Summary: Euskal filmek zortzi sari jaso dituzte Goya sarietan. Bost garaikur eskuratu ditu Akelarre pelikulak, eta hiru, berriz, Ane-k. Emakumezko aktore protagonistarik onenaren saria Patricia Lopez Arnaiz gasteiztarrari eman diote, eta emakumezko aktore berririk onenarena Jone Laspiur donostiarrari.

Euskal zinemak arrakasta izan du aurtengo Goya sarietan. Espainiako Zinema Akademiak atzo banatu zituen sariak, eta bi euskal filmek zortzi garaikur jaso zituzten guztira: Pablo Aguero zinemagile argentinarrak zuzendutako Akelarre filmak bost lortu zituen, eta hiru David Perez Sañudoren Ane-k. Zortzi horien artean, saririk garrantzitsuenak Ane filmeko bi aktore nagusiek irabazi zituzten: emakumezko aktore protagonistarik onenaren saria Patricia Lopez Arnaiz gasteiztarrak, eta emakumezko aktore berririk onenarena, berriz, Jone Laspiur donostiarrak.

Malagan (Espainia) egin zuten Goya sarien 35. sari-banaketa, eta Antonio Banderas aktoreak eta Maria Casado telebistako aurkezleak aurkeztu zuten. Irabazleek ere modu telematikoan jaso zituzten sariak, eta, besteak beste, zeresana eman du Aranzazu Callejaren eta Maite Arroitajauregiren saria jasotzeko moduak: abestuz eman zituzten eskerrak. Jatorrizko musikarik onenaren saria eman zieten Akelarre-n egindako lanagatik.

Aguerok iaz aurkeztu zuen sorgin ehizari buruzko filmak jaso zituen orotara sari gehien. Jatorrizko musikarik onenaren sariaz gain, beste hauek ere irabazi ditu: Mikel Serranok zuzendaritza artistikorik onenagatik, Nerea Torrijosek jantzien diseinurik onenagatik, Beatushka Wojtowickek eta Ricardo Molinak makillajerik eta ile apaintzerik onenengatik, eta Mariano Garcia Martyk eta Ana Rubiok efektu berezirik onenengatik. Besteak beste, Wojtowick poloniarrak eskerrak eman zizkion «Euskal Herri ederrari», eta gehitu zuen «kultura zoragarri bat eta gastronomia bikaina» ezagutu dituela.

1609. urtean eta euskal kostaldeko herri batean dago girotua Akelarre-k kontatzen duen istorioa. Neska gazte batzuk eguneroko lanak egiten dabiltza; ezustean, soldaduak inkisizioaren epaile batekin agertuko dira, eta, sorginkeria egotzita, atxilo eramango dituzte. Aguerok Euskal Herrian grabatu zuen, eta filmeko pertsonaiak euskaraz eta gazteleraz mintzo dira.

'Ane'-k, hiru

Emakumezko aktorerik onenaren sarirako izendapena jaso zuen Amaia Aberasturik ere, Akelarre-ko protagonistak, baina azkenean Patricia Lopez Arnaiz gasteiztarrak irabazi zuen, Ane filmean egindako lanagatik. Lehen aipatu bezala, Jone Laspiurrek emakumezko aktore berririk onenaren saria lortu zuen, eta filmaren hirugarren saria, berriz, David Perez Sanudo zuzendariarentzat eta Marina Paresentzat izan zen, gidoi egokiturik onenagatik. Desagertu berri den alaba baten bilaketa du ardatz Ane filmak, eta iazko Zinemaldian estreinatu zen, Zuzendari Berriak sailean, eta Euskal Zinemaren Irizar saria irabazi zuen.

Baziren izendapena eskuratua zuten euskal ekoizle gehiago ere, baina haiek ez zuten saririk jaso. Juanma Bajo Ulloa zuzendaritzarik onenaren sarirako hautagai zen, Baby filmagatik, eta haren jatorrizko musikagatik izendatuta zeuden Koldo Uriarte eta Bingen Mendizabal ere. Ana Sernaren eta Paula Iglesiasen Solo son peces lana ere izendatu zuten, dokumental laburrik onenaren sarirako, eta Alberto Vazquezen Homeless Home filma, berriz, animaziozko lan laburrik onenerako.


Summary: 106 migratzailek Irungo eta Hondarribiko aterpetxeetan igaro dute gaua. Eusko Jaurlaritzaren arabera, azken egunetan elkartu diren migratzaile guztiak artatu dituzte, eta inork ez du gaua kalean pasatu. Jaurlaritzak kontingentzia plana aktibatu du.

Irunen (Gipuzkoa) azken egunetan elkartzen ari den migratzaile kopurua gero eta handiagoa dela eta, Eusko Jaurlaritzak kontingentzia plana aktibatu du, horiei aterpe bat emateko. Hala jakinarazi zuen atzo Xabier Legarreta Eusko Jaurlaritzako Migrazio eta Asilo zuzendariak; zehazki, ohi baino 40 lo leku gehiago prestatu zituzten ostiralean Irungo El Peregrino aterpetxean, eta beste 50 pertsonarentzako lekua atondu zuten Hondarribian; baita Donostiako ikastetxe batean ere, migratzaile gehiago iritsiko balira. Jaurlaritzaren arabera, guztiek jaso dute arropa, musukoak eta eguneko hiru otordu biltzen dituen kit bana, eta inork ez du gaua kalean igaro.

Izan ere, azken egunetan, migratzaile ugari pilatzen ari dira Gipuzkoa eta Lapurdi arteko mugan. Azaldu dutenez, magrebtarrak eta Saharaz hegoaldekoak dira gehienak, eta uste dute Kanariar Uharteetatik eraman zituztela Iberiar penintsulara, otsailean zehar; handik heldu ziren Euskal Herrira, Europa iparralderanzko bidean. Muga, ordea, itxita dago Lapurdi eta Gipuzkoa artean.

Irungo eta Hondarribiko aterpetxeetan 106 lagunek pasatu dute gaua, tartean hamabost emakume eta hiru adingabe. Kalkulatzen dute, guztira, 150 pertsona inguru batu direla. Irungo Belaskoenea auzoko aterpetxeak ehun bat lagunentzako lekua izan ohi du —gaur 64 lagun jaso ditu—, baina, COVID-19aren izurriaren harira hartu beharreko neurrien eraginez, murriztuta zeukan ohe kopurua. Horiei «ohiko baliabideekin» erantzun ahal izan diela azaldu du Legarretak. Jaurlaritza, Gipuzkoako Foru Aldundia, eta Irungo, Hondarribiko eta Donostiako udalak elkarlanean ari dira baliabide horiek prestatzen.

Irungo erromesen aterpetxeak 30 lagun artatu zituen bart, eta Hondarribiko aterpetxeak, beste hamabi.

Era berean, nabarmendu du, «pandemiaz eta mugimenduari ezarritako mugez harago, migrazioaren fenomenoak existitzen» jarraitzen duela, asteburu honetan Irunen gertatzen ari dena dela horren erakusgarria, eta horri «erantzun egoki bat» eman behar zaiola.


Summary: Altunak eta Mariezkurrenak eutsi egin diote liderraren joari. Garaipenari esker, sailakapeneko lehen postuan berdinduta daude bi bikoteak. Neurketa osoan zehar aurretik joan dira Altuna eta Mariezkurrena, baina zail jarri diete Elezkanok eta Zabaletak.

Galtzeko gutxi eta irabazteko asko zuten gaur Jokin Altunak eta Jon Mariezkurrenak. Binakako Txapelketako zortzigarren garaipena eskuratu dute Eibarko (Gipuzkoa) Astelena pilotalekuan, eta sailkapenean berdindu egin dute parean izan duten bikotearekin, Elezkano II-a eta Zabaletarekin. Ondo bidean, finalerdietan izango dira bi bikoteak, baina nor baino nor gehiago ibili dira gaur; azkenean, 19 eta 22 gailendu dira urdinak.

Neurketaren lehen erdian nagusi izan dira Altuna eta Mariezkurrena. Ondo hasi du lehia aurrelariak, Elezkanori ez dio jokoan parte hartzen utzi, eta Mariezkurrenak bikain baliatu ditu izan dituen aukerak. Gauzak zail jarri dizkio Zabaletari, eta hark ezin izan ditu aurkariak ezkerparetan sartu dizkion hainbat pilotakada eraman. Altunak ere min egin du sakez. Hala iritsi dira 6 eta 12kora arte.

Orduan esnatu da Elezkano. Aurrelariak ez ditu alferrik galdu izan dituen lehen aukerak, eta, ohartzerako, berdindu egin dute neurketa gorriek. Jarraian, partida berri bat hasi da. Erritmoa moteldu egin da, gogortu egin dira tantoak, eta huts gutxien egiten zituena gailentzen hasi da tantoetan. Orduan ere, urdinak nagusi. Ez dute amore eman Elezkanok eta Zabaletak, baina ez dute une batean ere aurretik jartzea lortu.

Tanto batzuetan, Zabaleta gailendu da piloteoan, baina ahal bezala eutsi diote Altuna-Mariezkurrenak. Binakako Txapelketako hamargarren jardunaldia amaitzeko neurketa bakarra falta da, bihar. Muskizen (Bizkaia), Olaizola II.a-Rezustak eta Urrutikoetxea-Imazek jokatuko dutena.

Sailkapena

1. Elezkano II.a-Zabaleta, 8

2. Altuna III.a-Mariezkurrena II.a, 8

3. Peña II.a-Albisu, 6

4. Olaizola II.a-Rezusta, 5 (Neurketa bat gutxiagorekin)

5. Ezkurdia-Ladis Galarza, 4

6. Artola-Aranguren, 3

7. Urrutikoetxea-Imaz, 3 (Neurketa bat gutxiagorekin)

8. Jaka-Martija 2


Barkatzen duenak ez du beti ordaintzen

Summary: Barkatzen duenak ez du beti ordaintzen. Realak neurketa nahi zuen lekuan izan du 80 minututan, eta gol gehiago sartzeko aukera mordoa izan du; tartean, Oiartzabalek huts egindako penalti bat. Merinok sartu du etxekoen gola, 9. minutuan. Sailkapeneko bosgarren postuan sendotu dira txuri-urdinak.

Barkatzen duenak beti ordaintzen omen du. Zorionez, ordea, esanak dioena ez da bete gaur Anoetan, eta Realak bat eta huts irabazi dio Levanteri; hori bai, azken minutuetan behar baino gehiago sufrituta. Donostiarrek gol aukera bikainak izan dituzte, mordo bat. Azkenean, ordea, balio izan du Mikel Merinok neurketaren hastapenean sartutakoak, eta Realak bizirik jarraitzen du Txapeldunen Ligara sailkatzeko lehian; hiru puntura du neurketa bat gutxiago jokatu duen Sevilla.

Partida hasieratik argi ikusi dira bi entrenatzaileen asmoak: Paco Lopezek bost defentsa zelairatu ditu, aulkitxoan utzi ditu Roger eta De Frutos erasoko jokalariak, Realari utzi dio baloia, eta kontraerasoak bilatu ditu aukera izan duenetan. Kontraerasotzeko, ordea, defensan egin behar da lan lehenik, eta horretan erabat eskas ibili dira Levantekoak; Reala nahi bezala eta nahi bestetan heldu da Dani Cardenas atezainak bikain defendatu duen atearen parera.

Bederatzigarren minutuan iritsi da norgehiagokako gol bakarra. Aurretik, jada zutoinera bidalia zuen jaurtiketa bat Merinok. Nafarrak berak area kanpotik egin du jaurtiketa bat, ondo geratu du Cardenasek, aldaratzea Oiartzabali heldu zaio, eta Realeko kapitainak patxadaz gidatu du jokaldia: Merino mugitu arte itxaron du, eta kondeak eibartarraren erdiraketa bultzatu besterik ez du egin behar izan.

Itxura ona zuen lehiak Realarentzat, are gehiago 20. minutuan penalti bat alde seinalatu diotenean. Protagonistak, goleko berberak: Merinok areatik gertu berreskuratu du baloi bat, Oiartzabali utzi dio, eta hura aurretik eraman du defentsak. Eibartarrak, ordea, zuzenean kanpora bota du penaltia; jarraian huts egiten duen hirugarrena da.

Aukera zenbaezinak

Hurrengo minutuetan Realak izan dituen gol aukerak zenbaezinak dira. Txuri-urdinek hainbat baloi errekuperatu dituzte areatik gertu, eta aukerak izan dituzte Isakek, Silvak, Le Normandek, Oiartzabalek... batek berak ere ez du sareetan amaitu.

Bigarren zatian itxura hobea eman du Levantek, baina, hala ere, arean setiatu du Realak. Merinok sartu du gola, 48. minutuan, baina epaileak baliogabetu egin du, Isakek Cardenasi oztopo egin diola eta. Le Normandek baloi bat zutoinera ere bidali du.

Gola, ordea, ez da iritsi, eta aldaketekin hobera egin du Levantek, eta okerrera Realak. Azken hamar minutuetan paperak aldatu dituzte, eta donostiarrak izan dira euren arean sartu direnak. Valentziarrek, ordea, ez dute aukera garbirik sortu, eta hiru puntuak Anoetan geratu dira. Arnasa lasai hartu du batek baino gehiagok.

Reala: Remiro; Gorosabel, Zubeldia, Le Normand, Aihen; Zubimendi, Merino, Silva (Guridi, 80'); Januzaj (Portu, 72'), Oiartzabal (Barrenetxea, 72') eta Isak (Carlos Fernandez, 79').

Levante: Cardenas; Duarte, Vezo, Coke (Malsa, 56'), Son, Toño (Clerc, 81'); Vukcevic (De Frutos, 56'), Bardhi, Rochina (Doukoure, 69'); Morales eta Dani Gomez (Roger Marti, 69').


Summary: Hainbat leherketak gutxienez 17 hildako eta 420 zauritu eragin dituzte Ekuatore Ginean. Batan gertatu da ezbeharra, biztanle gehien dituen Ekuatore Gineako hirian. Herrialdeko hedabideen arabera, kuartel militar batean «bolbora ontzi bilakatutako edukiontzi bat gehiegi berotu da, inguruan belarrak erretzen ari zirela eta».

Bost leherketak gutxienez 17 hildako eta 420 zauritu eragin dituzte gaur, Batan, biztanle gehien dituen Ekuatore Gineako hirian. Afrikako herrialde horretako Osasun Ministerioak eman du datuen berri. Zaurituak zenbatzerakoan, ordea, ospitaleratuak bakarrik jakinarazi dituzte, eta litekeena da orotara gehiago izatea. Herritarrei odola emateko eskatu diete.

Lehen leherketa hango 13:00ak aldera gertatu da. Iturri ofizialek baieztatu ez duten arren, litekeena da leherketa Nkoantoma kuartel militarrean jazo izana. Ekuatore Gineako hedabideen arabera, «bolbora ontzi bilakatutako edukiontzi bat gehiegi berotu da, inguruan belarrak erretzen ari zirela eta».

Zabaldu diren irudiek erakusten moduan, kalteak handiak dira.


Summary: Athleticek eta Realak aise irabazi dituzte ligako partidak. Athleticek 2-3 irabazi dio Rayori, Luciaren hat trick bati esker. Realak 2-0 garaitu du Deportivo, nagusitasunez.

Luciaren hat trick bati esker, Athletic lasaiago dago sailkapenean, Rayori kanpoan irabazi eta gero. Partida amaitu zenerako jokalari bat gutxiagorekin ari zen jokatzen etxeko taldea, baina lehia biziz aritu ziren azkenera arte. Athletic Rayoren atzetik dago orain sailkapenean, hamabigarren postuan, eta urrunago ditu jaitsiera postuak.

Luciak hamaseigarren minutuaren aurretik egin ditu lehen bi golak, eta izan du besteren bat egiteko aukera ere. Rayok berehala erantzun du, eta Bulatovicek murriztu du markagailuko tartea. Berdinduak izan dira partidaren bi zatiak: bigarrenaren hasieran, Luciak hirugarrena egin du, eta Teresa Moratok bere taldearen bigarrena lortu du handik bost minutura. Bi taldeek izan dute gehiagorako aukera partida bukatu arte.

Bi txartel hori aterata, epaileak Paula Andujar jolalaria bota du 82. minutuan, eta, azken minutuetan, larri aritu da Rayo. Athleticek beste gol bat egiteko aukera izan du, baina Azkonak zutoinera jaurti du baloia. Partidako azken aukera, halere, Bulatovicena izan da. Azkenean, ez da emaitza aldatu: 2-3.

Reala, berriz, nagusitasunez aritu da Deportivoren aurka, eta, nahiz eta denbora behar izan duen gailentasun hori jokoan ez ezik markagailuan ere adierazteko, Nerea Eizagirrek bete du lan hori, atsedena baino bi minutu lehenago. Erabakigarria izan da, eta Deportivok defendatzeko ahaleginean jarraitu behar izan du ordutik aurrera, beste ezertarako aukerarik gabe.

Lucia Rodriguez indartsu aritu da eskuin hegaletik, eta iritsi ez den erremate baterako erdiraketa bat jarri dio Franssiri. Nahikarik ere izan du partidako bigarren gola egiteko aukera. Amaiurrek lortu du aldea handitzea, amaieratik bi minutura. Reala hobetu aritu da, bigarren garaipena lortu du errenkadan, eta Europari begira jarraitzen du, sailkapenaren seigarren postuan.


Summary: Birusaren transmisioa gero eta geldoagoa da Hegoaldean. Beste 315 positibo atzeman dituzte larunbatean, bezperan baino 50 gutxiago. Hala ere, gaixo gehiago daude ZIUetan COVID-19ak jota: 135.

COVID-19ak kutsatutako gaixoen kopurua beheraka ari da etengabe Hego Euskal Herrian, eta aspaldi honetan izurriak erakutsi duen apaltzeko joera baieztatu da azken egunetan ere. Igandean, Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak beste 315 positiboren berri eman dute, bezperan baino 50 gutxiago. Ohi bezala, Frantziako osasun agintariek ez dute eman Ipar Euskal Herriko datuei buruzko informaziorik.

Nafarroa da bezperan baino kasu gehiago detektatu dituen lurralde bakarra: 66; azken astean, egunean 59 positibo atzeman dituzte han batez beste. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, nabarmen apaldu da positiboen kopurua: 38 atzeman dituzte Araban, 130 Bizkaian, eta 77 Gipuzkoan.

Apaltzea, ordea, ez da homogeneoa lurralde guztietan, eta Gipuzkoan, esaterako, emendatze txiki bat izan da datuetan: ostiralean beste 90 positibo atzeman zituzten, eta bezperan 88 izan ziren; hortaz, bi positibo gehiago egon dira herrialdean.

Larunbatean 7.237 proba egin zituzten Osakidetzak eta Osasunbideak: PCR probak eta antigeno testak aintzat hartuta, bezperan baino ia 1.500 gutxiago. Positibo tasa bezperakoaren parekoa da, ordea: %4,3.


Summary: «Ez dugu atseden hartuko emakume guztiok gure eskubideen jabe izan arte». Milaka emakumek hartu dituzte hiriburuetako kaleak, Dena aldatu, sistema arrakalatu lelopean. Mobilizaziora deitu du mugimendu feministak, herri txikietan zein hirietan. Iruñean emakume bat atxilotu dute, parlamentuaren aitzinean protesta egiten ari zirela.

Goizean bezala, arratsaldean ere aldarriz bete dira Euskal Herriko hiri eta herrietako karrikak.

Donostian egin dute lehenengoa. 18:30ean zuten hitzordua, Feminismotik dena aldatu, sistema arrazista arrakalatu lelopean, Donostiako Asanblada Feministak antolatuta.

Donostiako hainbat auzotatik zutabeak heldu dira Antiguara, martxa hango tuneletik hasteko. Han batu dira, esaterako, Emakumeen Etxeko blokea eta Groseko asanblea feminista. Hortik, Gipuzkoako erdigunerantz abiatu da manifestazioa.

EFE agentziaren arabera, 3.000 pertsona elkartu dira manifestazioan, eta hiru lerrotan joan dira, tartea zaintzeko.

Amaieran, «Emakumeek askotariko zapalkuntzak jasaten ditugu eta, horregatik, ez dugu atseden hartuko emakume guztiok gure eskubideen jabe izan arte» adierazi dute antolatzaileek, eta bildutako milaka emakumek botatako «Gora borroka feminista» oihuarekin bukatu da manifestazioa.

Bilbon Kale Nagusiko kilometro eta erdiko luzera erabat hartuta zegoen manifestazioa hasi aurretik. Antolakuntzako ehun bat emakumek hartu dute ardura segurtasun tartea gorde zedin, udaletxeraino eginiko ibilbide osoan.

Gasteizen ere, milaka emakume bildu dira. «Aprobetxa dezagun pandemiak ekarri duen krisi-egoera dena aldatzeko. Arrakala handiak egin ditzagun sistema heteropatriarkal, arrazista, transfobo, kapitalista eta biozida honetan», adierazi dute amaitzeko ekitaldian.

Iruñean segurtasun neurriak eta distantzia mantenduta, mobilizazioa jendetsuak egin dituzte, erdigunean eta auzoetan.

Goizean, hamarnaka emakume atera dira kalera. Baionan egin dute goizeko manifestazio nagusia. Martxoaren 8a, greba eguna izan dute gaur Ipar Euskal Herrian andreek. LABek, CGTk, Solidairesek eta FSUk deitu dute grebara, eta mugimendu feministak ere bat egin du lanuztearekin. Hala, ehunka emakumek parte hartu dute Baionan goizean izandako manifestazioan. 12:00etan atera dira. Ospitaletik, eta itzulia egin dute hirian. Berdintasunik ez dagoela salatu dute, eta nabarmendu hitzetatik ekintzetara pasatzeko garaia dela berdintasuna lortzeko. Giro onean egin dute manifestazioa, eta ez da aldarrikapenik falta izan.

Goizean goizetik batean eta bertzean kalera atera dira emakumeak. Bilbon, hainbat agerraldi sinboliko egin dituzte goizean, eta horietako bakoitzean aldarrikapen argiak adierazi dituzte. Iruñean, goizean goizetik atera dira karrikara andreak, eta istiluak izan dira Nafarroako Parlamentuaren aitzinean. Bertara katez lotzen saiatu dira, eta, Ahotsa.info agerkariak jakinarazi duenez, emakume bat atxilotu du Foruzaingoak.

Aitzinetik, Iruñeko Atzerritarren Bulegoan protesta egin dute, migrazio politikak salatzeko, eta, ondotik, Ama Oblatuak zahar etxearen kanpoaldean izan dira. Zaintza ez dela negozioa aldarrikatu dute bertan, eta lan baldintza duinak eskatu dituzte langileentzat. Alde zaharrean, manifestazioa egin dute, eta trapu zaharrak utzi dituzte Iruñeko udaletxe parean. Bertatik Nafarroako Parlamentura joan direnean piztu dira istiluak.

Nafarroako Parlamentuan kateatu dira eta lagun bat atxilotu du Foruzaingoak. Nazkatuta gaude! Dena aldatu, sistema arrakalatu!#M8 #Martxoak8 @M8EuskalHerria @NafarroakoM8 pic.twitter.com/lZkIIJSXp0

— Edurne Senosiain Esparza (@EdurneSE) March 8, 2021

Manifestazioez gaindi, bertzelako aldarriek ere izan dute lekua. Amurrion (Araba), Tubacex enpresaren aitzinean pikete feminista egin dute greban ari diren emakumeek. Donostian, ELAk deituta, protesta egin dute Gipuzkoako Foru Aldundiaren egoitzaren aurrean, Bizitzaren lehen lerroan lelopean. Bilbon ere elkarretaratzea egin dute atzerritarren bulegoaren aurrean. Milaka emakume hiltzen dituzten harresi eta mugak salatu dituzte, eta borroka feminista, antirrazista eta antikapitalista dela aldarrikatu.

Arratsaldean izango dira mobilizazio nagusiak. Donostiakoa 18:30ean hasi da, Antiguako tunelean. Gasteizen eta Bilbon, 19:00etan ziren hastekoak; Gasteizkoa San Anton plazatik, eta Bilbokoa, Jesusen Bihotza plazatik. Iruñean, berriz, 20:00etan izango da protesta, baina, manifestazio bakarra izan beharrean, auzo bakoitzean izango dira mobilizazioak.

Pandemiaren ondoriorik latzenak

Pandemia egoeran ere, horren ondoriorik latzenak andreek pairatu dituztela salatu du mugimenduak: «Abusu polizial eta instituzional arrazistak jasan ditugu, ehunka kide etxetik kaleratuak izan dira, milaka emakumek lan merkatua utzi behar izan dute zaintza lanei heltzeko, indarkeria matxistak ez du etenik izan, eta krisialdiak eragin zuzenekoa izan du eremu feminizatuetan; bereziki, egoera irregularrean dauden emakumezko langileen eremuetan». Horregatik, inoiz baino beharrezkoagoa da kalera ateratzea.

Asteburuan ere bai

Martxoaren 8a gaur bada ere, dagoeneko asteburuan ere dozenaka izan dira Martxoaren 8aren karietara egindako mobilizazio eta ekitaldiak. Larunbatean, Euskal Herriko Emakumeen Mundu Martxaren V. Nazioarteko Ekintzaren amaierako ekitaldia egin zuten Hendaia eta Irun artean. Feminismoa, antirrazismoa eta dekolonitatea aldarrikatu zituzten, transnazionalak, mugak eta migrazio politikak salatuz.

Bertzelako manifestazio eta aldarrikapenak ere egin dituzte asteburuan. Saran (Lapurdi) manifestazioa egin zuten Bortzirietako, Malerrekako, Baztango eta Xaretako emakumeek. Inkisizioen eta inposizioen gainetik herri feminista direla aldarrikatu zuten.


Summary: Ehunka emakumek egin dute Lilatoia asteburuan. Ostiralean hasi eta gaur gauera arteko epea dago aurtengo Lilatoia egiteko. Asteburua aprobetxatuz, ehunka aritu dira korrika edo oinez, Lilatoian.

Ostiralean hasi zen aurtengo Lilatoia egiteko epea, eta gaur bukatuko da. «Lasterketa birtuala» deitu diote antolatzaileek, ez baita kirolarien arteko aurrez aurreko lasterketa bat izango, baina, korrika egin egingo da. Parte hartzaileek 5 kilometroko ibilbidea osatu beharko dute, eta, korrika egiteaz gain, oinez edo ibilketa nordikoan arituz ere parte har daiteke. Beste hiru modalitateak hauek dira: korrika, patinak eta eskuko bizikleta. Denera 5.703 emakumek eman dute izena.

Asteburua izan dela aprobetxatuz, bat baino gehiago izan dira banaka edo taldean bildu eta Lilatoia egiteko tartea hartu dutenak. Antolatzaileek dortsala inprimatu eta aurreko lasterketa bateko elastikoan jarrita ateratzeko deia egin zuten, eta sare sozialetan #AurtenEreOn traola erabiliz zabaltzekoa. Hori horrela, dozenaka emakumek zabaldu dituzte beren argazkiak sare sozialetan.

Oraindik egitekoa dutenek gaur 23:55era arteko epea izanen dute bortz kilometroko ibilbidea osatzeko. Webgune ofizialean, antolatzaileek gogorarazi dute gizonek ezin dutela Lilatoian parte hartu, eta azpimarratu dute emakumeak soilik sartuko dituztela sailkapen ofizialean. «Ez dugu ahaztu behar ekitaldi honek berdintasuna aldarrikatzen duela lehen egunetik, eta egun honetan emakumearen protagonismoa funtsezkoa da desberdintasuna desagerrarazteko borrokarako; eta, horretarako, ezinbestekoa da gizonaren babesa».


Summary: Gorpuzkiak zituzten bi poltsa aurkitu ditu Ertzaintzak Bilboko itsasadarrean. Goizean gizon bat atxilotu dute Barakaldon, Arrigunagan duela bi hilabete azaldutako hankarekin lotuta. Hilketa egozten diote.

Gaur goizean gizon bat atxilotu du Ertzaintzak Barakaldon (Bizkaia), duela ia bi hilabete Arrigunagako hondartzan (Getxo, Bizkaia) azaldutako gorpuzkiekin lotura duelakoan. Hilketa egotzi diote atxilotuari. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailaren arabera, Ikerketa Kriminalerako Bizkaiko Sailak denbora darama jazotakoa ikertzen, eta horren emaitza da atxiloketa.

Horrez gain, Ertzaintzak gorpuzkiak zituzten bi poltsa aurkitu ditu eguerdian Bilboko itsasadarrean, Ibaizabal ibaian, eta Arrigunagako kasuarekin lotura izan dezaketela dirudi.

Urtarrilaren 10ean hanka zati bat aurkitu zuten Arrigunagan. Ertzaintzak baieztatu ez duen arren, gorpuzkiak Barakaldoko 34 urteko gizon batenak ziren; Gabonetan jo zuten desagertutzat.

Hasieran, Ertzaintzak ez zuen hilketa bat izan zelako susmorik; besteak beste, hipotesietako bat zen desagertutako arrantzale bat izatea, Euskal Herritik urrun itsasora eroritako norbait. Jarraian, Poliziak hainbat egun igaro zituen inguru hartan bilaketak egiten.

Bilbon, hildako baten hondarrak

Bestalde, Ertzaintzak jakinarazi du atzo, 18:00ak aldera, herritar batek hildako bat topatu zuela Bilboko baratze batzuetan, San Adrian auzoan. Dirudienez, gorpuak denbora asko zeraman han, hezurrak eta erropa zatiak soilik aurkitu baitzituzten.

Baratzeak dauden gunea sarrera zailekoa da, aldapan dago, eta etxegabeko hainbat lagunek gaua igarotzeko baliatzen dituzte hango etxolak. Ikerketa zabaldu du Ertzaintzak.


Summary: Senerrek eta Petronorrek elektrolizagailuen lantegi bat jarriko dute Bizkaian. Aukeren artean Portugalete dago, baina oraindik ez dute azken erabakia hartu.

Senerrek eta Petronorrek bat egin dute Bizkaian elektrolizagailuen lantegi bat egiteko. Proiektu horren sinadura gaur egin dute, Petronorren egoitza nagusian, Muskizen (Bizkaia). Petronorrek bultzatzen duen BH2C Hidrogenoaren Euskal Korridorearen osagaietako bat da. 120 milioi euroko inbertsio bat izango da; aurten hasiko dira eraikitzen, eta 2022rako hasiko da lanean, erabat bukatuta ez egon arren. Hasieran 50 edo 60 langile inguru izango dituela kalkulatu dute, baina aurrerago ehunera ere iritsiko dira, eta «kalifikazio handikoak» izango dira, Emiliano Lopez Atxurra Petronorreko lehendakariak zehaztu duenez.

Elektrolizagailuak uretik hidrogenoa modu garbian bereizteko aparailuak dira. 2022. urtearen amaierarako espero dute lehen makina izatea, bi megawattekoa, eta Abanton eraikitzen ari diren parke teknologia energiaz hornitzeko baliatu nahiko lukete. Urtebete aurrerago, 2023 bukaeran, hamar MWekoa izan nahiko lukete, eta Bilboko portuan Petronorrek jarriko duen erregai sintetikoen lantegirako izango litzateke. Denbora gehiago beharko lukete 100 MWeko elektrolizagailua prest izateko, 2025erako edo 2026rako. Azken hori Petronorren findegiaren hidrogeno berdearen beharrak betetzeko erabili nahi dute, baina baita BH2Cko beste proiektuetarako ere.

Petronor proiektuaren bultzatzaileetako bat den arren eta lehen makinak harentzat diren arren, hidrogenoa behar duten beste bezero «nazionalentzat eta internazionalentzat» egingo dituela argitu du Jorge Sendagorta Senerreko buruak.

Fabrika zehazki non jarriko duten ez dute zehaztu. Orain arte «gustukoen» duten aukera Portugaletekoa dela onartu du Sendagortak, baina beste herri batean kokatzea posible dela aitortu du.

Jaurlaritza, bazkide posiblea

Senerrek eta Petronorrek bultzatutako proiektua da, eta badute bazkide teknologiko bat: Belgikako John Cockerill ingeniaritza enpresa. Itxi gabe dute proiektuaren jabetza nola banatuko duten, eta Eusko Jaurlaritza tartean izatea ez du baztertu Lopez Atxurrak. Gogorarazi duenez, Jaurlaritzak, EEE Energiaren Euskal Erakundearen bitartez, «betidanik hartu du parte proiektu berritzaileetan», eta eite horretakoa da gaur aurkeztutakoa.

Lopez Atxurrak ukatu egin du elektrolizagailuen lantegia EBren diruak xurgatzeko proiektu bat dela. Azaldu du 2019an ekin ziotela proiektuari, ikusi zutelako Europako Batzordeak leku berezia eman nahi ziola hidrogenoari energia sektorearen deskarbonizazio prozesuan. Hori bai, gaineratu du «arduragabekeria» izango litzatekeela halako proiektu bat Hurrengo Belaunaldia funtsetatik kanpo geratzea, bete-betean datorrelako bat EBren estrategiarekin.


Summary: Burka espazio publikoetan erabiltzea debekatu du Suitzak. Erreferendum bitartez hartu dute erabakia. Herritarren %52k eman dute debekuaren aldeko botoa.

Alde txikiz, baina burkaren erabilera mugatzearen aldeko hautua egin dute Suitzan. Emakumeek ezingo dute jantzi aurpegia estaltzen dien arroparik espazio publikoetan. Botoen %52 eskuratu ditu aukera honek: «Baiezkoa aurpegia ezkutatzeko debekuari».

Baietzaren aldeko kanpainak argudiatu du helburua «berdintasuna, askatasuna eta segurtasuna» bermatzea dela. Haien esanetan, neurriak saihestu egingo du emakumeak aurpegia estaltzera behartuak izatea, besteak beste. UDC alderdi kontserbadorea izan da kanpainaren sustatzaile nagusia, eta eskuineko beste hainbat alderdiren babesa ere jaso du. «Emakumeek ezin dute onartu arnastea eta pertsona eta emakume gisa agertzea galarazten dien tela bat izatea aurpegi gainean», adierazi du Jaqueline de Quattro parlamentariak emaitza jakin berritan.

Aurka izan dituzte ezkerreko alderdiak eta gizarte mugimenduak, neurria «arrazistatzat eta sexistatzat» jo dutenak. Suitzako Gobernua eta Parlamentuko gehiengoa ere burka debekatzearen aurka agertu ziren. Hain esanetan, Suitzan ia ez da ikusten halakorik. Gainera, adierazi dute erabakiak ez diela mesede egingo gaiak eragiten dien emakumeei, eta turismoan ondorio negatiboak izan ditzakeela. Izan ere, Suitzak herrialde arabiarretatik iristen diren goi klaseko bidaiari ugari jasotzen ditu.

Burka jazten duten emakumeei soilik ez, manifestazioetan eta bestelako mobilizazioetan parte hartzen dutenei ere eragingo die neurriak. Ezingo dute aurpegia estali.


Summary: Zer egin daiteke bihartik aurrera Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan?. Eusko Jaurlaritzaren dekretuak jasotzen du, besteak beste, udalerrien konfinamendu perimetrala bertan behera geratuko dela, eta agerraldiren bat atzematen bada baheketak egingo direla auzo, ikastetxe, etxebizitza bloke edo antzekoetan.

Bihartik aurrera, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako biztanleek mugitzeko askatasuna izango dute berriz ere, hein batean. Izan ere, udalerrien konfinamendu perimetrala bertan behera geratuko da, eta erkidegoan mugitzea baimenduta egongo da. Erkidegotik, baina, ezin izango da atera. Neurri murriztaileak berritu dituen dekretua gaur argitaratu du EAEko aldizkari ofizialak, eta joan-etorriena da jasotzen duen nobedade nagusia. Baina, mugimenduetatik harago, bada bestelako berritasunik:

-Bihartik aurrera, Jaurlaritzak ez du erabiliko 500 kasuren intzidentzia tasa udalerri batzuetan neurriak zorrozteko erreferentzia gisa.

-Halaber, dekretuak lehen aldiz jasotzen du COVID-19aren agerraldiren bat dagoenean baheketak egingo direla; besteak beste, transmisio komunitarioa duten auzoetan, zentro soziosanitarioetan, ikastetxeetan, etxebizitza blokeetan, kolektibo zaurgarrienetan,...

-Horrez gain, eta berritasun gisa, dekretuak jasotzen du establezimendu eta erabilera publikoa duten leku itxi guztiak aireztatu egin behar direla.

-Lan eskaintza publikoak egiteko protokoloa ere zehaztu du dekretuak: prozesu selektiboak, tituluak lortzeko azterketak edo antzekoak egiten diren tokietan gehienezko edukiera erdia izango da. Gainera, azterketak antolatzen dituenak COVID-19aren aurkako protokolo bat izan beharko du.

-Haur eta gaztetxoen aisialdiari dagokionez, edozein jarduera gehienez sei laguneko taldeetan egin beharko da, eta, ahal den neurrian, aire zabalean. Gaua pasatzera joateko, aterpetxeen edo gisakoen edukiera erdira murriztuko da. Kanpin dendetan pertsona bakar batek egin dezake lo, bizikidetza unitate bereko kideen kasuan salbu.

Bestelako neurriak ere jaso ditu dekretuak, orain arte indarrean zeudenak eta bihartik aurrera bere horretan jarraituko dutenak. Hauek dira horietako batzuk:

-Gaueko mugimendua mugatuta egongo da aurrerantzean ere, 22:00etatik 06:00etara.

- Merkataritza eta kultur jarduerek 21:00etan itxita edo amaituta egon beharko dute.

- Ostalaritza establezimenduek 20:00etan itxi beharko dute, eta ezingo dute ireki 06:00ak baino lehen. Terrazetan zerbitzua eskaini ahal izango dute, eta barruko edukiera erdira murriztuta egongo da.

- Gehienez lau pertsonaren arteko bilkurak, kalean zein eremu pribatuan.

- Eskola kirola: sei laguneko taldeetan entrenatzeko aukera dago.

- Kale edana debekatuta dago.

- Espazio publikoetan erretzea debekatuta dago, bi metroko gutxieneko tartea ez badago.

- Txokoak eta elkarte gastronomikoak itxita egongo dira aurrerantzean ere.


Summary: Zaintza lanak aitortzeko eskatu dute sindikatuek. ELAk salatu duenez, «lehen lerroan» egon diren hainbat emakumek ez dute aitortzarik jaso. LABek ere «sektore feminizatuen duintasuna eta aitortza» eskatu ditu.

Emakumeen Nazioarteko Egunaren harira, kaleak hartu dituzte sindikatuek ere. ELAk, esaterako, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Foru Aldundien aurrean egin ditu elkarretaratzeak. LABek, berriz, Gasteizko Andre Mari Zuriaren plaza aukeratu du mobilizatzeko. Batzuek zein besteek mezu nagusi bat zabaldu dute: zaintza arloan egiten den lanari balioa eman behar zaiola.

ELAk gogoan izan ditu pandemian «lehen lerroan» egon diren emakumeak: «ELArentzat 2021eko martxoak 8 honetan hamaika emakume izan daitezke urteko protagonistak. Horiei denei egin nahi diegu aitortza hau», azpimarratu du Maialen Aranburu ELAko Berdintasun arduradunak ohar bidez. Aitortza egitearekin batera, borrokan jarraitzeko deia ere egin du: «Urtebete igarota, sindikatuan uste dugu ezinbestekoa dela borrokan jarraitzea eta mobilizazioei eustea, kalitatezko zaintza sistema publiko, unibertsal eta doakoaren alde»

Bereziki azpimarratu du pandemian ere bazterrean egon diren emakumeen lana, txalorik jaso ez dutenena: supermerkatuetako langileena, norbera babesteko ekipamendu gisa zabor poltsak erabili zituztenena, inguruan jendea «etengabe» hiltzen zitzaion adinekoen egoitzako langileena, bere egoera administratiboa irregularra zelako «deportatzeko mehatxua» egiten zieten etxeko langileena... Horientzat ez dela «keinu bat ere» egon salatu du Aranburuk: «Lan arloan edo alde emozionaletik ez zaie erreparaziorik eman, negozioaren interes ekonomikoa kokatzen baita pertsonei zainduak izateko eta arreta duina jasotzeko zor zaien eskubideen gainetik». Bereziki nabarmendu du zahar etxeetako eta egoitza soziosanitarioetako langileek eta etxeko langileek egindako lana: «Sistemak ez ditu ikusten, ezta aitortzen ere, baina langile hauek egiten dituzten etxeko eta zaintza lanak ezinbestekoak ziren pandemia aurretik eta badira ondoren ere, herritar asko eta askoren zaintza eta bizitzak sostengatu ahal izateko».

LABek, berriz, emakumeen batzar bat egin du, eta, ondoren, manifestazio batean joan dira Gasteizko Andre Maria Zuriaren plazaraino, Sektore feminizatuetan, duintasuna eta aitortza! Prekaritatea arrakalatu lelopean. Bidean, EAJren egoitzaren aurrean, geldialdi bat egin dute, eta, besteak beste, garbitzeko materiala eta fardelak utzi dizkiete. «EAJren egoitzan agerian utzi dugu zaintza lanen atzean dagoen negozioan erantzukizun zuzena dutela jeltzaleek», adierazi dute sare sozialen bidez. Sindikatuko idazkari nagusi Garbiñe Aranburu Eusko Jaurlaritzari ere zuzendu zaio. Haren irudiko, ez dauka «borondate politikorik» zaintzari lotutako lanetan soldata arrakalarik eta prekarietaterik egon ez dadin. Eta ohartarazpen bat egin du: «Emakumeen lana duindu eta zaintza lanak aitortuko balira, sistema kapitalista honek ezingo luke aurrera segitu».

Garbiñe Aranburuk ziurtatu du egungo egoera mantentzea «erabaki politiko baten» ondorioa dela. Gogorarazi du EAJ dela euskal erakunde nagusitako gobernuen burua, eta, horrenbestez, erabaki horietan erantzukizuna duela. Egoera aldatu dadin, Aranburuk nabarmendu du euskal erakunde horiek eskumenak badituztela pausoak emateko, zaintza sistema publiko baten alde egin eta «negozio izateari utz diezaioten».


Summary: Egun bakarrean atzemandako positiboak, abuztu hasierako datuen pare. Osakidetzak eta Osasunbideak 261 COVID-19 kasu detektatu dituzte igandean. 6.000 proba egin dituzte, eta %4,3 da positiboen ehunekoa.

Azken zazpi hilabeteetako kasu gutxien zenbatu dute Hego Euskal Herrian COVID-19a detektatzeko egindako testetan: 261 izan dira, zehazki. Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako datuen arabera, joan den abuztuaren 4tik aitzina erregistratu den daturik apalena da hori. Hala eta guztiz ere, ohi denez, astegunetan baino proba gutxiago egin ziren igandean (6.119), eta, beraz, positiboen kopurua txikiagoa izan arren, aurreko egunen parekoa izan da egun bakarrean egindako testen gaineko positiboen ehunekoa; atzoko proben %4,3k eman dute positibo. Larunbatean ere %4,3 izan zen ehunekoa, 7.000 proba inguru egin eta 315 kasu zenbatuta.

Hegoaldeko lurraldeak banan-banan aztertuta, Bizkaian 116 kasu positibo atzeman dira; Gipuzkoan, berriz, 64 izan dira; Nafarroan 47 zenbatu dituzte, eta Araban, 32.


Summary: ESAS Emakume Sortzaile eta Artisten Sarea sortu dute, ikusgaitasuna xede. Euskal lurralde guztietako musikari profesional batzuek abiatu dute proiektua, baina musikaz haragoko diziplinetara heltzea da asmoa.

Emakumez osaturiko orkestra sinfoniko bat sortu beharko luketela. Asmo edo desira horrekin esnatu omen zen goiz batez Ane Legarreta (Galdakao, Bizkaia, 1994). Orkestra zuzendaria den aldetik, ederki ezagutzen du musikaren alorrean emakume modura gutxiengoan aritzea zer den. Ikusgaitasun falta zer den, eta baita erreferente falta ere, biak ala biak sorgin gurpila birarazten eta iraunarazten dutenak. Eta horren ondorioak: «Oraindik ere programazioetan emakumezko konpositoreen obrak gutxi direla, orkestra sinfonikoetan instrumentisten partaidetza eskasa dela, eta abar». Horren jakitun hasi ziren elkartzen Legarreta eta sektoreko beste zenbait musikari profesional, eta martxan jarri duten plataformaren berri eman dute gaur goizean: ESAS Emakume Sortzaile eta Artisten Sarea.

Martxoaren 8a dela aprobetxatuz aurkeztu dute sarea gaur, baina Emakumeen Nazioarteko Egunaren oihartzunetik dezentez harago jardun gura du sareak, Legarretaren esanetan. Harago, bai denboran, bai eta jardun eremuan ere. Ikusgaitasunean eragin nahi dute batez ere, musikan ari diren emakumeen lana bistara ekarriz eta, horrekin batera, kulturaren arlo zabaleko genero arrakala ere agerian utziz.

Izan ere, egitasmoa musika klasikoan dabiltzan hainbat emakumek sortu badute ere, eta musika izango badute ere jardunaren ardatzean, kultur arloko diziplina gehiagotara heltzea da sareak hasieratik zehaztu dituen asmoetako bat. Legarreta: «Guk, musikariak izanda, gertuagotik ikusten dugu musikaren alorrean erreferente gehiago behar ditugula, eta daudenak ere, zoritxarrez, ez direla oraindik asko ikusten. Baina ez da soilik gurean gertatzen; horregatik diogu funtsezkoa dela kultur arloko beste diziplina batzuetako emakumeekin ere harremanetan jartzea eta sare handi bat osatzea». Hasiak dira horretan, aktoreekin zein kultur munduko bestelako profesionalekin hizketan, eta jaso duten babesa azpimarratu du Legarretak. «Guztiek esan digute ekimen polita eta beharrezkoa dela. Azkenean, kultur arloko emakume desberdinak lotuz eta elkartuz gauza handi bat egin ahal dugu, eta hau abiapuntua da».

Emakumeen orkestra bat

Orkestra zuzendari Legarretarekin batera, Paula Olaz konpositorea, eta Blanca Garcia de Amezaga, Garazi Navas, Laida Otadui, Mirari Etxeberria eta Natalia Sanchez instrumentistak ari dira hasiera honetan sarea artikulatzen. Lehen egitasmoen artean, eta Legarretaren lehen bulkada gogoan, emakumez osatutako orkestra sinfoniko bat sortzen hasi dira. «Oraindik», orkestra sinfonikoetan emakumeen lekua %30 inguru izan ohi dela ohartarazi du zuzendariak, eta badirela instrumentu jakin batzuk zeinetan nekeza den emakume bat ikustea. «Metaletan, esaterako, tubetan, tronboietan, edo baita perkusioan ere. Erreferente horiek behar ditugu; bilatu, eta elkartuko ditugu». Urratsak egiten segitzeko, entsegu leku baten eta diru laguntzen bila ari direla gehitu du.

Eta baita datu esanguratsu gehiago plazaratu ere. Esaterako, zinema industriarako soinu konposizioan ari direnen artetik %3 direla soilik emakumezkoak, eta egundo oraindik ez duela inoiz andrazko batek zuzendu Vienako Orkestra Filarmonikoaren Urteberri eguneko kontzertua.

Mugimendu batzuk ari dira gertatzen, ordea, eta emakumez osaturiko zenbait orkestra eta egitasmoren erreferentzietatik edan dutela ere aipatu du Legarretak, Galiziatik edo Madrildik. «Baina Euskal Herrian ere profesional asko gaude lanerako prest, eta bazen garaia norbaitek hau martxan jartzeko». Bidelagunak batzen hasi zaizkiela ere aurreratu du Legarretak, eta musikari profesionalengana bezala, ikasleengana ere joko dutela aurreratu. Haien arteko konplizitate giro bat sumatzen hasi direla dio: «Beharrezkoa da hori honetarako».


Summary: Zaintzaren garrantzia azpimarratu dute alderdiek. Zaintza erdigunean paratzeko aldarrikapena egin dute alderdi politikoek gaur zabaldutako mezuetan. Alderdien aburuz, berdintasunerantz egindako urratsak ez dira nahikoak.

Azkenaldian, zaintza erdigunean paratzeko beharra azpimarratu du mugimendu feministak, eta alderdi politikoek ere hori nabarmendu dute Martxoaren 8a kari egindako hausnarketetan.

EAJ Euskadiko Alderdi Jeltzaleak GUK egingo dugu leloa plazaratu du gaurko, eta kanpaina bat egin du sare sozialetan alderdiko emakumeak ezagutaraziz. Eusko Legebiltzarrak 2005ean onetsi zuen Emakume eta Gizonen Berdintasunerako Legearen ezarpena gogoratu du, eta nabarmendu du ezinbertzekoa izan zela emakumeen eta gizonen arteko benetako berdintasuna lortzeko ekinean. Hala ere, oroitarazi du emakumeen kontrako desberdintasunak eta diskriminazioak bere horretan daudela oraindik ere.

Alderdiak nabarmendu du COVID-19ak eragindako pandemiak agerian utzi duela zaintza lanek berebiziko garrantzia dutela bizitzari eusteko: «Martxoaren 8an bereziki azpimarratu nahi dugu zaintza lanak ikusarazi, baloratu eta partekatu behar direla emakumeen eta gizonen artean, erakundeen eta gizarte osoaren artean».

Halaber, alderdiak berdintasunerantz egiteko hartuko dituen konpromisoen berri ere eman du. Bertzeak bertze, hauek dira: emakumeen eta gizonen artean berdintasun erreala eta eraginkorra lortzeko urrats sendoak egiten jarraitzea; herri kargudunentzat berdintasunari buruzko prestakuntza diseinatzeko eta prestakuntza hori haiei emateko plana garatzea; zainketa lanak ikusaraztea, balioestea eta emakumeen eta gizonen artean banatzea; eta emakumeen kontrako edozein indarkeria salatzea.

Zaintzaren aldarrikapena

Sortuk Irauli sistema. Zaintza sistema publikoa leloa plazaratu du gaurko. Alderdiak nabarmendu du pandemiak agerian utzi duela gabezia larria dagoela zaintzarako baliabide publiko eta komunitarioetan: «Zaintza bigarren mailako zeregintzat jo da historikoki, eta sistema kapitalista heteropatriarkalak emakumeen bizkar utzi izan du. Hori gutxi balitz bezala, ofentsiba liberalak gizarte zerbitzuak azpigaratu, pribatizatu eta prekarizatu egin ditu, jendarte osoaren ongizatearen kaltetan».

Alderdi abertzaleak bat egiten du Euskal Herriko mugimendu feministak deitutako mobilizazio eta leloarekin, eta nabarmendu du sistema iraultzeko ezinbertzekoa dela zaintza lanak erdigunean jartzea.

Etorkizunera begira, feminismoak azken urteetan eta azken bi greba feministetan izan duen indarra nabarmendu du Sortuk: «Gainera datorkiguna gogorra izan arren, balia dezagun oinarri hori, indar hori, burujabetzaren beharra azaleratzeko, burujabetza feminista eta trantsizio feministan aurrera egiteko. Borrokatzeko momentua da, merezi duten bizitzak bizitzea posible egingo duen errealitate baten alde, eredu berri baten alde, azken batean».

Inoiz baino beharrezkoagoa

Podemos-Ahal Duguko Pilar Garrido koordinatzaile nagusiak nabarmendu du Martxoaren 8an inoiz baino garrantzitsuagoa dela mugimendu feministaren ahotsa ozen eta argi entzutea: «Osasun, ekonomia eta gizarte krisiak ikusgarriago egin ditu gure sistemaren pitzadurak; sistema patriarkal eta matxista honek areagotu egin du emakumeok egunero egin behar dugun zaintzaren gainkarga».

Pandemiak eragindako krisia emakumeen bizkar dagoela salatu du Garridok, eta azpimarratu du emakume horietako asko prekarizatuta dauden emakumeak direla, eta lehen lerroan, eremu publiko zein pribatuan gizartea zaintzen aritu direla. «Zaintzaren arloko politiketan erantzukizuna hartu behar dute administrazioek, eta begirada feminista intersekzionalak politika publiko osoa markatu behar du, benetako eraldaketa sozialari ekiteko», azpimarratu du.


Summary: Sektore feminizatuenak prekarioenak direla salatu du ehunka jendek Baionan. 500 pertsonak manifestazioa egin dute. Migranteen eskubideen aldeko mezuak ere ugariak izan dira.

Ehunka pertsona elkartu dira Baionan mugimendu feministak antolatu duen manifestazioan. Ospitaletik abiatu eta suprefetura arte ibili dira, eta aldarrikapen anitzen ahotsa entzun ahal izan da bidean. Sindikatu batzuek grebarako deia egina zuten emazteen eskubideen alde, eta jarraipena zabala izan du zenbait egituretan. Baionako Bernat Etxepare lizeoan klaseak bertan behera gelditu dira, eta programazioa egokitu dute Euskal Irratietan.

Aines Haristoi LABeko kideak hartu du hitza ospitale atarian. Martxoaren 8a «urtemuga tristea» dela adierazi du, «parekotasun ezak segitzen duela eta injustiziak oraino hain begi bistakoak direla oroitarazteko». Emakumeek pairatu behar dituzten desberditasunak zerrendatu ditu, eta nabarmendu du pandemiak desberdintasun horiek areagotu baizik ez dituela egin. «Errazegia da osasun langileak beharrezkoak direla erratea. Beraien lana aitortzea garrantzitsua da, noski, baina ez da nahikoa!», aldarrikatu du. «Lan baldintzak ez dira inondik ere hobetu. Ospitaleetan, zahar etxeetan, etxeko zaintzarako lanetan, ez dute lanposturik sortu. Murrizketa logika batean segitzen dute, eta, deus ere ez da egina izan lanean osasun bermatzeko».

Haristoiek nabarmendu du feminizatuak diren lan eremuetan prekarietatea ínstalatu eta banalizatu» dela. «Ez da kasualitatea emazteok bagara lan prekarioenak egiten ari: zaintza, osasuna edota bizitzak laguntzeko zerbitzuak. Sistema kapitalista patriarkalari bost axola zaizkio bizitzak. Bere interesendako esplotatzen duen lan indarra beharrezkoa zaio, eta hori da inportan zaion gauza bakarra».

Ospitaletik Cassin lizeo aitzinera joan dira, eta han, Edurne De Ezkurra Bernat Etxepare lizeoko ikasleak hartu du hitza. «Gure hezkuntza sistemak ematen dizkigun hertsapenak salatu nahi ditugu. Gaur egun gure lanbide heziketari buruz baditugu zailtasunak emazteen lekua hor izateko. Emazte langileen eta emazte ikasleen borroka aldarrikatu nahi dugu gaur».

Migranteen eskubideen alde

Merkatuko plazan geldialdia egin dute eta mundu osoko emazteen deia irakurri dute bertan Zutik-eko kideek. Aldarrikapen hauek azpimarratu dituzte: pertsona guzien erregularizazioa, baldintzarik gabe, «bere buruari zapaltzeko eskubidea ematen dion estatu patriarkalak eraikitako bortizkerietatik atera gaitezen»; atxikitze zentroen itxiera, «mehatxatzen, beldurtzen eta isiltasunera behartzen gaituztenak»; bizitzeko leku duin bat guztientzat, etxebizitza guztientzat.

Baionako katedral aitzinean Cancion sin miedo kantatu dute emakume batzuek, eta handik Baiona Handiko supermerkatu batera jo dute. Haren aitzinean, Kitty Tsui emazte transexualaren olerki bat irakurri dute. «Ez nazazue gizona deitu; dei nazazue boteretsu, dei nazazue lotsagabe, dei nazazue inspiratu, dei nazazue nitaz segur, dei nazazue indartsu, dei nazazue harro».

Baionako suprefeturan, Emakumeen Mundu Martxako kideen mezua irakurri dute «mugen eta transnazionalen kontra». Zutik Emakumeak kantatuz bukatu dute mobilizazioa, 'Gora borroka feminista' oihuen artean.


Summary: Irati kartzelatik atera dute, gurasoak barruan utzita. Euskal presoen alaba hiru urte bete ostean atera da Aranjuezko kartzelatik. Ez dakite berriz noiz izango duen gurasoekin egoteko aukera.

«Oso-oso gogorra». Hitz gutxi behar ditu Julen Orbea Irati Gurasoekin Euskal Herrira plataformako kideak Iratik eta bere gurasoek azken hilabeteetan eta gaur bizitakoa deskribatzeko. Beatriz Etxebarria eta Iñigo Zapirain euskal presoen alaba da Irati Zapirain Etxebarria. Aranjuezko espetxean (Espainia) bizi izan da amarekin, baina, behin hiru urte beteta, gaur kartzelatik atera behar izan du, ama eta aita bertan utzita. Irati Gurasoekin Euskal Herrira plataformako kideek «gutxieneko» eskaera bat egin dute: gurasoak gerturatzea. Gaurtik aurrera, Sareren datuen arabera, 88 ume motxiladun daude Euskal Herrian.

Eguerdi aldera, espetxetik atera, eta Bilborako bidea hartu du umeak, amonarekin eta osabarekin batera. Aurretik, ordea, bisean biseko bisita izan du amarekin, aitarekin eta amonarekin, Orbeak azaldu duenez: «Amamak esan dit oso-oso gogorra izan dela hirurentzat». Gaurkoa gogorra izan bada, orain artekoa ere ez da erraza izan. Orbea, plataformako kidea izateaz gain, gurasoen laguna ere bada, eta ondo daki azken hilabeteetan zer bizi behar izan duten pandemiaren ondorioz: «Pandemiak gogortu egin du jada berez gogorra zena. Iratiren aitak, Iñakik, gaur izan ditu besarkatzeko une bakarrak urte osoan zehar: hamabi hilabetean egon da alaba besarkatu ezinda, eta ez besarkatu bakarrik, bideo dei bidez ikusi du». Izan ere, Orbeak azaldu duenez, azken hilabeteetan bisean bisekoa egin izan balute, hirurak konfinatu egin beharko ziratekeen: «Bisean biseko hori egiten bazuten, umeak ere hamar egun ziega barruan egon beharko zuen, atera ere egin gabe». Gaurko bisitaren ondoren ere, itxialdian jarri dituzte bi gurasoak: «Bisean bisekoaren ondoren, orain komunikatu diete COVID-19arengatik aitak eta amak hamar egunean egon behako dutela konfinatuta euren ziegan».

Bisitak, zalantzan

Gaurko bisitaren ondoren, ez dakite berriz noiz egongo diren elkarrekin: «Irten, irten da, baina orain ez dakigu berriro noiz bueltatu ahal izango den ama eta aita ikustera». Izan ere, Orbeak esan duenez, COVID-19aren ondorioz, bisitarik gabe daude Aranjuezko espetxeko presoak. Gainera, ez dakite aurrerantzean bi euskal presoek han jarraituko duten, berez tokatzen zaien kartzela Jaengoa (Espainia) baita: «Teorian, legedia aplikatuz, berriro bueltatu beharko lirateke Jaenera. Hori inondik inora onartu ezingo genukeen kolpe handi bat izango litzakete».

Egoera ikusita, Orbeak konponbideak eskatu ditu: «Umeen eskubideak kontuan hartuta, espetxe politika hau guztiz irauli behar da». Baita salaketa bat egin ere: «Ez dago modurik ama edo aita izateko Euskal Herriko espetxeetan». Azpimarratu duenez, «espetxea ez da ume batentzako lekua», eta beste eredu batzuen alde egin du: «Badaude beste eredu batzuk, askoz ere humanoagoak, eta umeen eskubideak bermatzen dituztenak. Eskatzen duguna da minimo hori Euskal Herriko espetxeetan ere egon dadila».

Martxoaren 20rako Sarek egin duen deialdiaren berri ere eman du Orbeak. Hain zuzen, ekitaldiak egingo dituzte haur motxiladunak dauden herri guztietan. «Hor bukatutzat emango genuke Irati Gurasoekin dinamika, baina lanean jarraituko dugu motxiladun umeen dinamikan».


Summary: Banaketa eta dibortzio eskaerak %13 eta %20 artean gutxitu ziren iaz Hego Euskal Herrian. Azken lau urteotako banaketa eta dibortzio daturik apalena jaso dute epaitegiek 2020. urtean.

Erabateko konfinamenduaren urtea izan zen 2020a. Gizartearen alor asko erabat gelditurik egon ziren hainbat hilabetez jende askorentzat, eta horrek utzitako datuak poliki ari dira zabaltzen. Gaur, banaketa eta dibortzioen inguruko datuak eman dituzte auzitegiek. Ikusi denez, nabarmen gutxitu ziren 2020an.

Hego Euskal Herrian, bikotea adostasunez banatzeko 130 eskaera jaso zituzten. Aurreko urtean 162 izan ziren; 2018an, 152; eta, 2017an, 183. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, %20,4 gutxiago izan ziren, eta, Nafarroan, %18,4 gutxiago.

Adostasunik gabeko dibortzioak, ordea, 1.565 izan ziren. 2019an, 1.888; aurreko urtean, 1.858; eta, 2017an, 2.137. Beraz, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, %18 gutxiago izan ziren iaz, eta, Nafarroan, %13 gutxiago.

Adosturiko dibortzioak, berriz, 3.178 izan ziren. Aurreko urtean baino 444 gutxiago.

Nafarroan, adostutako 180 dibortzio eskaera aurkeztu zituzten, eta adostu gabeko 98. Araban, 86 izan ziren adostutakoak, eta 51 adostu gabekoak. Gipuzkoan, 177 eta 71, hurrenez hurren. Eta, Bizkaian, 379 eta 157.


Summary: Aldarrikapen argiak egin ditu Bilboko Mugimendu Feministak goizean. Mobilizazio bira bat antolatu dute goiz osoan zehar. Hainbat leku sinbolikotan agerraldiak egin dituzte, atzerritarren legea, zaintza lanak eta energia eskubidea lehen lerrora ekarriz.

Emakumeen nazioarteko egunaren harira, goizetik hasita hainbat mobilizazio antolatu ditu Bilbo Feminista Saretzenek. Kolore beltz eta morez bete dira gaur Bizkaiko hiriburuko kaleak. Lehenengo agerraldia Bilboko atzerritarren bulego aurrean izan da, goizeko 11:00etan. Bertan, Emakumeen Mundu Martxaren V. Ekintzarekin lotuta, arrazakeria salatzeko ekitaldi sinboliko bat egin dute bulegoaren atarian. Kutxak pilatuz murru «antiarrazista» eraiki dute, Sistema arrazista arrakalatu, mugarik ez lelopean. Ondoren, mugetan eraildako emakumeak oroitzako, azken urteetan izandako hildakoen zifrak idatzi dituzte lurrean. Inmigrazio politikak eta lan baldintza kaskarrak salatu dituzte emakume migratuen kolektiboek: «Helmugara heltzean atzerritarren legediari aurre egin behar diote hainbat emakumek, eta lege honekin batera kapitalaren interesa lehenesten dute, eta ondorioz prekarietateak gure bizitzak blaitzen ditu, lan eskubideak sistematikoki urratuz». Horren aurrean aldarrikapenak argi dituzte: «Zaintza lanen erantzukizun kolektiboa behar dugu: zaintza sistema publiko, doako eta unibertsala». Zaintza ereduaren aldaketa lortzeko, borroka feminista eta antiarrazista beharrezkoak direla azpimarratu dute.

Ekitaldiaren ostean, atzerritarren bulegoan arrastoa utzi, eta udaletxera abiatu dira; bigarren geltokira. Astelehenero bezala, elkarretaratzea antolatu dute pentsionistek 12:00etan, eta haien mobilizaziora batu da Bilboko Mugimendu Feminista ere; pentsionisten zapi gorriekin batera zapi moreak nahastuz. Astelehen honetan emakume prekariezatuen lanak ekarri dituzte lehen lerrora, eta zaintza eta garbiketa lanak azpimarratu dituzte batik bat. «Emakume arrazializatuak zaintza lanak sostengatzen ditugunak gara, eta lan hauek beharrezkoak direla ikusi da. Feminismotik kapitalismoaren, patriarkatuaren eta arrazakeriaren kontra egin behar dugu borroka», adierazi dute Bilboko Mugimendu Feministako kideek. Pandemiak «egiturazko arazoa» azaleratu duela adierazi dute: «Egoera hau ez da ausazkoa, hiru ardatz horiek sostengatzen dute. Zaintzarik gabe ez dago bizitzarik, eta sistemaren iraupenerako beharrezkoak gara». Premiazkoak badira ere «ikusezinak eta gutxietsiak» direla salatu dute.

Azkenik, Bilboko Iberdrola enpresaren dorrean amaitu dituzte goizeko ekintzak. Bertan energiaren pobrezia salatu dute. Emakume Martxaren transnazionalen salaketari jarraiki, enpresa multinazionalen jardunak salatu dituzte: «Energia oinarrizko eskubide bat da, eta aldiz, gutxi batzuk aberastu eta miloika emakume pobretzen eta prekariezatzen ditu», argitu dute. Azkenik, arratsaldean Mugimendu Feministak antolatutako manifestaziora animatu ditu herritarrak. «Garai zailak izan arren», segurtasun neurri guztiak mantenduz mobilizatuko direla kontatu dute.


Summary: Emakume bat atxilotu dute Iruñean, protesta batean. Hainbat emakume kateatu dira Nafarroako Parlamentura, eta emakume bat atxilotu dute istiluetan. Maiari xingola more gutxiago eta zaintzarako diru gehiago eskatu diote.

Goizean goizetik dozenaka emakume atera dira Iruñean karrikara. Hiriko hainbat txokotan egin dituzte mobilizazioak, eta, ondotik, Nafarroako Parlamentura joan dira. Bertan, manifestu bat irakurri dute, eta zenbait emakume eraikinean kateatu dira. Istiluak izan dira manifestari eta foruzainen artean, eta emakume bat atxilotu egin dute. Foruzaingoak jakinarazi du agenteen aurkako atentatua egozten diotela. Atxilotu ondotik, ospitalera eraman dute, besoan min zuela eta. Hamaika telebistaren arabera, gainera, bertze pertsona bat zauritu da istilu horietan.

«Eraikin honen barruan pertsonen bizi baldintzak hobetzen ez dituzten diskurtso huts eta edukirik gabeekin ahoa betetzen zaien bitartean, feministek hilabeteak daramatzagu kaleetan guztiontzako bizitza duina bermatzeko eskatuz», salatu dute.

«Aski da sinbolismoekin. Nazkatuta gaude haien lazo eta esku moreekin», azpimarratu dute. Nabarmendu dute beren aldarrikapenak betetzen ez diren bitartean agintariek feminismoarekiko konpromiso «eskasa» erakusten dutela.

Parlamentura joan aitzinetik, Iruñeko Atzerritarren Bulegoan protesta egin dute hainbat andrek, migrazio politikak salatzeko. Ama Oblatuak zahar etxeko atean, berriz, zaintza ez dela negozioa aldarrikatu dute, eta lan baldintza duinak eskatu dituzte langileentzat.

Maiaren trapu zaharrak

Iruñeko udaletxe parean elkartu dira ondotik, eta Maia buru duen gobernu taldeari beren trapu zaharrak zintzilikatu dizkiote plazan. Xingola more gutxiago eta zaintzarako diru gehiago eskatu diote Maiari. Iruñerriko Mugimendu Feministak galdera bat egin du: «Zertarako balio digute haien lotura moreek, gero haurrei eta auzoei jaramonik egiten ez badiete, baliabide publikoak desegiten eta pribatizatzen badituzte, prebentzio taldeak ixten eta kriminalizatzen badituzte?. Nazkatuta gaude haien sinbolismo instituzionalaz». Pertsonak ardatz dituzten berehalako politika publikoak eskatu ditu: auzo bakoitzeko prebentzio taldeak berreskuratzea, euskararen kriminalizazioa amaitzea eta 0-3 urte bitarteko zerbitzuak finantzatzea.

Arratsalderako, auzoz auzoko deialdiak eginak ditu mugimendu feministak.


Summary: Lapurdiko suteetako bat kriminala izan zela dio prokuradoreak. Otsailaren 20an eta 21ean Hego eta Ipar Euskal Herriaren arteko mugan izandako suteez jendarmeriak egindako ikerketaren emaitzak eman ditu Baionako prokuradoreak.

Jerome Bourrie Baionako prokuradoreak jakinarazi du otsailaren 20an eta 21ean, Nafarroa, Gipuzkoa eta Lapurdi artean izan ziren suteetan, Lapurdiri dagokionez, elkarren artean harremanik ez duten hiru sute izan zirela. Hori erakutsi du jendarmeriak azken asteetan egin duen ikerketak. Orotara mila hektarea inguru erre ziren Lapurdin, Sara, Azkaine eta Biriatu artean.

Lehen suteak Biriatuko oihaneko 1.400 hektarea erre zituen. Beran abiatu zen, eta Lapurdiraino hedatu zen. Ikerketa abian da, sutea zerk eragin zuen argitzeko. Bigarrenak Azkaingo oihaneko 450 hektarea erre zituen. Prokuradoreak zehaztu du ez duela loturarik mendiko laborantza sute batekin, eta jatorri kriminala duela. «Sute abiatze bat baino gehiago identifikatu ahal izan dituzte Larhunera igotzeko ibilbidearen inguruan». Hartutako laginak aztertzen segitzen dute, su emateko erabilitako sistema identifikatzeko.

Azkenik, hirugarren sute batek zazpi hektarea erre zituen Saran. Uste dute sute horren jatorria mendiko laborantza sute bat izan litekeela. Hala ere, prokuradoreak zehaztu du egun horietarako ez zela inolako baimen eskaerarik egin Pirinio Atlantikoetako prefekturan. Haren hitzetan, ikerketarekin segituko dute, suteen jatorriak are gehiago zehaztu eta egileak identifikatzeko.


Summary: Eusko Jaurlaritzako ordezkaririk ez da joango Espainiako Kopako finalera. Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramaileak esan du zaleek ezin badute joan Sevillara (Espainia) haiek ere ez dutela han egon behar.

Eusko Jaurlaritzako ordezkari bakar bat ere ez da joango Realak eta Athleticek apirilaren 3an Sevillako (Espainia) Cartuja estadioan jokatuko duten Espainiako Kopako finalera. Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramaileak jakinarazi du gaur hori. "Zaleek ezin badute joan, guk ere ez dugu han egon behar", esan du. Ikuslerik gabe jokatuko da finala, eta Zupiria ados azaldu da erabaki horrekin. "Horrela egin beharra dago", esan du.

Zupiria, halaber, ospakizun handirik ez egitearen alde azaldu da. Hain zuzen, Bilboko Itsas Museoak gaur jakinarazi du bihar gabarra ontziarekin proba bat egingo dutela, hura berritu ondoren, uretan ongi ibiltzen den edo ez jakiteko. Gabarra ontzia 1983an eta 1984an uretaratu zuten, Athleticek irabazitako azkeneko Espainiako bi ligak ospatzeko, eta jendetza bildu zen Ibaizabal ibaiaren inguruetan. Ordutik, ez dute berriro uretaratu halako ospakizunen bat egiteko. Itsas Museoak zehaztu du administrazio izapide bat dela bihar egingo dutena. Hala ere, Zupiria halakoen kontra azaldu da. "Nonbait irakurri dut gabarra probatuko dutela. Ez hondoratzeko izatea espero dut, eta ez ospakizun baterako prestatzeko. Uste dut ez dugula ospakizun jendetsurik sustatu behar; ez da horretarako garaia".

Realak eta Athleticek apirilaren 3an jokatuko dute finala Sevillan. Partida hori iazko apirilaren 18an zen jokatzekoa, baina bertan behera geratu zen, koronabirusaren pandemiak eragindako osasun egoera dela eta. Bi klubek akordioa lortu zuten ikusleek harmailan egoteko aukera izan arte finala ez jokatzeko, baina osasun egoerak ez du horretarako aukerarik eman, eta, azkenean, ikuslerik gabe jokatuko da finala. Talde zuri-gorriak Kopako bi final jokatuko ditu bi astean, apirilaren 17an denboraldi honetakoa jokatuko baitu, Cartujan berriro, baina Bartzelonaren aurka.


Summary: Mobilizazio ugari egin dituzte herrietan. Izurria dela eta, inoizko martxoaren 8rik sakabanatuena izan da aurtengoa. Milaka emakume elkartu dira herri eta auzoetako ekitaldietan.

Koronabirusaren izurriak Emakume Langilearen Egunaren protesta ekitaldiak markatu ditu aurten. Hiriburuetan egin dira manifestazio handiak, segurtasun neurriak aintzat hartuta. Baina herri eta auzoetan ere, elkarretaratzeak eta bestelakoak egin dituzte.

Villabonan eta Zzurkilen (Gipuzkoa) mobilizazioa egin dute 19:30ean, Joxe Arregi plazatik Villabonako Errebote plazaraino. «Gora borroka feminista» oihu artean egin dute manifestazioa. Aiztondoko beste herrietatik ere herritar ugari bildu da.

Hori bezalako, ehunka protesta egin dituzte han hemenka.

Errenterian (Gipuzkoa), «borroka feminista, antiarrazista eta antikapitalista» aldarrikatu dute, ibaiaren bi aldeetan.

Ehunka emakumek borroka feminista goretsi dute Sarrigurenen (Nafarroa).

Baita Sanduzelain ere.

Barakaldon (Bizkaia) Gora borroka feminista leloa kandelekin idatzi dute.


Summary: Lula da Silvaren aurkako zigorrak baliogabetu ditu epaile batek. Brasilgo presidente ohiari ustelkeriagatik ezarritako zigorrak bertan behera utzi ditu Brasilgo Auzitegi Goreneko epaile batek, auzitegiko plenoak horren inguruan erabaki bitartean. 2022ko hauteskundeetara aurkezteko moduan legoke, berretsiko balitz.

Luiz Inacio da Silva Lula Brasilgo presidente ohiari Lava Jato kasuagatik jarritako zigorrak bertan behera utzi ditu Edson Fachin Brasilgo Auzitegi Goreneko epaileak. Curitiba hiriko lehen instantziako epaile batek hartutako erabakiak baliogabetu ditu, argudiatuta auzitegi hartako epaile Sergio Morok —iazko apirilera arte Brasilgo Justizia ministro izandakoak— ez zuela kasuak aztertzeko «eskumen juridikorik».

Auzitegi Gorenaren osoko bilkurak erabakiko du orain Fachinen erabakia mantentzen duen. Hala egingo balu, Lulak aukera izango luke 2022ko hauteskunde orokorretara hautagai moduan aurkezteko. 2018an galdu zuen horretarako eskubidea, gaur atzera bota dioten zigorretako bat jarri baitzioten.

Hiru prozesuren inguruko desadostasuna azaldu du Fachinek. Sao Paulo estatuko hiru pisuko apartamentu batekin lotuta dago horietako bat, Atibaia herriko landetxe batekin beste bat, eta Lula Institutua erakundeari zabaldutako ikerketa batekin, azken bat. Hamabi urteko kartzela zigorra jarri zioten Lulari lehenengo kasuarekin lotuta, eta hamazazpikoa, bigarrenarekin lotuta. Institutuaren inguruko auziaren inguruko epai irmorik ez dago, oraingoz. Lava Jato auzian sartuta zeuden eraikuntza etxeek Lulari dirua eta jabetzak ematen zizkiotela ebatzi zuten epaitegiek. Fachinek, ordea, ondorioztatu du auzi horiek ez zeudela Petrobras enpresa publikoaren ikerketarekin lotuta, eta, hortaz, ez zegoela arrazoirik Curitibako auzitegiak horren inguruan ezer esateko. Petrobrasekin lotutako auziak beste instantzia batzuetan aztertu behar zirela uste du.

Ia bi urte egin zituen preso Lulak, ustelkeriagatik. Epe hori pasatuta, Auzitegi Gorenak ebatzi zuen pertsona bat espetxean sar daitekeela soilik haren helegite guztiak agortuak daudenean, eta hori ez zela presidente ohiaren kasua.

Gaurkoa ez da epaitegiek PT Langileen Alderdiaren sortzaileari egotzitako karguak atzera botatzen dituzten lehen aldia. Odebrecht auzia-rekin lotutako karguak kendu zizkioten iazko irailean, esaterako.


Gero eta hondoratuago dago Alaves

Summary: Gero eta hondoratuago dago Alaves. Beste partida bat galdu du, Betisen zelaian oraingoan, eta azken-aurrekoa da sailkapenean. Bi golen aldearekin egon da 60. minutura arte.

Alaves galtzaile berriz ere. Sevillan izan da oraingoan, Betisen zelaian. Galtzea beti da atzerapausoa, eta arabarrak jaisten ari direnez, are gehiago. Zer esanik ez nola galdu duen ikusita. Izan ere, 0-2 aurreratu da lehen zatian. Joseluk sartu du aurreneko gola, 12. minutuan, eta Edgarrek bigarrena 24.ean.

Bigarren zatiaren hasieran ere kontrolpean zeukan partida, Betisek ez duelako asko estutu, baina lehen gola sartu eta gero, beste bi aldiz zulatu dio atea Betisek. Borja Iglesiasek penaltiz sartu du etxekoen aurrenekoa, 60. minutuan; bigarrena Joaquinek sartu du, buruz, korner batean; eta hirugarrena, Borja Iglesiasek berriz, 88.ean. Gaur galduta, Abelardoren taldea azken-bigarren dago, eta bi puntura dauka mailari eusteko aukera.

Partida kontrolpean izan duela kontatzea, eta 60. minutura arte ondo aritu dela esatea alferrik da azkeneko emaitza ikusita. Itxurak ez du askorik balio ez bazaio emaitza gehitzen, eta Alaves ez dago itxurakerietan ibiltzeko. Betis bizirik utzi du bigarren zatiaren hasieran, pare bat gol gehiago sartzeko aukerak kareletik behera bota baititu. Hori gutxi ez, eta Betisen lehendabiziko gola Duartek egin behar ez zuen penalti batean etorri da. Berdinketarena, Duartek berak gaizki defendatutako korner batean; eta hirugarrena, alboko sakea batean baloia aurkariari eman eta gero. Hainbeste oparirekin ez da urrutira helduko Alaves denboraldi honetan.


Summary: Langile bat hil da Irunberriko Acciona enpresan izandako istripu batean. Atzeraka zihoan kamioi batek harrapatu du 40 urteko behargina, zabaldu dutenez. 2021ean lanean hil den hamargarren behargina da.

Langile bat hil da bart Irunberrin (Nafarroa), Acciona Blades enpresan. 40 urte zituen, eta Reinosakoa zen (Espainia), Noticias de Navarra-k argitaratu duenez. Atzerako martxan zihoan kamioi batek harrapatu du, lehen informazioen arabera.

Istripua 23:00 aldera gertatu da, astelehen gauean. Foruzaingoa ikertzen ari da zer jazo den.

Urte hasiera beltza baino beltzagoa gertatzen ari da lan istripuetan hildako langileei dagokienez. Joan den ostiralean bertan, behargin bat hil zen Azpeitian (Gipuzkoa), kamioi bat deskargatzen ari zela. Egun batzuk lehenago, Soraurenen (Nafarroa) hil zen beste bat. Sindikatuen zenbaketaren arabera, Euskal Herrian aurten lan istripuan hildako hamargarren behargina da Irunberrin zendutakoa.

Lau mobilizazio

Istripuaren berri jakinik, langileen batzordeak ohar bat atera du aho batez, gauean izandako gertaera larriak direla eta. Familiari doluminak eman dizkio, eta elkartasuna adierazi die Transportes Aguado enpresako langileei. Istripu «mingarri eta desatsegin» horiek direla eta, elkarretaratzera deitu ditu langileak. Txanda bakoitzeko mobilizazio bat egingo da enpresaren aparkalekuan. Gaur arratsaldeko txandan izango da lehena, 16:00etan. Gaueko txandan, bigarrena, 23:30ean. Bihar goizeko txandan, 12:00etan. Eta bihar ere, 16:00etan beste mobilizazio bat egingo da. Oharra batzordeko sindikatu guztiek sinatu dute: ELA, LAB, CCOO eta UGT.

Halaber, sindikatuek langilearen heriotza deitoratu dute. CCOOk prentsa ohar bidez babesa eta elkartasuna adierazi dio sendiari. Carmen Sesma lan osasuneko arduradunak CEN patronalari, berriz, exijitu dio lan arriskuen prebentziorako neurriak «zorroztasun handienarekin» bete behar direla. «Langileek lan seguru eta osasungarri bat izateko eskubidea dute, eta ezin ditugu onartu zifra dramatiko horiek».

Sesmaren arabera, lan istripu guztiak eragotzi egin daitezke, eta enpresen betebeharra da hori egitea, eta administrazioaren lana da hori egiten dela ziurtatzea. Lan segurtasuneko araudia betetzen dela berma dezala eskatu diote administrazio publikoari. CCOOren arabera, Nafarroan lan istripu kopurua handitzen ari da urtero.

«Ez dira halabeharrez gertatzen»

LAB sindikatuaren arabera, Erriberrin gertatu den azken istripuarekin hamar dira Hego Euskal Herrian lanean ari zirela hildako langileak. Gogorarazi dute lan istripuak ez direla halabeharrez gertatzen, eta hainbat faktore elkartzen badira ere, lan baldintzek zerikusi handia dutela. Enpresek prekarizazioa eta azpikontratazioa lehenesten dutela salatu du: «Noiz arte egon behar dugu gaitz hori jasaten?».

LABek Nafarroako Gobernuari eskatu dio egoera hori amaitzea jar dezala lehentasuntzat. Sindikatuaren arabera, hori ez da gertatuko eredua aldatu gabe, eta, horregatik, mobilizazioaren beharra azpimarratu du.

Ildo beretik, UGTk eskatu du lan istripuaren arrazoiak iker daitezela. UGTren arabera, lan istripuen arrazoien artean daude ez direla lan arriskuen prebentziorako arauak betetzen, prebentzio neurriak ez direla planifikatzen, lanorduak gehiegizkoak direla eta deskoordinazio handia egon ohi dela. Enpresei galdegin die arauak betetzen direla berma dezatela, eta Nafarroako Gobernuari eskatu dio «eraginkortasun handiagoa» izateko zaintza lana egiteko orduan.


Summary: Europako Parlamentuak immunitatea kendu die Puigdemont, Comin eta Ponsatiri. Espainiako Auzitegi Gorenak eskatutako suplikatorioaren alde bozkatu du Europarlamentuaren gehiengoak. Eurodiputatu izango dira aurrerantzean ere presidente ohiak eta bi kontseilari ohiak, baina Espainiak euroagindu eskariak aktibatu ahal izango ditu.

Espero zena baieztatu du gaur Europako Parlamentuak. Carles Puigdemont, Toni Comin eta Clara Ponsatiren kontrako suplikatorioaren inguruko bozketa egin zuten atzo arratsaldean, eta gaur jakinarazi du ganberak onartu egin dutela. Aldeko 400 boto, aurkako 248 eta 45 abstentzio izan dira. Europarlamentari izateagatik, hiru politikariek izoztuta zituzten haien aurkako estradizio eskariak, baina atzoko bozketaren emaitzak aukera emango dio Espainiari horiek berriz aktibatzeko. Behin-behinean immunitatea galduko badute ere, Puigdemontek, Cominek eta Ponsatik ez diote utziko eurodiputatu izateari. David Sassoli ganberako presidenteak emaitzaren berri eman beharko dio lehenbailehen Espainiari, baina baita Belgikari eta Eskoziari ere —azken horri dagokio Ponsatiren kasua aztertzea—, horiek erantzun beharko bailiekete estradizio agindu posibleei.

Bozketaren emaitza orokorrean baino gehiago, suplikatorioaren aurkako boto kopuruan zuten begia jarrita hiru politikari independentistek. Ehun parlamentari inguruk kontra egingo zutela jakina zen, Europako Alderdi Berdeak —73 eurodiputatu— eta GUE/NGL Europako Ezker Batua - Ezker Berde Nordikoak —39 eurodiputatu— hala egingo zutela esana baitzuten. Aurka zituzten EPP Europako Alderdi Popularra, Europako Alderdi Sozialista, eta Europa Berritu taldeko liberalak. Hiru talde horien artean 459 eurodiputatu dituzte. Azken emaitzak erakusten du, ordea, hasieratik immunitatea kentzearen alde bozkatzeko jarrera hartu zuten taldeen barnean ere izan direla posizio desberdinak.

Hori zen independentisten itxaropen nagusia, immunitatea kentzearen aurkako botoa handitu zezakeelako horrek, eta emaitza orokorrari zilegitasuna kendu. Bozketa sekretua egin zuten, gainera, eta horrek talde berean boto desberdinak izateko aukera handiagotu zezakeela uste zuten. Hala gertatu zen, hein batean, Europako Parlamentuko Auzi Juridikoen Batzordearen bozketan. Aldeko hamabost boto, aurkako zortzi eta bi abstentzio izan ziren orduan, eta horrek esan nahi du legebiltzarreko hiru talde nagusietako diputatu batek baino gehiagok ez zuela bete bere taldeak jarritako irizpidea.

Helegitearen iragarpena, segidan

Emaitzaren berri izan eta gutxira egin du agerraldia Puigdemontek, parlamentuan bertan, eta aurrez hainbatetan errepikatutakoa berretsi du: suplikatorioaren auzia Europako Justizia Auzitegira eramango dutela. «Arrazoi politikoengatik Europako demokraziari eragin zaion minetik osatzeko modu bakarra da Luxenburgora jotzea», nabarmendu duenez. Helegitea prestatzen ari direla jakinarazi du.

Suplikatorioa bertan behera uzteko eskatuko dute, haren prozedura hutsegitez eta irregulartasunez betea izan dela uste baitute. Argudiotzat jarri izan dituzte Auzi Juridikoen Batzordeko presidentearen partzialtasuna, batzorde horretako kideek egindako filtrazioak, eta Clara Ponsati kontseilari ohiari egindako akusazioan izandako akatsak —diru publikoa bidegabe erabili izana leporatu zioten hasieran, nahiz eta Espainiako Auzitegi Gorenak sedizio delituagatik soilik epaitu nahi duen—. Luxenburgok horren inguruan ebatzi bitartean Puigdemont, Comin eta Ponsati babesteko neurriak ere eskatuko dituzte haien abokatuek, estradizio eskaririk egiten bada etenda gera daitezen.

Halaber, Puigdemontek aitortu du Pablo Llarena Espainiako Auzitegi Goreneko epaileak zer egingo duen begira ere badaudela. Izan ere, euroagindu eskariak egin aurretik, baliteke Llarenak beste urrats bat egitea aurretik. Epailearen asmoa da judizio aurreko eskaera bat egitea Europako Justizia Auzitegiari, auzitegiak argitu dezan zer irizpide hartzen diren kontuan euroaginduak onartzeko edo atzera botatzeko.

Gorenak Lluis Puig Kataluniako kontseilari ohia estraditatzeko egindako eskaria baztertu egin zuen Belgikako Justiziak, iazko udan, eta hori egiteko arrazoiak auzitan jarri nahi ditu Llarenak, orain immunitatea galdu duten hiru politikarien kasuan gauza bera gerta ez dadin. Epaileak Europako Justizia Auzitegiari galdera hori egingo balio, euroagindu eskaerak ezerezean geratuko lirateke, auzitegi horrek erantzun bitartean. Aurrekaririk gabeko egoera batean geratuko lirateke hiru politikariak: immunitatea galduta egongo lirateke, baina ezingo lituzkete Espainiaratu.

Llarenaren mugimendua «arriskatua» dela Espainiako esan zuen Gonzalo Boye buruzagi independentisten abokatuak iragan larunbatean, Nacio Digital agerkari digitalari emandako elkarrizketa batean. «Europako Justiziak ez dio arrazoia emango, ez duelako. Europak ebatzia eta itxia du gai hori. Oinarrizko eskubideak urratzeko arriskua dagoenean, euroaginduak gauzatu behar dituen estatuak —kasu honetan, Belgikak— martxan ez jartzeko obligazioa dauka». Boyek azaldu zuenez, Europako Justizia Auzitegiak emandako irizpideetan oinarritu dituzte buruzagi independentisten inguruan Belgikako epaitegiek hartutako erabakiak, Gorenak iradoki izan duenaren kontrara: «Gertaeren ordena desberdina izan da: lehenik Europako Auzitegi Gorena mintzatu izan da kasu askoren inguruan, eta, jurisprudentzia horretan oinarrituta egin du Belgikako Justiziak egin duena».

Espainiako Gobernua, zatituta

Suplikatorioari buruzko erabakiaren inguruan hitz egiten lehenengoetarikoa izan da Arancha Gonzalez Laya Espainiako Atzerri Ministroa, eta txalotu egin du bozketaren emaitza. Haren arabera, Europako Parlamentuak Espainiako Justizia babesten duela erakutsi du, eta mezu argi bat eman: «Kataluniako arazoak Espainian konpontzen dira». Espainiako legedia urratu duten eurodiputatuek ere justiziaren aurrean agertu behar dutela defendatu du, eta atzoko bozketaren emaitzak hori erakusten duela nabarmendu du, bestek beste.

Bide beretik jo du Adriana Lastra PSOEren Espainiako Kongresuko bozeramaileak. «Ondo iruditzen zaigu Europako Parlamentuak auzitegiei euren lana egiten uztea, hori baita, azken batean, suplikatorio bat», adierazi du. Bere alderdiak gobernuan aliatu duen alderdiaz galdetu diote hedabideek, eta Lastrak esan du ez duela ulertzen Unidas Podemosen jokabidea. «Haiek eman beharko dituzte azalpenak», azpimarratu du.

Atzoko bozketan bere alderdiak izandako jarrerari eutsi dio, aldiz, Aina Vidal Unidas Podemosek Espainiako Kongresuan duen bozeramaileak. Suplikatorioa «antzerki bat» dela esan du, Kataluniako gatazka judizializatzen jarraitzeko, eta elkarrizketarako deia egin die PSOEri eta Junts Per Catalunyari.

Elkarrizketa mahaiaren bestaldean ERC Esquerra Republicana dago oraingoz, eta baita gobernua Madrilen sostengatzen ere. Babes hori kentzearekin mehatxu egin du Gabriel Rufian ERCren Espainiako Kongresuko bozeramaileak, Espainiako Gobernuak suplikatorioaren erabakia goratu duelako. «Horrela jarraitzen badute, euren etxean ospatuko dute, eta ez Moncloan», ohartarazi du.


Summary: Navalen orubea erosi duen taldeak esan du jardun industriala bermatuko duela. VGP logistika sektoreko enpresak 36 milioi euroan erosi du, «arreta» industrian jarria izango duen parke bat eraikitzeko. Erosketak epailearen onespena behar du.

Itsasontziak Navaletik betirako urruntzeko zorian daude. Bai, behintzat, Bilboko Merkataritzako bigarren saileko epaitegiak aurkakoa esaten ez badu. Izan ere, VGP Belgikako taldeak irabazi du Sestaoko ontziolaren orubea erosteko enkantea. Biltegi eta logistika parketan diharduen enpresa bat da; halere, argitaratu duten oharrean nabarmendu du Navalen «jardun industrialera begira egongo den parke bat» eraikitzeko asmoa duela. Hori bai, ez du gehiago zehazten; baina webgunean ezagutarazitako irudietan ez dira ageri ontzigintzarako ezinbestekoak diren harmailak eta dike lehorrak. Garabi batzuk, berriz, bai, taldearen asmoa delako «ontziolaren ezaugarri ikoniko» batzuk mantentzea.

VGPk 36 milioi euro eskaini ditu orube eta jardun industrialerako beharrezkoa zen makineria sortarengatik. Naval likidazio prozesuan sartu zenean, konkurtso kudeatzaileak sorta berean sartu zituen jardun industrial astuna berma zezaketen ondasun guztiak, eta 20 milioi euroko gutxieneko prezioa jarri. Dena den, oraindik epailearen azken hitza falta da; VGPk baieztatu duenez, «epailearen onespenaren» zain dagoen ariketa bat da. Enpresak beste herrialde batzuetan dituen parkeak ikusita, biltegi eta antzekoak fabrikak baino ohikoagoak dira.

Jardun industrialaren aldagaia oso garrantzitsua da, eta ez bakarrik sor dezakeen lanpostu kopuruarengatik. Izan ere, orube industrial gisa kalifikatuta dago, eta, enkanteko baldintza agiriaren arabera, lurraren erabileraren %51 jardun industrialerako erabili beharra dago. Manuel Velado UGT sindikatuak Navalen zuen delegatuak ondo daki zein diren baldintzak, eta hala baieztatu dio BERRIAri. Beraz, ikusi beharko da VGPk nola txertatzen duen baldintza hori bere parkean.

Sestaoko Udalak, oraingoz, ez du baloraziorik egin nahi izan. Eskaintza zehatza nolakoa den hobeto jakin arte iritzirik ez plazaratzea erabaki dute. VGPren oharrean ageri den jardun industrial hori zer den jakin nahi dute. VGPk irabazi du, baina beste bederatzi hautagai egon ziren. Jakina da horien artean zeudela Marina Meridional ontziola eta AGS eraikuntza enpresaren artean eginikoa, eta Vusa eraikuntza enpresarena. Vusak Galdakaon ditu bulegoak, eta bere garaian Babcock & Wilcoxeko Trapagako (Bizkaia) orubearen enkantea irabazi zuen. Egun, Amazonen biltegi bat dago bertan.


Summary: 48 euskal preso noiz hurbilduko zain daude oraindik, Espetxe Erakundeen aginduaren ondoren. Azaldu dutenez, 31 preso ez dituzte oraindik mugitu orain arte egon diren kartzeletatik. Horiez gain, beste hamazazpi preso tarteko espetxe batera aldatuta daude, horietatik mugitzeko zain.

Espetxe erakundeetako idazkaritza nagusiak agindutako hurbilketak eta Euskal Herriratzeak egitea eta asteroko lekualdatzeen «erritmoa handitzea». Bi eskaera nagusi horiek egin ditu Etxerat-ek ohar bidez. Horrek familietan izango lukeen eragina ere azpimarratu dute: «Iragartzea baino garrantzitsuagoa da, noski, lekualdaketak eta hurbilketak egia bihurtzea, horrela senideek eta presoek pairatzen duten ziurgabetasuna eta frustrazioa amaitzeko. Uste dugu, gainera, urruntzea eta sakabanatzea amaitzeko erabakia hartu ondoren, ez duela zentzurik gaur egun bost lekualdatze iragartzeko dinamikari eusteak».

Izan ere, euskal presoen senideen elkarteak adierazi duenez, zenbait preso hurbildu edo Euskal Herriratuko zituztela iragarri arren, oraindik ez dute esana bete. Elkartearen arabera, 31 preso hurbiltzeko edo Euskal Herriratzeko zain daude, Espetxe Erakundeetako Idazkaritza Nagusiak hala egingo dutela iragarri ostean. Horiez gain, beste hamazazpi tarteko espetxe batera eraman zituzten, eta, orain, horietatik mugitzeko zain daude. Beraz, 48 euskal presori eragiten die egungo egoerak. Horietako hogei, gainera, gurasoak direla nabarmendu du Etxerat-ek: «Haien hurbilketa iragarri da, baina ez dira espetxe berrira iritsi, eta hilabeteak daramatzate seme-alabak ikusi gabe».

Elkarteak beste salaketa bat ere egin du: «Espetxe Erakundeetako Idazkaritza Nagusiak duela hilabete eta erdi erabat itxiarazi zituen espetxeak, eta egoera horretan aste luzez egon ginen; bisitarik gabe, baita kristalaren bitartez egiten diren bisitarik gabe ere». Hori ikusirik, Etxerat-ek aldarrikatu du presoei ezartzen dizkieten osasun neurriek «eraginkorrak» izan behar dutela, eta, besteak beste «premiazko» txertaketa plan bat eskatu du.

Behatokia, Biurrunekin

Espetxe Politikaren Behatokiaren ordezkaritza bat Garbiñe Biurrun Euskal Autonomia Erkidegoko Auzitegi Nagusiko jarduneko presidentearekin batzartu da, eta, bileraren ondoren eginiko adierazpenetan, Aitzol Asla eta Teresa Toda behatokiaren ordezkariek nabarmendu dute premiazkoa dela euskal preso guztiei espetxe «politika koherente eta integrala aplikatzen hastea, gizarteratzeko ibilbidean aurrera egin ahal izateko».

Behatokiak otsailaren 4an aurkeztu zuen seihileko txostenaren bigarren zenbakia, eta horren berri eman dio bileran Biurrruni. Foro Sozial Iraunkorraren arabera, Toda, Asla eta Biurrun bat etorri ziren «Espainiako Gobernua espetxe politika aldatzeko egiten ari den urratsak positibotzat hartzearekin», baina kezkatuta daude «sortzen ari diren zailtasun berriengatik».

Behatokiko kideek gradu progresioari erreparatu zioten, aurkia eta ifrentzua nabarmenduta: gogora ekarri zuten Euskal Preso Politikoen Kolektiboko %58 bigarren gradura igaro direla, baina soilik %5,5 daudela hirugarren graduan: «Ez dugu ulertzen zergatik gertatzen ari den hori, bigarren graduan dauden askok dagoeneko betetzen dituzte-eta hirugarren mailan eta euskal kartzeletan egoteko baldintzak».


Summary: 'Fadoak entzuten zituen gizona'-k irabazi du XXI. Donostia antzerki saria. Xake Produkzioak konpainiaren antzezlanak maskulinitatea lantzeko duen «modu originala» txalotu du epaimahaiak. Martxoaren 27an egingo dute saria banatzeko ekitaldia, Viktoria Eugenia antzokian, eta bertan taularatuko dute berriz obra.

Donostiako Udaleko Euskara Zerbitzuak eta Donostia Kulturak hogeita batgarren urtez banatu dute aurten Donostia antzerki saria, eta Fadoak entzuten zituen gizona antzezlanarentzat izan da. Xake Produkzioak konpainiaren hirugarren obra da, Kepa Errastiren ideia batetik abiatuta, Txarli Andradek idatzia, Getari Etxegaraik zuzendua eta Iñigo Aranbarrik, Ane Gabarainek eta Errastik berak antzeztua. Epaimahaiaren arabera, hura da Donostian iazko urtean "helduentzako antzerki konpainia profesional batek euskaraz eskainitako antzezlanik onena». 12.000 euro eta Juan Luis Goenagaren margolan bat jasoko ditu konpainiak sari gisara; martxoaren 27an, Antzerkiaren Nazioarteko Egunean, Viktoria Eugenia antzokian egingo duten ekitaldian.

Gaur goizean eman dute erabakiaren berri antolatzaileek, eta pozik agertu da lantalde saritua Viktoria Eugenian egindako prentsa agerraldian. Kepa Errastik gogoratu du duela hiru urte Mami Lebrun obrarekin irabazi zutela aurrenekoz Donostia antzerki saria, eta horri esker ekoitzi ahal izan dutela Fadoak entzuten zituen gizona. Antzezlanean umoreak duen pisuari ere jarri dio azpimarra aktoreak, hari esker zenbait eduki eta mezu publikoarengana «errazago» heltzen direla sinetsita.

Puntu bera goraipatu du Etxegarai zuzendariak ere: «Egia da ni askoz erosoago sentitzen naizela umorean draman baino. Baina benetan uste dut mezu oso indartsu eta sakonak bota daitezkeela umoretik, eta horregatik ere funtzionatu du obra honek». Eta denek egin dute baietz buruarekin, hori izan dela azken urtean antzezlanak izan duen harrera onaren gakoetako bat. Errasti: «Jendea barre egiten ikusi ez, algara egiten entzun dugu. Eta hori agertokitik igartzea zoragarria da, are gehiago egun gauden egoera honetan».

«Balio berezia kontakizunari»

Zortzi kidek osatu dute aurtengo epaimahaia: Belen Cruz (Euskal Aktoreen Batasuna), Sara Iriondo (EHAZE), Frank Suarez (Euskal Kultur Erakundea), Arantxa Moñux (AISGE), Arantzazu Fernandez (antzerki kritikaria), Kepa Ugartemendia (antzerkizalea), Asier Basurto (publikoaren ordezkaria) eta Iruña Etxeberriak (publikoaren ordezkaria). Maskulinitatearen auzia era «originalean» landu izana goraipatu dute, «eredu desberdinak erabili» eta fadoa baliatu izana, «ohiz emakumearekin lotzen den kantu mota». Hala defendatu dute erabakia idatziz: «Epaimahaiak balio berezia eman dio kontakizunari, izan ere, originaltasun handiz garatzen da ohikoa ez den pertsonaia bat argumentutik kanpo sartuz; taula gainean oso emaitza erakargarri eta desberdina lortzen da, kutsu surrealista bat emanez».

Ane Gabarainek gorpuzten du argumentutik kanpoko pertsonaia polifazetiko hori, Maskurena. Beste biak dira, ordea, kontakizunaren erdigunean daudenak: Ander (Errasti) eta Mario (Aranbarri). Nolabaiteko road movie batean agertuko dira, Burgostik (Espainia) hasita. Mario kamioilariak auto-stopean dagoen Ander hartuko du, Huelvako Ayamonte herriko (Espainia) fado lehiaketa batera doana gitarra hartuta. Segidan ohartuko dira, urteak elkarren berri izan gabe igaro dituzten arren, eskola garaian elkarrekin aritu zirela.

Testua ere nabarmendu dute epaimahaiko kideek, «mamitsua, sakona, eta, aldi berean, umoretsua» delakoan. Hizkuntzari dagokionez, antzerki lengoaia egokia eta euskararen maila altua goratu dituzte, eta aktoreen lanari eta eszenografiari ere egin diote aipamena. «Agertokia betetzea lortzen da elementu eta kolore bakarra baina esanguratsua erabilita», adierazi dute.

Obren eta ikusleen hazkundea

Jon Insausti Donostia Kultura zinegotziak, bestalde, iazko urtean antzerkiak hirian bildu zituen zaleen kopurua nabarmendu du, eta Donostia antzerki sariak azken hogeita bat urteetan egin duen ibilbidea ere ekarri du gogora. Insaustirentzat, Donostia Kulturak eta Donostiako Euskara Zerbitzuak orduan hasitako hitzarmena «apustu eraginkorra» izan da euskarazko antzerkiaren presentzia nabarmentzeko hirian. Datuek hala erakusten dutela aipatu du; eta hiru urtetakoak aletu ditu: 2000an, saria abiatu zenean, zazpi antzezlanen hamahiru emanaldi izan ziren euskaraz Donostian, eta 2.456 ikusleak; 2010ean, sei izan ziren obrak, hamazazpi emanaldiak eta 4.439 ikusleak; iaz, berriz, hemezortzi izan ziren Donostian euskaraz programatutako helduentzako antzezlanak, 44 emanaldiak eta 9.751 horietara hurbildutako ikusleak.

Pandemia tarteko, azken urtea arte eszenikoentzat «zaila» izan dela ere oroitu du zinegotziak, eta aurtengo Donostia antzerki saria sektore guztiarentzat «aitortza» izatea nahi lukeela erantsi du.


Summary: Hizkuntza aniztasuna bermatzeko eskatu diote hainbat eragilek Espainiako Kongresuari. Gaur arratsaldean eztabaidatuko da Espainiako Kongresuan berezko hizkuntza gutxituen inguruko legez besteko proposamena. Euskararen, aragoieraren, asturieraren, galizieraren eta katalanaren aldeko eragile nagusiek agerraldi bateratua egin dute goizean.

«[Espainiako] Diputatuen Kongresuak aukera izango du demokraziaren alde urrats berri bat egiteko». Paul Bilbao Euskalgintzaren Kontseiluko idazkari nagusiak argi hitz egin du Kongresuaren atarian. Alboan zituen euskararen, aragoieraren, asturieraren, galizieraren eta katalanaren aldeko eragile nagusiak, eta hizpide izan du gaur arratsaldean eztabaidatuko den legez besteko proposamena. «Gaurko eztabaidaren muina hor kokatzen da: gizarte demokratikoagoa, berdinzaleagoa eta justuago bat eraikitzearen alde egitean».

Iazko otsailean abiatu zuen ibilbidea gaur eztabaidatuko den proposamenak. Orduko hartan, hizkuntza aniztasunaren kudeaketa egokia bermatzeko neurriak hartzeko eskatu zieten alderdi politikoei hizkuntza gutxituen aldeko eragileek. Sinatzaileen artean zeuden eragile hauek: Nogara, Iniciativa Pol Asturianu, A Mesa Pola Normalizacion Linguistica, Accio Cultural del Pais Valenciá, Ciemen, Omnium, Plataforma per la Llengua eta Euskalgintzaren Kontseilua. Ereindako hazi haren emaitza abenduan iritsi zen, hamar alderdi politikok oinarri horiek biltzen zituen legez besteko proposamena erregistratu baitzuten Espainiako Kongresuan —BNG, Compromis, CUP, EAJ, EH Bildu, ERC, JxCat, Más Madrid, PDCAT eta Unidas-Podemos alderdiek—. Gaur, EH Bilduren ekimenez iritsiko da eztabaida arratsaldeko bilkuran.

Duela urtebeteko proposamenarekin Madrilera joan ziren eragileei beste bi batu zaizkie gaurko agerraldian: Escola Valenciana eta Obra Cultural Balear. Azaldu dutenez, «berdintasuna eta justizia jokoan daude», berezko hizkuntza gutxituen herritarrek ez dutelako «bigarren mailakoak izan nahi».

Bilbaok, gogora ekarri du, gainera, inoiz baino beharrezkoagoa dela legez besteko proposamena onartzea. Martxoaren hasieran jakin zen Espainiako Gobernuak bizkar eman ziela Europako Kontseiluak hizkuntza gutxituen arloan egin zizkion gomendioei, nahiz eta Espainia Eremu Urriko Hizkuntzen Europako Gutunaren sinatzaile izan. «Horrek argi erakutsi du beharrezkoa dela egiturazko aldaketa, baldin eta estatuak berak berretsitako ituna beteko badu». Arratsaldeko eztabaida Kongresuan bertan adituko dute hizkuntza gutxituetako eragileek.


Summary: Hirugarren gradua kendu diete Lledonersen preso dauden buruzagi independentistei. Fiskaltzaren helegitea onartu du espetxe zaintzako epaileak, eta bigarren gradura itzuliko dira.

Kataluniako Espetxe Zaintzako bosgarren epaitegiak kendu egin die hirugarren gradua Lledoners espetxean preso dauden buruzagi independentistei. Ondorioz, espetxera itzuli beharko dute Jordi Cuixart Omniumeko presidente ohiak, Jordi Sanchez ANCko presidente ohiak, Oriol Junqueras Kataluniako Gobernuko presidenteorde ohiak eta Joaquim Forn, Raul Romeva, Jordi Turull eta Josep Rull kontseilari ohiek. Gaurko eguna izango dute horretarako.

Urtarril amaieran aldatu zieten gradu erregimena, Generalitateko Justizia Kontseilaritzak kartzela horretako tratamendu batzordearen eskaria onartu ostean. Fiskaltzak helegitea jarri zion erabakiari, eta eskaria aztertu bitartean gradu aldaketa bertan behera uzteko eskatu zuen. Lehen eskari hori ez zuen onartu espetxe zaintzako epaileak, baina helegiteari erantzun dio gaur, eta aintzat hartzea erabaki du.

Zigorra betetzen ari diren buruzagi independentistek eurek eman dute erabakiaren berri. «Hirugarren gradua kendu digute; esan berri digute. Berriz ere espetxean sartuko gaituzte», zabaldu du Jordi Sanchez Junts per Catalunyako idazkari nagusiak Twitterren. «Ez gaituzte isilduko, eta ez diogu uko egingo herrialde independente, guztiz libre, demokratiko eta oparo baten aldeko lanari», erantsi du.

Romeva Atzerri kontseilari ohia Sobiranies institutuaren ekitaldi publiko batean parte hartzen ari zen erabakiaren berri izan duenean. Ezkerreko subiranismoari buruzko mahai inguru telematiko batean hizlari aritu da Romeva, CUPeko Mireia Vehi eta Joan Mena En Comu Podemeko kidearekin batera, harik eta Aida Martori saioaren gidariak albistearen berri izan duen arte. Eten egin dute saioa. Romevak adierazi du bazekiela edonoiz irits zitekeela haien aurkako erabakia.


Summary: Gaur hogei urte ezabatu zuten derrigorrezko soldadutza Hego Euskal Herrian. Soldadutza 165 urtez izan zen derrigorrezkoa, eta 2001eko martxoaren 9an indargabetu zuen Aznarren gobernuak. Kakitzat koordinakunde antimilitaristak gogorarazi du «gaur egun agian konturatzen ez garen arren» intsumisioa ez zela bide erraza izan. Hegoaldean 12.000 lagun deklaratu ziren intsumiso.

«Une honetan egokia da derrigorrezko soldadutza ezabatzea». Hala zioen Espainiako Gobernuak 2001eko martxoaren 9an argitaratu zuen lege dekretuak, eta urte bereko abenduaren 31n amaitu zen derrigorrezko soldadutza Hego Euskal Herrian. Hala, bukaerara heldu zen hogei urte geroago ere askok eredugarritzat duten borroka bat: intsumisioarena. Espainian 165 urtez izan zen derrigorrezkoa soldaduska egitea.

Hainbat izan ziren Jose Maria Aznarren gobernua erabaki hori hartzera bultzatu zuten arrazoiak. Batetik, Espainiako Armadak eta derrigorrezko soldadutzak gizartean zuen babes falta: CIS Espainiako Ikerketa Soziologikoen Zentroak 2001. urtean eginiko inkesta baten arabera, Espainiako biztanleen %80 zegoen soldaduskaren aurka.

Bestalde, militarren jardunak geroz eta profesionalizazio maila handiagoa eskatzen zuen. Derrigorrezko soldadutza egin ostean, armadak herritarrak dei zitzakeen gerra bat pizten bazen. Estrategia hori eraginkorra zen garai batean, I. eta II. mundu gerretan adibidez, baina Madrilek ondorioztatu zuen gaur egungo gatazka eta erronkei erantzuteko formakuntza eta espezializazio maila handiagoa behar dutela militarrek.

Euskal Herrian, 1980ko hamarkadatik indar handia zuen intsumisioaren aldeko mugimenduak. Kakitzat koordinakunde antimilitaristak gogorarazi du Hego Euskal Herrian milaka gaztek ezetz esan ziotela soldaduska egiteari, batzuk kartzelatan sartu zituztela eta beste batzuek bizitzarekin ere ordaindu zutela: Unai Salanueva eta Kike Mur izan dituzte gogoan. Mugimenduak, ordea, babes eta legimitate handia zuen, eta erakunde publiko batzuek ere babestu zuten.

Kakitzat-en arabera, soldadutza amaitzea lortu zen «mugimendu antimilitaristak egindako borrokari esker, gizartearen babes handiarekin». Gogoratu dute Hegoaldeko herritarrek lehenago ere erakutsi zutela militarismoaren aurkako jarrera, besteak beste, 1986ko martxoaren 12an egin zen erreferendumean: bozketan parte hartu zutenen %60k baino gehiagok ezezkoa eman zioten Espainia NATOn sartzeari.

12.000 Hegoaldean

Lehen intsumisioak 1989ko otsailaren 20an aurkeztu zizkioten Espainiako Armadari. Denera 25.000 lagun deklaratu ziren intsumiso, horietatik 12.000 Hego Euskal Herrian. Dena den, Kakitzat-ek gogorarazi duenez, «gaur egun agian konturatzen ez garen arren», intsumisioa ez zen bide erraza izan, eta estatuak «errepresio makineria guztia» erabili zuen mugimenduaren aurka.

Erakunde antimilitaristak aipatu du soldadutza amaitu zenean borroka bat besterik ez zela amaitu, eta hogei urte geroago ere euren leloa orduko bera dela oraindik: Ez derrigorrezkoa ez mertzenarioa: ejerzitorik ez!. Azkenik, gaitzetsi egin dute pandemia garaian militarren eta polizien gastua handitu eta kontrol soziala areagotu izana, baita Espainiako Gobernuak egoera «armadaren irudia garbitzeko» erabili izana ere, nahiz eta «pobrezia eta murrizketak areagotzen eta askatasunak murrizten aritu».

Intsumisioaren gaia, besteak beste, landu du iaz aurkeztu zuten Lander Garroren Bi urte, lau hilabete eta egun bat dokumentalak. Intsumisioaren mugimenduaz dihardu dokumentalak, haren inguruko ertz ugari erakusten ditu, baina Iruñeko espetxean preso egon zirenen lekukotasunak ardatz nagusi hartuta.


Summary: Positiboen portzentajea %3,7ra jaitsi da Hegoaldean. Orotara, 385 lagunek eman dute positibo. Osakidetzako ospitaleetan egoera hobera egiten ari da: 368 gaixo daude; horietako 113, larri.

Pixkanaka-pixkanaka egoera hobera egiten ari da. Hegoaldeko datuak dira horren erakusgarri: beste 385 positibo atzeman dituzte, baina, 10.362 proba egin zituztenez atzo, positiboak %3,7ra jaitsi dira. Datu positiboa da; izan ere, kontuan hartu behar da OME Osasunaren Mundu Erakundeak %5ean ezarria duela muga izurria kontrolpean hartzen hasteko.

Lurraldeei banan-banan begiratuta, Bizkaian 172 positibo atzeman dituzte; Gipuzkoan, 101; Araban, 58; eta Nafarroan, 51. Arabakoak, Bizkaikoak eta Gipuzkoakoak ez diren hiru kasuren berri ere eman du Osakidetzak. Nafarroari dagokionez, bereziki kezkatzekoa da Murchanteko egoera, agerraldi bat atzeman baitute han. Atzo, esaterako, zazpi positibo atzeman zituzten udalerri horretan.

Kutsatuen kopurua apaldu ahala, ospitaleetako egoera ere hobera egiten ari da, beste 53 lagun ospitaleratu behar izan badituzte ere. Guztira, 438 gaixo daude egun; horietako 129 larri, ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan. Bi datu horiei erreparatuta, egoera urtarrilaren hasieran zegoenaren antzekoa da erietxeetan.


Summary: Finalean kalean ospakizunik ez egiteko eskatu du Jaurlaritzak. Bingen Zupiria bozeramaileak esan du ez litzatekeela jendearen ilusioa piztu behar "mobilizazio, pilaketa eta ospakizun handiekin". Ospatu beharrekoa etxean ospatzera deitu du, eta kaleko ospakizunak beste garai baterako uztera.

Espainiako Kopako finaletan kalean ospakizunik ez egiteko eta etxean ospatzeko eskatu du Eusko Jaurlaritzak gaur. Realak eta Athleticek iazko finala jokatuko dute apirilaren 3an, eta Athleticek eta Bartzelonak aurtengoa 17an. Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramaileak gaur eskatu du kaleko ospakizunik ez egiteko, eta ospatu beharrekoa etxean ospatzeko, jende pilaketarik izan ez dadin. "Ospakizunak etxean egitera deitu nahi dugu, pertsonen mugimenduak eta pilaketak saihestera, eta kalean egin beharreko ospakizunak beste noizbait egitera", esan du bozeramaileak.

Zupiriak aurreratu duenez, Jaurlaritzak ez die esango beste erakundeei zer egin behar duten eta zer ez, baina gogorarazi du Iñigo Urkullu lehendakariak eta Gotzone Sagardui Osasun sailburuak ohartarazi dutela nolako arriskua izango den hurrengo hilabeteetan. Hain zuzen, Zupiriak berak atzo jakinarazi zuen Jaurlaritzak ez duela ordezkaritzarik bidaliko Sevillara (Espainia): "Zaleak ezin badira joan, guk ere ez dugu han egon behar", esan zuen. Ikuslerik gabe jokatuko dira finalak, eta Zupiria ados dago erabakiarekin. "Horrela egin beharra dago", esan zuen.

Zupiriaren arabera, hurrengo hilabeteak ez dira egokiak izango ospakizun handietarako. Athleticen gabarraz ere mintzatu da, zenbait berritze lan egin ondoren gaur itsasadarrean probatu behar zutela eta. Ohartarazi du ezin dela jendearen ilusioa piztu mobilizazio, pilaketa eta ospakizun handiekin. "Osasun egoera hau nola gaindituko dugun pentsatzeko garaia da, inzidentzia tasa nola jaitsiko dugun ahalik eta gehien, iazko uztailean lortu genuen moduan".

Gaur itsasoratu dute berriro Athleticek 1980ko hamarkadako tituluak ospatzeko erabili zuen gabarra. Itsas Museoan gordetzen dute, eta museoak berak probatu du. Hain zuzen, agintarien erabakiekiko begirunea eta ardura adierazi du Itsas Museoak, jakinik probatze hutsak ilusioa pizten duela Bilbon. Realarekiko eta Bartzelonarekiko errespetua adierazi dute, eta gehitu dute Athleticen gabarraren inguruko ilusioa "izugarria" dela.