Summary: Txertoen patenteak kentzearen gainean eztabaidatzea onartu du Europak. Herrialde ekoizleei dei egingo diete «esportazioa baimendu eta hornikuntza kateak oztopatzen dituzten neurriak deuseztatzeko». Europako Batasuna da «munduko txerto esportatzaile nagusia». AEBek babestu egin dute txertoei patentea kentzea.

Bart jakinarazi zuten AEBek erabaki dutela behin-behinean deuseztatzea txertoen egile eskubideak. Atzoko adierazpenen ondotik heldu dira Ursula von der Leyen Europako Batzordeko lehendakariarenak: «prest» dago egile eskubideetan salbuespen bat egitea eztabaidatzeko. Horrez gain, jakinarazi du txertoak ekoizten dituzten herrialdeei dei egingo dietela «esportazioa baimendu eta hornikuntza kateak oztopatzen dituzten neurriak deuseztatzeko».

«Badakigu inor ez dagoela salbu beste denok ere egon arte», horrelaxe defendatu du von der Leyenek iragarri berri duen erabakia. Kasuen gorakada betean etorri dira EB Europako Batasuneko eta AEBetako erabakiak, eta, hain zuzen ere, horri egin diete erreferentzia biek ala biek. «Birusak hedatzen jarraitzen badu Indian, Afrikan edo Errusian, arrisku larria da gu denontzat. Aldaera berrientzako haztegia da», adierazi du Von der Leyenek.

Hala ere, erabakia pandemiaren bilakaeraren garai kritiko batean hartu badute ere, txertoen egile eskubideen gaineko eztabaida arnasa luzekoa da. Historikoki, Europako Batasuna eta AEBak izan dira horren aurka azaldu diren potentziarik indartsuenak, baina, Indiako kasuen gorakada betean, estrategia aldatzea erabaki dute: «Osasun krisi orokor batean gaude. Pandemiaren salbuespenezko egoerak salbuespenezko neurriak eskatzen ditu», adierazi du Katherine Taik MME Munduko Merkataritza Erakundeko ordezkari estatubatuarrak. Hain zuzen ere, India eta Hegoafrika iazko urritik ari dira eskatzen patenteak liberalizatzeko. Txertoen produkzioa eta hornidura handitzeko ahaleginak egingo dituztela jakinarazi du Taik.

«Munduko txerto esportatzaile nagusia»

Orain arteko jarrera txertoaren egile eskubideak ez salbuestea izan bada ere, txertoak beste herrialdeetara helarazteko batzordeak egindako lana goraipatu du Von der Leyenek. Haren hitzetan, Europako Batasuna «munduko txerto esportatzaile nagusia» da, 200 milioi dosi baino gehiago bidali dituelako batasunetik kanpoko herrialdeetara.

«Europak bere herritarrei ematen dizkien beste txerto esportatzen ditu ia. Gauzak argi, Europa da munduko eskualde demokratiko bakarra txertoak eskala handian esportatzen dituena», horrelaxe defendatu du Von der Leyenek iragarri berri duen erabakia. Are gehiago, egoerari buelta emateko nahia adierazi du: «Krisiari modu eraginkor eta pragmatikoan helduko dion edozein proposamenen inguruan eztabaidatzeko prest dago Europako Batzordea». Gehitu du Europak krisiari erantzun eraginkorrak ematen jakin duela: «Europak erakutsi du demokrazien batasunak emaitza onak eman ditzazkeela krisi garaietan. Bere herritarrentzat eta gainerako mundu osoarentzat».

Bestalde, batasuneko herrialdeetan bertan izan duten txertatzeko gaitasuna ere azpimarratu nahi izan du, egunean hiru milioi europar inguruk dosi bat jasotzen dutela azalduta, eta aurreikusi du uztailerako adin nagusiko europarren %70 txertatuta egongo direla.


Summary: Eurobasquek Irune Lasa BERRIAko kazetariari eman dio 2020ko kazetaritza saria. Lasak azaroan argitaratutako 'Gurinezko mendien Europa hura' erreportajea saritu du Europako Mugimenduaren Euskal Kontseiluak. Epaimahaiak nabarmendu du Europa nekazaritzaren arloan integratzearen garrantzia lantzen duela artikuluak.

Eurobasque Europako Mugimenduaren Euskal Kontseiluaren kazetaritza saria jaso du Irune Lasa BERRIAko kazetariak. Zehazki, Lasak 2020ko azaroaren 8an argitaratutako Gurinezko mendien Europa hura artikulua saritu du kontseiluak; hartan, Nekazaritza Politika Bateratuak Europako Batasunean izan duen garrantzia lantzen du kazetariak.

Prentsa idatziaren modalitatean saritu dute Lasa. Eurobasquek adierazi duenez, artikulu horrek Europa nekazaritza sektorean integratzearen garrantzia lantzen du, eta azpimarra egiten du Batasunak Nekazaritza Politika Bateratuaren erreforma dela-eta duen erronkan.

Epaimahaiak gai horrek Euskal Herriarentzat duen garrantzia nabarmendu du, eta azpimarra egin du nekazaritzak duen balio estrategikoan «elikagaien ekoizpena bermatu eta Europako Batasunarekiko independentzia indartzeko».

Saria datorren astelehen goizean jasoko du Lasak, Gasteizen, Eurobasquek Eusko Jaurlaritzaren egoitzan egingo duen ekitaldian.

Lasaren artikulua BERRIAk azaroaren 8an Nekazaritza Politika Bateratuaren erreformari buruz argitaratutako erreportaje eta elkarrizketa sortaren ale bat da.


Summary: Elkanori buruzko telesail bat grabatzen ari dira Getxon. RTVEren eta Amazon Prime Videoren 'Sin límites' telesailaren grabaketak Euskal Herrian abiarazi dituzte. Simon West zinemagilea da ekoizpenaren zuzendaria.

Argentinako Patagoniako San Julian badia XVI. mendean irudikatzen ari dira Getxoko Azkorri hondartzan (Bizkaia). Juan Sebastian Elkano eta Fernando Magallaes inguru horietara iritsi zirenekoak eta Argentinako lehen meza katolikoa ari dira grabatzen atzo eta gaur, Sin límites telesailarentzat. RTVEren eta Amazon Prime Videoren telesail bat da, Elkanok 1519tik 1522ra munduan egindako bidaiaren gorabeherak jasotzen dituena —ekoizpena Espainiako Defentsa Ministerioak eta RTVEk sinatu duten hitzarmen baten barnean sartuta dago—.

Apirilaren 26an hasi zituzten grabaketak. Hego Euskal Herriko beste leku batzuetan ere ari dira grabatzen: Azkoitiko Santa Klara komentuan; Erriberrin, Nafarroako errege-erreginen jauregiaren bueltan (Nafarroa); Iruñeko Katedralean; eta Lazkaoko Infantodoko Jauregian (Gipuzkoa).p>

Getxoko Azkorrin grabatutako eszenetan, honelakoak birsortu dituzte: matxinadak, exekuzioak, erbesteratzeak eta Patagoniako indigenekin izandako «liskarrak». Getxoko Udalak eman du informazio hori, eta grabaketei bisita egin die Getxoko alkate Amaia Agirrek. Alkateak zera esan du: «Sormen eta kultura industriei laguntzea da, Getxoko Udalaren ekonomia sustatzeko ildo estrategikoetako bat. Turismo Bulegoak Bilbao Bizkaia Film Commissionekin lan egiten du 2016. urtetik». Horren adibide dira Bizkaiko kostaldeko herrian grabatu dituzten zenbait pelikula, dokumental, iragarki eta telebista saio. Agirrek hau gaineratu du: «Kultura sustatzea eta hedatzea funtsezko osagaia da gizarte aurreratu batean, eta Getxon sektore horri laguntzeko lanean jarraituko dugu». Getxoko alkatea Fernando Larrondorekin bildu da, telesailaren ekoizleetako batekin. Eta Larrondo grabazioaren parajeaz mintzatu da: «Natur eremu zoragarria da Azkorrikoa, bakana, eta oso baliagarria garai hura irudikatzeko».

Gipuzkoan grabatu dute jada Getxoko grabaketetan, telesailaren aktore protagonistetako batzuk ari dira parte hartzen. Alvaro Mortek —La casa de papel— egiten du Elkanorena, eta bertan izan da. Pepon Nietok —Los hombres de Paco— Bartolome apaizarena egiten du, eta fikzioan haren ardura da Argentinan egindako aurreneko meza katolikoa ematea. Barbara Goenaga ere aktore taldean da, baina ez du parte hartu Getxoko grabaketetan. Telesailaren zuzendaria Simon West zinemagilea da.

Aurreko egunetan, Gipuzkoako Lazkao eta Azkoitia herrietan aritu da lantaldea grabaketak egiten. Astelehenetik asteazkenera, Lazkaoko Infantadoko Jauregian aritu ziren Sin límites-en eszenak grabatzen; hogei bat kamioi eta furgoneta Elosegi kalean jarrita, estudio erraldoi bihurtu zuten ingurua. Euskal Herriko grabaketak amaitzean, Dominikar Errepublikara joango da taldea itsasoko eszenak grabatzera.


Summary: Industriak motel hasi du urtea, baina hazkunde sintomak erakusten ditu. Otsailetik martxora arteko aldakuntza positiboa izan da industria sektore handi guztietan, kontsumo arruntaren hazkundearen ondorioz.

Industriak aurreikusi baino motelago hasi du urtea Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta lehenengo hiruhilekoko jarduera %0,9 jaitsi da, aurreko urteko epe berarean izandakoarekin alderatuta.

Kontuan hartu behar da iazko urtarrilean eta otsailean enpresak pandemiaren eragina nabaritzen hasi baziren ere —nazioarteko eta, bereziki, Asiarekiko harreman komertzialean—, ez zutela euren jarduera mugatu martxoko bigarren hamabostaldira arte, konfinamendu zorrotza ezarri zen arte.

Horrela, 2020ko martxoarekin alderatuta, industria ekoizpena %12,2 igo bada ere, aurreko bi hilabeteetan azpitik egon da, pandemiaren eraginez, eta horrek eragin du urte hasierako jaitsiera.

Dena den, martxa hartzen hasia dela erakusten dute hilabete batetik besterako datuek. Otsailetik martxora arteko aldakuntza positiboa izan da industria sektore handi guztietan, kontsumo arruntaren hazkundearen ondorioz. %0,7 handitu da oro har industria jarduera. Soilik energiaren sektoreak egin du behera (-%5,4), joan-etorriei ezarritako mugengatik eta industriaren erritmo motelak baldintzatuta.

Iazko martxoko datuekin alderatuta, euskal industrian pisu handiena duten sektoreen artean hazkunderik handienak izan dituzten sektoreak hauek izan dira: kautxua eta plastikoa (+% 41,9), garraio materiala (+% 38,9) eta makineria eta ekipoa (+%17,6). Portaera negatiboa izan duten sektore garrantzitsu bakarra energiarena izan da: -%17 egin du behera.


Summary: Larunbatean 650 tontorretan elkartzera deitu du Sarek. «Egiten ari diren urratsen motor» izaten jarraitzeko eskatu die plataformak herritarrei.

Datorren larunbatean 650 mendi tontorretara igotzeko deia egina du Sare plataformak, eta gaur agerraldia egin du Olarizutik, azken dei bat egin, nondik norakoak azaldu eta parte hartuko duten herritarrei erronka bat luzatzeko asmoz.

Batetik, Bego Atxa eta Joseba Azkarraga bozeramaileek datuak eman dituzte; online izena emateko sistema bat abian jarri zuten, eta herriz herri bertako mendietara joateko deiak zabaldu. Guztira 300 herritan antolatu dituzte martxak larunbaterako, eta 1.500 pertsonak eman dute izena online bestelako mendietara igotzeko asmoa adieraziz.

Bake Bideak ere dei egin du Ipar Euskal Herriko tontorretara igotzera, eta, beraz, Sarek ziurtzat jo du etzi «milaka lagun» elkartuko direla: «Oso pozik gaude, beraz, bizi dugun pandemia egoera honetan, eta egun oraindik indarrean diren neurri murriztaileak kontuan izanda, benetan pozgarria baita herritarrek erakusten duten konpromisoa eta gogoa».

Horrez gain, gogorarazi dute, Izan Bidea dinamika aurkeztu zutenean, «etxeratzearen, elkarbizitzaren eta bakearen alde» hiru milioi kilometro egiteko dinamika abian jarriko zutela: «Bada, gaur, partekatu nahi dugu lehenengo milioia osatu dugula jada». Eta horren harira, erronka: «Guztion artean 350.000 kilometro batzea, mendian gora eta behera egingo dugun ibilbide hori Izan Bidea-ko aplikazioan batuz».

Atxak eta Azkarragak nabarmendu dute «aldaketa garai bat» gertatzen ari dela euskal presoekiko espetxe politikan, «sakonekoa eta errokoa ez den arren, aurreranzko urrats gisa» irudikatzen dutena: «Ematen ari diren gerturatzeek ez dakarte urruntze politikaren amaiera, ez eta salbuespen legediaren deuseztapena ere; urteetan lehortea jasan duen lurrazal urratuan euri tanta bakanak dira».

Haatik, Sarek uste du horrek adierazten duela «aukera paregabe bat» dagoela, eta baliatu egin behar dela: «Egiten ari diren urratsen motor izan gara eta izaten jarraitu nahi dugu».


Summary: Jaurlaritzak ez dio helegiterik jarriko EAEko Auzitegi Nagusiaren erabakiari. Urkulluk esan du soilik auzitegiak onartutako neurri murriztaileak sartuko dituztela alarma egoeraren ondorenerako aterako duten dekretuan. «Bermeak» nahi ditu, eta errekurtsoa jartzeak «ziurgabetasun aldi bat» sortuko lukeela uste du.

Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak kazetarien galderei erantzun die gaur Eusko Legebiltzarrean, osoko bilkurara joan aurretik. Eusko Jaurlaritzak datorren astelehenean indarrean sartzeko asmoz prestatu duen dekretuaz aritu da, batez ere. Alarma egoeraren bukaerak sortuko lukeen lege hutsunea bete nahi dute. Dekretu horren zirriborro bat bidali zioten atzo EAEko Justizia Auzitegi Nagusiari, eta auzitegiak gaur aztertuko du. Bihar emango dute epaia.

Dekretuak lege babesa izan dezan nahi du Urkulluk, eta esan du Auzitegi Nagusiak onartzen dituen neurriak baino ez dituztela jasoko dekretuan. Ez dute asmorik Espainiako Auzitegi Gorenera jotzeko EAEkoak neurriren bat atzera botaz gero. Jaurlaritzako lehendakariak ez du arriskurik nahi, neurrien gaineko ika-mikak «ziurgabetasuna» sortuko lukeela uste baitu.

Urkulluk azaldu du «zentzuzko eta arrazoitutako» neurriak proposatu dituela Eusko Jaurlaritzak, eta kontuan izan behar dela egungo egoera nolakoa den. Espainiako Gobernuak ezarritako alarma egoera igandean da amaitzekoa, eta Urkulluk gutun bat bidali zion Pedro Sanchez gobernuburuari, hura luzatzeko eskatuz. Oraindik ez du erantzunik jaso, esan duenez.

Atzo zabaldu zen fiskaltzaren iritzia: iruditzen zaio ezinezkoa dela Euskal Autonomia Erkidegoan, probintzietan eta herrietan ere sartu-irtenak mugatzeko asmoa eta etxeratze agindua arautzea behin alarma egoera bukatuta. Urkulluk horren aurrean esan duen bakarra da auzitegien erabakia errespetatuko duela: «Fiskaltzaren jarrera ezagutzen dut, eta ez dut beste ezer esateko».

Jendearen joan-etorriak mugatzeko neurriak erabat lotuta daude alarma egoerarekin juridikoki, fiskalaren aburuz, eta ezinezkoa da halako eskubide murrizketak ezartzea alarma egoerarik ez bada. Fiskaltzaren jarrera hori orokorra izango bide da Espainiaren administraziopeko lurraldeetan. Fiskalak uste du «salbuespen» gisa ulertu behar direla neurri horiek, eta salbuespen legediekin soilik ezar litezkeela, osasun larrialdiko araudiak ez duela horretarako biderik ematen.

Espainiako inguruko erkidego batzuek iragarria dute joan-etorriak libre utziko dituztela igandetik aurrera, eta Nafarroako Gobernuak berak ere hala jakinarazi du. Polemika ere sortu da horren harira, Miguel Angel Revillak esan baitu Urkulluk itxiera perimetralari eusteko asmoa zuela jakinarazi ziola; lehendakariak, ordea, atzo ukatu egin zuen Revillari halakorik esan izana. Fiskaltzaren jarrera nagusiko balitz, euskal lurraldeen artean zirkulatzeko aukera izango da urritik aurreneko aldiz, igandetik aurrera.

Jaurlaritzak aurkeztutako zirriborro horren arabera, intzidentzia tasa metatua 100.000 biztanleko 200 kasu positibokoa den kasuetan ezarriko lirateke joan-etorriak mugatzeko neurriak. Herriak, berriz, itxiko lituzkete intzidentzia tasa metatuak 400eko langa gaindituko balu. Etxeratze agindua 22:00ak eta 06:00ak bitartean mantendu nahi du Jaurlaritzak, bestalde, eta jende bilerak lau pertsonara mugatu (bizikideak zenbatu gabe).


Summary: Brad Mehldau, Bill Frisell, Silvia Perez Cruz eta Kenny Barron izango dira Donostiako 56. Jazzaldian. Musika jaialdia uztailaren 21etik 25era egingo da, eta bertan parte hartuko dute, era berean, Cecile McLoron Salvantek, Noak, Mulatu Astatkek eta Gonzalo Rubacabak

COVID-19aren pandemiak zein bilakaera izango duen eta kultur ekitaldiak antolatzeko zer-nolako baldintzak bete beharko diren oraindik jakin gabe, baina Donostiako 56. Jazzaldiak baditu dagoeneko bere lehen parte hartzaileen izenak. Gaur jakinarazi dute antolatzaileek, besteak beste Brad Mehldau, Cecile McLorin Salvant, Noa, Bil Frisell, Mulatu Astatke, Gonzalo Rubalcaba, Silvia Perez Cruz, Kenny Barron, Buika, Arlo Parks, Aymee Nuviola, Franco D'Andrea, Marco Mezquida, Dave Douglas eta Dave Hollandek baieztatu dutela jazzaldian parte hartzeko asmoa eta gogoa.

«Hemen aurkezten dugu Donostiako 56. Jazzaldia. Salbuespen guztiekin. Ez dakigu oraindik zeintzuk izango diren edukierak eta ordutegiak, eta ez dakigu denok lekualdatu ahal izango garen nahieran. Oraindik aste batzuk zain egon beharko dugu», adierazi dute jaialdiaren antolatzaileek, ohar baten bidez.

Jazzaldiak jakinarazi duenez, «emakumezko ahotsen jazzaldi bat» izango da aurtengoa. Hala, Cecile McLorin Salvant kantari estatubatuarra, Noa israeldarra —Iñaki Salvador pianistak lagundua—, Buika kataluniarra, Arlo Parks ingelesa, Aymee Nuviola kubatarra eta Silvia Perez Cruz kataluniarra —Farsa Circus Band taldearekin— ariko dira jaialdian, beste batzuen artean.

Pianista ugari ere protagonista izango dira Donostiako 56. Jazzaldian. Salvadorrez gain, Franco D'Andrea eta Giovanni Guidi piano jole italiarrak ariko dira jaialdian, D'Andrea italiar jazz pianista beteranoenetako bat da, eta Guidi, berriz, Europako jazzaren barruan gaur egun izar bihurtzen ari den musikaria. Baina beste hainbat pianista ospetsu eta gazte ere izango dira festibalean: Kenny Barron, Brad Mehldau, Gonzalo Rubalcaba, Marcin Masecki eta Marco Mezquida.

Abeslari eta pianistez gain, beste hainbat musikariren izenak ere baieztatu ditu Donostiako Jazzaldiak; horietako batzuk, jazz izar handiak eta jazzaldian behin baino gehiagotan aritu direnak: Dave Douglas tronpetista, Mulatu Astatke bibrafonista eta perkusionista, Dave Holland baxu jotzailea, Jean Toussaint saxofonista, Eric Seva saxofonista, Naissam Jalal flauta jotzailea eta Bill Frisell gitarrista.

Bestalde, Jorge Pardo saxo eta flauta jotzailea espainiarra Niño Joselek lagunduta joko du jazzaldian Chick Corea omenduko duen emanaldi batean. Pardok —Iñaki Salvadorrekin eta Chano Dominquezekin batera— Donostiako Jazzaldiaren saria jaso zuen iaz. La Locomotora Negra Kataluniako jazz taldea ere jaialdian izango da.

Donostiako 56. Jazzaldirako sarrerak datozen asteetan jarriko dituzte salgai.


Summary: Apaltzerik ez, hirugarren egunez: 809 positibo Hegoaldean. 13.965 PCR eta antigeno test egin dituzte Osakidetzak eta Osasunbideak, eta positibo tasa apur bat igo da, %5,8raino

COVID-19aren transmisio kurbak beheranzko joera apala marraztu du apirilaren 23tik, baina oso mantso ari da apaltzen, eta, azken hiru egunetako datuak aintzat hartuta, ez dirudi berehalakoan bizkortuko denik. Hego Euskal Herrian, beste 809 positibo atzeman zituzten atzo Osakidetzak eta Osasunbideak, bezperan baino 30 gehiago, eta maiatzaren 3an baino 198 gehiago.

Positibo tasa ere handitu da apur bat: %5,8 da orain, atzo 13.965 PCR eta antigeno proba egin ostean.

Herrialdeka, 66 kasu atzeman dituzte Araban, 358 Bizkaian, 237 Gipuzkoan, eta 136 Nafarroan.

Ospitaleen egoerari dagokionez, COVID-19arekin kutsatutako beste 50 lagun erietxeratu dituztela jakinarazi du Osakidetzak. Uneotan, 183 paziente larri daude Araba, Bizkai eta Gipuzkoako ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan.


Summary: Banku publiko bat sortzea baztertu du Eusko Legebiltzarrak. Elkarrekin Podemos-IUk eta EH Bilduk egin dute eskaera, lurraldeko enpresak laguntzeko, baina gainerako taldeek aurka bozkatu dute, Jaurlaritzak horretarako tresnak badituela argudiatuta.

Euskaltelekin gertaturikoa gogoratu dute berriz ere Eusko Legebiltzarrean. Horren harira, banku publiko bat sortzeko beharra galdegin dute Elkarrekin Podemos-IUk eta EH Bilduk, baina gainerako taldeek aurka bozkatu dute. Ezkerreko bi alderdien arabera, ezinbestekoa da halako finantza erakunde bat telekomunikazio enpresarekin jazotakoa lurraldeko beste enpresa batzuetan errepika ez dadin.

David Soto Elkarrekin Podemos-IUko legebiltzarkideak Jaurlaritzari leporatu dio «funts putreei» bidea erraztea, eta ohartarazi du enpresa horien helburu bakarra dela etekinak lortzea eta alde egitea. Azpimarratu du industria politikan esku hartze publikoa beharrezkoa dela, enpresei kapitalizazioaren bidez laguntzeko eta lurraldean errotuko direla bermatzeko.

EAJk eta PSE-EEk argudiatu dute banku publiko bat ez dela beharrezkoa, haien ustez, Jaurlaritzak badituelako finantza tresnak enpresa estrategikoetan parte hartzeko. Finantzen Euskal Institutua eta Finkatuz funtsa aipatu dituzte, eta nabarmendu dute gobernuak handitu egin duela horien ahalmena.

Gogoratu dute Finkatuz kudeatzeko sozietate publiko bat sortuko dutela aurki, 160 milioi euroko kapitalarekin, eta horren helburua izango dela epe luzeko finantza partaidetzak erostea lurraldeko enpresa handietan, alde egin ez dezaten eta enpleguari euts diezaioten. Horren harira, zuzenketa batean EAJk eta PSEk Jaurlaritzari eskatu diote Finantzen Euskal Institutuak azter dezala zer sektore lehenetsi behar diren Finkatuz programaren bidez parte hartzeko.

EH Bilduko Iker Casanovak Euskaltelen pribatizazio «basatia» salatu du, eta EAJri eta PSE-EEri leporatu die geratutakoren ardura. Gogoratu du ekimen publikoarekin sortu zela, baina bi alderdi horiek gobernatutako instituzioek euren parte hartzea gutxitzen joan zirela, «funts espekulatiboen» eskuetan utzi arte. Finkatuzi buruz, berriz, eskatu die iragarritako inbertsioak berehala abiatzeko


Summary: Elkarrizketen zain, protestek ez dute etenik. Azken zortzi egunetako manifestazioetan, gutxienez 31 lagun hil ditu Poliziak, eta mila inguru zauritu. Gobernua hainbat erakunderekin bildu da, baina oraindik ez grebarako deia egin duten taldeekin.

Apirilaren 28ko greba orokorretik eten ez den protestak zortzi egun bete zituen atzo Kolonbian, eta herritarrek zortzigarrenez bete zituzten kaleak. Gobernuaren politika ekonomiko eta sozialak aldatzeko eskaerei, gainera, beste aldarri bat gehitu zaie: «Biolentzia gehiago ez». Izan ere, ohikoak dira motoetatik eta autoetatik tiroka ikusten diren polizien irudiak. Horiek gutxienez 11 lagun hil dituzte azken astean, herrialdeko fiskaltzaren arabera; gutxienez 31, Indepaz Garapenerako eta Bakerako Ikerketen Institutuaren esanetan. Horiez gain, arartekoak azaldu du beste 51 lagun desagertuta daudela.

Bogota, Medellin, Cali, Ibague, Bucaramanga… Herrialdeko hiri nagusietan egin dira protestak, eta denetan gogor erantzun du Poliziak, mila zauritu inguru utzita. Temblores gobernuz kanpoko erakundearen arabera, gutxienez 1.443 polizia indarkeria kasu baieztatu dituzte azken astean; tartean, 110 tiroketa eta 814 «atxiloketa arbitrario». Horrez gain, hogei lagunek begi bat galdu dute, eta beste hamar poliziek egindako sexu erasoen biktima izan dira.

Bogotako alkate Claudia Lopezen esanetan, atzo hirian 30 zibil eta hamasei polizia zauritu ziren manifestarien eta segurtasun indarren arteko liskarretan. Indepazen arabera, ordea, errepresiorik handiena Cauca Ibarreko departamenduan —Cali du hiriburua— izan da, zenbatutako hilketen %80 han erregistratu baita. Han, talde indigenek ere indar hartu dute protestetan. Oraingoz, ordea, horietako hiru besterik ez ditu eraman fiskaltzak auzitegietara. Kasu horietan, hainbat polizia inputatu dituzte, erailketa delituak egotzita, Francisco Barbosa fiskal nagusiaren esanetan.

Halere, Ivan Duque presidentearen gobernuak uko egon dio segurtasun indarrek «gehiegizko indarra» erabili izana onartzeari, eta legez kanpoko talde armatuengan jarri du fokua. Indepazen arabera, ordea, «mugikorrekin grabatu diren irudiek» aurkako erakusten dute, eta erakundeak eskerrak eman dizkie horien atzean daudenei, gaia nazioartekotze duten balioagatik.

Kolonbiako segurtasun indarren jarrera kritikatu dute nazioarteko hainbat erakundek ere. NBE Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusi Antonio Guterresek «kezka» adierazi du «giza eskubideen urraketen» aurrean. ALBA Amerikarako Aliantza Bolivartarrak, berriz, adierazi du jarrera horrek ez dituela herrialdeko «protesten oinarrian dauden arazo estrukturalak» konponduko: «Biolentzia mota oro gaitzesten dugu, eta Kolonbiako herriaren bakearen aldeko botoak egiten, elkarrizketa eta zuhurtzia nagusi izan daitezen».

Erreforma baino gehiago

Mobilizazioak Duquek bultzatako zerga erreformaren aurkako protesta gisa hasi ziren, txiroenengan ondorio larriak izan zitzakeela argudiatuta. Gobernuak hirien militarizazioarekin erantzun zuen lehenik, baina herritarrek behin eta berriro kaleak bete izanaren ondorioz, presidenteak atzera egin zuen asteburuan, eta Ogasun ministro Alberto Carrasquillak dimisioa aurkeztu. Manifestazioek, ordea, aurrera jarraitu dute, gobernuaren politika ekonomiko liberalez eta lehen egunetako polizia indarkeriaz kexu.

Giroa baretzeko asmoz, Duquek «oinarrizko gaien inguruko agendan aurrera egiteko bilera erronda» hasi zuen atzo, herrialdeak dituen arazoez hitz egiteko asmoz. Gobernuaren arabera, besteak beste, jada elkartu dira unibertsitateen ordezkariekin, komunitateetako buruekin, eta hainbat gobernadore eta alkaterekin. Elkarrizketen lehen egunean, ordea, ez zituen mahaira deitu ez sindikatuak, ez oposizioko alderdiak. Juan Fernando Cristo Barne ministro ohiak kritikatu duen zerbait: «Ez dut ulertzen zergatik ez den gaurtik [atzo] hasi Greba Batzordearekin biltzen, akordioak bilatzeko. Elkarrizketa serio baten zain daude 2019tik». Izan ere, duela bi urte eta iaz ere deitu zituzten protestak. Ideia horrekin bat egin du Bogotako alkateak ere, argudiatuta «kalean daudenekin» hitz egin behar dela: «Gazte horiei eskaini behar die gobernuak su-eten bat. Mina eta haserrea gora doaz. Onartu beharra dago abusuak egin direla bi aldeetan».

Gobernuko bozeramaile Miguel Ceballosen esanetan, ordea, Greba Batzordea ere gonbidatu dute asteleheneko elkarrizketara. Gerora ere, hilaren 20ra arte, beste hainbat erakunderekin elkartzea ere espero dute.


Summary: Belarrak aukera handia du UPko idazkari nagusia izateko. Alderdi moreak Herritarren Batzarrera deitu behar du Pablo Iglesiasen ordezkoa izendatzeko. 'Infolibre' agerkari digitalak plazaratu du albistea, Unidas Podemosen iturriak aipatuz.

Infolibre agerkari digitalak argitaratu duenez, Ione Belarra nafarrak du aukera gehien UP Unidas Podemoseko idazkari nagusia izateko. Alderdi moreko iturriak aipatuz kaleratutako informazioaren arabera, nahi dute emakumezko batek hartzea lidergoa, eta Espainiako Eskubide Sozialen eta 2030erako Agendaren ministroak du aukera gehien Pablo Iglesiasen lekukoa hartzeko.

Hain zuzen, Belarrak Iglesias ordezkatu zuen ministerioan, joan den martxoan, UPko lider izandakoak erabaki zuenean Espainiako Gobernuan zituen karguak uztea Madrilgo autonomia erkidegoko hauteskundeetarako hautagai izateko.

Belarra Espainiako Kongresuko diputatua da 2016tik, eta alderdia sortu zutenetik izan da egiturako kidea. Iglesiasen gertukoa izan da beti, baita Irene Montero Berdintasun ministroarena ere. Orain, idazkari nagusirik gabe, zuzendaritzak hartuko du alderdiaren ardura. Moreen asmoa da, nolanahi ere, batzarra ahalik eta lasterren egitea eta Iglesiasen ordezkoa izendatzea.

UPko kideen artean, Moncloan Yolanda Diazek du pisurik handiena. Iglesiasek iradoki izan du moreen hurrengo presidentegaia izango dela Espainiako hirugarren presidenteordea eta Enplegu ministroa. Ezin da izan UPko idazkari nagusia, PCE Espainiako Alderdi Komunistako afiliatua baita.


Bi bikoteak, konforme pilotekin

Summary: Bi bikoteak, konforme pilotekin. Elezkanok eta Zabaletak batetik, eta Peñak eta Albisuk bestetik, igandeko finalerako pilotak aukeratu dituzte Bizkaia pilotalekuan. Baikoko bikotearenak bizixeagoak dira.

Binakako Txapelketaren aurreko azkeneko formalismoa egin dute gaur lau pilotariek: pilotak aukeratzen ibili dira Bilboko Bizkaia pilotalekuan, Elezkano eta Zabaleta, batetik, eta Peña eta Albisu bestetik. Konforme geratu dira laurak. Baiko enpresako bikotearenak bizixeagoak direla nabarmendu dute laurek. "Hiru pilotetako bat bote gehiagokoa da, eta hori aukeratu dugu zerbait ezberdina edukitzeagatik piloten otarrean", azaldu dute Albisuk. Elezkanok helarazi du Aspeko bikoaren ustea: "Gure pilotak bote gutxiagokoak dira, haienak biziagoak, baina, ohi dudan bezala, ez dut ezer esango piloten inguruan".

Aukeratu dituzten pilotei izen-abizenak jartzea zenbateko pisua duten esatea izaten da, eta hauxe da igandeko seikotea: Elezkanoren eta Zabaletaren piloten pisua 106,4 gramo, 105,6 eta 106,1 izan da, eta Peñak eta Albisuk apartatu dituztenena, 106,1 gramo, 105,9 eta 105, 2.

Bere horretan joan da aukeraketa, eta, ondoren, adierazpenak egin dituzte pilotariek. Hautaketaz ez ezik, finalaz ere aritu dira, jakina. Lauretan gazteena Peña da, eta debutari bakarra tamaina honetako finaletan. Lasai dagoela adierazi du: "Txapelketa honetan, hainbat partida jokatu ditut tentsio handikoak, eta ondo moldatu naiz. Igandean beste horrenbeste egitea espero dut". Final handian zer estrategia erabiliko duten galdetu zaio, eta ezusterik ez du eman erantzunean: "Sakearekin min handia egin dugu txapelketan, eta ondo dabilena ez da aldatu behar".

Hiru bider jokatu dute bi bikoteek elkarren aurka txapelketa honetan: bitan Baikokoak izan ziren irabazle, eta azkenekoa, finalerdietakoa irabazi zuten Aspekoek (alde handiz, gainera: 22-8). Lau pilotariak uste berekoak dira aurrekari horien inguruan, eta ez zaie iruditzen inolako eraginik izango dutenik. Albisuk aipamena egin du igandeko aurkarien kontra lortutako bi garaipenen inguruan: "Bi partida horietan, Zabaletari eustera atera ginen hasieran, pazientziaz jokatuz, eta igandean ere aldagai hori garrantzitsua izango delakoan nago".

Atera behar zuen final baten atarian faboritoaren gaiak. Itxuraz, Elezkano eta Zabaleta dira, baina atzelari nafarrak ez dio batere inportantziarik eman. Beste kontu bat ere badabil bueltaka: Peñak eta Albisuk ez dutela binakako txapelik, eta Zabaletak, berriz, bi; ondorioz, irabazteko gose handiagoa izan omen dezakete Baikokoek: Zabaletak ukatu egin du berak baino grina handiagoa izango dutela aurkariek irabazteko, aurretik bera txapeldun izanagatik ere. Elezkanok ere badu txapelik Binakakoan: bat, duela bi urtekoa.


Summary: Parhelio fenomenoa ikusi da euskal kostaldean. Atmosferan izotz kristalak daudenean sortzen da parhelioa. Miresmena eta jakin-mina sortu du sare sozialetan, eta artikulu berri bat euskarazko Wikipedian.

Donostia, Monpas ingurua, maiatzaren 5ean, 19:45 aldera. Surflariak uretan, ibiltariak hondarretan, eta bikoteak itsasoaren gaineko hormaren petrilean. Eta, bat-batean, zeruan, bi adiskide sortu zaizkio eguzkiari, ezker-eskuin. Parhelio esaten zaio fenomenoari, eguzkiaren ondoan gisa itzul daitekeena. Hizkuntza germanikoetan oso poetikoak dira haren izenak: eguzki txakur esaten diote.

Zer da, ordea, parhelioa?

Bistara, eguzkiaren ondoan, bi alboetan edo bakarrean, 22 gradura agertzen diren bi puntu distiratsu dira. Horiek lotuz, argizko biribil bat agertzen da batzuetan, eguzkiaren inguruan. Halo deitzen da hori, eta nabarmena zen atzo.

Zergatik sortzen da parhelioa?

Parhelioak sortzen dira atmosferan oso goian izotz partikula hexagonalek edo, beherago, aire hotz hezeak eguzkiaren argia errefraktatzen dutenean. Kristal horiek horizontalki flotatzen ari dira, eta argia islatzen dute; horregatik, eguzkiaren bikiak sortzen dituzte haren aldeetan. Prisma gisa funtzionatzen dutenez, argia koloretan deskonposatzen dute, eta, batzuetan oso argi ikus daitezke ostadar moduko kolore banaketak puntu bakoitzean. Baina, koloreak ostadarretan baino ahulagoak izaten dira.

Minutu batzuk bakarrik irauten dute, normalean.

Arruntak dira?

Mundu osoan ager daitezke, edozein sasoitan, baina gehienetan ez dira oso nabarmenak izaten. Baldintza bereziak behar dira oso ondo ikusteko, eta eguzkia hortzemugatik gertu dagoenean agertzen dira argien. Hala gertatu zen atzo arratsaldean.

Edonola ere, beti izan dira deigarriak gizakientzat. Aristotelesek deskribatu egin zituen meteorologiaz idatzitako testuetan, gure aroa baino 300 bat urte lehenago. Zizeron erromatarrak ere idatzi zuen horien inguruan, Kristo aurreko 50 bat urte baino lehen: «Mirari hori ikusi dutela esan dutenak ez dira gutxi, eta fidatzeko modukoak dira; beraz, arrazoi gehiago dago ikertzeko, ez sinesteko baino».

Kostaldeko hainbat lekutan ikusi zuten atzoko «miraria». Eider Cartonek berehala ezagutu zuen, baina baieztapena eskatu zuen Twitterren bidez.

Ziburutik (Lapurdi) ere ikusi zuten, eta baita argazkia bidali ere.

Zarauztik eta Bizkaiko kostaldetik ere jaso ziren lekukotasunak.

Orain arte, parhelioak ez zuen euskarazko orririk Wikipedian, baina Luistxo Fernandezek sortu du gaur goizean bertan.


Summary: 'Euskal marka, izaera eta balioak' saioa egin dute Martin Ugalde foroan. Ana Urkiza idazleak dei egin du atzera begiratu beharrean etorkizunera begira jartzera. «Sortzaileak jarri behar ditugu zentroan»

Ana Urkiza idazleak idatzitako Garen hori liburuan oinarritzen da saioa. Idazlea bera ari da lana azaltzen, eta Estitxu Garai unibertsitateko irakasle eta publizista gidatzen ari da ekitaldia. Euskaldunek komunikatzeko «nahiak, balioak eta lotzen gaituzten elementuak» zehazteko eta adierazteko zailtasunak dituztela adierazi du adituak. Industriako jardueran ohikoa izan dela esatea «ona bada, berez salduko da», eta ez dela pentsatu markagintzaz.

Liburuan, euskal balioen gainean idatzi du Urkizak, eta, horretarako, zortzi sortzaile eta zortzi aditu elkarrizketatu ditu. Solasaldi horietan, besteak beste, euskal markaz, balioez eta ezaugarriez aritu dira, bakoitzak bere alorretik eta esperientziatik begiratuta.

Besteak beste Jorge Oteiza sortzailearen inguruan aritu da Urkiza: «Haren garaian geratu gara». Eta galdera egin du: «Zergatik ez dugu orain beste Oteiza bat?». Halako beste ama edo aita ponteko bat behar dela adierazi du.

«Sortzaileak dira benetan bereizten gaituztenak. Horiek jarri behar ditugu zentroan», adierazi du. Sortzaileen begirada behar da herri gisa marka eratzeko. «Gero, gizarte zibilak eman behar dio oniritzia horien proposamenari».

Segurtasun neurrien ondorioz, ezin izango da ekitaldia bertatik bertara ikusi, baina berria.eus atarian zuzenean ematen ari gara. Horrez gain, galderak zein ekarpenak egiteko #GarenHoriforoa sortu dute.


Summary: Bihar estreinatuko dute ‘Ilargi guztiak’ filma, Bilbon. Fant zinemaldiaren hasierako ekitaldian emango dute Igor Legarretaren pelikula. Heriotzak eragiten duen beldurraz dihardu ekoizpenak, eta Haizea Carneros, Itziar Ituño eta Josean Bengoetxea aktoreek hartu dute parte

Bonba eta oihu hotsak kanpoan, eta, kamerak hartzen dituen planoetan, umezurztegi bateko haurrak, lo egin nahian baina ezinik, kanpoko istiluek beldurtuta. Azken karlistaldiaren garaia da; 1876. urtea, zehazki. Kameraren mugimendu ezegonkorrek are argiago islatzen dute gelako ezinegona; mehatxuaz jabetuta, umezurztegiko monjek kaperara jaitsiko dituzte umeak, fedeari esker bizitza salbatuko dutelakoan. Erratu egiten dira, ordea, sabaia gainera eroriko baitzaie.

Gerra eta heriotza ditu abiapuntu Igor Legarretaren bigarren film luzeak: Ilargi guztiak. Eta hasierako gai horiek ardaztuko dute ekoizpena. Sabai eroriaren hondakinen azpian, umeetako bat bizirik dago oraindik, larriki zaurituta eta zurezko estruktura trabeska duela hanken gainean. Arnasa zailduta, izerditan eta odolusten, aingeru guardakoa irudituko zaion andre bat agertuko da eraikin birrinduan: Itziar Ituñok gorpuztutako banpiro bat, aingeruaren guztiz kontrakoa dena, agerian, baina heriotzatik eta bakardadetik salbatuko duena, hilezkortasuna eta bizitza osorako konpainia emanez. Hortik aurrera, bere izaera berrira egokitzeko bidea hasiko du Haizea Carnerosek gorpuztutako pertsonaiak, eta, horrekin batera, hil ezin izateak dakartzan ondorioak bizi eta hausnartuko ditu gazteak, hilezkorren taldean aurrena, eta hilkor abegitsu baten etxean ondoren.

Atzerapenak tarteko, Legorretaren sorkuntzak badu dagoeneko estreinaldi data: Fant Bilboko Zinemaldi Fantastikoaren atarian emango dute ekoizpena, bihar, hiriburuko Campos antzokian egingo duten hasierako ekitaldian. Ondoren, maiatzaren 14tik aurrera ikusi ahal izango da zinema aretoetan Haizea Carnerosek, Itziar Ituñok, Josean Bengoetxeak eta Zorion Egileorrek ondutako lana.

Legarretak beldurrezko elementu andana pilatu ditu filmean, izua eta intriga oinarri-oinarrian duen jaialdi baterako apropos: banpiroak ageri dira, gauak egunak baino presentzia handiagoa du, eta etsaiak lanbro artetik agertzen dira inoiz, pixkanaka-pixkanaka, daramaten argi zuzien kea desagertzen doan heinean mamituz haien hazpegiak; enkoadraketak ezegonkortu egiten dira egoerak beste horrenbeste egin duela adierazteko, eguzkiaren argiak min ematen du, eta, halaber, baita herrikideen begiradek ere.

Alabaina, Ilargi guztiak ez da beldurrezko pelikula bat, zuzendariak adierazi duenez: «Drama fantastikoa da, bidaia emozionala». Ikasketa prozesu bat ere bada, orobat, eta hori islatzeko jo du Legarretak fantasiara: «Hilezkortasuna erabili dut hilkortasunaren inguruan hitz egin ahal izateko». Heriotzari «edozeinek» dion beldurrari erreparatu dio zuzendariak, dagoeneko arrisku hori galdu duen pertsonaia baten ikuspuntutik, eta, halaber, hilkorrak direnek hura arintzeko eskura dituzten «konponbideak» ere agertuz, besteak beste erlijioa, Zorion Egileorrek interpretatzen duen apaiz baten eskutik. Betiko bizi daitezkeela eta hildako hurkoekin hurrengo bizitza batean bat egin ahal izango dutela sinetsarazi die, funtsean, Egileorren pertsonaiak herrikoei, eta kontrol emozional horren bitartez mantenduko du nagusitasuna.

Pelikulak ez du jopuntuan heriotza ukatzea, ordea. Kontrara, haren «onarpena» da obraren gaia, zuzendariak azaldu duenez: «Heriotzari diogun beldur naturalarekin batera egiten du bidaia Haizearen pertsonaiak: ez dakigu zer gertatuko zaigun, eta, gainera, heriotzak perspektiba ematen dio bizitzari. Bizitzako gauzak gustuko ditugu efimeroak direlako». Dioenez, bizitzaren ifrentzua dira, heriotzaz gain, mina, hotza eta guda, eta horren adierazle da kontakizunak hartzen duen denbora tartea: gerra karlistarekin hasi, eta 1936ko gerra lehertu berri dela bukatzen da istorioa. «Bizitzaren prozesuaren parte dira. Ez gara ez aingeruak, ez deabruak».


Summary: Bidesarietan «Europako logikari» erantzuten dio Gipuzkoak, Olanoren esanetan. Espainiako Gobernuak iragarri du 2024rako bidesaria ezarri nahi duela autobia guztietan. Hegoaldean, hiru aldundiek eta Nafarroako Gobernuak dute errepideen gaineko eskumena

Markel Olano Gipuzkoako ahaldun nagusiak autopistetan eta autobietan bidesariak ezartzea babestu du, eta gogorarazi Gipuzkoak jada erantzuten diola «Europako logika» horri. Haren arabera, ahalmen handiko bideak bidesarien bidez finantzatzen ez badira, zergen bidez finantzatuko dira, «eta horrek zama handia sortuko du administrazioarentzat».

Marisa de Simon Ezkerrako Nafarroako parlamentariak, aldiz, kritikatu egin du neurria, eta adierazi «guztiz antisoziala» dela.

Hala erantzun diote atzo Espainiako Gobernuak iragarritako neurriari: esan zuen estatuko autobia guztietan bidesariak jartzea aurreikusten duela 2024rako. Neurriak, ordea, ez luke eraginik izango Hego Euskal Herrian. Izan ere, lurralde bakoitzeko agintariek dute erabakitzeko eskumena, eta Hegoaldean hiru aldundien eta Nafarroako Gobernuaren esku dago bakoitzak bere errepideetan ezarri nahi duen politika erabakitzea. Beraz, printzipioz, Espainiako Gobernuaren neurria ez litzateke Hegoaldean aplikatuko. Hala argitu du Bizkaiko Diputazioak. «Espainiako Gobernuak neurri hori eskumenak dituen errepideetan ezar dezake. Gipuzkoan, Bizkaian eta Araban, badaude politikak zehaztuta».

Espainiako neurria

Bi printzipiotan oinarritzen da Espainiako Gobernuaren erabakia: «Kutsatzen duenak ordaintzen du» eta «erabiltzen duenak ordaintzen du». Hala, 2024rako autobia guztietan ezarri nahi du bidesaria. Jakinarazi zuen «kontzientziazio eta sentsibilizazio» kanpaina bat abiatuko duela neurriaren beharrezkotasunaz ohartarazteko. Bestalde, azpimarratu zuen neurria indarrean jartzeko akordio soziala eta politikoa bilatuko duela.

Espainiako Gobernuak argitu zuen sistema «mailakatua» izan daitekeela; hau da, hasieran autobietara mugatuko litzateke neurria, baina atea ireki dio beste errepide sareetan ere ezartzeari. Arrazoi nagusietako bat errepideen mantentze lanak dakarren gastuari aurre egitea litzakete.


Summary: Irailaren amaierara arte zabalduko dituzte aldi baterako erregulazioak. Pandemia amaitzen denerako aldi baterako erregulazioen sistema berri bat agindu dio Espainiako Gobernuak EBri.

Lehen bilera nahikoa izan dute Espainiako Gobernuak eta gizarte eragileek pandemiari lotutako aldi baterako erregulazioak beste lau hilabetez luzatzeko. Maiatzaren 31n zen bukatzekoa oraingo sistema, baina gutxienez irailaren 30 arte izango dira indarrean.

Data horrek, ordea, ez du aldi baterako erregulazioen sistemaren amaiera ekarriko. Eragile guztiak ados daude esatean aldi baterako erregulazioak tresna eraginkorrak izan direla enpleguak ez suntsitzeko, eta garai arruntago batzuetan ere erabiltzearen aldeko apustua egin dute. Espainiako Gobernuak aldi baterako erregulazioei buruzko araudi berritu bat agindu dio Europako Batzordeari, EBren funtsak jaso ahal izateko aurkeztutako programan.

Hurrengo lau hilabeteotan indarrean izango den aldi baterako erregulazioen araudia «oraingoaren oso antzekoa» izango dela ziurtatu du Yolanda Diaz Espainiako Lan ministroak. Espero du CCOO eta UGT sindikatuekin eta CEOE patronalarekin aurki jarriko dela ados: «Negoziazio bizkorra nahi dugu, udako kanpainaren aurrean enpresek eta langileek ziurtasuna izan dezaten».

Aldaketaren bat izatekotan, enpresek erregulazioan utzitako langileen kotizazioen zati handiago bat hartzeko izango dela iradoki du Jose Luis Escriva Gizarte Segurantzako ministroak.

Horrela, ezinbesteko arrazoiengatik erregulazioa eskatu dutenek beren langileen kotizazioaren %75 aurrezten dute 50 langiletik gorako enpresak badira, eta %85 enpresa txikiagoak badira. Arlo horretan daude, besteak beste, ostalaritza, hotelak eta antzekoak, merkataritza, apustu etxeak, zinemak, antzokiak eta ikuskizun aretoak. Hobariak handiagoak dira guztiz itxitako sektoreetan, eta txikiagoak, berriz, ordutegi mugak dituztenetan.

32.500 langile Euskal Herrian

Apirilaren amaieran 638.238 langile zeuden aldi baterako erregulazio baten menpe, horietatik 32.500 Hego Euskal Herrian. Pentsatzekoa da hurrengo asteetan langile asko aterako direla egoera horretatik, datorren igandean alarma egoera amaitu ahala joan-etorrietarako eta ostalaritzarako muga batzuk arindu egingo direlako.

Joera horrek sendotu egin beharko luke udak aurrera egin ahala, baldin eta txertaketa masiboak COVID-19aren kutsatzeak gutxitzen baditu eta ospitaleak husten.

Aldi baterako erregulazioak, ordea, ez dira etengo. Industria alorreko enpresa askok urte amaierara arteko erregulazioak onartu dituzte. Horien artean dago, esaterako, Petronor. Findegiak bere langileen herenak —354 behargin— aldi baterako erregulazioan jarri ditu abenduaren 31 arte, erregaien kontsumoaren erorikoak lan karga asko txikitu diola argudiatuta.

Espainiako Gobernuak onartu du irailaren 30etik aurrera luza dezakeela oraingo araudia, baina badu beste proiektu bat esku artean: aldi baterako erregulazioari buruzko araudi finkoa erreformartzea.

Ez da tresna berria

Berez, aldi baterako erregulazioak ez dira pandemiarekin sortu. Langileen Estatutuaren 47. artikuluan agertzen dira, eta PSOEren gobernuak 2010ean eta PPrenak 2012an aldaketak egin zituzten halako erregulazioak errazteko. Aldaketa horien gainean egin dira pandemiara egokitutako erregulazioak, baina urrunago joan nahi du Espainiako oraingo gobernuak. Lan merkatuan egin nahi dituen erreformaren barruan aipatu dio Bruselari «egiturazko ABEEak» berriro arautu nahi dituela, pandemiari lotutakoekin ikasitakoa baliatuta.

Azaldu duenez, bi tresna sortu nahi ditu. Batetik, zailtasun koiunturalak dituzten enpresentzat, langileak kalera bota ez ditzaten. Bestetik, berregituraketan dauden sektoreetan, kalera joango diren langileak trebatzeko. Tresna horiek finantzatzeko funts bat sortu nahi du, eta enpresen, langileen eta administrazioen ekarpenekin elikatu. Hazkunde urteetan langabezia sarirako kotizazioetan izaten den soberakina sartu nahi du kutxa horretan.

Behin-behinean, EBtik jasoko dituen maileguekin elikatuko luke.


Summary: Getariako Indaux enpresako langile bat hil da. Aurreko asteburuan izan zuen lan istripua, eta orduan izandako zauri larrien ondorioz hil da, ostegun honetan. 34 urte zituen. Euskal Herrian aurten zendutako 20. behargina da.

Getariako (Gipuzkoa) Indaux enpresako langile bat hil da ostegun honetan, aurreko asteburuan izandako lan istripu batek eragindako zaurien ondorioz. 34 urte zituen. ELAk eta LABek eman dute heriotzaren berri. Sindikatuen zenbaketaren arabera, aurten Euskal Herrian lan istripu batengatik hildako 20. behargina da. Aurrekoa astelehenean hil zen, Zornotzako Forging enpresan.

ELAk gogoratu du iaz 70 langile hil zirela. «Sekulako bertigoa ematen du aurten gaitz hau hartzen ari den abiadurak. Bidegabekeria honekin amaitzeko garaia da. Borondate politikoa eta enpresarien behin betiko konpromisoa besterik ez dira behar», azpimarratu du ohar batean.

Hildakoaren senitartekoei, lagunei eta lankideei elkartasuna helarazi diete sindikatuek, eta gogoratu dute, Indauxeko enpresa batzordeak deituta, kontzentrazio bana egingo dituztela ostiral honetan, 12:00etan; bata, Getariako pilotalekuan, eta bestea Aian, Indauxek han duen lantegiaren aurrean dagoen biribilgunean.


Summary: ITP Castingeko langileek ez dute amore emango epaia «osorik» bete arte. ITPk kaleratu asmo zituen 87 lankideak plantetan sar daitezela eskatu dute, eta Jarlaritzari esan diote horretara behartu dezala enpresa.

Besarkada estu, barre, poz malko eta une hunkigarriz beteriko goiza izan da ITP Aero Castingek Barakaldon (Bizkaia) duen plantaren kanpoa aldean. Enpresak kaleratu asmo zituen 87 langileek elkar ikusten zuten lehen aldia zen EAEko Auzitegiak enpresaren lan erregulazio espedientea indargabetu ondoren. Euforia logikoa zen nagusi txaleko laranja ikonikoa zeramaten lankideen artean, baina, ez dute zuhurtzia galdu.

Enpresak dagoeneko jakinarazi du ebazpenari helegitea jarriko diola Auzitegi Gorenean eta berriz onartu behar izan dituen langileak ez direla Sestao eta Barakaldoko (Bizkaia) plantetan sartuko. Gizarte Segurantzan inskribatu ditu eta soldata ordainduko die, baina ez dute lanik egingo. Egoera ikusita, langile batzordeak bilera eskaera ofizial bana egingo dio zuzendaritzari eta Jaurlaritzari. Aurrenekoei «epaia osorik» betetzeko eskatuko diete, eta, bigarrenei, betetzera behartu ditzaten: «Ez al diozue erantzukizunik eskatuko taldearen salmenta-prozesua eta bertan parte hartzeko asmoa bultzatzen ari zareten honetan?».

Goizeko txandan lanean zeuden ITPko hainbat langile kanpora atera dira lankideak agurtzera: «Irabazi dugu!», «borrokak merezi izan du» eta «laster zaudete barruan» bezalako agurrak izan ziren nagusi. Poza, baina, haserre bilakatu da enpresari zuzendu zaizkionean. Angel Gomez langile batzordeko presidenteak egin ditu bozeramaile lanak: «Zuzendaritzak kaleratzeak egiteko bideorri bat zuen, eta horretarako eskura zituen mekanismo guztiak erabiltzeko prest zegoen». Mekanismo horiek ere izendatu zituen: datuen erabilera interesatua, Ertzaintza erabiltzea, langileen arteko liskarra... «Kaleratu nahi dute eta ez zaie axola gizartearen gaitzespen orokorra, ezta EAEko instantzia judizial gorenaren epaia ere».

Langileen gogoratu dute zuzendaritzak aurkako hiru epai jaso dituela dagoeneko: lan erregulaziokoa eta udako aldi baterako lan erregulazioko biak —helegitea barne—. Batzordeak uste du bere tesiak berretsi dituztela, eta hiru eskaera zehatz egin dizkiote Carlos Alzola ITPko zuzendari orokorrari. Aurrenekoa, epaiak betetzea da, eta «iragarritako helegitean atzera egitea». Era berean aurreratu dute batzordeak eskura dituen tresna guztiak erabiliko dituela horretarako. «Gure lankideak lanpostuan ez sartzeko erabakia mendeku ekintza da. Hausnarturiko erabaki bat kalteturiko familietan zauriak egiten jarraitzeko», kritikatu du.

Zigor Aizpeolea langile eta LAB sindikatuko delegatuaren aurkako prozesu penala indargabetzea eskatu dute, eta baita «lanpostuak defendatzeko protesten» inguruan ireki daitezkeen prozesu guztiak ere. Aizpeoleak ekainaren 24ean joan behar du deklaratzera lanera zihoazen langileak zeramatzan autobus bati ustez kalteak egiteagatik.

Azken eskaera Iratxe Las Hayas zuzendariaren eta Barakaldoko eta Sestaoko lantegietako buruen «berehalako dimisioa» da. Enpleguaren etorkizunagatik eta ITP Aero Castingsen bideragarritasuna bermatzeko beharrezkoa dela uste dute. Batzordearen ustez ebazpenek eta langile guztiei eragindako kalteak «bermerik gabe» utzi dute enpresaren zuzendaritza.

Kritika Jaurlaritzari Langileen ustez «tamalgarriena» Jaurlaritzaren jarrera izan da. «Entzungor egin dio lanpostuen defentsari eta Segurtasun saila aktibatzera mugatu da». Zentzu horretan, galdera luzatu diote Arantxa Tapia Garapen ekonomiko sailburuari: «Epaitegiak kaleratzeak indargabetu dituen honetan, zer gehiago behar duzu PCB-ITPn lanpostu guztiak mantentzearen aldeko jarrera izateko?». Gogoratu dute 2016- eta 2020 urteen artean enpresak 6,8 milioi euroko diru laguntza publikoak jaso zituela, eta egun Jaurlaritza Ianean ari da euskal enpresa batek ITP Aero erosi dezan. Era berean eskerrak eman zizkieten borrokan elkartasuna adierazi dieten, elkarte, alderdi politikoa eta langile batzordeei.


Summary: Itxiera perimetrala eta etxeratze agindua bertan behera utzi ditu EAEko Auzitegi Nagusiak. Epaileak erabaki du Jaurlaritzak ez duela eskumenik herritarren joan-etorriak mugatzeko behin alarma egoeraren legea indargabetu eta gero. Etxeratze agindua ezartzeko modurik ez duela ere zehaztu du.

Irizpidea eman du auzitegiak, eta Eusko Jaurlaritzak ez dio helegiterik jarriko; beraz, igandetik aurrera Eusko Jaurlaritzak ez du izango eskumenik itxiera perimetralak agintzeko, ez autonomia erkidegoarentzat, ez herrialdeentzat, ez eta herrientzat ere. Alarma egoera larunbatetik iganderako gauerdian bukatuko da; hortaz, igandetik aurrera libre izango da batetik bestera mugitzea, Hegoaldean behintzat. Etxeratze agindua ere bertan behera geratuko da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Eta bilkurak lau lagunetara mugatzeko debekua ere atzera bota du auzitegiak. Igandetik aurrera indarrean egongo diren neurriak azaldu ditu Urkulluk ostiral arratsaldean, Labiren bileraren ondoren.

Administrazioarekiko Auzien Salak ebatzi du estatuko lege batek soilik ezar ditzakeela oinarrizko eskubideen murrizketak, eta autonomia erkidegoek ezin dutela osasun legeetan oinarrituta halako neurririk agindu. «Oinarrizko eskubideak murrizteko, zorrotza izan behar da, ez boluntarista», adierazi du auzitegiak ebazpenean, «eta osasun krisi larri batean gaudela ahaztu gabe, eta horrek justifikatuko lituzke oinarrizko eskubideen murrizketak, abstraktuan, baina neurri horiek zuzenbideari lotuta hartu behar dira, bai hori egiteko bidea ematen duen lege baten bidez, bai horretarako zehaztuta dauden tresna konstituzionalen bidez».

Jaurlaritzaren Labi batzordeak ostiral arratsalde honetan egin du bilera, 16:30ean, eta horretan erabaki du bere asmoak nola egokitu. Iñigo Urkulluk esan du ez duela auzitegiaren ebazpenaren kontra joko, nahiz eta baduen aukera, Espainiako Gobernuak horretarako bidea emanda, Espainiako Auzitegi Gorenean kasazio helegite bat jartzeko. Okerrik ezean, eta Labik gaur hartutako erabakiarekin, dekretu berria larunbatean argitaratuko dute aldizkari ofizialean, eta igandean sartuko da indarrean. Nafarroako Gobernuak dagoeneko esana du herrialdetik ateratzeko aukera emango diela bertako bizilagunei; beraz, Hego Euskal Herrian joan-etorriak libre izango dira igandetik aurrera.

Bilerak ere, murriztu gabe

Jaurlaritzak, bere dekretuan, lau lagun baino gehiagoko bilerak debekatu nahi zituen intzidentzia tasa 200 kasutik gorakoa zenerako hamalau eguneko eta 100.000 biztanleko, baina Auzitegi Nagusiak ez du legezko ikusten hori mugatzea, biltzeko eskubideari kalte egingo liokeelako, eta biltzeko eskubide hori ezin delako murriztu, haren hitzetan, estatuko lege baten aterkipean ez bada. Hala ere, ñabardura egin du auzitegiak berak: kirolean, ostatuetan, dendetan eta halako jardueretan murrizketei eustea posible iruditzen zaio, ez direlako oinarrizko eskubideak arriskuan jartzen murrizketa horiekin. Bestalde, gogorarazi du beharrezkoa dela halako bileretan distantzia fisikoa gordetzea, maskara jantzita edukitzea eta beste osasun neurriak betetzea. Eta ohartarazi du jende bilerak ez mugatzeak ez duela esan nahi «legez kontrako jarduerak» egin litezkeela; propio aipatu du kalean zurruterako biltzea, adibide gisa.

Nafarroako Gobernuak ere prestatu du dekretu bat alarma egoera amaitu osteko egoerarako prestatzeko, eta igandean sartuko da indarrean hori ere. Jakina da mugak zabalduko dituela, baina ez dago argi etxeratze aginduarekin zer gertatuko den. Eusko Jaurlaritzak ez bezala, Nafarroako Gobernuak ez du bere dekretua auzitegira igorri indarrean sartu aurretik, eta, beraz, teorian bederen, etxeratze agindua indarrean egongo da, 23:00etatik 06:00etara, momentuz. Auzitegiak ondoren erabakiko du murrizketa hori manten dezakeen edo ez, baina litekeena da ebazpen hori ez egitea asteartea baino lehenago.

Balearretako eta Valentziako auzitegi nagusiek, EAEkoaren irizpidearen kontra, baimendu egin dute autonomia erkidegoek etxeratze aginduak ezartzeko eskumena izatea. Hortaz, datozen egunetan ikusiko da auzitegiek, Gorenaren bidez, irizpideak bateratuko ote dituzten edo ez. Jaurlaritzak, dena den, baztertu egin du Gorenera jotzeko aukera. Administrazioarekiko Auzien Salako epaile nagusi Luis Garridok eman du ebazpena; otsailean eremu gorriko tabernak ixteko debekua kendu zuen epaile bera da.

Fiskalak asteazkenean aurreratu zuen bere jarrera. Jaurlaritzaren txostena aztertuta, iragarri zuen ez zituela legezkoak ikusten herritarren joan-etorriak mugatzeko proposamenak, ez lurralde artean mugitzeko, ez ordutegiak mugatzeko ere. Etxeratze agindua ezar zitekeela ere zalantzan jarri zuen, beraz. Legelariek eta adituek ere esana dute igandetik aurrera «ziurgabetasun» egoera bat sor litekeela, ez baitago argi egoera berrirako helduleku juridikoak zeintzuk izango diren.


Summary: Azterketa gogorrez kexu diren hainbat ikasleren jokabidea salatu du LABek. Sindikatuaren arabera, irakasle batzuek bulegoetan itxi behar izan zuten, «tentsio egoera ikusirik». Laurehun ikasletik bakarrik hemezortzik gainditu zuten azterketa, ikasleen arabera.

LAB sindikatuak oharra plazaratu du atzo Gipuzkoako Ingeniaritza Eskolan gertaturikoaren inguruan. Sindikatuak salatu du hainbat ikasleek irakasleekin eduki zuten jokabide «guztiz onartezina».

Oharrean adierazi dutenez, ikasle talde batek protesta egin zuen atzo, azterketa bat gogorregia izan zelakoan. Unibertsitateko Ikasle Batasuna taldeak adierazi duenez, 400 ikasletik bakarrik hemezortzik gainditu zuten. Ikasle kontseiluak kexa formala aurkeztu zuen, eta ebaluazioaren inguruko erreklamazioa aztertzen ari dira oraindik, sindikatuaren arabera.

Azaldu dutenez, ikasle talde handi bat irakasle baten bulegoan sartu zen oihuka. «Beste irakasle batzuek bulegoetan itxi behar izan zuten, tentsio egoera ikusirik», idatzi du sindikatuak oharrean. «Iruditzen zaigu guztiz onartezina dela langile horien kontra ikasleek izandako jokabidea».

Sindikatuaren arabera, ikasleek eskubide osoa daukate kexak aurkezteko eta protesta egiteko, «baina ez da batere onargarria irakasleek presioa pairatzea bere lana egitean».

LABek babesa eskaini die irakasleei, eta irtenbide bat bilatzeko eskatu die ikasleei eta eskolako zuzendaritzari. «Ezin dugu onartu ikasleen eta irakasleen arteko liskarrik unibertsitate barruan, ezta langileen kontrako jazarpenik edota mehatxurik ere».

Unibertsitateko Indar Batasunak antolatu zuen atzoko protesta, Ebaluazioan gehiegikeriarik ez lelopean. Azaldu dutenez, Fluidoen Mekanika irakasgaian Ibaetako campusean matrikulatuta dauden 400 ikasleetatik hemezortzik baino ez zuten gainditu. Gaineratu dutenez, ikasle askorentzat laugarren deialdia zen.

«Ikasle langileek etengabe pairatzen dituzten lan karga eta baldintza jasangaitzei antolatuta erantzun behar diegu», adierazi du UIBk. Ikasleen egoera «negargarria» salatu zuten fakultatearen kanpoan. Esan dutenez, aurreko egunetan ingeniaritzako ikasleen egoera salatzeko pankartak eta bestelakoak kendu ditu «fakultateko zuzendaritza taldeak», eta hori «askatasun politikoen urraketa» gisa salatu dute.

UIBek adierazi duenez, segurtasun zaindariek ateak itxi aurretik, ikasle talde batek lortu zuen fakultatera sartzea, eta «Ebaluazioan gehiegikeriarik ez» oihukatu zuten. Protesta amaitzeko, Dekanotzaren aurrean bildu ziren.


Summary: Angel Gabilondok uko egin dio Madrilgo Biltzarrean zegokion diputatu aktari. PSOEk Madrilgo hauteskundeetan izan zuen hautagaia ospitaleratu egin dute, arritmia batek jota. Jose Manuel Franco Madrilgo idazkari nagusiak dimisioa eman du.

Hasi dira nabaritzen PSOEk Madrilgo Erkidegoko hauteskundeetan hartutako kolpearen ubelduak. Alderdi horrek jakinarazi du bozetan zerrendaburua izan zen Angel Gabilondok uko egin diola Madrilgo Biltzarreko diputatu akta jasotzeari, hauteskundeetan izandako gainbeheraren ondorioz. Jose Luis Abalos PSOEko Antolakuntza idazkari nagusiak eman du berria, prentsaurreko batean, eta esan du Gabilondok inork baino hobeto zekiela «zer egin behar zuen».

Gabilondoren ukoaren aurretik jakin da Madrilgo Ramon y Cajal ospitalean sartu dutela, arritmia batengatik. Haren gertuko iturriek Efe berri agentziari adierazi diotenez, «ondo» dago. Azaldu dute berriki azterketa mediko bat egin duela Gabilondok, eta arazo kardiako hori identifikatu ziotela. PSOEko iturriek adierazi dute izan duenaren moduko arazoek «behaketa» eskatzen dutela, «arinak» izan arren, eta «zuhurtzia» eskatu dute.

Iturri berberek, ordu batzuk lehenago, jakinarazi dute PSOEren Madrilgo idazkari nagusi Jose Manuel Francok dimisioa eman duela. Porrota bere gain hartu du, eta «emaitza txarra Alderdi Sozialistari eta Espainiako Gobernuari eraso egiteko» erabiltzea eragozteko hartu du erabakia, alderdiak azaldu duenez.

PSOEren batzorde exekutiboak bilera egin duen egun berberean jakin da Francoren eta Gabilondoren erabakien berri. Atzo, alderdi horren Madrilgo batzordea elkartu zen, eta hauteskundeetan izandako emaitza txarrak onartu zituzten. Hala ere, aldaketa handirik ez zuten aurreikusi bilera horretan, ezta Gabilondo Madrilgo Biltzarreko bozeramaile gisa ordezkatzea ere.

PSOEk Madrilen inoiz izan dituen emaitzarik txarrenak izan zituen herenegun: hamahiru diputatu galdu zituen: 37 zituen lehen, eta 24 lortu ditu orain. Gehien bozkatutako indarretan hirugarrena izan zen, PPren eta Mas Madriden atzetik.


Summary: Tuterako elbarrien zentroko egoiliar bat hil da koronabirusak jota, txertoa hartua izan arren. Txertoaren bi dosiak hartuak zituen, baina oraindik ez zuen pasatua bigarren dosiak babes osoa eskaintzeko behar den hamalau eguneko epea.

Tuterako (Nafarroa) Atalaya elbarrientzako arretarako zentroko egoiliar bat hil da, koronabirusak eraginda, nahiz eta txertoaren bi dosiak hartuak zituen. Osasunbideko iturriek zabaldu dutenez, bigarren dosia hartu eta bost egunera hasi zen sintomak azaltzen. Nabarmendu dutenez, hamalau egun behar dira bigarren dosiak babes osoa emateko.

Zentroan atzeman duten lehen kasua izan zen. Dagoeneko zazpi pertsonari eragin die agerraldiak. Horietako bat erietxean dago, eta gainerakoek sintoma arinak dituzte.

Hil berri den pertsona beste egoiliarrak baino geroago hasi zen txertoa hartzen, martxoan sartu baitzuten egoitzan. Besteak otsailean txertatu zituzten.

Tuterako erietxe gunearen eta unibertsitate berriaren artean dago. Eguneko zerbitzua eskaintzen die elbarritasun intelektual larria dutenei edo, bestela, etengabeko arreta behar dutenei.


Summary: Rio de Janeiron 25 pertsona hil dituzte Polizia operazio batean. Jacarezinho txabola auzoan izan da operazioa, bart gauean. Poliziak ukatu egin du sarraskia izan dela, eta «protokolo guztiak» bete dituztela defendatu du.

Azken bost urteetan hildako gehien eragin dituen Polizia operazioa izan da bart Rio de Janeiroko Jacarezinho txabola auzoan egin dutena. Droga trafikoarekin lotutako operazio bat zen; iturri ofizialen arabera, zehazki adingabeak delituak egiteko errekrutatzen zituen ustezko sare baten aurkakoa. Orotara 25 hildako eragin ditu, tartean polizia bat.

Lekukoek euren telefonoekin grabatutako bideoetan, tiro hotsak eta oihuak entzuten dira. Jacarezinho bertako hainbat herritarrek salatu dute gau osoan ezin izan dutela etxetik atera operazioaren ondorioz. AI Amnesty Internationalek eta Brasilgo Giza Eskubideen Batzordeak salatu egin dute gertatutakoa. «Bidegabekeria» izan dela gaitzetsi du AIk, eta, beste behin, sarraskia txabola auzo batean gertatu dela: «Erabat onartezina da segurtasun indarrek Jacarezinhon gertatutakoak bezalako giza eskubideen urraketa larriak egitea txabola-auzoetan, non herritar gehienak beltzak eta pobreak diren».

Poliziak, ordea, defendatu egin du operazioa, eta adierazi du «ondo antolatua» izan dela, eta Auzitegi Gorenak ezarritako «protokolo guztiak» bete dituela. Iturri ofizialek argudiatu dute txabola auzoetan droga trafikatzaile taldeek «gerrillen taktikak» baliatzen dituztela, eta arma astunak erabiltzen. «Kriminalak ziren, gaizkileak, hiltzaileak eta trafikatzaileak. Poliziak hiltzen ahalegindu ziren, eta ez genuen erasoari erantzun beste aukerarik izan. Tamalez, gure kide bat ere hil egin dute, eta horrek tristura handia sortzen digu».

Rodrigo Oliveira poliziaburuak operazioa kritikatu dutenen aurka jo du, eta egotzi die «ekintzailetza judiziala» bultzatzea. Haren esanetan, Gorenak debekatu egin zituen halako operazioak pandemia garaian, «salbuespen kasuetan» izan ezik. «Gaizkile horiek langileen seme-alabak erakartzen dituzte, eta gure ustez hori salbuespen kasu argi bat da».

Oso bestelako iritzia du, ordea, AI nazioarteko erakundeak. Hark salatu du Poliziak baduela ustezko delitugileak atxilotzeko eskumena, baina ez «epaitu gabe inor exekutatzekoa».

Ikerketa

Rio de Janeiroko fiskaltzak iragarri du ikertu egingo duela bart Jacarezinhon izandako operazioan Poliziak «gehiegikeriarik» egin ote duen. Fiskaltzak berak aitortu du komunikabideen eta sare sozialen bidez jakin duela operazioaren ondorioen berri.

Segurtasun Publikorako Ikuskatzaileen Sareko kide Silvia Ramosek salatu du mendeku operazio bat izan zela: «Ez zen inolaz ere ondo antolatua egon. Polizia bat hil zuten unetik, mendeku operazio bat bilakatu zen hura. Nortzuk dira hildakoak? Gazte beltzak. Horregatik hitz egiten dute 24 susmagarriz, nahikoa delako gaztea eta beltza izatea eta txabola auzo batean bizitzea susmagarri bilakatzeko».

Lekukoen arabera, segurtasun indarrek kamioi batean eraman zituzten gorpuetako gehienak. «Gerra eremua zirudien auzoak. Tiro hotsak ziren nagusi, eta helikopteroak ikus zitezkeen non nahi», azaldu dio AFP agentziari bere izena eman nahi izan ez duen auzoko batek.


Summary: Raquel Gonzalezek jarraituko du Bizkaiko PPren presidentetzan. Bigarren agintaldia du Gonzalezek PPren Bizkaiko presidente gisa. Egiluz kritikoak ez du nahikoa babes lortu bigarren bozketa egiteko.

Bigarrenez jarraian, Raquel Gonzalez da PPren Bizkaiko presidentea. Luis Egiluz kritikoa zen presidentetzarako bertze hautagaia, baina haren hautagaitzak ez du nahikoa babes lortu lehen bozketa gainditzeko, eta, beraz, Gonzalez izango da bertze laur urtez alderdiko burua. Alderdiaren estatutuek zehazten dutenez, kongresuaren aitzinetik egiten da lehen bozketa, eta horretan Gonzalezek jaso ditu botoen %70. Hala, dagoeneko Gonzalez izendatu dute presidente, eta datorren larunbaterako deitua zuten ohiko batzarra tramite hutsa izango da.

Egun alderdiak duen norabidearekin kritikoa da Egiluz, eta haren zerrendan zeuden, bertzeak bertze, Anton Danborenea Bizkaiko alderdiko presidente ohia eta Nerea Llanos aitzineko prozesuan Gonzalezen kontra galdu zuen hautagaia. Egiluzek bere zerrenda aurkeztu izanak polemika piztu zuen alderdian, eta Egiluzek berak irregulartasunak salatu ditu hasiera-hasieratik.

Pablo Casado alderdiko Espainiako buruaren sokakoa da Gonzalez, eta korronte kontserbadorekoa. Hasi berri duen agintaldirako helburutzat zehaztu ditu EAJren «nazionalismo xurgatzailearen» alternatiba izatea eta PSOE eta Podemosen «sozialkomunismoari» aurre egitea.


Summary: Sartagudak euskaraz ere jarriko ditu kale izenen plaka guztiak. Gaur, gazteleraz bakarrik agertzen dira. Errigoraren eta Euskarabidearen laguntzarekin egingo dute aldaketa, datozen egunetan.

Datozen egunetan helduko dira plaka berriak Sartagudara (Nafarroa) eta astebetean aldatuko dituzte. Izan ere, Udalak erabaki du kale izenen plaka guztiak euskaraz eta gazteleraz jartzea. Orain arte, erdara hutsean egon dira.

PSNk du alkatetza Sartagudan, eta Nafarroa Aurrera elkartearen eskaerari erantzunez hartu du erabakia. Iaz proposatu zuen elkarteak plakak aldatzea. Izurriak atzeratu egin du egitasmoa, halere. Ez dute izenik aldatuko.

Hondo horia edukiko dute plaka berriek, eta Sartagudako eta Nafarroako armarriak. Goian, kalearen gaztelerazko izena agertuko da, eta azpian, euskarazkoa. Neurria «euskara normaltzeko» urratsa izateaz gain, «herria edertzeko» ere badela esan dute udaletik. Errigora egitasmoaren eta Euskarabidearen diru laguntzarekin egingo dute aldaketa.

Errigora egitasmoak Nafarroako Erriberako produktuak banatzen ditu Euskal Herri osoan, eta, horren bidez lorturiko diruarekin, ingurune hartan euskara bultzatzeko ekinbideak gauzatzen dituzte. 2020ko urrian iragarri zuten lagunduko zutela Sartagudako «hizkuntza paisaia euskalduntzen. Kale izenen plakak, norabide seinaletikak, errotulazioak... euskaldunduko dira».

Nafarroa Aurrera elkarteak herri tradizioak eta kultura bultzatzeko egiten du lan.

Gizarte zibil bizia dauka herriak. Frankismoak gogor zigortu zuen, eta Alargunen herria ezizenez deitu izan dute askotan. Izan ere, 1936an matxino frankistek 86 pertsona hil zituzten han, orduko populazioaren %8. Hura eta Nafarroa osoan frankistek hil zituzten 3.420 pertsona gogoratzeko, Memoriaren Parkea inauguratu zuten 2008an.


Summary: Gaurko egunez hasi zen frankismo garaiko Iruñeko lehendabiziko greba orokorra. 70 urte dira oinarrizko salgaien prezioa garestitzearen aurkako protesta egin zela Iruñean. Greba hiru egunez luzatu zen, eta Burlatara eta Atarrabiara ere zabaldu zen. Imanol Satrustegi historialariak ekarri du gogora Twiterren.

Elikagaien eta oinarrizko produktuen horniketa arazo bilakatu zen 50. hamarkadan Nafarroan. Ekonomiaren arautze «zorrotza» ezarri zuen frankismoak Espainiako gerraren ostean, eta prezioak garestitzea eragin zuen politika horrek. «Errazionamenduaren ondorioz, merkatu arautuan salgai gutxi zegoen, eta prezioak igo ziren. Hiritarrek oso maiz oinarrizko beharrak asetzeko merkatu beltzera jo behar izaten zuten», azaldu du NUPeko Imanol Satrustegi historialariak, sare sozialen bitartez.

Emakumeek piztu zuten txinparta, 1951n: «Zurrumurruen arabera maiatzaren 7an arrautzak hamabost pezetatan saltzekoak ziren, baina etxekoandreak merkatura joan zirenean hamazazpi pezetatan zeudela ikusi zuten». Prezioa ikusterakoan, II. Zabalguneko merkatuan emakumeek haserrea erakutsi zuten: «Arrautza salmenta boikoteatu eta Gobernu Zibilerainoko manifestazio espontaneoa egin zuten, Gobernadoreari prezio merkeagoak ezar zitzan eskatzeko».

(jarraitu irakurtzen, Euskalerria Irratiaren webgunean)


Summary: Neurriak arintzeko bidea «motel eta seguru» urratuko dutela esan du Txibitek. Nafarroako Gobernuko lehendakariak ziurtatu du «ostalarientzako laguntza gehiago» onartuko dituztela ekainean

COVID-19aren aurkako neurri murriztaileak arintzeko bidea «motela, progresiboa eta segurua» izanen da. Nafarroako Gobernuko lehendakari Maria Txibiteri elkarrizketa egin diote gaur Ser irrati katean, eta esan du «zuhur» jokatu nahi dutela, iazko uda ostean atzemandako agerraldien gisakoak gerta ez daitezen. Neurrien arintze mailakatu horrez gain, ostalariei laguntzeko «neurri osagarriak» onartu nahi ditu Nafarroako Gobernuak, «murrizketen ondorioak gehien sufritu dituen sektorea delako». Ekainean onartuko dituzte laguntza horiek.

Txibiteren esanetan, neurri murriztaileak arinduko dira «egoera epidemiologikoaren hobetzea» antzeman dutelako, eta baita txertaketa erritmoa bizia delako ere: emandako 200.000 dosien langa gaindituko du Nafarroak gaur. «Horri esker, zenbait neurri arintzen hasiko gara igandetik aurrera; besteak beste, erkidegoaren itxiera perimetrala».

Hala ere, beste neurri batzuei eutsi nahi die gobernuak. 23:00ak eta 06:00ak artean etxean egoteko agindua da horietako bat. Etxeratzea bere horretan utzi nahi du Txibitek, baina aitortu du Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiaren esku dagoela hori baimendu ala ez. Gobernuak «igandean edo astelehenean» igorriko du baimen eskaera, eta etxeratze agindua behin-behinean egonen da indarrean, epaileek ebazpena eman arte.

Dena den, Txibitek esan du alarma egoera bukatzeak ez diola «kezka handirik» eragiten, eta aurreko neurri murriztaileak ere Nafarroako Auzitegi Nagusiaren oniritziarekin egin zirela: «Foru komunitatearen itxiera perimetrala babestu zuen auzitegiak, alarma egoerarik gabe ere, eta proposatu ditugun neurri ia guztiak ere onartu ditu». Horregatik uste du igandean edo astelehenean igorriko dituzten neurriak ere «onartuak izanen direla».


Summary: Jaurlaritzak esan du %5 jaitsiko dutela matrikularen prezioa zientzietako eta ingeniaritzetako 30 gradutan. STEM diziplinetako graduetan merkatuko dute matrikula, eta emakume gehiago erakartzea du helburu. Gainerakoan, izoztuta uziko dituzte Euskal Herriko Unibertsitateko tasak.

Datorren ikasturtean unibertsitate ikasketengatik ordaindu beharko denaren eta ikasleek horretarako izango dituzten laguntzen berri eman du Eusko Jaurlaritzak. Berrikuntza nagusietako bat STEM diziplinetako graduen prezio publikoan egongo da; hau da zientziei, teknologiari, ingeniaritzei eta matematikei lotutako graduen matrikulak %5 merkatuko dituzte. Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburu Jokin Bildarratzek eta Unibertsitate eta Ikerketako sailburuorde Adolfo Moraisek eman dituzte xehetasunak, gaur goizean, Gasteizen egin duten prentsaurrekoan.

Ikasketen prezioari dagokionez, zientzietako, teknologiako, ingeniaritzako eta matematikako 30 graduren matrikularen prezio publikoak %5 jaitsiko dituzte, bokazio zientifiko eta teknologikoa piztea eta ikasleak —batez ere, emakumeak— STEM diziplinetara hurbiltzea helburu hartuta. EHU Euskal Herriko Unibertsitateko gainerako gradu, master eta doktoretza ikasketen matrikulak, berriz, orain arte bezala utziko dituzte, zazpigarren urtez jarraian. Neurria lehengo urteko matrikulan eta hurrengo urteetakoan ezarriko dute. Jaurlaritzak emandako datuen arabera, EHUko 64.000 ikaslerengan izango du eragina.

Baina, ikasketen prezioen bidez ez ezik, Jaurlaritzak bekekin ere lagundu nahi die familiei. Bildarratzek ziurtatu duenez, beka jasotzeko baldintzak betetzen dituzten guztiek jasoko dute, horretarako eskubidea duen ikasle kopurua edozein izanda ere. Gainera, bekaren tramiteak arindu nahi ditu Jaurlaritzak, eskatzen duten guztiek erantzuna lehen hiruhilekoan izan dezaten eta hala dagokienek urtea bukatzerako beka jaso dezaten. Gainera, beka lortzen dutenek ikasketetarako laguntza kontzeptuan gutxienez 300 euro jasoko dituzte, ordenagailua edo bestelako tresnaren bat erosteko.

Beste berrikuntza bat ere txertatuko dute datorren ikasturteko beka deialdian: zerga egoitza Araban, Bizkaian edo Gipuzkoan duten familietako ikasleek beka lortzeko aukera izango dute, bertan erroldatuta ez badaude ere. Orain arte, beharrezkoa zen Araban, Bizkaian edo Gipuzkoan erroldatuta egotea.

Pandemiaren eraginari so

2021-2022ko ikasturteko unibertsitate bekak ematerakoan, COVID-19aren pandemiak sortutako egoera ere aintzat hartuko dute. Beka eman edo ez aztertzerakoan, aurreko urteko errenta aitorpena hartu ohi dute kontuan, baina, pandemiaren eraginez, uste dute gerta daitekeela orduan baino egoera ekonomiko larriagoan egotea. Hori dela eta, azken beka deialdian bezala, koefiziente zuzentzailea (%5ekoa) aplikatuko diete langabezia, aldi baterako erregulazio, enplegua erregulatzeko espediente edo antzeko egoeretan.


Summary: Pandemiak Nafarroako gazte gehienen egoera emozionalean eragin duela ondorioztatu du gobernuak. Eragina nabaritu badute ere, ia denak beren bizimoduarekin gustora daudela ikusi dute kaleratu berri duten ikerketan. Gizarte sareen gutxitzeak kalte egin die, baina gazteek hori gainditzeko baliabideak dituztela adierazi dute.

Pandemia gizartearen erroraino sartu da; sektore guztietan eragin du. Gizarte harremanak murriztu ditu, hezkuntzarako sarbidea zaildu du, etorkizuna ziurgabe bilakatu du, eta horrek emantzipazio adina atzeratzea ekarri du, ezinbestean. Gizarte osoaren buruko osasunean izan du eragina, beraz, egungo egoerak: baina baldintza horiek haur eta gazteengan arrasto sakonagoa izan duela ondorioztatu du Nafarroako Gobernuak gazteen buruko osasunari buruz kaleratutako ikerketak. Izan ere, adin horretan garrantzi handiagoa dute gizarte sareek eta harremantzeak, eta etorkizuna ziurgabeena duten adin tarteetaako bat da. Hala ere, herrialdeko gazte gehienek egoerari aurre egiteko baliabideak dituztela ondorioztatu dute.

Pandemiak gazteen buruko osasunean izan duen eragina aztergai bilakatu du Nafarroako Gobernuak. Carlos Amatriain NGI Nafarroako Gazteria Institutuko zuzendaria eta Iñaki Arrizabalaga Osasunbideko Osasun Mentaleko kudeatzailea izan dira emaitzen berri ematearen arduradunak. Herrialdeko 800 gazte galdekatu zituzten iazko azaroan, eta ondorioztatu dute galdekatutako gazteen erdiak baino gehiagok, %54,4k zehazki, nabaritu dutela beren osasun emozionalak okerrera egin duela. Horrez gain, galdekatutako gazteen %6k jokoak eta apustuak gehitu dituzte beren aisialdira. Horrez gain, pazienteen ugaritzerik nabaritu dute psikologiako profesionalek, batez ere haurretan. Zaharragoak «eusten» ari direla uste du Arrizabalagak, baina adin tarte horretako eskaerak ere gora egingo duela aurreikusi dute.

Dena den, egoerak okerrera egin duela nabaritu badute ere, gazteen erdiek, %48k, adierazi dute beren egoera emozionala oso ona dela, eta %9k baino ez du esan txarra denik. Bestalde, antsietate mailak ez du asko egin gora, hamar gaztetik bakarrak baino ez baitu antsietate maila altua, inkestan adierazitakoaren arabera.

Hala ere, emakumeei dagokienez, datuak larriagoak dira. Buruko osasunak okerrera egin duen datu guztietan, gehiengoak emakumezkoak dira. Hori horrela: osasun emozionalean beherakada nabaritu duten %54etatik eta buruko gaitzen bat diagnostikatu dieten gazteen %11tatik ere, gehiengoak emakumezkoak dira. Horrez gain, sedentarismo maila emakumezkoetan handiagoa dela ere ondorioztatu dute, kirol ariketetan gizonezkoen aldean hamazortzi puntu azpitik baitaude. Arazo nagusia, ordea, autoestimuari lotutakoa dela uste dute ikertzaileek: izan ere, lau emakumetik batek ez du bere gorputza gustuko, eta horrek autoestimuan eragin dezakeela ondorioztatu dute.

Egoera horiei aurre egiteko, osasun mentala eskuragarriago bilakatzea eskatu dute gazteek, psikologo profesional gehiago izatea osasun sisteman, eta hitzaldiak antolatzea gaiaren inguruan sentsibilizatzeko. Bestalde, aisialdirako alternatibak ere eskatu dituzte, eta, hain zuzen ere, NGI horretan lanean dabilela aurreratu du Amatriainek.


Summary: Glovoren langileen aldeko ebazpena eman du Bilboko epaile batek. Justiziak banaketa plataformen auzian finkatu duen norabideko epaia da: Glovoren langileak soldatapeko behar dute eta ez autonomo.

Bilboko Gizarte arloko 11. epaitegiak ebatzi du Glovoren eta haren langileen arteko harremana lan harremana dela, soldatapeko gisa kontrataturik egon beharko luketela. Autonomoen kontratuarekin jarduten dira banatzailearentzat, autonomo faltsu gisa, eta hori aldatu egin beharko du Bilboko Glovoren adarrak.

285 langilek jo zuten justiziara eta martxoan hasi zen salaketa kolektibo horren epaiketa; horietako 53 ELA sindikatuak ordezkatzen ditu. Enpresak EAEko Justizia Auzitegi Gorenera jo dezake helegite batekin, baina Espainiako Auzitegi Gorenak dagoeneko finkatu du jurisprudentzia Glovoren auzian, eta garbi utzi du banatzaileak enpresaren langileak direla, soldatapeko behar dutela, eta autonomo gisa aritzea iruzurra dela, hala langileentzat nola Gizarte Segurantzarentzat.

Gizarte Segurantzak Glovo enpresa salatu zuen iaz, eta urtarrilean abiatu zen prozedura. Langileen erregimena epaitu da, finean, hau da, ea autonomoak edo Glovoren soldatapekoak diren. LAB sindikatuak 30 banatzaileri eman die babesa epaiketan, Riders X Derechos banatzaile elkartearekin batera. Autonomo faltsuen auzia soka luzea izaten ari da azken urteetan, Glovo, Uber, Deliveroo eta beste plataforma batzuek bultzatu duten ereduaren harira.


Summary: Israelgo soldaduek bi palestinar hil dituzte. Protestak ugaritu egin dira Jerusalem ekialdean, Israelgo auzitegiek hainbat palestinar etxegabetzeko agindu ostean.

Israelgo militarrek bi palestinar hil dituzte Yeninen, Zisjordanian, haien esanetan base militar bati eraso egin diotelako. Beste lagun bat larriki zaurituta dagoela gehitu dute, baita soldaduen artean bajarik egon ez dela ere. Israelgo Poliziaren arabera, hiru palestinarrek Salemgo base militarraren atearen aurka egin zuten tiro, eta mugako poliziek eta soldaduek horiek «neutralizatuz» erantzun zuten. Palestinarren eta Israelgo indar armatuen arteko tentsioak gora egin du azken asteetan, Ramadanarekin batera. Izan ere, Jerusalem ekialdeko Sheikh Jarrah auzoan bizi diren palestinarrak euren etxeak galtzeko arriskuan daude, kolono israeldarren mesedetan.

Kolonoek Jerusalem ekialdean bizi diren palestinarren aurkako erasoa hasi dute Israelgo epaitegietan, eta horiek israeldarrei arrazoia ematen hasi dira. Atzo, esaterako, auzitegi batek ebatzi zuen Shekh Jarrah auzoan bizi diren 50 palestinar inguruk euren etxebizitzak hustu behar dituztela, argudiatuta horiek judutarrenak zirela 1948 aurretik.

Horrek are gehiago harrotu ditu hautsak, eta bart protesta jendetsuak egin zituzten hirian. Horietan, hamabost lagun atxilotu zituzten Israelgo indar armatuek, eta israeldar batek hainbat tiro ere jo zituen, The Times of Israel egunkariaren arabera, inor zauritu gabe.

Jerusalem ekialdean ohikoak dira protestak azkenaldian. Izan ere, etxegabetze aginduei hiriaren kanpoaldean dagoen Damaskoko Atearen aurrean elkartzeko debekua gehitu zaie. Musulmanek han elkartzeko ohitura dute ramadaneko otoitzen ostean. Zisjordaniara ere zabaldu dira, eta, protesta horietako batean, asteazkenean, 16 urteko gazte palestinar bat hil zuten Israelgo soldaduek, Nablus inguruan, Palestinako Osasun Ministerioak jakinarazi duenez. Aurrez, igandean, beste emakume bat ere hil zuten, ustez hark labana batekin eraso egin ostean. Egun berean, palestinar batek israeldar bat hil zuen; ustezko egilea atzo atxilotu zuten.

Egoera jada nahasiari Palestinako hauteskundeen atzerapena gehitu behar zaio, Tel Avivek eragindakoa. Israelgo Gobernuak Jerusalem ekialdean hauteslekuak jartzearen aurkako jarrera erakutsi zuen, eta horrek data aldatzera behartu zuen Palestinako Aginte Nazionala.

Hori guztia kontuan izanik, Hamasen adar armatuak, Ezeldin al-Qassam brigadak, Israeli ohartarazi dio «prezio handi bat» ordainduko duela Jerusalem ekialdeko herritarrei egiten dizkien kalteengatik.


Summary: Osasunbidea ikertzen ari da ea osasun langileek komisioak kobratu dituzten materiala erostean. Era berean, epaitegi bat ustezko eroskeria delitu bat ikertzen ari da, fiskaltzak mediku baten kexa bat bideratu duelako arartekoaren eskutik.

Osasunbideak barne ikerketa bat dauka irekita, argitzeko ea osasun langileek komisioak kobratu dituzten osasun materiala erosteko orduan. Diario de Noticias egunkariak kaleratu du albistea, eta, horren arabera, Nafarroako Gobernuak ez du baztertzen zigor espediente bat irekitzea, jokabide irregularrak atzemanez gero. Berripaper hau Nafarroako Osasun Kontseilaritzarekin jarri da harremanetan, eta hango iturriek albistea baieztatu dute.

Paraleloki, epaitegi bat ari da eroskeria delitu bat ikertzen duela hilabete batzuetatik. Fiskaltzak eskatu zion, Javier Eneriz Nafarroako arartekoaren bidez egoerari buruzko mediku baten kexa bat jaso ondoren. Horren berri eduki zuenean erabaki zuen foru gobernuak barne ikerketa bat abiatzea. Nafarroako Gobernuko iturriek ez diote azken xehetasun hori baieztatu BERRIAri, baina adierazi diote «hainbat hilabete» daramatzatela ikerketarekin, eta «zenbait barne prozesuren» ondoren, «amaitzear» dela.

Diario de Noticias-ek kaleratutako informazioak dioenez, 2020 gertatu ziren ustezko delituak, baina pandemiaren aurretik. Enerizek jaso zuen salaketan mediku batek nabarmendu zuenez, bere lankide batzuk gertaera «oso larri batzuetan» zeuden nahastuta. Arartekoak berak salaketa hori jaso zuen 2020ari buruzko txostenean.

Medikuak salatu zuen, antza, enpresa batek eskaini zizkiela bere lankideei erosketa txartel batzuk, konpentsazio gisa, osasun material jakin bat erosiz gero. Salaketa jarri duen medikuak ez zuen aferan parte hartu nahi izan, eta bera baino goragokoei gertatzen ari zenaren berri eman zien, betiere Diario de Noticias-ek kaleratutako aintzat hartuta. Orduz geroztik errepresalien biktima izan dela salatu du arartekoarengana jo zuen medikuak, eta ohikoa zuen lanbidearekin zerikusirik ez duen jarduera batera «zokoratu» dutela.

Navarra Sumaren galderak

Arartekoak gertakarien berri eman zion fiskaltzari. Ministerio publikoak duela bi hilabete onartu zuen salaketa tramiterako, eta epaitegi baten esku utzi zuen auzia. Hori ikertzen ari da ea eroskeria deliturik egon ote den.

Enerizek berak auziaren berri eman du asteon, Nafarroako Parlamentuan. Horren ondoren, Navarra Sumaren talde parlamentarioak gobernuari egiteko galdera sorta bat erregistratu du, gertakariak «oso larriak» direla iritzita.


Summary: Beste 745 positibo atzeman dituzte Hegoaldean. Egindako testen %6,5 dira positiboak, eta beherako joera agerikoa da.

Osasunbideak eta Osakidetzak atzo denera 11.333 test egin zituzten COVID-19a diagnostikatzeko, eta horietako %6,5 positiboak izan ziren: 745 kasu atzeman zituzten denera. Lehengo hilaren erdialdera milatik gora positibo atzematen ziren egunero, eta beherako joera agerikoa da orain. 100.000 biztanleko intzidentzia metatua erakusten duten datuak ere beherako kurba batean marraztu behar dira orain. 400en langatik behera dago Araban (308) eta Nafarroan (289), eta gora oraindik ere Bizkaian (437) eta Gipuzkoan (566). Azken herrialde horretan da jaitsiera bereziki nabarmena. Horra alderaketa bat; apirilaren 27an intzidentzia metatua 719koa zen han.

Ospitaleratzeetan ere, arintzea erakusten duten zantzuak badira. Atzo 71 paziente eraman behar izan zituzten erietxeetara COVID-19aren ondorioz, eta apirilaren 20an, adibidez, 135 izan ziren. ZIUetan ere behera ari da gaitz hau duten pazienteen kopurua: orain, 202 dira; apirilaren 29an, berriz, 30 gehiago ziren.

Osakidetzan egon da bereziki igaro asteotan ospitaleetako egoerarekin kezka, eta, esaterako, premiazkoak ez diren ebakuntzak bertan behera utziak dituzte han, lan zamari erantzun ezinik. Baina agerikoa da eboluzio ona; atzo 573 eri zeuden COVID-19aren ondorioz ospitaleratuta, maiatzaren hasieran baino 120 gutxiago, eta aurreko egunean baino 35 gutxiago.


Summary: Quino Colomek ezingo du bihar Baskoniarekin debuta egin. Andorrako joko antolatzailea fitxatu du Gasteizko taldeak denboraldia amaitu arte. Biharko partida, Joventuten aukakoa, atzeratu egin da, positibo gehiago azaldu direlako TD Systems Baskonian.

Badu ordezkoa NBAra joan den Luca Vildozak TD Systems Baskonian: Quino Colom (Andorra, 1988). Joko antolatzailea fitxatu du denboraldia amaitu artean. Izar Gorrian jardun du azken hilabeteetan, sasoia Valentzian hasi eta gero. Osasun probak eta azterketak gainditu behar ditu orain fitxaketa erabat gauzatzeko.

Esperientzia handiko jokalaria da Colom. ACB ligan, hainbat taldetan jokatu du; besteak beste, Bilbo Basketen (2014-2015). 241 partida jokatu ditu liga horretan. Euroligan ere badu esperientzia; azkenekoa Izar Gorrian, eta Belgradeko taldean 6,6 puntu sartu ditu eta 2,5 errebote harrapatu zortzi partidatan. Duela hiru urte, Eurocup-eko bosteko onenean sartzeko hautatu zuten.

Gauzak bere-berean joango balira ere ezingo du bihar debuta egin bere talde berriarekin. Izan ere, Baskonia-Joventut partida atzeratu egin da, COVID-19 kasu gehiago azaldu direlako Gasteizko taldean. Atzo egin zitzaizkien probak, eta zenbait positibo atzeman zituzten —klubak ez du zehaztu zenbat—. Aurreko asteetan bost kasu izan ziren taldean.


Summary: Indiako aldaeraren hiru kasu baieztatu ditu Osakidetzak. Horietako bi Bilboko portuan berrogeialdian dagoen ontzi bateko eskifaiako kideak dira; transmisio katea «kontrolatuta» dagoela esan du Sagarduik

Bilboko portuan joan zen igandetik berrogeialdian dagoen Stavanger Pearl itsasontziko eskifaiako bi kidek koronabirusaren Indiako aldaera daukatela baieztatu du gaur goizean Osakidetzak. Arratsaldean Gotzone Sagardui Osasun sailburuak esan du beste kasu bat ere agertu dela, aurreko horiekin lotu gabea.

Denera lau marineli atzeman diete koronabirusa Bilbon berrogeialdian duten itsasontzian, baina horiei hartutako laginen DNA sekuentziatzen ari dira oraindik, eta bakarrik birenak baieztatu ahal izan dituzte. Hainbat egun behar dira lan hori egiteko.

Osakidetzak esan duenez, «pertsona horiek behar bezala bakartuta daude», eta «transmisio katea kontrolatuta dago».

Eskifaia osoa jarri zuten berrogeialdian, bi kidek COVID-19arekin bateragarriak diren sintomak azaldu eta gero. Horiek biak Gurutzetako ospitalera (Barakaldo, Bizkaia) eraman zituzten, baina gero, beste bik garatu zituzten sintomak, eta haietako batek positibo eman zuen. Azken bi horiek Derioko hotel batera eraman zituzten (Bizkaia), bakartzeko etxerik ez dutenentzat prestatutako eremura. Gainontzeko hamazazpi kideak bakartuta daude ontzian bertan.

21 kiderekin heldu zen igandean ontzia Bilboko portura, 6.000 olio tona deskargatzeko. Suezko kanaletik abiatu zen, eta Rotterdam (Herbehereak) zuen helmuga. Lehen sintomak agertu bezain pronto, portuko agintaritzari jakinarazi zioten, eta horrek itsasontziko sartu-irteerak debekatu zituen.

Espainiako Gobernuak EAEn duen ordezkaritzak esan zuenez, positibo eman duten marineletatik bi Indiakoak dira.


Summary: Herritar batek salatu du Getxoko Udaltzaingoak hizkuntza eskubideak urratu dizkiola. Epaitegira joan zen salaketa jartzera, eta hor ere inprimakiak gazteleraz jaso zituen; salatu du bi aldiz urratu dizkiotela hizkuntza eskubideak.

Getxoko (Bizkaia) Udaltzaingoak hizkuntza eskubideak urratu dizkio herritar bati, Hizkuntza Eskubideen Behatokiak eta Euskal Herrian Euskaraz-ek gaur eginiko agerraldi batean salatu dutenez. Salaketa jarri duen herritarra eta beste zenbait euskaltzale ere bertan izan dira. Eman duten informazioaren arabera, udaltzainek uko egin zioten herritarra euskaraz artatzeko aukerari apirilaren 24an, nahiz eta haien «betebeharra» izan. Gainera, erantsi dute gertatutakoaren inguruko salaketa jartzera joan zela epaitegira baina inprimakiak gaztelaniaz jaso zituela, eta, beraz, bi aldiz urratu dizkiotela eskubideak.

Koldo Zarate EHE-eko kideak salatu duenez, gertaera hau ez da kasu bakan bat, arazo estruktural baten isla baizik: «Izozmendiaren punta da, sistema osoan euskarak oraindik ere bizi duen egoera ez-normalizatuaren adierazlea». Haren arabera, gertatutakoak erakusten du euskara oraindik «bigarren mailan» dagoela, eta hizkuntza eskubideak ez bermatzea «erabaki politiko batzuen emaitza krudela» dela. Agurne Gaubeka Behatokiko zuzendariaren ustez ere, gertaera hau ez da kasu bakar bat. Jakinarazi du, edozein erakunderekin euskaraz egiteko eskubidea izan arren, herritarrak «babesik eta bermerik gabe» sentitzen direla udaltzainekin zein ertzainekin euskara erabiltzerako orduan.

Instituzioen ardura azpimarratu dute eragileek. Zarateren ustez, Euskal Herrian ez dago «osotasunean» euskaraz bizitzeko aukerarik, eta agintariek herritarren gain jartzen dute horren ardura. Besteak beste, erantsi du hainbat arlotan «egunero» gertatzen direla hizkuntza eskubideen urraketak. Eta Gaubekak ere bat egin du: «Zerbitzua euskaraz bermatzeko dituzten ezintasunak aitortzen dituzte, baina hizkuntza eskakizunetan derrigortasun datarik gabeko lanpostuen deialdiak ateratzen jarraitzen dute». Esaterako, adierazi du urtarrilean eginiko ertzainen eta udaltzainen lan eskaintza publikoko deialdian euskaraz ez zekiten edo hizkuntza «maila egokia» ez zuten pertsonek «atea zabalik» zutela.

Euskararen normalizazioan, beraz, Zaratek administrazio publikoan jarri du arreta: «Euskarak eremu horretan duen egoeraren balantze zintzoa egin, eta, horren ondorio logiko gisa, langile guztien euskalduntzea ziurtatuko duen kontratazio eta funtzionamendu eredua ezar dezatela». Horrez gain, euskaltzaleei dei egin die hizkuntza eskubideen urraketak salatzera, hala nola beraien eskubidea delako zerbitzua euskaraz jasotzea.

Salaketak, gora

Gaubekak ohartarazi du azken urteetan gora egin dutela ertzainek edo udaltzainek hizkuntza eskubideak urratzeagatik jarritako salaketak, eta horrek arazoa gehiago ikusarazi duela: «Herritarrei ez zaie behar bezala bermatzen segurtasun indarrekin euskaraz komunikatu ahal izatea edo euskarazko zerbitzua jasotzea, eta administrazioetan ezartzen diren irizpide berriek ez diete behar bezala aurre egiten muinean dauden arazoei». Areago, gehitu du kasurik larrienetan isunak ere jarri izan direla herritarrek euskaraz hitz egiteko eskaria egitean, poliziek beren aurkako desobedientzia egozten dietelako. «Botere harremana den heinean, horrelako erantzunek areagotu egin ohi dute herritarren babesgabetasuna».


Summary: Pandemiari buruzko txosten bat aurkeztu dute zenbait adituk, eta 175 neurri proposatu. COVID-19aren Liburu Zuria izenekoan, orain arte egindakoa aztertu dute, «ez inor errudun egiteko, hobetzeko baizik».

Arlo askotariko 40 profesional eta ikerlarik baino gehiagok COVID-19aren Liburu Zuria plazaratu dute. Nabarmendu dutenez, ez da dokumentu itxia, «zirriborroa» baizik. Horrekin, eztabaida sustatu nahi dute gizartean, eta, aurrerantzean, orain arte jorratu dituzten arloetan sakondu eta jorratu gabe gelditu direnak aztertu nahi dituzte.

Ugo Mayor EHUko Ikerbasqueko ikertzaileak eta Oier Ateka Donostiako ESIko Barne Medikuntza zerbitzuko medikuak esan dutenez, joan den abenduan egindako mahai inguru bat izan zen txostena egin duen taldearen sorburua. Orduan hasi ziren pentsatzen egokia izan zitekeela «arlo askotako adituak biltzea eta elkarrekin gogoeta egitea», betiere «proposamen zehatzak» egiteko xedez.

Arazo konplexua da COVID-19arena, arlo askotan eragiten duena: osasungintzan, nola ez, baina baita alor juridikoan, ekonomian, psikologian eta beste zenbait esparrutan ere. Eta, jakinik arazo konplexuei irtenbide sinplerik ezin zaiola eman, ikuspuntu askotatik heldu nahi izan diote aferari, Mayorrek esan duenez: «Gai izan gara elkar ulertzeko. Beste ikerketa batzuekin alderatuta, uste dut honen berezitasuna dela atal bakoitza gainerako ataletako ekarpenetatik elikatu dela».

175 proposamen

Askotariko begirada horien emaitza da Liburu Zuria, eta han agertzen diren 175 proposamenak. Txostena egin dutenek badakite munta horretako arazo bati aurre egitea ez dela erraza, eta, askotan, erabakiak hartu behar izan dituztenek ez dutela gogoetarako denbora askorik izan, erantzunek berehalakoak izan behar zutelako. «Horregatik, beharrezkoa da atzera begiratzea», esan du Mayorrek, «eta aztertzea zertan asmatu dugun eta zertan huts egin dugun, baina ez inor errudun egiteko, hobetzeko baizik».

Txostenaren aurkezpenean, egileek ez dute edukietan larregi sakondu nahi izan. Esan dutenez, egin dituzten proposamen guztiak garrantzitsuak dira, eta baten bat nabarmenduz gero beste guztiak alboratuta geratuko ote diren beldur dira. Baina argi dute orain arte badagoela zer hobetu: «Pandemiak orain arte zenbait olatu izan ditu», azaldu du Atekak; «horri aurre egiteko neurri batzuk hartu dira, eta ikusi dugu olatua apaldu den bakoitzean geroago arazoak errepikatu egin direla. Ez badugu aldatzen egiten duguna, leku berera itzuliko gara beti».

Mayorrek esan duenez, «ez da oso zentzuzkoa hamabost hilabeteren ondoren hasieran bezala edo antzera egotea». Baina berriro nabarmendu du «okerretan baino gehiago irtenbideetan» jarri nahi izan dutela fokua: «Aztertu nahi izan dugu zer egiten ari garen, eta horretatik zerk funtzionatzen duen eta zerk ez, litekeena baita funtzionatzen ez duen zerbait egiten aritu izana orain arte».

Txostenean agertzen diren proposamenak mota askotakoak dira. Adibidez, aire zabalean egiten diren jarduerak hobestea proposatzen dute, «batzuetan horrelakoak galaraziz jendea leku itxietan batzea indartu delako, eta hori askoz arriskutsuagoa da». Telelana sustatzea, lehen arretako sarea bultzatzea, arlo publikoa indartzea eta horrelako neurriak agertzen dira Liburu Zuria-n: «Ez dira iritziak», azaldu du Mayorrek, «datuetan oinarritutako proposamenak baizik».


Summary: Preso bat gerturatuko dute, eta biri sailkapena malgutuko diete. Lexuri Gallastegi Almeriatik Zuerara hurbilduko dute. Gainera, Karlos Apeztegia Iruñeko kartzelatik Martutenekora eramango dute.

Beste bi euskal preso lekualdatzea erabaki du Espainiako Espetxe Erakundeen Idazkaritza Nagusiak. Lexuri Gallastegi Almeriako kartzelan dago (1.005 km), baina Zuerara gerturatuko dute, Euskal Herritik 245 kilometrora. Beste hamalau euskal preso daude espetxe berean.

Gallastegi 2010ko martxoaren 4an espetxeratu zuten, 30 urteko zigorra betetzeko. 2031ko ekainean beteko ditu zigorraren hiru laurdenak. Bigarren gradua ematea proposatu du Almeriako kartzelako Tratamendu Batzordeak, eta oniritzia eman dio Espetxe Erakundeetako Idazkaritza Nagusiak.

Bestalde, Karlos Apeztegia Iruñeko kartzelan zegoen, baina Donostiako Martutenekora lekualdatzea onartu dute. Apeztegia 2018ko urrian kartzelatu zuten, lau urteko zigorra betetzeko, eta hiru laurdenak urrian beteko ditu. Espetxe Erakundeek jakinarazi dutenez, ez du erantzukizun zibilik.

Horrez gain, Idazkaritza Nagusiak espetxe araudiaren 100.2 artikulua ezarriko die Javier Perez Aldunateri eta Joseba Segurolari. Horrela, malgutu egingo zaizkie bigarren graduan dauzkaten baldintzak. Perez Aldunate 2005eko otsailean sartu zuten preso, hogei urteko zigorra betetzeko, eta zigorraren hiru laurdenak 2020ko otsailean bete zituen. Iruñean dago preso.

Segurola, berriz, 2003ko uztailean kartzelatu zuten, hogei urteko zigorra betetzeko. 2018ko uztailean bete zituen zigorraren hiru laurdenak. Burgosen dago preso, eta presondegiko Tratamendu Batzordeak proposatu du 100.2 artikulua ezartzea, ikastaro bat egin dezan.


Summary: Gipuzkoako kale garbiketaren lan hitzarmena sinatu dute. KPItik gorako soldata igoerak eta txanda kontratuak adostu dituzte, besteak beste. Sektore bereko beste itun batzuk berritzeko bidea zabal dezake.

Gipuzkoako kale garbiketako eta zabor bilketako zerbitzuen lan hitzarmena berritu dute sektoreko patronalak eta ELA, LAB eta CCOO sindikatuek. Lurraldeko 2.000 langile ingururi eragingo die akordioak. Horrez gain, garbiketaren sektorean Gipuzkoan negoziatzen ari diren beste hitzarmen batzuentzako bidea zabal dezake.

Gipuzkoako eraikin publikoetako eta lokaletako beharginena dago mahai gainean, eta mobilizazio kanpaina betean daude sindikatuak. Langile gehiago daude sektore horretan, 6.000 inguru, eta %80 emakumeak dira. Kaleko garbitzaileen aldean %28 gutxiago kobratzen dutela salatu dute, besteak beste.

Kaleko garbitzaileen itunak hiru urteko indarraldia izango du. ELA sindikatuak —gehiengoa du sindikatuen artean (%65)— eman du lorpen nagusien berri: KPItik gorako soldata igoera: %0,25ekoa 2020an, %0,35ekoa 2021ean eta %0,4koa 2022an; enpresa berean 21 urtetik gorako antzinatasuna duten langileak, erretiroa hartzean, nahitaez ordezkatzea txanda kontratuen bidez; eta langileek, halaber, aukera izatea edoskitze baimenak metatzeko eta, lantegietako beharginen kasuan, baita prestasun plusak ere. Batzorde bat sortuko dute, halaber, asteko bi atseden egun nahitaez ezartzeko aukera eta lanaldi partzialeko langileei lanaldia luzatzekoa adosteko.

LAB: «Gehiago lor zitekeen»

Negoziazio mahaian ordezkaritza zuten sindikatuen artean UGTk soilik ez du babestu. LABek «erantzukizunagatik» sinatu du. Ohar batean gogoratu du asteartean gainerako sindikatuei proposatu ziela patronalaren proposamenen aurka planto egitea eta mobilizazioetan batuta jarraitzea. ELAri «patronalaren ultimatuma onartzea» leporatu dio, eta gogoratu dio «borrokarekin» jarraituta «gehiago lor zitekeela». Dena den, azpimarratu du oraingo akordioak sektoreko langileak «posizio hobean» uzten dituela «hurrengoak negoziatzeko».


Summary: Ertzaintzak Ernaiko zortzi kide atxilotu ditu Bilbon eta Gasteizen. Gazte antolakundeak mobilizazioak egin ditu Bilbon, Iruñean, Gasteizen eta Donostian. Krisia kapitalak ordaintzeko aldarrikatu dute. Bilboko manifestazioaren amaieran gazteen kontra kargatu du Ertzaintzak, eta Gasteizen ere izan dira istiluak. Atxilotuetako bat ospitaleratua izan da.

Ertzaintzak, momentuz, Ernai gazte antolakundeko zortzi kide atxilotu ditu gaur. Ehunka izan dira gaur arratsaldean Ernaik deituta karrikara atera diren gazteak Larrialdi egoeran gaude lelopean, eta manifestazioak egin dituzte Bilbon, Gasteizen, Iruñean eta Donostian. Bizkaiko hiriburuko manifestazioaren bukaeran gazteen aurka egin du Ertzaintzak, eta han zazpi izan dira atxilotutakoak. Gasteizen ere izan dira istiluak, eta gazte bat atxilotu dute.

Atxiloketen ondorioz, atxilotuetako bat Basurtuko ospitalean ospitaleratu behar izan dute, dislokatutako sorbalda batekin.

Manifestazioan etorkizuna beltza datorrela nabarmendu dute Ernaiko kideek, eta gazteen egoera iraultzeko aterabideak «eraldaketa soziala» eta «burujabetza» direla aldarrikatu dute karrikan.

Koronabirusaren krisiak gazteen egoera okertu bertzerik ez dutela egin nabarmendu du Iruñeko ekitaldi nagusian Izar Hernando bozeramaileak, eta arazoa estrukturala dela nabarmendu du: «Kapitalismoak irabaziak pilatzen jarraitzeko, langilea klasearen prekarizazioa sakontzen ari da. Eta gu, gazteak, sektore kolpatuenetakoak gara». Kapitalaren «ofentsiba berri baten aurrean daudela nabarmendu du Hernandok, eta horri aitzin egiteko elkarlanerako deia luzatu diete gainerako indar sozial eta sindikatuei: «Aurkitzen garen bidegurutze honetan, eredu aldaketarantz bultza egitea inoiz baino beharrezkoa da».

Espainia eta Frantzia «etorkizun eza» direla nabarmendu dute: «Haien errezeta neoliberal, autoritario eta ukatzaileek gazteon egoera betikotu eta areagotzen dute. Horrekiko dependienteak gara gazteak, haien lan erreformekiko, haien muntai polizialekiko, haien politika neoliberalekiko, haien matxismo eta arrazakeri instituzional eta kronikoarekiko... Eta, beraz, Herri bezala ere dependienteak gara», nabarmendu dute.

Horrekin hausteko deia egin du Hernandok eta argi utzi du gazteon egoera iraultzeko eta «alarma egoeratik» ateratzeko Euskal Herrian eraldaketa sozialaren eta burujabetzaren behar direla. «Gazteon egoera iraultzeko Euskal Herrian eraldaketa sozialaren eta burujabetzaren aterabidea behar dugu».

Bide horretan, krisia kapitalak ordaintzeko eskatu dute: «Etorkizuna lapurtu digute, kriminalizatuak izan gara, gutxietsi gaituzte... Arduragabeak, inozoak... Hori guztia omen gara gazteak. Aitzaki eta adjektibo merkez estali dute haien asmoa: krisi hau gure bizkar gainean jartzea. Ba ez! Euskal Herrian, gazteok ez dugu bestelako krisirik irentsiko! Ordain dezatela haiek».