Summary: Nafarroako VWen etsi egin dute baterien lantegiaren aferan, eta itunean jarriko dituzte indarrak. Langile batzordearentzat, «hutsegitea» da bateriak muntatzeko fabrika Landabenetik at egotea. Datozen bi urteetan espero den pattalaldiari begira, enpleguari eutsi nahi dio hitzarmen berriaren negoziazioan.

«Iristen zaizkigun albiste guztiak ildo horretan doaz», aitortu zuen atzo Alfredo Moralesek, Nafarroako Volkswageneko langile batzordeko buruak. «Hori da errealitatea». Oraindik ere falta da iragarpen ofiziala, baina mundu guztiak segurutzat jotzen du Landabenek ez duela bateriak muntatzeko lantegi propiorik izango. Hyundairen Mobis filialak zabalduko du fabrika VWentzako bateriak muntatzeko, eta ez Landabenen, baizik eta handik zortzi kilometrora, Imarkoaingo Garraioaren Hirian. Diario de Navarrak argitaratu du gaia berriz, eta informazio horren harira datoz Moralesen adierazpenak.

Enpresa batzordeak bere eginahalak egin ditu azken hilabeteetan VWk berak har zezan bere gain baterien muntaketa, eta lan hori Landabenen bertan egin zedin. Horrekin, besteak beste, lanpostu gehiago sortuko zirela azpimarratzen zuten langileen ordezkariek, eta bermatuago egongo litzatekeela enpleguari eustea etorkizunean. Hori ez da nolanahiko kontua, ikusita adibidez auto elektrikoak ekoizteko, errekuntzakoak egiteko baino jende gutxiago behar dela.

Urte hasieran bazirudien guztia bideratuta zegoela bateria lantegia Landabenen geratzeko, baina Alemaniatik haize gero eta hotzagoa etortzen hasi zen; VWek ez zuen inbertsioaren kostu osoa bere gain hartu nahi. Azkenean, abuztu hasieran Hyundai Mobisek eman zuen albistea, VWekin akordioa lortu zuela harentzat bateria zelulak muntatzeko fabrika baterako.

Hyundaik ez zuen zehazten non eraikiko zuen lantegia, soilik VWren lantegi batetik hurbil izango zela. Eta Seatek jada berea iragarrita zuenez, ondorioa argia zen, Hyundai Mobisek muntatuko zituen bateriak Nafarroako Volkswagenentzat, Imarkoainen.

Pattalaldia dator

Langile batzordearen azken itxaropena zen presio egitea Volkswageni, Hyundai Mobisek bere asmoak aldatu eta lantegia Landabenen eraikitzeko. Baina etsi dute jada. «Jarraitzen dut pentsatzen akatsa dela bateria fabrika gure lantegitik zortzi kilometrora egotea», azaldu zuen atzo Moralesek. Dena den, etorkizunera begira jarraitzen dute komitean: «Orain indarrak jarriko ditugu zuzendaritzarekin lan hitzarmena negoziatzeko eta hitzartzeko, aurre egin ahal izateko 2024 eta 2025 urteetan etorriko den pattalaldiari».

Hurrengo bi urteak delikatuak izango dira Nafarroako VWentzat, salmentetan jaitsiera espero delako, eta lantegia auto elektrikoak ekoizteko trantsizio betean egongo delako. Horregatik, batzordearen helburua enplegua dela dio Moralesek. «2024. urtea dagoeneko ekoizpen murrizketarekin etorriko da, eta berebizikoa da horren inpaktua leuntzeko neurriak martxan jartzea. Aste eta egun biziak datoz, behar duguna adosteko». Ostegunean eratu zen hitzarmen berria negoziatzeko mahaia.

Bestalde, Polo eta Taigo autoen ekoizpena hilabete batzuetan luzatuko dela azaldu dio zuzendaritzak langileei. Hasiera batean, bi autoak egiteari hurrengo urteko martxoan utzi behar zion Landabengo fabrikak, baina Bruselak Euro7aren ezarpena malgutu egingo duela-eta, epea luzatu egingo da.


Summary: Eroskik merkatuetara joko du bankuei ordaintzeko. 600 milioi euro arteko bonu bat jaulkiko du, datorren urtean itzuli beharreko zorra amortizatzeko.

Eroskik beste bide bat aurkitu du bankuekin duen zorra kitatzeko: dirua finantza merkatuetan biltzea. Kooperatibako kontseilu errektoreak eskatuta, Eroskiko batzar nagusia urriaren 10ean bilduko da, eta hor eztabaidatu beharko du 600 milioi euro arteko zor bonu bat jaulkitzea.

2000eko hamarkadan egindako hedapen prozesuan pilatutako zor handia txikitzen aritu da azken urteetan Eroski, enpresaren geroa eta bere izaera kooperatiboa bera arriskuan jarri zuelako. 2009az geroztik 2.514 milioi euro itzuli dizkie banku hartzekodunei, bere zorraren hiru laurden.

Horretarako bere negozioaren diru-sarrerak erabili ditu, baina baita bere aktiboen salmentak ere: merkataritza guneak saldu ditu, If lurrin-denden katea utzi zuen Douglasen esku, Eroski Bidaiak Iberostarrek erosi zion, eta Capraboren erdia saldu zion Txekiar Errepublikako talde bati.

Desinbertsioen bidea ia agortuta ikusten du Eroskik —Forum kirol denden zati bat saltzeko prest legoke—, eta horregatik joko du orain finantza merkatuetara. Hori bai, haren zorra soilik inbertitzaile instituzionalek erosi ahal izango dute, hau da, bankuek, funtsek, pentsio planek eta halakoek.

Ekarpenen auzia gogoan

Eroskik esperientzia txarra izan zuen XX. mendearen hasieran herritarren diruen bitartez bere hedapena finantzatu nahi izan zuenean. 600 milioi euro bildu zituen finantza ekarpenen bidez, baina produktu horiek erosi zituzten 30.000 lagunetatik askok salatu zuten beren bankuek engainatu egin zituztela, gordailu baten moduan saldu zizkietela, eta uste zutela inbertsioa nahi zutenean berreskura zezaketela. Ez ziren hala, ordea, baizik eta eperik gabeko produktu bat, errentagarritasun bat bermatuta zuena —Euriborra gehi %3 eman zien Eroskik lehen bi jaulkipenetan, eta Euriborra gehi %2,5 2007koan—. Hainbat urte iraun zuen ika-mika garratz baten ondoren, Eroskik ekarpen horiek erosteko eskaintza egin zuen, eta erosleen gehiengo batek onartu egin zuen. Egin ez zutenei interesak ordaintzen jarraitzen du kooperatibak.

Eroskik azaldu duenez, 2023ko lehen sei hilekoaren amaieran 858 milioi euroren zorra geratzen zitzaion ordaintzeko. Horren zati handi bat, 503 milioi, 2024ko uztailaren 31rako kitatu behar du. Beste 200 milioi, berriz, 2027ko uztailerako.


Summary: Greziako parlamentuak astean sei egunez lan egin ahal izatea onartu du. Lan erreforma berriarekin, langileek egunean hamahiru orduz egin ahal izango dute lan, bi lan badituzte. Atzo greba orokorra egin zuten herrialdean lege berriaren aurka.

Iritsi, eta hitza bete. Kyriakos Mitsotakis Greziako presidenteak hilabete gutxi daramatza karguan, ekainean egin ziren hauteskundeetan lortu baitzuen boterea, eta, Greziako Parlamentuan gehiengo absolutua duenez, lehen erreforma handia aurrera ateratzea lortu du: lan erreforma. Ostiralean onartu dute lege berria, Demokrazia Berria alderdiaren 158 botoekin —300 eserleku ditu parlamentuak—, eta lan merkatua liberalizatu dute horrekin.

Astean lan egin daitezkeen egunen kopurua seira handitu dute; beraz, enpresek aldaketak egin ditzakete, eta langileen atsedena astean egun batera murriztu. Bestalde, lan nagusiaz gain, beste lan bat izateko bidea emango die langileei, egunean gehienez bost ordukoa bigarren hori. Hala, zortzi orduko eta bost orduko lan bana izan ahalko dute langileek, eta, beraz, egunean hamahiru orduz lan egin ahalko dute.

Enpresariek hemendik aurrera malgutasun handiagoa izango dute langileen ordutegiak ekoizpenaren beharren arabera moldatzeko. Kontratu mota berri bat ere asmatu du Mitsotakisen gobernuak; guardia moduko langileak izango dira, eta ez dute ordutegi finkorik izango, ugazabek nahi dutenean egingo baitute lan, betiere abisua 24 ordu lehenago jasotzen badute.

Gobernua, erreformaren defentsan

Adonis Georgiadis Lan ministroak erreforma defendatu du, esanez ez dela langileen aurkakoa. Dio ez dituela ez zortzi orduko lanaldia ez bost eguneko lan astea ezabatzen, eta adierazi du gehienez bost ordukoa izan daitekeen bigarren lan hori «borondatezkoa» dela.

Georgiadisek, baina, ez du aintzat hartu, nahiz eta borondatezkoa izan, langile asko bigarren lan bat hartzera behartuta daudela egoera ekonomikoagatik. Izan ere, Greziako batez besteko soldata Europako Batasuneko txikienetarikoa da, eta erosteko ahalmenean ere zerrendaren hondoan dago, Kroaziaren, Errumaniaren eta Espainiaren azpitik.

Lan astearen iraupena sei egunera handitzea ere defendatu du gobernuak, esanez «salbuespenezko kasuetan» gertatuko dela, eta hori gertatzen den kasuetan langileen soldata %40 handituko dela. Sindikatuek, kontrara, esan dute nahiz eta neurri horiek salbuespenezkoak izan asko gertatuko dela, eta gehitu dute lan ikuskapenak bai direla «salbuespenezkoak».

Greba

Erreforma berriaren aurka egiteko, greba egin zuten atzo, sindikatuek deituta. Gehienbat zamaketariek, funtzionarioek, osasun langileek eta irakasleek egin zuten greba, eta metro geltoki batzuk itxi behar izan zituzten hiriburuan, Atenasen. Parlamentuaren parean, Syntagma plazan, batu ziren manifestariak, eta, iturri ofizialen arabera, 6.000 lagunek egin zuten protesta.


Zuri-gorrientzat izan da derbia

Summary: Zuri-gorrientzat izan da derbia. Hogei urteren ostean, Athleticek Alavesi irabazi dio Mendizorrotzan. Garaipena lortuta, zuri-gorriek indartu egin dute egiten ari diren sasoi hasiera ederra. Arabarrek aurreneko aldiz galdu dute etxean.

Aspaldiko bolada eten da gaur gauean Mendizorrotzan. Athleticek irabazi egin dio Alavesi Gasteizen: 0-2. Hogei urte zeramatzan hori egin gabe. Baina Ernesto Valverdek entrenatutako taldeak neurria hartua die derbiei denboraldi honetan: duela hilabete, Osasunari 0-2 irabazi zion Sadarren, eta, gaur, emaitza beragatik irabazi dio Alavesi Mendizorrotzan.

Garaipenari esker, hamahiru puntu ditu Athleticek, eta Gironarekin eta Bartzelonarekin berdindu du sailkapeneko bigarren postuan. Real Madril bakarrik du aurretik, hamabost punturekin. Iaz, uzta bera bildu zuen lehen sei jardunaldietan. Kontuan hartzeko marka da, azkeneko 30 urteetako onena baita. Bigarren urtez jarraian bikain ekin dio sasoiari. Orain, eustea da helburua.

Alavesi, ordea, eten egin zaio Athleticen aurkako derbietan eta etxeko partidetan zeraman bolada ona. Lehen aldiz galdu du Mendizorrotzan denboraldi honetan. Irabazi egin zituen aurreko bi partidak, eta horri esker ari zen eusten, etxetik kanpoko hiru neurketak galdu baititu. Baina gaur galdu eta gero, zulatu egin zaio azpiko sarea, behera ez joaten laguntzen diona. Azkar josi beharko du.

Ia bete egin da Mendizorrotza, eta etxekoen babesak hauspotuta, Alaves gogo handiz zelairatu da. Bizi jokatu nahi izan du. Athleticek, aldiz, patxadaz. Apustuak fruitua eman die bisitariei. lehen aukeran gola sartu baitute. Hemezortzigarren minutuan, Vesgak pase bikaina eman dio sakonean Iñaki Williamsi, eta aurrelariak ez du huts egin. Taldea bezala, eraginkor ari da sasoi hasiera honetan: hiru gol daramatza.

Golak batzuen eta besteen joera indartu du. Alaves saiatu da, baina ia ez du sortu arriskurik. Athleticek, aldiz, gutxi behar izan du aukerak sortzeko. Hala, Vivianek oso gertu izan du bigarren gola lehen zatia amaitzear zela, korner batean, baina haren burukadak langa jo du.

Galtzen joatea nahikoa zigor ez bazen, Alaves Duarte gabe geratu da bigarren zatia hasi berritan; min hartu du atzelariak. Luis Garcia Plazak aldaketak egin ditu: Javi Lopez eta Guridi atera ditu Duarteren eta Benavidezen ordez. Baina ez da aldatu partidaren nondik norakoa: zuri-gorrienak izan dira aukera guztiak.

Solak izan du etxekoen lehena, ordubetea pasatu denean, baina Unai Simonek kornerrera desbideratu du haren jaurtiketa. Jokaldi horrek etxekoak suspertu ditu, eta Garcia Plazak hori baliatu du bi aurrelari zelairatzeko: Samu eta Rebbach, Solaren eta Hagiren ordez. Beste aurrelariak, Kike Garciak oso gertu izan du gola, baina Unai Simonek geldiketa bikaina egin dio.

Erasora jo du Alavesek, eta Iñaki Williamsek hori baliatzekotan egon da kontraeraso batean, baina kanpora bota du baloia. 76. minutuan, ordea, Sancetek ez du barkatu. Bigarren gola sartu du jaurtiketa bati esker, eta lehia erabakita utzi du. Etxekoen azken ahalegina alferrikakoa izan da.

Osasunak Sevilla jasoko du bihar

Osasunak, berriz, bihar jokatuko du, Sadarren, Sevillaren kontra (16:15, DAZN). Gorritxoek gora egin nahi dute, azken bi partidak galdu baitituzte. Etxean daramaten bolada txarra eten nahi dute ere bai: galdu egin dituzte sasoi honetan Sadarren jokatu dituzten hiru partidak. Unai Garcia, Moncayola eta Brasanac ez dira ariko.


Summary: Martin Aramendi izango da UEMAko lehendakari berria. Gaur egin du UEMAk agintaldiko lehen batzar nagusia, eta Ataungo alkate Martin Aramendi aukeratu dute mankomunitatearen buru izateko. Irune Urbieta izango da lehendakariordea.

UEMAk badu buru berria: Martin Aramendi (EH Bildu) izango da agintaldi honetan UEMA Udalerri Euskaldunen Mankomunitateko lehendakaria, eta Iraitz Lazkanoren lekukoa hartuko du; lehendakariordea, aldiz, Irune Urbieta izango da, Zarauzko zinegotzia (EAJ). Lanerako ildo nagusiak markatu dituzte: udalerri euskaldunak babestea eta euskararen erabilera sendotzea, herritarren ahalduntzean eragiteko ekimenak sustatzearekin batera.

Gaur egun, 101 udalerrik eta bertan bizi diren 305.000 bizilagunek osatzen dute UEMA. Udalerri gehiagok ere azaldu dute bertan sartzeko asmoa —Zeanurik (Bizkaia), esaterako, onartu berri du UEMAko kide izatea—. Hori horrela, Aramendik nabarmendu du «sendo» dagoen egitura bat hartu duela: «Sendo dagoen erakunde baten gidaritza hartu dut, udalerri euskaldunen garrantzia lehen lerrora eramatea lortu baitu UEMAk. Alabaina, urratsak egiteko garaia delakoan dago: «Euskararen biziberritzean giltzarriak izango diren erabakiak hartzeko eta urrats sendoak egiteko agintaldia izan behar du honek. Horretarako, adostasuna eta konpromisoa ezinbestekoak dira».

Lau urte ditu aurretik Aramendik, eta erronkak badituztela ziurtatu du: «Argi dago UEMA asko aldatu dela azken urteetan. Udalerri euskaldunen tipologia aldatu egin da, eta askotarikoa da gaur egun. Horrek euskaldunen tipologia ere goitik behera aldatu du, eta ezinbestekoa da horri erantzungo dion egitasmoak lantzea, herritarrak ahalduntzeko». Horretarako, lehendakariaren irudiko, udalerri euskaldunen eta herritarren hizkuntza ohituren diagnostiko zehatzak beharrezkoak izango dira: «Ezinbestean ikerketa-lerroa izango da UEMAk agintaldi honetan berariaz indartuko duen arloa, diagnostiko eta argazki zehatzarekin hizkuntza-politika tokian-tokiko errealitatera moldatu ahal izateko».

Aramendirekin eta Urbietarekin batera, hauek osatuko dute UEMAren zuzendaritza batzordea: Dabid Anaut —Leitzako alkatea—, Eneko Fernandez —Lesakako zinegotzia—, Ainara Ipiñazar —Igorreko zinegotzia—, Iratxe Lasa —Markina-Xemeingo alkatea—, Aitor Larrañaga —Azpeitiko zinegotzia—, Asier Mingo —Hernaniko zinegotzia—, Idoia Odriozola —Etxebarriako zinegotzia—, Irati Urberuaga —Aulestiko alkatea— eta Larraitz Alkorta —Asteasuko zinegotzia—.


Summary: Geoffray eta Santamaria, garaipena eta errekorra Gorbeia Suzien proban. Emakumezkoetan, frantziarrak jaitsieran hartu die aurre lehiakideei. Gizonezkoetan, Ezcarayko (Errioxa, Espainia) korrikalariak ondo eutsi dio gurutzera iristeko azken maldetan lortutako aldeari. Onditz Iturbe eta Markel Urigoitia izan dira lehen euskaldunak.

Azkarra, oso azkarra izan da aurtengo Gorbeia Suzien. Aurreko egunetako euriak ibilbidea zertxobait lokaztu arren, hegan egin dute korrikalariek Gorbeialdeko zidor, bide eta malkarretan, eta bi garaileek, Clementine Geoffray frantziarrak eta Alain Santamaria ezcaraytarrak (Errioxa, Espainia), hobetu egin dituzte orain arteko markak: Geoffrayk hiru ordu, 34 minutu eta 25 segundo behar izan ditu probaren 32 kilometroak eta 2.400 metroko desnibela osatzeko. Santamariak, bi ordu, 57 minutu eta zortzi segundoan geratu du kronoa helmugan.

Iris Pessey (bigarrena), Clementine Geoffrey irabazlea eta Anastasia Rubtsova (hirugarrena), helmugan. Gorbeia Suzien

Emakumezkoen lasterketa zirraragarria izan da. Iris Pessey frantziarra, Skyrunning World Series zirkuituko liderra eta iaz bigarren izan zen Onditz Iturbe igorretarra (Bizkaia) bizi-bizi abiatu dira lasterketaren lehen txanpan. Pessey bera igaro da aurrena Gorbeia tontorreko gurutzean, Anastasia Rubtsova errusiarra minutu bat eta 28 segundora, eta Onditz Iturbe minutu bat eta 47 segundora. Gailurrean, bi minutu eta 53 segundora igaro da Clementine Geoffrey.

Jaitsieran, ordea, goitik behera aldatu da proba. Clementine Geoffray denbora jaten joan da aurrekoei, eta azken kilometro ikusgarriak eginda bera helmugaratu da aurrena Zeanuriko plazan. Iris Pessey herrikidea izan da bigarren (3,35.50) minutu bat eta 25 segundora eta Anastasia Rubtsova hirugarren (3.39.55) irabazlearekiko bost minutu eta 30 segundora. Euskaldun onena Onditz Iturbe izan da, laugarren (3.43.06).

Santamaria, bikain

Gizonezkoetan ere su bizian abiatu dira lasterkariak. Lehen kilometroetan, Frederic Tranchand frantziarrak hartu du lasterketaren burua, erritmo ikaragarri bizian, baina uneoro hurbil izan du Alain Santamariaren arnasa, eta Gorbeiako gurutzera iristerako, Santamariak aurre hartu dio Tranchandi. Frantziarra hamasei segundora igaro da gailurretik, eta Antonio Martinez espainiarra, hiru minutu eta 15 segundora.

Gizonezkoen podiuma. Gorbeia Suzien

Beheranzkoan, ezcaraytarrak jakin du aldeari eusten, eta berak hautsi du helmugako zinta eta probaren errekorra (2.57.08) Zeanuriko plazan. Antonio Martinez Alacanteko (Espainia) korrikalaria izan da bigarren (2:58.04), 56 segundora eta Frederic Tranchand frantziarra hirugarren (2.58.30) irabazlearekiko minutu bat eta 33 segundora. Lehen euskalduna Markel Urigoitia (3.08.28) izan da; otxandiarra (Bizkaia) zortzigarren izan da Santamariarekiko 11 minutu eta 20 segundora.

Proba laburrean, 21K lasterketan, Andoni Uzkiano eta Aroa Calvo izan dira irabazleak.

Sailkapen guztiak kronoak.com webgunean.

SAILKAPENAK

SKYRACE EMAKUMEZKOAK 1. CLÉMENTINE GEOFFRAY 3:34:24 2. IRIS PESSEY 3:35:49 3.ANASTASIA RUBTSOVA 3:39:54

GIZONEZKOAK 1.ALAIN SANTAMARIA 2:57:08 2.ANTONIO MARTÍNEZ 2:58:04 3. FRÉDÉRIC TRANCHAND 2:58:30

21K EMAKUMEZKOAK 1. AROA CALVO 2:32:35 2. LEIRE URIBE 2:43:11 3. UXUE ZORRILLA 2:45:13

GIZONEZKOAK 1. ANDONI UZKIANO 2:10:46 2. BEN MOUNSEY 2:11:23 3. ENEKO GONZÁLEZ 2:14:49


Summary: Sortuk abagunea baliatu nahi du Madril plurinazionaltasunaren afera jorratzera bultzatzeko. VI. Nazio Konferentzia egin du alderdi independentistak Arrasaten. Azken ikasturteko balantzea eta aurrera begirako plan politikoa onartu dituzte.

Sortuk Arrasateko (Gipuzkoa) Uarkape frontoian egin du alderdiaren VI. Nazio Konferentzia, eta militanteek azken ikasturteko balantzea eta aurrera begirako plan politikoa onartu dituzte. Uztaileko bozen osteko testuinguruari so, Arkaitz Rodriguez idazkari nagusiak azaldu du ezker subiranistaren «erronka eta ardura» dela Espainian gobernu aurrerakoi bat ezartzea, baina nabarmendu du abagune hori baliatu behar dela Madrilek urratsak eman ditzan estatuaren plurinazionaltasuna aitortzeko bidean.

Atzera begirako errepasoan, Sortuk azken legealdiko «lorpenei» erreparatu die. Madrilgo politikagintzak izan du bere lekua balantze horretan, eta Sortuko buruak azaldu du azken legealdian «Espainiako bloke erreakzionarioa» gelditzea lortu dutela, eta ondorioz, baita emakumeei, LGTBI kolektiboari, langileei eta herriei kalte egingo liekeen «inboluzioa» etetea ere. Halere, Rodriguezek nabarmendu du hori ez dela nahikoa, eta «gobernu aurrerakoi bat» osatzean baino, «ezkerreko politikak» egitean jarri du fokua. Horien artean aipatu ditu presoei aplikatutako salbuespenezko espetxe politikarekin eta «neoliberalismoan oinarritutako politikekin» amaitzea, baita «78ko erregimenaren giltzarrapoa» haustea ere: «Euskal herritarren, katalanen eta galiziarren aspirazio zilegi eta demokratikoei modu demokratikoan aurre egitea».

EH Bilduk eta EH Baik eskuratutako hauteskunde emaitzak ere goratu ditu: «Iragan berri den hauteskunde zikloan, ezkertiar subiranistok inoizko emaitzarik onenak eskuratu ditugu Ipar eta Hego Euskal Herrian». Horiek hala, Rodriguezek uste du ezker subiranistak «esku-eskura» duela Euskal Herriko indar politiko nagusi bilakatzea.

Era berean, euskal presoei aplikatutako urruntze eta dispertsio politikaren amaiera txalotu du. «Euskal gizartearen gehiengoaren babesaren» emaitza dela nabarmendu du: «Estatuak boteretsuak dira, baina ez garaiezinak». Halere, ez du amaitutzat jo afera, eta preso, deportatu eta iheslaririk gabeko etorkizun bat lortu arte borrokan jarraitzeko deia egin du.

Burujabetza

Rodriguezek adierazi du ezinbestekoa dela egungo eredu sozioekonomikoa «errotik» aldatu eta «zibilizazio berri bat» osatzea, bizitza eta zaintza erdigunean jarriko dituena: «Kapitalismo patriarkala bizitza beraren iraunkortasuna kolokan jartzen ari delako». Horiek hala, Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluk eginiko adierazpenei erantzunez, Rodriguezek azaldu du eurak «sozialista erradikalak» direla, horrek adierazi nahi badu «bizitza duin bat» izateko eskubidearen, hezkuntzarako eta osasungintzarako sarbide unibertsalaren zein gizartea «despatriarkalizatzearen» alde egotea.

Horrek guztiak, baina, burujabetza ahalmen handiago bat eskatzen du, Sortuko idazkari nagusiaren esanetan: «Gaur ez dugun erabaki ahalmena». Erronka horri erantzuteko, Espainiako estatuak bizi duen «momentu historikoa» baliatu behar dela azaldu du. Egun Espainiako Kongresuan dagoen «gehiengo plurinazional eta aurrerakoiari» erreparatu dio, eta hortik atera daitekeen gobernuari urratsak egiteko eskatu: «Balizko gobernu aurrerakoi batek, erronka, ardura eta aukera historikoa ditu arazo espainiarrari soluzio demokratiko bat emateko. Arazo espainiarra, bere aniztasun nazionala aitortzeko eta demokratikoki kudeatzeko gai ez den estatu bat baita arazoa». Horiek hala, Rodriguezek nabarmendu du ezin dela «aurrerakoi» eta «ezkertiarra» izan euskal herritarren, katalanen eta galiziarren erabakitzeko eskubidea errespetatu gabe.

Era berean, eragile politiko, sindikal eta sozialen arteko «herri akordio zabal bat» osatzea ezinbestekotzat jo du Sortuk. «Egoera honek inoiz baino gehiago eskatzen baitu Madrilen aurrean herri gisa eta ahots bakar batekin aritzea», Rodriguezen esanetan.

Alderdi independentistak EH Bildu eta EH Bai zein gizarte mugimenduak indartzen jarraitzeko apustua ere berretsi du. Alde instituzionalari dagokionez, Rodriguezek azaldu du ezkerreko subiranismoa dela Euskal Herriak «parez pare dituen erronkei» erantzuteko «lidergo berri bat» eskaini dezakeena. Haren hitzetan, «esperantzaren blokea» osatzen dute koalizio horiek, eta horren ondorio da azken urteetan izan duten gorakada. Horiek hala, datorren urteko Eusko Legebiltzarrerako zein Europako Parlamenturako bozak jarri ditu jomugan.

Era berean, Sorturen erronketako bat izango da «langile mugimendua, mugimendu feminista, gazte mugimendua, mugimendu ekologista, euskalgintza, hezkuntza mugimendua edota pentsiodunen borroka indartzea eta sustatzea». Argudiatu du «bulkada sozial» hori gabe «hankamotz» geratuko litzatekeela nazio eraikuntzan, politika publikoetan zein klima eta zaintza alorretan aurrera egiteko balizko akordio bat. Horiek hala, hiru zita aipatu ditu datorren hilabeterako: Euskalgintzaren Kontseiluak azaroaren 4rako deitutako manifestazioa, azaroaren 30eko greba feminista, eta EH Bilduk azaroaren 18rako Bilbon deitutako manifestazio nazionala.


Summary: Osasuna erdizka gelditu da Sevillaren aurka. Atea hutsean uztea lortu du azken partidetako akatsen ondoren, baina antzu aritu da ate aurrean, eta puntu bakarra bildu du. Neurketa parekatua eta lehiatua izan da, eta bi taldeek izan dituzte aukera garbiak. Nafarrek irabazi gabe jarraitzen dute Sadarren.

Osasunak bi helburu zituen gaur Sevillaren kontra jokatu duen partidan: defentsako jarduna irmotu, eta bide horretatik, etxean denboraldiko lehen garaipena lortzea. Bada, erdizka gelditu da, atea hutsean utzi arren, ez delako gai izan eduki dituen gol aukera garbiak profitatu eta hiru puntu patrikaratzeko. Chimy abilaren oinetan izan ditu bi abagune garbienak, baina argentinarraren erremateek ez dute sareetarako bidea hartu. Gorritxoek neurketa berdindua jokatu dute Sevillaren aurka, erritmoz bizia baina joko aldetik distira handirik gabea. Bi taldeak txandaka oldartu dira, eta biek ere letagin kamutsak izan dituzte. Osasunak, bere txarrean, bukaera eman dio etxeko bolada txarrari, galduak baitzituen orain arte Sadarren jokaturiko partida guztiak. Haatik, gaur bildutako puntuak ez du ase.

Osasunak gogotsu ekin dio partidari, eta lehen minutuetan baloia Sevillaren zelaian erabili du batez ere. Ezker hegaletik aurrera egiten saiatu dira gorritxoak, baina Mojicaren akatsek ez diote jokoa behar bezala sakontzen utzi. Kontrol eta erdiraketa eskasak egin ditu kolonbiarrak. Dena den, minutuek aurrera joan ahala, Osasunaren jokalaririk arriskutsuena bilakatu da. Oso zorrotz aritu da, eta zehatz baloia areara bidaltzerakoan. Chimyri, adibidez, erdiraketa bikaina egin dio, baina argentinarrak, dena alde zuela, gora errematatu du.

Lehen zatian Osasunak izan duen aukerarik garbiena izan da hori. 40. minutuan izan da, atsedena jada ate joka zela. Beste aukera batzuk ere izan dituzte bi taldeek markagailuan aurrea hartzeko. Bi izan ditu Sevillak: Oliver Torresen saiakera urruna, Sergio Herrera pase bat mozteko atepetik atera eta gero, eta Lucas Ocamposen eskuinkada bat. Bi jaurtiketak oso gutxirengatik joan dira kanpora. Osasunaren aldetik, Torrok egin du lehen jaurtiketa. Gora joan zaio. Gero, Aimarrek area barruan jaurti du, jokaldi azkar eta zorrotz baten ondoren, baina Nemanja Gudeljekin egin du topo. Paseak nekez kateatu dituzte bi taldeek, baina lasai asko joan zitezkeen aldageletara gol bat eginda. Batez ere Osasuna, Chimyk azken txanpan izan duen aukerarekin.

Gorritxoen abagune on gehiago pilatu dituzte bigarren zatian. Torrok bi aukera on izan ditu hasi eta berehala, baina lehenik, kanpora jaurti du area barruan, eta gero, ez da ate aurrean errematatzeko gai izan, bakarrik zegoen arren. Aldi berean, Mojica urrutitik saiatu da, ezkerkada indartsu batekin, baina ez du asmatu baloia zutoin artera bideratzen. Gorritxoei fintasuna falta izan zaie azken metroetan, eta zorte apur bat ere bai. Izan ere, 62. minutuan zutoinera joan zaio Chimyri atezainaren gainetik loratutako jaurtiketa. Jokaldi ederra egin dute nafarrek eskuin hegaletik, paseak azkar lotuz, baina ezin izan diote ginga jarri.

Sevillako jokalariek ere behin baino gehiagotan eraman dituzte eskuak burura, huts egindako aukeren ondorioz. Kolpeak trukatuz aritu dira bi taldeak, eta kanpokoek min handia egin diote Osasunari eskuin hegaletik. Ocamposen presentzia geroz eta beldurgarriagoa izan da, eta gertu izan du gola, eskuinez egindako jaurtiketa neurtu batekin. Gorritxoek ez dute beren saretik baloirik jaso behar izan, baina era berean, ezin izan dute aurkariaren atea zulatu. Hori horrela, etxeko lehen garaipenak itxaron egin beharko du.


Summary: Hirugarren urtez jarraian, Izeta VI.ak jantzi du Euskal Pentatloi Sariaren txapela. Ez da sorpresarik izan VI. Euskal Pentatloi Sariaren finalean, eta Andoni Iruretagoiena Izeta VI.a aiarrak jantzi du txapela; emazteari eta semeari eskaini die garaipena. Xabat Olaizola zarauztarra sailkatu da bigarren, eta Xabier Zaldua hirugarren. Aritz Irazabal izan da laugarrena, Ioritz Gisasola bosgarrena, eta Julen Kañamares seigarrena.

VI. Euskal Pentatloi Sariaren finala jokatu zuten atzo, larunbata, Azpeitiko (Gipuzkoa) zezen plazan. Ez zen sorpresarik izan, eta Andoni Iruretagoiena Izeta VI.a aiarrak jantzi zuen txapela, hirugarren urtez jarraian. Lorpen handia eskuratu izanagatik, Izeta VI.ak ez zuen lortu bere iazko marka hobetzea; 31 minutu eta 55 segundo behar izan zituen lanak bukatzeko. Probaren amaieran aipatu zuen aste gogorra izan dela harentzat –aita izan berri da–, eta akats batzuk ere egin zituela atzoko kirol proban. Dena den, pozarren agertu zen txapela jantzita, eta emazteari eta semeari eskaini zien garaipena.

Xabat Olaizola zarauztarra izan zen egin beharrekoak amaitzen bigarrena. Harri jasotzen eta giza proban nagusitasunez aritu zen, eta hura izan aizkorako lanari ekiten lehena. Dena den, Izeta VI.ak aizkoran aurrea hartu zion, eta ordutik aurrera, aiarra izan zen nagusi proba guztian. Lehen aldiz parte hartu du Olaizolak pentatloi sariketan, eta abilezia ikaragarria duela erakutsi zuen atzo. Gainera, afizio izugarria eraman zuen Azpeitiko plazara, eta animoak eta oihuak entzun zituen lanak egiten ari zen denbora guztian.

Ikusi gehiago: Argazki galeria, Urola Kostako Hitzan

Bigarren txandan aritu ziren hiru kirolariek osatu zuten podiuma; Xabier Zaldua zumarragarra izan zen hirugarren sailkatua. Hark hiru txapel ditu jantziak Euskal Pentatloi Sarian, eta orain Izeta VI.ak berdindu du txapeletan. Jakiteko dago ea datorren urtean berdinketa hausteko erronkari helduko ote dion Zalduak. Hura izan zen atzoko probako helduena, eta aipatu izan du pentatloia uzteko garaia heltzen ari zaiola.

Lehen txandan, Aritz Irazabal izan zen nagusi, alde handiz. Oso ondo aritu zen ugaoarra, eta iazko pentatloian baino bost minutu lehenago ekin zion atzo korrikako probari. Zalduak hamabost segundoren aldea baino ez zion atera laugarren sailkatuari.

Ioritz Gisasola Zelai IV.a mallabtiarra izan zen lanak amaitzen bosgarrena, 39 minutuko eta 57 segundoko denborarekin, eta Julen Kañamares arostegiarra sailkatu zen seigarren –41.49–.

Honako hauek izan ziren kirolariek finalean egin zituzten lanak: ehun kiloko bolari 25 altxaldi eman behar izan zizkieten; giza proban, 400 kiloko harriarekin bi plaza osatu; aizkoran, hiru kana-erdiko ebaki; 50 kiloko txingekin, sei plaza egin; eta korrika, hiru kilometro osatu –zezen plazari 30 buelta–. Sufritu arren, erakustaldia eman zuten atzo kirolari guztiek, eta giro izugarria sortu zen Azpeitiko zezen plazan.

Aurten, izan da berrikuntzarik: ez da emakumeen Euskal Pentatloi Saririk jokatu. «Pena handia» agertu zuten hori dela-eta antolatzaileek. Ez ziren emakume nahikoa elkartu haien sariketa egin ahal izateko, eta datorren urtean proba hori berreskuratuko den esperantza dute antolatzaileek.

Sailkapena:

1. Andoni Iruretagoiena Izeta VI.a: 31:55

2. Xabat Olaizola: 34.05

3. Xabier Zaldua: 35.20

4. Aritz Irazabal: 35.35

5. Ioritz Gisasola: 39.57

6. Julen Kañamares: 41.49


Summary: Beste gol festa bat eta beste garaipen bat Realarentzat. Txuri-urdinak 1-2 galtzen heldu dira atsedenaldira, baina markagailua irauli dute bigarren zatian. Kubo, Brais Mendez eta Oiartzabal izan dira golegileak; azken hori bi bider.

Realak Anoetan jokatu dituen ligako azken bi neurketetan bederatzi gol sartu ditu, eta sei jaso. Imanol Alguacilen taldeak markagailu motzetara ohituak zeuzkan zaleak, baina joera aldatu egin dela dirudi. Garrantzitsuena, ordea, puntuak dira, eta bi neurketa horiek irabazi egin dituzte txuri-urdinek: Granadaren aurka 5-3, eta gaur, Getaferen aurka, 4-3.

Gogotik lan egin behar izan dute donostiarrek. Espero zen moduan, hamaikakoan aldaketak egin ditu prestatzaileak. Defentsan Aihen Muñoz sartu da Tierneyren lekuan; zelai erdian Urko eta Turrientes zelairatu dira Zubimendiren eta Merinoren ordez; eta aurrealdean Umar Sadiq lehen aldiz sartu da hamaikakoan, Oiartzabalen tokian. Gainontzekoak Real Madrilen eta Inter Milanen aurka jokatu zuten berberak izan dira.

Arratsaldea bikain hasi da. Brais Mendezek baloi bat lapurtu du zelai erdian, izkin egin dio Getafeko jokalari bati, Kubori eman dio pasea, eta hark, lehenengoan, sareetara bidali du baloia. Kontua ez da, ordea, nola hasten den, nola amaitzen den baizik. Eta, egiari zor, lehen zatian Getafek Realak bezain ondo edo hobeto jokatu du.

Txuri-urdinek ez dute ia gol aukerarik sortu. Madrildarrek ere ez asko, baina bi gol sartzeko adina bai. Lehenengoa Aleñak sartu du, buruz, Getafen Realak utzita ari den Diego Ricoren erdiraketa bat baliatuta. Bigarrena, luzapenean, penaltiz, Borja Mayoralek. Bigarren zatiak itxura txarra zuen Realarentzat.

Aldaketak, gakoa

Izan ere, hasi, ez da bereziki ondo hasi bigarren zatia. Gainera, gauza jakina da Jose Bordalas entrenatzailearen taldeak gogorrak direla, baita azpijokoetan trebeak ere; ez da gustagarria markagailuan atzetik izanda haien aurka jokatzea. Alguacilek Zubimendi, Merino eta Oiartzabal zelairatu ditu 58. minutuan, eta hor aldatu dira kontuak.

Baloiaren jabe egin da Reala, eta 60. minutuan Mitrovicek penaltia egin dio Brais Mendezi. Oiartzabalek sartu du, David Soria atezainak intentzioak asmatu dizkion arren. Bost minutu geroago, alboko sake bat urruntzen ez du asmatu atezainak, eta akatsa baliatu du Mendezek berak gola sartzeko. 66. minutua zen, eta berriz ere aurretik zen Reala.

Minutu onak jokatu ditu etxeko taldeak, nagusitasun irudia emanez. Mendezek, partidako jokalari onenak, beste pase bikain bat bidali du areara 88. minutuan, Merinok Oiartzabali utzi dio, eta eibartarrak bere bigarren gola sartu du. Norgehiagoka amaitutzat jo zitekeela zirudien, baina Latasak 91.ean sartutako burukadak eman die emozioa azken minutuei.

Azkenean, borrokatutako hiru puntu Realarentzat. Bederatzi punturekin, sailkapen nagusian behin-behinean seigarren dira txuri-urdinak. Asteazkenean Valentzian jokatuko dute (21:30, Movistar).

Reala: Remiro; Traore, Zubeldia (Pacheco, 83'), Le Normand, Aihen; Urko (Zubimendi, 58'), Turrientes (Merino, 58'), Brais Mendez; Kubo, Barrenetxea (Ali Cho, 69') eta Sadiq (Oiartzabal, 58').

Getafe: Soria; Suarez, Mitrovic, Alderete, Diego Rico; Maksimovic, Djene (Greewood, 68'), Aleña (Choco Lozano, 78'), Carmona (Arambarri, 68'), Mata (Oscar, 78') eta Mayoral (Latasa, 45').


Summary: Ortuzar: «EAJk entzun du herritarrek azken hilabeteotan esan diotena». Alderdi Eguna ospatu du EAJk Forondan. EBBko presidenteak «zentraltasuna» aldarrikatu du, eta esan du beste alderdi eta eragileekin elkarlanean aritzeko prest dagoela.

EAJrentzat «garai konplexu batean» heldu da gaur ospatu duten 47. Alderdi Eguna. Hala aitortu du Andoni Ortuzarrek, EBB Euzkadi Buru Batzarreko presidenteak. «Entzun dugu herritarrek azken hilabeteotan esan digutena, zentzu batean eta bestean. Ehun zatiak berriz jostea dagokigu orain, batzuengan eta besteengan berriz ere ilusioa piztea», esan du. Eguraldi onak lagunduta, milaka lagun elkartu dira Forondan (Araba), Batzen gaituen eguna lelopean egin duten egunean.

Ortuzarrek EAJ indartsu bat aldarrikatu du, «Euskadik autogobernurako eta aurrerabiderako bidetik jarrai dezan». «Benetako autogobernua eta benetako aurrerabidea, oposiziotik erraz hitzematen baita», kritikatu du beste alderdi batzuen jarrera. Jeltzaleen «zentraltasuna» aldarrikatu du, eta beste alderdi eta eragileekin elkarlanean aritzeko prest dagoela esan ere bai, «kontsentsuaren eta akordioen bidetik».

Ohikoa duen tonuan jardun du Ortuzarrek: «Hemen dago EAJren eskua, denekin hitz egiteko prest, Euskadik bizi duen une honi berme osoz hel diezaiogun. Eskua luzatzen diegu bereziki greba eta protesta adierazteko bide bakartzat jo dutenei. Konponbidea ez da grebatik etorriko: konponbidea elkarrizketatik eta akordiotik iritsiko da. Eser gaitezen lehenbailehen».

Espainiako Gobernuaren osaketari dagokionez, azpimarratu du hura baliatu nahi dutela lurralde ereduaren inguruko eztabaida mahai gainean jartzeko. Azkenik, alderdikideei zuzendu zaie: «Gure batzokien erosotasunetik ateratzeko garaia da, errealitate berrietara eta erreferente berrietara irekitzekoa, aldaketa sozialak egon direnean egin dugun bezala».

Urkullu eta Guindeo

Oholtzara igo diren beste bi alderdikideak Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakaria eta Amaiur Guindeo EGIko kidea izan dira. Urkullu EAJren balioen inguruan jardun da. Hiru puntu aipatu ditu: «pertsonaren zentraltasuna, oparotasuna partekatzea, eta gizarte kohesioa». Lehendakariaren arabera, hori «auzolana» aipatuta laburbildu daiteke.

Guindeok, bestalde, azpimarratu du EAJk gazteen erronkei aurre egingo diela: «Besteak beste, lan merkatuan baldintza duinekin sartzeari, langabezia tasa handiari, etxebizitza erosteko aukera eskasiari, berdintasunari, kalitatezko enpleguari edo klimaren krisiari».


Summary: Hollywoodeko gidoilariak aurreakordio batera iritsi dira. Akordioa onartzen duten ala ez erabakitzeko bozketa eginen dute bihar, eta 11.500 gidoilarik bozkatuko dute. Bitartean, WGA sindikatuak adierazi du inor ezin dela lanera itzuli. Aktoreak greban daude oraindik ere.

Hollywoodeko gidoilarien sindikatuak eta estudioak behin-behineko akordio batera iritsi dira bart. Hala, amaiera emanen diote AEB Ameriketako Estatu Batuetako zinema eta telebista gelditu dituen ia bost hilabeteko grebari. Bost egun iraun dituzte negoziazioek, eta hitzarmen kolektibo berri baten oinarriak zehaztu dituzte bertan. «Harrotasun handiz esan dezakegu akordio hau ezohikoa dela, irabazi garrantzitsuak eta babesak dituela idazle guztientzat», adierazi du WGA Writers Guild of America sindikatuak ohar bidez. Aktoreak greban daude oraindik ere.

Joan den asteazkenean hasi zituzten negoziazioak, bi aldeek arazoari konponbidea eman nahi ziotelako. Lau estudiotako buru nagusiak egon ziren bilkuretan: Bob Iger, Disney taldekoa; David Zaslav, Warner Bros taldekoa; Ted Sarandos, Netflixetik; eta Donna Langley, NBCUniversal taldekoa. Korporazioek adierazi zuten eskuartean zuten eskaintza «hoberena eta azkena» zela. Gavin Newsom Kaliforniako gobernadorea ere negoziazio mahaian egon zen, inor altxatzen ez zela ziurtatzeko.

Lortu duten akordioa ez denez behin betikoa, WGA sindikatuak adierazi du oraindik ezin direla lanera itzuli. Bihar eginen den bozketan akordioa onartuko balitz, ordea, greba bertan behera geldituko litzateke —11.500 lagunek parte hartuko dute—. Dena den, Los Angeles eta New York hirietako estudioen aurrean egiten dituzten protestak bertan behera gelditu dira dagoeneko.

Aurrerapausoak

Akordio berriari esker, gidoilariek urte luzez egindako eskaerak lortuko dituzte. Adibidez, gidoilariek behin eta berriz adierazi dute estudioek mini rooms izenekoak gehiegi erabiltzen zituztela. Idazle talde txikiak dira, eta denbora gutxiagoan eduki gehiago sortzeko erabiltzen dira. Funtsean, lana «prekario» egiten zutela diote. Akordio berriak, baina, zehazten du zein den telesail bat idazteko gutxieneko pertsona kopurua.

Gidoilarien bertze eskaeretako bat zen irabaziek online plataformetako emisioekin bat egitea. Izan ere, idazleek, produktoreek eta aktoreek telesail arrakastatsu bat egiteagatik apenas jasotzen zuten dirurik. Hala, estudioek onartu dute ordainketak handiagoak izateko formula aldatzea, audientziaren arabera.


Summary: Espagnac, Brisson eta St Pe izanen dira Frantziako Senatuan. Atzo iragan ziren Frantziako Senaturako bozak Ipar Euskal Herrian. Orain arteko hiru senatariak karguan atxikitzearen alde egin zuten hautetsiek.

Ez da aldaketarik izanen. Senatari eserlekua atxiki dute Frederique Espagnac sozialistak, Max Brisson errepublikanoak eta Denise St Pe Modemekoak. Atzo iragan ziren Frantziako Senaturako bozak Pauen (Okzitania), eta Pirinio Atlantikoetako Departamenduan bozka zezaketen hautetsiek jarraitutasunaren aldeko apustua egin zuten. Duela sei urte bezala, Espagnacek bildu zuen babes gehien, 608 botorekin; ondoren iritsi zen Brisson, 553 botorekin; eta St Pek hirugarren lekua hartu zuen, 363 botorekin.

348 senatari daude Frantziako Senatuan, eta hiru urtean behin ganberaren erdia aldatzen da; sei urteko agintaldia izaten du senatari bakoitzak. Hauteskunde bereziak dira, ez baitute herritarrek bozkatzen. Hautesbarrutiari lotuak diren erakundeetako hautetsiak dira hautesleak, hau da, diputatu eta senatariak, eskualdeko eta departamenduko kontseiluetako hautetsiak eta herriko etxeetan ordezkari gisa izendatutako hautetsiak —herriaren tamainaren arabera aldatzen da Senatuan bozkatzeko aukera duten ordezkarien kopurua—; horiek guziak hautesle handi izendatuak dira. Pirinio Atlantikoetako departamenduko hautesbarrutian 1.879 hautesle handi dira.

2017ko boto kopuru berarekin gailendu zen senatari sozialista atzo arratsaldean, eta hirugarren mandatua abiatuko du. Hainbat gaitan izan duen oposizioarekin esplikatu zuen bere garaipena France Bleu Pays Basque irratian, hala nola Frantziako Gobernuaren erretreta erreforma edo «tokiko erakundeei» buruzko bozkak: «Ezin dugu erran herriko etxe indartsuak nahi ditugula, eta horientzako laguntzak murriztu. Aldi oro kontra agertu naiz», esplikatu zuen.

Lurralde antolaketari heltzea izanen da lehentasuna, baina baita Euskal Herriko eta Biarnoko aldiriko trenei ere —aspaldiko eskaera da Ipar Euskal Herrian Donostia eta Baiona lotuko lituzkeen tren zerbitzu bat ezartzea—. Ingurumen gaiak, laborantza, garapen ekonomikoa eta etxebizitza gaiak ere azpimarratu zituen. Euskararen aldeko hizkuntza politika ez zuen aipatu.

Errepublikanoetako hautagaiak duela sei urte baino berrehun boto gehiago eskuratu zituen. «Hautetsien aurrean mesfidatia den estatu baten jarrera hautetsontzietan nabaritu daiteke. Frantsesen botoa kontuan hartzeari uko eginez, [Frantziako] Errepublikako presidentea bere burua bakartzeko prozesuan dago; hautetsien erreakzioan ikus daiteke hori. Ez dut krisirik nahi, ez dut hauteskundeetara itzul gaitezen nahi; herrialdea gobernatu behar da». Frantziako Senatuan Errepublikanoek duten gehiengoa kontuan hartzeko eskatu zuen.

Hirugarren eserlekua kolokan

Hirugarren senatariaren eserlekua izan zen atzo suspensea eragin zuen elementu bakarrenetakoa. Duela sei urte baino 46 boto gutxiago eskuratu zituen St Pek, eta ez zituen bereganatu 2017an zentro eskuineko beste zerrendak eskuratu zituen 119 botoak. Espagnacen zerrenda bigarren eserleku bat eramatekotan egon zen, baina, azkenean, 30 botoren aldeagatik Modemekoarentzat izan zen.

Bederatzi zerrenda aurkeztu dira aurten Pirinio Atlantikoetako hautesbarrutian. Honela gelditu ziren gainerako hautagaitzak: Julien Brunel (EELV) 98 boto, Anne Saouter (PCF) 47 boto, Marc Gairin (Reconquete) 42 boto, François Verriere (RN) 38 boto, Michel Lamarque (etiketarik gabe, zentro eskuina) 28 boto, Sandra Pereira (LFI) 21 boto.


Summary: Bildarratzek berretsi du eskola garraioaren adjudikazioan ez dela egon «interes gatazkarik». Agerraldia eskatu du Eusko Legebiltzarreko Hezkuntza Batzordean azalpenak emateko.

Jokin Bildarratz Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburuak Radio Euskadin baieztatu duenez, Eusko Legebiltzarreko Hezkuntza Batzordean azalpenak emateko agerraldia eskatu du, eskola garraioaren adjudikazio prozesuan «interes gatazkarik» ez dela egon defendatzeko. Joan den ostiralean Vocento taldeko egunkariek argitaratutako informazioek sortutako zalapartarekin «harrituta» azaldu da Bildarratz, eta ukatu egin du Gipuzkoako eskola garraioaren adjudikazio prozesuan irregulartasunik egon denik. Hezkuntza Sailak modu irregularrean jokatu izana ezeztatzeko, hainbat datu eman ditu Bildarratzek. Alde batetik, esplikatu du Joanes Labaienen enpresak eskainitako garraio ibilbide guztien «% 3,2» baino ez zituela jaso –467 guztira–, eta, gainera, hamabost ibilbideetatik hamabi hutsik zeudela, enpresa bakar bat ere ez zelako aurkeztu. Halaber, azpimarratu du adjudikazio horiek Hezkuntza Sailari atxikita ez dagoen Kontratazio Mahai Orokor batean ebazten direla, eta horko erabakiak «parametro erabat teknikoekin» hartzen direla.

Azaldu duenez, adjudikazio prozesua egin ondotik Hezkuntza Sailak Cuatrecasas abokatu bulegoa kontratatu zuen, hutsik geratu ziren ibilbideetako aferan laguntza juridikoa emateko. Labaienek egin zituen abokatu lanak auzi horretan – abokatu bulego horretako ordezkaria ere badelako, garraio enpresa bateko administrazio kontseilariaz gain–. Beraz, Labaienek lizitazio prozesua amaitu zenean hartu zuen parte, Bildarratzek azaldu duenez. Bildarratzek argudio horiekin erakutsi nahi izan du ez zela inolako irregulartasunik egon garraioaren adjudikazio prozesuan. Gainera, adierazi du Labaieni berari galdetu ziola bateraezintasun arazorik ote zuen aferan, eta hark ukatu egin zuela.


Summary: Jaurlaritzak hamarren bat igo du hazkunde iragarpena, %1,7raino. Aurten 13.000 lanpostu sortzea espero du, eta beste 16.000 datorren urtean.

Joan den astean kaleratu zituen Eustatek urteko bigarren hiruhilekoari buruzko kontu ekonomikoak, eta industriaren pattalaldiaren ondorioz hazkundea moteldu zela egiaztatu zuen. Eusko Jaurlaritzak, baina, irakurketa positiboa egin du orduko datu horri buruz, ekonomia «uste baino dinamikoago» portatu zela iritzita. Ondorioz, 2023rako hazkunde iragarpena hamarren bat igo du, ekainean iragarritako %1,6tik orain dioen %1,7raino.

Datorren urtera begira, ez du aldaketarik egin Eusko Jaurlaritzako Ekonomia Sailak: BPGa %2,1 haziko dela uste du.

Pedro Azpiazuren taldeak uste du jarduera ekonomikoa hazi egin dela amaitzear dagoen hiruhilekoan, baina gero berriro motelduko dela urtearen amaieran. 2024 hasieratik aurrera, berriro hazkunde erritmoa bizituko du: %1,5 lehen hiruhilekoan, %1,7 bigarrenean, %2,3 hirugarrenean eta %2,9 laugarrenean.

Jaurlaritzak nabarmendu duenez, Eustaten azken berrikuspenak erakusten du Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ekonomiak 2022ko bigarren hiruhilekoan berreskuratu zuela pandemiaren aurreko maila, eta gaur egun hori baino bi puntu handiagoa dela.

Azken hiruhilekoetan industriak moteltzera egin duela aitortu du Azpiazuk, eta Europako beste herrialdeetan gertatzen ari den fenomenoa dela oroitarazi du. Azken hiruhilekoan uzkurtu egin zen (-%0,5), baina Jaurlaritzak ez du espero egoera hori asko luzatzerik. 2023 osorako %1,2ko hazkundea aurreikusi dio sektore horri, eta %1,5ekoa datorren urtean.

Egoera nahiko egonkorra izango da zerbitzuetan, %2ko eta %2,2ko hazkundearekin aurten eta datorren urtean.

Langabezia tasa, %7ra

Hazkunde hori nahikoa izango da enplegua sortzeko: 13.000 lanpostu aurten, eta beste 16.000 datorren urtean. Horrenbestez, langabezia tasak jaisten jarraituko du: batez beste %7,7koa izango da 2023an, eta %7ra jaitsiko da datorren urtean. Are gehiago, 2024ko hirugarren hiruhilekoan %6,5eko tasa baizik ez du espero, txikiena 2008az geroztik.

Lan merkatua ez ezik, prezioen igoera ere kezka handia izan da azken bi urteetan euskal herritarrentzat. Bada, problema hori arindu egingo dela uste du Azpiazuk, 2024an %2ra iritsi daiteke eta —hori da Europako Banku Zentralak egokitzat jotzen duen kopurua—.


Summary: Ertzainen mobilizazio batek trafikoa moteldu du Bilbo inguruan. Ertzainak Borrokan plataformak egindako protestak ez du aparteko auto ilararik sortu.

Ertzainak Borrokan plataformak kalera jo du berriro, eta auto karabana bat egin du Bilboko inguruetan ertzainen lan aldarrikapenen alde. Oraingoan, plataformak Euspel sindikatuko atxikimendua izan du. Protestak trafikoa moteldu du A-8 autobidean eta Bilboko sarreretan, baina ez du aparteko auto ilararik sortu.

07:30ean abiatu dira karabanan parte hartu duten autoak Basauritik eta Sestaotik, eta Bilbo inguruan ibili dira. Protesta Barakaldon amaitu da; han, ertzainek batzarra egin dute, egoeraren berri emateko.

Ertzainak Borrokan plataformaren arabera, ertzainek «arazo larriak» dituzte: ez dute agente nahikorik, materialen gabezia ere handia da, eta Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak ez ditu aintzat hartzen. Plataforma joan den maiatzean abiatu zen, eta orain arte sindikatuetatik kanpo antolatu ditu ekintzak, behin baino gehiagotan Ertzaintzaren sindikatuen jarduera baldintzatzea lortu duen arren.


Summary: Baionako bestak «modu sakonean birpentsatzeko» eskatu dute hainbat herritarrek. Izen bilketa bat abiatu dute sarean, Baionako Herriko Etxeari eskatzeko galdeketa bat abiatu dezala herritarren artean. «Gure besten bilana latzegia da, eta ezin dugu gehiago onartu».

«Gehiegi dira baionarrok gure herriko bestetan jasan behar ditugun eta beldurtzen gaituzten gertakariak: erailketa, heriotzak, bortxaketak, sexu erasoak, ziztadak, liskarrak, jendetzaren mugimenduak, irainak, kaka eta pixa karrika bazter guzietan... Gure besten bilana latzegia da, eta ezin dugu gehiago onartu». Honela dio Change-org plataforman abiatu duten izen bilketa aurkezteko testuak. Baionako bestak «modu sakonean birpentsatzeko» herritarren galdeketa bat abiatu dezala eskatu diote herriko etxeari.

«Herritar anitz gira gure herriko bestetan aldaketa sakon eta berehalakoa nahi dugunak», adierazi dute. Izan ere, izen bilketa abiatu dutenen iritziz, ez dira soilik «xehetasun batzuk» aldatu behar: «Heldu da bestak modu sakonean birpentsatzeko tenorea, 2024an bertan neurri eta dispositibo ausartak plantan ezarriz». Aurten iragan diren Baionako bestetan lau bortxaketa salatu dira, gizon bat hil dute kolpeka, eta mutil bat hila aurkitu dute haren etxean.

Gogoeta horretan, Baionako hiritar guzien parte hartzea beharrezkoa dela azpimarratu dute deitzaileek, besta ofizialen antolaketa bere gain hartzen duen herriko etxeko batzordera mugatu gabe. «Herri galdeketa horrek festen alderdi guztiak barnebildu beharko lituzke; besteak beste, segurtasuna, higienea, jendetza, datak, ordutegiak, prezioak, programazioa, prebentzioa, euskararen lekua, biztanleen eta egitura pribatuen parte-hartzea, komunikazioa, garraioa, aparkatzea, edota soinuztatzea», azpimarratu dute.


Summary: Osasun sistema publikoaren alde mobilizatzera deitu dute azaroaren 11rako. Osasun sistema publikoa helburu duten herri plataformek deitu dute manifestazioetara, eta Bilbon, Donostian eta Gasteizen izango dira. Pribatizazioaren eta osasungintza publikoaren «eraistearen» aurka antolatu dituzte protestak.

Osasun sistema publikoaren aldeko aldarriak ez du etenik. Osasungintza publikoaren aldeko herri plataformak biltzen dituen OPA koordinakundeak manifestazioetara deitu du azaroaren 11rako Bilbon, Donostian eta Gasteizen. Osakidetza «pribatizatzeko» asmoen aurka mobilizatzera deitu dituzte herritarrak. OPA koordinakundearen ustez, mobilizazioa da «tresnarik eraginkorrena» osasun sistema publikoaren «eraistea» gelditzeko.

Osasungintza publikoaren aldeko herri plataformek topaketa egin zuten larunbatean Araian (Araba) osasun publikoaren egoera aztertzeko, eta han egindako gogoetaren ostean erabaki zuten mobilizazioetara deitzea. Topaketa horretan, herri plataformek kezka agertu zuten Osakidetzako eta Osasunbideako itxaron zerrendak murrizteko Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak pazienteak sare pribatura bideratzeko hartutako erabakiekin. Eusko Jaurlaritzari egotzi diote osasun publikoaren alde egindako eskaera sozialaren aurrean emandako erantzuna izatea «osasun publikoa ahultzen eta desegiten jarraitzea», eta, aldi berean, sare pribatua «gizentzea»: «Negozio biribila ateratzen zaie: itxaron zerrenden kopuruak klinika pribatuetara desbideratuz apaintzen dituzten bitartean, egiturazko arazoak konpondu gabe jarraitzen du». Herri plataformen ustez, itxaron zerrenden arazoa pandemiaren ondorio direla esatea «gezurra» da. «Osasun publikoa eraistea lehenagotik dator. Osasun sistema publikoaren eta pribatizatzeko politikaren desegite programatuaren ondorio zuzena da», ohartarazi dute. Azpimarratu dutenez, herritarrak ez dira «ergelak», eta gobernuaren «manipulazioaz» ohartu dira, are gehiago murrizketen eta pribatizazioaren ondorioak euren azaletan pairatzen dituztenean: «Hala nola itxaron zerrendak, etengabeko arreta guneen itxierak, osasun zentroetako arreta ordutegien murrizketak, aurrez aurreko arreta lortzeko zailtasunak, lehen mailako arretaren eta ospitaleetako larrialdien kolapsoa...».

Osakidetzak «%100ean publikoa» behar duela aldarrikatzeko eta Eusko Jaurlaritzaren «manipulazio estrategiari» erantzun sozial «irmoa» emateko garaia dela uste dute. Mobilizazioen bidez aldarrikatu nahi dute osasun eredu publiko «parte hartzailea» eta «gardena», eta eskatu nahi dute osasungintzan egindako «murrizketa guztiak» bertan behera uzteko eta euskal herritarren eskaerei egokitutako «egiturazko aldaketak» egiteko.


Summary: Euskara ingurune digitalean sustatzeko ziztada jaso du EHUko Hitz Zentroak. Eusko Jaurlaritzak 1,68 milioi euro eman dizkio zentroari teknologia berriak iker ditzan, euskararen presentzia areagotzeko errealitate digitalean eta adimen artifiziala eskaintzen ari den abagunea gal ez dadin.

Adimen artifizialari esker lor daiteke hiztun edo testu batean euskararen gaitasun maila era automatikoan antzematea; edota euskarazko ahots pertsonalizatuen teknologia adimen urrikoengana iristaraztea. Ez hori bakarrik: ahots espontanearen transkripzioa egiteko teknologia garatu daiteke; eta euskara elkarrizketa sistema ahaltsuenen pare jarri ere, esaterako. Ez dira erronka apalak, baina EHUko Informatika Fakultateko Hitz Zentroak aurre egin nahi die lan horiei, «euskara ingurune digitalean areagotzeko». Aurrerantzean, zentro horretan aritzen dira 70 ikerlariek --informatikari, hizkuntzalari eta ingeniariak-- Eusko Jaurlaritzak zentroari eman dion 1,68 milioi euroko diru laguntzaren babesa izango dute beren zereginean jarraitzeko.

Ziztada horrek izango du bigarren helburu bat, gainera: Hitz Zentroak CLARIAH-EUS sarea sortu du, Europako CLARIN eta DARIAH azpiegitura zientifikoetan erkatuta, eta hura bultzatu nahi dute. Azpiegitura horietako 137 ikertzailek eta euskara ikertzen ari diren 11 taldek eta erakundek babestu dute CLARIAH-EUS sarea, besteak beste humanitate, arte eta zientzia sozialetan ikerketa sustatzeko eta elkarrekin partetatzeko datu zein tresna digitalen erabilera.

Eskara batua eta Mitxelena

Jaurlaritzako Kultura eta Hizkutza politikako sailburu Bingen Zupiriak eta EHUko errektore Eva Ferreirak bisita egin diote gaur Hitz Zentroko ikerlariei, haien buru Eneko Agirre zuzendaria izan dela. Zupiriak esan du «eremu digitalean hizkuntza hegemonikoak» direla «jaun eta jabe», batez ere ingelesa, eta «beharrezkoa» dela euskarak ere «bere tokia» hartzea alor horretan: «Bestela beste hizkuntza batzuek hartuko dute espazio hori». Zupiriak erantsi du «ezinbestekoa» dela hizkuntza teknologia lantzea, eta «trakzio lana» egin nahi duela Jaurlaritzak helburu horren alde. Sailburuak adimen artifizlalak sortutako bere ahots pertsonalizatuaren lagin bat entzuteko aukera ere izan du Hitz Zentroan.

Bestalde, Eva Ferreira EHUko errektoreak uste du «benetako iraultza teknologikoa» bizi dugula. «Errealitate materialari errealitate birtuala gehitu zaio, eta gaur egun jada, ez dago bizirik iraungo duen giza errealitaterik mundu digitalean korrespondentzia egokirik ez badu», azaldu du. Eta horrek ondorio «argi bat» duela erantsi du: «Euskarak hor egon behar du, eta indartsu, baliabide egokiekin». Ferreirak gogoratu du 1970ko hamarkadan euskara estandar bat egiten hasi zirela hizkuntzalariak eta Koldo Mitxelenak oso argi esan zuela batasunik gabe euskarak ez zuela gerorik izango; batasunarekin ere biziraupena ez zegoela bermatua argitu zuen Mitxelenak, baina batasunik gabe segurua zela euskararen galera. Bada, egun euskarak alor digitalean behar duen presentziarekin alderatu du ideia hori Ferreirak.

Testu eta ahotsen datu bilketa masiboa

Izan ere, egungo eta etorkizuneko teknologiek testuzko eta ahozko datu-masa erraldoiak eskatzen dituzte hizkuntza bakoitzeko, eta, aldiz, euskarak eskaini ahal dituen datuak ez dira nahikoak, teknologia horiei etekina ateratzeko, eta gailu horiek behar adina kalitatea eskaintzeko. Hor dago Hitz Zentroaren benetako erronka, zentroko zuzendari Eneko Agirrek esplikatu duenez: «Egungo teknologiak hiztun askoko hizkuntzetan oso ondo aritzen dira, baina hiztun gutxiagokoetan kalitate eskasa ematen dute. Gure ikerketa batek erakutsi du egun dagoen euskarazko testu-masarekin ezin direla elkarrizketa-sistemen motore diren hizkuntza eredu ahatsuenak euskaraz entrenatu, eta ahotsarekin ere berdin gertatzen da». Horregatik, Hitz Zentroan eredu berriak eraikitzeko metodoak ikertzen ari dira, eta horren osagarri gisa, testuzko eta ahozko datu-masak biltzen ari dira.

Agirrek esan du eraikitzen dituzten eredu eta algoritmo guztiak inguruko zentro teknologiko eta enpresekin «era librean» partekatuko dituela EHUk, betiere euskararen presentzia handitzeko alor digitalean. Eta azken mezu bat ere helarazi dio euskalgintzari: «Euskarazko hizkuntza teknologia propioa eta kalitatezkoa nahi badugu, testu eta ahotsen datu bilketa masiboa abiatu beharra dago, eta erakunde publiko nahiz pribatuen eskuzabalatasuna gako izango da horretan».


Summary: Europako Auzitegiak ebatzi du Frantziak legez kanpo kanporatzen dituela migratzaileak mugan. Europako Batasuneko Justizia Auzitegiaren arabera, etorkinek eskubidea dute «beren baitarik Frantziatik ateratzeko», eta, beraz, Frantziako Poliziak egiten dituen kanporatzeak ez dira legezkoak. Printzipioz, auzitegi horren erabakia bete behar du Frantziak, baina Barne Ministerioak errana du ez dituela kenduko kontrol horiek.

Irailaren 21ean emandako ebazpen batean, Europako Batasuneko Justizia Auzitegiak adierazi du EBko herrialde batek, barne mugetan kontrolak ezarri baditu ere, ez duela eskubiderik mugetan kanporaketa sistematikoak egiteko. Hala, Frantziak Europako Itzulera zuzentaraua bete behar du; horren arabera, europarra ez den herritarrak «epe jakin bat du lurraldea borondatez uzteko».

Horiek horrela, Frantziak mugetan egiten dituen kontrolak legez kanpokoak direla baieztatu du Europako auzitegi gorenak. Izan ere, Frantziako Estatu Kontseiluak dei egin zion Europako Batasuneko Justizia Auzitegiari Europako barne mugetan kontrolak berrezarri izanari buruz ebatz zezan. Frantziako Estatu Kontseiluari dagokio orain bere erabakia ematea, Europako Batasuneko Justizia Auzitegiaren erabakia Frantziako zuzenbidera egokituz. Halere, migratzaileen aldeko elkarteek Frantziako Gobernuari galdetu diote «berehala» geldi ditzan kontrol horiek, Estatu Kontseiluaren erabakiaren beha egon gabe.

Migratzaileen defentsarako elkarteak duela zortzi urte hasi ziren eginmolde hori salatzen. Hendaia (Lapurdi) eta Irun (Gipuzkoa) arteko mugan, kasurako, behaketa lanak egin ditu 2019 eta 2023 bitartean Cafi Migratzaileen Defentsarako Elkarteen Koordinakundeak, eta ondorioztatu du kanporatze horiek legez kanpokoak direla. Izan ere, Frantziako Poliziak sistematikoki zuriak ez diren pertsonak kontrolatzen dituela salatu dute ikerketa horretan. Bestalde, ikusi dutenaren arabera, poliziek ez dizkiete beren eskubideak jakinarazten kanporatzen dituzten migratzaileei —hori bera legez kanpokoa da, Frantziako zuzenbidearen arabera—.

Darmanin, kontrolak indartzen

Gerald Darmanin Frantziako Barne ministroak, ordea, jadanik iragarri du ez dutela beteko EBko araua: atzo erran zuen egiten dituzten kanporatzeak legezkoak direla «etorkin gehienek ez baititute betetzen Frantzian egoteko baldintzak». Denbora berean, iragarri du 200 jendarme eta polizia gehiago joanen direla Italiako mugara —denetara, 700—, Lampedusara heldu diren etorkinei Frantziara sartzea oztopatzeko. «Funtsezkoa da Barne Ministerioak mugak babesteko baliabideak izatea», esan zuen.

Francisco Sanchez Baionako abokatuak azaldu du Europako Batasuneko Justizia Auzitegiaren erabakia «tresna» bat gehiago izanen dela etorkinen defentsarako. «Izan ere, nahiz eta Frantziak araua hausten segitu, errefuxiatuek beren kanporatzeari buruzko helegiteak jarriz gero irabaziko lukete», adierazi du. Baina zehaztu du kanporatuak diren etorkin arras gutik jartzen dutela helegitea, tamalez.

Migratzaileen aldeko elkarteek gogora ekarri dute, gainera, migrazio bideak arriskutsu bilakatu direla mugetako kontrol sistematiko horien ondorioz, geografikoki hala ez badira ere. Erraterako, Lapurdi eta Gipuzkoa arteko mugan, zortzi migratzaile hil dira muga igaro nahian.


Summary: Nafarroako Auzitegi Nagusiak ontzat jo du Lehen Hezkuntzan segregazioa diruz ez laguntzea. Opus Deiren Irabia-Izaga eskolak paratutako helegitea atzera botata, oniritzia eman dio ituna duten eskoletan segregazioa debekatzen duen Nafarroako Gobernuaren ebazpenari

Lehen Hezkuntzan sexuaren arabera segregatzen duten ikastetxeei diru publikorik ez ematea onetsi du Nafarroako Auzitegi Nagusiak. Legeak konstituzioa betetzen duela onartu denez gero, auzitegiak ontzat jo du Nafarroako Gobernuak Lehen Hezkuntzako itunen inguruan hartu zuen erabakia, eta atzera bota du Opus Deiren Irabia-Izagak neurri horri paratutako helegitea.

Otsailaren 5eko 2021/35 ebazpena zuen ikastetxe pribatuak jopuntuan. Horren arabera, segregazioa modu mailakatuan deuseztatu behar zuten Lehen Hezkuntzako ikastetxeek 2021-2022ko eta 2026-2027ko ikasturteen artean, diru publikoa jasotzen jarraitu ahal izateko. Irabia-Izaga ikastetxeari hezkuntza ituna berritu zioten 2021ean, eta ordutik hezkuntza mistoa ezarriz joan da, modu progresiboan. Gaur egun, Lehen Hezkuntzako lehenbiziko hiru ikasturteetan ez ditu ikasleak sexuaren arabera segregatzen, baina bai azkenengo hiru ikasturteetan.

PSN kontent

Nafarroako Parlamentuan egindako adierazpenetan, Ramon Alzorriz PSNren bozeramailea kontent agertu da auzitegiaren erabakiarekin: «Berdintasuna gailendu zaio PP eta VOXen sektarismoei». Alzorrizek esan du Nafarroako Gobernua «legez» eta «zorroztasun juridikoz» aritu dela sexuaren arabera ikasleak banatzen dituzten ikastetxeen itun ekonomikoen aferan.


Summary: Euro 7 urardotu bat onartu dute EBko gobernuek. Proposamenak ez ditu behartuko autogileak beren ibilgailuen motorren CO2 eta NOx isuriak gutxitzera, baina pneumatikoek eta galgek isuritako partikulak gutxitu beharko dituzte. Europako Parlamentuarekin negoziatu beharko dute orain.

Europako Parlamentuak eragozten ez badu, autogileek ez dute askorik egin beharko 2035 arte beren ibilgailuen CO2 eta beste gas kutsagarrien isuriak gutxitzeko. Izan ere, industriaren eta haren babesle dien estatuen presioaren ondoren, Europako Batasuneko gobernuek Euro 7 arauaren proiektu bigundu bat onartu dute gaurko bileran. Ahobatezkotasunik ez da izan EBko ministroen artean, eta gehiengo kalifikatu batek onartuta egin du aurrera proposamenak.

Haren arabera, 2025etik 2027ra atzeratuko da Euro 7 indarrean jartzeko urtea. Beste bi urte emango dizkiete kamioiei, 2029 arte.

Euro 7 arauaren berritasun nagusia izango da aurrerantzean pneumatikoen eta galgen partikulen isuriak gutxitu egin beharko dituztela. Auto elektrikoen sistemei ere eragingo die.

Errekuntza motorren CO2-aren eta beste gas kutsagarrien mugak ez dira txikituko.

2015az geroztik Euro 6 dago indarrean, eta, haren arabera, gasolinazko motor batek gehienez gramo bat CO2 isur dezake kilometroko, eta diesel motor batek, 0,5 gramo. NOx gas kutsagarriari dagokionez, dieselak gehienez 0,08 gramo isur ditzake, eta gasolinak, berriz, 0,06.

Tarteko helmuga bat

2035 gorriz markatuta dago auto ekoizleen eta saltzaileen egutegian. Urte horretako urtarrilaren 1etik aurrera, debekatuta edukiko dute Europako Batasun osoan errekuntza motorreko auto berririk saltzea. 1886. urtean Benz Patent-Motorwagen lehen auto komertzialarekin hasitako ibilbidea ixten hasiko da orduan Europako auto industria, gas kutsagarrien isuriak gutxitzeko helburuarekin.

Txirrindularitzan bezala, helmuga nagusi horren aurretik tarteko helmuga bat jarri nahi zuen Europako Batzordeak, Euro 7 izenekoa. Aurreko arauek bezala, koskaz koska autogileak estutzea zen asmoa, beren ibilgailuen kutsadura apal zezaten.

Aurreko arauekin bezala, trabak jarri dituzte orain ere auto ekoizleek, eta oraingoan argudioak funtzionatuko duela dirudi: merezi al du milaka milioi euro gastatzea, soilik urte gutxi batzuk indarrean izango den arau bat betetzeko? Ez al da hobe dirua inbertitzea auto elektriko hobeak eta merkeagoak garatzeko?

Argudio horien aurka, ingurumenaren alde dauden taldeek erabilitako beste bat: Euro 7ko autoek ez diote 2035ean zirkulatzeari utziko, egutegia betez gero errekuntza autoek ez baitute zirkulatzeko debekurik izango 2050. urte arte. Hau da, Euro 7 araua bete behar duten autoak luze ibiliko direla Europako errepideetan.

EBko gobernuek gaur onartutakoa Europako Parlamentuarekin negoziatu beharko dute.


Summary: Kaledonia Berriko independentistek lehenengoz ordezkaritza lortu dute Frantziako Senatuan. FLNKS Askatasun Nazionalerako Fronte Sozialista Kanakeko kide Robert Xowie independentista aukeratu dute goi ganberako senatari. Eskuin muturrak hiru senatari lortu ditu.

Lehen begi kolpean, irudi dezake ez zela aldaketa handirik izan Frantziako Senatuaren eserlekuen erdiak berritzeko atzoko bozketan. Baina izan zen estreinako gertakari bat: lehenengoz, Kaledonia Berriko independentistek ordezkaritza lortu dute goi ganberan. Askatasun Nazionalerako Fronte Sozialista Kanakeko (FLNKS) kide Robert Xowie izango da ordezkaria, bigarren itzulian gailendu ondoren.

Harekin batera, senatuan eserlekua lortzeko hautagai zen Sonia Backes Kaledoniako Errepublikanoak (LRC) alderdiko presidentea. Baina lehenengo itzulian hirugarren izan ondoren, goi ganberara iristeko aukerarik gabe gelditu zen —bi hautagai lehiatu ziren bigarren itzulian—. Behin betiko emaitzak jakinarazi eta gutxira, zera idatzi zuen Facebook sare sozialean: «Datozen asteetan ikusiko ditugu alde ez independentistaren saldukeriaren ondorioak».

Elkarretaratzea alderdi kontserbadore eta loialistako hautagai Georges Natureli zuzendu zizkion hitz horiek. Bera zen eserlekua lortzeko beste hautagaia, eta lehen itzulian Backesi aurrea hartuta, bigarren itzulira iritsi zen. Bada, hari eta haren boto emaileei «traizioa» eta «hautagai independentistaren alde» egitea leporatu zien.

Ikusteko dago independentisten garaipenak zer eta nolako ondorioak izango dituen, baina atzoko bozek argi adierazi zuten Kaledonia Berriko independentismoa indartsu dagoela. Frantziako Gobernuak, eta independentistek eta loialistek, iazko azaro amaieran berrabiarazi zituzten Ozeaniako uhartediaren etorkizunari buruzko negoziazio politikoak. Oraingoz, bien arteko desadostasunak nabarmenak dira. Subiranistentzat, elkarrizketen oinarriak «independentziara iristea» izan behar du; Frantziako Gobernuarentzat, berriz, «proiektu berri bat eraikitzea Frantziaren barnean».

Azken urteotan, deskolonizazio prozesuko hiru independentzia erreferendum egin dituzte Kaledonia Berrian: 2018an, 2020an, eta, azkena, 2021ean. Galdeketak huts egin zuen horietan guztietan, baina azkenak hautsak harrotu zituen. Izan ere, boikota egin zuten independentistek, eta horrek eragin zuen ezezkoak irabaztea.

Eskuina, lehen indarra berriro

Frantziako goi ganberako eserlekuen erdiak berritu zituzten atzoko bozetan —348 ditu, eta 172 eserleku berritu zituzten—. Hiru urtetik behin berritzen dute senatuaren erdia, baina goi ganberako senatariak ez dituzte herritarrek aukeratzen, horien ordezkari politikoek baizik; alegia, diputatuek, senatariek, kontseilariek eta hautetsiek. Denera, 1.829 hautagai zeuden atzo eserlekuari eusteko edo horra iristeko lehian, eta 89.000 «hautesle gorenek» eman zuten botoa.

Berritasunak izan ziren arren, indar orekan ez zen aldaketa nabarmenik izan, eskuindarrek gehiengoa izaten jarraituko baitute. Errepublikanoak (LR) alderdiak izango luke ordezkaritza handiena, duela hiru urte baino sei senatari gehiagorekin, 151ra iristeraino. «Garaipen eder bat» izan zen atzokoa haientzat, alderdiko buruzagi Eric Ciottiren arabera. Eskuindarrek goi ganberan duten indarraren adibide da, hain zuzen, senatuko presidente Gerard Larcher. Laugarren aldiz eutsiko dio karguari, 2008an, 2014an eta 2017an bezalaxe.

Bestalde, eskuin muturreko Fronte Nazionalak (FN) hiru senatari lortu ditu. Alderdiko buru Marine Le Pen pozik agertu zen emaitzarekin. Haren arabera, eskuin muturrak goi ganberan ordezkaritza izateak ahalbidetuko du «patriotak senatuan behar bezala ordezkatuta egotea eta Frantziaren alde sustatzen dituzten ideiak defendatzea».

LRk atzetik izango lituzke Alderdi Sozialista eta Batasun Zentrista talde parlamentarioa. Emmanuel Macron Frantziako presidentearen Errepublika Martxan (LREM) alderdiak, berriz, beherakada nabarmena izan du beste behin. Zazpi senatari soilik lortu ditu, iaz baino hamahiru gutxiago.


Summary: Langileek greba egiteko arrazoi asko dituztela salatu dute ELAk eta LABek. EAJko agintariek Alderdi Egunean esanikoei erantzun diete sindikatu subiranistek, eta gizarteari bizkarra ematea leporatu.

ELA eta LAB sindikatuei ez zaizkie gustatu EAJko agintariek Alderdi Egunean greben inguruan esanikoak. Sindikatu subiranistek erantzuteko baliatu zituzten atzoko agerraldiak, eta Iñigo Urkulluri gizartetik «deskonektatuta» egotea leporatu zioten, eta gogoratu zuten greba egitea ez dela «gutizia bat» langileentzat. Biek nabarmendu zuten sektore publikoan antolaturiko bi greba egunek —urriaren 25erako eta abenduaren 19rako— zilegitasun osoa dutela.

Mitxel Lakuntza ELA sindikatuko idazkari nagusiak ere erantzun zion lehendakariari, eta egotzi zion «arazo bat» izatea onartzeko demokrazietan sindikatuak garrantzitsuak direla eta langileek borroka egiten dutela beren baldintzak hobetzeko. «Aurreko astean, Urkulluk berak galdetu zuen ea nola zen posible langileek baldintza onenak dituzten herrialdean antolatzea greba gehien. Bada, konturatu gabe erantzuna eman zion bere galderari».

Ikusi gehiago: Azken bi urteetan oinarrizko elikagaien prezioa %25,2 igo dela kalkulatu du ELAk

Gai berean, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako sektore publikoan deituriko grebak hartu zituen hizpide. Azaldu zuen funtzionarioen %49,4k behin-behineko kontratua dutela, badirela hamar eta hamahiru urte bitartean lan itun batzuk izoztuta daudela, eta tarte horretan erosketa ahalmena %20 murriztu zaiela langile horiei. «Zer gehiago behar da greba bat egiteko?», galdetu zuen, eta gehitu akordio onak lortzeko modu bakarra borroka egitea dela, eta patronala erakunde publikoak direnean askoz gehiago kostatzen zaiela akordioak lortzea.

ELAko idazkari nagusiak kritikan sakondu zuen, eta gehien sufritzen dutenei entzungor egitea leporatu zion Urkulluri: «Hipoteka ordaindu ezin dutenei, hilabete bukaerara iristen ez direnei...». Gizartearekin «deskonektatuta» egotea leporatu zion, eta horrek ondorio larriak izaten dituela salatu: «Zer gertatzen den ikusten ez duenak kostata konponduko du. Gizartean dagoen ezinegona ez da artifiziala. Osakidetzara doanak badaki zer gertatzen ari den».

LAB: «Greba ez da gutizia bat»p>

LABeko ordezkariak ere oso kritiko mintzatu ziren. Andoni Ortuzar EAJko presidenteak herenegun esan zuen «aberria askatzea eta justizia soziala bermatzea» dela alderdiaren helburu nagusia. Igor Arroyo sindikatuko koordinatzaile nagusiak, ordea, zalantzan jarri zituen haren hitzak: «Nolako justizia soziala eskaini daiteke horrelako neurriak garatzen baldin badira?». Eta segidan eman zuen erantzuna: «Ezin da eskaini». Azken egunotan diskurtsoa aldatzeak ez duela ezertarako balio salatu zuen, eta «benetako erreforma estrategikoa» egiteko eskatu zien jeltzaleei.

Ikusi gehiago: Sozietateen gaineko zerga igotzeko garaia dela esan dio LABek Jaurlaritzari

Horretaz gainera, Urkulluk esandakoari ere erantzun zion Arroyok, eta argi utzi nahi izan zion sektore publikoko grebak ez direla sindikatuen «bat-bateko gutizia bat». Sektore publikoko langileek behar bezalako baldintzak behar dituztela azpimarratu zuen, eta gogora ekarri zaintza sistemaren aldarrikapenak ere: «Baliabideak izan baditugu, baina behar bezalako politika publikoak garatu behar dira».


Summary: Haritz Alberdi Arrillaga Getariako alkatea izango da Udalbiltzako lehendakari berria. Udal eta foru hauteskundeetako emaitzen ostean, Kontseilu Nagusia berritu dute.

Udalbiltzak egitura berritu du. Maiatzaren 28ko udal eta foru hauteskundeen ostean, aldaketak izan dira udalen osaketan, eta, horren ondorioz, Udalbiltzaren karguak ere berritu egin dituzte. Udalbiltzako kideak iragan ostiralean egin zuten ezohiko Kontseilu Nagusia, Usurbilen. Ibilbideari buruzko gogoeta egin zuten, eta lehendakari berria hautatu: Jabi Asurmendi Sainz Arakaldoko alkateak Haritz Alberdi Arrillagari eman zion lekukoa. «Ilusioz eta datorrenari eusteko gogoz» hartu du getariarrak lekukoa.

Batzorde Eragile berriaren berri ere eman dute, ohar baten bidez. Zazpi kidez osatua dago: Begoña Enbeita Maguregi (Muxikako alkatea), Ioritz Berra Juaristi (Zaldibiako alkatea), Andoni Lariz Bustindui (Ziortza-Bolibarko alkatea), Garazi Urdanpilleta Astibia (Oiartzungo zinegotzia), Agurtzane Solaberrieta Mesa (Usurbilgo alkatea), Karlos Renedo Lara (Bilboko zinegotzia) eta Iban Verdugo Markotegi (Etxarri Aranazko zinegotzia).

Norabide berriak

Orain arteko ibilbidearen errepasoa egin ondoren, Udalbiltzak adierazi du gogoeta fase batean sartuko dela, aro berri bati ekiteko asmoarekin. Partzuergokideekin batera zehaztuko dituzte Udalbiltzaren eginkizunak, gaur egungo beharrei egokitu nahian. Heldu den urtearen hasieran izango dira ikusgai eztabaida horren fruituak.


Summary: Tigist Assefaren errekorra: 400 metro 105 aldiz 1:15ean egitea bezala. Etiopiarrak munduko errekor berria ezarri du Berlinen, bi ordu, 11 minutu eta 53 segundoko marka eginda. Iaz korritu zuen bere lehen maratoia. Aurreko errekorra Brigid Kosgei kenyarrak lortu zuen, Chicagon, 2019an.

Tigist Assefak munduko errekor berria ezarri du maratoian: bi ordu, 11 minutu eta 53 segundo. Batez beste, hiru minutu eta zazpi segundoan kilometro bakoitza. 400 metro 105 aldiz 1:15ean egitea bezala. 29 urteko etiopiarrak iaz ezustean lortu zuen garaipena errepikatu zuen atzo Berlingo maratoian, baina orduko marka ia lau minutu hobetuta.

Aurreko munduko errekorra Brigid Kosgei kenyarrak lortua zuen, 2019an, Chicagon (AEB): bi ordu, hamalau minutu eta lau segundo. Hura bi minutu baino gehiago jaitsi zuen Assefak. Hamabosgarren kilometrora arte sei korrikalarik eutsi zioten haren erritmoari, baina ordaindu egin zuten gero. Lasterketaren bigarren erdia lehenengoa baino azkarrago egin zuen etiopiarrak.

Assefak ibilbide luzea egin du gailurrera heldu arte. Lehen, 800 metroetan lehiatzen zen, baina han ez zen izar bilakatu, nahiz eta 2016an Rio de Jaineroko (Brasil) Olinpiar Jokoetarako sailkatzea lortu zuen —lehen txandan kanporatu zuten—. Horren ostean, Akilesen tendoian izan zuen lesio batek pista albo batera uztera behartu zuen, eta orduan hasi zen errepideko lasterketak prestatzen.

Lehiatzen 2018. urtean hasi zen, baina kosta egin zaio nabarmentzea. Tartean pandemia bat bizi izanak ez du lagundu; ia bi urte igaro zituen lehiatu gabe. Entrenamenduetan nabarmentzen ari zen, baina bere lehen maratoia ere, iazko apirilean, ez zen ona izan: bi ordu, 34 minutu eta segundo bateko marka egin zuen Riadeko maratoian, Saudi Arabian. Sei hilabete geroago heldu zen Berlingo garaipena, ezustean. Hemezortzi minutu hobetu zuen bere markarik onena. Saudi Arabian baino zortzi kilo gutxiago pisatzen zuen Assefak.

Teknologia gako?

Ordutik, Adidasen irudi bilakatu da etiopiarra. Askoren ustez, errekor berria ezartzeko gakoa izan dira Alemaniako marka horren Adizero Adios Pro Evo 1 oinetako berritzaileak: karbonozko plaka dute, 500 euro balio dute, 138 gramo pisatzen dute, eta behin bakarrik erabil daitezke. Bihar jarriko dituzte salgai, eta badira atletismoan aro berri bat hasi dela diotenak. Assefak berak erantzi, altxatu, eta musu eman zien maratoia amaitutakoan.

Atleta gehiagok ere erabili izan dituzte antzeko teknologiak. Izan ere, zapatila berritzaileen inguruko eztabaida ez da berria. Kosgeik aurreko errekorra hautsi zuenean ere, 2019an, zeresana eman zuen gaiak.

Assefaren hurrengo erronka 2024ko Parisko Olinpiar Jokoak dira. Lehenik eta behin, sailkatzea lortu behar du.

Kipchogek, errekorrik ez

Gizonezkoen lasterketan bosgarrenez irabazi zuen Eliud Kipchoge kenyarrak. Hark ere helburutzat zeukan iaz Berlinen bertan ezarri zuen munduko errekorra apurtzea (2:01:09), baina ezin izan zuen. Lasterketaren lehen erdia marka hausteko erritmoan egin zuen (1:00:22), baina indarrak agortu zitzaizkion bigarren erdian.

Dena den, 38 urteko korrikalariak inoizko markarik onenetan zortzigarrena egin zuen: bi ordu, bi minutu eta 48 segundo.


Summary: Aurreikusitako porrot bat oholtzaratzeko prozesua. Alberto Nuñez Feijoo PPren hautagaia Espainiako presidente izendatzeko prozedura hasiko dute, bihar, Kongresuan. Gaur-gaurkoz, ez dauka inbestitua izateko aukerarik: ez lehen bozketan, ez bigarrengoan.

Porrotera kondenatuta dago bihar Espainiako Kongresuan hastekoa den Alberto Nuñez Feijoo PPko presidentegaiaren inbestidura prozedura. Zeren, sekulako ezustekorik ezean, ez dute Espainiako Gobernuko presidente izendatuko; ez gehiengo osoarekin etziko bozketan, ezta soilarekin ere ostiralean, ez baitu horretarako behar besteko babesik. Espainiako Gorteetarako hauteskundeak irabazi zituen joan den uztailaren 23an, eta hilabete bat geroago, behin bi ganberetan ordezkaritza lortu duten alderdiekin mintzatu ondoren, gobernua osatzen ahalegintzeko eskatu zion estatuburuak, Felipe VI.a erregeak. Baina PPren liderra ez da horretarako gauza izan, nahiz eta saiatu den EAJ erakartzen eta PSOEko diputatuak alderdiaren diziplina haustera deitzen.

Horrenbestez, bihar hasi eta ostiralean bukatzekoa den prozedurak balioko du, era berean, egiaztatzeko PSOEk badituela berriro gobernatzeko aukerak. Pedro Sanchez beren idazkari nagusi eta Espainiako jarduneko presidentea ziur dago horretarako Euskal Herriko, Kataluniako eta Galiziako alderdi subiranisten babesa edukiko duela. Eta paraleloki, Feijook baliatu ditzake prozedurako egunak bere alderdikideen aurrean agertzeko oposizioko lider indartsu baten gisara; edo, bestela, hautagai moduan berriro, Sanchez ere inbestitzen ez badute hauteskundeak errepikatuko lituzketelako.

Ia-ia gutxienekoa da biharko saioan —12:00etan hastekoa da— aurkeztekoa den programa. Sei estatu itun plazaratzeko da. Sanchezek esana dio ezetz; abuztu bukaeran ere ezetz esan zion: planteatu zion bi urtez gobernatzea eta 2025ean, atzera, bozetara deitzea. Ate guztiak itxi dizkiote Feijoori. Espainiako Estatuan, izan hirietan, izan aldundietan, izan erkidegoetan, Voxen besoetara jo duenez, gainontzeko alderdiek kasik entzun ere ez diote egiten PPren liderrari hitz egiten dienean. Etziko bozketan gehiengo osoa beharko luke; hau da, 176 boto. 172 ditu: PPren 137, Voxen 33, eta UPNren zein CC Koalizio Kanariarraren bana. Gehiengo soila lortzea ere ia ezinezkoa du, gaur-gaurkoz diputatu gehiago dituelako kontra alde baino.

Orduan, esan daiteke PP oposizioa egiten hasi dela. Atzo, esaterako, mobilizaziora deitu zuen, Madrilen, leporatuta Sanchezi inbestidura posible baten aurrean Kataluniako prozesu subiranistaren ondorioz errepresaliatuei amnistia ematea ahalbidetuko duela, ERC Esquerra Republicanaren eta JxC Junts Per Catalunyaren babesa lortzearren. PPren esanetan, 60.000 pertsona bildu zituen elkarretaratzeak —Espainiako Gobernuak Madrilen daukan ordezkaritzaren arabera, 40.000 izan ziren—. PPren idazkari nagusi Cuca Gamarrarentzat, «arrakastatsua» izan zen ekitaldia. «Erakusten du Espainia esna dagoela, amnistiaren kontra altxatzen dela», adierazi du Onda Cero irratian egin dioten elkarrizketa batean. Horren harira, Voxen idazkari nagusi Ignacio Garrigak iradoki du, agerraldi publiko batean, Espainiako erregeak balizko amnistia baten alde agertu beharko lukeela, argudiatuta 2017an Kataluniako erreferenduma egin zenean «Espainiaren batasunaren bermatzailea» izan zela.

Adostasuna eta elkarrizketa

Kontrara, Feijoo inbestitzeko prozedura antzutzat jota, PSOEk segitzen du iradokitzen amnistia onartuko duela. Pilar Alegria Hezkuntzako jarduneko ministroari horri buruz galdetu diote TVEko saio batean, gaur, eta erantzun du PSOEk «borondatea» duela «adostasunetan eta elkarrizketetan oinarritutako politikarekin» jarraitzeko. «Horretarako, elkarbizitzaren aldeko erabakiak hartu behar dira». Gogoratu du, bide batez, PSOEk «ahalik eta azkarren» bildu nahi duela Sanchezen balizko inbestidura baterako babesa.

Espainiako jarduneko presidenteak nabarmendu zuen, lehengo astean, «koherentea» izango dela Katalunian egiten ari den «normalkuntzarako politikarekin». Adierazpen horiek egin zituen, Oriol Junqueras ERCko liderrak bezperan esan zuelako amnistia jada jasota zegoela Kongresuko presidentetza PSOEri emateko sozialistekin abuztuan egin zuten akordioan. Inork ez du Junquerasek plazaratutakoa gezurtatu. Balizko autodeterminazio erreferendum baterantz pausoak ematea ere bada ERCk Sanchezi jarri dion baldintzetako bat, hari babesa ematearen truke. Kataluniako beste indar subiranista nagusiak ere, JxCk, antzeko baldintzak jarri ditu: Kataluniako independentismoaren «zilegitasun demokratikoa aitortzea», independentisten kontrako «bide judiziala amaitzea», amnistia lege bat onartzea eta hitzarturikoa betetzen dela gainbegiratzeko eta bitartekaritza lanerako mekanismo bat finkatzea.

Eta behin Feijooren saiakerak huts egiten baldin badu gerta daitekeenaz hitz egiten hasi dira EH Bildu eta EAJ. Mertxe Aizpurua koalizio independentistak Kongresuan duen bozeramailearen hitzetan, horrek aukera emango luke lurralde auziari buruzko eztabaida hasteko. «Eta bukatu beharko litzateke euskaldunon, katalanen eta galiziarren eskubideak aitortuz», adierazi zien, atzo, kazetariei, ekitaldi batean. EH Bilduk ez dio marra gorririk jarri Sanchezi. Jeltzaleak «ekarpenak» egiteko prest daude Espainiaren gobernagarritasuna bermatzearren, baina Andoni Ortuzar EBB Euzkadi Buru Batzarreko presidenteak esan zuen, atzo, Alderdi Egunean, horretarako lurralde auziaren eztabaida abiatu behar dela.

URRATSAK

Bihar: debatea. Alberto Nuñez Feijook bere proposamena aurkeztuko du (12:00). Ondoren, alderdi guztietako ordezkariak mintzatuko dira: ordezkaritza handiena lortu duenetik, txikienera. Denei ez die hitz egiteko denborarik emango. PPko presidentegaiak denei erantzun ahalko die.

Etzi: debatea eta bozketa. Bezperan hitz egin ahal izan ez dutenek hitz egingo dute, eta, ondoren, bozketa egingo dute. Feijook gehiengo osoa behar du: 176 aldeko boto.

Ostiralean: bozketa. Lehen bozketan gehiengo osoa lortzen ez badu, beste saio bat egingo dute 48 ordu geroago; hau da, ostiralean. Feijook eta beste talde parlamentarioetako ordezkariek hamar eta bost minutuz hitz egin ahal izango dute, hurrenez hurren. Ondoren, bozketa egingo dute. Kasu horretan, Feijook nahikoa luke gehiengo soilarekin; hau da, aldeko botoak kontrakoak baino gehiago izatea.

Ondoren: bi hilabeteko epea. Gehiengo soila lortzen ez badu, Espainiako erregeak berriro deituko ditu alderdiak, eta presidentegai bati emango dio gobernua osatzen ahalegintzeko ardura. Lehen bozketatik —irailaren 27a— bi hilabete igarota presidente izendaturik ez badago, erregeak gorteak desegingo ditu eta hauteskundeetara deituko du.


Summary: Nafarroako 39 udalerritan hauteskundeak egingo dituzte azaroaren 26an. Maiatzaren 28an zerrendak osatu ez ziren udalerrietarako hauteskunde eguna finkatu du Espainiako Gobernuak: azaroaren 26a. Nafarroako 39 udalerritan ez ziren egin bozak, zerrendak ez zirelako osatu. Besteak beste, Auritzen, Burgin, Izaban eta Zubietan bozkatuko dute.

Espainiako Gobernuak dekretu bat onartu du Nafarroan udal hauteskundeak egin ez ziren herrietan bozetarako beste egun bat izan dezaten. Azaroaren 26an egingo dituzte udal hauteskundeak udalerri horietan, maiatzean ez zelako udal zerrendarik osatu, eta, beraz, ez zen zinegotzirik bozkatu. Hori gertatu zen, adibidez, Nafarroako 39 udalerritan: besteak beste, Ariben, Auritzen, Burgin, Ezkarozen, Garraldan, Hiriberrin, Izaban, Itzaltzun, Nabaskozen, Orbaizetan, Urzainkin, Uztarrozen, Lezaunen, Arantzan, Areson, Iturmendin, Urrozen eta Zubietan.

Hauteskunde prozesu horrek bere kanpaina izango du, gainera, Madrilgo gobernuak jakinarazi duenez. Hamabost egun izango dira aurkezten diren hautagaiek botoa eska dezaten. Azaroaren 10eko gauerdian abiatuko da kanpaina hori, eta azaroaren 24an amaituko da, ostiralarekin.


Summary: Torbek haur pornografiako delituak egin izana aitortu du, eta bi urteko kartzela zigorra ezarri diote. Zazpi urte baino gehiagoko kartzela zigorra zuen eskatua fiskaltzak. Beste bi gizon epaitu dituzte.

Ignacio Allende Torbe pornografia ekoizlea epaitu dute gaur, Madrilen, haur pornografiako bi delitu eta sekretuak jakinaraztea leporatuta. Fiskaltzak zazpi urte eta zazpi hilabeteko kartzela zigorra zuen eskatua. Hala ere, Torbek delituak aitortu ditu, eta fiskaltzak bi urteko kartzela zigorrera murriztu du eskaera. Torberen defentsak, beraz, kartzelan ez sartzea eskatu du. Sententzia ateratzen denean argituko dute hori.

2016an abiatu zuen Poliziak Torberen kontrako operazioa —bizkaitarra da sortzez, Portugaletekoa; zineman eta beste hainbat euskarritan ibilitakoa—. Urte hartan atxilotu zuten, eta behin-behineko atxiloaldian egon zen. Atxiloketaren arrazoiak: pornografia delituak, gizakien salerosketa, kapitala zuritzea, eta ogasun publikoaren aurkako delituak. Gaur, bi deliturengatik epaitu dute: 2012an eta 2015ean haur pornografiako bi bideo zabaltzeagatik.

Fiskaltzak epaiketaren hasieran aurkeztu du akordioa. Kartzela zigorra murrizteaz gain, 3.000 euroko isuna ezarri diote Torberi, sekretuak jakinarazteagatik. Era berean, 65.000 euro ordaindu dizkio jada biktimari.

Torberen hurbilekoak diren beste bi gizon epaitu dituzte. Batek haur pornografiaren delitua aitortu du, zigorra murrizte aldera: hiru urteko kartzela zigorraren ordez, 2.880 euroko isuna ezarri diote. Hainbat urtean, gainera, ezin izango du adingabeekin lanik egin, eta ezingo da hurbildu 2015ean salaketa jarri zuen adingabearengana. Besteak, berriz, ez du akordiorik lortu, ez baitu onartu adingabearen bideoak bidali izana. Fiskaltzak hiru urteko kartzela zigorraren eskaera berretsi du harentzat.


Summary: Zer kontatuko dute NASAk Bennu asteroidetik ekarritako harri hautsek?. Houstonera (AEB) eraman asmo zituzten gaur, hegazkin berezi batean, igandean OSIRIS-REx misioak jasotako laginak. 233 zientzialariren artean banatuko dituzte, biziaren jatorria ikertzeko.

Azken orduak mugarria izan dira NASA Ameriketako Estatu Batuetako Espazio Agentziarentzat, edo, hobeto esanda, mugautsa. Izen ere, bere historian lehenengo aldiz, asteroide bateko harriak eta hautsak jaso eta Lurrera itzultzea lortu du. Gizateriarentzat ez da lehen aldia, edonola ere. Japoniako JAXA espazio agentziak 2020. urtean lortu zuen hori egitea. Beraz, interesgarriagoa da orain datorrena. Mundu osoko zientzialariek aztertuko baitute Bennu asteroideari erauzitako materiala, eta espero dute informazio berria lortzea Lurra nola osatu zen ulertzeko, eta planetan bizia nola agertu zen azaltzeko. Horrez gain, gizateriarentzat arriskutsuak diren asteroideen inguruan ikastea espero dute, Bennuk Lurrarekin egun batean talka egiteko arriskua egon badago eta.

Atzo itzuli zen Lurrera NASAren OSIRIS-REx misioaren kapsula. 2016. urteko irailaren 8an jaurti zuten, eta bi urte geroago heldu zen Bennu asteroidera, 2018ko abenduaren 3an. Bi urtez aritu ziren gero lagina jasotzeko operazioa prestatzen, eta, azkenean, zundak 2020ko urriaren 20an jo zuen asteroidea, eta 250 gramo harri eta hauts bildu zituen. Material hori ontzi batean gorde zuen, eta 2021eko maiatzaren 10ean Lurrera bidea hartu zuen zundak, lagina ekartzeko.

NASAk Utah estatuan duen probaleku batean lurreratu atzo zundak askaturiko kapsula, Sal Lake Citytik gertu. Eta berehala inguratu zuten agentziako zientzialariek. Helikopteroz eraman zuten inguruan paraturiko «gela garbi» batera. Zigilaturiko guneak dira gela garbiak: kanpotik ezin da ezer sartu, ziurtatzeko laginak ez direla kutsatzen. Modu bakarra da jakiteko zer dagoen benetan asteroide horretan, Lurreko gaiekin nahastu gabe.

Datozen orduetan, harriak eta hautsa ontzitik ateratzeko lanetan jarraituko dute, kutsatu gabeko laginak munduko hainbat laborategiren esku utzi aurretik.

Hondakin multzoa

Bennu asteroidea «hondakin multzo bat» dela esan izan du NASAk. Izan ere, uste dute asteroide handiago batek talka eginda sortu zela, duela mila eta bi mila milioi urte artean. Hondamendiaren ostean, puska batzuk berriz elkartu ziren, baina, asteroidea txikia denez, puska horiek ez daude oso trinko bildurik. Horregatik, erraza izan da, nolabait, puskak erauztea handik, Lurrera ekartzeko.

Zientzialariek badakite molekula organiko asko dituela asteroideak, eta uste dute noizbait urak eraldatu zituela horiek. Beraz, horiek aztertzea lagungarri izango da zientzialariek egiten duten galdera mamitsu bati erantzuteko: nola heldu ziren Lur planetara biziaren osagai nagusietako bi, hau da, molekula organikoak eta ura? Izan ere, aspaldiko teoriaren arabera, litekeena da horiek izotzez eta harri eta hautsez osaturiko meteoritoek ekarri izana, Lurraren kontra talka egitean. Bistan denez, Bennuri erauzitako materialek hori hobeto ulertzen lagun dezakete.

Bennu aukeratu zuten, besteak beste, asteroideen artean aztertzeko errazagoa delako. Izan ere, asko hurbiltzen da Lurraren orbitara. Hori dela eta, zaintzapean dute, arriskutsuenetako bat baita planetarentzat. Kalkulatu dutenez, 2100. urtetik aurrera arriskua dago asteroideak Lurra edo Artizarra jotzeko, arrisku txikia bada ere (1.750 aukeratik bakarra).

233 zientzialari

Gaur bertan, NASAK Houstonen duen espazio zentrora eraman asmo zuten laginen ontzia, kapsulatik atera ostean. Handik, banatu egingo dituzte NASAko, Kanadako eta Japoniako espazio agentziako zientzialarien artean. Laginen laurdenak OSIRIS-REx egitasmoan parte hartu duten 233 zientzialariren esku utziko dituzte, aztertzeko. Munduko 38 ikerketa gune arituko dira horretan.

Laginen %70 gorde egingo dituzte, edonola ere, etorkizuneko zientzialariek aztertzeko aukera eduki dezaten.


Summary: Urkulluk eskatu du justizia «estatuaren izaera askotarikora» egokitzeko. EAEko urte judizialaren hasiera ekitaldian parte hartu du Eusko Jaurlaritzako lehendakariak

Urte judiziala hasi da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta, horren irekiera ekitaldian, Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluk justiziaren deszentralizazioa izan du hizpide. Haren ustez, botere judiziala ere egokitu beharko litzateke «estatuaren izaera askotarikora», eta esan du «harrigarria» begitantzen zaiola horrelako proposamenek polemika piztea.

Urkulluren aburuz, justiziarena berez botere deszentralizatua da, epaile eta magistratu guztiek gorpuzten baitute: «Ez genuke hori ahaztu behar botere judizialaren eta haren zuzendaritzaren egokitze malgua bilatzerakoan». Berriro ere kezka azaldu du Espainiako Botere Judizialaren Kontseilu Nagusia berriztatzeko ezintasunen inguruan, eta gogorarazi du iaz ere horretan dauden oztopoak gainditzeko deia egin zuela. «Iaztik ona egoera ez da aldatu, egoera berean gaude, eta herritarrak dira kalterik handiena pairatzen dutenak, baita justizia bera eta erakundearen irudi soziala ere». Eusko Jaurlaritzaren, EAEko Auzitegi Nagusiko gobernu organoen, Fiskaltza Nagusiaren eta Auzitegi Nagusiko Idazkaritzaren arteko lankidetza goretsi du Urkulluk, eta esan du lankidetza horren emaitza dela 2022-2028ko eperako ondutako Justizia Plan Estrategikoa. 2030erako Egoitza Judizial Jasangarrien Plana ere aipagai izan du lehendakariak. Euskararen erabilpen urria EAEko Auzitegi Nagusiko presidente Iñaki Subijanak ere hitza hartu du ekitaldian, eta onartu du justizia administrazioan euskararen erabilpena «urria» dela. Esan duenez, hainbat faktorek dute horretan zerikusia, «eta denak ez dira arlo judizialekoak». Subijanak iragarri du badutela probako proiektu bat abiarazteko asmoa zenbait esparrutan epaiketa batzuk euskaraz egiteko, eta egitasmo horren «bideragarritasuna» aztertuko dutela. Beste asmo batzuen berri ere eman du Subijanak. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako mapa judiziala egin nahi dute, tokian tokiko egoera ezagutu eta organo judizialen funtzionamendua hobetzeko. Subijanaren ustez, justiziaren egoera oro har «itxaropentsua» da, baina kontu zehatzetara jaitsita eta «gatazken eguneroko kudeaketari» dagokionez, badaude «kezkatzeko arrazoiak»; horietako bat da epaileak gutxi izatea.


Summary: Motozale bat hil da Zestoan, kamioi batekin istripua izanda. GI-2633 errepidean gertatu da ezbeharra. Ertzaintza zer gertatu den ikertzen ari da.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, motozale bat hil da GI-2633 errepidean izandako istripu batean, Zestoa parean (Gipuzkoa). Ezbeharra 17:15ak aldera izan da. Azaldu dutenez, moto batek eta kamioi batek elkar jo dute, eta motozalea kamioiaren azpian harrapatuta geratu da. Suhiltzaile talde batek erreskatatu du, baina, behin aterata, osasun zerbitzuek heriotza baieztatu besterik ezin izan dute egin. Ertzaintza ezbeharraren arrazoia ikertzen ari da.


Summary: Bigarren greba eguna egin dute EITBko irratietan. Hilaren 14an gertatu bezala, ez dira saiorik ematen ari. Soilik musika eta albistegiak ari dira ematen.

Bigarren greba eguna egiten ari da gaur EITBko irratietan. Langile gehienen babesarekin, langile batzordeak hiru greba egunera deitu zuen, eta horietako bigarrena da gaurkoa. Hilaren 14an egin zuten lehenengoa, eta hirugarren greba eguna urriaren 19an izango da, ostegunean. Lehen greba egunean gertatu bezala, EITB taldearen irratietan musika eta albistegiak soilik entzun daitezke. Espainiako Kongresuan inbestidura prozedura hasi dute gaur, Alberto Nuñez Feijoo PPko presidentegaiarena, eta ez dute programazio berezirik egin.

Langileen ezinegonaren arrazoiak ugariak dira. Horietan nabarmenena da hamahiru urte daramatzatela lan hitzarmena berritu gabe. EITB Media Irratiko Lan Batzordeak, duela hiru hilabete, hautsitzat jo zituen hitzarmenaren gaineko negoziazioak. Akordiorik lortu ezean, hirugarren greba eguna egingo dute urriaren 19an. Lehen greba egunaren aurretik, «inposizioez nazkatuta» daudela jakinarazi zuten EITB Media Irratiko Zentro Arteko Batzordeak —ELA, LAB eta ESK sindikatuetako ordezkariak daude bertan—, ohar batean: «Aldarrikatu nahi dugu negoziazio markoa errespetatzeko, eta gure lan baldintzak hobetzeko. Egiten dugun lana aitortzea ere nahiko genuke».


Summary: David Fincherren 'The Killer' izanen da emanaldi sorpresako filma. Larunbatean emanen dute, Viktoria Eugenia antzokian. Filmeko argazki zuzendari Erik Messerschmidtek aurkeztuko du.

The Killer da Donostiako 71. Zinemaldiko film sorpresa. Jaialdiak gaur jakinarazi du, luzaroan ezkutuan gorde ondotik. David Fincher zuzendariak gidatu du The Killer, eta Alexis Nolent Matz idazlearen nobela grafikoan dago oinarritua. Istripu bat izan berri duen hiltzaile bat du protagonista; filmean, Michael Fassbender aktoreak antzeztu du hura. Zehazki, lana Veneziako zinema jaialdian lehiatu berri da, eta espero da Donostiako emanaldiak ikusmin handia sortzea.

Larunbatean emanen dute filma, hiru aldiz. Emanaldi nagusia 19:00etan eginen dute, Viktoria Eugenia antzokian; horretan, filmeko argazki zuzendari Erik Messerschmidt mintzatuko da. Beste bi emanaldiak ere egun berean izanen dira; bata, 8:30ean, Viktoria Eugenian; bestea, 13:00etan, Printzipal antzokian.

Zinemaldiak 2019an ekin zion emanaldi sorpresak programatzeari. Ordutik, film hauek eman dituzte gisa horretara: Joker (2019), Sportin' Life (2020), Spencer (2021) eta Blonde (2022).


Summary: Etorkizunean zer-nolako erlazioa izango duten definitzen hasi dira Erevan eta Baku. Azerbaijango eta Armeniako ordezkariak Europar Kontseiluko buruzagitzarekin bildu dira, Bruselan Armeniako oposizioa ez da fiatzen Paxinian lehen ministroak zer negozia dezakeen

Karabakh Garaiko errepublikarenak egin du, eta, orduan, elkarren arteko harremana berriro definitu beharko dute Azerbaijanek eta Armeniak. Horiek horrela, bi herrialdeetako gobernuetako ordezkariak Bruselan batzartu dira, gaur, Charles Michel Europar Kontseiluko presidentearen aholkulari diplomatiko nagusiarekin, Simon Morduerekin. Hala jakinarazi du Michelen bozeramaileak. Aintzat hartu behar da, horrekin lotuta, Armeniako lehen ministro Nikol Paxinian eta Azerbaijango presidente Ilham Aliyev Granadan (Espainia) biltzekoak direla datorren urriaren 5ean, eta Frantziako eta Alemaniako goi agintariek ere parte hartuko dutela bilera horretan.

Baina Armeniako oposizioak nahi du Paxinian ez joatea batzar horretara; hau da, kargugabetua izan dadila hori egin baino lehen. «Inork ez daki Armeniarentzako zein dokumentu zorigaiztoko sinatzeko prest dagoen. Ezin dugu baimendu», adierazi zuen Andranik Tevanian oposizioko buruzagietako batek, atzo, Erevan hiriburuan egindako mitin batean. Paxiniani egozten diote Karabakh Garaiko armeniarren defentsan ez atera izana.

Ikusi gehiago: Karabakh Garaiak men egin die Azerbaijanen eskariei, su etena adostearen truke

Oposizioak deituta, protestak egiten ari dira irailaren 19tik, Azerbaijanek Karabakh Garaian —aurreko astera arte, 120.000 bat armeniar bizi ziren han— operazio militarra egin zuenetik, baina Paxinianen kontrario politikoek onartu dute mobilizazioak ez direla behar bezain handiak izaten ari —200 lagun inguru atxilotu dituzte—. «100.000 pertsona aterako balira, poliziek ere bat egingo lukete», esan dio Eduard Xarmazanov parlamentuko presidenteorde izandakoak, hango hedabide bati.

68 lagun hilik leherketa batean Operazioaren biharamunean, Karabakh Garaiak men egin zien Azerbaijanen eskariei, eta su etena adostu zuten. Hauek dira eskariak: Karabakh Garaiko talde armatuak desegitea; Armeniako armadako militarrak handik erretiratzea; eta Karabakh Garaiak bertan behera uztea independentzia eta errepublika aldarrikapena —1991n egindakoa—, eta Azerbaijanen parte dela onartzea. Azken hiru hamarkadetan izan da Azerbaijan barruko errepublika independente bat de facto, nahiz eta nazioarteak ez duen aitortu. Aurrerantzean, Azerbaijanen kontrolpean geratuko da.

Ikusi gehiago: Karabakh Garaiak Azerbaijani segurtasun bermeak eskatu dizkio armak utzi aurretik

Paxinianek uste du han bizi diren armeniarrak «garbiketa etnikoa» nozitzeko arriskuan daudela. Horregatik, joan den igandetik ari dira herritarrak Armeniara ebakuatzen. Erevanek atzo jakinarazi zuenez, jada 28.000 pertsona inguru iritsi dira hara —ia populazioaren laurdena—. Horren harira, gaur, UNHCR Iheslarientzako Nazio Batuen Goi Mandatariaren bozeramaile Shabia Mantook eskatu du berma daitezela ihesean doazenen «giza eskubideak eta segurtasuna». Azerbaijango eta Karabakh Garaiko ordezkariak atzo batzartu ziren, eta adostu zuten laguntza humanitarioa bideratzea, osasun zerbitzuak hedatzea eta oinarrizko zerbitzuak eta azpiegiturak berrezartzea eremu horretan (4.400 kilometro koadro). Bakuk hitzeman du, gainera, hango armeniarren eskubideak errespetatuko dituztela. Karabakh Garaiko iturrien arabera, Azerbaijanek egindako operazio militarrean 200 bat pertsona hil zituzten —tartean, dozena bat inguru zibil—, eta 400 bat zauritu.

Bestalde, atzo gauean, erregai biltegi bat lehertu zen Karabakh Garaiko hiriburu Stepanakertetik gertu, eta, horren ondorioz, gutxienez 68 pertsona hil dira, eta 290 zauritu. Eztanda zerk eragin zuen ikertzen ari dira. Armenpress berri agentziak kaleratu zuenez, biltegiaren inguruan hainbat auto zeuden, barruan Karabakh Garaitik alde egin nahi duten herritarrak zeudela.