Summary: Mendi lasterketako korrikalariek ez dute berriro korrituko euskal selekzioarekin. Euskal selekzioko korrikalariek «onartezintzat» jo dituzte Euskal Mendizale Federazioko zuzendaritza berriak hartu dituen erabakiak, eta «desegokia» dela iruditu zaie aukeratu duen bidea. 2021eko mendi lasterketako euskal selekzioko korrikalari guztiek sinatu dute oharra.

Mendi lasterketako korrikalari gehienek ez dute berriro korrika egingo euskal selekzioaren elastikoarekin. Hala dio 2021eko mendi lasterketetako euskal selekzioko korrikalari guztiek sinatutako oharrak.

2021eko otsailean, Euskal Mendi Federazioan hauteskundeak egin ziren, eta zuzendaritza berria eratu zen. Oharrak dioenaren arabera, korrikalariek ez zuten aldaketa handirik sumatu, hautatzaileek egiten baitute zuzendaritzaren eta korrikalarien arteko zubi lana. «Baina hautatzaileek kezkatuta aitortu ziguten zuzendaritza berriak lan egiteko beste modu bat zuela», diote oharrean. Adierazi dutenez, zuzendaritzak «mespretxuz» eta «aldebakarrez» hartutako erabakien ondorioz, hautatzaileetako batek kargua utzi zuen, eta beste batek ez zuela jarraituko esan zieten.

Hori ikusirik, abenduaren 9an korrikalariak, hautatzaileak eta federazioko zuzendaritza taldea batzartu ziren. 2022ko denboraldiari begira, zuzendaritza taldeak egungo hautatzaileekin ez zutela «kontatuko» azaldu zien korrikalariei. «Ohar honen bidez, 2021eko euskal selekzioko korrikalariok onartezintzat jotzen ditugu Euskal Mendizale Federazioko zuzendaritza berriak hartu dituen erabaki eta moduak, eta hartu duen bidea desegokia dela iruditzen zaigula adierazten dugu».

Korrikalariek adierazi dute mendi lasterketetako euskal selekzioa orain arte izan dena izatea «nahi» dutela. «Mundu mailako probetan parte hartu, eta ofizialtasuna lortzeko bidean aurrerapausoak eman nahi ditugu». Baina hori horrela ez izango dela aurreikusten dutenez, korrikalari gehienek aitortu dute erabaki «tamalgarriena» hartuko dutela: «Ez dugu berriro korrika egingo euskal selekzioaren elastikoarekin».

Horrez gain, denboraldi honetan lortutako emaitzak «berebizikoak» izan direla uste dute. Oharrean, gogora ekarri dituzte emaitza horiek: «Espainiako Kopan, gizonezkoetan, irabazlea izan dugu, eta beste lauk lehen hamarretan sailkatzea lortu dute; emakumezkoetan, hirugarren eta hamargarren postuak lortu ditugu. Espainiako Txapelketan, berriz, lehen bosten artean gizonezko hiru korrikalarik amaitu zuten, eta emakumezkoetan, laugarren postua lortu genuen. Munduko Kopan ere, laugarren eta zazpigarren postuetan sailkatu dira bi gizonezko, eta bosgarrena izan da emakumezko bat. Baina iruditzen zaigu federazioak emaitza horiek ez dituela behar bezainbeste baloratu».


San Mamesen dago giltza

Summary: San Mamesen dago giltza. Athleticek Espainiako Ligako lehen hiru sailkatuen kontra jokatuko du etxean urtea amaitu aurretik. Sevilla hartuko du gaur.

Azken zazpi partidetan irabazi ez duen talde bateko kideak ezin dira lasai egon; azken zazpi norgehiagokatan lau puntu lortu dituen talde bateko kideak urduri egotea normala da; azken zazpi lehietan lau gol egin dituen talde batek amesgaiztoak izan behar ditu aurkariaren atearekin; eta azken zazpi partidetako aurkarien artean txapelketako talderik eskasenetakoen kontra jokatu, eta irabazteko kapaz izan ez bada, kezkatuta egoteko arrazoiak pilatu daitezke. Athletici hori guztia gertatu zaio azken asteotan.

Bistan da bolada txarrean dagoela. Talde baten konfiantza kolokan jar dezaketen emaitza lehortean murgilduta dago. Denboraldi hasierako freskotasuna galdu du Marcelino Garciak zuzentzen duen taldeak, eta, horrekin batera, indarra eta eraginkortasuna ere bai. Une zaila da. Jokalarien gaitasuna ezbaian jartzen hasi da taldearen ingurua, eta teknikariaren ekarpena ere gero eta zeresan handiagoa ari da ematen.

Egoera horretan, San Mamesen jokatuko ditu Athleticek urtea amaitu aurreko hiru partidak, jarraitzaileen aurrean, eta orain arte bere jokoa erakusteko zailtasun gehien izan duen zelaian. Eta hori gutxi balitz, bisitan etorriko zaizkion taldeak sailkapeneko lehen hirurak dira: Sevilla, Betis eta Real Madril pasatuko dira Bilbotik, hurrenez hurren.

Athleticek dena kontra daukala dirudi. Ez da erraza izango liga irabazi edo Txapeldunen Ligarako sailkatu nahi duten taldeen kontra puntu asko irabaztea. Beraz, denboraldiaren lehen erdia bete aurretik helburu barik geratzeko arriskua dauka talde zuri-gorriak. Ekainean klubaren presidentetzarako hauteskundeak egingo dituztela aintzat hartuta, 2022ko lehen erdia gurutze-bidea bihur daiteke.

Baina gerta daiteke talde apalenen kontra lortzeko kapaz izan ez dena indartsuenen aurka eskuratzea ere. Ez da ezinezkoa. Egun, Espainiako Ligan dauden talderik onenak ez baitira garaiezinak. Eta, gainera, sasoi honetako Athletic oilarren kontra aritu da ondoen. Erosoago aritzen da irabazteko jokoaren ekimena izatea gustuko duten taldeen aurka; hau da, egokiago moldatzen da kontraerasoan jokatzen.

Sevilla izango da Athleticen bolada txarra luzatzen ahaleginduko den hurrengo aurkaria, gaur iluntzean (21:00, Movistar La Liga). Julen Lopetegik zuzentzen duen taldeak muturreko handia hartu berri du Txapeldunen Ligan. Ezustean, Europako talderik indartsuenek jokatzen duten lehiaketatik kanpo geratu da, eta asko eman dion Europa liga jokatzearekin konformatu beharko du.

Kolpea izan da, baina eskarmentu handiko futbolariz osatutako taldea da Sevilla, eta ez du asko beharko egoera berrira egokitzeko. Gainera, iparra ez galtzeko arrazoi asko ditu. Bigarren postuan dago. Real Madrilek baino zortzi puntu gutxiago ditu, baina partida bat gutxiago jokatu du. Beraz, etxeko lanak eginez gero, txapeldun izateko lehian egon daiteke.

Gaia badu horretarako. Talde osoa du: goi mailako jokalariak ditu lerro guztietan; talentua, eskarmentua eta fisikoa uztartzen ditu. Athleticekin batera gol gutxien jaso duen taldea da, baina zuri-gorrien aldean, erasoan baliabide asko ditu. Hortaz, etxekoek dena egin beharko dute ondo garaipenaren bidera bueltatzeko. Iker Muniain osatu egin da, eta prest dago taldeari laguntzeko.

Alavesek Getafe hartuko du

Alavesek ere etxean jokatuko du gaur, Getaferen aurka (16:15, Movistar La Liga). Hark ere bolada txarra eten nahi du ligan, azken hiru jardunaldietan puntu bakarra lortu baitu. Ez dago maila galtzeko postuetan, baina bi puntura baino ez ditu. Hain zuzen, Getafe aurkari zuzena da lehia horretan, Espainiako taldea azken-aurrena baita sailkapenean, Alaves baino hiru puntu gutxiagorekin.

Bigarren Mailan, berriz, Eibarrek Ipuruan jokatuko du gaur, Malagaren aurka (20:30, Gol eta Movistar La Liga).

Athletic-Alaves derbia, gaur, Lezaman

Athletic eta Alaves elkarren aurka ariko dira gaur, Lezaman (12:00). Kontrako bidea daramate biek: bizkaitarrak pattal ari dira azkenaldian, azkeneko hamabost puntuetatik lau bakarrik lortu baitituzte; arabarrak, ordea, bolada onean daude, azkeneko bederatzi puntuetatik zazpi eskuratuta. Sailkapenean, puntu baten aldea du Alavesek: laugarren da, 21 punturekin; Athletic, berriz, bosgarren postuan dago, hogei punturekin.


Ebro hasi da bere onera itzultzen

Summary: Ebro hasi da bere onera itzultzen. Tutera parean, ibaiak 14:00ak inguruan izan du emari gehien. Nafarroako Gobernuak eskatuko du kaltetutako herriak hondamendi naturalen gune izendatzeko. Frantziako Barne ministroak Baiona bisitatu du, kalteak jasan dituzten dendariekin egoteko.

Nafarroako Gobernuak beteko du hainbat alkatek azken orduetan egindako eskaera: eskatuko du uholdeek kaltetu dituzten herriak hondamendi naturalak jasan dituzten gune gisa izendatzeko. Hala jakinarazi du Maria Txibite Nafarroako lehendakariak, eta esan du bihar bilduko dela kalteak jasan dituzten Nafarroako 74 herrietako alkateekin.

Izan ere, azken egunetan pilatutako urak kalteak eragin ditu Erriberan. Azkoienen, Faltzesen eta Funesen (Nafarroa) gainezka egin zuen atzo Arga ibaiak. Gaur, berriz, Ebro atera da bere bidetik, eta kalte handiak eragin ditu. Lehenik Castejonen, eta gero Tuteran; Erriberako hiriburuan egoera larriena gaur goizean izatea espero zen, eta hala izan da: urak hartu ditu hiriko hainbat kale.

Iragarri zuen hala gertatuko zela Ebroko Ur Konfederazioak, baina azkenean uste baino beranduago izan du emari gehien ibaiak, 14:00ak aldera. Udalak bigarren larrialdi maila aktibatu du.

Hiru herri horietan hainbat bizilagun etxetik atera behar izan dituzte. Nafarroako Gobernuak eskatu du mugikortasuna murrizteko eta autoak soilik muturreko kasuetan hartzeko. Moztuta daude errepide nagusiak. Cabanillasen eta Fustiñanan gerta daitekeenak ere kezkatzen du Nafarroako Gobernua, «erdi bakartuta gera daitezkeelako». Iparralderago, Leitzan, luizi bat izan da goizaldean eta errepidea moztu behar izan dute.

Kalte materialak ez ezik, bi hildako ere eragin dituzte azken egunetako euriteek. Elizondoko (Nafarroa) 61 urteko gizonezko bat desagertu zen herenegun, Lesakara (Nafarroa) lanera zihoala. Atzo aurkitu zuten hilotz Bidasoa ibaian, Lesaka parean. Autoaren barruan zegoen, eta ezin izan zuten atera, uraren indarragatik eta ateratzeko lanetan sor zitezkeen zailtasunengatik. Gaur goizean atera dute autoa ibaitik. Azken egunetako uholdeetan hildako bigarren pertsona da. Izan ere, herenegun andre bat hil zen Sunbillan (Nafarroa), luizi batek harrapatuta.

Atzo, Txibite Burlatan eta Atarrabian izan zen, eta gaur Faltzesera eta Tuterara joan da, uholdeek eragindako kalteak bertatik bertara ikusteko. Nafarroako Ahal Dugu-k esan du «konpromisoa» dutela kaltetuei konponbideak emateko «bide politiko guztiak» martxan jartzeko. Navarra Sumak esan du hondamendi eremua izendatzea eskatuko duela.

Gaur, berriz, San Adrianen (Nafarroa) izan da Fernando Grande Marlaska Espainiako Barne ministroa. Azaldu du Espainiako Gobernua ari dela jada «berreskurapen fasean» lanean. Kaltetutako herriak hondamendi naturalen gune izendatzeari buruz, esan du ikusteko dagoela eskari horrek egingo duen bidea, baina begibistakoak direla uholdeek eragindako kalteak.

Araban, Zadorrari so

Uholdeek arazo larrienak Nafarroan eragin badituzte ere, Araban ere gorabeheratsua izan zen atzoko eguna. Zadorra ibaiak gainezka egin zuen Duran, baita Gasteizko Abetxuku eta Gamarra auzoetan ere, euriaren eta urtegietatik ateratako uraren ondorioz. Gasteizko gizarte zerbitzuek Abetxukuko 28 bizilagun artatu zituzten. Guztiek hotel batean igaro behar izan dute gaua. Gainera, jakinarazi zutenez, herenegun Aztegietako lau familiatako bederatzi bizilaguni ere ostatua aurkitu behar izan zieten, etxean ura sartu ostean. Halere, Ramiro Gonzalez Arabako ahaldun nagusiak esan zuen kalteak ez direla espero bezain larriak izan.

Eta errepideetan ere, buruhausteak. Ur putzuen eta luizien ondorioz, dozenaka errepide itxi behar izan zituzten: besteak beste, N-121-A errepidea, Belateko eta Almandozko tunelak itxita zeudelako; N-113 errepidea; Gasteizen, Bilbora Forondatik eta Gamarratik joateko errepideak; Baiona eta Uztaritze (Lapurdi) arteko errepidea; eta Azkaine eta Senpere (Lapurdi) artekoa. Mallabian (Bizkaia) ere hamabost egunez egongo da itxita errepidea. Aldiz, bezperan itxita egon baziren ere, atzo irekita zeuden Mendarorako (Gipuzkoa) sarrera-irteerak. Nafarroako Gobernuak gomendatu zuen errepidera ez ateratzeko, «ezinbestekoa» ez bazen behintzat.

Gainontzean, lasaiago

Euskal Herriko gainerako lekuetan lasaiago igaro zuten eguna. Atzokoa garbitzeko eta bezperan urak eragindako kalteak zenbatzeko eguna izan zen. Iruñerrian, esaterako, kalte ugari sortu zituen urak, eta atzo eskuak bete lan izan zuten. Atarrabian auzolanera deitu du udalak atzo eta gaur, eta kaltetuei nola lagundu diezaieketen jakiteko telefono zenbaki bat jarri diete eskura. Iruñeko Arrotxapea auzoan ere auzolana antolatu zuten, euriteek sortutako kalteak konpontzeko asmoz. Ehun herritar baino gehiago joan dira kalte ordainak aseguruei nola eskatu jakiteko Iruñeko Udalak jarritako bi lekuetara.

Baionan, berriz, hogei lagun atera zituzten etxetik, euriteengatik. Gainera, Gerald Darmanin Frantziako Barne ministroa Baionara etorri zen, kaltetutako saltegiak bisitatzera. Orotara, Errobi ibaiaren bazterreko hogei saltoki ingururi egin die kalte denboraleak, eta Darmaninek esan zuen hondamendi eremu izendatuko dutela Ipar Euskal Herria. Hala ere, pixkanaka, normaltasunera itzultzen ari dira Baionan. Herenegun itxi bazuten ere COVID-19aren aurkako txertoa jartzeko atondutako gunea, atzo, adibidez, berriro martxan jarri zuten.

Atzo goizerako okerrena pasatuta zegoen Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan ere, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburu Josu Erkorekak adierazi zuenez. Goizean egin zuten uholdeez hitz egiteko bilera, eta erabaki zuten arrisku maila apaltzea Bizkaian eta Gipuzkoan: larrialdi fasetik alerta fasera igaro ziren. Araban, berriz, mantendu egin zuten larrialdi fasea, Zadorrak eragin zitzakeen arazoengatik. Gaur indargabetu dute. Halaber, euriagatik abisu horia ezarrita egon zen hiru lurraldeetan, hori ere gaur goizean kendu duten arte.

Segurtasun sailburuak eskerrak eman zizkien larrialdi zerbitzukoei, eta meteorologia zerbitzuen lana ere goraipatu zuen, kalte «ugari» izan badira ere «ahalik eta txikienak» izaten lagundu dutelako. Erkorekak esan zuenez, aurreko hiru egunetan 1.500 gorabehera erregistratu zituzten, eta atzo, ehun inguru. Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariaren arabera, «azken hamarkadetako denboralerik garrantzitsuenetakoa» izan da: «Leku askotan hamar edo hogei egunean urte osoan egiten duen euriaren herena egin du». Gaurtik aurrera, eguraldiak hobera egingo du.


Summary: AEBetan 70 eta 100 pertsona artean hil dira tornado olde batean. Tornadoetako batek lau estatu zeharkatu ditu, 250 kilometrotan lurra astinduz. Kentuckyn jasan dituzten kalte handienak. AEBetako azken aldiko tragedia klimatologiko handienetako bat da.

Tornado olde batek AEBetako Kentucky estatuta gogor jo du azken orduetan, eta Andy Besehar gobernadoreak aurreratu duenez, 70 eta 100 pertsona bitartean hil dira. WLKY telebista kateari egindako adierazpenetan gaineratu du litekeena dela kopuru hori gainditzea behin betiko kontaketan.

Agintariek baieztatu dute hainbat eraikin erori direla tornadoen indarrez Mayfielden, estatuaren hego-mendebaldean. Beseharrek baieztatu du Kentuckyn inoiz izan den tornado hondamendi handiena dela hau, eta AEBetan eguraldiarekin lotutako tragedia handienetako bat ere izango da.

Tornado oldea, azken 45 urteetan izan den okerrena izan dela esan du Michael Dosset Kentuckyko larrialdeetako kudeaketarako dibisio zuzendariak. Tornadoetako bat 250 kilometrotan astindu du lurra, lau estatutan.


Summary: Eusko Jaurlaritzak erabaki du Bizkaian eta Gipuzkoan uholdeengatik ezarritako arrisku maila jaistea. Araban larrialdi fasea mantenduko dute, Zadorra ibaiak eragin ditzakeen kalteak direla eta.

Okerrena pasatu da: hala ziurtatu du Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburu Josu Erkorekak. Gaur goizean bildu da Eusko Jaurlaritzaren uholdeen arriskuari aurre egiteko plan bereziaren krisi mahaia, eta erabaki dute uholdeengatik ezarritako arrisku maila jaistea Bizkaian eta Gipuzkoan. Hain zuzen, bertan behera utzi dute larrialdi fasea, eta alerta fasera igaro dira bi lurraldeak; Araban, berriz mantendu egingo dute, Zadorra ibaiak eragin ditzakeen arazoengatik. Euriagatik Gipuzkoan ezarrita zegoen alerta laranja ere bertan behera geratu da, eta abisu horian daude Araba, Bizkaia eta Gipuzkoa.

Atzo bereziki egun konplikatua izan zen Gipuzkoan; aldiz, Bizkaian eta Araban denboraleak ez zituen hain ondorio larriak utzi, ibaiek zenbait eremutan gainezka egin bazuten ere. Orain, egoera baretu da, eta Erkorekaren hitzetan, eguraldiari dagokionean «ziklo aldaketa bat» egongo da datozen orduetan. Segurtasun sailburuak eskerrak eman dizkie larrialdi zerbitzuei, eta meteorologia zerbitzuen lana ere goraipatu du, kalte «ugari» izan badira ere «ahalik eta txikienak» izaten lagundu dutelako.

Gaurkoa garbiketarako eta kalteen balorazioa egiteko eguna izaten ari da. Erkorekak adierazi duenez, azken hiru egunetan 1.500 gorabehera erregistratu dituzte, eta gaur, ehun inguru.


Summary: Tortura pairatu dutenen sarea ehuntzen hasi dira Nafarroan. Nafarroako Torturatuen Elkartearen sustatzaileek biktimen errolda osatu nahi dute herriz herri

Guardia Zibilak 2011ko urtarrilean eraman zuen Jon Patxi Arratibel Xafan, Ekin erakundeko kide izatea egotzita. Bost egunez izan zuten inkomunikatuta eta denbora horretan bortizki torturatu zutela salatu zuen epailearen aurrean: poltsa, kolpeak, elektrodoak, lagun eta senideen aurkako mehatxuak... Tratu txarrei gehiago eutsi ezinik, Poliziak prestatutako deklarazioa sinatu zuen azkenerako, baina bere izenaren ordez, Aztnugal idatzi zuen agirian (Laguntza, alderantziz). Espainiak ez zuen tortura salaketa hura ikertu, eta aurten, Estrasburgok arrazoia eman die Arratibeli eta harekin batera atxilotutako besteei.

Gloria Bosque Ezker bi aldiz atxilotu eta beste horrenbestetan torturatu zuen Polizia frankistaren Brigada Politiko Sozialak. Lehen aldia, 1973ko ekainaren 19an, Iruñean. Bigarrena, handik bi urtera, Valladoliden (Espainia). Bigarrenean, hamar egunez eduki zuten inkomunikatuta. Frankismoko krimenen aurka Iruñeko Udalak aurkeztutako kereilan eman zuen tratu txar horien berri. Besteak beste, adierazi zuen eskuak lotuta izan zituela ia une oro, biluzik egonarazi zutela, trapu bat ahoan sartu eta burua estali ziotela toalla batekin, eta kolpeak eta irainak jaso zituela inkomunikazio aldiak iraun zuen bitartean. Baso batera eraman zuten, eta fusilatuko zutela sinetsarazi zioten. Azkenerako, ez zuten hil.

Bi testigantza horiek eta halako beste askok osatzen dute tortura polizialaren mosaikoa Euskal Herrian. Arratibelek eta Bosquek aspaldi eman zuten lehen pausoa: kontatzea. Orain, bizipen eta testigantza indibidual horiek guztiak josi nahi dituzte, beste askorekin batera ehundu, kontakizun ñabar eta osoago bat osatzeko. Torturaren errealitatea azaleratu eta justizia egiteko, alegia. «Nafar torturatuak gara», adierazi dute gaur goizean Iruñeko Zabaldi elkartean egin duten agerraldian. «Gure historia hurbileko une batean zein bestean, tortura geure azalean jasan dugunon testigantza bizia gara». Beren ahotsa isilarazi duen «60 urteko inpunitatea» errotik erauzi nahi dute, eta horregatik, Nafarroako Torturatuen Sarea sortu zuten. Orain, elkarte izaera eman diote. Bosquek eta Arratibelek hitz egin dute sarea osatzen duten guztien izenean.

«Nafarroa osoko pertsonak gara, iparraldetik hegoaldera eta ekialdetik mendebaldera. Izan ere, gure datuen arabera, Nafarroako 80 herritan baino gehiagotan bizi izan dute torturaren gaitza, eta 80 udalerri horietan, gutxienez, tortura kasu edo salaketa bat dago ikertu, aitortu eta ordaina jaso gabe», azaldu du Arratibelek. Elkarteak darabiltzan datuen arabera, milatik gora izan daitezke 1961etik 2012ra bitarteko aldian Nafarroan torturatutako pertsonak.

Euren sufrimendua «isildua, estigmatizatua eta ahanzturara kondenatua» izan dela diote. «Kuarteletan eta komisarietan gertatutakoaren ebidentzia argia izanik ere, erakundeetako zenbait arduradunek, hainbat alderdi politikok eta hedabide zehatz batzuek beste alde batera begiratu dute». Bosqueren irudiko, isiltasun hori «susmo» bihurtu da askotan: «Gu kriminalizatzeko eta zigor bikoitza ezartzeko arrazoia ere izan da». Are: Nafarroan torturaren praktika «sistematikoa eta jarraitua» izan dela salatu dute, «eta ez soilik frankismo garaian».

Torturatuen errolda, martxan

Hori guztia salatzeko eta gizarteratzeko xedez sortu dute Nafarroako Torturatuen Sarea. Hiru helburu nagusi zehaztu dituzte: «Nafarroan torturatuen bozgorailu izatea, Estatuko segurtasun indarrek Nafarroan eragindako torturen eta tratu txarren kopuruari buruzko errolda ahalik eta zabalena eta zehatzena egitea, eta pertsona horien guztien aitortzaren eta ordainaren alde lan egitea».

Plangintza horri segika, Nafarroako Torturatuen Sarea hasia da torturak eta tratu txarrak pairatu dutenen errolda osatzeko lanetan: formulario bat prestatu dute, biktimek izena eman eta beren kasua azal dezaten. «Errespetuz eta ardurarik sakonenaz, badakigulako zer mingarria den hau egitea, baina guztiontzat berebiziko garrantzia duela uste dugu». Hil honetan eta hurrengoan, egitasmoaren berri emanen dute Nafarroako zenbait herritan, eta agerraldi horietan zerrenda osatzen hastea espero dute sustatzaileek. «Auzolan erraldoia egin nahi dugu, gure sarea zabaldu eta Nafarroan torturatuen errolda ahalik eta zehatzena osatu ahal izateko».

Gaur hasita, testigantzak bilduko dituzte honako tokietan: Iruñeko Zabaldi elkartean (abenduaren 15ean, 22an eta 29an eta urtarrilaren 12an, 19an eta 26an, 18:00etatik aurrera); Altsasuko Kukuerreka elkartean (abenduaren 16an eta 30ean, eta urtarrilaren 13an eta 27an, 19:30etik aurrera); Etxarri-Aranazko kultur etxean (abenduaren 16an, 23an eta 30ean eta urtarrilaren 6an, 13an, 20an eta 27an, 19:30etik aurrera); Leitzako Torrea tabernan (abenduaren 16an, 23an eta 30ean eta urtarrilaren 6an, 13an, 20an eta 27an, 18:00etatik aurrera); eta Barañaingo Akelamendi elkartean (abenduaren 16an, 23an eta 30ean eta urtarrilaren 6an, 13an, 20an eta 27an, 18:00etatik aurrera).


Salbatzaileak agertu behar

Summary: Salbatzaileak agertu behar. Alavesek puntu bat urratu du etxean Getaferen aurka, Joseluren azken uneko gol bati esker. Unalek aurretik jarri ditu bisitariak, baina neurketa berdindu eta zulora itzultzea saihestu dute arabarrek.

Joselurekiko erabateko menpekotasuna du Alavesek. Aurrelaria asegaitz dabil ate aurrean, eta eskerrak, hura baita golak egiten ari den ia jokalari bakarra. Gaur, denboraldi honetako zortzigarrena egin du, Getaferen aurka, Arabako taldea puntu bat lortzeko itxaropena galtzen hasia zenean. 0-1 ari zen galtzen, eta emaitza horrekin, berriz ere jaitsierara itzuli beharrean izango zen. Haatik, 85. minutuan salbatzaile agertu da Joselu. Nor bestela. Garaipenaren bidera itzuli nahi zuen Alavesek, azken bi lehiak galdu ondoren; edonola, berdinketa gaitzetan txikiena izan da.

Oldarkor hasi du partida Alavesek. Ez zuen ezkutatzeko inongo asmorik, eta oso goian ipini ditu lerroak. Kosk egin du presioan, eta bere zelaian giltzapetu Getafe. Ekimena etxekoena izan da lehen hogei minutuetan, argi eta garbi: ia %70eko baloi jabetza izan dute. Alabaina, ez dira gai izan jokoari sakontasuna emateko. Ondo egituratutako aurkaria zuten aurrean, eta ezinezkoa egin zaie desoreka eragin eta aukera garbiren bat sortzea.

Plana ondo ikasia zuten Quique Sanchez Floresen jokalariek: atzean ondo gotortuta iraun behar zuten, eta ahal bazen, Alavesen akatsen bat baliatu. Bada, bat ez, bi huts egin dituzte gasteiztarrek 20. minutuan, eta Getafek ez du gupidarik eduki. Lehenik, baloia gaizki urrundu du Loumek, eta gero, atzera indarrik gabe pasa du Riojak. Ordura arte nekez igaro da Getafe zelai erdiko marratik, baina Unalen jaurtiketa indartsuak Pachecoren ate barruan bukatu du, Laguardiak apur bat desbideratu eta gero.

Kontrako gola balde bete ur hotz izan da Alavesentzat, eta itzali egin zaio garra. Atsedena gainean zela hasi da bere onera itzultzen; bitartean, beren legea ezarri dute kanpokoek, eta 0-2koa oso gertu izan dute lehen ordu erdia bete berritan: Arambarrik zutoinera bidali du arabarrek gaizki defendatutako alboko sake bat. Beste arean, Martinen jaurtiketa urrun bat izan da aukerarik aipagarriena.

Bigarren zatian ere, oso bakanak izan dira Alavesen arriskuzko jokaldiak. 60. minutuan abagune ona izan du Laguardiak, baina gora bidali du burukada, dena alde zuela. Normalean, halakoak ez ditu barkatzen. Matak 71. minutuan egindako hutsa ere ezohikoa izan da: erremate okerra egin du Pachecoren aurrean, eskuin hegaletik Iglesiasek barneraldi bikaina egin eta gero. Martin ere sukalderaino sartu da lau minutu geroago, baina haren paseak ez du errematatzailerik aurkitu. Hegalekoak berak jaurti zezakeen, baina ez da ausartu.

Beste alternatibarik ezean, Javi Callejak hiru defentsa utzi ditu bakarrik atzean, eta erasoko jokalariz josi du zelaia. Haatik, argia piztu ezinik jarraitzen zuen Alavesek. Oso hezur gogorra zeukan aurrean. Letaginak kamuts zituzten jokalari gehienek, baina Joseluk indarrez egin du kosk, eta pitzadura eragin. Edgarrek baloia eskuin hegaletik erdiratu, Cuencak orraztu, eta aurrelariak sareetara bultzatu du ateko zuloan. Arindu handia hartu dute arabarrek. Aurrera begira, ordea, hausnartu beharra dute, makal baitabiltza area batean zein bestean.


Summary: Bolbora busti, eta Europako trena urrundu. Athleticek 0-1 galdu du Sevillaren aurka, San Mamesen. Zuri-gorriak gehiago izan dira, eta aukera asko izan dituzten arren, ezin izan dute gola sartu, beste behin. Delaneyk egin du bisitarien aldeko gola.

Bolada txarra eten ezinik jarraitzen du Athleticek. 0-1 galdu du Sevillaren aurka, San Mamesen, ligako hamazazpigarren jardunaldian. Zuri-gorriek hamaika abagune izan dituzte, batez ere lehen zatian, eta horien artean, bi baloi bidali dituzte zutoinera. Sevillak, ordea, bigarren iritsieran nahikoa izan du Unai Simonen atea zulatzeko. Kolpe handia hartu dute, eta bigarren zatian itzalita aritu dira zuri-gorriak. Zortzi partida jarraian daramatza irabazi gabe, eta gisa horretara, Europako trena gehiago ari zaie urruntzen.

Marcelino Garcia Toral entrenatzaileak aurreko neurketatik bi aldaketa egin ditu. Atzeko lerroan, Mikel Balenziagak bete du Osacar De Marcosen lekua; erdian, berriz, Iker Muniainek bere ohiko postuan jokatu du, eta eskuin hegalean Nico Williams aritu da, Sevillari kontraerasoetan min egiteko xedez.

Bizi hasi da neurketa. Sevillako jokalariak baloia alde batera eta bestera mugitzen aritu dira, Athleticen defentsa lerroa hausteko une egokia topatu nahian. Hain zuzen, Julen Lopetegirenek sortu dute lehen abagunea. Thomas Delaneyk buruz egindako errematea Iñigo Lekuek urrundu du, baina, ozta-ozta zutoin ondotik kanpora joan da baloia.

Arrisku horregatik, ordea, zuri-gorriak ez dira kikildu, eta berehala eman diote erantzuna; are, gola sartzeko zorian egon dira. Raul Garciak lapurtutako baloia Iñaki Williamsi eman dio, baina aurrelariak egindako jaurtiketa zutoin albotik igaro da. Hori ikusita, Athletic oldarkorrago hasi da jokatzen, eta Marcelinok Sevillaren zelaitik gertuago jarri ditu lerroak. Nico Williams eskuin hegaletik egindako erdiraketa Dani Garciari heldu zaio, eta hark area kanpotik eskuinez kolpe zitala eman dio, baina zutoinean jo du baloiak

Ekinaren ekinaz, zuri-gorrien aukerak etenik gabe heldu dira. Dani Garciak berak beste aukera bat sortu du; urrunetik zartako galanta eman dio baloiari, baina Bonok erantzuna are hobeagoa eman dio. Handik gutxira, Niko Williamsek buruz buru egindako jokaldi eder baten ostean, haren anai zaharrari bidali dio baloia, eta Iñakik eskuinez ongi errematatu du, baina zutoinean jo du baloiak.

Williams gazteena jostari zebilen eskuin hegalean, eta barruan duen bizitasuna baliatuz, sukalderaino sartu da, baina haren jaurtiketa gutxigatik kanpora joan da. Zuri-gorrien erauntsiak ez du etenik izan. Raul Garciak aukera garbia izan du, baina ate aurrean ez da fin ibili. Bitartean, Marcelinok ezin zuen sinetsi haren jokalariek gola sartzeko galtzen zituzten aukerekin.

Bada, Sevillak bigarrenez izan duen abagunearekin nahikoa izan du Unai Simonen atea zulatzeko. 37. minutuan, Delaneyk urrunetik baloiari ederki eman dio, eta Simonek ezin izan du ezer egin. Mutu geratu da San Mames, eta ur baldekada hotza izan da bisitarien gola. Jokalari zuri-gorrien eta zaleen etsipen zantzuak agerikoak ziren. Zuri-gorriek lanean jarraitu dute, eta lehen zatiaren amaieran, Unai Vencedorrek zutoinera bidali du baloia. Ez zitzaien saria heltzen, eta 0-1eko emaitzarekin heldu da atsedenaldia.

Zorroztasun falta

Athleticek argitasun handirik gabe ekin dio bigarren zatiari. Hori ikusita, Marcelinek hamaikakoan aldaketen beharra sumatu du, eta Oihan Sancet zelairatu du Raul Garciaren ordez. Handik minutu gutxira, teknikari asturiarrak Alex Petxarroman eta Oier Zarraga berdeguneratu ditu, jokoari erritmo bizia sartzeko xedez.

Aldian-aldian, Athletic Sevillaren areara heltzen zen, garbiena Iker Muniainek izan duen aukera; Kapitainak, area txikian zela, gora bidali du baloia, Iñaki Williamsek egindako erdiraketa jaso eta gero. Jokalariak zeharo ernegatuta zeuden, baita San Mameseko harmailetan zeuden jarraitzaileak ere. Bigarren porrota jasota, zuri-gorriak hamargarren postuan dira sailkapenean, eta Europako liga urruntzen ari zaie.

Athletic: Unai Simon; Lekue (Petxarroman, 65'), Yeray, Iñigo Martinez, Balenziaga; Nico Williams (Berenguer, 75'), Vencedor, Dani Garcia (Zarraga, 65'), Muniain; Raul Garcia (Sancet, 57') eta Iñaki Williams.

Sevilla: Bono; Montiel, Kounde, Diego Carlos, Augustinsson (Rekik, 66'); Fernando, Delaney, Oliver Torres (Jordan, 66'); Papu Gomez, Oscar Rodriguez (Gudelj, 85') eta Rafa Mir (Munir, 78').


Summary: Kaledonia Berriko erreferenduma boikotatu dute independentistek, eta ezezkoak irabazi du. Hirugarrenez egin dute galdeketa, printzipioz, azken aldiz. Subiranistek galdeketa boikoteatzearen alde egin dute, pandemiagatik kanpainarako baldintza egokirik ez dagoela argudiatuta. Horren ondorio izan da parte hartzea: %43,9. Independentziari ezezkoa eman diote botoa eman dutenen %96,5ek.

Frantziaren menpeko izaten jarraituko du Kaledonia Berriak. Hala erabaki dute atzo egin zuten erreferendumean bozkatu duten herritarrek. Botoa eman dutenen %3,5ek soilik bozkatu dute independentziaren alde, eta aurka %96,5ek. Hori eragin duena independentisten erabakia izan da: pandemiagatik kanpainarako baldintza egokirik ez zegoela argudiatuta, galdeketari boikot egiteko deia egin zuten. Horiek hala, txikia izan da parte hartzea ere: %43,9koa.

Hirugarren erreferendumaren emaitzek ez dute zerikusirik aurreko aldietakoekin: 2018an botoen %56,7rekin irabazi zuen ezezkoak, eta 2020an %53,3rekin. 10.000 boto baino gutxiagokoa izan zen baiezkoaren eta ezezkoaren arteko tartea. Joera ikusita, aurreikus zitekeen aurtengo hauteskundeetan independentistek are eta emaitza hobeak lortuko zituztela.

Frantziako Gobernuak jakinarazi duenez, parte hartze txikiak ez du ezbaian jarriko galdeketaren legitimitatea. Noumean 1998an sinatutako akordioak dioenez, atzokoa izan zen adostutako azken galdeketa, eta, beraz, juridikoki amaitutzat joko lukete prozesua.

Emaitzak jakin ostean hitz egin zuen Emmanuek Macron Frantziako presidenteak: «Gaur gauean politagoa da Frantzia, Kaledonia Berriak bertan geratzea erabaki duelako». Azaldu zuen trantsizio epe bat hasiko dela orain, «Frantziak eta Kaledonia Berriak etorkizunerako proiektu bat amankomunean eraiki dezaten, bakoitzaren duintasuna errespetatuz».

Independentistek salatu dutenez, ordea, atzoko erreferendumak ez du zilegitasunik. Roch Wamytan subiranistak, Kaledonia Berriko Kongresuko presidenteak, hala azaldu zion France Infori: «Gure ustez, legitimitate politikoa eta juridikoa izan duten bi erreferendum soilik egin dira Kaledonia Berrian: 2018koa eta 2020koa. Aurtengoa Frantziako Estatuaren eta hark Kaledonia Berrian dituen babesen galdeketa da. Gurea ez».

Pandemiaz gain (birusak gogor jo du uhartedia azken hilabeteetan), panorama politikoak ere zeresana izan du testuinguruan: apirilean hauteskundeak egingo dituzte Frantzian, eta horrek panorama zertxobait aldatuko duenaren itxaropena dute subiranistek.

Eta orain zer?

BERRIAk azaldu duen moduan, ezezkoak irabazita, Kaledonia Berria hemezortzi hilabeteko trantsizio epean sartuko da, bere estatus berria definitze aldera; tartean, Noumeako Akordioaren arabera, hiru aldeak elkartu egingo lirateke «sorturiko egoera aztertzeko». Gainera, dokumentuak ohartarazten duenez, itun horren aplikazioa amaitu egingo da, eta, hortaz, statu quo-ak ez du balioko; hau da, uhartediak «atal berri bat» abiatuko du bere egiturei dagokienez.

Hasteko, NBEk erabaki beharko du amaitutzat jotzen duen Kaledonia Berriko dekolonizazio prozesua. Horretarako, honako irizpide hauek erabiltzen ditu, 1541. eta 2625. ebazpenetan zehaztutakoak: «Lurralde ez-autonomo batek erabateko autonomia du estatu independente eta subiranoa bilakatzen denean; estatu independente bati modu askean elkartzen denean edo estatu independente batean integratzen denean». Baita «estatu independente eta subirano bat sortzean; estatu independente batean integratzean edo harekin elkarte libre harreman bat adostean, edota herriak modu askean bestelako estatus politiko bat eskuratzen duenean» ere.

Frantziako Gobernuak irizpide horien arabera defendatu beharko du Kaledonia Berria autonomoak ez diren lurraldeen NBEren zerrendatik ateratzea, eta nazioarteko erakundeak horiek aztertu ostean erabaki beharko du zer erantzun; eskari hori egitekotan, trantsizio epearen ostean egin beharko du Parisek, txostenak azaltzen duenez. Horri lotuta, dokumentuak dio alde bakarreko independentzia deklarazio posible batek ez duela «baliotasun demokratikorik eta juridikorik» izango.

Erakundeen egiturari dagokionez, estatuak, independentistek eta loialistek mahai beraren inguruan elkartu beharko dute etorkizuneko estatusa definitze aldera, eta horrek Kaledonia Berriak «errepublikaren arkitektura instituzionalean duen tokia berriz definitzea» ekarriko du; horretarako, konstituzioa aldatzea eta lege berriak onartzea izango dira pausoetako batzuk. Hori bai, txostenaren arabera, estatus hori eta «autodeterminaziorako eskubide berretsia elkarrekin bizi ahalko» dira, hiru aldeek hala nahi izanez gero; eta, herritartasunaren kasuan, eragileek «aztertu» egin beharko dute bateragarriak al diren kaledoniar herritartasuna eta horren eskubideak, eta Frantziako Konstituzioa.

Horiek horrela, Kaledonia Berriak Frantzian jarraituko du, trantsizio epea egungo erronkez aritzeko ere balia dezakete: hala nola dekolonizazioari buruzko kontu-ikuskatze bat egiteaz, kanaken eta caldochen arteko desberdintasunak txikitzeaz, identitate komun baten «eraikuntzan jarraitzeaz» eta uhartediak «Frantziaren indopazifikoko estrategian» duen tokiaz.


Max Verstappen txapeldun 1 Formulan

Summary: Max Verstappen txapeldun 1 Formulan. Red Bulleko gidariak 24 urterekin irabazi du lehen aldiz 1 Formula. Azken urteetako mundu txapelketarik ederrenetakoa izan da, eta belgikarrak Lewis Hamiltoni garaikurra kentzea lortu du bost urte igaro eta gero.

Amaitu da, momentuz, Lewis Hamiltonen aroa (Mercedes). Txapeldun berria du 1 Formulak: Max Verstappen (Red Bull). Belgikako gidariak urteak zeramatzan zaleen ahotan, eta garaipen mordoa ere bazuen zakuratuak. Hamiltonen hegemoniak, ordea, suntsiezina zirudien. Mercedeseko gidariak zazpi bider irabazi du gidarien txapelketa, azken zazpi urteetan sei aldiz. Verstappenek ez zuen sekula eskuratu lehen postua, gaur arte.

Gaur buruz burukoa jokatu dute: sailkapen nagusian berdinduta heldu dira Abu Dhabira, azken lasterketara. Nor baino nor azkarrago Red Bull eta Mercedes; nor baino nor hobeto gaztea eta zaharra. Aspaldian 1 Formularen inguruan sortu gabeko ikusmina sortu du aurtengo txapelketak; hein handi batean, bi txapeldunen arteko lehiari esker. Ez da gutxiagorako izan azken lasterketa ere.

Lehen itzulitik jardun dira mokoka. Lehen postuan Verstappen atera da, baina ez du irteera ona egin, eta Hamiltonek aurrea hartu dio; Red Bullekoa azkar saiatu da postua berreskuratzen, baina Mercedesekoak lehen postuari eutsi dio, maniobra eztabaidagarri bati esker. Epaileek ez dute zigortu. Verstappeni aldapa gora jarri zaio lasterketa; izan ere, pneumatiko bigunekin irten da, eta Hamilton, berriz, gogorragoekin.

Perez eta Red Bull

Estrategia aldatu behar izan du Red Bullekoak. Gainontzean, lan zikina Sergio Perez (Red Bull) taldekideak egin dio: hainbat buelta egin ditu Hamiltonen aurretik, eta hura atzean edukitzea lortu du. Horri esker, zortzi segundotik bira murriztu da Hamiltonek Verstapenni kentzen zion aldea. Beste bien parera iritsitakoan aitortu du txapeldunak taldekidearen lana: «Checo mito bat da», esan du irratitik. Lasterketa erdia zuten aurretik.

Behin Perez paretik kenduta, Hamitonek erritmo bizia ezarri du, Giovinazziren istripu batek segurtasuneko autoa aterarazi duen arte. Pistan jarraitzea erabaki du Mercedesek, eta gurpilak aldatzea Red Bullek. Gurpilak aldatu gabe hamazazpi segundoren aldeari eutsi behar zion azken lau urteetako txapeldunak. Bost itzuli falta zirela, segurtasuneko beste auto bat. Orduan bai: orduan hasi da azken buruz burukoa.

Eta Hamiltonek ezin izan dio eutsi tronuari. Verstappenek pneumatiko berriagoekin jo dio erasoa , eta txapeldun bilakatu da. Ikusteko dago aurrerantzean zer gertatuko den: Verstappenen aroa hasiko ote den, Hamiltonena amaituko ote den, edo bien arteko lehia hasi besterik ez ote den egin. Aurtengoa bezain ikusgarria bada, ongi etorriko da.


Summary: Osasunak 2-2 berdindu du Bartzelonaren aurka. Bi aldiz aurreratu dira bisitariak, eta bi aldiz berdindu dute etxekoek. Chimy Avilak sartu du Osasunaren azken gola, bost minuturen faltan. Sailkapenean hamargarren daude nafarrak.

Osasunak garaipen zaporeko puntua eskuratu du gaur. Bartzelona beti da aurkari zaila, eta aurten aspaldiko okerren dabilen arren, aste barruan Txapeldunen Ligatik kanpo geratu izana konpontzeko gogoz zelairatu dira gaur. Arrasateren Osasuna ere ez da, ordea, amore erraz ematen duen horietakoa, eta hala erakutsi du gaur, beste behin. Hori azpimarratu du entrenatzaileak neurketaren ostean: «Taldeak amaierara arte sinesten duela erakutsi du».

Nico Gonzalezek 12. minutuan sartu du partidako lehen gola Bartzelonarentzat, baina bi minutu geroago berdindu du David Garciak. Hortik aurrera, ez da talde bat bestea baino gehiago izan. Baloi asko galdu dituzte biek, eta aukera gutxi sortu dituzte lehen zatian.

Bigarren zatia hasi bezain pronto heldu da neurketako jokaldi polemikoa. Bere areatik baloia urrundu nahian zebilen Bartzelona, eta, halako batean, besoan jo dio baloiak Busquetsi. Osasunako jokalariak eta zaleak protestan zebiltzan bitartean, ordea, kontraerasoa egin dute bisitariek, baita gola sartu ere. Ezzalzoulik errematatu du jokaldia. 49. minutua zen.

Hurrengo minutuetan erotu egin da neurketa. Euren onetik aterata zeuden etxekoak, epailearen erabakia medio, eta kosta egin zaie berriz ere euren onera itzultzea. Aurrelari guztiak zelaian sartu ditu Arrasatek, eta atzelari gehiago, berriz, Xavi Hernandezek. Hori dela eta, atzean sartu da Bartzelona, eta erasora jo du Osasunak.

Saria 85. minutuan heldu zaie etxekoei: aldaratze bat bikain errematatu du Chimy Avilak, eta ezin izan du ezer egin Ter Stegenek. Sailkapenean hamargarren jarraitzen du Osasunak.

Osasuna: Herrera; Vidal (Cote, 73'), David Garcia, Unai Garcia, Juan Cruz; Torró, Moncayola, Ruben Garcia (Brasanac, 67'); Barja (Budimir, 67'), Manu Sanchez (Roberto Torres, 72'), eta Kike Garcia (Avila, 67').

Bartzelona: Ter Stegen; Araujo, Pique, Umtiti; Busquets, Gavi, Nico Gonzalez (Mingueza, 72'), Frenkie De Jong; Dembele (Coutinho, 80'), Ezzalzouli (Jutglá, 91') eta Luuk de Jong.


Realak Europako biharamuna ordaindu du

Summary: Realak Europako biharamuna ordaindu du. Lehen zatian Betis baino hobeak izan dira txuri-urdinak, baina gola etxekoek sartu dute. Bigarren zatian bai, jaun eta jabe izan da Betis.

Realak hirugarren neurketa jarraian galdu du Ligan. Imanolen taldeak ia geldiezina zirudien denboraldi hasieratik duela bizpahiru astera arte, baina gaur Sevillan (Espainia) baieztatu da ustea: iritsi da bolada txarra. Denboraldi honetan jaso duen egurrik handiena jaso du Realak aurkari zuzen baten zelaian, Betisen zelaian (4-0).

Lehen zatian hobea izan da Reala, baina Remiro atezainaren akats nabarmen batek baldintzatu du taldearen jarduna. Baloi luze bat mozteko asmoarekin areatik irten da atezaina, baina makal ibili da. Azkenean, atezainik gabe baloia bultza besterik ez du egin behar izan Alex Morenok. 13. minutua zen.

Hurrengo orduerdian jokatu ditu Realak bere minuturik onenak, baina ez du asmatu. Bigarren zatian, berriz, hogei minututan finikitatu du partida Betisek: Juanmi Realeko jokalari ohiak sartu du bigarren gola 56.ean, Fekirrek hirugarrena 65.ean eta Alex Morenok bere bigarrena 78.ean. Hortik aurrera, zereginik ez.

Ezbairik gabe, Imanolen aroan jasan duen porrotik gogorrenetakoa da gaurkoa Realarentzat. Momentuz bosgarren jarraitzen du sailkapenean, baina hobe du joera aldatzea leku hori galdu nahi ez badu.

Betis: Rui Silva; Bellerin, Bartra, Victor Ruiz, Alex Moreno (Miranda, 82'); Guido (Akouokou, 82'), Guardado (Carvalho, 65'), Fekir (Tello, 82'); Canales, Juanmi (Rodri, 86') eta Willian Jose.

Reala: Remiro; Zaldua (Gorosabel, 61'), Aritz, Le Normand, Aihen; Zubeldia (Turrientes, 73'), Zubimendi, Oiartzabal; Portu (Januzaj, 61'), Barrenetxea (Navarro, 73') eta Isak (Sorloth, 73').


Summary: Bigarren garaipena Jaka-Mariezkurrenarentzat. Irabazleek gaizki ekin diote lehiari (9-0), baina irauli egin dute. Etxeberriak Altuna III.aren ordez jokatu du.

Lautik bi Erik Jaka eta Jon Mariezkurrenarentzat. Garaipen gazi-gozoa izan da hala ere, irabazleek ez baitute euren jokorik onena egin; hala aitortu du atzelariak neurketaren ostean.

Mariezkurrenari asko kosta zaio partidan sartzea, eta markagailua da horren erakuslerik onena: 9-0 galtzen hasi dira. Txapelketaren hasieratik dabil eskuin eskuan arazoekin Berriozarkoa. Zorionez, ordea, alboan izan du gaur Erik Jaka, arratsaldeko pilotaririk onena.

Hasiera txarraren ostean bikotea bizkarrean hartu du Jakak, eta markagailua irauli dute Baikokoek. Hobeto jokatzen hasi da Mariezkurrena ere. Akats asko egin dituzte, berriz, Etxeberriak —Altuna III.aren ordez jokatu du— eta Martijak; bost tanto soilik amaitu dituzte neurketa osoan. Hala heldu dira 14-15era, eta hortik aurrerakoak erreskadan egin dituzte irabazleek.

Bihar amaituko da laugarren jardunaldia, Urretxun (Gipuzkoa), Ezkurdia-Tolosaren eta Peña II.a-Albisuren arteko norgehiagokarekin. Azken bi postuetan daude, oraingoz, bi bikote horiek. Lehen postuan berdinduta daude, berriz, Elezkano II.a-Zabaleta eta Irribarria-Rezusta bikoteak, hiruna garaipenekin.


Summary: Manifestazioetan, ongi; kontzertuetan, adi. Ugo Mayor EHUko Ikerbasque fundazioko ikertzaileak beste esperimentu bat egin du jendea pilatzen den lekuetan koronabirusa airez kutsatzeko arriskua zein den aztertzeko. Bilbo Arenan eginiko kontzertu bateko airea aztertu du, eta emaitza kezkagarriak jaso ditu.

Azaroaren 20an EH Bilduk milaka pertsona bildu zituen Bilboko kaleetan manifestazio batean. Aukeraz baliatu zen Ugo Mayor biologoa. EHUko Ikerbasque taldeko ikertzaileak airean dagoen CO2 maila neurtzeko gailu bat eraman zuen manifestaziora, eta arnasturiko airearen kontzentrazioa aztertu zuen. Ondorioztatu zuenez, «aire zabalean, jende pilaketa handi batek ez du berez arriskurik sortzen». Asteburu honetan, berriz, esperimentu berdina egin du, areto itxi baina handi batean eginiko kontzertu batean, eta emaitzak oso ezberdinak izan dira, eta kezkagarriak. Sare sozialetan eman du ikertzaileak esperimentuaren berri. Gogoratu du nazioarteko osasun agintariek gomendatzen dutela areto itxietan CO2 kontzentrazioak ez gainditzea 800ppm maila (milioiko parteak), eta arriskua 1.200 ppm-tik gora sortzen dela.

Frantziako Gobernuak CO2 kontzentrazioarekin nola jokatu azaltzeko argitaratutako grafikoa. BERRIA

Neurgailuaren zenbakien arabera, ordea, 1.200 ppm-ko muga hori berehala gainditu zen Bilbo Arenan. Kontzertua hasi eta ordu erdira, 1.300-1.500 mailan zegoen areto barneko airea. «Eta min egiten dit horrek, uste dudalako kultura babestu egin behar dela», idatzi du ikertzaileak.

Azaldu duenez, Bilbo Arenak harmailak kanpoarekin zuzenean lotzen duten berrogei ate ditu. Alde bakoitzean horietako hiru irekitzea aski izango zen, ikertzailearen arabera, aretoko airea berritzeko, gurutzaturiko aireztapenaren bidez. Eta gaineratu du ez duela zentzurik hotza aipatzeak hori ez egiteko. Izan ere, kontzertuan airearen tenperatura 31 gradura heldu zen, haren neurketaren arabera.

Adierazi duenez, aire librean egiten diren kontzertuetan «arriskua hogei aldiz» txikiagoa da, eta horiek berreskuratu beharko lirateke.

«Zaindu maite duzun hori», idatzi du, zuzeneko musikari erreferentzia eginda. «Kaleak berreskuratu ditzagun kultura sustatzeko. Ganoraz eta ondo antolatuta, burbuiletan, supermerkatu batean erosketak egitea baina askoz arrisku gutxiago duelako».

Emaitzak baieztatzen du ikertzaileak azaroaren 6an egin zuen beste neurketa bat. Kontzertu areto batean 2.744 ppm neurtu zituen orduan. Urrian, beste kontzertu batean, 1100-1250 ppm artean neurtu zituen. «Eta leku itxietan aireztapena egokia dela ziurtatuko bagenu?», adierazi du.

Manifestazioetan, arazorik ez

Mayorren datuek are ikaragarriagoak ematen dute azaroko manifestazioarekin lortu zituenekin kontrastatuz gero.

Manifestazioan bost minutuan behin egin zituen neurketak, kale erdian, eta zehaztu zuen berak ez zuela haizerik sumatu. Neurtu zuen kontzentraziorik handiena: 544 ppm.

«Manifestazioan, pertsona bat maskara gabe gertu egotea izan zitekeen kutsatzen arrisku faktore bat. Baina beste guztiak, ez», ondorioztatu zuen Mayorrek.

Haatik, antzeko neurketak egin zituen bi jatetxetan jangela batean, metroan eta autobus batean. Hogei pertsona baino gutxiago zeuden jatetxean, eta aireztapen egokia bazegoen, baina, halere, 800-900 ppm neurtu zituen. Jatetxe handi batean 1.090 ppm neurtu zituen. Metroan, 1.533 ppm, eta, autobusean, 1.647.


Summary: Gerrilari antifrankistei «bidelapur» deitu die Guardia Zibilak, eta txioa ezabatu du gero. Erakunde militarrak gogorarazi du 1949. urtean txakurrak erabiltzen hasi zirela Pirinioetan erresistentziako kideak jazartzeko. Ez dute zuzenketarik egin, ezta barkamena eskatu ere.

Guardia zibil bat, elurturiko mendi batean, irribarrez, bi txakurrekin. Hori erakusten zuen argazkiarekin, hautsak harrotu dituen testu bat argitaratu zuen atzo Guardia Zibilak Twitterren: «1949an txakurrak erabiltzen zituzten postu eta destakamenduak sortu ziren, bidelapurrak era antolatuagoan jazartzeko mugaldeetan».

Bidelapurrak 1949an? Txioak berehala sortu ditu erantzunak, eta horietan azkar nabarmendu dute nortzuk ziren Guardia Zibilak «bidelapur» deitzen dituen horiek.

«Nork gurutzatzen zituen ezkutuan Espainiako mugak 1949. urtean?», galdetu du, esaterako, Ina Robles suhiltzaile bizkaitarrak. Bakearen ekintzaileak salatu du Guardia Zibilak gaur ere harro esatea gerrillari antifrankistak jazartzen zituztela. Borrokalari haiek «bide bazter batean nola bukatzen zuten hurrengo txioan jarriko dute», esan du, ironiaz.

Jonathan Martinez kazetariak, berriz, gogorarazi du 1936ko gerra ostean, herritarren eta gerrillarien arteko lotura egiten zutenek lepoa jokatzen zutela sasian zeudenei lurrin bat eramateko. Borrokalariek oinetakoak bustitzen zituzten horrekin, Guardia Zibilaren txakurrak nahasteko, esan duenez.

Ordu batzuk geroago, txioaren arrastorik ez da ageri Guardia Zibilaren Twitterreko kontuan. Txioa ezabatu egin dutela nabarmendu du Roblesek, «baina ez dute barkamenik eskatu edo zuzenketarik egin. Historia berriz idazten saiatzen ari dira, eta ezin dugu ametitu».

1963an hil zuten azkena

Oraindik ari dira borrokalari haien gorpuzkiak agertzen Euskal Herrian, han eta hemen.

Iazko ekainean maki izandako aita-seme batzuen hezurrak atera zituzten Gazteluberrin (Nafarroa). 1944. urtean hil zituzten. Eta uztailean, Aranzadi zientzia elkarteak eta Nafarroako Gobernuaren Memoriaren Institutuak Imozko Goldaratzen (Nafarroa) frankistek 1940ko hamarkadan hildako bi gerrillariren gorpuzkiak lurpetik atera zituzten. Lekukoen arabera, sasian zebiltzan borrokalari antifrankistak inguruko mendietan babesten ziren. Espainiako armada frankistak inguratu egin zuen taldea, eta haietako batzuk hil. Zenbait hobitan lurperatu zituzten. Beste batek, berriz, ihes egin zuen, zaurituta. Egun batzuen buruan, herritarrek haren gorpua topatu zuten eraso lekutik kilometro batzuetara, eta bertan lurperatu zuten.

Aste honetan bertan argitaratu du BERRIA-k Pirinioetan 1940ko hamarkadan Brigada vasco-pirenaica deituan borrokan arituriko Anjel Lekuona gernikarraren bizitzaren inguruan haren biloba batek eginiko ikerketari buruzko erreportajea: Katalunian aritu zen hura frankisten aurka, eta nazien kontra Frantzian. Hradischko-ko (Txekoslovakia) kontzentrazio esparruan fusilatu zuten gero SSek.

Izan ere, Hegoaldean Guardia Zibilak egiten zuen lana naziek egin zuten Iparraldean, baina Alemanian delitua izango litzateke erresistentziako kideak jazartzen zituztenak goraipatzea. Maki horietako baten inguruko erreportajea egin zuen Miel A. Elustondok iazko abuztuan: Marie-Louise Lasserre Davances. «Makiaren kide izan ninduzun Ospitalepean, presoner Ravensbrücken».

Pirinioetako azken makia Ramon Vila Caracremada katalana izan zen. Anarkista izan zen, CNTko kidea, eta, 1932. urteko langileen protesten harira, kartzelan sartu zuten Manresan (Katalunia). Faxisten matxinadari aurre egiteko, aske utzi zituzten presoak, eta Vilak parte hartu zuen borrokan. 1939an, muga zeharkatu zuen, eta Argeles-sur-Merreko kontzentrazio esparruan sartu zuten. Nazien kontra borrokatu zen II. Mundu Gerran, eta, hura amaitzean, Kataluniara itzuli zen, frankismoaren aurka aritzera. Guardia Zibilak hil zuen, 1963. urtean, segada batean, Rajadellen (Katalunia). Orduan ere, Guardia Zibilak prentsara bidalitako oharrean, gerrillaria «lapur» gisa definitzen zuen.


Summary: Kaltetutako guneek zenbait egun beharko dituzte beren onera itzultzeko. Atzo bere bidetik atera zen Ebro, eta kalte handiak eragin zituen Castejon, Tutera, San Adrian eta Milagro udalerrietan. Dena den, Nafarroan bigarrenetik lehen mailara jaitsi dute larrialdi egoera. Espainiako Gobernuak hondamendi naturalen gune izendatu ditu uholdeek hartutako lurrak.

Joan den astearen amaieran denboraleak eragin zituen uholdeen ondoren, ibaiak hasi dira beren onera itzultzen. Euskal Herriko ibai asko asteburuarekin batera hasi ziren baretzen; Nafarroako ibaiek, berriz, apur bat gehiago behar izan dute beren onera itzultzen hasteko. Dena den, uholdeek hondatu dituzten gune batzuek egunak beharko dituzte ur guztia ateratzeko; urak hartuta daude oraindik hainbat. Aurrerantzean, normaltasunera itzultzea izango da eginbehar nagusia.

Azkoienen, Faltzesen eta Funesen, adibidez, Arga ibaiak gainezka egin zuen larunbatean. Atzo, berriz, Ebro atera zen bere bidetik, eta kalte handiak eragin zituen Castejon, Tutera, San Adrian eta Milagro udalerrietan. Horrela esnatu dira gaur ere horietako zenbait udalerritan: baratzeak ur azpian, kaleak urez beteta, azpiegitura asko hondatuta eta errepide ugari itxita.

Pixkanaka, baina hasi dira egoerari buelta eman nahian. Tuteran, adibidez, uholdeen ondorioz asteburuan urez bete diren hainbat eremu irekitzen hasi dira. Hiriaren irteerako noranzkoan dagoen Iruñea pasealekutik, kasurako, ibilgailuak pasatu daitezke dagoeneko, eta Ebroko zubian ere hasi dira joan-etorriak. Denboraleak gogor jo dituen Nafarroako beste udalerrietan ere hasiak dira garbiketa eta konponketa lanetan, eta herritarren eta segurtasun indarren laguntzarekin ari dira horretan.

Ikusi gehiago: argazki bilduma

Kalte materialez gain, bi heriotza ere eragin ditu denboraleak. Elizondoko (Nafarroa) 61 urteko gizonezko bat desagertu zen ostiralean, Lesakara (Nafarroa) lanera zihoala. Larunbatean aurkitu zuten hilotz Bidasoa ibaian, Lesaka parean. Autoaren barruan zegoen, eta ezin izan zuten atera, uraren indarragatik eta ateratzeko lanetan sor zitezkeen zailtasunengatik. Atzo goizean atera zuten ibaitik. Azken egunotako uholdeen ondorioz hildako bigarrena da; izan ere, ostiralean izan zen lehen heriotzaren berri. Sunbillan (Nafarroa) gertatu zen ezbeharra: luizi bat izan zen, eta inguruan zebilen andre bat harrapatu zuen.

Alerta, lehen mailara

Egoera baretu bada ere, zenbait eremutan alerta piztuta daukate oraindik ere; izan ere, Ebro ibaiak alertan jarraituko du momentuz, Castejon parean batez ere. Gaur goizean, bederatziak aldera, segundoko 1.610 metro kubo zeramatzan Ebro ibaiak eremu horretan, eta 6,65 metroko altuera harrapatu du.

Nafarroako beste udalerrietan, berriz, ibaien egoera normaltasunera itzultzen hasi da: Funesen, adibidez, Arga ibaiak segundoko 302,50 metro kubo inguru daramatza, eta 3,49 metroko altuera du. Andosilla inguruan, segundoko 106,86 metro kubo ur inguru daramatza Ega ibaiak, eta 2,38 metroko altuera hartu du.

Hori ikusita, Nafarroako Gobernuak bigarrenetik lehen mailara jaitsi du larrialdi egoera gaur eguerdian.

Kalteak balioztatzeko eguna

Uholdeek eragindako kalteak ugariak eta larriak direla ikusirik, Nafarroako Gobernuak atzo eskatu zuen kaltetutako herriak hondamendi naturalen gune izendatzeko. Hainbat alkateren eskaera zabal baten ondotik etorri da Nafarroako Gobernuaren erabaki hori, eta eskeak baiezkoa jaso du dagoeneko. Espainiako Gobernuko presidente Pedro Sanchezek gaur elkartasun mezu bat zabaldu die kalteak izan dituzten herritarrei, eta onartu egin du uholdeek hartutako lurrei izendapen hori ematea. Gainera, klima larrialdiarekin lotu du gertakaria Sanchezek.

Bide horretan, Nafarroako Gobernuak telefono bat ere baliatu du uholdeen ondorioz kalteak jasan dituztenentzat: Nafarroako Gobernuaren kontsumo telefonora deitzeko esan diete —848-42 77 33—, ondasunetan izan dituzten kalteen berri emateko.

Hain justu ere, kaltetutako eremuak bisitatu ditu asteburuan Maria Txibite Nafarroako lehendakariak. Burlatan eta Atarrabian izan zen larunbatean, eta Faltzesera eta Tuterara joan zen atzo, uholdeek eragindako kalteak bertatik bertara ikusi eta baloratzeko. Espainiako Barne ministro Fernando Grande Marlaska ere izan da kaltetutako eremuak bisitatzen. San Adrianen izan zen atzo, eta azaldu zuen Espainiako Gobernua ari dela jada «berreskurapen fasean» lanean. Kaltetutako herriak hondamendi naturalen gune izendatzeari buruz, berriz, esan zuen ikusteko dagoela eskariak zer bide egingo duen, baina bistakoak direla uholdeek eragindako kalteak.

Errepide asko, itxita

Asteburuan bereziki kolpatuak izan diren Castejon, Tutera, San Adrian eta Milagro udalerrietan ez ezik, Euskal Herriko beste hainbat eremutan ere itxita daude hainbat bide eta errepide. Nafarroan, adibidez, Sunbilla inguratzen duen NA-1210a itxita dago, Arraizko benten eta Endarlatsaren artean; baita NA-134a ere, Irurita eta Eugi artean, luiziengatik. Halaber, Ebro inguruko errepide ugari moztu dituzte azken egunean: Lizarra eta Carcar batzen dituen NA-122a itxita dago; baita Faltzes inguruko NA-115a ere. Azkoien eta Zarrakaztelu tartean ere itxita dago NA-6630a, eta Funes parean ere bai. Fustiñanan, NA-5202a itxita dago Ribaforadarantz. Berdin dira, gainera, urak harturik eta moztuta, Arguedasera sartzeko NA-8710 errepidea eta NA-126a Tuteran.

Horiek uholdeen ondorioz itxi dituzte nagusiki, baina Euskal Herriko beste hainbat errepide eurite indartsuek eragindako luizien ondorioz itxi dituzte. Dena dela, pixkanaka, ari dira bideak zabaltzen, eta zirkulazioan sorturiko korapiloak, beraz, askatzen. Bergara (Gipuzkoa) aldean eta Eibar (Gipuzkoa) inguruan hainbat eragozpen dira oraindik ere, baina aldakorra da egoera. Besteak beste, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Saileko trafiko atala eta Nafarroako Gobernua ari dira informazioa eguneratzen.


Summary: Koronabirusak 500 milioi pertsona utzi ditu muturreko pobrezian. Osasun arta ordaindu behar izateak hondoratu egin du milaka familien ekonomia. 1930etik izandako krisi ekonomiko larriena dela ohartarazi dute OMEk eta Munduko Bankuak.

Koronabirusaren pandemiak ondorio ekonomiko larriak izan ditu munduan, 500 milioi pertsona muturreko pobrezian uzteraino. OME Osasunaren Mundu Erakundeak eta Munduko Bankuak 1930eko finantza krisiarekin konparatu dute osasun arta ordaindu behar izateak eragin duen krisia. «Ezin da denborarik galdu. Gobernu guztiek ahalegina egin behar dute euren herritarrei osasun arreta eskura jartzeko. Horrek esan nahi du inbertsio gehiago egitea osasun eta gizarte arloetan», nabarmendu zuen atzo Tedros Adhanom Ghebreyesusek, OMEko idazkari nagusiak. Osasun Arreta Unibertsalaren Egunean plazaratu zuten bi erakundeek oharra.

Lehendik ere milioika milioika herritar zeuden muturreko pobrezian osasun gastuen ondorioz, baina pandemiak larriagotu egin du egoera, jende askok lana galdu baitu eta ordaindu beharreko osasun zerbitzuak ugaritu egin baitira. Munduko Bankuko Osasun, Elikadura eta Herritarrentzako Bulegoko zuzendari Juan Pablo Uriberen esanetan, pandemia bera baino lehen mila milioi pertsonak bideratzen zuten euren irabazien %10 osasun zerbitzuetara. Nekazaritza eremuetan egoera okerragoa da; izan ere, askok kilometroak eta kilometroak egin behar dituzte medikura joateko.

AEBak dira herrialde aberatsen artean doako osasun artarik ez duten gutxietako bat. Han gogor jo du pandemiak azken hilabeteetan, eta are zaurgarriago bilakatu du osasun aseguru pribaturik ez duten herritarren egoera. Indian ere, Pew Research zentroaren arabera, pandemiak klase ertainetik kanpo utzi ditu 32 milioi herritar —egunean bederatzi eta 17 euro artean irabazten dutenak leudeke klase ertaina deritzon horretan—.

Dena dela, osasun krisiak adingabeei eragin die gogorren. Unicefek zabaldutako datuen arabera, bi urteotan ehun milioi haur geratu dira pobrezian, 2019an baino %10 gehiago. Erakundeak ohartarazi du zazpi eta zortzi urte artean beharko direla, onenean ere, pandemia aurreko egoerara itzuli ahal izateko. Krisia sakonagoa da garapen bidean dauden herrialdeetan; han bizi diren adin txikikoen erdiek gutxienez hutsune bat dute oinarrizko beharrizanetan, dela hezkuntzan, osasunean, elikaduran edota etxebizitzan.


Summary: Barragan, Claret, Collel, Gorostidi, Miranda eta Schonfeldek beren lanak garatuko dituzte Ikusmira Berriak programan. Guztira 281 proiektuk eman dute izena 2022ko programan. Zortzigarren edizio honetan, bostetik seira handituko da egonaldi kopurua.

Ikusmira Berriak programaren zortzigarren edizioan izena eman duten zinema proiektuen artean, zinemagile hauenak aukeratu dituzte: Ana Cristina Barragan, Jaume Claret, Meritxell Colell, Irati Gorostidi, Joao Paulo Miranda eta Maximiliano Schonfeld. Ikusmira Berriak ikus-entzunezko proiektuak garatzeko egonaldien programa da, eta Donostiako Zinemaldiak, Tabakalera Kultura Garaikidearen Nazioarteko Zentroak eta Elias Kerejeta Zine Eskolak (EQZE) antolatzen dute. 2022ko edizioan, egonaldi kopurua bostetik seira handituko da.

Hauek dira landuko dituzten lanak:

La hiedra (Ana Cristina Barragan) Estrany riu (Jaume Claret) Lejos de los árboles (Meritxell Colell) Anekumen (Irati Gorostidi) Bandeira (Joao Paulo Miranda) Frankenstein (Maximiliano Schonfeld)

Ana Cristina Barragan zuzendari eta gidoilari ekuadortarrak (Quito, 1987) Horizontes saria irabazi zuen Donostiako Zinemaldian, bere lehen film luzeari esker: Alba (2016). Orain, Ikusmira Berriak programan parte hartuko du, Elias Kerejeta Zine Eskolako hirugarren promozioko ordezkari gisa, La hiedra proiektuarekin. Jaume Claret katalana ere (Bartzelona,1998) EQZEn aritu zen, lehenengo promozioan, eta, 2020an, Ella i jo lana estreinatu zuen Nest sailean. Hain zuzen, kategoria horretako ordezkari izango da, Estrany riu proiektuarekin. Meritxell Colell (Bartzelona, 1983) Espainiako kategorian aritzeko aukeratua izan da, Lejos de los árbolesizeneko bere hirugarren film luzea garatzeko. Amb el Vent (2018) filma estreinatu zuen Berlineko zinema jaialdian, eta Made in Spain sailean hartu zuen parte, Dúo filmarekin (postprodukzio-fasean). Irati Gorostidi zinemagile nafarrak (Eguesibar, 1988) Noka programan hartu zuen parte eta Tabakalerako Artisten Gunean egoiliar izan zen. Orain, Euskal Autonomia Erkidegoa ordezkatuko du Anekumen proiektuarekin. Hainbat esperientzia izan ditu film laburren eremuan, baina aipatutako hori izango da bere lehen film luzea.

Gainera, aurten, bi ordezkari izango ditu nazioarteko kategoriak. Alde batetik, Joao Paulo Miranda brasildarrak (Porto Feliz, 1982), Zuzendari Berriak sailean parte hartu zuena Casa de antiguidades filmarekin (2020), Ikusmira Berriak programako egonaldia baliatuko du bere hurrengo filmean lan egiteko: Bandeira. Bestetik, Maximiliano Schonfeld argentinarrak (Crespo, 1982) Frankenstein proiektua landuko du. 2020an WIP Latam egitasmoan parte hartu zuen Jesús López izeneko bere hirugarren film luzearekin, eta, Donostiako Zinemaldiaren azken edizioan, Horizontes Latinos saila inauguratu zuen lan horrekin berarekin.


Summary: Zardoya Otisen greba beste bi astez luzatu dute. Azaroaren 22an hasi zuten lanuztea, lan hitzarmen propio bat eskatzeko.

Zardoya Otis S.A. igogailuak instalatzen eta mantentzen dituen enpresa bat da, eta ordezkaritzak ditu Hego Euskal Herriko hiriburu guztietan.

Enpresa hitzarmen propioaren alde hiru asteko greba hasi zuten azaroaren 22an. ELAk jakinarazi duenez, beste bi astez luzatuko dute orain, abenduaren 27ra arte.

Zardoya Otisen enpresa hitzarmena dute, baina Espainiako adar osoari ezartzen diote. Hitzarmena eguneratu gabe dute iaztik, eta une hauetan ari dira negoziatzen, Madrilen. ELAk salatu duenez, negoziazio horietan «zuzendaritzak ez du kontuan hartzen Euskal Herriko langileen iritzia».

Hitzarmena indarrean izango den urte bakoitzerako soldata igoera «duina» hitzartzea nahi du ELAk, eta nabarmendu du multinazionalak «etekin handiak pilatzen» dituela. Lan karga «nekagarriei» aurre egiteko langile gehiago ez kontratatzea ere salatu du. «Teknikari bakoitzak mantendu beharreko igogailu kopurua etengabe handituz eta segurtasun eza sortuz, bai langileentzat, bai erabiltzaileentzat». Gainera, ez da lanaldia gutxitu nahi, «Euskal Herriko hitzarmenena baino handiagoa izanda ere».

ELAk uste du, gainera, hitzarmenaren negoziazioan oso elementu garrantzitsuak daudela, eta ez direla lantzen ari Madrilen, hala nola langileek lana egiteko beren gain hartu behar dituzten kostuak (dietak, aparkalekua...), laneko osasunarekin zerikusia duten elementuak eta laneko arropa egokiena ez izatea, eta lana digitalizatzeak lan taldearentzat eta erabiltzaileentzat dakarren arriskua.

Sindikatuak uste du konponbidea negoziazioa Euskal Herrira ekartzea dela, eta itun propio bat egitea.


Summary: Kooperatiba batek uko egin dio bere egoitza nagusia Bergaran jartzeari, bertan ezarri nahi duten paper hondakinen lantegia dela eta. Paper hondakinak kudeatzeko lantegia ezartzea babestu du Jaurlaritzak, udala aurka dagoen arren. Valogreene Paper BC SM enpresako lantegia Bergaran ezartzeak Larramendi poligonoko beste enpresa batzuk uxatzea eragin zezakeela aurreikusi zuen udalak duela hilabete batzuk, lantegiak askatuko dituen substantzia arriskutsuak direla eta.

Valogreene Paper BC SM enpresako lantegia Bergarako Larramendi poligonoan jartzeko arrisku handia dagoela ikusita, bere egoitza nagusia bertan ezartzekoa zen berrehun langileko kooperatiba batek, azkenean, Arrasaten izango du egoitza. Asteburuan iragarri du berria Bergarako udalak, eta Valogreene Paper enpresaren lantegia bertan ezartzeak dakartzan ondorioez ohartarazi du: «Paper industriaren hondakinen planta Bergaran ezarri aurretik, dagoeneko eragin dio kaltea herriari».

Aipatutako enpresak paper industriak sortzen dituen hondakinak kudeatzen ditu. Proiektu berriak zerikusi zuzena dauka Zaldibarko zabortegia amiltzearekin. Izan ere, 2020ko otsailean zabortegia malkartu arte, papera ekoizten duten enpresek hara eramaten zituzten hondakinak. Orain ez daukate hondakin horiek kudeatuko dituen lekurik, eta horregatik egin zuen Valogreene Paper SM enpresak bere lantegia Bergaran zabaltzeko proposamena, paper industriak bultzatuta.

Hala ere, azken hilabeteotan herritarren eta eragile ekologisten susmoak piztu dituen zenbait gertakari izan dira hondakinak kudeatzeko lantegiaren inguruan. Batetik, enpresak udalaren oniritzia lortzeko txostena egiteko eskaera egin zuenean ez zuen zehaztu proiektuaren benetako asmoa, eta karea ekoizteko enpresa bat izango zela esan zuen. Horrez gain, enpresak Jaurlaritzari ingurumen baimen bateratuaren tramitazioa hasteko egindako eskaera aurkeztu zionean, «hondakin ez-arriskutsuetarako jarduera» gisa deskribatu zuen enpresak egiten zuen lana. Udalak, urriaren 29an egindako prentsaurrekoan, jada azaleratu zuen zer arrisku zekartzan enpresa bertan ezartzeak: «Baldintza hauetan enpresa hau Larramendiko industrialdean ezartzeak beste enpresa batzuk uxatuko dituen konfirmazioa daukagu. Ehunka lanpostu daude kolokan epe motzean».

Bere garaian, baieztapen hori horrela jakinarazi zien Eusko Jaurlaritzari eta enpresaren irekiera babestu duten bestelako eragileei ere. «Eusko Jaurlaritzak Valogreene Paperrek ustez sortuko lituzkeen hamabost lanpostuak herriko kooperatibako berrehun horien gainetik jarri ditu», salatu du orain udalak. Adierazi dutenez, ekintza horrekin Jaurlaritzak eta SPRI Enpresa Garapenerako Euskal Agentziak Larramendiko poligonoa «kondenatu» dute.

Hori ikusita, udalak Jaurlaritzari eskatu dio «birpentsatzeko» enpresa hori Larramendin ezartzearen inguruan daukan jarrera: «Aurkeztutako proiektua arautegiaren kontrakoa izateaz gain, hasieratik eragin ditu zalantzak herrian proiektu horrek ingurumenaren ikuspegitik. Eta orain ziurtatu da enplegua suntsitzeko bide ere izan daitekeela».

Ingurumen Administrazioaren Legea

Pasa den astean onartu zen Ingurumen Administrazioaren Legeari egindako zuzenketaren aurka egin du Bergarako Udalak. Azaldu duenez, lege berria onartzeak berekin ekar dezake horrelako egoera gehiago sortzeko bidea «zabaltzea»: «Horren bitartez, herriaren beharren kontra egiteko bidea zabaltzen zaio Eusko Jaurlaritzari, goi mailako interes publikoko proiektuak izendatzen dituzten horiei proiektuak inposatuz». Bergarako Udalak azaroaren 29an onartu zuen lege horren kontrako mozioa, udalen autonomia urratuko duelakoan.


Summary: «Birusaren zabalkundeari dagokionez, garairik txarrenetariko batean gaude». Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak esan du ZIUetako oheen %31 COVID-19 pazienteek hartuta daudela, eta ez dagoela egoerak hobera egiteko «aurreikuspenik»

1.359 positibo atzeman ditu Osakidetzak COVID-19aren izurriaren jarraipena egiteko azken testetan: proben %12 izan dira positiboak, eta Eusko Legebiltzarreko Osasun Batzordean egin dituen adierazpenetan Gotzone Sagardui Osasun sailburuak unearen larria onartu du: «Egoera ez da ona». Eta, datuei begira, onartu du oraingoz ez dagoela motiborik baikor izateko: «Ez dago aurreikuspenik egoerak hobera egingo duela esateko». Izurriari aurre egiteko indarrean dauden neurriak konplitzeko eskatu du; esan du neurri berriak hartuko direla, baina ez du zehaztu zein izango diren. Kasuen hamalau eguneko intzidentzia metatuaren igoera etengabeaz ere ohartarazi du, milako langatik hurbil baitago: 937.

Osasun sisteman egoerak ekarritako «presioa» igartzen ari dela esan du. Aitortu du izurriari aurre egiteko kontingentzia plana bigarren fasean dagoela, eta Donostiako Ospitalean dela egoera larriagoa; 3. fasean daude han. ZIUetan dauden pazienteen %31,6 COVID-19 pazienteek betetzen dituzte orain. Era berean, berretsi du lehengo astean hartutako neurria indarrean dagoela: lehen mailako artako hainbat kontsulta bertan behera uzten ari dira, «larritasuna« duten egoerak leheneste aldera.

Ikusi gehiago: koronabirusaren azken datuak

Umeen txertaketari dagokionez, esan du bihar arratsaldetik aurrera egongo dela haurrentzat ordua hartzeko era. 9-11 urte bitarteko umeei deia egiten hasiko dira.

Sagarduik gogora ekarri du osasun ziurtagiriaren erabilera zabaltzen hasteko asmoa dutela, eta horretarako eskea egin diotela EAE Euskal Autonomia Erkidegoko Auzitegi Nagusiari. Eremu hauetara zabaldu nahi dute: kontzertu aretoetan eta kultur jarduerak egiteko aretoetan eskatzen hasi nahi dute, kiroldegi eta antzekoetan, kirol instalazio irekietan eta zerbitzu soziosanitarioetan. Era berean, zabaldu egin nahi dute ostatu eta jatetxeetan.


Summary: 10.000 emakumeko 11,3 salaketa aurkeztu dituzte Hego Euskal Herrian. 2021eko hirugarren hiruhilekoan, andreek 1.680 salaketa jarri zituzten indarkeria matxistagatik Araban, Bizkaian, Gipuzkoan eta Nafarroan. Eskaturiko babes neurrien %34 gibelera bota dizkiete.

Espainiako CGPJ Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiak indarkeria matxistari buruzko datu judizialak eman ditu, 2021eko uztailekoak, abuztukoak eta irailekoak. Hiru hilabete horietan, Hego Euskal Herrian guztira 1.680 emakumek jarri zuten salaketaren bat indarkeria matxista pairatzeagatik. Araban, Bizkaian, Gipuzkoan eta Nafarroan bizi diren emakumeen datuak kontuan hartuta, 10.000 emakumeko 11,3 salaketa jartzen dituztela erran nahi du horrek.

Babes neurriei buruzko datuak ere eman ditu CGPJk. 2021eko hirugarren hiruhilekoan Hego Euskal Herriko 292 emakumek eskatu zuten babes neurriren bat, indarkeria matxista dela eta Bada, horietako 193ri baino ez diete halakorik onartu: eskaeren %34 gibelera bota dituzte, eta %66 onartu. 242 emakumek, berriz, lekuko gisa ez deklaratzea erabaki dute.


Summary: Realak Leipzig izango du aurkari Europa ligan. Talde txuri-urdinak otsailaren 17an jokatuko du joaneko partida, Alemanian, eta itzulikoa, 24an, Anoetan. Sailkatuko balitz, final-zortzirenetan ariko litzateke.

Aurkari indartsua izango du parean Realak Europa ligako kanporaketan: Leipzig. Alemaniako taldea Txapeldunen Ligatik kanpo geratu berri da. Hirugarren izan da A multzoan, zazpi punturekin. Oso multzo zaila zuen, Manchester City eta Paris Saint-Germain izan baititu aurkari. Hain zuzen, aurretik izan ditu ingelesak eta frantziarrak sailkapenean, eta horregatik ariko da orain Europa ligan.

Aurreko bi sasoietan, ordea, oso lan ona egin zuen kluben arteko Europako lehiaketa nagusian. 2019-2020ko denboraldian, finalerdietara iritsi zen, eta Paris Saint-Germainek kanporatu zuen: 0-3. 2020-2021eko sasoian, berriz, ligaxka gainditu zuen, baina Liverpoolek kanporatu zuen final-zortzirenetan: 0-4.

Denboraldi honetan ez dabil horren fin. Alemaniako Ligan, adibidez, zazpigarren postuan dago, hamabost jardunaldi jokatuta. 23 puntu ditu. Sei partida irabazi ditu, bost berdindu, eta hiru galdu. Joan den larunbatean jokatu zuen azken norgehiagoka, eta nagusitasunez irabazi zion Borussia Moenchengladbachi: 4-1. Aurreko sasoian, bigarren izan zen Alemaniako Ligan. Bayern Munich ahaltsua bakarrik izan zuen aurretik. 2019-2020ko sasoian, berriz, hirugarren izan zen.

Domenico Tedesco da taldeko entrenatzailea. Oso jokalari onak ditu bere aginduetara: Yussuf Poulsen danimarkarra, Emil Forsberg suediarra, Dominik Szoboszlai hungariarra, Christopher Nkunku frantziarra, Dani Olmo kataluniarra, Ilaix Moriba guinearra eta Andre Silva portugaldarra nabarmentzen dira. Talde horrek utzita ari da Realean Alexander Sorloth aurrelari norvegiarra.


Summary: Aurreko astean baino %19 positibo gehiago atzeman dituzte Hegoaldean. COVID-19a zuten 24 gaixo hil dira astebetean. Ostiralean egindako probetan, 2.962 herritarrek positibo eman zuten, pandemia osoan erregistratutako daturik txarrena.

COVID-19a hedatu eta hedatu ari da oraindik. Abenduaren 6tik 12rako astean, 15.323 positibo atzeman zituzten, azaroaren 29tik abenduaren 5erakoan baino %19 gehiago. Markak hautsi dituzte azken asteko datuek. Larunbatean jakinarazitako datua izan zen guztietan txarrena: ostiralean gaitza atzemateko egindako probetan, 2.962 herritarrek positibo eman zuten Hego Euskal Herrian. Pandemia osoan sekula ez dituzte hainbeste positibo atzeman egun bakarrean.

Positiboen ehunekoak ere argi erakusten du birusa harrotuta dabilela eta hura kontrolpean izateko zailtasunak daudela. Atzo, esaterako, COVID-19a atzemateko egindako 14.508 probetatik 1.884k positibo eman zuten; hau da, %13k. OME Osasunaren Mundu Erakundeak %5eko muga dauka ezarrita pandemia bat kontrolpean edukitzeko.

Gipuzkoan dago egoerarik okerrena. Bertan erregistratu dituzte azken asteko kasuen %35, eta 100.000 biztanleko azken hamalau egunetako intzidentzia metatuta 1.435 kasukoa da. Nafarroan ere zaila da egoera: bertan atzeman dituzte kasuen %28, eta intzidentzia 1.151 positibokoa da. Araban, positiboen %11 atzeman dituzte, eta 985 kasuko intzidentzia dute. Azkenik, Bizkaikoak dira azken asteko kasuen %25, eta 605ekoa da intzidentzia. Larunbatean jakinarazitako datuak pandemia guztiko okerrenak izan ziren Araban, Gipuzkoan eta Nafarroan: Araban 314 herritarrek eman zuten positibo, Gipuzkoan 1.056k, eta Nafarroan, berriz, 844k.

Positiboak areagotu ahala, ospitaleetako egoera ere okerrera egiten ari da. Egun, 556 gaixo daude COVID-19ak jota Osakidetzako eta Osasunbideko ospitaleetan, daturik txarrena maiatzaren 13tik. Konparazio bat egitearren: duela astebete baino %25 gaixo gehiago daude erietxeetan, eta duela bi aste baino %68 gehiago. ZIUetan ere, goranzko joera: orotara, 113 eri daude larri, duela astebete baino %31 gehiago, eta duela bi aste baino %88 gehiago. Heriotzei dagokienez, astebetean 24 gaixo hil dira COVID-19ak jota.

Ikasgelak ixten

Birusa txikienei ari zaie erasaten, batez ere. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, esaterako, 2.522 kasukoa da intzidentzia 6-12 urteko umeen artean. Horrek zuzenean eragiten du eskoletan. Guztira, Hego Euskal Herriko 418 ikasgela daude itxita koronabirusagatik —ostiralean baino hamazazpi gehiago—, 205 ikastetxetan. Nafarroako Gobernuak itxialdian dauden ikasleen kopurua ere jakinarazi du: 1.903 ikasle daude konfinatuta, joan den ostiralean baino 312 gehiago.

Birusaren hedapena eten nahian, etzi hasiko da umeen txertaketa Hego Euskal herrian. Gaur jaso dituzte horretarako txertoak: 60.000 Eusko Jaurlaritzak eta 18.000 Nafarroako Gobernuak.


Summary: Jaurlaritzak jakinarazi du 34 eutanasia eske jaso direla, eta hamahiru jada egin direla. Zortzi paziente eutanasia egin aurretik hil dira; hamabi eskea aztertzeko prozedura betean daude, eta pertsona bakar bati eman diote ezezko erantzuna

Eusko Jaurlaritzako Osasun Saileko agintariek Eusko Legebiltzarreko Osasun Batzordean egin duten agerraldi batean jakinarazi dute Eutanasiaren Legea ezartzeko prozedurak zertan diren Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. Martxoan onartu zuten legea Kongresuan; ekainean sartu zen indarrean, eta ordutik 34 eutanasia eske jaso direla jakinarazi dute, eta hamahiru pertsonari eman zaiela ja hiltzeko laguntza medikoa. Zortzi paziente eutanasia egin aurretik hil dira, eskea egin zutenerako oso larri baitzeuden; hamabi eskea aztertzeko prozeduran daude orain, eta pertsona bakar bati eman diote ezezko erantzuna.

Esan dute legeak, oro har, osasun profesionalen partetik harrera «positiboa» izan duela, eta 5.000 inguruk propio legearen gaineko trebakuntza egin dutela dagoeneko. Gehienak Osakidetzako profesionalak dira, baina eremu soziosanitarioko beste adarretako langileak ere badira tartean.

Kontzientzia eragozpena Kontzientzia eragozleen erregistro bat antolatu behar izan dute, eta esan dute soilik fakultatiboen %1,9k eman dutela orain arte izena zerrenda horretan. Oso kopuru «baxua» dela esan dute, eta eutanasia eskeei erantzuteko arazorik ez dela egon horregatik.

Erregistro hori eratzea izan da legea martxan jartzeko urratsetako bat, baina gehiago ere izan direla nabarmendu dute: Berme eta Ebaluazio Batzordea sortu zen aurrena, legean aurreikusitako prozeduren agiri ofizialak diseinatu dira, eta herritarrei informazioa emateko ahalegina egin da.


Summary: 1743. Urtean euskaraz idatzitako gutun bat aurkitu da Oiartzunen. Oiartzungo zirujaua zenak herriko bikarioari bidalitako eskutitz pribatu bat da. Gutunak agerian jartzen du euskarak bere lekua izan zuela mundu idatzian XVIII. Mendean.

Oiartzungo udaletxeko artxiboan altxor berezi bat aurkitu da: 1743. urtean euskara hutsean idatzitako gutun bat. Jexux Leonet Oiartzungo alkateak azpimarratu duenez, «poz izugarria» hartu du udalak «ustekabeko» aurkikuntza honekin: «Aletxo bat jartzen dugu Euskal Herriko eta Oiartzungo historian eta gure hizkuntzarenean. Gaur gaurkoz, horrelako adibide gutxi ditugu. Ez dira ohikoak. Eta horrek ematen dio garrantzia aurkikuntza honi».

Gutuna 1743ko urrian idatzitako eskutitz pribatu bat da. Oiartzungo zirujaua zenak, Auger Greciet (Oier Gerezieta) hazpandarrak, herriko bikarioari, Jose Fagoagari, Fontainebleutik (Frantzia) bidalia. Gutunean, Gerezietak «mesedea» eskatzen dio bikarioari, «Oiartzungo bailaratik kanpo joateko udalbatzak aurretik emana zion baimena luzatzeko kudeaketa» egin dezan. Garai hartako harreman sozialetan tratamenduak zuen garrantziaren lekukotasuna ere ematen du gutunak: begirunez eta mintzaira jasoan idatzia dago, eta etengabeak dira laudorioak, goraipamenak eta esaldi jantziak.

Oier Gerezietak 1743an idatzitako eskutitza.OIARTZUNGO UDALA

Euskara, Oiartzungo herriaren ezaugarri garrantzitsua

Gutun hau lagin bat izan arren, argi uzten du korrespondentzia pribatua, behintzat, euskaraz izaten zela XVIII. mendean. Horrela, agerian jartzen du euskarak bere lekua izan zuela mundu idatzian XVIII. mendean. «Oiartzungo herriak euskararekiko izan duen harremanaren isla ere bada hau; hizkuntza gure herriaren ezaugarri garrantzitsua da, oraindik ere», Leoneten hitzetan.

Izan ere, Iago Irixoak, Ereiten Kultur Zerbitzuak enpresako his torialariak nabarmendu duenez, «gutun hau ez da Oiartzungo udal-aktetan euskararen lorratza islatzen digun dokumentu baka- rra: hamaika dira hitz solte baina ugariak jasotzen dituztenak, eta ez dira eskasak udal-akordioak elizan eta euskaraz aditzera eman direlako aipuak».

Alderdi linguistikotik haratago, 1743an idatzitako gutunak beste zenbait konturen berri jakinarazten du. Batetik, erakusten du ordurako bi estatutan banatuta zeuden Ipar eta Hego Euskal Herriaren arteko harremanak estuak zirela. Bestetik, gezurtatzen du euskalki ezberdinetan mintzatzen ziren euskaldunek ez zutela elkar ulertzen. Are gehiago: gaur egun ere ulertzeko arazorik ematen ez duen moduan idatzita dago Gerezietaren gutuna —lapurteraz—.

Horrez gain, XVIII. Mendeko Oiartzuni buruzko informazioa ematen du, gizarte antolaketari dagokionez. Garai hartan, osasun zerbitzua udalak ematen zuen. Oiartzungo kasuan, eskualdearen hedadura kontuan hartuta, bi zirujau-bizargin kontratatu zi-tuen udalak, zerbitzua egoki eman zezaten. Nabaria da udalak auzotarrei kalitatezko zerbitzua emateko konpromisoa: tituludunak ekartzen zituen jardun horretarako. Kasu honetan, Lapurdira jo zuten zirujau bila.

Gutunaren aurkikuntza ustekabekoa izan da. Irixoak topatu zuen, «bestelako informazioaren bila»zebilela. Halaere,Oiartzungo Udalak euskararekiko hartua duen konpromisoa ez da kasualitatea. Udal artxiboan horrek badu isla: sail honen lan-hizkuntza ere euskara da. Hori dela eta, artxiboaren udal-akten hustuketa euskara hutsean egiten ari dira. Orain arte, 1658tik —Oiartzungo udaletxean kontserbatzen den lehenengo akta liburua ordukoa da— 1742.urteartekoaktakhustudira, eta helburua 1937 artekoak hustea da.

Halaber, aktak euskaraz husten hasi zenetik, dibulgazio lanetan ere badabil Oiartzungo Udala. Udal-akten laburpena digitalizatutako datu basean gordetzen ari da, edozein kontsulta errazteko.

Informazio gehiago bildu nahi izanez gero, bisitatu webgune hau: www.oiartzun.eus


Summary: EAEko Fiskaltzak ontzat jo du ziurtagiriaren erabilera hedatzea. EAEko Fiskaltzak begi onez hartu du Eusko Jaurlaritzaren eskaria, eta ontzat jo du ziurtagiria eskatzea ostalaritzan, kirol instalazioetan, zentro soziosanitarioetan eta zahar etxeetan.

EAEko Fiskaltzak ontzat jo du Eusko Jaurlaritzak egindako eskaera, eta bat etorri da COVID ziurtagiriaren erabilera eremu gehiagotara zabaltzearekin. Eusko Jaurlaritzak joan den astean eskatu zion EAEko Justizia Auzitegi Nagusiari ziurtagiriaren erabilera zabaltzeko ostalaritzara, gimnasioetara, zentro soziosanitarioetara eta zahar etxeetara, baldin eta azken hamalau eguneko intzidentzia tasa 100.000 biztanleko 300 kasutik gorakoa baldin bada. Osasun txostena, txosten juridikoa eta dekretuaren zirriborroa igorri zizkion ziurtagiriaren erabilera eremu horietan ere handitzeko, eta astelehenean fiskaltzak ontzat jo du eskaera hori. Fiskaltzaren ustez, ziurtagiria eskatzea beharrezkoa da kutsatzeak saihesteko, eta neurri «egokia» eta «proportzionala» da. Fiskaltzaren oniritzia jasota, ikusteko dago EAEko Auzitegi Nagusiak zer erabakiko duen. «Helburua da osasun segurtasuna bermatzea eta horrelako establezimenduetan kutsatzeko arriskua murriztea. Neurria egokiena da pertsona guztien osasuna bermatzeko; izan ere, neurri murriztaileagoak hartzeak, hala nola itxierak edo edukiera mugak, ondorio negatibo handiagoa du», argudiatu du fiskaltzak.


Garagardo biologikoak

Summary: Garagardo biologikoak. Orain dela zazpi urte inguru hasi zen Bittor Corret garagardo biologikoak egiten; Ezpeletan daukate ostatua, eta dena modu biologikoan ekoizten dute: zapore handiko garagardo freskoak

Etxean bertan hasi zen garagardoa ekoizten Bittor Corret. Orain dela zazpi urte inguru, 2014. urtean, haren emazteak urtebetetze egunerako oparitu zion garagardoa nola sortu azaltzen zuen liburu bat, eta, geroztik, hazi eta hazi ari da Arrobio garagardoa. Ezpeletan (Lapurdi) dago kokatua, Euskal Herriaren bihotzean, eta lokal berean dauzkate fabrika eta ostatu txiki bat. Gainera, ez dute nolanahiko garagardoa sortzen: garagardo ekologikoa ekoizten dute, baita zapore handikoa ere. Urtean 84.000 botila inguru egiten dituzte, azaro inguruan, guzti-guztiak ilusioz eta maitasunez beterik.

«Egunero gure errezeta aldatu behar dugu; kalitatea aldatzen da», Correten arabera. Izan ere, garagardo ekologikoa lortzeko, garagar eta gari maltetatik eta ekologikotik hazitako lupulua erabiltzen dute ekoizpen prozesuan. Horri esker, zapore aberatsa dute, iragazi gabeak dira, pasteurizatu gabeak, eta hartzidura handikoak.

Hainbat garagardo mota egiten dituzte, iragazki gabeak eta pasteurizatu gabeak.ARROBIO

Arrobio eta Eusk’ale

Bi garagardo ekologiko sorta eskaintzen dituzte: batetik, Arrobio sorta esaten diotena, eta, bestetik, Eusk’ale izeneko garagardoa. Halere, biak ala biak aproposak dira aperitiborako eta lagunartean edateko.

Ez da kasualitatea garagardo ekologikoa ekoiztea erabaki izana. Lan horretan hasi baino lehen ere, sortzaileek beren bizimodua modu biologikoan egiten zuten, eta proiektu hau egunerokoan egiten zutenaren «jarraipen logikoa» izan zen: «Hasiera-hasieratik, nekazaritza ekologikoko lehengaien hornikuntza bideratu dugu, eta zirkuitu laburretan garatu dugu gure merkaturatzea», diote lankideek.

Honako hauek dira eskaintzen dituzten garagardoetako batzuk: Arrobio horia, hartzidura handikoa eta kirastasun leunekoa, Frantziako eta Belgikako garagardoen estilokoa; Arrobio xuria, belgikar estiloko garagardo biologikoa, hartzidura handikoa, fruitu gustu indartsukoa, freskoa, egarria kentzeko aukera ezin hobea.

Dastatu eta gozatu!

Informazio gehiago bildu nahi izanez gero, bisitatu webgune hau: www.arrobio.com


Summary: Gasteizko udal gobernuak eta Elkarrekin-ek akordioa lortu dute aurrekontuetan. Hirugarren urtez jarraian, aurrekontuak aurrera ateratzea lortu dute EAJk eta PSEk, Elkarrekin taldearekin akordioa lortuta. Koalizioaren zuzenketek 3,5 milioi euroko balioa izango dute aurrekontuan.

Gasteizko udal gobernuak 410,9 milioi euroko aurrekontua adostu du Elkarrekin taldearekin, eta, horrenbestez, aurrekontuak aurrera ateratzeko moduan egongo dira EAJ eta PSE-EE. Hirugarren urtez jarraian lortuko dute akordioa kontu publikoak aurrera ateratzeko. Elkarrekin taldearen 30 zuzenketa onartuta lortu dute akordioa; denera, zuzenketek 3,5 milioi euroko balioa izango dute aurrekontuan.

Gorka Urtaran Gasteizko alkateak, Maider Etxebarria alkateordeak eta Iñaki Gurtubai alkateordeak iragarri dute akordioa prentsaurrekoan. Jakinarazi dutenez, lortutako akordioak hiru oinarri ditu: indarkeria matxisten aurkako borroka, susperraldi ekonomikoa eta «bidezko trantsizio energetikoa» bultzatzea. Akordioaren bitartez, hainbat inbertsio eta neurri hitzartu dituzte hiru alderdiek; besteak beste, zaharberritzeko inbertsioak 1,55 milioi euro handituko dira, udal eraikinetan energia fotovoltaikoko plakak ezartzeko 160.000 euro inbertituko dira, eta indarkeria matxistaren aurkako programa berria martxan jarriko dute, horretarako 150.000 euro jarrita.


Osasuntsua eta kalitatezkoa

Summary: Osasuntsua eta kalitatezkoa. Goenaga jogurtek ez dute ez esne hautsik, ezta bestelako gehigarririk ere. Digitalizazioa eta ekonomia zirkularra bidelagun izan behar dituzte erronka berriei aurre egin ahal izateko.

Gurasoen erreleboa hartu zuten Miren, Joseba eta Arantxa Goenaga anai-arrebek 2017an . Hala ere, baserriko lanen berri bazuten aurretik ere, gurasoek 1983. urtean ekin baitzioten jogurtak ekoitzi eta saltzeko proiektu berritzaileari. 40 bururekin hasi zuten ekoizpena, eta, poliki-poliki, eskariari jarraiki, behi kopurua handituz joan da Pokopandegi baserria; 70 buru dituzte gaur egun.

Aitona-amonek baserrian izaten zuten behi arraza berdinarekin egiten dute lan: Brown Swiss arrazarekin. More than Milk kanpainarekin bat egiten dute, arraza horren esnearen proteina kalitatea oso baloratua baita Europa mailan. Bigarak larrean ibiltzen dira, eta behiak, berriz, ukuiluan esnea ematen ari diren bitartean, eta antzutzean berriz ere larrean; horrela, zikloa osatuz. Behien elikadurari ere garrantzi handia ematen diote, eta urte guztian materia bikainaz osaturiko nahasketa lehor bat izaten dute, transgenikorik gabea, lastoarekin batera.

Goenaga jogurtak bikainak dira, frutarekin eta fruitu lehorrekin jateko ezin hobeak.MARIAN ETXEBESTE

Kalitatezko jogurta

Hiru anai-arrebek argi daukate kalitatezko jogurta, jogurt osasuntsua, ekoiztea dela lehentasuna, ingurumenaren jasangarritasuna kontuan izango duena. Esne hartzigarriak eta esnea soilik duen bertako produktua, baserria eta ingurumenaren jasangarritasuna zainduko duena.

Jogurt on bat egiteko, esnearen proteinaren kalitatea oso garrantzitsua da, eta, horrexegatik, Goenaga jogurtek ez dute esne hautsik izaten, ezta bestelako gehigarrik ere. Oraintxe ekoizten duten esnearen %90a Beta Caseina proteina A2 motakoa dute, eta horrek pertsona askok esnearekin dituzten digestio arazoak arintzen laguntzen du. Epe motzerako helburu bezala dute ukuilu osoko behiak genetikoki A2A2 izatea.

Elkarlana

Banaketa lanak zuzenean Pokopandegi baserritik egiten dituzte, eta, jogurtekin batera, beste hainbat produktu ere banatzen dituzte. Hala nola 35 urte baina gehiago daramatzate Agour gaztandegiarekin lanean, baita Lizun gaztandegiarekin ere. Bezeroei beste hainbat produktu eskuratzeko bidea ere ireki dute, hala nola Arnabar ahate produktuak, Jam Jam marmeladak, Lore Eztia eztia eta Olasagasti kontserbak. Ekoizleen produktuak herri eta auzoko dendarien bitartez kontsumitzailearen esku jartzeko bidean laguntzea da helburua, jogurtak banatzeko duten banatze sarea erabiliz. Horretarako, App berri bat daukate martxan, dendarientzat eskariak eta kontabilitatea eskuragarri izateko aukera ematen diena.

Erronka berriak

Baserriak bizirik irauteko, errentagarri izateaz gain, baserriak gaur egungo erronkei aurre egin behar die, atzean geratu gabe, eta, horretarako, digitalizazioa eta ekonomia zirkularra bidelagun izan behar ditugu, ingurumen eta energia trantsizioarekin bat egiteko bideak landuz.

Informazio gehiago bildu nahi izanez gero, bisitatu webgune hau: www.yogurgoenaga.com.


Patata erraz eta osasuntsu kozinatzeko

Summary: Patata erraz eta osasuntsu kozinatzeko. Udapa kooperatibak patata duten errezetak erraz, eta zapore ezin hobeaz kozinatzeko eskaintza zabala du; guztiak kontserbagarririk gabeak.

Klimari, lurrari eta tradizioan oinarritutako laborea izanda, gaur egun Arabako patata goren-goreneko kalitatezko elikagaitzat hartzen du kontsumitzaileak, eta gure lurrek ematen duten produktu estimatu hori ekoizteaz eta merkaturatzeaz arduratzen da Udapa kooperatiba , 1993. urteaz geroztik.

Patataren ekoizpen prozesu guztia kontrolatu ez ezik, bertako produktuen sustapenari eta berrikuntzari ere berebiziko garrantzia ematen dio Arabako kooperatibak, eta, horregatik, patata freskoez gain, zurituak eta egosiak dauden patatak ere ontziratzen ditu Udapa fácil markapean.

Hau da, egungo kontsumitzaileen beharrak asetzeko asmoz, osasuntsuak eta prestatzeko errazak diren produktuak merkaturatzen ditu Udapak. Patata hauek zurituta, era desberdinetan moztuak, lurrunetan egosirik eta hutsean ontziratuta aurkezten dira, inolako kontserbagarririk eta alergenorik gaineratu gabe. Modu horretan, kontsumitzaileek patata oinarri duten errezetak era azkar, erraz eta gozoan presta ditzakete.

Dagoeneko merkatuan zeuden hiru erreferentziei (hots, pintxoak eta jakiak egiteko patatak, arrautzopila egiteko patatak edota hornigai moduan jartzeko patatak), beste bi produktu berri gaineratu zaizkie: entsaladilla egitekoa, dado txikien formako patatak ez ezik, ilarrak eta azenarioa ere dakarrena, entsaladak, menestrak edota entsaladilla errusiarra era azkar eta erraz batean egitea ahalbidetzen duena; eta olioz eta tipulaz ondua dagoen patata panadera, zeinak are gehiago lagunduko dizu garnizioak prestatzen, eramaten duen ongailuak haragi edota arrain mota guztiei ezin hobeto datorkiolako.

450 gramotako paketeak ohiko supermerkatu handietan daude salgai, fruta eta barazkien guneko hotz-kameretan. Baina jateko prest dauden produktu hauek industria edota HORECA kanalera ere bideratzen dira, formatu handiagoetan eta bestelako osagaiak eta ongailuak izanda.

Laburbilduz, Udapa kooperatibak ekoizten dituen produktu bikain hauei esker, kontsumitzaileak patatak oinarri dituzten errezeta gogokoenak azkarrago eta errazago prestatzen lagunduko diete, plater horien benetako zapore eta testurari uko egin gabe.

Patata arrautzopila egiteko urratsak

Udapa fácil-ekin betiko patata arrautzopila egitea inoiz baino errazagoa izango da: •Patatak olio apur bat duen zartaginean berotzen diren bitartean, ontzi batean 4 edo 5 arrautza irabiatu.

•Patatak gorritu direnean, arrautzarekin nahastu eta gatza gaineratu.

•Azkenik, osagai guztiak ongi nahasi eta zartaginean nahierara gatzatzen utzi.

Informazio gehiago bildu nahi izanez gero, bisitatu webgune hau: www.udapa.com


Summary: «Terrorismoaren» unitate didaktikoak «bete beharrekoak» izango dira Nafarroan. Espainiako Gobernuko Barne eta Hezkuntza ministerioek zazpi unitate didaktiko landu dituzte, eta gaur aurkeztu dituzte Iruñean «memoria eta terrorismoaren prebentziorako». Erkidegoetako gobernuek autonomia izango dute hura aplikatzeko.

Fernando Grande Marlaska Espainiako Gobernuko Barne ministroak, Pilar Alegria Hezkuntza ministroak eta Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakariak aurkeztu dituzte «memoria eta terrorismoaren prebentziorako» zazpi unitate didaktikoak. Grande Marlaskak nabarmendu du belaunaldi berriei «terrorismoaren sorrera, bilakaera eta errealitate gordina» erakusteak balio behar duela «askatasunaren, bakearen eta demokraziaren balioak transmititzeko». «Nor egon daiteke horren kontra?», galdetu du halako batean.

Martxoan, hitzaldi batean aurreratu ziren haren edukiak, baina, berez, iazko urtarrilean espero zen ofizialki aurkeztea, eta azkenean 11 hilabete beranduago egin da ekitaldi ofizial hori, Iruñean. Grande Marlaskaren hitzetan, unitate didaktiko horietan «terrorismoaz» oro har hitz egiten bada ere, ETAren indarkerian azpimarra egiten da, eta horregatik egin dute aurkezpena Nafarroan. «Euskal herritarra naiz, eta Euskadin eta Nafarroan ETAren terrorismoak eragin berezia izan zuen. Espainia osoan eragin zuen, baina gezurretan ariko ginateke eta ez genuke memoria aintzat hartuko, esango bagenu sozialki berdin eragin zuela».

Ikusi gehiago: «Terrorismoa», ikasgai

Espainiako Gobernuko Hezkuntza eta Barne ministerioek gida moduko bat landu dute Terrorismoaren Biktimen Memoria Zentroarekin eta Terrorismoko Biktimen Fundazioarekin batera, eta bertan jasotzen dira zazpi unitate didaktiko Bigarren Hezkuntzako lehen eta laugarren mailan eta Batxilergoko lehen eta bigarren mailan emateko. Unitate horiek Historia, Balio Etikoak, Psikologia eta Filosofia klaseetan aplika daitezke, gaurko aurkezpenean azaldutakoaren arabera. Pilar Alegriaren arabera, auzi korapilatsua izanik ere, edukia zorrotz jorratu da.

Pilar Alegriaren arabera, hainbat erkidegoetako gobernuek interesa agertu dute unitate horiek ikastetxeetara eramateko. Maria Txibitek, berriz, aurreratu du Nafarroako Gobernua «jada» lanean ari dela material pedagogiko horrekin. Bake eta Bizikidetza zuzendaritzak aurreko legealditik Hezkuntza Departamentuarekin batera Memoria duten Eskolak programa ezarri du, eta asmoa da hemendik aurrera unitate horiek hor aplikatzea. Txibiteren arabera, konpromisoa dute unitate horiek «curriculumean sartzeko».

Horri buruz galdetuta, Carlos Gimeno Hezkuntza kontseilariak erantzun du gobernuaren asmoa dela eduki hori «bete beharrekoa» izatea. Gimenoren arabera, LOMLOE legeak curriculum berria ezarriko du, eta «hizkuntz propioa duten erkidegoek» erdia zehazteko autonomia izango dute. Aurreratu du «datozen egunetan» hori garatuko duen dekretuaren zirriborroa aurkeztuko dutela, baina hainbat aldiz zehaztu du ikastetxeek «bete beharrekoa» izango dela. Grande Marlaskari galdetu zaio ea Jaurlaritzak erabiliko al dituen unitate horiek, eta soilik esan du Jaurlaritzarekin elkarlan ona dutela.

Unitate didaktiko horiek ez dute ETAren indarkeria soilik jorratzen, eta, adibidez, horietako batek Nazioarteko terrorismoa mundu garaikidean du izenburu. Dena den, Grande Marlaskari galdetu zaio ea Poliziaren indarkeria aipatzen ote den: «Guztiari buruz hitz egiten da, aho bizarrik gabe. Baina aho bizarrik gabe esan daiteke terrorismoaren biktimekin batera segurtasun indarrek lan bikaina egin dutela terrorismoa garaitzeko».

Gaurko ekitaldian behin eta berriz errepikatu da belaunaldi gazteek gertatutakoaren ezagutza izan behar dutela. Horri buruz, urrian Nafarroako Gobernuak Bigarren Hezkuntzako 1.156 ikasleri egindako inkesta baten emaitza ezagutarazi du. Inkesta horrek agerian uzten zuen gehiengo handi batek ez zuela ETAren eta GALen berririk. Gaur bertan Txibitek azaldu duenez, «kezkatuta» daude emaitzarekin, ez zutelako Miguel Angel Blancoren atentatuaren berri eta %26 inguruk ez zuelako gaizki ikusten motibazio politikoko indarkeria. Txibiteren arabera, horrek ikusarazi egin die unitate horiek erabiltzeko beharra.


Summary: Markel Olano: «Gobernatzeko modu berri bat errotzen ari da Gipuzkoan». 'Etorkizuna eraikiz' nazioarteko kongresua inauguratu du Gipuzkoako diputatu nagusiak; gaur hasi eta bihar amaituko da, Donostiako Kursaalean. Nabarmendu du erakundeen eta herritarren arteko zubiak «berreraiki» behar direla, etorkizun «hobe baten alde» egiteko.

Herritarren eta instituzioen arteko lankidetza espazioak «ahalik eta determinazio politiko handienarekin» bultzatzeko deia egin du Markel Olano Gipuzkoako diputatu nagusiak, gaur, Etorkizuna eraikiz nazioarteko kongresuaren inaugurazioan. Olanok nabarmendu duenez, kongresuaren bidez gobernatzeko «modu berri bat» errotzen ari da Gipuzkoan, egungo erronkei erantzun «eraginkorrak» emateko eta «populismo xenofoboak» zein demokrazia «kaltetzen» duten korronteak hedatzea saihesteko.

Gipuzkoako Foru Aldundiak, Deustuko Unibertsitateak, Euskal Herriko Unibertsitateak eta Mondragon Unibertsitateak antolatu dute Etorkizuna eraikiz kongresua; gaur hasi eta bihar amaituko da, Donostiako Kursaalean, eta 600 parte hartzailek baino gehiagok eman dute izena. Inaugurazio ekitaldian parte hartu dute, besteak beste, Markel Olanok, Jose Ignacio Asensio Ingurumeneko eta Obra Hidraulikoetako foru diputatuak, Eneko Goia Donostiako alkateak eta Cinzia Alcidi CEPS Centre for European Policy Studies erakundeko ikerketako zuzendari eta Politika Ekonomikoko Unitateko buruak.

Olanoren arabera, topaketak Gipuzkoako «lankidetzazko gobernantza eredua sendotzeko» balioko du, baina, horretarako, beharrezkoa da «lankidetzan oinarritutako eredu parte hartzaileagoak» adostea. Gaineratu du erakundeek herritarrekin «zubiak berreraiki» behar dituztela, elkarlanean etorkizun «hobe baten alde» egin ahal izateko.

2016an sortu zen Etorkizuna eraikiz, eta, Olanoren aburuz, egitasmoak, «bizitasun handia» izateaz gain, Aldundiaren eta herritarren arteko harremanak «eraldatu» ditu. Horrekin batera, gogorarazi du bost urtetan 125 proiektu babestu direla, 200 elkarte, erakunde sozial eta ekonomiko baino gehiagoren parte hartzearekin. Diputatu nagusiak, gainera, Etorkizuna eraikiz-en parte hartzen duten guztiak «ez konformatzera» gonbidatu ditu, elkarlanean «Gipuzkoaren etorkizuna amestu eta eraiki» ahal izateko.


Summary: Gizon bat atxilotu dute Gasteizen emakume bat jotzeagatik. Erasotzaileak 44 urte ditu, eta erasotua bere bikotekidea da.

Gasteizko Udaltzaingoak gaur jakinarazi duenez, larunbatean 44 urteko gizon bat atxilotu zuten Gasteizko Zaramaga auzoan. Bere bikotekideak salatu zuen gertatutakoa: jo eta iraindu egin zuen gizonak.

Erasotuak zauriak zituen, eta Zaramagako etxebizitzan bertan artatu zuten osasun zerbitzuek.


Summary: Zazpi urteko zigorra jarri diote gizon bati, emakume bat bortxatzeagatik. 2018ko apirilean egin zion eraso, Lizarran. Nafarroako Auzitegi Nagusiak berretsi egin du aitzinetik Probintzia Auzitegiak ezarritako zigorra. Erasotzaileak onartu egin zuen emakumeari sexu erasoa egin izana.

Nafarroako Auzitegi Nagusiak zazpi urteko espetxe zigorra jarri dio 29 urteko gizonezko bati, 2018ko apirilean Lizarran emakume bat bortxatzeagatik. Lagunak ziren erasotzailea eta emakumea, eta elkarrekin zeuden festa batean, harik eta gizonezkoak, andrearen borondatearen aurka, emakumea bertze leku batera eraman, eta bortxatu zuen arte.

Nafarroako Auzitegi Nagusiak berretsi egin du Probintzia Auzitegiak lehendik ezarritako zigorra, eta zehaztu du erasotzaileak hasieratik onartu zuela emakumeari eraso egin izana. Emakumearen testigantzei sinesgarritasuna eman die auzitegiak, gainera.

Zazpi urteko espetxe zigorra ez ezik, gizonezkoari bertze bortz urteko zaintzapeko askatasuna ezarri dio auzitegiak, eta hamar urtez emakumearengana 300 metrora baino hurbilagora hurbiltzeko eta harekin komunikatzeko debekua. Defentsak absoluzioa galdegina zuen gizonezkoarentzat.