Summary: Bi hilabeteko grebara deitu dute Beti On telelaguntza zerbitzuan. Langileek dagoeneko 140 egun egin dituzte greban, lan baldintzak hobetzeko. 65.000 erabiltzaileri eskaintze die arreta Eusko Jaurlaritzaren zerbitzu horrek, eta sindikatuek urrirako eta azarorako deitu dute lanuztea.

Beti On telelaguntza zerbitzuko enpresa batzordearen gehiengoak, ELAk eta LABek osatua, jakinarazi du joan den astelehenean batzarra egin zutela langileek, irailaren 19an, eta, batzar horretan, aurreko 130 greba egun baino gehiagoren jarraipenaren «balorazio oso positiboa» egin zutela. Hori horrela, batzordeak erabaki du beste bi hilabete deitzea grebara. Urrian eta azaroan egingo lukete lanuztea.

Tunstall Televida-GSR-Grupo Igualmequisa da Beti On zerbitzua esleiturik duen taldea, eta haren «immobilismoa» salatu dute ELAk eta LABek. «Ez du inolako akordiorik negoziatu nahi, eta bilera egutegi bat aurkeztu diogu, baina ez dugu erantzunik jaso», azaldu dute ohar batean. Horrek erakusten du enpresaren negoziatzeko «borondaterik eza», batzordearen arabera. «Izan ere, ez dizkigu eman beren egoera ekonomikoa azaltzen duten datu ekonomikoak, eta guk badakigu datu horiek agerian utziko lituzketela lortzen dituzten irabazi handiak».

Greba ondorioak izaten ari da. Araba, Bizkai eta Gipuzkoan zerbitzua erabili ezin duten 5.000 pertsona inguru daudela kalkulatu dute sindikatuek: «Horrek etengabe handitzen du herritarrei zerbitzuan alta emateko itxaron zerrenda». Gaur egun, 65.000 erabiltzaileri arreta eskaintzen die Beti On zerbitzuak. «Eusko Jaurlaritza da zerbitzu publiko horren titularra, eta geure buruari galdetzen diogu ea non dagoen funtsezko zerbitzu hori gizarteari emateko ardura, eta, zehazki, gure lana eskaintzen diogun sektore zaurgarriari», salatu dute langileen ordezkariek. «Hori dela eta, Beatriz Artolazabal sailburuari gogorarazten diogu ez bera, ez bere saileko beste inor ez dela guregana etorri. Ez dugu erantzunik jaso grebekin hasi garenetik».


Summary: Sestaoko eta Areetako metro geltokiak lotuko dituen trenak ez du makinistarik izango. Itsasadarraren azpitik igaroko den tren baten bidez, Bilboko Metroko lehenengo eta bigarren lineak lotuko dira.

Bilboko Metroko lehenengo eta bigarren lineak tren batek lotuko ditu Sestaoko eta Areetako geltokietan (Bizkaia). Unai Rementeria Bizkaiko ahaldun nagusiak aurreratu zuen berria atzo, Bizkaiko politika orokorreko bileran, eta gaur eman ditu xehetasun gehiago Imanol Pradalesek Azpiegitura eta Lurralde Garapenerako diputatuak. Itsasadarraren azpitik igaroko den trenak lau minutuko bidaian lotuko ditu bi metro geltokiak, eta ez du tren gidaririk izango. Aurreikusi dute 2028an jartzea martxan trena.

Egun, 25 minutu behar dira Sestaotik Areetara metroz joateko, San Inazioraino bidaiatu behar baita lineaz aldatzeko. Itsasadarraren azpiko trenari esker, hogei minutu inguru aurreztuko dituzte erabiltzaileek. Egunean 5.000 pertsona ingururi zerbitzua ematea aurreikusten du Bizkaiko Foru Aldundiak. Pradalesek azaldu duenez, trenaren sistema «aireportu batzuetan ikus daitekeen sistemaren oso antzekoa» izango da.

Metroaren erabilera areagotzea espero du aldundiak, eta aurreikusi du urtean 180.000 auto bidaia gutxiago egitea. Kopurua apala bada ere, baieztatu dute ezin dela «gaitzetsi»: «Egunean 6.000 kilometro inguruko ibilbideak egiten dituzten ibilgailu horien emisioa aurreztuko da».

Bi geltokiak lotuko dituen trenaren proiektuak multimodal bihurtuko du itsasadarraren azpiko tunela. Hasieran, ibilgailuentzat soilik aurreikusita zegoen, eta, atzo Rementeriak aurreratu bezala, tunelaren proiektuaren kostua 600 milioi euroraino helduko da, beste 185 milioi euro jarriko baitira trenbidea eraikitzeko.

Pradalesek adierazi duenez, eraikuntza proiektua 2023rako izango dute prest, eta eraikuntza lanak 2024an hasiko dira. Eraikuntzaren garrantzia azpimarratu du diputatuak, «Arrontegi zubiaren alternatiba» izango baita. 155.000 ibilgailu igarotzen dira egunean Arrontegitik, eta espero dute kopuru hori leunduko dela ibai azpiko tunelarekin. Tuneletik egunean 51.000 ibilgailu igarotzea aurreikusi du aldundiak.


Summary: Langileentzako neurriak eskatu dituzte Baionan. Frantziako Gobernuak aurtengo ikasturterako aurreikusi dituen erreformak salatu dituzte.

Ehunka pertsona elkartu dira Baionan Ipar Euskal Herriko sindikatuek antolatu duten protesta egunean parte hartzeko. CGT, LAB, FSU eta Solidaires sindikatuen deiari erantzunez, manifestazioa egin dute bizi baldintza «duinak» aldarrikatzeko. Hiru eskaera plazaratu dituzte bereziki: gutxieneko lansari gordina orduko hamabost eurora emendatzea, 32 orduko lan astea ezartzea, eta erretretarako adina 60 urtetara itzultzea. Izan ere, Frantziako Gobernuak aurtengo ikasturterako aurreikusi du erretreten eta langabeziaren erreformak egitea, eta sindikatuetako kideek kezka agertu dute horrek langileengan izanen dituzten ondorioez. Eguneroko bizitzaren garestitzeari buruz neurriak hartzeko ere eskatu dute.

«Prezio guziak igo dira, baina gure lansariak ez», salatu du Argitxu Dufau LAB sindikatuko Ipar Euskal Herriko koordinatzaileak. «Ezin gara duinki bizi. Lehenbailehen hartu behar den erabakia da lansarien emendatzea». Lan denboraren eta aberastasunen banaketan ere aitzina egiteko beharra azpimarratu du. Bide horretan, Dufauk erran du Bertan Erabaki kanpainarekin segitzeko borondatea dutela, Ipar Euskal Herriko negoziazio eremuak sortzeko: «Hori da gakoa. Ez Parisera begiratzea; hemendik erabakitzea». Patricia Glory Ipar Euskal Herriko CGTko idazkari nagusiaren hitzetan, «dirua bada, baina ez dugu dagoen lekuetatik hartzen». Enpresa handien dibidenduak berriz banatu behar direla erran du, Frantziako Estatuaren diru kutxak betetzeko. «Jendeari duinki lan egitea ahalbidetu behar zaio. Horren ordez, neurri atzerakoiak iragartzen dizkigute, biziki bortitzak, langile guzientzat, baina bereziki gutxieneko lansariaren inguruan dabiltzanentzat».

Frantziako Gobernua prestatzen ari den erreformen harira, mobilizatzeko beharra azaleratu dute bi sindikatuetako ordezkariek. «Frantziako Gobernuak egin nahi duen langabeziaren erreformaren ondorioz, langabeziarik gabe geldituko da jende anitz, datuetatik desagertuko dira. Eta, horrela, gobernuak erraten ahalko du langabezia apaltzen ari dela», deitoratu du Gloryk. Erretreten erreforma ere «indarrez» pasatzeko borondatea ikusten dio Emmanuel Macron Frantziako presidenteari. Argitu du ikasturte hasiera hau langileak «informatzeko eta mobilizatzeko» erabili nahi dutela; «maleruski ez da botoi bat zapaltzearekin gertatzen».

Dufauren hitzetan, «bada haserrea, bada sekulako haserre soziala», eta Frantziako Gobernuak aurreikusi duenarekin «normala» iruditzen zaio. «Jendea prekaritatean edo pobrezian eroriko da, eta hitz hori erabili behar da: pobrezia. Nola erabili haserre hori zerbait borrokatzeko? Aitortu behar da gaur egun greba egitea ez dela beti erraza: lansariak biziki apalak dira, eta denek ez dute lanuzte bat egiteko aukerarik. Tresna berriak asmatu behar ditugu haserre hori gauzak aldatzeko indar bilakatzeko. Hori karrikatik pasako da; ez da haserre hori plazaratzeko beste lekurik».


Summary: Putin bihar da sinatzekoa Ukrainan okupatutako eremuen anexioa. Kremlinek jakinarazi du Zaporizhia, Kherson, Donetsk eta Luhansk Errusiaren Federazioko kide bihurtzeko hitzarmenak sinatzekoa dela.

Vladimir Putin Errusiako presidentea bihar da sinatzekoa Moskuk Ukrainan partzialki okupatutako eremuak anexionatzeko hitzarmenak. Hori jakinarazi du gaur Dmitri Peskov Kremlineko bozeramaileak, egunero egiten duen prentsa agerraldian. Joan den ostiraletik asteartera egindako galdeketen ondoren, anexioa formalki gauzatzeko eskatu zioten atzo Putini Kherson, Zaporizhia, Donetsk eta Luhanskeko lider errusiazaleek. Atzo gauean heldu ziren Moskura, eta Errusiako presidentearekin biltzekoak ziren. Peskovek iragarri du ekitaldia Kremlineko San Jurgi aretoan izango dela, 15:00etan —14:00ak Euskal Herrian—, eta Putinek diskurtso bat emango duela.

Horiek horrela, Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak ohar batean ohartarazi du «gogor» erantzungo dutela Errusiak anexioak gauzatzen baldin baditu. «Ukrainaren lurralde batasuna berrezarriko dugu». Zelenskiren aholkulari Serhiy Nikiforovek jakinarazi du Segurtasun Nazionaleko eta Defentsako Kontseilua deitu dutela biharko.

Ikusi gehiago: Errusiarekin bat egitearen alde bozkatu dute Ukrainan okupatutako lurraldeetan

Donetskeko bozkatzaileen %99k Errusiarekin bat egitearen alde bozkatu zuten; Luhansken, %98k; Zaporizhian, %93k; eta Khersonen, %87k. Parte hartzea %97koa eta %98koa izan da Donetsken eta Luhansken. Ez dute jakinarazi zenbatekoa izan den beste bi eskualdeetan. Mendebaldeak, ordea, ez die zilegitasunik ematen galdeketa horiei, iritzita nazioarteko zuzenbidea urratzen dutela. Kieventzat, Moskuren «propaganda» ekintza bat izan dira, «fartsa bat». Gainera, Errusiaren aliatu batzuek ere jakinarazi dute ez dituztela anexioak onartutako —kasurako, Kazakhstanek eta Serbiak—, eta Recep Tayyip Erdogan Turkiako presidenteak ere kritikatu ditu.

Ikusi gehiago: Kazakhstanek eta Serbiak esan dute ez dituztela aitortuko Ukrainan okupatutako lurretako galdeketen emaitzak

Errusiako Parlamentuko bi ganberak datorren astean dira anexioak gauzatzekoak. Aurrena behe ganberaren txanda izango da, eta ondoren, Senatuarena.

Alerta egoera Astrakhanen

Finlandiako Gobernuak jakinarazi du turista bisa duten errusiarrei herrialdean sartzea debekatuko dietela gauerditik aurrera. Pekka Haavisto Atzerri ministroaren iragarpen hori heldu da, hain zuzen, Putinek joan den irailaren 21ean mobilizaziorako deia egin eta gero nabarmen handitu den honetan herrialdetik alde egin nahi duten errusiarren kopurua. Haavistoren arabera, espero dute neurri horrekin nabarmen murriztea mugako trafikoa, eta iragarpen berri bat egin arte egongo da indarrean. Murrizketak ez die eragingo, ordea, «arrazoi bereziengatik» Finlandiara doazen errusiarrei.

1.340 kilometro ditu Finlandia eta Errusia arteko mugak, eta, gaur hartutako erabakiarekin, Errusiarekin muga dutenen artean turista errusiarrei herrialdean sartzea debekatuko dien EB Europako Batasuneko azken estatua bihurtu da Finlandia. Aurrez erabaki bera hartu zuten Estoniak, Letoniak, Lituaniak eta Poloniak. Finlandiako mugazainek emandako datuen arabera, 55.362 errusiar sartu dira herrialdean irailaren 21etik; hau da, aurreko egunetan baino %86 gehiago, 29.703 izan baitziren.

Horrekin guztiarekin lotuta, Errusiako Astrakhan oblastak erabaki du alerta egoera ezartzea Kazakhstanekin muga egiten duen eremuan. Horrela, trafikoa murriztu ahal izango dute, esaterako. Ipar Osetiak ere neurri bera hartu zuen, atzo, Georgiarekin muga egiten duten departamentuetan. Kazakhstanera eta Georgiara iritsitako errusiarrak nabarmen areagotu dira azken egunetan.

Nord Stream gasbideko isuriak, ikertzeko

Peskov Kremlineko bozeramaileak eskatu du gaur nazioarteko talde batek iker ditzala Nord Stream 1 eta 2 gasbideetan asteon izandako isuriak. Nabarmendu du, gainera, gasbideen haustura «ekintza terrorista bat» bat izan dela.

Ikusi gehiago: Berlinek eta Moskuk «sabotajetzat» jo dituzte Nord Streameko isuriak

Bestalde, Hungariako Gobernuak jakinarazi du ez duela babestuko Europako Batzordeak Errusiari jarri nahi dion zigor sorta berria. Joan den otsailean inbasioa hasi zenetik Bruselak Moskuri jarritako zortzigarren zigor sorta da.


Summary: JxCko militanteek datorren astean erabakiko dute Kataluniako Gobernutik irten ala ez. Urriaren 6an eta 7an egingo dute kontsulta. Kataluniako presidenteak JxCri eskatu dio exekutiboan ala oposizioan egon nahi duen argitzeko. ERCk adierazi du Kataluniako Gobernuak aurrera jarraituko duela JxCk erabakitzen duena kontuan izan gabe.

JxC Junts Per Catalunyako zuzendaritzak erabaki du oraingoz ez dela Kataluniako Gobernutik aterako; hain zuzen, militantziaren esku utzi du gobernuan jarraitzeko ala ez segitzeko erabakia. Datorren astean egingo dute kontsulta: urriaren 6an eta 7an. Jordi Turull alderdiko idazkari nagusiak prentsa agerraldi batean iragarri du, alboan Laura Borras JxCko presidentea zuela. Zehaztu duenez, «zehaztapen, berme eta epeei» buruzko proposamen bat helaraziko diote Kataluniako presidente Pere Aragonesi, eurentzat erabakigarriak diren hiru puntu jasotzen dituena; hau da, prozesu independentista bultzatzeko norabide estrategikoa, Espainiako Gorteetan bi alderdiek fronte bakarra osatzea, eta Kataluniako eta Espainiako gobernuen arteko elkarrizketa mahaiaren edukia amnistiara eta autodeterminaziora mugatzea. JxCko zuzendaritzak 19:30ak inguruan amaitu du bilera, Bartzelonan, bederatzi orduz eztabaidatzen aritu ostean.

«Igande gauean, ados jartzea beste lanik ez dugu. Ez da ultimatum bat», zehaztu du Turullek, eta nabarmendu exekutiboak «aho batez» hartu duela erabakia. Gisa horretara, JxCko zuzendaritzak Generalitatearen berehalako haustura saihestu du, nahiz eta bileraren barruan hainbat ahotsek babestu duten gobernutik irtetea; Toni Comin kontseilari ohiaren kasua izan da.

Borrasek eta Turullek ez dute argitu ea kontseilariek kanpaina egin ahal izango duten koalizioa batuta mantentzeko, ezta haiek parte hartuko duten ere. «Militantziak askatasunez bozkatuko du». Horixe besterik ez du esan Kataluniako Parlamentuko presidente ohiak, eta galdera «argia» egiteko konpromisoa hartu du.

JxCk egindako adierazpen horiei erantzunez, Aragonesek gobernua osatzen duen alderdi kideari eskatu dio exekutiboan ala oposizioan egon nahi duen argitzeko. Hala iragarri du Generalitateko Presidentetzako iturriek. «Ikusi dugu ez dela egon berritasunik, ezta konfiantza mozioari buruzko jarrerarik ere», gehitu du presidenteak.

Bestalde, Kataluniako Gobernuko Presidentetza kontseilari Marta Vilagrak esan du ez dituztela aurreratuko hauteskundeak, eta gobernuak aurrera jarraituko duela JxCk erabakitzen duena kontuan izan gabe. Izan ere, JxCeko zuzendaritza bilduta dago, atzo gauean Kataluniako presidenteak Jordi Puignero Generalitateko presidenteordea kargugabetu ostean. Harenganako «konfiantza politikoa galdu» du Aragonesek. Izan ere, azaldu duenez, Puignerok ez zion jakinarazi JxCk konfiantza arazo batera aurkezteko eskatuko zionik uste duelako ez dela gobernu akordioa betetzen ari. Vilagraren arabera, oraindik «elkarlanean» gobernatu dezakete ERC Esquerra Republicanak eta JxCk.

Aragonesek ere nahi du JxCk ERCrekin batera osatzen duen koalizio gobernuan jarraitzea, eta atzoko hitzaldian jakinarazi zuen esperoan gelditzen dela alderdi horrek Puignero ordezkatzeko pertsona bat proposa dezan. Hori bai, ohartarazi du presidenteordearen eta Politika Digitalerako eta Lurraldetasun Politiketarako kontseilariaren kargua hartuko duenak «elkarlanerako borondatea» izan behar duela. «Presidenteordea kargugabetzeko urratsa mingarria zait, baina ezinbestekoa da gobernua indartzeko», gaineratu du.

Egun osoa eztabaidan igaro eta gero, 23:15ak aldera egin zuen atzo agerraldia Aragonesek, eta presidentearen hitzaldia amaitu bezain pronto erantzun zuen JxCek, ohar baten bidez. Puignerori «babes osoa» eman dio alderdiak, eta adierazi du Aragonesek «akats historiko bat» egin duela: «Arriskuan jarri du proiektu independentistaren jarraipena, eta bi alderdiek sinatutako gobernu akordioa urratu du», dio oharrak. Presidenteak presidenteordearen kargugabetzearen berri eman eta ordubetera, Puignerok hau adierazi du sare sozialetan: «Presidenteorde kargutik ken nazakete. Ez didate inoiz kenduko, ordea, Kataluniaren independentziaren alde lan egiteko dudan konpromisoa».

Jordi Turull JxCeko idazkari nagusiak gaur goizean adierazi du kargugabetutako presidenteordeak eta JxCeko gainerako kontseilariek «alderdiaren esku» utzi dituztela euren karguak. Gehitu du gobernutik «nahiko kanporatuta» sentitzen direla. Alderdiko buruzagiak bilduta daude orain, eta, Turullek aurreratu duenez, erabakiak «buruarekin eta bihotzarekin» hartuko dituzte.

Puignero kargugabetu badute ere, JXCeko sei kontseilari gobernuaren parte dira oraindik, euren karguak «alderdiaren esku» utzi badituzte ere: Jaume Giro Ekonomia eta Ogasuneko kontseilaria, Victoria Alsina Kanpo Harremanetarako eta Gobernu Irekiaren kontseilaria, Gemma Geis Ikerketa eta Unibertsitateen kontseilaria, Josep Maria Argimon Osasun kontseilaria, Violant Cervera Eskubide Sozialen kontseilaria eta Lourdes Ciuro Justizia kontseilaria.

Katalunia, «egoera oso zailean»

Kataluniako Gobernuaren «urgentziazko bilera» batera deitu zuen Aragonesek atzo arratsalderako. Izan ere, herenegungo politika orokorreko eztabaidan, Albert Batet JxCk Kataluniako Parlamentuan duen eledunak Aragonesi esan zion ERCk eta JxCk sinatutako «gobernu akordioa betetzeko bermerik» aurkeztuko ez balu konfiantza arazo batera aurkeztu beharko lukeela bere burua parlamentuan. JxCko kontseilariak eskari horrekin ados ote dauden eta haren berri ba ote zuten argitu nahi izan zuen Aragonesek atzoko bileran.

JxCk gobernu akordioa ez betetzea leporatzen dio ERCri, eta hiru eskari egin dizkio bien arteko krisia gainditzeko: prozesu independentista bultzatzeko zuzendaritza estrategiko bat eratzea, Espainiako Gorteetan bi alderdiek fronte bakarra osatzea, eta Kataluniako eta Espainiako gobernuen arteko elkarrizketa mahaiaren edukia amnistiara eta autodeterminaziora mugatzea.

Are, Aragonesek «bermerik» aurkeztu ezean, militanteei galdetuko die Junts Per Catalunyak koalizio gobernuan jarraitu behar duen ala ez. ERCk ez die erantzun koaliziokidearen eskariei, eta adierazi du ez duela «ultimatumik» onartuko. Aragonesek argitasun akordio bat adostu nahi du, Kanadaren eta Quebecen ildotik, gizartearen «aniztasuna» aintzat hartu eta autodeterminazioaren aldeko «adostasun zabala» bilduko duena.

Gobernua, «azken-azkenetan»

PSCko lehen idazkari Salvador Illak esan du Kataluniako Gobernua «azken-azkenetan» dagoela. Dena den, adierazi du ez duela bozkatuko gobernuaren konfiantza arazo baten alde.


Summary: Espainiak %1,7 eta %3,5 artean zergapetuko ditu hiru milioitik gorako ondareak. Madrilek beste neurri batzuk ere iragarri ditu, PFEZ pertsona fisikoen errenta zergarekin eta sozietateen gaineko zergarekin loturikoak, baina Hego Euskal Herriko ogasunek ez dituzte zertan ezarri.

Espainiako Gobernuak hiru milioi euro baino gehiagoko ondareak zergapetuko ditu, «elkartasun zerga» berriaren bidez. Hiru tarte izango ditu: %1,7ko tasa izango du 3 eta 5 milioi arteko ondareentzat; %2,1ekoa 5 eta 10 milioi artekoentzat, eta %3,5ekoa 10 milioi eurotik gorakoentzat. Kopuru horiek ondare zergatik murriztu ahal izango dira, zergapetze bikoitza eragozteko. Zerga berria aldi baterakoa izango da: 2023. eta 2024. urteetan egongo da indarrean.

Hala azaldu du Maria Jesus Montero Espainiako Gobernuko Ogasun ministroak ostegun honetan egindako agerraldian. Horrez gain, beste neurri batzuk iragarri ditu, PFEZ pertsona fisikoen errenta zergarekin eta sozietateen gaineko zergarekin loturikoak.

Madrilek gaur hartutako erabakietatik soilik aberastasun handien gaineko zergak izango du eragina Hego Euskal Herriko lau ogasunetan. Zerga berria denez, Hego Euskal Herriko sistema fiskalera nola egokitu adostu beharko dute Espainiako Gobernuarekin, EAEko kontzertu ekonomikoarekin eta Nafarroako itunarekin uztartzeko. «Zalantzarik ez izan, beti bezala, foru aldundiekin hitzartuko dela», azpimarratu du Monterok.

Iragarritako gainerako neurriei dagokienez, ez daude behartuta ezartzera, baina erreferentzia modura erabil ditzakete foru ogasunek, nahi izanez gero haiek ere aplikatzeko, baina ez dirudi bide hori hartuko dutenik. Pedro Azpiazu Eusko Jaurlaritzako Ekonomia sailburuak atzo azpimarratu zuenez, ez da «une egokia» zerga sistemaren erreforma sakon bat egiteko, eta ez dira «zerga gerra» batean sartuko, PPk gobernatutako autonomia erkidego batzuek abiatu duten moduan.

Hego Euskal Herrian, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ogasunek 2023an PFEZ zergan beste deflatazio bat egitea aurreikusten dute, Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak aurreko asteko politika orokorreko saioan aurreratu zuenez. PFEZaren arte guztietan %5,5eko deflatazioa aplikatuko da —aurten %4,5ekoa izan da—. Espero da hiru ogasunek eta Jaurlaritzak urrian egingo den Euskal Finantzen Kontseiluan berrestea erabakia.

Konpresen BEZa

Hein handi batean azken egunetan Espainian sortu den tirabirak eraman du PSOE eta Unidas Podemosen koalizio gobernua neurri berriak hartzera. Haren asmoa zen zerga erreforma sakon bat egitea —Bruselak hala eskatu baitio Next Generation funtsak jasotzeko—, baina asmo hori, oraingoz, tiraderan utzi dute. Egunotan zabaldu denez, Espainiako Gobernuaren asmoen artean ere bazegoen produktu jakin batzuen BEZa ere murriztea. Hala egingo du emakumeen higienerako produktuekin, gaur egungo %10etik % 4ra.

Emakumeen aspaldiko eskaera bati erantzungo dio horrela. Preserbatiboen eta sendagarriak ez diren antisorgailuen BEZaren beherapena ere barne hartzen du neurriak. Monterok azaldu duenez, koalizioa osatzen duten kideen arteko elkarrizketek jarraituko dute, aurrekontu egitasmoa adosteko, eta ez du baztertzen horren barruan beste produktu batzuekin gauza bera egitea.

Aberats handiak

Espainiako zerga sisteman bezala, Hego Euskal Herriko zerga sistemetan ere kopuru jakin batetik gorako ondasunak zergapetzen dira, ondare zergaren bidez; hala nola etxeak, akzioak eta bankuko kontuak. Zerga berriarekin hiru milioitik gorako ondareek beste tasa bat pagatu beharko dute, baina, zergapetze bikoitza eragozteko, zerga berritik eratorritako kopuruak ondare zergatik murriztu ahal izango dituzte. Hala ere, zergadun gutxi batzuei eragingo die: 3 milioitik gorako ondarea dutenei; Monterok azaldu duenez, Espainiako 23.000 zergaduni —guztizkoaren %0,1—.

Espainian berria den zerga hori edo antzekoak ezarri dituzte inguruko zenbait herrialdek. Frantzian, esaterako, Emmanuel Macronek berreskuratu egin behar izan du 2018an kendu zuen aberatsen elkartasun zerga deiturikoa, hein handi batean Jaka Horien protesten ondorioz. Hego Euskal Herrian ere egon da halako tasa bat jartzeko saio bat. 2012an, Gipuzkoako Foru Aldundian Bildu agintean zela, aberastasun handien gaineko zerga moduko bat ezarri zuten, baina EAJ eta PSEren gobernuak indargabetu egin zuen gero. 700.000 eurotik gorako ondareei eragin zien, %0,25 eta %1 arteko presioarekin.

PFEZa eta enpresak

Aberastasun handien gaineko zergaz gain, beste neurri batzuk iragarri ditu Espainiako Gobernuak. Adibidez, errenta baxuentzako abantaila fiskalak zabalduko ditu PFEZean; egun 18.000 eurorainoko errentetan ezartzen diren onura fiskalak 20.000 eurorainokoetara zabalduko ditu.

Halaber, 15.000 baino gutxiagoko errentek ez dute PFEZa ordaindu beharko —egun 14.000 eurotan jarrita zegoen muga hori—.

Errenta handien kasuan, puntu bat igoko dute presio fiskala, %27ra, 200.000 eurotik gorako kapitaleko errentetan, eta bi puntu gehiago, %28ra, 300.000 eurotik gorakoetan.

Neurri horiek ez dute eraginik izango Hego Euskal Herrian. PFEZaren kasuan, Arabak, Bizkaiak eta Gipuzkoak deflatazioaren bidea onetsi dute, zergadun guztientzat, eta horrek mesede egingo die errenta txikiei, baina baita handiei ere. PFEZa ordaintzeaz salbuetsita daudenak, berriz, berdin mantenduko dira; Gipuzkoan, adibidez, 14.000 eurotan dago muga.

Enpresentzako neurriak ere iragarri ditu Espainiako Gobernuak. Enpresa ertain eta txikiek onura izango dute sozietate zerga: %25etik %23ra jaitsiko da milioi bat euro baino gutxiago fakturatzen dutenen kasuan. Enpresa handiek haien filialetako galeren %50ean soilik izango dituzte kenkariak 2023an, eta gainerakoa, 2024an.


Summary: Siemens Gamesaren kaleratzeen planak alarma piztu du lantokietan. Alemaniako konpainiak 2.900 langile kaleratu nahi ditu, eta aurreikusi du horietatik 475 Espainiako Estatuko lan zentroetakoak izatea. 2.600 langile aritzen dira Euskal Herriko lantokietan; gehienak, Nafarroan.

Aspaldikoa da Siemens Gamesa eragiten ari den kezka, eolikoen konpainia emaitza txarrak harilkatzen ari baita azken urteotan. Kezka hori alarma bihurtu da, ordea, Alemaniako zuzendaritzak iragarri duen kaleratze plana dela eta: mundu osoan 2.900 behargin gutxiagorekin utzi nahi du lantaldea (talde osoaren %10 baino gehiago), eta Espainiako Estatuan 475 langile kaleratzea aurreikusi du. Euskal Herrian du langile gehien, eta litekeena da euskal lan zentroetan gogor jotzea Munichek hartu duen neurri traumatikoak.

Batera edo bestera, Siemens Gamesa konpainiak ez du jakinarazi Euskal Herrian kaleratzeak egingo dituen ala ez, baina Alemaniako multinazionalak presentzia handia dauka hemen: Zamudion eta Mungian (Bizkaia), Sarrigurenen (Nafarroa) eta Asteasun (Gipuzkoa). 2.600 langile dira guztira Euskal Herrian, Nafarroan gehienak (1.600 inguru).

Atzo bertan bildu zen Mikel Irujo Nafarroako Gobernuko Garapen Ekonomikoko kontseilaria Jochen Eickholt Siemens Gamesako zuzendariarekin. Irujok helarazi zion Nafarroan «enplegu bakoitza defendatzeko prest» daudela, eta irmo jokatuko dutela zeregin horretan. Nabarmendu zuen lurraldeak «ekosistema bikaina» eskaintzen diola berriztagarrien sektoreari, ehun enpresa inguruk osatzen dutelako hornidura sarea, eta balio kate osoa hornitzen dutelako. Haren ustez, sektore eolikoa «egoera paradoxikoan» dago gaur egun, zeren, enpresa handiek emaitza kaskarrak izan arren, espero baita 2030era bitarte «inoiz baino haize errota gehiago ekoiztea».

Enpresak ohar batean esan du «beste urrats bat» egin duela erabaki horrekin, Mistral esan dion programa estrategikoari begira, eta, horri esker, «enpresaren gaitasuna merkatuaren eskaerara egokituko» duela. Albiste positibo gisa helarazi du informazioa, «datozen urteetan lantaldea hazi» egingo delako, haren arabera. Lehenik, ordea, milaka langile kaleratuko ditu.

Hornitzaileen kezka

Konpainiak «egitura sinple» bat nahi du aurrerantzean, «hazkunde errentagarri bat» lortzeko. Langileen ordezkariekin neurriak «gertutik» landu nahi dituela ere esan du enpresak, aplikatzera doan neurri traumatikoei aringarriak aurkitzeko. Borondatezko irteerak eta lanpostuak beste lekuetan eskaintzea lehenetsiko ditu. Urrian hasiko dira, nolanahi ere, lantaldea apaltzeko neurrien inguruko negoziazioak.

Euskal hornitzaileen artean ere kezka handia eragin du Alemaniako multinazionalaren jakinarazpenak. Izan ere, 300 langiletik gora aritzen dira Siemens Gamesarentzat hornitzaile gisa diharduten enpresetan, Nafarroan. Energia eolikoaren erraldoiak 276 milioi euroren erosketak egin zizkien iaz.

Nolanahi ere, Municheko zuzendaritzak «egitura korporatibo koherenteagoa» nahi duela esplikatu du, eta ezin da ahaztu Sarrigurenen dagoela bulego nagusietako bat, I+G zentro handi batekin batera. 360 langile aritzen dira han. Guztira, 1.500 behargin daude Nafarroako lan zentro handi horretan, eta beste 120 zerbitzuen eta mantentze lanen zentroetan. Konpainiaren martxa ekonomikoa ez da ona izan azken urtean. Siemens Gamesak 1.226 milioi euroren galerak izan ditu azken bederatzi hiletako fiskalean (2021eko urritik 2022ko ekainera). Emaitzak jakinarazi eta gero, zuzendaritzak ohar bidez azaldu zuen «laster» hartuko zituela «zailtasunak konpontzeko erabakiak». Bada, iritsi dira.

Gamesa konpainia (Grupo Auxiliar Metalurgico SA) 1976an sortu zen, Gasteizen —2010ean aldatu zen Zamudiora—, robotikan, ingurumenean eta materialen sektore berritzaileetan aritzeko asmoz. Urteetan aurrera, Gamesaren jarduera aeronautikaren alorrean lerrokatu zen; hori zen haren negozio nagusia 1990ean IBV korporazioa jabe bihurtu zenean —Iberdrola eta BBV (gerora BBVA)—. Hurrengo urteak oparoak izan ziren taldearentzat. 1994. urtean hasi zen Gamesa haize errotak egiten, eta, urte gutxiren buruan, sektoreko lehen fabrikatzaileen artean zegoen.

Egoitza soziala Zamudion

2016an iritsi zen Siemens, Zamudioko taldeak garabidean diren herrialdeetan zituen merkatuek erakarrita. Gamesaren eta Siemens Winden arteko bat egite bat adostu zuten, «berdinen artekoa»; baina, errealitatean, Siemensek jan zuen Euskal Herriko enpresa, akzioko 3,75 euro ordainduta. Siemensek taldearen %59 hartu zuen, eta gainerakoa Gamesaren akziodunentzat izan zen. Iberdrola %8rekin gelditu zen, eta haren exijentziaz adostu zuten Siemens Gamesaren egoitza soziala eta erabakigunea Zamudion geldituko zela, eta talde berriak bere erosketen parte handi bat Euskal Herrian egiten jarraituko zuela. Horrek ez du galarazi, orain, Municheko zuzendaritzak kaleratzeak egiteko erabakia hartzea.


Summary: Patti Smithek kontzertu gogoangarria eman du Donostian. Bere ibilbideko kantu ikonikoak jotzeaz gain, Bob Dylan, Neil Young eta Lou Reeden kantuak berreskuratu ditu.

Azkena Rock jaialdian arrakasta handia lortu eta hiru hilabetera iritsi zen Patti Smith Donostiara. Oso bestelako egoera batean, rock jaialdi handi baten aldean, Kursaaleko auditoriumak giro intimoagoa, lasaiagoa eskaintzen duelako ezinbestean, inguruko zaratarik gabekoa.

76 urte betetzear dela, Smithek ez du askorik erakutsi behar dagoeneko. Bere hastapenetan New Yorkeko punk mugimenduaren ikono bilakatua, ia mende erdiko ibilbideak rock musikaren ikur nagusietakoa bihurtu du, bere inguruarekin beti konprometitua azaldu den artista polifazetikoa. Beharrik ez, baina Smithek sasoi ezin hobean dagoela erakutsi zuen herenegun ia beteta zegoen Kursaalean; ahotsez bikain, indartsu, baina, batez ere, karisma izugarria azalduz, publikoari hitz eginez, azalpenak emanez, huts egiteei ere etekina ateraz, hala nola betaurrekoak ahaztu zituela-eta, jende guztia etxera joan beharko zela irribarre maltzur batekin esan zuenean.

Smith oso ondo lagundua azaldu zen agertokira. Gitarrarekin bere seme Jackson Smith aritu zen —batzuetan Crazy Horseren soinuetara hurbilduz; besteetan, Lou Reed gogora ekarriz—, bateriarekin Sebastian Rochford, eta baxua nahiz pianoa tartekatuta —eta baita abesten ere— Tony Shanahan. Hirurak bikain aritu ziren, artifiziorik gabe, baina protagonista Patti Smith zen, eta hark, Redondo Beach-en rock-reggae ahaireekin hasi zen momentutik bertatik, agertokia bere egin zuen. Ahotsarekin, baina baita mugitzeko moduarekin, jarrerarekin eta sinpatiarekin ere. Lasaitasuna eta une nahiz toki jakin horietan egotearen poza etengabe erakutsiz.

Kantu zerrenda luze eta bikain baten jabe izanda ere, Smithek ez zuen greatest hits kontzertu huts bat eman nahi izan, eta Grateful akustiko eta lasaiaren ondoren, Bob Dylanek idatzi eta Smithek Gone Again (1996) diskoan berreskuratu zuen Wicked Messenger iritsi zen, bortitz eta indarrez betea. Ez zen izan, gainera, beste musikari batzuei egin zien keinu bakarra. Dylanen beraren One Too Many Mornings ere berreskuratu zuen, bertsio soil eta hunkigarri batean; Shanahanen teklatuaren laguntza hutsarekin Neil Youngen After the Gold Rush interpretatu zuen, ama natura-ri dei eginez, eta kantuaren azken lerroak XXI. mendera ekarriz; eta agertokiko albo batera joanda, bandari eta batez ere baxu joleari protagonismo osoa utzi zien Lou Reeden klasikoetan klasikoena aletzeko: Walk on the Wild Side.

Allen Ginsberg poeta eta lagunaren Footnote to Howl poema ezaguna intentsitatez eta lerro bakoitzaren amaiera markatuz irakurri zuen kantariak, eta, ia etenik gabe, Boy Cried Wolf-ekin lotu zuen, gitarra pasarte adierazkorrekin eta Smithen ahots indartsuarekin iritsi zena. Ghost Dance aire indiarrekin eta garrasi artean interpretatu zuten, Nine-k —Banga (2012) azken diskoko kantu bakarra— gitarrak emandako ukitu psikodelikoa izan zuen, eta Beneath the Southern Cross-ek gaueko une gorenetako bat ekarri zuen, lasai hasita eta crescendo batekin amaituta.

Ordurako Smith agertokiaren jabe eginda zegoen. Dantzatu egiten zuen, taldekideekin konplizitate keinuak egiten zituen, publikoarengana hurbildu eta hitz egiten zion... amaiera gertu sumatzen zen, baina artean bazuen zer eman. Pissing in a River, pianoaren nota esanguratsuekin, Smithen ahotsik adierazkorrenarekin eta Shanahanen koroekin, kontzertu batean entzun daitekeen kanturik ikaragarriena bihurtu zuten, eta Because the Night hit handiarekin Kursaaleko eserlekuetara iltzatuta zeuden guztiak altxarazi zituzten. New Yorkeko musikariaren kantu ezagunenen unea iritsita, hurrengoak Gloria izan behar zuen, Van Morrisonek idatzi arren, Smithek Horses (1975) opera prima mitikoan bere eremura eraman eta bere bihurtu zuen klasiko agorrezina.

Laukoteak agertokitik alde egin zuen, baina artean geratzen zen kontzertua biribilduko zuen azken pieza bat. Ukabilak gora begira jarrita eta publikoa bereganatuta jo zuten People Have the Power, boterea herriaren esku egotearen aldeko aldarri zirraragarria.

Musikariak: Patti Smith (ahotsa eta gitarra), Jackson Smith (gitarra), Tony Shanahan (baxua eta teklatua) eta Sebastian Rochford (bateria). Lekua: Kursaaleko auditoriuma (Donostia). Eguna: Irailaren 28a.


Summary: Elbira Zipitriaren estatua bat jarri dute Gipuzkoako foru jauregian. Lehenbizikoz, andre baten eskultura bat jarri dute jauregiko ohorezko patioan; Gipuzkoaren historiako izen handientzat gordetako espazioa da.

«XX. mendean izandako erreferente eta ikur handienetakoa». Ikastolen mugimenduaren aitzindaria eta euskaltzalea izan zen Elbira Zipitria, eta, haren heriotzaren 40. urteurrenean, hezkuntzari egindako ekarpena aitortu dio Gipuzkoako Foru Aldundiak. Horretarako, Zipitriaren estatua bat jarri dute erakundearen egoitza nagusian, Gipuzkoako foru jauregian. Eta ez edonon: jauregiko ohorezko patioaren erdi-erdian, hain zuzen. Gipuzkoaren historiako izen handienentzat gordetako espazioa da hura; bertan dira Elkanoren, Urdanetaren, Zuazolaren eta Larramendiren irudiak, besteak beste.

Gizonak besterik ez da izan ohorezko patioan. Orain arte. Ohoratu duten lehen emakumea da Zipitria. «Pauso xume baina esanguratsua» da, Markel Olano ahaldun nagusiak aitortu duenez. «Asko eta asko dira gure gizartearen bilakaeran arrastoa utzi duten eta uzten ari diren emakume aitzindariak. Askotan isilarazi eta ikusezin bilakatuak». Estatua berri harekin jauregiko «hutsune historiko bat» bete nahi izan dute, datozen belaunaldiak iraganaz ahaztu ez daitezen.

Lurdes Umerez artista azkoitiarrak sortu du maistraren brontzezko eskultura. Gutxi dira gordetzen diren Zipitriaren irudiak, eta haren argazki ezagun eta bakarrenetako batetik abiatuta egin du. Estatuaren oinarria lau kubok osatzen dute; bertan islatu ditu haren ikasleek koadernoetan lantzen zituzten olerkiak, marrazkiak eta eragiketak.

Irakaskuntzara guztiz emana bizi zen Zipitria. Frankismo garaian, «euskararen eta euskal nortasunaren sugarra bizirik mantentzea eta belaunaldi berriei transmititzea» lortu zuen, kontatu du Olanok. Donostiako hainbat familiak halaxe eskatuta, haien haurrei euskarazko eskolak ematen hasi zen, erabat klandestinoak baziren ere. Donostiako Parte Zaharrean, Fermin Calbeton kaleko 26. zenbakian, 2. solairuan erein zuen Zipitriak euskarazko irakaskuntzaren hazia.

Ikusi gehiago: Andereño Elbira, aro arteko atea


Summary: Klima aldaketaren politiketan herri indigenen jakintza kontuan hartzeko eskatu dute. Txosten batek dio herri indigenek «arazo global konplexuei aurre egiteko ulermen modu alternatiboak» dituztela

Nazioarteko hamabi autorek egindako txosten baten arabera, herri indigenek eta tokiko komunitateek duten jakintza lagungarria izan daiteke klima aldaketari aurrea hartzeko. Hortaz, egileen iritziz, kolektibo horiek egon beharko lukete klima aldaketari buruzko erabakiak hartzen diren prozesu politikoetan.

Txostena hiru eragile hauen artean lagundu dute: Klima Aldaketari Buruzko Gobernu Arteko Taldea (IPCC), Unesco eta Kultur Monumentu eta Tokien Nazioarteko Kontseilua (ICOMOS). Azkenaldian eskatu da nazioartean garrantzi gehiago eskaintzeko kulturari zientzia arloan eta klima aldaketaren politikan. Eskari horiei erantzuna emateko egin da dokumentua.

Honela mintzatzen da dokumentua herri indigenen inguruan: «Arazo global konplexuei aurre egiteko ulermen modu alternatiboak eta frogatutako baliabideak eskaintzen dituzte». Txostenak nabarmendu dituen adibideen artean daude, adibidez, Sierra Nevadako (Espainia) eremuan uraren kudeaketari buruzko tokiko ezagutzak edota Boliviako basoen kontserbaziorako suteak kudeatzeko praktika indigenak. Txostenaren arabera, mendebaldeko herrialdeetan teknologia berriak erabiliz egiten zaio aurre klima aldaketari. Konponbideok, bada, oso zurrunak dira; herri indigenek dituztenak, ordea, ez.

«Batzuetan pentsatzen da indigenen ezagutzak zaharkituak direla eta ez direla garrantzitsuak mundu modernoarentzat, indigenen ezagutza sistemak aktiboak, dinamikoak, garaikideak eta oso erresistenteak dira», adierazi du Victoria Reyes-Garciak, dokumentuaren egileetako batek. Izan ere, txostenak adierazten du jakintzak hainbat alor hartzen dituela barne. Hala nola aktiboki gobernatzeko, antolatzeko eta erabakitzeko erak edo lurra eta baliabideak kudeatzen eta zaintzen jakitea.

Kontraesana

Herri indigenek eta tokiko komunitateek klima aldaketaren ondorioak lausotzen laguntzen ahal badute ere, gaur egun beraiek dira «kaltetuenak». Txostenaren arabera, deforestazioaren ondorio nabarmenenak indigenek pairatzen dituzte. Jada existitzen diren kalteez gain, badira arrisku berriak. Artikoko itsas jardueraren hazkundeak, adibidez, bertako biztanleei eta ekosistemari eragiten die, kutsaduraren bidez.


Summary: Teresa Laespada izango da PSE-EEren hautagaia Bizkaiko Foru Aldundirako. Sozialistek datorren urteko hautagaiak aurkeztu dituzte, eta Nora Abete aurkeztuko da Bilboko alkatetzarako

Bizkaiko ahaldun nagusi izateko aurkeztuko du PSE-EEk Teresa Laespada. Gaur egun, aldundiko Enplegu, Gizarte Inklusio eta Berdintasun diputatua da Laespada. Alderdi sozialistak amaitutzat eman du abalak aurkezteko epea, eta gaur jakinarazi ditu datorren maiatzeko hauteskundeetan aurkeztuko direnen izenak. Nora Abete izango da hautagaia Bilboko udal hauteskundeetan. Abete Bilboko Mugikortasun eta Iraunkortasun zinegotzi ordezkaria da gaur egun.

20.000 biztanletik gorako udalerrietan ere aukeratu dituzte hautagaiak. Mikel Torres Portugaleteko alkatea berriz aurkeztuko da alkatetzarako. Hauek izango dira hautagaiak, besteak beste: Barakaldon, Carlos Fernandez; Getxon, Carmen Diaz; eta Santurtzin, Juan Andrades.

Herri denetan hautagai bakar batek izan ditu berme nahikoa alkatetzara aurkezteko, Erandion izan ezik. Bertan, prozesuak aurrera jarraituko du bi hautagaien artean alkatetzara nor aurkeztuko den erabakitzeko.


Summary: MDMA pastillak direlakoan, PMMA atzeman du Ai Laket! elkarteak. Toxikotasun oso handiko droga bat dela ohartarazi du, eta 2015ean zenbait pertsona hil zirela Europan hori hartuta.

Ai Laket! elkarteak jakinarazi duenez, «toxikotasun oso handiko» sustantzia bat atzeman dute droga test batean. Azaldu duenez, MDMA delakoan PMMA izan dezaketen pastilla bat da aztertutakoa. Laborategiko emaitzen zain daude, baina lehen analisiak emaitza hori eman du. Elkarteak azaldu du PMMA oso droga arriskutsua dela MDMA bezala hartzen bada. «Kontu handiz ibili», ohartarazi du.

Sare sozialetan azaldu duenez, para-Metoximetanfetamina edo 4-metoxi-metanfetamina da PMMA, eta 2015ean Europan zenbait pertsona hil ziren hori hartuta. Ai Laket!-ek gogorarazi du duela zazpi urte Supermanen ikurra zuten pilula batzuetan saldu zela PMMA (behean). Orain aztertu duen pilulak, berriz, ez du horrelakorik; zentimetro erdiko pastilla bat da (ikusi goiko argazkia).

Arrisku murrizketarako droga erabiltzaile eta erabiltzaile ohien elkartearen arabera, ordea, pastillak aztertzea da modu bakarra PMMA duten jakiteko. Forma, kolorea eta tamaina ez dira erabakigarriak jakiteko zer duten pilulek.

MDMAk baino indar handiagoa du PMMAk. «Informazio asko dago PMMAren toxikotasunaren inguruan, eta 50 miligramotik gora kontsumituta ospitaleratzea dakar. 400 eta 500 miligramoko dosiak hilgarriak dira, betiere, pertsona bakoitzaren eta kontsumitzeko moduaren arabera», dio Ai Laket!-ek.

Ai Laket!-ek Oñatin (urriaren 1ean), Arrasaten (7an), Basaurin (8an) eta Durangon (15ean) egingo ditu hurrengo testak kalean. Gasteizen ostiralero dute drogen analisia egiteko toki finko bat, Errementari kalean, 43. zenbakian. Bilbon eta Donostian laginak emateko aukera ere bada, postaz edo 607523424 telefono zenbakira deituta.


Summary: Hilekorako produktuen BEZa %10etik %4ra jaitsiko du Madrilek. Preserbatiboei eta medizinalak ez diren antisorgailuei ere eraginen die merkatzeak; pixoihalei, ez.

Baiezkoa jaso du, azkenerako, aspaldiko eskeak: hilekorako produktuen, preserbatiboen eta sendagarriak ez diren antisorgailuen BEZa apalduko dute Hego Euskal Herrian. Produktuon zerga %10ekoa da egun, eta %4ra apalduko da 2023an. Espainiako Gobernuak zergekin loturiko neurri sorta bat adostu du berriki, eta horien artean da hori.

Hasieran, aipatuak ez ezik, beste produktu batzuen merkatzea bultzatzea ere bazegoen Madrilen asmoen artean. Zehazki, Podemosek eskatuta, mahai gainean da BEZaren jaitsiera pixoihaletan ere ezartzea. Oraingoz, baina, neurriak ez die haiei eraginen.

Hilekorako produktuak merkatu beharra aspaldi da herritar askoren eske ozena. Aldian aldiko agintariek sarri aditu dute eskakizuna. Esaterako, ekainean, Elkarrekin Podemos-IUk Eusko Legebiltzarrean galdegin zuen produktuok debalde izan zitezen pausoak bultzatzeko; Voxen ez beste alderdi guztien babesa jaso zuen proposamenak. Ordea, Hego Euskal Herrian oro har, apenas egin den urratsik merkatzerik martxan jartzeko.

Egoera bestelakoa da Ipar Euskal Herrian, hein batean. 2021ean, Frantziako Gobernuak neurri bat jarri zuen martxan: unibertsitatean ikasten duten Ipar Euskal Herriko ikasleek dohainik jaso ditzakete hilekorako produktu higienikoak ordutik, legez.

Ikusi gehiago: Hilekorako produktuak doan Iparraldeko unibertsitateetan

Madrilek iragarri duenez, preserbatiboetan eta medizinalak ez diren antisorgailuetan ere apalduko da BEZa %4ra. Horiek merkatzea ere aspaldi eskatu dute askok, baita biharamuneko pilularen prezioa apaltzea ere. Horri loturik, Parisek berriki egin du urratsa: Frantziako Osasun Ministerioak iragarri du pilula hori doakoa izanen dela emakume guztientzat. Neurriak Ipar Euskal Herriko biztanleei eraginen die; ordea, ez da jakina noiz sartuko den indarrean.

Ikusi gehiago: Biharamuneko pilula urririk izanen da emazte guztientzat Iparraldean


Summary: «Zelan erdaldundu Euskal Herria?»: dekalogo bat eman du Euskal Encodingsek. Espainiako epaile batek «gaizkile txiki bat» sortzeko dekalogoa eman zuen joan den hamarkadan. Hori oinarri, eta begirada euskarara zuzenduz, beste bat argitaratu du Euskal Encondingsek: Etxean erdaldun txiki bat sortzeko dekalogoa. Hamar gako dira, ironiaz biziturik.

Baga: «Egiozu txikitatik erdaraz; eskola arduratuko da haren euskalduntzeaz». Biga: «Ez egin sekula euskaraz haren aurrean, familia euskaldunean jaio dela pentsa dezake eta!». Eta higa, eta laga, eta hala, hamar bildu arte, galdera bati erantzuteko: nola erdaldundu Euskal Herria? Euskal Encodings elkarteak dekalogo bat atera du argitara, ironiaz beterik: Etxean erdaldun txiki bat sortzeko dekalogoa. Euskararen gaur egungo egoeraren gainean gogoeta egitea da asmoa.

Izan ere, euskararen erabilera bultzatzeko sorturiko elkarte bat da Euskal Encodings. Hizkuntzaren egoeragatik kezkatuta daudelako sortu dute dekalogoa, estilo jostalaria oinarri harturik. Twitterren zabaldu dute:

Askotarikoak dira emandako aholkuak. Aipatuez gainera, beste hauek ere zerrendatu dituzte, esaterako:

- Irakur ditzala liburu guztiak erdaraz. Bere euskara mailak ez du aurrera egingo, baina lasai! Batxilergoa amaitzean B2ren baliokidea emango diote.

- Ez entzun bere aurrean musika euskaldunik. Ea horrek traumaren bat eragingo dion!

- Egin errieta irakasleari euskara «bakarrik» suspenditu duelako. Horrela, urtez urte bere euskara maila gero eta kaskarragoa izango da.

Hala, hamar dira guztira zerrendatuak, baina elkarteak gehiago ere nahi lituzke jaso. Hala esan dute: «Aholku hauek jarraitzen baditugu, ziur erdaldun txiki bat sortuko dugula, eta etorkizunean bere seme-alabei ere ez diela euskararik transmitituko. Zeintzuk dira zuen aholkuak?».


Summary: Reala Txapeldunen Ligatik kanpo gelditu da. Realak ezin izan du kanporaketa irauli. Bayern aise gailendu zaio markagailuan talde txuri-urdinari: 3-1 amaitu da neurketa. Kanporaketan, Reala 4-1 gelditu da atzetik.

Amaitu da Realaren estreinako aldia Txapeldunen Ligan. Bukatu da ametsa. Txuri-urdinen gogoari eta ilusioari Bayernen nagusitasuna gailendu zaio Munichen. Realeko jokalariek eta Natalia Arroyo teknikariak esan zuten alemaniarrak estutzen ekingo ziotela. Hala izan da, baina txuri-urdinek hamabost minutuz baino ezin izan diote eutsi alemaniarren joko erauntsiari. Kontraerasoan, nahi eta ezin aritu da Reala lehen zati osoan. Bigarrenean, etxekoek urrats bat egin dute atzera, eta Realak lehen zatian eduki ez duen hori izan du: baloi jabetza. Hala eta guztiz ere, ezin izan du lehendik ere ia ezinezkoa zuen kanporaketa irauli. 3-1 amaitu da itzulerako neurketa. Orain, ligan jarri beharko dute arreta txuri-urdinek, bigarrenez Txapeldunen Liga jokatzeko ametsa egia bihurtzeko. Kluba izaten ari den hazkundearen isla izan da estreinakoz Europan aritzea, eta bide horretan segitu nahi dute txuri-urdinek.

Asteburuan, ligako partidan, aulkian izan ziren jokalariak Natalia Arroyok jarritako hamaikakoan izan dira gaur: Specht, Gemma, Iris Arnaiz, Nerea Eizagirre eta Jensen. Bayernek taldeko jokalari garrantzitsuenetakoa falta izan du: Magull, COVID-19ak jota. Baina Oliver Straus teknikariak berdegunean jarritako marrazkia izan da. Bosteko atzealdearekin jokatu beharrean, laurekin jokatu du taldeak.

Espero bezala, Bayern estutzen hasi da. Alemaniarrak joanekoan lortutako 0-1eko errenta handitu nahi izan du, patxada handiagoz jokatu ahal izateko. Hori lortzeko asmoz, goian presio estua egin dio Realari, baloia lasaitasunez atera ez zezan. Jabetza lortu, eta, Anoetan egin zuen moduan, pase sakon eta luzeen bidez min egin dio Realari.

Etxeko taldea oso nagusi izan da lehen ordu laurden horretan, eta bizpahiru aukera garbi izan ditu aurretik jartzeko. Lehena Zadrazilek izan du, urrutiko jaurtiketa batean. Ondoren, epaileak balio gabe utzi du Shulleren gol bat, jokoz kanpo estu batengatik. Bestalde, langara ere bidali du erremate bat Dallmannek. Anoetako partidarekin zerikusi handia izan du gaurkoak.

Realari baloia falta izan zaio, bere jokoa egiteko. Zelai erdia galdua izan du. Baina, gutxienez, ondo eutsi dio alemaniarren lehen oldarraldiari. 17. minutuan, ordea, alemaniarrek lehen gola egin dute. Teajdak ez du nahi bezala urrundu baloia. Baloia Dallmanni iritsi zaio. Buhlekin jokaldia lotu, eta lehenak ez du barkatu.

Reala nahi eta ezin aritu da. Maldan gora zuen kanporaketa, eta are gehiago zaildu zaio alemaniarrek bigarrena egin dutenean. Dallmannek erdiraketa egin du, baloiak Spechtengan jo du, eta Elene Lete ezustean harrapatu du. Alemaniarren bi jokalari jokalari jokoz kanpo zeuden, baina ez marrazainak, ezta epaileak ere ez dute ezer adierazi. 3-0ekoarekin, Bayern Munichek nahi zuen lekuan zuen partida.

Realak ezin zuen amore eman. Etxekoek berean jarraitu dute, nahiz eta zertxobait gutxiago estutu. Realak, ordea, apenas sortu duen arriskurik.

Atsedenaldia iristear zela ailegatu da Bayernen hirugarrena. Schullerrek egin du. Erdiraketa on bat jaso, eta bigarren zutoinean baloia bultzatu besterik ez du egin behar izan.

Baloia zelai erditik atera, eta Realak, gutxienez, gola sartu du. Taldean ondo lotutako jokaldi batean Jensen izan da taldearen historian lehen golegilea Txapeldunen Ligan.

Bigarren zatiko lehen aukera Bayernentzat izan da, baina bigarren zatiko lehen minutuetan hobeto aritu da Reala: baloi jabetzat izanda, konfiantza eta apur bat ausardia gehiagorekin. Arriskatu beharra zuen Sanni Franssik gutxigatik ez zuen errematatu buruz Allegraren erremate bat. Itxaropen printza bat zabaldu zitekeen bigarrena eginda, baina ez da posible izan.

Alemaniarrek, hala ere, arrisku sortua dute baloia lapurtu eta erasora bizkor ateratzen zirenean. Baina atzealdeak, eta batez ere Elene Letek, ondo erantzun du. Atezainak partida txukuna eta serioa jokatu du berriz ere.

Realari sakontasun apur bat falta izan zaio berriz erasoan arrisku apur bat gehiago sortzeko. Hori lortzeko asmoz, Gaby kendu eta Amaiur Sarriegi zelairatu du Arroyok. Joanekoan pizgarri izan zen irten zenean. Gutxira irten da Cecilia Marcos ere. Baina oraingo honetan ez du horretarako balio izan. Nahiz eta aukera bakanen bat izan duten.

Minutuak aurrera joan ahala, eta kanporaketa erabakita egonda, partidak intentsitatea galdu du, eta azken 20 minutuetan apenas sortu duten arriskurik bi taldeek. Hala amaitu da neurketa.


Summary: Gaur arratsaldean hasiko dira Ekotopaketak. Krisi ekosoziala erdigunean jartzea eta haren aurrean nola antolatu hausnartzea helburu izango dute. Gaur, bihar eta etzi izango dira, Portugaleten.

Azken krisia, gure garaia lelopean, Ekotopaketak abiatuko dituzte gaur arratsaldean Portugaleten (Bizkaia). Igandera bitarte, Sastraka gaztetxean bilduko dira Euskal Herriko talde ekologistetako dozenaka kide, eta topaketak «mugarri» izatea espero dute. Gorka Laurnaga antolatzaileak asteon BERRIAn azaldu duenez, bi helburu nagusi dituzte Ekotopaketek: batetik, egungo krisi ekosoziala agendaren erdigunean jartzea, eta, bestetik, horri aurre egiteko Euskal Herrian nola mobilizatu edo artikulatu eztabaidatzea.

Egitarau oparoa dute Ekotopaketek: hitzaldiez eta mahai inguruez gain, bertso saioak eta musika emanaldiak ere izango dira egun hauetan. Gaur 18:00etan egingo dute irekiera ekitaldia, eta 18:30ean hiru mahai abiatuko dituzte: lehenean, ekologismo sozialaren erronkez arituko da Yayo Herrero antropologoa, Maitane Nerekanekin batera; bigarrenean, estraktibismoaz eta haren ondorioez jardungo dira; eta hirugarrenean, euskal ekologismoaren iragana eta geroa aztertuko dute.

Bihar ere askotariko gaiak jorratuko dituzte: ingurumenaz ez ezik, krisi ekosozialak blaitzen dituen hainbat auziren inguruan ere arituko dira. Goizean, 10:00etatik 13:00etara, ekofeminismoaren ekarpenak aztertuko dituzte, eta bizitzaren garestitzeaz hausnartuko dute, besteak beste. Bazkalostean eta iluntzera arte, berriz, aztergai izango dituzte klima krisia eta bioaniztasuna, lanaren eta enpleguaren antolakuntza krisi ekosozialarekin lotuta, trantsizio ekologikoaren ezaugarriak, azpiegitura handien ondorioak, energiaren sektoreari lotutako negozioa edota gazteen etorkizuna larrialdi ekosozialaren aurrean.

Igandean, 10:00etan, batzar handi bat egiteko asmoa dute, galdera honi erantzuteko: nola heldu krisi ekosozialari Euskal Herritik? Azkenik, 12:30ean egingo dute Ekotopaketei amaiera emateko mobilizazioa eta ekitaldia, Merkatu plazan.


Summary: Gutxienez 25 hil eta 50 zauritu zenbatu dituzte Ukrainan konboi humanitario bati eginiko eraso batean. Erasoa Ukraina hegoaldean izan da, Zaporizhia hirian

Ukrainako Fiskaltzak jakinarazi duenez, 25 pertsona hil eta 50 inguru zauritu dira Errusiaren misilek eraso egindako konboi humanitario batean. Anna Tkatxenko Zaporizhiako Polizia nazionalaren komunikazio arduradunaren arabera, berriz, 62 dira ospitaleratutakoak. Kherson, Zaporizhia, Donetsk eta Luhansk eskualdeek Errusiako Federazioarekin bat egiteko ituna gaur sinatu du Vladimir Putin Errusiako presidenteak. Ituna sinatu baino lehenago gertatu da erasoa, herrialdearen hegoaldean, Zaporizhia hirian.

«Erasoa izan den eremuan zibilen konboi bat zegoen, kontrol postua zeharkatu eta lurralde okupatuan sartzen saiatzen», adierazi du Tkatxenkok. Kyrylo Timoxenkok, Ukrainako Presidentetza Bulegoko bigarrenak, erran du Errusiako tropek hamasei S-300 misil jaurti dituztela eremu hartan.

Aldez aurretik erasoaren berri emana zuen Oleksandr Starujek, Zaporizhia (Ukraina) hiriko administrazio militarraren arduradunak: «Etsaiak konboi humanitario zibil bat bonbardatu zuen, misilez, eskualdearen erdigunetik irtetean. Jendea ilaran zegoen aldi baterako okupatutako lurraldera joateko, senideak hartzera, laguntza eramatera. Hildakoak eta zaurituak daude». Erreskate taldeak, medikuak eta larrialdi zerbitzuak bertaratu dira.

Erantzunak

Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak gertakaria gaitzetsi du. Zelenskiren erranetan, Errusiaren helburua «mendekua hartzea» da, Ukrainak erakutsi duen sendotasunagatik. «Ziur egon kontuak emanen dituzuela galdu den bizitza ukrainar bakoitzeko», gehitu du Zelenskik.

Nazio Batuen Erakundeak ere (NBE) gaitzetsi egin du gertatutakoa, «eraso izugarritzat» jota. Saviano Abreuk, NBEko Arazo Humanitarioen Koordinazioko bulegoko buruak, adierazi du litekeena dela zibilen helburua izatea errusiarren aldeko indarrek kontrolatutako eremura pasatzea. «Vladimir Putin presidenteak lurralde horien anexioa iragar dezakeelako», argitu du Abreuk. Erran du, gainera, Ukrainaren eta Errusiaren aldeko autoritateak elkarri errua botatzen ari zaizkiola, baina «oso konplikatua» dela jakitea nork duen erantzukizuna. «Ikerketa bat eskatzen dugu, eraso hori nork egin zuen jakiteko», gehitu du Abreuk.


‘Frontball': plazatik nazioartera

Summary: ‘Frontball': plazatik nazioartera. Munduko Pilota Txapelketa urriaren 23tik 29ra iraganen da, zenbait espezialitaterekin; horietan, 2008an asmatua izan zen 'frontball' modalitatean, bost kontinenteetako 32 herrialdetako ordezkariak ariko dira Bidarten. Nazioarteko Pilota Federazioak egin urratsei esker heldu da kirol hori hein horretara.

Pilotaren familiako azken haurridea da, frontball-a pilotaren familian onartzen dutenentzat bederen. Jean-Michel Idiart azkaindarrak 2008an asmatu zuen frontball-a, New Yorkeko (AEB) karriketan one wall antzeko jokoaz inspiraturik. Murru batean eremu ttipi bat finkaturik, pilota batekin buruz buru jokatzen da. Urriaren 23an hasiko den Munduko Pilota Txapelketan, bost kontinenteetatik izanen dira frontball pilotariak, Bidarten, Nazioarteko Euskal Pilotaren Federazioak egin garapen lanaren ondorioz. 32 herrialdetako ordezkariak ariko dira txapelketan.

Ipar Euskal Herrian baldin bada izen bat frontball-ari lotua dena, Idiart sortzailearenaz gain, Yoan Hegiabehere da: munduko txapelduna eta Frantziako txapeldun hiru aldiz, Frontball Developpement elkarteko langile izana sei urtez, egun Frantziako Federazioaren garapeneko lan arduraduna da. Esku huskako jokalaria oinarrian, Idiart harengana joan zen, kirola “ofizial egin aitzin lehiaketak antolatzen zituelarik, entseguak egiteko”. Agusti Waltary edo Imanol Agirre pilotari profesionalek ere parte hartu zuten hastapen haietan.

Lapurdin jokatuko da Munduko Txapelketa, eta Nazioarteko Pilota Federazioak kirol horren garapenean ezarri dituen indarrak fruituak ekarriko ditu: 32 herrialdetako pilotariak ariko dira, bost kontinenteetatik jinik. Hegiabeheren ustez, gainera, nahiz eta “esku huskan bezala azkarrenak Frantzia, Espainia eta Mexiko” izan, maila “orekatua” da 2018an pilota aldatu zenetik: “2017ko Munduko Txapelketan larruzko pilotarekin ari ginen; esku huskako pilota baino arinagoa zen, baina, halere, esku huskako jokalariek abantaila ederra genuen. 2018an Nazioarteko Federazioak gomazko pilota hautatu zuen, eta geroztik eskuko min arazo anitzez gutiago da, eta maila orekatzen du”. Mexikarrek duten karrikako pilota jokotik hurbil da frontball-a, txapeldunaren erranetan.

Mundura garatzeko bideak

Munduko Txapelketan hainbeste frontball jokalari ariko badira, ez da kasualitatea, garapen xede baten ondorioa baizik. Federazioarena, batetik, baina Hegiabeherek garapen bidea ezagutu du Angeluko Frontball Developpement elkartearekin ere. Afrikan (Togo, Senegal, Hego Afrika eta Ginean) eta Palestinako errefuxiatu esparru batean ibili zen, besteak beste, kirol horren inguruko proiektuak garatzen 2012. urtetik goiti: “Hizkuntza eta kultura desberdinak ukanik ere, murru eta pilota bati esker denak elkartzen gara”.

Azpiegituretan bezala materialean urri eta merke, frontball-aren “sinpletasuna” saltzen dute mundu zabalean. Lehentasuna, argiki, nazioartean ezarria baita: lurraldeko pilota batzordeak hala deliberaturik, ez da Ipar Euskal Herriko Txapelketarik egiten; Frantziakoa, aldiz, bai. “Espezialitate bat gehiago da, eta hemen ez da garatu beharrik; horrekin ados naiz”, dio Hegiabeherek. Helduetan bi maila dira gizonetan eta emazteetan, eta 19 urtez pekoetan beste txapelketa bat bi generoentzat.

Nazioartera hedatu nahiak badu ere, gibeletik, helburu estrategiko bat, Hegiabeherek argitu duenez: “Nazioarteko federazioak lan anitz egiten du pilotaren garapenean, helburu harturik olinpiar kirola bilaka dadin. Gaur egun, Nazioarteko Olinpiar Batzordearen irizpideak begiratzen badira, izan behar da kirol bat denentzat eskuragarria eta kostu apalekoa. Maleruski izugarri zaila da trinketak, ezkerparetak edo jai alaiak eraikitzea munduko leku pobreetan”. Pilotariak argi dauka frontball-a “pilotarik ez den lurraldeetara sartzeko tresna bat” dela.

Emazteen parada bakarra

Esku huska aritzeko, Ipar Euskal Herrian frontball-a da emazteen txapelketak proposatzen dituen pilota modalitate bakarra. “Bestaldean bada ezkerpareteko txapelketa bat, eta ageri da badirela emazte anitz interesatuak; hemen ez dugu halakorik. Maritxu Housset, adibidez, esku huska hasi zen, eta, dioenez, behartua izan zen palara pasatzera”, zehaztu du Hegiabeherek. Housset Frantziako selekzioan ariko da Munduko Txapelketan, berea den txapela defendatzen, Marie Goienetxerekin batean. Emazteak bezala gizonak, frontball pilotariak Bidarten lehiatuko dira, urriaren 23tik 29ra.


Summary: «‘Frontball’-a osagarri ona da esku huskarendako».

Artekoetan Frantziako Trinket Txapelketako finala zuen iaz Aetz Etxart Sarasola (Urdiñarbe, 2004) Mauleko pilota batasuneko pilotariak, eta iragan urtean, plazan, Euskal Herriko eta Frantziako txapeldun izan zen, Xabi Negeluarekin. Hazparneko eliteko pilotarien eskolan sartu berri da, eta esku huska izanen da haren lehentasuna “betiko”, dioenez, baina joan den udan plazera hartu zuen Frantziako Frontball Txapelketa jokatuz eta irabaziz, 19 urtez pekoetan.

Nola deskubritu zenuen frontball pilota modalitatea?

Uste dut lehen aldikoz entzun nuela lizeoan nintzelarik, UNSS lizeoen arteko kirol lehiaketan bazela frontball-a hautuetan. Joan ginen Baionako Cassin lizeora, eta hola ezagutu nuen. Arrastiri bat izan zen, gero COVID-19a izan zen, eta ez zuen segidarik ukan. Aurten ikusi nuen Frantziako Txapelketa izanen zela, Mauleko pilota taldean aipatu genuen, eta anitz inskribatu ginen. Hastapenean ez genekien zertara abian ginen; justu jostatu eta gauza berri bat deskubritzeko zen.

Lizeo arteko lehiaketan, beraz, frontball-a hautatzen ahal zen eta esku huska ez?

Hala da; jakin behar da eskuragarriago dela. Ez bazara sekula esku huska aritu izan, gogor da pilota gogor batekin hastea. Norbaitek ez badu sekula pilota bat jo bere bizian, aiseago hasiko da frontball-ean, esku huska baino.

Esku huska ari den batendako, halere, joko gustagarria da?

Plazatik diferentea da, zeren eta plazan haboro aiduru egon behar da; frontball-ean, berriz, behar da anitz atakatu, anitz higitu. Baina esku huskatik hurbil da: ber jestuak eta ber teknikak dira.

Frontball-aren eta esku huskaren artean hautatu behar bazenu?

Beti esku huska. Baina erraten da frontball-a osagarri ona dela esku huskarendako, kardioa lantzen baita.

Munduko Txapelketan sartua da kirola. Zale gisara, berdin segitzen dituzu esku huska eta frontball-a?

Egia erran, batere. Esku huska beti so egin dut, bai Munduko Txapelketa, bai besteak, baina frontball-a ez nuen sekula so egin. 2017an Yoan Hegiabeherek irabazi zuen. Aurten aipatzen da izugarri jokalari onak ariko direla Espainiarendako; ez dakit euskaldunak diren edo ez. Mexikarrak ere azkarrak dira. Esku huska, azken urteetan, Frantziak erreski irabazi du, baina lehenago baziren aurkari gogorrak. Egia da frontball-ean badela borroka haboro. Partez esplikatzen ahal da Frantziako Txapelketan, lehen mailan seniorretan, hamabi jokalari baizik ez zirelako. Mundu osoa ari balitz esku huska, profesionalak ez lirateke hoberenak. Frontball-ean ez da ber heina garatu, baina, ene ustez, diziplina hori garatuko da emeki-emeki. Gazteendako ontsa da, eta egiten ahal denez esku huskaren gehigarri, jende anitz hasiko da. Bestalde, ontsa dena da neskek ere badutela txapelketa, esku huskak ez bezala. Hori xantza bat da, eta gauza on gisara ikusten dut hori ere.

Beraz, parada ukanen duzularik berriz parte hartuko duzu?

Bai, heldu den urtean berriz parte hartuko dut. Ene ustez, bakarrik izan banintz ez nukeen eginen, baina lagun talde bat baikara, goxo da izugarri. Elkarrekin bazkaltzen ginen, eta ohartu ginen pagolarrak ere bazirela han.


Summary: Ertzain bat atxilotu dute, etxean 55 kilo kokaina zituela. Bilbon patruilan aritzen zen 49 urteko agente bat da. Beste pertsona batekin batera hartu dute preso. Josu Erkoreka Segurtasun sailburuak adierazi du atxikitako drogak 10 milioi euroko balioa duela merkatuan.

Duela urtebetetik zaintzapean zuten A. S. M. ertzaina, droga trafikoan zebilela susmatzen zutelako. Atzo atxilotu zuten, beste pertsona batekin batera, etxean droga kantitate handi bat zuela jakin zutelako. Izan ere, 55 kilo kokaina topatu dute haren etxebizitzan.

Bilboko ertzain etxeko agentea da atxiloturikoa. Preso hartu duten beste pertsona ez da ertzaina, eta ez du aurrekaririk droga trafikoaren arloan; bai, ordea, lesio delituen arloan. Ertzaintzako Barne Aferetako eta Bilboko ertzain etxeko drogen taldeko agenteek egin zuten operazioa, atzo, Galdakaon (Bizkaia).

Zabaldu dutenez, ustez Kantabriako (Espainia) narkotrafikatzaile batek zuzenduriko sareko kidea izan zen 49 urteko ertzaina, baina azken boladan bere kabuz zebilen trafikoan.

Ikerketa «oso zaila» izan dela esan du Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak, ertzainak «metodologia nahiko landua zuelako narkotrafikoan aritzeko». Erkorekak azaldu duenez, atxiloturikoak «droga kantitate handiak» eramaten zituen Bilbora, eta handik zabaltzen zuen Euskal Herrian eta inguruko eremuetan, Kantabrian eta Aragoin besteak beste (Espainia). Kalkulatu dute atzo atzemandako 54 kilo kokainak hamar milioi euro balio zezakeela kalean. Horrez gain, 20.000 euro atzeman zizkioten atxiloturiko ertzainari.

Azalpenok eman ditu Erkorekak gaur goizean, Gasteizen. Ordu batzuk lehenago, mintzagai izan da afera Eusko Legebiltzarrean, Julen Arzuaga Gumuzio EH Bilduko legebiltzarkideak «zentsura eta informazioa ezkutatzea» egotzi dionean Erkorekari. Legebiltzarkideak eta herritarrak ertzain bati 55 kilo kokaina atzeman izana prentsaren bidez jakin behar izatea txarretsi dio Arzuagak sailburuari. «Ez dute nahi guk ikustea, ez dute nahi guk jakitea».

Lehenago ere atxilotu dituzte ertzainak droga trafikoarekin lotuta. Iaz, Ertzaintzan 20 urte zeraman polizia bat hartu zuten preso, Valladoliden (Espainia) eginiko operazio batean. Kokaina zeramaten bi kamoi handi atzeman zituzten orduan.

Are deigarriagoa izan zen 2008ko azaroaren 16an eginiko operazioa. Sei lagun atxilotu zituzten Bizkaian ustez droga trafikoan aritzeagatik. Atxilotuetako bat 36 urteko ertzain bat zen, eta, Eusko Jaurlaritzako Barne Sailaren arabera, hura zen talde horren burua. Ertzaina bere kide bati 200 gramo kokaina saltzen ari zela atzeman zutela adierazi zuen Barne Sailak. Atxilotuei bi kilo kokaina, suzko bi arma, balantzak, 150.000 euro eta droga biltzeko materiala atzeman zieten.

10 milioi euroko balioa

Josu Erkorekak, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak, kasuari buruzko xehetasunak eman ditu prentsaren aurrean. Adierazi du atxikitako kokainak merkatuan 10 milioi euro inguruko balioa duela. Bestalde, adierazi du Madrildik ekartzen zutela droga Euskal Herrira, «kopuru esanguratsuetan».

Drogarekin batera 20.000 euro inguru topatu zituzten ertzainek atxilotuaren etxean, eta, ikerketan egin dituzten kalkuluen arabera, joan den urtean 300.000 euro inguru irabazi zituen kasuko inplikatu nagusiak.


30 urte, baina beti gazte

Summary: 30 urte, baina beti gazte. Gozategi taldea 30. urteurreneko biran ari da aurten, eta plazetako harrera «ikaragarria» izaten ari dela dio Asier Gozategi soinu jotzaileak. Bihar Urnietan joko dute, eta urriaren 15ean, Zarautzen.

Gozategiren aurtengo jardunak, taldearen 30. urteurren bira betean, ez du etenik. Bihar Urnietan izango dira, eta urriaren 15ean Zarautzen emango dute kontzertua. Bira “ikaragarria” ari dela izaten dio Asier Gozategi taldeko sortzaile eta soinu jotzaileak, urteurrena eta bi urteko geldialdiaren osteko garaia batu baitzaizkie: “Iturria itxita badago, txorrotada handia ateratzen da gero; bada, horrelakoa izaten ari da bira”.

Gozategi taldeko kideek herriz herri daramate azken urtea, aurreko beste hiru hamarkadetan egin bezalaxe. Herrietan izaten ari diren harrerak txundituta utzi ditu, ez baitzuten horrelakorik espero. Azpimarratzekoa iruditu zaio, batez ere, belaunaldi ezberdinetako jendea biltzea publikoan. “Belaunaldi guztiak biltzen dira gure kontzertuetan, eta denak egoten dira gustura. Harrigarria da”. Sorpresa izaten ari da publiko artean ikusten ari diren aurpegi gazte piloa; izan ere, talde bakoitzak bere adin tartea duela uste du Gozategik: “Talde batek izan dezake arrakasta eta aurrera jarraitu, baina bere publikoa ere adinean aurrera doa, eta adin konkretu bat mugitzen du”. Beraiek, ostera, gazte-gazteak direnengandik hasi, eta duela 30 urte gazteak ziren horiek izan dituzte parean dantzan: “Guri gertatzen zaigu 14 urte bueltatik hasten dela publikoa, eta hortik aurrera jarraitzen du; adin ertainekoak eta nagusiagoak ere badaude”, dio Asier Gozategik.

Taldeko soinu jotzaileari bereziki deigarria egin zaio jendeak Porru patata abestia kantatzeko duen grina. “Ez dakigu zer gertatu den Porru patata abestiarekin, baina jendea zoratzen ari da. Agian, berriz deskubritu dute, ez dakit”, azaldu du. Bitxia egiten zaio, kanta hori ez delako berria: hamasei urte ditu: “Eta guk hitzak idatzi genituenean orain publikoan dauden gazteenak jaio gabe zeuden! Ikaragarria da”. Gainera, gogoan du abesti hori nola egin zuten; hots, nola atera zuen bere gelan Porru patata, “belarriz, soinuarekin eta bateriarekin jolasten”.

Baina hori ez da taldearen kanta gogoangarri bakarra, ezta gutxiagorik ere. Esaterako, kontzertuetan dagoen oro dantzan jartzen du Nirekin abestiak ere. Bizkaieraz idatzia dago, eta “oso ona” dela dio Gozategik. Azaldu du hitzak Jon Maia bertsolariarenak direla, eta beraiek doinua baino ez ziotela jarri; zehaztu du Maiaren ideia izan zela euskalki hartan idaztea, hasieran batuaz idatzi bazuen ere. Maia aurretik ezagutzen zuen Gozategik, eta guztiz fidatu zen hark abestia proposatu zionean, baita bizkaierazko bertsioa eman zionean ere: “Hitzak nork idatzi dituen jakinda, bagenekien bizkaiera ondo egongo zela, norbaitek hizkuntza ondo ulertzen baldin badu, Jon baita”. Eta emaitza ez da gutxiagorako izan: “Gure karrera osoan gehien eman digun abestia dela esango nuke”.

Amets bat, bi aldiz

Oholtza gainean sei lagun ageri diren arren, historia luzea du Gozategi taldeak. Talde moduan eratu aurretik ere, Gozategi neba-arrebak bazebiltzan musika ibilbidean. “Ainhoa arreba eta biok ibiltzen ginen garai batean, trikiti txapelketetan eta. Erromeria txikiak egiten genituen auzo txikietan, eta jaietan ere jotzen genuen”, gogoratu du Asier nebak. Dena den, egungo taldea 1992an sortu zuten, Iñigo Goikoetxea baxu jotzailea eta egungo emanaldietako aurkezlea ezagutu zutenean. Horrela hasi zuten beren ibilbidea: hirukote forman.

Bi urtez aritu ziren lehen lana prestatzen, eta 1994an atera zuten lehenengo maketa: “Orduko hartan bazeuden Nor-Nori-Nork abestia eta beste”, esan du Gozategik. Aurreneko lanak “arrakasta” izan zuela dio: “Orduan izan genuen aukera disko bat grabatzeko”.

Hasiera horietan zeudela egin zieten lehenengotariko elkarrizketa hedabide batean —Euskadi Irratian—, eta taldekideak ondo gogoan du ea bere ametsa zein zen galdetu ziotela. “Nik esan nuen ordutik hamabost urtera Gozategi talde izaten jarraitzea zela nire ametsa”. Elkarrizketa horretatik hiru hamarkadatara, pozik dago: “Eta begira, amets hori bi aldiz bete da…”.

Geroztik, Gozategi taldea 30 urtean aritu da plazaz plaza, eta inoiz baino interes eta indar handiagoa ari dira sumatzen jendearen artean. Beren arrakastaz galdetuta, “formula sekreturik” ez dagoela adierazi du Asier Gozategik, berak ere ez baitu ulertzen taldea izaten ari den gorakada. Pandemiak zerbaitetan lagunduko zuela azaldu du, baina beste guztia zerk eragindakoa den, ezin jakin, aitortu dunez. Oraingoz, olatuaren aparrari eutsiko diote.


Summary: «Gure obsesio izan beharko lukete giza eskubideek». Kazetaria, idazlea eta ikerlaria. Hitz horiekin osatu du Olga Rodriguez Franciscok bere biografia txikia. Nazioarteko hamaika gatazkaren lekuko izan da. Bazter utzitakoak eraman nahi izan ditu beti erdigunera.

Madrildik etorri da Olga Rodriguez Francisco (Leon, Espainia, 1975) Iruñera. Donostian ere egon da berriki, Zinemaldian: En los márgenes filmeko gidoia idatzi du. Kazetaria da, halere, bokazioz. 1990eko hamarkadan hasi zen lanean. Lanbidea maite du, baina ez du maite botereari men egiten dion kazetaritza. Gertatzen denaren zergatia bilatu du idatzitako erreportajeen eta liburuen bidez, eta zapalduen alde lerratu da beti. Bazter utzitakoen alde.

Julian Assangeren auziak ekarri zaitu Iruñera, haren abokatu Renata Avilarekin hitzaldi bat egitera. Zer lezio ikasi duzu auzi horrekin?

Kazetaritza baztertu beharreko zerbait bilakatzen dela botereari men egiten ez dionean. Estatuko eta nazioarteko hedabide nagusiek txalotu eta ospatu egin zuten Wikileaks hasieran, baina hedabide horiexek estigmatizatu egin dute gero, gustuko ez zituzten edukiak publikatzen hasi zenean. Assangeri gertatu zaionak agerian uzten du muga non dagoen, noraino iker dezakegun. Gaizki informatutako gizarte bat erraz manipulatu daiteke.

Kontua da nork erabakitzen duen zertaz eta nola hitz egin?

Kazetaritzaren lana da hori. Arazoa da kazetaritza mertzenario bat ari dela zehazten zertaz eta nola hitz egin. Horrek min handia egiten du. Zarata izugarria sortzen du. Azken hamar urteotan, adibidez, erabat normalizatu dira eskuin muturreko diskurtsoak, eta zenbait hedabidek rol bat bete dute normalizazio horretan. Mezu arrazistak, gorrotozko mezuak zabaldu eta normalizatu dituzte.

Salatu izan duzu botere ekonomikoa erredakzio handi anitzetan sartu dela, eta informazioa salgai bilakatu dutela. Egoera horretan, zer rol betetzen dute kazetariek?

Nik sinetsi nahi dut informazioa oinarrizko eskubide bat dela. Nik ikuspuntu horretatik egiten dut lan. Horrek erran nahi du giza eskubideen kultura batetik jorratu behar dugula beti informazioa, ardura handiz. Nik nahiago dut lanbidea aldatu, informazio bat manipulatu edo zerbait ikertzeari uko egin baino. Giza eskubideen inguruko kulturarik eza nabarmena da erredakzioetan.

Erdigunean egon beharko luke?

Bai, zalantzarik gabe. Giza eskubideek izan beharko lukete kazetarion obesio. Hamaika aldiz erabaki dut nik kazetaritza uztea. 1990eko hamarkadan hasi nintzen lanean, eta tarteka bertze gauza batzuk egin ditut, baina behin eta berriz itzuli naiz kazetaritzara, konpromiso bat eta behar bat sentitzen dudalako.

Ez duzu esperantza galdu nahi kazetaritzaren egoerak hobera egingo duela?

Beti badira kazetaritza proiektu zintzoak, beti badira botereak ezarritako ildo horri ihes egiten dioten profesionalak. Nire kasuan, gertatu izan zait egun batean norbaitek deitzea zerbaiten berri emateko, eta zabaltzeko behar horrek eraman nau kazetaritzara, berriz ere. Gai anitz ezkutuan gelditzen ari dira, oinarrizkoak izan arren.

Bazter gelditzen den horretan jarri behar du begirada kazetariak?

Nik uste dut baietz. Kazetaritzak dena jarri behar du zalantzan. Boterearen diskurtsoa jarri behar du zalantzan. Gizartean dauden desberdinkeriak, zapalkuntzak eta gehiegikeriak jarri behar ditu kazetaritzak erdigunean.

Bada arriskua zapalduen alde ari den kazetaritza aktibismoarekin nahasteko?

Joera hori dago, giza eskubideak erdigunean jartzen dituen kazetaria ekintzailetzat jotzekoa, zentzu txarrez. Nik uste dut kazetariaren funtsezko zeregina dela giza eskubideen alde egitea. Arazoa da kazetari batzuk bertzelako kontuekin konprometitzen direla, bertzeak bertze [Espainiako] Estatuaren estoldekin. Baina, tamalez, giza eskubideen alde ari direnen lana bazter uzten da, eta bertze kazetaritza hori da goraipatzen dena.

Bazterrera begiratzen duen kazetaritza horren lana da zergatiak azaltzea?

Hori da oinarria, nire ustez. Testuingurua eman behar dugu; zergatia ulertzeko gakoak. Kontua da denbora behar dela horretarako, eta gaur egungo erredakzioetan dagoen dinamika, hain justu, kontrakoa da. Kazetariak beti aritu behar du ikasten eta ikertzen, zergatiak azaldu ahal izateko. Gaur, halere, zaila da.

Prekaritateak zailtzen du kazetariaren lana?

Bai. Eta prekaritateak errazten du, era berean, kazetariok geurezkoa beharko genukeen espiritu kritiko hori hutsean gelditzea. Erredakzio anitzetan ez dute horrelakorik nahi, eta prekaritatea baliatzen dute jendea kanporatzeko.

Pablo Gonzalez kazetariak zazpi hilabete daramatza atxilotuta Polonian. Zer deritzozu?

Gure lanbidea erabat konprometitua dago boterearekin, eta informazio askatasunarekin konprometitzen diren kazetariak, berriz, estigmatizatu egiten dituzte. Pablo Gonzalezen auzia kazetari guztion ardura da, eta, halere, ez da mobilizazio handirik sortu haren alde. Gogorra da.

Bertze kazetari batek are garestiago ordaindu du informazio askatasunaren prezioa: Israelgo armadak maiatzean hil zuen tiroz Xireen Abu Akleh palestinarra.

Laguna nuen. Kazetariak hiltzen dituzte, eta ez da deus pasatzen. Ez, behintzat, hiltzaileak aliatuak direnean. Xireen [Abu Akleh] ikur bat zen palestinarrentzat, eta kanpotik ailegatzen ginenok laguntzeko prest zegoen beti.

Iraken, 2003an, bertze bi kazetariren heriotzaren lekuko izan zinen: Jose Couso eta Taras Protsyuk hil zituen AEBetako armadak.

Errudunak auzipetzen saiatu gara, baina bagenekien noren kontra ari ginen. Ondorioz, egindako urrats orori eman behar diogu balioa, nire ustez. Baina etsigarria da ikustea kazetariak horrelako zigorgabetasunez hiltzen dituztela. Iraken gertatu zenak bizitza aldatu zidan niri: mundua nolakoa den erakutsi zidan.

Zinemaren esparruan sartu zara orain, Juan Diego Bottok zuzendutako En los márgenes filmaren gidoigile gisa. Zer moduzkoa izan da esperientzia?

Niri idaztea gustatzen zait, eta horregatik sartu naiz. Nik idatzitako erreportaje batzuk irakurri eta gero hasi zen Juan [Diego Botto] filmaren ideia mamitzen. Egungo sistemaren dinamika da onartzea gero eta jende gehiago biziko dela bazterrean, eta bazter utzita. Hori onartzen ari gara; ikaragarria da.

Bazter utzitako horiek erdigunera eraman nahi izan dituzue?

Zinemak hori egin dezake, eta hori da filmaren helburua, hain zuzen. Eta kazetaritzarena ere bai. Horretan ahalegintzen naiz.


Summary: «Emakumeek kirolean aurrera egiteko, lanean segitu behar dugu». Fernando Lamikiz Athleticeko presidenteak dimisioa aurkeztu zuen 2006an, eta Ana Urkijo bihurtu zen presidente. Hura da futbol klubak izan duen emakumezko presidente bakarra.

Txikitatik miretsi du futbola Ana Urkijok (Bilbo, 1953). Abokatua da lanbidez, eta hura izan zen Bizkaiko Abokatuen Elkargoko Batzordearen parte izan zen lehen emakumea. 1987an izan zen hori. Athleticekin oso harreman estua du. Futbol klubaren abonatua izan zen aspaldi, eta bazkidea da orain. Horrez gain, Zuzendaritza Batzaren parte izan da. Athleticek historian izan duen emakume presidente bakarra da Urkijo. Herenegun emakumeaz eta kirolaz egin zuen berba Iraia Iturregi jokalari ohi eta entrenatzailearekin, Bilbon, Sabino Arana fundazioak antolatutako mahai inguru batean.

Nondik dator futbolarekin duzun harremana?

Gure aita Athleticen orbitan egon zen beti. Abokatu gisa, klubaren kontuak eraman zituen, eta presidenteorde ere izan zen. Txiki-txikitatik eraman ninduen futbol partidetara. Eta ez bakarrik Athleticen partidetara. Gogoan ditut orduko igande euritsu haiek, aterki handi batekin aitaren eskutik Bizkaiko edozein zelai galdutan partidak ikusten. San Mamesera ama eta aitarekin joaten nintzen, biekin. Txikitatik daukat futbolaren munduan egon izanaren oroitzapena. Etxean, gainera, asko maite dugu Athletic.

Noiztik daukazu San Mamesera joateko txartela?

53 urte daramatzat txartelarekin. Partida guztietara joaten naiz.

Emakumeek 1977an lortu zuten Athleticeko bazkide izaera. Nolakoa izan zen aldaketa?

Urte hori baino lehen, emakumeak abonatu gisa joaten ginen. Horrela egin nuen 1969tik 1977ra. Gizonek ordaintzen zuten kuota bera ordaintzen genuen, baina ez genituen eskubide berak. Miren Salsamendi izeneko emakume batek eskubideak parekatzeko kanpaina hasi zuen. Ez gara ari antzinako garai bati buruz berbetan. Hark lortu zuen andreok bazkide izateko eskubidea izatea. Ni oso gaztea nintzen, eta aldaketa hori bizi izan nuen. Are gehiago, jarrera aktiboa izan nuen aldaketa gerta zedin. Emakumeok Salsamendiren alde agertu ginen. Presidente izan nintzenean, atsegin handiz hartu nuen palkoan. Hark sartu gintuen modernitatean, baita futbol munduan ere.

Bazkide zinenean, inoiz burutik pasatu zitzaizun Athleticeko presidente izan zintezkeela?

Ez, inoiz ere ez. Eta Athleticen Batzarrean sartzeko aukera izango nuenik ere ez. Ez nuen inoiz pentsamendu hori izan.

Nola heldu zinen Zuzendaritza Batzara?

Fakultateko lagun batek deitu zidan; Jose Julian Lertxundi hautagaiaren zerrendan zihoan hura, 1990ean. Lagunak haiekin zerrendan joateko eskaintza egin zidan, zuzendaritza taldean sartzeko. Egia esan, ez nuen espero hori esango zidanik. Jakingo zuten beti ibili naizela futbolaren eta Athleticen munduan. Horregatik eskainiko zidaten. Gainera, Lertxundik gure aita ezagutu zuen. Batera ibili ziren zuzendaritza taldean, 1975ean Jesus Maria Duñabeitiak presidente izateko hauteskundeak irabazi zituenean. Ilusio handia egin zidan, eta, pentsatu gabe, baietz esan nuen. Etxekoek eskaintza espero zutela aitortu zidaten, baina nik ez; inondik inora. Horrela, Zuzendaritza Batzan sartu zen lehenengo emakumea izan nintzen, 1990etik 1994ra.

Lehenen emakumea Athleticen Batzan, eta lehenen andrea presidente.

Hori geroago izan zen. 2004an, beste eskaintza bat jaso nuen: Fernando Lamikizen taldean sartzeko. Hasieran ez sartzea pentsatu nuen. Hala ere, eskaintza onartu, eta horrela bihurtu nintzen presidenteorde: lehenengo emakume presidenteordea Athleticen. Lamikizek dimisioa aurkeztu zuenean, 2006an, nik hartu nuen presidente postua, 2007ra arte. Orduan ere, lehenengo emakume presidentea.

Zer esan nahi izan zuen lorpen horrek zuretzat?

Lamikizek dimisioa aurkeztu zuenean, ni nintzen presidente izan zitekeen bakarra, Athleticen estatutuek presidenteordeari bakarrik ematen baitzioten presidentearen kargua betetzeko ahalmena. Erantzukizunak esaten zidan egin behar nuela, eta ez nuen zalantzarik izan. Ardura zen, baina ilusioz hartu nuen. Nola ez zidan ilusiorik egingo? Nahiz eta garaia ez izan nik nahiko nukeen bezain ona, banekien egin behar nuela. Erronka bat izan zen niretzat. Ez zen esperientzia erraza izan, baina izugarri interesgarria eta positiboa izan zen.

Emakume izate hutsagatik gehiago demostratu behar al da presidentetzan?

Erresistentzia gehiago aurkitu nuen 1990ean batzara sartu nintzenean. Datu objektiboek zioten ez zela inoiz emakumerik izan, eta, beraz, neure lekua egin behar izan nuen. Gauzak inoiz existitu ez direnean, ez dira ezagutzen. Gizonen eta ingurukoen erreakzioak jasan behar izan nituen, baina ni eskubide guztiak izateko borrokatu nintzen, eta lortu egin nuen. Horretarako, basamortuan zeharbideren bat egin behar izan nuen, baina argi neukan deserosotasuna eragiten zuen pertsona zela deseroso sentitu behar zena, eta ez ni. Lehen etapa horrek bidea erraztu zidan 2006an presidente izan nintzenerako. Eta bai, uste dut emakumeak gehiago frogatu behar duela berdin epai gaitzaten. Ez zait batere bidezkoa iruditzen, baina errealitate bat da. Gauetik goizera ezin da dena aldatu. Pixkanaka pausoak eman eta bidea egin. 1990. urtetik gauzak asko aldatu dira.

Athletic 1898an sortu zutenetik, ez dute inoiz emakume bat presidente kargurako izendatu. Zergatik?

Ohitura dela esango nuke. Ez da inoiz emakumerik egon zuzendaritza karguetan, ez futbolean, ezta oro har enpresen edo politikaren munduan ere. Gizonak izan dira botere karguak okupatu dituztenak. Lehen, emakumeak rol jakin bat zeukan, eta gizonak beste bat. Gauzak aldatuz joan dira, eta emakumeok mundu profesionalean presente egotearen aldeko apustua egin dugu. Pixkanaka aurrera goaz, eta Athleticen ere bai. Ez bada emakumerik egon, oraindik emakume batek aurrerapauso bat eman ez duelako izango da. Oraindik ez da izan, baina gertatuko da.

Aurten onartutako Athleticen estatutu berrien sorreran hartu duzu parte. Aztertu duzue emakumeen tokia Athleticen?

Bai, eztabaidatu genuen. Ni kuoten aldekoa naiz. Esaterako, momenturen batean emakume bazkideak gailentzea baloratu zen. Hori baldin bada modu bakarra emakumeak ikusgarri egiteko, zergatik ez dugu egingo? Presidente nintzenean, kazetari batek galdetu zidan ea kuotek ez ote zuten eragingo kualifikaziorik gabeko emakumeak postu horietara iristea. Baliteke, baina gizonak ere ailegatzen dira. Egokiena da erantzukizun postu bat betetzen duten gizonak eta emakumeak baliozkoak izatea, baina ez denez bermatzen gizon guztiak baliodunak direnik, zergatik izan behar du emakumeak 10ekoa zerbaitetara iritsi ahal izateko? Nik kuotetan sinesten dut, benetako berdintasuna izateko.

Ba al dago kuotarik ezarrita estatutu berrietan?

Bazkideen kuota eztabaidatu genuen, baina ez Zuzendaritza Batzarena. Athletic erakunde pribatua da, eta ezin dira zuzendaritza taldeak tasatu. Ezin duzu ezarri zenbat emakumek eta zenbat gizonek osatu behar duten zerrenda. Kuotek gai publikoetan bakarrik funtzionatzen dute. Enpresa pribatuek ez dute horrelako mugarik estatutuetan.

Zein da egungo emakume bazkideen ehunekoa?

%15-20 inguru.

Aurten estreinatu du Athleticek 4.074 lagunentzako herri harmaila. Emakumeen presentziarik ba al dago?

Jakina baietz. Oro har, Athleticen oinarri soziala gaztetu egin da, eta emakume asko daude zelaian. Nire garaian ere baziren, baina ez orain bezainbeste. Berdina gertatzen da abokatuekin. Gaur egungo egoerarekin konparatuta, lehen ez zeuden bulego propioarekin lan egiten zuten hainbeste emakume abokatu.

Emakumeak zein egoeratan daude kirolean gaur egun?

Emakumeen kirolak asko egin du aurrera. Esaterako, tenisean. Gaur egun, emakume tenislariek babesleak lortzen dituzte —azken finean, erabat merkantilizatutako mundu batean mugitzen gara, dena dirua den mundu batean—. Emakumezkoen kirolak bilakaera handia izan du. Eboluzionatzeko asko dugu, baina norabide onean goaz.

Eta futbolean?

Futbolean, emakumeek baldintza hobeak dituzte gaur egun, badute soldata eta badute fitxa. Asko hobetu dugu. Emakumeek, futbolaren kasuan edo edozein kiroletan, aurrera egin dezaten, gogor eta aktiboki lan egiten segitu behar dugu.

Athleticeko mutilek azkeneko aldiz Espainiako Liga irabazi zutenean, 1984an, gabarra atera zuten ospatzeko. Neskek, ordea, ez dute inoiz atera. Zer iritzi duzu horren inguruan?

Ni presidente izan nintzenean, neskek Liga irabazi zuten, eta gabarra ateratzea planteatu zen. Garai horretan, emakumezkoen futbolak ez zeukan indar handirik. Ez zuen gizonezkoen futbolak zuen ikusleen ehunekoa. Nik uste dut errealitate batzuk onartu behar direla. Mutilek azkenekoz 1984an irabazi zuten Liga. Guztiontzat oso pozgarria izan zen, eta Bizkai osoa atera zen itsasadarrera, garaipen hori ospatzera. Neskekin gabarra aterako bagenuen, itsasadar inguruak hainbeste ez betetzeak kezkatzen ninduen. Autobus bat jarri genuen, eta Bilbon ibili ginen. Udaletxera joan ginen, eta neskek Ligako kopa erakutsi zuten udaletxeko balkoian. Jende asko bildu zen, baina ez gizonezkoen ospakizunean egon zen bezainbeste. Emakumeek zuten zale kopuruarekin bat zetorren omenaldia egin genuen. Nire ustez, jakin behar dugu zein den gure errealitatea, eta gauzak horren arabera egin. Eztabaida artifiziala izan zen. Ez dut esan nahi ni ez naizela nesken gabarraren aldekoa. Noski, banaiz. Eta espero dut noizbait gabarra neskentzat ateratzea, eta emakumezkoen futbola behar bezala aitortuta egotea.

Zer-nolako etorkizuna izango dute emakumeek kirolean?

Emakumeen etorkizuna kirolaren esparruan primeran ikusten dut. Gizartearen kontu bat da. Gurasoek era berean hezi behar dituzte alabak eta semeak kirolaren munduan. Zorionez, hori gero eta gehiago gertatzen da, eta argi eta garbi ikusten da. Berdin hezten dituztenean nabarmenduko da emakumea kirolean, ez baita gaitasun kontua, hezkuntza kontua baizik. Kiroletan heztea gurasoek eta gizarteak duten betebeharra da, emakumeok gaitasun berberak baititugu.


Summary: Gela bat, irakasleak eta egoera askotako ikasleak. Hiru aste igaro dira Helduen Hezkuntza Zentroetan ikasturtea hasi zutenetik, eta Gipuzkoan dauden 30 zentro baino gehiagotan hainbat adin eta jatorritako ikasleak bildu dira berriz ere. Horietako bakoitzak bere arrazoiak ditu eskoletara joateko: adibidez, tituluaren beharra edo etxetik ateratzekoa.

Ikasturtea hasi berri da —duela hiru aste—, eta haurrak eskolara doaz, gazteak institutura, eta beste batzuk unibertsitatera. Baina badira ikasturtea hasi duten heldu batzuk ere: Helduen Hezkuntza Zentroetara joaten dira. Aurrez aurre ikasteko 30 zentro baino gehiago daude Gipuzkoan, eta beste bat urrutitik ikasteko, Donostian. Eskualde bakoitzean zentro bat baino gehiago dago, edonor joan ahal izateko.

Helduen Hezkuntza zentroetan araututako eta arautu gabeko prestakuntza programak daude. Araututako programan, Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzako titulua lortzen dute ikasleek. Gradua lau moduluk osatzen dute, eta modulu bakoitzak lau hilabeteko iraupena du. Hiru eremu daude moduluetan: komunikazioaren eremuak gaztelania, euskara eta atzerriko hizkuntza biltzen ditu; zientzia eta teknologiaren eremuak matematika, zientziak eta abar ditu; eta gizartearen eremuak gizarte zientziak lantzen ditu.

Arautu gabeko programan, berriz, ikasleen eskakizunei erantzuten diete. Adibidez, hizkuntzak irakasten dituzte, teknologia nola erabili, eta, batzuetan, gidabaimenaren arlo teorikoa prestatzen laguntzen dute.

Helduen Hezkuntzan irakasten duen irakasle horietako bat da Joseba Moreno, Irunen dagoen Bidasoaldeko zentroko irakaslea. Morenok 39 urte inguru daramatza irakaskuntzan, eta horietatik hamazazpi inguru Helduen Hezkuntzan. Lehen Hezkuntza utzi, eta helduei irakasten hasi zen, eta gaur egun Helduen Hezkuntzako bigarren eta hirugarren graduetan irakasten du.

Morenoren zentro bereko zuzendaria da Nekane Mindegia. Gorputz hezkuntzako irakasle aritu zen urte luzez, baina duela bost urte Helduen Hezkuntzako irakasle hasi zen. Mindegiak esan du erronka berri bat behar zuela, eta horregatik aldatu zela: “Asko gustatzen zitzaidan haurrekin lan egitea, baina probatu nahi nuen zer zen helduekin aritzea, eta, batez ere, atzerritarrekin lan egitea”.

Jatorri ezberdinak

Irunen dagoen zentroan bezala, Gipuzkoan dauden besteetan ere ikasle gehienak atzerritarrak izaten dira. Morenok azaldu du lehen Euskal Herrikoak izaten zirela gehienak, baina orain lan egiteko DBHko titulua behar duten atzerritarrak izaten direla asko. Gainera, Mindegiak esan du Bidasoaldeko ikastetxeak Lapurdirekin mugan daudenez handik ere joaten zaiela jendea hizkuntzak ikastera.

Lapurditik eta atzerritik etorritako jendeaz gain, badira inguruko beste herrietako ikasleak ere. “Baditugu erretiroa hartu ondoren etortzen direnak. Bere garaian ezin izan zuten ikasi, eta orain etortzen dira”, kontatu du zuzendariak. Horietako askorentzat etxetik ateratzeko aitzakia izaten dela uste du Morenok: “Emakume asko, ez balira etorriko, etxean geratuko lirateke; etorrita, burua martxan izaten dute, eta etxetik ateratzen dira”.

Bere garaian ikasitakoak oroitzera joaten direnak eta atzerritik etorritakoak elkartzen dira gela berean. Gainera, adin ezberdinetakoak izaten dira ikasle guztiak, eta bi irakasleek adierazi dute horrek haien arteko harremanak bereziak izatea eragiten duela. Morenok gehitu du ikasgelan asko laguntzen dutela elkar, eta gazteenentzat oso komenigarria izaten dela helduak eredutzat izatea: “Gazteek ardura eta seriotasuna ikusten dute, eta baita ikasi ere”.

Moreno eta Mindegiaren ikasleetako bat Edurne Arruabarrena irundarra da. 60 urte ditu, eta aurten lehen aldiz eman du izena Helduen Hezkuntzako zentroan. Lanik gabe gelditu ondoren, eta ama etxean zuela, etxetik ateratzeko beharra zuela aitortu du: “Zer egiten nuen nik etxean? Horrela, behintzat, nire garaian ikasi ez nuena ikasiko dut, eta etxetik aterako naiz”.

Haren gelakidea da Zarik Suarez kolonbiarra. 17 urte ditu. 16 urterekin iritsi zen Hondarribira, eta argi zuen ikasi egin nahi zuela: “Hona iritsi nintzen DBHko titulurik gabe, eta atera nahi nuen, gero unibertsitatean Psikologia ikasteko asmoa dudalako”. Iritsi zenean 16 urte zituenez, ezin izan zen eskola batean hasi; beraz, urtebetez lanean aritu ondoren, urrutiko Helduen Hezkuntzako gradu bat hasi zuen. “Hau bigarren urtea da. Komunikazioen eremuan laugarren mailan nago, eta Zientzietan, hirugarrenean”.

Bakoitzaren egoera ezberdina denez, graduek ordutegi ezberdinak dituzte: batzuk goizez dira, beste batzuk, arratsaldez, eta badaude gauez ematen direnak ere. Suarezek azaldu du bi mailatako eskolak jasotzen dituenez goiz eta arratsaldez joan behar izaten duela, baina lana izanez gero irakasleen aldetik babesa eta laguntza jasotzen dutela.

Suarezen gelakide Arruabarrenak ez du titulua ateratzeko beharrik, baina gauza berriak ikasteko asmoa du: “Espero dut banekiena gogoratzea eta gauza berriak ikastea. Matematikan nahiko ondo nabil, baina Historian asko dut ikasteko”.

Arruabarrenaren egoera antzekoan dago Rafael Vizuete; 65 urte ditu, eta Zumarragan bizi da. Aurten hartu du erretiroa, eta lehen aldiz eman du izena Urretxun dagoen Helduen Hezkuntzako zentroan. “Lehen egunak dira hauek, eta pixka bat urduri nago. Lehen mailan hasiko naiz, baina aurreneko hamabost egunetan agian mailaz aldatuko naute, irakasleen arabera maila egokian nagoen erabakiko baitute”.

Vizueteren gela berean dago Brenda Ramirez, 39 urteko nikaraguarra, eta esan du bere herrialdean ezin izan zuela ikasi, eta hemen aukera zegoela jakin zuenean izena eman zuela. Joan den otsailean hasi zen eskolak jasotzen. Lauhilekoan maila pasatu behar zuen, baina azaldu du berak zentroan eskatu duela berriro lauhileko bera egitea: “Iruditzen zait ez nuela ikasi beharreko guztia ikasi, eta nahiago dut errepikatu, dena ondo ulertzeko”, aitortu du Ramirezek.

Irakasleekiko harremana

Ikasleen artean bakoitzak egoera ezberdina duen arren, denak bat datoz: irakasleekiko harremana berezia izaten da. Suarezek azaldu du gustura joaten dela ikastera, irakasleek asko laguntzen dutelako: “Hemen ez naiz epaitua sentitzen. Beti laguntzen didate, eta behar dudana errepikatzen dute”.

Irakasleek ere aitortu dute harremanak bereziak direla; Mindegiak esan du haurrekin baino estuagoak direla. Gaineratu du askotan aholkulari funtzioa hartzen dutela: “Batzuek konpainia behar izaten dute familia haien herrialdean dutelako, eta kafe bat hartzen dugu haiekin”.

Moreno irakasleak aipatu du ikasleak helduak izateak alde on asko dituela. Azaldu du geletan adin ezberdinetakoak izatean horrek batak besteari laguntzea ekartzen duela. Gurasoak tartean ez sartzea ere eskertzen du: “Batzuetan gurasoek lan gehiago ematen dute haurrek baino; hemen, ordea, ez dago gurasorik”.

Bizipenak bizipen, irakasle eta ikasleek beharrezkotzat jotzen dituzte Helduen Hezkuntzako zentroak. Haien hitzetan, askori aukera ematen die gazteak zirenean ikasi ezin izan zutena ikasteko. Horrez gain, erretiroa hartu ondoren joaten diren helduentzat ere beharrezkoak direla azaldu du Mindegiak: “Duela gutxi arte, 88 urteko emakume bat etortzen zen. Bezperan emandakoaz ez zen gogoratzen, baina harentzat beharrezkoa zen etortzea”.

Ikasle askok kontatu dute ingurukoei zentro horietan izena ematea gomendatzen dietela, eta erantsi dute beraientzat leku erosoak direla. Horien artean, Ramirezek aipatu du inguruko lagun eta kide askori esan diela, bere egoera antzekoan baitaude. Arruabarrenak, bestalde, azaldu du berekin lanean aritutakoei gomendatu diela zentroa, horrela burua “egunerokotasunetik aldentzen” duelako. Gainera, adierazi du oso pozik dagoela: “Goizero nire bilobei esaten diet amona ere ikastera joaten dela”.


Summary: Castillo Suarez euskaltzain oso izendatu dute. Patxi Zabaletak euskaltzain emeritu bilakatzean utzitako hutsunea beteko du

Castillo Suarez idazlea (Altsasu, Nafarroa, 1976) euskaltzain oso izendatu dute, Euskaltzaindiak Nafarroako Parlamentuan egindako osoko bilkuran. Joan den maiatzean, Patxi Zabaleta euskaltzain emeritu bihurtu zen, eta hark utzitako hutsunea beteko du Suarezek aurrerantzean.

Castillo Suarez Garcia Euskal Filologiako lizentziaduna da, eta toki administrazioko euskara teknikari dihardu. Batez ere, poesia idatzi du: Souvenir (2008, Elkar), Urtebetetze festa (2012, Elkar), Irautera (2019, Elkar) eta Elurra elurraren gainean (2022) dira haren lanik entzutetsuenak. Hedabide ugaritan kolaboratu du, eta haur literatura ere jorratu du. Euskaltzain urgazlea da 2016tik, eta Euskaltzaindiko Sustapen batzordeko kidea 2021etik.

Orain, Suarezek zortzi hilabeteko epea izango du sarrera hitzaldia prestatzeko, eta epe bera izango du erantzunezko idazkia egin behar duen euskaltzainak berea prestatzeko. Gero, harrera ekitaldia egingo zaio.

Gaur egun, 22 euskaltzain osok, 10 euskaltzain emerituk, 145 euskaltzain urgazlek eta 65 ohorezko euskaltzainek osatzen dute Euskaltzaindia. 22 euskaltzain osoetatik zortzi emakumezkoak dira.


Summary: Energia merkatzeko lehen neurrien ondoren, urrunago joateko presioa du Bruselak. Kontsumoa jaistea, energia konpainiak zergapetzea, eta berriztagarrien sariak murriztea onartu du EBk. Gasari gehienezko prezioa jartzeko eskatu dute EBko hamabost kidek, baina Europako Batzordeak eta Alemaniak ez dute nahi.

Energiaren garestitzea hasi zenetik urtebete baino gehiago igaro den arte itxaron du Europako Batasunak prezioak jaisteko neurri sorta bateratua onartzeko. Dagoeneko badu, eta hiru osagai ditu: argindar kontsumoa %10 gutxitu beharko du EBko kide bakoitzak, erregai fosilen mozkin gehigarriak zergapetu ahal izango dituzte, eta energia berriztagarriak, nuklearra eta lignitoa gehienez 180 euroan ordainduko zaie megawatt-ordua.

Baina EBko kideen gehiengo batek uste du motz geratu direla, eta hamabostek —tartean Espainiak eta Frantziak— eskatu diote Europako Batzordeari gas inportazioei gehienezko prezio bat jartzeko. Bruselak eta Alemaniak, ordea, ez dute urratsa egin nahi, beldur direlako Errusiak gasaren iturria guztiz itxiko duela —Ukrainako gasbideak oraindik irekita daude—, eta beste hornitzaileek gasa beste leku batzuetara eramango dutela.

Gasaren eta argindarraren prezioak kalkulatzeko sistema berriak ere aurkeztu behar ditu Batzordeak, baina aurrerago.

EBko Energia ministroek ordubete baizik ez zuten behar izan lehen neurriak ontzat hartzeko. Funtsean, Batzordeak duela bi aste aurkeztutako neurriak dira, baina puntu bat gehituta: EBk atea itxi dio argindar konpainiek iraganeko galerak argudiatzea zerga arintzeko —zerga kredituak edo kreditu fiskalak—.

Espainiarentzat —eta Hegoaldeko ogasunentzat ere bai— garrantzia izan dezake puntu horrek, energia konpainiek 14.600 milioi euroren kreditu fiskalak dituztelako. Horiek erabil ez zitzaten, Madrilgo gobernuak diru-sarrerak zergapetzea erabaki zuen, eta ez mozkinak. Zehazki, legegaiak dio beren fakturazioaren %1,2ko zerga ordaindu beharko dutela hidrokarburo enpresek eta argindar konpainiek. Teresa Ribera Espainiako Trantsizio Energetikoko ministroak esan zuen legegaia moldatuko zutela EBren arauetara.

142.000 milioi euro

Batzordeak kalkulatu du EB osoan 142.000 milioi euro bil ditzatekeela energia konpainien gaineko zerga bereziak. «Elkartasun ekarpena» deitu du Bruselak, eta, haren bitartez, %33ko zerga ordaindu beharko dute petrolio eta gas enpresek eta findegiek jasotako «aparteko irabaziek». Azken lau urteetako batez besteko mozkinak baino %20 gehiago irabaztea hartuko da aparteko irabazi gisa.

Bildutako dirua erabili beharko dute energiaren prezio handietatik babesteko familiak, eta enpresak jasotzen ari diren laguntzak finantzatzeko.

Gauza bera argindar ekoizleen diru sarrerei jarriko dizkieten mugekin: haien bitartez 117.000 milioi euro bil daitezkeela uste du Europako Batzordeak. Haren bidez, berriztagarriak, nuklearra eta lignitoa baliatzen dituzten argindar konpainiek estatuei eman beharko dizkiete megawatt-orduko 180 eurotik gorako prezioan jasotako irabazi guztiak.

Azken neurri horrek ez du eraginik izango Hego Euskal Herrian, ez baitu indargabetzen salbuespen iberiarra izenekoa. Udaz geroztik indarrean dagoen sistema horren ondorioz, muga bat du argindarra sortzeko baliatzen den gasaren prezioak (40 euro megawatt-ordua, hasieran), eta, ondoren, kalte ordaina jasotzen dute argindarra sortzeko gasa erre duten konpainiek. Madrilen arabera, sistema horrek %18 merkatu du argindarraren prezioa.

Puntako orduetan, %5

Energia aurrezteari dagokionez, EBko 27 kideek hitz eman dute neurriak indarrean jarriko dituztela beren argindar kontsumoa %10 murrizteko. Puntako orduetan gutxienez %5 gutxitu beharko dute, orduan erabiltzen dute gehien gasa, eta, ondorioz, orduan izan ohi da garestien.

Euskal Herrian bada aldea Hegoaldearen eta Iparraldearen artean. Espainiako REEren arabera 10:00etatik 15:00etara eta 20:00etatik 22:00etara izaten da kontsumorik handiena; lehenengoan, ordea, prezioak ez dira hainbeste igotzen, fotovoltaikoak orduan egiten baitu ekarpenik handiena —%20 ingurukoa azken egunotan—. Iluntzean eta gauaren hasieran, ordea, ekarpen txikia egiten du eguzki energiak, eta orduan erretzen da gas gehien.

Frantziako RTEk ere 10:00etatik 14:00etara neurtzen du kontsumorik handiena, baina han afari garaiko igoerak 19:00an jotzen du goia, eta 20:00ak aldera amaitzen da. Aparteko neurriak direnez, aldi baterakoak izango dira. Argindar kontsumoaren derrigorrezko murrizketa 2021eko abenduaren 1etik 2023ko martxoaren 31 arte izango da indarrean. Erregai fosilen ekoizleen gaineko zergak, berriz, 2022ko eta 2023ko irabaziak zergapetuko ditu.