Summary: LGTBIfobiaren kontrako garrasi ozena, tinko eta harro. LGTBI Komunitatearen Nazioarteko Eguna izaki, mobilizazio jendetsuak izan dira hainbat hiri eta herritan. Eraso LGTBIfoboen aurkako eta sexu eta genero askatasunaren aldeko aldarriek hartu dituzte karrikak.

Harrotasuna da gaur garaile karriketan; horren erantzule eta lekuko izan dira Euskal Herriko hainbat herri eta hiritan deituriko manifestazioetan izandako milaka herritarrak. LGBTI Komunitatearen Nazioarteko Eguna da gaur, sexu eta genero askatasunaren aldeko borrokaren egun seinalatua: jendeak ez du hutsik egin, eta ozen aditu dira komunitatearen aldarrikapenak. Bilbon, esaterako, transfobiaren kontrako mezuetan jarri dute indarra batik bat.

Transfobiaren aurrean, tinko. Konplizitaterik ez, hartu posizioa izan dute lelo nagusi Bizkaiko hiriburuan izandako mobilizazioan. 19:30ean abiatu dute martxa, Jesusen Bihotza plazatik. Banderak, afixak eta pankartak eskutan harturik, «harro» egin dute bidea ehunka pertsonak, aurpegietan ortzadarrak pintaturik horietako askok. «Harrotasuna ez dago salgai», ohartarazi dute.

Ikusi gehiago: LGTBI komunitatearen harrotasun egunarekin bat egin dute EAJk, EH Bilduk eta Ahal Duguk

Askotariko mezuak zabaldu dituzte protestan izandakoek. Homosexualen, bisexualen eta transexualen aldeko aldarriak ez ezik, beste zenbait auziri ere egiten diete erreferentzia herritarrek; mugei, atzerritartasun legeei eta prostituzioari, besteak beste. «Muga gutxiago, bollera gehiago», aditu da karriketan, bai eta «abolizioa ez da konponbidea» zioten oihuak ere.


Summary: Sopelako jaietan eraso bat pairatu dutela jakinarazi dute Virgin Mari DJ taldeko kideek. Aditzera eman dutenez, 15-16 urteko nerabeek egin zieten aurre, igandean; irainka hasi ziren, baina gero eraso fisikoak ere izan ziren. Ondorioz, musika taldeko kideek erabaki zuten bertan behera uztea emanaldia.

Sare sozialen bidez eman dute Virgin Mari DJ musika taldeko kideek erasoaren berri. Sopelako (Bizkaia) jaietan izan zen, joan den igandean. Kontzertua hasi zutenerako giroa nahasten hasia zela adierazi dute. «Guk hasieran ez genien garrantzi handirik eman, erasotzaileen adin tartea ikusita; beraz, guk gurera jarraitu genuen». Hain zuzen ere, aurre egiten ari zitzaizkienak 15-16 urteko nerabeak zirela zehaztu dute. Jarrera horrekin ez zuten lortu, ordea, nerabeen jarrera baretzea. «Kontzertua hastear zegoela, gure taldekide bati objektu bat bota eta eman egin zioten», azaldu dute musika taldeko kideek. Eta behin emanaldia hasita oraindik ere gehiago gaiztotu zen giroa. «Dantzan hasi ginen momentuan eta gure show-aren parte den arropa aldaketan, erasoak gailendu egin ziren, gu deseroso sentiaraziz». Txistuak izan zirela esan dute, eta irainak: etengabe beren gorputza «sexualizatzeko» asmoz esandakoak zirela azaldu dute.

«Momentu horretatik aurrera, eraso fisikoak hasi ziren: izotzak, botila beteak, baloiak, plastiko gogorrak…», adierazi dute. Eten egin zuten kontzertua; erasoek bere horretan jarraitzen bazuten alde egingo zutela esan zuten, baina, adierazi dutenez, horrek ez zuen giroa baretzen lagundu. Emanaldiarekin berriz hastean, erasoak hasi ziren berriro. Azaldu dute orduan Sugarri taldeko emakume gazteen elkarteko kideek esan zietela nahi bazuten bertan behera uzteko saioa. Baina ez amore ematen ahalegindu ziren. «Guk aurrera jarraitzea erabaki genuen». Ezin izan zuten nahi bezala jarraitu, ordea. «Laugarren abestian geundela, egoera jasanezina bihurtu zen». Erasotzaileek svastikak erakutsi zituztela esan dute, eta «feminista» hitza irain gisara erabiliz aurre egiten jardun zietela... Soinu teknikariari ere eraso egin ziotela ikusi zutenean, kontzertua bertan behera uztea erabaki zuten. Txosnak, halaber, itxi egin zituzten. Labana taldea zen ondoren jotzekoa, baina haren emanaldia ere bertan behera utzi zuten. Virgin Mari DJ-ko kideek Sopelako Sugarri talde feministarekin eta Labana taldearekin batera agiri bat kaleratu dute gertutakoa salatzeko eta «borroka feministak» guneak «okupatzen» jarraitu behar duela nabarmentzeko. Sopelako Udalak ere salatu du erasoa.


Summary: Zahar etxeak arautzeko eredu berria onestea lortu du Espainiako Gobernuak. Autonomia erkidegoekin egin duen bileran egin dute ereduaren inguruko bozketa; justu-justu atera da aurrera, eta aurka egin dutenen artean dago Jaurlaritza

Espainiako Gobernuak autonomia erkidegoetako ordezkariekin bilera eginda, aurrera atera da zahar etxeen antolaketarako eredu berria. Hamar boto jaso ditu alde, eta bederatzi aurka; aurkako botoen artean, Jaurlaritzako ordezkariena. 2030era begira aldaketak proposatzen ditu ereduak: egoitzetan, adibidez, ratioak handitu beharko dira, eta gehienez ere hamabost laguneko taldeetan bizi beharko dute egoiliarrek. Ahal bada, etxearen antzekoagoa den eredu bat sustatu nahi da. Logelen %65ek izan beharko dute, adibidez, banakoak. Egoitzek, halaber, ezingo dituzte eduki 120 egoiliar baino gehiago.

Hainbat adituk bat egin dute igaro asteotan erreforma horren alde. Egun indarrean dagoen ereduak aldaketa handiak behar dituela esan dute, eta oinarri egokiak eman ditzakeela eraldaketarako Espainiako Gobernuak egindako proposamenak. Eskumena dute erkidegoak arloan baina, hala ere, Madrildik emandako irizpideei atxikita arta mota egokiago baten alde egin ahal izango dela nabarmendu dute.

Jaurlaritzak ez bezala, aldaketaren alde egin du Nafarroako Gobernuak. Nafarroako Gobernuko Giza Eskubideen kontseilari Mari Carmen Maeztuk esan du «positiboa» dela gaurko albistea, eta herrialdean arloan egiten ari den aldaketak bat datozela emandako irizpide berriekin. Aldaketekin EB Europako Batasuneko zerbitzurik «aitzindarienen» parekoa ematea lortuko dela esan du. Lehendik ere bazegoen zahar etxeen funtzionamenduaren inguruan kezka, baina pandemian agerian geratu dira funtzionamendu arazo asko, eta horiei aurre egitea da erreformaren asmo behinenetariko ba da orain.

Aurkako ahotsak Jaurlaritzak kontra egin du, Kataluniako Generalitateak ere bai, eta PPren agintepean dauden erkidegoetako buruek ere ez dute defendatu erreforma. Kontra azaldu da patronala ere hainbat agerraldiren bidez. Eredu berrian zahar etxeetarako jarraibideak zehaztu dituzte, baina mendeko pertsonak etxean bertan zainduta edukitzeko oinarri berrituak ere jarri nahi dira.


Summary: Errekuntza motorreko auto berrien salmenta 2035an etetea adostu dute EBko herrialdeek. Bruselak 2026an aztertuko du hibridoekin eta erregai sintetikoko ibilgailuekin zer gertatuko den. EBko Ingurumen kontseiluak Klimaren Gizarte Funtsa 59.000 milioi eurora murriztea hobetsi du, eta ez du txikitu karbonoa isurtzeko doako eskubideentzako epea.

Negoziatzen 17 ordu pasatu ostean, goizaldeko ordu txikietan akordioa adostu dute Luxenburgon Europako Batasuneko Ingurumen ministroek, 2030 urterako karbono isuriak %55 murrizteko helburua duen Fit for 55 lege sortan.

Arau horietako batek eragin zuzena izango du autoen merkatuan, 2035. urtetik aurrera Batasunean saltzen diren auto berrien karbono isuriak %100 murriztu arazten baititu. Horrek esan nahi du hemendik 12-13 urtera ezingo dela gasolina edo diesel hutsez dabilen ibilgailu arin berrik saldu Europan.

Une hori 2040. urtera atzeratu nahi zuten zenbait herrialdek, eta, oposizio hori gainditzeko, Ingurumen kontseiluak erabaki du Alemaniaren proposamena onartzea. 2035erako %100 murrizketa helburuak hor jarraituko du, baina 2026an Europako Batzordeak berrikusi egingo du ea auto hibridoek eta erregai sintetiko neutro delakoek betetzen duten murrizketa helburu hori.

Klimaren Gizarte Funtsa

Negoziazioak katramilatu dituen beste gaietako bat bidezko trantsizio baterako funtsaren neurria izan da. Azkenean, Frantziako presidentetzak proposatutakoari jarraikiz, 59.000 milioi euroko funtsa izango da —72.000 milioi nahi zituzten Europako Batzordeak eta Europako Parlamentuak—, eta ez da aparte joango, baizik eta Europako Batasunaren aurrekontuaren barruan. 2027. urtean eratuko da funtsa.

Klimaren Gizarte Funtsaren xedea da behar handieneko familia, enpresa eta garraio erabiltzaileei laguntzea, zeharka; adibidez, etxebizitzen efizientzia hobetzeko laguntzekin, edota zuzeneko errenta laguntzekin.

Karbono eskubideen merkatua

EBeko 11.000 bat industria planta kutsatzaileen eta hegazkinen karbono isuriak 2030 urterako %61 murrizteko helburuak hor jarraituko duela erabaki du Ingurumen Kontseiluak, baina hainbat malgutasun tresna gehitu dira, besteak beste, «gehiegizko prezioak» eragozteko.

Horrekin batera, orain arte proposatutakoa baino modu geldoagoan joango dira desagertuz doako isuri eskubideak. Nazioarteko lehiakide kutsatzaileen konpetentziari aurre egin behar diotela eta, hainbat konpainiak doan jasotzen dute isurtzeko eskubideen zati bat, eta hala jarraituko dute 2030ean ere.

Karbono isuriak mugatzeko, bigarren eskubide merkatu bat sortzea ere onetsi du Kontseiluak, eraikuntzen eta errepide bidezko garraioen kutsadura txikituz joateko.

Pisu handiko arauak dira, onartuak izateko prozeduran aurrera egin dutenak bart. Batzordearen proposamenetik abiatu ziren 2021eko otsailean, Parlamentuaren zuzenketekin onartu ziren duela gutxi, eta, orain, aldaketa gehiagorekin Kontseiluaren adostasuna erdietsi dute. Arauei hiru erakundeetako ordezkaritzen arteko negoziazioa, trilogo izenekoa, igarotzea faltako zaie orain, Parlamentuaren azken oniritziaren aurretik.


Summary: Dagoeneko Tafallak datorren Nafarroa Oinez-erako abestia eta bideoklipa du. Abestiak ‘Erdian erein’ izena du, eta familiek azken berrogeita hamar urteetan euskararen alde Nafarroan egindako lana omentzen du.

Tafallako Ikastolak urriaren 16rako prestatzen ari den Nafarroa Oinez festarako abestia aurkeztu du gaur prentsaurrekoan. Abestia ikastetxeko hainbat belaunalditako ikasle ohiek konposatu eta interpretatu dute, eta Nafarroa Oinez festaren inguruan pilatzen diren oroitzapen, bizipen eta emozioak islatzen eta helarazten ditu.

Amaiur Esparzak (Rotten XIII, Odolkiak Ordainetan) gaiaren hitzak eta melodia sortu ditu. Harekin batera, Maialen Ramirez eta Luana Agerri ahots nagusi ditugu, Iñaki Hurtado perkusio jotzailea eta Alaitz Lizarazu baxu jotzailea. Halaber, Endika Irisoren lankidetza ikus daiteke (Rotten XIII taldeko abeslaria).

Abestia Mikel Urrizak egindako bideoklipak lagundurik ageri da, eta grabaketan Tafallako Ikastolako komunitatearen zati handi batek parte hartu du. Bertan, modu metaforikoan, jende askoren laguntzari esker aurrera eramandako proiektu kolektiboa islatu nahi da, egon diren zailtasunak gorabehera.

Duela 10 urte baino gehiago, Oinez Basoa –auzolanaz sortutakoa– landatu zen Tafallan; hala, Nafarroan euskararen erabilera eta presentzia normalizatuz joan da, eta Ikastolaren proiektua hazi eta zabaldu. Hori bai, oraindik ere lan handia dugu.

Horregatik, abestiaren izenburuak eta leloak, Erdian Erein, Erdialdean euskara ereiten jarraitzeko beharra gogorarazten dute. Tafallako Ikastola berrogeita hamabi urte bete berri ditu, mende erdia baino gehiago euskararen alde borrokan, eta, balantzea positiboa bada ere, argi dago oraindik asko dagoela egiteko.

Gure hizkuntzaren benetako normalizazio eta berdintasuna lortu behar dugu; horregatik Erdian Erein. Nekazariek ondo baino hobeto dakite: ezin diote ereiteari utzi, urteko uzta oso ona izanik ere.

BIDEOKLIPA ETA KANTA ESKURATZEKO: Klikatu hemen

Oinez Txokoak ekintza ugari eskaini du sanferminetan

Prentsa deialdi bera baliatu da komunikabideei Tafallako Ikastolak sanferminetarako prestatu dituen jardueren eta kontzertuen berri emateko.

Takoneran dago Oinez Txokoaren karpa, eta janaria eta edaria eskainiko da egun osoan, baita guztiontzako askotariko jarduerak ere: dantzak, jolasak, gaztetxoenentzako tailerrak, bertsoak, eta abar.

Paula Arregik –Tafallako Ikastolako zuzendaria– adierazi duen legez, 21:00etatik aurrera eskaintza aldatuko da, egun bakoitzerako bestelako proposamen musikalaz gozatzeko aukera izango baita: Txutxin Ibañezen rantxeretatik Beietzen folk doinuetara; zuzeneko swinga, batetik, eta Patxi ta konpainiaren trikia, bestetik. Dantzarako girorik ez da faltako.

23:30etatik aurrera, protagonismoa publiko gazteari emanen zaio. Aurten kontzertu handiak programatu dira, Euskal Herriko musikaren giroan presentzia nabarmena duten taldeak izanen baitira. Horien artean gurekin izanen ditugu Unidad Alavesa, Kaleko Urdangak, Azken Sustraiak, Trikidantz, The Lio, Atturri eta Lakubegi XIII.


Summary: Inflazioa zabaltzen ari da, eta %10 ingurura iritsiko da ekainean. Erregai, elikagai eta ostalaritza garestiagoen bidez, Espainian %8,7tik %10,2ra igaro dela azaldu du INEren datu aurreratuak. Azpiko inflazioa %5,5era igo da.

Bigarrenean, baliteke. Martxoan, bi zifrara iristeko atarian geratu zen inflazioa Hego Euskal Herrian, %9,6ra heldu baitzen, azken hiru hamarkadetako kopururik handienera. Ekainean %10eko muga gainditu duen ala ez uztailaren 13an argituko du INEk, baina estatistika erakundeak gaur Espainiarako emandako datu aurreratuak horren inguruan egongo dela iradokitzen du. %10,2ra iritsi zen ekainean Espainian, hilabete bakar batean puntu eta erdiko jauzi ikusgarria egin ondoren.

Egia da azken hilabeteetan Hego Euskal Herrian prezioen igoera Espainiakoaren hamarren gutxi batzuk beherago izan dela, eta horrek ekar dezakeela azkenean bi zenbakiko inflaziora ez iristea. Baina joeran ez dago aldaketarik: beste sektoreetara hedatzen ari dira gasak argindarraren prezioan eragindako garestitzea eta Ukrainako gerrak petrolioaren merkatuan eragin duen eskasia. Enpresak garraio eta ekoizpen kostuen igoera beren produktu eta zerbitzuen prezioetara eramaten ari dira.

Inflazioaren zabaltzearen erakusgarri da azpiko inflazioa %5,5era iritsi dela Espainian. Hau da, produktu gorabeheratsuenak kenduta ere —elikagai freskoak eta energia—, prezioen igoera handia dela, batez ere kontuan hartuta inflazio negatiboko edo oso apaleko aro luze batetik datorrela eurogune osoa.

INEk nabarmendu duenez, bi izan dira ekaineko igoeraren arduradun nagusiak: erregaiak duela urtebete baino askoz gehiago garestitu direla, eta elikagaien eta edari ez-alkoholdunen prezioa ere asko handitu dela. Hirugarren faktore bat ere aipatu du INEk, ostalaritza. Duela urtebete, pandemian galdutako bezeroak berreskuratzen hasi ziren hotelak, jatetxeak eta tabernak, eta prezioak egonkor zeuden; baina, orain, bertako bezeroak ez ezik turistak ere asko ugaritu direnez, prezioak handitzen dira ostatuetan.

Lau puntu handiagoa

Inflazio handiak «egoeraren larritasuna» erakusten duela onartu du Pedro Sanchez Espainiako presidenteak, baina ziurtatu du bere gobernuak hartutako neurriengatik ez balitz inflazioa lau puntu handiagoa izango litzatekeela.

Neurri horietako bat izan da argindarra sortzeko erabiltzen den gasari gehienezko prezio bat jartzea —40 euro, orain—. Ekainaren 15ean jarri zen indarrean, eta lehen egunetan ez zuen eragin handirik izan, beroaldiak argindar kontsumoa asko handitu zuelako eta eolikoek ekoizterik izan ez zutena gas garestiak ekoitzi behar izan zuelako.

Ondorioz, ekainean, 215 euroan ordaindu dute argindar megawatt ordua tarifa arautuan daudenek, kopuru handienetan hirugarren, abenduaren (239 euro) eta martxoaren (283 euro) ondoren. Efe agentziak bildutako datuen arabera, argindarra merkatzeko tresna izan ez balitz, 274 eurora iritsiko zatekeen megawatt-ordua, hau da, %15,6 garestiago. Azken egunotan hasi da pixka bat gehiago antzematen tresnaren eragina. Gaur, esaterako, 193 euroan ordainduko da megawatt ordua, eta tresna izan ez balitz, 277 euro.


Summary: Mercedesen, beste hiru greba egun proposatu dituzte ELAk, LABek eta ESK-k datorren asterako. Sindikatuen arabera, ekoizpena geratzea lortu du gaur ere, langileen gehiengoa ez baita lanera joan. Arratsaldean egingo dute manifestazioa, hiru sindikatuek deituta. Langile batzordeari proposatu diote datorren astean beste hiru protesta egun antolatzea.

Gasteizko Mercedes Benz lantegian lanuztea egiten ari dira gaur bigarrenez, lan hitzarmenaren negoziazioen harira. ELAk, LABek eta ESK-k deitu dute grebara, langile batzordeko gainerako sindikatuek protesta elkarrekin egitea baztertu zutelako azkenean. Hiru sindikatuen arabera, ordea, erantzun ona izaten ari da deialdia: ekoizpena geratzea lortu dute, aurreko asteazkenean egin bezala, langileen gehiengoa ez baita lanera joan gaur. Arratsaldean manifestazioa egingo dute, gaueko seigarren lan txanda ez ezartzea eta soldatak KPIaren arabera eguneratzea aldarri hartuta, besteak beste.

Goizean goizetik piketeak egin dituzte lantegiaren sarreran, baina ez da istilurik izan. «Erabateko arrakasta izan da greba beste behin. Langileen %95 inguruk egin dute bat deialdiarekin, eta ia inor ez da lanera joan», adierazi dio Igor Gebara langile batzordeko presidenteak (ELA) BERRIAri. Izan ere, lanuztea ELAk, LABek eta ESK-k antolatu badute ere, gainerako sindikatuek ere babestu dute deialdia, nahiz eta ez duten parte hartu elkarretaratzean, Gebarak azaldu duenez.

Hain zuzen ere, gaurko erantzun zabal hori ikusita, hiru sindikatuetako ordezkariek eta langileek erabaki dute datorren astean beste hiru protesta egun antolatzea, eta hala helaraziko diote langile batzordeari. Batzar irekia egin dute goizean Buesa Arena pabiloiaren ondoan; langile eta sindikatu guztiei zuzendutako batzarra zen, baina soilik CCOO bertaratu da, Gebarak esan duenez. «Askotariko ekarpenak eta eztabaidak izan ditugu, eta erabaki dugu ostiraleko deialdia bertan behera uztea, eta datorren astean beste hiru egun antolatzea».

Hain zuzen ere, sindikatuek aurreko asteko bileran adostu zuten ekainaren 30ean eta uztailaren 6an grebara elkarrekin deitzea, langile batzordearen batasuna irudikatzeko asmoz. ELAk, LABek eta ESK-k nahi dute, ordea, data horiei uztailaren 7a eta 8a ere gehitzea, hau da, datorren asteko ostegunean eta ostiralean ere greba elkarrekin antolatzea. «Batzarrean argi geratu da, edonola ere, langile batzordeak proposamena onartzen ez badu ere lanuztera deituko dugula eta langileek greba egingo dutela», zehaztu du Gebarak.

Biharko greba, batera Joan den asteazkenean ekin zieten Mercedeseko sindikatuek lanuzteei. Inoiz ez bezalako erantzuna izan zuen deialdiak –5.000 behargin inguru zeuden grebara deituta, eta %95 inguruk egin zuten bat, sindikatuen arabera–. Ordea, agerian geratu zen langile batzordearen zatiketa, lan itunaren edukien desadostasunak bultzatuta. Ez zen pankarta bateraturik egon, eta protesta ere bi bloke sindikaletan egin zuten.

Ordutik langile batzordearen batasuna lortzen ahalegindu dira ELA, LAB eta ESK. Izan ere, iritzia aldatu eta beste sindikatuei proposatu zieten aste osoan egin beharrean soilik gaur eta bihar egitea lanuzteak, sindikatu guztien artean. UGTk, CCOOk, PIMek eta Ekintzak ez zuten onartu, ordea. Horren ordez, bi greba egun adostu zituzten: ekainaren 30a eta uztailaren 6a.

Bihar, beraz, lanuztea ez ezik protesta ere elkarrekin egingo dute Mercedes Benzeko sindikatu guztiek. Eta, lan malgutasunaren ordez, soldata igoera izango dute aldarrikapen nagusi, puntu horretan bat datozelako guztiak. «Pankarta bakarra izango dugu, batzordean hala erabaki zelako. Hala ere, nork bere aldarrikapenak izango ditu». Arabako metalgintza sektorean deitutako mobilizazioekin batera egingo dute, gainera. Manifestazioa egingo dute goizean, 11:30ean, Bilbo plazatik hasita.


Burlatako herriarentzat gutun irekia

Summary: Burlatako herriarentzat gutun irekia.

Kaixo, Burlatako bizilaguna. Mesedez, utzi istorio bat kontatzen, ez berria delako, baizik eta berriro ere iraindu egiten duelako. Edalontzia isuri egiteraino gainezka egiten duen tantaren istorioa da honakoa. Edalontzia, etengabe erabili ondoren, baztertua izan delako.

Burlatako bizilaguna naiz, kirol klubekoa, kultur elkartekoa, abonatuen ordezkari bat, kultur edo kirol patronatuetako langilea. Ni naiz behean sinatzen duten milaka horietako bat. Jatorri anitzeko pertsonak, baina kausa komun batek batuta: zentzu-izpi bat izateak.

Esaten nizun istorio hau ez dela berria, berriz ere politika ari delako jendearen beharretatik aldenduz. Ez naiz ari ez ezkerraz, ez eta eskuinaz, ez goitik ez behetik.

Politikarien zentzugabekeriaz ari naiz, haien kontrol-grina lehenetsi nahi dutelako. Haien interes alderdikoiak logikaren zein arrazoiren gainetik jartzen dituztelako, Burlatarren beharretara egokitu beharrean. Herri honetako gobernu taldearen azken gertaeraz ari naiz,

Kultura eta Kirol Patronatuak desegin nahi izatea, inor kontuan hartu gabe.

Horren berri hilabete lehenago emanda, ekainaren 30ean udalbatzara eramateko eta oporretara joateko.

Idatzi egiten dizut kontatu nahi nizulako abenduan, herria zaharrenek inoiz ezagututako uholde handienetatik berreskuratzen ari zen bitartean, auzotarrek, berriz, lan-taldeak antolatzen zituztela, plaza, lokal eta kaleak garbitzeko. Era berean, patronatuko langileok lanpetuta geunden, argirik gabe, berogailurik gabe eta lokatzez lepo instalazioak lehenbailehen irekitzeko asmoz jendeak gozatzeko.

Bitartean, agintzen diguten politikarien noizbehinkako bisita jasotzen genuen, bizkarrean txalo jo, «onenak zarete» esan eta segituan alde egiteko.

Bajak ordezkatu gabe jarraitzen dugu bitartean, soberako lana irensten dugu gero eta instalazio handiago batzuetan, baina jende urriagoekin arreta emateko.

Kutur eta kirol talde askok jardunean jarraitu nahi zuten, bizitza, materialak eta lokalak urez bete zituen arren.

Burlatako artxibo historikoa, soto batean gordeta, lokatzak irentsita.

Bitartean, patronatuak desegiten hasten dira, nahiz eta Comptos Ganberaren txostenari arreta jarrita, arrazoi gehiago egon badauden udala desegiteko. Baina muturra dute: kultura eta kirola jomugan jarri dute.

Hau guztia eta askoz gehiago gertatzen zen gurean; baina ez nuke gehiegi luzatu nahi.

Gobernu talde honek, ezkutuan eta izen ona garbitzeko enpresa baten bidez, kultur eta kirol patronatuak desagerraraztea erabaki du. Ez zaie interesatzen jendearen iritzia eta bozka eskubidea, ezta burlatarron kultura eta kirola ere. Haiek bakarrik nahi dute beren alderdi-zekenkinentzat tresna bat.

Beste gauza bat besterik ez zait falta: ekainaren 30ean, aurreko guztia bozketa batean erabakiko da Burlatako Udaleko osoko bilkuran, eta plan makabro hau aurrera eramango dute, edozein arrazoimenen aurka.

Letra hauetatik ez dut ezinezkorik eskatzen, ez dut ilargirik eskatzen, soilik eromen hori geldiarazteko eskatzen dut, eta behingoz herria entzuteko.

Hori lortzeko, ekainaren 30ean arratsaldeko seietan udaletxera laguntzea gustatuko litzaidake. Behingoz konturatzeko politika herriaren erabakitik datorrela, eta ez alderantziz, haiek uste duten bezala.

Ekainaren 30ean elkartuko gara, 18:00etan. Eten dezagun zentzugabekeria hau.

Oharra: Burlatako 37 kirol eta kultur-erakundek eta kirol eta kultur patronatuetako langileek sinatzen dute gutuna: UCD Burladés, Béisbol Arga, Zugarralde Pilota Elkartea, Hiru Herri Atletiko Taldea, Malkaitz Eskubaloia, Burlada Saskibaloi Elkartea, Burlada Borroka Elkartea, Igerilekuetako abonatuen ordezkariak, Ibaialde Gimnastika Kluba, Indira Burlada Erritmika Kluba, Burlada Sinkronizatu Kluba, Burlada Igeriketa Kluba, Mikel Gurea Xake Kluba, Burlata Futbol Eskola, Valbuena Elkartea, Euskal Herria Boscos Peña, La Copa Boscos, Eslava Boscos, Berri Buru Boscos, Erraldoi eta Kilikien Konpartsa, Emakumeen Elkartea, Txaranga Txogarima, Larratz Dantzari Taldea, Desenfoque Elkartea, Coro Rociero, Esmaltistas de Burlada elkartea, Cultural de Burlada Musika Banda, Peña Aldabea, Euskal Herria Peña, Karrikagoiti Peña, Burlatako Txistulariak, Axular, Aroa, Alegrías de Burlada, Burlata Herriko Gaiteroak, Gazte Mugimendua, Gaiteros la Nogalera, kultur eta kirol patronatuetako langileak, Burlatako Udaleko enpresa batzordea, Gure Urtats Adurreko enpresa batzordea.


Summary: Biltzar Konstituziogileak prest du konstituzio berria. Azken aldaketak onartu zituzten atzo 154 konstituziogileek, eta testua Gabriel Boric presidentearen eskuetan utziko dute astelehenean, ekitaldi historiko batean.

Txileko Biltzar Konstituziogileak amaitu du mandatua. 2019ko matxinada sozialari erantzuteko iragarri zuten konstituzio berria prest da, eta txiletarrek irailaren 4an bozkatuko dute, onartzen duten galdetuta. Biltzar Konstituziogileak astelehenean utziko du Gabriel Boric Txileko presidentearen esku konstituzio berria, ekitaldi historiko batean. Estatu parekidea, plurinazionala, soziala eta ekologikoa ezarriko du, txiletarrek onartzen badute.

Iazko uztailaren 5ean osatu zen Biltzar Konstituziogilea, Elisa Loncon maputxea presidente zela, eta atzo azken bozketan 154 konstituziogileen hiru laurdenek babestu zituzten azken aldaketak. «Lortu dugu, oztopo guztien gainetik. Zorionak, zailtasunak eta eztabaidak izanagatik epeak bete ditugulako», esan zuen atzo Maria Elisa Quinteros Biltzarreko presidenteak.

Maiatzean amaitu zituen Biltzar Konstituziogileak artikulu guztiak, eta harrezkero hiru batzordetan horiek orraztu dituzte, hitzaurrea idatzi dute, eta konstituzio batetik besterako trantsizioa egiteko arauak idatzi dituzte. Jatorrizko 499 artikuluak 390 izango dira azkenean. Azken lan horiek onartu zituen atzo biltzarrak.

Txiletarrek plebiszituan konstituzio berria onartzen badute, Augusto Pinochet diktadoreak 1980an ezarri zuena ordezkatuko du. Pinochetek utzitako hori da Txilek gaur egun dituen gabezia eta desoreka handien oinarri, eta konstituzio berrian eskubide sozialak, emakumeen eskubideak, jatorrizko herrienak eta ingurumen eskubideak jaso dituzte.

Albiste faltsuak

2019ko matxinadari erantzunez onartu zuen Sebastian Piñera orduko presidenteak prozesu konstituziogile bat egiteko aukera. 2020ko urrian txiletarren plebiszitu historiko batean konstituzio berri bat abiatzea erabaki zuten txiletarrek; %80k bozkatu zuten horren alde. Konstituziogileak aukeratu zituzten 2021ean, eta independenteek irabazi zuten; eskuina ez zen iritsi Biltzar Konstituziogileak artikuluak blokeatzeko ezarritako heren batera, eta horrek modua eman du konstituzioa aurrerakoia izateko.

Azken hamabi hilabeteetan, hedabide handietan konstituzio berriaren aurkako joera erabatekoa izan da, eta sare sozialetan ere haren defendatzaileei gogor jazarri zaizkie. Abliste faltsuak ohikoak izan dira kontrako iritzi hori zabaltzeko. Hala ere, lehen zirriborroa prest izan zenetik asko saldu da konstituzio berriaren testua kaleko postuetan, eta haren aldekoak auzoz auzo eta etxez etxe ari dira edukiaz informatzen.


Summary: Donostiako D’museoko Oteizaren lanak faltsuak direla salatu dute. Ustez, Oteizak Argentinan emandako sasoian sortutako hamasei lan biltzen ditu Donostiako Elizbarrutiko museoko erakusketak, eta Oteiza museoak dioenez, ez dira Oteizarenak.

Jorge Oteizaren aldirik ezagunena da Amerikakoa, 1935etik 1948ra artekoa, eta, hain zuzen, sasoi hartan sortutakoak dira Donostiako Elizbarrutiko D'museoan jarritako hamasei artelanak. Hala aurkeztu zituzten behintzat, baina obra horiek ez direla Oteizarenak ondorioztatu du orain Oteiza fundazioak. Ohar bidez jakinarazi dutenez, Oteiza Argentinan izeneko erakusketako obrak ez daude artistaren lan osoa biltzen duen katalogo arrazoituan, eta Oteiza fundazioaren artxiboetan ere ez dago haiei buruzko erreferentzia dokumentalik: ez fotorik, ez eta irudirik ere. Eta horregatik ondorioa: «Aurkeztutako piezak ez dira Jorge Oteizarenak».

Ez da erakusketaren aurka azaldutako kritika bakarra. Pilar Oteizak ere salaketa aurkeztu zuen Espainiako Poliziaren Ondare Historikoaren Brigadan, erakusketa «ondarearen aurkako erasoa» izan daitekeelakoan. Bera da artistaren ondarearen oinordekoa, eta Oteiza fundazioak Donostiako piezei buruz prestatutako txosten zientifikoa atxiki du salaketarekin batera. Piezaz pieza aztertzen du erakusketa osoa txosten horrek, eta guztiak jotzen ditu faltsutzat. Fundazioak ez du argitara atera txosten hori oraingoz, eta ikusteko dago salaketak aurrera egingo balu zer gertatuko litzatekeen erakusketarekin.

EITB-k jakinarazi duenez, hain zuzen ere, Edorta Kortadi D'museoko zuzendaria gaur arratsaldean da polizia judizialaren aurrean deklaratzekoa. Elizbarrutia hedabideetara bidaltzeko ohar bat prestatzen ari dela ere esan dute.

Kortadi da Donostiako erakusketako komisarioa ere, eta, aurkezpenean azaldutakoaren arabera, hamasei eskulturetako hamalau abstrakzio geometrikoaren estiloan egindakoak dira, eta beste biak, berriz, figuratiboak. Oteizaren emazte izandako Itziar Carreñoren erretratua da haietako bat. Aurkezpenean azaldu zuenez, artistaren lanik «primitiboenak» dira, eta Argentinako bildumagile partikular baten eskuetan egon dira orain gutxi arte. Hura hil ostean, nafar bildumagile batek eskuratu zituen, eta hala heldu dira lanak Donostiara.

Obrak sinatuta daudela ere zehaztu zuen Kortadik aurkezpenean. Oteizak hainbatetan erabilitako «tz» hizkiak daramatzatela esan zuen.

Faltsutzeak eta kopiak

«Faltsutze baldarrak dira». Txomin Badiola artistak ikusi zituenetik bertatik izan zuen argi piezak faltsuak zirela. Bera da Oteizaren lanaren aditu nagusietako bat, eta baita haren obra osoa biltzen duen katalogo arrazoituaren egilea ere. Horrez gainera, bera da Oteiza fundazioak Donostiako piezei buruz egindako txostenaren egileetako bat ere, eta, dioenez, ezinezkoa da pieza horiek Oteizarenak izatea. Ezinezkoa, kronologiagatik. Ezinezkoa, estiloagatik. Ezinezkoa, are, baita sinadurengatik ere.

Badiolak dioenez, piezen estiloa ez dator bat piezei egozten zaien kronologiarekin. «Erakusketako obra gehienak abstraktuak dira, baina 1950eko hamarkadara arte Oteizak ez zuen abstrakziorik landu». Eta, dioenez, ikusgai dauden bi piezen kasuan ere, adituaren hitzetan, «argi eta garbi» ikusten da Oteizaren piezen «kopiak» direla. «Ez dago inongo zalantzarik».

Sinadurak ere faltsuak direla dio Badiolak. Azaldu duenez, jakina da Oteizak maiz baliatzen zuela «tz» hizkiekin osatutako anagrama bere lanak sinatzeko, baina, Badiolaren hitzetan, «baldarkeria hutsa» da hori ere. Dioenez, urteen joan-etorriarekin pixkanaka aldatuz joan zelako Oteizaren sinadura, eta, kasu honetan, sinadura motak ez datoz bat piezei egozten zaien kronologiarekin. «2000-2003ko sasoiko anagrama daramate erakusketako obra gehienek».

Honela borobildu du bere argudioa Badiolak: «Eskultura horiek egin dituenak ezagutzen ditu Oteizaren eskulturak. Hark darabiltzan elementuak dira benetan ezagutzen dituenak, baina ez haren lanaren logika. Lehen begi kolpean, beraz, badute Oteizaren antza, errekonozigarriak direlako haren formak, baina, forma horien funtzionamendua aztertzera sartuz gero, orduan ohartzen zara ezin direla Oteizarenak izan. Piezaz pieza ikus daiteke hori, eta baita darabiltzan elementuak banaka aztertuta ere».

Katalogo arrazoituaren bermea

Oteiza museoak bidalitako oharraren arabera, euren artxiboetan ez dago Donostian ikusgai dauden obra horien arrastorik. Eta Donostiako Elizabarrutiko D’museoan erakusketa egitekoak zirenik ere ez zekitela jakinarazi dute.

Ez da Oteizaren lanekin halako tirabira bat sortzen den lehen aldia. 2013an, esaterako, Valentziako IVAM museoan ere erakusketa bat antolatu zuen lorenart arte galeriak Oteizaren ustezko marrazki batzuekin, baina egiletzari buruzko zalantzak agertu zituzten adituek. Oteiza fundazioko patronatuko presidente zen Francisco Calvo Serraller izan zen erakusketa hari babes akademikoa azaldu ziona. Erakusketa aurkeztu eta hilabete batzuetara utzi egin zuen postua, nahiz eta kargua uztean ez zuen ezer aipatu erakusketa hari buruz.

Erakusketa haren harira argitaratutako katalogoan, Edorta Kortadi zen artikuluetako baten egilea.

Valentziako erakusketa egin zenean, artean aurkeztu eta argitaratu gabea zen Txomin Badiola artistak egindako Oteizaren lanari buruzko katalogo arrazoitua. 2016an eman zuten argitara Oteiza fundazioak, eta, hain zuzen, ikerketa lan hori da orain Oteiza museoak Donostian ikusgai dauden piezak faltsuak direla argudiatzeko darabiltzan argudio nagusietako bat.


Summary: Grande-Marlaskak defendatu egin du Poliziak Melillan izandako jokabidea. Espainiako Barne ministroak Pedro Sanchez Espainiako presidentea babestu du, hark esan ostean Melillakoa «ondo konpondu» zutela segurtasun indarrek. 2.500 lagunek mugari «indarkeriaz eraso» ziotela esan du, eta ukatu Espainiako eta Marokoko poliziek muga igaro izana.

Asteburuan Melillan gertatutakoaren erantzukizuna bere gain inondik ere hartu gabe, Espainiako Gobernuak hildako 37 migratzaileei buruz adierazitakoa defendatu du gaur Fernando Grande-Marlaska Barne ministroak, Espainiako Kongresuan. Iñigo Barandiaran EAJko diputatuaren kritikei erantzunez, Grande-Marlaskak adierazi du Pedro Sanchez Espainiako presidenteak «inondik ere» ez duela justifikatu «oinarrizko eskubideen ezelako urraketarik». Aitzitik, «hildako migratzaileenganako elkartasuna» agertu duela esan du.

Sanchezek iragan larunbatean esan zuen Melillakoa «ondo konpondu» zutela Marokoko eta Espainiako segurtasun indarrek, eta mafiei leporatu zien gertatutakoa. Egin du ñabardurarik ordutik. SER irrati kateari emandako elkarrizketa batean esan du adierazpenok egin zituenean artean ez zituela ikusi gertatutakoaren irudiak. Hala ere, uko egin dio Poliziaren jarrera kritikatzeari, eta migratzaileen larruan ez ezik haienean jartzeko ere eskatu die herritarrei, zeinek «indarkeriazko» eraso bati aurre egin behar izan baitzioten, haren esanetan

EAJren gaitzespena ez da mugatu Melillan gertatutakora. Bidasoa ibaian hildako azken migratzailea dela eta, muga horretan halakoak eragozteko zer neurri hartu dituzten galdetu dio Barandiaranek Grande-Marlaskari, eta hark erantzun Guardia Zibilak ingurua zaintzen jarraitzen duela, airez nahiz itsasoz.

Horrez gain, Grande-Marlaskak esan du bere gobernua Frantziak ezarritako kontrolen kontra dagoela. Europako Batasunaren barneko eta kanpoko mugak bereizi ditu Grande-Marlaskak. Hala, Melillan gertatutakoa justifikatu du, eta Bidasokoa beste batzuen erantzukizuna dela esan. Europako Batasuneko barne mugetan Espainiako Gobernuak pertsonen joan-etorri askea babesten duela nabarmendu du, eta, alde horretatik, talde komunitarioan jarrera hori defendatu izan dutela.

Poliziak izandako jokabideaz galdetu dio, ondoren, Jon Iñarritu EH Bilduko diputatuak. Galdera saihestu du Grande-Marlaskak, eta, ondorioz, berriz egin dio galdera bera Iñarrituk. Halaber, Marokoko Polizia Espainiaren menpeko lurretan zergatik aritu zen galdetu dio. Espainiako Gobernuak gertatutakoa mafiei egozten diela eta, horren gaineko informazio gehiago emateko ere eskatu dio; gardentasun ariketa bat egiteko, alegia. Iñarrituri erantzunez, Barne Ministroak ukatu egin du Marokoko Poliziak muga igaro zuela, baita Guardia Zibilak Marokoko lurretara igaro zirela ere. Segurtasun indarrek legea zorrotz betetzen dutela esan du. 2.500 migratzaile muga pasatzen saiatu zirela adierazi du, eta mafiekin lotu du hainbeste jende batera ahalegindu izana: «Uste duzu 2.500 pertsona kasualitatez elkartzen direla, edo aurrez akordio bat dagoelako?», argudiatu du.


Summary: Lehen aldiz, emakume batek dantzatu du Lekeitioko kaxarranka. Ane Maruri Etorkizuna dantza taldeko kideak dantzatu du. Azken 50 urteetan, soilik bi gizonezko igo dira kutxa gainera. Ospakizun eguna dute gaur Lekeition.

San Pedro eguna dute gaur Lekeition (Bizkaia). Egutegian ongi nabarmenduta gorde ohi diren egun horietako bat da herritarrentzat, baina, aurten, beste arrazoi batengatik ere izango da gogoangarri; izan ere, lehenengo aldiz, emakume bat izan da arrantzalez jantzitako zortzi lagunen laguntzaz kaxarranka dantzatu duena. Ane Maruri du izena, 26 urte ditu, lekeitiarra da, Etorkizuna dantza taldean dabil, eta sei urtetatik egiten du dantza txistuaren eta danbolinaren erritmoan.

Azken 50 urteetan, soilik bi gizonezko igo dira kutxa gainera: Pedro Murelagarei eta Asier Uskola dantzariak, hain zuzen ere. 2003. urtetik, Asier Uskola dantzaria aritu da, baina, lesio baten ondorioz, aurten ez du dantzatzerik izan.


Summary: Esku pilota oinarri duen joko bat aurkeztu du Playstationek. 'Frontball Planet' jokoa Bilboko Relevo estudioak garatu du, eta PS4 eta PS5 plataformetan egongo da eskuragarri. Munduko zazpi frontoi ageri dira han, tartean Bilboko bat.

Kostata, baina esku pilota iritsi da bideojokoen mundura ere. Ezker hormarik gabe, ordea. Bilboko Relevo estudioak frontball modalitatean oinarrituta garatu du Frontball Planet jokoa, Playstation4 eta Playstation5 kontsoletarako. 2008an sortu zen modalitate hori, eta, sustatzaileen arabera, «pilotaren modalitaterik kaletarrena» da.

Izan ere, jokatzeko nahikoa da horma bat eta pilota bat izatea. Hori ona dela uste du Julian Garciak, Espainiako Pilota Federazioko presidenteak: «Kalekoa eta dinamikoa den modalitate bat da frontball-a, eta olinpikoa izatera irits daiteke. Beste kirol batzuetan ere egin dute apustu hori. Errugbian, adibidez, funtzionatu die zazpiko errugbiarekin. Edozein esku-pilota jokalarik arazorik gabe jokatu dezake frontball-ean, eta bideojokoak ikusgaitasuna emango digu», esan zion duela aste batzuk El Correo egunkariari.

Relevo estudioak Espainiako eta nazioarteko pilota federazioen babesa izan du jokoa garatzeko. Jokalariek zortzi jokaleku izango dituzte aukeratzeko: espazioko estazio bat, Madril, Mexiko Hiria, New York, Miami, Tokio, Dubai eta Euskal Herriko bakarra, Bilbo. Oraindik ez dute argitu, ordea, nolako itxura izango duen Bilboko frontoiak.

Jokoa, nagusiki, pentsatuta dago bi jokalarik elkarren aurka kontsola berean jokatzeko, baina izango du historia modu bat ere, eta zailtasuna aukeratu ahal izango da. Hiru pertsonaia aukeratu ahal izango dira: mutil bat, neska bat, eta robot bat. Urtea amaitu aurretik argitaratu nahi dute jokoa, gazteleraz.

Espainiako Federazioak hainbat urte daramatza frontball-a sustatzen, eta bide horretan pauso bat gehiago da bideojokoarena. Playstationen jabe den Sony enpresarekin hiru urte daramatza elkarlanean, eta aurrez, besteak beste, unitate didaktikoak ere sortu dituzte. Garciak azaldu zuenez, litekeena da aurrerago antzeko egitasmoren bat sustatzea zesta-puntarekin ere.


Summary: Zezenketen aurkako kalejira eginen dute Iruñean uztailaren 7an. «Animalien aurkako tratu txarrik gabeko festen» inguruko eztabaidari heltzea galdegin du Iruñea Antitaurina taldeak

Zazpigarren hilabeteko zazpigarren egunean, arratsaldeko zazpietan. Sanferminen egun handian, festaren ereduari buruzko gogoeta sustatu nahi du Iruñea Antitaurina taldeak. Zezenketarik gabeko jaiak aldarrikatzen dituzte, eta hori eskatzeko kalejira eginen dute egun horretan. Uste dute garaia dela «etorkizuneko sanferminak» diseinatzeko eta, halabeharrez, zezenketarik gabe irudikatzen dituzte.

Hala ere, Enrique Maia alkatea eta udal gobernu taldea eztabaida desbideratzeko eta «beste alde batera begiratzeko ahalegina» egiten ari direla salatu du zezenketen aurkako plataformak: «Zezenketen kontra eta horri buruzko eztabaida sustatzearen aldeko proposamenak bidali dituzte herritarrek, baina udalak Entzierroaren Mahaira igorri ditu; hots, zakarrontzira. Izan ere, mahai horrek entzierroaren alderdi teknikoak soilik landu ditzake». Horregatik, auziari behingoz heltzea eta eztabaida publikoa sustatzea galdegin diote Iruñeko alkateari.

Zezenketek hiriaren irudiari kalte egiten diotela uste du Iruñea Antitaurinak, eta horrek eragina izan duela aurtengo festaren antolaketan: «Aurten, alkatea saiatu da Iruñean kontzertu erraldoi bat antolatzen, baina, berak aitortu duenez, taldeak kontratatzea zaildu eta, are, eragotzi dute zezenketek. Animalien tortura oinarri duten tradizioen aurkako aldarria ozena da nazioartean».

Eta, mundu osoan bezala, Iruñean ere hazten ari da zezenketen aurkako jarrera. «BBVA fundazioak eginiko azken inkestaren arabera, herritarren %80 daude zezenketen aurka. Garrantzitsua da jakitea 2007-2019 aldian %63,4 gutxitu zirela Espainiako Estatuan eginiko zezenketak; bestalde, Iruñeko peñetako kideei eginiko beste inkesta batean, zezenketei buruz eztabaidatzen hastearen alde azaldu dira %26,4».

Hain zuzen, festaren eragileekin elkarlana sustatu nahi du Iruñea Antitaurinak, zezenketen aurka daudenen esparrua zabaldu nahian. «Iruñeko Peñen Federazioarekin bildu ginen, eta dosierra eman genien, zezenketei buruzko gogoeta egiteko. Izan ere, uste dugu peñek, sanferminetako eragile nagusi eta funtsezkoenetako bat izanik, jai ereduaren aldaketa bultzatu beharko luketela, aldaketa hori baita datuek iradokitzen dutena eta gizarteak eskatzen duena». Krudelkeriaren aurrean «begiak, belarriak eta ahoa ixteari uztea» galdegin du zezenketen aurkako mugimenduak. «Animaliei tratu txarrak ematea ez da gustu kontua, ezta askatasun kontu bat ere: ez dago balizko askatasunik animaliei heriotzaraino tratu txarrak emateko». Horregatik, txakurren eta oilarren arteko borrokak debekatuak dauden modu berean sanferminak ere «gizartearekin batera aldatzera» dei egin dute manifestazioaren antolatzaileek.

Protestak uztailaren 2an eta 7an

Iruñea Antitaurinak antolatutakoa ez da izanen animalien aurkako tratu txarrak salatzeko protesta bakarra. Larunbat honetan, 12:00etan, elkarretaratzea eginen du zezenketen aurkako sareak, Iruñeko zezen plazaren aurrealdean, eta, 18:00etan, Nafarroako Animalien Askatasuna taldeak manifestazioa eginen du, parlamentutik abiatuta.

Uztailaren 7an, Udaletxe plazatik abiatuko da Iruñea Antitaurinaren kalejira, Javier S. Nagore ilustratzaileak diseinatutako pankarta batekin eta 3Indarrok elektrotxarangaren musikak lagunduta.


Summary: Pasazaite argitaletxeak jarduna etetea erabaki du hamar urteren ostean. Sare sozialen bidez eman du berria, eta adierazi arrazoi pertsonalak, familiarrak eta ekonomikoak tarteko hartu duela erabakia.

Hamar urteko ibilbidea bete berri du Pasazaite liburuak argitaletxeak, eta urtemugarekin batera, bere jarduna etetea erabaki du, arrazoi pertsonalak, familiarrak eta ekonomikoak tarteko hartu du erabakia, azken hilabeteetan «ondo pentsatu ostean».

Hamar urteko ibilbidean, hamasei liburu plazaratu ditu. Duela bi aste argitaratu zuten azkena: Soniexka. Beste liburu bat ere maketatzen ari dira, irailean kaleratzeko asmoz; hori izango du azkena. Hala, urte amaieran itxiko ditu ateak argitaletxeak, eta azaldu du ordura arte liburuak banatzen jarraituko duela.

Xabier Queiruga editoreak eskerrak eman dizkie hamar urte hauetan alboan izandako guztiei. «Segi literaturaz gozatzen eta argitalpen eta kultura proiektuak eta liburu denda independenteak babesten. Gogor lan egiten dute indarra hartu eta aurrera jarraitzeko babesleku bat izan dezagun», jarri du Pasazaitek Twitterren.

Bidea

Nazioarteko literatura euskarara itzultzen oinarritu da Pasazaite argitaletxea, eta bidean hamahiru itzultzailek hartu dute parte. Besteak beste, Andrej Longoren Hamar (Josu Zabaleta Kortaberriak itzulia), Birgit Vanderbekeren Muskuiluak afaltzeko (Ainhoa Irazustabarrena Barriolak itzulia), Iolanda Zuñigaren Post-it bizitzak, David Foster Wallaceren Sekula gehiago egingo ez dudan gauza ustez dibertigarri bat (Danele Sarriugarte Mochalesek itzulia) eta Carson McCullersen Kafe tristearen balada Asun Garikano Iruretagoienak itzulia) argitaratu dituzte.

Argitaletxearen arabera, bi urtez «amets» bat izan zen proiektua, «Donostiako tabernaren bateko paperezko zapietan zirriborratutako zenbaki batzuk». 2011n egin zuen Queirugak urratsa, eta Pasazaite martxan jarri zuen. Hiru habetan oinarrituta egin du lan: «euskara, itzultzailea eta kalitate oneko literatura». Hamar urteko jardunaren ondoren amaituko du bidea.


Summary: EITBk ‘Sara eta Paulen abenturak’ haurrentzako podcasta emango du. Audiofikzioa 6-13 urte artekoei zuzendua dago. Uztailaren 4tik 15era estreinatuko dituzte atalak (egunean bat).

EITB Podkast plataformak neska-mutikoei zuzendutako euskarazko audiofikzio bat estreinatuko du uztailaren 4an: Sara eta Paulen abenturak. Bernardo Atxaga idazlearen Logalea zeukan ekilibristaren kasua antzezlanean dago oinarrituta. Iñaki Beraetxe aktore eta Bieuseko bikoiztaileak zuzendu du lana, eta berea da gidoiaren egokitzapena. Ahotsak honako aktore eta bikoiztaile huek jarri dituzte: Lorea Intxausti, Kepa Errasti, Itziar Urretabizkaia, Ainhoa Aierbe, Joxe Felipe Auzmendi, Aintzane Gamiz eta Beraetxe bera.

Fikzioa 6 urtetik 13 urte bitarteko entzule gazteei dago zuzenduta, eta «bizikidetza inklusiboa» bultzatzeko helburuz sortu da. Izan ere, Sara neska itsua da, talentu apartekoa eta lagunkoia. Paul, berriz, eskolan bullying-aren biktima den mutikoa, hitz-totela, hortzeria itsusikoa... baina mutil baikorra, hala ere.

Zirkuaren karpa handia herrian jarri dutela aprobetxatuta joango dira 13 urteko bi protagonistak ikuskizunaz gozatzera. Sara itsua denez, Paulen kontaketari esker ikusiko du zer gertatzen den —podcastaren entzuleek bezala—. Ikuskizun eta ikuskizun artean, neskaren glaukoma, azterketak, gurasoen dibortzioa, ebakuntzak, seme bakarra izatea, harremanak edota bullying-a joango dira azaleratuz, besteak beste. Beraz, EITBren arabera, inklusioa «modu naturalean arnasten da» lan horretan.

Atxagaren ipuina audiofikzio batean egokitu du Beraetxek, 12 ataletan banatuta. Horietan ipuineko jatorrizko pertsonaiak ere ageri dira: Maria Txorakeri señorita, Pierres Chanpignon, Banbolini bera... Sara eta Paul ikustera joango diren zirku ikuskizuneko artista gisa. Hain zuzen ere, podcastaren amaieran argituko da ekilibristaren kasua.

Sara eta Paulen atal guztiak uztailaren 4tik 15era argitaratuko dituzte EITB Podkast atarian, egunero atal bat; eta hortik aurrera noiznahi entzuteko aukera izango da, plataforman bertan. Baita Spotify, Google Podcasts, Apple Podcasts eta Ivoox plataformetan ere. EITB Podkast plataforman estreinatu aurretik, serie osoa aldez aurretik eskaini die EITBk Eusko Jaurlaritzako IBT-CRI zentroei, ikusteko urritasuna duten ikasleekin eta euren irakasle, familia eta elkarteekin lan egiteko. Gaur goizean egin dute aliantza horren aurkezpena, Gasteizen, eta bertan izan dira Maite Goñi EITBko Audio eta Digitaleko zuzendaria, Ana Roncero Gasteizko IBT-CRI zentroko zuzendaria eta Ana Inda Bilboko IBT-CRI zentroko zuzendaria. EAEko ONCEk ere bat egin du proiektua zabaltzeko deiarekin.

Podcastaren ekoizpena Irune Urdanizena da, soinu teknikaria Xabier Abalde da, eta soinu diseinuaz, berriz, Mikel Mendiaraz arduratu da.

Sara eta Paulen abenturak ez da EITBren udako tankera horretako eskaintza bakarra. Izan ere, uztailaren 18an, bideopodcastak eskainiko dizkie EITBPodkast plataformak familiei eta neska-mutikoei. OQO eta Txalaparta argitaletxeen bost ipuin izango dira, nazioarteko idazleek idatzi eta euskarara ekarritakoak, ilustrazio animatuekin plataforman zein Youtuben ikusteko moduan: Dortokak lo egin nahi du; Ez da munduan min handiagoa ematen duenik; Ohean, mendi artean; Kokoriko; eta Inuiten mila zuriak.


Summary: Aiaraldeko Euskalgintzaren Kontseiluak hautagai euskaldunak eskatu dizkie alderdiei. Udal hauteskundeetarako zerrendei puntuazioa jarriko diela iragarri du Kontseiluak, hautagai euskaldunen kopurua irizpidetzat hartuta. Alkategai elebakarra dutenek ez dute gaindituko ebaluazioa. Ariketa hori beste eskualdeetara zabaltzera dei egin du.

Hurrengo urteko udal hauteskundeetara aurkeztuko diren Aiaraldeko hautagaiak euskaldunak izan daitezen, egitasmo bat abiatu du Aiaraldeko Euskalgintzaren Kontseiluak, eta, alderdi politiko guztiekin bildu eta haren berri eman ondotik, gaur aurkeztu du Laudion (Araba), Aiaraldeko Ekintzen Faktorian, eskualdeko euskalgintzako hainbat lagunen abaroan.

Kontseiluak alderdiei eskatu die, hauteskunde zerrendak publiko egitean, hautagaiaren gaineko informazioa ematearekin batera, pertsona hori euskalduna edo euskaldun hartzailea den adieraztea. «Transparentzia ariketa bat izateaz gain, herritarrok boto eskubidea ahalik eta informazio osatuenarekin gauzatu dezagun ezinbestekoa da», azaldu du. Informazio hori ematen duten zerrendak «positiboki» baloratuko dituela jakinarazi du.

Egitasmoa ez da horretara mugatuko, ordea. Zerrenda bakoitza ebaluatu egingo duela zehaztu du Kontseiluak, hautagai euskaldunen presentziaren arabera, eta puntuazioa publiko egingo dute. Neurketa nola egingo duten ere aurkeztu du: alkategaiei dagokienez, euskaldun osoak direnek 23 puntu jasoko dituzte; euskaldun hartzaileak direnek, bost puntu; eta elebakarrak direnek ez dute punturik jasoko. Zinegotzi izateko hautagaiei dagokienez, zerrendako lehenengo zazpietan dauden artean, euskaldun osoei bi puntu emango dizkiete; hartzaileei, puntu bat; eta elebakarrei, bat ere ez. Zerrendako zortzigarrenetik aurrera, berriz, euskaldun osoei puntu bat, hartzaileei erdia eta elebakarrei bat ere ez.

Ebaluazio sistemaren arabera, hala ere, alkategai elebakarra izanez gero zerrendak ez du ebaluazioa gaindituko.

Kontseiluak nabarmendu du euskararen normalizazioan aurrerapausoak nahi dituela, eta, udaletan hizkuntza zerbitzuak berma daitezen, hautagai euskaldunak izatea beharrezkoa dela. «Hautagai euskaldun batek hizkuntza eskubideak bermatzen ditu, gutxienez elebiduna baita euskalduna, herritar guztiei bere hizkuntzan entzun, ulertu eta erantzuteko gai», adierazi dute prentsa agerraldian.

Egitasmoa, «lokala izanagatik», beste eskualdeetan ere egiteko modukoa dela gaineratu dute, eta hori sustatzera dei egin diete Euskal Herri osoko eragileei.


Summary: Karmele Mitxelenak irabazi du Mikel Zarate saria. Marrubizko uda lanarekin eskuratu du haur literaturako saria. Elkar argitaletxeak plazaratuko du.

Karmele Mitxelena (Oiartzun, Gipuzkoa, 1988) irakasle eta idazlearen Marrubizko uda nobelak irabazi du 2022ko Mikel Zarate haur literatura saria. Hala erabaki du Maribel Aiertzak, Leire Bilbaok eta Xabier Mendigurenek osatutako epaimahaiak. 3.000 euroko saria emango diote, eta Elkar argitaletxeak kaleratuko du liburua.

Marrubizko uda istorioak familia baten xelebrekeriak kontatzen ditu kanpin batean uda-pasa, «umorez eta ironiaz blai», argitaletxeak esan duenez.

Dozena bat lan lehiatu dira guztira. Sariketa Lezamako Udalak (Bizkaia) eta Elkar argitaletxeak sortu zuten, herriko seme eta euskal kulturako sortzaile eta sustatzaile izandako Mikel Zarateren omenez, eta hamabigarren ekitaldia izan da aurtengoa. Miren Agur Meabek irabazi zuen duela bi urte, Itsasoaren atea lanarekin; Maite Gurrutxagak ilustratu zuen. Iaz, sariketa antolatu gabe geratu zen.

Mitxelena Irakasletza eta Haur Hezkuntzako gradua ikasitakoa da; irakasle lanetan dabil, eta, horrez gain, sari ugari irabazitakoa da bai bertsolaritzan (bertso idatzietan batik bat), bai narratiban. 2019an, Erakusleihoan album ilustratua argitaratu zuen Irrimarra ilustratzaile bikotearekin, Ereinen, Peru Abarka saria irabazi eta gero.


Ikusten?

Summary: Ikusten?. Alegian (Gipuzkoa) jaio zen, 1964an, eta ibilbide luzea du kazetaritzan zein literaturan. Batik bat, narrazioa jorratu du: Ezer baino lehen (Elkar, 1992) izan zuen lehen ipuin liburua, eta Lehenago zen berandu (Alberdania, 1995), Bakarrizketan (Alberdania, 2001), Kontu-jaten (Alberdania, 2006) eta Honetara ezkero (Susa, 2017) plazaratu ditu gero. Koadernoa zuri (Elkar) eleberria argitaratu zuen 2017an, eta antzerkia da egilearen hurbileko beste alorra.

Hiltzea ez da gauza erraza eta hilda egotea, zer esanik ez. Segituan antzematen da nor ari den inprobisatzen.

Ondo prestatuta iritsi naiz ni honaino.

Egunero hil gintuen amak hazi bitartean eta egunean behin baino gehiagotan, ondoren. Begi-larriz agurtzen gintuen eskolarakoan, heriotzara kondenatutako bi izaki hain txiki bizitzaren arriskuen aurrean babesgabe uzten dituenaren estuasunez. Etxetik eskolarako berrehun metroak bakarrik egiteko gai ginela onartu zuenerako ahizpak eta biok bularretakoak erosiak genituen ezkutuan. Kontuz zubia gurutzatzerakoan, ez geratu ezezagunekin, ondo begiratu ezker-eskuin autorik ba ote datorren, ondoezen bat izanez gero irakasleari esan lehenbaitlehen, entretenitu gabe itzuli. Berrehun metro eskas, eta zubi bat. Leihotik ikus gintzakeen artean autorik apenas ibiltzen zuen herri-bidea zeharkatu eta eskola parera iritsi arte. Han desagertzen ginen haren bistatik, ate nagusia alde itsuan geratzen zitzaiolako. Orduan uzten zuen gure biziraupena destinoaren esku. Egunero.

Ez ondo pasa, ez gozatu, ez ederki ibili, ez animo, ez eutsi. Gure amaren azken hitzak beti ziren kontuz, kontuz, kontuz, ez hau, ez hori, ez hura. Ate ondoan hartzen zuen arnasa, eta ez zuen askatzen, atzera berriz gu bertan azaldu arte. Ikusten?, zerbait gertatzen zen bakoitzean. Zerbait izan zitekeen istripua, erorikoa, eztarriko mina, gerra, bihurritua, suspensoa, makalaldia, zaintiratua, bihotzekoa, irristaldia, botagurea... hiltzeko arriskuaren ertzean jarriko gintuen edozer.

Jende askoko tokiak arriskutsuak ziren, jenderik gabekoak ere bai. Autoa arriskutsua zen. Eta trena. Eta hegazkina. Bizikleta ere bai. Patinik ez zigun sekula oparitu. Ekaitza arriskutsua zen. Eta egun sargoriak. Eta lainotsuak. Haizetsuak arriskutsuago. Arropa gutxiegi jaztea, arriskutsua. Gehiegi ere bai. Jatea, ez jatea bezainbat. Kirola, mehatxua. Oporraldia, tragedia. Parranda, herioa. Berria eta arriskua ez zituen bereizten, izan izaki, jaki, toki edo gizaki.

Telefonoa jarri genion etxean, ikusten ez bagintuen ere bizirik egon gintezkeela ulertu zezan. Madarikatu genuen ahizpak eta biok zilbor-hestea betikotu zuen espiral hura. Jotzen zuenetan beldurrez hartzen zuen zer entzun beharko. Jotzen ez zuenetan beldurrez itxaroten zuen noiz joko.

Kontu handienarekin ibilita ere, errepikatzen zuen. Eta arrazoi zuela sinistuta hil zen, bizitzea zer den jakitera iritsi gabe. Hiltzea hain erraza balitz bezala.

Ama hil eta gutxira gertatu zitzaidan. Laku batean. Urazpian oina trabatuta geratu eta ez nuela askatuko. Ikusten? Tira alde batera, tira bestera, eta ezin. Ikusten? Ez nuen ezer ikusten. Ikusten? Zenbat eta gehiago ahalegindu, orduan eta trabatuago. Ikusten? Eta zenbat eta indar gehiago katigatua libre uzteko, orduan eta auspoa larriago. Ikusten? Ez naiz akordatzen ito-larri hura amaiera zela pentsatu ote nuen. Ez naiz akordatzen ezer pentsatzeko gai ote nintzen ere, ez bazen goruntz egitea. Zorabiatzeko zorian, goruntz eta beheruntz bereizteko gauza ez nintzela, emakumezko baten besoak heldu zidan eta ur-azaleraraino tira indar harrigarriz. Birikak bere onera etortzerako eskertu nahi izan nion tiraldia. Ez zegoen inor. Bakarrik nengoen. Bizirik.

Hiltzea ez da gauza erraza, eta ni ikaragarri ondo hiltzen naiz. Diskrezio handiz, esaten didate. Zalapartarik gabe. Elegante. Horregatik aukeratu ninduten. Ikusten? Zerbaitetarako balio behar zidan urtetako entrenamenduak. Ez nuen halakorik irudikatu ere egingo karpa hartara lagundu behar niola-eta, lau ezezagunen aurrean ondoezak eman eta ziplo erori nintzenean. Emakume helduak behar omen zituzten pelikula baterako. Hala esan zidan Mireia zoroak. Gure aukera zela eurotxo batzuk poltsikoratzeko. Ez ginen ezagutu zaharrak. Azkar antzeman zidan ez neukala inor hirian. Artean esan gabea nintzen hildakoarena egiteak salbatu ninduela benetan hiltzetik. Bultzadizo bat izan zen. Nahikoa, burua kolpatu eta seko geratzeko. Ikusten? Ez zen gertatu, baina gertatu balitz bezala geratu nintzen. Kieto. Arnasik ere hartu gabe. Beldurtu eta alde egin zuen etxetik. Koldarra izan. Ikusten? Eta haren atzetik nik, mutil kozkorra lo, besoetan hartuta. Urrutira. Ahalik eta urrutien. Eta hantxe nengoen, hilabete gutxitara, oraingoan nahigabe, lagun berriagatik sentituako auzolotsagatik hildakoarena egiten. Zuzendariari grazia egin, sekula ezagututako hildakorik sinisgarriena omen nintzen eta paper txiki bat eman zidaten, horretarakoxe: hiltzeko. Mireiak ez zuen halako zorterik izan. Hiltzea ez baita hain erraza.

Harrezkero sarri deitu izan didate. Paper bera egiteko beti, aktore onei bezala. Hildakoak uste baino beharrezkoagoak dira. Antzerkikoa bai ez nuela espero. Ez du zinearekin zerikusirik. Funtzioa hasi eta bost minututara hiltzen naiz, naute, eta obrak irauten duen orduterdi pasean, hilda egon behar dut oholtzan, erdi-erdian, denen bistan. Beste batzuk ere hiltzen dira, dituzte, baina haiek erretiratu egiten dituzte gorpu. Ni ez. Arnasa hartzen dudanik ere ez du inork antzematen. Batek baino gehiagok esanda dakit, ikusle jendeak zalantza egiten duela benetan bizirik ote nagoen.

Semeak ere bai, gizarajoak. Lehengo batean esan ez diote bere ama hilda ikusi dutela? Gelako baten gurasoek ikusi omen ninduten. Haren marruak. Haren sosegatu ezina. Ezetz ba, umea. Bizirik nago. Ikusten? Gezurretan hiltzen naiz. Egin lo lasai, mattea. Hiltzea ez da hain erraza.

Azken hiru gauotan, goizaldean, jogurt potea topatu dut sukaldeko mahai gainean. Erdia janda. Tapa jarrita. Amak gainbehera erabatekoa iritsi baino lehen uzten zuen bezalaxe. Ikusten? Heriotzarekin txantxa gutxi, esaten zuen. Gutxien espero duzuenean ager liteke, esaten zuen.

Laugarrenez topatzen badut, jan egingo diot utzitako erdia. Ea ulertzen duen. Ea behingoagatik lasaitzen den. Ea bizitzen uzten didan. Hil arte gutxienez.


Summary: Lasaren eta Zabalaren senideen babesa jaso du La Cumbre memoria gune bihurtzeko erabakiak. Espazioaren lekualdatzeak, balio sinbolikoa izateaz gain, «itxaropenerako aukera leiho bat» zabaltzen duela uste du Mertxe Aizpurua EH Bilduko bozeramaileak. Memoria Demokratikorako Legean adostutako «giza eskubideen lorpena» dela esan du Pili Zabalak. Nafarroako Gobernuak ere aurrerapausotzat jo du Ezkaba gotorlekua bereganatu izana.

Memoria inklusiboa eraikitzeko bidean, «berri pozgarria» da EH Bilduk Espainiako Gobernuarekin Memoria Demokratikorako Legeaz adostutakoa, koalizioaren Espainiako Kongresuko bozeramaile Mertxe Aizpuruak adierazi duenez. Ezkabako gotorlekua (Nafarroa) eta Donostiako La Cumbre jauregia memoria gune bihurtzea hitzartu zuten bi aldeek, eta, hain justu, La Cumbren egin ditu adierazpenak gaur Aizpuruak. Bertan izan da Asun Lasa eta Miguel Mari Lasa Joxi Lasaren anai-arrebarekin eta Juan Karlos Izagirre EH Bilduren Gipuzkoako bozeramailearekin batera.

Jauregia Donostiako Udalaren esku geratuko da urtebeteko epean, eta eskualdatzeak «aspaldiko aldarrikapen historikoei» erantzuten diela adierazi du Aizpuruak: «iraganeko gertaerak aitortzea» eta «ahaztutako biktimei erreparazioa bermatzea». Izan ere, Gipuzkoako Gobernadore Zibilaren egoitza izan zen jauregia, eta han torturatu zituzten Joxean Lasa eta Joxi Zabala, kare bizitan lurperatu aurretik.

Lekua berreskuratu izanak duen balio sinbolikotik harago, «ukatutako errealitate isilarazia azaleratzen eta plazaratzen» lagun dezakeela uste du Aizpuruak, eta, zentzu horretan, aurrera begira «itxaropenerako aukera leiho bat» zabaltzen duela. Bide hori «biktimen eskutik» egingo dutela nabarmendu du.

Pili Zabala Joxi Zabalaren arreba ere pozik agertu da Memoriaren Demokratikorako Legean izandako akordioagatik. La Cumbre memoria gune izendatzea «giza eskubideen lorpena» dela esan du, eta Argentinako «atxilotze zentro klandestinoekin» egindakoarekin parekatu du, horietako asko egun memoria gune direla eta. Argentina memoriaren alorrean «eredu» izan daitekeela erantsi du.

EH Bilduk eta PSOEk adostutakoak neurri gehiago ere jasotzen ditu. Esaterako, legearen aplikazioaren denbora muga 1983ko amaierara arte luzatzea. Hori ere txalotu du Zabalak, haren ustez, frankismoa ez baitzen 1975ean amaitu, eta haren estatu aparatuek gerora ere bertan jarraitu baitzuten, «bai trantsizioan eta baita demokraziaren lehen urteetan ere».

Ezkabakoa, «esanguratsua»

Memoria gune izendatuko dute Ezkabako gotorlekua ere. Legea onartu eta urtebeteko tartean egin beharko dute. Bel Pozueta EH Bilduko diputatuak nabarmendu du gotorlekuak «pisu handia» duela Nafarroako herritarrentzat, eta «esanguratsua» dela faxismoaren kontrako mugimenduarentzat nahiz memoriaren aldekoentzat. Azken horiek gotorlekua Nafarroari emateko hainbatetan eskatu izan dutela gogorarazi du, eta haien eskaria zuzenketa moduan sartzea erabaki zutela.

Nafarroako presidenteorde Javier Remirezek ere aurrerapausotzat jo du espazioa bereganatu izana, baina meritua kendu dio hori lortzeko moduari; EH Bilduren eta PSOEren arteko akordioari, alegia. «Garrantzitsua memoria historikoan aurrera egitea» dela esan du.


Summary: Hezkuntza publikoan «behin-behinekotasuna makillatu nahi izatea» egotzi dio Steilasek Nafarroako Gobernuari. Behin-behinekotasunaren aurkako legearen onarpena erraztu izana egotzi die Geroa Bai, Ahal Dugu eta EH Bilduri.

Ekainaren 23an onartu zuen Nafarroako Parlamentuak behin-behinekotasuna murrizteko foru legea, PSNren, Geroa Bai-ren eta Ahal Dugu-ren aldeko botoekin, eta EH Bilduren abstentzioarekin. Steilas sindikatuaren arabera, baina, lege horrek ez du hezkuntza publikoan dagoen behin-behinekotasuna apalduko; kontrara, aldaketa «kosmetikoa» dela salatu du, eta, besteak beste, PAI indartzeko baliatuko duela gobernuak. «Oso kezkagarria da PAI legea gogor kritikatu zuten indar politiko horiek orain zilegitasuna ematea PSNren proposamenari», azaldu dute, Iruñeko Hezkuntza Departamentuaren aurrean eginiko agerraldian. «Errealitatea itxuraldatzea» egotzi dio sindikatuak Hezkuntza Departamentuari, behin-behinekotasun kontzeptua bihurritu duelakoan: «Bata da behin-behinekotasun erreala, Kontuen Ganberaren arabera %54 dena; eta bestea, egiturazkoa, departamentuak erabiltzen duena, %8ra jaitsiko litzatekeena». Guztira, irakasle lanpostuen %18 soilik egonkortuko direla salatu du Steilasek eta, gainera, egonkortuko diren horietatik, PAI programari dagozkio gehienak. «Gogora ekarri behar dugu 2012tik aurrera izandako murrizketak, eta nabarmen okertu zirela hezkuntzaren kalitatea eta lan baldintzak. Murrizketa horiek ezinezkoak ziratekeen behin-behineko ordezko kontratuen maila txikia izan balitz; eta gaur egun, tasa hori 2012an baino dezente handiagoa da», salatu dute.


Summary: AHTaren Bergarako lotunerako 145 milioi euro eman ditu Europak. Bilboko Portuko Agintaritzara 14,3 milioi euro bideratuko ditu, «garraio sareak hobetzeko» diru laguntzen barruan.

Europak bultzada bat emango die AHT abiadura handiko trenaren obrei: Bergarako lotuneko lanetarako 145,4 milioi euro emango dituela iragarri du Europako Batzordeak. Adif Espainiako Trenbide Azpiegituren Administratzaileari 216,5 milioi ematea onartu du gaur, eta zatirik handiena eramango du Euskal Y-aren korapilo nagusiak. Bilboko Portuko Agintaritzari ere 14,3 milioi emango dizkio.

«Garraio sareak hobetzea eta mugikortasun iraunkorra sustatzea» du helburu Europako Batzordeak laguntza horien bidez; guztira, 5.400 milioi euro banatuko ditu Europa osoan. Adina Valean Garraio komisarioaren hitzetan, inbertsio horiek azpiegituren konexioak hobetuko dituzte: «Garraioa iraunkorragoa eta efizienteagoa izatea ekarriko dute, segurtasuna areagotuko dute, eta lanpostuak sortuko dituzte». Halere, abiadura handiari bideratutako diru sail bakarra izango da Bergarako lotunearena; gainerako laguntzak portuei eta garraio enpresei emango dizkiete.


Summary: ELAk gogorarazi du kaltetuenak pobreenak direla.

Inflazioak erosahalmenaren galera orokor bat zabaltzen ari dela deitoratu du ELAk, eta kalte gehien egiten diela baliabide gutxi dituztenei, «proportzio handiagoan kontsumitzen dituztelako oinarrizko produktuak». Produktu horien garestitzea are handiagoa dela nabarmendu du. «Elikagaiak duela urtebete baino %11,2 garestiagoak dira; elektrizitatea, %30,2; gasa, %19,4; erregaia, %86,4.

Garestitze horien aurrean, hitzartutako soldata igoerak apalagoak direla oroitarazi du: %5,1, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta %3,8 Nafarroan.

Hain zuzen ere, Loli Garcia Euskadiko CCOOko idazkari nagusiak oharra egin dio patronalari: «Ez dugu onartuko herri honetan soldata bakar batek ere ez bermatuta izatea erosteko ahalmena». Bere ustez, enpresak «poltsikoak betetzen» ari dira.


Summary: Alprazolam antsietatearen aurkako botikaren sorta batzuk merkatutik kendu dituzte. AEMPS Sendagaien eta Osasun Produktuen Espainiako Agentziak eman du agindua, «egonkortasun azterketetan arazoak» atzeman dituztelako.

AEMPS Sendagaien eta Osasun Produktuen Espainiako Agentziak Alprazolam pilulen sorta batzuk merkatutik kentzeko agindua eman du. Alprazolam antsiolitiko bat da, eta antsietate eta izu nahasmenduak artatzeko erabiltzen da. AEMPSk agindu du merkatutik erretiratzeko LACER S.A. enpresak egindako Alprazolam Stada miligramo 1 eta Alprazolam Rathiopharm miligramo 1, «egonkortasun azterketetan arazoak» atzeman dituelako. Zehazki, merkatutik kendu eta laborategira itzuli beharko dituzte honako sorta hauek: Alprazolam Stada R023, 2025/05/31 iraungitze datarekin; R032 sorta, 2025/10/31 datarekin; R027 (2025/10/31); R034 (2025/10/31) eta Alprazolam Rathiopharm N014 sorta.

Horrez gain, Sendagaien eta Osasun Produktuen Espainiako Agentziak erabakita, Jext 150 miligramoko soluzio injektagarriaren K3240 sorta saltokietatik kendu dute. Orratza ixteko sisteman akats bat atzeman dutelako hartu dute erabakia. Arnasbideen giharrak erlaxatzeko eta odol hodiak estutzeko erabiltzen da botika hori.


Summary: Kontrolpean daude Badoztain eta Sarriguren arteko, Sartagudako eta Beireko suteak. Badoztaindik Sarrigurenera jaisteko bidean piztu da sua, eta hamabost hektarea inguru erre dira. Sartagudan eta Beiren ere suteak piztu dira, baina kontrolpean daude.

Nafarroako Suhiltzaileek hiru sute kontrolpean hartu dituzte gaur arratsaldean. Lehena Iruñerrian piztu da, Badoztain eta Sarriguren artean. Nafarroako suhiltzaileek arratsaldeko zazpietatik aurrera lortu dute suak kontrolpean hartzea; hamabost hektarea erre dira guztira. Nafarroako larrialdi zerbitzuek adierazi dutenaren arabera, labore zelaiak erre dira batez ere sute horretan. Suhiltzaileez gain, bi helikoptero eta hidrohegazkin bat ibili dira sute hori itzaltzeko lanetan.

Sartagudan ere sutea piztu da gaur arratsaldean, mendialdean. Nafarroako suhiltzaileez gain, helikopteroz garraiatutako brigada bat, bi helikoptero eta Agoncilloko (Errioxa) bi hidrohegazkin aritu dira sutea itzaltzeko lanetan. Jada kontrolpean daude garrak.

Azkenik, Beiren ere beste sute bat atzeman dute larrialdi zerbitzuek, basoan, eta hori ere kontrolpean hartu dute suhiltzaileek, bi helikoptero eta hidrohegazkin baten laguntzaz.


Summary: Bataclaneko erasoaren auziko 20 akusatuak zigortu ditu Frantziak. Epaimahaiak bizi osoko espetxe zigorra ezarri dio auzipetu nagusiari. Ikerketak argitu gabe utzi ditu atentatuen inguruko hainbat zalantza.

Frantziako justiziak errudun jo ditu 2015eko azaroaren 13an Parisen izan ziren erasoengatik auzipetutako hogei akusatuak. Horien artean da Salah Abdeslam auzipetu nagusia. Fiskaltzak eskatu bezala, epaimahaiak bizi osorako zigorra ezarri zion atzo —aske gelditzeko aukerarik gabekoa—, Parisko atentatuen egileetako bat dela iritzita. Akusazioaren arabera, Abdeslam da erasoen ostean bizirik gelditu zen hamar erasotzaileetako bakarra. Epaiak amaiera eman dio ia hamar hilabetez luzatu den eta 400 biktimaren lekukotzak jaso dituen epaiketari, baina ez du lortu erasoei buruzko hainbat zalantza argitzea. Besteak beste, erasotzaileak egun berean atentatu gehiago egiten ahalegindu ote ziren.

Frantziak bake garaian sekula jasan duen erasorik bortitzena izan zen 2015eko azaroaren 13koa. Ia une berean egin zioten eraso hiriburuko zenbait taberna eta jatetxetan, Bataclan aretoan eta Saint Denisko futbol zelaiaren inguruetan zeuden herritarrei. 130 lagun baino gehiago hil zituzten, eta 400dik gora zauritu. EI Estatu Islamikoak bere gain hartu zuen ekintza.

Abdeslamek sei urte egin ditu espetxean, eta bere lehen hautua isilik mantentzea izan zen arren, biktimei barkamena eskatu zien epaiketaren azken fasean. «Barkamena eskatzen dizuet. Badakit gorrotoak hor jarraitzen duela, baina neurritsu gorrotatzeko eskatzen dizuet», adierazi zuen auzi saio batean.

Abdeslamek epaileari azaldu zion bere misioa zela Parisko erdiguneko taberna batean immolatzea, baina tabernako bezeroak ikusi zituenean atzera egin zuela, «gizatasunagatik». Fiskaltzaren iritziz, berriz, Abdeslamek erasoa burutu gabe utzi zuen soinean zeraman lehergailu gerrikoak huts egin zuelako. Epaileek ministerio publikoaren bertsioa berretsi dute.

Gainerako akusatuak zigortu dituzte erasotzaileei atentatuak egiten laguntzeagatik, maila batean edo bestean. Horien artean ardura handiena Mohamed Abriniri egotzi diote, arlo logistikoaren buru izan zelakoan. 2016ko apirilean atxilotu zuten Belgikan. Epaimahaiak bizi osoko kartzela zigorra ezarri dio, eta gutxienez 22 urte derrigorrez eman beharko ditu espetxean.

Eraso gehiagoren hipotesia

Abrinik eta beste akusatu batzuek epaiketan mantendu duten isiltasunak erasoen gaineko zalantza ugari argitzeko itxaropena zapuztu zien biktimei eta akusazioei. Besteak beste, epaiketak ez du lortu argitzea EIk plan bat ote zuen Parisko erasoen egun berean atentatu gehiago egiteko. Poliziaren hipotesia da Amsterdamgo Schiphol eta Parisko Charles de Gaulle aireportuetan ere eraso egiteko prest zeudela.

Ikerketaren arabera, Bruselan errotuta zegoen erasotzaile taldeko hamar kidek azaroaren 12an Parisera bidaiatu zuten bitartean, beste kide batzuk joan-etorriko bidaia egin zuten Amsterdamera, azaroaren 13an. Bestalde, Poliziak Bruselako zakarrontzi batetik berreskuratu zuen ordenagailu batean Azaroak 13 izeneko karpeta bat aurkitu zuen, barruan Schiphol taldea izeneko karpeta zuena. Abdeslamek Parisko erasoen egunean Charles de Gaulle aireportuan geldialdi bat egin zuela ere baieztatu du ikerketak.


Isiltasunaren oihu beltzak

Summary: Isiltasunaren oihu beltzak. 37 migrante hil ziren joan den ostiralean Marokoren eta Espainiaren arteko mugan, gobernuek oraindik argitu ez dituzten arrazoiengatik. Gertakariak salatzeko, elkarretaratzea egin dute Melillan bizirik atera ziren migratzaileek.

Izerdi tantak negar malkoekin nahasten zitzaizkien atzo migranteei Melillan, CETI etorkinak behin-behinean hartzeko zentroaren aurrean. Arratsaldeko zazpiak ziren, baina eguzkiak gogor jotzen zuen oraindik. Joan den ostiralean Maroko eta Espainia banatzen dituen hesia gurutzatu eta bizirik atera zirenek lehen aldiz ikusi zuten eguzkia, bost egunez berrogeialdian egon ondoren. Komunikabideak bertan ziren; baita Melillako herritar batzuk ere, CETItik irten berri ziren 133 migratzaileekin batera. Baina, hala ere, isiltasun lehor batek hartzen zuen dena.

2.000 migratzaile inguru izan ziren joan den ostiralean muga igarotzeko ahalegina egin zutenak. Horietatik, 37 hil ziren, oraindik Espainiako eta Marokoko gobernuek argitu ez dituzten arrazoiak direla medio. GKEek zabaldutako datuen arabera, 500 pertsona migrantek lortu zuten muga pasatzea. Horietatik batzuk berehala bueltatu zituen Espainiako Poliziak Marokora. Beste 133, berriz, Melillako CETI zentroan sartu zituzten; COVID testetan negatibo eman zuten arren, bost egunez egon dira bakartuta.

Melillako herritarrek eta bakartzetik atera ziren migranteek deitu zuten elkarretaratzera, zentroaren aurrean. Kartulinetan eta manta mehe batzuetan idatzitako aldarrikapenak zeramatzaten batzuek eskuetan: besteak beste, Espainia eta Maroko: Zergatik hiltzen dituzue umeak?, Espainiar agintariak masakre honen konplizeak dira eta Ukrainiarrei loreak bidaltzen dizkiete, eta beltzok infernura bidaltzen gaituzte.

Migranteen ahotsak

CETIaren aurrean, komunikabideei begira zegoen migratzaileen taldea. Apurka, jendearen artetik atera eta komunikabideen parean hitza hartzera atera ziren migratzaileak, banan-banan. Batzuek arabieraz hitz egin zuten; besteek, ingelesez, eta gutxi batzuk bietan aritu ziren. Hitzak ulertu ez arren ere, aurpegian ondo ikusten zitzaien nekea, amorrua eta tristezia. Komunikabideei deitu zieten, beren mezua ahalik eta gehien zabaltzeko. Asilo eskubidea aldarrikatu zuen horietako batek: «Melillan sartzen bazara, eta babes internazionala behar duzula frogatuz gero, babes hori eman behar dizute. Baina gu sartu ginen, eta Poliziak gasa bota zigun; pistolekin erantzun zuen. Beraz, nola eska dezakegu asiloa horrela? Emadazue aukera bat asilo eskaera egiteko». Adierazpen horiek egin ondoren, Espainiako presidenteari mintzatu zitzaion: «Pedro Sanchezi galdetzen diot: nola esan dezake Marokoko Gobernuak eta Poliziak lan ona egin dutela?».

Duela egun batzuk galdu zituen lagunak gogoratu zituen, berriz, gazte batek: «Ez dakit nire lagunak non dauden». Izan ere, azken egunetan zenbait GKEk jakitera eman dutenez, muga zeharkatzeko azken saiakera horretan Marokoko aldean hil zirenak lurperatzen dabil gobernua, identifikatu gabe eta autopsiarik egin gabe. Hori horrela, hildakoen familiartekoek eta ingurukoek ez dakite muga gurutzatzera zihoazenetatik asko bizirik ote dauden, Marokon jarraitzen duten, edo ostiralean hil ziren. «Muga zeharkatu duen jende asko galduta dago orain; Marokok nire lagunak hil ditu. Ez ditut nire lagunetako asko ikusi, ez dakit bizirik dauden edo ez. Eta beraiek ikusteko beharra daukat», bukatu zuen gazteak.

Steven izeneko gizon bat ere jarri zen mikrofonoen aurrean. Azaldu zuenez, Hego Sudanekoa zen, baina urteak zeramatzan Europara iristeko bidaia luzean. Libiako egoera nabarmendu zuen: «Jende asko ezagutu dut Libian dagoena; hamazazpi urte edo hamar urte daramatzate batzuek han, Europara iristeko aukera baten bila. Libian beltz asko hiltzen dira, agian egunean ehun, edo gehiago. Lagun asko hil dira bertan. Ihes egin behar genuen, eta Marokora etortzen saiatu ginen, bizitza salbatzeko». Bidean galdu dituen lagunak oroitu zituen berak ere: «Gure lagunetako asko hil dira. Ez daukagu dirurik, ez daukagu botererik, ez daukagu ezer. Gure bizitza salbatu besterik ez dugu nahi. Ez gara kriminalak».

«Ez genuen beste aukerarik»

Beste aukerarik ez zutelako etorri ziren hona. Hori azaldu du hitza hartu duen beste gizon batek ere: «Ez gara Europara etorri gustuko dugulako. Etorri behar izan dugu, gure herrialdean ezin garelako bizi. Zuen buruari galdetzen badiozue zergatik etortzen diren ehunka pertsona urtero, une oro egunero... Zer nahi dute Europarengandik? Egin diozue galdera hori zeuen buruari? Ezetz uste dut. Baina hona etortzen gara beste aukerarik ez daukagulako. Ez daukagu askatasunik gure herrialdeetan, ezin dugu hezkuntzarik jaso...». Ahotsa hautsi zitzaion gizonari: «Hautsita nago. Nire bihotza hautsita dago. Zazpi urte daramatzat bidaian hona heltzeko, eta sufrimendua oso gogorra da jada».

Isiltasuna nagusitu zen CETIaren aurrean, berriro ere. Mikrofonotik, Melillako emakume batek dei egin zien kazetariei, errepideaz bestaldeko belardi batera hurbiltzeko: «Olibondo bat landatuko dugu, hildakoen omenez». Migratzaileek hartu zituzten aitzurrak, txandaka. Eta zulo bat egiten hasi ziren lurrean. Beste batzuek loreontzi batzuetan sartutako olibondo txikiak zekartzaten. Lekua uzten zioten gurpil aulki batean zegoen mutil beltz bati. Txalo batzuk entzun ziren olibondoak lurrean sartzean, goibel. Kazetariek taldeari eskatu zioten olibondoaren aurrean jar zitezen, argazkiak ateratzeko. Migratzaile batzuek ezin izan zioten negarrari eutsi, eta lurrean makurtu ziren.

Bukatzeko, azken astean sareetan eta komunikabideetan zabaldutako irudiaren antzerakoa osatu zuen taldeak: muga gurutzatu berri, lurrean pilatuta ageri ziren migranteak. Belar lehorraren gainean etzan ziren pixkanaka, eta gizon bat geratu zen multzoaren erdian, zutik: Gelditu migranteen bortxazko itzulketak zioen esku artean zeukan afixak.


Dantzak gaurkotzea

Summary: Dantzak gaurkotzea. XV. mendetik dantzatzen da kaxarranka Lekeition, eta aurten andre bati egokitu zaio, estreinakoz. Garai batean kofradiako lehendakaria aldatzean egiten zen. Hango sokadantza XIX. mendekoa da, gutxienez.

Ordubete lehenago heldu dira batzuk, eta zintzo daude zain Lekeitioko (Bizkaia) San Pedroren arkuaren inguruan, irrikaz. Alde batera eta bestera ari dira begira kutxa nondik sartuko, eta, eguerdia pasatuta, mahonez jantzitako zortzi lagunen sorbalden eta kaxaren gainean iritsi da Ane Maruri Etorkizuna dantza taldeko kidea. Jendetzarengana hurbildu denean sakon hartu du arnasa hainbat aldiz, urduri antzean. San Pedroren irudi aurrean kokatu dira, eta dantzan hasi da Maruri. San Pedro eguna da Lekeition.

Ikusi gehiago: Ane Maruri, dantzaria: «Etorkizuna dantza taldearen filosofia beti izan da aldaketak egitea»

«Historikoa izan da». Hala laburbildu du bertaratutako emakume batek. Izan ere, historian lehen aldiz emakume batek dantzatu du Lekeitioko kaxarranka, eta ikusleek pozik hartu dute mugarria. «Aupa, Ane!», entzun da hainbatetan, eta Maruri txaloekin eta irrintziekin lagundu dute askok, bai hasieran, baita ondorengo dantzetan ere. Duela 50 urtetik bi gizon aritu dira kaxaren gainean: Pedro Murelagarei aurrena, eta Asier Uskola 2003tik. Lesio bat tarteko, aurten andre bati egokitu zaio beharra.

Pedro Murelagarei kaxarranka dantzatzen, 1980ko San Pedro egunean. Bizkaiko Dantzarien Biltzarra

Gertutik ikusi du dantza Mireia Lenizek. Maruri laguna du, eta hartaz «oso harro» dagoela esan du. «Hunkituta» ere badago. «Emakume batek dantza tradizional hau egin duelako, eta herriko festa handia delako». Era berean, gertatutakoarekin «oso pozik» dago Antxone Telleria: «Neska gazte batek hartu duelako erreleboa, ohitura apurtu duelako apur bat. Uste dut gauza positiboa dela. Klixeak apurtzeko garaia zen. Gainera, oso ondo egin du dantzan».

Arrantzaleen kofradiaren aurrean egin du dantza Marurik ondoren. Han ere, publikoak gozatu du ikuskizunaz, eta igarri da. Dantzek Udaletxeko plaza hartu dute jarraian. Etorkizuna dantza taldeko kideek sokadantza egin dute: kolore askotariko mantoiak daramatzate soinean, eta, eguzkiak bete-betean jotzen duen arren, eta ikuskizunaren iraupena gorabehera, ederto aritu dira. Hasierako taldea handituz joan da, eta, besteak beste, Miren Agur Meabe idazleak ere egin du dantzan gazteekin.

Sokadantza bukatu denean, plazaren erdian kokatu dira Maruri eta garraiatzaileak, eta hirugarren eta azken saioari ekin dio dantzariak. Are ozenagoak izan dira txaloak, animo oihuak eta txistuak. «Lehen emakumea da», gogorarazi dio andre batek bere lagunari. «Eta ez da bakarra izango», gehitu du.

Soka luzeko jauziak

Kaxarranka eta sokadantza, biak ala biak dira aspaldikoak. Kaxarranka, zehazki, XV. mendeko agirietan aipatzen da, Iñaki Irigoien dantzari ohi eta adituaren arabera, eta XV. eta XVI. mendeetako «dokumentazio asko» dago haren inguruan. Itsas munduan du jatorria: garai hartan, arrantzaleen kofradiak urtero izendatzen zuen bere lehendakaria, eta izendapen horri lotuta dago dantza. Kutxa mardularen barruan garraiatzen ziren agiriak, utzi berria zuen lehendakariaren etxetik berriarenera, eta segizio batek laguntzen zuen lekualdaketa.

Sokadantza, berriro. Sokadantza dantzatzeari utzi zioten 1939. urtean, eta 1975an berriz egin zuten. Iñaki Irigoien

Hasieran, ordea, ez zen dantzaririk joaten kaxaren gainean, baizik eta San Pedroren irudi bat, eta segizioan San Joan eta San Andresen estatuatxoak ere eramaten zituzten. XIX. menderako, aldatua zen moldea, dantzariak ordezkatua zuen jada santua. «Garai hartako dokumentazioan agertzen da gizon batek egiten zuela dantzan kaxa gainean», Irigoienen hitzetan. Kofradiako kide bat izaten zen beti, eta orduko arropekin aritzen zen, San Pedroren irudia zuen banderatxo bat eramaten zuen eskuan, eta fraka eta txapela soinean. Gaur egun bezala, hain justu. «Modelo hori geratu da gaur arte».

Elementu batzuek iraun duten arren, kaxarrankaren hainbat xehetasun aldatuz joan dira; horietako zenbait, halabeharrez. Esaterako, tradizionalki kofradiako gizonek baino ezin zuten dantzatu kutxa gainean, baina arrantzaren sektorean jazotako aldaketek eragina izan dute horretan ere. Irigoienek azaldu duenez, gaur egun bestelakoa da dantzaria hautatzeko irizpidea; kofradiak ez du buruz aldatzen urtero, eta kutxa elementu sinboliko bat baino ez da dagoeneko: kofradiako bulegoan egoten da, eta aspalditik hutsik eramaten dute San Pedro egunean, ekainaren 29an.

Emakumeak, beti dantzan

Orain arte gizonak baino ez dira aritu kaxarrankan, baina andrazkoek eurentzako tokia egin zuten plazan. Irigoienen hitzetan, «XVI. eta XVII. mendeetako agirietan aipatzen da kaxarrankarekin batera gizonek eta emakumeek egiten zutela dantzan». Eta, XIX. mendean, «argi dago» emakumeek aurreskua dantzatzen zutela udaleko kontuen ordainketan. Gutxienez, ordukoa da andreen sokadantza, nesken aurreskua edo eguzki dantza ere deitzen zaion hori.

XX. mendearen hasieran dantzatzen zuten, orobat, eta beste horrenbeste 1939an ere. Ordutik, ordea, urte askoz dantzatu gabe egon zen, «baina modeloa ederto gorde zen, bere soinu, pauso eta guzti». Hori horrela, Irigoienen ustez ez zen «galdu», eta, beraz, ezta «berreskuratu» ere. Baina, haren ekimenez, besteak beste, berriro hasi ziren egiten. 1975ean, Markina-Xemeingo Zerutxu taldeak antolatu zuen, eta hortik aurrera lekeitiarrek hartu zuten ardura ostera ere.

Udalerriko Etorkizuna dantza taldeak 45 urte ditu, eta urte horiek guztiak daramatzate eguzki dantza egiten. San Joan egunean dantzatzen zelako du izen hori, Maider Madarieta taldeko arduradunak azaldu duenez. «Izatez, eguzkiari dantzatzen zaio, hiru bider. Lehenengo, 07:00etako meza eta gero. Bigarrenik, eguerdiko mezaren ostean, eguzkia goian dagoenean. Eta, hirugarren aldiz, arratsaldeko meza eta gero, iluntzean, eguzkia sartzen denean. Lehen dena egoten zen mezekin erlazionatuta».

Orain, kaxarrankaren egun berean dantzatzen dute, Lekeitioko Udaletxeko plazan. Baina 2018an, San Joan eguna asteburuan izan zela aprobetxatuta, jatorrizko egunean eta moldean egin zuten; hau da, hiru aldiz dantzatuta. Eta hala egiteko konpromisoa hartu dute aurrerantzean ere, San Joan eguna larunbata edo igandea denean. Beraz, datorren urtean ere jatorrizkoa dantzatzeko aukera izango dute, gauzak ondo bidean.

Horrek «ikusgaitasun» handiagoa emango dio eguzki dantzari, Madarietaren irudiko. Izan ere, kaxarranka baino lehen egiten dute, eta, dioenez, jende batentzat «luzeegia» da, gerokoaren zain baitaude. «Bigarren plano» batean jartzen dutela uste du. Hala ere, gero eta ezagunagoa da eguzki dantza. «Aldaketa egon da harrerari dagokionez. Lehen, dantzaren izena ere ez zekiten. Orain badakite Lekeition badagoela beste dantza autoktono bat kaxarrankaz gain, eta garrantzia daukala».

Bihar: Herri bat dantzan (IV): Iparraldeko dantza jauziak.


Summary: Hil egin da Bergaran zauritutako motor gidaria. Larri zauritu zen istripuan, furgoneta batekin talka eginda. Ospitalera eraman zuten, baina gerora hil egin da. 21 urte zituen.

Atzo eguerdian gertatu zen ezbeharra, 12:30ak jo eta gutxira, Bergaratik (Gipuzkoa) gertu.

Biktimaren motorra furgoneta baten alderantz joan zen, eta talka egin zuten, Maltzagarako noranzkoan.

Motor gidaria larri zauritu zen istripuan, eta larrialdi zerbitzuetako langileek Donostiako Ospitalera eraman zuten.

Gerora hil da. 21 urte zituen.


Summary: Gasteizko Mercedesen erantzun handia izaten ari da hirugarren greba eguna ere. Sindikatuen arabera, %95eko erantzuna izan du lanuzteak. Langile batzordeko sindikatu guztiek deituta, manifestazio bateratua egin dute metalgintza sektoreko langileekin batera. Datorren astean beste hiru greba egunera deitzea adostu dute.

Greba egun bateratua dute gaur Gasteizko Mercedes-Benzen. Langile batzordea zatituta dago, baina gaur (joan den ekainaren 22an bezala) lanuztea egiteko deialdi bateratua egin dute, eta, aurrekoan bezala, sekulako arrakasta izan du: sindikatuen arabera, langileen %95 ez dira lanera joan. Goizean goizetik piketeak egin dituzte lantegiaren sarreran, baina ez da istilurik izan.

Atzo ere egin zituzten lanuzteak ELAk, LABek eta ESK-k deituta, baina azkenean gainontzeko sindikatuek ere babestu zuten, eta ekoizpena geratzea lortu zuten.

Gaur, lanuztea ez ezik, protesta ere elkarrekin egin dute Mercedes-Benzeko sindikatu guztiek. Eta, lan malgutasunaren ordez, soldata igoera izango dute aldarrikapen nagusi, puntu horretan bat baitatoz guztiak. «Pankarta bakarra izango dugu, batzordean hala erabaki zelako. Hala ere, nork bere aldarrikapenak izango ditu», azaldu zuen atzo Igor Gebara langile batzordeko presidenteak (ELA). Azkenean ez da hala izan, ordea: nork bere aldarrikapenak egin ditu, eta ez da pankarta bateraturik izan. Arabako metalgintza sektorean deitutako mobilizazioekin batera egin dute manifestazioa, Bilbo plazatik hasita.

Atzo arratsaldean, gainera, greba egun gehiago egitea ere onartu zuen langile batzordeak: uztailaren 6an, 7an, eta 8an egingo dituzte. Egun horietan Alemanian izango da Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakaria, Mercedeseko zuzendaritzarekin biltzeko.

Batasuna lortu nahian

Joan den asteazkenean ekin zieten Mercedeseko sindikatuek lanuzteei. Inoiz ez bezalako erantzuna izan zuen deialdiak –5.000 behargin inguru zeuden grebara deituta, eta %95 inguruk egin zuten bat, sindikatuen arabera–. Ordea, agerian geratu zen langile batzordearen zatiketa, lan itunaren edukien desadostasunak bultzatuta. Ez zen pankarta bateraturik egon, eta protesta ere bi bloke sindikaletan egin zuten.

Ordutik langile batzordearen batasuna lortzen ahalegindu dira ELA, LAB eta ESK. Izan ere, iritzia aldatu eta beste sindikatuei proposatu zieten aste osoan beharrean soilik atzo eta gaur egitea lanuzteak, sindikatu guztien artean. UGTk, CCOOk, PIMek eta Ekintzak ez zuten onartu, ordea. Horren ordez, bi greba egun adostu zituzten: ekainaren 30a eta uztailaren 6a. Atzo, ordea, gainerako sindikatuek ere babestu zuten deialdia, nahiz eta ez zuten parte hartu elkarretaratzean.

Ikusi gehiago: Soldatak eta lan malgutasuna gako Mercedesen lan itunaren negoziazioan


Summary: Etxegabetze bat eragotzi du Alda kolektiboak. Iruzurrezko alokatze kontratu baten ondorioz, urtebeteko kontratua eginik ere, jabeak uda aitzin etxea uztera behartu nahi zituen alokatzaileak. Bokaleko etxebizitzan bildu da Alda kolektiboa, uxerrari egoera esplikatzera. Oraingoz, alokatzaileak etxebizitzan gelditzen ahal direla ondorioztatu du hark.

Bokalen (Lapurdi) bildu da goizean Alda kolektiboa, egoera «surrealista» bati aurre egiteko. Izan ere, Bokaleko etxebizitza batean bizi dira Adrien Escourido eta haren bikotekidea 3 urteko alabarekin. Otsailean sartu ziren bertara, baina gaur ateratzeko agindua zuten, aitzin datatutako ateratze kontratu bat izenpetu zutelako, jabearen aginduz. Mota horretako kontratuak, ordea, iruzurrezkoak direla salatu du Aldak. Egoera, gainera, konplikatu da: alokatzaileek gutun bat bidali zioten jabeari ateratze kontratua iruzurrezkoa zela eta, etxebizitzan segituko zutela adierazteko. Gutun hori ez du sekula hartu jabeak. Baina, aste bat berantago, ezezagun batek ateratze kontratu faltsifikatu bat igorri zion jabeari, alokatzailea balitz bezala, egun ateratzea onartzen zutela adieraziz. Gutuna faltsifikatu hori hartu zuen jabeak, eta hori oinarritzat hartuta jabeak uxerra bidali die, goizean.

Uxerra iritsita, egoera esplikatu dio Txetx Etxeberri Aldako kideak. Jakinaraziko dio iruzurrezko kontratua eginarazteaz gain, ateratze jakinarazpen faltsifikatu baten biktimak izan direla alokatzaileak, eta salaketa jarri dutela horretarako. Hala, uxerrak alokatzaileak oraindik etxe barnean bizi direla ikusirik, adierazi die ateratzeko bisitarik ez zuela eginen, eta, beraz, oraingoz barnean bizitzen segitzen ahalko dute.

Escourdio alokatzaileak «egoera surrealista» salatu du, baina kezka agertu du jabeak hemendik goiti egin ditzakeen jukutriei begira. Aldiz, etxegabetzea oztopatzeko bildu diren Aldako kideen «elkartasuna» txalotu du.


Summary: Alarde parekideak kaleak bete ditu, baina alkateak ez die harrerarik egin. Talde politiko guztietako ordezkariak izan dira balkoian, PP izan ezik, eta lehen aldiz udal gobernuko kide batek eman die hiriko bandera alarde parekideko kideei: Berdintasun zinegotzi Miren Etxebestek (Ahal Dugu)

Egina zuten alardearen antolaketa udalak bere gain hartzeko eskea, baina erakundearen erantzunik jaso gabe egin ditu bidearen lehen pausoak Irungo (Gipuzkoa) alarde parekideak. Isiltasuna eskatu dute aurrena, hunkiduraz, eta, ondoren, harro jarraitu dute aurrera, bertaratutako herritarren eta norbanakoen txalo eta oihu artean. Espaloiak beteta zeuden, eta txalo eta aldeko oihu artean egin dute San Juan plazarako bidea.

Usadioari jarraikiz, agintariek harrera egin ohi diete desfileari udaletxeko balkoian, baina alarde parekideko kideek ez dute han inoiz ikusi Irungo alkate Jose Antonio Santano; andreak baztertzen dituen desfileari bakarrik egiten dio oles. Aurten ere ez da balkoian izan; aldiz, PP ez beste udal talde politiko guztietako ordezkariak egon dira balkoian. Keinuek horrenbesteko garrantzia duten auzian, aintzat hartzekoa da hori. Aurten ere han izan dira Emakundeko zuzendari Izaskun Landaida, EAEko Arartekoko ordezkariak eta Espainiako Gobernuko ordezkari Denis Itxaso. Askok tamala adierazi dute alkateak han ez egotea erabaki duelako.

Miren Etxebeste Ahal Dugu-ko zinegotziak hunkituta eman dio hiriko bandera alarde parekideari. Lehen aldiz eman dio udal gobernuko kide batek bandera desfile parekideari, eta esan du udalak irmo jardun behar duela alarde parekidearen alde. Horregatik, pena adierazi du alkateak balkoian ez egotea erabaki duelako. Udalaren jarrera gaitzesteko, alarde parekideko kideak udaletxearen aurrean eseri dira tartetxo batean, protesta gisa. Gero ohiko martxan jarraitu dute, giro onean. Gazte jende asko elkartu da desfile parekidean.


Summary: Abizena aldatzea errazagoa izango da bihartik Iparraldeko biztanleentzat. Amaren, aitaren edo bien abizena erabiltzea aukeratu ahalko da, herriko etxean adierazita. Bizitzan behin bakarrik aldatu ahalko da, ordea.

Abizena aldatzeko prozedura asko erraztuko diete Ipar Euskal Herriko biztanleei bihartik aurrera. Orain, denbora luzea eta izapide asko egin behar dira aldaketa egiteko. Uztailaren 1etik aurrera, berriz, aski izango da herriko etxean eskatzea, eta ez da inongo justifikaziorik eskatuko.

Aitaren, amaren edo bien izena erabili ahalko da, eta nahi den ordenan. Martxoaren 2ko legeak ahalbidetuko du aldaketa.

Prozedura egiteko, aski izango da inprimaki bat betetzea norberaren bizilekuko herriko etxean. Ondoren, hilabete igaroko da, eta eskatzaileak berriz agertu beharko du, erabakia baieztatzeko. Ongi pentsatu beharreko erabakia da, bizitzan behin egin ahalko baita, bihar indarrean sartuko den legearen arabera. Dena den, jaiotzean ordena aldatu bazen, berriz egiteko aukera egongo da.

Edonola ere, aldaketa egin nahi duela adierazten duenari, ez diote justifikatzeko arrazoirik eskatuko.

Adin nagusiko orok egin ahalko dute aldaketa. Haurren kasuan, guraso batek bere abizena gehitu ahalko dio, baina beste gurasoari ohartarazi ostean. Adin txikikoak 13 urte baino gehiago baditu, hark ere bat etorri beharko du. Gurasoak bere izena aldatzen badu, automatikoki aldatuko da haren seme-alabena, 13 urte baino gutxiago badituzte. Zaharragoa bada, oniritzia eskatu beharko zaio gaztetxoari bere abizena aldatzeko, baina horrek ez dio eragingo gurasoaren erabakiari.

Legeak ez du aldatu, ordea, gurasoena ez den abizen bat hartzeko eskaeren prozedura. Halakoetan, Frantziako Justizia Ministerioari baimena eskatu beharko zaio, eta hark ez ematea erabaki dezake, iruditzen bazaio aldaketa ez dagoela justifikaturik.


Summary: Melillako hilketak salatu dituzte EAJk, EH Bilduk eta Elkarrekin Podemos-IUk. Eusko Legebiltzarreko hiru alderdi horiek adierazpen bateratua egin dute, Melillako hilketak gaitzetsi eta Pedro Sanchezen hitzak arbuiatzeko.

Joan den ostiralean, 2.000 migratzaile inguru Maroko eta Melilla (Espainia) banantzen dituen hesia gainditzen saiatu ziren, eta, Marokoko Jendarmeriaren esku hartzearen ostean, 37 migratzaile hil ziren. 500 inguruk lortu zuten hesia gainditzea, eta horietako 133 CETI etorkinak behin-behinean hartzeko zentroan bakartu zituzten bost egunez, koronabirusa dela eta. Gertakari horiek salatzeko, EAJk, EH Bilduk eta Elkarrekin Podemos-IUk adierazpen bateratua egin dute gaur Eusko Legebiltzarrean. Melillan da Jone Arruabarrena BERRIAko berriemaile berezia.

Alderdiek elkartasuna adierazi diete jendarmeek hildako 37 pertsonen senideei. Bestalde, Pedro Sanchez Espainiako presidentearen hitzak arbuiatu dituzte; izan ere, gertakarien ostean, gobernuburuak adierazi zuen Espainiako eta Marokoko poliziek egoera «ondo konpondu» zutela. Atzo, baina, hitzak zuzendu zituen SER irrati katean: «Ez nituen ikusi Melillan gertatutakoaren irudiak», zioen Sanchezek.

Horiek horrela, hiru alderdiek eskatu dute ikerketa independente bat hasteko «berehala», gertakariak argitu, erantzukizuna norena den zehaztu, eta biktimen erreparaziorako neurriak hartzeko. Bestalde, hildakoen gorpuak identifikatzea ere galdegin dute, ostean aberriratzeko. Izan ere, giza eskubideen aldeko hainbat gobernuz kanpoko erakundek zenbait irudi argitaratu dituzte, non Marokoko poliziak ikusten baitira lurrean zuloak egiten gorpuak elkarrekin lurperatzeko, identifikatu gabe.

Gertakari horiek salatzeaz gain, Espainiak eta Europak migrazioaren aferan dituzten politikak kritikatu dituzte, eta galdegin «migratzaile guztien duintasuna» bermatzeko legezko bide seguruak sortzea. Bestalde, Europako Batasuneko herrialde guztien arteko lankidetza komun eta solidarioa eskatu dute mugetara iristen diren migratzaileen kudeaketan. Amaitzeko, hiru alderdiek giza eskubideetan oinarritutako migrazio politikak bultzatzeko borondatea berretsi dute, «eskuin muturreko ideologiek bultzatutako diskurtso xenofoboen eta praktika autoritarioen» aurka.


Summary: Hilabeteko grebari ekingo diote BetiON telelaguntza zerbitzuko langileek. Uztail osorako deitu dute lanuztera, lan hitzarmenaren «negoziazioen egoera ikusita». Martxotik orain arte 33 greba egun ere egin dituzte langileek.

Kalean izango dira berriz BetiON EAEko telelaguntza zerbitzu publikoko langileak. Joan den azarotik ari dira lan hitzarmen berria negoziatzen enpresa kudeatzailearekin, Tunstall Televidak, GSRk eta IMQk osatutako aldi baterako enpresa elkartearekin. Atzo bertan bildu ziren langileak enpresa jabeekin, eta «negoziazioen egoera ikusita», LAB eta ELA sindikatuek hilabeteko greba deitu dute. Lan baldintzek «etenda» jarraitzen dute, eta ez da «beste aukerarik».

Ez da gauza berria BetiONeko langileentzat. Martxoan hasita gaur arte 33 greba egun ere antolatu dituzte langileek. Negoziazioei ekin eta martxora bitartean sei bider bildu zen negoziazio mahaia, eta, enpresaren «proposamen erregresiboak» ikusita, aski zela erabaki zuten. Negoziazioei ekin eta gaur arte, «une bat bera ere ez da egokia izan zerbait adostu eta aurreratzeko», adierazi dute sindikatuek.

Horiek horrela, enpresa negoziazioa luzatzeko ahaleginetan da. Eusko Jaurlaritzak duela aste batzuk ireki zuen telelaguntza zerbitzuaren lehiaketa –gobernuak aurreikusi duen aurrekontua 71 milioi eurokoa da, BEZa aparte–. Sindikatuen arabera, enpresak egoera hori «baliatu nahi izan du» esateko ezin duela hitzarmena sinatu esleipena lortu arte.

Eusko Legebiltzarrera ere bertaratu ziren BetiONeko langileak, beren eta zerbitzuaren egoera azaltzeko. «Argi daukagu bera ere badela gatazka honi irtenbidea emateko ardura duten aldeetako bat, aurrekontuaren zenbatekoa adostea eta pribatizazioa bere aukera izan diren bezala».


Summary: Zordun handiek 1.170 milioi euro zor dizkiete aldundietako ogasunei. 892 enpresa eta norbanako daude foru ogasunetako ogasunen zordun handien zerrendetan, iaz baino 22 gutxiago.

Berritasun handirik ez da izan zordun handien zerrendetan, eraikuntzak 2008an izandako porrotaren biktimak baitaude oraindik orain zerrenden lehen postuan, Lagilur gipuzkoarra buru dutela: 80,2 milioi zor ditu, iaz bezainbeste.

Lurralde horretan beste bi izen nabarmentzen dira: Jose Ramon eta Juan Miguel Osinalde Etxaniz. Eraikuntzako enpresaburuak dira biak, eta lehenengoak 46,5 milioi zor ditu, eta bigarrenak 46,4 milioi, 2020aren amaieran zor zutena baino hamabost milioi euro gehiago.

Aurreko urteetako zorrari eusten diote LH Commoditiesek (22,9 milioi) eta Ramon Vizcainok (11,5 milioi, Tecfrindus barne), baina gutxika txikitzen ari da Fagor Etxetresnak: 15,9 milioitik 8,1 milioira jaitsi zuen 2020an, eta 5,4 milioira 2021ean.

Bizkaian, Jabyer Fernandez

Bizkaiko zerrendaren goialdean ere ez da aldaketarik, Jabyer Fernandez eraikuntzako enpresaburuaren Iurbenorrek 52,97 milioi zor baitizkio ogasunari, eta horri gehi dakizkioke Afer enpresarenak (lau milioi) eta Fonorterenak (3,5 milioi).

Sektore horretakoak dira beste zordun handi asko: Moldis Echarrok 20,4 milioi zor dizkio Bizkaiko Ogasunari, iaz bezala; Abaroak, 17,6 milioi (+5,9 milioi); Baensak, 11,9 milioi (+0,9 milioi), eta Erostenek, 10,6 (+0,6 milioi).

Itxitako beste enpresa batek, Industrias Domesticasek, beste 18,26 milioi euro zor ditu, eta 5,4 milioi euroren zorrari eusten dio Edesa zenak.

2020an petrolioaren prezioak izandako eroriko handiak biktima bat utzi zuen Bizkaian: porrot egin zuen GM Fuel Tank Kataluniako enpresak, eta zor handia utzi zion ogasunari. Azken datuen arabera, 37,5 milioi euro zor dizkio, 2020aren amaieran baino hamazazpi milioi gehiago. Sektore horretako Ballonti Oilek 10,15 milioi zor ditu, eta 4,2 milioi Jadash Petroleumek (iazkoaren erdia).

Arabako Ogasunaren zerrendan 37 izen agertzen dira, eta horietatik 25 dagozkie jada eroritako enpresei, eta haienak dira zorren hiru laurden ere. Zor handiena, azken urteetan bezala, Ros Casares Valentziako altzairugileari dagokio. Araban hiru lantegi eta 200 langile izatera iritsi zen, baina 2014an porrot egin zuen, eta gaur egun bere arrastoa 35 milioi euroren zorra da, iaz baino ia milioi bat gehiago. 2015ean azaldu zen zerrendan lehen aldiz, 31,5 milioi euroren zorrarekin, eta urtero handitzen da, interesengatik. Baina diru hori berreskuratzeko aukerak txikiak dira, aspaldi likidatu zirelako taldearen ondasun preziatuenak: fabrikak.

Haren atzetik doazenak ere aspaldiko ezagunak dira: Eguren Vitoria aparailu elektronikoen banatzailea (11,9 milioi, 400.000 euro gehiago), Urko-Urbasa eraikuntza enpresa (11,5 milioi, 200.000 gehiago), Itcarcris (8,6 milioi, +500.000) eta Lendiz 1100 (5,2 milioi).

Norbanakoen artean, Macario Gonzalez Sanchez ardo sektoreko enpresaburuaren zorrak handitzen jarraitzen du: 5,47 milioi zor ditu, 2020an baino 150.000 euro gehiago.

Nafarroan, muga beherago dago

Nafarroako Ogasunaren zerrenda lodiagoa da, 120.000 eurotik gorako zorra dutenak agertzen baitira, eta ez milioi bat eurotik gora zorra dutenak, aldundien moduan. 663 izen ageri dira zerrendan, eta 325,2 milioi euroren zorra zuten 2021eko abenduaren 31n, urtebete lehenago baino 5,3 milioi gehiago. 49 norbanako eta enpresa desagertu dira zerrendatik, eta 39 berri daude.

Nafarroako zerrendaren ezaugarri nagusia da lehendakari ohi bat agertzen dela, Gabriel Urralburu (1984-1991). 562.000 euro zor dizkio Ogasunari, eta beste 440.000 euro haren emazte Olivia Baldak.

Kirolari zerrenda bat ere badago zordunen artean: Walter Pandiani, Krisztian Vadocz eta Pizo Gómez futbol jokalari ohiak, eta Denis Mentxov eta Vladimir Karpets txirrindulari izandakoak eta haien emazteak.

Edonola ere, zordun handienak eraikuntzako enpresak dira (220 zordun), eta dendak eta ostatuak (154). Zorraren %60 bi sektore horietakoak dira. Guztien buru, Construcciones Juan Bautista Flores buru dutela. 6,3 milioi euro zor ditu Iruñerriko eraikuntza enpresak. 1970eko eta 1980ko hamarkadetan Iruñean egindako eraikin ospetsu asko egin zituen, hala nola Nafarroako Kutxaren egoitza, Banco de Vasconiarena eta Mapfrerena. Juan Bautista Flores bera 2020an hil zen, 92 urte zituela. Enpresa likidazioan dago 2014az geroztik.

Hurrengo zerrenda, handiagoa

Guztira, 892 enpresa eta norbanako daude lau foru ogasunen zerrendetan, iaz baino 22 gutxiago. Haien zorra, ordea, praktikoki bera da: 2021eko abenduaren 31n 1.170 milioi euro zor zituzten.

Pentsatzekoa da datorren urtean zerrenda handitu egingo dela, aldundiek 600.000 eurora jaitsiko baitute zordun handien zerrendan agertzeko gutxieneko muga.