Summary: «Janari pista galduz gero, nahi duena salduko digu sistemak». Janaren inguruan «gero eta desinteres handiagoa» ikusten du Edorta Agirrek, Amantala ta mantela liburuaren egileak. Dioenez, «zelofanez ontziratutako produktuek» hartu dute lehengaien tokia. «Horiek zer duten? Sinetsi egin behar, ez baitugu kriteriorik».

Asteartean aurkeztu zuen Amantala ta mantela liburua (Pamiela) Edorta Agirrek (Donostia, 1949). Elikadurari lotutako hainbat eta hainbat termino jaso ditu, eta etimologiaz, historiaz, irudiez, balioez eta abarrez jantzi ditu definizioak. Esan du euskararen normalizazioari bultzada bat ematea dela lan horren helburu nagusia: «Egunero denok egiten dugun horretan, profesional guztiek espainolez publikatzen dute».

Amantala ta mantela izenburua jarri diozu liburuari. Badu azpiizenburu bat ere: Philosophia & oilo zopia. Zer esan nahi izan duzu horrekin?

Denak ditu bi aurpegi, jakinduriak ere bai. Gastronomiak, adibidez, ez du elite jakintsu eta dirutsu batzuen ondarea izan behar, baizik eta herritarrena: herritarrek sortu eta gizendu dutelako, eta haiei esker jarraitzen duelako. Euskara ere aldarrikatu nahi dut. Binomialtasunari lotuta, jatetxe handi horietan gizonezkoak izaten dira ospetsuak, nahiz eta emakumezkoak aritu diren Paleolitotik lan horiek egiten. Haserre hori beti izan dut nik. Philosophia eta ardo zopia erabilita, hortik jo nahi izan dut, jolasetik, errealitatetik…

2014an sarean jarri zenituen Elikadura hiztegia eta Elikadura hiztegi entziklopedikoa dira liburu honen oinarriak. Alabaina, paperean orain atera da.

7.000 orriko traste bat zen hiztegia. Mezenas izan zitezkeen guztien ateak jo, eta zentimorik ez. Pentsa ditzakezun horien guztien ateak jo ditut, baina ezer ez. Beharbada, txarrak izango dira hiztegi entziklopediko eta glosario horiek, baina, beharbada, ez, horrelako besterik ez baita egon euskaraz. Uste dut erdaraz egin izan banitu, bestelako harrera bat izango zutela. Ez dakit, eskrupuluak izango dira, beharbada.

Liburuan elikadura arloko termino ugari jaso dituzu. Haien sinonimoak eta gaztelaniazko eta frantsesezko izenak ageri dira, eta, horrez gain, etimologiaz, historiaz, balioez eta abarrez jantziak daude definizioak. Zein helbururekin egin duzu lana?

Helburua da euskararen normalizazioan aurrera egitea. Informatikan, zuzenbidean, arkitekturan, fisikan eta abarretan, euskara sekulako mailarekin doa aurrera; egunero denok egiten dugun horretan —jatea eta edatea, elikagaiak erostea eta prestatzea—, profesional guztiek espainolez publikatzen dute, eta instituzioek limosna emanez gero euskaratuko dute.

Nola osatu duzu liburua?

Urte askoan idatzi dut BERRIAn, eta Argia-n ere bai. Eta nire gai bakarra janarekin zerikusia duen mundu hori izan da. Uste dut nire zazpigarren liburua dela hau. Liburua egiteko motxila bat behar duzu, eta jaso izan dudana tiraderetan sartuz eta antolatuz joan naiz. Oraingo liburua osatzeko zailtasuna, ordea, ez da izan materiala biltzea, kontrakoa baizik: guraizeak eta borragoma hartu eta kimatzea edo enborrak botatzea. Eta nahiko zaila izan da, hamarren batera murriztu behar izan baitut.

Igartzen duzu elikadurari buruzko interesik?

Negozioaren ikuspegitik, bai. Negozioa zer da? Azaloreari eko edo bio jartzea, eta horrela hiru euroan saltzea. Nutrizionistak ere, jeneralean, ez dira profesional jantziak izaten. Sakelakoan kalorien apunteak izaten dituzte, baina irizpide sendorik ez, eta aberasten ari dira. Norbere irudiarena da beste adibide bat: aurrena janaria kendu edo desbideratzen dute, hau da, ogia jan ordez, espeltazko ez dakit zer, gure aitona-amonek ezagutzen ez zituzten produktuak. Oso sanoak dira? Ez dakit, baina balio dute enpresa batzuek sekulako dirutzak egiteko.

Gainerakoan, galtzen ari al da elikadurari buruz zegoen jakintza?

Gero eta desinteres larriagoa dago, bai. Etxe batzuk sukalderik gabe egiten ari dira aspalditik. Elikaduraren desnaturalizazioa edo desegituraketa ere gertatzen ari da: ordu jakin batean ez bazkaltzea edo afaltzea, denek elkarrekin ez jatea, oilaskoak bezala hemen ale bat eta han beste bat jatea… Lapurdin izan naiz aste honetan, eta 12:00etan ez zegoen inor kalean, denak etxera zihoazen bazkaltzera: hori da geure burua aintzat hartzea. Hasten bagara berdin du pentsatzen, irabazten duena sistema da, ez gu. Erabakiak oinarririk gabe hartzea ez da askatasuna, batzuetan ergeltasuna da. Eta elikadurarekin hori gertatzen ari da.

Zer esan nahi duzu horrekin?

Jendeak ez daki sukaldean ibiltzen, ez daki guisar euskaraz esaten, sukaldatu atzo goizean asmatu zuten sukaldaritzaz ezer ez dakitenek… Panorama kezkagarria da: janari pista galduz gero, nahi duena salduko digu sistemak; esaterako, ekilore olio litroa hiru eurotik gora. Zergatik? Errusiaren eta Ukrainaren arteko liskarragatik? Inongo arrazoirik gabe gero eta garestiago bihurtzen ari da jana. Guk, berriz, gero eta gutxiago dakigu lehengaiak prozesatzen. Gure garaian, gauza gutxi batzuk egoten ziren dendan: bakailaoa, garbantzuak, txokolate tableta, sagarrak eta ez askoz gehiago, eta ondo bizi ginen. Orain ez dago lehengairik, produktuak daude: zelofanez ontziratutako produktuak. Horiek zer duten? Sinetsi egin behar, ez baitugu kriteriorik.


Summary: LABek Nafarroako Barne zuzendariaren dimisioa eskatu du. Sindikatu abertzalearen irudiko, «premiazkoa» da suhiltzaileen zerbitzua berrantolatzea eta indartzea. Salatu dute baso suteetan ez dela egon aurreikuspenik eta alertarako gaitasunik.

LABek salatu du berdin diola alerta egoera zero mailakoa (leunena) edo laugarren mailakoa (larriena) izan, «beti berberak» baitira Nafarroako Suhiltzaileen Zerbitzuak eskura dituen langileak eta baliabide materialak. «Larrialdi egoera bat aktibatu ala ez, guardiako suhiltzaileen kopurua gutxieneko zerbitzuena da», nabarmendu du Urko Araiz suhiltzaile zerbitzuko LABeko ordezkariak.

Ikusi gehiago: Oihan Mendo, Garesko alkatea «Amorrua eta pena dugu, altxor ekologiko bat galdu dugulako»

Gaur Iruñean emandako prentsaurrekoan, adibide gisa jarri du ekainaren 14an Leire mendilerroan sutea piztu zenean Zangozako parkean hiru suhiltzaile baino ez zeudela laneko txandan. «Hori da ezarritako gutxienekoa, eta, praktikan, egunerokoan gehienekoa dena».

LABek azpimarratu du urteak daramatzatela zerbitzuaren gabeziak salatzen, eta bi asteotan bizitako egoerak «inoiz baino nabarmenago» utzi duela gabezia hori. Adibidez, langileei dagokionez, «orain dela hogei urteko langileria bera» mantentzen da: hiru suhiltzaile parke bakoitzeko. «Hori ez da nahikoa egun ditugun zerbitzu guztiei erantzuteko».

Baso suhiltzaile gutxi

Baso suhiltzaileak ere falta direla deritzote. «Salatu nahi dugu kanpainetarako gutxieneko langileak kontratatzen dituztela oraindik ere, eta hori ez dela nahikoa». Gaineratu dute atal hori egonkortzeko egin den deialdi prozesua ez dela nahikoa.

Agintariei dagokionez, salatu du egitura operatiboa «oso kaskarra» zela legealdi hasieran, eta orain are gehiago okertu dela. «Barne Zuzendaritza Nagusiak epe laburreko konponbideak baino ez ditu bilatu 2020-2023 aldiko Plan Estrategikoan atzemandako okerrak zuzentzeko. Adibidez, gaur egun, buruzagitza operatiboen %50 aldi baterako okupatuta daude».

Horregatik, Amparo Lopez Nafarroako Gobernuko Barne zuzendariaren dimisioa eskatu du, baso suteen kasuan ez delako egon aurreikuspenik, ezta alerta gaitasunik eta prebentzio neurririk ere. Sindikatuaren aburuz, Suhiltzaileen Zerbitzua indartu eta berrantolatu beharko litzateke.

Talde espezialista

Adibidez, LABek uste du talde espezialista bat sortu beharko litzatekeela oihanetako suteak itzaltzeko eta prebentziorako. Gainera, helikopteroetan aritzen den taldean langile gutxiago daude, eta horrek erantzuteko gaitasuna apaltzen du. «Egitura, langile eta antolakuntza gabeziei, babes eta segurtasun ekipamenduetan, parkeetan, ibilgailuetan eta ordainsarietan egindako inbertsioa hobetzeko beharra gehitu nahi diegu, 2002. urtetik aurrera suhiltzaileen kasuan gelditu egin baitira», aipatu du Urko Araizek.


Summary: Ukrainako tropak Sievierodonetsketik erretiratuko dira, Kieven arabera. Errusiari Sievierodonetsk guztiz hartzea falta zaio Luhansk probintzia oso-osorik kontrolpean edukitzeko

Ukrainako agintariek Sievierodonetsk hiritik (Luhansk oblasta) erretiratzeko agindu diete gaur euren tropei. Donbass eskualdean dagoen hiri hori gudu zelai bilakatu da azken asteotan; izan ere, Errusiari Sievierodonetsk guztiz hartzea falta zaio Luhansk probintzia oso-osorik kontrolpean edukitzeko. Bada, itxura guztien arabera, Errusiako armadak hiria erabat okupatuko du aurki.

«Tamalez, Ukrainako tropak Sievierodonetsketik erretiratu beharko ditugu. Gure defendatzaileek jasoa dute agindua», idatzi du Serhiy Haidai Luhanskeko Eskualde Administrazioko buruak Telegram kontuan. Horrez gain, Errusiako soldaduek hiria «ia suntsitu» dutela zehaztu du. «Azpiegituren %90 txikituta daude».

Hiriko Azot lantegi kimikoan gotortuta dauden bostehun bat zibilen inguruan —Kievek emandako datua—, berriz, ez dute xehetasunik eman. Hori bai, Nazio Batuen Erakundeak salatu izan du Azoten dauden herritarrak «oso larri» daudela: «Janaririk eta urik gabe geratzen ari dira».

Kieven arabera, Errusiako soldaduak Lisitxanskera doaz orain, hegoaldetik, Zolote eta Toxkivka herrietatik barrena. Halaber, Moskuk Mikolaivka herria kontrolpean hartu dutela baieztatu du Luhanskeko gobernadoreak, Reuters agentziak jasotakoaren arabera.

Errusiak oldarraldiekin jarraitzen du Ukraina ekialdeko Donetsk eta Luhansk eskualdeen erabateko kontrola lortzeko, eta, gisa horretara, lehorreko korridore bat osatzeko Donbasstik Krimeara —2014an Errusiarekin bat egin zuen—. Kievek salatu duenez, Ukrainak Itsaso Beltzaren ipar-mendebaldean dituen nabigazio ibilbideak «blokeatzeko» asmoa du Kremlinek.

Moskuren kontrolpean dagoen Kherson hirian (hegoaldea), bestalde, Kremlinek salatu du bere aldeko funtzionario bat hil dela «atentatu batean, bonba-auto bat lehertu ostean», Interfax Errusiako berri agentziak jakinarazi duenez.

Arma gehiago Ukrainari

AEBek 425 milioi euroren armaz hornituko dute Ukraina: hamahirugarren laguntza militarra da Errusiak otsailaren 24an Ukrainan erasoaldia hasi zuenetik. Etxe Zuriaren arabera, arma sorta horretan, besteak beste, HIMARS misilak jaurtitzeko sistema gehiago daude, baita dozenaka mila munizio ere, Ukrainak bere kostaldea defenda dezan. Guztira, 5.790 milioi eurokoa da Washingtonek Kievi egindako ekarpen militarra.


Summary: Ukrainako gerrak eta inflazioak ez dute moteldu Nafarroako ekonomia. Lehen hiruhilekoan %1 hazi da, aurreko hiruhilekoko erritmo berean, industriak eta zerbitzuek bultzaturik.

Apirilean aurreratutakoa berretsi du Nastatek. Oraingoz, inflazioak eta otsailean hasitako Ukrainako gerrak ez dute eragin handirik izan Nafarroako ekonomiaren dinamismoan. Alde batetik, lehen hiruhilekoan iazko azken hiruhilekoko erritmo berean handitu da BPGa. Bestetik, urte arteko tasari dagokionez, hazkundea %6,5ekoa da

Ekonomiak bi alde ditu, eta, eskaintzari dagokionez, industriak (+%7,4), eraikuntzak (%6,8) eta merkatu zerbitzuek (+%9,3) igoera handia izan dute iazko datuekin alderatuta —zerbitzuek, oro har, %7 egin dute gora—. Iazko lehen hiruhilekoan pandemiaren ondorioz murrizketak indarrean zeudenez, alderatze horren ondorio ere bada igoera. Hala, ostalaritzaren eta administrazio zerbitzuen jarduera igo da gehien.

Eskariaren atalean, sendien kontsumoa hiru hamarren jaitsi da iazko azken hiruhilekotik aurtengo lehen hiruhilekora; %4,4koa da hazkundea urtarriletik martxora bitartean. Inbertsioa, berriz, sei hamarren igo da, eta adieraz dezake oraingoz inflazioak, gerrak eta hornidura kateetako arazoek ez dutela enpresen inbertsio ahalmena geldotu.

Bide beretik, esportazioak %5,9 handitu dira urtebetean, urtarriletik martxora arteko epean. Batik bat industria jarduerak azaldu du dinamismorik handiena kanpo merkataritzan. Epe berean, inportazioak %2,9 handitu dira. Nastaten arabera, esportazioen eta inportazioen alde positiboa handitu da lehen hiruhilekoan.

Enplegua, berriz, %5,2 handitu da lehen hiruhilekoan, Nastaten arabera. Eraikuntza eta merkatu zerbitzuak izan dira lanpostu gehien sortu duten bi sektoreak: %6 eta %6,5, hurrenez hurren. Industrian %2 handitu da lanpostu kopurua, eta lehen sektorean, %0,2.


Summary: Osakidetzak bere burua hiltzen saiatu direnen arreta hobetzeko prozedura bat ezarri du. 'Oraintsuko Suizidio Ahaleginaren Kodea' deitzen da prozedura, eta Osakidetzako sare osoan dago erabilgarri. Suizidioa prebenitzeko online ikastaro bat ere ari da antolatzen Osakidetzaren Osasun Eskola.

Oraintsuko Suizidio Ahaleginaren Kodea jarri du martxan Osakidetzak, beren buruaz beste egiten saiatu direnen arreta eta jarraipena hobetzeko helburuarekin. Prozedura Osakidetzako sare osoan dago erabilgarri, eta beren burua hiltzen saiatu den pazienteari psikiatra arduradunak alta ematen dion momentuan aktibatzen da. Alerta pazientearen historia klinikoan ezartzen da, eta erreferentziazko Osasun Mentaleko Zentroari eta Osasun Kontseiluari ematen zaie gertakariaren berri.

Horrela, alta jaso ondoren, 48 orduko epean Osasun Kontseiluko Erizaintzako profesional baten deia jasoko du pazienteak, haren egoeraren berri izateko, eta, behar izanez gero, laguntza emateko. Pazienteak, gutxienez, beste bi dei jasoko ditu, handik 15 eta 30 egunera. Horrez gain, alta jaso eta gehienez hiru egunera, Osakidetzaren dei bat jasoko du, Osasun Mentaleko profesional batekin hitzordu bat lotzeko.

Suizidioa Prebenitzeko Euskadiko Estrategiaren barruan sartzen da prozedura, baita Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan pandemia ondorengo garaiko osasun mentalari buruzko dokumentu estrategikoan ere.

Suizidioa prebenitzeko online ikastaroa

Suizidioa prebenitzeko ikastaro bat ere ari da antolatzen Osakidetzaren Osasun Eskola. Online izango da, hiru ordukoa, eta modulu teoriko bat eta lau kasu praktiko izango ditu. Ikastaroa suizidio jokabidea izan dezaketen kolektibo kalteberekin harremanetan dauden profesional ez-sanitarioei eta sanitario ez-klinikoei dago zuzenduta.

Ikastaroan suizidio jokabidearen inguruko oinarrizko kontzeptuak azaltzen dira, besteak beste, gizarte eragileek arriskuan dauden pertsonak hobeto detektatzeko, eta hasierako laguntza emateko. Aurreikusten da aurten sei ikastaro eskaintzea, eta, bakoitzean, 500 plaza eskaintzea.

250 lagunekin egindako esperientzia pilotu batean dago oinarrituta ikastaroa, eta Euskadiko Suizidioa Prebenitzeko Estrategiaren gomendioei jarraituta diseinatu dute.

Osasun sailburuak eman du Oraintsuko Suizidio Ahaleginaren Kodearen eta ikastaroaren berri, Bizkaiko Osasun Mentaleko Sareak antolatutako Osasun Mentaleko XII. Jardunaldietan.


Summary: Gorenak atzera bota du Kubatiren eta Latasaren absoluzioa. Auzitegi Nazionalak absolbitu zituen, 1986ko atentatu batekin zerikusirik ez zutelakoan. Gorenak uste du ez zela «azalpen nahiko» eman.

Espainiako Auzitegi Gorenak atzera bota du Antton Lopez Ruiz Kubati eta Jose Miguel Latasa Getaria euskal herritarren absoluzio epaia, eta Auzitegi Nazionalari agindu dio beste ebazpen bat egiteko. Lopez eta Latasa ustez 1986an Aretxabaletan (Gipuzkoa) bi guardia zibil hiltzeagatik epaitu zituzten, baina Auzitegi Nazionalak absolbitu egin zituen 2020ko urrian.

Auzitegi Goreneko Zigor Salak ebatzi du «benetako babes judizialerako oinarrizko eskubidea» urratu zuela Auzitegi Nazionalaren ebazpenak, ez zuelako «azalpen nahiko» eman absoluzioen alde egiteko. Auzitegiak uste du ez dela argudio nahiko adieraztea Lopezek eta Latasak ezin izan zituztela «hain epe motzean» bi atentatu egin. Izan ere, ordu gutxi batzuk lehenago Ordizian (Gipuzkoa) egindako beste ekintza bategatik epaitu eta zigortu zituzten biak.

Gorena urrunago ere joan da, eta adierazi du Aretxabaletan erabilitako materialean bien hatz markak topatu izana haren «kokapenean edo garraioan parte hartu izanaren zantzua» dela. Hala, kritikatu du Auzitegi Nazionaleko epaimahaiak ez zuela «arrazoizko» argudiorik eman zantzu hori baztertzeko. Azaldu du ez dela «koherentea» biek atentatuan parte hartu izana aztertu ez izana, ezta biak egile izana baztertu izana ere, Aretxabaleta eta Ordizia artean zer distantzia dagoen kontuan hartuta.

Hildako guardia zibiletako baten familiak aurkeztu zuen ebazpenaren aurkako helegitea, eta, Gorenaren ebazpenaren ostean, Auzitegi Nazionaleko epaimahai berak berridatzi beharko du sententzia.


Summary: Ikusgune Gasteizko LGTBIfobiaren behatokiari eman diote Urrezko Hirukia. EHGAM Euskal Herriko Gay-Les Sexu Askapenerako Mugimenduak hogei urte daramatza sari hori banatzen. Ikastetxeetan sexu aniztasuna lantzearen aurkako jarrerei jaurti diete «trapuzko espartina».

«Hamaika arrazoi daude Euskal Herri mailan sexu askapenaren alde lan egiten duten pertsona, proiektu, ekimen edota kolektiboak saritzeko». Hala ere, EHGAM Euskal Herriko Gay-Les Sexu Askapenerako Mugimenduak horietatik guztietatik bat aukeratu behar izaten du urtero. Hogei urte daramatza aukeraketa hori egiten eta kolektibo batzuei Euskal Herriko LGTBI borrokari egindako ekarpenagatik Urrezko Hirukia banatzen. Ikusgune Gasteizko LGTBIfobiaren behatokia izan da aurten saritua, hain zuzen.

Taldeak adierazi du proiektua eta berau bultzatu dutenak saritu nahi izan dituztela: «Sari honekin, ikuspegi lokaletik eta herri mugimenduetatik datorren Ikusgune proiektuaren lana eta eredua goraipatzeaz gain, proiektuaren sorreran eta egungo proiektuaren egitekoan jo eta su ari diren pertsonak ere saritu nahi ditugu». Hain zuzen, Sejo Carrascosa Ikusguneko koordinatzaileak izan du saria jasotzeko ardura.

«Trapuzko espartina»

LGTBI Komunitatearen Nazioarteko Egunaren bueltan eman dute sari hori, baina, egindako lana goraipatzeaz gain, LGBTI pertsonek beren eskubideak osotasunean bizitzeko «oztopoak jartzen dituzten jarrera, diskurtso, politika publiko edota taldeak» seinalatzeko ardura ere hartu dute. Hain zuzen, «trapuzko espartina» jaurtitzen die EHGAMek horiei urtero, eta, aurten, ikastetxeetan sexu aniztasuna lantzearen aurkako jarrerei bota die: «Jarrera horiek giza sexualitatearen aniztasuna ukatzen dutelako, ikastetxeak espazio arrotz eta ez-seguruak izatera bultzatzen dituztelako, genero rol eta estereotipoak ikuspegi esentzialistatik birsortu eta indartzen dituztelako, eta, azken batean, errealitatea bera ukatzen dutelako».

Hala ere, jarrera horiek erreproduzitzen dituzten zenbait norbanakori eta eragileri bota diete saria: «Nazioartean, Hungariako Erdogan bezalako faxistak, Errusiar Estatuaren LGBTfobia, pin parentala aldarrikatzen duen Espainiako VOX alderdi antifeminista eta LGBTfoboa, Ayuso bezalako neoliberal ultraeskuindarra, Castellongo epaile homofoboa edota Abokatu Kristauen Elkartea». Zehaztu dute, hala ere, Euskal Herrian ere badirela halako jarrerak bultzatzen dituzten eragileak: «Euskal Herriko Feminista Erradikalak auto izendatutako taldea, zeinak eskoletara idatzi bat bidali duen, non sexu aniztasuna lantzen duten eragile ezberdinak kriminalizatzen dituzten».

Gorroto delituen gorakada

LGTBI Komunitatearen Nazioarteko Eguna dela eta, Gehitu Euskal Herriko Lesbiana, Gay Trans Bisexual eta Intersexualen elkarteak ere salatu du sexu orientazioarekin edo genero identitatearekin lotutako gorroto delituak % 46 areagotu direla. Gehituren arabera, erakundeek erantzukizun zuzena daukate horretan: «Zuzenbide Estatua huts egiten ari da LGBTI pertsonen oinarrizko eskubideak babesteko garaian. Izan ere, pertsona horien bizitzeko eskubidea, osotasun fisiko eta moralerako eskubidea eta askatasunerako eskubidea ez daude bermatuta, ezta benetako berdintasunean bizitzeko eskubidea ere». Gaineratu dute urraketa hori areagotu egiten dela trans pertsonen eta «genero identitate edo adierazpen ez normatiboa» dutenen kasuan.

Hori horrela, Eusko Jaurlaritzari eskatu diote «benetako berdintasun legearen proiektua» onartzeko, eta erakundeei, administrazio publikoei eta Fiskaltzari ere eskatu diete LGTBI komunitatearen aurkako gorroto delituei erantzuteko dauden tresnak hobetzeko. Azkenik, erakunde eta administrazio publiko guztiei dei egin diete ekainaren 28an «LGBTI pertsonen oinarrizko eskubideak defendatzearen aldeko konpromisoa adieraz dezaten».

LAB sindikatuak ere dei egin du egun horretan LGTBI kolektiboek antolatutako manifestazioetan parte hartzera, eta lanaren esparrutik begiratu dio auziari: «Lan mundua armairu handi bat da». Azaldu du egun dauden plan edo lege proposamenek bultzatu nahi duten genero eta identitate aniztasuna ez dela lan mundura iritsiko: «Urteak daramatzagu enpresetan sexu eta genero identitateen aldeko proposamenak eta lanketa garatzen, baina oso argi dugu diskriminazioa bukatzeak enpresen esku jarraitzen badu eskubide formalen aitortzak formalismo hutsa izaten jarraituko duela».


Summary: Parte hartzea handitu egin da Athleticeko hauteskundeetan. Hiru hautagaiek bozkatu dute. 21:00etan itxiko dira bozkalekuak eta 23:30ak inguruan jakinaraziko dute nork irabazi dituen.

Hauteskunde eguna da gaurko Athleticen, eta itxura guztien arabera, aurrekoetan baino bazkide gehiago hurbilduko dira botoa ematera. Hiru dira hautagaiak: Rikardo Barkala, Iñaki Aretxabaleta eta Jon Uriarte. Goizeko 09:00etan ireki dituzte bozkalekuak, eta 13:00ak bitartean bazkideen %17,2k eman du botoa: 6.913 bazkidek (40.257 dira denera botoa emateko eskubidea dutenak). Aurreko hauteskundeekin alderatuta lau puntu igo da parte hartzea, eta litekeena da gaurkoak izatea inoizko parte hartze handiena izan duten bozak. 2011n %65ak bozkatu zuen (bazkide kopurua txikiagoa zen orduan).

Hautagaiek ere bozkatu dute jada. Uriarte izan da lehena 10:00etan, Aretxabaletak 11:00etan egin du, eta Barkalak, 12:00etan. Uriartek esan du nekatuta eta urduri zegoela, lan itzela egin dutela, baina pozik dagoela egindakoarekin. Gainera, txalotu egin du bozketa San Mamesen egitea, eta ez orain arte egiten zen bezala, Ibaiganen.

Barkalak parte hartzeko eskatu die bazkideei, hautagaitzen artean zer hautatu badagoela. Berak ere lan handia egin dutela esan du, eta agerikoa dela hilabeteetako lana dagoela euren hautagaitzaren atzean. Aretxabaleta ere urduri eta hunkituta agertu da. Horrek ere esan du lan handia egin dutela, eta irabazten ez badu, bere proiektua irabazlearen eskuetan utziko duela gaineratu du.

Bazkideek 21:00ak arte izango dute botoa emateko aukera. Ondoren zenbaketari ekingo diote, eta emaitza 23:30erako espero da. Hautagaitza jasotzeko garaian, Uriarte izan zen berme gehien aurkeztu zituena. Faboritoa izan zitekeela zirudien, baina Carlos Acuñarekin gertatutakoaren ostean ez dago hain garbi bazkideen babes hori emango dioten. Uriartek Aviña jarri nahi zuen kirol zuzendari baina horrek sare sozialetan argitaratuak zituen iruzkin matxista eta homofoboengatik atzera egin du.

Edonola, kanpainan entrenatzaile posibleen izenak izan dira ardatz nagusia. Ernesto Valverde edo Marcelo Bielsa izango da Athleticeko hurrengo entrenatzailea, Marcelinoren lekukoa hartuko duena. Athleticeko jokalari ohia Barkalak eta Uriartek lotu dute, eta argentinarra, Aretxabaletak. Beste izen batzuk ere nabarmendu dira, ordea. Atzo, berriz, Barkalak iragarri zuen Jon Moncayola Osasunako jokalaria eramango duela Athleticera, 22 milioi euroko etete klausula osorik ordainduta.

Edozein kasutan, Bizkaiko Hitza-k zale eta bazkideekin hitz egin du eta harrobiaren azpiegitura indartzea eta hura erakargarri egitea eskatzen diote zaleek presidente berriari.


«Inkesta anonimoa da?»

Summary: «Inkesta anonimoa da?». Ia 40.000 bazkide daude deituta Athletic Clubeko hurrengo presidentea aukeratzeko. Parte hartzea %35ekoa izan da 17:00etan, 2018ko datua baino altuagoa (%27,7), baina 2011koa baino zeozer apalagoa (%36).

Kazetari gazte bat futbol zelaiko irteerako atean: «Egun on, jauna, inkestatxo bat Herri Irratiarentzat: noren alde eman duzu botoa?». Aretxabaleta. Uriarte. Aretxabaleta. Barkala. Barkala. Hirukote batek, batera, «Uriarte». Beste batek: «Nik gazteari». «Anonimoa da? Bai?», esan dio barrezka neska gazte batek, oraindik sinistu barik: «Nik Barkalari».

09:00etan zabaldu dituzte ateak San Mamesen, eta bozetara deitutako ia 40.000 bazkideek hiru aukera dauzkate Athleticen hurrengo presidentea aukeratzeko: Ricardo Barkala, Iñaki Aretxabaleta ala Jon Uriarte. Azken asteak beren programak eta proposamenak aurkezten eman dituzte hiru hautagaiek, eta horien arabera hartu dute erabakia hautesleek.

Iñaki Aretxabaletak hedabideei esan die atzo egin zuela berba Bielsarekin. «Zain dago; konfiantza du irabaziko dugula, eta burua Bilbon dauka dagoeneko». Hautagaiak adierazi du gaur dela bozkatzean «hunkitu» den lehenengo aldia. Ricardo Barkalari aurpegiratu dio Osasunako Jon Moncayolaren etete klausula ordaintzeko asmoa iragartzea. «Azken orduko hordagoa egitea zuhurtzia bakoa iruditzen zait. Presidente denak Moncayola kontratatu nahi badu, atzoko adierazpenek kalte egingo diote».

Ez du hala ikusi Barkalak. «Gure adierazpenak guztiz jakitun egin ditugu; jende serioa gara». Atzo esan zuen 22 milioiko klausula ordaintzeko prest dagoela, eta gaur adierazi du kontaktuak izan dituztela jada. Berretsi egin du kanpainan proposatutakoa, «filosofian sartzen diren jokalari onenak» ekartzeko asmoa. Barkalak azaldu du ez dela urduri egon, baina kanpaina «oso luzea» amaitzeko gogoz dagoela, eta «baikor».

Urduri egon da Jon Uriarte, ordea. «Atzo baino askoz gehiago». Goizeko 10:00etan bozkatu du. «Orain bazkideekin hitz egitera joango naiz. Batzuek oraindik galderak dauzkate, eta erantzun egingo diet». Oinez egin du bidea etxetik San Mamesera, maleta batekin. «Arropa aldaketa ekarri dut, izendapenerako».

Gizonezkoak eta familiak

Batez ere gizonak dira bozkatzera joan direnak, eta gehienak, helduak. Badaude, hala ere, familia eroan dutenak, edo senarra laguntzaile eroan duten emakumezko bazkideak. Beste batzuek, adinekoek, seme-alaben eta iloben laguntza behar izan dute bozkatzeko, eta horiek aulkian eroan dituzte hautetsontzietara.

«Nik zoroaren alde bozkatu dut, Bielsaren alde», adierazi dio Vicente Erdoizak BERRIAri. «Beste bi kanpainak penagarriak izan dira, eta proiektuak ere bai», gehitu du, haren ondoan, Aitor Vitasek. «Gainera, txarto egin dute Valverderen botoa zatitzen». Izan ere, Iñaki Aretxabaletaren proiektuan Marcelo Bielsa argentinarra izango da entrenatzailea, eta Ricardo Barkalarenean eta Jon Uriarterenean, Ernesto Valverde.

«Goizean hartu dut erabakia»

«Orain arte zer egin duten jakinda bozkatzea gustatzen zait niri, baina oraingo honetan ez da posible», esan du Mari Karmen Judimendik. Entrenatzaile biak ditu gustuko, eta hiru hautagaien proiektuak «oso antzekoak» direla iruditzen zaio. Atzo erabaki zuen botoa, baina ez du esan nahi izan.

Ez da kasu bakarra. Zalantzak izan dituzte bozkatzaile ugarik, eta askok eta askok esan dute atzo edo gaur goizean erabaki dutela botoa nori eman. Horietako bat da 43 urteko Egoitz Agirre. «Oraintxe bertan erabaki dut», esan du, euskal selekzioaren kamiseta soinean. Barkala eta Aretxabaletaren artean egon da, eta, azkenean, Barkala aukeratu du. «Uriarte ez zait gustatzen, ez haren jokaera, ez guztia aldatzeko asmoa duen haren proiektua ere. Athleticek ez du hainbeste aldatu behar». Zaila egin zaio erabakia, gurago zuelako Bielsa. «30 urtean egindako denboraldirik onena egin genuen harekin, baina Valverde ez da hain arriskutsua; sei urte ziurtatu zizkigun Europan».

«Gaur goizean hartu dut erabakia», kontatu du Begoñak —ez du abizenik eman nahi izan; 60 bat urte ditu—. Jon Uriarteri eman dio botoa, baina «berez» ez zeukan faboritorik hiru hautagaien artean. Bai, ordea, entrenatzaileen artean. «Gurago dut Valverde: gaurkotuago dago. Bielsa bizitzaren filosofo bat da».

«Barkala ez, Uriarte ez, bestea»

Deia eskuan zuela joan da San Mamesera Urbano Garcia, «seiehun eta laurogeita zeozergarren bazkidea». Telebilbaon ikusi ditu hiru hautagaien elkarrizketak, eta horren arabera erabaki du botoa; proposatu dituzten entrenatzaileek ez diote eragin. «Zelan dauka izena... Barkala ez, Uriarte ez, besteari eman diot botoa», esan du, irribarretsu. «Hori da, Aretxabaleta. Hiruretatik koherenteena iruditu zait».

21:00etan zarratuko dituzte hautetsontziak zuri-gorriek, eta 23:00-23:30ak aldera jakinaraziko dute zein den irabazlea. Hala ere, beste urte batzuetan baino jende gehiago joanez gero, baliteke zenbaketa gehiago atzeratzea.


Summary: Pilaketa arriskutsu bat gertatu da Arrasateko entzierroetan. Bigantxak jendetzaren gainetik pasatu dira plazara heltzean, sanjoanetako lehen entzierroan.

Sanjoanetako lehenengo entzierroa egin dute gaur Arrasaten, eta pilaketa arriskutsu bat gertatu da, Goiena.eus atariaren irudietan ikusten denez. Eroriko baten ondorioz, dozenaka gazte harrapaturik geratu dira zezen plazako sarreran, eta bigantxak, iritsitakoan, horien gainetik pasatzen saiatu dira. Hainbat ikuslek eskaini diete laguntza lurrean zeudenei, eta poliki-poliki lortu dute pilaketa desegitea.

Behin deseginda, gazteek pilaketan galdutako arropak eta oinetakoak geratu dira lurrean. Gertaera horrek haserrea eragin du gazte askorengan, eta udaltzainengana joan dira hori adieraztera.

(jarraitu irakurtzen Goiena.eus atarian)


Summary: Bertsolari Txapelketarako sarrerak erosteko moduan daude, arazo teknikoak konponduta. Atzo jarri zuten martxan sarrerak saltzeko sistema, baina, eskaera kopuru handia zela-eta, gainezka egin zuten zerbitzariek

«Arazo teknikoak konpondu dira, eta martxan dago berriro ere ataria», hala adierazi du Bertsozale Elkarteak, ohar baten bidez.

Atzo jarri nahi izan zituzten salgai Bertsolari Txapelketa Nagusirako hamalau saioetarako sarrerak, baina, hasieratik, ezinezkoa izan zen erostea, Bertsosarrerak.eus gunea blokeatu egin baitzen eskaera ugariengatik.

Antolatzaileak arazoa konpontzen saiatu ziren egun osoan, baina, azkenean, gunea bertan behera utzi behar izan zuten, behin-behinean, arazo teknikoak konpondu bitartean.

«Bertsozale Elkarteak eskerrak eman nahi dizkie bertsozale guztiei izandako pazientziagatik», idatzi dute, «eta barkamena eskatu sortutako eragozpenengatik». Atzo esan zutenez, aurreikusi zuten jende askok erosi nahiko zuela sarrera, baina, halere, ezin izan zuten arazoa saihestu.

Gogoratu dutenez, paperezko sarrerak ere erosterik badago, elkarteak Iruñean duen egoitzan (Baratzeetako zeharkalea 2 behea), gaur 10:00etatik 14:00etara eta 16:00etatik 18:00etara, eta astelehenetik ostegunera ordutegi berean.

Horrez gain, bazkideei oroitarazi diete ekainaren 30era arte erreserbatuta edukiko dutela finaleko sarrera, eta bazkide ez direnek ere aukera bera izango dutela uztailaren 1etik aurrera.

Herenegun aurkeztu zuten Bertsolari Txapelketa Nagusiaren egitaraua. Lehendik ere zabaldu zuten zer 42 bertsolari arituko diren kantuan, eta atzo iragarri zuten zein izango diren irailaren 24tik abenduaren 18ra bitarte egingo diren hamalau saioak.


Summary: Errusiak espero du Ukrainaren eta Moldaviaren hautagaitzek ez diotela «arazo gehiagorik» sortuko. Kremlinen bozeramaileak esan du «Europaren barne afera bat» dela bi herrialdeek EBra atxikitzeko estatusa jaso izana. Bulgariak betoa kendu dio Ipar Mazedoniari talde komunitarioan sartzeko negoziazioei dagokienez.

Errusiako Gobernua argi mintzatu da Ukrainak eta Moldaviak EB Europako Batasunean sartzeko hautagai estatusa jaso izanaz: espero du Europar Kontseiluaren erabaki horrek ez diola «arazo gehiagorik» sortuko, eta ez dituela «okertuko» haren eta talde komunitarioaren arteko harremanak.

Kremlinen bozeramaile Dmitri Peskov EBko 27 gobernuburu eta estatuburuek adierazitakoaz aritu da gaur; «Europaren barne aferatzat» jo duen arren, talde komunitarioari ohartarazi dio haientzat «garrantzitsua» dela «prozesu horrek» aldaketarik ez eragitea, «jada nahikoa arazo» dituztelakoan.

Europar Kontseiluak atzoko bileran eman zien Ukrainari eta Moldaviari talde komunitarioan sartzeko hautagai estatusa. Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak eta Maia Sandu Moldaviakoak «historikotzat» jo zuten erabaki hori, eta Charles Michel Europar Kontseilukoak eta Ursula von der Leyen Europako Batzordekoak ere hitz bera erabili zuten pauso hori deskribatzeko.

Peskoventzat, «dena argi» dago Ukrainaren inguruan, baina, Moldaviari dagokionez, uste du «jarrera europazalea eta estatus hori Errusiaren kontrako iritziarekin nahasten» dituela: «Orain ikusten dugu Moldaviak europarrak baino europazaleagoa izan nahi duela. Askotan, arrazoi batengatik, [EBn sartzeko] hautagai estatusa lotuta dago Errusiaren aurkakoa izatearekin. [...] Eta guk ez genuke nahi hala izaterik».

Mezua ere helarazi die bi herrialde horiei, oroitarazita Turkiak «duela hogei bat urte» jaso zuela hautagai estatusa, baina oraindik ez dela sartu EBn. Kontrara, Kremlineko bozeramailearen arabera, herrialde hori «subiranoa eta independentea» bilakatu da talde komunitarioko kide bihurtu beharrean.

Beste agerraldi batean, Errusiako Atzerri ministro Sergei Lavrov ere mintzatu da bi estatu horiez, eta esan du EB eta NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundea «Errusiaren kontrako gerra koalizio bat» osatzen ari direla. Haren iritziz, talde komunitarioak «gero eta jarrera argiagoa du Errusiaren kontra».

Ukraina 2004ko Iraultza Laranjatik ari da EBrekin bat egin nahian, eta are gehiago 2013ko eta 2014ko Euromaidango protestetatik, Viktor Janukovitx Kremlinen aldeko presidentea kargutik kendu zutenetik, talde komunitarioarekin elkartzeko akordioa sinatzeari uko egin ondoren.

Errusiak inbasioa hasi eta egun gutxira hasi zuen Ukrainak EBko estatu kide bilakatzeko prozesua, otsail amaieran, eta 27 gobernuburu eta estatuburuek hilabete gutxian onartu diote hautagai estatusa —lehen aldia da hori ematen diotela gerran dagoen herrialde bati—. Moldaviarekin antzekoa gertatu da, joan den martxoan egin baitzuen eskaria.

Hori bai, halako azkartasunik ez da izango hemendik aurrera, Europako Batzordeak erreformak eskatu baitizkie bi herrialde horiei, eta, printzipioz, gutxienez hamarkada bat pasatuko da EBko estatu kide bilakatzen diren arte.

Gutxienez hamar urte barru EBn

Alexander De Croo Belgikako lehen ministroak gaur eman du horren berri: «Hasieraren hasiera da. Ukrainak hamar urte baino gehiago beharko ditu. Gaurkoa errealitateari buruzkoa da: gaur zer gertatzen den, bihar zer gertatuko den». Xavier Bettel Luxenburgoko gobernuburua ere antzera mintzatu da, eta Ukrainari eta Moldaviari esan die «etxeko lanak» dituztela egiteko.

Mendebaldeko Balkanetan, berriz, sei herrialdeetako —Albania, Bosnia eta Herzegovina, Ipar Mazedonia, Kosovo, Montenegro eta Serbia— agintariek etsipena azaldu zuten atzo ez dutelako aurrera egin EBko estatu kide bilakatzeko prozesuan, horietako gehienek hamarkada bat baino gehiago baitaramate talde komunitarioan sartzeko zain.

Negoziazioak geldirik daude, baina baliteke datozen hilabeteetan aurrera egiteko pauso bat ematea, Bulgariako Parlamentuak gaur erabaki baitu Ipar Mazedoniari ezarritako betoa kentzea; Sofiak 2020tik blokeatu ditu Skopjek abiatu nahi dituen solasaldiak, argudiatuta herrialde horrek ez dituela bermatzen gutxiengo bulgariarraren eskubideak.

Frantziak egin du egoera bideratzeko proposamena —hark baitu hilabete amaiera arte EBko Kontseiluaren presidentetza—, eta, horren bidez, zenbait konpromiso lortu ditu: besteak beste, bulgariarrak Ipar Mazedoniako Konstituzioan aipatzea, eta Bulgariak mazedoniera onartu beharrik ez izatea. Orain, ikusteko dago Ipar Mazedoniak nola erantzungo duen, eta baldintza horiekin ados dagoen.

Edi Rama Albaniako lehen ministroa, behintzat, pozik agertu da erabaki horren berri izan duenean, eta, Twitter bidez, Bulgariako oposizioburu Boiko Borisovi eskerrak eman dizkio egoera desblokeatzeagatik: «Egiazko lagun bat da, egiazko lider bat. GERB [Bulgaria Europan Garatzearen Aldeko Herritarren Alderdia] haren alderdiak eta besteek Bulgariaren aurpegia salbatu dute. EBk azkar ekin behar du orain».

Ilir Meta Albaniako presidentea ere pozik agertu da Bulgariako Parlamentuko bozketarekin, eta gogorarazi du Ipar Mazedoniari betoa kentzeak mesede egin diola haren herrialdeari ere, Skopjeren eta Tiranaren bideak lotuta baitaude talde komunitarioko estatu kide bilakatzeko negoziazioei dagokionez.

Europako Batzordearen kasuan, Oliver Varhelyi Zabalkunderako komisarioak «ontzat» jo du egoera desblokeatzea, eta jakinarazi du Ipar Mazedoniaren eta Albaniaren arteko goi bilera bat antolatuko dutela hurrengo pausoak zehazteko.


Summary: AEBetako Auzitegi Gorenak abortatzeko eskubidea indargabetu du. Epaileek baliogabetu egin dute Roe v. Wade deitzen dioten epai historikoa. Aurrerantzean, estatu bakoitzak izanen du auziaren gainean zer legedia zehaztu erabakitzeko eskumena; hiruk dagoeneko debekatu dute eskubidea.

Haurdunaldia eteteko eskubide konstituzionala bertan behera da Amerikako Estatu Batuetan. Azken asteotan zabalduak ziren zurrumurru eta susmoak baieztatu egin dira azkenik: Auzitegi Gorenak hala erabakita, indargabetu eginen dute eskubidea. Aurrerantzean, estatu bakoitzak izanen du auziaren gainean erabakitzeko eskumena.

Maiatz hasieran, zenbait hedabidek zabaldu zuten AEBetako Auzitegi Konstituzionaleko magistratu gehienak haurdunaldia eteteko eskubidea baliogabetzearen alde zirela. Bada, egin dute bozka, eta horien iritzia izan da garaile: eskubidea bertan behera uztearen aldeko sei boto; hiru kontrako.

Ikusi gehiago: AEBetako Senatuak ez du onartu abortu eskubidea bermatzeko lege proiektua

Edonola ere, epaileen erabakiak ez du esan nahi abortatzea estatu guztietan denik legez kanpokoa. Bakoitzak erabakiko du legezkoa izango den, eta zer egoeratan. Hala eta guztiz ere, alarmak piztuak dira: susmoa dago 50 estatuetatik 26tan eginen dutela eskubidea indargabetzearen alde. Hau da, estatuen erdiek isunak edo bestelako zigorrak ezartzeko asmoa dute, haurdunaldia eteteko urratsak egin nahi dituztenei kontra egiteko.

Are, hiru estatuk dagoeneko eman dute pausoa, eta debekatu egin dute abortatzeko eskubidea: Kentuckyk, Louisianak eta Hego Dakotak. Hiru horien kasuan, debekuari bide emateko legeak lehendik zeuden onartuta, eta, beraz, Auzitegi Gorenaren erabakiarekin batera ezarri da aldaketa legedian. Halaber, Idaho, Tennnessee eta Texas estatuetan ere bertan behera geldituko da eskubidea, baieztatu dutenez. Ordea, debekua hemendik 30 egunera sartuko da indarrean.

Arinduak eta minak

Erabakia hartu bezain laster hasi dira, errenkadan, erreakzioak ozentzen. Esate baterako, Ordezkarien Ganberako errepublikanoen lider Kevin McCarthyren esanetan, Gorenaren erabakiak «ezin konta ahala bizitza errugabe salbatuko ditu».

Kontrara, abortatzeko eskubidearen aldeko borrokan lan egiten duen Guttmacher institutuak gogor kritikatu du epaileek harturiko erabakia. Argitaratu dutenez, «eskubidea indargabetzeak ziurgabetasuna eta mina dakarkie beren gorputzaren gainean erabakitzeko oinarrizko eskubidea baliatu baizik egin nahi ez dutenei».

AEBetako fiskal nagusi Merrick B. Garlandek ere gaitzetsi egin du auzitegiaren erabakia. «Sekulako kolpea da ugaltzeko askatasunarentzat AEBetan». Garlandek nabarmendu du ebazpenak eskubideak urratzen dizkiela emakumeei, eta eten egin duela auzitegiek aurrekariak errespetatzeko orain arte ezarri duten printzipioa. Gaineratu du Justizia Departamenduak osasun langileak eta herritarrak babestuko dituela kliniken inguruetan jazarpena egiten badiete abortua legezkoa den estatuetan.

Hain zuzen, azken hilabeteotan milaka lagunek hartu dute parte abortatzeko eskubidea defendatzeko mobilizazioetan. Protesta horietako batean izan zen BERRIAko kolaboratzaile Urtzi Urrutikoetxea kazetaria. Ikusi orduan ondutako bideoa, hemen:


Motozale bat hil da Zornotzan, istripuz

Summary: Motozale bat hil da Zornotzan, istripuz. 33 urteko gizon batek bizia galdu du istripuz, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez

33 urteko gizonezko batek bizia galdu du Zornotzan (Bizkaia), moto istripu batean. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, ezbeharra 13:20an gertatu da, Zornotzako Ibarra auzoan. Udaltzainak, Ertzaintza eta larrialdi zerbitzuak joan dira istripua izan den lekura. Larrialdi zerbitzutakoak saiatu dira suspertzen, baina ezin izan dute ezer egin. Zubipunta industriagunetik gertu izan da ezbeharra, eta Ertzaintzak ikerketa abiatu du gertatutakoa argitzeko.


Giza eskubideetan maldan behera

Summary: Giza eskubideetan maldan behera.

Aurrekaririk gabeko gertaera larri batek esnarazi ditu AEBak, aspaldian sare kontserbadore antolatu batek instituzioetan eta haietatik kanpo landu eta errotu duen estrategiaren emaitza lazgarriak. Haurrak izateko adinean diren 36 milioi emakumeen eskubideen kontra egin du Auzitegi Gorenak, mende erdiz izandako eskubidea bertan behera utzita. Zortzi hamarkadan izandako auzitegirik kontserbadoreenak abortuaren kontrako erakundeen eta erlijiosoen nahia bete du, eta, lehendik baldin bazetorren ere, errepublikanoen urteetako lana ondo josia utzi zuen Donald Trumpek boterea utzi aurretik, bere ildoko hiru epaile izendatu baitzituen agindu bitartean, denak oso polemikoak eta eskuin muturrekoak.

Roe v. Wade epai historikoa baliogabetuta, aurrerantzean estatu bakoitzak izango du auziaren gainean zer legedi zehaztu erabakitzeko eskumena, baina praktikan 50 estatuetatik 26tan debekatu edo murriztuko dituzte egun dauden aukerak, luze gabe. Estaturik kontserbadoreenak aspaldian zebiltzan hari guztiak lotzen, eta 26 estatu horietatik hamahirutan prestatuta dauzkate trigger laws esaten zaien legeak. Horrek esan nahi du berehala aktiba dezaketela abortatzeko debekua, eta abortatuz gero zigortzeko moduak.

AEBetan, abortatzeko eskubidearen mapa errepublikanoen eta demokraten estatuek erakusten duten marrazki bera da. Herrialdea bitan banatuta dago, eta erdialdea zulo beltz bat izango da emakumeentzat, eragozpen guztiak jarriko baitituzte aborta ez dezaten. Agerikoa da, beti bezala, emakume beltzak, migranteak eta pobreak izango direla umeak halabeharrez izango dituztenak edo seguruak ez diren bideak erabili beharko dituztenak, abortatzea legezkoa den estatuetara joateko baliabiderik ez dutelako. Abortatzeak duen kostuaz gainera, bidaia eta egonaldia ez baitira merkeak.

Diruak emango dio ahalmena emakumeari abortatzeko, baina, nolanahi ere, emakume guztiak dira kaltetuak: kalte konponezina da magistratu atzerakoi eta matxista batzuek erabaki ahal izatea noraino irits daitezkeen giza eskubideak, norainoko ahalmena duten emakumeen askatasuna mugatzeko eta haien gorputzaren gaineko erabakiak debekatzeko; gizonen agindupean erregimen baten menpera jartzeko.

Erabakiak berehala erreakzioak sortu ditu mundu zabalean, eta amorrua, berriz ere gogorarazi behar baita asko borrokatutako eta irabazitako eskubideak ere gal daitezkeela, emakumeek lortzen dituzten garaipenek kontrako erreakzio ultrak eragiten dituztela. Hau ere badela gerra bat. AEBetako erabakia abisua da munduko emakume guztientzat, gustuko izan edo ez, lehen mundu deritzon horretako herrialderik boteretsuenak eragin handia baitu. Inguruko herrialde gero eta kontserbadoreagoentzat etsenplua izan liteke, eta aurrera egiten ari ziren herrialde batzuentzat oztopo.


Summary: Jon Uriarte da Athleticeko presidente berria. Baieztapen ofizialaren zain, garaipen argia lortu du, eta atzetik geratu dira Iñaki Aretxabaleta eta RIcardo Barkala. Parte hartzea duela lau urte baino %10 handiagoa izan da: %56,36koa, hain zuzen.

Athleticek 125 urte beteko ditu datorren urtean. Tradizioei katigatuta dagoen klub bat da, eta bere filosofia eta balioak ukiezinak dira. Baina, oraingo honetan, bazkideek Jon Uriarte (Bilbo, 1978) egin dute presidente: Athleticeko presidente izateko zeuden hiru hautagaien artean, proposamen berritzaileenak dituena. Bazkideek hari eman diote aginte makila, eta lau urte izango ditu bere proiektua gauzatzeko. «Bazkide askok argi dute aldaketa behar dela. Beste bi zerrendek ez diete bermatzen hori», adierazi zion Berriari hauteskundeen aurretik. Bazkideek arrazoia eman diote. Hark lortu zuen hautagai izateko berme gehien, eta hark lortu du boto gehien hauteskundeetan. Bazkideek hamabi ordu izan zituzten botoa emateko: 09:00etatik 21:00etara aritu ziren botoa ematen. Estreinakoz, San Mamesen jarri zituzten hauteskunde mahaiak; guztira, 24. Giro onean egin zen bozketa. 40.320 bazkidek zuten bota emateko aukera, eta parte hartzea oso handia izan zen. 22.689k eman zuten boza, eta parte hartzea %56,36koa izan zen, duela lau urte baino %10 gehiago. Uriartek lortu zituen boto gehien,, eta atzetik geratu ziren Iñaki Aretxabaleta (eta Ricardo Barkala.

Uriarte euskaraz dakien hautagai bakarra zen, eta duela 25 urtetik da Athleticeko bazkide.Enpresa mundutik iritsi da Ibaiganera. Ticketbis enpresa sortu zuen, sarrerak berriz saltzeko plataforma bat.Gainera, All Iron Group konpainian ere aritu da. Dena den, ez du bide erraza izan Ibaiganera iristeko: kanpaina bete-betean zela, hautagaitza erretiratzear egon zen. Joko zikina salatu zuen. «Gezurrak pairatu ditugu sare sozialetan, kritikak komunikabideetan, eta ikusi ez diren eta kontatu ezin daitezkeen erasoak». Aurrera segitzea erabaki zuen.

Baina beste kolpe bat hartu zuen, bere kirol proiektua aurkeztu zuen egunean. Carlos Aviña mexikarra zen proiektuaren ardatz nagusietakoa. Hark izan behar zuen futbol zuzendaria. Baina haren izena iragarri eta ordu gutxira, kendu egin behar izan zuten, duela hamar urte idatzi zituen txio homofobo eta sexista batzuk zabaldu baitziren. Kanpaina amaitzeko hiru egun falta ziren, eta ez zuen argitu nor izango den haren ordezkoa. «Ez dugu presaka ibili nahi izan, eta dirutza bat ordaindu izen bat emateagatik. Burugabekeria bat izango zen. Zerrenda bat dugu, eta datozen asteetan erabakiko dugu». Dena den, bere ametsa bete du, Athleticeko 33. presidentea izango baita. Kirol arloan, Ernesto Valverde izango da gizonezkoen lehen taldeko entrenatzailea. «Egokiena da aurrera eraman nahi dugun eraldaketa proiekturako. Izan ere, hori gauzatzeko, klubak egonkortasuna behar du, eta Ernestok hori emango dio. Azken 25 urteetan Athleticen arrakasta gehien izan duen teknikaria da; kluba ondo ezagutzen du, eta beti jakin izan du dituen jokalarien araberako joko estiloa ezartzen». Apustua taldeak joko zuzen eta bizi-bizia egitea da.Emakumeen lehen taldearen aulkian Iraia Iturregik jarraituko du. Xabi Arrieta izango da kirol zuzendaria. Arrietak 15 urte egin ditu Bizkerren, eta gakotzat jo du Bizkaiko klubekin elkarlana.Gauzatuko duten kirol proiektuaren oinarriak hiru dira: errendimendua, exijentzia eta profesionalizazioa. «Zaleak berriz katigatuko dituen talde bat nahi dugu, helburu handiak lortzeko borrokatuko dena eta hemengo futbolaren hegemonia berreskuratuko duena».

Ardatza jokalaria izango da, eta, big data eta futbol datuen analisiari lotutako teknologia baliatuz, jokalari bakoitzaren errendimendua aztertu, eta dituen beharrei erantzuteko planak jarriko dituzte martxan. «Gure filosofia kontuan hartuta, hemen dugunari atera behar diogu etekina». Bide horretan, errendimendu arduradun bat eta utzitako jokalarien lana aztertuko duen zuzendari bat egongo da. Gainera, Lezamako entrenatzaile multzoan dauden profesionalen baldintzak hobetu nahi dituzte. Lezamako arduraduna, hain zuzen, Sergio Navarro izango da, Betisen, Castellon, Rubin Kazanen, Vila-realen eta Levanten lan egindakoa.

Negoziorako bide berriak

Ekonomiari dagokionez, Uriartek argi du klubak ezin dituela sasoi bakoitzean 15 milioi euro galdu, orain egoera ona izan arren. Hala gertatzen zaio Europarako sailkatzen ez den denboraldi guztietan. Egoera iraultzeko, bi dira aurrera eramango dituzten neurriak: beste negozio bide batzuk abiatzea, eta jokalari eta entrenatzaileei kirol helburuen araberako kontratuak egitea.Negozio bide berri horiek izateko, hau bultzatuko du:San Mames batez beste %85 betetzea, bazkide kopurua handitzea, Athletici lotutako turismoa sustatzea, Athleticen marka nazioartekotzea, ikus-entzuneko edukia sortzea eta Athletic unibertsitatea sortzea.

Helburuen araberako kontratuen inguruan ondorengoa esan zuen hauteskunde kanpainan: «Jokalariek ulertu behar dute ez duela esan gura gutxiago irabaziko dutenik. Anbiziotsua bada, gehiago irabaz dezake, kluba arriskuan jarri barik».Arlo sozialean argi dute. «Klubaren eta zaleen arteko harremanak partidetatik harago joan behar du. Izan ere, ero eta eragin sozial txikiagoa dugu». Fundazioaren bidez bideratu dituzte zaleen eta bazkideen ideiak, ekarpenak eta proposamenak. Gainera, egoitza sozial bat jarriko du, nagusien parte hartzea sustatu, eta Athleticen memoria jasoko duen batzorde bat eratu.


Summary: LGTBI komunitatearen pub bat tirokatu dute Oslon, eta gutxienez bi pertsona hil dituzte. Eraso terrorista gisara hasi da ikertzen Norvegiako Polizia. LGTBI Komunitatearen Nazioarteko Eguneko ospakizunak bertan behera utzi dituzte hiri horretan.

Bart gauean Oslon (Norvegia) LGTBI komunitatearen pub bat tirokatu du gizon batek, eta gutxienez bi pertsona hil ditu. 21 zauritu daude, horietatik hamar, larri, baina, albiste agentziek jakinarazi dutenez, ez daude hilzorian. Norvegiako Poliziak 42 urteko gizon bat atxilotu du, irandar jatorriko norvegiar bat. Eraso terrorista bat izan litekeela uste du Norvegiako Poliziak, eta hipotesi horretatik abiatuta hasi du ikerketa. Christian Hatlo ikerketako arduradunak esan du hilketa, hilketa saiakera eta eraso terrorista delituak leporatuko dizkiotela.

London Pub du izena eraso egin dion pubak. Rosenkrantz kalean dago, Oslo erdigunean. TV2 telebistak baieztatu ahal izan duenez, Herr Nilsen jazz klubean eta jatetxe batean ere izan dira zaurituak; bi horiek ere kale horretan daude.

Emilie Enger Mehl Norvegiako Justizia eta Segurtasun ministroak esan du gertatutakoa argitzeko lanetan ari direla. «Norvegia konfiantzako komunitate bat da, non denek sentitu behar duten seguru kalean larunbat gau batean». LGTBI Komunitatearen Nazioarteko Eguneko ospakizunak gaur ziren egitekoak Oslon, baina Oslo Pride jaialdiaren antolatzaileek jakinarazi dute bertan behera utzi dituztela, Poliziaren aholkua betez.

LGTBI komunitatearen desfilean parte hartzeko asmoa zuten guztiei ez joateko eskatu diete. «Aurki izango gara berriro harro eta ikusgai, baina gaur harrotasunaren ospakizunak etxean egingo ditugu», esan dute Inger Kristin Haugsevje Oslo Pride jaialdiaren arduradunak eta Inge Alexander Gjestvang Genero eta Sexualitate Aniztasunerako Elkarteko buruak.


Summary: Gutxienez 37 migratzaile hil dira Melillako hesia gainditzeko azken ahalegin jendetsuan. Ostiralean, 2.000 lagun baino gehiago saiatu ziren Nador (Maroko) eta Melilla (Espainia) arteko labandun hesia zeharkatzen. SOS Arrazakeriak elkarteak bilkura batera deitu du biharko, Donostian.

Marokok eman dituen datuen arabera, hemezortzi migratzaile hil ziren atzo, Nador eta Melilla arteko muga zeharkatzeko ahaleginean, baina «tragedia» are latzagoa izan dela adierazi du Caminando Fronteras GKE gobernuz kanpoko erakundeak. Oraingoz, 37 migratzaileren heriotza baieztatu dute, eta giza eskubideen aldeko beste hiru elkarterekin batera ohar batean salatu dutenez, kopuru hori handitu egingo da ziurrenik.

Caminando Fronteras, Giza Eskubideen Marokoko Erakundea, Marokoko Saharaz Hegoaldeko Afrikako Komunitateen Kolektiboak eta Egoera Zaurgarrian Dauden Migratzaileen Laguntzarako Elkarteak azaldu dute ehunka lagun zauritu zirela atzo, muga zeharkatzeko saiakera masiboan. Zaurituak izan ziren «bai migratzaileen aldean, baita Marokoko indar polizialen aldean ere». Gaineratu dute «aldez aurretik idatzitako drama bat» izan dela atzo gertatutakoa.

Goizeko lehen orduan hasi zen saiakera, 06:40ean. Gurugu mendian zeuden 2.000 migratzailek jo zuten hesira, eta aitzurrekin zulatzea lortu zuten, MAP Marokoko albiste agentzien arabera. Espainiara iritsi ziren 500 inguru, eta horietatik 130 harrera zentro batean sartu zituzten, Espainiako Gobernuak jakinarazi duenez.

Elkarteen esanetan, joan den martxoan, Marokok eta Espainiak immigrazioaren alorrean berriz ere elkarlana berreskuratu izanak migratzaileen kontrako indarkeria olde bat ekarri du bi estatuen eskutik. «Duela urte eta erdi baino gehiagotik, Nadorko migratzaileek ez dute sendagaietarako ezta osasun arretarako sarbiderik, beraien kanpalekuei su eman diete eta ondasunak arpilatu dizkiete, elikagaiak suntsitu eta kanpalekuetan zeukaten ur edangarri apurra konfiskatu diete. Espedizio zigortzaile horiek indarkeria espiral bat eragin dute bi aldeetan».

Horrenbestez, eta estatu indarrek neurrigabe jokatu dutela iritzita, gertakariak argitzeko ikerketak eskatu dituzte Espainian, Marokon eta nazioartean. «Hondamendi bat izan da gertatua, eta erakusten du migrazio politikak hilgarriak direla. Horren erantzukizuna nork duen argitzeko ikerketa bat egiteko eskatzen dugu», esan du Marokoko Giza Eskubideen Elkarteak Twitterreko argitalpen batean. Sare sozial horretan argitaratu dituen irudietan, Nadorko kaleetan migratzaile andana ageri da, pilatuta. «Dozenaka migratzaile daude larri zaurituta, eta kopuru horrek gora egingo du. Marokoren eta Espainiaren arteko azken akordioen ondorioa da».

Pedro Sanchez Espainiako presidenteak, berriz, Marokoko indarren «aparteko» jokabidea goratu du. Haren esanetan, «Espainiaren lurralde integritatearen kontrako bortxazko erasoa» eragotzi dute, eta «gizakiekin trafikatzen duten mafiei» egotzi die «eraso» horren ardura.

Guztiz bestelako iritzia dute migratzaileen heriotzak salatu dituzten elkarteek. Gogorarazi dute migratzaileen kontrako «indarkeria sistematikoak» nazioarteko zenbait eragileren gaitzespena jaso duela; besteak beste, Nazio Batuen Erakundearena. GKEek neurri horien erantzule egin dituzte Europako Batasuna eta haren estatu kideak, migratzaileen kontrako «politika kriminalak» finantzatzen aritzeagatik, bloketik kanpoko estatuekin migrazio fluxuak eteteko indarrean dituzten hitzarmenen bidez. Bruselari eta estatukideei galdegin diete migraziorako «bide seguruak» bermatzeko.

«Ehorzleak Marokoko eta Espainiako gobernuak dira, hesiak altxatu eta hedapen polizial/militar oso bat antolatzen dutenak, bizitzen eta errepresioaren kontura gure muga sakratuak urratzea eragozteko», adierazi du ohar batean SOS Arrazakeria elkarteak. Gertatutakoari erantzuteko, elkartzera deitu du biharko Donostian, 12:00etan, Alderdi Ederren, udaletxearen aurrean. «Ezin dugu horrelako munstrokeriarik onartu. Jar dezagun gure salaketa», adierazi du.


Summary: Gorka Martinez Ahedok eta Iñaki Bilbao Gaubekak Basauriko kartzelara itzuli behar izan dute. Espainiako Auzitegi Nazionaleko fiskaltzak beste hiru euskal presoren gradu aldaketa errekurritu du.

Etxeratek jakinarazi duenez, Espainiako Auzitegi Nazionaleko Fiskaltzak helegiteak aurkeztu ditu Maria Lizarraga, Mikel San Argimiro eta Gorka Vidal presoei joan den astean onartu zitzaizkien gradu aldaketen kontra. Hori presoen kasuan Zaballako eta Martuteneko tratamendu batzordeek proposatu zuten gradu aldaketa.

Gaineratu du Gorka Martinez Ahedok eta Iñaki Bilbao Gaubekak ostegunean Basauriko espetxera itzuli behar izan zutela, fiskaltzak gradu aldaketaren kontrako errekurtsoa aurkeztu ondoren, epaileak espetxeratzeko agindua eman duelako.

Atzo, ekaineko azken ostirala izaki, 4.500 pertsona bildu ziren hainbat protestatan, Euskal Herritik urrun dauden euskal presoak hurbiltzearen alde Sarek eta Etxeratek deituta. 70 bilkura egin ziren. Etxerat-ek eskatu zuen euskal presoei berehala ezar diezaietela lege arrunta: «Hala ez den bitartean, benetako bizikidetza, memoria, justizia edota bake egoerez hitz egitea, zoritxarrez, ezinezkoa izango baita».

Gainera, Ion Kepa Paroten baldintzapeko askatasunaren seigarren eskaera dela-eta Frantziako Estatuak «jarrera ankerra» agertu izana salatu zuten. Halaber, oso garrantzitsutzat jo zuten Bakearen Artisauek eta Bake Bidean-ek Ipar Euskal Herrian presoen aldeko martxan duten dinamika: «Bizi osorako zigorra aurkako dinamikaz ari gara, bai eta gainontzeko euskal presoen etxeratze prozesuaz ere».


Summary: Harry Potterrek 25 urte beteko ditu bihar. J. K. Rowlingek 1997ko ekainaren 26an argitaratu zuen Harry Potter eta Sorgin Harria-ren ingelesezko edizioa.

Harry Potterrek 25 urte beteko ditu bihar, baina bere magiak txunditzen jarraitzen du. Bihar beteko dira 25 urte Harry Potter eta Sorgin Harria lehen aldiz argitaratu zenetik, J. K. Rowlingen sail ezagunaren lehen liburua. Ingelerazko lehen edizioa 1997ko ekainaren 26an argitaratu zen. Euskaraz Elkarrek eta Salamandra argitaletxeak plazaratu zuten 2000ko azaroan.

Duela 25 urte inork ez zuen ezagutzen Harry Potter, ezta Hogwarts azti eskola ere. Baina egun hartatik aurrera, munduari buelta eman zioten umezurtz horrek eskola hartan bizi izandako gertaerek, eta hainbat belaunaldiren iruditerian leku bat egin du. Zazpi eleberri dira guztira: Harry Potter eta Sorgin Harria (1997), Harry Potter eta Sekretuen Ganbera (1998), Harry Potter eta Azkabango presoa (1999), Harry Potter eta Suaren Kopa (2000), Harry Potter eta Fenixaren Ordena (2003), Harry Potter eta Odol Nahasiko Printzea (2006), Harry Potter eta Herioaren erlikiak (2007) eta Harry Potter eta Ume madarikatua (2016).

Ikusi gehiago: Bazterrik bazter, Hogwartseko uniformea soinean

Hasiera ez zen samurra izan, ordea. Hainbat argitaletxek atzera bota zuten Rowlingen istorioa. Londres hegoaldean alokatutako etxe batean hasi zen hura idazten, bizimodua diru laguntzei esker ateratzen zuen bitartean. 77.689 ditu ingelesezko lehen edizio horrek. Orain, liburu bildumarekin izaniko arrakastari esker, orain 989 milioi euroko dirutza du.

2013rako Harry Potterren bildumako 400 eta 450 milioi liburu saldu ziren munduan, eta munduan gehien salduriko liburu sorta bat da. 65 hizkuntzatara itzuli dute, baita latinera eta antzinako grezierara ere. Azken liburua 2007ko uztailean argitaratu zen ingelesez.


Summary: Ernaik «gazte estrategia» berritu du, 'Ehotzen' txostena onartuta. Gazte antolakundeko kideen %93,5ek babestu dute txostena. «Gazte frontearen artikulazioa», hezkuntza eta naziogintza izango dituzte datozen urteetan lehentasun, besteak beste. Hirugarren urrats feminista egingo dutela ere aurreratu dute. 500 kide baino gehiago elkartu dira Olatzagutian (Nafarroan).

Datozen urteetarako ekinbide politikorako oinarriak ezarri ditu Ernai gazte antolakundeak, hirugarren kongresu prozesua amaituta. Gaur egin dute kongresu amaierako ekitaldi politikoa Olatzagutian (Nafarroa). Eztabaida fasearen emaitzak jakinarazi, eta estrategia berritua aurkeztu dute. 500 kide baino gehiago elkartu dira, Ernaik jakinarazi duenez.

Ehotzen txostena izango du oinarri gazte antolakundeak datozen lau urteetan. Haren alde egin dute militanteen %93,5ek, zuri bozkatu dute %4,7k, eta kontra, %1,8k. Parte hartzea %75,5ekoa izan da. Antolakundeko kideek azaldu dutenez, onartutako txostenaren edukia gizarteratuko dute datozen hilabeteetan.

Bere helburuak berretsi ditu antolakundeak kongresu prozesuan, baina, aldi berean, borroka eraldatzaile berriak mugimendura eramateko konpromisoa hartu du. Honela azaldu du zer den Ernai Ainhoa Bueno kideak: «Ezker abertzalearen baitako gazte antolakunde autonomo eta iraultzailea da, eta izaera sozialista, feminista, independentista, euskalduna, ekologista eta internazionalista dauzka».

Horretara iristeko, baina, proiektu politiko sendo bat marrazteko beharra azpimarratu dute. Datorren epealdian, «gazte estrategia» deitu diotena izango da horretarako jorratuko duten bidea. Estrategia horretako apustu nagusia «gazte frontearen artikulazioa» izango dela aurreratu dute; «gazteok bizitza bizigarriak eskuratu ahal izateko eta zapalkuntza oro gainditzeko bokazioak eta borroka horiek eraldaketa sozialaren eta burujabetzaren norabidean kokatzeak ardaztuko duen frontea», Ane Alava Ernaiko bozeramaileak adierazi duenez. «Aldarrikapen mugimenduak eta proiektu alternatiboen eraikuntza» sustatzen indar berezia egingo dute, helburu horretara bidean.

Hezkuntza eta naziogintza izango dira gazte estrategiaren beste bi ardatzak. Lehenengoari dagokionez, unibertsitateetako lan lerroa indartzen jarraituko du gazte antolakundeak, eta, ikastetxe ertainen eremuan, Ikama ikasle antolakundearekin duen aliantza sendotzen. Lanbide heziketan ere lanketak egingo dituztela zehaztu du Manu Martinez gazte antolakundeko kideak. «Horrela, hezkuntza bere integraltasunean jorratuko duen estrategia bat osatzen joango gara».

«Pultsu nazionalaren beherakadak» kezkatuta jarri dute arreta naziogintzan, bestalde, Buenok azaldu duenez. Joera horrek gazte mailan «are dimentsio handiagoa» duela gaineratu du. Horregatik, luze gabeko estrategia garatu, eta «Euskal Herriaren eraikuntza proiektu eraldatzaileekin lotzeko ekinbidea indartuko» dute.

Bost borroka eremu, lehentasunez

Beste hainbat borroka eremutan lanean jarraituko dutela ere gaineratu dute. Bost lehenetsi dituzte: feminismoa, euskara, gaztetxe eta gazte asanbladak, borroka transmaribibolloa eta bizitza duinen aldeko borroka.

Gazte estrategia garatzeaz gain, beste bi helburu ere zehaztu ditu Ernaik. Batetik, «belaunaldi berriak ezker abertzalearen proiektura batzea eta kultura militantearen transmisioa bermatzea», eta, bestetik, «gazte independentistak sortzea». Gazte antolakundeak «prozesu independentista eraldatzailea bultzatzeko ardura» duela adierazi du Alavak, «haustura momentuak bilatu eta askapen mugimendua azeleratzekoa».

Etxe barrurako lanak ere jarri dizkiete gazte antolakundeko kideek euren buruei. Ernai «ezker abertzaleko lehen antolakunde feminista» izan zela gogorarazi du Iker Eizagirre kideak, eta duela hamar urte «feminismoa erdigunean jarri eta gazte belaunaldi eta jardun oso bat feministatu» zutela. Alabaina, egun egoera «bestelakoa» dela aitortu du, eta autokritika egin: «Barne mailan gaiarekiko destentsionamendua egon da, arduretan gauden kide gehienok gizonezkoak gara, ahalduntze eta boteretze maila handiegia daukagu, eta gara gai izan arazoa identifikatu eta neurriak hartzeko, gure kide feministen lana bikoiztuz eta zailduz».

Egoerak «aldaketa» exijitzen duela gaineratu du Itxaso Mimenza kideak, eta, horregatik, «urrats feminista berri bat» abiatuko dutela iragarri du, «bi urtez militantzia eraldaketarako subjektu bilakatu, etxe barruak errebisatu eta antolakunde feminista eraikitzeko».

Feminismoak prozesu independentistaren zutabe izan behar duela nabarmendu dute Ernaiko bi kideek. Mimenza: «Sinetsita gaude prozesu independentista eraldatzailea feminista izan behar eta izango dela. Finean, proiektu politiko feminista erradikal baten alde berresten gara».

Krisiak zeharkatuta

Datozenak, hala ere, ez dira «garai errazak» izango, Alavak ohartarazi duenez: «Kapitalismo zisheteropatriarkal eta kolonialak eragindako krisi anizkoitza lehertu da jada. Honen fase neoliberala gero eta bortitzagoa da, eta 2008az geroztiko krisiek ezenatoki berri bat marrazten dute: kapitala eta bizitzaren arteko talka areagotu eta are bortitzagoa bihurtzen ari zaigu parean dugun agertokia». Horrek, gainera, gazteriari «modu partikularrean» eragiten diola erantsi du, prekarizazioa, «bizi eredu zisheterkapitalista eta matxisten hedapena» eta etorkizunarekiko espektatibarik eza bultzatzen dituela; «belaunaldi krisia», alegia.

Krisiak erreproduzitzen dituen sistema horrek, gainera, Espainiako Estatuan bere forma berezitua duela uste du Ernaik: «78ko erregimena gazteon belaunaldi krisia betikotzen duen sistema politikoa da, eta ez guk ez gure ametsek ez dute kabidarik bertan».

Ildo beretik jo du Arkaitz Rodriguez Sortuko idazkari nagusiak, eta adierazi Euskal Herrian, «nazio zapaldua izaki», borroka askatzaile guztiak «nazio askapenarekin» batera garatu behar direla. Hark ere hizpide izan ditu egungo garaiak, «mehatxu» handiez beterikoak. Adibidetzat jarri du AEBetan aborturako eskubidea indargabetu izana. Aldi berean, baina, «aukera handiko» garaiak ere badirela adierazi zuen, eta beste adibide batekin ilustratu: Kolonbiako hauteskundeetan ezkerra garaile izatearekin.

«Anbizioa», boterea metatzeko

Bi joera kontrajarri horren arteko borrokaren emaitza «ez dago aldez aurretik idatzita», Rodriguezen esanetan: «Hein handi batean, indar eraldatzaileok egingo dugunaren araberakoa izango delako». Horregatik, «anbizioa» eskatu die Olatzagutian elkartutakoei. «Boterea esparru eta maila guztietan lehiatzeko garaiak dira, berdin kalean zein instituzioetan». Ezker abertzalea horretarako jaio zela gaineratu du: «Ahalbait botere gehien metatu eta euskal estatu independente, sozialista, feminista eta euskalduna eraikitzeko».

Borroka horrek, egun, ahalik eta fronte zabalena aldarri eraldatzaileen baitan artikulatzea esan nahi duela defendatu du Rodriguezek: «Iraultza egiteak eskatzen du ulertzea politika erradikalena ez dela diskurtso erradikalena, aldarri eraldatzaile baten bueltan indar gehien, borondate gehien, metatzeko gai den hori baizik».


Summary: Espainiako Gobernuak 200 euroko txekea emango die errenta apaleko langileei, autonomoei eta langabeei. Kotizaziorik gabeko pentsioak %15 igoko ditu, eta garraio publikorako abonuak merkatuko. Pedro Sanchezek energia konpainien irabazien gaineko zerga berria iragarri du. «Gehien lortzen dutenek, ekarpen handiagoa egin behar dute sakrifizio kolektibora».

Ukrainako gerra ez da itzali, ezta haren ondorioz neurrigabe hauspotutako inflazioa ere. Ez eta Andaluziako hauteskundeek Espainiako Gobernuko koalizioko alderdietan utzitako garratza ere. Testuinguru horretan, gaur Ministroen Kontseilu berezia egin dute Madrilen, herritarrei inflazioaren kolpea arintzeko neurriekin dekretua onartzeko.

Pedro Sanchezen arabera, neurri berriok 9.000 milioi euro jarriko dituzte laguntzetarako. 5.500 milioi gastua izango dira, eta 3.600 milioi euro erakundeek biltzeari utziko dieten zergak. Orain arteko jarritako dirua gehituta, guztira 15.000 milioi euroren kopurua erabiliko da «Putinen Errusiaren inbasioarekin» izugarri igo den inflazioaren kalteak arintzeko, hots, Espainiako BPGaren %1. Presidenteak azaldu duenez, orain artean indarrean dauden laguntzekin eta hemendik aurrera gehitzen direnekin, inflazio tasa 3,5 puntu murriztea lortuko da.

Argindarraren BEZa %5era

Asteartean bertan iragarri zuen Sanchezek nola argindarraren gaineko balio erantsiaren gaineko zerga are gehiago jaitsiko den aldi baterako. Duela ia urtebete, BEZa %21etik %10era murriztu zen, eta, orain, %5era murriztuko da. Espainiako presidentearen kalkuluen arabera, horrekin argindar fakturako zergen murrizketa %60tik %80ra handituko da.

Garraio bonuen beheratzea

Estatuaren esku dauden garraio publikoetan, hala nola Renfen, bonuen prezioa erdira jaitsiko da, irailaren 1etik aurrera. Murrizketa txikiagoa izango da, %30ekoa, erkidegoen esku dauden garraioetarako bonuetan, eta erkidegoek aukera izango dute %50erainoko tartea beren dirutik jartzeko.

Pentsiorik txikienen igoera

Beste berritasun bat kotizazio gabeko pentsioentzako %15eko igoera da. Sanchezen arabera, pentsio horren jasotzaileek batez besteko 60 euroko igoera izango dute hilean. Urte bukaera bitartean, beraz, guztira, 360 euroko gehigarria izango dute. Hego Euskal Herrian kotizaziorik gabeko 16.000 pentsio inguru daude gaur egun, batez beste 420 eurokoak.

Kotizaziorik gabeko pentsioentzako aldi baterako igoera ekainaren hasieran adostu zuen EH Bilduko Espainiako Gobernuarekin, eta, zenbait iturrik zalantzan jarri bazuten ere, aurrera atera da gaurko ministroen kontseiluan. Koalizio subiranistaren arabera, Sanchezen gobernua konprometitu zen igoera hori 2023ko aurrekontuetako pentsioen errebaluatzean ere jasotzeko.

200 euroko zuzeneko laguntza zuzenak

Diru sarrera txikiko langileentzako, autonomoentzako eta langabeentzako 200 euroko txeke bat egongo dela ere jakinarazi du Pedro Sanchezek, eta laguntza hori uztailetik aurrera eskatu ahalko dela gaineratu. Urtean 14.000 euro azpiko diru sarrerak dituzten familientzako izango txekea, betiere ez badute bizitzeko gutxieneko diru sarrera jasotzen.

Azken egunetan gobernuko alderdien artean tirabira gehien sortu dituen gaietako bat izan da laguntzarik zuzenena. Unidas Podemosek errenta apaleko familientzako 300 euroko txeke bat nahi zuen, 1.000 eurotik azpiko lansaria duten behargin guztientzat.

Sanchezen kalkuluen arabera, zuzeneko laguntza horren, kotizaziorik gabeko pentsioen goititzearen eta abendura arte luzatuko den bizitzeko gutxieneko dirua sarreraren %15 igoeraren onura, orotara, lau milioi pertsonak igarriko dute.

Gehieneko prezioa butanoari

Dekretuaren beste berritasun bat butanoaren prezioaren ingurukoa da. Butano bonbonari gehieneko prezioa jarriko diola iragarri du gobernuak, «bereziki landa eremua laguntzeko asmoz».

Abendu amaierara luzatutako neurriak

Ukrainako gerraren harira gobernuak aurreko dekretuan onartutako neurri guztiak abendura arte luzatuko ditu dekretu berriak, gehienak ekainarekin iraungitzen zirelako.

Horien artean daude, besteak beste, erregai litroaren gaineko 20 zentimo deskontua; garraiolari, abeltzain, nekazari eta arrantzaleentzako laguntza zuzenekoak; sektore kaltetuentzako gizarte segurantzako kuoten atzerapenak; alokairuen igoerentzako gehieneko %2ko muga; eta argindarraren bonu sozialaren onuradun kopuruaren igoera.

Zerga berria energia konpainiei

Dekretutik kanpo, beste neurri bat ere iragarri du Espainiako presidenteak: energia konpainiak eskuratzen ari diren ezohiko irabazi handiak zergapetzea. Zerga berezia aparteko lege proposamen batean jaso asmo dute gobernu koalizioko alderdiek, eta, beraz, Kongresuak onartuko beharko luke «datozen asteetan».

Zerga 2023ko urtarrilaren lehenean nahi luke indarrean gobernuak, baina oraindik ez du zehaztu zenbatekoa litzatekeen irabazi horien gaineko tasa. «Oraindik aztertzen ari gara, baina batez ere Italiako ereduari gaude adi».

Izan ere, Europako Batasuneko zenbait herrialdetan jada indarrean da energia konpainien ezohiko irabazien gaineko zerga hori. Italian, %10eko tasa jarri zien Mario Draghik zerutik eroritako irabaziei, eta jada iragarri dute tasa %25era goratuko dutela.

«Horren mingarria den egoeran, zamak justiziaz banatu behar dira. Gehiago jarri behar dute egoera hobean daudenek. Ezin da gutxi batzuek onura izatea gehiengoen kaltearen kontura. Prezio igoera honetatik zeharkako irabazkinak lortzen dituztenek ekarpen gehigarria egin behar dute ahalegin kolektibora eta gure herrialdeko erdiko klase langilearen babesera. Komunitate bat gara, ez indibiduoen batuketa bat. Gehien lortzen dutenek ekarpen handiagoa egin behar dute sakrifizio kolektibora».


Summary: Osakidetza «desegiten» ari dela salatu dute sindikatuek Bilbon. SATSE, ELA, LAB, CCOO, UGT eta ESK sindikatuek deitu dute manifestaziora, eta milaka lagun elkartu dira. Osasun publikoaren alde egin dute, eta hura pribatizatzeko joera gaitzetsi.

Osasun publikoaren alde inbertsio handiagoak egiteko eskatu diote igandean, beste behin, Eusko Jaurlaritzari. SATSE, ELA, LAB, CCOO, UGT eta ESK sindikatuek deituta, milaka lagun elkartu dira Bilbon. Lehen mailako arretaren egoera larria dela salatu dute.

Pribatizazioaren, murrizketen eta lehen arreta desegitearen kontra egin dute, eta, besteak beste, EH Bilduk ere parte hartu du mobilizazioan. Osakidetza salba dezagun lelopean, Osakidetza «desegiten» ari dela adierazi dute.

Dena den, sindikatuek uste dute oraindik garaiz daudela egoera hobetzeko, eta Jaurlaritzari eskatu diote negoziazioaren alde egiteko.

Azken asteetan garrantzia hartu du osasungintza publikoaren aldeko aldarriak, nagusiki, Gotzone Sagardui Osasun sailburuak duela bi aste egindako adierazpenen ostean. Lehen arreta eta ospitale sarea «birdefinitzeaz» mintzatu zen sailburua: «Beharrezkoa da aldaketa kultural bat, erabiltzaileek eta osasun profesionalek uler dezaten eskualdeko ospitale eredu batetik ospitale espezializatu batera aldatzeak mugikortasun handiagoa ekarriko duela», esan zuen.

Sindikatuek osasun sailburuaren dimisioa ere eskatu dute azken agunetan.


Summary: Lazkaoko Lapke XVII. BERRIA Txapelketako txapeldun. Hiru hilabete pasako lehiaren ondoren, Euskal Herriko bi pilota elkarterik onenak elkarren aurka aritu dira finalean, Hernaniko udal pilotalekuan. Finaleko hiru partidak irabazi ditu Lazkaok.

Goierrira doaz XVII. BERRIA Txapelketako txapelak. Gaur jokatu da finala Hernanin (Gipuzkoa), eta hiru mailatan nagusitu dira Lazkaoko Lapkeko pilotariak Tolosaren aurka. Eurak ziren faboritoak, baina ez zen espero hiru neurketetan gailentzea.

Kadeteetan, Izagirre eta Karregal lazkaotarrak 22-4 irabazi diete Tolosa eta Castro tolosarrei. Gazteetan, Zubizarreta-Telleriak 22-19 Amondarain-Gabirondori. Eta, azkenik, nagusietan, esperientzia handiko lau pilotariren arteko lehian, Senar-Garmendiak 22-5 irabazi diete Elola-Aizpururi.

Gazteetan, espero bezala, oso neurketa lehiatua izan da, eta ezustekoa, berriz, nagusien mailakoa izan da. Sari banaketan izan da, besteak beste, Martxelo Otamendi BERRIAko zuzendaria.


Summary: SOS Arrazakeriak elkarretaratzeak egin ditu Melillan gertatutakoa salatzeko. Espainia eta Maroko arteko muga zeharkatzen ahalegindu ziren 2.000 lagun herenegun, eta gutxienez 37 hil dira.

Marokok eman dituen datuen arabera, hemezortzi migratzaile hil ziren herenegun, Nador eta Melilla arteko muga zeharkatzeko ahaleginean, baina «tragedia» are latzagoa izan dela adierazi du Caminando Fronteras GKE gobernuz kanpoko erakundeak. Oraingoz, 37 migratzaile hil direla baieztatu dute, eta, giza eskubideen aldeko beste hiru elkarterekin batera ohar batean salatu dutenez, kopuru hori handitu egingo da ziurrenik.

Caminando Fronterasek, Giza Eskubideen Marokoko Erakundeak, Marokoko Saharaz Hegoaldeko Afrikako Komunitateen Kolektiboak eta Egoera Zaurgarrian Dauden Migratzaileen Laguntzarako Elkarteak azaldu dute ehunka lagun zauritu zirela muga zeharkatzeko saiakera masiboan. Zaurituak izan ziren «bai migratzaileen aldean, baita Marokoko indar polizialen aldean ere». Gaineratu dute «aldez aurretik idatzitako drama bat» izan dela atzo gertatutakoa.

«Ehorzleak Marokoko eta Espainiako gobernuak dira; hesiak altxatu eta hedapen polizial/militar oso bat antolatzen dutenak, bizitzen eta errepresioaren kontura gure muga sakratuak urratzea eragozteko», adierazi zuen ohar batean SOS Arrazakeria elkarteak. Gertatutakoari erantzuteko, elkarretaratzeak egin dituzte gaur. Donostian, 12:00etan egin dute, eta ehunka lagun elkartu dira. Gasteizen eta Bilbon, berriz, arratsaldean egin dituzte kontzentrazioak. «Ezin dugu horrelako munstrokeriarik onartu. Jar dezagun gure salaketa», adierazi zuen.

Plataformak salatu duenez, Melilla, berriro, «gerratik, errepresiotik eta miseriatik ihes egiten saiatzen direnentzako hilerria» izan da. Erantzule egin dituzte Marokoko eta Espainiako Gobernuak.

Gehitu dutenez, «irudiek edonor beldurtzen dute, nahiz eta Pedro Sanchez pozik agertu den Marokoko Poliziaren jardueragatik».

Goizean goizetik

Goizeko lehen orduan hasi zen saiakera, 06:40ean. Gurugu mendian zeuden 2.000 migratzailek jo zuten hesira, eta aitzurrekin zulatzea lortu zuten, MAP Marokoko albiste agentzien arabera. Espainiara iritsi ziren 500 inguru, eta horietatik 130 harrera zentro batean sartu zituzten, Espainiako Gobernuak jakinarazi zuenez.

GKEen esanetan, Marokok eta Espainiak immigrazioaren alorrean berriz ere elkarlana berreskuratu izanak migratzaileen kontrako indarkeria olde bat ekarri du bi estatuen eskutik. «Duela urte eta erdi baino gehiagotik, Nadorko migratzaileek ez dute ez sendagairik ez osasun arretarik jasotzeko modurik, su eman diete haien kanpalekuei, eta ondasunak arpilatu dizkiete, elikagaiak suntsitu, eta kanpalekuetan zeukaten ur edangarri apurra konfiskatu diete. Espedizio zigortzaile horiek indarkeria espiral bat eragin dute bi aldeetan».

Horrenbestez, eta estatu indarrek neurri gabe jokatu dutela iritzita, gertakariak argitzeko ikerketak eskatu dituzte Espainian, Marokon eta nazioartean. «Hondamendi bat izan da gertatua, eta erakusten du migrazio politikak hilgarriak direla. Horren erantzukizuna nork duen argitzeko ikerketa bat egiteko eskatzen dugu», esan zuen Marokoko Giza Eskubideen Elkarteak Twitterreko argitalpen batean. Sare sozial horretan argitaratu dituen irudietan migratzaile andana ageri da, Nadorko kaleetan pilatuta.

Pedro Sanchez Espainiako presidenteak, berriz, Marokoko indarren «aparteko» jokabidea goratu du. Haren esanetan, «Espainiaren lurralde integritatearen kontrako bortxazko erasoa» eragotzi dute, eta «gizakiekin trafikatzen duten mafiei» egotzi die «eraso» horren erantzukizuna.

Guztiz bestelako iritzia dute migratzaileen heriotzak salatu dituzten elkarteek. Gogorarazi dute migratzaileen kontrako «indarkeria sistematikoak» gaitzespena jaso duela nazioartean; besteak beste, Nazio Batuen Erakundearena. GKEek neurri horien erantzule egin dituzte Europako Batasuna eta haren estatu kideak, migratzaileen kontrako «politika kriminalak» finantzatzen aritzeagatik, bloketik kanpoko estatuekin migrazio fluxuak eteteko indarrean dituzten hitzarmenen bidez. Bruselari eta estatukideei galdegin diete migraziorako «bide seguruak» bermatzeko.


Summary: Gutxienez lau pertsona hil dira zezen plaza bateko harmailak erorita. Haur bat dago hildakoen artean. Beste 300 pertsona zauritu dira. Halako ikuskizunak debekatzeko eskatu du Petro hautaturiko presidenteak

Corraleja deritzon ikuskizun batean gutxienez lau pertsona hil dira eta beste 300 zauritu, Kolonbiako erdialdean. Dozenaka ikusle hartzeko egurrezko egiturak huts egin du, eta erori egin da.

Tolima departamenduko El Espinalen gertatu da ezbeharra. Corraleja batean, zezena askatzen dute plazaren erdian, eta ikusleak jaitsi egiten dira haren aurrean korrika egitera. Plazetako asko behin-behineko egiturak izaten dira, egurrez eraikitakoak.

Hiru solairu zituen El Espinalen eroritakoak. Jendea hondakinen artean zegoelarik, zezenak plazan jarraitzen zuen. Parte hartzaile batzuek gelditu egin dute, eta labankadaka hil dute hantxe.

Jose Ricardo Orozco Tolimako gobernadoreak emaniko datuen arabera, zaurituetako batzuk hil ala biziko egoeran daude.

Joan zen astean eginiko bozetan Kolonbiako presidente hautaturiko Gustavo Petrok tokian tokiko agintariei eskatu die zenzenketak debekatzeko. «Alkateei eskatzen diet jendearen edo animalien heriotza tartean duten ekitaldiak ez baimentzeko». Izan ere, larunbatean bertan hainbat pertsona zauritu ziren ikuskizunean, eta hilaren hasieran gazte bat hil zen, adarkatuta, Repelon herrian. Abuztuaren 7an hartuko du Petrok presidente kargua.


Summary: Eraso matxista bat salatu dute Zornotzan. Larunbat goizaldean gertatu zen. Elkarretaratze bat egin dute gaur eraso matxista gaitzesteko.

«Beste eraso matxista bat Larrea auzoan. Autodefentsa deia kuadrilla eta herrian». Horrela salatu dute Zornotzako (Bizkaia) mugimendu feministako kideek larunbat goizaldean Zornotzako auzo batean gertatutako eraso matxista. Anboto.org hedabideak eman du eraso matxistaren berri, eta, zehaztu dituen datuen arabera, larunbat goizaldean gertatu zen, plazatik 900 metro ingurura, Larrea auzoan.

Mugimendu feministaren antzera, gaitzespen oldera batu da Zornotzako Udala ere, eta elkarretaratze batera deitu du gaur arratsalderako: 18:30ean bildu dira, plazan. Dozenaka lagunek egin dute bat protestarekin, eta irmo azaldu dute gaitzespena. Adierazpen instituzional bat ere plazaratu du, eta nabarmendu dute «emakumeen bizitzaren, askatasunaren, duintasunaren eta erabateko herritartasunaren aurka egiten duten eraso ororen aurka egiteko konpromiso irmoa» dutela. «Emakumeenganako indarkeria emakumeen eta gizonen arteko ezberdintasunaren adierazle bortitzena da», gaineratu dute idatzian.

Orain dela bi aste beste bi eraso salatu zituzten herrian; horietako bat Larrea auzoan.


Summary: Kote Cabezudo argazkilariari 28 urteko zigorra jarri diote. Gipuzkoako Probintzia Auzitegiak bortxaketa delitu bat, sexu abusuen beste bat, haur pornografiako sei eta bi iruzur delitu egitea egotzita zigortu du.

Gipuzkoako Probintzia Auzitegiko Lehen Sekzioak 28 urteko eta bi hilabeteko espetxe zigorra jarri dio Kote Cabezudo argazkilariari, bortxaketa delitu bat, sexu abusuen beste bat, haur pornografiako sei eta bi iruzur delitu egitea egotzita. Euskal Autonomia Erkidegoko Auzitegi Nagusiak zehaztu duenez, ordea, haren espetxealdiak ezingo du hogei urte baino gehiago iraun, eta betetzat jo ditu behin-behineko espetxealdian egin dituen lau urteak. Horrez gain, 116.000 euroko kalte ordaina pagatu beharko die biktimei, eta hari leporatutako 217 delituengatik absoluzioa eman dio epaimahaiak.

Cabezudo martxoaren 7tik apirilaren 13ra bitartean epaitu zuten, eta fiskaltzak 250 urtetik gorako zigorra eskatu zuen harentzat. Maiatzaren 2an, haren behin-behineko espetxealdia amaitzekotan zela, auzitegiak aurreratu zuen Cabezudori zortzi urtetik gorako zigorra jarriko ziotela, eta orain eman du epaia.

Efe berri agentziak eman du epaiaren berri, eta EAEko Auzitegi Nagusiak baieztatu du ondoren. Sententzia 340 orrialdetan eman dute Maria Jose Barbarin, Ana Isabel Moreno eta Augusto Maeso epaimahaikideek. Besteak beste, epaimahaiak irudien izaera pornografikoa aztertu du, aintzat hartuta legerian haur pornografiatzat jotzen dela adingabeak «portaera sexual agerikoetan» agertzen diren irudi oro; magistratuek ondorioztatu dute biktimetako seiren kasua haur pornografiatzat jo daitekeela. Horietako lauren kasuan, haur pornografia webgune batzuetan hedatu zuela ebatzi dute, eta beste baten kasuan, irudiak hedatzeko asmoz zeuzkala gordeta. Haur pornografiako materiala prestatzeko delituari dagokionez, epaileek ondorioztatu dute bost biktimaren kasuan delitua preskribatuta dagoela, baina ez, ordea, baten kasuan —seigarrena—, eta, beraz, haur pornografia prestatzeko delitu bat egiteagatik ere zigortu dute.

Biktima helduen kasuan, berriz, epaileek ebatzi dute horiei ez zitzaiela iruzur egin irudiak eskuratzeko orduan, eta ez dagoela intimitatearen aurkako deliturik ere. Aldiz, frogatutzat jo dute bi iruzur delitu egin zituela Cabezudok argazkiak eskuratu ondoren; izan ere, andreetako bik beren irudi eskubideak erosi zizkioten argazkilariari, hark irudiak ezabatu zitzan bere webguneetatik eta saiatu zedin ezabatzen Cabezudorenak ez ziren beste atari batzuetatik. Emakumeek ordaindu egin zuten horretarako, eta akusatuak bere webgunetik kendu zituen, baina ez zuen «ezer» egin bereak ez ziren webguneetatik irudi horiek desagertu zitezen.

Argazkilaria, «nahieran»

Askatasun sexualaren aurkako delituei dagokienez, epaian jaso dute bortxaketa bat eta sexu abusu bat egin zituela argazkilariak bi andreren aurka. Magistratuek zehaztu dute gauza bat dela argazkilariaren estudiora beren borondatez joatea, eduki sexualak dituzten argazkiak egitea eta dirua jasotzea, eta beste bat argazki saioek iraun bitartean argazkilariak «nahieran» jokatzea emakumeen gorputzarekin: «Bi modeloek aurkakotasuna agertu zuten praktika jakin batzuekiko, baina hark ez zuen errespetatu haien askatasun sexuala, eta haien baimenik gabe egin zituen».

Cabezudoren auziari buruzko berri gehiago

Argazkilari ezaguna izana da Cabezudo, eta haren modeloek jarritako salaketengatik epaitu dute. Iruzurra, intimitatearen aurkako delituak, haurrekin egindako pornografia eta sexu erasoak egotzi dizkiote, besteak beste. 2013an jarri zuten akusatuaren kontrako lehen kereila. Hedabideetan-eta isilpean gelditu ziren haren kontrako lehen salaketak, eta justiziak ez zuen neurririk hartu akusatuaren kontra. 2018ko udaberrian kasuari buruzko albisteak oihartzuna lortzen hasi ziren, eta, urte hartako maiatzean, preso sartu zuten. Martuteneko espetxean dago geroztik, Donostian. Martxoaren 7an hasi zen auzibide nagusiko epaiketa. Hasieran, 121 urteko kartzela zigorra eskatu zuen fiskalak, eta 2.338koa akusazio partikularrak. Hilaren bukaeran, zigor eskea handitu zuen fiskalak, epaiketan delitu gehiagoren berri izan zuela argudiatuta: 250 urte eskatu zituen orduan, hasieran halako bi. Apirilaren 13an amaitu zen epaiketa. Defentsak beti argudiatu du argazkilariak modeloen baimenarekin jardun zuela, ez zuela deus okerrik egin. Hamazazpi andrek jarritako salaketak aztertu dituzte.

Epaiketan, Mario Diez akusazioen abokatuak nabarmendu zuen kasu guztien atzean beti «patroi» bera ageri dela: «iruzur» eginda erakartzen zituen modelo gazteak, eta nahieran erabiltzen zituen gero. Hori erakusten duten froga ugari zerrendatu zituen, eta jokatzeko era baten ondorio izan zirela esan zuen: «Hemen gertatu dena ez da modelo bakoitzari gertatu zaionaren batuketa bakarrik: portaera patroi bat zegoen atzean, eta akusatuak hamarraldiz hamarraldi zigorgabetasunez jarduteko era izan zuen horregatik».

Fiskalak, berriz, akusatuari leporatu zion «gezurra» besterik ez esatea auzibide osoan, eta haren kontrako frogak sendoak direla ere esan zuen. Gaineratu zuen modeloak, egiten zizkien argazkiak tarteko, horien erabilera zitalaren «uztarripean» zituela.


Summary: Epaileak deklaratzera deitu du Ernairen legezko ordezkaria, Buruntzako gurutzearen eraisketagatik. Gazte antolakundeak bere gain hartu zuen ikur frankista hori bota izana. Espainiako Abokatu Kristauen Fundazioak jarri zuen haien aurkako salaketa.

Tolosako 3. Instrukzio Epaitegiak deklaratzera deitu du Ernairen legezko ordezkaria, Buruntza mendi tontorreko (Andoain, Gipuzkoa) gurutze frankistaren eraisketagatik. Monumentua abenduaren 18an bota zuten, eta gazte antolakundeak bere gain hartu zuen ekintza: «Herri honen askatasunerako bidean gazteok ez dugu faxismoaren omenaldirik onartuko».

Uztailaren 18an deklaratu beharko du epailearen aurrean, bideokonferentzia bidez. Gazte antolakunde horren aurkako salaketa Espainiako Abokatu Kristauen Fundazioak jarri zuen. PPk akusazio partikular gisa aurkezteko eskatu zien Lasarte-Oriako, Andoaingo eta Urnietako udalei ere, frankistek eraikia izan arren «elkartzeko leku bat» zelako.

Buruntzako gurutzea 1939ko irailaren 3an zutitu zuten frankistek, 1936ko uztailaren 18ko estatu kolpearen alde «eroritako faxisten omenez». Hamar metro inguru garai zen.

Ez da Abokatu Kristauen Fundazioak Ernairen aurka jarritako salaketa bakarra. Gauza bera egin zuen Barakaldoko (Bizkaia) Cabo Quilatesen gurutzearen eraisketarekin ere, martxoan. Orduan ere, sentimendu erlijiosoen aurka egin izana, gorrotora bultzatzea eta ondarearen aurka egitea egotzi zieten, besteak beste.


Summary: Berriz ere Altzoazpiko hilerrian dira Altzoko Handiaren hezurren arrastoak. Bi urtez Aranzadiko instalazioetan egon ondoren, berriz ere Altzoazpiko hilerrira itzuli dituzte Migel Joakin Eleizegi Arteagaren hezurren arrastoak.

Duela bi urte aurkitu zituzten Migel Joakin Eleizegi Arteaga Altzoko Handia-ren hezurren arrastoak: Aranzadi zientzia elkarteak aurkitu zituen, Altzoazpiko (Gipuzkoa) hilerriko hezurtegian. Abuztuaren 12an hasi ziren bilatzen, eta bi egunen ondoren aurkitu zituzten, abuztuaren 14an.

Misterio handi bat argitzeko lehen urratsa izan zen; izan ere, ordura arte bi ziren Eleizegiren hezurren kokalekuari buruzko hipotesi nagusiak: lehena, lurperatutako leku berean jarraitzen zutela, eta, bigarrena, lurperatu eta gero lapurtu egin zituztela. Hala, teoria bakarra gailendu, eta misterioa argitu zen: Altzoko Handia etxean egon zen 160 urtez. Azken bi urteak, baina, Aranzadiren instalazioetan eman ditu: bertan gorde dituzte, hezurren arrastoak eskaneatu eta haien ezaugarrien nondik norakoak behar bezala aztertzeko eta gordetzeko.

Ikusi gehiago: [BIDEOA] Migel Joakin Eleizegiren hezurren arrastoak

Juan Carlos Ruiz / FOKU

Orain, berriz ere bere jaioterrira itzuli da Altzoko Handia. Karmen Murua Altzoko zinegotziak azaldu duenez, espero baino gehiago iraun du prozesuak, pandemiak erabat baldintzatu baitu itzulera hori, baina, hala eta guztiz ere, hasierako asmoak bete egin dira: «Lehen momentutik erabaki zen hezur horiek berriro ere horra itzuliko zirela, Altzoazpiko hilerrira. Garbi zegoen hor emango zitzaiela lur».

Atzo lurperatu zituzten berriz ere Altzoazpiko hilerrian, ekitaldi xume batean. Oroigarri bat jarri zioten, eta agurra ere dantzatu zioten. Eleizegiren ondorengoak ez ezik, hainbat herritar eta Aranzadiko ordezkariak ere izan ziren ekitaldian.

Altzoko zinegotziak nabarmendu duenez, hori izan da beti Eleizegiren nahia: «Beti esaten zuen, gertukoek horrela kontatzen dute behintzat, Altzora itzuli nahi zuela. 'Goazen etxera', esaten zuen». Eta horrela izan da: «Altzon dago, nahi zuen lekuan, atseden hartzen. Bere nahia zen, eta bete egin da».

Jon Urbe / FOKU


Errusia ordainketa etenduran erori da

Summary: Errusia ordainketa etenduran erori da. AEBek jarritako zigorren ondorioz, Errusiak atzerriko dibisetan dituen bi zor bonuren hartzekodunei ez zaizkie iritsi jaso beharreko interesak

Denbora kontua zen, ezer baino gehiago, eta azkenean iritsi da Errusiaren ordainketa etendura. Herrialdeak ez ditu bere bi zor bonuren interesak ordaindu, eta hilabeteko grazia epea igande arratsean bukatu zaio. Ordainketa bat 71,25 milioi dolarrekoa zen, eta bestea 26,5 milioi eurokoa.

Zorrak ordaintzeko dirua badu, dolarrak baditu Errusiak, eta ez gutxi. Besteak beste, dirutza jasotzen ari delako garesti ordaintzen dioten bere petrolioaren eta gasaren truke. Argudio horrekin esaten du Errusiak «default artifiziala» bultzatu duela Mendebaldeak. Izan ere, Errusiak bidali zuen maiatzean interesen dirua, baina diru hori ez da hartzekodunengana iritsi herrialdearen ordainketei AEBek ezarritako zigor eta oztopoengatik.

Eta datuak argi daude: herrialdeak 40.000 milioi dolar zor ditu guztira atzerriko dibisetan, eta zor horren hartzekodunen erdia dira nazioartekoak. Bitartean, nazioartean banaturik, atzerriko dibisetan eta urretan 640.000 milioiren erreserbak ditu Errusiak; baina hori bai, izoztuta daude, Ukrainako gerrari lotutako zigorren ondorioz.

Horiek horrela, ordainketa etendura honen garrantzia sinbolikoa da batez ere. Egia da litekeena dela ordainketa eteteak zaildu egin diezaiokeela Errusiari etorkizunean zor merkatuetara itzultzea, eta litekeena dela itzultzen denean zorpetzeko kostu handiagoak izatea. Baina egia da halaber Mendebaldearen zigorren ondorioz neurri handi batean Errusiak jada merkatu hori itxia duela, gerrak iraun bitartean behintzat.

Gainera, egoera ikusita, ziurrenez, hartzekodunek nahiago izango dute itxaron, Errusiaren gainerako zor guztien ordainketa etentzat jotzea ekarriko lukeen deklarazioa bultzatu baino. Interes horiek jaso ez dituzten hartzekodunen %25ek baino gehiagok adierazpen formala egingo balute, herrialdearen zor guztiak joko lirateke ordaindu gabekotzat eta auzibidea zabalduko litzateke, hartzekodunak pagatuak izateko. Ez dirudi, oraingoz, halakorik gertatuko denik.

Ez da lehen aldia Errusiak ordainketak eteten dituena. 1998. urtean birritan utzi zituen ordaindu gabe zorrak, baina bi kasuetan herrialde bertako zorrak izan ziren errubloetan zituenak, eta gero ordaindu zituen, NDFren laguntzaz, eta erreforma ugariren truke. Errusiak atzerri dibisetako zorrak ordaindu gabe utzi zituen azken aldia ikusteko, berriz, mende bat egin behar da atzera, 1918an boltxebikeek uko egin ziotenean tsarrak sinatutako zorrak ordaintzeari.


Summary: Hiru herritarretik bik babesten dute ikasleen «euskalduntzea bermatzeko tresnak» jartzea. Naziometroaren laugarren neurketaren arabera, Espainiako eta Frantziako estatuen lurralde antolaketarako formula batzuk aukeratzean lehen aukera da oraindik ere «erkidegoei erabakitzeko eskubidea aitortzen» dien estatua (%31,5).

Hezkuntza sistemak beharrezko tresnak eta baliabideak jarri behar lituzke ikasle guztien euskalduntzea bermatzeko? Baietz uste dute hiru herritarretik bik, Telesforo Monzon Euskal Herrigintza Laborategiak argitaratutako Naziometroaren laugarren neurketaren arabera. Zehazki, itaun horrekin ados daude galdetutako herritarren %42, eta oso ados %24,4. Aldiz, hamarretik bat dago horren kontra edo erabat kontra. Zehaztapen bat egin dute, ordea: galdera hori Nafarroan ez beste lurralde guztietan egin dute, baina Nafarroan, «Nafarroan dauden kultura nagusien (euskarari eta gaztelaniari loturikoak) ezagutza» bermatzeaz galdetu dute; %58,6 daude ados edo oso ados.

Naziometroaren laugarren neurketan, burujabetzari eta estatus politikoari lotutako ohiko galderez gain, hezkuntzari buruz itaundu dituzte herritarrak, eta emaitzak gaur goizean aurkeztu dituzte, Donostian eginiko agerraldi batean. Horren arabera, zerbitzu publikoen artean baloraziorik onena dutenen artean hirugarrena da hezkuntza, garraio publikoaren eta osasun sistemaren atzetik: galdetutako herritarretatik erdiek uste dute ongi edo oso ongi funtzionatzen duela hezkuntza sistemak (%49). Zerotik hamarrera, arlo horren balorazioa 6,47koa da, eta balorazio horretan apenas dagoen alderik eremu administratiboaren arabera: Nafarroan 6,6koa da puntuazioa, eta 6,4koa Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan eta Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan.

Barometroan zenbait alderaketari buruz galdetu diete herritarrei; esaterako, hezkuntzaren egoeraren bilakaeraz eta beste lurralde batzuekiko konparazioaz. Hori horrela, hirutik batek (%36,3) uste dute hezkuntzak hobera edo askoz hobera egin duela duela hamar urteko egoerarekin alderatuz gero, baina %27,1ek kontrakoa pentsatzen dute: egoerak okerrera edo askoz okerragora egin duela. Frantziako eta Espainiako hezkuntza sistemei erreparatuta, ordea, iritzi nagusia da Euskal Herriko egoera hobea dela (%42,4), eta %31,1ek diote berdina dela. %6,1ek baino ez dute uste hango eskolen egoera hobea dela. Joera hori guztiz kontrakoa da Europako Batasunarekin alderatuta: hirutik batek (%32,7) uste dute Euskal Herriko ikastetxeetako egoera okerragoa dela, eta %8k baino ez dute kontrako ikuspegia.

EUSKARA

Euskararen eta euskarazko irakaskuntzari dagokionez, bi ikusmolde daude ia parean: %32,7 dira euskarak ikasgai bat gehiago izan behar dutela uste dutenak, eta %33,1 ikasgai gehienak euskaraz ikasi beharko liratekeela diotenak. Esparru administratiboaren arabera, ordea, alde nabarmenak daude: euskara irakasgai gisa baino nahi ez dutenak gehiengoa dira Ipar Euskal Herrian (%55,6) eta Nafarroan (%42,2), baina Euskal Autonomia Erkidegoko herritarren lehen aukera da irakasgai gehienek euskaraz izan behar dutela (%39,3).

SEGREGAZIOA

Segregazioaren aurkako neurriei dagokienez, proposatutako neurrietatik hiru babestu dituzte gehien; lehen aukera da ikasleen onarpenerako ikastetxe guztietan arau berdinak izatea (%79), eta bigarrena kuotarik ez kobratzea (%58,5). Horiez gain, babes handien duten hautuen artean hirugarrena da matrikula guztiak leku berean egitea –«udal bulegoetan adibidez»– eta ez ikastetxe bakoitzean (%44,7).

PUBLIKOA-ITUNPEKOA

Galdetutako herritarrei hiru aukera eman zizkieten, eta lehenetsitakoa izan zen itunpeko sarea mantentzea, «baina eskola publikoarekin baliabide eta betebeharretan berdinduta»; %44 daude horren alde. %21,4 daude egungo itunpeko sarea «dagoen bezala» mantentzearen alde, eta %19,5ek desagerraraziko lukete itunpekoa.

EUSKAL ESTATUAREKIKO JARRERA

Naziometroak euskal estatuaren eta erabakitzeko eskubidearen inguruan galdetu izan du aurreko hiru neurketetan, eta oraingoan ere aldagai horiei erreparatu die. Espainiako eta Frantziako estatuen lurralde antolaketarako formula batzuk aukeratzean, lehen aukera da oraindik ere «erkidegoei erabakitzeko eskubidea aitortzen» dien estatua (%31,5). Gainera, Eusko Legebiltzarrean, Nafarroako Parlamentuan edo Euskal Hirigune Elkargoan adostasun politikoa egongo balitz lurralde horren etorkizun politikoa erreferendum bidez erabakitzearen alde, Espainiako eta Frantziako gobernuek erreferendum hori onartu beharko luketela uste dute hirutik bik (%66,5); datu horrek zazpi puntu egin du gora sei hilabetean, eta lehen bi neurketetan eskuratutako emaitzen artean kokatu da.

Aldiz, euskal estatuaren aldeko jarrera apalduz doa; estatuek onarturiko erreferendum ofizial batean emango luketen botoaz galdetuta, baiezkoa erantzungo luketela esan zuten %42,5ek 2020ko azaroan egin zuten lehen neurketan; portzentaje hori %39,5ekoa zen iazko martxoan, eta %37,5ekoa aurtengo apirilean.

Landa lana Aztikerrek egin du, martxoan eta apirilean 1.400 elkarrizketa eginda; Araba, Bizkai eta Gipuzkoan 575, 400 Nafarroan eta 425 Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan.


Summary: Estatuaren biktimak aitortzeko «urrats instituzional garrantzitsuak» nabarmendu ditu Foro Sozialak. Legealdian emandako pausoen ondoriotzat jo dituzte Nafarroako Parlamentuak eta Gobernuak azken asteetan hartutako erabakiak.

Azken asteetan Nafarroako erakundeek egindako «urrats instituzional garrantzitsuak» nabarmendu ditu Foro Sozial Iraunkorrak, eta legealdian eginiko aurrerapenen ondoriotzat jo ditu: «Nafarroan fronteetatik zubietara igarotzen ari gara». Halere, azaldu dute «bide luzea» dagoela egiteko, eta biktima guztien aitortza bermatzea eta «imajinario kolektiboaren» aldaketa sustatzea jo dituzte erronka nagusitzat.

Foro Sozialeko kide Terexa Fagoaga eta Fernando Armendarizek adierazi dute ezinbestekoa dela «biktima guztiei egia, justizia eta erreparaziorako eskubidea» bermatzea, eta biktimenganako «diskriminazio adierazpenak» baztertzea. Haien esanetan, helburu horiekin bat egiten dute azken asteetan Nafarroako Parlamentuak eta Gobernuak hartutako erabakiek.

Batetik, parlamentuak Torturaren Biktimei Babesteko Nazioarteko Egunaren inguruko adierazpen bat onartu du; bestetik, Nafarroako Gobernuak torturari buruzko ikerketa ofizial bat egiteko esleipena egin du. Horrez gain, Polizia indarkeriaren eta eskuin muturreko indarkeriaren biktimak aitortu eta erreparatzeko foru legea ere aldatu du parlamentuak, haien kalte ordainak beste indarkeria batzuen biktimekin berdintzeko. «Biktima bat erreparatzeko tresna nagusia da», adierazi du Fagoagak.

Agus Hernan eledunaren hitzetan, horiek eta biktimen, presoen eta «memoria kritiko inklusiboaren» alorrean emandako gainerako pausoak legealdian egindako lanaren ondorio dira. Alderdien artean zein bestelako eragileekin lortutako adostasunen balioa nabarmendu du hark: «Horrek guztiak ekosistema egokia sortu du, aipatutako hiru alderdietan urratsak egin daitezen».

Lana ez da «oztoporik eta krisirik» gabe egin, Hernanen esanetan. Adibide gisa jarri du Bizikidetza Planaren inguruko eztabaida. «Oso une zaila sortu zen, adostasun zabala hautsi zuena», azaldu du. Halere, alderdi gehienen jarduna eskertu du, eta «zoriondu» egin ditu adostasunak birsortzeko lan egiteagatik.

Instituzioetatik haratago ere jarri dute begia, eta torturaren inguruko mugimendu sozialen lanari balioa eman diote; tartean, larunbatean Iruñean egindako mobilizazioari, Nafarroako Torturatuen Sareak deituta. Sindikatuen gehiengoak, eta bestelako eragile eta norbanakoek hari erakutsitako babesa ere azpimarratu dute.

Erronkak

Ekimen horiek «agertoki berri bat» finkatu dutela uste dute Foro Sozialeko kideek, «bigarren mailako biktimatzat» jo izan direnen aitortzarako eta erreparaziorako urratsak direlakoan. Halere, nabarmendu dute «bide luzea» dagoela egiteko.

Fagoagak adierazi du estatuaren biktimek ez dutela «inolako konfiantzarik» justizian, eta hori aldatu eta justiziarako sarbidea errazteko neurrien beharra adierazi du. Biktimen eta Nafarroako erakundeen arteko konfiantza «berreraikitzea» ere ezinbestekotzat jo dute, eta erakundeek arlo horretan duten «erantzukizun handia» nabarmendu.

Biktimez hitz egitean, ETAren biktimetatik haratago begiratzeko «imajinario kolektiboan» aldaketa bat eman behar dela ere uste du Foro Sozialak: «Biktima guztiak guztienak, gizarte osoarenak, direla ulertzen badugu, biktima guztiak babestu behar baditugu, aurrera egin behar dugu oraindik existitzen diren bereizkeria dinamika gurutzatuak gainditzen». Hala, biktimekin enpatia izateko eta haiek errespetatzeko deia egin du Fagoagak.