Odol kontuak

Summary: Odol kontuak. Kazetaritzan lizentziatua. Literatura fantastikoa idazten du. Palabra de Bruxa (Galaxia, 2018) eta Non hai luz sen escuridade (Urco, 2015) liburuak argitaratu ditu, baita zenbait ipuin antologia kolektiboetan, adibidez O libro dos libros (Galaxia) eta Contos do Sacaúntos. Romasanta o criminal (Urco) argitalpenetan. Umeentzako Que pode saír mal? gabon ipuina ere sortu zuen Ana Seoaneren ilustrazioekin Pontexogos ekimenerako (Pontevedra, 2016/17). Zenbait irakurle talde koordinatzen ditu Santiagoko Anxel Casal liburutegi publikoan eta A Coruñako Miguel Gonzalez-Garces liburutegi publikoan. Narratiba mintegiak ematen ditu, nerabe zein helduentzat, Pontevedrako Taller Abierto Gestion Cultural-en baita eskola, institutu, liburutegi, azoka eta literatur ekitaldietan. Literatur kritikarako A Sega talde feministako kidea da.

Odola garbitzea ez da samurra. Ondo dakit, ordu erdi luze baitaramat sofan jesarrita, bertan dagoen orban ñimiño bat kendu nahian, artean niri begira-begira dagoela geratu zaizkion begi horiekin. Zein motatakoa izango da? Berdin dio, denak dira kentzeko zailak.

Egia esan, garbiketako enpresan maila-igoera onartu nuenean ez nuen halakorik imajinatu. Ordutegi hobeak, esaten zuten; soldata hobea, segurtatu zidaten. Hori bete zuten. Jakina! Zerbait bete behar zuten! Gainerako baldintzek ez naute gogaitzen. Egunero, auto berria. Igoerarekin batera, dauden gidabaimen guztietarako ikastaroak ordaintzen zituzten. Dagoeneko ez dakit zenbat ibilgailu probatu ditudan, gama guztietakoak. Eskerrak ez didaten eskatu kamioiak edo anbulantziak gidatzeko! Gero garbitu egin beharko nituzke, seguru! Pentsatzen jarrita... Ez dut sekula motorik erabili... Patinetean bai, ibilia naiz, motxilak pisu galanta izan arren tresna guztiekin... Nola egingo dute banatzaileek bizkarreko mina ez edukitzeko?

Berriketak alde batera utzita, orban dontsuak hor jarraitzen du. Eta orain, irribarrea eta guzti atera zaiola ematen du! Baina, zer demontre gertatzen zaio? Zergatik? Zergatik onartu zenuen igoera? Primeran bizi zinen eskailerak rock and roll-aren erritmoan garbitzen. Baina ea nork esaten dien ezetz nagusiei, daukaten irribarre xarmangarri horrekin, norberaren zain egoteko duten modu horrekin, dela lanera sartu baino lehen, goizeko seietan, dela irtetean, sekula ez gaueko hamarrak baino lehen.

—Ez kezkatu, emakumea! Guk ez dinagu lo askorik egiten!

Tira, ezin zaiela ezetz esan. Eta hemen nago, 35 metro koadroko apartamentu honetan, ñimiñoa izangatik ere atzoko txaletak baino denbora gehiago kendu didana. Baina zenbat odol izan dezake pertsona batek barruan! Eta ez etorri niri koplekin, Dexterrek bi minututan egiten zuen eta holakoak esaten. Ikusi nahiko nuke Dexter hori, ur hotzaren eta izotzaren eraginez eskuak ubelduta, goitik behera gatzez zikinduta eta ur oxigenatuaren usaina dariola, zazpi oihal mota desberdin eta gainerako azalera guztiak kontu handiz igurzten! Eta ni hilekoak uzten dituen orbanez kexatzen nintzen! Beti dago norbait okerrago, amak esan ohi zuenez.

—Ikusiko dun! Hire nagusi berriak gu baino hobeak ditun. Askoz ere malguagoak! Sail horretan ezin hobeto egongo haiz! Garbiketa teknika berriak ikasiko ditun, probatzen ari diren produktu berriak ezagutuko ditun...

Produktu berriak, zer esango didate niri... Handinahia nagusitu zitzaidan, lekutxo bat egin nahia perfekzioaren, desinfekzioaren, ordenaren munduan... Produktu berriak... Atsoen aholkuek baino ez dute funtzionatzen! Hala eta guztiz ere, sofan nago oraindik; eskerrak erosoa den, nahiz eta jarrera honekin, bihar, seguruen, minduta egongo naizen. Jainkosa maiteak! Hara, gainerako guztia ia siku, eta hau oraindik amaitu gabe! Urteek aurrera egin ahala, eramana galtzen ari naiz.

—Curriculum ezin hobea daukan: kimikako karrera, prestakuntza zikloak kimika industrialean, biokimikan, ingurugiroko kimikan...

Bai, egin ahal izan nituen kimika guztiak egin nituen. Nire helburua zen merkatuko garbigarririk onena asmatzea, ia berez arituko zena, zikinkeria orotara egokitzeko gauza... Lan egin nuen lehen enpresetan erotzat hartu nindutenez, etxeko trastelekuan neure laborategia atontzea deliberatu nuen. Eta lortu egin nuen, e! Garbiketaren xaboi filosofala!

Zalantzan egon nintzen erakutsi edo ez... Banituen erreparoak, eraginkortasuna frogatu behar bainuen, efizientzia. Hala, sektorea aldatzea erabaki nuen, eta garbiketaren alorrera pasatu nintzen. Berdin zion zer lantegi, taberna zulo edo etxe motari egin behar zion aurre nire lanbasak, pasaldi bakar batekin garbi-garbi geratzen zen guztia. Nolabaiteko ospea lortu nuen. Bizkorra eta perfektua nintzen. Ez zabor, ez papur, ez amaraun, likido edo koipe aztarnarik... ezer ez zitzaion gailentzen trapuaren pasada bati. Ezer ere ez, benetan, eta ez telebistako iragarkietan esaten duten moduan! Ez nuen hain harroputza izan behar. Nire hantusteagatik izan ez balitz, ez nukeen hemen amaituko...

—Heu haiz bilatzen duguna. Garbitzaile paregabea, aparta. Hi nor erakarriko lehian zabiltzan gorputegiak eta tanatorioak.

Ez zen gehien maite nuen lana, baina zer erru dute hildakoek! Deskantsatu behar badute, osasungarritasun baldintza egokietan izan dadila, bederen. Maitasunez garbitzen nien azala, begirunez txukuntzen ile urdin, grisaxka, beltza... Makillatu nahi ote nituen galdetu zidaten behin. Margotu! Ez! Ederragoak ziren beren horretan, ezer gabe; gainera, nire asmakizunaren eraginez, harekin ukitutako guztiak bere ohiko usaina berreskuratzen zuen. Ohiko bizi-usaina, esan nahi dut, ez ustel-usaina.

Hildakoekin lan egitearen alderik onena da ez dutela kexarik egiten. Orain, ezta bizidunek ere: zer esango dute dena distiratsu geratzen bada! Txarrena da aspertu egin nintzela. Bizkorregi zihoan guztia, eta denbora librea agindu arren, zenbat eta lan gehiago egin orduan eta gehiago eskatzen dizute. Hasieran lau etxebizitza nituen solairu berean; gero, eraikin oso bat; gero, kale bat (bikoitiak goizetan, bakoitiak arratsaldetan), kale txikia, ez dago zertan esajeratu. Gero, aparteko orduak eskatu zizkidaten; hor, jada, ezin izan nuen gehiago. Eta, barrena irakurri izan balidate bezala, han agertu ziren.

—Talentua alperrik galtzen ari haiz. Guretzat, gutxiago gehiago dun, eta ez dinagu esaten esaldi egina delako, oso serio hartzen dinagu.

Eta hala izan zen. Auzoak utzita, luxuzko etxeetara joaten hasi nintzen; eraikinetara beharrean, diskoteka esnobetara baita taberna alternatiboren batera ere. Baina yatea garbitzea itzelezko esperientzia izan zen. Olatuen kulunka gorputzean sentitzea xurgagailua pasatzen duzun artean. Musika klasikorako momentuak dira horiek. Hura bai itsasontzi ederra... Belak zabaldu eta guzti egin nuen! Uretaratu berria ematen zuen. Zikinduko ez balitz, berriro bataiatuko nukeen. Zoriondu egin ninduten. Nire igoeraren giltza izan zen, eta orduan ez nuen kasik erabiltzen nire xaboi filosofala. Denbora nahikoa eta sobera nuen dena dirdiratsu uzteko.

—Ikusiko dun. Agian irudituko zain haien moldeak gureak baino gogorragoak direla. Hala dun eta barre egin zuten nik ulertu ez nuen txantxa batekin, baina, tira, haien txantxa gehienak ez nituen ulertzen, baina ez dun kexarik izango...

Ez dun kexarik izango, ez dun kexarik izango! Ja! Bai zera! Nork aginduko zidan niri banpiroak uzteko eta otsoen lamiekin joateko... Ez diote batere kontu egiten odolari, dena zipriztintzen dute… Eskerrak orban honek ez didan gaina hartu. Etsi beharko dut, eta berriro ekarri garbigarria... Honela ordu gehiegi sartzen ditut... ordaindu, ordaintzen dizkidate... baina jada ez dut niretzako astirik.

Itzultzailea: Bego Montorio.


Summary: Apiriletik 15.000 lanpostu sortu dituzte Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Langabezia tasa %10,3ra jaitsi da: 7.100 langabe gutxiago. Bereziki industrian eta zerbitzuen sektorean sortu dira lanpostuak. Pertsona aktibo guztiak langabezian dituzten 900 familia gehiago daude.

Gutxika bada ere, lan merkatua suspertze bidean sartzen ari da. Urteko lehen hiruhilekoan baino azkarrago hazi da bigarrenean. Dena den, mantsoa izaten ari da krisiaren aurreko egoerarako itzulera. Urte hasieran pandemiaren olatuei eusteko ezarritako debekuek gelditu egin zuten hazkundea: langabeziak apur bat behera egin zuen arren, enplegurik ez zen sortu ia. Apiriletik aurrera, aldatuz joan da joera hori, eta konfiantza giroa sortu dute lan merkatuan txertaketa kanpainak eta horrekin batera gobernuek zenbait jarduerari ezarritako mugak kendu izanak. Urteko bigarren hiruhilekoan, 15.000 lanpostu sortu dituzte.

Eustatek 108.600 langabe zenbatu ditu, aurreko hiruhilekoan baino 7.100 gutxiago. Langabezia tasa %10,3 da hiru lurraldeetan, 2021eko lehen hiruhilekoan baino 0,8 puntu txikiagoa. Pandemia hasi aurretik %9,8 zen. Enplegu sorreraren oinarriak industriak eta zerbitzuen sektoreak ezarri dituzte. Hazkunde erlatibo handiena fabriketan gertatu da: azken hiru hilabeteetan %2,2 igo da, hau da, 4.400 lanpostu gehiago. Zerbitzuen sektorean, berriz, %1,4 hazi da, 9.300 langile gehiago. Lehen sektorean 400 lanpostu sortu dira, eta eraikuntzan 300.

Puntu beltzak

Ohi denez, gazteenak dira krisiaren ondorioak gehien nabaritzen ari direnak. Adinak behera egin ahala, igo egiten da langabeen kopurua. 45 urtetik gorakoen artean %7,5k da langabezia, eta 25-44 urte artekoen artean, %11,8. 16 eta 24 urte artekoetan, berriz, lanean aritu nahi duen lau gaztetik bat (%25) langabezian dago. Haien artean bakarrik handitu da langabezia tasa azken hiruhilekoan, +%0,6.<br />Lan kontratuetan ere nabari dira aldeak. Landunen %81,8 soldatapekoak dira, eta sortutako lanpostu berrietan gehiago izan dira aldi baterako kontratuak egin dituztenak (+11.800 langile), kontratu mugagabeak egin dituztenak baino (+2.900).

Halaber, gora egin du pertsona aktibo guztiak langabezian dituzten familien kopuruak: 900 familia gehiago dira, 35.900 guztira. Hamar familiatik seitan, pertsona aktibo guztiak daude lanean, aurreko hiruhilekoan baino 4.000 gehiago.

Langilearen sexuaren arabera, proportzio berean egin du behera langabeziak (-%0,8): %10,5 da emakumezkoen artean, eta %10,1 gizonezkoetan. Apirilean baino 3.400 emakume gutxiago zeuden lanik gabe (53.000), eta 3.700 gizon gutxiago (55.600). Hala ere, aldea dago oraindik ere okupazio mailari dagokionez: %70,5ekoa da gizonezkoen artean, eta %64,9koa emakumezkoetan.

Ikasketa mailari dagokionez, nahiko homogeneoa izan da jaitsiera: handiena bigarren mailako ikasketak eta erdi mailakoak dituztenen artean gertatu da, -%0,9, eta langabezia tasa % 12,5ean dago; goi mailako ikasketak amaitu dituztenen artean %0,7 jaitsi da, eta % 6,6an kokatu da; eta, lehen mailakoak eta maila txikiagokoak dituztenen artean, %0,5 jaitsi da, eta %13,8 da langabezia tasa.

Lurraldeka, ohi bezala Bizkaiak du langabezia tasa handiena: %11,4. Apiriletik %0,7 egin du behera, eta 3.100 langabe gutxiago daude. Gipuzkoan (28.300 langabe), 3.000 gutxiago daude, eta tasa puntu bat jaitsi da, %8,2raino. Araban, 1.000 langabe gutxiago daude, eta langabezia tasa %11,1 da; hau da, aurreko hiruhilekoan baino 0,7 puntu gutxiago.


Summary: Bidenek Kubaren kontrako zigorrak handitu ditu. Alvaro Lopez Miera Indar Armatu Iraultzaileen ministroaren eta BEN Brigada Nazional Berezien aurkako neurriak hartu ditu Etxe Zuriak, eta zigor gehiagorekin mehatxu egin du Bidenek. «Informazioa eta irudiak manipulatu» izana egotzi dio Kubako Gobernuak AEBetakoari, eta «seriotasuna» eskatu dio.

AEBetako Gobernuak Kubari ezarria dion blokeo ekonomikoa kentzeko eskariei entzungor egin, eta, kontrara, hango gobernuari zigorrak handitu dizkio. Altxor Departamentuak atzo jakinarazi zuen Alvaro Lopez Miera Indar Armatu Iraultzaileen ministroaren aurkako neurriak hartuko dituela, baita hark gidatutako BEN Brigada Nazional Berezien kontrakoek ere, Kuban azken egunetan izandako protestetan izandako jokabideagatik. Lopez Mierak eta brigada horretako kide guztiek AEBetan izan ditzaketen kontu korronteak blokeatuko dituzte, eta, halaber, AEBetako pertsona orori galarazi egingo diote haiekin negoziatzea.

Zigorrok «hasiera besterik» ez direla ohartarazi du Joe Biden AEBetako presidenteak, komunikatu batean, eta «Kubako herriaren zapalkuntzaren erantzule direnak» zigortzen jarraituko dutela. Altxor Departamentuak argudiatu du Lopez Mierak «funtsezko rola» izan zuela Kubako Gobernuaren aurkako protestetan, eta horietan «manifestariei eraso egin» zitzaiela, eta «atxilotu» eta «desagerrarazi» egin zituztela.

Magnitsky legean oinarritu dituzte zigorrak AEBek. 2012an, Barack Obamaren agintaldian onartu zuen Kongresuak, Errusiako hainbat ofizial zigortzeko, Sergei Magnitsky zerga abokatuaren hilketarengatik. Finantza aktiboak izoztea eta munduko edozein herrialdetako kideei bidaiatzeko aukera galaraztea baimentzen du legeak, besteak beste, Washingtonek giza eskubideen urraketak izan direla erabakitzen duen kasuetan.

Kuban esku hartzeko moduak aztertzen ari direla ere aurreratu zuen Bidenek. Azaldu zuen esku artean dutela «diru bidalketak» egitea, baina, edonola ere, ziurtatuz diru hori ez duela gobernuak «konfiskatuko». Julie Chung AEBetako Estatu Departamentuko bigarrenak herenegun adierazi zuen dirua zuzenean «Kubako familiei» bidaltzeko moduak aztertzen ari direla.

Sektore pribatua uhartera zabaltzeko ahaleginetan ere ari da Washington, eta Interneterako sarbidea ziurtatzearen izenean egin nahi du. Halaber, berriz ere langileak bidali nahi ditu AEBek Habanan duten enbaxadara.

Habanaren gaitzespena

Bruno Rodriguez Kubako Atzerri ministroak gaitzetsi egin ditu Washingtonen zigorrak eta esku hartzea, eta «informazioa eta irudiak manipulatu» izana egotzi die AEBei. «Seriotasunez jarduteko» eskatu die, «bi aldeetako bati ere komeni ez zaizkion istiluak eragozteko».

Bidenen mehatxua ere gaitzetsi du, eta bere herrialdeari dagozkion auzietan zentratzeko eskatu dio. «Hemen ez da inolako errepresiorik izan herri kubatarraren aurka, ezta inolako eztanda sozialik ere», gaineratu du.

Atzerri ministroak gezurtatu egin du, halaber, protesten ondorioz desagerturik izan denik. «Desagertutako pertsonen inguruan zabaldu diren zerrendak faltsuak dira; ez dago kasu bakar bat ere», esan zuen. Horrekin batera, AEBetako Gobernuari proposatu zion oraintxe bertan atxilotuta dagoen adingaberen baten izena ematea.

Horri lotuta, giza eskubideen alorrean lezioak eman nahi izatea leporatu dio Etxe Zuriari: «Hobi komunak AEBetan daude, ez Kuban. Hamarnaka lagun hil zituzten Latinoamerikako hirietan, eta horren inguruan AEBetako Gobernuak inoiz ez du kanpainarik egin eta laguntza humanitariorik eskatu».


Erantzingo harri baratzea

Summary: Erantzingo harri baratzea. Jaizkibelgo magalak artelanez josita agertzen dira, eta eskulturon barruan murgilduko da orain ibiltaria. Hareharrian hondeatutako 'geoformak' eta silizezko harri bolak zain ditu txangolariak.

Jaizkibel mendia Gipuzkoako ipar-ekialdean goititzen da, Bidasoa ibaiko bokalaren gain-gainean. Itsasbazterreko mendigune hori ez da —inola ere ez— oharkabean pasa daitezkeen paisaia horietako bat. Tupustean, kostaldearen gainetik altxarazita, altxorrez beteriko gune estimatua agertzen da. Beste hitz batzuekin esplikatuta, ur mailaren inguruan naturak zizelkatutako artelan multzo paregabea ikusiko da. Ibilbide honetan, natur ondasuna bisitatuko da; Erantzin portuaren inguruko harri-bola misteriotsuak, besteak beste.

Hareharrian forma bitxiak zizelkatu ditu haizeak./ Josean Gil-Garcia.

Azken urteotan Jaizkibel mendiaren gainean eginiko ikerketa lanek agerian utzi dute mendiguneari darion aniztasun ekologikoa. Tokiko berezitasun morfologikoaz gainera, ibai-haranetan zehar garatzen den landaretza ez da nolanahikoa; izan ere, hainbat eta hainbat espezie kostaldeko zoko-mokootako ezaugarri ekologikoetara egokitua da. Soa zeru aldera luzatuta, gainera, harri eta belarri geratuko da ibiltari bat baino gehiago bazterrok zeharkatu ohi dituzten ur hegaztien saldoak bistaratzean. Geologiari dagokionez, zer esanik ez: gaiak luze emango luke-eta. Jaizkibel mendiak erakusten duen geomorfologia ez baita ahuntzaren gauerdiko eztula. Pikor fin eta ertaineko kuartzo hareharrizko geruza gris-urdinxka lodiz eta zementu karedunez osatua da mendigune osoa. Eta haizearen eta euri uraren higadura zorrotzaren eraginez, oso ametsezko paisaia bat agerian geratu da. Hareharriak berak halako sortze indarra dakar-eta.

Harrizko baratzea

Erantzingo zabalaren inguruan, arasa kontinentala hedatzen den toki liluragarrian, pseudoparamoudrak edo harri bolak ikusteko aukera dago. Jaizkibel mendiak erdi ezkutuan izan duen altxor magikoa da. Formazio geologiko bitxia itsasertzean sortzen da. Forma esferiko ugari ikusiko dira han, itsasoaren abaroan. Ikuskizunaz bapo gozatze aldera, marea behea aukeratu behar da beti. Izan ere, itsasoak harrizko hondartzaren gainean indarrez talka egin ohi duela, hobe da tentu handiz ibili eta koplak alde batera lagatzea.

Adituen esanetan, munduko harri bolen kontzentraziorik handiena eta hobekien kontserbatua gertatzen da bertan, Erantzingo zabalaren eta Biosnarko puntaren arteko baratze emankorrean. Esandakoa, harri esferikoak izanda, tentagarriak dira haiekin jostetan ibiltzeko. Bisitarion harridurarako, harriok ez dute zirkinik egingo. Bai, ordea, haien imajinazioak. Guztira, 2.500 metro koadroko eremua da, eta tamaina desberdineko harri bolen errainua eraturik ikusiko da han. Konkrezioak zeharkatzen dituzten bost milimetro inguruko hodixka bat izaten dute barrualdean, eta, batzuetan, beste egitura txikiago bat izaten dute barruan, espikula izenekoa.

Harri bolak edo pseudoparamoudra batzuk erabat biribilak dira, eta gehienek zulotxo bat izaten dute erdialdean. Josean Gil-Garcia

Biribil harrigarri horiek nola sortu ziren ulertzeko, soa atze-atzera itzuli beharra dago. Adituen esanetan, sedimentazio garaian ornogabeek itsas hondoan galeriak zulatu zituzten. Gero, zulaketa horiek urari bertatik zirkulatzen utzi zioten, eta gero kanal bilakatu ziren. Urak kuartzo-aleen disoluziotik sortutako silizea garraiatu eta kanalaren inguruan barreiatu zuen. Pixkana-pixkana, silizezko konkrezio edo nodulu handiak sortu ziren erdiko hodixkaren inguruan. Jaizkibelgo konkrezioak intereseko geologia lekuen inbentarioan daude sailkatua, Jaizkibelgo mendigune osoa geodibertsitate handiko eremua baita.

Erantzinaundiko badia

Lezo eta Hondarribia (Gipuzkoa) herriak lotzen dituen Jaizkibelgo errepideko 11. eta 12. kilometroen artean utziko da autoa, akazia batzuen babesean. Bertan hasten den basabidea hartu, eta Jaizkibelgo mazelak kilimatzen hasiko da ibiltaria, ibai-haranaz eta landaretzaz bapo-bapo gozatuta. Lehen bidebanatzean, eskuinera egiten duen basabidea laga eta magalari gortea egiten jarraituko du. Martitxeko malda bete-betean hartuko du ibiltariak orain. Osteratxo atseginaren ostean, Talaia Bidearekin bat egingo du Goroskuntzetako bide sardan.

Bidebanatze horretan errotarri bat dago. Talaia Bidea lagako du han, eta errotarriaren eskuinetik doan bideari oratuko zaio. Harbide baten moldean, jaitsiera xumea egin eta berehala, zauritua den Erantzin edo Ixiruko kuartela bistan izango du, pinu gazteek kolonizatuta. Eraikinaren ondotik igaro, eta maldan behera jarraituko du, Burnizko ibarra eskuinean lagata. Ixiruko edo Burkaizko talaiaren ekialdetik igaroarazita, adi ibiliko da aurrerago; izan ere, Erantzintxikiko itsasbazterrera zuzen jo gabe, ezkerrera egingo da sestra kurbari gortea egitearen kariaz. Segidan, pinudian barrena doan bidexka bat antzemango du. Handik metro batzuk baino ez ditu egingo. Izan ere, ezkerretik segituko du berehala, eta zehar-zehar jarraituko. Algak jasotzeko tresna baten zirga metalikoa zeharkatuko du bidaztiak Erantzinaundiko badia aldera gerturatzearekin batera.

Erantzingo portuan algak jasotzeko tresna bat dago. Josean Gil-Garcia

Itsasbazterrean gaindi

Jaitsiera egiteari eutsita, Aierdi (Agerdi) eta Lerueta errekak amiltzen diren bazterrera helduko da. Gain-gainean, Erantzingo portua jantzarazten duten hareharrizko horma koloretsuak agertuko dira. Berezitasun morfologikoaz mira-mira eginda eta badiaren xarmak erabat liluratuta, paramoudrak metatzen diren hondartzara jotzeko tenorea iritsiko da. Itsasoko algak jasotzeko tresnari bizkar emanda, etorritako bidetik abiatuko da txangolaria, gorantz —bi minutu besterik ez—. Lehen aldapa amaituta, ezkerretik doan zidorrari oratu, eta pinudian barrena segituko du. Bide zabal batera irtenda, ezkerretik segi eta harri bolen errainura iritsiko da ibiltaria. Club Vasco de Camping taldeak seinalaturiko zidorrari jarraituta —marka zuriak dira—, aukera dago Erantzingo zabalean zehar osteratxo ederra egiteko.

Paramoudren errainua itsasertzean dago. Josean Gil-Garcia

Kostaldetik gehiegi urrundu gabe, baina, jator-jator segituko du naturak modelatu duen paisaia estonagarriaz gozatzen. Atzera-aurrera paseatuz, zona kaotikoa ahal dela saihestuta, goratasuna hartuko du bidaztiak, eta kostalde paretik doan zidorrari helduko dio. Erantzintxikiko itsasbazterrera berehala iritsiko da. Erreka gurutzatu eta aldatsari aurre eginda, bisitariak aukera izango du Biosnar inguruko bazterrak ezagutzeko. Bestela, eskuinera egingo du bidebanatze horretan, eta hegoaldera urratsak egiten hasiko da. Martitx muinoari gortea eginez, Zakardiko malkarrean aurrera goratasuna hartu eta Goroskuntzetako bidegurutzera iritsiko da, errotarria dagoen lekura. Ezkerrera hartuko du han, eta aparkalekura bizkor-bizkor iritsiko da ibiltaria.

Bihar: Iragana, harrietan irarrita (eta VI): Garbeko harbidea.


Summary: Langile bat hil da Elorrion AHTa eraikitzeko lanetan. Elorrion hil den langilearena urteko 34. lan heriotza da, eta aste honetako bigarrena.

AHTaren lanetan ari zen 52 urteko langile bat hil zen atzo, Elorrion (Bizkaia), bihotzekoak jota. Iguria auzoan hil den langilearena urteko zortzigarren heriotza ez-traumatikoa da. Joan den astelehenean hil zen beste langile bat, Gernikan, eraikuntzaren sektorean hori ere.

LABek salatu du Euskal Herrian aurten lanean hil den 34. langilea dela. Sindikatuak gaineratu du “istripu ez-traumatikoak ere lan istripuak" direla eta ez direla "kasualitatez" gertatzen lan ordutegian. Egoera hori amaitzeko exijitu du: “Frogatuta dago lan baldintzak, presioa eta estresa faktore garrantzitsuak direla istripu kardiobaskularretan, eta lan istripuen arrazoi nagusi bihurtu direla”.


Summary: 2.216 positibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian. Bigarren egunez jarraian, 2.200 kasutik gora jakinarazi dituzte.

Aurreko eguneko mugarritik hurbil daude atzoko datuak ere: 2.216 kasu positibo atzeman zituzten Osakidetzak eta Osasunbideak. Atzo jakinarazitako datuek goia jo zuten pandemiaren bilakaeran, 2.235 positiborekin: eta ordukoak baino zertxobait baxuagoak badira ere, oraindik altua da kutsakortasuna.

Bizkaiak jakinarazi ditu kutsatu gehien: 966. 564 Gipuzkoak, 447 Nafarroak eta 197 Arabak.

Ospitaleetan berriz egin du gora gaixo kopuruak: 308 lagun daude erietxeratuta Osakidetzako eta Osasunbideako ospitaleetan. Horietatik 64 ZIUetan daude, larri.


Summary: Nafarroako Auzitegi Nagusiak onartu egin du etxeratze agindua. Arrisku handian dauden udalerrietan ezarriko da asteburuetan, jaiegunetan eta ez-jaietan, 01:00etik 06:00etara.

Oraingoan bai, Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiak onartu egin du Nafarroako Gobernuaren eskaera, eta gaurtik aurrera, transmisio arrisku handian dauden udalerrietan, etxeratze agindua egongo da indarrean asteburuetan, jaiegunetan eta ez-jaietan, 01:00etik 06:00etara. Gobernuaren eskaeraren arabera, arrisku handiko multzo horretan egongo dira bi astean 250 kasu positibo baino gehiago edo astebetean 125 baino gehiago antzeman dituzten udalerriak. Gaur gauean sartuko da indarrean, eta oraingoz 141 udalerritan izango du eragina, 600.000 pertsonarengan.

Nafarroako Gobernuak argitaratua du udalerri horien zerrenda. Horien artean daude Zizur Nagusia (1.174,96ko intzidentzia tasa), Aranguren (1.114,28), Lizarra (1.093,41), Berriozar (1.045,46), Burlata (989,73), Noain-Elortzibar (985,57), Antsoain (969,26), Iruñea (927,83), Barañain (871,33), Berriobeiti (826,90), Baztan (797,22), Eguesibar (780,95), Atarrabia (725,20), Tafalla (566,30), Tutera (526,78) eta Altsasu (322,45).

Horietan, gaurko 01:00etik aurrera, soilik kasu hauetan atera ahal izango dira kalera: botikak, osasun produktuak eta oinarrizko beste gauza batzuk erostera, medikuarenera, albaitariarenera, lanera, zaintza lanak egitera, eta beste salbuespen batzuetara. Auzitegi Nagusiaren erabakiaren berri atera duen oharrean, Gobernuak azaldu du gaitza "ekitaldi superkutsatzaileetan" ari dela zabaltzen, "gauez, gazteen artean, baita kanpoan ere, batik bat tabernak ixten dituztenean".

Aipatutakoez gain, 41 udalerri horien artean beste hiru nabarmentzen dira, hamalau egunetan 10.000tik gorako intzidentzia tasa dutelako: Azuelo (12.903,22), Orbara (12.121,21) eta Lesaka (11.601,60) dira horiek. 5.000 eta 10.000ko arteko intzidentzia tasan daude Igantzi (6.572,76), Urroz (6.010,92) eta Zubieta (5.280,52). Eta 3.000 eta 5.000 arteko tasarekin Saldias (4.918,03), Arantza (4.690,11), Ituren (4.500,97), Etxalar (4.059,04), Doneztebe (3.418,30), Lantz (3.378,37), Bera (3.292,29) eta Areso (3.225,80). 1.000 eta 3.000 arteko tasarekin 43 udalerri daude, eta hortik behera, 84.

Atzo egin zuen eskaera Maria Txibiteren gobernuak, iragan astean aurkeztutakoa atzera bota ostean. Javier Remirez gobernuko bozeramaileak adierazi zuen etxeratze agindua «beharrezko tresna» dela kutsatzeen hedapena mugatzeko: «Noski, auzitegiaren ebazpena aztertuta, saiatu gara haren eskari eta irizpideetara egokitzen». Horregatik, gaineratu zuen oraingoa «neurri zehatzagoa, kirurgikoagoa» dela. Asmoa litzateke foru araua indarrean egotea gaurko gauerditik aurrera, hilaren 28ra arte, asteburua «harreman sozial handikoa» baita Nafarroan, Remirezen arabera.


Hizkuntza politika baten erradiografia

Summary: Hizkuntza politika baten erradiografia. Frantziaren hizkuntza politikak historikoki izan duen bilakaera esplikatu dute bi diputatuk Frantziako lehen ministroari helarazi dioten txostenean. Hau da beraien ondorioa: «Frantziako Errepublikaren batasuna ez da XX. mendean bezain hauskorra; [...] Eskualdeetako hizkuntza autoktono horiek ezin dira mehatxutzat hartu»

Frantziako Konstituzio Kontseiluak hizkuntza gutxituen legea zentsuratu ondoren, herenegun helarazi zioten ebazpenaren ondorioei buruzko txostena Frantziako lehen ministroari. Martxan alderdiko Christophe Euzet eta Yannick Kerlogot diputatuek ondu dute, hilabeteko epean eragileekin, hautetsiekin eta adituekin egin dituzten 60 bat elkarrizketa oinarri hartuta. Konstituzio Kontseiluak sortutako egoerari erantzunak eman dizkiote, ebazpenaren ondorioz itunpeko eskolek pairatzen duten ziurgabetasun juridikoari konponbiderik eman gabe, ordea. Baina idatzi duten testua Frantziako botere politikoan hizkuntza gutxituei buruz duten ikuspegia ulertzeko parada ere bada. Frantziaren hizkuntza politikak historikoki izan duen bilakaeraren erradiografia bat eskaini dute nolazpait, 1789tik gaur arte helburu izan den nazio eraikuntza asumituta. Hauek dira aipatzen dituzten elementu nabarmen batzuk:

«ABERRI TXIKIA ETA NAZIO HANDIA»

«III. Errepublika hasieran, errepublikanoek sentimendu errepublikanoa iraunkorki sustraitu nahi izan zuten herrialdean, kontsideratuz ‘aberri txikiarekiko’ maitasunak, ‘Nazio handiarena’, Frantziarena, baizik ezin duela elikatu». Bi diputatuen ustez, gaur egun, gisa bereko sentimendu batek gidatzen ditu hizkuntza gutxituen aldekoak. «Mugak eta berezitasunak ezabatzen dituela dirudien mundializazio baten aitzinean, hizkuntza horiek berezko identitate baten aitortza eta sustraitze behar handi bati erantzuten diote»; baina azpimarratzen dute hori ez dela Frantziako Errepublikaren «kontra» pentsatua; «bat egiteko modu gehigarri bat da».

Etorkizunak «hersturak» eragiten dituen «zalantzazko mundu» batean, aitzineko belaunaldiekin lotzen duen historia bat idaztea ahalbidetzen dute hizkuntza horiek. Honela idatzi dute bi diputatuek: «Tokiko historia, familia historia, eskualde historia, eskualdeetako hizkuntzek aberri txikien kontakizun ugariak idazten parte hartzen dute, eta horiek kontakizun nazionala egiten dute egunerokoan».

Abisua egin dute, hala ere: hizkuntza gutxituen eta haien irakaskuntzaren inguruan diren arrangurek «bilakaera politiko» bat hartzen dute gaur egun. «Keinu anitz goiko botereak beherekoen kultura eta ondarearekiko duen interes falta edo gaitzespen gisa interpretatuak dira eragileengandik».

FRANTZIAREN HIZKUNTZA POLITIKA

«Frantziako hizkuntza politikaren historia eskualdeko identitateen aurkako mesfidantza batek markatu du denbora luzean; itun errepublikano nazionala higatu eta lurralde batasuna kolokan jarriko zutenaren susmoa zuten. 1789ko Iraultzatik sortutako nazioa hizkuntza bakar batez zedarritzeko nahiak, eta gerora, Errepublika sendotzeko nahiak ekarri dute frantses hizkuntzaren nagusitasun hori, sarritan eskualdeetako hizkuntzen kaltetan inposatua. Eskola publikoaren baitan, eskualdeetako hizkuntzen irakaskuntza debekatua zegoen III. Errepublikan zehar: eskola publikoaren zeregina da, hain zuzen ere, harengandik urrun egongo liratekeen herritarrak frantsesera ekartzea, nazio-kontakizunean barneratzeko».

ESKOLETAKO DEBEKUAK

«Eskola errepublikanoaren» sorrera hori ez da «anakronismoz» so egin behar, bi diputatuen iritziz. «Lehen helburua ez zen eskualdeko hizkuntzen suntsitzea, frantsesaren irakaskuntza baizik. Onartu behar da, hala ere, herriak hitz egiten zuen hizkuntza borroka politiko baten baitan harrapatua izan zela». Garai horretan «frantsesaren murgiltze behartua» izan zela diote; «ikasleei debekatua zitzaien eskualdeko hizkuntzan mintzatzea —anitzetan haien ama hizkuntza zen—, izan irakaskuntza orduetan, baita beraien arteko harremanetan ere». Ikasle batzuek jasandako «laidoen memoria» oraindik bizirik dagoela diote, «inkontziente kolektiboan», eta belaunaldiz belaunaldi transmititzen dela. «Lurraldeen eta Estatuaren arteko harremanen irudikapenak egonkortzen ditu», eta horrek esplikatzen du, haien ustez, zenbait hiztunek «eskualdeko hizkuntzekiko duten sentsibilitate zorrotza».

FRANTZIAREN BATASUN NAZIONALA

Bi diputatuen iritziz, gaur egun, «Errepublikaren batasuna» ez da XX. mende hasieran zena bezain «hauskorra», eta «eskualdeko» hizkuntzak berriz «begi onez» ikusiak dira. «Eskualdeko hizkuntzetako batzuk desagertzeko puntuan dira, edo hala dira jadanik; interesaren berpizte horrek ez du beldurtu behar», adierazi dute. «Kontzientzia nazionala ongi baietsia da, baita lurraldearen integritatea eta mugen egonkortasuna ere». Herrialdea «baretua» dagoela diote. «Eskualdeetako hizkuntza autoktono horiek ezin dira mehatxutzat hartu, altxortzat baizik. Errepublikak kapitalizatu behar duen ondare bat»

ERREALITATEAREN EZAGUTZA FALTA

Bi diputatuek argi diote: hizkuntza gutxituekiko Frantzian duten ezagutza oso urria da. Datu faltagatik esplikatzen dute nagusiki. 1999koa da Frantziako Estatu mailan egin zuten azken ikerketa. «INSEEren datuen arabera, 5,5 milioi herritarren gurasoek mintzo zuten eskualdeko hizkuntza bat». Gaur egun, 4,9 milioira apaldua litzateke kopuru hori.

Baina aitortzen dute ez dutela errealitatearen ezagutza orokorrik, eta tokian tokiko erakundeek egindako ikerketen emaitzak baizik ez dituztela. Euskal Herrian egiten den inkesta soziolinguistikoa aipatu dute, besteak beste. Horren arabera, 1996an Ipar Euskal Herriko biztanleen %26,4 zen euskalduna; 2016an herritarren %20,5.

Era berean, zehazten dute gaur egun, 121.000 ikaslek segitzen dutela hizkuntza gutxituen irakaskuntza Frantziako Estatuan; 14.021 daude murgiltze ereduetan Frantziako Hezkuntza Ministerioaren arabera.

«Funtsean, zinezko zailtasuna da ikerketa objektibo eta zientifikoen eskasia, jakiteko [hizkuntza gutxituen] irakaskuntza segitzen duten haurrek zer maila duten eskualdeko hizkuntzan eta frantsesean. Eragileek datuak aurkeztu dizkigute, baina, ebaluaketen zintzotasuna zalantzan jarri gabe, uste dugu beste batzuek egin beharko lituzketela, metodo fidagarriak eta lurralde guzietarako berak erabilita»


Garbeko harbidea bidelagun

Summary: Garbeko harbidea bidelagun. Garbeko galtzada garai bateko bide bat da. Zona karstikoaren gainean ederki egokitua dago, eta Ermualde inguruan harrigarriki hazten den artadi kantauriar trinkoa zeharkatzen du harbide zaharrak.

Garbeko galtzada Ugalde gaineko muinoan agertzen da dotore-dotore, eta Erdi Aroko bidarri baten moldean eraikita dago. Bide zaharrak mazela karstikoa urratzen du alderik alde, eta, haren eskutik, bazter ederrak deskubrituko ditu ibiltari ausartak. Parajea biodibertsitate handikoa da, eta Arabako Paisaia Berezien Katalogoan jasota dago. Basogintzako paisaia tradizionala da, eta ondo kontserbatutako artadi kantauriarreko eremu batzuk ikusiko dira han. Kamaraka mendiaren hegalean barreiatzen da artadia, eta haltzadiekin eta harizti azidofilozko zuhaiztiekin partekatzen du lurraldea.

Burdin hesia

Garbeko galtzadari eta artadiari bisita egitearen kariaz, Ermualde edo Ermuko Andra Mariaren monumentu multzoan emango zaio hasiera ibilbideari. Bertaratzeko, Ugarte auzoan (Laudio, Araba) abiatzen den asfaltatutako bide estua hartu, eta, sigi-saga, ehunka metroko desnibela gainditu ondoren, Isusi auzora iritsiko da bidaiaria, aipatutako arkeologia monumentuen multzotik hurbil.

Argazkiak: Josean Gil-Garcia

Ibilian hasi aurretik, Ermualdeko jatetxe berriaren inguruan dauden bide seinaleei arreta jarriko zaie. Seinaleok Burdin hesiaren memoria ibilbideari dagozkio. Zidorrari segika, gainera, txango interesgarri bat egiteko parada dago, gerra garaiko defentsa lerroa bertatik bertara ezagutzeko. Araba eta Bizkaiko 33 udalerri zeharkatzen dituen gerra lerro hori ondasun kulturaltzat jo zuten 2017an, eta monumentu multzoaren kategoria gisan sailkatu zuten. Garbeko harbidea lubakietaraino iristen ez bada ere, bidaztiak aukera izango du aipatutako ondarea bisitatzeko.

Ugaldeko altxorrak

Ermualdeko jatetxearen ertzetik doan basabidean barrena urratsak egiten hasiko da ibiltaria (Laudio, Araba). Larrinekoa izeneko baserri zaurituaren paretik igaro ostean, kareharrizko tapiza erakusten duen bideari oratuko zaio, maldan behera egitearekin batera. Gehiegi jaitsi gabe, ordea, adi ibiliko da oinezkoa eskuinetik doan bidexka gelditu gabe ez igarotzeko —bide seinale bat dago bidebanatzean, baita hiru harlauza txiki ere—. Dubiriz auzora doan bide zabala bazter egingo da han, eta Garbe eta Asketa errekastoek bat egiten duten behe ibarreraino lagunduko duen behialako harbide ezagunari helduko zaio.

Haritzen babesetik irtetean, metro batzuk baino ez ditu egingo landarerik gabeko hegalean barrena. Izan ere, bidarriak pitin bat beherago jarraitzen du. Oinezkoentzat egokitutako hesia gurutzatu ondoren, zuzen segituko du oinezkoak, pagadi tipi bat ezkerraldean lagata. Magala zeharkatzen ari den bitartean, Dubiriz auzoko baserriak ikusiko ditu hegalaren oinaldean. Aspurugoiko baserriaren inguruan, Mendieta eta San Roman aldera egiten duen bideari muzin egingo dio. Eskuinera joko du bidebanatze horretan, eta Garbeko galtzadaren bila jarraituko du. Gallarraga mendiari begira jarriko da bizkor. Hasieran, eukalipto gazteen artetik emango ditu pauso geldoak; berehalakoan, baina, inguralde karstikoan eta artadi kantauriarrean gaindi pauso luzexka egiten jarraituko du.

Gaztainondo sendoak agertuko dira Garbeko bidarrian. JOSEAN GIL-GARCIA

Hala, aldats xumea amaitu ondoren, Pagabikotxa etxolara doan bidea utzi, eta eskuinera hartuko du. Tregoaretxu inguruan, artadi kantauriar trinkoak bete-betean hartuko du bisitaria, begi itxi-ireki batean. Harbidea oso nabarmena agertuko da han, aspaldiko bidearen ezponda janzten duten kareharrizko harlauzak bistan direla. Ibarraren beste aldean, Mareazuloko sakana begi bistan izango du zaleak. Landaretzak aski babestua egon arren, Mareazulo haitzulo ezkutua izen bera daraman errekastoaren ondoan agertuko da, zeina itsasgorekin hertsiki lotu izan duen elezahar batek. Euri jasak gertatu eta egun batzuk geroago, mirari ikusgarria gertatu ohi da: barru-barruko biltegitik borborka milaka litro ur kanporatu, eta Ugaldeko errekaren maila dezente igoarazten da. Ordu gutxiko gertakizuna izaten da, eta zaila da jakiten noiz gertatuko den. Nola ez die uraren burrunbak bizilagunei harridurarik ekarriko, amildutako ura gazia bada? Naturaren misterioa.

Torrontegietako talaia

Bigarren altxorra Aretxarro haitzuloa da. Sakan berean ehunka metro gora eginez gero agertuko da harpe misteriotsua. Aho beltzak ez du, ordea, ur emariarekin zerikusirik, Aretxarroko sakana estutzen duen kareharrizko muturrean irekitzen baita. Haitzuloa Barandiaran antropologoak esploratu zuen, 1930ean, eta hezurrak eta burezur bat aurkitu zituen bertan. Haren hitzetan, Neolito garaiaren amaierako hilobiratze bati zegokion. Felix Murga eta haren Okondoko talde sonatua 40 urte geroago abian jarri ziren haitzulo beraren bila. Asko kostata, baina Mareazulo sakanean gora egin zuten, eta mira-mira eginda geratu ziren irekidura ttipia ikustean.

Tipi-tapa galtzadatik, gaztainondo sendo batzuk hazten diren zokora iritsiko da. Garbe errekastoaren gainetik igaro bezain laster, gora segituko du oinezkoak. Aldapa pikoa amaitzean, gurbitzak eta gaztainondoak hazten diren zoko-mokoan, eskuinera hartu eta sigi-saga maldan gora jarraituko du. Basabide zabal batera irtengo da bizkor. Eskuinera joko du orduan, betiere ehunka metro aurrerago goititzen den Torrontegietako gain karstikoaren aldera urratsak eginda. Hurrengo bidebanatzean, burdin hesia korritzeko gonbita egiten duen desbideratzea agertuko da. Hor, ibiltariak erabaki dezake burdin hesiari jarraitu ala ez. Garbeko zirkuitua ixteko, baina, eskuinetik segituko du, eta, Laudioko Basabideak bidelagun, Ermualdearen gaineko talaia ederrera iritsiko da. Basabideari begia kendu gabe, goratasuna galduko da apurka-apurka. Elurtegiaren paretik igaro eta berehala, Ermualdeko parajean amaituko du zirkuitua.


Summary: Fraile eta Izagirre anaiak lehiatu ahal izango dira, masajista batek positibo eman duen arren.

Espainiako txirrindularitza selekzioaren masajista batek positibo eman du COVID-19 proban, baina Omar Fraile, Gorka Izagirre eta Ion Izagirre euskal herritarrak errepideko lasterketan lehiatu ahal izango dira bihar, testean negatibo eman dutelako. Hori jakinarazi du Espainiako Olinpiar Batzordeak. Euskal Herrian 04:00ak direnean hasiko da lasterketa.

Errepideko lasterketan, Alejandro Valverderentzat lan egin beharko dute hiru txirrindulariek. Erlojupeko lasterketa uztailaren 28an jokatuko dute, eta horretan Ion Izagirre lehiatuko da, anaietan gazteena (07:00).


Summary: Jaurlaritzak euskararen erabilera sustatu nahi du kirolean. 18 urtetik beherako gazte kirolarien eta haien entrenatzaileen harremanak euskaraz ematea da 2021-2024 urteetarako Planaren helburua

Eusko Jaurlaritzak Kirolean Euskara Sustatzeko 2021-2024 Plana aurkeztu zuen, atzo. Bingen Zupiria, Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburuak aurkeztu zuen, Donostian egindako agerraldian, eta berarekin batera agertu ziren Ikaskuntzaren eta Hezkuntza Berrikuntzaren zuzendari Amaia Agirre eta Euskal Kirol Federazioen Batasuneko kudeatzaile Leire Gerenabarrena. Planak 18 urtetik beherako haur eta gazteengan eragin nahi du eta helburua da kirolean harremanak euskaraz ematea. Hiru kirol hartu dituzte lehentasun moduan: futbola, errugbia eta saskibaloia. Horretarako Araba, Bizkai eta Gipuzkoako eremu soziolinguistiko desberdinak kontuan hartuko dira eta horien araberako helburu eta ekintzak finkatuko dira.

Euskararentzako eremuak irabaztearen beharra azpimarratu zuen Zupiriak agerraldian. Kasu askotan, eskolan euskaraz ikasten duten haur eta gazteek ez baitaukate erraztasunik eskolaz kanpo euskara erabiltzeko. Kultura eta Hizkuntza Politika sailak euskaratik kirol arloan egindakoa aztertu duela onartu zuen sailburuak eta gaian eskarmentua duten adituengana jotzea erabaki zuten. Horregatik, Jaurlaritzaren iritziz, aisialdian eta formalak ez diren eremu funtzionaletan euskararen erabilera zabaltzeko gakotzat hartu dute kirola. «Kirolak egiten du haur eta gazteentzat eskola eta kirolaren arteko zubi lana», adierazi du Zupiria sailburuak.

Planak kirolean aritzen diren 18 urte arteko gazteen entrenatzaileen prestakuntzan eragin nahi du batez ere, entrenatzaile-ikasketak euskaraz bultzatuz. «Entrenatzaileak eta epaileak euskaraz formatzea oso garrantzitsua da, hauek baitira gazteengan gehien eragiten dutenak kirolean», adierazi du sailburuak.

Plana garatzeko lau oinarri Kirolean euskara sustatzeko planak lau oinarri nagusi ditu. Batetik, kirolean erreferente diren entrenatzaile eta epaileak euskaraz trebatu asmo dituzte, horrela gazteen euskararen erabilera modu naturalean handitzeko asmoz. Lehentasuna oinarrizko mailetan, kategoria baxuenetan aritzen direnak izango dira. Bestetik, gazteek entrenatzaileekin, epaileekin eta beste jokalariekin dituzten harremanetan euskararen erabilera areagotu nahi dute.Jaurlaritzak emandako datuen arabera, gaur egun entrenatzaile.jokalari harremanean erabiltzen da euskara gehien, eta gutxien jokalarien arteko harremanetan. Ondoren, teknologia berriak txertatuz, eduki interaktiboen alde egin nahi dute entrenatzaileen trebakuntza prozesuetan. Adibidez, lana erraztu dezaketen material eta kirol-metodologien inguruko tresna digitalak baliatuz. Azkenik, plan horren bidez, klubetan euskararen erabileraren aldeko kontzientzia piztaraztea eta klubek euskara planak sustatzea lortu nahi dute.

Plana indartzeko helburuarekin, Kultura eta Hizkuntza Politika Sailak kanpaina berezi bat jarri du martxan, Euskara Bihotzetik Ezpainetara lemapean.


Entsegu bat, hasteko

Summary: Entsegu bat, hasteko. Ohi baino ekitaldi soilagoarekin hasi dira Tokioko Olinpiar Jokoak, COVID-19agatik atzeratu eta urtebetera. Pandemiaren ondorioak aipatu dituzte, baina ez du protagonismorik izan. Estadioaren kanpoan jokoen kontrako protesta egin dute ehunka lagunek, eta haien oihartzuna estadio barrura iritsi da.

Entsegu orokorren kutsua izan du. Festa pribatuarena. Ikuskizun handi bat eta estadio oso bat kazetarientzat eta gonbidatu batzuentzat baino ez. Tokioko Olinpiar Estadioko koloretako aulkiek bestelako itxura eman zezaketen, baina Olinpiar Jokoetako azpiegitura nagusia hutsik zegoen (68.000 ikusle sartzen dira bertan).

Pandemiak itxiera eta irekiera ekitaldiak moldatzera, sinplifikatzera, behartu ditu antolatzaileak. Horregatik, gaurkoak izan du festa egin nahi bai, baina egin ezin duenaren kutsua. Baita ikusle faltak eragindako isiluneak saihestekoa ere. Oso isilune gutxi izan dira, ekitaldiak soinu banda bat zuela zirudien.

Argazki bilduma: hemen

Itxuraz gain, mezuak aldatzera behartu ditu pandemiak. Ikusteko zegoen COVID-19ak zer nolako lekua eta protagonismoa izango zuen gaurko ekitaldian. Zenbat eta nola azalduko zen.

Agertu da, hasieran bertan. Baina, NOB Nazioarteko Olinpiar Batzordeak pandemia garaian egin duen moduan, pandemiari kirola kontrajarriz: bideo batean kirol ezberdinetako kirolariek koronabirusa eta haren ondorioak irudikatzen zituen harrizko hormatzar bat eraitsi dute. Modu formalagoan ere agertu da pandemia, gogoan izan baitituzte bai hitzez, bai isilune baten bidez, pandemiak hil dituen pertsona guztiak.

«Jaun-andreok, iritsi da une garrantzitsua» esan, eta herrialdeetako atletak estadioan sartu dira. Ohi baino ordezkaritza txikiagoak, baina batzuk oso jendetsuak. Musikak estali du txaloen eta haien berotasunaren falta. Japoniak jaso zituen txalo gehien, baina errefuxiatuen taldea ere oso txalotua izan da. 29 kirolarik osatzen dute errefuxiatuen ordezkaritza. Argentinarrak izan dira nabarmenenak, saltoka eta multzo bat osatuz sartu baitira, garaipen bat ospatuko balute bezala.

Apaindura gutxiago Gainerakoan, halako ekitaldiek izaten dituzten ohiko osagaiak: tradizioan eta irudi sinbolikoetan oinarritutako musika saioak, doinu epikoak, koreografiak, su artifizialak estadioaren estalkitik, laser bidezko irudiak, olinpiar mugimenduaren aldeko iragarki itxurako mezuak, desfile luzea (bideo jokoetako musika doinuekin), atleten uniforme eta txandal koloretsuak... Hori bai, ohi baino soilagoa, apaindura gutxiagokoa izan da.

Seiko Hashimoto Tokioko Olinpiar Jokoen Antolaketa Batzordeko buruak, gaurko hitzaldian, eutsi egin die jokoen hasierako helburuari: «Japoniaren suspertzea erakutsiko diogu munduari».

Thomas Bach NOBeko presidenteak ere bai erakundearen mezua: «Gaurkoa itxaropen momentua da. Hau da tunelaren amaierako argia». Eskerrak eman dizkie japoniarrei, jokoak haiei esker egin direla esan die.

Eta japoniarrak? Estadiotik kanpo zeuden. COVID-19ari buruzko aipamenez gain, bazegoen beste zalantza bat: ea protestarik izango ote zen Olinpiar Jokoen kontra. Ehunka lagun elkartu dira kanpoko aldean. Irekiera ekitaldiaren isiluneetan protesten oihartzuna entzun zitekeen estadiotik bertatik. Pandemia garaian kaleratutako inkesta guztien arabera, japoniar gehienak jokoen kontra daude, eta berriro atzeratzea edo bertan behera uztea nahi dute.

Estadioaren kanpoko aldea hesituta zegoen. Atzerritarrak, gehienak komunikabideetako ordezkariak, barrura; bertakoak, hesiaren beste aldean, kanpoan. Ezin izan dute hasiera ekitaldira sartu eta ezingo dute lehiaketak ikustera joan, ez baita ikuslerik izango.

Naruhito Japoniako enperadoreak, harmailetatik, Tokioko Olinpiar Jokoak irekitzat eman ditu. Olinpiar bandera estadioko mastan dago. Olinpiar sua ere piztuta dago: Naomi Osaka tenislaria arduratu da horretaz. Entsegua bukatu da.


Summary: «Gure eskubideak lortzeko hilzorian egon behar badugu, etorkin guztiek egingo dugu gose greba». Egun dokumentaziorik gabeko 150.000 migratzailetik gora bizi dira Belgikan, estatus legalik eta eskubiderik gabe. Horietako bat da Dodou Cham, eta egoeraren berri eman dio BERRIAri.

Dodou Cham USPR Erregularizazioaren Aldeko Dokumentaziorik Gabekoen Batasuneko kidea da. 2008an iritsi zen Belgikara Gambiatik (Afrika), eta 2014an egin zen elkarteko kide. Urte luzez Belgikan lan egin duen arren, estatus legalik gabeko etorkina da. Gertutik jarraitu du azken bi hilabeteotan 430 migratzailek egindako gose eta egarri greba, eta datozen asteetan egongo diren aldaketei begira dago orain. USPR elkarteak urte luzez egin du etorkinen eskubideen alde; protestak antolatu dituzte, eta agintariekin bildu dira. Hala ere, etorkinek ez dute inoiz politikarien aldetik espero zuten erantzuna lortu, eta ehunka lagunen egoerak bere horretan jarraitu du urte luzez.

Chamek Berriari adierazi dionez, migratzaileek gose greba hasi eta beren bizia arriskuan jarri ostean iritsi dira lehen eztabaidak: «Maiatzaren 23an 430 etorkinek hasitako gose greba erreakzio sozial eta politiko handia lortzeko irtenbide bakarra zen». Dena den, dagoeneko Belgikan bizi diren etorkinak «ia etsita» daudela gehitu du.

Bruselako San Joan Bataiatzailearen Elizan eta Unibertsitate Askeko bi campusetan bizi diren etorkinek 55 egunez egin dute gose greba, eta horietako batzuk edateari ere utzi zioten aurreko astean. Chamek ez zuen gose greban parte hartu, baina gertutik jarraitu du grebalarien egunerokoa. Bi hilabete luzeren ostean, manifestarien osasun egoera «oso larria» dela azpimarratu du: «Gehienak oso ahul daude, fisikoki batez ere. Aurrekoan gose greba behin-behinean etetea onartu ondoren, ospitalera eraman behar izan zituzten horietako asko. Psikologikoki ere lur jota daude».

Joan den asteazkenean eman zuten aditzera gose eta egarri greba behin-behinean etengo zutela, Sammy Mahdi Belgikako Asilo eta Migraziorako Estatu idazkaria grebalariekin negoziatzeko prest agertu ondoren. Bruselan manifestatzen aritu diren migratzaileek gobernuak sortu duen «eremu neutralera» joateko aukera dute, «beren egoeraren araberako aholkua jaso eta migrazio auziekin lotutako zalantzak argitzeko». Gainera, datozen egunetan migratzaileen «egoera erregularizatzeko itun bat» elkarrizketen mahai gainean egongo dela adierazi zuten gobernuko eta USPRko kideek.

Chamek, ordea, zalantza handiak ditu «eremu neutralaren» inguruan. Gobernuko lantaldeak bertara joateko deia egin duen arren, migratzaile gehienek ez dute argi ikusten dokumentazioa jasoko duten. Gainera, erabakia «oso orokorra» dela kritikatu du USPR elkarteko kideak, eta egunotan egoera bertsuan dauden ehunka migratzaileren deiak jaso dituztela esan du: «Jendeak ez daki orain zer egin behar duen. Ehunka dei jaso ditugu, zer dokumentazio eraman behar dituzten edo abokatuarekin harremanetan jarri behar diren galdetzen».

Elkarteko kideek ezin dituzte galdera horiek erantzun, «informazio gutxi» baitute oraindik. Datorren astean Mahdirekin bildu nahi dutela adierazi du Chamek, «eremu neutrala zer den zehatz-mehatz azaltzeko, eta informazio gehiago eskuratzeko».

Ekaitzaren osteko barea

Grebalariek gose eta egarri greba behin-behinean eten ondoren, «lasaitasuna» zabaldu zen herrialdean, batez ere gobernuan. Hain zuzen, grebalarien gose grebak Vivaldi koalizioa arriskuan jarri du egunotan. Chamen arabera, migrazioaren auzia «beti izan da gai sensiblea Belgikan», eta desadostunak sortzen dituen «gai ohikoetako bat» da herrialdean.

Aurreko igandean Valoniako PS Alderdi Sozialistak eta Ecolo alderdi ekologistak migratzaileren bat hilko balitz dimisioa aurkeztearekin mehatxu egin zioten Alexander De Croo lehen ministroari. Hark, berriz, ez zela «krisi politikoa pizteko» unea esanez erantzun zuen.

Chamen arabera, Belgikako alderdi politikoak dira dokumentazioa lortzeko oztopo nagusia. Belgika iparraldeko Flandria eskualdean indar handia dute eskuineko alderdiek, eta «etorkinen aurkako jarrera oso zabalduta dago». Gainera, «herrialdeko gehiengoaren babesa» dutela salatu du Chamek. Herrialdean behera egin ahala, ordea, babes handiagoa jasotzen dutela dio, Valonia eskualdean migratzaileen aldeko jarrera nabarmenagoa baita.

Negoziazioak mahai gainean daude oraindik, eta ikusteke dago zer erabaki hartuko dituen Belgikako Gobernuak. Dena den, «gobernuak konpromiso gutxi» erakutsi duela salatu du Chamek, eta prozesua «oso mantso» doala esan du. Egunotan nazioartetik jasotako babesa «bihotzez eskertzen» du, baina gehiago egin dezan eskatu dio Europako Batasunari: «Europako Batasunak migrazio politika aldatzeko agindu behar lioke Belgikako Gobernuari». Erabaki irmorik hartu ezean, manifestariek berriro gose grebari ekingo diotela baieztatu du Chamek.

Belgikan 150.000 lagun bizi dira dokumentaziorik gabe. Horietako askok urteak daramatzate han bizitzen, baina gobernuaren begietan «ikusezinak» direla salatu du Chamek. Belgikan bizi diren etorkinek «beste edozein herritark dituen eskubide berak eskatzen dituztela» aldarrikatu du: «Lan egin nahi dugu. Kalean lasai ibili nahi dugu, ez Poliziak atxilotuko gaituen beldur. Bizitza sinple eta lasai batez gozatzeko eskubidea besterik ez dugu eskatzen».

Duela ia hamahiru urte iritsi zen Cham Belgikara, eta beste ehunka migratzaileren antzera, dokumentaziorik gabe bizi da. Belgikako Gobernuak hartuko dituen erabakien zain dago, baina aipatutako «erregularizazio ituna» gose greba egin duten migratzaileentzat bakarrik bada, «alferrik» dela esan du: «Dokumentazioa lortzeko modu bakarra hilzorian egotea bada, herri guztietako migratzaileek gose greba hasiko dugu».


Gaur, zortzi euskal kirolari

Summary: Gaur, zortzi euskal kirolari. Arraunean, txirrindularitzan, belar hockeyan eta eskubaloian arituko dira. Chorraut eta Elosegik sailkatze probak izango dituzte igandean.

Zortzi euskal kirolarik hasi dute goizaldean haien parte hartzea Tokioko Olinpiar Jokoetan. Virginia Diaz izan da lehenengoa, lemazainik gabeko bikoteko proban, 02:50ean, Sea Forest kanalean; hirugarren izan da, eta finalerdietarako sailkatu da.

04:00etan Ion Izagirrek, Gorka Izagirrek eta Omar Frailek errepideko lasterketa hasi dute, Musashinonomori parketik abiatuta. Gorka Izagirrek eta Frailek hor bukatuko dute haien ibilbidea, baina Ion Izagirrek uztailaren 28an izango du hurrengo lehia. Taldeko masajista batek positibo eman du COVID-19an. Hala ere, hiru euskal herritarrek testean negatibo eman dute. BERRIAk zuzenean jarraituko du lasterteka, 10:00etatik aurrera.

13:00etan izango da Clara Azurmendiren txanda, lehen fasean multzokako ligaxkak jokatuko dituzte Mushasino kirol plazan.

Taldeko kirolei dagokienez, 05:15ean izan da Jose Maria Basterra Otxoaren txanda, Espainiako selekzioarekin, Argentinaren aurka, Oiko Hockey estadioan.

Julen Aginagalde eta Eduardo Gurbindoren txanda izango da 09:15ean. Guztira bost partida jokatuko dituzte taldekako fasean; lehena gaur, Alemaniaren kontra.

Igandean, gainera, Maialen Chourrautek eta Ander Elosegik sailkatze probak izango dituzte: Chourraut eslalom piraguismoko K1 kayaka proban arituko da, eta Elosegi eslalom piraguismoko C1 kanoa proban.

Tokio 2020ko egutegia eta proben ordutegia kontsultatu hemen: Egutegia eta proben ordutegiak, egunez egun


Summary: «Ametsa domina bat lortzea da; helburua, Maialen azkar bat ikustea». Rioko Olinpiar Jokoetan urrea irabazita ere, gogorarazi du lehiaketa bakoitza hutsetik hasi behar dela. Tokioko kanaleko ur bizietara ez ezik, berora eta hezetasunera ere egokitzea izan da erronka. Domina bat lortzeko aukera du.

Aldaketa asko gertatu dira Maialen Chourrautek (Lasarte-Oria, Gipuzkoa, 1983) 2016ko Rioko Olinpiar Jokoetan urrea irabazi zuenetik. Nagusienetakoa, La Seu d'Urgellen (Lleida, Herrialde Katalanak) hamabost urte egin eta gero, Euskal Herrira bueltatu izana. Bizimodua eta prestaketa aldatu ditu. Baina domina irabazteko moduko gorputzaldiarekin iritsi da Tokiora. Igandean hasiko du lehiaketa, Kasaiko ur bizietako kanalean. Alabak gomendatutako pottokien komiki batek alaitzen dizkio Tokioko egun beroak eta bakardade momentuak.

Tokioko beroak eta hezetasunak eragiten dizue piraguistoi?

Bai, baldintza gogorrak dira. Entrenamenduetako lehen ordu erdian jasaten dituzu, baina hurrengo ordu erdia oso gogorra da: gorputza berotu egiten da, itomena izaten dugu, arnasestuka ibiltzen gara, bihotz maiztasuna handitzen da, hankak egosten dira...

Uretako kirola izanda, eman lezake ez dutela eraginik.

Kanaleko ura ere beroa dago, gero eta beroagoa, 30 graduren inguruan, zirkuitu itxia baita. Jacuzzi bat dirudi. Okerrago gaude uretan, uretatik kanpo baino.

Nola aurre egiten diozue beroari?

Izotzezko txalekoak ditugu, gorputza hainbeste ez berotzeko.

Zer-nolako gorputzaldiarekin iritsi zara?

Ondo. Guztia egin dugu hona ondo heltzeko. Batzuetan zalantzak sortzen dira, baina horretarako entrenatuko gara, eta, orain, egokitzen ari gara. Buruz, mentalitatez, oso fresko iritsi zarela dirudi.

Ez dakit. Josean Arruza psikologoarekin lan asko egin dut, lehiatzeko orduan burua ahalik eta egokien izateko.

Emaitzen kudeaketa sartzen al da lan psikologiko horretan? Emaitza txarrena, esaterako.

Zerbait gaizki ateraz gero, hurrengo helburuan jartzen duzu arreta. Gaizki atera dena aztertzen duzu, hurrengo batean baliatzeko. Hori lantzen da.

Eta garaipena ere lantzen da?

Askotan ez da lantzen zer gertatzen den gauzak ondo ateratzen direnean. Batzuetan, lehiaketa bat oso ondo ateratzen denean, oso gogorrak izaten dira hurrengo lehiaketak eta garaipenak ekartzen duen guztia. Badirudi dena errazagoa dela, baina kostatzen da hori guztia kudeatzea.

Rioko Olinpiar Jokoetan lortutako urreagatik diozu?

Bai. Asko amesten duzu gauza bat lortzeari buruz, lan asko egiten duzu, eta, lortu eta gero, damutu ere egiten zara. Zertarako irabazi? Niri gustatzen zait irabaztea eta hori atzean uztea, hurrengo helburuari begira lan egitea; baina konpromisoak gehitzen dira, eta zama bat eramaten duzu gainean.

Piraguatik kanpoko zama.

Bai. Konpromisoak gehitzen badira eta horrek entrenamenduetan eragina badu, zama eta nekea sortzen dira.

Zein da helburua Tokion? Domina bat lortzea?

Ametsa domina bat lortzea da; helburua, berriz, Maialen azkar bat ikustea. Maialen azkar bat ikusten badugu, emaitza ona izango da. Azkar banoa eta nabigazioarekin gustura baldin banago, pozik bueltatuko naiz etxera. Ez da hain erraza, ordea.

Rioko emaitzak badu eraginik Tokioko lehiaketari heltzeko moduan?

Egina egina dago. Agian, gehiago borrokatzeko gogoa ematen dit, ez daukadalako ezer galtzeko.

Olinpiar Jokoen aurreko lehiaketetan ez duzu lortu dominarik. Kezkatzen zaitu?

Munduko Kopan eta Europako Txapelketan ez dut lortu dominarik, baina aurrean egon naiz. Lehen hamarretan sailkatu naiz hiru lehiaketetan, eta ez naiz egon dominetatik hain urrun. Lehiaketa bakoitza hutsetik hasten da guztiontzat. Edozer gauza gerta daiteke. Rion irabazi egin nuen, baina ia finaletik kanpo geratu nintzen. Londresera eta Riora munduko sailkapenean bigarren iritsi nintzen; Tokiora zazpigarren. Tropelaren barruan nago.

2019tik ezagutzen duzu Tokioko kanala. Gustatzen zaizu?

Bai. 2019tik pixka bat aldatu dute; orain egonkorragoa da.

Riokoaren oso antzekoa da.

Egitura bera du.

Kanala oso antzekoa izanda ere, lehiaketarako jartzen dizueten ibilbidearen arabera, kanalaren izaera guztiz alda daiteke?

Asko. Oso azkarra izan daiteke, gogorra... Hala ere, edozein kanaletan arraun egiteko prestatzen gara. Entrenamenduetan ahalik eta maniobra gehien probatzen ditugu, ez baitakigu zer topatuko dugun lehiaketa egunean.

Zirkuitua bezperan jakiten duzue. Jaitsiera nola egin ikasten duzue. Gerta daiteke, ordea, inprobisatu behar izatea?

Uraren mugimendua inoiz ez da berdin-berdina. Askotan piragua ez da egoten nahi eta behar duzun tokian. Maniobra guztiak asko planifikatzen dira, oso ondo dakigu teorian zer egin behar dugun, baina gero unean uneko egoerara egokitu behar duzu. Hor pixka bat artista izan behar da.

Olinpiar ziklo honetan gorabehera dezente izan dituzu materialarekin. Piragua asko probatu dituzu. Zergatik?

Rioko Jokoen ondoren, araudia aldatu zuten. Alde batetik, piraguaren gutxieneko pisua, zortzi kilotik bederatzira. Pertsona handi batek ez du nabarituko, baina ni txikia naiz, eta aldea asko nabaritzen da. Gero, gilen neurria ere aldatu zuten. Piragua ez zihoan ondo. Piragua asko probatu ditugu, egokia aurkitu arte.

Beste aldaketarik egin duzu?

Txalekoak asko aldatu dira. Lehengoak lodiak ziren; oraingoak finagoak dira, eta bolumen guztia bizkarrean eta gerri aldean dute. Horrela, zentimetro batzuk irabazi ditugu, eta ateetako makiletara gehiago gerturatzen gara. Gehiago gozatzen dugu.

Tokioren ondoren, zer?

Aurrena Tokio, eta gero gerokoak. Munduko Kopa eta txapelketa ditugu irailean.


Patxada ur bizietan

Summary: Patxada ur bizietan. Laugarren Olinpiar Jokoak ditu Elosegik. Londresen eta Pekinen laugarren izan zen, eta uste du Tokion dominaren bat lortzeko lehian egon daitekeela dakien bezala arituz gero.

Kirolariek inor baino hobeto jakiten dute zer maila duten. Badakite zer-nolako entrenamenduak egiten dituzten eta zertarako gai diren. Prestatutakoa eta lortutakoa lehiaketa egunetan egitea eta erakustea izaten da erronka.

Ander Elosegik (Irun, Gipuzkoa, 1987) lortu izan du hori Olinpiar Jokoetan. Hirutan parte hartu du, eta hiruretan sartu da finalean: laugarren izan zen Pekinen (2008) eta Londresen (2012); zortzigarren Rion (2016). Koska bat falta izan zaio dominaren bat eskuratzeko. «Nire maila eman nuen, baina hiru piraguista ni baino hobeak izan ziren». Naturaltasunez onartu du Pekinen eta Londresen gertatutakoa.

Tokion ere, aurreko Olinpiar Jokoetan bezala, dominaren bat lortzea du helburu: «Badakit hor egoteko maila badudala eta domina lortzeko lehian egongo naizela nire maila emanez gero. Horregatik, nire maila ematea da helburua». Badaki, era berean, lehiaketa oso zaila eta gogorra izango dela. Elosegi C1 mailako eslalomean lehiatzen da. Belauniko joan ohi da piraguan, eta pala bakarreko arrauna erabiltzen du.

Lehiaketa egunean edozer gerta daiteke. Zirkuituan zintzilikatutako ateetako makiletatik zentimetro gutxitara pasatzen dira, korronteak bultzatzen dituen bitartean. Ate bateko makila bat ukitzea izan daiteke domina lortzearen eta ez lortzearen arteko aldea. «Beti egiten dugu akatsen bat; ez dago perfekziorik», Elosegiren esanetan. Akats gutxien egiten duenak irabazten du. Segundo eta maniobra gutxi batzuetan erabakiko da azken urteetan egindako lanaren emaitza.

Elosegi uztailaren hasieratik dago Tokion, lehiaketa prestatzen. Hala ere, «oso zaila» egiten ari zaio berora eta hezetasunera ohitzea. Beroaren eraginez, bihotz maiztasuna asko igotzen zaie, eta gero zaila izaten da jaistea: «Sentsazio berria da». Hala ere, uste du lehiaketa egunean beroak ez diela hainbeste eragingo, entrenatzean baino denbora gutxiago pasatuko dutelako uretan. Minutu eta erdi inguruko jaitsierak izango dira.

Kasaiko ur bizietako kanala ezagutzen zuen, 2019ko azaroan izan baitziren han, entrenatzen. Hala ere, ordutik pixka bat aldatu dute. Kanala gustatzen zaio. Riokoaren antzekoa da, bai uraren mugimenduei dagokienez, bai oztopoetan.

«Ur mugimendu berezi batzuk ditu, oso politak», deskribatu du. «Ur mugimendu oso garbiak ditu, eta piraguari abiada emateko aukera asko. Ondo moldatzen naiz halako kanaletan, teknika pixka batekin piraguari abiadura emateko modukoak baitira».

Ur mugimenduak beti berdinak diren arren, antolatzaileek ibilbide ezberdinak prestatzen dituzte horietan oinarrituta. Ibilbide bat sailkatze probarako; beste bat finalerdietarako eta finalerako. Normalean, 25 ate pasatu behar izaten dituzte. Ibilbideak ez die abantailarik eman behar, ez palista eskuinei, ez ezkerrei.

Ibilbidea, bezperan

Piraguistek bezperan jakiten dituzte ibilbideak. Lehiatu arte, ezin izaten dute probatu ibilbidea. Horregatik, lehorretik egiten dituzte azterketa eta plangintza guztiak, ate bakoitza nondik eta nola pasatu: «Analisi zorrotz bat egiten dugu entrenatzailearekin, eta ondo ikasi behar da ur mugimenduen eta ate bakoitzaren arteko konbinazioa nola egin».

Lan horretan laguntzeko, lehiaketan parte hartzen ez duten piraguista batzuek erakustaldi bat egiten dute ibilbidean, eta lehiakideek nola moldatzen diren ikus dezakete, erreferentziak eta erabakiak hartzeko.

Era guztietako ibilbideak izaten dira: gainditzeko, maniobra mota asko eta ezberdinak egin behar dira. Beraz, ur bizietako piraguistek, ahalik eta maniobra gehien probatu eta menderatu behar izaten dituzte entrenamenduetan, gero lehiaketetan egiteko. Ondo eta azkar.

Elosegik laugarren Olinpiar Jokoak izango ditu. Izango da bosgarrenik Paris 2024an? «Ezin dut esan ziurtasun osoz azkenak izango direnik, baina ziurrenik bai».


Summary: Hizkuntza gutxituei buruzko txostena «dezepzio bat» da Eskolim sarearentzat. Hizkuntza gutxituak murgiltze ereduan irakasten dituzten itunpeko eskolen sareak salatu du Christophe Euzet eta Yannick Kerlogot diputatuek ez dituztela kontuan hartu haiekin elkartu zirenean jasotako oharrak.

«Dezepzio handi bat». Horrela laburbildu dute Eskolim sareko kideek Christophe Euzet eta Yannick Kerlogot Martxan alderdiko diputatuek Jean Castex Frantziako lehen ministroari helarazi dioten dokumentua. Orain dela bi hilabete hizkuntza gutxituen aldeko legea atzera bota zuen, partzialki, Frantziako Konstituzio Kontseiluak, eta hizkuntza gutxituen irakaskuntza murgiltze ereduan egitea Frantziako Konstituzioaren kontrakoa dela adierazi zuen. Ebazpenaren ondorioak aztertu eta proposamenak egiteko eskatu zien Frantziako gobernuburuak.

Hilabeteko epean, 60 bat elkarrizketa egin dituzte eragileekin, hautetsiekin eta adituekin, eta herenegun helarazi zioten txostena. Frantziako Estatuan hizkuntza gutxituek duten egoeraren diagnostiko zabal bat egin dute, eta Konstituzio Kontseiluak eskatutako koadroan sartzeko erantzun batzuk proposatu dituzte, ebazpenaren ondorioz itunpeko eskolek pairatzen duten ziurgabetasun juridikoari konponbiderik eman gabe, ordea.

Eskolim sareko elkarte guziek izan dute bi diputatuekin trukatzeko aukera. Alsaziako ABCM, Okzitaniako Calandreta, Bretainiako Diwan, Kataluniako La Bressola, Korsikako Scola Corsa eta Euskal Herriko Seaska elkarteak batzen ditu sareak. Elkarrizketa «adeitsuak» izan zituztela erran dute agiri batean, baina txostenaren edukiak ez dituela eztabaida horiek adierazten. «Txostengileen proposamenen berri harridura handiz hartu dugu; espero zenaren aurkakoa da», deitoratu dute. «Txostenaren proposamenek gure irakaskuntza praktika murriztea besterik ez dute bilatzen». Eskolim sareko elkarteen iritziz, Jean Michel Blanquer Frantziako Hezkuntza ministroaren norabideak segitu besterik ez dute egin bi diputatuek. «Konstituzio Kontseiluaren erabakiaren egunean adierazi zuenaren ildotik, hots, murgiltze sistemak eboluzionatu beharko zuela...».

Eskolim sareko kideen ustez, txostenak «funtsezkoa» ahanzten du: Frantziako Asanblean eta Senatuan izandako bozketak. «Ordezkaritza parlamentarioaren gehiengo handiak hizkuntzen irakaskuntza garatzea eta indartzea nahi izan du; aldiz, txostenegileek proposatutakoa inboluzioa da, atzerakoiak eta onartezinak diren gomendioak».

Gobernu emendakin bat

Agirian esplikatu dute ez direla ados bi diputatuek garatutako argudioekin. Eragileek eta hautetsi andanak eskatzen dutenaren kontrara, Frantziako Konstituzioaren aldaketa erabat baztertu dute, eta urtea bukatu aitzin lege berri batean hizkuntza gutxituen irakaskuntzari lekua egitea ezinezkotzat jo dute. Eskolim sareko kideek uste dute baietz, posible dela, eta azkenaldian Frantziako Asanblean eta Senatuan eztabaidatzen ari den deszentralizazio legean txertatu daitekeela. «Irailean, Frantziako Asanblean aztertuko dute lege proiektua. [Frantziako] Gobernu buruak baliatu behar duen aukera da lege proiektuari gobernu emendakin bat eransteko».

Txostengileen hitzetan, konstituzio aldaketa «ez da errealista, eta, funtsean, ez da desiragarria». Baina ez dute aipatu 140 parlamentarik babestu zutela proposamena. «Modem taldeak txostenari egindako ekarpena ere ez du aipatzen». Ekarpen horrek zehazten zuenez, «aldaketa konstituzional batek baizik ekar lezake aterabide iraunkor bat». 75-1 artikulua aldatzea proposatzen zuten.

Azkenik, itunpeko eskolek egindako eskaerei izkin egin izana deitoratu dute agirian. Txostenean ez da aipatzen ikastetxeak diruz laguntzeko dispositiborik, ez da proposamenik irakasleen prestakuntza indartzeari buruz, ezta azterketak —Brebeta eta Baxoa— hizkuntza gutxituan erantzuteko aukerei buruz ere. «Bi diputatuek kale egin dute; kopia berrikusi behar dute».


Summary: Erregistraturiko hamarkadarik beroena izan da azkena Gipuzkoan. 1970etik hona, tenperatura 1,2 gradu igo da lurraldean. Naturklimak klima aldaketarekiko kalteberatasunari buruzko txostena osatu du.

Naturklima Gipuzkoako Klima Aldaketaren Foru Fundazioak berotze globalak lurraldean eragingo dituen ondorioen berri emateko 2020ko txostena aurkeztu du gaur Donostiako Kursaal jauregian. Haren bitartez, adituek berretsi dute klima aldaketa dagoeneko bere aztarna uzten ari dela, eta hori islatzen da, besteak beste, azken hamarkadetan zehar tenperaturan izandako igoerarekin. Izan ere, 2010 eta 2020 arteko epea orain arte Gipuzkoan erregistraturiko beroena izan dela ohartarazi du Naturklimak, 1970etik hona batez besteko tenperatura 1,2 gradu igo delarik. Gainera, hamar urte horietatik seitan inoizko batez besteko tenperatura altuenak jaso dituzte, eta adituek gehitu dute, mende amaierarako, termometroek hiru eta lau gradu bitarte egingo dutela gora.

Klima aldaketak Gipuzkoako natura ingurunean eta lurraldeko hamar sektore sozioekonomikotan dituen eraginak aztertzeko, Naturklimak nazioartean homologatutako 80 adierazle meteorologikori erreparatzen die urtero. Txostenean jasotako informazioarekin, etorkizuneko bilakaerak aurreikusi eta horietara egokitzeko aukera ematea da fundazioaren helburua, lurraldearen kalteberatasuna murrizten laguntzeko.

Aurkeztu berri duen 2020ko txostenarekin, beste ingurune batzuetan emandako bilakaera larriez ere ohartarazi du. Kostaldeko Itsas Behatokiak eskaini dizkion datuen arabera, 1980ko hamarkadatik aurrera Bizkaiko golkoko hego-ekialdean itsasoa 0,10 eta 0,25 gradu bitarte berotzen ari da hamarkadako, eta uraren tenperaturaren hazkunde hori nabarmenagoa izan da azaleran zein kostaldetik gertu.

Gainera, etorkizunera begira, itsas mailak orain arte baino azkarrago gora egiten jarraituko duela jasotzen da txostenean, mende amaierarako 40 et 70 zentimetro artean haziko dela eta, horren ondorioz, batez beste hondartzen azalera lehorraren %40 galduko dela nabarmenduz.

Berehalako ondorioak Txostenak, halaber, uholdeen areagotzeari buruz, baso ekosistemen «mediterraneizatzeari» buruz eta tenperaturen gorabeherek herritarren osasunean eragin ditzaketen kalteei buruz hitz egiten du.

Hala, aurkezpen ekitaldian, Jose Ignacio Asensio Ingurumen diputatuak gizarteak aurrez aurre dituen arazo hauen berehalakotasuna nabarmendu du: «Klima aldaketa hemen dago, eta haren ondorioei erabakitasunez heldu behar diegu gure ingurumena eta gure herritarren osasuna eta ongizatea arriskuan jarri nahi ez baditugu». Bestalde, arazoa ez larriagotze aldera, Gipuzkoak bere emisioak murrizteko beharra ere azpimarratu du.


Bizitzeko eta izateko modu bat

Summary: Bizitzeko eta izateko modu bat. Surfa estreinakoz izango da Olinpiar Joko batzuetan Tokion, eta euskal herritar bat arituko da lehian: Pauline Ado. Angeluko hondartzan hasi zuen bere ibilbide oparoa

Hendaian (Lapurdi) jaio zen arren, Angelun (Lapurdi) bizitu izan zen txikitatik Pauline Ado. Haren sendian ez zegoen surfarekiko zaletasunik, baina Ado txikitatik geratu zen kateatuta kirol horrekin. Gurasoei surf ohol bat eskatu zien 8 urterekin. 22 urte geroago, surfak Olinpiar Jokoetan izango duen estreinakoan lehiatuko da igandetik aurrera.

Jarduerarekin ez ezik, itsasoarekin ere lotura berezia du: «Aske izateko, itsasoan sartzeko beharra dut. Haur bat nintzenetik dut sentipen hori». Hasi zenean, surfean aritzen ziren haur eta nerabe gehienak mutilak ziren: «Hori ikusita, neskato askok utzi egiten zuten. Baina niretzat ez zen sekula traba bat izan. Hori izan zen nire lehen garaipena». Beti borrokatu da emakume surflarien inguruan dauden estereotipoen aurka. Oihartzun handia izan zuen horren inguruan egin zuen bideo batek. Mezu indartsu batekin amaitzen zuen: «Zabor hau bukatzeko garaia da».

«Bizitzeko eta izateko» modu bat topatu du surfean: «Batzuetan, itsasoa bera zure kontrolpean dagoela sentitzen duzu. Handi sentitzen zara olatu artean. Baina beti dago une bat zu baino indartsuagoa dena, menderatu egiten zaituena. Umila izaten erakusten dizu». Surflari on bat izateko gakoa zein den badaki: «Helburua ez da olatu perfektua bilatzea, baizik eta prest egotea iristen den olatu bakoitzari modurik onenean heltzeko».

Hori oinarri hartuta, ibilbide oparoa egiten ari da Ado. Junior mailan Europako eta munduko Txapeldun izan zen, eta gero zirkuitu profesionalera eman zuen pausoa, 2011n. Goi mailan ere hainbat txapelketa garrantzitsu irabazi ditu; besteak beste, 2016an, 2018an eta 2019an Zarautzen (Gipuzkoa) irabazi zuen. Baina, etxean jokatuta, ilusio berezia egin zion 2017an ISAk antolatutako Munduko Txapelketa irabazteak. Miarritzeko (Lapurdi) hondartzan erakustaldia eman zuen.

2016an jakin zen Surfa Tokioko Jokoetan izango zela. Ordutik izan zuen buruan bertan egotea, baita lortu ere. Maiatzaren amaieran El Salvadorren jokatutako Munduko Txapelketan ziurtatu zuen postua, seigarren izanda. Azken hamabi lekuak zeuden jokoan: «Sinetsi ezinda nago. Konfiantzaz aritu naiz hasieratik, eta hori izan da gakoa. Teknikoki garai on batean nago, konfiantzaz eta ziurtasunez olatuei heltzen».

Olatuekin zalantzak

Baina, ikuskizun on bat emateko, surflariek gaia behar dute; hau da, olatu onak. Eta zalantzak azaldu dira horren inguruan. Tsurigasakiko hondartzan jokatuko da surfa, eta urte sasoi honetan hango olatuak «motzak, txikiak eta indarrik gabeak» direla aipatu dute askok. Batzuek olinpiar lehia olatu artifizialekin jokatzea proposatu zuten.

Baina asmo horrek bide motza izan zuen. Antolatzaileak baikor dira. Berez, txapelketa hiru egunetan jokatu behar da, igandetik hilaren 28ra bitarte. Baina beste lau egunera zabaldu dute egutegia. Uste dute epe horretan olatu aproposak izango direla txapelketak jokatzeko.

Lehiatuko diren surflariek, gainera, argi dute nahiago dutela naturak, itsasoak berak, ematen dituen olatuekin aritu, eta ahalik eta ikuskizun onena eskaini; Olinpiar Jokoen erakusleihoa baliatuz, beren kirolaren ikusgaitasuna sustatzeko.

Parte hartzea goi mailakoa izango da. 40 surflari arituko dira lehian; besteak beste, Gabriel Medina, John John Florence, Owen Right, Carissa Moore, Silvana Lima eta Sally Fitzgibbons. AEBek, Australiak eta Brasilek dituzte bikoterik indartsuenak.

Hiru egunetan surflariek saioak gaindituz joan beharko dute. Hasierakoetan lau edo bosteko multzotan banatuta egongo dira. Hasierako saio horietan, surflariek ordu erdi izango dute olatuak hartzeko, eta txanda bakoitzeko bi olaturik onenak hartuko dituzte kontuan sailkapenerako.

Onenek final-laurdenetako eta finalerdietako kanporaketak jokatuko dituzte. Kanporaketa horietan lehiak binaka izango dira, eta horietako onenak ariko dira nor baino nor gehiago dominak lortzeko borrokan. 2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan ere izango da surfa.


Summary: Suhiltzaileek espero dute Eguaras barrutiko sutea datozen orduetan itzaltzea. Maria Txibite Nafarroako presidentea sutearen gunean izan da, eta aurreratu duenez, suteak erreserbaren %80-90ean eragin du.

Asteartean piztu zen sua Eguaras barrutian, Nafarroako Bardearen ipar-mendebaldeko naturgunean, eta ordutik ezin kontrolatu ibili dira suhiltzaileak, baina azken orduetan baikor agertu dira: sutea egonkortuta, itzaltzeko bidean dira. Suhiltzaileek eguedian dute oraindik ezin dela sua kontrolatutzat jo, baina, baldintza klimatologikoek ahalbidetzen badute, hurrengo orduetan itzaltzea aurreikusten dutela. Maria Txibite Nafarroako Gobernuko presidentea ere ezbeharra gertatu den zonaldean da, Bardeako presidente Jose Maria Agramonterekin batera. Kalteen inguruko behin betiko kalkuluen zain dauden arren, aurreratu du garrek naturgunearen %80-90ean eragin dutela; 1.225 hektarea ditu barrutiak.

Sutea astearte arratsaldean piztu zen, zereal zelai batean, eta Eguarasko saihesbidearen zuhaiztia izan da gunerik kaltetuena; batez ere mailarik baxuenetan, ia erabat erreta dago dena. Halere, sua ez da leku guztietan intentsitate berdinarekin hedatu. Horregatik, zaila da zehazten zenbatekoa izan den erre den gainazala. Nolanahi ere, Nafarroako Gobernuak ohar bidez berretsi duenez, kalte «larriak» eragin ditu suteak, balio ekologiko handiko eremua delako.

Garrak itzaltzeko lanen inguruan, gobernuak «zuhurtzia» eskatu du, sua egonkortuta dagoen arren, ez dagoelako erabat kontrolpean. Txibitek adierazi du suhiltzaileek «lanean» jarraitu behar dutela, eta haien jarduna zaildu dutelako azken egunetako tenperatura altuek eta inguru horretan dauden lursail lehorrek.


Summary: Virginia Diaz hirugarren izan da, eta finalerdietarako sailkatu da. Hirugarren izan da arraunean, Aina Cid kataluniarrarekin, lemazainik gabeko bikoteko proban.

Olinpiar sua piztu ondoren, Virginia Diaz izan da Jokoetan parte hartu duen lehen euskal kirolaria, eta primeran hasi da du txapelketa. Arraunean ari da parte hartzen, lemazainik gabeko bikoteko proban, Aina Cid kataluniarrarekin, eta finalerdietarako sailkatzea lortu dute. 02:50ean hasi da karrera, Sea Forest kanalean, eta, irteera ona egin ez badute ere, atzetik aurrera joan dira, eta hirugarren sailkatu dira. Postu horretan zuzenean lortu dute finalerdietarako sailkatzea, eta ez dute beste estropadarik jokatu beharko horretarako. Uztailaren 27an jokatuko ditu finalerdiak.


Basterrak egin du debuta

Summary: Basterrak egin du debuta. Gol aukera garbia izan du errebote batean, baina getxotarrak ez du asmatu.

Jose Maria Basterrak ere egin du estreinakoa Tokioko Olinpiar Jokoetan. Espainiako selekzioarekin aritu da gaur goizaldean Argentinaren aurka, eta hasieratik jokatu ez badu ere, jokatzeko aukera izan du, eta baita gol bat sartzekoa ere. Partida 1-1 amaitu dute.

Argentinarrak izan dira markagailuan aurretik jarri direnak. Gol aukera askorik ez da izan lehen laurdenean, eta bigarrengoaren amaieran Agustin Mazzillik ezustean harrapatu du Qico Cortes Espainiako atezaina, Lucas Vilaren pase bat jaso ondoren. Bigarren zatian Basterrak izan du partida berdintzeko aukera, errebote bat jaso duenean baina ez du asmatu. Partida amaitzear zela berdindu du azkenean Espainiak, hirugarren penalti kornerrean.

Hurrengo partida bihar izango du Basterrak, Zeelanda Berriaren aurka.


Summary: Euskal txirrindulariek ez dute emaitza onik lortu, bezperan egun txarra pasatuta. Richard Carapaz ekuadortarrak jantzi du urrezko domina gizonezkoen errepideko proban, Fujiko helmugara bakarrik sartu eta gero. Van Aert eta Pogacar izan dira bigarren eta hirugarren, hurrenez hurren. Gorka eta Ion Izagirre anaiak eta Omar Fraile lehen postuetatik urrun ibili dira; azken horrek lasterketa utzi du. Atzo taldean izan zen positiboak erabat baldintzatu dituela aitortu dute.

Euskal ziklistak lehen postuetatik urrun ibili dira gaur goizean gizonezkoen errepideko proban. Richard Carapazek irabazi du urrezko domina, eta horren atzetik lehena euskalduna Gorka Izagirre izan da, 23., sei minutu eta hogei segundora. Ion Izagirre 79. izan da, hamasei minutu eta hogei segundora. Omar Frailek lasterketa utzi du. Bihar Ane Santestebanen txanda izango da, emakumezkoetan. Bigarrenez ariko da Olinpiar Joko batzuetan. 06:00etan hasiko da karrera.

Lasterketa amaitzean, Gorka Izagirrek azaldu du atzoko eguna «infernu bat» izan zela eurentzat, Joseba Elgezabal masajistak positibo eman ondoren. «Ahal izan dugun bezala iritsi gara lasterketara», adierazi du Fujin. Kontatu du atzo goizean izan zutela positibo horren berri, eta harrezkero ezin izan zutela hoteletik atera. «Ezin izan genuen atsedena ondo hartu, zihurgabetasun horrekin, jakin gabe parte hartuko genuen edo ez». Gaineratu du une batean esan zietela ezin zutela parte hartu eta uste horrekin egon zirela bi orduz, kontrakoa esan zieten arte. «Oso gau txarra izan da guretzat, eta ahal genuena egin dugu». Aitortu du ez dutela helburua bete.

Ion anaia ere antzera mintzatu da. Esan du positiboa kolpe gogorra izan zela eurentzat. «Azken orduan esan ziguten karreran parte hartuko genuela». Horrek ere aitortu du ezin izan dutela eurek nahi zuten karrera egin, eta esan du Frailek ere ez duela bere eguna izan. «Ilusio handiarekin gentozen eta esku hutsik goaz», adierazi du, etsita. Hala ere, berak asteazkenean beste aukera bat izango du, erlojupekoan ere lehiatuko baita: «Atseden hartu behar dut orain, ez dut askorik pentsatu horretan. Ea asteazkenean hobeto gauden».

Euskal txirrindulariak ezinean ari ziren bitartean, lasterketa buruan ez da ikuskizuna falta izan azken kilometroetan. Badira txirrindulari batzuk ahalmen handia dutelako irabazten dutenak, eta beste batzuk, aldiz, zakur zaharrak direlako. Richard Carapazek, baina, biak uztartu ditu gaur. Lasterketa bikain irakurri, aurikularren laguntzarik gabe, eta momentu erabakigarrietan bi eraso jota urrezko domina janztea lortu du ekuadortarrak. Wout Van Aert flandriarrak zilarrezko dominarekin konformatu behar izan du. Tadej Pogacar Tourreko irabazleak osatu du podiuma.

Proba hasi eta gutxira zortzi laguneko ihesaldia sortu da. Errenta hogei minutu ingurura eramatea lortu dute, baina behin horra iritsita, tropeleko selekzio nagusiak tiraka jarri dira lasterketa buruan kontrolpean edukitzeko. Ibilbideko bigarren erdian, zati gogorrenean, sartu direnean, berehala bota dute ihesaldia, aparteko arazorik gabe. Fuji mendia (14,5km %6ra) lehenengo eta horren ondorengo sasiordeka nahikoa izan dira ihesaldia harrapatzeko.

Japoniako beroak eta hezetasunak sekulako triskantza sortu dute txirrindularien artean. Asko pairatu dute bertako klima, eta 100 kilometroren faltan dagoeneko sufrimendu aurpegi dezente atzeman zitezkeen hautagai nagusien artean. Omar Frailek eta Alejandro Valverdek, esaterako, helmugatik ia 90era altxa behar izan dute hanka. Espainiarrak tropelean sartzea lortu du Fujii mendiko jaitsiera baliatuz, baina aldapa berriro tentetzen hasi denean, atzean geratu da berriro.

Van Aert, aseezin

Espero bezala, Mikuni Pass (6,8km %10,1era) hasiera-hasieratik tropela asko mehetu da, eta 30 bat ziklista besterik ez dira gelditu lasterketa buruan, helmugarako 38 kilometroren faltan. Igotzen hasi eta gutxira, Tadej Pogacar esloveniarrak bazterrak nahastu ditu erasoa batekin. Brandon McNulty eta Michael Woods kanadarrarekin batera tartetxo bat irekitzea lortu du. Atzetik, Wout Van Aert bera, lasterketa irabazteko beste faboritoetako bat, hasi da tiraka, tartea itxi nahian. Kostata, eta indar asko xahutuz, baina mendatea amaitzerako aurreko taldean sartzea lortu du, hautagai nagusien taldeko gainontzeko txirrindulariekin batera.

Hamabi laguneko taldea osatu zen lasterketa buruan. 30 kilometroren faltan, elkar erasotzen hasi dira, esprintean Van Aertek mendean hartuko zituztela jakinik, eta flandriarrak berak erantzun die ihes egin nahi izan duten ia eraso guztiei. 24 kilometroren faltan, Carapaz eta Mcnultyk jo duten erasoari erantzutea, baina, asko kostatu zaio, 50 segundoko errenta izatera ere heldu baitira. Atzean ez da adostasun handirik egon, baina Jumbokoaren ahalari eta prestutasunari esker, tartea nabarmen gutxitzea lortu dute.

Gerturatzen ari hasi zirela ikusirik, 5,8 kilometroren faltan, Carapazek erritmoa bizitu, eta bakarrik alde egin du. Van Aert eta enparauek McNulty harrapatzea lortu dute, baina ezin izan dute ekuadortarra ehizatu. Pozez, eskulekuari kolpeak emanez, gurutzatu da Carapazek Fujiko helmuga. Atzeko taldeko esprintean, Van Aert nagusitu da eta berarentzat izan da zilarrezko domina; hirugarrena, berriz, Pogacar izan da.


Gurbindok jokatu du; Aginagaldek, ez

Summary: Gurbindok jokatu du; Aginagaldek, ez.

Espainiako eskubaloi selekzioak Alemaniaren aurka jokatu du gaur goizean, eta Eduardo Gurbindok bi gol sartu ditu. Julen Aginagaldek, berriz, ez du jokatzeko aukerarik izan. Partida oso orekatua izan da bi selekzio horien artekoa, eta azken segundora arte ez da erabaki, Gurbindok berak hiru segundo faltan baloia galdu eta Philip Weber argentinarraren jaurtiketa, denbora amaitu den unean, Espainiaren atearen gainetik joan den arte.

Amaiera zirraragarria izan da, eta baten zein besteak irabaz zezakeen. Aspaldiko ezagunak dira bi selekzioak. Nahiz eta bigarren zatiaren hasieran espainiarrek hiru goleko aldea izan, Alemaniak buelta eman dio markagailuari, eta azken bi minutuak jokatzeke zirela, aurretik ziren alemaniarrak. Alex Dujshebaeven jaurtiketa batekin berdindu du partida Espainiak. Baloiaren jabetza berreskuratu eta Dujshebaevek berak sartu du garaipenaren gola.

Azken 50 segundoetan Alemania saiatu da partida berriro berdintzen, eta hautatzaileak Andreas Wolff atezaina kendu du zazpigarren jokalari bat zelairatzeko. Azkenean, ordea, Weberren azken uneko jaurtiketarekin joan dira alemaniarrek itxaropenak ere kanpora, eta Espainiak lehen garaipena eskuratu du.


Summary: Beste euskal kirolari bat ere arituko da Tokion: Xabier Lopez-Arostegi. Saskibaloi jokalariak Juancho Hernangomez ordezkatuko du. Denera, beraz, 31 euskal kirolari lehiatuko dira Olinpiar Jokoetan.

Aldaketak izan dira azken orduan, eta Xabier Lopez-Arostegi saskibaloi jokalaria Tokion izango da azkenean. Sergio Scariolo Espainiako selekzioko hautatzaileak zerrendatik at utzi zuen getxoztarra, baina, gaur jakinarazi dutenez, Juancho Hernangomez ordezkatuko du, NBAko Minnesota taldeak ez duelako baimendu haren parte hartzea, lesio bat tarteko. Beraz, 31 euskal kirolarik hartuko dute parte Tokioko Olinpiar Jokoetan, hamalau espezialitatetan.

Jorge Garbajosa Espainiako Saskibaloi Federazioko presidenteak adierazi du AEBetako taldeak erabaki duela Hernangomez Jokoetatik kanpo uztea: «Uztailaren 23an jaso genuen lehen aldiz Minnesota Timberwolvesen abisua, baimenari uko egiteko. Jokalaria Tokion bazegoen, ordura arte ez genuelako ezezkorik jaso zen». Haren lekua beteko du Lopez-Arostegi hegalekoak.

Jokalari getxoztarrak lehen aldiz hartuko du parte Olinpiar Jokoetan. Uztailaren 26an, astelehenean, jokatuko dute Jokoetako lehen partida: 14:00etan lehiatuko dira, Japoniaren kontra. Ikusteko dago ea Lopez-Arostegi iritsiko den topaketa horretara.


Zaintzaren hariak ahaldundu ditu

Summary: Zaintzaren hariak ahaldundu ditu. Las Poderosas emakume migratzaileen elkarteko bost kidek Costura Poderosa josketa tailerra sortu dute, oztopoei aurre egin eta «lan duin bat» lortzeko. Emakumeen Trafikoaren Aurkako Ekintzak sustatu du proiektua; formakuntza amaituta, halere, asmoa da kideek beren bidea egitea.

Burua altxatu gabe, orratza behar den tokian sartzen duela ziurtatzeko. Zutik da Lydia Osifo Festus (Nigeria, 1985), mahai gainean dituen oihal zatiak prestatzen, bertze kide batek makinaz jos ditzan. Festus duela hiru urte ailegatu zen Nafarroara, eta duela bi egin zuen bat Las Poderosas elkartearekin. Emakumeen Trafikoaren Aurkako Ekintzak sustatutako talde bat da Las Poderosas; indarkeria sufritu duten andre migratzaileentzat elkar zaintzeko eta babesteko espazio bat izan nahi du elkarte horrek, eta lan horren ondorio da orain martxan jarri duten Costura Poderosa josketa tailerra.

Bost emakumek sortu dute Costura Poderosa, horrelako egitasmo bat garatzeko indarra badutelako. Hori da helburua: beren bizi proiektuen jabe bilakatzea, sufritutako indarkeria ororen arrastoa atzean utzi ahal izateko. “Aurrera begiratu nahi dugu; etorkizun hobe bat lortzeko ari gara lanean, elkarri lagunduz”, erran du Festusek, argi eta garbi.

Horretarako aukera eskaini dio josketa tailerrak. Urtarrilean hasi ziren lanean Festus eta proiektuan parte hartzen duten bertze lau emakumeak. Emakumeen Trafikoaren Aurkako Ekintzak Ilazki Martirenaren eta haren Atelier tailerraren laguntza izan du, hasieratik, egitasmoa garatzeko. Bertze zenbait enpresak eta eragilek ere egin dute bat. Ibone Garamendi, adibidez, Mama Kitenge arropa etxeko jabea da, eta, Martirenaren deia jaso zuenean, “zalantzarik gabe” inplikatu zen Costura Poderosa tailerrean. Komunikazio digitalari buruzko formakuntza eman die bost kideei, eta, asteon, gainera, jostunek egindako praktikak zuzendu ditu. Urte amaieran bukatuko da Costura Poderosako kideak trebatzeko prozesua, eta, hortik aurrera, emakumeek beren bide propioa egitea da helburua.

Hutsetik hasi dira

Independente izateko erronka horrek “ilusioz” betetzen du Harmony Orobosa (Nigeria, 1983). Festus bezala, hutsetik hasi da josketaren esparruan, eta ofizio bat ikasteak “ahaldundu” egin duela nabarmendu du. Orobosa duela ia sei urte ailegatu zen Nafarroara, eta garbi erran du bertze emakume migratzaileekin Las Poderosas elkartean egindako lanak “anitz lagundu” duela. “Pertsona itxia nintzen lehen; nire gertukoekin baino ez nintzen elkartzen. Elkartean, baina, jende anitz ezagutu dut, eta elkarri emandako babes horrek eraman nau irekitzera”.

Costura Poderosa tailerrarekin hasitako bidearekin “hagitz kontent” dago, baina harago ailegatu nahi duela azaldu du: “Nahiko nuke nire tailerra sortu; badakit ez dela erraza izanen, baina hori dut amets”.

Orobosak Loveth Oghosa Ukponmwan lagunaren eskutik egin zuen bat Las Poderosas elkartearekin. Ukponmwan ere nigeriarra da (1984), eta gustura da jostaketa tailerrean egiten ari den lanarekin. “Emakume migratzaileontzat ez da erraza lan duin bat lortzea, eta tailerra aukera bat da guretzat”.

Onartu du, halere, ez duela bere burua etorkizunean oihal pusken eta harien artean irudikatzen. “Nik denda bat izan nahiko nuke; agian, Costura Poderosa tailerrean egindakoak saltzeko denda bat!”, erran du, irribarre zabal batekin.

Ukponmwan duela bost urte ailegatu zen Nafarroara; duela lau iritsi zen, berriz, Josephine Ngoupeyou (Kamerun, 1970). Amari begira ikasi zuen josten. “Ez dakit anitz, amak ere ahal bezala josten baitzuen; auzo bateko jostuna zen”, azaldu du. Tailerrean aritzeko aukerari berehala erran zion baietz. Lanaren arloak bereziki kezkatzen du Ngoupeyou, hori delako paperak lortzeko bidea. “Ez da erraza; hemen egoteko baimena eskuratzeko, kontratu bat behar dut, baina kontratu bat izateko, hemen egoteko baimena eskatzen didate”, salatu du. Paperak lortzeko bidean da, oraindik ere. Tailerrak “baikor” izateko esperantza eman dio.

Kawiyat proiektua

Costura Poderosa tailerreko bosgarren kidea da Hind Faraji (Maroko, 1978). Bertzeak bezala, “hagitz kontent” da proiektuarekin, eta lan egiteko aukera eskertu du. Emakumeen arteko babesak indarra eman diela nabarmendu du Farajik, eta zehaztu du “ezinbertzekoa” dela elkar ezagutzen dutenen arteko elkar zaintze hori.

Adibide bat jarri du erdigunean: Kawiyat taldea (Emakume indartsuak, arabieraz). Hori ere Las Poderosas elkartearen barruan sortutako proiektu bat da, eta helburu du arabieraz mintzatzen diren emakumeen arteko saretzea sustatzea.

2010. urtean ailegatu zen Faraji Nafarroara. Milagron bizi izan zen hasieran, eta han hartu zuen bikotekidea bazter uzteko erabakia, 2015ean, sufritzen zuen indarkeriari aurre egiteko. “Ez zen batere erraza izan”. Ustez lagundu behar zutenen jarreraz ari da Faraji: “Zailtasunak eta oztopoak aurkitu nituen. Harrera etxera ailegatu nintzenean, sentitu nuen ez zutela nire bizitzeko modua ulertzen eta errespetatzen”.

Sei hilabetez egon zen harrera etxe horretan, eta orduko “sufrimenduak” utzitako arrastoa sumatzen zaio, oraindik ere. “Artatzen gintuzten gizarte langileetako batzuek nahi zuten buruko zapia kentzea. Inportantea da zure kultura eta erlijioa ezagutzen dituen norbaitekin hitz egin ahal izatea, berez zaila den prozesu bat are zailago ez bilakatzeko”, erran du Farajik.

Herriz herri mugitzeko prest

Kawiyat taldean bat egin duten emakumeek hori dute helburu, hain zuzen ere. “Indarkeria sufritzen duten Magrebeko bertze emakumeentzat bitartekari lana egin nahi dugu, bidea errazte aldera”, azaldu du Farajik. Oraingoz, hamar emakume inguruk egin dute bat taldean, baina handitzen segitu nahi dute, ahalik eta herri gehienetara ailegatu ahal izateko. Pandemiak mugatu du kideen lana, azken hilabeteotan, baina “ahal bezain azkar” herriz herri mugitzeko prest direla garbi erran du Kawiyat taldeko kideak.

Elkar babestea eta zaintzea; elkarri heltzea eta laguntzea. Hori da Las Poderosas elkarteko kideen balio nagusia. Gero eta gehiago dira laguntza eske ailegatu eta jada bertzeak laguntzeko prest diren emakumeak.


Summary: Haurrak eta gazteak txertatzearen kontra Donostian, osasun ziurtagiriaren aurka Baionan. Manifestazioa egin dute, Bizitza plataformak deituta. Aldarrikatu dute «osasuna eta askatasuna» eta haurrak eta gazteak «ez ikutzeko». Baionan, berriz, osasun ziurtagiriaren eta txertoak derrigortzearen kontra egin dute protesta.

«Ume eta gazteengan medikamentu genetiko esperimentala inokulatzeari ezetz» esan diote, Donostian, manifestazio jendetsu batean. Bizitza plataformak deitu du manifestaziora, Osasuna, maitasuna eta askatasuna lelopean. Eguerdirako ehunka pertsona batu dira Donostiako Sagues plazan, eta handik abiatu dira, Bulebarrera. «Haurrak ez dira ikutzen» eta «Osasuna eta askatasuna» izan dira gehien entzun diren leloak, «Birusa beldurra da», «Eztabaida nahi dugu» «Ez dugu beldurrik» eta «Telebista manipulatzailea» oihuen artean. Ehunka lagunek egin dute Bulebarrerako bidea elkarrekin, maskararik gabe gehien-gehienak.

Esaten dutenez, «Europako eta Estatu Batuetako medikamentuen agentzien arabera 30.000 bat lagun hil dira sasitxerto hauengatik orain arte, Europan 18.928 lagun eta Estatu Batuetan 10.991 lagun», eta 500.000 pertsona betiko kalteekin geratuko dira.

Bizitza plataformakoek esaten dutenez, txertoak ez ditu pertsona nagusiak immunizatzen, eta beraz, gazteei ez jartzeko eskatzen dute: «Jende nagusia kutsatu ahal dutela aitzakia bezala jartzea gezur handi bat da».

Saguesen lehenik harrera egin diete azken asteetan Hitza plazaz plaza lelopean 42 herritan zehar ibili den karabanari. Gasteizen, maiatzaren 15ean hasitako ibilbidea da, eta herriz herri ibili dira. Aurrerantzean ere protestetan parte hartzera deitu dute.

Bestetik, Baionan ere manifestazioa egin dute eguerdi honetan, txertaketa derrigortzearen eta COVID-19aren osasun agiriaren kontra. Osasun ziurtagiria indarrean jarri berri da ekitaldi kulturaletara zein beste hainbat ekitaldietara sartzeko, eta protesta mugimendu ugari eragin ditu neurri horrek. Baionako kaleak bete ditu manifestazio handi batek, eta Herriko Etxearen aitzinean amaitu dute protesta. «Askatasuna» oihuka aritu dira bidearen zati luze batean, eta «osasun diktadura» gaitzetsi dute.


Summary: Gorka Izagirre: «Bezperan pasatutakoak baldintzatu egin gaitu erabat». Lasterketa bukatu berritan eman dio elkarrizketa Gorka Izagirrek BERRIARI. Azaldu du lehiatu aurreko egunean masaje emaile baten positiboak eragindako ezinegonak erabat baldintzatu duela haien jarduna.

Hitz egiteko apenas duen indarrik Gorka Izagirrek (Ormaiztegi, Gipuzkoa, 1987), lasterketa bukatu berritan. Ostiralean egun «gogorra» bizi izan zuten, masaje emaileetako batek positibo eman eta gero. «Gauerdira arte ez ziguten baieztatu irten ahal izango ginela».

Kirolari batentzat ametsa izaten dira Jokoak. Baina zuen kasuan, guztiz kontrakoa bizi izan duzue, lehiatu bezperan masaje emaileetako batek COVID-19arekin positibo eman eta gero.

Infernua izan zen ostirala. Goizeko lehen orduan eman ziguten Josebaren [Elgezabal] positiboaren berri. Alde batetik, ezinegona genuen, besteren bat kutsatuta egoteko arriskua hor zegoelako. Bestetik, egun osoa hoteleko logelan sartuta egon ginen. Ez zen halako lasterketa handi baten bezperako ohiko eguna izan. Ez genuen entrenamendu arin bat egin, giharrak askatzeko. Janaria ere logelara igo ziguten, eta ez zen izan guk halako egun batean jan behar izaten dugun kopuruetan. Atsedena ere ezin izan genuen behar bezala hartu. Gero, esan ziguten, ziurrenik, ezingo genuela parte hartu. Oso gogorra izan zen une hori. Lan guztia pikutara joango zela pentsatzen genuen. Gauerdira arte ez ziguten baieztatu irteeran egoteko moduan egongo ginela. Lotara berandu joan ginen, eta egun osoko ezinegonarekin. Beraz, niri, behintzat, kostatu egin zitzaidan lokartzea. Lehiaketa egunean, gainera, hiru orduko bidaia genuen irteeraraino, eta oso goiz jaiki behar izan dugu. Dena aldrebes joan da. Bezperan pasatakoak erabat baldintzatu du, eta pena da, azken asteetan oso lan ona egin dudalako etxean, eta sasoi onean nentorrelako.

Gorputzaldi horrekin, zer esan diozue elkarri irteeran?

Hautatzailearekin hitz egin dugu, eta hasierako asmoei eutsi diegu, Alejandrorentzat [Valverde] lan egitea. Plana aldatzeak ez zuen zentzurik, denak antzeko geundelako. Baina bagenekien lasterketaren erritmoa igotzen hasten zenean sufritu egingo genuela. Gainera, kilometroak aurrera joan ahala, Alejandrok esan digu bizkarra ere ez zuela ondo, eta arazoekin zebilela. Normala da, bezpera logelan sartuta pasatu eta gero.

Aurreikuspenak bete egin dira, eta Italiak lasterketa gogortu duenean tantaka joan zarete atzean geratzen.

Hala izan da. Gorputzaldi hori aldatzea ia ezinezkoa da. Are gehiago halako lasterketa luze batekin, eta egiten zuen beroarekin eta hezetasunarekin. Izugarria izan da. Hasieratik oso gogor joan da dena. Ihesaldiak berehala hartu du denbora, eta Italiaren erasoak lehen haustura egin du tropelean. Ondoren, Belgika eta Eslovenia jarri dira lanean, eta azken bi mendateak tropela mehetzen joan dira, indartsuak geratu diren arte.

Hor Richard Carapazek ondo jakin du aukera baliatzen, ezta?

Hala da. Faboritoetako bat zen; bagenekien indartsu zegoela. Baina halako lasterketak irakurtzeko duen gaitasunak eman dio garaipena. Bikain jakin du non jo erasoa. Merezita lortu du garaipena nire ustez, eta asko pozten naiz harengatik.

Halako ahalegina eta gero, nola zaude orain?

Oso-oso nekatuta. Gainera, berandu iritsi gara hotelera. Beraz, berreskuratzeko lanik ere ez dugu egin. Ondo afaltzeko eta lo egiteko premia dut. Izan ere, esan bezala ia ez dut egin lo.

Anaiak erlojupekoan hartuko du parte asteazkenean. Harekin geratuko zara, edo etxera bueltatuko zara?

Egoera honekin etxera itzuliko naiz beste guztiekin batera. Ea atseden apur bat hartzen dugun bidaia luzeari behar bezala heltzeko.


Summary: Presoak «etxerako bidean» jartzeko eskatu du Sarek. Donostian amaitu da Garesen hasitako hiru egunetako Sare-ren bizikleta itzulia. Orain arteko gerturatzeek «itxirik zen bidea» ireki dutela uste dute, eta bidea «amaieraraino» iristeko lan egingo dutela azpimarratu

Ostegunean atera ziren Garestik, eta hiru etapa osatu ostean, Donostiako Boulevardera iritsi dira gaur eguerdian Sareren bizikleta martxan parte hartu duten guztiek. 169 kilometro utzi dituzte atzean, eta amaieran, bidea presoen egoerari buruz hausnartzeko baliatu dutela azaldu du Sarek. «Pedalkada bakoitzarekin, igarotako bide bakoitzarekin, etxerako bideari eman diogu bultzada».

Sarek argi du ekintza eta ekimen txikiek balio dutela aldaketak eragiteko, eta norabide horretan jarraitzeko prest agertu dira. «Aurrera egiten goaz, murruak eta blokeoak eraisten gabiltza, bide berriak zabaltzen ari gara», azaldu dute amaieran, Boulevarden, irakurritako agirian, Sarek nabarmendu du espetxe politikan eman den aldaketak «etapa berri bat zabaltzeko unea» dela erakutsi duela. Halaber, Sarereren arabera, urruntze politika «amaierara iristen hasi da».

Euskal Herriratutako preso kopurua «oraindik urria» dela uste badu ere, Sarek nabarmendu du gerturatzeek «itxia zen bidea zabaldu» dutela eta euren zeregina dela bidea bururaino heltzeko urratsetan eragitea. «Orain arte egindakoari esker, Madrildik hegoaldera, urrunketaren alde ilunena izan diren espetxeak euskal herritarrez hustu daitezen lortu dugu».

Dena den, Sareren irudiko, oraindik salbuespen legediarekin amaitzeko asko geratzen da. Besteak beste, azaldu du preso guztiak Euskal Herriko espetxeetara ekartzea, preso guztiei gradu prograsiorako bidea ahalbidetzea eta zigorraren hiru laurdenak bete dituztenei hirugarren gradua ematea, gaixotasun larri dutenak eta 70 urtetik gorakoak etxeratzea, 7/2003 legearekin zigorra ezarritako presoei legedi arrunta aplikatzea eta zigorren batuketa egitea, aurrez betetako zigorrak bi aldiz betearaztea eragozteko.


Summary: Datuak apaldu dira, baina erietxeetako egoerak kezka eragin du. 2.079 positibo detektatu dituzte Hego Euskal Herrian azken orduetan.

Orain arte, COVID-19ak kutsatutakoen gorakadari erietxeetako egoeraren larritzeak jarraitu dio ezinbestean. Oraingo olatu honetan, berriz, eragin hori apaldu eta atzeratu egin da txertoen hedatzeari esker eta kutsatuetako asko sintomarik garatu ez duten gazteak izan direlako. Baina kutsatuen kopuruak hain denbora luzean hain goitik ibiltzeak ondorioak ekarri behar zituen lehenago edo geroago, eta azken orduetan kezka eragiteko moduan emendatu dira ospitaleratzeen eta ZIU Zainketa Intentsiboetako Unitateetan artatu behar izan dituztenen datuak.

Joan den asteazkenean goia jo zuen kutsatutakoen kopuruak, eta inoizko daturik okerrenak izan ziren Hego Euskal Herrian pandemia hasi zenetik: 2.235 positibo egun bakar batean. Azken orduetan datuak zertxobait apaldu dira, oraindik ere 2.000 kutsatuen langatik gora jarraitzen badute ere, eta 2.079 positibo atzeman dituzte, bezperan baino 137 gutxiago. Orotara, 14.832 proba egin dituzte, eta horietatik %14,01 positibo izan dira.

Araban baino ez du gora egin positibo kopuruak: 204 gaixo atzeman dituzte, bezperan baino zazpi gehiago. Gainerakoetan, datuak apaldu dira: Bizkaian 941 positibo detektatu dituzte, aurrekoan baino 25 gutxiago; Nafarroan 441, bezperan baino sei gutxiago; eta Gipuzkoan izan da apaltzerik esanguratsuena: 451 positibo atzeman dituzte, bezperan baino 113 gutxiago. Osakidetzak EAEtik kanpoko 42 kasuren berri eman du.

Baina erietxeetan egoera okertzen ari da, eta horrek eragiten du kezka. Azken orduetan 69 gaixo ospitaleratu behar izan dituzte, bezperan baino 13 gehiago. Osakidetzaren eta Osasunbidearen ZIUetan 64 lagun daude; bezperako kopuru berdina da, baina daturik okerrena da joan den ekainaren 15etik hona.