Summary: Etxegabetze bat geldiaraztea lortu dute Barakaldon. Berri-Otxoak elkarteak ohartarazi du arazoa oraindik ez dagoela konponduta

Bihar, 09:15ean, etxegabetze bat egitekoak ziren Barakaldon (Bizkaia), eta 52 urteko emakume bat eta haren 15 urteko alaba kaleratu behar zituzten. Horren kontra, Berri-Otxoak elkarteak premiazko luzamendu eskaera erregistratu du Barakaldoko epaitegian, eta atzo elkarretaratze bat egin zuen Alokabidek Bilbon duen egoitzaren aurrean. Orain, bazterketaren eta pobreziaren kontrako elkarteari jakinarazi diote eskaera hori oraindik ebatzi gabe dagoela eta, beraz, biharko aurreikusita zegoen etxegabetzea atzeratu egingo dutela ebazpen hori iritsi bitartean.

Edonola ere, Berri-Otxoak elkarteak ohartarazi du honekin aste batzuk baino ez dituztela irabazi, eta arazoaren muinak konpondu gabe jarraitzen duela. Salatu duenez, emakumeak hilabeteak daramatza alokairu sozialeko etxebizitza bat eskatzen, eta, legeak horretarako eskubidea aitortzen dion arren, erakundeek muzin egin diote eskaera horri.

«Ez Barakaldoko Udaleko Gobernu Batzordeak, ez Eusko Jaurlaritzak ez diete orain arte eskaini bizitzeko beste aukerarik, egungo legeak eskatzen duen bezala, emakume horri eta haren alaba adingabeari», adierazi du plataformak, eta gogorarazi bi-biek Barakaldoko epaitegiak egiaztatutako zaurgarritasun txostena aurkeztu dutela.


Summary: Roberto Torresek ez du jarraituko Osasunan. Hemezortzi urte egin ditu klubean, eta hamabi denboraldi jokatu ditu lehen taldearekin. Arrekoak ez du argitu non jokatuko duen aurrerantzean. Urtarrilaren 1ean egingo diote agur ekitaldia, Sadarren.

Urte berean bi kapitainek, bi erreferentek utzi dute Osasuna. Oier Sanjurjok udan esan zion agur bere bihotzeko klubari, eta urtarrilaren 1etik aurrera Roberto Torresek ere (Arre, Nafarroa, 1989) utzi egingo dio Osasunako jokalari izateari, bi aldeak kontratua eteteko akordio batera iritsi ostean. Hala, litekeena da Arnedoren aurka Kopan jokatutako neurketa izatea elastiko gorritxoarekin jokatu duen azkena.

Arreko magoak hemezortzi denboraldi egin ditu klubean, eta hamabi denboraldiz aritu da lehen taldean, 2011n Malagaren aurka La Rosaleda futbol zelaian debuta egin zuenetik. Azken bi denboraldietan haren parte hartzeak nabarmen behera egin badu ere —Ligan bederatzi minutu jokatu ditu sasoi honetan—, klubaren historiako jokalari garrantzitsuenetako baten gisara esango du agur. Izan ere, elastiko gorritxoa aldi gehien jantzi duten jokalarien zerrendan zazpigarrena da, 353 neurketa jokatuta, eta Osasunaren historiako golegilerik handienetan seigarrena da, 60 gol sartuta. Datu nabarmenak.

Golegile eta kapitain ez ezik, zelaiko liderra izan da urte askoan. Nabarmentzekoak dira 2015-2016ko eta 2018-2019ko denboraldiak, Bigarren Mailan. Bietan, Osasunak Lehen Mailara igotzea lortu zuen, eta Arrekoak hamabi gol sartu zituen denboraldi bakoitzean. Estrategia jokaldietan eta erdiraketetan maisua, duen teknika apartagatik gogoratuko dute Arreko jokalaria.

Urtarrilaren 1ean egingo diote agur ekitaldi eta omenaldia Sadarren, ateak irekita. Jokalariak ez du oraindik argitu non jokatuko duen aurrerantzean.


Summary: Zaintza Babesten federazioa sortu dute, zahar etxeetako egoiliarren eskubideen alde lan bateratua egiteko. Babestu Araba, Babestu Bizkaia, Gipuzkoako Senideak eta Irauli Zaintza elkarteek sortu dute. Besteak beste, egoitzen pribatizazioa eta kostu «ordaindu ezinak» salatu dituzte.

Urteak daramatzate Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan zahar etxeetako egoiliarren eskubideen alde lan egiten. Izan ere, Babestu Araba, Babestu Bizkaia, Gipuzkoako Senideak eta Irauli Zaintza elkarteak zainketen kalitate txarra eta pribatizazioa salatzeko sortu zituzten. Orain, indarrak batu eta Zaintza Babesten federazioa sortu dute. «Erakunde bakoitzaren autonomia errespetatuz, helburua indarrak batzea da, adinekoen eta mendekotasunen bat duten pertsonen bizitza duinaren alde eta haien eskubideen alde lan egiteko», azaldu du Iraide Urriz Babestu Bizkaiko kideak, Bilbon egindako agerraldian. Eta zahar etxeetako langileei euren babesa eman diete. Izan ere, greban daude langileak.

Urrizek salatu du senideak ez dituztela kontuan hartzen zaintzaren inguruko gaiak lantzeko. Instituzioek foroetan parte hartzera gonbidatzen dituzte, baina ez diete inolako aukerarik ematen erabakiak hartzen diren guneetan parte hartzeko. «Gure ondorioa da ez dutela asmorik Zaintza Babesten elkarteak eskatzen duen eredu aldaketa abiarazteko», nabarmendu du.

Egoitza batzuetan, senideen eskubideak ez dituzte errespetatzen. «Zentro askotan senideoi ematen diguten informazioa hutsaren hurrengoa da, eskubide bat bada ere». Gainera, ikuskapenak aldez aurretik abisatuta egiten dira, eta ez dute jasotzen erabiltzaileek eta senideek eman dezaketen informazioa. Kostuak ere kritikatu ditu Txaro Marquinez Babestu Arabako kideak: «KPIaren araberako igoerak ordaindu ezinak dira; egoiliar gehienek oso pentsio apalak dituzte».

Urrizek esan du zaintza zerbitzua ezin dela negozio bat izan: «Administrazioek pertsonen arreta duina eta kalitatezkoa bermatu behar dute Euskal Herriko zaintza sistema guztian». Eta Marquinezek gehitu du egoitza publikoak «desagertzeko bidean» daudela. «EAJk eta PSEk zaintza esku pribatuetan utzi nahi dute», zehaztu du. Eta Arabako adibidea jarri: «Araban diru publikoarekin eraikitako egoitza bat irekiko dute, baina esku pribatuek kudeatuko dute».

«Egungo ratioek ezin dute bermatu kalitatezko zaintza»

Zahar etxeetako langileen eskaera nagusietako bat ratio duinak ezartzea da. Eta gauza bera eskatu dute senideek. «Gaur egungo ratioekin, langileek ezin dute kalitatezko zaintzarik bermatu; hiru langilek ezin dituzte hogei egoiliar artatu», esan du Marquinezek. Ratioen arazoak eragina du, besteak beste, egoiliarren elikaduran eta higienean. «Bost minutu baldin badituzte bazkaria edo afaria emateko, bi plater eman beharrean, bakarra emango diote; egoitza askotan janari birrindua dago menu askotan, errazagoa delako egoiliarrei emateko». Kontrolik ez dagoela salatu du Marquinezek.

Hurbiletik ezagutzen du elikaduraren arazoa Mari Jose Adanek. Amak alzheimerra du, eta sei urte daramatza Muskizko (Bizkaia) Gangoiti zahar etxean. «Eskerrak ama ez dela ezertaz konturatzen», aitortu du. Gaur egun, Adanen ama bere listuarekin trabatzen da. Denbora behar du, beraz, jateko. «Hori da ni gehien kezkatzen nauena; egoiliarrak denbora behar du koilaran dagoen janaria ahoan sartu eta irensteko; baina denbora hori ez dago».

Berdin gertatzen da higienearekin. Adanen amak bi dutxa ditu astean: astelehenetan eta ostegunetan. «Ama ile zikinarekin ikusi izan dut, olio botila bat bota izan baliote bezala; zergatik? Denborarik ez dagoelako erabiltzaileei eskaintzeko», azaldu du. Adanek egunero bisitatzen du ama: «Ni ohartu izan ez banintz, ilea hurrengo dutxara arte garbitu gabe izango luke». Senideak azaldu duenez, noizbait ikusi izan ditu egoiliarrak 18:30ean afaltzen, edota 11:00etan oraindik lo, bisitak hasten diren momentuan. «Ez dago esku nahikorik».

Hainbat alditan kexatu da Adan. «Aste honetan aldundiaren gutun bat jaso dut, martxoan jarri nuen kexa bati erantzunez». Joan den urtean beste bi kexa jarri zituen, baina erantzunik ez. «Arazoa tramitatzen ari direla diote, baina besterik ez». Adan ez dago lasai. Are gehiago, «oso erreta» dago. Argi du protesta egin behar dela. «Ez dira zenbakiak, pertsonak dira; eta nire ama da».


Summary: EGOk 25. urteurrena borobilduko du neguko birarekin. Euskal Herriko Gazte Abesbatzarekin batera arituko da. Tolosan, Donostian, Gasteizen eta Bilbon izango dira kontzertuak

Ospakizun urtea izan da aurtengoa Euskal Herriko Gazte Orkestrarentzat. Mende laurden bete du 2022an, eta,German Ormazabal koordinatzaile orokorrarentzat, azken «ospakizuna» izango da bihar Tolosako (Gipuzkoa) Leidor antzokian hasiko den kontzertu sorta. Astelehenean Donostiako Kursaalean arituko dira; asteartean Gasteizko Principal antzokian emango dute kontzertua; eta asteazkenean Bilboko Euskalduna jauregiak hartuko du azken saioa. Ruben Jimeno orkestrako zuzendari titularrak gidatuko ditu denak.

Omenaldi kutsua eman diote urte honi, eta azken emanaldiek ere izango dute berezitasunik: Pablo Solozabalen Gernika izango da obra nabarmenduena —aurten 125 urte bete dira konpositorea jaio zenetik—. Jimenok adierazi du pieza «testu dramatikoa» dela: «Hileta martxa bat den arren, haritz sendo baten gisa mantentzeko beharra azpimarratzen du». Edvard Griegen Peer Gynt, Ralph Vaughan Williamsen Toward the unknown region eta Jean Sibeliusen Finlandia lanak ere biltzen ditu egitarauak. Batera oholtzaratuko dira orkestrako 67 musikari eta Euskal Herriko Gazte Abesbatzaren 48 korista. Ormazabalek azaldu du «elkargune izateko bokazioarekin» sortu zela orkestra, eta Euskal Herriko musika eszenari begira garatu dela urte hauetan.

Entseguak, Musikenen

Prestaketa lanetarako, Musikenek Donostian duen egoitzan egon dira EGOko kideak aste honetan, astelehenetik ostegunera bitarte. Orkestrak ohikoa du egoitza hori erresidentzia artistikorako erabiltzea.

Azken bira honekin amaituko dute urtebete iraun duen ospakizuna; izan ere, 1997an sortu zen orkestra, eta 25 urte bete ditu aurten. Besteak beste, emanaldi bikoitza egin dute Donostiako Musika Hamabostaldian, eta lehen aldiz parte hartu dute truke programa batean, Jocan Kanarietako Gazte Orkestra harreran hartuta.


Summary: Aurtengoari begira, ehun artikulutan zehar. 2022an BERRIAn gehien irakurritako ehun artikuluak dira hauek. Amaitu da pandemiak markatutako garaia, eta zerrenda gaien pot-pourri bat da berriz. Badira, bederen, nagusitu diren gai batzuk: Irulegiko Eskua, Bertsolari Txapelketa Nagusia eta hezkuntza. 2022ko urtekari osoa, hemen.

Atzean geratu dira COVID-19ari buruzko albisteak. Bi urtez jarraian, pandemia izan da nagusi BERRIAn gehien irakurritako artikuluen artean, baina 2022ak arnasaldia eman die bestelako gaiei. Hein handi batean, bada, gehien irakurritakoak normaltasun berri baterako bueltan dira. Eta, bi mila urtetik gorako loaldiaren ostean, bueltatu da lurpean egondako brontzezko pieza bat ere: Irulegiko Eskua. Haren aurkikuntzaren albistea izan da BERRIAn gehien irakurri direnetako bat, nola ez. Bigarrena, hain zuzen. Hizkuntza baskonikozko idazkunik zaharrenaren aurkikuntzak ez zuen gutxiago merezi.

Irulegiko Eskuaren bueltan, arrakasta bildu dute batera edo bestera hura jorratu duten artikuluek. Sare sozialetan erabiltzaileek egindako memeena, esaterako: BERRIAk aukeratu eta jaso zituen horietako batzuk, hemen. Zerrendan beheraxeago, sorioneku hitza denen ahotan zegoeneko artikulu ere badira: batetik, Joakin Gorrotxategiri egindako elkarrizketa —besteak beste, berak aztertu du Irulegiko Eskua—; bestetik, Aranzadi zientzia elkartearen azalpenak bilduta osatutako bideo eta albistea. Astebete geroago, Blanca Urgell eta Borja Ariztimuño hizkuntzalariak bildu zituen BERRIAk, patxadaz idazkunari buruz eztabaidatzeko.

Artikulu horien guztien aurretik, Leire Iribarne Diabolo Kiwi taldeko musikagilearen heriotzari buruzkoa izan da aurten gehien irakurri dena. Urtarrilaren 29an zendu zen, trafiko istripu batean. Hilberriek zabalkunde handia izan ohi dute, eta 2022ko zerrenda da horren erakusgarri: gehien irakurritako hamar artikuluen artean, hiru hilberrienak dira. Bata, Iribarnerena; bestea, Haizea Beruete bertsolariarena —maiatzaren 23an hil zen—; azkena, Pello Zabala fraide, idazle, euskaltzale eta eguraldi iragarlearena —otsailaren 2an hil zen—. Gehien irakurritako ehun artikuluen artean, beste sei hilberri ere badira: Miren Iriarte itzultzailea; Iñaki Segurola idazle eta hiztegigilea; Gregorio Larrañaga Mañukorta bertsolaria; Karmele Aierbe euskaltzalea; Igor Lopez de Muniain EH Bilduko legebiltzarkide ohia; eta Josefina Lamberto Nafarroako memoria historikoaren defendatzailea.

Irulegiko Eskuaren aurkikuntza, batetik, eta zerrendatutako lehen hiru hilberriak, bestetik. Lau horiek irakurri dira gehien. Eta, xelebreenetan xelebreen, beste aurkikuntza batek egin du gora 2022ko laugarren posturaino: ia bost kiloko onddo zuri batenak.

Ikusi gehiago: 2022an BERRIAn gehien irakurritako artikuluak

Ziur aski, iaz ere gehien irakurritakoetan sartuko zen, baina aurten arte itxaron behar izan du Bertsolari Txapelketa Nagusiak. Gogotsu ibili da jendea: txapelketako hamalau saioen aurkezpena zerrendan sartu da. Eta irrikak gainezka egin zuen abenduaren 18an, Maialen Lujanbioren garaipenarekin. Hurrengo egunean ere, puntu gehien lortu zuten bertsoen testua dezente zabaldu zen. Bertsolaritza munduko beste albiste bat ere bada gehien irakurritakoen artean: Beñat Lizasok ez du gehiago bertsotan egingo plaza publikoan.

Adierazpen askatasunaren hautsak ere harrotu ziren urriaren erdialdean: EITBk Maddalen Arzallusek Ion Paroti eskainitako bertsoak zentsuratu izana salatu zuten. Taldeko zuzendari nagusi Andoni Aldekoak aitortu zuen berak agindu zuela bertso horiek erretiratzeko. Gertakariaren bi albiste daude gehien irakurritakoen artean. Bata, zentsura salatu zutenekoa; bestea, Euskadi Irratiko eta EITB.eus-eko erredakzio kontseiluak bertsoak kendu izanaren aurka agertu zirenekoa: «Ez dugu ulertzen eta ez gatoz bat EITBko zuzendaritzak hartu duen erabakiarekin».

Bestalde, euskarari buruzkoak ere asko irakurri dira. Esate baterako, euskararen kaleko erabilerarena —orokorrean, duela sei urteko bera da egun—; baita, zehazki, udalerri euskaldunetakoa erabilerari buruzkoa ere —atzeraka ari da, nabarmen—. Hizkuntzari buruzko estereotipo okerrak ere sartu dira zerrendan: euskara «zaila» zela adierazi zuen Gasteizko Auzitegiko epaile batek. Saretik kopiatu zituen argudio horiek, ordea. Hizkuntza eskakizuna ez betetzeagatik behargin batek lanpostua galdu zuen Laudioko Udalean (Araba), eta epaileak haren alde egin zuen, zailtasuna argudiaturik.

Ekainean, Ramon Saizarbitoriaren 2012ko Martutene eleberriaren irakurraldi publikoa egin zuten ekainean, eta saioaren aurkezpenean euskarari eta euskal literaturari buruzko bere kezkak plazaratu zituen idazleak: «Euskara jada ez da euskaldun egiten gaituena; askorentzat, oposizioetan puntuak ematen dituen hizkuntza da».

Gazteen uda, bero

Ehunen zerrendan bada nabarmentzekoa den beste gai bat: gazte mugimenduena. Biren arteko talkak eskuratu zuen arreta dena: Gazte Koordinakunde Sozialistaren eta Gazte Asanbladaren artekoak. Azken horrek ekainaren 6an salatu zuen GKSren inguruko hogei bat kidek «eraso egin eta jipoia eman» zietela bi laguni, eta GKSk ere salatu zuen bere kide bat «jipoitu» zutela. Egun gutxi geroago, Ernaik testu bat bidali zion BERRIAri; 2022an gehien irakurritakoetan bosgarrena izan da. Hauxe zion: «Arriskutsua eta arduratzekoa iruditzen zaigu GKSk darabilen mehatxuen dinamika». Koordinakundeak ere testu bidez erantzun zion Ernairi; gehien irakurritakoetan hamargarrena izan da. Hau erantzun zuen: «Komeni zaigu egoera hobetu eta aterabidea ematea, baina ezinbestekoa da minimo etiko eta sozial batzuk errespetatzea». Martxelo Otamendi BERRIAko zuzendariak horren inguruan idatzi zuen Beroa dator gazteen uda zutabean.

Ikusi gehiago: 2022an BERRIAn gehien irakurritako artikuluak

Zerrendan oso goian, zazpigarren postuan da Itaia Emakumeon Antolakunde Sozialistak ekainean Hernanin (Gipuzkoa) antolatutako jardunaldien albistea. Feminismoa eta ahalduntzearen «tranpa» kritikatu zituzten, eta «opresio forma guztiak» bukatzeko bidea «sozialismoa» dela aldarrikatu.

Udako bero sapa horretaz gain, gazte mugimenduen beste artikulu batzuk ere sartu dira zerrendan. Hauexek: urtarrilean GKSk Bilbon eta Iruñean egin zituzten manifestazioena; GKSk eta Ikasle Abertzaleek langileak «alderdi iraultzaile» gisa antolatzera deitu zituztenekoa; GKSko kide bat atxilotu zutela salatu eta espetxetik libratzea galdegin zutenekoak. Sei hilabeteko zigorra ezarri zioten 2018an, ikasle greba batean desordena publikoak egitea egotzita. Maiatzaren 26an espetxeratu zuten, eta ekainaren 1ean askatu.

Hezkuntza kontua

Hezkuntzak ere jakin-mina piztu du. Ehun artikuluen artean dezente dira gaia jorratzen dutenak, sakabanatuta badaude ere. Besteak beste, irakasleen euskara mailari buruzko erreportaje hau. BERRIAk EHUren Hezkuntza Fakultateetara jo zuen galdezka, eta ondorioa argia da: irakaslegaiek ez dute behar besteko euskara maila, baina gizartean gertatzen denaren isla da. Edo beste hau, eskolako ordutegiak eztabaidagai zirenekoa.

Iritziak izan dira hezkuntzari dagokionez gehien irakurritakoak —testuan beheragoxeago dituzue, zerrendatuta—.

Bestalde, badira hezkuntzan zeresana eragin duten beste hainbat kontu: sindikatuen martxoaren 25erako greba deialdia, hezkuntza oinarrien zirriborroan aldaketak eskatzekoa, eta deialdi hori bertan behera utzi izana. Baita sindikatuen eta Eusko Jaurlaritzaren arteko akordioa ere: besteak beste, adostu zuten egiturazkoak ez diren hezkuntzako lanpostuak halakotzat jotzea. Eta Ikastolen Elkarteak uztailean kaleratutako ohar bat, sare itunduari buruz esandakoak argitu nahian.

Iritzi esanguratsuak

Iritzi artikuluek ere zeresana ematen dute BERRIAko irakurleen artean. Beste ezeren gainetik, hezkuntza izan da 2022an gai funtsezkoena, aburuei dagokienez. Eskola publikoko irakasleen kezkak izan da gehien irakurritako iritzia, Sara Aldabe, Itziar Esteban, Ane Miren Etxegarai, Miren Lourdes Gutierrez eta Maria Jose Marquetena. Zerrendan bada hezkuntza oinarri duen beste iritzirik ere: Ikastolen ekarpena, Joxi Imazek, Edu Apodakak, Gurutze Ezkurdiak, Paulo Iztuetak, Begoña Bilbaok, Jon Diazek, Karmele Perez-Urrazak, Unai del Burgok eta Pello Jauregik idatzitakoa; Maitane Nerekan Umaranen I(ra)kasle puta horiei iritzia; Amelia Barquinen Eskola segregatuak eta euskalgintza; eta EHUko hainbat irakaslek sinatutako Atxiloketak Euskal Herriko Unibertsitatean, martxoaren 24ko ikasle greban izandako 34 atxiloketen harira argitaratua.

Beste bi pertsonaren iritziak ere lortu dute 2022ko zerrendan sartzea. Batetik, Pako Aristiren Euskarafobia eta Elkano Fundizioa. Bestetik, oihartzun handia izan zuten Jose Mari Esparza Zabalegiren bi testuk: Migrazioa? Ez, mila esker eta Confebask: migrazioa bai, mila esker.

Elkarrizketa esanguratsuak

Jendeak, iritziak ez ezik, izan du zer esanik aipu marken artean. Badira zenbait elkarrizketa urteroko zerrendan. Agertzen den lehena Sandra Piñeiro galiziarrarena da. Elikaduraren nahasmendua izan zuen arraunlaria izandakoak; orain, mendi lasterketetan aritzen da: «Neure buruarekin bakean egoteko aukera eman dit mendiak». Eta, zerrendan beherago, lau andreri egindako bi elkarrizketa bikoitz. Bata, Erika Lagoma eta Estitxu Fernandez idazleena: «Feminismoaren zati batek amatasunaren biologia ukatu du». 11 amaren eta bi aitaren bizipenak bildu zituzten M ama* eme* ume* liburuan. Bestea, Lorea Agirreri eta Begoña Garaikoetxeari Euskara Aurrera egitasmoaren kariaz egindakoa: «Erru gutxiago behar dugu, eta oxigeno gehiago».

Ikusi gehiago: 2022an BERRIAn gehien irakurritako artikuluak

Hona hemen beste elkarrizketa sorta bat. Nerea Garmendia aktorearena: entzumen arazoak dituela azaldu zion BERRIAri, eta audifonoak darabiltzala; hori baliatuz, bakarrizketa inklusiboen proiektu bat jarri zuen abian. Nerea Barjola politologo eta ekintzaile feministaren elkarrizketak ere klik asko jaso zituen; udako ziztaden inguruko mezuez mintzatu zen Barjola, kezkatuta: «Alarma soziala horrela bideratzeak bortizkeria sexuala indartzen du». Jon Maia bertsolari eta idazlea ere elkarrizketatu zuen BERRIAk, Kantu bat gara disko-liburuaren harira. Elkarrizketarako tartetxo bat eskaini dio Cira Rodriguez logopedak ere BERRIAri abenduan; umeen hizketaren garapenari buruz aritu zen: «Ume batek 3 urterekin ez badu hitz egiten, ja hasi behar da lantzen». GKSren urtarrileko manifestazioen atarian, Unai Martinez GKSko kideak ere hau azaldu zuen: «Gauzak aldatzeko ilusioa berreskuratu behar dela uste dugu».

Hesiak bota dituen belaunaldikoak: BERRIAren Ahomentan atala ere zerrendan sartu da, Kattalin Barcena J Martina taldeko eta Amets Aranguren Ibil Bediko kideena. Euskal Herriko paradigma musikalaren eta koiuntura politikoaren loturaz aritu ziren biak ala biak.

Erreportaje esanguratsuak

Beste kazeta generoen artean, erreportaje gutxi batzuk ere sartu dira aurtengo zerrendan. Aipatutako hezkuntzari buruzkoez gain, badira beste batzuk. Horietako bat parkopresiarena da. Parkopresia, bai: kaka egitearen lotsa. Ondorio psikologikoak zein fisiologikoak dauzka, baina baita aterabideak ere. Kaka egin baino lehenagokoaz ere idatzi du BERRIAk, elikaduraz: kirolarien elikaduraz, hain zuzen. Joseba Ezkurdia pilotaria eta Itziar Gonzalez fisioterapeuta, osteopata eta nutrizionista elkarrizketatu zituen BERRIAk.

Kirola alde batera uzteke, Lur Errekondori buruzkoa ere dezente irakurri da. Estreinakoz aritu zen Egur Sport txapelketan, harri jasotzen: «Plazarako gogoa nuen». Bestelako erreportaje bat ere nabarmendu da aurten: Mirentxin gidariek euren ibilbidea amaitu izanari buruzkoa. Euskal presoen sakabanaketa aldatuz joan ahala, haien beharra ere urrituz joan da. Beren agurraren albisteak ere entzute handia izan zuen: «Guretzat azken bidaia heldu da».

Gehien irakurritako erreportajeekin amaitzeko, euskarazko joko batena: Berbaxerkarena. Egunero, letra batzuk emanda, ahalik eta hitz gehien sortu behar dira. Bolo-bolo ibili zen jokoa sortu bezain laster —eta oraindik ere badabil—. Berbaxerkaren eta WorldlEH jokoaren albiste bana ere zerrendan da. Azken horretan —Wordle jokoaren euskarazko bertsioa da—, Euskal Herriko herri edo hiriren baten mapa agertzen da, muga egiten duen beste herri eta hirien erlieberik gabe. Erabiltzaileak zein den asmatu behar du, zazpi saiakeratan gehienez.

COVID-19a, atzean utzita

Pandemiaren albiste batzuk badira gehien irakurritakoen artean. Baina COVID-19ari agur esatekoak dira. Adibidez: ziurtagirien luzapena bertan behera utzi zutenekoa; horiek ez eskatzearena; eta Jaurlaritzak murrizketa guztiak kendu zituenekoa. Tira: maskara oraindik ere jantzi egin behar da zenbait tokitan, noski. Bestalde, urtero bezala, baliabideak zerrendaren goialdean dira: Koronabirusaren azken datuak, herriz herrizko egoeraren mapa eta omikron arorako gida. Indartze dosien inguruko elkarrizketa hau ere asko irakurri da: Joseba Bikandi immunologoarekin mintzatu zen BERRIA: «Orain ditugun txertoak jarri eta jarri ibiltzeak ez du babes maila handituko».

Besteak

Hilberriek ez ezik, ezbeharrek ere zabalkunde handia izaten dute. Martxoan hilda aurkitu zuten Ukerdi mendian 40 urteko mendizale bat. Ekainean, berriz, 25 urteko mendizale bat atzeman zuten hilik Anboton (Bizkaia). Maiatzean, berriz, 3 urteko haur bat zendu zen Correllan (Nafarroa), ur oxigenatua edan ostean. Mexikon desagertuak ziren bi euskal herritar ere hilik topatu zituzten, Yucatango Valladoliden herrialdearen hego-mendebaldean. Duela astebete, Gabon egunean, 24 urteko gazte bat hil zuten Donostian; hiru pertsona atxilotu zituzten hilketaren harira.

Hainbat baliabidek ere bisita asko izan dituzte aurten. Horiexek dira Korrikaren ibilbidea, erregaien prezioaren mapa eta euskarazko edukiak sarean ikusteko baliabideen zerrenda. Jakin-mina ere piztu dute beste zenbaitek: erdal eratik datozen euskarazko abesti famatuen bildumatxoa; Errusiaren propagandako mapa bat, non Nafarroako Erresuma agertzen den; eta munduko landarerik handiena topatu zuteneko albistea. Aipatzekoak dira, era berean, Euskadi Irratiko Faktoria saioan Miren Larrion Gasteizko Udaleko EH Bilduren eledun ohiari egindako elkarrizketa, eta Jaurlaritzak iragarritako laguntzak: hilero 200 euroko laguntzak emango ditu seme edo alaba bakoitzeko, umeek 3 urte bete arte.

Honako albiste hau ere nabarmentzekoa da: 13/13 auziko lau auzipeturi espetxe zigorrak ezarri zizkien Espainiako Auzitegi Nazionalak.

Ikusi gehiago: 2022an BERRIAn gehien irakurritako artikuluak

Uztailean Gure Esku-k eta Kataluniako plataforma ugarik mobilizazio bat prestatu zuten, «herri gogoa aktibatzeko eta burujabetzarako prozesu bat» abiatzeko. Pirinioetako 300 bat tontor argiztatu zituzten horretarako. Egitasmoaren aurkezpena zerrendan sartu da, eta, harekin batera, maiatzean Aragoiko presidenteak esandakoak. Honela esan zuen: «Ez nago prest onartzeko inork Pirinioak zikintzea, eta are gutxiago Aragoiko biztanleen gehiengoaren artean arbuioa sortzen duten ideologiek eta proposamen politikoek».

Maiatzean, Donostiako Kaxilda liburu dendako kideek salatu zuten «gertakari larriak» bizi izan zituztela, La Sapa de los Aperribay liburuaren harira; aurretik, Antimilitaristak EH kolektiboak liburu huraxe bera aurkeztu zuen Kaxildan: Aperribai familiak armagintzarekin duen harremanaren inguruko lana da. Galder Barbado gazteak ere salatu zuen Guardia Zibilak kolaborazio eskaerak egin zizkiola. «Nire egoera zein zen bazekiela, ezagutzen ninduela, eta bazekiela zein izan den nire rola gazte mugimenduan». Bestalde, Zumarragako (Gipuzkoa) itxitako zabortegi batean milaka tona altzairu errauts bota dituzte, gutxienez urtebetez, Arcelor Mittalen instalazioetan.

Kirol mundukoak ere badira: Itzuliaren antolatzailearen esanak, emakumezkoen txirrindularitza «moda kontua» zela bota zuenekoa; Helene Alberdi triatloilariaren adierazpenak, Distantzia Erdiko Europako Txapelketan nagusitu ostekoak; eta Espainiako Poliziak Vila-Realen Realaren zaleak jipoitu zituenekoa.


Summary: Bidesarien deskontuekin erabiltzaileek 44 milioi euro aurreztea espero du Gipuzkoako Aldundiak. Urtarrilaren 1ean hasiko dira deskontuak aplikatzen. Ezberdinak izango dira ibilgailuaren motaren eta erabileraren arabera.

Urrian aurreratu moduan, igandetik aurrera Gipuzkoako ordainpeko errepideetako bidesariak merkeago izango dira. Hala, Gipuzkoako Foru Aldundiak, batetik, inflazioaren eragina «arindu» nahi du, eta «mugikortasun jasangarria» bultzatu, bestetik. Aintzane Oiarbide Gipuzkoako Bide Azpiegituretako batzarkidearen arabera, «pauso handia» da hartutako neurria, eta bere departamentuak uste du errepideen erabiltzaileek guztira 44 milioi euro inguru aurreztuko dituztela. AP-1, AP-8 eta A-636 dira Gipuzkoako ordainpeko errepideak.

Erabiltzaile guztiek BIDEGIn izena eman beharko dute, baita Abiatu, Via-T edo TAG sistema izan ere. Deskontuak hala aplikatuko dira, ibilgailuaren motaren eta erabileraren arabera:

Ibilgailu arinen erabiltzaile partikularrak

Hilabetean seigarren bidaiatik aurrera %25eko deskontua izango du bidaia bakoitzak, eta 21.etik aurrera, berriz, %75ekoa izango da. Horrez gain, hilean 35,35 eurokoa izango da gehienezko gastua: hortik aurrera, doakoa izango da. Lehen, Gipuzkoako bidaiariei bakarrik aplikatzen zitzaien deskontu hau, baina hemendik aurrera erabiltzaile guztiei aplikatuko zaie, BIDEGIn izena emanda badaude betiere.

Garraio publikoa

Garraio publikora bideratutako ibilgailu astunek —autobusak eta autokarrak— izango dituzte deskontu handienak: erdia ordaindu beharko dute. Bestalde, taxiek maiztasunaren araberako deskontuak izango dituzte. 21. bidaiatik aurrera %10eko deskontuak izango dituzte, eta %13koak 51.etik aurrera.

Garraiolariak

Salgaiak garraiatzeko ibilgailuek etiketaren araberako jaitsierak izango dituzte. 0 eta Eco etiketa dutenei %25 jaitsiko diete prezioa; %20 euro 6 etiketadunei, eta %15 Euro 5 ibilgailuei. Horrez gain, salgaiak daramatzatenei %10eko deskontu gehigarria aplikatuko zaie 21 eta 50 bidaia artean egiten badituzte, eta %13, berriz, 51 edo gehiago egiten dituztenei. Hala ere, 2023ko urriaren 1etik aurrera hasiko dira erabileraren araberako jaitsiera horiek egiten, nahiz eta atzeraeragina izango duen; hau da, BIDEGIn dokumentazioa egiaztatuta, itzuli egingo zaie dirua.

Autonomoak

Jarduera ekonomikora bideratutako autonomoen eta bestelako erabiltzaileen ibilgailuei ere gehienez %13ko beherapena egingo diete, erabiltzen duten maiztasunaren arabera; urriaren 1etik aurrera sartuko da indarrean neurri hori.


«Goian bego, errege»

Summary: «Goian bego, errege». Pele zendu da, askorentzat historiako futbol jokalari onena zena. Koloneko minbizia zuen, eta asteak zeramatzan ospitalean. Artea zen harentzat futbola.

Brasil aldarte alaieko herrialdetzat saldu izan da, eta estereotipo horrek ere utzi du arrastoa futbolean, jogo bonito (joko ederra) deitzen dioten jokatzeko erarekin. Baina jogo bonito-a triste dago gaur. Edson Arantes do Nascimento Pele hil zen atzo, jokatzeko era horren aita ponteetako bat, 82 urte zituela. O Rei ezizenez ere ezaguna, askoren iritziz inoizko futbol jokalari onena izan zen. Besteak beste, Brasilgo selekzioaren historiako golegile nagusia da 77 golekin, eta hiru Munduko Kopa irabazi dituen jokalari bakarra da.

Pele osasun egoera larrian zegoela jakina zen azken asteetan, eta haren aldeko mezu mordoa ikusi ahal izan dira, besteak beste, Qatarko Munduko Kopan. Sare sozialetan ere asko zabaldu zen #ForçaRei traola. 2021eko irailean atzeman zioten minbizia, eta Sao Paulon zegoen ospitaleratua, Albert Einstein ospitalean. Han, medikuek kimioterapia bertan behera uztea erabaki zuten, onurarik egiten ez ziola ikusita. Ordutik, zainketa aringarrietan zegoen. Azken egunetan jada senideek esan zuten, egoera oso larria zela.

Historiako futbolari onena zein izan den galdetzen denean, hautagaien artean izaten da beti Pele. Mitoa da brasildarra, duela bi urte eskas hil zen Diego Armando Maradona, Franz Beckenbauer, Johan Cruyff edota Leo Messi bezalako izenen pare. Ez da makala haren palmaresa. Brasilgo selekzioarekin nabarmendu zen; izan ere, ez zuen sekula Europako talde batean jokatu. 1981ean, Mendeko Atleta titulua eman zion Frantziako L’Equipe egunkariak. Urrezko Baloia, ordea, ez zuen sekula irabazi, garai hartan Europan jokatzen zuten jokalarientzat baitzen.

Tres Corações herrian jaio zen 1940. urtean, Minas Gerais estatuan. 16 urte eskasekin egin zuen debuta Brasilgo selekzioarekin, eta 17rekin irabazi zuen lehen aldiz Munduko Kopa, Suedian, 1958an. Balentria errepikatu zuen Txilen, 1962an eta Mexikon, 1970ean. Azken horretan, gainera, txapelketako jokalari onenaren saria irabazi zuen. Gaur egun, oraindik ere, Brasilgo selekzioarekin gol gehien egin dituen jokalaria da Neymarrekin batera, 77rekin. Bere ibilbide osoan, datu ofizialen arabera, 1.284 gol sartu zituen 775 partida ofizialetan.

Neurketa gehienak Sao Pauloko Santosekin jokatu zituen. Hura izan zen Peleren bizitzako taldea. 1956tik 1974ra arte jokatu zuen han, eta, besteak beste, bi Libertadores Kopa eta bi Kontinente Arteko Kopa irabazi zituen. Santosen historiako golegile nagusia da, 643 golekin. 1975ean Amerikako Estatu Batuetara joan zen, New York Cosmos taldera; hiru urte egin zituen han, eta liga bat irabazi zuen. Jokatzeko era ikusgarriagatik nabarmendu zen. Taktikatik harago, sormena zuen ezaugarri nagusi. Taldekide bati baloia pasatzerakoan, errematatzerakoan edo aurkari bat atzean uzterakoan beti «gauza eder bat» egitea zuen buruan. Horixe baitzen harentzat futbola: «Arte bat».

Erretiratutakoan ez zen bizitza publikotik aldendu Pele. 1977an NBE Nazio Batuen Erakundearen enbaxadore izendatu zuten, eta munduko herritar titulua eman zioten. FIFAren joko garbiaren komisioko kide eta Unicefeko enbaxadore ere izan zen. Politikan ere parte hartu zuen: 1994 eta 1998 artean Brasilgo Gobernuko kirol ministro izan zen, Fernando Henrique Cardoso presidentearen agintaldian.

Salaketak eta polemikak

Alde ilunik ere izan zuen. Adibidez, ez zuen hainbat seme-alabaren aitatasuna onartu, eta haren bikotekide ohiek epaitegietara jo zuten aitatasun hori onartu, eta haiei zegokien mantenu pentsioa ordaintzeko. Urte luzez ez zuen egin. Bestalde, haren enpresak 700.000 dolar jaso zituen Argentinako banku batetik, Unicefen aldeko partida bat antolatzeko. Diru hori itzuli egin behar zuen, baina ez zuen egin. Bestalde, 2014ean Brasilen jokatu zen Munduko Kopa. Herrialdea krisi ekonomiko eta sozial sakon batean zegoen, eta herritarrak kalera atera ziren hori salatzeko. Pelek protesta horiek bertan behera uzteko eskatu zuen, «herrialdearen irudia ez zikintzeko». Herritarrek haren jarrera salatu zuten.

Familiaren agurra

Peleren familiak eman du bere heriotzaren berri sare sozialetan. «Inspirazioak eta maitasunak markatu zuten Pele erregearen bidaia. Bere bidaian, Edsonek mundua liluratu zuen futbolerako jenioarekin, gerra bat gerarazi zuen, gizarte lanak egin zituen mundu osoan zehar, eta bere ustetan gure arazo guztien sendabidea zena zabaldu zuen: maitasuna». «Maitasuna, maitasuna eta maitasuna, betirako», hitz horiekin hasi eta amaitu dute Peleren senideek mezua.

Mengalvio Pedro Figueiro Brasileko futbol jokalari eta entrenatzaile ohiak ere Pele agurtu du; 60ko hamarkadan haren kide izandakoa da. «Ezin dut sinetsi joan zarenik. Gaur ez da futbola soilik dolutan dagoena, mundu osoa baizik. Jainkoari eskerrak ematen dizkiot zu pertsona gisa ezagutzeko pribilegioa izateagatik, zurekin futbolaren historia egiteagatik eta jokatzeagatik. Beti egongo zara nire oroimenean eta bihotzean. Goian bego, errege».

Neymar futbol jokalariak ere Pele ohoratu du sare sozialetan: «'Pele baino lehen, 10 zenbaki bat besterik ez zen'. Esaldi hori nonbait irakurri nuen, nire bizitzako uneren batean. Baina esaldi hori, ederra baina osatugabea da. Peleren aurretik futbola kirol bat besterik ez zela esango nuke. Pelek dena aldatu zuen. Futbola arte bihurtu zuen, entretenimendu. Ahotsa eman zien pobreei, beltzei, eta batez ere: ikusgarritasuna eman zion Brasili. Erregeari esker hanpatu da futbolaren eta Brasilen estatusa! Joan da, baina bere magia mantenduko da. Pele betirako da!». Cristiano Ronaldo futbolariak ere hitz batzuk eskaini dizkio: «'Agur' hutsa ez da inoiz nahikoa izango egun futbolaren mundu osoak duen mina adierazteko. Hainbeste milioiren inspirazioa, atzoko, gaurko, betiko erreferentea».


Merezitako puntua lortu du Athleticek

Summary: Merezitako puntua lortu du Athleticek. Talde zuri-gorriak hutsean berdindu du Benito Villamarinen, etenaren osteko lehen partidan.

Hilabete eta erdiko etenaren ostean, gaur itzuli da lehiara Athletic, eta ez edonola. Intentsitatez eta erritmoz jositako partida jokatu du Betisen zelaian, eta ongi merezitako puntua poltsikoratu du. Sailkapenaren goiko postuetan egonik, onenen artean mantentzeko derrigorrezkoa zuen gutxienez punturen bat lortzea, eta ez du hutsik egin. Betisen plaza hain gaiztoa izanik, hasi eta buka oso ongi lehiatu da, eta amaieran irabazteko aukera bat edo beste ere izan du. Gol aukerak sortzea dezente kostatu zaio, baina ez du minutu bakar batean ere kontzentrazioa galdu. Hau da, aurreko sasoietan galdu ohi zituen partida horietako batean, gutxienez puntu bat lortu du.

Hasierako hamaikakoan bizpahiru ezusteko zelairatu ditu Ernesto Valverdek, Iñigo Martinez, Muniain eta Berenguer aulkian geratu baitira. Williams anaiak hegaletan eta Guruzeta aurrelari gisa ipinita, abiadura bilatu nahi izan du entrenatzaileak. Oreka, dena den, zelai erdiak eman die zuri-gorriei. Dani Garciaren lana aipagarria izan da, Betisen erasoko jokoa bertan behera utzi baitu. Oso lehiatua izan da lehen zatia, baina etxekoek behetik gora egin dute pixkanaka, eta, kalitatea lagun, agindu egin dute gehienean. Fekirren oinetatik irten dira aukera arriskutsuenak, baina Unai Simon dotore aritu da atepean.

Bigarren zatiak ere lehengo lepotik izan du burua. Berdintasun horretan, erosoago zegoen Betis, eta Valverdek aldaketak egin ditu: Muniain, Raul Garcia eta Berenguer zelairatu ditu 70. minutuan. Aldaketek arnasa eman diote taldeari, eta, Muniainen gidaritzapean, Betisen areara gehiago iristen hasi dira zuri-gorriak. Yurik eta Nico Williamsek erasoko jokaldi apartak osatu dituzte, baina inork ez du asmatu azken errematean. Betisek jokalari bat gutxiago izan du azken minutuetan, baina Athleticek ez du abantaila baliatu. Dena den, puntuari esker, aurkari zuzen batek sailkapenean gain ez hartzea lortu du.


Summary: Kartzelara bidali dute Rebeca Huayta hiltzea egotzitako gizona. Emakumearen gorpua Boliviara aberriratzeko tramiteak abiatu dituzte haren senideek. 45 urte zituen, eta aurten bortxa matxistaren ondorioz hildako bosgarren andrea da.

Basauriko kartzelara (Bizkaia) bidali dute astearte gauean Bilbon Rebeca Huayta Huacan hil zuen gizona. Asteazkenean atxilotu zuten, Poliziari aitortu ostean labankadaz hil zuela bikotekide zuen emakumea, eta gaur arratsaldean epailearen aurrera eraman dute; espetxeratzea ebatzi du hark. 44 urte ditu gizonak, eta bortizkeria matxistari lotutako salaketa gehiago ditu kontra. Aurten indarkeria matxistaren ondorioz hildako bosgarren emakumea izan da Huayta; 2003tik 117 andre falta dira Euskal Herrian.

45 urte zituen Huaytak, eta Boliviako Santa Cruz erregioan sortua zen, Patacamaya herrian. Boliviako Kanpo Harremanen Ministerioak urratsak hasi ditu haren gorpua aberriratzeko. Biktimak Bolivian zituen senitartekoekin harremanetan jarri dira agintariak, haren anaiarekin zehazki, aberriratzearen gaineko xehetasunez jarduteko. Behin haiek eskea era formal batean egiten dutenean, urratsak hasiko dituzte hilotza hara eramateko.

«Estraditatzeko» eskea

Era berean, Boliviako kontsulatuak bilerak izan ditu Boliviako migratzaileek Bilbon osatzen duten komunitateko ordezkariekin. Haiek «estradizioa» eskatu zuten ustez andrea hil duen gizonezkoarentzat. Bolivian sortua da hura ere, eta zigorra han betetzea nahi dute. Hildakoaren gertukoek mezu horiek ozendu zituzten atzo haren hilketa salatzeko egin ziren elkarretaratzeetan ere.

Aurrekariak ditu gizon horrek; aurrez ere indarkeria matxista egotzi izan diote. Horren gaineko albisteak baziren, eta Espainiako Berdintasun Ministerioak egiaztatu egin zituen atzo bertan.


Summary: Frankismoan Billy el Niñori emandako dominak kentzeko agindu du Espainiako Gobernuak. Antonio Gonzalez Pacheco 'Billy el Niño' polizia ohi eta torturatzaile ezaguna duela bi urte hil zen. Lau domina zituen, eta %50 igo zioten pentsioa. Frankismoak saritutako beste polizia ohiei ere eragingo die Memoria Demokratikoaren Legea baliatuta hartutako neurriak.

Memoria Demokratikoaren Legea baliatuta, Fernando Grande-Marlaska Espainiako Barne ministroak agindu du frankismoan ordainsariak eta dominak eman zizkieten poliziei horiek erretiratzeko. Horien artean dago Antonio Gonzalez Pacheco Billy el Niño polizia frankista, atxilotuei eginiko torturengatik ezaguna eta duela bi urte hil zena.

Rodolfo Martin Villa ministro frankistak Poliziaren merituaren domina eman zion Gonzalez Pachecori; denera, bere ibilbide profesionalean lau domina jaso zituen; horiei eskeri, pentsioa %50 igo zioten. Orain, kendu egingo dizkiote ordainsariok, behin hilda dagoenean.

Frankismoa amaituta ere Espainiako Poliziari lotuta jarraitu zuen Gonzalez Pachecok, 1981ean Espainiako Polizia Judizialera igaro baitzen. Urtebete geroago utzi zion polizia izateari. Ordutik aurrera, hainbat enpresa pribatutan segurtasun arduradun gisa jardun zuen.

Euskal herritar ugari torturatu zituen. Jose Luis Uriz PSNko parlamentari ohia da horietako bat. Duela zenbait urte, bere testigantza eman zion BERRIAri: «Sarri askotan, galdeketetan, gure atzean jartzen zen, eta kolpe handiak ematen zizkigun garondoan. Edozein unetan, ihes egiten bazion, hantxe lepo hezurra hautsita gera gintezkeen sentipena izaten genuen, eta horrek eragiten zuen zinez larritasun handia». 1969 eta 1970 artean torturatu zuen polizia ohiak, beste hainbat agenterekin batera. Hala ere, ez zituen soilik frankismoan gidatu tortura saioak. Trantsizio garaian ere jarraitu zuen horretan. Mikel Kortak esana du, adibidez, bederatzi egunez torturatu zuela Gonzalez Pachecok, 1978. urtearen amaieran. «Gu 1978ko azaro bukaeranatxilotu gintuzten, konstituzioaren erreferenduma egin baino lehen, eta abenduaren hasieranaskatu gintuzten, erreferenduma ren ondoren», adierazi zion BERRIAri.

Espainiako Barne Ministroak jakinarazi duenez, urritik indarrean den Memoria Demokratikoaren Legearen aplikazioaren eraginez kenduko dituzte erregimen frankistak emandako ordainsariak. Horiek erretiratuko dituzte, azaldu duenez, frogatuta baldin badago polizia horiek, lehenago edo beranduago, horiek jasotzearekin bateragarriak ez diren ekintzak egin zituztela. Efe berri agentziak, iturri polizialak aipatuta, jakinarazi du gutxienez zazpi espediente dituztela identifikatuak; lau Guardia Zibilarenak eta hiru Espainiako Poliziarenak.

Hain justu, joan den astean Billy el Niñoren hamahiru biktimak Espainiako Barne Ministerioari eskatu zioten polizia ohiari emandako sariak kentzeko. Gutun batean, polizia ohia «frankismoaren totalitarismoaren aurka eta askatasunaren alde altxa zirenen torturatzaile ezaguna» izan zela gogorarazi zuten, eta salatu haren ekintzak ez direla bateragarriak «balio demokratikoekin eta giza eskubideekin».

Epaiketarik gabe

Luzaroko eskaria izan da polizia ohiari emandako ordainsariak kentzea, eta baita hura epaitzea ere. Haren kontrako ekinbide judizialak, ordea, Espainiatik kanpo abiatu izan dira, batez ere. 2013an, Maria Servini Argentinako epaileak hura atxilotzeko nazioarteko agindua eman zuen, Jesus Muñecas polizia ohiarekin batera. 1971. eta 1975. urteen artean hamahiru pertsona torturatzea leporatzen zion epaileak. Espainiako Auzitegi Nazionalean deklaratu zuen Gonzalez Pachecok, Muñecasekin batera, baina auzitegiak estradizio eskaera atzera bota zuen, argudiatuz tortura delitu horiek iraungita zeudela.

2019an, Espainiako epaile batek, Maria Isabel Durantezek, lehenengoz onartu zuen Gonzalez Pachecoren kontrako kereila bat —30 kereilatik gora aurkeztu zituzten haren kontra—. Hala ere, epaitua izan gabe hil zen polizia ohia.

PSOEk eta Unidas Podemosek 2018ko aurrekontu akordioan jaso zuten polizia ohiari dominak kentzeko konpromisoa, baina handik lau urtera iritsi da neurria. Tartean, 2020an, Unidas Podemosek eta PSOEk Gonzalez Pachecoren zerbitzu orria ezagutaraztearen aurka egin zuten Espainiako Kongresuan aurtengo otsailean, EH Bilduren eskaera bat ezetsita.


Summary: Andrew Tate kickboxingeko jokalari ohi eta 'streamer' ezaguna atxilotu dute, giza salerosketa egotzita. Greta Thunbergekin sarean izandako ika-mikan azaleratutako datuei esker lortu du Poliziak Tate topatzea. Bukaresten atzeman dute; haren anaia ere bai. Zenbait emakume bahitzea eta bortxatzea ere leporatu diote.

Greta Thunbergek K.O. utzi du Andrew Tate. Eskuin muturreko kickboxing jokalari ohia ezinen da gehiago aritu, gaur-gaurkoz, sarean borrokan. Eta auzitegietan epaitua izanen da, leporatzen zaizkion delituen harira. Atzo iluntzean atxilotu zuten, Bukaresten; baita haren anaia ere. Errumaniako Fiskaltzak hainbat delitu leporatu dizkie biei: giza salerosketa, bahiketa, bortxaketa, eta zenbait andre eduki pornografikoak sortzera behartzea. Errumaniako zenbait hedabidek zabaldu dutenez, epaileak 24 orduko atxiloketa agindu du oraingoz.

Azaldu dutenez, Tate anaiek AEBetako eta Erresuma Batuko zenbait emakume engainatu dituzte, amodio kontuak bide harturik, gerora Errumaniara eramateko. Sei biktima identifikatu dituzte.

Poliziak hainbat hilabete zeramatzan Andrew Tate eta Tristan Tate anaiak Errumaniara noiz itzuliko zain, herrialdetik kanpo ematen baitituzte urteko hilabete gehienak. Bi akusatuak jadanik Bukaresten zirela baieztatzeko, ezinbestekoak izan dira Andrew Tatek Thunbergekin sare sozialetan izandako elkarrizketak.

'Zakil txiki' bat

Zenbait urte dira Andrew Tatek kickboxing profesionala utzi zuela. Ordutik, sarean zabaldutako mezuengatik da ezaguna; streamer-a da. Mezu matxista eta homofoboak, eta txertoen kontrako aldarriak plazaratu izan ditu gogoz. Azken polemika, ordea, klima krisiaren auziari loturikoa izan da. Tatek Thunbergi zuzendutako txio bat idatzi zuen abenduaren 27an, hura zirikatu eta klima larrialdiaren aurkako mugimendua irrigarri uzteko asmo garbiz. Txio horretan, Tatek Thunbergi esan zion 33 auto dituela, eta harro azaldu zuen horietako batzuek zenbat kutsatzen duten. Eskakizun bat ere bota zion aktibista suediarrari: «Mesedez, esadazu zein den zure helbide elektronikoa. Nire auto guztien zerrenda eta horien kutsatze gaitasun erraldoiak bidaliko dizkizut».

Ezin jakin Tatek erantzunik espero zuen, baina ailegatu zen Thunbergen txioa. Honela zioen: «Bai, faborez, azaldu iezadazu. Bidali helbide honetara: smalldickenergy@getalife.com» (zakiltxikienergia@erosezazubizitzabat.com). Aktibistaren mezua ikusirik, sareak guztiz aztoratu ziren. Askok txalotu zuten erantzuna.

Ordea, elkarrizketa ez zen horrekin amaitu, eta, hain justu, ondotik etorritako mezuek dute zuzeneko ikustekoa Andrew Tateren atxiloketarekin. Tonu itxuraz lasaian, bideo batekin erantzun zion Thunbergi, pizza kaxa bat ondoan zuelarik. Kaxaren ertzean ikus daitekeenez, pizza Errumaniako kate entzutetsu batean erosia zen. Hala, Poliziari pista hori aski izan zaio Tate herrialdean zela ondorioztatzeko, eta erdietsi dute gizona atxilotzea.

Ikusi gehiago: Onintza Enbeitaren iritzi zutabea: Energia

Thunbergek idatzi du elkarrizketako azken txioa: «Hau gertatzen da pizzaren kaxak birziklatzen ez dituzunean».

Bitxikeria bat: Tate anaien kontrako polizia operazioren atzean lan egin duen erakundeak Greta du izena ingelesez: Group of Experts on Action against Trafficking in Human Beings.


Summary: Putinek gonbita egin dio Xiri datorren udaberrian Mosku bisitatzeko. Errusiako eta Txinako presidenteek bilera telematiko bat egin dute gaur. Putinen esanetan, bi herrialdeen arteko harremana «superpotentzien arteko elkarlanaren eredu» da.

«Ez dut inolako zalantzarik zuk eta biok aurrez aurre biltzeko aukera aurkituko dugula», adierazi dio Vladimir Putin Errusiako Presidenteak Xi Jinping Txinako estatuburuari gaur, elkarrekin egin duten bideokonferentzian, Tass Errusiako albiste agentziak jaso duenez. «Presidente estimatua, nire lagun estimatua, datorren udaberrian zu Moskun ikustea espero dugu», esan dio. Xik ez du baieztatu datorren udaberrian Moskura joango denik.

Bi agintarien arteko aurrez aurreko bilkura bat lortuz gero, espero izatekoa da Putinek hura baliatu nahi izatea munduaren aurrean Txinaren babesa duela irudikatzeko, eta ildo horretan mintzatu da Xirekin izan duen elkarrizketan. «Munduari frogatuko lioke Errusiaren eta Txinaren arteko harremana zenbateraino den indartsua funtsezko auzietan, eta urteko gertaera politiko nagusia izango litzateke bitariko harremanei dagokienez».

Putinen iritziz, bi herrialdeen arteko loturak «froga guztiak gainditu ditu», eta gaineratu du Moskuk eta Pekinek elkarlana areagotuko dutela arlo militarrean. Bi estatuen arteko harremana «superpotentzien arteko elkarlanaren eredu» da, Errusiako presidentearen esanetan.

CCTV Txinako telebistak argitaratu duenez, Xik ere bi herrialdeen arteko elkarlanaren garrantzia nabarmendu du, Txinako eta Errusiako herritarren onerako, eta «munduaren egonkortasunaren intereserako». Nazioarteko aferetan sakondu nahi du elkarlan hori.

Bestalde, Xik Putini ohartarazi dio Ukrainako gerrari amaiera emateko bake elkarrizketak ez direla errazak izango, eta Pekinek orain arte agertu duen «objektibotasunari eta bidezko posizioari» eutsiko diola. Txinako presidenteak esker ona adierazi dio Putini, Errusiak ez diolako «inoiz ere» uko egin «gatazka negoziazio diplomatikoen bidez konpontzeari».

Putin eta Xi aurrez aurre bildu ziren azkenengoz joan den irailaren 15ean, SCO Shanghaiko Lankidetza Erakundeak Uzbekistanen egin zuen goi bileran. Errusiak Ukrainaren inbasioa hasi zuenetik —otsailaren 24tik— egin zuten lehen bilera izan zen. Orduan, Putinek ez zuen lortu Txinaren babesa, eta Errusiako agintariak adierazi zuen ulertzen zuela Xik «zalantzak izatea eta arduratuta egotea» Ukrainako gerraren harira. Halere, Txinako mandataria goratu zuen, gatazkari buruz jarrera «orekatua» edukitzeagatik. Xi prest agertu zen Errusiarekin elkarlanean jarraitzeko.

Txinak Ukrainaren inbasioa gaitzetsi du hainbatetan, herrialdeen subiranotasunaren eta lurralde osotasunaren aldeko jarrera erakutsita. Baina AEBak eta NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundearen jokabidea ere salatu ditu, «Gerra Hotzaren mentalitatea» ez alboratzeagatik, eta Errusiarekiko tentsioa muturrera eramateagatik.

Atzerri ministro berria

Xik Atzerri ministro berria izendatu du gaur: Qin Gang egun Txinaren enbaxadore arduretan ari dena AEBetan. Qinek Wang Yi ordezkatuko du karguan, eta azken hori Alderdi Komunistaren diplomaziaburu izendatzea espero da.

Iazko uztailean iritsi zen Qin Washingtonera, enbaxadore zereginetara. Ardura horretan izan den denboran, Txinaren eta AEBen arteko harremana gorabeheratsua izan da, eta kritika gordinek eta gerturatze ahaleginek ezaugarritu dute.


Summary: LABek Amazon salatu du grebarako eskubidea urratzeagatik. Trapagaranen egindako lanuzteetan beste zentro batzuetatik langileak ekarri zituela eta langile batzuk lau lanpostutan aritzera behartu zituela azaldu dio Lan Ikuskaritzari.

LABek Amazon salatu du Lan eta Gizarte Segurantzako Ikuskaritzan, abenduaren 22an eta 23an egindako lanuzteetan langileen eskubideak urratzeagatik.

Sindikatuak ohar batean azaldu duenez, Amazonek Trapagaranen (Bizkaia) duen zentro logistikoko langileek bi egun horietarako aurreikusitako ekoizpenaren zati handi bat geldiaraztea lortu zuten. «60.000 pakete mugitu behar zituzten, baina 2.600 baino ez ziren atera».

Hala ere, LABek salatu duenez, zuzendaritzak eginahal guztiak egin zituen greba oztopatzeko: besteak beste, beharginen lan txandak aldatu zituen, Bizkaitik kanpoko beste zentro batzuetako langileak erabili zituen grebalariak ordezkatzeko, pertsona bera lau lanpostu betetzen jarri zuen lanaldi berean, greba batzordeko kideak lantokitik kanporatu zituen, eta lan egin zuten langileek enpresak ezarritako segurtasun arau asko urratu zituzten.

Sindikatuak iragarri duenez, datorren astean beharginak berriro bilduko dira, lan hitzarmenaren negoziazioan enpresak agertutako «egoskorkeriaren» aurka zer urrats egin erabakitzeko.


Summary: Errusiak segida eman dio Ukrainan egin duen aire erasorik handienari. Sirena hotsak izan dira Kieven, herritarrak bunkerretan babestera deitzeko. Ukrainaren esanetan, Errusiaren hamasei drone suntsitu ditu.

Errusiak Ukrainaren inbasioan orain arte egin duen aire erasorik handiena hasi zuen atzo, eta segida eman dio eraso horri bart gauean. Ukrainako armadak adierazi duenez, Errusiaren hamasei drone suntsitu ditu. Kieveko alkate Vitali Klitxkoren esanetan, zazpi drone hiriburura zuzenduta zeuden, eta horietako bat suntsitu ondorengo hondakinek eraikin administratibo bati kalte egin diote. Kieven, larrialdi sirena hotsak entzun dira 02:00 inguruan, herritarrak bunkerretan babestera deitzeko.

Ukrainako armadak gaur goizean jakinarazi duenez, azken 24 orduetan, Errusiak 85 misil eraso egin ditu, 35 aire eraso, eta bestelako jaurtigai sistemetatik egindako beste 63 eraso. Herrialdearen ekialdean, frontearen puntu gorienetako bat den Bakhmut hiri inguruko hogei kokaleku bonbardatu dituela gaineratu du, eta beste 25 Kherson eta Zaporizhia eskualdeetan.

Txernihiv eskualdean ere bonbardaketak izan direla adierazi du Ukrainako presidentetzak. Lurralde horretako Semenivka herrian hildako baten berri eman du. Semenivkan argindarrik gabe gelditu dira erasoen ondorioz, eta berdin gertatu da erasoak jasan dituzten eremu gehienetan ere, Volodimir Zelenski Ukrainako presidentearen arabera.

Azaldu duenez, egoera «bereziki zaila» da Kieven, Odesan, Khersonen eta Lviven. Nabarmendu du baldintzak askoz ere okerragoak izango zirela Ukrainako aire defentsarengatik ez balitz. Errusiaren aire eraso oldeek energia azpiegitura ugariri egin diete kalte azken hilabeteetan, eta eragindako kalteek milioika herritar utzi dituzte argindarrik gabe.

Errusiak ere bonbardaketak jasan dituela salatu du. Ukrainarekin muga egiten duen Belgorod eskualdeko gobernadore Viatxeslav Gladkoven esanetan, Ukrainaren bonbek industria enpresa bati egin diote kalte. Mikhail Razvozhaev Errusiak Krimean ezarritako gobernadoreak —Errusiak 2014an anexionatu zuen penintsula— adierazi duenez, aire defentsa erabili behar izan dute eskualde horretan.


Summary: Nafarroa «bizi kalitate oneneko erkidegoa» dela nabarmendu du Txibitek urte amaierako hitzaldian. Etorkizuneko erronka nagusien artean aipatu ditu prezioen igoera orokorrari eustea eta lehen arreta hobetzea

Nafarroako Gobernuan lanean segitzeko asmoa agertu du Maria Txibite lehendakariak urte amaierako hitzaldian, «herritarren alde, eta Nafarroa bizi kalitate oneneko Espainiako erkidegoa izan dadin aurrerantzean ere». Garai zailak izan arren etorkizuna «hobetzen segitzeko aukera» dela gaineratu du Txibitek.

Hitzaldian, foru hobekuntzaren 40. urteurrena nabarmendu du lehendakariak: «Aukera izan da gogoratzeko zer garen, gure esentzia, [Espainiako] Konstituzioan jasoa». Horren ostean, esan du gobernuak «pluraltasuna errespetatzen eta bizikidetzaren aldeko apustua egiten duela», eta asmoa agertu du «autogobernuan aurrera egiteko».

2022ko gertakari nagusien artean, Ukrainako inbasioak eragindako «kalte humanoak, sozialak eta ekonomikoak» azpimarratu ditu Txibitek. Hain zuzen, Nafarroak erakutsitako elkartasuna aipagai izan du behin baino gehiagotan, eta nabarmendu du «gerratik ihes eginiko 2.000tik gora pertsonari» harrera egin dietela herrialdean.

Prezioen igoeraz

Ekonomiari dagokionez, lehengaien eskasia, energiaren garestitzea eta prezioen igoera orokorra «familientzako, enpresentzako eta autonomoentzako erronka zailak» direla esan du, eta gaineratu du Nafarroako Gobernuak «askotariko laguntzak» aktibatu dituela, fenomeno horien ondorioak leuntzeko: «Helduleku bat eskaini nahi dugu, ahal dugun neurrian, prezioen igoera apaltzeko eta hilabete konplikatu hauei aurre egiteko».

Lorpenen artean, langabeziaren jaitsiera aipatu du lehendakariak, eta Gizarte Segurantzako afiliazioa «maila historikoan» dagoela azaldu du. «Lanari eutsi behar diogu, Enplegu Planari eta Espainiako Gobernuak abian jarritako neurri sortari jarraikiz, kalitateko enplegua sustatzeko; gutxieneko soldata, prestazioak eta pentsioak duintzen segitzeko; eta langileak babesteko, unean uneko lan etenaldiei edo bestelako zailtasunei aurre egin diezaieten».

Osasungintza hobetu beharraz

Ahulguneen artean, osasungintzaz aritu da Txibite. «Hobetzeko asko» dagoela nabarmendu du lehendakariak; besteak beste, itxaron zerrendak eta lehen mailako arreta: «Gure estandarrak Espainiako batezbestekoen gainetik daude, bai pazienteen arreta denborei eta bai eskuragarritasunari dagokienez, baina hobera eginen dugu langile kopuruan, ekipamenduan, inbertsioetan eta bestelakoetan».

Azkenik, indarkeria matxista sufritu duten emakumeak izan ditu aipagai lehendakariak: «Lanean segitu behar dugu politika publikoen bidetik eta gizartea bidelagun hartuta, benetako berdintasun efektiboa, hezkidetza eta aldaera asko dituen indarkeria hori behingoz bukatzea lortu arte».


Summary: SAPA arma enpresak «heriotza» ekoizten duela salatu du Ehunek. Andoaingo egoitzaren atarian «hilotzak» zabaldu ditu mugimenduak; haren arabera, enpresak ekoizten duen hori bera. SAPAk 78ko erregimenarekin «lotura zuzena» duela salatu du, eta beharrezkotzat jo du «euskal errepublika» gauzatzea, «bizitzaren alde egiteko».

Ehun mugimenduak ekintza bat egin du SAPA arma enpresak Andoainen (Gipuzkoa) duen fabrikaren atarian: «hilotzak» utzi ditu bertan. «Ekoizten duena enpresaren ateetara eramatea erabaki dugu», azaldu du mugimenduak, ohar bidez. «Adierazi nahi izan dugu hilotzak sortzen dituzten enpresek ez dutela euskal errepublikan lekurik izango eta euskal errepublika beharrezkoa dugula gerretatik alde egin eta heriotzaren industriak ixteko».

Izan ere, Ehunek uste du SAPAk «heriotzaren industria» elikatzen duela. «Enpresa horrek lotura zuzena du 78ko erregimenarekin, bere produkzio guztia Espainiako Armadara bideratzen baitu», salatu du. Gainera, mugimenduak salatu du Espainiako Gobernuak gastu militarra %26 handitu duela azken aurrekontuetan, eta, hala, men egin diela NATOren eskariei: «Espainiak erabaki du gerra egitea dela bere etorkizuna. Erabaki du munduko txiroenen aurka egin nahi duela».

Horregatik, premiazkotzat jo du «Espainiatik alde egitea», baldin eta Euskal Herriak «mundu mailako gerra egoeraren parte» izan nahi ez badu. Alde horretatik, «euskal errepublika» armagintza industriari bizkarra emateko tresnatzat jo du mugimenduak: «Euskal errepublika beharrezkoa dugu SAPAren gisako enpresak legez kanpokotzat jo eta bizitzaren alde egiteko. Horregatik, ziur gaude euskal errepublika gauzatzea izango dela munduko bakearen alde egin dezakegun ekintzarik eraginkorrena».


Summary: Gizon bat zigortu dute Hendaian, emaztea, alaba eta biloba jotzea egotzita. Astelehenean gertatu zen erasoa. Gizonezkoak 57 urte ditu.

Baionako Auzitegiak zortzi hilabeteko zigorra ezarri dio 57 urteko gizonezko bati, astelehen gauean emaztea, alaba eta biloba jotzea egotzita.

Astelehen gauean gertatu zen erasoa. 57 urteko gizonak emaztea, alaba eta biloba jo zituen bere Hendaiako apartamentuan (Lapurdi). Atzo, epaileak 18 hilabeteko zigorrera kondenatu zuen gizona, horietatik hamar gibelapenarekin. Familiarekin harremanetan sartzea ere debekatu zitzaion.

Biktimetako bi lanera joan ezinik utzi zituen, egin zizkien zaurien ondorioz. Medikuak hamar eguneko geldialdian jarri zituen.


Summary: 'Neoloteka' ataria sarean jarri du UZEIk, euskarazko hitz berriak biltzeko. «Errealitate berriak» izendatzeko euskaraz erabiltzen diren hitz eta esamolde berriak jasotzeko da; etengabe osatuko dute, eta hiztunek ere sarrerak proposatu ahal izango dituzte.

UZEI terminologia eta lexikografia zentroak gaur ohar baten bidez jakinarazi du Neoloteka deituriko ataria jarri duela sarean, «errealitate berriak» izendatzeko euskaraz erabiltzen diren hitz eta esamolde berriak jasotzeko. «Bizirik dagoen edozein hizkuntzatan, etengabe ateratzen dira hitz berriak», nabarmendu dute oharrean. «Lexikoaren bilakaera errealari jarraipena egitea behar-beharrezkoa da edozein hizkuntzarentzat, eta, are gehiago, euskara bezala normalizatze bidean dagoen hizkuntza batentzat». Etengabe osatuko dute ataria, eta hiztunek ere sarrerak proposatu ahal izango dituzte.

Euskarak beste hizkuntzetatik mailegatzen dituen hitzak jasotzen dira atarian, eta euskaratik bertatik hiztunek sortutako hitz eta esamolde berriak. «Egitasmoaren helburua behatoki bat sortzea da, euskarazko neologismoak identifikatu, bildu, aztertu eta sarean edonoren eskura jarriko dituena», azaldu dute. «Horrelako egitasmoak ohikoak dira beste hizkuntzetan, eta horren adibide dira, besteak beste, katalanezko eta gaztelaniazko neologismoak biltzeko eta aztertzeko sortu diren egitasmoak».

Gaur egun erreferentziazko lan lexikografikoetan ez dauden formak izango dira jasoko dituzten neologismo asko. Baina izango da salbuespenik: egitasmoaren berri emateko ondu duten oharrean, azaldu dute atarian agertzen diren formaren batzuk egon daitezkeela aurrez jasota hiztegiren batean. «Esklusio corpus» gisara erabiliko dute Neoloteka, eta Euskaltzaindiaren Hiztegiaren paperezko azken bertsio argitaratuan —2016koa da— ageri diren formak ez dira agertuko atarian.

Hona hemen zenbait adibide: gaur atarian, A letrako lehen bi neologismoak arrazializatu eta arzalpen dira; B letrakoak, beheraldi demografiko eta biopic; D letrakoak, dark kitchen eta demisexual.

Hilero hogei sarrera

Atari bizia izango da, eta hilero hogei sarrera inguru gehituko direla aurreikusi dute. Hitz eta esamoldeak proposatu nahi dituzten hiztunek inprimaki bat bete beharko dute, eta aztertu egingo da proposamena. Azaldu dute Gipuzkoako Foru Aldundiaren Hizkuntza Berdintasunerako Zuzendaritza Nagusiak emandako laguntza baten bidez egin ahal izan dutela egitasmo hau.


Euriborraren igoerak ez du mugarik

Summary: Euriborraren igoerak ez du mugarik. Hipoteka gehienen indizeak %3tik gora bukatuko du urtea. Hilabeteotan mailegua berritzen ari direnek inoizko igoerarik handienei aurre egin beharko diete.

Egunotan argindarraren fakturak lasaitua hartu badu ere, eta erosketa saskiaren prezioa arintzeko neurriak hartu diren arren, ezin da gauza bera esan herritar askoren buruko min nagusiarekin: hipotekarekin. Tasa aldakorreko mailegua duten hipoteken indize nagusiak, Euriborrak, %3ren langa gainditu du abenduan (%3,018), 2009az geroztik lehen aldiz. Iazko abenduko minimo historikoetatik (-%0,5), igoera ikusgarria izan du azken hamabi hilabeteetan, eta hipoteka hil honetako indizearekin berritu behar dutenek inoizko igoerarik handienari aurre egin beharko diote, Euriborraren 23 urteko historiako handienari.

Portzentajeetan 3,518 punturen aldea dago iazko erreferentziatik aurtengora, eta bereziki horrek zehazten du urtebetean ordaindu beharrekoa: hala, hurrengo urtean batez beste 250 euro garestituko dira hileko kuotak, 3.000 eurotik gora urtean, interes aldakorreko hipoteketan —Hego Euskal Herriko ohikoenak diren hipoteken kasuan: 150.000 eurokoa, 24 urtean ordaintzeko eta Euriborra gehi %1eko diferentzialarekin—.

Euriborraren bilakaera Europako Banku Zentralak (EBZ) abian jarritako interes tasen politika berriaren ondorio da. Inflazioa geldiarazteko ahaleginean, Christine Lagarde buru duen erakundeak lau aldiz igo du diruaren prezio ofiziala joan den udatik, eta interes tasak %2,5ean daude gaur egun. Bankuek gehiago ordaindu behar dutenez EBZren bidez finantzatzeagatik, tasa altuagoak aplikatzen dituzte haien artean ematen dituzten maileguetan. Horrek Euriborrean eragiten du, hain zuzen ere finantza erakundeen arteko kostu hori neurtzen duelako adierazle horrek. Adituek diotenez, baliteke joera hori moteltzea datozen hilabeteetan, inflazioaren jaitsieraren ondorioz. Baina, EBZk ohartarazi duenez, hori gertatzen ez bada, interes tasak igotzen jarraituko du.

Euriborraren igoera arindu edo etenda ere, eragina ez da berehala nabarituko. Urteko lehen hilabeteetan hipoteka berritu behar dutenek igoera handiak izaten jarraituko dute. Izan ere, iazko urtarriletik martxora bitartean, Euriborra oraindik ere balio negatiboetan zegoen. Apirilean sartu zen positiboan, eta abiada bizian egin zuen gora; litekeena da udaberritik aurrera urte bateko eta besteko indizeak hurbiltzen hastea eta igoerak apaltzea hil horietan hipotekak berritu behar dituztenentzat.

Nola aurre egin

Azken hilabeteetan gertatutakoak nobazioekiko eta subrogazioekiko interesa piztu du mailegu bat dutenen artean – hipotekak tasa aldakorretik tasa finkora aldatzeko bi aukera dira; bigarrenean, bankuz aldatuta –. Baina kostu bat dute, eta oztopoak jartzen dituzte bankuek. Hipoteka berriei dagokienez, berriz, bezeroak gero eta gehiago eskatzen ari dira tasa finkoko hipotekak, garestiagoak —%2,7, gaur egun, eta gorako bidean horiek ere—, baina babestuagoak Euriborraren gorabeherei dagokienez. Bankuek mesfidantzaz begiratzen diote egoerari, eta interes finkoko produktuak ezabatuz joan dira. Urtearen hasieran sinatutako lau hipotekatik hiru tasa finkokoak ziren; orain, hamarretik sei dira.

Hipotekaren igoera beti izaten da kolpe gogorra, baina are gehiago orain. Hori dela eta, Espainiako Gobernuak bankuen patronalarekin jardunbide egokien kode berria onartu zuen azaro amaieran. Horren arabera, hipoteka izoztu ahal izango dute 29.400 eurorainoko errenta dutenek. Bankuak, hala ere, gehiago eskaintzen ari dira beste neurri batzuk: adibidez, ordainketak atzeratzea edo denbora batez tasak murriztea; eta neurri horiek kezka eta kritika batzuk eragin dituzte, funtsean hipoteka luzatzea eta beraz garestitzea dakartelako.

Horiek hala, Espainiako Gobernuak inflazioari aurre egiteko aste honetan kaleratu duen dekretuaren negoziazioan, Unidas Podemosek proposatu zuen kuotak izozteko aukera legez bermatzea —ekainaren 30eko Euriborra (%0,852) erreferentziatzat hartzea, eta urtebetez kuotak adierazle horrekin berritzea—. Azkenean, ez dute halakorik jaso dekretuan.


Summary: Myanmarko Junta Militarrak beste zazpi urteko espetxe zigorra ezarri dio Aung San Suu Kyiri. Azken urte honetan hemeretzi delitu egotzi dizkiote Myanmarko Estatu kontseilariari. Denera, 33 urteko espetxe zigorra jarri diote. Nazioarteko erakundeek juntaren erabakia gaitzetsi dute.

Beste zazpi urteko espetxe zigorra ezarri diote Myanmarko Estatu kontseilari kargugabetu eta Bakearen Nobel saridun (1991) Aung San Suu Kyiri. Oraingo honetan, bost ustelkeria kasu egotzi dizkiote; zehazki, lur eremuak legez kanpo alokatzea eta estatuaren funtsekin helikopteroak erostea. Denera, 33 urteko espetxe zigorrari egin behar dio aurre 77 urteko ekintzaileak.

Naypyidawko kartzela batean dago Suu Kyi, 2021eko otsailaren 1ean Myanmarko militarrek estatu kolpea eman zutenetik. Harekin batera, Myanmarko presidente ohia eraman zuten atxilo, Win Mynti (2018-2021), eta hari ere zazpi urteko espetxe zigorra ezarri diote, delitu berak egotzita.

Hain justu, gaurkoa izan da juntak Suu Kyiren aurka ebatzitako azken prozesua. 2021eko abenduan hasi ziren haren kontrako epaiak. Azken urtean, 33 urteko espetxe zigorra ezarri diote guztira, hemeretzi delitu egotzita. Horietatik hamabi, ustezko ustelkeria kasuak dira. Iragan apirilean, esaterako, bost urteko kartzela zigorra ezarri zioten; Yangongo gobernadoreak emandako 565.000 euro eta 11,4 kilo urre onartzea egotzita.

Leporatu dizkioten beste zazpi delituetako batzuk dira «COVID-19aren pandemiaren aurkako legeen kontra» jokatzea, walkie-talkieak «legez kanpo» inportatzea, Sekretu Ofizialen Legea «haustea» eta 2015eko hauteskundeetan «iruzurra» egitea. Junta militarrak hedabideekin hitz egitea debekatu die haren abokatuei.

Beste behin, nazioartean haserrea eragin du Suu Kyiren zigorrak. HRW Human Rights Watchek eta IA International Amnestyk junta militarraren erabakia gaitzetsi dute gaur. Haien arabera, «hutsetik asmatu» dituzte Myanmarko Estatuko kontseilari kargugabetuaren aurkako akusazioak. NBE Nazio Batuen Erakundeko Segurtasun Kontseiluak, berriz, estatu kolpea jo eta gaur arte atxilotutako preso politiko guztiak, Suu Kyi barne, askatzeko eskatu zuen joan den astean.

«Aung San Suu Kyi bizitza osoan kartzelan egotea dute helburu haren aurka ezarritako zigorrek», esan du Phil Robertson Asiako HRWko zuzendariordeak. Haren arabera, «Suu Kyik ez du inoiz bidezko epaiketarik izan».

Borrokaren sinbolo

Myanmarko diktadura militarraren aurkako sinboloa da Suu Kyi. Hain justu, horren aurka borrokatzeagatik eta «kontzientzia demokratikoa pizteko eta giza eskubideak defendatzeko egindako lanagatik» jaso zuen Bakearen Nobel saria, 1991n.

Ikasketak atzerrian egin ondoren, 80ko hamarkadan itzuli zen Myanmarrera. NLD Demokraziarako Liga Nazionala alderdiko kide egin zen, eta 1990eko hauteskundeetan botoen %59 lortu zituen. Baina armadak bozak baliogabetu zituen, eta etxeko atxiloaldia ezarri zioten, 1989 eta 2011ra.

Atxiloalditik irten eta lau urtera, 2015eko bozen ostean, Myanmarko Estatu kontseilari kargua hartu zuen. 2021eko azaroan egin zituzten hauteskundeetan ere, NLDk alde handiz irabazi zuen. Militarrek, ordea, boz horiek baliogabetu zituzten, NLDri «iruzurra» egitea leporatuta. Konstituzioko 417. artikuluan oinarrituta, herrialdeko agintea hartu zuten. Artikulu horrek armadari esku hartzeko baimena ematen dio «Myanmarren batasunaren suntsitzea gerarazteko».

Urtarrilaren 4an 75 urte beteko dira Myanmarrek britainiarren agindupetik independentzia lortu zuenetik. Baina gaur-gaurkoz goibela da hango paisaia soziopolitikoa. Azken urtean gora egin dute erresistentzia talde armatuek eta miliziek, batez ere Myanmar iparraldean. AAPP Preso Politikoen Laguntzarako Elkartearen arabera, militarrek estatu kolpea eman zutenetik, gutxienez 2.682 lagun hil eta 16.600 atxilotu dituzte –horietatik 13.100 preso daude oraindik– manifestazioetan eta protestetan.


Summary: Lukas Agirreri azken agur jendetsua eman diote Hernanin. Amak eskerrak eman dizkie bertaratuei, eta lagunek, berriz, pankarta bat jarri dute udaletxean.

Atzo arratsaldean izan zen Lukas Agirre gazte hernaniarra agurtzeko azken ekitaldia Hernanin (Gipuzkoa). Familia, senide eta herritar andana bildu ziren gertatutakoa gaitzesteko. Amak testu bat irakurri zuen elkarretaratzean, eta eskerrak eman zizkien familia lagundu duten guztiei. Hildakoaren lagunek, berriz, pankarta bat jarri zuten udaletxeko arkupean, «Beti gurekin» lelopean. Ekitaldiari amaiera emateko, minutu bateko isilunea egin zuten bertaratuek.

24 urteko mutila hilda topatu zuen Ertzaintzak Eguberri eguneko goizean, Donostian. Poliziak 06:20 aldera izan zuen erasoaren berri, eta Okendo plazan aurkitu zuen Hernaniko mutila, Victoria Cafe diskotekatik gertu. Sastakadak zituen lepoan eta gorputzaren beste zenbait ataletan. Larrialdi zerbitzuak saiatu ziren hura suspertzen, baina ez zuten lortu.

Atzokoa ez zen izan gaztearen hilketa salatzeko egindako ekitaldi bakarra. Joan den asteazkenean, elkarretaratzea egin zuten Donostiako Alderdi Eder parkean, non Donostiako eta Hernaniko udalek eta hildakoaren familiak parte hartu zuten. Herritar anitz ere izan ziren.


Summary: Guztion Alardeari erantzuna eman dio Hondarribiko alkateak, eta ez dakar aurrerabiderik. 64 andrek alardean parte hartu nahi zutela esanez egin zuten eskeari emandako erantzuna da, sei hilabete geroago emana; horiek horrela, «ausardia» eskatu diote Txomin Sagarzazu alkateari «zentzuzko konponbide bat» bideratzeko.

Guztion Alardea taldeko kideek ohar bat plazaratu dute, jakinarazteko orain jaso dutela Hondarribiko alkateari uztailaren hasieran egin zioten eskabidearen erantzuna, eta adierazi dute aparteko aurrerabiderik ez diela proposatu. Hondarribiko alardean andreen parte hartzea bideratu nahian eratutako taldea da, 2019tik martxan dagoena. Aurtengo uztailean, taldeak jakinarazi zuen 64 andrek eskaera formala egin zutela desfilean parte hartu nahi dutela esanez; bai Hondarribiko Udalera, bai eta alarde baztertzailea antolatzen duen Alarde Fundaziora bideratu zituzten eskeak. Izen-abizenekin egin zuten urratsa, eta oihartzuna izan zuen berriak, 90eko hamarralditik piztuta dagoen gatazka hori bideratzeko erabakigarria izan zitekeelakoan. «Herriko emakumeak gara, gatazkaren inguruan bizipen eta sentsibilitate ezberdinak ditugunak. Alardea maite dugu, eta gizonek duten eskubide berarekin parte hartu nahi dugu gure alardean», esan zuten. Aste gutxiren buruan jaso zuten Alarde Fundazioaren ezezkoa. Hain justu, aurten ere ohiko eran egin zuen fundazio horrek bere desfilea irailaren 8an: andreak baztertuta. Desfilatu nahi izan zuten emakumeek, ohi bezala, Jaizkibel konpainian desfilatu zuten, alardetik kanpo, eta desfile parekide baten aldeko aldarria eginez. Justu egun batzuk lehenago, argazki jendetsu baterako deia egin zuten Guztion Alardea taldekoek, eta herritar ugari elkartu ziren alarde parekide baten alde daudela esateko.

Guztion Alardea taldekoek oharrean kontatu dutenez, sei hilabeteko atzerapenez erantzuteagatik «barkamena» eskatu die Txomin Sagarzazu alkateak, baina ez die inolako aterabiderik proposatu gatazkan aurrera egite aldera. «Alardearen antolaketa udalari ez dagokiola esan ondoren, adierazi du bideak sustatzen ari direla egungo egoerari aurre egiteko, gure eskaera elkarrizketa prozesu horren barnean sartuko dutela argudiaturik». Erantzunak ez ditu asebete. «Alkate jauna, hitzak ederrak dira, baina denbora azkar doa aurrera gatazka luze honetan, eta elkarrizketa prozesu honen berririk ez dugu izan momentuz», adierazi dute. «Zentzuzko konponbide bat bideratzeko ausardia zuen esku dagoela uste dugu».

Alkategai berriaren hitzak

Kezka agertu dute, halaber, Alarde Fundazioak sare sozialen bidez zabaldu duen berri baten harira. Hain justu ere, lehengo astean adierazi zuten bilera bat egin dutela hurrengo udal bozetako jeltzaleen alkategai Gonzalo Carrionekin, eta Alarde Fundazioak alardea antolatzeko duen «eskubidea aitortu» ziela hark bileran. Era berean, esan dute alkategaiak guztiz bat egin zuela hautu parekidearen aldekoek egun darabilten argudio nagusiarekin, eta hain justu ere adierazi zuela «jaiegun horiek sentitzeko eta bizitzeko modu desberdinen arteko ulermena» lortzen saiatuko dela.

Guztion Alardeak irmo kritikatu ditu hitz horiek: «Benetan sinestezina iruditzen zaigu alkategai batek zilegitasuna ematea emakumeen parte hartzea debekatzen duten herritar batzuen esku uzteari hondarribiar guztion alardea». Nolanahi ere, erantsi dute ez diotela muzin egingo «ezberdin pentsatzen» dutenen arteko «ulermena errazte aldera» lan egiteko konpromisoari. «Gure aldetik, prest eta gogotsu gaude gure alarde maitea gatazkaren iluntasunetik aterako duen elkarrizketa eta negoziazioari ekiteko».


Summary: Helegitea jarri diote Usansolo banatzeko erabakiari. Gainera, Espainiako Estatuaren Abokatutzak eskatuko du horri bide eman dion foru araua bertan behera uzteko

Zaputzaldia urtearen amaieran iritsi zaie Usansoloko herritarrei: Espainiako Estatuaren Abokatutzak helegitea jarri dio Usansoloren bereizketari EAEko Auzitegi Nagusiaren aurrean. Haren ustez, Usansolok ez du betetzen Espainiako Tokiko Erregimenaren Oinarrien Legea; horren arabera, beste udalerri batetik bereizten diren udalerri berriek gutxienez 5.000 biztanle izan behar dituzte.

Bizkaiko Batzar Nagusiek Usansoloren bereizketari bide ematea erabaki zutenean bazuten horren berri, baina ulertzen zuten horren inguruko eskumena ez zela Espainiarena, Bizkaiko erakundeena baizik, eta, beraz, Espainiako legeria aplikatu beharrean, foru araua zela aintzat hartu beharrekoa. Foru arau horren arabera, 2.500 biztanle izatea nahikoa da udalerri berria eratu ahal izateko.

Hortaz, helegite honekin irekitzen den gatazka ez da soilik Usansoloren estatus juridikoaren ingurukoa; eskumenen inguruko gatazka ere bada. Izan ere, Espainiako Estatuaren Abokatutzak, Usansoloren bereizketaren inguruko erabakia ezeztatzeko eskatzeaz gain, galdegin du hura posible egin duen foru araua ere bertan behera uztea. Abokatutzaren iritziz, auzi horri dagokionez «funtsezko betekizunak» Espainiaren eskumenekoak dira, eta Bizkaiko erakundeei «prozedura arautu eta izapidetzea» baino ez dagokie.

Arazoaren 23an Bizkaiko Batzar Nagusietan Usansoloren bereizketa onartu zenean, PSE-EEren idazkari nagusi Eneko Anduezak mahai gainean jarri zuen erabaki horri helegitea jartzeko aukera. Orduan, PSE-EEk Bizkaiko Batzar Nagusietan duen ordezkari Juan Oterminek esan zuen azkenean helegitea aurkezten bazen hura ez zela «sozialisten erantzukizuna» izango, Estatuaren Abokatutza Espainiako Gobernuaren Justizia Ministerioaren meneko erakundea izan arren.

Orain, EAEko Justizia Auzitegiak ebatzi beharko du helegitearen inguruan, eta horrek denbora eskatuko du. Paradoxikoki, Usansolori oso biztanle gutxi gelditzen zaizkio 5.000ko langa horretara iristeko, eta oso litekeena da langa hori gainditu izana auzia argitzen denerako.

Helegitea jarri izana gaitzetsi du EH Bilduk, ohar bidez, «herriaren borondatearen aurkako erasoa» delakoan, baita Bizkaiko Batzar Nagusien «gutxiespena» ere. Usansoloren bereizketa «berme guztiekin egindako prozedura administratiboa» izan zela defendatu du, eta herri kontsulta batek berretsi zuela ere gogorarazi. Hala, herritarren eta euskal erakundeen «subiranotasuna» aldarrikatzera deitu du.


50 irudik bildu dezaketena

Summary: 50 irudik bildu dezaketena. 2022ko 50 irudi esanguratsu bildu ditu BERRIAk. Euskal Herrian zein kanpoan, badira aurten nabarmentzekoak direnak: aldarrikapenak, Ukrainako gerra, ezkerraren hauspoaldia Latinoamerikan... Urtekari osoa, hemen.

Joan den astean, BERRIAk bere 2022ko hitzak iragarri eta albiste irakurrienak zerrendatu zituen. Orain, berriz, aurten ikusmira eskuratu duten argazkien txanda da. 50 bildu ditu egunkari honek, eta irudiak adina gai biltzen dira horietan.

Euskal Herriko indarkeria matxistaren aurtengo lehen biktima da BERRIAren lehen argazkia. Urtarrilaren 10ean hilik azaldu zen Sara Pina, Tuteran (Nafarroa). Biharamunean atzeman zuten haren senarra; epailearen aurrean akusatuak onartu zuen Pina hil izana. 2003tik hona, indarkeria matxistak 117 emakume eta 11 ume hil ditu. Bestalde, martxoan, milaka emakumek M8ko mobilizazioetan parte hartu zuten. Zaintza sistema publikoa izan zen mugimendu feministaren aldarrietako bat.

Irulegiko Eskuarena da, dudarik gabe, urteko irudirik esanguratsuenetakoa. Azaroan aurkeztu zion Aranzadi zientzia elkarteak eskua munduari, eta berehala bihurtu zen ikur. Hizkuntza baskonikozko idazkunik zaharrena du, K.a. I mendekoa. Lau lerro ditu eskuak, eta lehen hitza transkribatzea lortu dute oraingoz: sorioneku.

Euskaratik gertu, badira beste hiru irudi. Bata, 22. Korrikarena. Amurriotik atera zen martxoaren 31n, eta hamar egunetan zehar Euskal Herrian barrena ibili ostean, Donostian amaitu zen. Bestea, Euskara Aurrera egitasmoaren manifestazioa. Donostian egin zuten, eta milaka lagun bildu ziren. Hirugarren bat ere bai: Idurre Eskisabel da Euskalgintzaren Kontseiluko idazkari nagusia.

Ikusi gehiago: BERRIAren 2022ko argazki bilduma

Urtean zehar beste hainbat ekintza ere izan dira. Seaskak Akademia ikuskaritzak Baionan duen okupazioa abiatu zuen, azterketak euskaraz egiteko eskubidea aldarrikatzeko. Frantziako Polizia bortizki oldartu zitzaien ikastolen federaziokoei. Bestalde, otsailean, dozenaka bakegile Baionako suprefeturan bildu ziren, bake prozesua «blokeatua» zela salatzeko. Uztailean beste ekintza bat egin zuten: errepide eta trenbide nagusiak blokeatu zituzten 2.000 herritar inguruk; 26 atxilotu zituzten. Abenduan hasi zen bederatziren aurkako epaiketa; beste 11 otsailean epaituko dituzte.

Bakegileak, Baionako suprefeturako ekintzan. Bob Edme

Gazte mugimenduak ere bai kalera atera dira 2022an. Honako hauek bildu ditu BERRIAk argazki bilduman: Gazte Koordinakunde Sozialistaren Bilboko eta Iruñeko manifestazioak, urtarrilekoak; ikasle abertzaleen martxoaren 24ko hezkuntza greba; eta Ernairen Nafarroako martxa, apirilekoa. Eta are aldarrikapen gehiago: LGTBIfobiaren Aurkako Nazioarteko Eguneko argazkia; eta Pirinioak argitu zituztenekoa, «herrien borondate demokratikoa» galdegiteko.

Herriez hitz eginda, udalerriak ezin ahaztu. Bizkaiko Batzar Nagusiek azaroaren 23an onartu zuten Usansolo Bizkaiko 113. bilakatzeko eskaera. Hilabete beranduago heldu da helegitea, ordea, Espainiako Estatuaren Abokatutzaren eskutik.

Urtearen erdi partean, lehorteek, suteek eta bero sapek ondorio latzak eragin dituzte. Bi argazki hautatu ditu BERRIAk, horien eragina erakusteko: ekaineko Nafarroako suteek utzitako paisaiarena eta Esako urtegiarena, haren edukieraren %15ean.

Lan arloan ere utzi ditu irudiak 2022ak. Otsailean, ITP Aero PBC enpresaren 83 kaleratzeak baliogabeak zirela berretsi zuen Espainiako Gorenak. Gabonetatik gordeta zuten xanpain botila irekiz ospatu zuten langileek. Bilboko Guggenheim museoko garbitzaileek ere topa egin zuten. 283 egunez izan ziren greban hamahiru garbitzaile, eta hainbat hobekuntza adostu ostean, martxoan gelditu zuten greba. Urtearen hondarretan, Ulma eta Orona kooperatibek Mondragon taldetik irtetea erabaki zuten.

Guggenheimeko garbitzaileakOskar Matxin/FOKU

Hona hemen aurtengo zerrendako beste argazki batzuk: hegazti gripearen ondorioena, Lohitzüne-Oihergiko etxalde batean (Zuberoa); Xabier Atristain euskal presoa behin-behinean aske utzi zutenekoa (urrian berriro espetxeratu zuten); Gernikako bonbardaketen 85. urteurrenekoa; eta EITBko zenbait langile kalera irten zirenekoa «zentsura» zegoela salatzeko (Maddalen Arzallusek Ion Paroti eskainitako bertsoak kendu zituzten).

Kultura

Aurtengoa urte oparoa izan da kulturarentzat: EHZ festibala, Donostiako Zinemaldia, Durangoko Azoka, Bertsolari Txapelketa Nagusia... Horiek baino lehenago, inoiz ikusi gabeko irudi bat azpimarratu behar da. San Pedro egunean, Lekeition (Bizkaia), emakume batek lehenbizikoz dantzatu zuen kaxarranka, Ane Maruri dantzariak. Jarraian izan zen Euskal Herria Zuzenean festibala, Irisarrin (Nafarroa Beherea). Musikaz gainera, proposamen anitz ekarri zituen festibalak.

Udazkenarekin batera, Donostiako 70. Zinemaldia. Urrezko Maskorra nabarmendu behar da: Laura Mora zuzendari kolonbiarraren Los reyes del mundo-k irabazi zuen. Eta, handik gutxira, beste izendapen esanguratsu bat, Literaturako Nobel saria. Suediako Akademiak Annie Ernaux saritu du aurten.

Ikusi gehiago: BERRIAren 2022ko argazki bilduma

Horiek horrela, urte amaierarako, euskal kulturaren hitzordu garrantzitsuenetako batzuk. Abenduaren hasieran berriro bete zen leporaino Landako espazioa, Durangoko 47. Azokan. Hilaren 18an, hilabeteak lehenago hasi zen Bertsolari Txapelketa Nagusiaren finala egin zuten. Hirugarrenez jantzi zuen txapela Maialen Lujanbiok.

Kanpora begira Euskal Herritik at ere izan da zer ikusirik. Zerrendan nazioartekoa den lehen irudia Errusiako soldadu batzuena da, Ukrainako inbasioa hasi baino egun bat lehenagokoa. Errusiak haren «mugetatik kanpo» tropak bidaltzeko baimena jaso ondotik, Donbassko mugatik gertu ziren, otsailaren 23an. Hurrengo egunean hasi zen gerra. Hamar hilabete inguru igaro dira ordutik, eta Ukrainan 6.884 zibil hil eta 10.947 zauritu dira gerran, OHCHR Giza Eskubideen Nazio Batuen Goi Mandatariaren arabera. Tarte horretan, beste irudirik ere utzi du Ukrainako gerrak 2022ko BERRIAren zerrendan. Martxoan, korridore humanitarioak irekitzeari ekin zioten bi aldeek. Gerra eta korridore humanitario dira BERRIArentzat otsaileko eta martxoko hitzak, hurrenez hurren.

Irailean, isuriak agertu ziren Nord Stream gasbideetan; Berlinek eta Moskuk «sabotajetzat» jo zituzten. Hilabete inguru geroago, Suediak baieztatu zuen lehergailuen arrastoak topatu zituztela.

Italian, eskuin muturrak irabazi zituen lehenbizikoz parlamenturako hauteskundeak. Meloniren FdI Italiako Anaiak, Salviniren Legak eta Berlusconiren FI Forza Italiak osatu duten aliantzak botoen %44 inguru bildu zituen.

Latinoamerikan, ezkerraren urtea izan da hauteskunde orokorretan. Martxoan, Gabriel Boricek Txileko presidentetzaren kargua hartu zuen. Hiru hilabete beranduago, Kolonbian Gustavo Petro Rodolfo Hernandez populistari gailendu zitzaion. Berrehun urtez eskuineko gobernu kontserbadoreak izan dira Kolonbian, eta Petroren ahotan, «etorkizunaren atea irekitzeko» unea heldu zen. Urrian, Luiz Inacio da Silva Lula-k irabazi zituen Brasilgo hauteskundeetako bigarren itzulian, botoen %50,9rekin.

Ikusi gehiago: Udako seriea: Ezkerra Latinoamerikan

Latinoamerikako beste irudi bat ere bada zerrendan, abenduaren 7koa: Pedro Castillo egun Peruko presidente ohia atxilotu zutenekoa, kongresua desegin eta salbuespenezko gobernua ezartzen saiatu ostean. 18 hilabetez luzatu diote atxiloaldia.

Pedro Castillo, atxilotutaRENATO PAJUELO / EFE

Bestalde, ekainean, AEBetako Auzitegi Gorenak abortuari berme konstituzionala ematen zion epaia baliogabetu zuen. Hala, estatu bakoitzaren esku dago eskubide horren inguruan erabakitzea. Milaka lagun irten zirenAEBetako hirietan abortu eskubidearen aldeko protestetan.

Uztailean, Shinzo Abe Japoniako lehen ministro izandakoa tiroz hil zuten, kalean mitin bat ematen ari zela. Uztailean bertan ere, Boris Johnson Erresuma Batuko lehen ministroak dimititu egin zuen. Diputatu toryak aspalditxotik ari zitzaizkion esaten hala egin zezan. Lizz Truss izendatu zuten lehen ministro haren ordez, baina 45 eguneko agintaldiaren ostean, Trussek ere dimisioa eman zuen. Azken 50 urteotako zerga jaitsierarik handiena proposatu zuen Trussek, eta horrek dardarka jarri zituen merkatuak.

Ikusi gehiago: BERRIAren 2022ko argazki bilduma

Irailetik hona, istiluak izan dira Iranen. Mahsa Amini 22 urteko emakumea irailaren 13an atxilotu zuen Poliziak, Teheranen, «janzkera desegokia» eramateagatik.Atxilotu ostean hil zen; autopsiaren arabera, zenbait organoren kolapsoaren ondorio izan zen. Aminiren heriotzak protesta jendetsuak piztu ditu Irango ehun hiritan baino gehiagotan. Gutxienez 300 lagun hil dira protesten ondorioz.

Yvan Colonna Korsikako mugimendu nazionalistako ikurra martxoan zendu zen espetxean jasandako eraso batengatik. Haren heriotzaren erantzukizuna salatu zutenekoa ere gehitu du BERRIAk bilduman.

Kiroletan, zer?

Kiroletan, argazki batzuk nabarmendu beharrekoak dira. Maiatzean, Osasunako Oier Sanjurjo kapitainari agur ekitaldia egin zioten; hamabost urte egin ditu taldean. «Aseta eta harro noa, klubak hazkunde itzela izan duelako», esan zuen agurrean. Bigarren irudian, beste protagonista bat: Asier Martinez atleta. Europako Txapelketan urrezko domina irabazi zuen, eta, are gehiago: 100 metroko hesidunean bere markarik onena hobetu zuen.

Euskal selekzioaren ofizialtasunak ere lortu du argazkien zerrendan sartzea. Urrian, Munduko Txapelketaren atarian, pilotariek euskal selekzio gisa jokatzea eskatu zuten Durangon. BERRIAren urriko hitza izan zen, hain zuzen, ofizialtasuna.

Kirolekin amaitzeko, abenduak utzi duen irudietako bat: Argentinaren garaipena Qatarko Munduko Kopan. Argentinak Frantziari nagusitu, eta hirugarrenez bihurtu zen munduko txapeldun. Final gogoangarriagatik oroituko da Qatarko Munduko Kopa, baina baita herrialdea aukeratzeko prozesuan izandako ustelkeriagatik eta giza eskubideen zapalkuntzagatik.


Summary: Israelen okupazio politikaz iritzia emateko eskatu dio NBEk Nazioarteko Zigor Auzitegiari. The Times of Israel egunkariaren arabera, onartutako ebazpenean ikerketa bat hasteko eskatu du Asanblea Orokorrak, «Israelek Jerusalemgo demografia eta estatusa aldatzeko hartu dituen neurrien gainean».

Nazio Batuen Erakundeko Asanblea Orokorrak Israelen lurralde okupazioaz «lehenbailehen» iritzi bat emateko eskatu dio Nazioarteko Zigor Auzitegiari. Ebazpenak 87 boto izan ditu alde eta 26 kontra; 53 abstentzio egon dira. Kontra bozkatu dute, besteak beste, Israelek berak, Erresuma Batuak, AEBak, Austriak, Kanadak, Alemaniak, Italiak eta Australiak; Ukraina abstenitu egin da.

2004. urtean eman zuen iritzia azken aldiz Nazioarteko Zigor Auzitegiak, orduan ere NBEren Asanblea Orokorrak eskatuta. Oraingoan, The Times of Israel egunkariaren arabera, «lurralde palestinarren anexioa» eta «okupazio luzea» ditu hizpide ebazpenak, eta ikerketa bat hasteko eskatzen du «Israelek Jerusalemgo demografia eta estatusa aldatzeko hartu dituen neurrien gainean». Gainera, palestinarrak diskriminatzea leporatzen dio.

Palestinako Aginte Nazionalak (PAN) txalotu egin du NBEren erabakia. Benjamin Netanyahu Israeleko lehen ministroak herenegun, kargua hartu berritan, esan zuen okupazioa «Israelen eremu osora zabaltzea» dela Israelgo Gobernu berriaren helburua. Asmo hori arrazistatzat jo zuen PANek. Mahmud Abbas PANeko presidenteak esan du garaia dela Israelek legea betetzeko eta palestinarren aurka egindako krimenengatik ordaintzeko. Israelek 1967ko Gerran bereganatu zituen Zisjordania, Gaza eta Jerusalem ekitaldea.


Summary: Jair Bolsonarok alde egin du Brasildik, Lulak kargua hartu baino bi egun lehenago. Bere jarraitzaileak gobernu berriaren aurka egitera deitu ostean, hegazkin bat hartu zuen AEBetara joateko.

Jair Bolsonaro Brasilgo jarduneko presidenteak Brasildik alde egin du ezustean hegazkin batean. Lula da Silvak bihar hartuko du presidentetzaren lekukoa, eta Bolsonarok alde egin du immunitatea galdu aurretik; albiste agentzien arabera, AEBetara joan da, Floridara. Ostiralean, bere jarraitzaileei zuzendu zitzaien minutu batzuk lehenago, eta gobernu berriari kontra egiteko eskatu zuen, baina ez zuen bere asmoen berri eman.

Bolsonaro sare sozialetan emandako zuzeneko batean mintzatu zen atzo, joan aurretik, eta ez zituen akuilatu ez militarrak, ez Brasilgo hiriburuan armadaren kuartelaren aurrean bilduta dauden bere jarraitzaileak. Azken horietaz, adierazi zuen «bakezaleak» direla, eta eskatu zien amore ez emateko, jarraitzeko «oposizioa» egiten «konstituzioaren barruan». Hau da, ez zituen deitu estatu kolpe bat ematera, baina ez zien eskatu etxera joateko.

Albiste agentzien arabera, Hamilton Mourao presidenteordeak hartu du behin-behinean Bolsonadoren lekukoa. 1985ean Brasilen demokrazia berriro ezarri zenetik ohikoa izaten da aurreko presidenteak ekitaldi batean ematea lekukoa presidente berriari, baina ohitura horrekin hautsi du Bolsonarok. Ez berak ezta jarduneko gobernuak ere ez dute informaziorik eman bidaiaz, baina, inguruoen arabera, «hiru hilabete egongo da gutxienez Brasildik kanpo».


Summary: Benedikto XVI.a hil da, polemikaz beteriko agintaldia izan zuen aita santu emeritua. Ratzinger 95 urte zituela zendu da, Vatikano hirian. Zahartzaroaren ondorioz Eliza katolikoaren buruzagitza utzi zuen lehen agintaria izan zen.

Piano jotzaile bikaina omen zen, eta Wolfgang Amadeus Mozarten zale sutsua. Joseph Aloisius Ratzinger (Marktl, Alemania, 1927-Vatikano hiria, 2022), ordea, ez zen horregatik ezagun egin, Eliza katolikoan egin zuen ibilbideagatik baizik; eta, batez ere, aita santu gisa (2005-2013) egin zuen agintaldiaren ondorioz, polemikaz beterikoa izan baitzen. Benedikto XVI.a gaur hil da, Vatikano hirian, 95 urte zituela.

Ratzingerrek kontserbadoreen goraipamenak hartu zituen bere agintaldian, identitate katolikoaren tradizionalismoa berresten saiatu baitzen. Liberalagoek, berriz, Eliza katolikoaren barneko erreformak bertan behera uzteko saiakerak egitea leporatu zioten, eta, besteak beste, komunitate kristauen, juduen eta musulmanen arteko elkarrizketei kalte egitea.

Gatazkatsua izan zen haren agintaldia, eta, azkenean, 86 urte zituela, esan zuen dimisioa ematekoa zela, 2013ko otsailaren 11n —bi aste geroago utzi zuen kargua ofizialki—; besteak beste, azaldu zuenez, aurreko hilabeteetan nabaritu zuen «ezintasunagatik». Eliza katolikoan zahartzaroaren ondorioz dimisioa eman zuen lehen agintaria izan zen, eta hori «ezusteko bat» izan zen, Federico Lombardi garai hartako Vatikanoko bozeramaileak aitortu zuenez. Aita santu postua utzi zuenetik, Ratzinger Vatikano hiriko Mater Ecclesiae komentuan bizi zen.

Aita santu karguan egin zituen zortzi urteetan, Ratzingerrek abortua gaitzetsi zuen forma guztietan, baita pilula eta gainerako antisorgailuak ere. Horrez gain, 2005ean Joan Paulo II.a ordezkatzeko aita santu kargua hartu eta berehala, debekatu egin zuen seminarioetan homosexualak sartzea, eta 2012ko Gabonetako mezuan predikatu zuen sexu berekoen arteko ezkontzak «familiaren benetako egituraren kontrako erasoak» zirela, «amaz, aitaz eta umeez osatutakoari» egindakoak. Urte horretako apirilean, gainera, errieta egin zien Elizaren barruan emakumeek meza emateko eskubidea eta apaizak ezkontzekoa aldarrikatu zutenei. Finean, sexuarekin eta familia ereduekin lotuta moral hertsia izan zuen.

Vatileaks eskandaluak ere oihartzun handia izan zuen. Italiako hedabideek hainbat dokumentu argitaratu zituzten Vatikanoaren ustelkeria agerian uzteko, eta Ratzinger bera hiltzeko konplot bat zegoela azaldu zuten; dokumentu haiek argi utzi zuten Benedikto XVI.a ordezkatzeko borroka sutsua zegoela kuriaren hainbat sektoreren artean.

Oro har, Ratzingerrek zortzi urteko agintaldi polemikoa izan zuen aita santu karguan. Ahots kontserbadore irmoarekin iritsi zen Eliza katolikoaren buruzagitzara, baina eman nahi zuen mezua aldrebestu egin zitzaion: batetik, iraganean sexu erasoak zirela-eta hartu zituen erabakien ondorioz, eta, bestetik, umeei eta gazteei apaizek egindako sexu abusuak atera zirenean izan zuen jarreragatik —pentsamendu liberalaren totalitarismoaren jazarpena ikusi zuen, egia moralen kontrako «borroka kulturala»—. Halere, 2010eko irailean, aitortu zuen pederastia kasuetan Elizak ez zuela behar bezala jokatu: «Ez gara behar bezain azkarrak, arretatsuak eta erabakigarriak izan».

Abusuen inguruko ikerketa

Aita santu postua utzi ondoren ere, polemika zenbait izan zituen. Kasurako, urtarrilaren 20an jakinarazitakoa: Bigarren Mundu Gerraren ostetik ia gaur egun arte salatutako abusuak ikertu zituzten Alemanian —Eliza katolikoak eskatuta—, eta ondorioztatu zuten, besteak beste, Ratzingerrek adingabeen aurkako lau kasuren berri izan zuela Municheko artzapezpiku izan zen urteetan (1977-1982), baina ez zuela neurrik hartu. Are, dokumentuan jaso zutenez, aita santu emerituak ukatu egin zituen bere aurkako akusazioak.

Ikerketak, ordea, kontrakoa frogatu zuen; hau da, sexu abusuek jarraitu egin zutela haren agintaldian, eta hark, ezer ez egiteaz gain, ez zituela erasotzaileak kargutik kendu. Handik hiru egunera, Ratzingerrek aitortu zuen okerreko informazioa emana ziela ikertzaileei, eta, otsail hasieran, barkamena eskatu zuen. Ikerketapean zegoen afera horrengatik.

Aita santua izan aurretik, Fedearen eta Doktrinaren Kongregazioko burua ere izan zen (1981-2005), eta urte horietan gertutik ezagutu zuen Eliza katolikoaren barruko lohikeria, haren figura aztertu duten hainbat adituren arabera. Atzera begira, izan zituen beste pasarte ilun batzuk ere: nerabetan, esaterako, Adolf Hitlerren aldeko gazte taldeetako kide izan zen, garai hartako beste milaka gazteren gisan.


Summary: Euskal presoak etxeratzearen alde, manifestazio bana egin dute Martutenen eta Basaurin. Sakabanaketa eta urrunketak amaitzetik gertu egon arren, gradu aldaketetan izaten ari den «atzerapausoa» salatu du Sare-k. Gradu horretan egon beharko luketen 110 presoetatik soilik 33k dute.

Sare-k deituta manifestazio bana egin dute gaur goizean ehunka lagunek Martuteneko eta Basauriko espetxeetatik abiatuta. Etxera bidea gertu lelopean elkartu dira. Inaxio Oiarzabal Sareko eledunak esan du sakabanaketarekin datozen hilabeteetan amaituko dutelako ustea dutela, baina gradu aldaketekin izaten ari diren «atzerapausoak» salatu ditu. Izan ere, une honetan hirugarren graduan egon beharko luketen 110 euskal presoetatik soilik 33 daudela azaldu du.

Oiarzabalek Espainiako Auzitegi Nazionaleko Fiskaltzaren jarrera kritikatu du bereziki. Esan du Eusko Jaurlaritzaren gradu aldaketaren aurkako helegitea jartzen duten unetik nahi dutela preso ohia berriro espetxeratu, eta «mendekuan» eta «gorrotoan» oinarritzen den jarrera bat dela azpimarratu du.

Atzo, 3.000 pertsonatik gora bildu ziren Euskal Herriko hainbat auzo eta herritan, Etxeratek jakinarazi duenez. Hor ere deitzaileek azaldu zuten euskal presoen urrunketari eta sakabanaketari amaiera emateko atarian daudela. «Aurrera egin dugu, eta aurrerapena ikusita horrek bultzatzen gaitu etxera itzultzeko prozesua amaieraraino eramatera», adierazi du Etxeratek.

Gaur emandako datuen arabera, une honetan hamalu preso daude Espainiako espetxeetan, eta hamahiru, Frantziakoetan. Iaz, urte bukaeran, Euskal Herritik kanpo diren espetxeetan 90 euskal preso zeuden. Etxeratek azaldu du preso, iheslari eta deportatuak etxeratzearen alde mobilizatzen jarraituko duela, eta helburu horrekin gaur zortzi, Bilbon, 17:00etan, Autonomia kalea betetzera deitu du.

Gaur Nafarroakoa zenbait herritan ziren euskal presoen eskubideen alde bilkurak egitekoak, besteak beste, Agoitzen, 19:00etan, udaletxe aurrean; Antsoainen, 18:30ean, Lapurbide plazan; Elizondon, 20:00etan, plazan; Garesen, 19:00etan, plazan. Urtarrilaren 4an, berriz, Lodosan egingo dute kontzentrazioa.


Summary: Urte berrian lehen arreta hobetzea lehenetsiko duela adierazi du Urkulluk. Urte amaierako mezuan lehendakariak esan du normala dela «bizi dugun gizartean daukaguna ez baloratzea», baina «Euskadin dagoen bizi mailak, kohesio sozialak eta ongizateak» aukera ematen dutela garatzeko bizi proiektu bat edo proiektu profesional edo familiar bat.

Urte amaierako mezuan, Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak esan du urte berrian ahal duen guztia egingo duela osasun sisteman dauden arazo eta zailtasunak konpontzeko eta lehen arreta hobetzea lehenetsiko duela. «Osasuna da gure ondasunik preziatuena», adierazi du. Osakidetzako plantilla «indartzen jarraitu» egingo duela gaineratu du, eta zehaztu du Osakidetza dela osasun zerbitzu publiko bakarra.

Ia zazpi minutuko mezua eman du Urkulluk, Ajuria-eneako sarreratik, zutik. Aitortu du zer hobetu baduela gobernuak: «Beti ez dugu asmatzen». Eta akordioen alde egiten jarraituko duela gaineratu du, «hurbiltasunetik eta auzolanean».

Lehendakariak esan du errealitateak kezkatzeko motiboak ematen dituela, baina ez dela hori zerbait berria adierazi du gero, aurreko belaunaldiek ere antzeko egoerak bizi izan dituztela argudiatuz. «Gure aurrekoen ahaleginari esker, gure oraina hobetu ahal izan dugu. Orain gure seme-alabei utziko diogunaren gaineko hausnarketa egitea dagokigu». Gainera, ziurgabetasun ezaren aurrean, «begirada lasaia» eskatu die herritarrei, «amore emateko arriskua» alde batera utzita.

Lehendakariak esan du bost erronka dituela bere gobernuak: enplegua sustatzea, trantsizio ekologikoa, berrikuntza, gazteen aldeko apustua eta osasuna.


Summary: Roberto Torres kapitainari agur esan diote zaleek eta taldekideek, Sadarren. Nabarmendu dute aurrelariak 352 partida jokatu dituela Osasunarekin eta goleatzaile nagusietako bat izan dela.

Omenaldia egin diote gaur goizean Roberto Torres Osasunako jokalariari, Iruñeko Sadar estadioan. Zale eta taldekide ohi ugari bildu dira zelaian, Torresi txalo jotzeko. Ostegunean iragarri zuten kapitainak ez zuela jarraituko klubean, lehen taldean hamabi denboraldi jokatu ostean.

Gaurko ekitaldian adierazi duenez, 2011. urtean debutatu zuenean ez zuen espero azkeneko egunean esan ahal izatea «amets guztiak bete» egin dituela. Izan ere, duela 18 urte hasi zen Torres klubean, gazte-gaztetatik. Gaineratu du amets horien artean zeudela «Patxi Puñal jaunaren» 10. zenbakia hartzea eta kapitain bihurtzea.

Arreko magoa ezizena irabazi du Torresek, elastiko horrekin, eta klubaren historiako jokalaririk garrantzitsuenetako bat izatera heldu da, zazpigarrena baita partida gehien jokatu duen jokalarien zerrendan, 353 neurketarekin. Aurrelari postuan nabarmendu da, hirurogei gol sartu baititu, eta golegilerik handienetan seigarrena da.

Eskerrak eman dizkie jokalariak senide, taldekide eta zaleei. «Une zoragarriak bizi izan ditugu. Baina nabarmendu nahi nuke gauzak ondo ez zihoazenean eredugarriak izan zaretela. Horrek gainerakoengandik bereizten zaituzte, eta espero dut zuek hori inoiz ez galtzea».

Torresen ibilbidean nabarmentzekoak dira Bigarren Mailan egindako 2015-2016ko eta 2018-2019ko denboraldiak. Bietan, Osasuna Lehen Mailara igotzea lortu zuen, eta, hein handi batean, Torresen lidergoari esker: hamabi gol sartu zituen sasoi bakoitzean. Lehen Mailan ere hiru aldiz lortu du denboraldi batean zazpi gol sartzera heltzea.

Futbolaririk onenetako bat

Osasunako presidente Luis Sabalzak hartu du parte gaurko omenaldian, eta adierazi du Torres taldearen azkeneko urteetako «futbolaririk onenetako bat» izan dela. «Zu gabe, Osasunak ez luke edukiko gaur duen osasuna. Atzera begira dezakezu, eta utzitako ondareaz harro egon».

Aldeek oraindik ez dute azaldu zergatik utzi duen Torresek, ezta nora joango den. Baina esan dute bi aldeak kontratua eteteko akordio batera iritsi zirela.

Urte berean bi kapitain galdu ditu Osasunak: Oier Sanjurjok udan esan zion agur bere bihotzeko klubari. Zipreko AEK Larnakarekin sinatu zuen, urtebeterako kontratua sinatuta. «Niretzat ez zutela tokirik esateak harritu ninduen», adierazi zion BERRIAri udan.