Summary: Euskal Eskola Publikoaz Harro-k «kezka» adierazi du matrikulazio prozesuko aldaketen inguruan. Besteak beste, ohartarazi dute ikasle zaurgarriak banatzeak horiek estigmatizatzeko arriskua eragiten duela. «Egungo eredu duala blindatzea» egotzi diote Jaurlaritzari.

Bi aste eskas barru hasiko da, otsailaren 13an, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 2023-2024ko ikasturterako matrikula egiteko epea. Aldaketak izango dira prozesuan; Eusko Jaurlaritzaren esanetan, segregazioa murrizte aldera. Alabaina, mesfidati mintzatu da Euskal Eskola Publikoaz Harro plataforma gaur goizean Bilbon egin duen prentsaurrekoan. Dozena bat eragile baino gehiago biltzen dituen talde horrek bi norabidetan hitz egin du: batetik, «kezka» adierazi dute ikasleak onartzeko prozesu berriaz; bestetik, seme-alabak sare publikoan matrikulatzera animatu ditu gurasoak.

Aparteko beharrak dituzten ikasleentzat ikasgeletan leku kopuru bat derrigorrez gorde beharra: horixe da Eusko Jaurlaritzak aurtengo matrikulazio prozesuan egin dituen aldaketen artean nabarmenena. Topagunearen esanetan, neurri honek erakusten du Jaurlaritzak «azkenean» onartu duela «gizarte justiziako arazo bat» dagoela —segregazioa, alegia—. Baina: «Arazoaren kausari aurre egin beharrean, sintomari baino ez dio heltzen». Izan ere, Euskal Eskola Publikoaz Harro-ren irudiko, bi sareen arteko ikasleen banaketa «onartezina» ez da sintoma bat baino, eta horren atzean dagoen arrazoia «pribatu-itunduaren presentzia izugarria, ituntze maila ia erabatekoa, eta bere praktika txarren gaineko kontrol falta» da. Gainera, ikasle zaurgarriak itunpekora bideratuta, ziurtatu dute horiek diru gehiago jasoko dutela. Hortaz, taldeak beste konponbide bat proposatu du: «Kontua ez da mota bateko edo besteko ikasleak banatzea, horrek dakarren estigmatizazio arriskuarekin, egungo eredu duala blindatzen jarraituz, baizik eta eskola publikoen sare orekatu eta indartsu bat eraikitzea».

Halaber, eskola leku gehiegi eskaintzen direla uste dute, eta, azaldu dutenez, ikasleen onarpenari buruzko dekretuak bazekarren gehiegizko eskaintza saihesteko asmoa; hura garatzeko gerora atera zuten aginduak, ordea, ez. «Horrek zuzenean kalte egiten dio sare publikoari, eta murriztu egiten du, leku publikoak sortu beharrean itunpeko sareari nahi adina hazten utzi zaiolako».

Egungo egoeraren balorazioa egitearekin bat, gurasoak animatu dituzte seme-alabak sare publikoan matrikulatzera: «Apustu sendoa egiten dugu eskola publikoaren alde». Horretarako zenbait arrazoi eman dituzte: besteak beste, unibertsala izatea, euskalduna, askotarikoa eta inklusiboa.

Dozena bat eragilek baino gehiagok babestu dute Euskal Eskola Publikoaz Harro-ren dokumentua: Gasteizko, Oiongo, Bilboko, Santurtziko, Oarsoaldeako, Astigarragako, Donostialdeko eta Lasarte Oriako plataformek; Ordiziako euskal eskola publikoko komunitateak; Amurrioko hezkuntza publikoaren sareak; Debagoieneko Goieskolak; EHIGEk, Heizek; Ikasle Sindikatuak; Ikasle Abertzaleak taldeak; Ikamak; Ikasle Ekintzak; Gazte Komunistak; Steilasek; CCOO irakaskuntzak; eta ESK sindikatuak.


Summary: Madrilek «diskrezioa» eskatu du astelehenean Bilbotik Ukrainara bidaliko dituzten ibilgailu blindatuen inguruan. Armen bidalketa NATOko herrialdeekin «erabat koordinatuta» egingo da, Margarita Robles Espainiako Defentsa ministroak gaur esan duenez.

Margarita Robles Espainiako Defentsa ministroak ostiralean baieztatu zuen Espainiako Leopard tankeak bidaliko dituela aurki Ukrainara, Errusiaren inbasioari aurre egiteko. Geroztik, hainbat hedabidek zabaldu dute gerrarako 20 ibilgailu blindatu ontziratuko dituztela astelehenean bertan Bilboko portuan. «Gerra baterako materiala ematen ari gara», esan du Roblesek gaur, «eta gogo oneko edonork badaki oso diskretua eta zuhurra izan behar dela» horren inguruan ematen den informazioarekin, Espainiaren, NATOko herrialdeen eta Ukrainaren «segurtasuna jokoan» dagoelakoan.

Espainiako Aire Armadaren base batean egin ditu adierazpenok. Gaineratu duenez, gerra ibilgailuak bidaltzeko operazioa «erabat koordinaturik» egingo dute NATOko gainerako herrialdeekin.

Izan ere, bihar bertan bi bilera egingo dituzte bidalketa koordinatzeko. Alemaniak, Poloniak eta Ukrainak eskatu dute bilkura egiteko.

Roblesek ez du baieztatu nahi izan zenbat tanke eta bestelako zenbat ibilgailu blindatu bidaliko dituzten. Baina azken orduetan zabaldu da TOA M-113 motako ibilgailu blindatuak ontziratuko dituztela Bilbon.

Ibilgailu blindatu hori ez da berria, inondik inora. 2007. urtean ekoitzi zituzten azkenak. Aluminiozkoak dira, eta, horri esker, arinak dira, baina arma txikien balen kontra daude blindaturik. Soldaduak garraiatzeko pentsatuta daude. Bi gidariez gain, beste 11 pertsona garraia ditzakete. AEBek Vietnamgo gerran erabili zituzten, eta, geroztik, Panama eta Irak inbaditzeko, baita Kosovon Serbiaren aurka aritzeko ere; Afganistanen ere bai. Gaur, 80.000 unitate baino gehiago daude 50 herrialde baino gehiagotako armadetan.

Espainiak halako beste hogei bidali zituen Ukrainara irailean.

Kontraesanezko mezuak zabaldu ditu Roblesek: lehenik, bidalketak iragarri ditu, baina, gero, diskrezioa eskatu du. «Ezin dira datuak eman, baina Espainiak etengabe bidali du material humanitarioa eta defentsakoa». Gaineratu duenez, «ez dira gauza batzuk zabaldu behar, ezta banderarik jarri ere bidalitako materialarekin».

Gerra portua

Azken urteotan, Bilboko portua albiste izan da armen garraioan duen eginkizunarengatik. 2017an, esaterako, Ina Robles Bizkaiko Foru Aldundiko suhiltzailea ezaguna egin zen, uko egin ziolako portuan Saudi Arabiarako armak zamatzeko lanetan laguntzeari, herrialdeak Yemenen kontra eginiko bonbardaketen aurkako protesta gisa.

Bizkaiko Foru Aldundiak Robles zigortzeko prozedura abiatu zuen orduan ,«bere lana ez betetzeagatik», eta hiru eta sei urte artean lanik eta soldatarik gabe uzteko arriskuan egon zen. Azkenean, epaitegiek arrazoia eman zioten suhiltzaileak jarritako helegiteari, eta aldundiak zigor arina baino ezin izan zion ezarri.

Gero, Getxoko zinegotzi izan zen Elkarrekin-Podemos taldean, baina, 2020ko maiatzean, kargua utzi zuen, eta alderdiarekin zeukan lotura oro hautsi, Madrilgo Gobernuak Podemosen sostenguarekin jarraitu zuelako Saudi Arabiari armak saltzen.

Ukrainako gerraren beste aurpegi bat ikusi zen iazko martxoan Bilboko portuan. Nikolai Urvantsev ontziak Errusiako 172.000 metro kubiko gas deskargatu zituen han, nahiz eta Europako Batasunean askok eskatu herrialde horretako erregaiak inportatzeari uzteko, otsailean Ukraina inbaditzeagatik. Ordurako AEBek eta Erresuma Batuak debekatuta zeukaten Errusiako gasa, petrolioa eta ikatza inportatzea.

Greenpeace erakunde ekologistak protesta egin zuen orduan, Gasak gerra finantzatzen du eta Gerrarik ez lelopean.

Ekologistak Martxan, Ongi Etorri Errefuxiatuak, Gerra Hemen Hasten Da eta Euskal Gune Ekosozialista taldeek ere protesta egin zuten Bilbon, Europako herrialdeen «hipokrisia» salatzeko; izan ere, Errusiako gasa jasotzen zuten, eta, aldi berean, Ukrainara armak bidaltzen ari ziren.


Summary: Gasteizko Arana zentroaren lizitazioa onartu du Espainiako Gobernuak. Espainiako Gobernuak erakundeen arteko elkarrizketari «muzin» egin diola adierazi du EAJk.

Gasteizko Arana klinika zenaren eraikina errefuxiatuentzako zentro handi bat bihurtzeko proiektuaren lizitazioa onartu du Espainiako Gobernuak. Migrazioen Estatu Idazkaritzak 982.010 euroan lizitatu ditu eraikuntza eta lana gauzatzeko proiektuak, eta 14,7 milioi euro inbertituko ditu eraikina berritzeko. Espainiako Gobernuak erakundeen arteko elkarrizketari «muzin» egin diola adierazi du EAJk, sare sozialen bidez. «Aldebakartasunaren eta Estatuko Aldizkari Ofizialaren alde» egin izana leporatu dio.

Izan ere, liskarra izan dute auzi horren inguruan EAJk eta PSE-EEk. Migrazio arloko eskumenak Espainiako Gobernuarenak dira, eta Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Justizia, Berdintasun eta Politika Sozialen sailburuak adierazi izan du prentsaren bidez izan zuela proiektuaren berri.

Errefuxiatuentzako zentroa 2024an irekitzea aurreikusi dute asilo eskatzaile, iheslari eta errefuxiatuentzat. Obrak uztailean hasiko dira, eta urtebete iraungo dute. Zentroak 350 pertsona hartzeko tokia izango du, eta 13.000 metro koadro.


Summary: Talidomida merkaturatu dute Hego Euskal Herrian, protokolo zorrotzekin. Mieloma anizkoitza duten pazienteak tratatzeko erabiliko dute, besteak beste.

Talidomida botika Hego Euskal Herriko botiketan salgai dago, berriro ere. Urteak igaro ditu merkatutik kanpo, baina Espainiako Gobernuak erabaki du botika hori berriro ere merkaturatzea. Nabarmendu du segurtasun protokolo zorrotzak izango dituela, eta mieloma anizkoitza —odoleko minbizi mota bat— duten pazienteen tratamendurako erabiliko dute, besteak beste.

1950eko eta 1960ko hamarkadetan saldu ohi zuten talidomida. Emakume haurdunei ematen zitzaien sarritan, goragalea-eta arintzeko. Jakina da Europa osoan umetxo asko malformazioekin jaio zirela botika horren ondorioz. Ehunka kasu daude, eta salatu izan dute Espainiako administrazioak ez dituela inoiz aintzat hartu. Orain, mieloma anizkoitza tratatzeko errezetatuko dute sendagileek.

Hala ere, ospitaleetan erabiltzen jarraitu dute azken hamarkadetan, baina oso gutxitan. Medikuek botika inportatzeko eska zezaketen kasu berezietan. Gaurtik aurrera, errezetatu ahal izango dute, eta pazienteek aukera izango dute botiketan jasotzeko.


Summary: Lezetxikiko hagin bati esker, baieztatu dute neandertalak oso berandu arte bizi izan zirela inguruan. Diego Lopez-Onaindia ikertzaileak adierazi du kezkatuta dagoela AHTren lanek kobazuloan eginiko kalteekin. Arrasateko Udalak azalpenak eskatu dizkio Lezetxikin eginiko kalteen «kausen eta erantzukizunen» inguruan.

Bazekiten neandartalak bizi izan zirela Arrasateko (Gipuzkoa) Lezetxiki kobazuloan, baina, orain arte, ez zekiten oso berandu arte iraun zutela Iberiar penintsularen iparraldean, gizaki modernoek ordezkatu aurretik. Ondorio hori atera duen ikerketa bat argitaratu berri du American Journal of Biological Anthropology aldizkariak. Bordeleko Unibertsitateko (Okzitania) Diego Lopez-Onaindiak zuzendu du ikerketa egin duen zientzialari taldea. Sare sozialetan adierazi duenez, kezkaturik dago AHTren lanek kobazuloan eragin duten kalteaz. «Ez dut ulertzen nola onartu daitekeen holakorik XXI. mendean gertatzea».

Lezetxiki 1927. urtean aurkitu zuten, eta Jose Migel Barandiaranek eta Jesus Altunak ikertu zuten 1956tik 1968ra arte. Arkeologoek hagin bat topatu zuten han 1963. urtean. Lurrazpiko zer geruzatan ikusita, ondorioztatu zuten neandertal batena zela.

Lopez-Onaindiak zuzenduriko ikerketan, berriz, hagina sakon aztertu dute, eta baieztatu dute neandertal heldu batena zela, eta Erdi Paleolitoaren eta Goi Paleolitoaren arteko mugan aurkitu zituztela. Ondorioztatu dute neandertal hura duela 57.000-32.000 urte bizi izan zela. Horrek esan nahi du «Ipar Iberiar penintsulako neandertal gazteenen artean» dagoela.

Gizakiaren nondik norakoak argitzeko Lezetxikik eman duen azken informazio baliotsua da. Lehen ere, zientziarako datu garrantzitsuak eman ditu Arrasateko harpe horrek. Lehen indusketetan, Behe Paleolitoko Homo heidelbergensis espezieko emakume baten humeroa topatu zuten. 2016. urtean, hezur hori zuzenean datatu zuten, eta gutxienez 164 mila urte dituela ondorioztatu zuten. Gaur egun Euskal Herrian dagoen giza aztarnarik zaharrena da.

Albiste izan da kobazuloa azken orduetan, salatu baitute AHTaren tunel batek han kalteak egin dituela. Ikerturiko aldetik gertuko galeria bat suntsitu du tunelak, espeleologo batzuek dokumentatu dutenez.

Lopez-Onaindia ikertzaileak esan du informazio gehiagoren zain dagoela, «kobazuloak zer-nolako kalteak izan dituen» jakiteko.

Udala, azalpen eske

Arrasateko Udalak azalpenak eskatu dizkio Lezetxikin eginiko kalteen «kausen eta erantzukizunen» inguruan. Azpiegitura eraikitzen ari den enpresa Espainiako Garraio Ministerioaren menpekoa da, eta udalak jakin nahi du tunela zulatu aurretik eremu horretan dagoen ondarearen inguruko txosten teknikorik egin ote duten, eta horren kopia ote duten.

Udalak gogoratu du Lezetxiki-Leibar ingurua «arkeologiaren aldetik babestu beharreko mendi gisa sailkatuta» dagoela, eta adierazi du kezkaturik dagoela «irudiek erakutsitako kalteengatik». Udala harriturik agertu da, AHTaren planoen arabera tunelak aztarnategitik «urrun egon beharko lukeelako, eta ez aldamenean». Horregatik, inguruko lanen plano «zehatzak» eskatu dizkiote Adifi.

Eusko Jaurlaritzak babes bereziko kultur ondasun izendatu zuen Lezetxikiko aztarnategia iazko ekainean.


Summary: Pasaiako sarraskiko poliziak identifikatzeko saio bat egingo dute. Komando Autonomoetako lau kide hil zituzten polizia operazio horretan, eta idenfikazio proba batera deitu du epaileak lekuko bakarra: Joseba Merino. Martxoaren 28an du ordua, Donostiako epaitegietan.

Pasaiako sarraskiaren iraganak orainaldira itzultzeko aukera bat izango du, hiltzaileek urte askoan saihestu duten orainaldi judizialera esan nahi baita. Donostiako Instrukzioko 2. Epaitegiak Joseba Merino deitu du aurrez aurreko identifikazio proba batera, Pasai Donibanen (Gipuzkoa) hildako Komando Autonomo Antikapitalistetako lau militanteen hiltzaileren bat identifika dezakeen ikusteko. Merino da sarraski horretatik bizirik atera zen militante bakarra, 1984ko martxoaren 22an. Beste lau komando kideek 113 tiro jaso zituzten Polizia operazio horretan.

Ikusi gehiago: Joseba Merino, Pasaiako segadako lekukoa: «Ez genuen espero, identifikazio saioa egitea beti ukatu baitigute»

Pasaiako sarraskian parte hartutako zenbait polizia identifikatu ditu Merinok, hedabideetan zabaldu diren bideo eta argazkietan, eta martxoaren 28rako deitu du epaileak identifikazio probara. Hala, bide judizial berri bat zabaldu dute Pasaiako segada eta fusilamenduei dagokienez. Auziak ia 40 urteko ibilbidea egin du epaitegietan, baina ikerketak oztopo gehiegi izan du aurrera egiteko, eta hura ixteko saio ugari egon dira, gainera. Horregatik, Merino bera «ezustean» harrapatu du epailearen deiak, abisu hori iritsi delako Pasaiako Polizia operazioan parte hartutakoak identifikatzeko egon diren traba askoren ondoren.

Modu batera edo bestera, Gipuzkoako Probintzia Epaitegiak auzia zabaldu du berriro, eta egin beharrekotzat jo du sarraskiaren lekuko bakarrak bideoetan ikusitako ustezko errudunak identifikatzea eta polizia horiei deklarazioa hartzea identifikazio probak emaitzak balitu.

Gerra zikinaren itzala

Pasaiako sarraskiaren testuinguru historikora jo behar da Komando Autonomoetako lau kideen hilketaren zergatiak aurkitzeko. Izan ere, Felipe Gonzalezen (PSOE) agintaldi luzearen hasieran izandako gerra zikinarekin loturiko gertakari nagusietako bat da. Sarraskia gertatu baino urtebete lehenago eratu zuten GAL, 1983an. Bada, 1984ko martxoaren 22ko bezperetan, Rosa Jimeno oriotarra bahitu zuen Espainiako Poliziak, hura ere Komando Autonomoetako kidea, eta, torturapean, behartu egin zuten hildako militanteekin Pasaiako badian hitzordua egitera.

Taldea itsasoz iritsi zen Pasai Donibanera Lapurditik, gaueko 22:00ak baino minutu batzuk geroago, eta tiroka hartu zituen Poliziak. Lurrera zetozen bost lagunetatik lau hil zituzten: Pedro Mari Isart eta Dionisio Aizpuru azpeitiarrak, eta Rafael Delas eta Jose Maria Izura irundarrak. Joseba Merino bosgarren taldekidea izan zen bizirik atera zen bakarra. Hamazazpi urte egin zituen espetxean, hilabete bat lehenago Enrique Casas PSEko kidearen hilketarekin zerikusia zuelakoan.

Joseba Merinok maiz azaldu duenez, Poliziak ez zituen lau kideak segadaren lehen kolpean hil. Aizpuru eta Delas atxilotu egin zituzten, Merinorekin batera. Azken hori taldetik banatu zuten, Merinok berak kontatzen duenez, eta beste biak han bertan hil zituzten. «Hil egin behar duzue», esan zieten, alboan zegoen lekukoaren arabera, «eta tiro egin zuten».

Gau hartan tiro egin zuen agente bat identifikaturik duela esan dio BERRIAri Joseba Merinok, argazkietan eta bideotan ezagutu duela zibil jantzita. Zer arma zeraman ere gogoan du: «Eskopeta bat».

Casas eta «mendekua»

Estatu terrorismoaren ekintza gisa sailkatu dute askok badiako sarraskia. Lau militanteen hilketa gertatu baino hilabete bat lehenago Enrique Casas Gipuzkoako PSEko idazkari nagusi eta senatariaren aurkako atentatua egin zuten; 1984ko otsailaren 23an hil zuen talde batek Casas. Hamabi urte geroago, Ricardo Garcia Danborenea Bizkaiko PSEko idazkari nagusi ohiak GALen sorrerarekin nahastu zuen Casas epailearen aurrean. Danborenea bera zazpi urteko kartzela zigorra jaso zuen GAL auziagatik.

Bada, Casasen hilketak lurrikara politiko handia eragin zuen, eta historialari batzuek, Komando Autonomoetako kide ohiek bezala, «mendeku» ekintza batekin lotzen dute Pasaiako badian gertatu zena. Orain, berriz, justiziak zabaldu duen bide berriak argi gehiago eman diezaioke gertakari ilun horri, hilketan parte hartze zuzena izan zuten batzuen identifikazioa lortzeko aukera bat baita.

Gauzak horrela, Joseba Merino identifikazio proba duen egunerako elkarretaratze batera deitu dute, Donostiako Justizia Jauregiaren aurrean. Martxoaren 28rako da ordua, 09:00etan, baina baliteke agendak aldaketaren bat izatea, prokuradoreen greba dela eta.


Summary: «Itsasoko lan gogorra gogoko duten gazteak topatzea da erronka». Ondarroako Antiguako Ama itsas arrantzako eskolak egoitza berria du. Erdi mailako gradu berri bat eskaintzeko aukera eman die horrek, eta simulatzaileak erabiltzen hasi dira, Bittor San Millanek azaldu duenez.

Astelehenean inauguratu zuten Ondarroan Antiguako Ama itsas arrantzako eskolako egoitza berria, lehen Txomin Agirre ikastola egondako tokian, hain zuzen —biak Bilboko Elizbarrutiaren ikastetxeak dira—. Irailean egin zuten egoitza aldaketa, ikasturtea hastean, eta ordutik da Bittor San Millan (Portugalete, 1964) eskolako zuzendaria. “Orain arteko ildoei eutsiko diet, oso lan ona egin baita, eta, ahal den neurrian, hobetzen ahaleginduko naiz”.

Jaiotzen jaitsierak eragindako matrikulazio beherakadaren ondorioz zarratu zuen elizbarrutiak Txomin Agirre ikastola, 2019an. Zuek zelan zaudete?

Gaur egun, 130 bat ikasle ditugu. Lau gradu eskaintzen ditugu, bi erdi mailakoak eta bi goi mailakoak. Itsasertzeko Nabigazioa eta Arrantza erdi mailako gradua eskaintzen hasi garenetik, gora egin dute matrikulazioek, eskaintza handitu baitugu. Baina, bestela, berdintsu eusten dio. Gure eskaintza baino handiagoa da jasotzen dugun eskaera kopurua.

Zelakoak dira zuen ikasleak?

Lea-Artibaitik etortzen dira: Ondarroatik eta Lekeitiotik. Bermeotik ere bai. Gipuzkoatik ere etortzen dira hainbat. Euskal Herritik kanpo, Balear uharteetatik eta baita Galizian hasi eta Kantauri aldeko erkidego guztietatik ere.

Euskal Herritik kanpoko leku horietan ez dago eskolarik?

Egon badaude, baina gu erreferente bat gara arrantza munduan.

Hetel EAEko Lanbide Heziketako ikastetxeen elkarteak —Antiguako Ama kide da— martitzenean esan zuen: ikasleen %80k lana topatzen dute ikasketak bukatu eta sei hilabete igaro baino lehen. Zuenean ere bai?

Gurean ere bai. Hemen ikasten dutenak itsasora edo lehorrera joan daitezke lanera. Itsasora joaten direnak offshore itsasontzietara joan daitezke, arrantzontzietara, portuetako atoiontzietara, aisialdirako itsasontzietara… Ez da bakarrik arrantza, nahiz eta gure eremuan indar handia daukan. Makina arloan, hemendik ateratzen diren profesionalek denetarik ikasi dutenez, mantentze lanetarako asko eskatzen dituzte lehorrean; beraz, itsasontzietan makinista aritu daitezke, edo lehorrean mantentze lanetan. Ez dut esango gure ikasleen artean langabeziarik ez dagoenik, baina hemendik irteten direnek oso erraz eta arin topatzen dute lana.

Portuan gizonak eta andreak ibiltzen dira, baina, oro har, definituta dago zeintzuk diren batzuen eta besteen egitekoak. Zuenean zer gertatzen da?

Lanbide hau oso maskulinizatuta dago. Goi mailako zikloetan, bietan, emakume bana dugu. Zaila da, baina noizean behin etortzen dira emakumeak eskolara.

Lau graduez gain, hezkuntza ez-arautuari dagokion prestakuntza ere eskaintzen duzue, ezta?

Arratsaldeetan, ziurtagiri profesionalak lortzeko ikastaroak eskaintzen ditugu. Gure sektorean beharrezkoak dira: itsasora joateko, titulazio akademikoaz gain, beste ikastaro berezi batzuk ere eskatzen dituzte, eta haiek barik ezin zara itsasoratu. Horrez gain, beste ikastaro batzuk ere eskaintzen ditugu; esaterako, mediku zaintza aurreratuarena.

Ethazi metodologia erabiltzen hasiko zaretela iragarri duzue. Zer da? Eta zer ekarriko du?

Lanbide Heziketan duela hainbat urte ezarritako metodologia bat da. Guk aurten ezarriko dugu, eta erronkei lotutako ekintzetan datza. Hau da, ikasleari erronka bat planteatzen zaio, eta hura gainditzeko bideak bilatu behar ditu. Ikasleak lanean parte hartzea bultzatzen da, modu aktiboan.

Zuenean alde praktikoa oso garrantzitsua izango da, ezta?

Alde teorikoa oinarrizkoa da, baina berehala hasten gara alde praktikoa lantzen. Hemen baditugu makinak: tornuak, fresatzeko makinak, soldagailuak, hozkailu industrialak, benetako motorrak… Oso praktikoa da. Beste eremu batzuetan, simulagailuak erabiltzen ditugu. Tresna berriak dira guretzat. Badaukagu nabigazio eta arrantza simulagailu bat, eta baita makina arlokoa ere. Esaterako, zubiari dagokion simulatzailean, badirudi benetako itsasontzi bateko zubian zaudela. Arlo pedagogikoan, ezinbesteko baliabideak dira guretzat.

Arestian esan duzu arrantzak oraindik indarra duela, baina Bizkaian, oro har, gero eta ahulago dago sektorea. Ondarroan bertan, berbarako, baxura desagertzeko zorian dago. Zer eragin izango du zuenean?

Azken urteetan gertatzen ari den fenomeno bat da. Zer egin dezakegu guk egoerari buelta emateko? Hemendik profesional berriak atera, eta flota horri eutsi. Zelan? Oso formakuntza ona duten eta lan honetarako gogoa duten profesionalak sortuz.

Itsasoa gogorra da, eta, ondorioz, gazte askorentzat ez da bereziki erakargarria.

Gogorra da, bai, baina beste lan asko ere bai. Itsasoa ez da edonorentzat, baina, agian, ez da edonorentzat eguna mahai baten aurrean eserita igarotzea ere. Horregatik aurkitu behar ditugu itsasoa gustatzen zaien gazteak; itsasoko lan gogorretan ibiltzea gustuko dutenak eta horretarako prest daudenak topatzea da erronka.

Gazte horiek bilatzera joan beharko duzue, beraz.

Orain arte, berez etorri izan dira. Askotan, itsasoan ibilitakoak dituzte familian, eta ondo ezagutzen dute itsasoko gizonen eta andreen bizitza. Baina, orain, gure erronka da gazteak halako ikasketetara erakartzea, gero itsasontzietan edo armadoreek behar dituzten lantaldeak osatzeko: patroi lanean, makinista, eta abar.

Sektorea asko aldatu da azken urteetan. Eskola ere bai?

Bai, baina gure erroei eutsi diegu; batez ere, ikasleenganako hurbiltasuna, laguntza… Gure irakasleek esperientzia handia dute: saiatzen gara itsasoan ibilitako esperientziadun jendea ekartzen gurean irakasle izateko.


Pasio baten fruituak

Summary: Pasio baten fruituak. Urteetan jasotako eta gordetako bertso grabazioak transkribatzea erabaki zuen Xabier Unanuek duela ia hogei urte. 42.000 bertso baino gehiagoko bilduma osatu, eta Zestoako liburutegiari utzi dio.

Izenaren jabe den bizikleta estatiko bat erdian; lan mahaia ezkerreko paretaren kontra; karpetak, liburuak, agiriak han eta hemen, lurretik hazten diren dorretxoetan, apaletan; kasetez eta bideo zintaz betetako kaxak; pareten kolorea ezin antzeman, kartelez eta posterrez josita. Xabier Unanueren (Zestoa, 1943) etxeko ganbaran pausoa emateko justuko tokia dago, baina harribitxiak topa daitezke nonahi. Esaterako, 42.000 bertso baino gehiagoko bilduma osatua dauka.

Udalgintzan zaildutako gizona da: bi aldiz izan zen Zestoako alkate —1979tik 1983rako eta 1995etik 1999rako agintaldietan—, eta beste bederatziz zinegotzi. “Herri hau ondo ezagutzeko moduan”, dio. Hala ere, eta “saltsa guztietan sartutakoa” dela dioen arren, bizitzan “bereziki, hiru pasio” izan ditu: zinema, pilota eta bertsolaritza. Pasioari lana, ahalegina eta konpromisoa gehitu dizkio hiru arloetan; zinemari eta bertsolaritzari, bereziki.

Uztapideren itzala

Hain justu, azken horri lotuta, ekarpen aberatsa egin berri dio Unanuek Zestoa jaioterriko udal liburutegiari: hark transkribatutako 42.000 bertso eta beste hainbat dokumentuk osatutako bilduma utzi du dohaintzan, herritarrek eskura izan dezaten.

1976tik 2000ra arte Zestoan antolatutako 50 jaialditan kantatutako bertsoak, Zestoatik kanpoko ehundik gora saiotakoak, Manuel Olaizola Uztapide-ren 2.760 bertso, Fernando Aire Etxart Xalbador-en 1.588, Inazio Eizmendi Manterola Basarri-ren 2.730, Zestoan 1992tik 2016ra ia urte denetan santa eskean kantatutako koplak —10.000 bat—… Horiek guztiak eta gehiago dauzka transkribatuta, lehendabizi eskuz eta gero ordenagailuan. Digitalizatuta utzi du bilduma liburutegian, USB giltza batean; baina jatorrizko euskarri fisikoak ganbaran dauzka oraindik.

Ez luzerako, ordea: Bertsozale Elkartearen Xenpelar dokumentazio zentrora eramango ditu laster kaseteak —laurehun bat—, bostehun grabazio ordurekin baino gehiagorekin, han digitalizatu ditzaten. Unanuek transkribatutako bertsoen zati bat zentro horretan dago jada, azkenean osatu duen bildumaren zati bat.

Gaztetatik gozatu izan du Unanuek bertsolaritzarekin eta bertso munduarekin. Oroitzapenetan arakatzen hasita, gogora ekarri du lasalletarren San Jose eskolan San Jose egunean —martxoaren 19an— ospatzen zen festara urtero joaten ziren bertsolari handiekin sortu zitzaion lilura; hango irakasle Ignacio Iturriozen ekimenez, ikasle gazteak santa eskean irteten hasi zirenekoa; Zestoan ikastola martxan jarri zutenean hura sostengatzeko egiten zituzten jaialdiak; Basarri, Joxe Agirre, Imanol Lazkano, Joxe Lizaso, Eusebio Eizmendi Txapel, Jon Azpillaga, Jose Luis Gorrotxategi… eta, nola ez, Uztapide: “Uztapide santa eskean ezagutu nuen nik, 15 urte nituela. Uztapidek hiru txapel atera zituenerako, guk 18-19 urte bagenituen. Uztapide zerbait bazen. Uztapide zera zen guretzat…Uztapide!”.

Pentsatu eta egin

“Grabazioak gordetzen nituen bitartean, inoiz ez nuen pentsatu bilduma osatuko nuenik”, aitortu du Unanuek. “Baina 2004an aurretiko erretiroa hartu nuen, 60 urterekin, eta etxean gordeta neukan material guztia behar bezala sailkatzen eta txukuntzen hasi nintzen. Pila bat nuen”. Orduan hasi zen, “denbora-pasa”, gordeta zeuzkan bertso grabazioak transkribatzen ere. “Baina, bertsoak transkribatzen hasi nintzenean ere, artean ez neukan buruan bilduma osatzearena. Duela bizpahiru urte, santa eskeko kopla denak inguratu nituenean, neure buruari esan nion 80 urte bete aurretik horiek denak transkribatzen bukatu eta liburutegian utzi behar nituela”, azaldu du. Pentsatu eta egin. Zuzen eta garaiz bete du bere buruari jarritako erronka: atzo, Kandelario egunean, bete zituen Unanuek 80 urte.

Bertsolaritzako transkripzio eta bilduma lanak “itxita” utzi ditu zestoarrak; horretan jarraitzeko asmorik ez duela esan du, garbi, nahiz eta dohaintzaren berri izan ondoren jaso dituen bertso zahar gehiago. Hala ere, eta zer den zehaztu gabe, “entretenimendu berria” baduela gehitu du, irribarrez. “Badaukat denbora zertan pasatu”. Ikusteko dago entretenimendu berriak fruiturik emango duen.


Euskoa, hamar urte garatzen

Summary: Euskoa, hamar urte garatzen. Hamar urtean anitz garatu da lekuko moneta, beste batzuk sortzeko eredu izateraino. Billeteari birtuala gehitu, eta erabiltzaile anitzez gehiago dira, profesionalak barne.

Europako lekuko dibisa edo moneta guztien artean, euskoa da azkarrena, hiru milioi euroz goitiko balioaren heinarekin. Hamar urte bete berri ditu, eta bere arrakastaren ondorioa Europan ere neurtzen ahal da, joan diren bi urteetan beste 39 lekuko moneta sortu baitira euskoa adibidetzat harturik.

Europan ez da izan lehena kronologikoki. Horregatik, Euskal Moneta elkarteak ez du erraten lehen moneta denik euskoa; azkarrena, bai, Iban Carricano komunikazio arduradunak argitu duenez: “Sarerik handiena da, eta hori bi ezaugarrirekin definitzen da. Batetik, zirkulazioan diren unitate kopuruarekin, eta azken zenbaketan 3,5 milioi eusko ziren. Hor aitzinean gaude, eta diferentzia anitzekin. Bestetik, sarea ere neurtzen da; 1.300 profesional ditugu, eta horrek ere lekuko lehen moneta gisa sailkatzen gaitu”.

Bistakoa izan daiteke, baina beste lekuko dibisak baino haboro garatu bada ere, “euroaren erabilpenetik oraino urrun” daudela zehaztu du Carricanok. Halere, 2013ko urtarrilaren 31n lehen billeteak zirkulatzen hasi zirenetik, jauzi batzuk egin ditu euskoak urtez urte; gaur egun, partikularren sarea bezala, profesionalena ere anitz garatu da.

Billeteekin hasi, eta, gainera, birtualera ere jauzi egin zuen euskoak 2017an; kartarekin lehenik, baina bere arrakasta ez da izan 2020az geroztik telefonoarekin pagatzeko ahala eskaintzen duen aplikazioaren heinekoa, Carricanok dioenez: “Arrunt praktikoa da telefonoarekin pagatzea, erabiltzaileentzat eta saltzaileentzat ere bai. Agerikoa da datuetan: 550.000 bat eusko dira billeteetan zirkulazioan, eta birtualean etengabeko hazkuntza da, hiru bat milioi eusko dira”. Halere, ez dituzte paperezko sosak baztertu nahi; batetik, eusko billetea “ikonikoa” delako, eta, bestetik, erabiltzaile batzuek ez dutelako birtualera pasatu nahi.

Balioak ekonomiara

Hastapenetik dirua baino zerbait gehiago partekatzea proposatzen du Euskal Moneta elkarteak: balio batzuekin bat egitea, preseski. Horiek zer gisaz garatu diren galdeturik, Carricanok, euskaratik hasirik, aipatu du “lekuko monetaren bidez, 340 profesionalek afixatze elebiduna” ezarri dutela. “Beste hirurehun batek haien eskuetan dituzte itzulpenak, baina ez dute oraino plantan ezarri. Eta engaiatuak diren beste hirurehun bat badira”. Adibide garbi bat da, haren ustez, balioak nola gauzatzen diren ikusteko.

Lurralde mailako elkartasuna ere aipatu du komunikazio arduradunak, urtez urte errepikatzen den argazki bat oroitarazirik: Euskal Moneta elkarteak sos zama bat ematen die hainbat elkarteri. Euskoaren erabiltzaile bakoitzak elkarte bat babesten ahal du, eta elkarte batek 30 babesle dituelarik, bere babesleen urteko hartu-emanen %3 bereganatzen ditu. “Aurten, gisa horrez, hirurogei bat elkarteri 60.000 euskotik goiti banatu dizkiegu: izan kultura, irakaskuntza, ingurugiroa… Lurraldeko elkartasun mekanismo arrunt konkretua da euskoa moneta erabiltzearen bidez”.

Neurtzen zailagoa dira hastapenetik euskoaren bidelagun diren beste balio batzuk; hala nola, finantza espekulazioa txikitzea. Neurtzen zaila da ingurumenean lekuko dibisak ukan dezakeen eragina ere, nahiz eta, Carricanoren ustez, berez joan: “Lekuko monetak zirkuitu laburrak aktibatzen ditu, eta, ondorioz, trantsizio energetikoa aitzinarazten du”. Elkarteak lekuko hornitzaile batekin aritzea galdetzen die, gainera, partaide dituen profesionalei, hurbileko hartu-eman ekonomikoak ahal bezainbat indartu nahiz.

Izan partikularra ala profesionala, kide bilakatzeko balio horiekin eta beste batzuekin bat egitea galdetzen denez, erabiltze batzuen profila argia da. Carricanok baieztatu du, ñabardurak badiren arren. “Aski harrigarria da ikustea zenbat jende desberdin lotzen den euskoari: batzuk euskarari atxikiak dira, besteak lurralde ekonomiari… Azkenean, badira AMAP sareak, ikastolak, baina beste komertzio desberdinak ere bai; hala nola, Bereziartua eraikuntzako materialen saltoki sarea”. Azken adibide horren berdintsua da Collectivite Services, profesionalak bulego materialetan hornitzen dituen enpresa; eskala handiko komertzioa egiten dutenez gero, euskoaren zirkulazioan hartu-emanen kopurua handitzen dute halako enpresek. Gainera, “diotenez, bezero berri batzuk ukan dituzte euskoa onartzen hasi direnetik”, gehitu du elkarteko langileak.

Irakaspenak

Euskoak bidea ireki die beste lurralde batzuetako dibisa berriei. 39 sortu dira azken bi urteetan, Baionan hartu irakaspenetatik. Bretainian edo Biarnon, besteak beste, hala abiatu ziren. Baionan kokatzen da, justuki, lekuko dibisak sortzen laguntzeko sortu zen Lekuko Moneten Institutua, Euskal Monetaren egoitzan.

Baina euskoa bera ere garapen bidean da oraino; Ipar Euskal Herrian ez da berdin erabilia gune guztietan, Carricanok zehaztu duenez: “Biztanleriarekin aski proportzionala da. Profesional anitz baditugu enpresa anitz diren guneetan. Beste guneetan dinamizazio lana egiten dugu, baina enpresa eta biztanleen dentsitatearen araberakoa da euskoaren erabilpena”.

Enpresa mundutik jin daiteke euskoaren ondoko urratsa, garapen xede bat ikertzen ari baitira: barter edo enpresen arteko transakzioak lekuko monetan nola egin gogoetatzen ari dira ekonomia ikerlari desberdinak. “Euskal Herri osoko eskalan egitea ikertzen ari gara, eta horrek ekar lezake lehen harri bat euskoa Hego Euskal Herrira pasatzeko”, aitzinatu du Carricanok.

Aurtengo Eusko Egunean, dena den, hamargarren urtemuga ospatuko dute, Ezpeletan, apirilaren 15ean.


Hizkuntzak duen zama

Summary: Hizkuntzak duen zama. Nafarroako Gobernuak ‘Migrazioak eta kultur aniztasuna’ izenburuko komunikazio gida aurkeztu du, hedabideei migratzaileen inguruan hitz egiteko gomendioak eskaintzeko.

Hizkuntzak bere konnotazio inplizituak ditu: ez da gauza bera hitz bat erabiltzea edo bestea. Konnotazio horiek agerian uzten dituzten hitzak kazetaritzan murgiltzen dira, nahigabe edo nahita, eta hortik, gizartean. Konnotazio negatiboak dituzten terminoek migratzaileengan eragiten dute bereziki, eta, hori saihesteko asmoz, Nafarroako Gobernuak Migrazioak eta kultur aniztasuna komunikazio gida aurkeztu du.

Gidak hedabideentzat eta gizarte erakundeentzat gomendio eta jardunbide egokiak biltzen ditu. Hedabideek migrazioaren inguruan erabiltzen zuten hizkuntza ikusita, Patrizia Ruiz de Irizar Migrazio Politiketako foru zuzendaria bere taldekideekin batera 2018an lanean hasi zen. «Migratzaileei buruz hitz egiten duten berrien %50ek baino gehiagok ez dute pertsonez hitz egiten. Ez dute pertsona hitza erabiltzen», esan du Ruiz de Irizarrek. Gomendioak idazteko prozesuan hamabi gizarte erakundek parte hartu dute, Nafarroako SOS Arrazakeriak barne. Pertsonak «haiek» eta «gu» artean bereizteko joera kritikatu du Bea Villahizan Nafarroako SOS Arrazakeria erakundeko kideak: «Gizartean sakonean sartu den diskurtsoa da. Eskubide berak izan beharko luketen pertsonen gizatasuna desagertzen da, eta hori oso larria da».

«Magrebtar familia duen nafarra» edo «jatorri kolonbiarra duen euskalduna» dira hedabideetan ohikoak diren esaldiak, gizartea bitan banatuz: pertsona migratzaileak eta «hemengoak». Gida sortzeko helburu nagusietako bat bereizkeria hori amaitzea da, Ruiz de Irizarren arabera: «Albisteetan azpimarratzen da pertsona bat migratzailea dela, haren jatorrizko herrialdea aipatuz. Hala ere, beti migratzaile hitza erabiltzen dute, eta ez pertsona. Migratzaileak, alde batetik, eta pertsonak, bestetik».

Migratzaileak baztertzeko erabiltzen den beste metodo bat beldurraren diskurtsoa zabaltzea da, hark dioenez. Izua sortzeko asmoz, inbasio, uholde eta olatu handia bezalako terminoak erabiltzen dira, eta, hala, migratzaileak gehiago baztertzen. Migrazio Politiketako zuzendariaren arabera, aurreiritzi arrazistek elikatutako albiste faltsuek zuzeneko ondorioak dituzte migratzaileen bizitzan: «Beldurraren diskurtsoa transmititzen da, kriminalak balira bezala. Hesi hori eraistea ezinbestekoa da».

Nafarroako SOS Arrazakeria erakundean jada adituak dira hizkuntza zuzentzeko prozesuan, eta ohikoa da haientzat hedabideekin harremanetan jartzea migrazioaren inguruan erabilitako hizkuntza zuzentzeko helburuarekin. «Diskurtso belikoaren ondorioz, pertsona migratzaileak etsai ikusezin bihurtzen dira; aurpegirik gabe, duintasunik gabe», esan du Villahizanek.

Hitzak tentuz hautatzeak eguneroko zeregina izan behar duela diote, eta ahal den heinean mintzamolde neutroa erabiltzea gomendatzen du gidak, hedabideetan ohiko bihurtu diren espresioak saihestuta. «Ahotsik gabekoei ahotsa ematea» da baztertu beharreko esaldietako bat. Hedabideek askotan migratzaileen inguruan hitz egiten dute, baina protagonistak aintzat hartu gabe. «Haien gainean bai, baina haiek gabe», zehaztu dute gidan.

Haiekin hitz egin gabeko berriak irakurtzea ohikoa dela salatu du Ruiz de Irizarrek, komunikabideek askotan ez dutelako migratzaileen ahotsak kontuan hartzen: «Euren bizitzaren eta gertakarien protagonista izan behar dute. Baina oso ohikoa den paternalismoak irabazten du askotan; batzuetan, paternalismoz mozorrotutako arrazakeria da».

Migratzaileak «ahotsik gabeko pertsonak» ez direla azpimarratu du Villahizanek, baizik eta bozgorailutik baztertu izan dituztenak. «Pertsona guztiek ahotsa dute, eta pertsona migratzaileei ahotsa kentzen dion egiturari begiratu behar zaio». Migratzaileak ez daude mikrofonoez inguratuta, beraz. Mikrofono horien atzean dauden kazetarien artean pertsona migratzaile gutxi daudela esan du Ruiz de Irizarrek, eta horrek eragin zuzena duela kazetaritzan erabiltzen den hizkuntzan: «Erredakzioetan eta administrazioetan askotariko ahotsak falta dira». Kazetari migratzaileak errealitate plurala sortzeko «ezinbestekoak» direla adierazi du hark. Hala ere, errepresentazioaren egitura estrukturala seinalatu du Villahizanek, esan baitu klaseak, generoak eta, batez ere, arrazak baldintzatzen duela mikrofonoa eskuratzeko aukera.

Hiztegia moldatzen

Bien bitartean, gorroto diskurtsoa borrokatu eta ordezkatu behar dela esan du Nafarroako Gobernuko Migrazio Politiketako zuzendariak, mingarria izan daitekeen hiztegia guztiz baztertuz: «Komunikabideek eta, batik bat, administraziook migrazioaz zabaldu behar dugun mezua positiboa izan behar da beti». Gidaren arabera, erakundeek eta eragileek aliantzak sortu behar dituzte diskurtso mota horietan kaltetua sentitzen den sektorearekin. Borroka horretan instituzioen parte hartzearen falta sumatu du Villahizanek, batzuetan ez dituztelakoan egoera arrazistak salatzen: «Arazoaren oinarriei garrantzia eman behar zaie, eta horretarako erakunde arduratsuak behar ditugu, arrazakeriaren kausak zehazteko eta gorroto diskurtsoa baztertzeko gai direnak».Baina gizartean barneratuak dauden esamoldeak aldatzeko prozesua luzea da, eta aurten aurkeztutako gida pauso «txiki» bat dela dio Ruiz de Irizarrek; bien bitartean, gidak erredakzioetan leku bat aurkitzea espero du: «Komunikabideetako kazetariak gida irakurtzera eta erabiltzera animatzen ditut, hedabideen hizkuntza moldatzeko».


Aukera berberak izateko eskubidea

Summary: Aukera berberak izateko eskubidea. Bizkaian hamar adingabetik bat pobre bizi da, eta hamarretik biri ongizatea falta zaie. Halako zaurgarritasun egoerei erantzun eta umeei aukera berriak eskaintzeko, zenbait egitasmo dituzte, Bizkaiko Foru Aldundiak ez ezik, Save The Childrenek eta Gurutze Gorriak.

Gobernuz kanpoko erakundeek eta instituzioek hamaika aldiz erabiltzen duten terminoa da zaurgarritasuna; batez ere, adingabeez hitz egitean. Baina zer esan nahi du, zehazki? Eragile askoren arabera, zaila da ulertzen eta definitzen. Iker Fernandez Perez bost urtean ibili da adingabeen gizarte bazterketaren inguruko gaietan lanean, gizarte hezitzaile bezala, eta, haren ustez, gizarteak zaurgarritasunaz duen ideia ez dago “guztiz lotuta errealitatearekin”: “Zaurgarritasunari buruz pentsatzerakoan, muturreko pobrezia datorkigu burura; etxegabeetan pentsatzen dugu. Baina errealitatea oso ezberdina da, aldaera asko dituelako. Dituzten beharrizanak ase ezin dituzten pertsonak dira”. Bizkaian hamar adingabetik bat pobre bizi da, eta bik ez dute ongizaterik.

Victor Gutierrez Bizkaiko Gurutze Gorriaren presidentea eta Charo Arranz Araba, Bizkai eta Gipuzkoako Save The Childreneko zuzendaria ados daude terminoak askotariko egoerak hartzen dituela barnean. Are gehiago, Gutierrezen ustez, “adingabe orok” du zaurgarritasun puntu bat: “Adingabeek ezin dute lanik egin. Askotan, haien iritzia ez da kontuan hartzen; isilik geratu behar dute egoera askotan, eta zenbait eskubide ez zaizkie bermatzen”. Horregatik, haurren zaurgarritasunari aurre egiteko, uste du “adin bereko jendeak dituen aukera berberak ez izatea” dela kontuan hartu beharko litzatekeen definizioa. Hori egunerokora eramanez, “etxean hotza pasatzea edota haragia eta arraina astean hiru aldiz ezin jatea” dela dio Gutierrezek.

Arranzek, bestalde, definizio jakin bat erabili baino nahiago du adibide eta ezaugarri batzuekin lan egin. Araba, Bizkai eta Gipuzkoako Save The Childreneko zuzendariaren iritziz, egoera zaurgarrian edo gizarte bazterketan erortzeko arriskuan dauden familiak dira, besteak beste, argindarra ordaintzearen edo janaria erostearen artean erabaki behar dutenak; seme-alabei zinemarako sarrera bat ordaintzeko aukerarik ez dutenak; ikasketekin laguntzeko adina baliabide ez dituztenak; eta, “muturreko kasuetan”, etxegabetzeko arriskuan dauden familiak.

Gaian adituek ere adingabeen zaurgarritasuna mugatzeko zailtasunak dituztenez, zaila da jakitea Bizkaian zenbat haur dauden egoera horretan. Erakunde eta elkarte bakoitzak bere datuak ditu. Bizkaiko Foru Aldundiaren arabera, iazko abenduaren 31n foru Haurtzaro Zerbitzuak 2.589 espediente zituen, eta horietatik 308 harrera familietan zeuden. GKEen txostenen eta egunerokoan egiten duten lanaren arabera, ostera, “askoz ume gehiago” bizi dira halako egoera “latzetan”.

Gutierrezek dioenez, Bizkaiko familien %25 gizarte bazterketa jasateko arriskuan daude. Save The Childrenen datuek antzeko emaitzak dauzkate: ongizate falta bost haurretik batek pairatzen du. Harago doaz, baina, Arranzen taldeko ikerketak; diote Euskal Autonomia Erkidegoko —GKEaren ikerketek eremu hori hartzen dute— adingabeen %13,7, pobre bizi direla; “eta Bizkaiko egoera ez da aldentzen datu horretatik”. Gurutze Gorrian “ezinezkoa” dute jakitea zenbat adingaberi laguntzen dieten; dena dela, Gutierrezek nabarmendu du 8.000-10.000 ume inguru izan daitezkeela.

“Ilararen amaiera”

Definizio beste arrazoi ditu adingabeen zaurgarritasunak. Halako egoeren ondorioz, adingabeak “atzean gelditzen dira”, Gutierrezek dioenez, eta, askotan, “familia eta eremu jakin batean jaio izana” da arrazoi bakarra: “Bizkaian hori argi ikusten dugu gure eragin esparruarengatik: ekintza gehiago ditugu Ezkerraldean Eskuinaldean baino. Horrek argiki adierazten du jaiolekuak nola eragiten duen norberaren egoeran”. Hori baieztatu arren, azpimarratu du pobreziak ez duela “profil jakinik”; uste du gehituz doazen ezaugarriak direla. “Hamaika arrazoi daude ilararen bukaeran amaitzeko, eta, bertara heltzen zarenean, oso zaila da irtetea”.

Gutierrezek azaldu duenez, arrazoi horien artean daude, esaterako, emakumea izatea, seme-alabak izatea, migratzailea izatea edota ama soilik izatea umeen arduradun. Ezaugarri horiek guztiak metatuz doaz, eta egoera gero eta zaurgarriagoa bilakatzen da. Arranzek dio pobrezia seme-alabak dituzten familietan metatzen dela; hortaz, jaiotzen direnetik daude bazterketatik pauso bat gertuago.

Ilararen bukaeran daudenean agertzen dira “saiatzearen eta meritokraziaren diskurtsoak”, Gutierrezen iritziz. Baina, Bizkaiko Gurutze Gorriko presidenteak gaineratu duenez, ez da “saiatu” ez direlako, “baizik eta bizitzan hamaika traba” izan dituztelako. Eragozpen horien eraginez, etorkizunean bizi kalitate okerragoa izaten dute, pobrezia eta zaurgarritasuna “hereditarioak” direlako, Arranzek dioen moduan.

Gutierrezek dio halako egoera zaurgarrien ondorioak direla, besteak beste, osasun arazoak, bizi kalitate txarra eta bizi itxaropen laburra: “Halako egoeretan hazitako adingabeek probabilitate handia dute eskuz lan egin behar duten lanpostu batean jarduteko gerora, gorputzari asko eskatuz eta txandaka lan eginez. Bizi urteak kentzen dizkie horrek”. “Ezinezkoa” zaie osasun publikotik at dagoen ezer eskuratzea; hori dela eta, buruko osasuna “alde batera” uztera behartuta egoten dira. Baina arazoa ez dago soilik buruko osasunean. Arranzek azpimarratu duenez, betaurrekoak lortzeko “zailtasun handiak” dituzte familiek askotan, ezin dituztelako ordaindu.

Hezkuntzarekin askatuz

Iker Fernandez Gizarte Hezitzaileak dio adingabe horiek “estigma bat” dutela, “maldan gora” jartzen zaiela bizitza. Hori saihesteko eta pobreziaren zirkulutik ateratzeko bide bakarra hezkuntza dela esan du Arranzek. Hori dela eta, bultzatzen dituzten ekintza guztietatik bat azpimarratu du: CRIA haurtzaroko eta nerabezarorako baliabideen zentroa —gaztelerazko sigletatik—. 6 eta 14 urte bitarteko adingabeekin egiten dute lan. 2019an sortu zen, eta orduan 47 ikasle zituen bakarrik. Haurrak astean hiru aldiz bertaratzen dira, bizpahiru orduz, ikasketekin lagundu diezaieten. Horrez gain, klasetik kanpoko irteerak dituzte.

Antzeko proiektua du Gurutze Gorriak Bizkaian: hezkuntza bikaintasuna sustatzeko ekinaldia. Horietako bat Bilboko Abando auzoan dago. Marina Fernandez psikologoa da arduraduna. Dioenez, ekinaldia garrantzitsua da trabak deuseztatzeko: “Estigmatizazioa, batzuetan, irakasleengandik dator. Ulertu behar dute umeak ez direla arazo bat haientzat, erronka bat baizik”. Eurenean, eskolako lanak egiteaz gain, beste hamaika gai lantzen dituzte: “Euskaraz hitz egiten dugu, kulturartekotasuna sustatu, eta feminismoa, arrazakeria eta halako gai sozialak aztertzen ditugu”. Askaria ere ematen diete haurrei, eskolako bazkariarekin batera gutxienez bi otordu izan ditzaten.

Bi erakundeen ekintzek, halaber, bestelako esparruetan eragiten dute; politikoan, esaterako. Gutierrezek eta Arranzek onartzen duten arren aldundiak gauza asko ondo egiten dituela, beste batzuk hobetzeko daudela diote. Gutierrezek gogorarazi die adingabe horiek haien ardura direla, “biztanle guztien ongizatea bermatu behar baitute”.

Eskatzearen tabuak

“Oso problematikoa da norbaitek zu laguntzeak gehiago baztertzen zaituenean”, dio Gurutze Gorriko Bizkaiko presidenteak. Haren esanetan, oso erraza da haur bat “seinalatzea” Gurutze Gorrira doalako: “Jada konplexua den bizitza bat konplexuago bihurtuko da”. Tabu horiek apurtze aldera, ikastetxeekin hasi ziren elkarlanean: “Hasieran, gizarte zerbitzuek adierazten ziguten zer haur lagundu, baina soslai bakarreko umeez bete zitzaizkigun gelak. Ghettifikazio hori murrizteko, ikastetxeekin lanean hasi ginen soslai hartatik kanpo zeuden haurrak gerturatzeko”. Horrela, elkarrekin nahastu dituzte, eta, horri esker, “zaurgarriak diren umeak babestu” dituzte.

Seinalatuta sentitzeak eragiten duen lotsak “zaildu” egiten du laguntza eskatzea. Hori nabaritu du, behintzat, Charo Arranzek. Are gehiago, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako Save The Childreneko zuzendariak dioenez, jendeari orokorrean “oso gogorra” egiten zaio laguntza eskatzea: “Jendeak oso gaizki pasatzen du laguntza eskatu behar duenean. Oso gogorra da onartzea txirotasun edo bazterketa egoera batean zaudela”.

Estigma hori gehienetan familiek beraiek dutela dio Arranzek. Izan ere, gizarteak “azkar sentitzen du enpatia umeekin”, eta ez ditu “bereziki” estigmatizatzen. Ezberdina da, halere, nerabe migratzaileen kasua: “Argi ikusten da errefuxiatuekin nola jokatu den. Afrika iparraldetik edo Venezuelatik datozenei trabak jartzen dizkiegu, baina ukrainarrak besoak zabalik hartu ditugu. Ez dut esaten azken horiek laguntzarik behar ez dutenik, baina lazturan ere zortea eduki behar duzu jaioterrian”. Arranzek espero du estigmatizazioa bukatzea, ez soilik “gizarteak hobera egin duelako”, baizik eta baita Save The Children Gurutze Gorria eta tankera horretako erakundeak “beharrezkoak ez diren eguna” heldu delako ere.


Summary: Familien Harrera Sarea, larrialdiei erantzun aukerak sortzeko.

Haurren zaurgarritasunak hamaika aurpegi ditu, denak izen eta abizenekin. Batzuk jaio eta berehala heltzen dira amildegi ertzera. Kasu horiei erantzuteko, Bizkaiko Foru Aldundiak Harrera Sarea sortu zuen 1997an. Ordutik, 2.000 ume baino gehiago igaro dira sarea osatzen duten familietatik. Gaur egun, 308 adingabe daude sarean. Familiak lau esparrutan daude banatuta, eskaintzen duten zerbitzuaren arabera: larrialdikoak, aldi baterakoak, iraunkorrak eta espezializatuak.

Larrialdiko harreran, zaurgarrien dauden haurrekin lan egiteaz arduratzen dira. Gehienetan, jaioberriak edo hilabete gutxiko haurrak izaten dira; guraso biologikoek zaindu ezin dituztelako amaitzen dute aldundiaren eskuetan. Halako “egoera latzetan” agertzen dira Pili Urruzuno Eluk (Ondarroa, 1966) eta Carlos Fraile Garciak (Gasteiz, 1963) osatutakoa bezalako familiak. Oro har, haurrok ez dute hilabete batzuk baino gehiago irauten familiekin. Urruzunok eta Frailek argi dute larrialdiko harrera familien helburua beraiekin dauden bitartean “umeak ondo daudela ziurtatzea” dela.

Orain dela sei urte hasi ziren Urruzuno eta Fraile Ondarroako beren etxean harrera sareko haurrei “bizi berri bat” eskaintzen. Lau ume pasatu dira jadanik ordutik. Gutxi falta zaie laugarrenari “agur” esateko; hilabete batzuk barru beste larrialdi eskaera bati erantzuteko prest egongo dira.

Biek diotenez, bikote egin zirenean “nagusiegiak” ziren seme-alabak izateko: “Umeak gustuko ditugu, baina, gure adina kontuan hartuta, uste dugu ez dagoela orekatuta. Haiek 15 urte dituztenean gu oso nagusiak izango gara”. Urruzunok dio, hala ere, “maitatzeko” gogoa eta indarra zutela. Horregatik erabaki zuten harrera sarean sartzea, batzuetan “gogorra” dela onartu duten arren.

Familiekin hobeto

Haurrak oso egoera “eskasetan” heltzen dira larrialdi familietara. Urruzunok azaldu duenez, askotan abstinentzia sindromearekin jaiotzen dira, eta zenbaitek ospitalean igaro behar dituzte aurreneko hilabeteak, morfinarekin. Ondarroako familiak ohartarazi du horrelako egoerak jaio orduko izateak eragin negatibo handia izan dezakeela adingabearengan, eta, hori dela eta, “nahitaezkoa” ikusten dute umeoi “zaintza berezia” ematea. “Beharrizan handiak dituzte, eta zentro batean ezinezkoa da horiei momentu oro erantzutea”.

Urruzunok argi du zentroetan ondo zaintzen dituztela, baina ezberdintasun handiak nabaritzen ditu: “Zentroetan beste bat dira, eskolan bezala. Hamaika daude bertan, eta, zaintzaileek ondo dauzkaten arren, harremana ez da hain pertsonala”. Familia batekin egoteak etorkizunari begira “segurtasun handiagoa” ematen diela uste du. Fraile harago doa, uste baitu, “familia batekin egon ezean, zailagoa” dela “aurrera ateratzea; traba gehiago sortzen dira”. Fraileren ustez, “aukerak” sortzeko baliagarriak dira harrera familiak.

Aukera horiek, Urruzunoren iritziz, “besteekiko konfiantza izatea” ahalbidetzen dute, adibidez: “Txikitatik jendearekin lotura estuak sortzea oso garrantzitsua da; bestela, etorkizunean jenderengan konfiantza izatea zaila da oso”.

Zaurgarritasuna gertu

Halako egoera “latzak” gizartearentzat “ikusezinak” direla azaldu du Urruzunok: “Zaurgarritasuna kanpoan bilatzen dugu, eta, askotan, uste dugun baino gertuago dago”. Ondarroko bizilagunak dioenez, antzina berak ere begiak itxita zeuzkan, baina telebistan jakin zuenean Gipuzkoan harrera familiak behar zirela, Bizkaian egoera nolakoa zen aztertzen hasi zen. Laster konturatu zen bazegoela boluntarioen beharra; “batez ere, larrialdiko harreretarako”.

Itsutasun hori erakundeetaraino heltzen dela adierazi du Frailek. Izan ere, bestelako harrera edo adopzioetan ez bezala, larrialdiko harreran dauden familiek ez dute baimenik jasotzen lanean haurrak zaintzeko: “Adopzio edo harrera iraunkorreko familiek legez bermatuta daukate lan baimena, baina gu alde batera utzi gaituzte”. Frailek azpimarratu du jaioberri batek “24 orduko zaintza” behar duela, eta baimenik gabe “oso zaila” dela hori ziurtatzea.

Esparru batzuk hobetzeko dauden arren, beste hainbat gauzatan “ondo” jokatzen dela diote. Behar izanez gero, umeek eta harrera familiek laguntza psikologikoa izateko aukera dute. Hasierako ikastaro bat egiten dute familiek, eta, ondoren, psikologoek erabakitzen dute sarearen parte izateko gai diren. Urruzunok dio ikastaro horietan inguruko errealitatea erakusten dietela. “Ez genekien benetan harrera sarean sartzea nahi zuten”, gogoratu du. Urtean zehar bestelako ikastaroak egiten dituzte, eta aldundiak diru laguntzak ematen ditu umeen beharrizanak bermatuta daudela ziurtatzeko.

Informazio gehiago nahi izanez gero, jo webgune honetara: Bizkaia.eus/familia-harrera


Summary: Kostazainek 42 pertsona erreskatatu dituzte Lampedusatik gertu. Zortzi lagun hilik atera dituzte ontzitik. Erreskatatutako migratzaileen esanetan, hotzez hil ziren. Beste bi desagertutzat jo dituzte.

Italiako kostazainek noraezean topatu dute itsasontzia, Lampedusako kostaldetik gertu. 50 pertsona zihoazen barruan, eta 42 erreskatatu dituzte bizirik; beste zortzi hilik topatu dituzte. Ontzian zihoazenen arabera, hotzez hil dira. Lekukoen esanetan, hildakoetako batek, hilzorian zela, uretara bota zuen lau hilabeteko bere haurra; gizon batek itsasora jauzi egin zuen hura erreskatatzeko asmoz, baina biak ito ziren. Desagertutzat eman dituzte.

Bizirik erreskatatu dituztenak Lampedusara eraman dituzte, Contrada Imbriacolako migratzaileentzako gunera. Han azaldu dute joan den larunbatean irten zirela Tunisiako Sfax portutik. Agrigentoko fiskaltzak ikerketa bat zabaldu du ontzian zihoazenen aurka, «legez kanpoko migrazioagatik» eta heriotzagatik. Datozen orduetan igaroko dira epailearen aurretik.

Tunisiako arrantzontzi batek eman zuen lehen abisua, atzo goizean. Maltako uretan zegoen une hartan migratzaileen ontzia, baina herrialde hark arratsaldean eman egin zuen laguntza eskaria, eta orduan irten ziren Italiako kostazainak erreskate lanetara. Ordu batzuk lehenago, beste bi ontzitan zihoazen 75 pertsona erreskatatu zituzten.


Summary: «Betidanik eduki izan dut umorea presente; zoriontsu egiten nau». Aktore lanetan hasi zen Nerea Garmendia, baina interpretazio munduko beste adar batzuetara egin du jauzi: aurkezle, bakarrizketalari... «Guztietan gozatzen dut». Era batera edo bestera, ikusleen irribarrea du xede.

Nerea Garmendia (Beasain, 1979) Joxe Felipe Auzmendi herrikidearen bitartez hasi zen telebista munduan, 1998an: ETB1eko Easy Peasy programan. Nerabea zen orduan, baina argi zuen interpretazio lanetara bideratu nahi zuela bere ibilbide profesionala. 25 urte eman ditu mundu horretan, bizitza erdia baino gehiago. Ilusiorik ez duela galdu esan du, halere.

25 urte pasatu dira telebistan lanean hasi zinenetik. Azkar pasatu al zaizu denbora?

Oso azkar. Baina atzera begiratzean jabetzen naiz zenbat esperientzia bizi izan ditudan eta zenbat ikasi dudan. Amortizatu dut denbora.

Nolatan hasi zinen aktore lanetan? Eta nola gogoratzen dituzu hasierako urte haiek?

Film edo telesail bat ikustean, zeinek ez du zera pentsatu: “Zenbat gustatuko litzaidakeen pertsonaia hori interpretatzea!”. Pentsatu, denok pentsatu izan dugu, baina serio horretara jartzea beste gauza bat da. Nik argi nuen aktore izan nahi nuela, eta hala esan nien etxean. Amak serio hartu ninduen; aitak, ez. Aitak uste zuen beroaldi bat zela, probatu eta gero kenduko zitzaidala tontakeria hori burutik. Baina asko iraun dit tontakeriak.

Beste planik bazenuen?

Oso objektiboa naiz, errealista. Denbora tarte bat eman nion neure buruari, eta argi nuen epea amaitzean ezer lortzen ez banuen beste zerbait probatuko nuela; administrazio arloa, adibidez. Asko gustatzen zait, eta, gainera, enpresa bat zuten gurasoek. Hori zen nire beste plana: gurasoen enpresari jarraipena ematea.

Telebistaren munduan aritu izan zara nagusiki. Telebistak zer du berezitik?

Aktore lanetan hasi nintzen, baina beste aukera batzuk ere landu izan ditut bidean. Telesail asko daude orain, eta lanerako aukera gehiago dago, baina, hasi nintzenean, ez zegoen hainbeste. Casting batean ez bazintuzten hartzen, hurrengo aukerara arte itxaron behar izaten zen, eta hilabeteak pasatu zitezkeen. Interpretazioaren beste alor batzuk jorratzen hasi nintzen orduan: aurkezle gisa, bakarrizketalari… Guztietan gozatzen dut; hiru adarrek balio izan didate ikasteko.

Orain, zer aholku emango zenioke Nerea hasiberriari?

Ezezko asko jasoko dituela esango nioke, baina beti bezain positibo jarraitzeko; ametsak bete arte borrokan jarraitzeko, baiezkoak ere iristen direlako.

Zineman ere egin izan duzu lanen bat edo beste. Non aritzen zara gusturago?

Musikazale bati rocka, folka edo fandangoa, zer duen gustukoago galdetzearen parekoa da hori. Bere xarma du bakoitzak. Zergatik aukeratu bat, denak eduki baditzaket?

Oso ezberdina da telebistarako edo zinemarako lan egitea?

Telebistaren erritmoa azkarragoa da. Zineman denbora gehiago dago prestatzeko, eta antzerkia egun berean hasi eta bukatzen da. Hazteko balio du denak, eta, azken batean, batuketa horretatik atera da egungo Nerea.

Batean edo bestean, ia beti umoreari lotuta egin izan duzu lan. Lotu egiten du jendeari barre eginarazteak?

Oso polita da jendeari irribarre bat ateratzea. Sare sozialak, adibidez, asko erabiltzen ditut umorea egiteko. Jende askok esaten dit, pandemia garaian bereziki, Instagramera sartzen zela zer jartzen nuen ikusteko. Sare sozialak erabiltzeko arrazoia aldatu dit horrek.

Itxialdian egin zitekeen umorea, hortaz.

Pandemia latza izan zen niretzat, eta umorea izan zen terapiarik onena. Nahiz eta egun txarra eduki, umorezko edukia banatzen saiatzen nintzen, niretzat ona zelako eta jendeari gustatzen zitzaiolako. Ikusi dut jendeari on egiten diola umoreak, eta hori motibazio bat da aurrera egiteko.

Edozein gai da aproposa umorea egiteko?

Ditudan akatsez hitz egiten dut nire bakarrizketetan. Denok dugu zerbait, baina estigma eta lotsa asko daude tartean. Bakarrizketekin lortzen dut horiek guztiak normalizatzea. Pozik egiten ditut.

Bakarrizketekin ere bidea egiten ari zara pixkanaka, ezta?

Izango dira hamar urte ETBrako bakarrizketa bat egin nuela, baina dena idatzita eman zidaten, eta interpretatu bakarrik egin nuen nik. Hori bai, asko gustatu zitzaidan esperientzia. Ordurako, gainera, asko miresten nituen komikoak: zaila da jendeari barre eginaraztea, bakarrik zaudenean eta publikoa zaila denean, bereziki. Probatu egin nahi nuela erabaki nuen, gainditze ariketa gisa. Duela lau edo bost urte hasi nintzen serio bakarrizketekin. Egia esan, sekulako errespetuarekin hasi nintzen, eta ordu mordoa eman nuen. Baina jendearen aurrean jarri nintzenean, jabetu nintzen asko gustatzen zaidala alor hori. Adrenalina kolpe handia da.

Orain zuk idazten dituzu zure bakarrizketak, ezta?

Egunerokoan, bizitzari gehiago begiratzen diot orain, eta horretan oinarritzen naiz bakarrizketak idazteko. Ez dut esan nahi denbora guztian bakarrizketetan pentsatzen ari naizenik, baina begiak irekita edukitzen ditut egunero gertatzen zaidana eta baliagarria izan daitekeena apuntatzeko. Ederra da, bakarrizketak nire proiektuak direlako: nik idazten ditut, nik erabakitzen dut zer esan eta zer ez, noiz esan, non eta noiz lan egin…

Zer da zailagoa: bakarrizketak idaztea ala gidoiak ikastea?

Bere metodoa dauka bakoitzak. Bakarrizketak edo gidoiak ikastean, ez ditut ozen errepikatzen, txoritxo baten moduan. Grabatu egiten ditut, beste teknika batzuk erabiltzen ditut… Oso ondo pasatzen dut aurrena idazten eta gero entseatzen.

Erraz idazten duzu? Etorri handikoa zara?

Betidanik eduki izan dut umorea presente. Neure burua ez dut behartzen, berezkoa dut. Zoriontsu egiten nau umoreak.

Sorkuntzaren munduan, merezi duen aitortza du umoreak?

Badirudi komedia erraza dela egiteko, eta beste genero batzuk baino meritu txikiagoa duela. Susmoa dut meritu handiagoa ematen zaiela telesail dramatiko bat egiteari edo pertsonaia sufritu bat antzezteari, umorea egiteari baino. Baina ez da hala. Bi gauzak egin izan ditut nik, eta niretzat zailagoa da barre eginaraztea, negar eginaraztea baino.

Emakumeentzat are zailagoa da umorea egitea?

Orain arte gizonak izan dira ia komiko guztiak, baina joera aldatzen hasi zen duela hamar edo hamabost bat urte; emakume asko gara orain. Jada ez daukagu aldarrikatu beharrik emakumeak izan arren umoristak garela. Normalizatuago dago dena. Eskerrak aurrerapausoa eman dugun.

Lan egiteko garai onak al dira?

Orain bakarrizketekin nabil buru-belarri, han eta hemen. Aktore lanetan, berriz, El Hogar filma estreinatuko dugu laster. Umorezko lana da hori ere, nola ez! Oso proiektu berezia da: zuri-beltzean, zinema mutua… Erronka handia izan da; bereziki, aktore lana egiteko. Telebistan, berriz, ETB2ko Akelarre saioan hasi naiz kolaboratzaile gisa. Oso gustura nabil, sekulako lantaldea dagoelako. Valeria Ros da aurkezlea, umorea lantzen duen beste emakume bat; eta ETB1erako telesail bat ere bidean dut, Jon Plazaolarekin. Oso gustura nago etxean lan egin ahal izateagatik.

Madrilen bizi zara. Beasainen hutsunea nabaritzen duzu?

Lanagatik bizi naiz Madrilen. Bestela, ahal dudan guztietan itzultzen naiz Beasainera, etxera. Aurreko asteburuan, bakarrizketa saio bat izan nuen Lazkaon, eta Beasainen egin nuen lo, familia eta lagunak bisitatzeko. Beharrezkoa dut.

Beste proiektu bat ere baduzu: Campermendia. Kultura eta karabanarekin egiteko moduko turismoa uztartzen duzu. Nolatan sortu zitzaizun ideia?

Itxialdia amaitu zenean eta kalera irteten hasi ginenean, artean itxita zeuden herrialdeetako mugak. Ezin ginen joan munduko beste muturreraino. Muga horri esker, ordura arte ezagutzen ez nituen leku asko ezagutu nituen. Gipuzkoarra izanik, Bizkaia ia ez nuen ezagutzen. Gaztelugatxera inoiz joan gabea nintzen, pentsa! Gure lurraldea ez nuela ezagutzen jabetu nintzen. Neure buruari galdetu nion hain lurralde polita edukita zergatik joaten garen beti New Yorkera, Parisera edo Tokiora. Sekulako turismo aberatsa dugu hemen alboan, baina ez dugu behar beste ezagutzen. Karabana bat erosi eta etxeko turismoa sustatzen hasi nintzen. Has gaitezen gure planak bertan egiten, urrutira joan gabe.

Errepideak eta bidaiatzeak inspiratzeko balio izaten dizu?

Ez askorik, egia esan. Bidaiatzen dudanean, ez dut asko idazten. Bat-batean etortzen zaizkit ideiak, txisteak… Apuntatu egiten ditut denak, eta mordoxka bat ditudanean, orduan bai, orduan patxadaz idazten dut. Batzuetan, gidatzen edo bidaiatzen ari naizela bururatzen zaizkit ideiak; ez naiz ni joaten ideia horien bila.

Modaren munduan ere egin zenuen sartu-irten bat…

Bizitza nola ikusten nuen adierazi nahi nuen oihalen eta jantzien bidez. Asko erabiltzen nituen motibatzeko esaldiak, umore kutsukoak… nire izaerarekin bat datozenak. Gustatzen zitzaidan, baina utzi egin behar izan nuen. Horrek ere denbora eskatzen du, eta denera ezin nintzen heldu.


Lehenago detektatzea helburu

Summary: Lehenago detektatzea helburu. Datozen hilabeteotan aurkeztuko ditu Eusko Jaurlaritzak gaitasun handiko ikasleak detektatzeko hartuko dituen neurriak. Aupatuz elkarteak uste du «aurrerapauso bat» ekar dezakeela, baldin eta lan hori egin behar dutenek beharrezko prestakuntza» badute.

Adimen handiko ikasleei hezkuntza arreta emateko Eusko Jaurlaritzaren 2019-2022ko planak badu berrikuntza nagusi bat: ikastetxe guztiek baheketa bat egiteko obligazioa izango dutela, gaitasun handiak hautemateko. Pandemiak atzeratu egin du kontua, baina egitasmo horren nondik norakoak datozen hilabeteotan aurkeztekoa da Eusko Jaurlaritza. Aupatuz Adimen Gaitasun Handiko Haurren Euskal Elkartearen iritziz, neurriak “aurrerapauso handia” ekar dezake detekzioan eta haur horiei ematen zaien arretan, “betiere bermatzen bada proba horiek egingo dituzten irakasleek eta Berritzeguneko aholkulariek prestakuntza zorrotza, kalitatezkoa eta behar adinakoa jaso dutela”.

Gaur egun, ikasleen %0,25i detektatzen dizkiete gaitasun handiak, baina, Aupatuz-eko kideen esanetan, jakinekoa da eragina %3 eta %5 artekoa dela. Arriskua dago ikasle horien ehuneko handi batek eskolako etapa era negatiboan bizitzeko eta sisteman porrot egiteko. Aupatuz-eko kideek kontatu dute ikasle haietako asko ez direla ulertuak sentitzen eskolan, eta guztiz desmotibatuta amaitzen dutela. Beste batzuek ez dituzte garatzen ikasketa ohiturak, eta beren gaitasunen oso azpitik dagoen errendimendu batekin iristen dira goiko ikasturteetara.

Askotariko ezaugarriak dituzte gaitasun handiko ikasleek, eta gaitasunak berak ere askotarikoak dira. Jaurlaritzaren planean ageri diren datuen arabera, Araba, Bizkai eta Gipuzkoan %4,8 goiz helduriko ikasleak dira, %37,3k talentu motaren bat dute, eta erdiek baino gehiagok (ia %58k), supergaitasunak. “Desberdintasun horiek garrantzitsuak dira hezkuntza neurriak hartzerakoan, haurraren interesak kontuan hartu behar baitira”. Adibidez, Aupatuz-ekoek esan dute posible dela literatura talentua duen ikasle batek erritmo normala izatea matematikan eta egokitzapena behar izatea euskaran. Supergaitasunak dituen ikasle batek, berriz, ikastaro bat aurrerago joateko beharra izan dezake.

Malgutasun eske

Oro har, gaitasun handiko ikasleek curriculumean malgutasun handiagoa behar dutela diote Aupatuz-eko kideek. “Ikasteko eta arrazoitzeko duten modua ez dator bat ikaskuntza mekanikoarekin, ezta gehiegizko errepikapenekin ere. Horrek deskonexiora eramaten ditu, beren munduan egotera, nahiz eta gero errendimendua ona izan”.

Lehen Hezkuntzan emaitza onak izan ohi dituzte, baina, askotan, egoera aldatu egiten da DBHn eta Batxilergoan hasten direnean. “Autoikaskuntza, sormena, pentsamendu kritikoa, ikerketa eta esplorazioa sustatu behar dira; hau da, haien jakin-min intelektuala suspertu, ahalmenaren garapena ahalik eta gehien bultzatzeko”.

Jaurlaritzaren planak jasotzen duenez, irakasleen hasierako prestakuntzaren eta etengabeko prestakuntzaren premia dago. Irudipen hori bera du Aupatuz-ek ere. “2019ra arte ez da inolako protokolorik egon. Horrek egundoko aldeak eragin ditu ikastetxe batzuen eta besteen artean. Oraindik ere irakasle askok ez dakite gaitasun handiko ikasleentzako plan bat eta protokolo bat daudela ere”. Detekzio gutxiago izan ohi dira sare publikoko ikastetxeetan gainerakoetan baino. “Detekzio sistematikoarekin alde horiek desagertzea espero dugu”.

Elkarteak onartu du gaitasun handiko ikasleen aniztasunaren eraginez zaildu egiten dela arreta egokia ematea. “Esku hartzeak, ikasle bakoitzaren ezaugarri kognitiboetara ez ezik, ezaugarri sozial eta emozionaletara ere egokitu behar du”. Eta gogoratu du administrazio publikoen ardura dela ikastetxeei baliabideak ematea ikasle horiei erantzun egokia emateko.

Datorren ikasturtetik aurrera, beste aldaketa bat ere izango da: ikasle zaurgarrientzako gordetako plazak beteko dituzte gaitasun handiak dituzten ikasleek. “A priori” neurri hori ere begi onez ikusi arren, zaurgarria kontzeptua ez zaio oso egokia iruditzen Aupatuz-i. “Ikasleen ehuneko handi bat guztiz integratuta dago, eta zaurgarritzat hartzeak mitoak suspertzea eragin dezake”. Horrez gain, ohartarazi du familien artean ere detekzioa “arbuiatzeko” joera sor daitekeela.

Hain zuzen ere, Eusko Jaurlaritzaren planean ageri denez, gaitasun handiak izateko susmoa egon arren, familia batzuek ez dute inolako jarduketarik egin nahi izaten beren seme-alabekin. Aupatuz elkarteari ez zaio egokia iruditzen erabaki hori. “Barre egingo dioten beldur betaurrekoak behar dituen ume bati betaurrekoak ukatzea bezala da hori”. Nabarmendu du garrantzitsuena izaten dela haurrak berak jakitea beste era batera ikasten duela, “bere indargune eta ahuleziekin”, eta batzuetan sentituko duela ez dutela ulertzen. “Sentipen hori ezinbestean izango du; beraz, hobe du horren berri izatea, eta ez bere burua zigortzen aritzea besteak bezalakoa ez izateagatik”.

Nesken egoera, zailagoa

Jaurlaritzaren txostenean ageri denez, “oso kontuan hartzekoa” da kultura estereotipoek, genero rolek eta beste aldagai jakin batzuek zaildu egiten dutela gaitasun handiko neskak detektatzea, beren ahalmenak ezkutatzeko joera izaten baitute. Gaitasun handiak hautematen zaizkien hamarretik zazpi mutilak izan ohi dira. “Neskek ingurunearekin mimetizatzeko joera handiagoa dute. Batzuek bizitza bikoitza daramate: modu batekoak dira ikasgelan, eta beste modu batekoak handik kanpo”. Egoera horrek somatizazioak ere ekartzen ditu, eta ikasle horien artean ohikoak dira tripako mina, buruko mina…

Elkarteko kideen arabera, jende batek pentsatu ohi du eskoletan errendimendu hobea izaten dutela neskek, baina zehaztu dute gaitasun handiak ez direla horrekin nahastu behar. “Aparteko arrazoiketez, sormen handiko ideiez, ohikoak ez diren gustuez eta abar ari gara. Hori guztia asko zigortzen zaie neskei”.


Summary: Ana Lodeiro: «Ahaldundu egin behar dira umeak».

Bi seme ditu Ana Lodeirok, 16 urtekoa bata eta 8 urtekoa bestea, gaitasun handikoak biak. Gaiaz ezer ez zekiela harrapatu zuen zaharrenaren diagnosiak. Harekin egindako bideari esker, bigarrenarekin egoera nola “gidatu” badakiela dio. Argi du: batetik, umeei “tresnak” eman behar zaizkie ulertzeko zergatik funtzionatzen duten funtzionatzen duten bezala, eta, bestetik, esplikatu behar zaie nola bizi gaitasun handiak “baliotzat” edukiz. “Ahaldundu egin behar dira, eta autoestimu handia eman”.

Lodeirok esan du sentsibilitate handiko haurrak izan ohi direla gaitasun handiak dituztenak. “Nolabait esateko, benetan duten baino adin handiagoa dute mentalki, baina sentimentalki gehiago kostatzen zaie sentsazioen olatu handi hori kudeatzea”. Ohikoa da, adibide baterako, haur horiek beldurra izatea iluntasunari edo jasangaitzak egitea soinuak; edo kotoizko arropak jantzi nahi ez izatea, duten sentsibilitateagatik azkura egiten dielako; edo janariaren testura batzuk gustuko ez izatea. “Ulertu behar izan dugu umeak ez zuela hori egiten gu izorratzeagatik, arrazoi zientifikoak daudela horren atzean”.

Oso txikitatik hasi zitzaien semea harridura eragiten zieten galderak egiten. Oso hiztuna eta jakin-min handikoa zen. Heriotzari lotutako gauzek, berriz, kezka izugarria eragiten zioten. “Baina guk orduan ez genuen umerik inguru hurbilean”. Elgoibarren bizi dira, eta, eskolan, lagun talde txiki batekin ibili ohi zen. “Bospasei ziren futbolzaleak ez zirenak, eta horiek elkarrekin gehiago ibiltzen ziren. Une batean, ordea, txantxekin-eta hasi ziren, eta min egiten zion horrek semeari”.

Lodeirok kontatu duenez, jazartzen hasi zitzaizkion orduan. Alabaina, irakasleak amari esan zion ikaskideek ez zutela gaizki tratatzen. Anaia ere jaio berria zen. Panorama horretan, sufritzen ikusten zuten, baina noraezean sentitzen zirela esan du Lodeirok. “Nik lan egiten dudan enpresako prebentzio arduradunak aipatu zidan gaitasun handiak izateko aukera. Nire erantzuna izan zen: ‘Zer?'”.

Eibarko psikologo bat gomendatu zion hark. Proba batzuk egin zizkion psikologoak umeari, eta orduan jakin zuten gaitasun handiak zituela. “Eta ulertzen hasi ginen haurrarekin bizitako gauza asko”. Aupatuz elkartearen berri ere eman zien psikologoak. “Niretzat sekulako laguntza izan da elkartea”.

Pedagogoarekin hizketan

Behin semeak gaitasun handiak zituela jakinda, ikastetxeko pedagogoarengana jo zuten. Jazartzen zitzaizkion ikasleen gurasoekin ere hitz egin zuen eskolak, eta haurrak ere konturatu ziren min egiten ziotela, eta baretu zen egoera. “Bera ere ahaldunduz joan da. Badaki sentsibilitate handiagoa duela, eta tresna gehiago ditu egoerei aurre egiteko”.

Eskolan ez du maila aurreratzerik nahi izan. Gaitasun handiak dituzten ikasleekin, batik bat sozializazioaren gaia landu behar dela uste du. “Lan gehiago ematea ez da kontua; jar ditzatela zailtasun handiagoa dituztenekin, lagundu ahal izateko, eta ahalduntzeko”. Halere, beharrezkotzat jo du ikasteko ohiturak barneratzea. “Dena oso erraza denez haientzat, ez bazara txikitatik hasten lantzen, benetan ikastea tokatzen zaienean deskonektatu egiten dira, eta porrot egitea ohikoa da”.

Gaur egun, dioenez, semearen eta 16 urteko beste gazte baten bizimodua ez dira guztiz ezberdinak. “Hori bai, intentsitate handiko umeak dira. Beren ideiekin ere oso zorrotzak dira. Gure semeari musika klasikoa, planetak eta halakoak gustatzen zaizkio; agian, ez da ondo egokitzen toki guztietara, baina ikasi du non nahi duen hegan egin eta non ez”.

Seme txikiak ere “portaera oso antzekoak” dituela azaldu du, nahiz eta jakin-mina ez doan bide beretik. Bestelako ezberdintasun batzuk ere igarri ditu. “Minaren aldetik, gogorragoa da txikia, errazago jasaten du; aldiz, pixka bat ozenago hitz egiten badiozu, bere onetik ateratzen da”. Urteotan gaitasun handiei buruz asko ikasi duela dio Lodeirok, eta beste patxada batekin ari da bizitzen bere umeen egoera. “Bidea aurkituz joatea da kontua”.


«Hilobi» batean lo egin beharra

Summary: «Hilobi» batean lo egin beharra. Barakaldoko gazte migratzaile etxegabe batzuek euren egoera islatu dute argazki erakusketa batean: ‘Ikusezina argiztatu’. Bizitza «oso gogorra» dute: zubien azpian egin behar dute lo, 40 zentimetro garai diren lekuetan, arratoiekin batera; eta trabak dituzte garbitzeko eta jateko.

Enkoadraketa nahiko itxia eta argi gutxi duen argazki bat da, baina, hala ere, aise uzten du agerian erakutsi nahi duena. Lau hanka pare ikusten dira, eta gorputz estali bat irudiaren ertz batean, denak elkarrengandik oso gertu. Etzanda daude hiru lagunak, eta haietako bat da argazkilaria; etzanda daude, hain justu, ezin direlako beste moduren batean egon, sabaia baitago haiengandik oso-oso gertu. Ikusezina argiztatu erakusketan bildutako argazkietako bat da: Barakaldoko gazte migratzaile etxegabe batzuek ondu dute bilduma, egunerokoan ateratako dozena bat irudirekin, nola bizi diren erakusteko asmoz. Agharas Bizkaiko amazigen elkartearen Barakaldoko egoitzan egongo da ikusgai gaur —19:00etatik 20:00etara—, eta aurrerantzean herriko beste toki batzuetara lekualdatuko dute.

Joan den ostiralean aurkeztu zuten: etxegabeetako batzuk ekitaldian egon ziren, euren egoeraren inguruko galderak eta kezkak erantzuteko prest, eta dozenaka lagun bildu ziren elkartearen egoitzan, haien berbei adi. Aiman marokoar gazteak espazio txiki haren xehetasunak eman zituen, esaterako: lekuak 40 zentimetroko garaiera du, zehazki, eta, berez, udalerriko Mercadona saltokitik gertu dauden zubietako baten beheko aldea da; baina bada “etxea”, era berean, han bizi baitira Aiman bera eta beste bi gazte migratzaile.

Irudiez eta aurrez aurreko azalpenez gain, gazte etxegabeek euren lekukotzak bildu eta argazkien azpian erantsi dituzte, testu laburretan. Eta, ezinbestean, bizipenetako batzuk bizilekuari lotuta daude. Hala, zubi azpia “hilobi bat” dela adierazi dute testuetako batean, eta xeheagoa da beste bat. “Zubian sartzeko eta irteteko zailtasunak ditut, leku oso altua delako; gainera, ibaitik hain gertu dagoenez, erraza da estropezu egitea eta uretara erortzea”.

Aimanek lo egiten du han gau gehienetan, eta ikasi ere bai hainbatetan, nahiz eta leku iluna den, eta linterna bakarra baino ez duten argiztatzeko. “Gure bizitza oso gogorra da”, nabarmendu du. 25 urte ditu, eta Barakaldora heldu zenetik ari da kalean lo egiten: lau hilabete inguru, guztira. Poloniara joan zen bisa batekin, ikasteko; hilabete bat egin zuen han, eta Marokora itzuli zen, baina alde egin zuen ostera ere: “Marokon ama daukat bizitzen, bakarrik; hango egoera hobetu nahi nuen”.

Zubipea, nahitaez

Era berean, bizitza hobe baten bila egin zuen alde Yusefek: Marokotik Turkiara joan zen aurrena, hegazkinez; baina Turkiatik Barakaldorako bidaia, berriz, oinez egin zuen nagusiki, eta tarteka kamioien azpialdean, besteak beste. “Ez genuen dirurik”. Sei hilabete behar izan zituen Barakaldora iristeko, eta bost herrialde zeharkatu zituen, guztira; 22 urte ditu, eta hark ere lau hilabete daramatza udalerrian. “Gazte asko gaude kalean bizitzen Barakaldon. Arazo asko ditugu dutxatzeko eta arropa garbitzeko, eta lo egiteko”. Zubi azpian egiten du lo, eta esan du arratoi mordo bat egoten dela. Horiek horrela, gazteek euren objektuak eta janari urria plastikozko poltsetan sartu eta eskegi egiten dituzte, erakusketako irudietako batean jaso dutenez, arratoietatik aparte gera daitezen.

Nolanahi ere, aterpeetara jotzea ez da konponbidea, Munirren berbei erreparatuta —30 urte ditu, eta lau hilabete daramatza herrian—: zazpi egunez soilik gera daitezke lotan haietan, baina gero beste hiru hilabetez egon behar dute zain, eta beste zazpi egunez egokitzen zaie ohea; urtarrilean eta otsailean, hilabetekoa da itxaroteko denbora, Yusefen arabera. “Baina orain kalean hotz handia egiten du”. Azken aste hotz hauetan ere zubi azpian egin du lo, kale gorrian; zubipeak ez du atertzen ez hotzetik, ezta prezipitazioetatik ere, eta ugariak izan dira azken egunetan. “Ur asko sartzen da, eta gauzak blaitzen zaizkigu”.

Higienerako, halaber, luzea da itxaronaldia. “Aterpean, hogei egun egon behar duzu zain dutxatzeko eta arropa garbitzeko. Bi mutil dutxatzen dira egunean. Batzuetan, meskitan dutxatzen gara”, Yusefen esanetan. Eta, beste askotan, kaleko iturri publikoez baliatzen dira garbitzeko; alegia, ur hotza besterik ez dute eskura. Jatea ere buruhaustea da gazte horientzat. Egunero bazkaltzen dute, jantoki batean; astean hirutan —astelehenetan, asteazkenetan eta ostiraletan—, Agharas elkarteak afaria ematen die, eta gainerako gauetan, Aimanek tea hartzen du zubi azpian, bertakoekin batera.

Eta, hala ere, aukera gutxi dituzte handik mugitzeko. Orduko zubitik hainbat aldiz ospa egin izan du Aimanek, etxegabe gehiago etorri eta jende gehiegi pilatu delako leku ñimiño horietan, baina alternatiba beste zubi bat da beti; agian, aurrekoa baino are txikiagoa eta deserosoagoa. Beste argazki batean, zubipeak zabalagoa dirudi, kanpadenda bat erraz sartzen da, baina, edonola ere, belar lehor eta erdi ustelez eta hondakinez inguratuta dago zorroa. Alabaina, zubipeetan ez diete jazartzen, normalean; hirigunean, ordea, bestelakoa da harrera, nabarmendu duenez. “Zubietan inoiz ez dut arazorik izan Poliziarekin; inork ez gaitu molestatzen. Ahalegindu naizenean etxeen aurrean lo egiten, aldiz, arazoak izan ditut, bai Poliziarekin, baita bizilagunekin ere”.

Asmoak eta aukerak

Baliabide mugatuak dituzte beren egoera aldatzeko. Munirrek azaldu duenez, “Agharas elkarteak kudeatu egiten du, baina ez dago ezer”. Bitartean, lana bilatzen ari da. Jomuga bera du Aimanek, eta laster ikasketak hastea du burutan: Batxilergoa dauka, baita lizentziatura bat ere aleman hizkuntzan, polonieraz badaki, eta goi gradu bat egiteko asmoa du ezagutzok aprobetxatuta, lan merkatura sartzeko. Barakaldoko aurkezpenean egon ziren beste etxegabeetako batzuek ere curriculum mardula dute: batek, esaterako, master bat Zientzia Politikoetan.

Orain, ordea, gaztelania ikasten ari dira denak. Egunean hiru hitz bereganatzen dituela esan du Yusefek, lotsati, baina harridura keinua egin dio beste gazte etxegabe batek, hura ere Yusef izenekoa, ez baitzaio marka makala iruditzen; 21 urte ditu, eta sei aste inguru baino ez daramatza Barakaldon. Harekin batera dago beste heldu berri bat: Amar, 22 urtekoa —orain dela lau aste iritsi zen udalerrira—. Aimanek ere gaztelania ikastea du aurreneko jomuga: “Kurtso batean ari naiz, eta liburuak liburutegitik hartzen ditut. Behin, arratoi batek liburuetako bat jan zuen, eta gero arazoak izan nituen itzultzera joan nintzenean”.

Liburutegietara jotzen dute, era berean, edo Agharas elkarteko egoitzara, sakelakoa kargatzeko, eta wifira konektatzeko. Aiman: “Bateria arazo handia izaten da. Eta telefonoa garrantzitsua da gure senideekin hitz egin ahal izateko”. Bitartean, errutinaz bete du bizitza. “Agharasekoekin ekintzak egiten ditugu, batzuetan mendi buelta egiten dugu, edo ortuan lagundu; eta antzerkia egiten dut egoitzan. Laster antzezlan bat aurkeztuko dugu”.


Summary: Urkulluk uste du euskararen aurkako epaiek ez dutela zalantzan jartzen hizkuntz politika. Urteko lehen kontrol saioa egiten ari dira Eusko Legebiltzarrean. Osasun sistema publikoaren eta pribatuaren arteko harremana babestu du lehendakariak.

Eusko Legebiltzarrak urteko lehen kontrol saioa egin du gaur. Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluk zenbait gairen inguruko erantzunak eman behar izan ditu; besteak beste, euskararen erabileraren aurkako azken epaien, Osakidetzako langileen esklusibotasunaren eta De Miguel auziaren inguruan mintzatu da.

EH Bilduko eledun Maddalen Iriartek adierazi du auzitegiek azken asteetan eman dituzten ebazpenak «oztopo» eta «eraso» direla euskararen erabilera normalizatzeko bidean: «Errealitate bat da atzerapausoek eta euskararen aurkako erasoek ez dutela etenik». Hala, Eusko Jaurlaritzari eskatu dio euskara gai zentral gisa tratatzeko, eta jarrera proaktiboa eskatu dio gai horretan. Eskatu dio euskalgintzarekin dituen harremanak indartzeko horretarako, eta euskara erdigunean jarriko duen herri akordio bat proposatu dio lehendakariari. Izan ere, Iriarteren esanetan, «erronka handiak» ditu euskarak, eta horiek aukera moduan jorratu behar dira, zenbait eragilek eta auzitegik jar ditzaketen «galgen» aurrean.

Urkulluren esanetan, Irunen (Gipuzkoa), Laudion (Araba), Barakaldon (Bizkaia) eta Gasteizen judizializatu diren auziak tokiko erakundeen esparrura mugatzen dira, eta lanpostu publiko jakin batzuk ondo zehaztu diren ebaztera mugatzen dira: «Horietako bakar batek ere ez du zalantzan jarri hizkuntza normalizazioaren prozesua». Halere, azaldu du euskararekin zerikusia duen gai orok «kezkatzen» duela Jaurlaritza, eta lan egiten ari dela euskara biziberritzeko prozesuaren aldeko «hizkuntza politiko progresiboa eta tokian tokiko ezaugarrietara egokitua» aplikatzeko. Hala, azaldu du berme juridikoak areagotuko dituztela, eta gaiari arreta berezia jarri diotela tramitazio bidean den dekretu berri batean, zeinak herri administrazioetan euskararen erabilera normalizatzeko prozesua arautuko duen.

Esklusibotasuna

Elkarrekin Podemos-IUko bozeramaile Miren Gorrotxategiren esanetan, «bizirik» dago osasun publikoko medikuen esklusibotasunaren inguruko eztabaida, eta horren adibide da Nafarroako kasua. EP-IUk urtarrilean aurkeztu zuen esklusibotasuna bermatzeko proposamena. Hartan, proposatu zuen beste modu batera arautzea Osakidetzako zerbitzuburuen bateraezintasuna, zerbitzu publikoen eta pribatuen arteko «interes gatazkak» sortu daitezkeelakoan. Hala, eledunak Urkulluri eskatu dio Jaurlaritzaren jarrera argitu dezala, EAJko eta gobernuko zenbait kidek erantzun kontrajarriak eman dituztelakoan.

Lehendakariaren ustez, ordea, eztabaida ez dago mahai gainean. Haren ustez, esklusibotasuna ezartzeak «lehia gogor bat» eta «kostu handiago bat» eragingo lituzke, langileak falta direlako. Hala, osasun sistema publikoaren eta pribatuaren arteko harremana defendatu du, esanez «normalizatuta» eta araututa dagoela bien bizikidetza: «Biak aurrez aurre jartzeak ez dio inori mesede egingo». Urkulluren hitzetan, Osasun Sailaren aurrekontuaren %5 bideratzen da sistema pribatuak ematen dituen zerbitzu horietara: «Gure eredua nagusiki publikoa da».

'De Miguel auzia'

De Miguel auziaren ingurukoak ere erantzun behar izan ditu Urkulluk. Lehendakariak azaldu du bera izan zela Alfredo de Miguelen aurkako neurriak hartzen lehena, EAJren Buru Batzarreko presidente zela, eta EAJk ez duela zerikusirik auziarekin: «Hamahiru urteko ikerketaren ostean, ez dago EAJren kontrako ezer». Era berean, azaldu du alderdi edo gobernu batek ezin duela bermatu «legezkotasunaren aurkako jarduerarik» ez gertatzea, baina gehitu du Jaurlaritzak prebentzio neurriak hartu dituela.

PP-Ciudadanoseko eledun Carlos Iturgaizek galdetu dio gaiaz, eta De Miguel babestu izana leporatu dio Urkulluri: «Zure alderdiak beso zabalik hartu zuen». Hazi fundazioan izandako ardurak ere kritikatu ditu, eta EAJri leporatu dio ustelkeria «saritzea». Epsilon, Alonsotegi, Osakidetzako LEPak eta abar aipatu ditu. PPren ustelkeria kasuei erreferentzia eginda, Urkulluk alderaketak egitea «saihestu» du, Iturgaiz «ataka batean» ez jartzeagatik.p>


Summary: AEBek Txinako ustezko globo espioi bat atzeman dute beren aire eremuan. Txinak «ez espekulatzeko» eskatu du, baina gertakariak korapilatu egin dezake igandetik aurrera Antony Blinken AEBetako Estatu idazkaria Txinara egitekoa den bi eguneko bisita.

Pentagonoak iragarri du Txinako ustezko globo aerostatiko bat atzeman dutela Montana gainean hegan, baina ez duela «arrisku militar edo fisikorik» hango biztanleentzat. Pat Ryder Pentagonoko bozeramaileak zehaztu du uneotan AEBak globoaren mugimenduak «aztertzen» ari direla, eta berehalako neurriak hartu dituztela Txinak ez dezan «informazio delikaturik bildu». Ryderrek berak adierazi du aurreko urteetan ere detektatu izan dituztela horrelako gailuak.

Hasieran, globoa lurrera botatzea aztertu zuten AEBek, baina baztertu egin zuten azkenean, puskak erortzea arriskutsua izan zitekeelako han bizi direnentzat, Mark Milley Estatu Nagusi Bateratuko buruaren arabera.

Globoa, itxuraz, Alaskatik sartu zen AEBetan, eta hainbat «leku sentikorren» gainetik igaro zen. Izan ere, Montanan, biztanleria dentsitate txikiena duten estatuetako batean, armamentu nuklearreko hainbat gune daude. Nolanahi ere, Pentagonoko buruzagi militarren arabera, «ez dirudi globoak teknologia bereziki aurreratua duenik, ezta Pekinek beste bide batzuetatik —sateliteen bidez, esaterako— lortu ezin duen informazioa lortzeko gaitasunik duenik ere».

Akusazio horiek entzunda, «espekulaziorik ez egiteko» eskatu du Txinak: «Gertakariak argitzen diren arte, zalapartak ez du lagunduko gai hau modu egokian konpontzen», adierazi du Mao Ning Atzerri gaietako ministroak. Maok jakinarazi duenez, ustezko globo espioiari buruzko informazioa egiaztatzen ari da Pekin, baina ohartarazi du Txinak ez duela «inolako asmorik inongo estatu burujaberen lurraldea edo aireko eremua urratzeko».

Gertakariak, ordea, nahastu egin du bi herrialdeen arteko giroa, noiz eta Antony Blinken AEBetako Estatu idazkaria Txinara egitekoa den bi eguneko bisitaren atarian. 2018. urteaz geroztik, AEBetako Atzerri gaietako buruzagi batek herrialde hartara egiten duen lehen bisita da Blinkenena. Donald Trumpen garaian, Txinaren produktuei ezarritako muga zergen ondorioz, bi herrialdeen arteko tirabirak areagotu egin ziren, eta harremanak onbideratzeko ahalegintzat hartu da Blinken bisita. Ikusteko dago globo espioiaren gertakariak zenbateraino eragiten duen hartu-eman diplomatiko horretan.


Summary: Gipuzkoako Foru Aldundiak dio AHTak ez duela «inolako kalterik eragin» Lezetxikin. Ekologistak Martxan taldeak erran du AHTaren obrek «haitzuloko lurpeko ekosistema hauskorrari» kalte egin diotela.

«AHTren lanek ez dute inolako kalterik eragin aztarnategi arkeologikoan. Erabat eta garaiz berrikusi genuen; indusketak utzi ziren bezala dago dena», erran du Mertxe Urteaga arkeologoak Lezetxikiko gaiari buruz. Gipuzkoako Foru Aldundiko ondare zerbitzuetan egiten du lan Urteagak, eta atzo Lezetxikira (Arrasate,Gipuzkoa) egin zuen bisita. Azaldu du kaltetua izan den galeria «urrun» dagoela aztarnategitik; ez daki zer distantziatara dagoen zehazki, baina, Eusko Jaurlaritzaren arabera, 140 metro ingurura daude kaltetutako galeria eta aztarnategia.

Lezetxikiren Lagunak Arrasate eta inguruetako espeleologiazaleen taldeko zenbait kidek joan den asteazkenean salatu zuten gertatutakoa. Han egondako espeleologo batek BERRIAri adierazi zionez, «ikusitakoa baino kalte handiagoa» egonen da.

Ikusi gehiago: Lezetxikiko hagin bati esker, baieztatu dute neandertalak oso berandu arte bizi izan zirela inguruan

Gertatutakoaren ondorioz, zenbait eragile sozialek salaketak egin dituzte. Gaur, adibidez, Ekologistak Martxan taldeak erran du AHTaren obrek «haitzuloko lurpeko ekosistema hauskorrari» kalte egin diotela. «Lezetxiki Babes Bereziko Kultur Ondasun izendatu zuen Eusko Jaurlaritzak, bertako galeria batzuetan aztarnategi arkeologiko eta paleontologikoak zeudelako, eta, beraz, AHTren lanek ez zuketen inoiz kaltetu behar izan». Gehitu dute «oraindik inbertsio handiak behar dituen obra erraldoia gelditzeko garaia» dela, «ingurumenak, biodibertsitateak, lurraldeak eta ekonomiak eskertuko» dutelako.

EH Bilduk, berriz, aldundiari galdegin dio zer azterketa egin dituzten baieztatzeko AHTa egiteko lanek koban kalterik egin ez dutela. Izan ere, gertatutakoa zabaldu bezain laster, Gipuzkoako Foru Aldundiak ohar bat kaleratu zuen. EH Bilduren aburuz, baina, hori ez da nahikoa, eta Mari Jose Telleria Kultura diputatuak «azalpen zehatzak» eman behar ditu, koban kalteak egon diren ala ez ziurtatzen duten ikerketen «emaitzen zehaztasunak eman ditzan».


Summary: Betetzeko dago oraindik ere Espainiako Ikus-entzunezkoen Legea. Onartu zenetik aldaketak izan dira katalogoetan eta programazioetan, baina, Euskalgintzaren Kontseiluaren arabera, oztopoak daude hizkuntza gutxituen presentzia biderkatzeko bidean. Plataformek «urratsak» egitea galdegin du.

Sei hilabete igaro dira uztailean Espainiako Ikus-entzunezkoen Lege Orokorra indarrean sartu zenetik. Maiatzean onartu zuten. Legeak honako hauek betetetzera behartzen ditu telebistak eta plataformak, besteak beste: hizkuntza koofizialetan kuotak ezartzea, eta diru sarreren ehuneko bat hizkuntza horietan egindako lanetarako erabiltzea. Dena dela, bai legea onartu aurretik, bai onartu ostean eragileek haren gabeziak ekarri zituzten hizpidera: kuota «testimonialak», «nahiko anekdotikoak» zirela; legearen helburuak benetan lortzeko «galduriko aukera» zela... Funtsean, hizkuntza gutxituak «ikusezin» bihurtzen zituela Ikus-entzunezkoen Legeak.

Berez, legeak eragiten dien plataformek-eta urte hau dute aldaketa horiek guztiak egiteko; 11 hilabete, hizkuntzen arteko berdintasuna lortzeko. Aurrera begira baino, atzerabegirakoa egin du Euskalgintzaren Kontseiluak, beste hainbat eragilerekin batera —Pantailak Euskaraz eta Hekimen elkartea—.

Plataforma batzuk hasi dira euskarara bikoiztutako eta azpidatziriko eduki gero eta gehiago gehitzen, baina ohartarazi du atal batzuk ez direla betetzen ari, legea lege izan arren. Hura onartu aurreko fase guztietan egin zituzten proposamenak hizkuntza gutxituen aldeko eragileek, nahiz eta azkenean «betebehar txiki batzuk» ezarri zizkien erakundeei eta plataformei. Hori bermatzeko gai ere ez da legea, «ezarritakoak ez betetzeko zirrikitu ugari zabalik» utzi baitzituzten testua osatzean.

Horiek horrela, Kontseiluak eta beste eragileek eskatu dute «legea betetzeko urratsak egin ditzatela, euskarak duen presentzia biderkatzeko». Zehazki, Espainiako Gobernuari, RTVEri, Eusko Jaurlaritzari eta EITBri —baita streaming plataformei ere—.

Oraindik ere bete gabe dauden atal horiek zerrendatu ditu Kontseiluak. Lehena: «RTVEk haurrei zuzenduriko kateetan eta hauen katalogoetan edukiak [...] autonomia erkidegoetako hizkuntza ofizialetara [...] bikoiztuta eskainiko dituela bermatuko du»; baita publiko orokorrari zuzendurikoak ere. Bigarrena: baldintza batzuen pean, streaming plataformek «hizkuntza ofizialetara jadanik bikoiztuta edo azpidatzita dauden hizkuntza bertsioak txertatu beharko dituzte». Hirugarrena: plataforma horiek «hizkuntza ofizialetan ekoiztutako, bikoiztutako edo azpititulatutako ikus-entzunezko edukiak nabarmendu beharko dituzte». Atal horiez gain, desgaitasunak dituztenen irisgarritasuna bermatzeko artikuluak, edukiak euren hizkuntza ofizialean bermatzeko, ez dira betetzen ari, Kontseiluaren arabera.

«Eskubideen urraketa betikotu»

Ez da ezer berririk urte erdiko hausnarketan: legea onartu zutenean ere, hizkuntza gutxituen aldeko hainbat talde Espainiako Diputatuen Kongresu parean bildu ziren. Aurretik, testua osatu bitartean egin zuten presio lana «erabakigarritzat» jo zuten. Emaitza, ordea, «oso eskasa»; legeak «eskubideen urraketa betikotu» zuela salatu zuten maiatzean Euskalgintzaren Kontseiluak, A Mesak, Plataforma per la Llenguak eta Iniciativa pol Astunianuk.

2022 amaiera aldera ere, Euskaraldiaren harira, Pantailak Euskaraz taldeak agerian utzi zuen streaming plataformetan euskarak zuen gabezia: haren arabera, streaming plataformetako 26.000 edukitatik %0,1 ere ez daude hizkuntza horretan. Honako erreportaje hau ondu zuen gaiaren inguruan BERRIAk orduan: Euskara, pantailetan lauso.


Summary: Alemaniak Leopard 1 tankeak bidaliko ditu Ukrainara. ‘Süddeutsche Zeitung’-en arabera, Berlinek 88 tanke emango dizkio Kievi. EBko zenbait goi kargudun Ukrainako hiriburuan dira, Zelenskirekin batera.

Aste hasieran, Alemaniako kantziler Olaf Scholzek baztertu egin zuen gerrako hegazkinak Ukrainara bidaltzeko aukera, Mendebaldeak Ukrainako armadari tankeak ematea adostu ondoren; AEBek 31 Abrams entregatu dizkiote Kievi, eta Alemaniak, berriz, hamalau Leopard 2. Bada, hegazkinen ordez, Berlinek tanke gehiago bidaliko ditu gerra frontera; oraingo honetan, Leopard 1 tankeak. Hala baieztatu du gaur herrialde horretako eledun Steffen Hebestreitek, Süddeutsche Zeitung egunkariak albistea aurreratu ondotik.

Berlinek Kievera bidaliko dituen Leopard 1 tankeak fabrikatzaileen egoitzetan daude; besteak beste, Rheinmetallen eta Flensburger Fahrzeugbau Gesellschaften, eta, Alemaniako bozeramailearen esanetan, tanke horiek «egokitu» eta «berrikusi» egin behar dituzte Ukrainara eraman aurretik. Tankeak entregatzeko prest noiz egongo diren itaunduta, Alemaniako armadaren bozeramaile batek esan du ekoizleek erantzun behar diotela galdera horri.

Süddeutsche Zeitung-ek jakinarazi zuenez, Alemaniako Gobernuak Rheinmetall arma ekoizlearen asmoak onartu zituen, Leopard modelo zaharrenetatik 88 tanke Ukrainari saltzeko, ehun milioi euro baino gehiagoko kostuarekin. Halaber, kazeta horren arabera, «arazoak» dituzte Leopard 1 tankeari dagozkion 105 milimetroko munizioak lortzeko.

Tankeekin lotuta, bestalde, Norvegiak gaur baieztatu du 54 Leopard 2 erosiko dizkiola Alemaniari, gerora beste hemezortzi gehiago erosteko asmoarekin, Jonas Gahr Store lehen ministroak iragarri duenez.

Bien bitartean, EB Europako Batasuneko zenbait goi kargudun goi bilera egiten ari dira Kieven, Ukrainako presidente Volodimir Zelenskirekin batera. Batzar horretan daude, besteak beste, Europako Batzordeko presidente Ursula von der Leyen, Europar Kontseiluko buru Charles Michel eta talde komunitarioko beste hamabost komisario.

AEBetako Associated Press berri agentziaren arabera, gisa horretako goi bilera 2021eko urrian egin zuten Kieven azkenekoz, Errusiak Ukraina inbaditu baino hilabete batzuk lehenago. Ordutik, EBk 50.000 milioi euroko laguntza eman dio, eta datozen asteetan Errusiaren aurkako hamargarren zigor sorta onartzeko asmoa du.

Bada, klubeko diplomaziaburu Josep Borrellek Twitter bidez adierazi du EBk beste 25 milioi euroko babes humanitarioa bidaliko diola Kievi; energia ekipamenduari dagokionez, berriz, 35 milioi LED bonbilla, 2.400 sorgailu eta herrialdeko eraikin publikoetan jarriko dituzten eguzki planen finantzaketa.

Gerra frontean, Errusiako armadak Kharkiv eskualdeko Barvinkove herria bonbardatu du gaur goizaldean, eta gutxienez bi pertsona hil eta beste bat larri zauritu ziren, eskualde horretako gobernadore Oleh Syniehubovek salatu duenez, The Kyiv Independent egunkariak jasotakoaren arabera.

Eta Errusiak iazko urrian anexionatutako Zaporizhia probintzian, pertsona bat hil da, bonba auto bat lehertu ostean. Hala jaso du TASS Errusiako berri agentziak.

Krimeako agintariek —Errusiak 2014an anexionatu zuen—, berriz, iragarri dute Ukrainako politikari eta enpresarien bostehun bat jabetza «nazionalizatu» egin dituztela. Vladimir Konstantinov Krimeako Parlamentuko presidenteak zehaztu du, gainera, terrorismoaren aurkako batzordeak lanean jarraituko duela «Kieveko erregimenaren konplizeen ondasunak identifikatzeko». Krimeako Gobernuaren webgune batean kaleratutako dokumentu baten arabera, zerrenda horretan daude, besteak beste, Arseni Jatsenyuk Ukrainako lehen ministro ohia, eta Igor Kolomoiski, Rinat Akhmetov eta Serhi Taruta enpresariak.


Summary: Lehengaien eta energiaren prezio handiak dira Gipuzkoako enpresen kezka nagusi. 2023an Gipuzkoako ekonomia %0,5 eta %2 artean handituko dela aurreikusten du Adegik. Enpleguaren inguruko datuak pandemiaren aurrekoak baino hobeak direla gehitu dute.

Pandemiak eta Ukrainako gerrak baldintzatutako urteen eraginez, produkzio kostuak handitu izana da Gipuzkoako enpresarien kezka nagusia, Adegi Gipuzkoako enpresaburuen elkarteak egindako inkesta baten arabera. Lehen lekuan, lehengaien eta energiaren prezio handiak jarri dituzte, baina diote bigarren buruhausterik handiena «lan kostu handiak eta soldata igoerak» direla. Horien ostean, langile kualifikatuak kontratatzeko zailtasuna eta salmenten errentagarritasunaren jaitsiera daude.

Bestalde, Gipuzkoako ekonomiak 2023an izango duen hazkundearen aurreikuspena ere egin du Adegik. Haien kalkuluen arabera, herrialdeko barne produktu gordina %0,5 eta %2 artean handituko da aurten, eta 2.000 eta 2.500 enplegu artean sortuko direla uste dute. Hazkunde «apala» egongo dela uste du Jose Miguel Aierza Adegiko zuzendari nagusiak: «Hazkundea bai, baina hazkunde apalagoa». 2022an ekonomiak izan duen hauspoaren azpitik dago aurtengo aurreikuspena, %4 handitu baitzen BPGa iaz. Hein handi batean, ulergarria da aurten hazkundea jaistea, 2020. eta 2021. urteak oso zailak izan baitziren, pandemiaren ondorioz izandako geldialdiagatik, eta 2022an urte horietan galdutako zati handi bat errekuperatu zen.

Oro har, Gipuzkoako enpresen konfiantzak «pixka bat» gora egin duela adierazi du Aierzak. Hori dela eta, enpresen erdiak baino gehiagok diote euren merkatua normaltasun egoeran dagoela, eta %34k diote berraktibazioa ikusten dutela.

2022ko azken hiruhilekoan %5,8 handitu zen enpresen fakturazioa, urte bereko hirugarren hiruhilekoarekin alderatuta. Igoera hori bi faktore nagusirengatik gertatu dela iritzi du Adegik: lehenik, metalaren industriak kanpoko merkatuan izan duen «erreboteari esker», eta, bigarrenik, prezioen igoerari esker.

Enpresarien kezken artean, lan kostuen igoera bai, baina langileen erosteko ahalmenaren galera agertu ere ez da egiten. Horri buruz, Aierzak dio enpresari guztiak daudela kezkatuta inflazioarekin, baita orokorrean produkzio gastu igoerarekin ere. Industrian soldatak KPIaren arabera igo direla gogorarazi du Aierzak, eta iritzi dio enpresek «esfortzu handia» egin dutela langileen erosteko ahalmenari eusteko.

2020ko kopuruetara gerturatzen

Patxi Sasigain Adegiko Lehiakortasun eta Berrikuntza arduradunak adierazi du egun jada pandemiaren aurreko datuetara iritsi dela Gipuzkoa enpleguan. Arlo horretan, egoera pandemiaren aurretik baino %1,3 hobeto dagoela dio Sasigainek. Hala ere, adierazi du oraindik ez dela lortu pandemiaren aurreko BPGa berreskuratzea, baina dio 2023rako aurreikuspen baikorrena (+%2) betetzen bada 2020 hasierako datuetara iritsiko dela. Hala ere, aurreikuspen ezkorrena (%0,5) betetzen bada, «nekez» lortuko da 2020 hasierako BPGa, Sasigainen hitzetan.

Metaleko hitzarmena

Bizkaiko metalgintzako hitzarmena berritzeko akordioaren ostean, Gipuzkoaren txanda da orain. Sindikatuak hasi dira euren proposamenak egiten, eta negoziazioen garaia dator datozen asteetan. Negoziazioak hasi besterik ez direla egin adierazi du Aierzak, horregatik ez du oraindik baloraziorik egin nahi. Hala ere, azken negoziazioetan bezala, akordioa «gatazkarik gabe» lortzea espero du: «Negoziazio prozesu bat hasten dugun bakoitzean, akordio bat lortzeko jarrerarekin hasten dugu, eta, nola ez, modu ordenatu eta gatazkarik gabeko batean. Enpresentzat eta bertako pertsonentzat akordiorik onena lortzen saiatuko gara».