Summary: Amiantoaren funtsa ez da indarrean sartu oraindik. Sindikatuek eta biktimek elkarteek salatu dute Espainiako Gobernuak eman nahi dituen kalte ordainak ez direla legean adostutakoak.

CCOO eta UGT sindikatuek eta Amiantoaren Biktimen Elkarteen Federazioak (Fedavica) salatu dutenez, Espainiako Gobernua amiantoaren biktimentzako konpentsazio funtsa indarrean jartzeko epeak urratzen ari da. Horrekin batera, salatu dute gobernuak eman nahi dituen kalte ordainak ez direla legean adostutakoak.

Agiri bateratu batean azaldu dute gobernuak oraindik ez duela indarrean sartu legea garatzen duen erregelamendua. Legea 2022ko urrian onartu zen, eta aspaldi gainditu zen horretarako zuen 90 eguneko epea.

Gizarte Segurantza Ministerioak egina du proiektu bat, baina, salatu dutenez, «legearen espirituaren kontra» doa, besteak beste, oso kalte ordain ekonomiko urriak jasotzen dituelako. «Proiektuan proposatutako zenbatekoak bide judizialetik lortzen ari diren kalte ordainak baino askoz ere txikiagoak dira. Baita beste kolektibo batzuei ematen zaizkienak baina txikiagoak ere, hala nola terrorismoaren, GIBaren eta talidomidaren biktimei ematen zaizkienak baino».

Salatu dute, halaber, amiantoaren kalte-ordainetan PFEZ zerga ordaindu behar dela, beste kasuetan ez bezala. Haien ustez, horrek amiantoaren biktimak «diskriminatzea» eta «bigarren mailako biktimatzat» jotzea dakar. Era berean, esan dute «onartezina» dela erregelamenduak azken urteetan hildako biktimen senideak kontuan ez hartzea eta haiei kalte ordainetarako eskubiderik ez aitortzea.

Beasaingo CAF

Bilboko Epaitegiak ebatzi du Sidenorrek eta Cofivacasa enpresa publikoak 156.872 euro ordaindu beharko dizkiotela amiantoaren ondorioz hil zen langile baten familiari, Asviamie amiantoaren biktimen elkarteak jakinarazi duenez. Langileak Echevarria SA enpresan lan egin zuen 1972tik, eta gero Sidenorren, 2010era arte, erretiroa hartu zuen arte. 2018an hil zen. Epaiketan Sidenorrek uko egin zion familiarekin akordio bat egiteari.

Amiantoaren gaiarekin lotuta, Elena Perez Barredo Eusko Jaurlaritzako Lan eta Gizarte Segurantza sailburuordeak aitortu du Osalanek Beasaingo CAFen uda honetan gertatutakoaren berri izan zuela prebentzio ordezkari batek deitu ostean, abuztuaren 25ean. Birmoldaketa lan batzuetan amiantoa aurkitu zuten lantegiko hiru nabetan, eta irailaren hasieratik daude itxita. Ostegun honetan parte hartu du Barredo Eusko Legebiltzarrean, EH Bilduk eta Elkarrekin Podemosek eskatuta. Barredok azpimarratu du Osalanek «egoki» jokatu zuela, gertatukoaren berri izan bezain laster jardun zuela.


Summary: Gazte Topagune Sozialistako egitaraua moldatu dute GKSk eta IAk. Urriaren 13an eta 14an egingo dute, Atarrabian eta Burlatan. EH Bilduri eta Sorturi egotzi diete ekitaldia «debekatu» nahi izatea.

Gazte Topagune Sozialistaren egitaraua moldatu dute Gazte Koordinakunde Sozialistak eta Ikasle Abertzaleek, Atarrabiako eta Burlatako (Nafarroa) udalek hura egiteko baimena ukatu ostean. Bi eragileek EH Bilduri eta Sorturi egotzi diote topagunea «debekatu» izana, baina azaldu dute udalerri horietan egiteko asmoari eutsiko diotela, nahiz eta egitaraua murritzagoa izan: urriaren 13an eta 14an egingo dute.

Urriaren 11tik 15era bitarte egingo zen ekinaldi baten berri eman zuen GKSk eta Ikasle Abertzaleek uztailean, baina ez dute Atarrabiako eta Burlatako udalen baimenik eskuratu horretarako. Atarrabiako Udalak argudiatu zuen bizilagunekin adostua duela udalerri hartan urtean jaialdi bakarra egitea (Hatortxu Rock), eta gaineratu bi eragileek udalaren baimena eskuratu gabe eman zutela topagunearen berri.

Antolatzaileen arabera, ordea, eurek bazuten udalen «ahozko baimena», baina EH Bilduk eta Sortuk atzera bota nahi izan dute ekitaldia. Are gehiago, argudiatu dute ez zuketela eginiko «lan eta diru inbertsioa» egingo jakin izan balute ez zutela horretarako baimenik. Era berean, nabarmendu dute topagunea ez dela «makrojaialdi» bat, gazteek «kontzientzia politikoa pizteko eta pentsamendu kritikoa sustatzeko elkargune bat» baizik.

Egitarau berriarekin, GKSk eta IAk «herriko egunerokotasuna ez oztopatzeko» konpromisoa adierazi dute, eta nabarmendu «izaera politikoko egitaraua» izango duela. Gaueko ekitaldiei dagokienez, udalari leporatu diote modurik ez eman izana kontzertuak egiteko «baldintza egokiak» izateko, eta jakinarazi dute horiek murriztu eta lekuz aldatu dituztela, «herritarrak kontuan hartuta».

Urriaren 13ko arratsaldean ekingo diote egitarauari, Burlatan. 18:00etan hiru hitzaldi egingo dituzte: gazte eta ikasleek «sozialismoaren eraikuntzarako» dituzten erronkak, «militantzia komunistarako» eredua eta «proletarizazio prozesua eta ziklo aldaketa politikoa» hizpide. Ondoren, manifestazio bat egingo dute, Topagune Sozialistari debekurik ez! lelopean, eta kontzertuak gauean. Hurrengo goiza «estrategia sozialista berriari» buruzko hitzaldi batekin hasiko dute, eta beste manifestazio bat egingo dute gero; oraingoan, Atarrabian. Bazkariaren ostean, kontzertuen txanda izango da, Totem aretoan.


Summary: «Euskararen ofizialtasuna aldarrikatzera» hots egin dute Nafarroa Oinez-en antolatzaileek. Heldu den igandeko festa aurkeztu du Etxarri Aranazko Andra Mari ikastolak

Nafarroa Oinez ospatzeko modu bakarra ez, «hamaika» direla gogorarazi dute gaur Andra Mari ikastolako arduradunek. Igandean eginen dute festa Etxarri Aranatzen (Nafarroa), baina aurretik ere aukera izanen da egitarau zabal batez gozatzeko. Gaur aurkeztu dituzte egitaraua, ibilbidea eta festaren nondik norakoak, Iruñean.

Egitaraua «ilusio handiz» osatu dutela azaldu du Nafarroa Oinez-en Jarduera Batzordeko arduradun Maider Ansak: «Denontzat gozagarri izanen den jarduera andana prestatu dugu; adin guztietako jendearentzat espazio eta jarduerak biltzen dituen egitarau zabala eskaini nahi dugu, ondo baitakigu Nafarroa Oinez bizitzeko hamaika modu daudela». Bereziki zaindu dute haurrentzako programazioa, eta jolas gune ugari paratu dituzte ibilbidean. «Ibilbide osoan, erraldoiak, ipuin kontalariak eta pailazoak izanen dira, eta, Utzubar Txiki gunean, Haurren Hiria eratuko da, birziklatutako osagaiekin egindako txokoa, haurrek material ezberdinekin esperimentatzeko aukera izan dezaten», esan du Ansak.

Hiru gune eta egitarau oso bat

Ibilbidea ia hiru kilometro luze da eta hiru gunetan banatuta egongo da. Hirurak, herrian bertan: Utzubar Txiki, Arluzepe eta Batzeta. Horietan, zuzeneko musika emanaldiak izanen dira: besteak beste, Trikiteens, Nafarroa 1512, Gozategi, Alerta Gorria, Trikidantz, Alarma Morea, DJ Bull eta The Potes taldeak ariko dira oholtza gainean. «Gainera, aurtengo Nafarroa Oinez-en abestiaren musikagile Joseba Tapia zuzenean ikusi eta entzuteko parada izanen da».

Zuzeneko musikarekin gozatzeaz gain, gazteek Erronkan parte hartu ahal izango dute. «Nafarroako 11 ikastolatako ehundik gora ikaslerentzat prestatuko jolas erraldoia da Erronka, euskara eta ohitura osasuntsuak sustatzeko asmoz egina. Erronkalariek, gunez gune, hainbat kirol ekintza, oztopo eta trebetasun proba gainditu beharko dituzte», azaldu dute antolatzaileek.

BERRIA, festarekin bat

Urtero bezala, BERRIAk bat eginen du Nafarroa Oinez festarekin, eta hainbat jarduera antolatu ditu, Andra Mari ikastolarekin elkarlanean. Larunbatean, esate baterako, Oinez-en bezperako jaialdia eginen dute herriko plazan, 16:30ean. Pontx pailazoa igoko da taula gainera, haur eta helduak gozarazteko. Igandean, berriz, Erronka jolasa prestatu du BERRIAk. Utzubar Txiki gunean izanen da, 11:00etatik 14:00etara. Bestalde, Lur Korta ipuinak kontatzen ariko da Batzeta gunean, 12:00etatik aurrera.

Euskararen ofizialtasuna aldarri

Andra Mari ikastolako antolatzaileek azaldu dute igandekoa, festaz gozatzeko eguna izateaz gain, «aldarrikapenak zabaltzekoa» ere izanen dela. «Euskarari bultzada emateko eguna izanen da, baita oinarrizko aldarrikapen bati oihartzuna ematekoa: euskararen ofizialtasuna Nafarroa osora zabaltzearena, euskaldun guztien hizkuntza eskubideak lurralde osoan errespeta daitezen», azaldu du ikastolako zuzendari Iñigo Orellak.

«Ikastolen izaera publikoa aldarrikatzearekin batera, gure hezkuntza proiektu kalitatezkoa eta eraldatzailea plazaratu nahi dugu Nafarroa Oinez festan ere, aniztasunari eta inklusibotasunari garrantzi berezia emanez», gehitu du. «Izan ere, gure helburu nagusietako bat da ikasle mota guztiei heziketarik onena eskaintzea, behar klase guztiei erantzunez; eginkizun hori betetzeko daukagun baliabide falta agerian utzi nahi dugu igandeko festan».

Garraioari buruzko jarraibideak

Etxarri Aranatzera iristeko moduari dagokionez, ahal den neurrian garraio publikoa erabiltzera animatu du Andra Mari ikastolak: «Trena aukera ona da. Etxarriko tren geltokitik Nafarroa Oinez-en ibilbidera 200 metro baino ez daude. Gainera, Renfek ordutegi berezia eskainiko du igandean». Trenen ordutegiak ikusgai izanen dira Nafarroa Oinez-en webgunean.

Autobusez doazenentzat, aparkaleku bereziak atonduko dituzte Zumurdineta industrialdean, bigarren eta hirugarren guneen artean, ibilbidetik 200 metrora. «Herrira autoz etorriko diren horientzat guztientzat ere gauzak errazten saiatu gara, edozein norabidetatik datozen ibilgailuentzat sarrerak eskainiz, eta aparkalekuak hiru guneetatik gertu jarriz. Honi buruzko informazioa, aplikazioan, webgunean eta sare sozialetan aurkitu daiteke». Autokarabanek aparkatzeko gune propioa izango dute, herriko erdigunetik gertu.


Summary: Foru Hobekuntzaren erreforma aztertzeko lantaldea osatuko dute. PSNk, EH Bilduk, Geroa Baik eta Zurekin Nafarroak lantaldea sortzeko eskaera erregistratu dute asteon

Azkenean. Asteon, PSNk, EH Bilduk, Geroa Baik eta Zurekin Nafarroak lantaldea osatzeko eskaera erregistratu dute parlamentuan.

Kostatu da, baina. 2019ko akordio programatikoan jaso zen Foru Hobekuntzaren berritzea aztertzeko lantalde bat sortuko zela, baina azkenean ez zen ezer egin. 2021ean Foru Komunitatearen egoerari buruzko eztabaidaren testuinguruan lantaldea sortzeko konpromisoa onartu zen gehiengoz Nafarroako Parlamentuan, baina azkenean ez zen ezer egin. Iaz, estatutuaren 40. urteurrenean testuinguruan, aukera hori aipatu zen berriz baina azkenean ez zen ezer egin. Legealdi honi begirako akordio programatikoan, berriro ere ekinaldi hori abiarazteko asmoa jaso zen, eta inbestidura saioan Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakariak konpromiso publiko hori hartu zuen. Oraingoan, alta, sozialistek ezin izan dute gai hori gehiago atzeratu.

Lehen urratsa baino ez da, eta oraindik bere bidea egin beharko du. Lehenik, datorren asteleheneko Parlamentuko Mahaiko eta Eledunen Batzordeko bilkuran bide emango zaio eskaerari. Handik, Foru Erregimeneko batzordera pasako da eskaera, eta haren esku egongo da lantaldea sortu edo ez. Sinatzaileek gehiengoa dutenez ez luke arazorik egon behar.

Behin lantaldea osatzen denean, bertan parte hartuko dutenek aztertuko zer egutegi izango duen. Luze jo dezake eztabaidak, baina behingoz proposamenak jasotzeko eta entzuteko foroa sortzeko urratsa egin da.

Ikusi gehiago: XXI. menderako akordioaren bila

Eskaeran jasotzen denez, egungo Nafarroako Foru Eraentza Berrezarri eta Hobetzeari buruzko 13/1982 Lege Organikoaren berritzea aztertuko du lantaldeak , «XXI. mendeko herritar nafarren errealitate sozialera egokitzeko asmoz». Testuak gogorarazten duenez, iaz 40 urte bete ziren Nafarroako legediaren eta instituzioen oinarri den lege hori indarrean sartu zenetik. Zehazki, 1982ko abuztuaren 10ean jarri zen abian, nafarren artean haren edukiari buruzko erreferendumik egin gabe. Eskaerak gogora dakar, halaber, 2021eko azaroan, Nafarroako Parlamentuko gehiengoak ebazpen bat onartu zuela: duela bi urteko beste agiri hark zioen lantaldea bultzatu behar zuela legebiltzarrak, eta talde guztiek izango zutela tokia.

2004ko aurrekaria Ez da halako lantalde bat osatzen den lehen aldia parlamentuan. Seigarren legealdian, 2004tik 2005era bitartean, lanean aritu zen autogobernuaren lantaldea. Mahai haren bueltan entzun ziren Foru Hobekuntzaren berritzeari buruzko proposamenak. Ekinaldi hark porrot egin zuen, orduko alderdiak ez baitzen gai izan ados jartzeko.

Hemeretzi urte iragan dira geroztik. Normala denez, ordukoaren bestelako osaera du egungo parlamentuak, baina funtsean, alderdi nagusiak modu batera edo bestera ordezkatuta daude. Ikusi beharko da zer jarrera eta proposamen ekartzen dituen talde bakoitzak. Eskuinari dagokionez, litekeena da zalaparta handia eragitea lantaldeak berak. Proposamenei dagokionez, 2004ko lantaldean UPNk eskaera bakarra jarri zuen mahai gainean: Foru Hobekuntzaren bigarren xedapen gehigarriak ezartzen du Nafarroako Parlamentuaren esku dagoela dagoela Konstituzioko laugarren xedapen iragankorra aktibatzea; Nafarroak euskal estatutuarekin bat egiteko aukera jasotzen duena, alegia. UPNk proposatu zuen hori indargabetu behar zela.

Iaz, BERRIA-k erreformaren aukerari buruz galdetu zionean, UPNk onartu zuen ez diola erreparorik eztabaidari, baina azpimarratu zuen alderdi abertzaleen asmoak geldiaraztea dela euren helburua. «Esparru juridikoa aldatu nahi dute Espainiarekin erlazioak aldatzeko, Nafarroak Euskadirekin bat egiteko eta Espainia hausteko». Beste behin, berretsi zuten Konstituzioko laugarren xedapen iragankorra eta Foru Hobekuntzako bigarrena xedapena indargabetu nahi dituztela.

PSNk, berriz, ahal duen bakoitzean oso argi utzi nahi izan du erreforma oro «Espainiako Konstituzioaren barruan» egin behar dela. 40. urteurrenaren ekitaldi ofizialetan zein abuztuko inbestidura saioan, Txibitek ideia hori azpimarratu nahi izan du. Gainera, oraindik orain, Foru Hobekuntzan jasotako eskumen guztiak garatu gabe daudenez, Txibitek azaldu du oraindik ere bide horretan aurrera egiteko tartea geratzen dela.

Anbizioa eta erreferenduma EH Bildu eta Geroa Bai izan dira eztabaida politiko hori bultzatu duten bi indar nagusiak. Duela hemeretzi urte ere hala gertatu zen. Legealdi hartan Batasuna legez kanpo zegoen eta ezker abertzaleak ez zuen parte hartu, baina egun EH Bilduren parte den Aralar izan zen proposamen ugari egin zituen alderdietako bat. Bestea Eusko Alderdi Jeltzalea izan zen. Orain EH Bilduren eta Geroa Bairen txanda iritsiko da.

Duela urtebete, erreformaz galdetuta, Geroa Baiko Uxue Barkosek nabarmendu zuen «anbizioz» jokatu behar dela eta zaila izanagatik ere, «ahalik eta akordio zabalena» lortu behar dela.

EH Bilduko Adolfo Araizek, berriz, adierazi zuen ez diotela uko egin estatusa aldatzeari eta argi utzi zuen zein den eurentzat ezinbesteko baldintza: edozein aldaketa orokor erreferendum bidez berrestea. 1982an egin ez zena zuzentzea, alegia.


Summary: Migrazio krisietan neurri zorrotzagoak hartu ahalko dituzte EBko estatuek. Besteak beste, asilorik lortzen ez duten migratzaileak denbora luzeagoan eduki ahalko dituzte atxilo. Europarlamentuak izango du azken hitza, 2024an.

EB Europako Batasuneko estatu kideetako Barne ministroek hiru urte eman dituzte blokeko migrazio eta asilo legeen erreformak eztabaidatzen. Azkenean, atzo adostu zuten Migraziorako Itunean negoziatzeko falta zuten azken puntua, hain zuzen, migrazio krisi posible bati aurre egiteko nola jokatu zehazten duena. Edonola ere, ez zuten EBko Barne ministroek adostu, estatu kideetako enbaxadoreek baizik, Bruselan. Hala, estatu kideetako gobernuek baimena izango dute krisi posible batean neurri «zorrotzagoak» hartzeko. Horien artean, adibidez, beren eskaerak aztertzen ari diren bitartean asilo eskatzaileek mugan luzaroago egon behar izatea; eta, itzulera prozesua amaitu arte, asilorik lortzen ez duten migratzaileak luzaroago atxilo izatea —hamabi asteetakoa da egun epea—.

Era berean, adostutako erreformak nolabait kolokan jartzen du aurrekoa. Joan den ekainean adostutako neurriak migratzaileei eta asilo eskatzaileei erantzun bat ematera behartzen zituen talde komunitarioko gobernuak. Bi aukera aurkeztu zituzten: kontinentera iristen ziren 30.000 asilo eskatzaile urtero euren artean banatzea, eta, bestela, ukatzen zuten iheslari bakoitzeko 20.000 euro ordaintzea. Migrazio krisi bati aurre egiteko, ordea, krisia jasaten ari den estatuak aukera du estatu kide bati laguntza eskatzeko, baina estatu horrek ahalmena izango luke lagundu edo ez erabakitzeko.

Eta laguntzekotan, hori egiteko hiru modu zehaztu dituzte dokumentuan: iheslari batzuei euren herrialdean asiloa ematea, krisia jasaten ari den estatuari asilo eskatzaileen izapideak tramitatzen laguntzea, eta, azkenik, laguntza ekonomikoa ematea. Edonola ere, hiru neurri horietako bat abian jarri baino lehen, Europar Kontseiluak onartu egin beharko du.

Migrazio krisi posible bati nola erantzun zehazteaz aparte, kontzeptu hauxe gehitu dute dokumentuan: migrazioaren instrumentalizazioa. Hori egitea litzateke, adibidez, herrialde bat «ezegonkortzeko» asmoarekin, herrialde horretara milaka migratzaile bidaltzea. Italiak hala eskatuta gehitu dute kontzeptua. Eta horren harira, beste eskaera bat ere egin du Erromak, zera: giza laguntza ematen duten GKE gobernuz kanpoko erakundeak, instrumentalizazio horren saiakeratzat jotzea.

Zenbait GKEk salatu dute neurri horiek «migrazioaren krisia bera baino eskala handiagoko krisi bat» eragin zezaketela. Batez ere, iheslariak mugan geldi edo atxilo «denbora luzez» izaten badituzte. Baina Europako Batzordeko presidente Ursula von der Leyenen arabera, «iraultzailea» da EBk adostutako Migraziorako Ituna.

Bide luzeko negoziazioak

Tirabira handiko egunen ondoren iritsi da akordioa. Espainiako jarduneko Barne ministro Fernando Grande-Marlaskak jakinarazi zuenez, joan den astean dagoeneko ados zeuden blokeko ia barne ministro guztiak. Baina Italiako Barne ministroak dokumentua blokeatu zuen behin-behinean, akordioa bere gobernuko kideei aurkeztu, eta horiek baiezkoa eman arte.

Hain justu, EBko migrazioaren aferaren erdigunean dagoen herrialdeetako bat da Italia. Azken asteotan ehunka migratzaile iritsi dira hango Lampedusa uhartera; eta, oraingoz, iritsierek ez dute ia etenik. Auzi horren harira, Italiak Alemaniarekin egin du talka negoziazioetan, Olaf Scholz buru duen gobernuak finantzatu egiten baititu erreskate horietan parte hartu duten zenbait erakunde.

Azkenean, bai Alemaniak, bai Italiak, baiezkoa eman diote erreforma sortari. Baina kontra bozkatu dute Hungariak eta Poloniak —ekainean onartutako erreformen bozketan ere hala egin zuten—, eta abstenitu egin dira Austria, Txekiar Errepublika eta Eslovakia.

Edonola ere, oraingoz, ituna ez da behin betikoa. Europako Parlamentuari aurkeztea da eman beharreko hurrengo pausoa; gero, eztabaidak hasiko dituzte, eta, azkenik, erreformak bozkatuko dituzte; ziurrenik, 2024an.


‘Festen’ gaurkotu bat taulara

Summary: ‘Festen’ gaurkotu bat taulara. Thomas Vinterberg zinemagilearen ‘Festen’ filmean oinarritutako antzezlana estreinatuko du ostiralean Bilboko Arriaga antzokiak. Maria Goirizelaiak zuzendu du obra, eta Kepa Errastik ekarri du euskarara.

«Barrutik ustelduta dagoen ustezko familia perfektua erakusten du Festen antzezlanak, oso modu gordinean». Thomas Vinterberg zinemagile danimarkarraren filmik ezagunenetako bat eszenaratzeko lanetan dabil Maria Goirizelaia zuzendaria egunotan, Bilboko Arriaga antzokian. Pieza hori da antzokiaren denboraldi honetako ekoizpen propio nagusia, eta hamar laguneko lantaldea egongo da oholtza gainean. Ostiralean estreinatuko dute euskaraz, eta handik hilabetera emango dute gaztelaniaz.

Berez, 1998. urtean estreinatu zuen izen bereko filma Vinterbergek. «Bere garaian asko hunkitu ninduen filmak; iraultza bat ekarri zuen, eta ekoizpen hau ere bide beretik joango dela iruditzen zait», nabarmendu du Calixto Bieito Arriaga antzokiko zuzendariak. Zinemagilearen ibilbideko lanik esanguratsuenen artean dagoela diote dute aditu askok, eta sari ugari ere eskuratu zituen. Tartean, 1998ko Cannesko Zinemaldiko Epaimahaiaren Saria.

«Ikuskizun basati bat da», aurreratu du Goirizelaiak. Hainbat urteren ondoren, gurasoen etxera itzuliko da Jon, aitaren 60. urtebetetzea ospatzera. Han daudela, baina, lehertu egingo da festa, filmean bezala: Jonek familia osoaren aurrean salatuko du umetan aitak sexu abusuak egin zizkiela berari eta zendutako arreba bikiari. Hipokrisia, sexu abusuak, boterea, familia eta haren balioak izango dira, besteak beste, antzezlanaren bidez jorratuko diren gaietako batzuk. «Familia askotan oraindik ere isilean mantentzen den zorigaiztoko gertaera bat dago obraren oinarrian. Nolabaiteko salaketa bat da», kontatu du antzezlaneko zuzendariak.

Egoitz Sanchez aktoreak jokatuko du pertsonaia nagusiaren rola euskarazko bertsioan, eta bederatzi aktore izango ditu ondoan: Mikel Martinez, Lander Otaola, Ane Pikaza, Ione Irazabal, Nagore Gonzalez, Olatz Ganboa, Aitor Borobia, Kepa Errasti eta Loli Astoreka. Horiez gainera, Aiala Mariño Jauregi gaztea ere agertuko da tarteka agertokian. «Oso obra korala da, aktore guztiok gaude une oro eszenatokian, eta, azken batean, denon artean atera dugu obra aurrera», adierazi du Sanchezek. Aktoreen ausardia nabarmendu du Goirizelaiak: «Festen ausardia eskatzen duen ikuskizun bat da, eta oholtza gainean gertatzen den guztiak benetakoa izan behar du. Horixe izan da helburu nagusia: dena orainaldian gertatzea, eta ikuslea ere horren parte izatea». Era berean, obraren erritmoa ere nabarmendu nahi izan du Sanchezek: «Oso gauza serioez hitz egiten da antzezlanean, baina dinamismo handia du, kontrastez beteta dago. Uste dut publikoaren kontzientziak astintzeko balioko duela».

Kamera bat eszenatokian

Aktoreez gainera, kamera eskuan duen pertsonaia bat ere egongo da antzezlan osoan taula gainean: Rut Briones, Gheada ikus-entzunezko estudioko kidea. Zinemagileak filmean erabilitako Dogma 95 mugimenduaren «espiritua» gogora ekartzeko asmoz egingo dute hori, Goirizelaiaren hitzetan. Zuzenean grabatzen arituko da Briones, eta irudi horiek agertokiaren atzealdeko pantaila erraldoian proiektatuko dira. «Ikusleentzat begi bistan geratzen ez diren xehetasunak erakutsiko dira pantailan, baita ikusleek zuzenean ikusten ez dituzten eszenak ere», aurreratu du.

Goirizelaiak Lucia Astigarragarekin batera egin du testuaren moldaketa. Filma izan da, bereziki, obraren abiapuntua, baina aurrez eginda zeuden bi antzerki testu ere izan dituzte oinarri gisa: ingelesez zegoen bata; frantsesez bestea. «Horietatik abiatuta, gaur egunera egokituko zen proposamen garaikide bat eraiki nahi genuen», azaldu du obraren zuzendariak. Gerora, Kepa Errastik ekarri du testua euskarara. «Oso modu naturalean itzuli dut testua euskarara; kaleko hizkuntzara gehien hurbiltzen den euskara hori ekartzen ahalegindu naiz», azaldu du. Era berean, antzezlaneko aktoreetako bat izateak prozesua erraztu duela iruditu zaio: «Luxu bat izan da barruan egotea eta bakoitzaren proposamenak entzutea». Vinterbergen esentziari eustea izan da Goirizelaiaren erronka nagusietako bat, baita filma antzezlan bihurtzea ere.

Aurreko lanekin egin bezala, obraren euskarazko eta gaztelerazko bertsioak emango dituzte. Asteburuan, kasurako, euskaraz taularatuko dute antzezlana, Bilboko Arriaga antzokian bertan, eta handik hilabetera gazteleraz emango dute. Gerora, Madrilera joango dira, eta datorren urtetik aurrera emanaldi gehiago egingo dituztela aurreratu dute.


Erreferente bat agurtu dute

Summary: Erreferente bat agurtu dute. Xabier Mendigurenen beila izan da Donostian, eta han izan dira euskalgintzako hainbat eragile

Lore sortak, euskalgintza arloko aditu andana eta isiltasuna. Horiek izan dira nagusi gaur arratsaldean Donostiako Errekaldeko beilatokian. Xabier Mendiguren Bereziartu herenegun hil zen, eta gaur izan da haren beila. Euskalgintzako erreferenteetako bat izan den heinean, haren heriotza ez da oharkabean pasatu, eta egunotan anitz izan dira Mendigurenen alde zabaldutako mezuak. Gaur eginiko agurrean ere islatuta gelditu da haren erreferentzialtasuna. Izan ere, beilatokiko ateak 16:00etan ireki badituzte ere, ordurako jende mordoa zegoen bilduta eraikinaren atarian.

Lau orduz egon da irekita beilatokia, baina Mendigurenekin lanean aritutako gehienak lehenbiziko orduan joan dira. Hala nola Euskalgintzaren Kontseiluko, AEK-ko, eta Bai Euskarari taldeko kideak, baita hainbat hedabidetako kazetari ezagunak ere.

Ateak ireki bezain pronto sartu dira barnera, bata bertzearen atzetik eta ataria hutsik gelditu arte. Korridorea isilik pasatu, eta barruko gelara sartu bezain azkar hautsi da isiltasuna. Sarreratik entzun zitezkeen bisitarien ahotsak, baita gehien errepikatzen zuten hitza ere: euskalgintza. Idurre Eskisabel Euskalgintzaren Kontseiluko idazkari nagusia izan da hitz hori ahoan zuen pertsonetako bat. Eskisabelen erranetan, argia da Mendigurenek egindako ekarpena: «Bizitza bat euskararentzat». Izan ere, hamaika aferatan ibilitakoa da: ikastolen mugimenduan, itzulpengintzan, testuliburuak egiten eta Kontseiluan bertan. «Hizkuntza politiketan tresneria berri baten bila intuizioa izan zuen jende taldearen parte izan zen, eta horren gidari ere bai», azpimarratu du harro Eskisabelek.

Aretoa jendez beteta bazegoen ere, lore sortendako lekua ere egina zuten. Batzuk bertan zeuden, eta bertze zenbait bisitariek berek ekarri dituzte. Haize Otaño Lizarralde Gipuzkoako AEK-ko artezkaria, erraterako, sorta ederra eskuan duela sartu da gelara. Otañorentzat, Mendiguren «ikur bat» izan da helduen euskalduntze eta alfabetatze prozesuan, «pertsona estrategikoa». «Euskararen lekukoa eraman du, eta orain guri dagokigu lekuko hori behar den helmugaraino eramatea», erran du.

Alfabetatzeaz mintzatzean, Mendigurenek itzulpengintzan eginiko lanaz ari da Otaño, urte luzez euskarazko testuliburuak sortzen lan anitz egin baitzuen. Helduen euskalduntzean ez ezik, umeenean ere lagundu zuen, Saioka euskarazko ikasliburuak ondu baitzituen bertze zenbait eragilerekin batera. Horiek garai hartan sortzen ari ziren lehenbiziko ikastoletan erabili zituzten.

«Gertutasuna»

Euskalgintzako erreferente ezagunak ez ezik, politikariak ere bertaratu dira Mendigurenen beilara. Horietako bat izan da Maddalen Iriarte EH Bilduko bozeramailea Gipuzkoako Batzar Nagusietan. Azkar egin du sar-atera, eta Mendigurenek eginiko ekarpena azpimarratu du: «Euskalgintza eraiki du; bere bizitzaren zati handi bat eskaini dio». Gogoratu du, gainera, euskalgintzak behar bat zuen lekuan aurkitu zitekeela Mendiguren, eta horrek «poza eta babesa» ematen zituela.

Mendigurenen ekarpena zen, beraz, Donostiako eraikin hartan egon diren guztien ahotan zebilena. Zenbaitek, baina, hitz xamurragoak dituzte harentzat: lan arlotik haratago, pertsona gisa nolakoa izan zen azpimarratu baitute. Rober Gutierrez, Bai Euskarari elkarteko zuzendaria, erraterako, Mendigurenekin lanean aritua da, eta hori «pribilegio» bat izan zela aitortu du: «Nabarmendu behar da pertsona bezala erakusten zuen gertutasuna; hori jakin zuen islatzen euskararekin egin zuen lanean». Modu batera edo bertzera guztiek agurtu dute azkenekoz Mendiguren, baina hark irekitako bidea guztiek ibiliko dutela jakinda.


Summary: Muturreko irail batek inoizko urterik beroena bihurtu du 2023a. Copernicusek iragarri du, amaitzeko lau hilabeteren faltan, 2023a dela inoizko urterik beroena. 1,5 graduko berotzearen langa gainditzea gertu dauka urteak, hurrengo hilabeteak ere beroak izatea espero baitute.

Uda meteorologikoaren sokari eutsi dio irailak ere. Are gehiago, tenkatu egin du. Aurtengo bigarren seiurtekoan izaten ari diren muturreko tenperaturek jarraipena izan dute, eta aurtengo iraila, mundu mailan, inoiz neurtutako irailik beroena izan da: 16,38ko batez besteko tenperatura neurtu du Copernicusen Europako Batasuneko Lurraren Gaineko Behategiaren klima aldaketarako zerbitzuak (C3S), eta aurreko irailik beroena (2020koa) 0,5 graduren aldearekin gainditu du. Datu esanguratsu bat: industria aurreko irailetako batez besteko tenperatura baino 1,75 gradu beroagoa izan da.

Gauzak hala, lehen bederatzi hilabeteen batez besteko tenperaturari erreparatuta, 2023a jadanik da inoiz neurtutako urterik beroena, industria aurreko batez besteko tenperatura 1,4 gradu gaindituta. Aurretik neurtutako urterik beroena 2016 izan zen, eta 2023a jadanik 0,05 gradu epelagoa da, baina aurrera begirako aurreikuspenek kezkatu egiten dituzte adituak, El NiÃ±o itsaslasterraren eragina nabarmendu egin ohi delako urte amaiera bitarteko hilabeteetan.

Ekainetik hasi eta irailera arte, hilabetez hilabete gainditu da hilabeterik beroenaren langa, eta, gainera, 2023ko uztaila inoiz Lur planetan izandako hilabeterik beroena izan da.

Horretaz, CS3k iragarri du 2023a gertu dagoela Parisko Hitzarmenak ezarri zuen 1,5 graduko berotzearen langa sinbolikoa gainditzeko. «Ez da ziurra horretara iritsiko denik, baina gertu dago», adierazi dio Carlo Buontempo CS3ko zuzendariak France Press berri agentziari.

Hala balitz ere, horrek ez luke esan nahi Lur planetaren batez besteko tenperatura 1,5 gradu beroagoa dela orain erreferentzia gisa hartu ohi den industria aurreko aroan baino. Izan ere, horretarako hamarkadak igaro beharko lirateke egoera horretan. Nazio Batuen Erakundeak (NBE) iragarri du, adituen txostenei kasu eginez, 2030-2035 urteen artean gaindituko dela 1,5 graduko berotzearen langa.

Lehortea Amazonian

Eta klima larrialdiarengatik eta El Niño fenomenoarengatik, lehorte historiko bat nozitzen ari dira Brasilgo Amazonian. Euri faltaren ondorioz, nabarmen txikitu da ibaien emaria, eta horrek kalte egin die ur edangarriaren hornikuntzari eta bizirauteko nekazaritzari; ehunka mila pertsona inkomunikatuta geratzeko arriskuan daude, gainera.

Horiek horrela, Brasilgo Gobernuak larrialdi egoera ezarri du 55 udalerritan, eta ari dira horietara eramaten elikagaiak eta ura, baita higiene eta osasun produktuak ere. Itsas armadak eta aireko indarrek babes logistiko hori bermatuko dutela nabarmendu du gobernuak. Iturri beraren arabera, datozen asteetan milioi erdi pertsonari eragin diezaiekete lehortearen albo kalteek.

Uztaila eta abendua bitartean dute urtaro lehorra Amazonian; garai horretan ohikoa da hango ibaien ur maila zenbait metro jaistea eta, horrenbestez, hondarra azaleratzea. Horren ondorioz, baina, arrain asko hil egiten dira, eta horiek ezinbestekoak dira ibaien ibarrean bizi diren herritarren iraupenerako. Adituek hainbat hedabidetan azpimarratu dutenez, El Niño-k lehortea areagotu du, hodei gutxiago sortzea dakarrelako eta, beraz, euri gutxiago egiten duelako.


Summary: Negoziazioa desblokeatu ezean, anbulantzietako langileek lanuzteak mantenduko dituzte. Patronalaren jarrerak negoziazio mahaiari «zilegitasuna kentzen» diola adierazi du LSB-USO sindikatuak.

Anbulantzietako langileek kontzentrazioa egin dute Gasteizen, Eusko Legebiltzarraren aurrean. Adierazi dute patronalak ez badu hitzarmenaren negoziazioa desblokeatzen, jada deituak dituzten lanuzteak mantenduko dituztela. Hilaren 9an, 10ean eta 11n izanen dira. LSB-USO sindikatuak ohar bidez eman du agerraldiaren berri, patronalak atzo zabaldutako bertze adierazpen bati erantzunez.

Sindikatuak dioenaren arabera, patronalak uste du negoziazio mahaia ez dela leku egokia anbulantzietako langileen baldintzen parekatzea eztabaidatzeko. Izan ere, sindikatuek eskatzen dutena da anbulantzietako langileen erosahalmenari eustea eta lan baldintzak Osakidetzako langileen baldintzekin parekatzea. Sindikatuaren ustez, patronalaren jarrerak negoziazio mahaiari «zilegitasuna kentzen» dio: «Argi erakusten du duela urte eta erditik hona enpresek fede txarra dutela negoziaziorako».

Hala, gogoratu dute anbulantzietako langileek erosahalmenaren %16 galdu dutela 2023ko irailera bitarte. Ordura arte, anbulantziak kudeatzen dituzten enpresen finantzaketa ia %40 igoko da bost urteko epean, 2027ko abuztutik aurrera. Baina patronalak %13ko soldata igoera totala eskaintzen du 2028 bitarte.


Summary: Eñaut Uson irabazle Espainiako Kopako bigarren proban. Maila nagusian Ainhize Belar hirugarren izan zen Torrejon de Ardoz-en (Madril, Espainia) jokatutako proban, eta Elur Arteaga ere, Getafeko lehen proban bezala, hirugarren izan zen 18 urtez azpikoetan. Hirugarren eta azken proba Vilanova i la Geltrun (Katalunia) jokatuko da urriaren 14an eta 15an.

Kirol eskaladako zailtasuneko modalitatean Espainiako Kopako bigarren proba jokatu zen aurreko asteburuan Torrejon de Ardoz herriko (Madril) Indoorwall instalazioetan. Bigarren proba horretan euskal eskalatzaileen emaitzak hobeak izan ziren Getafeko lehenbizikoan baino. 200 eskalatzaile baino gehiago lehiatu ziren maila guztietan: 36 maila absolutuan eta 168 gazteen artean.

Hamalau urtez azpikoetan Eñaut Uson tolosarrak irabazi zuen bigarren proba horretan. Kanporaketetan onena izan zen 32 eskalatzaileren artean, eta finalean ere bera nagusitu zen. Getafeko lehen proban seigarren izan zen Uson, eta, beraz, bi probetako emaitzak batuta, bera da sailkapen nagusiko liderra, 1.495 puntu lortuta. Bigarren, berdinduta, Biel Serra eta Gonzalo Escudero daude, 1.380 puntu lortuta. Hirugarren eta azken proba Vilanova i la Geltru herrian (Katalunia) jokatuko da urriaren 14an eta 15ean, eta hor erabakiko da irabazlea, baina Uson egokiera ezin hobean da azken garaipena lortzeko. Torrejoneko proban, 14. urtez azpiko maila berean, Lier Perez 18. izan zen.

Maila nagusian, emakumezkoetan, Iziar Martinez valladolidtarra nagusitu zen. Bai sailkapeneko bideetan eta bai finalekoan bera izan zen onena. Bigarren Uxia Bohorque madrildarra izan zen eta hirugarren Ainhize Belar atxondarra (Bizkaia). Getafeko lehen proban bosgarren izan zen Belar, eta oraingoan podiumean sartzea lortu zuen. Haizea Oses finaletik kanpo geratu zen, hamargarren, eta Maria Feo nafarra 13. izan zen. Sailkapen nagusian, lehen postuan puntutan berdinduta daude orain Maria Benach kataluniarra (Getafeko probaren irabazlea) eta Uxia Bohorque.

Ainhize Belar finaleko bidean. Indoorwall Climbing Gyms

Gizonezkoen maila absolutuan, Guillermo Peinado madrildarra izan zen irabazle, Javi Cano bigarren eta Raúl Escribano hirugarren. Javi Cano extremadurarra gailendu zen Getafeko lehen proban (Peinado ez zen Getafen lehiatu), eta, beraz, bera da Kopako sailkapen nagusiaren buruan.

Elur Arteaga berriro hirugarren

Hemezortzi urtez azpikoetan, nesketan, Elur Arteaga tolosarrak berriro hirugarren postua lortu zuen Kopako bigarren proban ere. Kanporaketetan bera izan zen onena, baina finalean ez zen berak nahi bezain fin ibili, eta hirugarren izan zen azkenean. Laia Taulats izan zen garaile, eta India Persson, bigarren. Ainhoa Uskola 9. izan zen; Irati Aso, 11.; eta Naroa Morales, 16.

Hemezortzi urtez azpiko maila berean, mutiletan, euskal eskalatzaileak ez ziren ohi bezain fin ibili, eta ez zen inor sailkatu finalerako. Asier Antunez eta Manex Guenetxea, biak berdinduta, 12. izan ziren, eta Manex Iñurrategi, 23. Alain Ambrosi nafarra, berriz, 26. izan zen.

Hamasei urtez azpikoetan, nesketan, EMFko hiru ordezkariek lortu zuten finalerako sailkatzea, baina inor ezin izan zen podiumera igo. Azkenik, Maddi Agirre 5. izan zen; Udane Mujika, 6.; eta Ines Allende, 7. Finaletik kanpo geratu ziren Sara Sanmartin (18) eta Naroa Aierdi (30) nafarrak. Maila berean, mutiletan, Gari Markuerkiaga 16. izan zen; Haritz Urkiola, 21.; eta Aratz Sanzol, 22.

Hamalau urtez azpiko nesketan, Araceli de Bilbao laugarren izan zen; Elene Otermin, 10.; Laia Beltran, 18.; Aiora Perez, 28.; eta Jone Aretxaga, 31.


Summary: Gizon bat atxilotu dute Iruñean, bikotekide ohia hiltzen saiatzeagatik. Arma zuri batekin eraso dio emakumeari, eta lepoan, besoetan eta eskuetan zauritu. Ospitalean da emaztea. Andrearen ama ere zauritu du erasoan.

Poliziak gizon bat atxilotu zuen atzo arratsean Iruñean, bikotekide ohia hiltzen saiatzea egotzita. Arma zuri batekin eraso zion emakumeari, eta larriki zauritu zuen lepoan, eskuetan eta besoetan. Haren bizitza ez da arriskuan, baina larriki zauritua da, eta ospitalean da oraindik.

Erasoan, emakumearen ama ere zauritu zuen gizonak; ospitaletik atera ahal izan da. Hortaz, bikotekide ohia hiltzen saiatzea ez ezik, haren amari zauriak eragin izana ere leporatzen diote gizonari.

Erasoa Iruñeako Arrotxapea auzoan izan zen. Gizonak ihes egin zuen erasoa gertatu zen eraikinetik, eta gauerdi aldera atxilotu zuten, handik hurbil.


Summary: Motelaldi betean Gipuzkoan 4.000 enplegu sortuko direla esan du Adegik. Interes tasen igoera bihurtzen ari da Gipuzkoako enpresen buruhauste handienetako bat. Egoera lasaitzean %2ko hazkunde tasara itzultzea espero dute

Testuinguru ekonomikoa aldatzen ari da, eta, nola ez, enpresen kezkak ere bai. Inflazio tasa handiei aurre egiteko, interes tasak igo dituzte Mendebaldeko banku zentral gehienek, eta horrek balaztatu egin ditu inbertsioa eta hazkunde ekonomikoa. Hala ere, motelaldi garai betean Gipuzkoako enpresek 2023an 4.000 enplegu sortuko dituztela aurreikusi du Adegik, enpresekin hiru hilean behin egin ohi duen inkestan jasotako erantzunak ikusi ostean.

Izan ere, enpresen %91k enplegu maila «mantentzea edo handitzea» aurreikusten dutela adierazi du Jose Miguel Aierza Adegiko zuzendari nagusiak. Enpleguari dagokionez, urtarriletik hona %50etik %40ra jaitsi da "lan kostu handien inguruko" ardura duten enpresen kopurua. Alabaina, absentismoaren gaineko kezka %10etik %17ra handitu da.

Aierzak ez du uste kontraesanezkoak direnik motelaldi ekonomikoa eta enpleguaren hazkundea. Izan ere, adierazi du enpresek epe ertain eta luzeari begiratzen dietela: «Inflazioa jaistearen helburua lortzen den heinean, %2ko hazkunde mailara itzuliko gara, eta pertsonak beharko ditugu. Pertsonak enpresen ardatz nagusietako bat dira».

Tasak, kezka berri

Inflazioak eta lehengaien garestitzeak markatu ditu pandemia osteko urteak, baina azken urtean interes tasen igoera gehitu zaie zerrendara. Urteetan oso txikiak izan dira interes tasak, baita negatiboak ere, baina EBZ Europako Banku Zentrala tasak igotzen hasi zen iaz, irailean %4,5eraino igo arte, inflazio handiari aurre egiteko.

Diruaren garestitze horrek asko zaildu du enpresen finantzaketa, baita inbertsiorako ahalmena ere. Hori dela eta, enpresarien kezka handienetako bat bihurtu da hori, Gipuzkoako enpresen %22ren buruhauste bihurtu baita. Aierzak adierazi du 2014ko urtarriletik ikusi gabeko mailan dagoela; izan ere, enpresen %13ren ardura zen hori.

Luis de Guindos EBZko presidenteordeak aste hasieran Donostian adierazi zuen interes tasak goia jotzen ari direla eta beheranzko joera hartuko dutela, baina iragarri zuen ez direla pandemia aurreko maila txikietara itzuliko. Adierazi du ez duela horrenbesteko informaziorik, baina Aierzak ere uste du ez direla %0ko edo maila negatiboko tasak itzuliko, «guztiz ezohikoak» izan baitziren.

Inbertsioa eta gordailuak

Ez da arau matematikoa, baina ohikoa da interes tasak handitzen direnean enpresen inbertsioak jaistea, finantzaketa garestitu egiten baita. Adegik ez die inbertsioei buruz galdetu enpresei, eta Aierzak adierazi du hori 2024 hasieran jakingo dela. Hala ere, aurreratu du txikitu egingo direla 2024ko inbertsio asmoak: «Aurtengo urtearekiko iazko aurreikuspenak onak ziren, baina garbi dago inbertsioari eragingo diotela interes tasa handiek. Bankuek ere esan digute mailegu eskaerak jaisten ari direla, baina logikoa da, efektu horixe lortu nahi baitute autoritate ekonomikoek. Normalena litzateke inbertsio maila jaistea».

Tarte hori ahalik eta laburrena izatea nahi du Aierzak, inflazioaren arazoa ahalik eta lasterrena bideratzeko eta «normaltasunera» itzultzeko: «Interes tasak gehiago igoko ez direla pentsatu nahi dugu, baina itxaron egingo dugu, hori ez baitago gure esku».

Diru politika murriztaileak bankuen bezeroen gordailuetara iristen hasi dira, finantza erakunde batzuk gordailuengatik bezeroei ordaintzen hasi baitira berriro. Aierzak hori areagotzea nahi du: «Finantza erakundeak ari dira pixkanaka tasa horiek beren gordailuetara helarazten, eta espero dugu hori aurrerantzean areagotzea. Berandu? Gauzak etortzen direnean etortzen dira. Hori ez dago gure esku, baina garbi dago norabidea hori dela».


Summary: Anduezaren esanetan, EAJ eta PSE-EE bat datoz, «eta agian Bildarratz da ereduei buruzko interpretazio okerra egin duena». Hezkuntza Legerako zuzenketetan gobernuko bazkideek egin duten akordioa ona dela esan du, «eredu elebakarra ezar ez dadin bermatzen duelako» eta familiek eredua hauta dezaten bermatzen duelako.

Eneko Andueza PSE-EEko idazkari nagusiak kazetariei erantzun die gaur, Eusko Legebiltzarreko osoko bilkura zela eta, korridoreetan, Hezkuntza Legeari buruz EAJk eta PSE-EEk egin duten akordioaz azalpenak emateko. Atzo esandakoa berretsi du: adostutako zuzenketen bidez, eredu elebakarra ezar ez dadin bermatzen da, eta familiek eredua hauta dezaten ere bai. Eta atzo EH Bilduko Pello Otxandianok eskatutakoari erantzun dio. Bertsio bakarra dago, Anduezaren esanetan. EAJ eta PSE-EE ados daude, eta hezkuntza ereduak mantentzearen alde egingo dute: «Agian interpretazio okerra egin duena Hezkuntza sailburua izan da, Jokin Bildarratz». Bai EAJk, bai Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak «interpretazio bera» egiten dutela esan du Anduezak.

Hezkuntza itunetik lege aurreproiektura egindako bidean ez da hezkuntza eredua jaso. Astearte goizean amaitzen zen legeari zuzenketak jartzeko epea, eta gobernuko bazkideek, EAJk eta PSE-EEk azken unean aurkeztu zituzten zuzenketak elkarrekin. PSE-EEren eskaera zen ereduei eustea.

Anduezak defendatu egin du PSE-EEk zuzenketarekin egindako «ekarpena», «eredu elebakar batera ez joatea bermatu duelako». Galdetu diote zer iritzi duen EH Bilduk legea ez babesteaz, eta esan du «gehiengoak ezartzeko» daudela, baina ahaleginak egingo dituztela EAJk eta PSE-EEk ez ezik EH Bilduk eta Elkarrekin Podemosek ere babes dezaten. EAJk eta PSE-EEk badute gehiengo osoa parlamentuan legea aurrera ateratzeko: 41 eserleku.

Jokin Bildarratz Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburuak ez du eredu linguistikoetan jarri arreta, hura «garatu eta eguneratzean» baizik. Aitortu du egungo ereduak ez datozela bat ikastetxeetako errealitate soziolinguistikoekin. ETB1en egin dioten elkarrizketan, esan du eredu linguistikoak helburu jakin bat lortzeko tresna bat direla; alegia,DBH amaitzerako ikasleek euskaraz eta gaztelaniaz B2 maila eskuratzea eta beste hizkuntza batean B1a izatea lortzeko tresna bat.

Esan du hezkuntza sistemak haur asko euskaldundu dituela azken berrogei urteetan, baina gizartea aldatu egin dela, eta aldatzen segituko duela: «Egokitu egin behar dugu». Beraz, haren ustez, EAJk eta PSE-EEk adostutako zuzenketarekin «argitu eta hobetu» egin da lege proiektua. «Orain, legebiltzarraren txanda da, eta legebiltzarkideek eztabaidatu egin behar dute Hezkuntza Lege hobea lortzeko».

Miren Dobaran Eusko Jaurlaritzaren hizkuntz politikako sailburuordea harrituta azaldu da gaur Bizkaia Irratian egin dioten elkarrizketan, hezkuntza ereduek sortu duten polemikaren harira. Uste du horietaz ari denak ez duela ikastetxeetako errealitatearen berri, eta ereduena gaindituta dagoelakoan dago. Azpimarra egin du legearen beste puntu batean: jasotzen da ikastetxe bakoitzak bere hizkuntza proiektua garatu ahal izango duela, daukan errealitate soziolinguistikoaren arabera. Eta helburua zehazten da: DBH amaitzerako ikasle guztiek euskaraz eta gaztelaniaz B2 maila izatea eta hirugarren hizkuntza batean B1a. Uste du EH Bilduk lege proiektuari babesa ematen segituko duela.

Pello Otxandiano EH Bilduko programa zuzendariak Euskadi Irratian esan du gaur egun ez daudela baldintza egokienakalderdien arteko elkarrizketa baterako, eztabaidak dimentsio publikoa hartu baitu. Hori ona dela esan du, alderdi bakoitzak orain publikoki azaldu behar baitu bere jarrera. Berretsi du, Dobaranek esan moduan, ikasgeletan ereduen auzia gaindituta dagoela, ikasgela berean askotan nahasten baitira elebakarrak eta eleaniztunak, askotariko jatorrikoak, eta egungo ereduak zaharkituak geratu dira errealitate horri erantzuteko. «Arazoa da ez dagoela estrategia eta baliabide nahikorik aniztasun linguistiko horri erantzuteko». Orain arte Hezkuntza Legearen testurako egindako bidean, 4. artikuluan jasotzen da «euskara ardatz duen eredu eleaniztuna» sustatu behar dela ikastetxeetan, eta ez du ulertzen orain zertara datorren legearen atarikoan ereduak txertatu behar izatea; kontraesanezkoa dela uste du. Otxandianoren ustez, gutxiengo batek, PSE-EEk, inposatu dio gehiengoari irizpide politiko bat. Gogoratu du bi urte luzetan Hezkuntza Legeari lotutako lantalde askotan hartu dutela parte, eta orain arte PSE-EEk ez duela auzitan jarri ereduak gaindituta zeudenik. «Zertara dator orain ereduak blindatzea?». Uste du hauteskundeei begirako interesak gailentzen hasi direla. «Lege hau estrategikoa da, herri kohesiorako oinarrizkoa, eta eskatzen dugu eztabaida hezkuntza gaiei atxikitzeko». Otxandianoren esanetan, interes asko daude prozesu honek ez dezan arrakastarik izan, eta, legealdi honetan ateratzen ez bada, ez du uste bermerik dagoenik hurrengo legealdian utzitako toki berean heltzeko legeari.


Summary: Erreniegan LHko hirugarren gela bat eta «ratioen jaitsiera orokorra» eskatu dituzte sindikatuek. Steilas, LAB, CCOO, ELA eta UGT sindikatuek eta Sortzen elkarteak protesta egin dute Nafarroako Parlamentuaren aurrean.

Lehen Hezkuntzako 2. mailako ikasleak ezin kabituta daude Zizurko Erreniega eskolan (Nafarroa). Gehienezko ratioa 25 ikaslekoa da gela bakoitzeko, eta, langa hori gainditua duten arren, Hezkuntza Departamentuak uko egin dio beste gela bat zabaltzeari. Hori salatzeko, Erreniegako hezkuntza komunitatea kalera atera da aste honetan Zizurren, eta, gaur, Hezkuntza sektoreko sindikatuek egin dute protesta. Nafarroako Parlamentuaren kanpoaldean elkartu dira Steilas, LAB, CCOO, ELA eta UGT sindikatuetako eta Sortzen elkarteko ordezkariak, Erreniega 3. gela orain! leloa zeraman pankarta baten atzean. Zizurko ikastetxearen egoera «berehala» konpontzeaz gain, «hezkuntzako etapa guztietan ratioak era linealean jaisteko» eskatu diote Hezkuntza kontseilari Carlos Gimenori.

Izan ere, ikastetxe bateko arazo puntualaz harago, sindikatuek uste dute Erreniegako hirugarren gelaren auziak Nafarroako hezkuntza sektore osoari eragiten diola, eta arazoaren muinean daudela ratioak ezartzeko «irizpide okerrak».

Erreniegako kasuari dagokionez, Nafarroako Gobernuak Zizurko ikastetxearen eskaerei ez ikusi egin diela salatu dute sindikatuek: «LHko 2. mailan bi ikasgela dira. Horietako batek 25 ikasle ditu eta besteak 26, gehienezko ratioa baino gehiago. Horrez gain, ikasle batek behar bereziak ditu, eta beste bik diabetesa dute, eta irakasleek beren gain hartu behar dute horren kontrola ere».

LABek, CCOOk, ELAk, UGTk eta Sortzenek gogorarazi dute Zizurko Udalak ere adierazpen instituzional bat onartu zuela irailaren 28an, LHko 2. mailarako hirugarren ikasgela bat eskatuz, eta Hezkuntza Publikoko sektore mahaiko sindikatuek aurkeztua dutela proposamen bat ratioak jaisteko: «Hori onartu izan balitz, Erreniega eskolan hirugarren gela bat irekiko litzateke automatikoki».

Salatu dute, gainera, Gimeno kontseilariak «ratioen jaitsiera partzial bat» proposatu berri duela, baina uste dute horrek ez duela arazoa konponduko: «Proposatu du ratioak murriztea behar bereziak dituzten ikasleen kopuru handia dagoen zentroetan, baina 3 urtekoen zikloan soilik». Sindikatuen irudiko, ratioen jaitsiera ezartzea «soilik adin eta ikastetxe jakin batzuetan» ez da konponbide egokia: «Erreniegako kasuak frogatzen du metodo horrek ez duela funtzionatzen, eta taldeak handitzeko irizpidea hobetu behar dela».

Inbertsio handiagoa ere eskatu diote Nafarroako Gobernuari. Gogora ekarri dute Maria Txibiteren gobernuaren konpromisoetako bat dela Hezkuntzan inbertsioa handitzea «BPGaren %5eraino», eta EH Bildu, Geroa Bai eta Zurekin Nafarroa koalizioek hauteskunde programan zeramatela ratioen jaitsiera lineala. «Gehiengo progresista» baliatu nahi dute, 2024ko aurrekontuetan «diru sail nahikoa» onartzeko, «ratioen jaitsiera orokorra gauzatu dadin Hezkuntzako etapa guztietan».


Summary: Jon Fosse idazle norvegiarrak irabazi du Nobel saria. Nobela, narrazioa, haur literatura eta saiakera landu ditu, baina, batik bat, antzerki lanek bihurtu dute idazle ezaguna.

Jon Fosse (Haugesund, Norvegia, 1959) idazleak irabazi du 2023ko Literaturako Nobel saria. Suediako akademiak gaur eguerdian eman du erabakiaren berri; nabarmendu du idazlearen obra «berritzailea» dela, eta «esan ezin denari ahotsa» eman diola. «Giza kondizioa da haren obraren gai nagusia, generoa edozein dela ere, eta gure bizitzetan berehala antzeman daitezkeen eguneroko egoerak aurkezten ditu», gaineratu du akademiak.

Fossek 1983an argitaratu zuen bere lehenengo eleberria, Raudt, svart (Gorria, beltza), eta, orduz geroztik, prosazko hamaika lan idatzi ditu, hala eleberriak nola narrazio bildumak. Nolanahi ere, antzerkirako idatzitako obrek eman diote nazioarteko ospea. 1994koa du lehendabizikoa, Og aldri skal vi skiljast, eta hogeitik gora idatzi ditu ordudanik. Haren obra dramatikoa mundu osoko antzokietan eraman dute oholtzara, eta milatik gora dira Fosseren lana ardatz izanda egin diren antzerki ikuskizunak.

1901. urtean eman zuten aurrenekoz Literaturako Nobel saria. Urte hartan, Sully Prudhomme poeta frantziarra saritu zuen akademiak, eta, orduz geroztik, 116 aldiz eman du saria. Horietatik 17 besterik ez dira emakumeak izan. Azken hamarkadan, baina, parekideak izan dira sariak. Bost emakumek (Alice Munro, 2013; Svetlana Aleksieitx, 2015; Olga Tokarczuk, 2018; Louise Gluck, 2020; eta Annie Ernaux, 2022), eta bost gizonezkok (Patrick Modiano, 2014; Bob Dylan, 2016; Kazuo Ishiguro, 2017; Peter Handke, 2019; eta Abdulrazak Gurnah, 2021) irabazi dute saria.

Fosseren literatur lanak berrogei hizkuntza baino gehiagotara daude itzulita; orain arte, ordea, ez da haren lanik euskaratu.


Summary: Amaia Gabantxok irabazi du, bigarrenez, Etxepare itzulpen saria. Miren Agur Meaberen 'Hezurren erretura' liburua itzuli du ingelesera Gabantxok. Galesko Parthian Books argitaletxeak argitaratu du.

«Oso pozgarria da Miren Agurren lan bat itzultzeagatik sari hau jasotzea». Hala esan du Amaia Gabantxo itzultzaileak (Bermeo, Bizkaia, 1973) gaur goizean, Etxepare-Laboral Kutxa Itzulpen Saria jaso bezain laster. Miren Agur Meaberen Hezurren erretura liburua itzuli du ingelesera, eta saria eskuratzen duen bigarren aldia da.

Burning Bones liburua Galesteko Parthian Books argitaletxeak argitaratu du, eta Gabantxok eta argitaletxeak 4.000 euroko saria partekatuko dute. Horrez gainera, 2.000 euro arteko laguntza ere jasoko dute onuradunek, argitalpenaren herrialdean egindako lana ezagutzera emateko.

Itzulpenaren «kalitate altua» nabarmendu du epaimahaiak, eta itzultzailearen etengabeko lana azpimarratu du Meabek: «Bere lan errimeari esker egin du aurrera Amaiak, zailtasun askoren artean». Gabantxok itzultzaile gisa dituen lau dohain ere zerrendatu ditu idazleak, «beste dohain askoren artean». Besteak beste, lerroen artean dagoena irakurtzeko gaitasuna, sentsibilitatea, itzulpena hartuko duen herrialdearen testuingurua ezagutzea eta belarria izatea. «Testu bakoitzak badu bere tonua, erritmoa eta musikalitatea, eta hori beste hizkuntza batera isurtzeko gai da», zehaztu du.

Hezurren erretura liburuan, gainera, itzultzailea presente dagoela kontatu du Meabek: «Itzultzaile gisa ez ezik, pertsonaia gisa ere agertzen da Amaia liburuan; bizitzari buruz izan ditugun elkarrizketen laginak agertzen dira atal batzuetan».

Aspaldiko ezagunak

Duela 20 urte ezagutu zuten elkar Meabek eta Gabantxok. Hala ere, Gabantxok, Azalaren kodea liburua irakurtzean igarri zuen lehen konexioa idazlearekin: «Poemak irakurtzen nengoela, idazten zegoena ni nintzela sentitu nuen». Zehazki, baina, Dublingo poesia jaialdi batean ezagutu zuten elkar, eta, ordutik, harremanetan jarraitu dute. «Lehen topaldi hartan poesia irakurri genuen jendaurrean, eta, harrezkero, sarritan ibili gara tandemean irakurketetan zein aurkezpenetan», kontatu du Meabek. «Ordezkari profesional eta afektiboa izan dut», gaineratu du.

Itzultzaile gisa hasi zenetik gaur egunera, bilakaera bat egon dela ohartu da Gabantxo: «20 urte hauetan aurreratu duguna ikustea oso betegarria da: euskal literatura mundu anglosaxoiera ekartzen ari gara». Era berean, Meabek gaineratu du itzulpenak «lotura kulturalak» direla: «Aberastu egiten dute hizkuntzen arteko trukea».

Zehazki, 2015. urtean sortu zuten Etxepare-Laboral Kutxa saria, jatorriz euskaraz idatzitako literatura lanen itzulpenak saritzeko. Ordutik, hainbat lan itzuli dituzte. Besteak beste, Katixa Agirreren Amek ez dute nederlanderara, iaz; Bernardo Atxagaren Soinujolearen semea japonierara, 2021ean; eta Eider Rodriguezen Bihotz handiegia gaztelaniara, 2020an.

Gabantxok, bere aldetik, euskal literaturako hainbat pieza itzuli ditu ingelesera. Tartean, Harkaitz Canoren Twist eta Belarraren ahoa; Meaberen Kristalezko begi bat; Anjel Lertxundiren Zorion perfektua; Unai Elorriagaren Vredaman eta Bernardo Atxagaren Borrokaria.


Summary: Indarkeriaren biktima diren hamar adingabetatik zortzi neskak dira. Save the Children erakundeak umeen kontrako sexu erasoei buruzko sententziak aztertu ditu, eta ondorioztatu du prozesu judiziala luzatu egin dela.

Adingabeen kontrako hamar sexu erasotatik zortzitan, erasotzailea familiako kide bat edo umearen ezagun bat izan ohi da. Hala dio Save the Children erakundeak argitaratu berri duen txosten batek: Por una justicia a la altura de la infancia (Haurtzaroaren pareko justizia batengatik). Dokumentua egiteko, adingabeen kontrako sexu erasoei buruzko 400 sententzia inguru aztertu dituzte, eta horietako 46 Arabakoak, Bizkaikoak eta Gipuzkoakoak dira.

Ikerketa aurrera eraman badute ere, datuak lortzea zaila izan dela aitortu du erakundeak. Izan ere, sexu indarkeria «haurtzaroaren kontrako indarkeria mota larrienetako bat» dela diote, baina oharkabean pasatzen dela. Hala baieztatu du Catalina Perazzo erakundeko eragin sozial eta politikoko buruak: «Datu horiek izebergaren punta besterik ez dira, sexu-abusu kasuen %15 bakarrik salatu ohi baitira. Uste da gisa horretako kasuak ez direla existitzen, eta gure inguruko ume bati erasotzen badiote nabarituko genukeela, baina datuek ez diote hori».

Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako kasuak aztertuta, biktimen profila nahiko zehatza da: neska eta 10-14 urte bitartekoa. Biktimen %80 eta %63, hurrenez hurren. Erasotzaileari dagokionez, gehienak −%80 inguru− ezagunak izan ohi dira umearentzat, familiakoa izan ala ez. Eraso horiek salatzeko prozesua, berriz, biktimak berak eta haren amak aktibatu ohi dute.

2019-2020ko alditik prozesu horren iraupena nabarmen luzatu dela azpimarratu du erakundeak, horrek dakarren guztiarkein. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, erraterako, prozesuak bi eta hiru urte bitarte iraun zuen aztertutako kasuen ia %24ean. Tarte horretan kokatzen da, gainera, kasuen gehiengoa. Prozesu horretan biktimak deklaratu behar du, hori baita ebidentziarik garrantzitsuenetako bat. Forga hori jasotzen den moduaz hausnartu du Perazzok: «Garrantzitsua da baliabide egokiak izatea deklarazio hori jasotzeko eta epaiketan erabili ahal izateko. Ez da bidezkoa ume batek gertatutakoa behin baino gehiagotan kontatu behar izatea, baina gaur egun ohikoa da».

Hori ez gertatzeko, eta umeak deklarazioa behin bakarrik egiteko, aurretiazko froga delakoa eraman behar da epaiketara. Hau da, biktimaren deklarazioa grabatu egiten da, behin eta berriz ez dezan hitz egin. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako kasuen ia %80etan ez da froga mota horri buruzko aipamen bakar bat ere egiten. Hala ere, biktimaren deklarazioa epaiketen ia %70etan erabili zen. Prozesua luzea izanda ere, elkarteak dio gehiengoetan kondenak daudela −Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, adibidez, kasuen %90etan− eta absoluzio gehienak froga faltagatik egin ohi direla.

Proposamena

Salatzen diren kasu bakan horien gehiengoetan erasotzailea kondenatzen badute ere, erakundeak argi du oraindik ezartzeko dagoela umeak sexu erasoetatik babesten dituen «justizia sistema espezializatu» bat. Hala, zenbait proposamen bildu dituzte txostenean: epaitegi eta talde tekniko espezializatuak beharrezkoak direla diote, batez ere probintzia auzitegietan. Horrez gain, esan dute umeak biktima diren kasu guztietan parte hartu beharko lukeela haurtzaroaren aurkako indarkerian aditua den fiskaltzak.

Aurretiazko froga egitearen garrantzia ere azpimarratzen du dokumentuak: «Hori egitea aukera bat da biktima urruntzeko epaitegiko instalazioetatik, horrek dakarren guztiarekin. Gainera, beharrezkoak ez diren deklarazioak eta azterketak ez egiteko aukera ere bada». Horrekin lotuta, erakundeak proposatu du Barnahus eredua ezarri dezatela: adingabe batek sexu eraso bat pairatzen duenean erantzuteko eredu bat da, arreta integraleko. Kasu horietan, esku hartu behar duten guztiak koordinatu egiten dira, eta leku berean egiten dute lan, biktima ez birbiktimizatzeko. EAE Euskal Autonomia Erkidegoan, adibidez, jada martxan dago proiektua: urtearen amaieran irekiko dute, Gasteizen.

Save the Childrenek egindako propsamenak ez dira berriak, haurrei egindako sexu erasoak nola kudeatzen diren aztertu baitzuten 2017an. Lau urte geroago, bertze dosier bat zabaldu zuten sistema judizialak adingabeek eskubideak errespetatzen dituen ala ez ikusteko. Izan ere, duela bi urte Espainian aurrerapen bat izan zen haurrak biolentziatik babesteko legedian −Hego Euskal Herrian ere eragina du−. 8/2021 Lege Organikoa onartu zuten, zeinean ezartzen den prebentzioa funtsezkoa dela indarkeria mota hori eragozteko. Hala ere, gaur egun ez dago adingabeak indarkeriaz babesten dituen lege espezifikorik, ez Hego Euskal Herrian, ez Espainian.


Summary: Sanchezek ez du amnistiari buruzko jarrera «finkatuko» negoziatu arte. Inbestidura saioa premiazkotzat jo du Sanchezek. Ordurako gehiengo parlamentarioa osatzeko «topalekua» bilatu behar dutela dio.

Europako Erkidego Politikoaren topaketa egiten ari dira gaur Granadan (Espainia), eta han dira Europako estatuetako buruak; tartean, Pedro Sanchez Espainiako jarduneko presidente eta PSOEren presidentegaia. Granadako Kongresu Jauregirantz zihoala, galdera bota dio kazetari batek: «Amnistiarik izango da edo ez?». Sanchezek ez du erantzun argirik eman: «negoziatzen» ari da talde parlamentarioekin. «Espainiako Gobernuak indultuak onartu zituenean, konfiantza nuen horrek lagunduko zuela Kataluniako politika egonkortu eta normalizatu zedin; orain, ziur naiz erabaki ona izan zela», gehitu du.

Asteartean, Felipe VI.ak gobernua osatzeko enkargua egin zion Sanchezi, Alberto Nuñez Feijoo PPren presidentegaiaren inbestidurak porrot egin eta gero. Sanchezen alde bozkatzeko, bi baldintza jarri dizkiote Kataluniako alderdi independentistek, ERC Esquerra Republicanak eta JxC Junts Per Catalunyak: prozesu subiranistak eragindako errepresaliatuei amnistia ematea eta autodeterminazio eskubidea baliatzeko urratsak egitea. Sanchezek gaur egin dituen adierazpenen arabera, eztabaidatzen ari dira oraindik, eta alderdiaren jarrera «finkatuko» dute talde guztiekin elkartu ostean.

Fernando Grande-Marlaska apur bat zuzenagoa izan zen atzo, amnistiaren legeari buruz galdetu ziotenean. Haren arabera, «argi» geratu da inbestidurarako negoziatzen den guztia «aurrera egiteko» izango dela. Elkarrizketaren alde egin zuen jarduneko Barne ministroak, eta azpimarratu zuen «konstituzioaren markoaren pean» arituko direla.

Oraindik ez dute egunik zehaztu Sanchezen inbestidurarako —epemuga azaroaren 27a da—. Sanchezek premiazkoa dela esan du, «ja bost aste galdu direlako», Feijooren saioaren porrota tarteko. Gaur-gaurkoz, Sanchezek ez du behar besteko babesik berriro presidente izendatua izateko. Aitzitik, adierazi du gehiengo parlamentarioa osatzeko «topalekua» aurkitu behar dutela, betiere konstituzioa errespetatuz.

Azken asteetan egin dituzten adierazpenak aintzat hartuta, PSOEk iradoki du amnistiaren legearen baldintza onartuko duela; autodeterminazioarena, aldiz, ez. Nolanahi ere, badira aldeak ERCren eta JxCren diskurtsoen artean; esaterako, Carles Puigdemont JxCren buruak ez zuen erreferenduma aipatu ere egin aurreko igandean, U-1eko galdeketaren seigarren urteurrenaren harira egindako agerraldi batean.


Summary: 3,2 milioi eurotik gorako ondareen jabeek ordainduko dute zerga berezia. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako aldundiek fortuna handien gaineko zergaren baldintzak hitzartu dituzte.

Espainian baino urtebete geroago, baina Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan ere aplikatuko da fortuna handien gaineko aldi baterako zerga berezia.

Zerga hori arautzen duten foru arauen proiektuaren aurrekoak gaur onartu dituzte hiru foru gobernuek, eta asmoa da urtea bukatu aurretik onartua izatea.

Batzar nagusietako eztabaidan aldaketarik gabe aurrera egingo balu, 3,2 milioi eurotik gorako ondarea dutenek pagatuko dute zerga hori, eta progresiboa izango da.

Ordaindu beharreko tasetan, ordea, bada alderik. Bizkaian, %1,5eko tasa dute 3,2 eta 6,4 milioi arteko ondareek, eta Gipuzkoan eta Araban, berriz, %1,7koa. Azken bi lurralde horietan erdibideko tasak (%2,1 eta %2,5) handiagoak dira Bizkaian baino (%1,75 eta %2); azkenekoan, ordea, ez (%3,5, hiru lurraldeetan).

Fortuna handien gaineko zerga, hain zuzen, ondare zergaren osagarria izango da hiru lurraldeetan. Hau da, ondarearen zergan dagoeneko ordaindu dutenaren adinako kenkari bat ezarriko diete fortuna handien gainekoan, zergapekoek ez dezaten bi aldiz ordaindu kontzeptu berarengatik (ondarea).

Zerga iheslariak

Berez, zerga hori sortzeko arrazoia izan da ondare zergari izkin egin diotenek beren ondare handiaren truke zerga bat ordaintzea. Hori ez da gertatzen Hego Euskal Herrian, baina bai PPren esku dauden Espainiako erkidego batzuetan, azken urteetan zero tasa bat jarri baitiote ondare zergari. Politika horrek eragin du dirudun asko Madrilen helbideratzea.

Hasieran, zerga bi urterako izatea proposatu zuen Pedro Sanchezen gobernuak, eta hala onartu zuten Espainiako Gorteek ere, baina ez da baztertu behar zerga finko bihurtzea. Hori eskatu du, esaterako, Sumarrek.

Aldundiek eta Jaurlaritzak Espainiako Gobernuarekin hitzartutakoaren arabera, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan indarrean egongo da Espainian indarrean iraun bitartean.

Elkarrekin Podemosen botoak

Gaur proposatutako foru arauak ez luke aurrera egingo Bizkaiko Batzar Nagusietan, han gehiengo osoa baitute foru gobernua osatzen duten bi alderdiek (EAJ eta PSE-EE). Bi talde horiek daude agintean Arabako eta Gipuzkoako aldundian ere, baina ez dute gehiengorik batzar nagusietan, eta gutxienez beste alderdi baten babesa beharko lukete.

Pentsatzekoa da Elkarrekin Podemos taldeko batzarkideek —hiru Araban eta bi Gipuzkoan— arauak babestuko dituztela, Espainian haiek proposatu baitzuten zerga hori.

Arabak, Bizkaiak eta Gipuzkoak bezala, Nafarroak ere lortu zuen iaz Madrilen erabakitako zerga bere sistema fiskalean gehitzeko eskubidea. Hala ere, Maria Txibiteren gobernuak ez du zerga berria sortu nahi izan, eta, horren ordez, ondare zergaren tasak handitu ditu, EH Bildurekin lortutako akordio baten ondorioz.


Summary: Gaur hasiko dira Dantzan Bilaka koreografia jardunaldiak. Askotariko mugimendu hizkuntzak nahasten dituzten lanak aurkeztuko dituzte parte hartzaileek. Igandera arte iraungo dute, eta Bilboko Alondegian izango dira

«Lan koreografikoen prozesuak partekatzeko esparru bat» dira Dantzan Bilaka aurkezpen jardunaldiak. Hala azaldu dute Maia Villot eta Angela Millano batzorde artistikoko kideek. Duela lau urte egin zituzten lehen aldiz dantza sorkuntza sustatzeko topaketak, eta «oso aberasgarriak» izan direla ziurtatu dute. Artistek emanaldien aurretik egiten dituzten formakuntza saioek, gainera, «komunitatea sortzen» laguntzen dute, askotariko diziplinek eta kolaboratzaileek bat egiten dutelako. Gaurtik igandera izango dira emanaldiak, Bilboko Alondegian.

Natalia Garcia Muro, Eire Larrea Alonso, Izarne Oiarzabal, Ander Fernandez, Dacil Wijkstrom, dpvillanueva eta Oihana Altube, eta Ane Zapirain Gorostegi artistek aurkeztuko dituzte beren obrak. Dantza oinarri hartuta sortu badituzte ere, guztiek ez dute koreografia itxura hartuko. «Izarne Oiarzabalek, adibidez, audio bitartez erakutsiko digu bere lanaren emaitza», aurreratu du Millanok. Eire Larrea Alonsok, berriz, emakume eskalatzaileen kolaborazioarekin sortu duen lana aurkeztuko du. «Tailerretan egin daitekeen guztia sortua dagoela uste dugu batzuetan, baina, bat-batean, koreografo berri bat etorri eta zerbait berria erakusten digu», onartu du Villotek.

19:00etan eta 20:00etan izango dira gaurko ikuskizunak; 16:30ean, 17:30ean eta 18:30ean izango dira larunbatekoak; eta 16:30ean eta 17:30ean igandekoak.

Aurtengo lanak aurkezteaz gain, Carolina Campos artistaren Ko-laguntza praktikak izeneko tailerrean parte hartzeko aukera izango dute bai koreografoek, bai publikoak. Hausnarketa saioak izango direnez, emanaldi guztietara joateko konpromisoaz eman behar du izena ikusleak. Koreografoekiko errespetu kontua da: «Aintzat hartu behar da ikasle gehienen lehenengo lana izango dela, eta entseguetan eta praktiketan murgilduak egongo direla».

Hainbat berrikuntza

Koreografoek materialak gehitu edo ezabatu ditzaten Dantzan Bilaka jardunaldien webgunea sortu zuten iaz. Batzorde artistikoak hartu zuen erabakia eta aurten ere zeozer berezia egiteko helburua bete dute. «Lorea Alfarok diseinatutako poster bat eman diegu. Gutxieneko informazioa ematen die, behar baino urduriago jar ez daitezen», kontatu du Villotek. «Posterra jardunaldietako oroigarri ere izatea nahi dugu, zaborretara bota ordez, etxean zintzilikatu edo gordetzeko».

Horrez gain, eskaintzen dieten diru laguntza eskuratu ahal izateko, jardunaldietan antolatu dituzten jarduera guztietara joan beharko dute parte hartzaileek. Emanaldien aurretik jaso dituzten formakuntza saioak dira jarduera horien adibide nagusiak, Ibon Salvador eta Mar Medina izan dituzte irakasle. «Mendian formakuntza saio bat egiteko eskatu zigun Mar Medinak. Inoiz ikusi ez ditugun gauzak gertatu ziren bertan», adierazi du Millanok.


Summary: «Makrozentral fotovoltaikoek» eragindako «kolonizazio mehatxua» salatu du Arabako Nekazari Elkarteak. Duranan, Zurbaon, Arroiaben, Uribarri Ganboan, Arzubiagan eta Uribarri Arratzuan panel fotovoltaikoak jartzeko plana abiarazi du Arratzua-Ubarrundiko Udalak, «nekazaritzarako balio handia» duten lurrak «okupatuz».

Dekretu baten bidez onartu zuen Blanca Antepara Arratzua-Ubarrundiko alkateak (EAJ) Vitoria Solar-1 Eguzki Instalazio Fotovoltaikoaren Plan Berezia, abuztuaren 29an. Arratzu-Ubarrundia udalerriko 1.100 hektareatan bi makrozentral fotovoltaiko ezartzea aurreikusten du planak —Vitoria Solar-1 eta Vitoria Solar-2—; Duranan, Zurbaon, Arroiaben, Uribarri Ganboan, Arzubiagan eta Uribarri Arratzuan, hain zuzen. Gaur goizean egindako agerraldi batean, egitasmo horien aurka agertu da Arabako Nekazarien Elkartea, kaltetutako herrietako batzar administratiboekin batera. «Kolonizazio mehatxua» salatu dute, hau da, makrozentralak instalatzeko herritarren lur emankorrak «okupatu» nahi dituztela.

Lurralde historikoaren natura zaintzeko plana dela argudiatu dute Eusko Jaurlaritzak eta Arabako Foru Aldundiak hasieratik. Nekazarien elkartea, baina, ez da iritzi berekoa: «Tresna mugagabeak dituen aurkari baten aurrean abandonatuta gaude; eta ez dute beldurrik izango tresna horiek erabiltzeko». Solaria enpresa dagoeneko lurrak erosten hasia dela adierazi du Edurne Basterra Arabako Nekazarien Elkarteko presidenteak, eta horretarako «diru kantitate erraldoiak» eta «xantaia» erabili dituela.

«Ez daukagu salerosketen datu objektiborik: udalak ez dizkigu eman nahi», adierazi du Basterrak. Hala ere, herritarrek emandako testigantzak «nahikoa» izan dira proiektuaren kontrako alegazioak aurkezteko. Pedro Espinosa Duranako administrazio batzarreko kideak azaldu du salerosketa prozesua nolakoa den: «Ez gaituzte parte hartzera gonbidatu edo proposamen teknikorik egin. Besterik gabe, xantaia egiten saiatzen dira, dirua eskaintzen digute, edo, batzuetan, prebarikazioaren aldeko jarrera izatera bultzatzen gaituzte».

Argi dute nekazariek «mehatxuen aurrean geldirik geratzeko asmorik ez» dutela, eta EH Bildu eta Goazen alderdiei eskatu diete haien «borrokara» batzeko. Hurrengo hilabeteetan alegazio «teknikoagoak» egiteko asmoa dutela gaineratu dute, «entitate handiagoen babesa jasotzeko». Bien bitartean, «etenik gabe» lan egingo dutela azaldu du Jose Javier Ruiz de Arkaute Arzubiagako batzarkideak: «Ezin gara prentsaurreko honetan gelditu; borrokatzen jarraitu behar dugu».


Summary: Errusiaren bonbardaketa batek gutxienez 51 pertsona hil ditu Kharkiven. Ukrainako iturri ofizialek jakinarazi dutenez, denda baten eta kafetegi baten kontrakoa izan da erasoa. «Nahita egindako terrorismo ekintza bat da», salatu du Zelenskik.

Errusiako armadaren bonbardaketa baten ondorioz, gutxienez 51 pertsona hil dira, gaur, Kharkiv eskualdeko Kupiansk hirian, Ukraina ekialdean. Associated Press berri agentziak iturri ofizialak aipatuz kaleratu duenez, denda bati eta kafetegi bati egin diete eraso Kremlinen indarrek, han 13:15 inguru zirenean. «Krimen izugarri bat egin du Errusiak; nahita egindako terrorismo ekintza bat da», salatu du Volodimir Zelenskik, Telegramen. Ukrainako presidenteak Europako Komunitate Politikoaren bileran parte hartu du, Granadan (Espainia).

Oleg Sinegubov Kharkiveko gobernadoreak nabarmendu du «zibil asko» zeudela kafetegian eta dendan, erasoa gertatu den unean. «Etsaiak beste gerra krimen bat egin du». Jakinarazi duenez, orain gutxi hildako hango auzotar baten omenez bilduta zeuden bi lokal horietan. Besteak beste, sei urteko haur bat hil da. Larrialdi zerbitzuek dagoeneko eten dituzte erreskate lanak.

Horren guztiaren harira, Ukraina Errusiatik babesteko orduan «Europaren batasunari eustea» eskatu du gaur Zelenskik, Europako 40tik gora estatutako liderrei mintzatu baitzaie. Europako estatuen laguntza ziurtatzeko beharra sentitu du Ukrainako presidenteak, kontuan hartuta AEBek emandako babesean arrakala bat sortu dela, behin AEBetako Kongresuak onartutako azken aurrekontutik kanpo utzi ondoren Ukrainari laguntza militarra emateko diru sailak. Europak ere ez du bakarrik geratu nahi laguntza ematean.

Errusiaren base bat Abkhazian

Georgiako Gobernuak salatu du «probokazio bat» dela Errusiak base militar bat edukitzea Abkhazian, horrek «urratu» egiten duela haren subiranotasuna. Georgiako errepublika autonomo bat da, 1992tik independentea dena de facto. Abkhaziako presidenteak jakinarazi du, gaur, Moskurekin akordio bat egin dutela, han base militar bat izan dezan.


Summary: Turismo Gastronomikoaren Munduko Foroa hasi da Tabakaleran. MTE Munduko Turismo Erakundeak turismo arduratsuaren enbaxadore izendatu ditu Pedro Subijana eta Martin Berasategi euskal sukaldariak, eta Fatmata Binta Sierra Leonakoa. Gastronomiaren alde egin duten lana eta tokiko produktuari ematen dioten balioa saritu dituzte.

Gaur hasi eta larunbatean amaituko da, Donostian, Turismo Gastronomikoaren VIII. Munduko Foroa. Goizean egin dute inaugurazio ekitaldia, eta han izan dira, besteak beste, Javier Hurtado Eusko Jaurlaritzako Turismo, Merkataritza eta Kontsumo sailburua; Rosana Morillo Espainiako Gobernuko Turismoko Estatu idazkaria; Azahara Dominguez Gipuzkoako Foru Aldundiko Mugikortasun, Turismo eta Lurralde Antolamenduko diputatua; Eneko Goia Donostiako alkatea; Joxe Mari Aizega Basque Culinary Centerreko zuzendari nagusia, eta Zurab Pololikashvili Turismoaren Mundu Erakundeko idazkari nagusia.

Turismo gastronomikoa: sustraietara itzultzea da aurtengo foroaren leloa, eta produktuaren, gastronomiaren eta turismoaren arteko loturetan jarriko dute begirada. Hiru egunez, industriako profesionalek, adituek eta erakundeetako ordezkariek mahai inguruak, lantegi praktikoak eta sukaldaritza erakustaldiak egingo dituzte Tabakaleran, tokiko eta nazioarteko sukaldari eta ekoizleekin batera.

Inaugurazio ekitaldian, turismo arduratsuaren enbaxadoreak izendatu dituzte: Pedro Subijana eta Martin Berasategi euskal sukaldariak, eta Fatmata Binta Sierra Leonakoa —Basque Culinary World Prize saria irabazi zuen iaz—. Hiru sukaldari horiek gastronomiaren alde egin duten lana eta tokiko produktuari ematen dioten balioa saritu ditu Munduko Turismo Erakundeak.

Gaur eta bihar, bereziki aztertuko dituzte turismoak zer egin dezakeen landa garapena sustatzeko, erresilientzia ekonomikoa sortzeko eta kultura ondarea zaintzeko, eta produktuen, gastronomiaren eta turismoaren arteko loturak analizatuko dituzte.

Alde horretatik, Afrikako gastronomiaren inguruan aritu da hizketan Auxillia C. Mnangagwa. Zimbabweko gobernuko ministro izandakoa da, eta egungo presidente Emmerson Mnangagwaren emaztea. Afrikako Gastronomia. Komunitateak ahalduntzen izan da haren hitzaldiaren izenburua.

Joao Rodrigues sukaldariak, berriz, Portugalgo Projecto Materia egitasmoari buruzkoak azaldu ditu —nekazarien eta sukaldarien arteko elkarlana sustatzeagatik hainbat sari jasotakoa da—.

Eta Angochagua (Ekuador) eta Valposchiavo (Suitza) herrietako ordezkariek ere hitz egin dute. Munduko Turismo Erakundearen iritziz, munduko herri turistiko onenen artean daude bi horiek. Tania Endarak azaldu ditu Angochaguan dute proiektuari buruzkoak, eta Kaspar Howaldeko Valposchiavon dutenari buruzkoak. Biek nabarmendu dute «bertakoari» balioa ematearen garrantzia, eta turismoak euren proiektuetan izan duen garrantzia azpimarratu dute, baina «modu orekatuan» baliatu beharra ere bai. «Gurea erakutsiz zaintzen ditugu, baina eskatzen diegu gurea zaintzeko eta errespetatzeko ere», nabarmendu du Tania Endarak. Hitzaldi horien leloak laburbiltzen du gaia: Gastronomiak eta lurraldeak topo egiten dutenean.

Era berean, aztertu dute adimen artifizialak zer eragin izan dezakeen turismo gastronomikoan. Miguel Flecha Accenture Europako zuzendariak eman ditu gakoak.

Bihar aurrera jarraituko dute foroko mahai inguru eta hitzaldiek, eta arratsaldean emango dute ondorioen berri.

Tartean, forora etorritako nazioarteko kideek irteerak egingo dituzte euskal kostaldera eta barnealdera, turismo gastronomikoaren guneetara.

Etzi, Culinary Plaza izeneko azoka jarriko dute Tabakaleran. Besteak beste, Botswana, Zimbabwe eta Saudi Arabiako gastronomia ezagutzeko aukera egongo da. Basque Culinary Centerrek antolatu du, eta irekia da sarrera.


Summary: Moralaren Poliziaren ustezko eraso baten ondorioz koman dagoen neska baten afera ikertzeko eskatu dute. Ilea estalita ez eramateagatik bultzatu zuen Moralaren Poliziak, Teherango Metroan, lekukoen arabera. Agintarien arabera, berez erori zen, «tentsio jaitsiera batek zorabiatuta».

Igandean gertatu zen, Irango hiriburuko Shohada metro geltokian. Zabaldu dituzten zaintza kameretako irudietan ikus daitekeenez, neska talde bat sartu zen trenean. Ilea bistan zuten lagunek. Baina, berehala, ikusten da nola neskek besoetan ateratzen duten haietako bat.

Armita Geravand da lurrean dagoen neska; 16 urte ditu, eta artea ikasten du, lagunek bezala. Haiek esan dutenez, trenaren barruan Moralaren Poliziako kide batzuekin egin zuten topo. Irango agintari erlijiosoek ilea estalita izateko agintzen diete emakumezkoei, Islamak hala agintzen duela argudiatuta, eta Moralaren Poliziako kideak kaleetan eta garraio publikoan patruilan ibiltzen dira, debekua betearazten. Horietako batek, lekuko baten arabera, kargu hartu zion Geravandi, ilea bistan eramateagatik. Neskak bakean uzteko erantzun zion. Poliziak, orduan, eraso egin zion gazteari, eta metroko bagoiaren barretako baten kontra bultzatu zuen.

Gazteak konortea galdu zuen, eta erietxe militar batera eraman zuten. Koman dago orduz geroztik.

Agintariek adierazi dute «tentsio jaitsiera batek zorabiatuta» erori zela gaztea, eta ez zuela inolako arazorik eduki Moralaren Poliziarekin.

Irango Giza Eskubideak eta Kurdistango Hengaw taldeek trenaren barruko kamerek harturiko irudiak argitaratzeko eskatu diote Teherango Gobernuari. Horrez gain, nabarmendu dute Irango hedabide publikoetan zabalduriko irudietan 100 segundo falta direla, bideoan agertzen den erlojuari erreparatuta.

«Nazioarteko ikerketa independente bat egitea ezinbestekoa da, xehetasunak azaltzeko», adierazi du Irango Giza Eskubideak taldeak, eta munduko gobernuei eskatu die estu hartzeko Iran, Nazio Batuen Erakundearen ikerketa misio bat onar dezan.

Beste Amini bat?

Duela gutxi hasi da Moralaren Polizia berriz lanean, hainbat hilabetez kaleetatik at egon ostean; hain zuzen, gobernuak agindua zion hori, duela urtebete Mahsa Amini gaztea antzeko gertaera batean hil zela eta.

22 urteko neska kurdua atxilotu egin zuen Irango Moralaren Poliziak, iazko irailaren 13an, beloa «gaizki jarrita» eramateagatik. Poliziaren arabera, egun hartan bertan bihotzeko bat izan zuen Aminik, Teherango komisaria batean, eta ospitalean hil zen, hiru egunez koman egon eta gero. Gurasoek salatu zuten ez zegoela gaixo atxilotu aurretik.

Hurrengo egun eta asteetan, Teherango indar armatuek gutxienez 185 pertsona hil zituzten Kurdistanen eta Iranen izandako protestatan.

Orain koman dagoen gaztea ere, Geravand, kurdua dela esan du Hengaw elkarteak. Salatu dute segurtasun handiko erietxe militar batera eraman zutela, eta senideei telefonoak kendu dizkietela. Taldeak esan du ama atxilotu egin dutela.


Summary: Plastiko konpostagarriz eginiko poltsak toxikoagoak direla ondorioztatu dute. Ohartarazi dutenez, konposta egitean poltsa konpostagarriak erabiltzean, konposta kutsatzen dute.

Plastiko konpostagarrien poltsetan toxikotasun handia dagoela frogatu dute Espainiako Ikerketa Zientifikoen Kontseilu Nagusiko (CSIC) ikertzaileek, in vitro egindako azterketa batean. Gainera, ikusi dute toxikotasun hori handitu egiten dela fotodegradazioarekin, hau da, izpi ultramoreek haietan eragiten dutenean.

Journal of Hazardous Materials aldizkarian argitaratu dute lana. Haren arabera, hiru plastiko mota alderatu dituzte: konpostagarria, lehen erabilera zuen plastikoa, eta plastiko birziklatuz egindakoa. Zehazki, haien toxikotasuna neurtu dute, zebra-arrainen zelula-lerroetan, hiru modutara: zuzenean, poltsetako laginetatik abiatuta; izpi ultramorez zahartzearen simulazioa eginda (fotodegradazioa); eta kalitatezko ongarri edo konposta bihurtu ondoren geratzen ziren poltsen zati txikiena.

(jarraitu irakurtzen, 'Elhuyar' aldizkarian)


Summary: Gutxienez 80 lagun hil dira Sirian, drone bidezko eraso baten ondorioz. Homs hiriko akademia militar bateko zeremonia batean izan da erasoa. Arratsaldetik Idlib probintziako zenbait eremu bonbardatzen ari da Siriako Gobernua.

Drone bidezko eraso batean, gutxienez 80 lagun hil eta ehunka zauritu dira gaur Sirian, Homs hirian. Akademia militar bateko zeremonia baten erdian izan da, 18:00ak izateko ordu erdiren faltan. Siriako Osasun Ministerioak handik ordu gutxira jakinarazi duenez, zibilak eta militarrak daude hildakoen artean, baita sei haur ere. Giza Eskubideetarako Behatoki Siriarraren arabera —Londresen du egoitza—, berriz, ehundik gora lirateke hildakoak.

Zeremonia horretan zen Siriako Defentsa ministroa, baina, akademiako segurtasun langileen arabera, ez zegoen hor droneak eztanda egin duenean. Defentsa ministroak «eraso terroristatzat» jo du gertatutakoa, argudiatuta «talde terroristek» droneak erabili izan dituztela beren erasoak egiteko, eta eraso horiei «ahalik eta indartsuena» erantzungo dietela ohartaraziz idatzi du X sare sozialean.

Oraingoz, inork ez du Homseko drone erasoa bere gain hartu. Halere, tokiko hedabideek jakinarazi dutenez, arratsaldetik Idlib eskualdeko zenbait eremu bonbardatzen ari da Siriako Gobernua. Oraingoz, sei lagun hil dira eraso horien ondorioz. Bestalde, herritar andana argindarrik gabe gelditu dira.

Bi erasoen harira —Homsen drone baten bidez egindakoa, batetik, eta Siriako Gobernuak Idlibera jaurtitako bonbardaketak, bestetik—, «oso larrituta» dagoela esan du NBE Nazio Batuen Erakundeko idazkari Antonio Guterresek.

Siriako instalazio militar baten aurka egindako eraso larrienetako bat izan da, baita aurrez ikusi gabekoa ere. Izan ere, nahiz eta 2011. urtetik herrialdea gerran amilduta dagoen, drone bidez egin den halako lehen erasoa izan da: masiboa eta talde armatu batek egina, armada batek beharrean.


Summary: Buesaren omenezko monolitoari eraso egin diote pintura beltzarekin. Fernando Buesa Blanco fundazioak salatu du «gorrotoaren diskurtsoa bizirik» dagoela oraindik gizartean.

ETAk 2000. urtean hil zuen PSE-EEko gidari Fernando Buesa, eta haren omenezko monolitoaren plaka pintura beltzarekin estali dute Gasteizen, Fernando Buesa Blanco fundazioak salatu duenez. Jorge Diez bizkartzaina ere hil zuten atentatu horretan. Fundazioak salatu du «gorrotoaren diskurtsoa bizirik» dagoela oraindik gizartean, eta gertaturikoa «gaitzestea beharrezkoa» dela, «beste aldera begiratu» gabe, «terrorismoari zilegitasuna kentzeko». Eraso horren ostean, erakunde eta alderdi politikoen gaitzespena iritsi da.


Summary: UIAAk arbuiatu egin du alpinismoaren historia aldatzeko ahalegina. Alpinismo Elkarteen Nazioarteko Batasunak (UIAA) adierazpen bat kaleratu du, eta gaitzetsi egin du historia auzitan jartzeko saioa eta Reinhold Messner, Jerzy Kukuczka, Erhard Loretan, Alberto Iñurrategi, Edurne Pasaban, Juanito Oiarzabal eta beste hainbat alpinista hamalau zortzimilakoen zerrendatik ezabatzeko asmoa.

Himalaiako urak bere bidera itzuliko ote dira? Erberhard Jurgalski dokumentalistak eginiko ikerketa eta neurketa zehatzen ondotik mendi munduan sortu den burrunbaren berri eman zuen BERRIAk Hamalau zortzimilakoen historia ezbaian? erreportajean. Teknologia berriekin eginiko neurketa zehatz horien arabera, Manaslu, Annapurna eta Dhaulagiri zortzimilakoen gailurrak ez dira orain arte uste zirenak, metro gutxi batzuk harago edo honago daude, eta, beraz, historian zehar zortzimilako horietara igo diren alpinista gehienak ez dira mendiaren puntu gorenera igo. Tartean leudeke Reinhold Messner, Jerzy Kukuczka, Erhard Loretan, Krzysztof Wielicki, Gerlinde Kaltenbrunner edo Nives Meroi, besteak beste, eta tartean leudeke hamalau zortzimilakoak igo dituzten hiru euskal mendizaleak ere: Juanito Oiarzabal, Alberto Iñurrategi eta Edurne Pasaban.

Orain arte hamalau zortzimilakoen zerrendan dauden alpinista gehienak garai hartako erreferentziei eta aurrekoen urratsei jarraituz igo izan dira mendi horien tontorretara, eta, beraz, ez da inolako asmo txarrik izan. Iñurrategi eta Pasaban garbi mintzatu ziren: «Gu igo ginenean, gailurrak horiek ziren; jakin bagenu metro batzuk aurrerago zeudela, saiatuko ginen haietara igotzen». Jurgalski eta haren taldea, ordea, zorrotz dabiltza, eta, haien arabera, ezin da esan alpinista handi horiek gailurrera iritsi zirenik. Reinhold Messnerri dagokionez, Annapurnako punturik altuenetik 65 metrora eta desnibelean 5 metro beherago geratu zen, Jurgaslkiren arabera betiere. Juanito Oiarzabal, Alberto Iñurrategi eta Edurne Pasabani dagokienez, Manaslun, duela gutxira arte gailur nagusitzat hartzen zen puntura igo ziren (gerora egiaztatu da 30 metrora dagoela Manasluko gailur-gailurra).

Alpinisten artean dabiltzan galderak dira: hain zehatz eta zorrotz jokatu behar ote da? Metro gutxi horien gorabeheragatik ukatu ote daiteke gailur bat, jakinik orduko erreferentziak beste batzuk zirela eta garai hartan ez zegoela egun dagoen teknologiarik puntu altuena zein zen zehazteko? Ezin ote dira gailur horiek ontzat eman? Ezabatu ote daitezke alpinista handi horiek guztiak hamalau zortzimilakoen zerrendatik, hainbeste urtetako ahaleginaren ondotik, eta, areago, alpinismoaren historiako hainbat igoera gogoangarri egin ondoren? Ezbaian jarri ote daiteke himalaismoaren historia bera? Alberto Iñurrategik adierazi zuen moduan, «kontsiderazio kontu bat da, historiaren zer interpretazio egiten dugun». Baina korapilo horretan bada beste mizto bat ere: interpretazio hori nork egin behar du? Nork erabaki behar du aurreko igoera horiekin guztiekin eta hamalau zortzimilakoen orain arteko zerrendarekin zer egin? Zeinek eman behar ditu ontzat orain arteko igoerak edo zeinek esan behar du ez direla balekoak?

Jurgalskik eta 8000ers.com webguneko kideek diote beraiek datuak baino ez dituztela eman, ez dagokiela beraiei historia berridaztea, eta historialarien ardura dela hori. Alabaina, ez dago halako historialaririk, ez eta nahas-mahas honetan erabaki irmo bat har lezakeen organismo ofizialik, eta, ondorioz, datu hotzak ari dira nagusitzen.

UIAAren adierazpena

Inork izatekotan, Alpinismo Elkarteen Nazioarteko Batasunak (UIAA) izan lezake auzi honetan argi pixka bat egiteko adinako itzala, eta, gaiak hartu duen munta ikusirik, adierazpen bat kaleratu du. Idatzi horretan, UIAAk arbuiatu egin du “alpinismoaren historia kolokan jartzea”; ez du bidezkotzat jo Jurgalskiren eta haren lantaldearen ikerketan oinarrituta hainbat alpinista historiko hamalau zortzimilakoen orain arteko zerrenda horretatik kanpo uztea, eta babesa adierazi die alpinista aitzindari horiei guztiei. Argi mintzatu da UIAA. Ikusi beharko da, beraz, adierazpenak zer bide egiten duen eta azkenean zertan bukatzen den auzia.

Hauxe da UIAAren adierazpena:

«Orokorrean, 8.000 metrotik gorako hamalau tontorrek balio historiko ikonikoa dute. Modu askotan alpinismoaren mundutik haratago doa balio hori, eta kultura unibertsalaren baitakoa da. Reinhold Messnerrek 1986an 14 zortzimilakoak osatu zituenean, goraipatua izan zen gertaera horregatik, baina, agian, horregatik baino gehiago, erronka hori lortu zuen moduagatik, gehienek posible zela pentsatu baino lehen. Oxigenorik gabe, askotan bakarrik eta maiz ibilbide berriak irekitzen igo zituen zortzimilakoak. Messnerrek era askotara jaso du horren aitortza; besteak beste, UIAAko Ohorezko Kide izatearen saria jasota.

Haren balentriak jasotako errekonozimendu guztiak merezi ditu, nahiz eta haren lorpenak berriki Errekorren Guinnes Liburutik ezabatu diren. Orain esatea haren lorpenak ez direla hain laudagarriak edo ez dituela hamalau igoerak bete bidegabea eta irrazionala da. Batez ere kontuan izanda 8.000 metroko tontor batzuen gailur nagusitzat hartzen dena aldatu egin zitekeela gerozko urteotan.

Messnerrek berak esan du ez zuela errekor bat bilatzeko egin, alpinismoaren onerako baizik: «Hau da nire azken adierazpena alpinismoaren errekorrei buruz! Ez dira existitzen! Inoiz ez dira egongo alpinismo tradizionalean! Mundu honetako horma handietan bere esperientziak bizi dituen alpinista bakoitza estimatzen dut. Hori da bizitza. Alferrikakoaren konkistatzailea naiz eta izaten jarraitzen dut, baina hainbeste lortu dut nire bizitzan, gaur egun harro esan dezaket gizon zoriontsua naizela». UIAAk arbuiatu egiten du alpinismoaren historia aldatzeko ahalegin hori, eta erabateko babesa adierazi nahi die Reinhold Messnerri eta alpinismoaren beste aitzindari batzuei, "haien lorpen handiak ezin baitira inolaz ere zalantzan jarri”.


Summary: «Oposizioaren oposizioa» izateari uzteko esan dio EH Bilduk Urkulluri. Eusko Jaurlaritzako lehendakariak Nerea Kortajarena legebiltzarkideari erantzun dio ea «hain kezka handia» eragiten ote dien Urkullu EAJko lehendakarigai izateko aukerak. Kortajarenak «egungo egoeraren diagnostiko zorrotz bat» egiteko eskatu dio Eusko Legebiltzarreko osoko bilkuran.

EAJk eta EH Bilduk adierazpen gogorrak egin dizkiote elkarri Eusko Legebiltzarrean, Iñigo Urkullu lehendakariaren eta Nerea Kortajarena koalizioko bozeramailearen bidez. Laburra izan da bien arteko elkarrizketa: Kortajarenak lehendakariari egindako galdera baten harira sortu da, baina bien adierazpenek islatu dute alderdiak 2024ko hauteskundeetan buru-belarri sartuak direla jadanik.

Etxebizitzaren auzia, Osakidetzarena, zerbitzu pulbikoen gainbehera, pribatizazio prozesua.... «herritarren bizitzak zeharkatzen» ari den «egoeraren diagnostiko zintzoa eta zorrotza» egiteko eskatu dio Kortajarenak Urkulluri, eta «erantzun zehatzak» eskatu dizkio, «ez grebei buruz hitz egitea». EH Bilduko kideak, ordea, ez du lortu eskaera hori bete dadin, Urkulluk «kaleko asaldura» sustatzea egotzi baitio koalizio abertzaleari. Gizarte kohesioan eta zerbitzu pulbikoan EAE «munduko herrialde onenen artean» dagoela erantzun du lehendakariak, eta kolizioari eskatu dio «Euskadi beltzez marrazteari uzteko». Erantsi du EH Bilduk erabiltzen dituen datuak ez direla zorrotzak, haien «komenentziaren araberakoak» baizik.

Kortajarenak hartu du hitza jarraian, eta erantzun azkarra eman dio lehendakariari: «Ez da beharrezkoa EH Bilduk zuri-beltzez marraztea errealitatea. Zuk bakarrik egiten duzu hori». Gaineratu du gizarteak «gero eta argiago» ikusten dituela Jaurlaritzaren «kudeaketaren zuloak»: «Zuk asmatzen duzu zuzentzen duzunean».

EH Bilduko ganberako bozeramaileak esplikatu du ezen, Hezkuntza Legearen azken gertaeren harira, EAJk «emendatu» egin duela, «azken minutuan», urte askoan landutako funtsezko lege bat, «legegintzaldiko garrantzitsuena», eta galdegin dio «bertsio bat eta bakarra» emateko hizkuntza ereduen auziaren inguruko zuzenketaz eta hark dituen ondorioei buruz. Kudeaketa ikusita, Kortajarenak esan du gizarteak ez duela merezi «oposizioari oposizioa egiten dion gobernu bat». Eta bukatu du argituz Urkulluk baduela «beste modu bat puntuak irabazteko lehendakarigai gisa»; esan dio topatzeko modu hori, «ibilbide luzeko politikaria» dela.

Estrategia beraren A eta B aurpegiak

Hitza hartu bezain laster erantzun die akusazio horiei EAEko lehendakariak: galdetu du EH Bilduri «hain kezka handia» eragiten ote dion Urkullu bera EAJko lehendakarigai izateko aukerak. Koalizioari esan dio oso argi ikusten dela zein den haren estrategia, «aurtengo bi hauteskunde deialdietan» islatu baita: «Batzuek zarata ateratzen dute, eta zuek, etekina». EH Bilduri egotzi dio «asaldura» dagoela «txanponaren alde batean», eta bestean koalizioa dagoela, «A aurpegia».

Urkulluren arabera, errealitatearen datu objektiboak «gutxienekoak» dira EH Bildurentzat, «populismoa eta demagogia» ei delako koalizioaren bidea. Koalizio subiranistak «errealitatea desitxuratzeko beste eragile batzuen laguntza» duela erantsi du. «Kaleko mobilizazioak astintzea» da EH BIlduren estrategia, Urkulluren esanetan. «Herritarrei promesa faltsuak» egiten ari zaizkiela esan dio Kortajarena legebiltzarkideari, «etekin politikoengatik, hauteskundeak begi bistan» ei baititu EH Bilduk. Bukatu du esanez koalizioa dela estrategia beraren A aurpegia, «zuritua eta irekia», B aurpegiaren «asaldura» sustazen duen bitartean.


Summary: Narges Mohammadi aktibista irandarrak irabazi du Bakearen Nobel saria. Emakumeek Iranen pairatzen duten zapalkuntzaren kontrako ekintzailea saritu du Norvegiako Nobel Batzordeak. Sariduna kartzelatuta dago.

Iranen emakumeek pairatzen duten zapalkuntzaren kontra eta giza eskubideen alde borrokatzen dela aldarrikatuta, Narges Mohammadi (Zanjan, Iran, 1972) aktibista irandarrak irabazi du Bakearen Nobel saria. Hala jakinarazi du gaur Norvegiako Nobel Batzordeak, sariketaren antolatzaileak. Adituek azken asteetan egindako iragarpenetan eta apustu etxeen kinieletan nabarmentzen ziren hautagaietako bat zen, hain zuzen, Mohammadi. Duela 120 urte saria ematen hasi zirenetik, 110 pertsona saritu dituzte; horietatik hemeretzi dira emakumezkoak, ekintzaile irandar hori aintzat hartuta.

Batzordeko kideen esanetan, Mohammadiri «kostu pertsonal izugarri bat» eragin dio bere «jarrera ausartak». Izan ere, azken hogei urteak ia bere osotasunean igaro ditu espetxean. Bost aldiz zigortu dute, eta, guztira, 31 urteren kartzela zigorrak ezarri dizkiote; azkena, hamar urtekoa —151 zigor ukaldi jasotzera ere kondenatu zuten kasu horretan—. Tortura zuria liburua kaleratu zuen, azalduz konfinamenduan zein baldintzatan zeuden presoak, eta Irango agintariek «segurtasun nazionalarekin» lotutako delituak egotzi zizkioten horregatik. Teherango Evin kartzelan dago. Gainera, haren aurkako beste hiru auzibide daude irekita.

Haren senideek eta ingurukoek maiz eskatu dute aske utz dezatela, argudio gisa aipatuz arrazoi humanitarioak. Iaz bihotzekoak eman zion, eta ebakuntza bat egin behar izan zioten. Bi seme biki ditu Mohammadik, eta urteak dira ez dutela ama ikusten. Parisen bizi dira, hara erbesteratu baitzen Nobel saridunaren senarra, Taghi Rahmani ekintzailea —kartzelan hamalau urte pasatutakoa da—.

Azken hiru hamarkadetan, bere aktibismo jardunean, emakumezkoen eskubideen defentsan lan egiten duten zenbait elkarte sortu ditu Mohammadik, eta idatzi izan ditu liburuak eta artikuluak ere, salatuz, batez ere, herrialdeko kartzeletan zer-nolako abusuak jasaten dituzten andrazkoek. Kazetari gisa egin duen lanagatik, hain justu, NBE Nazio Batuen Erakundeak banatzen duen Prentsa Askatasunaren Munduko Saria irabazi zuen aurreko maiatzean, bere kide Niloofar Hamedirekin eta Elaheh Mohammadirekin batera.

Ikusi gehiago: Moralaren Poliziaren ustezko eraso baten ondorioz koman dagoen neska baten afera ikertzeko eskatu dute

«Emakumea, bizitza, askatasuna», adierazi du batzordeko presidente Berit Reiss-Andersenek, saria nori emango dioten iragarri duenean. Hain zuzen, emakumezkoen eskubideen alde Iranen egiten dituzten manifestazioetan lelo hori bera oihukatzen dute. Protesta horiek areagotzen hasi ziren iazko irailean, Mahsa Amini 22 urteko emakume kurdua hil egin baitzen, Teherango Poliziak atxilotu eta hiru egunera. Moralaren Poliziak hartu zuen atxilo, arrazoi gisa jarrita beloa «gaizki jantzita» zeramala. Eta batzordeak azpimarratu duenez, «Teherango preso politikoek» mobilizazio horien berri eduki zutenean Mohammadi «presoak antolatzen» hasi zen. Adierazi dute, gainera, protesta haiek eten ez zitezen bultzatu zuela. Batzordeak esan du, bide batez, Mohammadi sarituta aitortza bat egiten zaiela Irango agintariek emakumezkoei pairarazten dieten jazarpenaren aurka protesta egiten dutenei. «Zalantzarik gabe, Mohammadi da mugimendu horren liderra».

Demokrazia «gain behera» dago, Berit Reiss-Andersenen esanetan. Iruditzen zaio hori ondoriozta daitekeela aintzat hartuta nortzuek irabazi duten saria azkeneko urteetan. Iaz, Ales Bialiatski giza eskubideen aldeko ekintzaile bielorrusiarra izan zen, eta duela bi urte, Maria Ressa (Filipinak) eta Dmitri Muratov (Errusia) kazetariak.

Deia Irani

Itxaropentsu agertu da batzordearen presidentea, eta esan du Mohammadi sarituz espero duela «seinale bat» bidaltzea Irango Gobernuari. «Bere herritarrek esaten dutena entzun beharra dauka». Iaz, Poliziak atxilotu eta hiru egunera hil zen Amini, eta asteon jakin da 16 urteko neska bat, Armita Geravand, koman dagoela, Moralaren Poliziaren ustezko eraso baten ondorioz. Giza eskubideen aldeko taldeek zabaldu dutenez, joan den igandean neska talde bat ilea bistan sartu zen Teherango metroko bagoi batera; haietako bat zen Geravand, eta han eraso zioten poliziek.

Ikusi gehiago: Protesten errautsak, iraultzarako ongarri

351 hautagai zituen aurten Bakearen Nobel sariak: 259 norbanako eta 92 erakunde. Irabazleari urrezko domina bat ematen diote, diploma bat eta milioi bat koroa suediar (950.000 euro inguru). Sari banaketa abenduan izan ohi da. Mohammadi kartzelatuta dagoela eta, saria jaso ahal izango duen galdetu diote Reiss-Anderseni. Erantzun du espero duela Teheranek «erabaki zuzena» hartzea eta hura aske uztea. Gaineratu du hilabete batzuk dituztela «logistika prestatzeko».