Summary: Itziar Moreno euskal presoaren lagun batek auto istripua izan du Roazhongo espetxera bidean. Uztailaren 17an izan zuen istripua, A-83 errepidean. Gau bat egin zuen ospitalean.

Etxerat elkarteak jakinarazi duenez, Itziar Moreno euskal presoaren lagun batek auto istripua izan zuen uztailaren 17an, Roazhongo espetxera (Rennes, Bretainia) bidean. Anbulantzian eraman zuten ospitalera, eta gau bat igaro zuen han. Presoen senide edo lagun batek aurten izandako lehen istripua da.

A-83 errepidean gertatu zen istripua, Sainte Hermine (Frantzia) herritik gertu. Etxerat-en arabera, bata bestearen atzetik zihoazen bi kamioi aurreratzen saiatu zen laguna, baina horietako bat bestea aurreratzen hasi zen, «argiak eman gabe». Autoak kamioiaren atzeko aldearen aurka jo zuen. «Autoa biraka hasi zen, zirkuluak eginez, errepide alboan geratu arte», azaldu du elkarteak, eta gehitu kamioilariak alde egin zuela, geratu gabe.

Etxerat-ek gogoratu du iaz lau istripu izan zituztela euskal presoen senide eta lagunek, Soriako, Leongo, Villabonako eta Logroñoko kartzeletara egindako joan-etorrietan (Espainia). Egun, hamazazpi preso daude Frantziako Gobernuaren menpeko espetxeetan, eta horietatik hiru iparraldeko kartzeletan; Moreno Roazhonen (795 kilometrora) eta Ainhoa Ozaeta eta Iratxe Sorzabal Reaun (925 kilometrora). Era berean, Espainiako espetxeetan 65 preso daude.

Etxerat-ek salatu du Espainiako eta Frantziako gobernuek salbuespeneko espetxe politikari eusten diotela oraindik: «Rennesera egindako bidaia honetan gertatutakoak agerian uzten du salbuespen politika horrek senideak eta gertukoak ere arriskuan jartzen jarraitzen duela». Elkarteak eskatu du salbuespen politika behin betiko amaiarazteko, eta, hala, euskal gizartea ez kondenatzeko «bizikidetzaren eraikuntza mugarik gabe atzeratzera».


Summary: 'Txoria txori' Salvador Sobral abeslariak abesturik. Salvador Sobral abeslariak Txoria txori abestiaren bere bertsioa jarri du sare sozialetan. Ez da Mikel Laboaren kantua abesten duen lehen aldia. Musikariak Eurovision abesti lehiaketa irabazi zuen 2017an.

Salvador Sobral abeslari eta musikariak bideo bat zabaldu du sare sozialetan Mikel Laboaren Txoria txori kantua abestuz. Musikariaren izena 2017an egin zen munduan ospetsu, Eurovision abesti lehiaketa irabazi baitzuen Amar pelos dois abestiarekin. Momentu gogoangarria izan zen Portugalentzat, herrialdeak lortutako lehen garaipena izan baitzen.

Salvador Sobral Lisboan jaio zen, 1989ko abenduaren 28an. Psikologia ikasketak egiten hasi zen, baina Erasmus beka baten bitartez Palmara joan zen (Balearrak), eta hango tabernetan kantatzeari ekin zion, ikasketak utzita. 2010ean Bartzelonara joan zen, Taller de Musics-en ikastera, eta bertan lizentzia lortu zen.

Musikari dagokionez, batez ere jazz musika egiten du Chet Bakerren estiloan, bossa nova, Chico Buarque eta Caetano Velosoren estiloan, eta Latinoamerikako erritmoak lantzen ditu. 2014an Venezuelako musikariz osaturiko Noko Woi taldean airtu zen. Bi urte geroago, 2016an, Lisboara itzuli, eta, Julio Resende piano jotzailearekin batera, Excuse Me diskoa kaleratu zuen.

Disko horretaz gain, Excuse Me (Ao Vivo) (2017), Paris, Lisboa (2019) eta bpm (2021) dauzka.

Euskaraz abesten

Ez da abeslariak Txoria txori abesten duen lehen aldia. Eurovision irabazi ostean, osasun arazo batzuek agertokietatik kanpo utzi zuten lau hilabetez, baina 2018an eszenatoki gainera itzuli zen berriro ere. Urte hartan, Donostiako Jazzaldian izan zen, eta aho bete hortz utzi zituen zaleak, Txoria txori kantua abestuz. Horien erantzuna ikusita, 2020an ere berriro abestu zuen.

Dagoeneko 75.000 ikustalditik gora eta 2.000 atsegin dut-etik gora dauzka Twitterren jarri duen bideoak. Instagramen jarritakoak, berriz, 3.000 atsegin dut baino gehiago ditu.


Summary: Tximino baztangaren kontrako txertoa ematen hasi da Osakidetza. Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak 141 dosi bakarrik dauzka oraindik, eta biztanleriaren eta kasu kopuruaren arabera egingo du banaketa.

Tximino baztangaren aurkako txertoak ematen hasi da Osakidetza. Jada harremanetan jartzen ari da txertaketa gomendioetan jasotako irizpideak betetzen dituztenekin. Efe berri agentziaren arabera, oraingoz, «arrisku handiko sexu praktikak dauzkaten» 18 eta 45 urte arteko pertsonentzat prestatu dute kanpaina, oraindik gaixotasuna izan ez dutenentzat. Horiez gain, gaixotasun larria izateko aukera daukatenek —haurdun dauden emakumeek, immunodepresioa daukatenek eta umeek— txertoa hartu ahal izango dute, baldin eta kontaktu zuzena izan badira.

Lurraldeen araberako banaketa, berriz, populazio hautagarriaren zenbatekoaren arabera egiten ari dira: 80 Bizkaian (%57), 46 Gipuzkoan (%33) eta hamalau Araban (%10). Gainera, Osasun Sailak adierazi du infekzioa prebenitzeko deia egiten ari dela oraindik ere. Webgunean atal bat zabaldu dute gaixotasunari eta txertaketari buruzko informazioa eskuragarri ipintzeko.

Osasun Sailak adierazi duenez, joan den ostegunera arte 85 kasu antzeman zituzten Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Denak dira kasu arinak, etxean bakartuta daude, eta urrutiko jarraipena egiten ari zaizkie.

Munduan ere, kasuek gora

Guztira, 18.000 kasu baino gehiago zenbatu dira munduan. Joan den asteazkenean, Osasunaren Mundu Erakundeko (OME) Tedros Adhanom Ghebreyesus zuzendari nagusiak azaldu zuen kasuen %10ek bakarrik behar izan dutela ospitaleratzea, eta %98 gizonekin sexu harremanak dauzkaten gizonen artean atzeman direla. Gainera, horiei eskatu zien «sexu bikotekideen kopurua» murrizteko eta harremanetarako datuak emateko elkarri, «badaezpada».

OMEren datuen arabera, kasuen %70 Europakoak dira, eta %25 Ameriketakoak. Brasilek larrialdi batzorde bat eratu du kontingentzia plan bat sortzeko, eta San Frantzisko eta New York hiriek (AEB) larrialdi egoera ezarri zuten joan den astean.


Summary: Baldintzapean aske utzi dituzte sexu erasoa eta lapurreta egotzita Zizurkilen atxilotutako bi gizonak. Ostiral gauean izan ziren salatutako gertakariak. Ikertzen jarraitzen du Ertzaintzak.

Asteburuan Zizurkilen (Gipuzkoa) atxilotutako bi gizonak baldintzapean aske utzi ditu epaileak, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez. Ostiral gauean emakume bati sexu eraso bat egin eta lapurtu izana egozten diete. Ertzaintzak zabalik du ikerketa.

Zizurkilgo Udalak irmo salatu zituen gertakariak igandean zabaldutako ohar batean, eta «elkartasuna eta babesa» helarazi zizkion eraso egin zioten emakumeari, baita bere eskura dituen baliabideak eskaini ere. Udalaren iritziz, gertatutakoak erakusten du «gizarte parekide batetik urrun gaudela», eta «ezinbestekoa» dela feminismoaren bidean urratsak egiten jarraitzea.


Barazki hotzen basoa

Summary: Barazki hotzen basoa. Plater ohikoak dira entsaladak, eta hainbat motatakoak izan daitezke, erabilitako osagaien arabera. Halere, ‘entsalada’ kontzeptua sarri oker erabiltzen dela azaldu dute nutrizionistek, eta horien oinarriak zerrendatu dituzte.

Errukula, uraza eta kanonigoak, batetik; tomatea, artoa eta erremolatxa, bestetik; gazta, arroza edo pasta aukeran; arrautza edo patata egosia ere bai; eta, amaieran, borobiltzeko, gatza, olioa eta ozpina. Hainbat elikagaiz osatutako basoak dira entsaladak, eta osagai adina forma, kolore eta zapore izan ditzakete. Baina zer da, benetan, entsalada bat? Argi zehaztu du definizioa Eli Gallego Hondarribiko (Gipuzkoa) Elikaeskolako dietista eta nutrizionistak: «Entsalada bat barazki hotzak nahastuak dituen plater bat da; oinarrian beti barazkiak izan behar ditu; gutxienez %50 barazkiak izan behar dira. Guk, entsalada hitza esaten dugunean, plater bat etorri behar zaigu burura, eta, hor, barazki hotzak».

Gallegorekin bat dator Amaia Diaz de Monasterioguren dietista eta nutrizionista. Gallegok ezaugarri bat gehitu dio definizio horri, ordea: urteko sasoia. «Garaian garaiko barazki eta fruituekin gertatzen den plater hotz-epel bat da entsalada. Oinarrian barazkiak egongo dira beti, eta errezeta garaian garaikoa izan behar da», azaldu du. Izan ere, plater asko jotzen dira entsaladatzat, bien ustez, sarritan entsalada izateko baldintzak betetzen ez badituzte ere. «Hainbat jatetxetan irakurtzen dut 'pasta entsalada'; eta ez da entsalada, baizik eta pasta, beste osagai batzuekin. Entsalada deitzeko, egon beharko lirateke barazki gehiago pasta baino», esan du Gallegok. Diaz de Monasteriogurenek ere uste du kontsumitzaile gisa jendeak ez duela ongi bereizten entsalada bat zer den: «Askotan, nahastu egiten gara menu bat jatera goazenean edo etxean plater bat osatzen dugunean». Entsaladen onurak Nutrizioaren ikuspegitik erreparatuta, entsaladak oso onuragarriak direla azaldu dute bi nutrizionistek. Bi arrazoi nagusi aipatu ditu Gallegok horretarako: «Alde batetik, barazki gordinek bitaminak eta mineralak ematen dizkigute, eta, beste alde batetik, zuntz iturri oso onak dira».

Gainera, osagaiak neurrian jarriz gero, bat aseta geratzen dela nabarmendu du Elikaeskolako nutrizionistak: «Entsalada batek asetasun handia ematen dizu, digestioa motela duelako. Bestela, azkar digeritzen den zerbait jaten baduzu, gosea berriro ere segituan jarriko zaizu. Baina entsalada batek denbora gehiago behar du». Horrez gain, digestioa hobetzeko lagungarriak direla aipatu du Gallegok, mastekatzea bultzatzen delako, eta «digestioa ahoan hasten delako». Izan ere, hainbat testura nahasten dira entsalada batean: urazarena, fruitu lehorrena, arrautzarena... Horri esker, masailen giharreria lantzen denez, mugimendu horrek erlaxatzea bultzatzen duela esan du. Diaz de Monasteriogurenek, berriz, entsaladek elikadura emozionalean egiten duten ekarpena nabarmendu du: «Nik elikadura emozionala asko lantzen dut, eta onura asko dituzte: usaimena, ikusmena, kaska-kaska soinua, testurak...». Lagungarria da testurak, koloreak eta zaporeak nahastea platerean Gallegoren aburuz ere, «begiekin ere jaten delako». Denak ez du balio, ordea. Bada osagaien baso horretan galtzearen ondorioz, entsalada ez-osasungarriak egiten dituenik ere: «Inportanteena da ez izatea oinarria baino gehigarri gehiago. Batzuetan, gauza gehiegi jartzen dizkiogu: artoa, txaka, intxaurrak, atuna, gazta freskoa, gulak... hori ez da entsalada osasuntsu bat», azaldu du Gallegok.

Eta zer behar du entsalada batek osasuntsua izateko? Diaz de Monasteriogurenen kontsultan, Hardvarreko platera deitutako eskema hartzen dute irizpidetzat: «Plater erdia, gutxienez, barazkiak izango dira, laurdena proteinaren bat —animalia jatorrikoa edo barazki jatorrikoa—, lekaleak edo fruitu lehorrak. Eta platera osatzeko, azken laurdena karbohidrato bat izango da».

Dena den, kontuan hartu behar da entsalada hori izango ote den otorduko plater bakarra, edo beste plater bat izango duen atzetik. Hala azaldu du Diaz de Monasteriogurenek: «Lehenengo platera bada, barazkiak baliatzeaz gain, karbohidrato batekin apainduko dugu platera. Patatarekin, adibidez; edo hiruzpalau koilarakada arroz, pasta italiarra, artoa, kinoa...». Kasu horretan, bigarren platerean gehituko lituzkete proteinak. Baina plater bakarra bada, proteina iturri bat izan beharko lukeela esan dute bi nutrizionistek: oilaskoa, hegaluzea, izokina, tofua, gazta...

Aintzat hartu beharreko beste aldagai bat da nork jango duen entsalada hori. Izan ere, posible da entsalada bera bi pertsonarentzat egokia ez izatea, bizi estiloaren arabera, beharrak aldatzen direlako. Hainbat adibide aipatu ditu Diaz de Monasteriogurenek: «Umeen entsalada batean sartuko ditugu gehienez hiru osagai, eta ozpina ez dugu erabiliko normalean, olioa baizik; kirolari gazte batentzat baldin bada, karbohidrato kopurua moldatu egiten dugu; hortzak galdu dituzten adinekoei barazki kremak gomendatzen dizkiegu...». Usteak eta akatsak Badaude entsaladei buruz zabaldutako hainbat mito oker. Esate baterako, urazak likidoen erretentzioa dakarrela. Ukatu egin du hori Gallegok: «Hori gezurra da. Pentsa, normalean zure gorputzak ura atxikitzen duenean, horrek esan nahi du ez daukala ur nahikorik, eta gehiago edatea gomendatzen dugu». Azaldu duenez, sarri norbaiti uraza jateak likidoen erretentzioa badakarkio, gatz gehiegi bota diolako edo soja saltsa ugari bota diolako izan ohi da.

Urazarekin lotutako beste mito bat da hura afaltzea desegokia dela; hala uste du jende askok. Horri ere kontra egin diote bi nutrizionistek. Diaz de Monasteriogurenen hitzetan, komenigarria da afaltzeko orduari erreparatzea: «Gaueko 22:00etan afaltzen badugu entsalada bat, edo beste edozer gauza, ez da egokia. Izan ere, jaten dugunak buruan eragiten du, eta gauetan, gure burua deskantsurako prestatzen gabiltza, atsedenerako. Beraz, garrantzitsua da berandu ez afaltzea».

Bestalde, elikagaiak dagokien moduan ahoratzea ere garrantzitsua dela nabarmendu dute biek. Txia, lihoa, sesamoa edo bestelako haziak, adibidez, geroz eta gehiago jartzen dira entsaladetan; baina ez beti beharko luketen eran: «Haziak osorik daudenez, behar bezala aprobetxatzeko, hesteek lan handia egin behar dute, eta askotan ez daude horretarako prestatuta», esan du Diaz de Monasteriogurenek. Hortaz, osorik jan ordez, txikituta jan behar direla azaldu du. Bestela, askotan hazi horiek hesteetan pilatuta geratzen dira, eta digestio arazoak sortzen dituzte.

Baina mundu guztiarentzat ote dira egokiak entsaladak? Gallegok kontsultan behin baino gehiagotan errepikatutako kasuak ekarri ditu gogora: «Jende asko kexatzen da haizeak dituela sarri, edo beherakoa, idorreria... osasun gastrointestinala ona ez den kasuetan, jakin egin behar da zer botatzea komeni den». Adibidez, segun eta zer barazkik, gordinik janez gero, eta elikagai jakin batzuekin nahastuz gero, kalte horiek eragin ditzaketela onartu du. Edozein kasutan, argi utzi du, ongi konbinatuta, horrelako kasuetarako ere plater oso gomendagarriak direla. Hain zuzen ere, bakoitzaren beharrez ohartzeko eta aholkuak emateko daude nutrizionistak, osagaien basoan ez galtzeko. Elikadura osasuntsua eta gustagarria uztartzea dute xede, Diaz de Monasteriogurenen arabera: «Horretarako gaude nutrizionistok: norbere beharretara egokitzen diren platerak eta errezetak pentsatzeko; elikagaiak betiko kendu barik, moduak topatzeko errezeta goxo eta praktikoen bidez janariaz gozatzeko».


Berdea nola berdatu

Summary: Berdea nola berdatu. Hosto berdeko barazki eta landareak ohikoak dira entsaladetan. Gero eta aniztasun handiagoa dago: tonu, forma, testura eta propietate ezberdinak dituzte.

Berdea da entsaladen iruditeria. Mila kolore eta klasetakoak dira orain entsaladak, baina berdea zen abiapuntuan, eta berdea da oraindik ere askoren hondoa eta oinarria. Areago, berdeak berak ere izan du bilakaerarik bere berdetasunean. Sortu baitira letxuga betierekoaz gain beste hainbat hosto berde, barazki eta landare, eta berdatu baitaiteke berdea are gehiago: tonuz, formaz eta testuraz. Erabiltzen dira orain lehen kozinatuta erabiltzen ziren hosto berdeak gordinean, eta jarri dituzte zalantzan berdearen balio nutrizional eskasa, alimenturik eza, eta asperdura. Jokoa ematen du berdeak, eta emango du gero ere, berde berriak eta propietate gehiago agertuz doazen heinean. «Mineraletan eta bitaminetan dira aberatsak. Hori da osagai berde horien potentzialtasuna: kaloria gutxi izaten dutela, eta ur asko», nabarmendu du Cristina Perezek, Donostiako Nusan nutrizio zentroko dietista eta nutrizionistak: «Eta zuntz asko ere badute: zuntz disolbagarria, komunera joaten laguntzen duena».

Sinpletasunari egindako gorazarrea baita izatez oinarri-oinarrizko entsalada berdea: letxuga bere soilean, tipulina edo tipula fin ebakita, eta betiko olio-ozpinak. «Laguntzeko» entsalada da hori, ordea; «jateko» eta «asetzeko» entsaladetan egin du aspaldian aldaketa osagai berdeak ere. Letxugen artean bakarrik, izugarri handitu da zerrenda: letxuga erromatarra, frantziarra, lollo rosso, batavia, iceberga, haritz-hostoduna... Eta sortu dira letxugarekin batera bakarka edo beste osagaiekin nahasian jar daitezkeen beste hainbat osagai berde: albaka, txikoria, apioa, errukula, azak, berroa, kanonigoa, zerba, ziazerba... Ia guztien ezaugarria da proportzio handi batean ura direla, kaloria oso gutxi dituztela, baina badituztela uste den baino propietate eta onura gehiago.

Cristina Perez BERRIA

«Arinak» dira hosto berdeak, eta «freskoak». Cristina Perezek eta beste hainbat dietista-nutrizionistak nabarmentzen dituzten propietateen zerrenda oso luzea da: bitaminak dituzte —A, C eta K—, mineralak, antioxidatzaileak, kaltzioa, burdina, azido folikoa, fitokimikoak, fosforoa, magnesioa, potasioa, iodoa eta klorofila. Eta benetan egokiak dira hainbat gaixotasun eta ondoezi aurre egiteko: anemia, osteoporosia, minbizia, bihotzeko gaixotasunak, digestio aparatuarenak, buruko minak, hilekoarenak...

«Berdetasun horren barruan, eskala ezberdinak daude. Taldeka sailkatzen dira horiek ere. Mikronutriente gehiago dituzte batzuek besteek baino. C bitamina gehiago dute batzuek besteek baino. Berroek eta ziazerbek, adibidez, magnesioa, fosforoa, B12 bitamina eta abar dituzte», azaldu du Perezek, adibideak jarrita. Aukera handiagoa orain Hainbat uste oker daude entsaladetako hosto berdeko landare eta barazkien inguruan: gauez janez gero haizeak sortzen dituztela, ondoeza eragiten dutela, pobreak direla, aspergarriak... Perezek dio ez dagoela halakorik: «Denak dira onak, baina orain onena da aukera handia dagoela. Lehen, egunero entsalada jan behar zenean, jendeak nazkatuta amaitzen zuen urazarekin, eta, gainera, egia da letxugak adibidez jende bati ez diola onik egiten. Baina aukeratzeko dago orain: testurak ezberdinak dira, eta zaporeak ere ezberdinak dira. Dieta egitea errazagoa da horrela. Zapore ezberdinak egoteak erraztu egiten du hori».

Gordinik jaten diren —eta jan behar diren— elikagaiak dira entsaladetako osagai berde horiek. Egia da barazki batzuetatik —zerbak eta ziazerbak, esaterako— hostorik berrienak edo gazteenak jaten direla, eta, kasu guztietan, aurretik ondo-ondo garbitu ostean, uretan pasatuta, eta tentuz. Dietista-nutrizionista asko daude elikagai gordinak jatearen onurak nabarmentzen dituztenak: ez dutelako propietaterik galtzen bidean. Izan ere, kozinatutakoan —eta behar bezala kozinatu ezean—, galdu egiten dira nutrienteak, bitaminak, mineralak eta entzimak. Gordinik, nutriente gehiago «Elikagaiak gordinik jatea bada garrantzitsua. Izan ere, elikagai gordin horiek prozesu oso gutxi eta txikiak izaten dituzte. Zenbat eta prozesamendu gutxiago izan, elikagai horrek nutriente gehiago izango ditu. Zergatik? Tenperatura aldatuz gero, txikituz gero, moztuz gero... galdu egiten duelako nutrienteren bat. Egia da, era berean, elikagai jakin batzuek behar dutela gutxieneko prozesamendu bat digestioa egiteko modukoak izan daitezen, baina elikagai gordinen bat sartzea beti da onuragarria», nabarmendu du Perezek. Eta C bitaminaren adibidea jarri du, ondoren: «C bitamina, beroarekin, galdu egiten da. Horregatik dute entsalada berdeek horrenbeste C bitamina, gordin joaten delako ia dena. Kozinatzen denak galdu egiten ditu bitamina horiek bidean».

OSAGAI BERDEAK

Letxugak. Entsaladetako osagai berde nagusi eta ezagunena da, asterazeoen familiakoa, eta duela milaka urte landatzen hasi zena. Hainbat mota daude: erromatarra, frantziarra, lollo rosso, batavia, iceberga, haritz-hostoduna... Propietate nagusia da urazaren %94 ura dela, baina bitamina eta mineral asko dituela. Familia berekoak dira eta propietate berberak dituzte kukuluak, endibiak eta eskarolak.

Albahaka.

Albaka. Lamiazeoen familiako belar-landare usaintsua da. Mediterraneoko sukaldaritzari oso lotuta dagoen arren, Indian ei du jatorria. Asko erabiltzen da sukaldaritzan, baita entsaladetan ere. Propietateen artean: olio esentzialak ditu; digestiboa da; haizeak eragozten ditu; eta botagura, buruko mina eta hilekoaren mina arindu.

Txikoria.

Txikoria. Asterazeoen familiako belar-landarea da. Mediterraneoan du jatorria, eta oso ezaguna da Italian —radicchio esaten diote han—. Sukaldaritzan, sustraia eta hostoak erabiltzen dira. Oso osasungarria da, eta propietate asko ditu: inulina asko dauka, eta diabetesa dutenentzat oso mesedegarria da hori. Apioa. Apiazeoen familiako landarea da. Kaloria oso gutxi dauzka, eta oso egokia da gorputza garbitzeko eta dietak orekatzeko, diuretikoa baita. Olio esentzialetan aberatsa da, eta usaintsua. Laguntzaile gisa erabiltzen da entsaladetan. Errukula. Brasikazeoen familiako landarea da, eta Mediterraneoan du jatorria. Besteekin konparatuta, oso zapore berezia dauka, mina baita. Oso egokia da minbiziari, diabetesari eta bihotzeko arazoei aurre egiteko, besteak beste. Azak. Brassica oleracea familian biltzen dira aza gehienak, eta batzuk entsaladetan erabiltzen dira: azaburua, aza gorria eta aza kizkurra —kalea—, esaterako. Mediterraneoan eta Asian dute jatorria. Bitaminak eta antioxidatzaileak dituzte, eta egokiak dira minbiziari aurre egiteko, besteak beste.

Aza zuria.

Berroa. Balerianazeoen familiako uretako landarea da, oso kaloria gutxikoa, eta aberatsa bitaminetan —A, C eta K— eta mineraletan —burdina, sodioa, iodoa, fosforoa eta manganesoa—. Anemiari aurre egiteko oso egokia da. Ardi-mihia. Berroaren familia berekoa da ardi-mihi edo kanonigoa, baina hura baino hosto txikiagoa dauka, eta zapore suabeagoa. Propietate berberak dituzte: bitamina eta mineral asko. Zerba. Barazki aspergarriaren fama dauka zerbak, baina ez da hala, inolaz ere. Ez da ohikoa entsaladetan erabiltzea, baina lasai ederrean erabil daiteke gordinik, ongi garbituta, eta uraza balitz bezala. Barazkirik zaharrenetakoa da, eta bitaminak, mineralak eta zuntza dauzka. Antioxidatzaile bikaina da. Ziazerba. Amarantazeoen familiakoa da. Sukaldaritzan modu askotan erabiltzen da, eta entsaladetan landarerik gazteenen hostoak erabiltzen dira bakarrik. Bitamina eta mineral asko ditu, eta egokia da anemiari eta kolesterolari aurre egiteko, besteak beste.


Summary: Hiru gizon atxilotu dituzte Gasteizen indarkeria matxista dela eta. Bikotekidea edo bikotekide ohia jotzeagatik atxilotu dituzte 36 urteko gizon bat eta 37 urteko beste bat.

Gasteizko Udaltzaingoak jakinarazi duenez, hiru gizonezko atxilotu dituzte azken egunetan indarkeria matxistarekin zerikusia dutelakoan. Etxebizitza batean bikotekidea jotzea leporatuta, 36 urteko gizonezko bat atxilotu zuten ostiralean, eta 37 urteko beste gizonezko bat atxilotu zuten kalean bikotekide ohiari eraso egiteagatik.

Igande gauean, berriz, 31 urteko gizonezko bat atxilotu zuten udaltzainek, emakume bati sexu abusuak egitea leporatuta. Udaltzaingoak azaldu duenez, emakume bati ukituak egin zizkion Aiztogile kaleko taberna batean, eta, kargu hartu ziotenean, 31 urteko gizonak eta haren hiru lagunek tabernako atezainari eraso zioten. Erasotzaileek ihes egin zuten hasieran, baina inguruan atzeman zituzten ondoren.


Summary: Aiman al-Zawahiri Al-Qaedako burua hil dute AEBek, drone batez eraso eginda. Kabulen hil dute Osama Bin Ladenen lekukoa hartu zuen gizona. 71 urte zituen.

Joe Biden Ameriketako Estatu Batuetako presidenteak baieztatu duenez, CIAk Aiman al-Zawahiri hil du, Kabulen. Al-Qaeda erakundeko burua drone batetik jaurtitako misilekin hil zuten igandean, Afganistango hiriburuko etxe bateko balkoian zegoela. Bilatuenen zerrendan zeukan Washingtonek aspalditik.

Al-Zawahiriri 2001eko irailaren 11ko erasoak agintzea eta prestatzea leporatzen zioten AEBek. Osama Bin Ladenen bigarrena zen orduan, eta, gero, erakundearen buruzagitza bere gain hartu zuen, 2011n, AEBek Bin Laden hil zutenean.

Washingtonen arabera, Kabulen ezkutatuta bizi zen Al-Zawahiri, haren familiarekin. Senideekin zegoen hil zutenean. Bi misil Hellfire jaurti zizkioten, baina, Etxe Zuriaren arabera, beste inork ez zuen minik hartu erasoan.

71 urte zituen Al-Zawahirik. Bidenek esan duenez, hilabeteak behar izan dituzte haren kontrako erasoa prestatzeko. «Orain, justizia egin da, eta buruzagi terrorista hau iragana da». 2001eko erasoen 3.000 biktima ingururentzat, honek atal hura itxiko duela gaineratu du. «Ez du axola zenbat denbora behar den, ez du axola non ezkutatzen zaren; gure jendearentzat mehatxua bazara, AEBek aurkituko zaituzte, eta akabatuko zaituzte».

Talibanak agintean dira Afganistanen, joan zen udan AEBek tropak herrialde hartatik ateratzea erabaki zutenetik. Talibanen eledun batek esan du igandeko erasoak nazioarteko printzipioak bortxatzen dituela.

Hogei urtez okupatu zuten estatubatuarrek Afganistan. 2020. urtean sinaturiko bake itun baten arabera, talibanek hitzeman zuten ez ziotela aterperik emango Al-Qaedari. Iazko abuztutik, lehenengo aldiz egin dute drone bidezko eraso bat AEBek Afganistanen barrutik. Herrialdetik atera aurreko azken erasoan, hamar pertsona hil zituzten estatubatuarrek, huts eginiko eraso batean: gobernuz kanpoko erakunde bateko langile bat hil zuten, eta zazpi haur, besteak beste.

Al-Zawahiri Egipton jaio zen. Sendagilea zen, eta 1980ko hamarkadatik zebilen islamismoan militatzen. Espetxean egon zen Egipton, eta, askatu zutenean, herrialdetik alde egitea erabaki zuen, nazioarteko jihadismoan aritzeko, Bin Ladenekin batera.

Washingtonek hamar urte behar izan zituen Bin Laden aurkitzeko eta hura hiltzeko, eta beste horrenbeste haren ordezkoarekin gauza bera egiteko. Al-Zawahiri ezkutuan ibili da, eta oso gutxitan egin ditu adierazpenak.


Lan merkatua indarra galtzen hasi da

Summary: Lan merkatua indarra galtzen hasi da. Ekainean baino 357 langabe gutxiago daude Hego Euskal Herrian, baina aurreko hilabeteetako erritmoa apaldu egin da. Afiliatuak galdu dira, urte hasi zenetik lehen aldiz.

Neke sintomak ageri ditu Hego Euskal Herriko lan merkatuak. Langabeziak beherantz jarraitzen duen arren, ez da ari aurreko hilabeteetan bezain indartsu. Inflazio handiaren eragina nabari da enpleguaren sorreran, eta datozen hilabeteetako bilakaerari adi begiratzen diote enpresek eta lanean daudenek, baita lanik topatu ezinda dabiltzanek ere.

Uztaileko datuak ez dira onak izaten, baina kezka nagusitzen hasi da. Eragile ekonomiko eta politikoen artean gehien zabaltzen ari den mezua da urte amaierara arteko bilakaera bestelakoa izan daitekeela: hots, langabeziak jaisteari utz diezaiokeela. Zenbatean eta zein erritmotan gertatuko den, hori inor ez da ausartzen iragartzera. Gora egingo duela inork ez du esan nahi.

Hori bai, urte hasieran egindako hazkunde aurreikuspenak berrikusten hasiak dira erakunde gehienak, urteko bigarren hiruhilekoan izan den geldi txikiaren ostean. Dena den, langabezia tasa azken urteetako apalenetakoa da oraindik ere, eta Gizarte Segurantzan afiliatuta daudenen kopurua pandemia aurrekoa baino handiagoa da; are, 2008an abiatutako serie historikotik handienetan bigarrena.

Langabezia Behera, baina apalago

Antzeman daitekeen joera aldaketaren erakusle izan daitezke uztaileko langabezia datuak. Laugarren hilabetez jarraian, behera egin du langabeziak Hego Euskal Herrian, baina, aurreko hilabeteekin alderatuta, erritmoa apaldu egin da. Ekainean baino 357 langabe gutxiago zenbatu ditu Espainiako Enplegu Ministerioak, EAEko Lanbide eta Nafarroako Lansare enplegu zerbitzu publikoaren datuetan oinarrituta.

Dena den, ekainean handiagoa izan zen jaitsiera: orduan 2.423 langabe gutxiago izan ziren. Maiatzean 3.566, eta apirilean 2.503. Iazko uztaileko datuekin alderatuta, are agerikoagoa da aurtengo uztaila ez dela izaten ari espero modukoa. Duela urtebete, 4.750 lanpostu sortu ziren: aurten baino 4.413 gehiago. Orduan, baina, turismoak tira egin zuen enplegutik, pandemiarekin lotutako debekuak malgutzearekin batera.

Urte arteko datuei dagokienez, bilakaera ona izan da. Duela urtebete baino 11.241 pertsona gutxiago daude lanik gabe. Herrialdeka, Nafarroak izan du eboluzio onena: %9,32 egin du behera langabeziak urte batetik bestera. Bizkaian %7,34 murriztu da; Gipuzkoan, %6,88; eta Araban, %4,35.

Ekainetik uztailera, berriz, Araban eta Gipuzkoan jaitsi egin da langabezia, eta Nafarroan eta Bizkaian, aldiz, zertxobait hazi. Araban izan da jaitsierarik handiena; ekainean baino 255 pertsona gutxiago zeuden lanik gabe: guztira 19.070. Gipuzkoan 218 lagunek aurkitu dute lana, eta denera 29.110 daude langabezian. Nafarroan, aldiz, lanik gabe daudenen kopuruak gora egin du: beste 91 pertsona daude lanik gabe, eta 31.440 dira guztira. Eta Bizkaian 25 lagun gehiago zenbatu dituzte: 63.014 guztira.

Lan kontratuak Turismoaren itzalean

Uztailean, oro har, 98.090 kontratu sinatu ziren. Kopuru horrek ere erakusten du geldialdia, ekainean baino 13.058 gutxiago izan baitira. Eta, iazko uztailarekin alderatuta, 13.811 kontratu gutxiago egin dira aurten lau herrialdeetan.

Enplegu sorrerari dagokionez, uztaila ez da bereziki ona izaten. Lan kontratu asko —hezkuntza arlokoak bereziki— hil horretan amaitzen dira, eta zerbitzuen sektorean udako kanpainari begira sortzen direnak ez dira aski izaten horiek utzitako hutsunea betetzeko. Hala gertatu da aurten ere, baina are nabarmenago. Izan ere, zerbitzuen sektorean langabeen kopuruak gora egin du ekainetik uztailera: 968 lagun gelditu dira lanik gabe. Eta ezohikoa izaten da hori uztailean. Gainera, aurtengo udan turismoak susperraldi handia izan du.

Beste sektoreetan, berriz, txikitu egin da langabezia, industrian bereziki: 271 lanpostu sortu dira. Nagusiki sektore horrek —zerbitzuenarekin batera— bultzatu du urteko lehen erdian izan den hazkunde ekonomikoa. Baina hilabetetik hilabetera industrian ere gero eta enplegu gutxiago sortzen ari dira.

Kontratu motari dagokionez, 24.951 izan dira mugagabeak, hau da, sinatutakoen %25,4. Ekainean %27,2 izan ziren. Azken lan erreforma indarrean jarri eta aldi baterako kontratazioa mugatu zenetik, asko ugaritu dira kontratu finkoak; izan ere, aurretik %7-8 izaten ziren —konparazio baterako, iazko uztailean %5,5 izan ziren—. Edonola ere, horietako asko aldizkako kontratu finkoak dira, eta ez dute bermatzen urte osoko jardunaldia.

Afiliazioak Hilabete txarra

Langabeziak behera egin du, baina baita Gizarte Segurantzan afiliatuta dauden langileen kopuruak ere. Hilabete batetik bestera, 5.246 afiliatu galdu dira. Uztaila eta batez ere abuztua oso hilabete kaskarrak izaten dira afiliazioari dagokionez, hezkuntzan batez ere milaka lanpostu galtzen baitira udako oporrak hastearekin batera, ikasturtearen hasierarekin itzultzen direnak. Zerbitzuen sektoreak ezin izan du hutsune hori bete. Iazko uztailean, jende asko kontratatu zen ostalaritzan, pandemiaren lotutako debekuak kentzearekin batera. Aurten, aurreko hilabeteetan egin dira kontratu horiek, eta uztaileko hazkundea ez da hain nabaria izan.

Dena den, afiliatuen kopurua oso handia da oraindik, 2008. urtetik handienetan bigarrena: 1.283.071 pertsona. Ekainekoa soilik du aurretik. Urtarrilean hasitako goranzko joera eten da uztailean.


Summary: 84 urteko gizon baten bila ari dira Maulen. Atzo galdu zen, bizikletaz txango bat egitera atera ostean. Bizikleta besterik ez dute aurkitu.

Larrialdi zerbitzuak lanean ari dira Maulen, 84 urteko gizonezko baten bila. Atzotik ez dago haren berririk. Bizikletaz txango bat egitera atera zen, baina ez zen etxera itzuli. Bizikleta besterik ez dute topatu.

Suhiltzaileak, poliziak, helikoptero bat eta urpekariak mobilizatu dira bilaketa lanetan. Izan ere, gizonaren bizikleta Ühaitza ibaiaren bazterrean topatu dute.

Oraingoz ez dago gizonezkoaren arrastorik.


Summary: Alerta egunak Hego Euskal Herrian, beroagatik eta sute arriskuagatik. Osteguna izango da sute arrisku handieneko eguna. 40 gradu zentigradutik gertu ibiliko da termometroa Nafarroako leku batzuetan.

Tenperaturak gora egiten ari dira gaur Euskal Herrian, eta ostegunera arte abisuak piztu dituzte Hego Euskal Herrian, beroagatik eta sute arriskuagatik. Nafarroan, tenperatura altuenak gaur eta etzi erregistratuko dira, eta Erriberan eta Lizarraldean 40 gradu zentigradura iritsiko dira. Araban ere tenperatura altuengatik alerta dago piztuta gaurko eta biharko. Gasteizen, 35 gradura iritsiko dira gaur eta bihar, eta Guardian (Araba), berriz, 38ra.

Sute arriskuari dagokionez, AEMET Espainiako Meteorologia Agentziaren arabera, sute arriskua «oso handia» izango da gaur, bihar eta etzi Hego Euskal Herrian. Euskalmet agentziak alerta horia piztu du Araban, sute arriskua dela eta.


Summary: Siemens Gamesak 1.226 milioi euro galdu ditu azken bederatzi hilabeteetan. Salmentak %12 apaldu zaizkio, iazko aldiarekin konparatuz gero. Eskari zorroa leheneratzen ari delako zantzuak daude.

2020an emaitza negatiboetan sartu zen Siemens Gamesa, eta oraindik egoerari buelta ezin emanik dago. 1.226 milioi euroren galerak izan ditu iazko urritik ekainera. Aurreko urteko epe bereko datuak hirukoiztu ditu —368 milioi galdu zituen—. Azken hilabeteetan, bizkar gainean dakartza hainbat zama: merkatua sendotu ez izana, hornidura katean atzerapenak egotea, eta lur gaineko parke eolikoen «erronkak». Horiek horrela, 446 milioi euro galdu ditu azken hiru hilabeteotan.

Salmentei erreparatuz gero, Zamudioko taldeari kostatzen ari zaio aurreko jardunaldiko martxa hartzea. Azken hiruhilekoan (apiriletik ekainera), 2.436 euroren salmentak izan ditu, aurreko aldian baino %10 gutxiago. Orain arteko jardunaldiko datuek ere (urritik hona) antzekoa erakusten dute: salmentak %12 jaitsi dira, 6.442 milioi euroraino. Konpainiak ez du zehaztu sektore bakoitzak zenbateko beherakada izan duen: zehazki, zerbitzuek, ur gaineko haize errotek (offshore) eta lur gainekoek (onshore). Dena dela, aurreko hiruhilekoan azken horiek apaldu ziren gehien, %43 —horra hor konpainiaren erronka—.

Eskari gehiago

Aurreikuspenek, ordea, beste zerbait diote: 3.523 milioi euroren eskariak gehitu zituzten eskari zorrora, apiriletik ekainera bitartean; hau da, aurreko urtean baino 2,3 bider gehiago. Horietatik 2.094 milioi ur gaineko haize errotak izan ziren (+%14,3); 1.068 milioi, lur gainekoak (+%27); eta 361 milioi, zerbitzuak (-%32). Gaur egun, 33.980 milioi euroko eskari zorroa du Siemens Gamesak.

Zor garbiak ere gorantz doaz Siemens Gamesarentzat. Ekainaren amaieran, 2.275 milioi euro zor zituen konpainiak. Jakinarazi duenez, 4.450 milioi eskuratzeko bidean da finantzaketaren bidez —jada 2.650 milioi jaso ditu—, eta 3.036 milioiko likidezia du gaur-gaurkoz.


Summary: Industria ekoizpena %7,9 igo da lehen sei hilabeteetan. Eustaten datuek joera ona berretsi dute. Energiaren (%13,5) eta ekipamendu ondasunen (%14,6) sektoreek izan dute bilakaerarik onena.

Urte amaierarako atzeraldi hotsak gero eta ozenagoak diren arren, aurtengo lehen sei hilabeteak oso oparoak izan ziren Araba, Bizkai eta Gipuzkoako industriarentzat. Eustaten datuen arabera, eta iazko tarte berdinarekin alderatuta, industria ekoizpenak %7,9 egin zuen gora. Joera, gainera, hoberakoa izan da, ekainean bakarrik iaz baino %10,1 ekoitzi zelako, eta datu hori maiatzekoa baino puntu erdi hobea izan zen.

Sektore handi gehienek iazko ekaineko jarduna hobetu dute. Energiarenak —petrolioaren fintzea hor sartuta dago— %24,5eko gorakada izan du, eta ekipamendu ondasunenak, %17,5ekoa. Azken horretan sartzen dira, besteak beste, autogintza, trengintza, ontzigintza eta sektore aeronautikoa. Oro har, arlo guztiek izan dute iaz baino ekain hobea, batek izan ezik: epe luzeko kontsumo ondasunak. Altzarigintza eta etxetresnak batzen dituen sektorea da, eta horien ekoizpenak %7,6 egin zuen behera.

Lurraldekako analisia eginda, alde handia dago batetik bestera. Gipuzkoaren bilakaera %6,9koa izan da, Bizkaikoa %11,4koa, eta Arabakoa %13,9koa. Datu horiek aztertzean, bi aldagai izan behar dira kontuan: batetik, krisi betean ere Gipuzkoako industriak emaitza hobeak izan dituelako eta bilakaera zaila zela, eta, bestetik, iaz ekainean Tubacex greba betean zegoela eta Mercedesek eten luzeak egin zituela, txipen gabeziarengatik. Bi kasu horiek azalduko lukete, besteak beste, Araban izandako igoera handia.


Summary: Manuel Abramovich, Christophe Honore eta Hong Sang-soo Urrezko Maskorrerako lehian izango dira. Sebastian Lelio, Diego Lerman, Marco Martins, Laura Mora, Frelle Petersen, Ulrich Seidl, Petr Vaclav, Genki Kawamura eta Marian Mathiasen filmek ere Donostiako 70. Zinemaldiaren Sail Ofizialean parte hartuko dute. Lehiaketatik kanpo, Yannick Kergoaten La (très) grande évasion / Tax Me If You Can dokumentalaren emanaldi berezia egingo dute, besteak beste.

Urtero moduan, Donostiako Zinemaldia hasia da, tantaka-tantaka, aurtengo programaziorako hautatu dituen filmen berri ematen. Jaialdiaren 70. aldian Sail Ofizialean Urrezko Maskorrerako lehian izango diren beste hamabi filmen izenburuak jakinarazi berri ditu: Manuel Abramovich, Christophe Honore, Sebastian Lelio, Diego Lerman, Marco Martins, Laura Mora, Frelle Petersen, Hong Sang-soo, Ulrich Seidl eta Petr Vaclav zuzendarien pelikula berriak daude horien artean, baita Genki Kawamuraren eta Marian Mathiasen lehen lanak ere. Irailaren 16tik 24ra egingo dute jaialdia.

Manuel Abramovichen aurreko hainbat lan jada erakutsi izan dituzte Zinemaldian, Zabaltegi-Tabakalera sailean, eta bere laugarren film luzearekin lehiatuko da orain Sail Ofizialean: Pornomelancolía / Pornomelancholia, zeina sex influencer baten erretratua den. Zinemagile argentinarraren lana WIP Latam sailean hautatu zuten iaz, eta Ikusmira Berriak egonaldietan parte hartzeari esker sortu ahal izan du, Mikel Gurreak Suro filma bezalaxe; hala, aurten lehen aldiz, programa horretako bi film izango dira Urrezko Maskorra eskuratzeko hautagaien artean.

Christophe Honore zuzendari frantsesa aurrez izana da Sail Ofizialean, La belle personne / The Beautiful Person (2008) eta Non ma fille, tu n'iras pas danser / Making Plans for Lena (2009) lanekin, eta berriro lehiatuko da aurten, aita hil ondoren krisian sartuko den nerabe bati buruzko Le Lycéen / Winter Boy filmarekin. Aktoreen artean Paul Kircher, Vincent Lacoste eta Juliette Binoche daude.

Hong Sang-soo zinemagile korearrarentzat ere ez da izango Sail Ofizialeko lehian parte hartuko duen lehen aldia, Dangsinjasingwa dangsinui geot / Yourself and Yours filmarekin (2016) zuzendari onenaren Zilarrezko Maskorra irabazi baitzuen. Aurten, berriz, Top / Walk Up filmarekin lehiatuko da, zeinak zinema zuzendari batek hainbat pertsonarekin topo egiten dueneko istorioa kontatzen duen. Zabaltegi-Tabakalera sailean ere bi lan erakutsi zituen: Geu-hu / The Day After (2017) eta Domangchin yeoja / The Woman Who Ran (2020, aipamen berezia).

Sebastian Lelio txiletarrak ere ezaguna du jaialdia, Perlak sailean Gloria-rekin (2013) eta Horizontes Latinos sailean Una mujer fantástica / A Fantastic Woman-ekin (2017) parte hartu baitzuen. The Wonder lanarekin estreinatuko da Sail Ofizialean; XIX. mendearen erdialdean Irlandako herri batean girotua, hainbat hilabetez ezer jan gabe bizirik iraun duen neskato baten istorioa kontatzen du, eta Emma Donoghueren izen bereko eleberrian dago oinarrituta. Florence Pugh, Ciaran Hinds, Tom Burke, Toby Jones, Elaine Cassidy eta Niamh Algar antzezleek lan egin dute filmean.

Diego Lerman argentinarra ere aurrez izana da Zinemaldian; Horizontes Latinos sailean bi aldiz erakutsi ditu bere lanak, eta Una especie de familia / A Sort of Family filmagatik (2017) Gidoi Onenaren Epaimahaiaren Saria irabazi zuen. Oraingoan, El suplente / The Substitute filmarekin lehiatuko da, zeinak Buenos Airesko aldirietako irakasle baten jazoerak biltzen dituen. Proiektu fasean zela, jaialdiaren Europa-Latinoamerika Koprodukzio Foroan parte hartu zuen 2019an. Juan Minujin, Barbara Lennie, Alfredo Castro, Maria Merlino, Lucas Arrua eta Rita Cortese dira filmeko protagonista nagusiak.

Marco Martin portugaldarrak Erresuma Batuan filmatu eta girotu du bere lan berria, Great Yarmouth-Provisional Figures, eta immigrazioaren drama jorratu du bertan. Tania du protagonista, jatorriz portugaldarra dena, eta bere herrialdetik etorritako langileen eta Norfolk eskualdeko lantegien arteko lotura gisa jokatzen duena.

Laura Mora kolonbiarrak, berriz, Medellin hiriko kaleetan bizi diren bost mutiko jarri ditu protagonista Los reyes del mundo / The Kings of the World ipuin subertsibo eta fantastikoan. Bigarren film luzearekin itzuliko da Mora jaialdira; aurrez, Matar a Jesús / Killing Jesús filmarekin (2017), Zuzendari Berriak sailean aipamen berezia irabazi zuen, baita Gazteriaren saria ere.

Frelle Petersen zuzendari danimarkarra, aldiz, lehen aldiz lehiatuko da Zinemaldian, Resten af livet / Forever lanarekin. Familia erretratu korapilatsu baina baikorra da filma, non bi senar-emaztek eta haien alabak doluari aurre egin beharko dioten, haien seme nagusia eta anaia zaharra hiltzen denean. Aurrez, Onkel / Uncle filmarekin (2019), Tokioko Nazioarteko Zinema Jaialdiaren Sari Nagusia eskuratu zuen zinemagileak.

Ulrich Seidl austriarrak jaialdiko beste sail batzuetan erakutsi izan ditu bere lanak aurretik —hala nola atzera begirakoetan zein Zabaltegi-Tabakaleran—, eta lehen aldiz hartuko du parte orain lehiaketa ofizialean, Sparta filmarekin. Aurtengo Berlinalen estreinatu zuen Rimini (2022) filmarekin hasitako diptikoa ixten du zuzendariaren film berriak; hain zuzen ere, Sparta-ko pertsonaia nagusia Rimini-ko protagonistaren —porrot egin duen abeslari baten— anaia da.

Petr Vaclav txekiarrak, berriz, Zuzendari Berriak sailean erakutsi zuen Paralelní svety / Parallel Worlds lana (2001), eta Il Boemo drama biografikoarekin izango da lehian aurten. Josef Myslivecek du ardatz pelikulak, 1770eko hamarkadako opera italiarreko konpositore emankorrenetakoa izan zen musikagilea.

Beste bi zinemagile beren lehen lanekin lehiatuko dira: Genki Kawamurak, hainbat animazio film japoniarren ekoizleak —hala nola Bakemono no ko / The Boy and the Beast (Mamoru Hosodak zuzendua eta Sail Ofizialeko lehian izana 2015ean) edo Kimi no na wa / Your Name (Makoto Shinkairena, Sail Ofizialeko emanaldi berezietan erakutsi zutena 2016an)—, Hyakka / A Hundred Flowers filmarekin egingo du debuta zuzendari gisa. Irudi errealeko filma da, eta alzheimerra duen emakume baten istorioa kontatzen du. Bere lehen filma erakutsiko du Marian Mathias estatubatuarrak ere, Runner, zeinak AEBetako midwest-eko bi gaztek elkar topatzen dutenekoa kontatzen duen. Proiektu horrekin, Canneseko Cinefondation, Torino FeatureLab eta Veneziako zinema jaialdian Production Bridge Program egonaldietan hautatu zuten Mathias.

Horiek guztiak aurrez iragarritako beste lau filmen zerrendara batuko dira: orain egun gutxi jakinarazi zuten Sail Ofizialeko lehian izango direla Mikel Gurrearen Suro —Katalunian eta katalanez filmatutakoa—, Fernando Francoren La consagración de la primavera, Pilar Palomeroren La maternal eta Jaime Rosalesen Girasoles silvestres ere.

Lehiaketatik kanpo

Alberto Rodriguezen Modelo 77 filmak inauguratuko du Zinemaldia, lehiaketatik kanpo. Eta lehiaz kanpo erakutsiko dituzte beste hainbat film ere; tartean, La (très) grande évasion / Tax Me If You Can, emanaldi berezi batean. Yannick Kergoat zinemagile frantsesak ihes fiskalaren zirkuituak arakatzen ditu dokumentalean, eskala handiko iruzurraren mekanismoak argitzeaz gain. Halaber, Isabel Coixeten El sostre groc ez-fikziozko lanaren emanaldi berezia ere izango da.

Bestalde, telesail bat ere programatu dute lehiaketaz kanpo: Apagón. Movistar Plus+ek ekoitzia, Rodrigo Sorogoyen, Raul Arevalo, Isa Campo, Alberto Rodriguez eta Isaki Lacuesta zinemagileek zuzendutako bost kapituluk osatzen dute.


Summary: Nafarroan iaz baino %15 zereal gutxiago bildu da aurtengo uztan. Orotara, 678.000 tona bildu dira. Erriberan «normal» joan da uzta; iparralderagoko eskualdeetan, berriz, gehiago nabaritu dira bero handia eta lehortea.

Gaizki, baina ez hain gaizki. «Galera askoz ere handiagoa izatea espero genuen», laburbildu du Jesus Goñi Nafarroako Intia sozietate publikoko esperimentazio arloko koordinatzaileak. Nafarroan, aurtengo zereal uztan 678.000 tona zereal bildu dira, iaz baino %15 gutxiago. Laborantza kooperatibek emandako datuak dira —ez dute ordezkatzen zereal produkzioaren %100, baina bai lurren %80—.

Erriberrin eman dituzte aurtengo uztaren datuak, kooperatibekin batera egindako jardunaldi batean. Datu orokorraz harago, diferentziak badira laborearen eta eskualdearen arabera. Oro har, Nafarroa hegoaldean aurreko urteetan adina bihi bildu dute. Alderantziz, iparralderago (erdialdean eta Zangoza aldean), errendimendua eskasagoa izan da oro har. Dena den, Intiaren arabera, eskualde arteko gorabeherok lur sailen artekoak ere izan dira.

Jesus Goñiren arabera, «uzta okerragoa» izatea espero zuten, eta bildutakoa baino «askoz ere gutxiago» lortzea. Haren esanetan, «lur sakonagoek hobeto eutsi diete» eguraldiaren gorabeherei. Izan ere, zereala erein osteko hilabeteetan euri asko egin zuen —azarotik abendu erdialdera arte—. Aitzitik, udaberria eta uda oso lehorrak izan dira, eta ekainetik aurrera muturreko tenperatura historikoak izan dira.

Bi zereal nagusien artean, garagarraren uzta gariarena baino hobea izan da. Oro har, garagarra nahiko ondo joan da kantitate aldetik. Aldiz, gari uzta txarra izan da: Zangoza aldean, azken hamabi urteetako uztarik txarrena izan dute; Nafarroa erdialdean, berriz, azken hamabi urteetako uztarik okerrenetan bigarrena.

Gainerako zerealen kasuan, oloaren uzta «oso negatiboa» izan da. Koltza eta ekilorea errotaziorako labore gisa erabili ohi dituzte laborariek —batik bat, urteroko kanpainari ekitean, zereal nagusietarako ez diren lursailei arnasa emateko—. Koltza eta ekilore olioen produkzio handia espero zen aurten. Hala, koltzaren kasuan 1984tik «uztarik hoberena» izan da: 9.000 hektarea erein dira, eta hektareako bi tona lortu dira.

Beste zerealen aldean, ekilorea udaberrian erein ohi da, eta, Ukrainako gerrak eragindako eskasiaren aurrean, produkzioa nabarmen igotzea espero zen. Aurreikuspen horiek bete egin dira, hein batean; izan ere, laborariek handitu egin dute labore hori, errotaziorako, baina ez da espero bezain handia izan azalera: beste urteetan, batez beste 4.400 hektarea erein ohi dira, eta aurten %20 handitu da azalera. Ekilorea oraindik ez da bildu, eta, ondorioz, ez dago bilketaren daturik.

Nafarroako datuez gain, Araban uzta txarra izatea espero da. Iragan astean, Javier Torre UAGAko presidenteak aurreratu zuen iaz baino %40 gutxiago biltzea espero dutela. Zonaka, zenbait tokitan txarragoa izango dela ohartarazi zuen.


Summary: Etxerat-ek dei egin du igandean salbuespen politikaren aurka mobilizatzeko. Elkarretaratzeak egingo dituzte Bizkaiko, Gipuzkoako eta Lapurdiko hamabost hondartzatan.

Etxerat elkarteak igandeko mobilizazioetan parte hartzeko deia egin du: «Beharrezkoa delako euskal gizartea aktibatzea, behin betiko amaitu daitezen Espainiako eta Frantziako estatuak oraindik aktibo dituzten presoen aurkako salbuespen neurriak». Bizkaiko, Gipuzkoako eta Lapurdiko hamabost hondartzatan egingo dituzte elkarretaratzeak, Salbuespen politikari stop! Etxean eta bizirik nahi ditugu lelopean.

Donostian egindako prentsaurrekoan, uztailaren 17an Itziar Moreno euskal presoaren lagun batek Roazhongo espetxera (795 kilometro) bidean izandako istripua gogoratu dute, eta adierazi salbuespen politikek eragindako sufrimenduaren adibide dela. Izan ere, salatu dute azken hiru hamarkadetan presoei ezarritako «ezohiko erregimenen», «isolamenduen» eta «urruntze sistematiko eta orokorren» biktima izan direla senide eta lagunak ere. «Sufrimendua, gastu ekonomiko handia, ehunka zauritu eta hamasei pertsona hil baitira dispertsioaren erruz».

Azaldu dute ezin direla beste hiru hamarkada itxaron «blokeoak eta eskubideen urraketak gainditzeko», eta urratsak eskatu dituzte presoen egoera onbideratzeko. Izan ere, 177 euskal presoetatik 88 daude Euskal Herriko kartzeletan. Hau da, oraindik 72 Espainiako espetxeetan daude, eta beste hemezortzi Frantziakoetan. Etxerat-en arabera, horietatik 27 daude hirugarren graduan, nahiz eta 122k izan beharko luketen. Berdin espetxe baimenekin ere: 151 euskal presok dute horretarako eskubidea, elkarteak azaldu duenez, baina horietatik seiri bakarrik eman dizkiete.

Etxerat-ek ezinbestekotzat jo du gaixotasun larri eta sendaezinak dituzten hamazazpi presoak eta 65 urtetik gorako beste hamazazpiak askatzea. Era berean, salatu dute Jakes Esnalek, Jon Kepa Parotek eta Unai Parotek 32 urte baino gehiago daramatzatela kartzelan.

Bizikidetzaren eraikuntza «mugarik gabe» atzeratzen duten oztopoak dira horiek, Etxerat-en esanetan, eta aldaketak eskatu ditu espetxe politikan: «Dagozkien eskubideak dira, eta euskal gizarteak ezin du onartu eskubide hauek behin eta berriz urratuak izatea».

Igandeko mobilizazioak eta Sarek hiriburuetan deitutakoak «azkenak» izatea nahi du elkarteak: «Horrek esan nahiko baitu amaiera emango zaiola salbuespenari, presoak eta erbesteratuak Euskal Herrian eta etxean egongo direla». Etxerat-ek azaldu du horrek esan nahi lukeela «konponbidearen eta bizikidetzaren ziklo berri horretan» murgildu dela gizartea.


Summary: Beste hamabi euskal preso Euskal Herriratuko dituzte. Preso horiek guztiak Eusko Jaurlaritzaren eskumeneko espetxeetara lekualdatuko dituzte.

Espainiako Espetxe Erakundeek jakinarazi dute hamabi euskal preso Euskal Herriko kartzeletara mugituko dituztela datozen egunetan. Kasu honetan, guztiak Eusko Jaurlaritzaren eskumeneko espetxeetara lekualdatuko dituzte.

Hauek dira: Itziar Alberdi (Logroñotik), Mikel Xabier Aiensa (Logroñotik), Juan Carlos Besance (Palentziatik), Zigor Bravo (Soriatik), Aitor Garcia (Burgostik), Iurgi Garitagoitia (Logroñotik), Josu Narvaez (Logroñotik), Alicia Saez de la Cuesta (Logroñotik), Diego Ugarte (Leondik), Gotzon Telleria (Duesotik), Iñigo Vallejo (El Duesotik) eta Manex Zubiaga (Burgostik).

Aurrez, joan den uztailaren 21ean, iragarri zuten beste 11 euskal preso Euskal Herriratuko zituztela.


Summary: Baionako bestetan talde bortxaketa bat gertatu da. Baionako aurtengo bestak orokorrean giro «jabalean» eta «onean» gertatu badira ere, azpimarratzekoa da talde bortxaketa bat gertatu dela eta hamaika lagunek kexa ezarri dutela baizik eta ziztatu dituztela. Inoizko bestarik jendetsuenak izan direla ere nabarmendu dute.

Baionako besten analisi orokor «baikorra» egin dute aho batez bai instituzioek, bai kasik elkarte guziek. Dena den, ortzegun gauean talde bortxaketa bat gertatu zen, bi gizonek emazte gazte bat bortxatu baitzuten bortxatzaileetako baten etxean, Baionan. «Egileak kontrol judizialaren esku ezarri dituzte larunbataz geroztik», zehaztu du Caroline Parizel Frantziako Errepublikaren Baionako prokuradoreordeak.

PAF alternatiba feministaren aldeko elkartearen izenean mintzatu da Nathali Riobe. Ez dator bat aurtengo besten bilan baikorrarekin: «Bortxaketa eta eraso sexista eta sexualik dagoen bitartean, ezin dugu bilan baikorrik atera. Zenbaki ofizialek kopuru batzuk erakusten dituzte, baina oso zaila da zinez jakitea zenbat izan diren. Egia da aitzineko bestei alderatuz gutiago egon direla eta aitzina ari garela borroka honetan. Alta, hau ez da bukatu: egunerokoa da gure guduka, eta datorren urteari begira segituko dugu».

Baliteke ondoko egunetan gertakari gehiagoren berri jakitea, biktimek ez baitituzte kexak beti jartzen, edo ez berehala. Andree Diarte Planning Familial elkarteko koordinatzaileak, adibidez, hala kontatu du: «Larunbatean, emazte gazte bat eraso sexual batez kexatu da, baina ez du kexarik ezarri, ez dugu elementu gehiagorik».

Baionako Herriko Etxearekin eta bertze hainbat elkarterekin batera, aurten ere Maina harrera gunea muntatu eta koordinatu du Planning Familial elkarteak, bortizkeria sexista eta sexualei aitzi egiteko. Diartek ere bilan orokor baikorra egin du, nahiz eta eraso bakarra beti «sobera» izan: «Bilana baikorra da: ziztadak ez ziren gure eskumenekoak. Gure esku dira batez ere eraso sexual eta sexistak, eta ez dira hainbeste izan; nahiz eta anitz kexatu diren, ipurdia edota titiak ukitu baitizkiete, bai laido sexistak pairatu baitituzte ere. Betikoak dira, gaizki bizitzen dira, eta erran egin behar da, baina ez da haragokorik izan. Beraz, oro har baikorra da gure bilana». 3.045 laguni banatu diete gaiaz informatzeko materiala, eta, orotara, 2.090 lagunekin mintzatu dira, izan karriketan barrena, izan Maina harrera gunean, Xaho kaitik hurbil: «Denbora anitz pasatu dugu sentsibilizatzen. Aurten askoz jende gehiago interesatu da gaiaz; sentitzen da interesa orokortzen ari dela: zinez baikorra da hau». Eraso sexistez gain, hiru emazte gazteri harrera egin zieten, ustez GHB bota baitzieten basoetan: «Egiten zutenaren kontzientzia galdua zuten; gaizki izan dira. Haietako batek bere burua Errobirat bota nahi izan du; bertzea arrunt nahasia zen... Ostatu batean izan da, Plaza Berdearen parean». Badirudi momentuz ez dutela kexa ofizialik ezarri.

Aurtengo bestek bazuten bertze arrangurarik: ziztada salbaiak. Prokuradoreordeak honela xehatu du: «Herritarrak zinez kezkatuak ziren; horregatik, sistema berria ezarri genuen martxan. Bereziki prestatuak ginen ziztadei aitzi egiteko, baina baikorki harrapatuak izan gara. Ikusiz bestetarat zenbat jende bertaratu den, zinez guti izan dira hala baieztatuak: hirurogei baino gehiago agertu dira ziztadez arranguraturik, haietarik hamazazpiri egin diete odol analisia, eta hamaikak kexa ezarri dute. Orokorrean giro goxoa zen. Polizia indarrak ikusteaz ere kontent zen jendea». Oroitarazi du milioi bat lagun baino haboro izan direla bestetan, eta hainbesteren artean, ororen buru, jende guti arriskuan ezarririk.

Philippe Le Moing-Surzur Baionako suprefeta ere zentzu berean mintzatu da: «Ziztadez bazen arrangura; fenomeno aski beldurgarria izan zitekeen: taldea ezarri genuen martxan, zeina gai baitzen jende franko tratatzeko. Baina susmoa genuen beldurra handiagoa zela indizeak baino, eta zenbakiek arrazoia eman digute: hamazazpi odol analisi egin dira, eta hamaika kexa ezarri. Gehiegi badira ere, ez dira izan batzuek uste zuten bezainbeste».

Berak ere bilan baikorra deskribatu du, besten izpiritu ona azpimarratuz: Goraipatu du plantan ezarri duten aitzinantolaketa «egokia»: «Dispositibo gotorra izan da, pertinentea eta eraginkorra. Bestalariek aurten bazuten nahikari bat besta gogotsu egiteko, baina errespetuan, antolaketari poxelurik ezarri gabe. Plazer partekatua izan da». Adibide gisa ezarri du sokorriek norbait lagundu behar zutelarik jendeketaren muinean, ez dutela zailtasunik izan, alderantzizko guzia baizik. Aitzinerat ezarri ditu, era berean, besten segurtasuna bermatzeko hartu dituzten neurriak: gauero eta egunero, orotara, 1321 lagun ibili baita lanean, bai osagarri zerbitzuetan, bai segurtasunaren alde.

Bertze gisaz, Poliziak 36 lagun gelditu ditu, gehienbat ebasketei loturik. Izan da bertze motako erasorik ere: adibidez, aizto ukaldika lagun bat zauritu duenaren kasua. Bizia ez du lanjerean.

Satisfos hartu du hitza Jean Rene Etxegarai Baionako auzapezak: «Urostasuna erdietsi dugu, partez, segurtasun neurriei esker. Eskertzen ditut segurtasunaren alde lanean aritu diren guziak». Baionako besten 90. urtebetetzea giro «jabalean» ospatu dela azpimarratu du. Garraio sistemaz ere zinez kontent agertu da, kontuan hartuz besten bezpera arte tren txoferrak greban egon direla. Alta, bi puntutan hobetzeko arrazoiak ikusi ditu Etxegaraik: emazteendako komoditate eskasa eta ostalari zenbaiten musika bolumen goregia.

Elkarteak ere zinez kontent jalgi dira bestetatik. Lukas Hiriartek, konparazione, Gazte Asanbladaren izenean erran du «usaiako giro onean» pasatu direla bestak Patxa plazan: «Bilana baikorra da. Erasorik ez da izan, ez ziztadarik. Egitarauan moldaketa batzuk egin behar izan ditugu, baina beti gertatzen dira halakoak. Hori bai, sekula baino jende gehiago egon da, eta nehoiz baino garagardo gehiago saldu dugu. Aurten karguak igo direnez eta duela hiru urteko prezioak mantendu ditugunez, etekina ez da ordu hartakoa bezain ederra izanen, baina baikorra hala ere».

Peio Lambert ere, Baionako bi ikastolak biltzen dituen BIL elkartekoa, pozik aritu da besten bukaeraz: «Dena ontsa pasatu da, giro biziki onean; plazer egiten du berriz atzematea jendea, dantzariak eta musikariak». Hala, Franck Cerramon Miarritzeko ikastolako lehendakariak bilan baikorra atera du: «Urte berezia izan da, Hotel des Basques eraikina obretan baitzen, eta ezin izan dugu betiko txipiroirik saldu. Baina biziki kontent gara. Geneukan kasik guzia saldu dugu; helburua bete dugu».


Summary: Lidia Thorpe Australiako senatariak karguaren zina errepikatu behar izan zuen Elizabeth II.ari «kolonizatzaile» deitzeagatik. Australiako Berdeak alderdi politikoko kidea da Lidia Thorpe. Aborigen aktibismoan karrera egin duten emakumeen oinordekotza baten parte da. Politikaren bitartez bere jatorria defendatzeko xedea du.

Lidia Thorpe Australiako senatari indigenak bi aldiz egin behar izan zuen biltzarkide karguaz jabetzeko zina, Elizabeth II.a erreginari «kolonizatzaile» deitu ondoren. Atzo goizean hartu zuen kargua senatari ekologistak; berak bakarrik, joan den asteko kargu hartze ofizialera ez baitzen joan.

Senatuko presidentearen aurrean ukabila goratu, eta zin egin zuen «subirano, solemne eta zuhurtziaz benetako leialtasuna» gordeko ziola «maiestate kolonizatzaileari, Elizabeth II.a erreginari». Thorperen adierazpenak ezinegona eragin zuen senatuko zenbait kiderengan, eta Sue Lines presidenteak eskatu zion karguaz jabetzeko formula errepikatzeko.

Helburuak garbi

Thorpe Australiako Berdeak alderdi politikoko kidea da, eta jatorriz DjabWurrung Gunnai Gunditjmara etniakoa. Politikaren bitartez bere jatorria defendatzeko xedea du Thorpek. Horretarako, legebiltzarrera jotzea du helburu, «herrialde honetan sistema kolonialaren legez kanpoko okupazioa zalantzan jartzeko». Horrez gain, ohartarazi zuen bere «jendeagatik» dagoela han, eta bere burua «sakrifikatuko» duela «kolonizatzaileari leialtasuna zin eginez, komunikabideetan egon ahal izateko eta parlamentuan sartzeko».

Senatukoa amaitu ostean, gertakaria sare sozialetara igaro zen. Kritika guztien artean, Adam Bandt politikariak bere babesa agertu nahi izan zion Thorperi eta Beti izan zen. Beti izango da esaldia jarri zuen sare sozialetan erreginari erreferentzia eginez. Ondoren, Thorpek berak Twitterren argitaratu zuen ez duela inoiz «subiranotasuna utzi». Jarraian, Australiako bandera ere kritikatu zuen emakumeak, «lur horien kolonizazioa» irudikatzen duelako. «Ez dago ez baimenik ez itunik; beraz, bandera horrek ez nau ordezkatzen», esan zuen Channel 10 katean.

Daily Mail-ek jakinarazi duenez, Thorpe senataria aborigen aktibismoan karrera egin duten emakumeen oinordeko da. Haren amona Alma Thorpek Victoriako osasun aborigen zerbitzua sortu zuen, eta haren ama Marjorie Thorpek, berriz, belaunaldi lapurtuak deiturikoen inguruko ikerketa nazionalean parte hartu zuen.

Kolonizazioa Australia kolonia britainiarra izan zen ehun urtez baino gehiagoz, eta garai horretan milaka australiar aborigen hil zituzten, eta komunitateak lekuz aldatu. Azkenean, herrialdeak de facto-ko independentzia lortu zuen 1901ean, baina ez zen inoiz eskubide osoko errepublika bihurtu.

1999an egindako bozketa batean, australiarrek erregina kargutik kentzearen aurka bozkatu zuten. Azken urteetan egin diren inkesten arabera, australiar gehienak errepublika bat izatearen alde daude, baina akordio gutxi dago estatuburua aukeratzeko moduari buruz.


Summary: Donostiako Udalak kereila bat aurkeztuko du frankismoak hildako udal langileengatik. Zenbait familiarekin ipini dira harremanetan, eta esan diete helburua dela euren senideen eskubideak «aitortzea» eta «berrezartzea».

24 udal langile eta kargudun publiko izan ziren frankismoaren biktimak Donostian, eta horien aldeko kereila bat aurkeztuko du orain udalak. Udal Memoria Historikoaren Kontseilu Sektorialeko lantaldeak egindako ikerketaren ondorioak dira. Besteak beste, «eskubide urraketak jasan» zituztela eta «heriotza eragin» zietela jaso du txostenak.

Udalak adierazi duenez, lortu du udal langile eta kargudun publiko horien hainbat familiarekin harremanetan jartzea, eta jakinarazi die euren senideen eskubideak «aitortzeko» eta «berrezartzeko» asmoa duela.

Eneko Goia alkateak esan du hiriko memoria historikoa berreskuratzeko helburuarekin egin dutela, orain dela urteak hasitako bideari jarraituz, eta azpimarratu du Donostian memoria historikoaren arloan hainbat ikerketa egin direla: «Hiriko historian garrantzi handia izan zuen denboraldi bat gogora ekarri eta ezagutzera emateko pausoak ematen ari gara».

Horrez gain, udalak jakinarazi du, «ikusita beharrezkoa dela», gaian aditua den abokatu bat kontratatu duela Tokiko Gobernu Batzordeak kereila aurkezteko eta defendatzeko asmoz.


Summary: Justizia, Segurtasun eta Osasun sailak elkarlanean arituko dira ziztadei «berehala» erantzuteko. Eusko Jaurlaritzak jarduera protokolo koordinatu bat ondu du, egoerari erantzun «uniforme eta berehalakoa» emateko. Artolazabalek «lasai egoteko eta zuhur jokatzeko» deia egin du.

Azken egunotako ziztada kasu eta salaketen harira, Eusko Jaurlaritzak jarduera protokolo koordinatu bat ondu du, egoerari erantzun «uniforme eta berehalakoa» emateko. Horrela, ziztada kasuen aurrean, Justizia, Segurtasun eta Osasun sailak elkarlanean arituko dira, «arinago eta azkarrago» erantzuteko.

Protokoloa lantzeko, bilera profesionalak egin zituen atzo Jaurlaritzak epaileekin eta Osasun, Segurtasun eta Justiziako ordezkariekin, Auzitegiko Medikuntzako Euskal Erakundearen bitartez. Bileretan sail bakoitzak izango duen jarduera ildoa zehaztu zuten, halako kasuetan bakoitzak nola jokatu behar duen argitzeko.

Protokoloan azaltzen denez, ustezko ziztadarik bada, kasua salatzeko edo publiko egiteko hiru bide daude: 112 telefonora deituz, Poliziaren bitartez, edo ospitale edota osasun zentro baten bidez. Larrialdi zerbitzuetatik Poliziarengana bideratu beharko dute kasua, eta Segurtasun eta Osasun sailek «berehala» jarri beharko dute elkarrekin harremanetan: biktima lehenengo ospitalera badoa, bertatik Poliziari emango diote abisua, eta alderantziz.

Ospitaleak lesioen partea, argazkiak eta odol eta gernu laginak hartu beharko dizkio ziztatu dutenari. Behin horiek eginda, berriro bideratuko diote kasua Poliziari, eta hortik guardiako epaitegira eraman beharko dute kasua. Epaitegiak ikerketa prozesua jarriko du martxan, eta, delituren bat izan dela baieztatuz gero, auzitegiko medikuek egingo dituzte proba medikoen interpretazioak.

Protokoloan, era berean, zehazten da biktimak ez duela bakarrik geratu beharko, eta kontzientzia egoera aldatzen zaiola sentitzen badu osasun zentro batera jo beharko duela.

Ikusi gehiago: Ziztada kasuetarako gomendioak gehitu ditu Jaurlaritzak udako plan berezian

Gaur egun, Ertzaintza ziztadekin lotutako hamabi salaketa ari da ikertzen, eta, Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak azken egunotan baieztatu duenez, horietan ez dago jasota substantzia toxikorik sartu denik. Oraindik ziztadak egitearen xedea ari dira ikertzen, baina, oraingoz, baztertu egin dute sexu erasoak egiteko asmoa.

Artolazabalek «emakumeen aurkako indarkeria modu berri» gisa deskribatu zituen atzo erasook, eta gaitzetsi egin zituen: «Emakumeok aske izateko eta nahi dugun bezala dibertitzeko eskubidea dugu». Horrekin batera, jaiak, kaleak eta gaua emakumeenak ere badirela aldarrikatu zuen, eta ohartarazi egoera ezin dela izan «atzerakada» bat emakumeen askatasunean, «hori baita benetako mehatxua». Horiek horrela, «lasai egoteko eta zuhur jokatzeko» deia egin zuen, eta berdintasunaren alde «eragile aktibo» bihurtzeko eskatu zien herritar guztiei.


Euskal mendizaleen ikur

Summary: Euskal mendizaleen ikur. Nafarroako Pirinioetan dago, eta 2.444 metro garai da. Historiak, kokapenak eta izenak egiten du berezi. Urtean 4.000 mendizale baino gehiago joaten dira hara, gailurra zapaltzeko asmoz.

Euskal mendizaleen artean eta, oro har, euskal herritarren artean mendi ezagunik bada Euskal Herrian, hori Hiru Erregeen Mahaia da (Pirinioak, Nafarroa, 2.444 metro). Urtean milaka mendizale joaten dira hara, gehienak euskal herritarrak, hango gailurrean dauden Frantzisko Xabierkoaren metalezko irudia eta Xabierko Gazteluaren itxura duen buzoia bisitatzeko asmoz.

Frantzisko Xabierkoaren metalezko irudia. Maider Agirre

Historiak kontatzen duenez, hango gailurrean elkartzen ziren Nafarroako, Aragoiko (Espainia) eta Bearnoko (Frantzia) erregeak, lur eremuen berri izateko eta tratuak egiteko. Hortik dator Hiru Erregeen Mahaia izena. Hara igotzeko hiru bide daude: Laskun ibarretik igotzen dena (Biarno, Frantzia), Belaguatik igotzen dena (Nafarroa) eta Anso ibarreko Linzako aterpetxetik abiatzen dena (Aragoi, Espainia), denetan ezagunena. Benito Odriozola Beni da Linzako aterpetxeko zaindaria azken 25 urteetan (Azkoitia, Gipuzkoa, 1968). 1989an eraiki zuen Ansoko Udalak aterpetxe hori, eta gaur egun ohikoa da han geldialdi bat egitea gailurretik jaistean. «Lehen, Azpeitian, Etxezuri taberna izan nuen beste bazkide batekin, eta, bi astean behin, Linzako aterpetxera joaten nintzen egonaldi batzuk egitera. Orduan, asko ibiltzen nintzen mendian, eta beti izaten nuen mendian bizitzeko gogoa. Egonaldi haietako batean, lehen aterpetxea kudeatzen zutenek aipatu zidaten utzi egingo zutela, eta hartzea erabaki genuen». Geroztik, Hiru Erregeen Mahaia mendiaren oinarrizko kanpalekuan dihardu lanean Odriozolak. «Niretzat, dena da Hiru Erregeen Mahaia. Gure mendirik garaiena izateaz gain, denontzat elkargune baten moduan ikusi izan dut mendi hau».

Benito Odriozola, Linzako aterpetxeko zaindaria. Maider Agirre

Euskal mendizaletasunak azken urteetan izan duen bilakaeraren ikurretako bat da Hiru Erregeen Mahaia mendia. Urtero, 4.000 mendizale baino gehiago joaten dira, gailurra zapaltzeko asmoz. Aldaketarik nabariena, halere, emakumeen presentzia izan da. «Lehen, gizonezkoak izaten ziren gehienak. Orain, berriz, asko handitu da emakumeen presentzia Hiru Erregeen Mahaian», azpimarratu du Odriozolak. Alderaketengatik galdetuta, argi dauka: «Lehengo mendizaleek mendia maite zuten. Orain, askotan, batzuei esan behar izaten diet abiatu ere ez egiteko. Askok ez dakite nora doazen ere. Ez da mendi arriskutsua, baina kontuz ibiltzea eskatzen du». Aterpetxean daramatzan urte hauetan guztietan jende ezagun ugari ikusi du Hiru Erregeen Mahaia mendirako bidean. «Euskal herritarren mendirik kutunena dela esango nuke. Hemen daramatzadan urteetan, jende ezagun asko ikusi izan dut gailurrera igotzen; besteak beste, Juan Jose Ibarretxe, Ane Igartiburu, Juanito Oiartzabal, Iñurrategi anaiak eta Marino Lejarreta». Halere, pertsona bat gogoratzen du bereziki: Iñaki Otxoa de Olza alpinista. «Asko maite zuen mendi hau. Gaur egun, oso ohikoa da gailurrera korrika igotzea eta handik korrika jaistea. Baina, orain dela urte asko, hark askotan egiten zuen hori. Bi ordu eta erdi inguruan egiten zuen joan-etorria».

Odriozola bera ere askotan igo izan da gailurrera. Udan, lanez gainezka egoten da Linzako aterpetxea, eta udazkenean eta neguan joatea du gogokoen. «Orduan izaten dugu lan gutxien, eta lasaiago ibiltzen gara mendian. Nahiz eta azkenaldian gutxiago igo izan naizen, garai horietan ere ederra da Hiru Erregeen Mahaia». Erretiroko urteak bete arte egoteko kontratua sinatu zuen orain gutxi. Oraindik ez dakienez urte horiekin hartuko duen erretiroa, kontratu hori beste bost urtez luzatzeko aukera izango du. Odriozolak argi du: «Zorte handia dut, urteko egun gehienak Hiru Erregeen Mahaiaren inguruan igarotzen ditudalako. Ezin nuen leku hoberik aukeratu horretarako».

Korrikalarien esperientzia

Sarah Ugarte (Donostia, 1986) orain bost urte inguru hasi zen mendi lasterketetan lehiatzen, eta hainbat aldiz igo izan du Hiru Erregeen Mahaia. Baina mendian korrika hasi baino lehen, hainbatetan igo zuen. «Izugarri maite dudan mendia da. Agian, nire lehen bimilakoa izan zelako izango da. 14 urterekin igo nintzen lehenbizikoz, eta oso-oso oroitzapen onak ditut igoera hartaz. Geroztik, ikur bat bilakatu da niretzat».

Sarah Ugarte, mendi lasterkaria. Juan Carlos Ruiz, Foku

Euskal Herritik kanpo mendian asko ibilitakoa den arren, bereziki maite duen gailurra da. Omenaldi gisara, uztailaren 9an, erronka berri bat egin zuen Ugartek Hiru Erregeen Mahaia ardatz hartuta. Gaur egun bizitoki duen Tolosatik (Gipuzkoa) abiatu zen bizikletaz Etxarri-Aranatzera (Nafarroa). Han, Beriain mendia igo zuen (Andia mendikatea, Nafarroa, 1.494 metro), eta berriro ere bizikleta hartu, eta Linzako aterpetxera joan zen. Berriro ere oinetakoak aldatu ondoren, Hiru Erregeen Mahaia mendiko bideari ekin zion donostiarrak. Gailurra zapaldu, eta aterpetxean eman zion amaiera erronkari. Orotara, 14 ordu eta 32 minutu behar izan zituen. «Oso gogorra izan zen erronka».

Hainbat euskal mendizalerentzat bezala, Ugarterentzat ere Pirinioetako mendirik gustukoena da Erronkariko ipar-ekialdean kokatzen den gailurra. «Dena du berezia mendi honek: historia, izena, kokapena, Euskal Herriko mendirik garaiena izatea... Horregatik maite dugu hainbeste», nabarmendu du Ugartek.


Summary: GHK-k ukatu egin du erraustegi azpiko uren kutsadura errausketaren ondorio dela. GuraSOSek argitara atera dituen txosten batzuen arabera, metal astunen, dioxinen eta furanoen kantitate arriskutsuak daude erraustegiaren lur azpiko uretan. Salatu du Eusko Jaurlaritzak baduela horien berri, eta ez duela ezer egin.

Zubietako erraustegiaren inguruan dauden lur azpiko urek metal astunen, dioxinen eta furanoen kantitate arriskutsuak dituzte. Hori ondorioztatu dute SGS eta Idom enpresek duela urtebete egindako ikerketa txostenek, GuraSOS elkarteak adierazi duenez. Txosten horiek Eusko Jaurlaritzak bere eskuetan dauzka, eta elkarteak salatu du egoeraren jakitun izanda ere ez duela ezer egin. GHK-k, berriz, esan du substantzia horiek erraustegia martxan jarri aurretik ere ageri zirela eremu horietan egindako ikerketetan.

Erraustegiaren inguruko aferak berriro ere polemika sortu du azken asteetan, duela hamabost egun Zubietako erraustegiaren azpiko Arkaitzerreka errekastoan izandako kutsadura dela eta. Usurbilgo Udalak eta EAM Errausketaren Aurkako Mugimenduak hartutako laginak ikertu dituzte laborategian, eta kutsadura arrasto «kezkagarriak» topatu dituztela jakinarazi dute. Ez da halako zerbait gertatzen den lehen aldia; 2020ko maiatzean, ehunka arrain hilda agertu ziren errekasto horretan isuritako substantzia toxikoen ondorioz, eta auzi bat irekita dago delitu ekologikoagatik.

GHK Gipuzkoako Hondakinen Kontsortzioak dauka erraustegiaren gaineko eskumena, eta, aldi berean, horrek Ekondakin Energia eta Ingurumena izeneko enpresa taldea dauka kontratatuta erraustegia kudeatzeko. Azken horrek eskatu zion Suitzako SGS enpresari 2020. urtean erraustegiko inguruen egoera aztertzeko txosten bat egiteko. Izan ere, Ingurumen Baimen Bateratua dauka erraustegiak, eta horrek behartzen du zundaketak egin behar dituzten lurzoruaren eta lurpeko uren kalitatea neurtzeko ikerketak egitera, eta gero horiek Eusko Jaurlaritzako Ingurumen Sailera bidaltzera. Hain zuzen, GuraSOSek salatu du Eusko Jaurlaritzak bazuela txosten horretako datuen berri 2020. urtearen amaieratik.

Txosten horretan, ikertzaileek adierazten dute lur azpiko uretan aurkitutako kutsadura mailek esku hartzearen balioa gainditzen dutela. GuraSOSek azaldu du, horrek «gizakiaren osasunerako edo ekosistemetarako arrisku onartezina» dakarrela. Besteak beste, kromoa, kobrea, zinka eta antzeko metal astunak, dioxina eta furanoak, zein fenola eta hidrokarburo aromatikoak aurkitu dituzte ikerketa horietan —2019ko abenduan, 2020ko abuztuan eta iaz egin zituzten—.

Era berean, txostenak gomendatzen du «ikerketa xehatua eta arriskuen balorazioa» egitea, eta baita azterlanaren emaitzak «ingurumen arloan eskumena daukan administrazioari» helaraztea ere. GuraSOSek kutsadura horiekin lotzen ditu zuzenean Arkaitzerrekako substantzia toxikoak, baina GHK-k behin eta berriz adierazi du ez dakiela nondik etor daitekeen errekastoko kutsadura hori. Astearte honetan, gainera, GHK-k adierazi du GuraSOS taldea informazioa «manipulatzen» ari dela. Eta errausketaren aurkako taldeak erabat ukatu du hori.

2021. abenduan egin zuen orain arteko azken azterketa Idom ingeniaritza enpresak. Haren arabera, erraustegiaren inguruko eremua kutsatuta zegoen jada ikerlan horretarako laginak hartu zituztenean, 2019ko abenduan. Idomen txostenak eta GHK-k adierazi dutenez, beraz, erraustegia 2020ko abenduan martxan jarri aurretik, jada substantzia toxikoak zeuden erraustegi ondoko lur azpiko uretan. Hala ere, erraustegia zabaldu aurretik, hainbat hilabetez egon ziren probak egiten, eta, hain zuzen, proba horiek 2019ko azaroan hasi zituzten, Idomek azterketa egin baino aste batzuk lehenago.

GHK-k adierazi du GuraSOSek «behin eta berriz asmo txarrez» erabiltzen duela informazioa, eta informazio horrek, gainera «erraustegia martxan jarri aurreko datuak» islatzen dituela. Kontrara, azaldu du lur azpiko uren kutsadura horrek lotura izan dezakeela «lurerauzketako materialarekin lurzatian egindako betelanekin».


Nancy Pelosi Taiwanen da

Summary: Nancy Pelosi Taiwanen da. AEBetako Ordezkarien Ganberako presidentea uharteko gobernuburuarekin batzartzekoa da bihar. Pekinek, Taipeik eta Washingtonek alerta gorenean jarri dituzte norbere militarrak.

Txinaren eta AEB Ameriketako Estatu Batuetako Gobernuen ohartarazpenak gorabehera, Nancy Pelosi AEBetako Ordezkarien Ganberako presidentea Taiwanen da, egonaldi gatazkatsu bat egiteko. Uharte horretara iritsi eta berehala, Pelosik ohar bat atera du argitara, eta esan du «inoiz baino garrantzitsuagoa» dela «amerikar elkartasuna». Agintariaren bisitak Pekinen eta Washingtonen arteko beste krisi bat eragingo du.

Pelosiren egonaldiaz ez dute ezer esan ez Washingtonek ez Taipeik, baina, Taiwango hedabideen arabera, agintaria uharteko gobernuburu Tsai Ing-wenekin, hango diputatuekin eta giza eskubideen aldeko ekintzaileekin batzartzekoa da bihar. AEBetako Ordezkarien Ganberako presidenteak baieztatu du «Taiwango buruzagitzarekin» elkartuko dela, eta bilkura horietan «interes partekatuez» arituko direla. Hori bai, Pekinen kexei erreferentzia eginez, agintariak adierazi du AEBak «statu quo-a aldatzeko aldebakarreko saiakeren kontra» daudela.

Pelosi irlara joan aurretik, mugimendu militar asko izan dira Hego Txinako Itsasoaren inguruan, eta Txinak, Taiwanek eta AEBek alerta gorenean jarri dituzte norbere armadak.

Txinakoak, esaterako, kostaldera mugitu ditu indar anfibio batzuk, batez ere hego-ekialdean dagoen Fujian probintziara —Taiwandik gertuen dagoelako—, eta haren hegazkin batzuk Taiwango itsasartetik gertu pasatu dira hainbatetan; horietako batzuek muga ere pasatu dute. Horiez gain, ontzi bat uhartetik 80 kilometrora mugiarazi du, bi hegazkin ontziak beren baseetatik atera dira eta armadak esan du ariketa militarrak egingo dituela irlaren inguruan, asteburura arte. Iragan astean Xi Jinping Txinako presidenteak Joe Biden AEBetakoari esandakoa gertatzen ariko litzateke, hortaz: Pekinek modu «sendoan» erantzuteko asmoa lukeela.

Era berean, AEBetako armadak zaintzarako abioiak bidali ditu Taiwan ingurura, Pelosi zeraman hegazkinaren segurtasuna bermatze aldera —Filipinetatik pasatuta, AEBetako Ordezkarien Ganberako presidenteak ibilbide luzeagoa egin du, Hego Txinako Itsasoa saiheste aldera—, eta lau gerraontzi irlaren ekialdera joan dira, South China Morning Post egunkariaren arabera.

Taiwango itsasartearen ingurua, beraz, ordu gutxian militarizatu dute Mendebaldeko eta Ekialdeko bi potentzia handiek. Uhartean, aldiz, Taiwango armada alarma egoeran da, CNA albiste agentziaren arabera; Liberty Times-ek, berriz, esan du zortzi ehiza hegazkin bidali dituztela ekialdeko Taitung basera.

Ohar baten bidez, Taiwango Defentsa Ministerioak zera esan du egoeraz: «mehatxuaren araberako indar armatu egokiak bidaltzeko» prest daudela militarrak, eta armada «gai» dela «segurtasun nazionala bermatzeko».

Txinak hamarkadotan argudiatu du Taiwan bere lurraldearen parte dela —nahiz eta ez duen horren kontrolik—, eta Xik esana du Txina eta Taiwan —ofizialki, Txinako Errepublika— «berriz elkartuko» dituela, eta gaineratu hori indarkeriaren bidez ere egingo luketela «beharrezkoa balitz». Aldi berean, Pekin saiatu da irla hori bakartzen eta nazioarteak Taiwani edonolako zilegitasunik ematea eragozten.

Horregatik, Txinako Gobernuak ez du begi onez ikusten Pelosiren bisita; hain justu, aitortza moduko bat litzatekeelako. AEBetako zenbait kongresukide jada izan dira uharte horretan, baina Ordezkarien Ganberako presidente bat ez da hara joan 1997tik —Newt Gingrich errepublikanoa zen karguduna—, eta, hortaz, AEBetako politikaririk garrantzitsuenetako bat dela kontuan harturik, Pekinek «probokaziotzat» du Pelosi Taiwanen izatea, Txinako Atzerri Ministerioak iragan astean hainbatetan adierazi modura —AEBetako Ordezkarien Ganberako presidentea persona non grata da Txinarentzat—.

«Traizio deitoragarria»

Are, Wang Yi Atzerri ministroak AEBei egotzi die «traizio deitoragarri bat» egitea uhartearen aferan; izan ere, bi herrialdeek 1979an harreman diplomatikoak berriz ezarri zituztenetik, Washingtonek «Txina bakarraren» printzipioa defendatzen du Taiwani dagokionez. «Txina bakarraren printzipioa Txinak beste herrialdeekin dituen harremanen oinarri politikoa da», esan du Wangek.

Haren aurretik, Atzerri Ministerioaren bozeramaile Hua Chunying mintzatu da auzi horretaz, eta Taiwani ohartarazi dio «ondorio ezin txarragoei» egin beharko diela aurre «AEBek gaizki kudeatzen badute [Taiwango] itsasarteko egoera».

Pekinen eta Washingtonen arteko harremanak aspaldidaniko txarrenak dira egun, eta Pelosiren bisitak are gehiago oker litzake horiek; tentsioa, behintzat, nabarmen igo da asteon, eta gaurko bidaiarekin, are gehiago.

AEBetako Ordezkarien Ganberako presidentearen bisita ofizial egin aurretik, Dmitri Peskov Errusiako Gobernuaren bozeramaileak Txinaren hitz berberak erabili du, eta adierazi du Pelosiren bidaia «probokazio bat» dela.

Egunotan gerta daitekeenaren aurrekari bat 1995ekoa da, garai hartan Taiwango presidente zen Lee Teng-hui AEBetara joan zenekoa. Pekin asko haserretu zen bidaia horrengatik, eta misilak Taiwango itsasora botata erantzun zuen; Pentagonoak eremu horretara zenbait gerraontzi bidali zituenean utzi zion hori egiteari.


Summary: Haurrak, adinekoak eta emakumeak Donetsketik ebakuatzen hasi dira. Ukrainak nabarmendu du «eremu seguruetara» eramango dituztela. Datozen bi asteetan «bizpahiru» zamaontzi dira Odesatik ateratzekoak

Azken asteetan bereziki Donetsken, Ukrainaren ekialdean, gogortu da gerra, eta, horregatik, eskualdean kontrolpean duen eremua ebakuatzeko eskatu zien Volodimir Zelenski herrialdeko presidenteak herritarrei, joan den larunbatean. «Zenbat eta lehenago ebakuatu Donetsk eskualdea, Errusiako armadak orduan eta denbora gutxiago edukiko du pertsonak hiltzeko», ohartarazi zuen. Eta Ukrainako Gobernuak gaur jakinarazi du adingabeak, emakumeak, adinekoak eta mugitzeko zailtasunak dituzten pertsonak ebakuatzen hasi direla.

Ukrinform albiste agentziak Irina Verextxuk lehen presidenteordearen hitzak jaso ditu, eta, haren arabera, ebakuatuak tren batean abiatu dira, eta bihar dira Kropivntskira iristekoak. Nabarmendu du pertsona horiek lagunduta daudela une oro, eta «eremu seguruetara» eramango dituztela. Kieven asmoa da trenez eta errepidez eramatea herritarrak mendebaldeko hirietara, zeintzuetan horiek hartzeko lekuak egokitu dituzten. Zelenskik aitortu du Donetsketik alde egin nahi ez duten ehunka pertsona daudela. Pavlo Kirilenko da Donetskeko buruzagi militar gorena, eta asteburuan adierazi zuen azken hilabetean 662 pertsona hil direla eskualdean Errusiako armadaren erasoen eraginez, eta zaurituak 1.700 inguru direla.

Bestalde, Odesako portutik (Ukraina) herenegun abiatu eta 26.000 tona arto daramatzan Razoni zamaontzia gaur gauean da Istanbulera heltzekoa, Turkiako iturri militarrek jakinarazi dutenez. Behin hara iritsita, eta Errusiak, Ukrainak, Turkiak eta NBE Nazio Batuen Erakundeak atzera Itsaso Beltzean zerealak esportatzeko izenpetutako akordioa aintzat hartuta, itunaren sinatzaileek osatutako koordinazio zentroko talde batek ikuskatu egingo du.

Oleksandr Kubrakov Ukrainako Azpiegitura ministroak BBC hedabideari gaur adierazi dionez, proba gisa datozen bi asteetan «bizpahiru» zamaontzi dira ateratzekoak Odesatik, eta espero du «beste norabidean ere» ontziek ibilbideak egitea. «Dena egiaztatu eta gero, korridore horretan zehar arrunta izango da nabigazioa».

Azov, «terrorista» Errusiako Auzitegi Gorenak «talde terrorista» izendatu du Azov eskuin muturreko batailoi paramilitarra. Joan den maiatzean, Errusiako armadak Mariupol hiriko Azovstal altzairutegia hartu zuenean, Errusiako Fiskaltzak eskatu zuen eskuin muturreko batailoi hori «talde terrorista» izendatzeko. Azoveko paramilitarrak altzairutegian gotortuta egon ziren zenbait astez. Kremlinen arabera, horietako asko, buruzagiak barne, Rostov eskualdeko (Errusia) kartzeletan daude preso.

Gerra frontean Mendebaldearen laguntza militarra jasotzen ari da Ukraina, eta Jens Stoltenberg NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko idazkari nagusiak adierazi du, gaur, Zelenskirekin hitz egin eta gero, biei iruditzen zaiela «are» laguntza militar handiagoa behar duela Ukrainak, eta laguntza hori «azkarrago» jaso behar duela.


Summary: Hitzarmen kolektiboa adostu dute Bilboko metroko zuzendaritzak eta CCOO, Semaf, LAB, Egie eta ESK sindikatuek. Hilabete baino gehiago iraun dute greba eta lanuzteek, eta, horien ostean, akordio bat lortu dute zuzendaritzak eta gehiengo sindikalak. ELA, UGT eta CIM sindikatuek akordioa salatu dute, eta adierazi «langileen pobretzea» bermatuko duela.

Bilboko metroko langileen hitzarmen kolektibo berria adostu dute enpresaren zuzendaritzak eta CCOO, Semaf, LAB, Egie eta ESK sindikatuek. 21 ordezkari sindikaletatik 11k bozkatu du alde, ELA, UGT eta CIM sindikatuek akordioaren aurka egin baitute. Semaf sindikatuak aldatu du iritzia, eta horrek ahalbidetu du akordioa sinatzea. Hori dela eta, aurrerantzean langileek ezingo dute greba eta lanuzteetara deitu.

ELAk gogor salatu du sindikatuek eta enpresaren zuzendaritzak sinatutako hitzarmena. Haien ustetan, hitzarmen berriak langileak «pobretzea» ekarriko du. Izan ere, 2025eko hasierara arte langileen soldata administrazio publikoak igotzen duen mailan igoko dute, eta ez KPIaren arabera; urte arteko KPIa %10,8an dago egun. Bestalde, enplegua «prekarizatu» egingo dela dio euskal sindikatuak, eta nabarmendu du behin-behineko langileetan «eskala bikoitzak» sortuko direla. Izan ere, haien esanetan, behin-behineko langileak etengabeko ebaluazioan egongo dira behin betiko izan arte, eta jardunaldi osoa «bermatua izan gabe» gainera.

Mantentze lanetako langileek aparteko orduak egiteko duten derrigortasuna handitu egingo dela ere ohartarazi du ELAk. Bestalde, diote ez dela bermatuko geltoki guztietan gutxienez langile bat egotea.

Laburbilduz, hitzarmen berriak langileen arteko zatiketa bultzatzen duela esan du ELAk, eta gehitu du baztertu egingo direla enpresako kolektibo batzuen baldintzak. Akordioaren helburua sinatzaileen interes partikularrak bultzatzea dela esanez amaitu dute oharra.


Summary: Israelgo armadak 17 urteko palestinar bat hil du sarekada batean Zisjordanian. Jeninen egindako operazioan, Al-Saadi Jihad Islamikoko buruzagietako bat atxilotu dute Israelgo soldaduek. Urte hasieratik gutxienez 60 palestinar hil dituzte.

Israelgo armadaren erasoek ez dute etenik Zisjordanian, Israelek okupaturiko eremuan. Iragan astean 16 urteko palestinar bat hil zuten, eta atzo Dirar al-Kafrini 17 urteko beste palestinar gazte bat hil zuten sarekada batean. Jenin hiriko errefuxiatu kanpalekuan zegoen gazte palestinarra —beste hainbat miliziano palestinarrekin batera—, eta Israelgo armadak tiroz hil zuen. Herrialdeko Osasun Ministerioak jakinarazi zuenez, Al-Kafrini jada hilda zegoen Jeningo ospitalera eraman zutenean. Ministerio horrek adierazi zuen beste palestinar bat zauritu zutela. Hari zangoan egin zion tiro Israelgo armadak, eta ospitaleratu egin zuten.

Israelgo soldaduek atzo gauean egindako operazioaren helburu nagusia Bassam al-Saadi Jihad Islamikoko buruzagietako bat atxilotzea zen, eta, Al-Saadi ez ezik, haren suhi Ashraf al-Jada ere atxilotu zuten, Wafa Palestinako albiste agentziaren arabera. Sare sozialetan ikus daitezkeen irudiek erakusten dute Jihad Islamikoko buruzagiaren etxea odolez blai zegoela Israelgo armadak liderraren etxeari eraso egin ondotik. Al-Saadiren emaztea ere ospitaleratua izan zen zauritu egin zutelako.

Al-Saadi hainbat urtez egon da preso Israelgo kartzeletan. 2018an atxilotu zuten, Israelgo indarrek bost urtez hura bilatzeko ahalegina egin ondotik, eta 2020an aske utzi zuten. 2002an, Israelgo armadak Al-Saadiren bi seme hil zituen Jeningo errefuxiatuen kanpalekuan egindako eskala handiko inbasioan.

Israelgo indarren erasoari erantzunez, Jihad Islamikoko adar Al-Quds brigadak atzo kaleratutako ohar batean adierazi zuen «alerta egoeran eta prest» dagoela Israelgo armadak Al-Saadiri egindako «mendekuzko» erasoari aurre egiteko.

Aldi berean, Presoen Aferetarako Palestinako Agintaritzaren Batzordeak Israelgo armadaren erasoa gaitzetsi zuen, eta atxiloketa «basatitzat» jo. Qadri Abu Bakr batzordeko buruak Israelgo agintariei egotzi zien Al-Saadi atxilotzearen, eta Al-Kafrini palestinar gaztearen «exekuzioaren» erantzukizun osoa. Abuk gehitu zuen Israelgo armadak Zisjordania iparraldean indarrean duen «okupazioak» jomugan jartzen dituela Jeningo kanpalekuan daudenen, eta han bizi direnen bizitzak.

Bestalde, Israelgo indarrek Jeningo errefuxiatuen kanpalekuaren aurka egindako erasoa justifikatu zuten atzo, esanez «terrorismoagatik» susmagarri diren bi lagun atxilotzeko egin zutela operazioa. Horrez gain, Israelgo armadak adierazi zuen sarekada egin zutela palestinarrek haien kontra tiro egin eta arrokak jaurti zituztelako. 17 urteko palestinar gaztearen hilketaz, ordea, ez zuten adierazpenik egin. Al-Saadiren atxiloketa justifikatu zuten hari «galdeketa bat» egiteko zela esanez.

Jenin, Israelgo indarren jomuga

Israelgo armadak hilabeteak daramatza Jenin erasotzen bertako erresistentzia garaitzeko ahalegin luzean. Izan ere, hiri horretan presentzia handia dute Jihad Islamikoa eta Al-Fatah talde armatuek. Aurten gutxienez 60 palestinar hil dituzte Israelgo indarrek, eta horietatik herenak Jeningoak dira.

Gatazka honetan, hildakoak ez ezik, atxilotuak ere ugariak izan dira azken bi hilabeteetan Zisjordanian, PAN Palestinako Aginte Nazionalaren eskutik: gutxienez 94 palestinar atxilotu baitituzte.


Summary: Beste bi hilabetez luzatu dute Yemengo su etena. Menia luzatzeko, hainbat baldintza bete beharko dituzte aldeek; besteak beste, matxino huthien kontrolpean dauden eremuetarako errepideak zabaltzea.

Apirilean hasi eta ekainera luzatutako su etena amaitu eta 90 minutura iragarri du NBE Nazio Batuen Erakundeko ordezkari berezi Hans Grundbergek hura luzatzea adostu dutela. Omanekin batera aritu da Grundberg bitartekari lanetan. Hala, beste bi hilabetez luzatu dute menia, urriaren 2ra arte. Tarte horretan, aldeek bete egin beharko dituzte apirileko akordioan izenpetutako puntuak: besteak beste, matxino huthien kontrolpean dauden eremuetako gobernuko langileei ordaintzea, eta eremu horien arteko errepideak zabaltzea. Saudi Arabiak zuzentzen duen koalizio militarrak ere izango du betebeharrik; tartean, matxinoen kontrolpeko portuetara erregai gehiago bidaltzea eta Sana hiribururako hegaldi gehiago baimentzea.

NBEko ordezkari bereziak azaldu duenez, bi aldeak bat etorri dira akordioarekin. Grundberg itxaropentsu agertu da, eta nabarmendu du meniak ahalbidetuko duela nazio mailako su eten bat adostea eta «Yemengo herritarrek zuzendutako prozesu politikoa berriz abian jartzea».

2015ean piztu zen Yemengo gerra, eta, ordutik, ia 400.000 lagun hil ditu. Gainera, 13 milioi pertsona daude gosete larria pairatzeko zorian. Apiriletik abuztua arteko lau hilabeteok izan dira azken zazpi urteotan herritarrek izan duten gatazkarik gabeko eperik luzeena, kontuan izanik aldeek ez dituztela erasoak erabat eten.


Summary: Hilda aurkitu dute herenegun Maulen galdu zen 84 urteko gizona. Bizikletaz txango bat egitera atera zen, eta, hasieran, bizikleta besterik ez zuten aurkitu. Atzo arratsaldean aurkitu zuten hilotza, handik metro gutxira.

Aurkitu dute astelehenean Maulen galdu zen 84 urteko gizonaren hilotza. Larrialdi zerbitzuak lanean ibili ziren atzo, eta arratsaldean aurkitu zuten gizona. Aurrez, gizonaren bizikleta Ühaitza ibaiaren bazterrean topatu zuten; handik metro gutxira zegoen gizona, hilda.

Herenegundik ez zegoen haren berririk. Bizikletaz txango bat egitera atera zen, baina ez zen etxera itzuli. Suhiltzaileak, poliziak, helikoptero bat eta urpekariak mobilizatu ziren bilaketa lanetan.


Summary: Kansas, abortatzeko eskubidea mantentzea onartu duen lehen estatua. Erreferendum bat egin dute han, eta hautesleen %60k bozkatu dute abortatu ahal izatearen alde. AEBetako Auzitegi Gorenak abortatzeko eskubide konstituzionala ezabatu zuen ekainean.

Abortatzeko eskubidearen aldeko mugimenduak garaipen handia lortu du bart Kansasen (AEBak). Erreferendum bat egin dute abortatzeko eskubidea mantendu edo ez erabakitzeko, eta bozkatu dutenen %60k baino gehiagok eskubide horri eustearen alde egin dute. Emaitza garrantzitsua da: Kansas da AEBetan gisa horretako erreferendum bat egin duen lehen estatua, eta aurrekaria sor dezake datozen hilabeteetan beste estatu batzuetan egingo dituzten galdeketentzat. Emaitzak oihartzuna izan du herrialde osoan; porrot handia da errepublikanoentzat.

AEBetako Auzitegi Gorenak bertan behera utzi zuen abortatzeko eskubide konstituzionala ekainaren amaieran. Horren ondorioz, estatuei itzuli zien gai horri buruz erabakitzeko eskumena. Hala, litekeena da herrialdeko estatuen erdietan baino gehiagotan abortua debekatzea, ala haurdunaldia eteteko aukerak murriztea berandu baino lehen. Horietako batzuetan berehala jarri zuten indarrean debekua, Gorenaren epaiaren aurretik onartutako legeak baitzituzten zain; zehazki, bederatzi estatutan.

Besteak beste Kansasen, ordea, bozkatu egin behar zuten legea indarrean jarri aurretik. Han, gobernadore demokrata dute orain, baina tradizio errepublikanoa duen estatu bat da. Kontserbadoreek kontrolatzen dituzte hango fiskaltza eta estatu idazkaritza, eta presidentetzarako hauteskundeetan ere Donald Trump gailendu zen han. Ez zegoen argi, beraz, zein izango zen galdeketaren emaitza.

Legea onartu zenetik, Texasko, Oklahomako, Missouriko eta beste hainbat estatutako hainbat emakumek bidaiatu behar izan dute Kansasera abortatzeko; hori egin ahalko dute aurrerantzean ere, ekonomikoki posible badute behintzat.

Emaitzen berri izan bezain pronto, Joe Biden AEBetako presidenteak adierazpenak egin ditu: «Kansasko hautesleak inoiz baino gehiago mobilizatu dira gaur, AEBetako konstituzioa moldatzeko saiakera estremistei aurre egiteko. Aukeratzeko eskubidea kendu nahi diete emakumeei», esan du. «Galdeketak argi utzi du bagenekiena: estatubatuarren gehiengoa abortatzeko eskubidearen alde dago; emakumeek euren osasunaren inguruko erabaki propioak hartzearen alde, beraz. Kongresuak herritarren ahotsa entzun behar du, eta berriz onartu abortu eskubidea bermatzen zuen legea».

Kolpea

Iragarrita zegoen, baina Auzitegi Gorenak ekainean hartu zuen erabakia kolpe izugarria izan zen: Roe v. Wade abortu eskubidea bermatzen zuen 1973ko aurrekaria bertan behera utzi zuen. Bost epailek bozkatu zuten legea baliogabetzearen alde, eta lauk kontra —hiru epaile aurrerakoiekin batera bozkatu zuen magistratu kontserbadoreetako batek—.

Horrek berehala eragin zituen protestak herrialde osoan. Jendetzarik handienetakoa Auzitegi Gorenaren atarian bertan eta inguruko kaleetan bildu zen, Washington hiriburuan.

Legeak azkar izan zuen eragina: berehala itxi zituzten hainbat klinika, eta milaka emakume non eta noiz artatuko zituzten jakin gabe geratu ziren. Ordutik, manifestariek desobedientzia zibileko ekintza masiboak egin izan dituzte abortu eskubidearen alde.


Summary: Pelosik esan du AEBek ez dutela Taiwan «abandonatuta utziko» Txinaren esku. Ordezkarien Ganberako presidentea uharteko agintari Tsai Ing-wenekin batzartu da. Pekinek ariketa militarrekin erantzun du: «Beharrezkoak dira».

Konpromisoa eta babesa berresteko bidaia bat izan da. Nancy Pelosi AEB Ameriketako Estatu Batuetako Ordezkarien Ganberako presidenteak, Taiwango gobernuburu Tsai Ing-wen alboan zuela, adierazi du AEBek ez dutela uharte hori «abandonatuko» Txinaren ohartarazpenen aurrean, eta berriz esan du bere iritziz irla horrekiko «amerikar elkartasuna inoiz baino garrantzitsuagoa» dela gaur egun: «Hori da gaur dakargun mezua». Adierazpen horiekin, bere herrialdeak Asia-Pazifikoan duen estatusa ere defendatu du Pelosik, eremu hori geopolitikoki geroz eta pisu handiagoa hartzen ari den honetan.

AEBetako Ordezkarien Ganberako presidentearen bisitak gatazka handia eragin du, eta are gehiago handitu du Pekinen eta Washingtonen arteko tentsioa. Pelosi Asian da bira bat egin eta bere herrialdearen aliatu garrantzitsuenetako batzuekin elkartzeko —Japonia, Hego Korea, Malaysia eta Singapur—, baina ez zuen ez baieztatua ez ezeztatua Taiwanera joango zenik; azkenean, atzo iritsi zen, eta horrek haserretu egin du Txinako Gobernua. Besteak beste, Pekin «operazio militarrekin» erantzuten ari da.

Erabaki horren aurrean, Taiwango presidenteak esan du ez dutela «atzera egingo», eta, beraz, «beharrezkoa den guztia» egingo dutela uhartean «bakea eta egonkortasuna mantentzeko». Pelosik berretsi du AEBek konpromisoa dutela helburu horrekin, baina adierazpen nahiko anbiguoak egin ditu horren inguruan, Washingtonek hamarkadotan izan duen joerarekin bat eginez.

Joe Biden AEBetako presidenteak bitan ziurtatu du bere herrialdeak militarki esku hartuko lukeela Txinak Taiwani eraso egingo balio, baina haren gobernuak berehala gezurtatu izan ditu adierazpen horiek. Pelosik babesa helarazi dio irlari, baina ez da horretaz harago joan: «Statu quo-aren aldekoak gara; ez dugu nahi Taiwani ezer gertatzea indarkeriaren bitartez».

Halere, Taipeik baikortzat jo du AEBetako Ordezkarien Ganberako presidentearen bisita, irlaren estatusaren aitortza bat izan delakoan. Hain justu, ideia hori helarazi du Tsaik prentsaren aurrean, adierazita Pelosiren egonaldi laburrak erakutsi duela uharteak baduela «nazioarteko babes irmoa» Txinaren «presioen» aurrean.

Taiwango Defentsa Ministerioaren arabera, Txinako armadaren maniobrak eskala handikoak izaten ari dira —printzipioz, asteburura arte iraungo dute—, eta uhartearen aire eta itsaso eremuak «blokeatzea» eragin du. Horren ondorioz, uharteko gobernuak jakinarazi du Japoniarekin eta Filipinekin negoziatzen ari dela hegazkinentzako «ibilbide alternatiboak» zehazteko.

Pekinek esana du Pelosiren bisita «probokazio bat» izan dela, eta horregatik hasi zituzten, atzo, ariketa militarrak. Hua Chunying Txinako Atzerri Ministerioaren bozeramailea horietaz aritu da gaur, eta defendatu du «bidezkoak» direla: «Beharrezkoak dira [...] subiranotasun nazionala babesteko». Huak berriz argudiatu du AEBak «probokatzaileak» direla, eta, beraz, Txina «biktima bat» dela: «AEBen eta Taiwanen probokazioa etorri da lehenik, eta Txinaren defentsa bigarrenik».

Txinako, Taiwango eta AEBetako armadak alerta gorenean daude atzodanik, eta Taiwango itsasartea militarizatuta dago. Egunotan gerta daitekeenaren aurrekari bat 1995ekoa da, garai hartako Taiwango presidente Lee Teng-hui AEBetara joan zenekoa. Pekin asko haserretu zen bidaia horrengatik, eta misilak Taiwango itsasora botata erantzun zuen —Pentagonoak eremu horretara zenbait gerraontzi bidali zituenean utzi zion hori egiteari—.

Txinaren eta Taiwanen arteko harremana

Txinak hamarkadotan argudiatu du Taiwan bere lurraldearen parte dela —nahiz eta ez duen haren kontrolik—, eta Xi Jinping Txinako presidenteak esana du Txina eta Taiwan —ofizialki, Txinako Errepublika— «berriz elkartuko» dituela, eta gaineratu hori indarkeriaren bidez ere egingo luketela «beharrezkoa balitz». Aldi berean, Pekinek ahalegina egin du irla hori bakartzeko eta nazioarteak Taiwani edonolako zilegitasunik ematea eragozteko.

Horregatik, Txinako Gobernuak ez du begi onez ikusi Pelosiren bisita; hain justu, aitortza moduko bat litzatekeelako. AEBetako zenbait kongresukide jada izan dira uharte horretan, baina Ordezkarien Ganberako presidente bat ez da hara joan 1997tik —Newt Gingrich errepublikanoa zen karguduna—, eta, hortaz, AEBetako politikaririk garrantzitsuenetako bat dela kontuan harturik, Pekinek «probokaziotzat» du Pelosi Taiwanen egon izana, Txinako Atzerri Ministerioak iragan astean hainbatetan adierazi modura —AEBetako Ordezkarien Ganberako presidentea persona non grata da Txinarentzat—.

Wang Yi Atzerri ministroak AEBei egotzi zien, atzo, «traizio deitoragarri bat» egitea uhartearen aferan; izan ere, bi herrialdeek 1979an harreman diplomatikoak berriz ezarri zituztenetik, Washingtonek «Txina bakarraren» printzipioa defendatzen du Taiwani dagokionez. «Txina bakarraren printzipioa Txinak beste herrialdeekin dituen harremanen oinarri politikoa da», esan zuen Wangek.


Summary: Lau urte eta zazpi hilabeteko espetxe zigorra eskatu du fiskaltzak Tubacexeko greban auzipetutako hiru gazterentzat. Desordena publikoak eta agintaritzaren kontrako atentatua egotzi dizkie. Iazko martxoko greba batean parte hartu zuten hiru auzipetuek.

Iazko Tubacexen grebaren oihartzuna gaur egunera heltzen da oraindik. Fiskaltzak lau urte eta zazpi hilabeteko espetxe zigorra eskatu du Tubacexeko greba batean auzipetutako hiru gazterentzat, Aiaraldea komunikabideak informatu duenez. Desordena publikoak eta agintaritzaren kontrako atentatua egotzi dizkie. Jakiteko dago noiz egingo duten epaiketa.

Urte eta erdi egin behar da atzera grebaren arrazoia jakiteko: enpresak iragarri zuen Amurrioko eta Laudioko (Araba) 150 langile kaleratuko zituela, eta gainerakoak (600 inguru) aldi baterako erregularizazioan jarriko zituela. 236 egunen ostean, langileek urrian amaitu zuten greba, akordioa sinatuta.

Martxoko mobilizazioa

Aurretik, martxoaren amaiera aldera ekin zieten langileek mobilizazioei. Hilaren 25eko piketeengatik epaitu nahi dituzte, hain zuzen, hiru gazteak. Aurretik ere, iazko ekainean, Amurrioko epaitegietan deklaratu zuten hirurek, aipatutako delituak egotzita.

Egun horretan, Amurrioko Saratxo industrialdean bildu ziren grebalariak. Suzko barrikada bat piztu zuten hainbat gurpilekin, Tubacexen fabrikaren sarreran. Ertzaintza han izan zen, eta, borrak zein foam pilotak erabiliz, hainbat pertsona zauritu zituzten.

Fiskaltzak azaldu duenez, mobilizazio horretan hiru gazteek «bake publikoa asaldatzeko helburuarekin» jardun zuten, «batera eta adostasunez», identifikatu gabeko «bostehun pertsona inguruk» lagunduta. Orotara, lau urte eta zazpi hilabeteko espetxe zigorra eskatu du fiskaltzak. Batetik, bi urte eta hamar hilabetekoa desordena publikoagatik; bestetik, urtebete eta bederatzi hilabetekoa agintaritzaren aurkako atentatuagatik. Hiru ertzaini 756 euro (252 bakoitzari) ordaintzea ere galdegin die, «eragindako lesioengatik».

Gainera, fiskaltzak Ertzaintzaren materialek eta Tubacexeko zuzendaritzaren autobusek izandako kalteak ordaintzea nahi du; oraindik, ordea, ez du zehaztu guztizko zenbatekoa.

Epaiketa Arabako Auzitegi Probintzialean izango da, baina oraindik ez dago aurreikusita noiz izango den. Abokatuek Aiaraldea-ri jakinarazi diotenez, prozedura hainbat hilabetez luza daiteke. Komunikabideak berak auzipetutako gazte bat elkarrizketatu zuen ekainean, deklaratu aurretik. «Nire iritzia da, ikusita langileen aurka ezin dutela ezer egin, babesten daudenon aurka jo dutela, elkartasuna jaso ez dezaten», azaldu zuen gazteak.