Summary: Gasa %30 garestitu da Nord Stream gasbidearen itxierarekin. Errusiak ostiralean jakinarazi zuen mantentze lanetarako geldialdia luzatu egingo zuela, noiz arte argitu gabe. Gasaren prezioak gora egin du eta euroaren dolarrarekiko balioak behera. Burtsetan ere galerak izan dira.

Aste erabakigarria aurrean, astelehena gogorra etorri da Europarentzat. Ostiral arratsean (merkatu asko itxita zeudela) iragarri zuen Gazpromek Nord Stream 1 gasbidetik gasik bidali gabe jarraituko duela isuri bat dela-eta, hiru egunetakoa izan behar zuen mantentze lanetarako itxiera datarik gabe luzatuz.

Alemaniak eta ekialdeko herrialdeek jada espero zuten, gerta zitekeela edozein unetan Errusiako gasik gabe gelditzea. Eta badirudi Kremlinak ostirala hautatu zuela horretarako, G7ari ordu gutxitan erantzunez, herrialde aberatsenek petrolio errusiarrari gehieneko prezio global bat ezartzeko proposamena adostu zutelako.

Gasbidea gurutze bide

Kremlinak gaur bertan jarraitu du esaten Nord Stream 1etik gasik ez igarotzea Mendebaldeak Errusiari jarritako zigorren errua dela; gasbidea turbina bakarrarekin dabilela eta hura konpondu behar dutela, isuri bat duelako. Turbinaren egileak, Siemens konpainia alemaniarrak, dio halakoak konpontzen direla, eta konpondu izan direla gasa garraiatu bitartean ere.

Gazprom gezurretan ibili ala ez, berdin dio. Garai honetan Errusiako gasik gabe gelditzeak Alemanian eta Europa Ekialdean gas naturalaren errazionamendua eta atzeraldi ekonomikoa ekar ditzakeela kezka handia. Alemaniak gaurko egunez, bere gas biltegiak %86an ditu beteta, baina energia arautzailearen arabera, %95ean beterik izango balitu, Errusiako gas gehiago gabe, herrialdeak soilik bi hilabete eta erdirako gasa luke.

Nola ez, astelehenarekin merkatu asko zabaldu direnean, gasaren prezioa izan da lehena igartzen Ukrainako gerraren nazioarteko jokalekuko azken norgehiagoka. Eta kolpea handia izan da. %30 garestitu dira Herbehereetako TTF gerokoak, megawatt-ordua 272 eurotan salerosteraino.

Euroa eta burtsak

Euroa izan da gas eskasiaren inguruko kezkek ukitu duten lehenetakoa: hogei urtean lehen aldiz, hots, sortu zenetik, euroa 0,99 dolarretatik azpira, (0,9899 dolarretan) salerosi da dibisa merkatuetan.

Europako burtsetan ere, ezkortasuna nagusitu da hilabeteotan EBko ekonomiak eta enpresek izan dezaketen bilakaeraz. Alemanian DAX indizeak %3,3ko galera iritsi du goizeko lehen orduan, Frantziako CAC indizeak %2,2 egin du behera eta Ibex-ak %2. Kapitalizazio handieneko euroguneko 50 enpresa handienak biltzen dituen EuroStoxx indizean ere erorketa %2,5etik gorakoa da.

Neurriak Alemanian

Ikusita zer datorren Errusiako gasik gabe gelditzearekin, atzo igandez, Alemaniako Gobernuak plan handi bat iragarri zuen, 65.000 milioi euroko laguntzekin, herritarrak laguntzeko prezioen igoeraren aurrean. Besteak beste, pentsioen eta prestazioen igoera aurreikusten du planak, eta energia merkatuak egonkortzeko neurriak, prezioei eusteko.

Ez da bakarra izan Alemania. Finlandiak esan du 10.000 milioi euro jarriko dituela, argindarraren prezioak baretzeko eta Suediak 23.000 milioi euro jarriko ditu energia konpainiak babesteko merkatuetan operazioak egiteko dituzten finantza zailtasunak.

EBZren unea

Aldagai guzti horiei eta beste askori ere begiratu beharko diete aste honetan Europako politikaren bi gune garrantzitsutan. Lehen hitzordua Frankfurten izango da; Europako Banku Zentralaren Gobernu Kontseiluak ostegunean interes tasak zenbat igo erabaki beharko du, euroguneko hainbat herrialdetan bi digituak iritsi dituen inflazioa apaltzeko. Ez du lan makala, diru garestiagoaren eragina mugatua duelako energia eskaria apaltzen.

Uda aurretik, banku zentralaren asmoetan irailerako 0,25 puntuko igoera bat aurreikusten zuten analistek. Baina udazkena bertan, gauzak asko aldatu dira, eta gero gehiago dira inflazioari eusteko tasen igoera handiagoa —0,75 puntukoa— eskatzen duten ahotsak.

Goi bilera

Aste erabakigarrian beste hitzordu inportantea ostiralean izango da, Europako Batasuneko Energia ministroek larrialdiko bilera izango dutelako, batez ere energia merkatuei buruz hitz egiteko. Proposamen desberdinak daude, energia merkatuetan esku hartzeko. Dena den, ez da erabaki formalik espero ostiraleko bilkuratik, printzipioz erabakiak datorren astean jakinaraztea da asmoa.

Batasuneko presidentetza duen Txekiar Errepublikak, besteak beste, gasaren prezioa mugatzea proposatuko du ostiralean, eta baita ere merkatuko likidezia handitzeko neurriak, eskariaren murrizketa koordinatua, karbonoa isurtzeko eskubideen erregimena berriz aztertzea, eta argindar konpainien irabaziak mugatzea.

Argindar eta oro har energia konpainien irabazi handiak eta haien gaineko zerga bereziak ez dira hizpide soilik Repsoleko Josu Jon Imaz kontra agertu delako. Alemaniak ere 65.000 milioi euroko bere planaren zati bat argindar konpainiei zerutik eroritako irabaziak zergapetuta ordaindu nahi du.


Summary: Pentsioak KPI errealaren arabera eguneratu daitezen estutuko dute pentsiodunek udazkenean. Inflazioaren bilakaera ikusita, inoiz baino beharrezkoagoa ikusten dute 1.080 euroko gutxieneko pentsioa ezartzea

«Udazkenarekin milaka langile lanpostuetara itzuliko dira, eta gure lanpostua kalean dago, gure aldarrikapenak lortzeko borrokan». Jon Fano Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduko kideak hitz horiekin deitu ditu mobilizazioetara Euskal Herri osoko pentsiodunak. Aurten gainera eskaerak oso argi dituzte: pentsioak KPI errealaren arabera igotzea, eta «inoiz baino gehiago» gutxieneko pentsioa 1.080 euroan ezartzea. «Udazken beroa» iragarri dute, hainbat mobilizazioekin, eta garrantzitsuena azaroan izango da KPIaren igoera zehatzarekin.

«Iaz %3ko igoera lapurtu ziguten, eta aurtengo inflazio datua ikusita bi urtetan %10eko galera jasa dezakegu. Espainiako Gobernuan dauden alderdiek hauteskunde kanpainan hitz eman zuten pentsioak KPI errealaren arabera igoko zituztela eta hori eskatuko diegu». Baina nola? Fanok Bilbon eginiko ikasturte berriko lehen elkarretaratzea eman du mobilizazioen berri. Hasteko hilaren 26an manifestazioa deituko dituzte bankuek pentsioen auzian duten jarrera salatzeko. Ondoren, urriaren 15an Madrilera joango dira Espainiako beste elkarte batzuekin batera, eta azaroan Euskal Herrian irtengo dira kalera, ordurako pentsiodunen eguneratzearen gaia pil-pilean egotea espero dutelako.

Pentsiodunak kritiko izan ziren Espainiako Gobernuak pentsioak eguneraketa kalkulatzeko iaz ezarri zuen sistemarekin, eta aurten berriz ere ekingo diote norabide horretan. Hilabetekoen batez bestekoa bainoago, erreala nahiago dute. Eskaera nagusia dela argi dute, 1.080 euroko gutxieneko pentsioarekin batera. «Botere ekonomikoek esaten digute burutik jota gaudela, ea nola posible den guk hori eskatzea langileen soldatzen eguneratzeen batez besteko txikiagoa denean. Baina guk ere soldaten eguneratzea eskatzen dugu», gehitu du Fanok.

Elkarretaratzean gogoratu dute, haien datuen arabera, Araba, Bizkaia eta Gipuzkoan 153.000 pentsiodun pobrezia egoeran bizi direla, eta horietatik 72.000 «muturreko pobrezian», alegia, 688 euro baino gutxiagoko pentsioekin. Horietatik gehienak emakumeak dira, asko, alargunak. Zentzu horretan, bankuak ere presio egiten ari dela salatu dute pentsio pribatu planak ugaldu daitezen, eta aldarrikatu dute pentsio sistema publikoa jasangarria dela: «Pentsio duinak ez dira gastu bat, eskubide bat baizik».


Summary: Truss aukeratu dute toryen buruzagi eta Erresuma Batuko lehen ministro. Azken agintaldian Atzerri ministro izandakoak «kontserbadore gisa» gobernatuko duela adierazi du. Johnsonek bihar utziko du gobernuburu kargua.

Margaret Thatcherri hamaika keinu egin dizkion eta Boris Johnsonekiko leialtasunari eutsi dion buruzagi bat aukeratu dute Erresuma Batuko Alderdi Kontserbadoreko buruzagi eta herrialdeko lehen ministro. Azken agintaldian Atzerri ministro izandako Liz Truss gailendu zaio Rishi Sunak Ekonomia ministro ohiari, babesen %57,4 bilduta —81.326 boto—, eta hamarkadotan profil kameleoikara duela erakutsi duen politikariak «kontserbadore gisa» eta «agindutakoa beteta» gobernatuko duela adierazi du garaipenaren berri izan eta berehala. Truss kontuan hartuta, kontserbadoreek lau buruzagi —eta gobernuburu— izan dituzte 2010etik hona.

Joan den uztailaren 13ko astean, Alderdi Kontserbadoreko diputatuek bost bozketa egin zituzten bi finalistak aukeratzeko, eta Sunakek jaso zuen babesik handiena azken-aurreko hitzorduan: 137 boto —Trussek, 113—. Azken bozketan alderdiko 172.437 afiliatuei egokitu zaie iritzia ematea, eta horretan gailendu da azken agintaldian Atzerri ministro izandakoa. Kanpainako mezu baikor eta lausoez gain, boto emaileek Trussi eskertu diote, Sunakek ez bezala —dimisioa eman zuen Ekonomia ministro kargutik—, ez ziola presio egin Johnsoni haren dimisioa behartzeko. Beste modu batera esanda: leialtasuna begi onez ikusi dute.

Lehen ministro berriak testuinguru oso zailean hartuko du gobernuburu kargua, bihar, Johnsonek ofizialki dimisioa ematen duenean. Inflazioa %10,1ekoa da, eta espero da hiru puntu igoko dela urte amaierarako; gainera, Ofgem Elektrizitate eta Gas Merkatuen Bulegoak —sektoreko erregulatzailea da— iragan hilabetean jakinarazi zuen energia konpainiek etxebizitzei urtero kobratu ahalko dieten gehieneko prezioa %80 igoko dela —2.325 eurotik 4.202ra— urriaren 1etik aurrera.

Trussek oraindik ez du argitu nola egingo dion aurre bizitzaren kostuaren garestitzeari, baina atzo BBC telebista kateari emandako elkarrizketa batean azaldu zuen gobernuburu kargua hartu eta astebetera hasiko dela afera hori lantzen. «Jendea lasaitu nahi dut: astebetean ekingo diogu». The Times egunkariaren arabera, gobernuburu berria neurri baten inguruan ari da gogoeta egiten: fakturak izoztea; primarioen kanpainan, berriz, Trussek adierazi zuen zergak jaitsiko zituela.

Udan protesta asko egin dituzte Erresuma Batuan, besteak beste, burdinbideko langileek, postakoek eta zamaketariek, eta, lehen ministro berriak ezer aldatu ezean, udazkenean manifestazio gehiago aurreikusi dituzte sindikatuek, lan gatazken harira.

Ipar Irlanda, EB eta Eskozia

Azken urteotan bezala, Ipar Irlandak eta EB Europako Batasunarekiko harremanak zeresan handia izango dute herrialdeko politikan. Brexit zale amorratuenek Erresuma Batua erabat atera nahi dute talde komunitariotik, eta lehen ministro berriak horien alde izan duen jarrerak —EBtik irtetearen aurka bozkatu zuen 2016k galdeketan— agerian utzi du protokoloaren inguruko desadostasunek bere horretan jarraituko dutela.

Irlanda iparraldea, gainera, gobernurik gabe dago iragan maiatzeko hauteskundeetatik, DUP Alderdi Demokratiko Unionistak erakundeak blokeatzea erabaki baitzuen protokoloagatik kexa adierazteko. Hori eginda, unionistek argudiatu zuten Londresi eta Bruselari «mezu argi bat bidaltzen» ari zaiela, eta baliteke Trussek protokoloko 16. artikulua aktibatuta erantzutea DUPi —mekanismo horrek brexit-erako itunaren parte batzuk alde bakarrez bertan behera uzteko balio du—.

Eskozia ere izango da hainbat eztabaidaren arrazoi, Nicola Sturgeon hango lehen ministroak beste independentzia erreferendum bat egin nahi baitu datorren urteko urriaren 19an; oraingoan, Erresuma Batuko Gobernuaren baimenik gabe —Trussek ezezkoa eman dio jada–. Herrialdeko Auzitegi Gorenak bost aste barru entzungo ditu bi aldeen argudioak afera horretaz, eta urte amaieran edo datorren urte hasieran emango du erabakiaren berri.

Lehen ministro berriak, behintzat, ez zuen ongi hasi Eskoziako gobernuburuari aurre egiteko estrategia, esan baitzuen Sturgeon «atentzioa bilatzen» ari dela, eta ez zaiola «jaramonik egin behar». Eskoziako alderdikide kontserbadoreak kritiko agertu ziren adierazpen horiekin, boto emaile unionista moderatuak eta zalantzati daudenak konbentzitzeko balio ez duelakoan.

Afera horiei aurre egiteaz gain, Erresuma Batuko lehen ministro berriak haren alderdiaren erakargarritasuna —eta batasuna— berreskuratzea izango du helburu eta erronka, Johnsonen agintaldiko eskandaluak argitara atera zirenetik toryak laboristen atzetik baitaude inkestetan; batez bestekoaren arabera, kontserbadoreek botoen %32 jasoko lituzkete, eta Keir Starmer buru duen alderdiak, %41.


Summary: Joan den astean zortzi pertsona hil ziren koronabirusarekin Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. Positibo kopuruak gora egin du: 839 kasu atzeman dituzte; 60 urtetik gorakoen artean, ordea, behera egin du intzidentziak, puntu bat.

Joan den astean 838 koronabirus kasu positibo atzeman zituzten Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, aurreko astean baino 127 gehiago, nahiz eta proba gehiago egin diren. 102 pertsona daude koronabirusarekin ospitaleratuta; horietako 97 gela arruntetan daude, aurreko astean baino sei gutxiago, eta beste bostak ZIUan (lau gutxiago).

Zortzi pertsona hil ziren joan den astean koronabirusarekin, aurreko astean baino zazpi gutxiago. 60 urtetik gorakoen taldean, 146,72koa da intzidentzia metatua, %0,87 gutxiago. Izan ere, talde horretan 507 kasu positibo antzeman zituzten joan den astean. Biztanleria osoan, berriz, 70,63koa da intzidentzia metatua; aurreko astean 69,3koa zen datu hori.


Summary: Petrolio upela garestitu egin da, LPEEk ekoizpena sinbolikoki jaitsi ondoren. Atzeraldi baten beldurrak upelaren kotizazioa jaitsi du udak aurrera egin ahala.

Azken hilabeteotan apurka ekoizpena handitzen aritu ondoren, kontrako bidea hartzea erabaki dute Lurralde Petrolio Esportatzaileen Erakundeak (LPEE) eta haren aliatuak, Errusia buru dutela. LPEE+ izeneko taldeak erabakitako murrizketa sinbolikoa da —100.000 upel gutxiago urrian irailean baino—, baina nahikoa izan da petrolio upelaren merkatzea geratzeko: arratsalde erdian 96 dolarrean ari da salerosten Brent upela, goizean baino hiru dolar gehiago.

Atzeraldi hotsak eragindako erabaki bat izan da kartelarena eta haren aliatuena. Izan ere, udak aurrera egin ahala merkatzen aritu da upela, inflazio handiaren ondorioz atzeraldi bat etorri eta kontsumoa asko jaitsiko duelakoan. Upela gehiago merkatu aurretik, ehun dolarren bueltan mantentzeko ahaleginduko dela erakutsi nahi du horrela LPEE+ taldeak.

Irailean, kartelaren eta aliatuen ekoizpena itxialdien aurreko mailara itzuli zen azkenean.

Uztailean, Joe Biden AEBetako presidentea Saudi Arabian izan zen, eta Mohammed bin Salman Saudi Arabiako de factoko buruari eskatu zion petrolio ekoizpena handitzeko. Hori gertatu zen abuztuan eta irailean, baina igoera hori etetea erabaki dute Riadek, Moskuk eta haien aliatuek.


Summary: Itzali egin dute Zaporizhiako zentralean piztua segitzen zuen erreaktore bakarra. Errusiak eginiko bonbardaketengatik gelditu dute erreaktorea, Energoatom enpresaren arabera.

Beste itzalaldi bat Ukrainako Zaporizhiako zentralean. Energoatom enpresak jakinarazi duenez, gelditu egin dute zentral nuklearrean honezkero piztua gelditzen zen erreaktore bakarra. Zabaldutako informazioaren arabera, Errusiaren erasoaldi batengatik deskonektatu behar izan dute Ukrainako argindar saretik. Erreaktore horrek egiten zuen zentralaren eta Ukrainako sare elektrikoaren arteko lotura.

Ikusi gehiago: Erreaktore itzaliek prezioak piztu dituzte

Energoatomen arabera, bonbardaketa bat izan da zentralean, sute bat piztu da ondorioz, eta ezinbestean itzali behar izan dute erreaktorea. Zentrala Errusiaren kontrolpean dago joan den martxoaz geroztik, baina ukrainarrak dira bertan lanean ari diren teknikariak.

Ukrainako Energia ministro German Galuxtxenkok azaldu duenez teknikariek ezin izan dute zentrala Ukrainako argindar sarera konektatu, bonbardaketak izan direlako. Bigarren aldia da halako itzalaldi bat gertatzen dena. Abuztu amaieran eta historian lehen aldiz hainbat orduz geldirik izan ziren zentraleko sei erreaktoreak, orduan ere sute baten ondorioz. Ordu hartan erreaktoreetako bat abian jartzea lortu zuten, baina soilik %10ean.

Zentraletik oso gertu dago uneotan gerra frontea, eta bi aldeek elkarri leporatzen diote hura arriskuan jartzea, Nazioarteak eskatuta Zaporizhian izan da IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziaren ordezkaritza bat ere, baina bonbardaketak hasi baino ordu batzuk lehenago utzia zuen instalakuntza. Hori bera nabarmendu du Galuxtxenkok: «Nazioarteko ordezkaritzak atea zeharkatu bezain laster itzali dute erreaktorea».

Kontraerasoa

Bien bitartean, Ukrainako presidentearen aholkulari Mikhailo Podoliakek aholkatu die Krimeako herritarrei bonbardaketetarako babeslekuak presta ditzatela, eta horietan edateko ura pilatu dezatela, «desokupazio operazioa» hasten denerako. Krimeako penintsula izan da Errusiaren esku erori den lehenengotariko eremua, eta Volodimir Zelenski presidenteak behin baino gehiagotan ohartarazi du gerra ez dela amaituko hura berriz ere Ukrainaren esku geratu arte.

Kieven arabera, beti ere, Ukrainako indarrek aurrera egin dute Kramatorsk inguruetan, eta Errusiako armada dagoen eremura gerturatu dira. Horrez gain, Moskuren erasoei aurre egin diete beste herrialdearen ekialdean. Kharkiven, esaterako, ehun hildako eta zauritu utzi dituzte Ukrainaren bonbardaketek, baita bi gerra ibilgailu suntsitu ere.

Europako Batasuneko diplomaziaburu Josep Borrellek, berriz, berretsi du Ukrainari laguntzen jarraituko dutela bai ekonomikoki baita armen bitartez ere, «Errusiaren mehatxuei aurre eginez».


Arbuioa eta norabide aldaketa

Summary: Arbuioa eta norabide aldaketa. Txileko konstituzio proposamenari emandako ezezkoa ezustean heldu bada ere, bada hura azaltzen duen arrazoi bat baino gehiago.

Neurri handiko ezustekoa izan da Txileko plebiszituaren emaitza, non 13 milioi txiletarrek baino gehiagok bozkatu duten Batzar Konstituziogileak herriarentzako konstituzio berri gisa proposatutako testua onartzeari buruz. Irailaren 4an, igandean, boto-emaileen bi heren inguruk uko egin zioten 2021eko uztailean %85eko parte hartze historikoarekin aukeratutako batzordeak egindako proposamenari. Badirudi boto-emaileen kopurua bikoizteak azaltzen duela, neurri batean, joera aldaketa, bai 2020koa, Batzar Konstituziogilerako deialdia onartu zenean, baita 2021ekoa ere, konbentzio horretako kideak aukeratu zituztenean. Bi kasuetan, gehiengo handi batek (%80), lehenik, konstituzio berri bat idazteko ekimena babestu zuen, eta, gero, aukera erreformista hori ordezkatzen zuten kideen aldeko botoa eman zuen. Aurreko gehiengo hori erdira murriztu da ehunekoetan, eta milioi bat boto-emaile gutxiagoan geratu da. Funtsezko galdera da nola galdu den hasierako bokazio erreformista hori, baina ez da gutxiago galdetzea nola den posible proposatutako testu konstituzionalaren ontasunak hain gutxi konbentzitzea? Proposamenaren behin betiko testua ezagutu zenean koalizio erreformistan izandako hausturak ematen du erantzun-zantzu bat: une horretan, zentro-ezkerraren zati batek —Demokraziaren aldeko Alderdien Kontzertazioko gobernuen dozenaka ministro ohik eta haren ondorengo koalizioak, Gehiengo Berriak tartean— testua atzera botatzea erabaki zuen, iritzita hura indarrean sartzea bideraezina zela, eta argudiatuta proposamenak antz gehiago zuela nahi zerrenda batekin zuzenbidearekin baino. Demokristauak, sozialistak, Demokraziaren aldeko Alderdiko kide eta erradikal ugari urrundu egin ziren beren alderdietatik; eta alderdiek baietzaren aldeko kanpaina egiten zuten bitartean, haiek eskuin tradizionaleko eta ultraeskuineko buruzagiek baino aurpegi atseginagoa eman zioten ezezkoaren eremuari, hasieratik eutsi baitzioten erreforma-proposamenari.

Eskuin tradizionalaren eta ultraeskuinaren ekarpena ere garrantzitsua izan da, baina azpimarratu behar da sektore horren nukleo gogorra nekez heltzen dela hautesleen herena izatera. Hau da, ekarpena esanguratsua izan da, baina ez du bere kabuz esplikatzen konstituziogilearen testua baztertzeko aukeraren garaipen ozena. Aipatutako bi elementuek ez badute beren kabuz azaltzen igandeko hauteskunde-tsunamia, beste elementu bat gehitu behar da. Prozesu eratzailearen egungo fasea (eskuinak Michelle Bachelet presidente sozialistak 2018an bultzatutako erreforma-saiakera blokeatu ondoren) 2019ko azaroan ireki zen, alderdi politiko gehienek, ezkerretik eskuinera, txiletarrei konstituzioaren aldaketari buruz galdetzea adostu zutenean, 2019ko urriaren 18an hasitako eztanda sozialari erantzuteko. 2020ko plebiszitua egin zenean eta 2021ean batzarreko ordezkariak aukeratu zituztenean gorenean zen protesta sozialaren pendulua, eta, hautesleen erdiak mobilizatu zituzten, gehiengo handiak lortuz. Penduluaren mugimendua ordena eskatzeko protestekin batera abiatu zen, eta puntu gorenean zen Txilek presidentetzarako hauteskundeak egin zituenerako. Nahiz eta iritzi publikoaren bilakaera hori agerikoa izan, neurri handi batean protestek eguneroko bizitzan zituen ondorioengatik, batzarreko kideek protestaren energiaz elikatzen zen testu baten aldeko apustua egin zuten beren zenitean, baina horregatik testua ez zetorren bat protestak alde batera utziak zituen gizartearen gogoarekin. 33 urteko demokrazian botoa eman ez zuten txiletarren %35en parte-hartzeak argi eta garbi baieztatu zuen gehiengo soziala ez zela ohikoa. Egoera ekonomikoak eragindako ondoezak (mundu osoan eragiten duen inflazioa pairatzen ari da herrialdea, eta kapital-ihesak eragindako krisia ere), eta herritarren zati batek gobernuarekin duen gogobetetze-ezak egin dute gainerakoa, erreferendum hori, edozein hauteskundeetan gertatzen de bezala, ez baita soilik izan proposamenaren ingurukoa. Testu konstituzional bat atzera botatzeak ez du esan nahi Txilen inor Pinocheten konstituzioari lotuta geratzen denik. Ezkerretik eskuinera, alderdiak prozesu eratzailearekin jarraitzearen alde agertu dira. Gabriel Boric presidenteak umiltasunez onartu ditu distira kentzen dioten emaitzak, eta prozesu horren bideratzaile gisa proposatu du bere burua, baina aukeratutakoa lehenetsiko duela hitzemanda: gobernatzea eta arazoak konpontzea.


Summary: Jose Luis Otamendiren 'Landura', mundua biltzen duen mintza. Jose Luis Otamendi aldi baten amaieraren sentipenaz eta pertsonala eta kolektiboa uztartzeko zailtasunaz aritu da, besteak beste, 'Landura' poema liburu berrian. Susa argitaletxeak kaleratu du.

«Hezetasun eta hozbero kontrastea tarteko, kanpoaren eta barruaren artean osatzen den ur pelikula da landura, kristal gainean ageri ohi dena argien». Jose Luis Otamendi idazleak hitzaren esanahia argitu du aurrena. Izan ere, Landura bere poema liburu berriaren izenburua ere bada; hamargarren poesia bilduma du. «Gure arteko landura fenomeno fisiko edo atmosferikoa baino gehiago ikusten dut nik gauzei erreparatzeko era bat bezala, esan eta idazten denari nolabaiteko izaera materiala eman nahi sotil bat». Non dagoen eta zer ikusten duen kontatzeko gogoz ondu du liburua, komunitatearekiko onginahiz. Gaur goizean aurkeztu dute, Donostiako Pandora tabernan.

«Poeta bat naiz, poesia gaitz autoimmunea dela aipatzen dut poema batean, eta bizi dudana ahalik eta modu doienean eta ahalik eta ederren eskaintzea dagokidala uste dut», Otamendik. Poesiara eraman ditu, besteak beste, «aldi baten amaieraren sentipena, norbere gogo-gorputzean itxita bizitzearen klaustrofobia molde bat, eta alderdi pertsonalak eta kolektiboak harmonizatzeko zailtasuna».

Itxialdi garaian idatzitako testu asko dagoen arren, idazleak ez du pandemiari eskainitako liburu bat egin. «Nago bizitzea egokitu zaigun garai hau ulertzeko eta kontatzeko ahaleginetan nabilen honen zalantza, kezka eta itxaropen sorta idatzia dela, ustez poesiaren ehunez kalerako jantzia».

Gaurko garaiaren ezaugarritzat du, hain justu, bizitakoari geruza baten atzetik begiratzea. «Bilbe sozialaren ahultasunak eta beldurraren ugaltze orokorrak geure baitara biltzeko ihesbide bila jartzen gaitu, eta munduari ia beti pantaila baten ostetik so egitera». Otamendi arduraz aritu da inguruan sumatu dituen gauza batzuez: beti hobea den iraganaren zamaz, indarkeriaz eta joera autoritarioen harrotzeaz, esaterako.

Kristaleko landurak ez du uzten beste aldean dagoena ikusten, eta horrek imajinazioa pizten du, Leire Lopez editorearen esanetan. «Horregatik, askotan gehiago esaten digute modu lausoan ikusten ditugun gauzek, nolabait antzemandakoek, osorik ikusten ditugunek baino, zeharka ikusitakoa, sumatutakoa, guk geuk osa dezakegulako», azaldu du Lopezek. Eta literaturarekin lotu du ideia hori: «Horrelaxe ibili naiz liburu hau irakurri dudan bakoitzean, erakusten eta ezkutatzen duenak sortzen duen jolas horretan».

Horregatik, landurak, kanpora begiratzean, barrura begira ere jartzen du norbera. «Landura dei bat ere bada, galdera, tentazioa, itxaropena. Baita berbaro ustez eder-jantzien gainetik zerbait egiteko premia ere». Gauzen kontzientzia hartu nahia adierazten du, Otamendiren hitzetan. Eta zerbait egitea, harentzat, garai nahasi hauetan zerbait ematea da: «Zerbait ematen saiatu nahiko nuke, inorentzat on izango diren gauzak egin. Hala ere, oraingoz ez dut lortu poema sorta hau osatzea besterik. Objektu poetiko bat balitz sikiera».

Letra xehez idatzitako 47 poemak osatzen dute Landura: horietako bost, neurrian, ez dira hogei ilaratik gora; beste zazpik hogei eta 25 bertso lerro artean dituzte, eta gainerako 35ak luzeagoak dira. «Dena bateratsu gertatzen da, nahas-mahasean, eta, aldarteak hala eskatuta, ez dut liburua ataletan banatu nahi izan oraingoan. Hasi eta buka dena bat da hemen».

Kontzientziak argituta

Xabier Gantzarainek egindako azalean, aldamio sarez bildutako eraikin bat ageri da, atzealdea kolore horizkoa duela. «Sare edo estalkiak, teila puskak edo harri kozkorrak erortzen badira, inor jotzetik libratuko du, baina gehienetan ilusioa baino ez da itxurazko segurtasun hori. Harriak ez ezik, esperantza eta pertsonak ere jausten baitira etengabe gu bizi garen eraikinetatik, eta ez dago gainbehera horri eutsiko dion sare aski sendorik», idazlearen hitzetan.

«Aldiro jakiteko non jaio/ beti behar izan dugu/ beste batzuk izan», bukatu du Otamendik Non jaio poema. «Zenbaten minak zenbaten pozak:/ non amaitzen da bestea eta non hasten norbera», berriz, Beste bat izateko jarraibideak izenekoa. «Zenbaitetan beste bat izateko premia enpatiarekin lotzen dut; beste askotan, aldiz, ideia hori eskapismotik eta norbere baitan kabitu ezinetik gertuago dagoen susmoa daukat», azaldu du. «Baina ez dakit».

Norberaren eta besteen onaren nahiak bultzatuta, ezinezko xede baten atzetik irudikatu ditu orriok: «Sobera nabarmendu beharrik gabe, modu diskretuan maite, eta halatsu bizi, euskarri kolektiboen bermearekin. Bide-orri politiko trauskil baterako hastapena izan zitekeen. Bizimodu apal antzeko eta burujabe baten edertasuna aldeztu kulturan bezala jendartean eta herri gisa, nork beretik emanez».


Summary: Ohartarazi dute Thwaites glaziarra «desegiteko zorian» dela. Ikertalde baten arabera, izotz mendia eta inguruko horma urtzeak ondorio larriak ekar litzake: 1-3 metro igo liteke itsas maila.

Alarmak piztu ditu Thwaites glaziarraren egoerak. Izan ere, berriki argitaratutako azterlanak ikusirik, bistakoak dira kezkarako zioak. Mendebaldeko Antartidan dago izotz mendi hori, eta, adituek plazaratu dutenez, «ozta ozta» da desegin gabea. Ikertzaile talde baten arabera, baliteke haren egoera franko aldatzea denbora gutxian: urtu, zatitu eta itsas hondora erortzeko arriskua handia da. Ohartarazpena egin dute horrekin batera: diotenez, horrek erdiz-erdi eraginen luke itsas mailan.

Nature Geoscience aldizkarian argitaratu dituzte ikerlanaren emaitzak. Datu bat beltz bat eman dute horien artean: izotz mendia urtuko balitz, itsas mailak 1-3 metro artean egin lezake gora. Ondorioz, gaur egun ur azalean diren lur asko lirateke urpean munduan.

Plazaratutako txostenean azaldu dutenez, halaber, ikerlariek ondorioztatu dute Thwaites glaziarrak lehendik ere izan dituela aldaketa nabarmenak, «denbora epe motzean» gainera. Hori dela eta, adituak erne dira. «Glaziarraren etorkizunaren gaineko kezka gero eta handiagoa da», argitaratu du Hego Floridako Unibertsitateak idazki batean –unibertsitate hori da azterlanean parte hartu dutenetako bat–.


Summary: Hiru udal langileren aurkako salaketak artxibatu dituzte Apasos auzian. Sexu erasoen ustezko egilearen aurkako auzibideak, berriz, zabalik jarraitzen du eta ikerketarekin jarraitzeko agindu du epaileak.

Gasteizko Instrukzio epaitegiko 4.zenbakiko epaileak artxibatu egin ditu Apasos elkarteko zuzendaritzak Animalien Babeserako Zentroko hiru udal langileren aurka jarritako salaketak. Epailearen ustetan, ezin da frogatutzat jo langile horiek sexu abusuak edo sexu jazarpena ikusi edo ezagutzen zituztela. Apasosek salatutako udal langile ohiaren aurkako auzibideak, ordea, zabalik jarraitzen du, epaileak ikerketarekin jarraitzea agindu ondotik. Epailearen erabakiaren berri izan ondotik, Iñaki Gurtubai Gasteizko zinegotzia pozik agertu da: «Ebazpen judizial honek baieztatzen du zuzen jokatu zutela [udal langileek] eta Apasosek jarritako salaketak ez ziola errealitateari erantzuten. Era berean, nik uste dut Udalak behar bezala jokatu zuela, txakurtegiko zerbitzutik berehala kendu zuelako udal langile ohi baten aurkako ustezko sexu abusuen salaketaren berri izan zuenean; hilabete geroago jada ez zen lanean ari. Beste inork baino lehen, erakunde horrek eman zion Fiskaltzari ustezko sexu-abusu horien berri». Duela bi urte abiatu zuen auzibidea Gasteizko epaitegiak. 2018ko udaberri-udan, Armentiako udal txakurtegiko langile batengandik sexu abusuak, umiliazioak eta tratu iraingarriak salatu zituzten zazpi emakume boluntariok. 2019ko irailean, gertakari horien berri izan zuten udal arduradunek. Udalak barne ikerketa bat ireki zuen 2020ko uztailean, eta horren berri eman zion fiskaltzari. Apasos elkarteko boluntarioek beste hiru langileri ere leporatu zieten abusuak ezagutzea eta horiek ez etetea, eta salaketa horiek dira orain epailek artxibatu dituenak. Aurtengo maiatzean, Arabako Probintzia Auzitegiak sei urteko eta bederatzi hilabeteko espetxe zigorra ezarri zion Gasteizko udal txakurtegiko langileari bere bikotekide ohiari eta txakurtegiko boluntarioa izan zenari sexu erasoa egitegatik. 2020. urtetik, espetxean zegoen erasotzailea, epaiketaren zain. Hain justu ere, gizonezko horrek bigarren auzi bat zabalik du oraindik Arabako auzitegian, 2020. urtean Apasos elkarteko lau boluntarioek salaketa bat aurkeztu zutelako bere kontra ustez egindako lan jazarpenagatik eta sexu abusuengatik. Salaketa horren ikerketarekin jarraitzeko agindu du epaileak gaur. Azken erabaki horri buruz ere mintzatu da Gurtubai zinegotzia, ohar bidez: «Prozedura judizialean frogatzen bada langile ohi horrek ikertzen ari diren delituak egin zituela, justiziaren pisu guztia haren gainean erortzea nahiko genuke».


Summary: Sexu eraso bat izan zen igandean Barakaldon. Emakume bat diskoteka batean sartu zen, eta ez du gogoratzen gero zer gertatu zen. Goizaldean kalean aurkitu zuten, minez eta odoletan.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak hainbat iturriri jakinarazi dienez, igande goizaldean sexu eraso bat izan zen Barakaldon (Bizkaia). Igandean bertan salatu zuten, eta Ertzaintza gertatutakoa ikertzen ari da. Hainbat pertsonari deklarazioa hartu die.

El Correo egunkariaren arabera, diskoteka batean izan zen erasoa: emakumea lagun batekin joan zen, baina ez du gogoratzen gero zer gertatu zen. Egunkari horrek argitaratu duenez, gazte batzuek etxe bateko ezkaratzean aurkitu zuen, noraezean, minez eta genitaletan odola zuela.


Summary: 120.000 euro ordainarazi nahi dizkie Iruñeko Udalak hamar pertsonari, sanferminetako prozesioko istiluengatik. Jarritako salaketetan, «tentsio eta indarkeria egoera bat sortzea» egotzi die udalak, eta 12.000 euroko isuna ezarri dio bakoitzari

Uztailaren 7ko San Ferminen prozesioak soka luzea ekarriko du Iruñean. Auzitegietan bidea egiten ari den prozesuaz gain, bide administratiboa ere zabaldu du Iruñeko Udalak, egun hartan Curia kalean ziren hamar pertsonaren aurka. Zehazki, 12.000 euroko isun bana ezarri diete bakoitzari, «herritarren segurtasuna urratzeagatik, San Ferminen prozesioan parte hartzen ari ziren ordezkari batzuk iraindu eta jazarrita». Besteak beste, «edariak jaurtitzea» eta «tentsio eta indarkeria egoera bat sortzea» leporatzen diete. Guztira, 120.000 euro kobratuko ditu udalak isunetan.

Tentsio handiko eguna izan zen uztailaren 7a Iruñeko alde zaharrean. Jendetza batu zen Curia kalean, San Fermin eguneko prozesioa ikusteko. Iruñeko udaltzainez gain, Hego Euskal Herriko eta Espainiako Estatuko beste udalerri batzuetako agenteak bertaratu ziren errefortzu gisa, hala nola Gasteizkoak, San Sebastian de los Reyesekoak, Zaragozakoak eta Badajozekoak.

Urtero legez, udalbatzako zinegotziak atera ziren prozesioan, eta tentsioak gora egin zuen Curia kaletik igarotzean. «UPN kanpora» gisako oihuak entzun ziren, eta hainbat aldarrikapen zituzten kartelak atera zituen jendeak, Elizaren eta alderdi politiko eskuindarren aurka, besteak beste. Egun hartan grabatutako irudiek erakusten dutenez, oihuka ari zen jendearen aurka bortizki oldartu ziren zenbait polizia.

Protestan zirenetako batzuk atxilotu zituzten: zortzi lagun, guztira. Horietako bat espetxera eraman zuten, desordena publikoak eragitea, autoritatearen aurkako atentatua, gorroto delitua eta lesioak egotzita. Gainerakoak aske utzi zituzten Mari Paz Benito epailearen aurrean deklaratu ostean. Iruñeko Udalak akusazio partikular gisa parte hartuko du epaiketan.

Prozesioa amaitu eta berehala, Maia alkateak esan zuen erasoak «talde antolatu» batek egin zituela. «San Fermin egunean talde antolatu batek indarkeria handiz eraso egin zien zinegotziei eta Curiako ordezkariei. Denek ikusi ahal izan dituzue hain irudi ezohikoak, gorrotoz eta faxismoz beteak», esan zuen Maiak, ezohiko prentsaurreko batean.


Summary: Israelgo armadak palestinar bat hil eta hogei zauritu ditu Jeninen. Zaurituen artean bi gazte eta haur bat daude. Apirilaz geroztik, 90etik gora palestinar hil ditu Jeninen eta Nablusen.

Israelgo soldaduek palestinar bat hil eta hogei zauritu dituzte bart gauean Jeninen, Zisjordanian. Hildakoak Mohamed Sabaneh zuen izena, eta 29 urte zituen. Zaurituen artean bi gazte eta haur bat daude; azken horri matrailezurrean tiro egin diote. Palestinako Atzerri ministroak jakinarazi duenez, larri daude zauritu gehienak.

Apirilean Tel Aviven izan zen eraso baten ustezko egilearen etxea botatzera joan dira soldaduak Jeninera. 100 ibilgailu militar sartu dira hirian eta errefuxiatuen kanpalekuan, hondeamakina batekin batera. Soldaduek etxea uztera behartu dituzte bizilagunak, eta orduan sortu dira liskarrak, Maan News agentziaren arabera. Balekin egin dute tiro soldadu israeldarrek palestinarren aurka.

Protestak izanagatik, Israelek azkenean bota egin du Tel Aviveko ustezko erasotzailearen etxea. Hamarkadak dira Israelek botatzen dituela israeldarrak hiltzea egozten dieten palestinarren etxeak, epaiketarik egin ez bada ere. Bart gaueko kasuan Ram Hazamen etxea bota du. Apirilean Tel Aviveko taberna batean hiru israeldar hiltzea leporatu zioten; ihes egin arren, aurkitu eta hil egin zuten. Familiak helegite bat jarri zuen ez zezaten haren etxea bota, baina Auzitegi Gorenak atzera bota zuen.

Apiriletik 90etik gora palestinar hil ditu Israelek Nablusen eta Jeninen, eta 1.500 atxilotu ditu, Olatua hautsi izeneko operazioan. Hildakoen artean zibilak, adingabeak eta kazetariak daude, Shireen Abu Akleh, besteak beste. Hori ere Jeninen hil zuten, errefuxiatu kanpalekuan, buruan tiro bat jota.

Hain zuzen, Israelek atzo aitortu egin zuen litekeena dela soldadu batek hil izana Al Jazeerako kazetaria, baina ikerketarik ez duela hasiko gaineratu zuen, soldaduek ondo jokatu zutelako «palestinar armatuen aurrean». Israelgo armadak esan zuen akats bat izan zela.


Summary: Txinako Sichuan probintziako lurrikaran hildakoak 65 dira dagoeneko. Hamabi pertsona daude desagertuta. 6.500 pertsona ari dira erreskate lanetan parte hartzen.

Astelehenean 6,8 graduko lurrikara batek astindu zuen Txinako Sichuan probintzia, eta dagoeneko 65 dira hildakoak. Erreskate taldeak lanean ari dira oraindik epizentroa izan zen tokian. Komunikazioak etenda daude, eta etxeak erortzen ari dira oraindik. 3 gradutik gorako hamar erreplika izan dira lurrikararen ostean.

Astelehen goizaldean izan zen lurrikara, lur azaletik hamasei kilometrora. Hildako 65 pertsonez gain, hamabi desagertuta daude, Global Times egunkariaren arabera. Zaurituak 248 dira.

Suediaren tamainako probintzia bat da Sichuan, eta 84 milioi biztanle ditu. 50.000 pertsonak etxea utzi behar izan dute. Alerta mailarik handienetan bigarrena ezarri dute, eta 6.500 pertsona ari dira parte hartzen erreskateetan.


Summary: Nafarroako bandera erraldoiarekin «diru publikoa xahutu» eta «gainkostuak isilarazi» izana egotzi diote Maiari. Adierazpen instituzionala onartu dute Iruñeko Udalbatzan EH Bilduren, PSNren eta Geroa Bairen botoekin

Diru publikoaren xahutzea, opakutasunez jokatzea eta gainkostuak ezkutatu nahi izatea. Hori egotzi diote Iruñeko alkate Enrique Maiari, udalbatzak gaur onartutako adierazpen instituzionalean. PSNren udal taldeak aurkeztu du adierazpena, eta, Nafarroako ikurrari «errespetu instituzionala» adierazteaz gain, udal gobernu taldeak Foruen plazan jarritako bandera erraldoia «diru publikoen xahutzea dela» salatu dute. Horrez gain, Navarra Sumak «opakutasunez» jokatu duela esan dute, «banderaren gastua 100.000 eurotik 180.000ra garestitu dela isilarazteagatik».

PSNz gain, adierazpenaren aldeko botoa eman dute EH Bilduk eta Geroa Baik. Navarra Sumaren bost ordezkariek kontra bozkatu dute.


Summary: Luis Mari Elustondo Euskadiko Federazioko presidente ohia hil da. 75 urte zituen, eta iazko martxoan utzi zuen kargua. UEFAn eta FIFAn selekzioaren ofizialtasunaren eskaria bideratu zuen, nahiz eta ondoren bi erakundeek atzera bota zuten.

Euskadiko Futbol Federazioak jakitera eman duenez Luis Mari Elustondo zendu da, erakundeko presidente ohia. Erandion (Bizkaia) jaioa, bederatzi urte izan zen presidente: 2012tik 2021ra. Selekzioaren ofizialtasunaren eskaria UEFAren eta FIFAren aurrean bideratu zuen presidentea izan zen, nahiz eta eta gero atzera bota zuten. Iazko martxoan hartu zuen haren lekua Javier Landetak. 75 urterekin zendu da Elustondo.

Euskadiko Futbol Federazioak FIFAri eta UEFAri eskubide osoko kide moduan onartua izatea eskatzea erabaki zuen 2018ko abenduaren 13an, 44 bozetatik 43 aldekoak izan ziren bileran. «Baiezkoak irabaztea espero nuen, baina ez hain modu garbian. Federazioko kideek argi utzi dute eskaera egin nahi diotela UEFAri eta FIFAri», adierazi zuen batzarraren amaieran Elustondok. Handik bi urtera bete zuen agindua., Eusko Jaurlaritzarekin batera. Hori egiten aritu ziren Elustondo bera, eta Jon Redondo Eusko Jaurlaritzako Jarduera Fisikoaren eta Kirolaren zuzendaria. Eskariak "bideragarritasun legala" zuela berretsi zuten aurkeztutako agirian, eta "alde guztiekin adostutako integrazioa gauzatzeko borondatearekin" eginda zegoela.

Elustondo beti agertu zen bide horren alde. Ofizialtasunarena "mantso, akordioekin eta armonia onean" egin beharreko zerbait dela zioen. "Lortuz gero euskal zaleen pozerako izango da". Baina argi esan zuen. "Gu ez gara sekula pankarta eta oihu batekin aterako". Kargua uzterakoan hurrengo zuzendaritzak egin beharko lana izango zela berretsi zuen. Baina UEFAk eta FIFAk atzera bota zuten eskaria iazko udan.

Selekzioaren izendapenaren arira jokalariekin izandako desadostasunen ostean, Elustondo presidente zela partidak berreskuratu ziren, eta FIFA datetan jokatu zen horietako bat. Gizonezkoen selekzioaren azken partida Costa Ricaren aurka izan zen, Eibarren jokatu zen, 2020ko azaroan, eta Elustondo oraindik presidente zen. Emakumezkoenak iaz jokatu zuen hiruko torneo bat Venezuelaren eta Argentinaren kontra, eta irabazi egin zuen.


Summary: Ana Beltranek ez du segituko Nafarroako PPren presidente karguan. 'El País' egunkariak aurreratu du albistea, baina erabakia oraindik ez da ofiziala. Beltranen tokia Javier Garcia parlamentarioak beteko duela zabaldu dute.

Ana Beltranek ez du segituko Nafarroako PPko presidente gisa. Erabakia oraindik ez da ofiziala, baina, El País egunkariak aurreratu duenez, Beltranek ez du postuan jarraituko, eta alderdiaren kongresuan ofizial egingo dute erabakia. Kongresua uda baino lehen egitea aurreikusita zegoen, baina oraindik ez du datarik. PPk UPNrekin duen koalizioaren geroa argitzeke dago oraindik, eta litekeena da hori zehaztu arte Nafarroako PPren lema nork hartuko duen ez erabakitzea. El País-ek zabaldu duenez, Beltranen postua Javier Garcia Navarra Sumako parlamentaria eta PPren zuzendaritzako kideak beteko du.

Beltran Nafarroako PPko presidentea da 2017tik. Nafarroako Parlamentuko bozeramaile izan zen 2015 eta 2019 artean; urte horretan Madrilgo diputatu aukeratu zuten Pablo Casadoren zerrendako postu garrantzitsuetako batean.


Summary: Hego Euskal Herriko etxeko langileak urrian hasiko dira langabeziarako kotizatzen. Enplegatzaileek %80ko hobaria jasoko dute eta 35.600 langileri eragingo die aldaketak. Soldatak Bermatzeko Funtsera joateko eskubidea ere aitortu zaie.

Hego Euskal Herrian legalki diharduten 35.600 etxeko langileak urrian hasiko dira langabezia ordainsarirako kotizatzen. Espainiako Gobernuko Ministroen Kontseiluak etxeko langileen baldintzak arautuko dituen errege dekretua onartu du, eta, haren arabera, aurrerantzean langabezia ordainsaria jaso ahal izango dute. Era berean, enplegatzaileak kontratua aldebakartasunez eteteko duten eskubidea murriztuko du. Enplegatzaileek %80ko hobaria jasoko dute kotizazioak ordaintzeko. Ipar Euskal Herriko etxeko langileei 1999an aitortu zitzaizkien eskubide horiek.

Errege dekretu hau etxeko langileen eta haien alde diharduten elkarteen borrokaren beste pauso bat da. Hori bai, derrigortuta emaniko pauso bat da, Europako Auzitegiaren otsaileko ebazpen batek behartu baitu. Auzitegi horren iritziko, etxeko langileek langabezia eskubiderik ez izatea genero bazterketa kasu bat zen, langileen %95 emakumeak baitira. Ebazpen horren ondoren, Espainiako Kongresuko alderdi guztiek aho batez onartu zuten zuzentaraua iragan ekainaren 9an, eta lan ministerioa lan harreman berria arautuko duen legeari forma emateko prozesua hasi zuen.

Dekretuaren eraginez etxeko langileek hiru arlotan hobetuko dituzte haien lan baldintzak. Batetik, eta agian agerikoena, langabezia saria jasotzeko eskubidea aitortuko zaie. Bestetik Soldatak Bermatzeko Funtsera joateko eskubidea aitortuko zaie, eta azkenik kaleratze arrazoiak mugatu egingo dira. Egun desestimenduaren figura existitzen da, eta haren arabera enplegatzaileak arrazoirik eman gabe eten dezake kontratua. Lege berriarekin egoera jakin batzuetara mugatuko da eskubide hori.

Finantzaketari dagokionez, Lan Ministerioaren asmoa da enplegatzaileak eta langileek gehiago ordaindu behar ez izatea. Eskubide berriak lortzeko etxeko langileek kotizazio handiagoak beharko dituzte, eta gobernuak bere gain hartuko du gainkostu hori enplegatzaileei emaniko hobarien bitartez. Gauzak hala, %80 arteko hobariak eskainiko dizkiete enplegatzaileei.


Truss: «Ekaitzari aurre egingo diogu»

Summary: Truss: «Ekaitzari aurre egingo diogu». Buruzagi kontserbadoreak arratsaldean hasi ditu gobernua osatzeko elkarrizketak. Johnsonek kritikatu egin ditu dimisioa ematera bultzatu zutenak.

Arratsalderako egin du Liz Truss lehen ministroak bere lehen agerraldia, bere agintaldiko helburuak izango direnak aurkezteko. Euria izan du lagun lehen agerraldian, eta asko izan dira eguraldia haren agintaldiarekin lotu dutenak ere, esanez garai ilunak izango direla datozenak. Buruzagi kontserbadoreak, ordea, itxaropena eskaini die herritarrei: «Ekaitzari aurre egingo diogu, eta berriz martxan jarriko dugu Erresuma Batua, eraiki egingo dugu, eta hazten lagunduko diogu».

Hiru helburu nagusi ere zehaztu ditu Trussek hurrengo hilabeteetarako: ekonomia, energia eta osasun zerbitzuak. Ekonomiaren alorrean zerga erreforma iragarri du: «Zergak murriztuko ditugu lan gogorra saritzeko, eta inbertsioak bultzatuko ditugu». Energiaren arloan, berriz, «[Errusiako presidente Vladimir] Putinen gerrak» eragindako energia krisia kudeatzeko neurriak iragarri ditu. Erreformak iragarri ditu osasun zerbitzuetan ere: «Gure osasun zerbitzua zutituko dugu».

Eskerrak ere eman dizkio Trussek orain arte gobernuburu izan den Boris Johnsoni, eta gogorarazi hark eman ziola bide 'brexit'-ari, baita COVID-19aren aurkako txertaketa kudeatu eta Errusiaren aurka «tinko» eutsi ere. «Lehen ministro kontsekuentea izan da. Orain garaia da Britainia Handiak bizkarrean daraman pisua arintzeko. Azkarrago eraiki behar ditugu errepideak eta etxeak, eta banda zabala hedatu. Familien zorra gutxitu behar dugu», aldarrikatu du gobernuburuak.

Lehenago, Elizabeth II.a erreginarekin bildu da buruzagi kontserbadorea Balmoralgo jauregian, Eskozian. Estatuburuak eskatu dio Trussi has ditzala gobernua osatzeko negoziazioak. Dena den, dagoeneko hasiak dira zenbait izen aurreratzen. Haren kabinetea osatuko dutenetako batzuk izango dira hauek: Kwasi Kwarteng kantziler karguan, James Cleverly Atzerri Ministerioan eta Suella Braverman Barne ministro gisa —orain arte kargu horretan aritu den Priti Patelek atzo eman zuen dimisioa—.

Dimisioak

Johnsonek gaur utzi du ofizialki gobernuburu kargua. Downing Streetetik joan baino minutu batzuk lehenago, agerraldi jendetsua egin du gobernuburuaren egoitza aurrean, gertukoez inguratuta. Kritikatu egin ditu dimisioa ematera behartu zutenak, eta babesa eskaini die bai Trussi, baita Alderdi Kontserbadoreari ere: «Lekukoa eskuz aldatu da, ezustean txandakako lasterketa bilakatu den honetan. Zenbaitek erabaki zuten ibilbidearen erdian arauak aldatzea, baina horrek ez dio axola orain».

Uztailean eman zuen dimisioa Johnsonek, pandemian Downing Streeteko 10. zenbakian egindako festek eragindako eskandaluagatik. Baina berak ez du akatsik egin izana onartu, alderantziz baizik, «konspirazio» baten biktima izan dela esan izan du behin baino gehiagotan. Agurreko agerraldian, berriz, politikagintzako lehen lerrotik erretiratzeko asmoa iragarri du, baina itzultzea erabat baztertu gabe. Izan ere, Cincinatori egin dio erreferentzia, hura bezala «nekazaritza lanetara» itzuliko dela esanez. Baina Cincinato buruzagi erromatar bat izan zen, zeinak, kargua utzi zuen arren, Senatuak eskatuta bigarrenez itzuli zen agintera.

Ez da izan kargua utzi duen bakarra. Orain arte Justizia ministro eta lehen ministrorde izan denak, Dominic Raabek, iragarri du utzi egingo duela kargua, eta bigarren lerrora igaroko dela. Twitterren zabaldutako txio batean eman du erabakiaren berri, baina zehaztu gabe dimititu ote duen edo Trussek berak kargugabetu ote duen —lehen ministro berriek parlamentuko bulegoan ematen diete ministroei kargugabetzeen berri, haiek Downing Streeteko 10. zenbakiaren kanpoaldean egon ohi diren kazetarien aurretik pasa beharrik ez dezaten—.

Alderdi Kontserbadoreko buru izateko lehian Trussen aurkari izan den Rishi Sunaken gertuko bi ministrok ere euren karguak utzi dituzte: Osasun ministro Steve Barclayk eta Garraio ministro Grant Shappsek. Ipar Irlandarako idazkari Christopher Hope ere kargutik kentzea erabaki du Trussek.

Lehen ministro berriak testuinguru oso zailean hartuko du gobernuburu kargua. Inflazioa %10,1ekoa da, eta espero da hiru puntu igoko dela urte amaierarako; gainera, Ofgem Elektrizitate eta Gas Merkatuen Bulegoak —sektoreko erregulatzailea da— iragan hilabetean jakinarazi zuen energia konpainiek etxebizitzei urtero kobratu ahalko dieten gehieneko prezioa %80 igoko dela —2.325 eurotik 4.202ra— urriaren 1etik aurrera.


Summary: Getarian lehorreratu da Juan Sebastian Elkano, mundu biraren 500. urteurrenean. Ehungarrenez, herri antzezlana egin dute Elkanoren mundu birak bost mende betetzen dituela oroitarazteko.

Atzera begirako berezia egin dute Getarian, 1522. urtean eginak oroimenean. Bost mende dira Juan Sebastian Elkanok gidatu zuen ontziak munduari bira eman ziola. 1519an abiatu, eta 1522ko irailaren 6an lurreratu ziren Sanlucar de Barramedan, Espainian. Urteurrena ez da edonolakoa, beraz; eta ezta omenaldia ere –antzezlanak ehungarren aldia du aurten–. 260 herritarretik gora aritu dira emanaldian, orduko estetikari eutsiz.

Lehendik iragarri bezala, berrikuntzak izan dira aurtengoan. Besteak beste, lehenbiziko aldiz emakume bat izan da tripulazioko kideen rolak bete dituztenen artean.

Ikusi gehiago: 500. mundu bira Getarian


Summary: Zaporizhiako zentralak «berehalako neurriak» behar ditu ezbeharrik gertatuko ez bada. IAEAk ohartarazi du zentral nuklearraren inguruko bonbardaketak «etengabeko arriskua» direla, eta dagoeneko hainbat kalte eragin dituztela eraikinetan. AEBetako informazio zerbitzuen arabera, Ipar Koreari armak erosteko asmoa du Errusiak.

IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziak kaleratu berri du Zaporizhiako zentral nuklearrean egindako azterketari buruzko txostena. Bertan nabarmendu «berehalako neurriak» hartu behar direla ezbeharrik gertatuko ez bada. Gerra frontetik oso gertu dago zentrala, eta dagoeneko bitan itzali behar izan dituzte erreaktoreak, bonbardaketek suteak eragin dituztelako. Azken aldiz atzo itzali zuten martxan zen azken erreaktorea.

«Segurtasun nuklearrerako babes eremu» bat sortzeko beharra nabarmentzen du txostenak. Horrez gain, ohartarazten du zentralean lanean ari direnen baldintzak hobetu beharko liratekeela. «Langile kopurua oso mugatua da, eta Errusiaren okupaziopean aritzeak estres eta presio gehigarria eragiten du. Ezin da egoera hori denboran luzatu, giza akats bat gertatzeko arriskua handitzen duelako», adierazi dute adituek. Horiek hala, eskatu diote Vladimir Putin presidentearen gobernuari erretira ditzala zentralaren inguruetan dituen ibilgailu militarrak eta armak, baita instalazioen barruan dituenak ere.

IAEAko ordezkaritzaren esanetan, bonbardaketek kalteak eragin dituzte erregai nuklearra eta hondakin erradioaktiboak biltegiratzeko eraikinetan. «Ukrainako egoera aurrekaririk gabekoa da. Lehen aldia da halako gatazka bat pizten dela programa nuklear sendo bat duen herrialde batean. Istripu nuklear batek ondorio larriak eragingo lituzke herrialdean bertan eta haren mugetatik kanpo», ohartarazi dute adituek.

Bestalde, AEBetako informazio zerbitzuen arabera, Errusia milioika misil eta jaurtigai erosten ari da Ipar koreari. Aurrez, Washingtonen esanetan, Iranen egindako droneak baliatu izan ditu Moskuk. Ipar Korea bera Errusiarengana gerturatu da azken urteetan, eta Ukrainako gerra hasi zenean ere babesa agertu zion Vladimir Putin presidenteari, esanez Mendebaldearen «politika hegemonikoek» bultzatu dutela Errusia «bere burua defendatzera».


Bigarrena lortu du Pedersenek

Summary: Bigarrena lortu du Pedersenek. Danimarkarra esprintean gailendu da, taldetxo batean. Roglic erori egin da esprinta jotzen ari zela, eta Evenepoelek matxura bat izan du azken hiru kilometroetan

Mads Pedersenek (Trek) irabazi du Espainiako Vueltako 16. etapa. Primoz Roglicek (Jumbo-Visma) erasoa jo du azken kilometroetan, eta harekin batera zenbait txirrindularik egin dute aurrera; horien artean Pedersen. Taldetxo horretako ziklisten artean erabaki da garailea, esprintean. Erraz gailendu da danimarkarra, eta Roglicek eroriko itsusia izan du. Remco Evenepoel (Quick-Step) liderrak matxura bat izan du azken hiru kilometroen barruan. Ordurako, Roglicek erasoa joa zuen, eta atzeko taldean zen flandriarra. Talde hori zortzi segundora iritsi da helmugara, eta denbora hori eman diote liderrari. 1.26ren aldea ateratzen dio liderrak orain Roglici.

Aurtengo Espainiako Vueltako azken atseden egunaren ostean, hirugarren eta azken astean murgildu da lasterketa. Ia 200 kilometro egin behar izan dituzte ziklistek Sanlucar de Barramedatik Tomaresera (Espainia), eta beroa eta haizea izan dira eguneko oztopo nagusiak. Lehen 175 kilometroetan zehar ez da nabarmentzeko askorik izan. Ibilbidea laua zen arren, azken hamabost kilometroetan gailur handi bat zegoen, eta hori zen eguneko mugarrietako bat. Amaiera zorrotza eta sigisagatsua zen, espezialistentzat aproposa. Azken kilometroan 600 metroko gainari (%8ko pendiza) egin behar izan dio aurre tropelak, eta bertatik helmugako aldaparaino (%4an) ibilbidea estua eta teknikoa zen.

Bi txirrindulari gutxiagorekin abiatu da tropela atseden egunaren ondoren. Esteban Chavesek (Education First) eta Maxim Van Gilsek (Lotto) lasterketa utzi dute, eta dagoeneko 40 txirrindulari gutxiago daude tropelean. Eguneko ihesaldian egoteko ez da lehia handirik izan. Ander Okamika (Burgos-BH) eta Luis Angel Mate (Euskaltel-Euskadi) bakarrik saiatu dira tropeletik ihes egiten, eta elkarrekin egin dute egunaren zati handiena. Tropelean lasai aritu dira, baina hogei kilometro gelditzen zirenean abiadura handitu dute, eta bost kilometro aurrerago harrapatu dute aurreko bikotea.

Orduan Ibai Azurmendi (Euskaltel-Euskadi) aldapan gora saiatu da tropeletik ihes egiten, baina tartetxoa zabaldu duen arren, berehala harrapatu du tropelak. Abiadura bizian egin dituzte azken kilometroak. Roglicek erasoa jo du azkeneko maldetan gora, eta esprinterrez beteriko talde txiki batekin egin du aurrera. Tarte txiki bat zabaltzea lortu dute, eta une horretan bertan Evenepoel liderrari gurpila zulatu zaio.

Taldetxo horretan bertan erabaki da garailea. Pedersenek berak abiatu du esprinta, eta erraz lortu du bigarren garaipena. Roglic erori egin da esprintean, eta odoletan amaitu du eguna. Evenepoelen matxura azkeneko hiru kilometroen barruan izan denez, hura zegoen taldearen helmugako denbora eman diote flandriarrari. Hortaz, zortzi segundo galdu ditu Roglicekin, eta 1,26ra dauka orain esloveniarra sailkapenean.


Summary: Hil egin da auto batek atzo Erandion harrapaturiko emakumea. Biktimak 64 urte zituen. Ertzaintza gertaera ikertzen ari da

64 urteko emakume bat harrapatu zuen auto batek atzo Erandion (Bizkaia), Enekuriko errepidean, Bilborako norabidean. Larri eraman zuten Gurutzetako Ospitalera, eta gauerdian hil da.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak ez du gertaeraren inguruko beste informaziorik eman, baina Ertzaintza ikertzen ari dela ohartarazi du.


Summary: Palestinar bat hil dute tiroz Nablusen, astebetean seigarrena. Palestinako Osasun Ministerioaren arabera, bularrean egin diote tiro 29 urteko Junis Ghasan Tayehri.

Israelgo armadak beste palestinar bat hil du Zisjordanian, astebetean seigarrena. 21 urteko Junis Ghasan Tayehri tiro egin diote bularrean, eta tokian bertan hil da, Palestinako Osasun Ministerioak zabaldu duenez. Al-Fara'a herrian izan da tiroketa, Nablustik gertu, Zisjordanian. Armadako iturrien arabera, borrokak izan ziren miliziano palestinarren eta militarren artean, eta lehenengoek lehergailuak jaurti zizkieten soldaduei.

Operazio berean, eta Wafa albiste agentziaren arabera, soinu bonbak eta negar gasa jaurti zizkieten militarrek palestinarrei, eta preso palestinar ohi baten etxea miatu zuten Al-Fara'an. Orotara 27 palestinar atxilotu dituzte azken orduetan Zisjordanian eginiko operazioetan.

Apiriletik, 90etik gora palestinar hil ditu Israelek Nablusen eta Jeninen, eta 1.500 atxilotu ditu, Olatua hautsi izeneko operazioan. Hildakoen artean zibilak, adingabeak eta kazetariak daude, Shireen Abu Akleh besteak beste. Hura ere Jeninen hil zuten, errefuxiatu kanpalekuan, buruan tiro bat jota.

Hain zuzen, Israelek herenegun aitortu zuen litekeena dela soldadu batek hil izana Al-Jazeerako kazetaria, baina gaineratu zuen ez duela ikerketarik hasiko, soldaduek ondo jokatu zutelako «palestinar armatuen aurrean». Israelgo armadak esan zuen akats bat izan zela.


Summary: Roglicek Vuelta utzi du, atzoko istripuaren ondorioz. Hainbat kolpe eta azaleko zauriak ditu, sendagileen agiriaren arabera.

Jumbo Visma taldeak eman du albistea, gaur goizean: Primoz Roglicek ez du jarraituko Espainiako Vueltan, atzo erori zela eta. Bigarren zen sailkapen orokorrean, eta azken hiru Vueltak irabaziak zituen txirrindulariak.

«Osatu azkar, txapeldun! Eskerrik asko Vuelta honetan eman dituzun une polit guztiengatik», gaineratu dute sare sozialetan zabalduriko mezuan. «Asmo handiak zenituen azken egunetarako, baina, zoritxarrez, ez da gertatuko».

Roglic esloveniarrak erasoa jo zuen atzoko etapako azken hiru kilometroetan, baina eroriko itsusia izan zuen, Fred Wright (Bahrain) txirrindulariarekin talka egin ostean oreka galduta.

Halere, helmugaratzea lortu zuen, etaparen irabazle Mads Pedersenen denbora berarekin, eta Remco Evenepoel sailkapeneko burua baino zortzi segundo lehenago.


Summary: Hasi dira ikasgeletara itzultzen Nafarroako 100.000 ikasle. Nafarroako lau ikasletik batek ikasiko du D edo B ereduan. Ikasleen %66 sare publikoan matrikulatu dira.

Irailaren 1ean egin zuten eskola sartzea Ipar Euskal Herrian, eta Nafarroako ikasleen txanda da orain: atzo ireki zituzten 225 ikastetxeetatik hamahiru, eta gaur eta bihar artean zabalduko dituzte gainerakoak. Orotara, 106.769 ikasle matrikulatu dira Nafarroako ikastetxeetan. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, berriz, itunpeko sarekoak asteon hasi dira itzultzen, eta bihartik aurrera zabalduko dituzte eskola publikoak.

COVID-19aren aurkako neurririk gabeko ikasturtea izango da 2022-2023koa: besteak beste, maskararik ez dute izango ikastetxeetan, eta burbuila talderik ere ez da egongo. Gainera, Nafarroako Gobernuak jakinarazi duenez, 3-6 urteko haurrek ez dute maskararik erabili beharko eskola garraioan. Eta eskoletan ohiko ordutegia izango dute: ikastetxeen %69k goizez bakarrik emango dituzte eskolak, eta %29k, goizez eta arratsaldez.

Nafarroako Gobernuak itzuleraren inguruko bestelako hainbat datu ere eman ditu. Hizkuntzari dagokionez, %24,7k D ereduan —osorik euskaraz, gaztelerako irakasgaiarekin— eta B ereduan —erdia euskaraz eta erdia gazteleraz— ikasiko dute. Gainera, hainbesteko zeresana eman duen PAI Ingelesez Ikasteko Programan ikasi beharko dute ikasleen %35ek. Eskolara joaten aurten hasiko direnen artean, euskarak presentzia handiagoa izango du: 3 urteko haurren %28,7 D edo B ereduan matrikulatu dituzte.

Sareen araberako datuak ere argitaratu dituzte. Azaldu dutenez, sare publikoa da nagusi: Nafarroako ikasleen %66 eskola publikoetan matrikulatuta daude.

Geroz eta ikasle gutxiago

Jaiotze tasaren jaitsiera nabaritzen ari da Nafarroako ikastetxeetan ere. HH Haur Hezkuntzan eta LH Lehen Hezkuntzan ikusten da jaitsiera oraingoz: iaz baino %4,6 ikasle gutxiago egongo dira HHn, eta %1,4 gutxiago LHn.


Summary: COVID-19aren intzidentzia, maldan behera Nafarroan. Abuztuaren 29tik irailaren 4rainoko astean, 191 positibo antzeman ditu Osasunbideak, aurreko astean baino %32 gutxiago. Laugarren dosia 60 urtetik gorakoei eta arrisku taldeei jartzea aholkatu du EMAk.

Iragan astean jasotako COVID-19 datuen txostena argitaratu du Nafarroako Osasun Publikoko Institutuak, eta, bertan jasotzen denaren arabera, izurriaren intzidentziak maldan behera jarraitzen du. Abuztuaren 29tik irailaren 4ra, 191 positibo antzeman ditu Osasunbideak PCR edo antigeno proba bidez: aurreko aste osoan baino 35 gutxiago. Intzidentzia, oraintxe, 29 kasukoa da 100.000 biztanleko –joan den astea 40 kasukoa zen–. Datuei so, kutsatzeek %32 egin dute behera astebetean.

Ospitaleetako presioari dagokienez, behera egin du: azken astebetean 27 lagun zeden erietxeratuta gaitzarekin, aurreko astean baino hamar pertsona gutxiago. Joan den astean, orotara, zazpi pertsona ospitaleratu zituzten Nafarroan, eta horietatik bakar bat ere ez zuten ZIU zainketa intentsiboko unitateetan artatu. Horrez gain, pertsona bat hil da COVID-19aren ondorioz.

EMAren aholkua laugarren dosiaz Bestalde, ECDC Gaixotasunen Prebentziorako eta Kontrolerako Europako Zentroak eta EMA Sendagaien Europako Agentziak eguneratu egin dituzte COVID-19aren aurkako txertaketari buruzko irizpideak. Bi erakundeek aholkatu dute hurrengo taldeak lehenestea COVID-19aren aurkako txertoen laugarren dosia jasotzeko: 60 urtetik gorakoak, immunoeskasia dutenak, haurdun dauden emakumeak, zahar etxeetako egoiliarrak eta langileak, eta osasun langileak. Joan den ostegunean, EMAk oniritzia eman zien COVID-19aren omikron aldaera batzuetara egokitutako bi txertori: Pfizer/BioNTech enpresen Comirnaty eta Moderna enpresaren Spikevax prototipoei, hain zuzen. SARS-CoV-2 birusaren jatorrizko aldaeraren aurkako babesa eskaintzeaz gain, txerto horiek babes gehigarria eskaintzen dute omikron BA.1 azpialdaeraren aurka. Hortaz, sendagai agentziaren arabera, eraginkorragoak izango lirateke gaur egun zirkulazioan den birusaren aurka.


Summary: Labore esportazioak «herrialde pobreenetara» mugatzeko eskatuko dio Putinek Erdogani. Errusiako presidenteak egotzi dio Mendebaldeari «jokabide eredu bat» ezarri nahi izatea herrialdeei, «subiranotasuna murriztuz».

Errusia ekialdeko Vladivostok hirian egiten ari diren Ekialdeko Ekonomia Foroan da egunotan Errusiako presidente Vladimir Putin, eta han ere Ukrainako gerra izan du hizpide. Estatuburuak salatu du uda hasieran Turkia eta NBE Nazio Batuen Erakundearen bitartekaritzarekin lortutako labore esportaziorako akordioa bere mesedetan baliatzen ari dela Europa: «Ukrainatik ateratzen den laborea ez da herrialde pobreenetara joaten. Orain arte ateratako 87 itsasontzietatik bi bakarrik heldu dira garatzeko bidean dauden estatuetara». Hori dela eta, iragarri du Turkiako presidente Recep Tayyip Erdogani eskatuko diola esportazioak «herrialde pobreenetara» mugatzeko.

Hala, «kolonizazio politikekin» jarraitzea egotzi dio EB Europako Batasunari, eta ohartarazi jarrera horrek elikadura arazoak ugarituko dituela. «NBEren arabera, 2019an 135 milioi pertsona zeuden gosez munduan; orain kopuru hori 145 milioikoa da. Izugarria da, Herrialde pobreenek gero eta zailagoa dute elikagaiak erostea. Inoiz ikusi gabeko giza hondamendi bat gerta liteke», esan du Putinek.

Zigor ekonomiko eta teknologikoen bidez «Errusiari eraso egitea» ere egotzi dio Putinek Mendebaldeari, baina berretsi du herrialdea «subiranoago eta indartsuago» irtengo dela gatazkarik. Haren esanetan, «jokabide eredu bat» ezarri nahi die Mendebaldeak herrialdeei zigorren bitartez, modu horretan estatuen «subiranotasuna murriztuz», eta politika horiek «mehatxu bat» dira nazioartearentzat. Baina aldaketak hasiak direla ohartarazi du Putinek, eta horiek AEBen hegemoniaren galera eta Asiako herrialdeen gorakada ekarri dituela: «Apurka uko egin diogu dagoeneko fidagarriak ez diren dibisa horiek erabiltzeari. AEBen aliatu direnak ere dolarretan dituzten aktiboak murrizten ari dira».

AEBetako informazio agentzien arabera, otsailean hasitako erasoaldian milaka soldadu galdu ditu Errusiak, eta Mendebaldeak ezarritako zigorrek ere milioika euroko galerak eragin dizkiote. Izan ere, nazioarteko enpresa handiek itxi egin dituzte herrialdean zituzten azpiegiturak eta herrialde askok eten egin dituzte inportazioak.


Summary: Beste hiru salaketa jarri dituzte Eric Olhatz ikuskatzailearen kontra. Presondegian dago Olhatz maiatzetik: hiru futbolarik haren kontrako salaketa ezarri zuten orduan, haurrak zirela sexu abusuak egin zizkiela eta. Orain, beste hiruk jarri dute salaketa, eta behin-behineko kartzelaldia luzatu diote.

Eric Olhatz futbol ikuskatzailearen kontrako sei salaketa dira, sexu abusuengatik. 59 urteko gizona errekrutatzailea zen Baionako Aviron Bayonnais futbol taldean. Maiatzean, jada, haren kontrako salaketa ezarri zuten hiru futbolari ohik. Izan ere, haurrak zirela sexu abusuak egitea leporatzen diote gizonari. Atxilotua izan zen orduan, eta, behin-behinean kartzelatua; atxilotu zutenean, haurren argazki pornografikoak atzeman zituzten haren telefonoan. Bada, haren kontrako beste hiru salaketa ezarri dituzte orain beste hiru gizonezko futbolarik, arrazoi berengatik. Hala, Olhatzen behin-behineko kartzelaldia luzatzea eskatu du Baionako prokuradoreak, eta erabakia onetsi du epaileak.

Ez da behatzailea salatu duten lehen aldia. 2009ko urrian, Realak Frantzian zuen behatzailea zenean, behin-behinean kanporatu zuen talde txuri-urdinak: adingabeak galbidean jartzeagatik kondenatu zuten. Epaiaren arabera, Olhatzek «sexu eduki desegokia» zuen SMS bat bidali zion ordezkatzen zuen 13 urteko jokalari bati. Hiru hilabeteko kartzela zigorra ezarri zioten, hamar hilabetez adingabeekin lan egitea debekatu zioten, eta jokalariari eta haren gurasoei kalte ordain bat ere ordaindu behar izan zien. Olhatsen defentsak txantxa bat izan zela argudiatu zuen. 2010ean, Paueko auzitegiak errugabetu egin zuen. Realarentzat lanean jarraitu zuen 2018ko uztailera arte. Futbolaren munduan, Olhatz ezaguna da berak deskubritu zuelako Antoine Griezmann Realeko jokalari ohia.


Summary: Enirio-Aralar mankomunitateak Larre Kudeaketa Plana berrabiarazteko asmoa duela salatu dute abeltzainek. Gipuzkoako EH Bilduk 2019an «emandako hitza jan» egin duela diote Aralarko abeltzainek, eta abereekin egiten duten larre kudeaketa gutxiesten dela gehitu dute.

Aralarko abeltzainak kexu dira, Enirio-Aralar mankomunitateko juntak 2019an «izoztu» zuen Larre Kudeaketa Plana berrabiarazteko asmoa duelako. Hori dela eta, Aralarko Baserritarren Elkarteko kideek, Euskal Nekazarien Batasunarekin eta Euskal Herriko Nekazarien Elkartasunarekin batera, agerraldia eta protesta egin dute gaur goizean, Ordizian (Gipuzkoa), Euskal jaietan.

Abeltzainen esanetan, egungo agintaldiaren hasieran Enirio-Aralar mankomunitateko arduradunek zuten Larre Kudeaketa Plan berria aurkeztu zuten, abeltzain guztiek errefusatua. «Gorabehera eta sestra ugariren ostean», Gipuzkoako EH Bilduk plan berria «izozkailuan» sartuko zuela adierazi zien abeltzainei, eta hor egon da ordutik. Hala ere, abeltzainek diote jakin berri dutela mankomunitateko juntak plana berrabiarazteko asmoa dutela, 18.000 euroko aurrekontuarekin.

Gauzak horrela, aipatutako hiru elkarteek hiru gauza argitu nahi izan dituzte: lehenik eta behin, diote mendia kudeatzeko modu «egokiena, ekologikoena, merkeena eta jatorrena» abereekin egindako kudeaketa dela. Bigarrenik, esan dute egun euskal gizarteak «hainbeste preziatzen duen Aralar», neurri handi batean, bertako abeltzainek aziendarekin moldatutako paisaia dela. Azkenik, adierazi dute beren abereekin egindako larre kudeaketa «gutxietsi nahi duen planteamendu ororen aurka» daudela, eta mankomunitateari zuzendu zaizkio, eta eskatu «mihi puntan hainbeste darabilten lehen sektorearekiko begirunea» bere eguneroko jardunean aplikatzeko.

Bestalde, abeltzainak prest agertu dira abeltzainen eta aziendaren lana lehenetsi eta «balorea emango lieketen planteamenduak jorratzeko».


Lizar Begoñak irabazi du Igartza saria

Summary: Lizar Begoñak irabazi du Igartza saria. Benidormeko kiosko bat da Itzalkinak eguzkitan nobela proiektuaren gertalekua, eta han lan egiten duten bi emakume dira protagonistak.

Kiosko bat, gune turistiko bateko pasealeku batean, hondartzaren ondoan; eta, kioskoaren barruan, langile bat, egunkariz, aldizkariz eta askotariko oroigarriz inguratuta ia aurpegia besterik ikusten ez zaiola. Irudi hori iradokitzailea zaio Lizar Begoña idazleari, eta haren barneko askotariko gaiak lotuta irudikatu du Itzalkinak eguzkitan nobela proiektua. 25. Igartza saria irabazi du —Elkar argitaletxeak, Beasaingo Udalak eta CAF enpresak antolatzen dute—, eta gaur goizean eman dute haren berri, Donostian, Begoñak, Xabier Mendiguren Elkarreko editoreak, Leire Artola Beasaingo alkateak eta Ioritz Iraola CAFeko Euskara Batzordeko ordezkariak.

Aurten, 11 proiektu aurkeztu dituzte Igartza sariketara, eta Begoñarena hautatu dute irabazle Oihane Amantegi, Irati Jimenez eta Garazi Kamio epaimahaikideek. Idazleak 6.000 euroko laguntza jasoko du, eta urtebete izango du eleberria lantzeko; ondo bidean, 2024ko udaberrian argitaratuko dute.

Begoña (Sopela, Bizkaia, 1996) Arte Ederretan graduatua da, eta euskara eskolak ematen ditu lanbidez. 2020an kaleratu zuen bere lehenengo liburua, Aro beilegia poesia bilduma, Donostia Kultura poesia saria irabazi eta gero, eta aurten argitaratu du bigarrena, Gepardo japoniarrak, hori ere poesiazkoa. Hitzen materialtasunari segika ondu zuela azaldu zuen BERRIAn, joan den astean egindako elkarrizketa batean: «Formaren lanketak eta testuaren espazialtasunarekin jolasteak gogorarazten dizu hemen bertan dagoela irakurri beharrekoa, ez bilatzeko harago. Gordintasunaren eta gorputzaren aldarrikapena da; hori nahi nuen, ez inolako aurarik».

Itzalkinak eguzkitan izango da narratiban egingo duen lehen lana. Benidormen (Herrialde Katalanak) girotu du istorioa: hondartza pareko gune turistiko batean dagoen kiosko bateko bi langile dira protagonistak. Bata, 65 bat urteko emakumea: haren familiak zabaldu zuen kioskoa, turismoaren boomaren garaian, ezagutu zituen negozioaren garai hobeak, eta larritasunez bizi du paperaren egoera. Bestea, idazlearen adin bueltako neska bat: ikasketak utzi berritan hasi da kioskoan lanean, eta beste ikuspegi batetik begiratzen die inguruari eta harreman sozialei.

«Gustatzen zait bi pertsonaien arteko kontrastea: batak ekarri ahalko luke garai bateko Benidormeko testuingurua, eta izan daiteke prisma interesgarri bat gaur egungoari begiratzeko; bestea sare sozialetan ibiltzen da, eta perspektiba horretatik hitz egiteko aukera ematen dit», azaldu du idazleak.

Kiosko bat izanik istorioaren «nukleoa», Begoñak «paperaren eta pantailen arteko talka» landu nahi du bereziki, tokia metafora gisa erabiliz, «inflexio puntu» bat irudikatzeko.

Hizkuntza bihurritua

Benidormen kutsu «kitsch» eta «komikoak» erakarri du idazlea: «Dena da esajeratua, dena puzten du». Ironia erabiltzeko gogoa du, gainera. «Turistifikazio garai handi bat izan du, eta horren ostean geratu den paisaia kitsch-a interesatzen zait estetikoki: itzalkinekin doan jendea, erreta dauden turistak... Leku koloretsu bat da». Martin Parr argazkilariaren lana erreferentzia bisual bat da horretarako: «Idatzi nahi dudanak bat egiten du haren iruditeriarekin». Hala ere, Begoñak barre txikiarekin aitortu du Benidormen inoiz izan gabea dela oraindik: «Agian joan beharko naiz aurten turismo apur bat egitera».

Liburua ataletan banatzeko asmoa du, bi langileen lan txanden arabera. Txanda bakoitzean, bietako baten ahotsak gidatuko du kontakizuna, lantokiko bizipenak, pentsamenduak eta oroitzapenak nahastuta. Estilo berezi bat lortu nahi du horretarako, hizkuntzaren «errespetu falta kontzientea» izango duena, arauak hautsiko dituena hizketa bizi propio bat izateko. Aurora Venturiniren Las primas (Lehengusinak, 2007) eta Andrea Abreuren Panza de burro (Asto sabela, 2020) ditu erreferentetzat: «Gustatzen zait testualtasuna lantzeko modu gordin hori», esan du.

«Poesiarena bide zuzen bat izan da, baliabide bat nire pentsamenduak ahalik eta argien plazaratzeko», Begoñaren hitzetan. Badaki eleberria idazteak beste lan bat eskatuko diola, baina bazuen gogoa genero horretan aritzeko: «Uste dut poesiarekin ez nintzela iritsiko hain zabala den gai bat jorratzera».

Iaz, Olatz Mitxelena Larretak irabazi zuen Igartza saria, Arrakalak ipuin bilduma proiektuarekin. Mendiguren Elkarreko editoreak esan duenez, Mitxelena liburua lantzen ari da egun, eta datorren urteko udaberrian emango dute argitara.


Summary: Superberriak-ek denda guztiak itxiko ditu. BM Shop kateko lau saltoki kudeatzen ditu, eta 70 langile kaleratuko ditu

Superberriak-ek, BM saltoki handiak (Uvesco) BM Shop kateko denda batzuk kudeatzeko erabiltzen duen enpresak, jarduna eteteko lan erregulazioa hasi du. LAB sindikatuak jakinarazi duenez, Amurrioko (Araba), Laudioko (Araba), Ugaoko (Bizkaia) eta Bilboko Zazpikaleetako BM Shop dendak ixteko asmoa du. Itxiera horiek 70 langile kaleratzea eragingo dute. Halaber, neurri bera aplikatuko dute Roxima 2020 SMn, Barakaldoko BM Shop kudeatzen zuen enpresan.

Lan erregulazioren inguruko kontsulta epea asteazkenean hasi da, eta hilabete luzatuko da. LABek aitortu duenez, erabakiak ezustean harrapatu du, iragan uztailean zuzendaritzarekin izandako solasaldietan irail amaierarako bilera batzuk adostu baitzituzten. Superberriak-ek duela urtebete egin zuen frankizia aldaketa, eta, hala, haren denda guztiak BM taldera igaro ziren.

LABek bere ordezkari guztiak deitu ditu gaia aztertzeko, eta aurreratu du bide guztiak agortuko dituela lanpostuak defendatu eta lan erregulazioa eragozteko.


Summary: Pablo Gonzalez «lehenbailehen» aske uzteko eskatu dute sindikatu gehienek. Agiri bat sinatu dute, besteak beste, ELAk, LABek, Steilasek, ESK-k, CCOOk eta UGTk. Espainiari eta Europako Batasunari eskatu diete amaiera emateko «bidegabekeria» horri.

Otsailaren 28an atxilotu zuten Pablo Gonzalez kazetaria, Polonian, eta preso dute ordutik. Kazetariaren egoerarekin kezkatuta agertu dira gaur hainbat sindikatu agiri batean, eta hura askatzea galdegin dute. Besteak beste, ELAk, LABek, Steilasek, ESK-k, CCOOk, UGTk, CNTk eta Espainiako eta Herrialde Katalanetako beste hainbat sindikatuk sinatu dute agiria. Idazkia sinatu duten sindikatuek salatu dute «guztiz antidemokratikoa» eta «bidegabea» dela Gonzalezen egoera, eta «egunetik egunera okerrera» egiten duela. Gogoratu dute abuztuaren 23an Rzeszowko auzitegiak atzera bota zuela haren atxiloaldia beste hiru hilabetez luzatzeko erabakiaren aurka abokatuak aurkeztutako eskaera, eta salatu dute gaur egun «inkomunikatuta» dagoela praktikan: haren familiak kartzelan bisitatzeko baimena eskatu izan du, baina ez du erantzunik jaso orain arte, eta, azken sei hilabeteotan, ez dute harekin telefono bidezko kontakturik izan. Atxilotu zutenetik, familiaren bost gutun baino ez ditu jaso– guztiak atzerapenarekin– eta abokatuarekin eta Espainiako kontsulatuarekin baino ezin izan da harremanetan jarri, sindikatuek gogora ekarri dutenez. Horregatik guztiagatik, idazkia sinatu duten sindikatuek Poloniako agintariei galdegin diete Pablo Gonzalez «lehenbailehen» eta «kargurik gabe» aska dezatela. «Onartezina iruditzen zaigu estatu batek hain modu arbitrarioan eta inolako frogarik gabe kazetari bat atxilotzea», ohartarazi dute. Prentsa askatasunaren eta demokraziaren aurkako erasoa dela gaitzetsi dute, halaber. Horrez gain, Espainiari eta Europako Batasunari eskatu diete beren esku dagoen guztia egin dezatela «bidegabekeria» horri amaiera emateko.

Otsailaren 28tik preso

Gonzalez otsailaren 28an atxilotu zuten, Przemyslen, Errusiak Ukrainari egindako erasoak sortutako errefuxiatu krisiaren berri ematen ari zela. Errusiako zerbitzu sekretu militarrarentzat lan egitea leporatzen diote, eta hamar urteko kartzela zigorra jar diezaiokete horregatik. Atxilotu zutenean, hiru hilabeteko espetxe zigorra ipini zioten, eta beste hiru hilabete luzatu zioten maiatzaren amaieran. Abuztuan, Poloniako Przemysl eskualdeko auzitegiak beste hiru hilabetez luzatu zion espetxe zigorra.


Euskarazko 'Conquis', hilaren 27an

Summary: Euskarazko 'Conquis', hilaren 27an. Lur Errekondok eta Iñigo Vicensek aurkeztuko dute ETB1eko reality berria: Naufragoak. Saioaren promozio kanpainan, EITBk botila erraldoi bat jarri du Gasteizko Andre Maria Zuriaren plazan.

EITBk Naufragoak abentura reality berria aurkeztu du gaur, Gasteizko FesTVal telebista jaialdian. Lur Errekondok eta Iñigo Vicensek aurkeztuko duten saioa berria: Karibe itsasoan galdu ondoren, bizirik irauteko erronka gogorrei aurre egin beharko diete lehiakideek. El Conquistador del Caribe saio arrakastatsuaren sortzaileek egin dute programa —Hostoil Produkzioak da ekoiztetxea—.

Gaur, 19:30ean, saioaren aurrestreinaldia egingo dute Gasteizko Principal antzokian, eta han bilduko dira abentura berrian parte hartuko duten protagonistak: lantaldea eta lehiakideak.

Saioaren promozio kanpainaren barruan, EITBk botila erraldoi bat jarri du Andre Maria Zuriaren plazan, eta bertaratzen diren guztiak naufragoen botilarekin argazki bat egitera gonbidatuko ditu. Argazkiak Instagramera igotzen dituzten guztien artean, bi pertsonentzako 1.000 euroko bidaia zozkatuko dute. Gaur da parte hartzeko azken eguna.

Naufragoak saioa hilaren 27an estreinatuko du ETB1ek. Kariben girotutako abentura ikusgarrian, zazpi bikotek eta bikoterik gabe parte hartuko duten lau lehiakidek beren bizitzako erronka gogorrenari aurre egin beharko diote itsasoan galdu ondoren. ETBko arduradunen arabera, Karibe itsasoak paradisuzko harea zuridun hondartzak ekartzen ditu gogora, baina urakanez eta arriskuz beteriko itsasoa da. Ur bero eta arriskutsu horietan dauden zazpi uhartetan, Kariben galdutako protagonistek bizirik irauteko joko eta proba gogorrei aurre egin beharko diete.

Euskal Telebistan sekula egin ez den programa horren gidaritzan, bi aurpegi berri arituko dira: Lur Errekondo eta Iñigo Vicens. Saioa asteartetan izango da ikusgai ETB1en eta Eitb.eus-en, baina astelehen, astearte eta asteazkenetan, 15 minutuko saio bereziak emango dituzte eguerdiko albistegiaren ondoren, eta unean uneko informazioa eta material esklusiboa bilduko dute bi aurkezleek. Halaber, reality berriak tarte berezia izango du Biba zuek! saioan.

Bestalde, Naufragoak saioak presentzia nabarmena izango du sare sozialetan. Izaro Bereziartuak eduki bereziekin beteko ditu Twitter, Instagram, Tiktok eta Eitb.eus-eko kontuak, abenturak aurrera egin ahala.


Summary: Frantziak gogortu egin nahi ditu langabezia saria jasotzeko baldintzak. Emmanuel Macronen gobernuak saria jasotzeko lan egin beharreko hilabeteen kopurua eta saria jasotzeko aldia aldatu nahi izatea nahi du ekonomiaren egoeraren arabera. Sindikatu guztiak daude kontra.

Emmanuel Macronen bigarren bosturtekoan lehen erreforma handia izango dena gaur jarri da abian, langabezia aseguruaren modulaziorako proposamena onartu duenean Ministroen Kontseiluak. Eta eztabaida handia izango da haren inguruan, sindikatu guztiak baitaude kontra.

Berez, erreforma aurreko 2019ko erreforma jasotako neurriekin jarraitzera dator, urriaren 31n iraungitzen baitira; berritu behar dira, besteak beste, gaur egun saria jasotzen duten langabeentzako baldintzak, eta baita kontratu laburren gehiegizko erabilpena egiten duten enpresentzako bonus malus sistema.

Baina luzapen horiekin batera, langabezia saria jasotzeko baldintzak gogortzen dituen aldaketak egin nahi ditu Gobernuak. Olivier Dussopt Lan ministroaren arabera, «eramanezina delako %7,4ko langabeziarekin jarraitzea, eta aldi berean enpresetako buruzagiei jendea kontratatzeko zailtasunak dituztela entzutea». Beste behin, ministroak adierazi du Gobernuaren helburua dela 2027rako %5eko langabezia tasa izatea, hots, enplegu betea deritzona.

Lanpostuak betetzeko zailtasunak dituzten enpresaburuen arazoa konpontzera letorke langabezia prestazioaren modulazioa, Macronen hitzetan sarien sistema «zorrotzagoa izateko bete gabeko lanpostu asko daudenean, eskuzabalagoa langabezia handia denean».

Baldintza aldagarriak

Funtsean, Gobernuak nahi du egoera ekonomikoa «ona» denean gehiago izatea langabezia sarirako eskubidea izateko lan egin beharreko hilabeteak -orain sei hilabete egin behar dira lan azken 24 hilabeteetatik-; eta langabezia saria jasotzen den aldia murriztea. Egoera ekonomiko txarrean, baldintzak leundu egingo lirateke.

Berez orain gobernuak sindikatuei eta patronalei dei egingo beharko lieke modulazioa negoziatzeko. Negoziatzeko leudeke egoera ekonomiko ona edo txarra definitzeko irizpideak (adibidez langabezia tasa) zeintzuen arabera igo edo jaitsi beharko liratekeen.

Baina negoziazioaren bideak itxita dirudi. Medef patronaleko presidenteak Geoffroy Roux de Bezieux-ek hori uste du behintzat: «Alferrik da negoziazio bat zabaltzea, ez duelako arrakastarik izango, ez dagoelako diagnostiko konpartiturik sindikatuekin».

Ikusita erantzuna zein izango zen Gobernuak berak erabaki du ez duela negoziazioak irekitzea eskatuko eta kontsultarako deia egitera mugatuko da. Macronen gobernuak 2023ko hasierarako nahi du modulazioa indarrean.

Baina sindikatu guztiak kontra ditu neurriak. CFDTko idazkari nagusi Laurent Bergerek arrazoiak esplikatu ditu Le Monde egunkarian. «Ez du zentzurik, ideologia hutsa da eta ez da eraginkorra. Ez dugu hori negoziatuko. Enplegu betea lortzeko langabeen eskubideak murriztu behar direla esaten zaigu? Ez da egia. Enplegu betea formakuntza da, lan bila dabiltzanentzat sustengua, eta kalitatezko enpleguen garapena».

Erantzun bateratua

Frantziako sindikatu nagusiek (CFDT, CGT, FO, CFE-CGC, CFTC) eta beste hainbat erakundek bilera egin zuten astelehen gauean erreformaren kontrako testu bat adosteko, eta testua datozen egunetan argitaratuko dute.

Intersindikala biltzen den hirugarren aldia da -beste bilkura bana egin zituzten ekain bukaeran eta uztail erdian. Eta orain, urriaren hasieran beste bilera bat egingo dute, gaia nola doan ikusi eta balantze bat egiteko. CGTko Celin Verzelettik laburbildu du zergatik: «Egoera izugarri larria da, eta dugu ikasturte hasiera hau ohikoak bezala ulertzen». Frantzia Intsumisoa ere erreformaren kontra dago, eta CGTrekin protesta egun bateratua egiteko elkarrizketetan dabil.

Urriaren 3an ere hizpide izango da Gobernuaren proposamena, hura Asanblea Nazionalean eztabaidatuko baita.


Summary: Munduko biztanleen laurden bati eragiten dio aireko kutsadurak. Munduko Meteorologia Erakundeak ohartarazi du bero boladek eta horiek eragindako suteek okertu egin dutela airearen kalitatea. Hamar pertsonatik batek soilik arnasten du OMEren kalitate baldintzak betetzen dituen airea.

«Planeta berotuz doan neurrian, suteak eta horiei lotutako aire kutsatua ugarituz joango dira, baita herrialdeek karbono dioxido gutxiago isuriko balute ere. Horrek zuzeneko eragina izango du giza osasunean, airearen kutsatzaileak atmosferatik lurrazalera iristen diren heinean», esan du Munduko Meteorologia Erakundeko idazkari nagusi Petteri Taalasek. Haren esanetan, etorkizunaren «aurrerapen bat» da txostena; izan ere, datozen urteetan bero boladak intentsitate handiagokoak eta luzeagoak izatea espero dute adituek, baita maizago gertatzea ere, eta, beraz, horrek airearen kalitatea okerragotuko du. Fenomeno horri klima zigorra esaten diote adituek.

Klima aldaketak handitu egiten du lurrazaleko ozono produkzioa. Ozono mota hori ez da atmosferan dagoenaren berdina. Azken horrek eguzkiaren argi ultramoreak xurgatzen ditu, eta lurrazalekoak, berriz, airea kutsatzen du. Nazioarteko erakundearen txostenak iaz izandako suteek eragindako kutsadura hartu du oinarri, eta, haren arabera, 2003tik 2020rako tartearekin alderatuta, partikula esekien kontzentrazioa aireko metro kubikoko 30 mikrogramotik gorakoa izan da suteak izan ziren eremuetan, Siberian, Kanadan eta AEBetan, batez ere.

AEBetako mendebaldean, iazko maiatza eta iraila artean izandako suteek PM 2,5 motako partikula kutsatzaileen kontzentrazioa —horiek dira kaltegarrienak giza osasunarentzat— hogei mikrogramoraino heldu zen metro kubikoko, OME Osasunaren Mundu Erakundeak aholkatutakoa baino lau aldiz gehiago. Erregai fosilen erabileraren ondorio da lurrazaleko ozonoaren zati handi bat, baina %20 inguru dago lotuta bero oldeekin.

Adituek ohartarazi dute klima aldaketarekin lotuta dagoela airearen kutsadura, airearen kalitatea okertzen duten gai kimikoak karbono dioxidoarekin batera isuri ohi baitira, normalean. Erregai fosilak baliatzen direnean eta karbono dioxidoa askatzen dutenean, nitrogeno oxidoa ere isurtzen dute; horrek erreakzionatu egiten du eguzki argiarekin kontaktuan jartzen denean, eta ozono kaltegarria sortu. Kutsatzaile horiek zuzenean eragiten dute ekosistemetan, edateko urari, uztari eta biodibertsitateari kalte egiten baitiote, eta karbono pilaketari eragin.

Copernicus sistemak jasotako datuen arabera, aurtengo ekaina eta abuztua bitartean Europan eta Erresuma Batuan izandako suteek 6,4 megatona karbono isuri zituzten atmosferara. 2007ko udaz geroztik isuritako kantitaterik handiena da. Espainia eta Frantzia izan dira karbono gehien isuri duten herrialdeak, azken hogei urteetako markak hautsita.

Mundu zabalean ere izan dira suteak uda honetan. Brasilgo Amazonian, esaterako, ohi baino karbono gehiago isuri zen abuztuko bigarren hamabostaldian izandako suteen ondorioz.

Nazioarteko erakundearen aurreikuspenen arabera, Asiako herrialdeak izango dira aire kutsatu gehien pilatuko dutenak, eta horietan bizi dira munduko biztanleen %25. Orain arteko iragarpenei eutsi eta mende amaierarako tenperaturak hiru gradu igoko balira, lurrazaleko ozono kantitatea nabarmen handituko litzateke lehendik ere aire kalitate txarra duten inguruetan: %20 Pakistanen, India iparraldean eta Bangladeshen, eta %10 inguru Txina ekialdean.

Kutsadura murrizteko neurriak

Nazio Batuen Ingurumen Programak bildutako datuen arabera, soilik hamarretik batek arnasten du OMEren kalitate baldintzak betetzen dituen airea. Hori dela eta, Aire Garbiaren Nazioarteko Eguna baliatuta, Ingurumen Programak nazioarteari eskatu dio har ditzala neurriak kutsadura murrizteko, klima larrialdia arinduko luketen isurketarik gabeko politikak bultzatuz, besteak beste, modu horretan bero boladak murrizteko eta horiei lotutako suteak gutxitzeko.

Oraingoz, baina, nazioarteko politikak ez doaz norabide horretan. Aire Garbirako Funtsa gobernuz kanpoko erakundearen arabera, 2015 eta 2020 bitartean garapen bidean dauden herrialdeei emandako diru laguntzen %1 soilik erabili ziren airearen kalitatea hobetzeko proiektuetarako. Diru laguntza horien %0,3 jaso zituzten Afrikako herrialdeek, nahiz eta kontinente hartan aire kutsatua izan, Hiesaren atzetik, heriotza gehien eragiten dituena.


Summary: Ondoezak jotako langile bat hil da Elgoibarren. Sindikatuen zenbaketaren arabera, aurten lantokian hildako 54. langilea da, eta 17. heriotza istripu ez-traumatikoa

Schaeffler Iberia Elgoibarko enpresako (Gipuzkoa) langile bat hil da bere lanpostuan zegoela ondoezak jo eta ospitalera eraman ondoren. LAB sindikatuak jakitera eman duenez, hildakoa ondoezik sentitu zen irailaren 2an, eta iragan asteburuan zendu zen Mendaroko ospitalean (Gipuzkoa). Sindikatuaren zenbaketaren arabera, aurten Euskal Herrian bere lanpostuan hildako 54. langilea da, eta laneko 17. heriotza istripu ez-traumatikoa.

LABek salatu duenez, enpresa horretan egondako enplegu suntsiketak eta datozen kaleratzeek langileen egoera “larritu” dute, eta haien ezinegona areagotu. Gai berean, gogoratu du egungo sistema neoliberalen lan karga eta presio gero eta handiagoa arrisku faktore dela, eta hain zuzen gehien ugaritzen ari den arrisku faktorea psikosoziala dela. Alde horretatik, Eusko Jaurlaritzari eskatu dio Osalan egokitu dezala arrisku faktore horri aurre egiteko.


Summary: Eusko Jaurlaritzak arazoak eduki ditu ordezko irakasleen lanpostuak esleitzeko. Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak ziurtatu du webguneak funtzionatzen duela jada.

Euskal Herriko ikasleak pixkanaka ari dira ikasgeletara itzultzen, baina, ikasturtea hastear dela —bihar hasiko dira sare publikoko ikasleak itzultzen—, arazoak izaten ari da Eusko Jaurlaritza. Izan ere, ordezko irakasle eta hezitzaileei lanpostuak esleitzeko Ordezkagune webgunean arazo teknikoak eduki dituzte. Bete gabe zeuden 2.300 lanpostuetako «batzuei» eragin die arazoak, Hezkuntza Sailak azaldu duenez, baina 16:30 aldera konpondu dute, eta esan dute ordezkoek denbora nahikoa izango dutela bihar lanera nora joan behar duten jakiteko.

Gorabeherek harrabotsa eragin dute zenbait eragileren artean. EH Bilduk arazoez formalki galdetu dio Hezkuntza Sailari Eusko Legebiltzarrean. Steilas sindikatuaren esanetan, zenbait aldiz atzeratu dute lanpostuak esleitzeko eguna, eta atzo oraindik arazo teknikoak zeuden: «Ordezkapen horiek bete gabe daude oraindik, eta hori errespetu falta izugarria da langileekiko, aurreikusi baitzitekeen».

Antzera mintzatu da CCOO ere. «Onartezina» iruditzen zaio Hezkuntza Saila Ordezkagunerekin lanpostuen esleipenean egiten ari den kudeaketa, eta eskatu dute «berehala» arazoak konpontzeko.


Summary: Hiru gizon atxilotu dituzte Gasteizen bikotekideei eraso egiteagatik. Indarkeria matxistarekin loturiko delituak egotzi dizkiete 31, 42 eta 80 urteko hiru gizonezkoei. 2018ko Irungo jaietan sexu erasoengatik salatutako gizona absolbitu du Gipuzkoako auzitegiak.

Gasteizko Udalak jakinarazi duenez, udaltzaingoak hiru pertsona atxilotu zituen iragan asteburuan, bikotekideei eraso egiteagatik. 31, 42 eta 80 urteko hiru gizonezko dira, eta indarkeria matxistarekin lotutako zenbait delitu leporatu dizkiete.

Atxilotuen artean gazteena 31 urteko gizonezko bat da, eta Gasteizko Logroño kalean atxilotu zuten, bikotekide ohiari eraso egin izana egotzita. 42 urteko beste gizonezko bat atxiki zuten Koroatzearen kalean, eta, azkenik, 80 urteko gizona Ariznabarra auzoan atxilotu zuten, «emaztearen aurka indarkeria fisiko eta psikologiko jarraitua egiteagatik.

2018an Irunen akusatua, absolbituta

2018. urteko Irungo jaietan emakume bat bortxatu izana leporatu zioten gizonezkoa absolbitu du Gipuzkoako Lurralde Auzitegiak, epailearen esanetan «ezin baita frogatu sexu harremanak baimenduak ala baimenik gabekoak izan zirenik».

Biktimak salaketa jarri zuen gizonezkoaren aurka, sexu harremanak «baimenik eta adostasunik gabekoak» izan zirela salatuta. Epaiketan, sei urteko kartzela zigorra eskatu zuen Fiskaltzak akusatuaren aurka. Lurralde auzitegiak, baina, «zalantzazko elementuak» eta «segurtasunik eza» antzeman ditu testigantza horretan: «Salatzailearen oroitzapenean antzeman daitezke zenbait hutsune eta zalantza, harreman intimo horiek baimenduak izan ote ziren ala ez ebazterakoan, eta, denborarekin, bere baitan ziurtzat jo zuen baimenik gabekoak izan zirela».

Hori dela eta, epaileek ebatzi dute «ezin dela ziurtatu» baimenik gabeko sexu harremanak izan zirenik: «Auzitegi honek zalantzak ditu, eta zalantza, arrazoizkoa eta oinarri juridiko honetan arrazoitua izanda, ezin da inoiz akusatuaren kontra erabili».


Summary: Ilarduiako Eli Gorrotxategik eta Jose Mari Jauregik irabazi dute Ordiziako gazta lehiaketa. Bastidako Mitarte upategiak 9.600 euro ordaindu ditu enkantean gazta erdiagatik.

Lehen aldiz aurkeztu dute Eli Gorrotxategik eta Jose Mari Jauregik gazta ketu bat Ordiziako (Gipuzkoa) Euskal jaietan egiten den karrantza eta latxa esneaz egindako gazta txapelketara, eta irabaztea lortu dute. «Lehenengo bosten artean geratu izan gara, baina inoiz ez dugu irabazi, eta, egia esan, ez genuen espero», esan du Eli Gorrotxategik, La Leze gaztandegikoak. Ilarduiakoa izan da gaztarik onena, «arina eta oso orekatua», egileen esanetan.

Goizean goizetik izan da mugimendua Beti Alai pilotalekuan. Epaimahaia gaztak dastatzen ari zen bitartean, asko ziren epaileen lana kuxkuxeatzera gerturatzen zirenak. Pixkanaka, gazta onenak aukeratuz joan dira. 48 gazta aurkeztu dira guztira, iaz baino hiru gehiago. 12:00etarako, erabakita zegoen zein ziren azken fasera igaroko ziren hamalau gaztak. Ordubeteren ostean eman dituzte ezagutzera: Gipuzkoako zazpi gazta, Nafarroako hiru, Arabako hiru, eta Bizkaiko bat.

Azkenean, Ilarduiakoek irabazi dute lehen saria, baina bigarren saria ere Araban geratu da: Aiarako Aixtra elkarteak irabazi du. Hirugarren postuan, berriz, Ordiziako (Gipuzkoa) Joseba Insausti geratu da; laugarrenean, Idiazabalgo (Gipuzkoa) Ander Barandiaran; eta bosgarrenean, Iragiko (Nafarroa) Angel Linzoain.

Normaltasunera itzuli dira aurten Ordiziako euskal jaiak. Iaz, gazta txapelketa ateak itxita egin zuten, baina aurten bai gazta lehiaketa eta bai azoka berezia normaltasunez egin dira, eta giro onean joan da eguna.

Gazta lehiaketaz aparte, azokaz bete da herria gaur. Nekazaritza munduarekin lotutako beste lehiaketa batzuk ere izan dira; esaterako, Jose Migel Barandiaran plazan fruitu eta barazki lehiaketa izan da, baita perretxiko erakusketa ere. Garagartza plazan egin da Gipuzkoako piriniar arrazako behien lehiaketa. Plaza Nagusian asteazkenero postua jartzen duten baserritarrentzat azoka berezia izan da gaurkoa.


Summary: Mila lagunek desfilatu dute Jaizkibelekin Hondarribian: «Gero eta gehiago gara». Konpainia parekidearen aldeko oihuak nagusitu zaizkie emakumeen parte hartze parekidearen aurkakoen keinuei. Hilabeteko epean aldeen arteko mahai bat eratzeko eskatu dio Jaizkibelek alkateari.

Entseguak jendetsuak izan dira, eta gaur goizean ere oso jendetsua izan da Jaizkibel konpainia parekidearen desfilea Hondarribian (Gipuzkoa). Ohi bezala, alardeaz aparte egin dute euren ibilbidea, baina indartsu aritu dira, oso konpainia handia osatu baitute: mila lagunek hartu dute parte, Oihana Etxebarrieta kapitainak esan duenez: «Gero eta gehiago gara». Oso babestuta ere ibili da konpainia mistoa: 2019an bezala, plastiko beltzik eta Jaizkibelen aurkako kartelik ez da izan Kale Nagusian; jende gutxiago ikusi da espaloietan andreei bizkarra ematen, eta ozen entzun dira «Gora Jaizkibel» aldarriak.

25 urte bete ditu aurten Jaizkibel konpainia parekideak; alardean txertatzeko jaio zen, bertan parte hartu nahi zutela adierazteko. Urtero bezala, 08:00etan abiatu du desfilea Jaizkibelek Minasoroetatik; aurrez kantinera jasoa zuen, eta Minasoroetan etentxo bat egin ostean sartu dira Alde Zaharrean: Santa Mariako atea gurutzatu, eta Kale Nagusian sartu dira. Txalo artean jaso dute taldea, eta giro onean egin du Arma Plazarako bidea; urte askotan plastiko beltzak, txistuak, kartelak, irainak eta keinu itsusiak izan dira tarte horretan batez ere, baina gaur ez da halakorik izan ia: neska gutxi batzuk izan dira bizkarra ematen, baina gaina hartu diete txaloek eta animoek.

Gernikako Arbolan, ordea, bestelako irudi bat izan da. Han, desfilatzeko zain egoten dira alardeko konpainia baztertzaileak, eta gizonek bizkarra eman ohi diote Jaizkibeli. Aurten, Guztion Alardea mugimenduaren harira —konpainia baztertzaileen inguruko gazteek osatu dute, baina emakumeak ateratzearen alde agertu dira—, konpainia parekidearen aldeko keinuren bat espero zen, baina halakorik ez da gertatu, eta oso gizon gutxi atera dira emakumeen partaidetzari babesa ematera: gehien-gehienak bizkarra emanda geratu dira.

Edonola ere, goizeko desfilearekin oso pozik agertu da Etxebarrieta kapitaina: «Gero eta konpainia handiagoa dugu, eta Hondarribian inoiz baino jarrera aktiboagoa dago konponbidearen alde». Hori dela eta, eskaera zehatz bat egin dio Txomin Sagarzazu alkateari: «Hilabeteko epean elkarrizketa mahai bat martxan jartzeko lidergoa har dezala. Herriak hala eskatzen du, eta bada garaia alardearen inguruko eragile ezberdinak biltzeko eta elkarrizketa prozesu bat abiatzeko».

Ohi bezala, hainbat erakunde publikoren babesa jaso du konpainia parekideak. Jaizkibelen desfilea «itzela» iruditu zaio Izaskun Landaida Emakundeko zuzendariari, eta esker ona adierazi dio, «25 urteotan egindako lanagatik, euren konstantzia eta konpromisoagatik». Guztion Alardea mugimenduaz ere mintzatu da, itxaropentsu: «Herrian zerbait mugitzen ari da, eta ostiraleko deialdiak izugarrizko erantzuna izan zuen. Horrek adierazten du gehien-gehiengoak nahi duela hau konpontzea eta emakumeek berdintasunez parte hartzea». Azken egunetan Hondarribiko alkatearen irudi batzuk zabaldu dira, konpainia baztertzaileetako baten entseguan parte hartzen ari zela; balorazio zehatzik ez du egin Landaidak, baina adierazi du Berdintasun Legea argia dela: «Berdintasuna bermatu egin behar da, eta udalek ildo horretan egin behar dute lan; beste herri batzuetan hala ari dira».

Ines Ibañez de Maeztu EAEko arartekoaren albokoak lehen aldia izan du Hondarribian: «Ezin dut beste urteekin konparatu, baina esan didate lasaiago joan dela, eta hori poztekoa da». Hala ere, ez du auzia amaitutzat jo: «Arartekoan oinarrizko giza eskubideak defendatzen ditugu. Zoritxarrez, 25 urteren ondoren, hemen egon behar dugu, emakumeen parte hartzea defendatzen, baina itxaropena dugu posizioak aldatuko direla».

EH Bilduko ordezkari Maddalen Iriartek txalotu egin du Jaizkibelek 25 urtez «berdintasunaren eta askatasunaren alde» egindako lana, eta erantsi du Hondarribiko egoerak «min» ematen diola: «Oinarrizko eskubide bat urratu egiten da: berdintasuna. Horregatik eskatzen diegu udalari, Gipuzkoako Aldundiari eta Eusko Jaurlaritzari urraketa hori amai dezaten; bestela, matxismoa eta autoritarismoa bultzatzen arituko dira».

Ikusi gehiago: Alarde izateko urratsa, 25. aldiz


Summary: Australian 2030erako karbono isurketak %43 gutxitzea onartu dute, legez. Zortzi urtez gobernu kontserbadoreak ikatzaren aldeko lobbyarentzat egindako lanak eten bat izan du gaur onartutako legediaren bidez.

Urte luzeetako gorabeheren ostean, legedi bat onartu du Australiak klima larrialdiari aurre egiteko. Senatuan onartu dute araudia, gaur, eta handitu egin ditu orain arte herrialdeak zituen deskarbonizazio helburuak. Esate baterako, 2030erako karbono dioxidoaren isurketak %43 gutxitzea ezarri dio legeak Australiari, 2005ekoekin alderatuta. Orain arte %26-28ko murrizketa agindua zuen gobernuak.

Maiatzean izandako hauteskundeen ostean, gobernua aldatu da, eta laboristek gidatutako gobernuak lehen urratsa egin du, horrela klima larrialdiari aurre egiteko neurriak areagotzeko promesa betetzen hasteko. Azken zortzi urteotan kontserbadoreek gidatutako politika ikatz meategien aldekoa izan da, herrialdea munduko ikatz esportatzailerik handienetakoa baita. Edonola ere, tentsio politiko handiak izan dira, besteak beste sute eta lehorte larriak izan direlako.

Klima Aldaketarako ministro Chris Bowenek esan du «egun ona» izan dela gaurkoa Australiarentzat, eta «halako gehiago beharko» dituztela. Iruditzen zaio, bide batez, modu horretan mezu bat bidaliko diotela munduari. «Serio hartu dugu energia berriztagarri eskuragarriek ematen dituzten aukera ekonomikoak baliatzea». 37 senatarik bozkatu dute alde, eta 30ek kontra. Berdeen babesa izan du gobernuak.

Australiak asmoa dauka energia berriztagarrietan egindako inbertsioak handitzeko, besteak beste. Oro har neurri positibotzat jo arren, ingurumenaren aldeko elkarteek eta Alderdi Berdeak lege egitasmoaren anbizio eskasa salatu dute. Besteak beste, isurketak %75 gutxitzea, eta gas eta ikatz ustiaketa berriak debekatzea eskatzen dute berdeek. Gaur onartutako legediak ez du neurririk ezartzen sektore pribatuaren isurketak mugatzeko. Industria handiaren isurketak nola gutxitu zehaztu beharko du gobernuak hurrengo hilabeteetan.


Summary: Israelgo armadak palestinar bat hil du tiroz, Ramallahtik gertu. Mailu batekin soldadu bati eraso egin diola argudiatu du

Israelgo armadak palestinar bat hil du gaur goizean Beitinen, Ramallahn, Zisjordanian. Palestinako Osasun Ministerioak esan du ez dutela identifikatu oraindik. Aste honetan Israelek hil duen zazpigarren palestinarra da.

Israelgo armadak ohar batean argudiatu du palestinarrak aurretik eraso egin diola soldadu bati, mailu batekin, eta, buruan jo badu ere, hark ez duela konortea galdu eta tiro egin diola. Ohar horren arabera, labana bat ere bazeraman palestinarrak.


Summary: Lander Martinezek koordinatuko du Yolanda Diazen Sumar plataforma aurkezteko bira. Bilbon aurkeztuko dute, bihar.

Sumar egitasmoaren aurkezpen bira egiten ari da Yolanda Diaz, Espainiako Gobernuko bigarren presidenteordea eta Enplegu ministroa. Bilboko Uribarri auzoan aurkeztuko du egitasmoa, bihar. Lander Martinezek, Elkarrekin Podemoseko idazkari ohiak koordinatuko du aurkezpen bira. 2020aren otsailean utzi zuen Podemoseko kargua, eta ordutik Diazekin elkarlanean ari da.

Plataformaren helburua da PSOE alderdiaren ezkerrean geratzen diren sektoreak bildu, eta espazio politiko bat sortzea marka horren azpian. Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako Podemoseko buru nagusiek babesa helarazi diote Diazen proiektuari.