 174 boto jaso ditu, eta kontrako 167. Gainera, horrekin batera eta animaliei egindako tratu txarrak gogorrago zigortzeko, Zigor Kodea erreformatzearen alde egin du Kongresuak, aldeko 178 botorekin. Orain senatuan jarraituko dute eztabaidarekin.

Ehiza txakurren babesa izan da lege proiektuaren tramitazioan azaleratutako gatazketako bat. Izan ere, PSOEk, PPk eta Voxek adostutako zuzenketa batek legearen babesetik kanpo uzten ditu ehiza txakurrak. Ione Belarra Espainiako Eskubide Sozialen eta 2030erako Agendaren ministroak azaldu du ahal izan duten bezain urrun iritsi direla eta animalia guztien babesaren alde lan egiten jarraituko dutela. Juantxo Lopez Uralde Podemoseko diputatuak ere nabarmendu du animaliak babesteko eta horien eskubideak aitortzeko lege «oso garrantzitsua» dela.

Besteak beste, EH Bilduren babesarekin egin du aurrera legeak. «Animaliak babestea eta tratu duin bat bermatzea behar bat da», esan du Iñaki Ruiz de Pinedo diputatuak. Aitortu du pausoa «motz» geratu dela, baina erantsi legeak aurrerapauso bat emango duela animalien babesean.

Eskumen talka

Espainiako Kongresuaren onarpenak, ordea, zalantza bat zabaldu du: nola eragingo duen Eusko Legebiltzarrak eta Nafarroako Parlamentuak arlo horretan aurrez onartutako legeetan, eta, beraz, zeinek duen arlo horri dagokion eskumena. Eusko Legebiltzarrak iazko uztailean onartu zuen etxeko animaliak babesteko legea, EAJren, EH Bilduren, PSE-EEren eta PPren botoekin, eta Elkarrekin Podemos-IUren eta Voxen abstentzioekin. Horren arabera, 100.000 eurorainoko isunak jar daitezke animaliei tratu txarrak emateagatik. Nafarroako Parlamentuak 2019an onartu zuen arlo horretako arau bat.

Beraz, zein arau nagusituko da: Eusko Legebiltzarrekoa eta Nafarroako Parlamentukoa, edo Espainiako Gorteetakoa? Kongresuko eztabaidan, Joseba Agirretxea EAJko diputatuak salatu du Espainiako legeak euskal instituzioek emandako arauak urratuko dituela eta Espainiako Gobernua ez dela gai izan azaltzeko zein eskumen tituluren arabera arautu duen animalien babesa.

Eusko Jaurlaritzako Garapen Ekonomiko, Iraunkortasun eta Ingurumen Sailak Efe berri agentziari azaldu dioenez, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan indarrean egongo den legea Eusko Legebiltzarrekoa da, baina Espainiako legearen tramitazioa amaitu arte itxaron beharko da ikusteko legearen zein esparru diren bete beharrekoak. Hala ere, Jaurlaritzak nabarmendu du euskal legeak ehiza txakurrak babesten dituela, salbuespen batzuekin.

Podemosek, ordea, ez du talkarik antzematen bi legeen artean. Alderdiko iturriek BERRIAri adierazi diotenez, Espainiako legeak gutxieneko batzuk ezarriko ditu, bete beharrekoak, baina, Eusko Legebiltzarrak eta Nafarroako Parlamentuak onartutako arauek babes handiagoa ematen duten ataletan, horiek nagusituko dira.


Summary: Burt Bacharach hil da, XX. mendeko pop konpositore laudatuenetakoa. 1960ko eta 1970eko hamarkadetako kantu oso ezagunak egin zituen; besteak beste, Raindrops Keep Falling on My Head eta I Say a Little Prayer

Publiko orokorrarentzat haren izena oso ezaguna ez zen arren, Burt Bacharach konpositorearen kantuek XX. mendeko bigarren zatiko soinu banda osatzen lagundu zuten. Batik bat 1960ko eta 1970eko hamarkadetan, Hal David letragilearekin batera egindako kantuek izugarrizko oihartzuna izan zuten, eta, sari ugariz gain, salmenta handiak ere lortu zituzten. Ez hori bakarrik: hark idatzitako kantu asko eta asko herri musika anglosaxoiaren klasiko bihurtu baitira denborarekin: Raindrops Keep Falling on My Head, I Say a Litte Prayer, Baby, It's You, The Look of Love, Walk On By... Bacharach herenegun hil zen, Los Angeleseko bere etxean (AEB). 95 urte betetzear zen, eta ez zen denbora asko musika mundutik erretiratua zela.

Burt Bacharachek (AEB, 1928-2023) pop kantuak idazteko modu bat asmatu zuen 60ko hamarkadan. Melodia klasikoak sortzen zituen, baina jazzari eta bossa novari ere irekia zegoen, eta orkestra konponketen bitartez dotorezia berezia ematen zien kantuei, baita malenkoniaren eta alaitasunaren artean mugitzen zen ukitu berezi bat ere. Eta oso konpositore gutxik lortu dutena lortu zuen. Bere kantuak beste artista batzuek abesten eta interpretatzen bazituzten ere, guztiek zigilu bat zuten.

Sei Grammy sari eskuratu zituen, eta Oscarretan ere laudatu zuten haren lana. Esaterako, Robert Redford eta Paul Newman protagonista zituen Butch Cassidy and the Sundance Kid filmeko musikagatik bi sari irabazi zituen, soinu banda onenarena eta kantu onenarena (Raindrops Keep Falling on My Head).

Bacharachek 1957an lortu zuen bere lehenengo kantu arrakastatsua —Marty Robbinsek abestutako The Story of My Life—, baina hurrengo hamarkadan eta Davidekin lanean hasita aurkitu zuen bere bidea. Gainera, garai hartan Dionne Warwickekin egin zuen topo, eta kantaria bilakatu zen konpositorearen kantuentzako ahots ezinbestekoa. Amaiezina da urte haietan egin zituzten kantu bikainen zerrenda: Do You Know The Way to San Jose, Message to Michael, I'll Never Fall in Love Again, Walk on By, Alfie, Anyone Who Had a Heart... I Say A Little Prayer ezaguna ere abestu zuen Warwickek, nahiz eta gerora Aretha Franklinen bertsioa izan den ospe handia lortu duena.

Baina ez ziren Warwick eta Franklin Bacharach/David bikotearen kantuak interpretatu zituzten kantari bakarrak. Stan Getz jazz musikariak disko oso bat eskaini zion (What The World Needs Now: Stan Getz Plays The Burt Bacharach Songbook), baina beste askok jo zuten bikotearen kantutegira: The Shirelles, Sandy Shaw, The Carpenters, Dusty Springfield, Tom Jones... The Beatlesek ere grabatu zuen Baby It's You kantuaren bertsio bat.

Musikari laudatua eta miretsia izan zen, eta 1990eko hamarkadaren amaieran Elvis Costellorekin Painted From Memory diskoa argitaratu zuen (1998).


Summary: Paperik gabeko migratzaileen kanporatzeak azkartzea adostu du Europako Batasunak. Batasunaren kanpo mugak indartuko dituzte estatu kideek. Hesien eraikuntza finantzatzeko eskatu dute hainbat herrialdek, besteak beste Austriak eta Greziak.

Bi urte eta erdi daramatza Europako Batasunak Migrazio eta Asilorako Europako Akordio bat itxi nahian, baina blokeatuta dago oraindik ere. Aldiz, ados jarri dira paperik gabeko migratzaileen kanporatzeak azkartzean. Europar Kontseiluaren bi eguneko bilera baliatu dute zenbait estatu kidek gainontzekoak estu hartzeko.

Europako Batzordeko presidente Ursula von der Leyenek bart aurreratu zuen «lanean» jarraituko dutela migraziorako ituna adosteko, baina bien bitartean badaudela zenbait neurri «berehala» indarrean jar daitezkeenak, eta horietako bat litzateke kanporatzeak azkartzearena —gaur egun, kanporatze aginduen %21 betetzen dira—.

«Migrazio fluxua kontrolatu eta kudeatzeko neurri sorta bat lantzea adostu dugu», azaldu du Europar Kontseiluko buruak, Charles Michelek. Neurri horietan, nagusia da Bruselak konpromisoa hartzen duela Batasuneko mugetan dauden herrialdeekin «elkarlanean» aritzeko, «mugak sendotu eta horiek zaintzeko azpiegiturak indartzeko».

Hitzartutako testuak eskatzen dio Batzordeari finantza ditzala EBren «kanpo mugen kontrolerako» estatu kideek hartzen dituzten «neurriak», baita muga horiek kudeatzeko proba pilotuak eta migratzaileek EBra sartzeko baliatzen dituzten herrialdeetako mugetako segurtasuna hobetzeko neurriak ere. Horrez gain, galdegiten dio Bruselari «berehala» eman dezala modua ekonomikoki estatu kideek euren mugetako segurtasuna hobetu ahal izateko, lurreko eta aireko zaintza neurriak indartuz. Dena den, Von der Leyenek zehaztu zuen neurri horiek guztiek «inbertsio nazionalak» ere beharko dituztela.

Burdin hesi gehiago

Austria eta Grezia izan dira akordioa bultzatu duten herrialdeetako bi. Bruselak hormigoizko nahiz burdinezko hesi gehiagoren eraikuntza finantzatzea eskatzen zuten Atenasek eta Vienak, baita ekialdeko zenbait estatu kidek ere. Hala, lortutakoarekin pozik agertu zen Austriako kantziler Karl Nehammer: «Batzordeak konpromisoa hartu du Bulgaria eta Errumaniako proiektu pilotuak babesteko».

Die Welt egunkariak zabaldutako Europako Batzordearen txostenaren arabera, Austria izan da azken urtean migratzaile gehien jaso dituzten herrialdeetan laugarrena; horietatik %40 Bulgariatik sartu dira hara. Horregatik jarri dio Vienak betoa Bulgaria eta Errumania Schengen eremuan sartzeko proposamenari. Arrazoi beragatik, Vienak 2.000 milioi euroko laguntza eskatu dio Bruselari Bulgariarentzat, hark Turkiarekin duen mugan hesi bat eraiki dezan.

Hesiak eraikitzera ez ezik, bisak mugatzera ere bultzatu nahi ditu Bruselak kideak, «hirugarren herrialde seguruen zerrenda» osatzearekin batera —Bangladesh, Turkia eta Tunisia dira «herrialde seguru» horietatik hiru—.

Migrazioarena gai labainkorra izan da Europako Batasunarentzat 2015etik hona —milioi bat iheslaritik gora heldu ziren ordu hartan Siriako gerratik ihesi—. Geroztik, asilo politika bateratuak adostu ezinik aritu dira estatu kideak. Aldiz, inork ez du oztoporik jarri ateak giltzaz ixteko orduan. 2022an, 2.000 kilometro hesi zeuden eraikita Espainiatik eta Greziatik hasi eta Poloniaraino; 2014an, berriz, 300 kilometro soilik ziren.

«Europaren erronka da, eta Europaren erantzuna behar du», dio dokumentuak. Von der Leyen bera ez da Batzordeak hesiak finantzatzearen aldekoa, baina estatu kideek argudiatzen dute Bruselak bestelako zaintzak finantzatzen baditu herrialdeek euren aurrekontuaren zati bat baliatu dezaketela hesiak eraikitzeko.

Europako Batasunaren arabera, siriarrak, tunisiarrak eta afganiarrak dira iaz kontinentera heldutako asilo eskatzaile gehienak, eta horietatik soilik herenek lortuko dute geratzeko baimena. Horiei gehitu behar zaizkie iazko otsailetik Ukrainiatik ihesi heldutakoak. EBko kanpo mugetan dauden hainbat herrialdeak ohartarazi zuten batzarra hasi aurretik egungo asilo sistema «apurtuta» dagoela. «Benetako ahaleginik gabe, legez kanpoko migrazioak jarraitu egingo du, eta arazoa okerragotuko da datozen urteetan», dio estatu kideei bidalitako idatziak. Sinatzaileen artean daude Malta, Danimarka, Lituania eta Estonia.

Giza eskubideen aldeko erakundeek behin baino gehiagotan salatu dute Europaren migrazio politikak «legez kanpokoak eta gizagabeak» direla, baita migratzaileen aurkako jarrerek eskuin-muturra sustatzeko balio dutela ere. Horrez gain, salatu dute gaur-gaurkoz asilo eskatzaileek sei hilabete eta hiru urte artean itxaron behar dutela erantzun bat jasotzeko. Ondorioz, askok beste herrialde batera jotzen dute lehen eskariaren erantzuna jaso baino lehen.


Summary: Osakidetzako oposizioetan egiten ari diren «lardaskeria» salatu dute. Arloko sindikatu guztiek deituta, mobilizazioak egiten ari dira gaur behin-behineko langileak Donostian, Gasteizen eta Bilbon

Goiztiarrenak Bilboko eta Donostiako protestak izan dira. 08:15ean ehunka langile elkartu dira Basurtuko erietxearen aurrean, eta Donostiakoaren atarian; protestak egin dituzte. Gasteizen, Santiago erietxean, 11:00etan dute mobilizazioa. Arloko sindikatu guztiek bat egin dute deialdian, eta xede nagusia izan dute Osakidetzak martxan dituen LEP lan eskaintza publikoetan dagoen «kaosa» salatzea. Aldarrien artean, maizen errepikatu duten hitza «lardaskeria» izan da, kudeaketa oso «txarra» dela argudiatuta. Erizain, erizain laguntzaile, jagole, mediku... Osakidetzako kategoria guztietako langileak elkartu dira protestetan.

Donostiako mobilizazioan adierazpenak egiten aritu diren langileetako bat Maitena Larrañaga erizaina izan da, SATSE sindikatuko ordezkaria. «Gaur arrazoi bakar batengatik gaude hemen: Osakidetza LEPen kudeaketa penagarria egiten ari da». Horra haserrearen motiboetako bat: «Lehengo urtean lan eskaintza publiko bat izan genuen, milaka langilek lanpostu bat aterako dugu hor, baina, Osakidetza oposizio hori ebazteko gai ez denez, ez dugu jakingo, eta orain beste oposizio bat antolatu du, eta behartuta gaude, nahiz eta lanpostu bat izan aurrekoan, berriro aurkeztera». Uste dute ez dela aintzakotzat hartzen azterketa horien guztien atzean dagoen «sufrimendua», eta onartezina iruditzen zaie Osakidetzak berak aurreko deialdia «ebatzi» ez duelako milaka langile egoera horretara bultzatzea.

Ikusi gehiago: Astelehenean ez dute elkarretaratzerik egingo Donostia ospitalearen aurrean

Aterabiderik gabeko kalezulo batean sentitzen dira behin-behineko langileak. Izan ere, behartuta daude oposizio guztietara aurkeztera, baina guztiz bidegabea iruditzen zaie etsaminak prestatzen jardun beharra aurreko LEPa oraindik «ebatzi» gabe dagoenean. Osakidetzak horren harira eman dituen argibideekin ere suminduta daude: «Esaten ari dira ez direla operatiboak aurreko oposizioak ebazteko; ez daukatela gaitasun operatiborik horretarako. Alegia, gu behartzen gaituzte gure bizitzak hankaz gora jartzera, hurrengo oposiziorako prestatzera, berriz ikasten jartzera, eta beraiek ezin dute ebatzi aurreko oposizioa?». Guztiz «erreta» daude langileak egoera horrekin, eta hortik mobilizaziook: «Mesedez, pandemia bat pasatu dugu, eman dugu eman genezakeen guztia. Jendea zaindu, langileak zaindu. Ez dut uste hain zaila denik oposizio bat ondo bukatu eta hurrengoa hastea».

Badituzte kexurako beste motibo batzuk ere. «Orain deitu duten deialdi honetako oinarriak guztiz baztertzaileak iruditzen zaizkigu. Esaterako, soilik formakuntzako azken hamar urteak hartzen dituzte kontuan». salatu du Larrañagak. «Eta kontuan izan behar dugu pandemia bat bizi izan dugula: igaro bi urteotan, langileok ez dugu astirik izan formatzeko». Era berean, uste dute oinarri horiekin ez direla aintzat hartzen haurrak izan ostean lanean edo formakuntzan etenak egin behar izan dituzten langileen egoerak. «Guk, erizainok, adibidez, karrera egiten dugunetik formakuntza bat jasotzen dugu, eta gero beti jarraitzen dugu formatzen». Prozesu oso hori aintzat hartuko duen oposizio eredu bat nahi dute.

Protesta gehiago

Protestekin jarraitzeko asmoa dute. «Hurrengo asteazkenean Gasteizera joango gara, eta jarraitu egingo dugu, jendea oso haserre baitago», azaldu du Larrañagak. Gaurko mobilizazioetan entzun ahal izan diren aldarriak horren erakusgarri izan dira: Osasun sailburu Gotzone Sagarduiren dimisioa eskatu dute, Osakidetzako buruzagien jokatzeko era «lardatsa» kritikatu dute, eta enplegu publikoa babesteko eskatu dute.


Summary: Estela Dominguez Sopela Women's Team taldeko txirrindularia hil da, kamioi batek harrapatuta. Kamioi batek harrapatu du, N-620 errepidean, Salamanca (Espainia) parean.

Estela Dominguez, Sopela Women's Team txirrindularitza taldeko ziklista espainiarra, atzo arratsaldean zendu zen. Larrialdi zerbitzuek jakinarazi dutenez, N-620 errepidean –Salamanca (Espainia) parean– bizikletan zihoala kamioi batek harrapatu zuen. 19 urte zituen. Larrialdi zerbitzuak ezbeharraren lekura bertaratu ziren arren, heriotza baieztatzea soilik lortu zuten.

Txirrindularitza taldeak gertatutakoa gaitzetsi du sare sozialen bidez, eta familiari elkartasun osoa adierazi diote. Espainiako Txirrindularitza Federazioak ere adierazpenak egin ditu: «Biziki sentitzen dugu Estela Dominguezen heriotza. Gure doluminik zintzoenak senideei, hurbilekoei eta taldekideei. Espainiako txirrindularitza guztia doluz dago. Mesedez, beti errespetatu txirrindularia errepidean. Bizikleta bakoitzean bizitza bat doa».

Iscarkoa (Espainia) zen jaiotzez Dominguez, baina urteak zeramatzan Bizkaiko taldeetan korritzen. Emaitza oso onak lortu zituen errepidean, ziklo-krosean eta pistan, eta horri esker fitxatu zuen Sopelak iaz, profesionalen maila nagusian aritzeko. Denboraldi honetan ziklo-krosean nabarmentzen ari zen: zazpigarren postuan sailkatu zen Espainiako Txapelketan, eta, horri esker, Espainiako Federazioak Benidormen (Herrialde Katalanak) jokatu zen Munduko Koparako hautatu zuen. Aurki hasi behar zuen errepidean lehiatzen. Sopelak jakinarazia zion jada zein lasterketetan ariko zen.

Haren aita, halaber, txirrindulari izan zen: Juan Carlos Dominguez. Hainbat urtez lehiatu zen goi mailan, eta etapa bat irabazi zuen 2002ko Italiako Giroan.


Donibane Garazin, saihesbide eske

Summary: Donibane Garazin, saihesbide eske. Aspaldikoa da Donibane Garaziko saihesbide xedea, sekula gauzatzen ez dena. Azaroaren 17an, departamenduak gidaritza batzorde bat plantan ezarri zuen 2024. urte hastapenerako proposamen bat plazaratzeko. Bide Berria herritar taldeak batzordetik kanpo gelditu izana salatu du.

Ez da sinplea erratea Donibane Garaziko saihesbidea egiteko xedeak zenbat episodio ukan dituen orotara, baina historia luzea du. Donibane Garazi zeharkatzen duen departamendu mailako bidean trafiko handia bada aspalditik, eta erdigunea saihestea beharrezkoa dela erraten da aspalditik; hala jakinarazi izan dute herritarrek, eta hautetsiek ere bai. Joan den azaroaren 17an, episodio berri bat ireki zen saihesbide xede bat ikertuko duen gidaritza batzorde baten sorrerarekin.

Departamenduaren bidea izanik, Kontseilu Nagusiak du batzordea osatu, beste hautetsiekin: departamenduko ordezkariez gain, Euskal Elkargoko Mugikortasunaren Sindikatuko kideak eta Donibane Garaziko eta inguruetako zortzi auzapez bilduko dira saihesbide proposamen bat egiteko. Bide Berria Garaziko taldeak jakinarazi du batzorde horretan parte hartu nahi lukeela, baina gutun ireki batean salatu dute Annick Trounday Euskal Mendiko hautetsiak ez diela “ihardetsi” berekin biltzeko egin dioten eskakizunari.

Saihesbide baten beharra

Gaur egungo auzapez Laurent Intxauspek, hautagai zelarik, jakinarazi zuen Donibane Garaziko saihesbidearen gaia berriz ere hartuko zuela hizpide. Intxauspek beste auzapez anitzen segida hartu du gai horretan. Herriko etxearen deliberoetan miatuz, 1953koa da atzeman daitekeen lehen bozka saihesbide baten inguruan. Azkena, joan den ekainekoa; hain justu, Intxauspek zuzendu zuen lehen kontseilukoa. “Lehen deliberoa izan da, eta aho batez hartua, saihesbidearen alde”, dio auzapezak.

Egunean 12.000 ibilgailu dira Donibane Garaziko erdigunea neguan zeharkatzen dutenak; udan, bikoiztu egiten da zenbakia, eta horien %5 ibilgailu pisuak dira: kamioiak edo traktoreak. Auzapeza saihesbidearen alde izatearen lehen arrazoia, dioenez, segurtasunarena da: “Auzapez naizenetik, bost istripu izan dira. Xantza ukan dugu, ez baita kalte humanorik gertatu, baina, ikusirik zenbat herritar eta ikasle ibiltzen diren bide horren bazterrean, arazo handi bat gerta daiteke egun batez”, abisatu du.

Bide Berria taldeko kide Xavier Goenaga taxi gidaria da, eta ikusten du nola oren jakin batzuetan trafikoa saturatzen den; bereziki, ibilgailu “pisuak” desbideratzea ezinbestekoa zaio: “Kamioiak, traktoreak…; ez da horien lekua halako herri txiki batean. Horiendako, eta zenbait autorendako ere bai, behar litzateke beste bide bat. Batzuek ez dute Donibanetik absolutuki pasatu behar, gainera”, argitu du.

Trafikoaren datuak ezagutzen badira ere, departamenduak plantan ezarri duen batzordeak ikerketa berri bat eginen du, kantitatea neurtzeaz harago joanen dena, Intxauspek argitu duenez: “Ikerketan ikusiko da trafiko horren zein partek zeharkatzen duen Donibane Garazi eta zein parte herrira jiten den”. Saihesbide bat egiten balitz ere, auzapezak argi du ez direla ibilgailuak oro bere herri erdigunetik baztertuko; 2013an jadanik ikerketa bat egin zuen departamenduak, eta, garaiko estimazioen arabera, ibilgailuen %35 desbideratuko lituzke bide horrek.

Garaztarrak biltzen dituen Bide Berria taldean badakite saihesbideak ez duela herri barneko trafikoa arrunt aldatuko, eta, ondorioz, oinezkoentzat ere badituzte ideiak, Goenagaren erranetan: “Egiten ahal lituzkete zubixka batzuk oinezkoendako, pasabide batzuk, ez ibiltzeko trafiko horren erdian”. Intxauspek, alta, segurtatu du berantenik 2025. urtean gauzatuko dela Baionako bidea eta herriko etxeko plazaren arteko obra gotor bat: “Bide bazterra berritua izanen da. Ondotik, bigarren parte bat izanen da herriko etxeko plazatik Izpurako sarbideraino”, ziurtatu du. Bidearen kudeaketa Departamenduaren eskumena bada ere, bide bazterrak herriaren esku dira.

Herritarrak, batzordetik at

Azken hamarkadetan ezin izan da saihesbidea gauzatu, baina oraingoan “gauzak mugitzen ari dira”, Intxausperen ustez. Iazko azaroan plantan ezarri zen gidaritza batzordean, haatik, hautetsiak bakarrik izatea salatu du Bide Berria taldeak. Urtarrilean gutun ireki batean zioen departamenduko ordezkariak ez diela “bere bulegoko atea ireki”. Alta, Goenagari iduri zaio herritarrek baluketela lekua batzorde horretan: “Nahi ditugu erabiltzaileak ordezkatu, haien arrangurak, zailtasunak, beharrak eta itxaropenak helarazi”.

Pentsatua den bezala, gidaritza batzordeak bilkura desberdinak egin behar lituzke urtean zehar, hautetsi eta zerbitzu teknikoen artean, proposamen batera heltzeko 2024 hastapenean. Herritarren parte hartzea bigarren fase baterako utzi du Intxauspek: “Inkesta publiko bat izanen denean parte hartuko dute”, dio, baina gehitu du “delibero bat parte hartze herritarrarekin” hartuko dela, ez beste gisaz. Aurten garatuko den ikerketaren baitan, halere, auzapezak zehaztu du garraiolari eta bidearekin zerikusia duten profesional batzuen iritzia bilduko duela batzordeak: “Garraiolariak bezala, lizeoetako zuzendariak eta Izpurako Luro fundazioa kontsultatuak izanen dira. Ez dira herritar soilak, baina ez hautetsiak ere”.

Bilkuretan parte hartzeko nahia berretsi du Goenagak, “jakiteko nola pasatzen diren bilkura horiek, eta berdin proposamen batzuk egiteko” ere. Troundayrekin bildu nahi eta ezina salatu du taxi gidariak, Bide Berriak gutun irekian ironiaz egin bezala. Donibane Garaziko Herriko Etxearekin ere harremanak mugatuak direla zehaztu du. Auzapezak “ez du segidarik ematen”, haren erranetan.

Zailtasun handia du proiektuak, dena den, eta denek argi dute Donibane Garaziko trafikoa arindu beharra argi bada ere, inguruko herriek bide berri bat hartzea ez dela aisa izanen. Bide Berriko kideak, adibidez, auzapez batzuekin harremanetan sartu dira, baina “lehenik urrunekoengana joanez, eta saihesbidea begi onez ikusten dute”, esan du Goenagak; besterik da, berriz, haren iritziz, Izpurako eta Uharte Garaziko auzapezek ez dutela gauza bera erranen, saihesbidea haien herrietatik iraganen litzatekeelako, segurrenik.

Intxauspek ere badaki zailtasun nagusia hori dela: “Hautsi-mautsi bat atzeman beharko da; ez da erraza izanen. Bidearen truk kalte ordainak izan daitezkeela erran du Jean-Jacques Lasserre departamenduko presidenteak. Saihesbidea hartzearen truk izan daiteke zerbitzugune bat, komertzio berriak, oinezko ibilbide berezi bat”, zehaztu du, adostasun batera heltzeko duen esperantza azpimarratuz.

Annick Trounday Departamenduko Euskal Mendia eskualdeko ordezkariak berriki France Bleu irratian egin adierazpenetan zehaztu du ez direla “zailtasunak oro herri bakar batean kontzentratu, iraganeko ibilbide proposamenetan egin izan den bezala”. Haren ustez, xedean aitzinatu arau “kalapitak” izanen direla gauza segurra da, baina kontsentsu batera heltzeko itxaropenez mintzatu da.

2014an egin zen Donibane Garaziko saihesbidea gauzatzeko azken saiakera, departamenduko lekuko ordezkaria Frantxoa Maitia zelarik. Orduan ere, gidaritza batzorde baten ikerketa egin zuten, ibilbide desberdinak proposatu, eta bakarra hobetsi zuen Maitiak. “Geroztik ez zen deus gertatzen ari” proiektu horren inguruan, Laurent Intxauspek oroitarazi duenez. Alta, auzapeza arranguratua da bideko trafikoaren datuen bilakaerarekin: “2013an 11.000 ibilgailu zenbatu ziren. Zazpi urtez, trafikoa handitu da, eta ez dugu herri bizirik gaur egun, Departamenduko bide bat baita herria zeharkatzen duena”.

Horrekin bat egiten du Xavier Goenaga Bide Berriko kideak: “Behar lukete zerbait pentsatu, bai, orain! Interes orokorrean eta ondoko belaunaldietan pentsatuz, behar lukete zerbait egin. Ez dakit gelditu ahal garen halako bide eta zirkulazioarekin herri txiki batean”. Interneten eta paperean, erdi-erdi, saihesbidearen aldeko mila izenpedura bilduak ditu Bide Berriak. Beraz, saihesbidearen gidaritza batzordetik kanpo izanik ere, herritarrek sustatzen dute proiektua.

Datua 12.000 IBILGAILU EGUN BAKOITZEKO

Donibane Garaziko erdigunea 12.000 ibilgailuk zeharkatzen dute egunero. Udan, halako bik. Horien %5 ibilgailu pisuak dira: traktoreak eta kamioiak. Gidaritza batzordeak abiatu duen ikerketan argituko da horietarik zenbatek soilik herria zeharkatzen duten.


Summary: «Gure sarea egina dugu Amikuzeko lurralde honetan». Bost urte bete ditu aurten Amikuzeko Irratiak, Euskal Irratietako gazteenak. Herriko eragileek eta Irulegiko Irratiak sustatu zuten, eta badu orain bere lekua Donapaleutik hedatzen dituen uhinekin.

Euskal Irratiei eta Irulegiko Irratiari hertsiki lotua bada ere, Amikuzeko Irratiak badu bere bizia, Donapaleuko estudiotik lekuko berriak lantzen baitira egunez egun. Duela bost urte sortu zelarik, Artzen Letona (Sohüta, 1986) izan zen hango lehen langilea; gaur egun, Irulegiko Irratia eta Amikuzeko Irratiaren koordinatzaile da. Duela urte bat, berriz, Letonaren lekuan hasi zen Eztitxu Berho (Domintxaine, 1992); egun oroz zuzenean ari da Donapaleutik, eta egun oroz lantzen du Amikuzeko aktualitatea ere.

Euskal Irratien federazioko irrati gazteena da, eta bosgarren urtebetetzearen ospakizunek ekitaldi anitz ekarriko dituzte Amikuzera. Urtarrileko azken ostiralean hasi ziren, etxez etxe diru bilketa egiteko kanpainari hasiera emanez zuzeneko saio bereziarekin, Donapaleuko merkatutik. Otsailaren 11rako kantaldia antolatu dute Saint Louis antzokian, lehenik Claudine Arhantzet eta Maika Etxekoparrekin eta ondotik Erramun Martikorenarekin. Berantago, antzerki bat eta besta egun bat ere antolatuko dituzte, langile eta laguntzaileekin.

Hastapenetik bada zuberotar bat Amikuzeko irratian.

ARTZEN LETONA: Xiberoko Botza utzi nuen beste irrati batean aritzeko, Zuberoa utziz. Amikuzeko Irratiaren proiektua hasi zelarik, dena egitekoa zen: lurralde bat ez nuena ezagutzen; enetako Amikuze zen zeharkatzen nuen lurralde bat. Lanari esker ikasi dut badela santibate, badela libertimendua…; badela kultura aberats bat. Ene burua aurkeztu nuelarik, Irulegiko Irratia baitzen eramaile, Xiberoko Botzatik ezagutzen ninduten, eta hartua izan nintzen. Lehenago Kattalin Indaburu zen Amikuzeko erreferente, eta badira hogei bat urte entseatzen zirela Amikuzen zerbait sortzen. Irulegiko Irratiko ekipoan ohartu ziren estudio bat behar zela hemen, eta zuzenekoak proposatu. Zuzenekoak diren ber, hemen egotera bortxatuak gara.

Hastapenean, herritar eta hautetsiak sustatzaile ziren.

LETONA: Irulegiko Irratiko langile eta administratzaileek lan handi bat eraman zuten hemen zerbait zutik ezartzeko, baina hautetsien eta herritarren artean. Eskakizuna hemendik horra zen. Berriki egin dugu bost urteen ospatzeko etxez etxe kanpainaren abiatzea, eta gomitatu genituen euskalgintzako eragileen artean AEK-ko Bixente Claveriek erraten zuen tresna interesgarria dela, hurbiltasunak gauzak errazten dituelako. Ikastolan ere tresna gisa baliatzen dute. Egun oroz bada kronika bat eta aktualitate gai bat Amikuzeri lotua.

EZTITXU BERHO: Eskola elebidunak ere etorri dira irratia bisitatzera, eta, ikusirik euskaraz lan egin daitekeela, zerbait pizten zaie. Beharbada, gogo edo zentzu handiagoa ematen die euskara ikasteko.

Elkarrizketak egitera joaten zarelarik, jendeek badakite zein hedabiderentzat ari zaren? Bost urtez irratiak hartu duen lekuaren adierazgarri izan daiteke…

BERHO: Konturatu naiz orain, gehienetan, informazioa errezibitzen dudala. Sare bat sortu da, eta ene agenda fite betetzen da ni informazioaren xerka joan gabe. Urtero sarea handitzen doa. Amikuzeko elkarte edo instituzio guztiek ezagutzen gaituzte.

LETONA: Gure sarea egina dugu. Donapaleuko kontseiluan lehengo herriko etxearekin, ez ginen onartuak; orain, bai, eta Elkargoaren poloan ere bai. Gainera, ohartzen dira euskarazko hedabide bat garela, zeren eta frantximantekin ere galderak beti euskaraz ere egiten ditugu.

BERHO: Hori arrunt normaltasunean sartu da; beharbada, beste urrats bat da euskararentzat.

Mikroa termometro ona da euskararen erabilpena neurtzeko.

BERHO: Ez gaude oraino Garazi aldean, baina euskaldunak badira. Xerkatu behar dira batzuetan. Kanpokoek uste dute Amikuze biziki frantsestua dela, eta horregatik zaila da erantzutea; hori uste dutenentzat, bai, euskaldunak badira.

LETONA: Nik sorpresa ona ukan nuen hona jitean, pentsatzen nuelako euskara aldetik egoera okerragoa zela. Zuberoaren berdintsua da, Amikuzen geroz eta gehiago dira kanpotik jinak, transmisioan huts bat izan da…, baina ostiraletan merkatuan euskara entzuten da. Adinekoak euskaraz ari dira, baina belaunaldi hutsune bat izan da, eta ikusten ditugu gazteak entseatzen. Amikuzen eskola haboroxeak elebidunean dira, eta euskara sartua da sektore gehienetan.

BERHO: Egiten ahal genuke irratia osoki euskaraz, baina mamia hobesten dugu, eta gai batzuetan elkarrizketak frantsesez dira, informazio zehatzagoak ukaiteko.

Zein da lotura Amikuzeko Irratia, Irulegiko Irratiaren eta Euskal Irratien artean?

BERHO: Nik, langile gisa, ez dut lotura zuzenik. Lekuko animazioan ari naiz, eta batzuetan ene gaiak landuak dira Euskal Irratietan.

LETONA: Amikuzeko Irratian ez gara teknikoki autonomoak; beste irratiek ez dituzte gure uhinak zuzenean hartzen ahal. Hastapenean, kantu eskaintzak hemendik egin izan nituen, baina orain soilik modu zenbakizko moduan egin daiteke irratien arteko lotura.

Nolako oihartzunak dituzue entzuleen partetik?

BERHO: Ezagunek, hemen ari naizenetik, erraten didate irratian entzuten nautela. Egia da irratian ari garenean ez dakigula nor ari den entzuten, baina karrikan ohartzen gara jendeak entzuten gaituela, eta uste baino gehiago dira, gainera.

LETONA: Erranen nuke jende bat hasi dela berriz Irulegiko Irratia eta Euskal Irratiak behatzen. Euskaldun batzuek galdua zuten usaia hori, eta hurbiltasun horrekin berriz lotu dira. Gure sarea egina dugu Amikuzeko lurralde honetan, eta ez gara arrotz.

Programazio ala langile kopuru aldetik, handitzeko xederik bai?

LETONA: Xedea eta gogoa hor dira handitzeko, baina betikoa: ahalak… Ez gaude momentu hoberenetan hedabideetan, baina gogoetak badira dozenaka.


Summary: Zorroztu egingo dituzte arma zuriak eramateagatik jarritako isunak. Eusko Jaurlaritzak eta Eudelek atzo hitzartu zuten 50.000 biztanletik gorako udalerrietan isun horiek gogortzea. Debekatutako arma bat eramateagatik 1.500 euroko zigorra ezarriko dute. Gasteizko Udalak ikerketa soziologiko bat egingo du gaueko aisialdian arma zuriak zergatik eramaten diren aztertzeko.

Azken asteotan, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako zenbait tokitan gaueko aisialdiko lokaletan arma zuriekin izandako erasoek sortutako oihartzun mediatikoaren ondotik, gogortu egingo dituzte debekatutako arma zuriak eramateagatik egun jartzen diren isunak. Batzarra egin zuten atzo Eusko Jaurlaritzak eta Eudelek gaia aztertzeko, eta han adostu zuten 50.000 biztanletik gorako udalerrietan isunak zorroztea. Hortaz, Bilbon, Donostian, Gasteizen, Barakaldon, Getxon eta Irunen sartuko da indarrean erabakia. Aurrerantzean, beraz, debekatutako arma bat eramateagatik ezarritako isuna 1.500 eurokoa izango da (900 eurokoa da orain), eta araututako arma zuri bat baimendu gabeko leku edo egoera batean eramateagatik 1.000 euroko isuna jarriko da (602 eurokoa da orain). Astungarriak ezarriko dira, gainera, kasu hauetan: armak eramaten badira establezimendu publikoetan, aisialdiko lokaletan eta jende asko biltzen den lekuetan; arma daraman pertsona edari alkoholdunen edo drogen eraginpean baldin badago edo «indarkeria» erabiltzen badu; arma eskuan hartzen badu; armarekin mehatxu egiten badu; edo arma «axolagabekeriaz» erabiltzen badu. Kasu horietan guztietan, isuna %100 igoko da. Adibidez, pertsona bati diskoteka batean edo inguruan araututako labana bat atzematen badiote, 2.000 euroko isuna jarriko diote. Baina, horrez gain, edari alkoholdunen eraginpean badago, isuna 3.000 eurokoa izango da, eta arma eskuan baldin badu, 4.000 eurokoa. Adingabeei dagokienez, arma zuririk ezin dutenez eraman, arau hauste larritzat joko da, eta zigorra gogortuko da kasu horietan ere. Hala, gaur egun 100 eta 600 euro artekoa bada isuna, aurrerantzean 300 eta 600 euro artekoa izango da.

Delituak %19 igo dira Eusko Jaurlaritzak eta Eudelek atzo egindako batzarrean, mahai gainean izan zituzten Ertzaintzak eta udaltzainek azken egunotan konfiskatutako arma zuriei eta objektu arriskutsuei buruzko datuak. Behin-behineko datuen arabera, 2022an Ertzaintzak 440 salaketa jarri zituen baimendu gabeko egoeratan arma zuriak eramateagatik. Udaltzaingoak, berriz, urte osoan 528 salaketa jarri zituen arrazoi beragatik. Orotara, beraz, 968 salaketa jarri ziren iaz, 2019an baino %19 gehiago. Urtarrilean soilik, Ertzaintzak 100 pertsonaren aurkako salaketak jarri zituen arma zuriak eramateagatik edo erakusteagatik.

Ikerketa soziologikoa

Gorka Urtaran Gasteizko alkateak gaur iragarri du Gasteizko Udalak ikerketa soziologiko bat egingo duela aztertzeko pertsona batzuek zergatik eramaten dituzten arma zuriak gaueko aisialdian. Haren ustez, aurreko asteburuan hiriko diskoteka batean izan zen labankadaren moduko gertaerak hainbat ikuspegitatik jorratu behar dira: polizia ikuspegitik, arlo judizialetik, sozialetik, eta soziologikotik, besteak beste. Azterketa soziologikoa gazteen artean egingo dute, jakiteko zergatik hartzen dituzten armak gaueko aisialdiaz gozatzera ateratzen direnean. «Helburua da prebentzio lan horrek zantzu batzuk ematea arazo hori lehenbailehen eten ahal izateko». Gaineratu du eraso horiek «ezohikoak» direla, baina, hala eta guztiz ere, ezinbestekoa dela «irmo» jokatzea, eta «zero tolerantzia» behar dela horien harira. «Bakar bat ere ez dugu onartuko», adierazi du.

Horrekin batera, eskerrak eman dizkie instituzioei, poliziei eta epaileei, aisialdiko jardueretan arma zuriak eramateagatik edo erakusteagatik ezartzen diren zigorrak gogortzeko eskaerei erantzuteko garaian egindako lanagatik.

Izan ere, arma zuriak eramateagatik ezarritako zigorrak zorroztearekin batera, bestelako kontrol neurriak ezartzea aztertzen ari da Segurtasun saila. Josu Erkoreka sailburuak asteon iragarri duenez, gobernua aztertzen ari da segurtasun pribatua izateko betebeharra diskoteka guztiei ezartzea. Gaur egun, 700 lagun baino gehiagoko edukiera dutenak daude behartuta. Justizia alorrean ere neurriak hartzeko prest daude hainbat epaitegi. Aner Uriarte Bilboko epaile dekanoak herenegun jakinarazi zuen Bilboko epaitegiek epaiketa azkarrak egingo dituztela arma zuriekin egindako erasoetan, Poliziak eskatzen duen kasuetan eta legeak aukera ematen duenean.


Summary: Astelehenean ez dute elkarretaratzerik egingo Donostia ospitalearen aurrean. Osakidetzatik jasotako erantzunak aztertzen aritu dira asteon, eta langileen batzarra eginez hasi nahi dute heldu den astea

Asteon jakin da Donostia ospitalean abenduaren hasieratik protestan ari diren langileak aztertzen ari direla egin dituzten eskeen harira Osakidetzako buruek emandako erantzuna. Bi aldeek hainbat dokumentu trukatu dituzte egunotan, eta horren gaineko gogoetan aritu dira langileen ordezkariak. Atzo ilunabarrean jakinarazi zuten heldu den astelehenean ez dutela elkarretaratzerik egingo erietxe atarian; langileen batzarra elkartuko da, Osakidetzatik jasotako erantzunak aztertzeko eta hemendik aurrera zer egin erabakitzeko.

Urtarrilaren 23an, langileen ordezkariek azaldu zuten ez zituztela etengo protestak nahiz eta aurrerapausoak izan ziren zuzendaritzarekin zituzten harremanetan. Eta mobilizatuta jarraitu dute: aste honetan bertan egin dute azken protesta. Astelehen goizean, igaro asteotan ohikoa bihurtu den irudia berritu dute: elkarretaratze bat egin dute erietxeko atariko eskaileretan.

Langileak batzar batean elkartuta ari dira protestotan; hainbat arlotako profesionalak batu dira batzar horretan, baina, protestaren hasieratik, aparteko oihartzuna hartu dute erietxeko zerbitzuburuek egindako eskariek, eta gatazka honek horixe izan du aparteko bereizgarria. Erietxeetan erabaki ahalmen handia duten profesionalak izaten dira zerbitzuburuak, eta haiek kalean protestan ikusteak harridura eta kezka piztu du sektore askotan. Hizpide izan dituzten aldarrien artean askotan egon da kudeaketa eredua aldatzeko eskea: egun «bertikala» dela salatu dute.

Langileek urtarrilaren 23an esan zutenez, krisia konponbidean jartzeko oinarriak adostu zituzten hilaren 18an Osakidetzako zuzendaritzako buruekin egindako bileran. Batzarrean batuta, ordea, langileek erabaki zuten mobilizazioekin jarraitzea. Langileen ordezkariek orduan esan zutenez, egiaztatu nahi dute bermeak jartzen direla Osakidetzarekin hitzartutako akordiorako oinarriak betetzeko. Alegia, nabarmendu zuten bileran «ahoz» adierazitako konpromisoak «idatziz eta sinatuta» jaso nahi zituztela. «Aurrez aurreko konpromisoa adierazi ziguten, baina horren akta nahi dugu, sinatua, bilera hartan onartu ziren aurrerapausoak gauzatuko direla ziurtatzeko», azaldu zuen Felix Zubia medikuen ordezkariak.

Abendutik

Abenduaren 2an hasi zen krisia Donostialdeko ESIan: Osakidetzak kargutik kendu zituen Itziar Perez erakunde sanitario horretako zuzendari kudeatzailea eta Idoia Gurrutxaga Donostia ospitaleko zuzendari medikoa, eta ESIko hainbat langilek egun hartan bertan egin zuten elkarretaratzea, haiei babesa emateko. Kargutik kendutakoak euren postuetara itzultzeko eskea egin zuten. Kontrara, Gotzone Sagardui Osasun sailburuak esan zuen kargugabetzeak «antolakuntza aldaketa» soilak zirela.

Abenduaren 28an bost eske zehatz jaso zituzten langileek Osakidetzarekin negoziatzeko, eta orain horien gaineko akordioa lortu nahi dute.


Summary: PKK-k alde bakarreko menia iragarri du lurrikarek astindutako eremuetan. Taldeak zehaztu du su etena «Kurdistango herriaren mina arindu eta zauriak sendatu arte» egongo dela indarrean. Dagoeneko 21.300dik gora hil dira Ekialde Hurbileko lurrikaretan.

Bi lurrikara bortitzek Turkia, Kurdistan eta Siria iparraldea astindu eta bost egunera heldu da PKK Kurdistango Langileen Alderdiaren oharra: alde bakarreko su etena iragarri du seismoek hondatutako eremuetan. «Ekintza militarrak gelditzeko eskaera egiten diegu gure indar guztiei, Turkiako Estatua gure aurka etorri eta eraso egiten ez badigu, bederen», esan du Cemil Bayik PKK-ko buruzagietako batek. Zehaztu duenez, su etena «Kurdistango herriaren mina arindu eta zauriak sendatu arte» egongo da indarrean, data finkorik eman gabe, Firat albiste agentzia kurduak jasotakoaren arabera. Dagoeneko 21.300 pertsonatik gora hil dira Ekialde Hurbileko lurrikaretan, gehienak Kurdistanen.

Ikusi gehiago: Lurrikaratik lau egunera iritsi da lehen giza laguntza Siria iparraldera

Erakunde kurduak kaleratutako oharraren arabera, Bayik, KCK Komunitate Kurduen Batasunako presidentekideak, ohartarazi du Ankararen jarrera «funtsezkoa» izango dela PKKren erabakian. Hain zuzen, Turkiako armadak areagotu egin ditu azken hilabeteotan PKKren aurkako operazioak —erakunde terroristatzat jotzen du—, gehienbat Kurdistango lurretan, gobernuaren eta erakundearen arteko su etena 2015eko uztailean hautsi zenetik.

Bayiken esanetan, lurrikarek «hondamendi handia» eragin dute, eta herritarrak egoera «oso larrian» daude. Hori bai, salatu du jendeak «askoz gehiago» sufritzen duela «Turkiako Estatu inbaditzaile eta hiltzaileak egindako politiken ondorioz». Dena dela, PKK-k doluminak eman dizkie biktimen senideei eta, milaka pertsona hondakinen azpian daudela gogorarazi du. «Neguan gaude. Euria eta hotza egiten du. Lehenbailehen erreskatatzen ez badituzte, hotzez hilko dira. Nazioarteak baliabideak bidali behar dizkigute. Erakunde demokratikoek mobilizatu egin behar dute gure herria salbatzeko», azpimarratu du.

PKK-ko goi kargudunak azaldu duenez, «zoritxarrez, lurrikarak nonahi gertatzen dira. Baina garrantzitsuena da herrialde askok neurriak hartzen dituztela kalte eta galera gutxiago jasateko». Japonia jarri du adibidetzat: «Han ez dira hainbeste eraikin erortzen, ezta hainbeste pertsona hil ere. Seriotasunez lan egiten dute». Haren arabera, Ankarak neurri zorrotzak hartu izan balitu, lurrikarek ez zuten halako triskantza handirik eragingo. Bide horretan, kritikatu egin du Recep Tayyip Erdogan Turkiako presidentea buru duen gobernuaren kudeaketa, «utzikeriaz» aritzeagatik.

Kurduen aurkako «garbiketa»

Bayikek gogorarazi du Erdoganen AKP Justizia eta Garapena Alderdiak hogei urte daramatzala agintean. «Lurrikaren aurkako neurriak ezartzeko zerga jarri zuen indarrean, baina inork ez daki zertarako erabili duen. Ez da herritarren alde lanean ari», adierazi du. Erdoganen jarrera gaitzesteaz gain, PKK-ko kideak salatu du Turkiako Estatuak bere baliabidek erabili dituela Kurdistango herri kurdua «garbitzeko». «AKPren politikaren ondorioz, ustelkeria azaleratu da, eta aberatsak gero eta aberatsagoa izateak herritar asko txiroagoa izatea eragin du.

Bestalde, erakunde kurduak kritikatu egin du Erdoganek lurrikarek hondatutako hamar probintziatan ezarritako hiru hilabeteko larrialdi egoera, eskualde horietan milaka kurdu bizi baitira. «Neurri horren helburua da lurrikararen ondorioak estaltzea eta herritarren mina isilaraztea».

Bigarren giza laguntza, Siria ipar-mendebaldera

Bien bitartean, erreskate taldeek etenik gabe jarraitzen dute suntsitutako eraikinen hondakinen artean dauden herritarrak ateratzen. Hori bai: orduak aurrera joan ahala, gero eta gutxiago erreskatatzen dituzte bizirik. Iragan astelehenean bi lurrikarak Ekialde Hurbila astindu zutenetik, 21.300dik gora lagun zendu dira; Turkian, 17.674, herrialdeko gobernuaren arabera; Siria osoan, 3.377, Kasko Zurien arabera. Horietako gehienak, ordea, Kurdistango eremuan hil dira.

Milioika herritar daude kalean, noraezean, hotzez. GKE gobernuz kanpoko erakundeek eta NBE Nazio Batuen Erakundeak zailtasun handiak dituzte kaltetuetako eremuetara laguntza humanitarioa bidaltzeko; besteak beste, Kurdistanera eta Siria iparraldera, Baxar al-Assad Siriako presidentearen aurkako indarren menpeko eremuetara. Al-Assad, hain zuzen, Alepoko ospitale batean izan da gaur goizean, SANA Siriako berri agentziak jakinarazi duenez; presidenteak lehen bidaia egin du lurrikarak jazo zirenetik, eta hondamendi eremu izendatu ditu herrialdeko lau probintzia. Eta Alepon bertan, MEP Munduko Elikadura Programak janari beroa eman die 5.000 siriarri.

Bestalde, Nazioarteko Migrazio Erakundeak jakinarazi du giza laguntzaren bigarren konboia heldu dela Siria ipar-mendebaldera, Idlib hirira; besteak beste, arropa, berogailuak eta kanpalekuak bidali dizkiete 15.000 bat pertsonari. Ekialde Hurbileko MEPeko zuzendari Corinne Fleischerrek esan du erakundea gai izan dela laguntza «ia berehala» emateko, suntsitutako eremuetan erreserba humanitarioak baitzituzten gordeta. Oraingoz, elikagai beroak banatu dituzte 43.000 errefuxiaturentzat. MEPek aurreikusi du Siria ipar-ekialdeko 1,4 milioi laguni eman beharko diela janaria.


Nahikoa dutela errateko garaia

Summary: Nahikoa dutela errateko garaia. Eva Ugal eta Samara Jimenez ama-alabek elkarretaratze batean IrunÌÂeko denda batean jasandako eraso arrazista salatu dute. «Lapurtzat hartu gaituzte ijitoak garelako». Dendako arduradunen eta polizien tratua kritikatu dute. Ijitoen aurkako jarrerak «normalizatzeari» uzteko eskatu dute.

"Nahikoa da. Ezin dugu horrelako erasoak onartzen jarraitu”, Ijito herriaren banderari eutsi, eta Iruñeko Orreaga etorbideko seigarrenean dagoen Druni dendaren aurrean jarri dira Eva Ugal eta Samara Jimenez ama-alabak. Ez dira bakarrik; jaso dute zenbait elkarteren —SOS Arrazakeria, Ijitoen Idazkaritza fundazioa, Ijito elkarteen Gaz Kalo federazioa eta La Majari elkartea— eta herritarren babesa. Urtarrilaren 3an denda horretan jasandako eraso arrazista jendaurrean salatzeko urratsa egin dute bi emakumeek.

Elkarretaratze bat antolatu dute —joan den ostiralean egin zuten—, gizarteari mezu garbi bat helarazi nahi diotelako: “Ijitoen kontrako jarrerak normalizatu ditugu, baina hori egiteari utzi behar diogu. Ezin dugu horrelako jarrerarik onartu”, berretsi du Eva Ugalek.

SOS Arrazakeria erakundeko kideek nabarmendu dute dendetan sufritzen duten jazarpena dela ijitoen aurkako erasorik “ohikoena”. Gehienek, baina, ez dute salatzen. “Dendan sartu bezain pronto, ijito gisa identifikatzen dituzte, eta haien kontrako jazarpena hasten da”, kontatu du SOS Arrazakeriako kide Flavia Navarretek. Urtarrilean, hain zuzen, gisa horretako hiru erasoren berri jaso dute bulegoan.

Eraso gehienetan “patroi bera” errepikatzen dela azaldu du Navarretek: “Gertutik zaintzen dituzte; lapurreta egozten diete, alarmak jo gabe edo kamerak begiratu gabe; eta Poliziari deitzen diote”. Ijitoek sufritzen dituzte gisa horretako erasoak gehienbat, baina afrikar jatorrikoei eta pertsona arrazializatuei ere “jazartzen” zaizkiela salatu du Navarretek. “Ikertu beharko litzateke ezaugarri jakin batzuk dituztenei segika ibiltzeko agindurik ote duten dendetan”.

Emakumeen aurka

Nafarroako ijito elkarteen Gaz Kalo federazioko ordezkari Ricardo Hernandezek zehaztu du emakume ijitoek bereziki sufritzen dituztela eraso arrazistak dendetan. Uste du, baina, gauzak aldatzen hasi direla. “Emakumeak hasi dira nahikoa dutela erraten, eta neska gazteak mezu hori jasotzen ari dira: ez dituztela haien kontrako erasoak normalizatu behar, alegia”.

Urtarrilaren 3an sentitu zuen “lotsa” oroitu du Ugalek, Druni dendaren aurrean egindako elkarretaratzean. “Lapurtzat hartu gintuzten; Poliziak karrikan miatu gintuen, jende pilaren aurrean”. Lotsa baino sakonagoa da, hala ere, sufritutako bidegabekeriak eragindako mina. “Suminduta nengoen, ezintasunak amorratuta”.

Urtarrilaren 3ko 19:30 aldera sartu ziren Ugal eta Jimenez Orreaga etorbideko Druni dendan. Kolonia bat erosi nahi zuten. “Kolonia bat eskatu genuen, baina ez zitzaigun gustatu, eta hura utzi, eta bertze bat hartu genuen, erosteko”. Dendako langile batek lehendabiziko kolonia non zegoen galdetu zien, orduan. Utzi zutela erantzun zioten. “Orduan, langile batek bertze bati erran zion kamerak begiratu beharko zituztela”, aipatu du Ugalek. Ordaintzeko mahaira ailegatu zirenean, ikusi zuten dendan lau udaltzain zeudela. “Ez genuen pentsatu guregatik deitu zituztela, baina ordaindu eta dendatik atera bezain pronto, guregana etorri ziren. Poltsetan genuen guztia ateratzeko agindu ziguten. Aurretik egindako erosketen tiketak ere begiratu zituzten, banan-banan”.

“Poltsikoan nuen nire ezpainetako margoa; udaltzain batek linterna batekin begiratu zuen, berria ote zen ikusteko. Nirea zela erran nion, behin eta berriz, baina nire hitza zalantzan jartzen zuen”, gaineratu du Samara Jimenezek.

Alabaren hitzek hunkitu dute Eva Ugal. “Alaba eraman zuten lehendabizi miatzera; ilea ere begiratu ziguten”. Ugalek gogoratu du jasaten ari ziren erasoa bidegabea zela aurpegiratu ziela udaltzainei; eraso arrazista bat zela. “Baieztatu zutenean ez genuela deus lapurtu, lasai egonen ote ginen galdetu ziguten; alde eginen zutela zalapartarik sortzen ez bagenuen. Bakar batek eskatu zigun barkamena”.

Ugalek ezin izan zuen erreklamazioa jarri erasoa sufritu zuten egun berean. “Dar-dar batean nintzen. Orria etxera eraman nahi izan nuen, baina ez zidaten utzi”. Elkarretaratzearen eguna baliatu du Ugalek erreklamazio hori egiteko. Protestan parte hartu dutenak dendan sartu dira ama-alabekin, babesa ematera, baina Espainiako Poliziak aterarazi ditu. Elkarretaratzea hasi denetik egon da polizien furgoneta Orreaga etorbideko izkina batean. Dendako arduradunak eskatu die jendea kanporatu dezatela. Druniko arduradunak, baina, ez du inolako azalpenik eman nahi izan ijitoek salatutako erasoari buruz. “Ez dakigu ongi zer gertatu den. Dena ongi aztertu arte, ezin dugu deus erran”, azaldu du. Ugalek nabarmendu du ez dutela baztertu auzitara jotzeko aukera.

Poliziaren rola

Ijitoek dendetan sufritzen dituzten erasoetan Poliziak betetzen duen rola nabarmendu dute SOS Arrazakeriak eta Gaz Kalo federazioak. Abuztuan gertatu zena oroitu dute: familia bereko zenbait emakume ijitok eraso arrazista bat sufritu zuten Iruñeko Karlos III.aren etorbideko Primor dendan, eta elkarretaratze bat egin zuten, salatzeko. Kontatu zuten segurtasun arduraduna segika izan zutela dendan; dendariek deitu zutelako agertu zirela udaltzainak; eta dendatik kanpo, alarmak jo ez arren, miatu egin zituztela.

“Zenbaitetan, dendarien eta polizien erasoa sufritzen dugu”, erran du Gaz Kaloko Ricardo Hernandezek. Txalotu egin du salaketa publikoa egin nahi izan dutenen jarrera, eta garbi du abuztuko erasoaren berri emateko egindako elkarretaratzeak bultzatu duela, nolabait, Ugalek eta Jimenezek egin duten urratsa.

SOS Arrazakeria erakundeko Flavia Navarretek ere garbi du erasoak jendaurrean salatzeak laguntzen duela “erasoak betikotzen dituzten dinamikak” apurtzen. Ijitoek nahikoa dutela erran dute. Salatzen segituko dutela.

Elkarrizketa

«Salaketa publikoa beharrezkoa da egoera ikusgai jartzeko»

Iruñeko Alde Zaharreko La Majari ijito elkarteko kidea da Yolanda Amador (Iruñea, 1966). Ijitoek euren aurkako zenbait eraso “normalizatu” dituztela azaldu du, eta badela dinamika hori apurtzeko garaia.

Ijitoen aurkako bertze eraso bat salatu dute. Anitz dira salatzen ez direnak?

Anitzek uste baino anitzez ere ohikoagoak dira gisa horretako erasoak. Kontua da normalizatu egin dugula, baina ez genituzke horrelako gertaerak normaltzat hartu behar.

Inportantea da salatzea?

Bai, garbi uzteko ez dugula zertan horrelako erasoak jasan. Ezin ditugu ohikotzat jo.

Irailean, abuztuan gertatutako eraso bat salatzeko elkarretaratzea izan zen, Iruñean; orain, bertze bat. Gauzak aldatzen ari dira?

Baietz uste dut. Eta horrek pozten nau. Ez da bidezkoa denda batean sartu, eta langileak gure atzetik ibiltzea denbora guztian. Hori ezin dugu onartu. Bada garaia barneratu dugun arrazakeria mota hori agerian uzteko.

Zuen elkartera jotzen du jendeak halako erasoak salatzera?

Bai. Urtea hasi zenetik, bi salaketa jaso ditugu. Jende gutxik salatzen du, oraindik; gainera, salaketa jartzen denean, gehienetan auzia artxibatu egiten dute. Ondorioz, jendeak nahiago du bide horretan ez sartu. Kontrakoa egin beharko genuke, nire ustez.

Gehiago salatu?

Bai; auzitegietara salaketa gehiago ailegatzen badira, arazo hau kontuan hartzen hasiko dira, akaso. Elkarteko erabiltzaileei salatzeko eskatzen diegu.

Salaketa publikoa ere behar da?

Hori hagitz inportantea da, eta beharrezkoa, herritarren aurrean egoera hau guztia ikusgai jartzeko.

Jendaurrean salatutako bi kasuetan, Poliziak esku hartu zuen. Alarmak jo ez arren, ijitoak identifikatu eta miatu zituzten.

Poliziak ere ijito izateagatik egiten du ijitoen kontra. Hor ere bada lan handia egiteko. Halakoetan, dendarien bertsioa ontzat ematen dute, galdetu gabe. Hori aldatu behar dugu.


Summary: «Zerbitzua hondatzen eta orain arteko lana suntsitzen ari dira». Kattalingorrik kudeatu du Kattalingune, Nafarroako Gobernuak iaz zerbitzua esleitzeko lehiaketa antolatu zuen arte. Kattalingorri ez zen aurkeztu, Arraitz Koch langile ohiaren hitzetan, «baldintzak» salatzeko.

Lau urte eta erdiz aritu da Arraitz Koch (Pasai Donibane, Gipuzkoa, 1968) Kattalingunen lanean, Iruñean. Komunikazio teknikaria izan da LGTBI kolektiboa artatzeko zerbitzuan, baina Nafarroako Gobernuak egindako murrizketek karrikan utzi dute, lantaldeko bi sexologorekin batera. Zerbitzua “suntsitzen” ari direla salatu du Kochek: “Alde bateko erabaki politiko bat izan da”.

Noiz jaso zenuten Nafarroako Gobernuak egin nahi zituen murrizketen berri?

Abenduan jaso genuen zerbitzuak aurrerantzean izanen dituen baldintzen berri. Nafarroako Gobernuak erabaki zuen lehiaketa publikoa egitea, eta gu horrekin ados gaude. Arazoa ez da hori. Ezarri dituzten baldintzak dira arazoa. Egoera, halere, lehenago hasi zen okertzen.

Noiz?

Pandemia hasi zenean. Lan guztia online egin behar genuen, eta Nafarroako Gobernuko Komunikazio Zuzendaritza Nagusitik debekatu egin ziguten webgunea eta sare sozialak erabiltzea.

Zergatik?

Oraindik ere ez dakigu. Guretzat, webgunea oso garrantzitsua zen sentsibilizazio lana egiteko; galera handia izan zen, sare sozialen bidez heltzen baikinen gazteengana. Nire lankide sexologoek testu pedagogikoak jartzen zituzten webgunean, eta sare sozialen bidez zabaltzen genituen. Kolektiboa ikusgarri bilakatzeko eta gure baliabideen berri emateko erabiltzen genituen.

Nola baldintzatu du erabaki horrek zuen lana?

Hasi ginen lan hori egiten bestelako euskarriak baliatuz: posta elektronikoaren bidez, Whatsapp eta Telegram aplikazioen bidez. Nafarroako LGBTI agenda osatu genuen, kolektiboen eta erakundeen ekinaldien berri emateko. Orain, hori ez dago, komunikazio teknikaria kaleratu baitute.

Zu, alegia.

Ni, eta bi sexologo.

Zazpi langileetatik hiru kaleratu dituzte. Zer ondorio izan du erabaki horrek zerbitzuan?

Kattalingune sortu baino lehen, duela 25 urte inguru, Kattalingorrik hartu zuen bere gain LGTBI kolektiboa artatzeko ardura. Lan boluntario bat egin zuen, besterik ez zegoelako. 2016an, diru laguntza bati esker, Kattalingune zerbitzua jarri zuen martxan Nafarroako Gobernuak, eta Kattalingorrik kudeatu zuen. Laguntza hori handituz joan zen, eta, horri esker, garatu eta hazi egin zen Kattalinguneko lantaldea, bai eta eskaintzen zuen zerbitzua ere. Orain, hori guztia kolokan da.

Iruñean hasi, baina zenbait herritan da orain zerbitzua: Tutera, Irurtzun, Lizarra eta Tafallan. Hori galduko da?

Landa eremuari bereziki eragin dio gobernuak hartutako erabakiak, zerbitzua berriz ere zentralizatu egin duelako. Guretzat urrats oso inportantea izan zen Iruñetik ateratzea eta zenbait herritara ailegatzea, ez baita gauza bera LGTBI kolektiboko kide izatea hiri batean edo herri txiki batean. Orain, hori galdu dugu, eta Iruñeko langile batek ibili beharko du herriz herri, lehen lau pertsonak egiten zuten lana egiten. Zaurgarrienak dira galtzaile, ezin baita kalitatezko zerbitzu bat bermatu.

Zerbitzua hazi eta garatu delako erabaki zuen Nafarroako Gobernuak lehiaketa publiko baten bidez esleitzea?

Hala da. Eta guk hori ez dugu gaizki ikusi. Lehiaketa horren bidez zerbitzuari jarri dizkioten baldintzak izan dira arazoa. Gobernuak dio artatzen dugun herritar kopurua kontuan hartuta lau langile nahikoa direla. Ez dute kontuan hartu arreta zuzenaz gain egiten dugun gainerako lan guztia. Ezarri dituzten baldintzek zerbitzua suntsitu besterik ez dute egin.

Zergatik egin dute hori? Zer arrazoi eman dizuete?

Duela hiruzpalau hilabete erran ziguten ezingo genuela diru laguntza nominatiboaren sistemarekin segitu. Lehiaketa publikoaren baldintzak abenduan ezagutu genituen, eta zur eta lur gelditu ginen: ordutegia zabaldu dute, eta aurrekontua eta lantaldea, berriz, murriztu. Ezinezkoa da baldintza horietan lan egitea. Horregatik erabaki genuen lehiaketara ez aurkeztea, zintzotasunagatik. Hasieran ez genuen ulertzen zer gertatzen ari zen. Orain, uste dugu Kattalingorri bazter uzteko egin dutela egin duten guztia.

Kattalingorri bazter utzi, zer asmorekin?

Egiten genuen zuzeneko arretarako lau langile nahikoa direla esan du gobernuak. Gainerako lana ez dute kontuan hartu, eta, gainera, hori baieztatzeko dituzten datuak eskatu ditugunean, ez dizkigute eman. Nafarroako Parlamentuko taldeek ere eskatu dituzte, baina ez dituzte eman. Dena da iluna eta zikina. Alde bateko erabaki politikoa izan da. Hutsaren hurrengotzat hartu gaituzte, behin eta berriz. Gure ustez, haien asmoa da kontrola beraien esku hartzea. Baina ez dugu oso ondo ulertzen.

Orain, zerbitzua Gizain enpresa publikoaren esku dago. Zer deritzozue?

Ez zaigu gaizki iruditzen. Lehiaketara ez da inor aurkeztu, eta Gizain ari da. Arazoa ez da nork kudeatzen duen, baizik eta zerbitzua hondatzen ari direla. Egindako lana suntsitzen ari dira, eta hori da ulertzen ez duguna. Zergatik jokatu dute jokatu duten moduan? Hori da kontua.

Bertze LGTBI eragileen babesa jaso duzue?

Bai, eta manifestazio bat prestatzen ari dira. Otsailaren 25ean izanen da, Iruñean. Salatu behar dugu gertatzen ari dena, larria baita, are gehiago oraingo jokalekuan.

Zer erran nahi duzu?

Erasoek gora egin dute; LGTBIfobiak gora egin du, eta gorroto diskurtsoak zabaltzen ari dira. Egoera hori da, eta, ondorioz, guztiz beharrezkoa da Kattalingunek orain arte eskaini duen zerbitzua. Ez dugu ahaztu behar giza eskubideez ari garela.

Oraingo egoerari buelta emateko aukera bada?

Min handia egin dute, zerbitzuak hilabete baitarama geldirik. Oinarrizko arreta baino ez dira eskaintzen ari. Beste LGTBI kolektiboak ere minduta daude, eta kezkatuta. Proiektua puskatu dute, eta ez dakigu Gizainek, orain, zer egingo duen, zer eskatu dioten. Ziurgabetasuna handia da. Atzera egin dugu, nabarmen.

Zer egin nahi duzue?

Inportantea da herritarrek jakitea zer gertatzen ari den. Informazioa zabaldu nahi dugu, gizarteak garbi izan dezan ezin dugula Kattalinguneren gisako zerbitzu bat galdu. Urte askotako lana izorratu nahi dute.


«Zentzurik gabeko» ohitura eragozteko

Summary: «Zentzurik gabeko» ohitura eragozteko. Emakumeen mutilazio genitala prebenitzeko Bilboko Udalaren programak hamar urte bete ditu aurten. 2013tik 189 osasun agente trebatu dituzte, eta haiek 2.100 pertsonari helarazi diete formakuntza saioetan jasotako informazioa.

Hiru urte daramatza Djenatu Intchassok Bilbon. Ginea Bissaukoa da jaiotzez. Emakumeen mutilazio genitala debekatuta dago haren jaioterrian. Hala ere, Intchassok argi du “egunero praktikatzen” dela. Ginea Bissaun bizi zenean, praktika horren aurka egin zuen lan. Eta Bilbora heldu zenean, ablazioa prebenitzeko programa ezagutzeko aukera izan zuen. Bilboko Udalak 2013an sortu zuen programa hori, eta hamar urte bete ditu aurten. 10 urte balioetan bat eginik izenburupean gogoratu du urteurrena udalak. Otsailaren 6an Emakumeen Mutilazio Genitalaren Aurkako Nazioarteko Eguna dela baliatu du horretarako. Intchassok argi du “emakumeen mutilazio genitala zentzurik gabeko ohitura” bat dela.

Ablazioa eragozteko beharra 2008an jarri zuten mahai gainean Bilbon; zehazki, Basurtuko ospitalean. “Erditzeko gela batean hasi zen dena”, gogoratu du Amelia Valladolid Basurtuko ospitaleko Erditzeen Unitateko buruak. Mutilazio genitala jasandako emakume bat alabaz erditu zen, eta osasun arloko profesional talde batek neska haren etorkizunaren inguruko kezka adierazi zuen. “Momentu horretan, praktikari buruzko informazioa bilatzen hasi ginen, eta ohartu ginen informazio eta formakuntza falta izugarria genuela”. Horrez gain, ohartu ziren ablazioa egiten duten herrialdeetako emakumeak gero eta gehiago zirela Euskal Herrian. Hori dela eta, taldea ospitaleko genero indarkeria batzordearekin harremanetan jarri zen, eta batzordea, Bilboko Osasuneko Lurralde Zuzendaritzarekin. Ablazioari aurre egiteko beharra ikusita, Bilboko Udalak prebentzio programa pilotua jarri zuen martxan 2013an.

189 osasun agente

2015ean erakunde arteko protokoloa onartu zuten. Hartaz geroztik, programaren erakunde arteko batzordeak 25 bilera egin ditu, eta udaleko, Osakidetzako, Eusko Jaurlaritzako, Bizkaiko Foru Aldundiko eta Auzolan moduluko hemezortzi ordezkarik hartu dute parte. Aurten, gainera, mutilazio genital kasuei aurrea hartzeko dekalogo eguneratua aurkeztu dute.

Programaren barruan, praktika hori errotuta dagoen herrialdeetatik etorritako emakumeei prestakuntza eskaintzen diete. Osasun agente gisa prestatzen dituzte, sexu eta ugalketa osasunari buruzko edukiekin, baita genero-indarkeriari buruzko informazioarekin ere. Osasun agente horiek arduratzen dira gero beste emakume batzuekin hitz egiteaz eta praktikari buruzko informazioa helarazteaz. 2013tik 189 osasun agente trebatu ditu programak: praktika gertutik bizi izan duten 159 emakume eta ablazioa bertatik bertara ezagutzen duten 30 gizon.

Intchasso iaztik da osasun agente. “Praktika horrek ez dio mesederik egiten emakume eta neska gazteen osasunari, eta, gainera, sinesmen faltsuetan oinarritutako arrazoiak erabiltzen dituzte egiteko”, azaldu du. Esan duenez, kasu batzuetan, emakumearen sexualitatea kontrolatzeko erabiltzen da, edota etorkizunean ezkontza bat bermatzeko. Familiaren izen ona mantentzeko ere egiten dute. “Erlijio sinesmenetan ere oinarrituta dago, baina ez dago testurik hori egin behar dela esaten duenik”.

Intchassoren aitonak ez zituen inoiz bere alabak ebaki nahi izan. “Aitonak esaten zuen ez zuela inoiz Koranean irakurri hori egin behar zenik”. Baina bere familiako kide guztiek ez zuten berdin pentsatzen. “Momentu batean, aitonak esan zuen ez zela gehiago egingo, eta kito; neska bat salbatzea, belaunaldi bat salbatzea da”. Intchassok gogoratu du txikitan bost neska bere eskolatik atera zituztela ebakuntza egiteko, eta ez zirela itzuli. “Etxea eta familia zaintzen geratu ziren”.

Nahiz eta osasun agente gehienak emakumeak izan, gizonak ere badaude. Seydou Togola da horietako bat. Malikoa da, eta ia hogei urte daramatza Bilbon. 16 urteko alaba du, eta 14 urteko semea. “Biak hemen jaio ziren, eta biek dakite dena mutilazio genitalari buruz”. Gainerako familian, ordea, egoera desberdina da. Togolaren bi arrebek praktika pairatu behar izan zuten. Nahiz eta Togola garai hartan txikia zen, “dena” gogoratzen du. “Baina nire familian ez dugu inoiz horri buruz hitz egiten”.

2016an bihurtu zen Togola osasun agente. “Ezagutzen ez nituen hainbat gauzarekin ohartu nintzen. Jendeak uste du mutilazio genitala normala dela, emakumeen higienerako dela, emakumea kontrolatzeko, baina ez dute pentsatzen emakumeek paira ditzaketen ondorioetan”. Erlijioari buruz ere aritu da Togola. Izan ere, zehaztu du praktika hori etnia musulmanetan zein kristauetan egiten dutela. Beraz, ez da “islamaren kontua”. Txikitako momentu bat ere gogora ekarri du: “Nire lagun bati ez zioten mozketarik egin; guk, beraz, barre egiten genuen, zikina zelako. Orain, hori gogoratzen dut, eta ohartzen naiz zer-nolako informazio falta nuen. Batzuetan, ohiturak pentsatu gabe errepikatzen ditugu”.

Ginea Bissaun bezala, Malin ere debekatuta dago ablazioa, baina egiten da. “Garrantzitsua da legea aplikatzea, baina Maliko Gobernua ere beldur da, jende asko ablazioaren debekuaren aurka dagoelako”, adierazi du Togolak. Gaur egun, Malin mutilazio genitalaren kontrako ekintzak egiten dituzte; hala nola antzerkiak edota dokumentalak. “Sentsibilizazioak eragiten du aldaketa”. Intchassok gehitu duenez, legea izatea ez da nahikoa: “Hezkuntza behar da”.

‘Elur bola’ efektua

Auzolan moduluak prestatu ditu osasun agenteak, eta trebatutako 189 kideek 2.000 pertsonari baino gehiagori helarazi diete eurek jasotako informazioa. Horretarako, elur bola izeneko metodologia erabili dute. Hau da, efektu biderkatzailea sortu dute, euren komunitateko kideekin transmisio bide propioak ezarriz. “Zehazki, 2.096 pertsonarengana heldu dira. Datua ez da kalkulu huts bat, erregistro zehatz bat baizik”, azaldu du Goizane Mota Erakunde arteko Protokoloaren koordinatzaileak. Pertsona horiek guztiek ablazioak legean eta osasunean dituen ondorioei buruz hausnartzeko aukera izan dute.

Bi agenteek jendaurrean eskertu dute programan jasotako prestakuntza. “Prebentzio programak aukera eman zidan espazio seguru eta lasai batean parte hartzeko, emakume artean. Efektu biderkatzailea egitean, emakume batzuekin hitz egin dut, eta euren jarrera aldatu dute. Denbora, laguntza eta aukerak behar ditugu, programa honetan bezala, emakumeek elkarrekin informazioa banatzeko aukera izan dezagun, epaitua sentitu gabe, errespetuz eta askatasunez”, nabarmendu du Intchassok. Haren ustez, gauzak aldatzen ari dira, sentsibilizazioari esker: “Emakumea ez da objektu bat, pertsona bat da, eta bere eskubideak ditu; emakumeok gozamenerako eta gure gorputzen osotasunerako eskubidea dugu”. Intchassok argi du osasun agente izango dela aurrerantzean ere, mezua emakume gehiagoren zabaltzeko.

“Tabu bat da. Horregatik da hain garrantzitsua hezkuntza”, aldarrikatu du Togolak. Izan ere, aipatu du emakumeek presio sozial handia jasaten dutela, eta horregatik onartzen dutela mutilazio genitala. Horri buruz hitz egin dadila eskatu du, presioa “murrizteko”. Programak eskainitako aukera eskertu du. “Garrantzitsua da praktika hori jasan duten emakumeei ahotsa ematea eta haiek entzunak izatea, beste herrialde batzuetan aldaketa eragin dezaten”. Motaren hitzetan, Auzolanek lan “izugarria” egin du Afrikako emakumeak eta gizonak elkartzeko: “Pazientzian, errespetuan eta konfiantzan oinarritutako formakuntza eskaini diete”.

Eskoletara mezua

Osasun agenteak formatzeaz gain, beste hiru ardatz ditu Bilboko programak. “Hasieran, tailerrak ematen hasi ginen”, azaldu du Itziar Urtasun Lankidetza, Bizikidetza eta Jaietako zinegotziak. Emakumeek euren zaintza pertsonalerako zein ingurukoen zaintzarako oinarrizko tresnak ezagutzea zen helburua. Orain, osasun agenteak trebatzeaz gain, hainbat esparrutako profesionalak trebatzen dituzte.

Osasun arloko profesionalengana eta gizarte hezitzaileengana zabaldu dute formakuntza. “Aurten hogei hezkuntza zentrotan formakuntza ekintzak egingo ditugu”, aurreratu du Bilboko zinegotziak. Horrez gainera, Urtasunen arabera, udalaren eginbeharra da prebentzio protokoloa koordinatzea eta erakunde arteko batzordea kudeatzea; emakumeen mutilazio genitala eragoztean, berdintasuna sustatzen dute, eta indarkeria matxista guztien aurkako prebentzioa ere bai.


Summary: Aldiriko trenetara edonor igotzeko bagoi egokituak eskatu dizkiote Renferi. EAJk Senatura eroan du Maria Luisa Goikoetxea urduñarraren eskaera. Renfek arrapala bat jartzen dio trenera aulkian igotzeko. Garraio ministroak esan du arrapala zerbitzua hedatuko dutela.

Maria Luisa Goikoetxea urduñarra elbarri geratu zen 2014an. Bilbora fisioterapiara trenez joan gura zuen, baina gurpil aulkiarekin ezin zen Renferen aldiri trenean sartu, nasaren eta bagoiaren arteko hutsuneagatik. Hainbat urtez borrokatu ondoren —121.000 sinaduratik gora bildu zituen, eta manifestazioa ere egin zuen—, 2018an arrapala igogailu bat ipini zion Espainiako tren konpainia publikoak. «Sistema baliagarria den frogatuko zuten, eta urtebeteko epea aipatu zidaten. Ordutik, sarri etortzen zaizkit beste elbarri batzuen familiakoak kontatzera haiek ere arrapala erabiltzeko aukera eskatu dutela baina ezetz erantzun dietela, nirekin probatzen dabiltzala. Ni oso ondo tratatu naute urteotan, baina haserretuta nago, minduta: erosi egin nautela sentitzen dut», dio Goikoetxeak. «Bidezkoena» dela iruditzen zaio arrapala hori elbarri guztiek erabili ahal izatea. Ez du «pribilegiatu» bat izan gura. Hala ere, badaki arrapala ez dela behin betiko konponbidea. Horregatik, Bilboko aldiri trenetan elbarrientzako egokitutako bagoiak eskatu ditu orain. EAJren bitartez Espainiako Senatura eroan du aldarrikapena.

Martitzeneko osoko bilkuran egin zion gaiari buruzko galdera Maria Isabel Vaquero senatari jeltzaleak Raquel Sanchez Espainiako Garraio, Mugikortasun eta Hiri Agendarako ministroari. Galdetu zion ea iruditzen zitzaion Espainiako Estatuaren kudeaketapean dauden Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako garraio publikoak behar bezala egokituta daudela elbarriek erabiltzeko. Besteak beste, Goikoetxeak zer nahi duen ere azaldu zion: bagoiak egokituta egotea. «Maria Luisak badaki erabat egokitutako trenak daudela, Civia direlakoak. Baina Bilbo-Urduña linean ez dago halakorik. Are gehiago, Renferen datuen arabera, Euskadiko linea bakar batean ere ez dabil elbarrientzat egokitutako trenik». Ministroak geltokietan egiten ari diren lanen errepasoarekin erantzun zion; besteak beste, Bizkaian Zallako eta Zaramiloko geltokietan behar horiek egiten dabilela aipatu zuen. Esan zuen Goikoetxeak parte hartu duen proba bukatuta dagoela: «Erabaki dugu Maria Luisak erabiltzen duen arrapala behar duten erabiltzaile guztien esku jarriko dugula laster». Ostera, ez zion ezer erantzun Goikoetxeari eskaera nagusiari: egokitutako bagoiak jartzeari. «Ez dugu elkar ulertu» esanez bukatu zuen Vaquero senatariak agerraldia.

Ordutegi arazoak

«Ulertu ez? Ez dago entzun nahi ez duena baino gorragorik», esan du Goikoetxeak, martitzeneko bilkuran ministroak esandakoak entzunda. Arrapalaren erabilera hedatzeak «arazoak» sor ditzake, Goikoetxearen arabera. «Nik linea hasieran eta bukaeran hartzen dut trena: Bilbon eta Urduñan. Baina demagun tarteko beste geltoki batzuetan ere erabili behar dela arrapala. Denbora behar da horretarako, eta trenak ez luke bere ordutegia beteko. Ostera, trenak egokituta baleude, ez genuke horrelako arazorik izango». Gainera, ez du eskatzen tren guztiak egokituak izatea. «Batzuekin moldatuko ginateke; jakingo genuke zer ordutegi duten eta gu egokituko ginateke ordutegi horietara». Legez, garraio publikoak une oro izan behar du «unibertsala eta irisgarria».

Fekoor Bizkaiko elbarrien elkarteen federazioak hasieratik babestu du Goikoetxea. Ontzat jo dute arrapalen erabilera hedatzea. Baina, aldi berean, Javier Gil zuzendariak Renferi exijitu dio “urgentziaz” bagoiak egokitu ditzala, irisgarritasun unibertsalaren printzipioa betetzeko. «Kontua ez da soilik arrapala mugikorrak jartzea, baizik eta herritarrentzat oro har irisgarriak diren trenak izatea; hau da, gurpil aulkian joatea, haur orgatxoekin, makuluekin edo taka-takekin, eta aldez aurretik deika ibili behar ez izatea, arrapala eramangarria atera diezaz uten igotzeko», esan du Gilek.


Summary: Eustaten arabera, I+Garen arloan aritzen direnen %37,2 dira emakumezkoak. Guztira, 12.497 emakumek dihardute ikerketaren eta garapenaren esparruan. Bihar da Emakume eta Neska Zientzialarien Nazioarteko Eguna.

Eustat estatistika erakundeak EAEn zientzia esparruan aritzen direnen datuak bildu ditu. Haien arabera, 2021ean 33.591 lagun aritzen ziren I+Garen arloan, eta horietatik %37,2 ziren emakumezkoak; hots, 12.497 neska. Azaldu dutenez, urtez urte goraka doa ikerketan eta garapenean diharduten emakumeen kopurua: 2003an, esaterako, %31,3 baino ez ziren. Hala ere, arrakala agerikoa da oraindik.

Ikertzaileak dira emakume gehienak: 8.120. Gizonekin alderatuta, baina, kopurua askoz txikiagoa da: 14.074 gizon.

Ikusi gehiago: Mari Luz Guenaga: «Informatikan urtero-urtero jaisten ari da emakume kopurua»

Zientzia diziplinei erreparatuz gero, ingeniaritzan aritzen dira lagun gehien (20.939), eta horietatik %27,6 bakarrik dira emakumezkoak (5.786). Alta, badaude emakumezkoak gehiengoak diren pare bat diziplina: medikuntza zientzia (%59,8) eta bioteknologiaren sektorea (%59,7). Horietan dihardutenen kopurua, baina, txikiagoa da: 2.860 eta 1.501 neska, eta 1.922 eta 1.015 mutil, hurrenez hurren.

Ikasketen inguruko azterketa ere egin du Eustatek, eta, jaso dutenez, emakume gehienek osasun zientzietako graduak egiten dituzte. Ingeniaritza da sektorerik maskulinizatuenetako bat: 16.298 ikasletik 11.666 dira gizonezkoak, eta 4.632 emakumezkoak. Eta zientzien adarrean dago parekotasun gehien: 2.245 emakume eta 2.172 gizon.

Lanbide Heziketan, berriz, %35 dira emakumezkoak. Bertan, Elektrizitatean eta Elektronikan dago genero arrakala handiena: emakumeak %6,1 baino ez dira. Batxilergoari dagokionez, antzekoa da zientzien batxilergoa egiten duten gizonen eta emakumeen portzentajea: %48,8 neska eta %51,2 mutil. Aldea handiagoa da Giza eta Gizarte Zientzietan: %57,7 dira emakumeak, eta %42,3 gizonak.

Emakume eta Neska Zientzialarien Nazioarteko Eguna

Bihar, otsailak 11, da Emakume eta Neska Zientzialarien Nazioarteko Eguna. Emakume zientzialarien lana ikusarazteko, aitortzeko, parte hartzea sustatzeko eta erreferenteak sortzeko sortu zuten eguna; ezkutuan edo bigarren mailan geratu ohi den andreen lana nabarmentzeko, hain zuzen. Asmo horrekin, dozenaka ekintza antolatu dituzte: tailerrak, mahai inguruak, erakusketak, jolasak eta bisitak, besteak beste. «Zientzia bada nesken kontua» mezua zabaldu nahi dute.


Summary: Errusiak milioi erdi jaitsiko du bere petrolio ekoizpena. Moskuko gobernuak horrela erantzun nahi dio bere petrolioari gehienezko prezio bat jartzeak egindako kalteari.

Brent upelaren prezioa pare bat dolar egiten ari da gora gaur goizean, Errusiako Gobernuak jakinarazi ondoren martxoan milioi erdi upel kenduko dituela merkatutik. Moskuk neurri horrekin erantzun nahi die G7koek, Europako Batasunak eta haien aliatuek Errusiaren petrolio esportazioei jarritako oztopoei.

Munduko petrolio ekoizle handienetako bat da Errusia, Saudi Arabiarekin eta AEBekin batera, eta azken urtean gai izan da egunero 9,8 eta 9,9 milioi upel artean ekoizteko, nahiz eta Mendebaldeak jarritako isunek zaildu egiten duten hondatzen diren makinak ordezkatzea eta konpontzea.

Baina azken bi hilabeteetan petrolio horren zati handi bat deskontuarekin saldu behar izan du Errusiak, erosleak erakartzeko. Izan ere, abenduaren 5ean bi debeku jarri ziren indarrean: EBk eta Erresuma Batuak utzi egin zioten Errusiako petrolioa erosteari, eta 60 dolarreko gehienezko prezioa jarri zieten beren aseguruak eta itsasontziak erabili nahi zituzten Errusiako kargamentuei.

Asteburuan jarri zen indarrean beste zigor bat: petrolio gordina ez ezik, Errusiari petrolioaren eratorriak erostea debekatu diete EBko kideek bere enpresei. Horren ondorioz, aste batzuk barru gasolioaren prezioa handitzea espero da, EBk egunean milioi erdi upel gasolio errusiar ordezkatu behar dituelako, eta aukerako hornitzaileak urrunago daudelako.

Saldu bai, baina merkeago

Neurri horiek ez dute eragotzi Errusiak petrolioa saldu ahal izatea, baina bai, ordea, hari etekin txikiagoa ateratzea. Ez hainbeste gehienezko prezioarengatik, baizik eta garraioarengatik: Errusia Indian eta Txinan ari da saltzen lehen Europara zihoan petrolioa, eta, hara iristeko bidaia luzeagoa eta garestiagoa denez, prezio txikiagoak eskaini behar ditu Errusiak.

Errusiako upel ohikoena, Ural izenekoa, 49,5 dolarrean saldu behar izan du urtarrilean, Finantza Ministerioak aitortu duenez. Brent upela baino 30en bat dolar merkeagoa da hori; inbasioa hasi zen astean, pare bat dolarren aldea baizik ez zegoen.

«Gaur egun, ekoizten dugun petrolio ia guztia saltzen dugu; baina ez diegu petroliorik salduko zeharka edo zuzenean gehienezko prezioa onartzen dutenei», azaldu du Aleksandr Novak Errusiako lehen ministrordeak.

Otsailaren 1az geroztik, Vladimir Putinen dekretu batek debekatu egiten du petrolioari muga bat jartzea, nahiz eta arau horrek salbuespen batzuk onartzen dituen.

Gehienezko prezioari izkin egiteko eta bere petrolioa mugarik gabe saltzeko, Errusiak itzalpeko ontziak izenekoak erosi ditu azken hilabeteetan. Venezuelak eta Iranek erabili izan dituzte aurretik halako ontziak, AEBek jarritako bahimendua saihesteko.


Summary: «Sormena saihetsezina da nire egunerokoan: ezinbestekoa». Bi dokumental egin ditu Oier Aranzabalek, Lou Topet musika taldeko kide da eta Zart kolektiboa sortu du. Euskaraz sortzen du. Haren Ulu Mediaren 'Artxipelagoa' podcastak Ondas sarietako bi izendapen jaso ditu.

Ikasketaz kazetaria da, eta egun podcasten munduan dabil buru-belarri Oier Aranzabal zarauztartua (Bilbo, 1988). Ulu Mediako kidea da, baina beste hedabide askotan ibilitakoa da. Madrilen bizi izan zen 3 urte bete arte, baina barruraino sartuta dauka euskara.

Ulu Mediak ekoizten duen 'Artxipelagoa' podcastak Ondas sarietako bi izendapen jaso berri ditu; bata, soinu diseinu onenarena, eta, bestea, hizkuntza koofizialetan ekoiztutako podcast onenarena. Nola jaso duzue berria?

Lanean harrapatu gaitu, eta ez genuen espero. Bagenekien EITB gure lanaren hautagaitza aurkeztekoa zela, baina sorpresa izan da guretzat. Bereziki, soinu diseinuko hautagaitzarena. Izan ere, sail horretan Latinoamerikako eta Espainiako beste proiektu dezente daude, eta pozgarria da ikustea gure euskarazko proiektu hau ere kontuan hartu dutela.

Lantalde handia biltzen duen proiektua da 'Artxipelagoa'. Zer esan nahi du tamaina horretako lan bat aurrera eramateak?

Denboraldi bakoitzak pertsona askoren lan izugarria dauka atzean, eta, egia esan, izerdi asko bota dugu gauden lekura iristeko. Azken finean, mundu bat sortu dugu bertan. Telesail baten parekoak dira gidoiak, eta grabaketak ere konplexuak izaten dira, ahots asko elkartzen baitira. Muntaketari dagokionez, erritmoak zehaztu behar izaten dira, eta horrek ere denbora asko eskatzen du. Niretzat, orokorrean, lan polita eta izugarrizko esperientzia ari da izaten proiektu hau. Gainera, aitortza jasotzeak indarra ematen du aurrera jarraitzeko, ez baita erraza izaten aitortza lortzea.

Hala ere, 'Artxipelagoa' ez da parte hartzen duzun podcast bakarra, eta soinu fikzioa ere ez ukitzen duzun estilo bakarra.

Egia esan, ULU Median fikzioa lantzen dugu gehiago, baina betidanik gustatu izan zait elkarrizketa formatua podcastetarako. Horregatik sortu nuen Barruan gaude. Elkarrizketatuaren etxera sartzen gara atal bakoitzean, bi mikrofonorekin, eta dagoeneko ia 70 etxetan izan gara. Donostia Kultura eta Elhuyarrentzat egindako irratsaioa da Ispilu beltza, kultura magazin bat bezalakoa. Tabakalerarekin elkarlanean ere egin genuen Tabakalera hotsak podcasta. Bertan, espazio horretatik igarotzen ziren pertsona nahiz gertakariei buruz jarduten genuen. Eta ezin aipatu gabe utzi Harresi ikusezina, joan den urteko proiekturik azpimarragarriena. Bertan, Irundik Frantziara muga gurutzatzen zuten migranteen esperientziak bildu genituen, sei kapitulutan. Eduki guztiek ez dute erritmo bera eskatzen, eta saiatzen gara istorio bakoitzarentzat erregistro egokia bilatzen.

Irrati konbentzionalarekin alderatuta, indarra hartu du formatu horrek. Zergatik?

Orokorrean, izugarrizko gorakada izan dutelako eskari bidezko produktuek eta plataformek. Erreparatu Netflixi; orain dela urte batzuk ez zegoen, eta begira orain nolako arrakasta duen. Horrek eragina izan du irratiaren munduan ere. Podcastak 2004an sortu ziren, baina garai hartan formatu hori blogekin lotzen zen gehiago, eta beste ezaugarri batzuk zituen. 2014tik aurrera, ordea, nahierako edukien sugarrak hauspotuta, izugarrizko gorakada izan dute podcastek. Gainera, pentsa liteke podcastek irratia ordezka dezaketela, baina ez dauka zertan hala izan; osagarriak dira. Beste herrialde batzuetara begiratuz gero, podcastik arrakastatsuenak irratiak ekoiztutakoak direla jabetu gaitezke.

Euskarak behar al ditu plataforma berri horiek?

Sentitzen dut euskarak ez duela jakin izan nahikoa aprobetxatzen eskari bidezko produktuen trena. Ez dakit erantzuleak zein diren, baina aukera handi bat galdu dugu hor. Nolabait, olatu hori aprobetxatzen jakin duen bakarrenetakoa EITB izan da, EITB Podkast plataformarekin. Euskaraz ere behar dira kalitatezko edukiak podcast munduan, eta, agian, iritsi da garaia gure hizkuntzan produktu berritzaileak egiteko. Bestela, beste plataformekin gertatu den moduan, edukiak beste hizkuntzetan sortzen hasiko da jendea.

Zein plataformari buruz ari zara hizketan?

Youtuben, adibidez, jendeak jarraitzaileak eta arrakasta lehenetsi ditu, eta, zalantzarik gabe, hori lortzeko, logikoena da jende gehiagok hitz egiten duen hizkuntza bat erabiltzea; gaztelania edo ingelesa, kasurako. Dena da zilegi, baina helburuak beharko luke, nire ustez, komunitateari ekarpen bat egitea, eta, alde horretatik, sarean sortu diren logika asko ez zaizkit gustatzen. Interneten bizi garen garaiotan, euskal komunitateak hainbat esparrutan influencer-ak baino gehiago behar ditu erreferenteak.

Bi hitz horiek ez al dira sinonimoak?

Hiztegian begiratu beharko litzateke, baina niretzat ez da gauza bera. Lehenengoa, daukan eraginetik bizi da, eta erreferentea, egiten duena ondo egitetik; gero lortzen du erreferentzialtasuna. Futbolari bat erreferente bat izan daiteke, futbolean ona delako, eta horregatik da garrantzitsua berak azalpenak euskaraz ematea, horrek eragin egiten duelako gero. Hor dago ñabardura, nire ustez.

Zure ibilbideari helduta: Bilbon jaio zinen, eta Madrilen bizi izan zinen 3 urte bete arte. Handik Zarautzera joan zinen gero. Nola gogoratzen duzu haurtzaroa?

Euskaraz. Madrilen bizi ginela, adibidez, osaba-izebek VHSak ekartzen zizkidaten marrazki bizidunak gure hizkuntzan ikusteko. Haurtzaindegira joaten nintzen, eta gaztelaniaz aritzen ziren han, baina niretzat euskara beti izan da nire ama hizkuntza. Zarautzera etorritakoan esan nuen lehen gauzetako bat zera izan omen zen: “Ama, hemen ume denek euskaraz egiten dute!”. Etxetik jaso dut euskararekiko miresmena, baina niretzat inoiz ez da izan meritu bat. Hizkuntza horretan sortzen dut, eta ez dut arrazoirik eman behar.

Kazetaritza ikasketak egin zenituen gero, Bilbon.

Bai, baina hori baino lehenago Biologiako gradua hasi nuen, zientzietako batxilergoa egin ondoren. Hala ere, niri gustatzen zaidana da istorioak kontatzea, eta euskarri batean edo bestean hala egin izan dut gaur arte. Podcastekiko interesa, berriz, AEBetan piztu zitzaidan, bikotekidearekin hilabete igaro nuenean. Formatu oso interesgarria iruditu zitzaidan, eta egiten zituzten kontakizunak ere oso freskoak ziren.

Bi dokumental ere egin dituzu jada, ezta?

Garoa liburu denda utzi nuenean, autonomo bihurtu nintzen, eta Mikel Urdangarin musikariarekin topo egin nuen. Nik aurretik baneukan gogoa ikus-entzunezko batean musikari profesional baten bizitza nolakoa zen biltzeko, eta hortik sortu zen Margolaria dokumentala. Apaiz kartzela, berriz, enkarguz eskatu zidaten. Lau apaizen istorioa kontatzen dugu bertan, diktadura frankistaren aurka egiteagatik Zamorako [Espainia] apaiz kartzelan egon ziren lau apaizenak. Baina berriro diot: gaur egun oso katigatuta nago audioarekin, eta iruditzen zait ez daukadala irudiaren beharrik istorioak kontatzeko. Irudi asko dauzkagu inguruan, eta gogaituta nago jada.

MARGOLARIA LANA

‘Margolaria’ dokumentala. Hainbat esparrutan aritu izan da lanean Oier Aranzabal, baita dokumentalak egiten ere. Irudian, 2018an, kamerarekin, Mikel Urdangarin abeslaria ondoan duela.

Musikak ere eduki du pisua zure bizitzan.

Bai. Lou Topet taldeko kide naiz. Nahikoa geldirik gaude azkenaldian, denerako denborarik ez daukadalako, baina niretzat ondo pasatzeko bide bat izan da musika, duintasunez gauzak egitea lortu dudan afizio bat. Aitortu beharra daukat taldean proiektu politak egin ditugula orain arte.

Zart kolektiboan ere bazaude. Zer helburu dituzue?

Pandemia aurretik, oso ahul ikusten genuen diskogintzaren mundua, eta elkar ezagutzen genuen sortzaile batzuek ez genuen bat egiten errealitate horren alternatibarekin; autoekoizpenarekin, alegia. Norberak bere burua eta zilborra defendatzeaz harago joan nahi genuen: elkartu egin nahi genuen. Gauza politak egin ditugu gerora, baina elkarri babesa ematea izan da gure helburu nagusia.

Garbi dago ez zarela geldirik egotekoa. Zuretzat zer da sormena?

Familiarengandik jaso dut kulturarekiko interesa, baina ez dakit hori zenbateraino den genetikoa. Beti aritzen naiz gauzak pentsatzen. Sormena saihetsezina da nire egunerokoan: ezinbestekoa. Egia da gauza batzuek aurrera egiten dutela eta beste batzuek ez, baina, zorionez, aurrera egiten duten gauzengatik ezagutzen gaituzte, eta bizi gara. Beti martxan egoten da nire burua, eta jarrai dezala horrela; asko kezkatuko naiz martxan ez dagoenean.

Esku artean badaukazu bestelako proiekturik?

Oraingoz, Ulu Median egin nahi dut indarra. Proiektu sendoa da, hartu du gorputza, eta lankideak ere apartak dira. Horrez gain, aita ona izan nahiko nuke, hori ere garrantzitsua da eta.