Osagarri eta bizigarri

Summary: Osagarri eta bizigarri. Osagai berriak probatzeko aukera izugarria eskaintzen dute entsaladek. Osagai bakar batek entsalada osoa itxuralda dezake. Algak erabil daitezke. Udan lekaleak berreskuratu. Munduko gaztak probatu. Frutekin bizitu edo gozatu. Edota jogurtarekin eta espezieekin ozpin-olio berezi bat egin.

Itsasoa platerean.

Wakame alga entsalada.. Benoit Prieur

Itsasoko barazkiak dira. Munduko leku batzuetan landatu egiten dituzte, Japonian, esaterako. Asian ohikoak dira, baina oraindik ez dira iritsi Euskal Herriko leku eta plater gehienetara. Sushian edo ramen zopan jaten dira batez ere. Gutxiago entsaladetan. Entsaladak aberasteko balia daitezke, edota algen entsalada egin daiteke. Modu askotara saltzen dituzte: alga hautsa, alga egosia edo alga lehortua. Entsaladetan algak erabiltzen hasteko modu bat izan daiteke zatiak jartzea. Hurrengo urratsa izan daiteke algen entsalada bat egitea. Hainbat onura dituzte: kaltzioa, burdina, bitaminak, aminoazidoak, arazgarriak dira, toxinak kanporatzen laguntzen dute... Badira salbuespenak, ordea: iodo asko dute, eta tiroide guruinarekin arazoak dituztenei ez zaizkie komeni.

Wakame alga da ezagunenetakoa. Proteina, zuntz, bitamina eta mineral ugari ditu, iodoa, esaterako. Osorik edo zatika saltzen dute. Baita lehortua ere. Entsaladetarako egosi egin daiteke, eta, lehortuta badago, zenbait minutuz uretan eduki behar da, hidratatzeko. Alga egokia da entsalada bat egiteko. Zapore gozoa du, eta testura leuna.

Kombu algak proteina eta burdin ugari ditu. Zuntza eta iodoa ere bai. Normalean, lehortua saltzen dute. Entsaladetan erabiltzeko, hidratatzea komeni da. Kombu algaren entsalada egin daiteke. Umami zaporearen ikur gisa hartzen da.

Nori alga, berriz, sushiaren arroza biltzeko erabili ohi da. Berde iluna da, eta lehortua edo ehoa (hautsa) saltzen dute. Nori algaren zatiak erabiltzen dira entsaladetan.

Espirulina boladan egon da. Superelikagai abizena jarri zioten, eta bazirudien hartzen zuenari superbotereak ematen zizkiola. Ez da hainbesterako. Proteina proportzio handia dauka, bitaminak, antioxidatzaileak, mineralak... Espirulina entsaladetan erabiltzeko aukeretako bat da espirulina hautsa baliatzea ozpin-olioa egiteko. Edota espirulina hautsarekin eta albakarekin pesto bat egitea, eta horrekin entsalada gatzozpintzea.

Udako entsaladetan ere bai.

Udazkena eta negua hartu ohi dira lekaleak jateko garai gisa. Nutrizionistek lekaleak astean hiru edo lau aldiz jateko gomendatzen dute. Udazkenean eta neguan errazagoa da gomendioa betetzea; udan, ordea, lekaleak desagertu egiten dira etxe askotako menuetatik, udazkenean eta neguan bezain osasungarriak eta goxoak izanik ere. Karbohidratoak, proteinak eta zuntza dituzte. Gantz gutxi, eta daukatena, ona.

Uda honetako beroak gutxitu edo desagerrarazi egiten du lekaleak udazkenean edo neguan jan ohi diren moduan jateko gogoa: barazkiekin, haragiarekin, txerrikiren batekin edo beste osagairen batekin egosita, plater bakar gisa. Ez da oso erakargarria norbere burua izerditan irudikatzea, lekale platerkada bero bat jaten.

Baina udan ere jan daitezke lekaleak. Entsaladak dira udan lekaleak jateko modu erakargarrietako bat. Lekaleak entsaladan? Bai. Txitxirioak, dilistak edo babarrunak. Beratzen utzi, uretan egosi, eta prest daude entsaladak osatzeko edo entsaladen oinarri izateko. Edozein barazkirekin nahas daitezke. Lekale beroak, epelak edo hotzak jan daitezke. Egosi bai, baina egosi eta gero zartaginean gorritu daitezke —espeziaren batekin nahastuta—, zaporea indartzeko.

Lekaleei buruz esandako ia guztiak balio du kuskusarentzat, artatxikiarentzat eta kinoarentzat ere. Kuskusa gariaren semola edo irin larria izan ohi da. Artatxikia zereal bat da. Kinoa berez ez da zereal bat, baina zerealen gisa erabiltzen eta prestatzen da. Uretan garbitu, egosi, eta entsaladen oinarri edo osagarri izan daitezke. Beroa, epela edo hotza.

Egosi eta gero, era askotan erabil daitezke entsaladetan:adibidez, platerean mendi bat eginda edo gainetik botata. Kuskusarekin, artatxikiarekin eta kinoarekin sumendi bat eginez gero, sumendiaren erdian laba berezi bat jar daiteke, munduko saltsarik onenetakoa eta errazenetakoa: arrautza baten gorringoa. Hori bai erupzioa.

Mundua dastatzeko aukera.

Mundua gazta bat da. Gaztak era guztietako errezetak egiteko baliatzen dira, baita entsaladetarako ere. Bai, zartaginean berotutako ahuntz gaztaren xerra eta Idiazabalgo gazten ezpalak edo parmesanoarenak oso gozoak dira entsaladan, baina beste hainbat gazta daude entsaladetan erabili ahal izateko, zapore, usain eta testura askotakoak. Gantz gehiagokoak edo gutxiagokoak. Zenbait gaztak gantz asko dute, baina aintzat hartu behar da entsaladetan ez dela gazta askorik botatzen.

Freskotasuna nahi izanez gero, gazta freskoak. Ondu gabeko gaztak dira, zapore leunekoak, gantz gutxikoak, behi, ardi edo ahuntz esnearekin eginak.

Greziako feta gazta ezaguna da ia mundu osoan. Normalean, ardi esnearekin egiten dute, eta haren berezitasuna da gesaletan ontzen dutela. Edozein entsaladak eskertzen ditu papurtutako feta gazta zatiak eta haren zapore gazi eta pixka bat mina. Beste aukera bat: Zipreko halloumi gazta.

Mozzarella gazta ez da pizzak egiteko soilik. Plazer hutsa da ahoa mozzarella zati krematsu batez betetzea. Jatorrizkoa bufalo emearen esnearekin egiten dute. Supermerkatuetako mozzarella batzuk behi esnearekin eginak dira. Izan ere, alde handia dago jatorrizko gazten eta supermerkatuetan aurkitzen direnen artean. Merezi du gazta onak aukeratzea.

Gaztazaleenek gazta urdinak ere erabil ditzakete entsaladetan.

Zaporea, kolorea eta bitaminak.

Ez, entsaladak ez dira mazedoniak, eta entsalada batean frutak jartzen hasita, mazedonia ere bihur daitezke. Hala ere, mazedonia bihurtu gabe, frutek aukera asko eskaintzen dituzte entsaladak osatzeko eta bizitzeko. Zaporea ematen diete, eta baita bitamina mordoxka ere. Fruta hutsik jatea gustatzen ez zaienek fruta jan dezakete entsaladetan jarriz gero.

Zitrikoak dira aukera bat: laranjak, limoiak, pomeloak, limak, mandarinak... Ohikoa da limoi zukua erabiltzea ozpinaren ordez. Baita lima azala birrintzea ere. Ozpin-olioan zitrikoak baliatuz gero, zapore berezia emango diote entsaladari. Beste aukera bat da entsaladan zitriko zatiak jartzea, zatituta edo atalka.

Fruta zaporetsu eta ikusgarri bat: mingrana. Haren haziak entsalada batean jarriz gero, zapore biziko eztanda txikiak izaten dira ahoan. Kolore gorri edo gorri iluneko haziek entsaladak dotoretzen dituzte. Berdintsu gertatzen da fruitu gorriekin: masustak, andere mahatsak, ahabiak...

Edozein fruta jar daiteke entsaladetan. Sagarrak izan daitezke ohikoenak. Meloi edo angurri urtsuek asko freskatzen dituzte entsaladak. Mango xerrek edo zatiek, berriz, gozatu egiten dituzte. Zer esanik ez, pikuek.

Fruitu lehorrak eta jogurta.

Entsaladetako osagai gehienak bigunak izaten dira. Masailezurrak eta hortz-haginek ez dute ahalegin berezirik egin behar entsaladetako osagaiak txikitzeko. Biguntasun horretan, ahoan eta belarrietan plazera eragin dezake krakatekoak entzuteak: intxaurrenak, pistatxoenak, almendrenak, hurrenak, anakardoenak... Jakina, fruitu lehorren ekarpen nagusia ez dira haien gogortasuna eta soinua, eskaintzen dituzten elikagaiak baizik, gantz osasuntsuak eta kaltzioa, esaterako.

Gogortasunaren ordez, gozotasuna eskaintzen dute fruta lehorrek. Aranpasak, mertxika belarriak eta mahaspasak erabil daitezke entsaladetan zaporeen kontrastea lortzeko. Gozotasuna lortzeko beste modu bat: ozpin-olioari eztia gehitzea.

Ozpin-olio. Hitzak berak adierazten du zein diren entsaladak gatzozpintzeko gehien erabiltzen diren osagaiak. Ozpina eta olioa. Batzuetan, zaila da entsalada bati zenbat olio bota behar zaion neurtzea. Entsaladak olioz ihinztatzeko gailuak ere sortu zituzten, olio kopurua mugatzeko. Beste aukera bat: olioaren ordez edo olioarekin batera jogurt naturala erabiltzea. Ozpin-olio krematsua lortzen da. Nahasketari gustuko espeziak edo usain belarrak gehi dakizkioke. Ozpin-olio on batek entsalada bat itxuralda dezake. Ez baztertu ozpin-olioari ziapea, currya, kurkuma edota jengibrea gehitzea.


Summary: 82 urteko emakume bat hil da Iruñean, auto batek harrapatuta. Vergel zubian izan da ezbeharra, oinezkoentzako pasabide batean, Iruñeko Udaltzaingoak jakinarazi duenez. Emakumearekin zihoan gizonezkoa larri dago

Iruñeko Arrotxapea auzotik Labriteranzko norabidean zihoan auto batek bikote bat harrapatu du goizean, 09:50ean. Biak Nafarroako Ospitale Unibertsitariora eraman dituzte, baina emakumea hil egin da. 84 urteko gizonezkoa larri dago.

Udaltzaingoaren arabera, Vergel kalean izan da, Arrotxapea Magdalena auzoarekin lotzen duen errepidean. Aldapa baten amaieran oinezkoentzako pasabide bat dago, eta bertan izan da ezbeharra. Autoaren norabidean ezkerretik eskuinerantz zeharkatzen ari ziren bi oinezkoak.

Iruñeko Udaltzaingoa arduratuko da ezbeharra ikertzeaz. Autoaren gidaria 53 urteko emakumea da, eta, alkohol eta droga testak eginda, negatibo eman du.


Summary: Sarek Auzitegi Nazionalaren «blokeo jarrera» salatu du. Sare Herritarrak adierazi du 47 euskal preso daudela oraindik urruneko espetxeetan

Euskal presoen egoerari eta haren bilakaerari buruzko balorazioa egin du gaur Sare Herritarrak, Donostian. Mugimenduak adierazi du bilakaera motela izan dela, baina aurrerapausoak positiboak direla. «Geldialdi asko izan dira, baina atzean utzi dira Euskal Herritik urrunen dauden kartzelak», argitu dute.

Sare Herritarrak azpimarratu duenez, orain lau urte, Espainiako Gobernuak adierazi zuen espetxe politika eta urruntzea bertan behera geldituko zirela. Hala ere, gaur egun 47 euskal preso daude oraindik urruneko espetxeetan.

Presoak etxera itzultzeko prozesuaz ez ezik, gradu aldaketak eta baimenak lortzeko zailtasunez ere hitz egin dute. «Auzitegi Nazionala zeregin erabakigarria betetzen ari da, fiskaltzarekin, Espetxe Zaintzarako Epaitegi Zentralarekin eta Auzitegi Nazionaleko zigor arloko aretoarekin batera», adierazi du plataformak. Instantzia horiek «blokeo jarrera» dutela nabarmendu dute.

Egoera horren erakusle diren zenbait adibide eman ditu Sarek. Esaterako, 160 euskal preso inguruk baimenak jasotzeko baldintzak betetzen dituzte, baina gehienez ere 30ek lortu dute. Hirugarren graduari dagokienez, 80 preso inguruk egon beharko lukete egoera horretan, baina 20 daude. «Auzitegi Nazionala eskuin mutur politikoaren organo juridikoaren rola betetzen ari da», adierazi du.

Eskakizun andanari buruz mintzatu ahal direla aitortu dute, hala nola gaixo dauden presoen egoerari buruz, urruntze politikaren inguruan edo legediaz. Hala ere, bakarrean zentratuko direla azpimarratu du Sare Herritarrak: salbuespen egoeraren amaiera eskatzean. «Ez gara pribilegioez ari, justiziaz ari gara», azpimarratu du plataformak.

Alde positiboa

Presoengandik hurbil dauden horien jarrera nabarmendu du Sarek: «Ahalegina egiten ari dira salbuespen legeriaren ondorio negargarriak saihesteko». Presoen egoeraren bilakaera aztertu ondoren hartzen dituzte erabakiak. «Mendekua eta irizpide politikoak aplikatu ordez, justizian oinarritutako irizpideak aplikatu beharko lirateke», adierazi du.


Summary: Industriak berriztagarrien kontsumoa «masiboki» handitzea nahi du Jaurlaritzak. Jaurlaritzak energia aurrezteko planaren zirriborroa aurkeztu du. Gutxiago kontsumitzea eta berriztagarriak gehiago erabiltzea dira lehentasunak.

Uztailaren amaieran, aurrezteko neurrien zantzuak eman zituen Jaurlaritzak, eta gaur bertan aurkeztu du lehen zirriborroa. Industriaren kontsumoan jarri zuen arreta Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapenerako sailburuak; gaur, ez da gutxiago izan. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan kontsumitzen den gasaren %43,7 industriak erretzen du. Horregatik, energia berriztagarrietarako trantsizioa bizkortu behar da; industriak horien kontsumoa «masiboki» handitu behar du, sailburuaren arabera.

Jaurlaritzak bere proposamenak helarazi dizkie administrazioei, industriari eta enpresei. Hilaren 25era arte «alde guztien ekarpenak» jasotzeko prest dago. Ondoren, abuztua amaitu aurretik, Madrilera bidaliko du behin betiko testua, kontuan har dezaten —Espainiako Gobernuak du azken hitza; hark idatziko du Bruselara bidaliko den plana—.

Gaur aurkeztutako planak, industriaz gain, baditu beste «pilare» batzuk: administrazioak, enpresak eta erabiltzaile partikularrak. Horietan energia aurreztea eta berriztagarrien kontsumoa areagotzea da lehentasuna. Neurriok ez dira derrigorrezkoak, eta ez da zigorrik aurreikusten betetzen ez dituztenentzat; gomendioak dira.

Administrazioak

Administrazioek bai erakutsi beharko dutela «nahitaezko konpromiso boluntarioa», Tapiaren arabera. Neurriok eragina izango dute eraikin publikoetako argiztapenean, tenperaturan, langileen joan-etorrietan, eta ur eta paper kontsumoan, besteak beste. Horretarako, «laguntza teknikoa beharrezkoa eta ezinbestekoa» izango da, batez ere herri txikietan eta tokiko eragileen artean, izan ditzaketen «zailtasunak» tarteko.

Industria eta enpresak

Lana egin da azken hamarkadetan energia kontsumoa murrizte aldera, baina, sailburuaren ustez, ahaleginak «areagotu» behar dira. Jaurlaritzak laguntzak emango ditu eraginkortasun energetikoa eta deskarbonizazioa lortzeko. C02 isuriak eta gas naturalaren kontsumoa gutxitzeko, berriztagarrien aldeko jarrera erakutsi du Jaurlaritzak. Garraioaren kudeaketa jasangarriagoa izateko, berriz, Renove plan bat egitea aztertzen ari dira.

«Hornidura arazoak izatekotan», Eusko Jaurlaritzak zera proposatu du: energia asko kontsumitzen duten enpresek borondatez jarduera etenez gero konpentsazio ekonomikoak emateko aukera aztertzea —hori erabakitzea, baina, Espainiako Gobernuaren esku dago—.

Erabiltzaile partikularrak

Erabiltzaile partikularrei dagokienez, sentsibilizazio kanpainak azpimarratu dituzte: kontsumo ohiturak hobetzeko, autokontsumoa sustatzeko, joan-etorri jasangarriagoak areagotzeko... Renove planak sustatzea ere aztertzen ari dira. Alde horretatik, sailburuak azpimarratu du kontzientziazioa «kritikoa» dela.


Potemkin

Summary: Potemkin. Mario Regueira Ferrolen jaio zen, 1979an. Narratiban abiatu zuen bere literatura ibilbidea, Rebelión no invierno kontakizun bildumarekin (Xerais, 2004), eta L'affiche rouge (Xerais, 2007) eta Outono aquí (Sotelo Blanco, 2012) eleberriak ere kaleratu ditu; azken horri esker, Lueiro Rey saria eskuratu zuen. Poeta gisa, Tanxerina (Espiral Maior, 2006) eta Marco Livorno (Caldeiron, 2019) lanak argitaratu ditu: lehenarekin, Xosemaria Perez Paralle saria eman zioten, eta bigarrenarekin, berriz, Sisarga Uharteetako XIII. Poesia Erotikoko Lehiaketan saritu zuten. Filologia Galegoan lizentziaduna da, Zuzenbidean diplomaduna, eta Literaturaren Teorian eta Literatura Konparatuan doktorea. Ibilbide luzea egina du literatura kritikari gisa, eta bi saiakera ere idatzi ditu: Lois Pereiro, una persecución (2.0 Editora, 2011) eta Narrativa e imaxinario nacional na reconstrución do campo literario na posguerra (1936-1966) (Xerais, 2020). Bestalde, Buran podcastean parte hartzen du, eta tailerrak zuzendu izan ditu Tecedeiras elkartearentzat, besteak beste.

Starla eta Grampoder-entzat, eskaizko sofan. Adak, sartzean, pentsatu zuen gehitxo zela toki hari areto esatea, aldirietako industrialde bateko pabilioi bat besterik ez baitzen, ederki atondua, baiki, eta arte surrealistaz, erreferentzia sobietarrez eta elementu estrainio-ustekoz betea. Publikoa ere sartuta zegoen jokoan, Starla-k aingeru-hego beltz batzuk jantziak zituen ukitzeko, eta pelutxezko belarriak partitu zituen lagunen artean. Taldea aurkezten zuten koruek biribiltzen zuten furry-bilera baten eta meza beltz baten erdibidean zegoen ekitaldi hura. Ez zirudien oso legezkoa zenik han elkartzea kontzertu baterako, baina Starla tematu zen beraren taldea ikustera joan behar zuela, eta aspalditik geratzen ez zirenez... Bi urte pasatxoko pandemia bat zegoen tartean, eta bizitzara eta juntadizoetara itzuli beharra zegoen, baita erbinude-belarrizko diadema bat jantzi beharra bazegoen ere taldea sostengatzeko. Adak gogoan zuen gaixotasunaren eta haren errituen aurretik behin ere ez zitzaiola axola izan zerbait legezkoa edo egokia ote zen, haren gaztaro goiztiarra lokal askoz okerragoz betea zegoen: jendez lepo zeuden etxe okupatuak, poliziak etendako kontzertu inprobisatuak, zorua ikaran bezala zeukaten ikasle-pisuak. Horretatik bazen asko, jakina, baina dena ez zen pandemia. Pandemia gutxiena zen, halaber gertatua zen leherketa kontrolatu doi bat Xanekin egindako urteei azkena emateko. Itxialdi gogorra amaitutakoan egin zuen aldaira, ordurako guda-zelai sorra zen etxe hura utzita, non gizalege hotzak alarauen lekua hartzen baitzuen. Atearen zaratak, ixtean, askapenaren hotsa ekarri zion, ohartu gabe itotzen aritu balitz bezala harik eta airea, zakar eta hotz, biriketara berriro sartzen hasi zitzaion arte. Eta arnasa sakon hartzeak ia min ematen zion, baina era berean indar berria eransten zien egunei. Adio esan zien paranoiako eta kontrol disimulatuko urteei, baten bat agurtzen zuenean Xanek lokalaren atzealdera zuzendutako gorrotozko begiradei, beraren ohean hiriko zenbat gorputz izanak ziren jakiteko temari. Eta adio ere bai hura guztia beraren errua zela sentiarazteko modu hain sotil hari. Kontzertuetara itzultzea eta lagunekin berriro elkartzea pandemiatik ateratzea baino gehiago zen. Horixe zerabilen buruan 80etako garagardo-makina batekin ezin buruturik zebilela, txanpon baten truke marka ezezaguneko lata bat atera zain. Trukean oso merke ateratzen zen, zapore bitxia izan arren. Ez zegoen eszenatokirik bere horretan, eta lehen lerroa bilatu zuen: Starlaren gitarraren indarra suma zezakeen bularraldean. Ohartu zen lagunak ikusten zituela berriro eszenatokian baina ez zuela publikoko inor ezagutzen. Hainbeste urte halako ekitaldietara joan gabe ez ziren alferrik pasatu, ordurako ohituta zegoen lokaleko atzealdekoak ez agurtzen Xanek gaizki hartuko zuen beldurrez eta orain ez zeukan diosala zeinek bueltatu. Suertez ez zitzaion sekula axola izan beste ikusle mota batekoa izatea, musikariekin gozatu ez ezik publikoa ere ikusmiratzen zuen klase horretakoa, haien bizitzak asmatuz eta, bigarren edo hirugarren garagardoaren ondoren, inorengana solastatzera hurbilduz. Orduan ikusi zuen hura. Zaila izan zen umetako bideo-jokoekin ez gogoratzea. Borroka-joko haiek, non, bi jokalarik pertsonaia bera aukeratzen zutenean, bietako batek kolorez aldatuta ibili behar izaten baitzuen. Neska hura beraren ordezko pertsonaia zen: janzkera bera koloreak aldatuta, beraren peto bakero argiaren eta elastiko urdin ilunaren partez bakero iluna eta urdin argia. Berak bezala belarri-diadema zeukan buruan, baina berarenak azeriarenak ziren eta ez erbinudearenak. Antz fisikoa harrigarria zitzaion, altuera, gorpuzkera eta aurpegia bera, nahiz bestea arean gazteagoa zen itxura batean. Luze gabe adi-adi begira ari zitzaion. Ada neskekin oheratua zen lehenago, horixe zen hain zuzen Xanek sekula barkatuko ez zion gauzetako bat, baina susmoa zuen biok hain antzeko izateak egolatria-pekatu modukoren bat salatzen zuela, bere buruarekin oheratu nahi balu bezala. Ezin zituen begiak bestearengandik aldendu, baina ordu arte sentitu gabeko erakarmen klase bat zen. Hantxe ikusten zuen bere taldearekin barreka, gitarren erritmoan saltoka, azeri-belarriekin jolasean. Bigarren edo hirugarren garagardo baten bila joan zen. Laugarrena izango zen beharbada. Kosta ala kosta hitz egin nahi zion, baina Potemkineko makina zaharreko alkohol guztiak ere ez zion nahikoa adorerik ematen nonbait; etengabeko orbita batean bezala zebilen, hura bistatik ez galtzearren, aretoan gertatzen ari zen beste ezeri erreparatu gabe. Gau batzuk ziztuan pasatzen dira. Neskari oraindik begiekin segika ari zitzaiola, Starlak kanpora lagundu zion eta toki bat aurkitu hirigunera parrandan segitzera zihoazen autoetako batean. Aldiriko pub batetik gertu jaitsi ziren, musikariak han geratuak baitziren publikoarekin parrandan segitzeko. Litekeena da laurogeietako makina hartatik ateratako garagardoak kalte egin izana, buru-txoroa demasa zeukan eta. Mario's Pizzaren paretik pasatzean konturatu zen, oroitu baitzen bazirela bost urte itxia zutela pizzeria hura eta lokala orain bizikleta-denda bat zela. Hantxe zegoen, ordea, Mario's-en kartel gorri-berde-zuria, haren memoriari eta denbora-nozioari erronka joz, tipulaz mukuru betetako pizzen behialako karten gainaldean. Bideo-jokoko doblea aurrexeago zihoan, azeri-belarriak ordurako kenduta , eta nesken taldearen bila ari zen, pixka bat aurrerago zegoen tipo batekin hizketan. Berehala konturatu zen besteak hurbil zuen morroiak Xanen traza zuela eta haiek ere kale hartantxe hasi zirela elkarrekin solasean urte batzuk lehenago. Garagardoaren erruz izan edo ez, espazio-denborak aukera bat emana zion; laster eginez gero, azkenean beste Ada haren aurrez aurre jartzeko parada zuen, ohartarazteko zer ekarriko zion geroak. Hala egin zuen ia, baina, solasa eta irriak aldendu ahala, pentsatu zuen hondatu egingo zela gau hartan nagusi zen askatasuna, ezin dela harrapakariengandik nola ihes egin ikasi inoiz haien hortz-haginen arriskua sumatu ezean, ezin ziola uko egin orduan bera zen Ada kontziente eta zaildu hari. Buelta hartu zuen, eta horrenbestez kaleak itxuraldatu egin ziren diapositiba-orga zahar batean bezala: hasten ari zen egun horretako hiria zen. Erbinude-belarriak jarri zituen, eta ibiltzeari ekin zion. Itzultzailea: Iñigo Roque Eguzkitza.


Summary: Gutxienez 80 lagun hil dira Yemenen borroketan. Miliziano talde batek, Saudi Arabiako koalizioak babestuta, Poliziaren eta armadaren kuartelei eraso diete. Probintziako gobernadoreak komandante bat kargutik kendu izanak eragin ditu liskarrak.

Aste hasieran liskarrak piztu ziren Yemen hegoaldeko Xabwa probintzian, gobernuko taldeen artean, eta, gutxienez 80 pertsona hil dira. Horietatik bost, zibilak. Xabwa probintziako Atau hiriburuan hasi ziren borrokak. Astelehenean, Poliziaren eta armadaren kuartelei eraso zien Saudi Arabiak gidatzen duen nazioarteko koalizio militarrak babestutako talde batek —Abd Rabu Mansur Hadi Yemengo presidentearen gobernua babesten duena—.

Saudi Arabiak gidatzen duen koalizio militarrak eta matxino huthiek su etena adostu zuten apirilean, eta beste bi hilabetez luzatu zuten abuztuan, urrira arte, Hans Grundberg NBE Nazio Batuen Erakundearen Yemenerako ordezkariak bultzatuta. Matxino huthiek kontrolpean dute Yemen iparraldeko eremu ia osoa. NBEk ez ezik, Saudi Arabiak eta Jordaniak ere bitartekari rola hartu dute herrialdeko gatazka konpontzeko.

Aste honetan izandako liskarretan, Saudi Arabiako koalizioak babestutako taldeak droneekin bonbardatu zituzten kuartelak. Hildakoen artean gehienak milizianoak, poliziak eta militarrak ziren.

Efe albiste agentziak baieztatu duenez, bertan dagoen lekuko batek atzo adierazi zion Saudi Arabiak babestutako indarrek Polizia eta armada Atau hiriburutik kanporatu zituztela, eta, horren ondotik, borrokek hiriburuaren kanpoaldean jarraitu zutela.

Yemengo Gobernuko taldeen arteko tentsioak iragan astean hasi ziren. Awad bin al Wazir Xabwa probintziako gobernadoreak komandante bat kargutik kendu zuen, Saudi Arabiaren «kontrako jarrera» izateagatik. Izan ere, gobernadorea ezaguna da Saudi Arabiari dion leialtasunagatik. Horrek eragin ditu liskarrak hango indarren eta Saudi Arabiako koalizio militarra babesten duten taldeen artean.

Orain arteko borrokarik gogorrenak izan dira apirilaz geroztik, su etena adostu zutenetik, alegia. Gerra 2015ean piztu zen, eta, ordutik, ia 400.000 lagun hil ditu. Gainera, 13 milioi pertsona daude gosete larria pairatzeko arriskuan.


Summary: Urbelan, Altuna y Uria eta Campezo enpresek handituko dute Arte Ederren eraikina. 41,1 milioi euroko kostua izango du obrak guztira —hasiera-hasierako proiektuan espero zutena baino ia hemeretzi milioi euro gehiago—, eta 2024ko abuztuan bukatu beharko lukete.

Bilboko Arte Ederren Museoa handitzeko obraren lehiaketa hutsik gelditu zen aurreko aldian, eraikuntza enpresek juzgatu zutelako ez zela posible obra egitea museoak agindutako prezioan. Bigarren aldiz atera zuten lehiaketara obra, eta, oraingoan bai, bi obra proiektu aurkeztu dira, eta museoak horietatik merkeena aukeratu du, abuztuaren 10ean. Gaur, ostirala, jakinarazi dute nork irabazi duen lehiaketa.

Aldi baterako bi enpresa elkarte aurkeztu ziren: Urbelan, Altuna y Uria, Campezo eta Teusa enpresek osatutakoa bat —obra 33,9 milioi euroan egitea proposatu dute, BEZa aparte—, eta Ferrovial, Cycasa eta Eraikuntza Birgaikuntza Artapena enpresek osatutakoa bestea —34,2 milioi euroan proposatu dute obra egitea, BEZa aparte—.

BEZa erantsita, lehiaketa irabazi duen obrak 41,1 milioi euroko kostua izango du guztira, museoak deialdi honetarako aurreikusitakoa baino ia 300.000 euro gutxiago —obraren kostuak, askotan gertatzen den bezala, garestitzen ez badira behintzat—. Baina museoa zabaltzeko proiektua aurkeztu zuten lehen aldian, 2019ko abenduan, adierazi zuten 18,6 milioi euroko kostua izango zuela obrak —alegia, BEZa gehituta, orain baino ia hemeretzi milioi gutxiago—.

Obraren adjudikazioari helegiteak aurkezteko epea hasi da orain, eta, horiek ebatzi ondoren, espero dute irail bukaeran egitea behin betiko adjudikazioa. Hartara, museoa handitzeko lanak urri bukaeran hasiko lirateke. Hortik aurrera, ia bi urte, zehazki 22 hilabete, edukiko dituzte obra bukatzeko: 2024ko abuztu bukaeran bukatuta legoke obra guztia, beraz.

Norman Foster eta Jose Luis Uriarte arkitektoek egin dute Arte Ederren Museoa handitzeko proiektua; Agravitas izena eman diote. Hiru fasetan edo eremutan eraikiko dute: 1970eko eraikinean egingo dituzte lan batzuk, eraikin berri bat eraikiko dute, eta 1945eko eraikinari (originalari) eta Arriaga plazari eragingo dio besteak.

1945eko eraikinaren gainean, hegal bat eraikiko dute airean, eta, horrekin, 6.700 metro koadro irabaziko ditu museoak —gaur egun, 8.000 metro koadro ditu; ia orain halako bi izango da, beraz—. Irabazitako eremu horretatik 1.600 metro koadro inguru hartuko dituzte erakusketentzat. Gainerako eremuan, BBK-Museoa gunea irekiko dute, eta terraza bat ere zabalduko dute.

2018ko abenduan aurkeztu zuten egitasmoa lehen aldiz, eta hasieratik izan ditu gorabeherak eta kritikak. Besteak beste, Iñaki Uriarte arkitektoak gidatzen duen Bilboko Arte Ederren Museoaren Defentsa Zibikoa herri mugimenduak salatu izan du proiektuak legea urratzen duela, eta auzitara ere jo izan du, proiektua geldiaraz dezatela eskatzeko.

Prezioa, etengabe gora

Lehiaketak ere gorabehera ugari izan ditu. 2019ko abenduan, 18,6 milioi euroko aurrekontu bat zuten aurreikusia. 2022ko martxoan egin zuten lehen lizitazioa, baina, eta 29,5 milioi euroan eskaini zituzten lanak orduan. Ez zen enpresarik aurkeztu lehiaketara, diru horrekin ezinezkoa zela argudiatuta. Azkenean, 33,9 milioi euroan eman dute, hasieran uste baino hamabost milioi euro gehiagoan. Eta aparte zenbatu behar da BEZa. Bestalde, lanek urtebeteko atzerapena izango dute gutxienez: museo berria 2023an zabalik egotea espero zuten hasieran.


Summary: Aurrerantzean antzara artifizialak bakarrik erabiliko dituzte Lekeitioko jaietan. Pandemia aurretiko joera kontuan izanda, Antzara Egunean polimerozko antzarak soilik erabiltzea erabaki du udalak. Aurtengo sanantolinetan jarriko da martxan neurria.

Lekeitioko (Bizkaia) Antzara Egunean ez da benetako antzararik erabiliko aurrerantzean. Lekeitioko Udala osatzen duten alderdiek aho batez hartu dute erabakia gaurko osoko bilkuran. Herriko hainbat eragile entzun ostean, polimeroz egindako antzarak soilik erabiltzea erabaki du udalak aurtengo sanantolin jaietatik aurrera. Adierazitakoaren arabera, azken urteotako joera izan dute hizpide erabakia hartzeko orduan.

Animaliak alde batera uztea ez da berria Antzara Egunean. Izan ere, 2014an Antzartek polimerozko antzara erabiltzen hasi zirenetik, geroz eta ontzi gehiagok egiten dute horren alde. Udaletxearen datuen arabera, ospatu zen azken aldian, 2019an, parte hartzaileen %65 aritu ziren benetako antzararik gabe. Jaien «bilakaera natural» gisa ulertzen du neurria udalak.

Udalak gaineratu duenez, polimerozkoak erabiltzen dituztenetik handitu egin da jasoaldien batezbestekoa: «Ikuskizun ederragoa eskaintzen da, eta parte hartzaileentzako entretenigarriagoa da». Horretaz gain, hegazti gripearen eraginez, benetako antzarak lortzea gero eta zailagoa dela azaldu du.


Summary: Salman Rushdie arnasketa lagunduarekin daukate, New Yorkeko erasoaren ondorioz. Idazlearen osasun egoerari buruzko berriak «ez dira onak», haren ordezkariaren hitzetan. Ustezko erasotzailea atxilotu dute: 24 urte ditu, eta New Jerseykoa da. Fiskaltzak Rushdie hiltzen saiatzea leporatu dio. Idazlea heriotza mehatxupean izan da azken 33 urteetan, 'Satanic Verses' (Bertset satanikoak) idatzi zuenez geroztik.

Salman Rushdie idazleari eraso egin zioten atzo, Euskal Herrian 16:45 zirenean, hitzaldi bat ematera zihoala, Chautauquan, New Yorkeko mendebaldean (AEB). Agertokian zegoela, gizon bat haren gainera joan zitzaion, eta lepoan eraso zion labanaz, New Yorkeko Poliziak adierazi duenez. Erasotzaileak hitzaldiaren gidaria ere zauritu du. Idazleak 75 urte ditu, eta heriotza mehatxupean izan da azken 33 urteetan. Irango buruzagi goren Ruhollah Khomeini aiatolak mehatxatu zuen.

Lekuko batzuek CBS telebista kateari kontatu diote erasotzaileak lepoa eta torax aldea sastatu dizkiola. Aretoan zeuden pertsona batzuek artatu dute, eta beste batzuek atzeman dute erasotzailea. Rushdie tokian bertan artatu zuten, eta helikopteroz eraman ospitalera. Poliziak jakinarazi duenez, gutxienez labankada bana jaso ditu Rushdiek lepoan eta abdomenean. Ebakuntza bat egin diote, eta intubatuta dute, ezin baita bere kabuz arnasari hartu. «Berriak ez dira onak. Ziur aski, begi bat galduko du. Besoko nerbioak moztuta dauzka, eta gibela sastatuta eta kaltetuta», zehaztu du haren ordezkari Andrew Wyliek.

Poliziak atxilotu egin du ustezko erasotzailea. Hadi Matar izena duela azaldu dute; 24 urte ditu, eta New Jerseykoa da. Fiskaltzak Rushdie hiltzen saiatzea egotzi dio, eta behin-behineko atxiloaldian dute, fidantzarik gabe. Ez dute erasoaren arrazoirik eman, baina urteak dira Rushdie mehatxupean zela. Zehazki, Satanic Verses (Bertset satanikoak) liburua argitaratu izanak korapilatu zion bidea. 1988az geroztik, debekatuta dago Iranen: Khomeini aiatolak argudiatu zuenez, nobela hura «iraingarria» da islamarentzat. Agintariak neurri gogorrak agindu zituen idazlearen kontra; tartean, diru sari handiak eskaini zituen hura hiltzearen truke —2012an, garai hartako 3,2 milioi eurora handitu zuten saria—. Mehatxuen ondorioz, Rushdie zaintzapean bizi izan da zenbait urtez.

Rushdieren bizitza «normal samarra» izan da azken boladan, Alemaniako Stern aldizkariak idazleari orain bi aste egin zion elkarrizketa batean esan zuenez. Elkarrizketa abuztuaren 18an argitaratzekoak ziren, baina larunbatera aurreratu dute azkenean, erasoaren biharamunera. Rushdie baikor aritu zen han, eta adierazi zuen Khomeiniren fatua aspaldiko kontua zela. Urte batzuk igaro zituen klandestinitatean, baina bizitza publiko arrunta egin zuen azken urteetan. Nostalgiarik ba ote zuen galdetuta, hau erantzun zuen: «Ez nuke esango. Maite dut historia, baina, nire bizitzari dagokionez, nahiago dut aurrera begiratu».

1989an, Khomeinik fatua igorri zuen urtean, lau bonba jarri zituzten Penguin Random House argitaletxearen Erresuma Batuko zenbait liburu dendatan —hark editatu zuen Satanic Verses—. 1991n, gizon batek labanaz eraso zion Ettore Capriolo liburuaren itzultzaile italiarrari, eta, handik egun gutxira, Hitoshi Igarashi japoniarra labanaz erasota hil zuen beste batek Tokion. Rushdie 1995eko irailaren 7an agertu zen jendaurrean lehenengoz fatua igorri zenez geroztik.

Sumina eta ezinegona

Notiziak harridura piztu du herritar askorengan, bai eta kezka ere, neurri berean. Nazioarteko kultura eta politika munduko pertsona ugarik egin dituzte adierazpenak gertatuaren gainean: erasoa salatu dute, bai eta idazleari elkartasun mezuak eskaini ere.

Boris Johnson Erresuma Batuko lehen ministroak, esaterako, Twitter bidez eman dio babesa idazleari. «Sekula alboratu behar ez dugun eskubide bat baliatzen ari zela egin diote eraso. [...] Ongi egotea espero dugu», idatzi du. Emmanuel Macron Frantziako presidenteak ere gaitzetsi egin du «eraso ankerra», eta Rushdieren «askatasunaren aldeko» borroka goraipatu: «Haren borroka gure borroka da: unibertsala da. Orain inoiz baino gehiago, harekin gaude», idatzi du Twitterren.

Besteak beste, Stephen King, Neil Gaiman eta J. K. Rowling idazleek idatzi dute espero dutela Rushdie sendatzea.

Nazioarteko PEN Klubak adierazpen askatasunaren aldeko mezu bat igortzeko baliatu du aukera: «Rushdie PEN komunitateko kide maitea dugu, eta mehatxatuta egon da urteetan. Inori ezin zaio horrela eraso egin, eta are gutxiago bere iritzia modu baketsuan adierazteagatik».

Irango Kayhan egunkariak, berriz, zoriondu egin du Matar, larunbateko edizioan. «Aupa, gizon ausart hori, bazekiena zein zen bere eginbeharra: Salman Rushdie apostata eta biziotsuari eraso egitea», idatzi dute. «Musu eman diezaiogun eskuan Jainkoaren etsaiaren lepoa laban batekin sastatu zuen horri». Irango agintariek ez dute ezer esan oraindik.

Rushdie Midnight's Children liburuarekin (Gauerdiaren haurrak) egin zen ezagun nazioartean, 1980an, eta ingelesezko eleberririk onenaren Booker saria irabazi zuen hurrengo urtean. Liburuak zalaparta eragin zuen Indian, batzuek leporatu ziotelako orduko lehen ministro Indira Gandhi iraintzen zuela.

Idazlea Bombayn jaioa da (India), 1947an, eta, ingelesez aritzen direnen artean, herrialdeko idazlerik ezagunena da egun. Haren estiloa Latinoamerikako zenbait idazleren errealismo magikoarekin lotu izan dute, eta idazleak berak aitortu izan du lurralde horretako literaturak eragin handia izan duela harengan, baita Indiako ahozko tradizioak ere.

2020an argitaratu zuen orain arteko azken liburua, Quichotte, Miguel de Cervantesen lanaren berrirakurketa bat, AEBetako orduko girora egokitua, Donald Trump agintean zela. Datorren urtean beste bat kaleratzekoa da.


Summary: «Utopien funtzioa energien aktibazioa da». Nola irudikatu gizarte hobeak, ipar gisa hartu eta bideari ekiteko. Utopiak ez dautza gatazkarik ezean, Martinezen ustez, gatazka «modu justuagoan» kudeatzean baizik. Gizarte hobeak ez baitira «zerutiarrak»: «Beti egongo dira egitekoak».

Utopia. Etimologikoki, «ez-lekua». Euskaltzaindiarentzat, «errealitatea kontuan hartzen ez duen gizarte edo politika xedea. Ezin gauzatuzkoa dirudien asmoa edo ideia». Eta, hala ere, errealitate hori eraldatzeko gai den kontzeptu bizia, Layla Martinez politologoak sakon aztertua (Madril, 1987). Utopia no es una isla liburua argitaratu zuen (Utopia ez da irla bat), eta ortzi muga kolektibo hobeak irudikatzeko beharra azpimarratu zuen. BERRIAk ariketa hori egingo du datorren astean; sei gai hizpide hartuta, arloz arlo bizpahiru lagun gogoetan eta hizketan jarri ditu, etorkizuneko Euskal Herriak izan beharko lukeena irudikatzeko asmoz.

Layla Martinez politologoa. Ilustrazioa: Eider Eibar.

Nola definitu utopia?

Utopiaz ari naizenean, gizarte hobeez ari naiz; ez utopiaz gizarte zerutiar gisa, gatazkarik gabea, non perfekzio moduko bat lortu den, non ez den ezer gertatzen, politikarik, historiarik eta gatazkarik gabe bizi delako. Politika gatazkaren kudeaketa da, besteak beste. Ez badago gatazkarik ez dago politikarik, ezta historiarik ere. Utopia edenikoek substratu erlijiosoa daukate; gizarte perfektuak dira, denak harmonian bizi dira. Hori izan zen utopiekiko ikuskera nagusia mende askotan, Tomas Morotik utopia kolonialetara eta lehen sozialismoetara.

Beraz?

Ni ez naiz horretaz ari, gizarte hobe bati buruz baizik. Horietan, gatazkak bere hartan dirau oraindik, baina gatazka hori kudeatzen da guztientzako modu justuago batean, eta ez elite ekonomiko batzuen behar eta nahien arabera. Ari naiz gizarte erradikalki hobe bati buruz, guztiontzat, baina ez arazorik eta ikuspegi aniztasunik gabeko bati buruz. Bigarren hori teologiaren erreinua da. Interesgarria eta inportantea da, baina ez da politikaren esparrua.

Zergatik dira beharrezkoak?

Utopiarik gabe oso zaila delako mobilizazio politikoa egotea; bereziki, gauzak aldatu nahi dituen mobilizazio bat egotea. Utopiarik gabe -gauzak sakon aldatu daitezkeelako eta hori gure esku dagoelako ideiarik gabe-, ezin dituzu aldaketak egin. Lehenik, mobilizatu behar duzu aldaketa horiek gauzatu daitezkeelako sinesmena eta nahia; aldaketa sakonak eta gizarte hobeak posible direla. Hori gabe, gehienera ere, gaur egun dagoena kudea daiteke, gauza batzuk aldatuz: kasurik onenean, sozialdemokrazia moduko bat; okerrenean, paralisira edo aukera okerragoetara zaramatza.

Sinesmena aipatu duzu. Hor dago gakoa?

Gauzak benetan aldatzeko aldatu behar diren zentzuan, eta klimaren krisiak esaten digu sakon aldatu behar direla, gizarte hobe baten aldeko pasio eta sinesmen batzuk mobilizatu behar dira. Horretarako, beharrezkoa da egin dezakegula sinestea. Funtsean, gauzak aldatzeko nahia sortu behar da, eta posible dela sinestea. Utopiak balio du aldaketa sakonerako aukerak mobilizatzeko.

Utopiak mobilizatzen du. Beraz, distopiak desmobilizatzen du?

Bai, uste dut distopiak paralizatzen duela. Pentsatzen baduzu etorkizuna halabeharrez okerragoa izango dela, zauden tokian geratu nahi duzu. Uste baduzu ezin dela ezer egin hori saihesteko, ziurrenik kontserbadorea bilakatuko zara, daukazunari eutsi nahi diozulako, datorrena okerragoa delako.

Klima aipatzen duzu adibide gisa; eustea ez dela nahikoa.

Klimaren krisiak erakusten digu egungoari eustea ez dela desiragarria, ezta posible ere. Asko eta azkar aldatzen ez badugu, gure bizitza propioak konprometitzen ari gara planetan; gizakiona, baina baita jada sufritzen ari diren beste espezie askorena ere. Beraz, oso erraza da etorkizunarekiko pentsamendu distopikoak paralisia sortzea. Defentsiban kokatzen zaitu; klimaren krisiaren testuinguruan, behar dugunaren justu kontrakoan.

Utopiak: helburu edo ortzi muga?

Niri asko gustatzen zait Eduardo Galeanok egin zuen sintesia: utopia beti da beharrezkoa ortzi muga gisa. Beti da ortzi muga bat: inoiz ez zara iristen, inoiz ez gaude han, baina hara joateko egiten dugu aurrera. Hain zuzen, aurrera egite horixe behar dugu. Eta aldaketa sakonak lortzen dituzunean ere, beti egongo dira egitekoak. Dena dago mugimenduan; hori erakusten digu naturak. Egin dezagun mugimendua izan dadin onerantz; planetarekiko harremanean, gainerako izaki bizidunekiko harremanean... Niretzat, hori da utopien funtzioa: energien aktibazioa.

Liburuan erreferentzia ugari egiten dizkiozu zinemari eta literaturari.

Hori oso ondo ikusten da Mad Max. Fury road pelikulan. Distopikoa da; apokalipsi osteko mundu batean gertatzen da, jada hondamendian dagoen mundu batean. Utopia batek mugitzen du protagonista; espero du ura dagoen eta dena berdea den leku batera iristea, baina hara iristean konturatzen da hori ez dela existitzen; daukan aukera dela itzulerako bidea egitea, eta bere hiriaren ordena aldatzea.

Mezua?

Filmaren azpitestu politikoa liluragarria da, hain zuzen erakusten duelako utopiaren egitekoa: aldaketa nahi duena mobilizatzea, martxan jartzea. Filmak dio ezin dela helburu edo helmuga batera iritsi; ez dagoela. Aldaketak ez daudela beste leku zerutiar batean. Utopia dela itzultzea eta zerorren lekutik gauzak aldatzen saiatzea. Hor lortzen dira aldaketak.

Liburuan, mundua irudikatzeko modua eta kontsumitzen diren kultur produktuak lotzen dituzu. Eta, hor, proposamen distopikoak dira nagusi. Zergatik dago hainbesteko eskaintza distopikoa, eta hain gutxi utopikoa?

Ekoizpen kulturala eta errealitatea modu konplexuan daude harremanetan. Kontua ez da gizarte jakin batek objektu kultural jakin batzuk sortzen dituela; hori horrela da, baina ez soilik norabide horretan: alegia, ekoizten diren produktu kulturalek aldatu egiten dute gizartea. Bi norabideko bidaia da. Aldatzen dira kontzientziak, gauzak ikusteko modua.

Bada, neoliberalismoak eta distopiak elkar indartzen dute, biak nahasteraino. Badugu sentipena distopietan bizi garela —abortuaren debekua eta The Handmaid's tale—.

Nola eragin du neoliberalismoak etorkizunaren ikuskeretan?

Neoliberalismoa boterean egonkortzen denean, erabat antiutopikoa da; etorkizun hobe batean ez sinesteaz gain, utopiei eraso egiten die. Interesgarria da neoliberalismoan pentsatzea Mark Fisherrek egiten zuen bezala: kontrairaultza gisa. 1960ko eta 1970eko hamarkadan talde armatuak zeuden, gerrillak Latinoamerikan, feminismoaren bigarren olatua... Eferbeszentzia politiko erradikal handia egon zen garai hartan, indarrean zegoen ordenaren zutabeak zalantzan jarri zituena.

Hori aldatu egin zen gero.

Fisherrek neoliberalismoa ulertzen du horren aurkako kontrairaultza gisa; eliteek neoliberalismoa sortu zuten hori guztia bukatzeko eta errepresio izugarri bat gauzatzeko. Arlo ideologikoan, mezu bat errepikatzen da: ez dago alternatibarik, ez dago etorkizunik. Estrategia errepresibo handia gehien mobilizaturiko militanteei zuzentzen zitzaien, baina herritar xeheentzat mezua bestelakoa zen: saiatzen den guztia gaizki bukatzen da. Giro hori ekoizpen kulturalak islatu zuen, distopien bidez. Islatu zuen, baina, aldi berean, erreproduzitu zuen.

Bada paradoxa bat: distopia batzuk sortu ziren joera autoritarioak salatzeko, baina aldi berean iruditeria bat sortzen lagundu dute: joera hori badatorrela.

Distopiak irudikatu zituzten autore guztiak ez ziren eskuin muturrekoak, eta ez zieten Tatcherren aginduei jarraitzen. Badaude. Kasu gehienetan, salatu nahi zuten egoera okerrera zihoala: Neskamearen ipuina liburuan, Margaret Atwoodek Mendebaldeko patriarkatuaren gogortzeaz ohartarazi nahi du. Kontra dago. Arazoa ez dago distopietan, salbuespenak salbuespen; arazoa da autobetetzen den profezia bat sortzen dutela: jendeari esaten diote hori dela egongo dena. Gainera, hain nagusi da olatu distopikoa, salatu nahi duzun hori sortzen laguntzen baituzu.

Utopia lortu ezinezko amets batekin lotzea oztopo dela diozu. Zertarako borrokatu inoiz iritsiko ez den zerbaiten alde?

Kritiko batzuek horixe diote: utopiak ere paralizatzaileak izan daitezkeela, lortzeko ezinezkotzat jotzen direlako. Arrisku hori saihesteko modua zera da, aldaketa sakonetan sinesten dutenek bi mailatan jardutea: bihotza ortzi muga utopikoan jarrita eta, aldi berean, momentu honetan hartu beharreko neurrien pragmatismoarekin. Biak behar dira, bakarrak ez duelako funtzionatzen.

Nola uztartu biak?

Bakarrik pragmatismoan bazaude, ez duzu aldaketa handirik lortuko. Eta begirada soilik ortzi mugan baduzu, arriskua duzu iluminatu bat izateko eta egiazko aldaketarik ez egiteko, horiek prozesu bati jarraitzen diotelako. Biak behar dira; tentsio hori oso zaila da uztartzen. Ez da hainbeste iraultza-erreforma tentsioa, baizik eta sintesi bat: zer erreforma behar ditugun iraultzarako. Uste dut erabat utopikoak izan behar dugula, eta, aldi berean, sakonki pragmatikoak. Amestu behar dugu patriarkatuaren amaiera, baina, bitartean, gauzak egin behar ditugu norabide horretan.

Aipatzen dituzu Rojava, panafrikanismoa, sozialismoa, dekolonialismoa, ekologismoa… Erreferenteak behar dira? Posible direla sinestea?

Iraganera begiratu behar dugu ikuspegi kritikoarekin; ez nostalgiaz, hori ere paralizatzailea izan daitekeelako, tresnak hartzeko baizik. Baina orainaldiari ere erreparatu behar diogu Mendebaldeko testuinguruaz harago; idealizatu edo erromantizatu gabe, baina bai erreminta kutxa gisa; erreminta gehiago behar ditugu kutxa horretan, eta erreferente asko daude. Sistemak ere jokatzen du horretara; bere burua aurkezten du aukera (desiragarri) bakar gisa. Eta hori propaganda da. Ez da egia [kapitalismoak] pitzadurarik ez duenik, betiko iraungo duenik; kapitalismoa anekdota bat da gizateriaren historian, eta bukatuko da. Agian bukatzen ari da jada. Aukera bakarraren ideia hori apurtzeko, beharrezkoak dira erreferenteak. Asko daude, klima krisiarekin gauza asko egiten ari dira. Erreferenteak bilatzeak berak ahaldundu egiten zaitu

Zuretzat, giltzarri da etorkizunaren eta aurrerapenaren arteko loturaren haustura. Noiz gertatu zen hori? Eta nola lotu berriro?

Frederic Jamesonek dio hori gertatzen hasi zela 1970eko hamarkadaren amaieran. Orduan hasi zela apurtzen ilustraziotik zetorren uste bat: etorkizuna hobea izango dela. Postmodernitatearen teorikoek diote hori gakoa dela ulertzeko modernitatearen amaiera; aurrerapenaren ideiaren higadura.

Nola irauli joera hori?

Ez dakit ahal den, eta egin behar den ere: aurrerapenak ere biktima asko utzi zituen. Aurrerabidearen izenean genozidioak egin dira. Baina bai sortu dezakegu ideia emantzipatzaile bat postmodernitatearen barruan. Uste dut aurrerapenaren ideia modernitatekoa dela, jada ez duela funtzionatuko, ez lukeela berriro funtzionatu beharko, baina postmodernitatean sor dezakegula beste konfiantza bat etorkizunarekiko, ez aurrerapenaren ideiari lotua.


Bikain hasi dira gorritxoak

Summary: Bikain hasi dira gorritxoak. Osasunak Sevillari irabazi dio Sadarren, ligako lehen partidan. Chimy Avilak sartu du lehen gola, Rafa Mirrek berdindu egin du, eta Aimar Orozek sartu du garaipenaren gola, penaltiz.

Jagoba Arrasatek entrenatutako taldeak ezin hobeto ekin dio ligari: irabazi egin du lehen partida. Sevilla hartu du mendean, Sadarren. Merezitako garaipena izan da, hobeto aritu baita. Meritu handiko garaipena da ere bai, Espainiako taldea koska bat gorago baitago, eta asmo handiagoko helburuak baititu. Baina gaur, gorritxoak nagusi izan dira.

Erasokor jokatu nahi zuen Arrasatek, eta jokalariek entrenatzaileak agindutakoa bete dute. Bero handia egin izanagatik ere, erritmo bizian aritu dira gorritxoak hasi eta buka. Indartsu zelairatu dira, eta azkar jaso dute saria: bederatzigarren minutuan, Ruben Peñak —lehen partida jokatu du Osasunarekin— erdiraketa ederra egin du eskuinetik, eta Chimy Avilak buruz sartu du gola. Nekez izan zezakeen hasiera hoberik partidak.

Baina gutxi iraun die pozak etxekoei, gola sartu eta hurrengo jokaldian berdindu baitu Sevillak. Papu Gomezek pase ederra eman dio Rafa Mirri area barruan, eta aurrelariak ez du aukera alferrik galdu. 11. minutua zen.

Golak ez du etxekoen gogoa apaldu. Indarrean jarraitu dute, eta arriskua sortzen hasi dira. Lucas Torrok izan du lehen aukera: urrutitik jaurti du, baina Bonok geldiketa bikaina egin dio. Aukera garbiagoa izan du handik gutxira Moi Gomezek —lehen partida jokatu du—, baina haren jaurtiketa zutoinera joan da. Osasuna gehiago zen, baina Sevilla ez zegoen geldirik. Hala, Thomas Delaneyk gertu izan du gola, baina haren jaurtiketa zutoinera joan da ere bai. Banakoarekin amaitu da lehen zatia.

Bigarren zatian lehia estutu egin da. Arrasatek eta Julen Lopetegik aldaketak egin dituzte, freskotasuna emateko asmoz. 73. minutuan gertatu da partidako jokaldi erabakigarria. Epaileak penaltia adierazi du Gomezen eta Jon Moncayolaren arteko lehia batean. Aimar Orozek bota du penaltia, eta ez du huts egin. Aratzuriko (Nafarroa) 20 urteko erdilariak bigarren partida jokatu du lehen taldearekin. Duela bi urte jokatu zuen lehena, Sadarren, baina hamar minutuz bakarrik egon zen zelaian. Gaur, hasieratik aritu da aurreneko aldiz, eta partida bikaina jokatu du. Arrasatek haren alde egin du, eta ezin hobeto atera zaio apustua.


Summary: Mexikon, hamar meatzari erreskatatzeko lanak eten behar izan dituzte. Ekaitz bat dela medio, bertan behera utzi behar izan dituzte erreskate lanak. Coahuilako estatuko meategi batean istripu bat gertatu zen abuztuaren 3an, eta ura sartu zen barrura. Hamar meatzari daude harrapatuta, eta, ura ponpatu ostean, atzo hasi zuten erreskatea. Iaz beste zazpi hil ziren, antzeko moduan, estatu bereko beste meategi batean.

Abuztuaren 3az geroztik, ikatz meategi batean harrapatuta daude hamar meatzari, Coahuilako estatuan. Sabinas herrian dago meategi hori, eta duela ia hamar egun jausi egin zen, eta urak hartu zuen ia erabat. Hamabost langile ari ziren lanean une hartan barruan; bostek lortu zuten ihes egitea eta kanpora ateratzea. Beste hamarrak barruan harrapatuta daude harrezkero.

Erreskate taldeak eta boluntarioak meategian lanean aritu dira harrezkero, etenik gabe, meatzariak atera nahian, baina egin dituzten saiakera guztiak alferrik izan dira. Ostiraletik larunbaterako gauean, Euskal Herrian 01:00a zenean, gainera, bertan behera utzi behar izan zituzten erreskate lanak, euri ekaitz baten ondorioz. Inguruan putzu ugari egin dira, eta agintariek erreskatea etetea erabaki dute. Ia zazpiehun lagun aritu dira erreskate lan horietan laguntzen, suhiltzaile, militar, ingeniari, meatzari eta bestelakoen artean. Besteak beste, ura ponpatzen ari dira, meategia husteko, eta milaka eta milaka litro atera dituzte; egunean 30.000 metro kubo ur ateratzen ari dira.

Ostiral honetan, abuztuak 12, Mexikoko Gobernuko ordezkariek jakinarazi dute meategi barruko uraren gehiena, %97 haien hitzetan, ateratzea lortu dutela, eta beste erreskate saiakera bat egiteko moduan egon zitezkeela aurki. Euskal Herrian ostiraleko 23:00 inguru zirenean hasi dira militar batzuk barrura sartzeko prestatzen. 01:00a aldera, ordea, bertan behera utzi behar izan zuten operazioa, ekaitzagatik.

Joan den asteazkenean, buzo bat sartu zen putzuetako batean, egoera ikusteko, baina erreskatea saiatzea ezinezkoa zela erabaki zuten. Ostegunean bi militar eta boluntario bat sartu ziren barrura, buzoak jantzita, meategiaren egoera ikusteko eta traban egon zitezkeen hagak eta bestelakoak kentzeko. Ezin izan zuten askorik egin, eta ez ziren langileenganaino iritsi. Ura ponpatzeko bonba handi bat sartzea lortu zuten, dena den.

Ez dakite meatzariak hilik edo bizirik ote dauden, baina ia hamar egun badira ezbeharra gertatu zela. 40 urtetik gora dute seik, 34 urte du beste batek, eta gazteagoak dira beste hirurak: 22, 24 eta 29 urte. Gazteenak Jose Rogelio Moreno Morales izena du, eta Jose Rogelio Moreno Leija aitarekin batera gelditu da harrapatuta meatze barruan. Meatzarien senide asko han inguruan daude egunotan, eta batzuk kexu agertu dira, lanak asko atzeratzen ari direlakoan.

Azkeneko istripua, iaz

Coahuilako estatuko meatzeek sortzen dute herrialdeak kontsumitzen duen ikatzaren %90, eta kexak ere ez dira gutxi. Badira hiru hamarkada baliabide horiek ustiatzen hasi zirela eskualdean, eta ehun langile baino gehiago hil dira jardun horretan. 2006an, beste ezbehar batean, hirurogei meatzari hil ziren. Haien senideek elkarte bat sortu zuten orduan, Familia Pasta de Conchos.

Ikatza ustiatzeko meategietan gertatzen diren irregulartasunak eta segurtasun falta salatzen ari dira harrezkero. Cristina Auerbach elkarte horretako zuzendariak Efe albiste agentziari hala esan zion: «Meategi hauek ez dituzte segurtasun eta higiene baldintzak betetzen». Iaz bertan, beste meategi bateko hormak eta sabaia lehertu egin ziren, Muzquizen (Rancherias, Coahuila), eta ura sartu zen barrura, uharka. Han lanean ari ziren zazpi meatzariak hil ziren orduan.

Bestela ere irregulartasunak agertzen ari dira meategiaren inguruan, eta Mexikoko Fiskaltzak ostiral honetan jakinarazi du inputatu egingo duela El Pinabete enpresaren ustezko jabea. Cristian S. izeneko gizon bat identifikatu dute; izan ere, baina ez dakite enpresaren kudeaketan zenbaterainoko ardura duen. Fiskaltzaren ustez, El Pinabete enpresa horrek «nazioaren ondasun bat» ustiatu du legez kontra.

Andres Manuel Lopez Obrador Mexikoko presidenteak ere hitz egin du ezbeharrari eta irregulartasunei buruz. Ziurtatu du enpresaren jabeek istripuaren ondoren erregistratu zituztela hamar meatzari galduak Mexikoko Gizarte Segurantzan. Antza, fiskaltzak identifikatutako Cristian S. delako gizon horrek egin zuen tramite hori. Baina gizon hori «pagaburu bat» dela uste duela esan du Lopez Obradorrek, eta ez dela «inpunitaterik» izango inorentzat.

Mexikoko Gobernuko Laneko Idazkaritzak jakinarazi du 2019tik 27 meategi ixteko eskatu duela Coahuilako estatuan, «segurtasun neurriak modu larrian urratzeagatik». Horietatik hamabi itxi dira urteotan, baina hamabostek lanean jarraitzen dute. Meatze horiek behar besteko kontrol publikorik ez dutela salatu dutenei erantzunez, Idazkaritzak azaldu du azkeneko hiru urteetan 979 ikuskapen egin dizkiela gobernuak meategiei; horietatik 379 egin dituzte Coahuilan.


Bueltan da Donostiako Aste Nagusia

Summary: Bueltan da Donostiako Aste Nagusia. Bi urteren ondoren, kanoikadak eta Piraten txupinazoak eman diete hasiera jaiei. Union Artesanako kideek abestu dute ‘Artillero’. Kaian, Bilgune Feministako kideek piztu dute poza.

Bi urteko etenaren ondoren, bueltan da Donostiako Aste Nagusia. Bi hasieretan jendetza izan da, ofizialean zein alternatiboan. Donostiar zein bisitarien jai egarria agerian gelditu da Alderdi Ederren eta portuko La Flamenka gunean. Kanoikadaren aurretik, euri zaparrada handia bota du, eta udaletxearen aurrealdea aterkiz bete da, baina Artillero-ren doinuak hasi baino minutu bat lehenago atertu du. Union Artesanako kideek hasitako doinuari ozen eman diote jarraipena han bildutakoek. Elkarteak 150. urteurrena du aurten, eta jai batzordeak omenaldia egin nahi izan dio. Elias Arruabarrena Gastronomikako kideak piztu du kanoiaren metxa. Piratek ere urteurren borobil bat omendu nahi dute beren txupinazoan. Euskal Herriko Bilgune Feministak hogei urte bete ditu aurten, eta haiek eman diote hasiera jaiari. Hamar kofradietako partaideek inguratuta piztu dute zuzia. Aurretik, kaira joandako festazaleek txiki utzi dute La Flamenka gunea Ezkilari eta Mattiri ongietorria emateko.

Kanoikadak eta txupinazoak hamar eguneko jai egitarau bati eman diote hasiera. Ohikoa denez, Su Festen Nazioarteko Lehiaketa izango da jende gehien bilduko duten ekintzetako bat. Munduko zortzi su etxe lehiatuko dira, tartean Ukrainako Dance of Fire Fireworks. Gaur, Arabako Valecea su etxearen txanda izango da. Saguesen, bestalde, motako guztietako artistak izango dira; Izaroren txanda izango da gaur, eta Zetak eta Gatibu taldeak ere izango dira datozen egunetan.

Gaurtik datorren larunbatera arte, eskulangintza azoka izango da, Gabiltza elkarteak antolatuta, Zuloaga plazan. Kursaaleko terrazan, Aste Nagusi osoan, eskaintza gastronomiko zabalaz gozatzeko aukera egongo da Zurriola Street Fooden. Munduko askotariko zaporeak dastatzeko, hamahiru janari furgoneta egongo dira. Easo plazan, bertso saioak izango dira nagusi: abuztuaren 15ean, 17an eta 19an, 12:30ean. Andoni Egañak, Sustrai Colinak, Unai Gaztelumendik eta Amaia Agirrek parte hartuko dute, besteak beste.

Festak hiriko 30 gune hartuko ditu, eta, aurten, berrikuntza gisa, Urumea Jai Giroan ekintza egingo dute. Abuztuaren 15ean, 17an, 18an eta 19an, 16:00etan, bisita gidatuak egingo dituzte ibaian. Gainera, antzezlan bat eta ibaiaren garbiketa ere egingo dira. Astelehenean eta asteartean, ehun metro luze izango den txirrista erraldoi bat jarriko dute Kursaaleko Zurriola terrazan, haurrentzat eta helduentzat.


Summary: 700 kilo marihuana atzeman ditu Ertzaintzak Abantoko errepide batean botata. Kutxatan eta poltsatan gordeta zegoen kalamua, urbanizazio baten inguruko pista batean, bide ertzean botata. Merkatuan bi milioi euroko balioa lukeela zehaztu du Ertzaintzak.

700 kilo marihuana aurkitu zituen Ertzaintzak joan den ostegunean, Abantoko (Bizkaia) pista batean, bide ertzean botata. Poliziak azaldu duenez, urbanizazio baten inguruan ibilgailu bati susmoa hartu, eta ingurura joan ziren ertzainak. Orduan atzeman zuten kalamua, pista batean, poltsa eta kutxa batzuetan sartuta.

Ertzaintzak azaldu duenez, «ziurrenik» poliziak hurbil sumatu zutelako erabaki zuten susmagarriek marihuana bertan utzi eta alde egitea. Atzemandako marihuanak merkatuan bi miloi euro balioko lukeela zehaztu dute. Atxiloturik ez dago, baina gertatutakoa ikertzen ari direla gaineratu dute.


Summary: Etxebizitza espekulazioaren aurka mobilizatu dira Maulen. Etxe agentzietan itzuli bat osatuz egin dute protesta, XEKK Xiberuko Espekulazioaren Kontrako Kolektiboak antolatuta.

Etxe agentzien espekulazioaren aurka mobilizatu dira gaur Maulen dozenaka lagun. Euskal Herria ez da salgai leloa eraman dute pankartan manifestariek etxebizitzaren espekulazioa salatzeko. Maulen diren etxe agentzien inguruan itzuli bat eginez osatu dute manifestazioaren ibilbidea, plazatik hasita.

XEKK Xiberuko Espekulazioaren Kontrako Kolektiboak antolatu du manifestazioa. Ibilbidean, kolektiboko kideek hartu dute hitza, azaltzeko etxebizitzaren arazoa barnealdera ere hedatu dela. «Zuberoa ez bada oraindik ere kostaldeko etxebizitzen prezioetara heltzen, ez dezagun uste horrelako prezioak ez zaizkigula hona heltzen ahal. Sosaren musika eztia hemen ere gure beharrien kilikatzen hasi da», salatu du Serge Agerre kideak. Gehitu du laborantza lurrak eraikigarri gisa saltzen direla ere batzuetan. «Etxebizitzaren prezioek eta lansariek ez dute beren bidea hartu», trenkatu du.

Besteak beste, L'immobilier Souletin agentziaren aitzinean gelditu dira. «Ez dugu onartzen Zuberoa urtean zehar bigarren etxebizitza hutsez betea izanen den lurraldea izatea», erran du XEKK kolektiboko kide François Plagnardek. Ildo beretik mintzatu da Claudine Arantzet. «Gazte anitzendako ez da aise leku baten atzematea, eta erretreta ttipiak dituzten zaharrendako ere ez. Alta, ez dute jauregi bat xerkatzen, justu etxe edo apartamentu ttipi bat, lasaiki bizitzeko». Halaber, salatu du etxe agentziek eta bankuek erosleen edo bizitegi bat alokatu nahi dutenen hautatzeko sistemak jende xumea bazter uzten duela. «Jabeek dosier hoberena hautatzen dute orain. Baina nora joanen dira beste jendeak?».

Mauleko herriko etxe aitzinean bildu dira manifestariak, finitzeko. «Etxe hutsik ez dugu nahi. Teilatu bat denentzat!», aldarri eginez amaitu dute mobilizazioa.

Lapurdiko kostaldean ere agerikoa da aspalditik etxebizitzen gaineko espekulazioa. Iazko azaroan 8.000 lagun mobilizatu ziren Baionan, 32 eragilek babestuta, etxebizitza eskubide bat dela aldarrikatzeko. Gisa bereko «manifestazio masiboa» eginen dute berriz heldu den urteko apirilean, Herrian Bizi plataformak deiturik.


Summary: Talibanek airera tiro eginez sakabanatu dute emakume talde bat Kabulen. Urte bat beteko da astelehenean talibanak gobernura iritsi zirenetik Afganistanen, eta hainbat emakumek martxa bat egin dute hiriburuan.

Kolpeka eta airera tiro eginez sakabanatu dituzte gaur Afganistanen manifestazio bat egiten ari ziren hainbat emakume. Urtebete beteko da astelehenean talibanek herrialde hiriburua hartu eta agintera heldu zirenetik, eta, ordutik, are murritzagoak dira emakumeen eskubideak Afganistanen. Urteurrena dela eta, manifestazio bat egin dute dozenaka andrek Jana, lana eta askatasuna lelopean Kabul hiriburuan, eta tiroka desegin dute talibanek.

Afghan Peace Watch gobernuz kanpoko erakundearen arabera, zaurituak ere izan dira martxa sakabanatu dutenean.

Nazioarteko tropak erretiratzen hasi baino lehen ere, giza krisi larria zuten Afganistanen, urteetako gerraren, lehorteen, elikadura segurtasunik ezaren eta barne desplazatuen ondorioz. 2021eko abuztuaren 15ean talibanek agintea hartu zutenetik, berriz, nabarmen okerrera egin du egoerak. Bertan behera geratu ziren nazioartearen diru laguntzak, BPG barne produktu gordinaren %45 inguru.

Egoera horretan, emakumezkoak dira egunerokoan oztopo gehien dituztenak. AI Amnesty Internationalen Heriotza pauso geldian txostenaren arabera, azken hamabi hilabeteotan ia erabat desagerrarazi dute emakumeen hara-hona ibiltzeko askatasuna, eta itxi egin dituzte neskentzako bigarren hezkuntzako eskolak. Horrez gain, emakume eta gizonek debekatua dute elkarrekin lan egitea, eta haur parkeak ere sexuen arabera bereizi dituzte.

Ikusi gehiago: Baztertuetan baztertuenak


Summary: Ziztada bidezko erasoak salatu, eta indarkeria matxistaren aurka antolatzera deitu dute. Itaiak manifestazio bat egin du Donostian, 'Ziztadarik ez. Erasoen aurrean babesa antolatu' lelopean.

Bulebarretik hasita egin dute ziztada bidezko emakumeen aurkako erasoak salatzeko manifestazioa gaur, Donostiako Aste Nagusiaren atarian. Ziztadarik ez. Erasoen aurrean babesa antolatu lelopean egin dute Itaiak antolatutako mobilizazioa, azken hilabeteetan izandako ziztadak salatzeko eta horien aurkako «neurri eraginkorrak» abiatzera deitzeko.

Manifestazioaren amaieran, Itaiako kideek gogora ekarri dute emakumeek «egunero eraso mota asko» jasaten dituztela, eta azaldu dute «Euskal Herrian ehun ziztada kasu baino gehiago» salatu dituztela azken asteetan. «Besteak beste, jai giroa emakumeon aurkako erasoak areagotu eta normalizatzeko testuinguru aproposa da. Ziztadek, eta horrek sortutako beldurrak, sozializatzeko espazioetan emakumea une oro babesgabe sentitzera edo zuzenean bertan ez egotera bultzatzen du».

Gainera, salatu dute instituzioek ez daukatela «benetako borondaterik» indarkeria matxista amaitzeko, eta egiten duten bakarra dela «jaietan polizia gehiago jartzea eta hori normalizatzea». Nabarmendu dute, ziztada bidezko erasoei bezala, «indarkeria matxistaren aurpegi guztiei» aurre egiteko antolatu beharra dagoela.

Gasteizko jaietan, esaterako, sei emakumek salatu zituzten ziztadak, eta bi eraso homofobo izan ziren; ukituengatik hiru lagun ere atxilotu zituzten.


Summary: FBIk sekretupeko dokumentuak eraman ditu Trumpen Mar-a-Lago etxetik. AEBetako presidente ohia ikerketapean dago, ustez espioitza legea urratzeagatik. Floridako etxean atzeman dioten dokumentazioaren edukia defentsa arloko gaiekin lotuta dago, besteak beste.

FBI Ikerketa Bulego Federala Donald Trump AEBetako presidente ohiaren Mar-a-Lago luxuzko etxera (Palm Beach, Florida) sartu zen joan den astelehenean. Agintari ohia ikerketapean da, ustez espioitza legea urratzeagatik, eta agente federalek sekretupeko hainbat dokumentu sorta atzeman zituzten Trumpen etxean. Hala jakin zen atzo gauean, ikerketaren arduradun den epaileak miaketa egiteko baimena publiko egin zuenean.

Dokumentu horrek zerrendatzen du FBIk Mar-a-Lagotik eraman duen materiala: hogei kutxa baino gehiago guztira, argazki koadernoak, eskuz idatzitako ohar bat, «Frantziako presidentearekin» lotutako informazioa eta sekretupeko zenbait dokumentu sorta, besteak beste.

Miaketa baimenak jasotzen du FBI gisa horretako materialaren bila sartu zela Trumpen etxera, espioitza legea urratu izanaren proben bila. Lege horrek debekatu egiten du segurtasun nazionalerako arriskutsua den informazioa dagokion tokitik kanpo gordetzea edota transmititzea. Trumpek delitu horiengatik ezar daitezkeen kondenak gogortu zituen bere agintaldian; bost urterainoko espetxearekin zigor daitezke.

Epaileak dokumentuan argitzen du miaketa etxeko «45 bulegoa» delakora eta biltegietara mugatu zela, baina FBIk ez zituela miatu gonbidatuentzako eremuak.

Ez da ohikoa izaten ikerketa bat abian den artean epaile batek miaketari buruzko xehetasunak publiko egitea, baina AEBetako Justizia Departamentuak hala egiteko eskatu zuen joan den asteazkenean, albisteak eragin zuen harrabotsagatik.

Trumpek txalotu egin du miaketa baimena publiko egin izana, eta ukatu egin du sekretupeko dokumentazioa bere etxean gorde duenik. Azaldu duenez, informazio hori desklasifikatu egin zuen oraindik presidente karguan zegoenean.

Alderdi Errepublikanoan gaiari buruz mintzatu diren ahotsek presidente ohia babestu dute auzian, eta haren hurbileneko aliatuek salatu dute ikerketaren atzean arrazoi politikoak daudela. Finean, Trumpi 2024an presidentetzarako hauteskundeetara aurkeztea galarazi nahi diotela.


Summary: Euskal kirolariek eskatu dute Euskal Herriko koloreak janzteko Europako Multikirol Txapelketan. Euskal Herriko eliteko atletek eta amateurrek Espainiako edo Frantziako koloreak eraman beharko dituztela diote. Bilbon egingo da 2022ko Europako Multikirol Txapelketa, irailaren 17tik 24ra.

Multikiroleko euskal kirolariek —triatloia, duatloia eta akuatloia— Europako Txapelketan Euskal Herriko koloreak janzteko eskatu dute gaur. Izan ere, Gu ere bai plataformak adierazi duenaren arabera, eliteko kirolariak eta amateurrak Espainiako edo Frantziako koloreekin aritzera behartuta daude. Hori dela eta, plataformak Espainiako Triatloi Federazioari galdetu dio ea zer gertatuko litzatekeen Euskal Herriko koloreekin egingo balute txapelketa, eta erantzun dute hori egiten duena txapelketatik kaleratua izango dela.

Kirolariek diote «onartezina eta umiliagarria» dela Espainiako edo Frantziako koloreekin aritzera behartzea, eta gehitu dute Euskal Herriak bere talde eta kolore propioekin lehiatu beharko lukeela. Hala ere, kirolariek esan dute bakoitzaren klubaren arroparekin edo nahi dutenarekin lehiatzearekin konformatzen direla.

Eusko Jaurlaritzari, Bizkaiko Foru Aldundiari, Bilboko Udalari eta talde politikoei inplikatzeko eskatu diete, egoerari irtenbidea topatzeko.


Summary: 22 urteko gizon bat atxilotu dute Irunen, sexu eraso bat egiteagatik. Goizeko ordu txikitan jazo da, herriko aparkaleku batean. Ertzaintzak sexu eraso bat egitea egotzi dio 22 urteko gizonari.

Ertzaintzak 22 urteko gizon bat atxilotu du gaur Irunen (Gipuzkoa) sexu eraso bat egitea egotzita. 07:00etan Irungo osasun zentro batek Ertzaintzari deitu dio, bertan sexu eraso baten biktima bat zegoela esanaz, eta, ondoren, ospitalera eraman dute. Kasua ikertzen hasi dira orduan, eta arratsaldean lortu dute gizona atxilotzea. Antza denez, aparkaleku batean egin dio eraso gizonak emakumeari.


Summary: Zezenketen kontra manifestazioa egin dute Donostian. Gipuzkoako Plataforma Antitaurinoak deituta, ehunka pertsonak Aste Nagusian Donostian egingo diren zezenketak gaitzetsi dituzte.

Bi urteko hutsunearen ostean, Aste Nagusia itzuli da Donostiara, eta harekin batera, Illunbeko zezenketak. Ehunka pertsona atera dira kalera gaur 18:00etan, zezenketak arbuiatzeko. Aurten sortu berri den Gipuzkoako Plataforma Antitaurinoak antolatu du mobilizazioa, eta «historiaurreko sarraskia» amaitzea exijitu dute.

Donostia, baina, ez da oraindik zezenketak egiten diren Gipuzkoako udalerri bakarra. Zestoan, Deban eta Azpeitian, esaterako, «ikuskizun» hori egiten jarraitzen dute, eta gainontzeko ia herri guztietako jaietan bestelako zezen jarduerak egiten dira. Plataforma berria aurkeztu zutenean, Juan Mari Beldarrain Eguzki Elkarte Ekologistako kideak esan zuen transbertsaltasuna dela zezenketen aurkako mugimendua bereizten duen ezaugarri nagusia: «Zezenketen aurkako sentimendua ezaugarritzen duena da talde politikoei atxikita ez dagoen eta animalien aurkako tratu txarrak arbuiatzen dituen jende asko dagoela. Jende hau gehiengoa izango da abuztuaren 13ko mobilizazioan».


Summary: Oriok bederatzigarren bandera irabazi du Euskotren ligan. Ondarroan nagusitu eta gero, bihar lor dezake Euskotren liga hirugarrenez irabaztea. Nahikoa luke Arraunen aurretik sailkatzea Castro Urdialesen (Espainia).

Orio pausoz pauso ari da Euskotren ligako garaipenera gerturatzen. Gaur eman du beste bat, hamargarrena, Ondarroan. Bederatzigarren bandera irabazi du 11 jardunalditan (Arraunenak dira beste bi garaipenak, bandera batekin), eta bihar bertan lor dezake liga hirugarrenez irabaztea. Castro Urdialesen ariko dira (11:40ean). Zazpi puntuko tartea dago orain, eta bihar zortzikoa edo handiagoa bada aldea bihar, Zarauzko datorren asteburuko bi estropadei liga traineruan ondo lotuta duela ekingo lioke.

Denborei begiratuta, estu joan da gaurkoa. 3,24 segundo baino ez dizkio atera Arrauni, eta 5,82 Donostiarrari. Tolosaldeak hamar segundoren barruan sartzea lortu du, 10.94ra. Oriok ziaboga aurreko eta ondorengo metroetan atera dio koska aurkari zuzenari, eta nola itsasoa bare egon den, pare bat segundoko aldea nahikoa izan du.

Atzekoen lehian, Donostiarrak hirugarren puntua sartu dio Tolosaldeari bien arteko lehian. Azkena bakarrik joango da jaitsierako kanporaketa jokatzera.


Ondarroaren ezusteko garaipena etxean

Summary: Ondarroaren ezusteko garaipena etxean. Eusko Label ligako estropada irabazi du, lehen txandatik. Marea eta haize aldaketa, eta itsas-laster handiak erabakigarriak izan dira.

Handia egin du Ondarroak: etxeko estropada irabazi. Festetan da herria, eta Eusko Label ligako garaipen hau ere ospatzeko moduan dira ondarrutarrak. Lehen txandatik eskuratu du historian bigarrena duen lorpena, iaz Zierbenan lortu zuenari batu diona. Estu irabazi dio Cabori, 1, 46 segundogatik, eta gero nola ez duten denbora hori hobetu bigarren eta hirugarren txandako traineruek, etxean geratu da trapu preziatua.

Hori gertatzeko ezinbestean jazo behar ezohiko zerbait, eta hauek izan dira eragileak: marea eta haize aldaketa, eta itsas-laster handiak. Bigarren txandako garaile Getariak ez du Ondarroaren denbora bota, ez eta Urdaibai liderrak ere hirugarren txandan. Horrenbestez, etxeko taldeak jauzia eman du sailkapenean, eta azken-hirugarren lekutik bederatzigarrenera igo du koska bat. Nabarmentzekoa dena hau da: orain sei puntura du azken-aurrekoa den Santurtzi (gaur bosgarren izan da), eta gaurkoaren aurretik batera zuen.

Etxekoen pozak bizilagunaren mina ekarri du. Izan ere, Isuntza azkena izan da, eta azken-hirugarren lekura erori da. Santurtzi baino puntu ale bakana baino ez du. Ares, azken sailkatua, gaur seigarren izanda ere, azken lekura gehiago lotu da. Beste gainontzean, goiko lehian, Urdaibaik puntu bat gehiago sartu dio Hondarribiari (lau dira orain), eta tarte bera ateratzen dio hirugarrenera joan den Donostiarrari (zazpigarren egin du). Atzerago sartu zaizkio Orio, zortzigarren, eta bihar Castro Urdialesen (Espainia) lehen txandan joango diren Getaria, Kaiku, Zierbena eta Isuntza(12:13ean). Bigarren txandan joan diren lau horien artean azkarrena Zierbena izan da, baina nola hiru segundoko zigorra jaso duen irteera ustela egiteagatik (Kaikuk bezala), Getariak eraman du txanda.


Enperadore modernoa

Summary: Enperadore modernoa. Amazonen eskutik, Bezosek patrikak bete ditu, baina, batez ere, iraultza eragin du merkataritzan, eta kaleko erakusleihoetatik etxeko ordenagailuetara eraman du. 1,6 milioi langileko inperio erraldoia bigarren mailan uzten ari da Bezos.

Aberatsenen zerrendako lehen postua utzi du aurten Jeff Bezosek (Albuquerque, AEB, 1964), Teslaren kotizazioa puztu egin delako eta harekin batera Elon Musken aberastasuna. Baina bada Bezosek nekez utziko duen posizio bat: Amazonen eskutik azken bi hamarkadetan kontsumo ohiturak gehien aldarazi dituen enpresaburuarena. Bezosek ez zuen Internet asmatu, eta haren ekarpenak ez zirudien, itxura batean, hain berritzailea: 1994an, liburuak Internet bidez erosteko denda bat sortu zuen, MacKenzie Scott emazte idazlearekin batera. Denda fisiko baten kostuak ez izateak —eta liburuak batzuetan kostu azpiko prezioetan saltzeak— abantaila bat eman zion Amazoni, eta haren arrakastaren lehen biktimak liburu dendak izan ziren. Baina liburuen merkatua txiki geratu zitzaion Amazoni, eta, biltegiak eta banaketa bazituenez, beste motatako produktuekin betetzen hasi zen. Gaur egun, hamabi milioi produktu eskaintzen ditu bere denda birtualean, eta 353 milioi, berriz, marketplace-aren bidez; hau da, Internet bidezko denda propioa ez duten milaka denda txiki eta ertainen banatzaile gisa. Sektore ia guztietara hedatu denez, AEBetako Kongresuak ikerketa zabaldu du erabakitzeko Amazon monopolio bat ote den.

Handiak dira Amazonen zenbakiak: 2021ean, AEBetan egindako erosketa elektronikoen %42 egin ziren Amazonen bidez —horietatik %60 marketplace-aren bidez, eta bestea, salmenta zuzenean—. Gailu elektronikoetan, %44ko kuota du, eta %43koa jantzietan, %39koa etxerako artikuluetan, %33koa liburuetan, eta %15koa janarietan. Ehunekoak txikiagoak dira AEBetatik kanpo, baina handitzen ari dira, ia herritar guztiengana iristen delako Amazon. Horrela, 2021ean, italiarren %90k erabili zuten Amazon, estatubatuarren %87k, indiarren %86k, eta britainiarren %85ek. Kopuru hori asko jaisten da Txinan (%17), han Alibaba baita jaun eta jabe. Sareko erosketek gero eta pisu handiagoa dute, eta, estatistikak nahasiak diren arren, erosketen %25 ere izango dira aurki. Amazon edonon dagoela eta erosketetarako lehen aukera dela erakusten duen beste datu bat: Internet bidez erosketa bat egin aurretik, AEBetako kontsumitzaileen %82k Amazonen prezioa begiratzen dute. Presentzia horren ondorioz, iaz 450.000 milioi euroren salmentak egin zituen Amazonek, munduko BPGaren %0,5. Horietatik, ia 30.000 milioi irabaziak izan ziren, 2020an baino %56 gehiago. Azken erosketa, Roomba Berez, denda elektronikoak Amazonen irabazien zati bat baizik ez ditu ematen orain. Haren inguruan inperio bat eraikitzen aritu da Bezos azken hogei urteotan, inbertsioak egitea hobetsi baitu mozkinen banaketaren kaltetan. Azken erosketa joan den astean bertan egin zuen Amazonek: iRobot enpresa erosi zuen, Roomba xurgagailuen egilea, ia 1.700 milioi euroren truke. Duela hiru aste 3.500 milioi askatu zituen One Medical AEBetako osasun zerbitzu pribatuen enpresa erosteko.

Inperioaren zatirik errentagarriena, ordea, ez da denda, baizik eta AWS Amazon Web Services. Plataforma informatiko hori erabiltzen dute milioika enpresa, herritar eta administraziok, beren datuak eta zerbitzuak lainoan izateagatik. Zenbaki horiek guztiek aberats egin dute Bezos: 175.000 milioi euroren ondasunak ditu gaur egun —Euskal Herriko barne produktu gordinaren halako bi ia—. Horren zatirik handiena Amazonen akzioak dira: enpresak 1,4 bilioi euro balio ditu gaur egun burtsan, azken urtean balioaren %15 galdu arren; horren %10 da Bezosena. Haren parte hartzea txikituz joan da, zati bat dibortzioarekin, eta bestea akzioak saltzen ari delako beste proiektu batzuetan inbertitzeko, eta orain arte ahaztuxea izan duen filantropia deskubritzeko. Amazonen akzioak ez ezik, enpresaren kudeaketa zuzena ere utzi du Bezosek, joan den uztailean, Andy Jassy AWSko buruaren esku. Sindikatuen aurka Ikusteko dago buruzagia aldatzeak aldaketa ekartzen ote duen Amazonen lan politikan ere. Inperio handiak ez dira hitz goxoekin eta eskuzabaltasunarekin eraikitzen, eta Bezosen inperioa ere ez. Are gehiago, Bezosek bete egiten ditu enpresaburu gupidagabearen estereotipo franko.

Jeff Bezos COP26an, iaz, Glasgown. Robert Perry / EFE

The Everything Store liburuan, Brad Stone kazetariak ziurtatu du bere langileekin hizkera oso bortitza eta erasokorra erabiltzen duela Bezosek. «Barkatu, ergela izateko pilulak hartu behar ditut gaur, ala?»; «Alferra zara, ala inkonpetente hutsa?»; «Zergatik ari zara nire bizitza hondatzen?», eta halako esaldiak jarri dituzte Bezosen ahotan. Amazonen barne funtzionamendua ikertu dutenek nabarmendu dute elkarren arteko lehia bultzatu duela, eta horrek tentsio handia eragiten diela langileei. Ezaguna da, gainera, Bezosek ez dituela sindikatuak maite. Europan ez du onartu beste erremediorik, legearen babesa dutelako, baina AEBetan errazagoa du bere langileen antolaketa zapuzteko. Baita lortu ere: martxoan, Bessemer herriko banaketa zentro handian (5.000 langile) galdeketa egin zuten sindikatua bultzatu nahi zuten langileek, baina galdu egin zuten. Irabazi egin zuten, ordea, Staten Islanden (New York), Joe Biden presidentearen txalo artean: «Amazon, bagatoz! Adi egon». Soldata ez da langileen eskaera nagusia —2018an, polemika handi baten ondoren, AEBetako gutxieneko soldata federala baino gehiago ordaintzea onartu zuen—, lan erritmoa, atseden falta, eta lan osasuna baizik. Gaur egun, 1,6 milioi langile ditu Amazonek.

Denaren jabe bihurtuko dira? Teknologia talde handien ahalmenaren eta tamainaren ondorioa izan daiteke jabe pribatuen eskuetan gelditzea funtsezko eremu eta datuak.

Irune Lasa

Izarretara begiratzea, kosmosaren misterioak ulertu nahi izatea, milaka urtez gizakia zerura beha... Zer demontre dira lerro batean doazen puntu horiek? SpaceX-ren Starlink sateliteak haien espazioratzearen ondorengo egunetan dira begi hutsez Lurretik ikusgarri. Gero distira galduz joaten dira, baina oraindik ere Lurreko punta bateko eta besteko behatoki astronomikoen argazkietan marra zuri gisa agertzen jarraitzen dute, astronomoen atsekaberako eta haserrerako. Elon Musken Space X konpainiak, mundu osoan banda zabaleko Internet merkea eskaintzeko xedez, oraingoz 2.700 Starlink satelite zeruratu ditu, eta 2.400 inguru daude orbitan. Eta gero eta gehiago izango dira, AEBetako Komunikazio agintariek baimena eman baitiete beste satelite konstelazio baterako, zeinak 40.000 satelite izango dituen.

Munduko edozein bazterretan banda zabala izatea gauza garrantzitsua izan daiteke, eta horren adibide da nola Elon Muskek berak Ukrainako Armada Starlink-era konektatzeko dispositiboekin hornitu duen. Ez da esku pribatuetan dagoen aurrerabide teknologiko garrantzitsu bakarra. Pandemian, adibidez, ikusi zen zer mailako informazioak dituen Googlek, esaterako, jende multzoen mugimendu ohiturez eta pilaketez. Funtsezko informazio izan daitekeena uneren batean erabaki politiko-publikoetarako, eta esku pribatuetan dagoena. Musk bezala, Jeff Bezos Amazoneko buruak ere maite du espazioa; espazioko bere enpresa du, Blue Origin, eta, nola ez, bere satelite konstelazioa ere nahi du. Superaberatsen esku geldituko da ilunabarreko zerua ere? Denetik probatzen ari omen da SpaceX bere Starlink berrien distira murrizteko; besteak beste, merkatuan dauden pintura ilunenak, baina haiek erraz higatzen omen dira espazioan. Bitartean, Starlink-ek behaketa astronomikoetan eragindako endredoak konpontzeko modu bat teleskopioen argazkietan informazio hori kentzeko programa informatikoak izan daitezkeela uste dute aditu batzuek. Baten batek, hala ere, badu esperantza konponbidea ez dagoela urrun; beharbada AEBetako armadarentzat sekretupeko satelite ikusezinak egiten dituzte konpainietan. Dirudienez, informazio klasifikatu batzuk ez dituzte erabat esku pribatuetan nahi.


Summary: Oriok hirugarren aldiz irabazi du Euskotren Liga. Hamalau ehuneneko eskasegatik irabazi du gaur Castro Urdialesen, eta denboraldiko hamargarren bandera astindu du.

Aliron-a izango da gaur Orion. Horiek, gaur, nahikoa zuten Arraun Lagunaken aurretik amaitzearekin matematikoki liga erabakita uzteko. Eta lortu dute, baina gogor lan eginda: hamalau ehuneneko eskaseko tartearekin irabazi dute denboraldiko hamargarren bandera, Castro Urdialesen (Espainia).

Denboraldia, ordea, aise dominatu du Oriok. Orain arte jokatu dituzten hamabi estropadetatik hamar irabazi dituzte. Denboraldia parekatuta hasi zuten Oriok eta Arraun Lagunakek, baina azken estropadetan nabaria izan da bi ontzien arteko tartea.

Gaurko estropadan Tolosaldea izan da hirugarren, eta Donostiarra laugarren. Itzulerako luze hobea egin dute tolosarrek, eta sailkapenean bien arteko tartea estutzea lortu dute.

Horrela daude gauzak: 46 puntu ditu Oriok, 38 Arraun Lagunakek, 19 Donostiarrak eta 17 Tolosaldeak. Zarauzko Ikurrinaren bi jardunaldiak soilik geratzen dira liga amaitzeko, eta, ondorioz, ezinezkoa da jada Arraun Lagunakek Oriori errenta jatea. Ikurrina hori, ordea, preziatua da, eta ziur hura lortzeko ere lehia estua izango dela bi ontzi indartsuenen artean.


Summary: Hondarribiak irabazi du Castro Urdialesen, eta sailkapena estutu du. Pasa den asteburuko kolpeari buelta eman dio Ama Guadalupekoa-k. Urdaibaik bigarren amaitu du, eta ondo eutsi dio lidergoari.

Azkarra izaten jarraitzen du Hondarribiak. Pasa den asteburuan, Getarian (Gipuzkoa), bigarren ziabogan izandako akats baten ondorioz hamargarren egin zuten, eta Eusko Label Ligako lidertza galdu zuten, Urdaibairen mesedetan. Atzo ere azkarragoak izan ziren bermeotarrak. Baina gaur, Castro Urdialesen (Espainia), Ama Guadalupekoa-k argi utzi du ez duela amore eman.

Itsaso mugitua zegoen; olatuak albotik jotzen zituen traineruak, eta haizeak ere ez die lana erraztu patroiei. Egoera horretan, gaur ere baldintzek emaitzetan eragina izan zitekeela zirudien. Ez da, ordea, atzoko erokeriarik izan. Getariak irabazi du lehen txanda Zierbenaren aurretik, Donostiarrak bigarrena Orioren aurretik, eta ohorezko txandan Hondarribia gailendu da Urdaibairen aurkako buruz burukoan.

Bou Bizkaia-k, behintzat, lortu du bigarren postuari eustea. Garrantzitsua zen sailkapenera begira. Hondarribiak 20:30,74 minutu behar izan ditu lanak amaitzeko; bost segundu gehiago Urdaibaik, sei gehiago Donostiarrak, eta hamalau gehiago Oriok.

Bosgarren postua lortu du gaur ere Getariak, Santurtziri 44 ehuneneko aterata. Zazpigarren izan da Zierbena, eta zortzigarren atzoko garailea, Ondarroa. Lekittarrak azken postuan amaitu du.

Urdaibai, sendo

Gaurko emaitzekin, Urdaibaik hiru puntuko errentari eusten dio sailkapen nagusian. 149 puntu dituzte bizkaitarrek, 146 ditu Hondarribiak, eta 144 Donostiarrak.

Sailkapenaren behekaldean, asteburua beltza izan da Lekittarrarentzat. Zortzigarren postuan da Cabo 65 punturekin, eta atzetik ditu Ondarroa 63rekin, Santurtzi 59rekin, Lekittarra 54rekin eta Ares 43rekin.

Sei estropada falta dira liga amaitzeko, eta ezer ez dago erabakita. Zarauzko Ikurrina da hurrengo erronka.


Summary: Realak Kuboren gol bati esker irabazi du Cadizen. Txuri-urdinek gogor lan egin behar izan dute, baina japoniarrak 24. minutuan sartutako golak balio izan die. Debuta egin dute Brais Mendezek eta Momo Chok.

Iritsi, lehen neurketa hasieratik jokatu, eta hiru puntuak lortzeko balio izan duen gola sartu. Horixe da Take Kubok Realean egin duena. Ligako estreinako neurketa jokatu dute txuri-urdinek gaur Cadizko Nueva Mirandilla estadioan, eta ezin hobeto ekin diote denboraldiari: garaipen batekin (0-1).

Aurreikusitakoaren antzeko hamaikakoa zelairatu du Imanol Alguacilek. Remiro atepean eta defentsan Le Normand, Zubeldia, Rico eta Aritz. Azken horrena izan da, ziurrenik, ezustekorik handiena, Gorosabel aulkian utzi baitu Orioko entrenatzaileak.

Partida aurreko prentsaurrekoan, izenik eman gabe, baina jokalari batzuen aurka gogor hitz egin zuen prestatzaileak; esan zuen ez zirela fisikoki behar bezala prestatuta iritsi denboraldiaurrera. Arrasatekoa izan daiteke horietako bat. Gainontzean, esperotakoa: Zubimendi, Merino, Brais eta Silva zelai erdian, eta Kubo eta Isak aurrean.

Jokalari horiekin, neurketari oso ondo ekin dio Realak. Une oro Cadizen zelaian ibili da baloia, eta galdu bezain pronto berreskuratzen zuten donostiarrek. Cadizen apustua argia zen: atzean sendoak izan, eta kontraerasoren bat baliatu gola egiteko.

24. minutuan, ordea, Braisek baloi bat berreskuratu du, Merinori utzi dio, eta hark pase zoragarri bat eman Kubori, japoniarrak Realaren estreinako gola sartzeko. Ezustean harrapatu ditu Cadizko atzelariak. Orduan zertxobait aurrera egin du Cadizek, eta, egiari zor, Realak adina arrisku sortu du atsedenaldira bitartean.

Chok, bi aukera

Bigarren zatian astunagoa izan da neurketa. Reala izan da atzean sartu dena, eta, Cadizek aukera argiegirik sortu ez duen arren, sufritzea tokatu zaie txuri-urdinei. Iazko joerari eutsita, ordea, sendo jardun dira Le Normand, Zubeldia eta konpainia.

Azken minutuetan, gainera, bi aukera oso argi izan ditu Realak neurketa erabakita uzteko. Biak, aulkitik sartu den Momo Chok. Bi kontraerasotan geratu da bakarrik Ledesma atezainaren aurrean, baina ez du asmatu frantziarrak.

Azkenean 0-1, eta lehen hiru puntuak, poltsikora.

Cadiz: Ledesma; Zaldua (Diarra, 86'), Hernandez, Chust, Espino; Fali, Jose Mari (Alarcon, 65'), Perea (Mabil, 45'), Arzamendia (Alejo, 65'); Lucas Perez (Negredo, 73) eta Lozano.

Reala: Remiro; Aritz, Zubeldia, Le Normard eta Rico (Aihen, 82'); Zubimendi, Merino (Illarra, 78'), Brais, Silva (Cho, 78'); Kubo (Barrenetxea, 78') eta Isak (Karrikaburu, 85').


Summary: Emakume bati labanarekin eraso dio bikotekideak, Donostian. Atxilotu egin dute 26 urteko gizonezkoa; larri dago emakumea. Gainera, lau emakumek ziztadak salatu dituzte Donostian, eta Zumaian eta Algortan banak; Algortan, gainera, adingabe batek sexu abusuak salatu ditu. Bestalde, Baionan gizon bat behin-behinean preso sartu dute gaur, bikotekideari eraso egiteagatik. Gasteizen, berriz, 51 urteko gizon bat atxilotu zuen atzo Ertzaintzak, emakume bati sexu abusuak egitea leporatuta.

Poliziaren esku jarraitzen du Donostian bikotekideari labanarekin eraso egiteagatik atxilotutako 26 urteko gazteak. Igandeko goizeko zazpietan izan zen erasoa, Amara auzoan, eta larri zaurituta eraman zuten ospitalera emakumea. Lepoan eta bizkarraldean zauritu zuten. Indarkeria matxistarekin lotuta beste atxilotu bat ere izan da igande goizaldean; 04:00 aldera atxilotu zuten beste gizon bat, emakume bati ukituak egiteagatik.

Bestalde, gizon bat behin-behinean preso sartu dute Baionan, bikotekideari eraso egiteagatik. Iragan ostegun gauean gertatu zen erasoa, eta Frantziako Poliziak berehala atxilotu zuen gizona. Emakumea aurpegian kolpatu zuen, eta bost eguneko lanerako gaitasun eza ezarri zion medikuak andreari. Baionako prokuradoreak berehala presondegiratzeko agindu zuen, aurrekariak dituelako. Izan ere, iragan astelehenean atera zen kartzelatik, droga trafikoarekin lotutako kondena bat bete ostean. Bihar epaituko dute Baionako Auzitegian.

Ziztada kasuek ere etengabe agertzen jarraitzen dute. Azkenak, asteburuko jaietan: Donostiako Aste Nagusiko lehen egunean lau emakumek salatu dute ziztatu dituztela, Zumaiako Euskal Jaietan batek, eta Algortako (Getxo) Portu Zaharreko festetan beste batek, kasu horretan adingabe batek.

Ertzaintza kasuok ikertzen ari da, eta gaur elkarretaratze bana egin dute hiru leku horietan. Zumaian, mugimendu feministak deituta, Indarkeria matxistarik gabeko bizitzak orain! leloa zeraman pankartaren atzean bildu dira hainbat herritar. Eraso egin zioten emakumea Donostiako ospitalera eraman zuten probak egitera, eta salaketa jarri du.

Eraso gehiago Algortan eta Gasteizen

Algortan, gainera, ziztada kasua ez da salatutako eraso matxista bakarra izan. Adingabe batek salatu du sei eta zortzi lagun arteko gazte talde batek ukituak egin zizkiola. Hori dela eta, arratsaldean elkarretaratzea egin dute han ere, mugimendu feministak deituta.

Ertzaintzak ikerketa zabaldu du Portu Zaharrean gertatutakoa argitzeko, eta beste bat zabaldu du Gasteizen. Han, emakume batek sexu abusu bat salatu du. Poliziak 51 urteko gizon bat atxilotu du.

Ikusi gehiago: Bi eraso matxista salatu dituzte, Irunen eta Azkainen


Summary: Beasaindar bat oso larri dago Grezian, jipoi baten ondorioz. Santorini uhartean zegoen 33 urteko Beasaingo (Gipuzkoa) bizilaguna, oporretan. Poliziaren arabera, lapurreta egiteko eraso zioten.

Santorini uhartean zegoen lagunekin oporretan 33 urteko Beasaingo (Gipuzkoa) bizilaguna, EITBk berri eman duenez. Hainbat lagunek eraso zioten joan den ostegunean, Poliziaren arabera, lapurreta egiteko; bakarrik zegoen eraso ziotenean. Atenasen ospitaleratu dute, ZIU zainketa intentsiboen unitatean, oso larri.

Poliziak 16 eta 19 urte arteko lau lagun atxilotu zituen erasoarekin lotuta, ostegun gauean bertan, hotel batean. Greziako hainbat hedabidek zabaldu dutenez, kamera batzuek grabatutako irudiei esker identifikatu dituzte.

Zaurituaren senideak Grezian dira dagoeneko.


Summary: Donostia abordatu dute piratek ia 200 ontzitan. Itzuli da Aste Nagusi Pirataren ikur bihurtu den ekitaldia, bi urteko etenaren ondoren. Ia berrehun ontzi abiatu dira, 17:00ak jo dutenean. Abordatzeak hogeigarren aldia du aurten.

Duela hemeretzi urte, 2003ko abuztuaren 11n atera ziren Donostiako Piratak lehenengoz aldiz hiria abordatzera. Hogei bat ontzi baino ez ziren orduan. Izozkiak, zezenketak eta su artifizialak ikur zituzten festei ukitu «herrikoia» emateko asmoz atera ziren uretara, baimenik eskatu gabe. Kontxako hondartzara iristean udaltzainek identifikatu zituzten, eta, protesta modura, udaletxe aurrean utzi zituzten ontziak. Gaur, lehen abordatze hartatik hemeretzi urtera, ehunka lagunek hartuko dute parte abordatzean. Ia 200 baltsa abiatu dira portutik Kontxara gaur: duela bi hamarkada baino ia hamar aldiz gehiago, alegia.

Abordatzea antolatzearen konplexutasunaren seinale da egun osoko festa. Goizean goizetik hasi dira gazteak, eta dagoeneko horren gazte ere ez direnak ere bai, itsasontziak antolatzen. Hiru txanda egin behar izan dituzte, arranpan ontziak muntatzeko lekua izateko; 09:30ean hasi dira lehen txandakoak. Talde bakoitzari ordu eta erdi eman diote beren muntaketa bukatzeko, eta gero portuan aparkatuta utzi dituzte baltsa piratak, arratsaldeko ordu handiaren esperoan.

Kaian bertan dute Flamenka gunea Piratek, eta han egin dute herri bazkaria ehunka eta ehunka abordatzailek. Ez dute animaziorik falta izan, musikarekin eta urezko pistolekin. 17:00ak jo dutenean abiatu dira portutik, Bilgune Feministak suziria jaurti bezain azkar. Ordenatuta, baina zalaparta batean umoretsu abiatu dira piratak abordatzera.

Hasiera haietan ez bezala, protagonismo handia dute gaur egun piratek Donostiako Aste Nagusian. Kofradiaka antolatzen dira, eta milaka lagun biltzen dituzte txosnen inguruan antolatutako egitarauan. Abordatzean ere gero eta jende gehiago atera izan da urtez urte; hasiera batean, aldi baterako ekitaldia zen, festa ereduari buelta bat eman eta bestelako jaiak irudikatzeko, baina piratek ikur bihurtu da azkenean.

Matti pertsonaiak jaurti ohi du urtero-urtero txupina, eta, aurten, hogeigarren abordatzea egin dutela-eta, Bilgune Feministako kideak hartu dituzte lemazain, joan den larunbatean, jaiei hasiera emateko. Physys Versus Nomos taldeak egin du aurtengo abestia: Aurtzaka goaz.


Summary: Bost lagun hil dituzte Ekuadorren, lehergailu batekin egindako atentatuan. Ekuadorko Gobernuak salbuespen egoera ezarri du Guayaquil hirian, 30 egunerako, «hiria babesteko eta kontrola berrezartzeko beharrezko neurri guztiak» hartzeko.

Gutxienez bost lagun hil dira eta zaurituta daude beste hamasei, Ekuadorko Guayaquil hirian igande goizaldean izandako leherketa baten ondorioz. Cristo del Consuelo auzoan izan da leherketa, bi diskoteka klandestinoren ondoan, eta «atentatu terrorista» gisa izendatu dute agintariek. Lekukoen arabera, lehergailuz betetako zaku bat bota zuten kalean, diskoteken atarian. Biktima gehienak dantzaleku horietan zeuden pertsonak dira, baina etxebizitza batean zegoen andre bat ere hil da. Erabat suntsituta geratu dira zortzi eraikin, eta suhiltzaileak hainbat orduz aritu dira gorpuen bila.

Ekuadorko Gobernuak «krimen antolatuan dabiltzan mertzenarioei» egotzi die atentatua. Patricio Carrillo Barne ministroaren esanetan, «estatuaren aurkako gerra adierazpena» izan da leherketa: «Aurre egiteko elkartzen ez bagara, ordaina are latzagoa izango da gizartearentzat». Bertako hedabideen arabera, diskoteka bateko jabea zen atentatuaren helburua. Fiskaltza gertatutakoa ikertzen ari da.

Guillermo Lasso presidenteak salbuespen egoera ezarri du 30 egunerako Guayaquilen, «hiria babesteko eta kontrola berrezartzeko beharrezko neurri guztiak» hartzeko: «Ez dugu utziko krimen antolatuak herrialdea gida dezan».

Joan den urteko apirilean hartu zuen presidente kargua Lassok. Botoen %52 eskuratu zituen bankari ohiak. UNES Itxaropenerako Batasuna alderdiko hautagaiari gailendu zitzaion eskuineko hautagaia, Rafael Correa presidente ohi erbesteratuaren ildo politikoak bozetan izan zuen ordezkariari.


Summary: 17 urteko gazte bat atxilotu dute Donostian, beste bati labanaz eraso egitea egotzita. Bart izan da erasoa, Kontxako pasealekuan. Labankada jaso duen gaztea osasun etxe batera eraman dute.

17 urteko mutil bat atxilotu du Ertzaintzak Donostian, adin bereko beste mutil bati labanarekin eraso egitea leporatuta. Donostiako Udalak berri eman duenez, 3:40an izan da gertaera, Clara Campoamor plazan, Kontxako pasealekuan.

Erasoa gertatu eta gutxira atxilotu dute gaztea, inguruko taberna batean. Labankada jaso duen mutila, berriz, Donostia ospitalera eraman dute.


Summary: Beste 30 pertsona hil dira COVID-19arekin Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Koronabirusaren bilakaeraren berri eman du Osakidetzak: 180 lagun daude ospitaleratuta gaitzak jota, eta horietako hamabost ZIUetan daude.

Koronabirus kasuen datu eguneratuak eman ditu gaur Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak, eta, horien arabera, beste 30 lagun hil dira gaitzak jota azken astean. Aurreko astean, berriz, 31 izan ziren gaixotasun horrekin hildakoak. Ospitaleetako presioak ere behera egin du: 180 pertsona daude ospitaleratuta, horietatik 15 ZIUetan—joan den astean 286 pertsona zeuden ospitaleetan COVID-19ak jota, eta bederatzi zeuden ZIUetan, larri—. Positibo kopuruari begiratuta ere, beheranzko joera bat ikus daiteke; 1.203 pertsonak eman dute positibo oraingo honetan. Joan den astean, guztira 1.881 izan ziren positibo eman zutenak. Izan ere, 14 eguneko intzidentzia tasa metatuak beheranzko joera hartua zuen azken asteetan, eta orain ere bide beretik doa: 140,62 dela jaso du Eusko Jaurlaritzaren txostenak—210,24koa zen joan den asteko txostenean—.


Summary: Hilekoarentzako produktuak doan banatuko ditu Eskoziak gaurtik aurrera. Gaur sartu da indarrean Hilekoarentzako Produktuen Legea Eskozian. Udalek eta eskolek banatuko dituzte tanpoiak eta konpresak, eta eskatzen dituen ororentzat eduki beharko dituzte eskuragarri, doan.

«Hilekoarentzako produktuak doan izateko eskubidea benetakoa da gaurtik aurrera». Monica Lennon diputatu laborista harro agertu da Hilekoarentzako Produktuen Legea indarrean delako. Gaurtik aurrera, eskoziarrei udalek eta eskolek banatu beharko dizkiete hilekoaren higienerako produktuak, doan. Legez, eskatzen dituen ororentzat izan beharko dituzte eskuragarri konpresak, tanpoiak eta gainerako higiene produktuak.

2020ko azaroan onartu zuten legea; Alderdi Laboristako diputatu Monica Lennonen esanetan, «hilekoaren pobreziari» aurre egiteko. «Harro nago legea sustatu izanarekin, Eskozia eta mundua aldatzen ari baitira modu positiboan», adierazi du Lennonek STV Eskoziako telebista publikoan, eta gaineratu du udalek eta beste hainbat erakundek gogor lan egin dutela hilekoarentzako produktuak doan eskuratzeko aukera emateko.

Lennonen arabera, legea «beste mugarri bat da hilekoaren duintasuna defendatu duten aktibistentzat», eta erakusten du «gauzak lor daitezkeela aukera progresisten eta ausarten» alde eginez gero. «Harro gaude neurri hau onartzen duen lehen gobernu nazionala izateaz».

Eskoziako Gobernuak 32 milioi euro inguru jarri ditu 2017tik hilekorentzako produktuak finantzatzeko.

Espainiako Gobernuak hilekoarentzako produktuei BEZa murrizteko aukera aipatu izan du, baina maiatzean iragarri zuten ez zutela neurri hori onartuko, gobernua osatzen duten alderdien arteko koalizio akordioan jasota dagoen arren. «Ogasun Ministerioak ez du neurri hori legean jaso nahi izan, baina berriro negoziatuko dugu, Estatuko Aurrekontu Orokorretan», esan zuen Irene Montero Berdintasun ministroak.


Summary: EHU munduko 400 unibertsitate onenen artean mantendu da. Shanghaiko Jiao Tong Unibertsitateak urtero egiten duen munduko unibertsitate onenen zerrendan segituko du EHU Euskal Herriko Unibertsitateak. EHUk zazpi espezialitate ditu munduko lehen 200 unibertsitateen artean.

Shanghaiko Jiao Tong Unibertsitateak urtero egiten duen munduko unibertsitate onenen zerrendan segituko du EHU Euskal Herriko Unibertsitateak, zehazki 400 lehenengoen artean. EHU duela hamar urte sartu zen sailkapen horretan, eta orduan munduko 500 unibertsitate onenen artean sailkatu zen. Azken sailkapenaren arabera, 400 lehenengoen artean dago orain. Eva Ferreira EHUko errektoreak nabarmendu du «zoriontsu» egoteko moduko lorpena dela, eta nazioartean «ikusgarritasuna eta ospe bikaina» duen erakusle dela. EHUk zazpi espezialitate ditu munduko lehen 200 unibertsitateen artean –iazko rankingean, berriz, sei zituen–. Munduko 150 unibertsitate onenen artean kokatu da hiru espezialitatetan: Ingeniaritza Metalurgikoa, Ingeniaritza Kimikoa eta Kimika. Eta 200 onenen artean beste lautan: Elikagaien Zientzia eta Teknologia, Materialen Zientzia eta Ingeniaritza, Nanozientzia eta Nanoteknologia, eta Matematika.

Shanghaiko rankingak, funtsean, unibertsitateen ikerketen eragina neurtzen du, eta baita haien nazioarteko ospea ere. 2012an egindako ebaluazioan agertu zen lehen aldiz EHU. Unibertsitateen bikaintasuna neurtzeko nazioarteko erreferentzia den zerrenda hori osatu ahal izateko, kontuan izan dituzte Nobel saria eta Matematikako Fields dominak eskuratu dituzten irakasle edo ikasle ohiak dituzten unibertsitateak, ikertzaile oso aipatuak edo Nature edo Science aldizkarietan argitaratutako artikuluak. Guztira, 1.300 unibertsitate baino gehiago ebaluatzen dira, eta 500 argitaratu.


Summary: Gidari bat hil da Tebas-Muru Artederretan, autoa bidetik irten ondoren. N-121 errepidean gertatu da ezbeharra. Eneritzen izandako beste istripu batean, larri zauritu da 21 urteko gazte bat.

Gidari bat hil da gaur Tebas-Muru Artederretan (Nafarroa), auto istripu batean. Berri agentziek zabaldu dutenez, bidetik irten da autoa, N-121 errepidean, e12:45ean. Larrialdi zerbitzuak eta Cordovillako suhiltzaileak hurbildu dira istripua gertatu den lekura, baina han bertan hil da gidaria.

Beste istripu bat izan da Eneritzen (Nafarroa) ere, 07:30ean. Auto bat bidetik irten da han ere, eta larri zauritu da 21 urteko gazte bat, Nafarroako Gobernuak berri eman duenez. Nafarroako Unibertsitate Ospitalera eraman dute gaztea.


Summary: Palestinar bat hil du tiroz Israelgo armadak. Jerusalem ekialdean egindako sarekada batean hil dute 21 urteko gizonezkoa.

Bere etxean hil dute 21 urteko Mohammad Ibrahim Shham, Jerusalem ekialdeko Kufr Aqab barrutian. Palestinako Wafa berri agentziak zabaldu duenez, militarrak gaztearen etxera sartu, eta tiro egin diote, eta jarraian atxilo eraman dute. Handik gutxira eman du armadak berak gaztearen heriotzaren berri.

«Ez dakigu zergatik sartu diren etxera; guztiok hilko gintuzten gure seme zaharra bertan egon izan ez balitz», salatu du Shhamen aitak. Haren esanetan, ordu erdiz izan dute gaztea lurrean eskuburdinak jarrita, tirokatu eta gero. Israelgo komunikabideek plazaratu dutenez, militarrei labanaz eraso die Shhamek.

PAN Palestinako Aginte Nazionaleko Atzerri Ministerioak gaitzetsi egin du hilketa: «Okupazio indarrek urte hasieratik egindako hilketa kanpainaren parte izan da». Azken asteetan, Israelgo segurtasun indarrek ia egunero egin dituzte segadak Zisjordanian.