Summary: Munduko CO2 isurketak inoizko handienak izan ziren 2021ean. %6 handitu dira karbono dioxido isurketak, COVID-19aren ondorengo susperraldi ekonomikoaren erruz. Energia berriztagarrien sorkuntza ere inoizko handiena izan da, baina ezin izan du konpentsatu erregai fosilen hazkundearen eragina.

COVID-19aren pandemiak berotegi gasen isurketak nabarmen jaitsi zituen 2020an. Baina pandemiaren osteko berraktibatze ekonomikoak are eta gehiago igo ditu 2021ean. Hain da horrela, ezen, IEA Nazioarteko Energia Agentziak argitaratutako txostenaren arabera, iaz inoizko CO2 isurketarik handienak egin baititu munduak: 36,3 gigatona (Gt). Orain arte, 2019. urteak jo zuen errekorra, 36,1 gigatona karbono dioxido isuri baitziren urte hartan, baina iazko datuak atzean utzi du hori ere.

2020tik 2021era gertatu den isurketen hazkundea ere inoizko handiena izan da, IEAk egindako ikerketaren arabera: bi gigatona baino gehiagoko ugaritu ziren CO2 isuriak urte batetik bestera. Agentziak ikatzaren erabilera handiari egotzi dio igoera nabarmen hori, eta gasaren prezioetan izan ziren gorabeherek eta hazkundeak horretan eragin izan zutela gaineratu du.

Datu horien aldean, eta, paradoxikoa bada ere, munduak beste inoiz baino energia berriztagarri gehiago ere sortu zuen iaz.

IEAk urtero berritzen du txostena, eta herrialdez herrialde aztertzen ditu eskura dauden azken datuak. Metano eta oxido nitrosoaren isurketak ere ikertu ditu IEAk berriki, eta ondorioa ere bera da: berotegi gasen isurketak goreneko mailara iritsi dira 2021ean.

Nazioarteko Energia Agentziak adierazi du zenbakiek garbi utzi dutela pandemia ondoko susperraldi ekonomikoa ez dela izan «iraunkorra». «Munduak orain erakutsi beharko du igoera hori behin-behinekoa dela», azaldu du IEAk prentsa ohar batean.

Ikatzaren kontsumoa, gora

Txostenak agerian utzi du zein den isurketen hazkunde handiaren eragile nagusia: ikatzaren erabilera. Hain zuzen ere, 2020tik 2021era izandako bi gigatonako hazkunde horren %40 ikatzaren erabilera igo izanak ekarri du. Guztira, ikatz errekuntzak 15,3 gigatona CO2 eragin zituen iaz. Gasari dagozkion isurketak ere 2019koen gainetik kokatu ziren: 7,5 gigatona.

Petroliotik eratorritako isurketak, baina, ez ziren iritsi pandemia aurreko mailara, garraioari dagokion jarduera ez zelako COVID-19aren aurreko arokoaren parekoa izan, batez ere. Horretan zeresan handia dauka hegazkingintzak, ez zuelako 2019koaren adinako jarduerarik izan, IEAren arabera. Petrolioari dagozkion karbono dioxido isurketak 10,7 gigatona izan ziren 2021ean.

Erregai fosiletan oinarritutako energia sorkuntza hazi egin zen 2021ean, baina berriztagarrietan oinarritutako sorkuntza ere inoizko handiena izan zen: 8.000 terawatt-orduko (TWh) maila gainditu zuen, 2020an baino 500 TWh gehiago. Energia eolikoak eta fotovoltaikoak izan zuten hazkundearen ondorioz ugaritu zen sorkuntza, batik bat. Gainera, energia hidraulikoaren sorkuntza gutxitu egin zen, lehorteek Brasilen eta AEBetan izandako eraginarengatik batez ere.

IEAk jakinarazi du gasaren prezioaren garestitzeak AEBetan eta Europan ikatz gehiago erabiltzea ekarri zuela 2021ean. Baina, hala ere, Txinan izan zuen ikatzaren erabilerak hazkunderik handiena: 2019an baino750 milioi tona ikatz gehiago erabili zuten iaz.

Txina eta India

Txinari dagozkio iazko CO2 isurketa guztietatik 11,9 gigatona; hau da, mundu osoko isurketen %33 inguru. Energia eskaera asko handitu zen Txinan iaz (%10), eta herrialdearen barne produktu gordinaren hazkundea (%8,4) ere gainditu zuen eskaera hazkunde horrek. Elektrizitate eskaera hazkunde horren erdia bete zuten ikatzarekin, nahiz eta herrialdean energia berriztagarrien hazkundea ere inoizko handiena izan zen.

Indian ere handitu ziren isurketak, 2019koen gainetik. Herrialde horretan ere, elektrizitate sorkuntzarako ikatza erabiltzeak eragin du isurketen hazkundea. Ikatzaren bidezko elektrizitate sorkuntza 2020an baino %13 handiagoa izan zen Indian iaz, eta, gainera, berriztagarrien hazkundea moteldu egin zen. Aurreko bosturtekoan berriztagarrien sorkuntzak izandako hazkundearen batezbestekoaren heren bat ingurukoa izan zen 2021ean.

Ekonomiarik indartsuenetan ere hazkundea 2019koaren gainetik egon zen, baina CO2 isurketak ez ziren maila berean igo, IEAren esanetan: «Horrek erakusten du jaitsiera egiturazkoago bat. AEBetan 2021eko isurketak 2019an baino %4 txikiagoak izan ziren. Europako Batasunean %2,4 txikiagoak. Japonian %3,7 jaitsi ziren 2020an, eta %1 egin zuten gora 2021ean».

Herrialde horietako batez besteko per capita isurketak Txinakoak baino txikiagoak direla nabarmendu du IEAk. 8,2 tonakoak dira munduko herrialde aberastuetan, eta 8,4 tonakoak Txinan.


Summary: «Zaintza lanak politikoak» direla ozen esan dute kaleetan. Milaka emakumek hartu dute parte Martxoaren 8ko mobilizazioetan. Zaintza sistema publikoa aldarrikatu du mugimendu feministak, eta kolektiboa indartzeko deia egin du.

Borrokatzeko, aldarrikatzeko eta, aurten bereziki, elkartzeko eguna berreskuratu dute feministek gaur. Milaka emakume atera dira iluntzean kalera Euskal Herriko hirietan zein herrietan, sistema «patriarkal, kolonial, kapitalista, estraktibista, biozida, heteronormatiboa eta kapazitistaren» aurka egiteko, eta zaintza sistema publikoaren premia azaleratzeko. «Zaintza lanak politikoak dira: funtsezkoak dira bizitza sostengatzeko», esan dute. Hala, mugimendu feministara batzeko deia egin dute: «Gure artean antolatzen jarraitzeko beharra inoiz baino handiagoa da».

COVID-19ak eragindako pandemiak agerian utzi du zaintza krisia, eta salaketa hori presente egon da mugimendu feministaren mobilizazioetan. «Emakumeok gure bizkarretan daramagu zaintza lanen zama», adierazi dute Bilbon; gogora ekarri dute lan horien oinarrian daudela «milaka emakume migratu eta arrazializaturen prekarietatea», lan merkatu formalean «ahulenen bizitzari eusten dioten milaka langile» eta «inolako aitortza sozial edo ekonomikorik barik» lan ez-ordainduak egiten dituzten emakumeak. «Ez gatoz apur eske: zaintza sistema publikoa, unibertsala eta kalitatezkoa nahi dugu».

Donostian eskaera zehatzagoak ere egin dituzte: zaintza sistema «ehuneko ehunean publikoa» izatea eta negozio ez bihurtzea, ordaindutako zaintza lanen «ikuskaritza bermatzea», etxeko langileak lan erregimen orokorrean txertatzea, atzerritar legea indargabetzea eta gizonek «zaintzarekiko ardurak hartzea», besteak beste. Izurriaren ondorioz, «desberdinkeriak eta injustiziak nabarmen handitu» direla erantsi dute, eta bestelako antolakuntza sozial bat galdegin dute: «Heteronormatibitatean eta familia nuklearrean antolatutako gizarte honetan, bestelako bizimodu eta gorputzok ez dugu lekurik. Sistema bera zalantzan jartzen dugun ereduok, sistemak berak bere mekanismo guztiekin bazterrera bultzatzen gaitu. Beraz, sistema irauli nahi badugu, familia nuklearretik eta heteronormatik harago pentsatzen jarraitu behar dugu: familiaren ulerkera tradizionala irauli, komunitatean pentsatu, bestelako zaintza sareak osatu...».

Iruñean ere zaintza sistema publikoa, enplegu duina, indarkeria pairatu gabe bizitzeko eskubidea eta horiek guztiak lortzeko antolakuntza feministaren beharra aldarrikatu dute. Instituzio publikoak «indarkeriaren erantzule» egin dituzte, «arretan eta prebentzioan baliabide nahikorik jartzen ez dutenean edo emakumeen hitza auzitan jartzen dutenean». «Feminismoa jo puntuan duen faxismoa» ere arbuiatu dute, eta emakumeen kontra «gorrotoz eta amorruz» jotzea leporatu diote.

Baionan, 300 pertsonak elkarretaratzea egin dute Merkatuko plazan, talde feminista batek baino gehiagok deituta. Indarkeria bizi duten emazteen babesa eta harrera eskubidea aldarrikatu dituzte. Frantziako presidentetza hauteskundeak ere hizpide izan dituzte, kanpainan zehar aldarrikapenak plazaratzeko beharra azpimarratuta.

Gasteizen, berriz, Osakidetzako langileen protestak ere hartu dituzte gogoan, eta Santiago ospitaleko larrialdien itxiera salatu dute: «Ez dugu onartuko pandemia osasungintzako aurrekontua murrizteko aitzakia bihurtzea. Osasun zentro publikoetako aldarrikapenekin bat egiten dugu, eta osasungintza publikoaren kolapsoa saihesteko neurriak eskatzen ditugu».

Emakumeen etxeak aldarri

Tokian tokiko eskaerak eta aldarrikapenak ere egin dituzte mobilizazioetan. Bilboko martxan, geldialdia egin dute Bizkaiko Foru Aldundiaren egoitza nagusiaren aurrean: hark kudeatzen dituen zaintza zerbitzuak «merkatuaren esku ez egotea» galdegin dute, txistuka. Gipuzkoako zahar etxeetako langileak ere gogoan izan dituzte Donostian: «Urteak daramatzate greban, eta aldundiak entzungor egiten jarraitzen du».

Bi hiriburuotan emakumeen etxeak ere izan dira aldarri. Bilbon ez dago halakorik, eta mugimendu feminista aspaldi ari da eskatzen San Frantzisko auzoko eraikin batean egiteko Koloretxe proiektua: «Aliantzak ehuntzeko eta komunitate feminista elkartu eta indartzeko gune bat behar dugu». Baionan ere eskaera bera egin dute. Donostian, berriz, espazio handiago bat behar dute: «Emakumeen Etxeak 11 urte daramatza behin-behineko egoeran, esleitu zitzaigun eta inoiz eman ez zaigun 2.000 metro koadroko lokal baten esperoan». Gasteizen, bestalde, etxeko langileek gune propio bat eskatu dute: «Ordu libreetan nora joan ez duten langileak hartzeko, bizipenak konpartitzeko eta antolatzeko, gure eskubideak zaintzeko».

Izan ere, pandemiaren ondoriozko distantzia sozialak izandako eraginaren ostean, mugimendu feminista sendotzeko beharra aipatu dute mobilizazioetan, «aliantza berriak sortu eta daudenak indartzeko». Gogora ekarri dute borroka feminista egunero egiten dela, eta batzeko deia egin diete emakumeei: «Kaleak hartzen jarraitu behar dugu, elkarrekin. Egungo indibidualismoa amaitu eta elkartasunean eta komunitatean oinarrituko diren bizitzak eraiki behar ditugu. Eta hori guztia bakarrik ezin da egin, hemen gauden guztiak gara ezinbestekoak bide honetan».

Gerraren aurkako aldarriak ere izan dira; Bilbon, esaterako, pankarta batean gaitzetsi dituzte gerra guztiak: «Gerra indarkeria da, pobrezia, bizitza apurtuak, segurtasunik eza eta etorkizunik eza». Gasteizen ere hitza hartu dute amaierako ekitaldian: «Estatuek sinestarazten digute gerrak herritarren segurtasunerako konponbide bakarra direla, baina biolentzia heteropatriarkalaren muturreko adierazpena baino ez dira, eta onuradun bakarra kapitalismo basatia da».


Summary: Sumi hirian ebakuatu dituzte lehen 5.000 herritarrak. Ukrainak beste bost korridore humanitario ireki ditu zibilak ebakuatzeko, Errusiarekin su etena adostu ostean. Jada 2,15 milioi herritarrek ihes egin dute Ukrainatik, NBEren arabera.

Zibilentzako korridore humanitarioak berriz ere martxan daude, Ukrainako Gobernuaren arabera. Oraingoan, ipar-ekialdeko Sumin ireki dute herritarrak ebakuatzeko bide bat —260.000 lagun baino gehiago bizi dira hiri horretan–, Ukrainako ipar-ekialdean, eta erabaki hori bi aldeek negoziatua izan da, horretarako «su eten bat adostu» dutela adierazi baitzuen atzo Ukrainako lehen ministrorde Irina Verextxukek. Hain zuzen, Sumi hiria ebakuatzeko operazioa «arrakastaz» amaitu dute, eta 5.000 pertsona «onik daude dagoeneko», Volodimir Zelenski Ukrainako presidentearen bulegoko buru Kirilo Timoxenkok iragarri duenez. 5.000 pertsona horiek Poltavara eraman dituzte, hegoaldera. Halaber, mila auto partikular inguru ere atera ahal izan dituzte. Bigarren ebakuazioa gaur 09:00etan jarri dute martxan (08:00etan Euskal Herrian), eta 21:00etan amaituko dute (20:00etan Euskal Herrian).

Ukrainako lehen ministrorde Irina Verextxukek azaldu duenez, beste bost korridore humanitario ireki dituzte zibilak ebakuatzeko, Errusiako Gobernuarekin Ukrainako zenbait eremutan su etena adostu ostean. Lehen korridorea Energodar eta Zaporizhia artean zabaldu dute; bigarrena, Mariupol eta Zaporizhia artean; hirugarrena, Volnovaja eta Pokrovsk artean; laugarrena, Pasa eta Lozova artean (Kharkiv eskualdean); eta bosgarrena, Vorzel eta Belgorodka artean (Kiev eskualdea).

Edonola ere, Ukrainak behin eta berriz nabarmendu du korridore horiek «eraginkortasun txikia» dutela, errusiarrek ez dituztelako baldintzak betetzen, eta etengabe egiten dituztela erasoak kaltetutako eremuetan. Hain zuzen, Atzerri Ministerioak Twitter sare sozialean salatu zuen Errusiako armadak ez duela errespetatu Mariupoleko korridore horretarako menia, eremua bonbardatu duelakoan; zortzi kamioi eta 30 autobus atera ziren atzo Mariupoletik zibilak ebakuatzeko.

Hiri hori bereganatzea garrantzitsua da Errusiarentzat, hori eginda korridore bat osa dezakeelako Transnistriatik Donbassko herri errepubliketara, Ukraina hegoaldeko zenbait hiri lotuta. Mariupolez gain, hego-mendebaldeko Odesa ere hartu beharko luke, eta horrek erabat blokeatuko lioke Ukrainari Itsaso Beltzerako sarbidea.

Ebakuazio horiez gain, Kiev inguruko Irpinen ere herritarrek irteten jarraitzen dute korridore batetik, Reuters berri agentziaren arabera; herenegun hasi ziren, eta 2.000 lagunek lortu zuten bide horretara heltzea. Hori bai, hango alkate Oleksandr Markuxinek ohartarazi zuen Errusia hiria bonbardatzen ari zela oraindik ere.

Errusiako Gobernuak proposaturiko korridore horietako batzuek Errusian eta Bielorrusian dute helmuga, nahiz eta Ukrainako Gobernuak atzoko negoziazioetan adierazi zuen hori «onartezina» dela. Atzoko ordu txikietan, Kievek iragarritako meniaren aurretik, Errusiako armadak Sumi bonbardatu zuen, eta gutxienez 21 lagun hil zituen, oblast horretako agintarien arabera.

Bide horiek dituzten helmugak polemika iturri izan dira bi herrialdeen artean. Izan ere, orain arte zabalik izan diren korridore humanitario guztiek Errusia eta Bielorrusiarainoko ibilbideak izan dituzte: bi herrialde horiek zituzten helmuga. Verextxuken iritziz, plana halakoa izatea «zentzugabea, zinikoa eta onartezina» da. Ordea, kritika horiek jasota ere, Moskuk ez ditu guztiz bete Ukrainaren eskakizunak, kasu batzuetan Errusia edo Bielorrusia baitira helmuga oraindik ere.

Kremlinen arabera, 173.000 lagun ebakuatu dituzte Donetskeko eta Luhanskeko herri errepubliketatik Errusiara, Kieven «laguntzarik gabe», eta, operazio horietan elkar ulertzeko, bi aldeek komunikazio kanal bat osatuko dute informazioa partekatzeko —negoziazioen bigarren bilkuran adostu modura—.

Lehen korridoreak irekitzeko saiakeren aurretik, herritar askok erabaki zuten inguruko herrialdeetara joatea; horietako gehienek, Poloniara. Hain justu, auzi horretaz aritu zen atzo Pawel Bossernaker Poloniako Barne ministrordea, eta adierazi zuen egoera «oso zaila» espero dutela datozen asteetarako; hori bai, prest agertu zen errefuxiatuei laguntzen jarraitzeko, «betebehar morala» dela uste baitu.

UNHCR Iheslarientzako Nazio Batuen Goi Mandatariaren arabera, jada bi milioi herritar baino gehiago atera dira Ukrainatik, eta gehiago izatea ere espero dute datozen egunetan; kopurua lau milioira igoko dela aurreikusi zuten iragan astean.

Iheslariak «eremu seguruetara» eraman behar dira

CICR Gurutza Gorriaren Nazioarteko Batzordeko eledun Ewan Watsonen iritziz, ezinbestekoa da ebakuaturiko zibilak «eremu seguruetara» eramatea, eta adibidetzat jarri du Mariupol, hango egoera «apokaliptiko» gisara deskribatu baitzuen atzo emandako agerraldian.

Watsonen arabera, zibilak informatu beharra dago, horiek jakin dezaten bidaia zer baldintzatan egingo duten eta nora joango diren, kasurako: «Egoera oso larriak bizitzen ari gara. Berriz ere dei egiten diegu gatazkako alde guztiek nazioarteko zuzenbidea errespetatzera. Egoera onartezina da».

Osasunaren ikuspuntutik ere egoera ez da ona, OME Osasunaren Mundu Erakundeak atzo azaldu baitzuen azpiegituren kontrako erasoak «azkartu» egin direla egunotan, eta medikuntza hornidura geroz eta gutxiago baitituzte.

Zehazki, OMEren Europarako zuzendari Hans Klugek esan zuen Ukrainako osasungintza «presio handia» jasaten ari dela: «Sendagai eskasia dago bizitzak salbatzeko. Kasurako, oxigenoa, anestesia, odol produktuak, babes pertsonalerako materiala eta intsulina».

OMEren datuen arabera, Errusiaren inbasioa hasi zenetik hamasei eraso egin dituzte osasun azpiegituren kontra —ospitaleak, anbulantziak eta osasun zentroak—, eta horietan gutxienez bederatzi lagun hil dira; informazio hori eman arren, erakundeak orain arte ez du esan nor den erruduna.

Krimearen eta herri errepubliken estatusa

Arlo politikoan, Errusiaren inbasioa hasi zenetik lehen aldiz, Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak atea ireki dio Krimearen eta Donetskeko eta Luhanskeko herri errepubliken estatusaz Errusiarekin hitz egiteari.

Ameriketako Estatu Batuetako ABC telebista kateari emandako elkarrizketa batean, atzo, Zelenskik adierazi zuen Kremlinekin «eztabaida» dezaketela horretaz, helburu jarrita «hango herritarrak nola biziko diren» zehazteko akordio bat lortzea.

Vladimir Putin Errusiako presidentearen eskarietako batzuk dira Ukrainak onar ditzala Krimearen anexioa eta Donbassko herri errepubliken independentzia. Horrez gain, Putinek nahi du Kievek uko egitea NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundean sartzeari, eta herrialdeak estatus neutrala izatea.

Bestalde, Ukrainako presidenteak mezu zuzena igorri dio NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeari. Esan duenez, nazioartea izango da «hondamendi humanitario baten erantzulea», bere herrialdea babesteko aire eremu debekatzen ez badu. «Errusiak misilak, hegazkinak eta helikopteroak erabiltzen ditu Ukrainako zibilen, gure hirien eta gure azpiegituraren aurka. Munduak erantzuteko betebehar humanitarioa du».

Ildo beretik, Ukraina prest dago NATOko kide bihurtzeko asmoari uko egiteko, Moskurekiko konpromiso gisa, Zelenskiren aholkulari Ihor Zhovkvak ARD Alemaniako telebista publikoan azaldu zuenez. «Ukrainaren neutraltasunari buruz hitz egin dezakegu baldintza jakin batzuetan». Baldintza horiek tropa errusiarrak Ukrainatik erretiratzea eta su-etena dira. «Ukrainaren subiranotasunari buruzko bermeak nahi ditugu», adierazi du Zhovkvak.

Errusiako eta Ukrainako Atzerri ministroak bihar bilduko dira Ankaran; orain arte inbasioaz izandako bilerarik garrantzitsuena izango da, horretan parte hartuko duten kargudunei erreparatuz gero. Kremlimeko eledun Dmitri Peskovek azpimarratu du atzerri ministrorek bihar egingo dute batzarra «negoziazio prozesuaren zati garrantzitsua» izango dela. «Errusiak negoziazioekin jarraitzeko interesari eutsi dio. Errusiaren jarrera oso argia da, eta oso ondo formulatuta dago», esan du Peskovek, Sputnik agentziak jasotakoaren arabera. Hori bai, Kremlineko bozeramaileak ohartarazi du «potentzialki arriskutsua eta zitala» izan daitekeen egoera bat sortuko lukeela Poloniak MiG-29 hegazkinak Ukrainara transferitzeko AEBtako aire base baten bidez egindako proposamenak.

Egun berean, Europako Batasuneko agintariak ere elkartuko dira, Frantzian, eta ziurrenik beste neurri batzuk adostuko dituzte Errusiaren aurka.

Bitartean, Ukrenergo Ukrainako enpresa energetikoak iragarri duenez, Txernobylgo zentral nuklearra sare elektrikotik «erabat deskonektatu» dute, Errusiako indarrek otsailaren 24an hasitako inbasioaren barruan egindako operazioen ondorioz, eta gehitu du Txernobyl eta Kiev lotzen dituen 750 kilowatteko linea bat moztu dutela. Halere, erradiazioa egoteko arriskuaz ohartarazi du enpresak, zentral nuklearraren konexio elektrikoaren geldialdia dela eta. Ukrainako Energia ministro Herman Haluxtxenkok adierazi du, bestalde, Zaporizhiako zentral nuklearrari —Europako zentralik handiena— buruzko informaziorik ez dutela. 400 militar errusiar daude han ostiraletik.


Summary: Sanchez prest da Zabalzari buruzko dokumentuak desklasifikatzeko, «justiziak eskatuz gero». Aitor Esteban EAJko diputatuak Mikel Zabalzari buruzko informazio sekretuaz galdegin dio Espainiako presidenteari. Sanchezek iragarri du Espainiako Gobernua informazio klasifikatuari buruzko lege bat lantzen ari dela.

Eusko Jaurlaritzak Mikel Zabalza estatu indarkeriaren biktima gisa aitortu ondotik hari buruzko informazio sekretua argitara aterako ote duen galdegin dio Aitor Esteban EAJko diputatuak Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidenteari. Espainiako Kongresuko plenoan egin dio galdera, gaur goizean, eta Sanchezek erantzun dio ez duela Jaurlaritzaren ebazpenik baloratuko: «Baina berma diezazuket, Espainiakoa den bezalako zuzenbide estatu batean, aitortza hori behar badu, autoritate judizialen partetik ondorioren bat eratorri beharko dela; eta ez dudarik izan hori gertatu eginen dela». Sanchezek zehaztu du autoritate judizialek dokumentu horiek desklasifikatzea aginduko balute eta horiek existituko balira men eginen lioketela: «Ez egin dudarik gobernu honek beti kolaboratuko duela justiziarekin».

Ez da Espainiako Gobernuko agintari batek halako zerbait erraten duen lehen aldia, joan den urteko martxoan antzeko hitzekin mintzatu baitzen Fernando Grande Marlaska Espainiako Barne ministroa. Hartan ere, Estebanen galdera bati erantzunez, Grande-Marlaskak erran zuen gobernuak ezin duela bere kabuz erabaki agiriak desklasifikatzea, eta hori epaile batek eskatu beharko liokeela.

Sanchezen erantzuna ez zaio nahikoa iruditu Estebani, eta berriro egin dio Sanchezi galdera, azpimarratuta «enblematikoa» dela Zabalzaren kasua. Bertzeak bertze gogoratu du Nafarroako Parlamentua ere ados jarri zela kasuaz; orduan atxiloturikoak ez zirela ETAkoak; eta kasuari buruzko grabazio «esplizituak» daudela, Alberto Perote CESIDeko koronel eta zerbitzu sekretuetako buruaren eta Pedro Gomez Nieto Guardia Zibileko kapitainaren arteko elkarrizketa kasurako. Esteban: «Eskatzen dizut ez diezaiozuela familiari esan orduan Guardia Zibilak Zabalzaren amari esan ziona, objektu galduen atalera joateko bila».

Sanchezek azaldu du Sekretu Ofizialen Legearen erreforma tramitazio parlamentarioan dagoela, zuzenketak egiteko epeak luzatuta, eta iragarri du urrunago ere joan nahi dutela: «Ez gara lege horren erreformarekin konformatzen». Jakinarazi du informazio klasifikatuari buruzko lege bat lantzen ari dela Espainiako Gobernua: «2022ko arau planean onartua dugu, eta espero dugu lege proiektua aurkeztu ahal izatea». Erran du lege horrek klasifikazio mailak arautuko dituela, eta informazioa klasifikatu dezaketen organoak eta epeak zehaztuko dituela. «Espero dut tramitatu ahal izanen dugula».

Bel Pozueta EH Bilduko diputatuaren iritziz, justiziak esku ez hartzearen «ondorio zuzena» da auziaren «inpunitatea eta erreparazio falta: Mikel Zabalzaren hilketa eta agirien desklasifikazioa berriz (in)justiziaren esku uzteak ez dakar inolako aurrerapausorik. Ezerk ez du pentsarazten orain beste era batera jardungo duenik».

«Aukera leihoa»

Foro Sozial Iraunkorrarentzat, Sanchezek gaur goizean egindako adierazpenek «aukera leiho» bat zabaltzen dute estatuaren biktimen aitortzarako: «EAEn eta Nafarroan ia aho batez onartzen den egia soziala egia judizial bihurtzea oso urrats garrantzitsua izango litzateke». Foroaren ustez, «inoiz baino beharrezkoagoa» da Espainiako Sekretu Ofizialen Legea moldatzea, horretarako nazioarteko parametroak baliatuta.

Hala ere, foroak nabarmendu du estatuko biktimen kasu asko jada preskribatuta daudela, eta «beste mekanismo batzuk» ere bilatu beharko liratekeela nabarmendu du, baldin eta biktima horiei «justiziarako eskubidea» bermatuko bazaie.


Summary: Gipuzkoako enpresen %62k igarri diete jada Ukrainako gerraren ondorioei. Energia, hornidurak eta lehengaiak garestitu zaizkie, eta arazoak okertu egingo direla uste dute Gipuzkoako enpresen gehienek, fakturazioari eragingo diola. Lan erreforman jasotako RED mekanismoa «lehenbailehen» aktibatzeko eskatu du Adegik, lanaldi murrizketak egin eta lan kontratuen behin-behinean eteteko aukera izateko.

Zuzenean edo zeharka, Gipuzkoako enpresa gehienak hasiak dira nabaritzen Ukrainako gerraren ondorioak euren zenbakietan. %62,5ek adierazi dute hori, Adegi patronalak egoera neurtzeko egindako presako inkestan. Kostuen igoera, hornidura arazoak, logistika problemak, denak batera etorri zaizkie enpresei.

Adegik azaldu du lehengaiak eta energia bizkor eta neurririk gabe garestitzeak arazoak sortu ziekiela enpresei kostu horiek prezioetara eramateko. Ziurgabetasun handiz, proiektuak, inbertsioak, eskaerak eta erreserba turistikoak eteten ari direla ikusten dute. Eta uste dute oraindik arazorik izan ez duten enpresek laster nozituko dutela eragina, haien bezero edo hornitzaileek hasiak direlako igartzen.

Adegik eskatu du lehenbailehen aktibatzeko RED mekanismoa, «Ukrainako krisiaren ondorioz zailtasunetan dauden enpresentzat, lanaldi murrizketak eta kontratuen behin-behinean eteteko aukera izateko».

Kalterik handiena, metalgintzan

Zuzeneko kalterik handiena, ziurrenez, Ukrainarekin edota Errusiarekin merkataritza harremanak dituzten enpresek igarri dute. Gipuzkoako enpresen %15 dira; eta industriara mugatuta, enpresen %20.

Errusiarekin edo Ukrainarekin lotura duten enpresa horien laurdenentzat (%24), negozioaren parte horrek oso zati handia hartzen du fakturazioan. Horiek guztiak metalgintzako enpresak dira; haien artean, metalurgia eta produktu metalikoen adarreko konpainiek dute menpekotasuni handiena: %40k. Makineriaren eta ekipamenduen adarrean ere handia da menpekotasuna, %37,5ekoa.

Ukrainarekin edo Errusiarekin harremanak dituzten enpresen %35ek adierazi dute lotura hori mantentzeko asmoa dutela. Gainerakoek eten egingo dituzte harremanak, dela alde bakarreko erabakiz (%61,5), dela ordainketak eta kobrantzak egiteko zailtasunengatik (%23) dela logistika arazoengatik, edo kobrantza eta ordainketak egiteko zailtasunengatik (%15,5).

Orokorrean, Ukrainako gerraren ondorioak pairatzen ari diren Gipuzkoako enpresen %62,5entzat, horniduren eta lehengaien kostuaren igoera da arazo nagusia; hori diote enpresen %86k. %31k horniduren logistika eta falta ere arazo dute. Eta %22,5ek diote arazoak dituztela esportazioekin edo inportazioekin.


Summary: Ernest Shackletonen 'Endurance' ontzia aurkitu dute Antartikan. Hiru kilometroko sakoneran topatu dute, osorik eta oso egoera onean, Weddell itsasoan. 'Endurance' 1915ean hondoratu zen, Shackleton eta haren espediziokideak Antartika oinez gurutzatzera joan zirenean.

Denbora gelditu da. 2022ko martxoa 1915eko azaroa bihurtu da. Agulhas II izotza hausteko ontzian duela mende pasatxoko argazki bat ikusi dute, baina zuzenean: Endurance hitzak agertu dira pantailetan, itsasontzi baten txopan. Ernest Shackleton kapitain eta esploratzailearen itsasontzia da. 1915ean hondoratu bezala ageri da, ukitu gabea eta kalterik gabea ia. Itsas faunak kolonizatu du: anemonek, itsas izarrek, belakiek... Ez dago, ordea, egurra jaten duten izakien arrastorik.

Endurance 22 espedizioak aurkitu du. Hori zen helburua. 3.008 metroko sakoneran aurkitu dute, Weddell itsasoan. «Inoiz ikusi dudan egurrezko hondoratzerik onena da», esan du Mensun Boundek, espedizioko Esplorazio zuzendariak. «Zutik dago, itsas hondoan harro, ukigabe eta izugarri ondo kontserbatuta».

Espedizioa Lurmutur Hiritik (Hegoafrika) abiatu aurretik zehaztu zuten itsasontzia urpeko zer eremutan egon zitekeen, eta eremu horren barruan topatu dute. 1915ean, hondoratu aurretik, Worsley kapitainak jasota utzi zuen itsasontzia zer lekutan irentsi zuen urak. Sestantea erabili zuen horretarako. Puntu horretatik sei kilometro eta erdi hegoaldera dago Endurance hondoratuta. Ez da harritzekoa: Worsleyk ontzia hondoratu baino hiru egun lehenago apuntatu zuen haren kokapena, eta Endurance 22ko kideek ez zekiten Worsleyk ontziaren kokapena zehaztu zuenetik hondoratu arteko hiru egunetan hondakinak zenbat eta norantz mugitu ziren jitoan. Izotza mugitu egiten baita.

Urtebete izotzetan

Shackletonek Antartika oinez zeharkatuko zuen lehen pertsona izan nahi zuen. Espedizio bat antolatu zuen: Trans-Antartika Inperiala. Izotzak haien ontzia harrapatu zuen. Urtebetetik gora egin zuten izotzetan harrapatuta: aurrena, itsasontzian bizitzen; gero, izotzetan, izotzaren mugimenduek eta gogortasunak Endurance puskatu zutenean.

Hiru salbamendu txalupa arrastaka eraman zituzten izotzetan, itsasora iritsi arte. Shackleton eta bost marinel Hego Georgia uhartera iritsi ziren arraunean, eta Elefante uhartean geratutako espediziokideak erreskatatu zituzten. Bi urte eta hilabete bat pasatu ziren Londrestik abiatu zirenetik Txilera eraman zituzten arte. Guztiak, bizirik.

Sinbolo bihurtu ziren Shackleton eta Endurance: batetik, garai bateko abenturena, Hego Poloaren esplorazioarena, mugen bila aritzearena; bestetik, izenak eta izanak bat eginez, iraun handiarena, egoerarik larrienei aurre egiteko gaitasunarena.

Bazuen espedizio hark oraindik argitu edo erakutsi ez zen misterio bat, ordea: non ote zeuden 1915ean Artikoko izotzak txikitutako eta Weddell itsasoko urak irentsitako Endurance bergantinaren arrastoak. Espedizio bat abiatu zen haiek bilatzera: Endurance 22. Falkland uharteetako (Malvinak) Itsas Ondarearen Fideikomisoa ongintzako erakundeak antolatu du.

Filmatu eta eskaneatu

Ontzia aurkitu eta gero, filmatu eta eskaneatu egingo dute. Hiru dimentsiotan eskaneatzeko tresna bat dute. Espedizioaren helburua ez da ontziaren arrastoak lehorreratzea eta museoren batean-edo erakusgai jartzea. Ezin dute. Endurance babestuta dago: leku eta monumentu historikotzat hartuta dago, eta ezin da dagoen lekutik mugitu edo atera.

Ur azpiko Saab Sabertooth ibilgailu bat erabili dute Endurance aurkitzeko. Ibilgailu autonomoa da: kanpotik gobernatu daiteke, eta bertan ez da pertsonarik joaten. Kamerak laser bidezko eskanerra eta sonarra ditu. Sonarrak soinu uhinak bidaltzen ditu, eta, haiek zerbait jotakoan, bueltan etortzen zaizkio. Jasotako oihartzunaren arabera, zer jo duen jakin dezakete. Horrela nabigatzen dute izurdeek eta saguzarrek. Saab Sabertooth izena du. Bai, Saab auto ekoizle suediarra izandakoaren marka da. Saab berriak segurtasunerako gailuak eta material militarra egiten ditu —hala egiten zuen autoak egiten hasi aurretik ere—.

2019an ere antolatu zuen Endurance aurkitzeko espedizio bat, baina orduan galdu egin zuten ur azpiko ibilgailua. Gainera, ibilgailuak ez zuen ikusten eta biltzen zuen informazioaren berri aldi berean bidaltzen, eta, beraz, ibilgailuak bildutako informazio guztia ere galdu egin zuten. Oraingoan, ordea, zuntz optikoko kable bat izan da ibilgailuaren eta Agulhas II-ren arteko zilbor hestea. Ibilgailua hainbat aldiz uretaratu dute, eta haren bitartez jaso dituzte irudiak.

Espedizioaren helburu nagusia Endurance aurkitzea izan da, baina bestelako ikerketa zientifikoak ere egin dituzte. Klima aldaketak Antartikako izotzetan duen eragina aztertu dute. Bertako izotzaren hainbat lagin hartu dituzte, eguraldia aztertu dute... Antartikako baldintzek eragina dute mundu osoko kliman, ozeanoen tenperaturan batez ere.


Summary: Ertzaintzak Judimendiko Juani etxeko lehen solairua hustu du Gasteizen. Poliziak, oraingoz, eraikinak dituen hiru etxebizitzetatik bakarra hustu du. Hainbat pertsona bildu dira etxearen inguruan, eta babesa adierazi diete etxegabetuei.

Ertzaintzak beste eraikin okupatu bat hustu du. Urtarrilean hustu zituzten Donostiako Mundaiz kaleko eraikin bat eta Gasteizko Zentro Sozialista, eta, gaurkoan, Gasteizko Judimendi auzoko Juani etxearen txanda izan da. Solairuetako bat hustu du Poliziak, lehenbizikoa. Bizilagunek joan den astelehenean zuten etxegabetze agindua, baina astebete atzeratu dute kaleratzea.

Goizean hainbat pertsona bildu dira etxearen inguruan, eta babesa adierazi diete etxegabetuei. Gaur, ordea, lehenengo solairuko etxebizitza hustu dute bakarrik; eraikin osoa dago okupatua, baina beste bi etxebizitzetako bizilagunek ez dute etxegabetze agindurik, oraindik.

Duela bost urte inguru okupatu zuten Juani, Judimendiko Juan II kalean kokatuta dagoen eraikina. Okupatutako blokearen solairu bakoitzak jabe ezberdin bat dauka. Ondorioz, bizilagunek hiru prozesu judizial dituzte zabalik. Fincas Armentia higiezinen enpresak egindako salaketaren ondorioz hustu dute lehen solairua.

Etxea uzteko agindua 10:30erako iragarrita zegoen, baina, Hala Bedi irratiak zabaldu duenez, 9:00ak zirenean bertaratu dira Ertzaintza eta Udaltzaingoa. Sarrailagilea atea irekitzen saiatu da, baina ezin izan du, eta, beraz, Ertzaintzak kolpeka bota du atea, 10:20 aldera. 10:40an, lehen solairura iritsi dira, eta bertan erresistentzia egiteko bildutako lagunak ateratzen hasi dira.

Operazioan zehar, Juan II kalea itxi du Ertzaintzak, eraikin osoko argia ere moztu du —ez bakarrik hustu duten etxebizitzakoa—, eta lehen solairuko etxebizitzaren atea hormaz estali du. Bigarren eta hirugarren solairuko bizilagunek jarraitu dute «eusten». Kanpoan ere jende andana bildu da etxegabetuei babesa adierazteko, eta bi pertsona identifikatu ditu Ertzaintzak.


Summary: Frantziako Kasazio Auzitegiak ontzat jo du Jakes Esnalen helegitea. Euskal presoa baldintzapean aske uzteko eskaera aztertzeari uko egin zion Parisko Dei Auzitegiak 2020ko irailean, eta defentsak helegitea ezarri zuen. Esnalen prozedura Dei Auzitegira itzuliko da, eta hark erabaki beharko du aske uzten duten ala ez.

Jakes Esnal euskal presoa baldintzapean aske uzteko prozedurak aitzina segitu dezake. Hala erabaki zuen atzo Frantziako Kasazio Auzitegiak, defentsak ezarritako helegitea onartuta. Parisko Dei Auzitegira itzuliko da orain afera, eta hark erabaki beharko du 71 urteko presoa askea uzten duten ala ez. 2020ko maiatzean Zigorrak Ezartzeko Auzitegiak Esnal aske uztea erabaki zuen, baina fiskaltzak helegitea jarri zuen berehala. Lehen instantzian hartutako erabakia berrestera deitu dute Bakegileek Frantziako Justizia. «Gaurko deliberoak agerian uzten du terrorismoaren kontrako fiskaltzaren jarrera erasokorra eta ukatzailea, beste behin», adierazi dute agiri batean. «Bake prozesuaren garapenean, preso eta iheslarien etxeratze bidean manera eraikitzailean eragin beharrean, oztopo berriak sortzearen parioa egin du. Fiskaltzaren deirik gabe, Jakes [Esnal] 2020ko maiatzaren 28tik baldintzapeko askatasunean izan ahalko zen».

«Poz handia da. Badu urteak borroka horrekin ari garela», esplikatu du Maritxu Paulus Basurco abokatuak, 2017tik izan diren gorabehera guziak oroitarazita. «Orain aukera dugu Esnalen askatasuna lortzen saiatzeko, maleruski oraindik ez baita lortua». 2020ko azaroaren 25ean utzi zuten aske Frederic Haranburu Xistor euskal presoa; Esnalentzat gisa bereko erabakia hartuko dutela espero du. «Auzitegien erabakiak indibidualak dira, baina testuinguruarentzat erabili dezakegun kasu bat da. Froga epea bukatzen ari zaio; urte eta erdi pasatu du eskumuturreko telematikoarekin. Lehen ere bagenituen, baina argumentu gehiago ematen dizkigu auzitegirako. Ez da inolako arriskurik leporatzen dizkioten delituak berriz egin ditzan». Joan den martxoaren 22an Izaskun Lesakaren baldintzapeko askatasun eskaera onartu zuen Zigorrak Ezartzeko Auzitegiak, nahiz eta ondotik fiskaltzak helegitea jarri. Erabaki horretan, auzitegiak aintzat hartu zuen Euskal Herriko testuinguru politikoa aldatu izana, eta adierazi «bake prozesua zalantzan ezartzeak» ez duela «zentzurik».

Bost urteko ibilbidea

Orain dela bost urte abiatu zuen Esnalek baldintzapean aske geratzeko eskaera, 2020ko urriaren 25ean; orain arte egin duen bigarrena da. Halakoetarako, bi prozedura ezberdin daude Frantzian: «terrorismoagatik» zigortutakoen eskaerak CPMS Segurtasun Neurrien Diziplina Anitzeko Batzordeak aztertzen ditu, eta kondena luzekoenak, CNE Frantziako Ebaluazio Zentroak. Batean zein bestean azterketa bat baino gehiago egiten diote presoari, haren egoera definitzeko eta berriz delituren bat egiteko arriskurik dagoen neurtzeko, besteak beste. CPMSri dagokionez, aukera du azterketa bukatu ondotik presoa CNEra bidaltzea erabakitzeko; baina, hautazkoa da berez.

Hor dago aferaren funtsa. Esnalen kasua CPMSk aztertu zuen, eta baldintzapean aske uztearen alde agertu zen, CNEra bidaltzeko beharrik gabe. 2020ko martxoan aztertu zuen euskal presoaren eskaera Zigorrak Ezartzeko Auzitegiak, eta urte bereko maiatzean ontzat eman zuen, euskal gatazkaren konponbidean azken urteetan izandako bilakaera aintzat hartuta. Baina terrorismoaren aurkako Frantziako fiskaltzak helegitea jarri zuen berehala. Parisko Dei Auzitegiaren esku gelditu zen erabakia, baina uko egin zion Esnalen kasua aztertzeari. «Argudiatu zuten CNEren azterketa falta zela eta, beraz, prozedura ez zela osatua», esplikatu du Paulus Basurkok.

Defentsaren ustez, CNEren iritzia ez zen beharrezkoa, CPMSk ez baitzuen eskatu, eta helegitea ezarri zuen Frantziako Kasazio Auzitegian. Kasua aztertzerakoan iritzi bera agertu zuen Frantziako Kasazio Auzitegiko fiskaltzak ere. Esnali arrazoia eman dio azkenean Kasazio Auzitegiak. Orain, auzi saio berri bat finkatu beharko du Parisko Dei Auzitegiak. Han erabakiko dute Esnal aske uztea onartzen duten ala ez. «Ahal bezain fite» izatea espero du Paulus Basurcok, «adina hor da, denbora hor da... aski denbora galdu dugu».


Summary: Hego Euskal Herriko hainbat udalek Ukrainari babesa adierazi diote. Eudelek deituta, elkarretaratzeak egin dituzte zenbait udaletxe ataritan. Nafarroak dagoeneko Ukrainako 130 errefuxiatu jaso ditu.

Bost minutuko elkarretaratze isilak eginez, Hego Euskal Herriko dozenaka udalek elkartasuna adierazi diote Ukrainari. Gaur eguerdirako deituta zituen elkarretaratzeak Eudelek tokiko udaletxe atarietan, eta haiekin bat egin dute udal ordezkariek nahiz herritarrek. Eudelen arabera, honako hau izan da helburua: «Tokiko entitateek uko egitea Errusiak Ukraina inbaditzeari, horrek eragiten duen sufrimendu eta suntsipenari, eta milioika pertsonen behartutako exodoari». Ukrainari «babesa eta elkartasuna» helarazteko ere probestu dituzte deialdiak.

Iruñean ere elkarretaratzea egin dute Udaletxe plazan. Udal talde guztietako hautetsiek bat egin dute deialdiarekin, eta bost minutuko isilunea egin dute eguerdian, udaletxearen parean. Enrique Maia alkateak ere parte hartu du protestan. Udalak ohar batean azaldu duenez, protesta «sinboliko» horren helburua da «bizilagunen eta udal ordezkarien elkartasuna adieraztea», Ukrainako inbasioaren aurrean.

Hori bera nabarmendu du Maiak, elkarretaratzearen ostean: alkateak «balioa» eman nahi izan die udal taldeen «adostasun politikoari» eta Ukrainari agertu dioten babesari: «Honek frogatzen du hiria engaiatua dagoela auzi honetan».

Maiak «kezka» agertu du Ukrainaren etorkizunaren inguruan: «Iristen diren albisteak oso gogorrak dira. Inpotentzia eta sufrimendua sentitzen dugu, telebistan irudi horiek ikusten ditugunean».

Alkateak azaldu du iragan asteartean batzartu zela Javier Remirez Nafarroako Gobernuko lehendakariordearekin eta Eduardo Santos Migrazio Politiketako kontseilariarekin, «era koordinatuan lan egiteko». Horrez gain, Iruñeko Udala harremanetan dago Ukrainako herritarren elkarteekin eta bestelako eragile sozialekin, ukrainarrei harrera egin eta laguntza koordinatzeko. Besteak beste, areto bat atondu dute Iturrama auzoko Civivox gunean, «elkarteon egitekoa koordinatu ahal izateko». Azkenik, Maiak iragarri du Iruñeko azoketan ere gune bereziak prestatuko dituztela, elikagaiak bildu eta Ukrainara bidaltzeko.

Iruñean ez ezik Hego Euskal Herriko gainerako hiriburuetan ere egin dituzte protestak. Gasteizen, Gorka Urtaran alkate eta Eudeleko presidentea buru dutela bildu dira. Urtaranek nabarmendu du «herritarren mailan» egon nahi dutela eta, elkartasuna sinbolikoki erakustearekin batera, «ekintzekin» ere bide beretik joko dutela.

Nafarroan, 130

Ukrainako gerrak eragindako errefuxiatuak ari dira pixkanaka Euskal Herrira ere iristen. Nafarroan, esaterako, 130 artatzen ari dira dagoeneko —erdiak adin txikikoak—, Remirezek emandako datuen arabera. Gainera, espero du datozen egunetan zenbaki hori handitzen joatea eta 200 pertsonara iristea. «Zorroztasunez, seriotasunez eta segurtasun juridikoz» artatu nahi dituzte guztiak.


Summary: Telecincok EH Bilduri buruz esandakoa zuzendu behar izan du. 2020ko maiatzean, Ana Rosa Quintana aurkezleak esan zuen EH Bilduk espainiar askoren heriotzak dituela bizkar gainean. Gipuzkoako auzitegi batek esandakoa zuzentzera behartu du saioa, eta gaur egin du zuzenketa.

«Zuzenketa batekin amaituko dut. EH Bildu alderdi federazioko idazkari nagusiak, 2020ko maiatzaren 26an, gutun bat bidali zuen bere zuzenketa eskubidea galdeginez. Haren bidez, eskatu zigun esateko EH Bildu alderdi federazioak ez duela espainiarren hilketarik bizkar gainean. Tira, hortxe dago 2020ko maiatzeko zuzenketa hori». Ana Terradillos aurkezleak gaur goizean esan ditu hitz horiek, Espainiako Telecinco telebista kateko El programa de Ana Rosa saioan. Ana Rosa Quintana ohiko aurkezlea konfinatuta dago, eta haren ordezkoa da kazetari donostiarra.

Quintanak, 2020ko maiatzean, esan zuen EH Bilduk espainiar askoren heriotzak dituela bizkar gainean. Saio horretan ohikoa da Quintanak eragile subiranisten inguruan antzeko iruzkinak egitea, baina, ordukoan, EH Bilduk salatu egin zuen hark esandakoa. Gipuzkoako Probintzia Auzitegiak arrazoia eman zion 2021eko maiatzean, baina Mediasetek —saioaren ekoiztetxeak— helegite bat jarri zuen, azalduz hitz horiek Quintanaren iritzia zirela, eta ez baieztapen bat.

Auzitegiak, ordea, ez dio arrazoia eman, eta esandakoa zuzentzera behartu ditu ekoiztetxea eta saioa, baita auzibidearen gastuak ordaintzera ere: «Ana Rosa Quintanak hiru aldiz jarraian errepikatu zuen, irmoki, EH Bilduk espainiar askoren heriotzak dituela bizkar gainean. Beraz, esandakoa egia dela ulertarazteagatik, zuzendu egin beharko du», dio epaiak.

Aldeko epaia txalotu du EH Bilduk Twitterren: «Denak ez du balio politikan, eta denak ez du balio EH Bilduren aurka. Denborak arrazoia eman digu eta emango digu», idatzi du.


Summary: Guatemalan gogortu egin dituzte abortatzeagatik jarritako zigorrak. Kongresuak onarturiko legearen arabera, espetxealdiak hiru urtetik bost eta 25 urte artera igoko dituzte. Emakumeek soilik bizitza arriskuan dutenean eten ahal dute haurdunaldia.

Martxoaren 8an, Emakumeen Nazioarteko Egunean, abortatzeagatik jarritako zigorrak gogortzea onartu du Guatemalako Kongresuak. Espetxealdiak hiru urtekoak ziren orain arte, eta, lege berriaren arabera, bost eta 25 urte artekoak izango dira aurrerantzean. Haurdunaldia eteteko eskubidea kasu bakarrean edukiko da oraindik ere: emakumearen bizitza arriskuan dagoenean.

Familiaren eta Bizitzaren Babeserako Legeak eztabaida handia eragin du Erdialdeko Amerikako herrialdean, are gehiago murriztu dituelako emakumeen eskubideak. Testuak 102 diputaturen babesa jaso du gaurko ordu txikietan egindako bozketan, eta horren edukiak bat egiten du Alejandro Giammattei herrialdeko presidentearen jarrerarekin, agintaria beti agertu baita abortua despenalizatzearen kontra.

Viva alderdi kontserbadoreko Anibal Rojasek aurkeztu zuen lege proposamena, 2017an, eta harrezkeroztik bide luzea egin du, kontrako manifestazioak izan arren. Parlamentuko saioan ere egin dituzte hainbat kexa diputatuek, eta kalean ere egin dute protesta emakumeen eskubideen aldeko taldeek, Kongresuan ordezkari politikoak bilduta zeudela.

Eztabaida horretan, legearen defendatzaileek argudiatu dute testua ez dela emakumeen eskubideen kontrakoa; horietako bat da izan da Patricia Sandoval diputatu eskuindarra, zeinak argudiatu duen onarturiko legea herritarren «nahiaren isla» dela.

Jarrera hori ikusita, Walter Felix parlamentari ezkertiarrak erantzun dio herrialdean gehien urratzen den eskubidea «bizitzarena» dela, eta bide beretik jo du Semilla zentro-ezkerreko alderdiaren diputatu Lucrecia Hernandezek: «Haurdunaldi bat galtzea suntsitzailea da. Lege honek automatikoki jartzen dio emakumeari errudun etiketa, doluan egon arren. Bat-bateko abortuak kriminalizatzen eta zigortzen ari dira, eta hori arriskutsua da».

Haurdunaldia eteten dutenen espetxealdiak handitzeaz gain, «abortu baten erantzuleari edo emakumearen oniritzirik gabe abortu maniobrak» egiten dituenari ere kartzela zigorrak ezartzea aurreikusten du testuak; zehazki, 50 urtera artekoak. Kasu horretan, «abortu kalifikatutzat» joko dute.

Familia, «gizon batek eta emakume batek»osatua

Haurdunaldia eteteari buruzko neurriez gain, lege berriak mugak ezarri dizkio familia ereduari, «familia bat gizon batek, emakume batek eta seme-alabek» osatzen dutela onartu baitu Kongresuak.

Horrekin batera, balio kontserbadoreez haragoko edukia hezkuntza sistematik kanpo geratuko da, eta, beraz, haurrek eta nerabeek ez dute «genero ideologiarekin eta aniztasun sexualarekin zerikusia duten programarik edo politikarik» jasoko eskoletan.

Legeak, gainera, espresuki debekatzen du «heterosexualak ez diren edo gizakiaren aspektu biologikoarekin eta genetikoarekin bateragarriak ez diren jarrera sexualak normaltzat» irakastea, eta, horren bidez, Kode Zibila erreformatu dute sexu berekoen ezkontza debekatzeko.

Parlamentuko bozketaren ondoren, Jordan Rodas Giza Eskubideen prokuradoreak esan du legeak giza eskubideak eta Guatemalak sinaturiko nazioarteko hitzarmenak «urratzen» dituela, eta jakinarazi du testua Auzitegi Konstituzionalera eramango dutela, legez kanpokoa izenda dezaten. «Politikariak familiaz eta bizitzaz aritzen dira, baina praktikan beste gauza batzuk egiten dituzte», adierazi zu Rodasek.


Summary: Gizonezko bat atxilotu dute Abadiñon, bikotekideari eraso egitea egotzita. Joan den ostiralean eraman zuten atxilo gizonezkoa; 41 urte ditu. Emakumezkoa ospitalera eraman behar izan zuten.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailaren arabera, Ertzaintzak 41 urteko gizonezko bat atxilotu zuen ostiralean Abadiñon(Bizkaia), indarkeria matxistarekin loturiko delitu bat leporatuta. Bikotekidea jo izana leporatu diote gizonari. Emakumezkoak larrialdi zerbitzuei deitu zien, laguntza eske. Polizia bertaratu zen, eta orduantxe eraman zuten atxilo gizonezkoa.

Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, Poliziak ikusi zuen emakumezkoak lesioak zituela gorputzean, eta ospitalera eraman zezatela eskatu zien larrialdi zerbitzuei. Erietxean eman zioten arta.


Summary: 150 itsasontzik parte hartuko dute Pasaiako Itsas Festibalean. Lau ontzi handi egongo dira ikusgai San Pedron. Herriko lau barrutietan antolatuko dituzte ekintzak, maiatzaren 26tik 29ra.

Nazioarteko itsas kulturaren topaleku bihurtuko da bigarrenez Pasaia (Gipuzkoa), maiatzaren 26tik 29ra. 2018ko jaialdiaren «arrakasta» ikusita, Itsas Festibala jaialdi erreferentziala izatea nahi dute nazioartean itsas ondareari dagokionez. 2018an 110 ontzik parte hartu zuten, eta, aurten, 150 izango dira. «Lorpen handia» izan da hori, Xabier Agote Albaolako presidente eta Itsas Festibaleko zuzendariaren arabera. Gaur goizean eman dituzte xehetasunak, Pasaiako Juanba Berasategi kulturgunean egindako agerraldian.

Aurtengo berrikuntza nagusia da herriko lau barrutietan antolatuko dituztela ekintzak. «Pasaian hori beti da erronka bat, sakabanatuta baikaude», azaldu du Agotek. San Pedron egongo da itsas ondarearekin zerikusia duten «edukirik landuena», itsasontzi handiak bertan egongo baitira. 2018an, Kaskelot motako itsasontzia izan zen jaialdiaren ikurra, eta, aurten, ezaugarri antzekoak dituzten lau itsasontzi handi izango direla aurreratu du Agotek. Beste batzuen artean, Bresteko (Bretainia) XIX. mendeko La recouvrance zurezko ontzia eta duela ehun urte baino gehiago Normandian (Frantzia) eraikitako Marité, 45 metro inguruko ontzia. Azken hori Islandian eta Ternuan bakailaoa arrantzatzeko eraiki zuten.

Lehorrean, itsas ondarearen elkarteak, Euskal Itsas Museoa eta beste hainbat erakunde egongo direla adierazi dute, eta lanbide tradizionalak ezagutzeko aukera ere egongo dela. Trintxerpen, adibidez, elkartasunarekin lotutako eragileak egongo dira: Aita Mari elkartea, besteak beste. Itsasontzia bertan izango ote den ez dakite oraindik, baina elkarteak erakusketa bat jarriko du bertan. Horrez gain, ingurumenarekin harremana duten erakundeak ere Trintxerpen egongo dira, Pasaiako Mater itsasontzia, kasurako. Donibanen, berriz, itsasoarekin zerikusia duten artisauak egongo dira, eta bertan egongo da festibalaren bulego teknikoa ere. Azkenik, Pasai Antxon kontzertuak egingo dituzte, gainerako hiru barrutietan bezala.

Itsas ondareari balioa emateko

Izaskun Gomez alkateak adierazi du Itsas Festibalaren gisako ekintzei esker Pasaia «euskal itsas ondarearen erdigune bilakatu» dela, eta jaialdiak garrantzi handia duela bai herriarentzat eta bai nazioartean ere: «Jaialdiaren indargunea da lurraldeko eragile sozial, ekonomiko eta kulturalak biltzea eta horiek guztiak abiarazteko plataforma izatea». Jaialdia antolatzeko 700.000 euro inguruko aurrekontua dutela azaldu du, baina ez dutela baztertzen babesle gehiago lortzea. Horrez gain, nabarmendu du «itsas ondarea kultura dela», eta salatu du instituzioek sarri ahaztu egiten dutela hori. Jaialdian parte hartzeko deia egin du: «Ezinbestekoa da honelako proiektuak antolatzea, kultura eta turismoa elkartzeko».

Bestalde, Harkaitz Millan Gipuzkoako Foru Aldundiko Turismo Diputatuak azaldu du jaialdiaren indarguneetako bat «kulturaren eraldaketarako gaitasuna eta desberdinen arteko lotura» bultzatzea dela. Horrez gain, nabarmendu du herriak itsasoarekin izandako lotura mantentzen lagunduko duela: «Euskal kostaldeko gainerako herrietan bezala, itsasoarekin mendeetan izandako harreman estua galduz joan da hemen, eta beharrezkoa da berreskuratzea».

Datozen asteetan emango dituzte egitarauari buruzko zehaztasunak.


Summary: Danimarkak kalte ordaina emango die sei inuiti, euren familia, hizkuntza eta kultura lapurtzeagatik. 1950eko hamarkadan asimilazio programa batera eraman zituzten Groenlandiatik, «danimarkar txiki» bihurtzeko. 34.000 euro emango dizkiote bakoitzari, eta lehen ministroak barkamena eskatuko die gaur, aurrez aurre eta ofizialki.

Joan zen urrian sei inuitek iragarri zuten Danimarkako Estatua salatuko zutela, haurrak zirenean, 1951. urtean, Groenlandiatik eraman zituztelako, «danimarkar txiki» gisa hezteko. Estatuari kalte ordaina eskatu asmo zioten, familia, hizkuntza eta kultura lapurtzeagatik. Baina afera ez da auzitegietara helduko, Danimarkako Gobernuak aitortu duelako erruduna dela, eta adostu duelako biktima bakoitzari ia 34.000 euro ordaintzea, eta haiei aurrez aurre barkamena eskatzea.

Gaur bertan zen barkamen eske ofiziala egitekoa Mette Frederiksen lehen ministroa, Kopenhagen, ekitaldi batean. Groenlandiako lehen ministro Mute B Egede ere ekitaldian parte hartzekoa zen. Gainera, datorren astean Frederiksen Groenlandiara joango da, han ere barkamena eskatzeko.

Danimarkak esperimentu sozial bat egin zuen 1951. urtean: Groenlandiako koloniako 22 ume kendu zizkieten euren familiei, hamahiru mutil eta bederatzi neska, eta Danimarkara eraman zituzten, han adopta eta hez zitzaten. Irakasle eta apaizei eskatu zieten zerrenda bat egiteko, «berriz hezteko» moduko umeak aukeratzeko.

6 eta 8 urte arteko haurrak aukeratu zituzten, familia pobrekoak, alargundutako ama gazteen seme-alabak, esaterako. Gurasoak estutu egin zituzten, besteak beste, haurrek Danimarkan bizimodu hobea izango zutela esanda. Esperimentuaren helburua honako hau zen: haur inuitak «danimarkar txiki» bihurtzea. Planaren arabera, gazteak «danimarkartu», hau da, kulturalki asimilatu ostean, Groenlandiara itzuliko zituzten, besteentzat eredu izan zitezen.

22 haietatik oraindik bizirik dauden seik jasoko dute kalte ordaina. Danimarkako Estatuari konpentsazioa eskatu zioten, euren haurtzaroa, familiekiko harremana, hizkuntza eta kultura lapurtu zizkietela argudiatuta. Horietako batzuek ez zituzten berriz ikusi euren senideak, eta batek behintzat ez zuen jakin familiatik erauzi egin zutela 52 urte bete zituen arte.

Haurren erdiak hil egin ziren heldu bihurtu aurretik. Horietako batzuk Groenlandiara itzuli zituzten urtebeteko epean, baina, familiei itzuli beharrean, Nuuk hiriko umezurztegi batean sartu zituzten. Beste batzuek bizitza osoa pasatu zuten Danimarkan.

«Familia galdu zuten, hizkuntza, kultura eta inuitak izatearen sentimendua», esan zuen biktimen abokatu Mads Prammingek Danimarkako Politiken egunkarian, salaketa iragarri zuenean. Konpentsazio gisa, 33.600 euro eskatu zion bakoitzak Danimarkako Estatuari.

«Bizitza pribatua eta familiako bizitza edukitzeko eskubidea bortxatu zieten», esan du Prammingek, eta gogoratu du eskubide hori jasotzen duela Europako Giza Eskubideen Konbentzioak. Bi asteko epea eman zion abokatuak Danimarkako Lehen ministroaren bulegoari erantzuteko, eta bestela salaketa jarriko zuela esan.

Barkamen eskea

Danimarkako Gobernuari barkamena eskatzeko galdegin zion Groenlandiako gobernu autonomoko lehen ministro Kuupik Kleistek 2009an. Baina Lars Lokke Rasmussen Kopenhageko gobernuburuak ez zuen barkamenik eskatu, eta esperimentu hura «zoritxarrekoa» izan zela adierazi zuen, besterik gabe. Geroztik gatazka iturri izan da barkamenaren gaia bi gobernuen artean.

2020ko abenduan, Danimarkako Lehen ministro Mette Frederiksenek barkamen eskea egin zuen azkenean. «Ezin dugu aldatu gertatu zena. Baina ardura geure gain hartu eta barkamena eska diezaiekegu, zaindu behar genituelako, baina huts egin genielako».

Inuitak dira Groenlandiako jatorrizko biztanleak. Gaur ere, Groenlandiako ia 58.000 biztanleen %89 inuitak dira.

Danimarkak kolonia gisa gobernatu zuen Groenlandia 1814. urtetik 1953ra, hau da, zuzenean Kopenhagetik, baina hango herritarrei danimarkar nazionalitatea onartu gabe. 1979. urtean, autonomia bihurtzearen alde bozkatu zuten groenlandiarrek, eta badago independentziaren aldeko mugimendu indartsu bat. Aurtengo apirilean eginiko bozetan, independentistek botoen %80 eskuratu zituzten, eta IA Inuit Ataqatigiit (Inuit Komunitatea) alderdi sozialista eta ekologistak lortu zuen boto gehien.


Summary: Langile bat hil da Baionan, garabi batek eragindako istripu batean. Baionako Santizpiritu auzoan gertatu da ezbeharra. Garabia etxebizitza baten gainera erori da.

Langile bat hil da, eguerdian, Baionan. Gizona Santizpiritu auzoko obretan ari zen, Alsace Lorraine etorbidean. Garabi bat kolpez erori da bizitegi eraikin baten gainera, eta garabiaren gidaria da hildakoa.

Baionako Herriko Etxeak herritarrei eskatu die ez ibiltzeko han. Oraingoz, Frantziako Polizia eta suhiltzaileak ari dira segurtasun lanetan, eta errepidea bihar goizera arte mozturik egonen dela jakinarazi dute.

Garabiak kalte egindako bizitegi eraikinetik 22 herritar ebakuatu behar izan dituzte, baina ez dira zauritu.

LAB sindikatuaren zenbaketaren arabera, aurten Euskal Herrian lan istripu batean hildako 11. langilea da Baionakoa.


Summary: 100 film inguru proiektatuko dituzte Ikuspuntu jaialdian. Datorren astelehenetik larunbatera egingo dute festibala, Iruñean. Hitzaldiak, performanceak eta beste ere izango dira

Martxoaren 14an, datorren astelehenean, hasiko da Ikuspuntu Nafarroako Zinema Dokumentalaren Nazioarteko Jaialdiaren XVI. aldia; 19ra arte egingo dute festibala. Programazio oparoa osatu dute: 100 film inguru proiektatuko dituzte, hogei herrialde baino gehiagotakoak. Tartean, bi estreinaldi izango dira: Ione Atenearen Los caballos mueren al amanecer eta Javier Codesalen Evangelio mayor. Hitzaldiak, mahai inguruak, performanceak, Arga ibaian paseoa eta beste egiteko aukera ere izango da.

Gaur aurkeztu dute jaialdia, egitarauaren xehetasun guztiak emateko. Jaialdiak zazpi atal nagusi izango ditu: Sail Ofiziala, Atzera Begiradak, Fokuak, Lan, Kontaktuak, X Films eta Hezkuntza Programa. Berriak dira Lan eta Kontaktuak sailak. Lan atalak sorkuntzako eta ekoizpeneko prozesuak izango ditu «ardatz». Kontaktuak atala, berriz, bidea izango da zinema «sorkuntzaren eta ezagutzaren beste diziplina batzuetara irekitzen» jarraitzeko. Jarduerak sei egoitzatan banatuko dira. Dagoeneko salgai daude sarrerak.

Antolatzaileen arabera, publiko guztientzako proposamenak jaso dituzte. Bi atzera begirako izango dira: Marokoko zinema dokumentalaren hastapenari buruzkoa, eta ibaien ingurukoa, «zinemaren historian agertu izan diren elementu sozial eta naturalen gida». Azaldu dutenez, proiekzio, aurkezpen eta solasaldiez gain, gai horiekin lotutako gonbidatuak izango dira, eta eztabaidarako jarduerak prestatu dituzte.

Jaialdiaren goiburuetan, «Nafarroako Fototekako funtsaren estereoskopiak» berreskuratu dituzte. Argazkien sakontasunarekin jolastuz, bi plano irudikatu dituzte, eta plano horiek mugimendua sorrarazten dute. «Horrela, argazkiak bere zentzua eta forma berreskuratzen ditu. Goiburu bakar baten ordez hainbat bertsio egiteko aukera ematen duen formatuaren alde egitea erabaki dugu». Hemezortzi egin dituzte. Proiekzio guztien hasieran proiektatuko dute.

Nafarren presentzia

Nafarroak ordezkaritza «garrantzitsua» izango duela azpimarratu dute: «Gure ikus-entzunezkoen industriak bizi duen sasoi onaren adierazgarri da». Besteak beste, Ione Atenea zinemagilearen filmarekin inauguratuko dute jaialdia; Arantza Santestebanek 918 GAU aurkeztuko du Sail Ofizialean; eta San Simón 62 filma estreinatuko dute —X Films proiektuaren azken aldiko garailea izan zen, eta urte osoan ibili dira Irati Gorostidi eta Mirari Etxabarri Nafarroan barrena filma grabatzen—. Nafarroako ibaiak ere presente egongo dira.


Summary: Hil egin da zerri transgeniko baten bihotza jarri zioten gizona. Bi hilabetez iraun du bizirik, baina duela pare bat egun okertzen hasi zitzaion osasuna.

Gaur iragarri dutenez, atzo hil zen David Bennett, munduan zerri transgeniko baten bihotzaren txertoa egin zioten lehenbiziko pertsona. 57 urte zituen, eta bi hilabetez eutsi dio bizitzari, animaliaren organoaren laguntzarekin. Baina, ebakuntza iraultzailearen egile AEBetako Marylandeko Unibertsitateko doktoreek esan dutenez, duela pare bat egun haren osasuna okertzen hasi zen, eta atzo zendu zen, azkenean.

Urtarrilaren 7an egin zioten ebakuntza Bennetti. Haren bizia arriskuan zegoen, bihotzeko gaitz baten ondorioz. Bestelako prozedurak agortuta zituen, gaixoegi zegoen gizaki baten bihotza jasotzeko, eta bizitzen jarraitzeko itxaropenik ez zuen. Horregatik onartu zuen ebakuntza esperimentalarekin arriskatzea.

Zortzi ordu iraun zuen prozedurak. Eta, ondoren, zirujauek esan zuten bihotza ondo funtzionatzen ari zela: pultsua sortzen zuela, eta odol presioa. Bihotz «normala» ematen zuela adierazi zuten. Hala ere, ohartarazi zuten arreta handiz behatuko zutela haren eboluzioa, halakorik ez zelako orain arte inoiz egin.

Adituek esan zutenez, Bennetten saioak itxaropena emango zien mundu osoan organo baten zain dauden milaka gaixoei. Izan ere, horien falta da halako ebakuntzak egiteko arazo nagusia. Orain arte, bakarrik beste gizaki batetik erauzitako organoekin egin zitezkeen halako txertaketak, eta ez beti arrakastaz, organoa jasotzen duenaren immunitate sistemak askotan organo arrotza arbuiatu egiten baitu Zerrien organo askok gizakien baliokideen antz handia dute, eta, beraz, organo iturri ia mugagabe bihur daitezke. Baina, horretarako, arbuioaren arazoa gainditu behar da.

Azken hamarkadan asko garatu dira geneak editatzeko teknikak. Horien helburuetako bat izan da zerrien bihotzak genetikoki eraldatzea, gizakien immunitate sistemaren arbuioa eragozteko. Hamar mutazio genetiko zituen zerriak. Gizakiengan arbuioa eragiten duen molekula bat kodetzen duen gene bat indargabetu zioten, besteak beste.

Halere, adituek nabarmendu zuten ebakuntza mugarria izan arren, oraindik ezingo zela arrunt bihurtu, arbuioaren afera oraindik ez delako erabat gainditu. Terapiak heltzeko denbora asko beharko duela ohartarazi dute.


Summary: Euskal Herrian dira elkartasun karabanak ekarritako 26 ukrainarrak. Getxoko Ereaga hondartzan (Bizkaia) elkartu dira hartuko dituzten familiekin edo Euskal Herrian lehendik dituzten senideekin.

Gerratik ihesi 2.500 kilometroko bidaia egin ostean, Euskal Herrian dira Ukrainatik lau furgonetatan ekarritako 26 pertsona. Ikurrinak eta Ukrainako banderak eskuetan hartu dituzte Getxoko Ereaga hondartzako hotel batean (Bizkaia) zain zituzten senideek eta hemen dauden bitartean etxean hartuko dituzten familietako kideek.

Festa moduko bat izan da ongietorria. Pintxoak jan dituzte hotelean, eta batzuk uretara joan dira berehala haurrekin. Izan ere, bazekiten Itsaso Beltza zer zen, baina ikusi gabe zeukaten Atlantikoa. Barreak eta negarrak elkartu dira.

15:30 aldera Oiartzunen bildu da karabana. Han, iheslarietako batek —Svitlana Gryvinska— Pariserako trena hartu du, Frantziako hiriburuan dituen lagunek han emango baitiote aterpe.

Nergroup enpresa taldearen eta ACEV Euskal-Eslaviar Kultur Elkartearen ekimenez, martxoaren 5ean atera ziren Euskal Herritik lau furgonetak, eta, hiru egun errepidean igaro ostean, herenegun goizean goiz iritsi ziren Kosice hirira (Eslovakia). Han ezagutu zituzten Euskal Herrian aterpe hartzekoak ziren hemeretzi heldu eta zazpi haur. Horiekin batera, hiru txakur eta bost katu jaso zituzten.

Boluntarioetako bat da Iryna Dotsenko, Astigarragan (Gipuzkoa) bizi den ukrainarra. Joan-etorriko odisea egin du, otsailaren 26an itzuli baitzen Ukrainara, oporretan. Gerraren eztandak harrapatu zuen han. Hori dela eta, Euskal Herrira berehala itzultzea erabaki zuen, amarekin batera. Zenbait egun eman zituzten auto ilara batean geldirik, Ukrainatik atera ahal izateko. Eta, halere, Ukrainako mugara itzultzea erabaki du, atzean gelditurikoak laguntzeko.

Euskal Herrira iritsitakoan, hutsik dauden eta hainbat boluntariok egitasmoaren antolatzaileen eskuetan jarri dituzten etxe eta logeletan egokituko dira 26 iheslari ukrainarrak.

Antolatzaileen esanetan, «dei pila bat» jaso dituzte ukrainarrei logela zein etxeak eskaintzeko. Hala ere, bestelako laguntza ere beharko dutela nabarmendu dute; erakundeena, esaterako.

Hura da laguntza egitasmoaren arduradunetako bat, eta nabarmendu du ukrainarrei laguntzeko ekinbide hau ez dela ekintza bakana Nergroupentzat: elkarteko enpresek 11 urte daramatzate irabazien %5 elkartasun eta gizarte proiektuetarako baliatzen, eta langileek lanerako denboraren %2 eskaintzen diete. NegoBide Circulo Empresarialen laguntza izan dute.


Summary: Arrantzaleak eta garraiolariak, erregaian itota. Berunik gabeko 95 gasolina bi eurora gerturatzen ari da Hegoaldean, eta 2,40ra Iparraldean. Greba hotsak hasi dira garraioaren sektorean.

Ez dago beste gairik: erregaien prezioa goraka doa, eta ez dirudi laster jaitsiko denik. Hego Euskal Herrian, berunik gabeko 95 gasolina 1,816 euroan saldu zen atzo batez beste, eta gasolioa 1,755 euroan: herenegun baino lau eta sei zentimo garestiago, hurrenez hurren. 98 gasolina, berriz, 1,958 euroan zegoen. Bi euroren muga igaroko duela ziurtzat jotzen dute iragarpenek, eta Ipar Euskal Herrian ondo dakite hori. Gasolioa 2,2 euroan zegoen batez beste atzo, eta 2,334ra iritsi zen gasolindegi batzuetan. 98 gasolina, berriz, 2,345era iritsi zen. Azken hilabetean gasolioa %17 garestitu da Hegoaldean, eta 95 gasolina %15.

Datu horiek buruz dakizkite erregaia egunerokoan darabilten profesionalek, eta, esaterako, arrantzale zein garraiolariek alarma piztu dute. Azken horien inguruan greba deiak zabaldu dira hurrengo asterako, eta Hiru sindikatuak afiliatu bilerara antolatu du etziko zer egin erabakitzeko. «Egunotan geldirik dauden afiliatuak ditugu. Huskeria irabazteko etxean hobeto daudela esaten dute», azaldu du Jon Altuna Hiruko ordezkariak: «Zortzi orduz diharduen garraiolariaren eguneko erregai gastua 150 eurotik 200era igaro da. Hilabetean 1.200 edo 1.500 euro gehiago behar dira. Ezinezkoa da».

Altunaren iritziz, konponbidea kostuen igoera bezeroari transmititzea da, baina, dioenez, ez da erraza: «Ez dago ordaintzeko prest. Gainera, sektorea prekarizatzen ari da, eta badaude beren baldintzak asko okertzeko prest dauden garraiolariak», salatu du. Ingurumari horretan autonomoek eta enpresa txikiek sufritzen dute gehien. Haietako hainbat elkartzen dituen Espainiako plataforma batek greba deialdia egin du astelehenetik aurrera. Deialdia hor dago, baina ikusteko dago patronal handien erantzuna. Merkantzia garraioko Espainiako konfederazioak bilera egin zuen atzo, eta haren kide dira Euskal Herriko patronalak. BERRIAk jakin duenez, horiek zail ikusten dute greba deialdia babestea, eta litekeena da sektorearentzako laguntzak eskatzea Espainiako Gobernuari. Iragan abenduan greba deialdia egin zuten eta azken unean bertan behera utzi zuten.

Antxoa baino garestiago Erakundeen atea jo dutenak arrantzaleak dira, alturakoak zein baxurakoak. Badakite arazoak ez duela konponbide errazik, baina haien egoera azaldu nahi diete Jaurlaritzari zein Espainiako Gobernuari: «Gasolio litroa antxoa kiloak portuan duen prezioa baino garestiago dago. Biak euroaren bueltan dabiltza [lehen sektorerako erabiltzen bada zerga gutxiago ditu], horrela ez dago ia irabazi tarterik», azaldu du Miren Garmendiak, Gipuzkoako Arrantzale Kofradiako idazkariak.

Itsasora irtetean arrantzaleak ez daki zenbat arrain harrapatuko duen, ezta ere zein preziotan salduko duen. Gasolio garestiarekin, beldurra handiagoa da: «Orain, baina, irten beharra dago: kanpaina betean gaude». Antzeko krisietan erregaiaren prezioa hornitzailearekin finkatu izan dute, baina orain zaila dirudi: «Inork ez daki noraino igoko den».


Summary: Etxebizitzak %2 baino gehiago garestitu ziren 2021ean Hego Euskal Herrian. 2011. urteko mailara itzuli dira bizitegien salneurriak, INEren datuen arabera. Salmentak%19 handitu ziren, eta 2020an galdutakoaren gainetik daude

Pandemia luzatzeak ez du eten etxebizitzen goranzko prezioa. INE Espainiako estatistika erakundeak kaleratutako datuen arabera, bizitegien batez besteko prezioak %2,1 egin zuen gora iaz Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta %2,8, berriz, Nafarroan. Azken lurralde horretan zazpigarren urtez jarraian egin dute gora salneurriek, eta zortzi urtez beste hiru lurraldeetan.

Edonola ere, etxebizitzen prezioak oraindik oso urrun daude 2007. urtean izan zituztenetik. Urte horretan jo zuen goia etxebizitzari lotutako burbuilak, eta hurrengo urtean zulatu zen, krisi ekonomiko larri bat sortuz. Horrela, 2007. urtean iaz baino %39 garestiago zeuden etxeak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta %67 garestiago Nafarroan.

Betiere INEren datuen arabera, azken urteetako igoerak apalak izan dira, %2 eta %3 artekoak. Iaz, gainera, inflazioaren azpikoa izan zen garestitzea, batez besteko KPI kontsumo prezioen indizea %3,2koa izan baitzen.

Eraikitzaileen kexua

Etxe motaren arabera, prezioen bilakaera desberdina izan zen lurraldez lurralde. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan etxebizitza berriak garestitu ziren gehien (+%3,1), eta bigarren eskukoak gutxien (+%1,9). Kontrakoa gertatu da Nafarroan: prezioei eutsi zieten bizitegi berriek (+%0,3), eta nabarmen garestitu ziren bigarren eskukoek (+%4).

Etxe berrien artean daude babes ofizialekoak, eta haien prezioei buruz kexatu zen joan den astean Ascobi Bizkaiko eraikuntzako patronala:«Babes ofizialeko etxeek izan dezaketen gehiengo prezioa igo behar da. 11 urtez izoztuta egon dira, eta egungo prezioetara egokitu behar dira». Ohartarazi zuen %15 inguru garestitu ezean haien eraikitzea geratu egingo dela, bestela ez baitira errentagarriak eraikitzaileentzat.

2020 atzean utzita

Etxebizitzen salmentari dagokionez, merkatuak berreskuratu eta aise gainditu du 2020an izandako erorikoa. Urte horretan %13,6 txikitu ziren salmentak, eta zazpi urteko gorakada eten egin zen. Iaz, berriz, %19,2 handitu ziren, 27.810raino. Iaz saldutako bost etxeetatik bat berria izan zen, eta beste laurak, bigarren eskukoak. Berrien salmenta %23 handitu zen, eta %18, berriz, bigarren eskukoena.

Salmentek ere gorantz egin dute 2013. urtean merkatuak hondoa jo zuenetik, baina oraindik oso urrun daude Atzeraldi Handiaren aurretik zuten mailatik. Horrela, 2007. urtean 35.732 etxebizitza salerosi ziren Hegoaldean, iaz baino 8.552 gehiago (+%23,9).


Summary: Sei korridore humanitario ireki arren, bideak oztopatzea egotzi diote Errusiari. Errusiako iturrien arabera, Ukrainak eraso egin die Mariupolgo hainbat zibili. IAEAk ez du arriskurik ikusi Txernobylgo zentraleko segurtasunean. Bi aldeetako atzerri ministroak gaur bilduko dira.

Zibilentzako korridore humanitarioak berriz ere martxan daude bigarren egunez jarraian. Ukraina ipar-ekialdeko Sumiko 5.000 herritar herenegun «arrakastaz» ebakuatu ondoren, beste bost korridore zabaldu zituzten atzo herrialdeko zenbait eremutan, Errusiako Gobernuarekin su etena adostu ostean, Ukrainako lehen ministrorde Irina Verextxukek azaldu duenez. Lehen korridorea Energodar eta Zaporizhia artean zabaldu dute; bigarrena, Mariupol eta Zaporizhia artean; hirugarrena, Volnovakha eta Pokrovsk artean; laugarrena, Pasa eta Lozova artean (Kharkiv oblasta); eta bosgarrena, Vorzel eta Belgorodka artean (Kiev oblasta). Ebakuazio bide horiek hamabi orduz zabalik egongo zirela hitzartu zuten.p>

Nolanahi ere, Ukrainako Atzerri ministro Dmitro Kulebak salatu du «geldiarazi» egin behar izan dutela Iziumeko ebakuazio plana, «Errusiaren erasoen ondorioz». Halaber, Mariupol hiriko 400.000 pertsonarentzako baino gehiagorentzako laguntza humanitarioa eta ebakuazioa blokeatzea egotzi dio Kulebak Moskuri. Russia Today hedabideak jasotakoaren arabera, berriz, hainbat herritarrak ezin izan ziren korridoreetara heldu, «Ukrainako armada erasotzen ari zitzaielako euren etxeetatik ateratzean». Gainera, Gurutze Gorriak esan zuen Mariupogo zibilek bizi duten egoera «apokaliptikoa» dela. «Jendeak ez du ez urik, ez janaririk, ez elektrizitaterik eta ez gasik».

p>

Hori gutxi ez, eta hiri horretako haur ospitale bat bonbardatu zuen arratsaldean Errusiako armadak, eskualdeko administrazio militarreko buru Pavlo Kirilenkok sare sozialen bidez jakinarazi duenez. Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak ere gogor gaitzetsi du Errusiaren ekintza, eta Mendebaldeari mintzatu zaio: «Gelditu sarraskiak! Boterea duzue, baina badirudi gizatasuna galtzen ari zaretela».p>

Jada 2,15 milioi herritarrek ihes egin dute Ukrainatik, Nazio Batuen Erakundearen arabera, eta gutxienez 516 zibil hil dira, tartean 37 haur, Giza Eskubideen Nazio Batuen Goi Mandatariak atzo iragarri zuenez. Horietatik 111 pertsona Luhanskeko eta Donetskeko herri errepubliketan hil dira.p>

Txernobylgo zentral nuklearraren harira, bestalde, Ukrainako Ukrenergo enpresa energetikoak atzo iragarri zuenez, zentral nuklearra sare elektrikotik «erabat deskonektatu» dute, Txernobyl eta Kiev lotzen dituen 750 kilowatteko potentzia linea bat moztuta, Errusiako indarrek otsailaren 24an hasitako inbasioaren ondorioz. Ohartarazi du zentral nuklearrean energia hornidura galtzeak airean substantzia erradioaktiboak askatzea eragin dezakeela, eta horiek ingurumenera zabal daitezkeela.p>

IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziak, ordea, ez du segurtasunean halako arriskurik ikusi, ohar batean adierazi duenez. IAEAko zuzendari nagusi Rafael Grossik esan duenez, gastatutako erregaia biltegiratzeko igerilekuaren karga termikoa eta Txernobylgo zentraleko hozte uraren bolumena nahikoak dira beroa eraginkortasunez ezabatzeko, hornidura elektrikoaren beharrik gabe. Bestalde, Errusiak arratsaldean salatu duenez, Ukrainako indarrek eraso egin diote zentral nuklearra hornitzen duen sare elektrikoari, eta aditu errusiarrak izan dira berehala jardun zutenak erreserbako diesel sorgailuak aldatzeko, Sputnik agentziaren arabera.p>

Arlo politikoan, Errusiako Atzerri ministro Sergei Lavrov eta Ukrainako haren homologo Kuleba gaur bilduko dira Antalian (Turkia). Kremlineko eledun Dmitri Peskoven iritziz, batzar hori «negoziazio prozesuaren zati garrantzitsua» izango da. «Errusiak negoziazioekin jarraitzeko interesari eutsi dio. Errusiaren jarrera oso argia da». Hori bai, Peskovek ohartarazi du «potentzialki arriskutsua eta zitala» izan daitekeen egoera bat sortuko lukeela Poloniak MiG-29 hegazkinak Ukrainara transferitzeko egindako proposamenak.p>

Zelenskik, bestalde, mezua igorri dio NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeari. Haren esanetan, nazioartea izango da «hondamendi humanitario baten erantzulea», Ukraina babesteko aire eremua debekatzen ez badu. «Errusiak misilak, hegazkinak eta helikopteroak erabiltzen ditu Ukrainako zibilen, gure hirien eta gure azpiegituraren aurka. Munduak erantzuteko betebehar humanitarioa du», esan du, Reuters agentziaren arabera.p>

EBko agintarien bilera,gaurp>

Ukraina prest dago NATOko kide bihurtzeko asmoari uko egiteko, Moskurekiko konpromiso gisa, Zelenskiren aholkulari Ihor Zhovkvak ARD Alemaniako telebista publikoan azaldu duenez. «Ukrainaren neutraltasunari buruz hitz egin dezakegu baldintza jakin batzuetan». Baldintza horiek tropa errusiarrak Ukrainatik erretiratzea eta su etena dira.p>

Europako Batasuneko agintariak ere gaur elkartuko dira, Frantzian, eta ziurrenik beste neurri batzuk adostuko dituzte Errusiaren aurka.


Summary: Epaimahaiak erruduntzat jo du bikotekide ohia eta amaginarreba hiltzeagatik akusatuakoa. Herri epaimahaiak uste du «azpikeriaz eta ankerkeriaz» aritu zela gizona, eta baztertu egin du akusatuak buru nahasmendua zuela.

2018an Gasteizen bikotekide ohia eta haren ama hiltzea egotzita Arabako Probintzia Auzitegian epaitutako gizona hilketaren errudun jo du herri epaimahaiak, eta «azpikeriaz eta ankerkeriaz» aritzea egotzi dio. Epaimahaiak gaur iluntzean hartu du erabakia. Iturri judizialek Efe agentziari jakinarazi diotenez, epaimaihikideek uste dute genero arrazoiaren astungarria dagoela akusatuak bi biktimengan izan duen jokabidean, eta emazte ohiaren heriotzaren kasuan, senidetasuna ikusi dute. Gainera, ebatzi dute akusatuak «ankerkeria fisikoaz» aritu zela bikotekide ohiaren aurka, eta «ankerkeria psikikoaz» amaginarreba ohiaren aurka. Halaber, baztertu egin du akusatuak buru nahasmendua zuela –defentsak hori argudiatu du epaiketan–. Auzitegiko buru den epaileak kaleratu beharko du orain zigor epaia. Fiskaltzak 50 urteko kartzela zigorra eskatu du akusatuarentzat, ahaidetasun, genero eta ankerkeria astungarriekin egindako bi hilketengatik. Biktimen familia ordezkatzen duen akusazio partikularrak, berriz, 55 urte eskatu ditu, eta Clara Campoamor elkarteak, herri akusazio gisa, 60 urte. Akusatuaren defentsak zortzi urteko kartzela zigorra eskatu zuen, aldi baterako buru nahasmendua eta hilketa ez, giza hilketa egin zuela argudiatuta.


Summary: Yoon Suk-yeolek irabazi ditu Hego Koreako hauteskundeak. Gutxigatik irabazi ditu bozak, eta adierazi du «askatasuna eta demokrazia mehatxatzen dituzten ideologietatik urrun» egongo dela. Maiatzaren 10ean hartuko du kargua.

Yoon Suk-yeol Herri Boterearen Alderdia indarreko buruzagi kontserbadorea hautatu dute Hego Koreako presidente. Horrela, datozen bost urteetan egongo da karguan, Moon Jae-Ineken lekua hartuta. Gutxigatik irabazi ditu presidentetzarako hauteskundeak Yoonek: botoen %48,56 lortu ditu, eta Lee Jae-myung Alderdi Demokratako hautagaiak, berriz, %47,83.

Buruzagi kontserbadoreak maiatzaren 10ean hartuko du kargua, eta, besteak beste, «askatasuna eta demokrazia mehatxatzen dituzten indar eta ideologietatik urrun» egongo dela adierazi du. Inguruko herrialdeak ere izan ditu hizpide: adierazi duenez, Ipar Korearekin hitz egiteko atea «beti zabalik» mantenduko du, baina ohartarazi du «zorrotz» erantzungo duela, «beharrezkoa» izanez gero. Japoniarekin, ordea, «aurrera begiratzen duen harreman bat» lortzeko lan egingo duela jakinarazi du, eta Txinarekin «errespetuzko» harreman bat sortu nahi duela.

Horrez gain, Washingtonekin lankidetza militarra «indartzeko» konpromisoa hartu du Yoonek. Joe Biden AEBetako presidenteak telefonoz zoriondu du buruzagi kontserbadorea, eta, Etxe Zuriak jakinarazi duenez, «Ipar Korearen programa nuklearrek eta misilek planteatzen dituzten mehatxuei erantzuteko koordinazio estua» izateko konpromisoa hartu dute biek.


Summary: Eusko Legebiltzarrak Gazteriaren Legea onartu du. Gazteen emantzipaziorako eskubidea aitortzen du legeak. EAJk, PSE-EEk eta Elkarrekin Podemos-IUk babestu dute. Abstenitu egin da PP+C’s, eta aurka bozkatu dute EH Bilduk eta Voxek.

Aurreko legealdietan saiatu izan dira Gazteriaren Legea aurrera ateratzen, baina ez dute lortu. Gaur, Eusko Legebiltzarrak onetsi egin du lege berria. Gazteria Legeak neurri eta ekintza zehatzak jasotzen ditu, helburu batekin: 12 eta 30 urte bitarteko gazteen arazoei «erantzun integrala eta koordinatua» ematea. Emantzipazioaren, etxebizitza bat izateko eskubidearen edota enpleguaren arazoei aurre egiteko helburua du arauak. Hala, gazteen ikuspegia politika publiko guztietan txertatzea eta gizartearen parte hartzea bultzatzea sustatuko dituela dio. Euskararen, hezkuntzaren, berdintasunaren, boluntariotzaren esparruak ere arautua daude, besteak beste. Legeak gazteen eskubideak aitortzen ditu, eta horien artean jasotzen du emantzipatzeko eskubidea dutela. Gazteen Emantzipaziorako Euskal Sarea sortuko da helburu horrekin: gazteentzako zerbitzu guztiak zentralizatzea izango da sare horren helburu nagusia. Horrez gain, laneratzeko laguntza eta zerbitzuetarako eskubideak jaso dira, eta, besteak beste, gizonen eta emakumeen arteko berdintasuna bermatu eta gazteen sexu eta jatorri aniztasuna aitortzen du.

Maialen Gurrutxaga EAJko legebiltzarkidearen hitzetan, gazteriarentzat «tresna garrantzitsua da etorkizunari aurre egiteko». Berdintasuna eta euskara erdigunean jartzen dituela esan du, halaber. Gurrutxagaren iritziz, legearen tramitazioan «hobetzeko» ahalegina egin da, taldeen hainbat zuzenketa hitzartuta. PSE-EEko Eneko Anduezak nabarmendu du legeak «egungo gazteen erronkei» erantzuten diela, eta aukera ematen diela bizi proiektua «autonomiaz» garatzeko. Gazteriaren eskubideak «bermatu» egiten ditu arau berriak, Anduezak erantsi duenez. «Gazteek aukera izan behar dute bizitza proiektu duina izateko. Lege honek xede hori bermatuko du».

Elkarrekin Podemos-IUk ere legearen alde bozkatu du. Iñigo Martinez Zaton legebiltzarkideak esan du gazteen eskubideak aitortzen dituela legeak, eta EP-IUren ekarpenei esker jatorrizko testua hobetzea lortu dela. «Jatorrizko lege proiektuaren helburua ekonomizista zen, baina hobetu egin dugu hainbat aldaketa sartuta, gazteriaren eskubideak txertatu direlako» . Uste du legeak ez dituela gazteen arazo guztiak konponduko, baina «mugarri» batzuk ezarriko dituela. Jaurlaritzari dei egin dio baliabideekin garatu dezan araua.

EH Bilduk aurkako botoa eman dio legeari, ez duelako proposamen zehatzik egiten gazteen «egoera larria iraultzeko», Eraitz Saez de Egilazek azpimarratu duenez. Koalizioaren ustez, langabeziak eta prekaritateak ezaugarritzen ditu gazteen bizitzak, eta horrek ia ezinezko egiten du emantzipazioa. EH Bilduk, besteak beste, eskatu du gazteen emantzipaziorako eskubidea legearen ardatz eta helburu izatea, emantzipazioa eskubide bat izatea, neurri zehatzak hartzea lan prekaritatea amaitzeko, eta konpromiso bat hartzea gazteei etxe duin baterako sarbidea bermatzeko. Erantsi du lege «ausart eta anbiziotsu bat» behar duela gazteriak, baina onartutakoak ez diela erantzuten gazteen beharrei.

PP+C’s taldeak, berriz, abstentziora jo du. Laura Garridok esan du legea beharrezkoa dela, baina «motz» geratzen dela, «helburu asko jasotzen dituelako, baina horiek gauzatzeko neurri gutxi». Aurka bozkatu du Voxek ere, besteak beste emantzipaziorako eskubidea bermatzeko neurri zehatzak ez dituelako jasotzen, Amaia Martinezek esan duenez.


Summary: Egiaren Batzorde batek Elizaren sexu abusuak ikertuko ditu Espainiako Kongresuan. PSOEk eta EAJk aurkeztutako legez besteko proposamena babestuko dute UPk, ERCk eta EH Bilduk, batzordeak «Eliza behartzeko eskumena» izanen duela adostu ostean.

Eliza katolikoaren menpeko ikastetxeetan sexu abusuak pairatutako biktimek hitza hartuko dute Espainiako Kongresuan. Egiaren Batzorde independente bat sortuko dute, Espainiako Arartekoaren parte hartzearekin, eta bertan, zentro erlijiosoetan bizi izandako tratu txarrak eta abusuak kontatu ahalko dituzte biktimek. PSOEk eta EAJk aste honetan aurkeztu zuten legez besteko proposamena, eta, horren gainean zenbait zuzenketa adostu ostean, egitasmoa babestuko dutela iragarri dute gaur Unidas Podemos, ERC eta EH Bildu taldeek.

Negoziazio luze baten ostean heldu da akordioa. Izan ere, elizako abusuen auziak ika-mika piztua zuen Madrilgo kongresuan. UPk, ERCk eta EH Bilduk proposamena aurkeztua zuten sexu abusuak ikertzeko batzorde bat sortzeko, «botere betearazlea» izanen zuena, baina proposamen hori atzera bota zuten asteartean, PSOE eta Ciudadanos taldeen abstentzioarekin eta EAJ, Vox eta PPren kontrako botoekin. Horren ordez, PSOEk eta EAJk beste proposamen bat aurkeztu zuten, Espainiako Arartekoak zuzendutako «batzorde independente» bat sortzeko, «txosten bat» ontzeko xedez. Proposamen hori kritikatu zuten ezkerreko taldeek, batzordearen helburuak eta biktimen aldarrikapenak «urardotzen» zituela ulertuta.

Ikusi gehiago: Eliza katolikoari lotutako 58 abusu salaketa ikertzen ari da Ertzaintza

Gaur, baina, zenbait konpromiso lortu dituzte UPk, ERCk eta EH Bilduk, eta aldeko botoa emanen diote PSOE eta EAJren testuari. «Aurreakordio baten oinarriak jarri ditugu gaur», azaldu du Bel Pozueta EH Bilduko diputatuak. «Aurretik adostuak genituen zenbait puntu jaso dituzte akordioan, eta, hortaz, baiezkoa emanen diogu legez besteko proposamenari. Besteak beste, biktimek aukera izanen dute Kongresuan agerraldi publikoak egiteko, eta batzordea, oro har, hasieran planteatu zena baino askoz garantistagoa izanen da».

Unidas Podemos taldeko Jaume Asensek eman ditu akordioaren gakoetako batzuk, baina azaldu du hitzarmena «erabat itxi gabe» dagoela, eta datozen egunetan emanen dituztela batzordearen egiturari buruzko xehetasun guztiak: «Esan dezakeguna da Egiaren Batzorde bat izanen dela eta arau esparru bat izanen duela, eskuduntzak bermatzeko». Asensen esanetan, aditu independenteek osatuko dute batzordea, eta Espainiako Arartekoak eginen du bozeramaile lana: «Arartekoak emanen ditu eman beharreko azalpenak Kongresuan». Batzordeak, gainera, «Eliza behartzeko gaitasuna» izanen duela gaineratu du UPko diputatuak: «Legez besteko proposamenak, hasieran planteatuta zegoen gisara, kezka eragiten zigun, Arartekoak, berez, ez duelako eskuduntzarik Eliza ezertara behartzeko. Orain, ez da halakorik gertatuko, batzordeari gaitasun hori aitortuko zaiolako propio, esparru normatibo baten bidez». Hortaz, Eliza katolikoak ikerketan lagundu beharko du, informazioa emanez edo batzordearen aurrean deklaratuz.

Batzordearen egiteko eta prozedura guztiak «gardentasun osoz» eginen dituztela azaldu dute hiru taldeetako eledunek, eta biktimen agerraldi publikoen garrantzia nabarmendu: «Biktimek beraiek eskatzen ziguten adierazpenak publikoki egin ahal izatea, beren prozesu pertsonalen onerako, baina baita gizartean eztabaida pizteko ere, urteetan isilduta egon den errealitate honen inguruan», adierazi du Pozuetak.


Summary: Ukrainak eta Errusiak ez dute aurrerapausorik eman korridore humanitarioetan eta su etenean. Eskatutako 24 orduko menia errefusatzea egotzi dio Ukrainak Errusiari. Moskuk, berriz, errefuxiatuei irteten ez uztea leporatu dio Zelenskiren gobernuari, eta nabarmendu du Bielorrusiako elkarrizketak direla formatu bideragarri bakarra.

Errusiako Atzerri ministro Sergei Lavrovek eta Ukrainako haren homologo Dmitro Kulebak Turkian gaur goizean izan duten bilerak ez du fruiturik eman. Hizketan jarraitzeko borondatea agertu duten arren, oso urrun dago duela bi aste piztu zen gerrari amaiera emateko aukera. Kulebak iragarri duenez, ez dute aurrerapausorik eman Errusiako tropek setiatutako Mariupol hiria ebakuatzeko korridore humanitario bat irekitzeko, ezta su etena adosteko ere. «Helburu humanitario batekin etorri naiz: Mariupoldik irten nahi duen jendearentzat korridore humanitario bat irekitzea. Zoritxarrez, Lavrov ministroa ez zegoen engaiatzeko prest».

Errusiako Atzerri ministroak, berriz, korridore humanitarioak sabotatzea leporatu dio Ukrainari, bilera osteko agerraldian. «Egunero saiatzen gara bideak irekitzen, baina ez dute jendea ebakuatzen uzten». Halaber, nabarmendu du Bielorrusiako elkarrizketak direla formatu bideragarri bakarra. «Gaurko elkarrizketak baieztatu du bide honek ez duela alternatibarik», esan du. Hori bai, Lavrovek gogorarazi du Errusia edozeinekin hitz egiteko prest dagoela. «Egoera honetatik atera nahi dugu».

Huek dira Errusiak Ukrainari egin dizkion eskaerak negoziazioetan aurrera jarraitzeko: Krimearen anexioa eta Donbassko herri errepubliken independentzia onartzea, Ukrainaren estatus neutrala aitortuko duen konstituzio berri bat sortzea eta herrialdea desmilitarizatzea.

Ikusi gehiago: Sei korridore humanitario ireki arren, bideak oztopatzea egotzi diote Errusiari

Lavrovek, bestalde, mezu zuzena igorri dio nazioarteari. Salatu duenez, Mendebaldea «arma hilgarriak» bidaltzen ari da Ukrainara, eta urte asko iraungo duten kalteak eragiten ari da Donbass eskualdean. Errusiako Atzerri ministroak erantsi du Mendebaldea «modu arriskutsuan» jokatzen ari dela: «Ukrainari eta mertzenarioei armak bidaltzen dizkietenek ulertu behar dute zenbateko arriskua duen egiten ari direnak». Eta gaineratu du: «Beste herrialde batzuek, EB [Europako Batasuna] barne, eduki dezaketen arriskua ikusten dugu, arma hilgarriak esportatzen baitituzte Ukrainara».

Errusiako Atzerri ministroaren esanetan, ez dute beste herrialdeei erasotzeko asmorik. «Eta Ukrainari ere ez gatzaizkio erasotzen ari. Askotan azaldu dugu: Errusiaren segurtasunerako arriskutsua zen egoera batean geundela ohartarazi genuen. Urteak generamatzan salatzen, baina inork ez zigun kasurik egiten. Horrez gain, Donbassen jazo diren gertakariek agerian utzi dute hurrengo hilabeteetan Donetskeko eta Luhanskeko herri errepubliken aurkako eraso bat egiteko asmoa zuela Ukrainak». Horrez gain, Errusiak salatu du Kiev arma biologikoen osagaiak garatzen ari zela AEBen babesarekin. «Horrek asko kezkatzen gaitu», esan du Lavrovek.

Errusiako ministroak ziurtatu du Vladimir Putin Kremlineko burua Zelenskirekin biltzeko prest dagoela, «bilerak akordioa lortzeko balio badu eta balio erantsia ematen badu».

Gainera, TASS agentziak jakinarazi duenez, Moskuk ez du berriro Europar Kontseiluan parte hartuko, Errusiako Atzerri Ministerioak agiri batean iragarri duenez. Izan ere, Kremlinen ustez, EBko eta NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko herrialdeek Europar Kontseilua «suntsitzeko bidean» jarraitzen dute. Halaber, salatu duenez, EBko herrialdeek eta NATOk Europako Kontseiluan duten gehiengoaz «abusatzen» dute, beren ikuspuntuak «inposatzeko». «Ez gara gehiago Mendebaldearen menpeko izango, traizioa egingo baitigu bere baloreei traizioa egiten dien modu berean», zehaztu du.

EBko agintariak gaur elkartuko dira, Versaillesen, Frantzian, eta ziurrenik beste neurri batzuk adostuko dituzte Errusiaren aurka.

Zazpi korridore humanitario

Negoziazioak negoziazio, Ukrainako agintariek zazpi korridore humanitario ireki dituzte, errusiarrek erasotako hirietatik biztanleria zibila ebakuatzeko: Borodiankatik Kiev hiriburura, Sumitik Poltavara, Krasnopilliatik Poltavara, Iziumetik Lozovara, Volnovakhatik Pokrovskera eta Mariupoletik Zaporizhiara. Dagoeneko 60.000 herritar atera dituzte, Ukrainako presidente Volodimir Zelenskik eman dituen datuen arabera. Nolanahi ere, hiriak «zailtasun handiz» husten ari dira.

Gerra hotsek, ordea, ez dute etenik. Ukrainako armadaren esanetan, borroka «gogorrak» izaten ari dira herrialdean barreiatuta, batez ere Kharkiven Ojtirkan (Sumi oblasta), Odesan eta Mariupolen, Ukraina hegoaldean. Azken bi hiri horiek bereganatzea garrantzitsua da Errusiarentzat, hori eginda korridore bat osa dezakeelako Transnistriatik Donbassko herri errepubliketara, eta horrek erabat blokeatuko lioke Ukrainari Itsaso Beltzerako sarbidea.

Hain zuzen, Ukrainako Atzerri ministroak atzo Errusiari leporatu zion Mariupol hiriko 400.000 pertsona baino gehiagorentzako laguntza humanitarioa eta ebakuazioa blokeatzea. Errusiako tropek atzo hiri horretako haur ospitalea bonbardatu zuten, eta hiru lagun hil ziren, besteak beste bi adingabeko. Eraso gogor hura ukrainarren aurka egiten ari diren «genozidioaren azken froga» dela adierazi du Zelenskik. Sputnik Errusiako agentziak jasotakoaren arabera, berriz, Ukrainako tropek eskola bat bonbardatu dute Dokutxaevsken, Donetskeko Herri Errepublikan.

Suedia, neurriak hartzeko prest

Errusiaren inbasioak herrialde erraldoiaren auzokoak asaldatu ditu, eta haien asmoak azkartu. Bada, Suediako lehen ministro Magdalena Anderssonek lasaitasun mezu bat igorri zuen atzo, eta errefusatu egin zituen NATOn sartzea planteatzeko oposizioaren deiak, argudiatuta orain eskaera bat egiteak Europako segurtasuna «ezegonkortuko» lukeela. Gaur, berriz, iragarri du urteko gastu militarra barne produktu gordinaren (BPG) %2ra igotzeko asmoa duela. «Suediaren inguruko segurtasun politikoko egoerak okerrera egin du aspalditik. Errusiak Ukrainari egindako erasoak are gehiago areagotzen du bilakaera hori», esan du herrialdeko lehen ministro Magdalena Anderssonek.


Summary: Kontseiluak kanpaina bat abiatu du, Nafarroako euskararen dekretua alda dadin. Mobilizazio bat antolatzea aztertzen ari da, baina, aurretik, sentsibilizazio lana egingo du, gaia «gizarteratzeko». Kontseiluak uste du badagoela aukera dekretua aldatzeko.

Herritarrak ez gutxietsi, eskubideak guztiontzat lelopean kanpaina bat abiatu du Euskalgintzaren Kontseiluak, Nafarroako Gobernuak euskararen dekretua, administrazio publikoko lan deialdietan hizkuntzak baloratzeko irizpideak zehazten dituena, alda dezala eskatzeko.

Gobernuak urtarrilean aurkeztu zien zirriborroa sindikatuei, eta zuzenketak egiteko epea ireki. Aurkeztutako agiriak berretsi egin zuen espero zena; alegia, atzerapausoak izango zirela euskara administrazio publikoan normalizatzeko prozesuan. Euskalgintzaren haserrea eragin zuen, bereziki, eremu ez-euskaldunean euskara meritu gisa kontuan ez hartzeak. Eremu mistoan, berriz, lanpostu batzuetan soilik hartuko da aintzat euskara, zirriborroaren arabera.

Agiria ezagutarazi ondoko agerraldian, Kontseiluak eta Hizkuntza Eskubideen Behatokiak «atzerapauso onartezintzat» jo zuten dekretua, eta gaur ere nabarmendu du haren larritasuna. «Iraganeko gobernuen hizkuntza politika ilunetan baino atzerapauso handiagoak egitea proposatu zuen gobernuak». Adibidetzat jarri ditu eremu euskaldunean lehen baino gutxiago baloratuko dela euskararen ezagutza, %20tik %10era murriztuz, eremu mistoan zenbait lanpostutan euskara ez dela aintzat hartuko, eta eremu ez-euskaldunean atzerriko hizkuntzek —alemanak, frantsesak eta ingelesak— merituak emango dituztela, eta euskarak ez. «Zirriborroak aurrera eginez gero, ia ezinezkoa izanen da herritarrok zerbitzuak euskaraz jasotzea. Ondorioz, administrazioarekin, medikuekin, erizainekin... euskaraz egiteko eskubidea eta zerbitzuak euskaraz jasotzeko eskubidea larriki urratuko lirateke», ohartarazi du Kontseiluak.

«Dekretuan aldaketak exijitzeko, mobilizazioa antolatzea ere aztertzen ari da Euskalgintzaren Kontseilua», jakinarazi duenez. Lehenik, hala ere, egoeraren larritasuna gizarteratzeko asmoa daukate. Horretarako, dekretuak «herritarren eskubideetan eta ongizatean izango dituen ondorioen eta kalteen» berri emango dute. Ondoren, herritarrek jakinarazitako eskubide urraketak gobernuari helaraziko dizkiote, eta, azkenik, bilera sorta egingo dute eragile sindikalekin eta sozialekin, «beraien babesa eta atxikimendua lortzeko».

Izan ere, Kontseiluak uste du oraindik ere badagoela aukera dekretua aldatzeko, eta datozen hilabeteetan «indar guztiak» horretarako erabiliko dituela azpimarratu du.


Summary: PPk eta Voxek gobernu akordioa erdietsi dute Gaztela eta Leonen. Alfonso Fernandez Mañueco PPren zerrendaburuak egin du iragarpena. Voxeko iturriek zabaldutako informazioaren arabera, alderdi ultraeskuindarrarenak izanen dira gobernuko presidenteordetza, hiru departamentu eta Gaztela eta Leongo Ganberaren presidentetza.

Atzerako kontuaren hondarrean lortu dute gobernu akordioa Gaztela eta Leonen (Espainia). Alfonso Fernandez Mañueco Gaztela Leongo PPren zerrendaburuak goizean iragarri du PPk eta Voxek erdietsi dutela adostasuna. Ciudadanos hondoratua zenez gero, PPk Vox zuen eskuin akordio baterako lagun posible bakarra, eta, azkenik, lortu dute ados jartzea; bien arteko koalizio gobernuak izanen du agintea, hortaz.

Voxeko iturriek zabaldutako informazioaren arabera, PPk Voxen esku utziko ditu bai Gaztela eta Leongo Gobernuko presidenteordetza, bai hiru departamentu, bai eta Gaztela eta Leongo Ganberaren presidentetza ere; Carlos Pollanek hartuko du kargu hori.

Bi alderdien arteko bileraren ondotik Twitterren idatzitako mezu batean, Mañuecok adierazi du bi aldeek osatuko duten koalizio gobernua «egonkorra eta sendoa» izanen dela, eta zehaztu «erabateko errespetua» izanen dietela Gaztela eta Leongo Autonomia Estatutuari eta ordena konstituzionalari.


Summary: ELAren arabera, auzitegiak ebatzi du Gipuzkoako Aldundiak lau andre diskriminatu dituela haurdun egoteagatik. ELAk nabarmendu duenez, arrazoia eman die EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak. Gipuzkoako Foru Aldundiak 30 eguneko epea du errekurtsoa aurkezteko.

EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak ebatzi du Gipuzkoako Foru Aldundiak lau emakume diskriminatu dituela haurdun egoteagatik. Hala azaldu du ELA sindikatuak, kasuaren berri emateko langileen abokatuak, langile batek eta sindikatuaren Gipuzkoako Foru Aldundiko liberatuak Donostian egin duten prentsaurrekoan. 2019ko errenta aitorpenerako kanpainarekin lotuta dago auzia. Sindikatuaren hitzetan, haurdun zeuden lau kaltetuak errenta aitorpena egiteko langileen zerrendan zeuden, baina aldundiak ez hartzea erabaki zuen, pandemia dela medio, haien osasuna osasuna arriskuan zegoela argudiatuta. ELAk «oso ongi» iritzi dio epaiari, eta epaitegiek arrazoia eman dietela goraipatu. Gipuzkoako Foru Aldundiak 30 eguneko epea du epaiari errekurtsoa jartzeko.

Bi urte egin behar da atzera, 2020ko apirilera, kasuaren muinera jotzeko. Lau langileen abokatu Esther Uribetxeberriak esan duenez, pandemia bete-betean, foru aldundiaren deialdi publiko batean parte hartu zuten langileek. Hain zuzen, 2019ko errenta aitorpenaren kanpaina egiteko lan poltsara aurkeztu ziren. Baina aldundiak ez hartzea erabaki zuen: «Lau emakume hauei deitu zitzaien, eta haurdun zeudelako, aldundiak jakinarazi zien ez zituela izendatuko, COVID-19a zela-eta arrisku egoeran zeudelako».

Larraitz Gonzalez da emakume kaltetu horietako bat. Erabakiaren berri izan zuenean, «baztertuta» sentitu zen, eta «injustizia bat» iruditu zitzaion. Orduan, aldundiko ordezkari batekin hitz egin zuen, eta, Gonzalezen hitzetan, ez zion haiek ez hartzeko arrazoirik eman: «Ez zuen argudiorik, eta konturatu nintzen gure erabakia arinkeriaz hartu zutela». Hori horrela, «eskubide urraketari modu kolektiboan» erantzutea erabaki zuen, baita bide judiziala hartzea ere, ELAren laguntzarekin. Aldundiak hasieratik izandako jarrera deitoratu du: «Entzun behar izan dut ea pentsatzen al nuen nire umearen osasunean, nire kabuz hori pentsatzeko gai izango ez banintz bezala». «Paternalismoa» ikusi du aldundiaren moduetan. «Nire osasunaz eta nire burua nik zainduko dut».

Errekurtsoa jartzeko aukera

Orain, EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak ebatzi du «diskriminatu» egin zituztela haurdun egoteagatik, Uribetxeberriak azaldu duenez: «Auzitegiak dioena da aldundiak emandako arrazoiak, hala nola, pandemia zela eta haurdun egoteagatik arriskuan zeudela, ez zela arrazoi baliagarria edo legitimoa lanposturako ez izendatzeko, ezin dela egoera hau txeke zuri bat izan aplikagarria den legedia alde batera uzteko». Erantsi du: «Langile hauek izendatu egin behar zituen, eta arrisku egoera bazegoen, neurri egokiak hartu». Eta ezarri dioten zigorra ere esplikatu du: kanpainak iraun zuen bitartean jaso beharko zituzketen soldatak ez ezik «gainerako eskubide ekonomiko eta administratibo guztiak» ere aitortu dizkiete. Eta orain, zer? Seni Sosa ELAren Gipuzkoako Foru Aldundiko liberatuak ez du argi: «Ez dakigu ezer, eta ez dugu jakingo oraingoz». Gipuzkoako Foru Aldundiak 30 egun ditu errekurtsoa aurkezteko.


Summary: Martxoak 3 elkarteak «loreetatik ekintzetara» pasatzeko unea dela aldarrikatu du. Elkarteak neurriak eskatu ditu sarraskiaren gertakariak argitzeko eta dokumentuak desklasifikatzeko.

Martxoak 3ko biktimen senideen elkarteak «loreetatik ekintzetara» pasatzeko garaia dela eskatu die instituzioei. Urtero lez, 1976ko Martxoaren 3an Espainiako Poliziak Gasteizen hil zituen bost langileen sarraskiaren 46. urteurrenean egindako manifestazio jendetsuan jasotako babesa eskertu duten arren, aldi berean, eragile politiko eta sozialei dei egin die «Espainiako inpunitate ereduaren aurka fronte guztietan eta eraginkortasunez» lan egiten jarraitzeko. Era berean, neurriak hartzeko eskatu ditu Arabako erakundeetan eta Espainiako Kongresuan sarraskiaren gertakariak argitzeko eta dokumentuak desklasifikatzeko.

Gaur egun Gasteizen eta Euskal Herrian adostasun handia dago Martxoaren 3ko memoriaren eta biktimen eskubideen aldarrikapenaren inguruan. Izan ere, ordezkari politiko, sozial eta instituzional gehienek poliziak egindako sarraskiaren biktimak omentzeko eta oroitzeko ekitaldietan parte hartu dute aurten. Elkarteak azaldu duenez, adostasun zabal hori ez da beti horrela izan. Egoera berri hau, beraz, «Espainiako inpunitate ereduak ezarritako kontakizun ofizialaren aurrean» zailtasun, oztopo eta errepresioaren gainetik «salaketa bizirik mantendu duten pertsona eta kolektibo guztien lorpena da», eskertu du elkarteak.

Biktimak omentzea eta, aldi berean, zigorgabetasunaren amaiera bultzatzen duten egitasmoetan parte ez hartzea edo injustizia amaitzeko ibilbide judizial berriak blokeatzea «inkoherentea» dela uste du elkarteak. Horren harira, blokeatuta segitzen duten prozesuak zerrendatu ditu: «Instituzioetan abian jartzeko zain jarraitzen dugun frankismoaren krimenen aurkako Arabako kereila; Maria Servini epailearen autoaren aldeko adierazpena; oraindik izapidetzen ari diren Memoriaren legeen edukia; eta Rodolfo Martin Villaren papera eta hura babesten duten aparatu politiko judizial guztiak agerian uzteko ekimenak».

Ezin epaitu

Duela hilabete pasatxo, Espainiako Kongresuak uko egin zion Martin Villaren agerraldi eskaerari: 1976ko martxoaren 3an Gasteizen edo 1978ko uztailaren 8an Iruñean izandako gertakarien erantzule politiko edo penala izan zitekeenaren inguruan egindako adierazpenak argitzea eskatzen zitzaion. Ezezkoaren arrazoia, berriz, «Martin Villa egun ez dela Gobernuaren parte, eta ez dagoela erantzun zezakeen Ikerketa Batzorderik».

Elkarteak derrigorrezkotzat jotzen du, beraz, Espainiako Kongresuan beharrezko mekanismoak sortzea gertakarien berri ematen duten testigantzak jasotzeko. Horrela, «sarraskiaren errealitatea jasoko duen txosten bat egin» eta botere karguak zituztenen erantzukizun politikoa zein izan zen argituko dela uste du elkarteak: «Ezinbestekoa da egia ezagutzea eta erantzukizun politikoak eta penalak ezartzea».

Finean, «egia, justizia eta erreparazioa» eskatzen jarraitzen du elkarteak, 46 urte geroago. Eta «Inpunitatearen aurkako borrokan» jarraituko dutela gaineratu dute.