Summary: Ticket Bai 2022ko urtarrilaren 1ean jarriko da martxan. Enpresa edo autonomoa bazara, Ticket Baik eragiten dizu, eta informazio hau zuretzat da.

Azken hilabeteetan, Ticket Bai eta Batuz prozedura Araba, Bizkai eta Gipuzkoako talde profesional guztien ahotan egon da.

Eskakizunek, softwarearen garapenak, foru ogasun bakoitzaren arteko aldeek eta abarrek kezka piztu dute sektore guztietan. Epeetan egindako aldaketek ere aparteko lana ekarri diete negozio bakoitzeko arduradunenei.

Ticket Bai hiru foru ogasunen eta Eusko Jaurlaritzaren arteko proiektu bat da, eta kontrol bide bateratu bat ezartzen du autonomia erkidegoaren barruan diharduten fakturazio sistema guztientzat, ihes egitea eta iruzur fiskala eragozteko. Errepasa ditzagun baldintza horietatik eratorritako betebeharrak, eta nola aplikatzen diren lurralde bakoitzean.

ARABA

Arabako Foru Ogasunak eskatuko du jaulkitako faktura guztiak XML artxibo baten bidez bidaltzeko, faktura sortzen den unean bertan. XML fitxategi horrek fakturen trazabilitatea eta egiazkotasuna bermatzen duten baldintza batzuk bete behar ditu.

Araban, derrigortasuna 2022ko urtarrilaren 1ean hasiko da, honako egutegi honen arabera:

2022/01/01 à Borondatez erabakitzen duten enpresak (ezeztaezina).

2022/04/01à Arabako Foru Aldundiaren laguntzaile diren aholkularitzak (pertsona fisikoak eta juridikoak).

2022/07/01 à Sendagaien, osasun produktuen eta higiene pertsonaleko produktuen txikizkako merkataritza, bai eta JEZeko epigrafeen 2. atalean sartutako lanbide jarduerak ere.

2022/10/01 à Gainerako zergadunak.

Gainera, sistema goiz ezartzen duten pertsonek eta enpresek kenkari hauek izango dituzte:

• %60raino SZn 2022ko urtarrilaren 1a baino lehen instalatzen dutenentzat (kenkari oinarria: gehienez 5.000 €, gutxienez. 1.500 €)

• %30 arte 2020ko, 2021eko, 2022ko eta 2023ko ekitaldietan SZn, 2022/01/01etik aurrera instalatzen dutenentzat (kenkari oinarria gehienez 5.000 €, gutxienez. 500 €)

BIZKAIA

Bizkaian, Ticket Bai eta Batuz prozeduraren nahitaezko epea 2024ko urtarrilaren 1era arte atzeratu da.

Kasu honetan, eskakizunek hiru arlo hartzen dituzte: Ticket Bai bera, 140 eta 240 ereduak, eta BEZa, sozietate zerga eta errenta.

EEEL osoa bidaliko da (jaulkitako fakturak, jasotako fakturak, inbertsio ondasunak eta erkidego barruko eragiketak) 140 eta 240 ereduen bidez.

Fakturak hiru hilean behin bidaliko dira ogasunera, salbu eta IBESari atxikita dauden enpresek. Kasu horretan, fakturak aurkezten jarraitu beharko dute, gehienez ere 4 eguneko epean.

Modu goiztiarrean egin daiteke, honako kenkari hauekin:

• 2022an edo 2023an sistema informatikoak Batuz-era egokitzeko gastuen % 30eraino SZn.

• 2022an edo 2023an Batuz ezartzen duten autonomo, mikroenpresa eta ETEentzat, %15eraino PFEZn edo SZn, pizgarrien taularen arabera.

GIPUZKOA

Araban bezala, faktura sortzeko unean trazabilitatea eta baliozkotasuna bermatuko duen XML formatu espezifiko bat bidaltzea eskatuko da. Araudia bete beharrekoa da 2022ko urtarrilaren 1etik aurrera, honako ezarpen egutegi honekin:

2022/01/01 à Zerga kudeaketako profesionalak.

2022/03/01 à Jarduera profesionalak.

2022/05/01 à Txikizkako merkataritza, ostalaritza eta ostatua eta gainerako profesionalak.

2022/10/01 à Eraikuntza eta higiezinen sustapena, garraioa eta jolas, kultura eta pertsona zerbitzuekin lotutako beste sektore batzuk.

2022/12/01 à Fabrikazioa, handizkako merkataritza, telekomunikazioak eta finantzak, eta artistak.

Era berean, SZn % 60rainoko kenkariak aurreikusi dira (gehienez 5.000 €).

Kasu guztietan, aldundiek plataforma digitalak gaitu dituzte faktura gutxien sortzen dituzten enpresentzat (FakturAraba Araban, Egin Zure Faktura Bizkaian, FakturBai Gipuzkoan), baina bolumen handiagoa duten enpresentzat beharrezkoa izango da software egokia izatea, prozedura osoaren bidalketan eta jarraipenean behar bezala kudeatuko duena.

Zure enpresaren tamaina edozein dela ere, Oreka ITn, Ticket Bai-ren baldintzak betetzeaz gain,zure prozesuak modu integratuan kudeatzeko aukera emango dizun softwarea daukagu, zeinaren bidez informazioa denbora errealean lortu ahal dezakezun, erabakiak ahalik eta ondoen hartzeko.


Summary: Epsilonen haize tunela martxan jarriko dute berriz. CTA fundazioak akordiorako oinarriak lortu ditu Arabako Parke Teknologikoarekin, eta bi urterako alokatuko du instalazioa. 2012az geroztik geldirik zegoen, eta 600.000 euro beharko dira hura teknologikoki berpizteko.

Epsilon Euskadik Miñaoko (Araba) parke teknologikoan eraikitako haize tunela ufadaka hasiko da berriz. BERRIAk jakin ahal izan duenez, CTA fundazioak akordiorako oinarriak lortu ditu Arabako Parke Teknologikoarekin, hura da Epsilonek utzitako instalazioen jabea, eta gutxienez bi urterako alokatuko du tunela. CTA fundazioa aeronautikan erabiltzen diren osagaien probak egiten dituen laborategi bat da, eta sektoreko enpresa batek eginiko eskakizunei erantzuteko behar dute tunelaren teknologia. Tunela 2012az geroztik dago geldirik, eta hura teknologikoki berpizteak 600.000 euro inguruko kostua izango du parkearentzat, baina alokairuarekin estaliko luke lehen inbertsio hori.

Haize tunela Epsilon Euskadiren porrotaren ikur nagusia izan zen. 2009an eraiki zuten puntako teknologia instalazioa, 1 Formulako talde izan asmo zuenaren aerodinamika azterketak egiteko. Epsilon Euskadik, baina, porrot egin zuen 2012an, eta, hartaz geroztik, turbina geldirik egon da. Hamar urte geroago, teknologia ez da hain puntakoa, baina bai lehiakorra, eta CTA fundazioak hura berpizteko pausoa eman du. Garai hartan, tunelak 25-30 milioi euroko balioa zuela zabaldu zuten bultzatzaileek. 1.000 zaldiko potentziadun turbina du, orduko 270 kilometroko haize ufadak sor ditzakeena. 2009an, tankera horretako bi tunel zeuden Europan; egun, 30 inguru dira.

Horrelako instalazio bat berpizteko, baina, egitasmo sendo bat behar da, eta hor sartzen da jokoan CTAk esku artean duen egitasmoa. CTAk aurretik hainbat kontratu izan ditu aeronautika enpresa handiekin (Airbus, Boeing...), eta bezero berriaren nahia asetzeko tunela behar du. Parkearekin lorturiko aurreakordioaren arabera bi urterako alokatuko du tunela, eta, hortik aurrera, urtez urtez luzatu ahal izango du. Dena den, ez litzateke harritzekoa beste bizpahiru urtez luzatzea. Aurreikuspen baikor horrek eta berme osoko bezero bat izateak eraman ditu CTAko patronoak (Jaurlaritza, Bizkaiko eta Arabako aldundiak, ITP; Aernnova, Sener eta 11 enpresa txikiren elkarte bat) tunela martxan jartzera. Fundazioak Miñaon du egoitza.

Tunela berpiztea Arabako parke teknologikoaren aspaldiko helburu bat zen. Urtez luzez saltzen saiatu ondoren, azkenean alokatzea erabaki dute. Egokitze lanetarako 600.000 euroko funts bat onartu du aurrekontuetan. Egokitze lan horien artean daude, besteak beste, softwarea eta lizentziak berritzea, tuneleko tapiz mugikorra aldatzea, entsegu banku berria eraikitzea... Aeronautika probetarako egokituko dute, erabilera konplexuena dena. Ondorioz, prest legoke ere beste erabilera sinpleagoetarako, esaterako, trengintzakoak edo akademikoak.

Tunelaren berpizkundearekin Miñaoko Marie Curie eraikin osoa okupatuta legoke. Epsilon Euskadik hutsik utzi zuen 15.000 metro koadroko pabiloia da. Egun bi enpresa daude bertan: AVS NASArekin lankidetzan diharduen aeronautika enpresa eta Alisea Esco energia sektorekoa. Azken horrek 250 langile gehiago eman nahi ditu Miñaora. Handitze horrekin eta haize tunelaren aktibazioarekin, eraikin osoa okupatuta legoke.

CTAk operatuko du tunela, baina ez dio bezero bakarrari eskainiko. BERRIAk jakin duenez, lehen enkarguarekin kostuen zati handi bat estaliko luke, baina asmoa ahalik eta gehien erabiltzea da. Hainbat enpresari eskaini die dagoeneko. Bere garaian Epsilon saiatu zen tunelari erabilera industriala ematen, baina ez zuen lortu. Erakunde publikoek badakite tunela martxan jartzea albiste ona dela. Pandemiaren ondoren, aeronautika apurka berpizten ari da, eta enpresa bat erakarri izana beste batzuentzat amu ona izan daitekeela uste dute.

Urteak galerak pilatzen

Tunela berpiztu dute, bai, baina kostako zaio urteetan pilaturiko zorrak kitatzea. Izan ere, 2012an parkeak bere gain hartu behar izan zuen Epsilonek Kutxabankekin sinaturiko 16,4 milioi euroko mailegua. 2020an, esaterako, parkeak 2,8 milioi euroko ordainketa bat egin zuen, eta, ondo bidean, 2032an bukatuko du ordaintzen. Eta izan al du diru sarrerarik? Bada, hamar urtean 61.935 euro lortu dituzte bakarrik, eta horiek zinema grabazioen bitartez izan da. Urrunago joan gabe, 2019an eta 2020an instalazioek ez zuten euro bakar bat ere eman. Gauzak hala, ulertzeko da CTAren pausoak sorturiko itxaropena.

Epsilon Euskadi Euskal Herrian oinarri izango zuen 1 Formula talde bat bultzatzeko egitasmoa izan zen. World serieetan lehiatzera iritsi zen, 1 Formula azpiko mailan, baina inoiz ez zuen pauso hori eman. Azkoitian eman zituen lehen pausoak, eta 2009an eman zuen jauzia Miñaoko instalazioetara. Kalkulu ezberdinen arabera, 50 milioi euroko laguntza publikoa jaso zuen Jaurlaritzatik, baina ez zuen segidarik izan. Auziak epaitegietan bukatu zuen, eta porrot ekonomikoaren eskutik hasi zen likidazio prozesua. Hartaz geroztik, Arabako parke teknologikoaren gain erori zen instalazioen jabetza eta zorraren ardura.


Errusia gas gehiago bidaltzen hasi da

Summary: Errusia gas gehiago bidaltzen hasi da. Gasaren prezioa beherantz egiten ari da, Gazpromek Putinen agindua bete eta Europa mendebaldera gas gehiago igortzen hasi ondoren.

Gasaren prezioak beheranzko bidea hartu du berriro, Gazprom Europa mendebaldeko bere biltegiak betetzen hasi dela egiaztatu ondoren. Hilabete barru entregatu beharreko gasaren kotizazioa ia %7 ari zen jaisten, eguna zalantzekin hasi ondoren.

Gaur goizean orduko 860.000 metro kubiko gas bidali ditu Alemaniara Gazpromek, Jamal-Europa gasbidearen bitartez, bezperan bidalitakoa halako bi baino gehiago. Eustream Eslovakiako gasbidearen kudeatzaileak ziurtatu du Ukraina eta Eslovakia zeharkatzen duen gasbidetik ere gas gehiago igarotzen ari dela.

Vladimir Putin Errusiako presidenteak duela bi aste Gazpromeko buru Aleksei Millerri agindu zion mendebaldeko biltegiak betetzeko, behin Errusiakoak bete ondoren. Prozesu hori atzo zen bukatzekoa.

Gas biltegien maila txikiak eskasiari buruzko kezka areagotu du azken asteetan, eta gorantz egin dio tira gas naturalaren prezioari. Putinek ukatu egin du berak bilatutako egoera izan dela, Alemaniara zuzenean doan Nord Stream 2 gasbide berriarentzat funtzionamendu baimena bizkortzeko —urte amaierarako espero da—.


Summary: Bihar estreinatuko dute Bilbon 'Fake, begiari tranpa' antzezlana, familia barruko bortxaketa bat gai hartuta. Hasieran komedia kutsua duen pieza ilunduz joango da, erasoa azaleratuz joan ahala. Erre produkzioak konpainiak sortu du lana, eta gazteleraz ere emango dute euskaraz aurkeztu ondoren

«Baina zer da pentsatu behar duzuna?». Gabon zahar gaua da, elkarrekin afaltzeko elkartu dira Lucia eta Celia ahizpak beren familiekin, baina pixkanaka ilunduz joango da hasierako ospakizun giroa, harik eta, antzezlanaren erdialdean, dena kolpean eta betiko lehertuko den arte: lehengusuak bortxatu egin du Uxue. Albistea ezin erabat digeriturik, izoztuta bezala geratu da haren ama une batez, ahizparen etxetik atera ez atera. «Itxoin segundo bat, pentsatu beharra dut». Eta orduan helduko da alabaren galdera. Itxura batean, komedia maskara jantzita hasten den tragedia bat kontatzen du Erre produkzioak konpainiaren Fake, begiari tranpa antzezlanak, eta bihar estreinatuko dute Bilboko Arriaga antzokian. David Caiñarena da testua; Gorka Minguez eta Caiñak zuzendu dute lana, eta Maria Urzelai, Aitor Fernandino, Leire Ucha, Lorea Intxausti eta Albar Cirarda aktoreak izango ditu oholtzan. «Ez dugu inolaz ere gaia fribolitatez lantzen», esan du idazleak, «komediarako tarterik ez dagoen lekuan ez dago komediarako tarterik».

«Familiako kideek maiz ez dute gehiegitan elkar ikusten, eta itxura garrantzitsua da horregatik», azaldu du Minguezek. «Festa giroan murgilduta dirudi denak hasieran, eta irudiko du antzezlana ere komedia arin bat izango dela, baina puntu batean zerbait gertatzen da, eta horrek goitik behera irauliko ditu pertsonaia hauen bizitzak eta haien arteko harremanak». Zuzendari eta aktorearen hitzetan, sendoa da pertsonaien eraikuntza, eta ikuslea pertsonaia guztiekin identifikatuko dela iritzi dio, «batzuekin gehiago eta besteekin gutxiago», eta haietako batzuk berehala lotuko ditu bere gertuko inguruko jendearekin.

Kontaera ez-lineala

Kronologikoki apurtuta taularatuko dituzte gertakariak antzezlanean, eta, beraz, «puzzle bat balitz bezala» osatu beharko du ikusleak eszenan ikusten duena. «Publikoak pertsonaiek baino informazio gehiago izango du, eta, ondorioz, gezurretan noiz ari diren ere jakingo du», azaldu du Caiñak. Eta gezurra izango da nagusi, gainera, lehen eszenatik hasi eta azkenera arte. Minguezek eman du antzezlanean kontatzen den gezurrik onberenaren adibidea: «22:00etan jango dituzte mahatsak, itxura batean, amonaren mesedetan». Baina pertsonaiek kontatzen dituzte gezur larriagoak ere, eta publikoa izango da guztien lekuko. «Komedia irudi lezakeen eszena bat ez da agian hain komikoa, badakizunean zeri buruz ari diren gezurretan pertsonaiak».

Eta, ildo horri jarraituta, antzerkiaren artifizioa ere bistara uztea izan da konpainiaren apustua.

Antzerkiaren barrunbeak bistara

Ideia horri tiraka osatu dute eszenografia ere. Haren aurrez aurre jarriz gero, etxe barrualde errealista bat baino ez du ikusiko ikusleak: afarirako prest dagoen mahaia, sutondoa gainean Pazko lore batekin, Gabonetako arbolaren argiak piztu eta itzalian, eta baita Olentzeroren iruditxoa ere leihora igotzen jostailuzko eskailera batzuetan gora. Ez du bere gezurra ezkutatzen egia horrek, ordea, zeren eta nahikoa baita lerro zuzen horretatik metro erdi bat apartatzea, irudi hori ere atrezzo hutsa dela ikusi ahal izateko, eta agertokiaren bazterreko tresnez eta txokoez ohartzeko.

Antzera jokatuko dute aktoreek ere, eszenaren erdian ez daudenean, haren ertzetan ikusi ahalko dituelako publikoak, eserita, zain. «Antzerkiaren barrunbeak erakutsi nahi nituen, horiek ere artifizio bat diren neurrian», azaldu du Minguezek.

«Antzerki akrobatak». Hala sentitzen dira aktoreak antzezlanean, Leire Ucha aktorearen hitzetan. «Kontakizuna ez dagoenez kronologikoki ordenatuta, aktoreok ziztu bizian aldatu behar dugu animo egoera batetik bestera, eta segundo bakarra izaten dugu maiz kontzentratzeko».

Bi bertsio egitearen onurak

Konpainiak aurrez ere lan talde ia berberarekin egin izan du lan. Nola heldu gara honetara? izeneko komedia estreinatu zuten iaz, esaterako, eta Albar Cirarda eta Lorea Intxausti aktoreak batu zaizkie taldera oraingoan. Pozik azaldu dira biak aukerarekin, eta taldera ekarri duten «aire freskoa» eta «indarra» eskertu dute gainerako kideek.

Jatorriz gazteleraz idatzi du testua Caiñak, eta Maria Urzelaik itzuli du. Biharko estreinaldiaz aparte, hurrengo urterako beste bost emanaldi ere badituzte itxita. Gazteleraz ere emango dute pieza, eta Arriagan bertan egingo dute estreinaldia, etzi. Kasu horretan Maribel Salas, Gemma Martinez eta Gorka Minguez aktoreak arituko dira, hurrenez hurren, Urzelairen, Ucharen eta Fernandinoren ordez. Antzezlan berak bi aktore talde izan ditu, beraz, eta, Aitor Fernandinoren hitzetan, hasieran horrek «defizit bat» irudi lezakeen arren, aktoreentzako onuragarria izan da. «Gure rol bera jokatzen ikusi ahal izan ditugu gure lankideak, eta aberasgarria izan da hori».


Summary: 25.000 parte hartzailetik gora izango dira igandean Behobia Donostian. COVID-19 tarteko %25 gutxitu dute parte hartzea. Gainera, hainbat neurri hartu dituzte. Hala, derrigorrezkoa izango da musukoa erabiltzea irteeran eta helmugan, anoa nahiz berreskuratze guneak kendu dituzte eta 15 minutu luzatu dute irteeren ordutegia lasterketaren dentsitatea murrizteko ibilbide osoan.

Urtebeteko etenaren ostean bueltan da Behobia-Donostia lasterketa. Koronabirusaren pandemia tarteko, parte hartzaile gutxiago izango dira, 25.000 inguru, duela bi urte baino %25 gutxiago. Kategoria guztiak kontuan hartuta, 27.000 izango dira. Emakumeen parte hartzea %25etik gora egongo da. Aurtengo elastikoan ageri den ortzadarrari jarraituz, antolatzaileak ilusioz begiratzen diote igandeari. Lasterketa antolatzeko ohi baino denbora gutxiago izan dute, eta osasun neurriak ere ezarri behar izan dituzte. Baina dena prest dute iganderako.

Aipatu bezala, COVID 19a tarteko hainbat osasun neurri hartu behar izan dituzte. Hala, derrigorrez musukoa erabili beharko da irteera taldeetan, abiatu arte; baita helmugan, hornidura poltsa jaso arte. Bestalde, Lksterketan musukoa ez da jantzita eramango, baina gainean eraman beharko da. Gainera, pilaketak saiheste aldera, Gainera, 15 minutu luzatu da irteeren ordutegia lasterketaren dentsitatea murrizteko ibilbide osoan. Bestalde, ez da ohiko korrikalarien azoka. egingo. Horren ordez, Kamisetak eta dortsalak jasotzeko puntua Reale Arenan jarriko da, Ostiralean 12:00etatik 21:00etara jaso ahalko dira, eta larunbatean 10:00eatik 20:00etara. Horrekin batera, irteerako kontsignan pilaketak ahal bezainbeste saihesteko, irteera aurreko kontsignak erabiltzea gomendatzen dute, eta irteerara talde bakoitzari egokitutako ordua baino 45 minutu baino lehenago ez sartzea, eta tarte hori murriztea euria eginez gero. Osasun agintarien aholkuak jarraituz, solidoen anoa puntuak kendu dituzte. Ur eta isotonikoenak, berriz, kendu egin dituzte. Indarberritze guneak ere kendu egin dituzte:

Irteten lehenak handbikekoak izango dira, 09:30ean. Bost minutu beranduago patinatzailea. Lasterkariei dagokionez, emakumeen proba 09:55ean abaituko da, eta emakumezkoena 10:00etan. Faboritoen artean izen hauek aipatu behar dira: Carles Castillejo, Jaume Leiva, Jesus Olmo, Nuria Lurgueros, Raquel Lardin eta Susana Rodriguez. Aipatzekoa da Maite Maiora mendi korrikalariak bertan parte hartuko duela. Azken aldietan bezala, larunbatean Behobia Txikia jokatuko da. Ohi baino parte hartze txikiagoa izango du honek ere, 1-500 haur inguru. Anoetako estadio txikian izango da, eta haur bakoitzak heldu batekin sartu ahal izango du.


Summary: Sexu jazarpena salatzeko '#MeToo' kanpaina bat abiatu dute Frantziako hedabideen munduan. Zortzi emakumek sexu indarkeria leporatu diote Frantziako telebistako aurkezlerik ezagunenetako bati: Patrick Poivre d'Arvor TF1 kateko albistegi nagusiko aurkezlea izan zen 21 urtez. Libération kazetak argitaratu ditu zortzi emazteen testigantzak, izen-abizenekin.

Patrick Poivre d'Arvor Frantziako aurpegirik ezagunenetako bat da. Ez zen alferrik egunero agertu TF1eko gaueko albistegia aurkezten, 1987tik 2008ra. Baina aurretik ere Antenne 2 kateko 20:00etako albisteen aurkezlea izan zen 1976tik 1983ra. Salatu dutenez, kazetari gisa eginiko ibilbide hori bezain luzea da haren sexu indarkeria. Aurtengo otsailean salatu zuten bortxaketarengatik lehen aldiz. Gaur, Libération agunkariak zortzi emakumeren lekukotasuna argitaratu du. Izen-abizenekin, eta aurpegia erakutsiz, bortxaketa, jazarpena eta sexu indarkeriako bestelako ekintzak leporatu dizkiote.

Aurtengo otsailean hasi zen salaketa zaparrada: Florence Porcel idazleak epaitegian salatu zuen Poivre d'Arvorrek bortxatu egin zuela hainbatetan, 2004tik 2009ra. Salatzaile guztiek adierazi dute aurkezleak bere boterea erabilita egiten ziela eraso emakumeei, askotan menpeko lankideei, eta inguruko askoren isiltasunak egin zuela posible salaketarik eta zigorrik gabe zenbait hamarkadaz jarraitu izana horretan.

Porcelen salaketak zabaldu zuen lekukotasun zaparrada. Izan ere, hurrengo aste eta hilabeteetan hainbat emakumek kontatu zuten aurkezleak sexu erasoa egin ziela. Le Monde egunkariak zortzi lekukotasun argitaratu zituen martxoan. Denera 22 emakumek salatu zuten aurkezlea Poliziaren aurrean.

Edonola ere, Nanterreko Auzitegiak afera artxibatzea erabaki zuen ekainaren 24an, lau hilabeteko ikerketa egin ostean, lege hausteak preskribatuta zeudelakoan, edo behar adina proba ez zegoelakoan. Uztailean beste emakume batek salatu zuen, eta adierazi zuen aurkezleak bortxatu zuenean 16 urte baino ez zituela.

Libération-ek ikerketaren txostena aipatu du. Horren arabera, ikertzaileek ondorioztatu zuten aurkezleak bere ospeaz abusatzen zuela, eta sistematikoki egiten ziela eraso erredakzioko langileei. «Antzera jokatzen zuen beti biktimengana hurbiltzeko, eta bortitz aritzen zen, limurtzeko inongo saiorik egin gabe, eta kontra egitera ausartzen ziren emakumeenganako inongo errespeturik gabe».

Egunkariaren arabera, Porcelek datorren astean beste salaketa bat aurkeztuko du, afera berriz zabaltzeko. Salaketa jarri duten emakumeek elkarte bat sortuko dutela iragarri dute, #MeTooMedias izenekoa. Adierazi dutenez, euren helburua «hedabideetan isilean sufritzen ari diren gizon-emakumeen» borroka bultzatzea litzateke.

Poivre d'Arvorrek 74 urte ditu egun, eta erretiroa hartuta dago.


Summary: Irati Jimenezek 'Begiak zabalduko zaizkizue' saiakera kaleratu du. Literaturari eta euskal letren sistemari buruzko gogoetak jaso ditu bertan, arazoez ohartaraziz eta aterabideak proposatuz. Elkar etxeak argitaratu du.

Genesian, sugeak Evari esaten dio jainkoak gezurra esan diela, ez direla hilko sagarra jaten baldin badute: «Begiak zabalduko zaizkizue, eta dena ikusteko gai izango zarete». Irati Jimenez idazlearen ustez, literaturak badu irakurlea ernarazteko gaitasun hori, «lagun dezake errealitatea ikusten». Horregatik jarri dio Begiak zabalduko zaizkizue izena literaturari buruz «maitasunez» eta «pasioz» idatzi duen liburuari. Elkar etxearekin eman du argitara.

Liburua zera da, Xabier Mendiguren editorearentzat: «Altxor bat, mirari bat eta maitasun adierazpen bat; bere bikotekideari, euskal letrei, literaturari, irakurleei eta idazleei, literaturaren zeremonian parte hartzen duten guztiei». Jimenezek 280 orrialdeko saiakera mardul batean bildu ditu azken urteetan idatzitako gogoetak; literaturari buruz, orokorrean, eta euskal letren sistemari buruz ere bai, haren azterketa kritiko bat egin baitu. «Baina kritika egiteko moduan bereizten da gurean ohi den estilotik», Mendigurenen ustez. «Normalean oso ozpinduta aritzen gara, eta Irati, berriz, maitasunez ari da, sutsu, eta esanez: ‘Ez, ez, hau konpondu egin behar dugu’».

Literatura irakurketa dago liburuaren sorburuan, jakina: literatura onarena eta txarrarena. Izan ere, Jimenezek azaldu du «gaizki idatzitako era guztietako testuak» irakurtzeko afizioa izan zuela bolada batean, eta horrek balio izan ziola bere buruari galdetzeko zerk funtzionatzen zuen eta zerk huts egin; zer den ondo eta gaizki idaztea.

Horren ondoren, beste muturrera jo du. «Momentu txar batzuk pasatu nituen laguntasun bat apurtu zelako, eta ez neukan gogorik testu eskasak irakurtzeko; kontrakoa, literaturak ase zidan nik neukan edertasun eta laguntasun egarria», azaldu du.

Liburua lau atal nagusitan dago banatuta, eta eranskin bat, bibliografia bat eta izenen aurkibide bat ditu amaieran. Hor ageri diren izenek balio dute liburuak proposatutako bidaiak izango dituen geldialdi batzuk imajinatzeko: aipamen asko dituzte Charles Baudelairek, Miguel de Cervantesek, Raymond Chandlerrek eta Rainer Maria Rilkek, besteak beste; baita Gabriel Arestik, Axularrek, Harkaitz Canok eta Joseba Sarrionandiak ere.

Horiez gain, Jorge Manriqueren poesia lirikoa, Joxe Austin Arrietaren Abuztuaren 15eko bazkalondoa, Mikel Hernandez Abaituaren Narrazio tailerra, Jose Martiren diskurtsoak eta Txomin Agirreren sermoiak aipatu ditu idazleak. Horiek guztiak ageri dira liburuan.

Arazoak eta aukerak

Liburua bera nola sortu duen kontatu du Jimenezek lehen zatian, hipotesi bat jarrita mahai gainean: «Momentu baxu batean gaude sorkuntzari eta beste hainbat gaitz historikori dagokienez». Hor ohartarazi du literatura, irakurleak konkistatu beharrean, irakurleak galtzen ari dela. «Uste dut arazoa ez dela inolaz ere konponezina, eta arazoak ditugula onartzea bera dela dagoen erresistentziarik handiena».

Bigarren atalak Hotz egiten du euskal literaturan du izena. Euskal literatura garaikidearen analisi edo diagnostiko bat egin du egileak, eta, aurretik aurkeztutako hipotesian sakonduz, arazoetako batzuk azaldu ditu: irakurleen galera, zer eratako literatura egiten eta prestigiatzen den, zer eratakoa ez den egiten... Euskaldunen ustezko «hoztasunaren» bidez adierazi du hori: «Arazo historiko ebidenteengatik, ez gara munduko komunitaterik irekiena; pudorea daukagu, eta hori da gure literatura».

Literaturari orokorrean heldu dio hirugarren zatian. «Asko hitz egiten dugu literaturaz, baina batere ez dugu hitz egiten literaturaz». Jimenezen ustez, literatura ez zaie esplikatzen ez irakurleei ez idazleei. «Gaizki ikusita dago ikasten egotea, kalera jakinda atera behar duzu. Idazleok autodidaktismo basati batera gaude behartuta, inork ez dizulako esplikatzen nola idazten den».

Zati horretan azalpen praktiko batzuk eman ditu: zer den denbora literarioa, narratzailea, autofikzioa, egia, egiantza, sinesgarritasuna, dialogoak... Irakurleei hitz eginda, zuzenean.

Izan ere, errespetuz hitz egin nahi du irakurleez. «Irakurleei etengabe esaten zaizkie haiei buruzko gauza oso itsusiak; euri fin bat erortzen da haien gainean egunero». Asko saltzen diren liburuak txarrak diren ustea kritikatu du, esaterako: «Munduko libururik itzuliena On Kixote da; beraz, hori ez da posible».

Liburuko laugarren zatian, aurretik azaldutako arazoei aurre egiteko moduak proposatu ditu. Zer behar du gure literaturak? izena eman dio atalari. «Horrelakoetan kritika aipatzen dugu, izango ez bagenu bezala, eta uste dut izan badugula, ez dakidana da ondo egindakoa den; sormena, adibidez, ez da aipatzen, bermatuta balego bezala, baina ez dago bermatuta, eta sormena sortzea zaila da». Berdin umorearekin; haren falta sumatzen du: «On egingo liguke».

Liburuaren kumeak

Jimenezek beste liburu bat aurkeztu zuen joan den urrian: Ogia eta zirkua, Harkaitz Canoren Neguko zirkua liburuko ipuinei buruzko saiakera bat. Anbizio handiagoko liburu honetatik sortutako kume bat da hura, idazlearen ustez, baita Deabruaren eskola ataria ere. Elkarrekin irakurtzeko ariketa bat proposatu nahi izan die irakurleei.

Gainera, hilaren 19an, emankizun bat egingo du Literaktum jaialdian: «Entzuleak konbentzitu nahi ditut euskal literatura, begirada aldatzen baldin badugu, ez dela urrun eta aspergarria, baizik eta literatura apasionante bat».


Summary: 65 urtetik gorakoek eta zaurgarrienek hirugarren dosia beharko dute osasun ziurtagiriari eusteko Iparraldean. Macron Frantziako presidenteak positiboen gorakadari aurre egiteko neurriak iragarri ditu, eta beste dosi bat hartzera deitu ditu herritarrik zaharrenak. Abenduaren 15ean sartuko da indarrean baldintza berria.

Positibo kasuen eta ospitaleratzeen gorakadaren aurrean, Emmanuel Macron Frantziako presidenteak koronabirusari aurre egiteko neurri berriak iragarri ditu. Ez die, ordea, herritar guztiei eragingo: 65 urtetik gorakoek eta zaurgarrienek hirugarren dosia hartu beharko dute osasun ziurtagiria eduki nahi badute abenduaren 15etik aurrera ere. «Hori da irtenbidea».

Frantziako presidentea osasun krisia hasi zenetik bederatzigarren aldiz mintzatu zaie herritarrei. Agerraldia osasun egoeraz aritzeko baliatu nahi izan du, baina batez ere «txertatze kanpaina berpizteko», Asanbleako presidente eta Macronen alderdikide Richard Ferrandek bezperan azaldu duenez.

Estatuburuaren iritziz, txertoari eta osasun ziurtagiriari esker «epidemia menperatzea lortu» dute, baina oraindik ez dute hura «amaiarazi», bosgarren olatua hasi baita. 2020ko abenduaz geroztik, Frantziako Estatuan 100 milioi dosi baino gehiago jarri dituzte, baina aurrera jarraitzeko beharra ikusi du Macronek, eta hirugarren dosia hartzeko deia egin die herritarrik zaharrenei.

Iragan ostiralean, Frantziako Asanbleak baiezkoa eman zion osasun ziurtagiriaren erabilera uztailaren 31 arte luzatzeari, eta Konstituzio Kontseiluak gaur onartu du erabaki hori; datorren astelehenera arte irautekoa zen, baina orain diputatuek ziurtagiria hurrengo udaraino derrigortzeko ahala eman diote Frantziako Gobernuari. Halere, horrek ez du esan nahi epe horretan guztian beharrezkoa izanen denik.

Hainbat lekutan sartzeko, derrigorrezkoa da osasun ziurtagiria aurkeztea: besteak beste, ostatuetan, merkataritza guneetan, kultur eta kirol guneetan, eta distantzia handiko trenetan. Gainera, osasun zentroetara sartzeko ere beharrezkoa da, larrialdietan salbu.

Hortaz, leku horietara joateko, PCR edo antigeno proba negatibo bat, COVID-19aren kutsatze froga bat edo txertoaren pauta osoaren ziurtagiria behar dute herritarrek.

«Tratamendu eraginkorragoak», urtea amaitu aurretik

Osasun ziurtagiriari buruzko erabakiaz gain, Macronek jakinarazi du COVID-19aren kontrako «tratamendu eraginkorragoak» urtea amaitu aurretik izango dituztela eskura.

Ez du, ordea, xehetasun handirik eman horietaz: «Frantzia goiz hasi zenez ikerketak egiten, birusaren kontrako arma berri bat izango dugu».


Summary: Emakume bat hil da Uztaritzen, Errobi ibaian itota. Atzo arratsaldean aurkitu zuten 59 urteko emakumea, eta larrialdi zerbitzuek ezin izan zuten ezer egin.

59 urteko emakume bat hil zen atzo arratsaldean Uztaritze (Lapurdi) zeharkatzen duen Errobi ibaian, itota. Larrialdi zerbitzuek 15:30ak aldera jaso zuten abisua, baina bertaratu ziren suhiltzaileek eta anbulantziek ezin izan zuten ezer egin.

Suhiltzaileek uretan egin behar izan zuten bilaketa, baina emaztea aurkitu zutenerako hilda zegoen. Argitzeko dago zergatik erori zen.


Summary: Bortxatu egin dutela salatu du emakume batek Abandon. Emakumeak salaketa jarri du, eta Ertzaintza gertatu zena ikertzen ari da. Donostian, gizon bati sei urteko kartzela zigorra ezarri diote 2017an egindako eraso bategatik.

Emakume batek salatu du gizonezko batek bortxatu egin zuela joan den asteburuan, Bilbon. Abandon gertatu zen erasoa, hiriburuko erdigunean, larunbat goizaldean, El Correo kazetak jakinarazi duenez. Emakumearen esanetan, gizonezkoak kale txiki batera eraman zuen, eta bertan bortxatu egin zuen.

Ezagutu berri zuen, eta sakelako telefonoa eta diru zorroa ere lapurtu zizkion.

Emakumeak salaketa jarri du: erasoa gertatu eta berehala, kalean zeuden udaltzainengana jo zuen, eta gero Ertzaintzan jarri zuen salaketa. Hain justu, ertzainak arduratu dira ikerketaz; oraindik ez dute inor atxilotu.

Sei urteko zigorra

Donostiako Auzitegiak gaur jakinarazi du sei urteko kartzela zigorra ezarri diola gizon bati 2017ko otsailean emakume bati egin zion sexu eraso bategatik.

Hasieran, fiskaltzak bederatzi urteko zigorra eskatzen zuen, baina ahozko epaiketan gertatutakoa aitortu du akusatuak, eta akordio batera heldu da akusazioarekin eta fiskaltzarekin. Mozkorra zegoela aitortu dute leungarri gisa.

Kartzela zigorraz gain, 6.000 euroko kalte ordainak ordaindu beharko dizkio biktimari, eta hamar urtez ezingo du harengana hurbildu, ezta harekin harremanik izan ere. Kartzelatik irtendakoan sei urtez behatuko dute.

Erasoa 2017ko otsailaren 10ean izan zen, biktima, erasotzailea eta beste gizon bat hainbat tabernatan parrandan ibili ostean, Intxaurrondo auzoko garaje batzuetara joan zirenean. Hirugarrenak alde egin zuen unea baliatu zuen zigortuak erasoa egiteko. 26 urte zituen une hartan.


Summary: Ehun positiboren langa gainditu dute Nafarroan, lehen aldiz irailetik. Nafarroako Osasun Departamentuaren behin-behineko datuen arabera, 129 kasu atzeman dituzte egun bakarrean

COVID-19aren transmisio kurba goranzkoan da berriro; mantso, baina etenik gabe. Eusko Jaurlaritzak astean behin ematen ditu egunean eguneko kutsatzeei buruzko datuak; Nafarroako Gobernuak, berriz, egunero. Atzo Osasunbideak eginiko PCR eta antigeno proben behin-behineko emaitzek agerian utzi dute izurria ez dela bukatu: beste 129 positibo egun bakarrean. Kopuru handiena da abuztuaren 31tik, eta ehun positiboren langa gainditzen den lehen aldia irailaren 2az geroztik. 208 kasu atzeman dituzte astelehenetik.

Transmisioak lau astez jarraian egin du gora Nafarroan. Intzidentziaren hazkundeak, baina, ez du isla zuzenik izan ospitaleen egoeran, oraingoz. Oraintxe, 29 pertsona daude Nafarroan ospitaleratuak COVID-19ak jota, eta, horietatik, sei gaixo larri daude ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan.

Adituek arretaz begiratzen diote goranzko joerari, eta lasaitzeko motiborik ez dela diote.

Azken hamalau egunotako intzidentzia metatuari adin tarteka erreparatuta, bost multzok dute kutsatze tasa handia: 11 urtetik beherako haurrak (186 kasu 100.000 biztanleko), 40 eta 49 urte arteko herritarrak (148 kasu 100.000 biztanleko), 50 eta 59 urte artekoak (101 kasu) eta 70-79 artekoak (141).

Azken asteotako datuez hitz egin zuen Santos Indurain Nafarroako Osasun kontseilariak, Ser irrati katean. Intzidentzia «handia» dela onartu zuen kontseilariak, «kasu guztiak azaleratzen ari garelako, detekzio sistemari esker». Hala ere, izurriaren larritasuna neurtzeko aldagairik garrantzitsuena uneotan «ospitaleen egoera» dela azpimarratu zuen Indurainek: «Oraingoz, apala da izurriak Nafarroako ospitale sisteman duen eragina: ohe gutxi erabiltzen ari dira COVID-19rako, %2 inguru, eta gaixo kritikoak ere gutxi dira».


Summary: Neurri zehatzik gabeko lehen zirriborroa. NBEk filtratu egin du COP26ko partaideei aurkeztu dieten hitzarmenerako zirriborroa. Bertan ez da aipatzen erregai fosilei jarri beharreko mugarik; lanean jarraitzeko beharra azpimarratzen du soilik.

Bezperan Greenpeacek egin bezala, goizaldean NBE Nazio Batuen Erakundeak ere zabaldu egin du COP26ko goi bileran parte hartzen ari diren estatuei aurkeztuko dieten negoziaziorako lehen dokumentua. Idatziak ez du aipatzen erregai fosilei jarri beharreko muga zehatzik; soilik ohartarazten du tenperaturak dagoeneko 1,1 gradu igo direla industria aurreko mailekin alderatuta, eta igoera gehigarri batek klima larrialdia okerragotu eta muturreko fenomenoak ugarituko dituela.

Alok Sharma COP26ko presidenteak egindako zirriborroak bai eskatzen die Parisko Hitzarmena sinatu zuten herrialde aberatsei diru gehiago jar dezatela garabidean diren herrialdeen esku, emisioen murrizketarako beharrezko aldaketak martxan jar ditzaten eta klima larrialdiaren ondorioetara egokitu daitezen, horiek jasango dituzte-eta kalterik larrienak. Zirriborroak «atsekabea» adierazten du, oraindik ez delako lortu 2012an herrialde aberatsek hartu zuten konpromisoa: 2020tik aurrera 85.000 milioi euro baino gehiago bideratzea urtero garabidean diren herrialdeetara. Gainera, estatu horiek «babes nabarmen handiagoa» beharko dutela dio testuak.

Horrez gain, Parisko Hitzarmenean jasotako helburuak egin ditu bere. Hau da, Lur planetaren berotzea mende amaierarako bi gradutara mugatzea —industriaurreko tenperaturarekin alderatuta—, eta 1,5 graduko helburura ahalik eta gehien hurbiltzeko saiakera egitea. Azken xede hori posible egiteko, ordea, nabarmendu du «ekintza eraginkor esanguratsuak» behar direla «hamarkada kritiko» honetan, 2030erako karbono dioxidoaren isuriak %45 murriztu eta «mende erdialde ingururako» karbono neutraltasuna lortzeko.

Dokumentuak «kezka handia» aitortzen du estatuek orain arte beren buruari ezarri dizkieten konpromiso ez lotesle guztiak beteta ere karbono dioxido isuriak %13,7 igoko liratekeelako 2030erako, 2010eko kopuruekin alderatuta. Hala, proposatzen du estatuen arteko mahai bat sortzea, zeinak kideak urtez urte konpromiso handiagoak hartzera bultzatuko dituen eta aurrez hartutakoak betetzen dituztela gainbegiratuko duen.

Parisko Hitzarmenaren arabera, estatuek bost urtero berrikusi behar dituzte isuriak mugatzeko beren buruari ezarritako konpromisoak. Ildo horretan, Anbizio Handiko Koalizioa deiturikoak —AEBak, EB Europako Batasuna eta klima aldaketarengatik arriskurik handienean dauden herrialdeak biltzen dituenak— proposatu du epe hori urtebetera murriztea, 1,5 graduko helburua betetzeko bidetik kanpo dauden herrialdeen kasuan.

Parisen hitzartutakoa betetze aldera, 2022rako neurri gehigarriak har ditzatela eskatzen die dokumentuak estatuei. Neurri horien artean, ikatzaren erabilera eta erregai fosilen ustiaketara bideratutako diru laguntzak «lehenbailehen» alboratzeko galdegin die.

Zirriborroaren edukia negoziatuko dute munduko agintariek datozen hiru egunetan, eta dokumentua COP26ren amaierarako espero den akordioaren oinarria izatea espero da.

Negoziaziorako idatziaren edukia publiko egin da Climate Action Tracker klimaren ikerketarako egitasmoak mende amaierarako egin duen azken iragarpenaren biharamunean. Talde horretako zientzialariek atzo ohartarazi zutenez, estatuek 2030erako ezarriak dituzten konpromisoetan oinarrituta, Lur planetaren tenperatura 2,4 gradu berotuko da mende honetan, eta gisa horretako tenperatura igoera batek klima hondamendi ugari eragingo lituzke mundu osoan.


Summary: Kasedako hilketagatik zigortutakoetako bati 45 urtera jaitsi diote zigorra. Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiak ebatzi du espetxealdi iraunkor berrikusgarria kendu behar zaiola, aitari arma emateagatik ezin zaizkiolako egotzi semeari hiru hilketak.

Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiak zigorra murriztu dio Emilio Jimenezi, Kasedako hilketa hirukoitzean tiro egin zezan aitari arma eman zionari, eta, espetxealdi iraunkor berrikusgarriaren ordez, 45 urteko espetxe zigorra ezarri dio, Kasedan 2018an hil zituzten familia bereko pertsona bakoitzeko hamabost urte.

Joan den ekainean, Nafarroako Auzitegiak Emiliori eta Juan Carlos Jimenez aitari espetxealdi zigor berrikusgarria ezarri zien, 2018an Fermin Jimenez Etxeberria eta haren seme Jose Antonio eta Cristian tiroz hiltzeagatik. Epaiketan, Juan Carlos Jimenezek bere gain hartu zituen hilketak, baina Emilio semeari ere, aitari bezala, espetxealdi iraunkor berrikusgarria ezarri zioten, bera izan zelako aitari tiro egiteko arma eman ziona. Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiak orain ebatzi du, ordea, arma emateagatik ezin zaiola egotzi ondoren gertatutakoaren hildakoen kopurua, hori tiro egin zuenari dagokiola argudiatuz.

Gakoa da Espainiako Zigor Kodearen arabera bi pertsona baino gehiago hiltzea dela espetxe zigor berrikusgarria ezartzeko arrazoietako bat, hilketa oso larritzat jotzen duelako. Nafarroako Auzitegi Nagusiak azaldu du arma emate hutsagatik ezin zaizkiola Emilio Jimenezi hiru hilketak leporatu, hildako kopurua haren kontrolpean ez zegoen aldagai bat delako.

Nafarroako mota horretako lehen zigorrak

Nafarroan ezarri diren lehen espetxe zigor berrikusgarriak izan ziren Jimenez aita-semeenak. 2018ko irailaren 18an, Fermin Jimenez eta haren bi seme hil zituzten Kasedan. Nafarroako SOS larrialdi zerbitzuek 18:53an jaso zuten abisua: hainbat bizilagunek salatu zuten Kasedako kale batean «istiluak» piztu zirela eta eztabaidan ari zirenetako batzuek eskopetak zeramatzatela. Larrialdi zerbitzuek Foruzaingoko zenbait patruila igorri zituzten hara, baita anbulantziak eta helikoptero medikalizatu bat ere. Hiru hilotz topatu zituzten kalearen erdian.

Fiskalaren arabera, Juan Carlos Jimenezek eta Emilio eta Juan Carlos semeek zuzeneko parte hartzea izan zuten erasoan, eta bakoitzarentzat 60 urteko kartzela zigorra eskatu zuen epaiketan. Akusazio partikularrak, halaber, espetxealdi iraunkor berrikusgarria eskatu zuen hirurentzat. Epaia aurtengo ekainaren 1ean eman zuten. Aitari hogei urteko espetxe zigorra ezarri zioten Fermin Jimenez hiltzeagatik, beste hogei urte Cristian Jimenez hiltzeagatik, eta espetxealdi iraunkor berrikusgarria Jose Antonio Jimenez hiltzeagatik.

Epaiketan, ebatzi zuten hiltzailearen seme nagusiak, Juan Carlos izenekoa hori ere, ez zuela parte hartu hilketetan, baina Emilio Jimenez beste semeari hamabost urteko espetxe zigorra ezarri zioten lehen bi hilketetako bakoitzarengatik eta espetxealdi iraunkor berrikusgarria hirugarrenagatik. Orain, baina, Nafarroako Auzitegi Gorenak espetxealdi iraunkor berrikusgarria kendu dio, eta beste hamabost urte gehitu dizkio lehenengo bi hilketengatik ezarritako zigorrari. Beraz, 45 urteko espetxe zigorra bete beharko du.


Summary: Muguruza eta Brouard oroituko dituzte hilaren 20an, Bilbon. Egiari Zor fundazioak antolatu ditu ekitaldiak. 12:00etan eta 12:30ean eginen dituzte.

Azaroaren 20an hil zituzten biak: Santi Brouard, 1984an, duela 37 urte; eta Josu Muguruza, 1989an, duela 32. Egiari Zor fundazioak ekitaldiak antolatu, urtero bezala, Herri Batasuneko bi kideak oroitzeko, Ametzolan eta Errekalden, Bilbon: 12:00etan lore eskaintza eginen diote Brouardi, haren omenezko eskulturan, Ametzolako parkean; eta 12:30ean ekitaldia eginen dute Errekalden. Ekitaldi nagusia bigarrena izanen da.

Herri Batasuneko bi kideez gain, «estatuaren biolentziak gatazkaren testuinguruan hil dituen ehunka herritarrak» izanen ditu Egiari Zor fundazioak gogoan. Deialdia iragartzeko afixan berean hala adierazi dute: «Santi, Josu... ez ziren bakarrak izan».


Summary: Ordezkari politikoek indarkeriaren biktimak omendu dituzte Memoriaren Egunean. Jaurlaritzak eta Gogora-k Donostian egin dute ekitaldi nagusia. PP+C's eta Vox ez dira izan Eusko Legebiltzarreko ekitaldian. Etxeratek «salbuespen politikak eragindako biktimak» izan ditu gogoan.

2010. urtetik urtero azaroaren 10ean egin ohi den moduan, Memoriaren Eguna ospatu dute gaur ere Hego Euskal Herriko hainbat eragilek eta erakundek. Ekitaldi nagusia Donostian egin dute Eusko Jaurlaritzak eta Gogora institutuak, eta biktimak omentzeaz gain, aitortu dituzte bakearekin konprometitutako pertsonak eta mugimenduak ere.

Lehenik, Eider Mendoza Gipuzkoako Foru Aldundiko bozeramaileak hitz egin du han: «Terrorismoa eta indarkeria politikoa erabat bidegabeak izan ziren; ez zuten inolako zentzurik gure herrian». Elkartasuna adierazi die «ETAren biolentzia jasan zuten pertsonei eta haien familiei, nahiz bestelako bortizkeria eta urraketak jasan zituzten herritarrei eta haien gertukoei». Etorkizunera begira, berriz, biktimen memoria zaintzea ezinbestekoa dela esan du.

Jarraian, Gogora-k ekoitzitako bideo bat jarri dute, eta oroigarriak eman dizkiete iraganean bakearen aldeko mugimenduetan «aktiboki» parte hartu zuten pertsonei.

Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak hartu du hitza gero: «Iraganari orainetik begiratzen diogu, etorkizun hobea eraikitzeko». Nabarmendu du euskal gizartearen «gehiengo zabal batek duen konpromiso zibikoa terrorismoaren aurrean eta bakearen, askatasunaren eta bizikidetzaren alde». Gainera, eskerrak eman dizkie «ehunka mila pertsona anonimori isiltasunarekin ahotsa altxatuz edo lazo urdina eramanez ETAren, indarkeriaren eta terrorismoaren amaierarako ekarpen erabakigarria» egin zutelako.

Ia denak

Aurretik, goizean, Eusko Legebiltzarraren kanpoaldean egin duten ekitaldian bildu dira ganberan ordezkaritza duten alderdi politiko guztiak, PP+C's eta Vox izan ezik. Beste ekitaldi bat egingo dute haiek.

Legebiltzarreko ekitaldia iragan urteetakoaren antzekoa izan da: eraikinaren sarreran dagoen Gauerdiko iparrorratza eskulturaren parean lore eskaintza egin dute, eta haren alboan suontzi bat piztu dute. Minutu bateko bi isilune egin dituzte, eta Agur jaunak eta andreak ereserkia ere entzun dute.

Ordezkari politikoak soilik bildu dira han: Urkullu, Bakartxo Tejeria Legebiltzarreko presidentea, eta EH Bildu, PSE-EE eta Elkarrekin Podemoseko ordezkariak. Han izan dira hainbat sailburu eta Gorka Urtaran Gasteizko alkatea ere. Legebiltzarreko ateak irekita egongo dira egun osoan, nahi duen orok lore eskaintza egin dezan.

Amaitutakoan, PSE-EEko kideek egin dituzte adierazpenak. Eneko Anduezak esan du gaur gogoan dituztela «terrorismoaren biktimak, baita polizia gehiegikeriarenak ere», eta esan du memoria ezinbestekoa dela: «Bestela irudituko zaigu hemen ez dela ezer gertatu». Idoia Mendia lehendakariordeak adierazi du ez duela azalpenik «ETAk eragin zuen bidegabeko minak, ezta beste terrorismo batzuek eta poliziaren gehiegikeriek eragindakoak ere».

Salbuespen politikaren biktimak

Etxeratek, berriz, Legebiltzarraren kanpoaldean egin du elkarretaratzea, eta «salbuespen politikak eragindako biktimak» gogoratu ditu. Bizikidetzan aurrera egiteko «sufrimenduaren berdintasun morala» aldarrikatu du elkarteak, eta kontakizun bakarraren aurka egin du. Elkarretaratzean izan dira EH Bilduko hainbat ordezkari, tartean Maddalen Iriarte legebiltzarreko bozeramailea.

Patricia Belez bozeramaileak azaldu duenez, euskal presoen senideak eta lagunak minduta daude erakundeek eman dieten tratua dela eta: «Oraindik ez dute aitortu salbuespenezko espetxe politika anker baten eraginez bizitza galdu duten presoen eta haien senitartekoen mina». Salatu du azken urteetan pausoak atzerantz ematen ari direla, eta gaiaren inguruko «eztabaida lasai bat» eskatu du.

Indarkeriaren biktima batek edo bestek ere egin ditu adierazpenak. Maria Jauregik, adibidez, biktima guztien eguna dela gogorarazi du, eta «gertatu den guztia ezagutzeko eskubidea» dutela aldarrikatu. PPri eta Voxi ere zuzendu zaie: «Noiz elkartuko ote dira?», galdetu du, Eusko Legebiltzarreko ekitaldiari erreferentzia eginez.


Summary: Genero berdintasunerantz bultzatu asmo duen programazioarekin abiatuko dute Zinebi etzi, Bilbon. Etzi hasi eta azaroaren 19ra bitartean 123 film proiektatuko ditu 63. Zinebi Bilboko Dokumentalen eta Film Laburren Nazioarteko Jaialdiak. Emakumeek zuzendutako lanak izango dira proiektatuko dituzten erdiak baino gehiago.

«Jaialdi baten programazioa intentzio deklarazio bat da». Vanesa Fernandez Zinebi Bilboko Dokumentalen eta Film Laburren Nazioarteko jaialdiko zuzendariarena da esaldia, eta, ikuspegi horren arabera, emakumezko sortzaileen lanen ikusgaitasuna sustatzea da jaialdiaren intentzio argienetako bat, etzi hasi eta azaroaren 19ra bitarte egingo den festibalean. Izan ere, andrazko zuzendariek zuzendutakoak dira jaialdian proiektatuko diren 123 filmen erdiak baino gehiago. Iaz hibridoa izan zen jaialdia, erdi digitala eta erdi presentziala, koronabirusak eragindako osasun krisiari aurre egiteko, eta eutsi egingo diote aurten ere eredu bikoitz horri. Bilboko aretoetan ez ezik, Filmin plataforman ere hainbat film jarriko dituzte ikusgai. Euskarazko azpidatziak izango dituzte lan guztiek bai aretoetan eta baita sarean ere. Eta, guztiaren gainetik, eskaintzaren kalitatea ere defendatu du zuzendariak. Fernandez: «Harro egoteko modukoa da programazioa». Jaialdiaren webgunean ikus daiteke osorik jadanik.

Ostiralean egingo dute irekiera jaialdia, Bilboko Arriaga antzokian. Sra Polaroiska kolektiboak zuzenduko du ekitaldia. Capsula taldearen emanaldia ere hartuko du saioak, eta lehiaketa ofizialean parte hartuko duten zazpi euskal film proiektatuko dituzte. Hilaren 19an ere Sra Polaroiskakoak arduratuko dira itxiera ekitaldiaz; kasu horretan, Moonshakers taldearekin batera egongo dira oholtzan, eta palmaresaren berri emango dute. Eta zinema ordu sorta batek lotuko ditu jaialdiaren bi mutur horien bitarteko guztiak.

Sail ofizialak

3.500 proposamen jaso ostean hautatu dute antolatzaileek programazioa osatuko duen film multzoa. 55 lehiatuko dira jaialdian guztira, eta aurrez ere sariren bat edo beste jasotakoak dira haietako 54. Bi atalek osatzen dute sail ofiziala: Film Laburren Nazioarteko Lehiaketan proiektatutakoek, batetik, eta ZIFF Zinebi First Film Nazioarteko Lehiaketaren barruan emango direnek, bestetik. Azkenak beren lehen lana aurkezten dabiltzan zuzendari berrien filmak hartzen ditu.

Dokumental luzeak

Urteko lanik onenak biltzen dituen antologia moduko bat da Beautiful Docs saila. Jaialdi batean zein bestean proiektatutako film dokumental luzeak programatu dituzte izenburu horren pean, eta aurten hamar hautatu dituzte, guztiak lehiaketatik kanpo emango dituztenak. 2017an Zinebiko Ohorezko Mikeldi saria jaso zuen Marco Bellocchio zinemagilearen Marx puó aspettare lana izango da tartean, baita, 2018an Ohorezko Mikeldi saria jaso zuen Mariano Llinas zuzendariaren Concierto para la batalla de El Tala ere.

Emanaldi bereziak

Pandemiaren arrastoa igarriko da oraindik Zinebin. Koronabirusak eragindako osasun krisiari aurre egiteko ezarritako itxialdian filmatutako hainbat lan labur proiektatuko dituzte Itxitik izeneko programan. Eusko Jaurlaritzak, Zineuskadik, Zinemaldiak eta Zinebik lagunduta, itxialdi betean film labur bana sortzeko laguntzak jaso zituzten zortzi euskal zinemagilek, eta lan horiek ikusteko aukera emango du jaialdiak. Iban del Campo, Borja Crespo, Imanol Lopez de Segura, Kevin Iglesias, Pedro Rivero, Maider Oleaga, David Perez Sañudo eta Mikel Rueda dira sortzaile horiek.

Focus: Mexiko, zinema eta emakumeak izeneko atalean herrialde horretako hainbat emakumezko zinemagileren lanak proiektatuko dituzte, guztiak ere hizkuntza gutxituetan sortutakoak. Kasu horretan, Yunuen Cuencak egin ditu komisario lanak. Greziako hiru film ere eskainiko dituzte Peloponnisos at Zinebi atalean.

Bilboko Vulk taldeak ere diziplinarteko emanaldi berezia eskainiko du igandean. Zuzeneko kontzertu baten eta film dokumental baten arteko hibrido bat da Vulk ez da izeneko emanaldia, eta BBK aretoan aurkeztuko dute, doako sarrerarekin.

Azaroaren 20an, jaialdia bukatu ostean, emanaldi berezi bat egingo dute, sarituak suertatu diren lan guztiekin.

Euskal ekoizpenak

Guztira, Euskal Herrian sortutako 45 film ikusi ahalko dira jaialdian. Lehiaketa ofizialean izango dira haietako zazpi: Miel Arranzek zuzendutako Azaletik azalera; Berak baleki Aitor Gametxorena; Kinka Maider Oleagarena; Txuspo Poyoren Love Needs Time to Kill; Aitor Oñederraren Ur azpian lore; Vatios David Perezena; eta Yungai 7020 Raquel Calvo eta Elena Molinarena. Eta, hain zuzen ere, horiek dira inaugurazio ekitaldian ikusiko diren lanak.

Horiez gainera, Bertoko Begiradak izeneko atala ere antolatu du jaialdiak. Kasu horretan, Euskal Herrian sortutako hamar film dokumental luzek eta hogei film laburrek osatzen dute hautaketa, eta, antolatzaileek diotenez, 2021ean izan denaren «laburpen» moduko bat eskainiko du.

Ohorezko sariak

Urtero bezala, aurten ere bi ohorezko Mikeldi sari emango ditu jaialdiak. Margarethe Von Trottak jasoko du bata, eta Imanol Uribek bestea. «Bere zinemaren sendotasunagatik eta zintzotasunagatik» saritu dute aktore, gidoilari eta zuzendari alemaniarra, eta baita Alemaniako Zinema Berriaren «emakumezko ahots handia» izan eta erakutsi duen «bikaintasunagatik» ere, jaialdiko antolatzaileen hitzetan, «zinemaren historiako zinemagile feministarik eragingarrienetako bat» baita Von Trotta.

Imanol Uriberen kasuan, jaialdiarekin ia hasieratik izan duen gertutasuna nabarmendu dute, haren ibilbidearen lorpenekin batera. «Trantsizioko euskal gizartearenganako begirada zinematografiko nagusietako bat da».

Sariak

Ia 60.000 euro inguru banatuko ditu jaialdiak saritan. 7.000 euro jasoko ditu, esaterako, Zinemaldiaren Sari Nagusia jasotzen duenak; 12.000 euro ZIFF Sari Nagusiaren irabazleak, eta 2.000 euro ZIFF Gazte Epaimahaiaren Sariarenak. 6.000 euroko saria izango dute Euskal Zinemaren Sari Nagusiak eta Espainiako Zinemaren Sari Nagusiak, eta 5.000 eurona fikziozko, animaziozko eta dokumental laburrik onenek. Horrez gainera, ikus-entzuleen saria, gidoirik onenaren saria, FAS Zineklubarena, Publikoaren EITB Saria eta Unicef saria ere banatuko dituzte.

Bost kidek osatuko dute sail ofizialeko epaimahaia: Isabel Herguera animazio zuzendariak, Itandehui Jansen zuzendariak, Jone Laspiur aktoreak, James Lattimer programatzaileak eta Florencia de Mugica ekoizleak. Eta hiru kide izango ditu ZIFF Zinebi First Film saria hautatuko duen epaimahaiak: Helena Wittmann zinemagilea, Paula Arantzazu kazetaria eta Eva Sangiorgi idazle eta programatzailea.

Ekoizpena laguntzeko sari bat ere badauka jaialdiak. Orain dela hiru urte sortu zuten Zinebi Networking izeneko laguntza, Euskal Herrian ekoiztu eta koproduzitutako film dokumental luzeak bultzatzeko, eta 10.000 euro bideratuko dituzte horretarako. Itxiera ekitaldian jakinaraziko dute sari hori ere.

Sarrerak

Proiekzio gehienek 4,5 euroko prezioa izango dute, baina izango da hamar saioko bonu bat erosterik ere, 35 euroan, eta langabeek, erretiratuek eta gazteek 20 euroko bonuak izango dituzte eskura.


Summary: Azpiazuk balizko akordioen mugak zehaztuz abiatu ditu aurrekontuei buruzko negoziazioak. Jaurlaritzako Ogasun sailburuak gaur goizean ditu bilerak EH Bildu, Elkarrekin Podemos-IU eta PP+C's-ekin.

Eusko Jaurlaritzaren 2022rako aurrekontuak negoziatzeko lehen bilera sorta egiten ari da gaur Eusko Jaurlaritza oposizioko alderdi politikoekin. Pedro Azpiazu Ekonomia eta Ogasuneko sailburua PP+Ciudadanos koalizioko ordezkariekin batzartu da 09:30ean, eta Elkarrekin Podemos-IUkoekin elkartu da ondoren. EH Bildu izango da bilera sortako azkena.

Azpiazuk, ordea, argi utzi nahi izan ditu balizko akordio baten mugak. Euskadi Irratian eginiko elkarrizketa batean, Azpiazuk nabarmendu du fiskalitatea ez dagoela negoziatzekoen artean: «Iritsiko da unea. Orain, aurrekontu honetarako baliabideak dauzkagu».

Azpiazuren hitzetan, «Euskadiko fiskalitate maila ona da, eta enpresen jarduera bultzatu egiten du». Alderdiekin egingo duen lehen bilera sorta izango da gaurkoa, eta, Azpiazuren esanetan, balioko du ezagutzeko alderdi bakoitzak zer jarrera duen aurrekontu proiektuaren inguruan eta zer eskatzen duen. Jaurlaritzak «ahalegina» egingo du alderdien ekarpenak jasotzeko, betiere «aurrekontuen eta eskumenen markoaren barruan».

Lehen bileraren ostean, PP+C's koalizioko buru Carlos Iturgaizek azaldu du aurrekontuak negoziatzen jarraituko dutela, baina zergak apaltzea nahi dutela: «Eduki daitezke gastu gehiago eta zerga gutxiago».

Jaurlaritzak bermatuta dauka kontuen onarpena, EAJk eta PSE-EEk gehiengo absolutua baitaukate Eusko Legebiltzarrean. Iaz, Jaurlaritzak Elkarrekin Podemos-IUrekin negoziatu zituen kontuak nagusiki, baina ez ziren ados jarri, eta Jaurlaritzako alderdiek baino ez zuten babestu 2021erako proiektua.


Summary: Nafarroako Gobernuaren Euskara Planak «anbizioa» falta duela salatu dute Kontseiluak eta Behatokiak. 67 neurri zuzentzaile erregistratu dituzte euskalgintzako eragileek, planean aintzat har ditzaten

Euskararen II. Plan Estrategikoaren zirriborroa aurkeztu zuen Nafarroako Gobernuak duela hilabete. Besteak beste, Nafarroako haur guztiei euskara ikasgaia ematea proposatu zuen Euskarabideak, beste hainbat neurrien artean. Plana ontzeko prozesuan, bestalde, euskalgintzako zenbait eragilek parte hartu dute, tartean Euskalgintzaren Kontseilua eta Hizkuntz Eskubideen Behatokia. Gaur, plangintzari egin dizkioten ekarpenak erregistratu dituzte bi erakundeok, Nafarroako Gobernuaren egoitzan.

Paul Bilbaok, Kontseiluko idazkari nagusiak, nabarmendu du plan berriak «anbizioa» falta duela. Arazoaren oinarria, baina, arau eta legeetan dagoela uste du: «Hizkuntza politika hiru zutabetan ardazten da: araugintza, plangintza eta baliabideak. Tamalez, Nafarroan araugintzaren bidean ez da aldaketarik planteatu asteotan, eta horrek eskubideen urraketen betikotzea dakar. Kontseiluan eta Behatokian ohartuak gaude egun Nafarroan zein arazo eta oztopo ezartzen dituen araugintzaren zutabeak. Euskaldunon eskubideak lurraldearen arabera aitortzen dituen legea oinarri, kezkaz bizi ditugu lege horren garapenerako indarrean dagoen araudiak sortzen dituen bidegabekeriak. Eta legegintzaldian ez dugu inolako aurrerapausorik ikusi; are gehiago, atzerapausoak izan dira».

Hori dela eta, Euskararen II. Plan Estrategikoak «bidegabekeria horiek zuzentzeko» bidea eman beharko lukeela esan du Kontseiluko buruak: «Horretan saiatu gara, gaur aurkeztu ditugun ekarpen hauen bidez, eta, horregatik, neurriotako askok izaera politikoa dute». Bilbaok gaineratu du hizkuntz eskubideak ezin direla «unean uneko adostasunen arabera» definitu: «Eskubideak direnak dira; ezin dira mugatu balizko kontsentsu baten aitzakian».

Anbizioz jokatzeko deia

Planari eginiko 67 zuzenketen berri eman du Behatokiko zuzendari Agurne Gaubekak. «Testuan erabilitako aditzak aldatu beharra» ikusi dute nagusiki, planean jasotako neurriak eraginkorrago bihurtze aldera: «Zazpi urteko plan batez ari gara, eta neurriek konkrezioa edo zehaztasuna behar dute: bermatu, egin, burutu… Ezin dira une oro aztertu, lagundu edo antzekoak erabili», adierazi du.

Horrez gain, faltan sumatu dituzte «neurri estrategikoak eta proposamen zehatzak, eskubideak bermatzeko». Planaren testuari, adibidez, puntu hau gehitzea eskatu dute: «Departamentuz departamentu eta erakunde autonomoz erakunde autonomo, euskaldunen hizkuntza eskubideak bermatzeko beharrezkoak diren lanpostu elebidunen proposamena Nafarroako Gobernuari helarazi, lan deialdiak horren arabera egin ditzan».

Aurreko planean jasota egon arren, bete gabe dauden neurri batzuk ere berreskuratu dituzte, Euskararen II. Plan Estrategikoari eransteko; bereziki, kontratazioen edo diru laguntzen irizpideetan hizkuntza klausulak txertatzeari buruzkoak. «Zalantzarik gabe, gobernuari badagokio sustapen lana egitea, baina araugintza ere erabili behar da. Ez dugu ulertzen zergatik desagertu ziren neurri horiek, eta berreskuratu nahi ditugu», azaldu du Gaubekak.

Oro har, Nafarroako Gobernuak aurkeztutako planari «anbizioa» erantsi diotela nabarmendu dute Kontseiluko eta Behatokiko ordezkariek. «Anbizioz jokatu behar da, eta hizkuntza politiketan jauzi bat eman», adierazi du Behatokiko zuzendariak: «Plan honek baliabide egokiak beharko ditu. Hor ere anbizioz jokatu beharko da, eta jauzia eman beharko da aurrekontuetan baldin eta planaren neurriak egoki beteko badira». Izan ere, Euskararen II. Plan Estrategikoa, Euskarabiderena ez ezik, «Nafarroako Gobernu osoarena» dela azpimarratu dute Bilbaok eta Gaubekak: «Beraz, departamentu guztiek hartu beharko dituzte neurriak hura betetzeko eta hari jarraipena emateko».


Summary: Googleri ezarritako lehen isuna berretsi du Europako Auzitegi Orokorrak. Luxenburgoko auzitegiak ez du onartu erraldoi teknologikoak jarritako helegitea, eta 2017an ezarritako 2.420 milioi euroko zigorra mantendu du.

Europako Auzitegi Orokorrak ez du onartu Googlek jarritako helegitea, eta hark ordaindu beharreko 2.420 milioi euroko isuna berretsi du. Horrenbestez, epaileek arrazoia eman diote Europako Batzordeari (EB) Google Shopping auzian, konpainiari ezarritako hiru isunetako aurrenekoan. 2017ko auzia da,eta, epaileen ustez,frogatuta gelditu da Googlek lehiaren aurkako jarduna izan zuela bere salmenta atari propioa promozionatzean. Dena den, auzibidea ez da bukatu, Googlek Europako Batasuneko Justizia Auzitegian beste helegite bat jartzeko eskubidea baitu. Hura da Europako epaitegi gorena.

Margrethe Vestager EBko Lehia komisarioak beste round bat irabazi du enpresa teknologiko handien aurkako borrokan. 2017an Europak isuna ezarri zion Googleri Google Shopping atariaren erabilerarengatik. Internet bidezko merkatuan duen aginte posizioa lehiakideei kalte egiteko baliatu izana egotzi zion. Googlek helegitea jarri zionzigorrari, eta, lau urte geroago, Auzitegi Orokorrak Vestagerren tesia berretsi du bere ebazpenean: «Lehiakideen arteko prezioen alderaketa egitean, Googlek bere zerbitzuak lehenesten ditu eskaintzarik onena besteen gainetik jarri beharrean».

Epaileek Googleren defentsako argudio nagusia ezeztatu dute ebazpenean. Konpainiak esan zuen bere algoritmoak aldatu zituela zerbitzuaren kalitatea hobetzeko, baina, epaileen ustez, ez da nahikoa: «Googlek ez du frogatu jardun horrekin hobeturiko eraginkortasunak lehiari egindako kaltea indargabetzen duenik». Konpainia, baina, ez dago ados, eta, enpresako bozeramaile batek azaldu duenez, 2017az geroztik gogor aritu dira lanean egoera konpontzeko, eta «milioika klik» eragin dituzte salmenta zerbitzuak konparatzen dituzten 700dik gora ataritan.

Helegitea

Azalpen hori zabaldu arren, Googlek ez du erantzun ofizialik eman. Ebazpena «xehetasun handiz» aztertu nahi du lehenbizi, eta gero erabakiko du helegitea jarriko duen ala ez. Izan ere, epaileek beste argudio batzuk ere jarri dituzte auzitan. Esaterako, atariak Internet bidezko merkatuan duen aginte posizioa ez da «kritikoa» bere horretan, baina bai hura baliatzea Google Shoppingen kokapenari mesede egiteko. Epaileen ustez, «merituen bidezko lehiari» kalte egiten dio.

Batzordeak pozez hartu du erabakia, bere irakurketaren arabera epaitegiak garbi esan duelako atariaren bidez bilaketak egitean Googlek bere zerbitzu propioak orrialdearen goialdean kokatzen zituela, eta lehiakideenak zokoratu. «Ebazpenak argi esan du Googlen jarduna lehiaren aurkakoa izan zela, eta merkatuak behar duen lege argitasuna bermatu du».

Batzordearentzat ebazpen oso garrantzitsua da; are gehiago, Internet bidezko salerosketak izaten ari diren zabalkundearekin. Alde horretatik, eskura dituen erremintak erabiltzen jarraituko du zerbitzu digitaletan lehia garbia egon dadin bermatzeko.

Bi helegite gehiago

EBk beste bi isun jarri zizkion Googleri. Isunik handiena bigarrena izan zen, 2018koa, Google Android auziarengatik: 4.340 milioi euro. Hirugarren isuna 2019ko martxoan jarri zion, 1.490 milioi eurokoa. Adsense For Search plataforma zigortu zuen batzordeak. Googlek helegitea jarria die beste bi isunei, irmoki defendatu izan baitu helburu bakarra bezeroei zerbitzu hobea ematea duela. Iragan ekainean batzordeak Googleren aurkako beste ikerketa bat hasi zuen Internet bidezko publizitatearen kudeaketarengatik.


Summary: Migrazioen eta harrera linguistikoaren inguruko jardunaldia egingo du bihar Soziolinguistika Klusterrak. Euskara biziberritzeko ikerguneak migrazio mugimenduek azaleratzen dituzten erronkei «arrakastaz erantzuteko gakoak» identifikatu nahi ditu Iruñean egingo duen egun osoko jardunaldian. Gaian adituak eta arituak ariko dira hizlari.

Migrazioaren eta hizkuntzaren arteko harremana aztergai izango dute bihar Iruñeko Baluarte jauregian, Soziolinguistika Klusterrak antolatutako Euskal Soziolinguistika Jardunaldian. Gaiak egun duen eta aurrerago ere izango duen gaurkotasuna azpimarratu dute antolatzaileek: «Fenomeno berria ez den arren, atzerrian jatorria duen biztanleriaren proportzioa hazten ari da, eta hurrengo urteetan gehiago haziko dela aurreikusten da». Migrazio mugimenduekin askotariko «egoera sozial, ekonomiko eta politikoak» azaleratzen direla azaldu du Klusterrak, eta horiei heltzearen garrantzia azpimarratu du: «Aurreikusi gabeko konplexutasuna kudeatzea ezinbestekoa izango da euskararen biziberritze-prozesuan gizarteak aurrera egin dezan eta kulturen eta hizkuntzen arteko errespetuan eraikitako gizarte kohesionatua bideratu dadin».

Erronka horri «arrakastaz erantzuteko gakoak identifikatzeko saiakera» egingo dute bihar, erakundearen arabera, eta, horretarako, «gaia ikuspegi desberdinetatik lantzen duten pertsonak» elkartuko dituzte. «Adituen zein arituen arteko iritzi trukerako guneak» sortu nahi dituzte antolatzaileek, eta, besteak beste, demografia, gizarte ikerketa, hezkuntza eta politika publikoen ikuspegitik gaiari begiratu.

Goizez eta arratsaldez izango dira hitzaldiak eta mahai inguruak, eta horietan hizlari arituko dira, besteak beste, Arkaitz Fullaondo Ikuspegiko ikertzailea, Eguzki Urteaga soziologoa, Belen Uranga Soziolinguistika Klusterreko ikertzailea eta Amelia Barquin Huheziko irakaslea. Migrazioaren eta hizkuntzaren arteko harremanak Kataluniak izandako bilakaeraren eta egun dituen erronken inguruan arituko da, berriz, Eunice Romero Generalitateko Migrazio, Babes eta Antiarrazismo zuzendaria, arratsaldean. Egitarau osoa ikusgai dago Klusterraren webgunean. Presentzialki nahiz streaming bidez ikusi ahalko dute saioa izena emana dutenek.


Summary: Autokontsumo instalazioek %65-70eko laguntza publikoa izango dute Hegoaldean. Nafarroan, gaurtik aurrera eska daitezke laguntzak, eta bihar irekiko du epea Energiaren Euskal Erakundeak Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako herritarrentzat.

Eztabaida gutxi kasu honetan. Etxeetan, pabiloietan eta eraikuntzetan, teilatuetan eta abarretan, ahalik eta azalera gehien erabili behar da eguzki eta haize energia harrapatzeko, herritarren eta enpresen argindar kontsumoa ahalik eta garbiena izateko. Klima larrialdiak derrigortuta, aldatzen ari dira energia sortzeko eta kontsumitzeko ereduak, eta autokontsumoa izango da sakoneko aldaketa horietako bat.

Gero eta gehiago diren arren, autokontsumo instalazioen kopurua oraindik mugatua da Euskal Herrian; are gehiago beste herrialde batzuekin alderatuta. Besteak beste, halakoek inbertsio bat eskatzen dutelako, nahiz eta azken urteetan plaka fotovoltaikoen prezioak merkatu egin diren, eta denborarekin inbertsio horrek ordaina izan argindar fakturatik aurreztutako diruan.

Horregatik, lehen inbertsio horretarako eta instalazio berrietarako bultzada handia izango dira aste honetan Nafarroako Gobernuak eta EEE Energiaren Euskal Erakundeak zabaldu dituzten laguntza deialdiak, batez ere laguntzetarako diru kopurua nabarmen handitu delako, Europako Batasuneko Next Generation funtsei esker.

Bi erakundeek, zehazki, 42 milioi euro inguru jarriko dituzte energia berriztagarrietako autokontsumo instalazioak eta haiei lotutako metagailuen instalazioak laguntzeko, bai plaka fotovoltaikoetarako, bai haize errota txikietarako. Laguntzetan hamabi milioi euro kudeatuko ditu Nafarroako Gobernuak, eta 30 milioi euro EEEk Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan.

Helburua

Nafarroako Gobernuaren helburua da autokontsumo instalazioetan eta instalazio termikoetan Nafarroan orotara 13,8 megawattera iristea, eta metagailuen instalazioak 5,8 megawatt-ordura handitzea.

Pandemiak hainbat egitasmo geroratu arren, instalazioak ugalduz joan dira Hego Euskal Herrian. Adibidez, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, gaur egun, 15 MWeko potentzia dago instalatuta. Energiaren Euskal Erakundeak, laguntza hauekin bultzatutako proiektuekin, instalatutako potentzia 45 MWera handitzea du helburu.

Nork eska ditzake laguntzak?

Enpresek eta etxebizitzek, baita administrazioek ere. Bai EEEren eta bai Nafarroako Gobernuaren laguntzak sei programatan banatzen dira. Bost dira autokontsumo instalazioak eta metatze sistemak laguntzeko, eta beste bat dago etxebizitzetarako energia berriztagarri termikoei lotutakoa.

Dena den, bi erakundeek espero dute enpresetatik eta batez ere argindar kontsumo handia duen industria sektoretik iristea eskaera gehienak, eta gero etxebizitza sektoretik, nahiz eta balitekeen hor zailtasun gehiago egotea: besteak beste, etxebizitzetan korapilatsuagoa izan daitekeelako halako instalazioetarako prozedura; hasteko, bizilagunek ados jarri behar dute.

Etxebizitza bloke bateko teilatuan, adibidez, plaka fotovoltaiko bat instalatzeko, etxepeko bizilagun guztien adostasuna behar da, nahiz eta gero instalazio hori bizilagunek indibidualki edo modu kolektiboan egin eta hor parte hartzea borondatezkoa izan.

Laguntzetatik kanpo gelditu dira sarera konektatu gabeko autokontsumo instalazioak.

Zenbaterainokoak dira laguntzak?

EEEk kudeatutako laguntzetan, enpresentzako instalazioen eta metagailuen kostuaren %15etik %45eraino irits daiteke laguntzak, enpresaren tamainaren arabera. Nafarroan, berriz, potentziaren arabera, laguntzak %15etik %50erainokoak dira. Soilik metatze sistema ezarri behar den kasuan, inbertsioaren %45etik %65eraino laguntzen dute bai EEEk bai foru gobernuak.

Etxebizitzetan, herri administrazioetan eta hirugarren sektorean, instalatutako moduluen potentziaren araberakoa izango da laguntzen banaketa. Nafarroako Gobernuak kalkulatu du partikular batek 5.300 euro inguruko inbertsioa egingo lukeela 2,5 kwp-ko instalazio fotovoltaikoa eta 4,5 kwh-ko metatze sistema jartzeko. Kasu horretan, laguntza 3.460 eurokoa litzateke (1.960 euro metagailuak), hots, gastuaren %65 inguru. EEEren kalkuluetan, moduluen araberako banaketa horretan, inbertsioaren %70 ingurura iris daiteke laguntza.

Noiz hasten da epea?

Energiaren Euskal Erakundeak bihar zabalduko deialdia, eta Nafarroako Gobernuak gaur zabaldu du. EEEren laguntzen kasuan, helburu ekonomikoa duten erakundeetan, hots, enpresetan, eskaera egin ondorengo inbertsioak lagunduko dira. Etxebizitzen sektorean eta herri administrazioetan, joan den ekainaren 30etik aurrera abiatutako inbertsioak lagunduko dira.

Kontsumitzaile aktiboak

Autokontsumoarekin, orain arte kontsumitzaile soila zena nolabait sortzaile ere bihurtzen da, eta hori beste sakoneko aldaketa bat da, bai enpresentzat, baita herritar arruntentzat ere. Bide horretan, autokontsumoaren inguruko araudiak nahiko argiak dira, eta zehazten dute halako instalazioek ez dutela izan behar negozioa egiteko, eta baldintza horri lotuta doaz laguntza gehienak.

Normalena da enpresetako eta etxebizitzetako autokontsumo instalazioak sarera konektatuta egotea, eta sorkuntzan soberakinak izatea ordu jakin batzuetan, hots, sorkuntza kontsumoa baino handiagoa izatea. Autokontsumo indibidualean zein kolektiboan soberakin hori sareratu egin daiteke. Kasu horretan, argindar merkaturatzailearekin salmenta prezio moduko bat ezartzen da (erosketa prezioaren moduan), eta nolabaiteko poltsa bat osatzen da, merkaturatzaile horrek berak hornitutako argindarraren zenbatekoa konpentsatzeko izango dena. Gerta daiteke, beraz, argindar konpainiaren faktura zero eurokoa izatea.


Summary: Arabako Diputazioaren mugarri zahar bat aurkitu dute Trebiñun. Herritarrek zalantza dute Trebiñuko egungo mugak «okerrak» ote diren

Gasteiz Hoy hedabideak eman zuen aurkikuntzaren berri. Informazioaren arabera, Trebiñuko konderriko (Araba) Argantzon herriko bizilagunek Arabako Diputazioaren mugarri bat aurkitu zuten iragan asteburuan. Foru aldundiaren mugarria N1 errepide zaharraren 334. kilometroaren parean dago, Argantzongo herrigunetik gertu.

Argantzongo bizilagunek baieztatu dute mugarria XlX. mendearen bukaerakoa edo XX. mendearen hasierakoa izan daitekeela. Garai hartan, Arabako Foru Aldundia arduratzen zen Trebiñuko konderriko errepideez. Halere, aurkikuntzarekin batera, herritarrek orain zalantza dute «Gaztela eta Leongo Juntak bere gain hartzen dituen egungo mugak okerrak ote diren».

Bitxia izan zen nola aurkitu zuten mugarria. Larunbatean, auzokide batzuek auzolana antolatu zuten panpa belarraren inbasioa eragozteko. Landare horrek arazoak eragin ditu konderrian, eta, hain zuzen, landare horietako batek irentsi zuen mugarria. «Eremua garbi geratu ahala, ikusi genuen landarearen barrualdean zementuzko egitura bat zegoela, eta egitura horrek erabat irentsita zeukala. Mugarri hori izan zen, eta are gehiago harritu ginen Arabako Foru Aldundiarena zela jakitean», esan zuten bizilagunek.

Gasteiz Hoy hedabidean, bizilagunek salatu zuten Trebiñu Araba da aldarrikapenak ere «indarrean» jarraitzen duela eta Trebiñuko herriak lotzen dituzten errepideak «gero eta okerrago» daudela. Gaur egun, oraindik, administratiboki Gaztela eta Leonen (Espainia) esku dago Trebiñu.


Summary: TPLFko borrokalariek hainbat emakume bortxatu dituztela salatu dute. Salaketa horien arabera, TPLFko milizianoek 16 bat emakume bortxatu dituzte Nifas Meucha udalerrian. Amnesty International erakundeak azaldu duenez, pistolaz mehatxatuta bortxatu zituzten emakumeak.

Joan den astean urtebete bete zen Etiopiako Gobernuak Tigrayren aurkako erasoaldia abiatu zuenetik, aurrez TPLF miliziak Mekelleko base militar baten aurka egindako atentatuari erantzuteko aitzakiarekin. Geroztik, milizianoak gero eta eremu gehiago bereganatuz joan dira, eta inguruko bizilagun batzuek hainbat talde bortxaketaren erantzule direla ere salatu dute. Salaketa horien arabera, TPLFko milizianoek 16 bat emakume bortxatu dituzte Nifas Meucha udalerrian, Amhara eremu inguruan, iparraldean.

Amnesty International erakundeak eraman ditu argitara salaketak. Erakundeak jaso dituen adierazpen eta testigantzen arabera, pistolaz mehatxatuta bortxatu zituzten emakumeak. Lapurtu ere egin zieten, eta instalazio medikoak arpilatu eta suntsitu ere egin zituzten. Bortxatuak izana salatu duten 16 emakumeetatik ia guztiek taldean bortxatu zituztela xehatu dute, eta azaldu dute era jarraituan jasan zituztela eraso horiek –abuztuaren 12tik 21era bitartean, TPLFko milizianoek eremu hori bereganatu zutenean, hain justu ere–. Salaketa horiez gain, eskualdeko agintariek adierazi dute 70 bat emakumeren hainbat lekukotza jaso dituztela Nifas Meuchan inguruan TPLFko milizianoek bortxatu egin dituztela esanez.

Ekintza horiek gaitzetsi ditu Agnes Callamard ordezkari nagusiak: «Bizirik atera zirenen testigantza horiek TPLFko borrokalarien ekintza mespretxagarriak deskribatzen dituzte; gerra krimen ugari, eta, potentzialki, gizateriaren aurkako krimen ugari». Halaber, azpimarratu du «moraltasunari edo gizadiaren beste edozein alderdiri aurre» egiten dioten jokabideak direla horiek, eta TPLF miliziari galdegin dio «giza eskubideen abusuak eta zuzenbide humanitarioaren urraketa guztiak berehala amaitzeko, sexu indarkeria eta genero indarkeria barne». Hala, nabarmendu du miliziako goi karguek «argi utzi behar dutela gehiegikeria horiek ez direla onartuko».

Testigantza ugari

GKEak elkarrizketatutako emakumeek TPLFko borrokalari gisa identifikatu dituzte erasotzaileak, beren azentuagatik, biktimen aurka erabilitako irain eta mehatxu etnikoengatik, eta talde horretako kide izateari buruz egindako baieztapenengatik.

Emakumeetako baten lekukotzaren arabera, milizianoak etxera iritsi eta kafe bat prestatzeko eskatu zioten, eta, gero, horietako hiruren artean bortxatu zuten. «Haien asmoen susmoak nituen. Etxetik urruntzeko esan nien alabei. Itzultzeko esateko eskatu zidaten, baina ez zirela etorriko esan nien», azaldu du.

Bere lekukotza eman duen beste emakume baten kasuan, seme-alaben aurrean bortxatu zuten. «Hiru gizonen artean bortxatu ninduten nire seme-alabek negar egiten zuten bitartean. Nahi zutena egin, eta joan egin ziren. Gainera, eraso egin zidaten, eta zenbait jaki lapurtu zizkidaten». Gainera, pistolarekin apuntatu zutela ere kontatu du, «benetan tiro egitera joango balira bezala».

Urtebete igaro da

Iazko azaroaren 4an hasi zen gerra. Bakearen Nobel saridun Abiy Ahmed lehen ministroak eman zuen Tigrayren aurka jotzeko agindua, bezperan TPLF Tigray Askatzeko Herri Frontea miliziak Mekelle hiriko base armatu baten aurka egindako erasoari erantzunez. Baina Tigray gobernatzen zuen TPLFren eta Addis Abebako gobernuaren arteko gatazka antzinatik zetorren. 1991tik, militarrak agintetik kenduz geroztik, agintean egon zen lau alderdiko koalizio gobernuko kideetako bat zen TPLF. Orduz geroztik, herrialdearen egoera ekonomikoa hobetuz joan zen, eta agintean ziren alderdien boterea handituz, harik eta ustelkeria salaketak agertzen hasi ziren arte. 2018an, testuingurua irauli egin zen. Abiyren Aberastasunaren Alderdiak irabazi zituen bozak, eta hark erreformak egin zituen gobernuan, baita TPLFko kideak agintetik baztertu ere, errepresioa bultzatzea egotzita.

Nazioartearen txaloak ere jaso zituen 2019an Abiyk, urte luzez Eritrearekin izandako gatazka amaitu zuenean —hori izan zen Bakearen Nobel saria emateko arrazoia ere—, eta urtebete geroago hasiko zen gatazkarako aliatu bat irabazi zuenean. Etxean, bitartean, krisiak okerrera egin zuen. Tigrayko buruzagiek Abiyri leporatu zioten 1994tik indarrean zen sistema federala bertan behera uztea, eta boterea zentralizatu nahi izatea. Iazko irailean urrats bat gehiago egin zuen TPLFk, eta, Addis Abebari entzungor eginez —hauteskundeak atzeratzea erabaki zuen hark, koronabirusak eragindako osasun krisia medio—, bozak egin zituen eskualdean. Etiopiako Gobernuak legez kanpokotzat jo zituen emaitzak, eta urrian blokeatu egin zituen Tigrayko Gobernuaren aurrekontuak, eta harremanak eten zituen. TPLFk gerra deklaraziotzat jo zuen erabakia.

Hamabi hilabete joan dira geroztik, eta egoerak nabarmen egin du okerrera. NBE Nazio Batuen Erakundearen Giza Eskubideen Batzordeak eta Etiopiako Giza Eskubideen Batzordeak elkarlanean egindako ikerketa baten arabera, tarte horretan epaiketarik gabeko exekuzioak, torturak, bortxaketak, eta errefuxiatu eta desplazatuen aurkako erasoak salatu dituzte, baita gerra krimenak ere. Bi aldeetan salatu dituzte giza eskubideen urraketok. «Zantzuak daude pentsatzeko bi aldeek zuzenean eraso dietela zibilei edo haien jabetzei —erietxeak, eskolak, otoitzerako guneak eta abar—, eta bereizi gabeko erasoaldiak egin dituztela horien aurka, zibilak hilez eta eraikin publikoak suntsituz», ohartarazi du Michelle Bacheletek, NBEren Giza Eskubideetarako Batzordeko buruak.


Summary: 6 eta 11 urte bitarteko haurrei Moderna jartzeko aukera ikertzen ari da EMA. Txerto hori adin horretako haurrentzat segurua den aztertuko du Sendagaien Europako Agentziak.

12 urtetik gorakoei bakarrik jar dakieke Moderna txertoa gaur egun, baina EMA Sendagaien Europako Agentzia ikerketa bat egiten ari da adin tarte hori zabaltzeko; 6 eta 11 urte bitarteko haurrei ere zabaldu nahi die. Hala ere, aztertu behar dute txerto hori eraginkorra izango den haurrek COVID-19tik babesteko. Emaitzak bi hilabeteko epean jasotzea espero dute, eta Europako Batzordeari jakinaraziko dizkiote.

Urtarriletik jar dakieke Moderna helduei, eta uztailetik, 12 urtetik gorako nerabeei. 12 eta 19 urte bitarteko nerabeen %87k hartu dute COVID-19aren aurkako txertoa Hego Euskal Herrian. Pfizer, berriz, joan den urteko abendutik erabili daiteke, eta EMAri eskatu dio erabilera 5 eta 11 urte bitarteko haurrei zabaltzeko; hala ere, EMAk datuak aztertu behar ditu.


Summary: Zuzeneko kontakizuna: Amets Arzallusek irabazi du Xilaba txapelketa. Miren Artetxe sailkatu da bigarren. Arzallus eta Artetxerekin batera bertze lau bertsolari hauek ere aritu dira gaur kantuan: Odei Barroso Gomila, Maddalen Arzallus Antia, Maddi Ane Txoperena Iribarren eta Patxi Iriart Iribarren.

Laugarrenez irabazi du Amets Arzallus Antia Hendaiako bertsolariak Xilaba Xiberoa, Lapurdi eta Baxenabarreko bertsolari txapelketa. Final ederra izan da eta bertsolari guztiek eman dute berea. Amets Arzallusen atzetik sailkatu dira hurrenez hurren Miren Artetxe Sarasola, Odei Barroso Gomila, Maddalen Arzallus Antia, Patxi Iriart Iribarren eta Maddi Ane Txoperena Iribarren. Amaia Castorene eta Aritz Bidegain aritu dira dira gai jartzaile lanetan.

Arratsalde guztian giro beroa egon da Donibane Lohizuneko Jai-Alai frontoian.1.200 ikusle bertaratu dira, eta gogoz txalotu dute bertsolarien jarduna. Horrela geratu da puntuaketa:

1. Amets Arzallus Antia 1.012 puntu

2. Miren Artetxe Sarasola 975 puntu

3. Odei Barroso Gomila 605 puntu

4. Maddalen Arzallus Antia 586,5

5- Patxi Iriart Iribarren 562,5

6- Maddi Ane Txoperena Iribarren 561,5

Hasi eta buka saio ederra izan da. Indarrez hasi dute jarduna zortziko handian bertsolariek, arrazoietan sendo ibili dira eta ale politak utzi dituzte. Zortziko txikian egin du gora saioak, batez ere Amets eta Maddalen Arzallusek batera egindako bertsoaldian. Ofiziokako ariketan bereziki fin aritu dira Amets Arzallus, Maddalen Arzallus eta Artetxe, arrazoietan sendo eta bertsoak fin josiz.

«Orain arte besteen begiradak arranguratu izan zaitu izan dute gaitza kartzelako jardunean». Bertso ederrak utzi dituzte bertsolari denek, batez ere arrazismoa eta transexualitatea gaitzat hartuz. Nabarmentzeko izan da Odei Barrosoren kartzelako lana, fin josi ditu hiru bertsoak.

Arzallus eta Artetxe buruz burukora

Lehen fasea bukatuta, Miren Artetxe eta Amets Arzallus sailkatu dira buruz burukorako, eta horrekin bat egin du eztanda publikoak. Fite aritu dira bi bertsolariak buruz burukoan, eta umoretsu erantzun diote sei puntuko motzeko ariketari. Zortziko txikian ere fite aritu dira bertsolariak, eta ondotik hau izan dute kartzelako gaia: «Beste batzuen haurra zure sabelean eraman duzu. Oraintxe utziko duzu haien eskuetan». Ale politak utzi dituzte bi bertsolariek.

Lan puntuagarriak bukatuta, Andoni Iturriotz euskaltzaleak paratu dio txapela Amets Arzallus txapeldunari. Urte luzez Bertsularien Lagunak elkartearen alde egindako lana eskertu nahi izan dio horrela elkarteak.


Summary: Diesel eta gasolina autoen salmenta 2040rako amaitzea adostu dute 34 estatuk. Bat egin dute zenbait auto ekoizlek, ibilgailu floten jabe diren enpresa batzuek eta hainbat eskualdek ere.

Zero isuriko ibilgailuak soilik saltzeko konpromisoa hartu dute 34 estatuk Glasgown, Nazio Batuen Erakundearen klima larrialdiari buruzko COP26 goi bileran. Aurkeztu duten akordioaren arabera, 2040. urterako amaituko dituzte diesel eta gasolina ibilgailuen salmentak, eta helburu hori 2035era aurreratuko dute «merkatu nagusietan».

Sinatzaileen artean dira Herbehereak, Danimarka, Irlanda, Austria, Zipre, Polonia, Norvegia, Lituania, Luxenburgo, Kanada eta Zeelanda Berria, besteak beste. Guztien artean, munduko ibilgailu merkatuaren %15 inguru hartzen dute. Aldiz, akordiotik kanpo gelditu dira ibilgailu gehien kontsumitzen dituzten herrialdeak: AEBak, Txina eta Japonia. Konpromisoa ez sinatzea erabaki dute Espainiak, Frantziak eta Alemaniak ere. Bultzatzaileek espero dute akordioarekin bat egingo duten estatuen zerrenda luzatuz joatea egunak aurrera egin ahala.

Konpromiso bera hartu dute hainbat eskualde eta hirik. Bartzelonak, Londresek eta New Yorkek, besteak beste. Eta akordioarekin bat egin dute 11 ibilgailu ekoizlek ere. Horien artean daude General Motors, Ford, Mercedes-Benz eta Volvo.

COP26ko presidentetzaren iritziz, akordioak argi uzten du ibilgailu ekoizpena hamarkada honetan elektrizitatera bideratzea lortzen ez duten enpresek merkatuan duten kuota galduko dutela.

Garraioak isurtzen du urtero atmosferan pilatzen diren berotegi gasen bosten bat, eta, horietatik, %90 inguru dagokio errepide bidezko garraioari. Horrenbestez, adituek garrantzi handia aitortzen diote ibilgailuek erregai fosiletatik elektrizitatera jauzi egiteari. Soilik energia berriztagarrien bidez lortutako elektrizitatearekin ibiliko litzatekeen auto batek isurien %80 murriztuko lituzke erregai fosilekin dabilen auto baten aldean. Murrizketa %50 ingurukoa litzateke egungo energia ereduarekin.

Aldaketa sakonagoa

Ekintzaile ekologistek, berriz, nabarmendu dute garraioan aldaketa sakonagoa behar dela. Era guztietako ibilgailu pribatuak alboratu eta hiriak eta herriak bizikletentzako, oinezkoentzako eta garraio publikorako egokitzeko eskatu diete agintariei. Hain justu, garraio publikora bideratutako inbertsioa handitzeko mobilizazioa egin dute gaur goizean Glasgown.

«Begi bistakoa da: ezin dugu gure itxaropena auto elektrikoen esku utzi. Oinarrizko aldaketa bat behar dugu mugikortasunean, eta asko dugu irabazteko arlo horretan", adierazi du Jools Townsend Sustainable Transport Alliance taldeko ordezkariak. Era horretan «komunitate osasuntsuagoak eta zoriontsuagoak» lor daitezkeela babestu du, baita «aukera berdintasun handiagoa» ere, «milioika auto ekoizteak dakartzan isuririk eta ingurumen arazorik gabe».


Summary: Gatibuk azaroaren 27ra atzeratu du larunbat honetan BECen ematekoa zuen kontzertua. Taldeko bi kidek positibo eman dute.

Gatibu taldeak jakinarazi duenez, taldeko bi kidek positibo eman dute, eta bertan behera utzi du larunbat honetan BECen ematekoa zen kontzertua. Bi astez atzeratu du, eta azaroaren 27an eskainiko dute. «Atsekabe handia hartu dugu, denbora luzez itxoiten ari ginen ekitaldia hain gertu zegoelako. Hala ere, erabaki arduratsua hartzea da premiazkoa, osasuna guztiaren gainetik kokatuta. Jakin badakigu, egoera berrira moldatu beharko zaretela, eta benetan sentitzen dugu, baina kontzertua osasun zein musika berme guztiekin ematea da gure xede nagusia», azaldu du ohar batean.

Gaineratu duenez, erositako sarrerak baliagarriak izango dira azaroaren 27an. Hala ere, itzultzeko aukera ere izango da.

Bizitzen ari garen egoerak erakutsi digu ziurgabetasuna kudeatzen ikasi behar dugula. Behin betikoa dena ez dela ziurra. Sarean erositako sarrera bat izanez gero, bost egun izango dira formulario bat betetzeko. Sarrera fisikoa itzuli nahi izanez gero, mezu elektroniko bat bidali beharko da datozen bost egunetan helbidera honetara: info@pandaartistmanagement.net.


Summary: Erasotzaile matxisten biktimak salbatzen dituen keinua. Kanadako Emakumeen Fundazioak zeinu bat asmatu zuen konfinamenduan, tratu txar emaileekin itxita zeuden emakumeek laguntza eskatzeko aukera izan zezaten. Asko zabaldu da sare sozialetan; besteak beste, Tik Token, eta berriki bahituriko neska bat salbatu ahal izan dute horri esker.

Nola adierazi arriskuan zaudela, abusatzaile baten eskuetan bazaude, eta esaten duzuna hark ere entzun badezake?

Kanadako Emakumeen Fundazioak erantzuna eman zion galdera horri konfinamenduan, iazko apirilean. Ikusi zuten konfinamenduak asko zaildu ziela laguntza eskatzea arriskuan zeuden emakumeei, egun osoan erasotzailearekin egotera behartzen zituelako. Ezin, esaterako, telefonoa hartu eta lagun bati hots egin, edo indarkeria matxistaren aurkako zerbitzuetara deitu, erasotzaileak ere entzun gabe. Beraz, fundazioak laguntza keinua deiturikoa asmatu zuen.

Sinplea da keinua: esku ahurra kamerari begira jaso, erpurua sartuta. Ondoren, gainerako hatzekin, erpurua harrapatu.

Fundazioak bideo bat egin zuen keinua nola egin erakusteko. Horretan, emakume bat agertzen da, kamerari begira. Bideo dei baten bidez, errezeta baten inguruan ari da hitz egiten beste emakumezko batekin, baina deiaren erdian, keinua egiten du. Atzean gizonezko bat ikusten da tarteka.

«Keinuak laguntza modu seguruan eskatzen lagun diezaioke norbaiti. Izan ere, froga asko daude esateko hondamendi egoerek indarkeria sexista areagotzea ekar dezaketela», adierazi du fundazioak, keinua aurkezteko webgunean. Zehaztu dutenez, keinuak ez du esanahirik inongo zeinu hizkuntzatan.

Fundazioaren bideoa asko zabaldu da azken hilabeteotan sare sozialetan; besteak beste, batez ere gaztetxok erabiltzen duten Tik Tok sare sozialean. Eta orain, horren erabilera praktikoaren kasu erreal baten berri eman dute.

Bahiketa eta keinua

Joan den astean 61 urteko gizonezko batek 16 urteko neska bat bahitu zuen Ipar Karolinan. Kotxe batean sartu, eta ehunka kilometro egin zituen neskatoarekin. Baina autoa ostegunean Kentuckyko errepide batean zihoalarik, neskak leihotik keinua egin zien aldamenetik igarotzen ziren beste autoetako bidaiariei. Horietako batek ikusia zuen bideoa Tik Token, eta Poliziari deitu zion.

Handik gutxira, bahitzailearen autoa gelditu zuen Poliziak, eta neskak haiei ere egin zien keinua. Bahitzailea atxilotu egin zuten, eta neska, askatu. Neskatoak azaldu zuen keinua Tik Token ikasi zuela.

Fundazioa pozik agertu da, ikusi delako keinuak arriskuan dagoen jendea salba dezakeela, eta hura zabaltzeko lan gehiago egiteko eskatu die erakundeei. Zehaztu du keinuak ez duela esan nahi deitu Poliziari berehala, baizik eta jarri nirekin harremanetan modu seguruan. Keinua egiten duenari entzuteko eskatu dute, ez irudikatzen hasteko zer gertatzen zaion. «Beharbada, zer gertatzen ari den esan nahi dizute; agian entzuteko edo adi egoteko esan nahi dizute; edo zerbitzu bat aurkitzeko laguntza eska diezazukete». Edonola ere, keinua egiten duen pertsona arrisku bizian dela uste bada, larrialdi zerbitzuetara deitzeko aholkatu du fundazioak.

AEBetako bahitzailea atxilotu zuten poliziek ere ez zekiten hasieran neskak zer esan nahi zuen keinuarekin. Bahitzaileak uste zuen nerabea pasatzen ari ziren autoei agur esaten ziela. Keinuak galduko du komunikazio sekreturako ahalmena zabaldu ahala, noski. Baina, behintzat, hitzik gabe komunikatzeko beste bide bat emango die arrisku egoera batean daudenei.


Summary: Hendaia eta Baiona artean migranteen segurtasuna bermatzeko eskatu diete hautetsiei. Elkartasuna Larhun kolektiboak gutuna bidali die Hego Lapurdiko hamar auzapezei eta Jean Rene Etxegarai Euskal Elkargoko lehendakariari. «Ez gaitzazue bakarrik utzi. Ezer eginen ez bagenu, arriskuan daudenei laguntza ez ematearen hobendun bihurtuko ginateke»

Migranteak laguntzen dituen Elkartasuna Larhun kolektiboko kideek Hego Lapurdiko hamar auzapezei eta Jean Rene Etxegarai Euskal Elkargoko lehendakariari dei egin diete Hendaia eta Baiona artean migranteen segurtasuna berma dezatela eskatzeko. Bakoitzari bidalitako gutun batean «neurriak» har ditzatela eskatu dute «drama berri bat gertatu aitzin». Urtea hasi denetik, sei pertsona hil dira migrazioen bidean: batek bere buruaz beste egin zuen, bi Bidasoa ibaian ito ziren, eta hiru trenak harrapatuta hil ziren Ziburun (Lapurdi) urri hasieran. «Nahi al dugu, nahi al duzue gure mugaldeko eskualdeko egoera honek iraun dezan? Ez dugu sinesten!».

Hautetsiei bidalitako eskutitzean oroitarazi dute 2018az geroztik, «herritar andana baten eskuzabaltasunari esker, nekez eta ahal dugun bezala» Baionako Pausa harrera zentrora iritsi nahi duten pertsona atzerritarrei laguntzen dietela. «Pertsona horiek garraiatzea, jende askok uste ez bezala, ez da arriskutsua. Arriskutsua da jendeari trenbidea hartzen uztea edo Bidasoa zeharkatzea horrek dituen arrisku guztiekin. Eta azken gertaerek tragikoki gogorarazten digute!», idatzi dute.

«Gizaki horiek gure anaiak izan litezke, gure arrebak, gure seme-alabak. Haien presentzia legezkoa ala zilegi da? Justifikatuta al dago beren herrialdetik irtetea? Arazo horiek politikarenak dira, ez gara horretaz arduratzen. Eremu politikoa ez da gurea, larrialdi humanitarioaz ari gara, arriskuan daudenekiko elkartasunaz, eta zentzuz ere bai», azpimarratu dute Larhun kolektibokoek. «Hor daude, migratzaileak, erbesteratuak –edonola deituta ere –, hor daude arrazoiak edozein direla ere; kanporatuak, tratu txarrak jasanak, baina hor daude!»

Koronabirusaren ondorengo garaietan beste lehentasunik izatea «ulertzen» badute ere, «zentzugabea» iruditzen zaie Larhun kolektiboko kideei hautetsiak ez daitezen ardura beren herrietatik iragaten direnen segurtasunaz. Hala, Baionako Pausa harrera guneari egin diote aipamena, oroitaraziz Euskal Hirigune Elkargoa osatzen duten Ipar Euskal Herriko 158 herriek laguntzen dutela diruz. «Tokiko biztanleekiko elkarbizitza eroso bat antolatzeko 'kanalizazio' irtenbide baten gisan hauteman ez dadin, pertsona horiek Hendaiatik Baionara bidean egiten duten bidaia segurtatzeko jokatu behar duzue», eskatu dute. «Ez gaitzazue utzi ekintza honetan gu bakarrik ahitzen. Ezer ez eginez gero, arriskuan daudenei laguntza ez ematearen hobendun bihurtuko ginateke».


Summary: Martin Ugalderen 'Itzulera baten historia' nobelaren irakurketa jarraitua, haren jaiotzaren mendeurrenean. Ehun urte dira gaur Martin Ugalde idazle eta kazetaria jaio zela.

Gaur ehun urte Martin Ugalde Orradre jaio zela, Andoainen (Gipuzkoa). Kazetaria, idazlea, politikaria, euskaltzalea eta dibulgatzailea omentzeko hainbat ekitaldi egiten ari dira. Jakin fundazioak Ugalderen lan guztiak digitalizatuta sarean ondu duen tresna aurkeztu du, 10:30ean, Martin Ugalde kultur parkean, Andoainen.

Ondoren, Itzulera baten historia eleberriaren irakurketa jarraitua hasi da, leku berean. Nobela horretan kontatu zuen Ugaldek 1936ko gerrak eta frankismoak eragindako erbestetik Euskal Herrira itzuli zirenek bizi izandakoa, neska baten ahotsaren bidez. Izan ere, Ugalde bera eta haren familia Venezuelan erbesteraturik egon ziren urte luzez.

Mendeurrena ospatzeko, ekitaldiak antolatzen elkarlanean arituriko erakundeetako ordezkariak, euskalgintzakoak eta Andoaingo herritarrak ari dira irakurtzen, etenik gabe. Herriko bi lekutan pantailak jarriko dituzte, irakurraldia zuzenean jarraitu ahal izateko: bat udaletxeko atarian, eta beste bat Bastero kulturguneko kafetegi ondoko plazan. Edonola ere, Internet bidez ere ikusi eta entzun ahal da, BERRIAren webgunean.

Azken ekitaldia arratsaldean egingo da, 19:00etan, Basteron. Martin Ugalde ipuin lehiaketaren sariak banatuko dituzte. Sariak ere urteurren biribila du, aurten 25.a egingo baitute. 10-17 urteko gazteentzako lehiaketa da. Aurten 127 lan aurkeztu dituzte, «oso maila altukoak», udal ordezkarien arabera. Parte hartzaileek Ugalderen testu batetik abiatu behar zuten euren ipuina, edo aurretik lehiaketa irabazitako beste ipuin batetik.

Idazlearen inguruko erakusketa dago ikusgai Bastero kulturgunean, joan den ostiraletik. Abenduaren 4ra arte bisitatu ahalko da. Idazlearen «bizitza eta lan oparoa» ezagutaraztea da erakusketaren helburua, antolatzaileen arabera. Lehendik ere ikusgai egon da Hondarribian, Donostiako Koldo Mitxelena kulturunean eta Bilboko EHUko egoitzan.

Horrez gain, hainbat hitzaldi egin dituzte azken asteotan idazlearen inguruan, eta BERRIAk tarte zabala eman zion joan den igandean. Horiek guztiak ikus daitezke Martin Ugalderen jaiotzaren urteurrenaren inguruko testu bilduma honetan.

Eta asteartean, idazlearen inguruko Martin Ugalde: bidea etxe, euskara aberri dokumentala estreinatu zuten.


Bihar hasiko da MarxFem konferentzia

Summary: Bihar hasiko da MarxFem konferentzia. Hiru egunez, izen handiko pentsalariek parte hartuko dute marxismoaren eta feminismoaren inguruko hausnarketan. Azkenean online egingo dute konferentzia, baina Euskal herriko errealitateak ere bere lekua izango du.

Marxismoaren eta feminismoaren uztarketaz eztabaidatuko dute datozen egunotan MarxFem Nazioarteko IV. Konferentzian. Bihar abiatuko da, 16:30ean, eta larunbat gauera arte marxismoan erreferente diren hainbat feminista izango dituzte hizlari. Bilbon egitekoak ziren, baina azkenean online izango da.

Bi ildo nagusi egongo dira konferentzian. Lehenik, hitzaldi nagusiak izango dira, Feminismo garaikidearen erronkak eta analisiak izenburupean; horietan parte hartuko dute, besteak beste, Silvia Federici, Lorena Cabnal, Tithi Bhattacharya, Elsa Dorlin, Nancy Fraser, Ochy Curiel eta Christine Delphy pentsalariek. Feminismo Marxistaren XIII tesiak ere aurkeztuko dituzte, lan hori kudeatu duen filosofoaren partaidetzarekin: Frigga Haug. Bigarrenik, panel ugari izango dira, askotariko gaiak jorratzeko: lana, erreprodukzio soziala, intersekzionalitatea, estatugintza, dekolonialitatea... Leku berezia izango du Euskal Herriko errealitateak ere: greba feministak eta militantziaren egoera aztertuko dituzte.

Izan ere, Jule Goikoetxea antolakuntza batzordeko kidearen hitzetan, horixe izan da konferentziaren helburuetako bat: «Euskal Herriko, Kataluniako eta estaturik gabeko nazioen ikuspegia txertatu nahi dugu Europako ezkerrean. Eta hegoalde globaleko ahotsak ere ekarri nahi izan ditugu, aurreko ekitaldietan haien falta sumatu izan baita». Gogoeta zabala egin nahi dutela nabarmendu du: «Gure asmoa da marxismo-feminismoaren inguruko hausnarketak egitea, barrutik zein kanpotik; alegia, elkarrizketan jartzea korronte desberdinak, elkar elikatzea eta aberastasun hori profitatzea». Ikuspegi uztarketa hori feminismoaren eremuetara ere eraman dute: «Ekarri ditugu militantzian eta akademian (edo ikerketan) aldi berean dabiltzan hizlariak, bi lekuetatik hitz egin dezaten».

Online ikusteko hainbat modu

Ezkerreko eta akademiako zenbait eragilek antolatu dute MarxFem konferentziaren laugarren aldi hau, hala nola Transform! Europe, Euskal Herriko Unibertsitatea, Iratzar Fundazioa, Critical Theory Bilbo-Barcelona, Rosa Luxemburgo fundazioa eta Berliner Institut für Kritische Theorie erakundeek. 2020ko udazkenean egitekoak ziren kongresua, Bilbon —mila lagun baino gehiago zeuden izena emanda—, baina, pandemiaren ondorioz, atzeratu egin zuten iaz, eta azkenik online izango da. Antolatzaileek webgunean eta sare sozialetan zabaldu dituzten plataformen bidez ikusi ahalko dira hitzaldiak eta panelak, aurrez izena eman beharrik gabe; aldibereko itzulpena izango da.


Summary: Goi mendiko sei etapa izango ditu Giroak. Lau etapak mendate gainetan izango dute helmuga; nagusia, Salo eta Aprica artean izango da. Etapak ez dira luzeak izango. Baina, trukean desnibela handitu diete.

Italiako Giroaren errezetari gatza bota diote. Su baxuan kozinatzen ari dira 2022ko aldia, eta, asteko lehen egunetarako esprintean amaitzeko aproposak eta malkar erdiko etapak aurkeztu baldin bazituzten, gaur gehitu diote ezinbesteko osagaia, produktua bizitzen duena: maldatzarretako etapen sorta, alegia. Sei izango dira guztira, eta, hasiera batean, hango aldapetan erabakiko da hurrengo urteko garailearen izena. Oro har, azken urteetako joerari segituz, kilometro kopuru gehiegizkorik gabeko etapak jokatuko dituzte goi mendietan; trukean, desnibela handitu diote.

Luzetara, mendiko etapa bakarrak gaindituko du 200 kilometroen langa. Salo eta Aprica artean jokatuko da hamaseigarren jardunaldiak. Huraxe izango da Italiako Giroko etapa nagusia: kilometro sortaz gain, desnibelik handiena izango duen eguna izango da —5.044 metrokoa—. Etapa horretan, hiru mendate nagusi igo beharko dituzte txirrindulariek; Goletto Di Cadino, azken aldiz 1998an igotakoa, Mortirolo mitikoa, eta Valico Di Santa Cristina. Giroa azkenekoz 1999an igaro zen handik.

Hara ailegatu aurretik ere izango da hanka zainak puzteko moduko maldarik, ordea. Siziliako errepideetan jokatuko da mendiko lehen etapa, lasterketako laugarrena, Avola eta Etna sumendiaren artean. Maldan gora amaituko den lau etapetako bat izango da, eta Sapienzako babeslekuan izango du helmuga. Azken igoerak 25 kilometro izango ditu, eta %5,6ko pendiza, batzuetan %15ekoak izateraino.

Lehen aste exijenteari halakoxe bigarrena gehitu diote antolatzaileek. Bederatzigarren etapa izango da goi mendiko bigarrena. Apeninoetan barrena, bi mendate kateatuz amaituko da. Lanciano izango da lehendabizikoa, eta handik Lettomanoppellora jaitsi ostean, Blockhaus gogorra igoz amaituko da. Ia 14 kilometro izango dira aldapa gora, batez beste %8,5eko maldekin, eta haiek gogortzera egingo dute amaiera gerturatu ahala.

Alpeak, eta azken estutua Koskak leunduz igaroko dituzte hurrengo etapak, harik eta berriz gorabidean jarri arte. Alpeetan barrena hiru egun egingo dituzte, 15.,16. eta 17. etapetan. Lehenengoan, Rivarolo eta Cogne lotuko dituzte ziklistek, 177 kilometro eta hiru mendateetan barrena: lehen mailako Pila-Le Freus eta Verrogne, eta bigarreneko Cogne. Aldapan gora amaituko diren etapetako bat izango da; azken 23 kilometroetan ariko dira langintza horretan. Osorik, 4.030 metroko desnibela izango du.

Jardun astun horri Salo eta Aprica arteko etapa nagusiak hartuko dio erreleboa, eta hurrengoa ere ez da atzera geratzekoa izango. Ponte di Legno eta Lavarone arteko ibilbide hautsia izango da, 165 kilometrokoa. Lehen mailako Vetriolo eta Menador igo beharko dituzte, suge formako errepideetan. %10eko pendizak ditu zortzi kilometroan.

Giroko azken-aurreko etapak ere zapore klasikoa izango du. Bellunon hasi eta Passo Fedaia-Marmoladako mendatetzarrean amaituko da, 2.057 metrora, 167 kilometro egin ostean. Bidean San Pelegrino (1.918 metro) eta Pordoitik (2.239 metro, Giroko punturik garaiena) igaro beharko dute. Hori eguraldiak ameto ematen badu: aurten ez da posible izan.

Behin ibilbidearen osagai gehienak aurkeztuta, Giroaren amaiera non izango den gaur iragarriko dute antolatzaileek. Postre gozoa nahi dute. Veronan izan daiteke, pandoro bizkotxaren hirian. Gozoa, bezperako maldek garrazten ez badute, bederen.