Summary: Marion Cotillardi emango diote Donostia saria. Aktore frantziarrak irailaren 17an jasoko du saria, inaugurazio ekitaldiko galan. Hainbat sari irabazitakoa da, tartean Oscar bat. Aurtengo beste Donostia saria Johnny Deppi emango diote, eta irailaren 22an jasoko du.

Marion Cotillard (Paris, 1975) aktore frantziarrak jasoko du Donostia saria Zinemaldiaren inaugurazio ekitaldian, irailaren 17an, Kursaaleko auditoriumean. Frantziako zinemagintzan azken bi hamarkadetan gehien nabarmendu diren aktoreetako bat da Cotillard, eta Hollywooderako jauzia ere egin du. Halaber, hainbat sari irabazi ditu azken hogei urteotan osatu duen ibilbidean; esaterako, Oscarra, Urrezko Globoa eta Bafta saria eskuratu zituen La Môme / La Vie en Rose (Oliver Dahan, 2007) filmean egindako lanagatik. Michael Mann, Christopher Nolan, Woody Allen, Steven Soderbergh eta James Gray zuzendariekin lan egin du, besteak beste. Aurtengo beste Donostia saria Johnny Deppi emango diote. 69. Zinemaldia irailaren 17a eta 25a bitartean egingo dute.

Jean-Claude Cotillard aitaren antzezlanetako batean egin zuen debuta aktore gisa Cotillardek, artean haurra zela. Telebistako zenbait telesailetan parte hartu ondoren, L’histoire du garçon qui voulait qu’on l’embrasse (Philippe Harel, 1994) filmean izan zuen lehen rola. Taxi (Gerard Pires, 1998) filmean egindako lanari esker, Cesar sarietarako izendapena jaso zuen. Geroago Lilly Bertineauren rola bete zuen, berriz ere, Taxi 2 (2000) eta Taxi 3 (2003) filmetan (biak Gerard Krawczyk zuzenduak).

Cesar sarietarako bigarren izendapena Les jolies choses (Gilles Paquet-Brenner, 2001) pelikulan egindako lanari esker jaso zuen —bi ahizpa bikirena egin zuen—, eta Frantzian are ospe handiagoa lortu zuen Jeux d’enfants (Yann Samuell, 2003) komedia erromantikoari esker. Hortik Hollywoodera egin zuen jauzi Tim Burtonen eskutik (Big Fish, 2003), eta hurrengo urtean bere lehen Cesar saria jaso zuen Un long dimanche de fiançailles (Jean-Pierre Jeunet, 2004) gerra osteko drama erromantikoan egindako lanagatik.

Edith Piaf abeslari ospetsuaren interpretazio txalotuarekin (La Môme / La Vie en Rose) urrats erabakigarria egin zuen Cotillardek bere ibilbidean. Film horrekin, frantsesez egindako antzezpen batengatik Oscar saria irabazi zuen emakumezko lehen aktore frantsesa bihurtu zen, eta Urrezko Globoa, Bafta eta Cesar sariak ere eskuratu zituen.

Donostiako Zinemaldiak bi Donostia sari emango ditu aurten. Orain dela aste batzuk jakinarazi zuten antolatzaileek Johnny Depp aktoreak ere jasoko duela ibilbide bati aitortza egiten dion saria, eta orduan polemika handia piztu zen, aktorearen bikotekide ohi Amber Heardek Deppen kontrako salaketa egina duelako tratu txarrengatik.

Horri lotuta, Donostiako Zinemaldiak eta (H)emen ikus-entzunezkoen eta arte eszenikoen sektoreetako emakume profesionalen elkarteak lan jardunaldi bat antolatuko dute zinemaldiaren barruan. Ohar bidez jakinarazi dutenez, helburua genero berdintasunarekin zerikusia duten gaiei buruz hausnartzea, eztabaidatzea eta akordioak lortzen saiatzea izango da. Zinemaldiak eta (H)emenek elkarrekin landuko dute eztabaida eragin duten gaien zerrenda.

Anderson eta Campionen filmak, Perlak sailean

Wes Andersonen The French Dispatch eta Jane Campionen The Power of the Dog filmak emango dituzte Zinemaldiko Perlak sailean, eta Publikoaren Saria irabazteko lehiatuko dira. Andersonen filma Cannesen estreinatu zuten orain aste batzuk, eta Campionena Veneziako Mostrako sail ofizialean estreinatuko dute irail hasieran.

Anderson estatubatuarraren pelikula egunkari baten erredakzioan girotuta dago, eta parte hartu duten aktoreen artean daude Adrien Brody, Bill Murray, Tilda Swinton, Frances McDormand eta Benicio del Toro, besteak beste. Campion zeelandaberritarraren filmak izen bereko Thomas Savageren eleberri bat du oinarrian, eta bi anaiaren arteko gatazka bat kontatzen du. Filmeko protagonisten rola jokatu dute Benedict Cumberbatchek eta Jesse Plemonsek.

Beste festibaletan jada estreinatu dituzten filmak biltzen ditu Perlak sailak. Hamabost filmek osatuko dute saila, eta, gaur iragarritakoez gain, Celine Sciammaren Petite maman, Paul Verhoevenen Benedetta eta Ryusuke Hamaguchiren Guzen to sozo izango dira garaikurra lortzeko hautagaien artean, baita Emmanuel Carrere idazlearen Ouistreham ere; lehiaketatik kanpo emango dute hala nola Julia Ducournau zuzendariaren Titane obra, Cannesko aurtengo zinemaldiko irabazlea. Hamabi film arituko dira lehian.


Summary: Kartzelara bidali dute Ziburun andre bati eraso egitea egotzita atxilotutako gizona. Larriki zauriturik dago 40 bat urteko emakumea, erietxean, baina, medikuen arabera, arriskutik kanpo dago.

Iragan ostiral arratsean, gizon batek emazte bati eraso zion labanaz. Hamar bat labankada eman zizkion, ikerketaren lehen zantzuen arabera. Gizona ihesi joan zen erasoaren ostean, eta Frantziako Polizia haren bila aritu zen; azkenean, igandean atxilotu zuten, Ziburun. Lehen ikerketaren arabera, ez dago «harreman jakinik» bien artean.

Gizonezkoak Baionako Justizia Auzitegian deklaratu du, eta hura espetxeratzeko agindu dute. Homizidio saio bat egitea leporatu diote. Larriki zauriturik dago 40 bat urteko emakumea, erietxean, baina, medikuen arabera, arriskutik kanpo dago.


Summary: Andrew Cuomok agur esan dio hamar urtez izandako karguari. New Yorkeko Gobernadore ohiak abuztuaren 10ean eman zuen dimisioaren berri, 11 emakumek sexu abusuak egitea egotzi ondoren. Lehen aldiz emakume batek hartu du kargua.

Azken bi asteotako anabasa politikoaren eta mediatikoaren ostean, New Yorkeko gobernadore Andrew Cuomok kargua utzi zuen atzo. Zapore gaziarekin eman zion agurra hamar urtez izandako karguari; izan ere, sexu abusuekin lotutako salaketek behartu dute paisaia politikotik urruntzera.

Iragan abuztuaren hamarrean eman zuen Cuomok dimisioaren berri, New Yorkeko fiskal nagusi Letitia Jamesen bulegoak haren inguruko txostena argitaratu ondoren: hamaika emakumek Cuomoren aurkako salaketak aurkeztu zituzten, sexu jazarpena eta indarkeria egotzita. Gobernadore ohiak aitortu zuen bere ekintzek langileak deseroso sentiaraz zitzaketela, baina ukatu egin zituen sexu abusuak.

Jamesek plazaratutako txostenak eragindako presioek kargua uztera bultzatu zuten Cuomo; besteak beste, AEB Ameriketako Estatu Batuetako presidente Joe Bidenek dimisioa aurkezteko eta «lasai joateko» aholkatu zion. 63 urteko politikariak bere errugabetasuna defendatu zuen, baina kargua uztea erabaki zuen: «Egoera ikusita, laguntzeko egin dezakedan onena albo batean jarri eta gobernukideei gobernatzen uztea da».

Geroztik, Cuomok ukatu egin du leporatutakoa, esanez salaketek «motibazio politikoa» dutela eta ez dagoela horien egiazkotasuna froga dezakeen ezer. Haren arabera, aipatutako sexu abusuak «gaizki-ulertuak» izan ziren, «belaunaldien arteko desberdintasunak» zirela medio.

Atzo arratsaldeko agerraldian, New Yorkeko fiskal nagusiari, politikariei eta hedabideei leporatu zien bera kargutik kentzeko presioa egitea: «Gobernuak salaketak politiko bihurtzen dituenean, eta prentsako tituluek frogarik gabe epaitzen dutenean, sistema judizialak huts egiten du. Hori emakumeen, gizonen eta gizartearen kalterako da. Egia denborarekin azalduko da».

Salaketak aurkeztu zituzten emakumeek, berriz, irmo eutsi diete beren bertsioei. Emakumeek sexu jazarpenak, iruzkin desatseginak eta ukituak egitea leporatu zioten Cuomori. Gehienak haren lankideak izandakoak dira.

AEBetako telebista batean elkarrizketatu zuten haren salatzaileetako bat, Brittany Commisso. 32 urteko emakumeak Cuomorentzat egin zuen lan, eta, salatu zuenez, bitan jasan behar izan zituen nagusiaren ukituak: «Egin zidana delitu bat da; legea hautsi zuen».

Comissok azaldu zuen denbora luzez egon zela isilik, Cuomok eta haren ingurukoek bere izen ona zikinduko zuten beldur, «beste batzuekin egiten ikusi eta entzun nien bezala». Hain zuzen, 165 orrialdeko txostenaren arabera, Cuomok eta haren laguntzaileek mehatxatu egin zituzten beren kexak publiko egin eta lan giro toxikoa salatu zuten emakumeak, eta haien aurkako kanpainak sustatu zituzten, biktimei sinesgarritasuna kentzeko.

Alyssa McGrathek eta Virginia Linmiatisek ere Cuomoren aurkako salaketak aurkeztu zituzten. Bi emakumeek gobernadore oiharen bulegoan egiten zuten lan, eta biek salatu dute ukituak eta iruzkin desatseginak egin zizkiela. Fiskaltzaren jarrera txalotu dute, eta «pozik» daudela adierazi, Cuomok ez duelako karguan segituko.

Txostena egiteko, hainbat hilabetez ikertzen aritu da fiskaltza, eta gutxienez 200 pertsona elkarrizketatu dituzte. Cuomoren aurkako salaketak indarrean daude, eta haren aurkako ikerketa martxan dago. Sexu jazarpenagatik ireki dioten auzia ez da, ordea, gobernadore ohiaren arazo bakarra; izan ere, agintaldian egindako ustezko irregulartasunak ikertzen ari dira: aztertzen ari dira ea gezurra esan ote zuen COVID-19ak adinekoen egoitzetan eragindako heriotzen inguruan, bere irudia hobetzeko, eta ea funts publikoetatik 5 milioi dolar lortu zituen pandemiari buruzko liburu bat idazteko.

Lekukoa pasatu diote

Kathy C. Hochul politikari demokrata izendatu dute gaur New Yorkeko gobernadore; kargua eskuratu duen lehen emakumea bilakatu da horrela. 62 urteko politikariak estatuko Kapitolioan hartu du kargua, Janet DiFiore estatuko epaile nagusiak gidatutako zeremonia pribatu batean.

Gobernadore gisa egindako lehen agerraldian, emakumeei ohore egin die Hochulek: «Kargua hartuko nuela jakin nuenean, nire aurreko emakume guztiengan pentsatu nuen, ama barne, eta historian aurretik egondako emakume askok lekukoa pasatu zidatela sentitu nuen». Gainera, gehitu du inork ez duela «toxikotzat» joko bere lantokia.

New Yorkeko estatua ez dago, baina, garairik bareenean. Batetik, delta aldaeraren gorakadaren ondorioz, geroz eta zailagoa da COVID-19aren pandemia kontrolatzea. Bestetik, ekonomiaren susperraldiak mantso egiten du aurrera.

Datozen egunetan osatuko du lantaldea Hochulek, eta iragarri du aste bukaerarako izendatuko duela gobernadoreordea.


Summary: Porrotxekiko elkartasun mezuz bete dira sare sozialak. Larunbatean euskal presoen aldeko mobilizazioan parte hartu zuen pailazoak, eta txiolari batzuek salatu dute Porrotxen bidez haurrak «zigorgabetasuna eskatzeko arma gisa» erabiltzen direla. Erabiltzaile askok elkartasuna adierazi diote pailazoari.

Sare Herritarrak antolatutako manifestazioa egin zuten larunbatean Donostian, Ibilian-ibilian, etxerako bidean lelopean. Milaka pertsona atera ziren kalera, besteak beste salbuespenezko espetxe politika bukatzea eta larri gaixo diren presoak askatzea eskatzeko. Bertaratutakoen artean zen Porrotx; Artzain Onaren katedraletik kairainoko bidea gidatu zuen haur motxiladunekin batera.

Txiolari batzuek pailazoaren parte hartzea salatu dute, eta adierazi dute Pirritx, Porrotx eta Marimototsek haurrei «ideologizazio txoil partzial eta etengabekoa» egiten dietela.

Consuelo Ordoñez ETAk hil zuen Gregorio Ordoñezen arreba izan zen lehena gertakaria gaitzesten: «Terroristen zigorgabetasuna eskatzeko arma gisa erabilitako haurrak. Ez diete kontatuko hitz egiten duenaren aita kartzelan dagoela norbait hiltzeagatik edo hiltzen laguntzeagatik. ETAk haiek bezalako 22 haur hil zituela eta gutxienez beste 1.635 umezurtz utzi zituela. Gaur, Donostian».

Ordoñezen txioa erreferentziatzat hartuz, pailazoek «kontakizun interesatuki aldrebesa» egiten dutela adierazi du beste erabiltzaile batek. Eta gaineratu du «Pirritx eta Porrotxek haurrei xaloki egiten dieten ideologizazio txoil partzial eta etengabekoa bereziki lotsagarri» zaiola.

Asko dira Porrotxen alde agertu direnak, eta pailazoarekiko elkartasun, babes eta maitasun mezuz bete dira sare sozialak. Euskal Herrian «ezinbestekoak» direla aldarrikatu dute erabiltzaileek, eta adierazi dute haien kontrako mezuek «hamarkadetan zehar Pirritx eta Porrotxek jasan duten kriminalizazio kanpaina elikatu besterik» ez dutela egiten.

Porrotxek trasmititutako balioak nabarmendu ditu beste txiolari batek; besteak beste, elkartasuna, bizitza bizigarria, tristuraren garrantzia eta poztasun kolektiboa. «Mila gauza on eta ez-neutral erakutsi dizkigu», gaineratu du.

Exprai artistak ere adierazi dio babesa pailazoari, eta gaiarekiko duen iritzia plazaratu du Naiz-en egin duen zintan.


Summary: Bangladeshen 74 rohingya atxilotu dituzte kanpamentu batetik ihes egiteagatik. Errefuxiatuek debekatua dute kanpalekuetatik irtetea, eta horren aitzakian atxilotu dituzte.

Bangladeshko Poliziak 74 rohingya atxilotu ditu gaur errefuxiatuen kanpamentu batetik ihes egiteagatik. Errefuxiatuak Cox's Bazarreko kanpalekuan zeuden, herrialdearen hego-ekialdean daudenetako batean. Milaka lagunek Myanmartik hara alde egin zuten 2017an.

Errefuxiatuek debekatua dute kanpalekutik irtetea, eta aitzakia horrekinn atxilotu dituzte; ilegalki kanpamentua uztea egozten diete. Gauez egin dituzte atxiloketak, abisu bat jaso ostean.

Cox's Bazarreko kanpamentuetan milioi bat rohingya inguru daude. Bangladeshek iaz hasi zuen errefuxiatu horiek birkokatzeko prozesu bat, eta haietako milaka Bashan Charrera eraman zituen, Bengalako badian dagoen 40 kilometro karratuko uharte batera. Eztabaidagarriak dira roghingyek han dituzten bizi baldintzak; izan ere, azken hilabetean gutxienean 11 errefuxiatu hil ziren handik ihes egin nahian, eta beste hamasei desagertuta daude oraindik.

Gobernuak ziurtatu du uhartera joatea hautazkoa dela iheslarientzat, baina errefuxiatuek eta haiekin lanean ari diren giza eskubideen aldeko elkarteek salatu dute uhartera joatera behartzen dituztela. Bhasan Char uhartea duela hogei urte azaleratu zen itsasotik, eta zikloi garaian uholde ugari izaten dira han.

Lau urte

Aurki beteko dira lau urte Bangladeshera milaka birmaniar heldu zirenetik. Rohingya errefuxiatuek Bangladeshera jo zuten Myanmarren jasan duten indarkeriatik ihesi.

2017an, ARSA Arakango Rohingya Askapenerako Armadak segurtasun indarren hainbat egoitzari eraso zien, eta hamabi militar hil zituen. Eraso horrek, ordea, ondorio askoz ere odoltsuagoa izan zuen: armada eta milizia budistak 59 herritan sartu, 7.000 etxe erre eta 400 rohingya hil zituen. MSF Mugarik Gabeko Medikuek etnia musulmanaren aurkako jazarpenari buruz zabaldutako datuen arabera, Myanmarko armadak gutxienez 6.700 rohingya hil zituen hilabetean —abuztuaren 25etik irailaren 24ra—; haietatik 730, haurrak.

Gertakari horrek exodoa eragin zuen, eta, lau urteren ostean, oraindik ez da konpondu auzia. Myanmarrera itzuli nahi dute Bangladeshera ihes egin zuten rohingyek, baina oraingoz ez dute nahikoa berme itzulera seguru bat izateko.


Summary: AEBek baieztatu dute ez dutela aldatuko Kabuldik erretiratzeko epemuga. Etxe Zuriak zehaztu du Talibanek adostutakoa betetzen badute, datorren astearterako utziko dutela Kabulgo aireportua. Matxinoek aireporturako sarbideak itxi dituzte, hango egoera «kaotikoa» dela argudiatuta.

Jakin-min handia zegoen Joe Biden AEBetako presidenteak zer erabakiko zuen talibanekin adostutako epearen inguruan, eta, G7ko goi mandatarien bilera bukatu eta gutxira, Etxe Zuriko iturri batek CNN telebista kateari baieztatu dio ez dela aldaketarik izango hasierako planean: «Biden presidenteak, segurtasun nazionalerako bere talde osoarekin kontsulta egin ostean, erabaki du abuztuaren 31ko epemugari eustea Afganistango tropak erretiratzeko». Lehentxeago, Pentagonoak ere jakinarazi du ez dela aldaketarik izango epeetan, John Kirby bozeramailearen bidez. «Detaileak» ematea baztertu duen arren, Kirbyk adierazi du ez duela «desberdintasun handirik» ikusten AEBetako Gobernuak publikoki egindako adierazpenen eta talibanekin izandako elkarrizketen artean: «Talibanak oso argi utzi dute zer espero duten».

Bileraren ostean, Jen Psaki Etxe Zuriko Prentsa idazkariak jakinarazi du horretarako baldintza bakarra talibanek hitzartutakoa betetzea dela: «Misioa hilaren 31an bukatzea talibanen koordinazio jarraituaren mende dago, tartean Kabulgo aireporturako sarbidea libre uztea», adierazi du. Izan ere, atzerriko indarrek datorren astearterako amaitu behar dituzte ebakuazioak, talibanekin adostutakoaren arabera, baina, Kabulgo aireportuko egoera ikusirik eta bere aliatuen presioak tarteko, epea luzatzeko aukeraz hitz egin zuen herenegun Joe Biden AEBetako presidenteak.

Hori egiteak izango dituen «ondorioez» ohartarazi zuten ondoren talibanek, baina, adierazpen publikoak alde batera utzita, bi aldeen arteko negoziazioak izan direla ere jakin da gaur, The Washington Post egunkariaren bidez. Hedabide horrek zabaldu duenez, William Burns CIA AEBetako Inteligentzia Agentzia Zentraleko zuzendaria talibanen ordezkaritza batekin bildu zen atzo Kabulen; besteak beste, Abdul Ghani Baradar mullarekin, haien lider politiko nagusietako batekin. Egunkariak dio epeen luzapenaz hitz egin zutela. Muyahidek esan zuen ez duela bilera horren inguruko informaziorik, baina ez du ukatu negoziazioak izan direnik.

Ikusteko dago AEBen aliatuek nola hartuko duten erabakia. Izan ere, ebakuazioaren luzapena onartzeko presio egiten aritu zaizkio; batez ere, Erresuma Batua eta Frantzia. Nicolar Roche Frantziako Atzerri Ministerioko goi funtzionarioak jakinarazi du plana bere horretan mantenduz gero etzi bukatu beharko dituztela herritarrak ebakuatzeko lanak, kontu «logistikoak» direla eta.

Talibanak aurreratu egin zaizkio Mendebaldeko aliatuek ebakuazioen epemugaren inguruan hartu beharreko erabakiari, eta jakinarazi dute itxi egin dituztela Kabulgo aireporturako sarbideak —haiek kontrolatzen dituzte—, hara joatea galaraziz milaka herritarri. Aireportuko egoera «kaotikoa» dela argudiatuta egin dutela azaldu zuen Zabihula Muyahid bozeramaileak, prentsaurreko batean, eta aireportuaren inguruan pilatutako herritarrei etxera erretiratzeko eskatu zien: «Guk bermatuko dugu haien segurtasuna».

Exekuzioen froga «sinesgarriak»

Talibanek nazioarteratu nahi duten irudi moderatu eta adeitsua desitxuratzeko moduko jokabideen berri eman du, gainera, Nazio Batuen Erakundeko Giza Eskubideen Batzordeak. Michelle Bachelet goi mandatariaren arabera, hark gidatutako taldeak talibanek egindako exekuzioen inguruko txosten «sinesgarriak» jaso ditu; besteak beste, zibilei eta Afganistango Gobernuaren alde aritutako segurtasun indarretako kideei eginikoak.

Matxinoek agintera iritsi zirenetik egindako giza eskubideen urraketen zenbait kasu zerrendatu ditu Bacheletek, eta horien artean bereziki nabarmendu ditu emakumeen eskubideen murrizketak. «Oinarrizko marra gorria» direla adierazi du. Talibanen mehatxupean daudenez ere aritu da goi mandataria: «Beldur handia dago emakumeen, kazetarien eta gizarte zibilean azken urteetan lidergoa hartu dutenen artean». Nasir Ahmad Andisha Afganistango Gobernuko diplomazialari ohiak, agerraldi berean, «gutxiengo etniko eta erlijiosoenganako indarkeriaz eta jazarpenaz» ohartarazi du. Azaldu du Afganistanen egoera «zalantzazkoa eta beldurgarria» dela, eta milioika lagunek bizia galtzeko beldurra dutela. Adierazpen bateratu bat aurkeztu dute, halaber, giza eskubideen alorrean jarduten duten zenbait adituk. Salatu zuten herritar asko etxean ezkutatuta daudela, eta, bitartean, talibanak etxeak erregistratzen ari direla, «atez ate».

Pakistanek ere parte hartu du foroan, Batzar Islamikoko Erakundearen bitartez, eta Giza Eskubideen Batzordeari ebazpen proposamen bat egin dio, zeinetan giza eskubideen urraketen inguruko kezka agertzen duen. Hala ere, proposamenean ez dituzte talibanak espresuki aipatu, eta haiek egindako urraketen kontrolerako mekanismorik ere ez dute proposatu. Batzordeak, dena den, «aztertu» egingo duela adierazi du.


Summary: Hilabetean %70 murriztu da eguneko positiboen kopurua. Osakidetzak eta Osasunbideak 607 kutsatu zenbatu dituzte asteleheneko testetan; orain hilabete, bi milatik gora ziren. Hegoaldeko ZIUetan 106 paziente dira gaitzarekin, bezperan baino zazpi gutxiago.

Birusaren transmisioaren beheranzko joera berresten ari da egunetik egunera Hego Euskal Herrian. Kutsatuen kurba maldan behera da azken lau asteotan, aski malkartsu. Orain hilabeteko datuekin alderatuta, leuntzea bistakoa da: atzo 607 kasu positibo zenbatu zituzten Hegoaldean egindako probetan. Uztailaren 24an, berriz, 2.077 detektatu ziren; halako hiru baino gehiago, alegia. Halaber, hamar egun joan dira kutsatuen kurbak azken aldiz milakoa gainditu zuenetik.

Zehazki, Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako informazioaren arabera, Osakidetzak eta Osasunbideak 7.879 diagnostiko proba egin zituzten atzo COVID-19a detektatzeko, eta, beraz, positiboen ehunekoa %7,7 izan zen Hegoaldean. Kutsatuei buruzko datuak lurraldeka aztertuta, Bizkaian zenbatu zen positibo gehien: 260. Gainera, Gipuzkoan 178 izan ziren; Nafarroan, 102, eta Araban, berriz, 60.

Beste 53 ospitaleratze

Kutsatzeak leunduta ere, oraindik ere nabarmena da birusak osasun zentroetan utzitako arrastoa. Nekez ari da ospitaleetako okupazioa arintzen. Azken datuen arabera, atzo beste 53 lagun ospitaleratu zituzten gaitzak jota, eta, horiek aintzat harturik, oraintxe bertan 410 paziente dira erietxeetan sarturik. Horietako 106 ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan dira. Aurreko eguneko datuen aldean, kopurua murriztu egin da: zazpi gutxiago daude, zehazki.


Summary: Nafarroak etxeratze agindua luzatzeko eskatu die epaileei berriz ere. Foru gobernuak abuztuaren 27tik irailaren 2ra luzatu nahi du neurria. Argudiatu du egoera epidemiologikoa eta erietxeetako egoera ez direla aski hobetu.

Nafarroako Gobernuak beste astebete luzatu nahi du etxeratze agindua epidemiologikoki arrisku oso handikoak diren tokietan: zehazki, abuztuaren 27tik irailaren 2ra arte luzatu nahi du agindu hori. Nafarroako Gobernuak ez du eskumenik neurri hori hartzeko, eta, aurrekoetan egin duen eran, eskea egin dio Nafarroako Auzitegi Nagusiari. Neurri horrek 01:00etatik 06:00etara kalean ibiltzea galarazten du larunbatetan, igandeetan, jaiegunetan, eta usadioz herrietan festak ospatzen diren egunetan eta jai horien bezperatan. Hiru argudio eman dituzte osasun agintariek eskaera oinarritzeko: egoera epidemiologikoa, erietxeetako egoera eta neurri horrek duen eraginkortasuna. Gobernuak azpimarratu du oraintxe bertan birusaren intzidentzia eta erietxeen presioa «oso handiak» direla, eta, txertaketa onbidean den arren, ezinbestekoa dela babes eta prebentzio neurriei eustea. Joan-etorriekin lotutako neurriak kentzeak intzidentziaren jaitsiera eten dezakeela uste du foru gobernuak, eta horregatik dela ezinbestekoa haiei eustea. Ikasturte hasierara «ahalik eta egoera epidemiologiko onenean» iritsi nahi dutela gaineratu du foru gobernuak.


Ehun urteen urtea

Summary: Ehun urteen urtea. Europako alderdi komunista asko mendeurrena ospatzen ari dira aurten. EPK 1935ean sortu zen alderdi gisa, baina Euskal Herrian komunistak askoz lehenagotik egon ziren, PCEn zein PCFn integratuta.

Munduko alderdi komunista asko mendeurrena ospatzen ari dira 2021 honetan. Frantziako Alderdi Komunistak 2021. urtea iritsi aurretik ireki zuen urteurrenen segida: SFIO Langileen Internazionalaren Frantziako Atalak 1920ko abenduan egin zuen Tourseko biltzar historikoa, eta hortik jaio zen SFIC Internazional Komunistaren Frantziako Atala, abenduaren 30ean; horregatik, PCFk iazko abenduan egin zituen pandemiak galarazi ez dituen ospakizun urriak. Geroago etorri dira Italiako Alderdi Komunistaren mendeurrena 1921eko urtarrilaren 21ean sortu zen, Portugalgoarena 1921eko martxoaren 6an sortua eta Txinakoa 1921eko uztailaren 1ean sortua. Espainiakoak azaroaren 14an beteko du mendea, eta, dagoeneko, zenbait ekitaldi iragarri ditu hori ospatzeko.

Horrek badu azalpen historikoa. 1917ko urrian, iraultza boltxebikea gailendu ostean, Errusia ezinbesteko erreferentzia bilakatu zen mundu osoko langile mugimenduarentzat. Iraultza gainerako herrialdeetara hedatzeko asmoz, 1919ko martxoan, III. Internazionala sortu zuten Moskun. Baina II. Internazionala ez bezala, hura ez zen sozialismoaren esparruan kokatzen ziren alderdi eta langile erakundeen bilgune zabal bat. Aitzitik, II. Mundu Gerraren aurreko jarrera kontrajarriek langile mugimenduan sortutako arrakala gogoan, boltxebikeek uste zuten erreformistek ez zutela lekurik izan behar Internazionalean, eta hark sozialismo iraultzailearen inguruan kohesionaturiko erakundeen topagune izan behar zuela.

Grigori Zinovieven zuzendaritzapean, III. Internazionalak biltzarra egin zuen Moskun, 1920ko udan, eta, han, agiri bat plazaratu zuten, gerora 21 baldintzak izena hartu zuena. Dokumentu horretan zehaztu zituzten alderdi batek III. Internazionaleko kide izateko bete beharreko baldintzak: sobiet errepublikei babesa ematea, Internazionalaren erabakiei men egitea, erreformistak alderditik egoztea, «langileei traizio» egin zieten erakunde sozialistekin lotura guztiak etetea, eta abar.

Zirt edo zart egiteko abagunea iritsi zitzaien langile alderdiei. Horietako askok biltzarrak egin zituzten III. Internazionalarekin bat egiten ote zuten erabakitzeko; 21 baldintzak onartu ez zituzten zenbait alderditan banaketa gertatu zen, eta Internazionalaren aldekoek, erakunde berria sortu, eta alderdi komunista izendapena eman zioten. Eskuarki sozialismo eta komunismo gisa izendatuak izan diren bi ildo historikoen arteko banaketa gauzatu zen horrela.

Euskal komunistak

EPK Euskadiko Partidu Komunista 1935ean sortu zen, PCEren barneko federazio gisa, baina Euskal Herrian komunistak hasiera-hasieratik egon ziren, PCEn zein PCFn antolaturik. Are gehiago: esan daiteke 1921 baino lehenago ere egon zirela III. Internazionalaren ildoarekin bat egin nahi izan zuten euskal komunistak.

PSOEn eta UGTn, adibidez, gai horrek tentsio handiak sortu zituen, militante batzuk hasieratik agertu baitziren boltxebikeen ildoaren alde. Komintern edo Internazional Komunista sortu ondoren, PSOEk ohiz kanpoko biltzarra antolatu zuen 1919ko abenduan, hara sartu ala ez erabakitzeko, baina ez ziren ados jarri, eta azken ebazpena hurrengo urtean egin beharreko beste biltzar baterako utzi zuten.

Gaztedi Sozialistetako Federazioak ez zuen atzerapena begi onez ikusi, eta bere V. Biltzarrean erabaki zuen PSOEtik aldentzea. Horren ondorioz, alderdi berria sortu zuten, Espainiako Alderdi Komunista, 1920ko apirilaren 15ean.

Lehenengo erakunde komunista hartan bazeuden euskal militanteak. Eduardo Ugarte idazle eta zinema zuzendaria (Hondarribia, Gipuzkoa, 1900 Mexiko, 1955), esaterako, han ibili zen. Dolores Ibarruri (Gallarta, Bizkaia, 1895 Madril, 1989), berriz, urtebete lehenago hasia zen El Minero Vizcaíno izeneko agerkarian artikuluak argitaratzen, Pasionaria ezinena erabilita; hark ere bat egin zuen erakunde berriarekin, PSOE III. Internazionalean sartzeari buruzko barne prozesuan jarraitu bazuen ere.

21 baldintzak argitaratu zirenean, are gehiago korapilatu zen PSOEren barne eztabaida. Azkenean, 1921eko apirilaren 9an, PSOEk erabaki zuen III. Internazionalarekin bat ez egitea, eta horrekin ados ez zeudenek alderdi berria sortu zuten lau egun geroago, apirilaren 13an: PCOE, Espainiako Alderdi Komunista Langilea.

Alderdi horretan ere Euskal Herriko militanteek zeresan handia izan zuten. Facundo Perezagua (Toledo, Espainia, 1860 Bilbo, 1935) euskal sozialismoaren buruzagirik garrantzitsuenetako bat izan zen, 25 urterekin Bilbora iritsi zenetik, eta bat egin zuen alderdi berriarekin. Berdin egin zuen Leandro Carrok (Zarraton, Espainia, 1890 Dresden, Alemania, 1967), EPKko buruzagi eta atzerriko Eusko Jaurlaritzako sailburu izatera iritsi zenak.

Denbora kontua zen PSOEtik aldendutako bi adar komunistek bat egin zezaten. 1921eko arazoaren 14an izan zen hori, eta, PCOE eta PCE bateratzearen ondorioz, Espainiako Alderdi Komunista sortu zen.

Ipar Euskal Herrian, berriz, I. Mundu Gerraren osteko gizartea nagusiki katolikoa eta tradizionalista zen, baina industria guneetan bazegoen apurka-apurka garatzen ari zen langile mugimendu bat, batez ere Baionako portuaren inguruko industrian eta Mauleko espartin lantegietan. Hara ere, iritsi zen SFIC eta SFIO erakundeen arteko banaketa, eta garai hartakoak dira komunisten lehen urratsak Ipar Euskal Herrian, nahiz eta horren inguruan informazio urria dagoen.

Historikoki, PCFk ez du indar handirik izan Ipar Euskal Herrian, baina zenbait lekutan egon da denboran iraun duen tradizio xume bat. Bokalen (Lapurdin), esaterako, metalurgia industrian aritzen ziren beharginen artean arrakasta izan zuten Moskutik zetozen haizeek, eta SFIOko langile ia guztiek III. Internazionalarekin bat egitea erabaki zuten. 1928ko bozetan, komunistek botoen %4,9 lortu zuten Baionako hauteskunde barrutian, eta %3,2, berriz, Nafarroa Behereak eta Zuberoak osatutakoan, batez ere Maule inguruko industrietako langileen botoen ondorioz: Nafarroa Beherean PCFren indarra hutsaren hurrengoa zen.

Bokalen, eta II. Mundu Gerraren eta nazien okupazioaren parentesia alde batera utzita, auzapez komunistak izan zituzten 1921etik 1965era arte. Mauleko gaur egungo auzapez Louis Labadot ere komunista da.

Aturriren ahoan dauden industrietako langileetako askok bat egin zuten Europa osoan hedatzen ari zen ildo berriarekin, 1920ko hamarkadaren hasieran, eta horrek bozetan ere izan zuen ondoriorik. 1921eko urtarrilean, Maurice Perse Bokaleko auzapez hautatu zuten, eta, horrela, Euskal Herriko historiako lehen hautetsi komunista bilakatu zen.

Maurice Perse (Bokale, Lapurdi, 1888 Buchenwald, Alemania, 1944) altzairugintza sektoreko mekanikari bat izan zen, Alderdi Sozialistako eta metalurgia sindikatuko kidea, eta, Tourseko Biltzarraren ostean, Alderdi Komunistarekin lerratu zen. 1920ko hamarkadan, Langileen eta Nekazarien Blokeko zerrendaburu eta Bokaleko auzapeza izan zen, baina, horretaz gain, lan sindikal eta politiko handia egin zuen.

1930ean, kargugabetu egin zuten, eta bi hilabeteko espetxe zigorra ezarri zioten, altzairugintzako langileen greba sustatzeagatik, baina, handik urtebetera, berriro izendatu zuten alkate. Barne desadostasun eta gatazka batzuen ondorioz, herriko etxeko ardura utzi zuen, 1934an; haren ordezkoa ere komunista bat izan zen, Eugene Lasmaries (Hendaia, Lapurdi, 1898 La Tremblade, Frantzia, 1977).

Lehia politikoaren lehen lerrotik aldendu arren, Persek ez zion utzi Alderdi Komunistako kide izateari. Alemaniarren okupazioaren garaian, Erresistentziarekin bat egin zuen; Gestapok atxilotu zuen, eta Alemaniako Buchenwald kontzentrazio esparrura igorri zuten. Han hil zen, 1944ko otsailaren 23an.


Summary: 65 urtetik gorakoek hirugarren dosia hartzen ahalko dute Iparraldean. Frantziako Osasun Aginte Gorenak gomendatu du COVID-19aren kontrako txertoaren hirugarren dosia pauta bukatu ondotik sei hilabetera egitea.

Frantziako Gobernuak ireki zuen hirugarren dosia jartzeko kanpainaren atea, eta Frantziako Osasun Aginte Gorenak oniritzia eman du. Irailetik hasita, 65 urtetik gorakoek eta herritar zaurgarriek aukera izango dute txertoaren hirugarren dosia jartzeko. Hirugarren ziztada bigarrena hartu eta sei hilabetera egin beharko dute, gutxienez. Frantziako Osasun Aginte Gorenak argudiatu du delta aldaeraren aitzinean immunitatea sendotzeko balio duela hirugarren dosiak. Janssen dosi bakarreko txertoaren kasuan, bigarren dosia RNA mezularitza baliatzen duen txerto batekin egiteko gomendatu dute.

«Antolaketa arrazoi batzuengatik», hirugarren dosia jartzeko kanpaina gripearen kontrako txertaketa kanpainarekin bateratu nahi du Frantziako Osasun Aginte Gorenak; irailetik aitzina irekiko dute hirugarren ziztada hartzeko aukera. Hala, gripearen eta COVID-19aren kontrako txertoak momentu berean jartzen ahalko dituzte 65 urtetik gorakoek eta herritar zaurgarriek.

Oraingoz, Frantziako Osasun Aginte Gorenak esan du ez duela beharrezkoa ikusten gainerako herritarrei hirugarren dosia jartzea.

Gainera, Frantziako Osasun Aginte Gorenak dei egin die 80 urtetik gorakoei COVID-19aren kontra txertatzeko. Izan ere, adin tarte horretako herritarren %79,9k hartu dute txertoa Frantziako Estatuan.


Azkura eragin eta azkuratik ekin

Summary: Azkura eragin eta azkuratik ekin. Itxuraz, deus gutxik batzen ditu Kattalin Miner ekintzaile feminista eta Chill Mafia musika taldeko kide Beñat Rodrigo, Kiliki Frexko. Edo, kontrara, gauza asko dute komun. Biak dira, askoren begietan, tradizio kontserbadoreen disidente eta sortzaile. Nor beretik, gogoz mintzatu dira feminismoaz, maskulinitateez, sare sozialez, euskaraz; garaiotako faltez eta pozez.

Telefono hariaren beste aldetik, Kattalin Minerrek ziztuan eman zion baiezkoa kazetariaren proposamenari, «pozik» eginen zuela elkarrizketa Chill Mafiako Beñat Rodrigo Kiliki Frexko-rekin. Dena dela, Minerrek susmo bat zuen buruan zirika: «Bion arteko beef bat espero duzue?». Aste batzuen buruan, ailegatu da hitzordua. Parez pare dira ordura arte soilik argazkietan, bideoklipetan eta Twitterreko sinaduraren atzean zirelako elkar ezagutzen zuten biak: hezurmamitua ikusi du batak bestea. Kazetariak grabagailua piztu baino aski lehenago ekin diote solasaldiari, gogotsu. Argaren ibaiertzean dira, Iruñearen erdigunearen pean. Arrotxapea auzoan bildu zarete elkarrizketarako, Kattalinek hala eskatuta. Zergatik hemen? KATTALIN MINER: Asko etortzen naiz Iruñera, eta Arrotxapea auzoa ondo ezagutzen dut. Urteek aurrera egin ahala, gero eta hobeto. Auzoari kariño handia nion lehendik ere, eta orain, Chill Mafiaren bidez, are handiagoa. Agian kontua da auzoaren beste parte bat ezagutu dudala haiei esker. Joera handia daukagu Iruñeko Alde Zaharrera joateko edo Arga ibaiaren alde horretan ibiltzeko, eta zuekin sumatu nuen badaudela auzo gehiago ere. Hori horrela izanda, pentsatu nuen: «Beñatekin elkartu behar badut, Arrotxapean». BEÑAT RODRIGO: Nik neuk erakutsiko dizut hobeki auzoaren parte hori, faltarik gabe. Xarma handia du. Sumatzen da auzotasuna, maitasuna, hurbiltasuna. Beñat, nola nahi duzu deitzea: Kiliki ala Beñat? Are gehiago, non bukatzen da Beñat, eta non hasten Kiliki Frexko? RODRIGO: Elkarrizketan, nahiago Kiliki deitzea. Pertsonalki, deitu Beñat, hala urrunago izanen dut agerraldi psikotiko bat izateko aukera; horrela komeni. Beñat non bukatzen den? Bada, ez dakit. Egia esan, ez dut uste bataren eta bestearen arteko muga zehatzik denik. Pentsatzen dut zure kasuan ere hala izanen dela, Kattalin. Zuk beti esan duzu zeure burua Kattalin dela, baina, nahi eta nahi ez, sozialki esportatzen duzuna ez zara zu, baizik eta zure pertsonaren proiekzio bat. Pertsonaia bat, azken finean.

MINER: Bai, guztiz. Segur aski, pertsonalki Kattalin naiz, eta Kattalin Miner, izena eta abizena jarraian esanda, beste gauza bat da. Nahikoa buruhauste ematen ditu. Saiatzen naiz buruari buelta asko ez ematen, eta ohartu naiz urteekin gero eta galduago nagoela horrekin, gero eta distantzia handiagoa hartzen ari naizela harekin. Zure kasuan, ezizen bat izanda, AKA also known as bat, zuregandik ateratakoa izan arren pertsonaia dei dakiokeen zerbait denez, igual askatasun handiagoa ematen du gauza batzuetarako.

Lizentziak ematen ditu pertsonaia baten atzean ezkutatzeak? RODRIGO: Ematen du, bai, baina gu ez gara era kontzientean aritu pertsonaia bat esportatu nahian. Benetan ezagutu, nire amak ezagutzen nau, bai, baina, era berean, pertsonaiekin alderatuta ere ez gara hain desberdinak.

MINER: Nabaritzen zaizue benetakotasuna badagoela, ez dela aktore lan bat.

RODRIGO: Gure generoak behar du horrelako zerbait. Ez duzu paranoiarik egin behar ezinbestean guztiz erreal agertu beharrarekin. Azken batean, erreala izatea sinesgarri izatea da, eta kito.

Elkarrizketa hau duzue aurrez aurreko lehenbiziko topaketa. Sare sozialetan, ordea, jadanik izana zenuten harremanik. MINER: Horri dagokionez, kontu bat argitu nahi dut. Aitortu behar dut oso pozik nagoela Beñat pertsonalki ezagutzeaz, zeren uste baitut hasiera oso txarra izan zela nire partetik. Ez zurekin zuzenean, baina bai Chill Mafiarekin. RODRIGO: Nik zehazki ez dut oroitzen nola hasi zen kontua. MINER: Hasteko, zuek sortzen duzuen musika mota horren kontsumitzailea naiz, gustatzen zait, eta esango nuke ulertzen dudan zerbait dela. Zuena entzun, eta pentsatu nuen: «Bua, azkenik». Baina berehala amorratu nintzen Twitterren sortu zenarekin, batez ere 40-50 urteko gizon heterosexual, euskaldun, intelektualek ziotenarekin, honela hasi baitziren: «Badatoz, aita hiltzera datoz. Haustura bat da...». Eta nik jarri nuen txio batean: «Bueno, betiko berberak dira, baina txandalean eta ez-dakit-zer egiten». Ez zen hainbeste zuen kontra, baizik eta ideia horien kontra. Derrepente, bazirudien bideoklipak sekulako arrakasta lortu zuela, eta, merkatuan, esne saltzailea hasi zitzaidan nire txioaz hizketan. Pentsatu nuen: «Zer gaizki atera zaidan, zer gaizki ulertu diren nire hitzak». Errealitatea da hurbiletik jarraitzen dizuedala eta asko gustatzen zaidala egiten duzuena.

RODRIGO: Jendeak beste konnotazio bat eman zien zure hitzei. Esajeratu egin zuten, izanen bazina bezala, zer dakit nik, euskal intelektualetan intelektualena. Gero, baina, zure txioak irakurri nituen, eta sentitzen nuen denei eman behar niela like. Denarekin nengoen ados.

Eztabaida sinpleena ere gaiztotu egiten da Twitterren? MINER: Ni gero eta nagiagoa naiz Twitterrekin. Gauzek zuk espero ez zenuen norabidea hartzen dute askotan, edo, kasu batzuetan, ez duzu nahi zuk esandakoek hainbesterako dimentsioa hartzerik. Saiatzen naiz galdetzen ez didaten ezer ez botatzen. RODRIGO: Nik alde handia sumatzen dut zure generazioak eta nireak Twitter erabiltzeko duten moduan. Zure belaunaldikoek foro publiko bat balitz bezala erabiltzen dute, eta hara joaten dira beren tesiak botatzera. Guk oka egiteko erabiltzen dugu, edozein tontakeria konpartitzeko. Kaka egin dudala ere esan nezake, adibidez. Erabil dezakegu norbait isilarazteko, baina baita norbait oso guapo dagoela esateko ere.

Kiliki, Gazte arruntaren koplak kantarekin egin zuen eztanda Chill Mafiaren arrakastak. Ez al zenuten uste hain zuzen Leteren halako bertsioa egitea izanen zela hautsak harrotuko zituena? Bestela gertatu zen, ordea.

RODRIGO: Sekulako jipoia espero genuen euskal gizartearengandik. Kanta kaleratu aurretik, Flakok [Chill Mafiako kide Julen Goldarazena] eta biok uste genuen kolpe mordoa etorriko zitzaigula, baina ez da hori gertatu. Egia esan, oso ongi hartu gaituzte. Bi alde daude: gure alde daudenak eta kontra ditugunak. Kontua da ez genuela uste inor alde izanen genuenik, eta, aizu, pozgarria da. Buruan nituen hesi asko suntsitu dizkit. Ordura arte, XIX. mendeko zerbait bezala ikusten nuen Euskal Herria. MINER: Reggaetonaren edo nolanahi deitzen diogun musika mota horren inguruan, sekulako zaletasuna dago hemen, baina, kontsumitu nahi bada, nahitaez jo behar duzu kanpokoak diren edo oso artifizialak diren produktuetara. Horregatik, horrelako kantuak ia nahi gabe eta oso ondo sartzen zaizkizu belarritik. Bestalde, barkatu, baina, Leteri dagokionez, zuen adineko askok ez dakite nor den ere. Haren kopla horiek ez zituzten ezagutuko. RODRIGO: Eta agian oraindik ez dute ezagutzen, eta guztiz zilegi da. Normala ere bai. Guk ezagutzen genuen, oso frikiak garelako. Musika eta, oro har, kultura ari dira beste maskulinitate eredu batzuk erakutsi nahian? MINER: Dagoena erakusten da. Adibidez, zer egin behar du Chill Mafiak, hiru emakume fitxatu, benetan ez direna erakusteko? Hori egingo balute, emakume horiek bai izango liratekeela loreontzi huts. Beste gauza bat da inguruan dugunari begiratu, bigarren irakurketa bat egin, eta pentsatzea: oholtza gainera igotzeko orduan, zergatik ausartzen dira askoz gehiago gizon bezala sozializatutako pertsonak? Zergatik da eszena hain maskulinoa? Eta, noski, zer maskulinitate? Hori nola konpondu beharko genuke, petatxoak jarrita edo sorkuntzaren bidez? Begira, amuari helduko diot honekin: EHZ festibalean jende askok Chill Mafia kritikatu zuen oso eszena maskulinoa zuelako, baina horietako batzuek egunak eman zituzten agertokia gizonez beteta ikusten eta ez zitzaien gaizki iruditu. Chill Mafiari hori egoztea nahiko tranpatia iruditzen zait. RODRIGO: Guztiz. Egun hartan bertan, Anestesia taldeak jo zuen. Niretzat sekulakoak dira, baina ez dut uste gu haiek baino maskulinoagoak garenik. Gainera, uste dut genero batzuek maskulinitate eredu berri batzuk dakartzatela, baina aurrekoak bezain toxikoak dira. «Ez dizut oihu eginen, baina ghosting-a eta gas lighting- a bai». Esanen dudana triple bat da, baina uste dut genero berri horietan gatazka handiagoa sortzen dutela, maskulinitate berriek baino, feminitate berriek. Polemika askoz handiagoa sortzen du La Zowik Kaydy Cainek baino, eta bigarren hori sekulako erasotzailea da. MINER: Dena nahi dugu: produktua musikalki ona izatea, erreala izatea, koherentea izatea, goitik beherako diskurtso politiko bat edukitzea eta estetikoki gustuko izatea. Bada, agian ez da posible. Gainera, erraza da agertokira seinalatzea. Baina, eta behean gertatzen dena? Iguala da, edo are okerragoa; sekulako baboseoak daude. Horrek ez du esan nahi goikoei zaplaren bat eman behar zaienean emango ez diegunik. «Feminismotik eta bazterretik ikusiz mundua», diozu Twitterreko biografian, Kattalin. MINER: Askotan, nik esaten badut Chill Mafia gustatzen zaidala, esaten didate ea hori nola litekeen. Bada, segur aski bazterretako prisma hori ere badudalako izango da. Eta, feminismotik, gehiago interesatzen zait taldearen inguruan sortzen ari den diskurtsoei begiratzea. Ikustea batzuk nola aztoratu diren eta beste batzuei nola halako errepresentazio batek ez dien sortu inolako gatazkarik. Bazterretik begiratzen dudala diodanean, esan nahi dut ez zaidala interesatzen feminismo zuri, heterosexual eta klase ertainekoa. Musikan, uste dut zerbait erreala izango bada ez dela aterako ez-dakit-zer estudiotatik edo ez-dakit-zein diru laguntzatatik.

Zuen ustez, sare sozialetan botatzen diren iritziak izan daitezke zenbait jarrera matxistaren justifikagarri edo pizgarri? RODRIGO: Bai. Baina berdin gertatzen da sare sozialetatik kanpokoekin ere. Sare sozialak ez dira aparteko mundu bat, mundu errealaren hedadura bat baizik. MINER: Bai, ados. Gainera, umorearen mugei ere begiratzen badiegu, horretan ere egon daitezke gaizki-ulertuak. Dena den, uste dut ez dela sare sozialei lotutako kontu bat; tabernan edo etxe azpian entzuten diren gauzekin bezala gertatzen da. Kontua da, besterik gabe, hauek foro publikoan irakur daitezkeela. Kiliki, behin baino gehiagotan aipatu duzu zure asmoa ez dela inoren eredu izatea. Uste duzu ez zarela erreferente? RODRIGO: Ez dakit, ez dut askorik pentsatu nahi horretan, ziur aski ez baita nik aukera dezakedan zerbait. Izatekotan, bakarrik zentzu musikalean izan nahi dut eredu. Beste guztiari dagokionez, batzuetan izanen naiz erreferentetzat hartzeko modukoa, eta beste batzuetan ez. Egoera batzuetan kaka zahar bat naiz pertsona modura, guztiok garen bezala. Ideia horri jarraituta, adibidez, esanen nuke nik asko maite dudala Eskorbuto musika taldea, baina horregatik ez naiz hasiko heroina kontsumitzen. Norberak ezin du kalkulatu zer neurritan den erreferente, norentzat. Gauza bat argi da: ni banauzu erreferentetzat, a zer putakeria. Hobe duzu zure amari erreparatu; bera bai izan daiteke sekulako erreferentea. Baina kantatzen duen tipo bat? Ba! Maiz esana da kontraesanak izatea bizi zaren seinale dela. Zein duzue zuek? MINER: Ni kontraesan konstante bat naiz, eta horren aldekoa naiz, erabat. Ez zait interesatzen ziurtasuna, ez ditut gauzak argiegi eduki nahi. Uste dut gauza batzuk argi ditudala, baina gero ideia batzuk praktika pertsonalera jaisten dituzunean... Kontraesanik ez baduzu, bi aukera daude: edo hiperkoherentea zara eta, beraz, ez dizut sinesten, edo, bestela, dena berdin zaizu. RODRIGO: Inolako kontraesanik ez dutenei sekulako beldurra diet. Nolabait, gauza bera gertatzen zait norbait etortzen zaidanean feminismoaren aliatua dela esanez. Hori dioena sinetsia dago, ez dakit zergatik, heteropatriarkatuaren kanpoan dagoela eta ez duela izaera matxistarik. Horrelakoekin, kontuz. Ihes egin beharra dago horrelakoengandik. Nik kontraesan asko ditut, jakina ditudala, eta iruditzen zait seinale ona ere badela. Esan nahi du kritika prozesu batean nagoela etengabe.

Euskarak izan behar du transgresiorako tresna? MINER: Euskara bada horretarako tresna, hizkuntza bat den heinean. Erabil dezakezu transgresiorako, erabil dezakezu entretenitzeko, aspertzeko... Baina uste dut kaltegarria dela hizkuntza bati misio salbatzaile bat jartzea. Edonola ere: euskalduntasuna izan daiteke transgresiorako espazio bat? Bai, horretarako erabiltzen bada. Eta, agian, adibidez, ez dakit Iruñerrian euskaraz bizitzeari transgresio dei dakiokeen, baina bada ekintza subertsiboa. RODRIGO: Euskaraz hitz egiteak ez luke bere horretan izan behar transgresio bat, horrek erran nahi baitu dezente falta zaigula euskara normalizatzeko. Bestalde, batzuetan asko sutzen naiz jendea euskarafobiari buruz hitz egiten hasten denean. Batez ere Nafarroan gertatzen da hori, aski zailagoa delako euskaraz bizitzea. Kontua da hitz hori erabilita, euskarafobia, auzi hori beste batzuekin konparatzen ari zarela: xenofobiarekin edo homofobiarekin, adibidez. Eta ez da gauza bera. Ez da gauza bera jipoi bat jasotzea edo administrazioan euskaraz hitz egiteko aukerarik ez izatea. Euskaraz sortzeak, edo ez sortzeak, beti du atzean arrazoi politiko bat? MINER: Nire kasuan, bai. Bilaketa eginez gero, nik idatzitako oso gauza gutxi aurkituko dituzu gaztelaniaz sarean. Itzuliak, igual bai, baina gaztelaniaz idazteari ezetz esate hori oso kontzienteki egindako hautu bat izan da. Nire liburuak, adibidez, ez daude gaztelaniara itzulita. Ez dakit inoiz egingo dudan, dudak baititut. Besteak beste, ez dakit gaztelaniara itzultzeak balioko duen Euskal Herriko erdaldunengana iristeko edo Espainiara salto egiteko.

RODRIGO: Euskaraz sortzea edo ez sortzea erabaki behar den zerbait da. Adibidez, gogoan dut gure jarduerak kudeatzen dituen enpresarekin izan genuen bilera batean hitz egindakoa. Esan ziguten komeni zela gure bideoetan, euskaraz ditugun kantetan, azpidatziak egitea gaztelaniaz. Ezetz esan genien. Halere, gai sozial baten erantzukizuna norbanakoarengan, artistarengan jartzea ez da justua. Euskara salbatzeko behar dena premia bat sortzea da, hala nola euskara ikastea derrigorrezkoa izatea. Halere, Chill Mafiak kantetan darabilen euskara maiz izan da polemika iturri, zuzentasuna eta erdarakadak tarteko. Zer deritzozue? Eztabaida antzua da? RODRIGO: Ni kokoteraino nago eztabaidaz, zeren, gainera, euskaraz hala egitea ez da transgresoreago izateko egindako hautu bat, asmoa ez da Euskal Herria leherraraztea. Horrela egiten dut, besterik gabe, eta, egia esan, hori neure burua defendatzeko modu bat ere bada. Ez dut uste benetako euskarak euskañola izan behar duenik; are, saiatzen naiz gero eta euskara zuzenagoa erabiltzen. MINER: Euskara batuaren eta euskalkien arteko eztabaida bezain aspergarria iruditzen zait. Jendea izugarri asaldatzen da txio batean ergatibo bat gaizki dagoenean, sekulako mina ematen omen duelako belarrian. Bada, igual min handiagoa emango luke isiltasunak. Testuingurua ere begiratu behar da. Bide batez: niri zuen euskara oso polita iruditzen zait. RODRIGO: Noski, testuinguruari begiratu behar zaio. Euskal Herria bagare, bagera, bagire... bueno, bada ez, horretan ez da bat. Joan Tuterara, edo Iparraldera.

11 urteko aldea duzue. Ez duzue gaztaroa garai berean bizi izan, baina bienak izan dira krisialdi betean. Zer dakar horrek? MINER: Gipuzkoarra naiz, hernaniarra, klase ertainaren alaba. Krisiak ez zuen berdin jo toki guztietan, baina, halere, gurea argiki izan zen prekarizazio krisi bat. Gu izan gara unibertsitatetik atera ginenak onartuta egoerak okerrera egingo zuela, eta irentsi genuen. RODRIGO: Zure belaunaldia unibertsitatean sartu zen onartuz ez zuela lan baldintza duinik izanen. Nire generazioko jende asko ez da unibertsitatera joan ere, zera uste dutelako: ez gaituzue engainatuko esanez baldintzak hobetuko direla, badakigu ez dela pasatuko. Dena dela, uste dut bizpahiru urte falta direla ondorio argiak ateratzeko. Orain trantsizio une batean gaude, ezjakintasunean, ilun-argitan; benetako munstroak pare bat urtera iritsiko dira. MINER: Bai. Ilun baitago dena.

Kritiko zarete. Gizartean aldaketak eragitea bada asmoa, balizko iraultza bat, orain arteko bideak noranzko onean egin dira? RODRIGO: Egia esan, pandemiak iraultza batekiko esperantza galtzea eragin dit. Esaterako, jendea bere auzolagunak balkoitik salatzen aritu dela ikusteak asko haserretu nau. Nik ez dut lubakirik konpartitu nahi haiekin. Pesimista naiz. MINER: Nik ez dut iraultzan sinesten; borroketan sinesten dut, eguneroko borroketan. Topa dezakezu injustizia bat, zure balioekin bat egiten ez duen zerbait, eta esku hartu. Esan nahi dut: kalean, auzoan, zure errealitate gertukoenean diren borroka horietan bai, horietan tematu egiten naiz. Zer egin behar da urratsak hain baldarrak izan ez daitezen? MINER: Oso adi egotea tokatzen zaigu. Dena oso azkar doa, eta, gainera, borroka bat irabazten duzunerako beti egon ohi da norbait garaipen hori kapitalizatu nahian. Hori gertatu da feminismoarekin, argi ikusi dugu 2018tik aurrera. LGTBI mugimenduarekin, berdin: boom bat egon da, baina jada ez gara gai uda honetan egon diren jipoi guztiak kontatzeko. Esan bezala, eguneroko borroketan sinesten dut, gurutzatzen nautenetan eta niri zuzenean eragiten ez didaten arren ingurua gurutzatzen dutenetan. Nork bereari soilik begiratzea arriskutsua iruditzen zait. RODRIGO: Ez dut sinesten progresioaren mitoan. Gizarteak, batzuetan, atzera egiten du, edo alde batera. Moldatu egiten da bizitzea tokatzen zaigunera. MINER: Eta tokikoaren eta mundu mailakoaren arteko kontua ere bada. Hasten bazara begiratzen migrazio politikak nolakoak diren, ez zara etxetik ateratzen ere. Begiratzen duzu Mediterraneo aldera, Aljeriara, eta pentsatzen duzu: zertarako bizi?

RODRIGO: Agian hemendik bi urtera bestela pentsatuko dut, baina iruditzen zait kolektibotasun hori indibidualtasun txiki horietatik ere hasten dela. Zure auzolaguna lagunduz, norbanako bezala, edo sareak eraikiz. Halere, ez dakit bide onean gauden, baina, gainera: zein da helmuga? Lehenik hori zehaztu beharko dugu. Kattalin, zuk irudikatzen duzu helmugarik? MINER: Euskal Herri independentista, sozialista, feminista... RODRIGO: Ista-n bukatzen diren adjektibo askorekin, ezta? MINER: Tira, bai, baina zera da kontua: gizarte hori irudikatu baino, nahiago dut egin. Nahiago dut nire ingurua feminista egin, nire ingurua bihurtu euskaltzale, antirrazista eta ez-transfobo. Nahiago dut hori lortu, eta, gero, buruan dugun Euskal Herria iristen bada, hor ere jarriko dugu begirada. Dantzatu ezin bazarete, bada zuen iraultza? MINER: Ez. RODRIGO: Ez, baina, era berean, ezin badut iraultzarik egin, ez da nire dantza.


Kattalin Miner

Summary: Kattalin Miner.

Kazetaria da ikasketaz, baina batik bat feminismoari loturik egindako urratsengatik da ezaguna Kattalin Miner. Besteak beste, paperera ekarri ditu barrenak astintzen dizkion gaiak. Gaur-gaurkoz, hiru liburu ditu argitaratuak: Nola heldu naiz ni honaino (Elkar, 2017) eta Turista klasea (Elkar, 2020) eleberriak, eta Moio: gordetzea ezinezkoa zen saiakera (Elkar, 2019). Gainera, Eihera kooperatiban dihardu lanean, eraldaketa feminista eta LGTBI prozesu propioak diseinatu, garatu eta ahalbidetzea helburu duen kooperatiban.


Beñat Rodrigo

Summary: Beñat Rodrigo.

Nafarroako Chill Mafia musika taldeko abeslaria da Beñat Rodrigo, Kiliki Frexko ezinenez ezagunagoa. Taldeak 2021eko urtarrilean kaleratutako Gazte arruntaren koplak kanta eta haren ondotik argitara ateratako Ezorregatik x berpìzkundea mixtape-ak sona handiko doinu bihurtu dira Euskal Herrian. Tartean da, esaterako, Iruñeko Arrotxapea auzoari eskainitako 31014 abestia. Rodrigo tronpeta ikasketak egindakoa da musika kontserbatorioan, eta, Chill Mafian ez ezik, Jah Goikoa eta Reggae Zaharra taldean ere aritzen da musikari.


Summary: Arreta psikiatrikoa jaso duten nerabeen kopurua %50 handitu da pandemian. Gazteak eta pandemia. Adituen begiradak izeneko ikerketaren aurrerapena aurkeztu du Gazteen Euskal Behatokiak.

COVID-19aren izurria eragin nabarmena izaten ari da haur eta nerabeen artean; Basurtuko Unibertsitate Ospitalean haurrak eta gazteak ospitaleratzeko unitatean, arreta psikiatrikoa jaso duten nerabeen kopurua ia % 50 handitu da, 2019ko eta 2021eko lehen bost hilabeteak erreferentziatzat hartuta.

Arantza Fernandez Rivas erietxeko Haur eta Gazteen Psikiatria Ataleko buruak eta Miguel Angel Gonzalez Torres Psikiatria Zerbitzuko buruak eman dute datuaren berri, Gazteak eta pandemia. Adituen begiradak izeneko ikerketan. Txostenaren aurrerapen bat Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako Sailak eta Gazteen Euskal Behatokiak aurkeztu dute gaur; 145 orrialdeko lan bat da, eta artikulu ugari jaso dituzte bertan; tartean, Gonzalez Torresek eta Fernandez Rivasek idatzitakoa.

Bi adituen arabera, pandemia garaian «asko gehitu da larrialdiko arreta psikiatrikoa jasotzeko ospitaleratzen diren nerabeen kopurua». Elikadura nahasmenduetan jarri dute arreta, argudiatuta horixe izan dela pandemia hasi zenetik izandako «lehen gertaera klinikoa». Azaldu dutenez, 2020ko martxoan hasi zen hazkundea, eta elikadura nahasmenduei lotutako arreta kopurua «pandemia uhinen arabera» joan da aldatuz. «2021. urtean ere egoera larria da oraindik. Gehikuntza hau Mendebalde osoan gertatu da. Hala, pandemia kolateral bilakatu da argi eta garbi», ondorioztatu dutenez.

Bizkaiko datuak deigarriak dira, txostenean jaso dutenez: 2020an aurreko urtean baino %153,33 gehiago izan dira anorexia nerbiosoaren ondorioz arreta psikiatrikoa jasotzeko ospitaleratu behar izan diren nerabeak. Gainera, ohartarazi dute paziente horien egoera oso txarra izaten ari dela: «Desnutrizio larria izaten dute, eta luzaroan egon behar izaten dute arreta psikiatrikoan. Horren ondorioz, gainezka daude nerabeen ospitaleratze psikiatrikorako unitateak».

Halaber, nabarmendu dute nerabe gehiago doazela arreta psikiatrikoa jasotzera trauma osteko antsietate sintomak larrituta: 2020an aurreko urtean baino %100 kasu gehiago egon dira. Bestalde, neskak izan dira azken urtean arreta psikiatrikoa jasotzeko ospitaleratu behar izan diren nerabe gehienak. Izan ere, bi adituek laburbildu dutenez, «anorexia nerbiosoa sarriago agertzen da nesken artean, trauma osteko sintomak dituzten neskak mutilak baino gehiago dira, eta neska gehiago ospitaleratzen dira».

Horiek horrela, bi adituek ondorioztatu dute egungo egoera «oso arriskutsua» dela haurren eta gazteen adimen osasunerako, eta beharrezkoa dela «ahalik eta arreta psikologiko eta psikiatrikorik onena eta intentsiboena» ematea, bi helburu lortzeko: «Ahal bezain azkar eta ondo suspertzeko» eta «adingabeen adimen osasunean ondoriorik eta mugarik ez izateko».


Summary: Hondarribiko hondartzan bainatzea debekatu du Osasun Sailak, «uraren kalitateak ez dituelako betetzen gutxieneko baldintzak». Ura analizatu ostean, kutsaduraren jarraipena egiteko protokoloa aktibatu dute Eusko Jaurlaritzak eta Uraren Euskal Agentziak.

Eusko Jaurlaritzako Osasun Publikoko Zuzendaritzak eginiko analisiak aztertuta, Hondarribiko hondartzan bainatzea debekatu du Osasun Sailak, aldi baterako, «araudian ezarritako kalitateko irizpide mikrobiologikoak» ez direla betetzen iritzita. Hori dela eta, egoerari dagokion protokoloa aktibatu dute Jaurlaritzak eta Uraren Euskal Agentziak (URA), uren kutsaduraren jarraipena egite aldera.

Osasun Sailak ohar batean jakinarazi duenez, gertakariaren berri eman diete gai horretan eskumena duten gainerako erakundeei, hala nola Uraren Euskal Agentziari, Gipuzkoako Foru Aldundiari, Txingudiko zerbitzuei, Hondarribiko Udalari eta SOS Deiak zerbitzuari, «dagozkien jardute prozedurak has ditzaten».

Uraren Euskal Agentziak ikerketa prozedurari ekin dio, halaber, kutsaduraren jatorria detektatzeko eta, behar izanez gero, neurri egokiak zehazteko. Osasun Sailak egunero jarraituko du hondartzako uraren kalitatea aztertzen, harik eta gertakaria amaitu arte, eta emaitzen berri jakinaraziko du.


Summary: «Hasieran, Alderdi Komunista bakartuta egon zen, haiek hala erabakita». EHUko irakasleak dioenez, hastapenetan Alderdi Komunista «oso erradikala» zen, eta horrek asko mugatu zuen haren eragina hedatzeko aukera. 1930eko hamarkadan hasi ziren estrategia aldatzen eta bestelako aliatuak bilatzen.

Duela gutxi, El laberinto de la representación (Ordezkaritzaren labirintoa, Tecnos, 2021) izeneko liburua plazaratu da, Hego Euskal Herrian 1875etik gaur arte izan diren alderdi eta tradizio politikoak jasotzen dituena. Ludger Mees historialari eta EHUko irakasleari (Essen, Alemania, 1957) egokitu zaio euskal komunismoaren historiari buruzko atala idaztea.

Ludger Mees historialari eta EHUko irakaslea. Jon Urbe, FOKU

Nola sortu ziren alderdi komunistak Europako mendebaldean?

Nik uste dut hastapenak I. Mundu Gerratik datozela. Gerra hasi zenean, Europako alderdi sozialista ia guztiak zein bere gobernuaren gerra politikaren alde paratu ziren, eta hainbeste miretsitako elkartasun internazionalista hura bertan behera gelditu zen. Lubakietan langile alemanak langile frantsesen kontra aritu ziren, eta hori ezin zen ulertu. Internazional Sozialista ere bertan behera gelditu zen; mundu mailako langile mugimendua sekulako krisian zegoen.

Baina, orduan, Urriko Iraultza gertatu zen.

Lehenbiziko aldiz, bazirudien munduan langileen aldeko gobernu bat iritsi zela agintera. Horrek euforia piztu zuen ezkerreko sektore guztietan, eta erreferente bilakatu zen. Hori sendotzeko eta mundu osora hedatzeko sortu zuen Leninek gerora Komintern edo III. Internazional gisa ezagutarazi zena.

Zein asmo zegoen horren atzean?

Ideia zen sozialismoa ezarriko zuen iraultza mundu osoan gertatuko zela, ez herrialde bakar batean, eta, beraz, alderdi guztien ahaleginak batu behar zirela. Horrek, jakina, eztabaida piztu zuen munduko alderdi sozialistetan, baita Espainiako PSOEn ere. 1917tik aurrera, eztabaidak, polemikak eta ezohiko kongresuak ugaldu ziren, eta zatiketak ere bai.

Testuinguru sozioekonomikoa ere kontuan hartu behar dugu: Lehen Mundu Gerraren ostean ia Europa osoan krisi larria egon zen, eta Euskal Herrian ere bai. Langabezia tasa gora joan zen, eta horrek erradikalizatze prozesu bat bultzatu zuen. Planteamendu erradikaletarako egokia zen testuinguru bat zegoen.

Euskal komunista batzuek garrantzia izan zuten prozesu horretan, ezta?

Bai. Hasteko eta behin, Dolores Ibarruri bera, gero PCEren idazkari nagusi izango zen Jose Bullejos bizkaitarra eta beste batzuk ere hasiera-hasieratik egon ziren.

Nola hedatu zen PCE Hego Euskal Herrian?

Errusiako Iraultzak hasieran sortutako euforia hori oraindik bizirik zegoen, eta bazirudien alderdi berriak arrakasta handia lortuko zuela. Bizkaiko Meatzaldeko zenbait lekutan, Gallartan esaterako, indar handia hartu zuten; Bilboko Herriko Etxea sozialisten eskuetatik komunistenetara pasatu zen; baita Donostiakoa ere tarte batez: Gipuzkoan, Hernanin, Tolosan , Pasaian eta beste zenbati tokitan hedatu ziren. Gelditu ezineko mugimendua zela zirudien.

Baina oso azkar ikusi zen gauzak ez zirela horren errazak, eta, pixkanaka-pixkanaka, Alderdi Sozialistak lortu zuen euforia horri buelta ematea.

Zergatik?

Kasu batzuetan, lidergoa edo itzal handiko buruzagi bat egotea garrantzitsua izan zen alderdi bat edo bestea gailentzeko. Soziologiari eta egiturari erreparatuz gero, ez dut uste desberdintasun handirik dagoenik Gallartaren eta Zugaztietaren artean, eta batean PCE gailendu zen, eta bestean PSOE. Baina horrelako faktore pertsonaletatik aparte, badago historialariok batzuetan aintzat hartzen ez dugun beste bat: memoria, alegia.

Zer esan nahi duzu horrekin?

Gogoratu behar da mugimendu sozialista sortu zenetik hainbat urte igaroak zirela, eta horrek azpiegitura bat eta, nolabait esateko, mikrokosmos kultural bat eta identitate bat sortu zuela. Jende askok oso lotura handia zeukan Alderdi Sozialistarekin eta UGTrekin. Leialtasun hori puskatzea oso zaila da. Batzuetan, koiunturak pasatu egiten dira, eta jendeak nahiago izaten du sustraietara itzultzea eta horri eustea.

Badago beste faktore bat: garai hartan, komunismoa oso mugimendu erradikal eta iraultzailea izan zen. Leninek ezarritako 21 baldintza haietan proletarioen diktadura sustatzea, indarra erabiltzeari muzin ez egitea eta abar zeuden. Sozialistek, berriz, bazuten ordurako tradizio parlamentarista sendo bat; hori atzean uztea eta dena karta bakar batera jokatzea, jakinda gainera karta horrek errepresioa zekarrela ezinbestean, langile askorentzat ez zen bide egokia. Pentsa: sozialistak «klase etsaiak» omen ziren, eta hildakoak ere egon ziren sozialisten eta komunisten arteko liskarretan. Jende askorentzat hori ez zen bide zuzena, eta komunistek urte asko behar izan zituzten horretaz jabetzeko eta estrategia aldatzeko.

Ildo politiko hori oztopo izan zen alderdiaren garapenerako?

Lehenengo urte haietan Alderdi Komunista bakartuta gelditu zen, haiek hala erabaki zutelako. Oso militante kopuru mugatua izan zuten: II. Errepublika iritsi zenean 800 militante inguru zituzten lau herrialdeetan. Hori oso gutxi da. Apurka-apurka alderdiko buruzagiak, eta Moskukoak ere, horretaz jabetu ziren.

1933an, Euskadi Roja astekaria sortu zen, eta 1935ean, berriz, EPK Euskadiko Partidu Komunista. Zergatik?

Erabaki horien atzean hainbat faktore daude. 1933an, estatutuari buruzko galdeketa egin zen, eta baiezkoak sekulako arrakasta lortu zuen, alderdi komunista aurka agertu zen arren. Nazio auzia pil-pilean zegoen. Eta batzuek gogoratu zuten Leninen doktrina ofiziala auzi honetaz: autodeterminazioa bultzatu behar zen, baina ez nazio bakoitzak horretarako eskubidea duelako, baizik eta estrategia ikuspegi batetik, estatuaren burgesia ahultzeko eta zapaldutako nazioaren langileak bereganatzeko. Euskadi Roja-n hainbat eta hainbat artikulu daude horren inguruan.

Hori bat dator Moskuk egindako aldaketa estrategikoarekin: «klasea klasearen kontra» estrategia hori alde batera utzi, eta beste sektore ezkertiar batzuekin nolabaiteko elkarlana bultzatu; betiere, beraiek kontrolatu eta hegemonia lortzeko asmoz. Langile aliantzak eratu ziren sozialistekin eta beste sektore batzuekin, eta leku askotan arrakasta handia lortu zuten. Jakina, horren atzean zegoen, hain zuzen, faxismoaren gorakadari aurre egin nahia Europako leku askotan. EPK sortzeak zerikusia du irekitze horrekin, eta erabakiak hemen hartzen direla adierazteko nahi horrekin.

Nolakoa izan zen PCEren jarrera frankismoan?

Frankismoaren kontrako borrokaren lehenengo urteetan, seguru asko, Alderdi Komunista aktiboena izan zen. Jesus Monzon nafarrak zuzendutako gerrillarien mugimendu hark porrot egin zuen, eta, 1950eko hamarkadaren erdialdera arte, azpiegitura handirik gabe ibili ziren, baina gero berriro hasi ziren oso indartsu Bizkaian. Seguru asko, Langile Batzordeak sortu zireneko garai hura izan zen Alderdi Komunistak eragin handiena izan duen aroa.

Baina trantsizioa iritsi zenean, hauteskundeetako emaitzak ez ziren indar horren araberakoak izan.

Seguru asko, lehen aipatu dudan memoriaren faktore horrek garrantzi handia izan zuen. EAJk eta ELAk tradizio handia zuten, leialtasuna landua zuten, eta hori ez da egun batetik bestera ahazten: jendeak jarraitu nahi du bizitza osoan landu duen leialtasun eta identitate horrekin. Komunistek ere bazuten tradizio hori sektore txiki batean, baina ez zuten lortu hortik ateratzea eta jende gehiagorengana heltzea.

1933an, 'Euskadi Roja' agerkaria sortu zuten euskal komunistek, eta, bi urte geroago, EPK Euskadiko Partidu Komunista; biak ala biak Euskal Herriko nazio errealitatea aintzat hartzeko ahaleginak izan ziren. Hego Euskal Herriko errealitate politikora hobeto egokitzeko asmoz, PCEk bi mugimendu egin zituen 1930eko hamarraldian: 1933an, Euskadi Roja astekaria argitaratzen hasi ziren, eta bi urte geroago, 1935ean, PCEren Federacion Vasco-Navarra izenekoa alderdi bilakatu eta EPK Euskadiko Partidu Komunista sortu zen.

Euskadi Roja astekariaren lehenengo zenbakia 1933ko martxoaren 25ean plazaratu zen. Agerkaria batez ere gaztelaniaz argitaratzen zen, baina tarteka euskarazko artikuluak ere bazekartzan: lehenengoa, Eusko abertzale langilleak, esnatu! izenburupean agerturikoa izan zen, maiatzaren 20koa.

Langile abertzaleen aipamena ez da debaldekoa: lehenengo zenbakitik, nazio auziari heltzeko asmoa nabaria da astekarian agerturiko artikuluetan: «Alderdi iraultzaile bat ezin da inperialista izan; erakunde proletario batek ezin du herriek euren buruaren jabe izateko duten eskubidea ukatu. Langile inperialista traidore bat baino ez da. Langile iraultzaileok, berriz, Euskadiren askapen sozial eta nazionalaren alde borrokatzera beharturik gaude». 1933ko apirilaren 22ko zenbakian agertutako pasartea da hori.

Nazio auzia langileen aldarrikapenekin uztartzeko asmo horretan, gaurko ikuspegitik harrigarri samarrak izan daitezkeen artikulu batzuk argitaratu zituen Euskadi Rojak. 1936ko azaroan, esaterako, Sabino Aranaren heriotzaren urteurrena azalera eraman zuen aldizkariak, eta artikulu hartan irakur daiteke EAJren sortzailea «Euzkadiren independentziaren aldarria egin zuen lehena» izan zela eta «bizitza aberriaren askapena antolatzeari» eskaini ziola.

Bestalde, euskal komunistek —edo orobazkunzaleek, aranismoz beteriko euskara hartan zioten moduan— 1935eko otsailean erabaki zuten EPK sortzea, eta alderdiak bere lehen biltzarra egin zuen urte hartako ekainean. Alderdi sortu berria PCEren sail bat izan zen aurrerantzean ere; ez zen alderdi independentea, Kataluniako PSUC izan zen moduan, baina haren planteamendu eta jarreretan nabaritzen da abertzaletasunera hurbiltzeko ahalegin bat. Adibidez, estatutuaren aurreko jarreran: 1933an, galdeketa egin zenean, PCE kontra agertu zen, hura «burgesiaren tresna» zelakoan; EPK-k, berriz, «herriaren garaipentzat» jotzen zuen.

Bilakaera hori ez zen denen gogokoa izan. 1937ko ekainean, Bilbo armada faxistaren eskuetan erortzen ari zen bitartean, PCEren Batzorde Zentralak Valentziara (Herrialde Katalanak) joateko agindu zien EPK-ko buruzagi Juan Astigarrabiari eta Jesus Larrañagari, eta han barne epaiketa egin zien. Beste zenbait akusazioren artean, «Euskadin iraun duen mugimendu zatikatzailea» sustatzea eta «Eusko Jaurlaritzan [Jose Antonio] Agirrek eraman duen politika atzerakoi eta amore emailean» parte hartzea leporatzen zieten. Auzibide horren ondorioz, EPK-ko idazkari nagusi Juan Astigarrabia alderditik kanporatu zuten.

Bihar: Dolores Ibarruri Pasionariak utzitako ondarea.


Summary: Jaurlaritzak joan den ikasturteko neurriak ezarri nahi ditu irailetik aurrera ere. Gaur bilera dute autonomia erkidegoetako ordezkariek eta Espainiako Gobernuko Hezkuntza Ministerioak, datorren ikasturteko nondik norakoak zehazte aldera.

Abuztuaren hondarrean, datorren ikasturteari begira jarrita daude hezkuntza eragileak. Itxura guztien arabera, COVID-19ak markatuko du ikasgeletako jarduna 2021-2022ko ikasturtean ere. Birusaren hedapena eragozte aldera, Eusko Jaurlaritzaren bozeramaile Bingen Zupiriak atzo azaldu zuenez, segur aski joan den ikasturtean ezarritako neurriekin jarraituko dute, ikasturte hasieran behintzat.

SER irrati katean eman zuen neurri horiei eusteko asmoaren eta horretarako arrazoien berri Zupiriak: «Orokorrean, egoera duela urtebete baino hobea da, baina 12 urte baino gutxiago dituztenak ez daude txertatuta, ez dagoelako adin horietarako txertorik». Besteak beste, «burbuila taldeak» eta maskararen erabilera mantentzeko asmoa erakutsi zuen.

Halere, gaur zehaztuko dituzte datorren ikasturtearen nondik norakoak. Izan ere, autonomia erkidegoetako ordezkariek bilera izango dute Espainiako Gobernuko Hezkuntza Ministeriorekin.


Summary: Charlie Watts hil da, The Rolling Stones taldeko bateria jotzailea. 80 urterekin hil da musikaria. Ebakuntza bat egin berri zioten, eta ospitalean zela hil da.

Charlie Watts The Rolling Stones taldeko bateria jotzailea 80 urte zituela hil da. Haren publizista Bernard Dohertyk eman du albistearen berri, gaur arratsaldean. Musikariari ebakuntza bat egin berri zioten, Londresen, eta ospitalean hil da, ohar baten bidez adierazi dutenez. «Londresko ospitale batean hil da, bere familiaz inguratuta».

1963tik The Rolling Stones taldeko kide zen Watts. Haren taldekideek berehala partekatu dute oharra sare sozialetan. «Watts senar, aita eta aitona maitatua zen, eta The Rolling Stones taldeko kide gisa ere bere belaunaldiko bateria jotzaile handienetako bat», adierazi dute ohar bidez. «Bere familiaren, taldeko kideen eta une zail honetan hurbilen dituen lagunen intimitatea errespetatzea eskatzen dugu».

Taldea kontzertu bira bat hastekoa zen irailean AEBetan, eta dagoeneko iragarrita zuten Wattsek ez zuela parte hartuko, medikuek hala gomentatuta. Gerora jakinarazi zuten ebakuntza bat egin behar izan ziotela. 2004an eztarriko minbizia izan zuen Wattsek. Ia hastapenetatik The Rolling Stones taldeko kide izan zen, eta Mick Jagger eta Keith Richardsekin batera hasierako kideetatik taldean irauten zuenetako bat zen Watts. Londresko kamioilari baten eta etxekoandre baten semea zen, eta haurtzaro apala izan zuen: familia etxe prefabrikatu batean bizi izan zen. Etxean, bere kabuz hasi zen bateria jotzen; 14 urte zituela oparitu zioten lehen bateria, eta bere gaitasunak finduz joan zen pixkanaka. Jazzera hurbildu zen lehenik, eta bluesera gero. Blues Incorporated taldearekin aritu zen 1960ko hamarkadaren hasieran, harik eta Brian Jones eta Keith Richards ezagutu zituen arte. Ordurako sortu berria zen The Rolling Stones, eta taldeko partaide izateko gonbita egin zioten. Bertan aritu da ordutik, mende erdiko ibilbidea onduz. Watsen bateriak eragin nabarmena izan du taldearen soinuan; Jumpin' Jack Flash edo I can' t get no (Satisfaction) bezalako kantuak dira horren adibide. Ez zen kantuak sortzeaz arduratzen, halere, baina rol garrantzitsua zuen taldearen barruan. Izan ere, perkusioaz arduratzeaz gain, bestelako lanak ere egin zituen Wattsek taldean. Diseinatzaile grafiko gisa hainbat diskoren azalak eta bira askoren eszenatokiak diseinatu baitzituen. Eta Keith Richardsen eta Mick Jaggerren arteko etengabeko haserrealdietan bitartekari izaten zen. Hain zuzen, behin baino gehiagotan esan izan zen Watsek taldea utziko zuela, baina zurrumurruak baino ez ziren izan. Eta ez da gutxi; izan ere, Richardsek behin baino gehiagotan azpimarratu zuenez, «Charlie Watts gabe, The Rolling Stones ez zen existituko».


Summary: Storer bigarrenez gailendu da Vueltan, eta Eiking lider jarri da. Norvegiarrak ihesean eskuratu du elastiko gorria, Roglicen onespenarekin. Esloveniarrak erasoa jo du igoeran, baina erori egin da gero. Storerrek, berriz, amaiera biribila osatu du, eta beste etapa garaipen bat zakuratu.

Beti da zaila etapa batean zehatz-mehatz zer gertatuko den jakitea. Eta zer esanik ez, atseden egun baten ondoren jokatzen bada. Ziklistak nagituta egoten dira batzuetan. Beste batzuetan, ordea, ez dute nagiak ateratzeko astirik ere izaten. Ikuskizuna emateko gogoz itzultzen dira lehiara. Halaxe gertatu da gaur, Espainiako Vueltako 10. etapan. Lehenik, ihesaldiak piztu du ikusmina. Oso multzo jendetsua osatu da lasterketa buruan, eta Michael Storer (DSM)âizan da indartsuena, eguneko mendate bakarrean bere legea ezarrita. Etapa bat irabazteko helburuarekin hasi zuen Vuelta, eta bi patrikaratu ditu dagoeneko. Wanty taldeak ere etapen borroka zuen jomugan, baina ez zen inolaz ere espero sailkapen nagusian zeresanik emango zuenik. Bada, lehenik Rein Taaramaerekin lortu zuen lidergoa; eta gaur, Odd Christian Eikingekekin (Wanty) berreskuratu du.

Primoz Roglicek (Jumbo) oparitu egin dio elastiko gorria Eikingi. Lider izatearen zama gainetik kendu nahi du datozen etapei begira. Hala, hamahiru minututik gorako aldea hartzen utzi diote ihesaldiari. Hori bai, aurkari nagusiak atzeratzeko asmoa ere bazuen esloveniarrak, Almacharreko igoeran ikusi denez. Amaiera gogorra zuen mendate horrek, eta helmugatik 15 kilometrora zegoen gaina. Roglicek erritmo aldaketa bortitza egin du, eta ezustean harrapatu faboritoen tropela. Alabaina, erori egin da jaitsieran, eta Jack Haigekin (Bahrain), Enric Masekin eta Miguel Angel Lopezekin (Movistar) batera helmugaratu, garailearengandik 11.49ra. Bere txarrean, beste 37 segundo atera dizkio Egan Bernali (Ineos). Bestalde, erabat jokoz kanpo gelditu da MIkel Landa (Bahrain), onenekin ia hamar minutu galdu ondotik.

Zalaparta handia izan da etaparen hastapenean, eta 31 lagunek alde egin dute tropeletik. Haien artean zeuden Alex Aranburu (Astana), Xabier Mikel Azparren (Euskaltel) eta Jonathan Lastra eta Julen Amezketa (Caja Rural) euskal herritarrak. Aranburu beste hiru txirrindularirekin batera mugitu da mendatera heldu aurretik, baina ez da urrutira iritsi. Bai, ordea, Storer: zatirik gogorrenean erasoa jo, eta bakarrik iritsi da helmugara. Eiking 22 segundo geroago iritsi da. Lehia handia izan du Guillaume Martinekin (Cofidis) lidergoa lortzeko, eta, azkenean, norvegiarra gailendu da. Martin bigarren jarri da nagusian, 58 segundora, eta Roglic hirugarren dago orain, 2.17ra. Printzipioz, ez luke arazorik izan beharko nahi duenean lehen postura itzultzeko.

Biharko etapak ere bukaera bihurria izango du: bigarren mailako Locubin igoko dute 16 kilometroren faltan, eta koska gogor batean egongo da helmuga.


Summary: Gizon bat atxilotu dute Donostian gurasoak jo eta mehatxatzeagatik. Gurasoek eman diote abisua Ertzaintzari, eta gizona etxean lubakitu da orduan. Ehizako eskopetak zituen han. Atxilotua ospitalera eraman dute haren egoera psikologikoa aztertzeko.

Atzo iluntzean atxilotu zuen Ertzaintzak bere etxean suzko armekin babestu zen gizon bat, Donostian. Aurretik, 36 urteko gizonak aita jo zuen, eta ama mehatxatu, eta haiek eman zioten abisua Ertzaintzari arratsaldeko seiak aldera. Gurasoek etxetik irtetea lortu zuten, baina semea han geratu zen.

Gertakari horren ondorioz, Ertzaintzaren hainbat unitate mobilizatu ziren, eta inguruko etxebizitzetako bizilagun batzuk etxetik aterarazi behar izan zituzten. Azkenean, 23:00 aldera irten zen gizona etxebizitzatik, eta, aldean armarik ez zeramala baieztatu ostean, atxilotu egin zuten.

Jarraian, Donostiako ospitalera eraman zuten, haren egoera psikologikoa aztertzeko.


Summary: Txertoa hartzeko bidezidorra, traba eta korapilo gabea. Nafarroan hasiak dira aurretik ordua hartu gabe duten herritarrak txertatzen. Txertaketa gunea Foremen egoitzan ezarri dute, Arangurenen. Zenbait herritarrek dagoeneko baliatu dute horretarako aukera.

Gobernuak argiki adierazi zuen astelehenean zabaldutako oharrean: aurretik ordua hartu beharrik gabe txertatu nahi dutenek horretarako aukera izanen dute Foremek Arangurenen (Nafarroa) duen egoitzan. Ordutegia ere zehaztu zuten: 08:30etik 19:00etara, irekita. Izan da ustekaberik, ordea. «Bistan da baten batek ez ziola orduari oso ongi erreparatu», kontatu du Carlota Barrena erizain laguntzaileak barre artean. Ateak zabaldu baino are lehenago agertu dira herritarrak txertoa hartu nahian. «Irrikan ziren», aitortu du. «Ez al ziren beldur izanen dosiak bukatuko ote ziren?», egin dio galde txertaketa gunean Endika Legarra gazteak. Ezetz erantzun dio Barrenak, irribarrez. Lanak lan, egun lasaiak espero dituzte datozen asteetan. Herritarrak tantaka azaldu dira txertaketa gunera. Dena dela, Pili Sola Sara COVID Unitateko Ataleko koordinatzaileak onartu du «uste baino gehiago» direla; izan ere, txertoa har dezaketen gehienek urratsa egina dute, eta ez zuten jende askorik espero. Aukera berriak hutsuneak betetzeko balioko du, baita bere garaian txertoa hartzeari uko egin ziotenek orain modua izan dezaten atzera egiteko. «Ez dira gutxi pandemiaren bosgarren olatuan iritzia aldatu dutenak. Horrelakoak ere etorri dira», esan du Sola Sarak. Eraikinera iritsi, eta kasik ilaran itxaron beharrik gabe egin dute prozesua herritarrek. Aski da nortasun agiria edo osasun txartela erakustea. Ohartzerako, jasoa dute zizta, eta protokoloak zehaztua duen ordu laurdena itxaron gelako aulkietan egitea besterik ez zaie falta. Hain zuzen, minutu horiek noiz bukatuko zain dago Jon Asiain Txokarro iruindarra. Udan egin dituen bidaiak tarteko, azken asteotan ezinezko izan zaio ordua topatzea; orain arte. «Atzo bertan jakin nuen hau egin nezakeela, eta, aizu, primeran!».

Zalantzak uxatzeko astia Halako batean, ahots zoli bat aditu da korridorean barrena: «Modernarena jarriko didate?». 12 urteko Naira Coronelenak dira hitzak; Beatriz Aguado amarekin joan da txertoa hartzera. «Dudak izan ditugu, alabak hainbat alergia dituelako, baina hementxe gara azkenean. Besteengatik ere egiten dugu, gainerakoak babesteko», onartu du Aguadok. Hein batean, medikuak animatuta erabaki dute zizta jasotzea, eta pozik dago Coronel: «Ni desiotan nintzen txertoa jasotzeko; orain lasaiago ibiliko naiz». Biek azaldu dutenez, badakite hainbat direla dudatan ibili baina azkenean urratsa egitea erabaki dutenak. Korapilatu gabe lortu dute txertatzea.


Summary: Bizkaiko enpresari bat atxilotu dute langileak 26 orduz lan egitera behartzeagatik. Zamudioko industrialde batean egun osoko lan jarduna egiten zuten tarteka, goizeko zazpietatik hurrengo eguneko goizeko bederatziak arte.

Espainiako poliziak Bizkaiko enpresari bat atxilotu du langileak egun osoz lan egitera behartzeagatik. Zamudioko (Bizkaia) industrialde batean, pabiloi bateko beharginek 26 orduko lan jarduna izaten zuten tarteka, goizeko zazpietan hasi eta hurrengo eguneko goizeko bederatziak arte. Abuztuaren 17an atxilotu zuten enpresaren arduraduna, baina gaur eman dute jakitera.

Poliziaren arabera, langileek jarri zuten salaketa egun batzuk lehenago; azaldu zuten askok bizileku baimenik ez zutela eta kontraturik gabe lan egiten zutela, orduko bost euroko soldata baten truke. Salatu zuten, halaber, lan istripu bat izan eta mediku baten arta jaso behar izaten zutenean, enpresaren izenik ez aipatzeko eskatzen ziela nagusiak. Eta, noizbehinka, «maratoiak» egitera behartzen zituela, hau da, 26 orduz orduz lan egitera; ordubete izaten zuten bazkaltzeko, eta gau osoa enpresaren instalazioetan itxita ematen zuten.

Enpresaren arduraduna aske geratu da poliziaren aurrean deklaratu ostean, baina auzia daraman epailearen aurrean aurkeztu beharko du. Langileen eskubideen aurkako delitua egitea egotzi diote, eta 70.000 euro baino gehiagoko isuna jarri diote lan eta gizarte segurantza arloko legedia urratzeagatik.


Summary: Kabulgo aireportuan 10.000 pertsona daude zain, handik noiz aterako. Mendebaldeko aliatuek Afganistango ebakuazioak azkartu dituzte. Atzerriko tropek 82.000 lagun inguru ebakuatu dituzte orain arte. Talibanek Kabulgo aireporturako sarbideak itxi dituzte, eta kontrolak gogortu.

AEBetako Defentsa Departamenduak jakinarazi duenez, 10.000 pertsona daude oraindik Kabulgo aireportuan zain, handik ateratzeko asmoz. Abuztuaren 31n amaitzen da AEBko soldaduek handik erretiratzeko duten epea, eta AEBek iragarri dute jada lehentasuna ematen hasiko zaiola bere soldaduak handik ateratzeari. Hank Taylor logistika zuzendariordeak jakinarazi du, talibanek Kabul hartu zutenetik, 82.000 pertsonak egin dutela ihes Afganistandik: "39 minuturo hegazkin bat aireratzen da Hamid Karzai aireportuan", adierazi dio Taylorrek CNN telebista kateari.

Atzerako kontaketaren amaierara hurbildu ahala, aireportutik soldaduak eta zibilak ateratzeko ebakuazio lanak areagotzen ari dira. Datorren astearterako amaitu behar dituzte lanok, AEBetako Gobernuak atzo baieztatu baitzuen ez duela luzatuko epemuga. Oraingoz, AEBek eta bere aliatuek 82.000 lagun inguru atzerriratu dituzte Kabuldik abuztuaren 14tik, talibanek Afganistango hiriburua hartu zuten egunaren bezperatik.

«Zenbat eta lehenago amaitu, orduan eta hobeto», adierazi zuen atzo Joe Biden AEBetako presidenteak, G7ko goi mandatarien goi bilera amaitu berritan. Talibanekin negoziatzen aritu da egunotan Etxe Zuria, epeen inguruan, eta atzo jakin zen William Burns AEBetako CIA Inteligentzia Agentzia Zentraleko zuzendaria talibanen ordezkaritza batekin bildu zela astelehenean Kabulen. Haiekin negoziatu arren, Bidenek ez zuen erabat itxi epemuga ez betetzeko aukera: «Pentagonoari eskatu diot alternatibak prestatzeko, egutegia moldatzea beharrezkoa balitz ere». Aukera hori aktibatu ala ez talibanen esku egongo dela azaldu zuen: «Egun horretan [abuztuaren 31n] operazioa amaitzea talibanek gurekin kooperatzeko duten prestasunak baldintzatuko du».

Gaineratu zuen egunetik egunera gero eta arrisku handiagoa dutela bere tropek Kabulgo aireportuan. Aurrez ere esana zuen Etxe Zuriak EI Estatu Islamikoaren atentatu bat izateko arriskua areagotzen ari dela, eta hala berretsi zuten atzo gobernuko bi funtzionario anonimok.

Londres izan da Bideni ebakuazioak luzatzeko presio gehien egin dionetako bat. Borroka hori galduta ere, eskari horrekin segi zuen Boris Johnson lehen ministroak, baina, kasu horretan, talibanei zuzenduta: «Abuztuaren 31tik aurrera ere Kabuldik jendea ateratzen utzi behar dute». Halaber, datozen egunetan milaka lagun ebakuatzen jarraituko dutela nabarmendu zuen, eta «azkenera arte» arituko direla horretan. Erresuma Batuko Defentsa Ministerioko iturriek, ordea, aurreratu dute bere tropek AEBekoek baino lehenago utzi beharko dutela Afganistan, segurtasun arrazoiengatik.

Gaur, Dominic Raab Erresuma Batuko Atzerri ministroak jakinarazi du herrialde horretako soldaduek 9.000 lagun ebakuatu dituztela orain arte. Ez du argitu, ordea, Kabuldik atera nahi dituztenetatik zenbat geratuko diren horretarako aukerarik gabe, datorren asteartetik aurrera. «Zenbatek etorri nahi duten, horrek ere baldintzatuko du», adierazi du, ITV telebista katean egin dioten elkarrizketan.

Hain justu, talibanak agintera iritsi ziren unean Raab Greziako Kreta uhartean oporretan egon izanak polemika eragin du egunotan Erresuma Batuan. Gai hori hizpide hartuta, Raabek onartu du akatsa izan zela une horretan oporretan egotea, baina bere burua defendatu du, esanez talibanak «hain azkar» hedatzeak «ezustean» harrapatu duela mundu guztia. Era berean, ukatu egin du handik itzuli zen baino lehenago itzultzeko eskatu eta hark horri uko egin zionik.

Bitartean, gero eta arriskutsuagoa bihurtzen ari da Afganitandik ihes egitea helburu hori duten milaka eta milaka herritarrentzat. Izan ere, talibanek atzo jakinarazi zuten Kabulgo aireportura joatea galarazi zietela herritarrei, hango egoera «kaotikoa» dela argudiatuta. Aireportuaren segurtasun perimetroa haiek kontrolatzen dute, eta, hainbat hedabidek Kabuldik bertatik emandako azken berrien arabera, nabarmen areagotu dituzte kontrolak azken orduetan. Gainera, soldadu talibanen jarrera gero eta oldarkorragoa dela ere zabaldu dute.

Talibanak dei egiten ari zaizkie herritarrei herrialdean geratzeko, eta AEBetako Gobernuari eskatu diote «herritar kualifikatuen» ihesa ez sustatzeko. Horrez gain, datorren asteartetik aurrera hegaldi komertzialak berrabiaraziko dituztela iragarri du Suhail Xahin bozeramaileak, Twitter bidez, eta dokumentazioa «eguneratuta» dutenek horiek hartzeko aukera izango dutela.


Summary: COVID-19az kutsatutako 42 lagun hil dira azken astean Hego Euskal Herrian. Aurreko astekoaren antzekoa da hildakoen kopurua, eta maiatzaren hasieratik ez zen hainbeste lagun hil. 737 kutsatu atzeman dituzte.

Hego Euskal Herriko kutsatzeen datuek beherakada nabarmena izan dute; 737 kasu jakinarazi dituzte Osakidetzak eta Osasunbidek, duela bi aste atzemandakoen erdiak. Baina kutsatuen kurbaren aurkako noranzkoa hartu du hildakoenak, ekainaren 16tik eta 22ra birusaz kutsatutako 42 lagun zendu baitziren, aurreko astean baino bat gutxiago. Azken bi asteetan nabarmen egin du gora hildakoen kopuruak, maiatzaren lehen astetik gainditu gabe baitzegoen 40 hildakoen langa.

Kutsatuen datuen beheranzko joera ageria bada ere, positibo tasa gomendatutakoa baino handiagoa da oraindik, eta atzo egindako proben %9 izan dira positibo. Herrialdeka, Bizkaia izan da kutsatu gehien jakinarazi dituena: 321. Eta 201 izan dira Gipuzkoan, 105 Araban eta 94 Nafarroan.


Summary: Iñaki Bilbao gose greban den presoa ospitaleratu egin dute. Abuztuaren 6az geroztik dago baraualdian.

Iñaki Bilbao euskal presoak gose grebari ekin zion abuztuaren 6an, eta, beraz, etzi beteko ditu hiru aste baraualdian. Haren osasun egoerak okerrera egin du, eta ospitalera eraman zuten joan den astean, Salamancako (Espainia) egunkari batek jakinarazi duenez.

Bilbao Topasen dago preso, Euskal Herritik 460 kilometrora. Espainiako Espetxe Erakundeek uztailaren 1ean iragarri zuten haren hurbilketa, aurrez Puerto de Santamarian baitzegoen, Euskal Herritik mila kilometrora.

Amnistiaren Aldeko eta Errepresioaren Aurkako Mugimenduak ohartarazi du Bilbao «muturreko egoeran» dagoela. AEMk zabaldu duenez, «ezaguna da, nahiz eta hain muturreko baldintzetan egon, Txikitok uko egin diola Espainiako Estatuak ikuskapen medikoa edo orkestratutako beste edozein manipulazio edo eraso egiteari».

«Gose greban dauden euskal preso politikoentzat ez da berria indarrez eta euren borondatearen aurka elikatzea. Neurri honen helburua euskal presoen borondatea makurraraztea da, antzeko kasuei arreta eskaintzea, preso politikoen izaera ukatzea, eta baita espetxeratzeko arrazoia ere: Euskal Herriaren eta bere langile klasearen okupazioa eta esplotazioa», gaineratu du AEMk, eta elkartasuna adierazi dio presoari.

Iaz ere gisa bereko protestaldi bat egin zuen Bilbaok; irailaren 9an ekin zion gose grebari, eta 50 egunez eutsi zion.


Summary: Nafarroak beste astebete luzatu du etxeratze agindua. Gobernuak aurkeztutako eskabideak Nafarroako Auzitegi Nagusiaren onespena jaso du: neurria irailaren 2ra arte izanen da indarrean, gutxienez.

Beste astebete. Asteburuei eta jaiegunei eragiten dien etxeratze agindua beste zazpi egunez ezarrita edukitzea erabaki du Nafarroako Auzitegi Nagusiak. Joan diren asteetako joerari eutsiz, gobernuak araua luzatzeko eskea egin zien epaileei, eta mugak bere hartan segitzea baimendu du auzitegiak. Gobernuak gogora ekarri duenez, mugak epidemiologikoki arriskuak diren udalerrietan baizik ez du eraginik, asteburuetan, jaiegunetan, usadioz herriko festa tradizionalak ospatzen diren egunetan eta horien bezperetan. 01:00etik 06:00etara ezin da kalera atera.Gobernuak argitara ateratako datuen arabera, etxeratze agindua 54 udalerritan ezarriko da, zehazki. Indarrean sartu zenetik lehenbiziko aldiz, Iruñea ez dago horien artean.

Berriz ere, epaileek argudiatu dute neurria «ezin egokiagoa» dela birusaren kutsatzeari kontra egiteko. Halaber, azaldu dute araua «proportzionala» dela egungo egoera aintzat hartuta.


Summary: Hipika txapelketa «elitista eta iluna» dela salatu dute Iruñean. Udalaren jai eredua «inposizioan oinarritua» dagoela salatu du Hipikarik Ez taldeak. Elkarretaratzea eta bizikleta martxa eginen dituzte irailaren 1ean, Ziudadelan.

Zezenak kendu, eta zaldiak jarri. Kalapita eragin du Iruñeko Udalak sanferminen ordez antolatutako egitarauak; batez ere, irailaren 2tik 12ra bitartean egitekoa den hipika txapelketak. Jarduera hori «inposizioan oinarritutako jai eredu elitista» baten ikur dela salatu du Hipikarik Ez plataforma sortu berriak, eta gogor kritikatu dute Navarra Sumak diru publikoak «era ilunean» kudeatu izana. Protesta ekintzak iragarri dituzte datorren asterako.

Plataformako kide Idoia Azkonaren esanetan, hipika txapelketa batek «gutxi du ikusteko Iruñerriko herri mugimenduak nahi duen hiri eta kultura ereduarekin». Kontrara, historikoki, «elite ekonomikoen kirola» izan dela nabarmendu du: «Iruñean ez dugu behar goi klaseei protagonismo eta espazio publiko gehiago eskainiko dien ekimenik».

Horrez gain, animalien erabilera ere kritikatu du Hipikarik Ez taldeak: «Ikuskizunetan animaliak erabiltzeak ez dio eredu askatzaile bati erantzuten. Zaldiak jaio dira askatasunean korrika egiteko, ez inoren menpe egoteko».

Hipikaren oinarriez gain, baina, egitasmoa kudeatzeko modua ere txarretsi dute plataformako ordezkariek. Diru publikoak erabiltzeko modua «kezkagarria» dela uste du Azkonak: «Badirudi haien interes politiko eta ekonomikoei zuzenduta dagoela. 35.000 euro bideratuko dituztela dirudi, baina aurrekontua 200.000 eurokoa da. Ez dakigu egitasmoa nola finantzatuko den, ezta zein interes pribaturi erantzuten dion ere». Are: susmo txarra hartzen diote txapelketaren antolatzaileek «UPNko zenbait kiderekin duten loturari», eta ez dute ulertzen «zer lotura duen hipikak Iruñerekin eta zer interes dagoen hiriaren erdigunean halako txapelketa bat egiteko».

Horrengatik guztiarengatik protesta egitera deitu du Hipikarik Ez taldeak. Irailaren 1ean eginen dute, txapelketaren bezperan, Ziudadela parkean. 19:00etan elkartuko dira, eta, ordu erdiko protestaren ostean, bizikleta martxa eginen dute parkearen inguruan.


Summary: Esne ekoizleek hamar zentimoko igoera eskatu diete banaketa enpresei. Baserritarrek traktore eta autoen karabana luzea eginzuten, atzo,EHNE eta ENBA sindikatuek deituta, Lasarteko Urbil merkataritza gunetik Hernaniko Galarretara. Salatu dute kostuen igoera sektorea jaten ari dela, eta esne litroa gutxienez 0,70 zentimotan saltzeko exijitu dute.

«Pentsuak jaten gaitu», «Esneak itotzen gaitu», «Banaketa kateek kateatuta gauzkate». Esne ekoizleak garbi eta ozen esan zuten, atzo, negozioari eutsiko badiote zenbait aldaketa behar dituztela sektorean, lehenbailehen; izan ere, erregaien, pentsuen eta, oro har, kostu guztien igoerak irabazi tarte guztia jan die, eta banaketa taldeak ez dira «ondo jokatzen ari» egoera horri aurre egiteko.

Hogeitik gora traktorek eta auto askok parte hartu zuten Esnearen martxan egitasmoan, Lasarteko Urbil merkataritza gunean hasi eta Hernaniko Galarretan bukatu. EHNEko kide Garikoitz Nazabalek hartu zuen hitza han, familia osoen aurrean: «Hau da aurrera begira egin behar dugun lan moldea», esan zien,mobilizazioaren ikusgarritasuna dela-eta denak zorionduz. «Elkar babestu behar dugu, urte askoan prezioak izozturik ditugulako, bai esnean eta bai haragian eta beste produktu batzuetan ere. Kostuak gora eta gora ari diren honetan, zenbait banaketa enpresen aurrean igaro gara, salatzeko asmoz kate horiek salmenta bolumen handia pilatu dutela eta zuzeneko erantzukizuna dutela gure salneurriekin gertatzen ari denarekin».

Nazabalek esplikatu zuen esne ekoizle txikiak «galtzaile» bihurtzen dituztela balio katean, baina banaketa talde handiek «irabazi handiak» dituztela. Katebegirik «ahulena» baserritarra da, EHNE sindikatuaren ustez, eta, egoera horri aurre egiteko, zenbait mobilizazio eta agerraldi egin dituzte EHNEk eta ENBAk; ENBA sindikatuko kide Iñaki Goenagak azaldu zuen solastatu direla banaketa enpresa batzuekin, baina «batak besteari botatzen dio errua». Bost enpresarekin aritu dira kostuen garestitzeak eragin duen egoeraren inguruan: «Badakite gaizki jokatzen ari direla, baina ahal duten guztia egiten ari direla diote, eta bizilagunaren bizkar jartzen dute ardura».

Bostek esan ei diete batek igoz gero denek igo behar dituztela prezioak bezeroentzat. Kontua da ekoizleei ez dietela gehiago pagatzen, eta baserritarrak ari direla beren bizkar hartzen kostuen garestitzea. «Horren ondoren, elkarlana eta batasuna behar dugu gertatzen ari dena ozen salatzeko. Badakigu haiek ere urduri daudela, bai baitakite gaizki ari direla. Oso ondo dakite gure egoera zein den, eta soka tenkatuta daukagu, hortxe. Oraindik ere sokatiran jarraitu beharko dugula ematen du».

Hamar zentimoko igoera

Goenagak esanzuen soka ez dela eten behar, banaketa enpresa handiek ere ez dutela nahi eten, baina baserritarrek sendo eutsi behar diotela, bestela ez baitute lortuko esnearen truke ordaintzen dietena handitzea. Espainiako Ministerioak egindako azterketa bati ere erreparatu dio ENBAko kideak. Erakunde horrek ondorioztatu du esne ekoizleek hamar zentimoko igoera lortu behar dutela beren negozioak bideragarri izan daitezen, eta hori da EHNEren eta ENBAren lehen erreibindikazioa: hamar zentimoko igoera, kostuen garestitzea orekatzeko, «alegia, egungo itolarri hau pasatzeko». Horrek esan nahi du banaketa enpresa handiek ez luketela saldu beharko esne litroa 0,70 zentimotik behera.

Izan ere, kontsumitzaileengana iristen den esnearen %92 industria banaketaren bidez iristen da, eta merkaturatutako esnearen %45 0,60 zentimotik behera saltzen dute. Hau da, hamar zentimo merkeago Espainiako Esnearen Behatokiak zehaztutako gutxieneko prezioaren aldean. Salneurri merke horiek ekoizleak «itotzen ari dira», sindikatuen esanetan. Horregatik, EHNEk eta ENBAk nahi dute katebegi bakoitzak bere ardurari erantzutea, bere mailan, eta esnea gutxieneko salneurri batean sal dezaten, alegia, 0,70 zentimotik gora.

Baina erreibindikazio jakin horretatik harago, nekazariek eta abeltzainek arreta handiagoa nahi dute lehen sektorearentzat, esneaz gain, haragiak eta beste zenbait produktuk kostuen garestitze handia izan baitute, eta «egiturazko» arazo bati buruz ari baitira. Horrela azaldu du Garikoitz Nazabalek. «Xehetasun desberdinekin, baina arazo berberaz ari gara, finean: baserriak bideragarri izan behar duela bidezko prezioekin». Hori dela eta, EHNE eta ENBA sindikatuek eskatu dute EAEko Elikagai Katearen Legea behin betiko onartzeko, «gardentasunez eta orekaz» katebegi guztiei errentagarritasuna emateko eta «gehiegizko jardunbideak galarazteko».


Summary: Korrikalari txekiar bat hil da Mont Blanceko Ultratraileko TDS lasterketan, amilduta. Ezbeharra gauerdian gertatu da, Passeur de Pralognaneko jaitsieran. Ondorioz, lasterketa gelditu behar izan dute.

Txekiar Errepublikako korrikalari bat hil da Mont Blanceko Ultratraileko TDS lasterketan, Passeur de Pralognaneko jaitsieran, lasterketako 62. kilometroan, ibilbideko gunerik arriskutsuenean, menditik amilduta. Gauerdian gertatu da ezbeharra, 00:25ean, antolatzaileek jakinarazi dutenez. Argitaratu duten komunikatu ofizialaren arabera, istripua jazo orduko, erreskate taldeak berehala ekin dio bilaketa lanari, helikopteroz, eta nahiz eta azkar esku hartu duten, gaur goizean antolatzaileek prentsaurreko baten bidez baieztatu dute korrikalaria hil egin dela.

Gertatutako ezbeharragatik, Pralognanen zeuden korrikalariek lasterketa batzordearen agindua jaso dute buelta eman eta berriz Bourg Saint-Mauricera jaisteko. Pralognan igaro duten beste 350 parte hartzaileek aurrera jarraitu ahal izan dute. Oraingoz, 260 baino ez dira falta helmugara iristeko.

Passeur de Pralognan TDS lasterketako gunerik arriskutsu eta teknikoetako bat da. Toki horretan, korrikalariek soka batzuei heldu behar diete jaitsiera egin ahal izateko, eta zailtasun horri baldintza klimatiko txarrak, elurra eta gauaren iluntasuna gehitu behar zaizkio. Mont Blanceko Ultratraileko TDS lasterketak 145 kilometro eta 9.100 metroko desnibel positiboa du, eta lasterkariek 44 orduko muga dute bukatzeko.


Summary: Espainiako Orkestra Nazionalak hartuko du lekukoa Musika Hamabostaldian. Jaialdian azken aldiz 2008an izan ondoren, gaur itzuliko da Espainiako Orkestra Nazionala Kursaaleko oholtzara. Kontzertua David Afkhamen zuzendaritzapean emango dute, eta Leonidas Kavakos biolinista izango da gonbidatu berezia.

Galiziako Orkestra Sinfonikoaren eta Euskadiko Orkestraren joan den asteko emanaldien ondoren, gaur Espainiako Orkestra Nazionalaren txanda izango da jaialdian. 2019tik David Afkham da orkestraren zuzendari, eta hark gidatuko du, eta harekin batera, Leonidas Kavakos biolinista greziarra arituko da. Kontzertua 19:30ean izango da, Kursaaleko auditoriumean, eta sarrerak amaituta daude. Gaur goizean egin dute kontzertuaren aurkezpena, Patrick Alfaya Musika Hamabostaldiko zuzendariarekin batera.

Espainiako Orkestra Nazionala 1947an izan zen lehen aldiz Musika Hamabostaldian, eta, Ataulfo Argentak zuzenduta, Betthovenen Bederatzigarren sinfonia eskaini zuen Donostiako Orfeoiarekin batera. Azken aldiz 2008an aritu zen, Donostiako Orfeoiarekin aldi hartan ere, eta Brahamsen Requiem alemaniarra interpretatu zuen. Gaurkoan David Afkahmek gidatuko du taldea, Alfayaren hitzetan, «azken urteetako zuzendari alemaniarrik onenetako» bat denak. Bernad Haitink Fundazioaren Talentu Gazteen saria irabazi zuenean ezagutarazi zuen bere burua Afkhamek, eta horrek Haitinken laguntzaile izateko aukera eman zion Chicagoko Sinfonikoan, Concertgebouw Orkestran eta Londreseko Orkestra Sinfonikoan.

Azpimarratzekoa da gonbidatu bereziaren izena: Leonidas Kavakos. Alfayak azaldu duenez, «kalitate bikaineko biolinista eta artista» da, «duen teknika paregabeagatik, maisutasunagatik eta musikaltasunagatik goraipatua» izan dena. 21 urte zituenerako munduko biolin lehiaketarik garrantzitsuenak irabaziak zituen: Sibelius 1985ean, Paganini 1988an eta Naumburg urte berean. Nazioarteko ospea, berriz, handik hiru urtera heldu zitzaion, Sibeliusen Biolinerako kontzertua grabatu zuenean. Grabazio horrekin, Gramphone saria irabazi zuen 1991n, eta mundu osoan interpretatzeko aukera izan zuen. Donostian izana da Kavakos, 1999an hain zuzen ere, eta Sibeliusen kontzertu hori interpretatu zuen Euskadiko Orkestraren denboraldian. 1734ko Stradivarius Willemotte biolina jotzen du.

Programari dagokionez, kontzertua Piotr Ilitx Txaikovskiren Biolinerako kontzertua re maiorrean obrak irekiko du, eta Robert Schumannen 1. Sinfonia-rekin amaituko da. Afkhamen hitzetan, «programa erabat erromantikoa» da, baina «desberdintasun argiak ditu konpositore baten eta bestearen artean». Schumannen kasuan, «itxaropenez beteta» dagoelako aukeratu dutela azaldu du: «Esperantzaz betetako obra da, eta pandemia egoera honetan sentimendu hori transmititu nahi diogu publikoari». Leonidas Kavakos biolinistak, bere aldetik, zuzendariaren hitzak azpimarratu ditu, eta «ikuslearen gozamena» nahi dutela azaldu du. Txaikovskiren obrarekin izan duen harremana «arraroa» dela aitortu du, «hainbat alditan joan eta itzuli» delako obra honetara. esan du kontzertua maskararekin interpretatzea izango dela «tristeena», berarentzat «oso zaila» delako. Hala ere, pozik agertu da «publikoarekin berriro konektatu ahal izateagatik» eta «musika klasikoa berriro martxan jartzeagatik».

80 urte baino gehiagoko ibilbidea

Espainiako Orkestra Nazionala 1937an sortu zuten, Espainiako gerran, eta berriz ere aurkeztu zuten 1942an. Ordutik, etengabe kontzertuak ematen aritu dira, eta, Espainian jotzeaz gain, Europan, Amerikan eta Asian ere aritu dira. Bere historian zehar, Espainiako Orkestra Nazionalak XX. mendeko zuzendari garrantzitsuak izan ditu zuzendari titular gisa: Bartolome Perez Casas, Ataulfo Argenta, Rafael Fruhbeck de Burgos, Antoni Ros-Marba, Jesus Lopez Cobos eta Josep Pons. Era berean, orkestrak bakarlari bokal eta instrumental entzutetsuenekin kolaboratu du.