Summary: Eusko Jaurlaritzak ikasgeletako ratioak jaistea proposatu du. Eskolen planifikazio dekretu berriaren zirriborro bat publiko egin dute. Ikasle zaurgarrien «presentzia orekatua» bermatu asmo dute, testuaren arabera.

Ez da behin betiko erabakia, baina joera bat erakusten du. Eusko Jaurlaritzaren Unibertsitatez kanpoko ikastetxeen sarea antolatzeko eta planifikatzeko dekretuaren zirriborroa publiko egin dute, eta nabarmentzeko bi alderdi ditu: ikasgeletako ratio batzuk jaitsi nahi dituzte, eta eskolatzean ikasle zaurgarrien «presentzia orekatua» egongo dela jasotzen du.

Hezkuntzako hurrengo urteetarako erronka nagusietako bat izango da jaiotze tasaren jaitsiera. Gero eta haur gutxiago jaiotzen direla ikusita, egoerara egokitze aldera, zirriborroak ratioak —ikasgeletako ikasle kopurua— jaistea proposatzen du. Batetik, gela bat mantentzeko gutxieneko ratioak ukituko dituzte; alegia, haur gutxiago beharko dituzte ikasgelak mantentzeko. Itunpeko ikastetxeetan, egun, HH Haur Hezkuntzan eta LH Lehen Hezkuntzan, hamazazpi haur behar dituzte gutxienez; hemendik aurrera, berriz, hamahirurekin nahikoa izango da. Ikastetxea herriko bakarra bada, 11 haurrekin ikasgelari eusteko moduan izango dira. Batxilergoan ere, jaitsiera: itunpekoetan, hemezortzi behar dituzte egun, eta hemendik aurrera, bat gutxiago. Ikastetxe publikoei dagokienez, gutxieneko ratioetan ez dago aldaketarik, eta itunpekoenak baino baxuagoak edo haien berdinak izango dira beti: HHn eta LHn, gutxienez 11, eta DBH Derrigorrezko Bigarren hezkuntzan eta Batxilergoan, hamazazpi.

Gainera, ikasgeletako gehienezko ratioetan ere aldaketa batzuk proposatu dituzte. Ikastetxe publikoetan, LHn gehienez 25 ume egon daitezke ikasgelako, baina, aurrerantzean, ikasgela bakoitzean ezingo dituzte 23 ume baino gehiago eduki. Batxilergoan, berriz, orain arte baimenduta zegoen ikastetxe publikoetan 30 ikasle sartzea gelako, baina 27an jarri asmo dute muga orain. HHko eta DBHko ratioak mantenduko dituzte: 23 eta 25 ikaslekoak izango dira, hurrenez hurren. Itunpeko ikastetxeetan, berriz, ez dute aldaketarik egingo gehienezko ratioan, eta publikoetakoa baino altuagoa edo bera izango da beti: HHn eta LHn, 25; DBHn, 30; eta Batxilergoan, 35.

Banaketa «orekatua» xede

Ratioei ez ezik, ikasleak eskolatzeko ereduari ere erreparatzen diote testuan. Ziurtatu dutenez, zaurgarritasun egoeran edo egoera sozioekonomiko ahulean dauden ikasleen presentziak «orekatua» izan beharko du eskola eremuan diru publikoarekin mantendutako ikastetxe guztietan. Ehunekoez mintzo da: «Horretarako, egoera zaurgarrian edo egoera sozioekonomiko ahulean dauden ikasleen proportzio orekatu bat ezarriko da, hezkuntza zerbitzuko ikastetxe bakoitzean eskolatu dadin, eta, gainera, ikastetxeei laguntza hori emateko behar dituzten baliabideak bermatuko zaizkie». Ohiko eskolatze garaitik kanpo sistemara sartzen diren ikasleen banaketak ere «orekatua» izan beharko du, dokumentuan jaso dutenez: «Hezkuntza arloko eskumena duen sailak, Eskolatze Batzordeen bidez, ahaleginak egin eta neurriak hartuko ditu, hain justu ere bermatzeko diru publikoarekin mantendutako ikastetxe guztiak erantzunkide direla onarpen prozesutik kanpo sartzen diren ikasleen eskolatze orekatuan». Horrela, lortu nahi dute ikastetxe jakin batzuetan ez igotzea beste batzuetan baino gehiago bai gizartean eta bai hezkuntzan zaurgarriak diren ikasleen proportzioa.


Summary: Nafarroako Parlamentura eramango dute Elizako sexu abusuen biktimen errekonozimendurako legea. EH Bilduk, PSOEk, Gero Baik eta Ezkerrak proposatu dute legea, baina Nafarroako Gobernuak onartu behar du.

Nafarroako Gobernuak onartu egin du parlamentura eramatea Eliza katolikoan jasandako sexu abusuen biktimen errekonozimendurako legea. EH Bilduk, PSOEk, Gero Baik eta Ezkerrak proposatu dute legea, baina Nafarroako Gobernuaren esku dago legea onartzea. «Bizikidetza demokratikoa eta baketsua izateko nahitaezkoa da giza eskubideak urratu dizkieten biktimak duintzea eta egiturazko erreparazioa egitea», adierazi du Nafarroako Gobernuak.

Eliza katolikoan sexu abusuak jasan zituzten biktimen errekonozimendu indibiduala eta kolektiboa ageri da legean. Gainera, errekonozimendurako batzorde bat sortu nahi dute.

Lege proposamenaren arabera, biktimei laguntza eskainiko zaie, hala nola aholkularitzaren bidez eta beste entitateekin bitartekaritza eginez.


Summary: Marten hautsa nola harrotzen den azaldu du EHUko zientzialari talde batek. Hauts zurrunbilo eta olde handiak gertatzen dira planeta gorriko Jezero kraterrean, 'Perseverance' ibilgailuak bidalitako datuak aztertuta ondorioztatu dutenez. Nazioarteko ikertzaile talde batean aritu dira EHUko adituak

Martxoan Saharatik Euskal Herrira helduriko hauts hodeiarekin harritu zirenek ikusi beharko lukete zelako giroa duten Marten.

Izan ere, hango haize arinak hauts zurrunbilo eta ekaitz handiak sortzen ditu. Lehen aldiz, EHUko ikertzaileak kide dituen nazioarteko zientzialari talde batek argitu du nola altxatzen den hautsa planeta gorriaren gainazalean.

Urtebete inguru eman du Marteko atmosfera ikertzen EHUren Bilboko Ingeniaritza Eskolako Zientzia Planetarioen Taldeak. Horretarako, jostailu berria zuten: Perseverance ibilgailuko MEDA estazio meteorologikoa. Iazko otsailaren 18an heldu zen Perseverance ibilgailu autonomoa Marteko Jezero kraterrera.

MEDA (Marteko Ingurumenaren Dinamiken Aztergailua) tresnak eguraldiaren inguruko parametroak neurtzen ditu, tartean haizearen abiadura eta norabidea, tenperatura eta hezetasuna. Horrez gain, atmosferan dauden partikulen tamaina eta kopurua neurtzen ditu. Haren helburuetako bat da gizakien esplorazioa prestatzea, eguneroko eguraldiaren berri eta Marteko erradiazio eta haizeen inguruko informazioa emanez. Izan ere, Marteko ingurumen baldintzen inguruko informazio zehatza ezinbestekoa litzateke astronauten bizitza bermatzeko.

Baina norbait hara bidali bitartean, tresna hasi da datuak ematen.

MEDAri esker aztertu dute hautsaren zikloa planeta gorrian. INTA-Astrobiologia Zentroak garatu zuen estazioa Madrilen, EHUko Zientzia Planetarioen Taldearen laguntzarekin. Agustin Sanchez Lavega katedratikoaren zuzendaritzapean aritu dira Ricardo Hueso eta Teresa del Rio-Gaztelurrutia irakasleak eta Asier Munguira doktoregaia. Laurek sinatzen dute berriki Science Advances aldizkariak argitaratu duen artikulua, nazioarteko lankideekin batera.

«Esan dezakegu orain hasi garela ulertzen zer baldintza behar diren Marteko gainazaleko hautsa harro dadin. Eta hori funtsezko elementua da; izan ere, planeta gorriaren hauts zikloak lagundu egingo digu Marteko meteorologia orokorra hobeto ulertzen», adierazi du Ricardo Hueso ikertzaileak, EHUk zabalduriko oharrean.

Marteko atmosferak Lurrekoak baino 150 aldiz dentsitate gutxiago du, eta haren presioa Lurrekoaren %1a da. Horrez gain, grabitatea askoz txikiagoa da (%38), planeta gorriak masa txikiagoa duelako. Alegia, 70 kiloko gizaki batek 26,6 kilo pisatuko lituzke han. Alde horrek guztiz baldintzatzen du hautsa nola harrotzen den han. Baina Marteko airean flotatzen dabilen hautsak ere eragina du hango atmosferaren tenperaturan.

Hauts zurrunbiloak oso ohikoak dira Jezero kraterrean, ikertzaileek ondorioztatu dutenez, eta haize boladek hauts kopuru handiak altxatzen dituzte. Eguneko eta gaueko haizeak ezberdinak dira, gainera. Egunean, hau da, Eguzkiak kraterra argitzen duenean, haren azala eta atmosfera berotzen ditu. Horren ondorioz, haizeak bizitu egiten dira, eta gorantz egiten dute, zirimoletan. Gauean, berriz, hoztu egiten dira, eta beherantz egiten dute. «Haize korronte horien eta gainazalaren arteko interakzioak sortzen ditu hautsa kopuru handiak altxatzeko fenomenoak», esan du Huesok.

Gailuak planetan igarotako lehenengo 216 soletan (Marteko egunak) halako lau zirimola pasatu dira Perseverance-ren gainetik egunero, batez bestean, eta horietako laurden bat inguru tamainako hauts zurrunbiloak izatera heldu dira. Zurrunbilo ez diren haize ufada handiak gutxiagotan gertatzen dira, baina haiek baino askoz eremu zabalagoak harrotzen dituzte.

Marteko lehenengo soinuak

EHUko ingeniariek Perseverance ibilgailuan eginiko lana albiste izan da aste honetan Nature aldizkarian, eta hura ere hango atmosferan gertaturiko mugimenduekin lotuta. Izan ere, Marten jasotako soinuak bildu dituzte In situ grabaturiko Marteko soinu paisaia artikuluan.

EHUko IBEA taldeak hartu du parte ikerketan, besteak beste, Juan Manuel Madariaga katedratikoak eta beste ikerketaren egiletako batek: Munguirak.

Orain arte ez dituzte inoiz grabatu Marten gizakiek entzun dezaketen tarteko frekuentziarik, hau da hogei hertzetik gorakoak. Ondorioztatu dutenez, soinu iturri berak askoz zarata gutxiago ateratzen du Marten, hogei dezibel gutxiago, zehazki. Horrez gain, soinua askoz gehiago moteltzen da han bidaiatzen duenean, atmosferak dentsitate baxuagoa duelako. Ideia bat egiteko, konparatu nola bidaiatzen duen soinuak itsasoan eta airean, Lurran bertan. Itsasoko ura airea baino dentsoagoa denez, soinua airean baino azkarrago bidaiatzen da han, eta askoz urrutiago heltzen da. Baleak eta itsasoko beste animalia batzuk horretaz baliatzen dira elkarrekin oso urrutitik komunikatzeko.

Perseverance ibilgailuko SuperCam kamerak daukan mikrofonoa erabili dute hango soinua ikertzeko. BERRIAk 2019ko irailean elkarrizketatu zituen SuperCam kamera garatu zuten NASAko ikertzaile Roger Wiens eta Samuel Clegg.


Summary: Greziako errefuxiatu esparruetako umeak Euskal Herrira ekartzeko ekinbidea ondu dute. Ongi Etorri Errefuxiatuak eta Mugak Zabalduz elkarteek «igarobide seguruak» eskatu dituzte han diren migranteentzat. Osasun arazo larriak dituzten umeak ekarri nahi dituzte.

Greziako errefuxiatu esparruetan osasun laguntzarik eta elikadura duinik gabe bizi dira ehunka haur. Horietako asko egoera oso zaurgarrian daude, osasun arazo larriekin. Ohartarazpena sarritan egin dute migranteekin lanean ari diren elkarteek, tartean MSF Mugarik Gabeko Medikuak erakundeak. Gobernuz kanpoko erakunde horrek emandako datuek ematen dute egoeraren neurria: 2020. urtean Moriako kanpalekuan bizi ziren 140 umek osasun arazo larriak zituzten. Urtebete geroago egindako beste txosten batean are datu kezkagarriagoak eman zituen: 120 haur beren buruaz beste egiten saiatu ziren Greziako errefuxiatu eremuetan. Gaur egun ere «oso larria» da Greziako kanpalekuetan bizi diren haurren egoera, Ongi Etorri Errefuxiatuak eta Mugak Zabalduz elkarteek gaur ohartarazi dutenez. Bi elkarteek prentsaurrekoan jakinarazi dute instituzioei eskatuko dietela Europan «igarobide seguruak» zabaltzeko haur horiek Euskal Herrira ekartzeko. Xede horri helduta ekinbidea ondu dute bi elkarteek, eta erakunde, alderdi eta gizarte eragileen artean atxikimenduak biltzeari ekin diote. Besteak beste, Eusko Legebiltzarreko eta Nafarroako Parlamentuko talde batzuekin bildu dira ekinbidearen berri emateko, eta gutuna bidali diote Espainiako Gobernuko Barne Ministerioari. Arantxa Gutierrez Paz eta Agustin Gorbea elkarteko kideek jakinarazi dute asmoa dela Greziako errefuxiatu esparruetan osasun arazo kronikoak direla medio egoera kalteberenean dauden umeak «bermeekin» ekartzea, eta, horretarako, ezinbestekotzat jo dute Europako Batasuneko herrialdeetatik Euskal Herrira iristeko «bidea erraztea». Osasun arazo larriak dituzten «25-40 ume inguru» ekarri nahi dituzte, hemengo erakundeek «maila guztietako harrera eta laguntza» eskaini ahal izateko. Azaldu dutenez, Ukrainako gerratik ihes egin eta Europan asiloa eskatzen ari diren pertsonei Europako Batasunak eskaintzen dien harrera bera nahi dute beste herrialdeetako migranteentzat. «NATOk eta AEBek sortzen dituzten gerretatik ihes egiten ari dira, baina EBk mugak ixten dizkiete, itsasoetan hiltzen uzten dituzte... Europako agintariak ekintza kriminalak egiten ari dira. Kriminal batzuk dira», salatu dute. «Borondatea» eskatu dute konponbideak bilatzeko.


Summary: Adimen artifizialean sakontzeko apustua egin du Elhuyarrek, Orai markarekin. Ahots bidezko komunikazio digitalerako tresna berriak garatuko ditu Oraik, enpresentzat eta erakundeentzat. Elhuyarrek hogei urteko esperientzia du hizkuntza teknologietan.

Ez da etorkizuna. Orai da. Lelo hori hautatu du Elhuyarrek bere azken proiekturako, Orai langunerako. Marka horretan bildu nahi ditu adimen artifizialarekin lotutako proiektuak, eta izenaren eta leloaren hautaketa ez da ausazkoa izan. Izan ere, duela gutxira arte herritar gehienentzat zientzia fikziozkoa ziruditen ekintzak —esaterako, ahotsaren bitartez makinei aginduak eman ahal izatea— dagoeneko posible dira, eta Elhuyarrek orain esparru horretan «jauzi bat» egin nahi du Orai langunearekin. Gaur aurkeztu dute jendaurrean, Donostiako Kursaal jauregian, lankide dituen enpresen eta erakundeen aurrean.

Orairen bitartez, Elhuyarrek NLP teknologia —hizkuntza naturalaren prozesamendua— enpresen eta administrazioen beharretara egokitu nahi du. Hamabosten bat laguneko taldea izango du, eta, horien artean, zazpi doktore daude. Xede handinahia jarri diote beren buruari: industria eta enpresak lehiakorragoak egitea, administrazioak eraginkorragoak izatea, eta pertsonen bizitza hobetzea.

«Adimena ekoiztea da helburua», Josu Aztiria Orai NLP Teknologiak languneko koordinatzaileak azaldu duenez. «Dispositibo inteligenteak garatu nahi ditugu, enpresen prozesuak eraginkorragoak eta adimentsuagoak izateko, eta pertsonen gaitasuna handitzeko». Tresna horiek erraztu egin behar dute industriaren eta haren bezeroen arteko komunikazioa, eta «humanoagoa» bilakatu pertsona baten eta makinaren arteko ahots bidezko harremana.

Eta, Elhuyar euskaraz eta euskararen alde lan egiten duen erakunde bat izanik, beste erronka bat ere badu Orairekin: «Eremu eleaniztunetan komunikazioa ez dadila oztopo bat izan». Horregatik, euskararekin ez ezik, beste hizkuntza batzuekin ere lanean ari da Elhuyar, hala nola gaztelerarekin, frantsesarekin, ingelesarekin, katalanarekin eta galegoarekin.

Adimen artifizialeko tresnen genero alborapena saihestea ere jarri du Oraik bere lehentasunen artean.

Ez da hutsetik sortu

Orai lurralde proiektu bat ere bada. «Adimen artifiziala aldagai erabakigarria bihurtzen ari da estatuen arteko lehia geopolitikoan. Europako Batasunak berak ere esan du kezkatuta dagoela posizionamendu ahula duelako», ziurtatu du Aztiriak. Arlo horretan teknologia eta ezagutza berriak garatzea, beraz, funtsezkotzat dauka Euskal Herriarentzat: «Gaitasun eta teknologia beregainak dituzten lurraldeek eta enpresek egingo dute aurrera».

Orai proiektu berria den arren, ez dela hutsetik abiatu gogorarazi du Jon Abril Elhuyarreko koordinatzaile nagusiak. «Eskarmentua badaukagu». Duela 50 urte eratu zen Elhuyar, eta «euskara eremu berrietara eramateko etengabeko lanean segitzen dugu». Zientzian ez ezik, hizkuntzalaritzan, hiztegigintzan eta gizarte aholkularitzan, eta hizkuntza teknologietan ere aritzen da. «Aitzindariak izan ginen hizkuntza teknologiak euskara ekartzen; 37 urte joan dira ordenagailuetarako lehen programak egin genituenetik. Eta badira hogei urte hizkuntza teknologiaren alorrean lanean hasi ginela, eta adimen artifizialaren olatuari ere heldu genion».

Aurrerantzean Orai markarekin arituko den taldeak aurretik sortutako proiektuak zerrendatu ditu Abrilek: Elia itzultzaile automatiko neuronala, Aditu hizketa ezagutzailea, Mycroft.eus euskarazko bozgorailu adimenduna, eta Linguatec proiektua —EBren diru laguntzekin baliabide urriko hizkuntza batzuetarako garatutako tresnak—.


Summary: Tximino baztangaren lehen bi kasuak baieztatu ditu Osakidetzak. Osasun Sailaren arabera, bi kutsatuek «infekzio arina» dute, eta ez dute ospitaleratzeko beharrik izan

Tximino baztangaren bi kasu baieztatu ditu Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak. Bi gizonezkotan atzeman dute gaitza, Araban. Osakidetzak ohar bidez azaldu duenez, biek ala biek sintoma arinak dituzte, eta ez dute ospitaleratzeko beharrik izan.

Bi kutsatuon laginak Espainiako Mikrobiologia Zentroan ikertu dituzte, eta, Jaurlaritzaren arabera, «lotura epidemiologikoa» atzeman dute Araba, Bizkai eta Gipuzkoatik kanpo detektatutako beste kasu batzuekin. Osasun Sailak martxan du tximino baztangari aurre egiteko protokoloa, eta, oharrean azaldu duenez, «ager litezkeen kasu posibleak eta horien kontaktuak zaintzen» ari da.

Gogorarazi dute, halaber, tximino baztanga «oso gutxitan» agertzen den gaixotasuna dela, eta ohiko sintomak direla sukarra, mialgiak, adenopatiak (gongoiletako hantura) eta erupzioak eskuetan eta aurpegian, barizelaren antzera.


Summary: Europako kredituen banaketan parte hartu nahi du Jaurlaritzak. Laguntza zuzenen banaketa bizkortzeko eskatu dio Espainiako Gobernuari, eta enpresa txikiak kanpoan ez uzteko.

Europako Batasunaren Next Generation funtsetatik 140.000 milioi euro jasoko ditu Espainiako Gobernuak, erdia inguru diru laguntza zuzenetan eta beste erdia kredituetan. Dagoeneko hasi da laguntza zuzenen zati bat jasotzen eta banatzen, baina, kredituak eskuratzeko, plan bat aurkeztu behar dio Bruselari, eta horren diseinuan parte hartu nahi du Eusko Jaurlaritzak. Eskaera egin dio Espainiako Gobernuari, baina, Iñigo Urkullu lehendakariak adierazi duenez, erantzunik ez du jaso «oraingoz», eta kezkatuta agertu da litekeena delako laguntza zuzenekin darabilen estrategia bera erabiltzeko asmoa izatea.

Europako funtsei buruz Bilbon egindako jardunaldi batean egin du kredituen banaketan parte hartzeko eskaera. Azpimarratu du egungo egoera ekonomikoan ezinbestekoa dela Europako laguntzak modu «arin eta etengabean» iristea, eta, horretarako, tokiko erakundeen parte hartzea lagungarria dela. Lehendakariak adierazi duenez, laguntza zuzenetan 2021. eta 2022. urteetarako aurreikusitako 52.000 milioietatik 12.000 milioi baino ez ditu banatu Madrilek —900 milioi Araba, Bizkai eta Gipuzkoan—, eta izapideak bizkortzeko eskatu dio.

Espainiako Gobernuaren planaren arabera, diru laguntza zuzenen zatirik handiena berak diseinatutako plan estrategikoen —ESEPE izenekoak; auto elektrikoarena, energia berriztagarriena...— barruan sartzen diren egitasmoen artean banatuko dira. Urkulluren arabera, ESEPEak oso mantso garatzen ari dira, eta uste du horien diseinuan «parte hartze handiagoa» izan behar luketela autonomia erkidegoek, «ezagutza handiagoa» dutelako beren produkzio sareei buruz, eta haien bitartez saihestu egingo litzatekeelako enpresek laguntzak jasotzeko «leihatila ezberdinetara» jo behar izatea.

Jaurlaritzak aspaldi egin zuen ESEPE autonomikoak sortzeko eskaera, baina Espainiako Gobernuak ez du babestu, eta zaila dirudi kredituen banaketarako planaren diseinuan parte hartzeko eskaera ere aintzat hartzea.

«Burokrazian itota»

Urkulluren arabera, Madrilek iragarritako ESEPE batzuk bat datoz euskal industria sarearekin, eta aukera asko ikusten du bertako egitasmoak Madrilen planetan sartzea, baina kezka agertu du litekeena delako enpresa ertain eta txiki ugari kanpoan geratzea, «burokrazian itota». Era berean, uste du ESEPE autonomikoen bidez Europatik baliabide gehiago lor daitezkeela: adibidez, 3R eskualde espezializazioko estrategiakoak (sektore biosanitariorako, energiaren alorrerako eta 4.0 industriarako). Urkulluk kritikatu du Madrilek diseinatutako ESEPEetan lekurik ez dutela izango alor horietako proiektu batzuek.

Foro berean parte hartu du Pedro Azpiazu Ekonomia eta Ogasun sailburuak. Azaldu duenez, Espainiako Gobernuak onartutako hamar ESEPEetatik aurreratuena auto elektrikoena da, baina azpimarratu du hori garatzeko «arazoak» daudela. Salatu du Madrilek ezabatu egin duela laguntza jasoko duten proiektu handietan enpresa txiki eta ertainak egoteko betebeharra; gogorarazi du hasieran partzuergo horiek osatzen zuten enpresen %30ek enpresa ertain eta txikiak izan behar zutela, eta orain nahikoa dela «azpikontratak» izatea.


Summary: Emakume bat hil da Zallan, trenak harrapatuta. Arratsaldean gertatu da istripua, Zallako geltokitik hurbil.

Emakume bat hil da gaur arratsaldean Zallan (Bizkaia), tren batek harrapatuta. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailak jakinarazi du 15:50ean gertatu dela ezbeharra, Zallako geltokiaren ondoko trenaren pasabide batean. Larrialdi zerbitzuek ezin izan dute emakumea suspertu.

Trenbideko zirkulazioa moztu dute Zalla eta Aranguren artean.


Summary: Podiumean sartu da Landa, Giroa bukatzeko lau etaparen faltan. Buitragok lortu du garaipena, ihesean. Carapaz da lider oraindik ere.

Giroko podiumera igotzeko helburua gertuago du Mikel Landak (Bahrain). Erasoari lotu zaio 17. etapan, eta hirugarren jarri da sailkapenean: 1.04 atera dio Joao Almeidari (UAE), eta 49 segundora du orain. Portugaldarrak estu har lezake igandeko erlojupekoan, baina arabarrari mendiko beste bi etapa gelditzen zaizkio errenta handitzeko; eta, zergatik ez, maglia arrosarekin amets egiteko. Alta, gaur ere itzala bezala itsatsi zaizkio sailkapenean aurretik dituen bi txirrindulariak: Jai Hindley (Bora) eta Richard Carapaz (Ineos), lasterketako liderra. Hori gutxi ez, eta esprintean sei segundo atera dizkiote; lehen postua 1.05era geratu zaio. Gaur ekuadortarra gailendu da azken estutuan, baina gainsaririk ez zegoen jokoan.

Pozez zoratzen egoteko moduan da Bahrain taldea, Landa ondo ari baita, eta Santiago Buitragok altxatu baititu besoak Lavaroneko helmugan. Trago txarra izan du hastapenean, lurrera joan baita. Haatik, altxatu eta osatu egin da, eta garaitu egin ditu iheskideak. Bigarren Gijs Leemreize izan da (Jumbo Visma), eta hirugarren, Jan Hirt (Intermarche), atzoko irabazlea. Carapaz eta Hindley 2.53ra iritsi dira, bosgarren eta seigarren postuan, eta Landa hamargarren izan da, 2.59ra. Bilbaok 5.21eko atzerapena izan du, baina postu bat egin du aurrera nagusian: seigarren dago orain, 6.19ra.

Euripean eta maldan gora hasi dute etapa txirrindulariek, Passo del Tonalera bidean. Han izan dira lehen erasoak ihesaldia osatzeko, eta, azkenean, 25 txirrindulariko multzo bat egonkortu da lasterketa buruan. Lauk aurrea hartu dute Vetriolora (11,8 kilometro eta %7,7ko pendiza) iritsi aurretik: Mathieu van der Poelek (Alpecin), Felix Gallek (Ag2r), Alessandro Covik (UAE) eta Guillaume Martinek (Cofidis). Mendatea hastean, 1.20ren aldea ateratzen zieten ihesaldiko besteei; tropela, berriz, zazpi minutuko atzerapenarekin zetorren, helmugarako 44 kilometroren faltan. Etapa garaipenari muzin egin diote, berriz ere, Giroko indartsuenek.

Covi ezinean gelditu da lasterketa buruan, eta aurrekoekin bat egin dute Buitragok, Hirtek (Intermarche), Hugh Carthyk (Education First), Koen Bouwmanek (Jumbo Visma) eta Mauri Vansevenantek (Quick Step). Hortik gutxira, Leemreize batu zaie. Hots, bederatzi txirrindulari nabarmendu dira eguneko ihesaldian. Gailurrera Bouwman iritsi da aurrena, eta, hala, sendotu egin du mendiko sailkapeneko lidergoa. Tropelak, berriz, bost minutu geroago harrapatu du gaina, Bahrainen lemapean. Ekimena Landaren taldekideek hartu dute berriz ere, baina ez da erasorik izan. Onenek azken mendaterako utzi dute onena.

Monterovere zen, hain zuzen ere, etapako azken zailtasuna (8 kilometro eta %9,9). Hara buruan heldu dira Van der Poel eta Leemreize, maldan behera minutu eta erdiko tartea ireki ostean. Alpecinekoak eraso egin du helmugarako 15 kilometroren faltan, eta, hasieran, tinko eutsi dio aldeari. Alabaina, begi bistan mantendu du Leemreizek, eta gainditu egin du azkenerako. Atzerago, ziztuan atera da Buitrago, eta gora iritsi baino apur bat lehenago harrapatu du Leemreize. Arnasa hartu, eta lehertu egin du azken aldapan. Zortzi kilometro gelditzen ziren helmugarako, eta garaipenak ez dio ihes egin kolonbiarrari.

Indartsuenen artean, Almeida gurpiletik kanpo gelditu da. Hori, berez, ez da albistea, etapa menditsu guztietan baitabil gisa berean. Aldiz, gaur ezin izan dio tarteari eutsi. Landa, Carapaz eta Hindley nabarmendu dira berriz ere. Landa izan da erasokorrena, eta beste biek irmo ihardetsi diote. Indarrak oso pareko daude hiruren artean; oraingoz, behintzat. Bihar atseden hartzeko aukera izango dute, etapa laua jokatuko baita Borgo Valsugana eta Treviso artean.


Summary: Ekainaren 18rako «ospakizunez eta aldarrikapenez» beteriko eguna prestatu du Bizkaia Hari Gorriak. Aurten 85 urte beteko dira Bizkaiko frontea erori zela, baina Bizkaia oraindik ere hainbat borrokaren «subjektu aktibo» dela adierazi du herri dinamikak.

Joan den martxoan sortu zen Bizkaia Hari Gorria herri dinamika, efemeride baten inguruan. Izan ere, aurten 85 urte beteko dira Bizkaiko frontea erori zela. Memoriaren fokua zabaldu eta hari segida emateko konpromisoa duten hainbat partaidek osatzen dute dinamika, eta datorren ekainaren 18an «ekimen nagusia» egingo dute, Bilbon. Areatzatik abiatuta, egun osorako egitaraua prestatu dute, eta, ospakizunez gainera, «aldarrikapen eguna» ere izango dela nabarmendu dute gaur Bilbon egindako agerraldi jendetsu batean: «Balio handia du nondik gatozen jakiteak nora goazen jakiteko».

Herri dinamikako kideek nabarmendu dutenez, Bizkaia borroken lurralde izan da azken 85 urteotan, «subjektu aktiboa». Eta horri «puntada berri bat» eman nahi diote dinamikaren bitartez: «Izen barik joan ziren horiengandik gaude gu hemen». Azken 85 urteetako marko historikoei esker «irakasgai ugari» lortu dituztela adierazi dute, baina gogoratu dute eskuin muturreko «gorroto ideiei» aurre egiteko «lubakiak» badaudela oraindik ere: besteak beste, xenofobia, arrazismoa, homofobia eta matxismoa. «Sufritzen dakigunak gara, historiak hainbat aldiz erakutsi digun bezala. Baina ez dugu etsitzen; mila eta bat aldiz altxatzen dakigunak ere bagara eta», adierazi du Ibai Alzagak, herri dinamikako kideetako batek. Eta horrek esperantzaz betetzen ditu: «Euskal errepublikaren eraikuntza eskubide guztien jabe diren pertsona askeez egitera goaz».

«Harrotasuna eta aukera»

Ekainaren 18a «ospakizun eta aldarrikapen eguna» izango dela nabarmendu dute Bizkaia Hari Gorria plataformako kideek: «Ospakizun eguna, borroken lurralde honetako partaide izateak harrotasuna ematen digulako; eta aldarrikapen eguna, herri gisa erronkei erantzutea delako dugun aukera emankorrena». Hitzordu nagusia 17:30ean izango da, Areatzan, eta handik mobilizazioa egingo dute. «Jendetsua, alaitsua eta konbatiboa izatea nahi dugu: hari gorriak segida izango du, eta borroken lurraldea izaten jarraituko dugu».


Summary: Frankistak goraipatzen zituen plaka bat kendu dute Donostiako Polloe hilerritik. 'Jainkoaren eta Espainiarengatik' eroritakoen aldeko plakak Memoria Historikoaren Legea betetzen ez duela esan dute Donostiako Udaleko ordezkariek. Aranzadi zientzia elkarteak eginiko ikerketa baten arabera, «gutxienez» hamazazpi miliziano daude han hobiraturik, frankisten artean.

Espainiaren eta Jainkoaren idealak defendatzeagatik hil zituztenen oroigarri. Testu hori zeukan Donostiako Polloe hilerriko mausoleo frankistak, baina gaur goizean kendu dute Donostiako Udaleko langileek. «Memoria Historikoaren Legea betetzen ez zuen plaka bat zuen, eta, beraz, kendu eta biltegiratu egin da», esan du Ane Oiarbide Eskubide Zibilen zinegotziak.

Joan zen astean iragarri zuen Eneko Goia alkateak plaka kenduko zutela, Aranzadi zientzia elkarteak eginiko ikerketa baten ostean. Horretan ondorioztatu zutenez, frankisten artean gutxienez haien hamazazpi biktima daude han hobiraturik, haien sendiek jakin gabe.


Summary: Sekretu Ofizialen Legea aldatzeko asmoa adierazi du Sanchezek. CNIk egindako espioitzak defendatu ditu, eta gainerakoen gaineko erantzukizun oro ukatu.

Citizen Lab ikerketa zentroak bere txostena argitaratu eta hilabete baino gehiago igaro dela eman ditu Espainiako Gobernuko presidente Pedro Sanchezek aferaren inguruko lehen azalpenak, EH Bilduk, ERCk eta JxCk hala eskatuta. CNI Espainiako zerbitzu sekretuek aitortutako zelatak defendatu egin ditu presidenteak, eta gainerakoekin zerikusirik ez dutela gehitu. Aldarri zaharrak ere gogoratu ditu: 1968ko Sekretu Ofizialen Legea eta CNIren kontrol judiziala arautzeko legea erreformatzeko asmoa adierazi du. Gainerako alderdiek ez diete sinesgarritasun handirik eman proposamenei eta azalpenei.

Espainiako Gobernuko presidenteak «gardentasuna», «justiziarekiko kolaborazioa» eta «zerbitzu publikoak indartzea» jo ditu gobernuaren oinarri gisa, eta «onbideratze demokratikoaren» aldeko konpromisoa adierazi du, baita segurtasun nazionaleko aferetan ere. Ikuspegi hori defendatzeko, Sanchezek bere diskurtsoaren zati handi bat eskaini dio PPren eta hark gidatutako gobernuen ustelkeria kasuak gogoratzeari.

Eguneko gaian sakonduz, berriz, azken asteetako gertakarien errepaso bat egin du. Hala, estatuko arartekoaren txostenean oinarrituta, adierazi du azken asteetan hiru egitate soilik frogatu direla: CNIk baimen judiziala zuela hemezortzi kide independentistak espiatzeko, zerbitzu sekretuen eta epailearen ekintzak legalki egin zirela, eta helburuak ongi zehaztuta zeudela.

Beraz, presidenteak defendatu egin ditu CNIk bere gain hartutako espioitzak, Kataluniako independentzia aldarrikapena eta buruzagi politiko eta sozialen aurkako epaien osteko protestak argudio gisa erabilita. Haiek «segurtasun nazionalerako kezka iturri» izan zirela azaldu du. Halere, uko egin dio zelaten erantzukizuna bere gain hartzeari, CNIk gobernua informatzen duela onartu duen arren zerbitzu sekretuen operazioak zuzendu izana ukatu baitu: «Gobernuak ez du operazioen gainean erabakitzen. Ez gobernu honekin».

Hortik aurrera, esan du «zalantzak» dituela Citizen Lab ikerketa zentroak eginiko ikerketaren inguruan, baina gogoratu du ikerketa hark ez dituela zelatak entitate jakin batekin lotzen; hau da, ez dituela Espainiako segurtasun indarrekin lotzen. Horrela, «sakoneko estatu bat» dagoela ukatu du. Espainiako Gobernuko kideek jasandako erasoez mintzatzean, berriz, nabarmendu du «garden» jokatu dutela afera Auzitegi Nazionalaren esku jarri eta iritzi publikoari haren berri emanda: «Egitate bat da segurtasun akats bat egon dela».

Orain arte hartutako neurriez, berriz, Sekretu Ofizialen Batzordean talde parlamentario guztien parte hartzea sustatu izana defendatu du, eta gehitu estatuko arartekoaren ikerketa ere bultzatu dutela. Era berean, auzitegiek eskatu ditzaketen informazioak desklasifikatzeko borondatea adierazi du, betiere ez badute segurtasun nazionala arriskuan jartzen.

<strong>«Bermeak»</strong>

Aurrera begira, Sekretu Ofizialen Legea eta CNIren kontrolerako legea jarri ditu jomugan. «Funtsezkoa da oinarri demokratiko eta konstituzionaletara eta nazioarteko estandar onenetara egokitzea araudia», adierazi du Sanchezek lege frankistaz hitz egitean. Haren erreforma gobernuaren plan normatiboaren parte izan da azken bi urteetan, eta hura gauzatzeko urratsak iragarri zituen duela urtebete inguru. Ordutik, baina, ez da aurrerapausorik eman.

Bigarrenaz, berriz, azaldu du estatuko arartekoaren gomendioei men egingo diela, «kontrolaren bermeak indartzeko» eta norbanakoen eskubideak bermatzeko. Besteak beste, legedi berria aurrera ateraz gero, CNIko buruak urtean behin azalpenak eman beharko lituzke Espainiako Kongresuan.

Presidenteak adierazi du egungo legediak nahikoa berme judizial, ekonomiko eta politiko dituela Espainiako zerbitzu sekretuek «legez kanpo» ekiten ez dutela kontrolatzeko, baina «iraultza teknologikoaren azeleraziora» egokitu beharra ere nabarmendu du: «Etorkizunean segurtasuna handitzeko eta blindatzeko lan egiten jarraituko dugu». Hala, legedi aldaketez gain, beste zenbait neurri ere iragarri ditu; tartean, defentsarako aurrekontuak handitzea, zerbitzu sekretuetarako diru sailak barne.

Kataluniako gatazkari erantzuteko elkarrizketaren bidea jorratuko duela ere azaldu du, «inoiz utzi behar ez zena». Haren esanetan, «gatazka politikoa» gainditu gabe dago, eta bere «erabakimen politiko guztia» erabiliko du horretako. Hala, 2017ra itzuli nahi dutenen aurrean eztabaida politikoa sustatuko duela gehitu du, PPri aipamen eginez.

Azalpen falta

Sanchezen proposamenei erantzunez, Euskal Herriko alderdi abertzaleek beharrezkotzat jo dute Sekretu Ofizialen Legea eta CNI kontrolatzeko legea aldatzea; esaterako, EAJk aurreko astean adierazi zuen proposamen bat aurkeztuko zuela zerbitzu sekretuen kontrolerako legea erreformatzeko. Halere, EAJko Aitor Estebanen eta EH Bilduko Mertxe Aizpuruaren esanetan, aldaketa asmo horiek ez dute gobernua salbuesten Pegasus auziaren gaineko ikerketa amaieraraino eramatetik.

Estebanek kritikatu du «oso larria» litzatekeela pentsatzea zerbitzu sekretuek «zelula autonomo» gisa funtzionatzen dutela: «Uste bazenuen [adierazpen horiekin] lasaitu egingo ginela, oker zaude». Hala, azaldu du informazio horien berri izan behar duela, baina horiek bere mesedetan erabili gabe. Gobernuko kideen kontrako espioitzez, berriz, azaldu du «imajinatzen» duela nor dagoen haien atzean, Marokori erreferentzia eginda.

Aizpuruak, berriz, galdera sorta bat bota dio: «Ez bazinen zu izan, nork agindu zuen? Suposatu behar dugu CNIk gobernua alde batera utzita ekiten duela? Nori erantzuten dio?». Hark legezko eta legitimo kontzeptuen artean bereizteko ere eskatu dio, eta gogoratu kasu honetan «aurrerapen sozialak aurrera egitea baimentzen dutenak» izan direla espiatuak:hau da, gobernuaren balizko bazkideak. Hala, uste du gobernua ez dela «sakoneko estatua» kontrolatzeko gai, eta haiek gobernuaren aurka ari direla. Hortik aurrera, espioitzak «ikertzeko, argitzeko eta ardurak garbitzeko» exijitu dio.

Kataluniako indar independentistek ere bide beretik jo dute, eta ez dituzte ontzat jo Sanchezen azalpenak. «Zertara etorri zara?», galdetu dio ERCko eledun Gabriel Rufianek, eta gogoratu presidentea bera dela CNIren arduradun nagusia: «Zertarako agindu kontrol gehiago, kontrolatzaile nagusia zu bazara?». Era berean, Sanchezek aipatutako legezko espioitzen arrazoiei dagokienez, galdetu du ea berdin ekingo lukeen sindikatuek errepide bat trabatuko balute.

PDeCATeko Ferran Belek Sanchezi gaitzetsi dio bere jarrerak egoera «okertu» duela, besteak beste ikerketa batzorde bat eratzearen aurka eginez. JxCko Miriam Noguerasek, berriz, «elkarrizketa magikoak» baztertzeko eskatu du, Sanchezi espioitzen erantzule nagusia izatea egoztearekin batera. CUPeko Mireia Vehik, berriz, azalpen eta ardura falta kritikatu ditu, eta «errespetua galdu» izana leporatu dio presidenteari.

Unidas Podemoseko eledun Jaume Asens ez da hain gogorra izan Sanchezekin, eta txalotu egin ditu iragarritako lege aldaketak. Halere, «ausardiaz» jokatzeko eta «estoldak» garbitzeko eskatu dio: «Demokrazian, hitz egiten da arerioekin, ez haiek espiatu».

Eskuineko alderdien ikuspegia bestelakoa da. PPko Cuca Gamarrak Sanchezi aurpegiratu dio buruzagi independentistei indultua eman izana CNI haien alderdikideak espiatzen ari zen bitartean. Ciudadanoseko Ines Arrimadasek, berriz, haiekin itunak egiten jarraitzea kritikatu dio, eta erakunde publikoen aurka egitea gaitzetsi. Voxeko Santiago Abascalek zalantzan jarri du Espainiako Gobernuko presidentearen aurkako espioitza, eta eskuineko gainerako alderdiei eskatu die PSOEtik aldentzeko.


Summary: EAEra etorritako atzerritarren kopurua %13,3 murriztu da 2021ean. Pandemia aurreko datuen aldean are handiagoa da beherakada: %73,4koa. Jatorriaren arabera, datozen gehienak latinoamerikarrak dira, ondoren magrebtarrak, eta hirugarren Europako Batasunekoak.

Euskal Autonomia Erkidegoko biztanle guztien %11,5 atzerrian jaiotakoak dira, Ikuspegi Immigrazioaren Euskal Behatokiak argitaratu duenez. 2021ean beherakada egon da immigrazioan, 2020an baino %13,3 atzerritar gutxiago etorri baitira EAEra. Behatokiak aurkitu duenez, pandemiak eragin handia izan du etorkinen jarioan, 2021ean 2019an baino %73,4 atzerritar gutxiago etorri dira eta.

Arabak du atzerritar jatorriko kopururik handiena: %15,5. Gipuzkoakoa %11,5ekoa da, eta Bizkaikoa %10,9koa.

Jatorria kontuan hartuta, latinoamerikarrak dira ugarienak oraindik ere; haien atzetik, magrebtarrak eta Europar Batasunekoak. Herrialdeka, baina, desberdina da sailkapena: EAEko atzerritar gehienek Marokon dute jatorria (29.701 lagun). Atzetik daude Kolonbia (28.675) eta Nikaragua (15.070).


Ahizpatasun istorio bat Bilbon

Summary: Ahizpatasun istorio bat Bilbon. Netflixek ekainaren 10ean estreinatuko du Intimidad telesaila. Yune Nogueiras aktoreak BERRIAri esan dio «beharrezkoa» zela halako telesail bat egitea: «Ahaldundutako emakume asko gara Intimidad-eko aktoreak».

«Norbaitek traizio egiten dizu, eta zure intimitatea desagertu egiten da. Orain larrutsik zaude denen aurrean. Ehunka begiradak inguratzen zaituzte». Veronica Echegui aktorearen off-eko ahotsa da, Intimidad telesailaren trailerrean. Netflix plataformak ekainaren 10ean estreinatuko du zortzi ataleko fikzio hori. Emakumezko politikari batek maitalearekin dituen sexu harremanen bideo bat prentsara zabalduko da, eta hori da istorioaren abiapuntua.

Baina hori baino askoz gehiago da Txintxua Films Pasaiako (Gipuzkoa) ekoiztetxeak streaming plataforma batentzat egin duen lehen telesaila. Bestelako gizarte gaietan sakontzen du: biktima errudun bilakatzea, kristalezko sabaia politikan, ahizpatasuna, nerabe garaiko arazoak... Istorio ia osoa Bilbon dago girotua; Sopelako (Bizkaia) hondartza ere ageri da. Bilboko udaletxean bertan daude grabatuak zenbait eszena. Malen Zubiri protagonista Bilboko alkateordea da, eta Itziar Ituño aktoreak jokatzen du rol hori.

Itziar Ituño eta Emma Suarez, Bilboko udaletxean. David Herranz / Netflix

Protagonistaren alaba nerabea, berriz, Leire da. Yune Nogueiras aktoreak (Bergara, Gipuzkoa, 1998) —Akelarre filma— egiten du Leirerena, eta nabarmendu du pertsonaiak begirada «sakona» duela. «Asko isiltzen du, asko gordetzen du, eta haren bilakaera oso indartsua da». Donostian egin zituen hautaprobak Nogueirasek, beste aktore batzuekin batera. «Gidoia irakurri nuenean, pertsonaiak kateatu egin ninduen». Handik bost egunera, ezustekoa iritsi zitzaion: «Nire ordezkariak deitu ninduen telesailean ariko nintzela esateko, eta ezin nuen sinistu». Berehala pentsatu zuen asko ikasteko aukera izan zitekeela telesaila. «Hala izan da: opari bat, etengabeko gozamena».

Ituñorekin eskertuta Nogueirasek hautaprobak egin zituenean, gainera, ez zekien zeinekin egingo zuen topo lantaldean. Ez zekien han izango zirela Emma Suarez, Patricia Lopez Arnaiz —Ane filma—, Ana Wagener, Veronica Echegui eta beste hainbat. Ez zekien Ituñok egingo zuela bere amarena. «Aktore bezala talentu handia du Ituñok. Lagundu egiten zaitu, dena ematen dizu. Emakume zoragarria da, eta oso ondo pasatu nuen harekin. Asko erakutsi dit: interpretazioaren alorrean, baina baita arlo pertsonalean ere», esan du aktore gazteak, eskertuta.

Yune Nogueiras aktorea. David Herranz/ Netflix

Aktore taldean emakume asko egotea nabarmendu du, era berean. «Ahaldundutako emakumeak gara Intimidad-eko aktoreak, eta telesaila beharrezkoa da». Istorioak nerabeen arazoen gainean duen begirada ere goraipatu du Nogueirasek: «Nerabea da Leire. Hazten ari da, eta argi gelditzen da hauskorrak garela nerabe garenean. Leire oso obsesionatuta dago perfekzioarekin. Gainera, suminaldia kontrolatzeko arazoak ditu».

Aktoreak «gogo handia» du telesaila estreinatu dadin. Netflixek 220 milioi harpidedun baino gehiago ditu mundu osoan, eta jabetzen da jende askok ikusiko duela bere lana. «Oso urduri nago. Autokritikoa naiz, eta jakin nahi dut senideek eta lagunek zer dioten, baita ezagutzen ez dudan jendeak ere. Telesailak sorrarazten duena polita izan daiteke». Bi aste baino ez dira gelditzen estreinaldirako. «Lana egina dago. Gozatu egin behar dugu orain».

Euskaraz entzuten da Telesailean, ikus-entzuleak makina bat aktore euskaldun topatuko ditu, garrantzi handiagoko edo txikiagoko pertsonaietan: Iraia Elias, Iñigo Aranburu, Amancay Gaztañaga, Kandido Uranga, Mikel Laskurain, Anartz Zuazua, Miren Gaztañaga, Iñaki Beraetxe eta beste hainbat. Txintxua Filmsen beste ekoizpen batzuetan aritu izan diren profesionalak daude taldean, arlo teknikoan: argazki zuzendariak Javier Agirre eta Txarli Argiñano dira; zuzendari artistikoa, Jaime Anduiza; eta zuzeneko soinuaz Alazne Ameztoi arduratu da. Musika, berriz, Aitor Etxebarriarena da —Hondar ahoak-eko musika ere harena zen—.

Patricia Lopez Arnaiz aktorea. David Herranz / Netflix

Koldo Almandoz zinemagileak zuzendu zuen Hondar ahoak. Eta Intimidad-en bosgarren atala zuzentzeko ardura izan du. Apirilaren 25ean, Crossover jaialdian Netflixentzat lan egindako esperientziaz galdetu zioten, eta zera esan zuen: «Askeago sentitu naiz Netflixekin lanean, ETBrentzat lan egiten baino. Diruak askatasuna ematen duelako». Argitu zuen ez dela hori bakarrik: «Netflixekin baldintzak errazagoak dira, gauzak zehaztuta daudelako». ETBn aurrekontuak urriagoak izateak lana zailtzen duela azaldu zuen.

Atalen beste zuzendariak hauek dira: Ben Gutteridge, Jorge Torregrossa eta Marta Font. Istorioaren sortzaile eta gidoilari nagusiak, berriz, Laura Sarmiento eta Veronica Fernandez dira —BERRIAk Sarmientori egindako elkarrizketa argitaratuko du bihar—. Haiek jo zuten Txintxua Filmsen atea, fikzioa Bilbon girotu nahi zutela azalduz.

Marian Fernandez Txintxua Filmseko ekoizleak Crossover jaialdian azaldu zuenez, Madrilgo gidoilariak izaki, hasieran euskarak ez zuen presentziarik gidoietan. Baina «naturaltasuna lortze aldera», zenbait pertsonaia euskaraz mintzo dira telesailean. Elkarrizketa batzuk euskara hutsean entzuten dira fikzioan: udaletxean, institutuan... Fernandezek azaldu zuenez, gidoilariek ondo ikusi zuten euskara sartzea, eta Netflixek ere bai.

Itziar Ituñok Malen Zubiri politikariarena egiten du. David Herranz / Netflix

Intimidad-eko talde teknikoan aritu ziren zenbait profesional Disney Pluseko Balenciaga telesailean ere arituko dira.


Summary: Ernaiko kideek errepidea trabatu dute Eusko Legebiltzarraren aurrean. Ekainaren 4an Bilbon eginen duten manifestaziora deitzeko eta gazteen prekaritatea salatzeko baliatu dute ekintza. Ekainaren 15ean zazpi gazte epaituko dituzte iazko maiatzean egindako mobilizazioengatik.

Ernaiko dozenaka lagunek errepidea oztopatu dute gaur goizean Gasteizko Legebiltzarraren aurrean. Ekainaren 4an Ez gaituzue geldituko lelopean eginen duten manifestaziorako deia egiteko baliatu dute protesta. Bilbon eginen dute mobilizazio hori, 17:30ean, Plaza Eliptikotik abiatuta, eta salatuko dute ekainaren 15ean zazpi gazte epaituko dituztela «Ertzaintzak eta fiskaltzak abiatutako azpijoko polizial» baten ondorioz.

Iazko maiatzean egindako manifestazio batzuk ditu epaiketak abiapuntu. Izan ere, iazko maiatzaren 7an Donostian, Iruñean, Bilbon eta Gasteizen mobilizazioak antolatu zituen Ernaik, gazteen bizi baldintza «penagarriak» eta «prekarizazioa» salatzeko: besteak beste, enpleguaren eremuko prekaritatea, emantzipatzeko ezintasuna, ikasketak «era duinean» egiteko oztopoak, eta pandemiaren ondorioz osasun mentala «okertu izana» salatu zuten. Gasteizko eta Bilboko manifestazioetan Ertzaintzak zortzi gazte atxilotu zituen, eta hirurogeitik gora zauritu, ezker abertzaleko gazte erakundearen arabera.

Horietatik zazpi gazte epaituko dituzte orain: «Urtebete eta urte eta erdiko espetxe zigorrei, isunei eta kalte ordainei aurre egin beharko diete», salatu du gaur Ernaik: «Guztira 20.000 eurotik gora». Ekainaren 4an eginen duten manifestazioan, horiei babesa adierazi ez ezik, aldarrikatuko dute ez dela delitua «gazteentzako bizitza baldintza duinen alde borrokatzea».

Eusko Jaurlaritzari deia

Ez dute ausaz aukeratu Eusko Legebiltzarraren aurrean esertzea. Izan ere, Eusko Jaurlaritzari bidali nahi izan diote mezua: «Badakigu gazteon egoera prekarioa iraultzeko eta bizi baldintza duinak eskuratzeko bide bakarra kaleak hartzea eta borrokatzea dela, eta zentzu horretan mobilizatu ginen 2021eko maiatzaren 7an. Baina, egun hartan, beste hamaika alditan egin bezala, gaur legebiltzar barruan dauden [Josu] Erkoreka, [Iligo] Urkullu, [Idoia] Mendia eta Eusko Jaurlaritzako kide guztiek, gazteon aldarri eta beharrei erreparatu beharrean, Ertzaintza gu jipoitzera bidaltzea nahiago izan zuten». Ernairen ustez, atxiloketa eta auzipetzeen bidez «gazte borroka gelditu» eta euren bizitzen «prekarizazioarekiko duten erantzukizuna ezkutatu» nahi izan zuten agintariek.


Summary: Zallako Udalak doluminak eman dizkie trenak harrapatuta hildako neska gaztearen senideei. Atzo arratsaldean gertatu zen istripua, Zallako geltokitik hurbil. 17 urte zituen zendutako emakumeak.

Zallako Udalak (Bizkaia) doluminak adierazi dizkie, herritar guzien izenean, atzo trenak harrapatuta zendutako neska gaztearen familiari eta lagunei: «Istripu tragiko honen aurrean, gure herria lur jota dago. Bizitza bat galtzea beti da gogorra, baina batez ere galtzen den bizitza hori gazte batena denean». 17 urte zituen neskak, eta Zallako tren geltokitik hurbil harrapatu zuen trenak.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailak jakinarazi zuen 15:50ean gertatu zela ezbeharra, Zallako geltokiaren ondoko trenaren pasabide batean. Larrialdi zerbitzuek ezin izan zuten emakumea suspertu. Trenbideko zirkulazioa eten zuten atzo Zalla eta Aranguren artean.

Udalak jakinarazi du «familiaren esanetara» dagoela «behar duen orotarako».

Aldarriak, «beste baterako»

Radio Euskadi irratiak elkarrizketa egin dio goizean Juanra Urkijo Zallako alkateari (EAJ), eta adierazi du «atsekabetuta» daudela herritarrak: «Kolpe gogorra izan da». Herrian trenaren pasabideekin dagoen arazoaz galdetuta, ordea, adierazi du «aldarrikapenak beste egun baterako» utzi behar direla. 34 trenbide pasagune daude Zallan, eta alkateak aitortu du herriko «arazo nagusietako bat» direla: adierazi du udala lanean ari dela Adifekin eta Renferekin arazo hori «urgentziaz» konpontzeko. Pasabide horietako anitz herrigunean daude, bai Mimetizen, bai Arangurenen, eta, alkatearen hitzetan, «oinezkoen eta ibilgailuen joan-etorriak ugariak» dira.


Summary: Jaurlaritzak 3.559 enpresa ohartaraziko ditu kontratu irregularrak izateagatik. Datozen egunotan gutunak bidaliko dizkie Lan Ikuskaritzak, 9.950 kontratu lan erreformara egokitu ditzaten.

2021eko lan erreformak mugatu egiten du enpresek aldi baterako kontratuak egiteko aukera, baina hilabete batzuetako epea eman zien enpresei kontratazio molde berrietara egokitzeko. Trantsizio hori amaituta, arau berrietara egokitu ez diren enpresak ohartarazten hasiko dira lan ikuskaritzak.

Eusko Jaurlaritzaren Lan Ikuskaritzak gaur jakinarazi duenez, hurrengo egunetan 3.559 gutun bidaliko dizkie beste hainbat enpresari, egoera irregularrean egon daitezkeen 9.950 kontratu berrikusteko eskatzeko. Hiru dira ikuskariek atzemandako irregulartasunak: aldi baterako kontratuek baimendutako epea gainditu izana; aldi baterako kontratuak kateatzea; eta aldizkako kontratu finkoak gehiegi erabiltzea.

Jaurlaritzako Lan eta Enplegu Sailak azaldu duenez, Espainiako ikuskaritzarekin lankidetzan ari da, eta kontratazioan iruzurraren aurka borrokatzeko sistema informatiko berria erabiltzen ari dira. «Teknologia erabiliz, iruzurraren aurka Borrokatzeko Tresnak aukera ematen du datuak gurutzatzeko eta aldi baterako kontratuen arloan irregulartasunak dauden edo arauak betetzen ez diren egoerak detektatzeko», azaldu du sailak.

Iaz hiru gutun bidalketa egin zituen, otsailean, apirilean eta urrian. Guztira, 9.000 gutun bidali zituen Lan Ikuskaritzak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta 22.852 kontratu berrikusteko eskatu zieten enpresei. Horietatik, 14.152 mugagabe eta lanaldi osokoak bihurtu ziren. Gainera, ohiko jardueraren bitartez 2021ean beste 10.964 kontratu berrikusi zituzten enpresek, eta aldi baterako 2.342 kontratu mugagabe bihurtu ziren.

Enpresen %4k kateatzen dituzte

Aurtengo lehen eskutitz sorta izango da maiatzekoa. 771 gutun jasoko dituzte ustez aldi baterako kontratuen epeak gainditu dituzten enpresek. Ikuskariek diotenez, kasu batzuetan lau urtetik gorako obra eta zerbitzu jakineko kontratuak izan dituzte langile batzuek, eta beste batzuek urtebetetik gora daramate ekoizpenaren zirkunstantziek eragindako behin-behineko kontratuekin. Enpresen %1,1etan aurkitu dituzte halako irregulartasunak.

Lan Ikuskaritzak arazo gehiago atzeman ditu benetan aldi baterako ez diren egoeretan aldi baterako kontratuak kateatzen diren kasuekin. Enpresen %4tan ikusi dituzte halako irregulartasunak, eta, ondorioz, 2.468 enpresak jasoko dituzte oharrak.

320 enpresak beste arrazoi batengatik jasoko dute gutuna: aldizkako kontratu finkoak egiteagatik berez aldizkakoak ez diren lanengatik. «Ezin zaio aldizkako izaera finkoa eman etenik gabe mantentzen den harreman bati», gogorarazi du Lan Ikuskaritzak. Enpresen %1,1ek dute jokabide hori. Gainera, arau hauste horrengatik zortzi kontserba enpresa ohartarazi dituzte.

Ustezko iruzur gehien Bizkaian dago, lurralde horretan 6.138 kontratu berrikusi beharrekoak direla esan baitu Lan Ikuskaritzak (%61,7). Gipuzkoan 2.707 kontratu aldarazi nahi ditu, eta Araban, 976.

Eskutitzetan, Lan Ikuskaritzak jakinaraziko die enpresei hilabete dutela kontratuak erregularizatzeko. Hala egin ezean, ikuskariek berek zabalduko dituzte jardunak. Gogorarazi duenez, arau hauste larritzat jotzen dute kontratuak ez aldatzea.


Summary: Joao Almeidak Giroa utzi du, positibo eman baitu COVID-19 proban. Portugaldarra zen Mikel Landaren aurkari nagusia podiumera igotzeko: arabarrak 49 segundoren aldea zuen. Orain, 4.43ra du laugarren sailkatua: Vincenzo Nibali

Albiste garrantzitsu bat izan da Italiako Giroan, hemezortzigarren etapa hasi aurretik. UAE taldeak jakinarazi du Joao Almeidak positibo eman duela COVID-19an, eta, horren ondorioz, txirrindulari portugaldarrak lasterketa utzi duela.

Almeidaren erretiroak mesede egiten dio Mikel Landari (Bahrain). Izan ere, hura zen txirrindulari arabarraren aurkari nagusia podiumera igotzeko: hirugarren zen Landa, eta laugarren Almeida, 49 segundora. Orain, abantaila askoz handiagoa du Landak, ia bost minutukoa: Vincenzo Nibali italiarra da laugarren (Bahrain), 4.43ra.

Giroa amaitzeko lau etapa falta direla, Richard Carapaz da lehen sailkatua (Ineos). Txirrindulari ekuadortarrak hiru segundo besterik ez dio ateratzen Jai Hindley australiarrari (Bora), eta 1.05 Landari. Nibali laugarren postuan dago, 5.48ra, eta Pello Bilbao (Bahrain), bosgarrenean, 6.19ra. Gernikarrak postu bat egin du gora Almeidak erretiroa hartu eta gero.

Gaur, hemezortzigarren etapa jokatuko dute, Borgo Valsugana eta Treviso artean. Txirrindulariek 156 kilometro egin beharko dituzte. Ez du aparteko zailtasunik, eta, itxuraz, oso aproposa da esprinterrentzat.


Summary: Poliziaren eta eskuin muturraren biktimen legeak bidea hasi du Nafarroako Parlamentuan. PSNk, Geroa Baik eta Ahal Dugu-k aurkeztu dute proposamena: EH Bilduren eta Ezkerraren babesa jaso du, eta Navarra Sumak kontra bozkatu du.

Poliziaren eta eskuin muturreko taldeen indarkeria pairatu dutenei «aitortza eta ordaina» emateko lege proposamena tramitatzen hasi da Nafarroako Parlamentua. 2019ko Foru Legearen moldaketa da PSN, Geroa Bai eta Ahal Dugu taldeek aurkeztu dutena, hiru helburu nagusirekin: funtzionario publikoen edo eskuin muturraren biktimei «kalte ordain zehatzak» ematea, biktima mota guztiak parekatzea, eta «segurtasun juridikoa» bermatzea. EH Bilduk eta Ezkerrak proposamena aintzat hartzearen aldeko botoa eman dute, eta Navarra Sumak, berriz, kontrakoa. Aurrerantzean, batzordean eztabaidatu beharko dute zirriborroa, osoko bilkuran onartu aurretik.

Lege proposamena aurkeztu duten taldeen izenean, Jabi Arakamak (Geroa Bai) esan du «epaileei dagokiela justizia egitea», baina kasu askotan ez dela halakorik gertatzen: «Espainiako auzitegiek hamarkadak daramatzate bizkarra ematen eskuin muturreko taldeek eta poliziek eginiko indarkeriaren biktimen salaketei». Biktima horiei justizia zor zaiela uste du Arakamak, «urteetako ahanzturaren ostean». «Lege honen xedea da bidea egitea, biktimek aukera izan dezaten beren egia aurkezteko, eta erakundeek entzun ditzaten».

Navarra Sumako Iñaki Iriartek azaldu du bere taldeak «ez duela gustuko 2019ko legea», ezta horren gaineko zuzenketa berria ere. «Ez du segurtasun juridikorik eskaintzen, biktimen batzordeak biktima gisa onar baitezake epaileek halakotzat ez daukaten pertsona bat, eta baita alderantziz ere». Edonola ere, Iriartek esan du talde erregionalistak bat egiten duela biktimei eta euren familiei ordaina emateko helburuarekin, eta legean jasotako bidea dela zalantzan jartzen dutena: «Errespetu osoa diegu familiei, eta eskubide iraungiezina dute justizia lortzeko; hori da aztertu beharko genukeen bidea». Parlamentariak txarretsi egin du adituen batzordeak sortzeko erabakia, horietan parte hartuko duten adituak «errespetagarriak bai, baina ez direlako independenteak izanen, eta politikariek izendatuko dituztelako».

PSNko Inma Juriok esan du bere taldeak abstentziora jo zuela 2019ko legearen tramitazioan, baina oniritzia eman diola oraingo zuzenketari, «[Espainiako] Auzitegi Konstituzionalaren bermea duelako». «Indarrean den lege bat da, segurtasun juridiko handikoa», esan du. Juriok aitortu du, hala ere, ez duela bat egiten Geroa Baik emaniko azalpenekin, baina beharrezkoa dela «biktimen eskubideen aitortzan urratsak egitea».

EH Bilduk ere ontzat jo du lege proposamen berria: «Ez du urardotuko legearen mamia, eta segurtasun juridiko handiagoa eskainiko du, legean jasota zeuden zenbait kontzeptu argituz eta zehaztuz», azaldu du Bakartxo Ruiz legebiltzarkideak. Gogorarazi du, hala ere, hau ez dela eskuin muturreko taldeen eta Poliziaren biktimei aitortza emateko lehen legea: 2015ean aurkeztu zen jite bereko lehen araua, baina atzera bota zuen Espainiako Auzitegi Konstituzionalak. «Zazpi urteren ostean, ezinbestekoa da lege hau bere puntu guztietan aplikatzea. Eskuinak interes politiko handia izan du lege hau atzera botatzeko, eta blokeo juridikoak ezinezko bihurtu du aurrera egitea».

Podemos taldeko Mikel Builek ere 2015eko legea izan du hizpide, eta esan du oraingo lege proposamena «orduko borondate politikoa gauzatzera datorrela». «Martxan dugu jada 2019ko legea, batzordea aktibatu dugu, eta mahai gainean jarri ditugu kalte ordainak; hortaz, Nafarroa egoera hobean da gaur egun, trantsizio luze, odoltsu eta amaigabe horretan pairatutakoa berri gerta ez dadila bermatzeko».

Ezkerrako Marisa de Simon eledunak, azkenik, poza agertu du, «araua onartzeko bidea emango duen gehiengo parlamentario zabala» dagoelako. Hala ere, legea motz geldituko dela uste du: «Arauak ez ditu behar diren pauso guztiak ematen, gaur egun oraindik ezinezkoa baita gertatutakoa ikertzea». Edonola ere, funtsezkoena «justizia egitea» dela uste du: «Biktimak aitortze hutsa ordain bat da berez, eta hori bada urrats nabarmen bat».


Summary: Pablo Gonzalezen eskubideen urraketa arbuiatu du Eusko Legebiltzarrak. EAJk, EH Bilduk, PSE-EEk eta Elkarrekin Podemos-IUk adierazpen bateratu bat adostu dute Eusko Legebiltzarrean. Kezka agertu dute Poloniako agintariak «neurririk gabe erabiltzen» ari direlako kazetariaren behin-behineko atxiloaldia, eta instituzioei eskatu diete urratsak egiteko haren aurkako auziak «berme guztiak» izan ditzan.

Pablo Gonzalez kazetariaren egoeraren inguruan adierazpen bat adostu dute gaur EAJk, EH Bilduk, PSE-EEk eta Elkarrekin Podemos-IUk Eusko Legebiltzarrean. Testuan, lau taldeek «kezka» agertu dute euskal kazetariaren egoeraren inguruan. Gogoratu dute kazetaria otsailaren 28an atxilotu zutela Poloniako zerbitzu sekretuek, atzerriko indar baten aldeko espioitza lanak egitea egotzita, eta orduz geroztik behin-behinean atxiloturik dagoela Rzeszow-ko espetxean. Atzo bertan, Poloniako epaitegiak egoera «bidegabe» hori hiru hilabetez luzatzea erabaki zuen «inolako azalpenik edo justifikaziorik eman gabe», alderdiek testuaren hitzaurrean azpimarratu dutenez. Horiek hala, lau alderdiek testuan adierazi dute kezkaz ikusten dutela Poloniako agintariek haren aurkako behin-behineko atxiloaldia «neurririk gabe» erabiltzea, horrek Europako Batasuneko Oinarrizko Eskubideen Gutunaren 47. artikulua urratzen duelako. Horri loturik, adierazi dute ez datozela bat Poloniako epaitegien erabakiarekin, eta euskal erakunde eta instituzioei eskatu diete aldarrikatu ditzatela Pablo Gonzalezen eskubideen errespetua Poloniako agintarien aurrean. Halaber, eskatu diete «behar diren kudeaketak» egin ditzatela auziak «berme guztiak» izan ditzan, prozesuan kazetariak pairatu dituen eskubide urraketak amaituta. Eskaera hori Espainiako Gobernuari ere egin diote. Azkenik, taldeek azpimarratu dute Pablo Gonzalezen atxiloketa eta espetxeratzea albiste txarra dela «gizarte libre eta demokratiko batean oinarrizko bermea den prentsa eta informazio askatasunarentzat».


Summary: Sindikatuek eta Jaurlaritzak adostu dute egiturazkoak ez diren hezkuntzako lanpostuak halakotzat jotzea. Eusko Jaurlaritzak akordioa sinatu du Steilas, LAB, CCOO eta UGT sindikatuekin, «euskal hezkuntza sare publikoaren antolakuntza modernizatzeko eta ardatz estrategikoak indartzeko». Ingelesezko eta gorputz hezkuntzako irakasle lanpostuak gehituko dituzte, baliabideak ugarituko, eta ratioak jaitsiko.

Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak akordioa egin du gaur goizean irakasle funtzionarioen negoziazio mahaian dauden sindikatuetako ordezkariekin: hots, Steilas, LAB, CCOO eta UGTrekin. Besteak beste adostu dute egiturazkoak ez diren lanpostuak halakotzat joko dituztela. Horrez gain, beste hainbat neurri biltzen ditu akordioak: hezkuntzako zenbait etapatan ratioak jaistea, ingelesa 3 urtetik aurrera irakasten hastea, ingeleseko eta gorputz hezkuntzako irakasle lanpostuak gehitzea, hezkuntza premia bereziei loturiko baliabideak ugaritzea eta zuzendaritza eginkizunetara bideratutako baliabide gehiago jartzea. Proiektuak garatzeko baliabideak ere handituko dituzte: hala nola berrikuntza, hizkuntza eta pedagogia proiektuetarako. Bigarren Hezkuntzan hogei ikasleko kopurua gainditzen duten taldeei tutoretza bikoitza jarriko diete, eta irakaskuntza lanaren berezko eginkizunekin zerikusirik ez duten administrazio zereginetatik libratzeko profil profesionalak sortuko dituzte: administratiboak eta digitalizazioaren kudeaketakoak.

Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak adierazi duenez, «euskal hezkuntza sare publikoaren antolakuntza modernizatzeko eta ardatz estrategikoak indartzeko» izanen da lorturiko akordioa: «Ikastetxeen kudeaketari, funtsezko esparruak indartzeari eta plazak finkatzeari buruzko alderdiak jasotzen ditu».

Ikasgeletako gehienezko ratioei buruzko aldaketa atzo Eusko Jaurlaritzaren Unibertsitatez kanpoko ikastetxeen sarea antolatzeko eta planifikatzeko dekretuaren zirriborroan aurreratutakoa da, gutxi-asko. Ikastetxe publikoetan, LHn gehienez 25 ume egon daitezke ikasgelako, baina, aurrerantzean, ikasgela bakoitzean ezingo dituzte 23 ume baino gehiago eduki. Batxilergoan, berriz, orain arte baimenduta zegoen ikastetxe publikoetan 30 ikasle sartzea gelako, baina 27an jarri asmo dute muga orain. DBHko ratioak mantendu egingo dituzte: 25 ikaslekoak izango dira. Baina, atzo iragarritakoaren kontrara, txikitu egingo dituzte HHko bigarren ziklokoak: 23tik hogeira. Ratio jaitsierak «arian-arian» aplikatuko dituzte: batzuk 2023-2024ko ikasturtean, eta bertzeak 2024-2025ekoan.

Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburu Jokin Bildarratzek agerraldia egin du akordioa publiko egin berritan. Gaurkoa hezkuntzarentzat «egun ona» dela nabarmendu du, hilabete askotako lanak fruitua eman duelakoan: «Ordezkaritza sindikalaren %80rekin baino gehiagorekin ados jarri gara, eta hori ezinbestekoa eta oso inportantea da hezkuntza mundurako». Bildarratzen irudiko, hezkuntzarako mesedegarria izango da ituna: «Hezkuntzak lasaitasuna behar du, eta akordio honek lasaitasuna emango dio».


Summary: Salatu dute Ikus-entzunezkoen Legeak «ikusezin» bihurtzen dituela hizkuntza gutxituak. Ikus-entzunezkoen Legea bozkatuko dute gaur, eta hizkuntza gutxituen eskubideen alde jarduten dutenek gabeziak salatu dituzte.

«Hizkuntza berdintasuna bermatzen ez duten urrats txikiak besterik ez dira», esan dute hizkuntza gutxituen eskubideen alde jarduten duten zenbait eragilek; besteak beste, Euskalgintzaren Kontseiluak. Ikus-entzunezkoen Legea bozkatuko dute gaur, eta eragileek elkarretaratzea egin dute legearen gabeziak salatzeko. «Ez dira bete aurreikusitako helburuak, eta gure hizkuntzak ikusezin bihurtzen dituen lege bat onartu dute», salatu dute eragileek.

Besteak beste Euskalgintzaren Kontseiluak, A Mesak, Plataforma per la Llengua eta Iniciativa pol Astunianuk agerian utzi dute Ikus-entzunezkoen Legeak «eskubideen urraketa betikotu» duela. Zerbait arrazoi eman dituzte, hala nola ez diola erantzuten Espainiako Estatuko hizkuntza errealitateari: «Estatuko berezko hizkuntzen presentzia duina ez da bermatu, eta berdintasunerako aukera galdu da».

Horrekin batera, mahai gainean jarri dute herritarren eskaerak ez direla «inondik inora» kontuan hartu: «Jarrera proaktiboa izan dugu; besteak beste, aurre proiektuaren ekarpen zehatzak eginez, alderdiei gure proposamenak helaraziz eta herritarrak aktibatuz».

Eragileek presio politikoa eta soziala egin dute gutxieneko hizkuntz eskubideak txertatzeko plataformen katalogo kuotetan, TVEko emankizunetan eta finantzaketa aurreratuan. Presio hori «erabakigarria» izan arren, aldaketak «erabat eskasak» eta testimonialak direla esan dute: «Osotasunaren %0,35-2,55 da».

Lege proiektuaren arabera, streaming plataforma handiek estatuan lortutako diru sarreren %5 Europako ikus-entzunezko lanak sustatzeko erabili beharko dituzte, eta horren %70 izango da estatu bakoitzeko hizkuntzetan eginiko lanentzat. Legeak soilik gaztelaniarako ezarri ditu gutxieneko edukiak eta finantzaketa, eta portzentaje horren barruan, legeak %15 baino ez die bermatuko euskarari, katalanari eta galegoari.

Gaztelera ez diren beste hizkuntzei «aitorpenik ez egiteak» dakartzan ondorioak azaldu dituzte: «Ikusleei galarazi die beren hizkuntzan gozatzea telebista saioen, telesailen eta filmen eskaintza zabalaz». Argi utzi dute helburuak lortzeko borrokan jarraituko dutela.


Summary: Klima aldaketaren Euskadiko Herritar Batzarra sortzea onartu du Eusko Legebiltzarrak. Ekinaldiaren helburua da, besteak beste, 2050. urtea baino lehen «klima neutraltasuna» lortzea eta klima aldaketaren eraginen aurrean «erresilienteagoa den Euskadi bat» sortzea.

Klima larrialdiari aurre egiteko asmoz, klima aldaketaren herritarren batzar bat sortzea onartu du Eusko Legebiltzarrak, Elkarrekin Podemos-IUk proposatuta: Euskadiko Herritar Batzarra. Miren Gorrotxategi legebiltzarkidearen arabera, klimaren krisia «arazo larria» da munduan, eta, horregatik hain zuzen, klima aldaketari aurre egiteko politikek «lehentasuna» izan beharko lukete. Proposamena onartu egin dute, ia aho batez.

Egitasmoaren helburua da, besteak beste, 2050. urtea baino lehen «klima neutraltasuna» lortzea eta klima aldaketaren eraginen aurrean «erresilienteagoa den Euskadi bat» sortzea. Horretarako, alderdiek nabarmendu dute beharrezkoa dela herritarrek parte hartzea. Unai Grajales EAJko legebiltzarkidearen arabera, trantsizio prozesua «arrakastatsua» izateko, ezinbestekoa da gizartearen eta eragile ekonomiko eta instituzionalen babesa eta konpromisoa lortzea. Horrela, Mikel Otero EH Bilduko legebiltzarkideak adierazi du herritarrek zuzenean parte hartu behar dutela «klimaren aldeko klima bat sortzen», eta horretarako funtsezkoa dela herritarren eta erakunde publikoen artean lankidetza modu berriak sortzea: «Proiektua ezin da arrakastatsua izan soilik politika instituzionalean murgilduta gaudenok jarduten badugu».

Horiek horrela, herritarrek proposatuko dituzte klima aldaketari aurre egiteko neurriak. Batzarreko kideak zozketa errepresentatibo bidez hautatuko dituzte, adinaren, lurraldearen, hiriguneen, landa eremuen, sexuaren eta errenten arabera, besteak beste. Taldea eratu ondoren, partaideek formakuntza bat jasoko dute, eta gobernuak galdera bat planteatuko dio batzarrari. Galdera horri buruz eztabaidatu ondoren, proposamenak egin eta bozkatu egingo dituzte.

Gorrotxategik gogorarazi duenez, gisa horretako batzar bat eratzea betebeharra da Espainiako Estatuan, legeak hala ezartzen duelako, baina erkidegoetan gomendio bat baino ez da. Horrekin, gaineratu du Nafarroako Gobernuak klima aldaketaren legean txertatu zuela herritarren batzarra, eta gauza bera egin beharko litzatekeela Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan: «Komenigarria litzateke Euskadin ere lege honetan sartzea klima aldaketarako herritarren batzar bat». Legebiltzarkidearen ustez, gizarteak ardurak eta erabakiak hartzen hasi behar du: «Erakundeok herritarrengan konfiantza izaten hasi behar dugu, herritarrei erakunde politikoetan konfiantza izateko eskatzen diegun bezala».

Planteatutako helburuak lortzeko, Alberto Alonso PSE-EEko legebiltzarkideak azaldu du gizartean aldaketa kulturalak egin behar direla, eta horietan aurrerapausoak emateko modu bakarra dela herritarrekin elkarlanean aritzea: «Kasu honetan, politikariok ez ditugu gako guztiak». Oterok ere bat egin du ideia horrekin, eta nabarmendu du herritarrek beren bizitzeko eta kontsumitzeko moduak moldatu behar dituztela: «Argi dago baliabide material eta energetiko gutxiago dituen mundu baterantz goazela». Horregatik, hain zuzen ere, aldaketa «eraldatzaileak» egin behar dira, besteak beste, industrian, hondakinen kudeaketan, eta ekoizteko eta garraiatzeko moduan.

Alonsoren arabera, sozialistentzat funtsezkoa da proposatutako batzarra «sendo finkatuta» egotea klima aldaketari eta energia trantsizioari buruzko euskal legean: «Hori babesten duen tresna arau emailea ezin da izan dekretu soil bat».

Adostasuna, «inoiz baino azkarrago»

Elkarrekin Podemos-IUk egindako proposamenak adostasun «zabala» izan du legebiltzarrean, eta, Grajalesen arabera, «inoiz baino azkarrago» lortu dute hori. Ekinaldiak bi puntu ditu, eta legebiltzarkideek puntuka egin dute bozketa.

Lehenengo puntuan jaso dutenez, besteak beste, Eusko Legebiltzarrak Eusko Jaurlaritzari eskatzen dio «formula irekiak eta kanal irisgarriak» sar ditzala energia trantsizioari eta klima aldaketari buruzko etorkizuneko legean, interesa duten herritarren parte hartzea bermatzeko. Horretarako, aurretik dauden partaidetza mekanismoak «indartuko» ditu, eta klima aldaketaren arloko erabakiak hartzeko prozesuan herritarren parte hartzea modu egituratuan bermatuko.

Bigarren puntuan, aldiz, Eusko Legebiltzarrak Eusko Jaurlaritzari eskatzen dio herritarren partaidetzarako foro edo batzar bat eratzeko. Bertan, herritarrek aukera izango dute hausnarketa eta ezagutza kolektiboa sortzeko, informazioa jasotzeko, eztabaidatzeko eta adostasunak sortzeko. Azaldu dutenez, ingurumenaren arloan eskumena duen saileko titularrak onartuko du, agindu bidez, foro edo batzar horren osaketa, antolaketa eta funtzionamendua.

Onartu egin dituzte planteatutako bi puntuak: lehenengoan, 73k egin dute alde, eta bat abstenitu egin da. Bigarrenean, berriz, 68k egin dute alde, eta 6k kontra. Izan ere, Muriel Larrea PP+C's koalizioko legebiltzarkideak azaldu du bere alderdia ez datorrela bat bigarren puntuarekin, batzarra egitearekin, hain zuzen: «Gauzak egiteko eurek duten modua sartu nahi dute, eta, horrela, ahotsa gehien altxatzen duenak irabazten du». Horrekin, nabarmendu du puntu hori ez dagoela definituta, eta horrek «bidea guztiz libre» uzten diola gobernuari herritarren parte hartzea «nahi duen moduan» kudeatzeko.


2022ko Juul sari banaketa

Summary: 2022ko Juul sari banaketa. Juul kanpainak gure haur eta gazteen artean euskaraz irakurtzeko zaletasuna piztea du helburu.

Juul kanpainak gure haur eta gazteen artean euskaraz irakurtzeko zaletasuna piztea du helburu. Horretarako, zenbait ekintza egiten dira ikastoletan; horien artean, hauteskunde literarioak.

Aurtengoa XXIV. saioa izan da, eta Euskal Herriko ikastoletako haur eta gazteek 14.400 bototik gora eman dituzte gustukoen duten liburuari lotuta. Ilustratzaileei dagokionez, 7.500 bototik gora jaso ziren. Horiekin sortu da sarituen zerrenda.

Idazle sarituak honako hauek izan dira: Amaia Egidazu Dorotea liburuarekin, Almudena Cid Minutu eta erdiko munstroak liburuarekin, Ibon Martin Onin eta denboraren makina eta Onin mitologiaren lurraldean liburuekin, Enara garmendia Hiru gara, baina niri bost! liburuarekin, Jasone Osoro Go!azen New York, New York eta Festa liburuekin, Estibaliz Vivanco Argixorgin liburuarekin, Jon Arretexe Beti iparralderantz liburuarekin eta Jhon Andueza Magali ez dago bakarrik liburuarekin.

Ilustratzaileak aintzat hartuta: Emmanuel Montiel, Eider Eibar eta Joseba Larretxe Josevysky.

Atzo egin zuten idazle eta ilustratzaile bozkatuenei sariak banatzeko ekitaldia. Tafallako kulturgunean izan zen, 2022ko Nafarroa Oinez antolatzen ari den Garcés de los Fayos Ikastolako familia, langile eta ikasleen laguntzaz. Azken horiek dantza ederra egin zuten, Nafarroa Oinezen maskota den Ezkurtxo lagun zutelarik.

2022ko Juul sari banaketa 2022. NAFARROA OINEZ

Halaber, bertan izan ziren Tafallako alkatea den Jesus Arrizubieta eta Euskarabideako zuzendari-gerentea den Mikel Arregi, baita Euskal Herriko Ikastolen ordezkariak ere.

Urtero legez, Juul saria Euskal Herriko artista batek sortu du. Aurtengoan Fernando Pagola artistaren lana izan da. Ohi bezala, sarituak izan diren idazleen eta ilustratzaileen erantzuna bikaina izan da, eta Nafarroako Ikastolen Elkartea oso eskertuta dago haien parte hartzearekin.

Nafarroako Ikastolen Elkarteko Elena Zabaleta Andresaren hitzetan, «gure gizarte aldakor honetan gutxi irakurtzen omen dugu, eta irakurtzeko zaletasuna sustatzeko zer egin daitekeen kezka iturri da eremu ezberdinetan. Hala gertatzen da gure ikastoletan ere. Horregatik, Juul kanpaina egoera horri aurre egiten laguntzeko tresna-bidea izan daitekeela uste dugu, edo, behintzat, hala izatea nahiko genuke».

Ekitaldia streaming bidez eman zen, eta lotura hauen bidez ikus daiteke:

https://www.youtube.com/user/NIEikastola https://www.youtube.com/watch?v=tsXuf4cXKkU


Summary: Zorion eta ilusio eztanda, mantangorriaren milagarrena ospatzeko. BERRIAk haurrentzako argitaratzen duen Mantangorri gehigarriak mugarria pasatu du: 1.000 zenbaki. Jai batekin ospatu dute eginiko bidea, Txillida Lekun.

Euskaldunon Egunkaria-ren Xingola gehigarriaren lekukoa hartu zuen Mantangorri-k, 2003ko ekainaren 28an. BERRIA egunkaria jaio eta astebetera hegaldatu zen lehenengo marigorringoa. Gaur, ospakizun eguna du haurrentzako gehigarriak, 1.000. zenbakia argitaratu duelako.

Ikusi gehiago: Argazki bilduma: Mantangorritu festa.

Hamaika urte, eta mila zenbaki. «Baina hori asko da, ama?», galdetuko du baten batek. Bada, egin kontuak: mila zorion agur orrialde izango dira, beharbada. Horietako bakoitzean 4-6 ume zoriontzeko mezuak agertzen badira normalean, agian 6.000 haurrek jaso dute agurra Mantangorri-ren orrialdeetatik. Agian esaten dugu, inork ez dituelako banan-bana zenbatu, eskuetako hatzak eta oinetako behatzak gutxi direlako hori guztia nahastu gabe zenbatzeko.

Ziurrenera, 1.000 elkarrizketa inguru izango dira: kirolariak, marrazkilariak, bertsolariak, asmatzaileak, zientzialari eroak, erizainak, sendagileak eta bestelako benetako superheroiak...

Mila denbora-pasa orri izango dira: dozenaka mila puntu marrazkiak osatzeko, Lotu puntuak sailean. Dominoak, zenbakien segidak, labirintoak... Dozenaka poster, ziurrenera, gelako paretan sartzen direnak baino gehiago. Aukeratu behar.

Eta esperimentuak? Marikalanbre zientzialariak ehunka esperimentu erakutsi ditu Irrien Lagunak klubaren tartean.

Eta Belardo eta adiskideen ehunka abentura atera dira, Mattin marrazkilariaren tartean.

Adibide batzuk besterik ez dira. Askoz gauza gehiago dago. Mila amandre gonagorriek dituzten adina pinporta, Mantangorri gehigarria egiten duten sortzaileek aurrekoan azaldu zuten bezala.

Mantangorrizaleak ere milaka dira, eta horietako mordoxka bat bilduko da gaur Txillida Lekun (Hernani, Gipuzkoa), 1.000. zenbakia ospatzeko prestatu den jaialdian. Izan ere, sarrerak amaitu dira, tokiak muga duelako.

Hasierako aleak irakurri zituzten haurrek 20 urteren bueltan izango dituzte gaur. Haiek, gaurko irakurle gazteak, sortzaileak eta gurasoak bilduko dira gaur, eskulturaz inguraturiko belardi ederrean. Belardo etxean bezala egongo da, beste mila zenbaki egiteko indarrak metatzen.

Ikusi gehiago: Zaleekin, mila zenbaki

Egitaraua

09:30: Harrera.

10:15: Juan Kruz Igerabide, ipuin kontalari.

11:00: Ipuin kontalari musikatua: Ameli eta Xirrikituen Jostunek.

11:00: Antzezlan musikatua: Meri, Mari eta Lari.

12:00: Ilustrazio lantegia, Ainara Azpiazu Axpi eta Aitziber Alonsorekin.

13:00: Asier Kidam magoa.

14:30: Amaiera, Irrien Lagunakeko Tiritatxo eta Martinberrekin.


Summary: 160 ontzi tradizional sartu dira Pasaiako badian, Itsas Festibala hasteko. Normandiako 'Marité' 45 metroko ontzi normandiarra izan da sartzearen protagonistetako bat. Asteburu osoan itsas ondarearekin loturiko hamaika ekitaldi egingo dituzte, badiaren inguruan.

Marité Normandiako ontzi bat da, egurrezkoa, 45 metroko luzerakoa. Ez da birsorkuntza bat: duela mende bat eraiki zuten Ternuara bakailaoak arrantzatzera joateko, eta, sasoian dago oraindik ere. Ez da bakarra izango. Beste 160 ontzirekin batera, Pasaiako badian sartu da gaur (Gipuzkoa), Pasaiako Itsas Festibala hasteko ekitaldian.

18:00etan hasi da ontzien segizioa. Egurrezko ontzi handiak, ertainak eta txikiak sartu dira. Musika, dantza eta kanoiekin hartu dituzte lehorretik.

La Recouvrance bretoia izan da handi horietako bat. Lekeitioko (Bizkaia) Atyla goleta, Errusiako Shtandart fragata, eta, txikien artean, Suhigaraitxipi kortsarioaren izena daraman Hendaiako (Lapurdi) trainerua ikusi da.

Gaurtik igandera, itsasoa izango da da protagonista, baina baita musika, gastronomia, artisautza, tailerrak eta hainbat diziplinatako dibulgazio ekitaldiak ere.

2018an egin zuten lehenengo Itsas Festibala Pasaian. 115 ontzi izan ziren orduan. 2020an egin behar zuten bigarrena, bi urtean behin egitea zelako asmoa, baina pandemiak zapuztu zuen. Beste jaialdi asko bezala, aurten itzuli da.


Summary: ELAk salatu du Jaurlaritzak lanpostu publikoak «pribatizatzeko» atea zabaldu duela. Sindikatuaren arabera, Urkulluren gobernua legea urratzen ari da lan eskaintza publikoko deialdietan, eta baliteke auzitara jotzea. Egoera «bereziki kezkagarria» da Osakidetzan eta hezkuntzan: behin-behinekotasuna %40tik gora mantenduko dela dio.

ELAren arabera, «gezurretan» ari da Eusko Jaurlaritza. Hainbat urtez behin-behinekoek bete dituzten lanpostuak egonkortzeko egingo duen lan eskaintza publiko berezian ez ditu «ahal diren postu guztiak» eskainiko, Olatz Garamendi Gobernantza Publikoko sailburuak aurkakoa esan arren. Eta baieztapen hori datuekin babestu du sindikatuak. Ohartarazi du oposizioak amaitzean, Jaurlaritzaren menpeko erakunde guztiak kontuan hartuta, batez beste %40tik gorakoa izango dela behin-behinekotasuna. Oso urrun, beraz, Espainiako Gobernuaren Iceta legeak eta Europako Justizia Auzitegiak ezarritako %8ko tasatik, «horretara derrigortuta egon arren». Hori hala izan dadin, sindikatuak «bide juridiko guztiak» aztertuko dituela aurreratu du Igor Eizagirre ELAko zerbitzu publikoetako federazioko idazkari nagusiak.

Ikusi gehiago: Administrazioak oposizio deialdi bereziak iragartzen ari dira, behin-behineko lanpostuak finkatzeko

Jaurlaritzak aste honetan jakinarazi ditu zenbat lanpostu egonkortuko dituen: 10.447 guztira: 3.723 Osakidetzan, 3.040 hezkuntzan eta 3.684 administrazio orokorrean. ELAren arabera, horiek ez dira «hiru urte baino gehiago etenik gabe behin-behineko langile batek edo gehiagok» bete dituzten lanpostu guztiak. Iceta legeak hori esaten du, baina horren irakurketa «maltzurra» egin du Jaurlaritzak.

Ikusi gehiago: ELAk dio 356 lanpostu egonkortuko dituztela EITBn; LABek, berriz, dio 263 direla

ELAren arabera, soilik administrazio orokorrean beteko litzateke araudiak esaten duena —%12ra jaitsiko litzateke behin-behinekotasuna—. «Inolaz ere» Osakidetzan eta hezkuntzan: bi arlo horietan %40tik gora mantenduko litzateke, eta, Eizagirrek gogoratu duen moduan, bi sail horietan daude langile gehien, alde nabarmenarekin. «Garamendi administrazio orokorraz ari da administrazio osoa izango balitz bezala».

Eizagirreren arabera, datuek erakusten dute Jaurlaritzak ez duela Osakidetzako eta hezkuntzako lanpostuak egonkortzeko borondaterik. Eta uste du horren atzean asmo ilun bat dagoela: «Zerbitzu publikoen pribatizazioari ateak zabaltzea, publikoarekin negozioa egiteko». Bitartean, behin-behinean segituko duten langileekin «nahi duena egiten» jarraituko duela salatu du: «Lanpostuak nahi eran mugituko ditu, langileen egutegi eta ordutegiekin jokatuko... Jaurlaritza aldi baterako enplegurako enpresarik erraldoiena da».

Sailburuak eta ELAk egiten dituzten irakurketen artean dagoen alde nagusia batzuek eta besteek ematen dituzten behin-behineko lanpostuen kopuruan dago. Sindikatuak «gardentasunik eza» leporatu dio Jaurlaritzari. Gutxienez hiru urtez jarraian aldizkako langileekin bete diren lanpostuen zerrenda zehatza ez ematea egotzi dio. ELAk aipatzen dituen kopuruak Jaurlaritzak berak legebiltzarrean emandakoak dira. Eta lanpostuei ez, langileei dagozkie. Horien arabera, hezkuntzan 9.000 beharginek daramatzate hiru urte baino gehiago behin-behinean; Osakidetzan, 15.000 inguruk, eta 9.000k zortzi urtetik gora.

Beharren arabera

Sindikatuaren kritikei erantzunez, Garamendik argudiatu du osasungintzaren eta hezkuntzaren beharretan aldaketa handiak egoten direla, eta garai batzuetan ezinbestekoa izaten dela behar koiuntural horiek behin-behineko langileekin betetzea. Kasu horretan ez dela Iceta legeak bete behar uste du. Gogoratu du, halaber, gauza bat dela hiru urtez baino gehiago behin-behinekoekin betetako lanpostuen kopurua, eta beste bat dela hiru urte baino gehiago behin-behinean egin dituzten langileena. Azpimarratu duenez, legeak dio lanpostuak finkatu behar direla, eta ez langileak. ELAk onartu du hori, baina salatu du legearen irakurketa maltzurra egin duela Jaurlaritzak. Haren ustez, «milaka batzuk» gehiago izan beharko lukete egonkortu beharko liratekeen postuak. «Milaka langile dituzunean hiru urtetik gora behin-behinean, ezin duzu esan lanpostu horiek unean uneko behar batzuei erantzuteko direla: egiturazkoak dira».

Eizagirreren arabera, oso bestelako jarrera erakutsi dute Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako aldundiek eta lurralde horietako udalek. Sindikatuekin negoziatzeko borondatea izan dutela azpimarratu du, eta horren ondorio dela oposizioak amaitu ondoren legeak ezarritako tasatik hurbil geratuko direla.


De Bondtek iazko arantza atera du

Summary: De Bondtek iazko arantza atera du. Flandriarrak hirugarren etapa garaipena eman dio Alpecin taldeari aurtengo lasterketan. Lau laguneko ihesaldia heldu da helmugara. Iaz, laugarren izan zen etapa batean.

Dries de Bondtek ziklista langileei gorazarre egin die gaur. Hura ere multzo horretakoa izanik, bere artaldeari egin dio oparia: Italiako Giroko etapa bat. Trevisoko helmugan, 18. jardunaldian, lehena izan da Flandriako ziklista. Hiru iheskideak utzi ditu atzean: Edoardo Affini (Jumbo), Magnus Cort (Education First) eta Davide Gabburo (Bardiani). Iazko arantza atera du Italiako lasterketa nagusian, laugarren egin baitzuen 11. etapan.

Gaurkoa laburra zen (156 km), eta mendiko bi etaparen ondorengoa. Etaparen garapenak ez du inor ezustean hartu, ihesaldia osatzea aurreikusten baitzen. Esprinterren taldeak lanean aritzea ere espero zen, eta gertatu da hori ere. Baina ezustea, handia edo txikia: ez dira gai izan iheslariak harrapatzeko. Beste egun batzuetako krudelkeriarik ez da izan, ihesekoak azken unean harrapatu eta horrelakoak. Beste ezusteko bat izan da lasterketaren abiadura. Ziztuan ibili dira ziklistak, eta etenak ere izan dira tropelean. Besteak beste, Juanpe Lopez (Trek) geratu da atzean, maglia arrosa soinean zenbait egunez eraman zuen espainiarra. Jai Hindley (Bora) bigarren sailkatuak ere komeriak izan ditu, baina, matxura tarteko izan denez, eta azkeneko hiru kilometroen barruan, galerarik ez diote pilatu epaileek.

Sailkapen nagusian aldaketa etaparen atarian izan da. Joao Almeida (UAE) ez da atera, positibo eman duelako COVID-19an. Gertakari horrek mesede egin dio Mikel Landari (Bahrain), laugarren baitzen portugaldarra, euskal herritarrarengandik 49 segundora. Orain, Vincenzo Nibali da laugarren (Astana), Landarengandik 4.43ra.

Bihar 19. etapan, mendia jarriko zaie parez pare berriz. Marano Lagunare-Santuario di Castelmonte arteko ibilbidea osatu beharko dute. 178 kilometro, eta lau mendate: Villanova Grotte eta Tanamea (3.maila), Kolovrat (1.maila) eta amaierako gaina, Castelmonte (2.maila).


Summary: Txinak segurtasuna handitzeko akordioa lortu nahi du Pazifikoko hamar herrialderekin. Pekinek «partaidetza handiagoa» izatea nahi du polizia zaintzan, zibersegurtasunean eta itsas kartografian. Itunak kezka handia eragin diezaioke Mendebaldeari.

Asia-Pazifikoko hamar herrialderekin segurtasun eremua zabaltzeko eta harremanak sendotzeko akordio zabal bat lortzea du xede Txinako Gobernuak, The Guardian egunkariak gaur aurreratu duenez. Argitaratutako zirriborroaren arabera, Pekinek «partaidetza handiagoa» izatea nahi du polizia zaintzan, zibersegurtasunean, itsas kartografian eta baliabide naturaletako sarbidean. Asiako erraldoiaren asmoak zein diren jakinda, itun horrek kezka handia eragin diezaieke akordio horren aurka dauden Ozeano Bareko zenbait herrialdetako agintariei, baita Mendebaldeari ere.

Zirriborro horrek bost urteko ekintza plan bat jasotzen du, eta Txinak askotariko gaiak jorratu nahi ditu; besteak beste, merkataritza, finantzaketa eta inbertsioa, turismoa, osasun publikoa, eta mandarin txinera eta kultura trukea. Hain zuzen ere, 2018arekin alderatuta, Pekinek 2025erako aldebiko merkataritzaren bolumena bikoizteko konpromisoa berretsi du, eta Asia-Pazifikoko uharteei bi milioi dolar —1,85 milioi euro— emango dizkie COVID-19aren ondorioei aurre egiteko, baita berrehun mediku txinatar bidali ere.

Ituna lortzeko helburuarekin, Txinako Atzerri ministro Wang Yi Asia-Pazifikoko zortzi herrialdetan izango da datozen hamar egunetan, bertako agintariekin gaiaz eztabaidatzeko: Kiribatin, Samoan, Fijin, Tongan, Vanuatun, Papua Ginea Berrian, eta Ekialdeko Timorren. Hasteko, Yi Salomon Uharteetako jarduneko gobernadore nagusi Patteson Otirekin bildu da gaur, Honiara hiriburuan. Txinako Atzerri ministroak nabarmendu du Asiako erraldoiak sostengua emango diola uhartediari bere «subiranotasun nazionala, segurtasuna eta lurralde osotasuna babesteko».

Pekinek eta Honiarak segurtasun lankidetzako akordio bat sinatu zuten duela hilabete pasatxo, zeinak bi herrialdeen arteko lankidetza ahalbidetuko duen uhartediko «ordena soziala mantentzeko, herritarren segurtasuna bermatzeko, laguntza emateko eta hondamendi naturalei aurre egiteko», esaterako. Itun horrek mesfidantza eragin du Asia-Pazifikoan, eta Quad aliantzak —AEBek, Japoniak, Indiak eta Australiak osatzen dute— Txinari joan den astelehenean leporatu zioten «indopazifikoan bereziki» statu quo-a «indarrez» aldatu nahi izatea.

Australia eta Mikronesia

Australiako lehen ministro karguaz jabetu berri den Anthony Albanesek adierazi du Txinak Asia-Pazifikoan duen eragina «handitzeko» mugimenduei «erantzun» egin behar diela. Horretarako, Canberra Pekini aurreratu zaio, eta Australiako Atzerri ministro Penny Wong Fijira joan da, eta Frank Bainimarama lehen ministroarekin batzartuko da bihar. Bainimaramak, berriz, Twitterren idatzi du Fijiko herritarrak lehenetsiko dituela Australiako eta Txinako ordezkariekin izango dituen bileretan, baita nazioarteko zuzenbidea aintzat hartu ere.

Mikronesiako Estatu Federatuetako presidente David Panuelok, bestalde, ohartarazi du Pekinek Asia-Pazifikoan hedatzeko dituen asmoek eskualdearen egonkortasunari «mehatxu» egiten diotela, eta horrek Txinaren eta Mendebaldearen arteko «gerra hotz berri bat» eragin dezakeela. Mikronesiako presidentearen ustez, Txinak eskualdeko uharteekin duen segurtasun-akordio posibleak erabateko aldaketa ekarriko luke «Ozeano Bareko dinamika historikoan», ABC Australiako telebista kateak zabaldu duen gutunak adierazi duenez.


Summary: ELAk dio 356 lanpostu egonkortuko dituztela EITBn; LABek, berriz, 263 direla dio. LABek esan du ELAk «puztu» egin dituela kopuruak; ELAk azaldu du akordio desberdinetakoak batu dituela.

ELA sindikatuak duela egun batzuk azaldu zuen EITB Media taldean 356 plaza egonkortuko dituztela. LABek, berriz, esan du kopuru horiek «puztu» egin dituztela, eta aipatu du 263 lanpostu publiko egonkortuko dituztela —196 merezimenduzko lehiaketa bidez, eta 67 lehiaketa oposizio bitartez—.

LABek ELAri eskatu dio «arduraz» eta «gardentasunez» jokatzeko, «gizarteari eta langileei iruzur egiteari utzita». LABen arabera, ELAk egonkortze prozesuetara aterako diren plazak eta oposizio arruntaren deialdiari lotutako plazak nahastu ditu. «Alde batetik, LABek landu eta borrokatutako akordio baten bidez, joan den otsailean ETBko 57 langile finko egitea onartu zen, eta kopuru hori gehitu du ELAk. Baina langile horien egoerak ez du inolako zerikusirik lanpostu publikoak egonkortzeko ezohiko prozedurarekin». LABen ustez, aurretiaz sortutako gatazka judizial bat amaitzeko akordioa izan zen hura, eta 57 langile horiek finkoak dira dagoeneko.

ELAko ordezkari Igor Eizagirrek adierazi du 57 lanpostu horiek ere egonkortu egingo direla: «Akordio desberdinetakoak sartu ditugu zenbaketan. Berresten dugu 356 lanpostu direla». Gogorarazi du lehen ere esan zutela akordio desberdinak zeudela, «baina helburu berdina» zutela: «Estabilizazio akordioa lortzea».

LABek iragarri du «koherentziaz, zintzotasunez eta gardentasunez» jokatu duela: «Ez dugu salduko esperantza faltsurik, ezta datu okerrik ere. Ardura handia dugu, eta lan handia dago egiteko». ELAk zera erantzun du: «Ez dugu ulertzen zergatik LABek esaten duen gezurretan ari garela». Enplegu publikoa egonkortzeko 20/2021 legeak zehazten ditu prozesuak egiteko epeak, deialdi motak eta irizpideak; horren arabera, lehen fasea ekainaren 1ean amaituko da. Ordurako administrazio eta enpresa publikoek zenbat lanpostu egonkortuko dituzten iragarri behar dute.

LABek dio «ezkutuan» eta «behin-behinekotasunean» egon diren lanpostuak argitaratzeko lanean aritu dela. «EITBren kasuan, helburu hori bete dugu, ordezkaritza dugun negozio unitate desberdinetan (ETB, Eusko Irratia eta EITBNet) ahalik eta plaza gehien egonkortzea lortu dugulako». Eginkizun horretan laguntza eskaini duten langileei eskerrak eman dizkie sindikatuak.

Bestalde, sindikatu berak nabarmendu du orain ez zirela hainbeste lanpostu egonkortuko LABek 2014an legez kanpoko kontratazioak salatzeko borrokari heldu izan ez balio.

EITBren webgunean, berriz, argitaratu dituzte egonkortuko diren plazak, prozesu tipologiaren arabera sailkatuta. Kopuruak ez du ez ELAk, ez LABek emandakoarekin bat egiten. 277 direla jaso du EITBk, eta beste 25 prozedura arruntaren bidez.

EITBn behin-behinekotasuna %15ekoa izango da orain. ELAk dio lanean jarraituko duela ehuneko hori txikiagotzeko. «%8ko helburuari eutsiko dio».


Summary: Nekane Balluerkak irabazi du 2021eko Euskadi ikerkuntza saria. Epaimahaiak haren ikerketa karrera azpimarratu du, baita «lidergo zientifikorako duen gaitasuna» eta «jokabide zientzien metodologiari buruz egindako ikerketak Euskadin izan duen eragin handia».

Nekane Balluerka psikologoari eman diote 2021eko Euskadi ikerkuntza saria. Balluerka EHUko errektorea izan zen 2017tik 2020ra, eta Psikologia Klinikoa eta Osasunaren Psikologia eta Ikerketa Metodologia Saileko katedraduna da gaur egun.

Balluerkaren lan zientifikoaz gain, epaimahaiak haren ikerketa karrera azpimarratu du, baita «lidergo zientifikorako duen gaitasuna» eta «jokabide-zientzien metodologiari buruz egindako ikerketak Euskadin izan duen eragin handia» ere. Hezkuntza Sailak urtero antolatzen du Euskadi ikerkuntza saria. Urte bakoitietan –hau da 2021eko deialdiaren kasua- Gizarte Zientzien eta Humanitateen arloko profesionalen lana aitortzen du sariak; urte bikoitietan, berriz, Zientzia eta Teknologia modalitatean egiten da deialdia.


Summary: Andy Fletcher Depeche Mode taldeko kidea hil da. Taldearen sortzaileetako bat izan da, eta 60 urterekin zendu da

Andy Fletcher teklatu jotzailea Depeche Mode pop talde ingelesaren sortzaileetako bat izan zen, eta orduz geroztik bandan izan da Martin Gore gitarristarekin eta David Gahan abeslariarekin batera. Hain zuzen ere, taldekideek samina adierazi dute lagunaren heriotzagatik.

Nottinghamen jaioa, Fletcherrek 1980an sortu zuen Depeche Mode Gahan, Gore eta Vince Clarkerekin batera. Hurrengo urtean Speak & Spell diskoa kaleratu zuten, eta synth-pop mugimendu berriaren talde arrakastatsuenetakoa bilakatu zen, besteak beste Just can’t get enough kantuari esker.

Lehen disko hura argitaratu ondoren, Clarkek —taldeko konpositore nagusiak— Depeche Mode utzi, eta Gahan, Gore eta Fletcherrek hartu zuten haren gidaritza. Hain zuzen ere, 80ko hamarkadan taldearen soinua eraldatu eta ilundu egin zuten, baina hori ez zen oztopo izan arrakasta handiko kantu eta diskoak grabatzeko. Horien artean, Music For The Masses (1987) eta Violator (1989) diskoetakoak.


Summary: Gasteizko mugimendu feministak eraso matxisten kontrako protokoloa abiatu du. Erasoak salatzeko telefonoa eta Telegram aplikazioa martxan jarri ditu. Gasteizko auzoetako eta hiriburuko jaietan erabilgarri egongo da. Bestalde, kontzertuetan eraso sexistei aurre egiteko protokolo bat iragarri du Jaurlaritzak.

Gasteizko mugimendu feministak berriro ere jarri du martxan eraso matxisten kontrako protokoloa. Urtero legez, udan eta jai giroan izan ohi diren erasoak salatzeko modua emango du mugimenduak, telefonoz eta Telegram bidez. Gasteizko zenbait auzotako jaietan eta hiriko jaietan aktibo egongo da mugimendu feministaren telefonoa, edozein salaketa egiteko, edo, behar izanez gero, mugimenduarekin komunikatzeko. Aurten Whatsapp eta Telegram aplikazioen bidez ere komunikatzeko aukera egongo da, 747-414 834 telefonoan. Gasteizko mugimendu feministak ohar bidez adierazi du jairik gabe bi urte luzez egon ostean aurten berriz ere premiazkoa dela erasoen kontrako protokoloa martxan jartzea. «Eredu heteropatriarkalean oinarrituta dagoen jai giroak pribilegioaren erdigunetik kanpo geratzen diren gorputzak zapaltzen eta haiei erasotzen jarraitzen du». Jakinarazi du aurten mugimendu feministak bazterrak astintzen jarraituko duela, «kaleetan, dantza plazetan, txosnetan eta bestelako espazioetan: guri erasotzen segitzen duten bitartean, erantzuteko eta autodefentsarako deia egiten dugu». Halaber, mugimenduko kideek ohartarazi dute «normaltasun berria» jatorri bera duten krisi ugari estaltzeko modu bat baino ez dela: «Izan ere, normaltasun berri deritzoten honetan betiko indarkeria gordina pairatzen ari gara, eta jaietan ere presente daude indarkeria horiek guztiak». Eraso eta eskubideen murrizketa ororen aurrean «erantzun zuzena, kaleko presentzia eta borroka» lehen lerrora eraman nahi dituztela gaineratu dute.

Musika ikuskizunetan ere bai

Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak gaur goizean iragarri duenez, datorren astean bere departamentuak eta kontzertuetako sustatzaile nagusiek protokolo bat sinatuko dute musika ikuskizunetan eraso matxistei aurre egiteko. Artolazabalek ez du eman protokoloari buruzko xehetasun gehiago, baina jakinarazi du musika munduan aritzen diren emakumezko langileak eta artistak aintzat hartuko dituela, haiek direlako nagusiki erasoak eta jazarpenak pairatzen dituztenak. Protokoloa Kultura sailarekin batera landuko da. Artolazabalek esan du beharrezkoa dela kontzertuetan ere sexu erasoei aurre egiteko neurriak abiatzea, gisa horretako ikuskizunetan salaketa andana izaten delako. «Emakumeen %43k sufritu dute sexu-jazarpen motaren bat musika jaialdi batean. Izugarria da», adierazi du.


Summary: EH Bilduk Iker Casanova proposatu du Bizkaiko ahaldun nagusi izateko. Hautagaitzak proposatzeko barne prozesua ekainaren 5era arte egongo da zabalik.

EH Bilduren Bizkaiko Mahai Politikoak Iker Casanova (Barakaldo, Bizkaia, 1972) proposatu du ahaldun nagusi izateko. Mahai Politikoak azpimarratu duenez, «Casanovak «ibilbide politiko eta instituzional luzea» du. Gaur egun, Eusko Legebiltzarreko kide da 2014az geroztik, eta, EH Bilduren esanetan, «oso ondo ezagutzen ditu Bizkaiko erakunde eremua eta errealitate soziopolitikoa». Gaineratu du «EH Bilduk Bizkaian bultzatu nahi duen profil sozial eta urbanoa irudikatzen» duela Casanovak. Hautagaitzak proposatzeko barne prozesua ekainaren 5era arte egongo da zabalik. Datozen asteetan EH Bilduren oinarriak bozkatu beharko du.

Sareetan zabaldutako bideo batean, Casanovak esan du «ohore handia» dela eta «politikoki ilusio handiz» hartzen duela proposamena: «Uste dut Bizkaian EH Bilduk aukera ederra duela, baina baita erronka garrantzitsuak ere». Duela hiru urteko hauteskundeetan, Bea Ilardia izan zen indar subiranistaren diputatugaia, eta hark atzo jakinarazi zuen ez zela berriro zerrendaburua izango.

Datorren urteko udal eta foru hauteskundeetarako hautagaiak zehazten ari da EH Bildu. Jada jakinarazi ditu Gasteizko Udalerako, Arabako Batzar Nagusietarako, Iruñeko Udalerako eta Nafarroako Parlamenturako zerrendaburuak: Rocio Vitero, Eva Lopez de Arroiabe, Joseba Asiron eta Laura Aznal.


Summary: Goreneko fiskaltzak ez du nahi Atristainen zigorra berrikusterik. Estrasburgoko urtarrileko sententziaren ondoren, Xabier Atristainen defentsak berrikuspen helegite bat jarri zuen Espainiako Auzitegi Gorenean, 2013an jarritako hamazazpi urteko zigorra bertan behera uzteko eskatzeko. Fiskaltzaren arabera, ordea, haren zigorra ez zen oinarritu soilik torturapean egindako deklarazioan: froga gehiago daudela dio. Fiskaltzaren arabera, halaber, Atristaini buruzko sententzia ezin zaie bertze presoei «automatikoki» aplikatu.

Espainiako Auzitegi Goreneko fiskaltzaren iritziz, ez da berrikusi behar Xabier Atristaini 2013an jarritako hamazazpi urteko espetxe zigorra. 2010ean atxilotu eta torturatu zuten Atristain, eta aurtengo urtarrilaren 18an Giza Eskubideen Europako Auzitegiak ebatzi zuen Espainiak giza eskubideak urratu zizkiola euskal presoari, inkomunikazio aldian konfiantzazko abokatu bat aukeratzen ez uzteagatik. Estrasburgoren arabera, prozesu «justu eta ekitatezko» bat izatea eragotzi zion Espainiak Atristaini hala. Sententzia hori Espainian betearazteko berrikuspen helegite bat jarri zuen Atristainen defentsak Espainiako Auzitegi Gorenean —hori da Estrasburgoko sententziak Espainian aplikatzeko modua—. Bada, fiskalaren ustez ez da beharrezkoa sententzia hori berrikustea. Fiskalak iritzi dio torturapeko deklarazioa ez ezik bertzelako froga batzuk ere erabili zituztela Atristain zigortzeko. Giza Eskubideen Europako Auzitegiak argi aski azaltzen duenez, ordea, konfiantzazko abokatu bat aukeratzen utzi ez izanak zalantzan jarri zuen «ondoko zigor prozeduraren ekitatea», akusatuaren deklarazioa froga gisa hartu baitzuten. Dena den, fiskalarena iritzi bat baino ez da, eta Goreneko epaileek erabaki beharko dute Atristainen sententzia berrikusi ala ez.

Estrasburgoko sententziaren aplikazio orokorrari buruz ere eman du iritzia Goreneko fiskaltzak. Haren arabera, ezin da modu «orokor eta automatikoan» aplikatu Atristainen doktrina: kasuz kasu aztertu beharko lirateke auziak, modu «indibidualizatuan». Ezker abertzaleak eta euskal presoen eskubideen aldeko mugimenduek azken asteotan eskatua dute Atristainen doktrina aplikatuta modu berean zigortutako bertze euskal preso guziak ere aske uzteko. Nolanahi ere, Espainiako Auzitegi Nazionalak jada aplikatuak ditu Atristainen irizpideak bertze epaiketa batzuetan: Gorka Palacios eta Juan Carlos Iglesias euskal presoak absolbitu ditu.


Summary: LABen arabera, «egiturazko milaka lanpostu» geratu dira egonkortze deialdietatik kanpo. Sindikatuak auzitara jotzeko aukera aztertuko du. Jaurlaritzaren «utzikeria eta aldebakartasuna» salatu du.

Administrazioko behin-behinekotasun tasa jaisteko Eusko Jaurlaritzak iragarri dituen lan eskaintza publikoak kritikatu ditu LABek. Uste du ez dituela eskaini egiturazkoak diren «milaka lanpostu». Komunikabideei bidalitako ohar batean, Jaurlaritzaren jarrera salatu du, ez duelako sindikatuekin negoziatu nahi izan atera beharko liratekeen postuen zerrenda, eta ez dielako eman nahi izan behin-behinean dauden postu guztien berri. «Lanpostuen zerrendetan agertzen ez diren egiturazko milaka lanpostu deialdi horietatik kanpo geratuko dira», ohartarazi du.

Osakidetza jarri du adibide gisa. Sindikatuaren arabera, gaur egun 29.000 langile inguruko egiturazko lantaldea onartua du Jaurlaritzak, baina gaur egun 16.000 langile inguru dira plaza baten jabe. Hori hala, 13.000 egiturazko lanpostu daude behin-behineko langileekin, eta Jaurlaritzak 3.700 postu baino ez ditu atera lan deialdi publiko berezian. Hezkuntzan egoera «antzekoa» dela dio sindikatuak. Ikastetxeetako egiturazko lanpostuak zehaztu, eta horiek egonkortzeko borrokan ari direla azpimarratu du.

Jaurlaritzak urtea amaitu baino lehen aurkeztu beharko ditu oposizioetako oinarriak, eta horri buruzko kezka ere adierazi du, ez baitu agertu mahai sektorialetako ordezkariekin adosteko borondaterik. «Negoziazio hauetan helburu argi bat dugu; urte luzez iruzurrean lanean aritu diren langile guztiak beren lanpostuetan finkatzea. Horretara bideratuko ditugu gure indar guztiak», azpimarratu du LABek.

Jaurlaritzaren «utzikeria eta aldebakartasuna» ikusita, sindikatuak ohartarazi du ez duela baztertzen auzitara jotzea.


Summary: Ikasle bat Murgiako institututik bota dute, baimenik gabe neska ikaskideen ipurdiak grabatzeagatik. Gorbeialdeko Neska Gazteak talde feministak egin du salaketa. Jakinarazi dute 15 urteko mutilak bi hilabete eman dituela emakumezko ikasleak eta irakasleak grabatzen.

Ikasle bat Murgiako (Araba) institututik bota dute, bertako emakumezko ikasleak eta irakasleak baimenik gabe grabatzeagatik. Gorbeialdeko Neska Gazteak talde feministak egin du salaketa, eta Radio Vitoria irrati kateak gertatutakori buruzko xehetasunak eman ditu gaur. 15 urte ditu mutilak, eta emakumeen ipurdiak grabatzen zituen, baimenik gabe, kamera ezkutua duen boligrafo bat erabiliz. Bi hilabete inguru eman ditu grabazioak egiten, ikastetxeetako korridoreetan eta kanpoaldean, emakumeak kiroldegira edo gimnasia klasera joaten zirenean. Ipurdia grabatzen zien, eta irudiak beste ikaskide batzuekin partekatzen zituen gero. Institutuko ikasleek protesta egin dute gaur erasoa salatzeko, eta Gorbeialdeko Neska Gazteak talde feministak horren berri eman du. Institutuko zuzendari Agustin Lopez de Munain Radio Vitoria irratian egon da, eta, jakinarazi duenez, institutuko zuzendaritza harremanetan jarri zen mutilaren familiarekin joan den maiatzaren 12an. Hurrengo egunetan bilerak egin zituen ikasleekin eta haien sendiekin, eta gurasoek zentroari eskatu zioten neurriak har zitzala. Lopez de Munainek esan duenez, ikasturtea amaitu arte kanporatuko dute gaztea. Kasua gizarte zerbitzuetara bideratu dute.