Summary: 42 urteko gizon bat atxilotu dute Iruñean, Bideko Ama ospitalean izandako sexu erasoagatik. Ospitaleko langile batek salatu zuen irailaren 2an gizonak eraso egin ziola, lanaldia amaituta etxera joatear zela

Nafarroako Unibertsitate Ospitaleko egoitzetako batean —Bideko Ama ospitalea zen eraikinean— sexu eraso bat salatu zuten atzo. Ospitale horretako kafetegia zerbitzua ematen duen Arcasa enpresak eman zuen albistea, ospitaleko Lan Zuzendaritza eta Batzordearekin batera. Gaur, 42 urteko gizonezko bat atxilotu du Foruzaingoak, erasoa egin izana egotzita.

Gertakariaren berri atzo eman bazuten ere, duela astebete gertatu zen erasoa, irailaren 2an. Ospitaleko kafetegia zerbitzuko langile batek salatu zuen gizon batek eraso egin ziola, lanaldia bukatuta etxera joatear zela. Salaketa jaso eta berehala, Foruzaingoak aktibatu egin zuen sexu indarkeriaren aurkako protokoloa, eta arta psikologikoa eta juridikoa eskaini zion emakumeari. Ikerketa ere abiatu zuen.

Gaur eguerdian elkarretaratzea eginen dute ospitalearen aurreko plazan, erasoa gaitzesteko. «Protesta honen bitartez, elkartasuna adierazi nahi diogu gure lankideari, eta, era berean, konpromisoa azaldu nahi dugu emakumeen kontrako indarkeria geldiarazteko. Emakumeen kontrako indarkeria giza eskubideen urraketa da, emakumea emakume izate hutsagatik baztertzen duena», idatzi dute biktimaren lankideek, ohar batean. Halaber, nabarmendu dute sexu eraso oro egiturazko problema baten seinale dela, «injustiziaren sintoma».


Summary: Graduko 35.000 ikaslek hasiko dute ikasturte berria EHUn. Ikasleen %53,5ek euskaraz egingo dituzte ikasketak, eta %46,5ek gazteleraz. Datorren asteazkenean hasiko du EHUk ikasturte berria.

2022-2023 ikasturtean 35.000 ikaslek egingo dituzte graduko ikasketak EHU Euskal Herriko Unibertsitatean; horietatik 8.316 lehen mailan hasiko dira. EHUk jakinarazi duenez, ikasle berrien %57 emakumeak dira, eta %43 gizonezkoak. Hizkuntzari dagokionez, graduko ikasketak euskarazko taldeetan egingo dituzte matrikulatutako ikasleen %53,5ek, eta gazteleraz, %46,5ek. Campusei dagokienez, Bizkaikoak jasoko du ikasle kopuru handiena: matrikulatu diren ikasleen %53,3. Gipuzkoako campusean matrikulatu dira ikasleen %25,7, eta Arabakoan %21.

Ikasturte berria hasiko duten ikasleek EHUko 105 graduetako bat egingo dute. Horietako hamalau gradu bikoitza dira. Hizkuntzari dagokionez, gradu guztiak bi hizkuntza ofizialetan egiteko aukera dagoela adierazi du EHUk. Horrez gainera, graduko lau ikasletik batek Araba, Bizkai eta Gipuzkoatik kanpoko beste unibertsitateetan ikasiko du. Hain zuzen ere, 2.372 ikaslek gutxienez lauhileko bat egingo dute atzerriko unibertsitateetan, eta beste unibertsitate batzuetako 902 ikaslek EHUn ikasiko dute. Hilaren 14an egingo dute EHUren ikasturtea hasteko ekitaldia, Bizkaia Aretoan; Iñigo Urkullu lehendakaria eta Eva Ferreira errektorea izango dira bertan. Ikasturte berriari begira, Ferreirak azpimarratu du EHUk «eskaintza sendoa» duela eta «etengabe eguneratzen» ari dela nazioartekotzeko helburuarekin.


Summary: Getxon ustez labanaz izan den eraso bat ikertzen ari da Ertzaintza. Ertzaintzak ez du informaziorik eman nahi izan, baina goizaldean Gurutzetako Ospitalean ustez labana batekin egindako zauriak zituen pertsona bat ospitaleratu dutela baieztatu du.

Gaur goizean Getxon izan den eraso bat ikertzen ari da Ertzaintza. Goizeko 05:00etan pertsona bat Gurutzetako Ospitalera eraman dute, ustez labana batekin egindako zauriak zituela. Ertzaintzak albiste agentziei baieztatu die hori gertatu dela eta ikerketa bat abiatu duela hori argitzeko, baina ez du baieztatu labankada bat izan denik.

El Correo egunkariak, baina, argitaratu du pertsona horrek labana batekin egindako zauriak zituela aurpegian eta lepoan. Gaineratu duenez, kutxazain batean lo zegoela egin diote eraso, eta odolusten ari zela aurkitu dute, konorterik gabe. Egunkari horren arabera, 25 urte ditu erasotuak, eta Ertzaintza erasotzaileen bila ari da; inguru horretan zegoen pertsona bat identifikatu dute, zer ikusirik ote duen jakiteko.


Summary: Gogotsu hartu du jendeak euskal jaiaren itzulera Zarautzen. Kaleak bete dituzte herritarrek: erromeria egin dute, Musika plazan eta Lege Zaharren plazan. Alproja antzerki taldeak '2x2' antzezlana egin du, Munoan.

Ohiko itxura hartu du Euskal Jai Egunak Zarautzen (Gipuzkoa), bi urteren ostean. Baserritarren jantziak soinean atera da jendea kalera, eta musikak hartu ditu kaleak goizean goizetik. Jai eguna izanik, jendez bete dira kaleak. Diana egin dute lehenik, eta Goiztarrak taldea irten da gero, garai bateko pertsonak irudikatzera. Ondoren, txistulariak, trikitilariak, dultzaineroak eta Iturengo tunturroak ibili dira kaleak girotzen. Eguerdian hasi da erromeria, Musika Plazan eta Lege Zaharren enparantzan: kioskoaren inguruan ibili da dantzan jendea.

Eguerdian hasi da, baita ere, Alproja antzerki taldearen 2x2 antzezlana. Kaleetan barrena ibili ondoren, txistulariek lagunduta iritsi dira Munoara, eta oholtzara igo dira antzezleak, plaza bete duten ikusleen aurrean antzerkia egiteko. Zarauzko trenbidean egindako lanak izan dituzte hizpide antzezlanean: herrian trenari beste errei bat gehitzeko egindako lanak kritikatu dituzte, umorez eta ironiaz betetako emanaldian.

Antzerkiaren ondoren ere, erromeriarekin jarraitu dute: Munoan Trikiteens taldeak jo du. Frontoi Txikin, berriz, polka herrikoia egin dute, Herri Mugimenduak antolatuta. Musika plazan, Lizarrako Larrain Dantza herrikoia dantzatu dute dultzaineroekin, 14:00etatik aurrera. Festarekin jarraituko dute arratsaldean ere.

Karroza, bueltan

Aurten, aspaldiko partez, karroza handi bat egon da ikusgai kalean: Jose Luis Lasa eskultoreak ekoitzi du lana. Bale bat dauka erdian, eta sareak inguruan: Zarauzko balea arrantzaleei omenaldia egin nahi izan die Lasak. Herriko hainbat kaletan ibili da karroza.


Summary: ELAk «irizpide ekonomizistak» lehenestea egotzi dio Hezkuntza Sailari. Sindikatuak protesta egin du Hezkuntza Sailaren ordezkaritzaren parean. Ordezkagune plataforman izandako «anabasaren» ardura Jaurlaritzari egotzi dio. Elkarrekin Podemos-IUk azalpenak eskatu ditu Eusko Legebiltzarrean.

Ika-mika ez da baretu. Ordezko irakasleei eta hezitzaileei lanpostuak esleitzeko Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak erabiltzen duen Ordezkagune plataforman izandako gorabeherei buruzko polemikak segida izan zuen atzo. Sisteman izandako «anabasa» salatzeko elkarretaratzea egin du gaur ELA sindikatuak Bilbon, Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak duen ordezkaritzaren aurrean, eta kritikatu du «arazo tekniko hutsez» harago doala auzia. Hain justu, sindikatuak Hezkuntza Sailari aurpegiratu dio esleipen prozesuan erabili dituen «irizpide ekonomizistak» daudela gorabehera horien atzean: «Ongi antolatutako ikasturte hasiera bat lehenetsi beharrean, irailaren 1etik 5etara ordezkapenik egin ez, eta dirua aurreztea lehenetsi du». ELAk uste du sortutako arazoak saihestu zitezkeela. Azaldu du uztailean Hezkuntza Sailak bazuela irakasle titularrek eskatutako baimenen eta lanaldi murrizketen berri, eta beraz, irailaren 1erako lanpostuak beteta izan zitzakeela. Haatik, sindikatuak salatu du irailaren 5ean beste esleipen prozesu bat egitea erabaki zuela, plaza horiek ikasturte osorako ordezkapenak ez zirela argudiatuta, eta, irailaren 1ean eta 2an sortutako plazak eskaintzeaz gain, abuztuaren 31ko esleipenetan eskaini ez zituen lanpostuak eskaini zituela. Gainera, hilaren 5ean eta 7an arazoak errepikatu zirela salatu du: «Ondorioz, milaka ordezkok ez dute aurreko gauera arte jakin zein eskolatara joan behar duten lanera». Jokin Bildarratz Hezkuntza sailburuak, ostera, joan den ostegunean esandakoari eutsi dio Radio Euskadin egin dioten elkarrizketan, eta «arazo teknikoei» egotzi die Ordezkagune plataforman izandako kolapsoa; halaber, ukatu egin du langile faltagatik izan dela. Ikastetxe publikoetako eskola garraioaren auziari dagokionez, berriz, sailburuak nabarmendu du alde guztiek «amore eman» dutela akordioa lortzeko. EP-IUren galderak Ikasturte hasieran izandako arazoen inguruan hainbat galdera erregistratu ditu Elkarrekin Podemos-IUk Eusko Legebiltzarrean. Zehazki, Hezkuntza Sailari azalpenak eskatu dizkio garraioarekin izandako arazoez eta Ordezkagunearen kolapsoaz. Isa Gonzalez legebiltzarkidearen ustez, ez da aski Bildarratzek barkamena eskatu izana: «Arazoak aurkitu eta irtenbideak eskaini behar dira». Halaber, eskola publikoa «baztertzeko» urratsak egitea leporatu dio Eusko Jaurlaritzari.


Summary: EAk Maiorga Ramirezi gogoratu dio afiliazioa etenda duela. Ramirezek esan du epaitegien primarioen prozesua martxan jarri beharko dela, «ziklo beltzari amaiera emateko».

Aste honetan Gasteizko Lehen Auzialdiko 7. Epaitegiak arrazoia eman dio Maiorga Ramirez hautagaiari, eta agindua eman du Eusko Alkartasunako idazkari nagusia hautatzeko primarioak egiteko. Horren harira, Ramirezek gaur esan du ebazpenaren ondotik primarioen prozesua martxan jarri beharko dela, «ziklo beltzari amaiera emateko». Adierazpenei erantzun die Eusko Alkartasunak, ohar bidez. Ramirezi gogoratu dio lau urtez afiliazioa etenda duela alderdiaren Eskubide, Betebehar eta Diziplina Araudiaren aurkako 3 arau-hauste larriengatik eta horregatik ezin duela alderdiaren barne prozesuetan parte hartu. Halaber, alderdiak azpimarratu du zuzendaritzak jada hitza eman ziola afiliazioari ohiko batzar nagusira deitu zuenean eta konpromisarioa izateko aukeratua izan zen arren, Ramirezek uko egin ziola bere hautagaitza aurkezteari. Ramirezek, berriz, goizean azpimarratu du primarioak egitea «konponbide erraza» dela, eta EAren sinesgarritasun politikoari dagokionez «egoera jasanezin bati» amaiera eman diezaiokeela. «Blancok eta bere zuzendaritza taldeak EH Bildurengan sor dezaketen nahaste juridikoa izugarria da, erabateko arduragabekeria da», adierazi du Ramirezek. Eusko Alkartasunak erantzun dio «funtsik gabekoak» direla adierazpen horiek, zuzendaritza izan zelako afiliazioari hitza eman ziona ohiko batzar nagusira deitu zuenean. «Konpromisarioa izateko aukeratua izan zen arren eta ikusita gehiengoaren babesa ez zuela, Ramirezek uko egin zion idazkari nagusirako hautagaitza aurkezteari. Orain aurrerantz ihes egitea erabaki du, erabat antidemokratikoa den jokaera batekin, alderdiaren organo gorena den batzar nagusiaren borondatea isilarazi nahian», adierazi du EAk.


Hirugarrena eskuratu du Pedersenek

Summary: Hirugarrena eskuratu du Pedersenek. Danimarkarrak esprintean azkarrena dela erakutsi du, beste behin. Faboritoak ez dira mugitu, eta bihar izango dute azken aukera Evenepoeli maillot gorria kentzeko.

Mads Pedersenek (Trek) irabazi du Espainiako Vueltako hemeretzigarren etapa. Danimarkarrak nagusitasuna erakutsi du esprintean, beste behin, eta hirugarren etapa garaipena lortu du. Taldeburuak azkenaurreko etapan pentsatzen ari dira, eta ez da inor mugitu Pielagoko (9 kilometro luze eta %5,9ko pendiza) bi igoeretan. Sailkapen nagusian 2.07ren aldea dauka Remco Evenepoelek (Quick-Step) Enric Masekiko (Movistar), eta bihar erabakiko da aurtengo Vueltako garailea, etapa bat faltako bada ere.

Etapa hasi bezain pronto hainbat saiakera izan dira tropeletik ihes egiteko, baina hiru txirrindularik bakarrik lortu dute eguneko ihesaldian sartzea: Brandon Mcnultyk (UAE), Jonathan Caicedok (Education) eta Ander Okamikak (Burgos-BH). Tropelean Trekek ezarri du erritmoa Pielagoko aurreneko igoeran. Lawson Craddock (BikeExchange) saiatu da aurrekoekin bat egiten, baina ez du lortu, eta tropelak irentsi egin du. Hiru minutu baino gehiagoko aldea ere izan du aurreko hirukoteak, baina Treken lanari esker, kontrolpean izan dute ihesaldia une oro.

Pielagoko bigarren igoeran ezerezean utzi du tropelak eguneko ihesaldia. Trekek talde osoa jarri du lanean, Pedersenekin etapa irabazten ahalegintzeko, eta pixkanaka hainbat txirrindulari talde nagusitik atzera gelditu dira. Bahrainek erritmoa bizitzea erabaki du, baina arazorik gabe jarraitu dute taldeburuek. Azkenerako, uste baino lasaiagoa izan da Pielagoko bigarren igoera. Ez da erasorik egon, eta elkarrekin egin ditu tropelak bai igoera, baita jaitsiera ere.

Elkarrekin iritsi da tropela helmugara, eta esprintean erabaki da etapa. Pedersenek berak abiatu du esprinta, eta Fred Wrightek (Bahrain) gurpila ondo hartu dion arren, ez du danimarkarra aurreratzeko indarrik izan. Taldearen lana borobildu egin du Pedersenek, eta hirugarren etapa garaipena lortu du munduko txapeldun izandakoak.

Bihar izango du Espainiako Vueltak azkenaurreko eguna. Bertan erabakiko da aurtengo garailea –birtualki bada ere–, eta su artifizialak espero dira. Mallorcarrak gogor estutu beharko du liderra maillot gorria eskuratu nahi badu; 2.07ren aldea baitago Evenepoelen eta Masen artean, sailkapen nagusian. Podiumeko azken posturako Juan Ayuso (UAE) eta Miguel Angel Lopez (Astana) arituko dira lehia bizian. 42 segundoko abantaila dauka espainiarrak, baina Lopezek esperientzia gehiago du horrelako egoerak kudeatzen.


Summary: Charles III.a: «Amaren memoria ohoratuko dut; zuen zerbitzuan naiz». Errege etxeko buru bihurtu ondoko lehenbiziko agerraldia egin du Elizabeth II.aren semeak. Amaren ibilbidea laudatu du, eta hitzeman du «sutsuki» eginen duela lan. Bihar koroatuko dute.

«Neure sakonetik ari natzaizue hizketan, minetik». Elizabeth II.a zendu ondoko lehenbiziko agerraldia egin du haren seme Charles III.ak, Erresuma Batuko erregeak. Ama hilda, zuzenean da Errege etxeko buru. Erresuma Batua eta munduko beste hainbat txoko oraindik ere Elizabeth III.aren heriotzak hartuak direlarik egin ditu adierazpenak errege berriak, herritarrei zuzenduz.

Ikusi gehiago: Elizabeth II.a hil da, aro bat amaituz

Amaren ibilbidea goraipatu du Charles III.ak, batik bat. «Haren bizialdian, eredu eta inspirazio iturri izan da niretzat eta nire familia osoarentzat. Nornahik bere amari zor dakiokeena zor diogu hari; emandako maitasunagatik, kariñoagatik, gidatu gaituelako, ulertu gaituelako eta eredu izan dugulako», adierazi du, aurpegiera goibelez.

Halaber, Charles III.ak zehaztu du jakitun dagoela mina ez dutela soilik Elizabeth II.aren senideek sentitzen. Elkartasuna eta esker oneko hitzak eskaini dizkie ez bakarrik Erresuma Batuko biztanleei, bai eta Commonwealtheko kide diren denei zein handik kanpokoei ere. «Izan ere, munduko herrialde askoren zerbitzuan izan zen erregina», esan du. Zehaztu du berak ere bide beretik segituko duela aurrerantzean: «Amaren memoria ohoratuko dut».

Elizabeth III.aren «umorea», «epeltasuna» eta «jendearen alderdi hoberenak ikusteko gaitasuna» nabarmendu ditu semeak. Eta zuzenean hari eskainitako hitzekin bukatu du hizketaldia: «Ama maitea, aita maitearekin bat egiteko bidaia hasi duzu orain. Bitartean, hau esan nahi dizut: eskerrik asko».


Summary: EBko kideak ez dira ados jarri gasaren prezioari muga bat jartzeari buruz. Argindarraren eta gasaren merkatuan esku hartzeko akordioa lortu dute Energia ministroek, eta Batzordearen esku utzi dute proposamen zehatzagoak egitea

Energia garestiaren prezioa jaisteko Europako Batasuna lantzen ari den neurri sortak beste urrats bat egin du, baina aste batzuk beharko ditu helmugara iristeko. Bilera luzea egin dute gaur Energia ministroek, eta agerian geratu zen ez dagoela adostasunik aztertzen ari diren neurri baten inguruan: gasari gehienezko prezio bat jartzea. Gauzak horrela, ministroek Europako Batzordeari eman diote pilota, eta batzuen eta besteen iritzia entzunda, asteartean proposamen bateratzaile bat egin beharko du. «Premiazko» neurriak irailean bertan onartzea da asmoa, eta ondoren heltzea argindar merkatuaren sakoneko erreformari.

Gasari muga bat jartzeaz gain, beste hiru atal izango beharko ditu Bruselaren proposamenak: energia enpresen irabaziak gutxitzea, energia eskaria txikitzea, eta argindar enpresa batzuek dituzten likidezia arazoak konpontzea. «Larrialdiko eta behin-behineko eskuhartzea» izango da, ministroek azaldu zutenez.

Lau gai horien artean gasarenak sortu du eztabaida biziena, agian hura izan daitekeelako berehalakoan energiaren prezioa jaitsi dezakeen neurria. Hiru aukera daude mahai gainean: inportatutako gas guztiari gehienezko prezio bat jartzea; soilik Errusiako gasa mugatzea; eta ezer ez egitea.

Arazoa Errusiarekin dagoenez, haren inportazioak soilik zigortzea zen Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidentearen hasierako asmoa, eta ildo horri eutsi dio gaur Kadri Simson Energia komisarioak: «Geure politiken helburua bada Errusiaren manipulazioei erantzutea, zentzuzkoa da Errusiako gasean zentratzea». Baina gutxienez hamar estatukidek ohartarazi diote hori egiteak onura baino kalte handiagoa ekarriko lukeela. Horien artean daude Italia, Austria, Txekiar Errepublika, Polonia eta Grezia.

Olaf Scholz Alemaniako kantzilerrak, bere aldetik, nabarmendu du gero eta gehiago EBk «herrialde adiskideetatik» inportatzen duela gasa, eta AEBak eta Norvegia aipatu ditu. Horregatik, «irtenbideak ez dira batzuek uste dutenak bezain sinpleak».

Mugen aurkakoek gogorarazi dutenez, Errusiak iragarri du gas fluxua erabat etengo duela gehienezko prezio bat jarriz gero. Ukrainako gerraren aurretik Errusia zen EBren gas hornitzaile nagusia, baina EBri presio egiteko gasbide batzuk ixten aritu da. Horrela, iazko uztailean egunean 300 milioi metro kubiko gas bidaltzen zituen Errusiak EBra, eta azken egunotan 84 milioi baizik ez dira izan.

Gainera, bada beste arazo bat: herrialde baten inportazioei soilik prezioa mugatzea zigor gisa uler daiteke, eta horrelakoetan EBko 27 kideen ahobateko oniritzia behar da. Halakorik ez duela onartuko argi esan du Viktor Orban Hungariako lehen ministroak.

Gehiegizko irabaziak

Adostasun handiagoa dago beste kontu batean: energia konpainiek lortzen ari diren mozkin handiak erabili behar dira herritarren energia gastu arruntak arintzeko. «Elkartasun kontribuzioa» deitu dute EBko Energia ministroek, eta petrolio eta gas konpainiek ordaintzea da asmoa. Baina iturri berriztagarriekin eta nuklearrarekin ekoitzi ondoren irabazi mardulak lortzen ari diren argindar konpainien irabaziei ere mugak jarri behar zaizkiela uste dute EBko kideek.

Irabazi potoloak dituzten argindar enpresekin batera, likidezia arazo serioak dituztenak ere badaude, merkatuetan argindarra erosi behar dutenak hain zuzen ere. Izan ere, gerokoen merkatura joan ahal izateko berme batzuk jarri behar dituzte, eta argindar garestiak horien kostua handitu du. Horiei laguntzeko tresna bat sortuko dute.


Summary: Iratxe Sorzabal euskal presoa Espainiaratu du Frantziak. Bretainian espetxeratua izan da orain arte, Reauko kartzelan. Estremerako (Espainia) presondegira mugitu dute orain, Etxerat elkarteak jakinarazi duenez.

Etxerat elkarteak jakinarazi du Frantziatik Espainiara mugitu dutela Iratxe Sorzabal euskal presoa. Zabaldu dutenez, Estremerako kartzelan izanen da aurrerantzean Sorzabal, Frantzian ezarria zioten kondena beteta; izan ere, orduan entregatu dio Frantziak presoa Espainiari, zigorra betetakoan. 2015etik da preso.

Oroitarazi dutenez, ez da Sorzabal Espainiari entregatua izan zaion estreinakoa aldia. Joan den irailean, Madrilen izan zen, Espainiako Auzitegi Nazionalak epai zezan. 24 urte eta sei hilabeteko espetxe zigorra ezarri zion auzitegi horrek, ETAk 1996an Gijonen (Espainia) eginiko atentatu bat leporatuta.

Ikusi gehiago: 24 urteko espetxe zigorra ezarri diote Iratxe Sorzabali

Halaber, Espainiaratzearen berri ematearekin batera, Etxeratek nabarmendu du kondena-epaiak ez duela egiaztatutzat jo Sorzabalek eginiko tortura salaketa, eta zehaztu dute jasandako tortura horiek bultzatu zutela Sorzabal «bere burua erruduntzat jotzera».


Summary: Hil egin da atzo San Martin Unxen zaurituriko gidaria. 41 urteko gizonezkoak traktore baten atoiarekin egin zuen talka, eta ZIUn sartu zuten atzo.

San Martin Unxeko (Nafarroa) gidari batek istripua izan zuen atzo, traktore baten atoiarekin talka egin zuenean. Buruan kolpe handia zuela ZIUra eraman zuten larri, eta gaur hil da, Foruzaingoak jakitera eman duenez.

A. D. F. hizkiekin identifikatu dute foruzainek, eta, zehaztu dutenez, 41 urte zituen. San Martin Unxen bertan gertatu zen istripua, Lizarra, Tafalla eta Zangoza (Nafarroa) lotzen dituen NA-132 errepideko 43. kilometroan.


Summary: Ezker Anitza-IUk eta elkarte memorialistek omenaldia egin diete Bastidan fusilatuei. 1936ko gerran erabilitako eremu hori biktimei «aitortza» egiteko egokitzea galdegin diete Jaurlaritzari eta gainerako instituzioei.

1936ko azaroaren 3tik 6ra bitartean frankistek Errioxako (Espainia) San Asensio, Anguciana, Rodezno, San Vicente de la Sonsierra eta Haro herrietako zortzi bizilagun exekutatu eta Bastidako (Araba) hobi komun batean lurperatu zituzten. Vicente Rojas Carboneras, Felices del Campo Abalos, Felix Urrecho Ruiz, Ismenio Moneo Tordomar, Nicolas Martinez de Sojo, Braulio Anton Garcia, Juan Martinez Abalos eta Martin Ramirez Apinalez izan ziren Francoren aldeko armadak hildakoak. Gaur, Ezker Anitza-IUk, Errioxako Izquierda Unidak eta Bastida 1933 eta La Barranca elkarte memorialistek omenaldia egin diete fusilatuei, Bastidan bertan, hobi komuna dagoen tokian. Lore eskaintza batekin gogoratu dituzte hildakoak. Jon Hernandez Elkarrekin Podemos-IUko legebiltzarkideak salatu du bost pertsona horiek «askatasunaren alde borrokatzeagatik» hil zituztela, baina instituzioek «ahaztu» dituztela, eta eskaera bat egin die Jaurlaritzari eta gainerako instituzioei: gune hori biktimei «aitortza» egiteko egokitu dezatela, memoria demokratikoari ekarpena eginez. Salatu du instituzio bakar batek ere ez duela bere gain hartu nahi fusilatuen omenezko gune bat egiteko ardura, Eusko Jaurlaritzak eta Errioxako Gobernuak elkarri leporatzen diotelako lan hori hartzeko erantzukizuna. Joan den urtean, Elkarrekin Podemos-IUk proposamen bat aurkeztu zuen Eusko Legebiltzarrean, eta haren bidez Jaurlaritzari eskatu zion Bastidako hobi komuna «duintzeko» eta espazio hori biktimei «aitortza» egiteko egokitzeko. Eusko Legebiltzarrak onartu egin zuen ekinbidea, baina oraindik instituzio bakar batek ez du akordio hori bete, Hernandezek gaur salatu duenez.


Summary: Kote Cabezudoren zigor epaiari helegitea jarri dio biktimen abokatuak. Mario Diez abokatuak sare sozialetan iragarri du hamahiru kasazio errekurtso aurkeztu dituela Espainiako Auzitegi Gorenean Cabezudori ezarritako zigorraren aurka

Kote Cabezudo argazkilariaren kontrako salaketa jarri zuten emakumeen abokatu Mario Diezek errekurritu egin du Gipuzkoako Probintzia Auzitegiak ezarritako epaia. Abokatuak sare sozialetan jakinarazi duenez, joan den ostiralean hamahiru kasazio errekurtso aurkeztu zituen Espainiako Auzitegi Gorenaren aurrean, ekainaren 27an Gipuzkoako Auzitegiko 1. Sekzioak Cabezudori ezarritako zigorraren aurka. Auzitegiko 1. Sekzioak 28 urteko eta bi hilabeteko espetxe zigorra jarri zion Kote Cabezudo argazkilariari, bortxaketa delitu bat, sexu abusuen beste bat, haur pornografiako sei eta bi iruzur delitu egitea egotzita. Ordea, haren espetxealdiak ezingo du hogei urte baino gehiago iraun, eta betetzat jotzen dira behin-behineko espetxealdian egin dituen lau urteak. Beste 217 delitu ere egotzi zizkioten akusazioek, baina horien gaineko absoluzioa eman zuten sententzian. Hori kontuan harturik, zigorrak apalak izan ziren akusazioek egindako eskeekin alderatuta. Fiskalak 250 kartzela urte eskatu zituen; akusazio partikularrak, 2.627.


Summary: Espetxeratu egin dute sexu eraso bat egiteagatik atzo Iruñean atxilotutako gizona. Nafarroako Unibertsitate Ospitalean langile bati sexu eraso bat egiteagatik atxilotutako gizonarentzat behin-behinean eta fidantzarik gabe espetxeratu du Iruñeko guardiako epaileak. Biktimarekiko 300 metroko urruntze neurria ere ezarri dio.

Iruñeko guardiako epaileak behin-behinean espetxeratu egin du sexu eraso bat leporatuta atzo Iruñean atxilotu zuten gizonezkoa. Atzo, 42 urteko gizonezko bat atzeman zuen Foruzaingoak, herenegun Nafarroako Unibertsitate Ospitaleko egoitzetako batean emakume bati sexu eraso bat egiteagatik. Gaur epaileak espetxeratzeko agindu du: komunikatua eta fidantzarik gabekoa izango da espetxeratzea. Ebazpen judizialean, epaileak biktimarekiko 300 metroko urruntze neurria ezarri dio atxilotuari. Epailearen arabera, egindako ikerketen arabera zantzua nahikoak daude atxilotuari sexu eraso batekin lotutako delitu bat egozteko. Epaileak azaldu duenez, «kriminalitate zantzu sendoak daude; izan ere, hainbat lekukok gizon bat deskribatu zuten Unibertsitate Ospitaleko instalazioetan, sexu erasoaren egunean». Epaileak gogoratu du, halaber, lekuko batek erasotzailea identifikatu egin zuela polizia etxean argazki errekonozimendua egin zutenean. Epaileak gaineratu du espetxeratzeko erabakia «proportzionala» dela prozesuaren eraginkortasuna bermatzeko, delitua berriro egingo duela saihesteko eta ezarritako zigorraren larritasunaren aurrean ihes egiteko arriskua saihesteko.


Summary: Giza Eskubideen Marokoko Erakundeak 70era igo du Melillako hesian desagertuen zenbatekoa. Desagertuen artean, hamar hildako identifikatu dituzte. Europako Legebiltzarrak Espainiako Barne Ministroari eskatu dio gertatutakoari buruzko azalpenak emateko. 75 migratzaile epaitu edo kondenatu ditu Marokok, Melillako jauziarekin lotuta.

Hirurogeita hamar dira jada ekainaren 24an Melillako hesia igarotzeko ahaleginean desagertutakoak, Giza Eskubideen Marokoko Erakundeak jakinarazi duenez. Horietatik hamar hildako gisa identifikatu dituzte, erakundeak egin duen ikerketa batean.

Ekainaren 24an 1.500 migrante inguru saiatu ziren Melillako muga zeharkatzen; 37 hil ziren, eta 500 inguruk lortu zuten muga pasatzea. Gehienak, ordea, Marokora bueltatu zituen Espainiako Poliziak momentuan bertan, legez kanpo. 133 izan ziren Melillan geratzea lortu zuten migranteak. GKEek salatu dutenez, Espainiako Poliziak bueltatu zituenetako asko Marokok beste herrialde batzuetara edo basamortura kanporatu zituen autobusetan sartuta, asko larri zaurituta zeuden arren.

Melillan lan egiten duten Gobernuz Kanpoko Erakundeek Espainiako eta Marokoko gobernuei gertatutakoaren ingurukoa ez ikertzea leporatu diete askotan, eta Europako Legebiltzarrak ere Espainiako Barne Ministro Grande-Marlaskari «gonbitea» egin dio bertan gertatutakoaren inguruko argipenak emateko. Aste honetan zenbait hedabidek aditzera eman dutenez, Legebiltzarrak lau data proposatu dizkio jada Barne Ministroari, baina hark oraindik «ez du argitu» hitzordura joango den.

75 migrante epaitu dituzte

Bestalde, hesia igarotzea lortu ez zuten migratzaileetatik 75 epaitu ditu Marokoko Gobernuak. Lau tandatan banatu dituzte epaiketarako. Batetik, Nadorreko Lehen Instantziako Auzitegiak 11 urteko kartzela zigorra ezarri zien uztailaren 19an 33 migratzaileri. Marokoko Giza Eskubideen Elkartearen arabera, «pertsonak Marokora legez kanpo atera eta sar daitezen antolatzea eta erraztea», eta Polizia «iraintzea eta desobeditzea» egotzi zieten.

Abuztuaren 4an, epaitegi berak zortzi hilabeteko kartzela zigorra ezarri zien beste 14 migratzaileri, «indarkeria eta agintarien aurkako delituak, desobedientzia edo funtzionario publikoei irainak» egitea egotzita. Hain zuzen, Marokok ekainaren 24ko saiakeraren aurreko egunetan Nador inguruko mendietan egindako sarekadetan atxilotu zituzten 14 etorkin horiek.

Abuztuaren 17an, epaitegiak bi urte eta erdiko kartzela zigorra ezarri zien beste 13 migratzaileri, «migrazio klandestinoa antolatzeko talde kriminala eratzeagatik, indar publikoen aurkako indarkeriagatik, eta desobedientziagatik eta jende pilaketa armatua antolatzearren», besteak beste.

Azken taldea, berriz, epaiketaren zain dago oraindik. Irailaren 21ean izango da, eta gainontzekoei baino kargu larriagoak leporatzen zaizkie 15 etorkini. Hamar delitugatik epaituko dituzte, horien artean hesia igarotzeko saiakeraren aurretik polizia agenteak «beraien borondatearen kontra atxikitzea». Izan ere, Efe albiste agentziaren arabera, migratzaile batzuek Marokoko bost polizia bahitu zituzten hainbat orduz, «agintariak kanpamentuaren setioa altxatzera behartzeko, atxilotu zituzten kide batzuk askatzeko eta elikagaiak eta sendagaiak ematea eskatzeko».


Summary: Karmele Mitxelenak eta Iñaki Cidek irabazi dituzte Donostia Hiriko Kutxa sariak. Karmele Mitxelenak 'Haragiko mamuak' narrazio bildumarekin irabazi du kontakizun liburuen alorreko saria, eta Iñaki Cidek 'Behin batean Loiolan' obrarekin eskuratu du antzerki alorrekoa.

Bi urtean behin banatzen dituzte Donostia Hiriko Kutxa literatura sariak, ipuinaren eta antzerkiaren alorrekoak. Aurten, 56. ekitaldian, Karmele Mitxelena Etxebeste oiartzuarrak eta Iñaki Cid Larrea donostiarrak irabazi dituzte euskarazko lanen bi sari nagusiak. Epaimahaiak gaur arratsaldean eman du bere erabakiaren berri, Donostian egindako agerraldi batean. Sariak datorren azaroaren 19an banatuko dituzte, Donostiako Antzoki Zaharrean. Irabazle bakoitzak garaikurra eta 15.000 euro jasoko ditu, eta saritutako obrak editatu eta argitaratu egingo dituzte.

Hemeretzi narrazio bilduma aurkeztu dituzte euskarazko lehiaketara, eta, horien artean, Mitxelenaren Haragiko mamuak hautatu dute Itxaro Borda, Aritz Gorrotxategi eta Jon Kortazar epaimahaikideek. Bildumaren izenak berak erakusten du zerk batzen dituen Mitxelenaren ipuinak: mamuak ageri dira testu guztietan, idazleak BERRIAri kontatu dionez. «Era askotako mamuak agertzen dira pertsonen buruan edo bizitzetan, ipuin bakoitzean modu batean: pertsonak dira, bizitako gertaerak...».

Ez dira genero fantastikoko ipuinak, halere, «errealistak» baizik, «mamu errealak». Kontakizunetan askotariko gaiak landu dituen arren, idazleak elementu horretan aurkitu du pertsonaiek pentsatzen dutenaz eta bizi dutenaz aritzeko modu berezi bat, eta hari tiraka osatu du bilduma, gutxika-gutxika. «Horretan oinarritu da dena: bizitzetan hainbeste eragiten duten mamuz mozorrotutako ideia horiek daude muinean».

Mitxelenak gisa horretako ipuin bat idatzi zuen lehenengo, bestelako asmorik gabe, eta haren haritik sortu ditu gehiago denborarekin. «Tarte dezentean egindako zerbait da. Gero forma eman nion lehiaketara aurkezteko, eta pare bat ipuin berri sortu ditut orain dela gutxi», azaldu du.

Lehenago ere ipuin lehiaketetan ibilia da Mitxelena. Mikel Zarate haur literaturako saria irabazi du aurten, Marrubizko uda lanarekin, eta aurretik sariak irabazi izan ditu, besteak beste, Julene Azpeitia eta Gabriel Aresti ipuin lehiaketetan. Bertso idatzietan ere sari ugari irabazitakoa da. 2019an, Erakusleihoan album ilustratua argitaratu zuen Irrimarra ilustratzaile bikotearekin, Peru Abarka saria irabazi eta gero.

Gustura aritzen da ipuinen generoan. «Ipuinetarako joera daukat. Irakurtzeko ere asko gustatzen zaizkit, oso momentukoak izaten dira». Idazteko lanari ekiteko behar izaten den denborarekin lotu du hori zuzenean: «Tarte motzak izaten ditut, eta gustatzen zait gauza bat hastea eta bukatzea, momentuan sentitzen dudan hori hor geratzea. Eleberriak beste lan bat eskatzen du, eta beti pentsatzen dut modu batera hasi, eta beste batera bukatuko nukeela, zaila delako begirada bat denboran mantentzea».

Etxetik sortutako fikzioa

Antzerkiaren alorrean, euskarazko hamabost lan aurkeztu dituzte denera. Mireia Gabilondo, Eneko Olasagasti eta Dorleta Urretabizkaia epaimahaikideek Ciden Behin batean Loiolan saritu dute. Benetako istorio batean oinarritu du obra, komediaz jantzitako drama bat da. «Amak kontatu zidan bere izebaren istorio bat, aitonaren arrebarena. Sifilisak jota hil zen, ezkondu eta egun gutxira. Suposatzen da senarra prostituzio etxe batean ibili zela, sifilisa hartu zuela, emazteari pasatu ziola, eta hil egin zela», horrela azaldu du, laburrean, egileak.

1934. urtearen inguruan gertatu zen hori, eta Cidek garai hartan sexualitateaz zegoen heziketa faltarekin lotu du: «Sexu informazio oso gutxi zegoen, eta gizonek bazuten presio bat; askotan joaten ziren prostitutekin ikastera, nolabait esateko». Horri buruzko fikzio bat sortzeaz gain, familian gertatutakoa gaur egunera nola iritsi den ere landu du obran. Antzezlan luzea da, 80 bat orrialdekoa.

Gertuko senideak dira antzezlaneko pertsonaiak: aitona-amonak, ama, eta, protagonista, aitonaren arreba hura. «Berak badu istorio bat: Balentziagarentzat lan egiten zuen, jostuna zen, eta Parisera joan behar zen, baina hil egin zen. Kontatzen da bere istorioa, horrek nola eragin dion familiari, eta nola iritsi den hurrengo belaunaldikoengana».

Drama bat kontatu arren, komediara jo du Cidek. «Komedian askoz ere erosoago izaten dut. Badu parte dramatiko bat, noski, baina batez ere komedia bat da, eta ironia asko erabiltzen da, kritikatzeko, adibidez, nola gaur egun guretzat oso normalak diren elkarrizketa batzuk lehen ez ziren batere arruntak».

Antzerkigilea eta aktorea da Cid, eta orain biran dabil berak idatzitako Gaizki obra laburrarekin. Hirukote bihurtutako bikote baten harremana kontatzen du, eta Iñigo Elosegi, Eneritz Sanchez eta Cid bera dira antzezleak.

Gaztelaniazko lehiaketan, 482 kontakizun liburu aurkeztu dituzte, eta epaimahaikideek Fernando Villamia Ugarteren Los Dioses de quince años bilduma aukeratu dute irabazle. Antzerkiaren alorrean, berriz, 346 lanek parte hartu dute, eta Maria Eugenia Salaberri Garciaren Lejos de Cafarnaum lanak irabazi du. Aurten, parte hartzea %26 hazi da denera.


Summary: Etapa Carapazentzat, eta Vuelta Evenepoelentzat. Carapazek irabazi du Vueltako 20. etapa, ihesean egon eta gero. Evenepoelek zailtasun handirik gabe igaro du eguna, eta etapa bat falta bada ere, flandriarra izango daitzuliko garailea

Richard Carapazek (Ineos) lortu du Espainiako Vueltako 20. etapa garaipena. Ihesaldian egon eta gero, bakarrik helmugaratu da Ekuadorrekoa, eta mendiko maillota ere eskuratu du. Sailkapen nagusiaren lehian ez dira esperotako mugimenduak ikusi. Remco Evenepoelek (Quick-Step) aise eutsi dio arerioen saiakera gutxiei, eta azkenean elkarrekin iritsi dira faboritoak. Etapa bat falta bada ere, flandriarra izango da Vueltako garailea. Enric Mas (Movistar) izango da bigarren, eta Juan Ayuso (UAE) gazteak osatuko du podiuma.

Sailkapen nagusiaren borrokan ari ziren taldeak hasieratik mugitu dira, baina eguneko ihesaldia sortzerako hainbat kilometro igaro dira. Bost txirridularik lortu dute tropeletik ihes egitea, baina Canencian (7,5 kilometro luze eta %4,9ko pendiza), eguneko hirugarren mendatean, beste hogei txirrindularik lortu dute haiekin bat egitea. Horien artean izan da Richard Carapaz (Ineos), mendiko maillota ziurtatzeko helburuarekin.

Laugarren mendatean, ordea, mugimenduak izan dira aurrean. Lehenengo mailako mendatea da Morcuera (9,4km %6,9an), eta oso gogorra egin zaie ziklistei. Ihesean asko zirela ikusita, Louis Meintjesek (Intermarche) erasoa jo du, eta Carapazek eta Sergio Higuitak (Bora) harekin batera egin dute aurrera.

Tropelak hiru minutuko galerarekin hasi du mendatea, eta Movistar jarri da buruan. Erritmo gogorra ezarri du, eta Evenepoel taldekiderik gabe uztea lortu. Hori ikusita Mas erasora igaro da, baina Evenepoelek ondo erantzun dio aurreneko saiakeran. Haiekin batera Ayusok, Miguel Angel Lopezek (Astana) eta Joao Almeidak (UAE) egin dute aurrera, besteak beste. Hala ere, mendatea amaitu ondorengo jaitsieran elkartu dira tropel horretan faborito guztiak.

Helmugarako hogei kilometrora hasi dute txirrindulariek azken mendatea: Cotos (10,2km %5,7an). Tropelarekiko 1.20ren aldearekin abiatu du aurreko taldeak azken mendate hori, eta Higuita eta Carapaz bakarrik gelditu dira aurrean. Tropelean UAEk ezarri du erritmoa igoerako lehen zatian, baina berehala jarri da Movistar buruan, berriro ere. Masek ez du indarrik izan mugimendurik egiteko, eta Lopez birritan saiatu bada ere, elkarrekin egin dute helmugarako bidea faboritoek. Taldeburuetan, Carlos Rodriguez (Ineos) bakarrik gelditu da atzean.

Eraso horiekin asko hurbildu da faboritoen taldea aurreko bikotearengana, baina Carapazek hortzak estutu ditu Cotosen, eta azken metroetan erritmo aldaketa bortitz bat egin du. Hogei segundoko aldearekin amaitu du Ekuadorrekoak mendatea. Abiadura bizian egin ditu azken kilometroak maldan behera, eta zeukan aldeari ondo eutsi dio. Hirugarren etapa garaipena eskuratu du Carapazek aurtengo Vueltan, eta horrela esango dio agur Ineosi. Masek ez du indarrik izan Evenepoel ataka larrian jartzeko, eta azken etapa falta bada ere, flandriarrak eramango du maillot gorria. Haren lehen garaipena izango da itzuli handi batean. Masek eta Ayusok osatuko dute podiuma.


Summary: Suediako alderdiek diskurtsoa gogortu dute ultren gorakadari aurre egin ahal izateko. Parlamenturako hauteskundeak egingo dituzte bihar Suedian. Inkesten arabera, zentro-ezkerreko blokeak irabaziko ditu, baina oso aldea txikia aterako dio eskuineko eta eskuin muturrekoari.

Suediako Parlamenturako hauteskundeak egingo dituzte bihar, eta, sekulako ezustekorik ezean, ohi bezala Alderdi Sozialdemokratak irabaziko ditu. Horrek ez du esan nahi, ordea, Magdalena Andersson alderdiko liderrak lehen ministro izaten jarraituko duenik. Politikoki bi bloketan banatuta dago herrialdea, eta inkesta gehienen arabera zentro-ezkerrekoa gailenduko da, nahiz eta zundaketek adierazten duten eskuineko zein eskuin muturrekoari alde oso-oso txikia aterako diola. 2018ko bozetan estua izan zen emaitza, eta 134 egun behar izan zituzten gobernua osatzeko; inoiz baino gehiago Suedian. Demoskop etxeak gaur kaleratu duenez, zentro-ezkerreko blokeak 175 aulki lortuko ditu, eta eskuinekoak zein ultrenak 174. Zundaketa horiek diote, gainera, SD Suediako Demokratak alderdi xenofoboa izango dela bloke horretako indar nagusia, eta bigarren alderdi bozkatuena

Gorantz egin du 2010ean parlamentuan aurrenekoz ordezkaritza lortu zuenetik, eta, horren ondorioz, nagusiki, sozialdemokratek immigrazioaren kontrako diskurtsoa gogortu dute botorik ez galtzeko. Duela urte batzuk arte EB Europako Batasuneko migrazio politika irekienetakoa zuen Suediak, baina 2015eko errefuxiatuen krisitik hori gogortzen joan da pixkanaka, eta, esaterako, asiloa eskatzeko eta bizileku baimena zein lan egitekoa lortzeko baldintzak zaildu ditu. Anderssonek, gainera, aldaketa horiek goratu izan ditu.

Azkeneko 86 urteetan parlamenturako egindako hauteskunde guztiak irabazi dituzte sozialdemokratek, eta 69 urtez agintean egon dira. Lehen ministro izaten jarraitzeko, ekologisten, Ezkerreko Alderdiaren eta Zentroko Alderdiaren babesa beharko luke Anderssonek. Blokeko indarren arteko harremanak ez dira onenak, ordea. Zentrokoek esan dute, esate baterako, prest daudela aurrenekoz gobernuan sartzeko, baldin eta Ezkerreko Alderdia kanpoan gelditzen bada.

Beste blokeak ere pitzadurak dauzka. Liberalek esan dute ultrekin adostasun batera heltzearen aurka daudela. Aliantzako alderdirik ahulena da, ordea. Alderdi Moderatuak adierazi izan du azkeneko urteetan inoiz ez lukeela koalizio bat osatuko eskuin muturrarekin, baina kontserbadoreen lider Ulf Kristerssonek esan zuen orain hilabete batzuk ultrena indar «eraikitzaile bat» dela. Joan den azaroan aurrekontuetarako akordio bat egin zuten ultrek, kontserbadoreek eta demokristauek, eta Anderssonek horiekin eta bakarrik gobernatu behar izan du azken bederatzi hilabeteetan, ekologistek aurrekontu hori kudeatzeari uko egin ziotelako.

Mugarri bat izan zen urte bukaeran gertatutakoa, 2010ean parlamentuan ordezkaritza lortu zutenetik ultrei ezarri zieten betoa hautsi zutelako eskuineko alderdiek. Dena den, hauteskundeetan bloke horretako lehen indarra izanda ere, ez dirudi Jimmie Akesson lehen ministro izan daitekeenik. Iradoki izan du, hori bai, Justizia ministro izatea gustatuko litzaiokeela. SD alderdia ari da proposatzen, hain zuzen, edozein arau hauste egiten duten atzerritarrak deportatzea; kriminalitate tasa handiak dituzte auzoak eraistea; edo, besteak beste, eskaleak zigortzea. Horiek horrela, eta eskuin muturraren politikei aurre egiteko, Suediako analista batzuk planteatzen ari dira Alemanian egin izan denaren moduko koalizio handi bat osatzea, kontserbadoreek eta sozialdemokratek elkarrekin goberna dezaten.

Energiaz hitz egiten

Nagusiki krimenaren aurkako borrokaz, immigrazioaz eta energiaren prezioez mintzatu dira alderdiak kanpainan. Lehen auziari erantzuteko, alderdi nagusiek proposatzen dute zigorrak handitzea eta polizia gehiago egotea kalean. Energiaren alorrean, bestetik, zentro-ezkerreko blokeak planteatzen du energia berriztagarrien alde apustu egitea epe ertain zein luzera. Errusiak Ukrainan hasitako inbasioaren ondoren argindarraren eta erregaien prezioan izandako gorakadari erantzuteko, beste blokeak planteatzen du erreaktore nuklear gehiago eraikitzea. Suediak 2010en kendu zuen erreaktore gehiago eraikitzeko 1980etik indarrean zegoen debekua.

Eta NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundean sartzeaz ere hitz egin dute kanpainan. Ukrainako gerraren nondik norakoak kontuan hartuta, Suediak duela lau hilabete egin zuen Mendebaldeko aliantza militarreko kide bihurtzeko eskaera, eta orain hori berretsia izan zain dago, nahiz eta NATOk onartu egin zuen ekain amaieran. Ekologistak eta Ezkerreko alderdia aliantzako kide bihurtzearen aurka daude. Iritzi berekoak ziren sozialdemokratak eta ultrak ere inbasioa hasi aurretik. Kontserbadoreak, aldiz, alde zeuden, eta, horregatik, berreste prozesua azkartzeko «erabakitasuna» eskatu dio Kristerssonek Anderssoni.


Summary: Urrizak zortzigarrenez irabazi du buruz buruko txapela. Barrenetxea IV.ak bereak eta bi eman ditu txapelduna garaitzeko, baina nafarra hobeto aritu da azken zatian.

Duela hamabost egun, Javier Urrizak min hartu zuen iskioan eta eskumuturrean. Ordutik, Iruñeko aurrelaria makina bat aldiz joan da masaje emailearengana, buruz buruzko final handira puntu-puntuan heltzeko eta Endika Barrenetxea VI.a mendean hartzeko. Bada, nafarrak garaiezina dela berretsi du. Hernaniko (Gipuzkoa) atzelariak nafarra bigarren zatiko hastapenean estu hartu badu ere, Urrizak eskarmentua izan du makulu, eta 30-27 nagusitu zaio, bor-borka ego den Hernaniko Galarreta pilotalekuan. Zortzigarrenez jantzi du buruz buruko txapela, 11 final jarraian jokatuta. Zenbaki potoloak eta historikoak. Gerturago du Koteto Ezkurraren marka: 11 txapel ditu irabaziak banakakoan.

Esperotako dema izan da: partida estua eta gogorra. Bi erremontistek ondo baino hobeto zekiten sakeak eta xehetasun apurrak erabakigarriak izango zirela txapela irabazteko. Barrenetxea VI.a elastiko gorriarekin aritu da, iaz Urrizari garaitu baitzion buruz buruko finalean. Hain zuzen, hernaniarrak atera du lehen sakea, baina nafarrak ederki erantzun dio motzean, eta hura izan da lehen tantoa egin duena.

Hortik aurrera, parekotasun handia egon da bien artean. Batek jotzen zuenean, besteak berehala erantzuten zuen. Pilotakada askoko kintze ikusgarriak ere egin izan dituzte, ikusleen gozagarrirako; hala nola, horma-bikoz, erremontera bidaliz edota dejadaz, doi-doi. Bizi-bizi zihoan finala, harik eta bederatzinako berdinketan demaren erritmoa apaldu den arte. Barrenetxea IV.a eta Urriza nekea nozitzen joan dira, apurka-apurka.

15-14, Urriza aurretik

11nako berdinketaren ostean, ordea, hernaniarrak sakez hiru kintze segidan egin ditu, baita tarte esanguratsua atera ere. Halere, Urrizak buru hotz mantenduta aurkariaren joaldiari eutsi, eta hura izan da hamabosgarren tantora heldu den lehena (15-14). Etenaldi luzearen ondoren, Barrenetxea IV.ak lo harrapatu du iruindarra, eta hori baliatu du lau tanto erreskadan egiteko: 19-15. Gipuzkoarra eroso zebilen kantxan, konfiantzarekin; Urriza, aldiz, ernegatuta zegoen.

Hutsegiteak, ostera, garesti ordaintzen dira gisa horretako final batean, eta Barrenetxea IV.ak bidean galdu du lau tantoren aldeko abantaila, hemeretzina jartzeraino. Orduan, Urriza hauspotu egin da. Lehia osoan hamabost alditan egon da finala berdinduta, azkena 24. tantoan. Hortik aurrera, tentsioak nabarmen egin du gora.

Horiek horrela, kontzentrazioak balio bikoitza zeukan, eta hutsegite bakoitza are garestiago ordaintzeko arriskua zuten bi erremontistek. Nafarrak atzeko zuloa eta hernaniarraren ezintasuna probestu ditu tartea irekitzeko, eta lau tantoko abantailarekin heldu da azken kintzera. Barrenetxea IV.ak, etsi-etsian jokatu du, baita arriskatu ere. Hain zuzen, bi tanto egin ditu erreskada, 27-29 jartzeraino. Urriza, ordea, ez da kikildu, eta garaipenak ez dio ihes egin. Zoriontsu mintzatu da: «Atzetik nengoenean kontzentrazioa mantentzea izan da gakoa, eta azken zatian asmatzea. Ezin dut sinetsi». 40 urte ditu jada, eta ikusteke dago datorren urtean buruz burukoan aritzen den. «Ez dut horrelako erabaki garrantzitsu bat ez dut bero-beroan hartu nahi. Litekeena da hau azkena izatea, baina hotzean hartu beharreko erabakia izango da».

Barrenetxea IV.a, berriz, galdu arren, «pozik» geratu da egindako lanarekin. «Joko ona egin dugu. Biok oso ongi aritu gara, eta batek horrela irabazten dizunean, aurkaria zoriontzea besterik ez da geratzen. Gustura nago, dena eman dut eta lan ona egin dut».


Summary: Laura Poitrasen 'All the Beauty and the Bloodshed' dokumentalak lortu du Urrezko Lehoia. Alice Diopen 'Saint Omer' filmak epaimahaiaren sari nagusia eta 'opera prima'-rik onenaren saria irabazi ditu Veneziako 79. Zinemaldian. Luca Guadagninori eman diote zuzendaririk onenaren Zilarrezko Lehoia.

Fikziozko zinemaren izen handi ugari aritu dira Urrezko Lehoia eskuratzeko lehian Veneziako 79. Zinemaldian, baina, azkenean, epaimahaiak dokumental bati eman dio sari nagusia: Laura Poitras zinemagile estatubatuarraren All the Beauty and the Bloodshed filmari. Filmak Nan Goldin artistaren bizitza kontatzen du, eta AEBetako opioideen krisiaren kontrako salaketa gogortzat jo du kritikak. Dokumental batek Urrezko Lehoia irabazten duen bigarren aldia da: 2013an, Gianfranco Rosiren Sacro GRA-k lortu zuen.

Poitras dokumentalgintzan nabarmendu izan da. Dokumentalik onenaren Oscar saria irabazi zuen 2014an, Edward Snowdeni buruzko Citizenfour lanarengatik, eta, 2007an, kategoria horretarako izendatu zuten haren My Country My Country filma.

Alice Diopen Saint Omer pelikulak irabazi du epaimahaiaren sari nagusia, baita opera prima onenaren saria ere, eta Jafar Panahi irandar espetxeratuari eman diote epaimahaiaren sari berezia, Khers nist (No Bears) lanarengatik. Aktoreek jaso dute saria. Joan den uztailean atxilotu zuten Panahi, Irango Gobernuaren kontrako protesta batzuetan parte hartzea egotzita; sei urteko espetxe zigorra ezarri diote.

Zuzendaririk onenaren Zilarrezko Lehoia Luca Guadagninori eman diote, Bones and All filmarengatik; emakumezko aktorerik onenarena, Cate Blanchetti, Todd Fielden Tár-en egindako lanagatik; eta gizonezko aktorerik onenarena, Colin Farrelli, Martin McDonaghen The Banshees of Inisherin-eko rolagatik. Hain justu, McDonaghek irabazi du gidoirik onenaren saria.

Gainontzean, Taylor Russellek irabazi du aktorerik onenaren saria, Bones and All filmean egindako lanarengatik, eta nazioarteko kritikaren Fipresci epaimahaiak Santiago Mitreren Argentina, 1985 hautatu du jaialdiko filmik onena.


Summary: Klimaren bost inflexio-puntu bueltarik gabeko aldaketan sartu direla ohartarazi dute. IPCCk aipatu baino lehenago gertatzen ari dira atzeraezinezko aldaketak, hainbat zientzialarik egindako ikerketa baten arabera.

Klima aldaketaren bost inflexio-puntu (ingelesezko tipping point gisa ezagunak) aktibatu egin direla beldur dira zientzialariak, irailaren 9an Science aldizkarian argitaratu den ikerketa zientifiko baten arabera. Hain zuzen ere, hamasei puntu identifikatu dituzte, eta horietako bostetan jarri dute arriskuaren azpimarra: Groenlandiako eta Antartikaren mendebaldeko glaziarren urtzea, eskualde borealetako izotz iraunkorren bat-bateko urtzea, tropikoetako koral uharrien desagertzea, eta ipar Atlantikoko itsas zirkulazioaren korronte garrantzitsu baten kolapsoa. Inflexio-puntu horien aktibatzeari garrantzi handia aitortzen diote zientzialariek, segurtasun klimatikoaren berme bat diren heinean. Horrela, planeta berotzen den gradu hamarren bakoitzak atzera bueltarik gabeko beste puntu bat pitz dezake, eta are zailago bihurtu egoera kontrolpean jartzea, elkar elikatze positiboko prozesuak martxan jartzen direlako.

Prozesu horien adibide bat jarri dute ikerketa egileek: Barentseko itsasoaren neguko izotzaren galera. Atlantikoko ur epelak sartzen ari dira bertan, eta izotz gabe uzten neguan izoztuta egon ohi den itsaso hori. «Horrek eragin nabarmena du zirkulazio atmosferikoan, Europako kliman eta, potentzialki, Atlantikoko hegorako iraultze zirkulazioan».

Klima Aldaketarako Gobernuarteko Adituen Taldeak (IPCC) egindako seigarren ebaluazio txostenak ohartarazi zuen 2 graduko berotzearekin arrisku «altua» dagoela inflexio-puntuak aktibatzeko, eta 2,5 gradukoarekin «oso altua». Alabaina, Estokolmeko Unibertsitateko irakasleek gidatutako ikerketa honek jakinarazi du litekeena dela hamar inflexio-puntu lehenago aktibatzekoa, baita industria aurreko tenperatura 2 gradu berotzera iritsiko ez balitz ere. Gaur egun 1,1-1,2 gradu berotu da munduko tenperatura, zientzialariek egindako neurketen arabera.

Ikerketa honen arabera, aipatutako hamasei inflexio-puntu horietatik batzuk laster egongo dira gainditzeko zorian: Amazoniaren degradazioa, ekialdeko Antartikako glaziarren azpiko arroen kolapsoa edo Hego Amerikako mendiko glaziarren desagertzea.

Ikerketaren egileek berretsi dute gizakien karbono isurketak ari direla eragiten klima aldaketa, eta 2 eta 3 gradu arteko berotzea izango dela mende honen amaierarako. Hori saihesteko, eta Parisko Hitzarmenaren helburuak betetzeko –1,5 graduko berotzea– %50eko probabilitatea izateko, CO2 isurketak erdira murriztu beharko lirateke hamarkada hau bukatzerako.


Urdaibai eta Orio, nagusi Kontxan

Summary: Urdaibai eta Orio, nagusi Kontxan. Kontxako Banderaren bigarren jardunaldia jokatu dute gaur. Emakumezkoetan Oriok hirugarren aldiz irabazi du, eta gizonezkoetan zazpigarren aldiz Urdaibaik.

*Orio nagusitu da emakumezkoen estropadan. Bigarren jardunaldian hamalau ehunenekoko aldea atera dio Arraun Lagunaki. Oriotarren hirugarren Kontxako Bandera da. *Urdaibai aise gailendu da gizonezkoetan. Zazpi segunduko errenta zuen, eta beste zortzi gehitu dizkio.


Orio nagusi Kontxan ere

Summary: Orio nagusi Kontxan ere. Lehen metroetatik hartu dute aurrea oriotarrek, baina hamalau ehunenengatik amaitu dute Arraun Lagunak-en aurretik. Oriok lortu duen hirugarren Kontxako Bandera da.

Oriora doa Kontxako Bandera. Emakumezkoek eman diote loria arraun herriari. Hirugarrenez. 2019an, 2020an eta aurtengoa. Bigarren egunean ere aurrena izan da, eta aurreko igandeko 2,16 segundoren aldeari 0,14 ehunen gehitu dizkio gaur. Arraunek egin du gaur ere bigarren, eta Tolosaldeak, lehen txandako irabazleak, hirugarren.

Ikusi gehiago: Zuzenean jarraitu du BERRIAk

Kanporako luzean egin da banderaren jabe Nadeth Agirre patroiak gidatzen duen taldea. Lehen kaletik, ziztuan atera da bigarren irteeran, aurrenekoa ez baita balekoa izan, epaileen akats bat tarteko (kronometroak kale). Udan zehar askotan egin du Oriok gaurkoa: hanka Arrauni estropada abiatu orduko. Hor bada lana eta trebezia. Gaur, horri guztiari kalearen diosala gehitu behar: ekialdeko haizea dabil, eta Aquariumak babesa ematen du. Ura ere behean, urteko itsaslter handienetakoa, eta ur gutxi, sekulako itsasbeherarekin. Ura behera oraindik estropada honetan.

Baldintzak baldintza, Oriok ez du hutsik egin. Ez gaur, ezta uda osoan ere. Justiziarik bada kirolean, Oriorekin egin du berea aurten. Lehen luzean izan ez den zirrara, bigarrenean piztu du Arraunek. Kosta zaio kanporako lana taxuz osatzea hirugarren kaletik, eta kosta zaie kanpoko bi kaleetatik (hirugarrena eta laugarrena) lehen luzea osatzea bi txandetako lau traineruei. Kontua da lanak hasi orduko geratu dela atzean Arraun. Donostiarrak ere aurrea hartu dio bigarren kaletik. Ziabogan, hirugarren zen sei segundora; Donostiarra zen aurretik, Oriotik bost segundora. Galduta zetorren Hondarribia, 14ra.

Jabea bazuen banderak, eta zirrara bahituta Oriok. Baina Arraun ez zegoen amore emateko, eta Oriori aldea jaten joan zaio. Lau traineruak, ekialdeko haizeari segika-segika, istribor aldera jo dute badiara sartu aurretik. Hirugarren kaletik zerora artean zihaozen laurak. Arraunek azkar jan dio bigarren lekua Donostiarrari, eta Oriori ere kendu dizkio segundoak. Batera ere jarri da badia barruan. Beste hiru edo gehiago behar zituen bandera Oriori kentzeko. Ezin, baina. Elkarren ondoan sartu dira, parez pare, Orio aurretik zela. 0,14 ehunen atera dizkio Arrauni, Donostiarrari 10,18 segundo, eta Hondarribiari 21,68.

Aurreneko txandan, Tolosaldearen erakustaldiari ezin segika ibili dira Hibaika, Cabo eta Chapela. Errenteriakoak izan dira bigarren, 13,50era; Cabo hirugarren, 17,94ra, eta Chapela laugarren, 21, 56ra.

Bi egunak bateratuta, honela geratu da sailkapena: Orio, Arraun, Donostiarra, Tolosaldea, Hondarribia, Hibaika, Cabo eta Chapela.


Urdaibaik irabazi du Kontxako Bandera

Summary: Urdaibaik irabazi du Kontxako Bandera. 'Bou Bizkaia'-k irabazi duen seigarren Kontxako Bandera da. Bigarren jardunaldian ere bermeotarrak izan dira azkarrenak, nagusitasunez. Donostiarrak bigarren lekua kendu dio Hondarribiari.

Gorka Aranberrik esandakoak gaurko estropada bukatu eta segituan: «Talde hau gaurkoa bezalako aberiak egiteko osatuta zegoen, eta gaur lehertu da». Eztanda Hondarribian entzun da, hango alardearen tiro hotsak igaro eta hiru egunera. Txikitu egin du gertuen zeukan aurkaria, lehen luzetik, eta estropada atera berritan. Irabazlea hirugarren kaletik joan da, eta Hondarribia, bigarrenetik. Irteera eman orduko segundoa sartu dio, bi segituan, eta konturatzerako eta ziaboga oso urruti zegoenean oraindik, lauzpabost segundora zabaldu dio koska.

Ikusi gehiago: Zuzenean jarraitu du BERRIAk.

Donostiarra zen beste hautagaia bandera irabazteko. Hondarribia lehen egunean Urdaibaitik 7,64 segundora bazen, 7,70era zen Donostiarra. Laugarren kaletik joan da gaur, eta kanpora joateko ez zuen onena ematen, goiz osoko joerak ikusita. Getaria ibili da lehen kaletik. Giroa ezberdina zen badia barruan, eta hortik kanpo. Bare barruan, lasai: kanpoan, ez hainbeste. Nahasia ez, baina haizea indarrarekin zebilen. Ur lasterrak ere bizi-biziak, eta ura gora emanda jokatu dute txanda. Eragile horiek zenbateko eragina izan duten dakitenei galdetu beharko.

Kirolean, talde batek bi kezka izaten ditu: bat, talderen beraren esku dagoena egitea. Bestea, bere esku ez daudenak dira. Kontxako eremua bihurria da, gaiztoa. Estropadak sona ikaragarria du, eta ez da askotan erakusten eremua eta justizia ez direla elkarren lagun izaten. Urdaibaik berea egin beharra zeukan, eta bai egin ere. Sekulako taldea osatu du Iker Zabalak, eta lehertu da azkenean. Hark jakingo du prestakuntzaren goia irailean jotzeko taxutua izan duten, baina gaur behintzat, goia jo du.

Hasi orduko hartu du estropada burua. Estrategia onena horixe: aurretik atera lehen egunetik, eta aurkariei jolaserako tentazioa kendu nahi. Donostiarrak bakarrik eutsi dio kanpora, eta nola gainera. Eremuaren ababor aldeko izkinatik, Santa Klara uharteko bihurrikeriei ihes egin nahian, bermeotarren babesera joanda hasieran, hortik urrunduta gero. Bakarrik hobeto moldatu da, eta lortu ezina zirudiena lortu du: Urdaibai baino azkarrago sartzea ziabogan. Segundoa baino ez, baina estropada eta bandera irekia mantentzeko, nahikoa. Hondarribia jota zetorren, hamar segundora, eta Getaria 18ra, beste borroka batean.

Bandera irekita zegoela konturatuta edo estrategia tarteko, Urdaibaik kolpea jo dio itsasoari. Urak harrotu ditu, aparra atera, eta konturatzerako, bizpahiru segundo jan dizkio Donostiarrari. Arraunean sendo eta indartsu eginez, teknikari omenaldia osatuz, erakustaldia eman du Zabalaren taldeak bueltako luzean (ere). Hirugarren kaleari eutsiz badian barruan sartu arte, aldea handituz joan da. Hamar-hamaika ere bai. Gero, badian barruan, ababor aldera bezala egin du Aranberrik, eta festa lehertu da traineruan, lana osatu gabe egonda ere. Patroiak omenaldi gozoa egin die arraunlariei banaka, bakoitzaren palmaresa goraipatuz. Zazpigarren aldiz astindu du gero bandera Aranberrik, eta patroiek olinpoan beste koska bat egin du gora zarauztarrak.

Donostiarrak ere badu omenaldiaren gozoa. Estropada handia eginda, bigarren egin du gaur, 8,55era. Eta sailkapen nagusian bigarren lekuaren jabe eginda, Hondarribiari aurrea hartuta. Historikoa. Berdeek 2,55 segundo galdu dituzte gaur. Mundua. Espero ez zena. Espero zena zen bukaeran kiroltasunez agurtzea irabazlea, eta horixe egin du Mikel Orbañanosek, lehendabizi uretan, eta lehorrean gero, adierazpenetan. Getaria 35,03ra sartu da bigarren txanda. Hauentzat ere omenaldia motz geratuko da. 43 urteren ondoren Kontxan aritu, eta gaur laugarren lekuari ezin izan badio eutsi ere, bosgarren lekuan doaz etxera.

Urdaibai, Donostiarra. Hondarribia, Orio eta Getariaren atzetik, bi egunak kontuan hartuta, Zierbenak, Kaikuk eta Ondarroak egin dute. Gaurko hurrenkera, berriz, hau izan da: Urdaibai, Donostiarra, Hondarribia, Zierbena, Orio, Getaria eta Ondarroa.

Aurreneko txanda ezkutuan bezala geratzen da gaurko egunez, eta merezi dute horiek ere aipamena. Lehia bizi-bizia izan dute Oriok, Zierbenak, Kaikuk eta Ondarroak. Bederatzi segundoan sartu dira helmugan. Orio aurretik, baina epaileak bandera horia atera dio bueltako luzean, Kaiku uberan jarri zaionean. Baten popak eta bestearen proak ia elkar jo dute. Hiru segundoko zigorra izan du Oriok, eta txanda Zierbenak eraman du, oriotarren, Kaikuren eta Ondarroaren aurretik.

Ikusi gehiago: Orio nagusi Kontxan ere


Summary: Athleticek hogei minuturekin nahikoa izan du Elxen. Zuri-gorriak 0-3 irabazten ari ziren 22. minuturako, Mercauren —bere atean—, Sanceten eta Nico Williamsen golei esker. Atsedenaldiaren aurretik sartu du laugarrena Berenguerrek.

Cadizen 0-4, Elxen 1-4. Horiek dira Athleticek etxetik kanpo jokatu dituen azken bi neurketen emaitzak. Ernesto Valverderen taldeak nagusitasuna erakutsi du sailkapenaren behealdean dauden bi talderen aurka, eta ederki hasi du denboraldia. Hamabostetik hamar puntu lortu dituzte zuri-gorriek, bederatzi gol sartuta eta bakarra jasota.

Gaur nahikoa izan dute 22 minuturekin. Hasi eta gutxira, erdiraketa batean, aldeko penaltia eskatu du Athleticek. Baloiak eskuan jo du Elxeko jokalari bat, baina, epailearen arabera, ez da nahikoa izan. Ez die asko axola izan zuri gorriei, 9. minutuan iritsi baita lehen gola. Berenguerrek baloi pozoitsua bidali du areara, eta Nico Mercauk bere atean sartu du.

Bost minutu geroago, VARak adierazi du Enzo Rocok Nico Williamsi egindako penaltia. Sancetek bikain engainatu du Edgar Badia, eta 0-2koa jarri du. Sekulakoa zen bizkaitarren nagusitasuna, eta Nico Williamsek berak jarri dio ginga festari: gol ikusgarria sartu du eskuin hegaletik berak bakarrik egindako jokaldi batean. Neurketako jokalaririk onena izan da, ezbairik gabe.

Elxek ez du joera aldatzeko zirkinik ere egin. Denboraldia gaizki hasi du Franciscoren taldeak; puntu bakarra lortu du, baina ematen ari den irudia are eta okerragoa izaten ari da. Atsedenaldiaren aurretik Berenguerrek sartu duen gola da horren adibiderik onena. Atetik atera du Unai Simonek, Iñaki Williamsek borrokatu du baloia buruz, eta, area barruan, Berenguerrek nahikoa izan du Enzo Rocori bultzakada txiki bat ematearekin Badiaren aurrean bakarrik geratzeko.

Bigarren zatian, Athleticek ezarri du neurketaren erritmoa, eta izan ditu errenta handitzeko aukerak. Elx izan da, ordea, asmatu duena. Poncek sartu du ohorearen gola, 59. minutuan.

Elx: Edgar Badia; Lirola (Josan, 65'), Roco (Chetauya, 45'), Bigas, Mercau; Mascarell (Ponce, 37'), Gumbau (Guti, 71'), Collado (Fidel, 45'), Quina, Milla; eta Boye.

Athletic: Unai Simon; De Marcos, Vivian, Iñigo, Lekue; Sancet (Zarraga, 63'), Dani Garcia (Vesga, 71'), Nico Williams (Raul Garcia, 63'), Muniain (Morcillo, 77'), Berenguer; Iñaki Williams (Guruzeta, 77').


Summary: Remco Evenepoelek irabazi du Espainiako Vuelta. Lehenengoz eskuratu du itzuli handi bat; 44 urte ziren belgikar batek halako bat irabazten ez zuela. Azken etapan Juan Sebastian Molano gailendu da.

Adituek ere zalantza zuten Remco Evenepoel (Quick-Step) hiru asteko itzuli batean lehiatzeko ziklista aproposa ote zen ala ez. Italiako Giroan aritu zen 2020an, baina lesio larri batetik atera berria zen, eta erretiratu egin behar izan zuen. Onenekin buruz buru aurrenekoz lehiatu denean, ordea, zalantza guztiak uxatu ditu. Flandriarrak irabazi du Espainiako Vuelta. Enric Masek (Movistar) eta Juan Ayusok (UAE) osatu dute podiuma, gaur, Madrilen.

Etapan Juan Sebastian Molano (UAE) gailendu da, esprintean, Mads Pedersen (Trek) elastiko berdeari aurrea hartuta. Eguneko azken saiakera Plappek (Ineos) eta Johansenek (Intermarche) egin dute, baina azken hamar kilometroetan harrapatu ditu tropelak.

Bukatu da Belgikaren idortea

Belgikako txirrindularitza zaleek Evenepoelen garaipena gogotik ospatzeko motibo anitz dituzte, bukatu baita herrialde horrek itzuli handietan zuen idorte ikaragarria. 44 urte ziren gizonezkoen tropelean belgikar batek azkenekoz hiru handietako bat irabazi ez zuela: Johan De Muynck izan zen hura, 1978ko Italiako Giroko garailea. 44 urte hauetan, Heidi van de Vijverrek 1993ko Europako Erkidego Ekonomikoko Tourra irabazi zuen, Frantziako Tourraren baliokidetzat hartzen dena —emakumezkoen tropelean belgikarrek duten itzuli handi bakarra—. Baina gizonezkoen txirrindularitzako tradizioa eta palmaresa kontuan hartuta, ez da edonolako datua hutsune luze horrena, Belgika baita lau potentzia historikoetako bat, itzuli handien hiru antolatzaileekin batera —Frantzia, Italia eta Espainia—, eta 44 urteotan ziklista bikainen harrobi amaigabea izaten jarraitu baitu.

Ikusi gehiago: Lau hamarkada profetaren zain

De Muynckek Milanen maillot arrosa jantzi zuenean, inor gutxik pentsatuko zuen lau hamarkada baino gehiago igaroko zirenik garai hartan tropela menderatzen zuen herrialde hartako txirrindulari bat berriz ere itzuli handi bateko podiumaren gorengo mailan ikusi arte. Evenepoelen garaipenetik hurbilen dauden emaitzarik onenak hauek dira: Thomas De Gendten hirugarren postua 2012ko Giroan, Jurgen Van den Broecken hirugarrena 2010eko Frantziako Tourrean —bortzgarren bukatu zuen, baina Alberto Contador garaileari eta Denis Mentxov hirugarrenari emaitza baliogabetu zieten, dopin auziengatik—, eta Johan Bruyneelen hirugarrena 1995eko Vueltan.

Belgikaren historiako 33. itzuli handia irabazi du Evenepoelek — eta zortzigarren Vuelta—. Orain, Frantziari pasatu dio potentzien arteko idorte luzeenaren zama, 1995ean Laurent Jalabertek Vuelta irabazi zuenetik herrialde horretako inor ez baita nagusitu itzuli handi batean —ez gizonezkoetan, ezta emakumezkoetan ere—.

Quick Stepen lehenbizikoa

Herrialde bati ez ezik, tropeleko talde historikoetako bati ere zama handia kendu dio gainetik Evenepoelek. Izan ere, Quick Stepek hemeretzi urteotan irabazi duen lehenbiziko itzuli handia da aurtengo Vuelta. Quick Step etxea 1999an sartu zen txirrindularitzan, Mapeik babesten zuen talde apartaren bigarren babesle bezala. Mapeik txirrindularitza utzi ondoren, Quick Stepek talde propioa sortu zuen, Mapei eta Domo-Farm Frites taldeen egiturak bateratuta. Ordutik, tropeleko handienetako bat izan da, garaipen zaku oparoenetakoak bildu dituena urteak joan, urteak etorri.

Baina Quick Step klasikoetan, esprintetan eta etapa ehizan zentratu izan da, eta normalki ez du prestatu itzulietan —bereziki, hiru astekoetan— lehiatzeko talde indartsurik. Orain arteko podium postu bakarrak zituen Rigoberto Uranen bigarrena 2014ko Giroan eta Enric Masen bigarrena 2018ko Vueltan. 2020an, Joao Almeidak hamabortz egunez jantzi zuen maillot arrosa Giroan, baina laugarren bukatu zuen. Evenepoelen Vueltarekin, lasterketa mota guzietan lortu du garaipena Quick Stepek.

Euskal txirrindulariak, esku hutsik

Euskal ziklistek protagonismo apala izan dute aurtengo Vueltan. Hori bai, duela hiru aste Utrechtetik atera ziren zortziak ailegatu dira Madrilera. Kontinental mailako taldeekin korritu duten zazpiek hartu dituzte eguneko ihesaldiak, baina ezin izan dira etapa garaipenengatik lehiatu. Mikel Landa (Bahrain) zen World Tour mailako ordezkari bakarra. Hura izan da onena —hamabortzgarren bukatu du—, baina bere sasoi onenetik hagitz urruti ibili da.

Aurtengo Giroan eta Tourrean euskal ziklistek ez zuten lortu etaparik irabaztea, eta halaxe bukatu da Vuelta ere. 73 aldiz jokatu dira hiru itzuli handiak urte berean, eta bortzgarren aldia da euskal txirrindulariek ez dutela bakar batean ere etaparik irabazi: 1950ean, 1996an, 2014an, iaz eta aurten baino ez da gertatu. Datu kezkagarria da bortz aldi horietatik hiru azken zortzi urteotan pilatu direla. Baina botila erdi beteta ikusteko, 73 aldi horietan ez da inoiz gertatu idorte erabatekoa; hau da, ez etaparik, ezta sailkapen nagusiko hamar onenen arteko posturik ere ez lortzea gutxienez itzuli handietako batean. Landaren Giroko hirugarren postuak eta Pello Bilbaoren bortzgarrenak bete dute gutxieneko lorpenen neurgailu hori aurten.


Getafek ametsetik esnatu du Reala

Summary: Getafek ametsetik esnatu du Reala. Ez du neurketa ona egin talde txuri-urdinak, eta Enes Unalen eta Aleñaren golek erabaki dute. Brais Mendezek sartu du bisitarien gola.

Ostegunean garaipen historikoa lortu zuen Realak Manchesterren; gaur, ordea, porrot mingarria izan du Getafen (Espainia). Talde txuri-urdinak ez du irabazteko meriturik egin, eta zelaian nabaritu da bi taldeetako zeinek zuen irabazteko behar larriagoa. Getafek denboraldi honetan lortu duen lehen garaipena da.

Lehen minutuetatik hobea izan da talde madrildarra. Hala, hamargarren minutuan erdiraketa batek eskuetatik ihes egin dio Alex Remirori, eta penaltia egin du Jon Pachecok. Remirok, ordea, egindako akatsa konpondu du: bikain geratu du Mayoralen jaurtiketa.

Sentipenak, ordea, ez ziren onak. Getafek goian estutu du Reala, eta Sadiqekin eta Sorlothekin jokatzeko arazoak izan dituzte txuri-urdinek. Gainera, lehen zatiaren erdialdera min hartu du aurrelari nigeriarrak, eta ez du itxura onik haren lesioak.

Atsedenaldiaren aurretik heldu da, ordea, Getaferen kolpea. Area ertzean baloia eskuarekin ukitu du Beñat Turrientesek, eta faltaz gol ikusgarria sartu du Enes Unalek, luzapenean. Zoragarri jo du baloia aurrelari turkiarrak, eta ezin izan du ezer egin Remirok.

Atsedenaldian aldaketak egin ditu Imanolek: aldagelan utzi ditu Turrientes eta Kubo, eta Brais Mendez eta Silva zelairatu ditu. Bigarren kolpea, ordea, berehala hartu du Realak: 48. minutuan, ezker hegaletik jokaldia egin du Unalek, eta area ertzetik ongi amaitu du jokaldia Aleñak. 2-0.

50. minutuan, beste gol bat; oraingoan, Realarena. Momo Chok —Realeko jokalari arriskutsuenak— bikain erdiratu du, eta buruz bidali du sarera Mendezek. Hortik amaierara arte, Realari tokatu zaio estutzea. Saiatu bai, saiatu da, baina atzean bikain itxi ditu aukera guztiak Getafek.

Kontraeraso batean beste gol sartzear ere izan da Unal, baina zutoinean jo du haren erremateak. Realaren argiena, amaitzeko gutxi falta zela, Mikel Merinok izan du: korner bat errematatu du nafarrak, baina langara bidali du baloia.

Denboraldiko bigarren porrota du Realak. 7 puntu ditu ligan, eta 11. postuan dago behin-behinean.

Getafe: Soria; Damian, Duarte, Mitrovic, Alvarez, Angileri (Juan Iglesias, 51'); Algobia (Seoane, 59'), Aleña (Portu, 69'), Maksimovic; Mayoral (Munir, 69') eta Enes Unal.

Reala: Remiro; Sola (Gorosabel, 69'), Zubeldia, Pacheco, Aihen; Zubimendi, Merino, Turrientes (Brais Mendez, 45'), Kubo (Silva, 45'); Sorloth (Karrikaburu, 81') eta Sadiq (Cho, 37')


Summary: Jendetza bildu da aspaldiko Diadarik zakarrenean. ANCren arabera, 700.000 lagun elkartu dira Kataluniako hiriburuan. Guardia Urbanoaren arabera, 150.000 izan dira. Nabaria izan da herrialdeko tentsio politikoa.

Azken asteetan nabaria izan da tentsio politikoa Katalunian, baina horrek ez du eragotzi hango egun nazionalean, Diadan, milaka lagun elkartzea. Mugimendu independentistak indar erakustaldia egin du berriz ere. ANC Biltzar Nazional Katalanaren arabera, 700.000 lagun elkartu dira Bartzelonan, eta Guardia Urbanoaren arabera, 150.000.

Tentsioaren adibide izan dira ERCk entzun dituen txistuak. Dolors Felliu ANCko presidenteak argi eta garbi esan die errepublikanoei: «Egin ezazue independentziaren aldeko apustua, edo deitu hauteskundeetara». Gobernuaren dimisioa eskatzen zuten oihuak ere entzun dira ekitaldian, eta egunean zehar egin diren beste hainbat ekitalditan ere nabaria izan da tentsioa.

Felliuk «independentziarako zintzotasuna, gardentasuna eta erabaki irmoa» eskatu dizkie agintariei: «Eta hala egiten ez badute, argi dugu geuk egingo dugula, hauteskundeak eragile berriekin erabiliz beharrezkoa bada». Herri zerrenda bat egiteko indar nahikoa badagoela azpimarratu du ANCko presidenteak. Giroa lasaitzeko edo, bezperan Pere Aragones presidenteak erreferendumaz hitz egin zuen berriro.

Giroa hori izan arren, iaz baino ere jende gehiago elkartu du ANCk Bartzelonan. Aurtengo irailaren 11, izan ere, ez da urte politikoaren hasiera soilik izan: datozen hauteskundeen abiapuntua ere izan da, kontuan hartuta zer giro zakarrean hasi den. Orain dela egun gutxi, alderdi independentisten artean gatazka politikoak izan ziren Laura Borras parlamentuko presidentea kargutik kendu zutela eta, baina azken gertakariek areagotu egin dute tentsio politikoa.

Ikusi gehiago: Diada 'reloaded'


Summary: Gazte nafar bat hil da Pirinioetan, haitz batetik amilduta. Brazato haitzean gertatu da ezbeharra, Aragoin, larunbatean. Hildakoak 22 urte ditu, eta Iraizozkoa da.

22 urteko emakume nafar bat hil da asteburuan Pirinioetan, Aragoin (Espainia). Gaztea Brazatorako bidea egiten ari zen lagun batzuekin, larunbatean, eta haitz batetik erori zen. 50 metro egin zuen behera, eta, ondorioz, hil egin zen. Hildakoa Iraizozkoa da, Ultzamakoa.

15:30 aldera, istripuaren berri izan zuen Guardia Zibilak, eta larrialdi zerbitzuak joan ziren hara. Iritsitakoan, gorpu bat ikusi zuten arroken artean. Emakumea gaztea hila zen ordurako.

Gainera, gizon bat ere aurkitu zuten handik metro batzuetara; hildakoaren laguna zen, 23 urteko bizkaitar bat, eta shock egoeran zegoen, harekin baitzen istripua gertatu zenean. Ospitalera eraman zuten, artatzeko.


Summary: Gizonezko bat atxilotu dute Iruñean, emakume bati sexu erasoa egitea egotzita. Erasoa igande goizaldean gertatu zen, Ziudadelan. Erasoaren lekuko izan ziren hiru lagunek atzeman zuten gizonezkoa Polizia heldu artean.

Iruñeko Udaltzaingoak gizonezko bat atxilotu du asteburuan, indarkeria matxista leporatuta. Zehazki, Ziudadelan emakumezko bati sexu erasoa egitea egotzita eraman dute atxilo gizona. Igande goizaldean gertatu zen, 04:00ak aldera. Udaltzaingoak emandako informazioaren arabera, erasotzaileak lurrera bota zuen biktima, eta ukituak egin zizkion.

Erasoa gertatu zenean, biktima oihuka hasi zen laguntza eske, eta ingurumarietan ziren hiru lagun hurbildu ziren harengana, –horietako bat emakumezkoaren laguna zen, eta elkarrekin izanak ziren arestian–. Hala, hiru pertsona horiek gizonezkoa atzeman zuten, eta eutsi egin zioten udaltzainak gerturatu eta atxilo eraman zuten arte.


Summary: Hil egin da ostiralean Iturenen zauritutako langilea. 44 urte zituen, eta Donamariakoa zen.

Zendu egin da joan den ostiralean Iturenen (Nafarroa) lan istripu bat izandako behargina. 44 urteko gizonezkoa da, Donamariakoa (Nafarroa). Eraikin batetik amildu zen, lau metrotik, eguzki oihal bat jartzen ari zela. Oso larri zauritu zen, eta Nafarroako Unibertsitate Ospitalera eraman zuten segituan. ZIUan erietxeraturik izan da ordutik, larri; atzo arte.

Hildakoa zurgin ibilia zen urteetan, baina eraikuntzaren sektorean egiten zuen lan orain, autonomo.

LABek ohar bat argitaratu du Iturenen izandako istripua gaitzesteko. Sindikatuaren zenbaketaren arabera, oroitarazi duenez, 2022an 57 langile hil dira Euskal Herrian; horietako hamalau Nafarroan hil dira.


Summary: Zeberioko sutea kontrolpean dago jadanik. Alkateak uste du nahita eragin dutela: «Oso susmagarria da»

Eusko Jaurlaritzaren Segurtasun Sailak kontrolatutzat eman du Zeberion (Bizkaia) piztutako sutea. Igande arrastian izeki zen, Arbildu auzotik gertu. Bizkaiko suhiltzaileak arratsalde osoan aritu ziren sutea amatatzen, eta gauez ere jardun dute, sutea kontrolatu arte. Ez da zauriturik izan, baina suhiltzaile bat artatu behar izan zuten, bero kolpe baten ondorioz.

Azken bi hilabeteetan alderdi horretan piztutako hirugarren sutea izan da. Azkena joan den asteko astelehenean izan zen, Uriondo auzoaren inguruan. Zeberioko alkate Karlos Idirinek «oso susmagarritzat» jo du hori, eta uste du zantzuak daudela pentsatzeko suteak nahita eragin dituztela: «Agian asko esatea da, baina bi hilabetean hiru biderrez, 150 metro barruan, bide ondoan eta beti ordu berean, oso susmagarria da», adierazi du.

Idirinek Euskadi Irratiari adierazitakoaren arabera, «noizean behin gerra batzuk pizten dira pinuen aurka», baina erantsi du oraingoz ezin dela ziurtatu hori dela suteen atzean dagoen arrazoia, eta nahiago izan du Ertzaintzak abiarazitako ikerketaren emaitzen zain geratu.


Summary: Escrivak iragarri du kotizazio epea ez duela zabalduko 35 urtera. Espainiako Gizarte Segurantza ministroak pentsioen erreforma adosteko bigarren bilera txandari ekin dio gaur. Europako funtsen etorkizuna ere jokoan dago.

Espainiako Gobernuak pentsioen erreforma adosteko bigarren bilera sorta abiatu du gaur. Sindikatu eta enpresarien ordezkariekin bilduko da, eta negoziazioek luze joko dutela dirudi. Jose Luis Escriva Espainiako Gizarte Segurantzako ministroak gidatuko ditu bilerak, eta mahai gainean jarriko duen proposamenaren zertzelada batzuk eman ditu RNE irrati katean egin dioten elkarrizketan. Esaterako, Escrivak irmo ukatu du kotizazio epea 25 urtetik 35era zabalduko duela: «Gure proposamena ez da hori izango, inondik ere».

Negoziazioetan, bi auzi eztabaidatuko dira bereziki. Batetik, pentsioak kalkulatzeko formula berri bat, ustez azken lan urteetan lan merkaturik irteten diren langileei kalterik ez egiteko. Bestetik, kotizazio epea zabaltzea, eta, era berean, gehienezko pentsioa ere bai. Escrivak onartu duenez, neurri horrek kalte egingo lieke etorkizuneko pentsiodunen bi hereni, lan ibilbidean aurrera egin ahala kotizazioak handitu egiten direlako, eta epe txikiagoa hartzeak mesede egingo lieke.

Neurri horrek asko arinduko luke Espainiako Gobernuek pentsioetan ordaindu beharreko dirua. Kalkulu batzuen arabera, BPGaren %1era iritsi daiteke hamarkada batean. Dena den, hartzen den edozein neurrik Europako Batzordearen oniritzia beharko du. Akordioa ezinbestekoa da Europako funtsak lortzeko. Hala gertatu zen erreformaren lehen zatiarekin.

Premia eta asmo horiek zehaztuko dute joko zelaia, eta hor garatuko da negoziazioa. Madrilgo hedabideetan zabaldu denez, Escrivak «urte txar» batzuk kalkulutik kendu ahal izatea proposatuko du. Alegia, kotizazio txikiena izan duen urteetako batzuk baztertu ahal izango ditu langileak. Beste aukera bat kotizazio hutsune direlakoak estaltzeko mekanismo bat litzateke. Kotizazio hutsuneak kotizatu gabeko edo %100 kotizatu gabeko urteak dira. Zurrumurruen arabera, beste aukera bat legoke: kotizazio epea 35 urtera zabaltzea, baina tartean langilearen 25 urte onenak hartuko direla bermatuta. Escrivaren gaurko adierazpenek, ondo bidean, atea itxiko liokete aukera horri.

Ministroaren beste asmoetako bat da gehien irabazten dutenek gehiago ordaintzea. Kotizazio gehiegizko oinarria handitzea da asmoa, eta soldataren arabera egitea hori. Aldaketa hori etorkizunera begira “modu leunean” egingo litzakeela aurreratu du. Proposamen horren bidea errazteko gehienezko pentsioa handitzeko aukera aztertuko da. Gaur egun, 2.819,18 euroko hamalau ordainsarikoa da gehienezko pentsioa Hego Euskal Herrian.


Summary: Jaiotza tasak apaltzen segitzen du Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. Bizkaia salbuespena da, hala ere: jaiotza tasa %4,6 igo da han. Hazi egin da 40 urte edo gehiago dituzten amen proportzioa, baita hiru herrialdeetatik kanpoko herritartasuna dutenena ere.

Urtarriletik martxora bitartean, 3.287 haur jaio dira Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, iaz epe berean baino %1,1 gutxiago. Epe horri dagozkion datuak argitara eman ditu Eustat estatika institutuak, eta emaitzek berretsi egin dute jaiotza tasaren beheranzko joera. Gipuzkoan egin du gehien behera: %8 —2021ean baino 101 haur gutxiago jaio dira—. Araban, %2 jaitsi da jaiotza tasa —iaz baino 11 jaioberri gutxiago—. Ifrentzuan, Bizkaian %4,6 hazi da jaiotza tasa: iaz baino 75 haur gehiago jaio dira.

Hilabetekako datuak ere eman ditu Eustatek. Urtarrilean izan zen jaiotza gehien: 1.123. Martxoan 1.110 izan ziren, eta otsailean, 1.054.

Amen batez besteko adinaren igoera ere erakusten dute datuek. 40 urte edo gehiago dituzten amak %12,6 dira, eta %9,8 ziren iazko lehen hiruhilekoan. Haren hurrengo adin taldean ere ikusten da zahartzea: 35 eta 39 urte arteko amak %0,5 gehiago dira. Aldiz, 30-34 adin tartean bi puntu egin dute behera jaiotzeek, eta 25-29 adin tartean, %0,8. Bere horretan mantentzen da 24 urte edo gutxiagoko amen proportzioa.

Igotzen ari da, bestalde, ezkontzatik kanpoko jaiotzen proportzioa. Dagoeneko gehiago dira hala jaiotzen diren haurrak: %52,7 —iaz, epe berean, %49 ziren—.

Bestalde, Eustaten datuek berresten dute Araba, Bizkai eta Gipuzkoatik kanpoko herritartasuna duten amen zenbatekoan igoera izan dela; %2,6koa, zehazki. Araban dute atzerriko herritartasuna duten amen proportziorik handiena: %36,6. Ehuneko hori %28,5 da Gipuzkoan, eta %25,8 Bizkaian.


Summary: Kartzelako ariketari izena aldatu dio Bertsozale Elkarteak. 'Bertsoa.eus'-ek Twitterren idatzi duenez, 'kartzelako lana' 'ganbarako lana' izango da aurrerantzean

Kartzelako lana deitu izan zaio 60 urtez bertsolariei gai bera eman eta haiek hiruna bertso nahi duten doinuan eta neurrian kantatzeari; hala izendatu baitzuen Fernando Artola Bordari-k. Bere horretan jarraituko du ariketak, baina izen berria jarri dio Bertsozale Elkarteak: ganbarako lana. Oier Iurramendi Bertsozale Elkarteko kideak adierazi du aldaketa horren zergatia, Bertsoa.eus atarian: «Ganbarak goxotasuna eta isiltasuna iradokitzen ditu. Etxean dagoen gela bat da, baina, aldi berean, aparte. Garunari eta logelari ere deitzen zaio ganbara. Garai bateko baserri lanetan, ganbaran edo ganerrean artoa aletu bitartean bertsotan egiten zen bertan, eta zenbait bertsolariren entrenamendu edo lanleku ere bada. Oroitzapen politekin lotu izan da normalean».

Orain gutxi hasi dira ariketaren izen berria zabaltzen, eta, Iurramendik azaldu duenez, den-denak ados egotea zaila izango den arren harrera ona izan du aldaketak. «Ez da erraza leku guztietara iristea, eta txapelketa hastean ere sorpresa harrapatuko duenik izango da. Ohiturak aldatzea ez da erraza, eta denbora utzi beharko zaio».


Summary: Gizonezko bat atxilotu dute Angeluko hondartzan, jendaurrean masturbatzeagatik. Larunbatean atxilotu zuten gizona. 72 urte ditu, eta ukatu egin du inoren aurrean masturbatu izana. Epailearen aurrean deklaratzera deitu dute.

72 urteko gizonezko bat atxilotu dute asteburuan Angelun (Lapurdi), hainbat lagunen aurrean masturbatzea egotzita. Hondartzan gertatu da, larunbat eguerdian. Zabaldutako informazioaren arabera, gizona hondartzako parasolen ondoan aritu zen masturbatzen, hainbat pertsona alboan zituela. Lauk biktimatzat jo dute beren burua, eta horietako bik salaketa jarri dute.

Are, biktimetako batek gertatutakoa grabatu zuen sakelakoaz, ondotik froga gisara aurkezteko. Hala eta guztiz ere, atxilotuak ukatu egin du halakorik egin izana. Epaitegira joan beharko du, deklaratzera.


Summary: Abuztua bidaiariz betea izan dute Hegoaldeko aireportuek. 656.633 bidaiarik erabili dute lau aireportuetakoren bat, eta 2019ko abuztuan baino %5,2 bidaiari gehiago zenbatu dira. Merkantzien garraioan hazkundea izan du Forondak.

Gune turistikoetan soilik ez, Hego Euskal Herriko aireportuetan ere jendetza ibili da joan-etorrian aurtengo abuztuan. Hilabete bakarrean 656.633 bidaiarik erabili dute lau aireportuetakoren bat, aise gaindituz pandemiak baldintzatutako iazko abuztuko kopuruak.

Iaz baino 194.438 bidaiari gehiago hartu dituzte Hegoaldeko aireportuek (+%42,1); eta gainditu egin dituzte 2019. urteko kopuruak ere, zeinak erreferentziarako egokiagoak izan daitezkeen. Abuztu hartan baino %5,2 bidaiari gehiago ibili dira aireportuetan.

Loiuko aireportuak, abuztuan berriz ere, milioi erditik gora bidaiari hartu ditu: iaz baino %40 bidaiari gehiago (572.094), eta 2019an baino %1 gehiago. Ehunekoetan igoera handiena, hala ere, Hondarribiko aireportuan izan da: iazko abuztuan baino %113,7 bidaiari gehiagok erabili dute Gipuzkoako aireportua (42.231 pertsonak), eta, 2019. urteko abuztuarekin alderatuta, %77koa izan da igoera.

Forondako aireportuan ere igoera nabarmena izan da bidaiarien kopuruetan. Aurtengo abuztuan ia 27.000 lagunek erabili dute, iaz hilabete berean baino %39,9 gehiagok, eta 2019ko abuztuan baino %37,9 gehiagok. Noaingo aireportuan, berriz, hazkundeak apalagoak izan dira. Nafarroako aireportutik iazko abuztuan baino %5,4 bidaiari gehiago pasatu dira hilabete honetan, eta 2019ko hil berean baino %8,3 gehiago.

Hegaldiei dagokienez, Hegoaldeko aireportuetan iazko abuztuan baino %17,3 aireratze eta lurreratze gehiago zenbatu dituzte, 2019ko abuztuan baino %2,8 gehiago. Hala ere, operazio kopuruak behera egin du Bizkaiko aireportuan (%1,8), 2019ko abuztuaren aldean. Alderaketa horretan, beste hiru aireportuek %10etik gorako hazkundea izan zuten lurreratze eta aireratzeetan.

Merkantzia garraioan, berriz, Foronda da oraindik ere, alde handiz, lehen euskal aireportua, eta nabarmen hazi zaio negozioaren zati hori. Iaz baino %8,4 merkantzia gehiago pasatu dira Arabako aireportutik, eta 2019ko abuztuan baino %30,6 gehiago. Urte hasieratik abuzturaino pilatutako kopuruetan ere %15,4 hazkundea izan du merkantzien garraioak Forondan.

Aldiz, Loiutik merkantzia gutxiago pasatu da abuztuan, bai iazko abuztuarekin alderatuta (-%12,7), bai 2019koarekin ere (-%43,6). Urtarriletik abuztura izandako kopuruetan ere jaitsiera izan du: -33,1 gutxitu dira merkantziak 2019ko pilatuaren aldean.


Summary: Abanton emaztea eta alaba hiltzeaz akusatutako gizona epaitzen hasiko dira bihar. 2020ko martxoan izan ziren hilketak; 54 eta 24 urte zituzten biktimek. Fiskalak 47 urteko espetxe zigorra eskatu du.

2020ko martxoan Abanton (Bizkaia) emaztea eta alaba hiltzea egotzitako gizonaren aurkako epaiketa hasiko da bihar Bilbon. Fiskaltzak 47 urteko espetxe zigorra galdegin du harentzat: 24 emaztea hiltzeagatik, eta 23 alaba hiltzeagatik; azpikeria, ahaidetasun eta genero larrigarriak ezartzea eskatuko du. Akusazio partikularrak, berriz, 25 urteko kondena galdegin du hilketa bakoitzagatik.

Etxean aurkitu zituzten hilda ama-alabak, 2020ko martxoaren 11n, indarkeria zantzuekin; 54 urte zituen Miren Urangak, eta 24 Paola Mendezek. Ertzaintzak Portugaleten (Bizkaia) aurkitu zuen ustezko hiltzailea, trasteleku batean, botika batzuk hartuta; 60 urte zituen gizonak orduan, eta emaztearekin eta alabarekin bizi zen. Fiskaltzaren txostenaren arabera, kolpeka eta labankadaka hil zituen.

Herri epaimahai batek epaituko du gizona; gaur hautatuko dituzte kideak. Bihar, berriz, alde bakoitzak bere txostenak aurkeztuko ditu, eta akusatuak deklaratuko du. Ondorengo egunetan galdekatuko dituzte lekukoak eta perituak, hilaren 22ra arte; epaimahaia 26an bilduko da berriro, deliberatzeko.

Gipuzkoako bortxatzailea, berriz epaiketara

Gipuzkoan hainbat bortxaketa egitea leporatutako gizona berriz epaituko dute datorren astean. Honezkero hamabi eta bederatzi urteko espetxe zigorrak ezarri dizkiote Beasainen eta Lasarte-Orian egindako erasoengatik, eta, orain, Andoainen, Tolosan eta Anoetan egindakoengatik epaituko dute. 2012ko abuztutik irailera bortxaketa bat egiteaz eta beste bitan saiatu izanaz akusatuko dute; Fiskaltzak 28 urteko zigorra eskatuko du guztira.


Summary: Sexu bereizketari eutsita, Nafarroako itunpeko bi ikastetxek legea urratu dutela esan du Gimenok. Hezkuntza Departamentuak ebatzi du Miravalles-Redin eta Irabia-Izaga ikastetxeek ez dutela LOMLOE legea betetzen: «Ituna eteteko motibo izan daiteke».

Lehengo lepotik burua. Itunpeko ikastetxe erlijioso batzuek ikasleak sexuaren arabera bereizten dituzte oraindik. Nafarroako Hezkuntza Departamentuko ikuskaritza zerbitzuak txosten bat ondu du fenomeno horren inguruan, eta ondorioak zurian beltz helarazi dizkio Hezkuntzako zuzendaritza nagusiari: «Batxilergoari dagokionez, Miravalles-Redin eta Irabia-Izaga ikastetxeak ez dira betetzen ari LOMLOE legean ezarritakoa», laburbildu du Carlos Gimeno Hezkuntza kontseilariak. Izan ere, ikasleak sexuagatik banatzen dituzten ikastetxeekin itunak sinatzea debeku da Espainiako hezkuntza legearen arabera.

Iaz, segregazio mota hori bukatzeko hitzarmena sinatu zuten Nafarroako Gobernuak eta bi ikastetxe horietako zuzendaritzek, itun ekonomikoa berritzeko baldintza gisara. Gimenoren arabera, ordea, ikastetxeok ez dute bete sinatutakoa: «Iragan ostiralean jaso genituen hezkuntza ikuskaritzako zerbitzuaren aktak, eta horietan frogatutako gertakariek erakusten dute, agerikoa denez, Miravalles-Redin eta Irabia-Izaga ikastetxeek ez dutela bete LOMLOE lege organikoak agindutakoa».

Ikuskaritza zerbitzuaren txostenean jasotako arau urratzea «ituna eteteko motibo» izan daitekeela gaineratu du Hezkuntza kontseilariak. Hala ere, hori ez da berehalakoan gertatuko: «Aurretik, prozedura administratibo argi eta partekatu bat finkatu behar dugu, segurtasun juridikoa emate aldera. Horri esker, alde guztiek bermatua izanen dute defentsarako eskubidea, eta aukera izanen dute beren burua justifikatzeko, baldintzak beste batzuk direla ulertzen badute. Hartara, Hezkuntza Departamentuak agiri bat igorriko die, ikuskaritzaren aktekin batera, alegazioak aurkez ditzaten», azaldu du Gimenok. «Behin alegazio horiek jasota, departamentuak kasua aztertu eta itunari eusteko edo hura bertan behera uzteko ebazpena kaleratuko du, kasuan-kasuan».


Summary: Sadiqek haustura bat du atzeko lotailu gurutzatuan, eta denboraldi osoa galduko du. Ebakuntza bat egin beharko diote aurrelari txuri-urdinari. Litekeena da sei-zortzi hilabete behar izatea osatzeko.

Realak gaur jakinarazi duenez, Sadiq Umar aurrelariak atzeko lotailu gurutzatuan hartu zuen min atzoko partidan, Getaferen aurka. Zehazki, haustura bat duela dio zabaldu duen oharrak, eta ebaketa bat egin beharko diotela. Ez du adierazi zenbat denbora egongo den jokatu gabe, baina lesioa hori izanik, iragarri liteke denboraldi honetan ez duela gehiago jokatuko; sei eta zortzi hilabete bitartean sendatzen den lesio bat da. Datozen egunetan emango ditu xehetasunak Realak.

Sadiqek hirugarren partida zuen atzokoa Realarekin. Duela ia bi aste, Donostiako klubak inoiz egin duen fitxaketarik garestiena bilakatu zen. 20 milioi euro ordaindu dizkio Realak Almeriari, eta beste bost ere ordaindu beharko ditu helburu jakin batzuk lortuz gero. Sei urterako fitxatu du jokalari nigeriarra.

Irailaren 3an egin zuen debuta jokalariak, Anoetan, Atletico Madrilen aurka, eta gol bat sartu zuen. Aurretik Almeriarekin jokaturiko beste hiru partidatan bi gol sartu zituen. Joan den ostegunean, Europa Ligan, Manchester Uniteden aurka ere jokatu zuen, eta Getaferen aurkakoa zuen hirugarren partida. Futbol zelaian bihurritu egin zuen eskuin belauna, eta lehen zatian partida utzi behar izan zuen. Gaur egin diote erresonantzia jokalariari.

Zorte txarra izan du Realak lesio horrekin. Txuri-urdinek min hartuta dauzkate baita Mikel Oiarzabal eta Carlos Fernandez ere; Newcastleek Isak eraman ondoren (70 milioi euroren truke), aurreko lerroan zuen hutsunea betetzeko ekarri zuen Sadiq. Oiarzabalek izan zuen lesio bera da Sadiqena, gainera. Kapitainak martxoan hartu zuen min, Zubietan, lan saio batean. Fernandezek antzeko lesio bat du.

Orain, klubak aztertu egin beharko du zer egin, Munduko Txapelketa dela-eta Europa Ligako ligaxka azaroan amaituko baita: beste aurrekalari bat ekarri edo dituen jokalariekin jarraitu. Sadiqek 25. zenbakia du, baina epe luzerako lesio bat denez, ordezkatu ahal izango du Realak. Joan den astean Manchesterren 0-1 irabazi ostean, etzidamu Omonia hartuko du, Anoetan.


Summary: Eskuineko blokea aurretik doa Suedian, behin-behineko emaitzen arabera. Sozialdemokratek berriz irabazi dituzte bozak, baina oposizioa faborito da gobernua osatzeko. Eskuin muturrak aurrea hartu die kontserbadoreei, eta bigarren indarra bilakatu da.

Hauteskunde lehia oso estua izaten ari da Suedian. S Sozialdemokratak alderdiak berriz ere irabazi ditu parlamenturako bozak, babesen %30,5 bilduta, baina, eskuin muturraren gorakadaren ondorioz, eskuineko blokea doa aurretik, eserleku bakarraren aldeaz. Oposizioa, hortaz, faborito da gobernua osatu eta bi legealdiren ostean agintera itzultzeko.

Botoen %95 zenbatuta, Sk duela lau urteko emaitza hobetu du, eta 108 diputatu izango lituzke parlamentuan, 2018an baino zortzi gehiago. Ez da ziurra, ordea, Magdalena Andersson alderdiko buruzagi eta azken legealdiko gobernuburuak agintean jarraituko duenik, sozialdemokratek ez bailukete aulkien gehiengo osoa bilduko Andersson babesteko prest dauden alderdiekin: V Ezkerreko Alderdiak 24 eserleku izango lituzke (-7), baita C Zentroko Alderdiak ere (-4), eta MP Alderdi Berdeak, hemezortzi (+2).

Hortaz, denera, ezkerreko blokea 174 diputatutan dago, behin-behinean. Testuinguru horretan, bada oraindik itxaropen izpi bat Srentzat, zenbatzeko falta diren botoek egoera aldatuko dutelakoan; halere, iragan agintaldiak eta kanpainak agerian utzi dutenez, negoziazioak eta gobernabidea ez lirateke errazak izango.

Duela lau urte ere estua izan zen emaitza, eta 134 egun behar izan zituzten gobernua osatzeko —inoiz baino gehiago Suedian—. Gainera, ezkerreko blokeko indarren arteko harremanak ez dira hoberenak: Ck esana du prest dagoela lehen aldiz gobernuan sartzeko, baldin eta V kanpoan gelditzen bada.

Beste aldean, behin-behineko emaitzek 175 aulki eman dizkiote eskuineko blokeari, eta indar harremanetan aldaketa esanguratsu bat islatu dute, SD Suediako Demokratak ultraeskuindarrak aurrea hartu baitio M Alderdi Moderatua kontserbadoreari. Bigarren indarra bilakatuta, SDk 73 eserleku (+11) izango lituzke; Mk, 67 (-3); KD Kristau Demokratek, hemeretzi (-3); eta L Liberalek, hamasei (-4).

Behin betiko emaitzen zain, ikusteko dago Mren buruzagi Ulf Kristerssonek zer jarrera hartuko duen SDri begira. Azken urteetan adierazi izan du inoiz ez lukeela koalizio bat osatuko eskuin muturrarekin, baina duela hilabete batzuk esan zuen SD indar «eraikitzaile bat» dela; iragan azaroan, gainera, aurrekontuetarako itun bat egin zuten ultraeskuindarrek, kontserbadoreek eta demokristauek.

Kristerssonentzat, beste aukera bat litzateke, hamarkadotan bezala, eskuin muturrik gabe gutxiengoan gobernatzea, baina formula hori arriskutsua litzateke gobernabidearen ikuspuntutik; are gehiago kontuan harturik Sk ordezkaritza handiagoa izango duela parlamentuan Mk, KDk eta Lk osaturiko balizko gobernu batek baino.

50.000 botoren aldea

Bi blokeen arteko aldea 50.000 botokoa izanik, alderdi guztiak etzira begira jarri dira jada, egun horretan emango baitu hauteskunde batzordeak atariko emaitzen berri. Posta bidezkoak eta atzerrikoak falta dira zenbatzeko, eta, historikoki, eskuinak lortu izan du babes handiagoa ezkerrak baino. Halere, oro har, boto horiek ez dute egoera irauli izan.

Horregatik, Kristerssonek, garaipena aldarrikatu ez zuen arren, bere burua lehen ministroaren karguan ikusten duela iradoki zuen atzo gauean: «Eskerrak eman nahi dizkiet aldaketa itxaropenez gure alde bozkatu dutenei. Gu, Moderatuak, prest gaude aldaketa hori gidatzeko. Ni prest nago Suediako herritar guztientzako gobernu bat osatzeko».

Ultraeskuindarren buruzagi Jimmie Akessonek, ordea, ohartarazi zion haren alderdiak zeresan handia izango duela eskuineko blokean. «Botere aldaketarik badago, SDk rol garrantzitsua izango du», Akessonen arabera.


Summary: Ukrainak 3.500 kilometro koadroko eremua berreskuratu du. Kharkiveko azpiegitura zibilak bonbardatu eta milioika herritar argindarrik eta edateko urik gabe uztea leporatu dio Kievek Moskuri. Txetxeniako buru Ramzan Kadirovek kritikatu egin du Moskuren estrategia militarra.

Aurrera doa Ukrainak Khersonen eta Kharkiven hasitako kontraerasoa. Reuters albiste agentziaren arabera, 3.500 kilometro koadroko eremua berreskuratu dute Kieveko indarrek azken bi asteotan. Orotara, bost kokagune bereganatu dituzte Khersonen, eta hogei inguru Kharkiven. Erresuma Batuko Defentsa Ministerioak zabaldu duenez, Errusiak erretiratzeko agindu die Kharkiven Oskil ibaiaren mendebaldera dituen indarrei. «Badira oraindik ere zenbait erresistentzia gune bakan, baina, joan den asteazkenetik, Ukrainaren esku dago Londresen zabalera halako bi neurtzen duen eremua [3.000 kilometro koadro inguru]», azaldu du ministerioak, ohar batean. Haren arabera, Ukrainan dauden soldadu errusiarrak defentsa lanetan jarriak ditu Moskuk.

Izium da Ukrainak berreskuratu dituen hirietako bat. Sei hilabetean egon da hura errusiarren kontrolpean, otsailetik. Tarte horretan mila lagun inguru hil dituztela zabaldu du Ukrainak. «Hiria erabat hondatuta dago, azpiegituren %80 erabat suntsituta, baita berogailu sistema ere», adierazi du Maksim Strelnikov zinegotziak, telebistan eginiko agerraldi batean. Haren esanetan, herritar askok ez dute osasun artarik jaso tarte honetan. Egun 10.000 lagun bizi dira Iziumen, gerra hasi aurretik baino bost aldiz gutxiago.

Ukrainako diputatu Inna Sovsunen esanetan, Iziumen ez ezik, hildakoak izan dira beste hiri batzuetan ere. Berreskuratutako beste hainbat eremutan, zibilen gorpuak aurkitu dituzte, asko tortura zantzuekin. Hrakoven, esaterako, bi gorpu aurkitu zituzten zibilez jantzita eta hobi komun batean lurperatuta. Lekukoen arabera, soldadu errusiarrek gorpuak lurperatzera derrigortu zituzten herritarrak.

Tropei hornigaiak eramatea da Khersonen Errusiaren arazo nagusia; izan ere, hainbat zubi suntsitu ditu aurreko asteetan Kievek. Ondorioz, Moskuk behin-behineko pasabideak jarri behar izan ditu Dnipro ibaian, frontean dauden militarrei beharrezko armak eta elikagaiak eraman ahal izateko. Hala jakinarazi du Londresek.

Kharkiveko azpiegitura zibilak bonbardatuz erantzun dio Moskuk kontraerasoari. Hiriko alkate Ihor Terekhovek herenegun salatu zuenez, argindar sarea eta ur hoditeria suntsitu zituzten erasoek, eta hiriaren zati handi bat edateko urik eta argindarrik gabe utziz. Mendekutzat jo du Kievek erasoaldia. Bonbardaketen ondorioz, ilunpean geratu dira inguruko hainbat hiri, Danipro eta Poltava, besteak beste. Ukrainako presidente Volodimir Zelenskik esan du «eraso terroristak» izan direla, eta gaitzetsi bonbardatutako eremuetan ez dagoela azpiegitura militarrik.

Atzerritik ez ezik, etxe barrutik ere heldu zaizkio kritikak Errusiako presidente Vladimir Putini. Txetxeniako buruzagi Ramzan Kadirovek kritikatu egin du armada azken egunetako atzeraldia dela eta: «Estrategia aldaketarik ez badago, hitz egin beharko dut armadaburuarekin eta gure herrialdeko buruzagitzarekin, bertako egoera aztertzeko». Errusiako Defentsa Ministerioko eledun Igor Konaxenkov izan da bakarra onartu duena tropak erretiratzen ari direla Kharkovetik, baina, haren esanetan, horiek Iziumen bildu eta «Donetsk eskualdearen defentsa indartzea» da mugimenduaren helburua.

Donetsken ere izan da borrokarik azken orduetan. Errusiaren aldeko miliziek salatu dutenez, Ukrainak bonbardaketak egin ditu hainbat hiri eta herritan, eta gutxienez lau pertsona hil dira. Horrez gain, hainbat eraikin erabat suntsituta geratu dira, tartean etxebizitzak ere bai.

Mendebaldeko gobernuak, berriz, armagintza industria estutzen ari dira, ekoizpenak handitu eta azkartu ditzan. Europako Batasuna eta AEBak dira Ukrainaren arma hornitzaile nagusiak, eta otsailean Errusiaren erasoaldia hasi zenetik, milaka milioiko kostua duten armak eman dizkiote Volodimir Zelenskik zuzentzen duen gobernuari. Hain zuzen ere, asteazkenean agerraldi telematikoa egitekoa du Zelenskik AEBetako kongresuan, hango armagintza industriaren arduradun nagusiekin hitz egiteko. AEBek 15.200 milioi euroren armak hitzeman dizkio Kievi.

Zaporizhia

IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziak jakinarazi du Errusia eta Ukraina prest leudekeela segurtasun eremu bat bermatzera Zaporizhiako zentral nuklearraren inguruan. «Bi aldeak gurekin konprometituta daude, eta galderak egiten ari dira, galdera asko», azaldu du IAEAko idazkari nagusi Rafael Mariano Grossik.

Vienan daude bilduta IAEAko ordezkariak, eta bertan eztabaidatzen ari diren auzien artean daude zenbatekoa behar lukeen segurtasun eremuak eta zer eskumen beharko lituzkeen nazioarteko erakundeak bertan.

NBE Nazio Batuen Erakundeak eta Ukrainak eskatua dute zentralaren erabateko desmilitarizazioa; Errusiak, ordea, ez du halakorik nahi. IAEAK, berriz, zentraleko instalazioen barruan dituzten armak eta ibilgailu militarrak ateratzeko eskatu dio Moskuri.

Kievek herenegun itzali zuen zentralean martxan zegoen erreaktore bakarra. Aurrez ere beste bi alditan gelditu behar izan dute erreaktorea, eta Ukrainako argindar sarera lotu dute zentrala, oinarrizko lanak egin ahal izateko. Ukrainako iturriek adierazi dutenez, gauza bera egin dute oraingoan ere.

Gerrako protagonista nagusietako bat bilakatu da Zaporizhiako zentrala. Izan ere, bi aldeek elkarri egotzi dizkiote haren aurkako erasoak, baina bietako bakar batek ere ez du onartu halakorik. Ordea, Mendebaldeak eta nazioarteko erakundeek behin eta berriz ohartarazi dute isuri bat gertatzeko arriskuaz. IAEAk berak hara egindako bisitaren ostean jakinarazi zuen eraikinetako bik kalte handiak dituztela, eta eskatu zuen segurtasun eremu bat ezartzeko instalazioen inguruan, arriskuetatik babesteko.


Summary: Osakidetza zigortu dute, greba eskubidea urratzeagatik. Galdakaoko ospitalean eta Uribeko osasun etxe batzuetan «gehiegizko gutxieneko zerbitzuak» ezarri zituela ebatzi dute epaitegiek.

SATSE sindikatuak jakinarazi duenez, Osakidetza berriro zigortu dute greba eskubidea urratzeagatik: bi sententzia jaso ditu aurka, Galdakaoko ospitalean eta Uribe eskualdeko osasun etxeetan (Bizkaia) «gehiegizko gutxieneko zerbitzuak» ezartzeagatik. Osakidetzako zuzendaritzari «jarrera aldatzea» galdegin dio sindikatuak, «agerian geratu baita nolako jarrera antidemokratikoa duen».

Azkenaldian, hainbat salaketa aurkeztu ditu SATSEk, «Osakidetzako zuzendaritzak langileekin izandako inposizioen aurrean, bai lan baldintzak aldatzean, bai greba egunetan gutxieneko zerbitzuak ezartzean». Horietako batzuk irabazi egin ditu, eta Osakidetza zigortu dute, besteak beste, mahai sektorialeko akordioak ez errespetatzeagatik eta iazko udan osasun etxe batzuk «alde bakarrez» ixteagatik.