Summary: Energiaren agentzia publikoa sortzea proposatu du Zurekin Nafarroa koalizioak. Begoña Alfaro eta Carlos Guzman hautagaiek adierazi dute agentzia hori beharrezkoa dela «oligopolio elektrikoaren eskuetan egoteari uzteko»

«Ez da egun batetik bestera izango, baina bide hori egin beharra dago». Zurekin Nafarroa koalizioak trantsizio energetikoaren auziari erreparatu dio goizean, eta Begoña Alfaro zerrendaburuak aldarrikatu du Nafarroak energiaren agentzia publiko bat sortu beharra duela.

Berez, iragan legealdiko akordio programatikoan jaso zen organo hori eratzea, eta iaz Nafarroako Parlamentuan onartutako Klima Aldaketaren Legean ere jasota dator Energiaren Agentzia bat sortu behar dela, baina Alfarok gogorarazi du konpromiso horiek ez direla bete oraindik.

Zurekin Nafarroa koalizioaren arabera, enpresa publiko horrek argindarra ekoitzi, banatu eta «batik bat» merkaturatu egin behar luke, «energiaren salneurriak demokratizatzeko eta argindar konpainien menpe egoteari uzteko». Koalizioak arrazoitu du «oligopolio elektriko baten eskuetan egoteari uzteko» balioko duela.

Carlos Guzman hautagaiak gogorarazi du hiru energia talde handiek iaz 8.530 milioi euroren irabaziak izan zituztela, 2021ean baino %31 gehiago eta «inoizko handienak». «Uste dugu erabat lotsagarria dela egungoa bezalako krisi energetiko batean halako irabaziak izatea, eta uste dugu familia guztien mesederako izango den instrumentu publiko bat behar dela».

Energia berriztagarrietan oinarritutako enpresa hori eratzeko baliabideak badaudela uste du Alfarok: «Eguzkia dugu, ipar haizea dugu, Pirinio aurreko mendialdea dugu... Alta, oraindik ez dugu trantsizio energetikorako planik eginda».

Klima Aldaketaren Legeak, hain zuzen, planifikazio bat egiteko betebeharra ezartzen du. Alfaroren arabera, egitasmo horrek «zorrotza, ordenatua eta planifikatua» izan behar du. Legeak berak dio administrazio publikoak eredugarri izan behar duela, eta horretarako hainbat helburu eta neurri zerrendatzen ditu.

Eremu publikoa, berdea

Zurekin Nafarroaren proposamena bide horretatik doa. «Berriztagarrien instalazioak hiri eremuetan jarri behar dira, modu horretan askoz ere kalte arinagoa egiten baitzaio ingurumenari». Hala, proposatzen dute eraikin eta eremu publiko guztietan plaka fotovoltaikoak ezartzea, «Beratik Corteseraino»: osasun etxeetan, autobideetako erdibitzaileetan...

«Energia ekoizteko gure ahalmena handitu dezakegu, baina hori hiriguneetan egin behar da. Ezin dugu hori landa eremuetan egin, parke fotovoltaikoen aurkako jarrera gero eta handiagoa baita. Kalte egiten die gure bioaniztasunari eta labore lurrei», zehaztu du Alfarok.


Joan Mari Irigoien idazlea hil da

Summary: Joan Mari Irigoien idazlea hil da. Bereziki, nobelagilea izan da Irigoien, baina poesia lanak eta haur eta gazteentzako literatura liburuak ere idatzi ditu. Esklerosia atzeman zioten duela urte batzuk.

Joan Mari Irigoien idazlea (Altza, Donostia, 1948) zendu da gaur, 74 urte zituela. Euskal literaturan, batik bat nobelagintzan arrasto sakona utzi du haren obrak, baina poesia lanak zein haur eta gazteentzako liburuak ere idatzi ditu. Hutsetik esperantzara poema liburua izan zen argitaratu zuen lehena, 1975. urtean, eta, joan den urtean Elkar argitaletxearekin argitaratutako Sorgin-argien ehizan olerki liburua izan da plazaratu duen azkena. Euskaltzain urgazlea ere izan da, 1996tik aurrera. Gaur hil da, Donostia ospitalean, senideak eta lagun gertukoak agurturik. Hain zuzen ere, senideek egingo diote agurra modu intimoan.

Bada denbora Irigoieni alboko esklerosi primarioa diagnostikatu ziotela. Hitzak ahoskatzeko ez ezik, mugitzeko zailtasunak ere izan zituen gerora. Osasun gorabeherekin egin ditu urteok, eta haren egoerak okerrera egin du azken egunetan. Haren lanetan zein publikoki maiz adierazi zuen eutanasiaren aldeko jarrera, eta 2019ko abenduan BERRIAri egindako elkarrizketa batean ere, haren aldeko aldarria egin zuen idazleak: «Errespetua eskatzen dut; duinki hil nahi nuke, besterik ez». Olerki bat ere eskaini zion, Letra txikiaz bada ere liburuan (2002): Amodiozko gutuna.

Ingeniaria zen ikasketaz, baina haren ibilbidean sekula ez da arlo horretan aritu. Irakaskuntzan eta itzulpengintzan jardun izan du, eta gaztetan, Sanse taldeko futbolaria ere izan zen. Egin egunkarian ere aritu zen zuzentzaile denbora batez, baina, bereziki, idazlea izateagatik egin da ezagun. Hego Amerikara egindako bidaiei esker, Ernesto Sabato, Gabriel Garcia Marquez, Mario Benedetti edo Mario Vargas Llosaren literatura ezagutu zuen, besteak beste. Hala ere, denen artetik, Juan Rulfo izan zen idazlearengan eragin handiena izan zuena.

Ikusi gehiago: Miresmenez eta kariñoz

Berez, 2014ko urrian hartu zuen erretiroa, Elkar argitaletxearekin 24 urtez izan zuen kontratuari esker. Hala ere, ez zion inoiz idazteari utzi: erretiroa hartu eta gutxira bi poema liburu lantzen hasi zen. Bi urtetako kronika fakultatiboa (2012-2014) poema liburua izan zen horietako bat. 2015. urtean publikatu zuen, eta disartriak eta depresioak eragindako sufrimendua poemak idazteko gai bihurtu zituen. Haren ondotik, Txantxanberde kantaria idatzi zuen.

Sorgin-argien ehizan (Elkar) olerki liburua izan da plazaratu duen azken lana, iazko otsailean. Sozialki kezka eragiten zioten gaien inguruko aldarriak egin zituen egileak liburuan, eta Tenerifera egindako bidaia bat hartu zuen inspirazio iturri; liburu denda bateko postal bat, hain zuzen. Aurrez, baina, beste bost olerki liburu ere argitaratu zituen: Hutsetik esperantzara (Gipuzkoako Aurrezki Kutxa, 1975), Denborak ez zuen nora (Erein, 1991), Hautsa eta maitemina (Elkar, 1998), Letra txikiaz bada ere (Elkar, 2002) eta Biziminaren sonetoak (Elkar, 2004).

Nobelagintzan maisu

1976an Oilarraren promesa (Gero) kaleratu zuenetik, obra oparoa landu du Irigoienek. Lehen eleberri horrek, gainera, Espainiako Kritikaren Saria jaso zuen. Berrogei urtetik gora eman ditu idazten, eta, bereziki, nobelagile gisa egin da ezagun.

1980an Azkue saria irabazi zuen, eta hari esker, Poliedroaren hostoak kaleratu zuen 1983an. Bost belaunaldiz elkarren aurka indarkeriaz lehiatzen diren bi leinuren patua kontatzen du eleberri segida horrek. Alabaina, bereziki, Babilonia lanarekin jo zuen goia 1989an. Narrazio horren bidez Espainiako Kritika Saria eta Euskadi Saria jaso zituen. Mendebaldeko eta Ekialdeko tradizio literarioak jasotzen ditu liburuak, eta Garaialdetarren istorioa kontatzen du. Joan den urtean berrargitaratu zuen Elkarrek, eta Irati Jimenezek idatzi zuen haren hitzaurrea. «Argitaratu zenetik hiru hamarkada baino gehiago joan diren arren, bere edertasun guztiaren jabe izaten jarraitzen du, zorionez», nabarmendu zuen orduan Jimenezek.

1996. urtean umorezko eleberrigintza ere landu zuen Kalamidadeen liburua lanari esker. Eta Lur bat haratago (2000, Elkar) liburuak ere eman zuen zeresana: euskaraz idatzitako fikziozko lanik luzeena da. XVII. mendeko Nafarroan dago girotuta, eta Axularren prosaren antzekoa darabil egileak.

Urteko ia liburu bat argitaratzen zuen Irigoienek, eta harrera ezin hobea izaten zuten horiek. 2005. urtean publikatu zuen haur eta gazte literaturaren aldia ixten duen eleberria: Komunista.com. Zilarrezko Euskadi Saria eta Zazpikale Saria lortu zituen.

Haren ondotik, trilogia bat idatzi zuen: Orbetarrak. Bestea da mundua (2008), Haragiaren gauak eta egunak (2009) eta Nor bere bidean (2010) liburuak biltzen ditu. Damaso eta Gabino anaiak dira protagonistak, eta egileak 2011. urtean BERRIAri emandako elkarrizketa batean kontatu zuenez, gaiak berak erakarri zion: «Une batean ikusi nuen Euskal Herriko ikuspegi bat eman nahi nuela, historian oinarritua eta nik ezagututako gauza batzuen inguruan: Eliza, mugimendu sozialak, anarkismoa… Eta nahi nuen nobela total bat egin. Ezin da benetako nobela totalik egin, jakina, baina hortik zihoan nire asmoa. Horregatik ekin nion Orbetarrak idazteari, baina ez Guinnessen errekorra egiteko edo munduko idazlerik onena izateko, neure barruko behar batek eraginda baizik. Euskal Herria eta Euskal Herriko hainbat kontu esplikatzeko gogoa nuen, eta pentsatu nuen huraxe zela unea».

Trilogia hartatik atera berritan publikatu zuen Ur arreak, ur garbiak, 2011n. Urtegi baten azpian datzan herri bateko bizilagunen oroitzapenak ditu ardatz, 1936ko gerrakoak bereziki. Udako egun batez Euskaldunon Egunkaria-n argitaratutako ipuin batetik abiatuta sortu zuen Irigoienek liburu hori: «Ipuina idatzi ahala, konturatu nintzen han bazegoela nobela bat osatzeko gaia, hantxe zegoela hazia».

2013tik eleberririk publikatu gabe egon eta gero, Derbia izan zen publikatu zuen azken nobela, 2019. urtean. Izenburuak aurreratzen duen bezala, futbolaren munduan dago girotuta lana. Umoretik jo zuen idazleak liburua idazterakoan, eta bikote realzale bat eta athleticzale bat dira protagonistak. Aurrez ere, idatzi zuen futbolari buruzko liburu bat: Odolean neraman (2004).

Idazle nekaezina izan da azkenera arte, eta gustura bizi izan da hala: «Nire asmo nagusia dirua egitea balitz, ingeniari moduan lan egingo nuen. Oso bizimodu austeroa daramat, gastu gutxikoa, eta daukadan mundua gustatu egiten zait. Batzuetan ridikulua sentitzen naiz, lotsatuta idatzi dudanarekin; baina, gero, hurrengo egunean, ondo lo egin dudalako-edo, idatzi dudana ondo dagoela esaten diot neure buruari».


Summary: Artolazabalek hitzeman du alokairu sozialeko bi mila etxebizitza eraikiko dituela Gasteizen. Zabalganan eta Salburuan egingo dituzte etxeak. Amurrion adinekoen eguneko zentro berria egin nahi duela iragarri du Txerra Molinuevo EAJren alkategaiak.

Etxebizitzaren arazoari irtenbidea emateko bide orri bat ondu du Gasteizko EAJk datorren legealdirako. Lau oinarri ditu: alokairu soziala sustatzea, Eusko Jaurlaritzarekin elkarlana bultzatzea, etxeak birgaitzea eta «larrialdietarako» etxebizitzak eraikitzea. Hauteskunde programak xehatuak ditu neurri horiek denak, eta gaur goizean, Beatriz Artolazabal Gasteizko alkategaiak horien berri eman die komunikabideei, Zabalgana auzoan. Zerrenda osatzen duten hainbat hautagaik eta Jose Antonio Suso EAJren Araba Buru Batzarreko presidenteak lagunduta eman ditu azalpenak. Hiriak «barrurantz hazi» behar duela uste du Artolazabalek, dentsitatearen galerari eta lurzoruaren «neurriz kanpoko» kontsumoari aurre eginez, auzoak elkarren artean «josiz» eta hiri «kohesionatuagoa eta iraunkorragoa» eraikiz. Azaldu du hiri eredu hori garatzeko konpromisoa duela EAJk, eta euren helburua dela auzoei «bizitza» handiagoa ematea eta baliabideen kudeaketa «arrazionalagoa» eta hiri espazioaren «kalitate handiagoa» sustatzea. Herritarren, eragile ekonomiko eta sozialen, eta sektore profesionalen kezkak entzunda ondu dute jeltzaleek etxebizitzaren inguruko programa, Artolazabalek azpimarratu duenez. Batetik, alokairu sozialeko 2.000 etxe merkaturatuko dituztela hitzeman du. Zabalgana eta Salburua auzoetan eraikiko dituzte, Eusko Jaurlaritzarekin lankidetzan. «Lurzorua doan eskuragarri jarriko dugu, eta Gasteizko bizilagunei lehentasuna emango diegu». Era berean, Jaurlaritzarekin sinatutako hitzarmena garatzeko konpromisoa hartu du. Hitzarmen horri esker, jakinarazi du alokairuko babes ofizialeko 543 etxe eraikitzen hasi direla, udalak Jaurlaritzari emandako lurzoruekin beste 417 eraiki ahal izango direla, eta erabilerarik ez duten 62 etxe berrituko dituztela. Horrez gain, iragarri du etxeak birgaitzeko programak martxan jarriko dituela 21 Zabalgunea elkartearen bidez, eta, horrela, auzoak «biziberritzen» lagunduko duela; besteak beste, Zaramaga auzoa. Gazteei begira, berriz, etxe kolaboratiboak sustatuko ditu, «aldi baterako etxebizitza eskuragarria izateko aukera emateko». Etxebizitzak birgaitzeko laguntza programak garatzeko konpromisoa ere hartu du: «Programa horiek zorrotz kudeatzen jarraituko dugu familiei etxebizitzak birgaitzeko laguntza emateko». Amurrion, zentro berria Beste esparru batean jarri du arreta Amurrioko EAJren alkategai Txerra Molinuevok. Goizean egin duen ekitaldian azaldu du mendekotasuna duten adinekoen arta hobetzea dela bere lehentasuna, eta Landazuriko eguneko zentroa eta etxe komunitarioa errealitate bihurtzeko konpromisoa duela xede hori lortzeko bidean. Gaur egun, funtzio hori betetzen dute Villa Fe eraikinak eta San Mames etxeak, baina alkategaiaren helburua da horietan eskaintzen den zerbitzua Landazurin bateratzea, adinekoen erreferentzia gunea izan dadin: «Adinekoen kolektiboa oso zabala da Amurrion, eta gure betebeharra da kalitatezko laguntza baliabideak eskaintzea, gustura eta ongi zainduta senti daitezen». Proiektua hainbat fasetan egin nahi du EAJk: eguneko zentroa egingo dute aurrena, eta, gero, etxebizitza komunitarioa. Molinuevok azaldutakoaren arabera, solairu bakarreko eraikin berri bat eraikiko dute 25 erabiltzailerentzat, eta mugikortasun urrikoei egokitutako hainbat zerbitzu izango ditu, tartean jantokia, baratzeak eta lorategia.


Summary: Bizkaiko merkatarien hitzarmena berritu dute, 33 bilera egin ostean. ELAk eta patronalak lortu dute 3.700 langileri eragiten dien hitzarmena berritzeko akordioa. 2023an %12 igoko dituzte soldatak, eta 2026rako %20koa izango da igoera.

Bizkaiko merkataritzako lan hitzarmena berritzeko akordioa lortu dute patronalak eta ELA sindikatuak —gehiengo absolutua du sektorean—; 33 bilera egin behar izan dituzte 2015etik berritu gabe zegoen lan ituna hitzartzeko. 2023tik 2026 amaierara arteko iraupena izango du itunak, eta lehen urtean %12 igoko dituzte soldatak, eta 2024., 2025. eta 2026. urteetan KPI kontsumorako prezioen indizearen araberako soldata igoerak izango dituzte, baita atzerapenak ere. ELAren arabera, 2026an baliteke %20raino ere igotzea soldatak.

Sindikatuaren arabera, saltzaile kategoria duten langileek hilean 1.346,5 euroko oinarrizko soldata izango dute, eta, hitzarmenaren indarraldiaren amaieran, berriz, 1.485,6 eurokoa. ELAren kalkuluen arabera, %20ko soldata igoera izango da hori, aurreko hitzarmeneko soldatekin alderatuta. Online salmentarako beharrezkoak diren teknologiek sortutako lan karga konpentsatzeko plusak ere hitzartu dituzte: 1.000 euroan hasiko dira, eta gutxinaka igoz joango da, 1.100 eurora iritsi arte.

Urteko lanaldia 8 ordu murriztea ere adostu dute, baita udako larunbat arratsaldeetako librantzak, antzinatasuna eta bajen osagarriak mantentzea ere. ELAk adierazi du langileen antolakuntzari eta borrokari esker lortu dela akordioa, eta aurreko hitzarmenarekin alderatuta aurrera egin dela nabarmendu du.


Miresmenez eta kariñoz

Summary: Miresmenez eta kariñoz. Joan Mari Irigoien zendu delako notiziak erreakzio soka luzea eragin du ziztuan. Batik bat, ibilbide profesionalean harengandik hurbil izan direnek irmo goraipatu dute haren lana. Oro har, miresmen eta esker mezuak dira nagusi.

74 urterekin hil da Joan Mari Irigoien idazlea (Altza, Donostia, 1948), baina urteetan ondutako literatur obra ez da nolanahi iraungiko. «Obra miresgarria ekarri zion euskal literaturari eta bizipoza zabaldu zuen beti ingurukoen artean», adierazi du arestian Elkar argitaletxeak, idazlearen heriotzaren berri izan bezain pronto, «atsekabez». Irigoienek argitaletxe horretan lanean eman zituen hogei urtetik gora, eta, hain zuzen ere, haren gerizpean plazaratu zituen lan gehienak.

Literatur munduan «konplize» izandako kideak ere hasiak dira erreakzioak plazaratzen. Euskal Idazleen Elkarteko kideek Irigoien «idazle handia eta pertsona hobea» zela nabarmendu dute. Hala nola Mariasun Landa; kariñoz agurtu du «adiskidea». Halaber, Karmele Jaio idazleak eskerrak eman dizkio, irudi bat oroituz: «Mendi-tontor eguzkitsuari begira gogoratuko zaitut beti. Eskerrik asko, Joan Mari Irigoien. Agur eta ohore». Julen Gabiriak ere Irigoienen «eskuzabaltasun infinitua» ekarri du gogora.

Don Inorrez musikariak, berriz, Irigoienen Zorionaren zutabeak poemarekin sortutako kantu argitaratu gabe bat jarri du Twitterren: Denborak ez zuen nora.

Ikusi gehiago: Joan Mari Irigoien idazlea hil da

Izatez, Elkar argitaletxeak eta kultur sektoreko kideek zabaldutako mezuaren tankera antzekoa dute Altzako idazleari eskainitako mezu gehien-gehienek. Horietan guztietan, miresmena eta esker ona dira nagusi. Berdin da mezuok instituzioek, erakundeek, edo norbanakoek idatziak izan. Adibidez, Irigoien «euskaltzain urgazlea, idazle aparta eta gizon ona» zela azpimarratu du Euskaltzaindiak, Realak klubaren bigarren taldean eginiko urteak ekarri ditu gogora; «maisu» bat zela nabarmendu du Athleticek Twitterren. Paul Bilbaok aitortu du gaztetatik miresten zuela altzatarra, eta Idurre Eskisabel Kontseiluko idazkari nagusiak, berriz, «atximur bat» sentitu duela bihotzean. Jon Maia, bertsolariak, berriz, haren presentzia nabarmendu du Altzako bertso saioetan.

Pirritx, Porrotx eta Marimototsek Irigoienen omenez ondutako Antzineko zuhaitza diskoa izan dute hizpide.

Politikagintzan ere izan da erreakziorik. Besteak beste, Gipuzkoako Aldundiko buru izateko EH Bilduren hautagai den Maddalen Iriartek idatzi du Irigoieni buruz. Irigoienek transmititzen zion «elkarrizketarako gogoa» oroitu du Iriartek. Iñigo Urkullu lehendakariaren eta Eider Mendoza EAJren ahaldungaiaren iritziz, idazlearen heriotzak «galera handia» dakarkie euskarari eta Euskal Herriari.

Euskal Herri osoan ekarri ditu erreakzioak Irigoienen heriotzak; baina, ezinbestean, sorterrian are eta nabarmenagoa izaten ari da erantzuna. Donostiako alkate Eneko Goiak nabarmen du bere belaunaldia Babilonia irakurtzen hazi dela. «Haren [Irigoienen] lan ikaragarriak euskal literatura goi mailara igo zuen. Adiorik ez», idatzi du Twitterren. Marisol Garmendia PSE-EEko Donostiako alkategaiak ere gogoan izan du Irigoien, eta «erreferentziazkoa» izan dela adierazi du sare sozial berean.


Summary: Ackermann garaile zorigaiztoko egun batean. Esprintean irabazi du UAEko txirrindulari alemaniarrak. Tao Geoghegan Hart sailkapeneko hirugarrenak eta Oscar Rodriguezek Giroa utzi behar izan dute, eroriko larrien ondorioz.

Pascal Ackermannek (UAE) irabazi du Italiako Giroko 11.etapa, esprintean. Lehen garaipena du aurtengo Giroan. Eguneko albistea, baina, bi ordu lehenago iritsi da: Tao Geoghegan Hartek (Ineos), sailkapen nagusiko hirugarrenak, Giroa utzi behar izan du eroriko baten ondorioz. Lehen bi sailkatuak ere eroriko berean joan dira lurrera, baina arazorik gabe jarraitu dute. 2020ko Giroko garailea erori den tokitik hamar bat kilometrora erori da Oscar Rodriguez (Movistar) burlatarra, eta hark ere erietxerako bidea hartu du.

Etapa hasi baino lehen jakinarazi du Quick-Stepek taldeko lau txirrindularik Giroa utzi behar izan dutela COVID-19ak jota. Jan Hirtek, Josef Cernyk, Louis Vervaekek eta Mattia Cattaneok etxerako bidea hartu dute, Remco Evenepoel liderrak aurrez egin bezala. Hortaz, 34 lagun gutxiagorekin abiatu da gaur tropela 11.etapan: horietako hemeretzik gaixotasunagatik utzi dute. Faboritoen artean, Evenepoelek, Geoghegan Hartek eta Aleksandr Vlasovek (Bora) utzi dute Giroa lasterketaren erdia bete denean.

Camaioretik Tortonara 219 kilometro egin ditu tropelak gaur, eta sei txirrindularik hartu diote aurrea talde nagusiari etapa hasi eta berehala. Laurenz Rex (Intermarche), Thomas Champion (Cofidis), Filippo Magli (Green Project), Veljko Stojnic, Alexander Konychev (Corratec) eta Diego Sevilla (Eolo) aritu dira ihesean, eta gehienez lau minuturen aldea izan dute tropelarekiko. Baina, atzo gertatutakoa ikusita, esprinterren taldeek ez zuten ezer oparitzeko asmorik, eta berehala hurbildu dira bi minutu ingurura.

Helmugarako 68 kilometro gelditzen zirenean iritsi da eguneko albiste nagusia. Geoghegan Hartek Giroa utzi behar izan du eroriko baten ondorioz. Roglic eta Thomas ere harekin batera joan dira lurrera bihurgune batean, baina berehala altxatu dira bi horiek. Eguraldia kaskarra izaten ari da Giroan ia egunero, eta zoru bustia ez da txirrindularien lagun handia izaten. Handik hamar kilometrora erori da Rodriguez, etxe baten aurka tupust egin egin ostean. Biek ala biek kolpe handia hartu dute, eta erietxera eraman behar izan dituzte anbulantzian.

Italiako Giroak, baina, aurrera egin du, eta taldeak garaipenaren bila abiatu dira. Horretarako fin egin du lan Jaycok. Filippo Zanna buru zutela gogortu dute lasterketa azken mendatean, eta esprinterrek sufritu egin dute erritmo biziari eusteko. Marc Cavendishek (Astana), adibidez, tropeletik atzera gelditu da, baina taldearen laguntzarekin sartu da berriro ere talde nagusian.

Azken kilometroak ziztu bizian egin ditu tropelak, eta helmugarako bost kilometro gelditzen zirenean utzi dute ihesaldia ezerezean. Tropeleko ziklista azkarrenen taldeek esprintaren aldeko apustua egin dute, eta hala erabaki da garaipena. Urrunetik jo du Mads Pedersenek (Trek), eta luzea egin zaio bidea. Azken unean Ackermannen eta Jonathan Milanen (Bahrain) artekoa izan da lehia, eta alemaniarra izan da garailea. Hortaz, bosgarren esprinta izan da Giroan, eta bost garaile desberdin izan dira bost egunetan.


Summary: Ehunka lagun elkartu dira azken hilketa matxista arbuiatzeko. Emakumeen Mundu Martxak ohartarazi du: «Ez nahasi, hau patriarkatuaren muturreko ondorioa baino ez da, egunero emakumezkoon bizitza baldintzatzen duen egitura baten ondorioa». Autodefentsara eta feministak batzera deitu du.

Herritar asko atera dira kalera Orion, atzoko hilketa matxista salatzera. Ordulaurdeneko isilunearen ostean hartu dute hitza deitzaileek gogorarazteko Lourdes Del Hoyoren hilketa ez dela kasu isolatu bat «egiturazko arazo bat baizik» emakumeak egunero kolpatzen dituena. Seme-alabak eta senideak izan dituzte gogoan, «erreparazio lan handia egin beharra daukagu». Irmo salatu dute irudien erabilera. Hilketa toki publikoan izanda irudiak hedatu dira galbaherik gabe: «Badugu non ardurak hartu». Arduradun politikoentzako mezu zuzena igorri dute: «Lehen mailako arazo politikoa da». Jarrera konplizeetatik harago joan behar dela exijitu zuten. Autodefentsa feministarako eta antolatzeko deia eginez amaitu dute mezua: «Lourdes, zuri ukatu dizuten askatasunaren alde borrokatuko gara. Askeak izan nahi dugu!»

Elkarretaratzean izan dira baita Nerea Melgosa sailburua, Markel Olano Gipuzkoako ahaldun nagusia, Eider Mendoza EAJko ahaldungaia, Maddalen Iriarte EH Bilduko ahaldungaia, Nerea Kortajarena legebiltzarkidea, Aintzane Ezenarro Gogorako zuzendaria eta Denis Itxaso Espainiako Gobernuaren ordezkaria EAEn.

Eraildako emakumearen senideei samina eta elkartasuna agertu die Emakumeen Mundu Martxak, eta salatu egin du zenbait komunikabideetan irudiak zabaldu direla, «familiari eta gertukoei doako mina eragiten dietelako». Gaur Orion eta datozen egunetan Euskal Herriko zenbait herritan egingo diren mobilizazioetan parte hartzera deitu dute.

Hilketa matxista bat izan denez, kokatu du hilketa: «Egitura baten ondorioa da». Gizartea egituratzen duen matxismoarekin amaitu arte emakumeen aurkako indarkeriak ez duela etenik izango. «Egunero emakumezkoon bizitza baldintzatzen duen egitura baten ondorioa da».

Egitura heteropatriarkalaren ondorioz sistema «biolento» batean bizi dira emakumeak, «baita heteroarauan sartzen ez diren gorputzak ere». Honekin bukatu beharraren premia azpimarratu dute «nazkatuta gaudelako gure egunerokotasuna indarkeriaz bizitzeaz eta azken muturrean erailak izateaz». Eta ohartarazi dute hau gizarte osoaren arazoa dela.

Gizartea errotik aldatzeko, autodefentsaren eta feministak batzearen premia azpimarratu dute. «Bizitza bizigarrien aldeko apustu erradikal bat egiten dugu, indarkeriarik, arrazakeriarik eta gorrotorik gabea».

Arbuioa erakusteko adierazpenak errenkan hedatu dira instituzioetan, Orion asteartean gertatu zena hilketa matxista bat izan zela argitu ahala. Orioko Udalak adierazpen bat kaleratu du. Udaletxeko udalbatzar aretoan egin dute horretarako agerraldia, eta udaleko alderdi guztiek adostutako agiria irakurri dute bertan. Hiru dolu egun egingo dira herrian; udalak bertan behera utziko ditu ekitaldiak, eta udal zerbitzu guztiak itxita egongo dira. «Samina» azaldu dute gertatu denarengatik: «Izugarria izan da, eta herrian eragina izan du». Anuska Esnal alkateak irakurri zuen adierazpena. Arratsalderako herrian deituta zegoen mobilizazioan parte hartzera deitu ditu herritarrak, eta babesa erakutsi die propio biktimaren etxekoei. Gainerako instituzioek ere egin dute bat elkarretaratzearekin. Mugimendu feministak deitu du protestara. 19:00etan izango da.

Udalak egin nahi izan du beste ohartarazpen bat ere; sare sozialetan hilketaren irudien erabilera «desegokia» egin dela salatu du, eta arduraz jokatzeko eskatu.

Emakundek ere «gogor» salatu du hilketa, eta herritarrei «gaitzespena» erakusteko deia egin die. Gogoratu du berdintasunaren alde egitea dela indarkeria matxista «prebenitzeko» era eraginkorrena, eta horren alde egiten jarraitu behar dela gizartearen alde guztietatik. «Emakumeen aurkako indarkeria da emakumeen eta gizonen berdintasunik ezaren adierazpenik latz eta gogorrena, eta botere harremanetan oinarritzen da».

Gipuzkoako Foru Aldundiak deituta, hilketa matxista salatzeko isilune bat dute eguerdian. Diputazioaren atarian izan da, eta bertan izan dira Markel Olano diputatu nagusia eta gobernu kontseiluko foru diputatuak. Olanok hartu du hitza, denen ordezkari: «Gure sumin eta haserre sakona adierazten dugu; hilketa giza eskubideen urraketaren adierazpen gorena da, gure gizartean inolako lekurik ez duen gertaera oso larria».

Eudelek ere ohar bat atera du; indarkeria matxistaren kontra egite aldera, berdintasunaren alorrean lanean jarraitu behar dela uste du. «Tragedia honek berriro dakarkigu gogora hala erakundeek nola euskal gizarte osoak zer erantzukizun daukagun gure udalerrietan berdintasuna eraginkor egiteko. Alde horretatik, gure sentsibilizazio eta prebentzio ekintzak indartzen jarraitu behar dugu, etorkizuna ordezkatzen dutenei zuzenduta, gure herritar gazteenei zuzenduta».

EAEko Arartekoak, gaitzespena agertzearekin batera, erakundeei esan die, bereziki, biktimaren seme-alabei babesa emateko: «Haien bizitzan egin duen zauria ahal den neurrian sendatzen saiatzeko». Arazoari bere zabalean begiratzeko eskatu du: «Arartekoak jendaurrean salatu behar du, beste behin ere, matxismo erailtzaileak eragin handia duela oraindik hamaika emakumeren eta neskato-mutikoren bizitzetan eta, oro har, gure gizarte osoan, nahiz eta gure legeria eta erakunde publikoak etengabe neurri irmoak eta aurreratuak garatzen ari diren hori bukarazteko». Euskal Autonomia Erkidegoan Espainiako Gobernuak duen ordezkari Denis Itxasok ere gaitzetsi du hilketa matxista.


Summary: LABek alde handiz irabazi ditu Nafarroako foru administrazioko hauteskundeak. Osasunbideko emaitzak aintzat harturik, sindikatu abertzaleak 77 ordezkari lortu ditu, 2019an baino zortzi gehiago. Afapnak 43 lortu ditu; CCOOk, 37; ELAk, 30; ANPEk, 20; UGTk, 18; eta Steilasek, 15.

Atzo Nafarroako administrazio publikoan lan egiten duten 32.444 langile zeuden deituta hauteskunde sindikaletarako. Gaueko txandan lan egiten duten Osasunbideko langileak direla-eta, azken emaitza gaueko ordu txikietan jakin da. Hala, LABek irabazi ditu bozak: 77 ordezkari lortu ditu, duela lau urte baino zortzi gehiago.

Ondorioz, Nafarroako administrazioan zuen nagusitasuna sendotu egin du LABek. Guztira, 3.492 langile publikok adierazi diete babesa.

Bigarrenarekiko aldea handiagoa da: Afapnak 43 ordezkari lortu ditu —2.105 boto lortuta—; CCOOk, 37 —1.500 botorekin— , ELAk, 30 —1.253 langileren sostengua izan du—; Sindikatu Medikoak 29 lortu ditu, horietatik 26 Osasunbidean —1.308 botorekin—; ANPEk, 20; Steilasek, 15, eta UGTk, 16. Adierazgarria da UGTk bederatzi kide gutxiago lortu eta beherakada handia izan duela, sindikatu korporatiboen mesedetan.

Orotara, 31.280 funtzionario eta foru administrazioarekin kontratua duten 984 langile zeuden deituta —horietatik herenak inguru, Osasunbidean: 13.009 langile—. Parte hartzea, berriz, %51ekoa izan da; hots, 16.606 langile publikok bozkatu dute hauteskundeetan.

Deigarria da duela lau urteko egoeraren aldean enplegu publikoak gora egin duela nabarmen, batik bat Osasunbidean, Administrazio Nukleoan eta irakaskuntzan —2019an, 27.105 langile publiko zeuden, eta egun, 5.339 gehiago—.

Ikusi gehiago: LAB: «Eraldaketa sakonak bultzatzen jarraituko dugu»

Hirugarren indarra CCOO izan da, 37 ordezkari lortuta. Aurreko lau urteetako emaitza okertu du: lau kide gutxiago ditu. 1.500 langileren babesa jaso du.

ELAk duela lau urte baino bi ordezkari gutxiago izan ditu. 32 ordezkari zituen lehen, eta, Osasunbideko emaitzak kontuan harturik, 30 ditu orain. Berez, funtzionarioen artean emaitza parekatu du, baina kontratua duten langileen artean galdu ditu bi ordezkari horiek. Orotara, 1.253 langile publikok bozkatu dute haren alde.

UGTren beherakada handia

UGT izan da beherakada handiena jasan duen sindikatua, alde handiz. 2019an 27 ordezkari zituen, eta lau urte geroago, hemezortzirekin geratuko da; bederatzi ordezkari gutxiagorekin, alegia.

Gainerako sindikatuei dagokienez, ANPEk 20 ordezkari ditu, duela lau urte baino hiru gehiago; Steilasek, berriz, gorakada handia izan du, eta hamabost eskuratu ditu, lau gehiago. 582 langilek eman diete babesa.

Osasunbideko emaitzak

Nahiz eta botoen daturik ez eman, ordezkari kopuruari dagokionez, Osasunbidean sindikatu korporatiboak nagusitu dira.

Hain zuzen ere, Sindikatu Medikoak Nafarroako Gobernuarekin lortutako akordioari etekina atera dio hauteskundeetan. Izan ere, funtzionarioak eta langile kontratadunak aintzat harturik, Sindikatu Medikoa nagusitu da, 26 ordezkarirekin (13 funtzionarioen artean eta beste 13 kontratudunen artean). Duela lau urte baino sei gehiago erdietsi dituzte. Nafarroako Osasun Publikoaren eta Lan Osasunaren Institutuan beste hiru ordezkari lortu dituzte.

Bigarren sindikatua LAB izan da, 16 ordezkari lortu baititu (13 funtzionarioen artean, 2019an bezala). Dena den, Osasunbideko funtzionarioak soilik kontuan hartuz gero, SATSE gailendu da, eta duela bi urte baino bi ordezkari gehiago eskuratu ditu (hamalau, guztira). Beste sindikatuen artean, horrela geratu dira: USAE (8), UGT (6), Afapna (6) CCOO

Emaitzak, atalka

Administrazioaren barruko egiturei begira, administrazio nukleoan 16 ordezkari lortu ditu LABek, zazpi Afapnak, bost CCOOk eta ELAk, eta bi UGTk.

Irakasleen artean, Steilas nagusitu da, alde handiz: hamabost ordezkari ditu Steilasek, hamahiru ANPEk, hamabi LABek eta Afapnak, bost CCOOk, eta lau ELAk.

Pertsonen Autonomia eta Garapenerako Agentzian, LABek bost lortu ditu, eta ELAk, lau —Afapnak, hiru; CCOOk eta USAEk, bi; eta UGTk, bat—.

Larrialdien eta Nafarroako Suhiltzaileen atalean, LAB aise nagusitu da: hamar ordezkari lortu ditu, eta bigarrenak, CCOOk, lau —ELAk, bi, eta UGTk, bat—.

Foruzaingoan, bi sindikatu korporatiboek nagusitasuna sendotu dute, baina haien arteko indar oreka aldatu da: CSIF (9) gailendu zaio APFri (8). CCOOk hiru ordezkari eskuratu ditu; Afapnak, bi; eta ELAk, bat.

Nafar Lansaren, Afapnak, CCOOk, ELAk eta LABek bina ordezkari lortu dituzte, eta UGTk, bat. Euskarabidean, LABek bost kide eskuratu ditu, eta ELAk, bi.


Summary: Osakidetzako grebak erantzun «oso zabala» izan duela esan dute sindikatuek. Manifestazioak egin dituzte 'Osakidetza salba dezagun' lelopean. Salatu dutenez, Osasun Sailaren eta Osakidetzaren «utzikeriarengatik» jo dute lanuztera. Zerbitzu minimoak «gehiegizkoak» direla salatu dute.

Protesta eguna dute gaurkoa Osakidetzako langileek, eta goizean kalera atera dira hainbat lantokitan. Gaur eta bihar daude grebara deituta 37.000 behargin. ELA, LAB, SATSE, CCOO, UGT eta SME sindikatuek egin dute deia, Osakidetzaren «desegitea» salatzeko, eta langileentzako baldintza «duinak» eskatzeko. ELA sindikatuaren arabera, erantzuna «oso zabala» izan da: «%50era iristen da grebarekin bat egin dezaketen langileen artean». Osakidetzaren arabera, ordea, langileen %10ek egin dute greba; arratsaldean ehunekoa pixka bat handiagoa izan dela esan dute: %11,5.

Portzentajeen arteko aldeari erreparatzeko, gutxieneko zerbitzuak kontuan hartu behar direla esan dute sindikatuek. Izan ere, Jaurlaritzak ezarritako zerbitzuen arabera, jaiegunetako martxan jardungo dute erietxeek eta osasun zentroek, baina arreta jarraituko zentroetan eta larrialdietan ez da aldaketarik izango ematen den artan. Ezarri diren gutxieneko zerbitzuak salatu ditu Esther Saavedrak (ELA): «Gehiegizkoak izan dira, eta milaka langile greba eskubiderik gabe geratu dira». ELAk adierazi duenez, greba bereziki garrantzitsua izan ari da lehen arretan. «Horrek erakusten du zer-nolako larritasuna daukaten arreta maila horretako langileek». Era berean, gainerako arreta mailek ere «gogor egin dute bat» lanuzteekin. Besteak beste, ELAk esan du Transfusio eta Giza Ehunen Euskal Zentroetan ez dela autobusik atera donazioak egiteko, eta laborategia itxita dagoela.

«Lantaldea nazkatuta eta nekatuta dago; eta ikusten ari dira beren eskubideak urratzen ari direla», ohartarazi du Amaia Mayorrek (SATSE). Horregatik atera dira kalera. Eguneko lehen manifestazioak gaur goizean abiatu dira, Osakidetza salba dezagun goiburupean; Basurtuko erietxetik eta Donostia ospitaletik. Gasteizen ere, Txagorritxuko erietxe parean elkarretaratzea egin dute. Eguerdian lehen mailako arretako zentroen atarietan batu dira langileak. Bihar, berriz, manifestazio handiak egingo dituzte Bilbon, Donostian eta Gasteizen. Eguerdian abiatuko dira hirurak, Jesusen Bihotza plazatik, Boulevardetik eta Buruileria plazatik, hurrenez hurren.

Txagorritxuko erietxe parean elkartu dira grebalariak 9:30 aldera; gero, kanpo kontsulten eraikineko sarrerara sartu dira, eta eserialdi batekin amaitu dute protesta. Azaldu dute «nazkatuta» daudela osasun sistemaren egoerarekin, murrizketekin eta negoziazioak blokeaturik egotearekin, besteak beste.

Osakidetzako langileek 12:30ean ekin diote manifestazioari Gasteizen. Santiago ospitalearen parean batu da jende oldea protestara, eta handik abiatu da kalez kale. Langile eta baliabide gehiago galdegin dituzte, baita Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuaren dimisioa ere. Bidean zirela, errepidearen erdian eseri dira hamar minutu inguruz, eta hau oihukatu dute: «Kriminala da osasungintzan murrizketak egitea». Olagibel osasun zentroan amaitzekoak dira gaurko manifestazioa. Aldarriak, ordea, badirau: «Hemen gaude publikoaren alde».


Lautada Ikastola, ekin eta ekin

Summary: Lautada Ikastola, ekin eta ekin. Urtero lez, aurtengo ekainean ere Arabako ikastolen aldeko eguna ospatuko da Olarizun, Gasteizen.

Ikastola guztiak batera, guztiak batuta. Arabako zortzi ikastolak elkarrekin ari dira aurten ere Araba Euskaraz antolatzen. Auzolana eta elkarlana ardatz hartuta, eskuz esku, buruz buru, haien jakintza elkarbanatuz, haien harremana aberastuz. Argantzonetik hedatu zen azken deiadarrari jarraika, Aguraingo Lautada Ikastolara iritsi da ikasturte honetan Araba Euskaraz, eta lanean aritu dira.

Gogo biziz ekin zioten duela hamar urte, eta geroari begira jarri ziren duela sei. «Orduko gero hark, gaur garen honetara ekarri gaitu, geldirik egon gabe, ekin eta ekin», Lautada Ikastolako arduradunen hitzetan. «Izan ere, ondo dakigu ikastolak Euskal Herri osoan euskaraz eta auzolanean antolaturiko hezkuntza komunitatea osatzeko aukera ematen digula, eta aurtengo Araba Euskaraz jaian ere, horren alde egingo dugu».

Aturritik Ebrora, iturri zaharretako ur berria edanez, Arabako zortzi ikastolekin batera, Arabako Lautada ureztatzen jarraituko dute, «euskaraz eta aniztasunez, gure nortasun propioa eraikiz».

Ekainaren 11 jomuga, bidea dute oraindik, eta aurtengo Araba Euskaraz-en leloak dioen bezala: ekin eta ekin, ezina eginez ekin.

Gora Araba Euskaraz, eta gora Lautada Ikastola!

Araba Euskaraz-i laguntza eman nahi izanez gero, egin ekarpena hemen.

Aurtengo bideoa esteka honetan ikus daiteke.


Summary: Esportazioak %15,4 ugaritu dira martxora bitarte Hego Euskal Herrian. Inportazioak ere igo egin dira, %10. Esportazioen eta inportazioen arteko arrakalak %39,5 egin du gora.

2023ko lehen hiruhilekoan 11.622,8 milioi euroren esportazioak egin dituzte Hego Euskal Herriko enpresek: joan den urteko epe berean baino %15,4 gehiago. Inportazioek ere gora egin dute, baina erritmo apalagoan: %10. Hala, 2022an baino 805,5 milioi euro gehiagoren inportazioak egin dira (8.981 milioi euro aurten). Espainiako Industria, Merkataritza eta Turismo Ministerioak emandako datuak dira.

Hala, Hego Euskal Herriak esportatzaile izaten jarraitzen du, esportazioak inportazioak baino 2.641,8 milioi euro gehiago izan baitira guztira. Iazko lehen hiruhilekoan 1.894,3 milioi euro gehiago esportatu ziren; hau da, esportazioen eta inportazioen arteko aldeak %39,5 egin du gora.

Lau lurraldeetatik Araban egin dute gora gehien esportazioek: %31,3. Gipuzkoan %23,5 hazi da esportazioen balioa, eta Bizkaian, %11,4. Nafarroan izan da apalena, soilik %0,4 egin baitute gora esportazioek.

Inportazioei dagokienez, Gipuzkoa da behera egin duten lurralde bakarra (-%1,6). Nafarroan %7,8 ugaritu dira; Araban, %12,1; eta Bizkaian, %14,4.

Bizkaia, lurralde inportatzaileena

Ohikoa den moduan, Bizkaia da inportazioek pisu handiena duten lurraldea. Inportazioek 4.151,3 milioi euroko balioa izan dute, Hego Euskal Herriko baturaren %46,2. Hala, inportazioek esportazioek baino balio handiagoa duten lurralde bakarra da: 747,3 milioi euro gehiago balio dute.

Izan ere, gas natural eta petrolio asko jasotzen du Bizkaiak, ondoren ontzietatik deskargatutako GLN gas natural likidotua Bahia de Bizkaian birgasifikatzeko eta petrolioa Petronorren plantetan fintzeko. Bestalde, Hego Euskal Herriko portu nagusia dago bertan, eta ontzi bidez iristen diren ondasun horiek ere inportazioen pisua handitzea dakarte.


Summary: Niña Coyote eta Chico Tornadok jaso dute MIN sarietako euskarazko disko onenaren Etxepare saria. Bikoteak sari hori jaso duen hirugarren aldia da. Atzo banatu zituzten sariak, Palman (Balearrak, Herrialde Katalanak).

Niña Coyote eta Chico Tornadok irabazi dute musika independentearen MIN sarietako Euskarazko Disko Onenaren Etxepare Euskal Institutua saria. Palmako auditoriumean egin zuten sari banaketa, atzo gauean. Etxepare Euskal Institutuaren saria eskuratzeko hautagai finalistak ere bertaratu ziren ekitaldira: Merina Gris, Olaia Inziarte, Vulk eta Zea Mays, hain zuzen.

Epaimahaiak Niña Coyote eta Chico Tornado Vs Don Condor eta Ñora Alacrán (2022) lanagatik egin die aitortza taldea osatzen duten Ursula Strong eta Koldo Soreti. Azken album honetan, gitarretan oinarritutako rock-and-rollari cumbia ere gehitu diote, eta, hala, taldearen bi alderdi musikal azaleratu dituzte bertan. Diskoan askotariko musika tresnak erabili dituzte (baxua, gitarra, akordeoia, zintzarria, guiroa, ur makila). Mexikar eragina duten doinuak eta musika elektronikoa uztartzen ditu diskoak. Paula Mateus abeslariak eman zien saria.

Euskarazko disko onenaren Etxepare Euskal Institutua saria eskuratzeko, Arima Soul, Bulego, Eñaut Elorrieta, Esti Markez, ETS (En Tol Sarmiento), Ezpalak, Goxua´n Salsa, Ilargi, Ines Osinaga eta Mikel Urdangarin ere lehiatu dira. Aipatutako artistak, publikoaren bozketaren ostean, finalerdietara iritsi ziren. Ostean, epaimahaiak artista finalistak aukeratu zituen: Merina Gris, Olaia Inziarte, Vulk, Zea Mays eta Niña Coyote eta Chico Tornado. Eta azken horiek gailendu dira sariketan.

MIN sariak 2009. urtean sortu zituzten, Espainiako estatuko «sorkuntza artistikoari, kultur aniztasunari, talentuari eta musika alorreko enpresa txiki eta ertainek ekoiztutako lanei» ikusgarritasuna emateko. Etxepare Euskal Institutuak 2014. urteaz geroztik babesten du euskarazko album onenaren saria MIN sarietan, «euskaraz egindako musikari estatu mailan ikusgarritasuna emateko helburuz». 2022, 2021 eta 2020an sarituak izan ziren, hurrenez hurren, Verde Prato, Zetak eta Niña Coyote eta Chico Tornado. Hirugarren aldiz irabazi du euskarazko album onenaren saria talde donostiarrak.


Summary: Hego Euskal Herriko zazpi enpresa soilik aurkeztu dira lanaldia murrizteko entsegura. Espainiako Industria Ministerioak ordainduko ditu probak, eta enpresek gutxienez bi urtez murriztu beharko dute langileen lanaldia.

Amaitu berri da Espainiako Industria Ministerioak apirilean zabaldutako dirulaguntzak eskatzeko epea, lanaldiaren murrizketaren entseguak egiteko. Guztira Hego Euskal Herriko zazpi enpresa soilik aurkeztu dira entsegura, eta ministerioak bost hilabeteko denbora tartean ikertuko ditu enpresek aurkeztutako proiektuak, eta epe hori amaitzean baiezkoa edo ezezkoa emango die enpresei.

Ikusi gehiago: Alex Garate enpresa txiki baten jabea da, eta aurten hasi da lanaldiaren murrizketa probatzen, inongo laguntzarik gabe: «Zerbait aldatzeko modua probatzea da»

9,6 milioi euroko aurrekontua zuen hasieran ministerioaren deialdiak, baina aurkeztutako proiektu guztiek (41) eskatuko luketen diru laguntzen batura 2,8 milioi eurokoa da soilik. Izan ere, ezin izan da edozein enpresa aurkeztu deialdira. Gehienez 250 langileko enpresak aurkeztu zitezkeen, eta industria arlokoak. Horrez gain, enpresek aurkeztutako proiektuek gutxieneko baldintza batzuk bete behar zituzten: lehenik eta behin, lanaldiaren murrizketak gutxienez %10ekoa izan behar du, soldata gutxitu gabe aplikatu behar dute; bestalde, murrizketa hori gutxienez bi urtez aplikatzeko konpromisoa izan behar dute enpresek.

Ikusi gehiago: Lan astearen murrizketa, proban

Apirilean Jon Bernatek adierazi zuen Espainiako Industria Ministerioak egingo duen proba pilotuak lanaldi murrizketarekin harremana duten gastuak lehen urtean estaliko zituela soilik, ez bi urteetan; hala ere, enpresek lanaldia bi urtez murrizteko konpromisoa hartu behar dute. Lanaldiaren murrizketa kontratu mugagabea duten eta lanaldi osoan jarduten duten langileei aplikatuko zaie soilik. Enpresa bakoitzak 200.000 euroko laguntza jasoko du gehienez.

Ikusi gehiago: Charlotte Lockhart 4 Day Week Global elkartearen sortzaileari elkarrizketa: «Enpresen %91k lanaldi murriztuari eutsi diote»

Lanaldiaren murrizketaren ondorioz sortutako gastuen %90 estaliko dute gehienez diru laguntzek. Hamar langile edo gutxiagoko enpresei gastu horren %90 ordainduko zaie; 11 eta 52 langile arteko enpresei gastu horren %80 ordainduko diete, eta 53 eta 249 langile artean dituztenei, berriz, %75.


Summary: Aramaio eta Eskoriatza arteko parke eolikoak zortzi aerosorgailu izanen ditu. Itsaraz proiektuaren ingurumen inpaktuaren txostena argitaratu dute gaur. Parkeak hartuko duen ingurunea zaintzeko, berriztapen eta birlandatze plan bat aurkeztu dute.

Statkraft Norvegiako enpresak Aramaio (Araba) eta Eskoriatza (Gipuzkoa) artean egin nahi duen parke eolikoak, Itsaraz izenekoak, zortzi aerosorgailu izanen ditu, eta 60,4 megawatteko gaitasuna. Enpresak jakinarazi duenez, urtero 44.100 familia energiaz hornitzen ahalko ditu. Proiektuaren tramitazioa, beraz, aurrera doa: ingurumen inpaktuari buruzko txostena eta proiektua bera gaurtik aurrera daude ikusgai, nahi duen orok bere gogoeten berri eman dezan.

Aurreikusten dute eraikuntza fasea 2026 eta 2027 bitartean egingo dela. Aramaion eta Eskoriatzan kalitate akustikoaren kontrola eginen da, eta behaketa talde batek faunari eta begetazioari behatuko die hamabost egunean behin. Lehenbiziko fasea amaitzean, kaltetutako lurrak zaharberrituko dira, eta ereite hidrauliko bat eginen da.

Hala, enpresaren hitzetan berriztapen eta birlandatze plan bat aurkeztu dute, parkeak hartuko duen ingurunea zaindu eta ahal den neurrian aberasteko. Horrek hartuko duen hedadura, gutxienez, parkeak hartuko duenaren neurri berekoa izanen da. Bi atal izanen ditu berriztapen plan horrek, eta neurrien artean dago fruituak emateko gaitasun handia duten arbolak eta zuhaixkak landatzea.

Faunari lotutako hobekuntzei dagokienez, planteatutako neurrien artean daude, bertzeak bertze: gordeleku artifizialak eraikitzea, narrastien eta anfibioen garapena hobetzeko putzu berriak egitea, eta animaliendako askak prestatzea. Hegaztien populazioari propio zuzendutako neurriak ere badituzte: saguzarrendako aterpeak edo aerosorgailuak automatikoki gelditzeko sistema bat, adibidez.

Proiektu gehiago

Itsaraz parkeaz gain, Piaspe izeneko bertze proiektu bat du eskuartean Statkraft enpresak. 33 megawatteko potentzia izanen du, eta Azpeitia, Errezil eta Zestoa (Gipuzkoa) artean egongo da. Bi proiektuak kontuan izanda, 90 milioi euro baino gehiagoko inbertsioa eginen du enpresak, eta, adierazi dutenez, 2027rako produzituko duten energia «garbia, eskuragarria eta bertakoa» izanen da. Orotara, beraz, urtean 68.000 familia ingururen kontsumoa asebetetzen ahalko dute.


Summary: Interes tasa handiagoek etxebizitzen salmenta apaldu dute. Urteko lehen hiru hilabeteetan 8.005 etxebizitza salerosi dira Hego Euskal Herrian, iaz baino %2,4 gutxiago.

Eten egin da etxebizitzen salmentaren hazkundea. INE Espainiako estatistika erakundearen arabera, urtarrilean, otsailean eta martxoan 8.005 etxebizitza salerosi ziren Hego Euskal Herrian. Iazko lehen hiru hilabeteetan baino 201 etxebizitza gutxiago dira (-%2,4).

2014tik 2022ra arte gora egin zuen etxebizitzen salmentak, 2020ko salbuespenarekin (-%13,7). Iaz %7,4 handitu zen, nahiz eta urtearen bigarren erdian interes tasen igoera bortitza antzematen hasi zen.

Europako Banku Zentrala uztailean hasi zen interes tasak igotzen, baina etxebizitzaren merkatuan pixka bat lehenago ikusi zen aldaketa, Euriborrak espektatiben arabera funtzionatzen duelako, eta bere mugimenduak aurreratu egiten dituelako. Horrela, iazko lehen hiru hilabeteetan negatiboan izan zen Euriborra (-%0,477 urtarrilean, -%0,335 otsailean eta -%0,237 martxoan), baina apirilean itzuli zen maila positibora, eta orduz gero etenik gabe egin du gora. Apirilean %3,757ra heldu zen eta maiatzean hortik gora bukatuko du: %3,814ko batezbestekoa du orain arte.

Igoera bizkor horrek eragin du etxebizitza hipoteken bitartez erosten dutenei asko igo zaiela hilero ordaindutakoa. Bai mailegua tasa aldakorrarekin ordaindu behar dutenei (Euriborrarekin), baita tasa finkoa aukeratzen dutenek ere, bankuek asko garestitu dituztelako azken mailegu horiek ere.

Horrela, iaz 150.000 euroko mailegu bat hartu zuenak, Euriborrarekin eta %0,5arekin, 25 urtean itzultzekoa, hilean 500 euro inguru ordaindu zituen iazko maiatzean, baina 800 euro ordaindu beharko lituzke orain.

Igoera apaldu egiten da maileguan ordaindu gabe geratzen dena apaltzen den heinean, interes tasa ordaintzeke dagoen zati horren gainean kalkulatzen baita.


Summary: Txinak esan dio Ukrainari denei dagokiela «gerra bukatzeko baldintzak sortzea». Kievek erantzun dio ez duela onartuko lurraldeak galtzea ekarriko duen proposamenik. Errusiak berriro bonbardatu du Ukrainako hiriburua. Afrikako herrialde batzuen ordezkaritza bat hartuko du Moskuk.

Ukrainako gatazkari dagokionez ere, bitartekari rola hartu du Txinak, eta Pekinen goi diplomazialari Li Hiu Kieven izan da azkeneko bi egunetan. Han egin du lehen geldialdia, Europako beste hiriburu batzuetara eramango duen biran. Ukrainako Gobernuko agintariekin bildu da, eta, Txinako Atzerri Ministerioak gaur kaleratutako ohar batean adierazi duenez, ohartarazi die alde guztiei dagokiela «gerra bukatzeko baldintzak sortzea».

Kieven arabera, baina, Dmitro Kuleba Atzerri ministroak adierazi zion beharrezkoa dela Ukrainaren subiranotasuna eta lurralde batasuna errespetatzea «bake egonkorra eta iraunkorra» berrezartzeko; hau da, Kievek ez duela onartuko lurraldeak galtzea ekarriko duen proposamenik. Aintzat hartu behar da Errusiak Ukrainako lau eskualde anexionatu zituela iazko irailean —Donetsk, Luhansk, Zaporizhia eta Kherson— eta horien zati esanguratsu bat kontrolpean duela.

Pekinek otsailean aurkeztu zuen gatazkari irtenbide baketsu bat emateko proposamena. Ukrainak eta Errusiak ez bezala, Mendebaldeak errezeloz hartu du planteamendua; besteak beste, ez diolako Moskuri eskatzen tropak ateratzeko Ukrainatik. Iazko otsailean inbasioa hasi zenez geroztik aurrenekoz, Xi Jinping Txinako presidenteak Volodimir Zelenski Ukrainakoarekin hitz egin zuen telefonoz, duela hiru aste pasa. Kieveko agintariekin batzartu ondoren, hurrengo egunetan Errusiara, Poloniara, Frantziara eta Alemaniara joatekoa da Li goi diplomazialaria.

Eta Afrikako herrialde batzuetako agintariak ere bake proposamen bat aurkeztekoak dira Errusiari eta Ukrainari. Asteartean, Cyril Ramaphosa Hegoafrikako presidenteak esan zuen Zelenski eta Vladimir Putin Errusiako presidentea prest daudela «Afrikako liderrak» hartu eta haiekin eztabaidatzeko, eta Kremlineko bozeramaile Dmitri Peskovek gaur baieztatu du Afrikako herrialde batzuen ordezkaritza bat Moskura joango dela bake egitasmo bat plazaratzera. Ez du zehaztu bilera noiz izango den, baina aurreratu du uztaila amaitu aurretik egingo dutela.

Leherketa Krimean

Bitartean, Errusiak, atzera, Ukrainako hainbat eskualde bonbardatu ditu goizaldean. Kieveko agintari militarrek adierazi dutenez, itsasotik, lurretik eta airetik 30 gurutzaldi misil jaurti ditu Moskuk, eta Ukrainaren aireko defentsa sistemek 29 erorarazi dituzte. Hiriburuari eraso egin diote maiatzean bederatzigarren aldiz, baita, esaterako, Odesa eskualdeari ere. Hango agintariek jakinarazi dute misil batek zibil bat hil duela.

Bestalde, Errusiako Belgorod eskualdeko gobernadore Viatxeslav Gladkovek jakinarazi duenez, Ukrainako indarrek bi zibil hil dituzte Berezov herrian —Ukrainako mugatik gertu—, misilekin egindako eraso batean. Bi hildakoez gain, ukrainarren oldarraldiak beste persona bat larri zauritu du, eta inguruko erietxe batera eraman behar izan dute, Gladkovek Telegramen baieztatu duenez.

Eta Krimeako penintsulan tren bat errailetatik atera da, trenbidean gertatutako leherketa baten ondorioz. Errusiak 2014az geroztik anexionatutako penintsulako buru militarren esanetan, bagoietako batzuek zerealak zeramatzaten. Ez da biktimarik izan. Ukrainak ez du bere gain hartu gertatutakoa, ezta egiletza gezurtatu ere, baina inteligentzia zerbitzuek adierazi dute Krimean ez dela bakerik izango Errusiako tropek handik alde egin arte. «Armak, munizioa eta besteak beste blindatuak trenbide horietatik garraiatzen dituzte», esan du Andrii Jusov inteligentzia zerbitzuko ordezkariak, Ukrainako telebista kate batean.


Summary: LAB: «Eraldaketa sakonak bultzatzen jarraituko dugu».

Hauteskunde kanpaina zaila eta gogorra izan dela onartu dute LABeko kideek, baina pozik agertu dira azken emaitzarekin. Iruñeko egoitzan egindako agerraldian, Isabel Artieda LABeko Administrazio Publikoko arduradunaren hitzetan, «oso pozik» daude, «energia berrituarekin eta ilusioarekin».

«Bereziki garrantzitsutzat» jo dute administrazio nukleoan izandako emaitzak eta suhiltzaileen artean lortutako gehiengo handia. Osasunbidean bigarren indar badira ere, «emaitza garrantzitsua» izan dela deritzote. Lau urteok bereziak izan dira alor horietan, bertako langile publikoek lehen lerroan aurre egin dietelako pandemiari eta larrialdi zein baso sute larriei. Hartara, Artiedak nabarmendu du LABek zerbitzu publikoen hobekuntza bilatu dutela uneoro. Salatu duenez, gobernuak zerbitzua eta lan baldintzak ahultzen jarraitzen du¡.

Hain zuzen ere horregatik kezkatuta azaldu dira ere sindikatu korporatiboen igoeraren aurrean. Imanol Karrera Nafarroako koordinatzaileak azpimarratu du sindikatu horiek kolektibo jakinen interesak bultzatzen dituztela eta ez langile pubiko guztienak ezta oro har zerbitzu publikoen hobekuntza zein gizartearen beharrei erantzutea. Dena den, Karreraren ustez, LABek garaipenarekin agerian geratu da «klase sindikalismoak antisindikalismoa korporatiboari» gailendu zaiola.

Datorren Nafarroako Gobernuari helarazi diote langile publikoak «aktibatuta» daudela, eta bizkortzen ari den «politika pribatizatzaile eta suntsizaileei» aurre egiteko prest direla. Halaber, LABek eskatu dio hurrengo gobenruari lehentasunezkoa izatea politika publikoetan aldaketa sakonak bultzatzea.

Hauteskunde kanpaina politikoari ere egin dio erreferentzia Karrerak. «Gu ez gara konformatzen diskurtsora mugatuko den kritika hutsarekin, eta lan baldintzak hobetzearekin ere». Aldaketa sakonak eragin nahi dituztela eta horretarako langileei eskatu diete hautetsontzietan ere langileen boterea baliarazteko.

ELAk babesa eskertu du Atzo gauean, Osasunbideako emaitzak jakin aurretik oharra atera zuen ELAk: Babestu dituzten langileei eskerrak eman zizkieten. «Lan baldintzak hobetzen jarraitzeko konpromisoa hartzen dugu, herritar guztien alde kalitatezko zerbitzu publikoak bermatzeko».

Osasunbidetik at, 26 ordezkari lortu ditu ELAk. Nabarmendu du Nafar Lansare boto gehien eskuratu dituztela, Nafarroako Osasun Publikoaren eta Lan Osasunaren Institutuan zein Ogasunean ordezkaritza bikoiztu dutela eta Kirolaren Institutuan lehendabiziko ordezkaritza lortu dutela.


Summary: Bigarren saioan ere ezin izan dituzte identifikatu Pasaiako segadan parte hartu zuten poliziak. Senideen abokatuak esan du beste identifikazio saio batzuk eskatuko dituela polizien garai hartako argazkiekin.

Pasaiako badian 1984. urtean Komando Autonomo Antikapitalisten kontrako segada batean parte hartu zuten poliziak identifikatzeko bigarren saioa egin dute gaur Donostiako Auzitegian. Santiago Gonzalez familien abokatuak amaieran azaldu duenez, ordea, ezin izan dute inor identifikatu.

«Hainbeste urteren ondoren, zaila da inor identifikatzea», esan du, eta gaineratu du aurki beste identifikazio saio bat eskatuko duela, baina polizien garai hartako nortasun agiriaren argazkiekin eta beste argazki ofizial batzuekin: «Horrek zentzu handiagoa dauka».

Martxoaren 28an egin zen saioan bezala, gaur ere Joseba Merinok hartu du parte poliziak identifikatzeko saioan. Bera izan zen Pasaiako sarraskitik bizirik atera zen pertsona bakarra. «Hau ez da bukatu. Zer egin badago oraindik», esan du gero. Identifikatzeko hiru saio zen gaur egitekoa, baina bakarra izan da azkenean, beste bietan parte hartzekoak ziren bi poliziak hilik daudela esan dutelako.

Gonzalezek adierazi du heriotza horien agiria ofizialak eskatuko dituela, inork ez dituelako aurkeztu oraindik. Gainera, ohartarazi du bestelako «gauza arraroak» izan direla saio hauekin: azaldu du bere burua aurkeztu behar zuen polizietako bat non zegoen ez zekitela esan zutela hasieran, eta gero «bat-batean» martxoko saiora aurkeztu zela.

«Erakundeen tratu txarra»

Espainiako Poliziak Komando Autonomoetako lau kide hil zituzten 1984ko martxoaren 22an: Rafael Delas Txapas (Iruñea, 1957), Jose Maria Izura Pelu (Iruñea, 1958), Pedro Mari Isart Pelitxo (Azpeitia, 1961) eta Dioni Aizpuru Kurro (Azpeitia, 1963). Azken horren anaiak, Pello Aizpuruk gaur berriro salatu du hildakoen senideak tratu oso txarra ematen ari zaizkiela erakundeak. Gaineratu du gizarte osoari dagokion kontu bat dela, eta aitortza ofizial bat espero dutela.

Auzia 2018an artxibatu zuten, Europako Giza Eskubideen Auzitegiak senideen helegitea baztertu ondoren. 2020an, ordea, Merinok dokumental batean ezagutu egin zituen ustez hilketa horietan parte hartu zuten poliziak, eta identifikazio saioak egitea eskatu zeuen. Gipuzkoako Auzitegiak azaroan ireki zuen berrio auzia.


Summary: Arabiarren aurkako oihuak eta mehatxuak nagusi Israelen Banderen Martxan. Arratsaldean milaka judu elkartu dira Jerusalem hiriaren «bat egitea» gogoratzeko egin den ekitaldian. Jordaniak salatu du Israelek ez duela eskumenik Jerusalemgo hiri zaharrean, eta Banderen Martxak ez lukeela handik igaro behar.

Martxa hasi aurretik ere, tentsio giroa nabarmena zen Jerusalemen. Goizean goizetik ehunka judu bildu dira Meskiten Zelaigunean —han dago Al-Aqsako meskita ere—, eta haietako batzuk ahalegindu dira Israelgo banderekin sartzen ere, baina Poliziak kanporatu egin ditu. Aurreko egunetan, erakunde sionistek dei egin diete kideei ahalik eta jende gehien bil dezaten eremu hartan. Deialdiari erantzun diete herritar israeldarrek, baita Benjamin Netanyahu lehen ministroaren gobernuko hainbat kidek ere, tartean eskuin muturreko ordezkariak, besteak beste Garapen ministro Yitzhak Wasserlauf.

Jerusalemgo Banderen Martxak gogoratzen du nola 1967ko Sei Eguneko Gerrak Jerusalem ekialdea eta mendebaldea «batu» zituen —Jerusalem ekialdea Zisjordaniaren zatitzat jotzen du Nazio Batuen Erakundeak, baina Israelek okupatua du—. 1980an, Tel Avivek lege bat onartu zuen hiriaren ekialdea eta mendebaldea «betiereko eta banaezinezko hiriburu» izendatuz. Aurten, istiluak eragozteko argudioarekin, Israelek 3.000 polizia jarri ditu Jerusalem eta Meskiten Zelaigunea zaintzen. Baina horrek ez du eragotzi ehunka judu sionista hiri zaharrean sartzea arabiarren aurkako leloak oihukatuz, ez eta ere kolono juduek hiri zaharreko palestinarrei erasotzea. Israelgo Poliziak, berriz, bi ultraeskuindar sionista atxilotu ditu gaur arratsaldean, ustez kazetarien aurka oldartzeagatik.

Ikusi gehiago: Hiru mende laurdeneko Nakba

Protestak ere izan dira, hala ere. Jerusalem Askatu mugimenduko hainbat ekintzailek hirira daraman errepidea moztu dute martxara doazen kolonoei pasatzea galarazteko. «Okupazioa eta nagusitasuna goraipatzeko martxa bat da. Urtero ikusten dugu nola etortzen diren suak piztera, palestinarrak iraintzera eta haiek hiltzeko oihukatzera», salatu du mugimenduak ohar batean. Ez dira bakarrak izan. Erakunde palestinarrek eskatu diete beren kideei joan daitezela Meskiten Zelaigunea «babestera». Baina militarrek debekatu egin diete zelaigunerako sarbidea 50 urtetik beherako arabiarrei. Aldiz, Gaza eta Israel arteko mugara martxaren aurka protesta egitera joandako palestinarrak negar gasarekin sakabanatu dituzte, eta Israelgo Finantza ministro Yisrael Katzek ohartarazi dio Hamasi martxaren aurka egitera «ausartzen» bada «Jihad Islamikoko beren lagunen etorkizun bera» izango duela.

Otoitzera joan nahi zuten palestinarrak ez dira izan atzera egitera behartutako bakarrak. Martxa hasi baino bi ordu lehenago, Israelgo segurtasun indarrek itxiarazi egin dituzte Jerusalemgo hiri zaharreko palestinarren saltoki eta jatetxeak, segurtasunaren izenean. Horrez gain, dozenaka kontrolgune ezarri dituzte, Israelen bizi diren arabiarrei hiritik mugitzea oztopatzeko. «Gutxienez 1.400 saltoki itxiarazi dituzte Jerusalemgo hiri zaharrean. Horrez gain, errepide asko moztu egin dituzte; ondorioz, lanera joan behar zuten palestinarrak ezin izan dira lantokietara heldu, eta hiria gune militar bilakatu dute», azaldu dio Al-Jazeera telebistari PANen Jerusalemgo buruzagi Adnan Ghaithek.

Martxa «zentzugabe eta probokatzailea» dela salatu du PAN Palestinako Aginte Nazionaleko lehen ministro Mohammed Xtayyehk, eta gehitu du «gezurrezko egitateak zabaltzea» duela helburu. «Palestinarrek jarraituko dute okupazio politikei aurre egiten, prezioa edozein dela ere», aldarrikatu du Xtayyehk.

Nazioartetik ere izan da salaketarik. Jordaniako Gobernuak gogorarazi dio Israeli hark ez duela eskumenik Jerusalemgo hiri zaharrean, eta Banderen Martxak ez lukeela handik igaro beharko. Atzerri ministro Sinan Makhalik komunikatu batean ohartarazi duenez, kolono israeldarren «ekintza erasokorrek» urratu egiten dute nazioarteko legedia, baita hiriaren statu quo-a ere.

Palestinako bandera, debekatuta

Eskuin muturrak proposatua da debekua. Haren arabera, urtebete arteko kartzela zigorra jaso dezakete hiru pertsona baino gehiagoko elkarretaratzeetan Palestinako bandera erakusten badute, legeak «erakunde etsai» gisa identifikatzen baitu herrialdea. Israelgo Parlamentuak atzo onartu zuen lege proiektua, behin-behinean, eta oraindik beste hiru bozketari egin behar die aurre.

Palestinako bandera maiz ikusi ohi da Israelen bizi diren arabiarren bilkuretan, baita Netanyahuren gobernuarekin kritiko diren ezkerreko mugimenduenetan ere. Gaur egun, bandera erakustea ez da delitu, berez; baina Poliziak debekatu dezake, baldin eta hura erakusteak «bakea urratuko badu». Neurria, ordea, unean bertan hartu dezake toki bakoitzeko poliziaburuak.

Legeak, dena den, ez dio soilik Palestinako banderari erreferentzia egiten. Proposamenak hauxe jasotzen du zehazki: hiru pertsona edo gehiago jendaurrean batzen badira, eta «erakunde edo estatu etsai bateko bandera», Israelen adiskide ez den erakunde edo estatu bateko bandera, edo bere eremuan Israelgo bandera baimentzen ez duen herrialde bateko ikurrak erakusten badituzte, debekatutako bilkuratzat hartuko da. Ondorioz, bilkura desegina izan liteke, eta parte hartzaileak, atxilotuak.

Lege hori salatu egin du Adalah erakundeak, Israelen bizi den arabiar gutxiengoaren eskubideak defendatzen dituen taldeak. Haren esanetan, legea muturrekoa da, debekua eremu publiko guztira zabaltzen duelako, ez soilik instituzio edo erakunde ofizialetara, eta delitu kriminal gisara identifikatzen duelako hura erakustea.


Summary: Nico Denzek irabazi du Giroko hamabigarren etapa. Alemaniarra eguneko ihesaldian sartu da; bi ziklistarekin iritsi da azkeneko esprintera, eta azkarrena izan da. Ez da aldaketarik egon sailkapen nagusiko lehen postuetan

Nico Denz alemaniarra (Bora) nagusitu da gaur Italiako Giroko hamabigarren etapan. Haren ibilbideko garaipenik handiena da. Denzek Toms Skujinsi (Trek) eta Sebastian Berwicki (Israel) hartu die aurre azken esprintean. Hirurek aurrera egin dute 30 txirrindulariz osatutako ihesalditik. Tartean zegoen Jonathan Lastra (Cofidis), Giroan lehian geratzen den euskal ziklista bakarra. Tropela, berriz, zortzi minutu pasatxora iritsi da.

Ez da zorigaiztoko gertaerarik izan: ez ezusteko gaixotasunik, ezta erorikorik ere. Hala, sailkapen nagusiak bere horretan jarraituko du: Gerraint Thomas (Ineos) da liderra; bi segundora dago Primoz Roglic (Jumbo), eta 22ra Joao Almeida (UAE).

Baina baliteke sailkapen nagusiak astindua jasotzea bihar. Alpeetako lehen etapa jokatuko dute, Borgofranco d’Ivrea eta Crans Montana eski estazioaren artean: 208 kilometro. Elurragatik antolatzaileek etapa apur bat arindu duten arren, oso gogorra da: lehen mailako hiru mendate igoko dituzte, eta goian amaituko dute.

Bestalde, World Tourreko Burgosko Itzulian, Lorena Wiebes herbeheretarrak (SD Worx) irabazi du gaur lehen etapa, esprintean, eta lider jarri da.


Summary: Hil egin da joan den astean Burlatan lan istripu larria izan zuen gaztea. Joan den ostiralean izan zuen istripua 22 urteko gazteak. Makina altxatzaile batek harrapatu zuen, eta lesio oso larriak zituen toraxean.

Gaur hil da joan den ostiralean Burlatako (Nafarroa) Iturrondo industrialdean lan istripua izan zuen gaztea. 22 urteko langileak Automoviles Torregrosa enpresan egiten zuen lan, eta makina altxatzaile batek harrapatu zuen istripuaren egunean. 11:20an jazo zen istripua, eta larrialdi zerbitzuak berehala bertaratu ziren. Toraxean zauri oso larriak zituen, eta Nafarroako Unibertsitate Ospitalera eraman zuten. Sei egunen ostean, hil egin da.

CCOO sindikatuak eman du jakitera langile gaztearen heriotza. Nafarroan lan istripuen intzidentzia jaisteko neurriak «beharrezkoak» dira CCOOrentzat, eta baliabide gehiago eskatu ditu lan heriotzak murrizteko. Gobernuek enpresa kulturan erroko aldaketak sustatu behar dituztela adierazi du, eta sindikatuek prebentzioaren alorrean egiten duten lana goratu du. Bestalde, Lan Ikuskaritzan inbertsio handiagoa beharrezkoa dela adierazi du, Lan Arriskuen Prebentziorako Legea betetzen dela bermatzeko.

Horrez gain, enpresek eta jabeek duten lanaren kultura aldatu behar dutela uste du sindikatuak, «prebentzioa» eta «pertsonak» bestelako interesen aurretik jarriz: «Patronala da lan segurtasun alorreko legedia betetzen dela ziurtatu behar duena». Hildakoaren lankideei, familiakoei eta gertukoei doluminak bidali dizkie sindikatuak.

ELAk ere lan heriotza gaitzetsi du, eta aurten Hego Euskal Herrian hemezortzi langile hil direla adierazi du, lau Nafarroan. ELAren ustez, ezbehar tasa handitzeak «lotura zuzena» du prebentzio legedia ez betetzearekin, baita lantokietan zaintzarik eta kontrolik ez izatearekin ere: «Horregatik, ELAk enpresaburuen zigorgabetasuna eta erakundeen konplizitatea seinalatzen eta lan ikuskaritzaren transferentzia eskatzen jarraituko du, azken horren langile taldea Europako batez besteko ratioarekin berdintzeko» esanez amaitu du oharra.


Summary: EP-IUk zerbitzu publikoak indartuko ditu landa eremuan. Lurralde «desorekak» saihesteko eskatu dute Garbiñe Ruizek eta David Rodriguezek. Herrietan hezkuntza publikoa «suntsitzen» ari direla salatu dute.

Arabako lautadan dago Dulantzi, Gasteiztik 14 kilometrora, eta 3.000 biztanle inguru bizi da bertan. Landa eremuko toki askotan dituzten «premia» berberak dituzte herrian: «Garraio publiko egoki eta on bat behar du, osasun zerbitzu hurbilagoak eta hornituagoak, ikastetxe publiko berri bat gazteek herrian bertan ikasteko aukera izan dezaten...». Garbiñe Ruiz Elkarrekin Podemos-IUren Gasteizko alkategaiak ongi ezagutzen ditu Dulantziko herritarrek dituzten beharrak, hango udal kiroldegian lan egin baitzuen politikara salto egin aurretik. Koalizioak lautadako herria aukeratu du gaur goizeko ekitaldi nagusia egiteko, eta han mintzatu da Ruiz: «Landa eremuko herrietan bizi direnen bizi baldintzak hobetu nahi ditugu, eta hori soilik zerbitzu publikoak indartuz lortuko da». Landa eremuko Arabaren indarra lelopean, mitina egin du EP-IUk Dulantzin, Martxoaren 8ko plazan. Ruizekin batera, oholtza gainean izan dira David Rodriguez Arabako ahaldungaia, Esther San Martin Arabako Batzar Nagusietarako hautagaia, Jose Manuel San Juan Dulantziko alkategaia, eta zerrendako beste kide batzuk. Landa ingurunean oinarrizko zerbitzu publikoak sendotzea ezinbestekoa dela nabarmendu dute hizlariek, eta «publikoa» zaintzera deitu dute, lurralde barruko «desberdintasunak, desorekak eta kohesiorik eza» saihesteko. Ruizen hitzetan, herrietan bizi direnen bizi baldintzak «hobetzeko» proposamen «errealak» aurkezten dituen alderdi politiko bakarra da koalizioa, eta baita zerbitzu publikoak «anbiguotasunik gabe» defendatzen duen bakarra ere. Hezkuntza publikoaren alde Herritako bizi kalitateari eusteko eta «garapen pertsonalerako» aukerak eskaintzeko, administrazio publikoek zerbitzu publikoak bermatu beharko lituzketela azpimarratu du Rodriguezek. Haren ustez, «funtsezkoa» da landa eremuan bizi direnek hirietan bizi direnek bezainbeste aukera izatea. Izan ere, salatu du EAJren eta PSE-EEren foru gobernuak «bi abiadurako» Araba bat sortu duela, eta horren ondorioz «lehen eta bigarren mailako» herritarrek osatutako gizartea eraiki dela, zeinetan batzuen eta besteen arteko «distantzia» gero eta handiagoa egiten ari den. Horiek hala, lurralde desoreka amaitzea premiazkoa dela ohartarazi du Rodriguezek, Arabako herritar denek aukera berberak izan ditzaten. «Herrietan bizi garenok ezinbestekoa dugu gure oinarrizko zerbitzuak kalitatez eta 30 minutu baino gutxiagoan eskura izatea. Horrela murriztuko dugu lurralde desoreka». Hezkuntza publikoaren aldeko defentsa sutsua egin du Arabako ahaldungaiak, halaber. «Landa hezkuntza publikoa eta kalitatezkoa» aldarrikatu, eta Dulantzin bigarren hezkuntzako ikastetxe publiko bat eraikitzeko galdegin zion Eusko Jaurlaritzari, 12 urte betetzen dituzten gazteek herritik kanpo joan behar ez dezaten ikastera. Salatu du Arabako herrietan hezkuntza publikoa «suntsitzen» ari direla, segregazioaren bitartez «ghettoak» sortuta eta zentroak baliabidez hustuz. «Ikastolei, itunpeko ikastetxeei eta ikastetxe erlijiosoei, ostera, ez zaie ezertxo ere falta», gaitzetsi zuen.

Bestalde, Dulantziko alkategai Jose Manuel San Juanek landa eremuko osasun zerbitzuen egoera «nekezaz» ohartarazi du. Azaldu du herrietan duten baliabide faltagatik eta osasun zentroen ordutegi murriztuengatik arreta jasotzeko zailtasunak dituztela, eta hirietan bizi direnen «eskubide eta aukera berberak» aldarrikatu ditu herrietarako. Hiriaren aldean, herriak hezkuntzan, aisialdian, zaintzan eta osasunean atzean daudela salatu du, eta beharrezkotzat jo du erakundeek zerbitzu publikoak lehenestea. Besteak beste, Arabako kuadrilla guztiek anbulantzia medikalizatua izan beharko luketela esan du, «arta egokia» jasotzeko.


Greba, «lehengo gozotasuna» eskatzeko

Summary: Greba, «lehengo gozotasuna» eskatzeko. Baraualdia egiten ari dira Bizkaiko zahar etxeetako LABeko langileak ratioak handitzea eskatzeko. Azken aldian, beharginen eta egoiliarren baldintzak txartu direla uste dute.

Bigarren baraualdi eguna daukate gaur Bizkaiko zahar etxeetako LABeko langileek. Maiatzaren 15etik 20ra ari dira egiten greba, eta Bizkaiko Foru Jauregiaren aurrean egin dute kanpalekua, Bilbon, aldundiari ratioak handitzeko eskatzeko. «Aldundiari exijitzen diogu uzteko enpresei dirua ematen eta langileei eta egoiliarrei osten», oihukatu dute bozgorailuetatik.

LABeko beharginek langile publikoak direla aldarrikatu dute, eta zaintza sistema «aldatu» behar dela. Besteak beste, galdegin dute lan baldintzak zahar etxe publikoetako langileekin berdintzea, ordezkapenak lehen egunetik betetzea eta ratioak handitzea: gauez bi zaintzaile hamabost egoiliarreko, egunez zaintzaile bat lau egoiliarreko, eta 24 orduko erizaintza zerbitzua.

Gaur egun oso bestelakoa da egoera, LABeko Monica Rojok azaldu duenez: «Orain bertan, egunez zaintzaile bat dago 40-45 jagoten, eta gauez egon daiteke bat ehun edo gehiagorekin; enpresariaren borondatearen arabera da».

Lan erritmo «basatia»

Izurritetik hona, langileen egoera ez dela hobetu uste du Rojok. «Pandemia erdiragarria izan zen. Erakundeek ez zuten plantilla indartu, eta buruko gaitzak —dementzia, Alzheimerra— dauzkaten pertsonak zaintzea eta gelan giltzaperatuta edukitzea 24 orduz, oso gogorra izan zen maila emozionalean». Kontatu duenez gelaz gela joan behar ziren, garbitu, jaten eman eta alde egin. «Ez dute ikasi», esan du, aldundiari eta enpresa jabeei buruz.

Zahar etxeetako beharginen lan baldintzak «beti» izan dira «eskasak» haren arabera, eta zaintza sistema aldatu behar dela deritzo: «Denbora tarte laburrean garbitu eta altxatu behar ditugu, eta erakundeak inposatzen digun lan erritmoa basatia da: adineko bati presa sartzeak dutxatzeko eta jateko guri sortzen digu estresa, ito daitezkeelako».

Kezka bera du Ainhoa Anparan Agirrek. Hamabi urte daroa zahar etxeetan eta langile faltak «lehengo gozotasuna eta berotasuna» galtzea ekarri duela uste du: «Zaintza niretzat ez da bakarrik jaten ematea, paseoan eramatea eta orraztea. Zaintza da denbora pixka bat edukitzea euren ondoan egoteko, berba egiteko eta euren galderei erantzuteko».

ELA ere kalera irten da

ELA sindikatua ere greba ziklo propioarekin ari da sektorean. 60 greba egunetik gora egin ditu dagoeneko azken hitzarmena sinatu zenetik. Eurek ere Bizkaiko Foru Aldundiari aurpegiratu diote «egoeraren arduradun zuzena» izatea.


Summary: Ikerlanek 2021ean baino %12 gehiago fakturatu zuen iaz. Guztira 28 milioi euro fakturatu zituen iaz teknologia zentroak. Enpresekin egindako proiektuei esker, 13,8 milioi euro lortu zituen: %11,2 gehiago.

Iaz inoiz baino diru gehiago sartu zen Ikerlan Mondragon taldearen teknologia zentroaren itsulapikoan. 28 milioi euro fakturatu zituen guztira, 2021ean baino %12 gehiago, eta horietako 13,8 milioi enpresekin egindako proiektuen bidez sartu ziren: 2021ean baino %11,2 gehiago. Urte «zaila» eta «ziurgabetasunak» mugatua izan dela adierazi du zentroak, baina egoera horretan zibersegurtasunean, adimen artifizialean, errobotikan, industria automatizazioan eta energia elektrikoaren metatzean ondo joan zaiela gehitu du.

Hala, 400 pertsonako lantaldea egonkortzea lortu du Ikerlanek, eta lau milioi euro inbertitu zituen iaz ekipamenduan, azpiegituretan eta formakuntzan. Kontratazio berrien %30 «kanpo talentuak» izan dira, eta lan malgutasunaren aldeko apustua egin dutela nabarmendu dute. Bestalde, «ikertzaile gazteen» aldeko apustua indartu dute: 50 doktoretza tesi aktibo dituzte, baita gradu eta master amaierako 60 lan ere, hamabi unibertsitaterekin elkarlanean.

Garraioa eta mugikortasuna izan da zentroaren lan esparru nagusia (%43), eta punta-puntako fabrikazioa bigarrena (%19). Energia dago hirugarren postuan (%14). Orona, CAF, Orlki, Fagor eta Jema daude bezeroen artean, baita Amazon eta Nestle multinazionalak ere.


Summary: PSN eta euskara: ituna eskaini, afixetan baztertu. Txibitek «bizikidetza itun bat» nahi du, «errealitate linguistikoa» aintzat hartuta Erriberako PSNk zortzi eletan egin du kartel bat; euskaraz, ez.

Udal eta foru hauteskundeetako kanpainak lan erdiak egin ditu jada. Duela astebete abiatu zen kanpaina, eta, orain arte, apenas hitz egin den hizkuntz politikei eta euskarak izan beharreko trataerari buruz. Atzo, ordea, gaiaz jardun zuen Maria Txibite Nafarroako Gobernuko presidente eta PSNko lehendakarigaiak; proposatu du «bizikidetza akordio bat» egitea, «errealitate linguistikotik» abiatuta.

Ikusi gehiago: Gizarte aurrerapenak «sozialisten eskutik» iritsi dira, Anduezaren arabera

Ohiko markoa erabili du Txibitek: haren esanetan, euskararekin «ez dira kontrako politikak egin behar, eskuinak bezala», baina «inposaketak» ere ez du balio, «nazionalismoak praktikatzen duen bezala». Txibiteren iritziz, «sustapen eta eskaintza politikak» dira euskarak behar duena, «euskaraz ikasi nahi duenarentzat edo hizkuntza ezagutu nahi duenarentzat». Gakoak, beraz, zera dira: «borondatearekiko errespetua», Nafarroaren «errealitate soziolinguistikoa» eta hizkuntza «tresna politiko» bat ez izatea: «Euskara Nafarroako hizkuntza bat da, errespetatzen duguna, eta uste dugu borondatetik landu beharra dagoela».

Hain zuzen, euskara «tresna politiko» gisa erabil ez dadin proposatu du Txibitek «euskararen erabilerarako eta sustapenerako bizikidetza akordio bat» lantzea, eta gaineratu du hizkuntzaren erabilerak «aukera berdintasuna» errespetatu eta «diskriminazio egoera oro» saihestu behar dituela. Legeei dagokienez, PSNko presidentegaiak uste du egungo Euskararen Legeak «bermatu» egiten duela euskara tratatzea «eskaeraren eta errealitate soziolinguistikoaren arabera».

Zortzi eletan

Besterik da PSNk zer egiten duen bizikidetza horren alde. Esaterako, legealdiko gai nagusietako bat izan da Mañeru eremu mistoan sartzeko eskaera. Otsailean, Nafarroako Parlamentuak baztertu egin zuen aukera hori, nahiz eta Mañeruko Udalak hala eskatu. PSNren eta Navarra Sumaren botoek bat egin zuten aukera horri ateak ixteko; Inma Jurio PSNko parlamentariak argudiatu zuen ez zela horrelako auzietarako garaia, hauteskundeak ate joka zeudelako.

Azken orduetan, berriz, Erriberako PSNk botoa eskatzeko prestatu duen afixa baten irudiak eman du zeresana; deigarria da kartela, biltzen duen hizkuntz aniztasunagatik, eta aniztasun horretan ez duelako euskara jasotzen. Zortzi hizkuntzatan ondu dituzte testuak: gaztelaniaz, frantsesez, alemanez, ingelesez, errumanieraz, ukraineraz, arabieraz eta portugesez. Horien artean euskara sartu ez izanak haserrea eragin zuen atzo sare sozialetako hainbat erabiltzaileren artean.


Xabier Ormazabal gogoan

Summary: Xabier Ormazabal gogoan. Mendizale urretxuarra oroitzeko festa egingo da datorren ostiralean, maiatzak 26, Urretxun, eta han aurkeztuko da bere izena daraman bekaren 2023ko deialdia. Ekitaldien artean, besteak beste, Alex Areizagaren Itzalak eta Alex Txikonen Manaslu neguan filmak proiektatuko dira.

2004. urtean Xabi Ormazabal Aristegi urretxuar gaztea elurretako lehoinabar bihurtu zen. Sobiet Batasun ohian, 7.000 metrotik gora zeuden bost mendiak –Komunismo (7.495 m), Khan Tengri (7.010 m), Pobeda (7.134 m), Lenin (7.134 m) eta Korgenewskaya (7.105 m)– igotzen zituzten alpinistei ematen zitzaien ohore hori. Mendi hotzak, mendi gogorrak eta serioak bostak. Euskal Herriko lehen lehoinabarra izan zen Xabi, 23 urte besterik ez zituela. 2004 urte berean, bi zortzimilako ere igo zituen: Shisha Pangma eta Cho Oyu. Azken mendi horretan, Jainkosa Turkesaren maldetan, utzi zituen azken lorratzak elurretako lehoinabarrak. Ia 20 urte joan dira ordudanik. Xabiren oroitzapenak, ordea, bizi-bizirik jarraitzen du; areago, bera bezalako gazteei hauspoa eta bultzada ematen jarraitzen du, haren izena daraman bekaren bidez. Xabier Ormazabal Bekaren bidez.

Datorren ostiralean, maiatzaren 26an, urteroko moduan, mendi festa bat egingo dute Urretxun Xabi Ormazabal oroitzeko, eta, hainbat ekitaldiren artean, aurtengo bekaren deialdia aurkeztuko dute. Labeaga aretoan izango da ekitaldia, 19:00etan hasita. Urretxuko Udalak babesten du beka, eta 2.500 euroko laguntza bideratzen du 24 urtetik beherako gazteentzat, mendiarekin lotura duten proiektuak gauzatzeko. «Aurten laugarren deialdia irekiko da. Urtero hainbat proiektu aurkezten dira, gehienak Euskal Herrikoak, baina badira Espainiakoak ere. Aurkeztutako proiektuek baldintza guztiak ondo betetzen dituztela egiaztatu ondoren, Mikel Zabalza, Unai Mendia eta Oscar Gogorza alpinistek osatutako batzordeak ebaluatu eta proiektu bat hautatzen du. Hala, proiektuaren irabazleek urte osoa izaten dute, hurrengo urteko festara arte, proiektua edo jarduera gauzatzeko», azaldu du Andoni Ormazabalek, Xabiren anaiak eta bekaren sustatzaileetako batek.

Proiektuek mendia izan behar dute ardatz, baina ez dute nahitaez jarduera bat, eskalada bat edo espedizio bat izan behar. Izan daiteke dokumental bat, edo mendiarekin lotura duen liburu bat, mendiko materiala hobetzeko proiektuak, argazkilaritza-lanak... «Egia da, orain arte, proiektu gehienak jarduerei lotutakoak izan direla, baina aurkeztu dira egitasmo bereziak ere. Adibidez, arazoak dituzten gazteak gizarteratzeko mendi-irteeren programa bat aurkeztu zuen batek, tarteka mendian bibakak eginez, aterpetan lo eginez... Oso proiektu polita zen, baina beste proiektu sendo batzuk baziren urte hartan eta ez zen hautatua izan. Honekin esan nahi dudana da era guztietako mendiko proiektuak aurkez daitezkeela».

Datorren ostiralean aurketuko da 2023ko beka, eta, beraz, maiatzaren 26tik aurrera kontsultatu ahal izango dira deialdiaren oinarriak Urretxuko Udalaren webgunean.

Iazko festan, eskalatzaile gazte eta beteranoen arteko erronkan parte hartu zuten kideetako batzuk, eta Andoni Ormazabal erdian. Potronko

Proiektu indartsuek eskuratu dute orain arte beka. 2017an, Iker Madoz nafarrak, Gasherbrum IVko (7.925) hego pilarean bide bat zabaltzeko egitasmoarekin lortu zuen beka. 2019an, beste nafar batek, Ander Zabalzak, eskuratu zuen, Artikotik hurbileko hormetan zenbait bide berri zabaltzeko asmoarekin. Eta 2021ean, Maialen Rojo Eiguren gasteiztarrak jaso zuen beka Alpeetan esploratzen proiektuarekin. Ruth Fornos kataluniarrarekin batera, Alpeetako La Nonne eta La Moine hormatzarretan bide bana zabaltzeko eta Druko horman lerro bat eskalatzeko egitasmoa aurkeztu zuen Rojok.

Hain zuzen, aurtengo mendi festan, Maialen Rojok bere proiektua nola gauzatu duen azalduko du proiekzio baten bidez. «Ander Zabalzari, berriz, pandemiak harrapatu zion bete-betean; beka irabazi ondorengo urtean ezin zen kanpora bidaiatu, eta espedizioa burutu ezinik geratu zen. Orain ari da bukatzen: uneotan Norvegia iparraldeko horma batean dabiltza, justu leiho bat zabaldu zaie eskalatzeko, eta seguru asko ez da iritsiko datorren ostiralerako», jakinarazi du Andoni Ormazabalek.

Mendiko festaren egitarauarekin jarraituz, Alex Areizagak 2022ko Mendi Film Bilbao Bizkaia jaialdian aurkeztu zuen Itzalak filma proiektatuko da ondoren. Guztiok daramagun motxila ikusezin horri buruzko filma da, beldurrez, desirez, malkoz eta hutsunez betetako motxila horri buruzkoa. Hain zuzen, Xabi Ormazabal, elurretako lehoinabarra, dago filmaren bihotzean, eta besteak beste, Joseba Iztueta, Andoni Ormazabal bera, Reinhold Messner, Nives Meroi eta Romano Benet eta Juanjo San Sebastian mintzo dira bizitzako itzalei eta argiei buruz.

Areizagaren filmaren ondoren, omenaldi xume bat egingo zaie aurtengo urtarrilean Patagoniako Fitz Roy mendian elur-jausi batek harrapatuta hil ziren Amaia Agirre urnietarrari (Gipuzkoa) eta Iker Bilbao durangarrari (Bizkaia).

Ondoren, bertaratutako guztiek mokadutxo bat egiteko eta elkarrekin solasean aritzeko tarte bat izango dute. Eta mendi festa ixteko, Alex Txikonek, Xabi Ormazabalen beste lagun handi batek, Manaslu neguan filma emango du.

XABI ORMAZABAL MENDI FESTA Urretxuko Labeaga aretoan 19:00 Xabier Ormazabal bekaren 2023ko deialdiaren aurkezpena Proiekzioak Ander Zabalza, 2019ko bekaren irabazlea Maialen Rojo, 2021eko bekaren irabazlea Alex Areizagaren Itzalak dokumentala Mokadutxoa Alex Txikonen Manaslu neguan filma


Summary: Iruñean zinegotzi kopuru bera lortuko lukete UPNk eta EH Bilduk, EITB Focusen inkestaren arabera. Gasteizen lehia estua aurreikusten du EAJ eta EH Bilduren artean, eta Bilbon eta Donostian aise irabaziko luke EAJk.

Gizakerrek EITBrentzat egindako udal eta foru hauteskundeetarako bigarren makroinkesta argitaratu dute. Galdeketak apirilaren 26tik maiatzaren 12ra egin dira EAEn, eta maiatzaren 3tik 11ra Nafarroan. Ia 8.000 pertsonari egindako galdeketaren emaitza da. Geroztik, kanpainak izan ditu gorabeherak, baina, egun haietan jendeak erantzundakoaren arabera, Iruñean zinegotzi kopuru bera lortuko lukete UPNk eta EH Bilduk: zazpina. UPNk boto gehiago lortuko lituzke: %27,6. EH Bilduk %24,8. PSNk bi edo hiru zinegotzi irabaziko lituzke, eta, hala, lau edo bost lortu; Geroak Baik, bi edo hiru; PPk, bi edo hiru; eta Zurekin ezkerreko koalizioak, berriz, bat edo bi. PSNk izango luke giltza, beraz, alkatetza nori eman erabakitzeko.

Gasteizen ere lehia estua espero da, inkestaren arabera. EAJ izango litzateke boto gehien lortuko lituzkeena, baina ozta-ozta. Puntu batera egongo litzateke EH Bildu, eta zazpi zinegotzi izango lituzke. Hirugarren indarra PSE izango litzateke, bost edo sei lortuta, eta PPk ere beste horrenbeste eskuratuko lituzke; azkenik, Elkarrekin-Podemosek bi eskuratuko lituzke. Donostian Eneko Goiak lortuko luke berriz boto gehien. Inkestaren arabera, hamar zinegotzi eskuratuko lituzke, baina hiru puntu gutxiago izango lituzke botoei dagokienez –%35,8tik %32,9ra–. EH Bilduk, berriz, boto emaileen %25,2ren babesa lortuko luke, lau puntu igota aurreko emaitzen aldean; zinegotzi bat gehiago eskuratuko luke, zazpi guztira. Hirugarren lekuan PSE-EE legoke, botoen %17,7 eta bost zinegotzi lortuta. PPk hiru eskuratuko lituzke, eta Elkarrekin taldeak bi.

Bilbon gehiengo osotik gertu legoke Juan Mari Aburto. Boz emaileen %45,2k egingo lukete haren alde, eta bi puntu igoko litzateke. Zinegotzi kopuru bera izango luke: hamalau. Bigarren indarra, baina koska bat beherago, EH Bildu izango litzateke, PSE-EEri aurrea hartuta. Bost zinegotzi eta botoen %17,7 eskuratuko lituzke, inkestaren arabera. Zinegotzi bat gehiago, eta 2,2 puntu gehiago. PSE-EEk ere bost zinegotzi izango lituzke, baina 0,6 puntu galdu. PPk eutsi egingo lieke hiru zinegotziei, eta Elkarrekin-ek bat galduko luke, eta bi zinegotzirekin geratu.


Summary: TVEko ‘Conquis’ Julian Iantzik eta Raquel Sanchez Silvak aurkeztuko dute. Kapitainak Patxi Salinas, Joana Pastrana eta Cesc Escola izango dira. 33 lehiakide egongo dira. Hilaren 25ean hasiko dituzte grabaketak, Dominikar Errepublikan.

Hemeretzigarren denboraldian da ETB2ko El conquistador abentura reality-a, eta TVEk lehen aldiz emango du formatu hori datorren denboraldian. Hilaren 25ean hasiko dituzte grabaketak, Dominikar Errepublikan. ETBrentzat saioa egiten duen lantalde bertsua ariko da TVErentzat: zuzendaria Joxan Goñi izango da, eta ekoizle eragilea, Patxi Alonso. Aurkezleak, berriz, Julian Iantzi eta Raquel Sanchez Silva izango dira.

TVEren bertsioko lehen denboraldiko kapitainak Joana Pastrana boxeolari ohi eta enpresaria, Patxi Salinas Athleticeko jokalari ohia —ETB2ko Conquis-en aritua da zeregin horretan— eta Cesc Escola fitness munduko profesionala izango dira.

Hostoil ekoiztetxea (The Mediapro Studio taldekoa) eta TVE ari dira prestatzen Conquis-en bertsio berria. Horretarako, 250 langileko taldea ariko da Dominikar Errepublikan. Lehiakideak 33 izango dira: hemezortzi gizon eta hamabost emakume. Hautaprobetara 1.500 herritar baino gehiago aurkeztu dira.

Marilgo Prado del Reyko estudioetan programaren aurkezpen bat egin zuten atzo. Bertan, Ana Maria Bordas RTVEko originalen zuzendariak adierazi zuen Espainiako telebistan falta zen formatu bat dela: «Falta zitzaigun abentura eta arrisku formatua zen. Era berean, saioan ikusiko dira elkartasuna, leialtasuna, taldean lan egitea, norbere burua gainditzeko saiakera eta ingurumenaren zaintza». Maria Eizagirre RTVEko Komunikazio eta Parte hartze zuzendariak, berriz, hau esan du: «Programa desberdin bat da, mendekotasuna sortzen duten horietakoa, eta ilusio handiz ari gara prestatzen».

100.000 euroko saria ETB2ko bertsioan, abentura reality-aren irabazleak 20.000 euroko saria eramaten du —ogasunera doa sari horren %19, pertsona fisikoen errentaren gaineko zergaren bidez—. TVEko bertsioaren irabazleak, berriz, 100.000 euroko saria eramango du.

TVEko bertsioan, lehiakideak hiru taldetan banatuko dituzte. Hilabete batez ariko dira lehian, eta, horrenbestez, ekainaren amaieran bukatuko dituzte grabaketak. Haitises parke nazionalean egingo dituzte grabaketa guztiak.

Iantzik hemeretzi urte daramatza saioa ETB2n aurkezten. Hala ere, «gogotsu» dago bertsio berriarekin: «Gure bizitzetako esperientzia berezienetako bat izango da, gozamena sufrimenduaren parekoa baita». Salinas kapitaniak gogoratu du abentura «oso gogorra» egin zitzaiola 2016an: «Baina ilusio handia dut, eta abenturan borroka egiteko gogoz nago».

Hostoilek, iaz, Naufragoak abentura reality-a egin zuen euskaraz ETB1entzat. Ikusle datu txikiak izan zituen.

ETB2ko saioaren hemezortzigarren denboraldiak %24,4ko ikusle kuota izan zuen Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan; finalak %28,8ko ikusle kuota bereganatu zuen.

Denboraldi honetan, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako euskaldunen artean %27,7ko ikusle kuota du programak.


Summary: Andy Rourke hil da, The Smiths taldeko baxu jolea. 59 urte zituen, eta aspalditik zegoen gaixo

Andy Rourke, The Smiths taldeko baxu jolea izan zena, hil egin dela jakinarazi du talde hartan kide eta lagun izan zuen Johnny Marr gitarristak. Rourkek pankreako minbizia zuen azken urteetan.

«Ezagutu genuenok arima atsegin eta eder gisa gogoratuko dugu Andy, eta musikazaleek, berriz, gaitasun ikaragarriko musikaria izango dute gogoan», adierazi du Marrek Twitterren.

1982tik 1987ra iraun zuen The Smithsek, eta denbora horretan Erresuma Batuko talde ezagunenetako bat bihurtu zen. Urte horietan guztietan, taldekide berek osatu zuten taldea: Morrisey abeslariak, Johnny Marr gitarristak, Andy Rourke baxu joleak eta Mike Joyce bateria jotzaileak, nahiz eta 1986. urtearen hasieran tarte oso labur batez Rourke taldetik apartatu zuten, drogekin zituen arazoengatik. Berehala itzuli zen, ordea.

Taldeak lau disko ofizial argitaratu zituen, The Smiths (1984), Meat is Murder (1985), The Queen is Dead (1986) eta Strangeways, Here We Come (1987), eta baita singleetan eta EPetan barreiatutako kantuen bi bilduma ere: Hatful of Hollow (1984) eta The World Won't LIsten (1987). Zuzeneko disko bat (Rank, 1988) izan zen taldearen azken diskoa, The Smiths deseginda zegoenean atera zutena.

The Smiths desagertu ondoren, Morriseyrekin kolaboratzen segitu zuen abeslariaren bakarkako bidean. Baina beste hainbat artistarekin ere lan egin zuen, batik bat estudioko musikari gisa: The Pretenders, Badly Drawn Boy, Killing Jone, Ian Brown...

2000ko urteetan, berriz, Freebass taldea sortu zuen Mani (The Stone Roses) eta Peter Hoookekin (New Order). Talde ezohikoa izan zen erabat, hiru musikariak baxu joleak baitziren.


Summary: «Musika interesgarria entzuten genuenean, ezin geldirik geratu». Patxi GonÌik erretiroa hartuko du udazkenean, eta, harekin batera, Gor diskoetxeak ateak itxiko ditu. Deskonektatzeko gogoa duela esan du musika editoreak, baina oraindik lan handia dagoela egiteko.

Hiru hamarkadatan editatutako diskoak kutxetan gorde ditu Patxi Goñik (Iruñea, 1960). Kutxa horietako batzuk Nafarroako Musikaren eta Arte Eszenikoen Artxibora bidaliko ditu; besteak, egileen etxera. Gor diskoetxearen ibilbidea udazkenean amaituko da, Patxi Goñi arduradunaren erretiroarekin batera. Marino Goñirekin eta Antonio Goñirekin batera abiatutako zigiluan 280 bat lan argitaratu dira: Kortatu, Hertzainak eta Barricada taldeen lanak, besteak beste. Erretiroa hartu baino lehen, Goñik badu nahikoa lan: enpresa ixtea eta diskoak banatzea.

Hirurak Soñua eta Oihuka zigiluetan egon zineten. Zergatik erabaki zenuten Gor sortzea?

Marino Goñiri okurritu zitzaion Soñuan rock musika argitaratzea, eta Motos gure taldearen single bat argitaratu genuen. Jarraian, Barricada izeneko talde bat etorri zen guregana; aspaldiko lagunak. Bi disko egin genituen haiekin. Gero, La Polla Records etorri zen; estudioko atea jo zuten, single bat grabatzeko asmoz. Soñuan eta Oihukan egon ondoren, 1990eko maiatzaren 1ean erabaki genuen gure enpresa muntatzea: Gor.

Artistek zer-nolako ezaugarriak izan behar zituzten?

Originalak eta benetakoak izatea. Hala ere, benetako hitza gehiegi erabili da, eta guztiz galdu du esanahia. Abestien hitzak barregarriak izatea gustatzen zitzaigun, batez ere. Talde batek bere lehendabiziko diskoa grabatzen duenean, ez da oso trebea, baina, hitzak xelebreak badira, gabezia horiek orekatzen dira.

Euskal Herriko taldeekin bakarrik lan egin nahi zenuten?

Ez. Musika interesgarria entzuten genuenean, ezin geldirik geratu. Chumbawamba taldearekin lan egin genuen, adibidez. Londresera joan ginen haien disko bat hemen editatzeko asmoz. Ondoren, abeslarietako bat Iruñera etorri zen, eta, egun horretan Korrika igaro zenez, Arrotxapera eraman genuen; txundituta geratu zen.

Beti adi-adi egon beharra dago musika berriaren zain?

Bai. Marino Goñi eta Antonio Goñi duela urte batzuk erretiratu ziren, eta oraindik talde berriak gomendatzen dizkidate. Hala ere, gaur egungo talde askok ez dute diskoetxe batera etorri nahi: oso komertziala iruditzen zaie. Orain, autoedizioa da nagusi; talde askok beren lana grabatu, editatu eta banatzen dute.

Musika editore baten rola aldatu da, beraz?

Bai. Dibertsifikatuta dago. Diskoak ekoizteaz gain, kontzertuak antolatu behar ditu, manager lanak egin: denetarik. Ez dakit lanbidearen etorkizuna nolakoa izango den; kristalezko bola etxean utzi dut.

Diskoetxea ixterakoan, deskonektatzeko gai izango zara?

Deskonektatzen saiatuko naiz, baina zaila da. Baliagarria da hemengoarekin zerikusirik ez duen musika entzutea. Beste hizkuntzak bilatzen ditut; georgiera, adibidez. Georgiarrak musikazale amorratuak dira, eta estilo guztietako musika egiten dute. Oso talde dibertigarriak aurkitu ditut.

Lekukoa hartuko duen ondorengorik ez?

Ez. Ondorengo baten bila egon ginen, baina ez dugu pertsona egokia aurkitu. Uste dut gure lanbidea eskualdatzea oso zaila dela; hemen ordu asko sartzen dituzu, eta lauzpabost lan ditugu aldi berean: banatzaileak, managerrak eta editoreak gara. Gainera, gorabeherak dituen lanbide bat da.

Nolakoak izan dira diskoetxearen gorabeherak?

Garai eroak izan ditugu. 1980-1990eko tartea izugarria izan zen, izan genuen arrakastagatik. Gero, 2008ko krisiarekin, gauza batzuk aldatu behar izan genituen; oso denboraldi gogorra izan zen. Musika digitalaren sorrera ikusi genuen, eta horretara egokitu behar izan genuen.

Nola bizi izan dituzu musika kontsumoaren aldaketak?

Kezkaz, eta poliki-poliki. CDen hasiera bizi izan genuen, adibidez. Gainera, talde euskaldunak aurreratu egin ziren, eta CD gehien saltzen zituztenak ziren: Durangoko Azokara eramaten genituen, eta berehala saltzen ziren.

Aurten bezero gisa joango zara Durangoko Azokara?

Aurten oporrak hartuko ditut. Durangoko Azokara 1983an joan nintzen lehendabiziko aldiz. Azokaren bilakaera osoa ikusi dut: hasieran itoginak zeuden, eta orain jacuzzi batera joatea bezala da. Azokak beti markatu du Euskal Herriko musikaren egutegia, eta asko lagundu digute.

Gor itxi baino lehen, esku artean proiekturen bat baduzu?

Gutxienekoa editatzen dut. Paketeak postaz bidaltzen ditut, eta webgunea mantentzen dut. Enpresa bat desmuntatzea muntatzea baino zailagoa da; hori esan izan da beti, eta orain egiaztatu dut.

Itxiera ospatzeko ekitaldiren bat antolatuko duzue?

Ez dakit. Ez dugu ezer berezirik pentsatu. Badakit gauza bat antolatzen ari direla; zurrumurruak entzun ditut, baina sekretua dela esan didate.

Zein da zure lanbidetik faltan sumatuko duzuna?

Jendearen sormena ezagutzea. Artistek askotan modu pribatuan egiten dute sormen prozesua, eta hori ikustea pribilegioa izan da niretzat. Beti irakasteko prest egon den jendeaz inguratu naiz. Egun hauetan artista askorekin egon naiz; polita da hainbeste urteren ondoren haiekin harremana mantentzea.

Atzera begiratzen duzunean, nostalgikoa zara?

Ez. Egia da nostalgia pixka bat saihetsezina dela, baina normalean aurrera begiratzen dut. Egungo edozein une iraganean pasatutakoak bezain dibertigarria da.