Summary: Donostiako Udalak aho batez eskatu du Mikel Zabalzaren kasua irekitzea azter dadila. Udalbatzak eskatu du «sakon» iker dadila Pedro Gomez Nieto Guardia Zibileko kapitainak eta Alberto Perote CESIDeko buruzagiak «ustez» izan zuten elkarrizketa jasotzen duen audioaren edukia.

Donostiako Udalak adierazpen instituzional bat onartu du eskatuz guardiako epaitegiari eta Espainiako Fiskaltzari azter dezatela Mikel Zabalzaren (1952-1985) kasua berriro irekitzea. Udal talde guztiek, hau da, EAJk, EH Bilduk, PSE-EEk, Elkarrekin Donostiak eta PPk sinatutako adierazpenak proposatzen du Pedro Gomez Nieto Guardia Zibileko kapitainak eta Alberto Perote CESIDeko buruzagiak «ustez» izan zuten elkarrizketa jasotzen duen audioaren edukia «sakon» azter dadila. Público egunkariak argitaratu zuen duela bi aste pasa, eta baieztatzen du Zabalza Intxaurrondon (Donostia), Guardia Zibilaren kuartelean, torturatuta hil zela.

Audio horretan Gomez Nietok eta Perotek adierazten dutenez, torturatzaileek «plastikozko poltsa» buruan jarri ziotelako hil zen Zabalza. Udalbatzaren testuan hori zehaztu dute, baita Gomez Nietok nola esan zion Peroteri Zabalza galdekatu zutenei «eskua joan» zitzaiela ere. «Audio horren transkripzioa froga moduan erabili zuen familiak duela 25 urte egin zen epaiketan. Halere, orain arte ez dira baliagarriak izan familiak gertaera horiek sakon aztertzeko egindako ahalegin guztiak», azpimarratu dute udal taldeek.

Testuan gogoratu dute Zabalza duela 35 urte atxilotu zutela, beste pertsona batzuekin batera, eta egotzi ziotela ETAkoa izatea. Udal taldeek nabarmendu dute Intxaurrondora «bizirik» eraman zutela. «Eta egun batzuk geroago hilik agertu zen Bidasoa ibaian». Adierazpenaren arabera, «gizartearen zati handi batek» inoiz ez zuen sinistu Guardia Zibilaren bertsioa, «indarrean dagoena». Poliziaren esanetan, ETAk armak gordetzeko zuen zulo bat egiaztatzen ari zirenean, Zabalzak ihes egin zuen, eta, zulo batetik ibaira erori ondoren, itota hil zen.

Udaleko langilea zen Zabalza, Donostian bizi zen, eta oharrean gogoratu dute 1985eko abenduaren 6an mozio bat onartu zuela udalbatzak «desagerpenaren larritasunak» eraginda. Eskatu zuen Zabalza non zegoen argitzeko ikerketa egiteko, eta konpromisoa hartu zuen laguntzeko. Gaur argitaratutako testuan oroitu dute mozio hura berresteko konpromisoa hartu zuela udalak 2015eko azaroaren 26an.

Txibitek bat egin du parlamentuaren eskaerarekin

Zabalzari gertatutakoa xeheki aztertzeko eskaera bateratua egin zuen Nafarroako Parlamentuak joan den martxoaren 1ean. EH Bilduk, Ahal Duguk eta Ezkerrak proposaturiko testuan eskatu zuten, hain zuzen, audioak «sakonki ikertzeko». Horren harira galdera bat egin dio, gaur, Nafarroako Parlamentuan, Geroa Baik Maria Txibiteri, eta Nafarroako lehendakariak erantzun du gobernuak «bere» egiten duela ganberak aho batez onartutako adierazpena. «Gobernuak pentsamendu horrekin bat egin eta hori konpartitu besterik ezin du egin», adierazi du. «Gure obligazioa da edozein indarkeriaren edo giza eskubideen urraketaren biktimen, eta justiziaren, erreparazioaren eta egiaren defentsan engaiatzea. Hori zen adierazpenaren helburua».


Summary: Aldundiek zerga pizgarriak emango dizkiete negozioei alokairuak txikitzen dizkietenei. Autonomoen zerga ordainketak atzeratu dituzte 2021. urtearen lehen erdialdean.

Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako foru ogasunek foru dekretu arau berri bat adostu dute, eta aurki eramango dute hiru lurralde historikoetako diputatuen kontseiluetara. Horren bidez, «COVID-19aren pandemiak eragin duen krisi ekonomikoak gehien kaltetu dituen sektoreak» lagundu nahi dituztela ziurtatu dute, eta bereziki autonomoak eta enpresa txikiak.

Hartutako neurrien artean, aldundiek nabarmendu dute zerga pizgarri berri bat ezarriko dutela negozioei alokairua jaisten dieten alokatzaileentzat; esaterako, ostalaritzan edo merkataritza txikian.

Kenkari aplikagarria izango da, bai negozioen alokairuetatik eratorritako errentei dagokienez, bai negozio lokalen eta pabiloien alokairuei dagokienez, eta baita jarduera ekonomikoak egiten diren etxebizitzen alokairuen kasuetan ere. PFEZ errenta zergan eta sozietate zergan ezarriko dute.

Horrela, PFEZaren kasuan, jaitsitako zenbateko osoa gastu kengarri gisa hartuko da. Hala ere, alokairua alokatzailearentzako kapitalaren etekina den kasuetan, sarrera nahikoak ez izateagatik kengarri ez den gastuaren zatia kenkari gisa erabiltzeko eskubidea egongo da, kuota osoaren %15. Kenkaria aplikatu ahal izateko kuota nahikorik ez dagoen kasuetarako, hurrengo urteko PFEZean aplikatu ahal izango da.

Sozietateen gaineko zergaren kasuan, alokatzaileek hemen ere gastu kengarri gisa izango dute COVID-19 dela-eta jarduera ekonomikoa bereziki kaltetua izan dutenen alokairuaren errentan egindako murrizpenaren zenbateko osoa.

Bi baldintza bete beharko dituzte kenkaria jaso nahi dutenek. Lehenik, alokairuaren zenbatekoaren jaitsiera gutxienez 2021. urteko hiru hilabetetan ere luzatuko da; eta, bigarrenik, ezingo da egon inongo konpentsaziorik edota denboran aurrerago egindako alokairuko errentaren berreskurapenik, ez etorkizunean alokairuaren errentan egindako igoeren bitartez, ezta bestelako laguntzen edota maizterrak edota hirugarren pertsonek egindako beste edozein motatako kontraprestazioen bitartez ere.

Autonomoen errenta

Bigarren neurria autonomoei dagokie. 2020. urteko lau hiruhilekoetan egin bezala, jarduera ekonomikoak egiten dituzten PFEZaren zergadunek ez diete foru ogasunei derrigorrean autolikidatu eta ingresatu beharrik izango 2021. urteko lehen eta bigarren hiruhilekoei dagozkien ordainketa zatikatuak.

Azkenik, aldundiek kenkari berriak ezartzea adostu dute, COVID-19a dela-eta bereziki kaltetu diren jarduera ekonomikoak berriro ere jarduerara itzultzen laguntzeko.


Summary: COVID-19 iraunkorra dutenek aitortza eta arreta egokia eskatu dituzte. Koronabirusaren sintomak luzaroan dituztenen plataformak gogoratu du lehen olatuan gaixotu ziren hainbat lagunek oraindik sintomak dituztela.

Gaur da urtebete OME Osasunaren Mundu Erakundeak ofizialki esan zuela COVID-19ak eragindakoa pandemia bat zela, eta, urtemuga horren harira, COVID-19 iraunkorra duten gaixoen plataformak agiri bat kaleratu du. Lehen olatuan SARS-CoV-2 gaitzarekin gaixotu eta oraindik koronabirusaren sintomak dituztenek osatzen dute Long COVID ACTS elkartea —Espainiako hainbat erkidegotako gaixoek osatzen dute, tartean Euskal Herrikoak—. Plataformak oharrean azaldu du gaixotu zirenetik urtebetera oraindik sintomak dituztela eta, kasu batzuetan, hasierako sintomekin batera beste batzuk garatu dituztela. Bizi duten egoeraren larritasuna eta eragiten dien ezinegona azaldu dute: «Hilabete hauetan gaixotasunari aurre egin behar izan diogu, eta zalantza eta galdera asko izan ditugu. Urte zaila izan da, gorabeheratsua, baina ez diogu uko egin sendatzeko animoari».

OMEk aitortua du COVID-19 iraunkorra existitzen dela, baina plataformak gogoratu du oraindik pauso asko geratzen direla emateko aitortza eta arreta egokia lortu arte: «Gaixotasuna ikuspuntu medikotik, legaletik eta administratibotik aitortua izateko lanean jarraituko dugu». Gaitza iker dadila eskatu dute, halaber.


Summary: Fukushimako produktuei ezarritako murrizketak ezabatzeko eskatu du Japoniak. Zentral nuklearrean gertatutako istriputik hamar urte igaro direnean, eremu hartako elikagai produktuen inportazioa mugatzeko neurriak dituzte mundu osoko hamabost herrialde eta nazioarteko erakundek.

Fukushimako zentral nuklearrean gertatutako istripuak Japoniako ekonomian eragin nabarmena izan zuen. Eremu hartan ekoizten diren elikagai produktuen inportazioa murrizteko neurriak hartu zituzten mundu osoko 54 herrialdek eta nazioarteko erakundek, eta, hamar urte igaro diren honetan, murrizketa horiek martxan jarraitzen dute haietako hamabostetan. Urteurrena baliatuz, Japoniako Gobernuak «erabat deitoragarritzat» jo ditu, eta lehenbailehen kentzeko eskatu.

Lurralde hartako elikagaien inportazioaren aurkako neurriak dituztenen artean daude Europako Batasuna, Txina, Hong Kongeko eskualde autonomoa eta Taiwan. Azken hirurak Japoniako elikagai produktuen bost inportatzaile nagusietako hiru dira, eta horiei bidali die mezua, nagusiki, Toshimitsu Motegi Atzerri ministroak. Adierazi du Japoniako Gobernuak «ahal duen guztia» egingo duela egoera aldatzeko. Betiere, «ebidentzia zientifikoetan» oinarrituta.

Zentralaren inguruko eremuetako nekazaritza eta arrantza elikagaien eta baso ustiapenetik ateratako produktuen esportazioak nabarmen jaitsi ziren istripuaren ostean, eta ez ziren 2011 aurreko kopuruetara iritsi 2017ra arte. Ordutik, gainera, «hurrengo hiru urteetan jarraian, inoizko daturik onenak» izan dituzte, Motegiren arabera. Japoniak, ordea, pauso bat gehiago eman nahi du, eta, horretarako, ezinbestekotzat jotzen du murrizketak amaitzea.

Arrantza industriaren kasuan, urtebete baino gehiago itxaron behar izan zuten lanera itzultzeko, uretan atzeman zituzten isotopo erradiaktiboen ondorioz. Orain, hondakin nuklearrak itsasoan hondoratzearen alde egin du Tokiok; ondorio kaltegarririk izango ez duen erabakia, haien esanetan. Arrantzaleen haserrea eragin du, ordea, eta Japoniako Arrantzale Elkarteko presidente Takashi Nitsumak uste du «urak kutsatuko» dituela, industria «tunelaren amaieran dagoen argia» ikusten hasi denean.

Ez dira murrizketak, baina, arazo bakarra. Motegik adierazi du ezbehar nuklearraren inguruan sortu diren «zurrumurruek» ere kalteak eragin dituela eremu haren «izen onean». NBE Nazio Batuen Erakundeak erradioaktibitateak izandako eraginen inguruko txosten bat argitaratu berri du, Japoniako Gobernuak publikatutakoekin bat egiten duena. Hura, ordea, zalantzan jarri dute erakunde ugarik. Unscear NBEren Erradiazio Atomikoaren Efektuen inguruko Batzorde Zientifikoak, besteak beste, ezeztatu egin du ezbeharraren eta eremuan gaixotasunen intzidentziak gora egin izanaren arteko lotura: «Fukushimako biztanleen artean ez da atzeman erradiazioaren eraginari zuzenean egotzi ahal zaion ondorio kaltegarririk».

Beste ondorio batzuk atera dituzte, baina, besteak beste, Greenpeace eta Human Rights Watch GKE gobernuz kanpoko erakundeek, eta salatu dute «ziurgabetasuna» eta «kontraesanak» nagusi direla Unscearren idatzian: «Txostenak dio ezin ditugula erradiazioari lotutako minbizi motak bereizi, baina horrek ez du esan nahi ez denik minbizia kasurik egon istripuaren eraginez». Hala, ezbeharrarekin lotuta, 4.400 lagun minbiziaz hil direla uste du Greenpeacek.

Babesa eskertuz

Nazioartearentzako esker oneko hitzak ere izan ditu Motegi Atzerri ministroak, eta ezbeharrari aurre egiteko jasotako laguntza guztia gogoratu du: besteak beste, bilaketa lanak egiteko eta artatze lanetan aritzeko 24 herrialdeetatik iritsitako langileak, eta mundu osotik bidalitako 132 milioi euroko dohaintza. «Herriak ez du inoiz ahaztuko erakutsitako eskuzabaltasuna, eta Japoniako ekialdeko lurrikara handiaren harira emandako babesa», nabarmendu du.

Ezbehar naturalak gero eta ohikoagoak dira eremuan, eta horri aurre egiteko prebentzio neurriak indartzearen garrantzia azpimarratu du Motegik. Bide horretan Tokiok eginiko lana txalotu du NBEko idazkari nagusi Antonio Guterresek ere: «Lidergoan da, ezbeharren prebentzioari dagokionez».


Summary: 435 positibo zenbatu dituzte Hego Euskal Herrian. Gora egin du kutsatuen kopuruak eta positibo tasak: bezperan baino 48 kutsatu gehiago zenbatu dituzte azken 24 orduetan, eta tasa %3,7tik %4,18ra igo da.

Aurreko egunean baino positibo gehiago zenbatu dituzte Hego Euskal Herrian azken 24 orduetan: 435 zehazki. Diagnostiko probak aurreko egunean baino 150 inguru gutxiago egin dituzte, eta positibo tasak gora egin du: %3,7 zen atzo, %4,18 gaur.

Kutsatuen igoera orokorra izan da ia herrialde guztietan; Gipuzkoa izan da atzoko datuen azpitik mantendu den bakarra, 106 kutsaturekin, bezperan baino bat gutxiago. Gainontzekoetan igoera igarri da. Bizkaiak 201 zenbatu ditu, atzo baino 30 gehiago. Nafarroan 66 izan dira positiboak, atzoko 52ekin alderatuta, eta Araban 58. Atzo 49 izan ziren han.


Summary: Itxaro Borda eta Luis Garcia Montero izango dira Donostiako Poesialdian. Donostiako Poesiaren Astearen hirugarren aldia hilaren 22tik 26ra egingo da. 'Ulu, ala, ele, Abere ba' ikuskizun poetikoa ere estreinatuko dute

Poesialdia, Donostiako Poesiaren Astea, hirugarren aldiz egingo da, martxoaren 22tik 26ra, Donostia Kulturako hainbat gunetan. Aurreko aldietan bezala, Donostia Kulturak bat egin nahi du, horrela, martxoaren 21ean, olerkiaren irakurketa, idazketa eta argitalpenerako egitasmoak sustatzeko UNESCOk 1999an izendatu zuen Poesiaren Nazioarteko Egunaren ospakizunarekin.

Aurtengo programazioa hilaren 22an hasiko da, astelehenean. Itxaro Bordak bere obra poetikoaren gako nagusiak azalduko ditu, Iratxe Retolazaren laguntzarekin, Ernest Lluch kultur etxeko areto nagusian (19:00), eta, aldi berean, zenbait poemaren irakurraldia eskainiko du.

Hurrengo egunean, 23an, Viktoria Eugeniako Club Aretoan Ulu, ala, ele, Abere ba ikuskizun poetikoak palindromoak izango ditu abiapuntu. Bigara bikote sortzaileko kideek (Itziar Aranburu eta Jon Ander Garcia) Abere ba palindromo ilustratuen piztegia liburua eta erakusketa egin ondoren, ikuskizuna sortu dute Amorante (Iban Urizar) eta Okene Abrego musikariekin batera. Musika, hitza eta irudia, aurreraka eta atzeraka. 23rako sarrera guztiak amaitu direnez, 26an beste emanaldi bat egingo dute.

24an, asteazkenean, Luis Garcia Montero poeta, idazle, kritikari eta irakaslearen txanda izango da. Esperientziaren poesiaren adierazgarririk handiena da García Montero, poesia espainiar garaikidearen funtsezko ahotsa. Itziar Minguez poetarekin solasean arituko da bere obra eta ibilbidearen inguruan, Ernest Lluch kultur etxean.

Azkenik, hilaren 25ean, IV. Donostia Kultura Poesia Lehiaketaren sari banaketa egingo da. Donostia Kulturak eta Balea Zuria argitaletxeak elkarlanean antolatua, euskarazko poesia zabaldu eta 35 urte bete gabe dituzten idazle gazteen lanari bultzada emateko asmoz sortua izan da lehiaketa.


ITPk dirua galdu zuen iaz, lehen aldiz

Summary: ITPk dirua galdu zuen iaz, lehen aldiz. Lantaldea %15 txikitu du; aurten ez du uste gehiago txikituko duenik, baina 2022rako «kristalezko bolarik» ez duela azaldu du Carlos Alzola konpainiako presidenteak.

Hegazkin berrien enkarguen amiltzeak bete-betean eragin die Euskal Herriko sektore aeronautikoko enpresei, eta gorriz tindatu dituzte ITP Aeroren emaitzak. Sortu zenetik lehen aldiz, dirua galdu du Zamudioko konpainiak; hamahiru milioi euro, hain zuzen ere. 2019an, esaterako, 95 milioi euro irabazi zituen.

Carlos Alzola konpainiako presidenteak azaldutakoaren arabera, enpresaren salmentak laurden bat jaitsi ziren iaz, 735 milioi euroraino. Hala ere, emaitza operatibo positiboari eutsi ahal izan zion, bi milioi euroko EBIT batekin. Baina bere aktibo batzuen balio galerak eta lantaldea murriztearen kostuek (kalte ordainak) galerak ekarri dizkiote azken emaitzetan.

Izan ere, lantaldea asko murriztu du ITP Aerok. 2020. urtea 3.559 langilerekin bukatu zuen, urtebete lehenago baino %11 gutxiagorekin. Baina otsailean gauzatu zituen PCB adarreko 83 kaleratze, Barakaldon eta Sestaon, eta, horiekin, %15era iritsi da lantaldearen murrizketa. Gainera, fabrika horietan geratzen diren langileak aldi baterako erregulazioan jarri nahi dituela baieztatu du Alzolak, atal horretan lanaren jaitsiera handiagoa izan delako, %50ekoa.

ITPko buruak ez du espero aurten langile gehiago kaleratzea, baina ez du ezer baztertu 2022rako: «Ez dut kristalezko bolarik». Pandemiaren bilakaerak baldintzatuko du hegazkingintzaren etorkizuna, baina, edonola ere, Alzolak uste du negozioa ez dela 2019an zuen mailara iritsiko 2024-2025 arte.

Gaur egun, Rolls Roycerena da ITP, baina konpainia ingelesak salgai jarri du Euskal Herriko adarra. Salmenta ez da prozesu erraza, Rolls Roycek ez diolako ITP lehiakide zuzen bati saldu nahi, eta Madrilgo gobernua Espainiako akziodun indartsu bat bilatzen ari delako, konpainiak atal militarra ere bai baitauka. «Salmentari buruz, ezer gutxi esan dezaket», azaldu du Alzolak.


Summary: 'Rider'-en egoera arautzeko akordioa itxi du Espainiako Gobernuak. Banatzaileei eragingo die soilik; kanpoan geratu dira zaintza lanak egiten dituzten beharginak.

Espainiako Lan eta Ekonomia Sozialeko Ministerioak, CCOO eta UGT sindikatuek eta CEOE eta Cepyme patronalek akordioa lortu zuten asteazken gauean, edozein produktu plataforma digitalen bidez banatzen duten langileen ('rider'-en) lan egoera arautzeko. Azkenean, arautik kanpo geratuko dira beste plataforma batzuetako langileak, hala nola mendeko pertsonak zaintzeko beharginak eskaintzen dituztenetakoak, sindikatuek hala eskatu zuten arren.

Ia bost hilabete kostatu da gobernuaren, sindikatuen eta patronalen arteko akordioa lortzea. Rider-en inguruko eztabaida 2017an hasi zen, eta ordutik hainbat epai kaleratu dira. Gehienetan epaileek ebatzi dute langile horiek ezin zutela autonomo gisa jardun, soldatapekoak izan behar zutela.

Langileei buruzko informazioa

Artikulu bakarra izango du arauak. Horko lehenengo atalak enpresak behartuko ditu lan baldintzei eragiten dieten algoritmoei eta adimen artifizialeko sistemei buruzko informazioa enpresa batzordeei ematera; eta bigarrenak ezartzen du plataformen banatzaileak soldatapekoak direla, eta ez autonomoak

Bigarren puntu hori izan da eztabaidaren muina, baina aurrenekoaren menpe dago hein handi batean. Epaitegiek lan harremana dagoela argudiatzeko arrazoietako bat izan da banatzaileak telefono aplikazioaren menpe daudela, hori gabe ezingo luketela lan bera egin, eta, besteak beste, horregatik ez direla autonomoak. Aplikazio hori, baina, baldintzatuta dago, eta aldagai ugari ditu: prestasuna, bezeroen bozak..., eta horien arabera erabakitzen da nork egingo duen hurrengo enkargua.

Gobernuaren eta eragileen akordioaren ostean, araua idatzi eta tramitatzea falta da. Errege dekretu bat izango da. Behin onartuta, hiru hilabeteko epea izango dute plataformek langileen egoera araudi berrira egokitzeko.


Summary: Mugen itxiera malgutzeko eskatu dio Nafarroako Gobernuak Pirinio Atlantikoetako prefetari. Pasabideak itxi izanak inguruko biztanleei «eragozpen ugari» eragiten dizkiela salatu du Nafarroak. Mugen itxiera «luze gabe» kenduko duela erantzun du Eric Spitz prefetak

Iragan urtarrilean, Hego eta Ipar Euskal Herriaren arteko zortzi pasabide ixtea erabaki zuen Pirinio Atlantikoetako Prefeturak; ohar batean adierazi zuenez, «terrorismoaren aurkako borroka indartzeko» xedearekin. Zehazki, honako bide hauek itxi zituzten: Hendaia eta Hondarribia lotzen dituen itsasoko joan-jinkaria; Hendaiako merkantzia zubia; Lizuniagako lepoa; Lizarrietako lepoa; Sarako bidea, Berruet bentaren heinean; Izpegiko lepoa; Aldudeko ibarra eta Iturzaetako lepoa.

Atzo, Atlantikoko Europa Hegoaldeko Erregioen Konferentzian parte hartu zuten Nafarroako Gobernuak eta Pirinio Atlantikoetako Prefeturak, eta, bertan, Sergio Perez Garciak, Nafarroako Kanpo Ekintzetarako zuzendari nagusiak, mugen itxiera malgutzeko galdegin zion Eric Spitz prefetari. Perezen esanetan, mugako zortzi pasabide itxi izanak «eragozpen ugari» eragin dizkie inguruko biztanleei: «Lan edo familia arrazoiengatik lurralde batetik bestera ibili behar dutenen mugimendua oztopatzen du, eta martxan diren lankidetza proiektuen garapena zaildu». Hori dela eta, «salbuespenak» ezartzeko eskatu zion gobernuko ordezkariak prefetari.

Nafarroako Gobernuak ohar batean azaldu duenez, prefetak erantzun zuen muga ixteko erabakia «ezohiko baldintzatan» hartu zela, eta debekua «luze gabe» kentzeko asmoa dutela. Hala ere, prest azaldu zen zenbait neurri adosteko, «inguruko herritarrek pairatzen dituzten eragozpenak arintze aldera».

Eric Spitz prefetak, ordea, atzo France Bleu irratian egindako elkarrizketa batean esan zuen ez duela aurreikusten mugako pasabideen irekitzea «luze gabe». Gaineratu zuen, «solaskideak», hau da, Hego Euskal Herriko erkidegoak «fermuki» jokatzen ari direla «Espainiako egoera» epidemiologikoa ikusita.


Summary: Estrasburgok ontzat jo du Espainiak estatuaren biktima bati kalte-ordaina ukatzea. Giza Eskubideen Europako Auzitegiak bide berean emandako laugarren ebazpena da.

Giza Eskubideen Europako Auzitegiak ontzat jo du Espainiako Estatuak kalte-ordaina ukatzea Jesus Mari Ijurko HBko kidea zenaren alargunari eta alabei. Espainiako Gobernuak ezarririko irizpidea da ETArekin lotura izan zezaketen indarkeriaren biktimei ordainak pagatzea, eta hori laugarrenez onetsi du Estrasburgok.

Gobernuak, 1999ko Terrorismoaren Biktimekiko Elkartasunerako Legean oinarrituta, Ijurkoren senideek 96.161 euroren kalte-ordaina jaso zuten. 2012an, berriz, 180.000 euroren kalte-ordaina eskatu zuten desgaitasun osoagatik, Terrorismoaren Biktimen Aitortzarako eta Babeserako 29/2011 Legean oinarrituta. Espainiako Barne Ministerioak baztertu egin zuen eskaria, Espainiako Poliziaren eta Guardia Zibilaren txostenen arabera, Ijurkok «lotura» zeukalako Amnistiaren aldeko mugimenduarekin, Herri Batasuneko kidea zelako eta 1978an ETAren agiri batzuk zituela atxilotu zutelako.

Batallon Vasco Españolek 1980an egin zuen Ijurkoren eta Carmen Illarramendi haren emaztearen aurkako atentatua, Errenterian (Gipuzkoa). Bizirik irten ziren, baina Ijurkori hanka bat eta esku bat kendu zioten.

Horiei diru laguntza gehigarriak ukatzea ontzat jo du orain Estrasburgok, argudiatuta Barne Ministerioak eta Auzitegi Nazionalak aintzat hartu zituztela polizia txostenetan jasotako elementuak. Europako epaileek uste dute kasu honetan ez dela urratu Giza Eskubideen Ituna. Orain arte, Estrasburgok ebatzi izan du kalte-ordainak ukatzeak ez duela urratzen estatu indarkeriaren biktimen errugabetasun printzipioa eta, era berean, ez duela Espainia derrigortzen ordain horiek ematera. Ildo beretik jo du oraingoan ere.

Jorge Fernandez Diaz Espainiako Barne ministro zelarik, Espainia hasi zen BVEren eta GALen zenbait biktimari kalte-ordainak ukatzen, biktima horiek ETAkoak zirelakoan. Gai horren inguruko Europako Hitzarmena eta 2011ko Espainiako Biktimen Legea baliatu zuen horretarako: lege horretan agertzen da biktimei kalte-ordainak ukatzeko aukera baldin eta biktima horiek «indarkeriazko ekintzak egiten dituen erakunderen batekin harremana» baldin badute.

Baina kasu gehienetan ez zen egon inongo epairik biktima horiek ETAkoak izan zirela frogatzeko: Espainiako Gobernuaren hitza baino ez. Are gehiago, BVEk hildako zenbait biktimaren kasuan, «ezker abertzalearen ingurukoak» edo «Herri Batasunekoak» izatea baino ez zien leporatzen Espainiako Gobernuak.


Summary: Verterrek bazekien zabortegia edonoiz eror zitekeela. Bizkaiko Lan Ikuskaritzaren txostenak baieztatu du Ertzaintzak auziaz egindako ikerketa.

Bizkaiko Lan Ikuskaritzak Durangoko 1. Instrukzioko Epaitegiaren esku utzi duen txostenaren arabera, Verter Recycling 2002 SM Zaldibarko (Bizkaia) zabortegiaren jabeak bazekien luizi bat edonoiz gerta zitekeela, horretarako «arriskua berehalakoa» zela. Vocento taldeko hedabideek argitaratu dutenez, ikuskaritzak txostenean jaso du instalazioaren kudeatzaileek iazko otsailaren 3tik zekitela zabortegian «hainbat pitzadura» zeudela. Luizia hiru egun geroago gertatu zen, otsailaren 6an, eta milaka tona hondakinen azpian harrapatuta gelditu ziren Alberto Sololuze eta Joaquin Beltran beharginak —Beltran oraindik ez dute topatu—. Txostenak dioenez, «kausazko harreman bat» dago bi heriotza horien eta enpresak langileen segurtasunari eta lan osasunari dagokionez dituen «betebeharren» artean. Bizkaiko Lan Ikuskaritzak, horrenbestez, Ertzaintzak auzi horri buruz egindako ikerketa baieztatu du. Hain zuzen, Polizia autonomikoak lekukoen bidez jasotako informazioa eta BERRIAk eskuratutako ikerketa bat aintzat hartuta, berripaper honek joan den urriaren 1ean argitaratu zuen zabortegia erori egin zitekeela jakinarazi ziotela Verterri luiziaren astean.

Lan ikuskaritzak Sofia Maria Sanchez Ortega instrukzioko epailearen esku utzi duen txostenak dio Geyser HPC ingeniaritza enpresako hainbat teknikari Zaldibarren izan zirela otsailaren 4an eta 5ean, eta gomendatu ziotela Verterri pitzaduren jatorriari buruzko ikerketa bat egitea. Otsailaren 5ean, luiziaren bezperan, ikertutako puntuetan mugimenduak atzeman zituzten topografoek, eta «harridura» plazaratu zuten, emaitzek egoera «ezohiko baten berri» ematen zutelako.

Txostenaren arabera, luiziaren egunean, goizean, Geyserreko ingeniari batek ohartarazi zien Verterren jabeei zabortegiaren aurrealdean «desplazamendu anormal bat» atzeman zutela, eta gomendatu zien hala indusketa lan oro etetea, nolla zabortegiaren aurrealdean ez zezatela jarraitu zaborrak pilatzen. 09.33 ziren. Ordu batzuk geroago, beste ohartarazpen bat egin zien: zabortegia «pitza» zitekeela eta horrek «hondakin masaren desplazamendu bat» eragin zezakeela.

Baina teknikarien ohartarazpenak gorabehera, Jose Ignacio Barinaga buru duen enpresak ez zuen, txostenak jaso duenez, «inongo» erabakirik hartu «jarduera mantsotzeko helburuarekin», eta, horrez gainera, ez zien «arrisku horren» berri eman langileei. Hori «arau hauste oso larria» da, Bizkaiko Lan Ikuskaritzaren ustez, eta 300.000 euroko isuna jartzea proposatu du.

Barinaga Verterren jabe eta sortzaileari, Arrate Bilbao Barinaga kudeatzaileari eta Juan Ignacio Etxebarria azpiegiturako ingeniariari zuhurtziagabekeria larriz eragindako giza hilketa inputatu zien epaileak, joan den uztailean. Atxilotu egin zituzten uztailean, baina bi egun geroago utzi zituzten aske, kautela neurriak jarrita.


Summary: Hotzak birusaren hedapena errazten duela egiaztatu du ikerketa batek. Tenperatura igo ahala transmisioa gutxitzen dela ondorioztatu du Oviedoko Unibertsitateak egindako ikerketa batek.

Oviedoko Unibertsitateak (Espainia) egindako ikerketa batek egiaztatu du aldagai klimatikoek zerikusia dutela SARS-CoV-2 birusaren hedapenean; zehazki, ikertzaileek egiaztatu ahal izan dute tenperatura hotzetan bizkortu egiten dela birusaren transmisioa pertsonen artean. Kontrara, zenbat eta tenperatuta handiagoa izan, orduan eta motelago hedatzeko gai da birusa. Ikerketak dio tenperaturak gradu bat gora egin ahala, milioi bat biztanleko 8,5 kutsatu gutxiago sortzen direla egun bakar batean.

Juan Luis Fernandez-Martinez katedratikoak eta Jose Maria Loche Fernandez-Ahuja ikasleak landu dute ikerketa, eta International Journal of Hygiene and Environmental Health aldizkarian argitaratu da. Ikerketa horrek dio presio atmosferikoak eragina duela birusaren transmisioan: zehazki, presio atmosferikoa apalagoa den heinean handitzen dela transmisio tasa. Eguneko eguzki orduek eta euriak, ordea, ez dute hainbeste eragiten birusaren hedapenean, ikerketak dioenez.


Summary: Sendagaien Europako Agentziak oniritzia eman dio dosi bakarreko Janssen txertoari. Johnson&Johnson botika etxearen txertoa dosi bakarreko lehen txertoa izango da, eta 55 milioi dosi bidaliko dituzte Europako Batasunera apiriletik aurrera.

Europa beste txerto bat jasotzeko bidean da. Johnson&Johnsonek sortutako Janssen txertoari komertzializatzeko baimena ematearen alde agertu da Sendagaien Europako Agentzia. Txerto horrek eragin nabarmena izango du Europako txertaketa kanpainan, dosi bakarrekoa baita, orain arteko guztiak ez bezala. Agentziak adierazi du txertoa «sakon» aztertu duela, eta ondorioztatu du botika etxeak emandako datuak bat datozela «segurtasun, kalitate eta eraginkortasun» irizpideekin. Txerto hori, onartutako guztiak bezala, 18 urtetik gorako biztanleekin erabiltzeko baimendu du agentziak.

Iazko abendu hasieran ekin zion Sendagaien Europako Agentziak txerto hori aztertzeari, eta ondorioztatu du gutxienez %66ko eraginkortasuna duela. Botika etxeak, aldiz, adierazi du %85ekoa dela eraginkortasuna, baina Hegoafrikan egindako azterketetan %57koa izan da. Europako Batasunak 200 milioi dosiko kontratua itxi zuen botika etxearekin, eta horietatik 55 milioi 2021eko bigarren hiruhilekoan banatzeko konpromisoa hartu zuen botika etxeak. Hebehereetako Osasun Ministerioak adierazi du kontratuak bere horretan jarraitzen duela, botika etxeak han baitu laborategia, eta apiriletik aurrera banaketekin hasiko direla aurreratu du.


Summary: 2021eko World Press Photo sarietarako izendatu dute Aitor Garmendia argazkilaria. Ingurumen atalean izendatu dute Garmendia, Espainiako txerri haztegi batzuetan egindako argazki sorta batengatik.

Apirilaren 15ean banatuko dituzte World Press Photo argazkilaritza sari ezagunak. Atzo jakinarazi zuten izendatuen zerrenda, eta tartean dago Aitor Garmendia Euskal Herriko argazkilaria. Ingurumen atalean izendatu dute Garmendia, Espainiako txerri haztegi batzuetan egindako argazki sorta batengatik. Animalien askapenaren aldeko ekintzailea da Garmendia, eta oihartzun nabarmena jaso dute egindako argazkiek.

Garmendiaren argazkiek abeltzaintzaren opakutasuna eta animalien ustiapen industrialaren pean gertatzen diren abusuak dokumentatzen dituzte. 2019an eta 2020an, Garmendia anonimotasunean mantentzea erabaki duen pertsona talde batekin sartu zen Espainiako 32 txerri ustiategitara. Helburua animalien industria ustiapenaren pean gertatzen diren abusuak dokumentatzea zen. Garmendiak animalien eta txerrien ongizateari buruzko araudiaren arau hauste larriak erregistratu zituen bertan, kameraren bidez.

Twitterren nabarmendu duenez, pozik jaso du izendapena Garmendiak: «Oso pozik nago sari honek animalientzako eta beren eskubideen alde itzalean lan egiten dutenentzako duen balioagatik».

Aitzinetik ere animalien askapenaren aldeko hainbat argazki lan eginak ditu Garmendiak. Hainbat herritan izan da: Mexikon, Espainian, Herrialde Katalanetan; Euskal Herrian ere bai. Etxaldeetan egon da, hiltegietan, zoologikoetan, eta animaliak erabiltzen dituzten bertze hamaika tokitan.


Summary: LABek inoizko ordezkaritza eta afiliatu gehien lortu ditu Hegoaldean. ELAk nagusitasunari eusten dio, baina LAB da gora egiten duen sindikatu bakarra.

LAB sindikatuak inoizko daturik onenak erdietsi ditu hauteskunde sindikaletan, orain arteko ordezkari gehien lortu baititu Hego Euskal Herrian. Sindikatuak zabaldutako datuen arabera, 4.528 ordezkari ditu gaur egun: hau da, ordezkaritza guztiaren %19,32.

Horrela, azken hamar urteetan izandako joerari eutsi dio sindikatu abertzaleak. 2010 datuekin alderatuz gero, 551 ordezkari gehiago ditu gaur egun: hau da, azken hamarraldian lau puntutan handitu du ordezkaritza kopurua. Eta bigarren indarra izatetik gertu dago, gainera. Orain arte lehia estua izan du CCOOrekin, baina, urtetik urtera, tartea txikituz doa.

LAB da, hain zuzen ere, 2020an gora egin duen sindikatu bakarra, 24 ordezkari gehiago eskuratuta. ELAk 168 galdu ditu; UGTk, 152, eta CCOOk, 86. Edonola ere, ELAk nagusitasunari eusten dio oraindik ere, ordezkaritzaren %36,32 baitu.

Emaitzen balorazio ona egin du sindikatuak, «maximo historikoetan» bukatu baitu urtea. «Bizitzen ari garen pandemiari, lan eta bizi baldintzen prekarizazioari aurre egiteko, borroka sindikalak areagotu behar dira, eta LAB indartsu sartu da borroka ziklo berri honetan», adierazi du Igor Arroyok, sindikatuko idazkari nagusiaren ondokoak.

Afiliazioan ere, gora

Afiliatu kopuruan ere gora eta gora ari da LAB: 45.000 afiliaturen langatik hurbil bukatu zuen iazko urtea. 2019arekin alderatuta, %3 gehiago ditu egun. Emakumeek eta gazteek hauspotu dute igoera hori, bereziki. 2020an afiliatu direnen ia erdiak (%48) 30 urtez azpikoak dira, esaterako. Azken hamar urteetan, gainera, ia %10 handitu da afiliatu kopurua.


Summary: Danimarkan, Norvegian eta Islandian AstraZenecaren txertoa jartzeari utzi diote. «Tronbosi kasu larriak» atzeman dituztela argudiatuta hartu dute erabakia. Sendagaien Europako Agentziak txertoa ematen jarraitzea gomendatu du: «Txertatutakoen gertakari tronboenbolikoen kopurua ez da biztanleria orokorraren kopurua baino handiagoa».

Danimarkak, Norvegiak eta Islandiak eten egin dute AstraZenecaren txertoaren erabilera. Danimarkako Osasun Zuzendaritza Nagusiak jakinarazi duenez, behin-behineko erabakia da, eta hamalau egunerako hartu dute. Arrazoia ere azaldu dute: «Tronbosi kasu larriak» atzeman dituzte. Gainera, horietako bat heriotza batekin lotuta egon daitekeela uste dute. Halere, nabarmendu dute oraindik ezin dela ziurtatu AstraZenecaren txertoa hartzea eta tronbosia lotuta daudenik. Bitartean, gaur erabakiko dute Hego Euskal Herrian txerto hori 55 urtetik gorakoei ere jarri ala ez.

«Kontuz» jokatzeko erabakia hartu dutela azaldu du Danimarkako Osasun Zuzendaritza Nagusiko zuzendari Soren Brostromek: «Danimarkako historiako txertaketa kanpainarik handienean eta garrantzitsuenean gaude; lor ditzakegun txerto guztiak behar ditugu. Horregatik, ez da erabaki erraza bat bertan behera uztea, baina kontuz erreakzionatu behar dugu balizko ondorio larrien ebidentzia dagoenean». AstraZenecaren txertoa «segurua eta eraginkorra» dela ziurtatzen duten dokumentuak badaudela esan du, baina «geldialdi bat» egitea erabaki dutela, balizko nahi gabeko ondorioen inguruko informazioa dela eta.

Danimarka izan da erabakia hartzen lehena, eta erabaki bera hartu dute atzetik Norvegiak eta Islandiak. Nahi gabeko ondorioak ikertu behar direla uste du Geir Bukholm Norvegiako Osasun Publikoko Institutuko infekzioen zuzendariak: «Itxaron egin behar dugu, jakiteko ea loturarik badagoen txertoaren eta tronbosi kasu hauen artean». Norvegiak, gaur-gaurkoz, ez du txertoarekin lotura izan dezakeen tronbosi kasurik atzeman, baina itxarotea erabaki du, Sendagaien Europako Agentziak koagulazio arazoei buruzko txostenak aztertu arte. Agentziak, ikertu ostean, txertoa ematen jarraitzea erabaki du: «Txertatutakoen gertakari tronboenbolikoen kopurua ez da biztanleria orokorraren kopurua baino handiagoa». Datuak eman dituzte esandakoa berresteko: Europako Batasunean bost milioi pertsonari jarri diete txertoa, eta atzo arte gisa horretako 30 gertakari jakinarazi dituzte.

Italiak, Austriak, Estoniak, Lituaniak, Letoniak eta Luxenburgok, berriz, AstraZenecarekin egitekoa duten txertaketa guztiak ez, baina sail batekin egitekoak zituztenak bertan behera uztea erabaki dute, koagulazio arazoekin lotuta egon daitekeelakoan. Sendagaien Europako Agentziak atzo zabaldutako informazioan esan zuenez, ez dute uste arazo zehatzik dagoenik Austriak igandean prebentzio neurri gisa kendu zuen AstraZeneca txertoaren sail batekin.

Euskal Herrian, oraingoz, ez dute jite horretako erabakirik hartu. Gainera, gaur erabakiko dute Hegoaldean botika etxe horren txertoa 55 urtetik gorakoekin ere erabiltzea. Iparraldean, martxoaren hasieratik ari dira 65 urtetik gorakoei ere jartzen.


Summary: Googleren itzulgailuaren genero estereotipoak agerian utzi dituzte euskara eta finlandiera erabilita. Hizkuntzotan generorik markatzen ez dituzten esaldiak eman dizkiote gailuari, ingelesera itzultzeko, eta adimen artifizialak ohiko genero rolen estereotipoak agertu ditu.

Esti Diaz biologoa da, eta itsasoak eta elikagaiak aztertzen dituen AZTI erakundean dabil lanean. Normalean angulen biologia ikertzen du, baina gaur beste zerbait arrantzatu du: Google Translate zerbitzua mugitzen duen adimen artifizialak dituen genero aurrejuzguak. Euskara erabili du amu gisa.

Keir Finlow-Bates Finlandiako ingeniariak sare sozialetan argitaraturiko mezu batetik abiatu da Diaz. Mezu horretan, finlandiarrak Google Translaterekin eginiko esperimentu baten berri eman du: «Finlandierak ez du generoa markatzen duten izenordainik: [ingelesezko] he/she finlandieraz hän da, besterik gabe». Euskaldun orok ere erraz ulertuko duen egoera azaldu du: «Zerbaitengatik garrantzitsua baldin bada jakitea gizonezko batez edo emakumezko batez dela kontua, testuinguruaren bidez ulertu behar duzu». GoogleTranslate itzulgailu automatikoak gauza bera egiten duela azaldu du ingeniariak, eta proba baten bidez erakutsi du adimen artifizialaren arrazoibidea genero estereotipoz kutsaturik dagoela.

Esaldi zerrenda bat eman dio finlandiarrak Google Translateri: «Bera Triste dago», «Berak Arrakasta du», «Berak haurrak zaintzen ditu»... Horietan guztietan, generorik gabeko hän izenordea da bera hori. Beraz, sistemak ez daki emakume bat edo gizon bat den esaldiaren protagonista. Baina, ingelesez, derrigorrezkoa da izenordain bat ematea: kasu honetan, he gizonezkoentzat, she emakumezkoentzat, eta it neutroa. Google Translatek, huts egin gabe, gizarteak emakumezkoei eta gizonezkoei ezarri ohi izan dizkion rolak eta estereotipoak banatu ditu.

Diazek, orduan, aukera ikusi du esperimentu bera euskararekin egiteko, eta probak baieztatu egin du aurrejuzgua badagoela: auto bat gidatzen badu, gizonezkoa da; haurrak zaintzen baditu, emakumezkoa; erizaina emakumea da; ikertzailea, berriz, gizona.

Umorez nabarmendu du Diazek adimen artifizialak emaniko erantzunetako bat: maitatu, emakumezkoek maitatzen dituzte gizonezkoak, zeren eta gizonezkoek, maitatzekotan, euren burua maitatzen dute.

Sistema guztien ahulezia

«Adimen artifizialaren olatua gizarte esparru orotara ari da iristen, eta, eraldaketa digitala bizkortzeko ezinbesteko teknologia multzoa bilakatu arren, aho biko ezpata izan daiteke», idatzi dute Elhuyarreko Itziar Cortes Etxabek eta Josu Aztiria Urtaran adituek hil honetan bertan plazaraturiko Elhuyar aldizkarian. «Norabide egokia emanez gero, gure gizartearen muinean dauden egiturazko arazoak eta arrakalak konponbidean jartzeko potentzialitate handia duela sinetsita gaude; baina, era berean, desberdintasunak eta estereotipoak are gehiago handitzeko arriskuak ez dira gutxi, adibidez, emakume eta gizonen artekoak».

Izan ere, adimen artifizialeko sistemak aurretik dagoen informazioarekin elikatzen dituzte, gero euren kabuz erabakiak har ditzaten, esaterako, esaldi bat itzultzeko. Zein da arazoa, ordea? Genero, arraza eta bestelako aurrejuzguz kutsaturiko informazioarekin elikatu baduzu sistema, haren erabakietan ere sumatu egingo dela hori. Ingeniariek esaldi honekin laburbiltzen dute arazoa: «Zaborra sartzen bada, zaborra ateratzen da». Oso arriskutsua da, gainera, sistema automatikoen kasuetan: ez dutenez kontzientziarik konturatzeko, litekeena da denborarekin estereotipoak are gehiago indartzea, apaldu beharrean.

Sistema horien guztien ahulezia da. BERRIAk saioa egin du Eusko Jaurlaritzak eraturiko itzultzaile neuronalarekin, eta Elhuyarren beraren itzultzaile automatikoarekin.

Finlow-Batesek Google Translaten sarturiko zerrenda berarekin, hauek dira itzultzaile neuronalaren emaitzak:

He 's sad. It 's a success. She looks after the kids. He 's going to work. He 's poor. He 's rich. He 's a nurse. He 's a doctor. She's a hairdresser. He bought clothes. He bought the car.

Gailuak ez du erizaina emakumezkotzat automatikoki eman, baina, bai, ordea, ile apaintzailea eta haur zaintzailea. Joera handiagoa du, halere, esaldi gehiagotan gizonezkoak egiteko protagonista: zortzi gizon izenordain eman ditu, bi emakumezko, eta neutro bat.

Elhuyarrekoak hau eman du:

He is Sad. He is Successful. He cares for children. She will work. He is poor. He is rich. She is a nurse. He is a doctor. He is a hairdresser. He buys clothes. He buys his car.

Hor ere, emaitzek ez dute Google Translaten adinako estereotiporik agertzen, baina, berriz ere, gizon izenordain gehiago emateko joera agertzen da.

Cortesek eta Aztiriak Elhuyar aldizkarian azaldu dutenez, «emakumeen presentzia neurtzeko, testuen meatzaritzarekin lotutako teknikak erabili ditugu zenbait hedabidetan». Horretarako, egitasmoak dituzte martxan Behategiarekin, BERRIArekin eta Emakunderekin, «hedabideetan argitaratutako testuetan emakumeen presentzia kuantifikatzeko eta neurtzeko, adimen artifizialeko teknikak erabiliz». Aurrerago, emakume eta gizonei esleitzen zaizkien rolak identifikatzeko teknikak lantzeko asmoa dutela adierazi dute.

Googlek ere iazko udaberrian iragarri zuen genero aurrejuzguei aurre egingo dien adimen artifiziala sartuko zuela Google Translaten. «Konpromisoa hartu dugu genero aurrejuzguei aurre egiteko Google Translaten», idatzi zuen Google Researcheko ingeniariburu Melvin Johnsonek. Hizkuntza bikoteekin ari da konpainia sistema ezartzen. Apirilean, ingelesetik gaztelerarako itzulpenetan jarri zuen, eta finlandieratik, hungarieratik eta persieratik ingeleserakoan. Bistan denez, finlandieratik eta euskaratik ingelesera itzultzean ez dute oraindik genero aurreiritziak kentzea lortu.


Summary: Saharako hainbat umek eskutitz bat bidali diote Joe Bideni. Sahara herri gisa onar dezala eskatu diote Mendebaldeko Saharako hainbat haurrek Bideni. Errefuxiatuen kanpamentuetara gonbidatu dute, egoera bertatik bertara ikusteko.

Saharako errefuxiatuen kanpalekuetan bizi diren hainbat haurrek gutun bat bidali diote Joe Biden Ameriketako Estatu Batuetako presidenteari, Sahara herri gisa onar dezan. «Espero dugu zu ez izatea aurreko presidentea bezalakoa, Sahara Marokoren zati bat dela esaten zuen hori bezalakoa, hori ez delako egia». Donald Trumpek, Bidenen aitzineko presidenteak, Mendebaldeko Sahara Marokoren zati bat zela erran zuen, presidentetza utzi aurretik, eta lurrikara politikoa eragin zuen horrek.

«Gu errefuxiatuen kanpamentuetako neska-mutilak gara, eta 45 urte daramatzagu hemen. Pobreak gara gure lurralderik ez dugulako eta Donald Trumpek gure ametsa hautsi zuelako, baina orain esperantza dugu zuregan, erbesteaz nekatuta gaude eta». Idatzi diote haurrek Bideni.

Haurrek Bideni idatzi diote beren herrira itzuli nahi dutela, eta hango arnasa hartu nahi dutela. Laguntza eskatu diote horretarako: «Gure lurraldean bizi nahi dugu, eta bakean bizi nahi dugu, eta ez dugu gerra gehiagorik nahi munduan; are gutxiago hemen».

Bideni gutuna bidali dioten haurretako bat.

Beren bizitzaren nondik norakoen berri eman diote haurrek Bideni, eta kontatu beren anaiak eta aitak gerrara joan behar izan direla Marokok Mendebaldeko Saharan jendea jotzen, kartzelatzen eta hiltzen duelako. «Zuk erokeria hau geldiarazten ahal duzu; urteak daramatzagu bakeari eusten eta erreferendumaren zain», esan diote.

«Eskutitz hau idazten dizugu zure laguntza eskatzeko, gure lurraldera itzultzen laguntzeko, mesedez, gure kaleetan barna paseatu nahi dugulako, zeruko izarrak ikusi eta gure lurraldean zahartu ahal izateko. Ez dugu nahi gure aitona-amonei gertatutakoa guri gertatzerik, gure lurraldean lurperatuak izan gabe hil baitziren», idatzi diote.

Haurrek errefuxiatuen guneetara gonbidatu dute Biden, beraiekin tea hartzeko eta «askatasunez bere lurraldera itzuli nahi duen herri bat» direla esateko.

Bideni bidalitako gutunean haurrek egindako sinadurak.


Summary: Motorzale bat hil da Berrizen izandako istripu batean. Ezbeharra 15:20 aldera gertatu da. Motorrak kamioi bat jo du.

Motorzale bat hil da Berrizen (Bizkaia), kamioi bat jota. Istripua BI-633 errepidean izan da, Durangorako noranzkoan. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, 15:20 aldera gertatu da ezbeharra.

Ertzaintza istripuaren nondik norakoak ikertzen ari da.


Summary: Presoak txertatzeko «presazko protokolo» bat eskatu du Etxerat-ek. Euskal presoen senideen elkartearen ustez, «guztiz desegokia» da presoen txertaketa atzeratzeko Eusko Jaurlaritzak hartutako erabakia. Gogorarazi dute presoak «arrisku handiko taldea» direla.

Etxerat euskal presoen senideen elkarteak presoak txertatzeko «presazko protokolo bat» ezar dezatela eskatu die Eusko Jaurlaritzari eta Nafarroako Gobernuari, eta Espainiako Gobernuari galdegin dio preso guztientzako txertaketa plan bat jar dezala. Izan ere, elkarteak salatu du Eusko Jaurlaritzak atzeratu egin duela presoen txertaketa, eta hori «guztiz desegokia» dela deitoratu du: «Azaldu den bezala, erabaki hori aurrerago hartuko da, txertoen eskuragarritasunaren arabera eta adin segmentuekin lotutako irizpideak kontuan hartu gabe». Etxerat-ek oroitarazi du presoak «arrisku handiko taldean» daudela, eta, beraz, lehentasunez txertatu beharko lituzketela: «Erabilera komuneko espazio oso itxiak partekatzen dituzten pertsonak dira, kutsatze faktoreak biderkatzen zaizkielarik, eta, gainera, oso neurri murriztaileak aplikatu zaizkie».

Gogorarazi dutenez, Martutenen, Basaurin eta Iruñean etenda dauzkate aurrez aurreko bisitak, Espainiako Estatuko espetxe gehienetan bezala. Zaballan, berriz, hamabi pertsonari eragin zien agerraldi bat detektatu zuten urtarrilean.

Etxerat-ek salatu du «inoiz» ez dela «bermatu» preso dauden pertsonen «segurtasuna», ezta oraindik osasuna babesteko neurririk ezarri ere, «hala nola, kalitatezko musukoak emanez kopuru egokian, baita beste osasun elementu batzuk ere».

Frantziako Gobernuari dagokionez, kartzeletara iristean senideei test azkar eta doakoak egiteko proposamena berretsi du elkarteak. Frantziako zein Espainiako estatuetako espetxeetan bisitak berreskura daitezela galdegin dute.


Summary: Laura Borras izango da Kataluniako Parlamentuko presidentea. ERCk jakinarazi du JxCren hautagaiaren alde bozkatuko dutela, eta presidenteordetza beraiena izango dela, trukean. CUPek idazkaritza bat izango du.

Askatu da Kataluniako hauteskundeen osteko lehen korapilo potoloa. Gaur arratsaldean ERCk baieztatu du babesa emango diola JxC Junts per Catalunyako parlamentuko presidentetzarako proposatutako hautagaiari, eta handik gutxira argitu da Carles Puigdemonten alderdiak nor izango den: Laura Borras. Trukean, ERCk presidenteordetza izango du, eta lau idazkaritzetako bat CUPi emango dio. Bihar 10:00etan jakingo da laugarren idazkaritza norentzat izango den.

Hauteskunde emaitzak jakin zirenetik gehien tematu den alderdiak eskuratuko du, hortaz, parlamentuko presidentetza. Berari dagokiola esan izan du hainbatetan JxCk. ERCk horretarako aukera emango diola argi zirudien, eta aurreko legealdiko rolak aldatuko direla: JxC izan da Generalitateko presidentetzan azken legealdian, eta ERCko Roger Torrent izan da parlamentuko presidentea.

Ikusteko dago Borras ganberako presidente izendatzen lagunduko duen CUPek, eta, hala egitekotan, aldeko botoarekin edo abstentzioarekin egingo duen. CUP bera presidentetza hartzeko prest azaldu da azken egunetan, baina ahalegin horretan atzera egiteko prest daudela adierazi du Carles Riera diputatuak, eta gehiengoa independentista izango duen mahai bat osatzeko «erantzukizunez» jokatuko dutela. Alta, CUPek ez du begi onez ikusten Borras ganberako presidente izatea. Artean zurrumurrua besterik ez zela, Rierak adierazi du Borrasen izena entzuteak «kezkatu» egiten dituela, haren egoera juridikoa dela eta —Espainiako Auzitegi Gorenak ikerketapean dauka, Letra Katalanen Institutuko zuzendari zela dirua desbideratu zuela egotzita—.

Ganberaren gidaritzarako Borras hautatu izanak galdera berriak ere jarri ditu JxCren gainean, eta horietako bat da nor izango den alderdiak gobernu barruan duen erreferente eta ahots nagusia. Orain arte alderdiaren bozeramaile izan den Elsa Artadi izan ote daitekeen zabaldu da azken orduetan. Izan ere, Borrasen jarduna parlamentua gidatzea eta bertan onartutako legeak atzera bota ez ditzaten lan egitea izango da, eta aurreikustekoa da lana izango duela horretan, Espainiako Justiziaren begirada gainean izango baitu.

Vox baztertzeko akordioa

Akordio zabalago bat ere lortu da gaur, parlamentuko eguneroko jardunari eragingo diona. JxCk, ERCk, CUPek, En Comu Podemek eta PSCk dekalogo bat izenpetu dute, eta bertan «eskuin muturraren» diskurtsoa baztertzeko konpromisoa hartu dute. PPC eta Ciutadans izan dira atxiki ez diren alderdi bakarrak. Ganberako 135 diputatuetatik 115 barne hartzen ditu akordioak.

Voxeko diputatuei oihartzunik ez ematea eta erabakiguneetatik kanpo uztea adostu dute. Parlamentuko mahaian, batzordeetan nahiz talde parlamentarioen arteko bestelako koordinazio guneetan eskuin muturraren presentzia galarazteko «beharrezko diren akordioak» egiteko prest agertu dira. Halaber, auzi honetan legealdi osoan elkarrekin kontaktuan mantentzeko prest daudela adierazi dute sinatzaileek.


Summary: Hizkuntzen ofizialtasunaren aldeko estatutu erreformak sustatzea eskatu du Espainiako Kongresuak. Berezko hizkuntza gutxituen aldeko legez besteko proposameneko zazpi puntutatik hiru onartu ditu Espainiako Kongresuak. Kontseiluak dio berdintasunetik urrun dagoela egoera, «baina atea irekitzea lortu» dela.

Asteartean iritsi zen eztabaida Espainiako Kongresura. Abenduan, berezko hizkuntza gutxituen aldeko eragileen ekimenez erredaktatutako legez besteko proposamen bat erregistratu zuten hamar alderdi politikok; herenegun eztabaidatu zuten, eta gaur egin dute bozketa. Testua ez dute bere osotasunean bozkatu, puntuz puntu baizik. Zazpi atal zituen proposamenak, eta horietatik hiru onartu ditu Espainiako Kongresuak. Horietako puntu batek hala eskatzen dio Espainiako Gobernuari: «Berezko hizkuntzen ofizialtasunerako estatutu erreformak bultzatu eta babestea, hizkuntza horiek ofizialak ez badira hitz egiten diren lurraldearen zati batean edo lurralde osoan». Hau da, hizkuntzen ofizialtasuna sustatu dezala eskatu dio Kongresuak Espainiako Gobernuari, eta ikusi beharko da puntu horren eragina Nafarroako Parlamentura iritsiko ote den.

Onartutako beste puntu batek eskaera hau egiten du: «Eremu linguistiko bereko lurraldeen arteko hizkuntzen administrazio erabilera ahalbidetu dezala, muga administratiboen barruan eta kanpoan, oztoporik gabe eta eremu linguistiko horien barruan hedabideak hartzeko akordioak sinatuz». Hirugarrenak, azkenik, gobernuari dei egiten dio hizkuntzak «benetan» errespeta ditzan, «eskubideetan eta betebeharretan», eta estatuko botere guztien konpromisoa eskatzen du.

Erabakiaren berri jakin bezain pronto, Euskalgintzaren Kontseiluak ohar bat bidali du —proposamenaren sustatzaileetako bat izan da aragoieraren, asturieraren, katalanaren eta galegoaren aldeko eragileekin batera—. Paul Bilbao idazkari nagusiak aitortu du testuak zituen «egiturazko eskaerak kanpoan geratu direla». Horregatik dio egoera oraindik urrun dagoela eragileek eskatzen duten askatasunetik, demokraziatik eta berdintasunetik. «Gobernuak etxeko lan asko ditu oraindik herritarren arteko berdintasuna bermatuko badu».

Kongresuko eztabaidan testuaren aurkako jarrera azaldu zuen PSOEk, eta gaurko hiru puntuek sozialisten aldeko botoa jaso dute —azken puntuan Voxek bakarrik bozkatu du aurka—. Bilbaok onartu du azken ordura arte hainbat testu aurkeztu zizkiela eragileek PPri eta PSOEri —proposamenari zuzenketak aurkeztu zizkioten bi alderdiek—, baina akordioa ez zen posible izan. «Eztabaida hasi baino bost minutu lehenago eman genituen bukatutzat elkarrizketak; hain zuzen ere, alderdi sozialistak hizkuntza berdintasuna kontzeptua kentzeko eskatu zigunean. Jakinarazi genien marra hori ez genuela gaindituko, kontuan hartuta haien proposamenaren hainbat elementu txertatu genituela».

Legez besteko proposamenaren aurkako jarrera azaldu zuten sozialistek eztabaidan, eta gogorarazi Espainiako Konstituzioaren aurkakoak zirela hainbat neurri. Baina Bilbaok uste du gaur hiru puntu onartu izana gizarte eragileen presioari esker izan dela. «Finean, gizarteak ez luke ulertuko beste eremu batzuetan berdintasunaren alde dagoen alderdiak jarrera hain itxia izatea». Proposamena sustatu zuten eragileek bozketa baloratzeko bilera bat egingo dute datozen egunetan.


Summary: Enplegatu Publikoaren Estatutua erreformatzeko asmoa berretsi du Icetak. Ministro izendatu berriak bilerak egin ditu sindikatuekin, eta ELAk eskatu dio kentzeko enplegu publikoa kontsolidatzen uzten ez duten oztopoak.

Besteak beste, Europatik datozen ahotsak eta epaiak direla-eta, sektore publikoaren behin-behinekotasun maila ikusgarria murriztera behartuta dago Miquel Iceta Espainiako Lurralde Politika eta Funtzio Publikoko ministro izendatu berria. Aurreko ministro Carolina Dariasen arrastoari jarraituz, Icetak berretsi du asmoa duela LPOE Langile Publikoaren Oinarrizko Estatutua erreformatzeko, eta, xede horrekin, gaur bilerak egin ditu sindikatu nagusiekin CCOOrekin, UGTrekin, CSIFekin, CIGekin eta ELArekin.

Ondoren azaldu duenez, helburua da behin-behineko langileen kopurua «bitartekoen gutxieneko poltsa batera» jaistea, %8 ingurura. LPOE erreformatuarekin, Gobernuak administrazioak behartu egingo lituzke «arrazoizko epeetan» langile finkoekin betetzera gaur egun behin-behineko beharginek betetako postuak. «Sektore batzuetako %30 eta %40ko behin-behinekotasun mailen arazoa konpondu behar da, guztien akordioarekin, sindikatuekin eta administrazio publikoekin», esan du Icetak.

%8ko behin-behinekotasunaren helburu hori ez da berria, jada agertzen zen CSIF, UGT eta CCOO sindikatuek 2017an PPko Ogasun ministro Cristobal Montororekin lortutako akordioetan. Icetak kopuru hori erabili du, ziurrenez, lan zerrendaren %8 direlako Estatuko Administrazio Orokorrean behin-behinean ari diren langileak. Baina konpontzera «behartu» nahi duen behin-behinekotasuna gehien osasungintzan eta hezkuntzan handitu da azken hamar-hamabi urteetan, hain zuzen, erkidegoei transferituta dauden alor handietan. Dena den, Iceta ministroak xehetasun gutxi eman du behin-behineko kontratuekin betetzen diren egiturazko lanpostuak betetzeko moduez. Azaldu du datorren ostegunean Kongresuan zehaztuko dutela nola helduko zaion behin-behinekoekin estaltzen diren lanpostuak betetzeari.

Sindikatuek, zalantzarik gabe, eman dizkiote ideia batzuk ministroari. Guztiek adierazi diote Aurrekontu Orokorren bidez ezartzen diren birjartze tasak ezabatzeko. Haien arabera, aurten ere sektore berezi batzuek kenduta, soilik erretiroa hartzen duten langileak adina postu atera daitezke lan eskaintza publikoetara langile finkoekin betetzeko.

Behin-behinekotasuna pairatu duten eta nozitzen duten langileen kontsolidaziorako prozesuak ahalbidetzea beharrezkoa dela ere esan diote Igor Eizagirre eta Miren Zubizarreta ELAko ordezkariek Miquel Icetari. Horretarako LPOEren 10. artikulua aldatzea ezinbestekoa da, eta «premiazkoa», ELAren ustetan. Horrela desegingo lirateke behin-behineko langileen kontsolidazio prozesuak eragozten dituzten lege oztopo legalak, zeintzuen ondorioz, besteak beste, baliogabe gelditu den Poliziaren Euskal Legean jasotako behin-behinekoentzako deialdi berezia.

ELAk salbuespeneko egoeran salbuespeneko konponbideak proposatu ditu, behin-behinekotasunaren murrizketa modu ez-traumatikoan egin dadin, eta kontsolidazio prozesu bermatzaileak nahi ditu. Baita lan eskaintza publiko zabalagoak eta azpikontratazioak murriztea ere. Aldarrikapen horietan bat egiten dute ELAk, LABek, CCOOk, SATSEk, Steilasek eta ESKk, eta ,hain zuzen, horiek guztiak eskatzeko, apirilaren 22rako grebara deitu dute Araba, Bizkai eta Gipuzkoako sektore publiko osoan.


Summary: EBZk zor erosketa bizkortuko du, bonuen garestitzea geratu nahian. Azken asteetan handitu egin dira zor publikoaren interesak, eta kezka sortu da gobernuek zor handiak pilatu dituztelako pandemian. Kopuru «esanguratsuak» erosiko ditu EBZk

Txertaketaren moteltasuna arazo bihurtu da Europako Batasunean. Ez soilik txerto fisikoena, baita Europako Banku Zentralak ematen duen txertoarena ere; hau da, astero egiten duen zor erosketarena. Moteltze horrek tentsioa sortu du zor merkatuetan, eta arriskuan jarri du euroguneko estatukideak merke finantzatzen jarraitu ahal izatea. Giroa baretzeko, hurrengo asteetan zorraren erosketa «modu esanguratsuan» bizkortuko duela agindu du gaur Christine Lagarde EBZko presidenteak. Botikak izan zuen ondorioa, bonuen interesak jaitsi egin direlako.

Zer ari da gertatzen?

Pandemia hasi zenean, zor publikoaren eta pribatuaren erosketa handitu zuen EBZk, PEPP programaren bitartez. Diru berria inprimatu eta zorra erosita, banku zentralak bermatu egiten du finantza sisteman nahiko diru dabilela beharra duten enpresei eta familiei emateko, eta kredituaren fluxua ez gelditzeko. Baina politika horrek beste ondorio bat du: estatuei eta beste erakunde publikoei merke eta erraz finantzatzeko modua ematen die, beti dagoelako azken erosle bat zor horretarako: EBZ bera —ezin die zuzenean erosi estatukideei, baina bai bonu publikoak erosi dituztenei—. Berez, EBZren eginbeharra ez da hori, baina astindu ederra eman zien merkatuei duela urtebete Lagarde hasi berriak, esan zuenean bere lana ez zela zor publikoaren interesak jaistea. Berehala zuzendu zuen bidea Lagardek, zor gehiago erosita, eta, horri esker, 2020an zehar interes tasa negatiboekin finantzatu ahal izan dira estatukide gehienak; hau da, interesa kobratuz eta ez ordainduz.

Baina azken asteetan joera hori irauli egin da, eta igo egin da zor horren errendimendua. Mugimendu arriskutsua da hori, euroguneko estatukideak leporaino zorpetu direlako COVID-19aren osasun gastu gehigarriei aurre egiteko eta hark eragindako krisi ekonomikoaren kalteak estaltzeko. Eurogunean, bilioi bat euro gehiagoren zorra hartu dute, eta BPGan duen pisua %85,8tik %97,3ra handitu zen 2019ko hirugarren hiruhilekotik 2020kora.

Zer erabaki du EBZk? Zor publikoaren interesen igoeraren arrazoietako bat da txertoek egoera ekonomiko hobe baterako itxaropena handitu dutela, eta, hortaz, finantza merkatuek hori islatu dutela. Horretan pisu handia izaten ari da AEBetako egoera, han txertaketa bizkorrago joateaz gain, suspertze plan handia martxan dagoelako.

Baina interesak handitzearen beste arrazoi bat da 2020ko azken asteetan PEPP programako erosketak moteldu egin dituela. 2020an, batez beste, 13.600 milioi euroren bonuak erosi ditu astero, baina azken astean 11.000 milioi euroan geratu da. Merkatuak gehiago aztoratu aurretik, EBZko gobernu kontseiluak esku hartzea erabaki du, eta iragarri du «modu esanguratsuan» bizkortu egingo dituela zor erosketak hurrengo hilabeteetan. Hori bai, Lagardek abisatu du ez espero izateko kopuru ikusgarririk hurrengo astean. EBZko presidenteak berriro esan zuen ez dagokiola zorraren interesak kontrolatzea, baina esku hartzea justifikatu zuen, esanez interesak handitzeak «ekonomiaren sektore guztientzat» zaildu daitekeela finantzaketa.

Diru asko geratzen zaio gastatzeko?

Bai. Martxoan abiatu zuen PEPP, 750.000 milioi eurorekin, eta ekainean eta abenduan kopurua handitu zuen, 1,85 bilioi izateraino. Horren erdia falta zaio gastatzeko, gutxi gorabehera. Gainera, PEPP programaz gain, pandemiaren aurretik indarrean zegoen zor erosketa programa ez du eten banku zentralak, eta hilero 20.000 milioi euroren zorra erosten du; dagoeneko 2,95 bilioiren zorra du bere kutxetan, eta kopuru hori handitzen ari da, zorra bueltan jasotzen duenean berriro inbertitzen duelako.

Gainera, EBZk argi utzi du bere PEPP programa handitu behar badu hala egingo duela. Egin zuen behin, eta berriro egiteko prest dago. Kontrakoa egiteko aukera ere onartu du, ziur aski Alemania eta beste belatzak lasaitzeko; hau da, 1,85 bilioi euroak beharrezkoak ez balira, ez luke diru hori guztia gastatuko.

Inflazioarekin, zer? Beste kezka bat izan da, Alemanian batez ere, azken hilabeteetan berriro goranzko bidea hartu duela inflazioak. Hainbat hilabetez maila negatiboan izan ondoren, urtarrilean %0,9ra egin zuen salto, eta hor geratu zen otsailean. Urtearen amaieran %2ra irits daitekeela onartu du Lagardek —hori da EBZren helburua—, baina arrazoi teknikoengatik eta behin-behinekoengatik izango dela, eta berriz beherantz egingo duela.


Summary: Erakundeek euren baldintzak jakinarazi dituzte Corrugados zabaltzeko. AC taldeak badaki zer egin behar duen ingurumen baimena lortzeko. Azpeitiko Udalak esan du «proposamen zehatz bat» egin duela

Cristian Lay taldeak Azpeitiko Corrugados berriro martxan jarriko ote duen erantzunik gabeko galdera da oraindik ere, baina enpresak badaki altzairugintzaren jardueran hasteko zer etxeko lan egin beharko lituzkeen. Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapeneko sailburu Arantxa Tapiak esan du ingurumen esparruko arazoak gaindi ditzakeela enpresak, eta Gasteizko gobernuak zehaztu dizkiola baimena lortzeko bete behar dituen baldintzak. Hirigintzarekin lotutako baimena Azpeitiko Udalaren eskuduntza da.

Tapia bera egon da Corrugadosen aukerak neurtzen hasteko balio izan duen bileran, Jaurlaritza ordezkatzen. Jabier Larrañaga Ekonomia Sustapeneko diputatuak ordezkatu du Gipuzkoako Foru Aldundia, eta Azpeitiko Udala, Nagore Alkorta alkateak. Erakundeotako ordezkariekin elkartu da Cristian Lay taldeko zuzendari Miguel Angel Leal.

Jaurlaritzako iturriek BERRIAri esan diote hirigintza esparruko oztopoak bere horretan jarraitzen duela, eta udalak ez duela argitu enpresak zer egin beharko lukeen Azpeitiko bere fabrika berriro martxan jartzeko, zortzi urtez itxita egon ondoren. Fabrika hori Azpeitiko erdigunean dago, eta beste bat dauka Lasaon, erdigunetik urrunago.

Proposamen zehatz bat

Azpeitiko Udalak, ordea, ohar batean esan du «ingurumen baldintza, hirigintza arau eta legezko guztiak beteko lituzkeen aukera bat» mahaigaineratu duela, eta gehitu du CL taldeak «oraingoz» ez duela interesik erakutsi aukera horren inguruan. Beharbada, Lasaoko fabrikarekin lotutako proposamena izango da. Edonola ere, udalak xehetasunak emango ditu bihar. Aurreratu du labeak herrigunean irekitzeko aukera «txosten teknikoen menpe» dagoela, eta «oso konplikatua» izan daitekeela.

CA taldeak iragarri du asteon Azpeitiko fabrika abiarazteko aukera aztertzen ari dela, baina oraindik «hastapeneko fase batean». Tapia sailburuaren arabera, erakundeek «erraztu» egin behar diote bidea, besteak beste, Leal familiak 140 lanpostu aipatu dituelako. Altzairugintzaren jardueran hasteko, CA taldeak bi oztopo nagusi ditu, baimenei dagokienez: lehena, ingurumen esparrukoa, eta bigarrena, hirigintzakoa. Espainiako taldeak badaki lehen oztopo hori gaindi dezakeela, Tapiaren arabera, Jaurlaritzak «ongi zehaztu» diolako zer lan egin behar dituen. Bigarren oztopoa Azpeitiko Udalaren mahaian dago, hirigintzaren esparrua haren eskuduntza delako.


Summary: New Yorkeko gobernadorearen aurkako sexu abusu salaketak ikertuko dituzte. Andrew Cuomo gobernadore demokrataren kontrako epaiketa politiko bat egiteko lehen urratsa da ikerketa. Alderdi Demokratak berak egin du eskaria.

Hiru orduko ezohiko batzarraren ostean jakinarazi zuen atzo New Yorkeko Ordezkarien Ganberak Andrew Cuomo gobernadorearen aurkako ikerketa zabaltzeko asmoa duela. Cuomorekin lantaldeko hainbat kide eta kide ohik haren aurka aurkeztutako sexu jazarpen salaketek eta zahar etxeetan koronabirusak eragindako heriotzen kudeaketen inguruan izandako kritikek bultzatu ditu Alderdi Demokratako kideak urrats hori egitera. Aurrez, New Yorkeko Kongresuko 59 kidek —Ordezkarien Ganberako eta Senatuko kide demokratek %40 inguruk— haren dimisioa eskatu zuten, idatziz, salaketen harira.

Ikerketak gobernadorearen aurkako epaiketa politikoa egin ahal izateko lehen urratsa litzateke, baita lehen aldia ere halako prozedura bat hasten dutela azken mendean. «Gobernadorearen aurkako salaketak larriak dira», azaldu zuen bart gauean Carl E. Heastie demokratak eta Ordezkarien Ganberako bozeramaileak. Heastiek aurreratu zuenez, ikerketaz arduratuko den batzordeak hainbat lekuko galdekatuko ditu.

Demokratek, ordea, ez dute oraingoz epaiketa egiteko pauso gehiagorik emango, baldin eta alderdikideen gehiengo batek prozedura babesten ez badu. Cuomok berak barkamena eskatu du emakumeen inguruan egindako zenbait adierazpenengatik, baina ukatu egin du inolako «lekuz kanpoko ukiturik» egin izana.


Summary: Duela 11.000 urte baino gehiagoko giza hezurdura bat aurkitu dute Loizun. Iberiar penintsulan apenas aurkitu duten horren eskeleto zaharrik, osorik. Holakoak egon ohi diren baino hobeto dago. Itxura batean, ehortzi egin zuten.

Nafarroako Gobernuak aurkikuntza handi baten berri eman du gaur: Loizuko gizona aurkeztu du, duela 11.700 urte baino gehiagoko hezurdura bat. Gizaki haren eskeletoa osorik topatu dute lurpean, eta hori da, hain zuzen, aurkikuntzaren bereizgarririk handiena. Iberiar penintsulan apenas aurkitu duten horren giza hezurdura antzinakorik. «Aztarna hauek bakarrak dira Iberiar penintsulan, eta oso kasu arraroa kontinentean», azaldu du Pablo Arias Kantabriako Unibertsitateko historiaurreko ikerketen nazioarteko institutuko arduradunak. Pribilegiotzat jo du haren aztarnak aztertu ahal izatea.

Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakaria eta Rebeca Esnaola Kultura eta Kirol kontseilaria izan dira goizean Erroibarren, Errotalde I haitzuloan, aurkikuntza aurkezteko. Nafarroan azken urteetako historiaurreko aurkikuntzarik garrantzitsuena dela adierazi dute. Arrastoak 2017ko azaroan topatu zituen Sakon espeoleologia taldeak, baina prozesu luzea izan da aztarnak identifikatu ahal izatea. Besteak beste, Errotalde I haizuloan 150 metrora zeuden hezurrak, eta, hara iristeko, arrastaka joan behar da tarte luze batez.

Itxura denez, 17 eta 21 urte arteko gizonezko batenak dira hezurrak. «Ohiz kanpoko egoeran» aurkitu dute, bikain kontserbatuta, Nafarroako Gobernuak adierazi duenez. Gorpua ahoz gora ehortzi zuten, luzatuta, eskuak sabelaren gainean zituela. Burezurrak zulo bat du, eta, haren ezaugarriak ikusita, agian heriotza horrek eragin zuela pentsatzen dute adituek. Jaurtigai batek egin izana da hipotesietako bat, baina ondorengo hilabeteetan egingo diren ikerketek zehaztuko dute zergatik hil zen.

Liburua ireki besterik ez

Izan ere, ikerlariek azaldu dutenez, aurkikuntzaren hasiera baino ez da hori. «Liburua ireki baino ez dugu egin». Hemendik aurrera, aztertzeko hari ugari irekiko zaizkio uneotan 26 kidek osatutako disziplina anitzeko taldeari. Lehenik, ikerketa lerroen artean dago arrastoen azterketa genetikoa, aurkitutako gizonezko haren ondorengoen zuhaitz genealogikoa zehazteko asmoz.

Bigarrenik, ondo kontserbatutako hortzek aditzera emango dute zerekin elikatzen zen. Garai hartan, ehiztariak eta biltzaileak ziren —nekazaritza aldi hartan hasi zen garatzen Mediterraneoaren beste aldean, baina 6.000 urte geroago heldu zen Euskal Herrira— , eta inguruko oreinak eta ahuntzak ehizatuz eta erreketan amuarrainak eta izokinak arrantzatuz elikatzen ziren. Ariben, 4.000 urte lehenagoko emakume baten arrastoak ikertuz, hori ondorioztatu zuten. Dena den, orain hori ere ikertuko dute, eta argitu nahi dute ea haren elikaduran kostaldeko dietarik badagoen eta, hortaz, haraino joan ote zen. «Kostaldea urruti dago, baina asko mugitu ohi ziren», dio Jesus Garcia Gazolaz Nafarroako Gobernuko Arkeologia eta Ondare Erregistro arloko arkeologoak.

Hirugarrenik, heriotza eta ehorzketa bera beste lerro interesgarri bat da ikertzeko. Ziurrenik, baltsamatu egin zuten. Inguruan zuen pigmentazio gorrixkak aditzera ematen du estaltzen zuen oihala gorria zela eta ilea eta aurpegia gorrixkak zituela. Jesus Garcia Gazolazen arabera, «balio sinbolikoa» izan dezake horrek. Topatu den tokiak ere erakusten du toki berezi batean ehortzi zutela; pasabidea iristeko oso zaila da, baina irekigune batean zeuden hezurrak. Egun, haraino iristeko baldintzek ezinezko egiten dute gorpu bat mugitzea, eta Sakon taldeko espeleologoek uste dute leitzeak egun blokeatuta dagoen beste sarbide bat zuela ordu hartan. Ez dute topatu.

K.a. 9700. urtea

Karbono-14aren bidez egin dituzten lehen proben arabera, eskeletoak 11.700 bat urte dituela ondorioztatu dute: Pleistozenoaren eta Holozenoaren arteko trantsizio aroan kokatu dute, beraz —K.a. 9.700 urte ingurukoa—. Izan ere, Pleistozenoa duela bi milioi urtetik duela 12.000 urte ingurura arteko aroa da, eta Holozenoa, berriz, ordutik gaur egun artekoa. Garai horretako erregistro antropologiko gutxi daude Europako mendebaldean. Ikerlarien arabera, klima bereziki hezea zen, eta udan neguan baino euri gehiago egiten zuen.

Aurkikuntzak badu beste bereizgarri bat ere. Hezurdura topatu dute paisaia karstiko batean, eta sarbide errazik ez duen leku batean. Iberiar penintsulan, gisa horretako kasurik zaharrenak Mesolitokoak dira, duela 12.000 bat urtetik duela 8.000 urte ingurura artekoak; hortaz, Errotalde I haitzuloko eskeletoa kasu bakana da.

«Ez genekien noizkoa zen»

Loizuko gizona kobazuloaren sarretatik ia 200 metrora aurkitu dute, 45 bat minutuko bidea egin eta gero, meandro fosil batean, bide estu bat igarota. Sakon taldeko espeleologoek aurkitu zuten, 2017ko azaroaren 20an. Aurkikuntza halabeharrez izan zen. «Taldeko hiru kide galeria estu batera iritsi ziren, eta aurretik zihoanak aurkitu zituen hezurrak. Argazkiak atera genituen, eta ez genuen ukitu. Ez zegoen oinetakorik, ez zegoen ezer; ez genekien noizkoa zen hezurdura», azaldu du Xabier Azanza espeleologoak.

Prozesua luzea izan da horregatik. Nafarroako Gobernuko Ondarearen atalari jakinarazi zitzaion, baina horrelako abisu gehiago jaso ohi dituzte. Auzi medikua ere pasatu zen handik, nahiz eta hezurrak oso toki zailean egon, eta hark adierazi zuen hezur haiek aspaldikoak zirela. Gerora, Nafarroako Gobernuko arkeologia taldeko Maitane Tirapu egon zen bertan, eta laginak atera zituen. Konfinamendu aurretik izan zen hori, baina pandemiak atzeratu egin du dena. Dataren emaitzak jakin ostean, azterketak bizkortu egin dira.

Lan handia izan dute hezurrak hortik ateratzen. Gaur goizeko hamarretan ezagutarazi dute dena, baina azken 12 orduetan egon dira hezurra ateratzen: Bidearen zati bat etzanda egin behar da, arrastaka, soilik pertsona bat kabitzen den pasabide batetik. Sakonek lan handia egin du ikerlariak atzera-aurrera ibili ahal izateko eta haien lana errazteko. Maria Txibite bera buru dela, Nafarroako Gobernuak esker ona adierazi dio Sakon taldeari, arrastoak ez ukitu eta ondarea errespetatzeagatik. Horrek asko lagundu du kontserbazioan eta hemendik aurrerako ikerketan.

Diziplina anitzeko 26 laguneko talde bat egongo da arrastoak aztertzen. Besteak beste, Kantabria, Burgos, York, Uppsala, Cambridge eta CSICeko ikertzaileak ibiliko dira ikerketan.

Hezurren aurkikuntzak

Orain arte Euskal Herrian erregistratutako ehorzketarik zaharrena duela 8.300 urte ingurukoa zen. 2003. urtean aurkitu zuten Jaizkibelgo itsaslabarrean. Milaka itsaski oskolen artean agertu zen, fetu jarreran ehortzita, besoak eta hankak lotuta zituela. Juan San Martin idazle eta arkeologo zenak aurkitu zuen hobiratzea 1984an, eta Aranzadi zientzia elkarteak 2002an abiatu zuen ikerketa. J3 jarri zioten izena. Bidasoko Hitza-k jaso zuen hezurdura hari buruzko erakusketaren berri.

Aurkikuntza horien aldean, ordea, askoz ere zaharragoa da Arrasateko (Gipuzkoa) Lezetxiki kobazuloan 1964an aurkitu zuten humero hezurra: 164.000 urte ditu, gutxienez, 2014an aurkeztu zuten ikerketa baten arabera. Euskal Herriko giza hezurrik zaharrena da hori, eta Europan hori baino zaharragoak gutxi daudela esan zuten.


Summary: EH Bilduk bere ibilbidea laburbiltzen duen ‘10 urte baino ez’ dokumentala aurkeztu du. EH Bilduren historian zeresana duten 26 lagun elkarrizketatu dituzte dokumentala osatzeko. Apirilaren 3an estreinatuko dute Iruñean.

Hamar urte bete ditu EH Bilduk, eta bere ibilbidea jasotzen duen dokumentala osatu du koalizioak: 10 urte baino ez. Hiru Damatxo ekoiztetxeak ondu du lana, eta EH Bilduren sorreratik zeresana izan duten 26 laguni egindako elkarrizketak bildu dituzte. Larraitz Ugarte EH Bilduko komunikazio arduradunak eta Arnaldo Otegi koordinatzaile nagusiak gaur goizean aurkeztu dute dokumentala, Donostian. Lanaren bitartez, EH Bilduren «komunitatea trinkotzeko» asmoa dutela azaldu du Ugartek. Horregatik, hiri eta herri guztietan ikusgai egotea nahi dute. Estreinaldia apirilaren 3an izango da, Iruñeko Golem zinemetan. Apirilaren 10ean, Donostiako Tabakaleran estreinatuko dute. Aprilaren 17an, Gasteizen izango da emanaldia, eta 23an, Bilbon. Unibertsitateetan ere emanaldi bereziak egingo dira. «Hamar urte ez dira ezer herri baten historian, ez dira ezer gurea bezalako mugimendu politiko batentzat. Baina atzera begiratzen badugu eta arretaz ikusten badugu zer garen, zer egin dugun urte hauetan eta, batez ere, etorkizunerako zer bide marrazten zaigun, esan dezakegu EH Bildu eta hura osatzen duen komunitatea egoerarik onenean daudela herri honetako gehiengo soziala estadio berrietara bideratzeko», azpimarratu du Ugartek. Azken hamar urteotan EH Bilduk egindako bideaz eta aurrera begirako erronkez mintzatu da Otegi: «Gure mugimenduak hesi asko hautsi ditu azken urte hauetan». Azpimarratu du EH Bildu «elkarbizitza politikorako esparru» bat bilakatu dela, eta gobernu bokazioa eta «estatu bokazioa» dituela. Aurrera begira, EH Bildu «urrats kualitatiboak» egin nahi dituen mugimendu politikoa dela gaineratu du Otegik, eta helburu nagusienen artean dituztela bere oinarriak are gehiago zabaltzea: «Etxe hau handitzea da helburua, eta horretan ari gara, oinarria zabaltzen ari gara, eta hegemonia aldatzea da helburua».


Inflazioa %0,3ra apaldu da otsailean

Summary: Inflazioa %0,3ra apaldu da otsailean. Argindarra merkeago erosi da iaz baino, eta baita joan den urtarrilean baino ere. Hilabeteko tartean, prezioak %0,5 jaitsi dira Hego Euskal Herrian.

Krisia oraindik gainditu gabe, ez dirudi ekonomiak gehiegi berotzeko arrisku handirik duenik, prezioen bilakaerari so eginda behintzat. Prezioen hazkundea txikiagoa izan da, eta inflazio tasa apaldu egin da Hego Euskal Herrian: urtarrilean %0,6 zen eta otsailean %0,3 zen. Oraindik ere ez, beraz, EBZren %2ko tasaren inguruan, ez eta hura gainditzeko moduan ere.

Kontsumo prezioen indizearen beherakada argindar merkeagoaren ondorioa izan da, nagusiki, eta aisialdiari eta kulturari dagozkien prezioek ere izan dute euren pisua jaitsiera horretan, eta, horien barnean, bereziki pakete turistikoen bilakaerak.

Otsail honetan argindarra merkeago salerosi da urtarrilean baino. Horrek, eta neguko denboraldi amaierako jantzi eta oinetakoen prezio txikiagoek negatiboan utzi dute hilabeteko tasa: -%0,5ean.

Lurraldeka, urte arteko inflazioaren hazkunderik txikiena Araban gertatu da (+%0,1); eta hazkundea %0,3 izan Bizkaian, Gipuzkoan eta Nafarroan.


Summary: Kataluniako Parlamentuko Mahaiak gehiengo independentista izango du. Laura Borrasek ERCren eta JxCren botoak jaso ditu, eta parlamentuko presidente izango da. ERCko Anna Caula eta PSCko Eva Granados izango dira presidenteordeak. CUPek, ERCk, JxCk eta PSCk idazkaritza bana izango dute. Vox mahaitik kanpo geratu da.

Jakina zen alderdi independentisten arteko akordioa, eta hala berretsi dute gaurko bilkuran. JxCko buru Laura Borras izango da Kataluniako Parlamentuko presidente. Borrasek bere alderdiaren eta ERCren botoak jaso ditu, eta aise gainditu du PSCren hautagai Eva Granados. Hark bigarren presidenteorde kargua izango du, eta ERCko Anna Caula izango da lehen presidenteorde. Independentisten arteko akordioak Vox mahaian egotea ere eragotzi du. Lau idazkaritzak CUPek, ERCk, PSCk eta JxCk hartuko dituzte. Hala, independentistek mahaiko zazpi karguetatik bost izango dituzte.

Ikusteke zegoen alderdi independentisten arteko akordioa nola gauzatuko zen. Atzo adierazi zuten JxCk eta ERCk Borrasen aldeko hautua egingo zutela parlamentua zuzentzeko, baina CUPek hartuko zuen erabakia ezbaian zegoen. Azken egunetan, jakinarazi zuen Laura Borrasen aldeko botorik ez zuela emango, baina, era berean, mahaiak gehiengo independentista izatea erraztuko zutela. Esan eta egin. Haien boto zuriek JxCko zerrendaburuaren garaipena erraztu dute. Bozketaren ostean, baina, independentisten arteko batasunik eza islatu du CUPeko diputatu Laia Estradak: «Kezkagarria da parlamentuko Presidentetza adostea lortu gabe hastea».

Lehen bozketan, inork ez du lortu beharrezkoa den gehiengo osoa, baina agerian geratu da nork irabaziko zuen bigarrenean, gehiengo soilarekin. Borrasek 64 boto jaso ditu denera, bere aurkari Granadosek baino hamalau gehiago. Hark, sozialisten babesaz gain, En Comu Podem, PP eta Ciutadans alderdietako diputatuena ere izan du. Voxeko hautetsiek, berriz, zuri bozkatu dute. Parlamentuak izango duen hirugarren emakumezko presidentea izango da Borras. Aurrez, Nuria de Gispert (CiU) eta Carme Forcadell (ERC) izan dira kargu horretan.

Parlamentuko presidenteordeak hautatzeko bozketan ere, independentisten arteko akordioa nagusitu da. Kasu horretan, ERCko diputatu Anna Caudaren alde: aldeko 64 boto jaso ditu, eta lehen presidenteorde izango da. Bigarren presidenteordearen kargua, berriz, Granadosentzat izango da. Lehen bozketan bezala, PPren, Ciutadansen eta Comukoen babesa jaso du.

Idazkariak izendatzeko garaian, ERCk eta JxCk CUPen hautagaitza babestu dute. Hala, independentisten arteko akordioak Vox mahaian egotea eragotzi du. Lau idazkariak, lehenengotik laugarrenera, hauek izango dira: Ferran Pedret (PSC), Jaume Alonso Cuvillas (JxC), Pau Juvilla (CUP) eta Ruben Wagensberg (ERC). CUP mahaian egongo den lehen aldia da.

Presoak eta erbesteratuak gogoan

ERCko Ernest Maragallek eman dio hasiera legealdi berriari, adin mahaiko presidente gisa. Liskar artean eman ere. Maragallek Espainiako Estatuan dagoen «anomalia demokratikoa» kritikatu du, eta horrek, besteak beste, Ciutadanseko diputatuen haserrea eragin du. Alderdiko buru Carlos Carrizosak hitza eskatu du, ERCko parlamentariari bere funtzioetara mugatzea exijitzeko. Ordurako, Maragallek esana zuen «preso politikoak eta erbesteratuak» dauden bitartean ezin dela «normaltasun demokratikoaz» hitz egin: «Errekuperazio demokratikorako, estatuko erakundeen aldaketa sakon bat beharrezkoa da». Maragallek gaineratu du «inolako herrialde proiektuk» ez duela merezi aurrera egitea, «ezta egungo gehiengo independentistak ordezkatutakoak ere», ez baditu «herritar guztiak» kontuan hartzen.

Behin bozketak eginda, jada parlamentuko presidente gisa, Borrasek adierazi du legealdi berezia izango dela, COVID-19ak eta Quim Torra presidentearen kargugabetze «arbitrarioak» baldintzatua. Parlamentua «otzan» izan nahi ez duen herri baten ordezkari dela nabarmendu du, eta «esku hartze judizialei» aurre egiteko beharra azpimarratu. Izan ere, Borrasen beraren etorkizun politikoa epaitegien esku dago. Espainiako Auzitegi Gorena hura ikertzen hasi zen, Kataluniako Letren Institutuko presidente zela kontratuak nahieran esleitzeaz akusatu baitute. Orain, baina, parlamentueko kide izendatuta, kasua Kataluniako Auzitegi Nagusiaren esku geratuko da.

Presidente berriak gaineratu du, «bera karguan den bitartean», parlamentarientzako muga bakarrak «oinarri demokratikoek ezarritakoak» izango direla. Bide horretan, eskuin muturrari aurre egiteko beharra adierazi du: «Faxismoa bateraezina da demokraziarekin, eta ezin dugu normalizatu».

Kataluniako alderdi independentistek eman beharreko hurrengo pausoa Generalitata osatzeko akordio bat erdiestea izango da. Hura oraindik urrun dago, ordea. Izan ere, Punt Avui egunkariak eginiko elkarrizketan, Carles Puigdemont presidente ohiak adierazi du gaurko bilkurarako akordio bat lortu izanak ez duela esan nahi gobernua osatzeko adostasunik lortu dutenik: «Ezin dugu jakintzat eman gobernua osatzeko ulertuko garenik».

Parlamentura itzuli da

Meritxell Serret kontseilari ohi eta diputatua izan da beste protagonistetako bat. Harentzat, «ongietorrien» eguna izan da gaurkoa. Alderdi independentistek legebiltzarrera sartu aurretik jaso dute, eta, behin barruan, horien eta Comuko kideen txaloak jaso ditu. Serret ostegunean itzuli zen Kataluniara, azken hiru urteak Belgikan igaro ostean. Espainiako Auzitegi Gorenean aurkeztu zuen bere burua, haren aurkako atxilotze agindua dela medio.

Lehen lerroan, Laura Borras eta Carme Forcadell, eta, atzean, berdez, Meritxell Serret, gaur goizean, parlamentuko sarreran. ALBERT SALAME / VILAWEB


Summary: Corrugados herrigunetik atera eta Trukutxora eraman nahi du udalak. Nagore Alkorta alkateak esan du Azpeitiko Udalak «borondate politiko osoa» duela industria jarduera leheneratzeko.

«Oraindik Cristian Lay enpresak plan ekonomikorik aurkeztu ez duen arren, lanpostuak sortzeko egon daitekeen balizko aukeraren aurrean, Azpeitiko udalean ahalegin guztia, esfortzurik handiena, egiten ari gara Corrugadosen jarduera industriala Azpeitian martxan jar dadin». Azpeitiko alkate Nagore Alkortak (EH BIldu) garbi utzi du, gaur, «lanpostuak sortzeko helburuz, Corrugadosen irekiera bultzatu eta laguntzeko borondate osoa» duela udalak. Baina bide hori, berme juridiko, ingurumen baimen eta hirigintza arau guztiak «zorrotz beteta» egin behar dela, eta, hala, Alkortak udalaren proposamena jakinarazi du: Corrugadosen labe jarduera Trukutxo izeneko eremura eramatea; han dagoen azpiegitura ere Cristian Layrena da, ez alferrik. Kontua da azpiegitura hori ez zutela bukatu bere garaian.

Atzoko bileran, Eusko Jaurlaritzari, Gipuzkoako Foru Aldundiari eta Cristian Lay enpresako arduradunei proposamen hori helarazi zion udalak. «Badago aukera bat, erreala eta egingarria, eta hori da Azpeitiko udalak mahai gainean jarri duena», esan du Alkortak.

Izan ere, proposamen hori Azpeitiko Udaleko EH Bilduren eta EAJren babesarekin onartutako Plan Orokorrean jasoa dagoela jakinarazi du alkateak. «Azpeitiak badu plan bat Corrugados martxan jarri ahal izateko. Horretarako prestatu zen Trukutxo eremua, eta hainbat instalazio jada eginda dauzkate». Alkortak erantsi du udalerri mailako plangintza horrez gain, Zarautz-Azpeitia eremu bitarteko Lurralde Plan Partziala ere aldatua dagoela (2009an), hain zuzen, Trukutxon jarduera hori ezarri ahal izateko. «Eusko Jaurlaritzak eta Aldundiak onarturikoa da, dagozkion sail guztien aldeko txostenak jaso ondoren».

Gatazka politikoa martxan

Hala, Azpeitiko Udalak garbi utzi du Corrugadosek bere jarduera abiarazteko, Trukutxoko azpiegitura bukatu eta egokitu beharko lukeela, betiere labeen jarduera hori herrigunetik ateratzeko. Azpeitiko Corrugados erdigunetik hurbil dago, eta, luze gabe, haren inguruan etxebizitzak eraikitzeko proiektu bat onartu dute. Dena den, Alkorta alkateak uste du «aukera erreal eta egingarria» duela Udalak, «berme guztiak eskaintzen dituena».

Eusko Jaurlaritzari eta Foru Aldundiari «elkarlanean aritzeko» eskua luzatu dio Azpeitiko Udalak, baina Corrugadosen ustezko irekitzea gatazka politiko argia eragiten ari dela begien bistakoa da. Gaur bertan Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapeneko sailburu Arantxa Tapiaren hitzek ez dute zalantzarako tartetik uzten: «Enpresa bat etortzen denean lanpostuak sortzera, eta etorkizuneko proiektu batekin, administrazio gisa ahal den guztia egin behar da hori gauzatu dadin. Udalaren teilatuan dago pilota».

Tapiak esan du CA taldeak garbi utzi duela Azpeitiko Corrugadosen hasi nahi duela jarduera, eta «borondate politikoarekin» hori lortu daitekeela uste du. «Enpresa hori inbertsioak egiteko prest azaldu da ingurumen baimena lortzeko. Baina ezin dena da enpresa kanpora atera orain, oso luze joko lukeelako edozein aukerak».

Legearen aurka ez

Bada, oso bestela ikusten du auzia Alkorta alkateak: «Herrigunean labeak piztearen aukeraren inguruan, txoten teknikoen zain gauden arren, ia ziurtzat jo dezakegu herriguneko instalazio industrialak erabiltzeko berme juridiko eta urbanistikorik ez dela izango». Eremu hori etxeak egiteko izendatu zen Plan Orokorrean, eta hark EAJren adostasuna izan zuela gogoratu du Alkortak. «Beraz, txosten teknikoek zehaztuko duten arren, uler daiteke jarduera industriala ez dela bateragarria Plan Orokorrarekin».

Azpeitiko Udalak ezin duela legearen kontra jo garbi utzi nahi izan du Alkortak. «Ez Azpeitiko alkateak, ez udal gobernuak, ezta udalbatzak aho batez onartuta ere, ez daukagu herrigunean industria abiarazteko baimena ematerik, jarduera hori ez delako bateragarria Plan Orokorrarekin. Legez kontrakoa litzateke». Alkortak uste du ez dela zilegi «udalari legea hauts dezan eskatzea».


Summary: Aske gelditu da Oihan Barandalla Goñi euskal presoa. Gaur goizean atera da Lannemezango espetxetik. Hamahiru urte egin ditu preso.

Kazeta.eus atariak jakinarazi duenez, gaur goizean atera da Lannemezango espetxetik (Okzitania) Oihan Barandalla Goñi Etxarri-Aranazko presoa (Nafarroa).

2007an atxilotu zuen Frantziako Poliziak, Cahorsen (Okzitania), Luis Iruretagoiena, Alaitz Aramendi eta Ander Mujikarekin batera, eta hemezortzi urteko zigorra ezarri zion Parisko Auzitegiak, ETAko kide izatea leporatuta. Hamahiru urte egin ditu kartzelan, azkenean. Aske utzi ondotik, Frantziako Estatutik kanporatu dute, Kazeta.eus-ek berri eman duenez.

Barandalla askatzearekin, guztira 220 dira Espainiako eta Frantziako kartzeletan dauden euskal presoak. Aste honetan bi hurbilketa gauzatu ditu Espainiako Estatuak: Maite Pedrosa eta Eider Perez Zuerako espetxera mugitu dituzte (Espainia, 245 kilometro), iragarria zuten gisan. Baliteke gaur iragarpen gehiago egitea.


Summary: Birusaren «beste goraldi» baten beldur da Jaurlaritza. Eusko Jaurlaritzak Pandemiaren urtebeteko memoria dokumentua argitaratu du, eta kezkatuta agertu da birusaren beste aldaera batzuen intzidentziarekin. Ekainerako aurreikusi du 70 urtetik gorakoak, osasun langileak eta kolektibo zaurgarrienak txertatuta egotea.

Pandemiaren urtebeteko memoria txostena ondu du Eusko Jaurlaritzak, eta bertan aitortu du oraintxe birusaren «beste goraldi» baten beldur dela, eta ez dagoela lasaitzeko motiborik. SARS-CoV-2 birusaren aldaera berrien eraginak ere kezkatzen du Jaurlaritza, dokumentuak jasotzen duenez. Erresuma Batuko aldaera gero eta gehiago zabalduta dago hiru lurraldeetan: martxoaren 1etik 7ra bitarteko astean aztertutako laginetan jada % 65etik gorakoa da, Jaurlaritzak zehaztu duenez. Hala ere, azpimarratu du txertaketa prozesua abian jartzeak «itxaropen handia» sortu duela, baina aitortu du aurtengo lehen hiruhilekoan aurreikusi baino askoz ere txerto gutxiago jaso dituela. «Horregatik guztiagatik, gure bizitza baldintzatzen ari den eta historikoa den pandemia ez da amaitu. Datozen hilabeteetan tunelaren amaieran argia ikusten hasiko garela espero dugu. Dena den, orain arte izan dugun zorroztasun eta erantzukidetasun maila berari eutsi behar diogu», dio, hitzez hitz, Jaurlaritzaren txostenak.

Gobernuak dio egoerak hobera egin duela baina aurrera begira «ziurgabetasuna nagusi» dela, eta ezin dela aurreikuspen argirik egin hurrengo hilabeteetako bilakaera epidemiologikoaz. Ildo horretan, ziurtatu du erabakigarria izango dela martxoko bigarren hamabostaldiaren eta apirileko lehen asteen bilakaera. Jaurlaritzak lau faktore aipatu ditu ziurgabetasun hori azaltzeko: birusaren aldaera berriak hedatzea «arriskua» dakarrela, martxoaren hasieratik ikusten den beheranzko joera moteldu egin dela, inguruko herrialde batzuetan islatzen ari den joerak gora egin duela, eta gizartea «lasaitzeak» eta egoera arintzeko prozesuak arinegi egiteak eragin negatiboa izan dezaketela.

Alde positiboen artean, Jaurlaritzak txertaketa aipatu du. Aurreikusitakoaren arabera, ekainerako txertatuta egongo dira 70 urtetik gorakoak, osasun langileak, kolektiborik ahulenak eta ezinbesteko langileak. Hala ere, Jaurlaritzak txostenean onartu du txertaketa prozesua nahi baino motelago doala, uste baino txerto gutxiago jaso dituelako.


Summary: Ramon Agirreren kaiera, asteazkenetik aurrera BERRIAn. La Casa de Papel (LCDP) telesailaren grabaketa egunetan egunkari moduko bat idatzi du Ramon Agirre aktoreak. «Nire pertsonaia Benjamin, meatzaria da…». Hilaren 17tik aurrera irakurgai izango dira BERRIAn, Joan-etorriko paperak izenburuarekin

La Casa de Papel telesailaren grabaketetan ez ezik, antzerkian ere ari da lanean Ramon Agirre aktore donostiarra. Konpromisoa eta Gu primer! obretan ari da gaur egun. Lan faltarik ez izan arren, hartzen du gehiagorako astia ere.

Treneko bidaiak, entseguak, errodajeak… Batetik bestera, buruak ere ez dio lanari uzten, eta Agirrek burutazio horiexek apuntatzeko joera du. Koaderno txiki batean egiten du, gidoiaren atzeko aldean edo tabernetako ahozapi batean… edozein lekutan! Haiek guztiak bildu, eta irakurgai jarriko ditu BERRIAk asteazkenetik aurrera webgunean. Dosi txikitan idatziak, dosi txikitan: egunean bi.

Txoko berezia izango dute Agirreren Joan-etorriko paperek. Iritzia atalean irakurri ahal izango dira, eta Araiz Mesanza ilustratzailearen irudi batekin atonduta egongo dira.


Summary: Italiak konfinamendua ezarriko du Aste Santuko hiru egunetan. Herritarrek etxean egon beharko dute apirilaren 3tik 5era. Asteko intzidentzia 10.000 biztanleko 250 kasutik gorakoa duten eskualdeetan, martxoaren 15ean ezarriko dute konfinamendua.

Italiako Gobernuak atzera zorroztu egingo ditu koronabirusaren SARS-CoV-2 hedatzeari aurre egiteko neurriak. Italian jaiegunak dira apirilaren 3a, 4a eta 5a, eta egun horietan konfinamendua ezartzeko lege dekretua onartu du gaur ministro kontseiluak. Parlamentuan bozkatu beharko dute orain.

Martxoaren 15ean sartuko dira indarrean neurri horiek. Aste Santuko konfinamenduaz gain, eremu gorrian dauden eskualdeak ere konfinatuko dituzte. Asteko intzidentzia tasa 100.000 biztanleko 250 kasu baino gehiago dituzten eskualdeak daude talde horretan.

Azken egunean, 25.673 positibo atzeman dituzte herrialdean, azken hilabeteetako kopururik handiena, eta ospitaleetako presioa areagotzen ari da egunez egun. Aste honetan bertan gainditu dute 100.000 hildakoren langa COVID-19aren eraginez. Kasuen areagotzea Erresuma Batuko aldaeraren hedatzearekin lotu dute medikuek.

Italiak abendu bukaeran jarri zuen txertaketa plana abian, baina geldoa gertatzen ari da. 1,8 milioi pertsonari jarri dizkiete bi dosiak oraindik —60 milioi biztanle ditu—.


Summary: Beste koska bat gora egin dute positiboek Hegoaldean: 448. Positiboen portzentajea %4,8ra igo da, OMEk izurria kontrolpean izateko ezarria duen mugatik gertu.

Azken orduetan berriro egin dute gora koronabirusaren kutsatzeek Hego Euskal Herrian. Eusko Jaurlaritzako eta Nafarroako Gobernuko osasun departamentuek emandako datuen arabera, atzo beste 448 positibo atzeman zituzten egindako proba diagnostikoetan. Koska bat egin dute gora, beraz, positiboek, azken egunetako goranzko joeran. Lurraldez lurralde, Araban 44 positibo atzeman zituzten atzo; Nafarroan, 68; Gipuzkoan, 138; eta Bizkaian, 196.

400 kasuren langa atzean utzi zuen Hegoaldeak martxoaren 2an, baina berriz igaro du. Positibo tasa ere igo egin da: egindako 9.198 proba diagnostikoetatik %4,8 izan dira positibo. OMEk izurria kontrolpean izaten hasteko ezarria duen %5eko langaren azpitik dago oraindik tasa, baina muga horretatik gero eta gertuago.


Summary: Castejongo ikastetxeari PAI ingelesezko eredutik ateratzen utzi diote. Nafarroako Gobernuko Hezkuntza Departamentuaren baimena jaso du, baina erabakiak ez du eraginik izango programa horretan eskolatuta dauden umeengan. PAI programatik ateratzen utzi dioten lehen ikastetxea da.

Castejongo (Nafarroa) ikastetxe publikoa azken hilabeteetan egiten ari zen eskaera bete dute: Nafarroako Gobernuko Hezkuntza Departamentuak PAI Ingelesez Ikasteko Programatik ateratzeko aukera eman dio Dos de Mayo ikastetxeari. Halere, Steilas sindikatuak azaldu duenez, aldaketa pixkanaka egingo dutela jakinarazi diete, eta PAI programan eskolatuta dauden haurrek hala jarraitu beharko dute Lehen Hezkuntzako seigarren maila amaitu arte. Erabakiak aurrekari bat ezar dezake, Castejongoa baita PAI programatik ateratzen uzten dioten lehen ikastetxea.

Sei ikasturte dira PAI ingelesezko programa ezarri zenetik Castejongo Dos de Mayo ikastetxe publikoan, Nafarroako beste 60 eskoletan bezala. Iragan ikasturtean, programa uztea eskatu zuen, eta departamentuan atzera bota zuten, akats formak argudiatuta. Aurten ere, eskaera bera egin du eskola kontseiluak, «aldeko zein kontrako» irizpide guztiak aztertu ostean. Hezkuntza Departamentuak erantzun zion PAI eskaintzen duten mailen irteera egutegia aldatu egin behar zutela. Irakasleen klaustroaren %78k eta eskola kontseiluaren %100ek babesten zuten eskaera.

Nafarroako Gobernuak ohar bidez jakinarazi duenez, egutegi hori aldatu dute, eta ebaluazio batzordeak uste du eskaera bat datorrela Nafarroako Haur eta Lehen Hezkuntzako ikastetxeetan 2021-2022ko ikasturterako atzerriko hizkuntzetan ikasteko programetan sartzeko edo irteteko eskaera egiteko prozedura arautzen duen ebazpenarekin. Steilasek esandakoa ere berretsi du: PAI programan eskolatuta dauden haurrek programa horrekin jarraitu beharko dute.


Summary: Raul Arza, beste lau urtez EAEko UGTko idazkari nagusi. Batzarkideen %82,5en botoak jaso ditu Arzak. Azken agintaldia izango du.

Raul Arza (Laudio, Araba, 1963) 2013an izendatu zuten EAEko UGTko idazkari nagusi, Pilar Collantesek baino boto gehiago lortu baitzituen sindikatuaren XI. kongresuan. Bozketa horretan, botoen %55,6 eskuratu zituen, eta %84,3ra iritsi zen lau urte geroago. Orduko hartan ez zuen beste hautagairik izan aurrean, eta gauza bera gertatu da XIII. batzarrean ere. Antzeko babesa izan du gaur ere, batzarkideen %82,5ek haren aldeko botoa eman baitute: aldeko 146 batzarkide izan ditu, eta beste 31k zuri bozkatu dute. Azken agintaldia izango du, eta beste bati eman beharko dio erreleboa 2025ean egitekoa den batzarrean.

Are sostengu zabalagoa lortu du azken lau urteetako kudeaketak, aho batez onartu baitute. Epe horretan indarra galtzen aritu da sindikatu sozialista. 2016an, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ordezkari sindikalen %10,85 zituen EAEko UGTk, eta 2020 amaieran, berriz, %10,19ra jaitsi da, LABek atzo aurreratutako emaitzen arabera. Sindikatu handienetan laugarrena da UGT, ELAren, LABen eta CCOOren atzetik.

Erantzunak-Respuestas lelopean batzarra egin du azken egunotan EAEko UGTk, Gasteizen.


Pandemia, eibartarren begietatik

Summary: Pandemia, eibartarren begietatik. Etakitto Eibarko agerkariak pandemiaren urtea laburbiltzen duen dokumental bat sareratu du.

Urtebete bete zen atzo OME Osasunaren Mundu Erakundeak COVID-19a pandemia gisa deklaratu zuenetik. Urtebete igaro da, eta Eibarren azken urtea nola igaro duten kontatzeko dokumental bat egin du Etakitto Eibarko agerkariak: Eibartarrak pandemiaren aurrean.

Eibarko bortz herritar dira dokumentalaren protagonistak: Oier Araolaza antropologo eta dantzaria, Naiara Samper Eibarren koronabirusa izan zuen lehen herritarra, Anneke Urain 13 urteko gazte eibartarra, Aitor Arrieta Gurutze Gorriko boluntarioa eta Ane Escolar adinekoen egoitza bateko langilea.

Bortz protagonistek koronabirusak iazko martxotik aurtengo urtera izandako bizipenak kontatu dituzte, baita horrek eguneroko bizitzan izandako eragin eta ondorioak ere.


Summary: Irati 'haur motxiladunaren' gurasoak El Duesora mugituko dituzte. Beatriz Etxeberria eta Iñigo Zapirian euskal presoak Aranjuezko kartzelan daude gaur egun. Horiez gain, bertze hiru preso hurbilduko dituzte, eta bat Euskal Herriratu: Jurdan Martitegi Martutenera ekarriko dute; Asier Badiola, El Duesora; eta Jon Troitiño eta Harriet Iragi, Logroñora.

Espainiako Espetxe Erakundeen ortziraleroko iragarpenen artean, Beatriz Etxeberriarena eta Iñigo Zapirainena daude gaur: Iratiren gurasoak dira bi euskal presoak, eta joan den martxoaren 8tik alabarengandik urrunduta daude, 3 urte bete baitzituen egun horretan Irati haurrak. Iragarpenaren arabera, El Duesora eramanen dituzte (Kantabria, Espainia, 170 kilometro).

Horiek ez ezik, bertze hiru euskal preso ere hurbildu eta bat Euskal Herriratuko dutela iragarri dute. Jurdan Martitegi da Euskal Herriratuko dutena: Soto del Realen dago gaur egun (Madril, 430), eta Martutenera ekarriko dute (Donostia). Hurbilduko dituztenak Asier Badiola, Jon Troitiño eta Harriet Iragi dira: Badiola Valentziatik (600 kilometro) El Duesora mugituko dute; Jon Troitiño, Murtzia IItik (820 kilometro) Logroñora (170 kilometro); eta Iragi ere, Logroñora, Castello IItik (480 kilometro).

Espetxe Erakundeek jakinarazi dutenez, bertzalde, joan den astean iragarritako Asier Karrera Arenzanaren Euskal Herriratzea ez da Zaballara izanen (Araba), Martutenera baizik.


Summary: Jaurlaritzak azaldu du AstraZenecaren txertoak ez duela ondorio larririk izan txertatuengan. Osakidetzak txertatutakoen artean, txertatutako guztien %1ek baino ez ditu izan erreakzio arinak. Txertoaren dosiak ematen jarraitzearen alde azaldu da Jaurlaritza.

AstraZenecaren txertoak ez du kalte larririk eragin Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan txertatutakoen artean; horixe baieztatu du Jose Luis Quintas Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuordeak. "Ez da erreakzio kaltegarri edo larririk izan", adierazi du Quintasek, eta gehitu du erreakzio arinak txertatutako pertsona guztien %1ean baino ez direla agertu. Erreakzio "arin" horiek honako hauek izan dira, Quintasen hitzetan: "Sukar pixka bat, buruko mina edo txertoa jasotako lekua minbera izatea". 30.000 lagunetik gora txertatu ditu Osakidetzak; beraz, 300 inguruk izan dituzte ondorio arinak.

Txertoaren erreakzioei buruz galdetzean, Quintasek azaldu du: "Ez du zerikusirik Austrian eta eskandinaviar herrialdeetan azaldutako kasuekin". Izan ere, zenbait herrialdek AstraZenecaren azken sorta banatzeari uztea erabaki dute, zenbait txertatuk izan dituzten osasun arazoekin zerikusia izan dezaketelakoan. Quintasek argitu du EMA Sendagaien Europako Agentziaren aholkuak "zorrotz" betetzen ari dela, eta, horregatik, txertaketarekin aurrera jarraituko dutela. Gehitu du Jaurlaritzak AstraZenecaren sorta horietatik bakarra jaso duela eta jada txertatzeko erabili dutela. "Normaltasunez" egin dutela gehitu du, ez dela arazorik egon.