Summary: Gutun Zuria: 60 sortzaile baino gehiago aurrez aurre. Monica Ojeda, Miren Agur Meabe eta Martha Rosler arituko dira Bilboko Letren Nazioarteko 14. Jaialdian. Horrez gain, Bilbotik harago hedatuko da festibala lehen aldiz, eta Gutun Zuria irratia ere izango da aurrenekoz. Martxoaren 23tik 27ra bitarte egingo da.

«Azkenaldian, pantailen gaindosi bat izan dugu. Aurrez aurrekoa berreskuratzeko ordua zen». Iaz bertan behera utzi beharra izan zuten Gutun Zuria Bilboko Letren Nazioarteko Jaialdia, eta betiko moldean egingo dute aurtengoa; alegia, Azkuna zentroko auditoriumean antolatutako hitzaldietan oinarrituta. Tokikoari egiten diote erreferentzia bai Ivan de la Nuez jaialdiko aholkulariaren hitzek, bai festibalaren 14. ediziorako hautatutako leloak ere, zeina Koldo Izagirreren ahapaldi batean inspiratua den: Hemen. Non guztiak biltzen dituen lekua. Alabaina, «jaso nahi den ‘hemen’ hori edozein lekutan egon liteke», De la Nuezek azpimarratu duenez, eta, horrenbestez, kanpora begirako jaialdia ere izango da: Bilbotik kanpoko egoitzak izango ditu lehen aldiz —Buenos Aires, Habana eta Casablanca (Maroko), hain zuzen—, baita irrati bat ere. «60 gonbidatu baino gehiago izango ditugu, hainbat euskarritan», Fernando Perez Azkuna zentroko zuzendariak zehaztu duenez. Martxoaren 23tik 27ra bitarte egingo dute jaialdia.

Hemen hitzak iradoki litzakeen askotariko esanahietan oinarritu dute aurtengo programazioa, ikuspegi geografikotik harago; hala, tokiek «nahastera jotzen duten bezala», generoek ere beste horrenbeste egiten dutela adierazi du aholkulariak, eta hibridazioa izango dute ahotan Katixa Agirre, Eider Rodriguez eta Aixa de la Cruz idazleek Haizea Barcenillak gidatutako Saiakera eta fikzioaren bidegurutzean solasaldian, besteak beste. «Hitzak beste diziplina batzuekin dialogatuko du: musika, ahotsa, arte eszenikoak...», Perezen hitzetan. Zehazki, artearekin uztartuko da literatura Nola iritsi gara hemendik? elkarrizketan, Martha Rosler, Marcelo Exposito eta Inma Prietoren eskutik.

Hizkuntza, espazioa eta muga fisikoak jorratuko dituzte, oro har, beste zenbait solasalditan. Gurasoen eta haien jaioterriaren arteko bidegurutzeez arituko dira Margarita Yakovenko eta Kaouther Adimi etorkinen alabak Bi munduren artean bizitzen, norberaren espazioa aukeratuz hitzaldian, Iñaki Esteban moderatzaile dutela. Ibrahima Baldek, berriz, Gineako Errepublikatik Gibraltarko itsasarteraino eginiko bidaia kontatuko du Hormak eta zeharkaldiak solasaldian, Amets Arzallus eta Goizalde Landabaso lagun dituela. Hizkuntza ez-hegemonikoez mintzatuko dira Olga Novo, Miren Agur Meabe eta Beñat Sarasola Txikitik idaztea handi ekitaldian.

Berrikuntzak

Gutun Zuriaren edizio guztiak ardaztu dituzten hitzaldiez gain, berrikuntza batzuekin biribilduko dute festibalaren aurtengo aldia. Lehen aldiz, Bilbotik kanpoko egoitzak izango ditu jaialdiak. Daria hizkuntzaz arituko dira Salah Maloui eta Boultek Casablancatik. Amazigera, arabiera, frantsesa eta gaztelania nahasten ditu dariak, eta sorkuntza lan oparoaren tresna bilakatu da azkenaldian. Mihiarekin idazteaz arituko dira Martica Minipunto eta ArtistaxArtista Habanatik, eta itxialdian gertatutako bidaiak jorratuko ditu Damian Tabarovskyk Buenos Airestik.

Horrez gain, eta orobat jaialdiaren ibilbidean lehen aldiz, irrati propioa izango du Gutun Zuriak. «Bertaratzeko forma berriak» garatu dituzte aurten, eta uhinak izango dira horien adibideetako bat, Perezek azaldu duenez. Rakel Esparza Azkuna zentroko programazio arduradunaren hitzetan, «hogei artista eta idazleen hamar minutuko multimedia pilulak batuko ditu irratiak», jaialdiaren egunetan eta aurretik grabatuko direnak. Martxoaren 16tik aurrera ikusgai egongo dira webgunean. «Ahotsak anplifikatzeko formula» da proiektua, batetik, Esparzak gaineratu duenez, eta, bestetik, «jaialdiaren artxiboa eta ondarea» ere bada, Perezek dioenez.

Iazkoak, liburuan bilduta

Liburu aurkezpen batek emango dio hasiera aurten Gutun Zuriari. Iazkoan parte hartzekotan ziren hamazazpi autoreren hausnarketa argitaratu gabeak bildu dituzte Saiakera hemen hasten da obran. Horrez gain, beste hiru liburu ere aurkeztuko dituzte jaialdian: Mabi Revueltaren Acromática erakusketaren liburu katalogoa, Mikel Bilbao Salsidua eta Arantxa Pereda Anguloren Azkuna Zentroa-Alhóndiga Bilbao. Ardoen biltegitik gizarte eta kultura garaikideko zentrora ikerketa, eta Gorputzak, desirak eta almendratxo batzuk. Sra. Polaroiskaren film bat lana.


Summary: Kopako finalerako elastikoa aurkeztu du Realak. Lau marra urdin ditu aurrean, eta hiru atzean, apirilaren 3ko Athleticen aurkako finalera iristeko egindako bideari erreferentzia eginez, guztira zazpi partida jokatu baitzituen.

Hilabete baino gutxiago falta da Realak eta Athleticek Espainiako Kopako finala jokatzeko Sevillan, eta pixkanaka ari dira argitzen horri begirako xehetasunak. Hala, Realak gaur aurkeztu du egun horretan eramango duen elastikoa. Sare sozialetan aurkeztu du, eta Asier Illarramendi, Mikel Oiartzabal, Mikel Merino eta Alexander Isak arduratu dira horretaz. Kamiseta berezia da, eta finalera iristeko aurreko sasoian Realak egindako bideari egiten dio erreferentzia. Zure bidea, gure bidea leloarekin egin du aurkezpena.

Kamisetak urre koloreko detaileak ditu, eta, zuriarekin tartekatuta, lau marra zuri urdin ditu aurrean, eta hiru atzean. Hain zuzen ere, Realak finalean egoteko jokatu behar izan zituen partidak izan ziren: Becerril, Ceuta, Espanyol, Osasuna, Real Madril eta Mirandesen aurkakoak. Azken aurkari horren kontra joan-itzulikoa izan zen kanporaketa. "Zazpi marra, zazpi oroitzapen", dio Realak aurkezpen oharrean. Ikurrina du elastikoak lepoan eta mahuketan.

Aurkezpen bideoan, gogora ekarri dituzte Mirandesen aurkako itzulerako partidaren ondoren Imanol Alguacilek taldeari eskainitako animo oihuak. Elastiko kopuru murritz bat atera dute, eta jada lehen egunean dozenaka zale joan dira Realaren dendetara erostera.


Summary: Kriaxera eta rouen ahate arrazak atxikitzeko protokoloa izenpetu dute. Bidaxuneko Lataillade familiaren etxaldean eginen dute esperimentazioa, kriaxera eta rouen lekuko arrazetako ahateekin. Ekainera arte iraungo du lehen faseak, eta orduan erabakiko dute zer segida eman aferari.

Hegazti gripea Ipar Euskal Herrian agertu zen iragan abenduan. Geroztik, ahate hazleak laborantza sindikatuekin batera mobilizatu dira ahate sanoen hilketa eragozteko. Lataillade familiaren Bidaxuneko (Nafarroa Beherea) etxaldean, kriaxera eta rouen lekuko arrazako ahateak hazten dituzte: HN58 birusa ukanik ere, sano egon dira ahateak. Hortaz, ahateak bizirik atxikitzeko negoziaketazioak abiatu zituzten ELB sindikatuarekin batera, Pirinio Atlantikoetako Eric Spitz prefetarekin. Bederatzi bilkura egin ondotik, protokolo bat izenpetu dute gaur, Pauen (Biarno). Ekainera arte, ahateak erruten utziko dituzte, eta, arraza salbatzeko, 1.500 arrautza leku sano batera lekualdatuko dituzte ondotik. Ekainean, esperimentazioaren ebaluazioa eginen dute, birusa desagertu dela egiaztatzeko. Birusa berriro agertuz gero, ahateak hiltzeko agindua eman lezake prefetak.

Luzeak izan dira akordioa egiteko negoziazioak, eta partaideak, anitz. Ipar Euskal Herriko hainbat hautetsik parte hartu dute protokoloa eratzeko prozesuan, eragile sanitarioekin eta laborantza sindikatuekin batera. Eric Spitz prefetak onartu du akordioa egitea ez dela «erraza izan», eta eragileak txalotu nahi izan ditu protokoloa izenpetzeko unean. ELB sindikatuko Agnes Salaberrik, berriz, oroitarazi du esperimentazioan oraino badaudela «hutsuneak». Onartu du ekainean eginen duten ebaluaziorako klausularik gabe ELB sindikatuak ez zuela protokoloa babestuko. Klausula horren bidez, ekainean, aditu batzuen iritzia jasoko dute laborariek, eta, birusa desagertua bada, ahateak atxikitzeko baimena izango dute.

Bestalde, Lataillade familiari eta Bidaxune inguruan diren ahate hazleei babes ekonomikoa emanen dietela segurtatu diete eragileek. Euskal Hirigune Elkargoak, Akitania Berriko Eskualdeak, Frantziako Estatuak eta Pirinio Atlantikoetako Departamendu Kontseiluak osatuko dute kalte ordainen diru funtsa. Datozen asteetan erabakitzekoa du egitura bakoitzak zenbat diru ezarriko duen «laborarien artean oreka» mantendu ahal izateko.


Summary: Irakasleek, arrantzaleek eta harrera zentroetako langileek AstraZenecaren txertoa hartuko dute. Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak jakitera eman du zer beste taldek hartuko duten AstraZenecaren txertoa. Unibertsitatetik kanpoko irakasleek bihartik aurrera eskatu ahalko dute txanda.

AstraZenecaren txertaketa azkartzearen alde egin du Eusko Jaurlaritzak. Gotzone Sagardui Osasun sailburuak azaldutakoaren arabera, hauek izango dira txerto hori hartuko duten hurrengo talde profesionalak: 55 urtetik beherako unibertsitatez kanpoko irakasleak, Bilboko eta Pasaiako (Gipuzkoa) portuetako langileak, arrantzaleak, gazteen justizia zentroetako langileak, migratzaileen eta errefuxiatuen harrera zentroetako langileak, eta aterpetxeetako profesionalak. Osasungitzaren eremuan ere talde gehiago izendatu ditu: fisioterapeutak, osasun publikoko laborategietako langileak, psikologoak, podologoak, optometristak, albaitariak, hortz protesigileak eta Auzitegiko Medikuntzako Euskal Erakundeko profesionalak.

Txertoa hartzeko talde berriekin batera, txanda zehazteko modu berri baten berri ere eman du Sagarduik. Bihartik aurrera, Osakidetzaren webgunean eskatu beharko dute txertoa hartzeko ordua hezkuntzako langileek. Talde horren parte dira itunpeko zein hezkuntza sistema publikoko lehen Hezkuntzako, Bigarren Hezkuntzako, Batxilergoko, Lanbide Heziketako eta jantokietako, sukaldeko eta garraio zerbitzuetako langileak. Ordua eskatzeko era hori hezkuntzarako ezarriko da soilik, eta 80 urtetik gorakoei Osakidetzak deitzen jarraituko diela azpimarratu du Sagarduik.

Etorkizunera begira, garraio publikoko langileak, etxeetan arreta ematen duten udaletako gizarte langileak, supermerkatuetako kutxetako profesionalak eta presoak ere AstraZenecaren txertoaren immunizatzeko hurrengo taldeak izatea espero du Osasun Sailak. Dena den, Sagarduik gogorarazi du heldutako txerto kopuruaren araberakoa izango dela kanpainaren abiadura.

Bestalde, 90 urtetik gorakoak txertatzeko kanpainan 23.000 lagunetik gora txertatu dituztela ere jakinarazi du, eta gehitu du espero dutela datorren asterako hastea 80 urtetik gorakoena.


Summary: Osakidetzak atzemandako kasuen %50 Erresuma Batuko aldaerak sortuak dira. Hegoafrikako aldaerako bi kasu eta Brasilgoa aldaerako bakarra ere antzeman dituzte.

Erresuma Batuko aldaerak bere bidea egin du Hego Euskal Herrian. Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak berretsi egin du Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan zenbatzen dituzten positibo guztien erdiak direla aldaera horretakoak. Horrez gain, beste bi aldaera ere antzeman dituzte: Hegoafrikako aldaerako bi kasu eta Brasilgo aldaerako bat.

Are hedatuagoa dago Nafarroan, kasu guztien %59 baitziren aurreko astean. Hala ere, gobernuak kaleratutako txostenean adierazi dute ez dela sumatzen pandemiaren bilakaeran eragin "kaltegarririk" duenik. Beste aldaera berriei dagokienez, Hegoafrikako aldaerako hiru kasu zenbatu dituzte herrialdean, azken datuen arabera. Brasilgorik ez dute zenbatu orain arte.

Eusko Jaurlaritzaren gobernu bileraren ostean egindako prentsaurrekoan, egoera horren arriskuez "ohartarazi" du Bingen Zupiriak, Eusko Jaurlaritzako bozeramaile eta Hizkuntza Politiketako sailburuak. Hain zuzen ere, adierazi du datozen hilabeteetan "ezin" daitekeela jende pilaketarik izan, ezta kaleko ospakizunik ere.


'Galtzaile'

Summary: 'Galtzaile'. Patxi Ezkiagak Galtzaile izeneko poema idatzi zuen 2003eko martxoaren 10ean, gaur hemezortzi urte, Euskaldunon Egunkaria-ren itxieraren ostean.

Duela hemezortzi urte, Euskaldunon Egunkaria itxi eta egun batzuetara, Patxi Ezkiagak (1943-2018) Galtzaile izeneko poema hau idatzi zuen. Gaurko egunez egin zuen, martxoaren 10ean. Poema hura Beatriz Gorritiri eman zion, Joan Mari Torrealdairen (1942-2020) emazteari. Haren eskutik jaso ondoren argitaratu du BERRIAK:

GALTZAILE

(Egunkaria gogoan)

Itxi gaituzte.

Mozala jarri digute,

bizinahia ziegetan

isilaraziko ote.

Eguzkiaren babesa irrikitzen du haurrak,

etorkizuna ekaitz baitzaio, eta zama.

Arimari urduritasun taupada damaio,

sentimendu kezkagarrien bihotzeko ibaia.

Sabaiaren magala du amets saguak,

katu itxura beldurrezko geroak;

begininiei larritasuna darie,

ihesak izuari ezarririko muga.

Gizarte maila guztiak kontrolatu nahi ditu sistemak,

hitza zenbat eta borobilagoa, orduan eta irristakorragoa baita;

kontzientziari lapurtu zaion harrotasuna,

isiltasunean onar dezan menderatuen herio astuna.

Itxi gaituzte.

Jarri digute mozala,

bizinahia ziegetan

isilaraziko ote.

“Mort pour la Patrie” ziotsoten antzinakoek,

oraingoek, berriz, “ixo”, “shut up”, “ixo”, demokraziaren izenean;

hitzen zorroztasuna ez da aldatu,

mozorrotu nahi duten arren botoen tonuaz.

Minaren oihu guztiak dira garratzak,

ezberdina izan arren eztarria estaltzen duen uniformea:

Daviden izar edo marinen berde-ilun,

ke berak laztandu duen metraileta-ahoa.

Ihauterietako traje koloretsuz jantzi da

kolorerik gabe bizi den arlotearen bihotza;

duintasun bila luzatu ditu zalantzazko urratsak,

aurkituko ote hainbeste belztasun akabatzeko arma.

Itxi gaituzte.

Jarri digute mozala.

Bizinahia ziegetan

isilaraziko ote.

Kaosaren deabruek “Egin bedi” diote, berriz ere,

edertasun guztia kreakuntzaren bezperako ilunpera itzuli nahian;

paradisuko sagarrak zimeldu nahi dituzte,

gure Izan guraren tentazioak gugan tokirik ez dezan.

Eta katakunbetako euskaldun gara berriz ere,

gehiengo absolutuaren epaileen graziaz.

Lehoiak ekarri dituzte,

Erromako Coliseotik ekarri

hezur eta haragi berri izan gakizkien

behera egiten duten hatz berrien hareetan.

Soldadu, haur, kontzientzia, sagu,

arlote, min, lehoi, paradisu...

hitzez hitz datorkigu, halabeharrez, oinazea,

noizbait sendabiderik izan dezagun.


Summary: Pepe Rei hil da, ikerketa kazetaritzaren aitzindaria Euskal Herrian. Auto istripu baten ondorioz, hogei urte eman zituen kazetaritzatik urrun, baina 80ko eta 90eko hamarkadetan ikerketa kazetaritzaren aitzindaria izan zen Euskal Herrian.

Pepe Rei idazle eta kazetaria (Cenlle, Galizia, 1947) hil da Donostian, 2002an izan zuen trafiko istripu larriaren ondorioak urte askoan pairatu ondoren. Istripua izan zuenetik kazetaritza utzi behar izan zuen, eta erretiraturik bizi zen, baina aurreko hamarkadetan ikerketa kazetaritzaren aitzindaria izan zen Euskal Herrian: Egin egunkariko ikerketa taldeko buru izan zen, Ardi Beltza aldizkariko zuzendaria, eta bere garaian ustelkeriaz, droga trafikoaz eta Guardia Zibilaren jarduerez argitaratu zituen lanek zalaparta handia eragin zuten; behin baino gehiagotan, debekuak, eraso pertsonalak eta espetxealdiak ere ekarri zizkioten.

Galizian jaio zen, 1947an; gazterik hasi zen kazetaritzan, eta Galiziako eta Espainiako zenbait egunkari eta aldizkaritan lan egin zuen, 80ko hamarkadan Euskal Herrira iritsi zen arte. La Voz de Euskadi egunkarian eta Interviú aldizkarian jardun zuen, eta 1988an Egin egunkarian sartu zen.

Garai hartan Egin egunkariak ikerketa kazetaritzaren alde egindako hautuaren eragile nagusietako bat izan zen Rei, eta, egunkariak ikerketa taldea eratu zuenean, hura izendatu zuten taldeko buru. Erreportaje eta informazio ugari argitaratu zuen ustelkeriaz eta droga trafikoaz, eta horrek zenbaiten aurkakotasuna ere ekarri zion. Garai hartan oso entzutetsuak izan ziren Eusko Jaurlaritzako Barne sailburu Juan Maria Atutxarekin izandako liskarrak, eta EGI gazte erakundeak haren kontra zuzenduriko kanpainak.

Baina Reiren kontrako erasoak ez ziren soilik dialektikoak izan, eta 1994an Egin-ek Hernanin (Gipuzkoa) zeukan erredakzioan haren bulegoa lehenengo aldiz miatu zutenetik, kereilak, miaketak, atxiloketak eta espetxealdiak ere pairatu behar izan zituen behin baino gehiagotan. Zenbait politikari jeltzalek begitan hartu zuten, baina Guardia Zibilak eta Enrique Rodriguez Galindo jeneral zendu berriak ere haren aurka egin zuten askotan, batez ere Guardia Zibilak Intxaurrondon (Gipuzkoa) egiten zituenei buruz argitaratutako informazioen harira.

Baltasar Garzon epailearen aginduz, Egin itxi zuten 1998an, eta horren ostean, 2000. urtean, beste proiektu batean engaiatu zen Rei, Ardi Beltza ikerketa kazetaritzan espezializatutako aldizkarian, hain zuzen, baina hura ere itxi egin zuen Garzonek, sortu eta gutxira. 2001ean, Reik bost hilabete eman zuen espetxean, eta 18/98 auzian auzipetua izan zen, baina, 2002an auto istripua jasan ostean, epaiketatik at gelditu zen.


Summary: Grande-Marlaska: «Askoz gehiago dira [Espainia torturengatik] zigortu ez duten kasuak». Espainiako Barne ministroak kongresuan azalpenak ematea baztertu dute PSOE, PP, Vox eta Unidas Podemosek.

Imanol Landa EAJko senatariak Mikel Zabalzaren hilketaren auziaz eta horren inguruan berriki zabaldu den grabazioaz galdetu dio Fernando Grande-Marlaska Espainiako Barne ministroari. Landak gogorarazi du auzia argitu gabe dagoela oraindik, grabazioak «eragin handia» izan duela, eta «sumina eta auzia argitzeko eskakizunak» eragin dituela.

Grande-Marlaskak esan du «zoritxarreko» kasu bat izan zela Zabalzarena, eta auzitegiek eta fiskaltzak ikertu ondoren Gipuzkoako Probintzia Auzitegiak 2010ean artxibatu zuela. Haren hitzetan, epaileak aintzat hartu zuen grabazioa epaia ematerakoan, eta, beraz, «auzitegiei edo fiskalari» dagokie erabakitzea elementu berririk badagoen auzia berriro zabaltzeko. «Hala balitz», Grande-Marlaskak azaldu du Espainiako Segurtasun Indarrek «Polizia judizial» gisa dagokien lana egingo luketeela «kasu hipotetiko horretan».

Landak erantzun dio Espainiako Gobernuaren esku dagoela «amesgaizto hau amaitzea». Hortaz, «zezenari adarretatik heltzeko» eskatu dio, fiskala aktibatzeko eta auziko espedienteak desklasifikatzeko, erantzukizunak argitzeko. Eta gogora ekarri dio Giza Eskubideen Europako Auzitegiak Espainia zigortu izan duela torturak ez ikertzeagatik. Grande-Marlaskak aitortu du Espainiako Estatua «noizbait» zigortu dutela «tratu txar eta tortura ekintza batzuk behar bezainbeste» ez ikertzeagatik: «Baina askoz gehiagotan ez dute zigortu».

Betoa kongresuan

Grande-Marlaskak Espainiako Senatuan eman ditu azalpenak. EH Bilduk eskatua zuen haren agerraldia Espainiako Kongresuan ere, baina uko egin diote PSOE, PP, Vox eta Unidas Podemosek. Mertxe Aizpurua diputatuak gogorarazi du Kongresuko Mahaiak galarazi egin zuela Espainiako Defentsa ministroari gaiaz galdetzea, eta uste du «estatuak eta gobernuak isilpean» gorde nahi dutela auzia: «Onartezina iruditzen zaigu».


Summary: MTorresek 114 kaleratze proposatu ditu orain; horietatik 67, Nafarroan. Langileek martxa bat egin dute fabrikatik Noain Elortzibarko udaletxeraino, enpleguaren defentsan

MTorresen lana erregulatzeko espedientea martxoaren 28an sartuko da indarrean beranduenez, eta, epemuga gerturatu ahala, zuzendaritza hasierako asmoa moldatuz doa negoziazioan. Azken bileran, sindikatuei proposatu die behin betiko 114 kontratu bertan behera uztea, hasieran iragarritakoa baino 50 gutxiago. Nafarroan, Dorren (Noain Elortzibar) du fabrika nagusia MTorresek, eta hor ere murriztu egin du hasierako kopurua: 89 izan beharrean, 67 kaleratze proposatu ditu orain —gainerako 47 langileak Murtziako (Espainia) fabrikan kaleratuko lituzke—.

Egunak aurrera joan ahala, langileen ezinegona ere handituz doa. Iragan astean, MTorresek egindako proposamena nahikoa ez zelakoan, zortzi orduko lehen lanuztea egin zuten, ostiralean. Egun hartan, hamabi kilometroko martxa egin zuten Dorretik Nafarroako Parlamenturaino. Gaur arratsaldean, berriz, fabrikatik udaletxeraino egin dute martxa —Noainen dago—. CCOO eta ELA sindikatuek deitu dute protesta, eta amaieran, udaleko ordezkariekin bildu dira euren egoeraren berri emateko. Bihar, ELAk prentsaurrekoa eskainiko du azken proposamenaren balorazioa egiteko eta egunotan enpresen artean bildutako babesak eta sinadurak aurkezteko.

Baldintzak hobetu ditu Zuzendaritza atzerantz egiten ari da nabarmen, baina jarrera horrek negoziazioei begirako taktikari erantzun diezaioke. Iragan astean 148 kontratu etetea proposatu zuen, eta orain 114ra murriztu du kaleratze kopurua.

Era berean, aurreko asteko proposamenarekin alderatuta, enpresa uzteko baldintzak hobetu ditu. MTorresen arabera, «hobekuntza agerikoa» da. Batetik, lan egindako urte bakoitzeko 28 eguneko kalte-ordaina jasotzea eskaini du, betiere hemezortzi hileko soldataren parekoa delarik gehienezko zifra. Iragan astean kalkulatu zuen 48 langile sar zitezkeela beren borondatez enpresa uzteko planean, eta pizgarri gisa urteko 25 eguneko kalte-ordaina proposatu zien —ohiko kaleratzeetan, lan egindako urteko 23 egunekoa eskaini zuen—. 60 urtetik gorako bederatzi langilek erretiro aurreratua har dezakete, eta, horien kasuan, soldataren %80 jasotzea eskaini du orain —aurreko astean %60 jasotzea proposatu zuen—.

Berriztagarriekin batera, aeronautika du jarduera nagusi MTorresek, eta azaldu du kaleratzeak sektorearen egungo krisiaren ondorio direla. Behin-betiko dosierrarekin batera, egun indarrean den aldi baterako espedientea datorren astean amaituko da, eta abenduaren 31ra arte luzatzeko asmoa du. Beste neurri horrek 232 langileri eragingo die.


Summary: Zer egiten zuen balmasedar batek New Yorkeko etxe orratz bateko habe baten gainean 1932an?. Natxo Ibarguen izena zuen Rockefeller Center eraikineko habe baten gainean ageri den gizonak. Igeltseroa zen, eta 1919. urtean egin zuen alde Argentinara, soldadutzatik ihesi. 1925. urtetik aurrera bizi izan zen New Yorken.

Balmasedan (Bizkaia) jaiotako gizon bat, 1932. urtean, New Yorkeko Rockefeller Center eraikineko habe baten gainean, beste hamar beharginekin batera. Eraikinaren 69. pisuan atera zuten argazkia, 240 metroko altueran. Mundu osoan da ezaguna irudia, eta Harresi elkarteak jakinarazi du euskalduna dela argazkian ageri direnetako bat. Baina, nor zen gizon hori? Zer egiten zuen han? Zein zen haren jatorria?

Natxo Ibarguen Moneta, Boluntario ezizenez ezaguna, 1899ko azaroaren 4an jaio zen, Balmasedan. Ignacio Ibarguenek eta Micaela Monetak izan zituzten hamar seme-alabetatik seigarrena zen. Aita Balmasedakoa zen, eta ama, izatez, Murietakoa (Nafarroa). Boluntario ezizena Bigarren Karlistaldian parte hartu zuen osaba batengandik jaso zuen; amaren anaia zuen, eta litekeena da hori izatea Moneta familia Balmasedan bizitzearen arrazoietako bat.

Natxo Ibarguen 20 urte bete zituen arte bizi izan zen herrian, baina 1919. urtean atzerrira alde egitea erabaki zuen. Derrigorrezko soldadutzara joatea egokitzen zitzaion, eta litekeena zen Afrika iparraldera bidaltzea, Rifeko gerrara. Haren anaia zaharragoek lehenago egin zuten moduan, Argentinara egin zuen alde Ibargurenek, Buenos Airesera, itsasontziz. Dena den, ez dirudi Argentinan oso gustura zegoenik, eta, itsasgizon britainiarren greba bat baliatuta, Ingalaterrarako noranzkoa zuen itsasontzi batean eman zuen izena.

Gertuagotik, Ibarguen Matty O’Shaughnessy irlandarrari sua ematen. HARRESI ELKARTEA

Uhartera iritsitakoan, Bristolen bizitzen jarri zen, baina itsasgizon jarraitu zuen lanean, eta Europako hainbat portu bisitatu zituen; tartean, Errusiako batzuk, herrialdeak iraultza igaro berri zuela. Europa, ordea, ez zegoen oso ondo urte haietan, eta, AEBen hazkundeak erakarrita edo, New Yorkera joan zen bizitzera Ibarguen. Han ezagutu zuen emazte izango zuena, Esperanza Ojinaga; 1924an edo 1925ean ezkondu ziren, eta lau seme izan zituzten.

Ondorioz, jakina da 1925. urtetik aurrera New Yorken bizi izan zela Ibarguen, baita 1929ko crash-aren ostean eraikuntzan lana lortu zuela ere, orain hiriaren ikur diren etxe orratzak egiten. Aurrez ezagutzen zuen igeltsero ofizioa, aitaren lanbidea ere hura baitzen. 1957. urtean hil zen Natxo Ibarguen.

Geroago itzuli zen haren semeetako bat, Dani, Balmasedara, bere erroen bila. Hark jakinarazi zien Balmasedako senideei argazkikoa bere aita dela. Haietako bat zen Bego Eguskitza, Natxoren ilobaren emaztea, eta nola jakin zuten azaldu du gaur Euskadi Irratiko Faktoria saioan. Danik, Euskal Herrira egin zituen bisitetako batean, aipatu zien bere aita zela argazki hartan ageri zena. Eguskitzaren arabera, «dudarik gabe», Natxo da argazkikoa: «Nik argazkia lehendabizikoz ikusi nuenean ez nuen zalantzarik egin: hori ibarguendarra zen. Gorpuzkeragatik, estiloagatik...».

Irudi ospetsua

Ibarguren ageri den argazkia ospetsua da. Atera zen garaian zeresana eman zuen; izan ere, zorakeria dirudi 11 langile horiei altuera horretan halako argazki bat ateratzeak. Kontraste handia dago egoeraren arriskuaren eta langileek erakusten duten lasaitasunaren artean. Ikerketa bat baino gehiago egin dira argazkiaren jatorria argitzeko.

Argazkilari bat, langile bati argazkiak ateratzen, New Yorkeko etxe orratz bat eraikitzen ari zirela, 1932. urtean. TIME

Argazkia 1932ko irailaren 20an atera zuten, eta lehen aldiz New York Herald Tribune egunkariak argitaratu zuen, urriaren 2an. Duela urte batzuk argitaratu zuen argazkiaren egilearen inguruko erreportaje bat New York Times-ek, eta ondorioztatu zuten ezinezkoa dela nork atera zuen jakitea. Dena den, begi bistakoa dirudi argazkiok atera zituenak arriskuan jarri zuela bere bizia, langileek bezalaxe. Badira, ordea, diotenak langileek ez zutela arrisku handirik hartu. Izan ere, metro gutxi beherago erabat bukatuta zegoen eraikinaren solairu bat.

Argazkiaren egileen helburua New Yorken eraikitzen ari ziren eraikinen publizitatea egitea zen. Langileena, berriz, ekonomikoki zaila zen garai batean sos batzuk eskuratzea.


Summary: Jaime Tapia izanen da Jaurlaritzaren espetxe eskumena kudeatzeko aholkularia. Eusko Jaurlaritzak berak jakinarazi duenez, sailburuordetza baten mailako aholkulari postua izanen du Tapiak Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politika Sailaren barnean. Beatriz Artolazabal sailburuaren ondoan egonen da. Gaur egun Arabako Probintzia Auzitegiko zigor arloko presidentea da, eta 33 urte daramatza magistratu lanetan.

Eusko Jaurlaritzak jakinarazi du nor izanen den Eusko Jaurlaritzaren espetxe eskumena kudeatuko duen pertsona: Jaime Tapia jurista izendatu dute aholkulari, eta sailburuordetza baten maila emanen diote bere postuari. Arabako Probintzia Auzitegiko zigor arloko presidentea da Tapia, eta 33 urte daramatza epaile lanetan. Martxoaren 31n zeregin horri utziko dio, eta Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politika Sailaren barnean arituko da, Beatriz Artolazabal sailburuaren aldamenean. Tapiak izanen du Araba, Bizkai eta Gipuzkoako espetxe eredua zehazteko ardura, aurrerantzean: «Magistratuak Artolazabal sailburuarekin lan egingo du zuzenean, eta hari emango dio Euskadin Eusko Legebiltzarrak 2019an onartu zituen ebazpenetan sakonduko duen berezko espetxe eredua eraikitzeko moduaren inguruan duen ikuspegi adituaren eta profesionalaren berri; hura izango da arlo horretan ibilbide orria», zehaztu du Jaurlaritzak gaur goizean, ohar baten bidez.

Jaurlaritzaren erranetan, espetxe eskumenaren «helburu nagusi» izanen dute «presoen eta zigortuen birsozializazioa errealitate izatea», eta, zehaztu dutenez, «ezinbestekoa» izanen da «horretarako bide emango duten eta hura sustatuko duten baldintzak sortzea». Eusko Jaurlaritzaren ustez, Tapiak «esperientzia handia» du epailetzan, eta horregatik da egokia eman dioten lanerako: «Zigor Zuzenbideko irakaslea da UNEDen, 2011tik; hainbat eta hainbat argitalpen sinatu ditu zenbait hizkuntzatan, eta hitzaldiak eman ditu zenbait herrialdetan, euskara, ingelesa, frantsesa eta alemana baitakizki. Era berean, jurisdikzio ordena zibil eta penaletako magistratu espezialistetako bat da –gutxi daude–, eta gazte jurisdikzio penalekoa. Curriculum hori kontuan hartuta, bere esperientzia esanguratsua izango da Euskadin espetxe tratamenduaren ildo estrategikoak idazteko orduan».

Ibilbide luzea izan du epailetzan Jaime Tapiak, hain zuzen, eta, tartean, hainbat kasu entzutetsutan parte hartu du: 2018an, erraterako, epaile izan zen EAJren Araba Buru Batzarreko hainbat kide zigortu zituzten De Miguel auzian. 2010ean, berriz, EAEko Auzitegi Nagusiko presidente izateko hautagaia izan zen –Juan Luis Ibarra hautatu zuten orduan—. Euskal presoen gaiarekin ere izan du harremana: 2018ko urrian, erraterako, Foro Sozial Iraunkorrak Gasteizen antolaturiko Garai berrietan espetxe politika berria mahai inguruan parte hartu zuen bertze hainbat magistraturekin batera. Salbuespenezko espetxe politikaren kontra mintzatu zen solasaldian, eta biktimek egun betetzen duten egitekoaz eta bete beharko luketenaz ere aritu zen: «Biktimek ez lukete zertan erabaki nolakoa izan behar duen espetxe legediak; ez lukete presoen egoeraren inguruan erabakitzeko ahalmenik izan behar».

Eskumenaren transferentzia

Jaurlaritzak zehaztu duenez, Espainiako Gobernuarekiko elkarrizketen egutegia mantentzen ari dira, eta martxoaren 31 «baino lehen» eginen dute «errealitate» espetxe eskumenaren eskualdaketarako akordioa. Zehaztu dute, halere, akordioaren «eraginkortasuna markatutako denborek baldintzatuko» dutela.

Orain arte zenbait bilera egin dituzte, eta horietan «iragateko zailagoak izan diren beste gai batzuk» landu dituzte, bertzeak bertze langileentzako aurrekontuak, kontratuak eta ondasun higiezinak. 1.300 preso inguru, 630 funtzionario eta bertze ehun langile daude Martutene, Basauri eta Zaballako espetxeetan, Jaurlaritzaren arabera.


Summary: Sagardui: «Zaila izango da 100.000 biztanleko 60 kasutik behera izatea». Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak ohartarazi du egoerak hobera egin badu ere egoera arriskutsua dela oraindik. Txertaketaren eragina begi bistakoa dela adierazi du.

Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak «urrun» ikusi du Bizi Berri III Planak aurreikusitako azken fasea. Haren esanetan, luzea izango da 100.000 biztanleko 60 kasutik behera heltzeko bidea, eta «kosta egingo da». Egoera oraindik «kezkagarria» dela gehitu du: arriskua oraindik hor dago, Araba, Bizkaia eta Gipuzkoa 100.000 biztanleko 200 kasu inguruan baitaude —Gipuzkoa da bakarra langa horren azpitik dagoena, 168 kasurekin—. Dena den, azpimarratu du hasi dela nabaritzen txertoen eragina, eta «denbora kontua» dela normaltasunera itzultzea.

Gaur goizean egindako Forum Europa. Tribuna Euskadi ekonomia foroan egin ditu adierazpenok Sagarduik. Zuhurtziaz mintzatu da egoeraren bilakaerari buruz, eta azaldu du hobera eginda ere hiru herrialdeak ez direla atera arrisku egoeratik. Txertoak jarri ditu mugarri, baina banaketan egondako atzerapenek «ziurgabetasuna» eragiten dietela nabarmendu du: «Egoera aldakorra da, ez dakigu ziur zenbat izango ditugun erabilgarri, eta une oro ari gara egoerara moldatu nahian».

Jaurlaritzak hartutako txertaketa estrategia ere izan du hizketagai. Adierazi du botika etxeen kontratuen gorabeherek bultzatu dutela zenbait dosi gordetzea, bigarren dosiak bermatu ahal izateko. Are gehiago, zera azpimarratu du: «Ez ditugu dosiak gorde, kudeatu egin ditugu immunizazio epeak bete daitezen». Dena den, estrategia aldatu dute AstraZenecaren dosiekin, lehenengoaren eta bigarrenaren artean egon behar diren hamar edo hamabi asteek dosi nahikoa izatea bermatzen duela argudiatuta.

Legebiltzarreko azalpenak

Ondoren, Eusko Legebiltzarreko Osasun Batzordean izan da Gotzone Sagardui Jaurlaritzako Osasun sailburua, eta azalpenak eman ditu txertaketa kanpainari buruz. Martxoaren 2ko datuak aintzat hartuta, Sagarduik azaldu du EAEn 138.147 pertsonak hartu zutela lehen dosia gutxienez, eta horietatik 49.037k biak. Interesgarria da pertsona horietatik guztietatik 961ek positibo eman dutela dosi bat gutxienez jarri ostean, eta soilik 65ek bigarren dosia hartu eta zazpi egunera; hau da, immunitate sistemak defentsa garatzeko duen epea aintzat hartu ondoren. Alegia, COVID-19a diagnostikatu zaie txertatutakoen %0,65i eta soilik %0,24ri zazpigarren egunetik aurrera.


Summary: Akordiorik gabe amaitu da Tubacexen negoziazioa. Langileen ordezkariek uko egin diote zuzendaritzaren azken proposamenari. Enplegu erregulazioa osorik gauzatuko duen edo ez erabakiko du enpresak orain. Batzordeak auzitara joko du.

Tubacexen enplegu erregulazioa adosteko negoziazioak ez du fruiturik eman. Akordiorik gabe amaitu da zuzendaritzaren eta enpresa batzordearen arteko azken bilera ere. Azken unera arte egon dira mahaiaren bueltan bi aldeak, Bilboko NH hotelean, baina jarrerak urrun zeudela berretsi ondoren, amaitutzat eman dute bilkura. Gauzak horrela, enpresari dagokio enplegu erregulazioa osorik gauzatuko duen edo ez erabakitzea. Batzordeak dagoeneko aurreratu du neurria epaitegietara eramango duela.

Sarean eskegi duten bideo batean, Edurardo Ibernia Tubacexeko enpresa batzordeko presidenteak azaldu du zuzendaritzaren azken proposamena kaleratze boluntarioen baldintzak «zertxobait hobetzea» zela. Hori horrela, batzordeak «aho batez» erabaki du uko egitea proposamenari, kaleratze bakar bat ere onartuko ez zutela defendatu baitu hasieratik. «Etapa bat amaitu da, baina borrokan jarraituko dugu kaleratze bakar bat ere egon ez dadin» adierazi du.

Enpresak hamabost egun ditu orain kaleratzeen berri emateko, eta ikusi beharko da erregulazioa bere osotasunean gauzatzen duen ala ez. Hasieran, 150 behargin kaleratzeko asmoa azaldu zuen zuzendaritzak, baina 136ra murriztu zuen aurreko astean. Sindikatuek atzo iragarri zuten hamabi langilek hartu zutela erretiro aurreratua, eta beste hamabik onartu zutela lana borondatez uztea. Horrez gain, Aiaraldeko plantetako gainerako aldi baterako erregulazioan jarriko ditu: 800 langile ditu Amurrio eta Laudioko (Araba) bi plantetan, TTIn eta Aceralavan.

Elkarretaratzea Bilbon Enpresako arduradunek eta langileen ordezkariek azken bilera zuten gaur, negoziazio epea amaitu aurretik. Goizerako jarria zuten ordua, 10:30erako, baina langileek eserialdia egin dute Laudioko plantaren atarian, eta ez diete sartzen utzi. Hori horrela, zuzendaritzak Bilbora lekualdatu du bilera azkenean. 11:30ean zen hastekoa, NH Hotelean, kale nagusian.

Aiaraldeko greba batzordeak Bilbora joatera deitu du berehala, eta langile batzuk ere bertaratu dira. Protesta egin dute hotelaren sarreran, baina ez da istilurik izan. Ertzaintzak une oro eraikinaren sarrera eta bilerara sartu diren langileen ordezkariak ere banan-banana identifikatu eta miatu ditu.

Langileen ordezkariek bukatutzat eman zuten negoziazioa atzo, akordio bat lortzea «ezinezkoa» dela uste zutelako. Zuzendaritzak baztertu egin ditu sindikatuek egindako proposamenak, eta ez du txostena erretiratuko. Sindikatuek, berriz, ez dute kaleratze bakar bat ere onartuko, eta auzitara joko dute.


Summary: Kubarekiko harremanak ez ditu «lehentasun» Bidenek. Etxe Zuriak ez ditu, oraingoz, Trumpek ezarritako zigorrak kenduko, ezta Kuba «terrorismoa babesten duten herrialdeen» zerrendatik aterako ere.

Etxe Zuriak ez du Kubaren eta AEBen arteko harremanetan aurrerapausorik emateko asmorik. Ez dute, behintzat, «lehentasunetako bat», Jen Psaki bozeramailearen esanetan. Joe Biden presidentearen gobernuak duela aste gutxi jakinarazi zuen Donald Trump presidente ohiak gaiaren inguruan hartutako erabakiak berrikusiko zituela, baina «jarrera aldaketarik» ez dute aurreikusten. Halere, Psakik gehitu du «konprometituta» daudela «giza eskubideak AEBen politikaren oinarrizko euskarri» izatearekin.

Gaia zeresana ematen ari da AEBetan. Aurreko astean, 80 kongresista demokratak gutun bat bidali zioten Bideni, eskatzeko Trumpek Kubaren aurka ezarritako «aurrez ikusi gabeko» neurri «krudelak» indargabetzeko. Washingtonen eta Habanaren arteko elkarrizketa «produktibo» bati hasiera emateko ere exijitu zioten demokratek, «harremanen normalizaziora eta konpromisoen politikara» ahalik eta azkarrena itzultzeko.

Barack Obamaren agintaldian, Biden presidenteorde zela, AEBen eta Kubaren arteko harremanak hobera egin zuen, hainbat akordio erdietsita. Hala, Obama bera Habanan izan zen, orduko presidente Raul Castrok gonbidatuta. Trump gobernura iristearekin, ordea, zigorrak eta debekuak itzuli ziren. Azkenik, kargua utzi baino lehen hartutako azken erabakietako bat izan zen Kuba «terrorismoa babesten duten herrialdeen» zerrendan sartzea, Obamak handik atera eta ia sei urtera. Zerrendan sartzeak zigorrak dakartza, ez Kubarentzat bakarrik, baita harekin merkataritza akordioak egiten dituzten herrialdeentzat ere. Erabaki haren aurka agertu zen Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusi Antonio Guterres, eta Bideni eskatu zion herrialdea zerrendatik ezabatzeko.

Etxe Zurira iristean, bazirudien presidente berriak Obamak hasitako bideari berrekingo ziola. Izan ere, aurreko administrazioak Karibeko irlaren aurka hartutako neurriak aztertuko zituela azaldu zuen. Hori bakarrik ez, hauteskunde kanpainan ere adierazi zuen, besteak beste, egun indarrean dauden hainbat bidaia eta merkataritza muga indargabetuko zituela, bi gobernuen arteko elkarrizketak abiatzearekin batera. Oraingoz, ordea, ez dute aldaketarik egingo.


Summary: «Indarkeria politikoa deslegitimatzeko», hezkuntza programak indartu nahi dituzte ETAren biktimek. Terrorismoaren Biktimen Partaidetzarako Euskal Kontseiluak dokumentu bat sortu du «terrorismoaren biktimen errekonozimenduaren eta erreparazioaren» arloan «egin beharreko urratsak» zehazteko. «Terrorismoaren» biktimei buruzko legea aldatzeko proposatu diote Eusko Legebiltzarrari.

Bihar izanen da Terrorismoaren Biktimen Europako Eguna, eta, haren aurreko egunetan, Terrorismoaren Biktimen Partaidetzarako Euskal Kontseiluak dokumentu bat aurkeztu du Araba, Bizkai eta Gipuzkoako erakundeekin elkarlanean. Ekitaldi batean aurkeztu dute hiru urteko gogoetaren ondorio den dokumentua, gaur, eta han izan dira Eusko Jaurlaritzako ordezkariak ere, tartean Iñigo Urkullu lehendakaria. Terrorismoaren biktimen errekonozimenduaren eta erreparazioaren arloan egin beharreko urratsak, biktima horien ekarpena hobetzea eta eraginkorrago egitea ere helburu dutenak, hala hezkuntzaren arloan nola iraganari buruzko hausnarketa kritikoko prozesuetan eta, oro har, desberdinen arteko elkarrizketan izena du hamabi orriko dokumentuak, eta hainbat proposamen egin dituzte biktima elkarteek testuan: bertzeak bertze, hezkuntzan biktimek hitza hartzeko programak indartu eta bertze esparru batzuetara hedatu nahi dituzte; erraterako, unibertsitateetara, lanbide heziketara eta hezkuntza ez-formalera. «Indarkeria politikoa deslegitimatzea» da programa horien helburuetako bat, eta, horretarako, «indarkeria erabili zuten pertsonen testigantzak izateko aukera» ere baloratu nahi dute, «ondoren beren iraganari buruz eta helburu politikoekin indarkeria erabiltzeari buruz hausnarketa autokritiko sakona egin dutenena».

Urkulluk ere norabide horretan hartu du gaur hitza gaur, dokumentuaren aurkezpenean: «Biktimarioek erantzukizun bat dute: eragindako kaltearen bidegabekeria aitortzea. Iraganari buruzko hausnarketa kritikoa behar da, termino etikoetan: bidegabea izan zen». Dokumentuak zehazten duenez, «terrorismoaz» aritzerakoan «ETAri buruz» ari dira, «lehenik»: «Baina GALi, BVEri, GAEri eta antzeko taldeei buruz ere ari gara». Nolanahi ere, talde horien biktimek ez dute parte hartu dokumentuaren osaeran. AVT, Covite, ZAITU, ASERFAVITE, APAVT, Elkarteen Foroa eta «terrorismoaren biktimen inguruan sortutako Euskadiko fundazioak» izan dira dokumentuaren sortzaileak.

Hezkuntza programak indartzea ez ezik, bertzelako neurriak ere proposatzen dituzte testuan. Eusko Legebiltzarrari, erraterako, «terrorismoaren biktimei buruzko euskal legea aldatzeko aukerak eta komenigarritasuna azter eta balora» ditzala galdegin diote, «errealitate berrira eta nazioarteko terrorismoaren forma berrietara hobeto egokitu dadin». Deitoratu dute, halaber, ez lortu izana «ordezkaritza politiko eta instituzional guztiek modu argian eta kritikoan baloratzea iraganean erakunde terroristen eta, bereziki, ETAren indarkeriak eragindakoa», eta, hori eskatzearekin batera, «egokitzat» jo dute «toki mailako akordio bat susta dadin proposatzea, udalerri bakoitzean biktimak oroitzeko erreibindikazioari erantzuna emateko moduari buruz, biktima horiek nozitutako atentatuak gertatu ziren lekuak seinaleztatzeko aukera barne». «Terrorismo mota ororen justifikazioa eta terroristen omenaldi publikoak eta haien sinboloen gorespena» ere «lehenbailehen desagerrarazi» nahi dituzte.

«Guztiz argitu ez diren» kasuetan, halaber, informazioa lortzeko aukera galdegin dute, baita «errekonozimendu edo erreparazio defizita izan duten biktimen laguntza sendotzea» ere. Justizia errestauratiboa ere jarri nahiko lukete martxan, horretarako «biktimagileei egindako delitutik eta jarduera terroristatik modu kritikoan urruntzeko» eskatuta, «biktimei eragindako kalte bidegabea aitortzeko, inoiz ez justifikatzeko, indarkeriaren erabileran oinarritutako helburuak baztertzeko eta biktimek egia jakiteko duten eskubidea bermatzen laguntzeko borondate esplizitua erakusteko».


Summary: Baheketa bat egiteko eskatu dio Ibarrako Udalak Osakidetzari. Alkateak adierazi du kasuak nabarmen igo direla azkenaldian; milatik gorako intzidentzia tasa dute.

Ibarrako (Gipuzkoa) alkate Igor Zapiainek eskatu dio Osakidetzari egiteko herrian COVID-19 positiboak atzemateko baheketa bat. Adierazi du kasuen igoera agerikoa izan dela azkenaldian, eta 100.000 biztanleko 1.021 kasuko intzidentzia tasa metatua dutela orain. Hortik kezka: «Pandemia hasi zenetik, hain egoera txarrean ez da egon inoiz herria».

Ez da ataka zailean dagoen Gipuzkoako herri bakarra. Ondoan, Legorretan, baheketa bat egiten ari da gaur osasun sistema. 40-80 arteko herritarrak deituta daude testak egitera, eta agertzeko eskea egin die Legorretako Udalak.

Ibarrako alkateak zehaztu du atzo jo zuela Osakidetzara. Esan du, halaber, orain osasun sistema eskea aztertzen ari dela eta erantzunaren zain daudela. Testen garrantzia nabarmendu du; joan-etorrien gaineko murrizketak arindu egin ditu Jaurlaritzak, harremanak joritu egingo dira orain herrien artean, eta oroitarazi du birusaren transmisioa eragozteko testak biziki garrantzitsuak direla.

Atzotik dago indarrean Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan izurria saiheste aldera ezartzen den dekretu berria, hainbat neurri arinduta. Orain, libre da erkidego barruan herrien artean joan-etorriak egitea; asteburuan, bereziki, pentsatzen da horren eragina agerikoa izango dela aisialdiarekin lotuta.


Summary: Libiako Batasun Nazionaleko Gobernuak parlamentuaren babesa jaso du. Eroskeria zurrumurruek egoera zaildu badute ere, Dbeibah jarduneko lehen ministroak aldeko 132 boto eskuratu ditu, eta abenduaren 24ra arte egongo da agintean.

Libiako Parlamentuak 21 eguneko epea zuen GNA Batasun Nazionaleko Gobernu berriari baiezkoa eman ala ez erabakitzeko, baina hiru besterik ez ditu behar izan Abdul Hamid Mohammed Dbeibah jarduneko lehen ministroaren proposamena onartzeko. Astelehenean, konfiantza mozio baten esku utzi zuten herrialdeko gatazka militarrari eta krisi ekonomikoari aterabidea emateko sortutako trantsizio gobernua, eta hark legebiltzarkide gehienen babesa jaso du, abenduaren 24an egitekoak diren bozak prestatzeko.

Dbeibah kargura eroskeria bidez iritsi zelako zurrumurruek eta, besteak beste, Defentsa Ministerioa gidatzeko ustezko hautagaitzak zalantza sortu zuten parlamentuak har zezakeen erabakiaren gainean. Lehen bi egunetan eztabaida bizia izan zuten parlamentuan, eta Libiako Parlamentuko presidente Aguila Salek Dbeibahri exijitu zion adieraz zitzala ministrogai guztien izenak, horiek ebaluatu ahal izateko.

Gaur goizean, ordea, aldeko 132 boto jaso ditu gobernuak, eta aurkako bakar bat ere ez —bi parlamentari abstenitu egin dira, eta beste 36 ez dira bozketara agertu—. Emaitzak izan bezain laster, Salek Dbeibahri adierazi dio abenduaren 24ra arte boterean jarraitzeko adina babes duela. Bozen ostean karguan jarraituko balu, bitarteko presidente gisa segituko luke.

Dbeibahk azpimarratu du eman beharreko hurrengo pausoak direla 2021eko aurrekontuak onartzea eta Konstituzioan egin beharreko aldaketak onartzeko erreferendumerako legea osatzea.


Summary: Maiatzaren 8an 650 tontorretara igotzeko deia egin du Sarek. Urrirako zeukaten prestatuta egitasmoa, baina eguraldi makurraren ondorioz bertan behera utzi zuten euskal presoen eskubideen aldeko protesta. Urruntze politika bukatzea eta gradu progresioa aplikatzea galdeginen dute.

Urriaren 3an egin behar zuen Sarek euskal presoen eskubideen aldeko mendietako protesta, baina, eguraldi iragarpen txarraren ondorioz, bertan behera utzi behar izan zuten. Maiatzaren 8rako jarria dute hurrengo data: Euskal Herriko 650 tontor igo nahi dituzte euskal presoen eskubideen alde, eta egitasmoan parte hartzeko deia egin diete herritarrei. Bego Atxa Sareko bozeramaileak jakinarazi duenez, «presoak etxera itzultzeko bidearen hasiera» aldarrikatuko dute mendietan, eta, horretarako, urruntze politika bukatzea eta preso guziei gradu progresioa aplikatzea galdeginen dute.

Sarek jakinarazi duenez, Izan Bidea dinamikaren barnean dagoeneko ia milioi bat kilometro egin dituzte herritarrek. 3.127.326 kilometro egitea dute helburua: «Gure konpromisoa da Euskal Herrian bizi garen herritar beste kilometro egitea», azaldu du gaur Atxak. Egindako urratsek «helburu argia» dute, Sareren erranetan: «Euskal presoen egoera konpontzea eta bizikidetza eta bakea lortzeko bidean aurrera egitea». Eritasun larriak dituzten presoen eta ume motxiladunen egoeraz ere ohartarazi du Atxak, eta salbuespen politikak bukatzeko eskatu du.

Erronka «historikoa»

Euskal presoen eskubideen aldeko mugimenduaren hitzetan, «erronka historikoa» da aldi berean Euskal Herriko 650 tontor igotzea. Azaldu dutenez, halaber, aukera guztietarako mendiak hautatu dituzte: «Zailtasun handiko, ertaineko eta txikiko mendiak dira, parte hartu nahi duten guztiei parte hartzeko aukera bermatu nahi diegulako: mendizale esperientziadunei, familiei, umeei, helduei, nagusiei, gazteei. Baita mendira urtean behin baino ez doazenei ere. Aukera zabala eskainiko dugu, bakoitzak bere neurrirako mendia hauta dezan».

Parte hartu nahi dutenek 650tontor.sare.eus web orrian eman ahal izanen dute izena.


Summary: Ernaik errepide bat moztu du Donostian, gazte «kriminalizazioaren» aurka. Mirakruz Gainean moztu dute errepidea, gazteen etorkizunik eza salatzeko afixak eskuan.

«Hilabeteak pasatu ditugu asteburuero albistegietan irudi eta titular berak ikusten. Gaur Donostiako Alde Zaharra, atzo Mendillorri, herenegun Mungia. Gazteak jazartuak eta kriminalizatuak izan gara, eta arduragabeak izan garela leporatu zaigu, baina benetan jabetu al dira gazteon egoeraz? Hitz egingo al dute Teleberri-n gure benetako arazoei buruz?». Horrela azaldu du Ernai gazte antolakundeak gaur Donostian Mirakruz Gainean errepidea moztearen arrazoia: gazte kriminalizazioa salatu dute, eta gaitzetsi dute «pandemiaren gestio negargarria ezkutatzeko eta eskuineko lobby gisa funtzionatzen duen polizia sindikatuen ahotsa zuritzeko» jarri dituztela gazteak «jopuntuan».

Salatu dutenez, «inork» ez du hitz egiten gazteen «benetako» arazoez: «Depresio kasuek ikaragarrizko gorakada izan dute gazteen artean; suizidio kasuak ere handitzen ari dira; iaztik %50 inguru igo da gazte langabezia Euskal Herrian; ikasketetarako arazoak besterik ez ditugu; harremantzea debekatu zaigu, eta sozializazio espazioetan egotea debekatu digute. Kalean egotea aukera bakarra zen gazteontzat, eta orain hori ere debekatu nahi digute. Argi dago apustu etxeetan nahiago gaituztela».

Gazteen etorkizuna «beltza» dela uste du Ernaik, eta hori ikusita «errazagoa» dela «errua» haiei botatzea. Agintari politikoei eta hedabideei galdegin diete utz diezaiotela gazteak «kriminalizatzeari».


Summary: Irungo Harrera Sareak babestu egin du Jaurlaritzak migratzaileen iritsierari emandako erantzuna. Bart 75 etorkinek pasatu dute gaua Irungo eta Hondarribiko aterpetxeetan

Irungo Harrera Sareak txalotu egin du Eusko Jaurlaritzak migratzaileen iritsierari emandako erantzuna, eta adierazi argi geratu dela etorkinei harrera egitea erakundeen "borondate politikoaren" araberakoa dela. Azken egunotan, muga zeharkatu eta Frantziako Estatura pasatzeko asmoa duten migratzaileak pilatzen ari dira Irunen (Gipuzkoa), eta, egoerari erantzuteko, Eusko Jaurlaritzak kontingentzia plana aktibatu zuen larunbatean, iheslariei aterpea emateko zerbitzuak indartuz. Sareak baloratu du egokiak izan direla jarritako baliabideak. Halaber, positibotzat jo du Jaurlaritzaren "jarrera aldaketa". Sarearen arabera, badaude migratzaileak artatzeko nahikoa bitarteko, betiere horretarako "borondatea" badago. Frantziako Poliziaren jarrera ere kritikatu du, eta salatu muga zeharkatzen saiatu direnen aurka "kontrol arrazistak" egiten ari direla.

Xabier Legarreta Eusko Jaurlaritzako Migrazio eta Asilo zuzendariak emandako azken datuen arabera, bart 75 migratzaileri eman zieten ostatu Irungo eta Hondarribiko aterpetxeetan, tartean hamabost emakume eta bi adingabe. Zehazki, Gurutze Gorriak kudeatzen duen Irungo aterpetxean 53 pertsonak igaro zuten gaua; hamar lagun jaso zituen Irungo erromesen aterpetxeak, eta Hondarribikoak, berriz, beste hamabi. Jaurlaritzak jakinarazi du gauean zenbait migratzaile saiatu direla muga zeharkatzen, baina "horietako asko" aterpetxera itzuli direla.

Migratzaileak, Kanarietatik

Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramaileak esan du egunotan Irungo mugara iristen ari diren migratzaileak Kanariar Uharteetatik datozela eta, beraz, mugimendu horri bide ematen dion erakunde instituzional bat dagoela horren atzean: "Ez dirudi erraza denik dokumentaziorik eta baliabiderik ez duten pertsonak Iberiar penintsulara joatea".


Summary: Adostasunerako eskaintza egin du EH Bilduk Europako funtsen inguruan. Koalizioak dio «proiektu jakin batzuetan ageriko kointzidentziak» daudela bere proposamenaren eta Jaurlaritzaren Euskadi Next planaren artean. Legebiltzarrean negoziazioak zabal daitezen nahi du, adostasunak biltzeko gero Madrilgo negoziazioetan lehenetsi beharreko proiektuen gainean.

Europako funtsen inguruan «Madrilera aurkeztutakoa hobetzeko garaiz gabiltzala» uste du EH Bildu koalizioak, eta, Euskadi Next planaren interpretazio kritiko batetik abiatuta, sintesi proposamen bat egin du Europako funtsak jasotzeko hautagai izan beharko luketen proiektuez.

«Uztarketa ariketa bat izan da», Mikel Otero EH Bilduko legebiltzarkidearen hitzetan. Horrela, Jaurlaritzaren sailkapena ontzat eman eta zortzi ardatz estrategiko horien barruan hamasei helburu estrategiko ezarri ditu EH Bilduk, horietan 38 programa eta proiektu zehazteko. Ardatz bakoitzean Jaurlaritzaren egitasmo zenbait ontzat eman ditu EH Bilduk, eta beste egitasmo batzuk ere proposatu, koalizioaren ustez baliozkoak direnak «guztien artean plan koherente eta egingarri bat osatzeko».

Oterok lehentasunezko proiektu zenbait aipatu ditu: Osasunberri programa; BasqueVolt bateria elektrikoen faktoria; itsasoko energia eolikoa bultzatzeko hub bat; hiri berreguneratze plan bat; eta etxebizitza birgaitze plan bat.

Maddalen Iriartek azaldu du EH Bilduren proposamena «adostasunerako eskaintza» bat dela. Eta Eusko Legebiltzarreko alderdien artean negoziazioa martxan jartzea eskatu du, oinarrizko adostasunak bilduko lituzketen proiektuak zehazteko eta haiek lehenesteko Madrilen, bai Jaurlaritzaren eta Espainiako Gobernuaren arteko negoziazioetan, bai alderdiek Espainiako gobernu koalizioarekin dituzten harremanetan.

Europako funtsena «herri honen bilakaera markatuko duen funtsezko gaia da» EH Bildurentzat, eta koalizioak berebiziko garrantzia ematen dio gaia «herri ikuspuntutik lantzeari». Maddalen Iriarteren ustez, «hori posible da, ikusita kointzidentzia elementu ugari daudela gure proposamenaren eta Eusko Jaurlaritzak egindako proposamenaren artean».

Iriarteren arabera, «herri honetako gehiengo politiko handi bat bat dator euskal gizartearen etorkizunerako funtsezkoak diren proiektu horiekin». Gehiengo hori eta «proiektu jakin batzuetan agerikoak diren kointzidentziak» aintzat hartuta, zera azpimarratu nahi izan du: «EH Bildu eta EAJ gara Madrilen; gure botoek balantza alde batera edo bestera jar dezakete Madrilgo joko parlamentarioan. Egoera hori aprobetxatu behar dugula uste dugu, aldez aurretik gure artean adostu ditugun eta gure herriaren etorkizuna diseinatzeko beharrezkoak iruditzen zaizkigun proiektuak batera defendatzeko».

Interpretazio kritikoa

Euskadi Nextek osatzeko gobernantza eredu itxia eta «estua» gaitzetsi du EH Bilduk, eta koalizioak bere proposamenean Jaurlaritzaren planaren interpretazio kritikoa ere jaso du. Euskadi Nextek «gabezia nabarmenak» dituela esan du Mikel Oterok, «besteak beste, ikuspegi estrategikorik eza dago; elkarren artean gainjartzen eta lehiatzen diren proiektuak ditu; lurralde arteko lehia bat bultzatzen du; eta udalerrientzako aukera gutxi ditu».


Summary: Auzitegiak ebatzi du Gestampek ez zuela GTS ixteko arrazoirik. Edonola ere, EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak ez du baliogabetu 232 langileren kaleratzea.

ELAk jo zuen auzitara GTS enpresa ixtearen aurka, eta sindikatu horrek eman du EAEko Justizia Auzitegi Nagusiaren epaiaren berri. Martxoaren 9ko data du epaiak, eta, ELAren arabera, ebatzi du Gestamp taldeak ez zuela «enpresa ixteko arrazoi objektiborik».

Gestampek irail hasieran jakinarazi zuen GTS eta harekin lotutako Matriceria Deusto itxi nahi zituela, eta argudio ekonomikoak eman zituen horretarako. Langileek mobilizazioekin erantzun zioten enpresaren iragarpenari, baina protestek ez zuten aldarazi Bizkaiko multinazionalaren jarrera, eta lantegiak ixteko erabakiari eutsi zion enplegu erregulazioaren negoziazioak iraun zuen denboran. Azken unean, kaleratzeen baldintzei buruzko akordioa egin zuen enpresak GTSko sindikatu nagusiarekin, LABekin. ELAk ez zuen sinatu, eta epaiak bere jarrera «indartu» duela uste du orain.

Epaiak adierazten duenez, «GTS-enpresari buruzko balorazio esklusibo bat eginez, ezin dugu arrazoizkotzat edo proportzionaltzat jo enpresa ixtea dakarren langile guztien kontratuak azkentzeko neurria» Epaiak, ordea, ez du baliogabetu enplegua erregulatzeko espedientea. Guztira, 232 langilek galdu zuten enplegua.

ELAk damugarritzat jo du, «hori benetako kolpea izango litzatekeelako enpresarentzat, lanpostuak suntsitzeko helburuan». Baliogabetzeko arrazoiak daudela uste duenez, ELA epaiaren aurkako errekurtsoa jartzea aztertzen ari da, «auzitegiek enpresako langileak babestu ditzaten lanpostuen aldeko borrokan».


Summary: Azken astean 64 lagunek galdu dute bizia koronabirusak jota Hego Euskal Herrian. Azken 24 orduetan 387 kutsatu zenbatu dituzte, proba guztien %3,7. 426 lagun daude ospitaleratuta; horietatik 117, larri.

Bilakaera epidemiologikoaren beherakada nabaritzen hasia da Hego Euskal Herrian, eta hildakoen kopurua da horren adierazle. Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak emandako datuen arabera, azken zazpi egunetan 64 lagun hil dira. Aurreko astean, bost hilabetean izandako hildako kopururik txikiena izan zen: 65 lagunek galdu zuten bizia, eta joera hori mantendu du aste honetan ere.

Kutsatuei dagokienez, egoera egonkortu egin da: 387 positibo detektatu dituzte. Positibo tasa %3,6 da. Kutsatu gehien Bizkaian atzeman dituzte; 173.107 izan dira Gipuzkoan, 52 Nafarroan, eta 49 Araban. Ospitaleetan presioa pixkanaka arintzen ari bada ere, 426 ohe daude oraindik okupatuta Osakidetzako eta Osasunbideko ospitaleetan. Horietatik 117 daude ZIUetan larri. Dena den, azken astean ia 70 ospitaleratu gutxiago egon dira, eta 22 lagun irten dira ZIUetatik. Martxoaren hasieratik, berriz, ZIUetako oheak %15,8 hustu dira.

Intzidentzia tasa txikitu eta txikitu ari da, baina oso motel. Araban, azken hamalau egunetan 100.000 biztanleko 231 kasu positibo izan dira batez beste, eta martxoaren hasieratik %9,4 egin du behera; Bizkaian, 211 kasu daude, eta hilabete hasieratik jaitsiera are handiago izan da (%28,1); Gipuzkoan, 100.000 biztanleko intzidentzia 168 kasukoa da egun, eta hil hasieratik %11,4 jaitsi da. Azkenik, Nafarroa da orain Hego Euskal Herrian kutsatze kopuru eta intzidentzia tasarik txikiena duen lurraldea, baina iragan astean batez beste %9 inguru igo ziren positiboak. Orain, berriz, atzerantz ari da berriro. Orain, 119,1eko intzidentzia du, uztailaren 23tik izandako tasarik txikiena.


Summary: Nafarroak beste bi astez luzatuko ditu neurri murriztaileak. Murrizketak hilaren 25era arte izanen dira indarrean, gutxienez. Espainiako Gobernuak eta erkidegoek ere adostu dute Aste Santuan erkidegoen perimetroa itxita mantentzea.

Javier Remirez Nafarroako Gobernuko presidenteordeak eman du erabakiaren berri: beste hamalau egunez luzatuko dira azken asteetako neurri murriztaileak. Hau da, mugak martxoaren 25era bitarte izanen dira indarrean. Nafarroak eutsi eginen dio herrialdearen itxiera perimetralari; gaueko 23:00etatik aurrerako etxeratze agindua izanen da, eta eremu pribatuko bilerak bi bizikidetza unitatekoak izaten ahalko dira gehienez.

Gainera, bere hartan segituko dute edukiera mugek ere. Esaterako, ostalaritzari dagokionez, terrazetan baimendua dago %100eko edukiera, baina barnealdean, %30ean dago ezarria muga oraindik ere. Merkataritza gune handietan, %40 da gehienezko edukiera, eta denda txikietan, %50.

Erkidegoak, itxita

Bestalde, gaur arratsaldean bilera egin dute Espainiako Gobernuko Osasun Ministerioak eta erkidegoetako gobernuek, eta, aurreikusi bezala, Aste Santuan erkidegoen perimetroa itxita mantentzea adostu dute. Neurri murriztaileen inguruko gutxieneko akordio bat lortu dute, baina, praktikan, ez da aldaketarik izango: bileretan gehienez ere lau edo sei lagun elkartu daitezke, eta etxeratze agindua 23:00etan izango da beranduenez —Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, 22:00etan mantenduko da—.


Summary: Donostian eraikiko duten surf parkearen aurkako plataforma sortu dute. Surfaren eta ekologiaren alorreko zazpi elkarte Antondegi Berdea-Olatuak Itsasoan kolektiboan batu dira. Martutene auzoan dira surf parkea eraikitzekoak, Antondegi Gainean.

Donostiako Udalak Wavegarden enpresarekin batera hirian eraiki nahi duen olatu artifizialen parkearen aurka agertu dira hainbat elkarte. Diotenez, kezka handiz hartu dute udalak iragarritako proiektua, eta beren ardura ingurumena babestea dela adierazi dute. «Are gehiago bizi dugun klima larrialdian». Hain zuzen, salatu dute parkea kostaldetik lau kilometrora eraikitzea dela asmoa. «Parketik oso gertu surfa modu natural eta iraunkorrean egin daiteke», gogoratu dute.

Surf parkeak berdegune baten artifizializazioa ekarriko duela azpimarratu dute kolektiboaren sustatzaileek: «Horrek eragin nabarmena izango du ingurumenean, eta, neurri handi batean, komunitate surflariaren balioen aurkakoa da». Hala, surf parkea eraikitzeko proiektuaren aurka egiteko parkeak bederatzi hektareako lurzoru naturala artifizializatu, espezie askoren habitata degradatu, surfa artifizializatu, lurzoru publiko asko urbanizatu, baliabide asko kontsumitu eta «zalantzazko beharra» duen azpiegitura bat eraikiko dela argudiatu dute, besteak beste.

Bultzatzaile ezagunak

Hain zuzen, Surfrider Foundation Europe, Eguzki talde ekologista, Fridays for Future klima aldaketaren aurkako mugimendua, Haritzalde eta Parkea Bizirik elkarteak, Itsas Enara elkarte ornitologikoa eta Bizilagunekin plataforma dira kolektiboa osatzen duten zazpi taldeak. Horrez gain, Greenpeace, Surf & Nature Alliance eta SEO-Birdlife taldeen babesa eta laguntza ere jaso dute.

Donibane Lohizunen duela pare bat hilabete lortu zuten antzeko proiektu bat geldiaraztea, eta, orain, Donostian ere lortu nahi dute. Antondegi Gaina gune natural gisa defendatzea eta olatu artifizialaren proiektua edo ingurune hori mehatxatuko duen beste edozein egitasmo geldiaraztea da Antondegi Berdea–Olatuak Itsasoan kolektiboaren helburu nagusia.


Summary: «Oso gogorra izan da: 74 kilorekin joan nintzen, eta 61ekin itzuli naiz». Iñaki Alvarezek (Zumarraga, Gipuzkoa, 1974) Alex Txikonek Manaslura egin duen neguko espedizioan parte hartu du. Ez dute lortu gailurrera igotzea, baina oso esperientzia aberasgarria izan da.

Nolakoak izan ziren lehenengo egunak?

Hasteko, sei eguneko trekkinga egin genuen, haranean gora. Kanpamentu nagusira iritsi ginenean, sekulako muntatzea egin genuen. Marten jarriko den kolonia gogorarazten zidan: denda handiak elkarrekin egoteko, denda txikiak bakarrik egoteko… Muntatze lanak egin ondoren, lehen garraioak egin genituen lehen kanpamentura. Izan ere, eguraldia oso ona zen. Negua zen, baina udaberriko eguraldia izan genuen. Soka asko igo genituen. Baita janaria eta kanpamentuak hornitzeko behar zen guztia ere. Gasa batez ere. Izan ere, gasa ezinbestekoa da ura lortzeko.

Alex Txikon eta Simone Moro mundu osoan ospea duten alpinistak dira. Zeure burua haien pare ikusi al zenuen?

Denok ez genuen indar bera. Nepaldarrak oso gogorrak iruditu zitzaizkidan. Egia da, era berean, urte osoa horretan lanean ematen dutela. Alex ezagutzen zuten, eta nirekin hotz samar nabaritu nituen. Señorito bat nintzela uste zuten. Lana emango zien gonbidatu bat. Aldapa tenteetara heldu ginenean, nik ere zertara joan nintzen erakutsi beharra nuela pentsatu nuen, eta aurrean jarri nintzen, bidea irekitzeko. Hala, haien errespetua lortu nuen. «Iñaki anaia» deitzen hasi zitzaizkidan, beraiek elkar deitzen zuten bezala.

Irakurri elkarrizketa osorik Goierriko Hitza-n.


Erretiroa hartu du Naiara Diezek

Summary: Erretiroa hartu du Naiara Diezek. 34 urterekin hartu du saskibaloia uzteko erabakia Gernikako kapitainak. Eskertuta doa, eta espero du behin pandemia pasata zaleez behar bezala agur esatea. 385 partida jokatu ditu maila gorenean, 6.000 minutu baino gehiago.

"Saskibaloi maitea, zure ondoan egindako nire kirol ibilbidea amaitu da". Horrela iragarri du Naiara Diez Lointek Gernikako kapitainak erretiroa hartzea erabaki duela. "Espero dut pandemia egoerak hobera egitea, eta laster batean saskibaloi partidetako harmailak ikuslez beteta ikustea. Orduan esango diogu agur elkarri behar bezala", adierazi du klubak sare sozialetan zabaldutako eskutitz batean. Diezek argi du. "Hau da nire geltokia, baina inork ez dela zalantzan jarri saskibaloiaz gertutik gozatzen jarraituko dudala, harmailetatik, beste edozein zale bezala".

Hamabost urteko kirol ibilbidea osatu du Diezek goi mailan. 2006-2007 denboraldian egin zuen debuta Mann Filter Zaragozan. Hiru denboraldi egin zituen bertan, eta ondoren Iruñeko Obenasarekin fitxatu zuen. Hiru sasoi egin zituen bertan, Bigarren Mailan lehena, eta beste biak Espainiako Ohorezko Mailan. Talde nafarra onenen artean egon zen, eta ligako kanporaketetarako eta Espainiako Koparako sailkatu zen, diru arazoen erruz desegin zen arte. Orduan iritsi zen Gernikara, 2012-2013 denboraldian. Guztira 385 partida jokatuko ditu gorengo mailan, 6.000 minutu baino gehiago.

Eskertuta doa. "Ametsak baino hobeak izan diren uneak bizitzea egokitu zait, eta maleta une ahaztezin eta balorez beteta daramat. Zoriontsu izan naiz, eta pozik noa. Nire kirol ibilbidean zehar lortutako garaikur garrantzitsuena eskuratu dut: bizitza osorako lagunak". Hain zuzen ere pertsona horiek une bakoitza "ahaztezin eta berezi" egin dutela nabarmendu du.

Atzera egin du esker horiek ematerako orduan. "Bide hau Altsasu bezalako herri txiki batean hasi zen. Bertan ikasi nuen ametsak gero eta gertuago daudela lan eginez gero. Ez nuen sekula pentsatuko zaletasuna zena ogibide bihurtuko zenik".

Bizkaiko taldean iritsi da gorenera, zortzi urte egin ditu bertan. "Nire etxea bihurtu da, beste gernikar bat gehiago naiz. Malosterentzat eta marea granatearentzat esker hitzak baino ez ditut, kantxan eta kantxatik kanpo haien berotasuna sentitzea ahaztezina izan delako". Eta, nola ez, taldekideak izan ditu gogoan. "Eskerrik asko kapitain lanak errazteagatik. Zuen laguntzari esker lortu dut nire mailarik onena ematea". Familiarentzat ere izan ditu hitzak: "Umila izaten erakutsi didazue, beti egon zarete nire ondoan eta une zailetan ez erortzeko sostengu izan zarete".


Summary: EBk iritzia eskatuko die herritarrei bere geroa definitzeko. Talde komunitarioak abian jarri du Europaren Etorkizunari Buruzko Konferentzia, eta eztabaidarako guneak irekiko ditu hainbat auziz aritzeko.

Schuman Adierazpenarekin lehen oinarriak finkatu eta 70 urtera, EB Europako Batasunak bere burua eraberritzeko helburua jarri du, estatu kide garrantzitsu baten irteerak eta koronabirusaren pandemiak eragindako krisiek bultzatuta. Erronka ez da xamurra, barrura begirako iniziatibak erreformetarako beharra azaleratu dezakeelako, eta, nork daki, talde komunitarioaren barne orekak aldatzekoa. Abian da, ofizialki, Europaren Etorkizunari Buruzko Konferentzia: bere geroa definitze aldera, EBk iritzia eskatuko die herritarrei hainbat auziren inguruan.

Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidenteak, David Sassoli Europako Parlamentukoak eta Antonio Costa Portugalgo lehen ministroak —EBko Kontseiluko presidente gisa— eman diote hasiera foroari, ekitaldi formal batean. Datozen hilabeteetan eztabaidarako guneak eta ekitaldiak antolatuko dituzte, eta agintariek nahi dute horietan estatu kideetako herritarrak izatea protagonista, «Bruselako burbuilatik» harago joateko.

Konferentziaren oinarriak eta helburuak finkatu dituen dokumentuaren arabera, EBko erakundeek «europarrak entzungo dituzte, eta beren gomendioei jaramon egingo diete», talde komunitarioaren lehentasunak eta erronkak zehazteko; izan ere, agintariek herritarrei frogatu nahi diete gai direla beren kezka eta anbizioei erantzunak emateko.

«Jakitun gaude denok ez dugula ikuspegi berbera Europaren etorkizunaren inguruan; horregatik, konferentzia giltzarri izango da horretaz taburik gabe eztabaidatzeko, ikuspegi desberdinak elkartuta. Soilik modu horretara lortuko dugu desberdintasunak gainditzea eta denok elkartzen gaituena sendotzea», adierazi du Portugalgo lehen ministroak.

Konferentzia egitearen ideia Emmanuel Macron Frantziako presidenteak eman zuen lehen aldiz, 2019an, eta, berez, iazko maiatzean zen abiatzekoa. Koronabirusaren pandemiak eta foroaren presidentetzari buruzko tirabirek konferentzia atzeratzea eragin dute, eta, atzeratu egin denez, espero baino gutxiago iraungo du, ondorioak datorren urteko udaberrirako bildu nahi dituztelako; hain justu Frantziak EBko Kontseiluaren gidaritza izango duenean eta herrialde horretako presidentetzarako hauteskundeetarako hilabete gutxi faltako denean.

Konferentziak, hala ere, muga gorriak izango ditu, estatu kideek baldintzatzat jarri baitute hitzarmenetan aldaketarik ez izatea. Europako Parlamentuko presidenteak, ordea, ideia hori alde batera uzteko beharra iradoki du, argudiatuta herritarrek moldaketarik eskatzen badute ezinbestekoa litzatekeela itunak aldatzea.

Gazteei begira, «bereziki»

EBk antolatuko dituen ekitaldiak eta eztabaidarako guneak aurrez aurrekoak eta online izango dira, eta, besteak beste, «eleaniztun plataforma digital interaktibo bat» jarriko du horretarako. «Bereziki» gazteen iritzia jakin nahi du, maila lokala, nazionala edo europarra izango duten guneetan; horiez gain, 27 estatu kideek beren kabuz ere antolatu ahalko dituzte beharrezkotzat ikusten dituzten foroak.

Europako Batzordeak, Europako Parlamentuak eta EBko Kontseiluak osatuko duten presidentetza arduratuko da koordinazioaz eta ideiak biltzeaz, horiek ordezkatuko dituen batzorde exekutiboarekin batera. Ganberak bere pisua txikitua ikusi du konferentzia prestatzeko hilabeteotako prozesuan, hiruko presidentetzaren esku geratu baita lan gehienaren ardura eta eztabaidarako guneeatik aterako dena kudeatzeko eskumena. Eurodiputatuen zeregina, hortaz, batzorde exekutiboan izango dituzten hiru postuetara mugatuko da.

Hauek izango dira eztabaidarako guneetan mahai gainean egongo diren auzietako batzuk: klima larrialdia, pandemiaren osteko garaia, ordezkariak aukeratzeko eta izendatzeko sistema, eraldaketa digitala eta osasuna.

Baina ez hori bakarrik: Europaren Etorkizunari Buruzko Konferentziari begira, europarlamentari talde batek erabakitzeko eskubidearen aldeko caucus bat osatu zuen iragan urtarrilean, uste baitute konferentzia hori «aukera aproposa» dela gai hori aurkeztu eta eztabaidatzeko. Euskal Herriko (EH Bildu eta EAJ), Korsikako (Femu a Corsica), Kataluniako (ERC eta Junts per Catalunya) eta Irlandako (Sinn Fein) zortzi diputatuk osatzen dute taldea.


Summary: Navalen orubean dauden ontziola azpiegiturak erosten saiatuko dira. Enkantea galdu zuten hautagaietako bik ontziola jarduna mantendu nahi dute, eta harmailak, dike lehorrak eta garabiak behar dituzte horretarako.

Navalgo orubearen (Sestao, Bizkaia) enkantean parte hartu eta irabazi ez zuten hautagai batzuk eskaintza egingo diote VGP taldeari ontziola jardunarekin harremana duen lurzoruaren zatia erosteko. Enkantea irabazi zuen taldeak parke logistiko handi bat egiteko asmoa du, eta ontziolako harmailak desegin egingo ditu horretarako. Informazio agentziek zabaldu dutenez, gutxienez bi hautagaik kaiaren zati hori, dike lehorrak eta garabi batzuk erosi nahi dituzte.

Haien asmoa ontzi txikietara zuzenduriko ontziola jarduna sustatzea da. Haien ustez, jardun industrial hori egitasmo logistikoaren eskutik joan daiteke. VGSk oraindik ezin du erantzun, epaileak ez baitio baieztatu enkantea irabazi duenik. Orubearen %51k jardun industriala izan behar du, eta ontziolen eskaintza onartzeak helburua lortzen lagun diezaioke. Zentzu horretan, Bingen Zupiriak atzo nabarmendu zuen Jaurlaritzak VPG «lagundu eta babestuko» duela enplegua sor dezan. Ontziola sektoreko enpresen eskaintzaren asmoa eguerdian jakin zen, baina aurretik gobernuko bozeramailea ez zen bereziki itxaropentsu agertu aukera horren inguruan: «Ez dakit merezi duen atzera begira egotea. Tristea da ontziola jarduna ezin mantentzea». Gainera, aurki jakingo da enkantea galdu zuen hautagairen batek helegiterik jarriko duen.


Summary: EBk martxoan banatuko ditu Pfizer etxearen 4 milioi dosi. Datozen bi asteetan banatuko dituzte txertoak. Estatu bakoitzaren esku egonen da horiek banatzearen ardura.

Uste baino lehenago iritsiko dira COVID-19aren aurkako Pzifer etxearen txertoak. EB Europako Batzordeak Pfizer botika etxearekin adostu du hasieran martxotik aitzinera banatzekoak zituen lau milioi dosi lehenago banatzea. Bruselak adierazi duenez, datozen bi asteetan banatuko dituzte txertoak, eta herrialde bakoitzak bere populazioaren araberako txerto kopurua jasoko du. Martxoan iritsiko diren dosi berri horiek aitzinetik Pfizer botika etxearekin sinatutako 500 milioi txertoen parte dira; hots, hasierako akordioak bere horretan dirau.

EB kezkatuta azaldu da kontinenteko hainbat tokitan birusa asko hedatzen ari delako. Hain zuzen ere igoera hori dela-eta erabaki zuen Batzordeak botika etxearekin negoziatzea. Europako Batzordeko presidente Ursula Von der Layenek nabarmendu du martxoan iritsiko diren txerto berriek aldaera berriei aurre egiten lagunduko dutela, eta baita herrialdeen arteko mugak irekitzen ere.

Estatu bakoitzaren esku egonen da txerto horiek banatzea, eta EBk ez du zehaztuko zein adin tartetako jendeari eman beharko dizkioten.


Summary: Hamar urtez Godzillaren sua apaltzen Fukushiman. Gaur hamar urte, 2011n, karanbola perfektu batek hiru hondamendi kateatu zituen Japoniako kostaldean. Gutxienez beste lau hamarkada beharko dira zauri nuklearra ixteko.

Ezinezkoa gertatu zen, berriz ere, gaur dela hamar urte. Orduko hartan, Japonian. Aurretik galdetuz gero zer aukera dauden lurrikara handi bat gertatzeko, horrek tsunami bat sortzeko, eta olatu erraldoiak historiako hondamendi nuklearrik larrienetan bigarrena eragiteko, erantzuna beti izango zen: ia zero. Eta, halere, dominoko piezak bata bestearen atzetik erori ziren, esku ikusezin batek horretarako jarri izan balitu bezala.

Japonian inoiz erregistraturiko lurrikararik handiena izan zen: Richter eskalako bederatzi gradukoa. 1900. urtean hasi ziren mundu osoan lurrikarak neurtzen, eta, jasota daudenen artean, indartsuenetako laugarrena izan zen hura. Japoniako ekialdeko kostaldeko Tohoku eskualdearen parean gertatu zen, Ozeano Barean, lehorretik 70 kilometrora. Itsas azpiko lurraren mugimenduak 40,5 metroko olatuak altxatu zituen itsasoan. Tsunami hitza japonierak eman dio munduari: Kai (tsu) eta uhin (nami) erroekin sorturikoa da. 2011ko uhinek orduko 700 kilometroko abiada hartu zuten. Irudika daitekeenez, erreakzionatzeko aukera gutxi eduki zuten kostaldeko biztanleek.

Japoniako Poliziak 2019an plazaraturiko kalkuluaren arabera, hondamendiak 15.899 pertsona hil zituen (gehienak, itota edo kolpeen eraginez), eta 6.157 zauritu zituen. Oraindik azaltzen ari dira desagertuetako batzuen gorpuzkiak; azkena, otsailaren 17an: 61 urteko emakume baten hezurdura topatu zuten Miyagiko eskualdeko hondartza batean: Natsuko Okuyamarena.

Uhin ikaragarriek 121.778 eraikin erabat eraitsi zituzten, eta beste 280.926, erdizka. Izan ere, uhinak hamar kilometro sartu ziren lehorrean, eta harrapatu zuten guztia eraman zuten: itsasontziak, etxeak, autoak, baratzeak, berotegiak... eta jendea.

Zenbakiak zer larriak diren ulertzeko, kontuan hartu behar da Japoniako historian askotan gertatu direla lurrikarak eta tsunamiak, eta herrialdea prestatuta dagoela horietarako. Kostako herriak porlanezko murruekin babestuta daude, eta herritarrak umetatik trebatzen dituzte larrialdiari aurre egiteko. Eta, halere...

Fukushima Daiichi (bat) zentral nuklearrean ere, prest zeudela uste zuten. Azken batean, itsasoaren mailatik hamar metro gorago zegoen. Gero jakin da zentrala itsas maila baino 35 metro gorago eraikitzeko planifikatu zutela, baina, eraikitzen hasi aurretik, 1960ko hamarkadaren amaieran, maila hori hamar metroan uztea erabaki zutela, gero askoz merkeago ateratzeko erreaktoreak hozteko asmoz itsasoko ura altuera txikiagora punpatzea.

Paradoxa ematen badu ere, lurrikararen eraginez, zentral nuklearra kanpoko argindarrik gabe geratu zen. Zertarako behar du kanpoko argindarra zentral nuklear batek? Erreaktoreetan erregaiaren fisioa gertatzen ari da, eta horrek bero handia sortzen du. Bero horretaz baliatzen dira ura lurrintzeko, eta horrekin argindarra sortzen dute. Baina fisioa oso erreakzio kontrolagaitza da, eta ezinbestekoa da erreaktoreak urarekin hoztea, menpean edukitzeko. Lurrikarak jo zuenean, erreaktoreak itzali egin ziren automatikoki, baina kanpoko argindarrarekin hozten jarraitu behar zuten. Horrek huts egin zuenean, zentralaren sotoetan jarritako diesel sorgailuak piztu ziren, hozteko prozesua ziurtatzeko. Dena kontrolpean. Dena larrialdi planaren arabera.

Orduan, 13-14 metroko olatuek jo zuten zentrala. Sorgailuen sotoetan trumilka sartu zen ura, eta itzali egin ziren. Hozteko sistemarik gabe geratu zen zentrala.

Horren ondorioz, erreaktoreak berotzen hasi ziren, kontrolik gabe. Lau erreaktoreetako hiruren nukleoak urtu egin ziren.

Hurrengo egunetan, munduak harriturik ikusi zituen segurtasun kameretako irudiak: hiru erreaktoreetako eraikinak lehertu egin ziren: lehena, martxoaren 12an; besteak, 14an eta 15ean, hurrenez hurren. Zorionez, ez zen zirudien bezain larria: eraikinetan pilaturiko hidrogenoak eragin zituen leherketak, ez nukleoen eztanda batek. Edonola ere, kutsadura erradioaktiboa barreiatu egin zen hurrengo egunetan.

Tokioko Gobernuak aginduta, hiriak hustu egin zituzten zentralaren inguruko 20 kilometroko erradioan. Denera, 118.000 herritar kanporatu zituzten euren etxetik. Futaba da zentraletik gertuen dagoen herria, eta 6.932 biztanle zituen ezbeharraren aurretik. Hurrengo egunean, bat bera ere ez. Japoniako Gobernua hura garbitzeko lanetan ari da, baina daukan helburua adierazgarria da: datorren urteko udaberrirako espero dute erradiazio maila jaistea, herriaren %11 bizitzeko modukoa izan dadin berriz.

Azken hamarkadan, egunero 150 tona ur bota behar izan dute erreaktoreen hondakinen gainera, erregai urtua hozteko eta leherketa larriagoak eragozteko. Ur hori gai erradioaktiboz kutsatzen da, eta zentralean bertan pilatzen ari dira, ehunka biltegi handitan.

Ur hori garbitzeko sistema bat daukate, baina prozesaturiko uraren %80k (750.000 metro kubo orduan) ehun aldiz gainditzen du segurtasun arauek baimentzen duten kutsadura maila, eta hainbat ur biltegik, 20.000 aldiz. Beste arazo bat dago, gainera: datorren urteko udarako beteta egongo dira biltegiak.

2019ko irailean, mundua eta Japoniako arrantzaleak asaldatu zituen erabaki bat plazaratu zuen Japoniako Gobernuak: milioi bat tona pasatxo ur erradioaktibo Ozeano Barera botako dute. Ura tratatzeko eta itsasora botatzeko prozesuak hamazazpi urte iraun dezake, eta 36.000 milioi euro kostatuko da. Ekonomia Ikertzeko Japoniako Institutuak eginiko aurreikuspenak betetzen badira, historiako istripu industrialik garestiena izango da Fukushimakoa.

Zenbat biktima?

Fukushimako hondamendiak zenbat biktima zuzen eragin dituen kalkulatzea ez da erraza, ordea. Txernobyilen (Sobietar Batasuna, 1986), leherketa handi bat gertatu zen, eta material erradioaktibo asko kanporatu zen batera. Zentraleko langileen, sua itzaltzera joan ziren suhiltzaileen, eta hondakin erradioaktiboenak kentzera joan ziren likidatzaileen artean, 28 hil zirela kalkulatu da. Eta dosi handiak jasotako eta erradiazio sindrome akutua garatutako beste 134etatik 60 hil ziren hurrengo hamarkadetan. Hainbat kalkuluren arabera, hondamendiak, oro har, 4.000 eta 16.000 hildako artean eragin ditu; baina badira 60.000 hildakoz mintzo direnak ere.

Fukushiman are zailagoa da kalkulua egitea, erradiazioa askoz polikiago joan baita isuriz. 2018ko irailean, Japoniako Gobernuak erradiazioak eragindako lehenengo hildakoa onartu zuen: 50 bat urteko langile bati biriketako minbizia diagnostikatu zioten 2016an. Beste hamasei langilek zauriak izan zituzten hidrogeno leherketetan, eta beste bi langile erietxera eraman zituzten erradiazioak sorturiko erredurekin.

Erradiazio Atomikoaren Eraginen Nazio Batuen Erakundearen Aditu Komiteak (UNSCEAR) txosten bat argitaratu zuen asteartean. Txosten horretan, Txernobylgo eta Fukushimako hondamendiak konparatu ditu, erradiazioarekiko esposizioari dagokionez. Espero zen bezala, Txernobylgoak askoz ondorio larriagoak eduki zituen populazioan, Fukushiman askoz neurri eraginkorragoak hartu zituztelako herritarrek jasotako dosiak murrizteko. Ondorioztatu dutenez, Txernobylen 19.000 tiroideetako minbizi kasu egon dira harrezkero jasotako erradiazioarekin zuzenean lotuta. Japonian, 600.000 gazte aztertu dituzte, eta tiroideetako minbizi eta anormaltasun kasu gehiago sumatu dute, baina NBEko adituek uste dute ez daudela zuzenean erradiazioarekin lotuta.

«2013ko ikerketatik, ez da istripuko erradiazioarekiko esposizioari zuzenean leporatzeko moduko osasunerako kalterik atzeman Fukushimako biztanleen artean», adierazi du Gillian Hirth UNSCEARreko buruak. Txostenean aurreikusi dute etorkizunean ere ez dela atzemango erradiazioaren kalte zuzenik. Edonola ere, aitortu dute besteak beste kalte genetikoa atzeman dutela inguruan bizi diren hainbat animalia espezietan: besteak beste, «kromosoma aberrazioak saguetan eta odol zelula gutxiago makakoetan». Txostenean nabarmendu dute herritarren artean areagotu egin direla gaixotasun asko, hondamendiak eragindako «bizimodu aldaketarengatik, estres psikologikoarengatik eta estigma sozialarengatik».

Zentralaren arduradunek, TEPCO konpainiak eta Japoniako Gobernuak esan dute 30-40 urte beharko direla zentrala desmuntatzeko. Greenpeacek zabaldu berri duen txosten batean, ordea, ondorioztatu du epe hori «zentzugabea eta engainagarria» dela. Erakunde ekologistak Satoshi Sato adituaren kalkuluak aipatzen ditu. Haren arabera, 2040rako «oraindik lehen faseetan» egongo da prozesua. Konpainiari «plan sinesgarri bat» eskatu diote. Milaka langilek hartu dute parte orain arte munstroaren sua itzaltzeko lanetan, eta beste milaka arituko dira datozen hamarkadetan. «Haiei zor diete».


Errazegi jaso ditu golak

Summary: Errazegi jaso ditu golak. Athleticek ez du punturik atera Atletico Madrilen zelaian, irabazten joan bada ere. Bi jokaldi soltetan jaso ditu golak: atsedenaldia gainean zela, eta bigarren zatiaren hasieran.

Hamabi orduko lanaldi luze amaigabea osatu, eta lantegitik atera berritan, nagusiak soldata txikiegia eman dion langilea izan da gaur Athletic. Sekulako lana egin, saririk ez jasotzeko. Galdu egin du Atletico Madrilen zelaian (2-1) atzeratutako partidan [18. jardunaldiko zen], eta azkenekoz galtzaile izan zenetik, igaro dira zortzi partida ofizial. Ligan, hamabost puntutik bederatzi bildu ondoren galdu du berriz. Azkenaldian, lantegitik poz-pozik ateratzen zen langileari kopeta beltza antzematen zitzaion gaur. Bisaje iluna. Aldartean bekoskoa. Aurkariak erasoan gauza handirik egin gabe zulatu diolako sarea bi aldiz, nahiz eta dozena bat jaurtiketa egin denera. Errazegi galdu du Athleticek, bi jokaldi soltetan.

Ez zen edozein partida. Aurkaria ez zen Granada, eta Marcelinok, aurkari horren aurka aurreko igandean ez bezala, jokalari onenak jarri ditu soropilean. 11 aukeratuetatik bederatzi ez ziren aritu domekan. Liderra zuen parean, eta haren etxean. Atleticok hasi orduko erakutsi nahi izan dio Athletici alferrik jarri dizkiola onenak parean. Nagusizera atera da Diego Simeoneren taldea: baloiaren jabe eginez, hegaletara iritsi nahian, eta baloia galdutakoan berehala berreskuratuz. Datua: Athleticek 11. minutuan osatu du aurreneko aldiz pase sekuentzia luzea.

Geroko minutuetan gehiagotan egin dute hori Marcelinorenek, batez ere aurkariak lerroak atzeratu dituelako, eta ezustean, ondo egiten duena gaizki egiten hasi delako: defentsako lanean ez zuen ohiko Atletico ematen. Lerro artean tarte handiak uzten ari zen, baita lerroen barruan ere, eta nahieran baliatu dute aukera atzo grisez jokatu zutenek. Horrela osatu ahal izan dute goleko jokaldia Williamsek eta Munianek 21. minutuan. Area barrura puskatu du aurrelariak, atzelarien arteko tarte handi baliatuz, erdiratu atzera, eta kapitainak gola, erdi eroriz, eta zelebre.

Ez da aldatu jokoa ondoren. Eroso Athletic, eta erabat baldar Atletico. Etxekoak saiatu dira atzetik motzean jokatzen, baina erraz asko harrapatzen zuten goian kanpotarrek. Simeonek aldatua zeukana pixka bat lehenxeagotik sistema edo marrazkia zen: erdiko hiru atzelari jarri ditu, eta hegaleko bi jokalari, hegal osoa haientzat utziz.

Estrategia aldaketa onena, baina, aurreneko jokaldi solteak eman dio. Athletic kondenatu duen aurrenekoa. Lehen zatiko minutu bateko luzapena betea zela, Lemarrek puskatu egin du area barrura, erdiraketa egin, eta Marcos Llorenteren burukada sarera joan da, Nuñezi gorputzean jo eta gero. Sari txikia jaso duenaren aurpegia azaltzen hasi zaio Athletici aldagelarantz.

Gehiago zimurtu zaio bigarren zatia hasi eta bost minutura. Berriz ere, etxeko jokalari batek puskatu egin du area barrura hegaletik gertu, atzelarien artetik, eta Suarezi ukitu egin dio oinean Nuñezek: penaltia. Ez du barkatu Uruguaiko aurrelariak. Unai Simonek jauzia haren ezkerraldera, jaurtiketa beste aldera. Konturatzerako, irabazten egotetik eta partida kontrolpean izatetik galtzera igaro da Marcelinoren taldea.

Emaitza irauli izanak itzularazi du ohiko Atletico partidara. Ordura arte azaldu ez dena. Ezezaguna ematen zuena. Ondo egiten dakien hori ondo egiten hasi da, eta sekulako buruhausteak zeuzkan Athleticek baloia Oblak atezainaren inguruetara eramateko. Hori gutxi ez, eta etxekoak izan dira Unai Simon zirikatu zutenak, jaurtiketa batzuekin.

Zerbaiten bila, eta jokalari batzuen nekeak gauza onik ez zuelako iragartzen, Dani Garcia, Villalibre, Vencedor, Morcillo eta Capa zelairatu ditu Marcelinok 59. minutua eta 81.enaren artean. Ez da seinale ona partida irauli behar, eta Muniain, Raul Garcia eta De Marcos aulkira eraman behar izatea. Igandean atseden hartuta edo gutxi jokatuta zeudela kontuan izanda, gainera.

Ordezkoen Athleticek bukatu du partida, jokalari erabakigarrien artean Williams eta Berenguer bakarrik zirela zelaian. Eta jakina, beti ez da Granada izaten parean, eta beti ezin da azken unean mirariaren kutsuko etekinik atera. Urruti ez badu ere izan berdinketa 92. minutuan: Nuñezen burukada Oblaken eskuetara joan da. Azkeneko falta bat ere izan du emaitza parekatzeko, baina Vencedor baino lehen heldu da baloira Oblak. Gaur ez zen tokatzen, nonbait.


Datuak

Summary: Datuak.

600 MILA MILIOI, GARBIKETA

Ekonomia Ikertzeko Japoniako Institutuak 2019an eginiko kalkuluaren arabera, zentrala garbitzea 270 eta 600 mila milioi euro artean kostatu zaio Japoniari. Eta hori, lortzen baldin badute 2040. urterako amaitzea.

15.899 HILDAKO

Lurrikaran eta ondorengo tsunamian, batez ere itota edo kolpeengatik hil zen jendea. Oraindik ez dute topatu 2.500 pertsona baino gehiagoren zantzurik.

1,37 MILIOI TONA UR KUTSATU

Ur kopuru hori biltzeko edukiera dute zentralean jarritako biltegiek. 2022ko abuzturako beteko dira.


Urtea konplitu du pandemiak

Summary: Urtea konplitu du pandemiak. Iazko urtarrilaren amaierarako, COVID-19aren larritasunari buruzko abisua ematen ari zen OME, baina gaurko egunez esan zuen pandemia bat zela

Pan, grezieraz, dena da; demos, herria; pandemia, mundu osoko edo lurralde zabal bateko izurria. Ofizialki, Osasunaren Mundu Erakunde OMEk iazko martxoaren 11n adierazi zuen COVID-19ak eragindakoa pandemia bat zela. Gaur da, beraz, urtemuga. Asteon erakundeko arduradunek gogora ekarri nahi izan dute, hala ere, aurrez ari zirela gaitzak ekar zitzakeen arazoez ohartarazten; urtarril amaieran, hain justu, birusak eragindakoa munduko osasun larrialdi bat zela esan zuten, eta oroitarazi dute abisu ugari eman zituztela ordutik. Orduan, egoerak kontrolpean hartzeko erakoa zirudien oraindik; Txinatik kanpo ehun COVID-19 kasu zeuden identifikatuta.

Hortik aurrera, bizkor zabaldu zen birusa mundu osoan. Orain arte jaso diren datuen arabera, 2,6 milioi pertsona hil ditu, eta 117 milioi kutsatu ditu. Gobernu gehienak ezustean harrapatu zituen egoerak, eta, neurriak hartzen hasi zirenerako, guztiz zabalduta zegoen gaitza, eta erietxeak betetzen hasita zeuden. OMEko zuzendari nagusi Tedros Adhanom Ghebreyesusek egunotan adierazi du erakundetik aurreko asteetan egin zituzten abisuak ez zirela aintzakotzat hartu. «Alarma hotsekin jarraitu genuen, ozen eta argi, eta herrialdeei estrategiak eta erremintak eman genizkien prebenitzeko, atzemateko, eta birusaren hedatzeari erantzuteko», azaldu du. «Ez dugu ulertzen herrialde hainbatek zergatik ez zieten erantzun ohartarazpen horiei, eta beste hainbat zergatik izan ziren motelak erantzun horretan».

Mundu zabalean jasotako datuen arabera, izurria batez ere Europan, Hego Ameriketan eta Ameriketako Estatu Batuetan hedatu da. Txinak eta Asiako beste hainbat herrialdek neurri zorrotzak hartu zituzten, eta izurria kontrolatzeko gaitasun handiagoa erakutsi dute. Egoera ez da iguala, hala ere, Asia osoan; Indian, adibidez, 11,3 milioi kasu baieztatu dituzte osasun agintariek, eta atzeman gabeko asko ere badaudela uste dute.

Euskal Herrian, Gasteiztik eta Arabatik sartu zen birusa. Detektatu gabeko kasu bat baino gehiago izan ziren ia aldi berean, eta hileta batek eta Txagorritxuko ospitaleko kutsatze kateek zabaldu zituzten fokuak. Martxoaren 3an, lehen kasuak atzeman eta lau egunera, Osakidetzako 100 profesional zeuden bakartuta. Egun horietan jokatu zituzten Athleticek eta Realak Espainiako Kopako finalerdiak, eta bizitza normala egiten zuen jendeak. Horregatik, ezustekoak izan ziren hurrengo egunetako aginduak. Martxoaren 9an, Gasteizko eskolak itxi ziren, eta kirol profesionala ikuslerik gabe jokatzea erabaki zen martxoaren 10ean. Aste horretan bertan itxi zituzten eskola guztiak, eta ekitaldi handiak debekatu. Martxoaren 13an, Eusko Jaurlaritzak aurrea hartu nahi izan zuen osasun larrialdia izendatuta, baina ez zuen neurri drastikorik hartu, eta Espainiako Gobernuak iluntze hartan bertan ezarri zuen alarma egoera. Konfinamendua martxoaren 15ean hasi zen Hegoaldean. Frantziako Gobernuak martxoaren 17an ezarri zuen, herriko bozen lehen itzulia egin eta gero.


Summary: Terrorismoaren Kontrako Europako Eguna gogoan izan dute Iruñean Navarra Suma ez beste alderdi guztiek. Nafarroako Gobernuak onartutako adierazpena irakurri dute «terrorismoaren biktimen» omenez egindako monumentuaren aurrean. Navarra Sumak ez zuen bat egin adierazpenarekin

Nafarroako Gobernuko ordezkariak, Parlamentukoak eta Segurtasun Indarrenak elkartu dira Iruñean, Terrorismoaren Kontrako Europako Eguna dela eta, biktimak gogoan izateko. Maria Txibite Nafarroako Gobernuko presidentea buru, bertan izan dira, halaber, Unai Hualde parlamentuko presidentea, Jose Luis Arasti Espainiako Gobernuak Nafarroan duen ordezkaria, Ana Ollo Herritarrekiko Harremanetako kontseilaria, Martin Zabalza Bake, Bizikidetza eta Giza Eskubideen zuzendari nagusia, Vicente Pigueiras Nafarroako AVTko ordezkaria, eta PSN, Geroa Bai, EH Bildu, Podemos eta Ezkerrako ordezkariak. Baita Espainiako Poliziako, Guardia Zibileko eta Armadako ordezkariak ere. Navarra Sumak uko egin zion joateari, argudiatuz ez duela bat egiten adierazpenarekin.

Minutu bateko isilunearen ostean, adostutako adierazpena irakurri dute: Txibitek, gaztelaniaz, eta Ollok, euskaraz.

Adierazpenean jasotzen denez, «indarkeria terroristak, bidegabea eta ilegitimoa izateaz gain, giza eskubideen erabateko urraketa suposatzen du, eta demokrazia eta bizikidetzarako mehatxu handi bat da».

Nafarroako Gobernuak babesa eta elkartasuna agertu die «ETAren biktimei, Martxoaren 11koei eta beste erakunde terroristetako biktimei». Halaber, berresten du gobernuak segituko duela lanean biktimen elkarteekin eta biktimekin egia, justizia, erreparazioa eta ez errepikatzeko bermeak egon daitezen.

Gobernuak errefusatu egiten du biktimen memoria eta duintasuna bortxatzea helburu daukan edozein ekintza, eta berresten du biktimen bizipenak eta gogoetak dokumentatzen eta testigantzak biltzen segituko duela, «ez ahazteko eta haiekiko gertutasuna eta enpatia adierazteko».

Giza eskubideak errespetatu eta indarkeria deslegitimatuko duen hekuntza proiektuak sustatzeko konpromisoa ere berresten du.

Navara Sumak ez du bat egin adierazpenarekin, haren ustez «terrorismoaren gaitzespen esplizitua saihesten duelako, Bildu desoroso ez sentiarazteko eta alderdi bat gehiago balitz bezala hartua izateko».


Summary: Meritxell Serret kontseilari ohiak bere burua entregatu du Espainiako Gorenean. Puigdemontekin Gobernu kontseilari izandakoa Belgikan erbesteratua zegoen 2017tik. Diru publikoa oker erabiltzeagatik eta desobedientziagatik dago auzipetua, baina ez dago haren aurkako euroagindurik.

Ezustean agertu da Meritxell Serret Espainiako Auzitegi Gorenera. Iñigo Iruin haren abokatuak lagundurik joan da hara 2017tik Belgikan erbesteratua zegoen kontseilari ohia. Aurrez Carles Puigdemonten gobernuan aritu zen, Gobernu kontseilari lanetan, 2017ko urriaren 28an, 155. artikulua baliatuta kargutik kendu zuten arte.

Diru publikoaren erabilera okerra eta desobedientzia egotzita auzipetu zuen Gorenak Serret, baina, haren sailak urriaren 1eko erreferenduma antolatzeko ordainketarik egin zuen edo ez argitzerik izan ez dutenez, eta egoera berean auzipetutako gainerako kideak desobedientziagatik soilik zigortu zituztenez, ez zuten haren aurkako euroagindurik eman, 2019ko epaiaren ostean.

Aldiz, bazegoen Serreten aurkako atxilotze agindua Espainian, haren adierazpenak jaso eta haren aurkako auziak aurrera jarraitu ahal izateko. Hala, datozen egunetan espero da deklaratzera deituko duela auzia daraman Pablo Llarena epaileak. Desobedientziagatiko isuna eta bi urte arteko inhabilitazio zigorra jaso ditzake Serretek. Llarenak hura behin-behinean aske uzteko agindu du.

ERC Esquerra Republicana de Catalunyak jakinarazi duenez, Kataluniako Parlamenturako joan den otsaileko bozetan lortutako diputatu akta jasotzeko asmoz itzuli da Serret Espainiara.

Erreakzioak

ERCk txalotu egin du Serreten erabakia. Pere Aragones Generalitateko presidentetzarako Esquerraren hautagaiak egin dio ongietorria alderdiaren izenean: «Elkartu eta herriaren eta askatasunaren alde lanean jarraituko dugu». Zoriondu egin du Toni Comin Osasun kontseilari izandakoak ere; hura Bruselan dago oraindik, Puigdemont presidente kargugabetuarekin batera.


Summary: Netflix Euskaraz herritar taldeak 10.000 sinadura bildu nahi ditu. Bi astean 6.000 sinadura lortu dituzte. Erakundeengana jo, eta euskalgintza batu nahi dute. Akelarre filma Netflixera iritsi da gaur (Hego Euskal Herrian).

Apirilaren 15erako 10.000 sinadura lortzea. Erronka hori finkatu du Netflix Euskaraz mugimenduak. Sinadura bilketan Netflix plataformari eskatzen diote edukiak euskaraz jar ditzala. Otsailaren 16an sortu zuten Netflix Euskaraz mugimendu herritarra, eta sinadurak biltzeari ekin zioten Internet bidez. Bi astean 6.000 sinadura lortzea lortu zuen taldeak. Baina gehiago nahi dituzte, eta deialdi berezia egin diote euskal gizarteari. Ahalik eta sinadura gehien bereganatu nahi dituzte, indar handiagoz jotzeko euskal erakundeengana.

«Herritarrak hauspotu» egin nahi dituzte sinadura bilketarekin. «10.000 sinadurako kopuruarekin euskal erakundeen aurrean indarra egiten has gintezkeela uste dugu; bai, behintzat, euskalgintzako entitateekin», dio herritar mugimenduak. «Behin erakundeek kasu eginda, euskalgintza batzea eta Espainiako Gobernuari eskaera zehatza egitea da asmoa: exijitu diezaiotela espainiar estatuan jardun nahi duten ikus-entzunezkoen plataformei euskara ere kontuan hartzea euren bikoizketa lanetan zein ekoizpen propioetan».

Netflix Euskaraz taldearen arabera, Netflixek eta beste streaming plataformek etekin «ikaragarriak» dituzte, eta ez diote erreparatzen tokian tokiko errealitate soziolinguistikoari. «Plataforma horiek, ez bakarrik Netflix, dituzten irabazien zati nabarmen bat bertako ikus-entzunezko lanetan inbertitzera derrigortu behar dira, baita euskarazko lanetan ere». Ohartarazi dute «orain» dela horretarako garaia, Espainiako Kongresuan ikus-entzunezko lege berria tramitatzen ari direlako. Ildo horretatik, Kataluniako Ikus-entzunezko Kontseiluak eskatu du streaming plataformak behartzea Espainiako Estatuan ekoizten dituzten edukien erdiak euskaraz, katalanez eta galegoz egitea. Atzeratzen ari da legearen tramitazioa, baina datozen asteetan onar dezakete.

Netflix Euskaraz taldeak iragarri du datozen egunetan «indarrak batzeari» eta «pauso zehatzak emateari» ekingo diola. «Baina lehen pausoak emateko, 10.000 sinadura behar ditugu apirilaren 15a baino lehen».

Akelarre Netflixen da jada Netflix plataformak gaur egun 203,7 milioi harpidedun baino gehiago ditu mundu osoan. Euskal Herrian ere gero eta gehiago dira zerbitzu horren erabiltzaileak. Katalogoko edukietan, ordea, nekez entzun daiteke euskaraz. Handia eta Errementari euskara hutsezko filmak ikus daitezke. Eta, gaurtik aurrera, Hego Euskal Herrian Akelarre filma ere ikusgai dago —Euskal Herriko pertsonaiek euskaraz egiten dute, eta Inkisiziokoek, gaztelaniaz—. Lapurdiko, Nafarroa Behereko eta Zuberoako zinema aretoetan ezin izan dute oraindik estreinatu, eta ondorioz, Netflixen ere ez. Pelikula horrek bost Goya sari jaso zituen joan den larunbatean.

Hilaren 26an, Fermin Muguruzaren Black is beltza animaziozko filma jarriko dute, Hego Euskal Herrian hori ere.


Summary: Piketeetan parte hartzea ez da kartzelarekin zigortuko. Espainiako Kongresuak bertan behera utzi du aukera hori ematen zuen Zigor Kodearen artikulua, eta epaiak berrikusteko aukera zabalduko du. Ezkerreko alderdien babesarekin atera da aurrera egitasmoa. EAJk zuzenketa aurkeztu du, eta artikulua mantentzeko eskatu, baina zigorrak murriztuta.

Espainiako Zigor Kodetik kendu dute piketeei buruzko aipamena. Espainiako Diputatuen Kongresuak indargabetu egin du horko artikulu bat (315.3), grebekin bat egitera «behartzeko» protesta moldeak zigortzeko modua ematen zuena. Horrekin batera, artikulu horretan oinarrituta orain arte emandako epai irmoak berrikusteko aukera emango du lege erreformak.

Artikulu horrek, berez, jarrera «hertsatzaileak» baino ez ditu zigortzen; ez, adibidez, pikete informatiboak deiturikoak. Zigor Kodetik kendu arren, piketeak kartzelarekin zigortzeko aukera indarrean egongo da oraindik ere, baina zailagoa izango da aplikazioa, derrigortze delitu generikoa ezarri beharko zaielako hori egitea leporatutakoei.

Mariano Rajoyren gobernuak (PP) sartu zuen piketei buruzko artikulu espezifikoa Zigor Kodean, 2015an. Eta PSOE eta Unidas Podemos-IUren gobernu itunean azaltzen den konpromisoetako bat zen hura indargabetzea, aurreko gobernuak «protesta egiteko gaitasuna itotzeko» egin zituen beste lege batzuekin batera; Mozal Legea, adibidez

Piketeena ostegun honetan bozkatu dute Kongresuan, eta, xedea Lege Organiko bat (Zigor Kodea) aldatzea denez, gehiengo osoa behar zuen gobernuak. Honako alderdi hauen babesa jaso du: EH Bildu, Esquerra Republicana, Mas Pais-Equo, CUP, Compromis, BNG eta Nueva Canariasena. Talde batzuek zuzenketak aurkeztu zituzten, baina horiek guztiak baztertu egin zituen Kongresuak, aurretik Justizia Batzordeko eztabaidan gertatu zen bezala..

Horietako bat EAJrena zen —bozketan abstenitu egin da—. Artikuluari eustea proposatzen zuen, baina zigorrak murriztuta: gaur egun aurreikusita dauden bi espetxe urteetatik urte bakarrera, edo bira, presioak hertsapenekin eginez gero —orain hiru urte dira kasu horretan—. Askatasun sindikala edo langileen greba eskubidea eragozten edo mugatzen duten pertsonek egin ditzaketenekin parekatu ditu EAJk piketeen gehiegikeriak.

Horez gain, Mikel Legarda parlamentariak ohartarazi du piketeentzako espresuki jasotako artikulua Zigor Kodetik ateratzeak «bumeran efektua» sor dezakeela, horren ordez derrigortze delitua aplikatu ahalko zaielako orain, eta horrek 4,5 urtera arteko zigorrak jasotzen dituelako. Legardaren arabera, EAJrentzat «egokiagoa» zen artikulua mantentzea, zigorrak murriztuta, osorik indargabetzea baino.

Zigortutakoekin «zorretan»

EH Bilduk gogor kritikatu du EAJren jarrera. «Beste behin ere, langileen grebarako eskubidea atzeko atetik mugatzen saiatu da, kartzela zigorrak mantenduz», salatu du Oskar Matute parlamentariak, eta eskuineko alderdien blokearekin bat egitea leporatu die jeltzaleei. «Andoni Ortuzarrek zioen orain hobeto moldatzen dela PPrekin, moderatu egin direla dirudielako. Zuen zuzenketa ikusita, kontrakoa ondoriozta daiteke: zuek zarete eskuinera jo duzuenak». EH Bilduren arabera, eztabaidatutako artikulua greba eskubidearen aurkakoa da, oinarrizko eskubide bat gauzatzea zailtzen duelako eta eskubide hori erabiltzen dutenak kriminalizatzen dituelako.

Antzera mintzatu da Unidas Podemoseko Aina Diaz, eta gogoratu du «eskubide bat erabiltzeagatik» ehunka pertsona auzipetu dituztela. «Barkamena eskatu beharko genieke». Diazek azpimarratu du «piketerik eraginkorrena eta bortitzena» patronalarena dela, «inpunitate osoz urratzen dituelako oinarrizko eskubideak». «Ez dago 315.3 artikuluagatik epaitutako enpresaririk, baina bai aurrekari penalik ez duten ehunka sindikalista».

Sandra Fernandez PSOEko diputatuak, berriz, esan du artikulua indargabetzea sindikatuekin zuten «zor bat» zela, eta talde batzuek aurkeztutako zuzenketen inguruan adierazi du greba egiteko oinarrizko eskubidea «baldintzatu eta murriztu» nahi zutela. «Ez zuten lanerako eskubidea bermatzeko benetako kezkarik».

Horri erantzunez, PPko Jaime de Olanok adierazi du bere alderdiak grebarako eskubidea defendatzen duela, baina baita lanerako eskubidea ere, eta Zigor Kodeak, gaur egun dagoen moduan, biak bermatzen dituela.

Kongresuak artikulua bertan behera uztea erabaki ostean, orain Senatuak eztabaidatu eta bozkatuko du kontrarreforma, eta, aldaketarik izan ezean, behin betiko onartuko dute. Senatariek zuzenketak onartzen badituzte, Kongresura itzuliko da berriro.