Summary: Foro Sozialak Espainiako Gobernuari eta auzitegiei bidali die presoei buruzko azken txostena. Irailetik aitzinera bilera bana eskatuko diete Eusko Legebiltzarreko lehendakari Bakartxo Tejeriari eta Nafarroako Parlamentuko presidente Unai Uhalderi, «babesa eta esku hartzea» eskatzeko.

Asteartean aurkeztu zuen Foro Sozialaren Behatokiak laugarren txosten monografikoa, zeinean salatzen baitzuen Espainiako Auzitegi Nazionaleko lehen zigor sala, Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentrala eta fiskaltza «oztopoak» jartzen ari zaizkiela presoen «gizarteratze» ibilbideei. Izan ere, foroak deitoratu zuen auzitegiak atzera botatzen ari direla presoei legez dagozkien erredentzio, irteera baimen eta hirugarren graduak, eta horiek aletu zituen dokumentuan.

Bada, gaur ohar baten bidez jakinarazi duenez, Foro Sozialak hainbat erakunderi bidali die txostena: zehazki, Fernando Grande Marlaska Espainiako Barne Ministroari, Pilar Llop Justizia Ministroari, Dolores Delgado Estatuko Fiskal Nagusiari, Concepcion Espejel Espainiako Auzitegi Nazionaleko lehen zigor salako presidenteari eta Jose Luis Carceles Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentraleko epaile magistratuari. Euskal presoak dauden espetxe guztietako zuzendaritza eta legelariei ere igorri diete txostena, eta Foro Sozialarekin elkarlanean ari diren eragile instituzional, politiko, sindikal eta sozialekin ere partekatu dute, baita EPPK Euskal Preso Politikoen Kolektiboarekin ere.

Foroak ez du horretan gelditzeko asmorik, alta. Iragarri duenez, hain zuzen, irailetik aitzinera Eusko Legebiltzarrarekin eta Nafarroako Parlamentuarekin biltzeko asmoa du. Hala, bilera proposamena eginen die Bakartxo Tejeria Legebiltzarreko presidenteari eta Unai Uhalde Nafarroako Parlamentukoari. Presoen alorrean «babesa eta esku hartzea» eskatzea izanen da bilkura horien helburua. Foroak jakinarazi duenez, Eusko Legebiltzarreko Giza Eskubideen Batzordeetara, Nafarroako Parlamentuko Herritarren Harremanen Batzordera eta Espainiako Kongresuko eta Senatuko Justizia Batzordeetara ere bidaliko dute asteartean aurkeztu zuten dokumentua.

«Lobbyaren» aurka

Txostenean adierazi gisan, «espetxe politikaren aldaketaren aurkako lobby bat» dagoela berretsi du Foro Sozialak. Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentrala, fiskaltza eta Espainiako Auzitegi Nazionaleko lehen zigor sala dira momentu honetan foroak jomugan jarri dituenak, «erabakigarritzat» baititu presoen «gizarteratze» prozesuetan: «Ez dugu adierazi nahi instantzia horietan behin betiko ezarrita dauden egoerak edo jarrerak direnik, baina esan daiteke blokeo arrisku argia dakartela arinak izan beharko luketen prozesuetan. Izan ere, prozesu horiek bat datoz espetxeetako araudiak eta legeak ezarritako parametroekin, eta beraz, arinak izan beharko lukete».


Summary: Etxeratzeko agindua ezarriko dute Nafarroan, intzidentzia handiko herrietan. Foru agindua asteartean kaleratuko da eta uztailaren 29ra arte iraungo du gutxienez. Kalejirak debekatu egingo dira eta kanpoan gehienez hamar laguneko taldeak bil daitezke

Positibo kopuruaren igoeraren aurrean Nafarroako Gobernuak neurri berriak iragarri ditu. Muturreko arriskua duten herrietan gaueko jarduera mugatuko da: 01:00etatik 06:00etara ezingo da kalean egon; hau da, azken zazpi egunetan 125 kasuren eta azken hamalau egunetan 250 kasuren intzidentzia duten tokietan

Foru agindua asteartean kaleratuko da eta orduan ikusiko da zer herri sartzen diren bertan. Besteak beste, Lesaka, Corella, Cintruenigo, Uharte eta Zizurreko agerraldiak aipatu dira, baina une honetan Nafarroako herrien %80k baldintza hori betetzen duela ziurtatu du Osasun kontseilari Santos Indurainek. Iruñea ere lurraldearen batez bestekoan dago eta hiriburuari ere eragingo lioke etxeratzeko aginduak.

Halaber, jende pilaketak eragozteko asmoz, kalejirak debekatu egingo dira eta kalean gehienez hamar laguneko pertsonak bil daitezke. Indurainen arabera, Lesakako kalejira kutsatze handiko gertaera horietako bat izan da, eta udan halako kasuak errepikatzea galarazi egin nahi dute.

Auzitegiaren eskuetan

Neurri guztiok babes juridikoa izan dezaten, Osasun departamenduak baimena eskatuko dio Nafarroako Auzitegi Nagusiari. Indurainek azaldu du mugikortasunaren mugatzea eskatzeko nahikoa elementu dituztela: «Auzitegi Nagusiari osasun publikoko txostenak ematen dizkiogu bilakaera epidemiologikoari buruz, ospitaleetako egoeari buruz. Egungo egoerari erantzuteko neurriak beharrezkoak dira». Printzipioz, auzitegiaren erabakiaren zain, aginduak uztailaren 29ra arte iraungo du, baina egoera epidemiologikoan aldaketarik ez badago, neurriei eutsi egingo zaio.

Indurainek nabarmendu du udalekin elkarlanean ari direla neurriak nola bete aztertzeko. Atzo bertan bilkura izan zuten Lesakan Bortzirietako alkateekin egoera aztertzeko. «Intzidentzia handiko herri horietan, 01:00etatik aurrera botila festak eta halako egoerak debekatuta egongo dira». Onartu du udal askok ez dutela udaltzainik edo baliabiderik neurria betearazteko eta kasu horietan Foruzaingoarekin lan egingo dela. Dena den, gaineratu du ezin direla toki guztietara iritsi, eta horregatik herritarrei arduraz jokatzeko eskatu die.

Delta aldaera, %90

Indurainen arabera, uneotan kutsatzeen %90 Delta aldaerak eragin ditu, eta Erresuma Batuko esperientziak erakutsi dienez, «kutsakorragoa» da, eta hilkortasuna handiagoa ez bada ere, intzidentziaren handitzea arriskutsutzat jo du, ospitaleetan ere islatuko delako. Egungo testuinguruan, herritarren %51,4k — 339.232 herritar uneotan— txertoaren bi dosiak jaso ditu, baina eraginkortasuna ez da %100ekoa eta, gainera, oraindik txertoa jaso gabeko pertsonak badirenez, ospitaleetan kasuak «apurka» igotzen hasi dira, baita ZIUko oheak ere.

Horregatik, Osasun kontseilariak azpimarratu du oreka gorde nahi dutela: alde batetik, intzidentzia jaisteko eta gizartearen osasuna zaintzeko «ezinbestekoa den gutxienekoa» egin eta bestetik horrek ahalik eta eragin txikiena izan dezala arlo ekonomikoan, sozialean eta emozionalean.

Gazteei mezua

Indurainei gazteei zuzendu zaie: «20-30 urteko gazteak ZIUn sartu dira, eta horrek esan nahi du bere osasunarentzat arrisku bat dagoela. Horregatik, pentsatzea kutsatzen banaiz arin pasatuko dudala, ez da zuzena. Orokorrean gerta daiteke hala izatea, baina ez da %100 eta batzuk ospitalera doaz. Koadro larriak dituzte pertsona gazteak izan ditugu».

Beste faktore bat. Nafarroan kasuak sei bider handitu dira batez beste, eta agerraldiak izan diren tokietan, zortzi bider gehiago. «Osasun arloko profesionalak atsekabetuta daude, nekatuta, kezkatuta, baina ez izan zalantzarik osasun sistema erantzuten ari zaiola erronkari, kasuak atzematen, bahetzen, txertatzen eta arlo guztietan herritarren osasun arretari erantzuten». Baina horregatik erantzukizunerako deia egin du, iragan udan gertatutakoa gogoan.


Summary: Kontseiluak salatu du Eskubide Digitalen Gutunean hizkuntza-eskubideak jasotzeko eskaerei «muzin» egin diela Espainiak. Bederatzi ekarpen edo alegazio zehatz egin zizkion Gutunari Kontseiluak, hainbat eragilerekin batera.

Euskalgintzaren Kontseiluaren ustez, Eskubide Digitalen Gutunean hizkuntza-eskubideak jasotzeko eskaerei «berriz ere muzin» egin die Espainiako Gobernuak. Iazko ekainaren 15ean ekin zion gutuna prestatzeari Madrilek, eta urtearen amaieran ekarpenak egiteko aukera zabaldu zuen. Euskararen normalizazioaren aldeko 26 eragilek osatzen duten Euskalgintzaren Kontseiluak abenduaren 4an aurkeztu zituen ekarpenak. Ekarpenetan PuntuEus fundazioa eta Elhuyar taldearen laguntza izan zuten, eta horrez gain, bat egin zuten proposamenekin galizieraren eta katalanaren aldeko zenbait eragilek (Plataforma pel la Lengua, Obra Cultural Balear eta A Mesa pola Normalización Linguística).

Kontseiluak uste du Espainiako Gobernuak «beste aukera bat galdu» duela askotan aldarrikatzen duen berdintasuna bermatzeko, eta azken hilabeteotan euskaldunekin eta beste hizkuntza gutxituetako hiztunekin erakusten duten jarrerari lotuta dagoela. Kontseiluko idazkari nagusi Paul Bilbaoren ustez, Espainiako Gobernuak aurkeztutako dokumentuak ez ditu hizkuntza-eskubideak kontuan hartzen: «Hizkuntza-eskubideen bermea ahalbidetuko edo kontuan hartuko ez duten dokumentuak berdintasunaren kontrakoak direla esan behar zaio Gobernuari».

Gainera, Bilbaok leporatu die aro digitaleko hizkuntza-berdintasunari buruzko 2018ko irailaren 11ko Europako Parlamentuko ebazpen batean ez erreparatu izana, eta gogorarazi die «eskubide digitalak hezkuntza-eskubide» ere badirela.

Kontseiluak helarazitako ekarpenetan hizkuntza-irizpideak kontuan hartzeko eskatzen zitzaion honako esparruetan: berdintasunerako eta diskriminazio-ezarako eskubidea ingurune digitalean, herritarrek bitarteko digitalen bidez parte hartzeko eskubidean; digitalerako eskubidean; herritarren eskubide digitalak administrazio publikoekiko harremanetan; garapen teknologikorako eta ingurune digital jasangarrirako eskubidean; ingurune digitalean osasuna babesteko eskubidean; eta, azkenik, adimen artifizialean.

Kontseiluak salatu du, ordea, aurkeztu berri duten behin-betiko bertsioa, zirriborroa bezain «diskriminatzailea» dela, bai prozeduretan eta bai edukietan hizkuntza-eskubideak «alboratzen» dituelako.

Bilbao oso kritiko agertu da baita Espainiako Gobernuaren adierazpenekin, eta esan du 250 ekarpen izan dituztela eta prozesu parte-hartzailea izan dela esaten duten arren, «inora ez zihoan postontzi batera bidali zituztela Kontseiluaren ekarpenak». Beraz, hurrengo egunotan Madrilen ordezkaritza duten alderdiekin harremanetan jarriko da Kontseilua. Azalpenak eskatuko dizkie Espainiako Gobernuari: «Jakin nahi dugu zergatik irekitzen dituzten parte hartze-prozesuak, ondoren, milioika hiztunen, milioika herritarren alde lan egiten dugun eragileon ekarpenei muzin egingo badiete».


Summary: Ustez Macrik Boliviara bidalitako armamentua aurkitu du Poliziak. Munizioa, armak eta istiluen kontrako materiala aurkitu ditu Poliziak bere eskumenekoa den biltegi batean. Kargamentu hori 2019ko azaroaren 13an Boliviara iritsi zela uste du, Jeanine Añezek agintea hartu eta ordu gutxira.

Argentinako Gobernuak 2019an Boliviara bidalitako armak eta istiluen kontrako materiala aurkitu zituela jakinarazi zuen atzo Boliviako Poliziak. Haren eskumenekoa den biltegi batean zegoen materiala, Jhonny Aguilera Poliziaren komandante buruak zehaztu zuenez. Besteak beste, munizioa, granadak eta piper gasa topatu zituzten, eta, Aguileraren esanetan, ez dago horren inguruko «inolako dokumenturik».

Hala ere, Aguilerak azpimarratu zuen material hori herrialdera sartu zen moduaren inguruko ikerketa bat egingo dutela. Poliziak uste du El Alto hiriko aireportura heldu zela, 2019ko azaroaren 13ko goizaldean, Jeanine Añezek presidente kargua hartu eta ordu gutxira. «Ikertuko dugu ea zein funtzionario joan ziren aireportura Argentinako hegazkina iritsi zenean, uniforme militarra zuten funtzionarioek material hau eman baitzioten, inolako dokumentaziorik aurkeztu gabe, Boliviako Poliziari», adierazi zuen Aguilerak. Gaur, Carlos Eduardo del Castillo del Carpio Boliviako ministroa azalpenak ematekoa da aurkikuntzaren inguruan, eta espero da topatutako materialaren inguruko xehetasunak emango dituela.

Boliviako Gobernuak uste du duela bi urte Evo Morales agintetik kendu zuen estatu kolpea babesteko asmoz egin zuela armamentu horren bidalketa Argentinako Gobernuak. Mauricio Macri zen orduan Argentinako presidentea, eta, hain zuzen, haren kontrako salaketa jarri zuten astelehenean herrialde horretako hiru ministrok, Boliviara «armak eta munizioa ilegalki bidaltzeagatik». Argentinako Gobernuaren hipotesia da istiluen aurkako 70.000 gomazko bala zituen kargamentu bat La Pazera iritsi zela 2019ko azaroaren 13an, eta material horrekin batera bidaiatu zutela zazpi jendarmek, Argentinak Boliviako hiriburuan duen enbaxada babestera joandakoak. Izan ere, egun horretan bertan Boliviako aireko indarreko komandante Jorge Gonzalo Terceros Larak bidalitako gutun bat agertu zen gerora enbaxadan. Bertan, komandanteak eskerrak ematen zizkion Argentinako Gobernuari, 40.000 gomazko bala bidaltzeagatik. Argentinatik ateratako beste 30.000 balarekin zer gertatu zen jakin nahian ari da, eta uste du Boliviako Poliziari eman zitzaizkiola.

«Oso albiste ona da guretzat. 70.000 balekin zer gertatu zen jakiteko falta den piezetako bat da. Badakigu jendarmeek ez zutela munizioa erabili, eta, beraz, halakorik azaltzen bada, desbideratu egin zelako da», adierazi zuen Sabina Frederic Argentinako Segurtasun ministroak, asteon Macriren aurkako salaketa erregistratu duenetako batek. Gendarmeen barruko Alacran indar berezietako unitateetakoak ziren kargamentuarekin batera Boliviara joandakoak, Argentinako Gobernuaren arabera. Untitate horretako agenteek gomazko balarik ez dutela erabiltzen jakinda, gobernuari harrigarria egiten zaio hainbeste gomazko bala eraman izana. Horregatik uste du Boliviako Poliziari eman zizkietela.

Hori baieztatzeak gezurtatu egingo luke jendarmeriako operazioetako buru Carlos Miguel Recaldek iaz esandakoa. Recalderen esanetan, Boliviara joandako jendarmeek euren entrenamenduetarako erabili zuten munizioa. «Boliviako Poliziaren aurkikuntzarekin, agerian geratuko litzateke jendarmeriak aipatutako ustezko entrenamendurik ez zela izan, eta, benetan, egindakoa armen eta munizioaren kontrabandoa estaltzeko saiakera izan zela, herrialde mugakide batean izandako estatu kolpea egonkortzeko asmoz», adierazi zuen Martin Soria Argentinako Justizia ministroak.

Eztabaida parlamentarioa

Poliziak ezagutarazitako informazioak mahai gainean jarri du Boliviako Parlamentuan batzorde bat eratzeko aukera, inguruko herrialdeek 2019an gertatutakoan izan zuten esku hartzea ikertzeko —Txilek eta Brasilek ere estatu kolpeari launtza eman ziotela uste du gobernuak—. Proposamen hori egin zuen ganberan gehiengoa duen MAS Sozialismorako Mugimendua alderdiak.

«Ez gaude joko horretarako prest», esan zuen, aukera horren inguruan, Alejandro Reyes oposizioko diputatuak. Posizio horrek berak aurkitutako materiala «legez kanpo» sartu zela agerian uzten duela leporatu zion Juanito Angulo MASeko diputatuak, eta gehitu zuen oposizioak ez duela batzordea sortu nahi, «defendaezina dena» ez defendatzeagatik.


Summary: Jaizkibel: «Hondarribiko alardeak orain duen formatuan parte hartzeko prest gaude». Hondarribiko alardearen 22. konpainia izan nahiko luke Jaizkibel konpainia parekideak, desfile nagusiaren «barruan»: proposamen hori egin du, «alardearen auziari konponbidea bilatzeko beste proposamenei batzen zaiena». Udalari «irtenbide adostu bat babes dezan» eskatu diote.

1996an hasi zen lehen aldiz emakume talde bat Hondarribiko alardean desfilatu nahian, eta ordutik mende laurdena beteta eta «elkarrizketaren alde» daudenek «zenbat oztopo» izan dituzten «jakinda», Jaizkibel konpainiak «hirugarren pausoa» ematea erabaki du: «Hondarribiko alardeak orain duen formatuan parte hartzeko prest gaude». Halaxe adierazi dute Jaizkibel konpainiako kideek gaur eguerdian Hondarribian (Gipuzkoa) egindako agerraldian. Jakinarazi dute «alarde bakar, parekide eta publikoaren» alde daudela oraindik ere, baina alardeko 22.konpainia izateko apustua egin dutela orain: «Hauxe da gure aldarria: 22. konpainia barruan nahi dugu».

«Alardearen auziari konponbidea bilatzeko beste proposamenei batzen» zaie hautu hori, Jaizkibel konpainiakoen erranetan, eta Hondarribiko Udalari «irtenbide adostu bat babes dezan» eskatu diote: «Emakundek plazaratu berri duen ikerketaren esanetan, erakundeen, eta, beraz, alderdi politikoen babesik gabe, zaila baita konponbidea. Hori irakatsi digute festen parekotasunean aurrerapausoak eman dituzten herriek».

Jaizkibelek jakin badaki aurten ez dela alarderik izanen, eta, iaz egin bezala, hurrengo alarderako gelditzen den denbora «elkarrizketak bultzatzeko ahaleginean» emanen dutela jakinarazi dute. Bitartean «prest» agertu dira «antolatu daitezkeen ekimen guztietan» parte hartzeko, «iaz botoarekin egin genuen bezala». Hondarribiko herriak «merezi» duen gisan bestak elkarrekin ospatzeko deia egin dute: «Herri bat, alarde bat, festak guztiok batera ospatu ditzagun, festek hondarribiarron batasuna sendotzeko balio behar dutelako, ez zatiketarako».


Summary: Beste 1.967 positibo daude, pandemia osoko bigarren daturik txarrena. Ospitaleratu kopurua %63 handitu da Hegoaldean astebetean. Atzo egindako proben %12,4k positibo eman dute.

COVID-19aren datuak nabarmen okerrera egiten ari dira. Osakidetzak eta Osasunbideak jakinarazi dutenez, beste 1.967 positibo atzeman dituzte. Ia bederatzi hilabete egin behar dira atzera, 2020ko urriaren 31ra, gaurkoa baino datu txarrago bat aurkitzeko —2.082 kasu atzeman zituzten—. Pandemia osoan egun horretan bakarrik gainditu zen gaurko positibo kopurua.

Positiboen ehunekoa ere etengabe igotzen ari da. Atzo Hegoaldean egindako 15.872 probetatik %12,4k positibo eman dute; beraz, urrun dago OME Osasunaren Mundu Erakundeak izurria kontrolpean edukitzeko ezarritako %5eko langatik.

Egoera lurraldez lurralde desberdina bada ere, guztietan hedatzen ari da birusa. Egoera Nafarroan da makurrena. Bertan, beste 622 kasu atzeman dituzte, daturik txarrena urriaren 30etik. Bizkaian ere egoera azkar ari da okerrera egiten: beste 672 positibo daude, daturik txarrena urtarrilaren 29tik. Gipuzkoan, berriz, 482 positibo atzeman dituzte, bezperan baino hogei gutxiago, baina aurreko egunetako kopuruen nabarmen gainetik. Azkenik, Araban beste 163 kasu dituzte, daturik txarrena otsailaren 3tik.

Gaixo horiek ospitaleetara iristen ari dira. Egun,197 gaixo daude ospitaleratuta Osakidetzako eta Osasunbideko erietxeetan; horietako 31 ZIUetan larriki gaixo daude. Ospitaleratzeak etengabe ari dira handitzen, batez ere azken egunetan. Pare bat datu ematearren: duela bi astetik %66 handitu da ospitaleratu kopurua; duela astebetetik, %63.


Summary: Donostiako Festak sailak abuzturako 183 kultur jarduera antolatu ditu. Berrikuntza moduan barraken gunea ezarriko dute, eta Jon Insaustik, kultur zinegotziak, azpimarratu du ez direla inondik inora jaiak edo "ez-jaiak"

Jon Insausti kultur zinegotziak Abuztua Donostian egitaraua aurkeztu du gaur goizean. Orotara, 183 kultur jarduera prestatu dituzte. Musika, kale antzerkia, zinema eta haurrentzako jarduerak izango dira protagonista, abuztuko aste guztietako ostegun eta igande artean. Jarduera horiek hiriko hamabi auzotan egingo dira: Aiete, Altza, Intxaurrondo, Egia, Gros, Amara Berri, Amara Zaharra, Bidebieta, Erdialdea, Antigua, Parte Zaharra eta Loiolako Erriberan. Insaustik gaineratu duenez, “egitarau hau ez da jai egitarau bat, ezta 'ez-jai' egitarau bat ere. Izan ere, aurten ere ez dago jairik”.

Aurtengo nobedade nagusiena barraken gunea izango da, abuztuaren 1etik 15era Pasealeku Berrian jarriko dute. Guztira 28 barraka jarriko dituzte, haur zein helduentzat. Haurrenak kaiko sarreratik gertu jarriko dira, eta, aldiz, 8 urtetik gorakoenentzako Oteizaren eskulturaren ondoan dagoen eremuan. Horiek 16:30etik 23:30era arte egongo dira zabalik, COVID-19aren neurriak errespetatuz. Donostiako Festak-eko langileek kontrolatuko dute Pasealeku Berriaren edukiera, eta gertu hainbat pantaila jarriko dituzte aforoa kontrolatzeko asmoz; Ijetea, Portaletak, Apaizen Pasealekua eta Argazkilaritza elkartean. Horrela, uneoro jakin ahal izango da barraken gunearen egoera: gorriz, laranjaz ala berdez adieraziko da. Kultur zinegotziak aipatu du barraketako langileek formakuntza egingo dutela segurtasun neurrien inguruan, esperientzia ahalik eta seguruen izan dadin.

Horrez gain, Erraldoien erakusketa jarriko dute San Telmo Museoan. Aurten ez da Donostiako Erraldoi eta Buruhandien desfilerik antolatuko, baina hala ere gertutik ikusteko aukera egongo da abuztuaren 1etik estropaden bigarren igandera arte. Bertan, Erraldoien lau bikoteak -Araba, Bizkaia, Gipuzkoa eta Nafarroa ordezkatzen duten erraldoiak-, ikusi ahal izango dira. San Telmoko klaustroan jarriko dira eta erraldoi bikote bakoitzaren inguruko informazioa edukiko dute karteletan. Horietan, historia eta jantzien ezaugarriak azalduko dira.

Bestalde, jarduera tradizionalez aparte, berrikuntza gehiago egongo dira: Skate street, zinema kalean eta argia eta dantza batuta antzezpena. Azken hori kostako hiru eskulturetan egingo da. Kultur jarduerei dagokienez, Insaustik honakoa adierazi du: “Hiritar eta sektoreari zuzendutako kultur eta kirol jarduerak dira. Eta horiek guztiak gune eta edukiera kontrolatuetan egingo dira, behar diren osasun neurri guztiekin”. Jardueren guneetan gehieneko edukiera egongo da eta sarreran zehaztuko da aforoa. Hainbat jardueretarako aldez aurretik izena eman beharko da www.abuztuadonostian.eus webgunean. Gainera, eremu guztietan musukoaren erabilera beharrezkoa izango da eta gune bakoitzeko sarreran edukiera kontrolatuko da. Publikoak eserita egon beharko du, pertsona arteko 1,5 metroko distantzia errespetatuz. Bestela ere, jardueretan ezingo da jan, edan, erre edota bapeatu. Neurriak betetzen direla egiaztatzeko, Donostiako udaltzainek eta ertzainek batera lan egingo dute.


Summary: Urkullu: «Udalek ez dituzte pilaketak kontrolatu behar; informatu egin behar dute». Jendea pilatzen den lekuak kontrolatzea Ertzaintzaren eta udaltzaingoen erantzukizuna dela azaldu du, eta gune horiek ez direla hesitu beharko

Koronabirusaren izurria kontrolatze aldera, Eusko Jaurlaritzak gauez kalean ez elkartzeko gomendatu zuen atzo. Neurriak zenbait zalantza sortu ditu udal batzuetan, eta Iñigo Urkullu lehendakariak azaldu duenez, udalei ez zaie eskatzen «gauean izaten diren jende pilaketak kontrolatzea», baizik eta «bizilagunei jakinaraztea zer leku ezin diren erabili denbora horretan».

Jaurlaritzak gauerditik 06:00etara arte bizikideekin bakarrik elkartzea aholkatu zuen, eta jende multzoak ez elkartzeko gomendioa «debeku gisa» hartzeko eskatu. Lehendakariak azaldu duenez, gauerditik aurrera «ezin» da elkarrekin bizi ez direnen bilerak edo pilaketak egitea parkeetan, lorategietan, hondartzetan eta beste espazio publiko batzuetan. Horrekin batera, argitu du udalei zera eskatzen zaiela: «Jende pilaketetarako erabiltzen diren leku jakin batzuk erabiltzeko eta gozatzeko ezarritako ordutegien berri ematea». «Udalerri bakoitzari dagokio hori nola egin nahi duen erabakitzea», gehitu du.

Jendea pilatzen den lekuak kontrolatzea Ertzaintzaren eta udaltzaingoen erantzukizuna dela azaldu du Urkulluk, eta gaineratu du ez dela beharrezkoa toki horiek gauean ixtea: «Inork ez du planteatu hesitu behar direnik, ezta segurtasun sistema jakin bat ezarri behar denik ere».

Ertzaintzak «erantzukizuna eta herritarren laguntza» eskatu du jai giroko ekitaldiak, talde ospakizunak eta jende pilaketak saihesteko. Neurri berriak errespetatzeko, gainera, «laguntza berezia» eskatu die gazteei, kutsatze transmisioa «intentsitate handiko» egoeran dagoelako haien artean.

Ertzaintzak eta udaltzaingoak elkarlanean arituko dira, bereziki jaiegunetan eta jende gehien biltzen den lekuetan, eta «modu berezian» egingo dute lan kalean edari alkoholdunik ez kontsumitzeko. Azaldu dutenez, droga eta alkoholemia kontrolak ere jarriko dituzte Euskal Autonomia Erkidegoko errepide guztietan.


Summary: Jean Castex Ipar Euskal Herrian izanen da bihar. Txertatze kanpainaren harira etortzekoa dela iragarri dute zenbait hedabidek. Euskal Hirigune Elkargoko batzarra bertan behera utzi dute

Jean Castex Frantziako Lehen ministroa Ipar Euskal Herrian izanen da bihar. Zenbait hedabideren arabera txertaketa kanpaina aipatzera etortzekoa da, besteak beste, baina Pirinio Atlantikoetako prefekturak ez du oraindik argitu zer egitarau izanen duen.

Gaur egun, Pirinio Atlantikoetako departamenduko biztanleen zati handi batek jaso du txertoa, baina azken asteetan datuak okertu dira. Aste hasieran, 64,19koa zen zazpi egunetako intzidentzia tasa.

Euskal Hirigune Elkargoko batzarra iragatekoa zen bihar, baina bertan behera uzten zutela iragarri dute, Jean Rene Etxegarai lehendakariak eta beste hautetsi batzuek, Frantziako lehen ministroari «harrera errepublikarra» eginen diotelako. Uztailaren 24an eginen dute batzarra, Lauga gelan.

Txertaketa kanpaina aipatzera etortzekoa bada ere, pentsatzekoa da Ipar Euskal Herrian aktualitatean diren zenbait gairi buruz interpelatuko dute Castex. Horien artean dira, besteak beste, euskarazko irakaskuntzaren garapena, eta gatazkaren ondorioen konponbide prozesuan dagoen blokeoa.


Summary: Euskal Herrian dauden 11 espezietatik hamar atzeman dituzte Aranzadiren 'Sugebizi' proiektuko 'sugezainek'. Gaur amaitu du zientzia elkarteak sugeei buruzko ezagutza eta sugeekiko errespetua zabaltzeko sare sozialetako egitasmoa. 170 pertsonek hartu dute parte eta 334 aipamen jaso dituzte.

Sugeen Nazioarteko Eguna da uztailak 16, eta horrekin bat eginez, Aranzadi Zientzia Elkarteak bukatutzat eman du hiru hilabetez garatu duen Sugebizi proiektua. Sugeei buruzko ezagutza eta sentsibilizazioa handitzea helburu duen egitasmoa, eta horretarako Twitterreko sugezainen laguntza izan du. Sare sozial horretako erabiltzaileek aurkitutako sugeei ateratako argazkiak igo dituzte astez aste, non eta noiz ikusi dituzten adieraziz, eta herpetologoek zer espezietakoak diren azaldu diete.

Bildutako datuak gaur eman ditu Aranzadik. Euskal Herrian dauden 11 suge espezietatik 10 aurkitu dituzte sugezainek. Lataste sugegorria izan da inork ikusi ez duena. Gehien ikusitakoa, berriz, eskulapioren sugea. 334 aipu jaso ditu Aranzadik #sugebizi traolarekin, eta 170 sugezainek hartu dute parte. Aipatutako sugeen hamarretik bi hilda zeuden sugeak izan dira.

Hain zuzen, historian zehar herritarrek «jazarritako» espeziea izan da sugea, eta herritarrek «kontzientzia hartzea» da horregatik Aranzadiren helburua, haien «parte-hartzea» bultzatuz. Sugeak «maitatzen» eta «errespetatzen» ikastea. Aranzadik eskerrak eman dizkie proiektuen parte hartu duten guztiei. «Txalotzekoa da egin duzuen lana! Sugeen inguruan informazioa biltzen lagundu diguzue, eta gainera, horiei buruz pixka bat gehiago ikasi duzue. Jarrai dezagun gure sugeak, eta hala, natura zaintzen! #sugebizi».


Summary: Save the Childrenek salatu du haur pobrezia hazi egin dela pandemian. 41.515 haur eta nerabe daude pobrezia larrian. Helduen tasak behera egin du

Save the Children erakundeak ohartarazi du bereziki kezkagarria dela 18 urtetik beherakoen artean pobrezia larriak izan duen gorakada. Izurriak 41.515 haur eta nerabe utzi ditu pobrezia larrian Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan; iaz baino 5.783 gehiago. Bizi baldintzei buruz osatu duten inkestaren emaitzak dira. Helduen pobrezia tasa jaitsi egin da, ordea: egun %19,3koa da. Adingabeena aldiz, %25,3ra iritsi da.

Inkestak ere adierazi du pandemiak eragindako krisi ekonomikoaren ondorioek ez dutela inpaktu bera mutilengan eta neskengan. Pobrezia larriaren tasa desberdina da generoaren arabera. Hiru aldiz handiagoa da nesken artean mutilen artean baino: %20,3 eta %6,6, hurrenez hurren.

Ikerketak agerian utzi du seme-alabak ardurapean dituzten familietan metatzen dela oraindik ere pobrezia. Eta egoera bereziki kaltebera dute guraso bakarreko familiek.

Charo Arranz EAEko Save the Children erakundek zuzendariak eskatu du pobreziaren transmisioaren zirkulua apurtzen duten politikak sustatzeko: «Haur pobreziak zuzenean eragiten du gure gizartearen talentuan eta potentzialean, eta horren eraginak denboran irauten du. Izan ere, bost kasutatik lautan belaunaldiz belaunaldi transmititzen dira».

Halaber, Arranzek salatu du krisi ekonomikaren ondorioek bestela eragiten dietela adingabeei gurasoen jatorrizko herrialdearen arabera; tasa handienak seme-alabak ardurapean dituzten familia migratuetan pilatzen direlako: «Guraso atzerritarrak dituzten haur eta nerabeek pobrezia larrian bizitzeko bost aldiz arrisku gehiago dituzte».

Save the Childrenek eskatu du gizarte babeserako laguntza eta neurri guztiak eskuratzeko izapideak sinplifikatzeko, eskuragarri jartzeko eta arintzeko. Baita laguntza horiek eskuratzeari buruzko informazioa emateko, hurbiltzeko eta irismena handitzeko ere.


Summary: ELAko afiliatuek Tubacexeko grebarekin jarraitu nahi dute. Astelehenean bilduko dira sindikatu guztiak mobilizazioarekin jarraitu ala ez erabakitzeko. CCOOkoek aurka bozkatu dute. 156 egin dituzte jada, eta auzibideak luzerako jo dezake.

ELA sindikatua Tubacexek Laudion eta Amurrion dituen lantegietan greba mantentzearen alde agertu da, enpresak jakinarazitako 129 kaleratzeen aurka. Ostiral honetan 159 egun egin dituzte greban, eta auzia luzatu daitekeela ikusita sindikatu bakoitzak bere afiliatuen artean kontsultak egitea erabaki du.

ELAko 120 langilek alde bozkatu dute, 48k kontra eta 6k zuri. Gainerako sindikatuekin astelehenean egingo duen bilerara eramango du erabaki hori sindikatu abertzaleak. STAT, CCOO, LAB eta independenteek osatzen dute enpresa batzordea.

Atzo CCOOko kideen gehiengoak (%65) aurka bozkatu zuen. LABek astelehenean jakinaraziko du bere jarrera. Gaur batzarra egin dute eta han izan dira Garbiñe Aranburu idazkari nagusia eta zuzendaritzako beste kide batzuk. Sindikatuak ohar baten bidez adierazi duenez, «borrokarekin» jarraitzeko nahiari eusten dio, baina ez du zehaztapen gehiago eman..

ELAk enpresari eta Eusko Jaurlaritzari eskatu die EAEko Auzitegi Nagusiak kaleratzeak baliogabetzat jo zituen epaia betetzeko modua bilatzeko. Enpresak, baina, erabaki du ez dituela plantetan onartuko, baina ebazpena beteko du, soldatapean mantenduz, gutxienez auzibidea amaitu arte.

Hamar hilabete inguru pasa daitezke hurrengo epaiketa egin aurretik, eta horrek fase berri batean sartu du langileen borroka eta, bereziki, greba mugagabea. Beharginen iritzia jasotzeko barne bilerak egiten ari dira sindikatuak.

Bestalde, soldata etxean jasoko duten kaleratutako 40 bat langilek jakinarazi dute euren nomina emango dutela erresistentzia kutxak finantzatzeko.


Summary: Frantziako Justizia ministroa inputatu dute, interes gatazkagatik. Errepublikako Justizia Auzitegiak haren kargua epaile batzuekin kontuak garbitzeko erabili izana egotzi dio Eric Dupond-Morettiri.

Sei ordu iraun duen galdeketaren ostean, CJR Errepublikako Justizia Auzitegiak erabaki du Eric Dupond-Moretti Frantziako Justizia ministroa inputatzea, «interesen legez kanpoko gatazka» delituagatik. Epaileek uste dute nahikoa zantzu daudela krimen hori egozteko; hau da, Dupond-Morettik haren postua desadostasunak dituen epaile batzuekin kontuak garbitzeko erabili duela —abokatua da ofizioz—. Lehen aldia da Justizia ministro karguduna delitu batengatik inputatzen dutela.

Dupond-Morettiren abokatu Christophe Ingrainek eman du CJR-ren erabakiaren berri, adierazita ez dela «sorpresa bat» izan: «Tamalez, bere azalpenak ez dira nahikoa izan galdeketaren aurretik harturiko erabakia aldatzeko. Noski, auzitan jarriko dugu erabaki hori, eta [inputazioa] bertan behera uzteko eskaria egingo dugu».

Erabakiaren berri izan eta gutxira, Jean Castex lehen ministroak garrantzia kendu nahi izan dio gertaturikoari, eta ohar baten bidez adierazi du «konfiantza berritu» egin diola Justizia ministroari.

Auzitegiak epaileen hiru sindikatuk eta Anticor elkarteak jarritako salaketen harira abiatu zuen ikerketa, iragan urtarrilean, eta bi kasurekin du zerikusia. Batetik, Justizia ministroak joan den irailean Frantziako Finantza Fiskaltzako hiru epaileren kontra abiaturiko ikerketa bat dago eztabaidaren erdian; izan ere, horiek Nicolas Sarkozy presidente ohiaren kontrako atariko ikerketa bat egiten ari ziren, argitzeko nork eman zion Sarkozyri haren kontrako erabaki baten berri. Horretarako, hainbat abokaturen deiak eta mezuak aztertu zituzten; tartean, egungo Justizia ministroarena.

Bestetik, Edouard Levrauren kontrako ikerketa administratibo bat ere dago inputatu dioten delituaren erdigunean. Justizia ministro bilakatu aurretik, epaile horrek inputaturiko polizia baten abokatua izan zen Dupond-Moretti, eta hainbatetan kritikatu zituen Levrauren lan metodoak. Monakoko epaile kargua uztean, Levrauk salatu zuen «presioak» jasan zituela.

Akusazio horiez aritzean, Justizia ministroak beti defendatu du errugabea dela, eta argudiatu du orain arte bere lantaldearen «gomendioak jarraitu» dituela. Oraingoz, badirudi Dupond-Morettik ez duela ez Castexen ez Emmanuel Macron Frantziako presidentearen konfiantza galdu, eta karguan jarraituko duela.

Ez da lehen aldia egungo Franrziako Justizia ministroak abokatu zeneko auziengatik albiste bilakatzen denik. Kargu horretara iritsi aurretik, Dupond-Moretti Korsikako preso Yvan Colonnaren abokatua ere izan zen, eta, arrazoi horrengatik, DPS estatusaz erabakitzeko eskumena galdu zuen preso horren kasuan, nahiz eta berez Justizia ministroari dagokion.


Summary: Euskararen erabilera normalizatzeko gakoak. Euskararen Legearen 40. urteurrenaren atarian, mintegia egin dute Bilbon Sabino Arana fundazioak eta Euskaltzaindiak.

Euskararen Erabilera Normalizatzeko EAEko Legearen 40. urteurrenaren atarian, mintegi mamitsua antolatu zuten atzo Bilbon Sabino Arana fundazioak eta Euskaltzaindiak. Jardunaldian, legearen printzipioak, helburuak, ekarpenak, gabeziak eta eraginkortasuna aztertu zituzten. Antolatzaileen ustez, euskara biziberritzeko prozesua «aurrera» doa gizartearen esparru guztietan, baina oraindik ere «erronka handiak eta askotarikoak» gainditu behar dira. Beraz, euskarak esparru berrietara iristeko aurkitzen dituen eragozpenak identifikatzeko helburua izan zuen mintegiak. Bertan parte hartu zuten hizkuntzalariek, politikariek, unibertsitateko irakasleek eta euskal kulturaren ordezkariek euskara biziberritzeko bide berriak proposatu zituzten.

Jardunaldiaren atarikoan, Mireia Zarate Sabino Arana fundazioren presidenteak nabarmendu zuen legea esparru «behinen eta funtsezkoa» dela euskararen estatusa garatzeko. Nabarmendu zuen erabilera normalizatzeko «tresna eragingarria» izan dela, eta legeak hizkuntza eskubideak aitortzen dizkiela herritarrei.

Ondoren, Andres Urrutia euskaltzainburuak gogoratu zuen euskararena «oinarrizko dema» duela herri honek, eta hori «zuzenbideko kontu hutsa» baino gehiago dela, alegia, «gizarte osoari dagokiona». Euskal autogobernuaren «lehen urratsetako bat» izan zen Euskararen Legea aldarrikatzea, Miren Dobaran Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikarako sailburuordeak gogora ekarri zuenez, eta gehitu zuen «lehentasun trataera» eman zitzaiola legeari.

Hizlariak

Mintegiko lehen hitzaldia Josu Erkoreka Segurtasun sailburu eta lehendakariordeak eman zuen, Euskara Administrazioan. Lehen urratsak izenburupean. Euskarak administrazioan izan duen bilakaera gogoratu zuen: Errepublika garaiko dekretuez mintzatu zen lehenik, 1980ko hamarkadako ahaleginak oroitu zituen gero, eta azkenik egungo egoera nahasiari heldu zion. Esaterako, euskarari auzitegiek jarritako trabak azpimarratu zituen: «Auzitegi Gorenak hainbat epai eman zituen esanez ezin zaiola eskatu funtzionario izan nahi duenari euskara profila, diskriminatzen zuelako euskaraz ez dakiena».

Geroago, Joseba Lozano Herri Administrazioetan Hizkuntza Normalizatzeko zuzendariak hartu zuen hitza. Euskararen Legearen oinarri nagusiak gogoratu zituen Lozanok, eta azpimarratu zuen garapen zabala izan duela sektore publikoan. «Administrazioko langileen hizkuntza gaitasuna gero eta handiagoa da; erabilera plan bateratuak dauzkagu administrazio gehienetan; Hizkuntza Ofizialak Erabiltzeko Irizpideak erakunde askotan onartzen ari dira; euskararen kudeaketa integratuaren kultura hedatzen ari da poliki-poliki gure Administrazioan...», aipatu zituen, lorpenen artean.

Lasarte-Oriako Udaleko (Gipuzkoa) Euskara Zerbitzuko arduradun Iñaki Arrutik Udaletik Euskararen Legeari begira izeneko hitzaldia jorratu zuen. «Baikor eta kritiko» agertu zen Arruti, eta gogorarazi nahi izan zuen «hizkuntza gertaera sozial bezala onartu behar dela», eta, hortaz, udalerria «hizkuntza politika egiteko leku naturala» dela.

Begoña Pedrosa Jaurlaritzako Hezkuntza sailburuordea ere baikor agertu zen azken hamarkadetan hezkuntzak egindako bidearekin, eta azaldu zuen pandemia garaian ere asko ikasi dutela, batez ere, ikasleak «erdigunean» jartzearen inguruan. Hezkuntza arloan ere, Iñaki Etxezarreta Debagoieneko Arizmendi ikastolako zuzendariak Aurrera, beti aurrera leloaren ildoan ardaztu zuen bere mintzaldia. Euskarazko hezkuntzak izan duen ibilbidea errepasatu zuen, ikastolen mugimenduaren bueltan: «Ikastolak asmatzea euskal gizartearen lorpen izugarria da: eskola antolatzeko modu berria, berrikuntza sozialaren berrikuntza paradigmatikoa izan zen».

Ibone Bengoetxea EITB Mediako zuzendariak aitortu zuen inguru digitalean erronka izugarriak dituztela: «Bai, erronkak handiak dira, baina EITBk hor egon behar du, gazteek euskaraz kontsumitzea nahi badugu». Eta hori lortu nahian eskuartean dituzten proiektu batzuetaz mintzatu zen: «EITBko edukiak hiru elementu izan behar ditu: kalitatea, interesa eta sinesgarritasuna. Bide horretatik doa ezarri berri dugun plataforma erraldoia, OTT bat, euskal Netflix bat, edonork ulertzeko, eta nahiko genuke plataforma hori nazioarteko leiho bat izatea, besteak beste, euskal talentua bultzatzeko. Betiere kalitatezko ekoizpenak sortuz, baina eskuratzeko errazak izango direnak».

Azkenik, Iban Arantzabal TOKIKOMeko presidenteak hitz egin zuen, taldearen filosofiaz: «Batetik, zero kilometrokoa da tokiko produktua, gure produktua, gure istorioen notarioak baikara. Bestetik, erabili behar ditugu multinazionalak, baina ez gaitzatela beraiek erabili; zentzu horretan, burujabetza behar dugu, sare sozialak ez baitira saldu diguten plaza publikoak. Gure ustez, lokala da oraina eta etorkizuna, ez globala».


Kirola goratzeko pagoda bat

Summary: Kirola goratzeko pagoda bat. Budistek otoitzerako erabili ohi dituzten eraikin altuak dira pagodak. Kasu honetan, kirola goratzeko tenplu bat eraiki dute Tokion, olinpiar estadioa.

1964ko Olinpiar Jokoetako estadioaren leku berean. Eraikin zaharra 2015ean bota zuten, eta handik lau urtera inauguratu zuten berria, 2019ko abenduaren 15ean. Hor jokatuko dira atletismoko probak.

Japoniako arkitektura tradizionalean oinarritu dira eraikin moderno hau altxatzeko. Egurrak presentzia handia du, eta argizari itxura duten egitura batzuk eraiki dituzte, duela 1.300 urte eraiki zuten Horyujiko tenpluko pagoda irudikatuz.

Lanek 157 milioi yeneko kostua izan dute (1.300 milioi euro). Hutsik egongo da estadioa, COVID-19a dela-eta ikuslerik gabe jokatuko dituztelako probak, baina berez 68.000 lagun hartzeko lekua dauka.


Uzta polita jaso du

Summary: Uzta polita jaso du. Matej Mohoricek irabazi du Tourreko hemeretzigarren etapa, ihesalditik irtenda. Cavendishen 34. garaipenak Parisera itxaron beharko du. Bihar, azkeneko erlojupekoa.

Mark Cavendishen (Deceuninck) markak igandera arte itxaron beharko du. Eddy Mercxen errekorra hausteko etapa aproposa zirudien gaurkoa, baina ihesaldiak ametsa zapuztu dio Man Uharteko esprinterrari. Matej Mohoric (Bahrain) izan da ihesaldiko txirrindularirik indartsuena, eta berarentzat izan da Tourreko hemeretzigarren etapa. Esloveniar gazteak bigarren garaipena du hau aurtengo ekitaldian. Esku hutsik ez du alde egingo Frantziako Tourretik.

Jo ikaragarria izan da etapako lehen ehun kilometroetan, eta ihesaldiari asko kostatu zaio tropeletik aldentzea. Deceuninck taldeak ihesaldia kontrolpean eduki nahi zuela zirudien lehen ehun kilometroetan, baina aurreko multzoan Ballerini sartu, eta 82 kilometroren faltan, hogei lagunek osatutako taldeak bi minututik gorako aldea eskuratzea lortu du. Bi minutuko langa pasata, aitaren batean, hamar minutu inguruko abantaila hartu du ihesaldiak. Lasterketa buruko talde horretan sartu da Ion Izagirre (Astana).

Helmugarako 47 kilometroren faltan, gauzak nahasten hasi dira ihesaldiko taldean. Ezaugarri ezberdinetako jendea izanik, bakoitzari komeni zitzaionaren arabera hasi da jokatzen. Txirrindulari guztiak norberaren mesederako hasi dira lanean, elkar erasotzen eta sekulako zalaparta sortuz lasterketa buruan. Gutxinaka-gutxinaka, lasterketa burutik iheslariak erortzen joan dira, harik eta taldea hamar txirrindulariekin geratu den arte.

Garaipena haien artean lehiatu beharra zutela zirudien, baina halako batean, helmugarako 25 kilometrotara, Matej Mohoricek erasoa jo, eta bakarrik alde egin du. Esloveniarrak Le Grand Bornand-en erakutsi zuen bakarkako lanetan ondo moldatzen dela, eta gaur, bakarrik bidea egiteko gaitasuna duela berretsi du. Kilometroak aurrera egin ahala, lortutako abantailari eutsi ez ezik, aldea handitu ere egin du, minutu ingurura eramanez. Atzeko taldean ez da akordiorik egon, Bahraingo ziklistaren mesederako. Lortutakoa sinistu ezinik sartu da Mohoric Libourneko helmugara. Garaipen bat gutxi ez, eta bi eskuratu ditu aurtengo ekitaldian.

Ion Izagirre izan da euskaldunik onena helmugan. 18. postuan sartu da ormaiztegiarra. Ihesaldian erasoka hasi direnean, atzean geratzen lehenengoetakoa izan zen Astanakoa, eta ezin izan du garaipenaren borrokan ibili.

Sailkapen nagusiko lehen postuetan ez da aldaketarik egon. Eguneko ihesaldiari bidea egiten utzi diote lasterketako bigarren erditik aurrera, eta garailearengandik hogei minutu pasatxora helmugaratu dira. Bihar, Libourne eta Saint-Emilion artean dauden 30,8 kilometroak osatu beharko dituzte erlojuaren aurkako saioan, Parisera iritsi aurreko azkeneko etapan. Ezusteko handirik ezean, Pogacarrek maillot horiarekin jarraituko du, baina gainontzeko ziklistek adi egon beharko dute, sailkapen nagusian postuak dantzan ibil baitaitezke. Aurreko ekitaldikoan gertaturiko triskantza adibide garbia dute.


Euskal planisferioa, prest

Summary: Euskal planisferioa, prest. Aranzadiko Astronomia sailak Elkano Euskal Planisferioa sortu du. Euskaraz idatzitako eta Euskal Herriko latitudean kokatutako lehena da. Berria dendan eskuragarri dago jada

Elkano Euskal Planisferioa sortu du Aranzadi Zientzia Elkarteak. Euskara hutsez idatzitako eta Euskal Herriko latitudean kokatutako lehena da, 43 graduko ipar paraleloan. Berria arduratuko da zabalkundeaz. Gaur aurkeztu dute, Getarian. Izarren mapa moduko plano bat da planisferioa. Gaur arte, ez zegoen euskarazkorik, ezta Euskal Herriko latitudean kokatutakorik ere. Virginia Garcia Aranzadiko Astronomia saileko zuzendariak arlo horretan gabezia sumatzen zutela adierazi du: «Astronomia sailean behar hau ikusten genuen. Planisferioak erabiltzen genituen, baina ez genituen latitude honetakoak eta euskaraz ez zegoen ezer ere». Planisferioak ez du soilik Euskal Herriko zerua behatzeko balio. Euskal kostaldeko latitudean dago kokatua, Elkano marinelari keinu eginez. Halere, 43 graduko ipar latitudean dagoen edozein puntutan erabili daiteke, baita hiruzpalau gradu iparralde edo hegoalderago ere. Beraz, besteak beste, Madril, Paris, New York edo Pekinerako ere balio du. Aranzadik Elkano Fundazioarekin batera gauzatu du proiektua, munduari emandako lehen biraren 500. urteurrena dela eta. Rafa Zulaika Elkano Fundazioko ordezkariak «zerutik ekarritako opari» gisa definitu du planisferioa. «Ekarritako» eta ez «etorritako», proiektua aurrera eramatea «lan handia» izan baita. Zehazki, bi urte inguru behar izan dituzte planisferioa ekoizteko. Halere, ekimena ez da amaierara heldu. Orain ikastaroak emateko eta dibulgazioa egiteko asmoa dutela adierazi du Garciak. Kutxa Fundazioak finantzatu du ekimena. Bertako ordezkari Iñigo Atorrasagastik planisferioak jasangarritasunarekin ere baduela lotura gehitu du. Gizartea kontaminazio luminikoaren inguruan «kontzientziatzeko» balioko duelako. Aurkezpenean izarren mapa nola erabili azaldu du Aranzadiko Astronomia saileko zuzendariak. Berezitasunak ditu, lur planeta mugitzen den heinean, «zerua aldatzen» baitoa. Horregatik, eguna eta ordua zehaztu behar direla jakinarazi du Garciak. Planisferioak plastikozko disko bat eta erregeleta bat ditu horretarako. Gainera, kontuan izan behar da astronomian beti denbora unibertsala erabiltzen dela. Udan, Euskal Herrikoa bi ordu atzeratu behar da. Hala ere, planisferioak, informazio guztia biltzen duen eskuliburu bat dakar. Gaur egun astronomia arloko aplikazio ugari daude. Halere, planisferioa paperean egitea erabaki dute, Garciaren hitzetan, aplikazioek «beti ez baitute ongi funtzionatzen». Horregatik, marinelek astronomia ezagutu behar dutela azaldu du. Horixe da planisferioaren eta Elkanoren arteko lotura. Munduari lehen aldiz bira eman zioten garaian, ez zegoen gailu elektronikorik eta izarrak ezagutzea beharrezkoa zuten orientatu ahal izateko. Berria dendan eskuragarri Planisferioaren zabalkundean pisu handia izango du Berriak. Jada eskuragarri dago Berria dendan, 25 euroko salneurrian. BERRIAlagunek bost euro merkeago eskuratu dezakete. Irati Azkue Berriako Kaleko Sustapeneko arduradunak adierazi du hedabidea «bidelaguna» izango dela «Euskal Herriko zerua euskaraz» ezagutaraziko duen erremintaren zabalkundean. Datorren astelehenetik aurrera, bestelako liburu dendetan ere eskuragarri egongo da.


Summary: Maskara berriro nahitaezkoa izanen da Ipar Euskal Herrian. Pirinio Atlantikoetako Departamenduak ezarri du neurria, COVID-19ari lotutako intzidentzia 200 kasutik gora dagoelako.

Bihartik aitzina, aire zabalean maskara erabiltzea derrigorrezkoa izanen da berriro Ipar Euskal Herrian.

Pirinio Atlantikoetako Departamenduak gaur iragarri du neurria, departamentuan 200 kasutik gorako intzidentzia dagoela argudiatuta. Gehienezko langa hori joan den astelehenean ezarri zuen Frantziako presidente Emmanuel Macronek. Argitu dute maskara ez dela nahitaezkoa izanen hondartzetan, ezta «naturagune zabaletan» ere. 11 urtetik gorako herritar guztiek eraman beharko dute babes neurria.

Bestetik, biharko espero da Jean Castex Frantziako lehen ministroaren bisita Angelun dagoen txertaketa gunera. EH Baik bisita hori deitoratu du, eta Macronek iragarritako neurrien harira, horiek Euskal Herrian zehar mugitzeko askatasuna «are gehiago» murriztuko dutela erantsi du.


Summary: Jaurlaritzak uste du Udalen Legea ez dela Konstituzioaren aurkakoa. Azalpenak aurkeztu dizkio EAEko Justizia Auzitegi Nagusiari

Eusko Jaurlaritzak uste du Euskal Autonomia Erkidegoko Udalen Legea, eta zehazki euskararen erabilera arautzen duen artikulua, ez dela Espainiako Konstituzioaren kontrakoa, ez duelako euskara «gaztelaniaren gainetik» jartzen. Hori da behintzat Jaurlaritzak darabilen argudioa EAEko Justizia Auzitegi Nagusiari aurkeztu dizkion azalpenetan.

EAEko Auzitegi Nagusiko Administrazioarekiko Auzien Salak, Voxek aurkezturiko helegite bati erantzunez, zalantzak agertu zituen Udalen Legearen 6.2 artikuluaz. Hizkuntza ofizialak nola erabili arautzen du artikulu horrek, udal akta eta agirietan adibidez; Auzitegi Nagusiaren ustez, Espainiako Konstituzioa urra dezake, «gaztelania libreki erabiltzeko eskubide konstituzionala eragotzi» dezakeelakoan. Auzitegiak hamar eguneko epa eman zien bi aldeei gaiari buruzko azalpenak aurkez ditzaten, eta orain iritsi dira Jaurlaritzarenak.

Jaurlaritzak argudiatu du legean euskara ez dela gaztelaniaren gainetik jartzen, eta Espainiako Auzitegi Konstituzionalak dagoeneko ebatzi duela udal erakundeek euskara zein gaztelania erabil dezaketela haien arteko harremanetan eta herritarrei eskaintzen dieten informazioan.

Muga bakarra jartzen du Auzitegi Konstituzionalak, Jaurlaritzaren interpretazioaren arabera: erakundeek «beharrezko mekanismoak» ipini behar dituztela, gaztelania erabiltzeko eskubidea «herritarrentzako aparteko zamarik gabe» gauza dadin. Jaurlaritzaren ustez, hori bermatuta dago Udalen Legearen 6. artikuluaren bidez.


Summary: Txikia IV.ak eta Atutxak irabazi dute Binakako Sherpa Ai Aizkolari Txapelketa lehen mailan. Emakumezkoetan Zelai III.a eta Ansorregi sailkatu dira, eta promozio mailan, berriz, Julen Kañamares eta Pellejerok irabazi dute saria.

Hamabi bikote lehiatu ziren atzo Azpeitian: bost gizonezkoen maila nagusian, eta hiru emakumezkoenean. Gainontzeko laurak gizonezkoen Promozio Mailakoak izan ziren. Txikia IV.ak eta Atutxak lortu zuten saria lehen mailan, eta Zelai III.a eta Ansorregi izan ziren garaile emakumezkoetan. Promozio mailan berriz, Julen Kañamares eta Pellejerok irabazi zuten txapelketa.

Azpeitiko Izarraitz frontoian 22:00etan hasi ziren aizkorakadak. Promozio Mailakoek ekin zioten lehiari, eta emakumezkoak aritu ziren ondoren. Hiru bikotek eman zuten izena proba horretarako: Karmele Gisasola-Uxue Ansorregi, Beatriz Tanco-Maika Ariztegi eta Garazi Arruti-Julia Martinez. Haientzat ere estreinako aldia izan zen, eta bide berri bat zabaldu zuten emakumezkoen aizkoran.

Iker Vicente-Iñaki Azurmendi, Mikel Larrañaga-Jexux Mujika, Eneko Otaño-Ugaitz Mugertza, Jon Irazu-Jon Rekondo eta Julen Alberdi Txikia IV.a-Atutxa II.a bikoteak lehiatu ziren azkenik, lehen mailan. Azken honetan Iker Vicente eta Azurmendi geratu ziren bigarren, eta Otaño eta Mugertzak lortu zuten hirugarren postua. Emakumezkoetan, berriz, Tanco eta Maika bigarren sailkatu ziren, eta Arruti eta Julia hirugarren. Promozio mailan, Saralegik eta Mugerzak lortu zuten bigarren postua, eta Larrea III.a eta Zelai IV.a hirugarren postuan geratu ziren.

Ez zen lan erraza izan atzokoa: maila nagusiko gizonezkoen kasuan, zortzi kana-erdiko (54 ontza), 60 ontzako sei eta lau oinbiko (72 ontzakoak) ebaki zituzten. Emakumezkoek, berriz, bi kana-erdiko eta 36 ontzako bi mozteko lana izan zuten aizkolariek.


Summary: Brasilen sei pertsona hil dira dorre elektriko bat erorita. Beste hamairu zauritu daude, eta guztira 26 pertsona zeuden dorrean ezbeharra gertatu denean.

Paran jazo da ezbeharra, Brasileko ipar-mendebaldean. Bost pertsona momentuan hil dira, eta beste bat, ospitalera eraman duten arren, ordu batzuk geroago hil da. Beste hamairu pertsona zauritu direla jakinarazi dute, oraingoz. Hala ere, datuak oraindik ez dira zehatzak, gobernuaren arabera 26 pertsona baitzeuden bertan dorrea erori denean. Dorre elektrikoaren eraikuntza lanak bukatu gabe zeuden oraindik.


Summary: Jean Castexen bisita segitzea debekatu diote euskal prentsari. Baionara etorri da Frantziako lehen ministroa, txertatze kanpainaren harira. EH Baik protesta egin du Frantziako Gobernuaren «mespretxua» salatzeko

Jean Castex Frantziako lehen ministroa Euskal Herrian da, baina euskal prentsak ez du haren bisita segitzeko eskubiderik izan. Atzo jakinarazi zuen Pirinio Atlantikoetako prefeturak Frantziako gobernuburua Baionara etorriko zela txertatze kanpainaren harira Baionako eta Angeluko (Lapurdi) txertaketa zentroak bisitatzeko, eta, ohi bezala, akreditazioak eskatzeko aukera eskaini zien Ipar Euskal Herriko hedabideetako kazetariei. Baina, gaur goizean, kazetariak Baionako Elkartetxera hurbildu direnean, bidea itxi die Frantziako Poliziak.

Esplikatu dutenagatik, Matignonen erabaki dute kazetari kopuru mugatu bati baizik ez baimentzea sarrera; denak Frantziako hedabideetakoak. Hala, kanpoan gelditu dira Euskal Irratiak, EITB, Naiz-Mediabask eta BERRIAko kazetariak. Jean Rene Etxegarai Euskal Hirigune Elkargoko lehendakariari dei egin diote, esku har zezan, baina hark erantzun die ez zuela ezer egiten ahal. Protesta batzuen ondoren, EITBko kamera eta Mediabaskeko kazetari bat sartzen uztea erabaki dute, gainerakoentzat ordezkari gisa aritzeko.

Anartean, mobilizazioa antolatu dute EH Baiko kideek, Mespretxurik ez! lelopean. Berrogeita hamar bat pertsona bildu dira elkarretaratzean, Baionako Elkartetxetik urrun, Frantziako Poliziaren harresiaren aitzinean. Poliziaren presentzia «itogarria» salatu du Nikolas Blainek. «Errana zuten ez zutela deus blokeatuko, baina azkenean adierazpen askatasuna ere ukatzen digute». Haren iritziz, «komunikazio kanpaina hutsa da» gaur Castexek egin duena. «Txertatze kanpainaren promozioa egitea Ipar Euskal Herrian, gaur egun, jakinez baduela zenbait hilabete orain gure herrian bizitzeko ere zailtasun guziak ditugula, muga hestea...». Hego Euskal Herritik Ipar Euskal Herrira pasatzeko diren mugak deitoratu ditu, eta azpimarratu arazorik gabe joan daitekeela Frantziako beste puntara. «Hor ere gure askatasunen murrizketa larria salatzen dugu».

Halaber, azken urteetan mugimendu abertzaleak dituen aldarrikapenei entzungor egiten dietela salatu du. «Hainbat dosier baditugu azken urteetan, izan euskararena edo izan gatazkaren konponbidearena, eta Frantziako Estatuaren erantzun argiak itxarotren ditugu. Beti mespretxuz tratatuak gara, eta hona heldu delarik ere Poliziaren presentzia. Ez da eztabaidarik, ez da elkarrizketarik posible; deus ere ez. Horretan dugu gure kexua. Oroitarazten digu sinpleki nazio zapaldua garela eta ez dugula deusentzat kontatzen». Elkarretaratzearen ondotik, manifestazioan abiatu dira, Frantziako poliziak pusaka eta negar gasarekin blokeatu dituen arte.

Max Brissonekin elkarrizketa

Frantziako Gobernuko ordezkariak Ipar Euskal Herrira etortzen direnean, aktualitatean diren gaiei buruz galderak egiteko aukera izan ohi da bertako hedabideentzat. Euskarazko irakaskuntzaren aldeko mobilizazio andana izan da azken hilabeteetan, eta gatazkaren konponbidean urratsak egiteko eskatu dute, behin eta berriz, hainbat eragilek. Baionara etorrita, Jean Castexek horren inguruan adierazpenak egitea espero zen, baina ez da horretarako aukerarik izan.

Baionako Elkartetxetik ateratzean, Ipar Euskal Herriko hautetsiek egin diote harrera Castexi, eta Max Brissonekin izan duen elkarrizketa labur bat izan da gaiari egin dion erreferentzia bakarra. «Gogoan ditut [Frantziako] Senatuan izan genituen eztabaidak», bota dio, hizkuntza gutxituen legearen harira izandako gorabeherei erreferentzia eginez. Pixka bat urrundu, eta honela erran dio: «Aterabidea aurkituko dugu, e». «Hala espero dut», erantzun dio Brissonek.


Summary: Emakume bat labankatu dute Barakaldon, eta haren mutil lagunaren bila dabil Ertzaintza. Gurutzetako ospitalean artatu dute emakumea: zauri arinak ditu, eta sendagiria eman diote jada. Gizonezkoak aurrekariak ditu indarkeria matxistagatik. Barakaldoko Udalak erasoa gaitzetsi du.

Emakume bati labanaz eraso zioten Barakaldon (Bizkaia) bart, Gurutzeta auzoan. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak azaldu duzuenez, genero-indarkeria delitu gisa ikertzen ari dira: Ertzaintza emakumearen mutil lagunaren bila dabil, erasoaren egilea delakoan; atzo gauetik ihes eginda dago gizona. Biktima, berriz, Gurutzetako ospitalera eraman behar izan zuten: zauri arinak zituen lepo inguruan, eta sendagiria eman diote gauean.

Emakumeak 27 urte ditu, eta gizonezkoak 29. Barakaldoko Udalak jakinarazi duenez, gainera, ustezko erasotzaileak aurrekariak ditu indarkeria matxistagatik. Udaletxeak erasoen aurkako mahaia bildu du gaur goizean, eta adierazi du mugimendu feministak dei litzakeen elkarretaratzeetara batuko dela. Hala mintzatu da Amaia del Campo alkatea: «Arbuio irmoa erakutsi nahi dugu. Emakumeen aurkako indarkeria ezin da isildu, eta horregatik da garrantzitsua salaketa, hala autoritateen aurrean nola kalean, oroitarazteko gizonen eta emakumeen arteko desberdinkeriak arazo izaten jarraitzen duela. Elkarrekin lan egin behar dugu haren aurka».


Summary: Mugetako kontrolak «egokituko» ditu Frantziako Gobernuak, «koronabirusaren aldaeren hedapena» mugatzeko. Hegoaldetik Ipar Euskal Herrira sartzeko, 24 ordu lehenago egindako test negatiboak eskatuko dituzte bihartik aitzina. Txertoa jarria dutenentzat, mugetako hertsadurak kenduko dituzte.

Baionako eta Angeluko (Lapurdi) txertaketa zentroak bisitatzera etorri da Jean Castex Frantziako lehen ministroa, txertaketa kanpaina sustatzeko operazio batean. Ipar Euskal Herrian diren Frantziako Estatuko zerbitzuekin bilkura egin ondoan, txertoa hartzen ari ziren herritarrekin solasean aritu da, eta azpiegitura hobetzeko asmoa erakutsi du. «Hona etorri naiz ikustera ea dispositiboa nola hobetu dezakegun, itxarote denborak murriztu ahal izateko», adierazi du, haren hitzetan hori baita pandemiari aurre egiteko modu bakarra.

Momentu berean, Frantziako Estatuko mugetako kontrolak «egokituko» dituztela iragarri du Frantziako Gobernuak, prentsari bidalitako agiri batean. Koronabirusaren Delta aldaeraren hedapena mugatzeko hartu dute erabakia, haien hitzetan. Hala, nazioarteko herrialdeen zerrenda gorrian sartu dituzte Tunisia, Mozambike, Kuba eta Indonesia, eta handik Frantziara sartu nahi duten herritarrentzat baldintzak zorroztuko dituztela iragarri dute. Europari dagokionez, Erresuma Batutik, Espainiatik, Portugaletik, Txipretik, Herbehereetatik eta Greziatik Frantziako Estatura sartu nahi dutenek 24 ordu lehenago egindako test negatiboa aurkeztu beharko dute. Horiek horrela, baldintza hori bete beharko da Hegoaldetik Ipar Euskal Herrira pasatzeko ere. Bihartik aitzina aplikatuko dute neurria.

Kontrara, txertoa jarria duten bidaiarientzat mugako hertsadurak kenduko dituztela iragarri du Frantziako Gobernuak. Alde horretatik, txertoaren eskema «osatua» izateko epea murriztu dute. Orain arte, Pfizer, Moderna edo AstraZeneca etxeen txertoaren bi dosiak hartu eta hamalau egunera aktibatzen zen; orain, zazpi egunekoa izanen da epea. Dosi bakarra behar duen Janssen txertoa 28 egunera aktibatzen da. Azkenik, Covishiel txertoa ere osasun ziurtagirirako kontuan hartuko dutela baieztatu dute.


Summary: Apur bat behera egin du positiboen kopuruak: 1.668 atzeman dituzte. Hegoaldeko osasun sistemek atzo eginiko testetatik, %11,3k positibo eman zuten.

Berriro ere maldan gora egon arren, pandemiaren bilakaerak ohiko gorabeherekin jarraitzen du. Osasunbideak eta Osakidetzak emandako azken datuen arabera, positiboen kopurua zertxobait moteldu da.

Orotara, Hegoaldeko osasun sistemek atzo 14.710 test diagnostiko egin zituzten, eta, horietatik, 1.668 positibo izan ziren. Hortaz, eginiko proben %11,3k eman zuten positibo. Beraz, kopuru hori OME Osasunaren Mundu Erakundeak izurria kontrolpean edukitzeko ezarritako %5eko langa halako bi baino gehiago da oraindik.

Lurraldeka, Nafarroan detektatu zituzten positibo gehien: 491 izan ziren, Osasunbideak emaniko behin behineko datuetan jasotakoaren arabera. Gertutik jarraitzen dio Bizkaiak, 481 positiborekin. Gipuzkoan 421 izan ziren, eta, ohi bezala, Araban atzeman zen kopuru txikiena, 128 kasurekin.

Erietxeen egoerari dagokionez, COVID-19aren ondorioz 59 lagun ospitaleratu ziren atzo Hego Euskal Herrian. Uneotan, 43 lagun daude ZIUetan.


Summary: Kanarietan da Europako migrazio politiken aurkako Mugak Zabalduz karabana. Uztailaren 24ra bitarte migranteen egoera salatuko dute Kanaria uharteetan. Tartean dira Euskal Herriko ehun lagun inguru.

Europako migrazio politikak salatzea helburu, Kanaria uharteetan da Mugak Zabalduz karabana. Atzo arratsaldean abiatu ziren hainbat euskal herritar Kanarietara, karabana antolatzen eta hartan parte hartzen ari baitira Euskal Herriko ehun lagun inguru, Europako hainbat herrialdetatik joandako bertze 250 bat lagunekin batera.

Gaur abiatu karabana, Kanaria Handiko La Isletan, eta uztailaren 24a arte hainbat ekintza eta protesta eginen dituzte uharteetan. Migrazioaren egoera orokorra salatzea ez ezik, Kanarietan dagoen egoera ezagutu eta uharte horietan migrante eta errefuxiatuekin lan egiten duten erakunde eta pertsonekin «sareak» sortzea dute helburua.

Elkarte ugari aritu dira karabanaren antolaketan: Euskal Herriko Mugak Zabalduz taldeaz gain, Caravana Abriendo Fronteras, Carovane Migranti, Caaniako Rete Antirazzista, Tous Migrants, La Terre Pour Tous eta Mugimendu Migratzaile Mesoamerikarra.

Karabanari esker hainbat salaketa egin nahi dituzte, Mugak Zabalduz-ek BERRIAri azaldu dionez: Europaranzko bidean gertaturiko heriotza eta desagerpenak gaitzetsi nahi dituzte, baita «duinak ez diren baldintzatan» jendea atxikitzea ere. Migratzeko eskubidea ere aldarrikatu nahiko lukete, baina baita, era berean, «migratu behar ez izateko eskubidea» ere. Horretarako, halaber, «beharturiko lekualdatzeen zergatiak» ikustarazi nahiko lituzkete, baita «gerraren negozioa» eta mugen «militarizazioa» ere. Azkenik, migranteek jasaten dituzten eskubideen urraketak, lan esplotazioa eta sexu indarkeria ere deitoratuko dituzte egunotan eginen dituzten protestetan, baita arrazakeria ere.

Kanarietako egoera

Karabanak ez ditu kasualitatez hautatu Kanaria uharteak: izan ere, azaldu duenez, bereziki salagarria baita han gertatzen ari dena. «Ezin dute harrera zentroetan eskubide urraketak eta baldintza ez duinak mantentzen jarraitu». Karabanak salatu du, halaber, ekainaren lehen hamabostaldian 481 lagun desagertu direla Kanaria uharteetara iritsi nahian. Bertze «izenik gabeko» hamabortz lagun, berriz, Kanaria Handian lurperatu dituzte. Karabanak salatu duenez, «heriotzaren politika europarra ageriko isiltasun batean hedatzen da, eraginkortasun ikaragarriz».


Orio etxean nagusi

Summary: Orio etxean nagusi. Xanti Zabaletaren taldea aise nagusitu da Orioko estropadan, Euskotren ligako bosgarren jardunaldian. Oriotarrek denboraldiko hirugarren bandera irabazi dute, eta sailkapen nagusian urrats garrantzitsua eman. Hondarribia izan da bigarren; Arraun Lagunak hirugarren; eta Donostiarra laugarren.

Etxeko estropadak beti izaten dira bereziak, eta berezitasun horretan, Oriok ez du hutsik egin bere herriko estropadan, Euskotren ligako bosgarren jardunaldian. Xanti Zabaletaren taldeak denboraldiko hirugarren bandera irabazi du, hasieratik amaiera arte estropada buruan egon ostean. Bigarren posturako lehia handia izan dute Hondarribiak eta Arraun Lagunak, eta azken olatua Ama Guadalupeko ontziak ongi baliatu du, eta bigarren helmugaratu da, Oriotarrengandik bi segundora; Arraun Lagunak hiru segundo geroago heldu da; eta Donostiarra seira. Gaurkoan ere, azken bost estropadek izan dute joera berretsi da: lehia eta berdintasun handia lau ontzien artean.

Orioko estropada eremua benetan teknikoa izan ohi da, izan ere, olatuek laugarren kaletik lehenengo kalerako norabidea izaten dute. Gainera, kanporanzko bi luzeetan olatuek traineruaren istribor aldetik jotzen die, eta, beraz, arraunlariek ontzia orekatuta eramateko nahiko lan izaten dute. Zailtasunak zailtasun, patroiek euren abilezia erakusteko eremu aproposa. Gaurkoan, behinik behin, Nadeth Agirre Orioko lemazaina moldatu da hobekien.

Zoriak hala erabakita, Donostiarra ospe txarra duen lehendabiziko kaletik aritu da; izan ere, gainontzeko kaleekin alderatuta, inguru horretan hondo gutxi egon ohi da, eta olatuen errepunpen ondorioz, eremu hori besteek baino zikinxeago egoten da. Orio bigarrenetik aritu da; Hondarribia hirugarrenetik; eta Arraun Lagunak laugarrenetik. Lau ontziek irteera bizi-bizia egin dute, baina San Nikolas eta Lugañene ontziek hartu dute estropada eremua. Bigarren minuturako, ordea, Orio zen aurretik. Ohiko erritmoa zeramaten Zabaletaren arraunlariek; minutuko 36 paladako erritmoa. Hondarribia bi segundo zen atzetik, hirura Arraun Lagunak eta bostera Donostiarra. Azken horiek gogotik sufritu dute.

Oriokoak ziabogara ontzi bat baino gehiagok aldearekin iritsi dira, eta Agirre patroiak eta Oihane Iraola aurrekalariak ontziari azkar eman diote bira. Haien ondoren, Arraun Lagunak heldu da, baina Andrea Astudillo lemazainari ontzia apur bat joan zaio, Hondarribiaren mesederako. Ama Guadalupekoa trainerua donostiarren aurretik atera dira ziabogatik.

Maniobraren ostean, Oriok bere betiko arraunketan lanean jarraitu du. Olatuek laugarren kaletik lehenengora jotzen zuten arren, Agirrek bere kaleari eutsi dio, hots, bigarrengoari. Eta asmatu egin du. Atzean, berriz, Arraun Lagunak-ek eta Hondarribiak sekulako lehia izan dute bigarren posturako lehian. Halere, Donostiako taldeak ezin zuen istriborrerago joan, hondarribiarrak baitzituzten ondoan. Kondenatuta zegoen.

Itsasoa oso mugituta ez zegoenez, ezustekoak suertatzeko aukera gutxiago zegoen, eta Orioren mesederako. Dena den, oriotarrek ez zuten erritmoa lasaitzeko astirik, eta lanean serio jardun dute, amaieraraino. Etxeko estropadan ez du hutsik egin Oriok. Bigarren posturako borrokan, berriz, Hondarribiak Arraun Lagunak-i ez dio aurre hartzen utzi, eta azken metroetan hartutako olatu bati esker bigarrenak izan dira Hondarribiarrak. Arraun Lagunak 40 ehunenekotara sartu da, eta Donostiarra garailearengandik sei segundora. Horrenbestez, sailkapen nagusian, Oriok bi puntuko aldea ateratzen dio orain Arraun Lagunak-i. Hirugarren postuan Donostiarrak jarraitzen du, baina Hondarribia bi puntura gerturatu zaio. Bihar, ligako seigarren jardunaldia izango dute Getxon (11:40, ETB 1).

Sailkapena

1. Orio 10:55,26

2. Hondarribia 3,10era

3. Arraun Lagunak 3,50era

4. Donostiarra 6,02ra


Suziri bat ospakizuna girotzeko

Summary: Suziri bat ospakizuna girotzeko. Van Aertek irabazi du sailkapeneko lehen hamar postuetan aldaketarik eragin ez duen erlojupekoa. Pogacar lasai aritu da, eta horiz jantzita iritsiko da bihar Parisera

Ez iraultzarik, ezta ezustekorik ere. Tramitea baino ez da izan Tourreko azken-aurreko etapa. Ez du batere antzik izan iazko erlojupeko apoteosikoarekin. Halakorik ere ez zen espero, ia dena baitzegoen erabakita sailkapen nagusian. 30,8 kilometroko bakarkako saioa jokatu da Libourne eta Saint Emilion artean, eta lehen hamar sailkatuen artean ez da aldaketa bakar bat ere izan. Jakina zen maillot horia ez zela eskuz aldatuko. Ondo lotua zuen Tadej Pogacarrek (UAE), bost minututik gorako abantailarekin. Hartara, Parisko podiumean besoak altxatu aurretik, hanka altxa du gaur. Arriskuak ekiditea izan da liderraren lehentasuna. Sailkapen nagusiko garaipena ospatuz sartu da helmugan. Wout van Aerten (Jumbo) ospakizuna etorri da segidan. Flandriarra izan da azkarrena, aurreko erlojupekoan nahi baino apalago aritu ondoren. Arantza atera du gaur, ibilbidea orduko 51,5 kilometroko abiaduran osatuta. Pogacarren festa girotu duen suziria izan da.

Eskerrak Van Aerten indar erakustaldiari, oso zirrara gutxiko saioa izan baita bestelakoan. Jonas Vingegaarden (Jumbo) jarduna ere aipagarria da, hirugarren izan baita berriz ere, kronometroa haren taldekideak baino 21 segundo beranduago geldituta, eta Pogacarrek baino 36 segundo arinago. Danimarkarrak goi-mailako txirrindularia dela erakutsi du Tour honetan. Aurrenekoz ari da parte hartzen lasterketa frantziarrean, eta bigarren bukatuko du, 5.20ra. Richard Carapazek (Ineos) aurrea har ziezaiokeen, sei segundo eskasera baitzuen sailkapenean. Handiren baten beharra zuen ekuadortarrak, Vingegaard baino gutxiago baita erlojuaren kontra. Ez da ustekaberik izan, eta Ineosekoa podiumeko hirugarren koskara igoko da Parisen, 7.03ko atzerapenarekin.

Bere horretan gelditu da dena liderren arteko borrokan. Pello Bilbao (Bahrain) zen aurrera egin zezakeen txirrindularietako bat, Guillaume Martini (Cofidis) zortzigarren postua kenduz. 1.02ra zeukan frantziarra, eta helburutik 31 segundora gelditu da. Taldearen irratiarekin arazoak izan ditu, eta gailua maillotetik atera behar izan du. Gero, berriz, ez du sartzen asmatu. Amorru biziz ikusi zaio. Hor alde egin dio Martin azpiratzeko aukera orok. 42. amaitu du saioa, onenengandik urruti. Gertuago izan dira Jonathan Castroviejo (Ineos) eta Omar Fraile (Astana), eukal herritarrik onenak:â13. eta 14. izan dira, hurrenez hurren, biak ere Van Aertengandik 1.47ra.

Etaparen lehian, Kasper Asgreek (Deceuninck) dar-darka utzi du erlojua, 36.14ko denborarekin. 23 segundoan ondu du ordura arte indarrean izan den Stefan Bisseggerren (Education) marka. Hortik gutxira irten da Stefan Kueng (Groupama), Europako erlojupeko txapelduna, baina Asgreenek baino 16 segundo mantsoago osatu du ibilbidea. Danimarkarraren esperantza ezerezean utzi du Van Aertek. Azkarrena izan da tarteko bi mugarrietan, eta azken zatia Asgreenek baino astiroago osatu arren, 21 segundo atera dizkio helmugan. Flandriarra ez da onenaren aulkitik altxa etapa bukatu den arte. Pogacarren mehatxua lausotu egin da lehen erreferentziak jakin ahala. Liderrak zortzigarren bukatu du, burua biharko egun handian jarrita.


Summary: Espetxeratu egin dute Ribaforadan istripua izan zuen autoaren gidaria. Istripuan 18 urteko neska bat hil zen, eta beste bi lagun ospitalean daude oraindik. Gidariak ez zuen gidabaimenik, uko egin zion alkoholemia proba egiteari, eta hilketa arduragabea egotzi diote.

Espetxera bidali dute igande goizaldean Ribaforadan (Nafarroa) istripua izan zuen autoaren gidaria. Foruzaingoak unean bertan atxilotu zuen, alkoholemia testa egiteari uko egiteagatik eta hilketa arduragabea egotzita. Ez zuen gidabaimenik. Hori dela eta, Tuterako guardiako epaileak gaur erabaki du behin-behinean espetxera bidaltzea, bermerik gabe.

Igande goizaldeko 05:30ean gertatu zen ezbeharra, lau bidaiari zituen autoa errepidetik irten zenean: haietako bat, 18 urteko neska bat, hil egin zen, eta beste bi larri zaurituta daude, Tuterako (Nafarroa) ospitalean. 19 eta 16 urte dituzte.

Epailearen arabera, gidaria Cascantekoa (Nafarroa) da, eta autoa alkohola edan ostean hartu zuen beste hiru bidaiariak (bi neska eta mutil bat) Tuterara eramateko. Epaileak dioenez, kopilotuaren eserlekuan zihoan neskak, hildakoak, ez zuen jantzita segurtasun uhala.

Ondoren, Foruzaingoa agertu zenean, gidariak uko egin zion alkoholemia proba egiteari, «nahiz eta begi-bistakoa zen alkohola edan zuela», betiere epailearen arabera. Atxilotuak gaur epaitegian aitortu du alkohola edan zuela. Epaileak hura espetxean sartzea ebatzi du ihes egin ez dezan, «aurre egin behar dien zigorrak handiak baitira».

Gainera, Foruzainen arabera, gidaria ihes egiten saiatu zen hasieran. Atxilotuak esan du, ordea, hori gezurra dela, eta haren abokatuak behin-behineko espetxeratzea baino zigor malguagoren bat galdegin du. Epaileak ez du aintzat hartu eskaria.


Kolpea jo du Arraun Lagunak-ek

Summary: Kolpea jo du Arraun Lagunak-ek. Aise irabazi du Getxoko estropada, eta Euskotren Ligako sailkapen nagusiko lehen postuan Oriorekin berdindu du. Hondarribia suspertu egin da.

Atzo kolpea hartu zuen Arraun Lagunak-ek Orion (Gipuzkoa), baina gaur lehengora itzuli da Getxon (Bizkaia). Inoizko lehiatuena izaten ari da aurtengo Euskotren Liga, eta gaur, beste behin, lau ontziek erakutsi dute guztiek dutela estropada bat irabazteko gaitasuna; baita sailkapenean azken postuan zenak ere, Hondarribiak. Ama Guadalupekoa, atzo bezala, bigarren izan da gaur ere, eta sailkapenean Donostiarrarekin berdinduta dago jada, hirugarren postuan.

Gaurko estropada hasieratik amaieraraino menderatu du Arraun Lagunak-ek, eta aurtengo garaipenik argiena eskuratu du. Orio alboko kalean zuen Lugañene-k, baina San Nikolas-ek ezin izan dio eutsi donostiarren joari. Zazpi segundu atera dizkio Hondarribiari, hamabi Oriori, eta hamalau Donostiarrari.

Horiek hala, sailkapen nagusian 19na puntu dituzte Arraun Lagunak-ek eta Oriok, eta 11na Donostiarrak eta Hondarribiak. Gaurko estropadarekin jada osatu dute liga erdia: hamabi jardunaldi egin behar dituzte, eta seigarrena izan da gaurkoa. Zabal-zabalik dago oraindik guztia.


Summary: Hego Euskal Herrian 1.346 positibo atzeman dituzte. Azken lau egunetako daturik apalena da. Positibo tasa %11,8 da.

Asteburuan zertxobait apaldu dira azken asteko datu kezkagarriak: Hego Euskal Herrian 1.346 positibo atzeman zituzten atzo Osakidetzak eta Osasunbideak, azken hiru egunetan baino gutxiago. Denera, 11.293 proba egin zituzten, eta positibo tasa %11,8 da.

Lurraldeka, positibo gehien Bizkaian atzeman zuten: 512. Gipuzkoan 340 izan ziren; Nafarroan, 335; eta Araban, 137. Osakidetzak Araba, Bizkai eta Gipuzkoatik kanpo bizi diren lagunei atzemandako beste 22 positiboren berri ere eman du.

Ospitaleei dagokienez, 39 lagun erietxeratu zituzten atzo COVID-19arekin, eta 46 lagunek jarraitzen dute ZIU zaintza intentsiboetako unitateetan.


Summary: Marcel Queheille zendu da, Tourrean etapa bat irabazi duen zuberotar bakarra. 91 urterekin hil da, Oloroeko ospitalean. 1957 eta 1963 artean izan zen profesional, eta Frantziako Tourrean Euskal Herrian bertan etapa bat irabazi zuen lehenbiziko euskal ziklista izan zen.

Marcel Queheille txirrindulari ohi zuberotarra zendu zen atzo, 91 urterekin, Oloroeko ospitalean (Biarno). Deabru gorria ezizena zuen tropelean, eta 1957tik 1963ra artean izan zen profesional. Jacques Anquetil eta Raymond Poulidor txirrindulari historikoentzat lanean aritzea egokitu zitzaion, baina bere ibilbidean izan zuen loriarako aukerarik: 1959an, Frantziako Tourreko etapa bat irabazi zuen, Bordele eta Baiona artean jokatu zena. Bi marka ezarri zituen garaipen horrekin: Euskal Herrian bertan etapa bat irabaztea lortu zuen lehenbiziko euskal ziklista izan zen, eta, horrez gain, etapa bat irabazi duen zuberotar bakarra da. Aurtengo ekitaldia bukatu bezperan zendu da.

Queheille Zalgizen jaio zen, 1930eko martxoaren 16an, eta jaioterrian bizi izan zen heriotzara arte. "Hemen sortua naiz, Zalgizen, eta hil nahi nindukezu Zalgizen", adierazi zion Euskaldunon Egunkaria-ri 2002an eman zion elkarrizketa batean. Tourreko etapaz gain, bertze garaipen handi bat du palmaresean: Dauphine Libere astebeteko itzuli ospetsuko etapa bat, 1959an irabazia, Tourrean besoak altxatu zituen urte berean.

Profesionaletan egin zituen zazpi urteetan, Frantziako lau Tourretan parte hartu zuen, eta Espainiako hiru Vueltatan. Txirrindulari txikia eta arina zen, eskalatzaile petoa. Tourreko sailkapen nagusian 21.a izan zuen posturik onena, eta Vueltan, berriz, 26.a (biak 1961ean).

Baionako garaipena

Queheilleren izena estu lotuta gelditu da Baionako helmugan lortu zuen garaipenari. Tourra 1903an sortu zutenetik Euskal Herrira anitzetan ailegatua bazen ere (Baionara nagusiki, baina baita Miarritzera, Hendaiara eta Donostiara ere), zaleek sekula ez zuten etxeko txirrindularirik ikusi helmuga lehenbiziko tokian gurutzatzen. Zuberotarra izan zen lehenbizikoa hori egiten. 1959ko ekitaldiko bederatzigarren etapan izan zen.

Ez zen, preseski, Queheillerentzako ibilbide egokia, Bordele eta Baiona artean bidea arruntean laua baitzen. Ihesaldi bat antolatu zen, eta zuberotarra tropeletik bakarrik atera zen haien bila. "Haiekin ibili naiz, eta, Euskal Herrira heldu ginelarik, 25 kilometro Baionatik, nihaur bakar batean eskapatu naiz, eta finitu dut lehen. Hala irabazi dut etapa", kontatu zion Egunkaria-ri.

Queheilleren ondotik, bertze hiru euskal txirrindularik lortu dute etxean etapa bat irabaztea: Jose Nazabalek, Gasteizen (1977); Miguel Mari Lasak, Miarritzen (1978); eta Miguel Indurainek, Donostian (1992). Indurainek, gainera, maillot horia jantzi zuen etapa irabazita.

Urtebete Kasen

Queheille 1950eko hamarkadaren hasieran hasi zen bizikletan ibiltzen, lan istripu baten ondoren sasoia berreskuratzeko. Frantziako Federazioan lizentzia atera, eta lasterketak lehiatzen hasi zen. 1957an lortu zuen profesional egitea, eta punta-puntako taldeekin aritu zen. Urte gehienak Mercierrekin egin zituen (1957-1960), eta 1961ean euskal talde batek fitxatu zuen: Kasek. Arabako freskagarrien markak babesten zuen taldeak Oloroeko Royal Asport bizikleta markarekin bat egin zuen, eta Frantziako tropeleko txirrindulariak fitxatu zituen. Horiekin joan zen Queheille.

Hala, denboraldi batez taldekidetzat izan zituen, bertzeak bertze, Patxi Gabikagogeaskoa, Benigno Azpuru eta Eusebio Velez euskal ziklistak. Urte ona egin zuen Queheillek. Vueltan, hurbil izan zuen Euskal Herrian etapa bat irabaztea (hirugarren egin zuen Donostia eta Iruñea artekoan, Marcel Rohrbach garailearengandik bortz segundora helmugaratuta); baita Tourrean Pirinioetan garaipen bat lortzea ere (Eddy Pauwels garailearengandik bortz segundotara helmugaratu zen han ere, Tourmalet buruan pasatu ondotik).

1963an utzi zuen txirrindularitza, 33 urterekin, jarraitzeko eskaintzarik izan ez zuelako. "Ez nuen deus ahal egiten. Fini, eta Zalgizera. Ebanista lotu nintzen lanean". Jaioterritik hurbil, Atharratze-Sorholüzen eginen diote azken agurra, etzi. Zuberoan haren omenez La Marcel Queheille bizikleta martxa egiten da urtero. Aurten, heldu den abuztuaren 8an egitekoa da, Mauletik abiatuta. Inoiz baino bereziagoa izanen da.


Summary: Zierbenak denboraldiko bigarren bandera astindu du. Getxon, baldintzek zertxobait okerrera egin dute estropadak aurrera egin ahala, eta hori baliatu dute bizkaitarrek estropada irabazteko. Orio izan da bigarren, eta Santurtzik lider jarraitzen du.

Orain arte aurtengo Eusko Label ligan inork lortu ez zuena lortu du gaur Zierbenak: denboraldian bigarren aldiz lehen postuan sailkatzea. Orain arteko bost estropadek bost garaile izan dituzte —Santurtzi, Hondarribia, Ondarroa, Urdaibai eta Zierbena bera—, eta gaur, ozta-ozta, seigarren garaile bat egotea eragotzi dute bizkaitarrek: segundo eta erdi atera diote Oriori.

Bigarren txandan atera da Zierbena, eta horrek zertxobait mesede egin dio; izan ere, azken txandan haize gehixeago zegoen, eta itsaslasterra ere indartsuagoa zen. Dena den, estropada bikaina egin du Zierbenak, eta horren erakusle dira bigarren txandako aurkariei atera dizkien tarteak: hamalau segundo Donostiarrari, 30 Cabori, eta 38 Lekittarrari.

Ohorezko txandan, berriz, hasieratik zen jakina kale ona zela Oriorena, laugarrena. Bigarrena baino txanda lehiatuagoa izan da, baina San Nikolas-ek urteko estropadarik onena egin du, eta abantailatxoa atera die aurkariei: bost segundo Hondarribiari, zortzi Santurtziri, eta hamasei Bermeori. 19:59,70 denborak, ordea, ez dio balio izan Zierbenari garaipena kentzeko, segundo eta erdi eskasgatik. Oriotarrek, beraz, gizonezkoen denboraldiko lehen aliron-aren zain jarraitu beharko dute, nahiz eta begi bistakoa den ontzia geroz eta hobeto doala (atzo ere bigarren egin zuten).

Sailkapenaren behealdeko lehian, berriz, Tirani bi puntu jan dizkio sailkapenean Zarautzek, eta laura dago orain; bien tartean sartu da Lekittarra; gaur egun txarra izan du. Lehen txanda hasieratik amaierara mendean izan duena Ondarroa izan da, eta zazpigarren amaitu du eguneko sailkapenean.


Summary: Urruñako txertaketa guneari su nahita eman ote dioten ikertzen ari dira. Bart gauean su hartu du txertaketa guneak. Jerome Bourrier Baionako prokuradorearen ustez, «nahita egindako erasoa» izan da «zalantzarik gabe».

Bart su hartu du Urruñako (Lapurdi) txertaketa guneak, eta Jerome Bourrier Baionako prokuradorearen ustez, «nahita egindako erasoa» izan da «zalantzarik gabe». Ikerketa abiarazteko eskatu dio Baionako Polizia Judizialari.

Suteak ez ditu kalte handiak eragin suhiltzaileen lanari esker. Daniele Bideondo-Baron Urruñako Gizarte Gaietarako zinegotziak Sud Ouest-i adierazi dionez, «bakoitzak nahi duen iritzia izan dezake txertaketari buruz, baina halako ekintzek urrunar guztiei egiten diete kalte».

Gehitu du asteazkenean berriz ere abian jarri nahi dutela txertaketa gunea, «bete-betea dagoelako txertatzeko agenda». Printzipioz, abuztu amaierara arte egongo egongo da zabalik txertaketa gune hori, asteazkenetan eta ostiraletan.


Summary: Etapa, Van Aertentzat; Tourra, Pogacarrentzat. Cavendishek ezin izan du gainditu Eddy Merckxen errekorra Eliseoko Zelaietan. Elastiko horiaz gain, mendikoa eta gazte onenarena ere eskuratu ditu Pogacarrek. Bahrein izan da talderik onena.

Etapa, Van Aertentzat; Tourra, Pogacarrentzat. Atzoko erlojupekoaren kronikaren goiburua izan zitekeen, baina ez, Eliseoko Zelaietako etapa mitikoarena da. Balentria egin du Wout Van Aertek (Jumbo), eta inor gutxik lortu duena egin du aurtengo Frantziako Tourrean: lasterketa-aldi berean mendiko etapa bat, erlojupeko bat eta esprint bat irabazi ditu.

Tadej Pogacar (UAE), berriz, bi Tour irabazi dituen txirrindularirik gazteena bilakatu da, 22 urterekin, eta nola, gainera: bere aurkarien gainetik pasatu da esloveniarra, eta ez die ogi apurrik ere utzi. Gaur hiru aldiz igo da podiumera, maillot horia, mendikoa eta gazte onenarena jasotzera. Bostetik hiru.

Sailkapen nagusiko podiumean, alboan izan ditu Jonas Vingegaard (Jumbo) eta Richard Carapaz (Ineos). Danimarkarrak goi mailako txirrindularia dela erakutsi du Tour honetan. Talderik onena Pello Bilbaoren Bahrein izan da; nagusian bederatzigarren amaitu du gernikarrak, eta euskaldunik onena izan da. Jonathan Castroviejok (Ineos) 23. amaitu du, eta 26. Ion Izagirrek (Astana).

Azken maillota, berdea, aurtengo Tourrean berpiztu den Mark Cavendishentzat izan da (Quick Step). Britainiarrak, ordea, ezin izan du bere balentria errematatu. Aurten irabazi dituen lau etapekin, 34 ditu denera Tourrean, inork inoiz eskuratu duen gehien, Eddy Merckxekin berdinduta. Gaur aukera bikaina zuen Merckxen gainetik jartzeko; bera zen faboritoa, baina Van Aert aurreratu zaio. Jasper Philipsen (Alpecin) izan da bigarren, eta Cavendish hirugarren.


Summary: Frankismoak duen inpunitatea gaitzetsi dute Gasteizen, 1936ko estatu kolpearen urteurrenean. Gaur 85 urte bete dira faxistek Espainian eta Hego Euskal Herrian estatu kolpea jo zutenetik. EH Bilduk eta Elkarrekin Podemosek adierazpen bateratua irakurri dute.

Faxistek 1936ko uztailaren 18an jo zuten Francisco Franco Espainiako estatuburu bilakatu zuen estatu kolpea, duela 85 urte. Gaur, Gasteizen elkarretaratzea egin dute EH Bilduk eta Elkarrekin Podemosek deituta, gogorarazteko «oraindik ere ordaintzen ari garela egindako atzerapauso hura»: «Estatu kolpe hark milaka pertsona erail, zauritu, espetxeratu edota erbesteratzeaz gain, isunak eta konfiskazioak eragin zituen, baita gosetea, miseria eta suntsipena ere».

Frankistek 85 urte geroago duten zigorgabetasuna salatu dute, erregimen haren krimenak zigortu gabe daudelako, oraindik milaka lagunek ez dituztelako euren senideen gorpuak aurkitu, eta ez delako egia osoa ezagutzen. Irakurri duten oharrean, esan dute Espainiako Gobernuak onartu zuen motz geratzen dela Memoria Demokratikoaren Legearen aurreproiektua , baina «hainbat gaitan» aurrerapausoak eman direla ere gehitu dute.

Hainbat aldarrikapen egin dituzte, euren arabera, nazioarteko irizpideetara egokitutakoak: «egia ofizial eta kolektibo bat» sustatu behar dela esan dute, 1977ko Amnistia Legea indargabetu behar dela, biktimei erreparazioa eman behar zaiela, eta genero ikuspegia txertatu behar dela, besteak beste. Eusko Jaurlaritzari, berriz, Euskadiko Memoria Historiko eta Demokratikoaren Legearen eztabaidari eta tramitazioari berrekiteko eskatu diote.

Amaitzeko, herritarrei dei egin diete «abertzale, sozialista, komunista, anarkista eta errepublikanoek defendatu zituzten memoria eta balioak berreskuratzeko eta bultzatzeko», krisi sozioekonomiko berri baten aurrean «ondorioak betikoek ordain ez ditzaten».


Summary: Marie-Josephe Mialocq hautatu dute berriz Arbonako auzapez. Bozak berriz egin dituzte, Frantziako Estatu Kontseiluak Beñat Arlaren zerrendaren helegitea ontzat eman baitzuen maiatzean. Mialocqek 704 boto lortu ditu, eta Arlak, 601.

Marie-Josephe Mialocqek jarraituko du Arbonako (Lapurdi) auzapez izaten. Herriko bozak izan dituzte igandean han; 704 boto eskuratu ditu orain arteko auzapezak, eta 601, berriz, Beñat Arla buru zuen Hats Berri Bat Arbonari zerrendak. Ezkerreko abertzaleek parte hartzen zuten zerrenda horretan. Iaz baino jende gehiago joan da bozkatzera.

Urte bat pasa iraun duen justizia prozedura baten ondotik, 2020ko martxoaren 15ean iragan ziren bozak bertan behera utzi zituen Frantziako Estatu Kontseiluak, iragan maiatzaren 31n, «bozkaren zintzotasuna faltsutua» izan zelako. Azken asteetan, auzapezaren taldea kargutik kendu zuen Baionako suprefeturak, eta administrazioko hiru agente izendatu zituen egunerokoa kudeatzeko.

2020ko martxoan Mialocqen zerrenda gailendu zen, 530 boz eskuratuta. Arlaren zerrendak 416 boz eskuratu zituen —emaileen %44—, baina auzapezak baliogabetzat jo zituen, boto paperetan ez zelako zehaztua Zigor Goieaskoetxea zerrendakidea espainiar nazionalitatekoa dela.

Egoera horren aitzinean, helegitea ezarri zuten Arlaren zerrendakoek, eta arrazoia eman diete azkenean auzitegiek, bozak berriz egitera behartuz. «Gertatu den irregulartasunak zerrenda horretako bozkatzaileei parada kendu die beren boza balioski adierazteko», zioen Paueko administrazio auzitegiaren epaiak.

Ezarri nahi izan zuen tranpan erori zen auzapeza, Goieaskoetxearen ustez: «Beldur zen ez zituela hauteskundeak irabaziko, eta beldurrak bultzaturik hartu ditu sobera deblauki erabakiak. Nahi izan gaitu tranpa batean sartu, eta, azkenean, bera erori da», adierazi zion Ipar Euskal Herriko Hitza-ri.


Summary: Urruñako txertaketa guneari su nahita eman diotelako zantzuak aurkitu dituzte. Jakinarazi dute gasolina arrastoak ageri direla txertaketarako baliatzen zen karparen inguruan.

Larunbatean Urruñako txertaketa gune batean piztu zen sutea ikertzen ari da Frantziako Polizia. France Bleu irratiak jakinarazi du gasolina arrastoak eta sua piztu zen hainbat puntu identifikatu dituztela txertoa emateko baliatzen zuten karparen inguruan.

Gerald Darmanin Frantziako Barne Ministroak gertakaria onartezina dela esan du sare sozialetan, eta Baionako Poliziari ezarri dio gertakariak argitzeko ardura: «Sutearen egileei zigor gogorra ezarri behar zaie».

Jerome Bourrier Baionako prokuradoreak ere atzo adierazi zuen bere ustez «nahita egindako erasoa» izan dela «zalantzarik gabe». Ikerketa abiarazteko eskatu zion Baionako Polizia Judizialari.

Suteak ez zuen kalte handirik eragin, suhiltzaileen lanari esker. Daniele Bideondo-Baron Urruñako Gizarte Gaietarako zinegotziak Sud Ouest-i adierazi zionez, «bakoitzak nahi duen iritzia izan dezake txertaketari buruz, baina halako ekintzek urruñar guztiei egiten diete kalte».

Gehitu zuen asteazkenean berriz ere abian jarri nahi dutela txertaketa gunea, «bete-betea dagoelako txertatzeko agenda». Printzipioz, abuztu amaierara arte egongo da zabalik txertaketa gune hori, asteazkenetan eta ostiraletan.


Summary: Bihar aztertuko ditu Labik batzorde teknikoaren proposamenak. Eusko Jaurlaritzak adierazia du ez duela etxeratze agindua ezartzeko asmorik, epaileek atzera botako duten beldur baita.

Izurriaren gaineko datuek nabarmen okertzera egin dute asteotan, eta hura hesitzeko neurri murriztaileagoak hartu behar ote diren: airean dago galdera. Lehengo astearen amaieran, Nafarroako Gobernuak erabaki zuen intzidentzia handieneko tokietan etxeratze agindua ezartzea; justiziaren babesa lortzen badute, aste honetan bertan ezarri nahi dute. Eusko Jaurlaritzak, berriz, gauean kalean jendea pilatzeko debekua ezarri zuen, dekretu bidez, lehengo astean. Atzo goizean, Euskal Autonomia Erkidegoko Babes Zibileko Planeko batzorde Labik arloko adituak batzen dituen bilera egin du, eta neurri gehiago hartu behar diren aztertu dute.

Ondoren, asmoa da horiek aztertzea bihar Labi osatzen duten erakunde publikoetako ordezkariek. Oraingoz, gauean kalean izaten diren pilaketak saihesteko eskeez gainera, maskararen erabilera indartzeko mezuak ari dira ematen. Jaurlaritzak adierazia du ez duela etxeratzeko agindurik ezartzeko asmorik, epaileek erabakia atzera botako duten kezka baitu.

Milatik gora COVID-19 kasu atzeman dira igaro egunotan Hego Euskal Herrian. Lehengo astearen amaieran, halaber, igoera bat igarri zen gaitza larriagotuta erietxeetan sartu behar izan dituzten pertsonetan ere. Orain, gazteak dira kutsatu gehienak; eritasuna ez da hain erasokorra haiekin, baina izaten dira korapilatzen diren kasuak haien artean ere.

Asteburuan zertxobait apaldu dira azken asteko datu kezkagarriak. Igandean Osakidetzak eta Osasunbideak emandako datuen arabera, Hego Euskal Herrian 1.346 positibo atzeman zituzten larunbatean, azken hiru egunetan baino gutxiago. Denera, 11.293 proba egin zituzten, eta positibo tasa %11,8 izan zen. Lurraldeka, positibo gehien Bizkaian atzeman zuten: 512. Gipuzkoan 340 izan ziren; Nafarroan, 335; eta Araban, 137. Osakidetzak Araba, Bizkai eta Gipuzkoatik kanpo bizi diren lagunei atzemandako beste 22 positiboren berri ere eman zuen.


Frailea, Bardea Beltzaren ikonoa

Summary: Frailea, Bardea Beltzaren ikonoa. Kondaira eta pasarte ugariren ametsezko tokia da Bardeako desertua; baita natura oparoa darion kontserbaziorako eremu emankorra ere. Ibiltariari historia eta natura batuko zaizkio ibilbidean.

Nafarroako Bardeako basamortuak milaka hektarea hartzen ditu herrialdearen hegoaldean. Desertu eremu horretan ordoki amaigabeak nagusi direlarik ere, tximinia itxurako muino deigarri franko ikusiko ditu oinezkoak, ohol formako paisaian barrena astiro-astiro dabilen bitartean. Izan ere, bertoko erliebearen morfologia osoki baldintzatu dute litologiak eta jatorri kontinentaleko materialen egiturak: hots, buztinen, kareharrien, hareharrien eta igeltsuen txandakatzeak eta horizontalki kokatzeak higadurari modua eman diote azkar eta biziki eragiteko. Cabezo del Fraile izenekoan, berbarako, mendi malda buztintsu, latz eta malkartsuak ez ezik, euri urek urratutako sakan zaurituak ere agerian geratu dira, bisitarien harridurarako.

Milaka hektarea biltzen dira Nafarroako hegoaldean, Aragoiko mugetan. 45 kilometro luze den eremu harrigarria luzatzen da iparretik hegora, eta oso profil geometriko irregularra du. Historian, inguruko herri ugarik eskubidea izan dute Bardeako natura oparoaz profitatzeko. Izan ere, Bardeako parajea nekazaritzari ez ezik, abeltzaintzari ere hertsiki lotua izan da. Transhumantziaren garrantziaz ohartzeko parada izango du bisitariak ibilbidean aurrera egin ahala.

Bea etxaldeko ardiak eta ahuntzak. Josean Gil-Garcia

Harrizko tapiza

Frailearen harrizko gaina edo burua zapaltzeko, Bea izeneko etxaldera (Nafarroa) hurbildu beharra dauka ibiltariak, lehenik eta behin. Buñueldik Taustera doan NA-126 errepideko 22. mugarri parean, Bardeako basamortu eremuan barrena doan nekazari bidea agertuko da. Informazio gune bat dago han, bide ondoan. Buztinez estalitako magal urratuak antzemango dira autotik irten gabe. Bisitaria Bardeako paisaiaren ezaugarriak begiztatzen hasiko da segituan. Euri urak eta haizeak indarrez eta gogor higatuta, han eta hemen agertuko dira kolore okrea darien muinoak, irudizko paisaia jantzaraziz. Muino apetatsuak izan arren, atentzio osoa erakartzen dute geomorfologia aldetik, talaiok arras interesgarriak dira eta. Hareharrizko eta kareharrizko substratuek tinko eusten dioten bitartean, lauzaz osaturiko terraza moduko ordokiak bistaratuko dira zoko-mokoetan. Harrizko txapela lur joarazita, ordea, urak gogor ekingo dio zizelkatze lanari, eta, urteen poderioz, paisaia harrigarria modelatuko du. Eredu gisa, Fraileko muino gotortua.

Desertu eremua nagusitzen da Bardean./ Josean Gil-Garcia

Lau bat kilometro egin ostean, bidebanatzean ezkerrera hartu, eta etxaldera iritsiko da oinezkoa. Aparkalekua bertan da, etxolaren parean. Cabezo del Fraile talaia sonatua aurrez aurre agertuko da, estanpa baten antzera edo. Aparkalekutik talaiara zuzen jo gabe, ordea, urratsak egiten hasiko da mendebalderantz. Hala, berehalako jaitsiera bat egin ostean, eskuinetik doan bidexkari segitu, eta, nekazari bide zabalak alde batera utzita, labore soroak inguratzen hasiko da bisitaria. Lehen sakanera iritsiko da zalea, espartzua, erromeroa, ezkaia eta eremu mediterraneoari lotuta dauden hainbat espeziek lagunduta, baita landare aromatikoon zabukatze mugimenduaren sintonia gogaide ere. Lur gorrixkak inguruan direla, sakantxoa zeharkatu, eta gora egingo du jarraian, aurreraxeago antzemango den lepora heltzeko asmoz. Lepotik ikuspegi politak izango dira. Atentzioa, akaso, sakaneko zintzurrean musika organo baten moldean eratutako substratu bertikalak piztuko du. Ederra!

Desertu eremua ezagutarazteko ibilaldi interesgarria da./ Josean Gil-Garcia

Gazteluaren hondarrak

Bardeako organo musika gogaide, beraz, bidexkari segituta, bigarren sakanera iritsiko da. Magal buztintsuak zeharkatzeari eutsita, denbora gutxi emango du bidaztiak azken sakanera iristeko. Igoera piko batek Modorrako bide zaharrean utziko du txangolaria. Aurrera jo baino lehen, soa hegoaldera luzatzea komeni da, hegoaldeko ordoki zabalaren gainetik Moncayo mendi ezaguna agertuko da eta. Aragoiko natur parkerik interesgarrienari bizkarra emanda, halere, mendian gora abiatuko da. Fraileko talaia aldera urratsak egiten hasita, beraz. Modorrako bidean euri urek jorratutako lana nabarmenduko da laster; izan ere, silex harria, kareharria eta gainerako material bigunak bidexkan bertan pilatuta agertuko dira, nahas-mahas, inguralde sakantsu baten tankeran. Luiziak eta lur higitzeak bistan izango dira bidean, eta bidaztiak salto batzuk eman beharko ditu, nahitaez, xendari ongi eusteko.

Apurka-apurka korritzen ari den ibarraz beste aldean, Cabezo del Fraile tontorra agertuko da, airoso eta harrotasunez beterik. Arroila baten moduko ebakidura bitxi bat nabarituko da talaiako gandor malkartsuan. Ataka natural horrek gogora ekarriko du Pirinioetako Monte Perdidoko kondaira ezaguna. Haren arabera, Errolan Karlomagnoren ilobak, Durandal ezpata erabilita, koska bat ireki zuen Pirinioetako mendilerro hartan. Fraileko terrazan, zorionez, ezpata konturik ez da izango; edo bai. Izan ere, Nafarroako Erresuma defendatzeko altxarazitako gaztelu baten harriak ikusiko dira gainaldean bertan.

Cabezo del Fraile tontorra./ Josean Gil-Garcia

Lehen aldatsa samurtzen denean, besteak beste, elorri triska (Rhamnus lycioides) eta intsentsu sabina (Juniperus thurifea) landareek protagonismoa hartuko dute. Gaztelura zuzenean igo ordez, bide seinalatuak zehar-zehar eramango du bisitaria, aspaldiko labore soroak inguratuz. Une batez, bidexkak eskuinera egin, eta, muinoaren mendebaldeko magalari aurre eginda, gainaldeko hareharrizko harresiraino lagunduko du. Jaizkibelgo kostaldeko magalean gertatzen den bezala, hareazko harrietan sorrarazitako artelan porotsuak bistaratuko ditu so egileak tontorrera azken jauzia egin aurretik. Talaiatik ikuspegi zabalaz gozatzeko aukera paregabea egongo da. Bista aurrean, besteak beste, Aragoiko lur emankorrak, Antxo Abarka santutegiko talaia, Bardea Beltzeko paisaia iluna eta ordokietako labore soroak eta harrizko txapel sonatuak.

Itzulera bide beretik gauzatuko da, mendi maldetan behera eginez, bai eta lur buztintsuetan kilimatuta ere.

Bihar: Iragana harrietan irarrita (II): Urtsua.


Summary: ELDH Europako abokatuen elkarteak kezka agertu du 13/13 auziaren inguruan. Demokraziaren eta Giza Eskubideen Aldeko Abokatuen Europako Elkarteak Espainiari eskatu dio epaiketa bertan behera uzteko eta auzipetuak kargugabetzeko.

Joan den astean hasi zen Espainiako Auzitegi Nazionalean 13/13 sumarioko epaiketa, euskal presoen abokatu lanetan aritutako zortzi herritarren aurka. Horren aurrean, ELDH Demokraziaren eta Giza Eskubideen Aldeko Abokatuen Europako Elkarteak «kezka larria» azaldu du auziaren zenbait inguruabarri buruz, eta Espainiari eskatu dio epaiketa bertan behera uzteko eta auzipetuak kargugabetzeko.

Besteak beste, elkarteak nabarmendu du abokatuak beren bezeroak ordezkatzeagatik auzipetu dituztela, «Turkian bezala», eta 2010eko apirilaren 14ko polizia operazioa ekarri du gogora, nabarmenduta abokatuen bulegoak arakatu zituztela eta abokatuak bost egunez eduki zituztela inkomunikatuta. Areago, gogorarazi du abokatuen telefonoak zelatatu zituztela CNI Espainiako zerbitzu sekretuek, gutxienez 2008tik, eta, beraz, euskal presoen defentsa estrategien berri izan zutela.

Era berean, elkarteak azaldu du torturaren erabilera frogatuta dagoela kasu honetan, Naia Zuriarrainen testigantza jasota dagoelako Eusko Jaurlaritzak torturari buruz eginiko 2017ko txostenean, eta gogorarazi du Fernando Grande-Marlaska Espainiako egungo Barne ministroa zela instrukzio epailea; baita Estrasburgoko auzitegiak Grande-Marlaskari sarri kargu hartu diola ere, tortura salaketak behar bezainbeste ez ikertzeagatik.

ELDHren arabera, 2010eko apirileko miaketak «irregulartasunez beteak» egon ziren, eta «sekretu profesionala» urratu zen; besteak beste, abokatuen eta euren bezeroen arteko gutun trukea konfiskatuta. Gainera, ohartarazi du 13/13 auzian epaitzen ari direnetatik lau jada zigortu zituztela 11/13 sumarioan.

Hori horrela, ELDHk adierazi du Espainiak «sistematikoki» urratzen dituela Habanako Printzipioak. Horien arabera, gobernuek bermatu behar dute «abokatuek beren lanbide funtzio guztiak betetzeko gai izango direla beldurrik, eragozpenik, jazarpenik edo interferentzia desegokirik gabe». Halaber, «abokatuen segurtasuna mehatxatuta dagoenean, autoritateek ziurtatu» behar dute segurtasun hori. Kasu honetan, ordea, Espainiako Gobernua bera da abokatuen segurtasuna mehatxatzen ari dena, ELDHk azaldu duenez.

Horiek horrela, elkarteak «kezka larria» agertu du lege prozeduraren inguruan, uste baitu urratzen ari direla defentsarako, epaiketa bidezko bat izateko, benetako babes judizialerako eta egitate berarengatik bi aldiz epaitua ez izateko eskubidea.


Summary: Ekonomiaren hazkundea azkartuz doa: %2 hazi da apiriletik ekainera. Lehen hiruhileko eskasaren ostean, BPGa sendo hazi da Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. Iazko epe beraren aldean, %18,5ekoa da hazkundea

Kutsatze gehiago eta ospitaleratze gutxiago eragiten ari den pandemiaren olatu berriak ziurgabetasun gorena ekarri du berriro ekonomiaren hazkunde aurreikuspenetara, edo beste modu batera esanda: ekonomiaren aurtengo errebotea zenbatekoa izango den kalkulatzeak inoiz baino arrisku handiagoa dauka erratzeko. Edonola ere, urteko bigarren hiruhilekoak albiste onak utzi ditu: Araba, Bizkai eta Gipuzkoako ekonomiak hazten jarraitzen du laugarren hiruhilekoz segidan, eta urte hasieran izandako geldialdiaren ondoren (%0,2), BPG barne produktu gordina %2 hazi da apiriletik ekainera.

Hau da, ekonomiaren abiadura azkartuz doa, industriak eta haren esportazioek bultzatuta batik bat, eta laino beltz handienak zerbitzuetan daude oraindik ere, betiere turismoari lotuta. Birusaren oldarraldi berriak urte bukaerako emaitzan nola eta zenbat eragin dezakeen galdera ikur handi bat da orain, baina ez dago zalantzarik ekonomiaren jarduera batzuk motorrak berotu dituztela. Pandemiari aurre egiteko neurriek eragina dute oraindik ere, baina begien bistakoa da munduko zenbait merkatu sendo ari direla eta, euskal industriaren nazioartekotze maila altuari esker, esportazioak ekarpen handia egiten ari direla. Hala, urte arteko tasan %18,5eko hazkundea islatzen du adierazleak, nahiz eta hazkunde erraldoi horrek ez duen askorik adierazten, konfinamendu beteko hiruhilekoarekin alderatzea espero zitekeena baizik ez baita.

Irailean berretsi beharrekoa

Eusko Jaurlaritzak, errebotea zenbatekoa izango den aurreikusteko azken gaurkotzean, %6,7ko hazkundea azpimarratu du, aurreko aurreikuspena ia bi puntu apalduta —%8,6koa zen—. Pandemia eragiten ari den ziurgabetasun handiak 2021eko errebotea apaltzera eraman zuen gobernua. Urteko lehen erdian, hazkunde pilatua %2,2koa baizik ez da izan, eta bigarren erdian ekonomiaren abiadurak dezente bizkortu beharko du Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, Gasteizko gobernuaren %6,7ko helburu hori bete dadin.

Edonola ere, urteko bigarren hiruhilekoarentzat kalkulatua zuena baino gehiago hazi da BPGa, %18,1eko urte arteko tasa aurreikusi baitzuen Lakuak, eta %18,5erainokoa da aldea. Enpleguari dagokionez, lanaldi osoko lanpostuak kontuan hartuz, %2,1 hazi da 2021eko bigarren hiruhilekoan, aurreko epealdiaren aldean. Irailaren 17an emango ditu Jaurlaritzak ekonomiaren hazkundearen aurrerapen honen xehetasun gehiago, eta, beharbada, doikuntzak egongo dira. Familien kontsumoa %19,4 haziko dela aurreikusi du gobernuak (urte arteko tasan), eta %4,5 administrazio publikoarena. Industriaren hazkunde handia aurreikusi du, era berean, %30ekoa kasik, eta 15,7koa zerbitzuetan. Eraikuntzari ere hazkunde aurreikuspen handia dagokio, ia %17koa. Datu horiek iraileko txosten zabalagoak berretsi beharko ditu, dena den.

Aurtengo hirugarren hiruhilekorako, %6ko hazkundea aurreikusi du Gasteizek, urte arteko tasan betiere, eta urteko azken hiru hilabeteetarako kalkulatutakoa %7,4koa da.