Summary: Harkaitz Canok ‘Pozaren erdia’ poema liburua plazaratu du. Susarekin eman du lana argitara. 64 soneto bildu ditu idazleak, eta aitortu du «adiktiboa» egin zaiola hamalaudunaren egituran barneratzea.

«Rolls Royce auto bat da sonetoa, alajaina./ Errepidean koskarik gabe azkar doa,/ diseinu perfektuena, barru erosoa». Hala abiatzen da Hamalaukoa poema Pozaren erdia liburuan barrena. Eta hala segitzen du pixka bat aurrerago: «Kanpotik ez maite arren molde klasikoa,/ poeta zaharren laztan antigoalekoa/ eta maisu-maistren isuria eta zaina// sentituko dituzu han eseri orduko». Halaxe sentitu zen Harkaitz Cano sonetoen moldean barneratu zenean, idazleak berak aitortu duenez; Rolls Royce batean bezalaxe, aldi berean mugatu eta eramaten zuen egitura batean —«Ni noa gidari, ala neurtitza dut zaldi?», dio poema berean—. 64 soneto bildu ditu idazleak bere poema liburu berrian, eta Susak plazaratu du.

Eite ezberdineko hainbat poema bilduma eman ditu Canok urteotan —besteren artean, Kea behelainopean bezala (1994), Norbait dabil sute-eskaileran (2001), Dardaren interpretazioa (2003) eta Malgu da gaua (2014)—. Sonetoak idazteari nola ekin zion azaltzeko, baina, 2015-2016ko urteetara atzera egin du, Thiago Rodrigues antzerki zuzendari eta aktorearen lan batek «liluratu» zuen garaira. Obra hartan, ikus-entzuleen artean zazpi pertsona gonbidatu, haietako bakoitzari bina lerro ikasarazi, eta antzoki osoa Shakespeareren soneto bat buruz ikasita etxeratzea lortzen zuen Rodriguesek. «Zerbait magikoa iruditu zitzaidan, eta ni ere erori nintzen nire neurriaren eta errimaren zaletasun berantiarrean», adierazi du. Pandemia heldu zen gero, eta, hainbatek sudokuak egiten zituzten bezala, berari sonetoak idazteari ekin ziola azaldu du.

Jendeari sonetoak egiten hasia zela komentatzen zionean, gehienengan molde horrekiko erreparoa sumatu izan zuen. «Kontua da geroztik kolega askorekin hitz egin dudala horri buruz, eta konturatu naiz zaletasun hau askorena izan dela, askotan ezkutukoa, eta gero, adiktiboa ere badela. Poeta adiskideek beti ohartarazten zidaten garaiz uzteko; ondo zegoela sasoi batez sonetoak idaztea, baina komeni zela garaiz uztea».

Zer du, bada, sonetoak adikzioa sortzeko? Hamalaukoa poemak dioenaren bidetik eman du erantzuna idazleak. «Nire sentsazioa hori izan zen, sonetoaren barruan sartu eta sentitzea Rolls Royce baten barruan nengoela». Nahiz eta ordura arte molde klasikoak arretarik ez zion eman, interesa piztu zitzaion, eta probak egiteari ekin zion bi laukok eta bi hirukok osatutako hamalau lerroko egituran, eta hamalauna silabako neurrian sumatu zuen bere burua erosoen. «Hor topatu nuen modu bat, gurpil bat bazihoana». Kantugintzan zortziko txikian maiz topatu izan duen bezala, argitu duenez. «Sonetoetan beharbada ez nago horretatik hain urrun, kontaketari dagokionez; poemaren egikeran bai, oso urrun nago».

Pieza bakoitza desberdina bada ere, bere apustua oro har «narratibotasun pixka bat, halako isuri narratibo bat» lortzea izan dela zehaztu du, eta malgu jokatu duela tarteka hemistikioekin, errimekin zein neurtitz kopuruekin.

Izenburuari buruz, berriz, esamolde persiar bat ekarri du Canok gogora; pozaren erdia pozaz hitz egitea bera dela dio esamolde horrek, eta, haren ustez, «antzeko zerbait gertatzen da literaturarekin». Izenburua jartzeko orduan, Jose Luis Otamendiren Poza eta gero poema liburua zein Landura liburuko Pozaren gelaxka olerkia presente izan zituela gehitu du. «Liburu hau ere bada pozaren bilaketa horretarako zirriborro bat; poz bat norberarena».

Egitura, kortse eta lagun

Haurtzarotik hasita, ibilbide moduko bat proposatzen du lanak, eta aurrez landu izan dituen gaiak ageri direla azaldu du Canok, baina beste era batera. «Forma berri bat hautatzea izan daiteke modu bat berridazteko, jada idatzi dituzun gai batzuk berriro idazteko». Gai berak izan arren, ariketa bestelakoa dela azaldu du, hamalaukoaren «kortsean» sartu behar zuelako, eta «oso hertsakorra» izan daitekeelako. «Zeure burua apurka-apurka paretaren kontra zokoratzen duzu, eta errima horrekin kontatu nahi duzunaren eta ezin duzunaren arteko lehia estu horretan, askotan paretaren kontra geratzen zara, baina batzuetan lortzen duzu Houdinik bezala alde egitea, eta, hori lortzen duzun aldi apur horietan, nik uste dut hor sortzen dela adikzioa».

Kortse estu hori lagun ere izan daitekeela frogatu du, berak lanaren erdia eta egiturak beste erdia egin duela sentitu baitu. «Sentitzen duzu estruktura batek, egitura batek, tradizio batek zugatik lan egiten duela. Batetik daukazu alkandora hertsagarri hori, zoroetxera eraman zaitzakeena, baina bestetik daukazu egitura bat sostengatzen zaituena, lehen aipatzen nuen Rolls Royce hori». Oso «magnetikoa» iruditu zaion egitura horretan mugitzen saiatu da, beraz, idazlea; «solemne, baina ez solemneegi», haren hitzetan.

Leire Lopez Ziluaga editorearen hitzetan, sonetoak idazteak badu zerbait solemnetik eta badu zerbait ironikotik. «Eta iruditzen zait liburuaren izaeraren parte direla biak, solemnitatea eta ironia». Baita bien arteko jolasa ere. Haren ustez, «gonbidapen bat» da Pozaren erdia: «Erdi horrek ez al du beste erdia iradokitzen?».

Maite Larburu musikariak ere parte hartu du liburuaren aurkezpenean, eta kantu bihurtu du Gosari berantiarra sonetoa.


Uemako 96. udalerria izango da Hernani

Summary: Uemako 96. udalerria izango da Hernani. Eustaten datuen arabera, udalerriko biztanleen %70 dira euskaldunak. Mankomunitateak abenduaren 17an onartuko du eskaera.

Uema Udalerri Euskaldunen Mankomunitateko 96. udalerria bihurtuko da Hernani (Gipuzkoa). Udalbatzak aldeko hemeretzi botorekin —EH Bildu, EAJ eta Elkarrekin Podemos-Orain Hernani— eta bi abstentziorekin —PSE-EE— onartu du erabakia. Oraintsu arte, Hernanik ez zituen mankomunitateko kide izateko baldintzak betetzen, baina, Eustaten azken datuen arabera, egun herritarren %70 euskaldunak dira.

Uemak azaldu duenez, Hernanin «nabarmen» egin du gora euskararen ezagutzak azken urteetan. Halere, etxeko erabilerak eta euskara lehen hizkuntza gisa duten herritar kopuruak behera egin dute. Afera horretan lan egiteko prest agertu da mankomunitatea: «Ezagutzaren eta erabileraren arteko etena leuntzeko, ezinbestekoa da herritarren kontzientziazioa, eta alor horretan Uemak duen esperientzia eta egiten duen lana bidelagun izango ditu aurrerantzean Hernaniko Udalak».

Hernanik 20.362 biztanle ditu, eta, ondorioz, Uemako udalerri handienetan bigarrena bilakatuko da, Zarautzen (Gipuzkoa) atzetik. Gaur arratsaldean egindako bilkuran, Hernaniko Udalak Uemaren estatutuak onartu ditu, eta kide izateko eskaera egin du ondoren. Eskaera hori abenduaren 17an Deban (Gipuzkoa) egingo duten batzar nagusian aztertuko dute kideek. Harekin batera, Asteasuren (Gipuzkoa) eskaera ere aztertuko dute. Bi udalerri horien kidegotza onartuta, «300.000 biztanleko lurgune euskalduna» osatuko dute Uemako udalerriek.

Eustatek urrian plazaratu eta azaroan Uemak berak eman zituen datuen arabera, Hernaniko herritarren %70 euskaldunak edo ia euskaldunak dira. Hain zuzen, ehuneko hori da mankomunitateak bertako kide izateko ezarria duen «gutxieneko ezagutza indizea».


Summary: Sindikatuen arabera, grebaren oihartzuna %60koa izan da. Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak esan du ikastetxeen %92ren datuak dituztela, eta irakasleen %35ek,2k egin dutela greba. ELA, LAB eta Steilas sindikatuek deitu dituzte langileak grebara Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, Hezkuntza Legearen aurreproiektuaren kontra egiteko.

Soka tenkatuta dago hezkuntzan. Horren erakusgarri izango da gaurko eguna: ELAk, LABek eta Steilasek grebara deitu dituzte Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako unibertsitatera arteko eskola publikoetako langileak. Publikoa, euskalduna eta propioa helburu. Hezkuntza lege aurreproiektu honi ez, legea langileokin eraiki lelopean antolatu dituzte mobilizazioak: Bilbon, 11:30ean eta 18:00etan, Eusko Jaurlaritzaren egoitzatik abiatuta; Gasteizen, 18:00etan, Eusko Legebiltzarrean; eta Donostian, ordu berean, Alderdi Ederren.

Ikusi gehiago: «Konfluentzia» nahi dute EH Bilduk eta LABek, publikoen eta ikastolen «onena» hartuta

Sindikatuek eman dute grebaren oihartzunaren inguruko lehen datua, ohar bidez: «Batez beste langileen % 60k bat egin dute grebarekin». Gainera, haien esanetan, milaka pertsonak parte hartu dute goizean Bilbon egin duten manifestazioan. Deialdiekin bat egitera deitu dute sare publikoko langile oro: irakasleak, Haurreskolak partzuergoko langileak, hezitzaileak eta sukaldeetako langileak nahiz garbitzaileak. Abenduaren 14an izango dute hurrengo greba.

Eusko Jaurlaritzak, berriz, ziurtatu du oihartzun epelagoa izan duela. Azaldu dutenez, ikastetxeen %92ren datuak jaso dituzte, eta horietan irakasleen %35ek,2k egin dute greba, batez beste. Haien esanetan, 9.260 irakaslek bat egin dute deialdiarekin. Asmoa dute egunean zehar datu gehiago emateko.

Hezkuntza munduko zenbait eragilek bat egin dute deialdiekin; esaterako, Euskal Eskola Publikoaz Harro plataformak eta EHIGEk. Ernaik ikasleak deitu ditu manifestazioetan parte hartzera; izan ere, haien irudiko, aurreproiektuak oraingoz ez ditu eskaintzen «sistema hobe baterako oinarriak». Besteak beste, eskatu dute berma ditzala euskalduntzea eta euskal kulturaren transmisioa eta hezkuntzaren doakotasuna.

Alternatiba alderdiak ere babesa adierazi dio grebari, Twitter bidez: «Publikoa defendatzea ezinbestekoa dugu jendarte aske eta justua eraikitzeko bidean. Horregatik, Alternatibak gaurko greba eguna babestu du, eta mobilizazioetan parte hartzeko deia egiten du euskal eskola publikoaren alde; denona eta denontzat». Baita Elkarrekin Podemos-IUk ere. Koalizioaren bozeramaile Miren Gorrotxategik Onda Vasca irratian ziurtatu du «erabat ados» daudela greba deialdiaren arrazoiekin. Haren irudiko, aurreproiektua ez da nahikoa hezkuntza beharrei aurre egiteko, eta «nabarmenki» aldentzen da hezkuntza akordiotik. Ikoitz Arrese EH Bilduren hezkuntza idazkariak ere egin ditu adierazpenak, Twitterren: «Hezkuntza sistema publikoa, euskalduna eta propioa dugu askok helburu. Batzen gaituenaren alde, balia dezagun aukera, elkarlanean». CNT, CGT eta ESK sindikatuek ere bat egin dute, baita Ikasle Sindikatuak ere.

Hamar punturen bueltan eraiki dute aldarria sindikatuek: Hezkuntza Legeak publikoa izatea «ardatz»; segregazioari aurre egitea eta gizarte kohesioa bermatzea; publifikazio marko eta araudi orokorra eta adostutakoa ezartzea; legea «propioa» izatea; inbertsio eta baliabide nahikoa jasotzea; euskara erdigunean jartzea; betebehar eta kontrol mekanismo zehatzak ezartzea; hezkuntza sistemako langile guztien lana eta «lan baldintza egokiak» bermatzea; merkatuen interesen gidaritzatik eta enpresa pribatuen negozio esparrutik at egotea; eta lege parte hartzailea izatea, langileak aintzat hartuko dituena.

Eusko Jaurlaritzak ezarria du gutxieneko zerbitzuek zenbatekoak izan behar duten. Ikastetxeetara sar daitekeela bermatzeko, grebak eragindako ikastetxeko eta eraikineko zuzendaritzako kide batek egon beharko du, baita goizerako mendekoen kidegoko langile batek eta arratsalderako beste batek ere; Haurreskolak partzuergoan, zentrora sartzeko kontrola bermatzeko, ikastetxe bakoitzeko koordinatzaile batek edo haren ordezkoak egon beharko du; gainera, «babesa eta osasuna bermatzeko», hezkuntza etapa bakoitzeko irakasle batek egon beharko du, eta Haur Hezkuntzan eta Lehen Hezkuntzan, matrikulatutako ehun ikasleko beste irakasle batek; eta hezkuntza bereziko ikastetxeetan edo hezkuntza bereziko gela egonkorretan, ikasgeletako langileen erdiek lanera joan beharko dute.

Jaurlaritzarentzat, «ulertezina»

Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburu Jokin Bildarratzek hizpide izan du greba deialdia. Gaurkoa hezkuntzarako «egun tristea» dela nabarmendu du, «mugatu» egin dutelako ikasleek hezkuntza garatu ahal izateko eskubidea. «Greba prebentiboa» irizten dio, oraindik egindako ekarpenekin behin betiko testu bat prestatzen ari direlako.


Summary: Jakes Abeberri hil da, abertzaletasun mugimenduan erreferentea. Enbata mugimenduaren sortzaileetako bat eta izen bereko aldizkariaren zuzendari izan zen Abeberri. 92 urterekin zendu da.

Jakes Abeberri (1930, Miarritze, Lapuri) zendu zen bart gauean, 92 urte zituela. Ipar Euskal Herrian pertsonaia ezaguna izan da, bai politikan eta bai kultura arloan izan duen jardunagatik. Mugimendu abertzalearen bultzatzaile eta erreferente nagusietako bat izan da urteetan. Abertzaleen Batasuneko bozeramaile, Enbata aldizkariaren zuzendari eta Oldarra dantza taldearen buru izan zen, besteak beste.

Jean Rene Etxegarai Euskal Hirigune Elkargoko lehendakariak haren ibilbidea goraipatu du. «Borroka guzietan parte hartu zuen; herri honek anitz zor dio», adierazi du. Herriaren zerbitzura ezarritako «sineste sendoak, inteligentzia eta talentua» azpimarratu ditu. Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzaileak ere mezu bat zabaldu du sare sozialetan. «Euskalduna, abertzalea, eta betiere konprometitua eta solidarioa. Ohorea izan da niretzat zurekin bidearen zati bat elkarbanatzea». EH Baik «militante politiko handi baten galtzea» aipatu du. «Enbatako sortzaile, hautetsia, kultur arloan militantea… Ekarpen ikaragarria egin zion Ipar Euskal Herriari». ELA sindikatuak «Ipar Euskal Herriko abertzaletasunaren erreferente handia aipatu du. Ipar Euskal Herriko lurraldeari egindako ekarpena azpimarratu dute Iñaki Etxaniz eta Vincent Bru diputatuek eta Frederique Espagnac senatariak ere. «Monumentu bat» zen François Alfonsi Korsikako eurodiputatuaren hitzetan.

gehiago: Jakes Abeberri: «Bera dira egungo abertzaleen estrategia eta 63ko Enbatarena»

Miarritzen jaio zen Jakes Abeberri, 1930. urteko apirilaren 25ean. Abokatu ikasketak egin zituen, baina beste arlo batzuetan egindako lanagatik izan da ezagunagoa. Hego Euskal Herriko errefuxiatuekin harreman handia izan zuen, eta haiekin izandako harremanekin sortu zitzaion kontzientzia abertzalea. «Telesforo Monzonen gisako pertsona batzuk biziki garrantzitsuak izan ziren harentzat», esplikatu du Ellande Duny-Petre historialari eta Enbata aldizkariko kronikariak. Enbata mugimenduaren eta aldizkariaren sortzaileetarik izan zen Abeberri 1960an, eta 1963an Itsasuko Agiriaren sinatzaileetarik bat izan zen. Urte hartan Enbata aldizkarian idatzi zuen artikulua gogoratu du Duny-Petrek, eta adierazi gaur egunerako ere balioko lukeela. Gauza bera zion Abeberrik berak 2015ean BERRIAn: «Bera dira egungo abertzaleen estrategia eta 63ko Enbatarena».

Abeberrik Jean Luis Davant idazle eta euskaltzaina izan zuen bidelagun Enbata sortzeko. Hala, «belaunaldi bateko azken haritz gisa» definitu du Davantek Abeberri, Jean Haritxelar, Mixel Labegueri eta hainbaten pare. Gogoan hartu du Enbatako sorrerako bilkuretan elkarrekin zirenekoa, 1960ko apirilean: «Euskal Herria, Euskadi, euskaldunen aberria. Hori zen gure lema. Itsasuko lehen Aberri Egunak, 1963koak, asko zor dio Abeberriri. Batzuek, Abeberri eguna deitu zuten». Borrokalari eta estratega gisa du gogoan: «Gizon sutsua zen, baina beti plaza gizona; arrunkeriarik gabea. Boxeolari baten gisan. Behin ere ez diot entzun hitz itsusirik, etsaien aurka ere». Ipar Euskal Herriko abertzaleek asko zor diotela uste du. Davantek azpimarratu du Abeberrik kulturgintzarekin zuen lotura ere: «Dantzari luzea eta kantaria. Luzaz Oldarra taldeko burua eta elegantzia hori atxikitzen zuen borrokan ere».

Hauteskundeetara aurkeztu zen Enbata, eta Abeberri izan zen hautagai 1968an, baina ez zituzten lortu nahi bezalako emaitzak. «Garaian Enbata zen abertzaleen ahotsa Ipar Euskal Herrian, baina 1970eko hamarkadatik aitzina beste mugimenduak ere agertzen hasi ziren», esplikatu du Duny-Petrek. «Hauteskundeetan izandako porrotek ahuldu zuten. Militanteak asko inbertitu ziren». Horren segidan etorri zen Izan mugimendua 1980eko hamarkada hasieran, gogoetarako eta ekintzarako arragoa, Julen Madariagak, Patxi Nobliak eta beste batzuek parte hartu zuten bertan. «Abertzaletasunak gizarte zibilean inbertitu behar zuela uste zuten, herria eraikitzeko», Duny-Petreren hitzetan. Herrikoa sortzen lagundu zuen Noblia Abeberrik, eta baita Sokoa kooperatibaren sorreran ere. Urte horietan euskal departamenduaren aldarrikapena berpiztu zuten.

1981eko Frantziako presidentetzarako hauteskundeei begira PS alderdi sozialistarekin negoziatu zuen Abeberrik, eta François Mitterrand hautagaiak bere ehun proposamenen artean sartu zuen euskal departamenduaren sorrera. Ezohikoa zen Frantziako alderdi baten aldetik, «Ipar Euskal Herriko PSko militanteen iritziaren kontra egin zuten», gogoan du Duny-Petrek. Mitterrandek hauteskundeak irabazi zituen, baina ez zuen hitza bete. 1983an Miarritzeko herriko etxean hautatu zuten hautetsi. Garaian, Bernard Marie zen auzapeza, «eskuineko kazike antieuskaldun bat», Duny-Petreren hitzetan. Didier Borotra zentristak, sozialistek eta Abeberriren Miarritze Bestelakoa taldeak aliantza egin zuten, eta boterea hartzea lortu zuten. «Lehen aldia zen abertzaleak boterera iristen zirela. Anitzentzat kolpe bat izan zen». Kulturako axuant izan zen Abeberri 1991tik 2001era, eta Hiriko Azpiegitura eta Garapenekoa 2001etik 2008ra. Urte horietan euskalgintzako egiturei laguntza eman zien Miarritzeko Herriko Etxeak, besteak beste haren bultzadaz.

1996an, Enbata eta Ekaitza aldizkariek GAL erakundea laguntzen ibili ziren Frantziako polizia batzuen izen-deiturak argitaratu zituzten, eta Abeberri epaitua izan zen, Ekaitzako zuzendari eta Herriaren Aldeko Jakes Bortairurekin batera—polizia horiei «ustel» deitzen zien afixak kaleratzeagatik— difamazioagatik. Ekaitza-k ez zuen zigorrik jaso prozedura akats baten ondorioz, baina Abeberri eta Bortairuri isuna ezarri zieten. Enbata aldizkariak 210.000 libera ordaindu zituen estatuak Abeberriren ondasunak ez bahitzeko.

Euskal Batasuneko militantea izan zen Abeberri, eta Abertzaleen Batasunaren bultzatzaileetako bat ere bai. Urteetan izan da ezkerreko abertzaleen alderdiko idazkaritzako kide, eta bozeramaile lanak ere egin zituen. «Ipar Euskal Herriko indar harremana ikusirik, ezinbestekoa zitzaion abertzaleen arteko batasuna», Duny-Petreren aburuz. 2001eko zatiketan ABren hautua egin zuen. «ETAren sortzaileei biziki lotua izan zen hasieratik, eta Hego Euskal Herriko borroka armatuaren alde zegoen. Gregorio Ordoñezen erailketarekin hartu zituen distantziak. Ez zuen onartu hautetsi baten kontra jotzea». Enbata-n editorial bat idatzi zuen atentatua gaitzesteko.

Azken urteetan, EH Bairen alde egina zuen Abeberrik. «Begidarada baikorra» zuen, Duny-Petreren hitzetan. «Erein zituzten haziak fruituak ematen ari zirela iruditzen zitzaion. Poliki, baina aitzinatzen ari garela uste zuen». Bere ibilbidean izan duen «konstantzia» azpimarratu du: «Porrotak gainditzeko gaitasuna izan du, eta inoiz ez ditu bere engaiamenduak eztitu karrera politiko bat egin ahal izateko. Engaiatzeko gogoa ematen zuen, berekin eramaten zintuen. Oldarra eta arnasa ematen zituen; eta, berak ere arnasa luzea izan du».

Kulturgilea

15 urterekin sartu zen Oldarra dantza eta kantu taldean, eta lehendakari ere izan zen 34 urtez. Haren hitzetan, hor sortu zitzaion euskal errealitatearen kontzientzia. Iñaki Urtizbeherea bidelaguna izan zuen urteetan; ez ditu gehiago urteak zenbatzen: «Jende zuzena zen, baina diskurtso interesgarria zuen beti; ez berak zuela beti arrazoi. Pertsonaia garrantzitsua izan da Oldarraren bizian. Nortasunik gabeko Oldarra ginen, baina, lehendakaritza hartu zuelarik, oldar ukaldi handia eman zion elkarteari, baitzituen kontaktu anitz kanpoan. Bera zen euskalduna. Errotik aldaketak izan ziren, eta begiak hetsirik segitu dugu».

Urtizbehereak irriz oroitu du Abeberri ez zela dantzari trebea; kantuari dagokiolarik, berriz: «Bakarrik aritzeko kantu bakarlaria zela erraten nion, bere manera baitzuen kantuz aritzeko!».

Filgi Claveriek aitzinera ezarri du Abeberrik zuen ametsa «kasik» bete zuela; dantzaren profesionalizatzea, hots: «Euskal kulturarentzat maila on baten ukaitea zaila zen, baina berak, Iñaki Urtizbeherea eta Koldo Zabalekin batera, ulertu zuen maila profesionalera eramatea nazioarteko onarpen oso eta unibertsala ukaiteko manera zela. Hain segur, garai hartan ez zen batere modakoa euskal kultura, baizik eta tradizionala eta folklorikoa. Haiek asmatu zuten guk ere euskal kulturan lortzen ahal genuela maila profesionala eta ona».

Claveriek erantsi du kultura politikan Abeberrik ukan zuen eragina: «Pizkundearen sortzaile bat izan da, besteak beste Jean Haritxelar eta Claude Harluxetekin batera, lortu baitzuten EKE sortzea, gauza asko. Miarritzen ere, kultura axuanta zelarik Borotrarekin batera, hiria berpiztu zuten kulturalki».

Ororen buru, Abeberri Ipar Euskal Herriko kontzientzien piztailea izan zela nabarmen du: «Harentzat, kultura ez zen tresna bat politika egiteko, baizik eta sortzeko sentimendua, gure herria bizi dela sentitzeko, euskaltasuna bera, Euskal Herriarena».

Abeberriren «akats» pertsonal nagusia zein izan den salatu du Claveriek: euskara ez jakitea: «Hain segur, min pertsonal handiena zuen hori; ezin transmititzea seme-alabari. Hori litzateke txanponaren beste aldea». Yvonne Poxeluk arrunt bat egiten du honetan: «Euskararekiko sekulako atxikimendua zuen, berak ematen ez bazuen ere. Egitaraua eta antzokiko iragarpenak beti elebiz egiten dira, hola zen eta kito, jende guzia ados ez bazen ere, negozia ezina zen hori».

Urteetan, Euskal Herriko artistak lagundu zituen frankismo garaian, horien artean Mikel Laboa; Goiztiri estudioan egin dituen lehen hiru diskoen grabaketan parte hartu zuen.

Euskal dantzetan aditua zen Abeberri. Aurrerago, 1977an, Euskal Dantzarien Biltzarrak lehendakari ere hautatu zuen.

Thierry Malandain koreografoak azpimarratu du Abeberri dantzaz «errotik maitemindua» zela, usu kontatu bide zuen ttipitan «liluraturik» utzi zuela De Cuevas markesaren balleta ikustera joan zeneko hura: «Uste dut edozein dantzarekiko amodioa landu duela klasikoagoaren aspektua nahasiz euskal dantza tradizionalarekin».

Yvonne Poxelu hemezortzi urtez egona da Biarritz Culture elkarteko zuzendari lanetan, Abeberriren saihetsean, baieztatu du haurretatik dantzazale amorratua zela, laket zuen Abeberrik ttipitako oroitzapena kontatzen zuelarik: Casino antzokiaren hegaletatik dantzariei so egoten zitzaiela, taula gainerat noizbait iganen zela amestuz, «eta hala gertatu zen».

Amodio horren ondorio zuzenak dira Maitaldia dantza festibala abiatu izana 1991n, bai ere, berantago, 1998an, Malandain Biarritz balleta: «Jakes pindarra izan da balleta Miarritzen instalatzera joateko; instituzio bat da. Ezin da gertatu borondate politikorik gabe. Didier Borotra jende jantzia da, eta, auzapeza zelarik, fidatu zen Jakesen tirriaz. Maitaldia aski anekdotikoa da, festibala baita, baina konpainia bat etxean ukaitea bakanetan gertatzen da, zinez».

Poxelu oraino harritua da nolaz kausitu zuten Miarritzen sortzen koreografia zentroa sortu zen: «Normalean hiri handietan da sortzen holako instituzio bat. Garai hartan ez zen posible, baina Abeberrik borrokatu zuen eta lortu zituen konbentzitzen orduko kultura ministro frantsesa eta Thierry Malandain, erakutsiz horretarako gai zela Miarritze, aski zela ikustea Maitaldia festibalaren maila eta ezagupena».

Monumentu gisa deskribatu du Abeberri Malandainek. Horregatik, lehoi batekin alderatzen du; nortasun handikoa zenez, ez baitzen «beti aise». Dena den, horrela borobildu du Malandainek: «Elkarri errespetu handia genion. Biarritz Culturen gertatu ziren aldaketek kalte handia egin zidaten; harengana joan nintzelarik, elkar besarkatu genuen, eta erran zidan: 'jende ona zara'. Horrekin geratzen naiz».

Oldarra eta Maitaldiaz gain, Poxeluk gogora ekarri du zeinen kultura bultzatzaile handia izan zen Abeberri, batez ere sortu zuen Biarritz Culture elkartearen bidez: «Jakesi zor dizkiogu Besta Musikalak; musika klasiko oso maila oneko festibala, lehen lerroko musikariak heldu ziren mundu osotik. Bi harriz lau xori ere Miarritzen sortu da, euskal kultura eta kanpokoak uztartzen dituen festibala, eta nola ez aipa Maitaldia dantza festibala».

Ohartarazi du Abeberrik euskal kulturaz zuen kontsiderazioa; kalitatea zegoen ber, nazioarteko ospe handiko bertze edozeinen parekoa baitzitzaion, eta tokia eskaintzen zion Miarritzen: «Jakesi berdin zitzaion Xirristi mirrixti edo Pariseko opera, denek behar baitzuten lekua; euskal kultura ona bazen, Pariseko operak besteko tokia bazuen Miarritzen».

Poxelurentzat gizon «handia» da zendu dena: «Berezko adieran zein irudizkoan, hor zelarik jakinean zinen hor zegoela, gorpuzkeragatik baina baita ere erraten zuenarengatik, itzal handikoa zen».


Summary: Espainiako Poliziak gutxienez pertsona bat atxilotu du Gernikan, «jihadismoan doktrinatzea» egotzita. Auzitegi Nazionalak eman du atxiloketa agindua. Atxilotua aspaldidanik bizi zen Errenteria auzoan.

Espainiako Poliziako agente ugari ibili da gaur goizean goizetik Gernika-Lumon (Bizkaia), jihadismoaren aurkako operazio batean. Auzitegi Nazionalaren aginduz, gutxienez pertsona bat atxilotu dute, marokoarra. Horretaz gain, Errenteria auzoko etxebizitza bat miatu dute, eta hainbat gauza atera dituzte handik, kutxa batzuetan.

EITBk jakinarazi duenez, atxilotua «aspalditik» bizi zen auzoan. Operazioa abian dago oraindik ere.


Summary: Jiang Zemin hil da, 1993tik 2003ra Txinako presidente izandakoa. Tiananmen plazako protesten ostean hartu zuen kargua, eta Alderdi Komunistan merkatu ekonomia sozialista kontzeptua txertatu zuen.

Txinak azken hamarkadetan izan duen presidente garrantzitsuenetako bat hil da: Jiang Zemin. Herrialdeko erreferente politiko bilakatu zen 1980ko hamarkadan, PCC Txinako Alderdi Komunistako idazkari nagusia izendatu baitzuten 1989an, eta 2002ra arte egon zen karguan. Txinako zenbait hedabideren arabera, akats multiorganiko baten ondorioz hil da, Xanghaien (Txina), 96 urte zituela.

Idazkari nagusi 1989an izendatu zuten arren, lau urte geroago hartu zuen presidente kargua, 1993an. Bada, Pekingo Tiananmen plazako protesten ostean hartu zuen kargu hori, aurreko idazkari nagusi Zhao Zijangek herritarren mobilizazioak babestu ostean. Hamar urtez izan zen Txinako presidente, 1993 eta 2003 artean.

Agintaldia hasi aurretik, merkatu ekonomia sozialista kontzeptua txertatu zuen 1992ko Txinako Alderdi Komunistaren batzarrean, eta alderdiaren helburuak eta funtzioak zehazten dituen ordezkaritza hirukoitzaren teoria politikoa sortu zuen. Kapitalistak eta enpresaburu pribatuak alderdi komunistan sartzea legitimatzen du teoria horrek.

1997an eta 1999an, hurrenez hurren, Hong Kongen eta Macaoren subiranotasuna Erresuma Batuaren eta Portugalen eskuetatik Txinaren eskuetara iragazteko prozesuak gainbegiratu zituen; Txinako lurralde autonomoak dira gaur egun. Are, Txina MME Munduko Merkataritza Erakunderako sarrerara gidatu zuen 2001ean.

Txinaren kanpo harremanak sendotzeko ahaleginek markatu zuten Jiangen agintaldia. Herrialdean, ordea, bestelako neurriak hartu zituen. Presidente izan zen urteetan gora egin zuten giza eskubideen eta demokraziaren aldeko ekintzaileen atxiloketek, eta Falun Gong mugimendu espirituala debekatu zuen.

Duela hiru urte egin zuen azken agerraldi publikoa, 2019ko urriaren 1ean; Txinako Herri Errepublika Nazionalaren aldarrikapenaren 70. urteurrenean.

Dolu eguna dute gaur Txinan

«Lider esanguratsua eta marxista handia». Horrela deskribatu du presidente izandakoa Txinako Alderdi Komunistaren Batzorde Nagusiak, Xinhua berri agentziaren arabera. Batzorde Nazional Militarrak ere omendu du Zemin: «Iraultzaile proletario, estatista, estratega militar eta diplomatiko handia izan zen».

Presidente ohia gaztetatik izan zen Txinako Alderdi Komunistako kide, eta herrialdeko erakunde ofizialek haren ibilbide politikoa nabarmendu dute. Jiangen heriotzaren berri emateko argitaratutako oharrean, adierazi dute «Txinako sozialismoaren buruzagi bikaina» izan zela, eta haren «patriotismoa» goraipatu dute.

Buruzagi ohiaren heriotzaren albisteak herrialdea astindu du. Weibo sare sozialean –Twitterren baliokidea Txinan– 600 milioi bisitatik gora izan ditu haren heriotzaren inguruko etiketak. Herrialdeko zenbait hedabidek, Global Times eta China Daily egunkariak kasurako, zuri-beltzean argitaratuko dituzte gaurko beren edizio digitalak.

Hiriburuan, berriz, Tiananmen plazan dagoen bandera nazionala haga erdi jaitsi dute, presidente ohiaren heriotzaren dolua adierazteko. Txinako agintariek helarazitako gutunean adierazi dute ez dituztela herrialdetik kanpoko agintariak hiletara gonbidatuko. Egun Txinako Presidente Xi Jinping eta presidente ohi Hu Jintaok, ordea, han egongo direla baieztatu dute.


Summary: Kutxabankek presidente berria du, baina ez du aldatuko estrategia nagusia. Anton Arriola durangarrak ordezkatu du Gregorio Billalabeitia. Kutxabanken «berezitasunari» eta errotzeari eutsiko diola ziurtatu du presidente berriak

Lemazain berria du Kutxabankek, baina lema norabidez aldatzeko asmo handirik gabe. Bankuaren independentziari eutsi ahal izatea izango da Anton Arriola Boneta presidente berriaren helburu nagusia, EBZ Europako Banku Zentralak sustatzen dituen burtsaratzeei eta fusioei izkin eginez.

EBZren beraren onespena jaso zuen Arriolak duela aste gutxi, eta gaur eskuratu du Kutxabankeko administrazio kontseiluaren aho bateko babesa. Gregorio Billalabeitia ordezkatuko du (2014-2022), eta hark bezala, kontseilari ordezkari baten esku utziko du eguneroko jardueraren kudeaketa —Javier Garcia Lurueña da gaur egun—, eta bera arduratuko da estrategia gidatzeaz, bankua ordezkatzeaz eta komunikazioaz.

Izendatua izan ondoren egindako hitzaldian, Arriolak eskertu egin du kontseiluaren konfiantza, eta ziurtatu du Kutxabankek «etorkizun oparoa» duela, «egungo egoera geopolitikoak ekar ditzakeen zailtasunen gainetik».

Agiri batean, Billalabeitiaren aroa «arrakasta nabarmena» izan dela goraipatu du Kutxabankek, bankuak kaudimen maila handiari eutsi diolako, errentagarritasuna areagotu duelako, eta «inguru sozialarekiko hurbiltasuna» mantendu duelako.

Kontrola eta kaudimena

Ez da aldaketa sakonik espero Arriolarekin. Bankuaren «berezitasuna» gordetzeko konpromisoa hartu du, eta «Euskadin errotuta» jarraituko duela agindu. Beste modu batera esanda, mugimendu handirik ez dela izango bere agintaldian, eta Kutxabanken sorreraren atarian eta lehen urratsetan izandako eztabaida politiko eta sozial mingotsa ez dela berriro zabaldu beharko.

Billalabeitiaren taldeak helburu nagusi bat izan du: bankuaren hiru bazkideei (BBK, Kutxa eta Vital) ahalik eta etekin handiena ematea, hartara eutsi ahal izan diezaioten entitatearen gaineko kontrolari, eta gainetik kendu burtsara ateratzeko presioa.

Bankuaren gainbegiratzaileak, EBZk, baldintza gogor batzuk jarri dizkie merkatura irten nahi ez duten bankuei: kaudimen handia erakutsi behar dute, eta erreserba funts bat osatu behar dute, arazoak izatekotan hortik tira egiteko.

Kaudimen aldetik Europako banku sendoenetako bat da Kutxabank, %17,1eko kapital ratioa baitu azken datuen arabera. Funtsari dagokionez, BBK da poltsa hori bete behar duena, hura baita akziodun nagusia (%57). Kutxarenak dira akzioen %32, eta Vitalenak, berriz, %11.

BBK-k 238 milioi euroren poltsa bat batu behar du, eta aurki 200 milioi eurora iritsiko da, besteak beste, bankuak bere irabazien %60 bere hiru akziodunei banatu ahal izan dielako.

Irabaziak, 2019koetara hurbiltzen

Aurten ere mozkin oparoak banatuko ditu Kutxabankek. Urteko lehen bederatzi hilabeteetan 250 milioi euro irabazi ditu, iaz epe horretan baino 74 milioi gehiago (+%42), eta 300 milioi euroren muga gainditzeko moduan dirudi, lehen aldiz 2019az geroztik.

Interes tasen igoerak mesede egiten dio bankuen ohiko negozioari —aurrezkia biltzea eta hari ordaintzen diotenaren gaineko interesa kobratzea bere maileguetan—, baina bada irabazien kontua apalduko duen faktore bat: bankuen gaineko zerga berezia. Interesek eta komisioek ematen dizkioten irabazien %4,8 ordaindu beharko ditu 2022an eta 2023an. Kutxabankek kalkulatu du 110 milioi euro inguru ordaindu beharko dituela.

Akzioen salmenta

Azken urteetan Kutxabankek saldu egin ditu euskal enpresetan zituen akzioetako asko (Euskaltel, Ibermatica, Neinor...), bere irabaziak handitzeko, baina baita EBZk horien truke eskatzen dituen hornidurek kapital asko kontsumitzen dutelako ere. Bide hori nahiko agortuta dago, eta espero da Kutxabankek jarraitu egingo duela Iberdrolaren (%1,7), CAFen (%14) eta Petronorren (%14) akziodun izaten. Salmenta horiek kritika ugari eragin dizkiote Kutxabanki, euskal enpresen deserrotzea eragiten dutelakoan.

Kritikak ez zaizkio falta izan mailegu sortak putre funtsei saltzeagatik. Horietako bat izan zen uztailean egindakoa: kobratzeko arazoak dituzten 2.500 mailegu hipotekario Irlandako Zima FInances funtsari saldu zizkion. Stop Kaleratzeak taldeak urrian salatu zuenez, salmenta horren ondorioz, zazpi familia etxebizitza galtzeko arriskua zuten.


Summary: Araba, Bizkai eta Gipuzkoako suhiltzaileek lan eskaintza publiko «justu eta gardena» eskatu dute. Arabako eta Gipuzkoako suhiltzaile izateko bitarteko hautagaien % 95ek ez dute azterketa gainditu. Suhiltzaileek salatu dute erabilitako azterketa eredua ez dela egokia izan eta «irregulartasun juridikoak» izan direla.

Polemika handia sortu da Arabako eta Gipuzkoako suhiltzaileen lehen lan eskaintza bateratuarekin —joan den asteburuan egin zuten, Irunen (Gipuzkoa)—. Izan ere, lan eskaintza publiko bateratuko hautagaien % 75ek ez dute azterketa gainditu, eta, bitarteko suhiltzaileei dagokienez, % 95ek ez dute gainditu lehen proba hori. Suhiltzaileek protestara deitu dute gaur Gasteizen, Arabako Batzar Nagusien atarian, eta han salatu dute lan eskaintzaren azterketa eredua ez zegoela egokituta lanpostua baloratzeko, eta «irregulartasun juridikoak» egon direla ere salatu dute.

Lehen aldia da Arkautiko Akademiak Gipuzkoako eta Arabako 114 lanpostu betetzeko proba bateratua egiten duela. Ezagutza eta gaitasun probak Irunen (Gipuzkoa) egin ziren, eta aurkeztu ziren 1.170 pertsonetatik 287k gainditu dituzte azterketak, hau da, %24,5ek; horietatik 269 gizonezkoak dira, eta 18 emakumezkoak. Horiek aurrera jarraituko dute Arabako Foru Aldundiak eskainitako 46 lanpostu eta Gipuzkoako Foru Aldundiak eskainitako 68 lanpostu lortzeko hautaketa prozesuarekin. Suhiltzaileek salatu dutenez, lan eskaintza «iluna» eta «opakua» izan da hasieratik; besteak beste, jakinarazi dute langileen ordezkariei ez zitzaiela eman deialdiaren oinarrien berri. Azterketaren ereduarekin ere kritiko agertu dira: «Ezagutzari lotutako galderak eskasak ziren; aldiz, proba psikoteknikoak funtsezkoak izan dira». Bestelako «amarruak» ere salatu dituzte, eta lan eskaintza «justu eta gardena» aldarrikatu. Sindikatuak ere haserre agertu dira lan eskaintzaren ereduarekin. ESK-k eskatu du Arkautiko Akademiak suhiltzaileen LEP bat berriro ez antolatzeko, «gai horretan trebea ez dela erakutsi duelako». ELAk, bestalde, ohartarazi du behin-behineko suhiltzaile «gehienak» lanposturik gabe gera daitezkeela, eta hori lan eskaintza publikoaren proben diseinuarekin lotu du, aldundiek antolatu beharrean, Arkautiko Akademiak antolatu duelako.<br /> LAB sindikatua ere lan eskaintza ereduaren aurka agertu da. Zehazki, sindikatuak deituta, Gipuzkoako suhiltzaileek elkarretaratzea egingo dute etzi aldundiaren parean, eta Eider Mendoza diputatuaren agerraldia eskatu dute azalpenak eman ditzan.

Arabako Batzar Nagusietan ere hizpide izan dute gaia. EH Bilduren ekimenez, oposizioak baso suteak eragozteko baliabide gehiago eskatu dizkio EAJren eta PSEren gobernuari. Gainera, EH Bilduk iragarri du Lurralde Orekako diputatuaren agerraldia eskatuko duela, suhiltzaileen lan eskaintzaren ondoren sortutako kezka dela eta, langile kopurua egonkortzea zailduko duelako.


Summary: Bizitzaren garestitzeari aurre egiteko hitzarmenaren alde borrokatuko da LAB Gipuzkoako metalean. Abenduaren 31n iraungiko da Gipuzkoako metalgintzako hitzarmena, eta LABek prentsaurrekoan adierazi du sektoreak dituen beharrei aurre egingo dien hitzarmen baten alde borrokatuko dela.

LAB sindikatua hasi da prestatzen datorren urtean Gipuzkoako metalgintzako hitzarmena berritzeko. Hilabete eskas barru iraungiko da egungo hitzarmena, eta, baldintza berriak zehazteko, patronala eta sindikatuak ados jarri beharko dira datozen hilabeteetan. Beste sektore edo herrialde batzuetan gertatzen ari den moduan, KPIaren igoera eta langileen erosteko ahalmenaren jaitsiera izango da ziurrenik punturik arantzatsuena, egungo testuinguru ekonomikoak baldintzatuta. Hala, LABek prentsaurrekoa egin du gaur Adegi Gipuzkoako enpresarien elkartearen egoitzaren atarian, eta «hitzarmen duina lortzeko bidean» borrokarako prest daudela adierazi dute

Azken asteetan ordezkariekin eta langileekin lanketa egin duela esan du LABek, hitzarmenaren negoziazioetarako plataforma osatzeko. Akordioa lortzeko bidea zaila izango dela aurreikusi du sindikatuak, baina «datorrenari heltzeko prest» daudela iragarri dute. Hitzarmen berriak langileen erosteko ahalmena bermatu behar dutela nabarmendu dute lehenbizi, eta soldatak KPIa bezainbeste igotzeko neurriak eskatuko dituzte. Bestalde, egun lanpostuak «etengabe» galtzen ari direla adierazi dute, eta, horri aurre egiteko, lana banatzea beharrezkoa dela. Hala, urtean 1.592 orduko jardunaldiaren alde egingo du sindikatu abertzaleak.

Gizartearen bilakaerak «hainbat familia eredu» sortu dituenez, langileei baimen eta lizentzia gehiago emateko neurriak behar ditu, LABen ustez, hitzarmen berriak; izan ere, «zaintza, lana eta bizitza» uztartzea gero eta zailagoa da, sindikatuaren esanetan. Langileek pairatzen dituzten gaixotasun arruntei edo lanaren ondorioz sortzen zaizkien gaixotasunei dagokienez, aldi baterako ezintasunak osatzea ere proposatu dute. Azkenik, emakumeek presentzia urria duten sektorea izanda, eta daudenek lantegietan «jazarpena» pairatzen dutenez, sexu jazarpenaren aurkako protokolo bat adostea ere beharrezkoa da, LABentzat, baita emakumeen presentzia handitzeko diagnostiko berezi baten beharra ere.


Summary: Emakumezko bat hil da Bermeon, furgoneta batek harrapatuta. Istripua 11:00 aldera gertatu da. Ertzaintzak ikerketa abiatu du gertatutakoa argitzeko.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, emakumezko bat hil da goizean Bermeon (Bizkaia), auto istripu batean. Zabaldutako informazioaren arabera, furgoneta batek harrapatuta zendu da andrea, talkak zauri larriak eragin baitizkio.

Istripuaren abisua jaso eta gutxira bertaratu dira larrialdi zerbitzuak, baina ezin izan dute emakumezkoa salbatu. Halaber, Ertzaintzak ikerketa bat abiatu du gertaturikoa argitzeko.


Summary: Ertzaintzak lau grebalari zauritu ditu metalgintzako piketean. Arteako Pekos Fabricacion lantegiaren aurrean izan da oldarraldia. Sindikatuek elkarretaratzera deitu dute 17:00etarako, indarkeria gaitzesteko.

Lehen bi egun lasaien ondoren, hirugarrenean tentsioak gora egin du Bizkaiko metalgintzako sindikatuek deituriko greba astean. Goizaldean, Ertzaintza pikete nagusiaren aurka oldartu da Arteako (Bizkaia) industrialdean, eta lau langile zauritu ditu. Horietatik bi gutxienez LAB sindikatuko ordezkariak ziren, eta ospitalean artatu behar izan dituzte. Eguerdirako Basaurin (Bizkaia) deituriko manifestazioan ere liskarrak egon dira. Sindikatuek elkarretaratzera deitu dute 17:00etarako, indarkeria salatzeko. Bilboko Albia lorategietan da deialdia, EAJk bertan duen egoitzaren aurrean.

Bizkako metalgintzako langileek aurtengo zortzigarren greba eguna dute gaur, eta azken deialdiko honetako hirugarrena. CCOO, LAB eta UGT sindikatuen piketea Hego Uribe eta Arratia eskualdeetako industrialdeetatik mugitu da. Lehenbizi, Ormazabalek Zaratamon duen lantegiaren aurrean bildu dira, eta, handik, Arteara jo dute. Ertzaintzaren oldarraldia han izan da, Pekos Fabricacion lantegiaren aurrean. Sindikatuen arabera, ezustean izan da, ez baita gertatu erreakzio hori justifikatzeko moduko ezer. Poliziek lau grebalari zauritu dituzte, borra kolpez zein ostikoz. Horietatik bi gutxienez ospitalean artatu behar izan dituzte.

Goizeko liskarrek gaiztotu egin dute eguerdian Basaurin eginiko manifestazioko giroa. Jendetza bildu da Sidenorrek herriaren kanpoaldean duen altzairutegiraino deituriko martxan. Irten eta gutxira, oraindik Basauriko kaleetan zebiltzala, Ertzaintzak manifestazioa geldiarazi du. Hamar bat minutuz egon dira geldirik. Astelehenean gauza bera egin zuen Portugaleten, manifestari batek plastikoak birziklatzeko edukiontzi baten barrura suzi bat bota zuenean. Ertzainek berehala itzali zuten, su itzalgailu batekin. Behin herritik irtenda, istiluen aurkako ertzainak furgoietara igo dira, eta manifestazioa giro lasaian iritsi da Sidenorrera.

Hirugarren greba eguna izan arren, ez dago datarik lan hitzarmenaren negoziazioko hurrengo bilerarako. Sindikatuek ez dute FVEMen deirik jaso oraindik. Patronalaren arabera, grebak %17ko erantzuna izan du gaur. Sindikatuetatik, ELA izan da erantzunaren berri eman duen bakarra, eta aurreko egunetan bezala «oso zabala» izan dela nabarmendu du. Bizkaiko metalgintzako lan hitzarmena 52.000 langileren baldintzen oinarria da.


Summary: Grande-Marlaskak berriz esan du Espainian ez zela inor hil Melillako hesia igarotzeko ahaleginean. Espainiako Barne ministroak Guardia Zibila defendatu du, argudiatuta segurtasun indarren erantzuna «proportzionala» izan zela. Ikerketa batzuen arabera, gutxienez lagun bat hil zen Espainian sartzean.

Hilabeteotan hainbat frogak Espainiako Gobernuaren bertsioa ezeztatu duten arren, Fernando Grande-Marlaska Espainiako Barne ministroak errepikatu egin du orain arteko bertsioa, eta berriz esan du ez zela migratzailerik hil Espainiaren kontrolpeko lurraldean iragan ekainaren 24an, milaka lagun Melillako hesia (Espainia) igarotzen saiatu zirenean, Nadorretik (Maroko). Are, Grande-Marlaskaren arabera, gertakari horren inguruan Espainiako segurtasun indarrek emandako erantzuna «zorrotza, egokia, profesionala eta proportzionala» izan zen: «Legeria bete zen. Esan nuen [iraileko azalpenetan], eta berriz errepikatuko dut: gure herrialdetik kanpoko gertakari tragiko batzuez ari gara».

Grande-Marlaskak garai kritikoan egin du agerraldia, gaur, Espainiako Diputatuen Kongresuan. Behe ganberako aliatuak kontra ditu Melillan gertaturikoagatik eta horren inguruko kudeaketarengatik, eta oposizioko lehen indarra, PP Alderdi Popularra, haren dimisioa eskatzen ari da afera horrengatik. Gainera, asteotan zenbait hedabidek argitara ateratako informazioak kolokan jarri du orain arteko bertsioa, baina, halere, Espainiako Barne ministroak joan den irailean emandako azalpenei eutsi die gaur ere.

«Gertakariak nire aurreko agerraldian azalduriko berberak dira; sinpleki, ez dagoelako beste gertakaririk», argudiatu du Grande-Marlaskak diputatuen aurrean. Eta, Guardia Zibilaren erantzuna justifikatzeko, Espainiako Barne ministroak esan du Melillako hesia igarotzen saiatu ziren migratzaileak modu «antolatuan eta biolentoan» aritu zirela.

Iragan ekainean, Afrikako 2.000 lagun Marokoren eta Espainiaren arteko muga zeharkatzen saiatu ziren, eta, Rabaten arabera, 23 pertsona hil ziren. Aldiz, giza eskubideen alde diharduten GKE gobernuz kanpoko zenbait erakundek salatu zuten tragedia are latzagoa izan zela: 37 migratzaile hil zirela, baita 70 lagun desagertu zirela ere hesia igarotzeko ahaleginean. 470 pertsona, gainera, unean bertan itzuli zituzten Marokora.

BBC telebista katearen ikerketaren arabera, Marokoko Gobernuak ez ezik, Espainiakoak ere erantzukizuna izan zuen gertakari hartan, eta, El País egunkariak egindako beste ikerketa baten arabera, jende oldeak azpian harrapatutako migratzaileak Espainiako lurraldera ere jausi ziren; gutxienez horietako bat hil zen Espainiaren kontrolpeko eremuan, Lighthouse Reports GKEak atzo argitara ateratako beste ikerketa batek dioenez, lekuko bat eta Marokoko agenteek esandakoak oinarritzat hartuta.

Informazio horiez gain, duela bi aste, Espainiako koalizio gobernuaren parte den Podemoseko eta oposizioko zenbait alderditako diputatuak —tartean EAJko Mikel Legarda eta EH Bilduko Jon Iñarritu— Nador eta Melillaren arteko mugan izan ziren, eta egiaztatu zuten «sarraskiaren zati bat» Espainiaren kontrolpean dagoen eremuan ere gertatu zela.

Eztabaida, baina, ez da horretara mugatu, ikerketek baitiote Espainiako mugaren aldera lurrera erori ziren migratzaileek ez zutela osasun artarik jaso «unerik kritikoenean». Hori ikusita, Grande-Marlaskak gaur esan du «arduragabekeria bat» dela hori ziurtatzea, 11 migratzaile artatu zituztelakoan: «Osasun arretarako taldeak zeuden, babestuta, noski, oldarraldi biolento bat zegoelako, eta ezin zelako iritsi [talde horietako] kideak arriskuan jarri gabe. Datuak dira horren froga; ez nireak, osasun zerbitzuenak baizik».

Hori bai, Espainiako Barne ministroak ez du azaldu han zegoen anbulantzia bakarra zegatik egon zen geldi mugatik ehun metrora, eta agenteek zergatik ez zituzten lagundu jende oldearen biktimak.

Dimisio eskariak oposiziotik

Oposizioko alderdiak oso kritiko agertu dira Grande-Marlaskak esandakoarekin, eta, batez ere, hilabeteotan defendatzen ari den jarrerarekin. Horregatik, denak bat datoz Espainiako Barne ministroak dimisioa eman behar duela, eta hala utzi dute agerian gaurko saioan ere.

Anabel Vazquez PPren diputatuak, kasurako, hainbatetan leporatu dio Grande-Marlaskari «kontziente» dela «espainiarrei gezurra esan» diela: «Espainiako mugan izandako gertakaririk okerrena ezkutatu digute».

ERC Esquerra Republicanako Maria Carvalhok, berriz, Guardia Zibilaren erantzunean jarri zuen arreta, «progresista» izan ez zelakoan. JxC Junts Per Catalunyako Marionna Illamola Dausak, aldiz, adierazi du Espainia ez dela estatu «demokratiko baten gisara» aritzen: «Espainia eta Maroko koordinatzen al dira nazioarteko zuzenbidea urratzeko? Eta giza eskubideak defendatzeko? Adingaberik ba al zegoen? Nola dakite hori?».

Hildakoen eta zaurituen aferaz, zera adierazi du Enrique Santiagok –Unidas Podemoseko kide da, hots, koalizio gobernuaren parte diren alderdietako batekoa– : «Jende olde bat izan zen Espainiako lurraldean, eta pertsona horiek ezin izan zuten atzera egin. Olde horretan gutxienez zauritu zenbait izan ziren, eta gutxienez bat hilik, El País egunkariak emandako informazioaren arabera».

Horrekin batera, Santiagok proposatu du «inork hesi baten alde batetik bestera salto egin behar ez izateko» erreformak egitea, eskatzaileak Espainian sartu aurretik tramita daitezen asilo eskariak. Hain justu, atzo, Europako Kontseiluko Giza Eskubideen komisario Dunja Mijatovic kritiko agertu zen Espainiarekin, Marokoko mugan ez dagoelako asiloa eskatzeko aukerarik: «Praktikan, badirudi ez dagoela Melillan sartu eta babesa eskatzeko beste modurik igeri egitea edo hesia pasatzea baino».


Summary: Frogatu dute lurraren %30 eta itsasoaren %24 kontserbatzeak eragin positiboa izanen lukeela giza ongizatean. Unai Pascual Ikerbasqueko ikerlariak parte hartu duen ikerketa batean, mundu osoko aktibo natural kritikoak identifikatu dituzte. Giza ongizatean eragiten duten ekosistema natural eta erdi naturalak dira aktibo horiek.

Giza ongizatean laguntzen duten tokiko ekosistemak kontserbatuko balira, errazagoa izanen litzateke biodibertsitate, klima eta garapen helburu globalak lortzea. Hori ondorioztatu dute Nature aldizkarian argitaratu berri den ikerketa batean, non, bertzeak bertze, Unai Pascual Ikerbasqueko ikertzaileak parte hartu duen.

Basque Centre for Climate Change (BC3), Ikerbasque eta Minnesotako Unibertsitateko Natural Capital Proiektuko adituek egin dute ikerketa, eta, hartan, mundu osoko aktibo natural kritikoak identifikatu dituzte. Giza ongizatean eragiten duten ekosistema natural eta erdi naturalak dira aktibo horiek. Dokumentuaren arabera, eremu horiek desagertzeak ondorio nabarmenak izanen lituzke gizakiaren ongizatean. Beraz, ikerketak erakusten du natura kontserbatzea lagungarria litzatekeela giza ongizateari eusteko, bai tokian toki bai mundu osoan.

Ikerlariek eremu horiek kontserbatu behar direla diotenean, ez diote erreferentzia egiten eremu horiek babesteari bakarrik. Eremu babestuak tokiko aktibo natural kritikoen %15 soilik baitira. Hortaz, adituek diote gainerako eremuak ez direla zertan zaindu giza erabilera eta sarbidea mugatzen duten neurriekin, badirela bertze alternatiba batzuk. Hala nola tokiko komunitateen eta komunitate indigenen gobernantza sistemak edo itsasoaren eta lurraren erabilera jasangarria.

Nazio Batuen Aniztasun Biologikoari buruzko Hitzarmena (CBD) Montrealen (Kanada) elkartuko da hemendik aste batzuetara, alor hauetan helburu berriak finkatzeko: biodibertsitatearen kontserbazioa, leheneratzea eta kudeaketa. Orain arte ekosistema eta biodibertsitatea babesteko finkatu diren helburuak, ordea, kritikak piztu dituzte, komunitate indigenen eta tokiko bertze komunitateen beharrak kontutan ez hartzeagatik, bertzeak bertze.

Gabezia horri aurre egiteko garatutako txostena da Nature aldizkarian argitaratutakoa. Izan ere, giza ongizatean eragiten duten aktibo natural kritikoak identifikatzeak nabarmen errazten du natura babesteko erabakiak modu egokiagoan hartzea.

Dokumentuak azaltzen du lurraren %30 eta kostaldeko uraren %24 kontserbatuz gero naturak gaur egun gizakiari egiten dizkion ekarpenen %90i eutsi ahal izanen litzaiokeela. Becky Chaplin-Kramer Minnesotako Unibertsitateko ikerketagile nagusia: «Deigarria da zenbat jendek ateratzen dion onura mundu osoko lurrazalaren zati txiki samar bati. Eremu horiei egungo egoeran eutsi ahal izanen bagenie, gai izango ginateke jendearentzako onura horiek urteetan bermatzeko, bai tokian toki eta bai mundu osoan».

Aktibo natural kritikoak

Pascualek parte hartutako ikerketan hamalau aktibo natural kritiko identifikatu dituzte, eta mundu osoko mapa batean kokatu. Gainera, eremu horietan zenbat pertsona bizi diren eta horietaz zenbat pertsona baliatzen diren ere neurtu dute. Aktiboetako hamabik tokian tokiko eragina dute, eta bik eragin globala.

Horien artean daude, bertzeak bertze, nitrogenoaren edo sedimentuen atxikipena, uraren kalitatea erregulatzeko; ganaduarentzako bazka; etxean eta merkataritza arloan erabiltzeko egurra; aisialdirako lurreko naturara sarbidea; itsasoko aisia –koral arrezifeen turismoa–, eta ekosistemen karbono erreserbak.

Ekosistema horiek munduan barrena banatuta daude, eta, dokumentuaren arabera, herrialde guztietan aurkitu daitezke mundu zabaleko biodibertsitateari eusteko ezinbertzekoak diren eremuak. Horietako batzuen balioa jakina da –Kongo ibaiko arroetako basoena, adibidez–. Bertze zenbait, ordea, ez dira hain ezagunak, baina ezinbertzekoak dira tokiko komunitateendako.

Agintarientzako laguntza

Pascualen erranetan, ikerketak egindako identifikazio lanak ziurtatzen du «aurrerantzean ere ur garbiaren hornidura, elikagaien segurtasuna, ekaitzen aurkako babesa eta naturaren gainerako onurak tokiko komunitateetara eta gizateria osora iritsiko» direla. Gainera, identifikazio eta kartografia horrek agintariei informazioa emanen die martxan jartzen diren kontserbazio eta inbertsio politikek tokiko komunitateetan izan ditzaketen ondorioak kontuan hartzeko.

«Mota honetako ikerketei esker, zubi lana egitea espero dugu kontserbazioari eta garapenari dagozkien ahaleginak optimizatzeko interesa duten mundu osoko profesionalen eta arduradun politikoen natur balioen artean», azaldu du Pascualek.

Izan ere, naturak gizakiari egiten dizkion ekarpenen inguruan orain arte mundu osoan egin den maparik osatuena sortu dute ikerketan. Landu den ikuspuntua hainbat erabaki mailatan erabil daiteke, eta tokian tokiko adituen ekarpenekin osa daiteke. «Mapa globalek ikuspegi globala eman dezakete, eskala handiko patroiak agerian utzi, baina tokiko testuingurua behar dute erabakiak hartu ahal izateko», dio Chaplin-Kramerrek.


Summary: Langile bat hil da Berriobeitiko Saint Gobain Abrasivos enpresan. Lanera sartzen ari zela, ondoezik sentitzen hasi da 56 urteko langilea, eta hil egin da.

Berriobeitiko (Nafarroa) Saint Gobain Abrasivoseko langile batek bizia galdu du gaur lanera sartzen ari zela, istripu ez-traumatiko batean. LABek salatu duenaren arabera, ondoezik sentitzen hasi da lanera sartzen ari zela, eta han hil da. 56 urte zituen.

LABen zenbaketaren arabera, aurten Euskal Herrian 68 pertsonak galdu dute bizia lanean; horietako hogeik Nafarroan. Joan den urteko kopurua berdindu da gaur, urtea amaitzeko hilabete falta den honetan.


Aholkularitza zerbitzuak, euskaraz

Summary: Aholkularitza zerbitzuak, euskaraz. Aholkularitza lanetan aritzen den Oreka IT enpresa Euskaraldian parte hartzen ari da, eta, guztira, 6 arigune sortu dira.

Oreka IT enpresa 2009ko urtarrilean jaio zen, Araban, eta gaur egun bulegoak ere baditu Bizkaian eta Nafarroan. Orotara ehun langile aritzen dira Oreka ITn.

SAP aholkularitza zerbitzuetan espezializatutako zerbitzu informatikoen enpresa da, enpresa txikietan zein multinazionaletan zerbitzua eskaintzen duena. DPZ azpiegitura propioa ere badauka, beharrezko segurtasun neurri eta 24 x 7 monitorizazio tresna guztiekin.

Oreka IT aholkularitza oinarri teknologiko sendoan eta praktika komertzial eta profesional garden eta etikoetan eraikita dago. Horrez gain, Corporate Balance da enpresaren oinarria, filosofia korporatiboa, eta elkarren osagarri diren hiru zutabe hauek eusten diote oinarri horri: bezeroak, ezagutzak eta langileak. Corporate Balance-a konpainiaren ezberdintasun faktorea da, gertutasuna, segurtasuna, kalitatea eta dinamismoa sustatuz, proiektu bakoitza elkarlana bihurtuz.

Eureka taldea

Euskarari dagokionez, Oreka ITk zerbitzua euskaraz emateko gaitasuna du, eta horri lotuta Bai Euskarari ziurtagiria berritzen dute urtero.

Izan ere, euskara beti izan da garrantzitsua Oreka ITn lan egiteko, eta, horregatik, euskara sustatzeko Eureka taldea sortu zen 2012an (gerora beste barne lantalde batzuk sortu badira ere, GSE, Ikerketa eta Garapena, Kalitatea… bezalako arloak espresuki lantzeko).

Eureka taldea hiru bulegoetako langileez osatuta dago, egunerokotasunean laguntza ematen dutenak formakuntza edo itzulpenekin, enpresaren barneko dokumentazio guztia euskaratuta egoteaz arduratuz eta jolasak edo Kafea Euskaraz bezalako ekintzak antolatuz. Kafea Euskaraz ekinbidean, lanaldiko atsedenaldian euskaraz hitz egiteko edo entzuteko nahia dutenak elkartzen dira. Adibidez, azkenengo saioetan euskalki ezberdinen nondik norakoak eta adibideak landu dituzte.

Halaber, euskarari lotutako eta kanpotik suertatzen diren egitasmoetara ere batzen da Oreka IT, hala nola Korrikara edo Euskararen Egunera. Horrela, aurten ere Euskaraldian parte hartzen ari da; guztira 6 arigune sortu dira, eta enpresako 36 langilek izena eman dute ahobizi eta belarriprest moduan parte hartzeko: 29 langile ahobizi dira, eta beste 7, belarriprest.

Langile guztiei euskara mailari eta ezaguerari buruzko inkesta bidaltzen badiete ere, Euskaraldiko aurreko aldiak balio izan die euskaraz zekiten baina erabiltzen ez zuten langileak identifikatu eta haien arteko ohiturak nolabait aldatzeko.

Geroztik, talde bilera gehiago euskaraz egiten dira, eta euskaraz dakiten langileek ordenagailuetan, komunikatzeko tresnetan (Teams, posta elektronikoa) edo barne atarian eskuragarri daukate euskara dakitela bistaratzeko adierazgarria.

Informazio gehiago bildu nahi izanez gero, bisitatu webgune hau: www.orekait.com


Summary: Davide Rebellin hil da, kamioi batek harrapatuta. Txapeldunorde izan zen 2004ko Munduko Txapelketan. Donostiako Klasikoa irabazi zuen 1997an. Urrian utzi zion profesionalki lehiatzeari, 30 urteren ondoren. 51 urte zituen.

Italiako zenbait hedabidek jakinarazi dutenez, Davide Rebellin txirrindulari ohia errepideko istripu batean hil da. Montebello Vicentino herrian izan da ezbeharra, Italian. Kamioi batek harrapatu du Rebellin. 51 urte zituen. La Gazzetta dello Sport kirol egunkariak gaineratu du kamioia ez dela istripuaz ohartu, eta aurrera jarraitu duela.

«Jota nago albiste hau entzun ondoren», adierazi du Vincenzo Nibalik, Rebellinen Italiako selekzioko taldekide izandakoak. Rebellin txapeldunorde izan zen 2004ko Munduko Txirrindularitza Txapelketan, eta 2008ko Pekingo Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina irabazi zuen errepideko proban. Domina hori, ordea, itzuli egin behar izan zuen, eritropoietinan positibo eman zuela eta. Padovako Auzitegiak gero absolbitu egin zuen epaiketan.

Rebellin, 2008an, Pekingo Olinpiar Jokoetan irabazi zuen zilarrezko dominarekin; positibo eman ondoren, itzuli egin behar izan zuenGERO BRELOER / EFE

1992an egin zuen jauzi profesionaletara, eta 30 urtez aritu zen lehian. Italiako Giroan etapa garaipen bat lortu zuen 1996an, eta urte horretan seigarren amaitu zuen Giroa, eta zazpigarren Espainiako Vuelta. Haren espezialitatea, ordea, klasikoak ziren. 1997an Donostiako Klasikoa irabazi zuen, eta beste hiru urtetan hirugarren izan zen. Euskal Herriko Itzuliko bi etapa ere irabazi zituen, 2001ean, eta 2005ean bigarren amaitu zuen Itzulia.

Fleche Wallone hiru aldiz irabazi zuen, 2004, 2007 eta 2009an. Paris-Niza irabazi zuen 2003an, eta Amstel Gold Race eta Lieja-Bastogne-Lieja ere behin, biak ere 2004an. Urte horretan bigarren amaitu zuen Munduko Kopan. 2017an kontratua berritu zuen, eta aurtengo urrian korritu zuen azken aldiz, Work Service taldearekin.


Summary: Goldman Sachseko buru ohia, idazlea eta euskalduna.

Anton Arriolak (Durango, Bizkaia, 1967) Deustuko Unibertsitatean eta Milango Bocconin enpresa ikasketak egin zituen. 1992. eta 2009. urteen artean Goldman Sachs AEBetako inbertsio bankuan lan egin zuen, eta 2003. urtean Espainiako adarreko kontseilari ordezkari izendatu zuten. Hainbat enpresatako administrazio kontseiluan izan da, eta 2019az geroztik, BBK fundazioko patronatuko kide da.

Arriola euskalduna da, eta gazteleraz, ingelesez eta italieraz ere hitz egiten du. Bankaria ez ezik, idazlea ere bada Arriola, hainbat eleberri idatzi baititu, guztiak gazteleraz.

Haren ama Inmaculada Boneta da, EAJko eta ondoren EAko legebiltzarkidea eta senataria izandakoa.


Summary: Bortxaketa bategatik jarritako zigorra lau urtetik hirura apaldu dute Bizkaian. Iragarria zuten Bizkaiko epaileek berrikusketa eskeak aztertzeko asmoa, eta lehen ebazpena eman dute

Bizkaiko Probintzia Auzitegiak zigorra urritu dio bortxaketa batengatik kondenatutako gizon bati, Espainian sexu erasoen inguruan onetsi duten Soilik baietz da baietz lege berriaren irizpideen arabera zigorra berrikusita. Lehen, lau urte eta erdiko kondena zuen; orain, hiru urtekoa. 2019ko uztailean ezarri zioten zigorra gizonari, eta egun ja baldintzapean aske dago.

Hego Euskal Herrian bide horretatik murriztu duten lehen zigorra da. Jakina zen berrikusketa eskeak eginda zeudela hainbat auzitegitan, baina hau da murrizketa bat egitearen alde eman den lehenengo ebazpena. Joan den astean iragarri zuten Bizkaiko Probintzia Auzitegian heltzen zitzaizkien berrikusketa eskeak aztertzeko asmoa, eta horri atxikita heldu da orain erabakia.

Fiskaltzak eta akusazio partikularrak atzera bota zuten zigorra apaltzeko eskea, baina haien irizpidea ez du aintzat hartu auzitegiak. Fiskaltzak argudiatu zuen baldintzapean aske dagoela egun zigortutako gizonezkoa, eta, Zigor Kodea oinarri, kondenaren aldaketarik ezin dela egin orain. Baina irizpide bateraturik ez dago. Horra: Nafarroako auzitegiek, adibidez, zigorrak ez murriztea erabaki dute, baldin eta ezarritako zigorrak lege berriarekin ezarri ahal badira.

Bizkaiko Auzitegiak plazaratu duen autoaren arabera, ordea, ezar zekiokeen «zigor tartearen erdialdean» utzi zuten kondena epaitu zutenean berrikusketa eskatu duen gizonari. Orain, «proportzionaltasun» irizpidea aintzat hartuta, ezar dakiokeen «zigor tartea» apaldu egin denez, aldaketa egin behar da.

EAE Euskal Autonomia Erkidegoko Auzitegi Nagusiko presidente Iñaki Subijanak lehengo astean aitortu zuenez, kopuruan «garrantzitsuak» izan daitezke apaltzeen inguruko «ahalezko» eskabideak auzitegietan. «Baina beste gauza bat da berrikusiko diren prozedurak zenbat izango diren eta, kondenatuarentzat mesedegarriagoa delakoan, lege berria horietako zenbati ezarriko zaien», zehaztu zuen. Ebazpenak bateratze aldera, Espainiako fiskal nagusi Alvaro Garcia Ortizek herenegun ebatzi zuen epaiak ez direla berrikusiko baldin eta bere garaian ezarri zen kondena, lege berriarekin ere, Zigor Kodean indarrean badago. Aditu askoren arabera, horrek asko urrituko ditu berrikusketarako onetsiko diren eskabideak.

Gorenaren erabakia

Zigorrak murriztu, baina ez era orokortuan, kasuan-kasuan baizik. Hori ebatzi du Espainiako Auzitegi Gorenak asteon zigorren berrikusketaren harira.«Legea auzipetuaren mesedetan aplikatu ahalko da, orain zigor txikiagoa ezartzea dagokien kasuetan», adierazi du, ohar batean. Ñabardura egin du, hala ere: arau berria «kasuan-kasuan» aplikatu behar da, «kasu bakoitza aztertuz, eta ez era orokortuan».


Summary: Su Ta Garrek erroetara jo du 'Alarma' disko berrian. Abenduaren 6an zabalduko dute taldearen hamabigarren lana, hala CD formatuan nola plataforma digitaletan, eta martxoan argitaratuko dute biniloan, LP bikoitzean.

«Ezinezkoa da Jaiotze basatia berriz ateratzea, disko horrek 30 urte baino gehiago dituelako, baina saiatu gara esentzia hori bilatzen». Aitor Gorosabel gitarra jotzaile eta abeslariak azaldu duenez, hastapenetaraino jo du Su Ta Gar taldeak bere estudioko hamabigarren diskoa sortzeko abiada bila. 1991. urtean kaleratutako lehen disko haren oihartzuna dakarrelako azkenak ere. Alarma deitu dute lana, eta Jo Ta Ke Ekoizpenak zigiluarekin eman dute argitara. Abenduaren 6an zabalduko dute lana hala CD formatuan nola plataforma digitaletan, eta martxoan argitaratuko dute biniloan, LP bikoitzean.

Guztira, ia ordubetekoa da lana, eta 11 kanta biltzen ditu, baina Alarma egoera abestia da oraingoz zabaldu duten singlea. Erritmo bizian doan heavy kantu klasiko bat, Su Ta Gar taldearen hasierako diskoen abiadan. «Gero eta nabarmenagoa da/ klase arteko arrakala./ Berarentzat eskatzen ditu agintariak/ txalo zaparradak». Eta leloa ondoren: «Bizi oso bat zaurgarritasunean,/ bizi oso bat alarma egoeran». Gorosabelen gitarra soloen melodia bizi, garden eta errekonozigarria dator horren ostean, pasarte musikal erritmikoago bat, eta, beraz, hasi eta buka, Su Ta Gar taldearen zigilua darama kantak.

«Disko guztiek dute gure esentzia», azaldu du Gorosabelek, «baina oraingoan saiatu gara gaur egungo taldeei begiratu beharrean, hasierako urteetan gehien eragin zigutenen erreferentzietara itzultzen».

Eta baietz Xabier Bastida gitarra jotzaileak ere, hor kokatu direla diskoa sortzeko. «Batzuetan ematen du musikalki garapen bat egon dadin etengabe aldatu behar dela bidez, eta balekoa da hori. Guk sentitzen dugu gure hurrengo pausoa joan behar dela beti gustuko izan dugun bidean, eta, gainera, garatzen goaz gu ere, ez daudelako bi disko igualak. Baina argi daukagu betetzen gaituen musika estiloa hau dela: speed metala, thrash metala, bonbo bikoitza, parte lasaiagoak, riff itsaskorrak... Hor sentitzen gara eroso, eta hor sentitzen dugu gure esentzia, eta hori aldarrikatu nahi dugu. Zergatik ez jarraitu hor?»

2016an kaleratu zuten azken estudioko diskoa, Maitasunari pasioa izeneko amodiozko kanta bilduma, eta 2013koa da beren aurreko diskoa, Bizirik gaude. Eta taldekideek onartu dutenez, «luze» egin zaie Alarma kaleratu arterako tartea. Bastida: «Gogotsu geunden. Baina ez da izan geldi egon garelako».

Hiru hamarkada bete zituztenean bira berezia antolatu zuten, esaterako, eta hura amaitu eta berehala hasi ziren Alarma diskorako abestiak sortzen. Pandemia heldu zen, ordea, erori egin zitzaizkien itxita zituzten kontzertu guztiak, zaildu egin zitzaien entseatzea, eta, horrenbestez, moteldu egin zuen horrek guztiak sorkuntza prozesua ere.

Abiada biziko 30 urte Azkenean, aurtengo martxoan hasi zituzten grabaketak Berrizen (Bizkaia), Lorentzo Records estudioan, Aitor Ariño teknikariarekin, eta «lasai» aritu direla esan dute, tarteka, kontzertuak eskaintzeko geldialdiak ere eginez. Gorosabelekin eta Bastidarekin batera, Igor Diez baxu jotzaileak eta Galder Arrillaga bateria jotzaileak ere osatzen dute taldea duela hamar urtez geroztik. Eta estudioan izan duten lasaitasunari esker, musikari guztien ekarpenak gehiago igarri direla azaldu du Gorosabelek. «Ez dugu maketa bat izan hasieratik, eta bakoitzak bere konponketak egin ahal izan ditu horrela. Prozesua oso aberasgarria izan da».

Bastidak gogoratu duenez, 34 urte bete zituen taldeak abuztuan, eta ziztuan deskribatu du igaroaldi hori. Estudio lanez gainera, zuzenekoak, taldearen historiari buruzko komikia eta bestelako bildumak ere kontuan hartuz, guztira, hogei argitalpen egin dituztela zehaztu du. «Ekoizpen bat, ia urte eta erdiro», kalkulatu du musikariak.

«Hamabigarren diskoa da hau», nabarmendu du Bastidak, «eta igual hemen daude Su Ta Garren 30 urteko ibilbideko pasarterik indartsuenak. Nik uste dut horrek bere meritua daukala».

Zalantza ere izan dute diskoaren formatuarekin, halere. Bastida: «Oker ez banago Jaiotze Basatia izan zen Euskal Herrian LP eta kasete formatuan ez ezik, CD formatuan ere atera zen lehen diskoa». Baina aldatu egin da dena Alarma diskoa kaleratu dutenerako. «Gero eta gutxiago kontsumitzen da musika ordubetez jarraian, gero eta gehiago izaten dira abesti solteak eta motzak. Hemen badaude hiru kanta sei minututik gorakoak, baina ez daude saltatzeko moduko hamar segundo».

Durangoko Azokan izango dira taldekideak diskoak saltzen, eta martxo erdialdetik aurrera hasiko dira zuzenekoak eskaintzen; eta emanaldi sorta bat jadanik badute itxita ekainera bitarte.


Summary: 'Baguette'-a ondare immaterialeko kultur ondasun izendatu du Unescok. Okinen lana eta 'baguette'-aren kultura soziala aitortu nahi izan ditu erakundeak.

Irina, ura, gatza, legamia —eta esku abilak—. Osagai horiek nahastuta eta labean sartuta lortzen dena izendatu du Unescok ondare immaterialeko kultur ondasuna: baguette-a. Askok esango lukete ogi barra bat ez dela ukiezina, baizik eta ukigarria baino ukigarriagoa. Erakundeak, ordea, haren atzean dagoenari eman dio izendapena. Artisau ogia «egiten jakitea» eta baguette-aren bueltan sortu den kultura. Horixe bera «ohoratu» nahi izan dute, Audrey Azoulay Unescoko zuzendari nagusiak adierazi duenez.

Izendapenak hainbat berme ere badakartza ogiaren kultura gal ez dadin, «ezinbestekoa» baita etorkizunean ere hura iraunaraztea. Hala, «babes neurriak» ere ezarri dizkio baguette-ari; Frantzia eta sektoreko profesionalak horiek betetzera «konprometitu» dira.

Ondasunen zerrendara gehitu dutenean, Unescoren Frantziako delegaziokoek modu harrigarrian ospatu dute: baguette-ak eskuan dituztela.

Ondare immaterialeko kultur ondasunen zerrendan sartu den azken elikagaia da baguette-a, baina aurretik ere badira beste batzuk: Napoliko pizza, kimchia, Belgikako zerbeza kultura, Mediterraneoko dieta eta kafe arabiarra.


Summary: Nazioarteko adituak izango dira Bertsolari Txapelketa Nagusiko finalean. Kantu inprobisatua lantzen duten Herrialde Katalanetako, Galiziako, Madeirako eta Sardiniako ordezkariak izango dira abenduaren 18an, Iruñean

Urteetan Bertsozale Elkarteak landu dituen harremanen ondorioz, nazioarteko adituak izango dira abenduaren 18an Iruñean, Nafarroa Arenan jokatuko den Bertsolari Txapelketa Nagusiko finalean. Ahozko kantu inprobisatuaren alorrean ekitaldi garrantzitsua da Bertsolari Txapelketa Nagusia, eta bereziki finalak ikusmin handia sortzen du Euskal Herrian, baita nazioartean ere. Munduan badira bertsolaritzan bezala hitzaren jolasa maite duten hainbat kantu inprobisatu, eta horiek ordezkatzen dituzten zenbait elkartetako kideak izango dira Iruñean finalaren egunean: Kataluniako Cor de Carxofa, Glosadors de Mallorca, Galiziako Oral Regueifa elkartea, Madeirako Xarabanda, eta Sardiniako cantadorien lana sustatzen duen Cordinamentu Artes Musicales et Poeticas de Tradizioni Orali de Sardigna elkarteetako kideak, hain zuzen ere.

«Horietako zenbait gonbidatu ezagunak ditugu jada gurean; esate baterako, 2016ko Europa bat-batean egitasmoan kantuan entzun genuen Maribel Servera glosadorea, edota Paulu Zedda, urteetan bertsolarien eta Sardiniako cantadorien zubi lanak egiteko garaian rol garrantzitsua izan duen eta aurreko zenbait finaletan ere egon dena. Halaber, harreman nabarmena sortu da Galiziako regueifaren eta bertsolaritzaren artean, Regueibertso programari esker, Bizkaiko Bertsozale Elkarteak bultzatua eta bi lurraldeetako ikastetxeetan garatzen dena; Sechu Sende izango da Galiziako gonbidatuetako bat», adierazi du Bertsozale Elkarteak, ohar baten bitartez.

Ikertzaileak ere finalean

Inprobisatzaileekin batera, ikertzaileak ere izango dira finalean. Hala, Iruñean izango dira aurten, besteak beste: Korsikako kantu inprobisatua aztergai duena, Giovanni Ragni; Brasilgo inprobisatzaile eta doktoregaia, Edmilson Ferreira; Amaya Carricaburu, puntu kubatarrean aditua; eta bertsolaritzarekiko interes berezia duten lagun bi, Oviedoko Unibertsitateko (Espainia) Jesus Fernandez antropologoa eta Columbiako Unibertsitateko (AEB) Rafael Yuste neurologoa.

Gainera, haiekin izango dira Nevadako (AEB) Unibertsitateko Renoko Euskal Ikerguneko ordezkariak, eta euskal unibertsitateetako ikertzaileak, bertsolaritzarekin eta Bertsozale Elkartearekin harremana dutenak: adibidez, Jon Sarasua bertsolari eta ikertzailea, Alfredo Asiain Nafarroako Unibertsitateko ikertzailea, eta Jone Miren Hernandez EHUko Mikel Laboa Katedrako zuzendari dena eta bertsolaritza generotik ikertu izan duena.


Summary: Foro Sozialak 'Memorien elkarrizketa' proiektua aurkeztu du Nafarroako Parlamentuan. Indarkeriaz gogoeta egin eta «elkarrizketarako espazioak» sortzeko beharra aipatu dute.

«Nik estereotipo ugari nituen buruan: kale borrokaz, indarkeriaz, ezker abertzaleaz... Orain ikasi dut agian gu ez ginela hain onak, ezta haiek hain gaiztoak ere. Biktimak ezagutu ditut han eta hemen, eta bakearen alde lan egin duten pertsonak, han eta hemen». Beatriz Ukar CDN alderdi erregionalistako militante izan zen hainbat urtez. Nafarroako Parlamenturako hautes zerrendetan ere azaldu zen bere izena 2011ko bozetan. Urteetan beratutako iritzi sendoak zituen, besteak beste, independentismoaren esparru politikoaren inguruan. «Baita aurreiritzi asko ere», bere hitzetan. Foro Sozial Iraunkorrak gonbidatuta, Memoriaren elkarrizketa esperientzia pilotuan parte hartu du, eta ideologia oso ezberdineko jendearekin solastatzeko aukera eman dio horrek. «Begiak ireki dizkit esperientzia honek, asko ikasi dut, eta sentipen ugari azaleratu arazi dizkit». Nafarroako Parlamentuko Herritarrekiko Harremanetako Batzordean aurkeztu dute egitasmoa,.

Guztira, bederatzi lagun izan dira elkarrizketa saioetan solaskide: Ukarrez gain, Camino Osle, Jaxin Gomez, Fede de los Rios, Carlos Otxoa, Miguel Garrido, Carmen Izal, Patricia Amigot eta Mertxe Eraso. Guztiak ere adin, ideologia, ibilbide eta tradizio politiko oso ezberdineko pertsonak. Hamahiru hilabetez, elkarrekin hizketan jarri ditu Foro Sozialak: euskal gatazkaz, indarkeriaz, bizikidetzaz eta oroimenaz. Gernika Gogoratuz taldeko Iñigo Retolazak koordinatu eta bideratu ditu eztabaidak.

«Lubakitik atera beharra zegoen», laburbildu du Carlos Otxoa ekintzaile memorialistak, parlamentuko agerraldian. «Lehen eta bigarren mailako biktimak daude herri honetan, eta baita biktimatzat aitortuak ez direnak ere. Halakoak oztopo dira benetako bizikidetza eraikitzeko, baina posible da, hala ere: ziurrenik, biktima batek ez du inoiz barkatuko bere aitaren hiltzailea, ez da bere torturatzailearekin adiskidetuko... baina elkarrekin bizitzen ikas dezakegu». NUP Nafarroako Unibertsitate Publikoko errektoreorde Camino Oslerentzat ere «gogo beteko esperientzia» izan da Memorien elkarrizketa proiektuan parte hartzea: «Ahalegina egin dugu solaskideen azalean jartzeko, eta konfiantza osoa izan dugu zintzotasunez eta askatasunez hitz egiteko». Hori dela eta, bide horri segida ematera gonbidatu ditu talde politikoak: «Bide honi heldu beharko genioke maizago; atera gaitezen gure zirkulu itxietatik eta jarrera zurrunetatik».

Miguel Garrido ezkerreko militantea da, eta Zurekin Nafarroa koalizioko hautagaia, independente gisa. Harentzat, «memoriak bateratzeko» saioa izan da Foro Sozialak sustatutakoa. Oroimen hori gordetzearen garrantziaz hitz egin du: «Gatazka bizi izan zutenen ardura da oroitzapen horiek oinordetzan uztea, baina gorrotoa albo batera utzita; eta belaunaldi berrien ardura, berriz, memoria horiek elkar jostea, batzea, benetako bizikidetza baten mesedetan».

UPN, kontsentsutik at

Foro Sozialak gonbidatutako boluntarioek azalpenak entzun eta gero, esperientzia pilotua txalotu dute talde parlamentario gehienek, eta horri heltzeko prest azaldu dira PSN, Geroa Bai, EH Bildu eta Ezkerra. UPNko kide eta Navarra Sumako parlamentari den Iñaki Iriartek, ordea, uko egin zion akordioak egiteari «beren zerrendetan terroristak dituztenekin, Paroten omenez bertsoak abesten dituztenekin edo Espainiako selekzioa atzerritarra dela diotenekin». Are: gaineratu zuen «erakunde terroristak sustatu» dituztenek «ardura politikoa onartu» behar dutela.


Summary: Miel A. Elustondok irabazi du Rikardo Arregi kazetaritza saria. BERRIAn argitaratutako 'Tonban ehortzirik' elkarrizketa sortagatik jaso du saria. Hildako pertsonei egindako elkarrizketak bildu ditu, antolatzaileen arabera «euskarazko kazetaritzan parekorik ez dutenak». Komunikazio saria 'enpresabidea.eus' webguneak irabazi du.

Eman dute aurtengo Rikardo Arregi sarien irabazleen berri. Miel A. Elustondo kazetari eta idazle azpeitiarrak jaso du kazetaritza saria, BERRIAn argitaratutako Tonban ehortzirik elkarrizketa sortagatik. Hildakoei egindako elkarrizketak bildu ditu bertan Elustondok; antolatzaileen arabera, «euskarazko kazetaritzan parekorik ez dutenak». «Dokumentazio lana, pertsonaiarekiko hurbilketa eta egiantzekotasun formala nabarmentzen dira; fikzioaren eta kazetaritzaren arteko mugak hausten ditu», gehitu dute. Elustondok egindako ibilbide luzean erakutsi duen «kalitatea» berretsi du sorta horretan, eta haren ukitua ere nabari da: «kazetari sentsibilitate berezia» erakutsi du. Saria jasotzean, Rikardo Arregiren heriotzeagatik auhenez poema irakurri du Elustondok, Gabriel Arestik Arregiri eskainitakoa.

Kazetaritza saria ez ezik, Rikaro Arregi komunikazio saria ere banatzen du epaimahaiak, «euskarazko komunikazioaren mesedetan urrats berritzaile» izan diren proiektuei. Enpresabidea.eus webguneak irabazi du Komunikazio saria, eta Maite Reizabal Arregi erredakzioburuak jaso du. Informazio ekonomiko eta enpresarialean espezializatutako euskarri digitala da enpresabidea.eus, eta «begi bistakoa den hutsunea» bete du, antolatzaileek azpimarratu dutenez.

Bederatzina mila euroko saria jaso dute saridunek, eta Xabier Laka eskultoreak berariaz egindako oroigarria. Andoaingo (Gipuzkoa) Bastero kulturgunean egin dute sari banaketa. Bertan izan dira bi modalitateetako launa finalistak.

Elustondorekin batera, kazetaritza sariko hiru finalistak hauek izan dira: Amaia Lekunberri Ansolaren Anorexia, bestelako gerturapen bat: Zer dio jateari uzten dionak, jateari uzten dionean? monografikoa —Argia aldizkariko Larrun gehigarrian argitaratu zuen—; eta ETBren bi saio: Aske bizi dokumentala eta Biba zuek magazina. Komunikazio atalean, berriz, Aiaraldea proiektua, Aiora Probatxoa-ren Youtubeko kanala eta Aikotaldea.eus webgunea ere lehiatu dira. Aitormenezko oroigarriak jaso dituzte finalistek, horiek ere Laka eskultorearenak.

Aurtengoa ez da izan Elustondoren lehen izendapena: 2020an ere, finalistetako bat izan zen, Tonban ehortzirik sailagatik orduan ere, eta aurreko urtean ere hautagai izan zen, BERRIAn argitaratutako Zozoen elean elkarrizketa sortagatik.

«Ohorezko mugarri»

Irabazleak eta finalistak ez dira izan ohoratutako bakarrak Rikardo Arregi sarietan. Epaimahaikideek Elixabete Garmendia eta Patxi Baztarrika «ohorezko mugarri» izendatu dituzte. Garmendiari «euskarazko kazetaritzan izandako ibilbide oparoa» aitortu diote. Argia-ren zuzendari izandakoa da Garmendia, eta «berari esker aldizkari zorrotz, moderno eta irekia» plazaratzen zen astero-astero. Patxi Baztarrikari, berriz, Rikardo Arregi saria sortzeko bidean egindako ekarpena aitortu diote antolatzaileek —1988an sortu zuen, Andoaingo Udaleko euskara teknikari zela—. «Sari hauen sorrera landu, bideratu eta hauspotu zuen, eta hari zor zaio sariari behar beste eduki eta irismen eman izana».

Hauek osatu dute finalistak izendatu dituen eta sariak erabakiko dituen epaimahaia: Itxaro Borda eta Aingeru Epaltza idazleek, Pantxika Maitia kazetariak, Miren Gabantxo EHUko Gizarte eta Komunikazio Zientzien Fakultateko irakasleak, Ion Muñoa Dustuko Unibertsitateko Komunikazio graduko irakasleak eta Jon Sarasua Mondragon Unibertsitateko Huheziko irakasleak. Epaimahaiburua Andoaingo Udaleko Euskara zinegotzi Alexander Huitzi izan da, eta idazkaria, Arantza Aguado euskara teknikaria.


Summary: Etxelekuk Etxegarairengana joko du, taldearen sorrera gauzatzeko. Gutuna bidaliko diote talde politikoaren sorrera formalizatzeko, eta abenduaren 10eko batzarrerako osatua izatea espero dute. «Kontra» joateko borondatea ukatu dute.

Bazuen izena; orain badu argazkia. Eta baita pixkanaka emendatzen ari den hautetsi zerrenda ere. Peio Etxelekuren inguruan bildu den Elkarrekin Herriarentzat talde politikoaren aurkezpena egin dute Baionako Trinkete Modernoan. Heldu den astean bildaliko diote Jean Rene Etxegarai Euskal Hirigune Elkargoko lehendakariari taldea sortzeko eskaera formala, eta abenduaren 10eko biltzarrerako osatua izanen da. Taldeak izan litzakeen baliabideei buruzko solasa izan nahiko lukete orain lehendakariarekin.

42 izen aurkeztu dituzte prentsaren aitzinean, duela bi aste baino sei gehiago. Baina Etxelekuren hitzetan beste 30 inguru balirateke taldea integratzeko prest. Ondoko asteetan ikusiko da urratsa egiten duten ala ez. Baina, hala bada talde gotorra izanen da Kanboko (Lapurdi) hautetsi, Errobi lurralde eremuko erreferente eta EAJren Ipar Buru Batzarreko lehendakariaren inguruan.

Aurpegiak erakusteaz gain, zer diren eta zer ez diren zehazteko momentua izan da agerraldia: alderdien ordezkaritza ukatu dute: «Gure herrien ordezkariak gara; gure biztanleena». Kostaldeko hirien «kontra» diren barnealdeko taldea izatea ukatu dute; «lurraldearen interesa lehenesten duen sentsibilitate anitz» batzen dituztela erran dute.

Sorreratik Euskal Hirigune Elkargoaren alde agertu badira ere, funtzionamendua «deszentralizatu», inbertsioei «oreka» eman, eta hautetsiei leku gehiago emateko beharra nabarmendu dute. «Hautetsi anitzek deskonektatu dute, eta hori kaltegarria da», adierazi du Etxelekuk. Hautetsiak «erdigunean» emateko elkartzea garrantzitsutzat jo zutela erran zuen «proposamenak eta zuzenketak egiteko».

Bere bizipena kontatu du Guillaume Barucq Miarritzeko (Lapurdi) hautetsiak. Besteak beste EH Baik eta EAJk babestu zuten zerrenda zabal batean aurkeztu zen, eta oposizioko kide da gaur egun. «Anitzetan iruditzen zait elkargoan ez dudala ezertarako ere balio. Batzarretara heltzen gara, eta bost eta sei ordu artean egoten gara bertan; ateratzean irudipena dugu ez dugula ezer egin». Kostaldeko auzapezen «klub txiki bat» dagoela erran du, eta marmarrak entzuten direla kostaldeak dena bereganatzen duelako. Talde politikoen bidez «zinezko eztabaidak» izateko aukera ikusten du.

Ildo beretik jo du Laurent Intxauspe Donibane Garaziko auzapezak ere. Kontseilu exekutiboaren eta lehendakariaren inguruan «zentralizazio handia» dagoela erran du. «Ez dut ezer Etxegarairen kontra, baina posible ote da berekin eta bere egiteko moduekin osoki ados ez egotea?». Haren hitzetan, Ipar Euskal Herriari buruzko «politika global» bat pentsatu behar da, ondoren lurralde eremuetatik gidatuko dena.

Taldearen barnean dagoen aniztasunaz, eta, beraz, koherentzia politikoaz galdetuta, onartu dute gai guzietan ez dutela bat egin; gai batzuei buruz ez dute oraindik hitz egin. «Ez gara denean ados, baina badira batzuk alderdi berekoak direnak eta ez direnak haien artean ados», moztu zuen Ximun Akozeberri Larraineko (Zuberoa) hautetsiak. Taldearen barnean «hitza librea» izanen dela baieztatu zuten.

Baliabideen eskaera

Oraindik ez dute talde politikoa formalki sortzeko urratsik egin; heldu den astean bidaliko diote gutuna Etxegarairi eta bilkura eskatuko diote. «Mintzatzeko beharra» aipatu du Etxelekuk. Talde politikoak izanen dituen baliabideei buruz mintzatu nahi dute, besteak beste.

Baliabide materialez gain, kolaboratzaile bat edo gehiago izateko aukera ukan dezakete talde politikoek. Horretarako atxikitako diru zama elkargoko hautetsien urteko sarien %30 izan daiteke gehienez ere. Beraz, 300.000 euro inguru, talde guzien artean banatzeko. Elkargoko batzarraren esku da erabaki hori, baina, lehendakariaren iritziak pisu handia du. Denbora osoz arituko litzatekeen kolaboratzaile bat izateko aukera nahiko luke Etxelekuk, gutxienez. «Mila eta 1.500 orri arteko txostenak izaten ditugu batzarretarako. Abenduaren 10ekoa ez dugu oraindik eskuratu», deitoratu du, batzarrak aitzin erabakiak lantzeko beharra azpimarratuta.

Elkarrekin Herriarentzat taldekoen hitzetan, oraingoz ez dute Etxegarairen lekua hartzeko asmorik. Hala ere, interesgarria izan daiteke kalkulagailua ateratzea. Aurkeztutako 42 izenei, integratzear diren 30 inguru horiek batuta, 70 baino gehiago dira; talde politikoan zenbat izanen diren jakina ez bada ere, 40 bat hautetsi inguru biltzen dira EH Bairen inguruan. Horri Frantziako ezkerreko alderdien inguruko hautetsiak gehituta, 232 hautetsien erdia baino gehiago ere izan daitezke. Baina, hori, fikzioa da oraingoz.


Sufritu gabe egin du aurrera Argentinak

Summary: Sufritu gabe egin du aurrera Argentinak. Argentinak 0-2 menderatu du Polonia, eta bi selekzio horiek sailkatu dira C multzoan. D multzoan, berriz, Frantziak eta Australiak egin dute aurrera.

Atseden har dezatela argentinarrek. Oraingoz, bederen, Argentinak final-zortzirenetako kanporaketa jokatuko du eta. Saudi Arabiaren aurkako partidaren ostean isuritako malkoak ahaztuta geratu dira Poloniari irabazita (0-2). Beste Munduko Kopa bat hasiko da orain Leo Messiren selekzioarentzat.

Aise menderatu dute Polonia, ia sufritu gabe. Hasi eta buka nagusi izan dira hegoamerikarrak. Hainbeste, markagailua motz gelditu baita. Alexis McAllisterrek eta Julian Alvarezek sartu dituzte bigarren zatian Argentinaren golak, lehen zatian Messik penalti bat huts egin ostean. Era berean, emaitza nahikoa izan zaio Poloniari sailkatzeko.

Lehen zatia borobiltzeko gola baino ez zaio falta izan Argentinari. Lionel Scaloniren taldeak erritmo bizia eman dio partidari, eta oso atzean sarrarazi du Polonia. Robert Lewandowski, esaterako, ez da agertu ere egin. Poloniarrek, ordea, oso ondo defendatu dute euren area ingurua, eta argentinarrei kosta egin zaie gol aukera argiak sortzea. Area ertzetik askotan ahalegindu dira, eta, erdiraketa mordo bat egin arren, saririk ez.

Marcos Acuñak eta Julian Alvarezek izan dituzte Argentinaren aukera onenak, harik eta epaileak, VAR-aren laguntzarekin, Wojciech Szcezsnyk Leo Messiri egindako penalti zalantzagarria adierazi duen arte: erdiraketa batean, Messik buruz errematea egina zuenean, Szcezsnyk Argentinako kapitaina aurpegian jo du eskuarekin. Messik jaurti, eta Szcesnyk gelditu. Jokatu dituen bost Munduko Kopetan hiru penalti jaurti ditu, eta bakarra sartu. Mamuak bueltan. Atsedenaldira, 0-0.

Atsedenalditik bueltan, lehen jokaldian, Argentinak markagailura eraman du joko zelaian erakutsitako nagusitasuna. Nahuel Molinak erdiraketa egin du eskuin hegaletik, eta area barruan, Alexis Mac Allisterrek, bakarrik, baloia sareetara bidali du. Hurrengo jokaldian, baina, gutxigatik ez du Kamil Glikek berdinketaren gola sartu. Julian Alvarezek eman die argentinarrei erabateko lasaitasuna 69. minutuan, Enzo Fernandezen pase on bat aprobetxatuta: 2-0. Markagailuari eusteko are atzerago sartu dira poloniarrak, eta Argentinak barkatu egin du. Markagailu horrekin amaitu da partida.

Multzoko beste neurketan, Mexikok 1 eta 2 menderatu du Saudi Arabia, baina ez da nahikoa izan multzoen fasea gainditzeko. Golen aldea behar izan da nor sailkatzen den erabakitzeko, nahiz eta, tarte luze batez, txartel horiei begira ere izan diren bi selekzioak. Sei punturekin amaitu du Argentinak, eta laurekin berdinduta bukatu dute Poloniak eta Mexikok, hurrenez hurren. Azkena Saudi Arabia izan da.

Danimarka, etxera

Goizago, arratsaldeko lauretan, jokatu dira D multzoko azken bi neurketak. Frantziak ziurtatua zuen multzoburu amaitzea, eta beste hiru selekzioen artean zegoen bigarren postua. Azkenerako, Australiak egin du aurrera, Danimarkari 1 eta 0 irabazi eta gero. Tunisiak ere berea egin du, Frantzia 1 eta 0 menderatu baitu, baina Australiak ez irabaztea ere nahitaezkoa zuen. Tarte batez baino ez dira afrikarrak sailkatuta egon, Whabi Khazrik gola sartu duenean, baina berehala iritsi da beste neurketan Mathew Leckie australiarraren gola. Bestalde, Christian Eriksenen Danimarka izan da multzoko dezepzio nagusia: multzoko azkena izan da, puntu bakarra eskuratuta.

Hala, beste bi final zortzirenetako kanporaketa erabakita geratu dira: Argentinak Australia izango du arerio, eta Frantziaren aurka neurtuko ditu indarrak Poloniak.


Summary: Sute batek Gorraiz merkataritza gunea kiskali du. Sutea nola piztu den ez dagoenez argi, ikerketa bat jarri dute martxan.

Bart gauean, Gorraiz merkataritza gunea (Eguesibar, Nafarroa) suak hartu du, eta bertako ile apaindegiak, garbitegiak, albaitarien guneak eta kafetegiak kalteak izan dituzte. Gertatutakoaren berri jakitean, Eguesibarko Polizia, Foruzaingoa eta suhiltzaileak bertaratu dira.

Oraindik ez dago argi zerk piztu duen sua, baina Poliziak ikerketa bat jarri du martxan. Inguruko errepideak itxita daude jada, eta zirkulazioa bertze bide batzuetatik bideratu dute. Eguesibarko Udalak adierazi du sentitzen dutela halakorik gertatu izana, eta jakinarazi dute Amaia Larraia alkatea bertara joanen dela kaltetutakoei babesa eskaintzera.


Summary: Hiru emakumek zuzenduko dute gaur Alemania-Costa Rica partida. Stephanie Frappart izango da epaile nagusia, eta Neuza Back eta Karen Diaz marrazainak. Lehen aldia da emakumezko batek gizonezkoen Munduko Kopako partida bat zuzentzen duela.

Estreinakoz emakumezko epaile batek partida bat zuzenduko du gizonezkoen Munduko Txapelketa batean. Gaur izango da, eta epaile hori Stephanie Frappart frantziarra izango da. Frappartek E multzoko Costa-Rica Alemania neurketa zuzenduko du, 20:00etan. Gainera, harekin egongo diren marrazainak ere emakumezkoak izango dira: Neuza Back brasildarra eta Karen Diaz mexikarra. Orain arte laugarren epaile izan da Frappart Mexiko-Polonia eta Portugal-Ghana neurketetan.

Frappartek 38 ditu, eta 2011tik da epailea FIFAko partidetan. Ibilbide luzea osatutakoa da emakumezkoen futbolean. Besteak beste, 2018an 20 urtez azpikoen Munduko Kopako finala zuzendu zuen, eta, urtebete geroago, 2019 Munduko Kopakoa, AEBen eta Herbehereen artean. Hortik aurrera gizonezkoen partidak zuzentzen hasi zen, eta berdintasunaren bidean mugarriak ezartzen. Lehenbizi, UEFAk Europako Superkopako finala arbitratzeko izendatu zuen 2019an. Lverpoolek eta Chelseak jokatu zuten neurketa hura, eta gaur moduan bi emakumezko izan zituen hegaletan laguntzen: Manuela Nicosi turkiarra eta Michelle O'neal irlandarra. Ondoren lehena izan zen Txapeldunen Ligako partida bat zuzentzen, Juventus eta Dinamo Kieven artekoa.

Qatarko Munduko Kopan sei emakumezko epaile daude, inoiz baino gehiago. Horietako hiru epaile nagusiak dira: Frappart bera, Yoshimmi Yamashita japoniarra eta Salima Mukasanga ruandarra. Beste hirurak marrazainak dira: Back, Diaz eta AEBetako Kathryn Nessbit.

Txapelketa hasi aurretik egon zen zurrumurrua Frapparti emango ziotela inaugurazio partida. Baina azkenean Danele Orsatok zuzendu zuen Qatarren eta Herbehereen arteko neurketa, eta Frappartek multzoko faseen hirugarren jardunaldian lortu du beste kristalezko sabai bat apurtzea berdintasunaren bidean.


Summary: AEBen enbaxadakoei eta Pedro Sanchezi ere bidali dizkiete lehergaiak. Sei dira guztira atzemandako bonbak; horietatik bost azken orduetan atzeman dituzte, Espainiako Defentsa Ministerioan, AEBen eta Ukrainaren Madrilgo enbaxadetan, Zaragozako arma lantegi batean eta Torrejon de Ardoz herriko aire basean. Pedro Sanchezen aurkako bonba bat atzeman zuten azaroan. Antzeko ezaugarriak dituzte, eta agian gehiago egongo direla ohartarazi dute.

Espainiako Poliziak jakinarazi duenez, sei dira guztira azken egunetan atzeman dituzten bonbak. Azken 24 orduetan bost atzeman dituzte. Espainiako Defentsa Ministerioan, Ukrainak Madrilen duen enbaxadan, AEBek Madrilen duten enbaxadan, Zaragozako Instalaza arma lantegian eta Torrejon de Ardoz herrian den aire basean jaso dituzte lehergailuak; ez aldi berean. Aurretik, azaroaren 24an, Pedro Sanchez presidenteari zuzenduriko beste lehergai bat atzeman zuten Moncloan. Espainiako Auzitegi Nazionalak hartu du ikerketaren ardura.

Publiko egin zen lehena Ukrainaren enbaxadan jaso zuten, atzo, 13:00 aldera. Eztanda egin zuen arte ez zuten detektatu bonba, eta gutuna ireki zuen langilea zaurituta dago leherketaren ondorioz. Gutuna Sergei Pohoreltsev enbaxadoreari zuzendua zen.

Enbaxadako leherketatik ordu gutxira atzeman zuten Zaragozako arma lantegira ailegatutako bonba-gutuna –lantegi horretan ekoizten dira gerran Espainiak Ukrainiari bidaltzen dizkion granada jaurtitzaileak–. Polizia iturrien arabera, segurtasun zerbitzuek susmagarritzat jo zuten jasotakoa, eta, hortaz, erdietsi zuten bonba kontrolatzea. Berdin gertatu da gaur goizaldean Espainiako Defentsa Ministerioan eta Torrejongo aire basean atzemandakoekin: garaiz detektatu dituzte, eta ez da izan zauriturik. Atzeman duten azken bonba AEBek Madrilen duen enbaxadakoa izan da; eguerdian detektatu dute. Gutun guztiek «antzeko ezaugarriak» dituzte, eta kaligrafiak ere bat egiten du.

Horien berri izan ondotik jakinarazi du Espainiako Gobernuak azaroaren 24an Moncloan jaso zuten lehergaiaren berri. Bost bonben artean loturarik den argitzeko ikerketa abiatu du Poliziak. Plazaratutako informazioaren arabera, Espainiako Auzitegi Nazionala terrorismo delitu gisan ari da aztertzen kasua. Halaber, Espainiako Gobernuko Atzerri ministro Jose Manuel Albares Ukrainako Gobernuko ordezkariekin jarri da harremanetan, azken orduetan gertatutakoari heltzeko. Barne Ministerioak ohartarazi du balitekeela kasu gehiago izatea datozen orduetan.


Summary: Israelgo armadak beste bi palestinar hil ditu tiroz, Zisjordanian. Jeningo errefuxiatuen kanpalekuan egin dute sarekada Israelgo indarrek. Zortzi palestinar hil dituzte 72 orduan, eta hamar astebetean. NBEk onartu egin du 2023an Nakbaren 75. urteurrena oroitzeko ebazpena.

Oldarraldiek ez dute etenik Zisjordanian. Palestinako Osasun Ministerioak baieztatu duenez, Israelgo armadak beste bi palestinar hil ditu tiroz, Zisjordanian, Jeningo errefuxiatuen kanpalekuan. Orotara, Israelgo indarrek zortzi palestinar erail dituzte azken 72 orduetan, eta hamar astebetean, 2006tik lurralde okupatu horretan izan den indarkeria boladarik handienean. Israelgo armadak egindako sarekadan, gainera, palestinar bat zauritu dute, WAFA Palestinako berri agentziaren arabera.

Israelgo armadak esan du operazioan agenteei eraso egin dietelako erantzun behar izan dutela haiek tiroka, «ustezko erasotzaileak neutralizatzeko». Hain zuzen, Israelgo armadak baieztatu du Mohammed Ayman al-Saadi dela hil duenetako bat, Palestinako Jihad Islamikoko goi agentea. Poliziaren arabera, Al-Saadik «Israelgo indarren aurkako hainbat eraso egin eta erakundeko milizianoak armaz hornitzen zituen».

Erakunde militarrak, halaber, Naeem Jamal al-Zubaidiren heriotza ere baieztatu du, eta «Israelgo indarren aurkako hainbat tiro erasotan parte hartu duen agente terrorista» gisa identifikatu du. Tokiko iturrien arabera, Al-Zubaidi Al-Aqsako Martirien Brigadakoa zen. Hain zuzen, iturri horiek eta lekukoek EFE berri agentziari esan diotenez, Israelgo konboi militar batek etxe batera zuzenduta zeuzkan misilak.

«Hau da terrorismoaren aurka borrokatzeko modua. Hau da Israelgo herritarrak babesteko modua». Adierazpen horiek egin ditu Israelgo lehen ministro Yair Lapidek, albistea jaso eta gutxira.

Gertakari horrek haserrea eta sumina eragin ditu palestinarren artean. Hala, Al-Fatah Palestina Askatzeko Erakundeko talde nagusiak eta beste zenbait erakundek grebara deitu dute gaurko.

Israelgo armadaren erasoak etengabekoak izaten ari dira Zisjordanian azken egunotan. Atzo, esaterako, 25 urteko palestinar bat hil zuen tiroz, Jabaden, Jenindik gertu, Palestinako Osasun Ministerioaren arabera. Eta herenegun, bost palestinar erail zituen, tartean bi anaia, WAFAk zehaztu zuenez.

2022an, guztira, 158 palestinar hil dituzte —besteak beste, milizianoak, zibilak eta adingabeak— Israelen eta Zisjordania okupatuaren arteko gatazkaren esparruan, Palestinako Aginte Nazionalaren arabera; Israelen bandoan, berriz, 29 pertsona erail dituzte, eta horietatik 21 zibilak izan dira.

Nakbaren 75. urteurrena, gogora

Horrekin guztiarekin lotuta, NBE Nazio Batuen Erakundeko Batzar Orokorrak Palestinaren eta Israelen arteko gatazkari buruzko bost ebazpen onartu zituen atzo, palestinarrek Nakba izenez —hondamendia esan nahi du arabieraz— oroitzen duten ebazpena barne; zehazki, maiatzaren 15a da palestinarrek beren exodoa eta Israelgo Estatuaren sorrera gogora ekartzen dituzten eguna.

Hain justu, 2023an Nakbaren 75. urteurrena oroitzeko ebazpena onartu dute, aldeko 90 botorekin; 30 estatuk aurka bozkatu dute, eta 47 abstenitu egin dira. Israelek gogor kritikatu du hartutako erabaki hori.

Ikusi gehiago: Israelen eta Palestinaren arteko gatazka «borborka hastear» dagoela ohartarazi du NBEk

Onartutako beste ebazpenen artean, Israeli eskatzen zaio geldiaraz ditzala «nazioarteko zuzenbidearen aurkako ekintza guztiak, Palestinako lurralde okupatuen osaera demografikoa eta estatusa aldatzeko eta kokaguneetako jarduera amaitzeko».

Era berean, NBEko Batzar Orokorrak onartutako beste ebazpen batean nabarmendu zuen «premiazkoa» dela ahalegina egitea «negoziazio sinesgarriak» abiarazteko, eta bake justu eta iraunkorra lortzeko, nazioarteko erakundearen ebazpenetan oinarrituta».

Bozketak egin aurretik, Palestinak NBEn duen ordezkari Rijad Mansurrek gainerakoei eskatu zien herri palestinarrarekiko «bidegabekeria historikoa» onartzeko: «Palestinak merezi du jasandako sufrimenduaren aitortza, baita biktimentzako justizia ere». Haren hitzetan, «inpunitatea amaiaraztea da Israelen okupazioarekin bukatzeko modu bakarra».

«Inor ez dago salbu Palestinan, inor ez», nabarmendu zuen Mansurrek, eta salatu zuen 2022a «urterik hilgarriena» dela Zisjordaniako palestinarrentzat, 2000ko irailaren amaieran bigarren Intifada hasi zenetik; Palestinaren independentziaren aldeko matxinada izan zen. Hori dela eta, ohartarazi zuen palestinarrek «nazioarteko babesa» behar dutela.

Bestalde, Gilad Erdan Israelek NBEn duen ordezkariak kritikatu zuen onartutako ebazpenek «Ekialde Hurbilean gertatzen den guztiaren errua Israeli egoztea» dutela helburu, eta «palestinarrak egoera honetan duten erantzukizunetik absolbitzea». Erdanen arabera, «urtez urte, desitxuratutako ebazpen horiek onartu egiten dira, eta, hala, bermatzen da gatazka inoiz ez dela amaituko». Haren iritziz, Israelen eta Palestinaren arteko gatazka, «beste edozein gatazketan bezalaxe, bi aldeak negoziazio mahaian eserita konpon daiteke».


Summary: NBEk dio Lurraren berotzea gelditzeko hamar bilioi euro baino gehiago inbertitu beharko direla. Lurraren tenperatura igoera 1,5 gradutik beherakoa izateko, «naturan oinarritutako konponbideak» erabili beharko dira, Nazio Batuen Ingurumen Programak erran duenez.

Nazio Batuen Ingurumen Programak (NBIP) gaur argitaratutako txosten baten arabera, berotegi efektuko gasen emisioak murriztea ez da nahikoa lurraren berotzea gelditzeko. NBIPk adierazi duenez, Lurraren tenperaturaren igoera 1,5 gradutik beherakoa izateko, «naturan oinarritutako konponbideak» erabili beharko dira. Hortaz, bai gobernuek, bai sektore pribatuak hamar bilioi euro baino gehiago inbertitu beharko lituzkete 2050 bitarte.

Ikusi gehiago: Lurraren %30 babestu behar litzateke naturaren onurei eusteko

Aipatutako neurri horien artean daude basoberritzea, eguzki energia erabiltzea edo laborantza jasangarria egitea. Politika horiek, bertzeak bertze, ekosistemak babesten dituzte, emisioak murrizten dituzte, eta biodibertsitatea ez galtzea ahalbidetzen dute. «2050ean zero isuri izateko trantsizioa egin ahala, giza jarduera guztia ere birbideratu behar dugu, denok bizi garen mundu naturalaren gaineko presioa arintzeko», azaldu du Inger Andersen NBIPeko zuzendariak.

Andersenek gobernuei, enpresei eta finantza sektoreari dei egin die, naturan oinarritutako konponbideak gauzatzera bideratuta dauden funtsak «zorrozki» igotzeko. Hala ere, NBIPk nabarmendu du gobernuek «nekez» igoko dituztela inbertsioak, orain haien inbertsioak totalaren %83 baitira. Hortaz, erakundeak dio sektore pribatuaren inbertsioek izan behar dutela «nabarmen handitu» beharrekoak.

NBIPk azaldu du naturarendako negatiboak diren neurrietan egiten diren inbertsioak positiboetan egiten direnak baino hiru eta zazpi aldiz handiagoak direla. Inbertsio «kaltegarri» horien artean daude, adibidez, arrantzaren sektoreari, laborantzari eta erregai fosilen sektoreari ematen zaizkien laguntzak.

Biodibertsitatea mintzagai

Nazio Batuen Aniztasun Biologikoari buruzko Hitzarmena (CBD) Montrealen (Quebec) elkartuko da hemendik aste batzuetara, eta biodibertsitatearen kontserbazioari, leheneratzeari eta kudeaketari buruz mintzatuko dira bertan. Txostena bilkura horren harira argitaratu da. Izan ere, eztabaidatsuak diren gaiak izanen dituzte solasgai: Lurraren %30 eremu babestu izendatzea, eta txostenean «kaltegarri» izendatzen dituzten laguntzak desagertzea edo murriztea, besteak beste.