Summary: IMQk berriz kontratatu beharko ditu kaleratu zituen 76 garbitzaileak. EAEko Auzitegi Nagusiak ebatzi du klinikak lege iruzurra egin zuela. Epailearen ustez, «sexu diskriminazioa» egon da, langileek genero arrakala salatu zutelako greban

«Emakumeak ginelako eta gure eskubideak aldarrikatu genituelako kaleratu gintuzten. Borrokak merezi du». Bihotza Zabala Bilboko IMQ sarerako lan egiten duten 76 langileetako bat da, eta aurki itzuliko da azken urteetan bere lanpostua izan den horretara. Pozik dago, eta aspaldiko partez lasai egin du arnasa; izan ere, EAEko Auzitegi Nagusiak baliogabetu egin du Vicente San Sebastian klinikak eta Zorrotzaurreko Mediku Kontsultategiak iragan abenduan 31n harturiko erabakia. IMQ sareko bi klinikek garbiketa azpikontratatua zuten azken hamarkadetan, eta kate hori kolpetik eten zuten garbitzaile propioak izateko. Epailearen ustez, 76 garbitzaile horien subrogazioa eskubidea urratu egin da, eta horregatik deritzo kaleratze bidegabeak direla. Orain, klinikek langile propio gisa kontratatu beharko dituzte garbitzaileak. Garbitzaileek goizean jaso dute albistea, eta arratsaldean ELA sindikatuak Bilbon duen egoitza nagusian bildu dira —LABek ere epaia txalotu zuen—. ELAk antolatu ditu langileak, eta bere gain hartu zuen defentsa. Une hunkigarriak izan dira, besarkada, poz malko, oihu, muxu eta jauziz beterikoak. Gehienak emakume helduak dira, urte asko daramatzatenak IMQn lanean, eta beren buruak kolpetik kale gorrian ikustea bizkarreko handia izan zen. IMQk iragan azaroan jakinarazi zuen ez zuela berrituko Gizatzen garbiketa azpikontratarekin zuen kontratua. Langileek soldata arrakala amaitzeko greba bat egitera deitu eta bi egunera izan zen. «Lege iruzurra eta zuzenbide abusua egozten dizkio IMQri», azaldu du Haimar Kortabarria abokatuak. «Langileak subrogatu behar zituen, eta legea urratu egin du hori ez egitean», gehitu du. Florentino Eguaras epailearen ebazpenak asko sakontzen du genero aldagaian. Ospitaletako garbitzaileen sektorea oso feminizatua dela nabarmendu du, «genero arrakala %20 ingurukoa» dela, eta langileak normalean atomizatuta egoten direla. IMQko garbitzaileen kasua, baina, ez zen hori, eta antolatuak zeudela aitortzen die. Alde horretatik, ondorio argigarri batera iritsi da: «Kaleratuek gizonezko eta emakumezkoen artean dauden lan baldintzen aldea salatu nahi izan badute, eta kaleratzeek emakumezkoen kolektiboari eragiten badiote, kaleratzeak baliogabeak direla esateko bide berri bat irekitzen da: sexu diskriminazio arrazoi bat dago». Bi soldata eta 1.000 euro IMQk 76 langileak kontratatu beharko ditu, abenduan zituzten baldintzetan, eta tramitazio soldatak ordaindu beharko dizkie (urtarrila eta otsaila). Era berean, 1.000 euro eman beharko dizkio langile bakoitzari, eta 40.000 euro ELA sindikatuari. Horrez gain, garbitzaile horiek ordezkatzeko kontrataturiko langileekin zer egin erabaki behar du. Sindikatuen ustez, garbitzaile berri horiek aurrekoek baino baldintza txarragoak zituzten. Aurrekoak kaleratzeko arrazoia urteekin pilaturiko eskubide eta antzinatasun gainsariak ziren. Esaterako, iaz epaitegietan lorturiko toxikotasun gehigarri bat. ELAko abokatuek epaiketan salatu zuten klinikekin izandako negoziazioetan enpresako ordezkariek onartu zutela garbitzaile multzoa «garestiegia» zela. Haien soldata oinarria 1.040 eurokoa da, eta IMQk iaz hamahiru milioi euro banatu zituen dibidendutan. IMQk Auzitegi Gorenera jotzeko eskubidea du. Hala balitz, ITP-PCBk kaleratu nahi izan zituen 83 langileek bizi izan duten egoera errepikatuko litzateke: garbitzaileak etxean egongo lirateke, gizarte segurantzan izena emanda, eta soldata osoa kobratzen.


Summary: «Egungo prezioetan ezin da etxerik eraiki», eraikuntzako patronalaren arabera. Materialen eta eskulanaren kostuak garestitu direnez herrilan kontratuak berrikusi behar direla uste du Ascobi-Biebak, hainbat enpresa etxekalte ari direlako. Hilabete gutxitan kostuak %20 igo direla azaldu du.

«Egungo ekoizpen prezioekin, herrilan askotan eraikuntza enpresek ia irabazi tarterik gabe dihardute, eta batzuetan galerak izango dituzte». Esaldia Iñigo Urresti Bieba Bizkaiko eraikuntza enpresen patronaleko idazkari nagusiarena da. 2021eko balantzea egitean argi gorria piztu du, hilabete gutxiko tartean obren kostuak %20 inguru garestitu direlako: «Oinarrizko material batzuen prezioa %50-60 artean garestitu da kolpetik: aluminioa, kuprea... Soldatak ere %6,5 igo ditugu, lan itunaren arabera, sindikatuek uko egin zioten gradualki igotzeko aukera negoziatzeari». Egoera bideratzeko, lizitaturiko herri-lanen kostua «premiaz» berrikusteko eskatu die euskal erakundeei.

Espainiako Gobernuak herri-lanen kostua berrikustea ahalbidetzen duen dekretu bat onartu zuen asteartean, eta Biebak hura baliatzeko eskatu die Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako erakunde publikoei. Azaldu duenez, herri lanak lizitatzean %6ko irabazi tarte bat kalkulatzen da, eta azken hilabeteetako garestitzearekin ia ezerezean gelditu da tarte hori. «Neurririk hartu ezean, baliteke etorkizuneko eskaintza publikoetara inor ez aurkeztea, eta Europako Funtsen barnean onarturiko egitasmo asko zintzilik gelditzea». Azaldu duenez, egun gutxienez 24 dira Araba, Bizkaia eta Gipuzkoan esleitu gabe gelditu diren herri-lan kontratu publikoak.

Hala ere, iaz asko igo zen esleituriko lanen kopurua: %48 hiru lurraldeetan eta %16 Bizkaian. Pandemia aurreko negozio bolumenetara itzuli da sektorea.

Etxebizitza merkatua

Herri-lanez gain, etxebizitza da sektorearen beste merkatu-hobi handia. 2021ean %9 handitu zen etxebizitza berrien ekoizpena Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Hala ere ez du berreskuratu pandemia aurreko erritmoa. Urrestiren ustez eraikuntza erritmo horrekin ez da etxebizitza berri premia asetzen: «Eraikitzen den guztia saltzen da, horrek esan nahi du eskaera badagoela. Mila biztanleko bi etxebizitza berri baino gutxiago egiten dira urtean. Egia da gurea merkatu oso erregularra dela, baina gutxi da hori».

Nola konpondu hori? Patronalak neurri bat behintzat argi du: «Babes ofizialeko etxeek izan dezaketen gehiengo prezioa igo behar da. 11 urtez izoztuta egon dira, eta egungo prezioetara egokitu behar dira”. Eta zenbat igo beharko litzateke? «%15 inguru. Hori egungo datuekin, hiru hilabete barru nola egongo garen ez dakit, baina ez dirudi prezioak merkatzera egingo dutenik».

Etxebizitza, halere, garestitu egin zen iaz. Bizkaiko datuak dira: etxebizitza berriko metro koadroa %1,4 garestitu zen 2020tik (3.625 metro koadro batez beste), eta bigarren eskukoarena %6 (3.140 metro koadro batez beste). Bada, hala ere, ez omen da aski: «Hau da egoeraren egia: egungo prezioan ezin dira etxeak eraiki, eta ez dira eraikiko».

Lan istripuak

Urtea hasi zenetik eraikuntzan lan egiten ari ziren lau langile hil dira. Horietatik hiru altueratik erorita. Urrestik azaldu du «asko arduratzen» dituen egoera bat dela, eta neurri berriak bainoago, daudenak indarrean jartzea dela gakoa istripuak gutxitzeko: «Neurri kolektibo eta indibidualak behar dira, eta haiek betetzen direla bermatzea erakundeen kontrolaren bitartez». Biebaren datuen arabera iaz bi langile hil ziren eraikuntzan, 2020an baino bat gutxiago, eta hemezortzi istripu larri egon ziren, 2020n baino lau gutxiago.


Summary: Ertzaintzak emakume migrante baten aurka erabilitako «biolentzia arrazista» salatu dute. 2018an Ertzaintzak boliviar jatorriko emakume bati egindako erasoa salatu du Bizkaiko SOS Arrazakeriak Eusko Legebiltzarrean. Andrearen aurkako zazpi urteko espetxe-zigor eskaera bertan behera uzteko eskatu dio Eusko Jaurlaritzari.

Ertzaintzak emakume migrante baten aurka erabilitako «indarkeria arrazista» salatu du Bizkaiko SOS Arrazakeria taldeak Eusko Legebiltzarrean. Alba Garcia Martin eta Sara Nicholson Mendieta Bizkaiko SOS Arrazakeriak-eko bozeramaileek eta Agatha Libano abokatuak agerraldia egingo dute gaur arratsaldean Eusko Legebiltzarreko Instituzio, Gobernantza Publiko eta Segurtasun Batzordean, eta hor emango dituzte kasuaren inguruko xehetasunak. Hala ere, gaur goizean, auziaren nondik norakoak azaldu dizkiete komunikabideei, legebiltzarreko prentsa aretoan. Boliviar jatorria du Silvia L.-k, eta, SOS Arrazakeriak taldeko kideek salatu dutenez, 2018ko maiatzaren 26an Ertzaintzak «legez kanpo» atxilotu eta Getxoko (Bizkaia) polizia etxean «modu basatian» eraso zion. Gertaera haien ondorioz, Eusko Jaurlaritzak zazpi urte espetxe zigorra eskatu du emakumearen aurka, bai eta isun ekonomikoa galdegin ere. 2018ko maiatzaren 26an jazotakoen berri eman dute SOS Arrazakeria elkarteko bozeramaileek. Kontatu dutenez, egun horretan Silvia L.-k ikusi zuen ertzain batzuk kalean zegoen etxegabe bati tratu txarrak ematen ari zitzaizkiola, eta eraso hura geldiarazten saiatu zen. Ertzainen erantzuna «bortitza» izan zela salatu dute elkartekoek: «Emakumea bultzatu eta iraindu zuten. Besteak beste, 'Zoaz zure herrialde madarikatura, zoaz pikutara' esan zion ertzain batek». Etxegabea ere jo egin zuten poliziek, Silviari eskerrak ematen saiatu zenean, elkarteko kideek salatu dutenez. Emakumea Algortako polizia etxera atxilo eraman zuten ondoren, ertzainek haren bikotekideari azalpenik eman gabe. Elkarteko kideek jakinarazi dutenez, polizia etxean ere ez zizkioten bermatu oinarrizko eskubideak: «Poliziek hitz egiteko aukera ukatu zioten, eta zorroa baimenik gabe arakatu». Ziegan, gainera, ertzain batek jo egin zuen emakumea. Kalabozoetako kamerek grabatutako irudiak eskuratu zituen orduan Correo egunkariak, eta bertan ikusten da ertzain batek andrea nola astintzen duen. Une horretatik aurrera «abusu» gehiago izan zirela salatu dute elkarteko kideek: polizia txostenean ez zituzten jaso emakumeak erasoen ondorioz zituen zauriak, eta, gainera, Ertzaintzak salaketa bat jarri zuen Silvia L.-ren aurka. Gaur egun, ertzain bakarra dago akusatuta auzian, zauri arinak eragitea leporatuta. Justizia eta erreparazioa Lau urte igaro dira jazoera haietatik, eta SOS Arrazakeriak elkarteak Eusko Jaurlaritzari exijitu dio bertan behera utz dezala emakumearen aurkako salaketa «bidegabe, neurrigabe eta izugarria». Eraso «arrazista» izan dela gaitzetsi dute elkarteko bozeramaileek, eta «justizia eta erreparazioa» galdegin dituzte. Halaber, elkarteko kideek nabarmendu dute halako gertaerak ez direla kasu «bakanak», eta beharrezkoa dela erakunde publikoek halakoak amaitzeko neurriak hartzea. Era berean, arbuiatu dute Poliziaren salaketa faltsuekin biktima «ikusezin» bilakatu eta «kriminalizatu» nahi dela. Prozesu judizialaren «geldotasuna» ere kritikatu dute SOS Arrazakeriak-eko kideek, bai eta horrek emakumeari sortzen dizkion «ziurgabetasuna eta beldurra» ere. Silvia L.-ren kasua salatzeko babes kanpaina bat abiatu du Bizkaiko SOS Arrazakeria elkarteak, eta, besteak beste, Boliviako kontsulatuaren babesa jaso du. Horrez gain, elkarteko ordezkariek jakinarazi dute Hego Amerikako elkarte batzuek gutun bat bidaliko diotela Eusko Legebiltzarrari «biolentzia instituzional arrazista» amaitzeko eskatzeko.


Summary: Bilboko Aste Nagusia ohi bezala egin nahi du udalak. Bizkaia Irratian egindako elkarrizketa batean, Juan Mari Aburto hiribilduko alkateak adierazi du jaiak prestatzen hasita daudela, eta asmoa dela «betikoak» izan daitezela.

«Asmoa da aurtengo Aste Nagusia beti ezagutu dugun modukoa izatea». Hala adierazi du Juan Mari Aburto Bilboko alkateak Bizkaia Irratia hedabideko elkarrizketa batean, goizean. Jakinarazi du udala jaiak prestatzen ari dela, eta, pandemia bukatu ez den arren, asmoa dela ospakizunek betiko itxura izatea.

Inauteriak «positiboak» izan direla azpimarratu du Aburtok, eta, aldarteari dagokionez, «beharrezkoak». Ildo horretatik, «ilusioz» ari dira Aste Nagusiari forma ematen, alkateak esan duenez. «Zuhurtzia osoz esaten dut, baina momentu honetan geure ilusioa da Aste Nagusi potoloa edukitzea aurten, eta horretarako ari gara lanean. Baina, badaezpada, B plan bat ere landuko dugu».


Summary: Argindarraren BEZak %10ean jarraituko du gutxienez ekainaren 30era arte. Urteko preziorik garestiena izango du bihar argindarrak merkatu arautuan daudenentzat: 341 euro megawatt-ordua.

Luzatzen ari da energia garestiaren aroa, eta Ukrainako gerrak are gehiago luzatzeko arriskua handitu du. Horren ondorioz, Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidenteak iragarri du herritarren argindar faktura txikitzeko neurriek gutxienez ekainaren 30era arte iraungo dutela.

Horien artean neurririk esanguratsuena da BEZak %10ean jarraituko duela —%21ekoa du tasa ofiziala—. Argindarraren gaineko zerga bereziak ere %0,5ean jarraituko du. Bonu soziala dutenek beherapen handiagoak izango dituzte hurrengo hilabeteotan ere —%25etik %60ra handitu dute bonu hori duten gehienek—.

Gainera, Espainiako Gobernuak beste hiru hilabetez luzatu du CO2-rik isurtzen ez duten zentral elektrikoen mozkina gutxitzen duen neurria. Energia berriztagarriak sustatze aldera, autokontsumoa laguntzeko beste 500 milioi euro jarriko ditu, energia berriztagarrien beste enkante bat egingo du urtearen lehen erdian, eta 1.000 milioi gehiago jarriko ditu energia berriztagarrien ESEPEan.

Neurri horiek gorabehera, argindarrak urteko preziorik garestiena izango du bihar merkatu arautuan dauden herritarrentzat —hamarretik lau, gutxi gorabehera—. Batez beste, 341 euro ordainduko dute megawatt-ordua, baina ordu batzuetan 400 euro izango da prezioa. Iazko abenduaren 23an jo zuen goia argindarrak: 383 euro.


Summary: EAJk premiatzat jo du «erronka demografikoari» erantzutea. Kontziliazioaz, gazteen emantzipazioaz, aniztasunaz eta etorkinen integrazioaz jardun dute jeltzaleek, Entzunez Eraiki egitasmoko mintegi batean. Demografiaren joerei «baikor» erreparatzeko eskatu du Amand Blanes UABeko ikerlariak, baita biztanleen zahartzeari ere.

EAJk «Euskadiko erronka demografikoari eta gizarte trantsizioari» buruz eztabaidatu du gaur goizean, Hernaniko Orona Ideo Berrikuntza Gunean (Gipuzkoa). Alderdiak Sabino Arana fundazioarekin batera abian jarritako Entzunez Eraiki egitasmoaren barnean antolatu dute mintegia, zeinak helburu baitu «gizartearekin konektatzea, pandemiaren osteko egoera batean», Xabier Barandiaran EBB Euskadi Buru Batzarreko Berrikuntza Politikoko burukide arduradunak EAJren VIII. Batzar Nagusian azaldu zuenez.

«Gai zabala» da erronka demografikoarena, Barandiaranek berak gaur adierazi duenez, baina, era berean, «momentu honetan gure herriak duen erronkarik garrantzitsuenetako bat» dela nabarmendu du. Mintegiak horri heldu nahi izan diola azaldu du, gaiak dituen lau «erronka» nagusien ikuspegitik: kontziliazioa, gazteen emantzipazioa, aniztasuna eta etorkinen integrazioa.

Entzunez Eraiki «gizartearekin harremana izateko eta herritarrei entzuteko prozesu bat» izatea nahi du EAJk, eta gaur egin duten mintegiaren gisakoak baliatu nahi ditu horretarako, alderdiaren barneko formakuntzez eta bestelako zenbait saioz gain. Horregatik, demografia langai duten zenbait gonbidatu ere izan dira gaurko saioan. Horietako bat, Amand Blanes UAB Bartzelonako Unibertsitate Autonomoko Ikerketa Demografikoen Zentroko ikerlaria. Hark eman dio hasiera gaurko saioari, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako joera demografikoen inguruko azalpenak emanez.

«Euskal gizarteak» azken urte eta hamarkadetan «aldaketa demografiko sakonak jasan» dituela adierazi du Blanesek; berezituak, Mendebalde osoari ere eragin badiote ere. Joera horiei, hala ere, «baikor» begiratu behar zaiela nabarmendu du. Baita populazioaren zahartzeari ere, prozesu hori «lehengoratzea oso zaila» izango dela aitortu arren. Esaterako, zahartze horren ondorioz herritarrek eta gizarteak orokorrean izango dituzten ezaugarriei erreparatzea eta aurrea hartzea proposatu du, neurri eraginkorrak hartzeko. «Ez gara gai jakiteko zer ezaugarri izango dituen jendeak zahartzean».

Ugaltze tasan izandako beherakada ere izan du hizpide. Emakumeen %90ek haurrak izan nahi dituztela azaldu du, Espainiako datuetan oinarrituta —datuok Araba, Bizkai eta Gipuzkoara estrapolatu litezkeela zehaztu du—, eta horietatik gehienek bi haur izatea desio dutela. Alabaina, nahi hori ez da islatzen errealitatean, ñabartu duenez, eta hori da gakoa harentzat: aztertzea zergatik ez diren betetzen «espektatibak». Aurkeztu dituen datuetan oinarrituta, argudiatu du arrakala hori «arrazoi materialek» eragiten dutela; hots, lan eta bizi baldintza egonkorrik ezaren ondorioz atzeratzen dutela gehienek ugalketa garaia. «Nahiak ez dira hainbeste aldatu; aukera materialak aldatu dira», esan du. «Botere publikoek» horretan esku hartu behar dutela uste du Blanesek, «emantzipazioa» ahalbidetuko duten baldintzak bermatzeko.

Migratzaileen beharra

Azkenik, migrazioaz aritu da Blanes. Demografiaren bilakaera baldintzatuko duten faktore nagusietako bat izango da datozen urteetan, haren arabera. «Euskal gizarteak migrazio joan-etorrien beharra izango du, eta, horrenbestez, politiken ikuspegitik aztertu beharrekoa ez da hainbeste zenbaterainokoak izango diren joan-etorri horiek, baizik eta nola integratu daitezkeen gizartean».

Egun, Arabara, Bizkaira eta Gipuzkoara iristen den herritarren gehiengoak jatorria Espainiako Estatuan duela zehaztu du, eta ezer gutxi aldatu dela horien pisua azken hamar urteetan. Handik kanpo jaiotakoen proportzioa, berriz, %12 dela esan du, eta espero dela hazten jarraituko duela. Komeni ere hala komeni dela nabarmendu du, «ekonomiak dituen beharrei» erantzuteko.


Summary: Yvan Colonna korsikar presoa oso larri dago, espetxean jipoitua izan ondoren. Patioan jipoitu dute, eta larri dago. Arnasgailu bat jarri diote. Hedabide batzuek hil egin dela zabaldu dute, baina presoaren abokatuak gezurtatu egin du hori.

Yvan Colonna korsikar presoa oso larri dago, espetxeko patioan beste preso batek jipoitu ostean. Arlesko kartzelan (Okzitania) bizi guztiko espetxe zigorra ari da betetzen Claude Erignac prefetaren hilketagatik (1998), eta hiri horretako ospitalean dago oraintxe.

Le Parisien egunkariaren arabera, arnasgailu bat jarri diote, eta presoaren abokatuek Twitter sare sozialean esan dute Colonna ez dela hil, hedabide batzuek informazio hori zabaldu duten arren. Oraindik ez dute argitu presoa zergatik jipoitu duten; erasotzailea «muturreko islamismoagatik» zigortu zuten.

Frantziako Poliziak lau urte behar izan zituen militante nazionalista aurkitu eta atxilo hartzeko, 1999tik 2003ra. Frantzian bilatu zuten, Europara edo beste kontinente batera ihes egin izanaren aukera ikertu zuten, baina Colonna ez zen inoiz atera Mediterraneoko uharte horretatik.

Presoak DPS bereziki zainduriko estatusa du, eta, berez, iaz utz zezaketen baldintzapean aske, baina oraingoz ez diote aukera hori eman. BERRIA Colonnaren abokatu Stella Canavarekin mintzatu zen iaz, eta hark adierazi zuen bere bezeroaren kasuko erabakiak «politikoak» direla.

Sortuk agiri bat plazaratu du Yvan Colonnak jasandako erasoa «gogor» salatzeko. Oharrean gogoratu dute Colonnak DPS edo zaintza bereziko presoaren estatutua izateagatik urratu dizkiotela eskubideak; besteak beste, kondena Korsikan betetzeko aukera. Sortuk elkartasuna adierazi die Colonnaren «senide eta lagunei zein Korsikako askapen mugimenduari».


Summary: «Zaintza sistema publiko bat» eskatuko dute feministek Bilbon. Emakumeen Nazioarteko Egunera begira, mugimendu feminista «indartzera» ere deituko du Bilbo Feminista Saretzen plataformak.

«Zaintza sistema publikoa, unibertsala eta kalitatezkoa» eskatuko dute feministek Bilbon datorren asteartean, eta mugimendu feminista «aldaketarako eta borrokarako indar» gisa berretsiko dute. BFS Bilbo Feminista Saretzen plataformak gaur jakinarazi duenez, Antolakuntza feministaz zaintza sistema publikoa borrokatu! lelopean, Jesusen Bihotza plazatik aterako da Martxoaren 8ko manifestazio nagusia, 19:30ean.

Zaintzari «merezi duen garrantzia» eman eta «lehentasun soziopolitiko eta ekonomikoak berrantolatuko dituen egiturazko aldaketa bat» galdegin du BFSk. Iraultza horri bi oinarri jarri dizkiote: publikoa izatea eta zaintzaileen baldintzak duintzea. «Merkatuaren logikari jarraituko ez dion zaintza sistema bat eskatzen dugu, azpikontrataziorik gabekoa. Era berean, esklabotza baldintzetan bizitza sostengatzen duten andre migratuentzat errekonozimendu politikoa, soziala eta laborala eskatzen dugu», adierazi dute. Horretarako, kolektibo feministak «indartzeko» premia nabarmendu dute, eta horietan antolatzera deitu dituzte emakumeak.

Bilgune Feministak ere zaintza sistema publiko eta komunitarioa defendatu du Martxoaren 8rako aurtengo kanpainan. Zaintzen paradisu artifizialak erretzen lelopean, zaintza lanen «banaketa desorekatua» salatu du taldeak: «Bazterreko eginbeharrak izateaz gain, familia nuklearraren mugetara murrizten dira, eta gero eta merkantilizatuago daude». Era berean, instituzioei egotzi die sistema publikoa «desegitea», eta zaintzari lotutako enpleguak «prekarizatzea» ere deitoratu du: «Arazoa sistemikoa da, eta, beraz, argi dago: zaintzen ulerkera eta eredua aldatzeak egungo antolaketa soziala transformatzea dakar».

Zaintza lanak «demokratizatzeaz» ere mintzatu da Bilgune Feminista, eta «euskal zaintza sistema publiko-komunitario bat» eskatu du: «Zaintza eskubidea eskubide unibertsal gisa onartzea behar dugu; jasotako zaintza ez dadin izan norbere familiaren edota egoera ekonomikoaren araberakoa». Agenda komuna eraikitzera eta mobilizatzera deitu du: «Erantzuleei zuzeneko interpelazioa egiteko momentua da. Mugimendu feminista antolatu bat behar dugu zaintzarako eskubide kolektiboa egia bihurtuko duen sistema bat eraikitzeko, aliantza zabalen bidez: akordio sozial berri bat lortu behar dugu».


Summary: NBEk uste du lau milioi ukrainarrek utziko dutela herrialdea. Milioi bat ukrainarrek baino gehiagok utzi dute herrialdea dagoeneko. UNHCRk 1.500 milioi euro eskatu ditu «mendeko errefuxiatu krisi handienari» erantzun ahal izateko.

Ukrainako iheslariak artatzeko plana ontzen ari da UNHCR Iheslarientzako Nazio Batuen Goi Mandataria. Egunotan jakinarazi duenez, kalkulatzen dute lau milioi herritarrek utziko dutela herrialdea hurrengo hilabeteetan, abuztura arte. Ukrainako biztanleria osoaren %10 litzateke hori, eta iheslari horietatik erdiei baino gehiagori (2,4 milioi pertsona) arreta emateko baliabideak atondu nahi ditu orain. Behin-behineko plana da, eta egokituz joan beharko dute denborarekin.

Ukrainarren ihesak ez du etenik. Otsailaren 24an, Errusiak erasoa hasi zuenean, 80.000 lagun inguruk utzi zuten herrialdea. Otsailaren 25ean, 120.000 inguruk. Geroztik, 150.000 lagunek baino gehiagok utzi dute herrialdea egunero. Martxoaren 1ean bakarrik, ia 200.000 lagunek utzi zuten Ukraina.

Ikusi gehiago: Amagoia Mujika Tolaretxipi BERRIAren berriemaile bereziaren lehen kronika Ukrainako mugatik

Guztira 1.040.000 herritarrek gurutzatu dituzte mugak, leku seguruagoetara joateko. Pentsatzekoa da UNHCRk erregistratutako horiez aparte ere izango direla iheslari gehiago. Iheslari gehienak Polonia aldera doaz. Herrialdeak 550.000 iheslari baino gehiago hartu ditu astebetean. Hungariara ia 135.000 iritsi dira. Moldaviak 100.000 hartu ditu. Eslovakiak, 70.000. Eta Errumaniak, 50.000. Europako beste herrialde batzuetara joan dira 90.000 iheslari.

Bielorrusiara, iheslaririk ez

Bielorrusiara, berriz, ia ez da iheslaririk joan Ukrainatik. 357 besterik ez ditu zenbatu UNHCRk. Eta Errusiara joandakoen inguruan, datuak ez datoz bat. Nazioarteko erakundearen arabera, 48.000 inguru joan dira, baina, beste iturri batzuen arabera, 100.000 ere izan litezke. Ez dago argi Donetsketik eta Luhansketik Errusiara joandakoan 48.000 horietan zenbatu dituen UNHCRk edo ez.

Ukraina mendebaldeko herrialdeek 500 milioi euro beharko dituzte errefuxiatuei harrera egiteko abuztura bitartean, UNHCren arabera. Poloniak, Moldaviak, Hungariak, Errumaniak eta Eslovakiak jasoko lukete diru hori.

Horrez gain, 1.000 milioi euro gehiago beharko dituzte, Ukraina barruan sortuko diren beharrei erantzuteko; uste dute hurrengo sei hilabeteetan sei milioi pertsona inguruk laguntza beharko dutela Ukrainan bertan, gerrak sortutako gabeziengatik.

Guztira, lau milioi iheslari horiez gain, eta Ukrainan laguntza gorria beharko duten sei milioi herritar horiez gain, beste sei bat milioi herritarrek ere beharko dute babesa, UNHCR-ren arabera. Hamasei milioi lirateke guztira, herritar guztien herenak baino gehiago.

«Mendeko krisi handiena»

Shabia Mantoo UNHCRko bozeramaileak aste honetan esan duenez, baliteke«mende honetako errefuxiatu krisi handiena» izatea Ukrainakoa. Siriako gerraren ondorioz aurreko hamarkadan izan zen iheslarien krisia baino handiagoa ere bai.

UNHCRk egin duen kalkulu hori —litekeena dela lau milioi herritarrek ihes egitea— motz gera litekeela ere ohartarazi du, erakundea egunero ari delako egoera ebaluatzen, eta iheslarien joana etenik gabea delako.

UNHCRk seinalatu du beste herrialdeetara iritsi diren lehen iheslari horietatik gehienak baliabideak dituzten pertsonak direla: autoz edo ibilgailuren batean iritsi dira mugara, eta zenbaitzuek badute senide edo ezagunen bat herrialde horietan. Baina errefuxiatuen artarako erakundeak ohartarazi du gerra luzatzen bada eta hiri gehiagotan kalteak jasaten badituzte, baliabide gutxiago dutenak ere hasiko direla ihes egiten.


Summary: Ilharren ahate hiltze bat eragotzi du ELBk. 150 bat herritar elkartu dira, laborarien sindikatuak deituta, Pirinio Atlantikoetako departamenduko higiene zerbitzuetako kamioia etxaldera sartzen ez uzteko.

ELB sindikatuak deituta, 150 lagun inguru bildu dira Ilharreko Bidarteberria etxaldean (Nafarroa Beherea), bertako ahateak hiltzea oztopatzeko. 16:00 aldera iritsi dira Pirinio Atlantikoetako administrazioko teknikaria, baina herritarrek ez diote utzi etxaldera hurbiltzen. Tentsio momentu batzuen ondotik, gibel egitea erabaki du. «Gizarteak oztopatu du ahateen hiltzea, eta ELB sindikatu azkar batek», adierazi du Julen Perez ELB sindikatuko laborariak.

Duela hiru aste agertu zen hegazti gripea Gabadin (Nafarroa Beherea), eta, Frantziako Estatuak finkatutako neurrien arabera, hiru kilometroko perimetroan diren ahate guziak hil behar dituzte. Azken urteetan behin baino gehiagotan salatu du ELBk neurri horren «zentzugabekeria». 2017an, Frantzia hiltze prebentiboekin hasi zenean, hiru etxaldetan antolatu zituzten herri harresiak; jendarmeak herritarrei oldartu zitzaizkien, baina ez zuten ahateak hiltzea kausitu. Ordutik, gatazka konpondu gabe dago oraindik ere, eta laborari sindikatuak behin baino gehiagotan deitu du mobilizaziora. Otsailean, mila pertsonak manifestazioa egin zuten Donapaleun (Nafarroa Behera).

1200 ahate dituzte Ilharreko Bidarteberria etxaldean: horietako 800ekin etxaldeko gastuak ordaintzen dituzte, eta gainerako 400 ahateekin lortzen dituzte irabaziak. Orain, 200 ahate gelditzen zaizkie urteko produkzioa bukatzeko; martxo erdirako hilko dituzte.

Anses Frantziako osasun segurtasunerako agentziaren arabera, birusa agertzen bada hiruzpalau egunera hil behar dira ahateak, baina jadanik hiru aste pasatu dira hegazti gripea agertu zenetik. Hori horrela, beste bi aste itxaroteko eskatu du sindikatuak.

Patrick Dagorret ELBko kideak azaldu duenez, administrazioak ahateak hilen balitu, laborariek ez lukete irabazirik izanen. Dagorreten arabera, gainera, Bidarteberriako ahateak «ez dira kutsatuak, ez dute sintomarik», eta, beraz, «ez da arriskurik».

ELB sindikatuak deitu du protestara, eta hark hartu du administrazioa blokeatzeko ardura; etxaldeko laborariak etxe barnean gelditu dira. 2017an izan ziren blokeatzeen ondotik, epaiketak izan ziren Paueko Auzitegian: laborariak errugabetzat jo zituzten, eta sindikatua zigortu zuten. Administrazioko arduradunaren aitzinean, laborariek espresuki galdetu diete herritarrei teknikariak sartzen uzteko. «Guk atea irekitzen ahal dizugu, baina ezin dugu eremu publikoan eragin», iharduki diote. Haien jarrerak «ondorioak» izanen dituela erantzun die arduradunak.

Herritarrek gogor hartu dute, eta haserre joan da departamenduko teknikaria. Gainera, lastozko bi fardorekin blokeatu diote autoa, eta bertan utzi behar izan du. Txalo zaparrada batekin agurtu dute.


Summary: Berria Erremonte Txapelketa 2022 aurkeztu da Galarretan etorkizuneko erremontistekin. Sei bikotek jokatuko dute eta bi multzotan banatuak. Multzo bakoitzeko lehenengo biak sailkatuko dira finalerdietara.

Berria Erremonte Txapelketa aurkeztu zen Galarretan. Aurtengo txapelketa sei bikotek osatuko dute eta etorkizuneko erremontistentzat dago zuzendua, baita gaur egunean puntan dabiltzen hainbat pilotarirentzat.

Sei bikoteak ondorengoak dira: Susperregi-Zubiri, Urrutia II-Labaka, Goikoetxea V-Odei, Loitegi-Zaldua I, Aldabe-Apezetxea, eta Etxarri-Martirena. Lehenengo hiru bikoteak A taldean daude eta ondorengo hirurak B taldean. Aurreneko fasean ligaxka jokatuko da talde bakoitzeko bikoteen artean denak denen aurka.

Hiru jardunalditan jokatuko da, martxoaren 5ean, martxoaren 12an eta martxoaren 19an. Lehenengo bi sailkatuak finalerdietara sailkatuko dira eta martxoaren 26an jokatuko da lehenengo finalerdia eta apirilaren 2an bigarren finalerdia. Finalerdietako irabazleak finala jokatuko dute apirilaren 9an.

Larunbateko jardunaldian Urrutia II-Labakak, Goikoetxea V-Odeiren kontra jokatuko dute eta Etxarri-Martirenak, Loitegi-Zalduaren kontra.


Summary: Feijook PPko presidente izateko hautagaitza aurkeztuko du. Galiziako presidentearen esanetan, «presaz, baina ondo hausnartutako» erabakia izan da, eta nabarmendu du «guztiz bateragarria» dela Xuntako eta alderdiko presidente izatea.

Azken asteetako zurrumurrua baieztatu da. Galiziako Xuntako buru Alberto Nuñez Feijook Alderdi Popularreko presidente izateko hautagaitza aurkeztuko du. Azaldu duenez, PPko presidentegai izateko erabakia «presaz, baina ondo hausnartuta» hartu du. «Umiltasunez eta konbentzimenduz, nire herrialdearen zerbitzura jartzeko betebeharra dut, Espainiak gobernu serio bat edukitzeko». Hori bai, ziurtatu du ez dela «Galiziatik gutxienez hilabete batean joango». Ondo bidean, Feijook ordezkatuko du Pablo Casado, oraindik PPko presidente dena, datorren apirilaren 1ean eta 2an alderdiak Sevillan (Espainia) egitekoa duen ezohiko kongresuan.

Feijook adierazpen horiek egin ditu gaur Galiziako PPko zuzendaritzarekin bildu eta osteko agerraldian, Santiagon. Hasieran, uzkur agertu da haren alderdiaren gaurkotasunari buruz hitz egiteko, baina aitortu du «azken asteetako gertaerek erabaki bat hartzera behartu» dutela. Hau ere erantsi du: «Inoiz ez nuen pentsatuko horrelako erabaki bat hartu beharko nukeenik». Alderdiko kideei eskaera argia egin die: «Alderdi Popularreko presidentetzarako hautagaitza aurkezteko baimena eskatzen dizuet».

Goizean, hedabideek galdetu diotenean bateragarriak ote diren Galiziako presidente kargua eta PPko balizko zuzendaritza, Feijook esan du «guztiz bateragarria» dela «Xuntako eta alderdi bateko buru izatea», eta gaineratu du «jakitun» dela Galiziarekin duen erantzukizunaz. «Galizia ez dut hilabete barru utziko». Hain zuzen, iragarri du martxoan eta apirilean gobernu plangintzarekin jarraitzeko «asmoa» duela.

Casado ordezkatzeko hautagaiek martxoaren 9ko 20:00ak baino lehenago izena eman beharko dute, eta, oraingoz, Feijooz gain ez dago beste presidentegairik.

Bitartean, Isabel Diaz Ayuso Madrilgo erkidegoko presidenteak «eskertu» egin dio Feijoori egindako urratsa. «Bide bakarra dago Sanchezen gobernua aldatzeko: aurrera begiratu eta geure onena ematea», idatzi du bere Twitter kontuan. Diaz Ayusok Feijoori babesa adierazi dion heinean, ordea, PPren zuzendaritza nazionalari kritika gogorrak egin dizkio, alderdiaren barruan haren aurka hasitako «kanpainagatik», eta afera horretan inplikatutako guztiak kanporatzea exijitu zuen.

Bestalde, gaur goizean Laura Garrido Euskadiko PPko idazkari nagusiak adierazi duenez, alderdiko «gehiengo handi» batek Feijoo babesten du. «Erreferente bat da gure alderdian», esan du Euskadi Irratiko Faktoria saioan.


Summary: Euskal PEN klubak eskatu du gerra ez erabiltzeko adierazpen askatasuna murrizteko. Urtzi Urrutikoetxea ordezkariak adierazi du Ukrainako kideekin harremanetan daudela, eta, besteak beste, Polonian atxilotuta dagoen Pablo Gonzalez kazetari euskal herritarra gogoratu du.

Euskal PEN klubak nazioarteko agintariei dei egin die Ukrainako gerra ez erabiltzeko aitzakia gisa adierazpen askatasuna murrizteko. Urtzi Urrutikoetxea ordezkariarekin mintzatu da BERRIA. Urrutikoetxeak eta Laura Mintegik hitz egin dute asteazken iluntzean, eta azken egunotan Errusia zigortzeko asmoz hartu diren hainbat neurri dituzte hizpide. Sortzaile errusiarrei boikot egiteko deiaz eta Europako Batasunak Errusiako hainbat hedabideren lana oztopatzeko harturiko neurriez mintzatu dira. «Zure antipodetan dagoen jendearen adierazpen askatasuna defendatu egin behar da».

Horrez gain, Pablo Gonzalez kazetaria hartu dute gogoan. Poloniako agintariek atxilotu egin zuten duela bi egun, eta inkomunikatuta daukate oraindik, «Poloniaren interesen kontra» egitea egotzita. Salatu dutenez, Ukrainako eta Espainiako zerbitzu sekretuek elkarri lagundu diote Gonzalez kazetariaren atxiloketan. Gerraren aitzakiapean adierazpen askatasunaren aurkako adibide gisa jarri du Euskal PEN klubak gertaera hori.

Nazioarteko PEN klubak gutun bat plazaratu du aste honetan, Ukrainako sortzaileei zuzenduta, sostengua eta elkartasuna agertzeko, Errusiaren inbasioa dela-eta, eta sarraskia berehala gelditzeko eskatzeko. Mila idazlek, artistak eta Nobel saridunek baino gehiagok sinatu dute gutuna.

Sinatzaileen artean daude Urrutikoetxea eta Mintegi, baita Uxue Alberdi, Kirmen Uribe, Miren Agur Meabe idazleak eta Teresa Toda kazetaria ere.

«Bake deialdiarekin bat egitea erabaki dugu», esan du Urrutikoetxeak. Adierazi du PEN kluba Ukrainako kideekin harremanetan dagoela, eta, besteak beste, hitzaldiak-eta egiten ari direla haiekin, Internet bidez.


Kalitateak ondutako garaipena

Summary: Kalitateak ondutako garaipena. Realak irabazi egin du Son Moixen, Silvaren eta Merinoren golei esker. Txuri-urdinak Europako postuetara itzuli dira, eta puntu bakarrera dute Txapeldunen Liga.

Realak bost partida egin ditu etxetik kanpo irabazi gabe, baina Anoetatik urrun lortutako garaipenen bidera itzuli da Mallorcan irabazita. Talde txuri-urdina aise gailendu da, eta Europako postuetan da berriz ere. Seigarren postuan kokatu da, eta puntu bakarrera du Txapeldunen Liga.

Donostiarrek kalitatearen izenean irabazi dute. Maila handieneko jokalariek aise jokatzen dutenean igarri egiten du taldeak, eta hori gertatu da Son Moixen. David Silvak eta Mikel Merinok beren magiaren lorratza utzi dute Mallorcako soropilean; espainiarrak egin du lehen gola, 35. minutuan. Sasoi honetan lortu duen lehendabizikoa izan da. Nafarrak egin du bigarrena, 62. minutuan.

Hain justu, biak izan dira lehen goleko protagonistak. Silvak Merinorekin jokaldi bikaina antolatu, eta bukaera are hobea eman dio. Silvak hiru laurdenen eremuan jaso du baloia; lehendabizi, etxeko atzelariak herrestatuz Merinorekin jokatu du, eta erdilari nafarrak lerro arteko pase bikain batekin itzuli dio baloia, ordurako aterantz egin duen Silvari. Espainiarraren errematea kategorikoa izan da, gola eginez. Realeko bi jokalariek beren trebezia erakutsi dute jokaldi horretan.

Aurrez, Realak ohiko sendotasuna erakutsi du defentsan. Estutasun gutxi igaro ditu, nahiz eta, egiari zor, Mallorcak bizi ekin dion neurketari. Herrialde Katalanetako taldeak sarri egin du bisitarien atera, baina Imanol Alguacilen taldeak ondo eutsi die etxekoen saialdiei, eta minutuek aurrera erosoago aritu da, markagailuan aurrea hartuz. Atsedenaldira artean aise aritu dira donostiarrak.

Bigarrenean, tankeran

Reala emaitza on batekin joan da atsedenaldira. Handik itzultzerakoan ere gidoi berari eustea izan du xede. Lortu du, eta hala lotu du garaipena. Mallorcak suspertuta ekin dio bigarren zatiari ere, markagailua irauli beharra zuenaren jakitun, eta Take Kubok eduki du neurketa orekatzeko abagunea. Ez du probestu, ordea, eta Realak norgehiagokaren gidaritza hartu du beste behin.

Txuri-urdinek agudo egin dute lasaitasunaren gola; gutxika Mallorcaren areara egin dute, eta haietako jokaldi batean, aldeko kornerra adierazi du epaileak. Merinok buruz errematatu ostean, Raillok aldendu eta berriz ere erdilariari heldu zaio baloia, eta bigarrenean ez du barkatu. Huts eta bikoa egin, eta neurketa bideratu du.

Hortik aurrera, patxadan aritu da Reala. Imanolek minutuak banatu, eta ezohiko futbolariek zelairatu ditu: Nais Djouhara, Alex Sola edo Asier Illarramendi, esaterako. Mutrikuarrak joan zen igandeko itzulerari beste minutu batzuk gehitu dizkio, lehiaketako erritmoa berreskuratzeko saiakeran.

Haiek zelaian zirela, Realak bigarren garaipena eskuratu du segidan. Erosotasunez lortu ere, azken minutuetako baloi jabetza luzeek baieztaten dutenez. Hiru puntuak batu, eta halaxe itzuli da Europako postuetara. Ligan soilik ari denetik jokoan izandako sei puntuak poltsikoratu dituzte txuri-urdinek, berriz ere txapelketa kontinentalerako sailkatzeko ahaleginean aurkari zuzenen erritmoari eutsiz.


Finalik gabe geratu da Athletic

Summary: Finalik gabe geratu da Athletic. Athleticek ez du jokatuko Espainiako Kopako finala, galdu egin baitu Valentzian (1-0) finalerdien itzulikoan. Oso baliabide gutxi erakutsi dute zuri-gorriek, ezustean.

Athletic ez da Espainiako Kopako finalean izango. Ez du hirugarren aldiz segidan jokatuko final hori. Eta merezi ere ez, ezer gutxi egin zuelako atzo Valentzian. Finalerdietako bi partidetan ez da gai izan aurkariari irabazteko: etxean berdindu, eta atzo galdu. Inork espero ez zuenean, aspaldiko partidarik eskasena jokatu zuen Marcelinoren taldeak.

Joanekoan, Marcelinok esan zuan ez zuela bete-beteko partida jokatu. Valentziaren jokoan (ez-jokoan) sartu izanari egotzi zion gabezia. Bada, atzo ere ezer gutxi egin zuen haren taldeak, eta atzo Valentzia ez zen atera ez-jokatzera. Sikiera aurkariak bereak eta bi egin bazituen... Baina ez. Etxekoek ere ez zuten ia ezer egin erasoan.

Horrek min handiagoa ematen du atzokoaren inguruan. Athleticek aurreko sasoiko udaberri garaiko talde hilaren itxura eman zuen. Noiz eta denboraldiko sasoi puntu eta joko bolada onenean dagoenean. Ez da erraz ulertzekoa, eta gainera, zertarako hasi azalpen bila? Kolpe handia izan zen atzokoa, eta minaren gainean hobe beroan ez egitea azterketak.

Baliabide bakarra erakutsi zuten zuri-gorriek erasoan: kontraerasoa. Partida horrela prestatuta ote zegoen edo ez, Marcelinok jakingo du. Kontua da ez zela aukera txarra, ikusirik Valentziak txorimaloarena egin zuela atzealdeko lanean. Nola uler daiteke, bestela, Iñaki Williamsi atzelari baten aurka lasterka egiten uztea, aurreko lan guztiak oker egitearen ondorioz?

Partida hasi eta berehala ipini zuen baloia Valentziaren arean Athleticek, Williamsen lasterraldi batean. Baina gerora taldeak erakutsi zuen gabezia azkar azaldu zen: argitasun falta erasoan. Antzeko jokaldia izan zuen 30. minutuan, baina, orduan ere, ezer onik ez. Gertuago izan zuen gola 41. minutuan. Muniainek, kontraeraso garbian, pase doitua eman zion Williamsi, baina horrek berandu erabaki zuen atera begiratu behar zuela, eta Mamardaxvili gainera joan zitzaion.

Bitartean, ez pentsa etxekoak txistua eta danbolina jotzeko moduan ari zirenik. Hasieran, baloia luze joz, batere zentzurik gabe, presaka; gero, baloi jabetza luzeren bat, baina sakontasunik gabe. Ezer ez erasoan, azken batean. Jokaldi solte batean garaipena lotzen hasteko bidea ikusi zuen arte. Falta bat albo batean, erdiraketa, Yerayk erdira urrundu buruz, eta Guedesek zartakoa eskuinez Agirrezabalaren sarera. Lehen zatiko ikuskizun kaskarrak inondik ere merezi ez zuen gola. Baina Athletic galtzen iritsi zen atsedenaldira.

Eta galdu egin zuen partida amaieran ere. Ezintasunaren ariketa desiratu gabea egitera behartu zuelako Valentziak, aldeko emaitzarekin. Lerroak atzeratu zituen, eta lehen zatian baino askoz hobeto egin zuen defentsako lana. Kosta zitzaion Marcelinori aldaketak egitea, 60. minutuan atera zituelako Sancet, Vencedor eta Petxarroman, aulkira Raul Garcia, Dani Garcia eta Lekue bidaliz. Gero, Williams gaztea ere atera zuen, baina alferrik. Partida irauli behar, eta atera jaurtiketa bakarra egin zuen azkenera arte. Dena esaten du datu horrek. Baita beste honek ere, datua baino begiek ikusi zutena: baloia goian galdu eta zergatik ez zuen egin presio itogarria beti egin ohi duen bezala? Ba al daki taldeak finalak jokatzen? Beroan egindako galdera izan daiteke, baina min eman zuen atzo Athletic ikusteak. Urtebetean Kopako bi finaletan erakutsi zuen itxuraren eta atzokoaren oinarrian ematen du badela zerbait. Burua akaso? Presioaren soka estuaz jantzita? Halako Kopa polita egin, Bartzelona eta Real Madril kaleratu, eta mingarria izan da atzoko moduan galtzea.


Summary: Korridore humanitarioak irekitzea adostu dute Errusiak eta Ukrainak bigarren negoziazio saioan. Ukrainako gerrak astebete egin du gaur. Errusiak erasoaldiarekin jarraitzen du, eta jakinarazi du Kherson kontrolpean duela. Kieven eta Kherkoven eraso egiten ari da oraindik ere. Errefuxiatuak milioi bat dira jada, UNHCR-ren arabera.

* NBEren Batzar Nagusiak Ukrainaren inbasioa gaitzetsi du

* Amagoia Mujika Tolaretxipi, berriemaile bereziaren kronika: 'Ukrainarrak, poloniarren babesean'

* Lavrovek Bideni esan dio mundu gerra dela zigorren alternatiba

* Euskal PEN klubak eskatu du gerra ez erabiltzeko adierazpen askatasuna murrizteko


Summary: Eusko Legebiltzarrak Berdintasun Lege berria onartu du. EAJk, PSE-EEk eta Elkarrekin Podemos-IUk aldeko botoa eman dute, EH Bildu eta PP+C’s abstenitu egin dira, eta Voxek kontra bozkatu du. 2005eko legea berritu du arauak, eta indarkeria matxistaren alorrean aldaketak jasotzen ditu.

Eusko Legebiltzarrak adostasun zabalarekin onartu du EAEko Berdintasun Lege berria: aurkako boto bakarra izan du, Vox taldearena. EAJk, PSE-EEk eta Elkarrekin Podemos-IUk legearen alde bozkatu dute (46 boto), eta EH Bilduk eta PP+C’s-k abstentziora jo dute (27 boto). Nazioarteko hitzarmenetara egokitzeko asmoz abiatu zuen Emakundek 2005eko legea berritzeko prozesua, eta indarkeria matxistaren alorrean egin ditu aldaketarik esanguratsuenak: bortizkeriaren definizioa eta eremua zabaldu, arreta integrala bermatu, hildako andreen seme-alabei laguntza ekonomikoak eman, erakundeen arteko koordinazioa hobetu eta erreparaziorako eskubidea aitortu. Zuzenketen prozesuan, gainera, adostu zuten indarkeria digitala, instituzionala eta obstetrikoa ere jasotzea, eta biktimen babes neurriak martxan jartzea arriskua antzematen den egoera guztietan, baita andreek salaketa ez jartzea erabakitzen dutenean edo auzitegiek kasua artxibatzen dutenean ere. Soldatak parekatzeko neurri batzuk ere jaso dituzte lege erreforman. Batetik, erakunde publikoek «gardentasuna» bermatu beharko dute lan sarien alorrean, eta ikuskatzeak egin. Eremu pribatuan, berriz, administrazio publikoek kontratatutako edo diruz lagundutako enpresek eta erakundeek ere soldata berdintasuneko irizpideak bete beharko dituzte, besteak beste. Eusko Jaurlaritzak aurkeztu zuen lege proiektua, 2020ko azaroan, eta, beraz, gobernua sostengatzen duten bi taldeen babesarekin nahikoa zuen aurrera egiteko. Haatik, EAJk eta PSE-EEk ez ezik, Elkarrekin Podemos-IUk ere bat egin du gaur testuarekin. Ezkerreko koalizioarentzat aski arrazoiak daude legearen alde egiteko: besteak beste, nabarmendu du Istanbulgo hitzarmena betetzen duela, mugimendu feministaren aldarrikapen asko jasotzen dituela eta askotariko indarkeria matxistak borrokatzeko tresnak eskura jartzen dituela. EH Bilduk, ostera, legea aurrerapausotzat jo arren, ez dela nahikoa iritzi dio, eta hainbat hutsune ikusten dizkio, besteak beste, aurrekontuarekin eta zaintzarekin lotuta. Abstentziora jo du EH Bilduk, eta baita PPk ere. Eskuineko taldeak beharrezkoa ikusten du legea, baina uste du zenbait alorretan «adierazpen hutsetan» geratzen dela, «zehaztasun nahikorik» gabe, eta horregatik ez du aldeko botoa eman.


Summary: Amagoia Mujikaren kronika katalanez eta galegoz argitaratu dute 'Vilaweb' eta 'Nòs Diario' hedabideek. BERRIAk bi hedabide horiekin duen elkarlan hitzarmenaren barruan argitaratu dute.

Amagoia Mujika Tolaretxipi BERRIAko zuzendariordea Polonia eta Ukraina arteko mugan dago egunotan. Handik bertatik ari da ematen Ukrainako errefuxiatuen berri, eta bertan egin duen lehen kronikak oihartzuna izan du beste hedabide batzuetan. Esate baterako,Vilaweb eta Nòs Diario hedabideek katalanez eta galegoz argitaratu dute, BERRIArekin duten elkarlan hitzarmenaren barruan.

Duela astebete hasi zuen gerra Vladimir Putin Errusiako presidenteak, eta, UNHCR Iheslarientzako Nazio Batuen Goi Mandatariaren arabera, milioi bat dira dagoeneko gerrak eragin dituen errefuxiatuak. Jakinarazi duenez, gainera, kalkulatu dute abuztura bitartean lau milioi ukrainarrek utziko dutela herrialdea.


Summary: Bertan behera gelditu da Joe Jacksonek Donostian eman behar zuen kontzertua. Apirilaren 26an jo behar zuen musikari ingelesak Viktoria Eugenia antzokian.

Donostia Kulturak gaur goizean eman du albistea. Joe Jackson (Burton upon Trent, Ingalaterra, 1954) abeslari eta musikariak apirilaren 26an Viktoria Eugenia antzokian eman behar zuen kontzertua bertan behera gelditu da. Horrenbestez, sarrera erosteko erabilitako bide beretik bueltatuko dute sarreren dirua.

1970eko hamarkadaren amaieran eta punkaren eztandaren ondoren loratutako new wave mugimenduaren ordezkari garrantzitsuenetakoa izan zen Jackson, besteak beste, Elvis Costello eta Nick Lowerekin batera. Look Sharp! (1979) diskoarekin estreinatu zen, eta, orduz geroztik, haren musika hamaika aldeetara eraman duen diskografia oparoa osatu du: I'm The Man (1979), Jumpin' Jive (1981), Body And Soul (1984), Blaze of Glory (1989)... Pop musikatik kanpoko lanak ere grabatu ditu, musika klasikoari eta jazzari lotutakoak.

2019an Donostiako Jazzaldian jo zuen.


Summary: Gasaren eta petrolioaren garestitzeak ez du etenik. Maximo historikoetan kokatu dira gaur, eta aurreikusten da hala eutsiko diotela denbora luzez. Errusiako ontziei Europako uretan nabigatzen utzi edo ez aztertzen ari da EB.

Apirilean entregatzekoa den gas naturalaren prezioa gora doa, eta ostegun honetan 195 eurora iritsi da megawatt-ordua (MWh) Herbehereetako TTF merkatuan, Europako merkatu nagusian. Prezio hori maximo historikoa da. Gauza bera gertatu da Brent petrolio upelaren prezioarekin: 2013tik garestien ordaindu da gaur: 120 dolarren bueltan (108 bat euro).

Gasaren prezioak gorakada handia izan du gaur; 09:15 pasatxo zirela, 195 euroan zegoen: atzoko merkatu itxieran baino %12 garestiago. Egia da igoeraren ondoren erori egin dela. Orain 160 euro inguru da.

Gerra hasi aurreko prezioa halako bi da (87 euro zen orduan). Aurreikuspenen arabera, inbertitzaileek ez dute uste gatazka laster konponduko denik, eta hori aurrera begirako prezioetan ere islatu da gaur. Aurreikuspena da 2023ko bigarren hiruhilekora arte 150 eurotik gora egotea.

Ikusi gehiago: Errusiak petrolioa saltzeko arazoak ditu

Ostegun honetako prezioak Eguberrietan izandako errekorrak gainditu ditu: 184,9 eurora iritsi zen; orduan, Errusiak murriztu egin zuen Ukraina zeharkatzen duen gasbidearen emaria. Errusia Europako gas hornitzaile nagusia da, batez ere kontinentearen erdialdean eta ekialdean.

Mendebaldeko herrialdeek Errusiari ezarritako zigor eta debekuek oraingoz ez diete eragiten energia esportazioei, baina merkatariak eta garraiolariak saihesten ari dira Errusiako hornitzaileekin negoziatzea.

Gasolinaren prezioak ere bosgarren errekorra jarraian ezarri du aste honetan, Brent upelak 2013tik izan duen preziorik garestiena baitu gaur. Europako Batasunak ostegun honetan zabaldutako datuen arabera, aste honetan, Europan, 1,75 euroan saltzen da gasolina litroa, eta 1,631 euroan gasolio litroa, batez beste. Hego Euskal Herrian, 1,608 eta 1,496 euro inguru izango litzateke, hurrenez hurren. Prezio horiekin, 2021aren hasieran baino 23 euro gehiago ordaindu behar da auto baten depositua betetzeko. Aurreikusten da prezioek gora egingo dutela, Ukrainako gerrarengatik eta OPEP+ aliantzak ekoizpena ez handitzea erabaki duelako.

Itsas garraioa Baliteke Mendebaldeko herrialdeek mahai gainean duten beste zigor batek itsas garraioari eragitea, airekoarekin egin den bezala. Raquel Sanchez Espainiako Garraio ministroak gaur adierazi duenez, «datozen egunetan» jakingo da Errusiako ontziei Europako Batasuneko herrialdeetako itsasoetan nabigatzea eta porturatzea debekatuko dieten ala ez. Sanchezek nabarmendu du neurri hori modu bateratuan hartu behar dela, «kontrako eraginak izan ditzakeelako bestela». Oraingoz, barkuak iristen ari dira. Bilboko portuan Errusiako bandera duten bi itsasontzi daude oraintxe: biek karga arrunta dute. Hilaren 12an iristekoa da Nikolay Urvantsev gasontzia. Bilboko Portuko Agintaritzak ohar batean jakinarazi duenez,indarrean jarraitzen dute datozen egunetako sarrera eta irteera guztiak.

Bestalde, Errusiara esportatuko ez duten edo han duten jarduna etetea erabaki duten multinazionalen zerrenda gizenduz doa: hala jakinarazi dute Mercedes Benz eta Volkswagen Alemaniako auto ekoizleek. Besteak beste Frantziako Renaultek eta Suediako Volvok ere erabaki bera hartu dute.


Summary: Aurrez aurreko 108.000 errenta aitorpen egin ahal izateko prestatu da Bizkaia. Lea-Artibain eta Arratian ez da bulegorik egongo horretarako. Apirilaren 4an hasiko da kanpaina.

Bizkaiko Aldundiak errenta aitorpena aurrez aurre egiteko baliabideak indartu ditu aurtengo kanpainarako. Iazko kritiken ondoren, hamar bulego atonduko ditu, eta 126 langile bideratu jardun horretara, iaz baino 53 gehiago. Aurrez aurreko 108.000 aitorpen egiteko ahala duela iritzi dio. Baliabideen zabaltze horrek, baina, badu orbaina ere: Arratia eta Lea-Artibai osoan ez da egongo bulegorik. Horiek hala, errenta aitorpena aurrez aurre egin nahi duen Ondarroako zergadun batek Gernikara (36 km) edo Durangora (33 km) joan beharko du. Era berean, aitorpena telefonoz edo Internet bidez egiteko modua egongo da.

Bizkaiko Aldundiak Internet eta telefono bidezko arretarako jauzi handia egin zuen iaz. Zergadun guztiei aitorpena egina bidali zien etxera, 907.000 inguru, eta modu telematikoko errenten aldeko apustua egin zuen. Aurrez aurreko aitorpena salbuespen moduan ezarri zuen, eta 6.960 egin ziren bakarrik —pandemiak eragindako murrizketa asko indarrean zeuden oraindik—. Zerbitzuak kritika ugari jaso zituen, eta Ogasunak berak onartu zuen 120.000 zordunek lagun edo sendikoren baten laguntza eskatu behar izan zuela aitorpena egiteko. Departamentuak erreakzionatu egingo zuela esan zuen, eta promes hori lotuta dago zerbitzuaren indartzearekin.

Denek jasoko dute zirriborroa

Bizkaiko Ogasunak gaur aurkeztu du kanpaina. Apirilaren 4tik 30era iraungo du, eta zergapeko guztiek etxean jasoko dute zirriborroa. Berandu jota, azken zirriborroak apirilaren 25ean iritsiko dira. Aurrez aurreko arreta nahi duenak hitzordua hartu beharko du www.bizkaia.eus/errenta webgunean edo 644-06 66 00 telefonoan. Eta behin hitzordua jarrita, atonduriko hamar bulegoetako batera joan beharko du: Balmasedara, Barakaldora, Basaurira, Bermeora, Bilbora, Gernika-Lumora, Getxora, Mungiara, Durangora edo Portugaletera.

Bulegoetan «errenta aitorpena egiteko trebaturik» dagoen pertsona batek artatuko du zorduna. Jose Maria Iruarrizaga Bizkaiko Ogasun diputatuak ez du zehaztu administraria edo teknikaria izango den pertsona hori, baina zehaztu du bisita bakarra nahikoa izango dela aitorpena egiteko. Sareak, baina, hutsune geografikoak ditu: Arratia, Urduña,Lea-Artibai... Hutsuneaz galdetuta, Iruarrizagak azaldu du «epe ertainean» Markina-Xemeinen bulego bat egokitzeko asmoa dagoela, eta saileko aurrekontuetan sartuta dagoela. Epe ertain hori zenbat izango den ez du zehaztu, baina.

Telefono bidezko arreta

Telefono bidezko arreta ere indartu du aldundiak. Iaz aitorpenen %8,2 aurkeztu ziren telefonoz, baina zerbitzuak kritika asko izan zituen, lehen egunetan bereziki, zerbitzuak ezin zuelako jasan telefono kopurua. Aurten 311 langile izango dituzte telefono bidezko arretan, iaz baino hogei gehiago. Ogasunak detektatua du kanpainako lehen egunetan eskaera asko pilatzen direla, eta egun horietan nabarituko da gehiago indartze hori. Zerbitzuak, gainera, beste berritasun bat du: Iruarrizaga: «Norbaitek telefonoz deitu eta hartzen ez badiote, ez du berriz deitu behar. Deiaren arrastoa geldituko da, eta teknikari batek deituko dio aukera duen bezain laster».

Errenta aitorpen gehien, dena den, Internet bidez egin zen iaz: %72,8. EAEko Auzitegi Nagusiak, baina, otsailean ebatzi zuen ezin dela inor behartu aitorpena Internet bidez aurkeztera. Ebazpenak hautsak harritu zituen, eta Ogasunak helegitea jarri dio, baina, Iruarrizagaren arabera, ez du baldintzatu aurtengo errenta kanpainaren diseinua: «Ebazpena duela hilabetekoa da, eta erabaki hauek azaroan hartu genituen. Aurrekontuak orduan onartu genituen».


Summary: Frantziako Gobernuak txertatze ziurtagiria kenduko du martxoaren 14an. Ziurtagiria erakustea beharrezkoa zen leku gehienetan, ez da maskara erabili beharko, garraio publikoetan eta osasun egituretan salbu.

Txertatze ziurtagiria ez dute gehiago erakutsi beharko Ipar Euskal Herriko herritarrek martxoaren 14tik goiti. Frantziako lehen ministro Jean Castexek iragarri du neurria, Frantziako telebistan egindako agerraldi batean, goizean. Hala, leku publikoetara sartzeko ez da baitezpadakoa izanen txertaketa pauta osoa egina izatea; orain arte, derrigorrezkoa zen ostatuetara, kultur aretoetara eta kirol guneetara sartzeko.

Egun beretik aitzina, gainera, maskara ez da erabili beharko leku horietan —iragan astetik, jada ez da erabili behar ostatuetan—. Era berean, hezkuntza egituren barnealdeetan, supermerkatuetan eta enpresetan ere kentzen ahalko dute maskara. Salbuespen bakarra izanen du neurriak: garraio publikoetan maskara erabiltzea baitezpadakoa izanen da, «jendeen arteko nahas-mahasagatik».

Haatik, osasun etxeetara sartzeko, osasun ziurtagiria —PCR edo antigeno proba negatibo baten emaitza, kutsatze agiria edo txertatze agiria— erakustea beharrezkoa izanen da, eta leku horietan maskara erabiltzea «gomendagarria» dela oroitarazi du Castexek hasieran. Ondotik, ordea, Olivier Veran Frantziako Osasun ministroak neurriak zehaztu ditu, eta berretsi du osasun egituretan derrigorrezkoa izanen dela maskara erabiltzea. Castexek gehitu du ez dutela kenduko osasun langileek COVID-19aren kontra txertatzeko duten betebeharra.


Summary: Traktoreek eta laborariek hartu dute Iruñea. Nafarroako EHNEk, UAGNk eta elikagai arloko kooperatibek deitutako manifestazioan milaka pertsona elkartu dira. Lehen sektorearekiko «errespetua» eskatu dute, eta bete dadila Elikagai Katearen Legea

Aldarrikapen sorta batekin heldu dira Nafarroako hiriburura, baina ororen gainetik «errespetua» eskatu dute. Eguerdian, Fermin Gorriti Nafarroako EHNEko koordinatzaile nagusiak, Felix Bariain UAGNko idazkari nagusiak eta Jose Maria Martinez UCAN kooperatiba elkarteko buruak agiri bat helarazi diote Jose Luis Arasti Espainiako Gobernuaren ordezkaritzari.

Protestak bete-betean eragin dio Iruñeko erdiguneari. 10:30ean makina bat traktore elkartu dira Sadar futbol zelaian, hiriaren hego ekialdean, handik Zaragoza etorbidean gora, heltzeko Merindadeen plazaraino, Espainiako Gobernu ordezkaritzaraino. Traktoreek Nafarroa Behereko etorbidea hartu dute, eta trafikoa geldiarazi. Bitartean, 11:50 aldera, Nafarroako Gobernuaren Landa Garapen Departamendutik atera da manifestazioa, helmuga bererantz. Antolatzaileen arabera, 3.000 lagun inguru elkartu dira.

Duela bi urte, «prezio duinak aldarrikatzeko» antzeko manifestazio bat egin zuten UAGNk eta UCANek, eta oraingoan EHNE nekazaritza sindikatua batu zaie. Produkzio kostuak igotzen ari diren honetan, prezio duinetan saltzeko arazoak dituztela ohartarazi dute laborariek. 2020ko Elikagai Katearen Legea erreminta egokia bada ere, hura betearazteko bermeak eskatu dizkiote Madrili.

Nafarroako Gobernuak ikuskariak ditu gehiegikeriak salatzeko, eta, horregatik, Bariainek «kostu azpitik saltzeko egoerak salatzera» animatu zituen bertaratutakoak. «Administrazioei eskatzen diegu legea betearaz dezatela ahalik eta isun handienak ezarriz», gaineratu du Bariainek.

Martxoaren 20an hori guztia aldarrikatzeko manifestazio bat egingo da Madrilen. Fermin Gorraizen arabera, egun Nafarroako supermerkatu askotan «produktu bat» (esnea) kostu azpitik saltzen ari dira banaketa enpresa handi batzuk, eta aurreratu du aurki beste protesta bat egingo dutela hori salatzeko.

Ukrainako laborariak gogoan

Hala, Patxiku Irisarri Nafarroako EHNEko idazkari nagusiak Ukrainako egoera ere izan du gogoan. Egunotan aipatu den legez, ekialdeko herrialdea «Europako bihitegia» da, eta han diren laborariekiko elkartasuna adierazi du. Haren hitzetan, egunotan komunikabideetan hirietako egoera izan da hizpide, eta informazio horietan laborariak «ahaztuak» direla salatu du. Egoerak, gainera, lehen sektoreari eta herritarrei eragingo diela ohartarazi du, bizimodua garestitu egingo delako. Kasurako, azaldu du artoa %10 garestitu dela astebetean.

Jose Maria Martinezek gaineratu du «lonjetan» eta kooperatibetan jada antzematen ari dela egoera hori. «Elkartasuna barrabaskeria hori jasaten dutenei. Hemendik gertu dago. Ukrainiarrek zer eskatzen dute lehenik? Jana. Gas naturala eta bizimoduaren garestitzea gaizki dago, baina okerrena da gosea pasatzen dutela». Horregatik, herritarrei azpimarratu die bertoko ekoizleak zaindu behar direla. «Nafarroaz hitz egitean, orburuak, piperrak eta haragia etortzen zaizkie askori gogora. Kotxea garrantzitsua da, nola ez, baina jatera ematen dugunok ere bai».

Nekazaritza Politika Bateratua ere izan dute hizpide. Luis Planas Espainiako Gobernuko Nekazaritza ministroak zin egin zuen eskubide historikoak «desagerraraziko» zituela. Alta, 2023-2027rako Espainiako Gobernuak egindako laguntza zuzenen egitasmoan, indarrean jarraitzen dute 2000ko hamarkadaren hasieran ezarritako eskubide historikoek. Nekazaritza sindikatuek gaitzetsi dute horrek eragotzi egiten duela belaunaldien erreleboa.

Landa Garapeneko planek ere «ingurumen irizpideen gainetik pertsonak» ezarri behar dituztela adierazi du Bariainek. Haren esanetan, 30 urte azpiko 80 laborari baino ez daude Nafarroan. Nekazaritza sindikatuek ohartarazi dute, halaber, azken hamabost urteetan ustiategien erdiak desagertu egin direla lurraldean.


Summary: Ukrainako mugan, harrera «beroa» errefuxiatuei. Chelmeko baptisten eliza aterpetxe bilakatu da egunotan, errefuxiatuei harrera egiteko. Hirurogei bat boluntario ari dira lanean, eta 220 ohe dituzte. Iheslariak «oso eskertuta» daude herrian izan duten harrerarekin.

Eliza Baptista etxeen artean ia bereizten ez den adreiluzko eraikin bat da Chelmen (Polonia), Ukrainako mugatik 26 kilometrora. Joan den igandean eman zuten azken meza. Ordurako 60 bat ohe prestatuak zituzten, elizaren beste gela batzuetan, baina astelehenean aulki guztiak-eta baztertzea erabaki zuten, mugaren bestaldetik laguntza eske zetorrenarentzat lekua egiteko. Orain aldarea ere ohez betea dago.

Elizara igandero errezora doazen emakumeak, berriz, sukaldean txandaka antolatu dira. Otordurako denbora dute oraindik, baina patatak zuritu eta zuritu ari dira solas animatua tarteko. Arrain usaina duen zopa moduko bat dute kal-kal eltzeetan, eta Henrik Skrzypkowski apaizak goilara sartu du eltzeetako batean. «Very good» (oso ongi) ozen esanez joan da jangelara, sukaldariak barrez utzita. Skrzypkowski batetik bestera dabil, dena bere lekuan dagoela ikusten, telefonoa jo eta jo duela. «Ez da erraza hau dena aurrera ateratzea, baina zazpi seme-alaba ditut, eta hiru Downen sindromearekin. Badakit zer den lan egitea».

Etxeko txoko guztiak erakusten ari da, eta gela batera sartzen den bakoitzean grabatzeko eskatu du. «Erakutsi ondo gure elizan zer egiten dugun». Elizako gela nagusian oheak bata bestearen ondoan pilatzen dira. Abesbatzak kantatzen duen tokia ere logela bat da. «220 ohe daude, eta beste 30 jarriko ditugu, baina ez dira gehiago kabitzen. Dena den, ez dugu inor kalean uzten. Gurean tokirik ez badago, Chelmeko beste aterpetxe batzuetara eramaten ditugu, eta orain arte ondo moldatu gara. Hau da orain egitea egokitu zaiguna, eta nik oso pozik laguntzen diot behar duenari. Etxera eramango nituzke beharrezkoa balitz». Lau babesleku ezarri dituzte Chelmen, Dorohuskeko mugara iristen direnentzat.

Lana egiteaz gain, agintzen ere badaki Skrzypkowskik. Bi mutil gazte elkarrizketan ari dira, lasai eserita, eta apaizari ez zaio asko gustatu. Sukaldeko txoko batetik bi erratz hartu eta eman dizkie. «Egongela txukundu, mesedez», esan du ingelesez. «Israeldarrak dira, eta laguntzera etorri dira hona». Bertako 30 boluntarioz gain, 40 inguru etorri dira atzerritik eta Poloniako beste hainbat lekutatik. Kanpotarrak alemaniarrak dira gehienak.

«Ezin ditugu begiak itxi»

Gazte alemaniar bat elizatik bi maletatzarrekin atera da, eta autoan sartu ditu. «Bagoaz Koloniara». Presaka dabil, eta bere burua aurkezteko astirik ere ez du hartu. Emakume bat eta haren bi alaba eramango dituzte etxera. «Hainbat familia hartzeko prestatu gara lagunak. Egoera honen aurrean, ezin ditugu begiak itxi. Atzo heldu ginen, eta gaur bertan bagoaz».

Izan ere, iheslariek ez dute denbora asko egingo aterpetxean. «Gu bihar edo etzi bagoaz, Poloniako beste puntara», azaldu du Iryna Tokartxukek. Volodimir-Volinskikoa da, eta Gdanskera joango da bi alabarekin. «Senarrak ekarri gintuen hona, baina bera itzuli egin da». Ez du erantzun nahi izan zertara.

Tokartxuktar emakumeek, ordea, alde egitea erabaki zuten. «Ez zen batere segurua, eta horregatik alde egin genuen. Jainkoaren laguntzaz espero dezagun gerra amaitzea, eta lehenbailehen Ukrainara itzuli ahal izatea». Bere bi alabek ere, Miroslavak eta Lianak, gauza bera nahi dute: «Bakea lehenbailehen ezartzea, eta gure herrialdera eta gure bizitzetara itzuli ahal izatea». Uste zuten astebete-edo egingo zutela Polonian, baina «beldur» dira gerrak luzerako joko duela.

Elkarrekin daudelako, «elkarri babesa ematen», eramangarriagoa zaio egoera Irinari, eta piano bat izateak ere bai. Oheen artean dago, eta han eseri da. Oso ondo jotzen du, eta alabak kantuan jarri ditu, doinu hunkigarriak emateko. «Musika eskolan ikasi nuen pianoa jotzen, eta alabek ere musikarekin lotura handia dute». Errepertorioa amaitutakoan ume batzuk gerturatu dira pianora, eta harmonia bihurriak egin dituzte, teklak beldurrik gabe astinduta.

Gizon zahar bat sartu da gelara, eta laguntza eskatu du. «Gure etxeko beteranoa da», esanez agurtu du apaizak. «Arropaz arduratzen da. Chelmeko dendetan ematen diotena ekarri eta jartzen du txukun-txukun gela honetan». Gale txiki bateko apalek horma guztiak hartzen dituzte, eta umeentzat eta emakumeentzat bereizita daude. Gizonentzat apenas dagoen arroparik, ez baitago gizonik iheslarien artean. Ukrainan geratu dira gehienak borrokan.

Haurrak, ordea, badaude, eta asko gainera. Laguntzera joandako boluntarioetako batzuk haiekin aritzen dira. «Hasieran ez genuen jostailurik ere, baina Henrikek bazter guztiak mugitu zituen berehala, eta begira orain zenbat jostailu ditugun. Gazteentzat ping-ponga ere jarri ahal izan dugu».

Astelehenean iritsi zen Uri Meyselman israeldarra Haifatik, erratza pasatzen ari diren bi lagunekin, eta hitz egiteko gogoa du, ezer galdetu gabe ere gerturatu baita. «Umeak moldatzen dira azkarren egoera hauetara. Lagunak egiten dituzte gainera, eta festa bat da haientzat egoera hau».

Isiltasun barnekoia

Egongelan bi emakume daude egonean, isilik. Beste bi eseri dira haien ondoan, baina ez dute hitz egiteko gogorik. Nork bere pentsamenduetan dauka gogoa, harik eta ume txiki batek haietako baten gona astindu duen arte, negarrez. Zer edo zer esan dio amak ukraineraz, eta magalean hartu du.

Lasaitu bezain pronto egin du salto amarenetik, eta joan da lagunekin jolastera. Umeak korrika dabiltza batzuk, margotzen beste batzuk, baina jateko ordua gertu dagoela nabari da, haietako batzuk sukaldera sartzen baitira, zer dagoen ikustera.

Kristina Juamyszczukek esertzeko esan die. Zopa itxura zeukana saldarik gabeko masa bat da orain. «Ukrainako espezialitateetako bat da», esan du Skrzypkowskik sukaldariaren hitzak itzuliz. «Berotzeko onena», dio barrez. «Triste etortzen dira hona emakumeak, eta penak kentzeko onena sabela haien gustuko diren gauzekin betetzea da».

Plastikozko platerak kiskali egin dizkio eskuak sukaldariari, eta azkar utzi ditu bi umeren aurrean. «Kontuz gero, beroa dago eta». Emakumeak ere eseri dira, eta sukaldetik bost emakume atera dira, denak platerak eskuan dituztela.

«Zu ere eseri!», esan duela dirudi. Apaiza telefonoz ari da, eta ez dago itzulpen lanak egiteko, baina sukaldaria eserlekuari begira jarri da, eta keinu egin du. Berehala etorri da plater betearekin. Goseak egon ala ez, ez dago modurik ezezkorik esateko. Atuna dauka, asmatzea zaila den beste osagai batzuen artean. Goraino dagoen kafe edalontzi bat ere jarri du plateraren ondoan, ezer galdetu gabe, eta ondoan eseri da, kontu kontari, zerbait ulertuko balitzaio bezala.

Sabela beterik eta emakumeen istorioak gogoan alde egin du bisitariak. Apaizak eta sukaldariak agur esan diote aspaldiko lagunak balira bezala. «Nahi duzun arte. Badakizu non gauden».


Summary: Artolazabalek Espainiako Estatuari eskatu dio «autokritika» egiteko eta Martxoaren 3ko agiriak desklasifikatzeko. Biktimen oroimenezkoa legealdi honetan amaitzea espero dutela esan du Eusko Jaurlaritzako Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak, eta horretan memoria elkarteek ahotsa bai baina erabakitzeko gaitasunik ez dutela izango. Adostutakoa urratu izana aurpegiratu dio Martxoak 3 elkarteak. Eusko Legebiltzarrak Martin Villa ikertzeko eskatu du, PSE-EE, PP eta VOXek kontra bozkatu arren.

Martxoaren 3ko biktimek Gasteizko Zaramaga auzoan duten oroigarria lorez bete dute eguerdian alderdi politikoek, nork bere aldetik, sarraskiaren 46. urteurrenean. Eusko Jaurlaritzak ere jarri du berea. Beatriz Artolazabal Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak, horren ostean, adierazi du gaurko egunak «estatuak» egindako «bidegabekeria aitortzeko» balio behar duela, zeina beharrezkoa baita gertatutakoa «argitu» dadin.

Espainiako Estatuari ere mintzatu zaio. 1976ko martxoaren 3an Gasteizen gertatutakoari buruz «autokritika zintzoa» egiteko eskatu dio, eta, horrez gain, beharrezkotzat jo du egun horretan Poliziak egindako oldarraldiaren agiriak sekretupetik ateratzea. «Hori gakoa da memoriaz, egiaz eta justiziaz hitz egin ahal izateko», adierazi du.

Artolazabalek adierazi du lanean ari direla duela 46 urte San Frantzisko elizan hildako bost langileei «duintasuna emateko», memoriaren alorrean jarduten duten erakundeekin batera. Martxoaren 3ko Oroimenezkoari egin dio aipamen Artolazabalek. Legealdiaren amaierarako inauguratzea espero dutela esan du, biktimen eta haien senideei «duintasuna» emateko eta gertatutakoaren modukoak «berriz ez gertatzeko». Gai bera hizpide izan du Artolazabalek goizean, Radio Euskadin egin dioten elkarrizketan. Oroimenezkoaren fundazioaren estatutuak datozen hilabeteetan onartuko dituztela esan du, eta patronatu batek kudeatuko duela. Patronatu horretan Martxoak 3 eta Memoria Gara elkarteek ahotsa bai baina erabakitzeko gaitasunik ez dutela izango adierazi du.

Martxoak 3 elkarteak salatu egin ditu adierazpenok Twitterren. «Artolazabal kontseilariak esandakoa ez dator bat orain arteko bilkuretan adostutakoarekin. Penagarria iruditzen zaigu data hau adierazpen horiekin zikintzea. Denon artean eraikiko dugu, edo ez da izango».

Otegi: «Gugan bizi dira»

EH Bilduk ere egin du lore eskaintza eta ondoko ekitaldia, eta han izan dira Martxoaren 3ko biktimen senitartekoak. «Ezker independentistaren ikuspuntutik joandakoak ez dira soilik oroitzapenean bizi. Haien proiektuak, haien bizitzak eta haien ideiak gugan bizi dira», esan du Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzaile nagusiak. Aurrera begirako mezua zabaldu du Otegik, eta ezinbestekotzat jo du etorkizuna «Martxoaren 3an defendatutako balioetan oinarrituta» eraikitzea: berdintasuna, antifaxismoa, askatasuna, bizitza, elkartasuna…

Egungo gatazkez ere aritu da Otegi, eta, bereziki, Ukrainako gerraz. Gogoratu du Euskal Herriak NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundean sartzearen kontra bozkatu zuela. «Herrien autodeterminazioaren eta bakearen alde, gerrari ez», aldarrikatu du, ozen. «Bi aukera baino ez daude mundu honetan», amaitu du Otegik: «Sozialismoa ala basakeria». EH Bilduk sozialismoaren alde lanean jarraituko duela gaineratu du, ondorengo belaunaldiak «bakean eta eskubideak bermatuta bizi daitezen».

EH Bilduren ekitaldira batu da LAB sindikatua, berea amaitu ostean. Gotzon Kortazar LAB sindikatuko Gasteizko ordezkari nagusiak azaldu duenez, langileen borroka «sufrimenduz eta ahaleginez» josita dago: «Gaur ditugun lorpen guztiak kapitalari aurre eginez lortu dira; inork ez digu ezer oparitu, eta inori ez diogu ezer zor». Hala, azken hilabeteotan borrokan diren sektoreak izan dituzte gogoan; helduen egoitzak, garbitzaileak, kolektibitateak, etxez etxeko laguntza, hezkuntza, pentsiodunak…

Alde horretatik, sektore feminizatuetan dauden borrokak nabarmendu ditu Lorena Rejo LABeko Zerbitzu Soziokomunitarioko kideak, eta zaintza lanen aitortza aldarrikatu du. «Sindikatu integrala gara, eta, alde horretatik, sektoreen eta aldarrikapenen arteko topaguneak ehunduz joango gara, une bakoitzean beharrezkotzat jotzen ditugun erantzun mailak erabakiz, hori guztia helburu argi batekin: Euskal Herritik eta Euskal Herriarentzat jendarte aldaketa baten alde batzea», erantsi du Gotzon Kortazarrek.

Idoia Mendia Jaurlaritzako bigarren lehendakariordea ere izan da oroigarrian, Cristina Gonzalez PSE-EEren Arabako idazkari nagusiarekin batera. Mendiak esan du Martxoaren 3ko biktimak oroitzea «ohorea» dela, eta azpimarratu egin ditu Jaurlaritzak biktima guztien «aitortzaren, konpainiaren eta memoriaren alde egindako urratsak».

Ifrentzua, legebiltzarrean

Oso bestelako aurpegia erakutsi du haren alderdiak Eusko Legebiltzarrean, ordea. Izan ere, EH Bilduk legez besteko proposamen bat aurkeztu du, Rodolfo Martin Villa Espainiako Gobernuko ministro ohiak Martxoaren 3ko sarraskian izandako erantzukizuna ikertzeko eskatzen duena, eta haren kontra bozkatu du PSE-EEk, PPrekin eta VOXekin batera. Aldeko botoa gailendu da, hala ere, hala bozkatu baitute EH Bilduk eta Elkarrekin Podemosek eta abstenitu egin baita EAJ.

Martin Villak berak urtarrilean egindako adierazpenetan oinarritu du EH Bilduk legez besteko proposamena, zeinetan ministro ohiak aitortu baitzuen Espainiako trantsizioaren jokalekuan 1976ko martxoaren 3an eta 1978ko uztailaren 8an gertatutako hilketen «erantzule politiko eta penala» izan litekeela, nahiz eta erantsi zuen gobernuak ez zuela «plan sistematiko, orokortu eta antolatu bat gobernu demokratiko baten aldeko espainiarrak izutzeko pertsona esanguratsu jakin batzuk hilda», haren aurkako akusazio autoak dioen bezala. Argentinako Ganbera Kriminal Federalak Martin Villaren kontra Argentinan irekita zegoen auzibidea etetea onartu ondoren egin zituen hitzok ministro ohiak.

Gaur onartutako proposamenaren bidez, legebiltzarrak Espainiako Gobernuari eskatu dio beharrezko neurriak har ditzala Martin Villaren «erantzukizun politiko eta penala ikertzeko eta argitzeko». Era berean, Espainiako Justizia Argentinakoarekin lankidetzan aritzeko eskatu dio, afera argitzeko.

Eztabaida parlamentarioan, Julen Arzuaga EH Bilduko legebiltzarkideak nabarmendu du Martin Villaren hitzek «iraindu» egin zituztela Martxoaren 3ko biktimak, eta, nahiz eta gai beraren inguruan aurrez ere hainbatetan eztabaidatu izan duten, esan du Martxoaren 3ko biktimek oraindik ez dutela izan ez justiziarik ez erreparaziorik. Alde horretatik, gaurkoa «errespetuaren parametroetan» egindako proposamena izan dela azpimarratu du. Horregatik, EAJri eta PSEri eskatu die «ez alboratzeko».

Iñigo Iturrate EAJko legebiltzarkideak, hala ere, gogoratu du 2000tik legebiltzarrak zortzi aldiz gaitzetsi dituela Martxoaren 3ko gertakariak, beste hainbatetan 1936ko gerra eta diktadura, eta bi aldiz agertu diola babesa Argentinako justiziak Martin Villaren aurka zabaldutako auzibideari. Haren ustez, EH Bilduren proposamenak ez du «hobetzen, ez aldatzen» orain arte egindakoa, eta, hala arrazoitu du alderdiaren abstentzioa. Maria Jesus San Jose PSE-EEko legebiltzarkideak, berriz, esan du legez besteko proposamenak ez duela helburu biktimen memoria eta erreparazioa, eta, gainera, zalantzan jarri du haren «sinesgarritasuna».


Summary: Artolazabalek adierazi du Ukrainatik irtendako lehen herritarrak iritsi direla Euskal Herrira. Eusko Jaurlaritzaren arabera, «modu indibidualizatuan» heltzen ari dira, eta haiek hartzeko «konpromiso sendoa» du erakundeak. Bakartxo Tejeriak Errusiaren jarrera gaitzetsi du.

Ukrainatik ihesi atera diren hainbat herritar iritsi dira Araba, Bizkai eta Gipuzkoara. Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburu Beatriz Artolazabalen arabera, «modu indibidualizatuan» heldu dira. Halere, gehitu du gehiago jasotzeko prestatzen ari dela erakundea.

EB Europako Batasunak Ukrainatik ihesi atera diren herritarrei harrera egiteko har ditzakeen erabakien zain dago oraindik Eusko Jaurlaritza. Bingen Zupiria eledunaren esanetan, ukrainarrak hartzeko «konpromisoa eta betebehar morala» ditu erakundeak. Naiz Irratian azaldu duenez, ez dago horretarako baliabide faltarik, baina beharrezkoa da Bruselak haiei estatus berezi bat ematea. Hala, «suntsipenaren» aurka «konpromiso sendo bat» erakusteko eskatu dio EBri. Artolazabalek, berriz, korridore humanitarioen beharra nabarmendu du, iheslarien banaketa «bizkor» bat bideratzeko eta haiek ez «birbiktimizatzeko». Beraz, erkidegokako banaketa baten zain dago Jaurlaritza, baina sailburuak gogoratu du jada hasiak direla neurriak hartzen. Esaterako, Jaurlaritzak 150 errefuxiatu hartzeko guneak prestatu ditu Irunen, eta lanean ari da iritsiko direnei «ahalik eta bizi baliabide gehien» eskaintzeko.

Jaurlaritzak asteartean iragarri zuen herritarren laguntza kudeatzeko helbide elektroniko bat —errefuxiatuak@euskadi.eus— jarri duela abian, eta haren bidez jasotako «eskuzabaltasuna» eskertu du Artolazabalek. Izan ere, sailburuaren esanetan, Ukrainako gerrak «elkartasuna esnarazi» du euskal gizartean. Horrekin batera, laguntzak emateko moduen inguruko informazioa argitaratu du eLankidetza Garapenerako Kooperaziorako Euskal Agentziak bere webgunean. Han, besteak beste, eremuan lan egiten duten gobernuz kanpoko erakundeetara, eta NBE Nazio Batuen Erakundearen menpeko UNHCR eta Unicef erakundeetara jotzeko modua eman dute, baita laguntzak bideratzeko deialdiak ireki dituzten erakunde publikoetara jotzeko modua ere.

Laguntza haien bidez bideratzeko gomendioa egin du Jaurlaritzak, argudiatuz uneotan donazioak direla «elkartasuna bideratzeko» eta erantzun humanitario «eraginkor bat» emateko modu egokiena. Izan ere, eLankidetzaren esanetan, Ukrainan lanean ari diren erakundeek adierazi dute «espezietan dohaintzak jasotzeko, biltegietan jartzeko eta kudeatzeko gaitasuna oso mugatua» dela eremuan.

Konponbide kolektiboa

Gatazkari erreferentzia eginez, Zupiriak uste du Errusiaren jokabidea «arriskutsua» dela Europarentzat, eta eremura armak bidaltzeko erabakia defendatu du. Europako Eskualdeetako Batzar Legegileen Konferentziak onartutako idatzia oinarri hartuta, Moskuk Kievi eginiko gerra adierazpena «sendotasunez» gaitzetsi du Eusko Legebiltzarreko presidente Bakartxo Tejeriak ere, Ukrainako biztanleei elkartasuna adieraztearekin batera. Adierazi du «Nazio Batuen Erakundearen Gutuna eta Minskeko akordioak» hautsi dituela Errusiak, eta zibilen eta militarren hilketak gaitzetsi ditu. EBko erakundeei «jokabide bateratu bat» izateko ere eskatu die, eta batera lan egiteko eskatu, «konponbide kolektibo bat» topatzearen alde.


Summary: Gas kontratu gehiagorik ez sinatzea eta zentral nuklearrak indartzea, IEAren proposamena. Errusiako gasarekiko mendekotasuna murrizteko neurriak aztertuko dituzte Europako estatuburuek datorren astean.

Ostegun honetan, Nazioarteko Energia Agentziak (IEA) plan bat aurkeztu dio Europako Batasunari Errusiako gasarekiko mendekotasuna murrizteko: urtebetean gutxitzeko egun erosten dionaren heren bat. Planak, lehenik eta behin, Errusiarekin beste hornidura kontraturik ez sinatzea aurreikusten du; alegia, indarrean daudenak amaitzean, ez berritzea. Horrekin batera, energia nuklearreko planta batzuk ixteko programatutako egutegia birplanteatzea proposatu du. Eta «luze gabe» zergak ezartzea konpainia elektrikoen irabaziei, zehazki zerutik eroritako irabaziak deiturikoei, eta diru hori kontsumitzaile ahulenak babesteko erabiltzea.

Europako Batzordeak bilera batera deitu ditu estatuburuak datorren asteko ostegun eta ostiralerako, Versaillesen (Frantzia). Kadri Simson Energia komisarioak iragarri du aurretik, asteartean, Europako Batzordeak gai horrekin lotutako proposamen bat aurkeztuko duela eta IEAren gomendioak kontuan hartuko dituela. Estatu kideek ere egingo dituzte proposamenak. Horien artean, Batasunak gas erosketa bateratuak egitea. Duela hilabete batzuk baztertu egin zen ideia hori.

EBk Errusiatik ekarritako 155.000 milioi metro kubiko gas errusiar erabili zituen iaz; inportatutako gas guztiaren %45. Baina, Moskurekiko tentsio politikoak areagotu ahala, konpainia hornitzaileek Europaranzko fluxuak nabarmen murriztu zituzten azken hilabeteetan: %25, 2021eko laugarren hiruhilekoan.

Europako herrialdeak galera hori konpentsatzen saiatu dira beste herrialde batzuetatik gasa ekarriz, bereziki itsasontziz garraiatzen den gas likidotuaren bidez, baina ez da nahikoa izan. Gaur egun, Europako gas erreserben maila txikia da, azken bost urteetako batezbestekoa baino ia % 30 txikiagoa, eta, horren ondorioz, zalantzak areagotu egin dira, bereziki datorren neguari begira.

Beste merkatu batzuk

AIEk, hain zuzen ere, beste herrialde batzuetako inportazioak handitzea proposatzen du, bereziki AEBetatik, Aljeriatik, Qatarretik eta Azerbaijandik ekarritakoak. Kalkulatu du hori eginez gero Errusiatik ekarritako 30.000 milioi metro kubiko gas alde batera utziko direla urtero.

Beste neurrietako bat da gehiago aprobetxatzea bioenergiako zentralak eta zentral nuklearrak. Horrek 13.000 milioi metro kubiko murriztea ekarriko luke, AIEren arabera. Erakundeak iradoki du zentral nuklear batzuk ixteko programatutako egutegia birplanteatu egin beharko litzatekeela. Europan gai hori eztabaida handien iturri izan da; dena den, Ukrainako gerra hasi aurretik, Europako Batzordeak onartua zuen energia nuklearra energia berdetzat hartzea.

Frantziak, esaterako, gutxienez sei erreaktore atomiko berri eraikitzeko asmoa agertu du. dena den, ostegun honetan Barbara Pompili Trantsizio Ekologikorako ministroak onartu du erreaktore berri horiek «berandu» iritsiko liratekeela gas errusiarra ordezkatzeko (lehena 2035ean hasiko litzateke funtzionatzen).

IEAk proposatu du, halaber, planta fotovoltaiko eta eolikoen instalazioa bizkortzea, hori egin ahal izateko prozedurak sinplifikatuz. Haren kalkuluen arabera, 6.000 milioi metro kubiko gas aurreztuko lirateke horrela.

Erakunde horrek, halaber, proposatu du «luze gabe» konpainia elektrikoen irabaziak zergapetzea, zehazki zerutik eroritako irabaziak deiturikoak, eta diru hori kontsumitzaile ahulenak babesteko erabiltzea. Beste neurri batzuek herritarren inplikazio zuzena beharko lukete: adibidez, berogailuaren tenperatura gradu bat jaistea: horrela 10.000 milioi metro kubiko aurreztuko lirateke urtero. Edo gas galdarak berritzea (-20.000 milioi metro kubiko) eta eraikinak eraberritzea, energetikoki eraginkorragoak izan daitezen.


Summary: Bielorrusian elkartu dira Errusiako eta Ukrainako ordezkariak. Atzerapen batzuen ostean, 16:00 aldera hasi dute bilera. Bi aldeak elkarrekin mahaiaren bueltan eseri diren bigarren aldia da.

Bresteko eskualdean elkartu dira bi aldeak, Bielorrusian. Poloniako mugaren ondo-ondoan dago hiri hori, eta Ukrainako muga hegoaldera dauka, 50 bat kilometrora. Errusiako ordezkariak atzo gauaz geroztik daude Bielorrusian, eta bilera atzeratzea leporatu diete Ukrainako ordezkariei. Berez, asteazken iluntzean ziren bilera egitekoak.

Ukrainako ordezkariak gaur eguerdian abiatu dira, helikopteroetan, eta 15:00 aldera iritsi dira. Jauregi batean elkartu dituzte bi aldeak, eta, Nexta TV kateak zabaldutako bideo batean ikusten denez, elkarri eskua emanez hasi dute bilera. Vladimir Medinski da Errusiako ordezkaritzaren burua, Kultura ministroa. Mikhailo Podolyak presidentetzaren aholkularia, berriz, Ukrainako taldearen burua.

Astelehenean elkartu ziren bi aldeak lehen aldiz, Bielorrusiako beste hiri batean. Aldeek ez zutela erabakitzeko ahalmenik, eta kontsultak egin behar zituztela esanez erretiratu ziren, baina aurrera egiteko puntu batzuk aurkitu zituztela iradokiz.

Ordutik, gerrak ez du etenik izan, eta gerra diskurtsiboak ere ez. Errusiako Gobernuko ordezkariek jarraitu dute adierazten gerra azkeneraino eramango dutela. Vladimir Putin presidentea Emmanuel Macron Frantziako lehen ministroarekin solastatu da gaur eguerdian, eta haien helburuak lortuko dituztela esan dio.

Sergei Lavrov Errusiako Atzerri ministroak, berriz, aipatu du hiru puntu behintzat jarriko dituztela gaur mahaiaren gainean: Bat: Ukraina «desmilitarizatu eta desnazifikatzea». Bi: Krimea Errusiako partetzat aitortua izatea. Hiru: Ukrainak Donetskeko eta Luhanskeko herri errepublikak aitortzea.

Bitartean, Kherson hartu dute Errusiako tropek, Ukraina hegoaldean. Aurreko egunetan borroka gogorrak izan dira herri horretan, eta gaur goizean berretsi da Errusiako hirien esku dagoela. Krimeatik abiatutako tropek hartu dute, eta Odesarako bidean gelditzen zen hiririk handiena zen —300.000 herritar—, baita soldadu errusiarrek bereganatu duten lehen hiri handia ere. Horrekin, Odesara sartzeko bidea zabaldu dute errusiarrek, eta Itsaso Beltzean portu horri bakarrik gelditu zaio Kieveko gobernuari.

Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak, berriz, porrot egin duela leporatu dio Errusiari, Moskuk garaipen azkar bat lortu nahi zuelako eta lortu ez duelako. Erantsi du errusiarrak herriak bonbardatzen jarraitu duela, baina taktika aldatu duela eta ez diela erasorik egin zibilei azken orduetan. Ukrainarrek eutsi egin dutela eta orain eraso kontraofentsiboa hasiko dutela ere adierazi du.

Hori guztia, negoziatzen hasi aurreko orduetan.

Ukrainarrek ez dute argitu zer negoziatu asmo duten. Aurreko bileraren ostean, adierazi zuten Errusiak su-eten bat ematea ezinbestekoa zela hizketan jarraitu ahal izateko. Baina Errusia ez da gelditu, eta gaur berriro elkartu dira bi aldeak. Kieveko ordezkariek gaur aipatu dutenez, gutxienez korridore humanitarioak irekitzea hitzartu nahiko lukete, gerran dauden herrietatik herritarrak ateratzeko, baita zaurituak eta hildakoak ere, eta laguntza sartu ahal izateko.

Iturri batzuen arabera, Belovezhskaiako parke naturalean ari dira bilera egiten, baina ez da baieztatu. Historiaz kargatutako lekua da. Inguru horietan izenpetu zuten, 1991n, Errusiako Sobietar Batasuna desegiteko akordioa, Belovezhskaiako akordioa esaten diote. Brest eskualdea ukitzen du parkeak, eta Bresten izenpetu zuten, 1918an, Brest Litovskeko akordioa. Horren eraginez, Bielorrusiako zati bat, Estonia, Letonia, Lituania, Finlandia, Polonia, Ukraina eta beste zenbait lur zati galdu zituen Errusiak.


Summary: Euskal Herriko ibai guztien arroak produktu kimikoekin kutsatuta daudela ohartarazi dute. Uren kutsaduraren ondorioez ohartarazi du Ekologistak Martxan elkarteak. Azaldu dutenez, ekosistemari eta faunari eragiteaz gain, giza osasunari ere eragiten dio.

Industria petrokimikoko substantziak eta nekazaritzarako pestizidak aurkitu dituzte Euskal Herriko ibai guztietan; baita disruptore endokrinoak ere.

Erakunde ofizialek kutsatzaile kimikoen inguruan 2019an egindako analisiei erreparaturik Ekologistak Martxan elkarteak argitaratutako txosten batean ageri dira datuok. Bertan, nabarmendu dute hainbat arrotako urak glifosato herbizidaz kutsatuta daudela —substantzia hori da erreketako uretan gehien aurkitu dutena—, baina azaldu dute kutsaduraren arriskua ezin dela zehaztu substantzia bakoitzaren arriskua aztertuz bakarrik; substantziak nahasita daudenez, horien arriskua handitu egin daiteke.

Uraren kutsaduraren ondorioez ere ohartarazi dute txostenean: «Lurrazaleko eta lurpeko uren kutsadura kimikoak ondorio larriak ditu, ez bakarrik uretako ekosistemetan, baizik eta ingurumen, fauna, flora eta giza osasun osoan».

Salatu dute erakunde publikoek ibaietako kutsaduraren erantzukizuna dutela: «Jasotako datuek agerian uzten dute kudeaketan hutsuneak daudela. Estatuko eta autonomia erkidegoetako administrazioek modu koordinatuan jardun behar dute kutsadura jatorritik bertatik zaintzeko eta murrizteko». Administrazioei «premiazko neurriak» hartzeko eskatu die elkarteak, «kutsadura hori kontrolatzeko eta murrizteko».

Besteak beste, eskaera hauek egin dizkie erakundeei: azaleko uretan eta lurpekoetan erabiltzen diren plagizidak aztertzea —azaldu dutenez, administrazioak ez du aztertzen gaur egun erabiltzen diren plagizidetatik datorren kutsaduraren %80—, eta uretako ekosistemei kalte larria eragiten dieten nekazaritza plagizidak merkaturatzeko baimena kentzea.


Summary: PP+C’s-ek gazteleraz nahiz euskaraz ikasi ahal izatea eskatu du. PP+C’s-ek 30 zuzenketa baino gehiago aurkeztuko dizkio hezkuntza itunerako testuari. Bihar amaituko da hezkuntza eragileek eta alderdiek ekarpenak egiteko epea.

Bihar beste urrats bat egingo dute Eusko Legebiltzarrean hezkuntza akordioa erdiesteko bidean: horretarako aurkeztutako lehen testuari hezkuntza eragileek eta alderdiek zuzenketak egiteko epea amaituko da. PP+C’s-ek gaur jakinarazi du zein diren haien ekarpenak, koalizioko legebiltzarkide Carmelo Barriok eta Jose Manuel Gilek Eusko Legebiltzarrean egin duten agerraldian. 30 zuzenketa baino gehiago egingo dituzte, denak bide berean: «ideologia nazionalista» proiektutik kentzea. Eta, horretan, hizkuntzari erreparatu diote batik bat: «Jendeak askatasuna eduki behar du bi hizkuntza koofizialetan ikasi ahal izateko».

Izan ere, haien irudiko, «porrot» bat izan da D eredua «unibertsalizatzea», hiru ereduak «bat bakarra bihurtu direlako». Horren aurrean, norberak bere ama hizkuntzan ikasi ahal izatea defendatu dute, baita ingelesaren presentzia areagotzea ere, hezkuntza hirueleduna ezarriz.

Hezkuntza itunerako bidean sortu den beste eztabaidagai nagusietako bati ere heldu diote, hau da, hezkuntza publikoaren eta itunpekoaren auziari. PP+C’s-ek salatu du itunpeko ikastetxeak «gutxiegi finantzatuta» daudela, eta testuan ez dagoela zehaztasunik itunpeko hezkuntza babestearen inguruan. Beste kritika bat erantsi du Gilek: «Arduratu egiten gaitu ikastetxeek beren proiektu pedagogikoa mugatzea onartzearen trukean ematea finantzaketa».


Summary: Klusterretan alarma piztu da: gerraren «ondorioak orokorrak» izaten ari dira. Bilboko portuan, Errusiarekin aritzen diren bi ontzi konpainietako batek jarduera utzi du. CENek dio EBko Susperraldi Plana ere jokoan dela.

Hego Euskal Herriko industria oso kezkaturik dago gerra eragiten ari den egoerarekin, eta ez dago duda handirik neurri bereziak hartu beharko direla. Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapeneko sailburu Arantxa Tapiarekin elkartu dira Araba, Bizkai eta Gipuzkoako klusterrak, eta argi esan diote bete-betean eragiten dietela gerraren ondorioek, Errusiako eta Ukrainako merkatuekin duten harremana edozein dela ere.

Kalkulatu dute lehengaiak eta energia garestitzea izango direla eragin nagusiak epe labur eta ertainerako. «Banatzaileekiko tentsioak» gehiago konplikatzen dira, eta, merkatuen ziurgabetasuna dela medio, aurreikusten dute finantzaketa garestiagoa izango dela. «Kolpe handia da konfiantzarako», eta susperraldi ekonomikoa atzeratzea ekarriko du, industriaren ustez. Ondorioz, kontsumoa moteldu egingo dela diote sektoreek, eta inbertsioak gelditu egingo direla. Gerrak beste merkatu batzuetara ekar ditzakeen ondorioak ere aurreikusi dituzte, adibidez Polonian, Txekian, Eslovakian eta Estonian. Kaltea uste baino orokorragoa da.

Gainera, euskal industriari kalte egingo lioketen abalak exekuta litezkeen beldurra ere badago. Kluster gehienek apenas duten harreman zuzena Errusiarekin eta Ukrainarekin, baina hori ez da garrantzitsuena. Gai estrategikoak garestitzeak pisu handiagoa dauka: tartean, aluminioa, paladioa, altzairua, titanioa eta zirkoia; baita ekilore olioa, garia, artoa eta garagarra ere. Eraldaketa prozesuetan sartzen dira azken horiek, eta animalientzako pentsu gisa ere balio dute.

Hala, hornidura kateko desoreken, ekoizpen geldialdien eta finantza tentsioen beldur dira sektoreetan. Aire espazioa ixteak kontinenteen arteko hegaldietarako ordu gehiago eskatzen ditu. Ukrainarako itsas trafikoa bertan behera geratu da; edukiontzi-ontzi nagusiek bertan behera utzi dituzte Errusiako portuetarako erreserbak, eta Ukrainan errepideko garraioa itxita dago, laguntza humanitariorako salbu.

Bilboko portuan Errusiarekin (San Petersburgo) zerbitzu erregularrean jarduten duten bi ontzi konpainietako batek bertan behera utzi du zerbitzua, eta bigarrenak oraindik eutsi egiten dio, erreserba gutxirekin bada ere.

Nafarroako patronalaren abisua

Nafarroako CEN patronalak txosten bat egin du gerrak herrialde horretako enpresetan izango duen eragina zehazteko, eta azpimarratu du eragin hori ez dela mugatuko eremuarekin harreman komertziala duten enpresetara. Beltzez margotu du etorkizun hurbila. Energia garestitzeak enpresa jarduera osoa harrapatuko du haren arabera, eta susperraldi ekonomikoa baldintzatuko du, besteak beste ekoizpen kateetan ezingo delako galarazi energiaren prezioak eragingo duen kaltea.

Nekazaritza, abeltzaintza, metalgintza, garraioa, logistika, merkataritza, finantzak... sektore askotako enpresetan galdetu du CENek egoeraren inguruan. Enpresa txikiek eta ertainek diote «itota» daudela, susperraldia «motel» doalako, eta energia garestitzeak nabarmen ilundu duelako egoera. CENek uste du gerraren ondorioak zabalduz joango direla aurrerantzean, KPIaren igoeraren bidez, eta finantza esparruko arazoak iritsiko direla, esportazioak eta turismoa ere ukituta daudela. Are, inbertsio planetan aldaketak egon daitezkeela nabarmendu du patronalak, eta Europako Batasunaren Susperraldi Plana bera ere jokoan dagoela idatzi du.


Summary: Martxoaren 3ko langileen borroka goratu, eta egungoekin lotu dute Gasteizen. Memoria «justizia sozialaren aldeko borroka guztietan« islatzen dela azpimarratu du Martxoak 3 elkarteak. Biktimek Artolazabali egotzi diote adostu zutena urratu duela oroimenezkoaren aferan. Eusko Legebiltzarrak Martin Villa ikertzeko eskatu du, PSE-EE, PP eta VOXek kontra bozkatu arren.

Justizia eta aitortza eskea gailendu dira Martxoaren 3ko sarraskiaren urteurreneko ekitaldietan, Gasteizen, baina duela 46 urte hildako bost langileen borrokak ere ozen egin du oihartzun; batez ere, iluntzeko mobilizazioan. «Memoriak» bai, baina «eraildako senide eta kideen askatasun ametsak» ere «bizirik» dirauela, horixe aldarrikatu du Martxoak 3 elkarteak.

46 urte dira gaur Espainiako Poliziak Pedro Maria Martinez Ocio, Francisco Aznar, Jose Castillo, Romualdo Barroso eta Bienvenido Perea langileak hil, eta beste hainbat zauritu zituela Gasteizko San Frantzisko elizan, eta goizeko nahiz iluntzeko ekitaldiek berriz ere azaleratu dute zenbateraino dagoen iltzatuta egun hori hiriaren oroimenean.

Arratsaldeko mobilizazioa izan da, batez ere, horren erakusle. ELA, LAB, ESK eta Steilas sindikatuek deitutako manifestazioari milaka lagunek jarraitu diote. Bost langileen irudiek eta «justizia» leloak gidatu dute manifestazioa, Foruen plazara arte, eta, han, «Martin Villa, hiltzailea» oihu artean amaitu dute mobilizazioa.

Aurrez, baina, Martxoak 3 elkarteak ekitaldia egin du. Gasteiztarrei eskerrak eman dizkie elkarteak, hildako langileen memoria urterik urte eta eguneroko borroketan «bizirik» mantentzeagatik. «Justizia sozialaren aldeko borroka guztietan martxoaren 3a islatzen delako. Martxoaren 3ak bizirik dirau, egunero», adierazi du Nerea Martinez bozeramaileak.

Eskubideak, jokoan

Hildako langileen borroka egungoarekin lotu dute, halaber, sindikatuek, manifestazioaren amaieran. «1976an kaleak hartu zituzten pertsonak antikapitalistak ziren, eta osasun sistema unibertsal baten, kalitatezko hezkuntza publiko eta doako baten eta pertsonen bizitza erdigunean jarriko zuen sistema baten alde egin zuten», adierazi dute, eta ohartarazi gain behera doazela orduko borroken ondorio diren eskubideak eta ongizate estatua bera. Horregatik, «gizarte aldaketa» aldarrikatu dute, «lan eskubideak, kalitatezko osasuna, hezkuntza publikoa eta pentsio duinak lortzeko».

Iragana geroan gorde beharraz ere aritu dira sindikatuak eta biktimen senideak, hala ere. Gai horretan, Martxoak 3 elkartea kritiko agertu da Zaramaga auzoko San Frantzisko eliza Biktimen Oroimenezko Zentro bilakatzeko prozesuarekin, eta, zehazki, gai horretan instituzioek egindakoarekin. «Prozesua filtrazio faltsuekin ez zikintzera deitzen ditugu».

Izan ere, ordu gutxi lehenago Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak zentro horri buruz esandakoak bizi-bizi zeuden artean. Sailburuak esan du datozen hilabeteetan onartuko dituztela oroimenezkoaren fundazioaren estatutuak, eta patronatu batek kudeatuko duela. Aurreratu du, ordea, Martxoak 3 eta Memoria Gara elkarteek ahotsa izango dutela patronatu horretan, baina erabakitzeko gaitasunik ez. Martxoak 3 elkarteak salatu egin ditu adierazpenok Twitterren. «Artolazabal kontseilariak esandakoa ez dator bat orain arteko bilkuretan adostutakoarekin. Penagarria iruditzen zaigu data hau adierazpen horiekin zikintzea. Denon artean eraikiko dugu, edo ez da izango». Mezu hori bera zeraman pankartarekin egin dute manifestazioaren ibilbidea Memoria Gara elkarteko kideek.

«Autokritika zintzoa»

Mobilizazio nagusiaren aurretik ere izan da oroitza ekitaldirik. Eguerdian, alderdi politikoek, nork bere aldetik, loreak ezarri dituzte hildako langileen oroigarrian. Artolazabal bera ere izan da bertan, eta adierazi du atzoko egunak «estatuak» egindako «bidegabekeria aitortzeko» balio behar duela, zeina beharrezkoa baita gertatutakoa «argitzeko».

Espainiako Estatuari ere mintzatu zaio. 1976ko martxoaren 3an Gasteizen gertatutakoari buruz «autokritika zintzoa» egiteko eskatu dio, eta, horrez gain, beharrezkotzat jo du egun horretan Poliziak egindako oldarraldiaren agiriak sekretupetik ateratzea. «Hori gakoa da memoriaz, egiaz eta justiziaz hitz egin ahal izateko», adierazi du.

EH Bilduk ere egin du lore eskaintza eta ondoko ekitaldia, eta han izan dira Martxoaren 3ko biktimen senitartekoak. «Ezker independentistaren ikuspuntutik, joandakoak ez dira soilik oroitzapenean bizi. Haien proiektuak, haien bizitzak eta haien ideiak gugan bizi dira», esan du Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzaile nagusiak. Aurrera begirako mezua zabaldu du Otegik, eta ezinbestekotzat jo du etorkizuna «Martxoaren 3an defendatutako balioetan oinarrituta» eraikitzea: berdintasuna, antifaxismoa, askatasuna, bizitza, elkartasuna...

Egungo gatazkez ere aritu da Otegi, eta, bereziki, Ukrainako gerraz. Gogoratu zuen Euskal Herriak NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundean sartzearen kontra bozkatu zuela. «Herrien autodeterminazioaren eta bakearen alde, gerrari ez», aldarrikatu du, ozen. «Bi aukera baino ez daude mundu honetan», amaitu zuen Otegik: «Sozialismoa ala basakeria». EH Bilduk sozialismoaren alde lanean jarraituko duela gaineratu du, ondorengo belaunaldiak «bakean eta eskubideak bermatuta bizi daitezen».

Ekitaldi horretara batu da LAB sindikatua ere, berea amaituta. Gotzon Kortazar sindikatuko Gasteizko ordezkari nagusiak azaldu duenez, langileen borroka «sufrimenduz eta ahaleginez» josita dago: «Gaur ditugun lorpen guztiak kapitalari aurre eginez lortu dira; inork ez digu ezer oparitu, eta inori ez diogu ezer zor». Hala, azken hilabeteotan borrokan diren sektoreak izan zituen gogoan: zahar etxeak, garbitzaileak, kolektibitateak, etxez etxeko laguntza, hezkuntza, pentsiodunak...

Idoia Mendia Jaurlaritzako bigarren lehendakariordea ere izan da oroigarrian, Cristina Gonzalez PSE-EEren Arabako idazkari nagusiarekin batera. Mendiak esan du Martxoaren 3ko biktimak oroitzea «ohorea» dela, eta azpimarratu egin ditu Jaurlaritzak biktima guztien «aitortzaren, konpainiaren eta memoriaren alde egindako urratsak».

Ifrentzua, legebiltzarrean

Oso bestelako aurpegia erakutsi du Mendiaren alderdiak Eusko Legebiltzarrean. Izan ere, EH Bilduk legez besteko proposamen bat aurkeztu du, Rodolfo Martin Villa Espainiako Gobernuko ministro ohiak Martxoaren 3ko sarraskian izandako erantzukizuna ikertzeko eskatzen duena, eta haren kontra bozkatu du PSE-EEk, PPrekin eta VOXekin batera. Aldeko botoa gailendu da, hala ere, hala bozkatu baitute EH Bilduk eta Elkarrekin Podemosek eta abstenitu egin baita EAJ.

Martin Villak berak urtarrilean egindako adierazpenetan oinarritu du EH Bilduk legez besteko proposamena, zeinetan ministro ohiak aitortu baitzuen Espainiako trantsizioaren jokalekuan 1976ko martxoaren 3an eta 1978ko uztailaren 8an gertatutako hilketen «erantzule politiko eta penala» izan litekeela, nahiz eta erantsi zuen gobernuak ez zuela «plan sistematiko, orokortu eta antolatu bat gobernu demokratiko baten aldeko espainiarrak izutzeko pertsona esanguratsu jakin batzuk hilda», haren aurkako akusazio autoak dioen bezala. Argentinako Ganbera Kriminal Federalak Martin Villaren kontra Argentinan irekita zegoen auzibidea etetea onartu ondoren egin zituen hitzok ministro ohiak.

Gaur onartutako proposamenaren bidez, legebiltzarrak Espainiako Gobernuari eskatu dio beharrezko neurriak har ditzala Martin Villaren «erantzukizun politiko eta penala ikertzeko eta argitzeko». Era berean, Espainiako justizia Argentinakoarekin lankidetzan aritzeko eskatu dio, afera argitzeko.

Eztabaida parlamentarioan, Julen Arzuaga EH Bilduko legebiltzarkideak nabarmendu du Martin Villaren hitzek «iraindu» egin zituztela Martxoaren 3ko biktimak, eta, nahiz eta gai beraren inguruan aurrez ere hainbatetan eztabaidatu izan duten, esan du Martxoaren 3ko biktimek oraindik ez dutela izan ez justiziarik ez erreparaziorik. Alde horretatik, gaurkoa «errespetuaren parametroetan» egindako proposamen bat izan dela azpimarratu du. Horregatik, EAJri eta PSEri eskatu die «ez alboratzeko».

Iñigo Iturrate EAJko legebiltzarkideak, hala ere, gogoratu du 2000tik legebiltzarrak zortzi aldiz gaitzetsi dituela Martxoaren 3ko gertakariak, beste hainbatetan 1936ko gerra eta diktadura, eta bi aldiz agertu diola babesa Argentinako justiziak Martin Villaren aurka zabaldutako auzibideari. Haren ustez, EH Bilduren proposamenak ez du «hobetzen, ez aldatzen» orain arte egindakoa, eta hala arrazoitu du alderdiaren abstentzioa. Maria Jesus San Jose PSE-EEko legebiltzarkideak, berriz, esan du legez besteko proposamenak ez duela helburu biktimen memoria eta erreparazioa, eta, gainera, zalantzan jarri du haren «sinesgarritasuna».