Summary: Miarritzek, Donostiak, Baionak, Angeluk eta Getxok dute Euskal Herriko etxebizitzarik garestiena. Gaindegia behategiaren azterketaren arabera, hamar gaztetik sei gurasoen etxean bizi dira orain Hegoaldean. Iparraldean, berriz, 20 eta 34 urte artekoen hiru laurdenak gurasoen etxetik kanpo bizi dira.

Etxebizitzen salneurria garestitzen ari da Euskal Herri osoan, baina, bereziki, Iparraldean. Hala ondorioztatu du Gaindegia Euskal Herriko ekonomia eta gizarte garapenerako behategiak, azterketa baten bidez. Miarritzek, Donostiak, Baionak, Angeluk eta Getxok dute Euskal Herriko etxebizitzarik garestiena, bai erosteko, bai alokatzeko.

Fenomeno interesgarri bat behatu du Gaindegiak: izurriak hoztu egin du etxebizitza merkatua Hego Euskal Herrian, baina ez Iparraldean.

Ikertzaileen arabera, 2013. urtetik ari zen puzten etxebizitzaren salerosketa, eta izurriak hori eten egin du Hegoaldean. 2020an, aurreko urtean baino %11,5 etxebizitza gutxiago salerosi ziren. Iparraldean, ordea, %44,8 handitu da epe berean.

Horren arrazoia ez dago argi, baina gogoratu behar da Lapurdiko kostaldea ihesleku izan dela Parisko biztanle askorentzat, esaterako, konfinamendu garaietan. Horregatik, ez da harritzekoa jakitea salerosketa kostaldean, Aturrin, Lapurdiko hegoaldean eta Errobi aldean ugaritu dela gehien.

Euskal Herriko 25.000 biztanletik gorako udalerrietako metro koadroak zenbat balio duen kalkulatu du Gaindegiak: garestiena Miarritzekoa da (6.489); ondoren, Angelu dago (4.800), Donostia (3.737), Baiona (3.383), Getxo (2.994), Leioa (2.611) eta Bilbo (2.510).

Maule-Lextarre (1.233) eta Iruñea (1.848) dira hiribururik merkeenak.

2017. urtetik, hiri horietan guztietan garestitu dira etxebizitzak, Eibarren eta Maule-Lextarren izan ezik.

Alokairuari dagokionez, Miarritze eta Donostia dira garestienak. Miarritzen 15,5 euro ordaintzen da metro koadroa hilean, batez beste. Donostian, 14,6.

Arabako Errioxan, Aiaraldean eta Arratian daude alokairurik merkeenak, batez beste.

Datu guztiak Gaindegiaren webgunean daude.

Hamar gaztetik sei, gurasoen etxean

Gazteen emantzipazioaren inguruko datuak ere eman ditu Gaindegiak. Ondorioztatu duenez, izurriaren aurkako neurriek are gehiago apaldu dute emantzipazioa Hego Euskal Herrian, 3,4 puntu. Hamar gaztetik sei gurasoen etxean bizi dira orain. Iparraldean, berriz, 20 eta 34 urte artekoen hiru laurdenak gurasoen etxetik kanpo bizi dira.

Hegoaldean, 25 eta 29 urte bitartekoen artean 4,2 puntu egin du atzera emantzipatuen ehunekoak 2020an.

Iparraldeko gazteak kostaldera egiten dute emantzipatzerakoan, eta horrek areagotu egiten du barnealde eta kostaren arteko populazio desoreka.

Gazteak Donostialdera, Astigarragara, Lasarte-Oriara, Errenteriara edo Hernanira emantzipatzen dira; Bilbo Handian, Deriora edo Barakaldora; Iruñerrian, Berriobeitira, Sarrigurenera (Eguesibar) eta Berriozarrera; Gasteizen, Aretxabaleta-Gardelegira, Zabalganara edo Salburuako auzoetara. «Babes ofizialeko etxebizitza politikek eta merkatu libreko prezioek hiriguneetako zenbait eremuk gazte andana bereganatzea eragin dute, belaunaldien arteko lurralde segregazioa sustatuz», ondorioztatu du Gaindegiak.


Summary: Urriza-Zaldua eta Ansa II-Labakak jokatuko dute sagardoaren finala. Finalerdietan Segurola-Larrañaga eta Goikoetxea-Aizpuru gainditu dituzte, hurrenez hurren, 30-29 eta 30-22.

Sagardoaren Txapelketaren finala erabakita geratu zen astelehen gauean eta orain arteko bi bikoterik sendoenek, Urriza-Zaldua eta Ansa II-Labakak, lortu dute datorren astelehenean izango den finalerako txartela. Beraz, finala Bereziartua eta Setien sagardotegien artean jokatuko da.

Finalerdietan Segurola-Larrañaga (Gaztañaga) eta Goikoetxea V-Aizpuru III.a (Gurutzeta) gainditu zituzten ETB1eko Erremontari saioaren barruan. Lehenengo finalerdian Urriza eta Zalduak franko sufritu behar izan zuten Segurola eta Larrañaga gainditzeko. Azkenean, errebotez bi pareta jokaldia irten zitzaion Urrizari eta 30 eta 29koa igo zuen markagailura. 29na iritsi eta gero edonork irabazi zezakeen, baina txanpona Bereziartua ordezkatzen duen bikotearen alde erori zen.

Partida oso berdindua izan zen eta inork ez zuen lortu markagailua haustea. Egiari zor, gorriak joan ziren agintzen ia partida osoan, baina abantailak tantokoa edo bi tantokoak ziren. Urdinak beti egon ziren gertu eta amaiera aldera aurretik ere jarri ziren. Hala ere, azken tantoan zortea lagun izan zuten gorriek eta finalerako txartela eskuratu zuten.

Bigarren finalerdian Ansa eta Labakak erosoago lortu zuten garaipena, 30-22, baina horrek ez du esan nahi partida erosoa izan zutenik. Alderantziz, urdinek beraien aukerak izan zituzten. Hasiera parekatua izan zuen partidak, baina Ansa eta Labaka partidaren erdira hurbiltzen ari zirela, aldea handitzen hasi ziren eta zortzi tantoren aldea ere eskuratu zuten (24-16). Orduan Joxi Aizpuruk atsedena eskatu zuen eta ongi etorri zitzaien geldialdi hori urdinei. Sei tanto egin zituzten errenkadan eta 24-22, bi tantora hurbildu ziren. Hala ere, berriz sakea eskuratu ondoren, gorriak 30garren tantora joan ziren zuzenean.

Beraz, bi bikote faboritoak pasa dira finalera eta astelehenean jokatuko da finala, Setien eta Bereziartuaren artekoa.


Summary: Arbonako bozak berriz egin beharko dituzte, irailean. Frantziako Estatu Kontseiluak agindu du bozak berriz egitea. Anartean, auzapeza eta hautetsiak kargutik kendu dituzte, eta Frantziako Estatuko ordezkari batzuek kudeatuko dute Herriko Etxea, irailera arte.

2020ko martxoan izan zen herriko bozen lehen itzulia Ipar Euskal Herrian. Arbonan (Lapurdi) bi zerrenda aurkeztu ziren orduan: Marie Josee Mialocq buru zuen Arbona Zuekin zerrenda, eta Beñat Arla buru zuen Hats Berri Bat Arbonari zerrenda. Mialocqen zerrendak irabazi zituen bozak, 530 bozekin, eta 416 boz izan zituen Arlarenak. Baina, bozen egunean, akats administratibo bat gertatu zen: Hats Berri Bat Arbonari zerrendaren boto paperetan, kide baten «espainiar nazionalitatea» ez zen zehaztua izan. Mialocqek, orduan, helegitea ezarri zuen, Hats Berri Bat Arbonari zerrendaren bozak baliogabetzeko: hala gertatu zen, eta, orain arte, Mialocq izan da auzapez.

Iragan irailean, Paueko Administrazio Auzitegiak agindu zuen bozak berriz egin behar zirela, Mialocqen helegitearen harira. Hark, ordea, Frantziako Estatu Kontseiluan epaiari helegitea jarri zion, eta atzo trenkatu zuen instituzioak: bozak berriz egin beharko dituzte Arbonan, datorren irailean. Usaian bezala, hautagaiek bi asteko epea izanen dute kanpaina egiteko. Anartean, auzapeza eta hautetsiak kargutik kendu dituztenez, Frantziako Estatuko ordezkari batzuek kudeatuko dute Herriko Etxea.

Paueko Administrazio Auzitegiak auziaren emaitza eman ondotik, BERRIArekin mintzatu zen Zigor Goieaskoetxea, Arlaren zerrendakoa: «Suprefeturan behar bezala aurkeztu genituen dokumentuak, baina boto paperetan ahantzi genuen. Espainiar nortasun agiria dut, baina ez naiz espainola. Naturalki egin genuen».


Summary: Aurkitu dute atzo Arguedasen desagertu zen gizona, eta Markina-Xemeinen beste baten bila ari dira. Hipotermia sintomekin aurkitu dute 50 urteko gizona. Markina-Xemeinen (Bizkaia), berriz, 82 urteko gizon baten bila dabiltza oraindik.

Bi desagerpenen berri eman zuten larrialdi zerbitzuek. Arguedasen (Nafarroa), goizean desagertu zen 50 urteko gizon bat, eta bart 02:00 aldera aurkitu dute larrialdi zerbitzuek, hipotermia sintomekin. Lurrean etzanda aurkitu dute, haren autoa aurkitu zuten lekutik ia bi kilometrora dagoen bidegurutze batean.

Gizonak ez zuen zauririk, eta lehendabizi suhiltzaileek artatu dute, baina berehala eraman behar izan dute ospitalera.

Azaldu dutenez, bilaketa lanetan jardun direnak behin baino gehiagotan igaro dira gizona aurkitu duten lekutik, eta, beraz, hara oinez heldu zela ondoriozta daiteke. Gizonak ongi ezagutzen zuen ingurunea, baina ez zeukan euritik babesteko arropa egokirik. Foruzaingoa medikuen baimenaren zain dago gizonari deklarazioa hartzeko.

SOS Nafarroak koordinatu ditu bilaketa lanak. Gizona 07:00etan atera zen etxetik, eta, ohiko orduan itzuli ez zela ikusita, haren emazteak eman zuen desagerpenaren berri. Bardeako parkeko sarreratik gertu aurkitu zuten haren ibilgailua, arratsaldean.

Markinan, bila

Markina-Xemeinen (Bizkaia), berriz, 82 urteko gizon baten bila dabiltza oraindik. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak atzo jakinarazi zuen bilaketa lanak eten zituztela, eta gaur goizean goiz ekingo zietela berriro. Familiak larrialdi zerbitzuetara deitu zuen, gizonak arratsaldean eman ohi duen ibilalditik ohiko orduan itzuli ez zelako. Ertzaintza, Gurutze Gorria eta DYA ari dira haren bila.


Summary: Brahim Ghali Fronte Polisarioko burua itzuli da Aljeriara. Fronte Polisarioko buruak Noainen (Nafarroa) hartu du Aljeriara eraman duen hegazkin ofiziala, bart gauean. Espainiako Auzitegi Nazionalak atzo utzi zuen aske.

Brahim Ghalik alde egin du Espainiatik. Joan den apirilaren 18tik Logroñoko (Errioxa, Espainia) ospitale batean zegoen Fronte Polisarioko buru eta SEAD Saharako Errepublika Arabiar Demokratikoko presidente dena, eta bitarte horretan epaiketa bati egin behar izan dio aurre Espainiako Auzitegi Nazionalean. Bi salaketa ikertzen ari zen auzitegia, besteak beste genozidioagatik eta gizadiaren aurkako krimenengatik, baina Santiago Pedraz epaileak aske utzi zuen atzo, bideokonferentziaz deklaratu ostean.

Euskal Herritik hartu du Aljeriara eraman duen hegaldia Ghalik, Noaingo aireportutik (Nafarroa). Buruzagia gaueko 1:30 aldera igo da Aljeriako hegazkin ofizial batera. 22:00ak aldera jaso zuen medikuen baimena Ghalik, eta anbulantzia batean eraman dute Logroñotik Noainera.

Atzo, epaiketan, bere errugabetasuna defendatzeaz gain, bere aurkako akusazioen atzean «arrazoi politikoak» daudela nabarmendu zuen Ghalik. Akusazio partikularrek, besteak beste, eskatu zuten pasaportea kentzea eta Espainiatik ateratzea debekatzea, eta behin-behineko espetxeratzea.

Epailearen iritziz, ordea, ez dago Ghaliren aurkako neurririk hartzeko arrazoirik, eta haren alde adierazi zuen ikerketaren berri izan bezain laster agertu zela auzitegira, «osasun egoerak defentsari deklarazioa atzeratzea baimenduko zion arren». Era berean, epaileak uste du ez dagoela ustezko delituen frogak suntsitzeko edo ezkutatzeko aukerarik. Are gehiago, Pedrazen arabera, akusazioak aurkeztutako txostenak ez du erakusten froga adierazgarririk Ghali «delitu baten arduradun dela sinesteko».

Manuel Olle SEADeko presidentearen abokatuak salatu du hura «garaikur politiko gisa» erabiltzen saiatu direla, Espainian zegoela baliatuta.

Krisi egoera

Espainiako Atzerri ministro Arancha Gonzalez Laiak «arrazoi humanitarioak» argudiatu zituen Ghali artatzea justifikatzeko. Izan ere, COVID-19 kasu larri baten eraginez ospitaleratu behar izan zuten hura. Gaiaren funtsa, ordea, sakonagoa da Marokoko Gobernuarentzat, eta Mendebaldeko Saharako gatazkaz duen ikuspegia azaleratzeko eskatu dio Madrili.

Prentsaurrean irakurritako komunikatu batekin, Ghaliren aurkako auzia eta Espainiarekin bizi duen «krisi egoera larria» banandu nahi izan ditu Marokoko Atzerri Ministerioak. Testuaren arabera, bi estatuen arteko krisia ez da «gizon bakar batekin» hasi, ezta harekin amaituko ere: «Marokoren eta Espainiaren artean hautsitako konfiantza eta errespetu arazoa da». Gauzak hala, Rabatek Madrili exijitu dio Mendebaldeko Saharako gatazkarekiko hartutako erabakien eta posizionamenduen inguruko azalpen bat emateko, «anbiguotasunik gabe». Marokoren esanetan, Espainiak bat egin baitu «[Marokoko] Erreinuaren etsaiekin», hau da, Fronte Polisarioarekin, eta Ghaliren auziak agerian uzten ditu Madrilen «etsaitasunezko jarrerak eta estrategia kaltegarriak».

Gonzalez Laiak, berriz, uko egin dio azken asteetan gertatutakoaz mintzatzeari, eta aurreko astean adierazi zuen Marokoren ordezkariekin dituen harremanak «zuhurtziaz» eramaten ari dela. Oso bestelakoak dira, baina, Espainiako presidente Pedro Sanchezen hitzak. Rabaten adierazpenari erantzunez, azaldu du ez dela «onargarria» gobernu batek mugen aurkako eraso bat babestea «atzerri politiketan dituzten ezberdintasunengatik». Hitz horiekin, maiatzaren 17an eta 18an Ceutara (Espainia) iritsitako migratzaileei egin die erreferentzia: «Esaten dena bada Marokok migrazioa, 48 orduan 10.000 migratzailek baino gehiagok Espainiako mugei eginiko oldarraldia, erabili duela, niri guztiz onartezina iruditzen zait». Marokoren erantzuna, baina, argia izan da: «Arazoa ez dago migrazioari lotua».


Summary: Ekonomiaren suspertzeak jaitsiera handia eragin du langabezian. Apirilean baino 7.549 langabe gutxiago daude Hegoaldean bBi aldiz baizik ez da langabezia hainbeste txikitu hilabete batean. Gizarte Segurantzak 8.200 lagun berreskuratu ditu

Apirilean antzemandako suspertze zantzuak guztiz baieztatu dira maiatzean. Kopuru hutsei erreparatuta, hilabete ia historikoa izan da Hego Euskal Herriko lan merkatuan. SEPE Espainiako enplegu zerbitzuak apirilean baino 7.549 langabe gutxiago zenbatu ditu enplegu bulegoetan. Bitan soilik gainditu da kopuru hori: 2014ko ekainean (-9.152) eta 2015eko maiatzean (-7.628).

Markarik ez du Gizarte Segurantzaren afiliazioak, baina enplegu sorrera sendoa adierazten du batez beste apirilean baino 8.200 langile gehiagok kotizatu izana.

Baina datu guztiek dute beren ifrentzua. Langabeziarena da gaur-gaurkoz oraindik 10.000 langabe gehiago daudela koronabirusaren hedapenaren aurretik; enpleguarena, berriz, artean 2020ko otsailean baino 5.000 lanpostu gutxiago daudela, eta kontratazioaren prekaritateak ez duela etenik: kontratuen %7 baizik ez dira mugagabeak izan.

Lan merkatuaren ahulgune horiei erreparatu diete sindikatuek. «Prekaritateak bere horretan jarraitzen du», nabarmendu du ELAk, eta Hegoaldeko langabezia tasa (%12,2) EBkotik (%7,3) gainetik dagoela gogorarazi du. Lan erreformaren aldaketa eskatu du ELAk, eta ildo horri eutsi dio LABek ere: «Prekaritatearen rankinean ere Europako buruan gaude, baina azken lau hamarkadetako erreformek ez dute lagundu aldi baterako kontratazioaren abusua murrizten». Maiatzeko datuek «hobekuntza» erakutsi arren, «ezin da triunfalismoan erori, egoera txarra baita», Euskadiko CCOOren arabera.

Baikorrago agertu da Mari Carmen Maeztu Nafarroako Eskubide Sozialetako kontseilaria, Nafarroan inoiz baino jende gehiago ari delako Gizarte Segurantzan kotizatzen: «Enpleguari eta afilizioari dagokionez, pandemiaren aurretik zegoen egoera berreskuratu dugu».

Hobera, baino okerrago

Lanbideren eta Nafar Lansaren 161.178 langabe zeuden erregistratuta maiatzaren amaieran, hilabete lehenago baino 7.549 gutxiago. Lurralde guztietan jaitsi da langabe kopurua, baina batez ere Nafarroan (-3.185). Azken lurralde horrek eman ditu daturik kaskarrenak azken hilabeteotan, eta hura izan da azkena urte arteko tasa negatiboetara itzultzen.

Iazko maiatzean baino 21.614 lagun gutxiago daude langabezian; datu ikusgarria da, baina tentuz hartu beharrekoa. Izan ere, iazko maiatzean konfinamendutik poliki-poliki ari zen ateratzen euskal ekonomia, eta udazkenera arte ez zen langabeen kopurua murrizten hasi.

Agian egokiagoa da urte arteko konparaketak 2019arekin egitea, eta hor ikusten da koska ederra dagoela oraindik gainditzeko, orduan baino 16.000 lagun gehiago baitaude langabezian. Oso litekeena da kopuru hori txikitzea ekainean eta uztailean, hilabete onak izan ohi direlako enpleguarentzat. Turismoan, esaterako, hobekuntza nabaria espero da.

Maiatzean langabeen kopuruak izan duen jaitsiera lotu daiteke pandemiaren aurkako murrizketen arintzearekin, Izan ere, zerbitzuak izan dira orain arte mugatuenak, eta sektore horretan aritzen direnen artean txikitu da gehien langabezia(-4.810). Edonola ere, nabarmendu behar da industriak jarraitzen duela urratsez urrats enplegua berreskuratzen (-1.123 langabe). Udaberria iristearekin batera, uzta batzuren bilketak ia 500 langabe gehiago ekarri ditu nekazaritzara.

Sexuen arteko arrakala pixka bat gehiago zabaldu da: langabeen %56,7 dira emakumeak (%14,3ko langabezia tasa), eta %43,3 gizonezkoak (%10,2). Lan merkatuaren inguruko inkestek ez dute alde handi hori erakusten.

Zerrenda arintzen ari da

Aldi baterako erregulazioan dauden langileen kopurua ere behera doa pixkanaka. Apirilean, 2.522 lagunek utzi zuten egoera hori, eta beste 3.479 izan dira maiatzean. Espainiako Gizarte Segurantzako Ministerioaren arabera, 28.995 lagun daude aldi baterako erregulazioan. Horietatik, %61ek lanaldi osoa dute etenda, eta %39ek, berriz, partzialki.

Galdutakoa berreskuratzen

Pandemiaren lehen lau hilabeteetan Gizarte Segurantzak galdutako ia 39.000 kotizatzaileak berreskuratzeko beste urrats bat egin du maiatzak, 8.200 afiliatu gehiagorekin. Kopuru handia da, baina are handiagoak izan ziren udazkenaren hasieran, udan kalera joandako hezkuntzako langileak lanera itzuli zirenean.


Summary: Bidenek bertan behera utzi du Artikoan petrolioa eta gasa ustiatzeko baimena. Etenaldia behin-behinekoa da, ustiaketek ingurumenean izan dezaketen kaltearen norainokoa aztertu artekoa.

Aurreko legealdiaren amaieran, AEBetako orduko presidente Donald Trumpek Artikoko Basoko Bizitza Babesgune Nazionalean gasa eta petrolioa ustiatzeko baimenak esleitu zituen. Bart gauean, baina, bertan behera utzi zituen horiek Joe Biden presidentearen administrazioak, argudiatuta gainbegiratu egin behar direla baimenak, argitzeko Ingurumen Politikarako Legea urratzen ote duten.

Artikoko herriek pozik hartu dute erabakia, baina ez hala errepublikanoek. Joan den urtarrilean, Trumpek babesguneko lurren %5 ustiatzeko baimena eman zuen, bere agintaldia amaitu aurreko egunetan. 76.800 metro koadroko eremuarekin, Artikoko babesgunea da AEBetako naturgune babesturik handienetako bat.

Errepublikanoak, ordea, ez datoz bat estatuburuaren erabakiarekin. Dan Sullivan eta Lisa Murkowski senatariek ohar bat plazaratu dute non salatzen duten erabakiak kolokan jarriko dituela Alaskako ekonomia eta energia segurtasuna. MIke Dunleavy gobernadore errepublikanoak ere ohartarazi du Trumpen administrazioak egindako esleipenak «baliozkoak» direla eta, beraz, gobernu federalak ezin dituela indargabetu.

AEBek urtarrilean eten zituzten behin-behinean gas eta petrolio ustiaketa guztiak, Bidenen aginduz. Estatuburu demokratak karguaren zina egin eta ordu gutxira iragarri zuen erabakia, urtarrilaren 20an bertan. Orduan azaldu zuen baimenek arau guztiak betetzen zituztela gainbegiratu beharra zegoela. Azterketa horren ostean, atzo jakinarazi zuen Deb Haaland Barne idazkariak Artikoko ustiaketak geldiarazteko erabakia.


Summary: Panattoni logistika konpaniak 7.100 metroko biltegia eraikiko du Zierbenan. Abra industrialdean 12.000 metro koadroko lur saila erosi du, eta biltegiarekin batera, 640 metro koadroko bulego eremua egingo du

Jundizeko (Gasteiz) eta Oiartzungo (Gipuzkoa) proiektu logistikoen ondoren, Italiako Panattoni konpainiak beste urrats bat egin du Hego Euskal Herrian sektore horretako eragile garrantzitsua bilakatzeko, biltegi handia eraikiko baitu luze gabe Bilbo Portuaren alboan. 12.000 metro koadroko saila erosi du multinazionalak Zierbenako Abra industrialdean, eta 7.100 metro koadroko eremua hartuko duen biltegia eraikitzen hasiko da aurki. Azpiegitura hori 2022. urterako bukatuta egotea nahi du.

Enpresak esan du Iberiako penintsulan azkar hedatzeko duen planari jarraikiz eman duela Bilboko Portuaren alboan biltegia egiteko pausoa. 640 metroko koadro baliatuko dituzte bulego eremua eraikitzeko, proiektuak jaso duenez. «Bilboko Superportutik bakarrik bost minutura egongo da, eta, Bilbotik, hamabostera, A8 autobiderako sarrera zuzenarekin», nabarmendu du enpresak.

Logistika azpiegituren sustatzaileak esplikatu du biltegia alokatzen duen enpresak «azken milia egiteko kokagune paregabea» izango duela. Bilboko Portuarekin eta industria arinarekin lotutako proiektuei erreparatu die Panattonik etorkizuneko jarduerei buruzko hausnarketa egitean.


Summary: Iruñeko Herritarren Segurtasuneko zinegotziaren dimisioa exijitu du EH Bilduk. Iazko urriaren 15ean, Javier Labairu Navarra Sumako hautetsiak isuna ordaindu gabe erretiratu zuen bere autoa, gaizki aparkatzeagatik eramana baitzion garabiak. Patxi Fernandez segurtasuneko zuzendariaren dimisioa ere eskatu dute.

«Espero dugu Enrique Maiak neurriak hartuko dituela». Iruñeko alkateari eredugarritasunez jokatzeko eskatu diote Joseba Asironek eta Endika Alonsok, EH Bilduko zinegotziek. Zehazki, Javier Labairu Herritarren Segurtasuneko zinegotziaren eta haren arloko zuzendari Patxi Fernandezek kargutik kentzea galdegin diote. «Alkateak babestuko balu afera hau, hau guztia argitzeko prozedurarik eraginkorrena bilatuko luke EH Bilduk», azpimarratu du Asironek.

Iazko urriaren 15ean, Javier Labairu Navarra Sumako zinegotzi eta Iruñeko Herritarren Segurtasuneko hautetsiak Iratxeko Monastegia kalean aparkatu zuen bere autoa, zona urdinean. Dornier enpresako langileak egiaztatu zuen autoak ez zuela txartelik edo tiketik jarrita. Zinegotziek ibilgailuentzako baimen berezia eskatzeko eskubidea dute euren jarduerarako, baina araudiak behartu egiten ditu ikus daitekeen tokian jartzera. Txartel hori begi bistan ez zegoela egiaztatu ostean, garabiak erretiratu egin zion handik gertu dagoen dagoen biltegira. Handik lau ordura, zinegotziak autoa biltegitik atera zuen.

EH Bilduk salatu du Javier Labairuk ez zuela ordaindu herritar orori exijitzen zaion isunik. «Herritarren Segurtasun arloko zuzendariak ez ordaintzea eta, gainera, hori ezkutatzen ahalegintzea, etikoki gaitzesgarria da». Kasurik arinenean, «faboritismo adibide argi» bat dela azpimarratu du Joseba Asironek.

Zazpi hilabeteko itzulinguruak

Koalizioak bi aldiz eskatu zion udal gobernuari udal biltegitik isuna ordaindu gabe erretiratu izan diren autoen espedienteak emateko, baina, datuen babeserako legea edo eskaera gaizki egin zela argudiatuta, ukatu egin zitzaien. Udal batzetako idazkariari txosten bat eskatu behar izan zioten argitzeko ea udal talde batek informazio hori eskatzeko aukera duen, eta hark baimena eman zuen. Ondoren, datuak babesteko zerbitzuari txosten gehigarri bat eskatu zion udal gobernuak, eta hark ere udal taldeen eskumena zela aitortu zuen.

Zazpi hilabetez jardun du koalizio abertzaleak informazio eskatzen, harik eta Endika Alonso eta Joxe Abaurrea zinegotziek udal biltegira joateko aukera izan zuten arte. Espedienteak begira ari zirela, Labairuren espedientean eskuz idatzitako orri bateko agiria baino ez zegoela egiaztatu ahal izan zuten. Normalean, posta elektroniko bidez, garabien arloko udaltzainburuak ematen du baimena, isunik ordaindu gabe autoa erretiratu ahal izateko (baimendutako kasu bereziak izan ohi dira). Kasu honetan, aldiz, beste departamentu bateko udaltzain batek sinatu zuen eskuz idatzitako dokumentu hori. Endika Alonsoren arabera, Labairu eta udaltzain hori lagunak dira.

«Azkenean, baduzue»

Alonsok gaineratu duenez, espedienteak begiratzen ari zirela, Patxi Fernandez arloko zuzendaria alboan izan zuten, une oro, eta informazioa aurkitzean hau esan zien: «Azkenean baduzue bil zenbiltzatena». EH Bilduren arabera, emandako informazio hori guztia eta azken esaldi horrek agerian uzten du informazioa ezkutatzen saiatu direla, eta herritarrei jakinarazi die Navarra Sumaren kudeaketa txarraren beste adibide bat dela. Alonsoren arabera, agerikoa da eskuz idatzitako orri hori «gutxien-gutxienez erabat ohiz kanpokoa» dela.

Asironek azpimarratu du herritarren aurrean trafiko kontuetan eredugarri jokatu behar lukeen lehen pertsona izan dela araudiei izkin egin diena, eta, horregatik, uste du dimisioa eman behar lukeela. Halaber, informazioa ezkutatzen ahalegintzeagatik, Patxi Fernandez arloko zuzendariak ere kargua utzi behar duela deritzo. Azkenik, barne ikerketa bat egiteko eskatu du.


Summary: Selektibitateari ekin diote Nafarroako 3.869 ikaslek. Nafarroako Unibertsitate Publikoaren Iruñeko eta Tuterako campusetan egingo dituzte probak. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikasleek datorren asteartetik aurrera egingo dituzte azterketak.

Nafarroan gaur hasi da selektibitate izenez ezaguna den USE unibertsitatean sartzeko ebaluazioa. Nafarroako 3.869 ikaslek gaur, bihar eta etzi egingo dituzte azterketak, Nafarroako Unibertsitate Publikoaren Iruñeko eta Tuterako campusetan. Datorren ostegunean jakingo dute zer emaitza lortu dituzten.

Gaurtik etsaminak egingo dituzten ikasle gehienak emakumeak dira (2.276), eta dezente gutxiago gizonak (1.593). Hizkuntzari dagokionez, gehiago izango dira gazteleraz egitea erabaki dutenak (2.801) euskaraz egingo dutenak baino (1.068). Aurtengoa ere COVID-19ak baldintzatutako selektibitatea izango da. Jakinarazi dutenez, ikasleei aukera gehiago ematen dizkien azterketa eredua mantentzea erabaki dute, eta garbitasun eta segurtasun neurriak mantendu beharko dituzte.

Gaur Nafarroan bezala, datorren asteartetik aurrera Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 12.782 ikasleren txanda izango da. Azaldu dutenez, iaztik %1,49 igo da matrikula kopurua. Azterketarien %75ek (8.925 ikasle) euskaraz pasatzea erabaki dute, eta gainerakoek (2.990) gazteleraz egingo dute. Unibertsitatera sartzeko ebaluazioa egingo duten Batxilergoko ikasleen %57 emakumezkoak dira, eta %43, gizonezkoak; Lanbide Heziketatik joango direnen kasuan, berriz, emakumezkoak %69 dira, eta gizonezkoak, %31.

Proba pandemia garaira egokitze aldera, ohi baino egoitza gehiagotan egingo dituzte probak: EHU Euskal Herriko Unibertsitatearen campusak ez ezik, BEC, Ficoba eta Iradier Arena ere erabiliko dituzte. Gainera, aurreko urtean erabilitako azterketa ereduari eutsiko diote, ikasleei aukera gehiago emateko.


Summary: Cerminek eskatu du elbarriak lehenesteko txertaketa estrategian. Elkarteak Nafarroako Gobernuari galdegin dio elbarriak, haien familiak eta haiekin lan egiten duten profesionalak arrisku handiko taldean sartzeko, txertoa lehenbailehen eman diezaieten.

Nafarroan elbarritasunen bat dutenen entitate ugari biltzen ditu Cermin elkarteak, eta gaur agerraldia egin du Iruñean, txertaketa prozesuari buruzko iritzia emateko. Cermin elkarteko kideak haserre daude Nafarroako Gobernuak martxan duen txertaketa prozesuarekin, ez baitituzte lehentasunen artean jarri elbarritasunen bat duten pertsonak. «Iraintzat» jo dute administrazioak kolektibo horrekiko erakusten ari diren jarrera: «Ez gaituzte aintzat hartzen, eta gurekiko enpatiarik ez dute erakusten». Uste dute «ulertezina» dela txertaketa prozesuaren irizpide bakarra adina izatea: «Zentzugabekeria da patologiarik ez duten 40 eta 49 urte bitartekoak osasun egoera larria duen 20 urteko pertsonak baino lehenago txertatzea». Hala, Mariluz Sanz eta Manuel Arellano Cermineko kideek zuzeneko eskaera bat egin diote foru gobernuari: txertaketa prozesuan lehentasunen artean sar ditzala osasun arazoak dituzten baina oraindik txertatuak izan ez diren pertsonak. Hala, eskatu dute arrisku taldean sartzeko honako kolektibo hauek: maskara erabiltzera behartuta ez dauden elbarriak; gaixotasun neuromuskularrak dituztenak; laringektomia egina dietenak; eta arantza bifidoa, hidrozefalia, esklerosi anizkoitza, ELA, diabetesa, gaixotasun arraroak, eritasun erreumatologiko larriak, garun paralisia, entzefalopatia larriak eta parkinsona dutenak. Gainera, ezinbestekotzat jo dute pertsona horiek ez ezik haien familiak eta haien zaintzan lan egiten duten profesionalak ere txertatzea. Elbarriei jarri beharko litzaiekeen txertoari dagokionez, Cerminek eskatu du lehenesteko bi dosien artean denbora luzerik itxaron behar ez duten botika etxeenak.


Summary: Isaac Herzog izango da Israelgo presidente berria. Gobernu proposamen bat aurkezteko epea gaur gauerdian amaituko zaio Lapidi.

Hilabete inguru geratzen zaio oraindik Reuven Rivlini Israelgo presidente karguan, baina Knessetak jada aukeratu du haren ondorengo izango dena. Alderdi Laboristako lider ohi Isaac Herzogek irabazi du goizean eginiko bozketa, Miriam Peretz hautagaiak baino 61 boto gehiago lortuta. Herzogek uztailaren 9an hartuko du kargua, zazpi urteko agintaldiari hasiera emateko.

Chaim Herzog presidente ohiaren semea eta Abba Eban Atzerri ministro ohiaren iloba da, eta hainbat kargu politiko izan ditu azken urteetan. 2005etik 2011ra bitartean hainbat ministerio gidatu zituen, Ariel Sharon, Ehud Olmert eta Benjamin Netanyahu lehen ministroen agintaldietan. Netanyahuk laboristak gobernutik kanpo uztearekin, oposizioko buru bilakatu zen, 2018ra arte. Parlamentua utzita, Israelerako Juduen Agentziako presidente izan da azken urteetan. Erakunde publiko hori Israelerako bidea hartzen duten migratzaile juduen iritsieraz arduratzen da.

Israelen presidenteak ez du botere legegilerik, lehen ministroaren eta haren gobernuaren esku baitago hori. Halere, karguak garrantzia berezia hartu du azken bi urteetan, presidentearen ardura baita gobernua eratzeko mandatua hautagai aproposenari ematea. Lau hauteskunde egin dituzte epe horretan, eta denetan jarduneko lehen ministro Benjamin Netanyahuren esku utzi zuen prozesua Rivlinek. Azken hauetan, ordea, hark huts egitearekin, oposizioko buru Yair Lapidi pasatu zion ardura.

Gauzak hala, Lapidek gauerdira arteko epea du Rivlini proposamen bat aurkezteko. Haren Yesh Atid alderdiak egungo Defentsa ministro Benny Gantzen Urdina eta Zuriarekin akordio bat itxi du bart, baina oraindik ere Zerrenda Arabiar Batua alderdi arabiarraren, Itxaropen Berria eskuindarraren, eta eskuin muturreko Yaminaren babesa ere beharko luke. Koalizio heterogeneoa oso, helburu bakartzat Netanyahuren hamabi urteko agintaldia amaitzea duena.

Nahi, baina ezin

Lapid gobernura iristeko aukerak nabarmen areagotu ziren asteburuan, Yaminako lider Naftali Bennettek adierazi ostean hura babesteko prest zegoela. Bi alderdiek hitz egindakoaren arabera, gobernuaren lehen bi urteetan Bennett izango litzateke lehen ministroa, eta ondorengo bietan Lapid. Halere, negoziazioak pausatu egin dira azken egunetan. Kan irrati katearen arabera, Yaminako kide Ayelet Shakedek, Justizia ministro izandakoak, Merav Michaeli laboristaren kargua nahiko luke Izendapen Judizialen Batzordean.

Gaur gauerako akordiorik erdiesten ez badute, gobernuaren eraketa Knessetaren esku geratuko litzateke, eta parlamentari guztiek izango lukete negoziazioak sustatzeko aukera, tartean Netanyahuk. Hiru asteren ostean, adostasunik ez balego, hauteskundeetarako deia egin beharko luke presidenteak, bosgarrenez.


Summary: Aurrez aurreko 23 ikastaro antolatu ditu UEUk, «komunitate bizi bat sortzeko». Koronabirusaren izurriak «baldintzatuta» osatu dute eskaintza, eta ikastaro bakoitzak 25 euroko prezio sinbolikoa izanen du

Izurri garaian antolatutako bigarren udako ikastaroak izanen dira aurtengoak. COVID-19ak zeharo baldintzatu zuen UEU Udako Euskal Unibertsitatearen iazko egitaraua; 49. aldirako, ahalegina egin dute egitasmoaren berezko izaerari eusteko: «Aurrez aurreko udako ikastaroak antolatu ditugu aurten ere», esan du UEUko zuzendari Kepa Sarasolak. Iruñeko Katakrak liburu dendan egin dute aurtengo eskaintzaren aurkezpena. Mari Luz Esteban UEUko irakaslearen hitzak gogora ekarri ditu Sarasolak, presentzialtasunaren aldeko hautua arrazoitzeko: «Aurrez aurrekoa politikoa da, eta UEUk bere egiten du esaldi hori. Online irakaskuntza oso garrantzitsua da gure proiektuan, baina presentzialtasuna ezin da guztiz ordezkatu, udako ikastaroak UEUren nortasuna direlako, bizipenen bidez ikasten delako eta presentzialtasun hori beharrezkoa delako komunitate bizi bat sortzeko».

Ideia horrekin bat egin du Irati Iciarrek, UEUko udako ikastaroetako arduradunak: «Udako ikastaroak online izango balira, ez genituzke berdin sentituko». Hala ere, eskaintza birmoldatu dute «espazio seguruak» sortze aldera. Alde batetik, ohi baino ikastaro gutxiago antolatu dituzte (iaz baino gehiago hala ere): 18 ikastaro eta bost jardunaldi. 23 jarduera, guztira. Horrez gain, «neurri bereziak» ezarri dituzte, parte hartzea sustatze aldera: besteak beste, ikastaro laburrak antolatzea (egun bakarrekoak gehienak) eta ikastalde txikiak osatzea, egoitza bakoitzaren edukiera eta segurtasun neurriak aintzat hartuta.

Ekainaren 25etik uztailaren 16ra bitartean eginen dituzte ikastaroak, hiru gune nagusitan: Iruñean, Eibarren eta Baionan. Horiez gain, beste ikastaro batzuk ere antolatu dituzte Donostan, Laudion eta Usurbilen. Pedagogia feminista, udako bertso eskola, Txikipedia hezkuntzan, pandemia, Nafarroako erresumaren konkista, euskalgintza, filosofia eta zuzenbidea izanen dira ikastaroetan jorratuko dituzten gaietako batzuk.

Eskaintza «elkarlanari esker» ondu dutela azpimarratu du Iciarrek: «Zukua atera diogu Elkar Ekin leloari. Eskaintza hau ez litzateke posible izango gure bidaideen gogorik eta inplikaziorik gabe: UEUko sailak, Bertsozale elkartea, Laboa katedra, Noaingo bataila elkartea, Gezki, LAB-hezkuntza, HITT taldea, ALDEE, ASNABI, Bilketa, EWKE, Agora elkartea, Iratzar fundazioa, EEP, Ikas elkartea, Euskal Elkargoa, Hendaiako Herriko Etxea, Mintzalasai elkartea, Neiker, Aiaraldeko Ekintzen Faktoria, Bernat Etxepare lizeoa, Katakrak, Jakin, Usurbilgo Udala, Tabakalera eta EHUko Euskal Hizkuntza eta Komunikazio saila».

Nafarroako Gobernuarekin elkarlana

UEUk eta Nafarroako Gobernuak elkarlanean antolatutako ikastaroak aurkeztu ditu Edurne Kochek, UEUren Nafarroako arduradunak: «Lau ikastaro eta jardunaldi bat eskainiko ditugu aurten Iruñean, ekaineko lehen astean. Horietatik, hiru dira Nafarroako Gobernuko Hezkuntza Departamentuarekin adostutakoak. Doan eskainiko ditugu, eta lehentasuna izango dute hezkuntza graduko ikasle nafarrek». Haur Hezkuntzan, Lehen Hezkuntzan eta DBH Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzan euskararen erabilera indartzea eta hizkuntza ohiturak lantzeko tresnak ematea izanen da ikastaro horien helburua. Iaz bezala, hiru egoitza nagusi izanen ditu UEUk Iruñean: Ezpeleta jauregia, Kondestablearen jauregia eta Katakrak liburu denda.

Akademiatik herrigintzara, herrigintzatik akademiara izeneko jardunaldiak hasiera emanen dio aurtengo udako ikastaroei, Iruñean. Matrikula doakoa da, baina ezinbestekoa da izena ematea. Horretarako epea zabalik da jada, eta www.ueu.eus webgunean egin daiteke.


Summary: Gutxienez 31 lagun hil dira birusarekin iragan den astean Hegoaldean. Beste 426 COVID-19 kasu atzeman dituzte Hego Euskal Herrian, eta positiboen ehunekoa %3,9 da.

Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak jakinarazi dutenez, COVID-19arekin eri ziren 31 pertsona hil ziren maiatzaren 24tik 30era, aurreko astean baino bost gehiago. Azken astean birusarekin zendu ziren kasu gehienak (27 zehazki) Araba, Bizkai eta Gipuzkoakoak dira, eta beste lau Nafarroakoak. Hain justu ere, duela bi aste ez zen COVID-19arekin loturiko heriotzarik izan Nafarroan, uztailetik lehen aldiz, baina joan den astean berriro ere izan dira hildakoak herrialdean gaitzaren ondorioz.

Birusaren transmisioari dagokionez, berriro egin dute koska bat gora kasu positiboek. Bi gobernuetako osasun agintariek emandako datuen arabera, atzo 10.678 diagnostiko proba egin ziren Hego Euskal Herrian COVID-19a atzemateko, eta horien guztien %3,9k eman zuten positibo: 426k, alegia. Lurraldeka, atzo detektatutako positiboetatik 178 Bizkaian atzeman ziren; Gipuzkoakoak izan ziren 110; Nafarroan 88 zenbatu zituzten, eta Araban, 45.


Summary: Joan den larunbatean Tolosan eraso sexista bat izan zela salatu dute. Tolosako (Gipuzkoa) skate parkean izan zen erasoa. Bihar arratsalderako elkarretaratzera deitu du Tolosako Asanblada Feministak.

Tolosako skate parkean (Gipuzkoa) eraso sexista bat izan zen joan den larunbatean. Hala jakinarazi dute gaur Tolosako Udalak eta Tolosako Asanblada Feministak. Udalak, eraso gaitzesteaz gain, abian jarri du indarkeria matxista jasan duten emakumeak artatzeko protokoloa, eta asanbladak, berriz, elkarretaratzera deitu du bihar arratsalderako, 19:00etan Triangulo plazan.

Erasoa izan denak salaketa jarri du Ertzaintzan. Azaldu duenez, erasoa Usabal kiroldegitik gertu dagoen parkean izan zen larunbat gauean.

Tolosako Udalak, ohar baten bidez, argi utzi du «babes osoa» eskaini dietela eraso egin diotenari eta haren ingurukoei, eta mugimendu feministarekin eta gizarte eragileekin indarkeria matxistaren aurka lanean jarraitzeko konpromisoa berretsi du: «Erakundeon zeregina da gizartearen giza eskubideak bermatzea, baina horretarako beharrezkoa da herritarren jarrera aktiboa ere, erasoak saihesteko».


Summary: Kaledonia Berriko hirugarren independentzia erreferenduma abenduaren 12an egingo dute. Azken galdeketaren emaitza edozein dela ere, Ozeaniako uharte multzoa bi urteko trantsizio epean sartuko da, bere estatus berria zehazteko. UCk erantzun du oraindik ez duela finkatu bere «jarrera ofiziala», eta Parisek aitortu du negoziazioetan ez dutela «akordiorik adostu».

Kaledonia Berriko herritarrei zehaztu egin diete deskolonizazio prozesuko garairik garrantzitsuenari buruzko egutegia, bai eta horrek ekarriko dituen ondorioak ere: printzipioz, independentziari buruzko hirugarren eta azken erreferenduma aurten egingo dute, abenduaren 12an, eta, egun horren ostean, bi urteko trantsizio epean sartuko dira, 2023ko ekainaren 30era arte, galdeketaren emaitza edozein dela ere.

Ozeaniako uharte multzoko independentistez eta loialistez osaturiko ordezkaritza bat Parisen izan da asteon, Frantziako Gobernuarekin hirugarren erreferendumaz negoziatzeko; besteak beste, Sebastien Lecornu Itsasoz Haraindiko ministroarekin, Jean Castex lehen ministroarekin eta Emmanuel Macron presidentearekin batzartu dira, baiezkoaren garaipenaren eta ezezkoarenaren ondorioak argitze aldera.

Izan ere, orain arte, hiru aldeen proposamenak mahai gainean egon dira, baina ez zuten horren inguruan ados jartzeko tarterik izan; horiek horrela, egunotako elkarrizketekin, kaledoniarrek informazio guztia beren eskuen artean izango dutela joango dira botoa ematera —ondorioei buruzko dokumentu bat argitara emango dute laster—.

Lecornuk prentsaurrekoan azaldu bezala, Kaledonia Berria trantsizio epe batean sartuko da aurtengo galdeketaren ostean: baiezkoak irabaziko balu, estatu independenteak eskumen eta baliabide guztiak jaso ditzan, eta Frantziarekiko harreman berria adosteko; eta ezezkoak irabaziko balu, uharte multzoarentzat estatus berri bat negoziatzeko, gerora herritarrek erreferendum bidez baieztatu beharko luketena.

Prozesuko bi datak hauteskundeen arabera aukeratu dituzte. Hirugarren galdeketari dagokionez, independentistek ahalik eta beranduenerako nahi zuten, hau da, datorren urteko urrirako; loialistek eta Frantziako Estatuak, ordea, aurten egin nahi zuten, Frantziako datorren urteko presidentetzarako bozekin eta horren ondorioekin ez nahasteko.

Azkenean, badirudi bi horien jarrera gailendu dela, baina negoziazioetan parte hartu duen UC Kaledoniar Batasuna alderdi independentistarik garrantzitsuenak prentsa ohar bidez ohartarazi du oraindik ez duela bere «jarrera ofiziala» zehaztu dataren inguruan. Loialistek, gainera, nahiago zuten erreferenduma aurtengo udazkenean egin, eta horrek agerian utzi du oraindik desadostasunak daudela hiru aldeen artean; ordea, ezustekorik ezean, Parisek proposaturiko egunean egingo dute bozketa, hari baitagokio erreferenduma antolatzea.

Frantziako Itsasoz Haraindiko ministroak aitortu du egunotako negoziazioetan ez dutela «akordiorik adostu», baina, halere, baikor agertu da: «2021eko abenduaren 12ko datak ez du kontsentsurik lortu. Parisen ez gara elkartu itun bat lortzeko helburuarekin. Epe horrek balio izan du [Frantziako] errepublikak iniziatiba hartzeko».

Argi dagoena da Kaledonia Berria bi urteko trantsizio epean sartuko dela, eta hori Kongresurako hauteskundeen dataren arabera aukeratu dutela, hurrengoak 2024an egingo baitituzte; 2019an, independentistek ez zuten lortu loialistei aurrea hartzea, baina diputatu bat gehiago eskuratu zuten, 26 aulki jasotzeraino —Frantzian geratzearen aldekoek 28 dituzte—.

Deskolonizazio prozesuko lehen galdeketa 2018an egin zuten, eta bigarrena, iaz; bietan, Frantzian jarraitzearen aldeko jarrerak irabazi zuen, baina kontsulta batetik bestera txikitu egin zen baiezkoaren eta ezezkoaren arteko tartea. Iragan urriaren 4koan, Kaledonia Berriko herritarren %46,74 independentziaren alde agertu ziren; duela hiru urtekoan, berriz, %43,33.

Azken erreferendumeko galdera aurreko bien berbera izango da: Nahi duzu Kaledonia Berriak burujabetza osoa eskuratzea eta independente bilakatzea?.

UC negoziazioetan izan da; UNI, ez

Parisen izan den ordezkaritzan, deigarria izan da independentisten artean soilik UCk parte hartu duela negoziazioetan, UNI Independentziarako Batasun Nazionalak Frantziako hiriburura ez joatea erabaki baitzuen; haren arabera, elkarrizketetan parte hartzeko «aginterik ez» duelakoan.

Jarrera horiek agerian utzi dute beste behin ere Frantziatik ateratzearen aldekoen artean desberdintasunak daudela. Beste kasu baterako, Kaledonia Berriak oraindik ez duela presidenterik: 1998an Noumeako Akordioa sinatuz geroztik lehen aldiz, gehiengo independentistako gobernu bat dute Ozeaniako uharte multzoan, baina UCren eta UNIren arteko adostasunik ezak atzeratu egin ditu presidentearen eta presidenteordearen aukeraketak.

Koalizioko 11 kideak hiru aldiz elkartu dira gobernuburua hautatzeko, baina oraingoz inork ez du gehiengorik lortu; independentistek, halere, uste dute ados jarriko direla, eta horregatik eskatu dute denbora gehiago negoziatzen jarraitzeko.


Summary: Munduko lehen arrano arrantzale albinoa Urdaibain jaio da. Hark bizirik irautea «erronka handia» izango dela adierazi dute Urdaibai Bird Centerreko arduradunek. Arrano arrantzalea desagertutako espezie bat zen Euskal Herrian, eta joan den asteburuan jaio ziren lehen bi kumeak.

«Naturak berriz txunditu gaitu». Hala adierazi dute Urdaibai Bird Centerreko arduradunek gaur; izan ere, ezagutzen den munduko lehen arrano arrantzale albinoa Euskal Herrian jaio da. Joan den asteburuan ere albiste izan ziren Urdaibaiko biosfera erreserban (Bizkaia) hainbat urte eta gero jaio ziren bi arrano arrantzale. Aspaldidanik, espezie hori desagertuta zegoen Euskal Herrian.

Orduan eman zuten abisua Urdaibai Bird Centerreko arduradunek, eta asmatu ere egin dute: hurrengo egunetan beste kume bat jaiotzea espero zuten, eta gaur arrano arrantzale albino bat jaio da Urdaibain. Hegaztien zentroak argi utzi du arrano arrantzale bikote batek Urdaibain kabia egin eta arrautzak uztea mugarri bat dela, baina are garrantzitsuagoa dela esan dute bi arrazoirengatik: batetik, hiru arrautza jarri zituelako (ohikoena bi jartzea izaten da), eta, bestetik, gaur jaio den txita erabat zuria delako.

Kezka ere adierazi dute, ordea. Izan ere, arrano arrantzale albino batek bizirik irautea «erronka handia» da: «Basa faunaz ari garela argi izan behar dugu, eta etorkizuna latza izan daitekelakoan gaude». Gehitu dute Urdaibai Bird Centerretik egin dezaketen gauza bakarra dela «naturari bere bidea egiten uztea».

Desagertutako espeziea

Arrano arrantzalea Euskal Herrian desagertuta zegoen espezie bat da. Haiek berreskuratzeko asmoarekin, 2013an askatu zuten kumeen guraso izan den arranoetako bat, Roy izenekoa. Haren bikotekidea, berriz, Orxeko (Akitania) erreserba naturalean egindako suspertze proiektukoa da. Bikotea joan den urtean egonkortu zen.

Lehen abisua apirilean eman zuten Bird Centerreko arduradunek: arrano arrantzale bikote horrek habia egin zuen Urdaibain, eta handik egun gutxira jarri zuten lehen arrautza han. Ohikoa da bikote hori udaberrian Urdaibain egotea.

Arrano arrantzaleak zuzenean ikus daitezke hegaztien zentroaren Youtubeko kanalean.


Summary: Abuztuaren 1etik espetxeetan osasun zerbitzua eskainiko du Nafarroak. Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakariak eta Miquel Iceta Espainiako Gobernuko Lurralde Politika eta Funtzio Publikoko ministroak eskumenaren transferentziari buruzko akordioa izenpetu dute.

Hogei urteren ondoren, Nafarroak eskumen bat gehiago izango du. Abuztuaren 1etik aurrera, gainerako herritarren modura, Osasunbideak osasun arreta eskaini ahalko die Iruñeko espetxean diren presoei. Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakariaren hitzetan, autogobernuan aurrera egiteko balioko du. Haren esanetan, Nafarroak presoei zerbitzurik hoberena eskaintzeko «konpromisoarekin» hartu du bere gain eskumena, eta, urrats horren bidez, administrazioaren kudeaketan «heldutasuna» adierazten duela uste du.

Izan ere, 2003tik, erkidegoek eskumen hori izateko aukera zuten. baina orain arte soilik EAEk eta Kataluniak eskaini dute zerbitzu hori euren lurraldetako kartzeletan. Orain, Nafarroa batuko zaie. Berriki, hain zuzen ere, Jaurlaritzak eta Espainiako Gobernuak konpromisoa hartu zuten EAEk bere gain har dezan espetxeetako eskumen osoa, urriaren 1etik aurrera.

Miquel Iceta Espainiako Gobernuko Lurralde Politika eta Funtzio Publikoko ministroaren arabera, albiste pozgarria da espetxeetako osasun arreta ez delako nabarmengarria baina bai gai sentikor bezain garrantzitsua: «Adierazten du Nafarroak osasun arreta osoa eskaintzen duela eta ez dela zerbitzu hori espetxeen atarian geratzen». Icetak gaineratu du borondatea dagoenean, akordioa lortzea ez dela oztopo: «Madrilen adierazi zidan Txibitek eskumen hori nahi zuela, eta lehenbailehen, gainera. Hori ikusirik, lan egitea beste erremediorik ez duzu lotsagorri ez zaitzaten»

Akordioaren nondik norakoak aurretik zehaztuta zeuden. Espainiak bere aurrekontu orokorretan 131 milioi euro bideratzen ditu kartzeletako osasun arreta finantzatzera, eta kostu horren %1,6 (2,1 milioi euro, alegia) kendu egingo zaio urteroko ekarpenetik; hots, Nafarroak estatuari bere gain hartuko gabeko eskumenengatik ordaindu beharreko dirutik. Osasun arreta hori ematen duten profesionalen ordainsaria ere egokitu egin beharko da, Osasunbidearen baldintzetara.

Urte amaierarako, trafikoa

2001eko otsailean bildu zen azken aldiz Transferentzien Batzorde Mistoa, eta Icetari datu hori deigarria egin zaio. Lehenik, gogorarazi du bi erakundeetan kolore politiko askotako gobernuak iragan direla eta, hortaz, ez dela errua batzuei edo besteei botatzeko unea. Dena den, kritikatu du ez litzatekeela halakorik gertatu behar. Hurrengo eskumena trafiko eskumena izango da.

Hain zuzen ere, 2018ko urriaren 31n, Uxue Barkosek eta Pedro Sanchezek trafiko eskumena itzultzeko konpromisoa hartu zuten. Sanchezek 2019ko maiatzerako prozesua burutzeko asmoa adierazi bazuen ere, eskumenaren transferentzia atzeratuz joan da. Orain, Icetak konpromisoa hartu du urte amaierarako eskualdaketa egiteko. Martxoaren 10ean, Madrilek bere azken planteamendua egin zuen, eta, orain, Nafarroa proposamena aztertzen ari da.

Negoziazioaren korapiloetako bat zerbitzuaren finantzaketaren balorazioa da. Bestea da zer gertatuko den egun trafiko arloan diren guardia zibilekin. Icetaren arabera, egun Nafarroan 1.600 guardia zibil daude, eta, eskumena hartzen denean, kopurua ez da aldatuko. Gaineratu du hala nahi dutenek Foruzaingoan sartzeko aukera izango dutela, «Nafarroak etorkizun hurbilean trafiko kontrola hartzeak ez du esan nahi Nafarroan Guardia Zibila desagertuko dela», azaldu du eskuineko alderdien mezuei erreferentzia eginez.

Negoziatzen ari diren beste eskumenetako bat da bizitzeko gutxieneko diru sarreren errentaren gainekoa. Espainian iaz onartu zen errege dekretu bidez, baina Icetak gogorarazi du «figura berria» denez denbora gehiago eskatuko duela. Hegoaldeko bi gobernuak eskumen horren transferentzia negoziatzen ari dira. Espainiako Gobernuak maiatzaren 21ean egin zuen bere azken proposamena, baina, kasu horretan, ikuspegiak urrunago daude, eta ez du datarik jarri nahi izan transferentziari buruz.

Txibiteren diskurtsoa

Txibitek azpimarratu du akordioak autogobernuan sakontzeko balioko duela, baina gaineratu du hori halaber Espainiarekiko «leialtasunez eta kohesioz» egiten dela. Haren esanetan, eskumenen transferentzia ez da soilik legedi arloko kontua, baizik eta erkidegoetako gobernuak «ahalduntzen» dituela.

Halaber, argudiatu du elkarrizketa beti bi gobernuen arteko errespetu giroan garatu dela. «Testuinguru politiko ona da Nafarroak aurrera egin dezan,erakuts dezagun gure kudeaketa ahalmena eta politika publikoetan lidergoa,baina ez bazterketan eta konfrontazioan oinarrituta,baizik eta administrazioen arteko elkar ulertzean eta errespetuan». Haren irudiko, pandemiak utzitako irakaspenen artean dago; administrazioen artean konfiantza eta elkar ulertzea nagusituz gero «hobeto» erantzuten zaie.


Summary: Establezimendu handi eta ertainen edukiera eta kirol jardueretako pertsona kopurua handituko ditu Nafarroak ostiralean. %50era igoko dituzte areto handi eta ertainen edukierak, eta hamabost lagunera arteko taldeak egon ahalko dira kirol jardueretan

Nafarroako Gobernuak neurri berriak iragarri ditu ostiralerako: nabarmenenak dira supermerkatuak bezalako establezimendu handi eta ertainen edukiera %50era igotzea, eta kirol jardueretan hamabost pertsona arteko taldeak baimentzea. Hala ere, 20 pertsonara luzatzeko baimena eman du, kirol eremuak baldintza jakin batzuk betetzen baditu: bost metro karratu kirolari bakoitzeko mugikortasun txikiko ekintzetan, eta hamasei mugikortasun handikoetan, eta une oro aireztatua badago. Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakariak azaldu du martxan jarritako neurriak leuntzeko prozesu «geldo, progresibo eta zuhurraren» parte direla ostiralean indarrean sartuko den foru dekretuak baimenduko dituen neurriak. Horiez gain, igerilekuetako, kanpaldietako eta kultu eremuetako edukierak ere malgutu ditu, besteak beste.

Nafarroako Gobernuak neurri berriak hartu ditu udari begira, eta sektore anitz ukitu ditu. Igerilekuak izan dira arau berriak izango dituzten eremuetako batzuk. Bertako eremu berdeetan lau metro karratu izan beharko ditu erabiltzaile bakoitzak. Kanpalekuei dagokienez, ezingo dira 60 lagun baino gehiago izan, eta monitore bat izan beharko dute zortzi laguneko gutxienez. Kultu eremuetan 1,5 metroko distantzia utzi beharko dute pertsonen artean, eta gehienez jota 300 lagun egon ahal izango dira. Ostalaritzako ordutegien aldetik ez du neurri berririk ezarri; orain arte bezala eutsiko zaio: barnealdeak 22:00etan eta terrazak 01:00etan itxi beharko dituzte. Maskarak derrigorrez erabiltzeari buruz ere mintzatu da Txibite, eta azaldu du gizartearen ehuneko handi bat txertatuta egotean gertatuko dela hori, «momentuz» neurri hori hartuko ez dutela berretsi du.

Pandemiak herrialdean duen bialakera positiboa dela azaldu du Txibitek, eta hori txertaketa prozesuaren eragina dela adierazi du. Hala ere, arrisku faktoreak badaudela azaldu du, neurrien erlaxazioak kasuen gorakadan islada izan duela ondorioztatuz. Hori horrela, neurrien leuntzea apurka egingo dela berretsi du, eta azaldu du neurri berriak hartzeko orduan ospitaleetako egoera izango dutela kontuan, ez hainbeste kutsatu kopurua. Hori horrela, azaldu du intzidentzia metatuaren gorakadak ez duela eraginik izan ospitaleetako presioan, baina egoeraren eboluzioa kontuan izan behar dutela neurri berriak ezartzeko orduan.


Summary: Laborarientzako NPB diru laguntzaren banaketa «bidegabea» salatu dute ELBk eta BLEk. Baionako suprefetarekin bildu dira, goizean, Ipar Euskal Herriko laborantza eragileak. NPBaren banaketak, bereziki, laborantza biologikoan ari diren laborariak kaltetuko dituela salatu dute.

«Azken 30 urteetan NPB diru laguntzen banaketa bidegabeagatik laborarien bi herena desagertu da». Hori da ELB sindikatuak eta BLE Biharko Lurraren Elkarteak goiz honetan salatu dutena. 100 bat lagun bildu dira Baionako suprefeturaren aitzinean, NPB Nekazaritza Politika Bateratua diru laguntzaren bidezko banaketa aldarrikatzeko. Izan ere, Frantziako Laborantza ministerioak banatzen ditu laguntza horiek, baina laborariek uste dute modu bidegabean banatzen direla. Aurten, NPB laguntzen erreforma egin nahi du Frantziako Gobernuak, banaketa sistema berrikusteko. Negoziazio prozesua abiatua den honetan, ELBko eta BLEko laborariek deitoratu dute aldaketak ez direla «zentzu onean» egiten ari. «Laguntza horiek eginak dira lur eta kabala gehien dituztenak laguntzeko. Laborari txikiagoak ateratzen dira galtzaile», azaldu du ELBko bozeramaile Panpi Sainte Mariek.

NPB diru laguntza laborarien hektarea kopuruaren eta kabala kopuruaren araberakoa da, ez du kontuan hartzen produkzio maila. Sainte Mariek uste du horrek laborantza industrialari ematen diola abantaila. Ondorioak zuzenak dira haren ustez: «Horrela segituz etxaldeak hustuko dira, herriak hustuko dira. Egin ahala laborari atxiki behar ditugu, beraz behar dira laguntzak zuzenki bideratu. Diru aski bada, baina ez da ontsa banatzen, handienek biltzen dute gehiengoa».

Laborantza biologikoa, kaltetua

Bestalde, NPB diru laguntzaren banaketak, bereziki, laborantza biologikoa «kaltetzen» duela diote. BLEko bozeramailea da Laura Daniel laboraria; haserre mintzatu da: «NPBaren lehen negoziazioak behatuz gero, ohartzen gara laborari biologikoek %60 gutxiago jasoko dutela». Haren ustez, laborantza biologikoaren garapena zalantzan jartzen du horrek. «Biologikora pasatzea urrats handia da gastuak badirelako; beraz, laguntzarik gabe ezinezkoa da. Alta, badakigu klima aldaketarekin desafio inportante bat dela». Horrez gain, salatu dute NPB diru laguntzak arrunt kanpo uzten dituela baratzezainak, erlezainak eta arbolazainak, besteak beste. Horren irudikatzeko, ekintza bat egin dute goizeko elkarretaratzean: etxeko mozkinak banatu ondotik, suprefeturaren aitzinean utzi dituzte, tokiko mozkinak «desagertzeko arriskuan» direla salatzeko.

Sainte Marieren ustez, oraindik «garaiz» da negoziazio prozesuan pisua izateko. Horregatik, Baionako Philippe Le Moing-Surzur suprefetarekin bildu dira, goizean. «Espero dugu Julien Denormandie Frantziako Laborantza ministroari gure kezkak eta gure haserreak helaraziko dizkiola», erran du.


Summary: Indigenen kulturaz jabetzea egotzi dio Mexikok Zara etxeari. Mexikoko Kultur Idazkaritzak azalpenak eskatu dizkio Inditex taldeko enpresari, soineko batean mixtec kulturaren diseinuak erabiltzeagatik. Beste bi arropa enpresa ere salatu ditu.

Mexikoko Gobernuko Kultura Idazkaritzak gutun bat bidali dio Zara jantzi etxeari azalpenak eskatzeko soineko baten diseinuaren inguruan. Mixtec herriaren «jabetza kolektiboa pribatu bihurtzea» leporatzen dio, eta errespetua eskatzen dio.

Mexiko Gobernuak ez du bakarrik Zara salatu. Gutun berean Anthropologie eta Patwol AEBetako etxeei ere azalpenak eskatu dizkie, jantzi banatan antzeko gauza bat egiteagatik.

Zarari zuzenduriko gutunean, Alejandra Frausto Guerrero idazkariak azaltzen dio Inditexeko enpresari Midi bildumako soineko batean «kopiatu» egin dutela San Juan Coloradoko komunitatearen ikonografia. Adierazten dio hango huipil soineko tradizionala «emakumeen nortasunaren parte» dela, emakumeek lehengaietatik lantzen dituztela soinekook, eta horietan euren historiaren, mundu ikuskeraren eta ingurunearen irudiak erabiltzen dituztela. Fraustok nabarmendu du emakumeek gutxienez hilabete bat behar dutela soineko bat egiteko, lan nekeza eginez.

«Horregatik», jarraitzen du gutunean, «Zara etxeari eskatzen diogu jendaurrean azaltzeko zertan oinarritzen den kopiatzeko eta pribatu bihurtzeko ondasun kolektibo bat, jatorria erabat dokumentatuta duten osagai kulturalak erabilita». Idazkariak gogoratzen dio Zarari kultur ondasun hori komunitate sortzaileen mesedetan erabiltzen dutela mixtecek.

Mexikoko herritarren ondasun ukigarria eta ukiezina gordetzea eta zabaltzea da idazkaritzaren lanetako bat.

Etikari dei egiten dio idazkariak, eta eskatzen du mahai gainean jartzeko «historikoki ikusezin bihurtu dituzten» jatorriko herrien eskubideak babesteko beharra. Gutunean gonbidapena egiten dio Zarari komunitate indigenekin «errespetuzko elkarlana» egiteko, «herrien nortasunari eta ekonomiari azpia jango ez dion marko etiko batean, eta beti bidezko merkataritza batean, zeinak berdintasunean jarriko dituen sortzaile indigenak, enpresaburuak eta diseinatzaileak».

Zara Inditex konpainiaren marka nagusia da. Horrez gain, Pull and Bear, Bershka, Massimo Dutti, Stradivarius, Oysho, Zara Home, Uterqüe eta Lefties ditu Inditexek.

Lehen ere jaso ditu salaketak Zarak. 2019. urtearen amaieran, Suitzako Public Eye gobernuz kanpoko erakundeak ikertu egin zuen ZARAren Join Life arropa bildumaren ekoizpena, eta ondorioztatu zuen jantzi bakoitzaren benetako ekoizleek salneurriaren erdia baino gutxiago jasotzen zutela.

Beste bi salaketa

Anthropologie etxearen praka motz batzuk ere salatu ditu idazkaritzak. Horretan, Oaxaka estatuko Santa Maria Tlahuitoltepec komunitateko mixe herritarren diseinu «bereizgarri eta tipikoak» ikusten dira, haren arabera. Osagarri horiek belaunaldiz belaunaldi pasatzen dituzte gizonezko eta emakumezkoek, eta «harrotasunez janzten dituzte, euren kulturaren adierazpenik sakonenaren gisan».

Ezkerrean, Nela Jimenez artista indigenak eginiko jantzia. Eskuinean, Anthropologie enpresak salgai jarritakoa. Eguzkiak, mendiak eta bestelako figurak kopiatu dituzte. Mexikoko Gobernua

AEBetan eta Kanadan 200 denda inguru ditu Anthropologie etxeak. Arropaz gain, bitxiak, altzariak, apaingarriak eta bestelakoak saltzen ditu. URBN konpainiarena da, Urban Outfitters, Free People, BHLDN, eta Terrain markekin batera.

Azkenik, Patowl enpresaren Tops bilduman, Oaxacako San Antonino Castillo Velasco komunitateko zapotecen jantzien «kopia fidela» ikus daitekeela salatu dute. 2017an sortu zuten Patowl, AEBetan, eta euren webgunean erosleari esaten diote euren produktuak erosita «amerikar [hau da, estatubatuar] artistak sostengatzen» ari direla.

Ezkerrean, Juliana Martha Sernas indigenak eginiko jantziak. Hilabete bat behar du horietako bakoitza egiteko. Eskuinean, Patowlek industrialki ekoitzi eta saldutakoak. Mexikoko Gobernua


Summary: Animalien babeserako lege proposamena erregistratu dute EAJk eta PSE-EEk. Lege proposamenak debekatu egiten du harrera zentroetan animaliak hiltzea. Gainera, animalien kontrako erasoak egiteagatik 100.000 eurorainoko isunak proposatzen ditu.

Eusko Legebiltzarrean animalien babesa areagotuko duen lege proposamen bat erregistratu dute EAJ eta PSE-EEk. Lege proposamenak debekatu egiten du harrera zentroetan animaliak hiltzea, eta 100.000 eurorainoko zigorrak ezartzen ditu. Bi alderdiek aitzineko legegintzaldian Elkarrekin Podemosek aurkeztutako lege proposamena hartu dute oinarritzat lege proposamen berria idazteko. Egun, 1983an onartu zen Animalien Babeserako Legea dago indarrean Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan.

Lege proposamenak debekatu egiten du harrera zentroetan animaliak hiltzea, animalia horiek gunean daramaten denbora edozein dela ere. Albaitari baten txostenarekin baizik ezingo dira hil, eta animaliaren osasun arrazoiak edota osasun publikoko arrazoiak baldin badaude. Gainera, kasu horietan metodo «ez-krudelak» eta «minik gabeak» erabili beharko dira, eta albaitari profesional batek egin beharko du.

Animalien eutanasiaren figura ere aurreikusten du lege proposamenak. Eutanasia gaixotasunen bat duten animaliengan aplikatu beharko da, eta beti ere gaixotasuna «sendaezina» edo «mingarria» bada. Kasu horretan ere albaitariak aplikatu beharko du eutanasia.

Debeku batzuk ere ezarri nahi ditu lege proposamenak. Bertzeak bertze, animalien arteko borrokak, animaliekin egiten diren zirkuetako ikuskizunak eta ferietako ikuskizunak. Gainera, animalien salmenta horretarako baimena duten establezimenduak bakarrik egiten ahalko dute, eta ez norbanakoek. Salmenta puntu horietan ezingo dira animaliak bizirik erakutsi, eta horien salmenta katalogo bidez bakarrik egiten ahalko da. Arraza arriskutsuko txakurrei dagokienez, horiek izateko lizentzia berezia izan beharko da, eta beharrezkoa izango da antzutzea.

Isun gogorragoak

EAJk eta PSE-EEk aurkezturiko lege proposamenak 100.00 euro arteko isunak ezartzen ditu animalien kontrako erasoak egiten dituztenentzat. Eraso larritzat jotzen ditu bertzeak bertze animaliari hiltzerainoko tratu txarra ematea; albaitaririk gabe hiltzea, antzutzea edo mutilatzea; pozoitutako jakiak bide publikoetan uztea eta animalien borrokak sustatzea.

Animaliak erregistratzeko betebeharra ere jasotzen du lege proposamenak. Jaiotzen direnetik bi hilabeteko epea zehazten du, eta erosketatik hamar egunekoa. Gainera, heriotzaren berri ere eman beharko dute, gehienez ere urtebeteko epean.


Summary: Bizileku baimenik ez duten edo kalean bizi diren migranteak COVID-19aren aurka txertatzen hasiko da Osakidetza. Hainbat bide izango dute txertaketarako ordua hartzeko: Osakidetzaren webgunean sortutako atal berezi batean izena eman ahal izango dute, sakelakoan SMS baten bidez hartu ahal izango dute ordua, edota dagokien osasun zentroa jarriko da haiekin harremanetan ordua emateko.

Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak eta Jose Luis Quintas Osasun sailburuordeak gaur jakinarazi dute Osakidetza aurki hasiko diela COVID-19aren aurkako txertoa jartzen bizileku baimenik ez duten migratzaileei, eta baita etxerik ez dutenei edo hainbat arrazoi direla medio Gizarte Segurantzan alta emanda ez daudenei ere. Osakidetzaren webgunean propio sortutako atal batean edo telefonoz SMS bat jaso ondoren izango dute aukera ordua hartzeko. Quintasek azaldu duenez, aterpetxeetan ez dauden migranteen eta osasun txartelik edo sakelakorik ez dutenen kasuetan, osasun zentroak arduratuko dira haiekin harremanetan jartzeaz.

Quintasek jakinarazi du honezkero hasiak direla txertaketa ekipamenduak aterpetxe, jantoki edo antzekoetara eramaten, prozesua errazteko. «Orain, egoera bereziki ahulean dagoen kolektibo osoarengana iristea da helburua», azaldu du Sagarduik. Nabarmendu dute egoera irregularrean dauden migranteek ez dutela arazorik izango txertatu nahi izanez gero, ez baita «inolako kontrol polizialik» egongo.


Summary: Eskualdeetako lehendakariek Macroni eskatu diote murgiltzea «segurtatzeko». Frantziako Eskualdeetako hamahiru lehendakariek gutun bat helarazi diote Macroni: Frantziako Konstituzio Kontseiluak hartutako erabakia «ulertezina» dela erran diote

Iragan asteburuan mobilizazio jendetsuak izan ziren Frantziaren menpe diren herrialdeetan, Frantziako Konstituzio Kontseiluak murgiltze eredua eta zeinu diakritikoak konstituzioaren kontrakotzat jo izana salatzeko. Ordezkari politiko eta hautetsi anitzek salatu zuten ebazpena, eta, horren harira, Frantziako Emmanuel Macron presidenteak murgiltze sistema plantan atxikitzeko «bitartekoak» behar zirela erran zuen. Euskalgintzako eragileek eleetatik ekintzetara pasatzea galdegin zioten, orduan. Bestalde, Jean Castex Frantziako lehen ministroak erran zuen batzorde bat osatuko zutela murgiltze eredua atxikitzeko baliabideak atzemateko. Hala, Frantziako eskualdeetako lehendakariek gutun bat idatzi diote Macroni, murgiltze sistema «segurtatzeko baldintzak» atzeman ditzan galdetzeko.

Sinatzaileen artean ageri dira Alain Rousset Akitania Berriko lehendakaria, Valerie Pecresse Ile-de-Franceko lehendakaria, Laurent Wauquiez Auvernia eta Rodano Alpeak eskualdeko lehendakaria, eta Gilles Simeoni Korsikako presidentea, besteak beste. Prest agertu dira lan horretan parte hartzeko: «Zurekin batera tokiko hizkuntzetan egiten den murgiltze irakaskuntza segurtatzeko baliabideak atzeman nahi ditugu, itunpeko eskoletan zein eskola publikoetan. Heldu den sartzerako, familiei, ikasleei eta elkarteei hori zor diegu».

Azaldu dute murgiltze ereduak emaitza pedagogiko onak lortzen dituela. «Hizkuntza bat baino gehiago jakitea aberastasun handi bat da gure gazteentzat. Frantsesa menperatzea lagun dezake, gainera», erran dute. Konstituzio Kontseiluaren ebazpena «ulertezina» egin zaie eskualdeetako lehendakariei, eta Molac legea «tokiko hizkuntzentzat lege aitzinamendu» bat izan zitekeela nabarmendu dute.

Hala, prest agertu dira parlamentariekin eta hezkuntza ikuskariekin elkarlanean aritzeko, «2021eko sartzea ahalik eta lasaiena izan dadin».


Summary: Hiruk Gipuzkoako Aldundia salatu du, garraiolariei «legez kanpo» kobratutakoa eskatzeko. Sindikatuak azpimarratu duenez, N-1 eta A-15eko bidesariek ez dute «berme juridikorik». Diputazioak erabakiari eutsiko dio, Europaren «babesa» duelako.

Kamioilariek auzitara jotzea erabaki dute, Gipuzkoako Foru Aldundiak «legez kanpo» kobratutakoa itzul diezaien eskatzeko. Hiru garraiolari autonomoen sindikatuak salaketa jarri du aldundiaren eta lurraldeko errepide azpiegituren kudeatzaile den Bidegi agentziaren aurka, N-1ean eta A-15ean kamioientzako bidesariak oraindik hor daudelako, epaitegiek orain arte kaleratu dituzten ebazpenei muzin eginez. Hiruk salatu du aldundiak ez duela «berme juridikorik» hori egiteko.

Sindikatuek agintarien «arduragabekeria» kritikatu dute, eta ohartarazi erabaki horrek «kostu handia» eragingo diela gipuzkoarrei, epaileek, azkenean, arrazoia ematen badiote. «2018an hasi zen zentzugabekeriaren ondorioak guztiok ordaintzen ditugu: arkuak jartzeko inbertsioak, ordainketa irregularren itzulketak, balizko isunak... gipuzkoar guztien poltsikotik aterako dira. Diru publikoarekin jolasten ari dira». Fenadismer Espainiako Garraio Elkarteen Federazioaren arabera, garraiolariei itzuli beharrekoa hamabost milioi euro inguru izango litzateke.

Duela hiru urte jarri zituzten bidesariak errepide horietan. Orain arteko ebazpenek ez dute zehazten aldundiak kobratutako dirua itzuli behar ote duen ala ez, baina Hiruko eledun Alberto Nuñezen ustez «argi» dago baietz. Oraingo auzibidearekin sindikatuak nahi du epaitegiak esatea legezkoak ala legez kanpokoak izan diren, horretan oinarrituta, gero, erreklamazioak jartzeko.

Nuñezek azaldu duenez, «behartuta» egin behar izan dute urratsa. Dirua ofizioz itzultzeko eskatu zioten aldundiari, baina haren ukoa dela-eta auzitara jo dute. «Erreklamazioek beren bidea egingo dute, eta, jakina, ordainketei aurre egin beharko die aldundiak. Automatikoki kobratzen diren bidesariak ere automatikoki itzultzeko eskatzen dugu».

Sistema berria

Hiruko kideak gogoratu duenez, EAEko Justizia Auzitegiak aurrena eta Espainiako Auzitegi Gorenak ondoren, bi alditan esan diote aldundiari legez kanpokoak direla bidesariak, baina bereari eutsita erantzun dio diputazioak, Europako legedia alde duela sinetsita, eta hirugarren foru arau bat ere prestatzen ari da.

Lehen bi arauetako epaiek nabarmendu dute orain arteko bidesariek kanpoko garraiolariei kalte egiten dietela, bi bide horietako zati batzuetan ez dagoelako ordaintzeko arkurik. Zeharkako diskriminazio hori konpontzeko, modu bakarra aurkitu du aldundiak: bide guztia kobratzea.

Hala, gaur egun dauden hiru arkuei —Etzegarate, Andoain eta Astigarraga—, beste batzuk gehituko dizkio. Noiz, non eta zenbat izango diren ez du argitu oraindik, baina «aurki» izango dela adierazi du Aintzane Oiarbide Bide Azpiegituretako diputatuak. Hiru sindikatuarentzat, erabaki hori ere «erabat diskriminatzailea» da, eta ez preseski ordainpeko arkupeak bi errepide horien sarrera eta irteeretan daudelako, baizik eta kamioilariak ez diren gainerako erabiltzaileak ordainketatik kanpo uzten dituztelako.

Horrez gain. Markel Olanoren gobernuak ez du amore eman epaitegiekin duen gatazkan, eta jakinarazi du helegitea jarri duela Gorenaren azken erabakiarekin aurka. Oiarbidek adierazi duenez, epaitegiak ez du aintzat hartu EBren araudiak gai horri buruz esaten duena. Uste du EBko Justizia Auzitegian auzi prejudizial bat aurkeztu behar zuela Gorenak, gai horri buruzko erabakia hartu aurretik, Oiarbideren iritzian, Europako zuzentarau baten transposizio bat delako aldundiarena.

Kargaren jabea

Foru diputatuak adierazi duenez, «sententzia bakar batek ere ez du zalantzan jartzen» aldundiak bidesariak jartzeko duen eskubidea, eta gogoratu du Batzar Nagusien «mandatu demokratiko bati» erantzuten diola neurriak. Aldundiaren arabera, aurrekontuekin ez da nahikoa lurraldeko errepideak behar bezala artatzeko eta hobekuntzak egiteko, eta beste finantzaketa iturri batzuk bermatu behar dira. Beste aukera bat ere bazuen: zerga berri bat ezartzea gaitasun handiko errepideak konpontzeko, baina, azkenean, baztertu egin zuen ideia hori, erabiltzen duenak ordaintzearen aldeko tesira helduz.

Horri buruz, halere, Oiarbidek azpimarratu du bidesariena ez dela kamioilariei jartzen zaien zerga bat, kamioiari baizik, kamioiaren karga erosten duenari. «Taxi bat erabiltzen denean bezala: bidaiaz gain, bidesaria ordaintzen da».

Oso bestelako iritzia daukate garraiolariek. Hiruko Nuñezek gogoratu du bide azpiegiturak «ondasun publiko» bat direla, «denok ordaintzen ditugun zergen bidez finantzatzen direnak, guztiok garelako horien erabiltzaile». Halaber, errepide bidezko salgaien garraioa «zerbitzu publiko» bat dela azpimarratu du, eta kamioiei soilik bidesariak jarrita katebegi «ahulenari» egiten zaiola kalte.


Summary: Astebete atzeratu dute buruz buruko finala, Iñaki Artola lesionatuta baitago. Baikoko aurrelariak eskuin sorbaldaren atzealdeko muskulu zabaleko lesioa du. Osatuko ez balitz, hirugarren eta laugarren posturako partidako irabazleak ordezkatuko luke ekainaren 20an. Rezustak eta Zabaletak jokatuko dute neurketa hori, igandean, Irunen.

Buruz Buruko Txapelketako finala ez da jokatuko hilaren 13an. Astebete geroago jokatuko da, hilaren 20an, hain zuzen. Iñaki Artolak eskuin sorbaldaren atzealdeko muskulu zabaleko lesioa du, eta finala astebete atzeratzeko eskatu du, eta Borja Oses Eskuz Pilotako Enpresen Ligako (EPEL) epaile bakarrak onartu egin dio eskaera, txapelketaren araudiak horretarako aukera ematen baitu.

Artolak Beñat Rezustaren aurkako finalerdietako partidan hartu zuen min; hain zuzen, Alegiko (Gipuzkoa) aurrelariak egindako hamazazpigarren tantoan. Hala ere, jokatzen jarraitu zuen, ondo jokatu ere: 22-16 irabazi zuen, eta aurreneko aldiz sailkatu zen Lehen Mailako final baterako. Neurketa amaitzean etorri zen mina, handia. Ordutik, hainbat proba egin dizkiote, eta, horien arabera, eskuin sorbaldaren atzealdeko muskulu zabaleko lesioa du. Ikusteko dago garaiz osatuko den eta, osatuta ere, zein baldintzatan jokatuko duen. Baldintza onetan ez, seguru. Erronka latza bazen sasoi betean egonda Jokin Altunari irabaztea, zer esanik ez bete-betean egon gabe.

Eta osatuko ez balitz, zer? Araudiak dio finalean ariko diren bi pilotarietako batek ezin badu jokatu, hirugarren eta laugarren posturako partidako irabazleak ordezkatuko duela finalean. Igande honetan jokatuko dute norgehiagoka hori Beñat Rezustak eta Jose Javier Zabaletak, Irunen (Gipuzkoa), Urantzu frontoian (17:00, ETB1). Ezer gutxi egon ohi da jokoan hirugarren eta laugarren posturako partidan, baina, Artolaren lesioaren ondorioz, garrantzi handia izango du neurketak. Irabazleak saria lor dezake. Egoera deserosoan lortutakoa litzateke, lankide baten zorigaitzaren ondorioz, baina saria litzateke, azken finean. Rezustaren eta Zabaletaren kasuan, gainera, handia litzateke, biek ala biek lehenbiziko aldiz jokatuko bailukete Buruz Buruko Txapelketako finala.

Artolaren zorigaitza

Inoiz ez da momentu ona lesionatzeko, baina nekez egon daiteke une okerragorik final bat jokatu baino egun batzuk lehenago baino. Are gehiago, kirolari baten kirol ibilbideko partidarik garrantzitsuena baldin bada. Eta halaxe da Artolarentzat, lehen finala baitu Lehen Mailan; zein, eta buruz burukoarena, txapelketarik garrantzitsuenarena; eta, nola, eta aspaldiko jokorik onena eginda iritsita. Bazirudien baietz, azkenean izkin egin ziola zorigaitzari, horrenbeste alditan gora egiten eragotzi dion zorte txarrari. Duela gutxikoa zuen mina eta ezina: koronabirusaren gaitzak azken buruz burukoa jokatu gabe utzi zuen; eta eskuin izterrean izandako lesio batek zeharo baldintzatu zuen haren jarduna azkeneko binakakoan. Baina iraganeko kontuak ziruditen horiek guztiek. Gozatzen ari zen. Baina ez. Berriz ere itzuli zaizkio iraganeko mamuak, eta modu oso krudelean.

Zorte txarra Artolarena, baina baita Baikorena ere. Kolpea hartu zuen buruz burukoa aurkeztu bezperan: enpresara iritsi berria zen Erik Jakak uko egin zion parte hartzeari, perikarditis batengatik. Jakak, beraz, ezin izan du defendatu azken buruz burukoan era ikusgarrian irabazitako txapela. Mikel Urrutikoetxea izan da banakako final bat jokatu duen Baikoko azken pilotaria. Buruz burukoa jokatu zuen duela bi urte, Iker Irribarriaren aurka, eta orduan ere astebete atzeratu zen finala, Urrutikoetxeak hala eskatuta. Joseba Ezkurdiari irabazitako finalerdian ezker eskuan mina hartu zuela argudiatu zuen, eta epaile bakarrak onartu egin zion eskaera, eta finala astebete geroago jokatu zen. Zaratamoko (Bizkaia) aurrelariak 22-20 galdu zuen.


Summary: Intzidentzia tasa 70etik 110era emendatu da Iparraldean, aste batez. Pirinio Atlantikoetako prefeturak kontrolak «indartuko» dituela erran du.

Luzaz Frantziako Estatuko datu apalenak izan dira Ipar Euskal Herria barne duen Pirinio Atlantikoetako departamenduan. Azken astean, ordea, intzidentzia tasa azkarki emendatu da: 70etik 110era, hots, %57. Gabriel Attal Frantziako Gobernuko bozeramaileak erran du «datu kezkagarria» dela, eta «adi egonen» dela ondoko egunetako bilakaerarekin. Azken egunotan, Pirinio Atlantikoetako prefeturak PCR probak egiteko eta txertoak emateko baliabide gehiago jarri ditu Zuberoan, intzidentzia tasa 450era iritsi baita lurralde horretan. Eskualdeko Osasun Agentziako departamendu buru Maritxu Blanzacok prentsan esplikatu du «beste departamenduetan baino PCR proba gehiago» egiten direla Ipar Euskal Herrian eta Biarnon, eta, uste du «partez» horrek esplikatzen duela intzidentzia tasa handia, «gehiago xerkatzen delarik, gehiago atzematen baita».

Neurrien arintzeen bigarren fasean sartu da Ipar Euskal Herria, maiatzaren 19tik. Terrazak berriz zabaldu dituzte, eta etxeratze agindua 21:00etara gibelatu. Neurriak «betetzen» direla egiaztatzeko, Eric Spitz prefetak erran du kontrolak «indartuko» dituztela, egoera epidemiologikoa «ez okertze aldera». Ontsalaz, ekainaren 9an hastekoa da hirugarren fasea: edukierak handituko dituzte orduan, eta tabernen barnealdeak ireki. Etxeratze agindua 23:00etara gibelatuko dute, bestalde. Halere, Frantziako Gobernuak neurri murriztaileagoak ezartzeko eskumena du egoera «kezkagarria» duten lurraldeetan, nahiz eta oraindik ez duen halakorik egin, neurrien arintzea hasi denetik.


Summary: Puigdemonti, Comini eta Ponsatiri behin-behinean itzuli diete immunitatea. Europako Batasuneko Auzitegi Orokorrak onartu egin ditu kautelazko neurriak ezartzeko hiru eurodiputatu katalan independentisten eskariak. Bi urte igaro eta gero, Espainiako Auzitegi Konstituzionalak Cuixarten eta Sanchezen helegiteen aurka egin du; hortaz, Estrasburgora jo ahalko dute.

Carles Puigdemontek, Toni Cominek eta Clara Ponsatik behin-behinean berreskuratu dute immunitatea. Europako Justizia Auzitegiaren parte den EB Europako Batasuneko Auzitegi Orokorrak kautelazko neurriak ezartzea erabaki du, hiru eurodiputatu katalan independentisten eskariari baiezkoa emanda, eta, hortaz, Estrasburgora (Alsazia) joan ahalko dira datorren astelehenean, Europako Parlamentuan egitekoak diren saioan parte hartzera. Ez hori bakarrik: behin betiko erabakia hartu bitartean, EBko estatu kideetan ere mugitu ahalko dira, atxilotzeko arriskurik gabe.

Iragan martxoan, Pablo Llarena Espainiako Auzitegi Goreneko epaileak eskatuta, Europako Parlamentua Junts per Catalunyaren hiru eurodiputatuen suplikatorioaren alde agertu zen, eta, hortaz, ganberak immunitatea kendu zien Puigdemonti, Comini eta Ponsatiri; karguan jarraitu ahal izan duten arren, erabakiak Espainiari ahalbidetu zion haien kontrako euroaginduak berriz aktibatzea. Bozketan, aldeko 400 boto, aurkako 248 eta 45 abstentzio izan ziren.

Hirurek aurkezturiko helegitean, politikari katalanek argudiatu dute Europako Parlamentuaren erabakiak ez diela «bermatu batasuneko herritarren ordezkari gisara dituzten oinarrizko eskubideen erabilera», eta EBko Auzitegi Orokorreko presidenteordeak hori kontuan hartu du immunitatea behin-behinean itzultzeko erabakia hartzerakoan: «Frantziara joango balira, atxilotuak izateko arriskua izango lukete».

Hortaz, statu quo-a mantentzea lehenetsi du bi aldeen alegazioak «zehatz» aztertzen dituen arte, eta, beraz, behin betiko erabakiaren berri ematen duen arte.

EBko Auzitegi Orokorraren erabakia pozez hartu dute eurodiputatu katalanek. Puigdemontek, Twitter sare sozialean idatzitako mezu batean, adierazi du ez dutela «amore emango», eta Cominek «beste garaipentzat» jo du haien aldeko neurria: «Ez da azkena izango». Pere Aragones Kataluniako presidentearentzat, berriz, «albiste pozgarria» izan da Luxenburgotik eman dutena.

Egun berean, Espainiako Auzitegi Konstituzionalak jakinarazi du Omnium Culturaleko buru Jordi Cuixartek eta ANC Biltzar Nazional Katalaneko presidente ohi Jordi Sanchezek jarritako helegitearen kontra agertu dela; horiek aurkeztu eta bi urtera eman du erabakiaren berri. Hortaz, ebazpen horrek Giza Eskubideen Europako Auzitegira jotzeko aukera emango die orain.


Summary: Baskoniak partida erabakigarria behartu du. Irabazi egin dio Valentziari Gasteizen (76-65), eta han erabakiko da ostiralean bietako zein sailkatuko den ACB ligako finalerdietarako.

Orain, bai, orain finala jokatzeko aukera irabazi du TD Systems Baskoniak: ostiralean erabakiko da Baskonia edo Valentzia pasatuko den ACB ligako finalerdietara. Bana berdindu du kanporaketa gaur (76-65), etxean, Buesa Arenan.

Egin beharrekoa egin du etxeko taldeak, eta ondoen dakiena eginez: defentsa sendoa. Ez bada ere ondo hasi, 8-12 aurreratu da Valentzia, epaileek berriz ikusi duten jokaldi batek eragindako etenaren ondotik, eta zapaldu egin du aurkaria. Lehen laurdena 26-16koarekin bukatu da: laurden akaberako azken hiru minutu eta erdian, Baskoniak 18-4ko partziala sartu dio. Defentsa bikaina egin du, eta horrek aukera eman dio kontraerasoan ateratzeko. Zoran Dragicek tarte horretan ondo jokatu du, eta taldearen defentsa onak partidako gakoetako bat izan zena eragin du: Valentziari baloiak lapurtzea edota galtzea. Datua ikaragarria da: 21 galdu ditu partida osoan.

Bigarren laurdenaren hasieran, Ivanovicek ez du aldatu Henry, eta haren erritmo gozoan, Baskoniak hamabost punturen aldea lortu du bi minutu eta erdian. Gehiago ireki du aldea, seigarren minutu eta erdian, hemeretzi goitik zelako Baskonia (39-20). Lan bikaina egiten segitu du Dragicek: bederatzi punturekin zen Esloveniako eskolta.

Ondo bideratuta zeukan partida Ivanovicen taldeak, bere lana ondo egiten ari zelako, eta Valentziak baloi asko galtzeaz gain, eraginkortasun txikia zuelako hirukoetan. Gainera, defentsan bigun aritu da, gehienetan ohi duen bezala, eta eroso aritu da jokoan Baskonia. Hala ere, atsedenaldira joan aurreko azkeneko hiru minutu eta erdian, sei puntu jan dizkio Valentziak, eta 41-28 aurretik joan da Baskonia. Lehen partidan bezala, irudipena zen etxekoek aukera galdu zutela aurkaria erabat birrindu eta partida erabakitzeko. Gero ere gertatuko zen.

Hirugarren laurdenaren hasiera oso garrantzitsua izateko trazarekin hasi da: Baskoniak aldeari eutsi edota handitu egingo zuen, edo Valentzia partidan sartuko zen. Tartea handitzeko aukera gauzatu da, laurdenaren erdian hamasei goitik zelako (51-35). Jaistea lortu du Valentziak, eta 11ra gerturatu da bi aldiz. Azkenera baina, Rokas Giedraitisen bikoarekin eta Alec Petersen hirukoarekin azken segundoan, hamasei goitik joan da Baskonia azken laurdenera (62-46). Lanaren hiru laurdenak osatuta zeuzkan Baskoniak, baina biribiltzea falta zitzaion. Ondo ekin dio azken hamar minutukoari, eta hamabost goitik zen sei minutu eta erdi falta zirenean. Baina taldea hasita zegoen erasoan bizitasuna eta jokalarien arteko konexioa galtzen, eta Valentzia partidan sartu da: lau minutu geratzen zirenean zortzira jaitsi du aldea. Izan ditu aukera bat baino gehiago tarteak murrizten segitzeko, baina asko hutsegin du kanpoko jaurtiketetan.

Baskoniaren mesederako, Peters azaldu da, eta hiruko batekin 11ra igo du aldea hiru minutu falta zirela. Beste bost puntu ere sartu ditu amaiera bitartean, eta azkenean 11 goitik bukatu du Baskoniak. Biharko finalerako taldeak erakutsi du prest dagoela. Atzetik aurrera jokatuz, gertu izango du finalerdia. Eta nekea ez dadila azaldu.


Summary: 12 eta 18 urte bitartekoak txertatuko dituzte Iparraldean, ekainaren 15etik. Pfizer txertoa hartzen ahalko dute, eta gurasoen baimena beharrezkoa izanen da. Frantziako Osasun Aginte Gorenak oniritzia eman du.

Emmanuel Macron Frantziako presidenteak atzo iragarri zuen 12 eta 18 urte bitartekoek txertoa jartzen ahalko dutela ekainaren 15etik goiti. Adin tarte horretakoek Pfizer txertoa hartzen ahalko dute: maiatzaren 28an, Sendagaien Europako Agentziak baimena eman zuen txerto hori 12 eta 15 urte bitarteko gazteei emateko, eta, aurretik, jada oniritzia eman zuen 16 urtetik gorakoentzat. Macronek adierazi du txertaketa kanpaina hedatzearekin «ikastetxe eta ikasgelen itxiera» saihestu nahi duela heldu den sartzerako.

Olivier Veran Frantziako Osasun ministroak zehaztu du gurasoen baimena beharrezkoa izanen dela adingabeentzat, eta txertaketa guneetan hartu beharko dutela ordua. Gainera, segurtatu du ikastetxeetan ez dela «desberdintasunik izanen» txertatuak diren eta txertatuak ez diren gazteen artean.

Frantziako Gobernuko ordezkariak atzo mintzaturik ere, Frantziako Osasunaren Aginte Gorenak goizean eman du bere oniritzia. Argitaratu duten txostenean baieztatu dute «nerabeak txertatzeak abantaila indibidual eta kolektiboak» ekarriko dituela. Hala,Osasunaren Aginte Gorenak bat egin du Sendagaien Europako Agentziak emandako iritziarekin. Halere, Frantziako Gobernuari gomendatu dio lehentasunak ezartzea, eta, lehenik, 12 urtetik gorako pertsona zaurgarriei jartzea txertoa, helduen txertaketa «nahikoa aitzinatzeko».

Maiatzaren hastapenetik 16 urtetik gorako pertsona zaurgarriek har dezakete txertoa Iparraldean. Iragan astelehenetik, berriz, heldu guziei ireki zaie txertaketa.


Summary: 30 urteko kartzela zigorra eskatu du fiskaltzak Chauvinentzat. Abokatuak zigor arinagoa eskatu du, argudiatuta polizia ohiaren ibilbide profesionalean ez dagoela «aurrekari kriminalik».

Joan den apirilean epaimahaiak erruduntzat jo zuen Derek Chauvin polizia ohia leporatzen zitzaizkion delitu guztiengatik: bigarren graduko erailketa, hirugarren gradukoa eta nahi gabeko hilketa. Maiatzean, Peter Cahill epaileak inguruabar astungarriak aipatu zituen bere ondorioetan. Txostenaren arabera, polizia ohia bere karguaz baliatu zen, George Floydekin «ankerkeria handiz» jokatu zuen, beste hainbat pertsonaren adostasunarekin jokatu zuen eta adingabeen aurrean hil zuen gizonezko afro-amerikarra. Astungarri horietan oinarrituta, fiskaltzak 30 urteko espetxe zigorra eskatu du Chauvinentzat, eta eskatu dio epaimahaiari berretsi ditzala epaileak aurkeztutako ondorioak.

Aldiz, Eric Nelson defentsako abokatuak polizia ohiaren aurkako zigor arina galdegin du, argudiatuta ez duela «aurrekari kriminalik» eta haren jokabidea «porrot egindako» sistema baten emaitza izan zela. «Bihotzeko arazoak diagnostikatu dizkiote Chauvini, eta, espetxe zigor luze batek haren bizi itxaropenean izan ditzakeen ondorioez gain, krimen batengatik zigortutako ofizial batek arrisku handiagoa du jomuga bilakatzeko», nabarmendu du Nelsonek.

Defentsako abokatuak gogorarazi du Chauvinek eta atxiloketan parte hartu zuten poliziek larrialdi zerbitzuei deitu zietela, eta argudiatu hori «ankerkeriaren aringarrritzat» jo beharko litzatekeela, baita poliziak anbulantzia heldu arte bertan geratu izana ere. Nelsonen arabera, iazko maiatzean Floyd itota hil izana «fede onez egindako akatsa» izan zen.

Iazko maiatzaren 25ean hil zuten Floyd. Minneapolisko Poliziak atxilo hartu zuen erosketak hogei dolarreko billete faltsu batekin ordaintzeagatik. Lau polizien artean lurrera bota zuten, eskuburdinak jarri zizkioten, eta haietako batek, Chauvinek, belaunarekin lepoa zapaldu zion, geldirik eusteko, nahiz eta berak behin eta berriz errepikatu ezin zuela arnasarik hartu. Epaiketan erakutsi zuten transkripzioak frogatu zuen moduan, Floydek hogei alditan errepikatu zuen itotzen ari zela.


Summary: Urkulluk iragarri du ez duela beteko Lurralde Arteko Osasun Kontseiluak atzo hartutako erabakia. «Gure ibilbide orria Bizi Berri Plana da», ohartarazi du lehendakariak. Espainiako Gobernua Jaurlaritzaren eskumenetan «esku sartzen» ari dela salatu du.

Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak gaur goizean azpimarratu du ez duela bat egiten atzo Espainiako Osasun Sistemako Lurralde Arteko Kontseiluak hartutako erabakiarekin, eta iragarri du Jaurlaritzak bere bide orri propioari jarraituko diola. «Gure ibilbide orria Bizi Berri Plana da, adostua eta eraginkorra dena, eta ibilbide orri hau Espainiako Gobernuarekin partekatuta dago. Beraz, guk gure ibilbideari ekingo diogu», adierazi du gaur goizean Eusko Legebiltzarreko atarian. Lehendakariaren ustez, atzo hartutako erabakiak «talka» egiten du Jaurlaritzaren eskumenekin: «Gure eskumenetan esku sartzen ari dira».

Espainiako Osasun Sistemako Lurralde Arteko Kontseiluak atzo arratsaldean egindako bileran agiri bat onartu zuen, eta, horren arabera, adibidez, gau klubetan ezingo diote jardunari berrekin 100.000 biztanleko 50 kasu baino gutxiago eduki arte. Hala, onartutako plan berriaren arabera, intzidentzia tasa metatua apala denean, gaueko aisialdirako lokalak 03:00ak arte egon ahalko dira irekita, eta tabernak eta jatetxeak 01:00era arte. Erabakia ez zuten aho batez hartu, hainbat erkidegotako gobernuek aurka egin baitzuten; Eusko Jaurlaritzak ez zuen parte hartu bileran, ezta bozketan ere, iritzita Labiren Aholku Batzordeak ezarritako neurriekin talka egiten duela. Gaur goizean, Urkulluk Jaurlaritzaren jarrera defendatu du, eta Espainiako Gobernuarena kritikatu. Salatu du Madrilek «adostasunik gabe» eta alde bakarrez hartu duela erabakia, eta horrek urratu egiten duela gobernantza partekatua. Harrituta azaldu da Espainiako Gobernuaren jarrerarekin, eta «ordena eta errespetua» eskatu ditu erkidegoetako gobernuentzat.


Summary: Donostiako adingabe batek salatu du arte martzialetako entrenatzaileak sexu abusuak egin dizkiola. Gizona atxilotu egin zuten, baina dagoeneko aske dago, Efek jakinarazi duenez. Gizon bat atxilotu dute Tuteran, eta beste bat Barakaldon, bikotekideari eraso egitea egotzita. Gizon bati hamar urteko kartzela zigorra ezarri diote Landetan, Nafarroa Beherean bi adingaberi eginiko sexu abusuengatik.

Tuterako Poliziak (Nafarroa) 30 urteko gizonezko bat atxilotu zuen atzo arratsaldean, bikotekideari eraso egiteagatik. Emandako informazioaren arabera, bikotea eztabaida batean zen, eta gizonezkoak eraso egin zion emakumezkoari; lesioak eragin zizkion. Arratsaldeko 17:00ak aldera gertatu zen.

Genero indarkeria leporatu diote gizonezkoari. Atxilotu eta berehala, Udaltzaingoak polizia etxera eraman zuen ustezko erasotzailea, eta gero epailearen aurretik pasatu zen.

Barakaldon ere (Bizkaia) beste gizon bat atxilotu dute emakume bati eraso egitea eta hiru egunez fabrika zahar batean itxita edukitzea egotzita. Horretaz gain, lesio delitua, mehatxuak eta polizia agenteen aurkako atentatua egitea egozten diote. Joan den astelehenean atxilotu zuten, eta espetxeratzeko agindu dute.

Barakaldoko zinegotzi Angel Madrazok azaldu duenez, astelehenean izan zen atxiloketa, 19:30ak aldera. Esan du herritarrek abisatu zietela udaltzainei gizon bat emakume bati erasotzen ari zela denda baten kanpoan, eta labana bat jarri zion lepoan udaltzainak agertu zirenean.

Gainera, zinegotziaren hitzetan, udaltzainak bertaratu eta atxilotzen saiatu zirenean, «erresistentzia» jarri zuen gizonak. Adierazi duenez, emakumeak kontatu zien gizonak hiru egunez itxita eduki zuela fabrika zahar batean, eta bertan zegoela jo eta mehatxatu egin zuela eta sakelakoa kendu ziola, inori ez kontatzeko. Zinegotziak ziurtatu du gizonari aurretik ere egotzi diotela indarkeria matxistako delitu bat.

Donostian, berriz, adingabe batek salatu du arte martzialetako bere entrenatzaileak sexu abusuak egin dizkiola. Duela hilabete jarritako salaketaren arabera, 2018an egin zizkion sexu abusuak. Gizona mezuak idazten hasi zitzaion, «gero eta traza sexual handiagoa hartuz joan zirenak». Dokumentuaren arabera, gizonak bere etxera joatea proposatu zion, «harremanak edukitzera», adingabea zela jakin arren. Hark onartu egin zuen, «pasatzen ari zen momentuagatik». Gazteak jakinarazi zion «ez zegoela gustura», baina gizonak jarraitu egin zuen, adingabeak apartatu zuen arte.

Dokumentuan ageri denez, astebete geroago entrenatzaileak berriz proposatu zion bere etxera joatea. Nerabeak, hasieran, «aitzakiak» jarri zizkion, «ez zuelako joan nahi». Baina gizonak behin eta berriz eskatu zion harreman sexualak edukitzeko, eta «adin txikikoak ez zion kontra egin, deseroso sentitu eta blokeatuta geratu arren». Efek jakin duenez, gizona atxilotu egin zuten, baina gero aske utzi zuten deklaratu bitartean.

Hamar urteko zigorra abusuengatik

Mont-de-Marsaneko epaitegiak (Landak, Okzitania) hamar urteko kartzela zigorra berretsi du gizon baten aurka abusuengatik eta intzestuagatik. Jadanik kondenatua izan zen 2019an, baina helegitea jarri zuen, eta baldintzapean aske utzi zuten. Erasoak 2014 eta 2016 artean gertatu ziren, Nafarroa Beherean, zehazkiago, Izuran, Donibane Garazin eta Baigorrin. Biktimak gizonaren anai-arreba gazteak ziren, eta 5 eta 7 urte zituzten 2014an. Hamar urteko kartzela zigorraz gain, biktimengana hurbiltzeko debekua ezarri diote, arta psikologikoak egitera behartua izanen da, eta haren izena FIJAIS sexu bortizkeriazko arau hauste egileen Frantziako fitxategi judizial automatizatuan sartuko dute.


Summary: Basterretxearen ‘Araba’ artelana aurkitu dute, hogei urteren ostean. Aratz mendiaren tontorrean jarri zuten Basterretxearen artelanaren erreplika, baina jarri eta gutxira desagertu zen. Aste honetan topatu dute, eta Asparrengo udaletxera jaitsi dute.

Hogei urte inguru desagertuta egon ondoren, aste honetan berreskuratu dute Nestor Basterretxea eskultore, margolari eta zinemagilearen Araba artelana: 1990eko hamarkadaren erdialdean jarri zuten piezaren erreplika Aratz mendiaren tontorrean (Araba), Arabaren, Gipuzkoaren eta Nafarroaren mugen artean. Egurrez egina dago jatorrizko artelana, eta tontorrean jarri zuten erreplika brontzez egina dago. Jarri eta bi urtera, baina, desagertu egin zen. Aste honetan berreskuratu dute; hain zuzen, mendizale batek topatu du artelana: Aritz Albisu du izena, eta Araiako (Araba) bizilaguna da.

Duela hogei urte inguru jarri zuten tontorretik 500 metrora topatu du pieza. Hasiera batean, ez zuen Basterretxearen erreplikarekin lotu, baina, badaezpada, argazki bat atera, eta emazteari erakutsi zion, etxera iristean. Hark esan zion Aratzen duela hainbat urte desagertu zen artelan berbera zela, eta denbora gutxian lau haizeetara zabaldu zen aurkikuntza. Asparrengo (Araba) alkate Txelo Auzmendirengana ere iritsi zen, eta albistearen berri izan eta berehala jarri zen harremanetan Basterretxearen semearekin. Irudiak ikustean, aitaren artelanaren erreplika zela baieztatu zuen Gorka Basterretxeak.

Artelana herrigunean da jada

Susmoak baieztatu ondoren jaitsi dute artelan kuttuna herrigunera. Bizilagun batzuek jaitsi dute, patata zaku baten barruan eta bi hodiren gainean jarrita jaitsi ere, 40 kilogramo inguru pisatzen baitu. Orain, Asparrengo udaletxean dago Araba, eta, alkatearen hitzetan, hantxe gordeko dute oraingoz. Hala ere, ez dute baztertzen beste tokiren batean ikusgai jartzeko aukera, baina, horretarako, artistaren familiarekin hitz egin behar dute, eta guztien artean erabaki erreplikarekin zer egin, eta non jarri.

Irudiak: Iñigo Leza


Summary: Ekologistan Martxan-ek protesta eginen du etzi ingurune natural osasungarri baten alde. Bilboko Arriaga antzoki parean eginen dute protesta Ingurumenaren Nazioarteko Egunean. Protestaz gain, zuhaitz landaketa eta hitzaldi bat ere antolatu dituzte.

Ekainaren 5ean ospatzen da Ingurumenaren Nazioarteko Eguna, eta, azken urteetan bezala, egun hori kari protesta antolatu du Ekologistan Martxan elkarteak. Ingurune natural osasungarri batean bizitzeko eskubidea aldarrikatuko du elkarteak: «Kutsadurarik gabe, zaratarik gabe, xahutzerik gabe, beharrezkoak ez diren azpiegiturarik gabe bizitzeko dugun eskubidea aldarrikatuko dugu». Elkarteak Zaldibar eta erraustegi berriak saihestuko dituen hondakinen kudeaketa ere eskatu du, eta tokikoa eta jasangarria den trantsizio energetikoaren aldeko aldarriak ere plazaratuko ditu.

«Bizitzaren eta Lurraldearen Defentsaren alde, egunez egun gure ingurune naturala suntsitzen duten eta planeta suntsitzearekin mehatxatzen duten ingurumen erasoen aurrean, kalean izango gara», aldarrikatu du elkarteak. Bilbon eginen dute ekitaldi nagusia, 13:00etan, Arriaga parean. Bertan, biodibertsitatearen aldeko ekintza bat eginen dute.

Ez da hori izanen, ordea, egun hauetan egingo dute ekintza bakarra. Gaur, zuhaitzak landatuko dituzte Barakaldon, eta datorren asteartean, ekainaren 8an, Biodibertsitateari eta osasunari buruzko hitzaldia izanen da Ekoetxean. Osalde Osasun Publikoaren Aldeko elkarteko Mario Fernandez eta Carolina Martin Biodibertsitaterik gabe bizitzarik ez dago Ekologistak Martxan taldearen kanpainaren koordinatzailea izanen dira hizlariak. Online ere ikusi ahalko da solasaldia.

Nazio Batuen Batzar Nagusiak 1972ko abenduaren 15ean izen datu zuen ekainaren 5a Ingurumenaren Nazioarteko Eguna, aurre egin nahian ingurumenaren gaineko kontzientzia eta ardura sortzeko erronkari, bai eta ingurumena zaintzeko, garapen jasangarria sustatzeko, ingurumenaren eta garapenaren arteko oreka bideragarria eta bidezkoa lortzeko ere.

42 urte Gladys del Estal hil zutela

Gaur bete dira 42 urte Guardia Zibiliak Gladys del Estal Donostiako militante ekologista tiroz hil zuenetik, Tuteran. Ingurumenaren Munduko Eguna dela-eta, zentral nuklearrak geldiaraztea eta Bardeako tiro-poligonoa desegitea eskatzen zuen manifestazio batean parte hartzen ari zen del Estal, eta Guardia Zibil batek tiroz hil zuen. Lurrikara eragin zuen Del Estalen hilketak. Mobilizazio eta istilu handiak izan ziren hurrengo egunetan, besteak beste, hiletan bertan, eta bi greba orokor ere antolatu zituzten. Eremu politikoan ere haserre erantzun zuten alderdi gehienek.


Summary: EH Bilduk, EAJk eta Podemosek arbuiatu egin dute Irungo hizkuntza eskakizunen epaia. Alderdi horiek izenpetutako adierazpen bat irakurri dute Eusko Legebiltzarrean.

EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak Irungo Udaltzaingo zerbitzurako hamabi lanposturi ezarritako hizkuntza eskakizunak bertan behera uzteko epaia eman zuen, euskara ez dakitenentzako «diskriminatzailea» dela argudiatuta. Harrabotsa sortu zuen erabakiak. Gaur, «euskararen aurka» emandako epai hori gaitzesteko, EH Bilduk, EAJk eta Elkarrekin Podemos-IU alderdiek izenpetutako adierazpen bat irakurri dute Eusko Legebiltzarrean. Salatu dute epaiak zalantzan jar dezakeela sektore publikoan euskararen normalizazioan aurrera egiteko esparru juridikoa. «Kezka» eta «egonezina» agertu dute.

Adierazpenean jaso dutenez, bat egiten dute EAEko herri erakunde guztiek euskara normalizatzeko egiten ari diren «lan eskergarekin», euskarak herritarren egunerokoan «dagokion lekua har dezan» eta herritar guztien hizkuntza eskubideak «bermatzeko».

Irungo Udalari babesa ematen diotela azpimarratu dute: «EAEko herri administrazio orok lanpostu publikoen hizkuntza eskakizunak eta derrigortasunak ezartzeko duen legezko zilegitasuna eta eskumena aitortzen dizkiogu, herritarren hizkuntza eskubideak erdigunean jarrita».

Hala, adierazi dute kezka eragin diela Auzitegi Nagusiaren epaiak, kolokan jar dezakeelako «azken hamarkadetan EAEko sektore publikoan euskararen normalizazioan aurrera egiteko izan dugun marko juridikoa».


Summary: Industria «nahiko bizkor» ari da suspertzen. Sektoreko enpresek %3,1 igo dute beren jarduera apirilean, eta %10,4 urtea hasi denetik. Mugikortasunarekin loturiko alorretan igo da gehien: energiarenean, eta auto, tren, hegazkin eta ontzien fabrikazioan.

Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako industria «nahiko bizkor» berreskuratzen ari da bere jarduera, pandemiak markatutako urte baten ondoren. Apirilean %3,1 goratu zen, eta urtea hasi denetik, %10,4, Eustat Euskal Estatistika Erakundeak ostegun honetan jakinarazi duenez. Martxotik apirilera arteko aldaketa hori positiboa da sektore handi guztietan, batez ere energiarenean: ia %15 egin du gora. Ekipamendu ondasunetan %4,2 izan da hazkundea. Multzo horretan sartzen dira autogintza, trenen fabrikazioa, aeronautika eta ontzigintza. Koronabirusaren krisiak gogorren jo dituen sektoreetako batzuk dira horiek. Autogintza, gainera, txip edo semieroaleen osagaien eskasia nabaritzen ari da. Kontsumo ondasunen produkzioa ere handitu da: %3,3. Hiru lurraldeek goranzko bilakaera izan dute hilabete batetik besterako konparazioan. Araba dago buruan: industria ekoizpenak %6,5eko hazkundea izan du. Igoera apalagoa izan da Bizkaian (%2,3) eta Gipuzkoan (%1,9). 2020ko apirilarekin alderatuz gero, igoera %64,4 izan da. Baina kontuan izan behar da hilabete horretan industria jardueraren zati handi bat geldirik egon zela koronabirusari eusteko ezarritako neurriengatik. Iazko apirilarekin alderatuta, bilakaera positiboa izan da industria sektore handi guztietan, eta, batez ere, ekipamendu ondasunetan: batez beste, %91,6 handitu da ekoizpena sektore horretako enpresetan.


Summary: Izurriak Arabako emakumeengan eragin dituen ondorioez azterlan bat eskatu du EH Bilduk. Mozioa aurkeztu du Arabako Batzar Nagusietan, Arabako Foru Aldundiari eskatuz emakumeen lekukotzak jasoko dituen azterlan bat egin dezala.

EH Bilduk mozio bat erregistratu du gaur Arabako Batzar Nagusietan foru aldundiari eskatzeko egin dezala COVID-19aren pandemiak emakumeengan izan dituen ondorioei buruzko azterlan bat. «Erasotzailearekin bizi behar izatea eta konfinamenduan etxetik atera ezin izatea, zaintza lanen prekarizazioa... Hau guztia ekiditeko eta sortzen diren kasuei aurre egiteko programak martxan jartzeaz gain, egoera ikusaraztea beharrezkoa da, ikusten ez dena ez baita existitzen», adierazi du EH Bilduko batzarkide Ainhize Solaunek. EH Bilduk eredutzat hartu du Nafarroako Gobernuak sustatutako ikerketa bat, zeinetan jaso egin dituzten konfinamenduan nafar emakumeek izandako 51 esperientzia eta lekukotasun. Txosten horrek aukera eman zuen emakume ezberdinen lekukotzak jasotzeko eta ezagutzeko, eta orain, Araban, halako ikerketa eta programak abiatzea ezinbestekotzat jo du koalizioak. Horretarako, Arabako talde feministekin, emakumeen elkarteekin eta udal eta kuadrilletako berdintasun teknikariekin elkarlanean aritzea eskatu du. Solaunek azaldu du Arabako Batzar Nagusiek sei hilabeteko epean prest izan beharko luketela azterlan hori.