Summary: Mundu osoko 300 editore baino gehiago bilduko dira bihartik aurrera Iruñean. Editore Independenteen Nazioarteko Topaketak egingo dituzte bihartik ostiralera bitarte, Baluarten. Argitaletxe Independenteen Nazioarteko Aliantzak eta Editargi elkarteak antolatu dute egitasmoa.

Bihar abiatuko dira Edizio Independentearen Nazioarteko Topaketak, Iruñeko Baluarte auditoriumean. Ostiralera arte, mundu osoko 300 editore baino gehiago batuko ditu egitasmoak, sektorearen egoeraz eztabaidatzeko, eta globalizazioaren testuinguruan edizio independentearen nondik norakoak birpentsatzeko. Gaur inauguratuko dituzte topaketak, 18:00etan, baina jarduerak bihar hasiko dira. Nafarroako Gobernuak 110.000 eurorekin lagunduko du egitasmoa. Esteka honetan irakur daiteke egitaraua osorik.

Argitaletxe Independenteen Nazioarteko Aliantzak antolatu ditu topaketak, Editargi Nafarroako Editoreen Elkartearekin batera. Sare horrek munduko 55 herrialdetako 750 editore independente baino gehiago biltzen ditu. Iruñekoak laugarren topaketak izango dira; aurretik, Dakarren egin zituzten, 2003an; Parisen, 2007an; eta Lurmutur Hirian, 2014an.

Aritz Otazu Editargiko lehendakari eta Mintzoa argitaletxeko editoreak Nafarroako Hitza-ri azaldu dionez, bilgunea antolatzeko prozesua duela bi urte hasi zen: Txalaparta argitaletxea eta Editargi elkartea Nazioarteko Editoreen Aliantzan daude, eta, topaketak egiteko aukera zabaltzen hasi zenean, Iruñera etortzea proposatu zioten sarearen gaztelaniazko lerroa gidatzen duenari, Paulo Slachevskyri. 2019ko abenduan egin zuen bisita, Silvia Aguilera editorearekin batera, eta BERRIArekin ere izan ziren. «Etorri zen, ikusi zuen hemen zer azpiegitura eta aukera ditugun, eta ez hori bakarrik: Nafarroaren historia ezagutu zuen. Horrek harrapatu egin zuen, eta esan zigun hautagaitza aurkez genezakeela». Hala egin zuten, eta proposamenak aurrera egin zuen.

Baina zertan datza editore independentea izatea? Otazuk azaldu duenez, beren estatutuetan jasoa dutenarena arabera, sozietate bat independentetzat jotzeko ezinbestekoa da kapitalaren erdia baino gehiago liburuetatik ateratakoa izatea; %51 gutxienez, alegia. «Badaude, adibidez, noizbehinka liburuak argitaratzen dituzten talde multimediak. Ez dira txarrak, inola ere ez, baina ez dira gu bezalakoak. Gainera, azken batean, editore independente bat zera da, zernahi talde politiko edo erakunderen esanetara jokatzen ez duena», erantsi du.

Bi helburu nagusi

Topaketek bi ardatz izango dituzte, Otazuren hitzetan: batetik, «Nafarroa mapan kokatzea», edizioaren munduan zein oro har; eta, bestetik, datozen urteetarako «bide orriak zehaztea». Gainera, balioko dute editoreen lana aitortzeko ere: «Jendeak batzuetan uste du argitaletxe txikien lanak halamoduzkoak direla, eta argitaletxe handietan, berriz, kalitatea bermatuago dagoela. Ez da horrela».

Egitaraua ere bi bloketan banatu dute, goizez eta arratsaldez. Goizez, 09:00etatik 14:00etara, sektorearen etorkizuna zehazten duten gai nagusiak jorratzeko eztabaidak egingo dituzte; antolatzaileek zehaztu dutenez, landuko dituzten gaien artean izango dira «dependentziak eta interdependentziak, liburuaren ekologia, desberdintasunak, menderatze harremanak, hizkuntza gutxituetan argitaratzea, editatzeko askatasuna eta teknologiaren eragina, besteak beste».

Arratsaldez, 16:00etatik 18:00etara, tailerrak eta topaketak egingo dituzte, profesionalen artean aliantzak sortzeko. Jarraian, 18:00etatik 19:30era, argitaletxeen arteko topaketak egingo dituzte. Gainera, Nafarroako inprenta enpresen arteko bilkurak ere egingo dituzte, mundu osoko argitaletxeekin harremana izan dezaten.

Osasun egoerak azken asteetan okerrera egin duenez, etortzekoak ziren editore batzuek atzera egin dute. Hori dela eta, batzuek modu telematikoan parte hartuko dute. Saio guztiak Baluarten izango dira, eta Internet bidez ere ikusi ahal izango dira.

Edizioaren azoka, Gazteluko plazan

Topaketak Nafarroako V. Edizio Azokarekin batera egingo dituzte. Editargik antolatzen du azoka, eta Iruñeko Gazteluko plazan egingo dute, aste honetan bertan, ostegunetik igandera. Nafarroako argitaletxeek erakusmahaiak jarriko dituzte, eta, horrez gain, 22 liburu aurkezpen izango dira, bai eta zenbait tailer, hitzaldi eta kontzertu ere.


Summary: Itxialdia hasi du Austriak, laugarren oldea geldiarazteko. Txertoa derrigorrezkoa izango da otsailaren 1etik aurrera. Neurri hori bera eztabaidagai da Alemanian. Biztanleriaren %68 dago txertatuta han, eta kutsatzeen erritmoa markak hausten ari da azken egunetan. 386 kutsatu ditu Alemaniak, 100.000 biztanleko.

Hutsik daude kaleak Austrian, herrialdeko gobernuak itxialdia ezarri baitu herrialde osoan, koronabirusaren laugarren olatu bat saihesteko. Herritarrek mugatua dute etxetik irteteko aukera. Soilik lanera edo eskolara joateko, ariketa egiteko edota oinarrizko produktuak erosteko atera daitezke kalera. Jatetxeak, museoak, kultur ekintza eta ikuskizunak berriro ere itxita daude Austrian.

Europako Batasuneko estatuetan COVID-19aren kontrako txertoak eskuragarri daudenetik itxialdia ezarri duen bigarren herrialdea da. Letoniak neurri bera hartu zuen urriaren 21ean, kutsatzeen azkartzea geldiarazteko.

Austriak 1.102 kutsatu atzeman ditu 100.000 biztanleko azken zazpi egunetan, eta zenbait eskualdetan COVID-19ak jotako gaixoz bete dira erietxeak. Ondorioz, ebakuntza eta tratamendu ugari atzeratu behar izan dituzte. «ZIUetan [zainketa intentsiboetarako unitateetan], langileak muturreko egoeran daude; jada ezin dute gehiago», adierazi du Wolfgang Muckstein Osasun ministroak. «Erabakimenez jokatu behar dugu». Gaineratu du herritar «guztientzako» behar direla ospitaleak.

Vienak joan den ostiralean iragarri zituen neurri murriztaileak, kutsatzeen erritmoak azken egunetan hainbat aldiz markak hautsi ostean. Bost egun lehenago, soilik txertatu gabekoentzako neurriak hartuko zituela adierazi zuen, baina mugak herritar guztiei ezartzea erabaki du azkenean. Hasiera batean, abenduaren 12ra arte egongo dira indarrean, baina horiek luzatzeko aukera izango du azaroaren amaieran, egoerak hala eskatzen duela uste badu.

Konfinamendua iragartzearekin batera, txertoa derrigorrezko bihurtzea erabaki du Austriako Gobernuak. Otsailaren 1etik aurrera izango da herritar guztientzako betebeharra. Herrialde hartan, biztanleen %66 daude txertatua, eta kopuru hori ez da nahikoa izaten ari birusaren delta aldaera geldiarazteko.

Gobernuak hartutako neurriek herritar asko haserretu dituzte, eta larunbatean manifestazio jendetsua egin zuten Vienan, FPO eskuin muturreko alderdiak deituta —40.000 manifestari inguru, Poliziaren arabera—. Koronabirusaren existentzia ukatzen zuten leloak, «diktadura» salatzen zutenak, txertoen kontrakoak eta «askatasuna» aldarrikatzen zutenak ikusi ziren. Manifestazioak izan ziren Bruselan eta Herbehereetako zenbait hiritan ere, estatu horietan kutsatzeen azkartzea eteteko hartu dituzten neurri murriztaileen kontra.

«Txertatuta, sendatuta ala hilda»

Austriaren antzeko proportzioa du Alemaniak herritar txertatuei dagokienez: %68. Eta han ere kezkatuta daude agintariak, herrialdea ez baita gai izaten ari koronabirusa geldiarazteko. Intzidentzia tasa 386 da 100.000 biztanleko- Duela hilabete eskas, 85 zen.

Egoera horretan, mezu argia bidali die Jens Spahn jarduneko Osasun ministroak Alemaniako herritarrei: «Ziurrenik, negu honen amaieran, zinikoki esan den bezala, txertatuta, sendatuta ala hilda egongo dira». Ohartarazi du birusaren delta aldaerarekin egoera hori «oso-oso probablea» dela, eta txertatzera deitu ditu biztanleak.

Angela Merkel Alemaniako jarduneko kantzilerrak joera «dramatikoa» dela aitortu du gaur CDU alderdi demokristauaren bilera batean, ZDF herrialdeko telebista publikoaren arabera. Bileraren ostean, Paul Ziemiak alderdiko idazkari nagusiak adierazi du «orain arte ezagutu gabeko egoera» pairatu dezakeela Alemaniak, kutsatzeen abiada moteltzen ez bada.

Berlingo Charite unibertsitate klinikako ikerlari buru Leif Erik Sanderrek adierazi duenez, «kutsatzearen bidezko immunitatea lortzea ez da eztabaidarako aukera bat», horrek Alemaniako osasun sistema «geldiaraziko» lukeelako, baita «bosgarren, seigarren eta zazpigarren olatu bat eragin» ere. «Inork ez du halakorik nahi».

Alemaniako txertatze maila Europako apalenetakoa dela ikusita, txertoa derrigorrezko bihurtzea eztabaidagai da herrialdean. Sanderrek ez du uste eztabaida horretarako garaia denik, halako neurri batek ez lukeelako eraginik izango erabakigarritzat jotzen dituen hurrengo asteetan. «Orain helburuak laugarren olatu bat eragoztea izan behar du, eta derrigorrezko txertoak ez du hori lortuko». Haren esanetan, harremanak gutxitzea eta txertoen errefortzuak dira orain gakoa. Dena den, txertatzeko «betebehar morala eta solidarioa» nabarmendu du, ez delako «erabaki pertsonal bat».

Alemanian gaixotasunen ikerketarako eta kontrolerako ardura duen zentroa ere, Robert Koch institutua alegia, ez da txertoa derrigorrezkoa bihurtzearen aldeko, printzipioz. Institutuko presidente Lothar Wielerek ZDF kate publikoari adierazi dionez, «azken aukera» izan behar du: «Ez du gutako inork halakorik nahi». Baina argitu du «gainerako ahalegin guztiak egin badira» Osasunaren Mundu Erakundeak derrigortasuna aztertzea gomendatzen duela.


Summary: Hiruk mobilizazioak egingo ditu, «garraioaren egoera larria salatzeko». Garraiolari autonomoen sindikatuak ez du bat egingo, ordea, abendurako patronalak deitutako grebarekin.

Larunbatean batzarra egin zuen Hiruk, Altsasuko Iortia kulturgunean. Euskal Herriko garraiolari autonomoen sindikatuko 70 kide inguru batu ziren, eta mobilizazio egutegi propioa antolatzea erabaki zuten, uste baitute sektorea egoera «larrian» dela.

Gasolioaren prezioaren igoerak haien irabazi tarteak txikitu izana da garraiolarien kezka nagusietako bat. Hori ikusita, kamioilari autonomoek eskatu diete administrazioei derrigorrezkoa egin dezatela fakturak gasolioaren prezioaren arabera berrikustea. Hau da, erregaia garestitzen denean, kargatzaileek haiei ordaintzen dietena ere handitzea.

Gainera, beste eskaera batzuk egin dituzte, hala nola har ditzala lan baldintza kaskarrei aurre egiteko neurriak, kooperatiba faltsuak kontrolatzea, ordainketak hilabete baino gehiago ez atzeratzea, azpikontratazioak eragoztea, eta gutxieneko tarifa baten azpitik lan egitea debekatzea.

Erretiratzeko adina 60 urte izan dadin laguntzak ematea, gaixotasun profesionalak dituzten garraiolariak erretiratzeko aukera handitzea, eta lanbidean hasi nahi dutenentzat Lanbide Heziketa abian jartzea ere eskatuko du Hiruk.

Bidesarien aurka

Errepideetako bidesariekin ere oso haserre dago Hiru, eta, horregatik, Bidegiren egoitzara iritsiko den martxa batekin hasiko dituzte mobilizazioak, gaur zortzi. Horren bidez, «2018tik bidegabeki kobratu zaizkien bidesariak» itzultzeko erreklamazioak eramango dituzte garraiolariek.

Gipuzkoako Foru Aldundiak joan den hilean eten zuen N-1 eta A-15 autobideetan kamioiek ordaindu beharreko bidesaria, epaitegiek hala behartuta. Edonola ere, Markel Olanoren gobernuak hasia du hirugarren foru arau baten eztabaida, eta asmoa du 2023rako N-1eko eta A-15eko tarte guzti-guztiak ordainpeko egiteko garraio astunarentzat.

Gipuzkoako diputazioak ez ezik, Bizkaikoak eta Nafarroako Gobernuak ere badute asmoa errepide bizkorretan kamioilariei bidesariak jartzeko.

Sindikatuak uste du errepideak konpontzeko dirua biltzea ezin dela kamioilarien bizkar jarri, eta bideak publikoak direnez, zergen bidez jasotakoarekin ordaindu behar direla.

Mobilizazioak bai, lanuztea ez

Abenduan, beste bizpahiru elkarretaratze egingo dituzte. Batetik, ibilgailuen martxak Eusko Jaurlaritzaren eta Nafarroako Gobernuaren aurrean, «administrazioaren utzikeria, laguntzarik eza, kamioiei bidesariak ezartzea eta zerga presioa areagotzea salatzeko». Bestetik, kontzentrazioak Confebasken eta Nafarroako enpresarien egoitzaren aurrean, garraiolariaren gastuen igoeraren neurri berean tarifak berritu daitezela eskatzeko.

Hiruk ez du bat egingo, ordea, abenduaren 19tik 22ra Espainiako garraiolarien patronalak eta haren euskal bazkideek deitutako lanuztearekin. Batzarrean parte hartu zutenek nabarmendu zuten grebara deitu dutenak direla, hain justu, «gaur egun garraioa egoera larrian egotearen eta hainbat gidari baldintza kaskarretan lanean jardutearen erantzule nagusiak». Enpresa handiek euren interesak garraioaren beharren gainetik jarri dituztela uste du sindikatuak.


Summary: EH Bilduk aldeko botoa emango die Espainiako aurrekontuei. Azken asteetako «aurrerapenek» negoziazioa desblokeatu dutela azaldu du Arnaldo Otegi koordinatzaile nagusiak. 2022a amaitu aurretik ETB3 Nafarroa osoan emititzea adostu du koalizioak Espainiako Gobernuarekin.

Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzaile nagusiak jakinarazi du EH Bilduk babesa emango diela Espainiako 2022ko aurrekontuei. Mahai Politikoak gaur goizean egin duen bileraren ostean, agerraldia egin dute Otegik berak eta Mertxe Aizpurua EH Bilduren Espainiako Kongresuko eledunak, eta bertan eman du erabakiaren berri Otegik. Negoziazioetan «azken aste hauetan aurrerapenak» izan direla adierazi du, eta, horrenbestez, baiezko botoa emango dutela «tokatzen den momentuan». Halaber, eskertu egin die ERCri eta Unidas Podemosi «negoziazio esparruan» egindako ahalegina.

«Euskal gehiengo sozialak babestutako eskakizunei» erantzungo dieten hiru konpromiso hitzartu dituztela nabarmendu du Aizpuruak: pandemiaren ondorioz martxan jarritako hainbat neurri sozial modu iraunkorrean ezartzea adostu dute, amiantoaren biktimentzako konpentsazio funtsa onartu, eta ETB3 2022a amaitu baino lehen Nafarroa osoan emititzea hitzartu.

Lehenengoari dagokionez, «alternatibarik» ez duten herritarren etxegabetzeak etetea eta «egoera zaurgarrietan alokairu errentaren ordainketa aldi baterako atzeratzea» jaso dute akordioan, Aizpuruak azpimarratu duenez. Neurri horiek «iraunkorrak» izateko mekanismoak ezartzeko asmoa dagoela azaldu du, eta, hala egin bitartean, «Espainiako Gobernuak aldi baterako irtenbide bat» emango duela. «Garrantzi handiko lorpen soziala» dela nabarmendu du Aizpuruak.

Bestalde, iragan astean jakin zen amiantoaren biktimentzako 25 milioi euroko funtsa sortzea onartu duela Madrilek, EH Bilduk egindako zuzenketa baten ondotik. Funts hori sortzeko legearen tramitazioa «desblokeatzea» hitzartu dutela adierazi du Aizpuruak, eta, hala, funts hori «aste batzuk barru» erabilgarri egongo dela.

Azkenik, ETB3 telebista katea Nafarroa osora zabalduko da hurrengo urtea amaitu baino lehen, Aizpuruak jakinarazi duenez: «Emisio hori ahalbidetuko duten beharrezko irtenbide teknikoak bilatzea eta aplikatzea adostu dugu bi aldeek». Horri esker, Nafarroako haurrek aukera izango dute «euskarazko edukiekin hazi, gozatu eta ikasteko», haren esanetan.

Hegoaldeko lau lurraldeetan hainbat inbertsio egitea ere hitzartu du EH Bilduk Espainiako Gobernuarekin. Pasai Antxoko (Gipuzkoa) Luzuriaga fabrika leheneratu eta bertan kultur proiektu bat egiteko erabiliko da funts horren zatirik handiena: sei milioi euro. Agurain (Araba) eta Irurtzun (Nafarroa) elkartuko dituen bide berdea finantzatzea ere jasota dago. Milioi bat jarriko dute horretarako. Azpiegiturez gainera, «euskarazko hedabideen ikus-entzunezko eduki eta baliabideak digitalizatzeko proiektu berritzailean» 500.000 euro inbertitzea ere aipatzen da zerrendan.

Larunbatean, 40.000tik gora

Otegik, gainera, azaldu du zer balorazio egin duen Mahai Politikoak larunbatean EH Bilduk Bilbon egindako manifestazioaren inguruan. Jakinarazi du 40.000 lagun baino gehiago bildu zirela mobilizazioan, herritarrek «oso ongi» erantzun ziotela egindako deialdiari, eta eskerrak eman dizkie.

Larunbateko mobilizazioa «indar erakustaldia» izan da, Otegiren ustez, «indar herritar baten erakustaldia». Ezkerreko independentismoa instituzionalki «oso indartsua» dela ezin da ukatu, haren esanetan, eta, hortik harago ere, larunbatekoak erakutsi zuen oso indartsu dagoela «herri mobilizazioan, masa mobilizazioan». Mobilizazioaren osteko ekitaldian esandakoa berretsi du; hots, «bloke historiko bat» sortu beharra, sigletatik harago. «Herri honek dituen erronkak ikusita, lidergo berri bat behar du», adierazi du.


Summary: Oinarrizko errenta eskatzeko ekinaldiak 7.500 sinadura bildu ditu bi hilabetean. Urtarrilaren 7ra arteko epea dute 10.000 sinadurara heltzeko. Azpimarratu dute, hala ere, eztabaida «eremu publikora» zabaltzea dela helburua.

Baldintzarik gabeko oinarrizko errenta eskatzeko ekinaldiak 7.500 sinadura bildu ditu dagoeneko. Irailean jarri zuten martxan bilketa, eta bi hilabeteko epean helburua lortzear dago. Izan ere, 10.000 sinadura bildu beharko dituzte gutxienez Eusko Legebiltzarrak eskaria aintzat hartu eta eztabaida onartzeko. Urtarrilaren 7ra arteko epea dute horretarako.

Ekinaldia lan erditan da, eta, orain, balantzea egin nahi izan dute sustatzaileek. Bilbon, Donostian eta Gasteizen agerraldi bana egin dute, azalpenak emateko. Adierazi dutenez, bi hilabete hauetan proposamena herritarrengana iristeari eman diote lehentasuna, eta, horretarako, dozenaka hitzaldi eta mahai ingurutan parte hartu dute. Kalean ere izan dira, informazioa ahoz aho zabaltzen. «Milaka pertsonarekin informazioa eta esperientziak trukatu eta eztabaidatu dugu. 50.000 triptiko baino gehiago banatu ditugu».

Pozik daude orain artekoarekin, nola sinadura kopuruarekin hala jasotako laguntza ekonomikoarekin. Izan ere, 12.000 euro inguru lortu dituzte sarean egindako mezenasgo kanpaina bati esker. «Diru horri esker, herritarren artean hedapen handiagoa izango duen kanpaina bat egin dezakegu», zehaztu dute sustatzaileek. Sinadurei dagokienez ere, 7.500 horietatik 2.000 inguru dira webgunearen bidez, modu elektronikoan jasotakoak –gainerakoak eskuz jaso dituzte–. 80 erakunde baino gehiago ere atxiki dira ekinaldira.

Hala ere, azpimarratu dute ez direla konformatuko 10.000 sinadurako gutxieneko kopuruarekin; ahalik eta gehien bildu nahi dituzte. «Aise gaindituko dugu helburu hori, ziur gaude», azpimarratu dute sustatzaileek. Izan ere, nabarmendu dute helburu nagusia oinarrizko errenta agenda politikoan jartzea dela, gaiari buruz eremu publikoan eztabaidatzea. «Helburua ekimenari buruz hitz egitea da, ez gure proposamena zehatz-mehatz onartzea». Horregatik, uste dute «egokia» izan dela egitasmoa herri ekinaldi legegile gisa aurkeztu izana, besteak beste gaur arteko bidean «pertsonen eta erakundeen arteko harreman sare bat» eraikitzea lortu dutelako. «Orain arte harremanik ez genuen jende askorekin egoteko aukera izan dugu; asko dira hurbildu zaizkigunak. Eta denek esan digute eztabaidatzeko gaia dela, edo, gutxienez, aintzat hartu beharrekoa, pobreziari aurre egiteko tresna izan baitaiteke».


Summary: Arnastutako zenbat aire pilatzen da manifestazio jendetsu batean?. Ugo Mayor EHUko Ikerbasque ikertzaileak esperimentu bat egin du kalean, jendea pilatzen den lekuetan koronabirusa airez kutsatzeko arriskua zein den aztertzeko. Sei lekutan neurtu du CO2 maila azken egunetan: EH Bilduren manifestazioan, jangela txiki batean eta handi batean, metroan, autobusean eta kontzertu batean.

Etxean, terrazetan, ikasgelan, gimnasioetan, metroan, kalean... COVID-19arekin, inoiz ez bezala erreparatu zaio jende pilaketari, gaitza airez kutsatzeko arriskuagatik. Maskara eta segurtasun distantzia izan dira azken urte eta erdian ez kutsatzeko neurri garrantzitsuenak, arnastutako airearen bidez kutsatu ez dadin. Baina arnastutako zenbait aire dago jendea biltzen den lekuetan? Zergatik jarri edukiera mugak eta segurtasun distantzia leku batzuetan eta ez garraio publikoan, adibidez? Ugo Mayor EHUko Ikerbasque ikertzaileak esperimendu oso adierazgarria egin du asteburuan.

Irakurri elkarrizketa: «Aire zabalean, jende pilaketa handi batek ez du berez arriskurik sortzen».

Esperimentuaren bi muturretan, bazkari bat eta EH Bilduk larunbatean antolatu zuen manifestazioa. Biak larunbatean. Joan den astean EAJko zenbait agintarik ohartarazi zuten mobilizazio jendetsu horretaz, eta bertan behera utzi beharko zutela ere iradoki zuen baten batek. Baina arriskutsua al da benetan kalean jendea pilatzea neurri batzuk mantentzen badira?

Esperimentuaren emaitzak ezagutarazi aurretik, inkesta egin zuen Mayorrek larunbatean bertan Twitterren, eta 744 erabiltzailek erantzun zioten: erantzuna eman zutenen bi herenek adierazi zuten manifestazioan pilatutako arnastutako airea 450-650 ppm-koa izango zela (ppm CO2a neurtzeko erabiltzen den neurria da; milioiko parte esan nahi du). Mayorrek azaldu duenez, atmosferan baldintza normaletan CO2 maila 430-440 ppm bitartekoa da.

Jakina da aire zabalean kutsatzeko arriskua areto itxietan baino askoz txikiagoa dela. «Hogei aldiz txikiagoa», zehaztu du Mayorrek, asteburuan Twitterren. Hitzetatik ekintzetara pasa, eta jendea bildu den hainbat tokitan neurtu du arnastutako airea. Manifestazioan bost minutuan behin egin ditu neurketak, kale erdian, eta zehaztu du berak ez zuela haizerik somatu.

Manifestazio jendetsuan (544 ppm)

Larunbatean EH Bilduren manifestazioan Autonomia kalean ateratako argazkian, 25 metroko zabaleran, CO2 maila 544 ppm-koa izan dela erakusten du Mayorrek. Hemezortzi aldiz neurtu zuen airea manifestazioan, eta bakar batean ere CO2ak ez zuen gainditu 650 ppm-ko maila. Gaineratu du manifestazioan zeudenen %95-99k zutela maskara, eta ondo jarrita zeukatela, beren burua babesteko moduan.

Jatetxe txiki batean (800-900 ppm)

Larunbatean egin zuen neurketa hau. Bazkari bat izan zuen areto itxi batean. «Hogei pertsona baino gutxiago, eta aireztapen onargarria, baina ez gurutzatua», azaldu du. Neurtutako CO2a 800-900 ppm artekoa izan da . «Niretzat, muturrean», esan du Mayorrek.

Jatetxe handi batean (847 eta 1.090 ppm)

Jatetxe handi bateko jangelan, ehundik gora pertsona bazkaritan, maskararik gabe. «Aldebakarreko aireztapenarekin, kasuak berriro gora ari diren honetan. Baina aire zabaleko pilaketetan arreta jarrita. Ze atera liteke gaizki?». Azaroaren 16an 847 ppm neurtu zituen, eta biharamunean, 1.090 ppm.

Metroan (1.533 ppm)

Joan den astean egin zuen neurketa Mayorrek. 1.533ppm-ko CO2 maila jaso zuen azaroaren 16ean, asteartean.

Autobusean (1.647 ppm)

Joan den asteazkenean, autobus batera igo berri neurtu zuen arnastutako airea Mayorrek. 23 pertsona ziren, 55 eserleku zituen autobus batean. Autobusa hutsik zegoen igo zirenean, baina pertsona talde bat autobusetik jaitsi berri zen, gidariak azaldu zioenez. Emaitza: 1.647 ppm. «Ezin du izan. Zerbait gaizki dago. FPP2 maskara jarri dut [kirurgikoa zeraman]», dio Twitterren.

Kontzertu batean (2.744)

Duela pare bat aste egin zuen neurketa, kontzertu batean, azaroaren 6an. 2.744 ppm neurtu zituen. «Eta berriro ere argi dago ezer ez dugula ikasi. Kasuek gorantz egiten dutenean, arduradunek herritarroi egotziko digute errua berriz. Eta leku itxietan aireztapena egokia dela ziurtatuko bagenu?». Urrian, beste kontzertu batean, 1100-1250 ppm artean neurtu zituen.

Ondorioa

«Manifestazioan, pertsona bat maskara gabe gertu egotea izan zitekeen kutsatzen arrisku faktore bat. Baina beste guztiak, ez», ondorioztatu du Mayorrek. Eta gaineratu du: «Zaindu gaitezen, behar diren mugekin, ez gehiagorekin. (...) Jar ditzagun arriskuak testuinguru batean, eta horren arabera joka dezagun».


Summary: Hiru eskola hetsi dituzte koronabirusagatik Lapurdin. Bidarteko eskola, eta Uztaritzeko eta Basusarriko ikastolak hetsirik egonen dira astebetez. Hego Euskal Herrian 183 ikasgela etxeratu dituzte.

Koronabirusaren datuak berriz ere okertzen ari dira Ipar Euskal Herrian. Iragan ostiraleko datuen arabera, zazpi eguneko intzidentzia tasa metatua 221 da 100.000 biztanleko. Erraterako, Lapurdin hiru eskola itxi behar izan dituzte ikasle batzuek positibo eman ondotik. Hala, Bidarteko eskola publikoa eta Uztaritzeko eta Basusarriko ikastolak astebetez egonen dira hetsirik, gutxienez. Gainera, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, Eusko Jaurlaritzak 60 ikastetxetako 98 ikasgela hetsi ditu koronabirusarengatik, baina ez dute oraingoz ikastetxerik osoki zerratu behar izan. Nafarroan, 85 ikasgela hetsi dituzte, 44 ikastetxetan. Hego Euskal Herrian, beraz, 183 ikasgela konfinatu dituzte guztira.

Bidarteko eskolan, kasurako, 545 ikasle daude. Emmanuel Alzuri auzapezak esplikatu du hastapenean ama eskolan atzeman zituztela kasuak, eta gelak itxi behar izan zituztela. Geroztik, ordea, lehen hezkuntzara ere zabaldu da gaitza, eta horregatik hetsi behar izan dute ikastetxea, prefeturarekin eta ikuskaritzarekin adostuta. Herriko aisialdi zentroa ere zerratu dute, prebentzioz, ikastetxe guztietako ikasleek elkar ez kutsatzeko.

Egoera epidemiologikoaren okertzeari aurre egiteko asmoz, Pirinio Atlantikoetako Prefeturak maskararen erabilera luzatzea erabaki du zenbait kasutan, abenduaren 17ra arte. Erabili beharrekoa izanen da kanpoko azoketan, elkarretaratze publikoetan, eta publikoa hartzen duten egituren aitzinean sortzen diren jende lerroetan, baina karrikan ez da baitezpadakoa izanen. Eskoletan, berriz, udazkeneko oporren sartzeaz gero, 6 urtetik aitzina derrigorrezkoa da maskara erabiltzea ikastetxe barnean.


Summary: Indarkeria matxistak irekitako zaurien mapa, bideo bidez. BERRIAk ikus-entzunezko bat ondu du Emakumeen Aurkako Indarkeriaren Kontrako egunaren harira. 2003tik, 112 emakumezko eta 11 haur hil ditu indarkeria mota horrek Euskal Herrian.

Hiru egunen faltan, ate joka dago azaroaren 25a, Emakumeen Aurkako Indarkeriaren Kontrako Eguna. Efemeridea gorriz pintatua da egutegian, eta, hain zuzen ere, eguna maiz da motibo egoki indarkeria matxistak utzitako datu beltzak bistaratzeko. Baita egoeraren diagnostikoa eta analisia egiteko ere. Datuak gordinak dira oraindik ere; ez baita desagertu matxismoaren gaitza. Egoeraren larritasunari ikusgaitasun handiagoa ematea helburu, BERRIAk bideo bat sortu du gai horren gainean.

Ikus-entzunezkoak, hain zuzen, BERRIAk aspaldi abiatua duen atal batean du oinarria. Nazioarteko egunera mugatu beharrik gabe, BERRIAk egunero heltzen baitio gai honi. Besteak beste, 2003. urtetik gaur egunera arte Euskal Herrian izandako hilketa matxistak zenbatzen ditu egunkariak: Zaurien mapa-n daude bildurik, webgunean. Hala, urtez urteko datuak eta lurraldekakoak ikus daitezke, baita hilketa bakoitzaren inguruko albistea ere: biktimaren datuak, hilketaren data, kokapena eta hiltzailearen nolakotasuna.

Gaur-gaurkoz, 2003tik hona, 112 dira indarkeria matxistaren ondorioz hildako emakumeak. 11 haurrak. Azken urte honetan, 2021ean, bost emakume hil dituzte.


Summary: Astebetean %59 areagotu dira positiboak Hego Euskal Herrian. Ospitaleetan eragina izaten ari da goraldia: duela astebete baino %40 gaixo gehiago hartzen dituzte. Astebetean, gaitza zuten hamabost pertsona zendu dira.

Goraldi betean dago COVID-19a. Hala erakusten dute Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak eman berri dituzten datuek. Astebetean 5.584 kasu atzeman dituzte Hego Euskal Herrian, aurreko astean baino 2.077 kasu gehiago; hau da, astebetean %59 ugaritu dira COVID-19 kasuak.

Gipuzkoako egoera da bereziki larritzekoa. Han detektatu dira azken asteko positiboen %40. Nafarroakoak dira kasuen %28, Bizkaikoak %25, eta Arabakoak %7. 100.000 biztanleko azken hamalau egunetako intzidentzia metatuak berresten du Gipuzkoakoa dela egoerarik txarrena: bertan, 513 kasukoa da intzidentzia; Nafarroan, 365ekoa; Bizkaian, 199koa; eta Araban, berriz, 176koa.

Ospitaleetan ere sumatzen da igoera: egun, 261 gaixo jasotzen ari dira Hego Euskal Herriko erietxeetako arta. Joan den astelehenean jakinarazi zuten 187 gaixo zeudela ospitalean; hau da, astebetean %40 areagotu da erietxeratu kopurua.

Gainera, 42 gaixo daude ZIUetan larri. Igoeratxo bat nabari da azken egunetan, baina ez ospitaleratzeetan adinakoa: duela astebete baino lau eri gehiago daude.

Gaitza zuten zenbat lagun hil diren ere jakinarazi dute erakundeek: astebetean hamabost pertsona zendu dira, aurreko astean baino bat gehiago.

Egoera, «okerrera»

Datuak ikusita, egoera epidemiologikoa «okertu» egin dela esan du Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak, Bizkaia irratian egin dioten elkarrizketa batean. Birusak «hedatzen» jarraitzen duela nabarmendu du, eta joera aldatu beharra dagoela.

Hedapen hori eten nahian, Eusko Jaurlaritzak joan den ostegunean eskatu zion baimena EAEko Justizia auzitegi nagusiari COVID ziurtagiria galdegiteko. Sagarduiri «neurri ona» iruditzen zaio: «Helburua da leku itxietan eragitea, leku horietan gure portaera ez delako geure burua babestea: maskara kentzen dugu, distantzia ez dugu mantentzen, eta ez da behar adina aireztatzen; beraz, arriskua areagotu egiten da».


Summary: Libian 65 bat hautagaik eman dute izena presidentetzarako bozetarako. Hauteskundeetan parte hartzeko erabakia hartu dutenen artean daude Dbeibeh behin-behineko lehen ministroa, Haftar ekialdeko militarra eta Gaddafiren semeetako bat. Hauteskundeak abenduaren 24an dira egitekoak.

NBE Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusi Antonio Guterresentzat, Libian abenduaren 24an egitekoak diren presidentetzarako bozak «nahitaezko hurrengo pauso bat» dira herrialdean bakea eta egonkortasuna finkatzeko. Ez da gutxiagorako: itxaropen handia dago jarria hitzordu horretan hamarkada bat iraun duen gerraren ondoren, 1951n independentzia lortzeaz geroztik egingo dituzten lehenak izango baitira. Libiako Hauteskunde Batzorde Gorenak jakinarazi duenez, 65 bat hautagaik eman dute izena lehian parte hartzeko —emakume bakarra haien artean—.

Azken urteotan Afrika iparraldeko herrialdean protagonismo handia izan duten politikarietako eta militarretako askok eman dute presidentetzarako hauteskundeetan parte hartzeko pausoa. Abdul Hamid Dbeibeh Libiako behin-behineko lehen ministroa izan da horretan azkenetarikoa, atzo aurkeztu baitzuen bere hautagaitza, aurrez iragarri zuen arren ez zuela hori egiteko asmorik; harekin batera, Khalifa Haftar ekialdeko agintari militarrak, Aguila Saleh Ordezkarien Ganberako presidenteak eta Saif al-Islam Gaddafik, Muammar Gaddafi herrialdeko agintari izan zenaren (1969-2011) semeetako batek nahi dute estatuburu kargura iritsi, esaterako.

Hauteskunde batzordeak berehala erabaki beharko du hautagaitza horien inguruan, bozen kanpaina abenduaren 8an hasiko baita. Eta badirudi, egunotako adierazpenak kontuan hartuz gero, zeregin hori ez dela gatazkarik gabea izango, presidentegaietako batzuek kritikak helarazi baitizkiete lehiakide posibleei, hauteskunde legea urratzen dutela argudiatuta. Hau da, ez dituztela bozetara aurkezteko baldintzak betetzen.

Dbeibeh da horietako bat. Aurkariek leporatu diote ez duela kargu publikoa utzi hauteskundeak egin baino hiru hilabete lehenago, legeak dioen modura; horrekin batera, litekeena da haren kontra egindako ustelkeria akusazioek eta berez bozetara aurkeztu behar ez zela adierazi izanak haren hautagaitza zailtzea.

Hori bai, behin-behineko lehen ministroak aldeko du gobernuburu karguan egindako lana, batez ere 372 proiektu ekonomiko sustatu eta gazteentzako laguntzak onartzeagatik, eta herrialdeko eremu askotan egindako inbertsioengatik. Horiek horrela, haren hautagaitza onartuko balute, Dbeibeh lehiako faboritoa bilakatuko litzateke: «Zailtasunak eta egoera anbiguoak dauden arren, itxaropena ez galtzeko deia helarazten dizuet. Bide egokiaren hasiera da», adierazi zuen atzo.

Behin-behineko lehen ministroari kritika egin diotenen artean dago Haftar, hark iragan irailean utzi baitzuen ekialdeko armadaren buruzagi kargua. Militarraren indar aliatuek herrialdearen eremu handiena kontrolatzen dute —eta petrolio putzu gehienak—, baina ez dute inoiz lortu Tripoli hiriburua bereganatzea; 2019ko apirilean abiatu zuten erasoaldia, eta, hamalau hilabeteren ostean, amore eman behar izan zuten, mendebaldean indartsu zen Batasun Nazionaleko Gobernuak eta haren nazioarteko aliatuek defentsa eta kontraeraso arrakastatsuak egin baitzituzten.

Gerra krimenak tarteko

Gertakari horien ostean, NBEk bake prozesu bat abiatu zuen, eta horren harira osatu zuten Dbeibeh buru duen gobernua, eta abenduaren 24an presidentetzarako eta parlamenturako hauteskundeak egiteko plana ondu. Herrialdearen mendebaldean eta hiriburuan, baina, ez dute begi onez ikusi boz horietarako Haftarren hautagaitza, gerra krimenak egozten baitizkiote.

Horrek agerian utzi du hauteskundeetako garaileak zailtasunak izango dituela herrialdea elkartzeko, bai biztanleriaren ikuspuntutik, baita erakundeen eta ekonomiarenetik ere. Halere, ekialdeko militarra konbentzituta dago hartu beharreko erabakiez, hautagaitza aurkeztean adierazi zuenez: «Bozak dira modu bakarra gure herrialdea krisi sakon honetatik ateratzeko».

Haftarri bezala, Gaddafi semeari ere gerra krimenak egotzi dizkiote, eta, are, Nazioarteko Zigor Auzitegiak haren atxiloketa agindu zuen, 2011ko protesten aurkako indarkeriaren harira. 2017ra arte espetxean egon zen, eta duela gutxira arte bizitza publikotik kanpo zegoen.

Hamar urte dira NATOren hegazkinek Gaddafi aitaren konboiari eraso ziotela, eta hilketa horren ondorio da Libiaren egungo zatiketa. 2012an parlamenturako hauteskundeak egin zituzten, baina islamistek ez zituzten onartu emaitzak, eta bitan zatitu zen herrialdea: bozen garaileak ekialdean gotortu ziren, eta Haftarrekin aliatzea beste aukerarik ez zuten izan. Mendebaldean, NBEk trantsiziorako gobernu bat osatzea adostu zuen islamistekin, eta, urteak pasatu ahala, Fayez al-Serraj buru duen GNAn barreiatu ziren.

Iaztik, Afrika iparraldeko herrialdea NBEk sustaturiko bake prozesu batean sartuta dago, baina horren arrakasta ez dago ziurtatuta, barne zatiketek eta hautagaien kexek eta kritikek kolokan jarri baitute. Hauteskunde legea bera ere gatazka iturri da; izan ere, Saleh buru duen Ordezkarien Ganberak onartu zuen —2014ko bozen ostean osatu zuten, %18ko parte hartzearekin—, baina Estatuko Kontseilu Gorenak —NBEk sorturiko goi ganberak— ezezkoa eman zion.


Summary: Zubietako erraustegiko langileek greba mugagabea egingo dute bihartik. Besteak beste, segurtasun baldintzak bermatzeko eta lanaldiak errespetatzeko eskatzen diote Ekobal enpresari.

Bihartik aurrera, greba mugagabea egingo dute Zubietako (Donostia) Gipuzkoako erraustegiko langileek, ELA sindikatuak gaur iragarri duenez. Prekaritatea salatzen dute langileok, eta segurtasun eta lan baldintzak bermatzeko eskatuko diote enpresari, lanuztearen bitartez.

Azpikontrataturiko Ekobal enpresari osasun eta lan baldintzak «hasieratik» ez bermatzea egotzi dio sindikatuak. Adierazi dutenez, «segurtasun eta osasun neurririk eza etengabea da». Salatu dute lan arriskuen ebaluazioa ez dela egokia.

Bide garbiketaren alorreko lan hitzarmena ezartzen diete langileoi, eta salatu dute hori ez datorrela bat Zubietako plantaren errealitatearekin. Horregatik, hitzarmen espezifikoa negoziatzen hasteko eskatu dute.

Grebara deitu dutenen arabera, hamabi orduko lan txandak ere egiten dituzte, etenik gabe. Horrez gain, aparteko orduak ere egin behar izaten dituzte. Lan egutegia ere egun batetik bestera aldatzen dietela salatu dute.

Adierazi dutenez, enpresak langileak kanporatzen ditu «sistematikoki» eta «inolako justifikaziorik gabe».

Sindikatuaren aburuz, Ekobal enpresak eta Gipuzkoako Foru Aldundiak dute langileen eskaerei erantzuteko ardura.

Halaber, Eusko Jaurlaritzak plantan ezarri dituen zerbitzu minimoak salatu dituzte: %70 ekoizpen arloan eta %90koak zaborra errez argindarra sortzeko gunean.


Summary: 'Bidea da borroka' komikia eman dute Gaztelumendi anaiek. Beñat Gaztelumendik idatzi du gidoia, eta Unai Gaztelumendik eraman du irudietara. Martin Artola izeneko bertsolaria du protagonista kontakizunak, eta eurak hazi ziren munduaren erretratu bat jaso nahi izan dute haren bueltan egileek.

Bertsolaria, 30-35 urte bitartekoa, gizona, gipuzkoarra. Izen-deituraz, Martin Artola. Lehenengo aldiz iritsiko da Euskal Herriko Bertsolari Txapelketako finalera, Barakaldora (Bizkaia). Autoa hartuko du, harantz abiatuko da, eta errepidean doala errepasatuko ditu ordura arteko zenbait giro, jende, pasadizo. Bada, bi bidaia horiek, fisikoa eta bitala, uztartu dituzte Beñat eta Unai Gaztelumendik Bidea da borroka komikian. Lehenak idatzi du gidoia, eta marrazkietara eraman du bigarrenak. Bertsolari aldizkariak plazaratu du, baina, egileek nabarmendu dutenez, ez da «bertsolaritzari buruzko komiki bat», ezpada «bertsolaritzatik» egindakoa. Beñat Gaztelumendi: «Bertsolaritza ez da mundu bakan bat. Unai eta biok bertso munduan hazi ginen, eta bertso mundutik gure belaunaldiko beste edozeinek bizi izan dituen gauzak bizi izan ditugu. Saiatu gara horiek Martin Artolari transmititzen».

Duela bi urte heldu zitzaien enkargua Gaztelumendi anaiei, eta prozesu «luze bezain gustagarria» izan dela aipatu dute. Proiektuari forma emateko lehen bileretatik ikusi zuten antzeko istorioa kontatu nahi zutela biek, eta pertsonaiak zehaztu, pandemiaren itxialdi betean Beñatek gidoia idatzi, eta urte eta erdiz aritu da ondotik irudiak sortzen Unai. «Gidoia irakurritakoan boteprontoan sentitutakoa eraman dut paperera», esan du.

Kezkagai dituzten auziei buruz aritzeko baliatu nahi izan dute argitalpena, eta horri segika trazatu dituzte pertsonaia nagusia zein ingurukoak. Halaxe azaldu du gidoigileak: «Martin Artola Euskal Herriko gatazka singularrean kontatu izan den horren aro zehatz batean jaioa da, gerra hizkera batean hezia, bera jaiotzerako hor zeuden ikastolak, euskalgintzako erakunde gehienak, gaztetxeak, musika talde erreferentziazkoak... Horien ondoren eta berandu samar jaio izanaren sentsazioa dauka, eta bere bizitzari aurreko epika horren baitan aurkitu nahi izan dio zentzua, bere ekintzak halako funtzio handiago baten baitan kokatzen saiatu izan da». Helduarora iritsiko da, ordea, eta testuinguru hori aldatuta eta bestelako epikekin nahastuta topatuko du. Horixe komikiaren mamia: «Nola erresistentzian, nolabaiteko subalternitate batean hazi den pertsona bat botere posizio batera iritsiko den, eta nola ez den erabat kontziente zein den okupatzen duen leku hori».

Haren ondoan, beste lau pertsonaia agertuko dira: Urko, Martinen lagun minena baina batere bertsozalea ez dena, 1990eko hamarkadako nostalgiarekin ari dena militantzia politikoan; Ekhiñe, Martinen txikitako laguna, bertso eskolan zein taldetasuna gauzatzen den beste hainbat momentutan kanpo geratu izan dena; Sara, Martinen kantukidea eta haren arazoak entzun ohi dituena, «hankak lurrera» ekarri ohi dizkiona; eta Iparra, hau ere Martinekin bertso eskolan hasi baina «literatura idatzira» jo duena, izaera «kontraesankor eta berezikoa».

Unai Gaztelumendi: «Pertsonaiak sinpletu eta karikaturizatu egin behar izan ditugu, baina uste dut islatzen dutela gu zein mundutan hezi izan garen. Pertsonaia horiekin kontatu nahi izan dugu Martinen pentsamendua. Baina jolasetik ere asko dauka guretzat».

Aurretik ere aritu izan dira bi anaiak zenbait proiektutan elkarrekin, baina hau izan da batera osatu duten «lanik luzeena». Beñatentzat komikirako gidoi bat idatzi duen lehen aldia ere izan da. Aitortu du, Unairen aldean, ez dela generoaren jarraitzailea izan, eta lan horri ekiteko, lehenengo bere gustuko komikiak eskatu zizkiola anaiari. Pasatu zizkionen artetik, Zerocalcare komikigile italiarra bereziki gustatu izana oroitu du: «Tonua gustatu zitzaidan, gauzak gehiegi esajeratu gabe, sinple esate hori. Bai eta ikustea nola bizitza normal samar bat ere izan daitekeen komiki baterako gai».

Laugarren bertso-komikia

Beñat Hach Embarek Bertsolari aldizkariko koordinatzaileak lagunduta aurkeztu dute lana Gaztelumendi anaiek. Hark gogora ekarri du duela 30 urte martxan jarritako hedabidea dela Bertsolari, eta, paperean urteko lau zenbaki argitaratu eta bertsolari.eus webgunea elikatzeaz gain, 2015ean ekin ziotela komikiak plazaratzeari, «bertsolaritzatik gai orokorragoak» landuz. Patxi Gallego eta Xabi Payak sinatutako Nork eta Nori eta Adur Larreak eta Mikel Begoñaren Arditutakoak lanen ondotik heldu da orain, bada, Bidea da borroka.

Datozen hiletan, komikia aurkezteko bira bat egingo dute egileek, bertsoak kantatuz eta zuzenean marraztuz, komikiko gaien inguruan. Lehen emanaldia abenduaren 2an egingo dute, ostegunez, Añorgan (Donostia).


Summary: Pablo Ibarrentzat «epaiketa justua» eskatu dute senideek, Gasteizen. Presoak 27 urte daramatza kartzelatuta, Floridan; haietako hamabost heriotzaren korridorean. Senideek babesa eskertu dute, hunkituta.

Pablo Ibarrek 27 urte daramatza Floridako kartzela batean preso (Estatu Batuetan). Haietako hamabost heriotzaren korridorean. 1994an klub batean lanean ziharduten bi neska hiltzea egotzita heriotz zigorra ezarri zioten Ibarri. Errugabetasuna aldarrikatu izan du, eta «epaiketa justu bat» aldarrikatu dute Ibarrentzat, Gasteizen. Euskal Herrira etorri da Ibarren familia, haren epaiketa prozesuaren azken albisteen berri emateko eta Ibarren Euskal Herriko familia bisitatzeko. Izan ere, Ibar heriotzera zigortu zutenetik, Euskal Herritik jaso duten babesa eskertu nahi izan du familiak.

Agerraldian izan dira Andres Krakenberger Pablo Ibar-Epaiketa Justua elkarteko bozeramailea, Candido Ibar Pabloren aita eta Tanya Ibar Ibarren emaztea. Ibarren defentsak 2016an lortu zuen heriotzara kondenatzen zuen 2000. urteko epaia baliogabetzea, fiskalak aurkeztutako frogak auzitegiak nahikotzat jo ez zituelako. Halere, berriz epaitu zuten 2019ko maiatzean, eta, ondorioz, biziarteko espetxealdia betetzera zigortu zuten. Ibarren defentsak azken epaiketaren apelazioa aurkeztu du Estatu Batuetako Floridako 4. Barruti Judizialeko Apelazioetako Auzitegian. Epaileak onartzen badu, lehen aldiz kondenatu zutenetik laugarren epaiketa izango litzateke.

Denboran atzera egin izan balute bezala sentitzen da Krakenberger. Izan ere, Floridako Auzitegi Gorenak heriotza zigorra baliogabetu zuenean, berriz hasieratik hasi zuten apelazio kate guztia. «Behetik hasi da prozesu guztia», esan du Krakenbergerrek, eta salatu du azken epaiketan ere fiskaltzaren partetik irregulartasun larriak egon zirela. Krakenbergek uste du urte hasierarako izango dutela fiskaltzak aurkeztutakoaren berri. Ostean, fiskaltzak adierazitakoaren aurkako argumentuak aurkeztea espero du defentsak.

Aurrera egiteko sustengua

«Eskerrik asko, zuek gabe galduta egongo ginateke». Hunkituta zuzendu zaie hedabideei Candido Ibar, Pabloren aita, eta Tanya Ibar, Pabloren emaztea. Azken epaiketan biziarteko espetxealdira zigortu zutenean, «ezin sinetsi eta garaitua» atera zela onartu dute. Azken bisitan «askoz hobeto, animosoago eta borrokatzeko gogoekin» ikusi dutela esan dute.

Garestiak izan ohi dira epaiketa. Krakenbergek esan du epaileak defentsari arrazoia ematen badio, 1.100.000 dolar inguruko kostua izango duela. Crowfounding kanpaina zabaldu dute.


Summary: Lur planeta asteroideetatik defendatzeko DART misioa jaurtiko dute bihar. Dimorphos asteroidearen kontra joko du zundak, ikusteko kolpea nahikoa ote den objektua desbideratzeko. Funtzionatzen badu, etorkizunean erabili ahalko dute teknika, Lurrarentzat mehatxu diren asteroideekin.

Filmetan ikusitakoa benetan gertatuko da datozen hilabeteetan. Esperimentu gisa, edonola ere: Lur planetatik jaurtitako gailu batekin danbatekoa emango diote asteroide bati, ikusteko horrekin aski den hura desbideratzeko. Oraingoan, mehatxu ez den asteroide baten kontra jo nahi dute. Baina, etorkizunean, baliteke teknika erabili behar izatea Lurra defendatzeko.

Hainbat arrazoirengatik, dinosauroek ez zuten espazio programarik garatu, bestela jakin-minez begiratuko zioten bihar zeruari, Kalifornian (AEB). Izan ere, bihar da SpaceX Falcon 9 suziri batean jaurtitzekoa DART misioa. Asteroide Bikoitza Berbideratzeko Proba moduan euskara daiteke. Dardo gisa itzul daiteke akronimoa. Horrek aski ongi laburbiltzen du NASAren misioa.

Asteroide batek Lurraren kontra talka egiteko arriskua gutxitzeko erabil daitekeen kolpe kinetikoaren teknika deiturikoaren lehenengo proba da: hau da, asteroide bati kolpea emango diote, haren orbitan aldaketa eragiteko.

Dimorphos asteroidea

Didymos eta Dimorphos asteroide bikote bat dira, eta Eguzkiaren inguruan orbitatzen dute. Didymos da bikoteko asteroide nagusia; 780 metro pasatxoko diametroa du. Dimorphos haren inguruan biraka dabilen ilargitxoa da, ia 162 metroko diametrokoa. Azken horri kolpea emanez, horren abiadura aldatu nahi dute. 500 kiloko gailuak ilargiaren erdi-erdian joko du, segundoko 6,6 kilometroko abiadan. Kalkulatu dutenez, horrek segundoko 0,4 milimetroko abiadura aldatuko dio Dimorphosi. Gutxi ematen du, baina aski izango da denborarekin bi asteroideen ibilbidea asko aldatzeko.

Horretarako itxaron beharko da, ordea. Lurretik gertu pasatuko dira asteroideok 2022ko udazkenean, eta urriaren 2rako espero dute talka. Lurreko teleskopioekin ikusi ahalko da. Baina neurketa zorrotzak Hera zuntzak egingo ditu urte bost urte geroago. ESA Europako Espazio Agentziak 2024an jaurtiko zunda, eta 2027. urtean helduko da. Orduan jakingo da nola aldatu duen talkak asteroideen ibilbidea. ESA eta NASA 2015. urtetik ari dira elkarlanean AIDA programan, planeta asteroideen mehatxuetatik defendatzeko.


Summary: Pertsona bat hil da Zirauki inguruan gertaturiko trafiko istripu batean. Auto batek kamoi baten atzeko aldean jo du, A-12 autobidean. Aurten 24 pertsona hil dira Nafarroako errepideetan.

Nafarroako suhiltzaileek jakitera eman dutenez, pertsona bat hil da gaur arratsaldean A-12 errepideko 29. kilometroan, Zirauki inguruan (Nafarroa), haren autoak kamioi baten atzeko aldea jo duenean.

Ez dute beste daturik eman.

Hori kontatuta, 24 lagun hil dira aurten Nafarroako errepideetan. Trafiko Istripuen Biktimen Munduko Eguna da gaur, eta, horren harira, datuak eman ditu Nafarroako Trafiko Bulegoak.

Aurten 21 lagun hil dira hiri arteko errepideetan gertaturiko 213 ezbeharretan, eta bi baino ez hiri barneko bideetan. Halere, askoz istripu gehiago gertatu dia hiri barnekoetan (492), baina ez ziren izan hain larriak (49 zauritu eraman behar izan zituzten erietxeetara).

2020. urtean, berriz, 20 pertsona hil ziren, baina urte atipikotzat daukate: izurriarengatik aginduriko konfinamenduak asko murriztu zuen errepideetako bidaien kopurua. Denera 576 istripu gertatu ziren, eta 97 zauritu eraman behar izan zituzten ospitalera.

Hildako gehienak autoa bidetik ateratzean gertatutako istripuetan izan ziren, eta aurrez aurreko talketan.


Summary: Gutxienez 46 lagun hil dira Bulgarian autobus batek su hartu ondotik. Sofian gertatu da ezbeharra, atzo arratsaldean. Ikerketa bat abiatu dute, zergatik gertatu den aztertzeko.

Bulgariako Poliziak jakinarazi duenez, atzo arratsaldean autobus batek su hartu zuen herrialdeko hiriburuaren inguruan, Sofian, eta, ondorioz, 46 lagun zendu dira. Zehaztu dutenez, ibilgailua Bosnek herriaren ondoan zela piztu da sua, Struma autobidean, hain zuzen. Argitu dute hainbat haur direla kiskalita hildakoen artean.

Hildakoez gainera, hainbat herritar zauritu dira sutean. Ospitalera eraman dituzte zenbait. Poliziak zehaztu duenez, bestalde, ikerketa abiatu dute gertakariak zer-nola gertatu diren argitzeko. Izan ere, oraingoz ez dakite zehazki zerk piztu duen sua.


Summary: Noah Gordon idazlea hil da, 'Medikua' eleberriaren egilea. Estatubatuarrak bi aldiz jaso zuen Zilarrezko Euskadi saria: 1992an eta 1995ean. Asko saldu diren hainbat eleberri idatzi ditu.

95 urterekin hil da Noah Gordon idazle estatubatuarra, bere etxean: «Noahk duela gutxi ospatu zuen bere 95. urtebetetzea, zoriontsu eta bizi izan duen bizitza luze eta oparoagatik eskertuta», adierazi du haren familiak ohar baten bidez. Gordon nazioarteko eleberrigile ospetsuenetakoa izan da, besteak beste, Medikua, Azken judua eta Xamana eleberriengatik.

Izugarri saldu diren hainbat eleberri idatzi ditu idazleak, eta milioika lagunek irakurri dituzte haren lanak mundu osoan, baita Euskal Herrian ere. Horregatik, bi aldiz jaso zuen Gipuzkoako Liburu Denden Elkarteak urtero ematen duen Zilarrezko Euskadi saria, 1992an eta 1995ean. 2007an ere Bilbon izan zen, Bodega eleberria aurkezten. XIX. mendearen amaierako Katalunian girotutako lan hura izan zen argitaratu zuen azkena.

Idazle izan aurretik, kazetaria izan zen Gordon. Bere lehen eleberria, Errabino (AEBetan arrakasta izan zuen bakarra), 1965ean argitaratu zuen, baina benetan ospetsu 1986tik aurrera bilakatu zen, Medikua liburua argitaratu zuenean. Hari jarraitu zioten trilogia osatu zuten beste bi eleberriek: Xamana eta Cole Doktorea.

Nagusiki bere herrialdetik kanpo irakurri ziren Gordonen lanak. Horren erakusgarri da 2013an plazaratutako Medikua filma Alemaniako etxe batek produzitu zuela, eta Europako publikoari zuzenduta sortu zutela ia erabat. Espainian, izen bereko musikal bat ere estreinatu zuten, 2018an.


Summary: Aurrez izena eman beharko da Durangoko Azoka bisitatzeko. Jendea txandaka sartuko da Landako Gunean, eta izena emanda bakarrik ikusi ahalko dira Ahotseneko kontzertuak ere zuzenean. Koronabirusaren zabalpenak bultzatuta hartu ditu erabakiak Gerediaga elkarteak.

Pandemiaren datuak okerrerantz egiten hasi ahala, Durangoko Azokarekin zer gertatuko zen zalantza ere zabaldu da azken egunetan. Gerediaga elkarteak gaur jakinarazi duenez, azoka presentzialarekin aurrera egiteko asmoa dute, baina, hori bai, txanda eta izen-emate sistema bat ezarriko dute bisitentzat. 1.200 bisitari hartuko ditu, gehienez, Landako guneak txanda bakoitzean, eta ordu eta erdi iraungo dute. Webgunearen bidez egin ahalko dira erreserbak. Durangoko Udalarekin batera hartu ditu erabakiok elkarteak. Maskara jarrita edukitzea eta osasun arauak errespetatzea ere beharrezkoa izango dela gogorarazi dute antolatzaileek. «Kulturaren alde egitea eta osasun neurriak betetzea gauza bera dira».

Abendauren 3an digitalki irekiko ditu ateak azokak, orduan jarriko baitute martxan denda digitala. Eta abenduaren 4tik 8ra izango ditu zabalik ate fisikoak. Egun horietan, guztira, bost txanda antolatuko dituzte Landako Gunea bisitatzeko, 10:00etatik hasi eta 20:00etara arte. Ordu eta erdiko tartearen ostean, hustu egingo da espazioa, eta hurrengo txandari emango zaio sarbidea.

Txandak kontzertuetan ere

Plateruena kafe antzokiko kontzertuetan ere sistema bera ezarriko dute. Aurrez izena eman beharko dute Ahotsenea guneak bertan antolatutako saioak ikustera doazenek. Horrez gainera, ez da ostalaritza zerbitzurik egongo, eta galarazita egongo da edariak eta janariak kontsumitzea ere. Antolatzaileek gogoratu dutenez, streaming bidez ere zabalduko dituzte saio horiek.

Pandemiaren datuak okerragoak zirenetik zeukan mahai gainean plana Gerediaga elkarteak. Irailean, esaterako, txandakako sistema ezartzeko aukera hori aipatu zion Beñat Gaztelurrutia Gerediaga elkarteko kudeatzaileak BERRIA egunkariari: «Aztertzen ari gara zer sistemarekin egin, baina, ia ziur, aurrez izena eman beharko dute bisitariek». Eta aurreikustekoa zen, beraz, neurria. Baita aste honetan jakinaraziko zutela ere. Berez, astelehenerako egina zieten hedabideei azokaren programa aurkezteko deia, baina bertan behera utzi zuten asteburuan. Egitaraua ostegunean aurkeztuko dutela jakinarazi dute orain.

Ardurarako deia

Arduratsu jokatzeko deia egin diete bisitariei. «Euskal kulturaren plaza bizirik mantentzeko ezinbestekoa da denon babesa eta konpromisoa». Eta, ohar bidez, zehaztu dutenez, osasun neurriak betetzea ere bada konpromiso horren parte. «Txanda sistema honek ematen duen segurtasuna bermatuz, kulturzaleak animatu nahi ditugu Landakon sartzeko ordua hartzera». Azokaz kanpoko aisialdi guneetan ere arduraz jokatzeko eskatu dute.


Summary: Eliza katolikoak 3.000 higiezin bereganatu ditu Nafarroan. Immatrikulatutako ondarearen artean daude bi katedral, ia 1.000 tenplu, nekazaritzako lurrak, etxebizitzak, etxabeak, frontoiak eta museoak, besteak beste

Hasieran uste ziren baino askoz gehiago dira Eliza katolikoak Nafarroan bereganatutako ondasunak. Otsailean, Espainiako Gobernuak jakinarazi zuen Elizak 1.034 ondasun erregistratu zituela Nafarroan 1998. urteaz geroztik. Benetako kopurua, baina, hori halako hiru da. Nafarroako Migrazio Politikako eta Justiziako kontseilari Eduardo Santosek gaur azaldu duenez, 2.952 higiezin bereganatu ditu Elizak «gutxienez». Nafarroako Parlamentuan aurkeztu ditu ikerketaren emaitzak, eta baita salerosketa eta immatrikulazio operazio horien erregistroak ere. Nafarroako Ondarearen Defentsarako Plataformak 2019an ohartarazi zuen Elizaren immatrikulazioak «hasieran uste baino dezente gehiago» izan zitezkeela.

Izan ere, orain arte, ezagunak ziren 1998tik aurrerako datuak bakarrik; Espainiako Gobernuak, Jose Maria Aznar presidente zela, lege frankista bat moldatu eta Elizari edozein eraikin mota bere izenean erregistratzeko aukera eman zionetik, alegia. Ikerketa «xeheagoa» egin du orain Nafarroako Gobernuak, eta 1900. urtetik aurrerako guztiak zenbatu dituzte. «Nafarroan, immatrikulazioak era masiboan egin zituzten, baina datuak zatika genituen. Argazki osoa falta genuen», azaldu du Santosek.

Orain zenbatu dituztenak immatrikulazioak dira, baina baita immatrikulazioetan oinarritutako salerosketa kontratuak ere: «Udal erregistroetan azaldu digute operazio hauek guztiek immatrikulazioetan dutela jatorria. Batzuetan, Elizak bere izenean erregistratzen zituen lursail edo higiezin batzuk, eta gero saldu egiten zituen». Kontseilariak gaineratu du halako operazioek arazoak ekarri dituztela zenbait udalerritan: «Auzitara jo dute zenbait udalek, adibidez, Elizak lursail bat bere izenean jarri eta norbanako bati saldu ziolako, hortik bide publiko bat igarotzen zela aipatu gabe».

Higiezinen ezaugarriei dagokionez, Artzapezpikutzak immatrikulatutako ondasun gehienak tenpluak dira (ondasun guztien %33), eta horien artean dira bi katedral, ehunka eliza, errektore etxeak eta baselizak, besteak beste. Horiez gain, lursail asko ere bereganatu dituzte (nekazaritzako lurrak, baratzeak, olibondoak, mahastiak, lehorreko lurrak, zereal lursailak, basoak...), eta baita 187 etxebizitza, 101 finka, 36 etxabe eta zazpi eraikin oso ere. Ezohiko higiezinak ere bere izenean jarri ditu Elizak hamarkada hauetan guztietan; besteak beste, dozenaka hilerri, frontoiak, museoak, parkeak, zahar etxe bat eta erretiratuen elkarte bat. «Guztira, 4.107.000 metro koadro bereganatu ditu Elizak». Hau da: Iruñe osoaren azaleraren %20 edo Burlataren azalera halako bi, hori da Elizak Nafarroan immatrikulatutako ondasunen neurria.


Summary: Gazte maputxe bat hil dute, eta beste bat larri zauritu. Zibil jantzitako bi gizonezkok tirokatu zituzten. Protestak lehertu dira Bolsonen, Barilochen, Viedman eta Cipollettin.

Quemquemtrew komunitatean gertatu zen, igande gauean. Zibil jantzitako bi gizonezkok tiroka hil zuten Elias Garay gazte maputxea, eta larri zauritu zuten beste gazte bat. Garayri tiro bat egin zioten buruan, eta beste gazteari bi sabelean. Lekukoen arabera, bi gazteak maputxeen lurrak babesteko mugimenduko kideak ziren —desjabetu egin nahi dizkie gobernuak—. Lekukoen arabera, Poliziak ez zuen ezer egin erasotzaileak geldiarazteko. Atzo, protestak egin zituzten hilketa salatzeko.

Rio Negroko gobernadore Anabela Carreras egiten dute maputxeek gertatutakoaren erantzule. Komunitateak eta giza eskubideen aldeko erakundeek asteak daramatzate Poliziaren indarkeria eta jazarpena salatzen, eta egozten diote Carrerasi eskualdea militarizatu izana maputxeak handik kanporatzeko. «Polizia lurraldea inguratzen ari da, eta orain arte ez diote inori sartzen utzi, ez negurako arropekin, ez janariarekin, eta bi erasotzaileak armekin sartu dira. Azalpen bakarra dauka gertatutakoak», salatu du Orlando Carriqueok, Tehuelcheko koordinakunde maputxeko buruzagiak.

Lurraldea inguratua dute segurtasun indarrek, eta hiru pasabide soilik zabaldu dituzte. Haietatik igaro ahal izateko, Poliziaren kontrolak igaro behar dira. Droneak ere badituzte ingurua airetik zaindu ahal izateko. Horiek hala, giza eskubideen aldeko erakundeek eskatu diote gobernadoreari zabal dezala erasoa argitzeko informazio guztia.

Senatuak duela gutxi onartu du larrialdiko neurri bat, maputxeak kanporatzea debekatzen duena. 2006tik indarrean dagoen legediaren arabera, gobernuak euren lurren jabetza onartu behar die komunitateei, baina gaur-gaurkoz araudia ez da bete eskualde gehienetan. Maputxeek salatu dute segurtasun indarren jazarpena ez ezik herritarrena ere jasan dutela azken asteetan.


Summary: Gutxienez zortzi hilotz aurkitu dituzte Rio de Janeiron, Poliziarekin tiroketa bat izan ostean. Mangladietan aurkitutako hildako batzuek tortura zantzuak zituzten. Salgueiro favelako bizilagunek uste dute gorpu gehiago aurkituko dituztela.

«Gorpu guztiak mangladira bota zituzten; batzuk, tortura zantzuekin. Sarraski bat izan denaren itxura guztia du». Horiek dira lekuko batek Brasilgo Globo TV telebista kateari atzo egindako adierazpenak. Rio de Janeiro (Brasil) estatuko Poliziak gutxienez zortzi hilotz aurkitu ditu hiriaren kanpoaldeko mangladi batzuetan, ustez, Salgueiro favela txiroan izandako tiroketa bat ikertzen ari zirela. Hango bizilagunek Globo TVri azaldu diotenez, uste dute gorpu gehiago azalduko direla, tiroketa «bortitza» izan zelako.

Beste telebista kate batek, berriz, identifikatu gabeko gorpuak maindire zurietan bilduta erakutsi ditu, zingiraren ertzean. Brasilen ohikoa da giza eskubideen aldeko eragileek salatzea Poliziaren hilketa bidegabeak eta gehiegizko indarkeria, bereziki faveletan jarduten duten narkotrafikatzaileen aurka egiten dutenean.

Poliziak azaldu duenez, larunbatean hasi ziren istiluak, patruilatzen zebilen polizia bat hil zutenean. Horren ondorioz, Rioko Poliziaren operazio berezietarako taldeak igandean ekin zion favelaren aurkako sarealdiari: «Unitate berezia igandean sartu zen Salgueirora, larunbateko erasoan parte hartu zuen lagun bat, zaurituta, han ezkutatu zelakoan». Azaldu dutenez, gunea «egonkortzea» zen haien helburua.

Poliziak ez die erantzun hango bizilagunek egozten dizkieten akusazioei, eta ohar bidez esan duten bakarra da zortzi gorpu aurkitu dituztela, baita bi pistola, munizioa eta drogak ere.

58 tiroketa

Fogo Cruzado giza eskubideen aldeko taldearen datuen arabera, Rio de Janeiroko estatuan hiru hildako edo gehiago utzi dituzten 58 tiroketa izan dira jada 2021ean. Haietatik 43 Poliziaren operazioetan gertatu dira.

Oraingoz, larriena Jacarezinho favelan maiatzean gertatutakoa da: 28 hildako eragin zituen narkotrafikoaren aurkako sarealdi hark. Operazio hura zela eta, bi polizia inputatu zituzten, «modu irregularrean» jokatzeagatik. Salaketak zioenez, inputatutako poliziek etxe batean zaurituta eta armarik gabe zegoen gizon bat hil zuten. Horren ostean, gainera, hilotza ezkutatu zuten Poliziako adituak heldu aurretik, eta esan zuten pistola bat, kargagailu bat eta granada bat zituela hildakoak.


Summary: Gizon bat atxilotu dute Gasteizen, neska laguna jotzeagatik. 41 urte ditu gizonezkoak. Atzo egin zion eraso neska lagunari, Arriaga-Lakuan.

Gasteizko Udalak jakinarazi duenez, 41 urteko gizonezko bat atxilotu zuten atzo, neska laguna jotzeagatik. Eztabaida batean ari zirela egin zion eraso emakumeari, eta udaltzainek atxilotu zuten, eraso fisikoa egitea egotzita.

Udalak jakinarazi duenez, Arriaga-Lakua auzoko etxe batean gertatu zen erasoa. Udaltzainek etxe atarian atzeman zuten gizonezkoa, bizilagun batek abisu eman ondotik. Gizona gaur pasatuko da epailearen aurretik.


Summary: Sergio Sayas: «Nafarroan ETB3 sartuta, reset egin nahi dute burmuinetan». Datorren urtea amaitzerako, ETB3 telebista katea Nafarroa osora zabaltzea adostu dute EH Bilduk eta Espainiako Gobernuak. UPNko diputatu Sergio Sayas amorraturik azaldu da erabakiaren berri izandakoan: «Telebistaren bidez doktrinatzea baizik ez dute bilatzen».

Sumindurik, haserre bizian azaldu zen Espainiako Kongresuan UPNko diputatu den Sergio Sayas atzoko osoko bilkuran. Espainiako aurrekontuak eztabaidatzeko saioa izan zuten, eta, nabarmen aztoraturik, Sayasek gogor kritikatu zuen EH Bilduk eta Pedro Sanchezen gobernuak berriki eginiko negoziazioetan hitzartutakoa. Besteak beste, eta Mertxe Aizpurua EH Bilduren Espainiako Kongresuko eledunak iragarri zuenez, ETB3 2022a bukatu aurretik Nafarroa osoan ematea adostu dute saio horietan. Ohartarazpen argia egin du UPNkoak: «ETB3rekin, reset egin nahi dute burmuinetan». Sayasek «doktrinatzeko» asmoa ikusten du ETB3ren emisioa zabaltzeko egin nahi den urratsean.

«Nafarrok ez gaude ETB ikusteko desiotan; nafarrok inbertsioak eta komunitatearentzako proiektu bat nahi ditugu. Badakizue nork ikusi nahi duen Nafarroan ETB? Burmuinetan reset egin nahi dutenek», salatu du Sergio Sayasek. Haren iritziz, EH Bilduk «nazionalismoa indartu» nahi du telebistaren bitartez, uste baitu «Nafarroako herritarrak bereizteko» erabilia dela euskara. Argudiatu du Pedro Sanchezen gobernuak «goragalea eragiteraino» egin diola men EH Bilduri, «beste behin».

Espetxe politikek kezkaturik

Kezkak hartua agertu da Sayas. Eta ez bakarrik ETB3 telebista katearen harira. «Horiek dira ezagutzen ditugun akordioak, baina are gehiago kezkatzen gaituzte ezagutzen ez ditugunek», azaldu du. Hain zuzen, presoen hurbilketei buruzko aipamena ere egin du diputatuak kongresuan. «Otegik presoen askapena eskatu du aurrekontuak onartzeko baldintza gisan. Usteko duzue hori ez dela gertatuko, baina gauza bat esanen dizuet: bai, gertatuko da». Hurbilketekin «gauza bera» gertatu dela argudiatu du Sayasek: «Dagoeneko ez da presorik gelditzen hurbildu gabe».


Summary: Elkarrekin Podemos-IUk osoko zuzenketa aurkeztuko du. Gorrotxategik jakinarazi du Jaurlaritzak uko egin diola koalizioaren «proposamen estrategikoez» hitz egiteari. EH Bilduk proposamen berri bat aurkeztuko dio Azpiazuri.

Elkarrekin Podemos-IUk eta Eusko Jaurlaritzak ez dute lortu 2022ko aurrekontuen inguruan ados jartzea, eta Miren Gorrotxategi bozeramaileak adierazi du ostiralean osoko zuzenketa bat aurkeztuko dutela, gobernuak uko egin baitio koalizioaren «proposamen estrategikoez» hitz egiteari. «[Pedro] Azpiazu kontseilariak deitu nau, eta esan dit datorren urtean ikusiko dugula elkar», adierazi du eledunak: «Behartuta gaude osoko zuzenketa aurkeztera». EH Bilduk, berriz, negoziatzen jarraitzeko saiakera berri bat egingo du

Elkarrekin Podemos-IUk bi aldeen arteko lehen bileraren ostean atera zituen argitara aurrekontuetan txertatu nahi dituen zuzenketa partzialak; denera 500 milioi euroko gastua izango luketen hogei zuzenketa. Horien artean, hiru nabarmendu zituen: energia enpresa publiko baten sorrera sustatzea —100 milioi euroko zuzenketa—, larrialdi egoeraren ostean kontratua berritu ez zaien 4.000 osasun langileak berriz kontratatzea —110 milioi eurokoa—, eta hezkuntza publikoa indartzea —80 milioi eurokoa—.

Lehen bilera haren ondoren, David Soto parlamentariak adierazi zuen ez zuela Jaurlaritzaren «borondaterik» ikusi «neurri estrategiko horien» inguruan negoziatzeko, eta, Pedro Azpiazu Ogasun sailburuak proposamenak aztertzeko asmoa adierazi zuen arren, koalizioak uste du ez dela aurrerapausorik egin. Joan den ostiralean egin zuten bigarren batzarra, baina, Gorrotxategiren esanetan, agerikoa da Jaurlaritzaren «interesik eza»: «Ez dute hitz egin nahi». Koalizioak gehitu du Azpiazuk aurkeztutako kontraeskaintza aztertu dutela, baina hark ez diela proposamenei erantzuten: «Gobernuak ez du gure hizkuntzan hitz egiten». Besteak beste, gaitzetsi dute eskola publikorako eskatutako inbertsioen alorrean patioak berritzeko lau milioi euroko proposamen bat aurkeztera mugatu dela Jaurlaritza. Era berean, gaitzetsi du ez dutela jaso erantzunik diru sarrerak bermatzeko errentaren eta energia enpresa publiko baten sorreraren inguruko proposamenentzat. Hartara, Gorrotxategiren esanetan, gobernua da balizko akordio bati «betoa» jarri diona: «2022ko aurrekontuek Euskadiri ez diote lagunduko pandemiak eragindako kolpe ekonomiko, sozial eta sanitariotik osatzen».

Jarrera horren aurrean, Elkarrekin Podemos-IUko eledunak «subiranotasun energetikoaren» aldeko apustua defendatu du, eta energia enpresa publiko bat sustatzeko lege proiektu bat aurkeztu du Eusko Legebiltzarrean: EnergiBerri. Koalizioaren arabera, helburua da «energia propioa sortu eta komertzializatzea», «faktura merkatzeko» eta 2050erako herritarrek ez izateko derrigorrean «oligopolio energetikoari ordaintzeko beharra». Gorrotxategik salatu du haiek Eusko Jaurlaritzaren funts publikoak jasotzen dituztela, baina horiek ez direla inoiz «herritarrentzako onura» bihurtzen.

EH Bildu, hitz egiteko prest

EH Bilduren Mahai Politikoak atzo adostu zuen Eusko Jaurlaritzari proposamen bat bidaltzea, negoziazioei bide ematea posible den aztertzeko. Koalizio subiranistak 118 milioi euroko sei neurri ekonomiko eta beste horrenbeste neurri politiko planteatu zizkion Jaurlaritzari. Bi aldeak joan den asteazkenean bildu ziren azkenekoz, eta, haren ostean, Azpiazuk adierazi zuen Jaurlaritzak 162 milioi euroko proposamen multzo bat jarri zuela mahai gainean, baita «sei neurri politikoetatik lau» ere: «Alternatiba bideragarria eta errealista da». Proposamen hark «deskolokatu» egin zuen EH Bildu, EAJren Bizkai Buru Batzarreko presidente Itxaso Atutxaren arabera. Bizkaia Irratian eginiko elkarrizketan, adierazi du koalizio subiranistak zail izango duela kontrako botoa ematea, besteak beste, «Nafarroan proposamen horietako batzuk» onartu dituelako.

Bestelako irakurketa egin zuen, baina, EH Bilduko eledun Maddalen Iriartek bilera hartaz: «Negoziazio prozesu bati ekiteko aukera ez dago gertu». Izan ere, koalizio subiranistaren arabera, gobernuaren proposamenak «gabeziak» ditu, «bereziki konpromiso politikoen esparruan». Kontrara, neurri ekonomikoei dagokionez, «aurrera egiteko aukera» ikusten dute. Hartara, EH Bilduk bihar aurkeztuko dio proposamen berria Jaurlaritzari, eta haren inguruan negoziatuko duen taldea ere izendatu du; Maddalen Iriarte bozeramaileak, Nerea Kortajarena talde parlamentarioko koordinatzaileak, Pello Otxandiano koalizioko programa zuzendariak eta Unai Urruzuno koordinatzaile nagusiaren albokoak osatuko lukete.

Elkarrekin Podemos-IU izan da osoko zuzenketa bat aurkezteko asmoa adierazi duen lehen talde parlamentarioa, eta, bide hori itxita, EH Bildu da Jaurlaritzarekin negoziazioak irekita dituen talde parlamentario bakarra. Aurrez, ostiralean, PP+Cs koalizioa izan zen Jaurlaritzarekin elkarrizketak «amaitutzat» jo zituena. Vox, berriz, hasieratik utzi zuen kanpoan Azpiazuk. Halere, Jaurlaritzak bermatuta dauka aurrekontuen onarpena, EAJk eta PSE-EEk gehiengo absolutua baitaukate legebiltzarrean. Iaz, Jaurlaritzak Elkarrekin Podemos-IUrekin negoziatu zituen aurrekontuak nagusiki, baina ez ziren ados jarri, eta gobernuko alderdiek baino ez zuten babestu 2021erako proiektua.


Summary: EAEko Auzitegi Nagusiak Novaltia zigortu du, greba eskubidea urratzeagatik. Isuna jarri dio greban dauden beharginak aldi baterako laneko enpresetako langileekin ordezkatzeagatik. Novaltia botika banaketan jarduten duen kooperatiba bat da, eta farmaziak dira haren bazkideak. Bi urte pasa darama greban Zamudioko biltegiko lantaldearen erdiak.

EAEko Auzitegi Nagusiak Novaltia zigortu du greban dauden langileak aldi baterako laneko enpresetako (ABLE) langileekin ordezkatzeagatik, eta 6.251 euroko kalte ordaina eman beharko dio ELA sindikatuari, grebarako eskubidea urratzeagatik.

Farmazia produktuak banatzen dituen kooperatiba bat da Novaltia, eta Zamudioko biltegiko (Bizkaia) hogei langile —lantaldearen %40 inguru— greban daude 2019ko uztailaren 23tik, lan baldintzak hobetzeko. 2019ko azarotik, blokeatuta daude lan hitzarmen bat adosteko negoziazioak.

2020an, Novaltiako zuzendaritzak grebalariei jakinarazi zien oporrak txandaka hartu behar zituztela ekainetik abendura bitartean, eta, horiek ordezkatzeko, aldi baterako laneko enpresetako hemeretzi langile kontratatu zituen. ELAk auzitara jo zuen, greba eskubidea urratzen zuelako eta erabakia langile batzordearekin adostu gabe zegoelako.

Auzitegiak arrazoia eman dio ELAri. Honela dio ebazpenean: «Eztabaidagarria da enpresak greban zeudenen oporraldia ordezkatzea modu partzialean konfiguratuz; gainera, kontuan hartzen badugu langileek ez zituztela aldez aurretik oporrak onartu, opor horiek ematea eta ustez oporraldian zeuden langileak ordezkatzea grebarako eskubidea urratzea da».

Bi urte luze greban

Sindikatuak epaia txalotu du, eta Novaltiako zuzendaritzari eskatu dio «soldata eta lan baldintza duinak» jasotzen dituen hitzarmen bat «behingoz» negoziatzeko. Grebaren harira zuzendaritzak hartu dituen hainbat erabaki auzitegietan salatu ditu ELAk; kasu batzuetan arrazoia eman dio, eta beste batzuetan ez. Sindikatuak salatu duenez, Lan Ikuskaritzaren «konplizitateari esker» jokatu du modu horretan enpresak. Botika banaketan jarduten duen kooperatiba bat da Novaltia, eta farmaziak dira haren bazkideak.

2019. urtean, zuzendaritzak Bizkaiko biltegiko enpresa hitzarmena etetea erabaki zuen, eta Espainiako Estatuko hitzarmena aplikatzen hasi zen; hark lan baldintzak asko okertu zituen, beste hainbat sektoretan gertatzen den moduan. Greban dauden langileek eskatzen dute soldata eskala bikoitzik ez egotea: diotenez, kontratu berrietan %35 gutxiago pagatzen du Novaltiak, eta soldata apalenek ez dituzte gainditzen 950 euroak; alegia, lanbide arteko gutxieneko soldatatik oso gertu daude. Horrez gain, igande eta jaiegunetan ere lan egiten dute, besteak beste.


Summary: Intzidentzia ehun kasutik gora duten eremuetan ostalaritzaren barrualdeak ixtea aztertuko dute gaur Madrilen. Espainiako Osasun Publikorako Batzordeak bilera bat egingo du, eta hor erabakiko dute neurri murriztaile berriak hartu ala ez. COVID-19aren aurkako txertoaren hirugarren dosia 60 urtetik gorakoei eta osasun arloko profesionalei ematea onetsiko dute.

Espainiako Osasun Ministerioak eta autonomia erkidegoek bilera bat egingo dute gaur arratsaldean, Madrilen, Osasun Publikorako Batzordean, eta hizpide izango dituzten gaien artean honako hau egongo da: gaueko 23:00etatik aurrera ostalaritzaren barrualdeak ixtea azken hamalau egunetako intzidentzia metatua 100.000 biztanleko ehun kasutik gorakoa bada eta ospitaleetako presioa handitzen bada. Birusaren transmisioa apaltzeko asmoz egingo die proposamen hori Espainiako Osasun Ministerioak erkidegoei. Hainbat komunikabidek publiko egin berri dute Osasun Ministerioak ondu duen proposamena, eta, haren arabera, Carolina Dariasek gidatzen duen ministerioak COVID semaforoa egiteko orain arte erabili diren langak aldatuko dira. Semaforo berri horren arabera, «arrisku ertaineko eremua» izango da hamalau eguneko intzidentzia metatua 100 eta 300 artekoa denean —une honetan arrisku ertaineko eremutzat jotzen da 50 kasutik beherako intzidentzia baldin badago—. Intzidentziaren aldagaia ez ezik, ospitaleetako okupazioa ere aintzat hartuko da eremu batean arrisku ertaina dagoela erabakitzeko. Kasu horretan, COVID-19ak ospitaleetan hartutako oheen kopurua %5etik gora izan beharko da. Ostalaritzaren barrualdeak ixteaz landa, Osasun Publikoko Batzordeak gaur aztergai izango duen txostenak bestelako neurri murriztaileak ere proposatzen ditu intzidentzia metatua ehundik gora duten eremuetan: hala nola gaueko aisialdia goizaldeko 01:00etan ixtea, eta dantza egiterakoan maskara derrigorrez jantzita eramatea. Halaber, proposatzen du mahai bakoitzean gehienez hamar pertsona egotea eta barrualdeetako edukiera % 50ekoa izatea.

«Arrisku handiko eremuetan» neurri are zorrotzagoak ezartzea jaso du txostenak: hala, hamalau eguneko intzidentzia metatua hirurehundik gorakoa denean eta ospitaleetako presioa handitzen denean, ostalaritzako barrualdeak edukieraren % 25rekin irekitzea, mahai bakoitzean gehienez sei pertsona biltzea, eta 23:00etan ixtea proposatu du.

Hirugarren dosia

Gaur arratsaldeko bileran, gainera, 60 urtetik gorakoei eta osasun langileei eta osasun soziosanitarioei koronabirusaren aurkako hirugarren txertoa jartzea ere eztabaidatuko dute. Iragan astean aukera horren alde agertu zen Espainiako Txertoen Batzordea, eta Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidentea. Gaurko bileran erabaki hori onestea espero da.


Summary: Nola islatu osotasuna zatitutako Euskal Herri batean. Euskal hedabideek nazio ikuspegitik ematen duten irudia aztertu dute Eneko Bidegain, Ainhoa Larrañaga eta Zuriñe Maguregi Huheziko irakasleek, Izan ala ez izen? Euskal Herriaren irudikapena euskal hedabideetan liburuan. Ondorioztatu dute lurralde zatiketa agerikoagoa dela datuetan oinarritutako kazetaritzan. «Agenda propioa» garatu beharra azpimarratu dute.

Euskarazko hedabideek zenbateraino indartzen duten nazio kontzientzia eta zenbateraino islatzen zatiketa administratiboa. Gai horren inguruko ikerketa egin dute Eneko Bidegain, Ainhoa Larrañaga eta Zuriñe Maguregi Mondragon Unibertsitateko Humanitate eta Hezkuntza Zientzien Fakultateko irakasleek, Martin Ugalde bekaren laguntzaz, eta liburu batera eraman dute emaitza: Izan ala ez izen? Euskal Herriaren irudikapena euskal hedabideetan. Gaur goizean aurkeztu dute, Andoainen (Gipuzkoa), Martin Ugalde kultur parkean.

Izenak izana dakarrela abiapuntutzat hartuta, «gure herriaren izenarekin dugun nahasmena» liburuaren izenburura eraman nahi izan dutela azaldu du Bidegainek: «Ez dakigu zertaz ari garen Euskadiz ari garenean, ezta Euskal Herriaz ari garenean ere». Nahasmen horrek «izanarekin dugun arazoa» islatzen duela uste du ikerlariak.

Arazo hori eguneroko informazio emarian nola islatzen den aztertu dute egileek, eta ondorioztatu «albiste anitzek» ez dutela «Euskal Herria osotasunean islatzen», Bidegainek adierazi duenez. Agenda informatiboa nork markatzen duen, horrek zuzeneko eragina duela azaldu du. Izan ere, «hedabideetatik kanpoko erakunde publikoek eta pribatuek» zehazten dute, haren esanetan. Gainera, jatorrian datuak dituzten albisteetan igoera nabari dela azaldu du, eta ohartarazi du datu horiek sortzen dituzten erakundeak «Euskal Herriaren zatiketa administratiboaren eragile diren erakundeak» direla gehienetan.

Aldiz, Euskal Herriaren irudikapena desberdina da kazetariak lantzen duen gaia ez denean hainbeste oinarritzen iturri horiek emandako informazioan eta «lanketa propio bat dagoenean», Bidegainek adierazi duenez: «Euskal Herriaren ikuspegi nazional orokor hori errespetatzen da, eta betetzen da». Osotasuna zatiketa administratiboari gailentzeko proposatutako aterabidearekin lotu du emaitza hori; hots, «agenda propioa» garatu beharrarekin. Modu horretan «Euskal Herriaren osotasuna zaintzeko aukera handiagoa» dagoela nabarmendu du.

Bestalde, datuen inguruko «gogoeta zorrotz bat» ere proposatu dute egileek. Datuak «begirada kritikotik» lantzeaz aritu da Bidegain: «Itxuraz oso zehatzak dira, baina datuen zehaztasun horren gibelean dago datuak eman dituen erakundeak duen interesa». Halaber, Euskal Herria bere osoan hartzen duten datuen faltak eta, bereziki, Ipar Euskal Herriaren ingurukoenak kazetaria ere «hautu batzuk» hartzera behartzen du, Huheziko irakaslearen esanetan, eta erabakitzera zer «sakrifikatu»: nazio ikuspegia ala datuak. Lehenengoa ez dadin azpiratuta geratu, «datuen kazetaritzaren morrontzatik ateratzea» proposatu du, edo, bestela, «datu horiek izan daitezela kazetariek berek landutakoak».

«Koordinaziorako» deia

Irtenbide gehiago ere proposatu dituzte liburuan. Euskal hedabideen arteko «elkarlana» da horietako bat. Ikuspegi nazionala lantzeko, euskarazko hedabideetan lan egiten duten kazetarien arteko lankidetzarekin «Euskal Herri osoko egoerak islatzen dituzten informazioak» osa litezkeela esan du Bidegainek. Aitortu du horretarako galga dela «euskal hedabideen prekaritatea», zeina «geroz eta handiagoa» den, baina, aldi berean, zehaztu du hedabide horietan «ehunka pertsona» ari direla lanean, eta «gauza interesgarriak» egin litezkeela elkarrekin koordinatuz gero.

Hedabideetan «kontzientzia nazionalaren» transmisioa lantzea ere aipatu du, jakinik hedabideetara doazen kazetari berriek ez dutela hezkuntzaren bidez ikuspegi nazional hori jasotzen. Terminologiari loturiko gida bat ere erantsi diote liburuko edukiari, lurralde eta eremu administratibo bakoitzaren inguruko informazioa ematean lagungarri izan dadin.


Summary: Jaurlaritzak osasun larrialdia berrezartzea aztertuko du ZIUetako presioak gora eginez gero. Gehienezko muga bat ezarri dute: 50 kutsatu ZIUetan. Langa hori igaroz gero aztertuko dute pandemiaren legea baliatuta neurriak zorroztea. Izurritearen bilakaera okerrera egiten ari dela ohartarazi du Sagarduik.

Egoera larria dela nabarmendu du Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu Gotzone Sagarduik: «Ez goaz ondo; hau geldiarazi beharra dago». Pandemiaren eboluzioa neurtzeko datuak gero eta ilunagoak direla ikusita, Jaurlaritza neurriak hartzeko prest izanen dela argitu du. Erietxeei erreparatuko diete horretarako: ZIUetako presiok gora eginez gero, osasun larrialdia berriz ezartzea aztertuko dute.

Zehazki, Sagarduiren esanetan, Osakidetzaren ardurapeko ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan COVID-19ak jotako 50 gaixo baino gehiago baldin badira emanen dute pausoa: orduan aztertuko dute osasun larrialdia berriz ezartzea. Gaur egun, 31 gaixo dira ZIUetan ospitaleraturik. Diagnostiko zehatzagoa aurkezte aldera, izurriteari buruzko beste datu batzuk ere plazaratu ditu Osasun Sailak: atzo 785 kasu positibo atzeman ziren Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan; igandean baino 97 gehiago, alegia.

Hain zuzen ere, pandemiari kontra egin ahal izateko erreminta juridikoen premia dagoela azpimarratu du Sagarduik. Iritzi dio autonomia erkidegoek oraintxe bertan dituzten tresnak ez direla aski izurria gehiago ez hedatzeko. Hain justu, epaileen ezezkoa jaso zuen atzo Eusko Jaurlaritzak, EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak atzera bota baitu COVID ziurtagiria ezarri ahal izateko Jaurlaritzak eginiko eskaria. Ordea, helegiterik ez aurkeztea erabaki dute.


Summary: Indarkeria matxistaren aurkako borroka «lehentasunezkotzat» jo dute %84k. Emakumeen aurkako bortizkeriaren inguruko jarrerei buruz inkesta bat aurkeztu du Jaurlaritzak, eta azaroaren 25eko gaitzespen ekintzetan parte hartzera deitu du.

«Euskal gizartea gero eta sentsibilizatuago dago berdintasunarekin, eta gero eta neurri gehiago eskatzen ditu emakumeen aurkako indarkeria desagerrarazteko». Ondorio horretara iritsi da gaur Beatriz Artolazabal, Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburua. Andreen kontrako bortizkeriaren inguruko jarrerei buruz azterlan bat aurkeztu du gobernu kontseiluaren osteko agerraldian, eta berretsi du indarkeria horren inguruko kezka nabarmen handitu dela azken urteetan: galdetutakoen %84k uste dute indarkeria matxistaren aurkako borrokak «lehentasuna» izan beharko lukeela. Igo egin da indarkeria eta desberdintasuna lortzen dutenen portzentajea; %89 oso ados edo nahiko ados agertu dira baieztapen honekin: «Gizonen eta emakumeen arteko desberdintasunak irauten duen bitartean, emakumeen aurkako indarkeria egongo da».

Era berean, inkestak agerian utzi du indarkeriaren inguruko isiltasuna hausten ari dela, eta gero eta biztanle gehiagok antzematen dutela bortxa. Galdetutakoen %37k adierazi dute inguruan (familian, lagun artean, lantokian edo auzoan) ezagutzen dutela bikotekidearen edo bikotekide ohiaren tratu txarrak jasandako emakumeren bat; %27 ziren 2015ean, eta %18 2004an. Hala ere, azterlanak agerian utzi du estereotipo eta mito askok indartsu dirautela. Adibidez, inkestan parte hartu dutenen %50k uste dute alkoholak eta drogek eragiten dituztela indarkeria ekintza «gehienak»; %27k, salaketa faltsu «asko» daudela; eta %24k, biktima gehienak etorkinak direla.

Eraso bat ikusiko balute zer egingo luketen ere galdetu dute azterlanean. %54k erantzun dute Poliziari deituko lioketela, %25ek erasotzaileari aurre egingo liokete, eta %13k beste pertsona batzuei eskatuko liekete laguntza. Inkestan parte hartu dutenen arabera, indarkeria molde ohikoenak dira, hain justu, bikotekideak egindako bortizkeria psikologikoa, eta, horrez gain, sare sozialen bidezko jazarpena. Halaber, bortxa larrienak dira jotzea (%92rentzat), bortxatzea (%87), emakumearen irudiak haren baimenik gabe zabaltzea (%82), mehatxu egitea (%75) edota senide eta lagunekiko harremanak oztopatzea (%75).

Etzi izango da emakumeen aurkako indarkeria desagerrarazteko nazioarteko eguna, eta adierazpen instituzionala plazaratu du aurten ere Jaurlaritzak. «Indarkeria sexistaren adierazpen guztien erabateko gaitzespena» agertu du gobernuak, eta lan egiten segitzeko konpromisoa berretsi du. Halaber, azaroaren 25eko ekitaldietan parte hartzeko deia egin du, «osasun neurriak hartuta».


Summary: Jaurlaritzak bost milioi euroren laguntzak emango dizkie irratiei eta prentsa idatziari. Gobernu kontseiluan onartu dituzte laguntzak, hedabideek aurre egin diezaieten COVID-19ak eragindako kalteei.

Eusko Jaurlaritzaren Gobernu Kontseiluak gaurko batzarrean erabaki du bost milioi euroko diru-laguntza programa bat ematea prentsa idatziari eta irratiei, COVID19-ak eragindako «lurrikara ekonomikoari» aurre egiteko: «egunkarien salmenten beherakada batetik, eta irratietako publizitatearen jaitsiera bestetik» .

Audientziaren arabera banatuko du Jaurlaritzak diru hori. Egunkariei dagokienez, Vocento taldeak jasoko du gehien; 1,6 milioi euro El Correo-k eta 747.535 euro El Diario Vasco-k. Deia egunkariak 558.126 euro jasoko ditu, eta 305.580 euro Gara-k. BERRIAk, berriz, 290.427 euro. Zerrenda horretan hurrengoak dira Noticias taldeko beste argitalpen batzuk: Noticias de Gipuzkoa-k 171.731 euro jasoko ditu, eta Noticias de Alava-k 113.645 euro.

Irratiei dagokienez, Ser irrati kateari emango diote diru gehien: 520.244 euro. Nervion irratiari, berriz, 224.765 euro, eta Coperi 174.256. Onda Cerok 123.747 euro eskuratuko ditu, eta Onda Vascak 73.238 euro. Herri Irratiak (25.254 euro), Radio 7k (22.729 euro) eta Bizkaia irratiak (40.000 euro) osatzen dute zerrenda.

Jaurlaritzak azaldu du izurri garaian «agerikoa» izan dela «hedabide profesional eta gertukoek duten funtzio garrantzitsua eta eraginkortasuna, interes orokorreko eguneroko informazioa gizarteari helarazteko bitarteko diren heinean».


Summary: Langile bat hil da Portugaleten, eraikin batetik erorita. Iruñeko epaitegi batek obra bateko lau arduradun zigortu ditu, 2019an langile baten heriotza eragin zuen istripuaren erantzule izan zirelako.

Langile bat hil da gaur goizean Portugaleten (Bizkaia), bost solairuko etxe bateko teilatutik erorita, hogei metro inguruko altueratik. Beharginak 45 urte zituen, R.P.L. zuen izena, eta teilatuko hodia konpontzeko lanak egiten ari zen Bravo Lanak S.L. enpresarentzat. Anbulantziak joan direnerako, R.P.L. hilik zegoen. Gehiengo sindikalak ostiralean Portugaleteko San Roke plazan biltzeko eta segurtasun neurrien eskasia salatzeko deia egin die herritarrei.

ELAren eta LABen zenbaketaren arabera, aurten lanean ari zela Euskal Herrian hildako 57. behargina da. Aurreko biak «ez traumatikoak» izan dira: atzo hil zen Donostiako Argilun Iluminacion S.L. 53 urteko J.M.A.O., eta azaroaren 19an, berriz, Donostiako Barcelo Costa Vasca hoteleko 63 urteko G.G.A. harrerako langilea.

ELAk zabaldu duenez, G.G. A. ondoezik sentitu zen gaueko txandan ari zela. Bakarrik lan egin behar ez izatea eskatu zuen, baina zuzendaritzak ez zuen eskaria aintzat hartu. Haren lankideak etzi bilduko dira heriotza salatzeko.

LABek elkartasuna adierazi die azken egunotan hildako langile guztien gertukoei, eta ziurtatu du «agerikoak» direla laneko heriotza ez traumatikoen arrazoiak: «Testuinguru soziala, non modu esponentzialean areagotu diren faktore psikosozialek eragindako osasunarazoak, medikazioa hartzea, osasun mentaleko espezialistei kontsultak egitea, eta istripu kardio edo zerebrobaskularrak eragindako heriotzak».

Zigorra Iruñean

Iruñeko epaitegiak etxe baten eraikuntzaren lau arduradun zigortu ditu, lan horretan langile bat hil zelako. 2019ko urrian hil zen Felipe Manuel Santos Oliveira, 32 urtekoa, Erripagañako Dublin kalean eraikitzen ari ziren etxe batetik erorita. Epaileak frogatutzat jo duenez, eraikuntza lanetan ez ziren segurtasun neurri guztiak bete, eta, horregatik, sei hilabeteko espetxe zigorra jarri diete obraren koordinatzaileari, Adania eraikuntza enpresako lan osasuneko arduradunari eta Construclair enpresako bi ordezkariri. Giza hilketa eragin zuen langileen osasunaren aurkako delituengatik zigortu dituzte.


Summary: AEBek eta Txinak erreserbako petrolioa salduko dute, upelaren prezioa jaistearren. Indiak, Hego Koreak, Japoniak eta Erresuma Batuak ere hartuko dute parte operazioan. Petrolioaren prezioa garestitu egin da, merkatuek upel gehiago saltzea espero zutelako.

Ikusita LPEE Lurralde Petrolio Esportatzaileen Erakundeari egindako presioak ez zuela eragin handirik izan, Joe Biden AEBetako presidenteak petrolioaren prezioa jaisteko ekintza bat koordinatu du Txinarekin, Indiarekin, Japoniarekin, Hego Korearekin eta Erresuma Batuarekin. Haren bidez, beren erreserbetan dituzten miloika upel merkatura aterako dituzte, eskaintza handitu eta, hartara, petrolioaren prezioa txikitzeko.

Hasieran, ordea, operazioak ez du esperotako emaitza izan. Brent upela bi dolarretik gora garestitzen ari zen atzo arratsaldean, 82 dolarreraino. Merkatuek kopuru handiago espero zutela ondorioztatu dute analistek.

Etxe Zuriak kaleratutako agiri batek azaldu duenez, petrolio erreserbako 50 milioi upel salduko dituzte AEBek «hurrengo hilabeteetan». Egunean ia 100 milioi upel kontsumitzen dira munduan, eta horietatik ia hogei milioi AEBetan. Hau da, 2,5 egunetarako kontsumoa soilik salduko duela.

Indiak jakinarazi du bost milioi upel salduko dituela, eta Erresuma Batuak, berriz, 1,5 milioi.

Txina da kontsumitzailerik handienetan bigarrena, ia hamahiru milioi upelekin, eta haren atzetik doaz India eta Japonia, biak lau milioi eurotik gorako kontsumoarekin.

Bidenek inflazioaren aurkako neurri gisa justifikatu du erreserbak txikitzeko erabakia. Azken urtean %6,2 igo dira prezioak AEBetan, eta igoera horren zati handi bat energia garestitzearen ondorio da.


Summary: Gasteiz eta Baiona, elkarlanerako bidean. Jean Rene Etxegarai Baionako auzapezak eta Gorka Urtaran Gasteizko auzapezak hitzarmen bat izenpetu dute goizean, politika publiko zenbaitetan elkarlanean aritzeko.

Baionako eta Gasteizko hirien arteko lankidetza hitzarmena abian da. Goizean izenpetu dute Jean Rene Etxegarai Baionako auzapezak eta Gorka Urtaran Gasteizko auzapezak. «Euskal Autonomia Erkidegoaren eta Euskal Hirigune Elkargoaren artean dagoen lotura historiko estua» azpimarratu dute bi hautetsiek, eta «mugaz bi aldeetako partaidetza azkartzea» jarri dute helburutzat. Besteak beste, garraioa, etxebizitza, ondarea, ekonomia, turismoa eta kultura dira landu nahi dituzten arloak.

Bi hirien antzak azpimarratu nahi izan dituzte Etxegaraik eta Urtaranek; eta Hego Euskal Herriko eta Ipar Euskal Herriko hiriburuak diren heinean erronka komunak dituztela segurtatu dute. Hiru arlo nagusi landuz hasi nahi dute partaidetza: bi hirietako ondarearen balioa agerian eman nahi dute, mugikortasun estrategien inguruko hausnarketa egin nahi dute, eta, etxebizitzaren arloan, bizitegi zaharrak arraberritzeko programak lantzeko xedea dute. Horretarako, hain zuzen, bi herriko etxeetako zerbitzu teknikoen arteko trukea bultzatuko dutela segurtatu dute.

Honela mintzatu da Etxegarai: «Bi administrazio ezberdinen menpe izanik ere, gure arazoak berak dira, eta elkarrekin lantzen ahal ditugu. Bi hiriek gauza anitz dituzte komunean, hiriburu politiko eta administratibo diren heinean. Batak bestearengandik asko dugu ikasteko». Urtaranek ere txalotu du elkarlanerako gogoa: «Etorkizunean landuko ditugun proiektuak oso estrategikoak dira bai Baionako hiriarentzat, eta baita Gasteizko hiriarentzat ere. Hirien garaia da, eta hiriek zerbait egin behar dute munduak dituen erronkei erantzuteko».


Summary: Euskaldunako langile Pablo Gonzalez gogoan hartu du Sortuk. 1984an hil zen, bihotzekoak jota, Espainiako Polizia Euskalduna ontziolako langileen kontra oldartu zenean

37 urte bete dira Pablo Gonzalez Larrazabal Euskalduna ontziolako langilea hil zenetik, bihotzekoak jota, Espainiako Polizia langileei oldartu zitzaienean. Sortuk ekitaldi bat egin du Gonzalez Larrazabal eta Euskaldunako langileen borroka gomutan hartzeko: pankarta erraldoi bat eskegi dute Deustuko zubian, Gonzalez hil zen lekutik oso gertu, eta Euskaldunako langile ohiak eta gatazkaren lehen lerroan egon ziren emakumeak bildu ditu; Euskaldunako langileek garai hartan erabili zuten pankarta zaharretako bat ere erakutsi dute ekitaldian.

«Euskal langileriak historian erakutsitako jarrera borrokalaria» balioetsi nahi izan du Sortuk ekitaldi horren bidez. Esan dutenez, borroka horrek «aurrera jarraitzen du» gaur egun ere: «Kapitalaren logika beraren pean gaude gaur egun ere langileok. Haien klase interesak gure bizitzaren gainetik jartzen dituzte». «Langileen errepublika duin bat» proposatu dute irtenbide gisa, eta elkartasuna adierazi diete Cadizen (Espainia) metalaren arloan borrokan ari diren langileei.


Summary: 'Streaming' plataformetako edukien %6 gutxienez euskaraz, katalanez edo galegoz izatera behartuko dute legez. ERCk hitzartu du neurria Espainiako Gobernuarekin, aurrekontuak babestearen trukean. EH Bilduk ere atzo jakinarazi zuen babestuko dituela, besteak beste, ETB3 Nafarroa osoan ematearen truke.

Pedro Sanchezen gobernuak bermatu ditu Espainiako aurrekontuentzako babesak. Atzo EH Bilduk jakinarazi zuen aldeko botoa emango duela, besteak beste, ETB3 2022a amaitu baino lehen Nafarroa osoan ematearen truke. Gaur ERCk lortu du hitzarmena gobernuarekin, eta, akordioa erdiesteko, haiek ere ikus-entzunezkoetan egin dute azpimarra. Madril osatzen ari den ikus-entzunezkoen lege berrian hizkuntza gutxituen aldeko neurri bat izatea bermatu dute subiranistek: legea onartutakoan, streaming plataformetako edukien %6k gutxienez euskaraz, katalanez edo galegoz egon beharko dute.

ERC azkenera arte jardun da negoziatzen, bazekielako bere hamahiru botoak ezinbestekoak zirela aurrekontuak onartzeko. Lortutakoa hala azaldu dute: «Netflixen egongo diren ehun filmetatik 30ek Europan ekoitziak izan beharko dute; horietatik, erdiak, Estatuko hizkuntzan (gazteleraz); horietatik %40, katalanez, euskaraz edo galegoz. Hau da, Europako pelikulen %20k gutxienez katalanez, euskaraz edo galegoz eskuragarri egon beharko dute. Eskaintzen den edukia hizkuntza koofizial batean eskuragarri badago, itzulita edo azpidatzita, eskaintzan gehitu beharko da derrigorrez».

Iaz ere hizkuntza jarri zuen ERCk aurrekontuak onartzeko baldintza gisa. Orduan, hezkuntza legean, eta, orain, ikus-entzunezkoenean.Aurtengo akordioan adostu dituzte azpiegiturei eta inbertsioei buruzko puntu gehiago ere.

«Plataforma handiak ez uxatzeko», Madrilek pizgarri fiskalak eskainiko dizkie edukiak hizkuntza gutxituetan izateagatik. Sanchezen gobernuak apustu indartsua egin du ikus-entzunezkoen industriaren alde, eta kuotak ekoizle handiak beldurtuko zituen susmoa zuen.

ETB3 eta eskariak

Ikusteko dago ERCk eskuratutakoak zer eragin izango duen Hego Euskal Herrian. Izan ere, legeak hizkuntza gutxien alde egiten du, bai, baina haietatik hiztun gehien dituena katalana da. Eta, gainera, legea onartzeko presio egin dutenak ere katalanak dira. Beraz, aurreikus liteke plataformek hizkuntza horri emango diotela lehentasuna, eta ez euskarari edo galegoari.

Euskal Herrian, Pantailak Euskaraz plataforma da euskarak streaming plataformetan lekua izan dezan lanean dabilen eragile nagusia. Joan den azaroaren 8an Eusko Legebiltzarrean egin zuten agerraldian eman zituzten egoerari buruzko hainbat datu: euskaldunen %47k kontsumitzen dituzte streaming bidezko plataformak, eta 20-24 urte arteko gazteen %75ek. Baina plataforma horietan zenbat film daude euskaraz? Netflixen, hiru; Disney Plusen, bat ere ez; HBO Maxen, bat ere ez; eta Amazon Prime Videon, bi. Telesailik euskaraz ezin da ikusi horietan guztietan.

Horregatik, ondorioa argia da taldeko ordezkarien arabera: «Gazteen erreferenteak erdaldunak dira. Zinema aretoetan ere egoera larria da, emanaldien %1 baino ez baitira euskaraz». EITBk sortuko duen plataforma berriak euskara hutsean behar lukeela ere galdegin zuen Pantailak Euskarazek.

Ikusi gehiago: Alex Aginagalde, Pantailak Euskaraz mugimenduaren bozeramailea: «Ezinbestekoa da aisialdian euskara sendo egotea»


Summary: Sei inuitek Danimarkako Estatua salatuko dute, euren familia, hizkuntza eta kultura lapurtzeagatik. 1951. urtean Groenlandiako 22 inuit euren familietatik eraman zituzten, «danimarkar txiki» gisa hezteko. Horietatik bizirik jarraitzen dutenek konpentsazioa eskatu dute.

Danimarkak esperimentu sozial bat egin zuen 1951. urtean: Groenlandiako koloniako 22 ume kendu zizkieten euren familiei, hamahiru mutil, eta bederatzi neska, eta Danimarkara eraman zituzten, han adopta eta hez zitzaten. Irakasle eta apaizei eskatu zieten zerrenda egiteko, «berriz hezteko» moduko umeak aukeratuta.

6 eta 8 urte arteko haurrak aukeratu zituzten, familia pobrekoak, alargundutako ama gazteen seme-alabak, esaterako. Gurasoak estutu egin zituzten, besteak beste, haurrek Danimarkan bizimodu hobea izango zutela esanda. Esperimentuaren helburua honako hau zen: haur inuitak «danimarkar txiki» bihurtzea. Planaren arabera, gazteak, danimarkartu ostean, Groenlandiara itzuliko zituzten, besteentzat eredu izan zitezen.

Orain, 22 haietatik bizirik jarraitzen duten seik salaketa jarriko diote Danimarkako Estatuari, iragarri dutenez, eta konpentsazioa eskatuko diote, euren haurtzaroa, familiekiko harremana, hizkuntza eta kultura lapurtu zizkietela argudiatuta. Horietako batzuek ez zituzten berriz ikusi euren senideak, eta batek behintzat ez zuen jakin familiatik erauzi egin zutela 52 urte bete zituen arte.

Haurren erdiak hil egin ziren heldu bihurtu aurretik. Horietako batzuk Groenlandiara itzuli zituzten urtebeteko epean, baina, familiei itzuli beharrean, Nuuk hiriko umezurztegi batean sartu zituzten. Beste batzuek bizitza osoa pasatu zuten Danimarkan.

«Familia galdu zuten, hizkuntza, kultura eta inuitak izatearen sentimendua», esan du salaketa jarri dutenen abokatu Mads Prammingek, Danimarkako Politiken egunkarian. Konpentsazio gisa, 33.600 euro eskatzen dio bakoitzak Danimarkako Estatuari.

«Bizitza pribatu eta familiako bizitza edukitzeko eskubidea bortxatu zieten», esan du Prammingek, eta gogoratu du eskubide hori jasotzen duela Europako Giza Eskubideen Konbentzioak. Bi asteko epea eman dio abokatuak Danimarkako Lehen ministroaren bulegoari erantzuteko, bestela salaketa jarriko duela.

Kopenhagek ez du mezu ofizialik plazaratu salaketaren inguruan.

Barkamen eskea

Danimarkako Gobernuari barkamena eskatzeko galdegin zion Groenlandiako gobernu autonomoko lehen ministro Kuupik Kleistek, 2009an. Baina Lars Lokke Rasmussen Kopenhageko gobernuburuak ez zuen barkamenik eskatu, eta esperimentu hura «zoritxarrekoa» izan zela adierazi zuen, besterik gabe. Geroztik gatazka iturria izan da barkamenaren gaia bi gobernuen artean.

Iazko abenduan, Danimarkako Lehen ministro Mette Frederiksenek barkamen eskea egin zuen azkenean. «Ezin dugu aldatu gertatu zena. Baina ardura geure gain hartu eta barkamena eska diezaiekegu, zaindu behar genituelako, baina huts egin genielako».

Inuitak dira Groenlandiako jatorrizko biztanleak. Gaur ere, Groenlandiako ia 58.000 biztanleen %89 inuitak dira.

Danimarkak kolonia gisa gobernatu zuen Groenlandia 1814, urtetik 1953ra, hau da, zuzenean Kopenhagetik, baina hango herritarrei danimarkar naziotasuna onartu gabe. 1979. urtean, autonomia bihurtzearen alde bozkatu zuten groenlandiarrek, eta badago independentziaren aldeko mugimendu indartsua. Aurtengo apirilean eginiko bozetan, independentistek botoen %80 eskuratu zituzten, eta IA Inuit Ataqatigiit (Inuit Komunitatea) alderdi sozialista eta ekologistak lortu zuen boto gehien.

Kanadan eta Australian

Groenlandiako inuitei eginikoen antzeko salaketak plazara atera dira azken hilabeteotan kolonialismoa pairatu duten munduko hainbat bazterretan.

Aurtengo udan erregistratu gabeko 751 hilobi aurkitu zituzten Marieval barnetegia izandakoaren inguruan, Kanadako Saskatchewan eskualdean. 1889. eta 1997. urteen artean erabili zen eraikina barnetegi moduan. Erakunde erlijiosoen eskumenekoa izan zen. Indigenek salatu dutenez, haurrak bortxaz eramaten zituzten euren komunitateetatik. Elizak basatitzat zituen haurrak fede kristauan hezi nahi zituen.

Kalkuluen arabera, 1863. eta 1998. urteen artean, 150.000 adingabe indigena baino gehiago sartu zituzten ikastetxe horietan. Tratu txarrak eta askotariko gehiegikeriak izaten zirela salatu izan dute komunitate indigenek, eta 2015ean Kanadako Gobernuak publikatutako ikerketa batek «genozidio kulturaltzat» hartu zuen barnetegietan eginikoa. Zenbait adituren arabera, 6.000 inguru haur hil ziren horietan.

Australiako Legebiltzar Federalak, berriz, 2008ko otsailean eskatu zien barkamena herri aborigenei, «batez ere, Lapurturiko Belaunaldietakoei, emaniko tratu txarrarengatik», eta herrialdearen historiako «atal lotsagarri» gisa deskribatu zuen eginikoa.

Han ere, antzekoa izan zen kontua: aborigenen familietatik erauzi zituzten haurrak 1905tik 1970ko hamarkadara arte, eta Elizaren misioetara edo estatuaren eskoletara bidali zituzten. Kalkulu ofizialen arabera, hainbat lekutan haur indigenen %10 eta %30 artean behartu zituzten familietatik urruntzera.


Summary: ESK sindikatuak jakinarazi du auzitara joko duela Luis Enrique Sorianoren kasua argitzeko. Sorianok lantegian bere buruaz beste egin zuen uztailean, eta enpresaren kontrako salaketa jarriko duela iragarri du ESK sindikatuak gaur, Donostian egin duen agerraldian.

Joan zen uztailaren 30ean, Luis Enrique Sorianok bere buruaz beste egin zuen lan egiten zuen Azpeitiko lantegian, eta gaur, asteartea, ESK sindikatuak adierazi du auzitara joko duela gertatutakoa argitzeko. Hain zuzen ere, sindikatuak jakinarazi du Manuel Aizpuru SL enpresa salatuko duela, Sorianok lan egiten zuen lantegia. Izan ere, sindikatu horren arabera, «zalantzarik gabe lan istripua» izan zen 20 urteko gaztearena, lantegian hil zelako eta hark bere burua hiltzeko «faktore nagusia lanean bizi zuen egoera» izan zelako.

Agerraldia egin dute gaur Donostian, Sorianoren ama Silvia Castillok, ESK sindikatuko abokatu Fatima del Castillok, ESK sindikatuko kide Iratxe Alvarezek eta Azpeitiko Elkar-ekin taldeko Eneko Ibargurenek eta Imanol Agirrek. ESK-ko Del Castillo abokatuak esan duenez, abuztuaren 11n jarri zen gaztearen familia sindikatuarekin harremanetan, eta, hari laguntzeko «ardura etikoa nahiz profesionala» sentituta, ordutik gertatutakoa argitzeko lanean ari dira. Haren arabera, «egoera gogor, triste eta korapilatsu» baten aurrean daude; izan ere, gertatutakoaren «zenbait alderdi argitzeko» badaude ere, «egia» jakin nahi dutela azaldu du.

(jarraitu irakurtzen, Urola Kostako Hitza-n)