Summary: Egiaren Batzordeek eta Txernobylgo adingabeekin lanean dabiltzan elkarteek jaso dituzte Gernika sariak. Argentinako, Hegoafrikako, Ekialdeko Timorko eta Kolonbiako Egiaren Batzordeen lana hartu dute aintzat alde batetik, eta Txernoylgo adingabeekin lanean ari diren euskal elkarteena bestetik

Bakearen aldeko lana saritzen du Gernika-Lumoko udalak urtero 1937ko bonbardaketaren biktimak oroitzeko, eta aurten lau herrialdetako Egia Batzordeak eta Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan Txernobylgo adingabeen alde lanean ari diren euskal elkarteak aukeratu dituzte. Goizean egin dute sari banaketa herrian, 12:00etan.

Udalak emandako datuen arabera, 51 Egia Batzorde daude munduan, eta gerra, diktadura edo gatazka armatua eduki duten herrialdeetan gertatutakoa ikertzen dute. Argentinakoa (1984), Hegoafrikakoa (1998) Ekialdeko Timorkoa (2005) eta Kolonbiakoa (2022) saritu ditu oraingoan. «Azpimarratzekoa da Kolonbiako Egia Batzordea, esperientzia berritzailea delako bakea eraikitzeko egiten dituen ekarpenetan», azaldu dute.

Gainera, Txernobylgo hondamendiak eragindako eremuetan bizi diren adingabeekin lan egiten duten Araba, Bizkai eta Gipuzkoako elkarteen lana aintzatetsi du udalak. Lau dira: Chernobyl Elkartea, Chernobyleko Umeak, Txernobylen Lagunak eta Ukraina Gaztea.

Apirilaren 26an 86 urte beteko dira faxistek Gernika bonbardatu zutenetik 1936ko gerran, eta egun berean beteko dira 37 urte Txernobylgo hondamenditik.


Summary: Gazteen ia erdiek uste dute aurten ez direla emantzipatuko. Gazteen Euskal Behatokiak ‘Aurrera Begira 2022’ txostena aurkeztu du. Haren arabera, gazteek etorkizunarekiko duten konfiantzak nabarmen egin du behera.

Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako gazteen %45ek uste dute urtebeteko epean ezin izango direla emantzipatu. Hala islatu du Gazteen Euskal Behatokiak, Aurrera Begira 2022 azterlanean. Gazteen egoerari eta pertzepzioari buruz, 3.500 inkesta baino gehiago egin dizkiete 15 eta 29 urte bitarteko gazteei. Eta gaur aurkeztu dituzte emaitzak Jonan Fernandez Eusko Jaurlaritzako Trantsizio Sozialaren eta 2030erako Agendaren idazkari nagusiak eta Miren Saratxaga Gazteriaren zuzendariak. «2003an hasi ginen txosten hau egiten; 2022ko azterlanak, beraz, gazteen aurreikuspenak aztertzeko hamarkada oso baten balantzea egiteko aukera ematen du», adierazi du Fernandezek.

Emantzipazioaren datua 2008ko krisiaren osteko datuetara bueltatu da. Izan ere, 2013an, gazteen %45ek uste zuten urtebetean ezin izango zirela emantzipatu. Hurrengo urteetan, ehunekoa handituz joan zen, eta 2018an serieko handiena izan zen: %48. Hurrengo urtean, aldiz, bederatzi puntu egin zuen behera. Hala ere, azken lau urteetan berriro igo da, %45era heldu arte.

Urtebetean enplegua aurkitzea espero duten langabe gazteen ehunekoak nabarmen egin du gora. 2021ean, %62k uste zuten lana aurkituko zuela. 2022an, berriz, %71k dute iritzi hori. Hala ere, hamar punturen aldea dago emakumeen eta gizonen artean. Emakumeen %65k uste dute enplegu bat aurkituko duela; gizonen artean, berriz, %75ekoa da uste hori. Bestalde, lan esparruan, emakumeen %35k uste dute lana galdu dezaketela. Gizonen kasuan ehunekoa txikiagoa da: %29. «Errealitate hori hor dago, eta arrakala bat dago», azaldu du Fernandezek. Eta gehitu du «arlo guztietan» eta «instituzio guztien artean» lan egin behar dela hori gainditzeko.

Datu batzuk, berriz, «egonkor» mantendu dira hamarkada osoan, Saratxagaren arabera. Besteak beste, etorkizunean atzerrira derrigorrean lan egitera emigratu beharko dutela uste duten gazteen ehunekoa. Iazko datua %10 da.

Adierazle berri bat ere sartu dute 2022ko txostenean: gurasotasuna. Saratxagak azaldu duenez, adierazle horrek neurtzen du zenbat gazteri gustatuko litzaiekeen seme-alabak izatea, baina ez dute uste hori nahi duten adinean gertatuko denik. Txostenak islatu du gazteen %26 egoera horretan daudela.

Gogobetetze pertsonalak behera egin du

Pandemia aurreko azken ikerketa 2019an egin zuten. Ordutik, gazteen poztasun indizeak zortzi puntu egin du behera: 100 punturen gainetik, 78koa zen lehen, eta 70 puntukoa da orain. Fernandezen arabera, «krisiak, pandemiak eta Ukrainako gerrak» eragina izan dute gazteen gogobetetze pertsonalean. Eta nahiz eta zenbakia serieko txikiena izan, oraindik «nabarmen handia» dela zehaztu du. Adierazle horrek hamar alderdiren batez bestekoaren bidez neurtzen du gogobetetze pertsonala. Adierazle horiek dira, besteak beste, osasuna, itxura fisikoa, familia eta lagunak.

Egungo egoeraren balorazioak ere zortzi puntu egin du behera lau urteetan. Adierazlea osatzeko, egoera pertsonalari, oro har gazteei eta «Euskadiren egoerari» emandako balorazioa uztartu dituzte. «5,4ko balorazioa jaso du gazteen egoera orokorrak eta hori da indizearen balioa jaisten duena», argitu du Fernandezek. Bestalde, jaitsierarik handiena etorkizunerako konfiantza indizeak pairatu du. Lau urteetan, hamabost puntu egin du behera: 69tik 54ra. Eta serieko baliorik txikiena izan du.

Indarkeria matxistaren 1.867 biktima gazte

Bestalde, 30 urte baino gutxiagoko 1.867 emakumek pairatu zuten indarkeria matxista iaz, Nerea Melgosa Eusko Jaurlaritzako Berdintasun sailburuak emandako datuen arabera. «1.115 emakumek euren bikotearengandik edo bikote ohiarengandik jasan zuten». Era berean, adierazi du Zeuk Esan haurtzarorako eta nerabezarorako laguntza zerbitzuak 1.058 dei jaso zituela. Horietatik 22 genero indarkeria kasuak izan ziren.


Summary: Epaitegiak ontzat jo ditu EAk iazko otsaileko kongresuan hartutako erabakiak. Bozketak telematikoki egin izana babestu du. Estatutu berria, proposamen politikoa eta idazkari nagusia hautatu zituzten biltzarrean.

Gasteizko Lehen Instantziako Seigarren Epaitegiak atzera bota du Eusko Alkartasunak iazko otsailean egindako kongresuan hartutako erabakien kontrako salaketa. EAko ildo kritikoak eraman zuen afera epaitegira, argudiatuta afiliatuen parte hartzeko eskubidea urratu egin zela. Orain, baina, Gasteizko epaitegiak ontzat jo ditu ebazpen haiek, eta epaiketaren kostuak ordainarazi dizkie salatzaileei. Halere, epaia ez da irmoa, eta hogei egun dituzte helegite bat aurkezteko.

Iazko otsailaren 19an eta 20an egin zuen EAk alderdiaren XIII. Biltzar Nazionala; besteak beste, alderdiaren estatutuak aldatu zituzten, eta proposamen politikoa onartu zuten. Era berean, Eba Blanco hautatu zuten alderdiko idazkari nagusi kargurako. Auzi judiziala tarteko, erabaki horiek berresteko ezohiko XIV. Biltzar Nazionala ere egin zuen alderdiak, baina, orain, epaitegiak ebatzi du legez egin zirela.

Epaiak otsaileko kongresuaren inguruko auziari soilik erantzuten dio, eta 2019ko primarioen inguruan martxan den prozesu judizialari; Auzitegi Gorenak ebatziko du haien inguruan, EAk aurkeztutako helegiteak tramitera onartu ostean. Halere, gaurko ebazpenak ontzat jotzen du otsailean onartutako estatutu aldaketa. Haietan jada ez dira primarioak ageri idazkari nagusia hautatzeko formula gisa.

Bozketa telematikoa

Kritikoen salaketak batzarra egiteko moduaren kontrakoak izan ziren. Bozketak telematikoki egin izana salatu zuten, argudiatuta ez zela afiliatuen parte hartzeko eskubidea bermatu eta ez zegoela ezarrita erabakiak modu horretan egiteko araudirik. Epaitegiaren arabera, ordea, araudirik ez egotea ez da eragozpena halako tresna bat erabiltzeko, modu egokian egiten bada: «Nahiko informaziorekin eta bilkuran parte hartzen dutenen bermeak eta eskubidea errespetatuta».

Era berean, kritikoek azaldu zuten zuzendaritzak ez ziela adierazi zenbat ziren kuota bat ordaindu ez eta botoa emateko eskubidea zuten afiliatuak. Epaimahaiak, ordea, ebatzi du ez dagoela alderdiaren estatutu edo araudietan halako eskaera bat egitea justifikatzen duen punturik.

EAk ohar batean adierazi duenez, hartutako erabakien legezkotasuna eta EAren zuzendaritzaren «legitimitatea» indartzen ditu epaiak. Blancok salatu du ildo kritikoko zenbait kidek «gezurrak» esan dituztela alderdiko zuzendaritzaren kontrako «jazarpen» estrategia justifikatzeko. Hala, espero du epaia «inflexio puntu bat» izatea, eta kritikoei eskatu die ebazpena eta alderdiko «organo legitimoen» akordioak «demokratikoki onartzeko».


Summary: Aritz Pardinak 'Ibai ahoak' saiakera plazaratu du. Aforismoz osatutako lana da, eta lau ardatzen inguruan ondu du egileak: lengoaia, denbora, ezagutza eta filosofiaren historia. Balea Zuria argitaletxeak kaleratu du.

«Ezagutza eraiki: ezagutza prozesu amaiezin bezala ulertzeak abere arrazionalaren soseguari erasotzen dio». «Txio: twitterreko txoriek asko abesten dute, hainbeste, non melodiatik zaratara iritsi diren». Gehientsuenak hala, lerro bat-bitan sintetizatuta, baina behar izan duenean hamar lerrotik gorako aforismoak ere posible direla sinetsita ondu du Aritz Pardina Herrerok (Orio, Gipuzkoa, 1996) bere estreinako liburua: Ibai ahoak. Hasi eta buka aforismoekin osatu duen arren, saiakera gisa aurkeztu du, eta generoari buruzko gogoeta bat ere erantsi dio azkenetan. Balea Zuriak argitaratu du.

Lehen liburua du hau Pardinak. Filosofia ikasketak egindakoa da EHUn, eta, azaldu duenez, horiek eskatutako lan akademikoak egin bitartean joan zen zirriborratzen han-hemengo orri ertzetan orain Ibai ahoak-en bildu dituen testu puskak. Zehazki, Friedrich Nietzsche filosofo alemanaren inguruan sakondu zuen unibertsitatean, eta haren eragina nabarmena dela aitortu du egileak, ezer baino lehen. Argitaletxeko kide Juan Ramon Makusok ere berretsi du: «Originala jaso genuen momentutik nabaritu genituen haren [Nietzscheren] sinbolismoa eta dardara testuan. Ez da kasualitatea, Alemanian aforismoak tradizio handia baitu».

Lau ataletan egituratu du liburua Pardinak, eta hizkuntza (Lengoaiaren gazi-gozoak), denbora (Denbora sortzen ikasteko), ezagutza (Ibai ahoak) eta filosofiaren historia (Aforismoak arrazionalismoari) hartu ditu hizpide.

Lehen atalean, hizkuntza «emozioen bozgorailutzat» kokatu du, eta, Nietzscheren bideari jarraituta, jardun arrazionala, finean, sentimenduetan oinarritu ohi dela defendatu du. Hala dio liburua irekitzen duen aforismoak, hain justu: «Abere arrazionala: kontzeptuak arrazoimenak doitu dituen sentimenduak dira».

Ohiko lengoaiaren eta lengoaia artistikoaren arteko aldeak ere aztertu ditu lehen atal horretan—«ez dira kontrajarriak»—, eta «filosofo heroikoa» izendatu duen pertsonaia bati ere egin dio leku. «Ikasketetan ikusi nuen pertsonaia bat da: lengoaia aldrebesten zuten filosofia egiteko, ziurrenik, esan nahi zutena oso argi ez zutelako. Estilo nahasmenak, normalean, pentsamendu nahasmena du atzetik».

Denboraz aritzekorakoan, bestalde, musikaren esperientziara jo du egileak, bigarren atalean. Gitarra jotzailea eta musika irakaslea ere bada Pardina, eta jardun horietan ikusitakoak tempoaren kontzeptuari lotuta arakatu ditu. Bizitzaren abiaduraz eta isiltasunaren garrantziaz aritu da bertan, besteak beste, eguneroko egoera konkretuak berreskuratuta hainbatetan. Askotariko bideetatik aintzira batera heltzen diren urekin erkatu du ezagutza, hirugarrenik, liburuari izena zor dion Ibai ahoak hirugarren atalean, eta «ikuspegi integratzaile» bat eskaini nahi izan duela nabarmendu du. «Ezagutza ez da bakarrik zientzia, artean ere badago ezagutza eta beste erregistro askotan ere berdin». Jakintzak berak gaur egungo munduan duen prestigioaz ere egin du gogoeta atalean, irudipena baitu urrituz doala. «Ohitura dugu ezagutza baliogabetzeko, atzetik interes ekonomikoak, edo bestelakoak daudelakoan. Sarritan entzuten dugu guztia erlatiboa dela, ez dagoela egiarik, ezerk ez duela balio... horren kontra egin nahi izan dut».

Eta azken atalera ere hedatu du jarrera hori. «Arrazionalismoa nagusi izan bada Mendebaldeko filosofiaren historian, horrek kontrako aldera egin du. Nietzscheren eszeptisismoa erabateko erlatibismoarekin nahastu da egun, eta horrek ez du ezertan laguntzen. Zerbait erlatiboa dela esateak ez dauka zentzurik, ordea, ez badira erlazio horiek arakatzen. Atzean zer dagoen ikusi behar da; uste dut hori egin behar lukeela filosofiak».

Definizioa berridaztea

Hitzatzeari Aforismoaren formaz eta edukiaz izena jarri dio Pardinak, eta idazten ari zen liburua ingurukoei azaltzeko hitzak falta zitzaizkiola ohartzean ekin zion hura idazteari. Aforismoaren definizioak berrikusi ostean, inguruan topatutakoek ez zuten «asebete» , eta esanahia zabaltzea proposatu du. Euskaltzaindiaren «arau gisa proposatzen den esapide laburra» definiziotik, alemanen ondorengora gerturatzea: «Bizitzari buruzko jakituria eta esperientzia transmititzen duen prosan idatzitako lelo autonomo, labur eta zorrotza».

Definizioetan dena sartzen ez dela jakitun, ordea, «aforismoen irakurketaren esperientziari» modu irekiagoan heldu nahi izan dio azken lerroetan egileak, eta euskaraz generoa landu duten egileei keinu bat egin die, hala nola Anjel Lertxundi, Juan Kruz Igerabide, Ana Urkiza, Karlos Linazasoro eta Ekaitz Goikoetxea.


Summary: Bilboko Guggenheim museoak Lynette Yiadom-Boakye artistaren obra sorta bat jarri du ikusgai. Artistak itxialdi garaian sortutako 70 artelan batu, eta hiru aretotan antolatu dituzte. Irailaren 10era arte egongo da zabalik.

Zoriontasun, adiskidetasun zein bakardade uneetan irudikatutako pertsonaien erretratuak egiteagatik egin zen ezagun Lynette Yiadom-Boakye artista eta idazle britainiarra (Londres, 1977). Eta, hain zuzen, horixe islatzen dute Halako ilunabar bizirik erakusketako lanek. Artistak 2020 eta 2023 bitartean egindako 70 pintura eta marrazki baino gehiago bildu ditu Bilboko Guggenheim museoak, eta Lekha Hileman aritu da komisario lanetan. Irailaren 10era arte egongo da ikusgai bilduma, eta jarduera osagarriak ere izango dira.

Erakusketa bera hiru aretotan banatuta dago. «Ez dago segida jakin bat jarraitu beharrik, obrak ez daude kronologikoki antolatuta: bisitaria edozein aretotatik sar daiteke», aurreratu du artistak, erakusketara sartu aurretik. Hala ere, nabarmendu du «zailtasunak» izan dituela obrak kokatzeko orduan: «Sabaia oso altu dago, eta, espazioa antolatzeko orduan ere, zenbait kezka izan nituen». Artelanek baino gehiago, ordea, bi aretotako horma berdeek deitzen dute arretarik handiena. «Oso galeria konplexuak izan dira, eta kolore berdeak nolabaiteko zentzua eman die artelanei», kontatu du.

Erretratu guztietan fikziozko pertsonaiak erakusten ditu artistak: «Edonor izan daitezke; ez dira pertsona errealak, ez dute generorik». Hala ere, guztiek dute ezaugarri amankomun bat: pertsona beltzak bakarrik marrazten ditu artistak, nahita: «Hautu politiko bat da, zalantzarik gabe». Areto horietako batean sartzean, adibidez, The Raven In Rapture artelanarekin egingo du topo bisitariak. Gizabanako bat ageri da bertan, eta koloreen garrantzia azpimarratu du Hilemanek: «Morea da nagusi margolanean, baina gainerako kolore biziek ere laguntzen dute obrari dimentsioa ematen». Artistak hainbat teknika «trebezia handiz» lantzen dituela nabarmendu du komisarioak.

Hala ere, areto guztietan daude arreta ematen duten obra gehiago. Esate baterako, elkarren alboan ageri diren Seven Acres Up eta 8 am April artelanak. «Bi obra izan arren, bakarra dirudite. Elkarren artean konektatuta daude», azaldu du artistak. Obra bakoitzeko protagonistak etzanda ageri dira, eta elkarri begira daudela dirudi. Hala ere, erabilitako teknikak desberdinak dira bi kasuetan: «Lehenengoan, oihal gaineko olio pintura erabili dut; bigarrena, berriz, lihoaren gainean eginda dago».

Zenbait kasutan, animaliak ere azaltzen dira pertsonaiekin batera. Tartean, txoriak, azeriak eta katuak. «Pertsonez gainera, gustatzen zait bestelako izaki bizidunak ere agertzea», adierazi du artistak. A Nocturnal Intensity artelanean, adibidez, gizabanako bat ageri da katu bati muxu ematen.

Artista eta idazlea

Erakusketako obra guztiak itxialdi garaian egin zituen Yiadom-Boakyek: «Garai hartan bizi izan nuen bakardadeak eta ziurgabetasunak bide berriak esploratzeko aukera eman zidaten». Horren erakusgarri dira ikatz ziriz egindako marrazkiak: «Berehalakotasun sentsazioa ematen dute», artistaren esanetan. Nagusiki, mihisea eta lihoa erabili ditu euskarri gisa.

Era berean, artelan bakoitzari lasai begiratzeko gonbita egin die artistak ikusleei, eta izenburuak irakurtzeko eta horien inguruan hausnartzeko eskatu die: «Irudimena askatzeko aukera zabala da». Izan ere, artista ez ezik, idazlea ere bada Yiadom-Boakye, eta hori antzeman egiten da: izenburuak, artelanen azalpenak baino gehiago, horien lagungarri dira. «Margotu ezin dudanari buruz idazten dut, eta idatzi ezin dudana margotzen dut», azaldu du.

Besteak beste, literatura, poesia eta musika erabiltzen ditu artistak sortze lana errazteko. Kasurako, James Baldwin, Okwui Enwezor eta Toni Morrison dira haren erreferenteetako batzuk. Erakusketaren alboko irakurketa gelan egongo da horietako batzuen testuak irakurtzeko aukera. Horrekin batera, artistak berak idatzitako katalogo bat ere egongo da eskuragarri: Hegoaldera arraunean laguntzaren bila. Erakusketako esperientzia aberaste aldera, berriz, artistak propio bildutako erreprodukzio zerrenda bat jarri dute entzungai Spotify plataforman.


Urmuga, haria blaitzeko prest

Summary: Urmuga, haria blaitzeko prest. Uztailaren 12tik 30era egingo dute Urmuga mendi ibilbide musikatua. 50 musikarik eta talde inguruk parte hartuko dute. BERRIAk babestuko du, eta modu berezian jorratuko du.

Tanta bakan batzuk isuri zituen iaz Urtantak kostaldean, baina, aurten, prest dago Urmuga, mendiz mendi eta kantaz kanta Euskal Herria blaitzeko. Gaur goizean aurkeztu dute aurtengo ekitaldia, Donostian, Euskadiko Arkitektura Institutuan egindako agerraldian. Bertan izan dira Urmugaren antolatzaileak eta musikariak, erakundeetako ordezkariekin batera.

Uztailaren 12tik 30era egingo dute aurten zeharkaldia, eta alderik alde zeharkatuko dute Urmugaren ertza, Garobel mendilerroan hasi eta Hiru Erregeen Mahaira arte. Hilabeteak daramatzate logistikoki eta musikalki dena presatzen, Migel Zeberio Et Incarnatus Orkestrako zuzendaria eta Urmugako musikaren arduradunaren arabera: «Udaberriarekin batera, iritsi da kukuaren kantua, urtu dira bide bazterreko elurrak, eta hasi da errekaren xuxurla. Eta, udarekin batera, etorriko da Urmuga ere».

Jaialdi «bakana» dela dio Zeberiok, beste inon ez baitira mendia eta musika horrela uztartzen. Herritarren «ilusioa» nabarmendu du, «zain» egoten baitira Urmuga noiz iritsiko. «Jendea leku ikaragarrietara eramaten dugu», esan du, eta haren atzeko pantailan agertu dira toki horiek, fotogramaz fotograma, aurreko aldietako irudiak erakusten: mendia, basoak, lakuak; musikariak, ikusleak, txaloak.

50 musikarik eta talde inguruk parte hartuko dute aurten, eta, oraindik zerrenda guztiz itxita ez badago ere, aurkeztu dituzte izenetariko batzuk: Olaia Inziarte, Eñaut Elorieta, Donostiako Orfeoia, Xutik... Ohi bezala, hainbat estilotako kantariak gonbidatu dituzte, Et Incarnatus Orkestrarekin batera kontzertuak emateko. Aniztasuna bilatzen dute publikoan ere, izen ezagunei tiraka, haien abestiak orkestrarekin batera entzutera animatu nahi dutelako jendea: «Askotan, orkestra bat sekula entzun ez duen jendea etortzen da».

Musikari gazteak gonbidatzeko apustua egin dutela nabarmendu du antolatzaileak. «Bereziki gazteengan jarri dugu begirada, oso garrantzitsua delako gazteei leihoa irekitzea. Gero zer egingo duten ez dakigu, baina inportantea da», adierazi du. Horren erakusgarri, ekitaldiaren amaieran Sara Azurzak bere Ez ohildu abestia abestu du, orkestra lagun.

Mendi ibilbideak Hemeretzi etapa egingo dituzte guztira parte hartzaileek, duela bi urteko berberak. Felipe Uriarte Mendiak eta Herriak elkarteko gidaria da ibilbidearen arduraduna: «Urmuga hari trinko, sendo eta gardena da. Ez ditugu maite gure herria zatitzen dituzten mugak, eta horien gainetik igaroko gara, oinez eta musikaz».

Muga horiek salatu ditu, hain zuzen, Uriartek: «Ez ditugu maite, salatu nahi dugu hizkuntzari Euskal Herri osoan jartzen dizkioten mugak. Ez da zilegi. Ezin duzue hizkuntzari mugarik ezarri, ezin diozue hitzari bidea itxi». Aldarrikapen horri jarraituz, azaldu du euskara izango dela Urmuga zeharkaldi musikatuaren hizkuntza ardatza.

Maialen Lujanbiok Bertsolari Txapelketa Nagusia irabaztean botatako agurra moldatuta biribildu du Uriartek ekitaldia, bertsoko ideiak Urmugak bildu nahi dituenekin uztartuta: «Bultza Urmuga den/ ibili ederraren martxari/ kontrapisu eginez/ geldirik egoteari/ motxila bete indar/ oinak dantzari/ borroka irabazteko/ desesperantzari».

BERRIAk, modu berezian informatu Aurten ere, BERRIA izango da egitasmoaren hedabide babesleetako bat. Modu berezian emango du egitasmoaren berri, zeharkaldia barrutik zein kanpotik nolakoa den azalduz, kolaboratzaile sare zabal batekin. Berrikuntza gisa, Mendia kanalaren bitartez zabalduko du begirada. Horrez gain, BERRIAlagunek hobariak izango dituzte.


Summary: ‘100 urte bakarrik ezin da’ dinamika aurkeztu dute Gasteizen. Gorazarre egin nahi diote asanblada mugimenduari, autogestioari eta okupazioari, eta iragarri dute jarduerak antolatuko dituztela urte osoan

40 dauzka Hala Bedik, 35 Gasteizko gaztetxeak, 15 Auzolana pilotalekuak, eta 10 Errekaleorrek. Sumendi da gazteena, Judimendi auzoko gazteen gunea: 7 urte bakarrik dauzka. Bosten artekoa ez da urtebetetze biribila, baina bai handia. Horregatik, martxan ipini dute 100 urte bakarrik ezin da dinamika, «bizirik eta egurra ematen jarraitzeko gogoz» segitzen dutela ospatzeko. Goizean egin dute aurkezpena, Gasteizen.

Azaldu dutenez, hainbat jarduera egingo dituzte urtean zehar, hainbat urtean bostak elkartu dituzten ideiei «indarra emateko»: «asanblada mugimenduari, autogestioari eta okupazioari», alegia.

Urriaren 21ean emango diote akabera dinamikari. «Ehun urte baino gehiago eraikitzen daramagun Gasteiz berriro aldarrikatu eta defendatuko dugu», esan dute aurkezpenean Ane Gebara eta Unai Lopez de Armentia bultzatzaileek. «Jarrai dezagun, beraz, beste ehun urtez autogestioa bultzatzen, bultza dezagun herritarron autoantolakuntza, jarrai dezagun gustuko ez gaituzten araugileei begietan atzaparra sartzen, proiektu berriak sortzen, herri boterea eraikitzen eta defendatzen».


Summary: Gizon bat atxilotu dute Deustun, bikotekide ohia jipoitu eta hari su eman ostean. Emakumea oso larri dago Gurutzetako erietxean.

Bilbon, Deustua auzoko etxebizitza batean 63 urteko gizonezko bat atxilotu du gaur Ertzaintzak, bikotekide ohia jipoitzea eta erretzea leporatuta. Emakumea oso larri dago Gurutzetako erietxean, eta haren bizitza arriskuan dagoela zabaldu dute.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak adierazi duenez, dei bat jaso dute bazkalostean, eta ohartarazi diete garrasiak entzun direla Deustuko etxebizitza batean. Poliziak hara heldu direnean, 58 urteko emakume bat topatu dute, kolpez zauriturik eta erredurekin. Biktimak berak esan die ertzainei bikotekide ohia zuela erasotzailea, eta gizonak arropa erre diola; bizilagun batek lagundu dio andreari sua itzaltzen. Gurutzetako ospitalera eraman dute emakumea, kolpeek eragindako zauriekin eta erredura larriekin; oso larri dagoela zabaldu dute hainbat hedabidek.

Erasoaren tokian bertan atxilotu dute gizona, eta polizia etxera eraman dute.

Espainiako Gobernuak EAEn duen ordezkari Denis Itxasok gaitzetsi egin du erasoa, sare sozialetan zabaldutako mezu batean, eta euskal gizarteari dei egin dio «eraso ikaragarri honen aurrean arbuio irmoena» adieraztera.


Summary: Euskaldunen proportzioa apaldu eta apaldu ari da Ipar Euskal Herrian. Egoera kezkagarria dela onartu du Antton Kurutxarri EEPko lehendakariak, eta erran du hizkuntza politika «indartsuago» bat beharko litzatekeela. Halere, uste du datu batzuek esperantza eman dezaketela.

Ipar Euskal Herriko euskaldunen proportzioa gero eta apalagoa da gaur egun ere. EEP Euskararen Erakunde Publikoak zabaldutako VII. Inkesta Soziolinguistikoaren arabera, 51.500 euskaldun lirateke, hau da, herritarren %20,1. 2016ko joerari jarraikiz, kopuruan doi bat emendatu da, baina biztanleriaren gorakadaren ondorioz, proportzionalki gero eta gutxiago dira. Azken hamar urteetan, 1,3 puntuz apaldu da euskaldunen proportzioa. Datu horien arabera, euskaldun hartzaileak, euskara ulertu bai baina mintzatzeko gai ez direnak, %9,4 dira, eta erdaldunak %70,5. 2021eko azaro eta abendu artean egin zuten inkesta, 16 urte baino gehiagoko 2.000 pertsonako lagin bat hartuta.

EEPk zabaldutako datuen arabera, euskaldunen proportzioak behera egin du 1996tik 2021era, %26,4tik %20,1era. EEP sortu ondotik, 2006tik hona beherakada apaldu dela ikus daiteke, baina behera egiten segitzen du. Egoera «kezkagarria» dela onartu du Antton Kurutxarri lehendakariak. «Hamar herritarretik zortzik ez dakite euskaraz. Jende anitz heldu da Ipar Euskal Herrira: hiztun kopurua atxikitzen da irakaskuntzaren bidez berriak sortzen direlako. Hizkuntza politika indartsuago batekin emendatzen ahal litzateke».

Adin tarteei behatuz gero, gazteenen artean doi bat igo dela ikus daiteke azken inkestarekin alderatuta. 16-24 urtekoen artean, kasik bikoiztu egin da euskaldun kopurua hogei urtean: %12,2 ziren 2001ean eta %21,5 gaur egun. 25-34 adin tartean ere gorakada nabari da garai berean: %12,1etik %17,2ra igaro da. 50 urtetik gorakoetan, haatik, beheraka segitzen du.

Lurralde eremuei dagokienez, Baiona, Angelu eta Miarritze (Lapurdi) biltzen dituen BAM eremuan da egoerarik kritikoena. Herritarren %85 baino gehiago erdaldunak dira, eta azken hogei urteetan euskaldun proportzioa ez da mugitu. Datu azpimarragarria da, Ipar Euskal Herriko biztanleriaren kasik %40 biltzen baita hiru hiri nagusi horietan. Lapurdin azken urteetako beheranzko joera gelditzear dela iduri luke, 2016koaren hein berean ageri baitira proportzioak. Nafarroa Beherean eta Zuberoan apaldu eta apaldu ari da %49,5etik %47,5era jautsi da euskaldunen kopurua.

GAITASUNA

Euskaldunek euskaraz mintzatzeko duten erraztasunari dagokionez, erdal elebidunen proportzioa emendatzen ari da azken urteetan. VII. Inkesta soziolinguistikoaren arabera, Ipar Euskal Herriko euskaldunen %46,2 sartuko lirateke kategoria horretan. Hobeki moldatzen dira erdaraz euskaraz baino. Azken hamar urteetan 12 puntuz emendatu dira erdal elebidunak. Euskal elebidunen kopurua egonkorra da azken inkestatik (%20,5) eta elebidun orekatuen kopurua apaltzen ari da (%33,3).

Momentu berean, lehen hizkuntza euskara dutenen proportzioa maldan behera doa inkesta batetik bestera. Herritarren %25 ziren 2001ean, hamar urte berantago %19,5 eta 2021ean %13. Urte horietan guzietan, lehen hizkuntza gisa euskara eta erdara dituzten kopurua hein berean gelditu da: %6ren inguruan.

Adin tartearen arabera aztertuz gero, emaitza ez da hobea: adin tarte guzietan apaldu da lehen hizkuntza euskara dutenen kopurua. Haatik, 16-24 eta 25-34 adin tarteetan, lehen hizkuntza gisa euskara eta erdara dituztenen kopurua emendatu da, %5,7tik %11,1era gazteenentzat, eta %7,5etik %9,4ra helduagoentzat.

Hala, euskaldun zaharren proportzioa %82tik %60,4ra jautsi da azken hogei urteetan. Jatorrizko elebidunen kopurua bikoiztu da —%22,2 dira gaur egun—, eta euskaldun berrien kopurua ere %7tik %17,4ra pasatu da.

TRANSMISIOA

Etxeko transmisioaren datuak ere aztertu ditu VII. Inkesta Soziolinguistikoak. Bi gurasoak euskaldunak direnean, euskara transmititzen dute bi herenek. Baina adinaren arabera aztertzen bada, adin tartea apaldu ahala kopuruak behera egiten du. 16-34 urtekoen artean, erdiak baino gutxiago dira guraso euskaldunak izanik ere euskara jaso dutenak. Euskara eta erdara jaso dituztenak %27,3 dira, eta erdara baizik jaso ez dutenak %24. Aldea are handiagoa da 3-15 adin tarterako: euskara %42, euskara eta erdara %52 eta erdara %6.

Haatik, bi gurasoetako bat erdalduna den kasuetan nabarmen aldatzen da datua: hiru laurdenek erdara baizik ez dute transmititzen, eta beste laurdenak, euskara eta erdara.

ERABILERA

Erabileraren datuek ere ikuspegi goibela ematen dute euskararentzat: beti erdaraz ari direnak %78,5 dira. Euskaraz erdaraz baino gehiago mintzo direnak %1,1 dira, eta bi hizkuntzak hein berean erabiltzen dituztenak %6.

Bi bloke banatu dituzte inkestaren aurkezpenean: euskaraz erdara beste edo gehiago mintzo direnak eta euskara erdara baino gutxiago erabiltzen dutenak. Duela hamar urte hein bereak ziren biak %9 inguruan. Ordutik, euskara gehiago erabiltzen dutenen blokea apalduz joan da, eta gutxiago erabiltzen dutenena handitzen.

Sorpresarik gabe, BAM eremuan dira erabilera datu okerrenak: euskaraz erdaraz beste eta gehiago mintzo direnak batuta ez dira %2ra heltzen; beti erdaraz ari direnak %90etik gora dira. Lapurdiko gainerako eremuan hiru laurdenak baino gehiago beti erdaraz ari dira, %13 erdaraz gehiago euskaraz baino, eta %7,5 erdaraz beste edo gehiago. Zuberoan eta Nafarroa Beherean dira daturik onenak: %23,2 erdaraz beste edo gehiago ari dira euskaraz; erdara hutsean ari direnak erdiak baino gutxiago dira.

Oro har, adin tarte guzietan ikus daiteke apaltze txiki bat 2011ko datuei alderatuta euskararen erabilpenean; herritarrak erdara gehiago erabiltzera igaro dira azken hamar urteetan. 16-24 urtekoen artean baizik ez da izan emendatzea: euskara erdara beste edo gehiago erabiltzen dutenak %5etik %5,7ra igaro dira.

JARRERA

Euskararen sustatzeari buruzko jarreraren bilakaera aztertu dute azkenik. Azken hamar urteetan aurka direnen blokea apaldu dela erakusten dute datuek: %21,3tik %14,5era jautsi da. Herritarren erdiak ez dira ez alde ez kontra.

Haatik, herritarren %60 inguruk interes handia edo oso handia erakusten dute. Irakaskuntza ereduari buruzko iritziak ere erakusten du hori: euskara hutsean ikastearen alde egiten du %16,5ek —bi puntuz apaldu da 2011tik—, eta euskaraz eta frantsesez ikastearen alde %37,5ek —lau puntuko emendatzea hamar urtean—. Frantses hutsean ikastea nahi dutenen blokea bost puntuz apaldu da: %15 dira gaur egun.


Summary: Ramon Gonzalo berriro hautatu dute NUPeko errektore izateko. Hautagai bakarra izan da, eta botoen %80,9 lortu ditu

Nafarroako Unibertsitate Publikoko errektoretzarako hauteskundeak egin dituzte gaur. 11:00etatik 18:00etara egon dira zabalik hautetsontziak, baina ez zen ezusterik espero, hautagai bakarra aurkeztu delako: Ramon Gonzalo, egungo errektorea. Karguan jarraituko du, botoen %80 lortuta, baina parte hartzea %6,6koa izan da, batez ere, ikasleen abstentzioagatik.

12.184 pertsona egon dira hauteskundeetara deituta: 10.204 ikasle, 1.475 irakasle eta ikertzaile —418 unibertsitatearekin lotura iraunkorra daukaten irakasle doktoreak eta 1.057 doktoreak ez diren irakasleak edo lotura iraunkorra ez daukaten ikertzaileak— eta 505 administratzaile edo zerbitzuetako langile.

Hala ere, talde hauetako bakoitzaren botoak ez du berdin balio. Botoa haztatua da, eta unibertsitatearekin lotura iraunkorra daukaten irakasle doktoreenak %59 balio du; aurreko kategorian sartzen ez diren irakasle eta ikertzaileen botoak, %11; ikasleenak, %20; eta administratzaileenak eta zerbitzuetako langileenak, %10. Hortaz, 12.184 hautesleetatik, 418ren botoak gainerako guztiena baino pisu handiagoa dauka.

Ramon Gonzalo Logroñon (Espainia) jaio zen, 1972an. Telekomunikazio Ingeniaritzako doktorea da NUPen, eta Ingeniaritza Elektriko, Elektronika eta Komunikazio Departamentuko Seinalearen Teoriaren eta Komunikazioen katedraduna da. 2019ko maiatzetik da errektorea.

Bihar izango da behin-behineko kargua hartzea, eta helegiteetarako tartea zabalduko da. Apirilaren 5ean izango da kargua hartzeko ekitaldi ofiziala.


Summary: Amesten hasi bezain pronto esnatu behar izan du Araskik. Hasiera-hasieratik nagusi izan da Zaragoza, eta 71-50 galdu du Araskik. Bigarren zatia hasi bezain pronto susperraldi bat izan dute arabarrek, baina berehala nagusitu dira etxekoak berriro ere.

Ametsetik esnatu behar izan du Araskik. Zaragozak zaleen aupada jaso du, eta nagusi izan da, hasi eta buka. Lehen zatian alde nabarmena lortu du etxeko taldeak, eta bigarren zati hasieran Araski suspertu bada ere, ameskeria hutsa izan da. Zaragozak min handia egin du saski azpian, eta kanpotik ere asmatu dute gainera. Etxekoek partida osoa jokatu dute erasoan zein defentsan, eta merezimendu osoz lortu dute finalerdietara sailkatzea.

Giroa gori-gori zegoen Felipe Printzea pabiloian, baina jokalariek urduri hasi dute neurketa. Jaurtiketa asko huts eginda hasi dute partida Zaragozak zein Araskik, etxekoek, baina, lan bikaina egin dute defentsako lanean, eta pixkanaka, korrika egiteko aukera izan dute, neurketako lehen aldeak hartuz. Oso defentsa oldarkorra proposatu du Zaragozak, eta arazoak izan dituzte Maria Asurmendik eta Flor Chagasek taldea gidatzeko. Zaragozak ez bezala, Araskik ez du korrika egiteko biderik topatzen, eta bost bosten aurkako jokaldietan ez du asmatu. Lehen hamar minutuetan sei puntu soilik sartu dituzte arabarrek, eta Zaragozak saski azpian topatu du izarra. Markeisha Gatling nahi bezala aritu da, eta berdeek ez zuten gelditzen jakin.

Bigarren laurdenean ez da partidaren norabidea aldatu. Zaleen aupada jasota bizi jokatu du Zaragozak, eta joko azkar horrekin jaurtiketa onak aurkitu ditu. Asmatu ere asmatu dute kanpoko jaurtiketetan, Vega Gimenok eta, batez ere, Leonie Fiebichek. Arabarren artean Txell Alarcon izan da saskira gogor joan den bakarra. Tanaya Atkinson, aldiz, guztiz osatu gabe iritsi da Kopara, eta hori taldeak antzeman du. 34-18 iritsi zen neurketa atsedenaldira, Asurmendik azken segundoan lortutako hiruko bati eskerrak.

Bigarren zatia beste modu batean hasi du Araskik. Asurmendiren hiruko horrekin beste tenple batean irten dira kantxara, eta hiruko marratik asmatuta zortzi puntura hurbildu dira lau minutuan (37-29). Une horretan iritsi da,ordea, bigarren zatiko mugarria. Carlos Canterok hutsartea eskatu du, eta errieta egin die jokalariei. Berehala aldatu dute txipa etxekoek, eta 16-0eko partziala lortu dute hiru minutuan: 53-29. Gatlingek maisutasunez dominatu du zona, eta arabarrek ezin izan dute gelditu. Lau minutu iraun dio susperraldiak Araskiri, eta maldan gora jarri zaio neurketa berehala.

Azken laurdenera alde nabarmenarekin iritsi da Zaragoza, eta Urietak zonakako defentsa bat jarri du (2-3). Etxeko taldearen erritmoa moztea lortu du prestatzaile arabarrak, baina aldea ez da gehiegi mugitu, eta 71-50 amaitu da neurketa.

Gernikaren txanda, bihar Bihar jokatuko dira Espainiako Kopako beste bi final-laurdenak. Arratsaldeko lehen partidan ariko da Gernika (18:00, Tdp). Uni Girona izango dute aurkari bizkaitarrek, txapelketa irabazteko faboritoetako bat. Lesioen ondorioz koxka bat behera egin du Kataluniako taldeak, baina azken asteetan egin dituzten fitxaketekin talde handi batekin iritsi dira Kopara. Gernikan berriz Julie Wojta osatu da, eta jokalari guztiak prest izango ditu Anna Montañanak. Bestalde, Maria Eraunzetamurgilen Estudiantesek galdu egin du gaur Valentziaren aurka, eta hauek ere Kopatik kanpo gelditu dira.


Trump auzipetu dute, eroskeria egotzita

Summary: Trump auzipetu dute, eroskeria egotzita. 2016ko hauteskundeen atarian pornografian lan egiten duen aktore bati ordaintzea egozten diote presidente ohiari. «Jazarpen politikoaren biktima» dela salatu du buruzagi errepublikanoak.

Lehen aldiz, AEBetako estatuburu ohi bat auzipetu dute. Atzo gertatu zen. New Yorkeko epaimahai batek Donald Trump presidente ohia auzipetzearen alde bozkatu zuen. 2016ko presidentetzarako hauteskunde kanpainarekin lotuta dago akusazioa. Salaketaren arabera, garai hartan, buruzagi errepublikanoak 120.000 euro ordaindu zizkion pornografian aritzen den Stormy Daniels aktoreari, ustez, hogei urte lehenago harremanak izan zituztela ez zabaltzearen truke; Trumpen orduko abokatu Michael Cohenen bitartez egin zuten ordainketa.

Dena den, oraindik ez dituzte argitara atera estatuburu ohiaren aurkako salaketaren xehetasunak. Datorren asteartean auzipetuko dute formalki, haren abokatuetako batek AFP agentziari aurreratu dionez. Bien bitartean, Kathy Hochul New Yorkeko gobernadoreak agindu die segurtasun indarrei prestatu daitezela «edonoiz» lanera deituak izateko, errepublikanoaren jarraitzaileek kaleak hartuko dituzten beldur baitira. Trumpek nazio mailako protestak egitera deitu zituen bere jarraitzaileak, joan den martxoaren 18an, handik egun gutxira atxilotuko egingo zutela iragarrita.

Epaimahaiaren erabakia txalotu egin du ordainketa egiteaz ustez arduratu zen abokatuak berak: «Gure nazioaren historian lehen aldiz, presidente bat auzipetu dute. Pozten nau jakiteak inor ez dagoela legearen gainetik. Gaurko akusazioa ez da kapitulu baten amaiera, hasiera baizik».

Juridikoki ez ezik, erabakiak politikoki ere eragingo dio Trumpi, 2024ko bozetarako hautagaitza aurkeztu baitzuen iazko azaroan, eta, haren kontrako epaiketa hauteskundeetarako kanpainan edo kanpainaurrean has daiteke. Ez da espero epaiketa urtebete barru baino lehenago hastea, eta presidentetzarako bozak 2024ko azaroaren 5ean dira egitekoak.

Manhattan barrutiko fiskalak, Alvin Braggek, jakinarazi du auzitegia «Trumpen gertukoekin» harremanetan dela hura ofizialki auzipetzeko prozedura martxan jartzeko. Presidente ohiak, ordea, salatu du «jazarpen politikoaren biktima» izan dela eta ohartarazi kolpea azkenean Joe Bidenek berak hartuko duela. «Gure mugimendua, gure alderdia, batuta eta sendo dago; lehenik Alvin Bragg garaituko dugu, eta jarraian, Joe Biden».

Demokratek ukatu egin dute inolako jazarpenik egin dela, eta nabarmendu dute Trumpek legea urratu badu «erantzun» egin beharko duela. «Ez da kanpoko presio politikorik egongo, ez inor beldurtzeko saiorik, ez erabakietan esku hartzekorik ere», adierazi du Kaliforniako ordezkari demokrata Adam Schiffek. Demokraten Senatuko taldearen buru Chuck Schumerrek, berriz, lasaitasuna eskatu du, presidente ohia auzipetzeak zurrunbiloa eragin dezakeela eta. «Trumpen kritikoak nahiz jarraitzaileak deitzen ditut prozesua modu baketsuan eta legearen arabera garatzen uztera».

Alderdi Errepublikanoan, presidente ohia babestu dute Ron Desantis Floridako gobernadoreak —2024ko bozetarako primarioetan Trumpen aurkaritzat jotzen dute askok— eta Mike Pence Trumpen gobernuan presidenteorde izandakoak. «Honek herrialdea zatitzeko baino ez du balioko», esan du Pencek. Desantisek salatu du botere judiziala «arma gisa» erabiltzen ari dela «agenda politiko bat sustatzeko», eta horrek «hankaz gora» jartzen duela zuzenbide estatua. Gaineratu du berak ez duela urratsik egingo Trumpen estradizioa errazteko —presidenteak Floridan zegoela jaso du auzipetzearen berri, Palm Beachen duen luxuzko etxean—.

Danielsi egindako ustezko ordainketaren auziaz gain, presidente ohiak baditu aurre egin beharreko erronka judizial gehiago. Beste auzi batean ere ikertzen ari dira, argitzeko ea 2020ko bozetan, Bidenek Trump garaitu zuenean, Georgia estatuko emaitzetan iruzur egiten ahalegindu zen. Bestalde, Justizia departamentuaren kontseilu berezi batek bi ikerketa ditu abian, iritzita Etxe Zuria utzi ostean Trumpek legez kanpo berekin eraman zituela zenbait dokumentu klasifikatu.

Halaber, Trumpek lortu du zenbait auzitatik zigorrik gabe irtetea. Etxe Zurian zela, Kongresuak bi ahalegin egin zituen impeachment prozesu bidez hura kargugabetzeko, baina ez zuen arrakastarik izan. Batean, 2016ko hauteskundeetan bere kanpainak Errusiarekin izan zituen loturengatik egin zioten epaiketa politikoa, eta, bigarrenean, Kapitolioaren kontrako erasoan izan zitzakeen erantzukizunengatik.

Trumpen enpresa bat bai, zigortu zuten joan den urtarrilean, iruzur fiskalagatik. Trump Organizationi 1,4 milioi euroko isuna jarri zion New Yorkeko epaitegi batek, zenbait gastu pertsonal ordaintzeagatik ogasunari deklaratu gabe.


Summary: «Etxe batzuen erabilpenak ez dira gehiago onargarriak». Herrian Bizi plataforman sartua da hastetik Gabi Arestegi. Indar harremana atxiki nahi dute gaiarekin.

Herrian Bizi plataforman sartua da hastetik Gabi Arestegi (Baiona, 1995). Azken aste eta egunetan, deialdi lanetan ibili da Baionan gaurko antolatu duten manifestaldira eginahala jende jinarazteko —15:00etan, suprefeturatik—.

Beste manifestaldi batek zer aitzinaraziko du lurraren eta etxebizitzaren auzian?

2021eko manifa historikoa izan zen, zeren eta lehen aldikoz 8.000 pertsona ginen Baionako karriketan gaiarekin. Hain zen jendetsua izan, non horren ondorioz izan baitira lorpen batzuk: besteak beste, kasik biharamunean prefetak sortu zuen Ipar Euskal Herriko etxebizitzaren gidaritza batzordea; gero, konpentsazio neurria ere izan da, [Euskal Elkargoko hautetsien] %95en bozekin. Erran nahi du ardura politikoak dituztenek neurtu dutela nolako mobilizazioa baden gai horri buruz.

Jakinik herri batzuetan kolektiboak ere sortu direla espekulazioaren arazoari buru egiteko?

Egia da, eta uste dut elkarte edo talde horiek lantzen dutenari pisu handiagoa ematen diola gure mobilizazioak. Kontsentsu bat bada; denak ados dira badela arazo bat. Etxebizitzaren eta lurraren arazoen salatzeko lan seriosa egiten delarik, askoz gehiago entzuna da.

Kontsentsu hori duzue karrikan erakutsi nahi?

Azken manifestazioaren bilana egin genuenean, ikusi genuen ongi zitekeela epe ertain eta luzeko mobilizazio bat atxikitzea, indar harreman hori atxikitzeko; edo, agian, indartzeko. Ohartu baikara ditugun arazoek lege aldaketa bat galdegiten dutela. Horren galdea ez du kolektibo batek, elkarte edo alderdi batek bakarrik egiten ahal.

Manifestazio batek bai?

Indar harremana atxiki behar da. Badakigu prefetek eta suprefetek gaia biziki hurbiletik segitzen dutela, eta gero Parisera helarazten dutela egoeraren berri. Gaurko egoera jasangarria ez dela erakusten badugu, are gehiago entzunen dute erraten duguna. Pentsatzen dut hemengo hautetsiek ere hartu dutela arazoaren neurria; bederen, entzutera behartuak dira. Batzuk urrats batzuen egiten saiatu dira; ez dakigu noraino joanen den. Alderdi Sozialista ere plataformako kide da, eta hortik ere pasarazten ahal dituzte gure aldarrikapenak Parisera.

Bizitegi sozial gehiagoren egiteko neurriak galdetu dituzue. Tokiko hautetsiak jakinean diren aspaldiko auzia da bizitegi sozialena. Bada esperantzarik?

Dugun esperantza da anbiziozko neurriak hartuko dituztela ahal duten heinean —bereziki, hirigintza programetan—. Baina badakigu anitzentzat zaila dela, gaur egun, lurraren prezioak ikusita; anitzek ez dute baliabiderik horri aurre egiteko. Beraz, hemengo hautetsiek baliabide gehiago ukan ditzaten galdegiten dugu, ikusteko nork dituen bere konbikzioak bururaino eramaten.

Laborantza lurraren babesa eta bizitegi sozial gehiago galdegiten dituzue. Nola egiten dira bizitegi sozial gehiago laborantza lurra jatera utzi gabe?

Hori arazo handi bat da, eta ez dugu behar den lekutik hartzen. Etxebizitza sozial gehiago egiteko, ez da baitezpada eraiki beharrik. Hainbat etxe huts badira legalki berreskuratu behar genituzkeenak, gehiengo baten intereserako. Ezin da dena pixkanaka artifizializatu. Etxebizitzen erabilpena ez badugu arautzen, arazoa beti hor izanen da; zernahi etxe eraikiko dugu, zernahi lur artifizializatuko, baina arazoa ez da konponduko. Etxe batzuen erabilerak ez dira gehiago onargarriak.

Adibidez?

Gaur egungo tentsioarekin, ez da onargarria hiri batzuetan etxeen %40-50 bigarren etxebizitzak izatea. Etxebizitza baten ukaiteko eskubidea bi etxeren ukaiteko eskubidearen gainetik da. Are gehiago klimaren egoera ikusita.

Alderdi mota orotako hautetsiak agertu dira argazkietan Baionako gaurko manifestaldiaren banderarekin. Ez dea errekuperazio arrisku bat?

Galdera hor da. Begi onez ikusten dugu anitzek bat egitea. Ez du erran nahi aski dela bandera batekin agertzea; bereziki, hautetsi delarik. Kasu handiagoa eginen diegu banderekin agertu diren hautetsien ekintzei.

Erretreten erreformaren kontrako mobilizazio azkarren garai honetan dator zuena. Izanen du eraginik?

Egia da mobilizazio ikaragarria badela, eta begi onez ikusten dugu. Jendea mobilizatzen da neurri sozialen alde. Ez dakigu zer ondorio ukanen duen gure manifestazioari begira.

Zergatik sartu zinen Herrian Bizi plataforman?

EH Baiko kidea naiz, eta alderdiko etxebizitza batzordean sartu nintzen. Lehen ekintza bat egin genuen ORPI agentziaren komunikazio salagarri baten kontra, espekulazioa sustatzen baitzuen. Onartezina zitzaidan. Orduan, ez zen egiten gauza handi eta ongi antolaturik, nahiz gaia hor zen. Iduritu zitzaidan bazela antolatzeko behar bat gai horrekin. Bestalde, bizi naizen etxea alokatzen dut. Bihar, egoera zailean banaiz, badakit norbere burua hobekien babesteko moldea —etxebizitza auzia konpontzeko— neurri kolektiboen aurkitzea dela.


Summary: Euskal erakundeak zorra apaltzen hasi dira. Eusko Jaurlaritzak, Nafarroako Gobernuak eta aldundiek 17.264 milioi euro zor zituzten 2022. amaieran, urtebete lehenago baino 419 milioi gutxiago. Nafarroak superabita izan zuen 2022an, eta Jaurlaritzak, defizit txikia.

COVID-19aren pandemiak eragindako gastu gehigarriak eta diru sarreren hondoratzea atzean utzita, beheranzko bidea hartu du zor publikoak Hego Euskal Herrian. Espainiako Bankuaren arabera, 17.264 milioi euro zor zituzten 2022ko abenduaren 31n, urtebete lehenago baino 419 milioi gutxiago (-%2,3).

2019arekin alderatuta, ordea, zorra nabarmen handiagoa da: +1.760. Hau da, oraindik urte batzuk beharko dituztela erakundeen kutxek koronabirusaren ondorioak gainditzeko.

Eusko Jaurlaritzak arindu zuen gehien bere zorra: 10.821 milioi euro zor zituen 2022 amaieran, 2021ean baino 351 gutxiago (-%3,2). Horri batuz gero ekonomia %4,4 handitu zela, zor publikoaren pisu erlatiboa ia bi puntu bat jaitsi da, BPGaren %15,6tik %13,7ra. Urrun geratu da 2020ko datua (%16,2), eta puntu batera dago pandemiaren aurrekoa (%12,7).

Espainiako Bankuak ez du kopuru horretan sartzen Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako aldundien zorra. Haienak ere behera egin du: 3.285 milioi zor dituzte, urtebete lehenago baino 80 milioi gutxiago (-%2,3). 2019koa baino 500 milioi euro handiagoa da, ordea.

Nafarroan, egonkor

Bestela daude Nafarroako Gobernuaren kontuak. Zorra, berez, pixka bat hazi zen 2022an (+12 milioi euro), baina 2019koaren azpitik dago (-139 milioi). Jaurlaritzarekin alderatuta, gutxiago zorpetu zen 2020an, eta iaz kendu zuen zor gehigarri hori.

Nafarroako ekonomia %4,3 hazi zen iaz, eta, horri esker, zorraren pisu erlatiboak koska handi bat egin zuen behera iaz, %15,4tik %14,1ra, eta dagoeneko 2019koaren azpitik dago (%15,8).

Jaurlaritzak bonuen jabeei, Nafarroak bankuei

Bada beste diferentzia bat Gasteizko eta Iruñeko administrazioen zorren artean. Jaurlaritzak batez ere bere zor bonuak erosi dituztenei zor die dirua (%64,3) eta gutxiago bankuei (%35,7).

Nafarroan, berriz, justu kontrakoak dira portzentajeak: %37,5 bonuen erosleei, eta %62,5 bankuei.

Hori bai, batek zein besteak epe luzeko zorra dute: hamazazpi milioi baizik ez dituzte aurki itzuli behar.

Haien enpresa publikoen zorra ere ez da handia: lau milioi zor dituzte Nafarroakoek, eta 106 milioi beste hiru lurraldeetakoek.

Defizita, behera

Kontu publikoen beste datu bat jakinarazi dute gaur: defizitarena. Espainiako Ogasun Ministerioaren arabera, Eusko Jaurlaritzak 76 milioi euroko defizita izan zuen 2022. urtean, hau da, BPGaren %0,1. Okertze nabarmena da 2021arekin alderatuz gero, urte hartan 626 milioi euroko superabita izan baitzuen (%0,87).

Superabitari eutsi dio Nafarroako Gobernuak. Are gehiago, handitu egin du, 266 milioitik 345 milioira (%1,54).

Iaz, aurreko bi urteetan bezala, Nafarroako Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak ez dute beren kontuak orekatzeko agindurik jaso Madrildik, baina litekeena da egoera aldatzea 2024. urtetik aurrera. Izan ere, pandemiak eragindako etenaren ondoren, Europako Batzordeak martxan jarri nahi du berriro kontu publikoak orekatzea helburu duen Egonkortasun Ituna. Plan berritua izango da, aurrekoaren zurruntasuna eta eraginkortasunik eza atzean utzi nahi baitute EBko herrialdeek.

Espainian, %4,8ko defizita

Plan horrek zioen EBko kideek gehienez %3ko defizita izan zezaketela eta gehienez BPGaren %60ko zorra. Azken urteetan, Espainiak ez du bete ez bata eta ez bestea, baina 2022an zuloak pixka bat itxi ditu. Horrela, Ogasun Ministerioaren datuek diote 2022. urtea %4,8ko defizitarekin itxi zuela Espainiak. Dirutan, zergetan bildu baino 63.776 milioi gehiago gastatu zituen.

Defizit handia da, baina aurreko urteetakoa baino txikiagoa: 2020an %10,1era heldu zen, eta aurreko urtean, %6,9ra.

Zorraren pisu erlatiboa ere apaldu da: %120,4 izan zen 2020an, %118,3 2021ean, eta %113,2 iaz. Ekonomiaren hazkundeari zor dio gutxitzea, kopuru osoetan handitu egin baita: 1,5 bilioi euro zor ditu Espainiako Erresumak, inoiz baino gehiago.


Summary: Hamar urtean beste 1.500 baserritar beharko ditu Bizkaiak. EHNE Bizkaiak XII. Kongresua egingo du gaur, Derion. Uste dute sektorearen etorkizuna bermatzeko jende gaztea baserrira erakarri eta ekoizpen eredu agroekologikoa lehenetsi behar direla.

EHNE Bizkaiak XII. Kongresua egingo du gaur, Derion. «Sektorearen egoera iluna da; saiatuko gara argitasun apur bat ematen, eta landuko dugu zer bide jarraitu beharko genukeen», iragarri du Unzalu Salterain sindikatuko kideak. Europako Itun Berdeak daborduko markatu du norabidea. Baina badute kezka handi bat: lekukoa hartuko duen jendea falta zaie. Horri konponbidea eman eta ekoizpen eredu iraunkorragoen alde egin ezean, etorkizuna arriskuan ikusten dute. Badute proposamen bat, eta gaur finduko dute.

Sektorea zaharkituta dago Bizkaian. Sindikatuak egindako kalkuluen arabera, nekazari eta abeltzain askok lana utziko dute datorren hamarkadan: %60 eta %65 artean daude erretiro adinetik gertu. Ondorioz, urtero beste laurogei langile beharko dira baserrietan eta ustiategietan. Bi urtean behin sartutakoen kopurua %25 hazi beharko dela esan du EHNE Bizkaiak: datozen bost urteetan, beste 550 pertsona; hamar urtean, 1.500. Aldi berean, Europak agindutako trantsizio ekosozialak zuzeneko eragina izango du ekonomiaren sektore guztietan. Salterainen esanetan, industrian edo turismoan, adibidez, desazkundea bultzatu beharko den arren, lehen sektorean gehiago ekoiztu beharko da. «Argi dago elikadura sistemak aldatu behar ditugula: ez da iraunkorra elikagaiak munduaren punta batetik bestera eramaten aritzea. Europako Batasunaren nekazaritza politikaren ardatz berria da tokian ekoizten dena tokian kontsumitzea. Horretarako, ezinbestean, pertsona gehiago erakarri beharko dira baserrira».

Diru sarrerak bermatuta

Dena den, ohartarazi du ezin dela edozelan egin. «Ezingo da eskema prekarizatu bat erabili». Baserrira egokitzeko bost urteko epea behar dela uste dute EHNE Bizkaikoek, ikusi ahal izateko bultzatu den proiektua bideragarria den edo ez. Ekoizle berriek inbertsio handia egin behar izaten dute ustiategia martxan jartzeko, eta kostatu egiten da inbertitutakoa amortizatu eta irabaziak lortzea. Horregatik, sindikatukoek proposatu dute bost urte horietan hileko 1.400 euroko gutxieneko soldata bermatzea ekoizle berriei. «Lehen urteetan gehiago lagundu beharko zaie, baina suposatzen da hirugarren edo laugarren urtetik aurrera jarduera martxa hartuta daukatela, eta diru sarrera handiagoak dituztela». Ekoizle berri asko ekonomikoki ito egiten dira lehen urte horietan. «Jendeak izugarrizko ilusioarekin hasten du proiektua, baina egunean hamabi orduz lan egin behar badu eta soldata oso prekarioa badu, azkenean utzi egingo du».

Baserrira gerturatuko diren horiei orientazioa ematea ere ezinbestekoa deritzo. Ikusi dute eredu agroekologikoan hasi direnek lortzen dutela irautea, batez ere. Ostera, ustiategi handiak bultzatu dituztenek errazago egin dute porrot. «Jendeari esan egin behar zaio inbertsio ekonomiko txikiagoa eskatzen duten proiektuekin hasi behar dutela: barazkigintzan, frutagintzan, arrautzetarako oiloekin, oilaskoak loditzen... Handitik hasiz gero, ito egingo zara». Horrez gainera, formulazio berriak behar direla uste dute: «Ikuspegi kolektibotik abiatu behar da; ez da erakargarria pertsona bat bera bakarrik baserri jardueran hastea».

Horri lotuta, zaintzaren auzia ere erdigunean ipini nahi dute, eta kongresuan landuko dute. Ez bakarrik nagusien zaintza, baita umeena ere. «Zaintza politiketan dekretuei eta arauei egokitu behar izaten da, baina uste dugu alderantziz izan behar dela. Landa eremuan zaintza zelan landu kontuan hartu behar da».

Egungo egoera erakunde publikoek azken 30 urteetan bultzatu duten ereduaren ondorio dela uste du Salterainek. «Ikusmolde hau bultzatu da: ekoitzi behar dugu asko eta merke. Norentzat? Elikadura industriarentzat eta multinazionalentzat. Zertarako? Elikagaiak munduan leku batetik bestera ibiltzeko». EHNE Bizkaikoek esan dute elikadura burujabetza posible dela. Nafarroari erreparatu dio Salterainek: herrialde hartan ekoizten denaren %95 esportatu egiten da. «Herri mailan ekoizteko gaitasun itzela dugu. Zergatik esportatzen da? Multinazionalen menpe gaudelako».

Menpekotasun hori arlo askotan nabaritzen da, gainera. Kontua ez da bakarrik nori saltzen zaion, baita nori erosten zaion ere: esaterako, pentsuen, lehengaien eta energiaren garestitzeak izugarri eragin die nekazaritzari eta abeltzaintzari. «Ekoizpen ereduak aldatu behar ditugu. Ezin dugu jarraitu okelatarako behiak bakarrik pentsuarekin eta lastoarekin loditzen. Ezin ditugu berrehun buruko esnetarako behien ustiategiak izan, eta kanpotik ekarritakoarekin elikatu. Lur gehiago behar dugu bazkarako». Horri lotuta egin dute beste eskaera bat: %30etik beherako malda duten Bizkaiko basogintza arloko lursailak nekazaritzara eta abeltzaintzara bideratzea, basogintzak berak bakarrik nekazaritzak eta abeltzaintzak halako hiru okupatzen duelako.

Erakundeen lana

Pandemiak eragindako krisialdiaren testuinguruan, Bizkaiko Foru Aldundiak gogoeta mahai bat abiatu zuen iaz sektoreko eragileekin. Salterainek esan du han dagoeneko aurreratu dituztela proposamen horiek, eta uste dute erakundeek harrera ona egin dietela. Ohartarazi du erakundeek, oro har, baliabideak jarri behar dituztela. Esaterako, Bizkaiko abeltzainen arazorik larrienetakoa hiltegi falta da. Karrantzako udal hiltegia baino ez dago zabalik, herrikoentzat; txikia da, eta egokitze lanak behar ditu. Laster Urduñakoa berriro zabalduko dela iragarri du Salterainek, beste zerbitzu batzuk ere badituela, baina txikia da. Bilbokoak eta Durangokoak utzitako hutsunea betetzea ezinbestekoa deritzo.

Aldi berean, asteroko azokek bultzada behar dutela esan du EHNEko kideak. Durangoko merkatua datorren urterako guztiz berrituta egongo da, martxa berriari ekiteko prest. Iruditzen zaio Gernika-Lumokoak, Ondarroakoak eta beste herri batzuetakoek ere antzeko egokitze prozesua behar dutela, erakargarri egiteko. «Neurri horiek ekosistema berri bat sortuko dute, sistema lokalagoak garatuz joateko». Izan ere, tokiko erakundeek—udalek eta eskualdeetako landa garapen elkarteek— zer esan handia dutela iritzi diote EHNE Bizkaian. Hainbat herritako eskoletako jangeletan tokiko produktuak kontsumitzen dituen eredua bultzatzeko egin diren proiektuak ipini ditu Salterainek adibidetzat: «Lagundu dute lehendik zebilen jendea egonkortzen, baita etorri berri direnei bultzada ematen ere, eta berriak erakartzen». Era berean, eskualde bakoitzak bere errealitatera egokitutako estrategia garatu beharko lukeela uste dute. Errealitate horiek zein diren aztertuko dituzte gaur, besteak beste.

Aldaketa luze gabe egin daitekeela iruditzen zaie. «30 urtean egindakoa desegiteko, ez da beste horrenbeste beharko». Batetik, badira gaur egun dagoeneko eredu berrian lanean dabiltzan ekoizleak. Bestetik, sartuko liratekeen berriak eredu agroekologikora bideratuz gero, soilik hamar urtean sektorearen %60 eta %65 artean eraldatzea lortuko litzatekeela azaldu du Salterainek.


Baserritar berrien laborategia Berrizen

Summary: Baserritar berrien laborategia Berrizen.

Beste sektore batzuetan egiten den legez, Durangaldean, lehen sektoreko proiektu berriak martxan jartzeko gune bat eskainiko diete ekintzaileei aurrerantzean. Joan den astean aurkeztu zuten Berrizen Haztegia izeneko gunea. «Helburua da pertsona berriak nekazaritzan sartzea; prozesu hori erraztea», azaldu du Urkiola landa garapen elkarteko teknikari Ibon Goitiak. Eskualdeko gazte biri lursail bat utzi diete, Haztegia izeneko gune horretan dagoena, bakoitzak bere proiektua garatu dezan. Hiru urtez probatuko dute, ikus dezaten ogibidea gustukoa duten eta pentsatu duten proiektua bideragarria den. «Eskaintzen duguna da esperimentatzeko lursail bat, negutegia, baliabideak, prestakuntza, aholkularitza eta babes legal eta fiskala», zehaztu du Goitiak.

Durangaldeko Elikadura Estrategiaren barruan sortu da Haztegia, haren esanetan. Bost ildo nagusi ditu estrategiak: kultura, merkaturatzea, ekoizpena, zikloa ixtea eta ezagutza. «Helburua da eskualdea erresiliente bihurtzea. Horrek dakar herritarrak, familiak, erakundeak... inguruarekin konprometitzea». Elikaduraren ardatzean, ikerketa bat egin zuten 2019an: 55 eta 65 urte bitartean dituzten eskualdeko ekoizleak elkartu zituzten. Ohartu ziren Durangaldeko nekazaritza ustiategien %40 desagertuko direla datozen hamar urteetan, errelebo faltagatik. Horregatik erabaki dute Haztegia martxan jartzea.

Zer egin zezaketen pentsatzen zebiltzala ezagutu zuten halako haztegiak bultzatzen dituen Espainiako sarea: RETA Red de Espacios Test Agrarios. «Guk lortu nahi duguna da hiru urtean behin nekazari berri bi sartzea lehen sektorera Durangaldean».

Baldintza bat bete behar dute parte hartzaileek: proiektua ortugintza ekologikoari lotuta egongo da ezinbestean. Dagoeneko aukeratuta dituzte lehen gazte biak: Jon Berasaluze durangarra eta Ander Zorrakin elorriarra. Zorrakinek oraindik ez daki zer egingo duen zehatz: «Denetarik probatu nahi dut. Ikusi merkatua zelan dagoen, jendeak zer eskatzen duen eta zelan hobetu daitekeen produkzioa». Gogotsu dago, baina «errespetua» dio nekazaritzari, orain arte harreman «txikia» izan baitu sektorearekin.

«Sakrifikatua»

Ingurumen Zientziak ikasi zituen unibertsitatean, eta ikasketak bukatzean egin beharreko praktiketan «ortuarekin harremana» izan zuen Zorrakinek: «Interesa sortu zitzaidan, eta ikusi nuen izan zitekeela nik hartzeko bidea. Baserritar batekin jarri nintzen harremanetan; liburuak irakurri ditut, bideoak ikusi ditut eta informazioa jaso dut». Ekoizle haren bitartez izan zuen Haztegiaren berri, eta Urkiola Landa Garapen elkartekoekin harremanetan jarri zen, parte hartzeko asmotan.

Badaki ofizio «gogorra» dela, «sakrifikatua»: «Ezagutzen ditudanak udaberritik aurrera lan eta lan ibiltzen dira, atsedenerako eta oporretarako asti barik. Zaila da zu kanpora joateko beste norbait uztea baserriaren kargu». Hala ere, bere inguruan ikusten du gazteei, oro har, «lan polita» iruditzen zaiela. Horregatik proiektu honek ematen dien moduko babesak behar dituztela esan du Zorrakinek.

Berasaluzek eta biek etengabeko formakuntza jasoko dutela azaldu du Goitiak. Hazi arduratuko da horretaz. Gainera, bakoitzak tutore bat izango du: Durangaldeko ekoizle ekologiko bat izango dute bidelagun.

Besteentzako eredua

Oraingoz, probatu egingo dute Haztegia, eta, lortutako emaitzen arabera, erabakiko dute halako gune gehiago sor daitekeen Durangaldean. Gainera, gazteak erakartzeko zailtasuna ez da haieneko arazoa bakarrik, eta beste eskualde batzuetan ere baliagarri izan daitekeela deritzo Goitiak.

Amaia Antxustegi Iraunkortasuna eta Ingurune Naturala Zaintzeko diputatuak esan du lehen sektoreak «berritzeko beharra» duela Bizkai osoan: «Sektorera gazteak gerturatuko direla bermatu behar dugu jarduerari eusteko. Ekintzailetza bultzatu behar dugu. Ustiategiak martxan jartzen lagunduko dieten baliabideak eta tresnak hornitu behar zaizkie, lagunduta eta aholkatuta sentitzeak ematen duen segurtasunarekin». Antxustegiren arabera, Haztegiak bat egiten du belaunaldi arteko erreleboa bermatzeko foru estrategiarekin.


Moto gidari bat hil da Donostian

Summary: Moto gidari bat hil da Donostian. Hilabetean Gipuzkoako hiriburuan hil den bigarren moto gidaria da.

Gaur goizean, 08:30ak inguruan, trafiko istripu oso larri bat izan da Donostian, Jose Elosegi alkatearen etorbidean. Ezbeharrean 20 urteko moto gidari bat hil da. Ulia hotelaren parean izan da istripua, eta, ondorioz, Bidebietarako errepidea itxi behar izan dute.

Donostian hilabetean hil den bigarren moto gidaria da. Martxoaren 17an hil zen beste bat, suhiltzaileen parkearen biribilgunearen parean. 51 urte zituen orduko horretan hil zen motozaleak. Udaltzaingoa ari da gaurko ezbeharra ikertzen.


Elkarlana, konponbidearen bila

Summary: Elkarlana, konponbidearen bila. Nafarroako hainbat herritako, kontzejutako eta landa garapenerako elkartetako ordezkariek lan saio bat egin dute Iruñean, jendegabetzeari aurre egiteko bideak lantzeko. San Martin Unxeko esperientzia hartu dute oinarri. Nafarroako Gobernuak, gainera, herrien husteari aurre egiteko estrategia aurkeztu du.

Iruñean egin dute bat, baina herrian bizi nahi dute. Nork berean. Emplea fundazioak jendegabetzeari aurre egiteko bideak lantzeko saio bat antolatu du hiriburuan —Nafarroako Kutxa eta Caixa fundazioekin, eta Nafarroako Gobernuaren babespean—, San Martin Unxen garatutako proiektu bat oinarri hartuta. Herri horretako eta bertze hamaikatako 70 ordezkari bildu dira, elkarrekin eta elkarlanean herriak gehiago ez husteko konponbide bat bilatzeko asmoz.

Nafarroako populazioaren %25 inguru dago landa eremuan: 166.000 biztanle, denera. Martin Garcia, Jose Javier Oses eta Raquel Cabodevilla San Martin Unxen bizi dira —laurehun biztanleko herri bat da—, eta garbi dute ez dutela handik mugitu nahi. Eguneroko zailtasunei aurre egiteko zenbait proiektutan inplikatu dira, eta emaitzarekin kontent direla azaldu dute Iruñean egindako saioan. Adibide eta eredu izan nahi dute bertze herri anitzentzat.

Garcia San Martin Unxeko Udaleko zinegotzia da, eta etxebizitzaren esparruan egindako lanaren berri eman du: batzorde bat osatu dute, herrian dauden beharrak aztertzeko, eta etxe hutsen eta zaharberritu behar direnen zerrenda osatzeko, bertzeak bertze. Alde Zaharrari egin nahi izan diote so han, bereziki, inguru hori «erakargarriago» bilakatzeko asmoz. Herriko 50 pertsona inguru ari dira esparru horretan lanean.

Oses, berriz, kirolaren arloan ari da. «Jendeak Tafallara joan behar izaten zuen kiroldegira; eskola zaharrean zegoen gela bat atondu, eta kiroldegi bat sortu dugu, auzolanean», kontatu du. Lortu dute kirola egin nahi dutenak herrian gelditzea, eta denen artean ari dira espazioa moldatzen jarraitzeko urratsak egiten. «Gakoa izan da zerbait nahi genuenok martxan jarri garela, eta udalak bidean lagundu gaituela, trabak jarri ordez».

Jendegabetzearin buruzko jardunaldia. Ezkerretik, San Martin Unxeko zinegotzi Martin Garcia, Jose Javier Oses eta Garnatxa elkarteko Raquel Cabodevilla. Iñigo Uriz / Foku

Cabodevillak eta herriko bertze hainbat emakumek Garnatxa emakume elkartea sortu zuten, duela bi urte, eta dokumental bat prestatu dute —Y a la viña también izena du—, herriko emakume horiek San Martin Unxeko ondare nagusietako batekin izan duten lotura azaltzeko: ardoarekin, alegia. «Ardo gorria da gure herriaren ikur, eta anitz dira arlo horretan lanean aritu diren eta ari diren emakumeak. Lan horren balioa nabarmendu eta aitortu nahi izan dugu».

Ardoaren inguruan

Ardoa oinarri hartuta, hain zuzen ere, Emplea fundazioak Vivid izeneko proiektu bat garatu zuen iaz San Martin Unxen, kanpoko jendeak herria ezagutzeko, sare bat sortzeko, eta kanpoko herritarrak, finean, inguru horretara erakartzeko.

Claudia Malucelli eta Gorka Perez dira Vivid programan parte hartu dutenetako bi. Malucelli Elokoa da, eta beka bat jaso du «landa eremuko erasmus baten modukoa» egiteko. Iruñeko Nekazaritzako eta Basogintzako Ziklo Integratuko ikasketak egin ditu gazteak, eta praktikak egitera joan da San Martin Unxera. «Hagitz esperientzia polita izan da, herriko egunerokoan erabat inplikatu baikinen. Gure lanaren bidez herriko historia eta istorioak landu genituen, herritarrekin egindako elkarrizketen bidez».

Perezek, berriz, Vivid Akademia programako ikastaro batean parte hartu du. Irunberrikoa da; haren familiarena da herri horretako Azpea upategia. San Martin Unxen lau upategi daude, eta haien laguntzarekin garatu dute programa. «Herrian bertan bizi ginen ikastaroa egin bitartean. Hasieratik sortu dira gure eta herritarren arteko harremanak», kontatu du.

Vivid proiektuko parte hartzaileak. Emplea fundazioa

Helena Gorroñok ere San Martin Unx izan du lantoki, Vivid programari esker. Ardoarekin zerikusirik ez duen proiektu bat garatzen ari da, halere. Mondragon Unibertsitateko (Gipuzkoa) ikaslea da, eta energia berriztagarrien arloko ikerketa bat egiten ari da. «Konturatu naiz gisa honetako proiektuak garatzeko eta zure lanbidean aurrera egiteko ez duzula zertan hiri batean egon», erran du.

Lege baten beharra

Herrien husteak jendegabetzearen mamua eraman du inguru anitzetara. «Pirinioak ez dira arrisku horri aurre egin behar dioten inguru bakarra. Lizarrerrian ere husten ari dira herriak; Montejurrako eskualdean, batez ere. Bai eta Zangozaldean eta Erdialdean ere», zehaztu du Nafarroako Gobernuko Toki Administrazio eta Jedegabetze zuzendari nagusi Jesus Mari Rodriguezek.

Nafarroako Gobernuak jendegabetzeari aurre egiteko prestatu duen estrategia aurkezteko baliatu du Rodriguezek Iruñean egindako saioa; gobernuak onartzeko zain da. Zuzendari nagusiak erdigunean jarri ditu puntu nagusiak, halere; azaldu du, batetik, batzorde bat, talde eragile bat eta hiru mahai osatu zituztela —politika sozialerako bat, lurralde kohesiorako bat eta kohesio ekonomikorako bat—, estrategia prestatzeko prozesua garatzeko.

Estrategiak hainbat proiektu izanen ditu oinarri, eta denen artean nagusia izanen da jendegabetzearen aurka egiteko lege bat osatzea eta onartzea. Rodriguezek onartu du, noski, datorren legegintzaldian garatu beharreko proiektu bat dela hori; ikusteko dago zer eragin izanen duen maiatzeko hauteskundeen emaitzak.

Toki Administrazio eta Jendegabetze zuzendari nagusiak garbi du administrazioaren zeregina dela herritarrek dagozkien zerbitzuak jaso ahal izatea, eta, horregatik, prestatutako estrategiaren helburuetako bat izanen da oinarrizko zerbitzu horietara ailegatzeko alternatibak jorratzea.

Alloko eta Bargotako alkateek ikasi dute, hain zuzen, populazioari eusteko alternatibak asmatzea dela bidea, konponbidea kanpotik noiz etorri zain gelditu beharrean. Haiek hori egin dute, eta Iruñeko saioan azaldu dituzte eman dituzten pausoak.

Susana Castanera da Alloko alkatea; herri horretan eta mankomunitatea osatzen duten inguruko gainerakoetan martxan dute Comunal izeneko programaren bigarren aldia. «Gure herrietako talentua azaleratzea da asmoa, hemen gera dadin», azaldu du Castanerak. Proiektuaren lehen aldian, lau egitasmo garatu zituzten: zaharrak etxean artatzeko zerbitzu bat; Baku Barrikupel, Jesus eta Amaia Prieto aita-alabek barrikak birziklatuz lanparak egiteko sortutako enpresa; etxea alokatu edo saldu nahi dutenentzako aholkularitza eta diseinu zerbitzu bat; eta altzari zaharrak birziklatzeko eta berritzeko proiektu bat.

«Oraingo bigarren aldian hiru proiekturekin ari gara lanean», azaldu du Alloko alkateak. Mugikortasunaren esparrukoa da bat, autorik ez dutenak Iruñera mugitzen direnekin harremanetan jartzeko, adibidez.

Bargotan, berriz, emakumeekin ari dira lanean, zehazki. Kodes mendilerroko herriak ari dira elkarlanean, «lurraldeko emakume buruzagien sarea» sortzeko. «Emakumeak ahalduntzea da asmoa», erran du Bargotako alkate Cristina Remirezek. Mendilerroak lotutako herri guztien egoera ez da berdina; txikienak, Azuelok, 23 biztanle ditu; Bargotak, berriz, 257. Denera, 1.700 biztanleko komunitatea osatzen dute, eta elkarlanean ari dira egin beharreko urratsak jorratzen. «Denok dugu jendegabetzearen mamua ondoan; sarea sortu dugu, indarrak batzeko».

Alloko eta Bargotako alkarte Susana Castanera eta Cristina Remirez. Nafarroako Hitza


Summary: Urkulluk barkamena eskatu die Pasaiako sarraskiko biktimen senideei. EHUk 2020an hilketa horien inguruan egin zuen txostena «lehenago eta aurrez aurre» ez emateagatik eta ekitaldi publiko batean ez aurkezteagatik autokritika egiteko beharra aitortu du. Pello Aizpuru Pasaiako sarraskiko biktimetako baten senideak adierazi du «kudeaketa negargarri, mingarri eta krudel baten azken atala» izan dela txostenarekin gertatutakoa.

EH Bilduren galdera bati erantzunez, Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak barkamena eskatu die 1984ko martxoaren 22an Espainako Poliziak Pasaian (Gipuzkoa) hil zituen Komando Autonomo Antikapitalistetako lau kideen familiei. Zehazki, EHUk 2020an egin zuen txostena «lehenago eta aurrez aurre» ez emateagatik eta ekitaldi publiko batean ez aurkezteagatik eskatu du barkamena.

Espainiako Poliziak Pedro Mari Isart, Dionisio Aizpuru, Rafael Delas eta Jose Maria Izura hil zituen egun hartan, badian, segada batean. EHUren Unesco Giza Eskubideen eta Botere Publikoen Katedrak egin zuen txotena, 2020an, eta, zantzu guztien arabera, segada hura exekuzio bat izan zela ondorioztatu zuten. Inor ez dute zigortu hilketa horiengatik.

Julen Arzuaga EH Bilduko legebiltzarkideak gaur Urkulluri aurpegiratu dio txostena egin eta hiru urtera helarazi diela hildakoen senideei, beste batzuen bitartez. Zehazki, Jaurlaritzaren teknikari batzuek osatutako batzorde batek eman zien txostena. Arzuagak gaineratu du senideak «hirugarren mailako» biktimak sentitzen direla jaso duten tratuagatik, eta konfiantzarik ez dutela erakundeetan.

Urkulluk aitortu du «autokritika» ariketa bat egiteko beharra zegoela, txostena senideei pertsonalki ez helarazteagatik eta jendaurrean ez aurkezteagatik. Jakinarazi du, ordea, ostegunean egon zela hildakoen senideekin, eta duela egun batzuk arte txostena senideei eman ez badiete ere «zabal» banatu dutela eragile politiko, sozial eta akademikoen artean.

«Kudeaketa negargarri baten azken atala. Kudeaketa mingarri eta krudel baten azkenengo isla». Horrela definitu du Pello Aizpuru Pasaiako sarraskiko biktimetako baten senideak txostenarekin gertatutakoa. Adierazi du hasiera-hasieratik izan dituztela zailtasunak, sei hilabete behar izan baitzituzten Eusko Jaurlaritzarekin bilkura bat egiteko. 2019an, Jonan Fernandezek esan zien urte horren bukaerarako aitortza egingo zietela beharbada. Hitz haiek entzutean, senideei «zerua ireki» zitzaien. Hori, baina, ez zen gertatu.

Esan du geroztik ez dietela eman azalpen bakar bat ere, harik eta txostenarekin topo egin duten arte. «Arantzaz beteriko bidea izan da hau. Txostena teknikari batek eman zigun, eta hemeretzi egunez inolako azalpenik gabe egon gara». Azaldu du afera guztia argitara atera denean hitz egin duela Eusko Jaurlaritzak: «Min izugarria egin digute, atzera-bueltarik ez duen mina da». Aurrera begira «konpromisoak» behar dituztela adierazi du, jendeak «jakin dezan Espainiako Estatuak nola eragin zuen Euskal Herrian». Hori lortzeko, beraiek «lanerako prest» daude.

Senideen haserrea

Pasaiako sarraskian hil zituztenen senideek joan den larunbatean ere haserrea adierazi zuten Azpeitian (Gipuzkoa), hilketen 39. urtemugaren harira. Salatu zuten aste horretan ezagutarazi zietela Jaurlaritzaren txostena, eta oraintsu arte ez dutela izan horren berri. «Txosten horrekin hiru urtean lana egiteko aukera lapurtu digute, eta batzordeari ere ez zioten eman txosten hori. Norbaitek hori nahita ezkutatu du», salatu zuen Pello Aizpuruk, senideen izenean.

Senideek iragarri zuten auzia argitzeko «konpromisoa eta epeak» exijituko dizkiotela Eusko Jaurlaritzari. Orain arte ez dira hilketa horiek argitu. 113 bala zulo zituzten Komando Autonomoetako lau kideen gorpuek. «Pelitxok [Pedro Mari Isart] eta Peluk [Jose Mari Izura] 28 bala zulo zituzten; tiro bat, gutxienez, garondoan». Aizpuru eta Delas bizirik atera ziren, eta, gero, fusilatu egin zituzten, senideek aste honetan adierazi dutenez.

Asteartean, Donostian, polizia hiltzaileak nortzuk izan ziren argitzeko identifikazio erronda bat egin zuten Donostian, baina lehen saio horretan, Joseba Merinok, hilketen lekuko izan zenak, ezin izan zituen identifikatu. Bost polizia deitu zituzten, baina horietatik hiru soilik agertu ziren. Beste bat hilik dago. «Sentitzen dut, baina erabat identifikatu behar dira, eta ezin izan dut horrela egin», esan zuen ondoren Merinok.


Summary: Lan Sailak dio ez duela aintzat hartuko azaroaren 5a jai eguna izatea 2024ean. Emakundek berretsi egin du 2024ko azaroaren 5a jaieguna izateko proposamena, baina Lan Sailak erantzun du Emakundek «argumenturik gabe» baztertu duela Martxoaren 8aren aukera. 1933ko azaroaren 5ean emakumeek aurrenekoz bozkatu zutelako hautatu du egun hori Emakundek..

Emakundek gaur goizean hartu du erabakia: Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan datorren urteko azaroaren 5a jaieguna izateko proposamena berretsi du. Baina zaila izango da 2024an egun hori jai egun gisa sartzea lan egutegian, Eusko Jaurlaritzako Lan Sailak ez duelako proposamen hori aintzat hartuko; ez behintzat 2024. urterako. Horrela jakinarazi du Idoia Mendiaren sailak gaur arratsaldean. Emakunderi aurpegiratu dio maiatzaren 8aren aukera «argumenturik gabe» baztertu duela.

Idoia Mendia Eusko Jaurlaritzako lehendakariorde eta Lan eta Enplegu sailburuak berak jarri zuen mahai gainean efemeride feminista bat jaieguna izateko aukera, otsailean. 2024ko Martxoaren 8a jaieguna izatea proposatu zuen. Horren harira, Eusko Legebiltzarrak erabaki zuen Jaurlaritzari galdetuko ziola Martxoaren 8a jaiegun bilakatzeko egokitasunaz. Emakundek adierazi zuen aztertuko zuela, eta duela hamar egun adierazi zuen baztertu egin zuela Martxoaren 8a eta Azaroaren 25a jaiegun bilakatzeko aukera, egun horien «izaera aldarrikatzailea» babesteko. Hori dela eta, efemeride feministen zerrenda bat aurkeztu zuten, eta emakumeen elkarteek gaur arte izan dute egun bat proposatzeko aukera.

Gaur goizean egin du bilkura berezia Emakunderen Aholku batzordeak, eta bertan izan dira Nerea Melgosa Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketarako sailburua, Miren Elgarresta Emakundeko zuzendaria eta emakumeen elkarteen ordezkariak. Duela hamar egun aurkeztutako efemeride feministen zerrenda aztertu dute, eta «aho batez» data hori berretsi dute. 1933ko azaroaren 5ean, emakumeek aurrenekoz bozkatu zuten Euskal Herrian.

Emakundek adierazi du «berehala» emango diola erabakiaren berri Lan Sailari, apirilaren erdialdera arte ezarritako alegazio epearen barruan. Baina Idoia Mendiaren taldetik erantzun dute berandu dela: egutegia zehazteko prozesuaren hasieran egin behar dira halako proposamenak, otsaila amaitu baino lehen, ondoren eragileei kontsulta egiteko, eta irail amaierarako egutegia prest izateko; ez dago horretarako astirik orain, Lan Sailaren arabera. Erantsi du Emakunderen iritzia ez dela «loteslea», eta haren argudioak «zehazgabeak» direla, efemeride feministei buruzko azterlan sakonagoa egitea gomendatu duelako: «Martxoaren 8a argudiorik gabe baztertzea erabaki du Emakundek, eta aitortu du elkarte feministekin egindako hausnarketa ez dela osoa. Hortaz, Lan Zuzendaritzak erabaki du barne bideetatik jarraitzea, eta dekretu proiektua Gobernu Kontseiluari aurkeztea».

Boto eskubidea aldarri

1933ko azaroaren 5ean, emakumeek lehen aldiz eman zuten botoa Araban, Bizkaian, eta Gipuzkoan, eta autonomia estatutua bozkatu zuten. Nafarroan ere urte horretan bozkatu zuten aurrenekoz, bi aste geroago, Espainiako hauteskundeetan. Emakumeen boto eskubidea Espainiako II. Errepublikak onartu zuen gorteetan, 1931n. Ipar Euskal Herrian, berriz, 1945eko apirilaren 25eko herriko etxeetako bozetan eman ahal izan zuten lehen aldiz botoa, urtebete lehenago onartu ostean.

Azaroaren 5arekin batera, beste hamahiru egun eztabaidatu dituzte Emakunderen Aholku batzordean; besteak beste, otsailaren 18a. 2005eko egun horretan, Berdintasun Legea onartu zuten. Eta irailaren 4a izan da beste aukera bat: 1995eko irailaren 4an Emakumeen Nazioarteko IV. Konferentzia egin zuten, Pekinen.


Summary: Transmisio historikoaren zikloa itxi du Bagirak. Zenbait fasetan antolatu dute Bagira prozesua, mugimendu abertzaleaz gogoetak eragiteko. Transmisio historikoarena bururatu berri dute.

Iazko abenduan aurkeztu zuten Bagira egitasmoa, Ipar Euskal Herriko mugimendu abertzalearen herri topaketak antolatzeko. Mugimendu abertzalearen oinarriak «eguneratzeko» eta «helburu eta etapa partekatuak» kokatzeko asmoz, egutegi zehatz bat plantan ezarri zuten, epe jakin batzuk ezarriz parte bakoitzerako; lehen fasea, aste hondarreko Aberri Egunean bukatutzat emanen dutena, transmisio historikoarena zen. Gero jinen dira geroaz gogoetatzeko momentuak.

Iratzar fundazioko eta Bagiraren gidaritza batzordeko kide Txomin Poveda baikorki mintzatu da lehen fasearen bilana egitean, hamalau hitzordutan 75 hizlari eta orotara 750 pertsonatik goiti present izan baitira. Kantitateaz gain, kalitatea azpimarratu du: «Kualitatiboki, gai asko jorratu ditugu. Komunikabideak, ekologia mailan izan diren borrokak, bihotzezko gaiak: presoen inguruko sostengua, borroka instituzionala... Baina ez hori bakarrik, mugimenduaren zabalerako gaiak landu baitira». Mahai inguruetan, zenbait belaunaldi eta sektoretako militanteak izan dira hizlari, 60 urteko historia zeharkatu duten borrokak oroitarazteko, protagonisten ahotik.

«Jakiteko nora goazen, begiratu behar da nondik gatozen», dio Povedak, kide baten errana errepikatuz. Ideia horrekin jorratu nahi izan du Bagirak transmisio historikoa, mugimendu abertzaleari deialdia eginez, «eta deialdiak oihartzun bat atzeman du mugimenduan», Povedak dioenaz. Sei hamarkadako historian arlo desberdinetan mugimendu abertzaleak egin bideari behako bat eman zaio hitzorduz hitzordu. Halere, frustratu samar ere sentitzen dira antolatzaileak, zeren, espero zuten baino gehiago landu badute ere, mugimenduaren historia «denbora neurtuan» osoki aipatzea ezinezkoa da, Povedaren erranetan, «hain baita aberatsa historia hori: ehunka eta ehunka egitura izan dira, milaka istorio. Ikaragarria da hor den mamia!».

Txomin Poveda, Iratzar fundazioko kide eta Bagira prozesuaren koordinatzailea. Guillaume Fauveau

Transmisiotik gerora

Transmisio historikoaren fasean, bazen zer aipatua mahai inguruak elikatzeko: «Mugimendu abertzalean, hastapen-hastapenetan hiru katu ziren, arrunt minorizaturik. Gero, errepresio urteak izan dira, borroka armatuarenak, eta hainbat gauza... Ondotik, lehen ezagupen instituzionalak izan dira zenbait sektoretan, eraikuntza momentu asko alternatibak sortuz komunikabideetan, kooperatibetan, laborantzan, eta abarretan», aletu du Povedak, azken bi hilabeteetako aipagaiak zehazteko. Lehen fasea bururaturik, Aberri Egunaren ondotik geroaz hausnartzen hasiko dira.

Geroko helburuak finkatzen hasi aitzin, haatik, Bagirak pentsatu duen bigarren etapan, sektore askotarikoak hunkitzen dituen mugimendu zabalaren oinarriak finkatzea proposatzen du, Povedak zehaztu duenez: «Bektore komun horren inguruan behar dugu solastatu, jakiteko zerk egiten gaituen mugimendu, zeintzuk diren gure oinarriak». Mugimendu abertzalea plurala dela azpimarratu du segidan, hainbat sektore eta egitura dituela: «Xedea da aniztasun hori babestea, baina, denbora berean, atzematea zer partekatzen dugun denen artean».

Bagira abiarazi zutenek abiapuntuetan zuten, 60 urteko ibilbidearen ekarpenak baloratzeaz gain, testuinguru berezia sumatzen zutela, Povedak erran duenez: «Borroka armaturik ez da gehiago, Ipar Euskal Herriak badu ezagupen instituzionala, eta mugimendu abertzalearen adar politiko instituzionalak geroz eta emaitza interesgarriagoak ditu; mugimendu abertzalea geroz eta sektore gehiagotan garatzen ari da...». Gidaritza taldeko kideak ondorioztatu du «izaera aldatzen ari den» mugimendu bat dela.

Testuinguru horretan kokatu du prozesuaren koordinatzaileak fasez fase eramanen duten gogoeta, Povedaren arabera talde antolatzailea konbentzitua baita «mugimenduak baduela etorkizun ikaragarri zabala, badituela sekulako baldintzak azeleratzeko eta indartzeko».

Ondoko fasean, segitu dute deialdia mugimendu abertzale zabalari helarazten, baina gerora proiektatzeko, eta Povedak argi du transmisio historikoaren fasea beharrezkoa izan dela baldintza onetan izateko proiekzioetarako: «Ez da berdin gogoeta estrategiko bat abiaraztea egun batetik bestera, edo bi hilabete lehenago piztu baduzu oroitzapen historiko bat; fokua desberdin pausatzen du, nahi eta nahi ez».

Otsailaren 24an Bagirak Baionan antolatu zuen mahai ingurua. Patxi Beltzaiz

Aberri Eguna Itsasun

Transmisio historikoaren zikloa zerratzeko, hastapenetako sinbolo bat hautatu dute heldu den apirilaren 9ko Aberri Eguna antolatzeko: Itsasun eginen dute, duela 60 urte bezala. Bagiraren deialdian, hitzordua zenbait gogoeta fasetan kokatzen da, gainera, «iraganaz oroiturik, oraina ospatzeko eta etorkizunera proiektatzeko» momentu gisa iragarri baitute apirilaren 8ko eta 9ko asteburua.

Besta bai, borroka ere bai leloa aipatu du Txomin Povedak bi egun horietako egitaraua aurkezteko, bietatik anitz izanen dela ziurtaturik. Iduri zaio alde politikoan izanen diren ekinaldiek parada emanen dutela panorama osoa deskubritzeko: «Manera izan daiteke mugimendu abertzaletik hurbiltzeko; batzuek nahi badute mugimendua deskubritu bere zabaleran, asteburu hori da momentua», ziurtatu du Bagirako dinamizatzaileak.

EGITARAUA

Apirilaren 8an eginen dute irekitze ofiziala, 10:00etan, mugimendu abertzalearen historia erakutsiko duen erakusketa estreinatuz.

Apirilaren 8a, larunbata

Erakusketa. Mugimendu abertzalearen historia iruditan. Egun osoan.

Kantaldiak. Ixabe, Foisis Jaunak eta Marilou, 12:00etan.

Mahai ingurua. Aberri Eguna atzo, gaur eta bihar, 14:30ean.

Kantu afaria. Nat eta Watsonek alaiturik, 20:00etan, Atharrin.

Apirilaren 9a, igandea

Manifestazioa. Alaitua eta aldarrikatzailea. Ziganteak, joaldunak eta gaiteroak. 11:00etan, plazatik. Ekitaldia. 12:00etan.

Zikiroa. Kuxkuxtuk animaturik, 14:00etan.

Kontzertuak. Xiberoots, Liher, Kuartz, Dupla eta DJ Xa2. Urririk, 19:00etan.


Summary: «Aski jarrera ezkorra nuen, metodo biziki bortxatua baitzen».

Kristiane Etxaluzek (Domintxine, 1941) Itsasuko mahai inguruan parte hartu zuen otsailaren 4an, mugimendu abertzalearen 60 urteez mintzatzeko, beste 23 hizlarirekin.

Nola oroitzen duzu Bagirak Itsasun antolatu mahai ingurua?

Erran zidaten behar nuela zerbait prestatu hamar minutuz kontatzeko; doi-doia ene lehen puntua sartu ahal izan nuen, hiruretatik. Aski jarrera ezkorra nuen, metodo biziki bortxatua baitzen; atzematen nuen besteei kopiatua, amiñi bat metodo kokoloa. Zergatik erran nuen baietz? Ezetz ez nuelakoz erraten ahal

Belaunaldien arteko transmisioa egiten da, zure ustez?

Ez naiz segur belaunaldien artean denik haustura handiena; bada haustura jendeen artean, herrien artean… Gure herria puskatzen ari da. Gure historia galtzen ari da, ez dugulako kontatu, eta kontatzen ari direnek biziki pobreki kontatzen dute. Jendeak ez dira interesatzen; formak ditu interesatzen, ez funtsak. Hola sentitzen dut. Antolatua izan den bezala, pobre atzeman dut, biziki. Goxoa zen Itsasun izatea aspaldi ikusi ez genituen lagun batzuekin, baina ez dut sentitu berritasun baten bezperan ginela.

Mugimendu abertzalearen hastapenak ezagutu dituzunez, ikusten duzu segida logiko bat sei hamarkadetan?

Nik uste dut hori litzatekeela interesgarria ikertzeko, edo haustura bat badenetz. Gehiago sentitzen dut haustura bat. Ez dugu gehiago xerkatzen gure identitate politikoa: xerkatzen dugu besteak bezalakoak izatea, hori aitortu gabe.


Summary: Eurogunean ere asko jaitsi da inflazioa, %6,9ra. Gora egin dute, ordea, elikagaien inflazioak (%15,4) eta azpiko inflazioak (%5,7).

Egutegi efektuaren eragina hasi da antzematen euroguneko inflazioaren datuan. Eurostatek gaur aurreratutako datuaren arabera, 1,6 puntu egin du behera martxoan, %8,5etik %6,9ra.

Jaitsiera, neurri handi batean, arrazoi baten ondorio da: iazko martxoan, asko igo ziren prezioak, egun gutxi lehenago hasitako Ukrainako gerraren ondorioz. Baina urte arteko inflazioan dagoeneko ez da zenbatzen 2022ko martxoa, eta, horregatik, prezioen igoera apalagoa izan da. Hau da, inflazioa jaisteak ez du esan nahi 2023ko martxoan prezioak apaldu direnik, baizik eta iazko martxoarekin alderatuta aldea ez dela hain handia.

Gainera, prezioak asko igo dira herritarrek egunerokoan gehien nabaritzen duten atalean: elikagaietan. Eurostaten arabera, duela urtebete baino %15,4 garestiago daude; otsailean, %15ekoa zen igoera. Inflazioa batez ere energian hasi izanak azaltzen du igoera hori, eta ondoren erosketa saskiaren beste ataletara zabaldu izanak.

Energia bera duela urtebete baino merkeago dagoela dio Eurostatek: otsaileko %13,7tik martxoko -%0,9ra igaro da. Oso urrun geratu dira udazkeneko datuak: urrian, %41,5ekoa izan zen, eta azaroan, berriz, %34,9koa.

Azpikoarekin kezkatuta

Elikagaiak eta energia dira prezioetan gorabehera handienak dituzten elementuak, eta, horregatik, Europako Banku Zentralak asko erreparatzen dio bi elementu horiek aintzat hartzen ez dituen bilakaerari, azpiko inflazioa delakoari. Horrek beste hamarren bat egin du gora martxoan, %5,7raino, eta erakusten du energiatik elikagaietara igarotako inflazioa ekonomiaren beste sektoreetara ere hedatu dela.

Hori dela eta, litekeena da bere hurrengo bileran, maiatzaren 4an, EBZk berriro igotzea interes tasak. Duela bi aste %3,5era handitu zituen, ekonomia hozteko eta, horrela, inflazioa jaisteko.

Espainia eta baltikoak

Eurogunearen barruan, alde handiak daude herrialde batetik bestera. Luxenburgok du tasarik txikiena (%3), eta haren ondotik, Espainiak: %3,1 tasa harmonizatuan —euroguneko beste kideekin pareka daitekeena—, eta %3,3 ez harmonizatuan, INE estatistika erakundeak atzo jakinarazi zuenez. INEk berak bi aste barru kaleratuko du Hego Euskal Herriko datua, eta espero da %3ren inguruan egotea.

Beste muturrean daude Letonia (%17,3), Estonia (%15,6) eta Lituania (%15,2). Aldea handia da, eta bi azalpen daude horretarako: bata da Baltikoko hiru herrialdeek Errusiako inportazio merkeak ordezkatu behar izan dituztela, eta bestea da zikloa aurreratuagoa doala Espainian; herrialde horretan hazi zen azkarren inflazioa 2021ean, energiaren garestitzea beste estatuetan baino bizkorrago igaro zelako beste elementuetara.

Ipar Euskal Herriko daturik ez dago, baina Inseek gaur argitaratu du Frantziarena, eta han ere jaitsiera handia izan du inflazioak, %6,9tik %5,6ra. Une hauetan, elikagaiak dira inflazio gehien eragiten dutenak —%14,8tik %15,8ra igaro da inflazioa—, energiaren garestitzeak indarra galdu baitu —%14etik %4,9ra—.


Summary: «Interesgarria zen jakiteko nondik gatozen eta irakaspen batzuk lortzeko».

Gazte mugimenduaz otsailaren 17an Baionan egin zen mahai inguruan eta gazte dinamikez martxoaren 24an Baigorrikoan parte hartu zuen Xuti Gazte kide Oier Iriartek (Hendaia, 2000).

Nola joan ziren gazte mugimenduaren inguruko eztabaidak?

Otsailean, gazte antolakundeen eta gazte mugimenduaren ibilbidearen ingurukoa egin genuen, hari orokor bat azaltzeko; azken hitzaldia gehiago zen praktikan gazte mugimendua zer den azaltzeko. Ongi joan zen; ikusi zen eremu bakoitzean zer bilakaera egon den azken urteetan. Eremu desberdinen arteko antzekotasunak ere ikusi ziren.

Transmisioa berez egiten da, edo holako momentuak beharrezkoak dira?

Orokorrean uste dut egiten dela, eta iristen zaizkigula lehenagoko kontakizun batzuk, baina, hala ere, aproposa da holako ariketa bat egitea, modu ordenatuago eta garatuagoan egiteko transmisioa. Zeren askotan iristen zaiguna, alde batetik edo bestetik, bakoitzaren anekdotak dira. Hemen aukera izan dugu tarte bat hartzeko, gidoi txukun batean eta ongi ordenatuta, esperientzia horiek jasotzeko. Guretzat ere, gazte dinamiketan gaudenontzat, interesgarria zen jakiteko nondik gatozen eta iraganeko irakaspen batzuk lortzeko.

Zer ekartzen dizu holako prozesu batek?

Holako hitzorduek balio dute, nire ustez, askotan bakoitza bere sektorera begira dagoelako eta ez dugulako tartea hartzen dena perspektibaz ikusteko.


Summary: «Historikoa beti izugarri inportantea da egoera ulertzeko».

Martxoaren 24an Baigorriko mahai inguruan aritu zen Kaiet Barberarena (Iholdi, 1990), gazte mugimenduko dinamiketan ELB gazte taldearena aipatzeko.

Nola joan zen mahai ingurua? Zein izan zen zure ekarpena?

Gomitatu ninduten ELB gazte taldeko kide bezala. ELB sindikatuaren xede bat zen gazte talde bat sortzea; laborari gazteak elkartzeko leku bat da, eta sindikalismoan sartzeko lehen urrats bat.

Bagirak transmisioa ziurtatu nahi izan du. Laborantzan transmisioa egiten da?

Gai hori jorratzen dugu geroz eta gehiago; etxaldeei begira, badira geroz eta laborari gutxiago, instalazio gutxiago, eta entseatzen gara etxaldeak transmititzen. Eta gero bada transmisioa sindikatu mailan ere. Badu 40 urte ELB sortu zela, bada belaunaldi bat hor dena aspalditik... ELB gaztetik bagara kide batzuk animazio batzordean sartu garenak.

Zuen mahai inguruan baziren beste gazte dinamika batzuk.

Enetzat, biziki inportantea da jakitea zerendako talde batean sartzen garen eta zergatik hartu izan diren erabaki batzuk. Historikoa beti izugarri inportantea da egoera ulertzeko. Mahai inguru izugarri aberatsa izan zen Baigorrin, ikusteko bakoitza nondik heldu den eta zertan garen.

Gazteek segida ziurtatzen dute, ala haustura izan daiteke?

ELBn, hasteko, beti ber zentzura abian gara, ber segida hartzen dugu laborantza herrikoi eta iraunkorraren alde, etxalde ttipiak eta askotarikoak. Egoera da aldatzen belaunaldi batetik bestera.


Summary: «Mugimenduan aspalditik aipatzen da transmisioaren beharra».

Otsailaren 4an Itsasun eta martxoaren 3an sindikalismoaz antolatu mahai inguruetan hizlari izan zen Dominika Dagerre (Paris, 1952).

Zuk parte hartu zenuen mahai ingurua nola bizi izan zenuen? Zein izan zen zure ekarpena?

Nik parte hartu nuen lehen saioan, otsail hastapenean, sei hamarkadak aipatu ziren hamarkadaz hamarkada, lau lekukotasunekin aldi oroz; bi gizon eta bi emazte, militante xumeak. Nirea 1980ko hamarkada zen. Biziki zorrotza zen: lau minutuz behar genituen bizpahiru gertakari adierazgarri aipatu, guretzat zentzu handia dutenak. Biziki interesgarria atzeman nuen, militanteen lekukotasun zuzenak baitziren, eta bakoitzak badugu bizipen berezi bat. Oroitzapen desberdinak lotuz, pentsa daiteke nolabait denen artean memoria osatzen dugula. Halere, frustragarria zen, lau minutuz gauza guti aipatzen ahal baita, eta ezin da ezer sakondu. Zaila zen; hurbilpen bat baizik ez zen, funtsean.

Holako hitzorduak beharrezkoak dira transmisioa egiteko?

Mugimenduan aspalditik aipatzen da transmisioaren beharra. Bagiraren fase hori interesgarria zen horretarako; lortu den ala ez ez dakit, baina ezinbestekoa litzatekeela uste dut. Borroken memoria garrantzitsua da, atzoko borrokek gaurkoak elikatzen baitituzte. Eslogan bat iduri du, baina ez da hala. Niretzat biziki motibagarria da jakitea iraganean borroka sozial biziki handiak izan zirela. Izan diren aitzinamenduak borrokaren bidez lortu dira: konkistatu ditugu.


Summary: Bildarratzek ziurtatu du 2 urteko ikasleen %94 aukeratutako lehen ikastetxean sartu direla. Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburuaren esanetan, 2 urteko gelen %97tan hobetu edo mantendu egin da zaurgarritasun indizea. EH Bilduk «lasaitasuna» eskatu du, eta nabarmendu du denen ardura dela segregazioari aurre egitea.

Hezkuntzan hautsak harrotu dituzte 2023-2024ko ikasturterako matrikulazioan egon diren aldaketek. Atzo, hezkuntzako eragile nagusiek prozesurako «gardentasuna» eskatu zioten Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailari. Gaur erantzun du Jokin Bildarratz Hezkuntza sailburuak, eta datuak eman ditu Eusko Legebiltzarrean. Haren esanetan, 2 urteko geletan matrikulatzeko 11.963 eskaera jaso dituzte. Horietatik %93,8 zerrendan aukeratutako lehenengo ikastetxean sartu dira; %3,8, beraiek aukeratutako beste eskola batean; eta %2,3ri administrazioak esan die zein eskolatara joan beharko duten. Zergatik? Bildarratzen esanetan, azken multzo horretako gehienek ikastetxe bakarra aukeratu zuten, baina zentro horretan leku nahikoa ez eduki eta gainerakoek familia horiek baino puntu gehiago zeuzkatenez, Hezkuntza Sailak esleitu behar izan die eskola.

Jaurlaritzak hainbatetan esan izan duenez, ikasleen banaketa orekatuagoa lortu nahi dute matrikulazioan egin dituzten aldaketen bitartez. Berrikuntza nagusia hauxe da: diru publikoz hornitutako eskola guztiek lekuak gorde beharko dizkiete ikasle zaurgarriei, eskolaren eragin eremuko zaurgarritasun indizearen arabera. Bildarratzen irudiko, aldaketek isla izan dute ikasgeletan. Gaur eman du datua: 2 urteko umeen ikasgelen %96,7tan hobetu edo mantendu egin da zaurgarritasun indizea, edo ez dute aldaketarik egin beharrik izan, eragin eremuko batez bestekotik hurbil zegoelako.

Dena dela, Bildarratzek argitu du orain publikatutakoak behin-behineko zerrendak direla, eta hilaren amaieran argitaratuko dituzte behin betikoak. Datu horiek eskuan dituenean, azalpenak emango ditu Eusko Legebiltzarreko Hezkuntza Batzordean.

Sailburuak ez ezik, EH Bilduko legebiltzarkide Ikoitz Arresek ere hizpide izan du gaia. Nabarmendu du ulertzen dituela «kezka eta ezinegona», baina «lasaitasuna» eskatu du: «Segregazioari aurre egitea denon ardura da».

Ikastolek, protestak

Prozesuaz kexatu diren eragileetako bat da Ikastolen Elkartea. Jose Luis Sukia zuzendari nagusiak BERRIAri esan dio egoera zaurgarrian dauden familiak banatzearen filosofiarekin bat datozela. Baina prozesuak «gardena» izan behar duela adierazi dute ohar bidez: «Euskal Hezkuntza Sistema osatzen dugun ikastetxe guztiok matrikulaziorako baldintza berak izatea exijitzen dugu. Hori gertatzen ez den bitartean, ikastoletan matrikula eskaera egin duten ikasle guztiei eusteko konpromisoa hartzen dugu, eta, ondorioz, ez ditugu beste zentro batzuetara bideratuko».

Hori ikusita, Ikastolen Elkarteak gaurko protestara deitu ditu Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikastola guztiak.