Elurpean gelditu da Alavesen bolada ona

Summary: Elurpean gelditu da Alavesen bolada ona. Arabako taldeak galdu egin du Celtaren kontra, Mendizorrotzan, eguraldi petralak baldintzatu duen partida orekatu batean.

Bost neurketa zeramatzan Alavesek galdu gabe, baina esku hutsik gelditu da gaur, Celtaren kontra. Elurra gogotik egin du, eta galiziarrek urrea aurkitu dute Mendizorrotzako zelai zurituan:âMartinek eginiko penaltia baliatu, eta hiru punturekin irten dira Gasteiztik. Norgehiagoka orekatu eta bizia izan da, eta Alavesek azkar batean erantzun dio galiziarrek emandako lehen kolpeari, lehen zatian. Alabaina, izoztuta utzi du kanpokoen bigarren golak, eta errealitatera itzularazi, azken asteetan izandako aparraldiaren ondoren.

Callejarenek goiari eusteko itxaropena zuten, eta indarrez ekin diote norgehiagokari. Bere egin dute ekimena, eta jokoa lantzeko borondatea erakutsi. Haiena izan da lehen gerturaketa aipagarria, eskuin hegaletik triangulazio fina eginda. Ginga jartzea besterik ez zaie falta izan; Diturok gelditu egin du Ponsen errematea. Alavesen hasiera ona ezerezean gelditu da 11. minutuan, Santi Minak 0-1ekoa egin eta gero, zoria lagun. Celtako aurrelariaren jaurtiketak Lejeuneren hankan jo du, eta hala, Pacheco ezustean harrapatu. Laguardia gola eragozten saiatu da, baina baloia marra igaroa zen atzelariak urrundu duenean.

Golak ez dio onik egin Alavesi, baina ez du erreakzio handi baten beharrik izan berdinketa berrezartzeko. 21. minutuan orekatu du partida, Joseluren eskutik:âia eskuetatik kendu dio baloia Diturori, lasaiegi ibili baita. Falta eske hasi da atezaina, baina ez dute halakorik ikusi ez epaileak, ezta bide epaile laguntzaileak ere. Neurketa ez ezik, Javi Morenoren marka historikoa ere berdindu du Joseluk, Alavesekin Lehen Mailan 29. gola sartuta.

Baloiaren jabetza, oro har, Celtarena izan da. Galiziarrak Alavesen zelaian paratu dira, zirrikituak noiz aurkituko zain. Aspasek deabrukeriak egin ditu areatik urrun, batean eta bestean agertuz, eta atsedenaren atarian erdiraketa bikaina bidali dio Minari; aldiz, errematea ez da horren zehatza izan. Pacheco eta Laguardiaren arteko nahasmena izan da beste une kritikoa Alavesentzat, atzelariak atezainari pase okerra eman dionean. Bestelakoan, arabarrek ondo eutsi diote ordena defentsiboari, eta kontraerasora bizi ateratzen saiatu dira. Oso irekita zegoen partida.

Atsedenaren ondoren iritsi dira Alavesen minuturik onenak. Piztu egin du hegaleko jokoa, eta erdiraketa ugari bidali Celtaren areara. Horietako bat bere atean sartzear izan da Araujo, eta, segidan, Lejeuneren burukada oso gutxigatik joan da kanpora. Beste korner batean, Loumi zutoinera joan zaio baloia. Elurra mara-mara, eta aukerak barra-barra. Erauntsiaren aurrean, aldaketak egiten hasi da Eduardo Coudet, Celtako entrenatzailea. Kateak jarri ditu gurpiletan, eta hortik aurrera, galiziarrak nagusitzen hasi dira. 70. minutuan jaso dute saria, Martinek erdiraketa bat eskuarekin moztu, eta Aspasek penaltia baliatu eta gero; ez lehendabizikoan, baina bai aldaratzean.

Golaren ostean egin du lehen aldaketa Callejak; ordurako, lau zituen eginak Coudetek. Berandu egin zaio Alaveseko entrenatzaileari, eta korrika eta presaka aritu da azken minutuetan. Zelai erdia birmoldatu eta aurrelari guztiak zelaian ipini ditu azkenerako, baina gasteiztarrek ez dute aurkitu golerako bidea. Gogotik saiatu dira azken txanpan, eta bi aukera on izan dituzte. Bata, Guidettiren oinetan: suediarrak izkin egin dio Tapiari area txikiaren ertzean, baina geldoegi ibili da errematean. Joselu trebeagoa izan da areaz kanpotik, baina Diturok zapuztu egin du Alavesen azken ahalegina.


Summary: Omikron aldaeraren hainbat kasu atzeman dituzte Alemanian, Italian eta Erresuma Batuan. EBk eta AEBek Afrika hegoaldeko zenbait herrialderi ezarri dizkieten bidaia debekuen antzekoak jarri dituzte indarrean estatu gehiagok. Mundu osoko biztanleria txertatzearen garrantzia nabarmendu du OMEk.

OME Osasunaren Mundu Erakundeak koronabirusaren «aldaera arriskutsu» gisa izendatu duena Europako herrialde gehiagotara iritsi da. Belgikan baieztatu zuten lehen kasua atzo, eta, gaur, bina kasu atzeman dituzte Alemanian eta Erresuma Batuan, eta beste bat Italian. Herbehereetan ere erne dira, 61 lagunek emaitza positiboa eman dutelako Amsterdamgo aireportuan, Hegoafrikatik bi hegalditan bidaiatu ostean. Kasu horiek omikron aldaerari dagozkien aztertzen ari dira.Txekia aldera berarena izan daitekeen beste kasu bat ari dira ikertzen.

Erresuma Batuko Osasun ministro Sajid Javiden azaldu duenez, herrialdean baieztatu dituzten bi kasuak «konektatuta» daude, eta omikron aldaerarekin positibo eman duten bi pertsonak bakartuta daude. Boris Johnson lehen ministroak, berriz, neurri zorrotzagoak iragarri ditu kasuen gorakadari aurre egiteko. Hala, maskararen derrigorrezkoa izango da dendetan eta garraio publikoan, eta Erresuma Batura sartu nahi duten bidaiariek PCR proba bat egin beharko dute, txertatuta egoteaz gain. Johnsonen hitzetan, oraintxe garrantzitsua da «denbora irabaztea», omikron aldaeraren kutsatzeak ahalik eta gehien mugatzea, adituek haren ondorioak aztertu artean.

Alemanian, Bavieran atzeman dituzte omikron aldaeraren bi kasuak. Herrialdeko Osasun ministro Klaus Holetschek adierazi du joan den asteazkenean Municheko aireportura iritsi ziren bi bidaiarik eman dutela positibo aldaera horrengatik, eta bakartuta daudela ostegunetik. Azken hamalau egunetan Hegoafrikatik Alemaniara joan diren guztiei harreman sozialak mugatzeko eta PCR probak egiteko eskatu die gobernuak.

Italiako Osasun Institutu Nazionalak jakinarazi du Mozambiketik joandako bidaiari bati atzeman diotela COVID-19aren omikron aldaera, eta «osasun egoera onean» dagoela.

Mundu guztian eragin du kezka COVID-19aren azken aldaerak. Haren arriskuaz ohartarazi zuen OME Osasunaren Mundu Erakundeak atzo, orain arteko aldaerak baino azkarrago hedatzen delako eta sarriago mutatzen ari delako. 30 mutazio baino gehiago identifikatu dituzte azken bi asteetan. Horrez gain, ikusteko dago zenbateraino den gai COVID-19aren txertoak eragiten duen babes immunologikoari aurre egiteko. Aldaera Hegoafrikan atzeman dute lehenengoz, eta hainbat kasu baieztatu dituzte Botswanan, Txinan eta Israelen ere. Europan agertu dira lehen kasuak, kontinentea berriz ere pandemiaren epizentroa den garaian.

EB Europako Batasunak eta AEBek Afrika hegoaldeko hainbat herritan jatorria duten bidaiak debekatuko zituztela iragarri zuten atzo. Hegoafrika, Lesotho, Botswana, Zimbabwe, Mozambike, Namibia eta Eswatinirako hegaldiak utzi ditu bertan behera EBk, eta bide beretik jo dute gaur beste hainbat herrialdek. Australiak, esaterako, Afrika hegoaldeko bederatzi herrialderi mugatu dizkie bidaiak, eta herrialdera sartzeaukatu die australiarrak ez diren eta azken hamalau egunetan herrialde horietako batean egon diren bidaiariei. Antzeko neurriak hartu dituzte Turkiak, Malasiak, Brasilek, Dominikar Errepublikak eta Guatemalak.

Hegoafrika kexu agertu da estatu horien erabakiengatik. Gobernuak adierazi du azken finean nazioarteko debekuek Hegoafrika «zigortu» dutela koronabirusaren «aldaerak azkarrago atzemateko gaitasun handiagoa izateagatik».

Mundua txertatzea

COVID-19aren mutazio arriskutsu gehiago eragozte aldera, mundu osoko biztanleria txertatzearen beharraz ohartarazi du gaur OMEk. Omikron aldaera lehenengoz Hegoafrikan agertu dela gogorarazi du, eta soilik biztanleen %25 txertatuta daudela bertan. «Agerian gelditu datxertoen eskuragarritasuna ahalik eta azkarren berdindu behar dela eta zaurgarrienak toki guztietan babestu behar direla», adierazi du Tedros Adhanom Ghebreyesus OMEko buruak, Twitter bidez.

Erakundeak ere ohartarazpena bidali du sare sozialean, bere kontu ofizialaren bidez. «Txertoen banaketa zenbat eta desorekatuagoa izan, orduan eta arrisku handiagoa birusa transmititzeko, eta, beraz, haren egitura mutatzeko».

Hain justu, txertoen mundu mailako eskuragarritasuna erraztu dezaketen neurrietako bat aztertzekoa zen Munduko Merkataritza Erakundea datorren astean: COVID-19aren kontrako txertoen patenteak indargabetzea. Baina, besteak beste, aukera hori eztabaidatu behar zuen bilkura, asteartean hastekoa zena, bertan behera utzi dute, omikronak eragin duen kezkaren eraginez hegaldi ugari bertan behera gelditu direlako.

Txertoen patenteak indargabetzeko proposamena Hegoafrikak eta Indiak aurkeztu zuten. Hain justu, munduan kezka handien eragin duten COVID-19aren bi aldaerak lehenengoz atzeman diren bi estatuak dira horiek. Indian identifikatu zuten aurrenekoz koronabirusaren delta aldaera, egun munduan kutsatzeen %98 baino gehiagoren erantzule dena. Hegoafrikan bezala, Indian ere biztanleen herenak baino gutxiago daude txertatuta: %30 inguru.


Summary: Bizitza plataformak deituta, izurriaren aurkako neurriak salatu dituzte Bilbon. 'Stop gizateriaren aurkako krimenak' lelopean egin dute manifestazioa. Txertoen «ondorio larriez» ohartarazi dute, eta maskara erabiltzearen aurka agertu dira.

Stop gizateriaren aurkako krimenak lelopean, ehunka lagunek manifestazioa egin dute gaur arratsaldean Bilbon, Bizitza plataformak deituta. Salatu dute izurriaren aitzakian «nazioarteko araudi guztien aurkako neurriak» ezartzen ari direla; txertoen «ondorio larriez» ohartarazi dute, eta maskara erabiltzearen aurka agertu dira. COVID ziurtagiria «diskriminaziorako dokumentutzat» jo dute, eta «komunikabide nagusiek» gaur egungo egoeraren datuak eta kontakizuna manipulatzen dituztela salatu. Antolatzaileen arabera, lau mila lagun bildu dira protestan.


Summary: ‘West Side Story’ idatzi zuen Stephen Sondheim hil da 91 urterekin. Broadwayko musika antzerkiko konpositore eta letragile handia izan zen Sondheim

Gazterik lortu zuen arrakasta, Leonard Bernsteinen partiturarekin West Side Story idatzi baitzuen 1957an, 27 urte besterik ez zituela. Ondoren, berehala, Jule Styne musikariaren doinuekin batera idatzi zuen Gypsy (1959). Sondheim joan den ostiralean hil zen Roxburyn (Connecticut, AEB), 91 urte zituela.

XX. mendeko bigarren erdian izan zen musika antzerkiko egile garrantzitsuetako bat da Sondheim. Oscar Hammerstein musika komedien libreto egilearekin ikasi zuen ofizioa. Saturday Night antzerkiaren musika eta hitzak idatzi zituen 1954an, baina ez zuen Broadwayn estreinatzerik erdietsi. Handik gutxira hots egin zioten, Bernstein musikariak konposatutako eta Arthur Laurentsek idatzitako kontakizunari hitzak jartzeko: West Side Story. Obra Jerome Robbinsek zuzendu zuen, eta 732 emanaldi egin zituzten.

Sondheimen obra entzutetsuen artean dira, esate baterako, Company (1970), Follies (1971), Pacific Overtures (1976), Sweeney Todd (1979), Sunday in the Park with George (1984) edo Assassins (1990). Sari ezagunak jaso zituen: Pulitzer bat, Oscar bat eta zortzi Tony.


Summary: Etxahun Lekuek irabazi du Galdakaoko finalaurrekoa. 547,5 punturekin, Etxahun Lekue nagusitu da Bizkaiko Bertsolari Txapelketako bigarren finalaurrekoan, Galdakaon. Aitor Bizkarra eta Xabat Galletebeitia sailkatu dira segidan

Aurreneko txapela jantzi zuen Etxahun Lekue Etxebarriak 2016ko Bizkaiko Bertsolari Txapelketan, eta hautagai nagusietako bat izango da aurten ere. Galdakaon 547,5 punturekin irabazi ondoren, oraingoz bi bertsolarik daukate ziurtatuta finaleko lekua: Gorka Pagonabarragak eta Lekuek berak. Kanpoaldeko hotzak eta euriak ez du kikildu entzulea, eta bertsolariak oholtzaratu orduko bertsozaleek epeldua zuten barruko giroa. Datorren larunbatean jokatuko da hirugarren eta azken finalaurrekoa, Larrabetzun. Lekueren ondoren, bigarren eta hirugarren egin dute, hurrenez hurren, Aitor Bizkarra Ruizek (541,5) eta Xabat Galletebeitia Abaroak (524,5), eta, puntuazioak ikusita, aukera handia dute biek Bilboko finalean aritzeko. Izan ere, Etxebarriko lehen finalerdian baino puntu gehiago lortu dituzte gaurko lehen lau sailkatuek. Lehenengo hiruren atzetik, honela geratu da sailkapena: Aitor Etxebarriazarraga Gabiola (520,5), Oihana Bartra Arenas (504) eta Josune Aramendi Perez (463,5). Saio puntuagarria hasita, gogoetarako baliatu dute bertsolariek zortziko nagusiko ariketa. Oihana Bartra eta Etxahun Lekue erretiroa laster hartuko duten bi lagunen larruan jarri ditu Igor Menika gai emaileak. Honela amaitu du lehenengo bertsoaldia Bartrak: «Denbora barik ibili gara/ gure beharrak tarteko,/ ta orain eukiko dogu astia/ nahi doguna egiteko». Penaz erantzun dio Lekuek: «Ta dodazan lagun guztiak/ fabrika honetan dodaz». Zortziko txikiko bertsoaldiak berotu du ordura arteko epela. Udaltzaina da Galletebeitia, eta, dei bat jaso ondoren, kale edanean dabilen gazte talde batengana gerturatzerakoan, bere alaba Bartrarekin egin du topo. Bizi hasi da Galletebeitia: «Kontainer gainean hor/ musikaz zein artez/ mesedez, pixkatxo bat/ kontenitu zaitez». Arin erantzun dio Bartrak segidan: «Ta beti izan zaitut/ bizi adibide,/ beti esan didazu/ dantzatzeko libre». Entzuleen barre algara artean, honela bukatu du bertsoaldia Bartrak: «Guay-ana egin behar dut/ lagunen aurrean». Umorez heldu diote gaiari Lekuek eta Aramendik ere. Duela gutxi elkarrekin bizitzera joandako bikotea osatzen dute bi bertsolariek. Eta Aramendi etxe osoa margolanez betetzen ari da. Honela hasi da Lekue: «Oin zalantza bat dekot, /zalantza sakona:/ ze koloretakoa zen/ kuartuko horma?». Margonalen inguruan eztabaidatzen ibili eta gero, ondorio batera iritsi da Lekue: «Ni naz minimalista/ ta zu barrokoa./ Igual inposible da / gure artekoa». Fin itxi du ofizioa Aramendik: «Gu bion panorama/ hori bai koadroa». Hamarreko txikiko ariketan ere ale politak utzi ditu bertsolariek. Lekuek hainbat hilabete igaro ondoren terapia psikologikoan, paziente berri batekin egin du topo kontsultan. Aholku batekin abiatu zuen bertsoaldia Lekuek: «Ez eduki presarik/ hau luzerako da». Etxebarriazarragak mesfidati erantzun dio: «Ni gizon isila naz/ ta mesfidatia,/ baina zabaltzekoa da/ nire erabakia». Etxebarriazarragak lau hilabeteko epean hobekuntzarik nabaritu duen galdetzerakoan, berriz, zera erantzun dio Lekuek: «Galdera horri baietz/ erantzun beharko,/ baina sendagaiari/ denbora zor dako». «Zenbat geratzen den galdetu dizu; ez duzu jakin zer erantzun». Hari ezberdin bati egin dio tira bertsolari bakoitzak, gai jartzaileak emandako bakarkako ariketa josteko. Leuzemia duen alabaren aitatzat jarri du bere burua Lekuek: «Zenbat falta da, aita?/ galdetu deust hala,/ destinu petrala./ Erantzunik ez dotzet/ emon berehala,/ baina ederto dakit/ gitxiegi dala». Zenbat falta den baino gehiago, zer egingo duten galdetzeko esan dio aitak alabari bigarren bertsoaldian, eta honela abiatu du hirugarrena: «Baina hurreratu jat/ belarri albora,/ baina zenbat falta da?/ Berriz bere aproba./ Bizipenetan neurtu/ gura dot denbora». Publikoaren txalo zaparrada artean amaitu du bertsoaldia: «Beti maiteko zaitut,/ ta beti asko da». Bigarren sailkatuak ere antzeko gaia hartu du hizpide. Alboko esklerosi amiotrofiko gaitza duen aitaren azalean jarri da Bizkarra: «ELA da oso gaixo zantarra,/ asko daude bere menpe:/ gurpil aulkira, gero hobira/ joaten da hainbat jende». Hirugarren bertsoaldian biribildu du lana: «Jada pentsatzen nago hasia/ bidea dela eutanasia/ hil nahi ta ezin hiltzea/ ez dalako bizitzea». Datorren larunbatean jokatuko da hirugarren eta azken finalaurrekoa Larrabetzuko (Bizkaia) frontoian, arratsaldeko bostetan. Sei bertsolari hauek arituko dira: Ander Elortegi Garatea, Eneko Abasolo Txabarri Abarkas, Jone Uria Albizuri, Julen Arzanegi Erezuma, Nerea Ibarzabal Salegi eta Txaber Altube Sarrionandia. Orduan erabakiko da zein zortzi bertsolari sailkatuko diren Bilboko finalera. Abenduaren 18an jokatuko da, eta han erabakiko da nork jantziko duen txapela.


Summary: Aurreikusi dute uholdeak izango direla Euskal Herrian. Jaurlaritzak Uholdeei Aurre Egiteko Plan Berezia aktibatu du. Nafarroa erdialdea alerta gorrian dago, eta Ipar Euskal Herrian alerta naranja aktibatu dute. 500-600 metro inguruko altueran ari du elurra.

Iritsi da elurra Euskal Herrira. Goizean goiz 500-600 metrotan egon da elur kota, eta 1.100 inguruan izango da eguna amaitzerako. Euskalmetek, gainera, euri jasa gogorrak iragarri ditu, eta abisua eman du: uholdeak izan litezke, euriaren eta izoztutako uraren ondorioz. Prezipitazioek bihar goizera arte jarraituko dutela jakinarazi dute, eta okerrena gauean eta goizaldean izango dela esan.

Hori ikusita, Eusko Jaurlaritzak Uholdeei Aurre Egiteko Plan Berezia aktibatu zuen atzo, eta gaur goizean zehar neurri hori nahikoa ote den aztertzen ibili dira: 15:00etatik aurrera arrisku maila igotzea erabaki dute.

Nafarroan elurra da arazo nagusia. Herrialdearen erdialdean alerta gorria ezarri dute, izan ere, 600 metrotik gorako tokietan 25 zentimotroko elur lodiera pilatuko dela aurreikusi dute.

Ipar Euskal Herrian, berriz, alerta laranja ezarrita dago biharko 12:00ak arte.

Trafikoari erabat itxita daude Altubeko gaina eta A-15 autobidea.

Eusko Jaurlaritzak jakinarazi duenez, trafikoari itxita daude Altubeko, Barrerillako, Herrerako, Opakuako eta Urduñako gainak, guztiak Araban. Altube da haietako errepiderik garrantzitsuena, eta sarean hainbat erabiltzailek erakutsi dute hango egoera.

Nafarroan, berriz, itxita jarraitzen du A-15 autobideak. Hori da errepide sare nagusian itxita dagoen bakarra. Gipuzkoatik Nafarroara joateko, beraz, ezin da Andoainen hartu A-15a, eta A-1etik jarraitu behar da A-10 autobidearekin bat egin arte. 400 metro inguruko altueran ari du elurra.


Summary: Asier Zabaleta eta Marian Gerrikabeitia ostegunean itzuliko dira Euskal Herrira. Mozambiken harrapatuta daude dantzaria eta kazetaria, omikron aldaera dela-eta mugak itxi dituztelako hainbat herrialdek. Espainiako Gobernuak antolatu die etxera ekarriko dituen hegaldia.

Badute itzulerarako eguna Asier Zabaleta dantzariak eta Marian Gerrikabeitia kazetariak: abenduaren 2a, osteguna. Berez, gaur ziren Mozambiketik itzultzekoak, baina asteburuan jakin da koronabirusaren izurriaren omikron aldaera dela-eta han harrapatuta zeudela biak. Aldaera horren hedapena geldiarazteko hartutako prebentzio neurrien ondorioz zeuden hala; izan ere, hainbat muga itxi, eta hegaldi asko eta asko bertan behera utzi dituzte. Azkenean, Espainiako Gobernuak ostegunerako hegaldi bat antolatzea lortu dute, eurentzat eta antzeko egoeran zeuden 50 lagun ingururentzat.

Zabaletak bideo batean kontatu zuenez, atzo zalantzati izan ziren Johannesburgoko aireportura joan edo ez erabakitzeko, baina, azkenean, Maputon gelditu ziren. «Ez genuen argi ikusten hegaldiren bat hartzeko aukerarik izango ote genuen eta, ezin bagenuen, Maputora bueltatzerik izango genuen edo ez», adierazi zuen.

Dantzariaren esanetan, «asmatu» egin zuten Maputon gelditzen, aireportuetan gero eta jende gehiago pilatzen ari delako eta hegaldiak ere «barra-barra» uzten dituztelako bertan behera. Hala, albiste ona jakin aurretik ere «lasai» zeudela esan zuen, Espainiako enbaxadarekin harremanetan zeudela, eta «buru-belarri» lanean ari zirela irtenbide bat bilatzeko.

Koronabirusaren bilakaerari ere egin zion erreferentzia hedabideetara bidalitako bigarren bideoan. «Intzidentzia oso txikia da hemen, eta aldaera berria ez da iritsi ere egin», kontatu zuen. Horregatik, bitxi samarra iruditzen zitzaion «Europatik nola sailkatzen eta zaku berean sartzen diren Afrika hegoaldeko herrialde guztiak», eta hori, gainera, «baloratu ere egin gabe zer egoeratan dauden». Horren harira, azpimarratu zuen oraintxe bertan Mozambike Europako edozein herrialde baino hobeto dagoela. «Zaku berean sartu gaituzte guztiok, eta hementxe gelditu gara irten ezinda», gaineratu zuen.

Asteburuan piztu zitzaien larritasuna

Zabaleta abuztuan joan zen lehen aldiz Mozambikera, hango dantzari batzuekin lan egitera. Gero, irailean itzuli zen Euskal Herrira, han sortutako pieza estreinatzera eta aurkeztera; eta, orain, hamar egun daramatza Mozambiken, Kinani nazioarteko jaialdian lana aurkezten. Egun batzuk geroago heldu zen Gerrikabeitia, Zabaletaren lanari buruzko dokumental baterako irudiak grabatzera.

Atzo zuten azken lan eguna, eta gaur goizean itzultzekoak ziren Euskal Herrira, Qatar Airlines konpainiaren hegaldi batean, Dohan geldialdia eginda. Larunbatean, ordea, kezkatzen hasi ziren: EB Europako Batasunak eta AEBek ostiralean iragarri zuten Afrika hegoaldeko hainbat herritatik ateratzekoak ziren bidaiak debekatu egingo zituztela. Mozambikerakoak ez ezik, Hegoafrika, Lesotho, Botswana, Zimbabwe, Namibia eta Eswatinirako hegaldiak ere utzi ditu bertan behera EBk, eta bide beretik jo zuten atzo beste hainbat herrialdek.

Besteak beste, bere hegaldi guztiak bertan behera utzi zituen TAP Air Portugal konpainiak, eta, hori ikusita, Qatar Airlinesera deitu zuten bi euskal herritarrek, baina konpainiak adierazi zien ez zutela arazorik izango. Bi ordu geroago hartu zuen Qatarrek TAPek hartutako erabaki bera.

Sartu ezinda

Orduan, Zabaletak eta Gerrikabeitiak Espainiako Kontsulatuaren deia jaso zuten: esan zieten ahalik eta azkarrena joateko aireportura, eta edozein hegaldi hartzeko. Bi saiakera egin zituzten. Lehenik, TAAG Angolako hegazkin konpainiarekin: Angolan geldialdia eginda Lisboara eramango zituen hegaldi bat hartzen saiatu ziren, baina beteta zegoen jada, eta ezin izan ziren sartu.

Geroago, Ethiopian Airlinesen egin zuten proba. Addis Abeban geldialdia eginda Erromara edo Frankfurtera iristea zen helburua. Kasu horretan, ordea, pasaportea zen arazoa: Alemaniako eta Italiako herritarrek soilik zuten hegazkin horretan sartzeko baimena. Amore eman behar izan zuten bi euskal herritarrek.

Orain arte, ez atzera ez aurrera zeuden. Ez zekiten noiz arte geratu beharko zuten Mozambiken, eta haien helburua zen Espainiako Gobernuari presio egitea haientzako eta haien moduan zeuden beste 50 lagun ingururentzako hegazkin bat ipin zezan. Eusko Jaurlaritzarekin ere jarri ziren harremanetan, eta haiek hitzeman zieten laguntzen saiatuko direla, baina azaldu zieten ez dela euren eskuduntzako kontua.

Asier Zabaleta (Ezkio-Itsaso, 1972) sortzaile eta dantzariak hogei urte baino gehiago daramatza punta-puntako ikuskizunak lantzen. Euskal Herriko eta nazioarteko hainbat konpainiatan egin zuen lan lehenik, eta 2004an sortu zuen bere konpainia propioa: Ertza. Ordutik, Txinan, Filipinetan, Brasilen, Perun, Mexikon, Israelen... eta beste hainbat herrialdetan aurkeztu ditu bere lanak, baita sormen tailerrak eman ere. Hainbat sari ere irabazi ditu. Azken urteetan, besteak beste, 2018ko arte eszenikoen Max saria irabazi zuen, kale ikuskizunik onenagatik.

Aldaeraren kezka

Mundu guztian eragin du kezka COVID-19aren aldaera honek. Haren arriskuaz ohartarazi zuen OME Osasunaren Mundu Erakundeak ostiralean, orain arteko aldaerak baino azkarrago hedatzen delako eta sarriago mutatzen ari delako. 30 mutazio baino gehiago identifikatu dituzte azken bi asteetan. Horrez gain, ikusteko dago zenbateraino den gai COVID-19aren txertoak eragiten duen babes immunologikoari aurre egiteko. Aldaera Hegoafrikan atzeman dute lehenengoz, eta hainbat kasu baieztatu dituzte Botswanan, Txinan eta Israelen ere. Europan ere agertu dira kasu batzuk, kontinentea berriz ere pandemiaren epizentroa den garai honetan.

COVID-19aren mutazio arriskutsu gehiago eragozte aldera, mundu osoko biztanleria txertatu beharraz ohartarazi zuen larunbatean OMEk. Omikron aldaera lehenengoz Hegoafrikan agertu dela gogorarazi zuen, eta soilik biztanleen %25 daudela txertatuta han. «Agerian gelditu da txertoen eskuragarritasuna ahalik eta azkarrena berdindu behar dela eta zaurgarrienak toki guztietan babestu behar direla», adierazi zuen Tedros Adhanom Ghebreyesus OMEko buruak, Twitter bidez.


Summary: Hodei Ezpeleta 'Bihurri', Euskal Herriko txapeldun. Eibartarrak Xabier Zalduak baino minutu eta 37 segundo gutxiago behar izan ditu lanak amaitzeko, Tolosan jokatu den txapelketan.

Hodei Ezpeleta Bihurri 22 urteko eibartarra da Lehen Mailako Euskal Herriko aizkora txapelduna. Gaur eskuratu du txapela, Tolosako (Gipuzkoa) Beotibar pilotalekuan, Xabier Zalduari aurrea hartuta. Minutu eta 37 segundo gutxiago behar izan ditu lanak amaitzeko.

Ondo aritu da Ezpeleta. Lau kana-erdiko, 60 ontzako lau enbor eta lau oinbiko moztu behar zituzten lehiakideek, eta txapeldunak 44 minutu eta 40 segundo behar izan ditu horretarako. Hau izan da sailkapena:

1. Hodei Ezpeleta: 44:40.

2. Xabier Zaldua: 46:17.

3. Jose Antonio Etxeberria: 47:30.

4. Oier Kañamares: 48:48.

5. Iban Resano: 51:30.

6. Luis Mari Txapartegi: 53:27.


Amaitu da ligako bolada ona ere

Summary: Amaitu da ligako bolada ona ere. Neurketa irabazteko adina gol aukera izan dituzte txuri-urdinek, baina, azkenean, Espanyolek asmatu du. Haserrea eragin du epaileak Isaki baliogabetu dion golak.

Ostegunean amaitu zen Realaren bolada ona: hamazazpi neurketa jarraian zeramatzan galdu gabe, baina Monakon amaitu zen hori, Europa ligan. Espainiako Ligan, berriz, lehen jardunalditik neurketarik galdu gabeak ziren donostiarrak. Ordukoan 4-2 galdu zuten Camp Noun, Bartzelonaren aurka, eta, gaur, Bartzelonako beste estadioa izan da Realaren porrotaren eszenatokia: Espanyolen RCDE Stadium.

Ez dira etxekoak baino gutxiago izan bisitariak. Lehen zatia berdindua izan da. Bi taldeek izan dute gola gertu: baloi bana bota dute zutoinera. Isakek Realarena, eta Puadok Espanyolena. Bi atezainek ere izan dituzte distira uneak, eta geldiketa bikain bana eginda itzuli dira aldagelara Diego Lopez eta gaur atepera itzuli den Alex Remiro (Ryanek jokatu zuen Monakon).

Bigarren zatian beste modu batean zelairatu da Reala. Lehen ordu erdian, bereziki, izugarri estutu du Espanyol. Aukerarik nabarmenena, Januzajen erdiraketa jaurtiketa bat, baina langan jo du.

Mateuren kontuak

63. minutuan izan da hori, eta 66.ean sartu du Isakek Realaren gola. Jokaldi arraroa izan da: Realak zuen baloia, Mateu Lahoz epailea jo du, hark jokaldiarekin jarraitzeko agindu du, Isakek gola sartu du, eta orduan baliogabetu du epaileak gola. Adituek eztabaidatuko dute gola legezkoa zen edo ez, baina, ezbairik gabe, gaizki ibili da epailea.

Hortik aurrera, zertxobait makaldu da Reala, eta 77. minutuan saria heldu zaio Espanyoli: Yangel Herrerari aldaratze bat iritsi zaio area ertzean, gogor jo du baloia, Ricok ukitu du, eta Remirok ezin izan du ezer egin.

Halaxe amaitu da neurketa. Nahi eta ezin Realak. Momentuz sailkapeneko bigarren postuan daude oraindik gipuzkoarrak, baina egoerari buelta eman beharko diote ohorezko postuei eutsi nahi badiete.

Espanyol: Diego Lopez; Vidal (Miguelon, 78'), Sergi Gomez, Cabrera, Pedrosa; Yangel Herrera, Bare (Morlanes, 58'), Darder; Embarba (Melamed, 58'), Puado (Wu Lei, 78') eta RDT (Loren, 89').

Reala: Remiro; Gorosabel, Zubeldia, Le Normand, Rico; Zubimendi, Gebara (Navarro, 81'), Oiartzabal; Januzaj, Portu (Barrenetxea, 60') eta Sorloth (Isak, 60').


Summary: Berriz ere amaieran hautsi dute neurketa Elezkanok eta Zabaletak. Neurketa berdindua jokatu dute Irribarriaren eta Rezustaren aurka, baina gehiago izan dira bigarren zatian.

Sendo hasi dira aurten ere iazko txapeldunak. Elezkano II.ak eta Rezustak Binakako Txapelketako bigarren jardunaldia jokatu dute gaur Azkoitian (Gipuzkoa), Irribarriaren eta Rezustaren aurka. 13-14kora arte berdinduta joan da neurketa, baina hortik amaierara artekoak ia erreskadan egin dituzte gorriek.

Jokoan asko sartu da Irribarria, baina hutsak ere asko egin ditu gaurkoan. Zabaletak joan den astean esan zuen ez zebilela konfiantza handiz, baina momentuz badirudi neurketak irabazteko adina baduela. Joan den astean ere 7-7 hasi ziren Ezkurdia-Tolosaren aurka, baina 22-7 amaitu zuten gero. Antzekoa izan da gaurkoa.

Irribarria-Rezustak irabazi egin zuten lehen partida. Gauzak hala, bi bikotek soilik irabazi dituzte bitik bi: iazko txapeldunek, eta atzo ikuskizuna eman zuten Lasok eta Imazek. Tanto aldeagatik, bigarrenak dira liderrak. Jardunaldia amaitzeko falta den neurketa Altuna III-Martijak eta Ezkurdia-Tolosak jokatuko dute; biek ala biek galdu egin zuten lehen jardunaldian.


Summary: Ibaiek gainezka egin dute Bizkaiko eta Gipuzkoako hainbat lekutan. Nafarroan eta Araban arazoak egon dira errepidean, elurrak eraginda; Urdiñarben, hogei etxe argindarrik gabe egon dira.

Eusko Jaurlaritzako Uholde Arriskurako Plan Bereziaren aholku batzordea bildu da gaur goizean, asteburuko euriteen ondorioz sortu den egoera aztertzeko. Bileraren ostean, Josu Erkoreka lehendakariorde eta Segurtasun sailburuak adierazi du eguraldi iragarpenen arabera datozen orduetan euri gutxiago botako duela, eta, horren ondorioz, 15:00etarako larrialdi plan berezia indargabetu dute. Edonola ere, gaineratu du arroak arreta handiz behatzen jarraituko dutela.

Erkorekak zoriondu egin du babes zibil sistema, «eraginkorra» izan dela iritzita. «Aurreikuspenak zuzenak izan dira, eta emaitza egokia izan da».

Cadagua, Deba eta Urumea. Ibai horiek eragin dituzte kalterik larrienak astelehen goizaldean. Izan ere, gainezka egin dute Balmasedan eta Galdakaon (Bizkaia), eta Mendaron, Hernanin eta Astigarragan (Gipuzkoa).

Bizkaian, Balmasedan auzoak iratzarri dituzte gauean, ibaiaren inguruko aparkaleku batetik autoak eraman zitzaten, Cadagua ibaiak gainezka egin duelako.

Gueñesen ere, arrotik atera da, besteak beste Elubarrin, Santxosolon eta Allende Zelaian, baita Iorgiko erriberan, Ibarran eta Zaramilloko Eretzan ere. Udalak alarma gorria deklaratu du.

Udalak ohar baten bidez jakinarazi duenez, azken orduetan hainbat puntutan atera da ibaia: Santxosolon, Allende Zelaian, Elubarrin eta Sodupen; Iorgiko erriberan, Askatasunan eta Ibarran; La Quadran; eta Zaramilloko Eretza kalean.

Ibaizabalek gainezka egin du hainbat lekutan, besteak beste Muskizen. Hainbat errepide ere moztu behar izan dituzte. Bilbon ere sortu dira arazoak: Zorrotzan, hainbat auto ur azpian geratu dira, Clara Campoamor kalean. Basaurin, hainbat garaje eta dendatan sartu da ura, Ariz inguruan. Arrigorriagan, Arrankundiagan, Boluetan eta Galdakaon ere atera egin da Ibaizabal.

Bilboko hainbat auzotan ur putzu handiak sortu dira. Gauean 28 esku hartze egin behar izan dituzte suhiltzaileek. Olabeaga auzoan, esaterako, autoa Plaza Barrian zuten herritarrek ezin izan dituzte atera, estoldak ezin izan duelako ur guztia irentsi.

Juan Mari Aburto alkateak esan du egoera «hobetzen» ari dela, eta ez duela espero itsasgorak kalte handiagoa eragitea. Izan ere, 12:02an izango da itsasgora Bilbon. Erdi mailakoa izatea espero dute, edonola ere.

Errepidean ere arazo ugari eragin dituzte uholdeek eta luiziek. N-240 errepidea moztuta dago Zeanurin bi norabideetan, eta desbideratzen ari dira.

BI-636 moztu egin du luizi batek 02:30ak aldera, baina goizaldean zabaldu egin dituzte Balmasedarako lerroak. Bilborako norabidekoak garbitzen ari dira.

Muskizko saihesbidea, N-634, moztu egin dute, eta herriaren erdigunera ari dira bideratzen trafikoa.

Arrankudiaga parean arazoak daude BI-625 errepidean, eta baita Bizkaiko bigarren mailako errepideetako hainbat puntutan ere.

Bilbo eta Muzkiz arteko aldirietako trenen zirkulazioa bertan behera utzi du Renfek, aldi baterako.

Gipuzkoan, Oria ibaiak Andoainen gainezka egin du gauean hainbat lekutan: kirol zelaiak ur azpian geratu dira, esaterako. Hernanin ere, kirol zelaiak hartu ditu urak. Urumea ere atera egin da Astigarragan. Urola maila horian dago. Debak Elgoibarren eta Mendaron egin du gainezka. Azken horretan baserri batzuk inkomunikaturik geratu dira, bideak ur azpian geratu direlako.

Nafarroan eta Araban, berriz, elurrak sortu ditu arazoak. Hamar zentimetro elur egin zuen atzo Iruñean, eta horrek traba egin zuen hainbat errepidetan. Elurra urtzen hasi da gauean, eta orain ibaiei begira daude larrialdi zerbitzuak. Zangozan, 13 adingabe eta 4 begirale erreskatatu dituzte suhiltzaileek Getadar aterpetxetik. Asteburu-pasa zeuden han, eta inkomunikaturik eta argindarrik gabe geratu ziren. Belaguan eta Urbasan kateak behar dira. Arabako Lautadan argindarrik gabe egon ziren atzo Opakuan eta inguruko hainbat herritan.

Elurraren ereginez, hainbat mendate itxita daude: Barazar (Bizkaia), Herrera, Opakua eta Orduña (Araba). Horrez gain, hainbat lekutan kontuz ibiltzeko esan dute: A-1ean Araban, eta A-15ean Andoaindik Berastegiraino, esaterako.

Urdiñarben (Zuberoa) hogei bat etxe argindarrik gabe egon dira asteburuan, elurrak argi poste bat bota duelako. Pirinioetan kontuz ibiltzeko eskatu dute, elur jauziak gertatzeko arriskua dagoelako. Gaurko 14:00ak arte iraungo du larrialdi laranjak.

Euskalmeteko arduradunek esan dute okerrena iragan dela dagoeneko, datozen orduetan euri gutxiago egingo duela.


Summary: 2021eko disko eta liburu gogokoenak aukeratzeko bidea jarri du BERRIAk. Aurtengo euskarazko liburu eta diskoak kontsultatu daitezke webgune berezi batean, euskal kultur sorkuntzari ikusgaitasuna emateko, kulturazaleen esku jarri du urteko sorkarien informazioa. Urtarrilaren 10 arte, gogokoenak aukeratu eta zozketa batean parte hartu ahal izango dute nahi duten guztiek.

Urteko liburu eta diskoen erakusleihoa martxan du BERRIAk, eta, orain, gogokoenak aukeratu eta zozketa batean parte hartzeko aukera jarri du. Webgune honetan kontsultatu daitezke urteko sorkuntzak, eta baita gogokoenak aukeratu ere. Parte hartzaile bakoitzak bere gogokoenak diren urteko hiru disko eta hiru liburu aukeratu ditzake gehienez, izena eman, eta zozketa batean parte hartuko du. Urtarrilaren 9 arte izango da gogokoenak aukeratzeko modua, eta urtarrilaren 10ean zozkatuko dituzte Elkarren hogei bonu, kulturan gastatzeko.

Durangoko Azoka topaketa garrantzitsua da euskal sortzaileentzat eta argitaletxe eta diskoetxeentzat, eta egunotan ari dira urteko uztak aurkezten. Euskal kultur sorkuntzan egindako lanaren erakusleiho bat da izan nahi du webguneak, euskal kultura ikusgarri egiteko eta urteko lan guztiak leku bakarrean biltzeko. 2021ean argitaratu diren liburu eta disko guztiak bildu eta erakustea da gunearen asmoa, kulturazaleek erraz kontsultatu eta bilatzeko moduan.

Liburuei dagokienez, euskarara itzulitako lanak ere agertzen dira, ez euskaraz sortuak soilik, eta bilaketak egin litezke titulua edo egilea idatzita. Argitaletxe bakoitzak aurten zer argitaratu duen ere ikus liteke. Horrez gain, literatur generoaren araberako bilaketa ere egin liteke, eta bereizita daude haur literaturako lanak, adinaren arabera. Ia 500 libururen erreferentziak biltzen eta erakusten ditu webguneak.

Diskoei dagokienez, berriz, musika generoaren arabera egin liteke bilaketa, eta baita diskoetxearen arabera ere, ikusteko bakoitzak zer uzta dakarren aurten. Diskoez gainera, disko aurrerapenak eta kantu solteak argitaratu dituzten taldeen berri ere jasotzen du guneak. Era horretako ia 50 lan erakusten ditu, eta disko osoak, berriz, 125 inguru dira.

Liburu edo disko bakoitzak fitxa bat du, sormen lan horren xehetasun guztiekin, eta liburuek badituzte sinopsiak ere, zeri buruz ari diren jakiteko. Liburu edo disko bakoitzari buruz BERRIAk argitaratutako artikuluak, elkarrizketak eta kritikak ere agertzen dira fitxa bakoitzean, obra horri buruzko informazio gehiago eskura izateko.


Summary: Bi pertsona zauritu dira Beasainen, hiru autok talka egin dutela eta. Kilometro bat baino gehiagoko ilarak eragin du ezbeharrak.

Hiru autok elkar jo dute gaur N-1 errepidean, Beasainen parean (Gipuzkoa), eta bi pertsona zauritu dira istripuan.

Goizeko 07:30ean gertatu da ezbeharra, Donostiarako norabidean. Kilometro bat baino gehiagoko ilarak eragin ditu istripuak. Eta ez bakarrik N-1ean; N-636an ere izan dira, Zumarragatik zetozen autoak N-1era sartu nahian eraginda.

Anbulantzietan eraman dituzte zaurituak erietxera.


Summary: Pandemiei aurre egiteko nazioarteko itun bat nahi du OMEk. Aldaera berriaren lehen kasuak agertu dira Frantzian eta Espainian. Aldaera berriaren aurkako «erantzun azkarra» eskatu dute G7ko kideek. OMEk, berriz, kritikatu egin du mugak itxi eta hegaldiak eten izana, baina, aldi berean, osasun neurriak zorrozteko eskatu du.

Aste bat betetzear da Hegoafrikak SARS-CoV-2 birusaren aldaera berri bat atzeman zuela jakinarazi zuenetik —OME Osasunaren Mundu Erakundeak omikron izena jarri dio—, eta dagoeneko mundu osoan zabaltzen hasia da. Europan sei herrialdek baino gehiagok atzeman dituzte aldaera berriaren kasuak; besteak beste, Espainiak, Belgikak, Frantziak eta Portugalek. Kontinente zaharretik kanpo ere agertu dira kasuak; esaterako, Israelen eta Kanadan.

Osasunaren Mundu Batzarra hiru eguneko ezohiko biltzarra egiten hasi da gaur pandemiei —egungoari eta etorkizunean ager daitezkeenei— aurre egiteko nolabaiteko ituna adoste aldera. Normalean maiatzean bildu ohi da batzarra, baina oraingoan aurreratu egin dute bilera estatu kideen eskariz —halako zerbait egiten duten bigarren aldia da 73 urtean—. 194 kideen helburua litzateke aurreragoko izurriei aurre egiteko «testu lotesle bat» adostea. Lehen zirriborroa eskuetan edukiko lukete bilerako parte hartzaileek. «Nazioen batasunak elkarlanerako eremu bat adostu behar du, hori delako modu bakarra mehatxu komunei aurre egiteko. Konpromisoa behar da; inork ez du nahi duen guztia lortuko, baina hobe da hori askoko behar duten guztia galtzea baino», nabarmendu du OME Osasunaren Mundu Erakundeko idazkari nagusi Tedros Adhanomek. Antzeko beste izurri berrietan osasun arta unibertsala bermatzea litzateke erakundearen helburu nagusietako bat. «Pandemiak argi utzi digu osasuna ez dela luxu bat, giza eskubide bat baizik; ez da gastu bat, inbertsio bat baizik; ez da garapen baten emaitza, gizartearen egonkortasun eta segurtasun ekonomiko eta politikorako oinarria baizik», gaineratu du.

OME joan den ostiralean hasi zen aldaera berria ikertzen, eta ohartarazi zuen «asteak» beharko dituela emaitzak jasotzeko. Izan ere, mutazio asko ditu, eta ez dakite horrek zer ondorio izan ditzakeen izurriaren eboluzioan. Aurrez, beste lau aldaera ditu sartuak OMEk «arriskutsuen» zerrendan: alfa, beta, gamma eta delta. Horiek hala, ondorio argiagoak izan artean, osasun neurriak zorrozteko eskatu die erakundeko kide diren 194 estatuei, eta kolektibo zaurgarrienen txertaketa azkartzeko. Aldi berean, baina, kritikatu egin du herrialdeek mugak itxi eta Afrika hegoalderako hegaldiak eten izana, zientzialarien irizpideen aurka.

Mugak itxi dituzten estatuetako bi izan dira Japonia eta Israel. Marokok, berriz, eten egin ditu Europa eta Afrikako beste herrialdeetarako hegaldiak. Datozen orduetan neurri murriztaile gehiago hartuko direla espero da; izan ere, G7ko kide diren estatuek ezohiko bilera egin dute gaur, pandemiaren inguruan. G7ko kide diren herrialdeetako —Kanada, Frantzia, Alemania, Italia, Japonia, Erresuma Batua eta AEBak— Osasun ministroek nazioarteari eskatu diote aldaera berriari aurre egiteko «erantzun azkarra» emateko, eta eskertu egin diote Hegoafrikari azken aldaera atzeman bezain azkar gainontzeko estatuei jakinarazi izana. Horrez gain, txertaketa azkartzearen garrantzia ere nabarmendu du erakundeak komunikatu batean, eta eskatu die estatuei bete ditzatela hartutako konpromisoak, eta bidal ditzatela hitzemandako dosiak hegoaldeko herrialdeetara. Abenduan egingo dute hurrengo bilera G7koek,eta, bitartean, OMErekin elkarlanean arituko da.

Neurri berriak hartuko dituztela iragarri dute Poloniak eta Norvegiak ere, kasuen gorakadari aurre egiteko. Oslok iragarri du aldaera berriaz kutsatuta egon daitezkeenek zazpi eguneko itxialdia bete beharko dutela —orain arte bost egunekoa zen—, eta hamarrekoa, berriz, haiekin kontaktuan egon direnek. Horrez gain, berrogeialdia amaitutzat eman aurretik, test bat egin beharko dute nahitaez —orain arte ez zegoen horren beharrik—. Neurri horiek bete beharko dituzte txertatuta daudenek ere. Poloniak, berriz, erdira murriztu du jatetxe eta zinemen gehienezko edukiera, hamalau eguneko berrogeialdia egin beharko dute Schengen eremutik kanpoko bidaiariek, eta luzeagoa Afrikako herrialderen batetik iristen direnek.

Neurri horiek guztiek Afrika hegoaldeko estatuak haserrearazi ditu, tartean Hegoafrika. Cyril Ramaphosa presidenteak eskatu die estatuei zabal ditzatela mugak eta has ditzatela berriz ere hegaldiak, «ekonomiak kalte handiagoa» jasan aurretik. Ehunka lagun geratu dira Afrikako hegoaldetik atera ezinik, iparraldeko herrialdeek hartutako neurriaren ondorioz. Harrapatuta geratu direnen artean daude Asier Zabaleta dantzaria eta Marian Gerrikabeitia kazetaria. Gaur zuten Mozambiketik irteteko hegaldia, baina bertan behera geratu da, gutxienez abenduaren 15era arte: «Espainiako Kontsulatuak deitu zigun esateko aireportura korrika joan eta edozein hegaldi hartu behar genuela; ez genuen lortu, ordea».

Datuetatik errealitaterako jauzia

Bost milioi pasa pertsona hil dira koronabirusaren ondorioz gaur arte, eta 260 milioi kasu baino gehiagoren berri eman dute gobernuek. Baina datu ofizialak dira horiek. OMEk ohartarazi du pandemiak eragindako hildako eta kutsatuak bi edo hiru aldiz gehiago izan daitezkeela. Kasu asko asintomatikoak dira, eta zail da horiek atzematea proba asko egin arren.

Azken datuen arabera, Errusia, Ukraina eta India dira hildako gehien jakinarazi dituzten herrialdeak. 2019ko abenduan pandemia hasi zenetik gogorren jotako estatua, ordea, AEBak izan dira, 776.639 hildako eta 48.229.273 kasu izan baitituzte; jarraian legoke Brasil, 614.278 hildako eta 22,080,906 kutsaturekin; eta India, 468.790 hildako eta 34.580.832 kasurekin.

Kasuekin bezala, txertaketarekin ere alde handiak daude herrialde batetik bestera. Herritarren %54,2 hartu dute COVID-19aren aurkako txertoaren dosiren bat. 7.940 milioi dosi banatu dira mundu osoan; egunean, 29,93 milioi dosi, batez beste; baina irabazi gutxien dituzten estatuetako herritarren %5,8k hartu dute txertoren bat.


Summary: Norbera eraldatzea bestearengan eragiteko. Bezeroari hobeto erantzuteko eta emunkideak ahalduntzeko bere antolamendua eraldatzeko zereginean dihardu EMUN kooperatibak.

Gai sozialen kudeaketan laguntzeko lan egiten dute kooperatibako aholkulariek. Duela ia 25 urte sortu zuten, lan mundua euskalduntzeko asmoarekin lehen-lehenik, baina urteen poderioz bestelako eremuetara zabaldu dute beren lana. Gaur egun, arlo sozioekonomikoa euskalduntzeaz gain, genero berdintasunaren, gizarte erantzukizunaren, gobernantzaren eta berrikuntzaren arloetan ere badihardu aholkulari taldeak.

Eraldaketan eragile eta bidelaguna izatea da EMUNen asmoa, enpresa, erakunde eta gizarte eragileekin batera eraldaketarako bideak irekitzen laguntzea. Urteotan pilatutako esperientziak erakutsi die kanpoan eragiteko barrutik eraldatzeak ere zein-nolako garrantzia daukan. Horretan dihardute azken hilabeteetan, antolatzeko modu berritzaileak probatzen, etenik gabeko eraldaketan.

Eraldaketaren transferentzia, euskara planetatik eremu berrietara

Lan mundua euskalduntzeko hamarkadetan egindako sormen lanari esker metodologia eta ikasketa ugari pilatu du aholkulari taldeak. Modu horiek erabat baliagarriak suertatu dira beste gai sozial batzuetan aldaketak eragiteko, eta horrek lagundu dio EMUNi hizkuntza kudeaketan ez ezik bestelako gai sozialetan ere eragiten. Gaur egunean, esaterako, enpresetan hizkuntza ohiturak aldatzeko erabilitako hainbat metodologia darabilte genero berdintasuneko planetan. Finean eraldaketa prozesuak baitira EMUNek kudeatzen laguntzen dituen asko eta asko.

Gai sozialen kudeaketan laguntzen diharduen neurrian, kooperatibak garrantzi handia eman izan dio beti aholkulariaren prestakuntzari eta berritzeko jarrera elikatzeari. Lan moduak berritzeko eta metodologia berriak probatzeko berrikuntza sistema oso bat dauka aholkularitzak martxan. Emunkide guztiak berrikuntza sistema horren parte aktiboa dira, eta gizartean dagoen ezagutzara irekita eta erne egoteko zaintza sistema bat daukate, 25 esparru gurutzatzen dituen adimen lehiakorrerako sistema integratua. Horretaz gain, taldeko elkarrekintzak duen balioan sinetsita berrikuntza proiektu, praktika komunitate edota ezagutza tailerren bidez berritzen dituzte egiteko moduak. Hori guztia, berrikuntzarako propio jarduten duen talde tekniko baten laguntzarekin.

Etorkizunerako antolamendu berri baten oinarriak

Barrutik kanpora, kanpoan errora halaxe dio EMUNek darabilen leloetako batek eta modu batean edo bestean, horrek laburbiltzen du eraldaketan bidelagun eta eragile izatea nola ulertzen duten. Hartara, azken hilabeteotan barne eraldaketa prozesu betean murgilduta daude emunkideak, egungo errealitateari eta etorkizuneko erronkei erantzungo dien antolamendu eredu berritua probatu eta berrasmatzeko zeregin betean. Mende laurdeneko ibilbidean askotariko antolatzeko moduak izan dituzte erakundearen barruan, eta etorkizunean kooperatiba modu horizontalagoan berrantolatzeko erronkari heldu diote oraingoan. Barruan eta kanpoan aztertu dituzte antolamendu berrirako aukerak, eta, horien artean, azpimarratzekoa da Frederic Laloux (Belgika, 1969) teorialari belgikarrak erakundeak berrasmatzeko proposatutako kudeaketa eta antolamendu eredutik (Reinventing Organizations) hartu dituzten erreferentziak eta oinarriak. Intuizioak eta teoriak jarri dituzte aztergai, eta barruan esperimentatzera jo dute egungo gizartearen joerak aztertuta eta etorkizunari begira dituzten erronkak aintzat hartuta.

Antolamendua eguneratzeko egitasmoak helburu hirukoitza dauka EMUNentzat. Lehenik eta behin, bezeroa erdigunean jartzeko ideia indartzea: bezeroarekin batera landu beharreko gai sozialetan elkarlanean jarduteko eta bezeroari ahalik eta ikuspegirik osoenarekin erantzuteko. Bigarrenik, emunkideen ahalduntzean sakontzea, eta, horretarako, funtzioak eta zereginak modu horizontalagoan banatu eta autogestioa eta arduren errotazioa indartuko dituzte. Hirugarren helburua, orain artean bezala, iraunkorra izango den proiektu bat bermatzea, pertsonaren, ingurumenaren eta ekonomiaren arteko oreka aintzat hartuta.

Koordinazio taldea, antolamendu berriaren ikur

Antolamenduaren eguneraketa ziklo estrategikorako adostutako erronkei erantzutera dator, bete-betean. Horretara dator, azken sei urteotan zuzendari nagusi izan den Olatz Olaso Garitanoren kargu uztea eta baita berarekin batera egungo zuzendaritza talde osoak utziko duen lekua ere. Eginkizun horiek beste modu batean banatzeko eta koordinatzeko zeregina izango du aurrerantzean koordinazio talde berri batek, Amaia Balda Etxartek, Olatz Dorronsoro Callejak eta Nerea Arrese Elortzak osatuko dutena. Horrekin batera, aholkulari talde osoa taldeka antolatuko da bezeroa erdigunean jartzeko helburuari erantzuteko, eta lidergo partekatuaren aldeko apustua egingo du EMUNek koordinazio zereginari modu berritzaile batean ekiteko.

Eraldaketa etxetik hasi nahi dute oraingoan ere. Barruan eraldatu, kanpoan eragiteko.

Kooperatibari buruzko datu batzuk

•1997an sortu zen, Arrasaten.

•Arrasaten, Andoainen, Berriozarren eta Bilbon ditu bulegoak.

•Zerbitzu-arloak: euskara planak, itzulpenak, euskara formakuntza, hausnarketa saioak, genero berdintasuna, gizarte erantzukizuna, gobernantza, berrikuntza plataformak, aniztasuna.

•90 pertsonako lantaldea: 58 emakumezko, 32 gizonezko.

•Langileen %41 jardun murriztuan.

•Ardura postuetan %74 emakumeak.

•Lantaldearen %90 kooperatibako bazkide.

EMUN kooperatibari buruzko informazio gehiago bildu nahi izanez gero, bisitatu webgune hau: www.emun.eus.


Summary: Hegoaldean, pentsioak batez beste 32 euro handituko dira urtarrilean. Aurten prezioak uste baino gehiago handitu direnez, batez beste 285 euro jasoko dute pentsiodunek

Hego Euskal Herriko pentsiodunek dagoeneko kalkula dezakete datorren urtean zenbateko pentsioa jasoko duten: aurtengo kopuruari %2,5 gehitu beharko diote. Horrek esan nahi du Hegoaldeko batez besteko pentsioa 32 euro handituko dela urtarrilaren 1ean, eta 1.300 eurora iritsiko dela —1.268 euro direla dio azken datuak, urrikoak—.

%2,5eko datua ez da ausazkoa: Espainian 2020eko abendutik 2021eko azaro artean izan den batez besteko inflazioari dagokio. Behin-behineko datua da, eta abenduaren 15ean izango da behin betikoa, egun horretara arte ez baitu INEk baieztatuko atzo aurreratutako azaroko datua, %5,6koa. Edonola ere, hamarren baten gorabeherak ez du alderik eragingo.

Pentsioak aurreko urteko inflazioaren arabera eguneratzea ezartzen duen legea 2022ko urtarrilaren 1ean jarriko da indarrean, baldin eta aste honetan Espainiako Kongresuaren oniritzia jasotzen badu. Sistema horrek ordezkatu egingo du PPren gobernuak indarrean jarritakoa. Hark Gizarte Segurantzaren kontuen osasunarekin lotzen zuen pentsioen eguneratzea, eta, defizita zutenez, 2014-2018ko epean pentsioak %0,25 handitzea ekarri zuen. Sistema hori bertan behera geratu zen Pedro Sanchez Espainiako gobernuburu izendatu zutenean.

2022an, kontrakoa

Pentsioak batez besteko inflazioaren arabera eguneratzeak moteldu egiten du inflazioan batzuetan gertatzen diren gorabeheren eragina. Aurten, oso handia izan da gorabehera, urtea ozta-ozta hasi zelako inflazio positiboarekin —2020an, prezioak jaitsi egin ziren, pandemiaren ondorioz—, baina, gero, energiaren garestitzeak azken urteotako igoerarik handiena ekarri du.

Horrenbestez, %2,5eko igoera oso urrun geratu da azaroko datutik (3,1 puntu gutxiago). 2022an, prebisioak betez gero, oso litekeena da kontrakoa gertatzea, eta inflazio handiagoa izatea urtearen hasieran eta txikiagoa urteak aurrera egin ahala; hori baieztatuko balitz, eta aurten gertatuko denaren kontra, azaroko inflazioa baino handiagoa izango da 2023an pentsioek izango duten gorakada.

Urtarrileko ‘saria’

PPren erreformak baliogabetu egin zuen urtarrilean pentsiodunek aparteko ordainketa bat jasotzeko aukera. 1985ean ezarri zen, bermatzeko pentsiodunek ez zutela erosteko ahalmena galduko. Haren bidez, azaroko inflazioa aurreko urtarrilean egindako igoera baino handiagoa bazen, urtarrilean aldea konpentsatzen zuen Gizarte Segurantzak.

Sistema hori behin betiko lurperatuko du erreforma berriak, baina aurretik, azken aldiz, aparteko ordainketa bat jasoko dute Hego Euskal Herriko pentsiodunek. Izan ere, azaroko batez besteko inflazioa 1,6 puntu handiagoa izan da joan den urtarrilean jasotako pentsioen igoera baino (%0,9). Kopuru osoetan, batez besteko pentsioa eskuratzen duenak —1.268 euro— 284 euroko ordainketa bat jasoko du aste gutxi barru.

2018an jaso zuten azken aldiz ordainketa hori. 2019an eta iaz ez zuten euro bakar bat ere jaso, pentsioen igoera handiagoa izan zelako azken inflazioa baino eta, horrenbestez, erosteko ahalmena irabazi zutelako pentsiodunek.


Summary: Bilboko Auzitegiak alabaren zaintza partekatua ukatu dio Irune Costumerori. Haurra aurrerantzean ere aitarekin biziko dela erabaki dute. Epaia «benetako mendekua» dela adierazi du emakumeak.

Bizkaiko Auzitegiak ukatu egin dio alabaren zaintza partekatua Irune Costumerori. Alabaren zaintza kendu zioten 2017ko abuztuan, GAS gurasoen alienazioaren sindrome faltsua argudio hartuta. Costumerok Bizkaiko Foru Aldundiko lau langile salatu zituen, prebarikazioa, tratu txarrak eta kalte psikikoak eragitea egotzita, baina epaitegiak errugabetu egin zituen uztailean. Costumerok berak esan zuen epaia abisu bat zela amentzat.

Beste kolpe bat jaso du Costumerok gaur, alabaren zaintza partekatua ukatu diotela eta. Epaia «benetako mendekua» dela adierazi du, eta erakundeen «zurikeria» salatu du, joan zen astean indarkeria matxistaren aurkako ekitaldietan egon zirelako, baina ez dietelako «emakumeei sinesten tratu txarren emaileak salatzen dituztenean, eta manipulatzailetzat jotzen» dituztelako.

Bitan salatu zuen Costumerok senar ohia. Gurutzetako erietxeak haurraren zaurien berri eman zion fiskaltzari. Aitak egin zizkiola esan zuen neskak. Edonola ere, aita errugabetu egin dute orain arte eginiko epaiketa guztietan. 2017. urtean, Foru Aldundiak bere gain hartu zuen haurraren zaintza, eta erabaki zuen haurra aitarekin biziko zela, argudiatuta neskak amaren manipulazioaren eraginez zuela aitaren kontrako jarrera.


Summary: Madrilen duen eraginaren aldarria egin du EAJk. Alderdiaren VIII. Batzar Nagusiaren amaiera ekitaldian, Ortuzarrek esan zuen eragin hori «laster» ikusiko dela

Amaitu da EAJren VIII. Batzar Nagusia, eta Andoni Ortuzar EBBko lehendakariak bukaera ekitaldia baliatu zuen EAJk Madrilen duen eraginkortasuna laudatzeko, azken bolada honetan eraginkortasun hori txikitzen ari direla diotenen aurrean: «Laster ikusiko duzue hori ez dela horrela», esan zien Barakaldoko BECen (Bizkaia) bildutako alderdikideei.

Gainerako alderdiak kritikatu zituen Ortuzarrek, haren esanetan, EAJ agintean ordezkatzeko «hemendik bi, hiru edo zortzi urterako kontuak» egiten ari direlako. EAJren buruzagiaren arabera, «errespetu gutxi» erakusten dute horrelako kalkuluak egiten dituztenek, «orain tokatzen ez delako eta konpondu beharreko beste arazo batzuk daudelako», baina, gainera, kontu horiek alferrikakoak direla uste du: «Izotzaren gainean egindako kalkuluak dira. Gero udaberriko beroa iritsiko da, eta izotza urtu egingo da, kalkuluak eta guzti».

BBBko presidente Itxaso Atutxak ere gai horretaz hitz egin du gaur, Batzar Nagusiaren ostean eman duen lehenengo elkarrizketan. Deitoratu du «beste batzuek alternatiba izateaz» berba egiten dutela «bakar-bakarrik beren burua EAJren lekuan kokatu nahi dutelako», eta erantsi du horrek ez dituela jelkideak kezkatzen: «Abagunea aski garrantzitsua da, eta baditugu beste zeregin batzuk, gizartearekin batera landu beharrekoak».

Ortuzarrek bezala, Atutxak ere uste du EAJk ez duela eraginik galdu Madrilen: «Tradizioz, euskal ahotsa izan gara Espainiako Kongresuan eta Senatuan, ez euskal ordezkari bakarrak ginelako, eragiteko gaitasun handiena geuk genuelako baizik. Egian da EH Bilduk lortu duela azken bolada honetan eragile aktibo bilakatzen, baina EAJ da Legebiltzarrean onartutako politika asko bultzatzen dituena».


Summary: Xiomara Castro ezkertiarrak irabazi ditu Hondurasko presidentetzarako bozak, lehen emaitzen arabera. Botoen %55,44 eskuratu ditu Libre alderdiko zerrendaburuak. Datuak berretsiz gero, Castro izango da Hondurasko lehen presidentea. Bigarren tokian geratu da Nasry Asfura, hautagai ofizialista.

Botoen %38,94 soilik zenbatu dituzte orain artean, baina aldea nabaria da oposizioko Libre alderdiko hautagai Xiomara Castroren —botoen %55,44— eta bigarren tokian geratu den Alderdi Nazionaleko Nasry Asfuraren artean —botoen %34,04—. Hondurasko presidente izan zen Manuel Zelayaren emaztea da Castro, eta, emaitzak berresten badira, bera izango da herrialdeko emakumezko lehen presidentea ere.

Alderdi Nazionalaren hamabi urteko agintaldia amaituko luke Castroren garaipenak. Hauteskunde Batzorde Nazionalak ohartarazi du emaitzak behin-behinekoak direla, baina, hala ere, ezkerreko presidentegaiak garaipena aldarrikatu zuen bart, eta eskua luzatu zien aurkariei gaurtik aurrera elkarrizketak hasteko. «Aro berri bat eraikiko dugu elkarrekin. Demokrazia zuzen eta parte hartzailea. Kanpora gerra, gorrotoa, heriotzaren eskuadroiak, ustelkeria narkotrafikoa, eta kanpora pobrezia», esan zuen Castrok.

Hondurasko herritarrek 128 diputatu ere aukeratu zituzten atzo. Baina batez ere herrialdearen geroa aukeratu zuten: abortatzeko gutxieneko eskubideak legeztatu eta batzar konstituziogile bat osatzeko asmoa duen ezkerrarena, eta Tegucigalpako alkate Asfurarena, zeinak azpiegiturak berritzea jarri duen helburu nagusi gisa. Kuba eta Venezuelako gobernuekiko harreman estuagoak iragarri ditu Castrok, baita inbertsio handiagoak ere gizarte politiketan.

Kanpaina odoltsua

Alderdien promesekin batera, indarkeria izan da kanpainako protagonista nagusia. Azken urtean 30 hilketa izan dira Hondurasen arrazoi politikoek bultzatuta. Ugariak izan dira hautagaien aurkako ustelkeria eta narkotrafiko salaketak ere, tartean egungo presidente Juan Orlando Hernandezen kontrakoak. Azken horiek kalte egin diote hautagai ofizialistari, nahiz eta kanpainan zehar Asfura saiatu Orlandorengandik urruntzen.

Ekonomia izango da gobernu berriaren erronka nagusietako bat. Iaz, Hondurasen, Amerika erdialdeko herrialde populatuenetako bigarrenean, BPG barne produktu gordina %9 hondoratu zen, pandemiaren eta ekaitz tropikalek eragindako kalteen ondorioz. Munduko Bankuaren datuen arabera, iaz %55 handitu zen egunean bost euro baino gutxiagorekin bizi diren herritarren kopurua. Horrez gain, 2019tik 2020ra ia bikoiztu egin zen langabezia tasa, eta %10,9raino iritsi; eta aurtengo irailean 3,3 milioi herritarrek —biztanleen herenek— zituzten elikadura segurtasunerako arazoak.


Summary: Azken tantoak jokatu dira «bihotzeko plazan». Atzo itxi zuten Floridan (AEB) Dania Jai Alai pilotalekua, 68 urteren ostean. Emozioa borborka izan zen eta une hunkigarriak bizi izan ziren.

Azken kiniela. Azken partida. Eta azken tantoa. Guztia izan zen atzo azkena Dania Beacheko (Florida, AEB) Jai Alain. Pilotalekuaren azkena baitzen, 68 urteren ostean. Euskal Herriko puntistei luzaroen eta egonkorren jokatzeko aukera eman dien frontoia izan da, eta agurrekoa ezin zen bestelakoa izan: emozioa borborka izan zen, eta pena txaloekin nahastu zen.

Barandika, Ladutxe, Arrieta, Zulaika, Yeche, Iturbide, Erik eta Johan. Pilotaren atal baten itxieraren izen eta deiturak dira, haiek jokatu baitzuten azken kiniela.

Zaleek agur esan diote Dania Jai Alairi, eta tristura agerikoa zen atzo batzuengan. Ez da Floridako azken pilotalekua, baina Miamikoa horren aldean barregarria dela salatu duenik ere izan zen atzo.

Agurraren lekuko zuzena izan zen atzo Amaia Uribe EITBko kazetaria, eta hark ere tristura nabarmendu zuen, pilotariena eta zaleena. Ez baitziren bakarrik egon puntistak atzo Danian. Familiak lagunduta egon ziren, eta seme-alabek sinatutako pilotak eman zizkieten.

Jokalariek eskerrak eman zituzten 68 urteko ibilbidearengatik. «Eskerrik asko 68 urte hauetan emandako babesagatik. Eskerrik asko pilotalekura etortzeagatik». Eta zin egin zuten gogor lan egingo dutela etorkizunean ere zesta puntaz gozatu ahal izan dezaten zaleek.

Joan den astean BERRIAn ere hala aitortu zuten jokalariek: Euskal Herrian jokatzen jarraitzeko asmoa dute, eta «oso argi» dute une hau «mugarri» izan daitekeela zesta puntari bultzada bat emateko. «Lehen aldiz, pilotari guztiok gaude eskuragarri, nahi dutenean jokatzeko prest. Aukera ederra da urte osoko egutegi zabalago bat antolatzeko», zioen Ibon Aldazabalek.

Une hunkigarria izan zen atzo zaleek eta pilotariek bizi izan zutena. Arrieta bertsolariak joan den astean pilotariek egin zuten agurreko afarian esan zuen bezala, agur esatea ez da izan erraza, baina «betiko izango zara/ gure bihotzeko plaza».


Summary: Iaz baino antxoa gutxiago aurkitu du Aztik Bizkaiko Golkoan. Juvena azterketaren arabera, 208.000 tona antxoa gazte daude, eta aurreko urteetakoak baino txikiagoak dira.

2020. urteko uda amaieran 230.000 tona antxoa gazte zeudela ondorioztatu zuen Aztik, eta aurten 208.000 tona izan dira, %14 gutxiago.

Serie historikoaren azpitik dagoen datua izan arren, Bittor Oroz Eusko Jaurlaritzako Nekazaritza sailburuordeak ontzat hartu du kopurua: «Antxoa gazteek gure kostaldean duten osasun ona berresten duten datuak dira, Euskadiko arrantzaleei antxoaren arrantzarekin modu iraunkorrean jarraitzeko aukera ematen baitie».

Azti 2003. urtean hasi zen Juvena kanpaina egiten, eta bide ematen du hurrengo urteko antxoaren arrantza kudeaketaren mugak ezartzeko ondorioak ateratzeko, Bizkaiko golkoan bizi den antxoa gaztearen biomasaren neurketan oinarrituta.

Azterketa abuztutik irailera bitartean egin dute, Emma Bardan eta Angeles Alvariño ontzi ozeanografikoetan. Ikerketak 37.500 itsas milia karratu hartu ditu guztira.

«Aurten jubenilek golkoko eremu handi bat estali zuten, Frantziako plataformaren iparralderaino iritsiz. Beharbada, planktonaren gainazaleko geruza baten presentziak eragin du banaketa espaziala. Euskal arrantzaleek zikina esaten diote horri, eta aurten salpa txikiek osatzen dutela identifikatu ahal izan dugu. Aurten zikinak Bizkaiko golko osoan zuen hedadura handia dela eta, antxoaren banaketari eragingo ziola uste dugu, izan ere, badirudi zikinaren eremuak modu aktiboan saihesten dituztela», azaldu du Aztik.

Antxoa gazte gutxiago ez ezik, txikiagoa ere aurkitu du Aztik: 2004an 10,6 cm zen; 2010ean, 8,3 cm, eta 2021ean, berriz, 5,3 cm-koa da batezbestekoa, eta iaz, 6,1ekoa.


Summary: Greba eginen dute Bizkaiko zahar etxeetan abenduaren 14an, ELAk deituta. Sindikatuak ezinbestekotzat jo du zahar etxeetako «zaintza eredua aldatzea» eta «ratioak hobetzea»

ELA sindikatuak grebara deitu du abenduaren 14rako Bizkaiko zahar etxeetan. Sindikatuaren arabera, «gabezia larriak» ditu sektoreak, eta horiek are ageriago gelditu dira izurriaren eraginez: «Negozioari lehentasuna ematen zaio pertsonen gainetik, eta propaganda instituzionalaz harago, ez dago hori aldatzeko benetako borondaterik».

Horren adibidetzat jo dute egoitzetako langileen hitzarmenaren negoziazioa, «patronalak ez baitu inolako borondaterik oinarrizkoak diren neurriei heltzeko, hala nola langileak lehen egunetik ordezkatzea, lanaldi osoko kontratuak egitea, soldata eta lan baldintzak IFASerekin ekiparatzea». Horrez gain, patronalak murrizketak ere planteatu dituela azaldu du sindikatuak ohar batean. «Ugazaben jarrera autoritarioak erakusten du pandemian funtsezkoak zirenak orain arazo bat direla haien onurarako».

Sindikatuak uste du asistentziaren kalitatea okertzen ari dela, «kaleratzeen, pribatizazioen, langile faltaren eta lanaldi murriztuko kontratuen ondorioz». Are: sektoreko langileen lan kargak «jasangaitz» bihurtu direla salatu dute.

Hori dela eta, grebara deitu dute abenduaren 14rako. Hala, 11:30ean Bizkaiko Foru Aldundiaren egoitzaren aurrean elkartuko dira zahar etxeetako langileak, «patronalari eta foru aldundiari eskatzeko benetako eredu aldaketa bat, lan baldintzak hobetzea, lantaldeak handitzea eta pertsonak negozioaren aurretik jartzea». Lanuztea luzatzeari atea zabaldu dio ELAk, bestalde, abenduaren 14koa «lehen greba eguna» izanen dela azpimarratuta.


Summary: Aurreko astean baino %52 positibo gehiago atzeman dituzte aste honetan. Hildako kopuruan ere igoera izan da: 24 gaixo hil dira gaitzak jota Hego Euskal Herrian, joan den astean baino bederatzi gehiago.

Zenbakiek ez dute aldaketarik erakusten: birusa etengabe hedatzen ari da oraindik ere. Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako azken datuen arabera, 8.509 kasu atzeman zituzten azaroaren 22tik 28rako astean; hau da, aurreko astean baino %50 gehiago. Ospitaleratzeak ere, etengabe gora: Hego Euskal Herriko erietxeetan duela astebete baino %31 gaixo gehiago daude. Positiboen ehunekoak ere ez du datu onik ematen: larunbatean gaitza atzemateko egindako 8.445 probetatik 865ek eman dute positibo; hau da, %10,3k. Beraz, OME Osasunaren Mundu Erakundeak pandemia kontrolpean edukitzeko ezarritako %5eko mugaren gainetik dago nabarmen.

Igoera lurralde guztietan sumatzen da, baina Gipuzkoa dago okerren Hego Euskal Herrian: azken hamalau egunetako 100.000 biztanleko intzidentzia metatuta 811 kasukoa da. Bertan atzeman dituzte azken asteko positiboen %42. Gainerakoetan ere, gorakada: 563 kasukoa da intzidentzia Nafarroan, eta bertan erregistratu dituzte azken asteko positiboen %26; 372ko intzidentzia dute Araban, eta lurralde horretakoak dira joan den asteko kasuen %10; 283ko intzidentzia dute Bizkaian, eta hangoak dira kasuen %22.

Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 177 herri daude eremu gorrian, 100.000 biztanleko 150 kasuko intzidentzia metatua gainditzen dutelako: Araban 24 herri daude eremu horretan; Bizkaian, 79; eta Gipuzkoan, 74. Herri horietan, udal agintariek prebentzio neurriak betetzen direla bermatu ezin duten jarduera guztiak bertan behera utzi edo aldi baterako atzeratu beharko dituzte.

Ikusi gehiago: intzidentzia, herriz herri

Positibo kopurua areagotzearen ondorioz, ospitaleak ere gero eta beteago daude. Egun, COVID-19a duten 341 erik jasotzen dute Osakidetzako edo Osasunbideko ospitaleetako arta, duela astebete baino 80 gehiagok; hau da, orain dela astebete baino %31 gaixo gehiago daude ospitaleratuta. ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan ere antzekoa da egoera: 60 gaixo daude larri, orain dela astebete baino hamazortzi gehiago; hau da, %43 gehiago.

Eta hildakoak ere pilatzen ari dira: astebetean 24 gaixo hil dira COVID-19ak jota Hego Euskal Herrian, aurreko astean baino bederatzi gehiago.

Aurreko olatuen aldean

Dena den, egungo egoerak ez du zerikusirik aurreko goraldietakoarekin. Batez beste egunean mila positibo pasatxo ari dira atzematen momentuan. Aste Santuaren bueltako olatuak goia jo zuenean, apirilaren 23an, 1.023 kasukoa zen batez bestekoa. Ospitaleak, ordea, askoz ere beteago zeuden: 912 gaixo zeuden ospitaleratuta, orain baino 571 gehiago, eta 209 lagun zeuden ZIUetan, gaur egun baino 149 gehiago.

Halaber, aurreko goraldiekin alderatuz gero, antzeko ondorioak atera daitezke. Urtarrilaren 23an, 1.039 kasukoa zen batezbestekoa; ospitaleetan, ordea, 801 gaixo zeuden, orain baino 460 gehiago, eta horietako 135 zeuden larri ZIUetan, gaur egun baino 75 gehiago. Egungo egoerak ez dauka zerikusirik duela urtebeteko olatuarekin ere. Urriaren 20an, 1.030 kasukoa zen batez bestekoa, baina egun hartan 634 gaixo zeuden Hego Euskal Herriko ospitaleetan —orain baino 293 gehiago—, eta horietako 97k behar zuten ZIUetako arta, egun baino 37 gehiagok.

Osakidetzan, kontingentzia plana

Egoera larria dela iritzita, Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakaria Osakidetzako eta Osasun Saileko zuzendaritzekin bildu zen atzo, birusaren bilakaera eta horrek osasun sisteman duen eragina aztertzeko. Pandemiaren bilakaera «kezkagarria» dela ohartarazi zuten, eta erabaki zuten Osakidetzako zentro guztiak Kontingentzia Planaren bigarren egoerara igarotzea. Gainera, eskatu zuten indarrean dauden osasun neurriak errespetatzeko, bereziki eskuak garbitzea, espazio jendetsuak saihestea, espazio itxiak aireztatzea eta maskara «etengabe» erabiltzea.

Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu Gotzone Sagarduik Radio Euskadin nabarmendu du egoera «arduratzeko modukoa» dela, eta zehaztu du balitekeela ZIUetan 50 gaixo egon baino lehen larrialdi egoera ezartzea: «50era iritsi behar al dugu? Zergatik? Seinaleak nahikoa dira birus honi gaur aurre egiteko, eta ez bihar». Egoerari buelta eman ahal izateko, «funtsezkoa» iruditzen zaio 12 urtetik beherakoak txertatzea, eta haurrak txertatzeko eskatu die gurasoei. Espero du urtarrilean ikastetxeetara itzuli baino lehenago txertaketa hasteko moduan izatea. Gaur-gaurkoz, ez daukate horretan hasteko nondik norakoen berri, ordea: «Espero dugu abenduaren erdialdera izatea, baina oraindik ez dago datarik, eta ez dakigu zenbat dosi izango ditugun ere».

Osasun egoeraren «bilakaera txarra» dela ondorioztatuta, EH Bilduk eskatu du hamabost egunean behin ager dadila Sagardui Eusko Legebiltzarrean, pandemiari buruzko azalpenak emateko. Horretarako, koalizioaren legebiltzarkide Rebeka Uberak eskari formala egin dio Eusko Legebiltzarreko mahaiari. Izan ere, EH Bilduri «behar-beharrezkoa» iruditzen zaio sailburuak «informazio zuzena eta eguneratua» ematea, baita legebiltzarreko taldeei aukera ematea ere proposamenak mahai gainean jartzeko. Sagardui urtarrilean ere ager dadila eskatu dute, «egoera honetan ez litzatekeelako normala izango hilabete oso bat pasatzea Legebiltzarrak pandemiaren eboluzioari buruzko inolako informaziorik jaso gabe».

Ikasgelak ixten

Birusa ondorioak lagatzen ari da ikastetxeetan ere. Orotara, Hego Euskal Herriko 280 ikasgela daude itxita koronabirusagatik, ostiralean baino 23 gehiago —orduan eman zituzten azken aldiz datuak—. Orotara, 138 ikastetxek itxita daukate ikasgelaren bat, duela hiru egun baino zazpi gehiagok. Gainera, Nafarroako Gobernuak zenbat ikasle konfinatuta dauden ere jakinarazi du: 1.585 dira.


Ahizpatasuna Anaitasunan

Summary: Ahizpatasuna Anaitasunan.

Aspaldiko eskolarteko txapelketa haietan gaztetxo zela kantuan ezagutu genuenetik urte batzuk igaro dira, eta orduko Saioa Alkaiza bertsolaria ez da, nabarmena den moduan, egungo bera. Ausart kantatzen zuen orduan, lotsagabe, eta gaur egun ere ausardia hura bere horretan mantentzen du, baina ezaugarri horri beste osagai asko gehitu dizkio bere bertsokera aberatsago bilakatzeko urteetako inurri lanean. Oso argi dauka Alkaizak zer eta nola kantatu nahi duen, eta erakustaldi aparta eskaini zuen hasieratik bukaerara. Bertso bakoitza pasioz kantatuz, ahapaldi bakar bat ere alperrik galdu nahi ez duenaren gogoarekin, elementuak ekarriz, irudiak sortuz, erreferentzia gaurkotuak txertatuz… Lehenengo faseko bakarkako lan ikaragarriaren ostean, zeinetan gasolindegi bateko gaueko txandako langilearen azaletik kantatzea egokitu zitzaion, esango nuke guztiok ziurtzat jotzen genuela buruz burukoan kantatuko zuela. Igandeko finalari ez ezik, Nafarroako bertsogintzari freskotasun ikaragarria ekarri dio. Une benetan hunkigarria izan zen Alkaizak txapela Estitxu Arozenaren eskutik jaso zueneko unea: finaleko argazkia.

Saioan zehar jasotako sentsazioei kasu eginez gero (zeina epaileen lan egiteko modu formalarekin sarritan zerikusi handirik ez daukan sasiepaitzeko modu bat den, garbi esanda), buruz burukoan kantatzeko bigarren txartela norentzat izango zen ez zegoen batere garbi zaleon artean. Lazkozek gauza oso politak egin zituen, Sotok ere bai, Joanes Illarregik saio oso erregularra ondu zuen, Silveira gorabeheratsu baina bakarkako lanean ikaragarri (zeinen sinesgarri eta hunkigarri, bertsolari beteranoa)… Azkenean Eneko Lazkozek kantatu zuen Alkaizarekin batera azken txanpan, eta gutxigatik ez zuen sari nagusia patrikaratu, gora egin baitzuen buruz burukoan sakanarrak lehenengo fasean lorturiko emaitza paregabeak hauspotuta. Gordetzekoak bere bakarkakoak eta 10eko txikiko ariketan Xabat Illarregirekin osaturiko ofizioa.

Buruz burukoan kantatzetik hurbil geratu zen Julio Soto. Gorritiko txapeldunak irristada txikiren bat izan zuen puntu erantzunetan, baina ale ikaragarriak utzi zituen, edozein kasutan, bidean, bakarkakoetan entzulearekin erabateko konexioa erdietsiz. Joanes Illarregik patxada eta heldutasun harrigarriak erakutsi zituen bere bigarren finalean, eta ez da zaila etorkizun ez oso urrunean Nafarroako txapela jantzi dezakeela irudikatzea. Xabier Silveirak urteak pasatu arren oraindik ere barruan gordetzen duen bertsolari puskaren trazak erakutsi zituen zenbait ariketatan, baina beste batzuetan halako final batean norbere mailarik onena emateko beharrezkoak diren grina eta gosea falta izan zituen. Xabat Illarregi, Josu Sanjurjo eta Eneko Fernandez atzeraxeago geratu ziren puntutan; leitzarrak gogoratzeko aleak utzi zituen saioaren joanean, zenbait bertsoaldi borobiltzea falta izan zitzaion arren. Sanjurjok konplexurik gabe kantatu zuen bere lehenengo finalean, ahots propioz, eta Fernandezek, urtetako esperientziak ematen duen pausarekin, lan oso txukuna burutu zuen. Kanpoko giro traketsari, erantzun beroa bertsotan!


Summary: Iranek eta AEBek elkarrizketak hasi dituzte berriz, itun nuklearra salbatzeko. Zeharkako negoziazioari ekin diote Vienan, bost hilabeteko etenaren ostean. Teheranek bermeak eskatu dizkio Washingtoni, eta Etxe Zuriak ohartarazi dio amaitzen ari dela akordio bat lortzeko denbora.

Iranek eta munduko sei potentzia handik elkarrizketei ekingo diete berriz gaur Vienan, islamiar errepublikaren jarduera nuklearra mugatzeko 2015ean sinatu zuten akordioa berriro ere indarrean jartzeko. Mesfidantza giroan bildu dira. Horren erakusgarri, Iranek uko egin dio AEBekin zuzenean negoziatzeari, hark herrialdearen kontra indarrean dituen zigor ekonomikoak kendu artean. Beraz, Teherango ordezkariak Txinako, Errusiako, Alemaniako, Frantziako eta Erresuma Batuko negoziatzaileekin bildu dira Austriako hiriburuan, eta AEBek bitartekarien bidez izango dute elkarrizketen berri. Europako Batasunak egin ditu koordinatzaile lanak.

Iranek eta sei potentziek urte hasieran ekin zieten negoziazioei, Joe Bidenek AEBetako presidentearen kargua hartu ondoren, baina elkarrizketak eten egin zituzten sei saioren ostean, Irango hauteskundeetan Ebrahim Raisi kontserbadoreak garaipena lortu zuenean. Islamiar errepublikako presidenteak bi baldintza ezarri dizkio Washingtoni harekin mahai berean esertzeko: AEBek Irani jarritako zigor ekonomikoak bertan behera uztea eta Etxe Zuriak bermeak eskaintzea, ziurtatzeko ez dela berriro ere itun nuklearretik irtengo.

Teheranek bonba nuklearra ekoitzi nahi zuelako kezkak bultzatuta sustatu zuten Mendebaldeko potentziek 2015eko ituna. Haren bidez, bermatu nahi zuten helburu baketsuetarako erabiliko zuela soilik jarduera nuklearra. Beti hala egin duela ziurtatu izan du Irango Gobernuak. Jarduera mugatzearen truke, herrialdeko ekonomia zamatzen zuten zigor ekonomikoak kendu zizkioten.

AEBek 2018ko maiatzean utzi zuten ituna, aldebakarreko erabakiz, eta Donald Trump orduko presidenteak zigor ekonomikoak ezarri zizkion Teherani, akordioa «muinean okerra» zela argudiatuta. Ordutik, ezerezean gelditzeko arriskuan da JCPOA Ekintza Plan Bateratu Zabala izendatu zuten akordioa.

Bidenek negoziazioei berriz ekiteko nahia agertu du bere diskurtsoetan, eta Robert Malley Etxe Zuriaren Iranerako ordezkari bereziak prestasuna berretsi du Trumpek islamiar errepublikari ezarri zizkion zigorrak indargabetzeko. Baina, Malleyk Teherani ohartarazi dionez, «negoziaziorako leihoa ez da betiko zabalik egongo».

Mendebaldeko potentziek Irani esan diote amaitzen ari dela irtenbide bat negoziatzeko tartea, azken hilabeteetan bere programa garatzeko egin dituen urratsengatik. «Une jakin batean, JCPOA higatuegi egongo da agian, Iranen aurrerapausoak ezin izango direlako desegin. Egoera horretan, ezin izango dugu hitz egin. Ezin daiteke hildako gorpu bat berpiztu», adierazi zuen Malleyk joan den hilean, prentsaurreko batean.

Itunetik kanpoko urratsak

Washington itunetik irten ostean, eta urtebetez «pazientzia estrategikoari» eutsita, Teheranek ahalmen nuklearra indartzeari ekin zion 2019an. Hainbatetan urratu ditu itunak herrialdeko jarduera nuklearrari ezartzen dizkion mugak. Uranioa ekoitzi eta aberastu du gehieneko kopuruetatik gora. Uranio aberastua zentral nuklearretan erabili ohi da erregai gisa, baina baita arma nuklearrak egiteko ere. Aurten, uranioa %60 aberastea lortu du, eta hurbildu egin da arma nuklearrak egiteko behar den %90eko mailara. Horrez gain, zentrifugatzaile garatuagoak jarri ditu martxan, eta azken hilabeteetan sarbidea mugatu die zenbait azpiegitura bisitatu behar zituzten IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziako ikuskatzaileei.

Elkarrizketak ekainean gelditu ziren tokitik hasi nahi dituzte AEBek. Aldeen arteko konfiantza hauspotzen ari zirela nabarmendu zuten orduan hainbat iturrik, eta landua zutela Washingtonek eta Teheranek eman beharreko pausoen eta horien segidaren gaineko akordioa. Iranen Hassan Rohani zen presidente, sektore moderatukotzat jo ohi dena. Hark negoziatu zuen 2015eko ituna Barack Obama AEBetako orduko presidentearekin.

Raisik presidente kargua hartu zuenetik, baina, bestelako jarrera bat erakutsi du Teheranek. Washingtonek «errua aitortu» behar duela nabarmendu du. Raisik, gainera, baztertu egin du negoziazio saio honetan Iranen programa nuklearrari buruz hitz egitea. Elkarrizketek AEBen zigor ekonomikoak indargabetzeari buruzkoak izan behar dutela nabarmendu du.

Mendebaldeko potentzien kezka da ez dutela argi zein den Teheranen azken helburua: egiaz itzuli nahi ote duen itunera, ala uranioa aberasten jarraitzeko denbora irabazi nahian ari ote den.

Europako Batasunak «azkar» eta «jarrera eraikitzailearekin» negoziatzeko eskatu die aldeei, eta elkarrizketak ekainean utzitako puntu berean berreskuratzera deitu du, AEBek eskatu bezala.

Errusiak «baikortasun zuhurra» agertu du Vienan duen ordezkari Mihail Ulianoven ahotik. Konfiantza agertu du akordioa berreskuratzeko aukeran, ez dagoelako «alternatibarik».

Israelek ere hizpide izan ditu elkarrizketak. Naftali Bennett lehen ministroa bere «aliatuei» mintzatu zaie: «Ez ezazue amore eman Iranen xantaia nuklearraren aurrean».


Summary: Alejandro Toquero, Tuterako alkatea: «Hemen inork ez du hitz egiten euskaraz; ez da sekula egin». Erriberan inoiz euskaraz hitz egin dela ukatu du Toquerok 'El Mundo' egunkariari eginiko adierazpen batzuetan. Baieztapen hori urrun da egiatik; mendeetan atzera eginez gero, hainbat dira eremuan euskara erabiltzen zela frogatzen duten arrastoak.

2022an Euskal Telebistaren hirugarren katea Nafarroa osora zabaltzeko urratsak eginen direla iragarri zenetik, errenkadan iritsi dira euskararen kontrako adierazpenak zenbait politikariren ahotatik. Sergio Sayas UPNko diputatua izan zen aurrena, Isabel Diaz Ayusok ere egin zuen euskarazko telebistaren kontrako hitzik. Orain, Tuterako alkateak eman du pausoa. El Mundo egunkariak erreportaje bat plazaratu du ETB3ren gaia hizpide hartuta, eta katearen emisioa zabaltzearen aurka azaldu da Tuterako alkate Alejandro Toquero. Ordea, urrunago joan da Toquero, argudio zehatz bat eman baitu: «Hemen ikus daiteke ETB3, baina ez du inork ikusten. Inork ez zuen eskatu ikusi ahal izatea, are gutxiago Erriberan. Hemen inork ez baitu hitz egiten euskaraz; ez da sekula egin».

Ausart egin du baieztapena Toquerok, haren edukia gezurra izanik ere. Ez dira dokumentu gutxi erakusten dutenak euskara orain dela hainbat mende dela bizirik Nafarroako hegoaldean, Erriberan; are, gaur egun ere ezin uka daiteke hizkuntzak eremuan zuen presentzia. Ahuldua bai, baina ez da galdua euskara Erriberan.

Esate baterako, Jimeno Jurio historialariak zehaztasun handiz aztertu du Erriberan hizkuntzek izaniko eboluzioa, eta hainbat bide hartuta baieztatu du euskarak bazuela tokia lur horietan. Besteak beste, 1540. urtean Pedro Petillas nekazariak eginiko testigantza batzuek laguntzen dute argudiaketan. Izan ere, Petillasek kontatzen zuen garai hartan itzultzaileak behar izaten zirela zenbait esparrutan: Zamorako (Espainia) albaitari baten bizipenak jasotzen ditu testuak: han bildutakoen arabera, Zamorakoak aski arazo izaten zuen komunikatzeko garaian, ez zekielako euskaraz. Nafarren ohiko hizkuntza euskara zela erakusten du dokumentazio horrek. Bada besterik: dokumentazio batean frogatua da 1570ean Cintruenigon apez batek Doctrina Chistiana en castellano y vascuence idazkiaren 450 ale enkargatu eta jaso zituela. Izenburuak dioenez, euskarazko hitzak ere eduki nahi zituen, alegia.

Bestalde, 1544an jaiotako Joan Amenduzekoa nafarrak kartzelan zela idatzitako olerki batzuk atera zituen argitara Jose Goñi Gaztanbide historialariak. Valtierrakoa zen, eta honela zioen testuak:

Hemen natza ortzirik, noizbait gozo eiritzirik,

Herioak ustegabe doloroski egotzirik.

Ene arima Jangoikoagana beldurreki partiturik,

Lagungabe bide luzean peril asko pasaturik,

Onak eta onrak bertan munduakc edekirik,

Plazerak azke[ … ] atsekabe bihurturik.

Ahaideak eta adiskideak urte gutiz atzendurik

Ikusten tut isuririk, harresi guzia deseginik,

Argi gabe, ilunbetan, ustel eta kirasturik.

Orain ere, bizirik

Euskarak bizitzeko testuinguru zaila du Erriberan, legeen eta politikarien erabakien eraginez batik bat. Euskararen Legeak herrialdean ezarritako zonifikazioa da oztopo nagusietako bat hizkuntzarentzat, eta hainbat esparrutan, hezkuntzan esaterako, estualdi ia etengabean da euskara. Hala eta guztiz ere, ugari dira hura hauspotzeko egitasmoak. Besteak beste, berriki aurkeztu dute Hordago! ekinbidea, hain zuzen ere zonifikazioari kontra egiteko. Bestalde, aurten jaio da Union Tutera kluba ere, gazte euskaldunen saretzea xede duen futbol taldea. Gainera, gaur egun Tuteran da Nafarroako ikastola indartsuenetariko bat: Argia Ikastola. 1984an zabaldu zuten ikastetxea, eta 200 ikasle inguru hartzen ditu gaur egun.


Summary: Ziurtagiria exijitzearen alde azaldu da Goreneko fiskaltza. Espainiako Auzitegi Goreneko fiskaltzak ontzat jo du Eusko Jaurlaritzak EAEko Auzitegi Nagusiaren epaiaren kontra jarritako helegitea

Gaueko aisialdiko ostatuetan eta 50 pertsonatik gora har ditzaketen jatetxeetan COVID ziurtagiria exijitzea «neurri egokia, beharrezkoa eta neurrikoa» dela uste du Espainiako Auzitegi Goreneko fiskaltzak, eta auzitegi horretako administrazioarekiko auzietarako salari galdegin dio «baimena eman diezaiola» Eusko Jaurlaritzari neurri hori Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan ezar dezan.

EAEko Auzitegi Nagusia COVID ziurtagiria exijitzearen aurka azaldu zen azaroaren 22an, baina Jaurlaritzak helegitea aurkeztu zuen Auzitegi Gorenean. Orain, auzitegi horretako fiskaltzak ontzat jo du errekurtsoa, eta neurria ezarri ahal izateko eskumena galdegin du Jaurlaritzarentzat. Galizian COVID ziurtagiria exijitzearen alde emandako epaia jo du oinarritzat fiskalak.

Espainiako Auzitegi Goreneko hirugarren aretoak bost egun dauzka orain erabaki bat hartzeko, baina lehenago ere hel liteke errekurtsoaren gaineko ebazpena.

EAEko Auzitegi Nagusiaren epaia

EAEko Auzitegi Nagusiko paileek zenbait arrazoi eman zituzten COVID ziurtagiria ez derrigortzeko. Adierazi zutenez, eskubide «garrantzitsu askori» eragingo lieke neurriak, eta ez soilik berdintasunari eta intimitateari —epaileen arabera, Eusko Jaurlaritzak horiek aipatu zituen eskaera egitean—. Besteak beste, «biltzeko askatasunari, hara-hona ibiltzeko askatasunari eta adierazpen eta sorkuntza artistikorako askatasunei» eragin diezaiekeela esan dute.

Epaia argitaratu eta ordu gutxira, «kezka eta harridura» agertu zituen Jaurlaritzak. Ohar bidez adierazi zuen ez dagoela ados EAEko Justizia Auzitegiaren autoarekin. Gogoratu zuen auzitegiak ebazpenean dioela «arrazoi medikoengatik eta epidemiologoengatik» justifikatu behar dela oinarrizko eskubideei mugak ezartzea. «Horixe da, hain zuzen ere, Eusko Jaurlaritzak egin duena», nabarmendu zuen. Auzitegiak urratuko liratekeen eskubide zerrenda bat jaso zuen, baina, Eusko Jaurlaritzaren ustez, txertoa hartua edo PCRa egina dutenek bermatuak izango lituzkete horiek. Ospitaleetako egoerari dagokionez, auzitegiak esan zuen «une honetan ez dela beste batzuetan bezain larria»; Jaurlaritzaren ustez, berriz, «kontua da presio hori areagotzea saihestea».

Jaurlaritzaren eskariak aurrera egin izan balu, establezimenduen jabeen ardura izango zatekeen bezeroek dokumentua badutela ziurtatzea. Aisialdirako eta dantzarako jarduerak eskaintzen dizkieten lekuetan eskatu beharko zuketen, hala nola diskoteketan, dantzalekuetan, ikuskizunak eskaintzen dituzten dantzalekuetan, musika tabernetan eta karaokeetan. III. taldean sartutako pub eta taberna berezietan ere nahi zuten ziurtagiria eskatzea, 22:00etatik aurrera. Jatetxeetan ere eragingo zukeen neurriak: 50 pertsonak baino gehiagok jateko lekua dutenetan eskatu beharko zuten.

Nafarroan, iragan ostiralean sartu zen indarrean COVID ziurtagiria, zalantza artean.


Summary: Patronala estutzen ari da, inflazio osoa ez dadin soldata igoeran jaso. Sindikatuek garbi adierazi dute KPIaren arabera igo behar direla soldatak. Aurtengo inflazioa datozen bi urteetan jasotzea nahi du Adegik.

Espainiako inflazioaren datu aurreratuak (%5,6) berretsi du parez pare zabaltzen ari dela soldaten eta erosteko ahalmenaren gatazka orokor posible bat. Soldatak berritzeko ordua iritsiko da urte berriarekin batera, eta, beraz, %5etik gorakoa izan beharko luke KPIari lotutako lan hitzarmenak dituzten soldatapekoen igoerak, baina ematen du patronalak beste plan batzuk dituela. Esaterako, Gipuzkoako Adegik eskatu du 2021eko inflazio handiaren eragina bi urtean banatzeko, edota, bestela, urteko batez besteko inflazioa aplikatzeko —hau da, urte arteko %5etik gorakoaren ordez, %2,5 ingurukoa ezartzeko—. Horrela, soldatei erosteko ahalmena jaitsaraziko lieketen soluzioak proposatzen ari direnekin bat egin du Gipuzkoako patronalak, Espainiako Bankuarekin, CEOE patronalarekin eta beste lobby batzuekin.

Esan beharrik ez dago: lan itunetan adostutakoa bete behar da soldata igoeren esparruan, enpresa bateko alde sozialak eta zuzendaritzak beste soluzio bat adosten ez badute, adibidez, enpresaren bideragarritasunaren mesedetan. Ezin da ahaztu aurtengo soldata igoera orokorra inoizko handienetakoa izango dela, %5etik gorakoa, Euskal Herrian KPI kontsumo prezioen indizea delako igoerak finkatzen dituen erreferentzia nagusia. Testuinguru horretan, garrantzitsua izango da lan erreforma berriak negoziazio kolektiboari buruz jasoko duena, egungo araudiak ituna betetzeari uzteko pribilegioa ematen baitio enpresari. Orain arte, enpresek gutxitan heldu diote aukera horri, baina alde handia izango da orain soldata igoera handiei izkin egiteko tresna hori edukitzea ala ez edukitzea.

Hitzartuta dagoena bete

2020. urteak KPI negatiboan bukatu zuen, eta soldata igoeren esparruan zero gisa hartu zen erakuslea, epaitegiek horrela egin behar zela ebatzi ondoren. Enpresa askotan, beraz, ez zen igoerarik egin, KPIa zero gisa hartu zelako. 2021ean, berriz, %5etik gorako igoerak egin beharko lirateke enpresa askotan, baina CEOEko presidente Antonio Garamendik «zuhurtzia» eskatu du igoerak egin aurretik, «enplegu gehiago egoteko modurik onena» zein den aztertu behar delako. Espainiako Bankuko gobernadore Pablo Hernandez de Cosek eta EBZ Europako Banku Zentraleko presidenteorde Luis de Guindosek ere soldatak inflazioaren azpitik igotzeko eskatu dute azken orduetan, eta langileek erosteko ahalmena galtzeko kanpaina hauspotu.

«Hitzartuta dagoena errespetatuko den ala ez, hori da kontua. Euskal Herrian KPIa da erreferentzia historikoa. Ez dugu onartuko sinatuta dagoena errespetatzea ez den beste ezer. Soldatak ez dira arazoa, soluzioa baizik». ELAko idazkari nagusi Mitxel Lakuntzak oso argi helarazi dio egunkari honi Euskal Herriko sindikatu nagusiaren posizioa: lan itunak betetzeko daude. ELAk gogoratu du aurten jada langileak galtzen ari direla erosteko ahalmena, eta «lehentasunezkoa» dela galera horri etena jartzea.

LAB sindikatuak ere oso garbi nabarmendu du KPIa dela erreferentzia, eta lan itun berriak egiteko negoziazioetan ere hura izango dutela eskaera.

Espainian, CCOO eta UGT sindikatuek, halaber, esan dute «soldatek ez dituztela prezioak igoarazten», eta soldata igoerak ez duela «gurpil zoro bat» eragingo inflazioan. Unai Sordo eta Pepe Alvarez sindikatu horien idazkari nagusiek igoerak eskatu dituzte, baina zehaztu gabe KPI osoa eskatuko ote duten. Espainiako Lan ministro Yolanda Diezek parte hartu duen ekitaldi batean erreparatu diote inflazioari sindikatuek, eta ministroak berak esan du koiunturala dela KPI handia, baina «soldaten kalitateari buruzko eztabaida» martxan jartzeko beharra dagoela adierazi du.


Summary: Hiruk ohartarazi du «gero eta larriagoa» dela garraiolarien egoera. Kamioilari autonomoen sindikatuak azaldu du haien tarifak berberak direla oraindik, bidesariak ugaritu eta gasolioaren prezioa igo arren. Protesta egin dute Bidegiren egoitzan; azken lau urteetan N-1 eta AP-15 errepideetan kobratutakoa itzultzeko eskatu dute.

Mobilizazio kanpaina betean daude Euskal Herriko kamioilariak, protesta eta lanuzteekin. Haiek ere nabaritzen ari dira energien garestitzearen ondorioak, gasolioarena zehazki, eta horrekin batera errepide nagusietan bidesariak jartzeko joera gero eta zabalduagoarenak. Horri gehitu behar zaizkio sektorearen aspaldiko arazoak eta, bereziki, lan baldintzen okertzea. Haien egoera «gero eta larriagoa» dela salatzeko, kamioi martxa bat egin dute astelehen honetan, Hiru garraiolari autonomoen sindikatuak deituta, Gipuzkoan.

N-1eko Lasarte-Oriako atseden lekutik Aritzetaraino joan ziren, Bidegiren egoitzaraino, asmo jakin batekin. Lurraldeko kamioilariak aspalditik ari dira kexuan N-1ean, AP-15 Leitzarango autobidean eta A-636 Beasain-Bergara autobidean jarritako bidesariengatik. Aurreneko bi errepideetakoak kamioiek soilik ordaindu dituzte azkenengo lau urteetan, baina diputazioak bidesari horiek eten zituen urrian, auzitegiek behartuta; 2023an neurria berrezartzeko asmoa du.

Hori iritsi bitartean, kamioilariek uste dute orain arte kobratutakoa itzuli behar dietela. Astelehen honetan Bidegiren egoitzara joandakoek horixe bera eskatu zuten. Aldundiak, hala ere, esana du soilik epaitegitik datozen eskaerak hartuko dituela aintzat. Hirurentzat, «arduragabekeria» da hori, uste baitu diputazioak modu automatikoan egin dezakeela hori, garraiolariak auzitara jotzera behartu gabe.

Administrazioari eta patronalari kritika

Protesta zehatz horretaz harago, Euskal Herriko kamioilariek kezkaz begiratzen diote bidesariak ugaritzeko joerari. Gipuzkoan bezala, Nafarroan eta Bizkaian ere aurki hasiko dira kobratzen errepide batzuetan, eta Araban aztertzen ari dira non jarri. Administrazioentzat ezinbestekoa da neurria, mantentze lanak ordaintzeko, baina kamioilariek uste dute bideak konpontzeko dirua biltzea ezin dela haien bizkar jarri, eta zergekin ordaindu behar direla.

Hiruk azpimarratu du bidesariena sektoreko langileei emandako beste kolpe bat dela, «administrazioaren utzikeriarekin, laguntzarik ezarekin eta zerga presioa areagotzearekin batera». Patronalen jarrera ere salatu du, sektoreko enpresek kargatzaileei ordaintzen dietena ez delako igo garraiolariaren gastuen igoeraren neurri berean.

Hain justu, patronalek ere antolatu dituzte protestak: lanuzte batera deitu dute Gabonen atarirako, abenduaren 19tik 22rako, baina horretan ez du parte hartuko Hiruk. Argudiatu du patronalak kamioilarien arazo ekonomiko askoren erantzule direla. Horren ordez, mobilizazio egutegi propioa antolatu du Hiruk.


Summary: Zazpi positibo atzeman dituzte Gipuzkoako egoitzetan, irailetik lehen aldiz. PCR proban positibo emandako egoiliarrak Eibarko Ospitaleko COVID-19 erreferentzia zentrora eraman dituzte, «birusa egoitzen barruan zabaltzea eragozteko»

Gipuzkoako Foru Aldundiak azaldu duenez, azken egunetan zazpi COVID-19 kasu positibo atzeman dituzte Gipuzkoako lau egoitzatako egoiliarren artean: kasu bat San Jose de la Montañan (Donostia), bi Caser Anakan (Irun), bat San Andresen (Eibar), eta hiru Gurutze Gorrian (Donostia). PCR proban positibo emandako egoiliarrak Eibarko Ospitaleko COVID-19 erreferentzia zentrora eraman dituzte, «prebentzioagatik eta birusa egoitzen barruan zabaltzea eragozteko».

Gipuzkoako egoitzetan bizi diren adinekoek irailetik urrira bitartean hartu zuten txertoaren hirugarren dosia. Maite Peñak, Gipuzkoako Foru Aldundiko Gizarte Politikako diputatuak, gogorarazi du txertoak ez duela birusaz kutsatzea eragozten: «Gaitzaren sintoma larriak garatzea prebenitzen du». Uneotan «egoeraren bilakaerari adi» segitzen dutela gaineratu du, PCR proba gehiago egiten, «egoitzetako erabiltzaileen eta langileen artean egon daitezkeen kasu positiboak atzemateko».

Azken positiboa irailaren 27an hauteman zen, eta urriaren 19tik ez da kasu aktiborik izan Gipuzkoako adinekoen egoitzetan. «Erne jarraitzen dugu, prebentzio eta segurtasun neurri guztiak betetzen», esan du Peñak. Egoitzak «komunitatearekin konektatutako espazioak» direla gaineratu du, eta horrek arriskua areagotzen duela: «Bisitak, sartu-irtenak... ezin gara lasaitu, birusak gure artean jarraitzen duelako eta kutsatze komunitarioa handitzen ari delako».

Gipuzkoako Foru Aldundiak «ezohiko neurriak» hartu ditu «birusak komunitatean duen intzidentzia handia dela eta», besteak beste egoitzetako langileei PCR proba diagnostikoak areagotzea. Langileen diagnostikorako PCR listu probak ere aktibatu dituzte, zahar etxeetan egiten diren ohiko PCRen osagarri. Egoitzetako langileek 15 egunean behin listu proba diagnostiko bat egingo dute txertatuta egonez gero, eta, txertoa hartu ez duten langileen kasuan, proba astean behin egin beharko da.


36 euro gehiago erretiratuek

Summary: 36 euro gehiago erretiratuek.

Hego Euskal Herrian 641.064 pentsiodun daude, eta 706.292 pentsio. Azken horietatik bi heren erretiro pentsioak dira, eta haiek dira handienak, 1.440 euro batez beste. 36 euro handituko dira.

Alargunen pentsioak %23,3 dira. Batez beste 22 igoko dira, 909 euroraino.

Ezintasun pentsioa 31 euro igoko da (1.254 euroraino), eta hamabi umezurtzena (500).


Summary: Errioxa izendapenak EAEko Auzitegi Nagusian salatu du Arabako Mahastiak sor-marka egitasmoa. EAJk asteon erretiratu du Arabako Errioxako kontseilu propioa eratzeko lege egitasmoa, sorrarazi duen erreakzio bortitza ikusita, eta, orain, berriz, Errioxako izendapenak EAEko Justizia Auzitegi Nagusian salatu du Arabako Mahastiak sor-marka egitasmoa.

Eusko Jaurlaritzak bidea zabaldu du Arabako Mahastiak sor-marka egitasmoa Europako Batasunera iristeko, eta hango erakundeek ofizialtzeko jatorri izen berria, eta, orain, Errioxako izendapenak Jaurlaritzaren erabaki horren aurka jo du, EAEko Justizia Auzitegi Nagusian salaketa bat jarrita. Azaroaren 24an igorri zuen helegitea auzitegira Errioxako sor-markaren kontseiluak, nola edo hala, Arabako Mahastiak izendapen berriaren prozesua galarazi nahi duelako.

Bistan da: Arabako Errioxako upategi txikiek beren ardoak bereizteko sustatu duten proiektuak eragozpen anitz gainditu beharko ditu aurrera ateratzeko; besteak beste, Espainiako Gobernuak EBera igorritako aurkako txosten bat. Sor-marka berria gauzatu ala ez, Batasuneko erakundeen esku baitago.

EAJk lege aldaketa bat sustatu du Arabako Errioxako izendapen propioa eratzeko, baina, hura Espainiko Kongresuak aintzat hartu ala ez bozkatu aurretik, erretiratu egin du Andoni Ortuzarren alderdiak, ikusita erreakzio bortitza eragin duela Errioxan, eta kontuan hartuta ez zuela babes nahikorik izango ganberan, PSOEren ezezkoaren ondoren. Aitor Esteban diputatuak azaldu du lege egitasmoa erretiratu egin duela eta diskrezioz negoziatzen jarraituko duela PSOErekin.

Gauzak horrela, ezinezkoa ematen du, oraingoz, Arabako Errioxak bere ardoak bereizteko jatorri izen berriak sortzea, ez Errioxako sor-markaren barruan, ezta kanpoan ere. Errioxako upategi handiek, Rioja Taldea buru dela, ez dute nahi Arabako Errioxak beste izen batekin ekoitzi eta saldu ahal izatea ardoa, eta Logroñotik gauzatzen duten monopolioaren mende jardun beharko dute aurrerantzean ere, Bastida, Guardia, Samaniego, Lapuebla de Labarca, Villabuena eta eskualdeko gainontzeko herrietako upategiek.

Arabako upategi txiki eta ertain gehienak beste bide batetik doaz aspaldian, ordea, kalitatea kantitatearen gainetik jarrita, merkatuan oso apalak diren prezioak igoarazteko. Logroñon hartzen dituzten erabakiak, ordea, eragozpenak baizik ez dira ardo gorenak egin nahi dituztenentzat.


Summary: Presoen harrerak «era pribatuan» jasotzeko nahia agertu du EPPK-k. Presoek «hurkoen besarkada jasotzeko eskubidea» izan arren, EPPK-k dio «ulertzen» duela harrerek eragin dezaketen «samina». BERRIAk bihar argitaratuko du osorik presoen kolektiboaren agiria.

Euskal Preso Politikoen Kolektiboak aurrerantzean «hurkoen artean eta era pribatu eta diskretuan» jaso nahi ditu presoei espetxetik irtetean egin izan zaizkien harrera ekitaldiak, «azken hilabeteetan hasia den bidetik jarraituz». Agiri batean, presoen kolektiboak aitortu du badirela harrera ekitaldi horiengatik «samina sentitu dutela zintzoki azaldu duten pertsonak», eta erantsi min hori «ulertzen» dutela: «Gure iraganeko militantzian egindako ekintzen ondorioz kaltetutako pertsonak dira eta minduta sentitu daitezkeela ulertzen dugu».

Hori horrela, EPPK-k azaldu du bere «gogoa» dela «sufrimendu oro arintzea eta aukera berriak zabaltzea, zauriak sendabidean jartzea eta euskal herritarren artean elkarbizitza sendotzea».

Norabide horretan, eta presoen artean «kontsulta» egin ondoren, EPPK-k «egoki» jo du aske geratzearen «poza espetxe atarian zain» dituztenekin elkartzean edota «era diskretuan» hartzen dituztenekin partekatzea. «Aurrerantzean, harrerak soilik hurkoen giroko esparru pribatuan jaso nahi ditugu». Erabaki hori euskal presoek «bizikidetzari, bakeari» eta eurena eta euren senideena «ez ezik besteen sufrimendua ere aitortzeari» egiten dioten «ekarpen indibidual eta kolektiboa» da, kolektiboaren hitzetan.

Era berean, EPPK-k kritikatu du «hainbat eragile eta alderdik bizikidetzaren ordez konfrontazioa» bilatzen dutela «arduragebeki», eta, horren aurrean, kolektiboak ez duela «inondik inora polemika antzurik elikatu» nahi: «Arduratsu izateko eta modu eraikitzailean jokatzeko borondatea dugu. Ez dugu amore emango hartutako bidean jarraitzeko orduan».

EPPK-ren agiria bihar egongo da irakurgai osorik, BERRIAn.


Summary: Lionel Messik eta Alexia Putellasek irabazi dute Urrezko Baloia. Faborito nagusiek irabazi dituzte 2021eko futbolaririk onenen sariak. Messik bere ibilbideko zazpigarrena du; Putellasek, lehena.

Ez da ezustekorik izan, eta bi faboritoek irabazi dituzte 2021eko Urrezko Baloiak. Lionel Messik (Rosario, Argentina, 1985), gizonezkoetan, bere ibilbideko zazpigarrena du, bigarrena jarraian; eta Alexia Putellasek (Mollet del Valles, Herrialde Katalanak, 1994), emakumezkoetan, aurrenekoa. Messiren atzetik, Robert Lewandowski eta Jorginho geratu dira bigarren eta hirugarren postuan, hurrenez hurren. Putellasen atzetik, berriz, Jennifer Hermoso taldekidea izan da bigarren sailkatua, eta Sam Kerr hirugarrena. Gaur arratsaldean jakinarazi dituzte irabazleen izenak, Parisen.

Putellasek urte biribila osatu du. Bartzelonarekin Txapeldunen Liga, Espainiako liga eta Kopa irabazteaz gain, 33 gol sartu ditu, eta hemeretzi asistentzia banatu.

Messik Bartzelona bere talde ohiarekin Espainiako Kopa irabazi du, eta Argentinako selekzioarekin, berriz, Amerika kopa. 2021ean 41 gol sartu ditu; horietatik lau, egun jokatzen ari den Paris Saint-Germain taldearekin.

Gianluigi Donnarumma Paris Saint-Germainekoak urteko atezainik onenaren saria jaso du, eta Pedrik, 21 urtez azpiko jokalaririk onenarena.