Bizitza bat bitan

Summary: Bizitza bat bitan. 44 urte dituzte Lander eta Zigor Garro anaia bikiek. Bizitzaren lehen erdia elkarren ondo-ondoan egin zuten. Zigor sasira joan zen 22 urte zituela, eta iazko azarora arte fisikoki bereizita egon ziren, hura askatu zuten arte. Elkarrekin dabiltza berriro. Zigor eta Lander, bizitza bat bi ahotsetara.

Grabagailua piztu aitzin hasi dira BERRIArentzako hizketan Lander eta Zigor anaia bikiak (Errenteria, Gipuzkoa, 1975). Asko baitute kontatzeko orain arteko bizimoduaz.

LANDER GARRO: Gu ume eta gaztetxo ginenean, oso herri gatazkatsua zen Errenteria: Polizia beti zegoen kalean, eta istiluak, egunero. Baina auzoko bizitza handia zegoen. Etorkinen auzo batean bizi ginen gurasoak eta lau anai-arrebok: Pontikan, hirigunetik pixka bat kanpora. Beti kalean geunden, gurasoen zaintzarik gabe. Jende pila bat ezagutzen genuen. Auzo guztia zen gure etxea. ZIGOR GARRO: Gure familia eskas zebilen baliabide aldetik; adibidez, ez genuen telefonorik. Alboko bizilagunak bazuen, eta hara deitzen ziguten senideek, lagunek eta besteek, eta bizilaguna han etortzen zen gure etxera, deia genuela esanez. Kontrastearen oroitzapena dut nik ere: kalean lasai ibiltzen ginen, baina, Landerrek aipatu bezala, presentzia poliziala itogarria zen. Behin, umeak ginela, polizia batek pilotakada bat bota zuen gure etxera, itxitako pertsiana batera, eta zulo bat egin zuen. LANDER: Eta, Zigor, gogoratzen Ertzaintza 1997an gu biok atxilotzera etorri zenean nik zulo horretatik ikusi nituela bazetozela?

LANDER: 1997a baino lehenago ezagutu genuen kartzela guk, aita 1987an atxilotu eta espetxeratu egin zutelako. Hamabi urte genituen. 1983ko abuztuan ihes egin zuen, Ipar Euskal Herrira. ETAkoa zen. Hendaian jarri zen bizitzen. ZIGOR: Oso giro politizatua zegoen Euskal Herrian, eta gogoan dut, aitak ihes egin aurretik, ikastolako andereño bati esan niola noizbait Iparraldera joango ginela bizitzera. Gurasoek ez gintuzten doktrinatu, baina ume-umetatik bagenekien zer lubakitan geunden. LANDER: 1983-1984ko ikasturtea Errenteriako ikastolan bukatu genuen, eta gero joan ginen Hendaiara bizitzera. Donibane Lohizuneko ikastolan hasi ginen. ZIGOR: Bixente Perurenak egin zion harrera gure aitari; etxean hartu zuen. Guretzat oso-oso pertsona kuttuna zen Bixente. GALek 1984ko otsailean hil egin zuen, Hendaian, Angel Gurmindorekin batera. LANDER: Metrailetaz hil zituzten. Biharamunean, Bixenteren etxera joan ginen, senide batek autoko balazuloak erakutsi zizkigun, eta hatzak sartzen genituen. ZIGOR: Markatu egin gintuen hilketak. Estatua edo estamentu ofizial hori guztia guretzat ez zen babes egitura bat; hiltzen gintuen munstro bat zen. LANDER: Bixenteren heriotzarekin, Espainiako Estatua guretzat etsai bihurtu zen. Guk artean ez genituen 10 urte, heriotza oso abstraktua zen guretzat, baina harekin oso zehatza bihurtu zen. Nire liburu Gerra txikia-ren [2014] abiapuntua Bixente Perurenaren heriotza da, eta nire asmoa zen gatazka haur baten ikuspegitik kontatzea, haurrek ere sufritu dutelako gatazka, ez helduek bakarrik. ZIGOR: Aita Hendaian bertan atxilotu zuten, iheslarien aurkako sarekada batean, eta azkar Espainiaratu zuten. Atxilotu bezperan gurasoek dei bat jaso zuten… LANDER: …Bai, Blanquirena [Pascual], Bixenteren alargunarena. ZIGOR: Eta esan zien: «Gaur gauean gizon bat pasatuko da sare handi batekin». Hurrengo egunean goizeko zortziak aldera etorri ziren etxera poliziak. Txirrina jo eta jo, eta gure anaia Borja entzun nuen «GAL da, GAL da» esanez. Gelatik atera nindutenerako aita eskuburdinekin zuten, eskuak atzean. Kafesne bat hartzen utzi zioten, eta gure arreba Nereak eraman zion katilua ahora. Umiliagarria. LANDER: Poliziak idazmakina batekin azaldu ziren, aitari lehen datuak eta deklarazioa hantxe hartzeko. ZIGOR: Ataka zail batean zegoen gure familia, baina poliziek ez zuten enpatiarik erakutsi. Boterearen erakusketa bat izan zen; irudikatu nahi zuten haiek ordezkatzen zituztela ordena eta zilegitasuna. LANDER: Gure eraikin berean beste iheslari bat bizi zen, Ramon Mintegi, eta harreman handia genuen. Poliziek aita eraman bezain pronto Ramonengana joan ginen, eta haren etxeko ate aurrean geundela barruan idazmakina hotsa entzun genuen... ZIGOR: ...Eta atea ireki zuten! Polizia batek! Gogoratzen? LANDER: Ez. ZIGOR: Eta zer egin genuen biok? Pareko ateko txirrina jo! Eskerrak hor inor ez zegoen... Isil-isilik joan ginen handik, ezer gertatu izan ez balitz bezala. Gero jakin genuen Ramon ez zegoela etxean; haren arreba zegoen. LANDER: Aita bisitatzeko Madrilerainoko lehen bidaia oso luzea egin zitzaigun. Auto batean joan ginen, sei lagun, eta gaua Carmen Gurrutxaga kazetariaren etxean pasatu genuen. Lohizune Txarolaren [2011-2015ean Gipuzkoako Batzar Nagusietako presidentea, Bildu] ama Mari Josek eraman gintuen, gure gurasoen oso laguna baitzen, eta haren ahizpa da Carmen. ZIGOR: Ez ziguten aita bisitatzen utzi. Ama negarrez oroitzen dut.

Zigor eta Lander Garro.. GORKA RUBIO / FOKU

LANDER: Bigarren bidaia jada autobusez egin genuen, pare bat astera, lau anai-arrebok eta amak. Aitari egin genion lehen galdera izan zen ea torturatu zuten. Burua jaitsi zuen, eta ahopeka «bah» moduko bat bota zuen. Gero atzamarra zintzurrera eraman, eta esan zuen itotzeko imintzioak egin zizkiotela sarri, baina ondo zegoela... ZIGOR: Hendaian segitu genuen bizitzen. Handik lau hilabetera askatu zuten aita, 1987ko urri aldera. LANDER: Ama ere atzeman zuten, 1988ko urtarrilean, gure etxera beste iheslari baten bila etorri zirenean, eta, aldi batez, Borja eta neu beste iheslari baten etxean bizi izan ginen, eta Zigor eta Nerea, barnetegi batean. Zorionez, ama berehala utzi zuten libre. 1987-1988ko ikasturtea amaitzean, Errenteriara itzuli ginen.

ZIGOR: 1997an gu bion txanda izan zen... Hain zuzen, gure aita atxilotu eta hamar urtera. LANDER: Pertsianako zulo hartatik ikusi nituen etortzen ertzainak. ZIGOR: Neuk ireki nien atea, eta ohartu nintzen atea botatzeko tramankulu batekin zeudela. LANDER: Frantziako Polizia baino basatiago sartu ziren etxera. Guztia eraman zuten: liburuak, diskoak... Artean etxean gintuztela, kakagura sartu zitzaidan, eta utzi zidaten komunera joaten, baina ertzain bat ere sartu zen! Niretzat umiliagarria izan zen. ZIGOR: Lander, zu ere atxilotu izana tragikoa izan zen niretzat. LANDER: Kale erasoak egitea leporatu ziguten, baina hori gero jakin genuen. Arkautin [Gasteiz] zibilez jantzitako ertzain batzuk etorri zitzaizkigun, sekulako irain jarioarekin. Neuk idatziz ere ezingo nuke halako jariorik izan. Poliziak badauka besteok ez dugun dohain bat pertsona beheratzeko. ZIGOR: Aurretik, ertzain batek autoan dosier lodi bat hartu, eta esan zidan: «Hau da zutaz dakigun dena», iradokiz kartzelatzeko bidean nengoela. Halako batean, ordea, aipatu zidan azaroaren 28an jaiotakoa naizela, eta neure artean nioen: nola honek guztia dakiela gutaz, ez daki-eta jaioteguna! Azaroaren 25ekoak gara. LANDER: Leporatzen zigutena gezurra zen, gainera. ZIGOR: 1997ko abuztuan Errenterian autobus bat erretzea egotzi zidaten, eta gezurra zen, nik ez nuelako parte hartu. Eta banekien Landerrek ere ezetz. LANDER: Kalabozoan etengabe musika jartzen ziguten: Mecanorena eta Alejandro Sanzena; ozen, loa eragozteko. Zuk denboraren zentzua galtzea nahi dute. Galdeketaren estrategia bat da hori. Halako batean, auzi medikua etorri zen, ea zer moduz geunden galdetu zigun, eta esan nion musikarena, eta hark: «Zer nahi duzu esatea ertzainei, Oskorri jartzeko?». ZIGOR: Handik hiru hilabetera askatu gintuzten: 1998ko urtarrilaren 22an. LANDER: Bion kasuan, fiskalaren eta abokatuaren akordio bat egon zen, eta urtebete eta zortzi hilabete izan zen kondena. Epailearen aginduz, 2001eko apirilean berriz atzeman ninduten: Bartzelonan —ikasten nengoen han—, zigorra betearazteko. Lizarra-Garaziren ondoren, ETA 2000tik ekinean zen berriz, eta estatuak errepresioa azkartu zuen. Egunkari bateko argazki bat oroitzen dut: ama prentsaurreko batean, kexu ni sarri kartzelaz lekualdatzen nindutelako; oso keinu tristea zuen. 2002ko irailean atera nintzen espetxetik.

ZIGOR: Nik 1998ko maiatzean ihes egin nuen. Klandestinitatera. LANDER: Niretzat hondamendi bat izan zen zu joatea, Zigor; nire bizitzako trantzerik zailenetako bat. Izua neukan; zer gertatuko zitzaizun galdetzen nuen. Eta pena ere banuen, ez nekielako noiz etorriko zinen, edo etorriko zinen. ZIGOR: Niretzat ere hondamendia izan zen zuek uztea, eta, batez ere, zu uztea. Klandestinitateko lehen astean ez zara ezertaz enteratzen, eta ohartzen zarenean familia, lagunak, eguneroko plazer txikiak eta abar galdu dituzula, zerua gainera datorkizu. Gero hasten zara, nolabait, plazer txiki batzuez gozatzen —irakurtzen...—, eta sumatzen duzu zaintzen zaituen ingurune bat badaukazula. Baina sasiko lehen bi urteak oso gogorrak izan ziren. Hala ere, ni joan eta lau hilabetera, Lizarrako Akordioa eta ETAren su-etena [1998ko iraila] gertatu ziren, eta itxaropen handiarekin bizi izan nuen sasoi hura. LANDER: Zigor etxean laster ikusteko itxaropenarekin bizi izan genuen guk. Esaten genuen: «Hau ondo ateratzen bada, konponbidea baldin badago, Zigor laster izango dugu etxean». Baina... Denbora asko pasatu zen Zigorren berri izateko. Berriro kartzelan nintzela izan nuen lehen albistea. ZIGOR: Klandestinitatean familiarekiko harremana oso urria baita. Kartzelan Kortsikako edota Turkiako erakunde armatuetako kide batzuk ezagutu nituen, eta nabari nuen ETAren klandestinitateko arauak haienak baino askoz zorrotzagoak zirela. Lander ez nuen ikusi zortzi urte eta erdian, ihesean egon nintzen garaian. Ama eta anaia zaharrena, Borja, bai. LANDER: Eta argazkiak atera zenituzten. Orduan ikusi zintudan aurreneko aldiz iheslari gisara. Ile luzea zenuen. ZIGOR: Arreba sasian zela, behin elkarrekin egon ginen. Asteburu batean, kanpin batean. Oso-oso polita izan zen. LANDER: Zure zenbat gutun jasoko nituen guztira, lau? ZIGOR: Neuk ere zuen oso gutun gutxi jaso nituen. LANDER: Ez zen erraza zuri helaraztea. Itsu kolpeak joz bezala, eskutitza halako bati ematen nion, hark beste bati emango zion... Ez nekien ezer iritsiko zitzaizun. ZIGOR: Familian mina sortu nuen, eta militante eraginkor bat izatera bilakatu nahi nuen familiarekiko lotura eta maitasuna. Era berean, nahi nuen bizimodu polit bat izatea, literatura eta musikarekiko atxikimendua gordetzea, etxean pelikulak ikustea, itsasoa ikustea... Hala ere, klandestinitatean zure zeregin bakarra militantzia da, eta egun osoa horretara zaude. ETAn nengoen, eta banekien zertan ari nintzen. Herri zapaltzaileari biolentziaren monopolioa lehiatzen zion ETAk, eta gauzatzeko moduko proiektu bat bezala sentitzen genuen independentzia.

LANDER: Nire kezka zen gaixotzen bazinen ea zer egin behar zenuen. ZIGOR: Sasian beti zaude tentsioan, paper faltsuekin zaudelako, lapurtutako autoetan ibiltzen zarelako, kontrol bat egonik ihesari ekin behar diozulako... Baina nik, behintzat, hartu nion neurria. Aske izatearen sentsazio bat neukan. LANDER: Banekien nahi zenuen tokian zinela. Gure amak gauza bera pentsatzen zuen. Seme-alabak ondo egotea nahi zuen, baina oso bizitza gogorra izan zuen, absentziak eta segurtasunik ezak markatutakoa. Pentsa, momentu batez Nerea eta ni preso geunden, eta zu, sasian; eta geroago, preso Nerea eta zu. ZIGOR: Lehen hilabeteetan, familiarekin askotan egin nuen amets. Harekin egoteko subkontzientearen mekanismo bat zen, eta lasaitu moduko batekin esnatzen nintzen. Urteetan egunero egin nuen negar. Egoera gogorra zen, baina militantzia pasio bat zen, eta bizitza eder bat. Hura dena zurekin partekatzeko gogoa nuen, Lander. LANDER: Sasian zeundela, idazten nuenean zu zintudan buruan, galdetuz ea leituko zenuen. Zurekin hitz egiteko modu bat zen idaztea. ZIGOR: Behin baino gehiagotan egin nuen, Parisen-eta, ziberkafe batera joan, eta zure blogean sartu: Eta Garro nago-n. LANDER: BERRIAren gazte astekarikoa zen, Matraka-koa. ZIGOR: Edo Googlen Lander Garro jartzen nuen, zure berri izateko. LANDER: 2001ean atxilotu nindutenean, neure artean nioen noiz eta nola jakingo zenuen zuk berria. ZIGOR: Kide batek gau batean irratia jarri, eta galdetu zidan: «Lander Garro zure anaia da?». Baietz nik. «Atxilotu egin dute, Bartzelonan». Une latza izan zen. Arrebaren atxiloketaren [2000ko azaroa] berri ere irrati bidez izan nuen: Baionatik gertu auto batean nindoan, Oihane Errazkin zenarekin batera, eta irratian esan zuten Nerea atxilotu zutela, Madrilen.

ZIGOR: 2006ko azaroan atxilotu ninduten [Frantzian], eta Fresnesko kartzelan sartu. Divina Commedia-ren esaldi bat etorri zitzaidan burura: «Hemen sartu zaretenok galdu itxaropen oro». Une beldurgarri bat da sarrera; espetxe osoa zeharkatzen duen korridore bat dago, luzea eta zaharra, zurezkoa. LANDER: Bisitak hilero egin nituen. Frantzian bisitak aurrez aurrekoak direnez, tartean beirarik gabekoak, hainbestean. Lehen baimen eskaera ukatu egin zidaten, eta uste dut handik pare bat hilabetera egin nizula lehen bisita. Ama eta biok joan ginen, eta txantxa txiki bat egin nizun: ezkutatu egin nintzen, eta amak esan zizun ez nintzela joan; sorpresaz atera nintzen, eta esan nizun: «Ostia, zer txikia zaren!». Distantziarekin, nire buruan handitu egin zinen.

ZIGOR: Espetxealdiaren hasiera oso berezia da: fisikoki barruan zaude, baina burua, ez. Oso-oso bizia da mina, baina banekien familia ikusiko nuela, eta eguneroko bizimodu gogorrari eusteko indar handia ematen zidan horrek. Bestetik, euskal presoak badu beste presoek ez dutena: kolektibo baten parte da; beraz, babesa daukazu, kideen begirada humano bat. LANDER: Bisitetan, gauez aterpetik korrika joaten nintzen Fresnesera, eta muino batera igo eta Zigorren ziega zein ote zen jakiten saiatzen nintzen. Biok 1997an atxilotu gintuztenean, kalabozoan elkarrekin komunikatzeko soinu bat genuen, Gremlins-eko melodia, eta Fresnes kanpoan jotzen nuen, ea Zigorrek entzun eta seinaleren bat bidaltzen zuen. Baina ezer ez. ZIGOR: Ezinezkoa zen entzutea. Galeriak ikaragarri handiak dira, eta milaka preso daude. Gainera, Fresnesek badu soinu banda: musulmanen errezokoa. Nire ziega azpiko islamista batek otoitzerako dei melodikoa zuen, eta grabatu egin nion behin. Beste behin, neuretzat egin zuen errezo bat. Nire familiari bideo bat egin nion, eta preso haren kantua sartu nuen. Mutil hura gero Sirian hil egin zuten. LANDER: Biok asko idazten genion elkarri. Dozena eta erdi pasa orriko gutunak izaten ziren gureak! ZIGOR: Espetxera bidaltzen zenizkidan gutun eta artikulu denak harrotasun handiarekin irakurtzen nituen. Kartzelan mugak jartzen dizkizute, eta ni ere saiatzen nintzen familiarekiko lotura ahal zen oparoena izan zedin. Kartzelak zure identitatea kolokan jarri nahi du, eta autoafirmazio ariketa iraunkor batean aritzen zara han. LANDER: Baina, aizu, ez zen hain txarra izan zure espetxealdia...: bost liburu itzuli zenituen, koadroak egin, bideo tailer batean egon zinen, argazkigintzakoan... ZIGOR: Eta bateria jo nuen! Denbora lapurtu egiten dizu kartzelak, eta han daukazun denborari etekina ateratzen saiatzen zara.

LANDER: Gure herriaren kontakizuna egin behar baldin badugu, gure emoziotik kontatu behar dugu, sentiberatasunetik eta zintzotasunetik, dogmak baztertuta. ZIGOR: Eta ezin da izan kontakizun anonimo bat, generikoa, nortasunik gabekoa. Guri ukatzen digutena hori da. Eskatzen digute beste aldeko biktimak errespetatzeko eta haien mina eta dolua aitortzeko, eta gu prest gaude horretarako, guk eragin baitugu min hori, baina eskatzen digute gure hildakoak alfonbra azpian sartzeko, eta hori ezin dugu onartu. LANDER: Guztiok dugu parte bat ona eta beste bat gaiztoa. Testuinguru historikoak abagune batean jarri gintuen gu, eta hortik eraiki dugu gure bizitza. Humanitatearen historia ondasunen arteko borroka bat da, eta parte baten deshumanizazioa bilatzen da. ZIGOR: Eta zer hoberik, izen-abizenak kentzea baino. Hori egin zuten euskal presoen argazkiak erakustea debekatu zutenean. Esan nahi zuten ilegalak garela, herri ilegal bat garela, ez dugula eskubiderik, eta indarra haiena dela. Herri zapaldu bat izaten jarraitzen dugu, eta ikuspegi horretatik egin behar da azterketa. LANDER: Azken batean, zio politiko bati berniz morala ematen diote, haien posizio politikoari zilegitasuna emateko asmoz. ZIGOR: Herri bat kolonizatzeko funtsezkoa da humanizaziorik eza. Hori egin zuten indigenekin. Gurekin antzeko prozesua ezarri zuten, azalpen moral bat emanez gure kasuan, biolentoak eta demokratak dikotomia faltsuaren bidez. Gure epaiketan, Euskal Herriaren historia azaltzeko polizia bat eraman zuten! Hurrengo egunean, neuk han esan nuen erakutsi nahi zutela gure herriaren historia ez dela historialarien kontua, baizik antiterrorismo kontu bat.

ZIGOR: ETAren sorrera garaian, frankismoan, pizkunde bat gertatu zen kulturalki eta politikoki, eta hamarkadetan benetan sinistu izan dugu posible zela Euskal Herriaren askatasuna. Egin eta eraiki ziren gauza asko, ikastolak-eta, sinismen bat bazegoelako. Gaur egun, berriz ere depresio fase batean gaude, eta gure subjektibitatean oso errotua dago ezin dela. Uste hori gainditu egin behar da, eta horretarako pizkunde berri bat behar da. Ez dakigu noren edo zeren eskutik helduko den. Zikloak izaten dira herrien askapen prozesuetan ere, eta neguan gaude orain. LANDER: Gakoa diskurtsoan dago. Aberriaren proiektuari diskurtso bat falta zaio. Bestea konbentzitzeko saiakeran gabiltza beti, eta geure diskurtsoa galdu egin dugu. Ez dakigu geure burua aldarrikatzen, ez dakigu diskurtsoa positiboan egiten gure askatasunaren alde. Lotsati, herabe, konbentzimendurik gabe ari gara gure askatasunaren alde hizketan, batik bat Madrilekiko dialektika batean. ZIGOR: Eta Madrilek ez du ezer proposatzeko, ez du entzuten. Presoen auzian ikusten da hori. Eta hori gertatzen da, beharbada ez garelako gu. Mozorro batekin azaltzen gara, ea onartzen diguten festara sartzea; baina ez. Ez dagoen solaskide hori, etsaia, baztertzea falta zaigu, eta gure komunitateari hitz egitea. LANDER: Askatzea falta zaigu, eta autoafirmazio fase batean sartzea. AEBetan izan diren mobilizazioetan, beltzek erabilitako kontzeptuak garbiak eta gardenak dira, eta ozen eta harrotasunarekin egin dituzte aldarrikapenak. Hori da hitzen bidez jendea kohesionatzea. ZIGOR: Askatasunaren alde jarraitu behar dugu. Diskurtso horren bidez lortuko dugu komunitate izatearen harrotasuna, komunitatea politikoki gauzatzeko sinismena eta ilusioa, eta, agian, hortik sortuko da berriro askatasunera eramango gaituen bultzada, txinparta.


Lander Garro

Summary: Lander Garro.

Idazteari eta ikus-entzunezkoei emana dabil Lander Garro. Argazkigintza ikasketak egin zituen, eta 2003an kazetari hasi zen Oiartzualdeko Hitza egunkarian. Gero, ETB1en saio batzuk zuzendu izan ditu, eta, berriki, intsumisioari buruzko dokumental bat. Lau liburu idatzi ditu: Orain galdera berriak ditut; Kontrarioa; Gerra txikia; eta Ez merkeenak! Bai onenak! 'Argia', euskal publizitatea abian. Kartzela ezagutu zuen, kale erasoak egotzita: ia bi urte egin zituen, bi alditan. Hendaian (Lapurdi) bizi da.


Zigor Garro

Summary: Zigor Garro.

Klandestinitateak —ETAko kidea zen— eta kartzelak baldintzatu izan dute Zigor Garroren bizitza: 1998an egin zuen ihes, eta 2006an atxilotu zuten; iazko azaroan irten zen espetxetik, eta, Lander anaiaren Hendaiako etxean eskumuturrekoarekin bizitzen egon ostean, Frantziak Espainiaratu egin zuen maiatzean; aske geratu zen. Preso zela, itzulpengintza eta bideogintza landu zituen, eta orain ikus-entzuneko lanetan dabil Landerrekin. Josten ikasten ere ari da. Donostian bizi da.


Summary: Uvesa behin-behinean itxiko dute, ia 200 langile kutsatu ondoren. Segurtasun neurrien kostu ekonomikoak erdibana ordainduko dituzte enpresak eta Nafarroako Gobernua. Lantalde bat sortuko dute inguruko kutsatzeak inguruko herrietara zabal ez daitezen.

Tuterako Uvesa enpresa itxiko dute, behin-behinean eta badaezpadako neurri gisa. Nafarroako Gobernuaren Osasun Departamentuko ordezkariekin ostiral honetan eginiko bileraren ostean hartu dute erabakia. Herenegun baieztatu zen 175 langilek positibo eman dutela, 640 proba egin ostean —asteartean, enpresak beste 22 kasu jakinarazi zituen: beraz, 197 guztira—. Tuterako lantegian 713 beharginek egiten dute lan. Uvesa haragiaren sektoreko enpresa bat da, hegaztiak prozesatzen dituzte.

Hartuko diren segurtasun neurrien kostu ekonomikoak erdibana ordainduko dituzte enpresak eta Nafarroako Gobernuak. Langileei seroprebalentzia probak egingo dizkiete larunbat honetan, eta enpresako instalazioak desinfektatuko dituzte.

Era berean, Nafarroako Gobernuaren eta Tuterako Udalaren artean koordinazio talde bat osatuko da, eta teknikarien bidez Uvesako langileei nola jokatu azaldu diete, kutsatzeak saihesteko. Tuteran beste neurri murriztaile batzuk hartzea baztertu du gobernuak. Langile gehienak Tuteran eta Nafarroako hegoaldeko herrietan bizi diren arren, badaude Aragoin eta Errioxan bizi direnak ere.

Martxotik susmopean

Kutsatzeen berri jakin zenean, sindikatuek eskatu zuten planta ixteko, baina enpresak ez zuen aintzat hartu eta kontrol neurriak handitzea proposatu zuen. Gobernuko ordezkariekin bildu ostean, atzera egin du eta jarduna etetea erabaki du. Enpresako ordezkariak komunikabideei eginiko adierazpenetan esan du horrek galera ekonomikoa eragingo diola enpresari, baina une honetan «lehentasuna» osasuna izan behar dela.

CCOO sindikatuak salatuta zuen Lan Ikuskaritzan fabrika horretako langileak «ziurtasun gabeziako egoeran» zeudela. Ohartarazi zuen oinarrizko segurtasun neurriak ez zirela betetzen ari, segurtasun tartea edo maskara erabiltzea adibidez, ez ekoizpen lerroetan, ez jantokian.

Berria jakin zenean, ELA sindikatuak —gehiengoa du enpresan—, jarduera «segituan» etetea galdegin zuen. Enpresak halakorik egin ezean, gobernuari esku hartzeko eskatu zion. Azpimarratu zuen martxoan hasi zirela aurreneko positiboak, eta sindikatuak ordutik ari zirela segurtasun baldintza egokiak eskatzen. Lantokiak ikuskatzeko neurrien inguruan galdetuko dio EH Bilduk Nafarroako Gobernuari.


Olatua ez da eten

Summary: Olatua ez da eten. 1980ko hamarkadan izan zen surfaren loraldia Zarautzen, eta kirol horren erakusleiho izan da ordutik herriko hondartza. Surflariek diote surfak bere bilakaera izan duen arren ez dela aldatu itsaso barruan sentitzen dena, eta horrek lotzen dituela.

Ameriketako Estatu Batuetatik eta Australiatik zetorren kirol bat zen surfa. Hasieran, arrotza zen gehienentzat. Baina Zarautzek (Gipuzkoa) bere egin zuen. 1970eko hamarkadan hasi zen horretan, eta 1980koan izan zuen loraldia. Ordutik, bien lotura ez da hautsi. Olatuaren gorenean segitzen du surfak herrian. Biek izan dute beren bilakaera, eta biek ikasi behar izan dute elkarrekin bizitzen eta elkar egokitzen. Baina aldatu ez dena haren funtsa da. «Teknologia eta kirola saltzeko modua aldatu dira, baina ez itsasoa barruan sentitzen eta bizitzen dena. Horrek berdin jarraitzen du», nabarmendu du Mikel Troitiñok, aitzindarietako batek. Sentimendu eta bizipen horiei hitza jarri diete Aitor Frantzesena Gallo, Aritz Aranburu eta Nadia Erostarbe herriko surflariek: askatasuna, gozamena, zirrara naturarekiko lotura... Hirurek lortu dute nazioartean lehiatzea, eta Zarautzen izena munduan barrena eramatea. Troitiñok argi du zein den Zarautzek surfarekin duen loturaren arrazoia: «Itsasoa da Zarautzen erakusleihoa. Hondartzaren gainean eraikitako herria da, eta kokapenak erosotasun handia ematen dio surf egin nahi duenari. Hori, garai batean, funtsezkoa zen, materiala oso pisutsua eta astuna zelako». Olatu mota«ona» dela nabarmendu du Erostarbek. «Ez da olatu bortitz bat, ibilbide luzekoa baizik, eta, horri esker, errazagoa da surfean aritzea. Ikasten hasteko, oso aproposa da Zarauzko hondartza. Gainera, belaunaldiz belaunaldi transmisio on bat egiten jakin da. Ni horren adibide naiz. Gurasoek eta ahizpak ere surf egiten dute. Guretzat, surfa kirol bat bainoago, bizitzeko modu bat da». Aranburu bat dator horrekin. «Zarautzen, txikitatik ikusten eta bizitzen duzun zerbait da surflariak olatuak hartzen ikustea, eta horrek praktikatzera eraman gaitu asko eta asko. Nik txikitatik izan nuen kuriositate hori. Malekoitik gurasoekin paseoan nindoanean, beti geratzen nintzen begira, txundituta». Frantziarekiko gertutasuna aipatu du Frantzesenak. «Europara Frantziatik iritsi zen surfa: materiala, dokumentalak... Eta gu hain gertu egonda, eragina hona ere iritsi zen. Zabalkundea errazagoa izan zen». Hasieran, herriko surflari gehienak autodidaktak ziren. Troitiñok oso gogoan du nola hasten ziren: «Orduan, ez zegoen eskolarik. Ez genuenez taularik, gainera, ur izkinan jarri, eta, kanpotik zetozen surflariei taulak ihes egiten zienean, lagundu egiten genien. Orduan, ohola ez zen hankara lotzen. Hala, olaturen bat hartzen uzten ziguten, eta horrela hasten ginen ikasten».

Ondoren, beste kirol batzuetan geratu bezala, jakintzaren transmisioa profesionalizatu egin zen. Eskolak sortu ziren. 1988an sortu zen lehena Zarautzen. Bultzatzaileen artean ziren Troitiño eta Frantzesena. Eskolaren bidez, herritar gehiagoren artean zabaldu zen surfa. «Barre egiten ziguten askok, zorotzat hartzen gintuzten. Baina aurrera egin genuen, gure metodologia pedagogikoa sortuz. Artean ez zegoen, eta hutsak eginez lortu genuen. Azkenean, apustua ona zela aitortu ziguten, egindako lana funtsezkoa izan baita, batez ere pedagogikoki».

Aranburuk eskolen lana nabarmendu du: «Teknikatik harago, surfaren barruan dauden arauak eta balioak ikasteko eta barneratzeko, asko laguntzen dute. Gainera, transmisio lan bat egiten ere lagundu dute». Alde horretatik, bera bezalako surflari gazteek «ardura bat» dutela sentitu du. «Gauza polit asko egin ditzakegu, orain artekoen bideari segida emanez. Izan ere, gure aurrekoak gabe ez ginateke hemen egongo, eta, orain, guri dagokigu lan horretan laguntzea». Erostarbek argi du eredu onak izan dituztela. «Ziurrenik, horregatik atera dira hainbeste surflari on hemendik. Goi mailara iritsi ez arren, surfean izugarri ondo aritzen ziren surflariak izan ditugu hemen, eta haiei begira ikasi dugu gutariko askok. Izan ere, praktikatzen ez ezik, begiratzen ere asko ikasten da. Isilean asko erakutsi diguten surflariak eta irakasleak egon dira».

Belaunaldien artean dagoen lotura hori ere goraipatu du Frantzesenak. «Harreman ona dugu guztien artean, eta hori da herrian surfa hain bizirik egoteko gakoetako bat. Nahiz eta batzuetan eskolen kontua ez den behar bezala araututa egon». Egun sei-zazpi eskola daude, eta kritika txiki bat egin du Troitiñok. «Kasu batzuetan, eskoletatik harago, surfeko materiala saltzeko lekuak ere badira, eta negozio izaera hartu dute». Aldaketa itsasoan Materialen bilakaera, eskolen hedatzea... Horrek guztiak aldatu egin du garai batean hondartzan zegoen irudia, eta egun dagoena. Lehen baino askoz surflari gehiago daude orain Zarautzen uretan. «Banaketa ere diferentea da. Egun, hiru multzo moduko ikusten dituzu. Olatuak apurtzen diren lekuan ikasten ari direnak daude; ondoren, pixka bat gehiago dakitenak; eta, barruan, gehien trebatuak eta olaturik handienak hartzen dituztenak. Gainera, hondarretan jende asko ikusten da irudiak hartzen eta bideoak grabatzen. Lehen, berriz, denak atzean egoten ginen, olatu handiak hartzen. Askotan, adostuta, bik olatu bera hartzen genuen, eta taula ere trukatzen genuen probatzeko», azaldu du Toritiñok. Udatik kanpo ere irudia aldatzen da. «Bakarka ikusten dira gehiago surflariak. Gainera, gaur egun, itsasoaren egoerari eta eguraldiaren iragarpenari asko erreparatzen zaio; egoera aldekoa ez denean, jende gutxiago egoten da. Datozenak barnealdeko herrietatik datoz, neguan mendia eta snow egiten dutenak eta beste sasoietan surf egiten dutenak».

Laurek uste dute egun «hobetu» egin dela bainuzaleen eta surflarien arteko elkarbizitza. Honela azaldu du errealitate hori Frantsesenak. «Guk gure tokia egiten jakin dugu, eta egungo errealitatera egokitzen. Bestalde, bainuzaleak konturatu dira, segurtasun ikuspegitik, surflariak uretan egotea ona dela. Babes moduko bat gara. Edozein pertsona arriskuan badago, gure egitekoa da haiei laguntzera joatea». Dena den, batez ere udan, onartu dute urte batzuetan masifikazio bat izan dela. «Ni, adibidez, udan kanpora joaten saiatzen naiz. Horregatik, eta hemen olatu onak irailetik aurrera izaten direlako. Ordutik aurrera egoten gara lasai hemen, eta gustura aritu gaitezke surfean, bai lehiari begira, baita plazeragatik ere». Gai horrek eman du zeresana urte hauetan herrian. «Ekonomikoki, ziurrenik, etekina ekarri dio surfak herriari. Baina, bestalde, kudeaketa desegoki baten erruz, asko pribatizatu da naturgunea. Ez da kudeaketa iraunkor bat egin», dio Troitiñok. Udala «nahiko galduta» ibili da arlo horretan haren arabera: «Batez ere, turismo ereduari lotuta. Eragile bakoitzarekin bere erabakia hartu du, ez da ikuspegi oso eta orokor batetik egin. Gehiago izan da ezjakintasunagatik fede txarragatik baino». Etorkizunari begira, eredu hori zehaztu, eta surfari lotutako kalitatezko turismo bat lortzea da erronketako bat, Aranbururen ustez. «Beste leku batzuetan, askoz hobeto egin dute hori, eta badugu horretaz zer ikasia. Iparraldera jotzea besterik ez dugu horretaz jabetzeko, eta ikusteko surfari lotuta kalitatezko turismo bat ere lor daitekeela. Garbi izan behar da nolako jendea erakarri nahi dugun, eta eskaintza egoki bat egin, eragile guztiekin elkarlanean. Kalitatea bilatu behar da, ez kantitatea. Sinetsi egin behar dugu horretan, Zarautzek ezaugarri guztiak dituelako horretarako, eta surflariok ere eskaintza on bat lortu nahi dugulako. Oreka bat lortu behar da». Aranburuk berak, adibidez, taberna bat du surfari lotuta, eta gizarte programa bat du horren barruan. «Horren barruan, autismoa duten umeei eskolak ematen dizkiegu, beraien terapiaren eta integrazioaren parte gisa. Hori da kalitatezko eskaintza bat sustatzeko modu bat. Hortik harago, jendeak kirola egiteaz gain, esperientzia bat nahi izaten du, eta hori indartu behar dugu. Balio asko ditu surfak». Frantzesenak surf egokitua egiten du:«Lehen oso zaila zen ezintasunen bat zuen pertsona batek surf egitea. Orain, berriz, bai, eta Zarauzko hondartza bere lekua egiten ari da horretan, oso egokia baita».

Beste erronketa bat itsasoaren kutsadurari aurre egitea da. «Plastikoz beteta dago, eta ez dugu nahikoa egiten hura zaintzeko», nabarmendu du Frantzesenak. Ados dago Troitiño. Baina baikortasun mezu bat ere eman du. «Lasaitzen nauena da belaunaldi berriak horrekin kezkatuta ikusten ditudala. Kontzientziatuta daude horrekin. Beti daude ekintzarako prest: adibidez, itsasoan garbiketa lanak egiteko. Gainera, hirigintza proiektuei begira, natura babesteko araudia gogortu egin da. «Ni ikusita nago Zarauzko hondartza kirol portu bilakatzeko proiektua, dike handi batzuk eginda. Gaur egun, hori pentsaezina eta ezinezkoa litzateke; jende guztiak esango luke astakeria litzatekeela. Horretan izan da aldaketa bat»


Summary: Unai Etxeberriaren kaleratzea Espainiako Kongresura eramango du EAJk. Granadaren erabakiak «atezainaren adierazpen askatasunarekin talka» egiten duela adierazi dute.

EAJk «onartezintzat» jo du Granadak Unai Etxebarria Altsasuko gazteen aldeko elastikoa erakusteagatik kanporatu izana, eta gaineratu du erabakiak «atezainaren adierazpen askatasunarekin talka» egiten duela. Jeltzaleak prentsan argitaratutako informazioan oinarritu dira, eta, horren arabera, Granadak zigor espedientea ireki zion atezainari, taldea Europako Ligarako sailkatu zeneko ospakizunetan Altsasuko gazte atxilotuen aldeko elastiko bat erakutsi zuelako. EAJk adierazi du «hainbat albisteren arabera, espediente hori kaleratze bihurtu» dela.

Iñigo Barandiaran diputatu jeltzaleak «onartezintzat» jo du kaleratzearen balizko arrazoia, eta «arrazoi ideologikoengatiko diskriminazioa» baieztatuz gero, «eskubideen urraketa larritzat» hartuko luke, «lan arloan zein arlo zibilean».

Barandiaranek hiru galdera zuzendu dizkio idatziz Espainiako Gobernuari: «Uste al du Gobernuak kontatutakoa bezalako kaleratzeak bateragarriak direla lan legedarekin?»; «Uste al du Gobernuak bere agenteen bidez —lan ikuskaritzaren bidez— zaindu beharko lituzkeela adierazitakoa bezalako jokabideak?»; eta azkenik, «Onartzen al du Gobernuak, adierazpen askatasuna baliatuz, erabaki judizialekin edo gobernu erabakiekin desadostasuna egon daitekeela, eta erabaki hori baliatzen dutenek ez dutela beren eskubideen beldur izan behar?».

Mertxe Aizpurua EH Bilduko diputatuak ere kritikatu du Etxebarriaren kaleratzea, eta adierazi du «adierazpen askatasuna eta beste eskubideak besteentzat omen» direla. Mikel Buil Nafarroako Ahal Duguko parlamentariak elkartasuna adierazi dio jokalariari, eta zera gaineratu du: «Voxek irabazi du, eta demokraziak galdu».


Ikusten denaren atzean dagoena

Summary: Ikusten denaren atzean dagoena. Bost film eta bost sekuentzia hautatu ditu Urkijok ariketarako. Pantailaren alde bietan jarri du arreta aukeraketa egiteko: ikustean sorrarazi zizkioten sentsazioak azpimarratu ditu, batetik, eta istorioak pantailaratzeko moduak, bestetik. Bostak izan ditzake bere ikuskeraren adibide, sortzaile nahiz ikusle gisa egindako bidean marka utzi dutenak baitira.

Zinemagintzarako pasioa pantailaren bi aldeekin uztartzen du Paul Urkijok (Gasteiz, 1984). Zinemazalea da, ikuslea, eta, aldi berean, zinemagilea ere bai, sortzailea. Eta horrek aukera ematen dio pelikulen xehetasunetan arreta jartzeko: izan istorioari dagozkionak, edo izan arlo teknikokoak. Bada, pasio horren adibide izan daitezkeen bost film hautatu ditu elkarrizketarako: bost film, bost zuzendari eta bost sekuentzia kuttun, nor edo zein bere arrazoiengatik. «Batetik, ikusle moduan asko gustatzen zaizkidan sekuentziak daude, eta, bestetik, asko esaten dutenak, gutxirekin oso sinboliko bilakatu direnak, edo teknikoki izugarriak iruditzen zaizkidanak». Zuzenean edo zeharka, ezaugarri horiek atzeman daitezke haren lanetan ere. Errementari izan zuen bere lehen film luzea Urkijok, Patxi Errementaria ipuinean oinarri hartuta ondu zuena. Bigarren filma prestatzen ari da orain: Irati. Gidoia amaituta dauka, eta finantzaketa ixten eman du azken asteak. «Ideia da aurreprodukzioarekin hastea laster; aurretik egin beharreko lan handia dauka filmak, eta hilabete asko beharko ditugu prestatzeko». Datorren urtean filmatu nahiko luke. Bitartean, Dar-Dar film laburra ondu du. Elezahar batean oinarritutako istorioa du oinarrian: «Elezahar horren beldur puntua muturreraino eraman dut, ahalik eta beldurgarriena izan dadin. Zuri-beltzean egin dut, oso opresiboa da, oso iluna, eta mutua». Udazkeneko zinema jaialdietan erakutsiko du.

Juan Carlos Fresnadillo. 2007

Koronabirusaren pandemia garaiotan, beste pandemia bati buruzko pelikula bat aukeratu du Urkijok zerrendarako aurrena: 28 Weeks Later. Erresuma Batuan hedatutako birus hilgarri baten ondorena du filmak oinarri, eta Danny Boyle zinemagilearen 28 Days Later filmaren bigarren zatia da. Milaka pertsona hil birusak, baina egoera kontrolatuta egunerokora itzuli nahian ari dira Londres inguruan. «Filmak izugarrizko inpaktua eragin zidan», aitortu du Urkijok. Zintaren hasieran, lehendabiziko sekuentzian jarri du mira zinemagileak. Hainbat lagunen itxialdiarekin hasten da filma: landa eremuko etxe batean ezkutatuta daude, kanpoan dagoen pandemia baten beldur. Halako batean, ordea, birusarekin kutsatuta dauden zonbiak agertuko dira, eta ihes egin beharrean izango dira. «Tentsio eta emozio handiko sekuentzia bat da, eta pelikularen lehen minutuetan bertan ikus daiteke». Ikuslearengan eragiten dituen sentimenduek ez ezik, ezaugarri teknikoek ere erakarri zioten arreta: «Sekuentzia bera nola dagoen filmatuta ikaragarria iruditzen zait: 16 milimetroko kamera batekin, zein kamera mugimendu dituen... Muntaketa ere ikaragarria da, eta musikarekin uztartzeak benetan ileak puntan jartzen dizkio edonori. Oso erreferentziala iruditzen zait». Urkijoren irudikoz, filmaren unerik «onena» da. «Ia-ia, film labur bat izan zitekeen» . Sekuentziaren indarrak eragindako «zirrara» nabarmendu badu ere, Urkijok azpimarratu du filmak ez duela lotura handirik bere lanekin, nahiz eta generoa hurbileko sentitu. «Nik ez ditut zonbien pelikulak egiten, eta nire kameraren tratamendua ere desberdina da. Baina sekuentzia teknikoki aipagarria iruditzen zait, eta ikusi nuen lehendabiziko aldian zirrara berezi bat sorrarazi zidan».

David Lynch. 2001

Izen handiko zinemagilea da David Lynch (Missoula, AEB, 1946), eta haren filmek arrastoa utzi dute askorengan, nola sortzaileengan hala ikusleengan. Erreferentzia da Urkijorentzat ere, eta horregatik hautatu du haren lan bat zerrendarako: «David Lynchek oso marka pertsonala dauka, eta askorentzat da eredu; niretzat ere bai». Estilo eta mundu zinematografiko baten sortzailea da Lynch, eta haren marka nabarmena da narrazioaren eraikuntzan edota irudiaren tratamenduan, esate baterako. Hori dela eta, Urkijok uste du beharrezko figura dela zinemagile ororentzat: «Zinemagile guztiok izan beharko genuke David Lynchen itzala gure inguruan beti». Aitortu du, halere, Lynchen lanen artean Mulholland Drive ez dela bereziki gustukoen duen filma; nahiago ditu Eraserhead edo Lost Highway, kasurako. «Unibertsitate garaian ikusi nituen lehen aldiz, eta asko markatu ninduten». Baina «buruan iltzatuta» geratu zitzaion Mulholland Drive filmeko sekuentzia bat: taberna batean, gizon batek leku horrekin izandako amets baten berri ematen dio beste bati , eta bere ametsa nola gauzatzen den ikusten du aldi berean. «Etengabe haziz joango den tentsio eta suspense giro bat sortzen du horrek ikuslearengan. Ikaragarria da nola teknikoki horren sinplea izanda, nola ateratzen dion zukua kontakizunari». Bada, Urkijoren arabera, ezaugarri horiek egiten dute sekuentzia «suspense ariketa borobila» izatea. «Amesgaizto bat balitz bezala da. Zuzendariak horrekin jolasten du. Tentsio handiko une bat igaro osteko gorputzaldi edo sentsazio hori, ezinegon hori eragiten du». Filma argigarri izan daiteke Lynchen mundu propioa ulertzeko, Urkijok gogora dakarrenez. Batez ere, neo-noir atmosferaz eta misterioz betetako sekuentziengatik. «Baina, hain zuzen, istorio sekuentzia independente bat ere izan daiteke, aparte kontatzeko modukoa. Film labur bat izan zitekeen. Eta horrek ere egiten du berezi».

Oliver Stone. 2004

Alexandro Handia konkistatzaile ospetsuaren bizitzan oinarrituta Oliver Stone (New York, AEB, 1946) zinemagileak egindako filmak askotariko iritziak eragin zituen estreinatu berritan: izan ziren filma txalotu zutenak, baina asko izan ziren, halaber, kritika gogorrekin zigortu zutenak ere. Pertsonaiarekin eta gertaerekin egoki jokatu ez izana egotzi zioten zuzendariari. «Filma ez da industriak saldu ohi dituen ohiko pelikula epiko bat. Sekuentzia oso pertsonalak nahasten ditu epikoagoak direnekin, eta istorioaren estruktura narratiboa ere ez da halako filmek izan ohi dutena. Oso desberdina da, sakonagoa da. Industriak zigortu egin zuen, baina egotzi zizkioten kontu horien guztien azpian badu zerbait, eta niretzat ikaragarri ona da». Eta, hain zuzen, kontakizunaren egituran egin du azpimarra Urkijok, eta horren atzean ezkutatzen den edukian. «Hitz egiten du gizakiaren edo helenismoaren bilakaeraz, Alexandrok gizateriaren iluntasunetik argi heleniko horretara egiten duen bidaiaz, antzinatasunaz eta mitoez, heroi baten porrotez. Istorioak atzean duen edukia sekulakoa da». Filma «opari txikiz» osatuta dagoela iruditzen zaio, eta horietako bat da, hain zuzen, aukeratutako sekuentzia: Alexandro eta haren armada Indiara iristen direneko unea nabarmendu du, zehazki. «Narratzaileak kontatzen du nola iristen diren oihanera, eta nola une horretan bertan gizaki txiki batzuek eraso egiten dieten. Baina berehala jabetzen gara gizaki txiki horiek tximinoak direla. Eta, hala, bat-batean, plano bakarrean erakusten ditu homo sapiens bat, neandertal bat eta tximino bat. Plano bakarrean irudikatzen du giza eboluzioaren teoria». Urkijok aitortu du askorentzat «txikikeria» izan daitekeela, eta oharkabean pasatuko zaiola gehien-gehienei. «Baina sekuentziak erakusten du zenbat lan dagoen erakutsi eta kontatu nahi denaren atzean».

Terry Gilliam, Terry Jones.1975

Umore talde aitzindaria izan zen. Seikoterik ospetsuena: Monty Python. Umore absurdo eta surrealista ardatz hartuta, Monty Python's Flying Circus (1969-1974) telebista saioekin egin ziren ezagun, baina Monty Python and the Holy Grail Arthur erregeari buruzko parodia zikloarekin egin zuten zinemarako jauzia. Jonesek eta Guilliamek zuzendu zuten filma, eta, arrakasta izateaz gain, umorea egiteko modu lotsagabe bat erakutsi zuten, taldeak aurreragoko lanetan landu zuena. «Nire hiru filmik gustukoenen artean dago», dio Urkijok. «Elkarrizketa guztiak dakizkit buruz, eta sekuentzia guztiak gustatzen zaizkit». Bat aukeratzekotan, baina, Sir Lanceloten erreskatearena aukeratuko luke. Filmeko sekuentziarik luzeena da, eta Monty Phytonen umorearen erakuslerik argigarriena. «Askotan hitz egiten dut zaldun beltzaren sekuentziaz, muntaketagatik eta duen biolentzia absurdoagatik. Baina sekuentzia honek badu umore mota bat gaur egun egiten ez dena. Absurdoa da, umoretsua da, hippya da, bortitza da... dena du sekuentzia honek. Eskema guztiak hausten ditu». Monty Python taldeak umorea egiteko erakutsi zuen moduak bere sormenean eragin nabarmena izan duela uste du Urkijok, batez ere, umore beltzak: «Umore hori absurdoa da, baina baita politikoa eta beltza ere. Eta nik uste dut egiten ditudan lan guztietan badagoela umore beltz kutsu hori, askotan malahostia hori azaleratzeko baliatzen dudana».

Ridley Scott. 1979

«Maisulan bat da». Hitz horiekin definitu du Urkijok Alien, Ridley Scott (South Shields, Ingalaterra, 1937) zinemagilearen bigarren filma. «Ikono bat da: zientzia fikzioaren eta beldurrezko generoen artean egin den pelikularik borobilena da, nire ustetan». 1979an estreinatu zen, eta inflexio puntu bat eragin zuen bai generoaren lanketan eta baita zuzendariaren ibilbidean ere. «Ikono bat da bisualki sortzen duen bertigo existentzialagatik, eta bere ikonografia eta estetikagatik». Gogora ekarri du nola filma ikusi zuen lehen aldian zelako zirrara eragin zion munstroa gizon baten sabeletik ateratzen zen uneak. Eta nola ondoren, ikus-entzunezkoaren lengoaian murgildu eta sakondu zuenean jabetu zen filmaren «azpitestu subertsiboaz»: «Alien pelikula feminista bat da. Badu azpitestu matriarkalista bat, mitologikoa, sinbolikoa dena». Eta nola azaldu hori? Bada, Urkijoren arabera munstroaren kontzeptuan eta mekanikan atzeman daiteke hori. «Filmaren diseinua oso sexuala da, eta Alienaren diseinua ere oso falikoa da». Aukeratutako sekuentzia da horren adibide, hain zuzen. «Alienak aurpegia bortxatzen du, eta, ondoren, gizonari zakil baten itxurako Aliena ateratzen zaio bularretik. Tokirik erosoenean, zurienean eta garbienean gertatzen da bortxaketa odoltsua. Bisualki oso sexuala da, eta oso errebeldea bere garairako: ezohikoa eta probokatzailea nolabait». Eta erantsi du pertsonaien eta kontakizunaren eraikuntzan ere atzeman daitekeela hori. «Sistemaren parte direnak etengabe ari dira protagonistaren aurka egiten. Alien-en sekueletan ere antzeko eraikuntza dago, baina film hau aitzindaria izan zen».


Summary: Hezkuntzako sindikatuak Jaurlaritzaren neurrien aurka agertu dira. Sindikatuen arabera, aurkeztutako protokoloa «berandu eta gaizki» iritsi da.

Ikasturtea hasteko protokoloa aurkeztu du Jaurlaritzak, eta egindako aldaketa nagusietako bat ikasturtea hasteko eguna da. Horrez gain, Hezkuntza Sailak ziurtatu du 1.000 irakasle gehiago kontratatzea aurreikusi dutela geletan ikasle gehien dituzten ikastetxeetarako.

Jaurlaritzak ezarritako neurrien aurka atera dira sindikatuak, horien artean ELA, CCOO eta LAB. ELAk protokoloa «berandu eta gaizki» iritsi dela salatu du, eta sindikatuaren ustez, protokoloak «zehaztasun eza, inprobisazioa eta aldebakartasuna» ezaugarri dituzten neurriak jasotzen ditu. Sindikatuak adierazi duenez, «mailakako itzulera da berritasun bakarra, eta horrek ez dakar osasun prebentzioaren berme gehigarririk», eta protokolo berria Jaurlaritzaren «propaganda hutsa» baino ez da.

LABen arabera, «Hego Euskal Herriko gobernuek adierazitako osasun eta hezkuntza neurriak ez dira nahikoa», eta gaineratu du «Eusko Jaurlaritza motz eta itxurakerian» agertu dela medioen aurrean, «neurririk adostu gabe eta hezkuntza komunitateak dituen beharrei entzungor eginez». Horrez gain, adierazi du adierazpenek «marketing itxura» dutela, eta sindikatuek «adierazitako mobilizazio dinamika baretzeko helburu hutsa dutela» dirudiela.

CCOO Irakaskuntzak adierazi duenez, aurkeztutako neurriak «ez dira nahikoak, urrun daude euskal irakaskuntzako langileek dituzten zalantza izugarriak konpontzetik, eta euskal gizarteak agertutako lasaitasun zurrumurruak isilarazi baino ez dute egin nahi». Horrez gain, sindikatuak adierazi du falta direla, besteak beste, «irakasleak hezkuntza emozionalean eta online baliabideetan trebatzeko neurriak, garbiketako eta sukaldaritzako langileen birusen aurkako prestakuntza espezifikoa, ikasleei eskola jantokietan arreta emateko araudi espezifikoa eta hezkuntza laguntzako langileentzako oinarrizko jarraibideak». Kontratazio berriei dagokienez, adierazi du ez duela ulertzen horiek «dagoeneko gertatu ez izana, Sailak uztailetik ezagutzen baititu ikastetxe bakoitzean aurreikusitako matrikulazioak».

Steilas ere gogor mintzatu da Jaurlaritzaren neurrien aurka; iruditzen zaio ez direla nahikoa, «berandu» hartu dituztela eta «zalantzaz beteta» daudela. Ana Perez bozeramaileak kritikatu du neurriak abuztu amaieran jakinarazi dituela Jaurlaritzak, ikasturtea hasteko egun gutxiren faltan, eta gaineratu du mila irakasleren kontratazioa behar direnak baino askoz gutxiago direla; sindikatuen kalkuluen arabera, 6.000 gehiago behar dira gutxienez: «Hilaren 2an uste dugu baja asko egongo direla. Hezkuntza publikoa osatzen dugun 20.000 langileeetako asko arrisku faktore izango dira eta ezingo dira lantokira joan; eta badakigu beste askok positibo eman dutela edo berrogeialdian daudela inguruan positiboak dituztelako».

Horregatik, uste du Jaurlaritzak iragarritako mila kontratazioak ez direla nahikoa izango bajak ordezkatzeko ere: «Ez da beharrezkoa iraila iristea esateko zein eskolak behar duten irakasle gehiago. Hori guk geuk esan dezakegu».


Gainazalaren distirak

Summary: Gainazalaren distirak. Euskal Herriko animazio esperimentala ulertzeko ezinbesteko izena da Vicariorena, eta alor horretakoak dira zerrenda osatzeko aukeratu dituen film guztiak ere. Hamarreko zerrenda bat osatu du lehenik, eta bostera errenditzea onartu, gero. Itxura hutsa da, ordea. Milaka film ikusten ditu berak bost titulu horien mantupean ezkutatuta.

Zinemagintzaz hitz egiten hasi ahala, infinituraino multiplikatzen eta adarkatzen dira filmen izenak eta autoreen erreferentziak Bego Vicarioren ahotan (Caracas, 1962). Euskal Herriko animazio esperimentalean aitzindari izan zen 1990eko hamarkadan, eta, hainbat urteko etenaldi baten ostean, azken aldian, sorkuntzarekin uztartzen du berriz ere Euskal Herriko Unibertsitateko Arte Ederren Fakultatean egiten duen lana. Animaziozkoak dira elkarrizketarako hautatu dituen film kuttun guztiak ere, eta guztiak daude sarean ikusteko moduan. «Absurdoa iruditzen zitzaidan inork ikusi ezin dituen filmak aipatzea». Baina pantaila handia bezalakorik ez dagoela ere esan du berehala. Hamar pelikulako zerrenda bat osatu du lehenik, baina kexarik txikiena azaldu gabe onartu du multzoa seira errenditzea ondoren, eta bostera murriztea gero. Itxura hutsa da, ordea, zeren eta ehunka filmen arrastoak ezkutatzen ditu bost titulu horietako bakoitzak Vicarioren begietan. Bere etxeko ordenagailuaren pantailaren aurrean eserita, bata bestearen atzetik jarraitzen die aztarna itzal horiei, eta eszenarik eszena dabil saltoka haren sagua. «Ikusi, ikusi, hau zoragarria da». Tarteka soilik eteten ditu azalpenak eszena bati sakonago erreparatzeko, baina berehala ekiten dio berriz, eta hala bi orduz, harik eta, ohartzerako, sareko bilaketen historialean animaziozko zinemagintza esperimentalari buruzko antologia pertsonal labur baten arrastoak utzi arte: sekuentziaz sekuentziako autorretratu zatikatu bat.

Marjane Satrapi eta Vincent Paronnaud. 2007

«Pelikula modu tradizionalean dago eginda, azetatoekin, jadanik inork egiten ez duen moduan. Nik uste dut Frantzian bakarrik egin ditzaketela halako bizioak orain. Oso arte polita du pelikulak». Urtero jartzen die Marjane Satrapi eta Vincent Paronnaud zuzendarien filma ikasleei. Marjane Satrapi komikigilearen izen bereko lan autobiografikoa du oinarri pelikulak, eta Irango historiak erabat blaitutako gaztaroa kontatzen du. Iraultzak, gerrak, errepresioa, zentsura, matxismoa, dogmatismo erlijiosoa, arrazismoa... Dena kontatzen du umore puntu dirdiratsu batekin, ordea, eta, hain zuzen ere, ikuspuntu berezi hori da Vicariori erakargarri suertatzen zaiona. «Lezio ikaragarria da. Dramaren erdian barre egiteko aukera ematen duten eszenak nabarmenduko nituzke nik pelikula honetan». Hainbat sagu jauziren ostean, ordu eta erdiko pelikula osotik, zentsurari buruzko sekuentzia aukeratu du Vicariok. «Hori, adibidez». Teheran, 1992. Iraultzaren zaintzaileak eskola atarian, adi, eta haien artean, oinez, protagonista eta bere bi lagunak emakumeentzako eskolarantz, ilea zapiz estalita, mutil kontuei buruz barrez. Irakaslea Botticelli pintoreaz ari da arte klasean, Udaberria koadro ezagunaz, zehazki, baina erabat estalita dago ia margolan osoa, biluzi guztiak ezkutatzeko. Apenas ikusten diren aurpegi bat, maskorra eta bi hanka airean flotatzen. Bitartean, protagonistak irakaslearen irudi bat marraztu du lagunen pozerako, sudurrari zakil itxura emanez. «Oso-osorik eta jarraian bitan ikusiko nuen», esan du Vicariok, «zatika, hamaika aldiz». Dioenez, «trukoa» dauka filmak. «Ematen du oso sinplea dela marrazkia, linea oso garbia duelako eta mantxak: beltza, grisa eta zuria, baina animazioa oso ona da. Ez da batere sinplea. Estudiatuta daude keinuak eta bolumenak. Irudiek ez dute inoiz bolumenik galtzen». Oihaneko eszena bat dakar pantailak gero. Sastraka artetik agertzen dira protagonista eta mutil bat. «Hori. Hori adibidez, Lotte Reiniger dago hor. Alemanian, Hitlerren garaian bizi izan zen zinemagile bat». Jauzi berriz saguak, eta, ohartzerako, 1926. urteko Achmed filmaren irudiak datoz pantailara. Oskar Fischinger artistak marraztutako paisaiak. Klik. Klik. Klik. Sastraka eta oihanak han ere. «Bai, nik uste dut hortik heltzen dela Persepoliseko eszena hau. Gutxi da, baina berehala errekonozitzen da. Ikusten?».

Jan Svankmajer. 1983

«Ez dugu edertasuna bilatzen: inperfekzioa bilatzen dugu». Kimuak proiekturako hautatu berri dute Vicariok eta beste bederatzi sortzailek elkarlanean sortutako Ehiza filma, eta, berez, lan hari buruzko azalpenetan atera zaio edertasunari buruzko gogoeta, eskapatuta bezala, baina berdin balio dezake bere sekuentzia hautaketa deskribatzeko. Hautatu dituen film gehienek dute halako gordintasun berezi bat. Eskulangileen lanekin gertatzen den bezala, Vicariok hautatutako film guztietan ikus daiteke zinemagilearen eskuaren aztarna. Jan Svankmajer zinemagile txekiarraren kasuan, adibidez, nabarmen. Hamalau minutukoa da filma, erraz topa daiteke Youtuben, eta hiru atal ditu. Hirurak komunikazioari buruzkoak. «Edo inkomunikazioari buruzkoak, hobeki esanda», zehaztu du Vicariok. Barazkiak, paperak, sardexkak, buztina eta, kasik-kasik, eskura duen edozer baliatzen du zinemagileak filma sortzeko. «Svankmajer oso ezaguna da denetariko materialak erabiltzen dituelako, eta kapaza delako guztiak animatzeko». Film honetan, ordea, gizakien arteko inkomunikazioa irudikatzeko duen modua da Vicariori gehien gustatzen zaiona. «Alegoria borobil bat da». Irudiei begira emandako isiltasun tarte baten ostean, alor digitalaren eta analogikoaren arteko aldeei buruz gogoeta egiteko baliatu du aukera Vicariok. «Arte haptikoarena kontzeptu interesantea da mundu digitalaz eta analogikoaz hitz egiteko. Ukigarri diren gauzei egiten die erreferentzia kontzeptuak. Gaur egun, egia esan, dena da digitala, baina uste dut ulertzen dela lan digital batzuen itxura apain eta zaindua aipatzen badut, itxura artifizial eta aseptiko hori. Svankmajerrenak joko optikoak dira, baina lortzen du harriak ere mugimenduan jartzea, eta haren irudiak ikusten ditugunean, usaindu egiten ditugu; haren pelikula batzuk ikustean, herdoilaren zaporea datorkigu. Istorioaz gain, esperientzia fisiko hori ematea oso inportantea da, eta istorioarekin batera badator, ba, biribila da».

Caroline Leaf. 1974

«Hau da aukeratu ditudanen artean gehien gustatzen zaidana». Zortzi minututik beherako film labur bat da, Caroline Leafen lehen-lehen lanetako bat: inuiten herri kondaira bat du oinarri, eta harearekin egiten ditu hura irudikatzeko marrazki guztiak zinemagileak. Irudiz irudi hondarra pixka bat mugitu, eta hala sortzen du animazioa. Bereziki maite du teknika hori Vicariok ere, eta Pregunta por mí (1996) film sarituan baliatu zuen, esaterako. «Harearekin ezin duzu txorakeriarik egin. Eskukada bat hondar besterik ez da, xafla argiztatu baten gainean: irudi positiboa eta negatiboa dituzu, beltza ala zuria, eta xafla mehea denean, lor dezakezu gris moduko bat. Baliabide minimo horiekin egin behar duzu dena. Eta Caroline Leafen filmean badago sekuentzia bat erakusten duena nola pasatzen den egun oso bat lau elementu bakarrik erabilita, eta ikaragarria da». Antzara batekin ezkontzen den hontzaren istorioa kontatzen du filmak. Txita batzuk ere badituzte elkarrekin. Migratzeko unea heltzen da, eta hegan doaz antzarak, dotore, eta atzetik hegan hontza ere, ezinean bera. Eta orduan dator Vicarioren sekuentzia kuttuna. «Plano sekuentzia bat da. Ikusten dugu antzara taldea, eta atzetik dator, distantzia batera, hontza. Begira. Eguzkia ezkerretik atera, eskuinerantz eta beherantz doa. Ateratzen da ilargia orain, badoa, atzean ikusten da lakua, murgiltzen dira lakuan denak, eta zuritik beltzera pasatzen da irudia: gaua. Hori dena bakarrik hondarrarekin. Maisulan bat da. Sekuentzia hori ikaragarria da». Hartzaileak zinemagintzan duen garrantziari buruz gogoeta egiteko ere balio dio filmak Vicariori. «Leafek kontatzen du lana estreinatu aurretik filma erakutsi ziela inuitei, eta barrez lehertzen egon omen zirela hontzarekin. Haien tradizioa bestelakoa da. Ez zuten enpatiarik. Kontrakoa. Tonto hutsa iruditzen zitzaien eta barre egiten zuten. Ito egiten da bukaeran, eta guretzako oso tristea den arren, haientzat oso barregarria zen. Irudiak, segun non, ez dira berdin ikusten».

Michael Dudok de Wit. 2000

Aita galdu duen ume baten istorioa kontatzen du Michael Dudok de Witen filmak. Hamar minutu eskas, eta, gainontzeko film gehienen kasuan bezala, hitz bakar bat ere ez. Biolin doinu malenkoniatsu bat zabaltzen dute bozgorailuek Vicarioren etxeko gelan, eta badator azalpena, hasieran, teknikari buruzkoa: «Hau akuarela da, eta oso-oso sintetikoak dira marrazkiak. Oso tonu gutxi ditu, baina horrekin moldatzen da, eta linea horizontal eta bertikalak darabiltza». Baina, kasu honetan ere, horrekin uztartuta dagoen beste zerbait da zinemagilearen atentzioa ematen duena. «Denbora zelan pasatzen den kontatzen du pelikulak. Hasieran neskatxa gaztea denean eta bere aitaren bila doanean, amona zahar bat eta gizon heldu bat gurutzatzen ditu, adibidez, baina pelikulako une batean egoera aldatu egiten da, eta protagonista hasten da gurutzatzen bera baino gazteago diren pertsonekin, eta pertsonaiaren mugimendua ere aldatu egiten da adinaren arabera. Oso polita eta oso tristea iruditzen zait». Eta isilik jarraitzen du filmari begira tarte batez gero. «Bai, mugimendu oso polita dauka». Eta berriz isiltasuna. «Azkeneko eszena nabarmenduko nuke nik pelikula honetan».

Jiri Trnka. 1965

«Jiri Trnka oso autore inportantea da mundu mailan oso inportantea izan den zinemagintza txekiarrean, baina hasi, txotxongiloentzako ikuskizunentzako gidoiak idazten hasi zen». Vicariok azaldu duenez, Euskal Herrian egun ia galdutzat dago ofizioa, eta nagusiki umeekin lotuta egon da hamarkada luzez. Europa erdialdean, ordea, oso indartsu eutsi zion txotxongilogintzak, eta ez zen umeen mundura soilik murriztu. Tradizio horri estu lotuta dago Trnkaren izena ere. Ofizioa gaurkotu eta garaikide bilakatzeko bidea ikusi zuen animazioan zinemagileak, eta Ruká lanean ere, esaterako, zurezko txotxongilo bat da filmeko protagonista. Eta Vicariok dioenez, egileak asmatzen du txotxongilogintzari buruzko jakintza metatu hori guztia zinemara moldatzen. «Begira, txotxongiloari ez zaio aurpegia aldatzen film guztian, zurezkoa da, beti berdina, baina gorputzaren posturen eta mugimenduen bidez, oso argi ikusten da noiz dagoen triste, noiz pozik, noiz haserre». Etxean duen tornuan loreontziak egin nahi ditu txotxongiloak, baina esku erraldoi baten eskultura egitera behartuko du esku erraldoi batek berehala. Noski, botereari buruzko kritika argia da ia hemezortzi minutuko filma. Gardena da mezua. Sobietar Batasunaren eraginpeko lurraldeetako bat zen Txekia Trnkak filma sortu zuenean, eta garai hartako agintariek ez zuten begi onez jaso zinemagilearen salaketa. «Kritikariek eta historiagileek esaten dute zentsuratu egin zutela, baita Pragako zinemagilerik ezagunena izan arren ere». Animazioari, zinemagintzari eta bere herrialdeko tradizioei eskainitako ibilbide luze baten ostean, Trnkaren azken filma izan zen Ruká, eta datu hori ere nabarmendu du Vicariok. «Gehigarri bat da datu hori pelikula ikusterakoan». Isiltasun tarte batzuk, eszenatik eszenarako jauzi gutxi batzuk, hiru klik, eta, konturatzerako, Txekiako egungo zinemagintzari buruzkoa da Vicarioren jarduna. Michaela Pavlatovaren Repete filma erreproduzitzen dabil jadanik pantaila. «Ezin dut ebitatu», barrez Vicariok. «Begira ze polita, nola doazen apurka-apurka planoak eta koloreak nahasten». Eta jarraitzen dute izenek, pelikulek, sekuentziek adarkatzen eta adarkatzen. Hasieratik zegoen argi: azpian milaka filmeko itsaso bat ezkutatzen duen gainazalaren distira sorta besterik ez dira zerrendako bost tituluak.


Summary: Agerraldi bat atzeman dute Sestaoko adinekoen zentro batean. 23 pertsona kutsatu dira: hemeretzi egoiliar eta lau langile.

COVID-19 agerraldi bat atzeman dute azken orduetan Sestaoko Albiz Santiago Llanos zahar etxean (Bizkaia); hemeretzi egoiliarrek eman dute positibo PCR proban, eta lau beharginek. Bizkaiko Foru Aldundiak jakinarazi duenez, positibo eman dutenetako bat erietxera eraman dute.

115 egoiliar eta 96 langile daude zentro horretan. Positibo eman duten egoiliarretatik lauk sintomak dituzte. Gainera, diputazioak jakinarazi duenez, Bizkaiko zahar etxeetako beste hiru egoiliar hil dira koronabirusak jota, eta guztira hamar dira COVID-19aren udako hazkundean zehar Bizkaiko zahar etxeetan hildakoak.

Gaur-gaurkoz, Sestaokoaz gain, adinekoen beste sei egoitzatan daude COVID-19 kasuak herrialde horretan; Truiuondo-Zamudion (26), Bilboko IMQ Igurko Zorrozgoitin (32), Elordui-Barrikan (27), Barakaldoko Miranda Fundazioan (1), Bilboko Ballesolen (5) eta Elorrion (13).


Hiri bat saski barruan

Summary: Hiri bat saski barruan. Emakumezkoek ekin zioten aurreko mendearen lehen erdian saskibaloian jokatzeari Gasteizen, eta, handik urte batzuetara, gizonezkoak batu zitzaizkien. Ordutik, hazi eta hazi ari da, eta Arabako hiriburua erreferentzia lekuetako bat da.

Saskibaloiko baloi handi eta zahar bat, antzinakoa. Oraingoen aldean astuna, munduko bola zirudiena jokalarien eskuetan. Auskalo nola heldu zen Gasteizera, baina eskutik eskura, oraindik bertan jarraitzen du. Biribiltasun horretan, iraganaren, orainaren eta etorkizunaren mapak dauzka marraztuta Arabako hiriburuan. 80 urte badira saskibaloia hirian azaldu zenetik, eta emakumezkoen bidez egin zuen sarrera. 36ko gerra amaitu ondorengo urteetan izan zen hori, eta handik hamarkada batera batu zitzaizkien gizonezkoak. Ikastetxeetan azaldu zen: Corazonistetan, Marianistetan... Hasi eta berehala, emakumezkoen taldea Espainiako Bigarren Mailako txapeldun izan zen. Arrakasta horrek piztu zuen suziria, eta jokalari bat nabarmendu zen: Josefina Añua. Urteen joanean, hamaika talde sortu ziren, eta batzuek mailak igo zituzten: Vitoria, Areitio, La Blanca, Gasteiz, Agurain eta Divino Maestro. Vitoriak eta Divino Maestrok Lehen Mailarako jauzia ere eman zuten, nahiz eta aurrenekoak ez zuen jokatu goreneko ligan, diru faltagatik. Divino Maestrori Arabak eman zion segida. 1993an jaio zen kluba, eta hortik atera ziren Abaroa taldea sortu zuten emakumezkoak. 2001ean izan zen, eta Livia Lopez zuten presidente, gerora Arabako eta Gasteizko emakumezkoen saskibaloian mugarria izan dena. Duela hamar urte, Abaroak eta EHU Arabak bat egin, eta Araski Arabako Emakumeen Saskibaloia sortu zuten. Liga nagusian dabil orain lehen taldea, eta Lopezen (presidente izan zen iaz arte) lehengusu Madelen Urieta da entrenatzailea (Amurrio, Araba, 1981). Ondo baino hobeto ezagutzen du hiriko saskibaloia. Jokalari izan zen Abaroan, eta 15 urte zituenetik entrenatzaile lanetan hasi zen: «Gaur arte», esan du. «Saskibaloia nire bizitza izatea nahi nuenez, aukera bakarra entrenatzaile izatea zen, eta horrela hasi nintzen». Horretarako, jakina, gustatu egin behar kirola bera: «Umea nintzela, eskolako klaseak galtzen nituen saskibaloian jokatzera joateko. Lagun gehienak mutilak nituen, eta haiek saskibaloian ere jokatzen zutenez, aukera ederra zen niretzat». Ume hura, zaletasunari segika, entrenatzaile onenetako bat izateraino heldu da. Araski 2016an igo zen Lehen Mailara, eta urtez urte aurrerapausoak ematen ari da.

Lehen taldea baino zerbait gehiago da, ordea, Araski: «Harrobia lehen taldea bezain garrantzitsua da, eta klubaren parte izatearen sentimendua sartzen ari gara bertan, harro senti daitezen Araskikoak izateagatik». Etengabe hazten ari da kluba, eta datu honek ematen du horren berri: 50 lagun eta jokalari hasi, eta orain 300 baino gehiago dira. Kirola eta emaitzak uztarri berean doazela ezin da ezkutatu, eta garbi dauka hori Urietak: «Emaitza onak nahi ditugu, baina ez bakarrik irabazi. Lehen taldeak pistatik helarazten duenak heldu behar du harrobira. Dena eman behar da, eta hori erakutsi behar zaie haurrei. Galdu gehiago egiten da, eta horrekin ere bizi behar da». Arabako haurren erreferenteak emakumezkoak ere izatea nahi du, eta hori ere bada Araskiren oinarrietako bat:«Gure harrobikoek ezagutzen dituzte lehen taldeko jokalarien izenak, eta hori harrotasuna da guretzat». Mendizorrotza, 'santutegi' Harrotasuna den bezala hiriko saskibaloian leku preziatua den Mendizorrotza kiroldegian jokatzea: «Badu zerbait berezia. Lehenengo Mailan jokatu genuen aurreneko denboraldian, aurkari askok argazkia ateratzen zuten bertan», kontatu du Urietak.

Urte eta hamarkada batzuk atzera egin behar da kiroldegi ezaguna eta saskibaloia uztartu ziren garaietara joateko. Gizonezkoen bidez izan zen, Baskoniak bertan jokatu zuelako 1990era arte, Araba pabiloira igaro bitarte. Milaka zalek ikusi dute saskibaloia kiroldegi zaharrean, eta orain ere, Araskiren bidez, Baskoniako hainbat zalerentzat iraganera itzultzea bezalakoa da Mendizorratzara joatea. Iruri Knorr (Gasteiz, 1979) da horietako bat. Saskibaloizale amorratua, Radio Vitoriako emanaldietan iritzi emaile aritzen da, eta Saski Baskoniako Marketing sailean ere aritu izan da lanean. «Familiatik datorkit pixka bat zaletasuna, larunbatetan, etxekoen bazkaria egin eta gero Mendizorrotzara joaten ginelako Baskonia ikustera». Osaba, Gorka Knorr, klubeko zuzendaritzan egon zen hainbat urtez, eta urteetan atzera eginez, Gasteizko talde mitikoa izan zen KAS-en knortarrak zeuden, edarien enpresa ezaguna sortu zutelako 1912an, La Esperanza izenaz. Mendizorrotzan ikusi zuen Essie Hollis jokatzen, eta gogoan dauzka haren jokaldi ikusgarriak: «Guk jokatzen genuenean, saskiratze ikusgarri bat sartzen genuenean, 'Hollisen saskiratzea' deitzen genion». Orain, berriz itzuli da Mendizorrotzara Araskiren zale, ikusle eta iritzi emaile moduan: «Polita da berriz ere maila horretako saskibaloia ikustea». Ez du alferrik esan «berriz ere», maila handiko jokalariak ikusia baita Baskoniaren bidez. Tituluak irabazi dituenean ere lekuko izan da, eta klubaren bilakaera ondo ezagutzen duenez, harrotasunez atera zaio ondorengoa: «Aurreneko tituluetan, ez ginen jabetzen. Uste genuen segituan pasatuko zela arrakasta hura, ez genekien berriz Europan noiz jokatuko genuen, adibidez. Baina lan handia eginez, Europan oso proiektu sendoa egin da pixkanaka. Izen bat du Baskoniak. Harrotasunez begiratu behar diogu horri, hiri txiki batean halako zerbait izateari». Gogoeta bera egin du Araskiz ere: «Eredu dira. Etorkizunean ikasi egingo dugu nola ari diren gauzak egiten, Gasteizko jokalariak nola zaintzen dituzten, harrobikoak nola hazten eta zaintzen dituzten».

Baskoniaren aurretik, KAS Gizonezkoen Gasteizko talde nagusia sortu zenerako, hasia zen saskibaloia hedatzen. 1959an sortu zuen Vasconiak taldea, baina ez zen hiriko talde bakarra. Corazonistak, Marianistak eta San Jose ikastetxeetan hasi zen zabaltzen, eta han zebilen Xabier Añua (Gasteiz, 1935), Josefinaren lehengusua. Ez zuen Baskonian jokatu, Philipsen baizik (gero Vitoria eta KAS izan zena). KASen entrenatzaile izan zen, Bartzelonara eta Antibesera (Frantzia) joan aurretik, eta Lehen Mailara igo zuen taldea. Europan ere jokatu zuen. Bi izen nabarmentzen ditu hiriko saskibaloiaren bilakaeran: «Jose Luis Sanchez Erauskin Santxon-ek izena euskaratu zuen, Baskonia bihurtuz, eta presidente zela, erabaki zuen ikurrin handi batekin ateratzea jokatzera Atletico San Sebastianen aurkako partidan. Zaleentzat sekulakoa izan zen, eta Baskonia abertzaleen taldea bilakatu zen. Bestea Josean Kerejeta da. Kudeatzaile aparta; kluba Europako elitera eraman du». Jokalari izan zuen Añuak egungo presidentea 1985ean: «Lehen titulua irabazi genuen, Asoziazio Kopa, Hollisekin eta Kerejetarekin, besteak beste». Gero, beste titulu batzuk irabazi ditu Baskoniak: ACB liga lau aldiz, Espainiako Kopa sei bider, eta Europako Errekopa behin. Añuak dioen bezala, «azkenean, aurrera egitea izan da leloa beti Gasteizko saskibaloian».


Summary: Positiboen kopuruak berriz ere milakoa gainditu du Hego Euskal Herrian. Emandako datuen arabera, azken orduetan 1.027 positibo erregistratu dituzte Hego Euskal Herrian. Bidarteko zahar etxe batean bi kasu positibo atzeman dituzte, eta Gasteizko Ertzaintzaren polizia etxean, hamahiru.

Hego Euskal Herrian 1.027 positibo atzeman dira azken orduetan, atzo -931 izan ziren- baino 96 gehiago: Araban 112, Bizkaian 539, Gipuzkoan 210 eta Nafarroan 161. Beste bost kasuak EAEtik kanpo bizi diren herritarren artean atzemandakoak dira. Guztira, 12.035 PCR proba egin zituzten. Hain zuzen, abuztuaren 27an erregistratutako datu berbera da gaurkoa, martxoaz geroztik kopururik handiena.

Eusko Jaurlaritzak eskainitako datuen arabera, ospitaleen egoerari dagokionez, beste 44 pertsona ospitaleratu dituzte, eta zaintza berezien unitatean 32 pertsona daude. Nafarroako Gobernuak ere datuak eman ditu, eta, jakinarazi duenez, Nafarroan beste bederatzi ospitaleratu dituzte, eta orotara zortzi pertsona daude zainketa intentsiboetako unitatean. Beraz, guztira, Hegoaldean berrogei dira ZIUetan dauden pertsonak. Are, Nafarroako Gobernuak adierazi du azken orduetan ez dela birusaren ondorioz inor hil. Jaurlaritzak, aldiz, ez du hildakoen informaziorik eskaini. Herriz herriko datuak eta R0 indizearen berri astelehenean emango du.

Positibo kopuru handienak non dauden ere azaldu du Nafarroako Gobernuak. Hain zuzen, Iruñean eta Iruñerrian positiboen %44 daudee; Tuteran, %28, eta Lizarra aldean, %13. Gainera, Tuterako Uvesa enpresa behin-behinean itxi behar izan zuten, lantaldearen %28k positibo eman zuelako. Adin tarteari dagokionez, kutsatuen bataz besteko adina 38,6 urtekoa da Nafarroan, eta, batez ere 15 eta 29 urte artekoak ari dira kutsatzen; laurden bat baino bi puntu gehiago, zehazki. Ondoren, 45 eta 59 urte arteko pertsonen artean identifikatzen dira positibo gehienak. Kasu positibo gutxien, berriz, 75 urtetik gorako pertsonen artean atzematen dira.

Azken orduetan Bidarteko (Lapurdi) zahar etxe batean bi positibo ere zenbatu dituzte. Asteartean irisi ziren emaitzak, eta, geroztik, osasun protokolo zorrotza ezarri du zahar etxeak: biharamunetik ez da bisitarik. «Lehen sintomak atzeman zirenetik bakartu ziren bi pertsonak», adierazi du Bidarteko alkate Emmanuel Alzurik. Euskal Kosta Ospitalean daude bi gaixoak, Baionan. Zahar etxeko gainontzeko egoiliarrak euren geletan daude, itxita.

Ertzaintzaren polizia etxea

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi du Gasteizko Ertzaintzaren polizia etxean hamahiru kidek positibo eman dutela PCR proban azken hamabi egunetan, eta etxean bakartuta daudela. Horiekin kontaktu zuzena izan duten beste 32 pertsona ere berrogeialdian daude emaitzen zain. Erantsi dutenez, osasun agintariek ezarritako protokoloak «zehatz» betetzen ari dira, eta baita guneak garbitzen eta desinfektatzen ere. Are, adierazi dute osasun adituek beste neurri batzuk hartzeko beharra identifikatzen badute hala egingo dutela.


Summary: Adolfo Freytter Romero irakaslearen heriotzan erantzukizuna duela aitortu du Kolonbiak.

Adolfo Freytterren familiarekin agiri bat izenpetuz, Kolonbiako Estatuak aitortu du Atlantikoko Unibertsitateko irakaslearen hilketaren erantzulea ere badela. Bart sinatu dute akordioa, eta zehazki Freytterren legez kanpoko atxiloketan, desagerketan, torturan eta hilketan izan zuen erantzukizuna aitortu du estatuak, baita gertatutakoa ikertu eta argitu ez izana ere.

Adolfo Freytter Romero duela hemeretzi urte hil zuten, 2001eko abuztuaren 28an edo 29an, Barranquillan. Unibertsitateko irakaslea eta ekintzailea zen, eta sindikatuen hainbat ekintzatan parte hartzen zuen hil zutenean. Aurtengo urtarrilean haren hilketa gizateriaren aurkako krimen gisara izendatu zuen Kolonbiako Fiskaltzak.

Kolonbiako Autodefentsa Batuetako paramilitarrek hil zuten Freytter, Kolonbiako Poliziaren eta Armadaren laguntzarekin. Gizon talde armatu batek etxetik atera eta leku ezezagun batera eraman zuen. Torturatu egin zuten, eta poltsa buruan jarrita hil zen, itota. Errepide bazter batean utzi zuten gero, tiro eginda.

Familiak 2004ko urtarrilaren 30ean aurkeztu zuen eskari bat estatuari bere erantzukizuna aitortzeko eskatuz.


Summary: Lekeitio itxi egingo dute Antzara Egunean bertan eta bezperan. Jaiak bertan behera utzi dituzte, baina ezohiko neurriak hartuko dituzte kanpotik herrira inor ez sartzeko. Kanpotarrei ez joateko eskatu diete.

Lekeitioko Udalak (Bizkaia) bertan behera utzi ditu aurten sanantolinak, eta, inolako ospakizunik ez dela egongo ziurtatzeko, herria itxi egingo du Antzara Egunaren bezperan eta egunean bertan: irailaren 4an eta 5ean soilik han bizi direnak, han lan egiten dutenak edo hotel batean erreserba eginda dutenak sartu ahal izango dira herrian; ez da garraio publikorik izango, gainera, herrira sartzeko, eta itsasoz ere ezingo da heldu. Udalak dio herriko eragileekin hartutako erabakia dela.

Koldo Goitia alkateak bando batean adierazi duenez, egoera larria da koronabirusaren eraginez, eta jaien gainetik«guztion osasuna dago». Horregatik, arduraz jokatzera deitu du. Gernikan gertatutakoa errepikatzea eragotzi nahi dute. Bandoak dio udal talde guztien erabakia dela, eta bizilagunei eskatu diete ez egiteko festara edo jendea pilatzera bultza dezakeen ezer, batik bat, irailaren 1ean jaitsieraren egunean eta 5ean Antzara Egunean.

«Izan gaitezen konponbidea eta ez traba bat. Ez dezagun utzi birusa hedatzen, kontrolaezina izan litekeen egoera batera iristeko. Gure ekintzek ondorio larriak ekar ditzakete guregan eta maite ditugunongan. Izan gaitezen zentzudunak eta izan dezagun errespetua».


Summary: Chadwick Boseman hil da, 'Black Phanter' filmeko protagonista. Aktore estatubatuarrak 43 urte zituen, eta izar handia bilakatu eta berehala zendu da koloneko minbiziaren ondorioz

Marvelen zinema unibertsoak galera handia izan zuen atzo. Chadwick Boseman aktorea, Black Phanter superheroia askorentzat, Los Angelesen (AEB) hil zen, 43 urte besterik ez zituela. Urteak zeramatzan telebistarako lanean, baina Black Phanter filmean T'Challa Pantera Beltza-ren rola jokatu izanak ekarri zion mundu mailako ospea 2018an. Ez zen Marvel etxeko superheroi horren rola betetzen zuen lehenengo aldia, Captain America: Civil War (2016) agertu baitzen aurrenekoz, baina Black Phanter-en protagonismo osoa eskuratu zuten hala pertsonaiak berak nola aktoreak. Gerora, Marvelen beste bi pelikulatan azaldu zen Boseman: Avengers: Infinite War eta Avengers: Endgame.

Black Phanterren pertsonaia zinemara eraman aurretik, Bosemanek AEBetako kultura beltzaren beste hainbat hainbat ikonoren rolak bete zituen. 42 (2013) filmean Jackie Robinson izan zen, AEBetako beisbol liga nagusira iritsi zen lehenengo jokalari beltza; eta Get on Up-ek (2014), berriz, James Brown soul kantari ezaguna bilakatzeko balio izan zion.

Bosemanen azken lanetako bat Da 5 Bloods izan zen, Spike Leek aurten Netflixen estreinatu duen filma.


Kristoff nagusi, anabasa betean

Summary: Kristoff nagusi, anabasa betean. Eroriko asko izan dira Tourreko lehen etapan, eta UAEko txirrindularia izan da bizkorrena esprintean.

Abiatu da Frantziako Tourra. COVID-19aren eraginez, ezohiko data eta baldintzekin. Eta ezohikoa ere izan da lehen etapan izandako anabasa. Euria eta eguraldia tarteko, eroriko ugari izan dira. Gutxi izango ziren hotelera zauri edo kolperik gabe joan diren txirrindulariak. Nahas-mahas horretan Alexander Kristoff (UAE) nagusitu da. Abiadura puntua galdua zen, baina eguraldiak mesede egin dio, euriarekin ondo moldatu izan baita beti. Hala, bera da lasterketako lehen liderra.

Hasieratik izan da mugitua lasterketa. Hiru txirrindularik egin dute aurtengo lehen ihesaldi ahalegina: Michael Scharrek (CCC), Fabien Grellierrek (Direct Energie) eta Cyril Gautierrek. Baina tropelak gertutik zaindu ditu. Gehienez hiru minuturen aldea edukitzen utzi diete. Euria hastearekin batera hasi dira lehen erorikoak, eta tropelean urduritasuna antzematen hasi da. Ez ziren eroriko larriak, baina bai etengabeak, eta asko izan dira kideei lasaiago joateko eskatu dieten txirrindulariak. Batez ere Rimiezeko hirugarren mailako mendatearen jaitsiera sigi-sagatsuan.

Eroriko horien lehen kaltetuak Pavel Sivakov (Ineos), Julian Alaphilippe (Deceuninck Quick Step) eta Sam Benett (Deceunick-Quick Step) izan dira, atzean geratu baitira, eta taldekideen laguntza behar izan dute. Riminzetik bigarren aldiz igaro eta gero, Jumbo Vismak hartu du tropelaren gidaritza, eta, iheslariak harrapatu ostean, tropelean ados jarri dira lasaiago joateko, gehiago ez erortzeko. Hortik aurrera, esprinterren taldeak lasterketak kontrolatzen aritu dira.

Hiru kilometro falta zirenean gertatu da azken erorikoa. Bertan, lasterketa irabazteko hautagaietako bat kaltetu da: Thibaut Pinot (FDJ). Denborarik galdu ez arren, ez zuen aurpegi ona frantziarrak, eta taldekideek babestuta iritsi da helmugara. Esprintean hoberen moldatu dena Kristoff izan da, eta, besteak beste, aurrea hartu die Mads Pederseni (Trek), Cees Boli (Sunweb), eta Peter Sagani (Bora).


Summary: Pintaketa faxisten aurkako protesta egin dute. Kanbon eta Ezpeletan ehunka pertsona batu dira Faxismoari ez leloa zabaltzeko

Abuztuaren 25ean hainbat pintaketa faxista eta arrazista agertu ziren Kanbon eta Ezpeletan (Lapurdi). Gurutze zeltikoen marrazkien ondoan, Frantzia frantziarrentzat, eta Frantzia lehenik, zuria beti bezalako esaldiak tindatu zituzten, frantsesez. Gainera, lehenago Mikel Barriosen atxiloketaren harira eginak izan ziren pintaketak ezabatu zituzten, eskuin muturreko mezuekin ordezkatzeko. Horren salatzeko mobilizazio bat antolatu zen Kanbon abuztuaren 26an, baina ondoko gauean, gisa bereko pintaketa gehiago agertu ziren. Hala, gaur arratsaldean, ehunka pertsonak manifestaldia egin dute Kanboko herriko etxetik abiatuta, faxismoaren kontra.

Faxismoari ez. Ez hemen, ez nihun lelodun pankarta eraman dute manifestazioan. Kanboko Gaztetxeko kideek «ustelkeria» horiek fermuki kondenatzen dituztela adierazi dute. Herriko auzapez Christian Devezek salaketak jarri ditu pintaketen kontra. Bihar eguerdian elkarretaratze «errepublikar» batean parte hartzera deitu du.


Summary: Errefuxiatuei bidea ixten dieten hesi «maltzur eta altuez» ohartarazi dute. Migratzaileen lan esplotazioren eta armen esportazioaren aurkako mezuak ozendu ditu Mugak Zabalduz karabanak.

Migratzaile eta iheslarien aldeko egitasmo sorta sustatzen du Mugak Zabalduz karabanak Europa osoan; horri atxikita, Bizkaian ekitaldi ugari egin dituzte gaur, eta helburu nagusia izan dute propio aurtengorako karabanaren sustatzaileek ondu duten manifestuak dioena nabarmentzea: errefuxiatu eta migratzaileei bidea ixten dieten hesi «maltzur eta altuez» ohartaraztea. Karabana osatzen duten elkarteek Balkanetara eraman nahi zuten aurten aldarria, milaka errefuxiatuk han egoera aski gogorra «pairatzen» dutela gogora ekarrita, baina pandemiak eragotzi egin die hara joatea.

Bermeon abiatu dute gaur egitaraua; migratzaile askok pairatzen duten «lan esplotazioa» salatzea izan da han helburuetako bat. Etxeko Langileen Elkarteko kolaboratzaile Maria Juncayk hartu du hitza, eta, bereziki, alor horretako beharginen egoeraz ohartarazi du. Emakume migratzaileek jardun behar izaten dute maiz etxeko langile, egoera aski kaskarretan gehiegitan, eta lan baldintza egokiak bermatze aldera, legean «hutsuneak» daudela deitoratu du. Esan du «presazkoak» direla egoera hori onbideratzeko neurriak; izan ere, izurriak hainbat egoera larri gordindu egin ditu. Eskubideen defentsa «hautazkorik» ez dela gogoratu du.

Izan dira aldarri gehiago ere. Arratsaldean, esaterako, Barakaldora jo du karabanak. ITP Aero enpresan geratu dira. Eusko Jaurlaritzaren laguntzak jasotzen dituen enpresa bat dela gogoratu dute, eta jarduera militarrei begirakoa duela ekoizpena. KEMeko Alberto Estefaniak hartu du, besteak beste, hitza. Gogora ekarri du gerrak «gizateriaren aurkako krimena» direla, eta «bulego aski dotoreetan planifikatzen» direla. Ezinbestekotzat du «armagintza eta armen esportazioa» salatzea: «Gerra hemen hasten da. Gera dezagun hemen».

Bihar Plentziara eta Gorlizera joatera deitu dute: migratzaileen erregularizazioaren aldeko kanpaina bat abian da, eta horren gaineko xehetasunak emango dituzte. Itsaso ondoan nola egongo diren, lore eskaintza bat egingo dute han bertan; Europara heltzeko ahaleginetan bizia galdu duten iheslariak oroituko dituzte.

EBri kritika egin diote

Karabanak gogor salatu du Europako Batasunak iheslarien errealitatearen aurrean hartu duen «norabide autoritarioa». COVID-19ak eragindako pandemiaren ondorioz, iheslarien egoera okertu dela adierazi du, eta, hala ere, jarrera horretan irmo dirauela, «praktika nekropolitikoak biziberritzeko estrategia berrituetan» katramilatuta.

Balkanetan iheslariek pairatzen dituzten hainbat egoera larriren inguruan ohartarazi nahi izan du, bereziki, karabanak. Esaterako, Kroaziako mugako poliziek herrialde islamdarreko iheslariei egindako «umiliazioetako» bat salatu nahi izan du: buruetan «gurutze kristauak» marrazten dizkiete. Tankerako bidegabekerien aurrean entzungor, Europako Batasuneko politikak, oro har, mugak «gehiago blindatzera eta migratzaile irregularrak kanporatzera» doazela adierazi du. Eskari ugari plazaratu ditu karabanak. Lehen-lehena errefuxiatuen erregularizazioa bermatzea da: «Premiazko erregularizazio iraunkorra administrazio egoera irregularrean dauden pertsona guztientzat». Eskakizun gehiago ere baditu: atzerritarrei zuzenduriko legeak eta araudiak indargabetzea, migratzaileak atxikitzeko zentroak ixtea, Frontex desegitea, eta mugan bertan egiten diren itzulketak bertan behera uztea, besteak beste. «Elkartasuna herrien eta pertsonen arteko bide komuna da behartutako joan-etorriak eragiten dituzten zergatien aurrean», nabarmendu du. «Ezin dugu beste aldera begiratu edo gure herrialdeetan zailtasun ekonomiko asko ditugula argudiatu».


Gure eguneroko artea

Summary: Gure eguneroko artea. Saidi (Baix Cinca, Herrialde Katalanak, 1954). Idazlea, kazetaria eta irakaslea da Merce Ibarz, Ikus-entzunezko Komunikazioan doktorea Pompeu Fabra unibertsitatean. Avui egunkarian hasi zuen kazetaritza ibilbidea, eta literatur jardunean La terra retirada lanak egin zuen ezagun 1993an. Lan berrienen artean ditu L'amic de la Finca Roja (Tusquets, 2017) eta Triptic de la terra (Anagrama, 2020). Vilaweb agerkari digitaleko zutabegilea ere bada.

Non gaude?, galdetu du Aritzek sudurra amaren sabeletik bizitzara atera bitartean. Esan beharko diot zerbait; haren amak eta aitak beste nonbait daukate burua, eta aitona-amonak, hiritik kanpo bizi denak ere, eta ezin izan dira agertu Aritzi ongietorria egitera; halaxe tokatu da Aritz jaio den udaberri honetan. Gainera, sakelakoaren bidez egin du galdera mutikoak, argazki batetik, sua bezain gorri eta begi zeharka; argi dago ez dela guztiz fio, edo agian ez du afaldu eta goseak dago arratsaldeko zortzi eta erdiak izanik—, eta ohartu da ama, maskara jantzita, espazio sideralean hegan balebil bezala dagoela, eta aita negarrez eta barrez ari dela. Aritzek ere negar eta barre egin beharko du aldi berean, esana du-eta Rabelais zaharrak horixe egingo dugula bizitza osoan, jaiotzen garenetik. Non gauden jakin nahi duzula diozu, mutiko. Ba, ikusiko duzu. Jaioberriek ez omen dute ezer ikusten, baina agian hori ez da egia osoa: inor gogoratzen ez denez, ez dago memoria bisual konpartiturik, eta gauza hori ikertzen dutenek argitalpen akademikoetarako gordetzen dute dakitena, eta kito. Nire ustea da, e! Ez nabil inor mindu nahian, baina uko egin diot afektu orori, eta, behin adin honetara iritsita, nahi dudana esaten dut. Telefonotik begira daukadan umemokoak nire atzeko zerbait seinalatu dit begiekin. Ez lehen esan dizuedan argazkian, baizik haren aitak grazia momentu hartaz geroztik bidali didan lehen bideoan; horrela, aldi berean barrez eta negarrez ikusi dut, eta, gainera, negar-barre begi horiek dardo distiratsuak dirudite, nire atzealdera airean: nik baino hobeto ikusten du! Rabelaisen hitzetan esango dut, neure eginda, nahasterik ez izateko. Ipuin hau irakurtzen ari zareten [lagunok, Egiozue uko afektu orori, Eta ipuina irakurtzean, ez [asaldatu: Ez dauka gaitzik, ezta zornerik ere; perfektua ere ez da, hala ere. Ezer ikasten ez baduzue, egizue [barre, bederen: Nire bihotzak ezin du beste gairik [aukera, atsekabeak nola suntsitzen eta [hondatzen zaituen ikusita; hobe barreaz idaztea, eta ez [negarraz, berezkoa barrea baitu gizakiak. Begira, Aritz: halakoak gara gutxi gorabehera. Perfekzioa nahi baduzu, gaitza eta zornea onartu beharko dituzu. Gaitzik eta zornerik nahi ez baduzu —eta oraingoz ez, mutiko, nahiko gaizki pasatu dugu-eta zu amaren sabeletik noiz irtengo zain, kanpoan plaga eta izurria zebilen bitartean—, ez ezazu perfekzio handirik espero. Perfekzio txiki bat, tira, zergatik ez. Zure negar-barrea bezala, zure barre-negarra. A ze poza, aizu. Segi dezagun. Oraingoz leziorik atera ezin badugu, egin dezagun barre, bederen. Zer, izeba, zer ikasi behar dugu, ba?, galdetu dit inozo horrek, eta adi-adi begira daukat, gero eta tinkoago, eta are atzerago daukadan zerbait seinalatzen dit, eta negar eta barre egiten du. Txikiegia zara oraindik, umetxo, historiaren morala ikasten hasteko; oraingoz hobe duzu titia hartzen ikasi, kaka eta txiza egiten, lo egiten batez ere; hobe duzu doinu lotsagabez hitz egiten dizuten ahots hauek aditzen eta ezagutzen ikasi, eta ohituz joan. Ez, izeba, oraintxe jakin nahi dut. Zergatik ari da barrez osaba? Hari begiratzen dio txikiak, atzean daukadan mozolo horri, barre eta barre eta irribarre eta barre egiten duen horri; halakoxea da hura, barregizona, ze —esan diot Aritzi bera bezalako hitz txikiekin— «berezkoa barrea baitu gizakiak». Eta Aritzek sinetsi, baina berehala ekin dio berriz, beste galdera batekin: zer da atsekabea, izeba? Zer esan nahi du suntsitzen eta hondatzen zaituela? Arraioa, mutiko. Esateko modu bat da, Aritz, ez hartu dena hain estu. Zer esateko? Eta zer esan nahi du 'esateko moduak'? Itotzen hasia naiz, ez nekien izeba izatea hain korapilatsua zenik. Ume hau kutxa bat bezalakoa da, garai batean botikariek motibo bitxi irrigarriz apaindutako droga finak gordetzeko erabiltzen zituzten haiek bezalakoxea: halakoxe aurpegia dauka oraintxe Aritzek. Uste baduzu ez duela ikusten eta oraindik ez daukala ezer esateko, ikuste hutsak irribarrea eragiten dizu, ze haren aurpegitxoak, hankatxoek eta eskutxoek irribarreak marrazten baitituzte airean, baina umetxo honek ustekabean harrapatzen bazaitu, orain ni harrapatu nauen moduan, kutxa zaharra ireki egiten da, eta, hara, Rabelais maisuak arrazoi du berriz ere, filosofo zahar bat irteten baita kutxatik: ezagutza gizagaindikoa, bertute miragarria, adore menderaezina, soiltasun paregabea, poz egiazkoa, konfiantza erabatekoa, interes falta izugarria gizakien tristura iturri, korrika eta lan egiteko pizgarri, nabigatzeko arrazoi eta borrokagai den guztiaren aldera. Kale hutsak al dira, izeba, atsekabea? Ufa, zer esan. Pixka bat bai, mutiko, pixka bat badira. Ezin izan gara zu ezagutzera etorri hilabete egin duzun arte, eta salto batean hemen gara metroan! Ezagutu dituzu, izeba, kale hutsak? Bai, pixka bat bai. Eta begira, Aritz, hauxe da atsekabea: segidan esango dizkizudan hitzak egunkarian irakurri izana: sortu dugun edertasuna ez dugu ulertzen gutaz husten ez badugu. Ez kasu zipitzik egin. Ez astakeria gehiago irakurri, izeba. Askotan esaten diot, mutiko, baina ea zuri gehiago sinesten dizun, esan du nire atzean barregizonak. Arrazoi duzue. Eta barre-negar egin dugu denok batera. Itzultzailea: BERRIAko euskara taldea


Merce Ibarz

Summary: Merce Ibarz.

Saidi (Baix Cinca, Herrialde Katalanak, 1954). Idazlea, kazetaria eta irakaslea da Merce Ibarz, Ikus-entzunezko Komunikazioan doktorea Pompeu Fabra unibertsitatean. Avui egunkarian hasi zuen kazetaritza ibilbidea, eta literatur jardunean La terra retirada lanak egin zuen ezagun 1993an. Lan berrienen artean ditu L'amic de la Finca Roja (Tusquets, 2017) eta Triptic de la terra (Anagrama, 2020). Vilaweb agerkari digitaleko zutabegilea ere bada.


Summary: Elkarretaratze bat egin dute Algortan, Unai Etxebarriari elkartasuna adierazteko. Atezainak esker ona adierazi die bildutakoei.

Granada Espainiako futbol taldeak Unai Etxebarria bota ostean, atzo berrehun lagun inguru elkartu ziren haren jaioterrian, Algortan (Getxo), atezainari elkartasuna adierazteko. Gu Ere Bai elkarteak deituta egin dute protesta.

Granadak lehengo astean bota zuen Etxebarria taldetik, BERRIAk baieztatu ahal izan duenez, jokalariak ospakizun batean Altsasuko gazteen aldeko elastiko bat janzteagatik. Ospakizunetako argazkiak zabaldu eta berehala egin zuen protesta Vox eskuin muturreko alderdiak, eta klubak espedientea ireki zion Etxebarriari. Gero erabaki zuen kontratua etetea.

Patxi Gaztelumendi Gu Ere Bai elkarteko ordezkariak elkarretaratzean esan zuen adierazpen askatasuna aldarrikatu eta elkartasuna adierazi nahi ziotela jokalariari. Etxebarriak sare sozialetan eskerrak eman zizkien han bildutakoei.

Granadako hedabide batzuek kirol gorabeherekin lotu dute Etxebarriak taldean ez jarraitzea; haien arabera, beste atezain bat fitxatu du Granadak, eta, hortaz, lekurik gabe geratu da getxoztarra. BERRIAk jakin duenez, ordea, kanporaketa zuzenean lotua dago elastikoaren aferarekin. Jokalariak ez du adierazpenik egin nahi izan.

Granadaren bigarren taldean aritu da Etxebarria orain arte. Iaz iritsi zen taldera, Athleticek utzita. Lehen taldeko deialdian ere izan da partida batean baino gehiagotan, baina ez du jokatu. Beste urtebeterako kontratua zeukan oraindik, 2021eko ekainera artekoa, baina bertan behera uztea erabaki du taldeak.

EAJk Espainiako Kongresura eramango du Etxebarriaren kaleratzea.


Summary: Bost pertsona hil dira azken orduetan koronabirusak jota. Larunbatean 828 lagunek eman zuten positibo Hego Euskal Herrian.

Azken orduetan bost pertsona hil dira Hego Euskal Herrian koronabirusak jota. Bizkaiko zaharren egoitzetan lau egoiliar hil dira, eta, horiekin, hamalau dira jada koronabirusaren bigarren kolpean herrialde horietako erresidentzietan hildakoak. Bizkaiko Aldundiak jakinarazi duenez, zortzi erresidentziatan daude positiboak: Truiuondo-Zamudio (11), IMQ Igurco Zorrozgoiti-Bilbo (30), Elorduy- Barrika (32), Ballesol-Bilbao (5), IFAS Elorrio (15), Albiz Santiago Llanos-Sestao (13), Miranda Fundazioa (1) eta Avellaneda-Sopuerta (1).

Bizkaian hil diren lau egoiliar horiez gain, beste pertsona bat hil da, Nafarroan; 64 urte zituen.

Larunbatean 828 pertsonak eman zuten positibo Euskal Herrian koronabirusa atzemateko PCR probetan. Aurreko egunetan milatik gora positibo izan ondoren, beherakada agerikoa da, baina ez da aintzat hartzekoa PCR proba gutxiago egin dituztelako. 9.056 proba egin ziren larunbatean, eta %9,14k eman dute positibo, ia hamarretik batek.

Bizkaian 359 izan ziren positiboak herenegun, Gipuzkoan 182, Nafarroan 155 eta Araban 128. Larunbatean 32 pertsona ospitaleratu zituzten Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan koronabirusak jota. Hegoaldean 41 pertsona daude ZIUn.

Positibo eman dutenean artean Mikel Oiarzabal Realeko jokalaria dago.


Menderaezin segitzen du Lyonek

Summary: Menderaezin segitzen du Lyonek. Frantziako taldeak zazpigarren aldiz irabazi du Txapeldunen Liga, Wolfsburg aise azpiratuta. Le Sommerrek, Kumagaik eta Bjorkek sartu dituzte frantziarren golak.

Txapeldunen Ligako tituluak pilatzen segitzen du Lyonek. Frantziako taldeak ez du parekorik Europan. Anoetan jokatutako finalean 3-1 menderatu du Wolfsburg, eta zazpigarren aldiz lortu du Europako talderik onena izatea. Zazpi titulu horietatik bost, gainera, azken bost sasoietan lortu du. Izarrez beteta dago taldea, eta inoiz baino distira gehiago egiten du.

Erraz, baina joko ikusgarririk egin gabe iritsi da finalera Lyon. Wolfsburg Lyoni itzal egiteko moduan izan zitekeela uste zen; izan ere, alemaniarrek ligarekin jarraitu zuten konfinamenduaren ostean. Frantzian, berriz, eten egin zen txapelketa. Gainera, aurrean jo handia du Wolfsburgek. 141 gol sartu ditu sasoi honetan jokatutako 33 partidetan. Baina ez da hala izan; Lyonek hasieratik hartu du jokoaren ekimena, eta bere zelaian sartu du Wolfsburg, baloia galtzean presio ona eginez. Dena den, txapeldunak geldikako jokaldien bidez sortu ditu lehen arrisku abaguneak. Renard erdiko atzelariaren indarra eta garaiera baliatu du horretarako. Baina asmatzea falta zitzaion, golak baitira futbolaren gatza eta piperra. Hori ikusta, Wolfsburg gora egiten hasi da. Orduan agertu da, haatik, Le Sommer, eta Lyonen lehen gola egin du. Arean egindako aurreneko errematea Abt atezainak geratu dio, baina, aldartzea jaso, eta aurrelariak sarera bidali du baloia.

25. minutua zen. Wolfsburg saiatu da egoera iraultzen, baina frantziarrek lehen zatia amaitzear zela eman dute bigarren kolpea. Partidako jokalaririk onena eta arrisku gehien sortzen ari zena zen Cascarino, eta hark egindako jokaldi on bat aprobetxatu du Kumagaik. Area ertzetik erremate gogor bat egin du, frantziarren abantaila areagotuz (43. min.).

Finala ondo bideratua zuen Lyonek, eta urrats bat atzera egin du. Baloia Wolfsburgi eman dio, eta alemaniarrak neurketan sartu dira, gol bat eginez. Lyonek defentsan egindako akats apurrenetako batean izan da. Rolfok erdiraketa on bat egin du, eta Bouhaddik ez du baloia aldentzen asmatu. Pajorri iritsi zaio, eta hark emandako pasea ondo baliatu du Poppek, area txikian gola egiteko (48. min.). Itxaropena piztu da orduan alemaniarrentzat, ordu erdi baitzuten aurretik neurketa berdintzeko. Izan dute aukeraren bat horretarako; argiena, Wolterren erremate batean. Baina ez dute lortu; bai, ordea, Lyonek. Lehia amaitzeko bi minutu falta zirenean, Le Somerren jaurtiketa oinarekin desbideratu du Bojrkek, eta ezustean hartu du Abt.


Summary: Santurtziren eta Hondarribiaren arteko lehia, puri-purian. Zarautzek Eusko Label Ligako postuari eusteko estropada jokatu beharko du irailaren 19an eta 20an.

Eusko Label Ligaren goiko sailkapenean estu ari dira lehiakideak; asteburua izan da norgehiagoka horren isla. Larunbatean Aresen (Galizia) Hondarribiak irabazi eta sailkapenaren buruan jarri bazen ere, atzo Santurtzi gailendu zen Boiron (Galizian), eta bizkaitarrak berriro jarri dira buru.

Igandean Boiroko banderan ere emozioa pil-pilean izan zen. Santurtzi eta Zierbena batera iritsi ziren, eta azkenean epaileek helmugako argazkiaren beharra izan zuten lehenik nor ailegatu zen ikusteko. Hirugarren hondarribiarrak izan ziren, eta orain santurtziarrengandik bi puntura daude. Larunbatean bezala, Lekittarra ez zen lehiatu, zenbait arraunlarik positibo eman zutelako koronabirusaren proban.

Bi jardunaldi geratzen dira Eusko Label Liga amaitzeko, baina eten bat egingo du hurrengo bi asteetan Kontxako Bandera jokatu dadin. Sailkapenaren beheko partean argitu dira kontuak. Kaiku jaitsi egingo da denboraldi honetan, eta Zarautzek postuari eusteko estropada jokatu beharko du irailaren 19an eta 20an Bermeon eta Portugaleten. Gipuzkoarrek estropada erabakigarria jokatu zuten atzo Aresekin, postuari eusteko lehian, baina Ares nagusitu zen lehen, txanda irabazita. Zarauztarrak hirugarren izan ziren, horien eta Ondarroaren atzetik.

1 SANTURTZI 154 2 HONDARRIBIA 152 3 ORIO 138 4 BERMEO URDAIBAI 137 5 ZIERBENA 135 6 DONOSTIARRA 131 7 CABO 95 8 LEKITTARRA 74 9 ONDARROA 71 10 ARES 65 11 ZARAUTZ 63 12 KAIKU 40


Summary: EAJren Aberri Batzarrak eta PSEko militanteek gobernu akordioa berretsi dute. Aberri Batzarrak aho batez onetsi du hitzarmena. PSE-EEko militanteen artean, atzo eta gaur botoa eman duten %93k babestu dute gobernu ituna. Elkarrekin Podemos abstenitu egingo da Urkulluren inbestiduran.

EAJk eta PSE-EEk joan den ostegunean lortu zuten datorren legealdirako Jaurlaritzaren programari buruzko aurreakordio bat, eta adostasun hori alderdi bakoitzeko organoek berretsi dute gaur.

Batetik, jeltzaleek Aberri Batzarra bildu dute gaur. Alderdiaren zuzendaritzak ostegunean eman zion oniritzia testuari, baina Aberri Batzarra da gisa horretako akordioei behin betiko onespena ematen dien barne organoa. 19:00etan hasi dute bilkura, eta aho batez berretsi dute koalizio gobernua eratzeko akordioa.

Bestetik, militanteen artean galdeketa egin dute sozialistek. 2.992 boto zenbatu dituzte, erregistratutako militanteen %58,49. Horien artean, %93,15ek babestu dute gobernu akordioa; %5,65ek bozkatu dute kontra, eta %1,2k eman dute boto zuria. Atzo botoa telematikoki emateko aukera eman zuten, eta gaur ere izan dute horretarako abagunea, telematikoki nahiz aurrez aurre.

Idoia Mendia idazkari nagusia bera goizean joan da botoa ematera, eta, bertan, esan du goiz dela esateko berak lehendakariorde kargua beteko duen: «Orain militantziak botoa emateko unea da, iritzia eman dezan EAJrekin lortu dugun akordioaz, eta, ondoren, EAJrekin eta lehendakariarekin lan egingo dugu gobernuaren egituraz, lortutako akordioari erantzun diezaion».

Bi alderdiek akordioari oniritzia eman diotenez gero, espero da Mendiak eta Andoni Ortuzar EAJko Euzkadi Buru Batzarreko presidenteak bihar izenpetzea ituna. Hori horrela, gobernuaren osaketaren berri izatea faltako da.

Bi alderdiek argitaratutako ohar bateratuaren arabera, akordioaren ardatz nagusiak dira «ekonomia eta enpleguaren sorrera suspertzea, zerbitzu publikoen eta gizarte publikoen defentsan oinarrituta eta autogobernu zabalagoa eta hobea lortzea xede». Zehazki, hiru baldintza eta lau ardatz adostu dituzte gobernuaren jardunerako; aurrenekoei dagokienez, baldintzen artean jaso dute herritarren osasuna bermatzea eta «ekonomia eta enplegua suspertzea, pandemiaren aurreko mailak berreskuratzeko, baina erronka eta behar berrietara egokituta». Horrez gain, nahi dute «inor ere atzean ez uztea gizarte kohesionatu batean herrialdeko inbertsiorik onenentzat jotzen diren parametroetako bakar batean ere».

Gobernu akordioaren arabera, Iñigo Urkullu buru izango duen gobernuak 41 boto izango ditu Eusko Legebiltzarrean, eta bermatuta izango du gehiengo absolutua, desadostasunik ezean. Jaurlaritzako lehendakariaren inbestidura saioa ostegunean egingo dute, eta EAJk joan den ostiralean erregistratu zuen Urkulluren hautagaitza. EH Bilduk ere Maddalen Iriarteren hautagaitza aurkeztu du saio horretarako.

Elkarrekin Podemosek, abstentzioa

Hain justu, gobernu akordio horri buruz mintzatu da Miren Gorrotxategi Elkarrekin Podemoseko legebiltzarkidea: esan du orain arte argitaratutakoa «nahi orokorrak, borondate onak eta helburu txalogarriak» jasotzen dituen bost orrialdeko dokumentu bat dela, baina hori ez dela gobernu akordio bat.

Radio Euskadin elkarrizketatu dute Gorrotxategi, eta berretsi du ez duela Iriarteren hautagaitza babestuko osteguneko bozketan, ez duelako lortuko behar adina babes Jaurlaritzako lehendakari izateko: «Gure helburua zen ezkerreko gobernu bat ahalbidetzea. Aurkeztuko diren proiektuek ez diotenez gure eskakizun horri erantzungo, gure botoa abstentzioa izango da».


Summary: Suziriak kartzeletan, presoekiko elkartasunez. Larunbat gauean su artifizialak bota zituzten euskal presoak dauden espetxe guztien aurrean, haiei elkartasuna adierazteko.

Larunbatean, 23:00etan, «elkartasun suziriak» jaurti zituzten euskal presoak dauden presondegi guztien aurrean, modu sinkronizatuan; Euskal Herrikoetan, Frantziako Estatukoetan nahiz Espainiako Estatukoetan.

Ekintzaile talde batek bota ditu su artifizialak, eta, ohar batean nabarmendu dutenez, guztiei elkartasuna helarazteko 58.694 kilometro egin zituzten, «senide eta lagunek asteburuero egin beharreko berberak». Izan ere, salatu dute «salbuespen politikek eta sakabanaketak presoen eskubideak urratzen» dituztela, eta COVID19-aren «aitzakiapean» hartutako neurriek presoen bizi baldintzak «are gehiago gogortu» dituztela.

Ekintzaileetariko baten hitzetan: «Euskal preso politikoekiko elkartasunak ez du inoiz etenik izan eta ez du izango. Gure herrikideei elkartasuna eta maitasuna eraman nahi izan dizkiegu, Euskal Herrian eta aske nahi ditugulako».