Summary: Bozak atzeratzeko erabakia behin-behinean indargabetu du Kataluniako Auzitegi Nagusiak. Otsailaren 14an egitekoak ziren bozak pandemiarengatik maiatzera atzeratzea erabaki zuen Kataluniako Gobernuak. Generalitateak eta fiskaltzak ostegun goizera arteko epea dute alegazioak aurkezteko.

Kataluniako bozak atzeratzeko erabakia bertan behera utzi du Kataluniako Auzitegi Nagusiak, behin-behinean. Herritar batek inpugnatu egin zuen Kataluniako Gobernuak hauteskundeak dataz aldatzeko onartutako dekretua, oinarrizko eskubideen kontrakoa dela iritzita. Auzitegiak onartu egin du dekretua indargabetzea, kautelazko neurri gisa, bozak atzeratzeari buruz erabakitzen duen artean. Beraz, une honetan indarrean da otsailaren 14rako bozetarako deia.

Auzitegiak arrazoitu du behin-behineko neurriak hartu ezean helegiteak ez lukeela zentzurik. «Helburua galduko luke», adierazi du, ezinezkoa bailitzateke otsailaren 14rako hauteskunde prozesuarekin jarraitzea. Ondorioz, oinarrizko eskubideak urratzeko arriskua legoke, epaileen iritziz. Bozak atzeratzearen kontrako beste sei salatzaileren helegiteak ditu aztertzeko auzitegiak, horiek ere kautelazko neurriak hartzeko eskariekin. Helegiteak aurkeztu dituztenen artean dira Lliga Democratica, Federalistes d’Esquerres, Izquierda en Positivo eta Impulso Ciudadano elkarteak.

Epaileek osteguneko 10:00ak arteko epea eman diete Kataluniako Gobernuari eta fiskaltzari, alegazioak aurkezteko. Auzitegiak «ahalik eta arinen» hartuko du helegiteen gaineko erabakia. Ebazpenik ezean, edo auzitegiak bozen atzeratzea legez kontrakotzat joko balu, urtarrilaren 29an hasi beharko luke hauteskunde kanpainak.

Generalitateak joan den ostiralean jakinarazi zuen hauteskundeak atzeratuko zituela. Pandemiak herrialdean duen bilakaera okerrak behartuta hartu zuen erabakia. Generalitatearen Osasun Sailaren txosten baten arabera, COVID-19ak kutsatuen kopuruak eta ZIU zaintza intentsiboetako unitateen okupazioak hauteskundeetarako jarritako hasierako eguna baino zertxobait lehenago joko dute goia. Osasun Sailak aurreikusten du egun horietan 3.000-4.000 positibo izango direla herrialdean, eta 620-750 paziente ZIUetan. Maiatzaren 30ean ezarri zuen parlamenturako bozak egiteko data berria.

Erreakzioak

Kataluniako Gobernua auzitegiaren ebazpenaren kontra mintzatu da. «Gobernua ez dator bat Kataluniako Auzitegi Nagusiaren erabakiarekin, [bozak atzeratzeko] neurriak indarrean dagoen irizpide sanitario eta epidemiologiko bati erantzuten baitio», nabarmendu du Meritxell Budo Gerneralitateko bozeramaileak. Gobernuak, baina, men egin dio epaileen erabakiari, eta martxan jarri du berriz ere hauteskundeen prestaketa; besteak beste, hauteskunde mahaietako kideak izendatzeko prozesua. Budok ziurtatu du gobernuaren erabakiak «oinarri juridiko sendoa» duela, eta adostasun politiko zabal baten babesa duela. Bozak atzeratzeko dekretua alegazioen bidez babestuko dutela iragarri du.

Kataluniako alderdi politiko guztiak agertu dira Kataluniako Auzitegi Nagusiaren erabakiaren kontra, PP eta PSC salbu. Azken horrek epaileen ebazpena betetzeko eskatu dio Kataluniako Gobernuari.

Generalitatea talde parlamentario guztiekin bildu zen bozak atzeratzeko pausoa eman aurretik, ahalik eta adostasun zabalenaren bila, eta guztien oniritzia jaso zuen PSCrena izan ezik. Kataluniako alderdi sozialista hauteskunde data aldatzearen aurka agertu zen hasieratik, baina bozen atzerapen tekniko baterako prest azaldu zen azken momentuan. Hauteskundeak martxoaren 14an edo 21ean egiteko aukera mahaigaineratu zuen. Generalitateak proposatutako data onartu zuen gehiengoak, ordea: maiatzaren 30a.

Hori jakinda ere, bere asmoari eutsi zion PSCk. Hartutako erabakia justifikatzen duen «irizpide epidemiologikorik» ez dagoela salatu zuen Miquel Iceta alderdiko idazkari nagusiak, bileraren ostean egindako agerraldian.


Summary: Otsailaren 5ean hasiko da "ezohiko" sagardo denboraldia. Sagardo sektoreak lanerako protokolo zehatza garatu du, eta upeletako sagardoa mahaian dastatu ahal izango da, pitxer eta botila gardenetan.

"Berezia, desberdina eta segurua". Halaxe nahi dute izatea, eta halaxe izango delakoan aurkeztu dute gaur aurtengo sagardotegi denboraldia. Otsailaren 5ean hasiko da ofizialki —izango dira lehenago eta ondoren irekiko duten sagardotegiak ere—, eta "ezhoiko" egoera bati aurre egiteko "erronka eta konpromisoa" hartuta datoz sagardogileak: "Lanerako protokolo zehatza garatu, eta sagardo berria eta sagardotegiko esperientzia bezeroei modu erakargarrian dastatzera emateko".

Euskal Sagardoa jatorri izeneko ordezkariek eta Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako sagardogileen elkarteetako ordezkariek hartu dute parte Donostian egindako agerraldian. Berritasun nagusia: upeletako sagardoa mahaian eserita dastatuko da. Nola? Pitxer eta botila gardenetan. Alegia, antzinako kontsumitzeko modua berreskuratuta —lehen ere pitxerretan zerbitzatuta eta mahaian jarrita edaten baitzen sagardoa sagardotegietan—, baina modu berritzailean. Izan ere, mahaira eramango duten pitxer eta botila bakoitzak bere txarteltxoa eta azalpenak izango ditu. Txartel bakoitzean, upelaren zenbakia egongo da jarrita, "bezeroak une oro jakin dezan zer sagardo ari den kontsumitzen". Txartelak, gainera, QR kode bat ere izango du, "sagardotegiari buruzko informazio gehiago jaso ahal izateko".

Protokolo zehatza garatu du sagardo sektoreak, baina argitu dute dekretu eta arau berrien arabera moldatzen joan direla eta joango direla. Orain, beraz: seiko taldeak egongo direna mahaietan gehienez, eserita denak, eta distantzia errespetatuz. Sagardoa mahaira aterako zaie, eta sagardotegiko menuko gainontzeko jakiak ere bai. Plater batean mahaiaren erdira, eta bezero bakoitzak izango du bere platera. Mahai bakoitzak arduradun bat izango du, eta arduradun horrek aukera izango du upeletara joan eta pitxerrak eta botilak betetzeko. Beti izango da pertsona berbera, eta sagardotegiko arduradunarekin batera beteko du taldeak dastatu nahi duen edo sagardogileak gomendatzen dien upeleko sagardoa. Sagardotegi bakoitzak bere ezaugarrietara egokituko du protokoloa, baina berbera izango da guztientzat. Urtarrilaren 12ko dekretuari jarraiki, 20:00etan itxiko dituzte sagardotegiak.


Summary: Azken bi hilabeteetako positibo gehien atzeman dituzte Hegoaldean. Osakidetzak eta Osasunbideak 1.133 COVID-19 kasu atzeman dituzte astelehenean egindako probetan; azaroaren 19tik erregistratu den kutsatu kopururik handiena da. Jaurlaritzak onartu du «tentsioa» nabaritzen hasi dela Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ospitaleetan.

Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako datuen arabera, birusa detektatzeko 13.479 proba egin ziren atzo Hego Euskal Herrian, eta horien guztien %8,4k eman dute positibo, hau da, 1.133 pertsonari atzeman diete birusa. Eguneko positibo kopuruak azaroaren 19an gainditu zuen langa hori azken aldiz; hartan 1.207 positibo atzeman zituzten Osakidetzak eta Osasunbideak.

Lurraldez lurralde, Bizkaian 530 kasu positibo atzeman dituzte atzoko zenbaketetan. Nafarroan 239 izan dira; Gipuzkoan 227 zenbatu dituzte; eta Araban, berriz, 132. Gainera, Jaurlaritzako Osasun Sailak jakinarazi duenez, Euskal Herritik kanpo bizi diren beste bost pertsonari ere atzeman diete koronabirusa.

Tentsioa gora ospitaleetan

Osakidetzaren ardurapeko ospitaleetako egoera okertzen ari dela onartu du Jaurlaritzako Osasun sailburu Miren Gotzone Sagarduik. «Tentsioa igartzen hasi da erietxeetan», esan du koronabirusaren jarraipenaren gaineko prentsaurrekoan. Sailburuak emandako datuen arabera, atzo 82 pertsona erietxeratu zituzten Osakidetzaren ardurapeko zentroetan, bezperan baino 42 gehiago. Horiek aintzat hartuta, guztira 448 lagun daude gela arruntetan ospitaleratuta Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan.

Gainera, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan guztira 96 daude ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan. Sagarduik adierazi duenez, ZIUetako kontingentzia planaren 3. fasean sartu dira jadanik.


Summary: Urkulluk gutun bat bidaliko du gaur Parisera, mugako egoera arintzeko eskatzeko. Euroeskualdearen buru gisa idatzi die EAEko lehendakariak Jean Castex Frantziako Lehen ministroari eta Pedro Sanchez Espainiako Gobernuburuari, eta beste aukera batzuk proposatu dizkie.

Euskadi Irratiak iragarri duenez, Iñigo Urkullu Lehendakariak gutun bat idatzi dio Jean Castex Frantziako lehen ministroari, Parisek zenbait muga pasabide ixteko harturiko erabakiak eragin dituen eragozpenak azaltzeko, eta beste aukera batzuk proposatzeko. EAE, Nafarroa eta Akitania Berria biltzen dituen euroeskualdeko txandakako presidentea da Urkullu, eta horren izenean idatzi du. Gaur bidaliko du mezua. Pedro Sanchez Espainiako gobernuburuari ere bidaliko dio gutuna.

Urtarrilaren 14an Hego eta Ipar Euskal Herriaren arteko zortzi pasabide itxi zituen Pirinio Atlantikoetako Prefeturak, «terrorismoaren aurkako borroka indartzeko». Hendaia eta Hondarribia lotzen dituen txalupa bertan behera geratu zen, eta Hendaiako merkantzia zubia itxi zuten, Lizuniagako lepoa, Lizarrietako lepoa, Sarako bidea Berruet bentan, Izpegiko lepoa, Aldudeko ibarra eta Iturzaetako lepoa. Gainerako pasabideak irekita daude. Prefeturak eskatu zuen Hendaia eta Irun arteko Santiago zubia, Pausuko zubia eta Biriatuko muga erabiltzeko, baita Ibardineko lepoa, Dantxariako muga eta Arnegi ere.

Prefeturak esan zuenez, Frantziako Barne Ministerioarekin eta Espainiako Gobernuak Nafarroan eta Euskal Autonomia Erkidegoan dituen ordezkariekin hitzartuta hartu zuen muga pasabide horiek ixteko erabakia.

Lehen ere egin dizkie halako eskaerak Urkulluk Parisi eta Madrili. Joan zen maiatzaren amaieran, gutun bat bidali zien Pedro Sanchez Espainiako gobernuburuari eta Edouard Philippe Frantziako orduko lehen ministroari. Orduan, izurria argudiatuta itxi zituzten mugako pasabideak. Urkulluk eskatu zien euroeskualdeko biztanleei mugak zabaltzeko, familia, gizarte, ekonomia eta osasun harremanak ahalbidetzeko.

Azaroaren 5ean, Frantzia eta Espainia arteko mugako eremuetan polizia kopurua bikoiztuko zutela iragarri zuen Emmanuel Macron Frantziako presidenteak, «immigrazio klandestinoari» aurre egiteko.


Summary: Eremu gorrian sartu da Bilbo, intzidentzia tasa metatuak 500en langa gaindituta. Beste 182 COVID-19 kasu detektatu dituzte Bilbon, eta, beraz, 100.000 biztanleko 506 pertsonari atzeman diete birusa azken hamalau egunean. Ondorioz, ostalaritzaren itxiera eta konfinamendu perimetrala ezarriko dituzte hirian.

Gora eta gora egin du azken egunetan Bilbon zenbatutako kutsatu kopuruak, eta, atzoko zenbaketen ondotik, eremu gorrian sartu da azkenik. Zehazki, 182 positibo zenbatu zituen Osakidetzak asteleheneko testetan, eta, hortaz, 506,53 da orain intzidentzia tasa; hau da, azken hamalau egunean, 506 laguni baino gehiagori atzeman diete birusa 100.000 biztanleko.

Eremu gorrian diren gainerako herrietan egin den bezala, Jaurlaritzak ostalaritzaren itxiera eta konfinamendu perimetrala ezarriko ditu Bilbon. Azken datuen arabera, momentu honetan hamazazpi udalerri daude eremu gorrian Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan.


Summary: Foro Sozialak herritarren ekarpenak jasoko ditu «bizikidetza demokratikoa» eraikitze aldera. Duela hiru hilabete abiarazitako prozesua bigarren fasean sartuko dela iragarri dute.

Duela hiru hilabete, Aieteko Bake Konferentziaren 9. urteurrenaren harira, Bizikidetza demokratikoa eraikitzeko konpromiso soziala izeneko prozesua abian jarriko zuela iragarri zuen Foro Sozial Iraunkorrak. Horren helburua zen gizartea osatzen duten sektore guztien «sentipen eta pertzepzioak» jasotzea bizikidetza demokratikoa eraikitzearen inguruan. Zenbait elkarte eta erakunderekin bilera publikoak egin ondoren, eta pertsona erreferentzial batzuen ekarpenak jaso eta gero, prozesua bigarren fasean sartuko dela iragarri du Foro Sozialak, eta bideak ezarriko dituzte gai horren inguruan herritarren iritzi eta ekarpenak jasotzeko.

Mikel Casadok eta Eneko Callek eman dute prozesuaren berri. Esan dutenez, bizikidetzak «lehentasun politikoa» izan beharko luke, hau da, «pertsona guztien eskubide guztiak errespetatzea eta desadostasuna gainditzeko elkarrizketa baliatzea». «Iritsi da garaia pertsona guztiok dagozkigun eskubideen jabe garela bermatzeko», gaineratu dute.

Bigarren fase horretan, «postontzi publikoa» ezarriko dute Foro Sozialaren webgunean, nahi duten herritar guztiek ekarpenak egin ditzaten, eta, bestalde, martxoan lau eztabaidagune antolatuko dituzte Hego Euskal Herriko lau hiriburuetan. Bilkura horiek irekiak izango dira, eta hainbat sektore sozialetako ekintzaileak, profesionalak, kultur munduko jendea eta bestelako eragileak gonbidatuko dituzte, baina ikusleek ere izango dute iritzia emateko aukera.

Ekarpen guztien sintesia Bizikidetza Baketsuaren Nazioarteko Egunean aurkeztuko dute, maiatzaren 16an.

Askatu beharreko korapiloak

Foro Sozial Iraunkorreko ordezkariek esan dute «urrats garrantzitsuak» egin direla azken bederatzi urteetan; esaterako, ETAren armagabetze zibila eta biktimen eta presoen inguruan ehundu den «adostasun instituzional, politiko, sindikal eta soziala». Edonola ere, «askatu beharreko korapiloak» gelditzen direla nabarmendu dute: adibidez, biktima guztiek egia, justizia eta erreparazioa jasotzeko duten eskubidea onartu eta «diskriminazioak» gainditzea, salbuespeneko espetxe politika «behin betiko indargabetzea» eta «memoria kritiko inklusiboa» eraikitzea.

Horregatik, Foro Sozialak uste du beharrezkoa dela bizikidetza demokratikoaren bidean urratsak egitea. Azaldu dutenez, bizikidetza demokratiko horrek bi oinarri izan beharko lituzke: pertsona guztien eskubide zibil, politiko eta sozial guztiak errespetatzea, eta belaunaldi berriei «elkarrizketaren aldeko eta indarkeriarik ezaren kultura transmititzea».


Summary: Lapurdi eta Nafarroa Behereak bi Michelin izar galdu dituzte. Lapurdi eta Nafarroa Behereko Michelin izardunak hamabi jatetxe ziren, baina hamar dira orain. Donibane Garaziko Hotel des Pyrenees hotel-jatetxeko Filipe Arranbide izan da galdu dutenetako bat. Bigarrena, berriz, Donibane Lohizuneko Brouillarta jatetxeko Guillaume Roget sukaldariari kendu diote. Bestalde, Michelin izar berdea banatu diete Ezpeletako Choko ona eta Irisarriko Art’zain jatetxeko hiru sukaldariei.

Atzo eman zuen Michelin gidak 2020ko bere izarren banaketen berri. Donibane Garaziko Hotel des Pyrenees hotel-jatetxeko Filipe Arranbidek du galdu izarra. Haren aita Firmin Arranbidek 1975an bildu zuen izarra, eta 2000an galdu. Baina semeak segida hartzearekin berreskuratu egin zuten, gaur arte.

Donibane Lohizuneko Brouillarta jatetxeko sukaldariak 2019an jaso zuen izarra galdu berria du, baina egoera desberdina da. Izan ere, proiektu berri batean murgiltzeak dio galarazi Guillaume Rogeti. Jatetxeak zabalduko direlarik ezagun eginen du egitasmo berri hori Ephemere pianoan. Aurreikusitako berria da hau, hots.

Ezin bazterrean utz Michelinek banatu berri dituen izar berdeak. Jasotzen duenari saritu nahi diote elikaduaren behar gabeko xahutzearen kontrako borroka, bai berriztagarriak ez diren energien aurkakoa ere. Kasurako, Lapurdiko bi jatetxeko hiru sukaldariek jaso dute: Ezpeletako Choko onako biek: Flora Le Pape eta Clement Guillemotek, eta, Irisarriko Art'zain jatetxeko Henri Ameztoiek.


Summary: Gaur hasi da Glovo enpresaren aurkako epaiketaren prozedura. Gizarte Segurantzak Glovo enpresa salatu du, hainbat iruzurrengatik. 219 langilek deklaratu behar dute. LABek langileen aldeko elkarretaratzea egin du Bilbon.

Gizarte Segurantzak Glovo enpresa salatu du, eta gaur hasi dute epaiketarako prozedura. Langileen erregimena epaituko da, hau da, ea autonomoak edo Glovoren soldatapekoak diren. Bilboko enpresaren 219 banatzaile zeuden deklaratzera deituak, eta horien ordezkariak hautatu dituzte gaur. LABek hamabost banatzaileren babesa eramango du epaiketan, Riders X Derechos banatzaile elkartearekin batera. Sindikatuak elkarretaratzea egin du 09:00etan, Bilboko Justizia Epaitegiaren aurrean, langileei elkartasuna adierazteko eta informazioa emateko.

Langileen erregimenaren auziaz gain beste hainbat ertz daudela azaldu du Iker Alonso LAB sindikatuko kideak: «Langile hauek muturreko baldintza prekarioetan ibili dira lanean; horregatik, modu kolektiboan antolatzera animatu nahi ditugu».

Gizarte Segurantzak jarri du salaketa. Horren arrazoia iruzurraren nolakotasuna da. Alonsok kontatu du hiru iruzur mota daudela auzi honen atzean: «Batetik, beste enpresekiko iruzurra, lehia bidegabea egiten dutelako; bestetik, langileen izaeraren ingurukoa; eta azkenik gizartearen aurkakoa, kotizazio iruzurrak administrazio publikoari eragiten diolako». LABek dio halako lan harremanak ugaritzen ari direla plataforma digitaletan, eta fenomeno horrek langile klasearen eskubideei erasotzen dituela.

Ez da enpresaren aurkako lehen epaiketa. Espainiako Estatuan, 41 epaiketa egin dira jada, baina Alonsok dio, hala ere, Glovok ez duela jokabidez aldatu. Epaiketa lehen pausoa dela esan du. Haren iritziz, gerora ere beste hainbeste langilek banakako salaketak jarri beharko dituzte, eta, horregatik, Glovoko langileen borroka hau sektorearentzat eredugarri izan daitekeela deritzo.

Antzeko iruzur guztiak kontrolatzeko, lan ikuskaritzak indartzea eskatu die LABek Eusko Jaurlaritzari, Nafarroako Gobernuari eta Espainiako Gobernuari.


Summary: Bost greba egun egingo dituzte Haurreskolak partzuergoan. LAB, Steilas eta ELA sindikatuek lanuzteetara deitu dute urtarrilaren 25erako eta 27rako, eta otsailaren 22rako, 23rako eta 24rako.

Haurreskolak partzuergoko sindikatuek mobilizazioekin eta greba egunekin jarraitzea erabaki dute. Hala iragarri dute gaur LABek, Steilasek eta ELAk, Bilbon egin duten agerraldian. Hain zuzen, lanuzteetara deitu dute urtarrilaren 25erako eta 27rako, eta otsailaren 22rako, 23rako eta 24rako.

Sei aldarrikapen edo eskaera nagusi kaleratu nahi dituzte egun horietan: Haurreskolak partzuergoaren doakotasuna eta Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailean integratzea, akordioak «errespetatzea eta betetzea», lan hitzarmen berria negoziatzen hastea, lanpostuak egonkortzea, Haurreskolak partzuergoko langileei ere Osakidetzak Norbera Babesteko Ekipamenduak ematea eta aurrekontua handitzea. «Argi utzi nahi dugu jarraituko dugula urteetan Haurreskolak partzuergoan lortutako hezkuntza kalitatearen defentsan egindako lanarekin eta langileak mobilizazioen bidez lortutako lan baldintzen hobekuntzen defentsan», ziurtatu dute sindikatuek ohar bidez.

Hezkuntza Sailak orain arteko bileretan izandako jarrera ere salatu dute sindikatuek, eta etorkizunaz «argi hitz egiteko» eskatu: «Haur eskolen etorkizunaren inguruan argi hitz egin dezala eskatzen diogu». Sindikatuen arabera, abenduko bi greben ostean, bilera batera deitu zituzten, eta bertan izan ziren lehenengoz Hezkuntza Saileko ordezkariak ere, baina sindikatuak zalantzati eta kezkatuta atera ziren bileratik: «Haur eskolen etorkizunaren inguruan genituen baino zalantza eta kezka gehiagorekin eta larriagoekin atera ginen».

Bilerarekin jarraituz, nabarmendu dute Hezkuntza Sailak eta Haurreskolak partzuergoak «inposatutako» gai ordenarekin egin zutela bilera, eta ez zietela puntu bat ere bideratu abenduan egindako grebetako aldarrikapenei. «Haien asmoa kudeaketa langileen aurreakordioa aldebakarrez berrikustea da, eta horregatik ez zuten negoziaziorako inolako dokumenturik aurkeztu», ziurtatu dute. Gainera, aurreakordio hori ez dute bete oraindik, sindikatuen arabera. Horrela, iruditzen zaie zalantzan jartzen ari direla orain arte egindako lana: «Abenduaren 22ko bileran bertan Haurreskolak partzuergoaren etorkizunari buruaz egindako adierazpenek izugarri kezkatzen gaituzte: besteak beste, haurreskola txikien iraupena zalantzan jarri zuten».

Garraioan eta jangeletan ere bai

Haurreskolak partzuergokoa ez da hurrengo egunetarako hezkuntzan deituta dagoen lanuzte bakarra: ELAk grebara deitu ditu eskola garraioko eta jangeletako langileak urtarrilaren 27rako eta 28rako. Jokin Bildarratz Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburua horri buruz aritu da Radio Vitorian egin dioten elkarrizketan. Azaldu duenez, jangeletan greba egitekoak diren langileak kanpo enpresa batekoak dira; beraz, Bildarratzen irudiko, enpresaren eta langileen artean lortu behar dute akordioa: «Horrelako akordioak lortzea zailagoa da, akordioak euren artean lortu behar dituztelako, enpresa baten eta bere langileen artean. Guk egin dezakeguna laguntzea da, eta pare bat aldiz bildu gara».

Bildarratzek azpimarratu duenez, «inoiz baino kontratazio gehiago» egin dituzte jangeletarako, eta ez du ulertzen zer gertatzen ari den: «Batzuetan kostatzen da ulertzea inoiz baino kontratazio gehiago daudenean, lan ikuspegitik egoera hobea dagoenean, horrelako kontuak konplikatzea modu honetan». Gainera, sailburuak nabarmendu du jangeletan egun bateko greba egiteak «gehien sufritzen dutenei» eragiten dizkiela arazo gehien.


Summary: Olatz Salvador, ahoan uhalik gabe, ahultasunari kantuan. Olatz Salvadorrek bigarren diskoa aurkeztu du: 'Aho uhal'. Hamabi kantuk osatzen dute, eta Rozalen, Ivan Ferreiro eta beste zenbait musikarirekin kolaboratu du.

Barrura begirako prozesu batean murgildurik zegoela, hitz bat buruan biraka ibili zitzaion Olatz Salvador musikariari (Donostia, 1990): gaztelaniazko rienda. «Gizakiaren ikuspegitik, kontrola hartzearen konnotazioa du hitz horrek, gidaritza hartzearena». Euskarazko baliokidearen bila jo zuenean, ezustea hartu zuen, ordea, aho uhal baita. «Kontrola izatea ez, baizik eta kontrolatua izatea da konnotazioa»; norbera askatzetik, norbera lotzera. Ideiak harrapatu egin zuen Salvador, eta, kontrasteak jolaserako aukera emango ziola ikusirik, halaxe deitu du bere bigarren bakarkako diskoa: Aho uhal. Hamabi kantuk osatzen dute, Airaka zigiluarekin argitaratu du, eta gaur aurkeztu du, Donostian.

Gai zabalak jorratu ditu kantuetan; gogoeta pertsonalak, barne gatazketatik sortutako ideiak. Askatasunari eta askatasunik ezari kantatu die; beldurrei, ausardiari, ausardia faltari. Izenburuan bezala, kontrasteekin jolasean. Abesti bakoitzak badu bere mezua, eta elkarren arteko lotura ere badute.

Mimoz landutako disko bat da. «Bi urteko prozesua izan da; hasieran, bakarrik aritu nintzen, eta, gutxika, jende gehiagorekin», azaldu du Salvadorrek. Lehenik, Pablo Novoa ekoizlea batu zen proiektura, baina, itxialdi garaia zela eta, distantzian aritu ziren lanean. «Ez da idealena, baina, teknologiari esker, prozesua ez zen gelditu». Ondoren, Ander Zulaika (bateria), Jagoba Salvador (baxua) eta Mattin Saldias (gitarra) batu zitzaizkien, eta, lantaldea handitzearekin batera, kantuak ere aberastuz joan ziren, horietan kide bakoitzaren zatitxoak izateraino. «Bakoitzak era batean ikusten dituelako kantuak, eta guztiek egin dituzte ekarpenak; egin ditugu negoziazioak ere, eta erronka nagusia izan da kantuak guztiei gustatzea. Horren bila joan gara, eta, noski, azken hitza nik eduki dut», zehaztu du.

Diskoan oinarrituta idatzitako testu batean, Karmele Jaiok adierazi du Salvadorrek ahultasunaren indarra eta edertasuna islatu dituela kantuetan: «Barruraino bustitzen gaituen zaparrada zintzo bat da. Zuzenean lotzen gaitu gure ahuldade eta hutsuneekin, eta bat-batean gogoratzen digu horiek ere badirela gure bizitzaren parte, bagarela ez garena ere, falta zaiguna, desiratzen duguna». Gogoetarekin bat dator musikaria: «Abestiek hori dute ezaugarri komuna: islatzen dute indartsu plantak egitea nekagarria dela, eta, ezkutatu ordez, humano eta zintzoagoa izango dela agertzea benetan garen bezala, gure ahulguneak onartuta, indartzeko era bat izan daitekeelako horiek onartu, gure baitan integratu eta horietatik onena ateratzea».

Artistaz inguraturik

Lanean zenbait musikarirekin kolaboratu du. Maria Rozalenek harekin batera abestu ditu, euskaraz, Alaia Martinek idatzitako Ahots hari kantuko letrak, eta Salvadorrentzat hori da kantu berezienetako bat. Lehenengoa da, Gaua sarrera kantuaren ondotik, eta izenburuko kontzeptuarekin lotuta dago, baita aurreko diskoan landutako zenbait ideiarekin ere.

Hurrengo kantuan, Gelditu hor izenekoan, Idoia Asurmendirekin batera aritu da, eta musikari gazteak abestiari eman dion aberastasuna nabarmendu du Salvadorrek. Kasu horretan ere, hitzak bertsolari batek sortu ditu: Ane Labakak. Mareak abestian, bestetik, La Marek kolaboratu du; eta, azkenik, diskoaren bonus track-ean, Ivan Ferreirok. Azken hori da Salvadorrena ez den kantu bakarra: musikari galiziarraren Promesas que no valen nada abestiaren bertsio bat da, eta Ferreirok modu berezi batean parte hartu du, ahotsa sintetizadoreekin eta modulatuta sartuta.

Kolaborazio bakoitzaren esperientzia oso ezberdina izan da Salvadorrentzat. Izan ere, Asurmendi eta Rozalenekin aurrez aurre egoteko aukera izan du, baina La Mare eta Ferreiroren kolaborazioak distantzian izan dira. «Eta gelditu zaizkidan esperientziak oso ezberdinak dira», aitortu du. Adibidez, Rozalen eta haren lantaldea ezagutu eta haren estudiora joatea «oso berezia» izan zela adierazi du, «abestiaz gain esperientziarekin gelditzen zarelako». Aldiz, Ferreirorekin ez du ezta hitz egin ere: Novoaren bitartez gauzatu du elkarlana. «Oso ezberdina da».

Harekin parte hartu duten musikariena ez ezik, beste artista baten ahotsa ere entzuten da haren kantuetako batean: Gata Cattanarena. Salvadorrek 2017an zendutako rap kantari eta poeta espainiarraren olerki bat euskaratu eta musikatu du, Eskuekin (Con las manos, jatorrizkoan). Kantuan, haren ahotsa eta Cattanarena tartekatzen dira, eta, modu horretan, «inspirazio iturri» duen artista horrekin nolabait kolaboratu duela sentitzen du.

Iragan berri den urteak ere izan du eraginik lanean. Salvadorrek kontatu duenez, urtea hastear zela, norbaiti entzun zion 2020a «mendi bat» izango zela. Hasieran ulertu ez zuen arren, ondoren konturatu da baietz, mendi baten gisakoa izan dela urtea, eta bere diskoa ere halakoa izatea erabaki du. «Igo egiten da, kantu bizieneraino, eta gero jaitsi; ez da igoera eta jaitsiera zuzen bat, halere, mendiak ere badituelako lautadak».

Jauzia

Hiru urte igaro dira Salvadorrek bakarkako estreinako diskoa argitaratu zuenetik: Zintzilik, Airakarekin hori ere. Prozesuan gauza asko aldatu dira, eta beste kide batzuekin lan egiten hasi da. Hori izan da «saltorik handiena» harentzat. «Ekoizle batekin lan egitea bada aurrerapauso bat, eta kolaboratzaileena ere bada beste apustu bat». Apustua eta eskainitako denbora, beraz, handiagoak izan dira disko honetan, baina musikariarentzat horrek ez du esan nahi bestea baino hobea denik: «Bakoitza bizitzako momentu baten isla da. Ni saiatu naiz ahalik eta fidelena izaten, eta oso jende profesionalarekin lan egiteko aukera izan dut».

Egoerak sortzen duen ezjakintasunak zuhur izatera behartzen du, eta ezin du poztasun handirik adierazi lana jendaurrean aurkeztu ahal izateagatik, baina hainbat kontzertu programatuta ditu. Ostegunean izango da lehenengoa, Aretxabaletako Arkupe Kultur Etxean (Gipuzkoa). Datorren astean Gasteizen eta Ondarroan (Bizkaia) aurkeztuko du, eta otsailean Bergaran (Gipuzkoa), Donostian, Zarautzen (Gipuzkoa), Barakaldon (Bizkaia), Amurrion (Araba), Elorrion (Bizkaia) eta Irunen (Gipuzkoa). Gogoz dago, ahoan uhalik gabe, kantuak entzuleei helarazteko: «Guretzat, hori da gehien gozatzeko momentua».


Summary: Lointek Gernikak badu aurreneko garaipena. Frantziako La Roche-ri 82-67 irabazi dio Eurocupeko multzoen faseko lehen jardunaldian, Valentziako (Herrialde Katalanak) burbuilan.

Dotore ekin dio Lointek Gernikak Eurocup txapelketako multzoen faseari: aise irabazi dio Frantziako La Roche taldeari (82-67), Valentzian gaur jokatzen hasi den burbuila erako partida sortan. Hasi eta buka menderatu dute aurkaria, nahi zuten bezala jokatu baitute bizkaitarrek, eta asko asmatu baitute jaurtiketetan. Alor horretan onena Angela Bjorklund estatubatuarra izan da (22 puntu).

Multzoen fase hau laburra da; hiru partida baino ez dira, eta lau talderen artean lehen biak bakarrik saillkatuko dira hurrengo faserako. Halakoetan, ezinbestekoa ez bada, oso garrantzitsua izaten da ondo hastea, eta horixe egin du Mario Lopezek zuzentzen duen taldeak. Aurkaria ere ez zaio zailena egokitu. Izan ere, aurreikuspenak betetzen badira, apalena da La Roche.

Ustezko nagusitasun hori, hala ere, hasieratik erakutsi behar izaten da, eta horixe egin du Gernikak. Erasoan erakustaldia eman du lehen laurdenean. Jokaldiak eta sistemak ondo landu ditu, frantziarren indar barruko indar fisikoari ihes eginez; alegia, kanpotik jokatuz eta asmatuz. Milika Ivanovic hasi da baloia saskiratzen, eta segida eman dio Bjorklundek. Bosgarren minuturako, 11-4 aurretik ziren euskal herritarrak. Hiru puntura gerturatu zaie aurkaria, baina Bjorklundek lau puntu segidan sartu ditu, eta aldeak gora egin du berriz ere. Nabarmentzekoa da estatubatuarrak lehen laurdenean egindako lana, 10 puntu sartu baititu. Hamar minutu horietan deigarria eta txalogarria izan da zein ondo ordezkatu dituzten aulkiko jokalariek hasieratik atera direnak. Naiara Diezen lana adierazgarri: bi hiruko sartu ditu segidan. Erasoko jokoaren maila onaren beste aldean, defentsako lan epel samarra jarri behar da, batzuetan apal ibili baita Gernika lehen hamar minutuetan. Hala ere, 29-16 aurretik bukatu du lehendabiziko zati txikia.

Bigarren laurdenak antzeko bidetik jo du. Hamar punturen edo gehiagoren aldeak izan dituzte Lopezenek ia laurden osoan. Ivanovicen eta Nogaye Loren ekarpena ona izan da erasoan, saskiratzeko lanean. Frantziarren jokoa trantsizio azkarretan eta berehalako jaurtiketetan oinarritu da batez ere. Asmatu edo ez asmatu izaten da hori, eta, asmatzen hasi direnean, kontrako aldea bederatzi puntura jaitsi dute atsedenaldirako bidean. Defentsako lanean jarri duten sistema mistoak ere eragina izan du azken minutuetan, Gernika baldar ibili baita horren aurka. Datuak datu, hau da benetan adierazgarria: Gernikaren eraginkortasunaren berri ematen du hamaseigarren minutuan biko jaurtiketetan %78ko batezbestekoa izateak, eta %56koa hirukoetan. Talde lana zoragarria zela adierazteko, berriz, beste estatistika hau minutu horretan bertan: 62koa.

Atseden hartu ondorengo minutuetan, Gernika saiatu da gauzak bere onera ekartzen, aldea handitzen, baina frantziarrek kontrakoa nahi zuten, eta lortu ere bai: 52-42 izan dira hirugarren laurdena hasi eta gutxira. Hala ere, bizkaitarrek, kanpotik asmatuz, aldeak handitzea lortu dute gero, Laura Corneliusen bi hirukorekin eta Bjorklunden beste batekin. 21 puntu goitik zen une horretan (65-44). Laurdenaren amaieran, hemezortzi zituen alde (70-52).

Azkeneko laurdenean, La Rochek lortu du berea ezartzea, nahiz eta ez duen inondik ere lortu partida iraultzea. Erasoan hiruko batzuk sartu ditu (Clarke izan da saskiratzaile onena, 15 puntu eskuratuta), eta, Gernikaren eraginkortasunak behera egin duenez, aldea murriztea lortu du azkenen. Bizkaitarrek hamabi puntu baino ez dituzte sartu azkeneko laurdenean; hamabost frantziarrek. Ondorioz, azkeneko aldea hamabostena zan da (82-67).

Taldeko lanaren garaipena izan da, Bjorklundek eta Ivanovicek erasoan distiraz jantzitakoa; serbiarrak 16 puntu sartu ditu. Asistentzietan, 27 banatu ditu Gernikak. Defentsan ere gauzak ondo egin ditu une askotan, eta, gauza guztiak batuz, frantziarrak baino askoz hobea izan da.

Multzoko beste partidan, Carolo taldeak (Frantzia) 59-77 irabazi dio Teneriferi. Bizkaitarren bigarren partida etzi da, Caroloren aurka (18:00). Itxuraz, horixe da multzoko aurkaririk gogorrena.


Summary: Tortura kasuak ikertzeko eskatu diote Nafarroako Gobernuari. «Independentismoaren aurka» tortura erabili izana aitortzeko exijitu diote Madrili. Estrasburgoren ebazpenaren ostean «poza» eta «amorrua» sentitu dituela azaldu du Iñigo Gonzalezek, Iruñean eginiko agerraldian.

Estrasburgok Iñigo Gonzalezen kasuan emaniko ebazpenaren ostean, agerraldi bat egin dute Ekineko kide izateagatik auzipetutako lagunek, Iruñean. Espainiako Gobernuak torturak aitortu behar dituela azpimarratu dute, eta Nafarroako Gobernuari eskatu halako kasuak ikertzeko.

«Gaur, gure auzian hirugarren aldiz, Estrasburgoko Giza Eskubideen Auzitegiak Espainiako erreinua kondenatu du nik ezarritako tortura salaketa ez ikertzeagatik», adierazi du Gonzalezek berak. Izan ere, aurrez, auzi berean epaitutako Jon Patxi Arratibelen eta Xabier Beortegiren tortura salaketen kasuetan ere berdin jokatu zuen Giza Eskubideen Europako Auzitegiak.

Gonzalezek gogoratu du auzi hartako epaile instruktorea Fernando Grande Marlaskaizan zela, egungo Espainiako Barne Ministroa: «Bera zen gure segurtasun fisikoa eta psikologikoa bermatzeko ardura nagusia zuena, eta nahiko agerikoa da ez zuela egin». Hala, nabarmendu du Estrasburgok torturak ez ikertzeagatik Espainiari ezarritako zigorretan Marlaska ageri den seigarren aldia dela.

Hori kontuan izanik, epaile ohiak «marka guztiak» hautsi dituela uste du Gonzalezek. Gaineratu du, horregatik haren aurkako ikerketa bat abiatu ordez, Espainiako Gobernuko Ministro Kontseilura «promozionatu» dutela. Horregatik guztiagatik, eskaera bat egin du: «Espainiako Gobernuak Euskal Herrian independentismoaren aurka tortura erabili izana aitortu behar du».

Agerraldian, beste eskaera bat ere egin dute. Eusko Jaurlaritzak egin bezala, Nafarroako Gobernuak ere «herrialde honetan Espainiako segurtasun indarren eskuetan tortura jasan ahal izan duten herritarren kopurua ikertu dezala». Hala, torturatuak izan direnek «errekonozimendua eta erreparazioa» jaso behar dituztela azpimarratu du Gonzalezek; «hala nola horrelakorik inoiz gehiago ez errepikatzeko bermeak».

Gaurkoa «albiste pozgarritzat» jo du Gonzalezek, baina «amorrua» ere sentitzen duela azaldu du, «bizi izandako guztiagatik eta torturaren gaia ez delako erakundeek aintzat hartua». Gainera, datozen egunetan urratsak egingo dituztela gaineratu du, epaia «sakon» aztertu ostean.


Summary: Aita Donostiaren 25 obra argitaragabe berreskuratu dituzte. Josu Okiñena piano jotzaileak eta Gillen Mungia tenorrak Aita Donostia. Gabon kantak diskoan eman dituzte. Ondare Music zigiluak argitaratu die bilduma, eta etzi aurkeztuko dute kontzertuan, 19:30ean, Donostiako Viktoria Eugenia antzokiko Club aretoan.

Badira hogei urte Josu Okiñena piano jotzailea Jose Gonzalo Zulaika Arregi Aita Donostia-ren (Donostia, 1886-1956) lana ikertzen hasi zela; doktore tesia ere lan horri buruz egin zuen. Azken hiru urteak, berriz, Gillen Mungia tenorrarekin batera grabatu eta Ondare Music zigiluarekin argitaratu duen diskoaz erditu den ikerketa lanean eman ditu. Hala azaldu du gaur, prentsaurrean: “Kaputxinoen Iruñeko artxiboan aurkitu nituen disko honetako pieza asko. Aspaldi hasi nintzen hara joaten, eta ia-ia hilabetero joaten naiz oraindik ere, eskuizkribuak begiratzera. Beti aurkitzen ditut honelako altxorrak, gauza berriak”.

Ikerketa bakarrik ez, interprete lana ere eskaini ohi dio Okiñenak Aita Donostiari: “Neure piano jotzaile jardunean ere beti saiatu izan naiz haren lana zabaltzen, munduan zehar emandako kontzertuetan”. Lilura eta jakin-min handia sortuz entzuleen artean, nabarmendu duenez.

Jakin-min hori asetzeko eta lilura zabaltzeko tresna ederra izan daiteke gaur aurkeztu duten bilduma, Mungia tenorraren ustez: “Mundu mailako kalitatea daukalako, unibertsala delako egin zituen harmonizazioekin eta melodiekin. Geure ondarearen eta ondare unibertsalaren parte bat berreskuratu dugu”.

Okiñenaren ikerketa lana nabarmendu du abeslari lirikoak: “Josuk batu zituen eskuizkiribuak, partiturekin. Bioi gustatuko litzaiguke musika hau munduan zabaltzea, eta horregatik hasi ginen lanean honekin. 38 kanta sartu ditugu diskoan, azkenean”. Den-denak, Aita Donostiak jasotakoak. Horietatik 25, argitaragabeak.

“Izozmendiaren punta bat”

Jose Gonzalo Zulaika Arregik 1896an hasi zituen musika ikasketak, 10 urterekin, kaputxinoek Baztango Lekarozen (Nafarroa) zeukaten apaiztegian. Han egin zituen batxilergoa, nobiziotza eta eliza ikasketak. Han idatzi zuen orkestrarako lehen lana, 11 urte zituela: Diana, ikaskideak esnatzeko goizero jotzen zen dianari orkestra musika jarrita. 1908an apaiztu zen. Aita Jose Antonio de San Sebastian izena hartu zuen; gero bihurtu zen Aita Donostia, Euskal Herriak eman duen konpositore, musikologo, folklorista eta organo jotzaile handienetako bat. “XX. mende hasieran etxez etxe ibiltzen zen hura, kantuak biltzen, eta Hego zein Ipar Euskal Herrian jasotako abestiak daude disko honetan. Extremadurako melodiak ere badira, eta Gaztelakoak, eta Kataluniakoak”, adierazi du Mungiak. 53 edo 54 urte zituela ondu zituen Aita Donostiak orain diskoan eman dituzten piezak.

Zergatik ez ziren argitaratu bere garaian hark prestatuta utzi zituen piezok? “Arrazoi ugarirengatik, ziur aski. Testuinguru politikoagatik, batetik; eta, bestetik, testuinguru editorialagatik eta garaian garaiko gustuengatik. Kontua da orain argitaratu egin dugula eta edonork ezagutzeko eta entzuteko moduan izango dela hemendik aurrera”, Okiñenaren hitzetan. Eta lana hasi besterik ez da egin, azpimarratu duenez: “Beste proiektu bat ere prestatuta daukagu, datorren urtean argitaratzeko asmoz, Aita Donostiaren kantekin. Ez dira gabon kantak izango horkoak”. Haren lanaren parterik handiena editatu eta argitaratu gabe dago oraindik, izan ere. “Hau izozmendiaren punta txiki bat besterik ez da; eta azpian dagoena altxor bat da: zeinen ona den eta zenbateko garrantzia daukan ez dakigun ondare bat”.

Ondare horretan, 3.500dik gora melodiako kantutegi bat dago; eta lan aitzindaria, iragan musikaren historia ikertzen eta garaikide izan zituen nazioarteko sortzaileek proposaturiko berrikuntzak bereganatzen, euskal folklorea hizkuntza unibertsal batekin uztartzen, arauak hausten eta eboluzionatzen. “Bere garaiko eta garai guztietako konpositore handienetako bat da Aita Donostia: lotsatu gabe esan behar genuke. Maurice Ravel handiak berak ere ikusi zuen hori, 1920an, elkar ezagutu zuenean. Hark egindakoa gutxik egin dute musikaren historian”, erantsi du Okiñenak. Aita Donostiaren organorako obra aurkeztuta dagoela gogoratu du, baina 165etik gora konposizio daudela, ahotserako eta pianorako sortuak, behar bezala editatzeko; eta abesbatzentzako eta ganberarako lanak ere hor daudela, bikainak denak. Lan horiek argia ikusteko tenorea heldu bitartean, Okiñenak eta Mungiak kontzertuan emango dituzte gaur prentsaurrekoan aurkeztu duten diskoko kantuak: etzi, 19:30ean, Donostiako Viktoria Eugenia antzokiko Club aretoan; igandean, berriz, Zumarragako (Gipuzkoa) Zelai Arizti aretoan arituko dira, 13:00etan hasita.


Summary: Nafarroan ezingo da ostalaritza zerbitzuen barnean kontsumitu. Bizikidetza unitate batera murriztu dute espazio pribatuetan elkartzeko aukera.

Nafarroako Gobernuak neurri gehiago ezarri ditu, eta ezingo da kontsumitu tabernetako eta jatetxeetako barnealdean, baina bai terrazetan. Horrez gain, bizikidetza unitate batera murriztuko da espazio pribatuetan elkartzeko aukera, eta, beraz, ezingo da pertsona gehiago elkartu, ezarrita dauden salbuespen batzuk salbu, hala nola menpeko pertsonei dagozkienak. Bi neurriak larunbatetik aurrera egongo dira indarrean, eta, printzipioz, otsailaren 7ra arte. Gainontzekoek berdinak izaten jarraituko dute, besteak beste, etxeratze aginduak, baina aldaketak egiteko aukera ere badago.

Hain zuzen, Javier Remirez Nafarroako Gobernuko lehendakariordeak, Santos Indurain Nafarroako Gobernuko Osasun kontseilariak eta Elma Saiz Ekonomia eta Ogasun sailburuak egin dute agerraldia gaur arratsaldean, COVID-19aren hedapena geldiaraztea helburu duten neurri berriak azaltzeko. Izan ere, Nafarroan gora egin du positiboen kopuruak, Hego Euskal Herriko gainontzeko lurraldeetan bezalaxe. 239 kasu atzeman zituzten atzo, eta, zehazki, ez da horrelako daturik detektatu azaroaren 8az geroztik. Positibotasun tasa, berriz, %8,8koa da. Gainera, erietxeetan ere geroz eta ospitaleratu gehiago daude. Momentu honetan, Nafarroako ospitaleetako gela arruntetan 124 pertsona daude eta ZIU zainketa intentsiboetako unitatean, hamasei.

Remirezen arabera, izurritearen bilakaera «ez da positiboa izaten ari kutsatze kopuruari eta positibotasun tasari» dagokionez. Gainera, erantsi du ospitaleetako okupazioan, nahiz eta egoera oraindik «egonkorra» izan, azken egunetan «igoera nabarmena» egon dela. Horregatik iruditzen zaio garrantzitsua «egoerari aurrea hartzea eta neurri berriak ezartzea». Indurainen ustez, berriz, neurriak «agerraldi gehien atzeman dituzten eremuetan» hartu dituzte, eta garrantzitsua da egoera horiek «kontrolatzen eta ebaluatzen» jarraitzea. Erantsi du horrek zehaztuko duela neurri gehiago hartzea edo ez. «Aurretiaz eta arretaz aritzea» nabarmendu du Osasun kontseilariak.

Neurriak gogortzen

Nafarroako Gobernuak, azkenekoz, urtarrilaren 13an gogortu zituen neurriak, eta bi egun geroago jarri zituen indarrean, urtarrilaren 15ean. Besteak beste, erabaki zuen tabernetako eta jatetxeetako edukierei eustea —% 100 kanpoan eta % 30 barruan—, baina ixteko ordua 21:00etara aurreratzea. Terrazetan erretzea ere debekatu zuen, baina Nafarroako Auzitegi Nagusiak baztertu egin zuen hautu hori, gobernuek emandako arrazoiak «nahikoa» ez zirelakoan. Merkataritzan, berriz, hipermerkatuek, saltoki ertainek eta handiek eta merkataritza guneetako establezimenduek edukieraren %30 ezin zutela gainditu erabaki zuten. Saltoki txikietan, ordea, gehienezko edukierari eutsi egin zioten: %50. Lurraldearen itxiera perimetrala, 23:00etako etxeratze agindua eta bilkurak sei pertsona eta bi bizikidetza unitatekoak izatea ere mantendu zuten. Ordu hartan, ordea, dagoeneko jakinarazi zuten neurriak «astean behin» berrikusiko zituztela, nahiz eta asmoa hilaren 28ra arte hasieran ezarritako berberekin jarraitzea izan.


Summary: Mendizale bat hil da Usurbe mendian, bihotzekoak jota. Francisco Javier Sarriegi Olano Paxatxo herriko dantza maisu ezaguna da hildakoa. Gaur goizean gertatu da ezbeharra.

Eusko Jaurlaritzaren Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, gizonezkoari bihotzekoak eman dio, gaur goizean, Usurbe mendian (Beasain, Gipuzkoa). Larrialdi zerbitzuak 10:30ak aldera iritsi dira eremura, baina ezin izan dute ezer egin.

Hildakoa Francisco Javier Sarriegi Olano Paxatxo da, lau hamarkada baino gehiagotan herriko dantza tradizionalen dantza maisu izandakoa. 62 urte zituen. Aurtzakako kide, ezpata dantza eta soka dantzako maisu eta Igartzako dantzarien kofradiako ohorezko kofrade zen, Goierriko Hitza-k jaso duenez. Herriaren maisua idatzi du Aurtzaka dantza taldeak, Dantzan.eus atarian.


Contek agintean jarraituko du

Summary: Contek agintean jarraituko du. Italiako lehen ministroak Senatuaren babesa ere jaso du, baina koalizioak gutxiengoan gobernatu beharko du. Krisi politikoak gobernua moldatzea eragingo du, egungo indar oreka islatzeko.

Matteo Renzi Italiako gobernuburu ohiak eragindako krisi politikoa amaitu egin da, eta, aldi berean, ez da erabat amaitu. Giuseppe Contek lehen ministroak karguan jarraituko du, Diputatuen Ganberaren eta Senatuaren babesa jaso ostean, baina oraingoan gutxiengoan gobernatuko du M5S 5 Izar Mugimenduak eta PD Alderdi Demokratikoak osatzen duten koalizioak, Renziren Italia Bizirik-en eta senatari talde baten erabakien menpe. Italiaren historia politikoak hainbatetan erakutsi duenez, era horretara jardutea ez da erraza; kontrara, ia ezinezkoa da, eta oso gutxi iraun izan dute hori egitera ausartu diren gobernuek. Conteren kasuan, herrialdea koronabirusaren pandemia betean egoteak luza lezake haren koalizioaren bizi itxaropena, baina ez da aldaketarik eta presiorik gabekoa izango.

Paradoxikoki, lehen ministroak Renziri esker jarraituko du agintean, bere alderdi Italia Bizirik-ek abstentziora jo baitu gaur gaueko bozketan, eta, hortaz, boto gutxiago behar baitzituen Contek konfiantza mozioan. Egunotako erreguei, eskariei hamar bat senatarik erantzun diete: talde mistotik etorri dira batzuk, tartean autonomistak; Silvio Berlusconi lehen ministro ohiaren Forza Italia eskuindarretik beste batzuk; eta atzerrian bizi diren herritarren taldetik ere bai. 90 urteko bizi osorako senatari batek ere eman dio babesa, bere medikuak goi ganberara ez joatea gomendatu zion arren. Denera, 156 izan dira, 320tik.

M5S-PD koalizioaren iraupena, hortaz, ordezkari horien esku geratu da. Batzuek egungo testuinguruagatik eman dute pausoa, pandemia betean egonkortasun politikoa lehenesten dutelako, baina beste batzuek interes pertsonal eta politikoek bultzatuta hartu dute erabakia, beren karguan segitzeko edo botere handiagoa eskuratzeko. Conte errealitatearen jakitun dago, eta horren harira uler daiteke babes gutxirekin gobernatzea beste aukerarik ez duelako ustea: «Zenbakiak garrantzitsuak dira, baina are garrantzitsuagoa da proiektuaren kalitatea», adierazi du gaur eguerdian, Senatuan.

Horien esku ez ezik, Italia Bizirik-en hemezortzi senatarien esku ere geratu da. Izan ere, M5Sk 92 ordezkari ditu goi ganberan; PDk, 35; eta babes parlamentarioa ematen dion Askeak eta Berdinak-ek, sei. Autonomistak eta koalizioaren alde egin dutenak kontuan hartuta, Contek 151 eta 157 senatari arteko oinarria izango du. Diputatuen Ganberan, aldiz, gehiengo osoa ziurtatua du.

Renzik iragan asteazkenean atera zituen bere ministroak gobernutik, lehen ministroak pandemia kudeatzeko izan duen modua argudio gisa hartuta. Europako Batasunaren berreskuratze funtsetik Italiari dagozkion 209 mila milioi euroak «ondo» bideratu ez izana egotzi dio, eta leporatu MEDE Europako Egonkortasun Mekanismoa eskatu ez izana, beste 36 mila milioi euro jasotzeko; azken hori M5Sren presioengatik izan da, Italiak horretara jo behar izan baitzuen 2008ko krisi ekonomikoari aurre egiteko —oroitzapen txarrak utzi zituen herritarren artean—.

Arrazoiak horiek izan arren, Renzik, aldi berean, aditzera eman zuen arazoa konpon zitekeela egungo gobernuburuak kargua utziko balu; hau da, egiazko arazoa izen-abizen batzuk direla, kudeaketa bera baino. Hori, noski, lehen ministro ohiak ez du inoiz aitortuko.

Erabakiak ez du atzera-bueltarik, eta Contek nahiago du gutxiengoan gobernatu Italia Bizirik gobernuan berriz sartzea baino. Finean, lehen ministroa ez da Renziz fidatzen, nahiz eta hark bide eman zuen, 2019an, egungo koalizioa osatzeko eta, hortaz, Contek agintean segitzeko. Halere, gobernuburu ohiak ez du baztertu gobernuaren alde egitea bozketa garrantzitsuetan; aurrekontuari buruzkoan, kasurako. Horrek, ordea, ez du kentzen lehen ministroarekiko kritiko izaten segituko duela, gaurko saioan berretsi duenez: «Hiru gehiengo aldatu dituzu zauden tokian geratzeko. Gobernu indartsuago bat behar dugu».

Uztaila helburu

Conteren helburua, oraingoz, uztailera arte irautea da, egutegiak bultzatuta: hilabete horretan, Sergio Mattarellari urte erdia geratuko zaio herrialdeko presidente karguan —2022ko urtarrilean izango dira bozak—, eta, hortaz, Konstituzioko 88. artikuluak dioen bezala, tarte horretan ez du eskumenik izango parlamentua desegin eta bozetara deitzeko. Lehen ministroa egunotan bilduko da estatuburuarekin, egoera politiko berria aztertzeko.

Horiek horrela, Italiako Gobernua fase berri batean sartu da, eta litekeena da horrek gobernua moldaraztea. Parlamentuko bi ganberetan M5Sk PDk baino ordezkaritza handiagoa duen arren, indar oreka nabarmen aldatu da 2018ko hauteskundeetatik hona, eta koalizioan askok uste dute hori islatzeko garaia dela, are gehiago kontuan harturik Italia Bizirik gobernutik atera dela.

Inkesten arabera, bozak gaur balira, Matteo Salviniren Legak jasoko luke babes handiena, botoen %24 bilduta (2018an baino 6,6 puntu gehiago); atzetik lituzke PD, %20rekin (+1,2); Italiako Anaiak, %16,6rekin (+12,2); eta M5S, %14,3rekin (-18,3). Krisi politikoa eragin duen Renziren indarrak, berriz, botoen %2,8 jasoko lituzke; oraingoz, hauteskundeak 2023rako daude aurreikusita.

Hain justu, M5Srentzat eta PDrentzat, balizko emaitza horiek dira bozak eragozteko beste arrazoietako bat, eskuineko alderdiak elkartuta egungo gobernua agintetik botako luketelako. Hor dago datozen hauteskundeei begirako beste eztabaida bat: koaliziokideak elkarrekin aurkeztuko al diren.

Gainera, orduan sartuko da indarrean irailean galdeketa bidez onarturiko aldaketa: Diputatuen Ganberak 630 eserleku zituen, eta 400 izango ditu; eta Senatuak 320 zituen, eta 200 izango ditu. M5Sk sustaturiko aldaketa bat izan zen


Ligan ere ezin

Summary: Ligan ere ezin. Alavesek 2-1 galdu du Sevillaren aurka. 88. minutuan neurketa berdintzeko aukera garbia izan dute arabarrek, baina Joseluk penalti bat huts egin du.

Abelardoren bigarren aroa Alavesen ez da ondo hasi Ligan ere. Arabarrek 2-1 galdu dute Sevillaren kontra lehen itzuliko azken partidan. Alavesek atzean egindako akatsak ederki baliatu dituzte Lopetegirenek, eta taldea handiaren legea ezarri dute. Abelardorenek, berriz, aukera garbia izan dute partida amaitzear zela, baina Joseluk penalti bat huts egin du.

Hasi eta berehala jarri zaio maldan gora norgehiagoka Alavesi. 3. minutuan El Nesyrik gola egin du. Jesus Navasek erdiratu, eta Laguardiak ez du behar bezala zaindu aurrelaria. Hark ez du barkatu. Sevilla hobeto ari zen, baina arabarrek berdinketa lortu dute 12. minutuan, jokaldi islatu batean. Ximo Navarrok luze atera du alboko saketik, eta buruz loratu du baloia Edgarrek. Bono aurreratua zegoen, eta ezin izan du geratu.

Hurrengo minutuan Alavesen onenak izan dira, Sevillari presioa egin dio, eta Espainiako taldea zuloak topatu ezinik aritu da. Baina 30. minutuan Susok gol ikusgarria sartu du urrutitik jaurtita, zelai erdian baloia hartu eta Tomas Pina atzean utzi ostean.

2-1ekoarekin amaitu da lehen zatia. Bigarrena bide beretik joan da. Alaves nahiko ondo, baina aparteko arriskurik sortu gabe, eta Sevilla teknikoki eta taktikoki hobea zela erakutsiz. Azken txanpa izan da zirraragarriena. Joseluk bi aukera garbi izan ditu buruz, baina bat Bonok gelditu du, eta bestea kanpora joan da. Epaileak, berriz, balio gabe utzi du En Nesyriren gol bat, VARean begiratu eta gero.

88. minutuan ailegatu da Alavesen aldeko penaltia. Baloia aldentzera joan da Kounde, baina eskuarekin jo du. Bonok, ordea, geratu egin dio penalti jaurtiketa Joseluri. Hala amaitu da partida. Bi neurketa aulkian, eta bi porrot pilatu ditu Abelardok. Larunbatean izango du hurrengo aukera lehen puntuak pilatzeko. Alavesek Real Madril hartuko du, Mendizorrotzan (21:30). Talde arabarra sortu zela ehun urte betetzen dira egun horretan, eta sari handia litzateke hiru puntuak lortzea.


Summary: Trumpek barkamena eman dio bere estrategia buru ohi Bannoni. Mexikoko harresia eraikitzeko emaileei iruzur egitea egotzi diote. Europan ere eskuin muturra bultzatzen aritu zen. 140 pertsonari barkatu die Trumpek azken egunotan.

Azken orduak ditu agintean Donald Trump AEBetako presidenteak, gaur Joe Biden demokrata AEBetako presidente bihurtu aurretik, eta ingurukoei barkamena emateko baliatzen ari da. Steve Bannon izan da azkena. Trumpen estrategia burua izan zen. Azken asteotan, 140 pertsonari barkatu die. Bannonez gain, Lil Wayne rap abeslariari eman dio barkamena, eta kartzelatik atera ditu Kodak Black musikaria eta Kwame Kilpatrick Detroiteko alkate ohia.

Gako izan zen Bannon 2016ko hauteskunde kanpainan Trump Etxe Zurira eramateko. Iazko abuztuan, ordea, Mexikoko mugan hesia eraikitzeko diru bilketan iruzurra egitea leporatu zioten fiskalek. Kanpainak 20 milioi euro baino gehiago bildu zituen, eta horietako zati bat —ia milioi bat— poltsikoratu egin zuen Bannonek, fiskalen arabera, baina oraindik ez dute epaitu.

Bannonek The Movement fundazioa sortu zuen, besteak beste, Europako hamahiru herrialdetako alderdi ultraeskuindarrak biltzeko.

Wayne eta Black musikariek zigorra jaso zuten armak legez kanpo edukitzeagatik, eta Kilpatricki 28 urteko kartzelaldia ezarri zioten ustelkeriagatik.

Abenduan, Paul Manafort barkatu zuen Trumpek. 2016ko kanpainaren burua izan zen, eta duela hiru urte zigortu zuten, Errusiak hauteskunde haietan eduki zuen esku-hartzearen harira. Zazpi urte eta erdiko espetxe zigorra ezarri zioten, diru iruzurra eta bere aurkako ikerketa oztopatzeagatik. Maiatzean atera zuten espetxetik, koronabirusaren izurriarengatik, eta zigorra etxean ari zen betetzen. «Hitzek ezin dute adierazi gure esker ona», adierazi zuen Manafortek barkamena jaso zuen egunean.

Presidentearen barkamena jaso zuen beste bat: Roger Stone aholkulari ohia. Kongresuari gezurra esateagatik ezarri zioten zigorra. Politikariari leporatu zioten 2016an Wikileaks gunearekin harremanetan jarri izana, hedabideak Hillary Clintonen mezu elektronikoen filtrazioaren harira, eta horren inguruan galdekatu zuten Kongresuko batzorde batean. Trumpek espetxe zigorra aldatu egin zion lehen ere.

Horiez gain, Charles Kushnerri barkatu zion. Trumpen alaba Ivankaren senar Jared Kushnerren aita da. Bi urteko zigorra ezarri zioten 2004. urtean zerga iruzurragatik, hauteskunde kanpainako diruarekin legez kanpoko mugimenduak egiteagatik eta lekukoen aurkako maniobrengatik.

Aurretik, Iraken 2007an 14 herritar hiltzeagatik zigorturiko Blackwater enpresako lau mertzenariori barkatu zien zigorra Trumpek.


Summary: Erabakitzeko eskubidearen aldeko 'caucus' bat aurkeztu du europarlamentari talde batek. «Estaturik gabeko nazioetako eta lurralde gatazkak dituzten nazioetako ordezkari» diren heinean, «komunitate horietako herriak askatasunez eta demokratikoki autodeterminaziorako duten eskubidea legez onartutako moduan aitortua izatearen alde» lan egingo dute.

Korsika, Irlanda, Katalunia eta Euskal Herriko zortzi diputatuk osatu dute taldea: Pernando Barrenaz (EH Bildu) eta Izaskun Bilbaoz (EAJ) gain, François Alfonsik (Regions et Peuples Solidaires), Chris MacManusek (Sinn Fein), Toni Cominek, Clara Ponsatik eta Carles Puigdemontek (Junts Per Catalunya), Diana Ribak eta Jordi Solek (ERC). Halere, sustatzaileek azaldu dute taldeak «ateak irekita» dituela «herrien eta berdinen arteko gizarte inklusiboen autodeterminazio eskubidearen alde» lan egin nahi duten eurodiputatu guztiei, horiek karguan egon edo legebiltzarkide ohiak izan.

Taldearen berri emateko adierazpenean, sinatzaileek nabarmendu dute azken urteotan «Europako hainbat komunitate nazionalek antzeko erronkak» izan dituztela «haien legezko estatus politikoa berrikusi eta erabaki demokratiko baten bidez eraldatzeko». Hori dela eta, uste dute aukera bat dagoela «lurralde eztabaidak dituzten Europako hainbat nazio eta estaturik gabeko nazioak lankidetzan aritzeko Europako erakundeen baitan, ikuspegi komunak sustatzeko, jarrera partekatuak adosteko eta Europa mailako 'Argitasun Lege' baten beharra defendatzeko, Europar Batasunaren barnean autodeterminazioari buruzko eztabaida demokratikoak ebazteko tresna gisa».

Taldea sustatu dutenetariko lauk -Barrenak, Bilbaok, Cominek eta Solek- Europako Batasunaren geroaz gogoetatu zuten uztailean, Eusko Ikaskuntzak, Coppieters eta Ezkerraberri fundazioek Bilbon antolatutako mahai inguru batean. Azaroan, berriz, Subiranotasunaren lurralde gatazkak konpontzeko jardunbide egokien kode bat prestatzeko oinarriak izeneko dokumentua aurkeztu zuen Eusko Ikaskuntzak, Euskal Herriko, Kataluniako eta nazioarteko hainbat unibertsitatetako ikerlariek elkarlanean osatua.

Taldeak «aniztasuna» du ardatz, sortzaileen arabera, autogobernu maila diferenteak eta helburu politiko askotarikoak dituztelako. Nabarmendu dute, hain zuzen, batzuek independentzia dutela helburu; besteek, berriz, autogobernu maila handiagoa. Baina komunean dute uste bat: lurralde gatazkak «elkarrizketaren, negoziazioaren, arau garapenen eta berrespen demokratikoaren bidez soilik landu daitezkeela». Kataluniako kasua jarri dute adibide agerraldian, eta adierazi dute gisa horretako gatazkak «errepresioaren» bidez baino elkarrizketari esker konpon litezkeela. Halaber, azpimarratu dute estatu baten barneko lurraldeetan gertatzen diren gatazkak ez direla lurralde horretako arazoa soilik: «Europarentzako eta Europaren arazoak dira» adierazi du Toni Comin europarlamentariak.

Caucus-a osatu dutenek, era berean, «Europar Batasunak dituen balioak» partekatzen dituzte, «demokraziari, zuzenbide estatuari eta oinarrizko eskubideen errespetuari buruzkoak».

Europako Etorkizunari Buruzko Konferentzia

Europako Batasunean, egiteko dago Europako Etorkizunari Buruzko Konferentzia. Iaz egitekoak ziren, baina pandemia eta desadostasun politikoak tarteko, oraindik ez da eztabaida hori gauzatu. Orain, 2021eko lehen seihilekoan, Portugali dagokio EBren presidentetza, eta asmoa da hilabeteotan eztabaida hori bideratu ahal izatea. Horri begira, europarlamentarien taldeak uste du konferentzia horrek «aukera aproposa» eskaintzen duela «beren estatua sortu edo osatu nahi duten estaturik gabeko nazioen eta lurralde gatazkaren bat dutenen egoera mahaigaineratu eta eztabaidatzeko», eta, horregatik, haren xedea izango da konferentzia egiteko proposamena babestea: «Konferentzia honetan lagundu nahi dugu, komunitate nazionalen ikuspegiak mahaigaineratuz, argitasunaren eta gardentasunaren izenean».


Summary: Klima larrialdia, pandemia eta migrazio politika Bidenen lehen neurrien artean. Hamabost agindu exekutibo igorriko ditu datozen egunetan. BERRIAk zuzenean jarraitu du haren zin emate ekitaldia.

Iritsi da eguna: Donald Trumpek gaur egin du bere azken eguna Ameriketako Estatu Batuetako presidente gisa. Edo, beste modu batera esanda, Joe Bidenek gaur hartu du AEBetako presidente kargua. Demokratak Etxe Zurirantz egin duen bidea malkartsua izan da, hein batean Trumpek berak jarritako oztopoengatik, baina azkenean gertatu da aldaketa. Gaur amaitu da Trumpismoaren garaia, eta Bidenek ohar bidez iragarri ditu agintean hartuko dituen lehen neurrietako batzuk. Horien artean nabarmentzekoak dira klima larrialdiari, pandemiari eta migrazio politikei buruzkoak. Kargua hartu eta berehala hamabost agindu exekutibo igorriko dituela agindu du.

Agindu horiek Trumpen legatu politikoa neurri batean desegiteko helburua dute. Batetik, AEBak klima larrialdiari aurre egiteko Parisko Hitzarmenera itzuliko ditu, eta gauza bera egingo du OME Osasunaren Mundu Erakundeari dagokionez ere. AEBak nazioarteko erakunde horretako kide izango dira berriz. Koronabirusaren pandemiari aurre egite aldera, maskararen derrigorrezko erabilera ezarriko du.

Zenbait neurri sozial ere iragarri ditu, COVID-19arekin lotuta. Gaitzak eragin duen krisi ekonomikoa dela eta, etxegabetzeak etengo ditu pandemiak irauten duen artean, eta laguntzak onartuko ditu hipoteken ondorioz etxea galtzeko arriskuan daudenentzat.

Bestalde, Trumpek gehiengo musulmana duten hainbat herrialdetako biztanleei AEBetara bidaiatzeko ezarri zien debekua indargabetuko du, eta Mexikorekiko mugan migratzaileen sarrera eragozteko horma eraikitzeko lanak etengo ditu. Migrazio politiken arloan, lege proiektu bat bidaliko du Kongresura, paperik ez duten baina AEBetan bizi diren milioika migratzaileri herritartasuna lortzeko bide bat eskaintzeko.

Washington, militarizatuta

Urtarrilaren 6an Washingtoneko Kapitolioan jazotakoaren ostean, hiria militarizatu egin dute —Guardia Nazionaleko 25.000 soldadu dabiltza hiriburuko kaleetan—, eta segurtasun neurriak muturrekoak izan dira Bidenen kargu hartze ekitaldian. Gonbidatuak ere gutxi izan dira, mila inguru, baina horrek ez du esan nahi ekitaldi xumea izan denik. Besteak beste, Lady Gaga abeslaria han izan da AEBetako ereserkia abesten, eta presidente berriak ohiko hainbat kontu egingo ditu ekitaldian: besteak beste, diskurtsoa eman, tropak agurtu, lore eskaintza bat egin, eta ibilaldi bat egin bizkartzain militarrekin.

Ez da nolanahikoa demokratak aurrean duen erronka. Trumpek azken lau urteetan hartutako erabakietako asko iraultzea edo, ahal den heinean, konpontzea egokituko zaio Bideni, eta hori guztia, AEBak gogor jotzen ari den mundu mailako pandemia baten erdian. Dagoeneko 23,4 milioi lagun kutsatu eta ia 400.000 hil ditu COVID-19ak han, eta kanpainan birusaren aurkako borroka izan zen demokraten zutabe nagusietako bat. Gaurtik aurrera izango du hitz egiteaz harago ekiteko denbora Bidenek.

Nazioartean, Iranekiko akordio nuklearra edo Europako Batasunarekiko harremanak izango dira datozen urteetan ondu beharreko gaiak. Bere alde, Ordezkarien Ganberako eta Senatuko gehiengoak ditu —Senatuan 50na senatari ditu alderdi bakoitzak, baina, berdinketa baldin bada azken hitza presidenteordeak duenez, demokratak gailenduko lirateke—, eta horrek asko erraztuko dio lana.

Oztopoak

Bidenek Etxe Zurira bidean izan duen oztopo nagusia ez da gaurko ekitaldian izan: Donald Trump. Jada presidente ohi denak zabaldutako ideia, bozetan «iruzurra» izan zela dioena, oso zabalduta dago oraindik, eta sustrai sakonak ditu. Argi geratu zen urtarrilaren 6an, Trumpen milaka jarraitzaile indarrez Kapitolioan sartu zirenean; baita aurretik ere, ehun ordezkarik baino gehiagok hainbat estatutako emaitzen aurka jo zutenean.

78 urterekin heldu da Biden presidentetzara, duen profil moderatuari esker. Asko ari dira esaten Obamaren hirugarren legealdi baten modukoa izango dela datorrena, baita Biden legealdi bakarreko presidentea izango dela ere, baina. ezbairik gabe, AEBen historiako garai garrantzitsu batean heldu da kargura, eta aurrean dituen erronkak ez dira nolanahikoak. Ikusteko dago nola erantzungo duen. Oraingoz, argi dagoen bakarra da ez duela Trumpek adina zeresan emango.


Summary: Israelek kolonia gehiago eraikitzeko esleipenak onartu ditu. Jerusalem Ekialdean eta Zisjordanian, 2.500 etxebizitza baino gehiago eraiki nahi ditu Netanyahuk.

Zisjordanian, 800 etxebizitzako kolonia bat eraikiko duela iragarri zuen Israelgo Gobernuak, joan den astelehenean, eta, atzo, beste urrats bat egin zuen Palestinako lurretan 2.500 etxebizitza gehiago eraikitzeko. Tel Avivek hamalau kolonia altxatzeko esleipenak onartu zituen. Horietako hamahiru Zisjordanian eraikitzeko asmoa du; 2.112 etxebizitza guztira. Eta Jerusalem Ekialdekoa 460 etxeko kokagunea litzateke.

Joe Biden AEBetako presidente hautatuak Etxe Zuriko agintea hartu aurreko egunean egin du iragarpena Israelek. Ez da kasualitatea izan, Bakea Orain Israelgo GKEaren esanetan. Haren iritziz, Benjamin Netanyahu Israelgo lehen ministroak mezu argia bidali nahi dio AEBetako presidente berria izango denari: ez duela koloniak hedatzeko politika aldatzeko asmorik.

Netanyahuk aliatu handia izan du azken lau urteetan Etxe Zurian. Donald Trump «Israelek Etxe Zurian inoiz izan duen lagunik onena» zela adierazi zuen lehen ministroak, eta haren agintaldian kolonia kopurua nabarmen handitzeko baliatu du. Israelgo Gobernuak Palestinako lurretan kolonoentzat eraiki dituen etxebizitzen zenbatekoa %25 hazi da Trump presidente izan den denboran.

Israelgo hainbat GKEk salatu dutenez, Netanyahuren gobernuak Palestinan kolonia gehiago eraikitzeko erritmoa bizitu du Bidenek AEBetako hauteskundeak irabazi dituenetik, hark kargua hartu baino lehen eraikuntza planak ahalik eta gehien aurreratzeko.

Bestalde, Netanyahu gobernuaren baimenik gabe eraikitako sei kolonia legeztatzen ahalegindu zen atzo, baina Beny Gantz Defentsa ministroak —eta martxoaren 23ko bozetan Netanyahuren aurkari izango denak— puntu horren eztabaida eragotzi zuen, gobernu bileraren agendatik kanpo utzita. «Gobernuak ez du proposamen arduragaberik kontuan hartuko horren une korapilatsuan», mintzatu zen.


Summary: Osakidetzak parte hartuko du Curevac txertoaren entsegu klinikoetan. Alemaniako botika etxe horren txertoaren eraginkortasuna eta segurtasuna egiaztatzeko, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 2.000 lagun inguruk parte hartuko dute.

Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak ohar batean jakinarazi duenez, Osakidetzako Biodonostia eta Biocruces osasun ikerketarako institutua aukeratu dituzte Alemaniako Curevac botika etxeak COVID-19aren aurka garatu duen txertoaren eraginkortasuna eta segurtasuna egiaztatzeko entsegu klinikoetan parte har ditzaten. Mundu osoan 30.000 lagunek parte hartuko dute entseguetan, eta horietatik 2.000 inguru Araba, Bizkai eta Gipuzkoakoak izango dira.

Osasun Sailak azaldu duenez, entsegu horietan izena eman dezake Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako pertsona orok, 18 urtetik gorakoa bada, eta azterketaren protokoloan jasotako irizpideak betetzen baditu. Boluntarioei txertoaren bi dosi jarriko zaizkie 28 eguneko tartearekin, eta urtebetez jarraipena egingo zaie, bisita medikoen eta telefono deien bidez. Datozen egunetan, beharrezko dokumentazio eta baldintza guztiak prestatu eta parte hartzaileak biltzeko prozesuak abiatuko dituzte Biodonostia eta Biocruces institutuek.


Summary: Donostia, Euskal Herriko hiriburuetan okerrena kutsadurak eragindako gehiegizko heriotzetan. Europako 858 hiri aztertu ditu nazioarteko ikerketa talde batek, eta airearen kalitatea hobetuz gero zenbat heriotza saihestu zitezkeen kalkulatu du. Hirien sailkapen bat egin dute.

Bartzelonako Institute For Global Health (ISGlobal) erakundeak inoiz egin gabeko ikerketa bat egin du: Europako hirietan airearen kutsadurak eragiten dituen heriotzetatik zenbat saihestu zitezkeen kalkulatu du, eta zerrenda bat osatu du ikerturiko 858 hiriekin, hobekien daudenetik, okerren daudenetara. Suitzako Osasun Publiko eta Tropikoetako Institutua eta Utrechteko Unibertsitatea ere (Herbehereak) aritu dira lankidetzan. Euskal Herriko hiri nagusiak agertzen dira zerrendan.

Ondorioztatu dutenez, Donostia da Euskal Herriko hiriburuen arteko okerrena: 239. postuan dago, eta urtero 51 eta 123 heriotza artean saihestu zitezkeen airearen kalitatea hobetuz gero. Bilbo Handia da hurrengoa, 345. postuan (saihesteko moduko 184-490 heriotza). Iruñea 507. lekuan dago (53-143 heriotza); Baiona 590. postuan (16-71) eta Gasteiz da zerrendan hobekien dagoena: 659. postuan (21-99).

Partikula finak deiturikoak (PM2,5) aztertu dituzte, 2015eko datuak erabilita. Giza ile bat baino 30 aldiz txikiagoak dira partikula horiek, eta airean daude. Gizakien arnasbideetan sar daitezke, eta birikietara heldu. Horiek narrita ditzakete, eta begiak ere bai, eta, epe luzean, birikietako minbizia eta bihotzeko gaitzak eragin ditzakete, besteak beste. Kalterik handiena haurrei eta adinakoei egiten diete. Batez ere, gasolina eta gasolioa erretzen duten autoek sortzen dituzte, erraustegiek, suteek, besteak beste. Etxe barruetan, tabakoa erretzeak, kozinatzeak...

Horrez gain, nitrogeno dioxido (NO2) gasaren datuak aztertu dituzte. Horrek ere, arnasbideak eta birikak narritatzen ditu, eta heriotza ere eragin dezake. Gizakien aktibitateak dira iturburu nagusia.

Azterketa honela egin dute: alde batetik, Osasunerako Mundu Erakundeak gomendaturiko kutsadura mugak aintzat hartuz gero zenbat heriotza saihestu zitezkeen kalkulatu dute. Hori da eman duten estimazioaren lehen zenbakia. Bestalde, kutsagarrien kontzentrazioa 2015. urtean hiri bakoitzean neurturiko baliorik baxuenetara murriztuko balitz zenbat heriotza saihestu zitezkeen aurreikusi dute (bigarren zenbakia).

Ondoren, algoritmo bat erabili dute, hiri bakoitzari puntuak emateko, pairatzen duen gehiegizko heriotza zamaren arabera. Heriotza tasa, saihesteko moduko heriotza kopurua eta kutsagarri bakoitzak zenbat bizi urte galtzea eragiten duen hartu dituzte kontuan. Horrekin, zerrenda osatu dute.

Gehiegizko 200.000 heriotza

Ikertzaileen arabera, Europa osoan, 124.729 heriotza saihestu zitezkeen urtean partikula kontzentrazioa neurturiko baliorik apalenetara murriztuko balitz, eta 79.435, NO2 gasa mugatuta.

Egoerarik txarrena Italiako iparraldeko Po ibarreko hirietan topatu dute, partikulei dagokienez. Populazio dentsitate handiko lekua da, eta oso industriala. Brescia eta Bergamo dira lehenak zerrendan kategoria horretan, eta Vicenza laugarrena, Txekiako Errepublikako Karvinaren ondoren. Nitrogeno dioxidoari dagokionez, ordea, Madril da Europako hiririk okerrena. Ondoren datoz Anberes (Flandria), Torino (Italia), Paris, Milano eta Bartzelona.

Sorpresa gutxi zerrendaren alderik argienean: egoerarik onena duten hiriak Eskandinavian daude. Partikula finei dagokienez, Reykjavik da lehena, Tromso bigarrena (Norvegia) eta Umea (Suedia) hirugarrena. Finlandiako bi hiri datoz gero: Oulu eta Jyvaskyla.

«Heriotza goiztiar asko saihestu zitezkeen Europako hirietan urtero airearen kutsadura arinduta, batez ere OMEren mugak aintzat hartuz gero», esan dute ikertzaileek, eta neurriak berehala hartzeko eskatu dute. Adierazi dutenez, zerrenda egitasmo zabalago baten barruko urratsa da: Europako mila hiritan garraio plangintzak osasunean duen eragina aztertzen ari dira. Besteak beste, trafikoa, berdeguneak, zarata eta beroa aztertzen ari dira, eta guztiarekin beste zerrenda bat osatuko dute.

Garraioa, gako

Joan zen udaberriko konfinamendu zorrotzak erakutsi zuen zelako eragina duen garraioak Euskal Herriko hirien kutsaduran. Ekologistak Martxan elkarteak maiatzean aurkeztutako txosten baten arabera, konfinamendua hasi zenetik nabarmen murriztu zen Hegoaldeko hiriburuetako aire kutsadura. Aitzineko urteko hilabete berarekin alderatuta, erdira murriztu zen airean atzemandako NO2 maila. Hain zuzen ere, azken hamarkadan martxoan eta apirilean erregistratutako kopuru txikienak izan ziren.

Kutsadura gehien murriztu zuen hiria Gasteiz izan zen: %58. Iruñean ere erdia baino gehiago gutxitu zen: %54. Donostian (%49) eta Bilbon (%46), berriz, gutxiago murriztu zen kutsadura, nahiz eta hiriburu horietan ere nabarmen egin zuen behera.


Summary: Iñaki Urdangarini hirugarren gradua aitortu diote. Madrilgo Alcala de Henaresko gizarteratze zentroan ari da zigorra betetzen, iazko abendutik. Lanerako irtengo da zentrotik aste barruan, eta zentrotik kanpo pasako ditu asteburuak.

Iñaki Urdangarin Espainiako Errege Etxeko kide ohiari eta Palmako duke izandakoari hirugarren gradua onartu dio Gaztela eta Leongo espetxe zaintzako lehen epaitegiak. Horrenbestez, aste barruan lan egitera joateko utzi ahal izango du Madrilgo Alcala de Henaresko gizarteratze zentroa, eta lotarako itzuli beharko du. Asteburuak, berriz, zentrotik kanpo igaro ahalko ditu osorik.

Urdangarin bost urte eta hamar hilabeteko kartzela zigorra betetzen ari da, Noos auziarengatik. Zerga delituak, prebarikazioa, iruzurra, diru publikoaren erabilera bidegabea eta influentzia trafikoa delituen errudun zela ebatzi zuen Espainiako Auzitegi Gorenak, 2018ko ekainean.

Epaileek frogatutzat jo zuten Balearretako gobernuak hainbat kontratu publiko esleitu zizkiola Urdangarinen Noos institutuari, hura Errege Etxeko kidea zelako. Kontratu horiek 2,3 milioi euroko balioa dute. Gorenak adierazi zuen Urdangarinek bere «posizioaz abusatu» egin zuela, «era inplizitu baina ulergarrian», kontratu publikoak eskatzeko eta «tratu pribilegiatua» jasotzeko.

Hasieran, Avilako Brieva herrian dagoen emakumeen kartzelan sartu zuten preso, baina iazko abenduan, Alcala de Henaresko gizarteratze zentrora aldatu zuten. Orduan, ez zioten hirugarren gradua onartu. Aldiz, Zigor Kodeko 100.2. artikuluak bigarren gradurako jasotzen dituen onurez baliatzeko aukera aitortu zioten.


Summary: Beste 1.246 positibo atzeman dituzte, azken bi hilabeteetako kopururik handiena. Azaroaren erdialdetik ez zen hainbeste kutsaturik zenbatzen Hego Euskal Herrian. Nafarroako Osasun Departamentuak bisitak murriztu ditu Nafarroako Ospitale Gune osoan.

Eguberrien ostean, etengabe ari da handitzen positiboen kopurua, eta egoera kezkagarria da. Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak emandako datuen arabera, atzo beste 1.246 positibo atzeman zituzten Hego Euskal Herrian. Guztira, 17.000 proba diagnostiko egin zituzten, eta horietatik %7,3k eman zuten positibo. Atzoko positibo kopurua azken bi hilabeteetako daturik okerrena da. Zehazki, azaroaren 14tik izan den kutsatu gehien da.

Lurralde guztietan da kezkagarria egoera. Araban, 110 positibo zenbatu dituzte; Nafarroan, 200; Gipuzkoan, 298; eta Bizkaian, 616.

Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak jakinarazi duenez, atzo beste 83 lagun ospitaleratu zituzten gaitzarekin Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako erietxeetan, eta ZIUetan une honetan 97 lagun daude, bezperan baino bat gehiago. Azken astean 62 pertsona hil direla jakinarazi du Osakidetzak.

Nafarroako Ospitale Gunea

Nafarroan kutsatzeen goranzko joerak etenik ez duela ikusirik, Osasunbideak erabaki du Nafarroako Ospitale Gunean bisitak erabat mugatzea. Hala, ospitaleko bisitei eta laguntzei buruzko araudia zorroztu du: gaixo bakoitzak egunean pertsona bakarraren laguntza izango du, osasun langileek emandako jarraibideak bete beharko ditu, eta ospitalean emandako identifikatzailea eraman beharko du une oro. Ordutegian ere murrizketak ezarriko ditu: 21:00etatik aurrera ezingo zaie lagundu gaixoei, salbuespen egoeretan izan ezik. Behar izatekotan, ospitaleak baliabide telematikoak jarriko ditu eskura senideekin eta hurbilekoekin harremanetan jartzeko.


Summary: Hoteletan igarotako gauak %61 jaitsi dira 2020an. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, 2019an baino 1.946.804 sarrera eta 3.855.902 ostatu gau gutxiago izan dira. Espainiatik kanpoko bezeroetan izan da jaitsierarik handiena. Hotel eta ostatuen %41 egon dira itxita abenduan, eta landetxeen %30.

Pandemiari aurre egiteko neurrien pagaburu handienetakoa izan da turismoa, eta mugikortasun murrizketek kalte bereziki handia egin dute hotelen industrian, bai nazioartean, baita Euskal Herrian ere. Eustatek emandako datuen arabera, %61,1 murriztu dira 2019an Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hotel establezimenduetan izandako sarrerak, eta ia neurri berean egin dute behera igarotako gauek, %61,5 jaitsita.

Zauriak, gainera, zabalik jarraitzen du, hotel askok itxita egotea erabaki baitute, udazkenarekin osasun egoerak okerrera egin duenean, eta COVID-19ak berriz ere indarra hartu duenean hainbat herrialdetan. Halaxe, itxita, egon dira abenduan hiru lurraldeetako hotel establezimenduen %41.

Iazko urte osoari begira, eta lurraldekako irakurketa eginez, Bizkaiko establezimenduetako gertatu da jaitsierarik handiena sarreren (-%65) eta ostatu gauen (-%64) kopuruetan. Eragina oso handia izan da Gipuzkoan ere; sarrerak %56 eta gauak %59 murriztu dira. Eta antzeko jaitsierak izan dira Araban, sarrerak iaz baino %58 eta gauak %51 gutxituta.

Hiriburuetan okupazio datuak ez dira oso desberdinak izan lurraldeko kopuruekiko; Bilbon izan da jaitsierarik handiena sarreretan (-%64), eta Donostian eta Gasteizen ere %60ko jaitsieratik behera, baina oso hurbil geratu dira.

Bisitari jaitsierarik handienak Espainiatik kanpoko atzerritarrenak izan dira, 2019an hartutako jatorri horretako bezeroen ia hiru laurden galdu baitira. Sarrerak orokorrean %61 gutxiago izan dira, eta Espainiaz kanpoko atzerritarren sarrerak %73 jaitsi dira. Dena den, Bizkaian nozitu dute murrizketarik handiena bisitari klase horretan, haien sarrerak %78 murriztu baitira.

Okupazioari dagokionez, 2020an eskainitako plazen araberako okupazio mailak ehuneko 24,6 puntu egin du behera 2019. urtearekin alderatuta, eta eskainitako gela kopuruen arabera kalkulatuta, 27,4 puntu. Horrela, plaza bakoitzari dagokion okupazio maila % 32,8koa izan da, eta gela bakoitzari dagokiona, berriz, % 41,0koa.

Prezioak merkatu egin dira (-%22), eta hiru lurraldeetako hoteletako eguneko prezioa 72,62 eurokoa izan da, batez beste; 60 euro Araban, 66 euro Bizkaian, eta ia 85 euro Gipuzkoan.

Abenduan, itxita egon diren hotelena da daturik esanguratsuena. Ekainean, hotelen %39,8 egon ziren itxita, baina udan, kopuru hori %15 ingurura jaitsi zen. Udazkenarekin eta pandemiaren indartzearekin batera, tamalez, berriz uda aurreko kopuruetara itzuli dira itxierak. Urrian, %20 izan ziren itxita zeuden establezimenduak; azaroan, gehiago ziren, %38; eta abenduan, %41,1 izan dira.

Landetxeak

2020a beltza izan da landetxeen sektorearentzat ere. Nekazaritza turismoko ostatuetan sarrerak %59,2 jaitsi dira, eta ostatuetan igarotako gauek % 52,4 egin dute behera. Haietan ere, nabarmentzekoak dira Espainiatik kanpotik etorritako atzerritarrek ostatuetan igaro dituzten gauetan (-%81,8) eta sarreretan (-%77,9) izandako beherakadak.

Bezeroen batez besteko egonaldiak, hori bai, gora egin du, 2,58 egunetik 3,01 egunera. Hala ere, okupazio mailan %10eko beherakada izan da.

Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako landetxeen %30,7 egon dira itxita abenduan (%28,6 ziren azaroan). Hala ere, Eustatek ohartu duen moduan, «horrelako ostatuetan establezimendu asko irekita egon dira, baina ez dute inolako mugimendurik izan, mugikortasun murrizketengatik eta talde bakoitzeko baimendutako pertsona kopuruaren mugengatik».


Summary: Torturaren gainean erantzukizuna hartzeko eskatu diote Grande-Marlaskari Madrilen. 2011ko urtarrilaren 18an atxilotutakoek, 'Aztnugal' kanpainaren bultzatzaileek, Barne Ministerioan Estrasburgoko hiru epaiak utzi eta gutun bat igorri diote Grande-Marlaskari, galdetzeko ea zergatik ez zituen ikertu euren tortura salaketak.

Fernando Grande-Marlaskaren atean jo dute. Iñigo Gonzalez, Xabier Beortegi, Jon Patxi Arratibel, Iker Moreno eta Gorka Mayo Iruñetik Madrileraino joan dira gaur goizean, eta Espainiako Barne Ministerioan agiri sorta bat utzi dute ministroarentzat: alde batetik, tortura salaketak ez ikertzeagatik Espainiako erreinua zigortzen duten Estrasburgoko hiru epaiak —Arratibelena, 2015eko maiatzekoa; Beortegirena, 2016ko azarokoa eta Gonzalezena, atzokoa— eta euren testigantza sinesgarritzat jo zuen txosten bat, Torturaren Prebentziorako Europako Batzordeak 2011n plazaratua; bestetik, gutun bat utzi dute Grande-Marlaska Barne ministroarentzat, bere erantzukizuna har dezala eskatzen duena.

Garai hartan, Espainiako Auzitegi Nazionaleko instrukzio epaile zen Grande-Marlaska, eta hark agindu zuen operazioa. Gutunean, gogora ekarri dute horregatik berak zuela atxilotuen segurtasun fisikoa eta psikologikoa bermatzeko ardura. «Aurkeztu ditugun epaiekin eta txostenarekin, argi geratzen da ez zenuela zeregin hori bete», dio gutunak. Hala, galdera hau egin diote egungo Barne ministroari: «Poliziaren egoitzan jasaten ari ginen tratu krudel, gizagabe eta umiliagarriaren berri ba al zenuen? Zergatik entzungor egin zenien gure salaketei?».

Dokumentuak eta gutuna Barne Ministerioan utzi aurretik eta ondotik, adierazpen publikoak egin dituzte. Behin giza eskubideen arloko Europako erakunde gorenek euren tortura testigantza aintzat hartuta, galdera horrek bi aukera baino ez dituela uste du Gorka Mayok. «Lehenik eta behin, jakitea, eta orduan Grande-Marlaska gutxienez torturaren konplize litzateke. Bigarren aukera da ez jakitea, eta, ondorioz, edozein instrukzio epaileren betebeharren artean atxilotuen segurtasun fisiko eta psikologikoa bermatzea den heinean, ezgai hutsa litzateke».

Bietako edozein delarik erantzuna, Mayok argi dauka ez duela toki onean uzten Grande-Marlaska. Izan ere, Grande-Marlaskari dagozkio Estrasburgoko Auzitegiak torturaren inguruan Espainiaren kontra egin dituen 11 ebazpenetatik sei, eta epaiok egiaztatu dute ez zituela aintzat hartu bere ardurapeko zazpi lagunen salaketak: Beortegi, Arratibel eta Gonzalezenak ez, eta Martin Sarasola eta Igor Porturena, Beatriz Etxeberriarena eta Oihan Ataunena ere ez.

Halaber, «harrigarria» egin zaio Mayori Espainiako komunikabideak eta alderdiak isilik geratu izana atzoko epaiaren inguruan. «Zer kasu gutxi egin zaion! Harrigarria egiten zaigu ikuspegi estatalista duten eragileek bat egitea epaia ezkutatzeko ahalegin horrekin. Ez dugu entzun Podemos hitz egiten estatu mailan, ez dugu entzun PSOE, ez dugu entzun PP, ez dugu entzun Vox, ez dugu entzun Ciudadanos».

Atzo Nafarroako Gobernuari «berehala» tortura kasuak ikertzeko eskatu ondotik, azaldu dute prest daudela datozen egunetan hori bultzatzeko urratsak egiteko.

Marlaskaren agerraldia Kongresuan

Haiekin batera izan da EH Bilduko Nafarroako diputatua, Bel Pozueta, ministerioaren kanpoaldean. «Epai honekin, argi ikusten ditugu Espainiako justiziaren gabeziak eta demokrazia falta. Torturaren erabilera sistematikoa ere salatu dugu». Pozuetaren arabera, agerian geratu da epaitegiek entzungor egiten dietela tortura salaketei, beste aldera begiratuz.

Era berean, koalizio abertzaleak uste du torturaren biktimek ere eskubidea dutela egia, justizia eta erreparazioa izateko. «Orain arte ez dute jaso, eta ikusten dugu ezinbestekoa dela benetako bakea lortzeko. Esaten denean bortizkeria guztiek erreparazioa izan behar dutela, torturaren biktimek ere merezi dute aitortza eta erreparazioa».

EH Bilduk eskatu du Fernando Grande-Marlaskaren presazko agerraldia egin dezala Kongresuan. «Alde batetik, azal dezala zer duen esateko ebazpenaren gainean. Ez bakarrik nola eragiten dion pertsonalki eta politikoki, baizik eta Espainiako Gobernuak ere erantzukizuna hartu behar du, kontrako 11 epai jaso baititu dagoeneko».


Summary: Urkulluk etziko deitu du Labiren bilerara, neurriak zorrozteko. Egungo egoera epidemiologikoa ikusirik, Labiren bilera aurreratzea erabaki du lehendakariak.

Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak Labiren bilerara deitu du ostiral honetarako, egungo egoera epidemiologikoa aztertzeko eta balizko neurri berriak hartzeko. Datorren asteazkenerako zegoen aurreikusita hurrengo Labiaren bilera, baina azken egunotan kutsatuen kurbak goranzko joera hartu du, eta baliteke indarrean dauden neurriak gogortzeko erabakia hartzea. Besteak beste, etxeratze ordua aurreratzea.

Gaur arratsaldean batzartuko da, Madrilen, Lurralde Arteko Osasun Kontseilua, eta bertan erabakiko dute etxeratze ordua aurreratzea, besteak beste. Urkulluk herenegun aurreratu zuen Jaurlaritzak zer neurri proposatuko dituen bilera horretan. Besteak beste, etxeratzeko ordua 20:00etara aurreratzea eta bilerak lau lagunera mugatzea proposatuko du.


Summary: Jaurlaritzak Verterri egotzi dio Zaldibarko zabortegiak eragindako «ingurumen kalteen» erantzukizuna. «Ingurumen erantzukizuneko espedientea» aztertu ondoren, gobernuak ebatzi du amildutako zabortegia kudeatzen zuen enpresa dela instalazioaren eremuko lurzoruetan eta azaleko eta lurpeko uretan sortutako «kalte esanguratsuen» arduraduna

Behin «ingurumen erantzukizuneko espedientea» aztertuta, ondorio batera heldu da Eusko Jaurlaritza: Verter Recycling 2002 SM dela Zaldibarko zabortegiak (Bizkaia) eragindako «ingurumen kalteen» erantzulea, joan den otsailaren 6an amildutako instalazioaren kudeatzailea den neurrian. Jaurlaritzak ohar baten bidez adierazi duenez, Verter da eremuko lurzoruetan eta azaleko eta lurpeko uretan sortutako «kalte esanguratsuen» arduraduna. Hamar egun eman dizkio enpresari «ingurumen kalteak konpontzeko» proiektua aurkeztu dezan.

Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumeneko sailburuaren esanetan, proiektuaren «ikuskaritza bat» egingo dute, eta, ondoren, «azken ebazpena» plazaratuko dute. «Zehaztuko du kaltea non dagoen, norena den ardura, eta nola konponduko den», azaldu du Tapiak gaur, Basaurin (Bizkaia), Sidenorren planta baten inaugurazioaren ondoren kazetarien galderei erantzun dienean.

Jaurlaritzaren arabera, Uraren Euskal Agentziari kontsulta egin ondoren «baieztatu» du kalte esanguratsuak daudela. Lurpeko urei egindako kalteari dagokionez, oharrean zehaztu du «araudiz zehaztutako kalitate arauak eta atalase balioak gainditzen dituzten emaitza analitiko batzuk» detektatu direla. Azaleko urari ere kalte egin dio zabortegiaren jarduerak; hain zuzen, Beko-Aixola ubidean, «gutxienez» 300 metro luze den tarte batean. «Irristatzearen [luiziaren] ondoren, eta lixibiatuak batzen aritu ondoren, bentzopireno eta fluoranteno kontzentrazioak erregistratu dira Aixola ubidean, irristatzea baino beherago, eta horiek araudiak ezarritako mugak gainditzen dituzte», jaso du gobernuak.

Gainera, «hondakin arriskutsuak» detektatu dituzte zabortegiaren lurzoru «irazgaiztu gabean», eta horiek, Jaurlaritzak nabarmendu duenez, eragotzi egiten dute lurzoruaren «kalitate adierazpena» ematea; beraz, ez du ahalbidetzen lur horri «inongo erabilerarik ematea». Tapiak oroitu du amiantoa zuen gela bat «hautsi» zela, material toxiko hori «zabortegiaren leku guztietan» isuri zela, eta, «beraz, lur guztia kutsatuta» dagoela

Nolanahi ere, «lasai» egon daitezela esan die bai zabortegiaren inguruan bizi direnei, bai Joaquin Beltran desagertutako behargina bilatzeko lanetan ari direnei ere. Nabarmendu du airearen eta lurzoruaren kalitatea «kontrolatuta» dagoela.

Verterren txostena

Gogoratu du Jaurlaritzak joan den martxoaren 4an ireki zuela espedientea, «ingurumen kalteak eta Zaldibarko zabortegirako saiheste eta konponketa neurriak» zehazteko asmoz. Hasieran eskatu zion Verterri luiziaren ondoren sortutako «ingurumen kaltearen adierazgarritasun txostena» aurkezteko.

Verterrek ekainean aurkeztu zuen, eta, Jaurlaritzaren arabera, «zuzentzeko» eskatu zioten administrazioek hilabete geroago. «Azkenean», azaroaren 11n atzera aurkeztu zuen txostena zabortegia kudeatzen duen enpresak, eta, Jaurlaritzaren arabera, zera ondorioztatu zuen Verterrek: «Ez dago kalte esanguratsurik babestutako basa espezieetan eta habitatetan, ezta azaleko uretan ere». Txostenak zioen, aldiz, kalte «esanguratsuak» daudela lurpeko uretan, baina «nitratoen gainditze puntual» batengatik baino ez, eta ezin izan direla zehaztu lurzoruko kalteak, «ezin baitira egin lurzoruaren kalitatearen ikerketa egokiak».

Jaurlaritzak, baina, «zalantzan» jarri zituen baieztapen horiek, eta ebatzi du Verter dela zabortegiaren inguruko lurzoru eta uretako «kalte esanguratsuen» arduraduna.


Summary: Asier Hernandezek irabazi du Cafe Bar Bilbao antzezlan laburren saria. 'Kill, Kerra eta karma' lanari esker gailendu da. Gaur egungo hainbat gai umorez jorratzen dituzte Hernandezen obrako pertsonaiek; besteak beste, politika eta euskara batua. Martxoaren 4an, irabazi duen testuaren irakurketa dramatizatua egingo da Bilboko Bira kultur gunean, Lautan Hiru jaialdiaren barruan

2013an bururatu zitzaion Asier Hernandez aktoreari Kill, Kerra eta karma obraren oinarria, eta hura idazten ere hasi zen, baina albo batera utzi zuen proiektua. Istorioaren aztarna, ordea, bere ordenagailuan zegoen ondo gordea, eta garai hartan idatzitako lerrookin egin zuen topo zazpi urte ondoren, Cafe Bar Bilbao tabernak Tartean Teatroaren laguntzarekin antolatutako lehiaketarako ideia bila hasi zenean. Orduko lanetik tiraka ondutako testuak Cafe Bar Bilbao Teatro Laburren XVIII. Lehiaketako euskarazko saria lortu du, eta Bilboko Bira kulturgunean irakurriko dute, martxoaren 4an, Lautan Hiru antzezlan laburren jaialdian. David Manganari egokitu zaio gaztelaniazkoa, El muffin de Proust lanari esker.

Istorioari berriro ekin zionean gauza «arraro» bat gertatu zitzaiola aitortu du Hernandezek. «Pertsonaiak errebelatu zitzaizkidan: beren kabuz aritzen hasi ziren». Kill eta Kerra pertsonaia nagusien agerpenarekin hasten da lana: ipuin bat kontatzeko intentzioarekin taularatu dira, baina, azkenean, ez dute kontakizuna burutuko. Aldiz, beste pertsonaia batzuk ere lagun dituztela, eguneroko hainbat gai izango dituzte hizpide, umorez jorratuko dituztenak betiere, Hernandezek azpimarratu duenez: «Momentu batean kilker bat agertuko da bere amaren heriotzari buruz hitz egiten, eta euskara batuaz edo politikaz ere arituko dira. Modu absurdo batean hitz egingo dute gaiez». Are, karmaren gaia ere jorratuko du Carme izen homofonikodun emakume katalan batek.

Aurten euskarazko zazpi proiektu eta gaztelaniazko hamabi aurkeztu dira sarietara. Cafe Bar Bilbao tabernako Mikel Martinezek horien guztien «kalitate ona» nabarmendu du irabazleak iragartzeko prentsaurrekoan.


Summary: Basurtu eta Santa Marina ospitaleetako buruek dimisioa aurkeztu dute, txertoa hartzeagatik. Osakidetzak ezarritako protokoloa bete ez, eta COVID-19aren aurkako txertoa jarri dute bi zuzendariek. Maizek barkamena eskatu du, «zerbaitetan akats egin badu».

Eusko Jaurlaritzak jakinarazi duenez, Eduardo Maiz Bilboko Basurtu ospitaleko zuzendariak eta Jose Luis Sabas Santa Marina erietxekoak dimisioa eman dute, Osakidetzak ezarritako protokoloa bete ez eta COVID-19aren aurkako txertoa jarri dutelako. Hain zuzen, Osasun Sailak nabarmendu du bi zuzendariei ez zegokiela txertoa jartzea, baizik eta irizpideetan zerrendatutako beste arrisku talde batzuei.

Europa Press agentziaren arabera, berriz, Maizek adierazi du «profesionalki garai gogorrak» bizi izan dituela izurritearen ondorioz, baina osasun arloko langileek «profesionaltasuna» erakutsi dutela, eta horretan jarraituko dutela datozen hilabeteetan ere. Hala ere, «errazak» izango ez direla ere azpimarratu du. Azkenik, barkamena ere eskatu du, «noizbait zerbaitetan akats egin badu».

Gaia, legebiltzarrean

Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak agerraldia egin du gaur Eusko Legebiltzarrean, Gasteizen. Azpimarratu du COVID-19aren aurkako txertoaren hartzaileak zehazten dituzten protokoloak «argiak eta zorrotzak» direla, eta errespetatu egin behar direla, «aitzakiarik gabe». Ez ditu bi zuzendarien dimisioak aipatu, baina erantsi du barne ikerketa bat abiatu zutela atzo bertan, egon zitezkeen protokolo horien «balizko urraketen» berri izan ostean.

Osasun sailburuaren hitzartzearen ostean, alderdiek hartu dute hitza. EH Bilduren arabera, kargudun horiek txertoa jartzeak «alde positiboa» ere badu; agerian uzten baitu txertaketa kanpaina azkartzearen premia. Elkarrekin Podemosek, berriz, adierazi du «erabateko eskandalua eta larria» dela gertakaria, eta «autokritika sendoa» egin beharko litzatekeela. Hain zuzen, txertoaren esperoan, lehen lerroan lanean ari diren milaka osasun langile izan ditu gogoan. EAJk nabarmendu du Osasun Sailak «irmotasunez» jokatzen duela txertaketan akats bat dagoenean. Sozialistek, berriz, ez dute ezer esan.

Sindikatuek ere bai

LAB sindikatuak gertakariak salatu ditu ohar baten bitartez. «Beste behin ere, argi gelditu dira Osakidetzan nagusi diren nepotismoa, diskurtso bikoitza, propaganda merkea eta buruzagitzek izan dezaketen zigorgabetasuna». Sindikatuak ikerketa «inpartzial bat» egitea eskatu du, gertakariak nola gertatu diren jakiteko eta «mota guztietako erantzukizunak» argitzeko. Bi zuzendariek txertoa hartzerako orduan «boterea» erabili dutela uste du. «Geroz eta nabarmenagoa da Osakidetza goitik behera demokratizatzeko eta gure osasun sistema publikoaz eta milaka langileen osasunaz benetan arduratuko diren buruzagitzen hornitzeko premia larria».

ELAren arabera ere, «onartezina» da «beren egoera aprobetxatzen duten zuzendaritzak» egotea, eta hark ere Osasun Sailean gertakariak ikertzeko eskaria egin du. Gainera, txertaketa planari dagokionez, «gardentasun eta informazio falta» salatu du, sindikatuekin negoziatu gabe ezarri dela nabarmenduta.


Summary: San Sebastian egun «lasaia eta tristea» ospatzen ari dira Donostian. Danbor soinu bakanen bat entzuten da Parte Zaharrean; bada okasiorako jantzi denik ere, baina ohiko jaiegun baten gisan dabil jendea pasieran.

Bezperan balkoietatik aritu ziren, eta “salbatu” zuten jaia, nolabait. Egunean bertan, berriz, jendea pasieran dabil Donostian, baina ez dago ez haurren danborradarik eta ez helduenen ordu txikietako bezperakorik. Bertan behera gelditu da dena, eta errespetatzen ari da jendea. Burrunbarik ez inon.

Tabernak irekita daude, eta elkarte gastronomikoak, itxita. Egon da Parte Zaharrean danborrada inprobisaturen bat, eta udaltzainek identifikatutako lagunen bat ere bai. Bezperan Segurtasun Sailak abian jarritako neurrien arrastoak nabarmenak dira oraindik, eta Ertzaintzaren hiru patruila badaude gutxienez Konstituzio plazan. Ertzainak eta udaltzainak hara eta hona dabiltza kalean.

Alderdi Ederren haur pilaketarik ez, eta daudenak, parkean gurasoekin jolasean, eta danborrak besapean.

Galdezka hasita, eguna “lasai eta triste” doala diote gehienek, nahiz eta jatetxeren batean onartu espero ez zituzten erreserbak ere izan dituztela.

Loiolan, Amaran, Grosen, Egian eta Intxaurrondon ere jendea kalean, jaieguna eta eguraldi ona baliatuz. Balkoietan, banderak eta puxika txuri-urdinak trumilka.

Sarriegi plazan, isilik eta hotz Raimundo. Martxarik ez. Selfie bat edo beste bai harekin, urteko egunik burrunbatsuenaren isiltasuna gogoratzeko.


Summary: Aldaketaldia antolatuko dute, trantsizio ekologikoa helburu. Urtarrilaren 30aren bueltan ekitaldi ugari egingo dituzte, «larrialdi klimatiko, ekologiko eta soziala» salatzeko

Urtarrilaren amaieran U30 Aldaketaldia izeneko kanpaina jarriko dute abian Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, «larrialdi klimatiko, ekologiko eta soziala» salatu eta «trantsizio ekologiko eta sozialki justua» eskatzeko. Sindikatu, erakunde ekologista, auzo elkarte eta bestelako eragile ugari ari dira kanpaina sustatzen: joan den astean Gipuzkoako ekitaldiak aurkeztu zituzten, eta oraingoan Bizkaikoen berri eman dute.

Bizkaian kanpaina antolatzen ari diren 50 elkarteen izenean, Hodei Rodriguezek azaldu ditu kanpainaren nondik norakoak: «Agintari politikoek, orain krisi sanitarioaren aitzakian, eredu ekonomiko eta sozial jasanezinean sakondu eta krisia areagotzen jarraitzen duten honetan, beharrezkoa da norabide aldaketa sakona exijitu eta trantsizio ekologiko eta sozialki justu baten alde urratsak egingo dituen jendarte bat aktibatu eta saretzea».

Kanpaina dela eta, ekitaldi ugari antolatuko dituzte urtarrilaren 30aren inguruko egunetan, tokian tokiko elkarteen bidez: hitzaldiak, bizikleta martxak, hondartzak garbitzeko lan saioak, elkarretaratzeak eta abar. Ekitaldi nagusiak Bilbon eta Donostian egingo dituzte: urtarrilaren 30ean bertan bi hiriburuetan manifestazioak egiteko asmoa dute, COVID-19aren pandemiaren kontrako neurriek galarazten ez badute behintzat.

Zaldibarko hondamendiaren urteurrena

Otsailaren 6an izango da Zaldibarko zabortegia amildu zeneko lehen urteurrena, eta hori ere gogoan hartu nahi izan dute U30 Aldaketaldia kanpainaren antolatzaileek, bai eta zabortegiko langile bat, Joaquin Beltran, oraindik desagerturik dagoela ere. Rodriguezek esan duenez, kanpainaren bidez Zaldibarren gertatutakoa «gizarteratzen» lagundu nahi dute, eta «gertatutakoaren argibideak eta egon daitezkeen erantzukizunak» eskatuko dituzte.

Zaldibar Argitu plataformako kide Gaizka Zabartek eman du urteurrenaren harira antolatuko dituzten ekitaldien berri. Larunbat honetan Eibarren (Gipuzkoa) egingo den kultur ekitaldia nabarmendu du, eta horrek auzibidean herri akusazioari eutsi ahal izateko baliabideak lortze aldera duen garrantzia. Otsailaren 6ari dagokionez, iragarri du haien asmoa dela «Bizkaiko eta Gipuzkoako herritar guztiei» parte hartzeko aukera emango dien ekitaldi bat antolatzea, eta laster emango dituztela horren inguruko xehetasun gehiago.


Summary: Leherketa batek gutxienez hiru hildako eragin ditu Madril erdialdean. Jose Luis Martinez Almeida alkateak jakinarazi duenez, gas leherketa bat izan dela dirudi. Hiru hildakoez gain, pertsona bat desagertuta dago, beste bat larri zaurituta, eta zazpik zauri arinak dituzte. Kalte material handiak ere eragin ditu istripuak.

Leherketa handi bat gertatu da 15:00ak aldera Madril erdialdean. Suhiltzaileek jakinarazi dutenez, gutxienez hiru pertsona hil direla baieztatu dute: 85 urteko emakume bat da horietako bat. Desagertuta dago pertsona bat, larri zaurituta beste bat, hala moduz beste bat, eta seik zauri leunak dituzte.

Jose Luis Martinez Almeida alkateak esan duenez, berriz, ikertzen ari dira, baina gas leherketa bat izan dela dirudi. Kalte material handiak eragin ditu istripuak, bai leherketa gertatu den eraikinean, baita ingurukoetan ere.

Lau pisuko eraikina Madrilgo artzapezpikutzarena da; bulegoak dituzte han, baita Caritasen zentro bat, bilerak egiteko gelak eta apaizentzako hiru etxebizitza ere. Ondoan daude zahar etxe bat, ikastetxe bat eta eliza bat, Toledoko Atetik gertu. Poliziak ingurua itxi du, eta herritarrei hara ez gerturatzeko eskatu die. Egoitzan zeuden 56 egoiliarrak eraikinetik atera dituzte —zentroak esan du ez dagoela zauritutik—, eta, dirudienez, eskolako jolastokian ez zegoen haurrik. Elurraren ondorioz debekatua dute han jolastea.

Zahar etxetik aterarazi dituzten adinekoak inguruko dendetan eta tabernetan hartu dituzte, inguruko langileek jakinarazi dutenez.

Ezbeharra gertatu bezain pronto, suhiltzaileen bederatzi unitate bertaratu dira, baita 11 anbulantzia ere. Kalean zauritutakoak artatzen ari dira. Poliziak jakinarazi duenez, langile batzuk instalazioak gainbegiratzen ari zirela gertatu da leherketa, eta horietako bat da desagertutako gizona.

Espainiako Barne Ministerioak ikerkta bat hasi du gertatutakoa argitzeko. Azaldu du oraindik goiz dela gertakariak zenbat laguni kalte egin dien argitzeko, baina une oro jarraituko dutela informazioa ematen.


Summary: Araba, Bizkaia eta Gipuzkoa «eremu gorrian» sartuko dira aste honetan, Sagarduiren arabera. Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak ohartarazi du birusarekin gaixotutakoen ospitaleratzeek gora egin dutela eta ZIUetako okupazioa «kezkagarria» dela.

Bilakaera epidemiologikoaren berri eman du Eusko Legebiltzarrean Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak, eta ohartarazi du zantzu guztien arabera Araba, Bizkaia eta Gipuzkoa aste honetan sartuko direla berriro «eremu gorrian». Hau da, azken hamalau egunetan 100.000 biztanleko atzemandako positibo guztien batezbestekoa 500 kasu baino gehiagokoa izango dela hiru lurraldeetan.

Kutsatzeen kurbaren eta ospitaleratzeen goranzko joera «kezkagarria» dela esan du Sagarduik, eta, gaurko datuak eskuan, datozen asteetan ospitaleetako gela arruntetan eta ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan sartuko diren gaixoak gero eta gehiago izango direla aurreratu du. Jakinarazi duenez, Osakidetzak orain 460 ohe baino gehiago ditu birusa duten gaixoekin (ohe guztien % 8,19), eta ospitaleratutako gaixoen %10,34 daude koronabirusagatik erietxeratuta. ZIUetako okupazioari dagokionez, beheranzko joera gelditu dela esan du, eta urtarrilaren 4tik goranzko joera «kezkagarria» duela.

Sagarduik azpimarratu du datozen bi asteetan gora egingo duela birusarekin ospitaleratuko diren gaixoen kopuruak, eta baita ZIUetan larri egongo direnak ere. «Kutsatzeak murrizten direnetik, astebete eta bi aste artean igaroko dira ospitaleratzeak egonkortzeko, eta bi eta lau aste inguru zainketa intentsiboetako unitateetan ospitaleratutako gaixoen ospitaleratzeak egonkortzeko», adierazi du.