Summary: Finantzaketa aldatuta, Nafarroako udalen artean 272 milioi banatuko dira 2022an. PSNk, Geroa Baik, EH Bilduk, Ahal Dugu-k eta Ezkerrak ituna lortu dute udalen arteko desberdintasunak handitzen zituen eredua moldatzeko. EH Bilduk azpimarratu du «positiboa» dela eta aurrekontuen akordioa lortzeko bidea errazten duela

Datorren urtean Nafarroako udalek diru gehiago izango dute eurentzat gastu arrunta zein zerbitzuak finantzatzeko, eta, gainera, beste modu batera banatuko da dirua. Hori da Nafarroako Gobernuak PSN, Geroa Bai, EH Bildu, Ahal Dugu eta Ezkerrarekin lortu berri duen akordioaren funtsa. Bernardo Ziriza Lurralde Kohesioko kontseilariaren esanetan, «erabateko lehentasuna» zen egungo sistema aldatzea udalen arteko desberdintasunak handitzen zituelako. Akordioaren arabera, 2022an udalek 272 milioi euro izango dituzte, aurten baino 16,4 milioi gehiago. Gainera, alderdiek konpromisoa hartu dute udalen artean banatu beharreko poltsa hori urtero KPI + %2 igoko dela.

Hala ere, aldaketarik handiena banaketa sistemari dagokio. Orain arte zerga bilketan tokiko ogasunen parte hartze funtsetik banatzen zen dirua: gastu arrunta finantzatzeaz gain, montepioko langileen ordainsariak ordaintzen ziren, Iruñeari hiriburu gutunagatik 26 milioi inguru ematen zitzaizkion edo jarduera ekonomikoko zergaren bilketan izandako galera konpentsatzen zen. Iragan hamarkadan, Nafarroako Unibertsitate Publikoari enkargua eman zitzaion diru hori dena nola banatu kalkulatzeko, baina gobernuak uste du sistema horrek lurraldeen arteko desberdintasunak areagotu besterik ez dituela egin.

Hala, 50.000 biztanletik gorako gune bakarra den heinean, biztanleko 432 euro jaso ditu Iruñeak, besteen aldean nabarmen gehiago: 20.000 eta 50.000 biztanleko udalek 280 euro jaso dituzte batez beste, edo 2.000 eta 5.000 biztanle artekoek, 325 euro. Zenbat eta txikiagoa izan, aldea handiagoa da, eta kontuan izan behar da despopulazioa arazo handi bat dela Nafarroako hainbat eskualdetan: Pirinioetan, Zangoza inguruan, mendialdean, Estellerrian...

Sistema berria

Hala, dirua banatzeko sistema berri bat kalkulatzeko eskatu zaio NUPi alde batetik udalen gastuen beharra eta bestetik finantza ahalmena aintzat hartuta. Gastu behar horrek «bizi diren tokian bizi direla herritar orok zerbitzu eta azpiegiturak jasotzen dituen aukerak» bermatu nahi ditu, Zirizaren arabera: biztanle kopurua, pobrezian bizi den herritar kopurua, 65 urtetik gorakoen kopurua, hirigintzaren azalera eta udal barruko herrien sakabanaketa kontuan hartuko ditu. Behar hori ikusita, aintzat hartuko da horri aurre egiteko duen finantza ahalmena.

Kalkulu berri horrekin, 272 milioi eurotik 197 milioi euro gastu arrunta ordaintzeko banatuko dira. Beste 44,5 milioi bideratuko dira 0 eta hiru urte arteko haur eskolen, ikastetxe publikoen zein liburutegien defizita ordaintzera. Azkenik, 16 milioi euro lurraldeko kohesiorako baliatuko dira. Horretarako, eskualdeetan eta haranetan traktore funtzioa betetzen duten udalei lurralde kohesiorako dirua emango zaie.

Gobernuak nabarmendu du trantsizioa errazteko asmoz kalkulu berrian udal txiki guztiei aurten jasotako diruaren %100 bermatuko zaiela eta 5.000tik gorakoei diruaren %98, gutxienez. Dena den, udal gehienei egingo die mesede banaketa berriak.

Iruñeak 1,7 milioi gutxiago jasoko du (86 milioi orotara), baina Iruñerriko udalek, 49 milioi gehiago (+ %14). Aldea handiagoa da udal txikienen artean, mila biztanletik beherako 189 udalek %15 gehiago jasoko baitute (26,7 milioi). 1.000 eta 5.000 biztanle arteko 62 udalen artean 58 miloi euro banatuko dira (+%9 gehiago); 5.000 eta 25.000 biztanle arteko udalek %13 gehiago jasoko dute (72 milioi, orotara). Despopulazioa jasaten ari direnen artean: Azuelok %56 gehiago jasoko du, Aribek %40 gehiago edo Galipentzuk %51 gehiago.

EH Bildu: «Oso garrantzitsua»

EH Bilduren jardun politikoan, udalek garrantzi handia dute, eta iragan urtean koalizioak bultzatutako Udal Maparen erreformaren helburuetako bat zen finantzaketa sistema aldatzea. Gobernuak akordioa iragarri eta gutxira, Adolfo Araizek agerraldia egin du, balorazioa eskaintzeko: «Oso garrantzitsua zen aurrekontuen arloan akordioa lor genezan. Honek aurrekontu akordiorako bidea erraztu egiten du, guretzat udal finantzaketaren auzia oso garrantzitsua baita», azpimarratu du.

Araizen arabera, bilera asko egin dituzte, eta elkarri dokumentu zein proposamen ugari pasatu dizkiote. «Uste dugu erantzuna emango zaiela azken urteetako arazoen inguruan». EH BIlduko parlamentariaren arabera, aurreko sistemak bereziki zigortu ditu udal batzuk eta ezin zitekeen horri aurre egin eredua aldatu ezean. «Onuradun bakarra zegoen, eta gainerakoen aldean pribilegio hori zuen: Iruñea».

PSNko Jorge Agirre ere, pozik azaldu da emaitzarekin. Haren esanetan, «urrats ausarta da, eta Nafarroako herri guztien arteko berdintasuna sustatzen du». Haren irudiko, urtetan, finantzaketa bidezkoago bat lortzeko hainbat udalek egindako aldarrikapenei bide eman diete. «Sistema berri honek egonkortasuna emango die udalen altxortegiei».


Summary: Salatutako irakasleari baimena eman diote eskolak «modu telematikoan» ematen segitzeko. EHUk espediente informatiboa ireki dio irakasleari, «gertatutakoa ezagutzeko xedez», eta horren barruan debekatu diote aurrez aurreko eskolak ematea

Eraso sexista batengatik salatutako irakasleari espedientea ireki dio EHU Euskal Herriko Unibertsitateak, eta aurrez aurreko eskolak ematea galaraziko diote, behin-behinean. Urriaren 4an izan zen erasoa, EHUren Ibaetako campuseko Arrakala emakume taldeak eta UIBk azaldu zutenez. Ikasleei zakila «bortizki» erakutsi ziela esan zuten, eta gaineratu zuten ez dela lehen aldia irakasle horrek ikasleei antzeko erasoak egiten dizkiena. BERRIAk jakin ahal izan duenez, EHUko eraikinetik kanpo gertatu zen erasoa.

Hori dela eta, oharra argitaratu du EHUk, «hilabete honetako gertakari desatseginen aurrean». Unibertsitateak baieztatu du iragan ostiralean espedientea zabaldu ziotela irakasle horri, «gertatutakoa ezagutzeko eta konponbide egokiena emateko xedez». Espediente horren barruan, eta behin-behineko neurri gisara, aurrez aurreko eskolak ematea debekatu diote salatutako irakasleari. Hala ere, eskolak «telematikoki» eman ahalko ditu aurrerantzean ere. Presentzialtasuna exijitzen duten jarduerei dagokionez, berriz, unibertsitateak ebatzi du «behar diren neurriak» hartuko dituztela «ikasleek aurrez aurreko eskolak jasotzeko duten eskubidea bermatzeko, baina baita formakuntza integrala jasotzeko dutena ere».

Hain zuzen, dozenaka ikaslek elkarretaratzea egin dute gaur eguerdian EHUko Arkitektura fakultatearen aurrean, UIBk eta Arrakala emakume taldeak deituta, erasoa salatzeko. 14:30ean egin dute protesta, «Eraso sexisten aurrean, ekin antolakuntzari!» lelopean. Aurretik, EHUrern jarrera salatu izan dute sare sozialetan: «Unibertsitatearen irudia ez zikintzearren, ezkutatu egin dute larritasun handiko eraso hau», jakinarazi zuten bideo batean. «EHUren organoen eta bere berdintasun politiken itxurakeria» ere salatu nahi izan dute.


Summary: Urkulluk esan du «bateragarriak» direla pentsio minimoa hobetzea eta AHTa egitea. Herritarrek eginiko hogei galderari erantzun dio Iñigo Urkullu lehendakariak, '#UrkulluTopaketa' egitasmoaren barruan.

Zergatik ez erabili abiadura handiko trenari eskainitako dirutza pentsio minimoak handitzeko? Galdera hori egin dio herritar batek Iñigo Urkulluri. Hogei galderetako bat izan da hori. Eusko Jaurlaritzako lehendakariak herritarrek Internet bidez egin dizkioten galderei erantzun die, #UrkulluTopaketa egitasmoan. Herritarrek gehien bozkatutako hogei galderak erantzun ditu, eta zuzenean eman dute saioa, streaming bidez.

Jone Bengoa kazetariak irakurri dizkio herritarren galderak Urkulluri, eta lehenengoak lotu ditu pentsio minimoa eta abiadura handiko trena.

Pentsioak hobetzea eta AHTa egitea «bateragarriak» direla erantzun du Urkulluk, eta biak «inbertsio gisa» hartzen dituela. Halere, adierazi du bietako bat bera ere ez dagoela Eusko Jaurlaritzaren eskuduntzen artean. Gogora ekarri du AHTaren egitasmoan dagoen atzerapen handia, eta Espainiako Gobernuari egotzi dio hori. Oroitu du Jaurlaritzak gutxieneko diru sarbidea jartzen duela, pentsio txikien osagarri. Esan du horretarako diru gehiago egongo dela hurrengo diru sailean.

Bigarren galderan argindarraren gaiaz galdetu diote, eta Urkulluk berriz esan du Jaurlaritzak ez duela eskuduntzarik horretan. Edonola ere, prezioak industrian duen eragina aztertzen ari direla adierazi du. Arazoa «Europa osoarena» dela esan du. Proposamen bat helarazi dio Madrilgo Gobernuari horren inguruan.

Krisiak gogor astindutako eskualdeak gogora ekarri dizkio beste herritar batek. «Neurririk aurreikusten al du Meatzaldea, Aiaraldea, Ezkerraldea eta Oiartzualdea berriz industrializatzeko?». Urkulluk erantzun du eskualde horiek lehentasunezkoak direla, eta ekinaldi zehatzak dituztela abian horiei begira: Hidrogenoaren Euskal Korridorea eta industrialdeak berritzeko egitasmoak aipatu du horien artean.

Ikastetxeetan ordutegi jarraitua zergatik ez duten oraindik ezarri galdetu diote Urkullurik. Ordutegi zatitua hobea dela esan du, kontziliazioa errazten duelako eta mesede egiten dielako baliabide gutxiago dituzte familiei.

Funtzio publikoan urte luzez behin-behineko postuetan dagoen jende kopuru handienaren arazoa konpontzea hein handi batean bere esku ez dagoela esan du, eta gehitu Jaurlaritzak postuak betetzeko deialdiak egin dituela «ahal izan duen guztietan». Erantsi du Mariano Rajoy eta Pedro Sanchez Espainiako gobernuburuei eskatu izan diela erretiroa hartzen duten funtzionarioak ordezkatzeko postuak ateratzeko.

Soldata arrakala txikiagotzeko behar adinako ahalegina egiten ari ote den ere galdetu diote. Urkulluk esan du EAEn %14koa dela, EBren batezbestekoa baino apalagoa; bere helburua dela EAE jartzea Europan arrakalarik txikiena duten bost herrialdeen artean. Horretarako mahai bat eratu duela esan du. Halere, adierazi du arrakala ez dela nahastu behar diskriminazioarekin, hau da, gutxiago kobratzea lan bera egiteagatik. Azken hori iruzurra dela adierazi du.

Jaurlaritzako goi arduradunek kargua utzi eta enpresa pribatuetan sartzea ahalbidetzen dien «ate birakarien» gaia jarri dio mahai gainean beste herritar batek. Urkulluk gogoratu du Patxi Lopezek eta Juan Jose Ibarretxek lehendakari izan ondoren ez dutela kargu handirik hartu enpresa pribatuetan. Jose Antonio Ardanza eta Josu Jon Imazen kasuez, ordea, adierazi du Jaurlaritzan aritu aurretik bazituztela kargu handiak enpresa pribatuetan. «Zertara dedika daiteke zerbitzu publikoan aritzea aukeratu duen pertsona bat gero alor pribatuan?», galdetu du Urkulluk. Publikotik pribatura igarotzeko prozedura erregulatuta dagoela esan du. 2014ean interes gatazkaren legea onartu zutela gogoratu du, eta, horren arabera, ardura publikoa utzi duenak bi urtez ezin duela loturarik eduki karguan tratatu dituen enpresekin.

Aurrez aurreko tratua

Izurriak eraginda ezarritako telelanaz galdetu dio beste batek Urkulluri. Administrazioaren aurrez aurre noiz tratatu ahalko den berriz. Urkulluk esan du funtzionarioak ari direla itzultzen aurrez aurreko postuetara, eta aurten beretan aurrez aurrekoa leheneratuko dela, «izurriaren eboluzioak galarazten ez badu badu».

Izurriaren kudeaketa kaotikoa izan dela esan dio herritar batek. Urkulluk, ordea, kudeaketa defendatu du. Esan du onartu dituela eginiko hutsegiteak, baina «kudeaketa kaotikoaz hitz egitea ez da errealitatea». EAEn inguruko lurraldeetan baino test gehiago eta pertsona gehiago txertatu direla esan du. Adierazi du mezu publikoetan ez dutela egoera «edulkoratu», eta «gardentasunez eta aitakeriarik gabe» aritu direla. Legebiltzarrean eskatu dioten bakoitzean azalpenak eman dituela gaineratu du, eta Labiren txostenak plazaratu dituztela esan du. Osasun etxeetako oinarrizko arreta ere urte amaierarako normalduko dela adierazi du.

Espetxeak

«Zertan aldatuko da espetxeen egoera eskuduntza aldatuta?», galdetu du beste herritar batek. Urkulluk gogoratu du Europako eta nazioarteko espetxe politiketako oinarrizko printzipioa dela presoak etxetik ahalik eta gertuenen egotea, eta hori izango dela Jaurlaritzaren politikaren oinarria. Gogoratu du presoak gizarteratzen laguntzeko Aukera zerbitzua jarri dutela martxan.

Urkulluk ukatu egin du Eliza katolikoari pribilegioak onartzen dizkienik. Zergak eskatzeko orduan «mezenasgoaren legeak berdin aplikatzen zaizkie irabazi gabeko erakunde guztiei, eta baita Eliza katolikoari ere».

Euskal selekzioei nazioartean dagokien lekua noiz emango dieten galdetu diote Urkulluri. Hori Euskadi Basque Country nazioarteko kanpainaren sartzen dela erantzun du, eta Basque Team Fundazioaren lana gogoratu du. Selekzioaren ofizialtasunaren helburua da 1979ko Gernikako Estatutuan badatorrela adierazi du, eta gogoratu du hura erreferendumean onartu zeneko urteurrena dela gaur bertan. Baina oraindik bete gabe dagoela adierazi du, eta jarraituko duela eskatzen hura osorik bete dezaten.

Urriaren 5etik 12ra bidali zituzten galderak herritarrek. Ondoren, bozkatu egin zituzten, eta urriaren 22an zabaldu zuten zer 20 galderak lortu zuten boto gehien. Lehendakaritzak esan duenez, aski boto lortu ez zituzten galderak Irekia gardentasunaren atarian erantzungo ditu Urkulluk, idatziz, datozen egunetan.


Bere ohiko estilora

Summary: Bere ohiko estilora. Altuna III.ak 22-7 irabazi dio Bengoetxea VI.ari, Tolosan, eta finalerdietara sailkatu da. Amezketakoak Ezkurdia izango du aurkari.

Txiki geratu da gaur Tolosako (Gipuzkoa) Beotibar pilotalekua; bai baitzeuden arrazoiak. Lau eta Erdiko Txapelketako final-laurdenetako ligaxkako azken partida jokatzen baitzen; azkena, eta erabakigarria. Jokin Altunak eta Oinatz Bengoetxeak asko zuten jokoan; partida horretako irabazlea Joseba Ezkurdiaren aurka lehiatuko baitzen finalerdietan.

Bolada zeharo ezberdinetik zetozen bi pilotariak: Leitzakoa Aitor Elordi 22-15 mendean hartuta; Amezketakoa, aldiz, Peio Etxeberriaren aurka 18-22 galduta. Altuna III.ak atzoko partidari zalantzaz josita ekingo zion ustea zabaldu zen Beotibarrera bertaratu diren pilotazaleen artean. Usteak erdi ustel. 43 minututan, goitik behera gailendu zaio Bengoetxea VI.ari, hasi eta buka: 22-7. Aspeko pilotariak odolean daraman irabazle sena ez du galdu, antza. Leitzako basurdeak, berriz, «pozik» eta «asebeteta», agur esan dio bere ibilbide profesionalean azkenekoz jokatu duen lau eta erdikoari.

Bengoetxea VI.ak egin du lehen tantoa, sakea alde edukita. Baikoko aurrelaria lehen kolpetik lehia nahasteko asmoz hasi da. Altuna III.a, ordea, ez da urduri jarri, eta azkar berdindu du markagailua, pilota ezker txokoan doi-doi utziz. Maisua da horrelako egoeretan, errematatzaile petoa, eta modu horretara egin du bigarren tantoa ere.

Bengoetxea VI.a 5-2 atzetik bazihoan ere, 37 urterekin lau eta erdian txinparta sortzeko gaia oraindik bazuela erakutsi nahi zuen, eta, egoskorkeriaz, tanto bakarrera hurbildu zaio: 5-4. Ostera, sugarrak gutxi iraun dio leitzarrari; izan ere, Aspeko pilotariak 12-0 partziala sartu dio, bizi-bizi, olatua hamazazpigarren tantoan utzi duen arte.

Urduri eta presaka aritzeko zantzurik ez zitzaion atzeman Altuna III.ari. Patxadaz eta soseguz, tanto ederrak egin ditu; hamabi guztira. Horrez gain, bost tanto egin ditu saketik. Dena dela, Bengoetxea VI.ak opari galantak egin dizkio aurrelari amezketarrari; bost huts egin ditu. Nekeak erasanda, deseroso zebilen leitzarra, lotuta, bere ohiko jokoa egin ezinik. Gozakaitz aritu bada ere, Amezketakoarekin batera txalo zaparrada eta laudorioen artean erretiratu zen kantxatik. Amaieran, 22-7.

Finalerdiak erabakita

Horrenbestez, erabaki dira lau eta erdiko finalerdiak: lehenengoan, Unai Laso eta Peio Etxeberria nor baino nor gehiago ariko dira datorren larunbatean (17:30, ETB 1), Iruñeko Labriten; bigarrenean, Altuna III.ak eta Ezkurdiak elkarren aurka jokatuko dute igandean (16:30, ETB 1), Gasteizko Ogetan.

Promozioko lau eta erdikoan ere zehaztu dira finalerdiak: Zabala-Zubizarreta III.a eta Dario Bakaikoa. Bi partidak azaroaren 1ean jokatuko dira, Logroñon (Espainia).


Summary: Txirrindulari nafar bat hil da Calahorran, auto batek harrapatuta. Bart gertatu da istripua. Hildakoak 19 urte zituen, eta San Adriangoa zen. Atleta zen Grupoempleo klubean.

Errioxako Gobernu Ordezkaritzak eman du ezbeharraren berri: Nafarroako 19 urteko gazte bat hil da goizaldean, Calahorran (Errioxa) izandako auto istripu baten ondorioz. Gaztea bizikletan zihoan bart, eta auto batek harrapatu egin du. Txirrindularia larriki zauritu da talkaren eraginez. Osasun larrialdietako zerbitzuak bertaratu dira gaztea artatzeko, eta Iruñeko Ospitalera bidean zirela zendu da, 01:00a aldera.

Emandako datuen arabera, hildakoa San Adriango (Nafarroa) herritarra zen, Hamza Bouazzaoui izenekoa. Atleta zen Grupoempleo klubean, eta, hain zuzen ere, klubak doluminak igorri ditu Twitter bidez. «Nafarroako atletismoarentzako egun tristea» dela azaldu dute, gaztearen heriotzagatik.


Summary: 2022ko udazkenean egingo da XVIII. Bertsolari Txapelketa Nagusia, Iruñean. Getxon abiatuko da, irailaren 24an, eta finala Nafarroako hiriburuan jokatuko da, abenduaren 18an.

Pandemiak eragindako egoera leundu den honetan, lurraldeetako txapelketak ahalik eta normalen bururaino eramateko modua izango dela aurreikusiz, 2022ko udazkenean XVIII. Bertsolari Txapelketa Nagusia aurrera eramatea erabaki du Bertsozale Elkarteak.

Getxon abiatuko da, irailaren 24an, eta, euskararen lurralde osoa zeharkatu ostean, Iruñean lurreratuko da finala, abenduaren 18an.

«Ibiltaria da Bertsolari Txapelketa Nagusia. Euskal Herrian zehar, herrialdez herrialde, herriz herri, eragitea eta bertsolaritza sustatzea da Bertsozale Elkartearen helburua. Ondorioak nabariak izan ohi dira: zaletasuna areagotzen da, bertso eskolentzat bizigarri dira, eta ilusio piztaile da tokian tokiko bertsogintzan», adierazi du, ohar baten bitartez, Bertsozale Elkarteak.

Xede horrekin eta Iruñean Nafarroa Arenak Bertsolari Txapelketa Nagusiaren finalerako beharrezkoak diren azpiegiturak eskaintzen dituela aztertu ondoren, Bertsozale Elkarteak finala han egiteko erabakia hartu du.

Finala Iruñean izateak Iruñerrian eragitea du asmoetako bat. «Ez da asmo bakana; Nafarroan bertsolaritza sustatzeko ahalegin handia egin du Nafarroako Bertsozale Elkarteak 1984. urtetik. Horren ondorio da, besteak beste, Nafarroako Gobernuak 2018an bertsolaritza kultur intereseko ondasun izendatu izana».

1987an sortu zenetik Euskal Herriko Bertsozale Elkarteak antolatzen duen hamargarren Bertsolari Txapelketa Nagusia izango da. Urte hauetan aldaketa handia izan dute txapelketako finalek, eta, hala, 2005etik gaur egunera arte, Barakaldoko BECn egin dira finalak. 1935etik 2001era bitartean, Donostian egin ziren.

Plazak berreskuratzea helburu

Ohiko bertso plaza berreskuratzea da bertsolaritzaren mugimenduaren asmo nagusia oraintxe, elkarteak adierazi duenez. «Era berean, egun abian diren lurraldeetako txapelketak hasieratik amaieraraino ahalik eta normaltasun handienarekin gauzatzeko eta Bertsolari Txapelketa Nagusiaren antolakuntzan ilusioz eta buru-belarri ari da elkartea».

«Ildo horretan, Bertsozale Elkarteak eskerrak eman nahi dizkie 1987tik gaurdaino txapelketen edo bestelako egitasmoen bitartez bertsolaritza sustatzen eta eragiten lankide izan ditugun norbanakoei, bertso eskolei, elkarteei eta erakundeei», gaineratu dute.

Lau urtetik behin egiten denez, aurten egitekoa zen Bertsolari Txapelketa Nagusia, baina koronabirusaren pandemiak eragindako egoerak ezinezko egin du, eta joan den urteko abenduan jakinarazi zuen Bertsozale Elkarteak txapelketa atzeratzeko erabakia. Aurten, ordea, herrialdeetako hainbat txapelketa jokatzen ari dira, eta horrek modua eman du datorren urtean Bertsolari Txapelketa Nagusia antolatzeko.

Xilaba Zuberoa, Lapurdi eta Nafarroa Behereko txapelketa finalaurrekoetan da dagoeneko, eta heldu den larunbatean jokatu da horietako azkena. Finala, berriz, azaroaren 13an jokatuko da, Donibane Lohizunen (Lapurdi).

Nafarroako Bertsolari Txapelketako kanporaketak jokatuta, azaroaren 1ean hasiko dira finalaurrekoak, eta finala, azkenik, azaroaren 28an jokatuko da, Iruñean.

Bizkaiko Bertsolari Txapelketako azken kanporaketa larunbatean jokatuko da, eta, finalaurrekoen ostean, finala abenduaren 18an egingo dute, Bilbon.


Summary: 2050erako karbono neutraltasuna lortzeko konpromisoa hartu du Australiak. Neutraltasuna lortzeko, 12.924 milioi euroko inbertsioa egingo dute teknologia garbietan 2030era arte. Horrez gain, eutsi egingo diete 2030erako jarritako helburuei, hau da, isuriak %28ra murriztea 2005ekoekin alderatuta.

Australiak, zeina, erregai fosilen esportazioak aintzat hartuz gero, gehien kutsatzen duten herrialdeetako bat den, data jarri dio karbono neutraltasunari: 2050. urtea. «Mundu aldakor honetan beren etorkizuna bermatuko duen egitasmo bat nahi dute herritarrek, klima aldaketaren alorrean zuzena izango dena, eta bidezkoa eta baliagarria izango dena», idatzi zuen Scott Morrison lehen ministroak, News konpainiaren hedabideetan argitaratutako artikulu batean.

Karbono neutraltasuna lortzeko, teknologia garbian eta isuri gutxiago eragiten dituzten erregaietan inbertitu asmo du Australiako Gobernuak, eta horretarako inbertsio plan bat ere aurkeztu du, zeinaren arabera 12.924 milioi euro jarriko dituzten xede horretarako 2030a bitartean. Horrez gain, Morrisonek iragarri du eutsi egingo diotela Parisko Hitzarmenean jarritako helburuari, hau da, isuriak %26tik %28ra murriztea 2005eko datuekin alderatuta. «Uste dugu gai garela isuriak %35 murrizteko 2030erako».

Oposizioak, ordea, zehaztasun falta egotzi dio Morrisonen proposamenari. «Ez dugu ikusi eredurik, ez karbono neutraltasunera heltzeko lege proposamenik, ez bestelako xehetasunik», kritikatu du Anthony Albanesek.


Euskara hauspotzeko saskiak

Summary: Euskara hauspotzeko saskiak. Udazkeneko kanpaina abiatuko du gaur Errigorak, eta azaroaren 11ra arte egongo da saskiak eskatzeko aukera. Auzolanarekin eta kontzertuekin abiatuko dute kanpaina, gaur.

Herriak egiten du herria lelopean, Nafarroa hegoaldeko 2021eko uzta euskarari puzka udazkeneko kanpaina abiatu du Errigorak. Asmoa da herriz herri euskara bizitzeko aukerak zabaltzea; horretarako, Nafarroako hegoaldeko euskaldunak eta euskaltzaleak saretu nahi dituzte. «Urtez urte, zenbakietan gora ari da kanpaina, eta uste dugu aurten ere ondo aterako dela, eta jendeak horrelako dinamikak egiteko gogoa duela», esan du Errigorako Peru Aranburuk. Auzolanarekin abiatuko dute kanpaina, gaur; Euskal Herriko 150 lagun inguru bilduko dira Ablitasen (Nafarroa), 400 saski egiteko: «Oso irudi polita sortzen da, denak katean saskiak egiten ibiltzen gara». Horrez gain, parte hartzen dutenen artean «oso giro berezia» sortzen dela dio. Hiru saski eginen dituzte: «Beltza, betiko produktuekin; berdea, produktu ekologikoekin; eta zuria, apur bat berezia». Beltzak, besteak beste, orburuak, zainzuri zuriak, melokotoi marmelada, potxak eta tomate frijitua izanen ditu. Berdeak, berriz, dilista lehorrak, barazki menestra, sagar zukua eta arroza izanen ditu, besteak beste. Azkenik, saski zuriak, esate baterako, polboroiak, patxaran pastak, pikillo marmelada, orburuak eta oliba olio birjina estra izanen ditu. Saski guztietan 2022. urteko egutegia joanen da. Bost euro garestitu dira saskiak: «Horrek esan nahi du ekarpena pixka bat handiagoa izanen dela, eta saskiak berak ere erakargarriagoak izango dira». Aranburuk azaldu du ekarpen ekonomiko «on bat» lortzeko aukera izan daitekeela. Diru ekarpenen horien bidez, zenbait proiektu hauspotu nahi dituzte, hala nola Agerraldia, Nafarroa hegoaldeko ikastolak, AEK-ren euskaltegiak eta eremu horretan sare publikoan D eredua indartzeko Sortzen dinamika. Errigoratik jaiotako Agerraldia egitasmoa Nafarroa erdialdeari eta hegoaldeari hauspo berria eman nahi dion mugimendu bat da. Xedea da herritarrak saretzea, euskararen ezagutza bultzatzea eta euskararen inguruko jarrera baikorrak sortzeko ekintza praktikoak bultzatzea. Urte erdiko ibilbidea dauka Agerraldiak, eta «laburra» izan arren «baliagarria» izan dela azpimarratu du Aranburuk: «Ager eremuko euskaltzaleek bakoitzak bere behar edo nahien arabera gauzak antolatzeko lagungarria izan da». Agerraldia zabaltzeko Euskara zabaltzea helburu duten zenbait ekitaldik osatzen dute Agerraldiko agenda; horien artean daude gaurko kontzertuak. Horrez gain, hamabi herritan eskolatik kanpo haurrek ere euskaraz jolasteko ludotekak jarri zituzten martxan, eta, Aranbururen hitzetan, haurrak, gurasoak, familiak eta ingurukoak «oso pozik» daude. Horrekin batera, euskara planak abiatu zituzten lantegietan, eta dagoeneko martxan da sei lantokitan. Beste ekintza «berezi» bat aipatu du: «Sartagudan, udalaren laguntzarekin, kaleen izenak euskaraz jarri genituen». Hurrengo urteko agendan, ekintza horiek mantenduko dituzte, eta beste herrietara zabaldu. Kanpaina azaroaren 15an amaituko da, Nafarroako Parlamentuan. 50 herritan ekitaldiak egingo dituztenez, herri bakoitzeko ordezkari bat joango da amaierako ekitaldira. Horrekin batera, ekintzetan parte hartzen duten ekoizleak ere izanen dira. Nafarroako hegoaldeko 25 ekoizleek hartuko dute parte; adibidez, Ablitasko kooperatiba, El Alcaravan (Arguedas), Enara (Arroitz), Azpea (Irunberri), Urrutia (Uxue) eta Almanaque (Andosilla). Bertan, urteko emaitzen berri emango dute, eta Agerraldiaren 2022ko agenda aurkeztuko dute. Bildutakoaren %25 euskalgintzara bideratuko dute. Gaurtik azaroaren 11ra arte saskiak erosteko aukera dago. NOLA EROSI? Saskiak: beltza, 55 euro; berdea, 65 euro; zuria, 75 euro. Helbide elektronikoa: info@errigora.eus. Webgunea: www.errigora.eus.


Summary: Gorka Urbizuk emanaldia eginen du Realaren eta Athleticen arteko derbian. Partidaren aurretik eta atsedenaldian joko du Urbizuk, Reale Arena estadioan. Iradoki dute sorpresa gehiago ere izanen dela neurketaren atarian.

«Igande iragande, ez daukazu planik?», dio Berri Txarrak taldearen kantu ospetsuetako batek. Bada, igandean, izanen da giro Reala Arenan. Neurketa nolanahikoa izanik ere, batak zein besteak irabazi, burrunba ziurtatua da estadioan. Realak etxean hartuko du Athletic igandean, euskal derbia izanen da Donostian, eta, gainera, aparteko iragarpen bat egin du berriki Donostiako klubak: Gorka Urbizuk kontzertua emanen du futbol zelaian. Reala Zuzenean egitasmoaren barnean eginen du emanaldia kantari nafarrak.

«Gorka Urbizu musikariak, Berri Txarrak talde mitikoko kideak, bere abestiekin gozaraziko gaitu, partidaren atarian eta atsedenaldian». Hala jakinarazi du Realak, ohar bidez. Hain zuzen, derbia hasi aurretik, minutu batzuk lehenago hasiko du Gorka Urbizuk kontzertua, etena eginen du neurketa hasitakoan, eta haren doinuek partidaren bi zatien arteko tartean girotuko dute zelaia berriz. «Euskal rockaren izar horren emanaldiak hamar aldiz biderkatuko ditu harmailetako dezibelioak», azaldu dute.

Reala Zuzenean

Donostiako klubak irailaren erdialdean eman zion hasiera Reala Zuzenean egitasmoari. Kirola eta kultura emanaldiak uztartzea du helburu ekinbideak. Datozen hilabeteetan eskaintza gehiago egitea dute asmoa.


Summary: Iker Vicentek aizkorakadaka suntsituko du La Fura dels Baus konpainiaren itsasontzia. Kataluniako konpainiak ikuskizunak egiteko itsasontzi berri bat du, eta zaharra gaur agurtuko dute, Barakaldoko (Bizkaia) Dina ontziolan.

Ez da gehiago uretaratuko Naumon itsasontzia. Kataluniako La Fura dels Baus antzerki konpainiak duela hamar urte erabili zuen ontzi hori bere ikuskizun abangoardistak aurkezteko, eta gaur agurtuko du. Zehazki, haren amaiera irudikatuko du konpainiak, eta ez oso modu gozoan gainera: Iker Vicente aizkolari nafarrak hartuko du parte ikuskizunean, ontziaren zati bat aizkorakadaka suntsituz.

La Fura del Baus 1992ko Bartzelonako Olinpiar Jokoetan egin zen ospetsu bereziki. Irekiera ekitaldian hartu zuten parte; Montjuiceko estadio olinpikoa mediterraneo bilakatu zuten, eta mundu osoan ikusi zen zeharkaldi bat irudikatu zuten han.

Hamabi urte geroago erosi zuten Naumon itsasontzia, 2004an. Kangaontzi norvegiar hori mediterraneora eraman zuten, eta dozenaka portutan erabili zuten hainbat motatako ikuskizunak egiteko.

Orain, ordea, gutxiago kutsatzen duen itsasontzi baten ordez aldatuko du konpainiak Naumon —Naumon Berria deituko diote—, eta hori irudikatuko dute gaur Barakaldoko (Bizkaia) Dina ontziolan, 17:00etan. Carlus Padrissa La Fura dels Bauseko sormen zuzendariak sortu du ikuskizuna, eta amaieran iritsiko da Vicenteren txanda: enbor batzuk moztu ostean, itsasontziaren zati bat aizkorarekin suntsituko du.

Vicente ez da edozein aizkolari. Euskal Herriko txapelduna da, eta ez hori bakarrik; azken urteetan argi erakutsi izan du aizkoraren mundua berritu eta formatu berriak esploratzeko nahia, eta, besteak beste, Sherpa Ai txapelketa nagusiaren sustatzaileetako bat da.

'Naumon Berria', jasangarria

La Fura del Bausen asmoa da itsasontzi-antzoki berria hori baino gehiago izatea: dibulgaziorako zentroa izango da, nagusiki jasangarritasunean eta itsasoen zaintzan oinarritua. 250 metro karratu baino gehiagoko agertokia izango da Naumon Berria-ren kanpoaldea, baina ikuskizun txikiagoak egiteko gelak ere izango ditu barnealdean.

Gainera, esperimentuak egiteko erabiliko dute; adibidez, erregai kontsumoa murriztuko duen motor elektriko bat izango du, baita altzairuzko haize oihal bat ere. Padrissak hala azaldu du egitasmoa: «Naumon Berria metafora bat da, munduaren itsasontzia dela irudikatzen duena, non guztiak batera goazen eta norabide berean arraun egin behar dugun».

Gainera, Juan Sebastian Elkanoren lehen mundu biraren 500. urteurrena dela eta, hura ospatzeko ere baliatu nahi dute itsasontzi berria.


Summary: Hezkuntza publikoaren aldeko manifestaziora deitu dute azaroaren 6rako. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hezkuntza akordio berriaren harira, eskola segregazioari eta inklusio faltari aurre egingo dien hezkuntza sistema bat eskatu dute.

Egungo hezkuntza sistema «duala, klasista eta arrazista» dela salatu du Euskal Eskola Publikoaz Harro Topaguneak gaur goizean, Bilbon. «Bi mailako» ikasleak sortzen dituela deitoratu dute, eta manifestazioa egingo dute azaroaren 6an, eskola publikoak administrazioaren «lehentasun osoa» izan dezala eskatzeko. Maribel Lopez de Luzuriaga bozeramaileak nabarmendu du sare publikoa eta pribatua «ez direla berdinak», eta hezkuntzak ez lukeela «merkatuaren menpe» egon beharko.

Egoeraren larritasuna azpimarratu du Lopez de Luzuriagak: «Europako eta Espainiar Estatuko erkidegorik segregatzaileenetako bat gara». Topagunearen arabera, eskola publikoa da gizarte kohesioari ekarpenik handiena egiten diona, «jatorrizko ezberdintasunak berdintzen» dituelako, «inklusiboa den bakarra» delako, eta «ikasle gehien euskaldundu eta euskalduntzen dituena» delako. Salatu du, bestalde, sare pribatuak segregazioa eragiten duela: «Sare pribatuko ikastetxeek kuota ekonomikoak, erlijioa eta gardenak ez diren beste irizpide batzuk erabiltzen dituzte maiz egoera zaurgarrian dauden familiei sarbidea [ukatzeko]».

Lege berria, arrisku

Hezkuntza lege berriaz Jokin Bildarratz Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburuaren adierazpenak «kezka handiz» hartu dituztela aipatu du Lopez de Luzuriagak, eta adierazi du prozesu gardena izan behar dela. Haien aburuz, lege berria «ez da eskola publikoaren komunitatetik atera». «Oraingo presa horrek beldurtzen gaitu. Beste eragile batzuen presiopean izan dela uste dugu, eta beldur gara ez ote duen balioko dugun sistema hau legitimatzeko», azaldu du Lopez de Luzuriagak. «Horregatik ikusten dugu momentua publikoa aldarrikatzeko eta kalera ateratzeko».

Besteak beste, hezkuntza pribatu eta itunpekoari mugak jartzeko eskatu diote administrazioari, eta «eskola bakarra» eskatu dute. Horretarako, Eusko Jaurlaritzari eskatu diote «ikastetxeen publifikazioa ahalbidetuko lukeen araudi» bat sortzeko.

Hainbat eskualdetako plataformak eta sindikatuk babestu dute deialdia. LAB, Steilas, CCOO, ESK eta CNT izan dira horien artean. Antolatzaileek azaldu dute ELA sindikatua ez dela batu deialdira «gauza batzuetan» ez dutelako Topagunearekin bat egiten, baina egin diotela manifestaziora joateko gonbita eta haien erantzunaren zain daudela.


Summary: Sagarduik «tentuz» jokatzeko eskatu du, birusaren hedapenaren joera «goranzkoa» delako. Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuaren hitzetan, oraindik goizegi da beste olatu bat datorrela esateko, eta ez dago jakiterik «goranzko» bilakaerak zer eragin izango duen ospitaleetan.

Bihar beteko dira hogei egun Eusko Jaurlaritzak osasun larrialdia bertan behera utzi eta COVID-19a ez hedatzeko neurri gehienak bertan behera laga zituenetik. Gotzone Sagardui Osasun sailburuak ohartarazi du birusa ez dela desagertu, eta «tentuz» jokatzeko eskatu die herritarrei, birusaren hedapenaren joera «goranzkoa» delako. Gaur eman du bilakaeraren berri, gobernu bileraren ostean egindako agerraldi batean.

Azken egunetan, birusaren joera «goranzkoa» da, Sagarduiren hitzetan, eta hori berresteko datuak eman ditu: azken hamabi egunetan, hazten ari da hamalau eguneko 100.000 biztanleko intzidentzia metatua, eta hala jarraituko duela uste dute. Halere, esan duenez, igoeraren intentsitatea aurrekoetan baino apalagoa da. «Oraindik goizegi da beste olatu bat datorrela esateko». Aurreko kasuetan ikusi denez, birusaren aldaera berriek eragina zian dezakete positiboak areagotzeko, baina, oraingoz, Sagarduik ziurtatu duenez, ez dute aurkitu birusaren aldaera berririk.

Kazetariek agerraldien inguruko informazioa ere eskatu diote, eta Basurtuko erietxean izandakoaz aritu da. Orotara, 30 positibo atzeman dituzte: 21 gaixok, sei bisitarik eta hiru langilek eman dute positibo. Egun agerraldia «kontrolpean» dagoela ziurtatu du.

Ospitaleetako datuak ere eguneratu ditu: 78 gaixo daude ospitaleratuta Osakidetzan, horietako 24 ZIU zainketa berezietako unitateetan. Sagarduiren esanetan, beste kasu batzuetan ere beranduago nabaritu izan da kasuen igoera ospitaleetan, eta, momentuz, igoerarik ez dago ZIUetan. Ez du argi zein izango den bilakaera: «Oraindik goizegi da goranzko joerak zer bilakaera izango duen ikusteko». Kazetarien galderei erantzunez, esan du erietxeetan txertatutako nahiz txertatu gabeko gaixoak daudela, baina batez ere txertatu gabekoen kasuak direla larrienak. Horiek horrela, oraindik txertorik hartu ez duten herritarrak txertatzera animatu ditu, eta gogorarazi die zita hartzeko aukera dutela osasun etxera deituta edo Osakidetzaren webgunearen bidez.

Babes neurrien beharra

Sagarduik azaldu duenez, antzeman dute azkenaldian gutxiago erabiltzen dela maskara, ospakizunak areagotu egin direla, eta jendea gero eta gehiago biltzen dela. Ohartarazi du bi faktore horiek kutsatzeko arriskua areagotzen dutela, eta babes neurriak hartzen jarraitzeko eskatu du. Batez ere, 12 urte baino gutxiagoko haurrei erreparatu die, haientzako oraindik txertorik ez baitago. Neurriak hartzen jarraitu beharra dagoela esan du, eta, horregatik, maskara janzten jarraitu beharko dute eskolan.


Summary: Enplegu publikoak finkatzeko eskatu du ELAk. Langile publikoak mobilizazioetan dabiltza gaur Hegoaldeko hiriburuetan. Euskal alderdiei dei egin diete, boto erabakigarria dutelako Madrilen.

2022ko Aurrekontuen Legea eta Iceta legea onartze bidean daudela, ELA sindikatuaren iritziz une hau erabakigarria da Hego Euskal Herriko 70.000 langile publikoentzat, lege horiek zuzenean eragiten dietelako lanpostu publikoei. Testuinguru horretan, ELAk nahi du langile publikoen erreposizio tasak ez erabakitzea Madrilen, eta lanpostuak finkatzeko prozesu bermatzaileak abian jartzea, postu horiek behin-behinean betetzen aritu diren langileentzat. Sindikatuaren ustez, neurri horiek ez daude bermatuta, eta «Euskal Herriko erakunde eta alderdi politikoek izango dute azken hitza, euren botoa beharrezkoa baita Espainiako Kongresuan legeek aurrera egin dezaten».

Enplegu publikoaren finkatze hori eskatzeko, ELAk deituta, langile publikoek protestak egin dituzte gaur. Goizean, Bilbon eta Donostian, Eusko Jaurlaritzaren egoitzetan izan dira, atarian aurrena eta barruan gero, tarte batez. Gasteizen ere berdin egin dute, Osakidetzaren egoitzan eta udaletxean. Arratsaldean, Nafarroako Parlamentuaren aurrean egingo dute elkarretaratzea, ESK, Steilas eta ATPTNrekin batera.


Summary: Militarrek esan dute trantsizioaren «bidea zuzentzen saiatzen» ari direla. Al-Burhanek adierazi du Sudanen ez dela estatu kolperik izan, eta azaldu du «laster» gobernu berri bat izango dela; Kontseilu Subiranoarentzat, hark du «autoritate legitimoa» oraindik ere. Armadak gutxienez zazpi lagun hil ditu manifestazioetan.

Estatu kolpearen biharamunean, Sudango trantsizio gobernua osatu duten bi sektoreak, zibila eta militarra, borroka dialektiko batean murgildu dira atzo gertaturikoaren bertsioa finkatzeko, eta datorrenari begira jartzeko. Batetik, Kontseilu Subiranoak kolpea jo nahi izan du mahai gainean, ohar baten bidez: «[Sudango lehen ministro Abdalla] Hamdok buru duen trantsizio gobernuak herrialdeko autoritate legitimoa du oraindik ere. Sektore militarrak harturiko alde bakarreko neurriek eta erabakiek ez dute oinarri konstituzionalik, eta horietako batzuek legea urratzen dute». Bestetik, Abdel Fatah al-Burhan buruzagi militarrak adierazi du ez dutela estatu kolperik egin, baizik eta trantsizioaren «bidea zuzentzen saiatzen» ari direla, gerra zibila saihesteko.

Gaur-gaurkoz, ez dago batere argi zer gertatuko den datozen asteetan, baina Al-Burhanek herritarrak eta nazioartea lasaitu nahi izan ditu, adierazita Sudanen «herriak onartuko duen» gobernu berri bat izango dutela «laster»; eta, horrekin batera, lehen ministro bat: «Parte hartze zibilarekin lortuko dugu trantsizioa. Berriz diogu gurekin trantsizioa egingo duen gobernu zibil bat egotea nahi dugula, eta [2019ko abuztuko] dokumentu konstituzionalean finkaturiko helburuak onartzen ditugula. [Ituna] Ez da bertan behera geratu».

Buruzagi militarraren agerraldiak agerian utzi du soldaduak beren boterea egonkortzeko asmotan daudela, eta hori justifikatzeko beharra dutela, trantsizioari traizio egitea egotzi baitiete. Al-Burhanek argi utzi nahi izan du duela bi urte abiaturiko prozesu politikoak bere horretan jarraituko duela, baina oraindik zalantzak daude horren inguruan, batez ere iraganean armadarekin izandako esperientziengatik.

Gaur jakinarazitako bide orriaren arabera, bozak 2023ko uztailean egingo dituzte, eta orduan emango diote agintea gobernu zibil bati. Baina, bien bitarterako, eta erakunde politikoak berriz osatzen diren bitartean, herrialdea larrialdi egoeran izango da, eta Interneterako sarbidea pixkanaka itzuliko da.

Horrez gain, buruzagi militarrak honako erabakien berri eman du: besteak beste, datorren gobernuak ez dituela «ohiko politikariak» izango; erakunde judizialak «datozen egunetan» osatuko dituztela; eta agintaldi berrian «iraultzako herritar gazteak» egongo direla.

Al-Burhanen agerraldiaren aurretik, Kontseilu Subiranoak kezka agertu du lehen ministroaren eta gainontzeko politikari atxilotuen egoeraz, ez zekielako ezer haietaz; armadak atzo atzeman zituen, estatu kolpea ez babesteagatik, eta Informazio Ministerioak gaur salatu du egoera kezkagarria izan zitekeela. Azkenean, buruzagi militarrak jakinarazi du haren etxean dagoela Hamdok: «Ez da atxilotu bat. Gonbidatu bat da, segurtasun arrazoiengatik, eta krisia amaitzean itzuliko da bere etxera. Osasunez ongi dago». Nolanahi ere, Al-Burhanen bulegoko iturri batek Efe berri agentziari adierazi dio, gaur iluntzean, Hamdok aske utzi dutela, bere etxera itzuli ahal izan duela, eta mugitzeko eta komunikatzeko askatasuna duela.

Estatu kolpea egitearekin batera, militarrek trantsizio gobernua eta kontseilua desegingo zituztela jakinarazi zuten atzo, argudiatuta ordezkari zibilen eta militarren arteko lantaldean izandako krisiek «arriskuan» jarri zituztela herrialdearen bakea eta segurtasuna.

Kontseilu Subiranoak, baina, ez du amore eman, eta Al-Burhanen gaurko agerraldiaren aurretik adierazi du trantsizio gobernua «alde bakarrez desegiteko» erabakiaren kontra dagoela: «Erabat arbuiatzen ditugu herrialdea berriz totalitarismoetara daramaten kolpe militarrak».

Sektore zibila herritarrei begira ere jarri da, eta eskerrak eman dizkie atzo eta gaur kalera atera direnei, estatu kolpearen aurka egiteagatik; hori bai, eskatu die ekintza baketsuetara mugatzeko, eta doluminak helarazi dizkie manifestazioetan hildakoen senideei. Azken informazioek diotenez, militarrek gutxienez zazpi lagun hil eta 140 zauritu dituzte.

Khartum hiriburua da desegonkortasun egoera horren erakusle. 2019ko protestak antolatu zituen Sudango Profesionalen Erakundea sindikatuak zabalduriko irudietan —sindikatuen buruzagitzak desegiteko asmoa du armadak—, hainbat barrikada ikusten dira, zementuzko blokeez osatuak, eta atzoko manifestazioek eragindako kalteak ere bai. Hiri horretan, gainera, Internet etenda dago oraindik ere.

Sindikatuak protestan jarraitzeko deia egin du, eta hark ere, trantsizio gobernuak bezala, herritarrei eskatu die «era baketsuan» aritzeko eta desobedientzia zibila erabiltzeko.

2019tik honako krisia

Bide luzea egin du egunotako krisiak, 2019ko apirilaren 11tik. Egun hartan, egoera ekonomikoagatik herritarrek egindako protestek akuilatuta, armadak boteretik kendu zuen Omar al-Baxir, 1989az geroztik herrialdeko presidente zena. Trantsiziorako Kontseilu Militarrak hartu zuen agintea, eta urte horretako ekainean adierazi zuen bederatzi hilabete geroago deituko zuela hauteskundeetara.

Baina oposizioa —alderdi politikoak eta gizarte zibileko elkarteak bildu ziren plataforma batean— ez zen fidatzen: protestan jarraitu zuen, botere exekutiboa zibilen esku gera zedila eskatuz. Tentsioa handia zen kalean, eta bi aldeak negoziatzen hasi ziren, akordio bat lortu arte; uztailean, azaldu zuten Kontseilu Subiranoa osatu zutela, eta militarrez eta zibilez osatutako organo horrek izango zuela herrialdearen kontrola 2022aren erdialdera arte, bozak egin arte. Lehen 21 hilabeteetan, militar bat izango zen kontseiluaren burua, eta hurrengo 18etan, zibil bat.

Kontseilua osatu zenetik tentsioa egon zen buruzagi zibilen eta militarren artean, baina bi aldeek lortu zuten nola edo hala aurrera jarraitzea, «trantsizio demokratikoa» amaieraraino eramateko. 2019ko udan adostu bezala, Kontseilu Subiranoa 11 lagunek osatu dute; zehazki, bost zibilek, bost militarrek eta bi aldeek aukeratutako beste zibil batek, txandakatuta. Helburu hauek finkatu zituzten: bakea bermatzea, krisi ekonomikoa konpontzeko neurriak hartzea, justizia sistema erreformatzea, eta, besteak beste, konstituzio berri bat idazteko bideak irekitzea.

Horietako gehienak, ordea, ez dira bete, bataren edo bestearen kexengatik, eta horrek giroa gaiztotzea besterik ez du eragin, atzo arte.

Testuinguru horretan, eta hurrengo gertakarien zain, NBE Nazio Batuen Erakundeak estatu kolpeaz eztabaidatuko du gaur, Segurtasun Kontseiluan. NBEk eskari bat egin dio jada Sudango armadari: Hamdok eta gainontzeko atxilotuak aska ditzala.

EB Europako Batasunak estatu kolpea gaitzetsi du gaur kaleratutako adierazpen bateratu batean, eta nabarmendu «onartezina» dela «trantsizio demokratikoari» egindako «erasoa». Zigorrak jartzeko mehatxua egin die Bruselak militarrei.


Summary: Enrique Maiaren ustez, «oso larria» da finantzaketa eredua aldatzea. Iruñeko alkatearen iritziz, Iruñeak hiritartasun gutuna izateagatik jaso ohi duen milioi kopurua galtzea «urratu handi bat».

Haserre dago Enrique Maia Iruñeko alkatea. Nafarroako Gobernuak EH Bildurekin udalen finantzaketa eredua aldatzeko akordioa hitzartu du. Orain arte Iruñea hiriburuari mesede egin baina eskualdeen arteko desberdintasunak areagotzen zituelakoan, beste banaketa sistema bat proposatu du akordioak. Behin edukia ezagutarazita, Javier Remirez gobernuko presidenteak Iruñeko alkatearen proposamenak «ongi etorriak» direla proposatu du. Maiak horrela erantzun dio: «Utz ditzala gustu txarreko txantxak eta ez dezala alkate honen emozioekin jokatu».

Udalen artean dirua banatzeko hiru poltsa nagusi sortzea proposatzen du akordioak —gastu arrunta finantzatzeko, 196 milioi; zerbitzu defizitak ordaintzeko, 45 milioi; eta lurralde kohesioa sustatzeko, 16 milioi—. Dirua banatzeko orduan, batetik, udalen gastu beharra, eta, bestetik, hari aurre egiteko finantza ahalmena aintzat hartuko dituen kalkulua egitea proposatzen du. Udalen artean banatu beharreko diru kopurua 16 milioi euro handituko da 2022tik aurrera, eta etorkizunean kopuru hori finkatzeko igoera ere proposatu da, baina, era berean, bermatu nahi dute 5.000 biztanletik beherako herriek aurtengo kopuruaren %100 jasotzea eta 5.000tik gorakoek, gutxienez, %98.

Orain arte onuradun nagusi izan den bezala, banaketa sistema berriak bete-betean eragiten dio Iruñeari. Aurten baino 1,2 milioi gutxiago jasoko ditu, eta, gainera, lehengo sistema hiriburu gutuna izateagatik ziurtatua zuen diru kopuru finko bat —aurten, 26 milio euro— kendu egingo zaio.

Maiaren kritikak

Espero zen bezala, Navarra Sumak eta Maiak gogor kritikatu dute akordioa. Maiaren arabera, hiritartasun gutuna Foru Hobekuntzan jasota dator, eta hura kentzeak «urratu oso handia» eragingo dio udalari. «2022ko aurrekontuak aurkezteko oso gutxi geratzen da, eta ez dugu tarte handirik». Gobernuren arabera, aurten baino 1,7 milioi gutxiago jasoko ditu, baina, Maiaren arabera, «sei milioi gutxiago» izango dituzte sistema berriarekin.

Akordioaren berri eman denean, Bernardo Ziriza Lurralde Kohesioko kontseilariak nabarmendu du aurreko sistemak udalen eta eskualdeen arteko desberdintasunak areagotu dituela eta onuradun nagusia Iruñea izan dela, biztanleko 432 euro jaso dituelako, gainerako udalek baino nabarmen gehiago. Maiaren arabera, hori ez da horrela. «Nafarroa osoarekin solidarioak gara, ez gara desberdintasunen eragile». Maiaren arabera, urtean %2 gutxiago jasoz gero, kaltea handia izango da: «Epiri eta Blasi goxokiarekin gertatutakoa errepikatuko da. Xurgatu eta xurgatu, eta goxoki gabe geratu ziren».


Summary: Eusko Jaurlaritzak %50 handituko ditu inbertsioak 2022an. Inoiz baino diru gehiago gastatuko du datorren urteko aurrekontuetan: 13.108 milioi euro. «Susperraldi ekonomikoa» bultzatzea izango du xede. Aurtengo eta datorren urterako hazkunde aurreikuspenei eutsi die Azpiazu sailburuak.

Pandemiaren ondorioei inbertsio politika indartsu batekin erantzun nahi die Eusko Jaurlaritzak. Uste du hurrengo urtean «haizea alde» izango duela, eta «inoiz ez bezalako aukera paregabea» duela hori egiteko. Pedro Azpiazu Ekonomia sailburuak azaldu duenez, horrela pentsatzeko bidea ematen diote aurtengo zerga bilketaren emaitza bikainek eta Bruselak eta Madrilek berriz ere defizit eta zor arauak malgutu izanak. Era berean, urte amaierarako eta datorren urterako aurreikuspen ekonomiko onei eutsi die Jaurlaritzak (%6,7ko hazkundea aurten, eta %6,4koa 2022an), nahiz eta energiaren prezioek eta industriako lehengaien hornidura krisiak «zuhurtziaz» jokatzera behartuko duten datozen hilabeteetan.

Horiek horrela, inoiz baino diru gehiago gastatzeko aukera ikusi du Jaurlaritzak: 13.107 milioi euro guztira, aurtengo aurrekontuan baino %6 gehiago. Diru horretatik 1.605 milioi euro inbertsioetara bideratuko du, aurtengo aurrekontuetan baino %50 gehiago. «Inoiz baino baliabide gehiago izango ditugu, eta azkar gauzatu behar dira», azaldu du Azpiazu sailburuak: «2022. urteak inbertsio publikoa maximizatzea eskatzen digu, baimendutako mugak estutuz eta eskura ditugun baliabide guztiak erabiliz».

Aurrekontuak abenduaren 23an onartzea espero du Jaurlaritzak. Datorren astean sailburuek agerraldiak egingo dituzte euren sailetako partidak azaltzeko. Ondoren, oposizioko taldeekin bilduko da Ekonomia sailburua. Gobernuko kideek ez dute beste inoren babesa behar aurrekontuak onartzeko, baina Azpiazu prest azaldu da alde guztiekin hitz egiteko, Voxekin salbu. Bi baldintzarekin: «eskumenen esparrua errespetatzea» eta eskura dauden baliabide ekonomikoekin «koherenteak» izatea.

Ekonomia sailburuak azaldu duenez, «hiru trantsizio handiei» heldu die Jaurlaritzak bere aurrekontuekin: «Teknologiko-digitalari, energetiko-klimatikoari, eta gizarte eta osasun arloetakoei». Azpimarratu du aurrekontuetako hamar eurotik zortzi inguru (%77) gizarte politikak «bermatzeko eta hobetzeko» erabiliko direla. Halaber, ikerketa eta garapenerako diru saila %10 handituko dutela nabarmendu du, 587,8 milioi guztira.

Bestalde, jakinarazi du pandemiaren eraginei aurre egiteko iaz sortutako funts berezia %36 murriztuko dutela; guztira 349 milioikoa izango da, baina osasun eta hezkuntzarako iaz emandako laguntzak berdin mantenduko dituzte, 185,4 milioi euro eta 95,6 milioi, hurrenez hurren. Gainerako 194 milioiak, «zorraren amortizaziora bideratu zitezkeenak», sailen gastu ahalmena handitzeko erabiliko ditu Jaurlaritzak.

Pandemiaren ondorioak

Ohi bezala, Osasun Sailarentzat izango da aurrekontuen zatirik handiena, 4.352 milioi (+%4). Osakidetzak 116 milioi gehiago jasoko ditu, bereziki COVID-19aren aurkako neurriekin jarraitzeko. Txertoetarako, adibidez, beste bost milioi bideratuko ditu, hemeretzi guztira.

Hezkuntza Sailak 3.235 milioi izango ditu ( +%4,1), 127 milioi gehiago, neurri batean, pandemiaren ondorioei aurre egiteko beharragatik. Horietatik 61 milioi langile eta funtzionamendu gastuetarako erabiliko ditu. Bestalde, hiru urtera arteko hezkuntzak 30 milioi euroko aurrekontuari eutsiko dio, eta Haurreskolak partzuergoak 60 milioi euro izango ditu, aurreko urtean baino bi milioi gehiago. EHU Euskal Herriko Unibertsitatearen finantzaketak ere gora egin du: 356 milioi euro jasoko ditu, 21 milioi gehiago.

Jaurlaritzak sail bakarrean murriztuko du aurrekontua: Lan eta Enplegu Sailean. 936 milioi euro izango ditu (-%0,8). DSBEarentzako diru saila gutxituko da, baina onuradunek %3ko igoera izango dute. Azpiazuk azaldu duenez, hori horrela izango da aurreikusitako onuradun kopurua murriztu delako, Espainiako Gobernuaren bizitzeko gutxieneko diru sarreragatik. Gizarte laguntzei dagokienez, etxebizitzarako laguntzak igoko dira, azken hamar urteetan lehen aldiz, baita gizarte larrialdietarako laguntzak eta pobrezia energetikoaren aurkakoak ere.

Kultura eta Hizkuntza Politikak, berriz, 322,4 milioi euro izango ditu, aurreko ekitaldian baino 32,6 milioi gehiago ( % 11,2ko igoera). Sailaren aurrekontuaren erdia, 161 milioi, EITBrentzat izango dira (12,6 milioi gehiago), eta 46 HABErentzat, 3,4 milioi gehiago. Azpiazuk gogoratu du I+Grako diru sailetatik 2,4 milioi izango direla kultura eta hizkuntza politiketarako.

Ekonomia eta Ogasun Sailak izango du igoera handiena: 128,6 milioi izango ditu ( %42,7 gehiago). Finkatuz funtsa indartzeko ahalegin berezia egin nahi du Jaurlaritzak, 50 milioi bideratuta. Euskal enpresa handietan epe luzerako partaidetzak erosteko sortu zuten Finkatuz 2019ko uztailean, eta apirilean, funts hori kudeatzeko sozietate publikoa sortzea baimendu zuen Jaurlaritzak.

Aurrekontuetatik diru sail bat azpimarratu du Jaurlaritzak, 1,1 milioi eurokoa, Parisen ordezkaritza bat irekitzeko. Era berean, 70 milioiko beste bat jasotzen da Madrilek berriki Jaurlaritzaren esku utzi duen espetxeen eskumenerako. Azpiazuk, halaber, jakinarazi du EAEko administrazioetako langile publikoen soldatek %2ko igoera izango dutela datorren urtean, Espainiako Estatuko funtzionarioek bezala.


Summary: Altsasuko kasua antzerkira eramango du etzi Arriaga antzokiak. Maria Goirizelaiak idatzi eta zuzendu du pieza, eta ahozko epaiketako transkripzioak izan ditu abiapuntu. Euskaraz emango dute lana ostegunean, eta gazteleraz ostiralean eta larunbatean

Kristal hautsien gainean dabilela dakienaren arretarekin aurkeztu dute Altsasu antzezlana Bilboko Arriaga antzokian. Etzi estreinatuko dute euskaraz, lehenik, eta ostiral eta larunbatean gazteleraz, ondoren. Gaia oraindik bizi-bizi dagoela, oraindik ere, zigorra betetzen jarraitzen baitute 2016an Altsasuko Koxka tabernan bi Guardia Zibilekin eta haien bikotekideekin izandako liskar baten harira Auzitegi Nazionalak epaitutako zortzi gazteetako seik. Terrorismoa egotzita 375 urteko kartzela zigorra eskatu zuen haien aurka fiskaltzak, baina terrorismo akusazioa baztertu, eta bi eta hamahiru urte arteko kondena ezarri zien epaileak. Helegitea jarri, eta laburtu egin zituzten zigor horiek, eta oraindik indarrean jarraitzen du zigorrak zenbaiten kasuan. Errealitate hori fikzionatuz idatzi eta zuzendu du pieza orain Maria Goirizelaiak, eta Egoitz Sanchez, Aitor Borobia, Ane Pikaza eta Nagore Gonzalez aktoreek taularatuko dute. Ahozko epaiketaren transkripzioak baliatu dituzte nagusiki, eta, diotenez, bizikidetzari ekarpen bat egitea izan dute helburu. «Espero dugu Altsasu honekin ikusleari etorkizunerako begirada sendagarri bat eskainiko diogula». Kultur deialdietan ohiko izaten ez diren mikrofono sorta bat ere aurrean daukatela eman ditu azalpenak lantaldeak. Kristal hautsien gainean bezala.

«Eta hementxe hasi zen guztia. Gau hartan. Egun hartan». Hain justu ere Koxka tabernan izandako liskarra deskribatzen duen antzezlanaren pasartea taularatu dute aktoreek hedabideentzat. Guardia zibilek epaitegian egindako kontakizuna baliatu dute horretarako. Euren bertsioa taularatzen dute poliziek. Txupito edalontzi bat nola jaurti zieten. Nola itxi zieten bidea komunera bidean. Nola egin zieten irain. Oihu. Mehatxu. Eta, azkenik, nola kolpatu zituzten. «Hogei izango ziren», dio batak. «Hogeita hamar ere izango ziren!», gehitu dio besteak ñabardura. Ostikoak. Ukabilkadak. «Ez dakit nola, baina larrialdietara deitzea lortzen dut», batak, eta besteak berriz ñabardura. «Hori da, ez dakit nola lortu duen, baina larrialdietara deitzea lortzen du». Eta detaile txiki horiekin bakarrik uzten du antzezlanak airean poliziaren bertsioaren benetakotasunari buruzko zalantza.

Eta tarte txiki batera dator Auzitegi Nazionaleko epaiketako eszena, justu jarraian, aktore berberekin, guztiz bestelako egoera batean, eta guztiz bestelako roletan. «Ni ez nintzen gau guztian taberna horretan egon». Terrorismoa egotzita, kondena luze bati aurre egiten ari zaio akusatua epaiketan. «Edo beste norbaitekin nahasten naute, edo nik bestela ez dut ezer ulertzen».

Publikoa «inarrostea»

Publikoak antzezlana «inarrosita» bukatuko duela espero du zuzendariak. «Hizketarako eta elkarrizketarako gogoz, eta debaterako eta hausnarketarako prest». Azaldu duenez, epaiketa eta kondenak «neurrigabeak» izan zirela erakutsiko du antzezlanak, eta «kuestionatu» egingo du justiziak izan duen papera. Baina hori ez ezik, pertsonaia batzuen eta besteen minak ere kontatuko ditu. Guardia zibilen amena ere bai, esate baterako. Goirizelaia: «Ezinezkoa da kasu honetan ahots bakarreko kontakizuna eraikitzea, uste baitut kontakizunek askotarikoak izan behar dutela, eta, biolentziari dagokionez, izan daitezke baita bateraezinak ere. Hori asumitu eta hortik abiatu behar dugu. Gure helburua egia konpartitu batera iristen saiatzea da, eta, gure ustez, egia konpartitu hori biolentzia deslegitimatzetik eta balizko barkamen posible hori bilatzetik pasatzen da, eta, batez ere, bi aldeen mina aitortzetik».

Epaiketan esandakoak biltzen dituen 350 orritik gorako testua da antzezlanaren muina, baina benetako izenik ez erabiltzea erabaki dute, eta «zenbait lizentzia» ere hartu dituztela esan du zuzendariak, betiere, piezaren bizitasunaren mesedetan. Inauteri egunera eraman dute tabernako liskarra, adibidez. Herriko inauterietako pertsonaia nagusia baliatzeko aukera eman die horrek, Goirizelaiak esan duenez, Momotxorroaren figuraren bidez ukitu oniriko eta sinboliko bat ere hartzen baitu antzezlanak. Besteak beste, polizien eta haien bikotekideen arteko maitasun istorioa kontatzeko ere baliatu dute lizentzia hori, eta baita akusatuek espetxean beren senideekin izandako solasaldiak taularatzeko ere.

Pertsonaien joan-etorria

Erabat biluzia da eszenaratzea: sei aulki zuri eta sabaitik zintzilikatutako argiak baino ez. Eta, hortaz, lau aktoreen lanak hartzen du erabateko garrantzia. Sartu irtenean dabiltza pertsonaia batetik bestera, gainera. Altsasuko gazteak dira orain, eta poliziak eta euren bikoteak hurrengo segundoan, keinuak, ahoskera, mugimendu eta janzkera trantsizio minimo bat egin ostean. Epaileak. Akusatuak. Guardia zibilen amak. Lau aktoreek jokatzen dituzte rol horiek guztiak, eta publikoak aurrez aurre ikusiko ditu batetik besterako trantsizioak ere. «Oso aberasgarria» izan da esperientzia hori Egoitz Sanchez aktorearen hitzetan. «Gure erronka izan da pertsonaia guztien mina azaleratzea, juzgatu gabe, eta arketipoak antzeztu gabe, baina, era berean, errekonozigarriak eginez».

Kepa Errastik euskaratu du testua, eta, antzezlanean, Altsasuko gazteak zein defentsako abokatua euskaraz arituko diren arren, gazteleraz mantendu ditu poliziaren zein epailearen hitzak.

Ez da Altsasuko kasua lantzen den lehen aldia izango. Aurrez, gai berari buruzko telebistarako serie bat ere sortu zuen Asier Urbietak. Goirizelaiak dioenez, ordea, haren aurretik sortu zitzaien haiei antzezlana sortzeko ideia, eta jadanik lanean hasiak ziren ordurako. Antzerkiak «bestelako magia bat» daukala uste du zuzendariak. Eta Ane Pikaza aktoreak birbildu du azalpena: «Sintetizatu egiten du gertatutakoa, sinplifikatu gabe, eta uste dut antzerkiak interpretazio pixka bat irekiagoa uzten duela».

Gai sozialak, ardatz

Ez da Goirizelaiak gai sozialak lantzen dituen lehen aldia. Aurrez ere, besteak beste, Harri orri har zein Yerma taularatu ditu, esaterako. Euskal gatazkaren bueltan sortutako antzezlana da lehena, eta haurrik izan ezin duten emakumeen mina du ardatz bigarrenak. Ane Pikaza aktorearekin batera sortu berri duen La Dramatica Errante konpainiaren lehen antzerki proposamena da, halere, Altsasu. Eta orain arte landutako ildo sozial horretan jarraitu nahi dute hurrengo lanekin ere. Antzerkia, haien hitzetan, «gizarte hobekuntza» eta «hausnarketa» sortzeko gaitasuna duen artea baita.

Bilboko emanaldiaz gainera, Euskal Herrian beste 18 emanaldi inguru itxi dituztela jakinarazi dute. «Nahi genuke Euskal Herritik kanpora ere heltzea, debatea eta topaguneak sustatzea baita asmoa».


Summary: Gasteizek 400.000 euro eskatu ditu Europako Funtsetatik El Corte Inglesen kaiaren obrak ordaintzeko. «Tokiko merkataritza berpizteko» helburua aipatu du Maider Etxeberria (PSE) zinegotziak laguntza eskatzeko.

«Astakeria hutsa». Hitz horiek erabili ditu EH Bilduk, Gasteizko Udalak aurkezturiko asmoa deskribatzeko. Gorka Urtaran alkatearen (EAJ) gobernuak Leap (jauzi, ingelesez) egitasmoa aurkeztu du, eta horretan 428.000 euro eskatuko ditu Europako Funtsetatik El Corte Ingles saltoki handiaren zamalanetarako kaia Abastos azokaren lur azpiko kaiarekin lotzeko. Oposizioak askotan salatu izan du saltokiak berak ez ordaintzea lan horiek.

Europako Batasuneko berregituratzeko funtsetatik dirua jasotzeko egitasmoak aurkeztu ditu Maider Etxebarria Ekonomia Sustapen, Enplegu, Merkataritza eta Turismo zinegotziak (PSE). Etxeberriaren sailak 1,3 milioi euro eskatuko dizkio EBri, «tokiko merkataritza berpizteko» helburua aipatuta. Horretatik milioi bat euro baino gehiago Salmenta puntuaren eraldaketa deituriko egitasmo multzoa ordaintzeko lirateke, eta horren diru sailik handienetan bigarrena —lehen aipaturiko 428.000 euro horiek— El Corte Ingles saltokiaren lanak egiteko dela salatu du EH Bilduk. Koalizioak gaineratu duenez, Gasteizko Udalak beste 500.000 euro eskatu nahi dizkio Eusko Jaurlaritzari horretarako. «Horrela, BEZa aintzat hartuta, guztira 1,1 milioi euroren zuzeneko finantzaketa publikoa jasoko luke El Corte Ingles merkataritza gune pribatuak». Urtaranen gobernuak ez zuen lortu Eusko Jaurlaritzak 800.000 euro jartzea horretarako 2018. urtean, eta Udalak ordaindu asmo zuen obra osoa. El Corte Inglesek bakarrik karga altxagailua eta zamalanetarako egitura ordainduko lituzke.

«Astakeria hutsa da tokiko merkataritzari laguntzeko ideiaren atzetik ezkutatzen dena izatea hiriguneko saltoki handi batentzako obrak finantzatzea, urtez urte irabazi handiak dituenean, gainera», esan du EH Bilduko zinegotzi Rocio Viterok. Ordezkariak gaineratu duenez, «astakeria are handiagoa» da Urtaranen gobernuak gastua justifikatzeko helburuen artean «gosea amaitzea» aipatu izana, Nazio Batuen Erakundearen Garapen Jasangarriaren Helburuekin bat egiten duela irudikatzeko. Salatu duenez, Gasteizek «trantsizio ekologikoa, produktiboa eta antzeko erronka itzelak» dituen arren, Europako dirua eskatzeko orduan «EAJk eta PSEk nahiago izan dute merkataritza gune handi baten interes pribatuak aurretik jartzea».

Eibarkoa, biltegi

Aurten El Corte Inglesen beste saltoki bat izan da albiste: Eibarkoa (Gipuzkoa). 2009. urtean, 20.000 metro koadroko saltokia eraiki zuen, 27.000 biztanle baino ez zituen hiri batean. Eibarko udalak doan eman zion orubea, 75 urterako, azpiegitura eraiki eta aparkalekua egitearen truke. Orduan ere, herriko merkataritza berpizteko asmoa aipatu zuten proiektua aurkezteko.

Ez zuen, ordea, espero besteko arrakasta eduki, eta aurtengo uztailean itxi dute saltokia, —optika eta bidaia denda izan ezik—, eraikina biltegi eta logistika zentro bilakatzeko, Internet bidezko salmentari begira.


Summary: Donostiako metroko lanetan segurtasuna bermatzeko eskatu du ELAk. Eusko Legebiltzarrean izan da gaur sindikatua, ETS Eusko Trenbide Sareak «lan eta segurtasun arloko arauak behin eta berriz urratzen» dituela salatzeko.

ELA sindikatuko Lan Osasun eta Eraikuntza arloko ordezkariak Eusko Legebiltzarrean izan dira gaur. Garraio, Mugikortasun eta Etxebizitza Batzordean agerraldia egin dute, eta obra publikoetan segurtasuna berma dadila eskatu dute, besteak beste, Donostiako metroarenetan. ELA sindikatuaren ustez, ETS Eusko Trenbide Sareak «behin eta berriz» urratzen ditu lan eta segurtasun arloko arauak, eta «ordezkari politikoei» eskatu diete neurriak har ditzatela obra publikoan, lan osasuneko arauak betetzeko.

Ez da ELAk halako salaketa bat egiten duen lehen aldia. Izan ere, sindikatuak oroitu du hamalau salaketa eginak dituela Lan Ikuskaritzan, eta beste hainbat erreklamazio lan auzitegian. Arrazoiak, «abusuzko eta legez kanpoko lanaldiak, lan baldintza prekario eta iruzurrezkoak, lan istripuak, eta prebentzio, segurtasun nahiz lan osasuneko arauak bete ez izana», ELAren arabera.

Sindikatuak ohartarazi du haren aldekoak izan direla orain arteko ebazpen guztiak: «Agerian geratu da obra publikoan baldintza penagarriak direla nagusi». Horien adibide jarri dute, adibidez, Donostiako Zubietako kalean agertu zen zuloa: «Oso larria izanagatik ere, enpresak ez zuen ikertu zuloa eragin zuten iragazpenen jatorria, ezta agintariei berri eman ere; areago, ez zuen prebentzio neurririk hartu tuneletan lanean ari zen jendearen segurtasuna bermatzeko». ELAk uste du aurrerantzean ere izango direla halakoak, «neurriak hartu ezean».


Summary: Ezkutaturik dauden 478 monumentu aurkitu dituzte Mexikon laser bidez. Oihanak estaltzen dituen lautada artifizial batzuk atzeman ditu zientzialari talde batek, Mexikoko Gobernuak LIDAR teknologiaren bidez hartutako irudiak aztertuz.

Zientzialari talde batek Mexiko hegoaldean orain arte ezkutaturik egon diren 478 monumentu atzeman ditu LIDAR teknologiarekin hartutako irudi batzuei esker. Laser teknologia hori airetik erabiliz jasotako irudietan, oihanak ezkutatzen dituen lautada artifizial batzuk aurkitu dituzte, eta ondorioztatu dute ospakizunetarako eta liturgiarako erabiltzen zirela gune horiek, Science aldizkariak argitaratu duenez. Duela 3.000 urteko egiturak izan daitezkeela iragarri dute, eta emaitza ikerketarako inspirazio iturri izango dela zenbait hamarkadatan.

Aztertutako irudiak ez dira berriak; Mexikoko Gobernuak lehendik publiko egindakoak dira. Aurkikuntza egin duten ikerlariek jakin nahi zuen Aguada Fenix indusketa gunean aurkitutako patroi bat errepikatzen ote zen, eta irudi horiek zehatz-mehatz ikertzeari ekin zioten. Aguada Fenixen, iaz Nature aldizkariak iaz jakinarazi zuenez, maien inoizko eraikuntzarik handiena aurkitu zuten. K. a. 1000 eta 800 urteen bitartean datatu zuten, eta 1.400 metro luze eta hamabost metro garai den plataforma bat aurkitu zuten. Horren ondoan, alde banatan, beste hamar plataforma txikiago aurkitu zituzten, hogei guztira.

Adituek azaldu zutenez, alboetan plataforma txikiagoak dituen plataforma handiago baten patroia errepikatu egiten da inguru horretan. Horregatik, orain 500 monumentu atzeman dituen zientzialari taldea patroi horren bila hasi zen eremu zabalago batean Mexikoko Gobernuaren irudietan. 84.500 kilometro karratu ikertu dituzte, irudiak banan-banan aztertuz.

LIDAR (ingelesez, Laser Imaging Detection and Ranging) laserrarekin gauzak neurtzeko sistema bat da. Airetik erabilita oso baliagarria da arkeologian, irisgarritasun txikia duten tokietan. Normalean, LIDAR teknologiak bost metroko eskala duten irudiak jasotzen ditu, bereizmen txikia duelako. Ikerlariek, ordea, irudi horiek bereizmen handiko mapekin alderatu dituzte, eta 478 eraikuntza aurkitu dituzte, horietako batzuk Aguada Fenixeko patroi berbera dutenak.


Summary: Afrikako Batasunak izurriaren aurkako 110 milioi txerto dosi jasotzeko akordioa egin du. Moderna etxearekin egin du ituna kontinenteko 55 herrialde biltzen dituen elkarteak, AEBetako Gobernuak bideratuta. Afrikan, oraingoz herritarren %5,23ri jarri dizkiete txertoaren bi dosiak.

AB Afrikako Batasunak COVID-19aren aurkako 110 milioi txerto dosi jasotzeko ituna egin du Moderna AEBetako farmazia enpresarekin. Hain zuzen ere, AEBetako Gobernuak bideratu du akordioa, eta ABk aurreikusten du abenduan jasotzea aurreneko 15 milioi dosiak. «Hau guretzat lorpen bat da», nabarmendu du, gaur, ABko kide Strive Masiyiwak, prentsa agerraldi telematiko batean. Datorren urteko lehen hiruhilekoan beste 35 milioi txerto dosi dira Afrikara bidaltzekoak, eta bigarren hiruhilekoan beste 60. Afrikak 1.300 milioi biztanle inguru ditu, eta, Gaixotasunak Kontrolatzeko eta Prebenitzeko Afrikako Zentroak emandako datuen arabera, oraingoz soilik herritarren %5,23ri jarri dizkiete txertoaren bi dosiak.

Batasuneko kidearen esanetan, arazoa ez da izan txerto dosien prezioa, baizik eta horietarako «berehalako sarbidea». Eskerrak eman nahi izan dizkio Washingtoni, neurri batean AEBetako administrazioak negoziatu baitu akordioa. Izan ere, izurriari erantzuteko Etxe Zuriko koordinatzaile Natalie Quillianen hitzetan, «ABri erosketaren ilaran lekua egiteko» intentzioarekin atzeratu du Washingtonek Modernari erositako 33 milioi dosi osasun agintarien esku uztea. «Txertoak ekoizten dituzten beste herrialde batzuei eskatu nahi diegu jarrai dezatela AEBetako Gobernuaren eredua, eta ireki diezagutela txertoak erosteko bidea. Hilabete asko daramatzagu hori eskatzen», azpimarratu du Masiyiwak.

Afrikako 55 herrialdek osatzen dute batasuna. Orain arte, herrialdeek beren kabuz erosi dituzte txerto dosiak, edo, bestela, beste herrialde edo instituzio batzuek eman dizkiete, edo Covax nazioarteko programaren bidez. Moderna etxeak ohar batean nabarmendu duenez, ABrekin hasitako «luzera begirako» lankidetza akordio bateko «aurreneko pausoa» da emandakoa.


Summary: Bonu sozialaren onuradunek 90 euro jasoko dituzte gasa ordaintzeko. Hego Euskal Herriko energia kontsumitzailerik zaurgarrienek argindar fakturan %70erainoko laguntza jaso ahal izango dute negu honetan. 68.759 dira bonu sozialaren babesean dauden etxebizitzak.

Energia bonu soziala eskatua duten Hego Euskal Herriko biztanleek laguntza handiagoa jasoko dute negu honetan. Espainiako Gobernuak onarturiko dekretuaren arabera, energia kontsumitzaile zaurgarrienek argindarraren fakturan jasotzen duten babesa %25etik %60ra igoko da, eta zaurgarritasun larria pairatzen dutenei, berriz, baliteke %70eraino iristea. Hortaz gain, kontsumitzaile horiek 90 euroko laguntza eskatu ahal izango dute gasa ordaintzeko. Espainiako Gobernuak 100 milioi euroko funtsa jarriko du erkidego autonomoen esku babes horiek handitu ditzaten.

Teresa Ribera Espainiako presidenteordeak ministroen kontseiluaren ondoren eman du neurri horien berri. Ezohiko egoerak ezohiko neurriak hartzea eskatzen duela ikusita, dekretu bidez arautu du negurako laguntza. Gasaren «txekea» abenduan ordaindu nahiko luke Riberak, eta argindarraren inguruko neurriei martxora arte iraunaraziko diete. Dena den, presidenteordeak zehaztu duenez, salbuespenezko neurriak dira, eta gasaren txekea behin bakarrik banatuko dute. Eta zenbat jendek du bonu sozialaren babesa Euskal Herrian? Hego Euskal Herrian eska daitekeen bonu bat da, eta 68.759 dira haren onuradunak. Horretarako, hainbat baldintza ekonomiko eta sozial bete behar dira, eta, besteak beste, kontsumitzaile txikiarentzako borondatezko prezioak arauturiko argindar kontratua izan behar da etxean. Energiaren prezioaren igoerari aurre egiteko dekretuak beste neurri batzuk ere biltzen ditu. Esaterako, argindar konpainiek industriarekin dituzten kontratuak erakutsi beharko dituzte, «gardentasunaren izenean». Neurri horren bidez, Espainiako Gobernuak «luzera begirako» kontratuak sinatzen lagundu nahi dio industriari. Are gehiago, konpainiek kontratuetan aldaketarik egin nahi izanez gero, hilabete lehenago jakinarazi beharko diete bezeroei zein gobernuari. Dena, baina, ez da konpainien kalterako. Riberak zehaztu du enpresa edo teknologia jakin batek gasaren igoerari esker irabazi handiagoak lortzen dituen kasuetan bakarrik aplikatuko dela minorizazioa, eta irailaren 16a baino lehenago sinaturiko kontratu finkoak salbuetsita daudela, egun hartan sinatu baitzen minorizazioa arautzeko dekretua. Gauzak hala, konpainiek energia erosi zuten baino merkeago saltzeko arriskua saihestuko dute.

Aldaketarik ez Europan Argindar eta gas garestiaz hitz egiteko asmoz EBko Energia ministroek egin duten goi bilera bereziak aldaketa gutxi ekarri ditu Luxenburgon, nahiz eta eztabaida egon bazegoen: Espainiak eta Frantziak proposamen formala egin dute «salbuespeneko» egoeratan herrialdeek aukera izan dezaten argindarraren eredu marjinalista alde batera uzteko. Baina aurrean izan dituzte beste hainbat herrialde, merkatuak bere horretan uztearen alde jada bezperan jarrera bateratua erakutsi zutenak, Alemania bera tartean. Eta Kadri Simsom Europako Batzordeko Energia komisarioak ere tarte oso txikia utzi du aldaketa baterako.

Espainiak nahi du argindarraren prezioaren eraketa egokitu ahal izatea egoera jakin batzuetan. Horretarako, adibidez, argindar guztiaren prezioa merkatuko uneko iturririk garestienarena izan beharrean –horrela ezartzen da salneurria eredu marjinalistan—, nahi du prezio hori batezbesteko batekin egitea, zeinak erreferentzia izango lukeen askoz ere merkeagoak diren iturri berriztagarrietako argindarraren kostuetan. Hala, lortuko litzateke argindarraren prezioa nolabait bereiztea gas garestiaren prezio igoera handietatik, eta aldakortasuna gutxitzea.

Hain zuzen, gas naturalarekin ekoitzitako argindarraren eskaintzei gehieneko prezio bat ezartzea ere proposatu dute Espainiak eta Frantziak, eta kostuarekiko aldea geroago konpentsatzea. Nazioarteko merkatuetan modu bateratuan gasa erosteko plataforma bat eratzea ere nahi dute bi herrialdeek, eta, gainera, neurriak hartzeko eskatu dute espekulazioa eteteko asmoz karbono isurketa eskubideen merkatuan.

Baina Espainiako eta Frantziako energia ministroek beste hamabi herrialdeetako ministroak izan dituzte kontra. Haien arabera, ez dago zertan ukitu argindar merkatuen eredu marjinalista, eta Espainiak badu beste modurik argindarraren faktura apaltzeko. Europako Batzordeak ere ez du babestu Espainiaren eta Frantziaren proposamena. Kadri Simson Energia komisarioaren arabera, «ez dago oso argi energia iturrikako prezio desberdinen sistema batek nola funtzionatuko lukeen, ez eta egungo sistema baino hobeagoa litzatekeen ere. Merkatua aldatzea arriskutsua da, bai merkatuko aurreikuspenentzat, bai lehiarentzat, eta baita energia garbietarako trantsizioarentzat ere», esan du Simsonek.


Summary: Janssen txertoa hartutakoei orain Pfizerrena edo Modernarena ere jarriko diete. Espainiako Osasun Batzordeak hartu du erabakia. Azaroaren 15ean hasiko dira ematen.

Espainiako Osasun Batzordeak erabaki du Johnson & Johnsonen Janssen txertoa hartu zutenei —dosi bakarrekoa da— Pfizerren edo Modernaren txertoa ere jartzea. Orain arteko ikerketen arabera, eraginkortasunik txikiena Janssenek dauka.

Gutxienez lehen txertoa hartu zutenetik hiru hilabetera ipiniko diete bigarren dosia, azaroaren 15ean hasita. Zaurgarrienei jarriko diete lehenengo.


Summary: Jende andana bildu da Miarritzen Eric Zemmour eskuin muturreko polemistaren aurka. Besteak beste, LAB sindikatuak, EH Baik eta Les Bascos LGBT kolektiboak egin dute deialdia. Oraindik ofizialki deklaratu ez bada ere, Frantziako presidentetzarako hautagaitza prestatzen ari da Zemmour, 2022ko bozetarako.

Jende andana bildu da Miarritzen (Lapurdi) Eric Zemmour eskuin muturreko polemistaren etorrera salatzeko, besteak beste, EH Baik, LABek, Les Bascosek, IPEH Antifaxistak eta GKSk deitu duten mobilizazioan. Frantziako Poliziak osatutako hesiaren aitzinean, oihuka eta txistuka hartu dituzte Irati gelara sartzeko lerroa egiten ari zirenak, eta petardoak eta arrautzak ere bota dituzte. Euskal Herria Antifaxista! eta Alde hemendik, utzi bakean! leloak entzun dira nagusiki. Tentsio momentu batzuk izan badira ere, ez da istilurik egon.

Bere liburu berria aurkezteko hitzaldi sorta antolatu du Frantziako Estatuan Zemmourrek, eta, gaur, Irati gelan emana zien ordua bere jarraitzaileei. Ofizialki hautagai gisa deklaratu ez bada ere, heldu den urteko Frantziako presidentetza hauteskundeetarako hautagaitza aurkeztuko duela ontzat emana dago. Liburu aurkezpenarekin, aurre kanpaina gisako bat abiatu du nolazpait. Eta ezbairik gabe, arrakasta lortzen ari da. Ekitaldiak egin dituen gainerako lekuetan bezala, dozenaka pertsona bildu dira arraza gorrotoa zabaltzeagatik behin baino gehiagotan zigortu duten kazetari ohia entzutera.

«Hemen gaude Zemmourri errateko ez duela bere tokia hemen, ezta haren ideiek ere, eta halako probokazioak ez daitezen normaltasunez gerta», adierazi du Anita Lopepe EH Baiko eledunak. Salatu du Frantziako Poliziak denon diruarekin ordenu zerbitzua egin diola polemistari, bere dirua sinatzeko ekitaldirako.

«Salaketa sinbolikoaz haratago hasi behar gara antolatzen errealki faxismoaren kontra egiteko, eta antolakuntza komunista da faxismoari egiazki aurre egiteko modua», esan du Ipar Euskal Herriko GKSko Gabi Daraspek.

Zemmourrek zabaltzen dituen ideiak «atzerakoiak» direla eta Euskal Herrian ongi etorria ez dela erakutsi behar zaiola adierazi du LABeko Eñaut Aramendik.

Itxura guzien arabera, Eric Zemmour hautagaia izango da 2022ko Frantziako presidentetzarako hauteskundeetan. Ultraeskuindarra, arrazista, erreakzionarioa eta homofoboa da, eta Frantziaren burujabetza defendatzen du Europako Batasunaren aldean. Haren diskurtsoa «Frantziaren gainbeheraren» ingurukoa da, eta uste dute gai izango dela bigarren itzulira pasatzeko beharrezkoak dituen zenbait boto kentzeko Marine Le Peni. Analista anitzek diote 2017an François Fillonen alde egin zuten Errepublikanoetako hautesleak irensteko gai ere izanen da.

Polemistak ez du ez alderdirik, ez eta mugimendurik ere, baina haren aldeko sostengu taldeak sortu dira han-hemen. Ipsos etxeak joan zen astean plazaraturiko galdeketaren emaitzen arabera, botoen %16 lortuko lituzke, eta Marine Le Penekiko berdinduta geratuko litzateke edo hura gaindituko luke.

Polemistak, Suicide français liburuaren 400.000 ale saldu zituen. Musulmanen aurkako probokazioz eta gezurrez betetako entsegu bat da. Italiako egunkari bati esan zion bost milioi musulman Frantziatik deportatu behar zirela.


Summary: Nafarroako Gobernuak eta EH Bilduk akordioa lortu dute aurrekontuei buruz. Oraindik ere ez da erabateko akordioa, eta zerga neurrien inguruan ados jartzea falta dela azpimarratu du Bakartxo Ruizek. Haren esanetan, «akordioa osoa izan arte» ez dute xehetasunen berri emango. Gobernua baikor azaldu da 2022an aurrekontuak izateko bidean.

Asteartean, udal arloko finantzaketaren akordioa, eta asteazkenean, aurrekontuen aurreproiektua. Nafarroako Gobernuak eta EH Bilduk akordioa lortu dute legealdi honetan hirugarren urtez jarraian Nafarroak aurrekontuak izan ditzan. Bileratik aterata, Bakartxo Ruiz EH Bilduko eledunak nabarmendu du akordioa «partziala» dela, eta oraindik ere hainbat kontu falta direla adosteko: hala nola zerga neurriak. Javier Remirez eta Jose Mari Aierdi gobernuko bi presidenteak ere pozik azaldu dira: «Akordioak pentsarazten digu urte amaieran aurrekontuak izango ditugula».

Azken bi asteetan, komunikabideen aurrean hiru aldiz bildu dira koalizio abertzalea eta gobernua. Atzoko bilerara 16:30ean zegoen deituta, eta hura amaitutakoan iragarri du Ruizek aurreproiektuaren inguruko akordioa lortu duela. Haren esanetan, «pauso bat gehiago» eman dute aurrekontuen eta zerga neurrien gaineko akordio oso bat izateko. «Atzo adierazi genuen udalen finantzaketa arloko akordioak bidea errazten zuela aurrekontuen inguruan akordioa lortzeko, eta gaur esan dezakegu gertatu dela».

Ruizen arabera, oraindik ere urrun daude zergen arloan, eta negoziatzen jarraituko dute. Iazko akordioaren ondotik, gobernuak sozietate zergako kenkari batzuk aztertzeko azterketa egin du, eta, haren emaitzak ikusirik, EH Bilduk argi adierazi zuen inbertsio zein enplegu arloko kenkariak kendu egin behar direla. Gobernuak lasaitasuna eskatu izan du, eta litekeena da puntu horietan desadostasunak izatea.

Aurrekontuaren akordioari dagokionez, Ruizek ez du zehaztu zer puntu adostu dituzten: «Gobernuarekin ados jarri gara neurri zehatz batzuk, lehentasun batzuk eta diru sail konkretu batzuk ezartzeko, Guretzat garrantzitsuak ziren, eta gobernuak ulertu du bat egiten zutela bere lehentasunekin», adierazi du.

Ruizek espero du akordioa osorik lortzea, eta orduan emango dute orain lortutakoaren berri. «Oraindik ez dago akordio bat osorik, ez dago sinatutako dokumenturik, eta, beste batzuetan esan izan dugun bezala, une hori iristen bada, argi eta garbi, gardentasun osoz, argitaratuko dugu haren edukia»

Gobernuaren balorazioa

Ruizen ostean, Javier Remirezek eta Jose Mari Aierdik hitz egin dute. Presidenteordeen esanetan, bileran «aurrerapauso esanguratsuak» eman dituzte. Nahiz eta oraindik urratsak falta diren, gaurko kontseiluan 2022ko aurrekontuen aurreproiektua onartuko du gobernuak. Behin hori eginda, edukia gizarte eragileei, tokiko erakundeei eta ingurumen arloko eragileei pasatuko zaie. Haien eskutik pasatuta, lege proiektua onartuko luke gobernuak, eta ondoren parlamentura igorri. Ikusteko dago gobernua EH Bildurekin ados jarriko ote den lege proiektua onartu aurretik, edo zatikako zuzenketa bidez emango ote zaien bidea aurrekontuei.

Jose Mari Aierdik zehaztu du parlamentuan egin beharreko bide horren gainean ere hitz egin dutela EH Bildurekin, baina, tramitazioari begira, baikor azaldu da gobernua. «Pentsarazten digu urte amaierarako herritarren beharrei erantzuteko instrumentu baliagarri bat izan dezakegula». Aurreproiektuaren inguruko xehetasunak bihar emango ditu Elma Saiz Ekonomia eta Ogasun kontseilariak.

Aurreko urteetako negoziazioa baino zailagoa den galdetuta, Remirezek azaldu du ez dela izan ez zailagoa ez eta errazagoa ere. «Iazko aurrekontuak pandemiak baldintzaturik egin ziren; orain beste erronka batzuk ditugu, eta, aurreko bi aurrekontuekin alderatuta, egoera erabat diferentea da».


Summary: NBE: «Oraindik klima hondamendirako bidean gaude». Nazio Batuen Ingurumen Programak gaur aurkeztu duen txostenaren arabera, estatuek hartu dituzten azken konpromisoak urrun daude klima aldaketa bortitz bat saihesteko behar direnetatik. 2030erako isuriak erdira murriztu beharko liratekeela ohartarazi dute.

Ez da nahikoa. Hainbat estatuk karbono dioxidoaren isuriak zerora murrizteko konpromisoa hartu dute, eta 2030. urterako hainbat helburu ezarri, klima aldaketari aurre egiteko, baina NBIP Nazio Batuen Ingurumen Programak gaur aurkeztu duen txostenean jasotzen denez, konpromiso horiek beteta ere ezingo lirateke Parisko Hitzarmeneko helburuak lortu.

NBIPren lanak azaltzen duenez, estatuek berotegi gasen isuriak murrizteko iragarri dituzten azken konpromisoen eragina oso mugatua da. Konpromiso horien azken eguneraketa aztertu du lanak, eta aurretik hitzemandakoekin alderatu. Konpromiso berriekin isuriak %7,5 gehiago murriztuko lirateke, eta kopuru hori urrun gelditzen da Parisko Hitzarmeneko helburuak betetzeko beharko litzatekeen kopurutik. Lurraren berotzea mende amaierarako bi gradura mugatzeko, murrizketak %30ekoa beharko luke 2030ean, eta %55ekoa 1,5 graduko berotzea gainditu nahi ez bada. Egungo erritmoan, 2,7 gradu berotuko litzateke planeta 2100 urterako.

«Glasgowko (Eskozia) COP26 goi bilerarako astebete falta dela, oraindik klima hondamendirako bidean gaude», adierazi du Antonio Guterres NBE Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusiak, txostenaren aurkezpenean. «Beroaldia hemen da, eta, txostenaren edukiak erakusten duenez, behar dugun lidergoa lo dago».

Karbono dioxidoaren isuriak zerora murrizteko egin dituzten promesak betez gero, 2,2 gradura mugatuko litzateke lurraren berotzea mendea amaitzerako. Oinarri bat litzateke, neurri gehigarriekin klima aldaketaren ondorio suntsitzaileenak saihesteko. Hala ere, adituek ohartarazi dute isuriak eteteko konpromiso horiek «zehaztugabeak» direla, eta bateraezinak 2030erako estatuek ezarri dituzten helburuekin. Hori dela eta, txostenaren egileak zuhur agertu dira.

Inger Andersen NBIPko zuzendariak nabarmendu du munduak «esnatu» egin behar duela «espezie gisa dugun berehalako arriskua» gainditzeko. «Herrialdeek helburu berriak lortzeko politikak jarri behar dituzte abian, eta neurriak hilabeteetako epean hartzen hasi». Zehaztasun handiagoa eskatu du karbono isuriak eteteko helburua lortzeko. Oraingoz, 49 estatuk eta EBko 27ek hartu dute karbonorik gabeko herrialde bilakatzeko konpromisoa. Berotegi gasen isurien erdiaren erantzule dira.

Txostenak argi dio, gainera, Lurraren berotzea 1,5 gradura mugatzeko ezinbestekoa dela orain artekoak baino konpromiso sakonagoak hartzea. Berotegi gasen isuriari dagokionez, beharrezkotzat jotzen du 2030a baino lehen isuri kopurua erdira jaistea.

Aldaketa hori bultzatzeko aukera ona iruditu zaie txostenaren egileei COVID-19aren ostean hainbat herrialdeek onartu dituzten ezohiko diru poltsak. Horiek ekonomia berdera bideratzea lagungarria litzateke, haien iritziz. Baina ez da halakorik gertatu. «Herrialde gehienetan aukera alperrik galdu da». Estatu aberats gutxi batzuk dira ekonomia berdera bideratutako inbertsioaren zatirik handienaren jabe.

Guterresen esanetan, herrialdeen isurien eta helburuak lortzeko gehienez beharko liratekeenen artean dagoen aldeak erakusten du munduan dagoen lidergoaren eta behar denaren arteko aldea zenbatekoa den. «Agintariek oraindik inflexio puntu bat ezar dezakete etorkizun berdeago baterantz, klima hondamendirantz beharrean. Erdibideko neurrien eta promesa hutsen garaia amaitu behar dugu».


Sakon hartu du arnasa

Summary: Sakon hartu du arnasa. Alavesek bigarren garaipena kateatu du, Elxen aurka, Loumen gol bati esker. Jaitsieratik irten da behin-behinean

Lau egun, sei puntu. Bat-batekoa izan da Alavesen erreakzioa. Galbidean zegoen, baina halako batean, zulotik ateratzea lortu du. Larunbatean Cadizen zelaian nagusitu zen, eta gaur, Elx hartu du mendean, Mendizorrotzan. Mugarri izan daitekeen garaipen horietako bat da, bolada on bat abiatzeko balio duelako, baita behin-behinean jaitsiera postuak atzean uzteko ere. Sakon hartu du arnasa Javier Callejaren taldeak.

Jokoaren alde estetikoa alde batera utzi du berriro, eta norgehiagoka fisikoa proposatu, hamaikakotik hasita: Moya eta Manu Garcia aulkian utzi ditu Callejak, Pina eta Pons zelairatzeko. Kataluniarra euskarrien aurretik ipini du, presioan kosk egiteko. Lejeunek ere hasieratik aritzeko aukera jaso du, Miazgaren kaltetan.

Arabarrek ez zuten baloia kontrolpean edukitzeko interesik, eta lehen ordu erdian, jabetza Elxena izan da nabarmen: ia %70ekoa izan da une batzuetan. Alabaina, kanpokoek ez dute zirrikiturik topatu Alavesen egitura trinkoan. Aukerak tantaka iritsi dira, eta Alavesek izan du aurrenekoa, 10. minutuan: Ponsek lerro arteko pase zorrotza eman dio Joseluri, baina oker jaurti du aurrelariak.

Elxek bi jokalari zituen aurrean, Boye eta Lucas Perez. Galiziarra Mendizorrotzara itzuli da, Alavesetik atzeko atetik atera ondoren. Han eta hemen agertu da, arabarren amarauna apurtu nahian, eta haren oinetatik igaro da Elxek lehen zatian izan duen jokaldirik arriskutsuena: baloia area ertzean kontrolatu, eta Boyeri pasa dio, hark atera jaurti zezan. Ona izan da errematea, atzelariz inguratuta egonagatik, baina ez du Pacheco gainditu.

Berehalakoa izan da etxekoen erreakzioa, Ximok eta Ponsek izan duten aukera bikoitzarekin. Dena Riojaren jokaldi on batekin hasi da. Sigi-saga egin, eta erdiraketa bikaina bidali du bigarren zutoinera. Han bakar-bakarrik agertu da Ximo, baina burukada gelditu egin dio Casillak. Aldaratzea Ponsek jaso du, area barruan, eta zartakoa zutoinetik gertu irten zaio

Lehen zatia erasokorrago bukatu du Alavesek, eta bigarrenari abaila batean ekin dio. Hasi eta berehala, sukalderaino sartu da Pellistri, eta gola eskura eman dio Joseluri. Hark, ordea, ez du baloia behar beste gurutzatu; bi gol egin zizkion Cadizi, baina gaur ez da horren fin ibili ate aurrean. Loumek ordeztu du golegile lanetan, 47. minutuan, korner bat baliatuta. Laguardia izan da baloia ukitzen aurrenekoa, lehen zutoinean, eta Loumek indarrez sareratu du baloia. Arbelean marraztutakoa gauzatu dute Callejaren mutilek.

Lehia hautsi ostean, markagailuari eusteko momentua zen. Lerroak asko atzeratu dituzte, arean zokoratuta gelditzeraino. Gehiegi ere ez dute sufritu, eta erasora jotzeko aukera batzuk ere izan dituzte. Alta, arnasa eten zaie falta batean Carrillok baloia sareratu duenean. Jokoz kanpokoa eskatudute gola jaso orduko, eta VARak arrazoia eman die. Ondoren, Pachecok min hartuta utzi behar izan du zelaia. Berriz ere, korapiloa eztarrian. Zazpi minutukoa izan da luzapena, baina Alavesek izan du aukera bakarra. Edgarrek kale egin du, baina arabarrek ez dute gol gehiago behar izan.


Sari txikia da puntua

Summary: Sari txikia da puntua. Athletic Espanyol baino gehiago izan da partida osoan, baina Diego Lopezek zuri-gorrien ahalegin ia guztiak zapuztu ditu. Etxekoek sartu dute lehen gola, penaltiz, eta Williamsek berdindu egin du gero

Bolada txarrak bere horretan jarraituko du: 23 urte daramatza Athleticek Espanyoli haren zelaian irabazi gabe. Gaur, hura baino gehiago izan da, eta garaipena merezi izan du, baina ez da fin aritu ate aurrean. Diego Lopez Kataluniako taldeko atezaina, ordea, ikusgarri aritu da, eta dozena erdi geldiketa erabakigarri egin ditu. Harengatik izan ez balitz, garaipenarekin itzuliko ziren zuri-gorriak etxera.

Hori gutxi balitz, Mikel Vesgak huts larria egin du, eta penaltia egin du, baloia eskuarekin ukituta. Horri esker sartu dute etxekoek partidako lehen gola: Raul de Tomasek egin du, 33. minutuan. Iñaki Williamsek berdindu egin du gero, bigarren zatian, 52. minutuan, eta nahiz eta makina bat aukera izan, zuri-gorriak ez dira gai izan bigarren gola sartzeko.

Puntu bakarra eskuratuta, Marcelino Garcia Toralek entrenatutako taldeak aukera ona galdu du sailkapenean jauzia egiteko. Asteazkeneko eta osteguneko partiden emaitzen zain, Athletic zazpigarren postuan dago, hamar partidatan hamazazpi puntu lortuta. Gaurko emaitzak, hori bai, balio dio ligan daraman bolada txukunari eusteko: lau jardunaldi daramatza galdu gabe, eta jokoan egon diren hamabi puntuetatik zortzi lortu ditu. Bide onean dago.


Summary: Gizateriaren aurkako krimenak egotzi dizkio Brasilgo Senatuak Bolsonarori. Sei hilabeteko ikerketa baten ostean onartu du Senatuak txostena, eta fiskaltzaren eta Nazioarteko Zigor Auzitegiaren esku geratuko da orain.

Brasilgo 11 senatarik osatutako ikerketa batzordeak ontzat eman du goizaldean Jair Bolsonaro presidenteari gizateriaren aurkako krimenak egozten dizkion txostena. Zazpi senatarik bozkatu zuten alde, eta lauk, aurka. Hala, sei hilabeteko ikerketaren ostean osatutako txostena Brasilgo justiziaren, fiskaltzaren eta Nazioarteko Zigor Auzitegiaren esku geratuko da orain, eta haiek erabaki beharko dute ea argudio nahikorik badagoen estatuburuaren aurka egiteko.


Summary: Karolina Sarasua iraindu eta mehatxatu zuten gazteak identifikatu ditu Poliziak. Adin txikikoak dira guztiak, eta, beraz, Adin Txikikoen Fiskaltzaren eskuetan gelditu da jazoerari buruzko ikerketa.

Espainiako Poliziak identifikatu egin ditu Karolina Sarasua Osasuna B taldeko jokalariari irain eta mehatxu sexista ugari egin zizkioten gazteak. Adin txikikoak dira guztiak, eta, beraz, Adin Txikikoen Fiskaltzaren eskuetan gelditu da jazoerari buruzko ikerketa. Urriaren 9an Osasuna B eta Nueva Montaña taldeek Santanderren (Espainia) jokatutako norgehiagokan jazo zen dena. «Bortxatu egingo zaitut», «altxa ezazu kamiseta titiak eta ipurdia erakusteko», «zure amak zakila zurrupatzen dit» etah halako irain eta sexu mehatxuak entzun behar izan zituzten Sarasuak eta gainerako jokalariek.

Jokalariei ez ezik, norgehiagokako epaileari ere egin zizkieten mehatxuak, eta neurketa amaitzean sare sozialen bitartez salatu zuen partida hartan jasan behar izan zutena. Irain eta sexu mehatxu guztiak paper batean zerrendatuta ageri ziren irudi bat zabaldu zuen, eta berehala zabaldu zen: 17.000 birtxiotze baino gehiago ditu egun txioak. Norbanako askoren eta askoren gaitzespen mezuak eta erasoa jasan behar izan zutenentzako babes mezuak gailendu ziren sareetan, eta jarrera horiek lotsagarri eta onartezin gisa izendatzeko baliatu zuten batzuek. «Mila esker guztioi laguntzagatik. Nahiko nuke horrelako irainak lehenbailehen amaiaraziko bagenitu; gaur bizi izan dudana ez diot inori opa», adierazi zuen Sarasuak, epailearen zerrenda birtxiotuz.

Protokoloen beharra

Hain justu ere, gertakariaren harira jasotako babes zabala nabarmendu zuen Sarasuak BERRIAri emandako elkarrizketa batean. Irainen egileak errealitate bat agerian jartzeko salatu zituela azaldu zuen Osasunako jokalariak, eta, bereziki, gaitz hori etorkizuneko jokalariek bizi behar ez izateko: «Futbolean aritzeko ilusioa duten 12-13 urtekoengan pentsatu dut, neuregan baino gehiago. Haiengatik egin nuen, gehienbat». Horregatik esan zuen «kito», eta horrelako jarreren aurkako neurriak hartzeko deia ere egin zien agintariei: «Debekatu egin behar zaie kirol instalazioetan sartze hutsa».

Urriaren 9an Santanderren gertatutakoak agerian utzi du irain eta mehatxuen kontrako protokoloen beharra; izan ere, Karolina Sarasuari egindako irain eta mehatxuek agerian utzi dute kirolean matxismoak tokirik baduela oraindik ere. Hori dela eta, gisa horretako erasoei aurre egiteko protokoloak behar direla nabarmendu dute zenbait eragilek, erasoa jasan duen hark salatzeko ardura bere gain hartu behar ez izateko.

Jarraitu irakurtzen: Karolina Sarasua: «Espero dut aurrerantzean, partidetan, lehen iraina edo mehatxua entzun orduko jokoa geratzea»


Summary: S.A., Nogen, Skakeitan, Tremenda Jauria eta Rodeo, Hatortxu Rocken. Hamazazpi artista ariko dira guztira abenduaren 18an Atarrabian euskal presoen alde egingo den jaialdian.

Segismundo Toxicomano, Afu, Soziedad Alkoholika, Bide Bakarra, Kaotiko, Tremenda Jauría, Dupla, Nogen, Green Valley, Tribade, Skakeitan, Rodeo, Galtzagorriak, Ibil Bedi, Irkaia, Talco Maskerade eta Dj Plan B. Horiek dira abenduaren 18an Atarrabian (Nafarroa) egingo duten 25. Hatortxu Rock jaialdian parte hartuko duten musika talde eta bakarlariak.

Antolatzaileek jakinarazi dutenez, «estilo eta jatorri desberdineko» artistak bildu dituzte egitarauan, eta gehienek lehenengo aldiz parte hartuko dute Hatortxu Rocken.

Jaialdirako sarrera guztiak agortuta daude, salgai jarri ziren egunean bertan agortu baitziren, ordu eta erdi eskasean.

Pandemiak sortutako etenaldiaren ostean, «ahalegin berezi bat» egitea pentsatu dute antolatzaileek, eta 2022ko udan bi eguneko topaketa berezi bat antolatuko dute, uztailaren 29 eta 30ean, Atarrabian.

Ekitaldi horretarako sarrerak azaroaren 1ean jarriko dituzte salgai, 20:00etan, www.hatortxurock.eus webgunean. Bi eguneko bonuak 55 euroko prezioa izango du, eta egun bakarrekoak, 30ekoa.


Summary: Lehen aldiz, goi mailako futbolari batek homosexuala dela adierazi du. Josh Cavallok, Australiako Adelaide Unitedeko erdilariak, sare sozialetan argitaratu duen bideo baten bidez egin du aitortza. Futbol amerikarreko jokalari batek ekainean esan zuen gaya dela lehen aldiz.

Kostata, baina goi mailako gizon futbolari batek esan du homosexuala dela. Josh Cavallo izena du, eta Australiako lehen mailan jokatzen duen Adelaide United taldeko erdilaria da. Sare sozialetan argitaratutako bideo hunkigarri baten bidez eman du bere sexualitatearen berri: «Futbolari profesionala naiz, eta gaya. Bidaia bat izan da honaino heltzea, baina oso zoriontsu nago armairutik irteteko erabakia hartu dudalako. Sei urte igaro ditut nire sexualitatearekin borrokan», adierazi du bideoan Cavallok.

Aitortu du lotsa ematen ziola homosexuala dela esateak, eta hori futbol profesionalarekin ezin uztartu ahal izateko beldurra zuela: «Txikitatik izan dudan amets bat bete ahal izateko, nor nintzen ezkutatzen nuen. Sekula ez zitzaidan posible iruditu futbolera jokatzea eta besteen tratu bera jasotzea», dio bideoan.

Azaldu duenez, betidanik onartu izan du sekula ezingo zuela bere sexualitateaz hitz egin, eta bere sentimenduak ezkutatzen ikasi du, «futbolari profesionalaren estereotipoan» sartzeko: «Futbolean jokatzea eta gaya izanda haztea sekula gurutzatu ez diren bi bide dira».

Cavallok argi du ez dela goi mailako futbolari homosexual bakarra, eta esan du haiek euren sexualitatea bizitzeko duten modua aldatzea dela bere helburua. Adelaide Unitedek eta bere taldekideek babes osoa erakutsi diote.

Euskal Herriko hainbat futbol taldek zoriondu egin dute jokalaria.

«Zutaz harro, Josh», idatzi du Athletickek, ingelesez, Twitter sare sozialean, eta eskerrak eman dizkio futbolariari, euskaraz.

Proud hitza (harro, ingelesez) ostadar banderen artean jarri du Realak, Twitterren zabalduriko txio batean.

«Zutaz harro», idatzi du Alavesek.

Antzeko mezua plazaratu du Eibar taldeak.

Aurrekariak

Australiarrak gertuen duen kasua Andy Brennanena da; futbolari hark ere homosexuala zela aitortu zuen 2019an, Australiako bigarren mailan jokatzen ari zenean.

Badira beste pare bat aurrekari ere, baina gaya zirela erretiroa hartu ostean iragarri zutenenak. Thomas Hitzlsperger da bat, Aston Villa, Stuttgart, Lazio, West Ham, Wolfsburgo eta Everton taldeetan jokatu zuen alemaniarra; futbol profesionala utzi eta urtebetera esan zuen hark gaya zela, 2013an. Urte hartan bertan aitortu zuen bere homosexualitatea Robbie Rogers estatubatuarrak ere, Premier Leagueko Leeds United taldeko jokalari ohiak; otsailaren 15ean erretiratu egin zela esan zuen gaya zela iragartzearekin batera, baina maiatzean Los Angeles Galaxyrekin hasi zen.

Futboletik kanpo, Carl Nassib NFL futbol amerikarreko ligako jokalariak eman zuen aurrerapausoa aurtengo ekainean. Las Vegas Rangerseko jokalariak Instagram bidez egin zuen aitortza, eta esan zuen arduragatik egin zuela publiko gaya dela: «Espero dut egunen batean horrelako bideoak beharrezkoak ez izatea». Adierazi zuen bestea onartzearen aldeko kultura bat, errukitsua dena, sustatzearen alde egingo duela lan. Bide batez, azaldu zuen LGTBQ komunitatean suizidioa prebenitzeko lan egiten duen proiektu bati 100.000 dolar emango zizkiola.

Nassiben adierazpenak oihartzun handia izan zuen, eta NFLko hainbat taldek eta jokalarik babesa adierazi zioten hari ere.

Justin Fashanuren kasua

Futbolean bada gogoan izatea merezi duen beste kasu bat: Justin Fashanurena. Fashanu beltza, txiroa eta gaya zen, baita 80ko hamarkadako aurrelari bikaina ere. Ingalaterrako Norwichen bikain ibili ostean, garaiko talde onenetako batek fitxatu zuen: Nottingham Forestek. Lehen aldiz, jokalari beltz batengatik milioi bat libra baino gehiago ordaindu zituen klub batek.

Han, ordea, Brian Clough izan zuen entrenatzaile, eskola zaharreko entrenatzaile horietako bat, eta hark behin baino gehiagotan aurpegiratu zion homosexualen tabernetan ibiltzea. Azkenean, entrenatzailearen jokabidea, errendimendu eskasa eta zaleen irainak pilatu zitzaizkion Fashanuri, eta taldetik bereizi zuen klubak.

Azkenean, gogoz kontra eman behar izan zuen bere sexualitatearen berri. The Sun egunkariak xantaia egin zion, eta bere azalean atera zuen aurrelaria: «Milioi bat librako futbol izarra: gaya naiz», zen azalaren izenburua. Orduan amaitu zen bere futbolari ibilbidea; bere familiak baztertu egin zuen, baita hedabideek ere.

1998an bere buruaz beste egin zuen, 37 urterekin, Londresen. Hilabete lehenago, mutil batek sexu eraso bat egin izana egotzi zion AEBetan, eta han bidezko epaiketarik izango ez zuelakoan itzuli zen Erresuma Batura. Bere agur oharrean idatzi zuen ez zuela eraso hori egin: «Baimendutako sexua izan zen».

Espainiako ligetan, 142 profesional gay

Espainian, aurtengo martxoan, legez besteko proposamen bat aurkeztu zuen PSOEk kirolean sexu askatasunaren aurkako jarrerak saihesteko, bereziki futbolean. Haien datuen arabera, Europako gizartearen %6 LGTBI kolektiboaren parte da, eta, ondorioz, Espainiako futbol liga profesionaletan jokatzen duten 142 gizon ere bai.

Gizonezkoen Espainiako bi liga nagusietan hainbat euskal ordezkari daude; haietan, denera, ia mila jokalari daude, eta haietatik batek ere ez du esan gay dela.


Summary: Iberdrolak 2.408 milioi euro irabazi ditu urte hasieratik, %10,2 gutxiago. Konpainiaren arabera, energia garestiak, zergak eta ezohiko sarrera txikiagoak izan dira jaitsieraren arrazoiak. Espainiako Gobernuaren dekretuak haren kontuetan 114 milioi euroko eragina izan duela dio, eta ez duela probetxurik atera argindarraren prezioaren igoerarengatik.

Iberdrolak bere diru sarrerak handitu egin ditu urteko lehen bederatzi hilabeteetan, batez ere AEBetako eta Brasilgo merkatuetan erdietsitako emaitza onei esker. Hala ere, iaz baino %10,2 gutxiago irabazi du: 2.408 milioi euro; besteak beste, ez duelako iaz adinako ezohiko sarrerarik izan, iazko zerga batzuk aurten ordaindu dituelako, eta Espainiako Gobernuaren iraileko dekretuak 114 milioi euroko jan dizkielako kontuei.

Gobernuaren dekretuaren eragina, iaz Siemens Gamesaren %8a saltzean lortutako gainbalioak (485 milioi), eta Erresuma Batuan geroratuko zergak urte arteko alderaketatik kenduta, Iberdrolak 2.688 milioi euroko mozkin garbi doitua erdietsi du urteko lehen bederatzi hilabetetan, eta iazko emaitza %5,2 handitu.

Iberdrolak adierazi du ez diela probetxurik atera energiaren prezio garestiei. Gas garestiaren ondorioz garestitutako pooleko argindarraren kostua, konpainiaren arabera, ez da iritsi kontratu finkoa duten beren bezeroetara, haietan argindarraren prezio finkoa dagoelako ezarrita. Prezio hori ordaintzen eta ez pool-ekoa, Iberdrolaren kontuen arabera, bezero horiek 2.000 milioi euroko aurrezkia izan dute orotara.

Inbertsioak %6 handitu dituela ere jakinarazi du konpainiak. 7.036 miloi euroko inbertsioa egin du urtarriletik irailera, eta diru horren %77 Espainiatik kanpoko merkatuetan inbertitu du. Inbertsio guztiaren %90 berriztagarrien proiektuetara, energia biltegiratzera eta argindar sare adimentsuetara joan da.