Summary: Euskal Herriko gizarte mugimenduez ariko da aurtengo Jakin jardunaldia. Euskal Herriko gizarte mugimenduen azken urteetako bilakaera, egungo egoera eta etorkizuneko erronkak izango dituzte hizpide hilaren 22ko eta 23ko ikastaroetan, UEUk, ‘Jakin’-ek eta Usurbilgo Udalak antolatuta. BERRIAk 'streaming'-ez emango du, zuzenean.

Iaz mende erdi bete ostean, ate joka datoz UEU Udako Euskal Unibertsitatearen Udako Ikastaroak, eta, urtero legez, Jakin jardunaldiak antolatuko dituzte Usurbilgo Udalarekin elkarlanean, zazpigarren urtez jarraian. Gizarte mugimenduak: erronka berriei elkargune berriak ezarri diote izena aurtengoari, eta ekainaren 22an eta 23an egingo dute ikastaroa.

Usurbilgo alkate Agurtzane Solaberrietak, UEUko zuzendari Aitor Bengoetxeak eta Jakin-eko zuzendari Lorea Agirrek hitz egin dute aurkezpen ekitaldian. Agirrek azaldu duenez, «Euskal Herriaren ezaugarri bat da gizarte mugimenduak protagonista garrantzitsu izatea herrigintzan». Haren esanetan, Euskal Herriak gizarte mugimendu «plurala eta militantea» du, eta eremu horretatik «egitasmo asko landu dira». Baina, nabarmendu duenez, gizartea aldatu den heinean, mugimendu horiek ere aldatuz joan dira, bai euren jardunean, baita gainerako eragile eta erakundeekin duten harremanean ere.

2018tik, EHU Euskal Herriko Unibertsitateko lau ikerketa talde, Nor, Afit, Ekopol eta Parte Hartuz, gizarte mugimenduei eta parte hartze politikoari buruz ikertzen ari dira. «Kaleratu dituzten azken ikerketak aitzakia hartuta edo akuilatuta osatu dugu Jakin jardunaldi hau, baita ondotik etorriko den Jakin monografikoa ere», esan du Agirrek. Aldaketen artean, Jakin-eko zuzendariak adibide batzuk eman ditu: gizarte harremanen desinstituzionalizazioa, zaintzaren eta ekologiaren muturreko krisiak, lan baldintzen prekarizazioa eta lan eskubideen galera, ondoriozko desberdinkeriaren areagotzea eta demokrazia instituzionalari buruzko ezkortasuna.

Aldaketa horiez gain, hizlariek hizpide izango dituzte mugimenduen baitako erronkak eta joerak ere. Hain zuzen, lehen egunean, gai horretaz solastatuko dira soziologiako doktore eta EHUko irakasle Marina Sagastizabal Yus eta antropologiako doktore eta kazetaritzako lizentziatu Ainara Santamaria Barinagarrementeria, Gizarte mugimenduetatik komunitateak ehuntzen: premiazko bai, gatazkatsua ere bai hitzaldian.

Jarraian, ekologistek, feministek, euskalgintzako kideek, mugimendu antirrazistek, gazteek eta pentsionistek hartuko dute parte; besteak beste, Euskal Herriko emakume migrante eta arrazializatuen sareko kide Leo Bueriberik, Hordagoko Iraia de la Torrek eta Emagineko miiltante feminista Maider Avaristok.

Bigarren egunean, berriz, herri mugimenduen eta erakunde publikoen arteko harremanaz ariko dira hiru aditu: zuzenbidean lizentziatu eta aholkulari Julen Mendoza Perez, politika zientzietako doktore eta EHUko irakasle Andere Ormazabal, eta Arantzazulab-eko zuzendari nagusi Naiara Goia Imaz. Jardunaldia amaitzeko, urteroko ekitaldi kulturala Mejillon Tigre kolektiboak eskainiko du aurten, Hitz esana emanaldiarekin, eta ondoren egingo dute ohiko Txotx! ekitaldia.


UEFAk espedientea ireki dio Osasunari

Summary: UEFAk espedientea ireki dio Osasunari. Europako Federazioak Espainiako Auzitegi Gorenak ebatzitakoa hartu du kontuan. Auzitegi Gorenak urtarrilean frogatutzat eman zuen Iruñeko taldeak 2013-2014 denboraldiko Espainiako Lehen Mailako bi partidaren emaitzak adostu zituela. UEFAk Osasuna errudun jotzen badu, Iruñeko taldeak ez du jokatuko Konferentzia liga

UEFAk espedientea ireki dio Osasunari, Nafarroako klubak erakunde horren diziplina arauak urratu dituelakoan. UEFAren Diziplinaren eta Etikaren Kontrol Batzordeak Espainiako Auzitegi Gorenak ebatzitakoa hartu du kontuan Osasunari espedientea irekitzeko. Auzitegi Gorenak urtarrilean frogatutzat eman zuen Iruñeko taldeak 2013-2014 denboraldiko Espainiako Lehen Mailako bi partidaren emaitzak adostu zituela.

Ligako 37. eta 38. jardunaldietakoak dira bi partida horiek: lehena, Betisek eta Valladolidek Sevillan (Espainia) jokatu zutena; eta, bigarrena, Osasunak eta Betisek Sadarren jokatu zutena. Auzitegi Gorenaren arabera, Osasunako presidenteak, bi agintarik eta kudeatzaileak akordioa egin zuten Betiseko zenbait jokalarirekin, Espainiako taldeak bi partida horiek gal zitzan. Hori eginda, Osasunak aukera gehiago izango zuen mailari eusteko.

Ikusi gehiago: Markoa jarri, eskegi eta miretsi

UEFAren inspektore batek aztertuko du orain zer ondorio izan ditzakeen Auzitegi Gorenaren ebazpenak Europako lehiaketetan.

Informazio guztia aztertuz gero, UEFAk uste badu Osasunak erakundearen arauak urratu dituela, zigortu egingo du. Nola? Bada, Iruñeko taldeak ez luke jokatuko Konferentzia liga datorren denboraldian. Espainiako Liga zazpigarren postuan amaitu eta gero sailkatu da Osasuna hamasei urteren ostean Europako kluben arteko lehiaketa baterako.

Osasunak zigorra jasoko balu, Espainiako Ligako zortzigarren sailkatuak jokatuko luke Konferentzia liga: Athletic litzateke.


Summary: Aeronautikak ez dio etekinik atera Ukrainako gerrari, baina uste du aterako diola. Hegan klusterreko enpresen fakturazioa %27,3 handitu da, eta pandemia aurreko jarduera berreskuratu dute.

Gerra ez da errenta, baina bai negozioa batzuentzat. Ukrainako gerraren eraginez, gastu militarra handitzen ari da, eta hortik etekina ateratzeko hautagaiak dira Euskal Herriko enpresa aeronautikoak, hegazkin militarren egileen hornitzaileak ere bai baitira. Jose Julian Etxebarria Hegan klusterreko presidenteak ziurtatu du irabazi hori artean ez dela iritsi, baina uste du ezinbestean sustatuko duela jarduera datozen urteetan, «segurtasunaren inguruko sentsibilizazioa areagotzea» ekarri duelako.

Iazko urtearen balantzea egiteko agerraldian, Etxebarriak aitortu du aeronautika sektoreak pandemia aurreko jarduera berreskuratu duela jada, baina horren atzean ez dago gastu militarra. «Fakturazioa ez du automatikoki aktibatu», Etxebarriaren esanetan. Ez da nolanahiko zehaztapena; izan ere, hegazkin ekoizle handiek txalotu egin dute NATOk bere kide diren herrialdeak defentsa aurrekontuak handitzera behartu izana. Espainiako Gobernuak iragarri zuen egitasmo militarretarako inbertsioa handituko zuela, 2029rako barne produktu gordinaren %2 izateraino.

Airbusek eta Boeingek negoziorako aukera ikusi dute horren atzean, eta horiek dira, hain zuzen ere, Hegan klusterraren bezero nagusiak. «Logikak dio, beraz, horrek eragina izango duela, baina ez da berehalakoa izango», adierazi du Etxebarriak.

Edozein modutan, defentsa gastuez gaindi, aurrera begira «baikorrak izateko arrazoiak» daudela uste dute arduradunek. Izan ere, turismoaren suspertzeak hegazkinen ekoizpen katea «berraktibatu» du, eta, horri esker, «nabarmen» hobetu da sektorearen egoera. Gainera, espero dute bi urte barru krisi aurreko jarduera berreskuratuko duela, nahiz eta ekoizpen kostu handiak buruhauste diren oraindik. «Hornidura katea tenkatuta dago oraindik ere, aurreko urtearen aldean zertxobait arindu bada ere», ohartarazi du Etxebarriak.

Beste 319 lanpostu

Iazkoa urte ona izan zen klusterreko kide diren 76 enpresentzat. Fakturazioa %27,3 handitu zuten; 2.377 milioi euroren salmentak izan zituzten denera. Diruaren erdia (%48,7) motorrei dagokie, eta beste erdia egitura aeronautikoei eta sistema eta ekipamenduen atalari. Halaber, esportazioak nabarmen igo ziren (%27,9), eta I+Grako inbertsioak ere bai (+15 milioi).

Enpleguak ere gora egin zuen Hegan klusterreko bazkideen artean: denera, zuzeneko mila lanpostutik gora (+%7,5) sortu zituzten mundu osoan dituzten lantegietan, eta 15.000 langileren langa gainditu. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, zehazki, 319 lanpostu sortu zituzten (+%6,8), eta, egun, 5.000 behargin ari dira lanean guztira.

Etxeberriak onartu du tentuz hartu beharreko emaitzak direla, konparazioa ezohiko urte batekin egiten delako: «Ez dugu ahaztu behar nondik gatozen: garai bereziki zaila izan da». Ez baita ahaztu behar izurriak zuzeneko eragina izan zuela aeronautika sektoreko enpleguan, bereziki Arabako lantegietan. Esaterako, Aernnova taldeak 82 langile kaleratu zituen, eta Alestisek beste 85.

Talentua eta inbertsioak

Hala ere, klusterreko arduradunek uste dute sektorearen erronka nagusietako bat «talentua» dela. Etxeberriak azpimarratu du gazteen prestakuntza eta espezializazioa zaintzea eta haiengan «bokazioa sustatzea» dela sektorearen eginbeharreko bat: «Sektore honek etengabeko prestakuntza eskatzen du, eta zaindu egin behar dugu hori. Hori eskatzen baitigute enpresa guztiek».

Beste helburuetako bat sektorearen lehiakortasunari eustea da, eta klusterreko arduradunek uste dute berrikuntzari lotutako inbertsioak areagotzea ezinbestekoa dela horretarako. Bada, Etxeberriak adierazi du jasangarritasuna ardatz nagusietako bat izango dela helburu horretan, iruditzen baitzaio sektoreak berrikuntza teknologikoen arloan duen «traktore eginkizuna» lagungarri izan daitekeela. «Helburuak eta erronkak hor daude, baina baikorra naiz sektorearen geroari begira. 25 urte bete ditu Hegan klusterrak, eta urte hauetan egindako apustuak erakusten du sektoreak zer-nolako ekarpena egiten dion gizartearen aberastasunari, baita berrikuntza sustatzeari eta kalitatezko enplegua eratzeari ere».


Summary: Patxi Lopez, Rafaela Romero eta Daniel Senderos izango dira PSEren zerrendaburuak Espainiako Kongresurako hauteskundeetan. Julia Liberal, Izaskun Gomez eta Txema Oleagak zuzenduko dituzte Senaturako zerrendak. PSEren lurraldeetako batzordeek berretsi behar dute proposamena.

PSEk argitu du zein izango diren uztailaren 23ko Espainiako Gorteetarako hauteskundeetarako bere hautagaiak: Patxi Lopez izango da Kongresurako zerrendaburua Bizkaian, Rafaela Romero Gipuzkoan, eta Daniel Senderos Araban. Orain alderdiaren lurraldeetako batzordeek berretsi behar dute proposamena. Larunbatean erabakiko dute. Beste hainbeste gertatuko da Senaturako hautagaitzekin ere. Gaur egun senatari diren Txema Oleaga (Bizkaia) eta Julia Liberal (Araba) izango dira zerrendaburu, eta hautgai berri bat izango da Gipuzkoan: Izaskun Gomez.

Lopez Espainiako Kongresuko talde sozialistaren bozeramailea izan da orain arte. Harekin batera, Maria Guijarro diputatuak —hainbat batzordetako bozeramaile izan da— eta Paul Blasi PSE-EEko Azterlan eta Programa idazkariak osatuko dute Bizkaiko zerrenda.

Gipuzkoan, Romerorekin batera, Maria Luisa Gartzia Gurrutxaga diputatua eta Enrique Ramos aurkeztuko dira. Arabako hautagaitzari dagokionez, PSE-EEko egungo Trantsizio Ekologikorako eta Klima Aldaketarako idazkaria da Senderos. Arantza Niño UGTko sindikalista eta Jorge Juez izango ditu lagun.


Summary: Bizkaiko SOS Arrazakeriak jasotako salaketa gehienak poliziak eraginak izan ziren. 34 salaketa jaso zituzten 2022an; eta, datu horiekin, urteroko txostena landu berri dute. Adierazi dutenez, salaketa gehienak arrazakeria instituzionalari dagozkie.

Bizkaiko SOS Arrazakeriaren Informazio eta Salaketa Bulegoak 34 salaketa jaso zituen iaz, eraso eta tratu arrazistengatik. Urtero bezala, salaketa guztiak bildu, eta txosten bat sortu dute orain. Gaur aurkeztu dute Diskriminazioaren ahotsak txostena, Bilboko Zirika herri gunean. Azterlanaren arabera, herritarrek jarritako salaketa gehienak arrazakeria instituzionalari dagozkie, arrazakeria polizialari, zehatzago. «Salaketa ugari jaso genituen iaz, baina formalak 34 izan ziren; hau da, 34 horien informazio zehatza jaso genuen», zehaztu du Karen Brunel Bizkaiko SOS Arrazakeria taldeko kideak.

Aurreko urtean baino salaketa gutxiago jaso dituzte 2022an, baina horrek ez du esan nahi eraso arrazistak gutxitu direnik. «Salaketa formal gutxiago jasotzearen arrazoia da erakundeek ez dutela azaltzen delitu gorrotoengatik salaketa nola jarri; gainera, maila judizialak ez ditu arrazoi arrazistak aitortzen, eraso bat gertatzen den momentuan». Hori dela eta, herritarrek ez dute «motibaziorik» aurkezteko. «Errepresaliak egongo ote diren beldur dira eta horregatik ez dute salatzen; gainera, badakite maila emozionalean eta ekonomikoan gogorra izango dela».

Beste arrazoi bat ere badago salaketak erakundeetan ez aurkezteko: «Kasu gehienetan, instituzioak eurak dira eraso arrazistak egiten dituztenak». 34 salaketatik hamabi gertatu ziren eremu instituzionalean iaz. Salaketa guztien %35, alegia. Hain justu, iazko martxoren 21ean, Arraza Diskriminazioaren Aurkako Egunean, arrazakeria instituzionala salatu zuten Bilbon. Txostenean gogoratu duenez, ez da kasu bakan bat. Arrazakeria instituzionala da lelopean egin zuten manifestazioa. Eta salatu zuten arrazakeria mota horrek pertsona arrazializatu eta migratuen bizitza ikusezin bihurtzen duela, gorrotoa, ahultasuna eta desberdintasun soziala sustatzen duten legeekin: «Atzerritarren Legea bezalako legeek eskubideak urratzen dituzte, etxebizitza bat eskuratzeko eta lanerako eskubidea oztopatzen dute, eta ikusezintasuna bermatzen dute».

Arrazakeria instituzionalaren barruan, erasoen %83 poliziek egin zituzten: Ertzaintzak eta Udaltzaingoak. «Agente diskriminatzaile arrazista nagusiak izaten jarraitzen dute». Izan ere, Bizkaiko SOS Arrazakeriak urteak daramatza arrazakeria poliziala salatzen. «Ezaugarri etnikoaren araberako identifikazioak, justifikatu gabeko isunak eta boterearen gehiegikeria dira arrazakeria poliziaren adibide». Arrazakeria instituzionalaren gainerako salaketak udaletan gertatzen dira gehienbat.

«Auzokideen arrazakeriaren eta pertsona partikularren arrazakeriaren datuek gora egin dute, eta horrek kezkatu egiten gaitu», aitortu du Brunelek. Izan ere, salaketen %21 auzokideen eremuan gertatu dira, eta %20 partikularrek eragin dituzte. Gainerako salaketak laneko arrazakeriari, segurtasun pribatuaren arrazakeriari eta komertzioetan gertatutako arrazakeriari dagokie: %12, %9 eta %3, hurrenez hurren.

Salatzaileen %43k jatorri marokoarra dute. Eta ia herenak 29 eta 39 urte bitarteko pertsonak dira. Bestalde, egoera administratibo erregularrean daude erdiak baino gehiago. Egoera administratibo irregularrean daudenak %32 dira, eta Espainiako herritartasuna dutenak, berriz, %15. «Arrazakeria kategoria guztietan ematen da». Era berean, bost salatzaileetatik soilik bat da emakumea. Txostenaren arabera, kopuru horren zergatia andreek egiten dituzten lanak dira: «Emakumeek zaintzan edo etxeko lanetan egiten dute lan, ezkutuko ekonomian, eta Atzerritarren Legearen aurrean zaurgarriak dira».

Hezkuntzaren garrantzia

Datuez gain, 2022an egindako jarduera garrantzitsuenak jaso dituzte lanean. «Bulegora etorri direnen narratibak jaso ditugu». Baita iritzi artikulu bat ere. Bertan, Elena Bezanilla Bizkaiko SOS Arrazakeriako kideak «pribilegio zuriei» eta «ahultasun zuriari» buruzko hausnarketa egin du.

Bestalde, txostenak ohartarazi du ezinbestekoa dela hezkuntzan «ikuspegi antirrazista» txertatzea. «Hezkuntza zentroetan jatorri diferenteetako gero eta pertsona gehiago daude; gizartea gero eta pluralagoa da». Hala ere, ikuspegi antirrazista hori txertatzea falta da; eta eskola barruan gertatzen diren gertaera arrazistak identifikatzea ere bai. Gaur egun, SOS Arrazakeria antirrazismoarekin lotutako gida didaktiko bat sortzen ari da, irakasleek euren ikasleekin erabil dezaten. Hala ere, taldeak adierazi du hezkuntza ez dela soilik eskolen kontua: «Hezkuntza ez da soilik ikastetxeei dagokien gaia: gizartearen beste eremu guztietara ere iritsi behar da».


Summary: Sandra Pereira Frantzia Intsumisoko hautagai izanen da Frantziako Senaturako. Pirinio Atlantikoetako Departamenduan NUPES koalizioarekin zerrenda bat osatzearen alde egin du

Sandra Pereirak jakinarazi du hautagai izanen dela irailean iraganen diren Frantziako Senaturako hauteskundeetarako. Didier Bayensekin batera osatuko dute zerrenda, ohar batean jakinarazi dutenez. Iazko ekainean, Frantziako Asanblearako bozetan aurkeztu zen Pereira, 5. hautesbarrutian, eta Florence Lasserren kontra lehiatu zen bigarren itzulian.

Pereirak eta Bayensek adierazi dute helburu dutela zerrenda osatzea NUPESekin, Frantziako ezkerreko alderdiak batzen dituen koalizioarekin, baina, lortzen ez badute, Frantzia Intsumisoaren izenean osatuko dute hautagaitza.

Larunbatean biltzar nagusia egin zuen EH Baik, eta Senaturako bozetan ezkerreko aliantza egitearen alde agertu ziren kideak. «Begi onez» ikusi dute Alderdi Sozialistako kide Frederique Espagnacek egindako proposamena, zerrenda bat osatu eta han hautagai abertzale baten parte hartzea bermatzekoa.


Pantailak Euskaraz: bi urte eta aurrera

Summary: Pantailak Euskaraz: bi urte eta aurrera. Gaur bete dira bi urte Pantailak Euskaraz mugimenduak argia ikusi zuenetik. Mugimenduak bideo bat egin du bi urteotako lorpenak azaleratzeko. 'Jakin'-ek eta Gazte Euskaltzaleen Sareak bat egin dute Euskarazko Ikus-entzunezkoen Aldeko Manifestuarekin.

2021eko ekainaren 8a zen, eta, ikus-entzunezkoetan euskarak aitzina egin zezan, mugimendu bat sortu zen: Pantailak Euskaraz. Alex Aginagalde bozeramaileak zera ohartarazi zuen: «Ezinbestekoa da aisialdian euskara sendo egotea».

Mugimenduak nabarmendu du zenbait gauza lortu dituela orduz geroztik: jendarteratzea nolako gabezia agerikoak dituen euskarak mundu digitalean eta nolako eragin kaltegarria duen horrek hizkuntzaren jabetzean eta erabileran; elkarlan dinamika batzuk lantzea ikus-entzunezkoetako eta euskalgintzako hainbat eragilerekin, egoerari buelta emateko; streaming plataforma batzuk eta erakunde zenbait euskarazko edukien aldeko pausoak ematen hastea; eta EITBk euskarazko plataforma bat sortuko duela iragartzea.

Mugimenduak, edonola ere, adierazi du lan asko dutela egiteko: zinemetan, telebistan, sareetan eta mota guztietako pantailetan euskararen presentzia eta kontsumoa handitzeko. Euskarak behar ugari baititu pantailetan. «Euskarazko ekoizpenerako baliabideak behar ditugu, bikoizketa politikak, euskarazko sorkuntzaren sustapena, eta lege, irizpide, arau, eta egitura propioak».

Pantailak Euskaraz mugimenduaren eskutik, 2021eko abenduan Euskarazko Ikus-entzunezkoen Aldeko Manifestua aurkeztu zuten Durangon (Bizkaia). 40 eragilek baino gehiagok egin zuten bat manifestuarekin. Egunotan, Jakin aldizkaria eta Gazte Euskaltzaleen Sarea batu zaizkie babes horri.

Bi urteotako bidean, nabarmentzekoa da iazko abenduan antolatutako Pantailaldia. Eta euskaltzale askoren ilusioa piztu du, bestalde, sortu duten bideoklipak eta kantak —hainbat euskal sortzaileren laguntzarekin—.


Summary: Gutxienez bost pertsona hil dira presa suntsitzearen ondorioz. Zelenskik salatu du Errusiak erasoak egiten jarraitzen duela erreskate lanetan ari diren bitartean. Nazio Batuen Erakundearen arabera, presa suntsitzearen ondoriozko kalteak areagotu egingo dira datozen orduetan.

Gutxienez bost pertsona hil dira Kherson eskualdeko presa suntsitzearen ondorioz. Errusiak jakinarazi zuen zazpi pertsona zeudela desagertuta, eta gaur adierazi dute horietatik bost itota hil direla. Beste biak ebakuatzen ari dira. Gainera, berrogei lagun inguru ospitaleratu dituzte.

Ondorio larriak eragin ditu Kherson eskualdeko Nova Kakhovka hiriko presan geratutako txikizioak, eta Errusiak eta Ukrainak elkarri mokoka eta elkarri errua egozten jarraitzen dute; 40.000 lagun inguru daude uholde arriskuan. Egoera horretan, Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak salatu du Errusiak erasoak egiten segitzen duela erreskate lanetan ari diren bitartean.

Ukrainako erreskate zerbitzuek emandako azken datuen arabera, 2.000 pertsona ebakuatu dituzte. Azaldu dute seiehun kilometro karratu inguru geratu direla ur azpian; horietatik %32 Kieveko gobernuaren kontrolpean dagoen eremuan, eta %68 Errusiak okupatutakoan.

Moskuk jakinarazi duenez, berriz, 4.500 lagun inguru ebakuatu dituzte –6.500 pertsona, beraz, guztira–. Gaur hasiko dira ura ponpatzen, eta, hala, «konpontzeko prozesuari» ekingo diote. Jakinarazi dute urak behera egiten segitzen duela: 1,2 metro jaitsi da.

NBE Nazio Batuen Erakundearen arabera, berriz, presa suntsitzearen ondoriozko kalteak areagotu egingo dira datozen orduetan. «Herri eta herrixka gehiago urez betetzen diren heinean, hondamendiak okerrera egingo du. Osasun arriskuak nabarmen areagotuko ditu, eta eragina izango du funtsezko zerbitzuak eskuratzeko orduan». Edateko ura lortzeko zailtasunak izatea da haien kezka nagusietako bat.

Errusiak du kontrolpean presa zegoen Dnieper ibaiaren ekialdeko ibarra, eta Ukrainak mendebaldekoa. Kievek esan du Moskuk suntsitu duela presa, eremua urak hartu eta okupatutako lurrak berreskuratzeko asmoa oztopatzeko. Errusiak, berriz, Ukrainari leporatu dio jazotakoa.

Hala ere, Zelenskik herenegun nabarmendu zuen gertatutakoa ez dela «oztopo» izango iragartzen ari diren kontraerasorako; Errusiak gaur iragarri du ukrainarrek hiruzpalau egun daramatzatela eraso bortitz bati ekin nahian herrialdearen hegoaldean. Vladimir Rogov Ukrainako Zaporizhia eskualdean Errusiak duen ordezkariaren arabera, horrek esan nahiko luke Ukrainak ez duela berehalako eraso bat egiteko asmorik presa suntsitu den eremuan.

Zentral nuklearra, arriskuan?

IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziak Zaporizhiako zentral nuklearrean duen presentzia indartuko du datorren astean. Urtegiko ura erabiltzen dute erreaktoreak hozteko, eta kezka eragin du presa suntsitzeak. «Istripu nuklear bat» izateko arriskua saihestu nahi dute. Urak behera egin du urtegian, eta zentral nuklearrak erreserbak handitu ditu horren aurrean. Biltegikoa «hainbat hilabetetarako» nahikoa izango dela uste dute.


Summary: ELAk «polizia ereduari» egotzi dizkio Ertzaintzaren barne arazoak. Mitxel Lakuntzak esan duenez, Ertzaintzan ideologia guztietako kideak daude, «baita eskuin muturrekoak ere»

Euskadi Irratiari egindako elkarrizketa batean, ELAko idazkari nagusi Mitxel Lakuntzak esan du «polizia eredua» dela Ertzaintzan azken bolada honetan azaleratu diren arazoen iturria, eta Ertzaintzak «goitik beherako aldaketa» behar duela. Eusko Jaurlaritzari egotzi dio «polizia eredu jakin baten alde» egin izana, «alde batetik sindikatu korporatibistak bultzatuz, eta beste aldetik polizia azpikultura jakin bat sustatuz».

Ertzainei Arkautin ematen dieten prestakuntza ere kritikatu du Lakuntzak, eta erantsi du Ertzaintzan ideologia guztietako kideak daudela, «baita eskuin muturrekoak ere».

Lakuntzaren esanetan, Ertzaintzaren bilakaera hori ez da gaurkoa. Gogorarazi du garai batean ELA lehenengo sindikatua izan zela Ertzaintzan, baina geroztik kritikak eta «mehatxuak» ere egin dizkietela, Ertzaintzaren jokabide batzuk zalantzan jarri dituztenean. Besteak beste, Iñigo Cabacasen hilketa eta Tubacex enpresako langileen kontrako oldarraldiak salatu zituztenean «mehatxuak» egin zizkieten ELAko kideek, Lakuntzaren esanetan.

Erkoreka, hitz egiteko prest

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburu Josu Erkorekak esan du prest dagoela Ertzaintzaren sindikatuekin hitz egiteko, baina gogorarazi du sindikatuek berek erabaki zutela «negoziazio mahaitik altxatzea»: «Segurtasun Sailak ez du inoiz negoziaziorik apurtu. Hilabete asko iraun duen prozesu baten ostean eta berrogei bilera inguru egin ondoren, Ertzainak Borrokan mugimendua agertu zen, eta, orduan, sindikatuek erabaki zuten mahaitik altxatu eta, besterik gabe, mobilizazioekin bat egitea».

Erkorekaren arabera, «aztertzeko modukoak» dira sindikatuek azkenengo bileran planteatutako proposamen asko, eta horietako batzuk lantzen hasiak ziren: «Baina, orduan, sindikatuak joan egin ziren, eta ‘Jaurlaritzaren erabateko itxikeriaz’ ziharduen komunikatu bat atera zuten, bileraren edukia guztiz kontrakoa izan zen arren».

Aurreko astean, Ertzainak Borrokan mugimenduko kideek elkarretaratzea egin zuten Gasteizen, eta tranbiaren ibilbidea oztopatu zuten. Erkorekak baieztatu du aurrera jarraitzen duela gertaera horien ikerketak, baina ohartarazi du operatibo guztiak ez direla «berdinak», eta ikerketak «irizpide eta prozedura batzuen arabera» egin behar direla.

Bihar bilera

Ertzainak Borrokan izeneko mugimenduko kideek bilera egingo dute bihar Erne, Esan, Euspel eta Sipe sindikatuetako ordezkariekin. Haien asmoa da sindikatuekin «akordio historiko bat» lortzea ertzainen eskakizunen inguruan, «lan baldintza duinak lortu eta euskal segurtasun publiko berriaren hazia ereiteko».

Ertzainak Borrokan mugimenduak «ertzainen kolektibotik sortu eta kolektiboaren alde» lan egiten duen taldetzat definitu du bere burua, eta sindikatuak haren esparrura erakartzea du helburu. Horregatik, biharko bileran ados jarri nahi dute sindikatuekin planteatzen dituzten lan eskakizunen inguruan. Adostasunik lortuko ez balitz, mugimendua prest dago bere proposamena eta sindikatuena ertzainei aurkezteko, bozketa bidez bien artean aukeratu dezaten.

Sare sozialetan hedatutako agiri baten bidez, Ertzainak Borrokan mugimenduak salatu du Jaurlaritzak «erasoak, mehatxuak eta irainak» erabiltzen dituela mugimenduko kideen kontra: «Nostalgiaz gogoratzen dugu duela urte asko egon zela Segurtasun sailburu bat [Juan Maria Atutxa] bere indar guztiekin ertzainak defendatzen zituena, eta ertzainen eta euskal gizartearen alde bizia arriskatu ere egin zuena». Mugimenduak dei egin dio Jaurlaritzari «mehatxuen eta irainen bidea albo batera utzi eta elkarrizketari ekin diezaion».


Summary: Ortuzarrek adierazi du Iriarteren proposamena ez dela «arrazoizkoa». Urruzunoren esanetan, «legitimoak» dira EH Bildu gabeko gehiengoak, baina azaldu beharra dago norekin eta zertarako egiten diren.

EH Bilduren Gipuzkoako ahaldungai nagusi Maddalen Iriartek «gobernabiderako ituna» proposatu zien atzo EAJri, PSEri eta Elkarrekin Podemosi, aldundian «proiektu partekatu bat» bideratzeko. EAJren Euzkadi Buru Batzarreko presidente Andoni Ortuzarrek, baina, ez du «arrazoizkotzat» jo, Gipuzkoako Foru Aldundia «parlamentu bat» bilakatuko lukeelako, «irizpide argiak eta bateratuak» ezarri beharrean. Koalizio subiranistako eledun Unai Urruzunoren hitzetan, arazoa beste bat da: EAJk eta PSE-EEk ez dituzte «edukiak eta programak» mahai gainean jarri nahi, baizik eta EH Bildu gobernuetatik kanpo utzi.

Elkarrekin Podemoseko Miren Etxebeste izan zen lehena EH Bilduren proposamenari erantzuten. «Ez da serioa, eta ez da errealista», adierazi zuen, argudiatuta EAJ eta PSE-EE izan direla «herritarrei egindako murrizketen egileak». Gaur, berriz, Ortuzarrek eman die ezezkoa. Onda Vascan egindako elkarrizketa batean, jeltzaleen buruak adierazi du ez litzatekeela «eraginkorra» izango. Batetik, aldundiak «lehen egunetik tira egingo» duen gobernu bat behar duelako, eta ez exekutiboaren lekuan ezarritako parlamentu bat. Izan ere, uste du «garai zailak» iritsiko direla, eta «gauzak argi» dituen gobernu bat behar dela horiei erantzuteko. Bestetik, adierazi du lauko gobernu batek PP soilik utziko lukeela oposizioan, Batzar Nagusietan hiru eserleku soilik izanda.

Ikusi gehiago: PSNk baztertu egin du UPNrekin akordio bat egitea, eta EH Bildurekin elkartuko da

Are gehiago, Ortuzarrek EH Bildu eta Elkarrekin Podemos kritikatu ditu. Lehenari egotzi dio proposamena «komunikazio politika bati» erantzuteko aurkeztu izana, eta azaldu du koalizio horrek gobernuan egindako agintaldia (2011-2015) «zoritxarrekoa» izan zela. Elkarrekin Podemosi, berriz, leporatu dio Madrilen euren botoak ontzat jotzea, baina Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan «eskuinik txarrenaren» gisa tratatzea. «EAJk ibilbide bat du politika publiko aurrerakoiak egiten, Podemosen historia politiko motzetik eta polemikotik haratago doana».

Urruzunoren hitzetan, ordea, maiatzaren 28ko bozek erakutsi zuten «bestelako politika publiko eta gobernantza eredu batzuen» alde egin behar dela, eta, Gipuzkoaren kasuan, Iriarteri dagokiola aldaketa hori zuzentzea. «Gizarteak akordio handiak behar ditu; ez dugu uste guk soilik egin diezaiekegunik aurre erronka guztiei. Proba ditzagun bide ezberdinak», zehaztu du Radio Euskadin.

EH Bildu gabeko gehiengo alternatiboez galdetuta, Urruzunok esan du halako akordioak «legitimoak» direla, baina azaldu behar dela norekin eta zertarako egin nahi diren. Izan ere, uste du EH Bildu gobernuetatik kanpo uztea dela arrazoi bakarra, horretarako PPren botoez baliatuta: «Arduragabekeria handia ez da gehiengo bat artikulatzea, baizik eta PP herrialdeko gobernabidean sartzen saiatzea; erabilgarritasuna emango dio».

Urruzunok salatu du jeltzaleek hautagaitzak aurkeztuko dituztela EH Bildu zerrendarik bozkatuena izan den baina zenbakiek bestelako gehiengoak osatzeko aukera ematen duten udalerrietan, baina ez dagoela argi gauza bera egingo ote duten PPk irabazi duen lekuetan. Bastida eta Guardia (Araba) dira horiek. Urruzunok azaldu du bi kasuetan EH Bildu EAJko hautagaien alde egiteko prest dagoela, iraganean, besteak beste, Gasteizen egin zuen bezala. «Gure esku dagoen guztia egingo dugu eskuinak herrialde honetan gobernatu ez dezan».

Izagirre, alkategai

Bestalde, Juan Karlos Izagirre EH Bilduko Donostiako alkategaiak jakinarazi du bere hautagaitza aurkeztuko duela ekainaren 17ko bilkuran, Donostiako alkate izateko. Gipuzkoako hiriburuan, ziurra da Eneko Goia EAJko zerrendaburuak eutsiko diola alkatetzari; lehen indarra izan zen, bederatzi zinegotzi lortuta, eta, PSE-EEk lortutako bostak batuta, ziurtatuta dauka gehiengo absolutua. Hala ere, Izagirrek uste du emaitzek agerian uzten dutela «aldaketa baten beharra».


Summary: Gizon batek gutxienez lau ume eta bi heldu zauritu ditu labanaz Annecyn. Umeetako bi eta heldu bat larri daude, ospitalean. Frantziako Poliziak erasotzailea atxilotu du.

Gizon batek gutxienez lau umeri eta bi helduri labanaz eraso die Annecyko (Frantzia) parke batean. Horietako hiru larri zauritu ditu –bi haur eta heldu bat–, eta haien bizia arriskuan dago. Poliziak jada atxilotu du erasotzailea, eta erasoaren arrazoiak zeintzuk izan daitezkeen ikertzen ari da.

Goizean izan da erasoa, 9:45 aldera, Frantziako ekialdeko hiri horretan. Suitzako mugatik gertu dago, Baionatik 850 kilometrora. Gerald Darmanin Frantziako Barne ministroak jakinarazi duenez, gizon batek «hainbat pertsona» zauritu ditu labana batekin. Gerora jakin da parke batean jolasean zeuden lau ume eta haiekin zeuden bi heldu izan direla erasoaren biktimak. Haurrek 22 hilabete eta hiru urte bitarte dituzte.

Umeetako bi eta heldu bat larri eraman dituzte ospitalera, eta ikusteko dago zein den haien bilakaera. Fabienne Grebert Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdeko presidenteordeak eman du haien egoeraren berri, eta elkartasuna adierazi die zaurituei. Era berean, beldurrari ez amore ematera deitu ditu herritarrak.

Poliziak handik gutxira atxilotu du erasotzailea. Jakinarazi dutenez, ez du aurrekaririk, eta ikertzen ari dira zergatik egin duen erasoa.

Emmanuel Macron Frantziako presidenteak erasoa gaitzetsi du, eta «erabateko zitalkeria» izan dela adierazi. «Herrialdea shock egoeran dago».


Summary: Erretretaren erreforma geratzeko azken saioa antzua izan da. Debate garratz eta zaratatsu baten ondoren, LIOT taldeak kendu egin du erreforma bertan behera uzteko proposamena, aurretik Yael Braun-Pivet Asanbleako presidenteak edukiz hustu duelako.

Bost hilabeteren, hamalau protesta egunen, zentsura mozio baten, Kontseilu Konstituzionalaren ebazpen baten eta zenbatzerik ez dagoen haserre baten ondoren, gaur amaitu da Frantziako erretretaren erreformaren parlamentuko ibilbidea.

Legearen puntu garrantzitsuena bozkatu gabe amaitu da, Yael Braun-Billet Asanblea Nazionaleko presidenteak eragotzi egin baitu bozketa izatea erretretaren adina 62 urtetan uzteko LIOT taldeak egindako eskaeraren inguruan. Ikusita saioa antzua zela, erreformaren aurkako lege proposamena erretiratu du LIOTek.

Proposamenak ez zuen, berez, aurrera egiteko aukera handirik, Senatuan gehiengoa baitute erreformaren aldekoek. Baina gobernuak eta haren aldekoek porrot sinboliko bat eragotzi nahi izan dute, kosta ahala kosta, eta Frantziako Konstituzioaren 40. artikulua baliatu dute horretarako; gastu publikoa handitzen duten proposamenak baztertzeko eskumena ematen dio Asanbleako buruari, eta hala egin zuen atzo.

Erretretaren erreforma osoan ohikoa izan den bezala, eztabaida garratz eta zaratatsu batekin jorratu dute proposamena Asanblean, gobernuaren aldekoen eta aurkakoen arteko salaketa oso gogorrekin. «Erabat erotu zarete!» batekin bukatu du bere hitzaldia Bertrand Pancher LIOT taldeko presidenteak, Emmanuel Macron presidentearen aldekoak demokraziari iruzur egitea egotzi ondoren. «Zertarako, eta milaka milioi batzuk aurrezteko».

Haren aurretik, Charles de Courson LIOTeko proposamenaren defendatzaileak gogor kritikatu du Braun-Billetek gaurko proposamena mamiz hustu izana: «Akats politiko larria da, eta Asanblea Nazionaleko presidenteak artean ez du neurtu nolako txikizio politiko eta instituzionala eragin duen. Asanblearen gutxiestearen beste etapa bat da; hilik irtengo da legealdi honetatik».

11.000 milioi euroko defizita

Olivier Dussopt Lan ministroak beharrezkotzat jo du erretretaren erreforma, ezer egin ezean pentsio sisteman sortuko den defizita estaltzeko balioko duela argudiatuta, eta «arduragabetzat» jo du hura geratzeko LIOTek aurkeztutako proposamena. Eta, gobernuari bozketa eragoztearen inguruan egin dizkioten salaketen aurrean, oposizioari egotzi dio Asanblean ezer eztabaidatzea ezinezkoa izatea: «Zarata eta sumina, horiek bilakatu dira Asanblea honen ezaugarria».

Ministroak esandakoari datuak gehitu dizkio Phillippe Juvin LR Errepublikanoak eskuineko alderdiko kideak: «Erretreta 62 urtetan utziz gero, 11.000 milioi euro kostatuko zaigu 2026an, eta 17.000 milioi 2032an. Milaka milioi horiek nork ordainduko ditu?».

Sandrine Rousseau diputatu ekologistak oposizioaren txalo zaparrada jaso du Emmanuel Macron presidenteari «Eliseoko harroputza» deitzeagatik. «Amildutako, itxuraldatutako, kontraboterez hustutako demokrazia baten erregea da [...] Sinetsarazi nahi digute gizon bakar batek badakiela zer den ona herriarentzat, sindikatu guztiek eta herri honen ordezkariek baino gehiago dakiela, herri osoak baino gehiago».

Lehen dekretuak, onartuta

Erreforma, berez, apirilaren 14az geroztik dago onartuta, gobernuari legegaiak bozketarik gabe onartzeko eskubidea ematen dion 49.3 artikuluaren bitartez. Artikulu hori erabili izanak manifestatzaileen haserrea handitu zuen, eta gobernuaren aurkako bi zentsura mozio eragin zituen; LIOTek berak jarritakoak ozta-ozta ez zuen aurrera egin.

Irailaren 1ean jarriko da indarrean, eta orduan bertan hasiko dira lehen ondorioak, gobernuak aste honetan onartu baititu legea osatzen duten lehen bi dekretuak. Lehenengoak argitzen du funtzio publikoko langile guztiei eragingo diela erretretaren gibeleratzeak, eta zehazten du nola eragingo dien zenbait lanbideri. Esaterako, 57tik 59ra atzeratuko da maila aktiboko langile publikoentzat —erizain eta gizarte langile batzuk, mugazainak, udaltzainak, suhiltzaileak...— eta 52 urtetik 54ra «super-aktiboentzat» —polizia nazionalak, espetxe zaindariak eta aire kontrolatzaileak—.

Bigarren dekretuak aukera ematen die erreformaren aurretik erretiroa irailaren 1ean hartzeko eskatu zutenei urriaren 31 arte itxaroteko, eta lau adin epe finkatzen ditu lan ibilbide luzea dutenek beren erretreta aurreratzeko: 16 urterekin lanean hasitakoek 58 urtetik aurrera izango dute erretreta hartzeko eskubidea; 16 eta 18 urterekin hasitakoek, 60 urte bete arte itxaron beharko dute; 20 urterekin hasitakoek, 62 urte bete arte; eta 21 urterekin hasitakoek, 63 urtera arte.


Summary: Azkorbebeitia eta Iñarra garaile EH Mendi Erronkan. Biek ala biek Leitzako ultraren (67 km /7.200 m+) errekorrak ondu dituzte. Irati Trail proban, berriz, Ainara Alcuaz eta Beñat Katarain izan dira azkarrenak. Andorrako Travessa d’Encamp ultran (84 km) Goar Lopetegi eta Jone Urkizu nagusitu dira.

Mendiko lasterketen denboraldia pil-pilean da. Aurreko asteburuan, hainbat probaren artean, ultra distantziako Euskal Herriko Kopako lasterketa nagusietako bat jokatu zen: EH Mendi Erronka, Leitzan (Nafarroa). Eta egun berean, ekainaren 3an, lineako Euskal Herriko Kopako beste proba bat ere izan zen: Irati Trail lasterketa, Zaraitzu ibarrean (Nafarroa).

Leitzan, 560 bat lasterkari elkartu ziren herriko plazan, Euskal Herria Mendi Erronkaren IX. aldiari aurre egiteko. Erronka, bete-betekoa: 67 kilometroko distantzia eta 7.200 metroko desnibela. Bakarka lehiatu ziren gehienak, eta erreleboka beste batzuk. Binakako horretan, lehenbiziko lasterkariak Leitzatik Putzuzarreraino egin behar zuen (32,8 km eta 4.700 m+), eta bigarrenak, Putzuzarretik Leitzarainoko zatia (34,2 km eta 2.194 m+).

Emakumezkoetan, Oihana Azkorbebeitia korrikalari abadiñarra nagusitu zen (7.54.59). Sara Peña oriotarra sailkatu zen bigarren (8.28.24), eta Uxoa Irigoien getariarra hirugarren (9.20.47). Lasterketa irabazteaz gain, 2016tik Oihana Kortazar korrikalari elgetarrak zeukan errekorra hautsi zuen Azkorbebeitiak, hiru segundoan. Era berean, lasterketaren barnean jokatu zen Irumugarrietako kilometro bertikalean ere Azkorbebeitiak egin zuen denborarik onena.

Gizonezkoetan, Ander Iñarra izan zen garaile. Lezoarrak sei ordu, 34 minutu eta 23 segundo behar izan zituen erronka osatzeko. Hala, Iñarrak ere probako errekorra hautsi zuen, Daniel Agirrek 2015etik zuen marka (6.42:59) 8 minutu pasatxoan hobetuta. Iñaki Olano altzotarra izan zen bigarren (6.38: 37) eta Aritza Craamer leitzarra hirugarren (6.59: 14). Kilometro bertikalean ere Iñarra bera nagusitu zen, 54:54ko denborarekin.

EH Mendi Erronkaren helburua ez da kirol hutsera mugatzen. Hasiera-hasieratik, zabalagoa izan da Leitzako lasterketaren asmoa: «Euskal mendizaletasuna, mendi lasterketak, lurraldetasuna, euskal selekzioaren ofizialtasuna, Plazaola natur bidea eta euskara sustatzea», hain zuzen ere. Alde horretatik, aurten Errigora omendu dute, «Euskal Herriaren izena eta izana zabaltzeko, sendotzeko eta errotzeko» egiten duen ekarpenagatik. Antolatzaileen hitzetan, «Euskal Herria oinarri eta auzolana lanabes dituen egitasmo herritarra da Errigora, eta bete-betean egiten du bat EHMEren izaerarekin eta balioekin».

Goar Lopetegi Andorrako Travessa d'Encamp proban. Antton Guaresti

Enkarterri Extrem, Domusa Teknik 40MLK eta EH Mendi Erronka lasterketen ondoren, Sara Peña eta Iban Agirrezabala dira ultra distantziako Euskal Herriko Kopako liderrak. Peñak tarte zabala ateratzen die hurrengoei, eta Agirrezabalak, berriz, bi puntuko tarte estua du Goar Lopetegi ibartarrarekiko (Gipuzkoa).

Hain zuzen, Goar Lopetegik garaipen handia lortu du asteburu honetan bertan Andorrako Travessa d’Encamp lasterketa entzutetsuan, 84 kilometroko distantzian (11.12:54). Horregatik ez zuen Leitzan parte hartu. Lopetegik honela adierazi du poza sare sozialetan: «Hitzez ezin da esplikatu asteburu honetakoa! Taldekideen animoak jaso, etxekoak beti bezala hor, ezin nahiko eskertu zuen babesa! Taupada urdin polita sortu dugu asteburuan, talde giro aparta izan dugu, eta horrek asko balio du; hemendik aurrera gehiago ere izango dira, ziur!». Andorrako proba eta distantzia berean (84 km), Jone Urkizu Mendiolak ere garaipen handia lortu du emakumezkoetan (15.03:53).

Leitzako EH Mendi Erronkara itzuliz, errelebokako proban, Laiane Arrospide eta Iñigo Larrarte izan ziren azkarrenak.

EH Mendi Erronka probako sailkapenak lasterketaren webgunean daude.

Ultren egutegiko laugarren eta azken topaketa uztailean jokatuko da: Beasaingo G2H. Hor jakingo da nork janzten duen ultra distantziako EH Kopako txapela.

Alcuaz eta Katarain, Irati Trailen

Larunbatean bertan jokatu zen X. Irati Trail proba, Irati-Zaraitzu kirol taldeak eta Euskal Mendizale Federazioak antolatuta. Lineako Euskal Herriko Kopako bosgarren proba zen Iratikoa. Neurriak, hauexek: 31 kilometro eta 2.100 metroko goranzko desnibela. Lasterketaren 450 dortsalak aspaldi zeuden banatuta, eta gehienak bertaratu ziren Abodiko Iraupen Eskiko Zentroko irteerara. Irabazleak Ainara Alcuaz burlatarra (Nafarroa) eta Beñat Katarain zegamarra (Gipuzkoa) izan ziren.

Emakumezkoetan, hasieran Sara Sanante kataluniarrak hartu zuen lasterketaren burua, baina Alcuazek, Iratiko bidezidorrak ondo ezagutzen dituenez, bere erritmoari eutsi zion itsutu gabe, eta azkenean nagusitasun osoz lortu zuen garaipena. Nafarraren denbora: 3:43:55.

Gizonezkoetan, Juan Barrio eta Xabier Zarranzek ezarri zuten erritmoa lasterketaren zatirik handienean, baina, Ibarrondoko kontrolerako (21,6 km), Katarain aurreratu egin zitzaien. Orhiko igoeran eta jaitsieran alde hori zabalduz joan zen lasterkari zegamarra, eta azkenean bera nagusitu zen (3:02:09). Zarranz izan zen bigarren, eta Victor Bernedo hirugarren.

Oihane Unzalu eta Beñat Katarain, Euskal Herriko Kopako bi liderrak. EMF

Irati Trail lasterketako sailkapen guztiak hemen.

Lineako egutegian Euskal Herriko Kopako bosgarren proba jokatu ondoren, Oihane Unzalu abadiñarra eta Beñat Katarain bera dira liderrak.


Summary: Txomin Perurena txirrindulari ohia hil da, 79 urterekin.

Txomin Perurena txirrindulari ohia hil da, 79 urterekin, gaixotasun baten ondorioz. Hamasei urteko ibilbide luzea egin zuen bizikleta gainean (1963tik 1979ra), eta hainbat lorpen eskuratu zituen, besteak beste KAS, Fagor eta Orbea taldeekin. 158 garaipen lortu zituen guztira, baina esanguratsuenak Espainiako Vueltan, Euskal Herriko Itzulian eta Italiako Giroan lortu zituen. Hamabi eskuratu zituen Vueltan, 11 Itzulian, eta bi Giroan. Espainiako Vuelta irabaztetik gertu izan zen 1975ean, eta laugarren, bosgarren eta seigarren ere izan zen 1977an, 1974an eta 1972an, hurrenez hurren. 1974an mendiko sailkapena irabazi zuen Frantziako Tourrean, oraindik maillot pinportaduna existitzen ez zenean.

158 garaipen horiek balio handia daukate, ez baitzituen edonolako aurkariak izan. Txirrindularitzaren izar handienetako baten garaia zen; Eddy Merckxena. Belgikarraren nagusitasuna ikustekoa zen, baina Perurenak begietara begiratzen zion KAS talde historikoko taldekideen laguntzaz. Garaipenen marka ere ez da nolanahikoa. Perurenaren marka sei ziklistak soilik hobetu dute historian: Eddy Merckxek (283), Rik van Looy eta Mark Cavendishek (162), Mario Cipollinik (161), Roger de Vlaeminckek (161) eta Sean Kellyk (159).

Lehen pausoak afizonatuetan eman zituen, eta Fagor taldearekin igaro zen profesionaletara, Pedro Matxainekin. Txirrindulari moduan hainbat diziplinatan nagusitzeko gai zen Perurena. Esprintean irabazi ohi zituen etapa gehienak, baina mendate luze zein motzetan ere oso trebea zen. Espainiako Vueltan hamabi etapa irabazteaz gain, errekor bat ere badauka. Espainiako Vuelta irabazi gabe liderraren maillota egun gehienetan jantzi duen txirrindularia da. Oiartzuarrak 31 egunez jantzi zuen orduko maillot horia, baina ez zuen lortu Vuelta irabazterik. Hiru itzuli handitan parte hartu bazuen ere, 1975eko Vuelta izan zuen itzuli handietako bat irabazteko aukera. Baina Agustin Tamamesek eskuetatik kendu zion azken etapan. Donostian amaitu zen erlojupekoan, hamalau segundoren aldearengatik galdu zuen Vuelta.

Bizikletatik jaitsita ere, txirrindularitzari lotuta

Erretiroa hartu zuenean, txirrindularitza munduan jarraitu zuen urte mordo batez. Orbean, Caja Ruralen eta Euskadi Fundazioan (Euskaltel Euskadi izan aurretik) zuzendari lanak egin zituen. Bi Espainiako Vuelta irabazi zituen zuzendari postuan: Lehenengoa, Marino Lejarretarekin, Tekan, 1982an; bigarrena, Pedro Delgadorekin, Orbean, 1985ean. Horrez gain, euskarazko komunikabideetan aritu zen lanean. Besteak beste, Euskadi Irratian aritu zen esatari lanetan. Bestalde, Iragan uztailean omenaldia egin zioten Ordiziako Klasikoaren 99. aldian. Lasterketarekin zeukan lotura eta haren ibilbidea omendu nahi izan zituen Txapelgorri elkarteak. Urtero hartzen zuen parte Ordizian, eta hiru aldiz altxa zituen besoak helmugan; lehenengoz, 1971n.

Txirrindularitza munduaren erreakzioak berehala iritsi dira. Euskal Herriko Itzuliak txio baten bidez nabarmendu du «Euskadiko txirrindularitzaren alde asko egin» zuela. Movistarrek ere azpimarratu nahi izan du Perurenak egindako lana. «Gurearen moduko egiturak hain kirol maitatu batera iristeko lan egin zutenetako bat» izan zela aitortu du Eusebio Unzueren taldeak. Txirrindulariek eta txirrindulari izandakoek ere Twitterren oroitu nahi izan dute; besteak beste, Joseba Belokik eta Pello Ruiz Cabestanyk.


Eurogunea ere atzeraldian dago

Summary: Eurogunea ere atzeraldian dago. Eurostatek zuzendu egin du duela aste batzuk aurreratutako datua, eta %0,1eko uzkurtzea iragarri du urteko azken bi hiruhilekoetarako.

Handia da Alemaniaren pisua euroguneko ekonomian —BPGaren %28 ekartzen du—, eta horregatik esan ohi da Alemaniak hotza duenean eurogune osoak doministiku egiten duela. Bada, esaldi hori berriro baliagarria dela erakutsi dute Eurostaten azken datuek.

Estatistika bulego horrek zuzendu egin du joan den apirilaren bukaeran barne produktu gordinari buruz emandako datua. Orduan esan zuen euroguneak izkin egin ziola atzeraldiari, urtarriletik martxora hamarren bat hazi zela. Baina, orduz gero, Alemaniaren behin-behineko datua aldatu du Destatis hango estatistika erakundeak —%0tik -%0,3ra—, eta gauza bera egin behar izan du Eurostatek. Orain dio euroa duten hogei estatuetako ekonomia %0,1 txikitu zela urteko lehen hiruhilekoan. 2023ko azkenekoan ere datua hori izan zenez, atzeraldi teknikoan dago eurogunea —bi hiruhileko segidan hazkunde negatiboarekin—.

Eurostatek azaldu duenez, inflazio handiarengatik familien kontsumoa -%0,3 apaltzea izan da atzeraldiaren arrazoi nagusia, baina gastu publikoa ere asko jaitsi da, %1,6 hain zuzen ere. Enpresen inbertsioak, ordea, bilakaera positiboa izan du (+%0,6).

Alemaniako ekonomia ez ezik, Herbehereetakoa, Greziakoa, Maltakoa eta Estoniakoa ere txikitu egin ziren urteko lehen hiruhilekoan. Are gehiago uzkurtu zen Irlanda (-%4,6), baina haren BPGa zeharo puztuta dago han egoitza duten AEBetako multinazional handiengatik, eta horiek jabetza intelektualen etekinak Irlandatik atera izanak eragin du oraingo hondoratzea.

Euskal Herrian, atzeraldirik ez

Atzeraldirik ez dago Euskal Herrian. Eustatek joan den astean berrikusi zuen apirileko datu aurreratua, eta behera ez, gora zuzendu zuen: %0,5 hazi zen urteko lehen hiruhilekoan, 2022ko azkenekoarekin alderatuz gero. Nahiz eta Eustatek eta Nastatek oraindik berrikusi egin behar dituzten duela aste batzuk aurreratutako datuak. Nafarroako %0,3ko datua eman zuen duen aste batzuk, eta hilaren 23an da kalkulu osoagoak argitaratzekoa.

Hazkunde datu positiboak dituzte Italiak (+%0,6), Espainiak (+%0,5) eta Frantziak (+%0,4).


Summary: Energiaren eta lehengaien prezioa oraindik galga dira paperaren industriarentzat. Jarduera apaldu arren, fakturazioa handitu zuten enpresek iaz. Aurreikuspenak, ordea, ez dira onak, eta, eskariak handitu ezean, baliteke kolokan geratzea enpresa batzuen errentagarritasuna.

Ekoizpen kostu handiek paperaren industriaren jarduera baldintzatzen dute oraindik ere. Argindarraren eta lehengaien salneurria zertxobait merkatu bada ere, oso garesti daude oraindik, eta galga da hori ekoizleentzat. Egoera horrek asko zaildu zion iazko urtea sektoreari, jarduera apaltzea ekarri baitzuen. Baina aurten ere bide beretik hasi dute urtea: eskariak ez dira handitu, eta, ondorioz, enpresa askoren errentagarritasuna ataka estuan dago jada. Hala ohartarazi du Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako paperaren klusterrak, Clusterpapelek, gaur egin duen urteroko batzar nagusian. 25 urte dira elkartea sortu zutela, baina hura osatzen duten enpresek ez dute ospakizunerako betarik, garai «bereziki zailean» baitago sektorea. Kezkatuta begiratzen diote etorkizunari: «Ez dugu ikusten luze gabe egoera aldaraziko duen inflexio punturik etorriko denik, gehiegizko stocka arintzeko eskariak handitu eta jarduera indarrez berrabiaraziko duenik».

Salmentak handitu ditu Pastaren eta paperaren alorrak ez zuen horren gaizki hasi 2022. urtea, baina ez zuen horren ondo amaitu. Izan ere, lehen seihilekoan ikaragarri handitu ziren eskariak, kostuen garestitzearen ondorioz hornidura eskasiaren beldur izan baitziren enpresa asko. Baina sukar hori kolpean jaitsi zen urtearen bigarren erdian, eta geldialdia eragin zuen; horren ondorioz, gehiegizko stocka metatu zen. Gaur egun oraindik, stock hori saltzeko zailtasunak dituzte enpresek.

Horrez gainera, Mendebaldeko Saharako gatazkaren inguruan Espainiako Gobernuak jarrera aldatu izanak ere izan zuen albo kalterik paperaren industriarentzat, Madril Marokoren alde lerratu izanak Aljeriaren haserrea eragin baitzuen. Aljerrek Espainiarekin zituen merkataritza harremanak etetea erabaki zuen, eta, ondorioz, euskal enpresek bezero handi bat galdu zuten: gutxienez 34.000 tona paper saltzeari utzi zioten, eta, beraz, 33 milioi eurotik gorako galerak izan zituzten.

Izan ere, azken hamarkadaz geroztik, urtero, salmenten erdiak inguru Hego Euskal Herritik eta Espainiatik kanpo egiten dituzte klusterreko kideek. Iaz 861,6 milioi euro izan ziren (%48). Ez da nolanahiko kopurua, ekoizpena zertxobait apaldu bada ere (-%4) enpresek lortu baitute fakturazioa handitzea: 1.795 milioi euroraino iritsi ziren salmentak iaz (+%32,7).

Dibertsifikazioa helburu Egoera konplikatu arren, klusterreko bazkideek enpleguari eustea lortu zuten: 3.115 langile ari ziren iaz sektoreko enpresetan lanean. Aurreikuspenak, ordea, ez dira onak, eta jarduera apaldu izanak neurriak hartzera behartu ditu enpresa ugari, enplegua aldi baterako erregulatzeko espedienteak aurkeztuz, edota lanorduak gutxituz.

Klusterraren arabera, ordea, arazoa ez da euskal enpresena bakarrik; mundu osoan nagusitzen ari den joera bat da. Horregatik, uste du garrantzitsua dela inbertsio ahalmenari eustea. Iaz 111 milioi euro jarri zituzten enpresek ekoizpena dibertsifikatzeko, lehiakortasuna hobetzeko eta ingurumenean duen inpaktua arintzeko. Aurrera begira jasangarritasuna izango baita sektorearen erronka nagusietako bat.


Summary: PSNk baztertu egin du UPNrekin akordio bat egitea, eta EH Bildurekin elkartuko da. Alzorrizen hitzetan, EH Bildurekin ere ez dute gobernua negoziatuko. Geroa Baik EH Bilduren hautagaia babestuko du Eguesibarren. Ortuzarrek adierazi du Iriarteren Gipuzkoarako proposamena ez dela «arrazoizkoa».

PSNren Nafarroako presidentegai Maria Txibitek argi azaldu zuen nortzuk nahi dituen koalizio gobernu batean: Geroa Bai eta Zurekin Nafarroa. Negoziazioak hasiak ditu bi talde horiekin, baina, bien bitartean, gainerako alderdiekin ere bilduko da. Gaur goizean, UPNren txanda izan da, eta iragarri dute EH Bilduko kideekin ere elkartuko direla. Halere, Ramon Alzorriz sozialisten Antolaketa idazkariak adierazi du ez dutela gobernu akordiorik egingo ez batarekin, ez bestearekin.

Ordubete ere ez du iraun PSNko eta UPNko kideek Nafarroako Parlamentuan egindako bilerak, eta bien harremana indartzeko baino gehiago, elkarrengandik aldentzeko balio izan du; bai, behintzat, inbestidura bati begira. «Ez dago aukerarik UPNrekin akordiorik egiteko», zehaztu du Alzorrizek. Eta UPNko presidente Javier Esparzak erantzun du bileran ez dela «ustekabekorik» izan, PSNk berretsi baitie asmoa dutela Geroa Bairekin eta Zurekin Nafarroarekin aurkezteko inbestidurara.

Ikusi gehiago: Ortuzarrek adierazi du Iriarteren proposamena ez dela «arrazoizkoa»

Hiruren artean, baina, ez dute gehiengo osorik, eta beharrezkoa lukete UPNren edo EH Bilduren abstentzioa gobernua osatzeko. Independentistak Nafarroako politikako «ekuazioetatik ateratzeko» eskatu die Esparzak sozialistei, baina adierazi du Txibitek ez duela bide hori jorratzeko asmorik, eta, beraz, «EH Bilduri esker» izan nahi duela berriz ere presidente: «PSNk ez du UPNz ezer jakin nahi, eta ez dago gure abstentzioa eskatzeko baldintzetan».

Kontrara, Alzorrizek UPNri kritikatu dio «inoiz izan ez denaren kexa etengabe» bilakatu izana bilkura, eta esan du «eskuina eta eskuin muturra» oposizioan utziko dituztela: «[UPN eta PSN] alderdi erabat antagonikoak gara gobernu bat aurrera eramateko».

PSNko ordezkariak EH Bildurekin ere bilduko dira, baina, Alzorrizen hitzetan, bertan ez da gobernu akordiorik jorratuko, ezta koalizioaren abstentzioa eskuratzeko ere: «Ez dugu gobernurako ezer negoziatuko EH Bildurekin, eta ez dugu gobernuarentzat ezer itunduko EH Bildurekin».

Iruñean, «alternatibak»

PSNko Antolaketa idazkariaren hitzetan, udaletan ere eskuina gobernuetara ez iristea da haien helburua, eta horretarako hitz egingo dute Geroa Bairekin eta Zurekin Nafarroarekin. Halere, uko egin dio Iruñean EH Bilduko Joseba Asironen alde bozkatzeari: «Beste alternatiba bat bilatzen saiatuko gara, ez baitugu bozkatuko ez UPNren alde eta ez EH Bilduren alde». Alternatiba hori Elma Saiz hautagai sozialistak gidatu beharko lukeela uste du Alzorrizek, «gobernua osatzen duten alderdi progresisten arteko lehen indarra» zuzentzen duelako. Halere, azaldu du bestelako bide batzuk ere jorratuko dituztela.

Halere, EH Bilduko eledun Unai Urruzunoren hitzetan, Asironek izan beharko luke alkate, Txibitek Nafarroako Gobernuko presidente izan behar lukeen bezala. «Uste dugu herritarren mezua argia dela», esan du, eta zehaztu ez dutela bestelako hipotesirik buruan.

PSNk EH Bilduren hautagaitzak ez babesteak UPN eraman dezake gobernura beste zenbait udalerritan ere. Horietako bat da Eguesibar: UPNk lortu zuen boto gehien maiatzaren 28an, baina EH Bildu bigarren indarrak alkatetza bereganatu dezake nahiko babes eskuratuz gero. Horretarako, Geroa Bairen babesa izango du, koalizio hark ohar bidez adierazi duenez. Halere, Eguesibar Bizi plataformak ere hautagaitza propioa aurkeztuko zuela iragarri zuen aurreko astean. Talde hark EH Bilduren zinegotzi kopuru bera eskuratu du.


Summary: Maurizia: «Kanporatzen bagaituzte, okupazio dinamika bat abiatuko dugu». Baionan eraikin bat okupatzen ari dira Maurizia proiektuko kideak, eta edonoiz kanporatuak izateko arriskuan dira. Eragile politiko eta sozial andanaren babesa jaso dute. Azken egunetan Jean Rene Etxegarai Baionako auzapezarekin izandako elkarrizketen berri eman dute.

Damoklesen ezpata buru gainean dute Maurizia proiektuko kideek, eta edonoiz kanporatu ditzakete. Agerraldia egin dute egoeraren berri eman eta azken asteetan izan dituzten gorabeherak esplikatzeko. Hainbat auzokide eta LAB eta FSU sindikatuetako kideak agertu dira haiekin, baina eragile politiko eta sozial andanaren babesa eskuratu dute azken asteetan, hala nola Elkartasunak Eraiki elkarte sarearena. Mauriziaren proiektua goraipatu zuten agiri batean, lehengo astean, eta, okupatzaileen hitzetan, Jean Rene Etxegarai Baionako auzapezari idatzi berri diote negoziazioek irauten duten bitartean kanporatzea oztopa dezala eskatzeko.

Maiatzaren 16an jakinarazi zuten Baionako Santa Ursula karrikako eraikin bat okupatzen ari direla, bizitegien arazoari erantzun eta denei irekitako espazio soziokultural bat proposatzeko. Ekintzaileen hitzetan, 2015etik hutsa da egoitza. EPFL Ipar Euskal Herriko Lurraren Erakunde Publikoak erosiak ditu lurrak, Euskal Hirigune Elkargoarentzat. Hala, Etxegarairekin hitz egiten hasi dira, alokairu kontratu bat izenpetu ahal izateko. Behin eta berriz adierazi dute asmoa dutela erakunde publikoek Aturri bazterrerako duten proiektua gauzatu bitartean bertan gelditzeko. «Ez ditugu obrak oztopatuko», errepikatu dute gaur ere. «Alokairu kontratu bat izenpetzeak aseguru bat hartzeko aukera emanen liguke, eta horrek bi aldeak babestuko lituzke».

Astelehenean elkartu ziren Baionako auzapezarekin, eta hark hangarra erabiltzea proposatu ziela esplikatu dute. Herriko etxeak bere gain hartuko lituzke obrak, eta gauzatu bitartean lekuak hustu beharko lituzkete, zehaztu gabeko epe batentzat. Uko egin diote gazteek; besteak beste, ez diolako bizitegi arazoari erantzuten. «Gure maneran parte hartzen dugu etxebizitzaren krisi honi eta haren ondorioei buruzko eztabaidan... Eta herriko etxeak bestak antolatzeko areto bat proposatzen digu», deitoratu dute. «Guk ura eskatu eta elektrizitatea emanen baligute bezala da».

Berriki, beste jabego baten proposamena ere egin diete, baina hor ere ez litzateke aski leku gaur egun Maurizian daudenak aterpetzeko, eta ez da zehaztua zenbat denborarako izanen litzatekeen. Bederatzi pertsona bizi dira gaur egun eraikin okupatuan, eta baieztatu dute eskaera gehiago ere eskuratu dituztela. Gazteen hitzetan, Etxegaraik erran die ezin dizkiela eraikinean diren bizitegiak utzi, duela hamar urte bertan bizi ziren auzokideak kanporatu zituztelako.

Helegite gatazka

Baionako Auzitegiak Maurizia husteko agindua emana du, baina horren kontrako helegitea jarri du gazteen abokatuak. Izan ere, ordenantza bidez hartu zuen erabakia justiziak, ekintzaileei kasua defendatzeko aukerarik eman gabe. Okupatzaileen nortasuna ezezaguna zela argudiatu zuten horretarako. Alta, okupazioa iragarri zuten egunean Baionako komisarian deklaratu zuten beren borondatez, izen-abizenak emanda. Astelehenean aztertuko dute gazteek ezarritako helegitea, baina gaur goizean jakin dute eraikinaren jabeek ere beste helegite bat jarri dutela haienaren kontra.

Haserre mintzatu dira: «Etxegarai eta EPFL, karrikara botako gaituzue geure burua defendatzen utzi gabe? Indar armatuak bidaliko dizkiguzue ezin dituzuelako egiazko neurriak hartu? Jakin ezazue arazoa gibelatzen ari zaretela». Salatu dute azken hilabetean presio anitz jasan dutela. «Elkarrizketarako prest izan gara hastapenetik; herriko etxearekin izan dugun harremanak eraikitzailea iduri zuen, baina orain traizio egin digutela sentitzen dugu, egoerak hartu duen bideagatik».

Argi adierazi dute: kanporatzera heldu badira ez dutela erresistentziarik emanen. «Bortizkeria ez da gurea. Bortizkeria da 10.000 metro koadroko eraikin bat hutsik atxikitzea Baiona erdian». Abisua ere eman dute: «Kanporatuak bagara, okupazio dinamika bat abiatuko dugu. Hemendik atera bezain laster beste eraikin publiko batean sartuko gara».


Literatura, azal eta mami

Summary: Literatura, azal eta mami. Miren Agur Meaberen ‘Kristalezko begi bat’ irakurri dute ahots goran Bilboko Arriaga antzokian, Bilbo Zaharra euskaltegiak antolatutako Irakurraldi Jarraituan. Meaberen berbak gorpuztu dituzte irakurleek.

Desagerpenak, hasieratik: ezkerreko begia galdu zuen 13 urterekin, ama hil zitzaion 38 zituenean, senarrarengandik banatu zen aspaldi, eta amoranteagandik berriki; umetokiz kanpoko pare bat haurdunaldiren ondotik, Falopioren tronpak erauzi zizkioten, eta galera horren arrasto bazterrezina du, sabelaldea bitan banatzen dion ebakiondoa, hura gorputzeko alderik itsusiena bihurtzen duena, haren iritziz. «Estirpazioak badira leitmotiv poetikoa nire bizitzan». Hala dio Miren Agur Meaberen Kristalezko begi bat (Susa, 2013) nobelako narratzaileak, hala utzi zuen esanda orain dela hamar urte, eta hala berreskuratu du gaur goizean irakurle batek, Bilboko Arriaga antzokiko foyerrean. Bilbo Zaharra euskaltegiak antolatuta, XVI. Irakurraldi Jarraitua egin dute, eta, 14:00ak bitartean, berrehun bat lagunek gorpuztu dituzte Meaberen berbak.

Agerpenak ere, hasieratik: gorputz bat sortzen atriletik igarotzen diren hamaika lagunen artean, bizipenak eta emozioak taxutzen kontaketa indartsuekin, edo prosodia lauagoekin. Zahartzen ari den gorputz bat, gordin, emakume gazte baten ahoan. «Sabela bigundu egiten zaizu, bularrak ere bai. Besoetako giharrek dantzan egiten dizute eta hanketakoek kulunka. Orban banakak ateratzen zaizkizu bekokian. Bular-puntak, aldiz, zurbildu egiten dira. Ilea urdintzen hasten zaizu buruan eta aluan. Beheko ezpainak mehetu egiten zaizkizu». Eta bagina sikatua, begi lehorra, medikuen gomendioak, pilula mineralak, eta sexu gosea. «Egokitu zaidan testuak menopausiaren ondorioak azalatzen ditu», nabarmendu du Miren Abril Bilbo Zaharreko ikasleak.

Nola mamitu literatura bihurtutako mamia? «Esaldiaren arabera, intonazio bat edo bestea erabiltzen duzu», esan du Sonia Salas euskaltegiko ikasleak. «Gorputza badago nobelan, inportantea da, ze haustura sentimental bat kontatzen da, eta haustura horrek pertsonaiari uzten dion ajea, eritasuna, ondoeza... Aldi berean, bada birjaiotza sinboliko baten istorioa ere, berreraikuntza pertsonalarena», xehatu du Meabek. «Geure indarra nonbaitetik atera behar da, eta hori ematen digu gorputzak, eta hizkuntzak. Askotan, geure buruari nola hitz egiten diogun, nola jartzen garen gu hizkuntzaren barruan: horrek lagundu egiten digu gorputz izaten, edo gorputz zutitua izaten».

Abegitsu ari da hartzen atrila utzitako irakurleak: eskerrak eman dizkie askori, besarkatu ditu beste batzuk, txaloen keinuak egin dizkio bere pasartea bizi-bizi irakurri duen andre bati. Adi-adi dago, hitzaldi gehienei erne. «Egia esanda, pasarte batzuk entzuterakoan, urrutiratze sentsazioa izan dut, nobelan deskribatzen dudan egoeran pittin bat esajeratua izan izanarena, beste bizi fase batean nagoelako». Baina pozik dago: bere testua partekatzen ari dira. «Opari bat iruditzen zait jendearen ahotsetan entzutea neure ahotsa. Nik beti aldarrikatu dut nire lanetan izenordain singularra egon arren ni hori beste ni askoren bozeramailea dela. Eta, alde horretatik, koru bat geratu dela iruditzen zait, eta koru horretan bat egiten dugula, bakoitzak bere esperientzia ludikotik, bere bizi esperientziatik edo bere esperientzia estetikotik».

Hitzak bereganatzea

Euforia sentitu du narratzaileak, bat-batean; edo txakur batzuk inguratu dute, eta ikarak hartu du; edo amorantearen nortasuna deskribatu du, baita harekiko mina ere. Besoak astinduta, aurpegierak esajeratuta, eskua hainbatetan paparrera eramanda, besteetan ahora: narratzailearen inarrosaldiak islatu dituzte Amagoia Osinalde interpretearen mugimenduek. «Gorputz adierazpena zeinu hizkuntzaren parte da, ezinbestekoa da», adierazi du. Eta abstrakzioa ere mamitu daiteke, orobat. «Metaforak dira zeinu hizkuntzak duen zailtasun handienetako bat, eta liburu hau metaforaz beteta dago. Metafora horiek askatu behar dira. Orduan, ez da hitzezko itzulpen bat: interpretazio bat da».

Bilbo Zaharreko taldearekin landu ditu testuak —hiru egokitu zaizkio, guztira—, gako batzuk ulertzeko heldulekuen bila. Testura are gehiago gerturatu du horrek. «Analisi bat egitea eskatzen dizu». Zehazki, Osinaldek emozioak azpimarratu ditu. «Harremanari erreparatu diot, eta bakoitzak harreman hori kudeatzeko moduari, emozioen arabera: nola ulertzen duzun bestea, nola bilatzen duzun bestea...». Egon litezke beste bide batzuk, halere. «Hanka sartzeko aukera ere badago: nik ulertutakoak ez du zertan bat egin egileak esan nahi zuenarekin». Alabaina, egilearentzat aberasgarria da irakurleak bere testuarekin sortu duen harremana. «Irakurleak entzunda, sortu zait ideia edo galdera hau: pertsona horrek nola biziko du testua, zer istorio dauka pertsonak, zer esango dio irakurtzen duen pasarteak? Zirraragarria izango da berarentzat? Axolagabe utziko du? Beste istorio batzuk imajinatzeko kinada moduko bat da; hainbeste pertsona dira...».

Axolagabe ez; kontrara, pasartearekin identifikatu egin da Bilbo Zaharra euskaltegiko ikasle Ines Fuertes. Narratzailearen atzera begirako gogoeta bat kontatzea egokitu zaio berari: haren zalantzak, leihorik gabeko bulego batean beharrean hamazortzi urte egin ondoren. «Narratzaileak dio horrek kendu egin zizkiola umearekin eta senarrarekin egoteko denbora. Esango nuke esan nahi duela gazteak garenean lan ondo-ondo egin nahi dugula, eta horrek denbora kentzen digula lagunekin edo familiarekin egoteko». Bakoitzaren kristalezko begiak.


Summary: Larrialdi kimikoetarako sirenak aktibatuko dituzte bihar Hernanin, Muskizen, Santurtzin, Lantaron eta Luzueron. Datorren astelehenean eta asteartean ere piztuko dituzte. Aveq-Kimika plataformak egingo du proba, Jaurlaritzaren Segurtasun Sailarekin lankidetzan.

Arabako Gipuzkoako eta Bizkaiko bost udalerritan larrialdi kimikoetarako sirenak piztuko dituzte hilaren 9an, 12an eta 13an; hain zuzen, Hernanin, Muskizen, Santurtzin, Lantaron eta Luzueron probatuko dituzte. Enpresen larrialdietarako protokoloak kudeatzen ditu Aveq-Kimika Enpresa Kimikoen Euskal Elkarteak, eta hark egingo du proba, Eusko Jaurlaritzaren Segurtasun Sailarekin elkarlanean. Asmoa da herritarrek alarmaren soinuak ezagutzea, industria kimikoan isuri toxikorik balitz larrialdiaz ohartzeko.

Espainiako Seveso araudiak arautzen du protokoloa. Horren arabera, sirenen helburua alerta ahalik eta azkarren zabaltzea da, istripuren bat balego herritarrek babes har dezaten.

Bi seinale mota joko dituzte sirenek udalerri horietan. Lehena, isuri toxiko baten berri emateko, eta, bigarrena, arriskua amaitu dela iragartzeko. Lehena entzundakoan leku itxi batean konfinatu beharko dute herritarrek, babesteko.

Eusko Jaurlaritzak ere badu horrelako kasuetarako larrialdi plan bat, giza baliabideak eta materialak koordinatzeko mekanismoak jasotzen dituena. Sirenez gain, megafonia bidezko oharrak eta prentsa eta sare sozialen bidezko iragarkiak biltzen ditu plan horrek.

Era berean, Segurtasun Sailak Alderantzizko 112 sistema aktibatuko du, eta, modu horretara, alerta geolokalizatuak bidaltzeko aukera izango dute herritarrek. Horretaz baliatzeko, SOS Deiak-en aplikazioa deskargatu beharko da, eta geolokalizazioa aktibatu. Larrialdi egoeretan nola jokatu jakiteko informazio zehatza emango da bertan.


Summary: Bizkaiko eraikuntza: lehen greba 30 urtean. Sindikatuek lanuzteak antolatu dituzte ostiralerako Bizkaiko eraikuntzan, KPIaren araberako soldata eguneraketak eskatzen dituztelako. 1994an deitu zuten grebara azken aldiz.

Bizkaiko eraikuntza sektoreak azken 30 urteetako lehen greba eguna egingo du ostiralean. 1994an deitu zuten azkenekoz egun osoko lanuzteetara, eta orduz geroztik ez da arazo handirik egon lan hitzarmenak berritzeko garaian. Oraingoan, baina, sindikatu guztiek bat egiten dute eskaeretan: KPIaren araberako soldata igoera gutxienez. Ez, ordea, protesta moldeetan. CCOOk, gehiengoa duen sindikatuak (%49), bost orduko etenaldira deitu du: 06:00etatik 11:00etara egingo dute; ELAk (%37) eta LABek (%7 inguru), berriz, egun osoko etenaldia egingo dute. CCOOk beste lanuzte batera deitua du hilaren 16rako; sindikatu abertzaleek, berriz, greba egunak antolatu dituzte 16rako, 19rako eta 20rako.

Egoera bitxia da Bizkaiko eraikuntzarena. Duela bi urte, CCOOk eta UGTk hitzarmen berria sinatu zuten, eta indarrean dago. Bi urterako (2021 eta 2022) KPIaren araberako soldata igoerak onartu zituzten, eta indarraldiko azken bi urteetako eguneraketak aurrerago negoziatzeko utzi. Eta zein da korapiloa? Bada, sindikatuak eta Ascobi patronala ez datozela bat. Patronalak %3,7ko igoera eskaini du aurtengo eta %2koa hurrengo urterako. Horrekin batera, pentsio planak hobetzea eskaini du. Sindikatuek, baina, argi dute: sektorea ondo dago, eta KPIa igo behar da.

«Bere garaian, baldintza horiek sinatu genituenean, arrazoizkoak iruditu zitzaizkigun. Zalantzak zeuden sektorean, KPI handiak, pandemia... Ikusteko zegoen bilakaera ekonomikoa zer-nolakoa izango zen», azaldu du Txema Herrero CCOOko Bizkaiko eraikuntza sektoreko arduradunak. Orain, baina, argi dute KPIari eutsi behar zaiola: «Sektorea azken hamarkadako garairik gozoenean dago. Iaz 1.147 milioi euroren lizitazio publikoak egin ziren Bizkaian. Lan hau oso gogorra da, eta langileek merezi dute». Herrerok gogoratu du enpresen irabazi marjina %19 ingurukoa izan ohi dela.

ELAn, ordea, bestela ikusten dituzte gauzak, eta argi dute egoera hau duela bi urteko negoziazioaren ondorio dela. «Egoera oso bitxia da, legalki soldata eguneraketarengatik bakarrik mobilizatu gaitezke, baina hitzarmenak gabezia handiak ditu», salatu du Arrate Elkoro sindikatuko ordezkariak. Era berean, gehitu du deigarria dela ikustea azken urteetan ez dela gatazkarik izan, eta bi aldagai lotu ditu horrekin: batetik, CCOOren eta UGTren negoziazio eredua, eta, bestetik, «mehatxuak» ohikoak izatea eta azpikontraten erabilera oso zabaldua egotea. 30.000 langile eta 1.100 enpresa

Bizkaiko eraikuntzako ituna 30.000 langile ingururen baldintzen oinarria da. 1.100 enpresatik gora dira, gehienak txikiak, eta ia ez dago enpresa hitzarmenik. Berdin aplikatzen da eraikuntzan, herri lan handietan eta etxebizitzen berritze lanetan. Eta zenbatekoa da soldata garbia? Igeltsero berezi batek gutxi gorabehera 1.400 euro garbi jasotzen ditu hilabetean, lehen mailako ofizialak 1.650 euro eta arduradunak 1.800 (hamalau ordainketa). Langileen %90 hiru maila horietan dauden. Aparteko orduak dira berezitasunetako beste bat, oso ohikoak baitira, udan bereziki. Hogei euroan ordaintzen dira.

«Gure eskaera zentzuzkoa da. Ezin da ahaztu Bizkaiko BPGaren %10 sortzen dugula, eta Bizkaiko eraikuntza enpresek prestigio handia dute. Igeltseroak guztiz ahazten dira: obrak haiek egiten dituzte, ez enpresek», aldarrikatu du Herrerok. Are gehiago, uste du enpresek ez dutela izango baldintzak hobetu beste erremediorik: «Haien jarrera ez dator bat langile gabeziarengatik duten kexuarekin. Baldintzak hobetzea da langileak erakartzeko modua».

Alde handiak Gipuzkoarekin

Elkorok bat egin du hausnarketarekin, baina gehitu du badela modua baldintzak asko hobetzeko, eta Gipuzkoa jarri du eredu gisa: «Alde oso handia dago, oinarrizko peoi batek ia 3.000 euro gehiago irabazten ditu urtean, eta askotan Bizkaikoa eta Gipuzkoakoa enpresa berekoak dira. Gipuzkoan %75eko ordezkaritza dugu guk». Ez da esajerazioa: taulei begiratu baino ez dago. Bizkaian, 2022an —berritzeke daude—, peoi espezialista batek 24.849 euro gordin jaso zituen urtean; Gipuzkoan, 2023an, maila bereko langile batek 28.746 euro gordineko soldata du —hamasei ordu gutxiago lan eginda—. Elkorok aurreratu du Bizkaiko hurrengo negoziazioan soldata eguneraketatik harago doazen hainbat arlo sartuko dituztela.


Summary: EH Bildu eta ERC batera aurkeztuko dira Espainiako Senaturako bozetara. Azken urteetako akordioak indartzeko urratsa dela adierazi dute bi aldeek. Batzarrek onartu du Sumarrekin batera aurkeztea.

EH Bilduk jakinarazi duenez, koalizio subiranistak eta ERCk «pauso bat gehiago» eman dute bien arteko «proiektu bateratuan», eta batera aurkeztuko dira Espainiako Senaturako bozetara, Independentzia ezkerretik lelopean. EH Bilduko militanteek, gainera, gaur eta bihar artean aukeratu beharko dituzte Espainiako Gorteetarako zerrendetako kideak. Mahai Politikoak astelehenean iragarri zuen «jarraitutasunaren aldeko apustua» egingo zutela.

EH Bilduren oharraren arabera, azken urteetako aliantza indartzea du xede akordioak. Azken lau urteetan talde parlamentario beraren parte izan dira Senatuan, eta ganbera hartan zein Kongresuan bat egin dute legealdiko auzi garrantzitsuenetako batzuetan. «Akordio horri esker, aurrerapausoak eman ditugu gure herritarren ongizate sozialean eta euskaldun zein katalanek Espainiako Estatuarekin irekiak ditugun gatazken konponbidean», azaldu dute.

EH Bilduko koordinatzaile nagusi Arnaldo Otegik adierazi du «eskuma geldiarazteko horma» izan direla , eta hori dutela helburu datorren legealdirako ere: «Nahiko genukeen sakontasun eta hedapen mailarekin izan ez bada ere, gehiengo sozial eta langilearen bizitza hobetzea lortu dugu. Eta zalantzarik ez dugu berriro ere erabakigarriak izango garela».

ERCko presidente Oriol Junquerasen hitzetan, berriz, EH Bilduko eta ERCko diputatuak eta senatariak «erabakigarriak» izan dira azken lau urteetan, eta bien arteko batasuna «indartzeak» herritarren «eskubideetan eta askatasunean sakontzeko» aukera eman du.

Gainerako alderdiak ere ari dira urratsak egiten. EAJren Euzkadi Buru Batzarrak aurreko astean proposatu zizkien hautagaitzak Arabako, Bizkaiko, Gipuzkoako eta Nafarroako buruzagitzei. Izen zerrenda bana aurkeztu zuten lurraldeko, eta horien artean daude azken legealdian Espainiako Kongresuan egon diren batzuk: Mikel Legarda (Araba); Aitor Esteban, Idoia Sagastizabal (Bizkaia); eta Joseba Agirretxea (Gipuzkoa). Horiekin batera ageri dira, besteak beste, Olatz Peon Tolosako jarduneko alkatea (Gipuzkoa) eta Daniel Innerarity filosofoa (Nafarroa).

PSE-EEko zuzendaritzak, berriz, Patxi Lopez (Bizkaia), Rafaela Romero (Gipuzkoa) eta Daniel Senderos (Araba) proposatu ditu. Orain, alderdiaren lurraldeetako batzordeek berretsi behar dute proposamen hori, larunbatean. Beste hainbeste gertatuko da Senaturako hautagaitzekin ere. Gaur egun senatari diren Txema Oleaga (Bizkaia) eta Julia Liberal (Araba) izango dira zerrendaburu, eta hautagai berri bat izango da Gipuzkoan: Izaskun Gomez.

Batzarre, Sumarrekin

Ikusteko dago, berriz, zein alderdi edo koaliziok hartuko duen duela lau urte Podemosek ordezkatutako espazio politikoa. Podemosek eta Sumarrek bihar arte dute koalizioan aurkezteko akordioa ixteko, eta lehenak jakinarazi du militantziari galdetuko diola gaiaz. Gainera, Batzarreko afiliatuen %75ek babestu dute alderdia Sumarrekin aurkeztea. 123 lagunek eman dute botoa, horretarako eskubidea zutenen %49,5ek. Batzarrek azaldu du espero duela datozen orduetan Sumarrek eta Podemosek akordio bat lortzea elkarrekin aurkezteko.p>


Summary: Bretainiaren batasunari buruzko galdeketa Asanblean: «Ahotsa eman behar zaie interesik handiena dutenei». Bretainia eskualdea eta Loira Atlantikoa departamendua elkartzeaz erreferendum bat egiteko lege proposamena aurkeztu dute, eta gaur dira horretaz eztabaidatzekoak Frantziako behe ganberan.

Bretainia historikoko 25 diputatuk aurkeztuta, lurralde horren batasunaz erreferendum bat egiteko lege proposamen bat eztabaidatzekoak dira gaur Frantziako Asanblean; betiere, Paul Molac diputatuak ohartarazi duenez, horretarako tarterik izaten badute —eguneko agendan sartuta dago—. Edonola ere, galdeketaz testu bat aurkeztea bera berritasun bat izan da, eta, modu batera edo bestera, garaipen bat, batez ere bildu duen sostenguarengatik. Geroz eta diputatu gehiago ados baitaude ideia honen inguruan, lege proposamena aurkeztean Molacek esan zuen modura: «Ahotsa eman behar zaie interesik handiena dutenei».

Frantziako Errepublikaren lurralde egiturak bitan banatzen du Bretainia historikoa: batetik, Bretainiako eskualdea dago, lau departamenduk osatzen dutena eta lurralde historikoaren zatirik handiena hartzen duena. Bestetik, Loira Atlantikoa departamentua dago, hegoaldean dagoena; Naoned (Nantes) du hiriburutzat, eta Loirerria eskualdearen parte da. Hain justu, departamendu horretan egin nahiko lukete erreferenduma, Bretainia eskualdean sar dadin.

Galdeketaren afera hori geroz eta babes politiko handiagoa biltzen ari da, eta horren erakusle da lege proposamena sinatu zuten 25 diputatuak alderdi askotarikoak direla: Rennaissanceko bederatzik —Emmanuel Macron Frantziako presidentearen alderdia da—; PS Alderdi Sozialistako, LFI Frantzia Intsumisoko, Horizonseko eta Modem Mugimendu Demokratikoko hirunak; LR Errepublikanoetako bik; eta EELV Europa Ekologia-Berdeetako eta LIOT Askatasunak, Independenteak, Itsasoz Haraindikoak eta Lurraldeak-eko banak.

Molacek asteotan esandakoaren arabera, lege proposamenak oposizioko alderdien babesa du —diputatuak ez du kopururik zehaztu—, baina ez Renaissance alderdiarena; eta horrek lehen porrota eragin zuen joan den maiatzaren 31n, Frantziako Asanbleako Legeen Batzordeak deliberatu baitzuen ezezkoa eman behar zaiola. Horren ondorioa zera izan da: jatorrizko testuaz eztabaidatzekoak direla Asanblean, eta ez zuzenketak aurkeztu ostean osaturikoaz.

Lege proposamenak ez dio erreferentzia zuzena egiten Bretainia historikoaren kasuari, orokortu egiten baitu asmoa. Zera jartzen du 1. artikuluan: eskualde baten mugakide den departamendu bateko boto emaileei iritzia eskatu ahalko zaie departamendu hori eskualde mugakidean sartzeaz. Hau da, praktikan, Loira Atlantikoa departamenduko herritarrek galdeketa bidez beren jarrera jakinarazi ahalko lukete Bretainia eskualdearen parte bilakatzeaz; hori da, hain justu, testua aurkezteko arrazoietan zerrendatu dutena.

Erwan Balanant Bretainiako diputatu eta Molacekin batera txostenaren egileetako bat denak, gainera, Frantziako Asanbleako Legeen Batzordean defendatu zuen lege proposamenak bide eman nahi duela herritarrek iritzia emateko «lurralde maparen desegonkortze masiborik eragin gabe».

Denetariko eskariak urteotan

Ibilbide luzea egiten ari da afera hori. 2021eko urtarrilaren 18an, esaterako, Bretainia historikoko 150 hautetsik batasunari buruzko erreferendum bat egiteko eskatu zioten Macroni. Le Journal du Dimanche astekarian publikaturiko zutabe batean, Bretainia eskualdearen eta, Loira Atlantikoa departamenduaren arteko «lotura geografikoak, historikoak eta ekonomikoak» kontuan harturik, galdeketa antolatzea ezinbestekoa dela argudiatu zuten, baita azken hamarkadotan herritarrek horren alde agertu duten jarrera etengabeagatik ere.

Horrez gain, azken urteotan, Bretainian pauso asko eman dituzte erreferendumari begira. 2019ko otsailaren 4an, esaterako, Bretainiako Eskualde Kontseiluak erabaki garrantzitsu bat hartu zuen, oraingoz sinbolikoa dena: aurrekontuetan, Bretainia eskualdea eta Loira Atlantikoa departamendua batzeari buruzko galdeketa finantzatzeko 100.000 euro gorde zituen. Loïg Chesnais-Girard Bretainiako Eskualde Kontseiluko presidenteak —PSkoa— aurkeztu zuen zuzenketa hori, batasunari begira dagoen «aho batezko engaiamendu kolektiboa are gehiago indartzeko».

Horren ondoren, DIBAB elkartearen eta Breizh Civic Laben 2019ko abuztuko galdeketak —TMO Institutuak egina— berriz ekarri zuen hizpidera auzi hori; inkesta horren arabera, bretoien %67 batasunari buruzko erreferendum bat egitearen alde daude, eta herritarren erdiek Bretainia eskualdea eta Loira Atlantikoa departamendua batzearen alde bozkatuko lukete boz horietan. 1982az geroztik hamabost inkesta egin dira afera horretaz, eta guztiek islatu dute herritarrek Bretainia historikoa berriz elkartua ikusi nahi dutela.

Bretagne Reunie elkarteak ere lortu zuen, 2018an, pisuzko eskari bat egitea: Loira Atlantikoko 105.000 boto emaileren sinadura bildu zuen batasunari buruzko erreferenduma egiteko. Hau da, hautesle erroldaren %10.


Summary: Ceaquak salatu du Nafarroako Probintzia Auzitegiak «uko» egin diola frankismoko krimenak ikertzeari. 1972. urtean pairatutako legez kanpoko atxiloketa eta torturak iker zitezen, helegite bat jarri zuen andrazko batek, baina atzera bota du justiziak.

1972. urtekoak dira salaketak, Concepcion Edo Gilek egindakoak. Franco diktadorea bizi zen oraindik, emakume gaztea zen hura orduan, eta legez kanpoko atxiloketa baten eta torturen biktima izan zela kontatu du behin baino gehiagotan. Iruñeko Instrukzio Auzitegian salaketa aurkeztu zuen horren harira, artxibatu egin zuten han, eta, ebazpen horren kontrako helegitearekin, Nafarroako Probintzia Auzitegira jo zuen gero, baina, Ceaqua koordinakundeak gaur prentsa ohar batean salatu duenez, auzitegi horrek atzera bota du helegitea. Hortik salaketa: esan du Nafarroako Probintzia Auzitegiak «uko» egin diola frankismoko krimenak ikertzeari.

Ceaquak adierazi duenez, maiatzaren 18koa da epaia. Espainiako Auzitegi Gorenak aurrez delituok ikertzearen kontra emandako argudioak epai honetan errepikatzen direla jakinarazi dute oharrean koordinakundeko ordezkariek: delituak preskribatuta daudela argudiatzen da, eta, legezkotasun printzipioaren eta Amnistiaren Legearen ondorioz, ezin direla diktadura aroko krimenak ikertu eta epaitu. Ceaquaren arabera, «literalki» daude jasota ebazpenean arrazoibide horiek.

Gogoratu dute iazko urrian onartu zela behin betiko Memoria Demokratikoaren Legea, eta, lege hori indarrean badago ere, sententzia honek erakusten duela lege hori onartuta egon aurreko auzibideetan erabilitako argudioak erabiltzen dituztela oraindik ere epaileek. «Lehengo jarrera bera dute», deitoratu dute. Fiskalaren jarrera ere kritikatu dute, argudiatuta horrek ere helegitearen kontra egin zuela.

Koordinakundeak harridura azaldu du sententzia hau oso «bizkor» ebatzi delako. Auzibide guztia, oro har, hasi zenetik oso azkarra izan zela esan du. Eta, kontrasterako, salatu du Iruñeko Auzitegian lau urte daramatzatela 1978ko sanferminetan izan ziren krimenak ikertzeko jarri zen kereila aztertzen, instrukzio fasean, eta oraindik ez dela deus ebatzi.

«Zigorgabetasuna» erakusten du

Frankismoan egin ziren krimenen gaineko «zigorgabetasuna» dago sententzia horien atzean, Ceaquaren iritziz. Esan du epai honen antzeko beste bat Valentzian ebatzi dutela, eta, haren ustez, horrek erakusten du Memoria Demokratikorako Legeak ez duela ezeztatu Amnistiaren Legea, eta ez direla aintzakotzat hartu nazioarteko legeriak halakoak epaitzeko ezartzen dituen hainbat irizpide.

Hauteskundeak egingo dira uztailean Kongresuko diputatuak hautatzeko, eta kanpainaren atarian Ceaquak talde politiko guztiei eskatu die krimen horiek epaitu ahal izateko urratsak «behin betiko» egiteko.


Mozorroak gardenak zaizkie

Summary: Mozorroak gardenak zaizkie. Sustrai Colina eta Nerea Ibarzabal bertsoaren eta fikzioaren mugez solastatu dira Iruñeko Laba aretoan antolaturiko mahai inguruan, Kalakak literatur zikloaren parte. Besteak beste, bertsolariek sakon gogoetatu dute sinesgarritasunaz. Dudak azaldu dituzte «azal batzuetatik» kantatzeko zilegitasunari buruz.

Nola eraiki fikzioa bertsotan? Nola bihurtu zerbait sinesgarri, sinesgaitza bada berez? Noraino abestu daiteke, inor mindu gabe? Jendea prest dago edozein fikzio aditzeko? Galdera horiek aise balioko zuten bertso saio bat gidatzeko, izan zitezkeen gai jartzaile batek esanak, baina atzo Iruñean hala gertatu zela esatea gezurra litzateke. Edo, fikzioa, behinik behin. Hau da egia: Sustrai Colina eta Nerea Ibarzabal bertsolariak Iruñeko Laba aretoan izan ziren asteazken iluntzean, Kalakak literatur egitasmoak antolaturiko solasaldian hizlari: Bertsoa eta fikzioa: non daude mugak? Irati Majuelok gidatuta, sakon arakatu zituzten fikzioak bertsotan ematen dituen aukerak. Baita aznahiak ere.

Bertsolariak franko ohituak dira beste rol batzuetatik kantatzera, fikzioetan jostatzera. Ordea, diziplinak berez dituen ezaugarriengatik, karakterizaziorako aukerak mugatuak dira, eta baldintza hori sarri nabarmendu dute bi bertsolariek. Ibarzabalen iritziz, bertsogintzako fikzioa «maskara ikusezin» batekin aldera daiteke. «Jendeak zu ikusten zaitu hor, momenturen batean sinesten dute bazarela beste norbait, baina, aldi berean, ezin duzu guztiz eskapu egin». Dioenez, bertsotan zaila da guztiz mozorrotzea. Maskara erdizkakoa omen da, «garden» antza.

Hala, nekez lausotu daiteke autoretza, eta Ibarzabalek iritzi dio horrek nabarmen baldintzatzen duela fikzioa. Colinak berdin uste du: «Nik egin dezaket fikzioa, baina gorputz bat naiz, ikusten den gorputz bat, eta gorputz horrek konnotazio andana bat dauka». Gainera, haren esanetan, hori ez da soilik gorputzarekin gertatzen: berdin ahotsarekin, berdin bertsolariak publikoarekin duen identitate konpartituarekin, eta berdin kantuan ari denari buruz jendeak duen uste sortarekin. Iradoki duenez, joera hori saihestu ezinezkoa da. Kontua da bertsolariak aparteko ahalegina egin behar duela oinarri horren baldintzak «puskatu» nahi dituenean, eta bada muga handi bat: «Hiru bertso besterik ez dugu horretarako».

Sinesgarri aritzeaz

Biek aitortu dutenez, sarri sentitu dute jendeak dudak izan ohi dituela hitzen sinaduraren gainean. «Gertatu izan zait saio batzuetan kantatutakoak nire bizitza pertsonalarekin lotu izana, hala izan gabe», oroitu du Colinak. Irribarre konplize batez erantzun dio Ibarzabalek ziztuan, esanez bezala: «Niri ere bai». Eta hainbat pasarte kontatu ditu ondotik. Umorez gogoratu ditu, baina aitortu du baduela pena bat. «Neurri batean, hori nahiko mugatzailea iruditzen zait, sortzaile bezala».

Gogoz hausnartu dute sinesgarritasunaz. Colinaren arabera, jendeak gainbalioa ematen dio errealitateari, eta, hala, bertsolariek erronka handi bat izaten dute askotan: «Sinesgaitza» den fikzio bat sinesgarri egitea. «Entzulea eskutik eraman behar duzu norabaitera, nahiz eta momenturen batean esku hori askatu. Entzuleak eskua emateko prestutasuna eduki behar du, eta bertsolariak bilatu beharko ditu eskua luzatzeko baliabideak». Hori erdiesteko, askotariko baliabide narratiboak aipatu dituzte bi bertsolariek: hala nola gauza ukigarriak kontatzea, entzuleak aise identifikatzeko modukoak kantatzea. Nahiz eta horrek baduen arrisku bat, Ibarzabalen esanetan: «Estereotipoen sinesgarritasuna bultzatzen dugu».

Solasaldiaren hondarrean, beste rol batzuetatik aritzea ez den eta fikzioa egiteko baliagarri diren bestelako baliabide narratiboei buruz egin die galde Majuelok bertsolariei. Colinak, baina, ezin izan du eragotzi barrenean zirika duen gai bat aipatzea, eta hainbat galdera ezpainetaratu ditu, sasierretoriko: «Nik zer pertsonaiaren paperetik kantatu dezaket? Zilegi da nik migratzaile baten paperetik kantatzea? Zilegi da nik etxekoandre baten paperetik kantatzea?». Hiruzpalau segundoko isilunea utzi du, publikoak jakin-min aurpegierak bistaratzeko adina, eta aski irmo bota du bere iritzia ondotik: «Nire ustez, segur aski bai, zilegi da, baina segun zer kantatzen duzun». Izan ere, badaki zerk sortzen dion ezinegona: «Halako rolak erabiltzen badituzu esateko zer ona zaren, zer sentibera... ».

Colinak ideia hori garatu duen bitartean, Ibarzabalek kasik etengabe egin du baietz buruaz, ados den seinale. «Artea ederra da enpatia ariketa bezala, baina gerta daiteke modu interesatu eta autokonplazientean jartzea ahotsa besteari. Uste dut hor dagoela tranpa».


Summary: Jerusalemgo tren arinak «ondorio penalak» ekar diezazkioke CAFi, AIk ohartarazi duenez. Gobernuz kanpoko erakundeak salatu du Palestinako lurralde okupatuetara hedatzen den azpiegiturak nazioarteko zuzenbide humanitarioa urratzen duela. Enpresak larunbatean egingo du akziodunen batzarra.

Jerusalemgo tren arinaren hedatze proiektuak «ondorio penalak» eragin diezazkioke etorkizunean CAF enpresari, AI Amnesty Internationalek Donostian egin duen prentsaurrekoan ohartarazi duenez. Gobernuz kanpoko erakundeak beste behin eskatu dio CAFi Israelgo hiriburuko tren arinaren proiektutik irteteko, argudiatuta azpiegitura horrek Israelen legez kanpoko koloniak «egonkortzen» laguntzen duela, eta, beraz, palestinarren kontrako «apartheid erregimena» sendotzen duela. «Argi dago legez kanpoko kokaguneen eraikuntza ez dela CAFen ardura, edo Israelen eta kokaguneen arteko komunikazioa areagotzeko lanean ari diren enpresena, baina haien jarduerak kokaguneen mantentzea eta egonkortzea indartzen du», adierazi du Cecilia Denisek, AIk Espainian duen Enpresa eta Giza Eskubideen Taldeko bozeramaileak.

Jerusalemgo tren arinaren proiektuak asmoa du Israelgo hiriburuaren mendebaldea Palestinako lurralde okupatuetako zenbait kolonia judurekin lotzeko, bai Jerusalem ekialdean eta bai Zisjordanian. NBE Nazio Batuen Erakundeak legez kanpokotzat jo zuen tren arin horren proiektua. «Argiki urratzen ditu nazioarteko zuzenbide humanitarioa eta NBEren ebazpen garrantzitsu batzuk», adierazi zuen 2017an.

Denisek gogorarazi duenez, Genevako Konbentzioak ezartzen du herrialde okupatzaile batek ezin duela bere biztanleria lurralde okupatu batean kokatu, ezta lurralde okupatuko herritarrak desplazatzera behartu ere, eta, hain zuzen, Israelek horrexetan dihardu Palestinako eremu okupatuetan, kanpoko kolonien bidez. Baldintza horietan lekualdatze behartua gerra krimen gisa tipifikatuta dagoela nabarmendu du Denisek.

CAF 2019an hasi zen proiektuan parte hartzen, Israelgo Shapir konpainiarekin batera osatu zuen enpresa taldearen bitartez. 1.000 milioi euro inguruko kontratu bat eskuratu zuten. Iazko otsailean, tren arinaren ibilbidea zabaltzeko beste proiektu batera aurkeztu zen CAF.

NBEren Giza Eskubideen Goi Agintaritzak zerrenda bat osatua du legez kanpoko kolonia juduekin harreman ekonomikoa duten enpresei presio egiteko. Ehun konpainiari baino gehiagori egotzi zien giza eskubideen urraketekin lotutako jardueretan aritzea Palestinako lurralde okupatuetan. Horien artean da Shapir, CAFek Jerusalemen duen bazkidea, eta, 2020ko abenduan, AIk Goi Agintaritzari eskatu zion CAF ere datu base horretan sartzeko, beste 30 elkarterekin batera. Denisek azaldu duenez, NBEren organoak eskaria onartzeko zain daude, eta zerrenda gaurkotzen duenean izango da horretarako garaia.

CAF zerrendan sartzea «garrantzitsua» da, AIren ustez, «enpresa guztiei bidaliko zaien mezuarengatik». Denisek aitortu du horrek ez duela CAF behartuko tren arinaren proiektua uztera, neurria ez baita loteslea, «baina argi utziko du arduraz ez jokatzeak ondorio garrantzitsuak izan ditzakeela enpresaren izen onarentzat».

Nazioarteko zuzenbide humanitarioaren aurka jarduteagatik enpresaren ospeak izan ditzakeen kalteak ez ezik, arrisku gehiago ere badira, Denisen esanetan. AIk Think Twice [Bi aldiz pentsatu] txostena argitaratu zuen 2019an, Israelen koloniekin lotutako negozioek ondorio penalak izan ditzaketela ohartarazteko. «Nazioarteko Zigor Auzitegiak zigortu dezakeen ekintzaren batean nahastuta aurki dezakete beren burua, noizbait. Gatazka eremutzat hartzen baita, eta enpresa batek gatazka eremu batean parte hartzeak ondorioak ekar ditzake», adierazi du Denisek.

Arrisku horiek direla medio, Norvegiako Inbertsio Funtsak —herrialdeko inbertsio funtsik handienak— Shapir enpresan parte hartzeari utzi dio berriki. Bestalde, funts hori kudeatzen duen Norges Bankek CAFen duen partaidetza murriztu du azken urteetan: %3,8koa zuen 2020an, eta %1,5ekoa joan den apirilean. Kontrako bidea egin du Eusko Jaurlaritzak, enpresan duen partaidetza %3raino handitu baitzuen iazko irailean, Finkatuz elkartearen bitartez. AIk Jaurlaritzari eskatu dio presio egin dezala Jerusalemgo tren arinaren proiektutik irteteko, erreferentziazko akzioduna den heinean.

Azken urteetan, giza eskubideen aldeko elkarte batzuek salatu dute Israelek «apartheid erregimen bat» ezarri duela, juduen nagusitasuna bermatzeko palestinarrak azpiratuta. Erregimen horretan, berebiziko garrantzia dute lurralde okupatuetako koloniek, palestinarren kanporatzea behartzen dutelako, lurralde palestinarra zatitzen dutelako eta nagusitasun demografikoa bermatzeko balio diolako Israeli.

Protesta eta mahai ingurua

CAFek akziodunen batzarra egingo du larunbat honetan, Beasainen (Gipuzkoa), enpresaren egoitza nagusian. Aurretik, protesta elkarretaratze bat egingo dute atarian, zenbait eragilek deituta. Tartean izango dira enpresako langile taldeak ere. Tren arinaren proiektuan parte hartzearen aurka agertu dira CAFeko langile ordezkaritzak.

Batzarraren bezperan, bihar, mahai inguru bat egingo dute Beasaingo udaletxean, AIk antolatuta. Denis, Juan Hernandez Zubizarreta EHUko enpresa zuzenbide irakaslea, Anis Hawari errefuxiatu palestinarra eta Aitor Martinez Baraiazarra LABeko ordezkari eta CAFeko Enpresa Batzordeko kidea mintzatuko dira.


Summary: Askatu dituzte astelehenean atxilotutako militanteak. Lafarge enpresaren zementu fabrika baten kontrako ekintzarekin lotura izatea leporatu zieten. Euskal Herriko bi gazte zeuden atxilotuen artean.

Ostia sareak zabaldu duenez, askatu egin dituzte astelehenean atxilotu zituzten militante ekologistak. Euskal herritarrak dira horietako bi. Bat Baionan atxilotu zuten, gurasoen etxean; bestea jatorriz Hendaiakoa da(Lapurdi), eta Okzitaniako Tolosan atxilotu zuten. Azken egunetan protesta bat baino gehiago egin dituzte Baionan atxiloketak salatu eta atxilotuei elkartasuna adierazteko. «Ez gaitzatela izuarazi, segi dezagun mobilizatzen», egin zuten aldarri, atzo arratsean, suprefetura aitzinean.

Operazio zabala egin zuen Frantziako Poliziak astelehenean. Hamabost bat pertsona atzeman zituzten, Frantziako Estatuko hainbat tokitan. Baionan, SDAT Terrorismoaren Aurkako Zuzendaritzaordetzak egin zuen atxiloketa. «Bortitza» izan zela kontatu dute gurasoek egun hauetan. Ez zieten semearekin egoten utzi, ez zitezen elkarren artean komunikatu.

Hasieran informazio nahasiak agertu baziren ere operazioaren abiapuntuari buruz, geroztik zehaztu dira. Frantziako hainbat hedabidek zabaldutakoaren arabera, Lafarge enpresaren Marseilla (Okzitania) inguruko zementu fabrika baten kontrako ekintzan parte hartzea leporatzen diete atxilotutakoei. Iazko abenduan, berrehun bat aktibista sartu ziren fabrikara, eta «armagabetu» egin zuten. Erraustegiaren eta gailu elektrikoen sabotajea, kableen mozketa eta hainbat makinaren andeatzea aldarrikatu zuten.

Orduan zabaldutako agirian, salatu zuten Lafarge enpresa Frantziako «kutsatzaile eta CO2 ekoizle handiena» dela. «Ez ditu ezerk geldiarazten; guhaurek geldituko ditugu». Halaber, iazko udazkenean enpresak aitortu zuen talde jihadistak diruz lagundu zituela Sirian.


Summary: Gora Garbitzaileak taldeak babesa agertu die greban dauden Osakidetzako garbitzaileei. Hainbat kidek eserialdia egin dute Eusko Legebiltzarraren sarreran elkartasuna agertzeko, eta Ertzaintzak indarrez atera ditu.

Garbiketa sektoreko dozenaka langilek osatuta dago Gora Garbitzaileak taldea, eta babesa agertu die gaur Osakidetzak garbiketarako azpikontratatzen dituen beharginei. Osakidetzako garbiketa zerbitzuko langileek bi hilabete luze daramate greban, lan hitzarmena eskatzeko, eta Gora Garbitzaileak-ek gaurko protestarekin salatu du Osakidetzako zuzendaritzak ez diela erantzunik ematen eta ez duela konponbidearekin engaiatu nahi. «Osakidetzak beste alde batera begiratzen du, eskuak garbitzen ditu, eta langileei ez die jaramonik egiten», kritikatu dute.

Jakinarazi dutenez, Eusko Legebiltzarreko sarreran eserialdia eginez Eusko Jaurlaritzaren eta, bereziki, Gotzone Sagardui Osasun sailburuaren arreta bereganatu nahi izan dute. Gora Garbitzaileak taldeak ohartarazi du langile guztiei elkartasuna zabaltzen jarraituko duela, «langile klasearen kontura bakarrik onura lortu nahi duten enpresen gainetik, herritarren arazoak konpontzeko gai ez diren agintari arduragabeen gainetik eta kasko eta borren gainetik».


Summary: ELNren eta Kolonbiako Gobernuaren negoziazio taldeek denbora gehiago eskatu dute itunak ixteko. Habanan da Kolonbiako presidentea, bake elkarrizketen hirugarren fasearen amaierako ekitaldirako. Bogotak aurreratu du sei hilabeteko su eten bat hitzartzekotan direla.

Berez, gaur dituzte amaitzekoak Kolonbiako Gobernuak eta ELN Nazioa Askatzeko Armadak maiatz hasieran Habanan hasitako bake negoziazioen hirugarren fasea —aurrez Caracasen eta Mexiko Hirian bildu ziren—. Negoziatzaileen agerraldiaren aurretik, ordea, iragarpen bateratu bat egin dute bi negoziazio taldeek: Gustavo Petro Kolonbiako presidenteari eta ELNren buruzagitzari beste egun bat eskatu diete akordioak ixteko. Horren aurretik, Bakerako ordezkari berezi Danilo Ruedak iragarri du «nazio mailako su eten bat» egongo dela, eta horren berri emango dutela amaiera ekitaldian.

Ruedak zehaztu du su etenak sei hilabete inrungo lukeela, eta nabarmendu lehen aldia dela ELNk bake elkarrizketa batzuetan oraingoen gisako «egiaztatze eta kontrol mekanismoak» onartzen dituena. «Ikusten ari gara ELNren bake ordezkaritzarekin eta gure gobernuaren lanari esker lortzen ari garela erabateko konfiantza eta segurtasuna sortzen duen testuinguru bat, eta horrek modua ematen duela oztopo guztiak gainditzeko».

Ruedaren agerraldiaren aurretik, komunikabideek aurreratu zuten Petro bera Habanan izango zela negoziazioen hirugarren fasearen amaierako ekitaldian. «Kubara noa; paper bat sinatuko dut atzera egiterik ez duen bake aro baten hasiera ekar dezakeena», iragarri zuen Petrok berak atzo egindako agerraldi batean. Jarraian, Defentsa ministro Ivan Velasquezek aurreratu zuen «su eten baterako baldintzak» zituela gobernuak mahai gainean: «Sinatu ahal izatea espero dugu. Armadak hainbat proposamen egin ditu, eta horiek onartuko dituzten itxaropena dugu».

Lehen aldia da Petrok bake prozesuan zuzenean parte hartzen duela. Gobernua krisian den honetan parte hartuko du, gainera; izan ere, protesta ugari eragin dituzte estatuburuak egin nahi dituen erreformek. Horretaz gain, presidenteak astelehenean akordioen testua litzatekeena zabaldu zuen sare sozialetan, eta bertan «su etena» hitzak irakur zitezkeen. Txioa zabaldu eta ordu gutxira, ordea, ezabatu egin zuten.

Bogotaren helburua da Petrok helburu gisa jarritako «erabateko bakea» lortzea. Horretarako, ELNrekin ez ezik beste hainbat talde paramilitar eta armaturekin ere hasi ditu elkarrizketak, baina gerrilla da, gaur-gaurkoz, elkarrizketa mahaian eseri den bakarra.

Gerrillak ere menia posible bat aipatu du sare sozialetan zabaldutako txio batean: «Proposatzen dugu, egiaztatze teknikoaz gain, gizarteak begirale lanak ere egitea. Gerra jasaten duten herriek ere egiaztatze prozesuaren zati izan behar dute. Su etena ez da gatazkaren amaiera, erabateko bakea lortzeko aringarri bat baizik».

Ikusi gehiago: Pablo Beltran: «Lurren jabetza demokratizatzea oinarrizkoa da gatazka amaitzeko»

ELNk ere nahi luke herritarrek eurek erabaki ahal izatea zer nolakoa izango den parte hartze hori, «benetako demokrazia bat eraikitzeko». Gerrillaren helburua da «historikoki baztertuta» egon diren komunitateek ere beren tokia izatea bake prozesuan.

Oztopo ugari

Elkarrizketek hainbat krisi gainditu behar izan dituzte hilabeteotan, horietako bat iazko urte amaieran, Petrok berak iragarri zuenean su eten bat adostu zutela «talde armatuekin»; tartean, ELN bera. Gerrillak, baina, ukatu egin zuen halakorik, eta nabarmendu meniarik egotekotan aldebikoa behar zuela izan.

Lehena ez ezik, bigarren fasea ere ez da erraza izan. Petroren adierazpen batzuek eragin zuten bigarren geldialdia. Estatuburuak, armadarekin egindako ekitaldi batean, esan zuen herrialdean ez zegoela «gatazka ideologikorik edo politikorik», soilik «legez kanpoko ekonomiaren aurkako borroka».

Adierazpenek gerrillaren haserrea eragin zuten, narkotrafikatzaile taldeekin parekatu baitzuen Petrok ELN, eta hain zuzen ere euren aldarrikapen nagusietako bat baita gerrillari «talde armatu antolatuaren izendapena» kentzea. Kolonbiako legeak zehazten du talde kriminalak «menperatu» egin behar direla, eta, aldiz, talde politiko-militarrekin elkarrizketak has daitezkeela. Horrez gain, izendatze horren ondorioz, ELNko presoak ere ez dituzte «preso politikotzat» hartzen.

Hala, Petroren adierazpenen ondorioz, gerrillak eten egin zuen negoziazioen agenda, gobernuaren jarrera argitu artean. Gerrillako komandante Pablo Beltranek salatu zuen orduan Petrok esandakoak ez zetozela bat bere ordezkaritzak negoziazio mahaira eramandako proposamenekin. «Mahaiak gauza bat esaten badu eta presidenteak beste bat, gu erdian geratzen gara, eta horregatik eskatzen dugu azalpen bat». Gobernuak idatzi batekin erantzun zion eskariari; bertan aitortzen zuten negoziazioek «izaera politikoa» zutela, eta Bogotaren asmoa dela Mexikon —negoziazioen lehen fasean— hitzartutako akordioei eustea.

Negoziazio mahaian ez ezik, handik kanpo ere egin dituzte urratsak aldeek. Joan den asteartean izan zen horietako bat. Egun horretan, Kolonbiako Fiskaltzak iragarri zuen bertan behera utzi zuela ELNko buru Antonio Garciaren aurkako atxilotze agindua.

Eguneko operazio bat

Kolonbiako armadak ELNren aurka aurten 132 operazio egin dituela jakinarazi du gaur Helder Giraldo Bonilla jeneral nagusiak, armadaren azken balantzearen aurkezpenean. Horrez gainera, FARCen disidentziaren aurka 237 operazio egin dituzte.