Summary: Aspaldiko Buruz Buruko Txapelketarik gogorrena aurkeztu dute. Ligaxka jokatuko dute final-laurdenetan, azken aldiz jokatu eta hamabi urte geroago. Ostiral honetan hasiko da lehia, Bastidan, eta maiatzaren 29an jokatuko dute finala, Iruñean, Nafarroa Arenan.

Eduardo Txillida artistak harriz, harlauzaz eta egurrezko habe sendoz osatutako eskultura da Zabalaga baserria. Txillida Lekun dago artistaren etxea, Hernanin (Gipuzkoa). Han aurkeztu dute gaur Buruz Buruko Txapelketa. Nekez izan zezakeen agertoki aproposagorik, harri itxura baitu aurtengo ekitaldiak: aspaldiko gogorrena da. Pilotari sendoenak, indartsuenak irabaziko du txapela. Halaxe izan da beti, baina aurten, are gehiago.

Eskuzko Pilota Enpresen Ligak (EPEL) aspaldi ekin zion koronabirusaren aurreko egoerara itzultzeko ahaleginari. Osasun egoera hobetu ahala, urratsak egiten aritu da pilota bere ohiko jardunera itzul dadin. Kostatu zaio, baina lortu du. Hori lortuta, EPELek beste helburu bat jarri dio bere buruari: pilotaren jarduna indarberritzea ez ezik, hura sendotzea ere bai. Aldaketak eginez eta berrikuntzak barneratuz egin nahi du hori; guztia, ikuskizunaren mesedetan.

Asmo horri jarraituta, aldaketa garrantzitsua egin du aurtengo Buruz Buruko Txapelketan: ligaxka jarri du final-laurdenetan. Partida erakargarri gehiago jokatzea da aldaketaren helburua. Lau eta Erdiko Txapelketan ohikoa da ligaxka, baina buruz burukoan ez. 1999an EPEL sortu zutenetik hirutan besterik ez da egon: 2003an eta 2004an, finalerdietan, eta, 2010ean, final-laurdenetan. Beraz, azkeneko aldiz ligaxka jokatu eta hamabi urte geroago jokatuko dute berriz ere. Baina ez da izango orduko sistema berbera. 2010ean, ligaxkarekin hasi zen txapelketa. Oraingoan, ordea, final-zortzirenak jokatuko dituzte aurretik. Hain zuzen ere, final-zortzirenak jokatuz ekingo diote txapelketari, ostiral honetan, Bastidan (Araba).

Pilotari kopuruan ez dago aldaketarik; hamabi ariko dira berriz ere, enpresa bakoitzetik sei: Aspetik, Jokin Altuna —txapelduna—, Beñat Rezusta, Jose Javier Zabaleta, Joseba Ezkurdia, Iker Irribarria eta Dario Gomez. Irribarria da aldaketa bakarra aurreko banakakoarekin alderatuta: Aramakoak (Gipuzkoa) ez zuen jokatu, lesio larria baitzuen eskuin belaunean; Danel Elezkano aritu zen haren ordez, baina Zaratamokoa (Bizkaia) ez da sailkatu; Dariok kanporatu zuen atarikoan. Ezkaraiko (Espainia) aurrelaria berriro ariko da buruz burukoan, hiru atariko gainditu eta gero.

Hiru txapeldun ariko dira

Baikon, berriz, bi aldaketa daude: Erik Jaka eta Unai Laso. Jakak perikarditisa izan berri zuen iaz, eta ezin izan zuen txapela defendatu. Axier Arteagak ordezkatu zuen. Laso, berriz, profesionaletatik kanpo zegoen oraindik. Oinatz Bengoetxea aritu zen iaz, baina Leitzakoak (Nafarroa) erretiroa hartu du pilota profesionaletik. Baikoren beste lau pilotariek iaz jokatu zuten: Iñaki Artolak, Mikel Urrutikoetxeak, Jon Ander Peñak eta Asier Agirrek. Artola finalerako sailkatu zen, baina uko egin zion jokatzeari, eskuin sorbaldaren atzealdeko muskulu zabalean izandako lesio baten ondorioz.

Altuna III.a, Rezusta, Zabaleta eta Artola izango dira zerrendaburuak. Laurek final-laurdenetako ligaxkan ekingo diote lehiari. Altuna III.a eta Zabaleta A multzoan egongo dira, beste bi pilotarirekin batera. Urrutikoetxea edo Dario izango da bat, eta Ezkurdia edo Agirre bestea. Urrutikoetxeak eta Dariok ostiralean jokatuko dute, Bastidan. Ezkurdia eta Agirre, berriz, igandean ariko dira, Zarautzen (Gipuzkoa). B multzoan, berriz, Rezusta eta Artola ziurrak dira. Peña II.aren eta Lasoren arteko partidako irabazlea ariko da multzo horretan ere—larunbatean jokatuko dute, Lekeition (Bizkaia)—, baita Jakaren eta Irribarriaren arteko neurketaren garailea ere —astelehenean jokatuko dute, Eibarren (Gipuzkoa)—.

Hiru asteburutan jokatuko dute ligaxka, eta bi multzoetako lehen bi sailkatuak ariko dira finalerdietan, maiatzaren 14an eta 15ean: A multzoko lehenak B multzoko bigarrena izango du kontrario, eta B multzoko lehenak, A multzoko bigarrena. Finalerdietako irabazleek finala jokatuko dute maiatzaren 29an, Iruñean, Nafarroa Arena pilotalekuan. Ez da atzerapenik onartuko, eta, finala jokatuko duten bi pilotarietako batek min hartzen badu, hirugarren sailkatuak ordezkatuko du. Lehen aldiz jokatuko da buruz buruko finala Nafarroan. EPELek eta Nafarroa Arena kudeatzen duen NICDO enpresa publikoaren arteko akordioaren barruan dago finala Nafarroa Arenan izatea. Baita Masters torneoko bi finalerdiak —irailaren 30ean— eta finala ere —urriaren 2an—. Nafarroa Arenak bigarren aldiz hartuko du maila nagusiko final bat. 2019an, lau eta erdikoa jokatu zen bertan. Hura izan zen pandemiaren aurreko azken finala.

Ikuskizuna, bai; atsedena, ez

Ligaxkak eman du zeresanik handiena pilotarien artean. «Aldaketek gauza onak eta txarrak izaten dituzte, eta txapelketa honetan horixe gertatu da. Batetik, ona da aldaketa, ligaxkan partidaren bat galduz gero, aukera izango baitugu lehia bete-betean jarraitzeko; baina, bestetik, aldaketa kalterako ere bada, partida gehiago jokatuta atseden gutxiago izango baitugu. Ondo dago gauzak aldatzea, baina eskertuko genuke atseden gehiago izatea», esan du Altuna III.ak.

Zorrotzago mintzatu da Artola: «Ulertzen dut enpresek sistema aldatzea, pilotari sorta ederra baitago, baita txapela irabazteko hautagai asko ere. Ikuskizunaren mesedetan hartutako erabakia da. Baina buruz burukoa oso diziplina gogorra da, eskuek askoz gehiago sufritzen dute, eta horrenbeste partida gogor jokatu ostean, ikusteko dago nola eutsiko diogun. Ez litzateke harritzekoa izango jendea minez iristea azken txanpara. Atzerapenik ez egotea ere ez zait gustatzen. Badakigu zaila dela pilotaleku handietako datak aldatzea, baina espero nuen gutxienez astebeteko atzerapena eskatzeko aukera izango genuela. Nire iritziz, atzerapausoa da».

Altuna III.ak argi du helburua: «Dena emango dut. Finala? Maiatzaren 29ra arte partida zail asko jokatu beharko ditut. Nahiko lan dut lehenarekin. Sekulako maila dago». Artolak, berriz, entrenamenduetan egiten ari den «lan ona» kantxan islatu nahi du: «Ondo ari naiz entrenatzen, baina partidetan ez naiz gozatzen ari. Iaz, halaxe ekin nion, eta inoizko txapelketarik onena egin nuen. Ea berriz halako zerbait egin dezakedan. Ilusio handia egiten dit berriro buruz burukoa jokatzeak».

Altuna III.ak eta Artolak ligaxkan ekingo diote lehiari. Lasok eta Ezkurdiak, ordea, final-zortzirenetan. Lasok duela hiru urte jokatu zuen azkenekoz buruz burukoa: «Polita da beste txapelketa bat jokatzea. Atseden hartu dut, eta partida bat ere jokatu dut. Ondo nago. Hala egon behar dut, Peña aurkari gogorra baita. Txikitatik jokatu dugu elkarren aurka, eta ziur naiz lanak emango dizkidala». Baikokoak «gustuko» du lehiaketa sistema berria.

Ezkurdia ere lehiarako «prest» dago: «Ondo amaitu nuen binakakoa, eta ondo nago orain ere. Oso txapelketa gogorra izango da, lehen partidatik hasita. Agirrek Artola sufriarazi zuen iaz, lehen kanporaketan [22-18 irabazi zuen Artolak]. Aurkari gogorra da. Oso ondo jokatu beharko dut irabazi nahi badut. Behera egiten badut, galdu egingo dut». Hark ere eskertu egingo luke atseden gehiago izatea: «Pena da ez egotea atzerapenik, baina dagoena dago».


Summary: Ertzaintza Bilbon agertutako «Errusiaren aldeko» hainbat pintaketa ikertzen ari da. Bilboko kale batean eta Ukrainako errefuxiatuak hartzen dituzten bi aterpetxetan agertu dira pintaketa horiek. Errusiako ibilgailu militar batzuetan ikusi izan den 'Z' bat eta igitaiaren eta mailuaren sinbolo komunista margotu dituzte.

Ertzaintza Bilboko hainbat eremutan agertu diren «Errusiaren aldeko» zenbait pintaketaren jatorria ikertzen ari da: Bilboko kale batean eta Ukrainako errefuxiatuak hartzen dituzten bi aterpetxetan agertu dira pintaketa horiek, hirurak Bizkaiko hiriburuan. Ukrainako inbasioan Errusiako soldaduek erabilitako ibilgailu militar batzuetan ikusi izan den Z bat eta igitaiaren eta mailuaren sinbolo komunista margotu dituzte.

Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak astelehen honetan eman du gertakari horien harira Ertzaintzako agenteek abiatutako ikerketaren berri. Iaz erregistratutako gorroto delituei buruzko txostenaren aurkezpenean azaldu ditu gertakariak, Eusko Legebiltzarreko Segurtasun Batzordearen izenean eginiko agerraldian.

Joan den asteburuan agertu zirela esan du, Kastrexana eta Basurtu inguruko aterpetxe batean, Boluetako beste batean eta Correo kalean. Halaber, esan du Ertzaintza gertatu dena argitzeko lanean dela, eta pintaketa horiek egin dituzten norbanakoak identifikatzen saiatzen ari dela. Hala ere, nabarmendu du oraindik ikertzen hasi besterik ez direla egin.


Summary: Ugaritu egin dira sexu orientazioarekin lotutako gorroto delituak. Euskadiko Gorroto Gertakariei buruzko 2021ko Txostena aurkeztu dute Jaurlaritzak eta EHUk, eta adierazi dute gorroto delituen kausa nagusia arrazakeria eta xenofobia dela. Sexu orientazioarekin zerikusia duten delituak %46 ugaritu dira.

2021ean 279 gorroto gertakari erregistratu zituzten Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, 2020an baino %15 gehiago. Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak eta Jon Mirena Landa EHUko Giza Eskubideen eta Botere Publikoen Katedrako zuzendariak eman dute datu horien berri, Euskadiko Gorroto Gertakariei buruzko 2021ko Txostena-ren aurkezpenean. Azaldu dutenez, delitu gehienen kausa nagusia arrazismoa edo xenofobia izan da: 162 kasu, 2020an baino %38,4 gehiago. Hala ere, nabarmendu dute igoerarik «handiena» orientazio eta identitate sexualarekin lotutako delituek izan dutela: 2020arekin alderatuta, %46 ugaritu dira kasu horiek.

Biktimei dagokienez, arrazarengatik eraso dieten gehienak arabiarrak ziren. Orientazio edo identitate sexualagatik eraso dietenen artean, berriz, gehienak gizonezko homosexualak izan ziren: kategoria horretako salaketen ia %70. Horrela, etniagatik eta sexu orientazioagatik egindako biktimizazioak izan dira ohikoenak. Lurraldeari dagokionez, Bizkaian erregistratu zen gorroto delitu gehien: guztien %52,7 gertatu ziren han. Gipuzkoan, kasuen % 31 erregistratu ziren, eta Araban, %15,8.

Erkorekaren ustez, gorroto gertakarien aurkako «kontzientzia soziala» areagotu delako gehitu dira salaketak, eta «intolerantzia handiagoa» dagoelako. Gainera, nabarmendu du Poliziak salaketak bideratzeko teknika hobetu duela.

Horrez gain, txostenean azterlan pilotu bat jaso dute bikotekideek edo bikotekide ohiek hildako emakumeei buruzkoa. Azterlan horretan 25 epai jaso dituzte, eta helburu izan du aztertzea nola gurutzatzen diren gorroto delituak eta indarkeria matxistarekin lotutako delituak. Horri esker egiaztatu dute, besteak beste, gorroto delitu bat ikertzeko orduan generoa egoera astungarri gisa hartu behar dela.


Summary: Langile bat hil da Zamudion, istripu ez-traumatiko batean. Apirilaren 6an zendu zen langilea, Ingemat enpresan. LAB sindikatuak eman du haren berri.

Ingemat Zamudioko (Bizkaia) enpresako 59 urteko langile bat istripu ez-traumatiko batean hil zen iragan asteko asteazkenean. LAB sindikatuak, baina, gaur izan du haren berri. Sindikatuen iturriaren arabera, aurten Euskal Herrian lanean hildako hamazazpigarren langilea da, eta lan istripu ez-traumatiko baten ondorioz hildako hirugarrena.

Sindikatuak oraingoz ez du xehetasun gehiago eman, baina babesa helarazi die hildakoaren senide eta gertukoei. Era berean, gogorarazi du traumatikoak ez izan arren istripu horiek lan istriputzat jo behar direla, «estresa, lan baldintzak eta presioa funtsezko faktoreak direlako istripu kardiobaskularretan». LABen zenbaketaren arabera, urteko istripuen laurdenak baino gehiago izaten dira ez-traumatikoak.

Istripu ez-traumatiko batean hildako aurreko kasua Santoñan (Espainia) ziharduen arrantzale batena izan zen: Iragan astean hil zen. Gehiengo sindikalak asteazkenean egingo du hura salatzeko elkarretaratzea. Hondarribian (Gipuzkoa) izango da, 11:30ean.


Summary: Macronen erronka: bigarren itzulia hari buruzko erreferendum bat ez izatea. Le Penek herritarren haserrea eta auzi sozialen garrantzia baliatu nahi ditu presidentetzara iristeko. Estatuburuak esan du fronte errepublikanoa «jada» ez dela «existitzen». Frantzia hiru bloketan zatitu da.

Louis Aliot Perpinyako auzapez ultraeskuindarrak gaur goizean RTL irratian esandakoak laburbiltzen du Frantziako presidentetzarako bozetako bi itzulien artekoa: «Marine Le Pen prestatzen ari da [hilaren 20ko] eztabaidarako. Bere gaiak menperatzen ditu, eta, aurreko aldian ez bezala, Emmanuel Macronek bilan bat du, eta bere burua azaldu beharko du». Eskuin muturra indartsuen dagoen honetan, Le Penek estrategia argia du asteotarako, Macronen agintaldi gatazkatsu eta polarizatzaileari buruz aritzea eta kanpaina agintariari buruzko erreferendum bat bilakatzea.

Eskuin muturreko hautagaiak ez du duela bost urteko esperientzia bera izan nahi. Bi itzulien arteko haren kanpaina ez zen positiboa izan, eta estatuburuarekin izan zuen eztabaida izan zen bereziki txarra, horrek are gehiago okertu baitzuen herritar askoren aurrean zuen irudia. Aurten, baina, Le Penek bere burua sinesgarriagotzat aurkeztu nahi du, eta horregatik jarri du arreta auzi sozialetan, eta batez ere erosteko ahalmenean; immigrazioaren eta segurtasunaren aferek, berriz, ez dute hainbesteko protagonismoa izan, nahiz eta bere programa duela bost urtekoaren oso antzekoa izan.

Ikusi gehiago: Macron eta Le Pen lehiatuko dira bozen bigarren itzulian

Macronen kasuan, presidentea jakitun dago ezingo duela 2017ko estrategia erabat errepikatu, eta eskuin muturraren mehatxua ez dela nahikoa izango fronte errepublikanoa erabat aktibatzeko; are, estatuburuak gaur esan duenez, hori desagertu egin da: «Jada ez dago fronte errepublikanorik. Ezin dut jardun existituko balitz bezala». Hala, lehen itzuliaren emaitzak jakin osteko agerraldian, atzo, estatuburuak dei egin zuen «desberdintasunen gainetik batasunaren eta ekintzaren mugimendu politiko handi bat» osatzera. Ohartarazpena ere egin zuen: ezer ez dagoela erabakita, bigarren itzuliko garaipena ez duela ziurtatua. «Ez zaitezte tronpatu», adierazi zien jarraitzaileei.

Orain arte ia ez du kanpainarik egin, baina badirudi Macronek bigarren itzulian ekitaldi eta mitin askoz ere gehiago egingo dituela. Le Penek, berriz, kontrakoa erabaki du, eta agenda askoz ere lasaiagoa izango du azken hilabetekoarekin konparatuz gero; printzipioz, hautagai ultraeskuindarrak prentsaurreko bat egingo du bihar, bere «gobernatzeko moduaz» aritzeko, eta, horrez gain, bi mitin egin eta pare bat elkarrizketa emango ditu. Haren helburua hilaren 20ko eztabaida prestatzea baita, aurten ere erabakigarria izango delakoan.

Le Penek botoen %23,15 bildu ditu presidentetzarako bozen lehen itzulian —2017an baino 1,85 puntu gehiago—, eta, printzipioz, bigarren itzulirako, Eric Zemmour ultraeskuindarraren botoak ere gehitu beharko zaizkio (%7,07), polemistak haren alde egitera deitu baitu.

Nicolas Dupont-Aignanek lorturiko %2,06ak ere Le Penengana joan beharko luke, eta, beraz, transmisio horiek beteko balira, eskuin muturreko presidentegaiak botoen %32,28 lituzke ziurtatuak hilaren 24rako, duela bost urte lorturiko emaitzatik gertu (%33,9). Aurten, baina, inkestek lehia askoz ere estuagoa aurreikusi dute. Presidentegai ultraeskuindarra, hortaz, abstentzionistei, LR Errepublikanoko boto emaileei —Valerie Pecressek babesen %4,78 jaso ditu— eta batez ere Jean-Luc Melenchon ezkertiarraren oinarriari begira jarriko da egunotan.

Melenchon berriz ere geratu da bigarren itzulirako sailkatzeko atarian, eta botoen %21,95 bildu ditu, 2017an baino 2,37 puntu gehiago. Duela bost urte bezala, militanteen esku utzi du zer egin hilaren 24an, baina atzo gauean adierazi zuen ez zaiola «boto bakar bat ere» eman behar eskuin muturrari; iragan hauteskundeetan, gehienek abstentziora jo zuten, eta beste askok Macronen alde bozkatu zuten.

Adrien Quatennens LFI Frantzia Intsumisoko koordinatzaileak gaur egin du emaitzen balorazioa, eta France Inter irratian adierazi du aurten PCF Frantziako Alderdi Komunistaren botoak falta izan zaizkiela bigarren itzulirako sailkatzeko; izan ere, PCFren sostengua jaso zuten 2012ko eta 2017ko hauteskundeetan, baina aurten komunistek hautagaia aurkeztea erabaki zuten, eta Quatennensek Fabien Rousseli bota dio horren errua —botoen %2,28 jaso ditu hark—.

Le Pen intsumisoak konbentzitzeko helburuaz mintzatzen aritu da kanpainan, eta atzo gauean ere keinuak egin zizkion Melenchonen oinarri elektoralari, auzi sozialetan arreta jarrita. «Zuen araberakoa da gure gizartean pertsonei eman nahi diegun tokia diruaren aurrean», esan zuen. Baita zera ere: «Garrantzitsua da erretiroan osasuntsu sartzea, bermaturiko eskubideez gozatzea».

Macroni botoa emateaz, aldiz, LFIko koordinatzaileak ez du boto agindurik eman, argudiatuta «kontraeraginkorra izango» litzatekeela, ez baitute «ezer espero» estatuburuaren partetik. Jordan Barella Batasun Nazionaleko presidentea kexu agertu da gaur jarrera horrekin, eta intsumisoei ohartarazi die badakitela Le Penen alde egin ezean «lapurreta soziala» izango dutela «beste bost urtez».

Bi aldeek finkatuak dituzte bigarren itzuliko lehiaren oinarriak. Jean-Pierre Chevenement Barne ministro ohi eta Macronen aliatuak atzo gauean esan zuen modura: konbentzitzea, eta bi proiektuak aurrez aurre jartzea, hori egin beharko dute. Behin betiko emaitzen arabera, presidenteak botoen %27,84 bildu ditu —duela bost urte baino 3,83 puntu gehiago—, eta haren alde bozkatzera deitu dute Yannick Jadot ekologistak (%4,63), Anne Hidalgo sozialistak (%1,75) eta Rousselek —lehiatik kanpo geratu dira—. Hortaz, printzipioz, Macronek botoen %36,5 lituzke ziurtatuak.

Ezkerreko hautagaien oinarri elektoralaren jarrera erabakigarria izango da bigarren itzulian, horietako asko haserre baitaude presidentearekin, eta abstentziora jotzeko hautua egin bailezakete.

Ifop etxeak atzo gauean bertan egindako inkesta baten arabera, estatuburuak gutxigatik irabaziko lioke hautagai ultraeskuindarrari: %51-49. Ipsosek, berriz, tarte handiagoa eman dio estatuburuari, baina ez litzateke 2017koa bezalakoa izango; %54-46koa litzateke aurtengoa. Duela bost urte 32,2 puntukoa izan zen estatuburuaren alde —%66,1-33,9—.

LR-ren eta PSren hondoratzea

Presidentetzarako hauteskundeen lehen itzuliak azken urteetako errealitatea baieztatu du: mende erdiz herrialdeko agintea partekatu duten bi alderdiak erabat hondoratu direla. Pecresseren eta Hidalgoren emaitzak batuta, bipartidismo tradizionala botoen %6,53an geratu da; duela bost urte %26,37 jaso zituen, eta, horren aurretik, batez beste %50-60 ingururen artean aritu da. Aldiz, Frantzia hiru bloketan zatitu da: Macronena, eskuin muturrarena eta ezker zatituarena.

PSk eta LRk, biek ala biek izan dituzte beren historiako emaitzarik txarrenak, eta datozen asteak barne eztabaidari buruzkoak izango dira. Finantzen aldetik ere arazoak egon litezke, presidentegaiak %5era iritsi ez direnez ez baitiete kanpainan xahuturikoa itzuliko; Pecressek, esaterako, jada eskatu du «premiazko laguntza», egoera «kritikoa» delakoan.

Fronte politikoan, Laurent Wauquiez LR-ren buruzagi ohi eta Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdeko presidentea «dena berreraikitzeaz» aritu da alderdiak gaur egin duen bilkuran: «Eta horrek esan nahi du elkartuta egon behar dugula».

Sozialisten kasuan, Olivier Faure lehen idazkariak France Info telebista katean adierazi du bere indar politikoa ez dagoela «batere» amiltzear, eta jada ekaineko hauteskundeetara begira jarri da, Asanblea Nazionalean eta Senatuan ahalik eta ordezkaritza handiena lortzeko. Gauza bera egin nahi du LRk, baita LFIk ere, Macronek gehiengo osoa berreskura ez dezan.


Summary: AEK-k doakotasunaren aldeko «erabaki ausartagoak» eskatu dizkie administrazio publikoei. Korrikak «maila bat gora» egin duela azpimarratu du Asier Amondo koordinatzaileak. 2024ko martxoaren 14tik 24ra egingo dute hurrengoa.

Korrikaren testuinguruan, AEK-k abian jarri zuen euskara ikasteko doakotasunaren aldeko kanpaina, eta helburu hori hizpidera ekarri du gaur Alizia Iribarren AEKren koordinatzaile nagusiak. «Eskaera zuzena» egin die administrazio publiko nagusiei: «Erabaki ausartagoak hartu behar dituzte. Euskal Herrian euskaraz biziko bagara, gakoa izango da helduen euskaraz aritzeko gaitasun egokia zabaltzea, baita euskaltegietan zerbitzua doan jaso ahal izatea ere».

Herritarrei ere zuzendu zaie. Korrika amaitu ondoren ere AEKren eguneroko lanak aurrera jarraitzen duela nabarmendu du, eta gogorarazi die euskaltegiak «zabal-zabalik» dituztela, «euskara lantzeko, gaitasun egokia eskuratzeko edo gehiago erabiltzeko». Halaber, euskara ulertu ez eta Korrikan parte hartu dutenei «mezu berezia» bidali die: «Eskerrik asko zuen babesagatik, eta gonbidatzen zaituztegu euskaltegietara joatera. Animatzen zaituztegu euskara erabiltzen segitzera edo hastera. Milaka lagunek egin dute lehen ere, eta ezin duzue imajinatu zer esperientzia izango den Korrikaren hurrengo edizioan parte hartzea dagoeneko euskaraz jakinda».

Hori noiz izango den ere aurreratu dute. Asier Amondo Korrikaren koordinatzaileak zehaztu duenez, 2024ko martxoaren 14tik 24ra egingo dute hurrengoa. Hortaz, urte bikoitietan mantenduko dute.

Aurtengoak erakutsi du «jendeak Korrikaren gogo bizia zuela», Amondoren esanetan, eta hasieratik nabaritu dute Korrikak «gora» egingo zuela. Hala egin du, haren esanetan, «maila bat gora». Amondoren hitzetan, «mundiala» eta «epikoa» izan da 22. Korrika. Azpimarratu du ezen, euskararen aldekotasuna sustatzeaz gain, helburu ekonomikoa ere baduela Korrikak. Azken horri oraindik ere eutsi egin beharko zaiola esan du, «zoritxarrez», datozen aldietan. Ziur agertu da, ordea, horretan ere aurrera egingo dela.


Summary: Fiskalak esan du epaiak «gutxienez» berak egindako eskearen bidean joan behar duela. Adierazi du akusatuak «gezurra» besterik ez duela esan auzibidea hasi zenetik, eta «sendoak» direla haren aurkako frogak

Azken txanpan sartu da Kote Cabezudo argazkilariaren kontrako epaiketa. Amaierako ondorioak aurkeztu ditu gaur fiskalak, bihar akusazio partikularraren txanda izango da, eta etzi defentsarena. Fiskalak «250 urte inguruko» zigor eskaria egingo zuela esan zuen orain dela bi aste, eta gaur berretsi du sententzian «gutxienean» hori jasotzea espero duela. Azaldu du, hala ere, «kontserbadorea» izan dela , eta akusazio partikularraren eskeak aintzat hartzea ere ez lukeela gaizki ikusiko. Akusatuari leporatu dio «gezurra» besterik ez esatea, eta haren kontrako frogak sendoak direla esan du. Haren kontrako salaketa jarri duten hamasei emakumeren ordezkari ari da fiskala.

Azken saiook heldu dira, epaiketan zehar akusatuaren gaineko zigor eskariak handituta: hilaren 5ean jakin zen fiskalak zigor eskea handitzea erabaki zuela, 121 urteko esketik «250 urte inguru» eskatzera egin zuen, epaiketan delitu gehiagoren berri izan zuela argudiatuta. Gaur, besteak beste, argudiatu du, ez dagoela motiborik Cabezudok egindako delituak «preskribatuta» daudela esateko, eta «pornografia» ez ezik, «haurrekin egindako pornografia» ere egin zuela. Epaiketa hasi zenetik handitu egin du akusazio partikularrak ere zigor eskaera: 2.627 urte eskatzen ditu orain, hasieran baino 239 gehiago.

Cabezudok modeloak «hertsatu» egiten zituela esan du fiskalak. Haien argazkiei emango zien erabilerarekin «mehatxatzen» zituela esan du, eta ataka zailera eraman zituela emakume asko. Donostia moduko hiri batean denek «elkarren berri izatea» erraza dela esan du, eta zital erabiltzen zuela akusatuak egoera hori. «Jokatzeko era, beti bera izaten zen. Zera esaten zien: 'Nik erakustea nahi ez duzun materiala dut, eta nik nahi dudana egingo duzu'». Nabarmendu egin du fiskalak horrek hainbat modelori eragin dien pairamendua: «Emakumeak beldurtuta egon dira... Areago, Gipuzkoatik atera dira hainbat, ez ezagutuak izateko, edota jendeak ezagutuko ez dituen lan munduetara jo dute». Argazkilariaren portaeraren atzean iruzurra eta intimitatearen aurkako ekintzak daudela esan du. «Izan ere, argazkiak zertarako eta nola erabiliko diren zehatz esan behar da une bakoitzean».

Argazkilari ezaguna izanda da Cabezudo, Gipuzkoa aldean, batez ere. Moda argazkiak egiten hasi zen, sona lortu zuen, eta erotismora eta pornografiara egin zuen gero. Orain lau urtetik dago kartzelan. .


Summary: Ipar Euskal Herrian Macron babestu dute hiru bozkatzailetik batek. Melenchonek bigarren lekua lortu du. Eskuin muturraren alde egin dute guztira 44.823 hauteslek. Abstentzioa %22koa izan da. → Herriz herrizko emaitzen mapa interaktiboa, albistearen barruan.

Frantziako presidentetzarako bozketan parte hartu behar izan dute Ipar Euskal Herriko hautesleek ere. Atzo iragan zen bozen lehen itzulia, eta abstentzioa %22,3koa izan zen Ipar Euskal Herrian. Hala, 189.839 bozkatzailek eman dute bere boza hautetsontzietan. Emmanuel Macron (Errepublika Martxan) Frantziako orain arteko presidentea gailendu da Ipar Euskal Herrian ere. Bigarren lekura heldu da Jean-Luc Melenchon (Frantzia Intsumisoa) ezkerreko hautagaia. Barnealdean, Jean Lassalle Biarnoko diputatuak irabazi du herri gehienetan.

Zehazki, hauexek dira Ipar Euskal Herrian hautagaiek lortu dituzten bozak, ehunekotan. Macronek bozen %28,7 bildu ditu; Melenchonek, bozen %18,3. Hirugarren lekuan da Marine Le Pen (%15,7), laugarrenean Jean Lassale (%11,6). Eric Zemmourrek bozen %6,9 lortu ditu; Yannick Jadotek %5,6 eta Valerie Pecressek %4,9. Ondotik sailkatu dira Fabien Roussel (%2,5), Anne Hidalgo (%2,0), Philippe Poutou (%1,9), Nicolas Dupont-Aignan (%1,4), eta Nathalie Arthaud (%0,4).

Lapurdin, Macron jalgi da lehen postuan: herri gehienetan irabazi du. Baionan, erraterako, 6.732 boz lortu ditu (%19,72). Bigarren lekuan da Melenchon (%17,62), eta hirugarrenean Le Pen (%11,42). Zemmourrek 1.777 boto eskuratu ditu Lapurdiko hiriburuan (%5,20); Jadotek, 1.656 (%4,85); eta Lassallek, 1,600 boto (%4,69).

Usaian, Errepublikanoen alde egiten dute Miarritzeko (lapurdi) bozkatzaileek. 2017an, kasurako, François Fillon hautagaia gailendu zen. Aurten, ordea, Macronek 5.875 boz eskuratu ditu, (%25,59) eta Melenchonek, 2.789 boto (%12,15). Le Penek, 1.971 boto (%8,59); Zemmourrek, 1.607 boto (%7,00). Errepublikanoetako hautagai Pecressek, berriz, 1.200 boto (%5,23) baizik ez ditu eskuratu.

Macronen nagusitasuna Hendaian hautsi da: Melenchon izan da lehena, 1.706 botorekin (%25,45). Macronek 1.671 boto eskuratu ditu (%24,93) bigarren lekuan sailkatuz. Le Penek, 1.081 boto (%16,13); Lassallek, 491 (%7,33), eta Zemourrek, 417 (%6,22). Biriatun (Lapurdi) ere lehen lekua erdietsi du Frantzia Intsumisoko hautagaiak, baita Lekuinen (Lapurdi), Arrosan, Duzunaritzen, Izpuran, eta Izturitzen (Nafarroa Beherea) ere. Zuberoan, sei herritan gailendu da. Eskuin muturreko hiru hautagaien batuketa eginez, ordea, bigarren indarra dira Le Pen, Zemmour eta Dupont-Aignan. Iparraldeko 44.823 bozkatzailek egin dute horietako baten alde.

Barnealdean, Lassalle

Bozen %11,6 erdietsi ditu Jean Lassalle Biarnoko diputatuak Ipar Euskal Herrian. Frantziako emaitzekin alderatuz gero, aise babes zabalagoa lortu du Iparraldean, Frantziako bozkatzaileen %3,3k egin baitute haren alde. Barnealdean, herri anitzetan lortu du lehen postua: Alduden, Bankan eta Urepelen (Nafarroa Beherea), Lekornen, Heletan (Nafarroa Beherea) eta Urdiñarben (Zuberoa), besteak beste.

Hautagaitza aurkezteko beharrezkoa zuen sostengua ere lortu zuen Ipar Euskal Herrian Lassallek. Izan ere, Iparraldeko hamabost hautetsik beren sostengua helarazi zioten Lassalleri, hautagaitza ofizialki aurkezteko — 500 hautetsiren izenpeak beharrezko zituzten hautagai guztiek—. Hala, Iparraldean Poutouk eta Lassallek lortu zituzten izenpe gehienak.


Summary: Emakume baten gorpua topatu dute Arrigunagako hondartzan. Ertzaintzak herritarren laguntza eskatu du gorpua identifikatzeko. 50-60 urte bitarteko andrazko bat da, ez du dokumentaziorik, eta, lehen ikerketen arabera, gorpuak ez du indarkeria zantzurik.

Gaur goizean emakume baten gorpua aurkitu dute Getxoko (Bizkaia) Arrigunagako hondartzan. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakitera eman duenez, 50 urtetik 60 urtera bitarteko emakume batena da gorpua, baina ez du dokumentaziorik, eta Ertzaintzak herritarren laguntza eskatu du gorpua identifikatzeko. Lehen ikerketaren arabera, ez du indarkeria zantzurik. Segurtasun Sailak emandako datuen arabera, emakumeak 1,65 neurtzen du, arraza zurikoa da, «gaztaina koloreko ile ondulatu kizkurra» du, eta kirol oinetako zuriak zituen jantzita. Ezaugarri horiek dituen pertsona baten desagerpenari buruzko daturen bat duten herritarrei Getxoko polizia etxearekin harremanetan jartzeko eskatu die Ertzaintzak, 94-4063420 telefonora deituta.


Summary: Anjel Lekuona omendu dute Pragan, 1945ean naziek fusilatu zuten busturiarra. Harekin batera, beste bost iheslari errepublikazale oroitu dituzte: Enric Moner, Pedro Raga, Antonio Medina, Rafael Moya eta Antonio Clemente.

Gaur eguerdian, Pragako Strasnice hilerrian (Txekiar Errepublika), Anjel Lekuona busturiarra (Bizkaia) gogoratzeko ekitaldia egin da. 1945eko apirilaren 10ean fusilatu zuten Lekuona, Hirugarren Reicheko kontzentrazio esparru batean preso egon ostean. Harekin batera, Frantziako erresistentziaren alde borrokatu ziren beste bost iheslari oroitu dituzte: Enric Moner, Pedro Raga, Antonio Medina, Rafael Moya eta Antonio Clemente.

Ekitaldi instituzionalean izan da Lekuonaren familia eta, Eusko Jaurlaritzaren izenean, baita Aintzane Ezenarro ere, Gogora Memoriaren, Bizikidetzaren eta Giza Eskubideen Institutuko zuzendaria. Anton Gandariasek, Lekuonaren ilobak, Stranisce hilerriko arduradunen laguntza eskertu du, «gertakarien inguruko dokumentazioa eskuratzen eta gertatutakoa argitzen laguntzeagatik».

Pragako Udalak, Strasnice hilerriko arduradunek —biktimen memoriala bertan dago— eta Hradixko eremuko deportatuen memoria zaintzeko lantaldeak —biktimen senitartekoek eta ikertzaileek osatua— antolatu dute ekitaldia.

Lekuonaren errautsak Straniceko hilerrian utziko dituzte, baina Busturiako Udalak eta Gogora-k haren omenezko plaka bat jarriko dute udalerrian, Lekuonaren jaiotza eta heriotza datarekin eta izenarekin.

Anjel Lekuona Busturian jaio zen, 1913ko martxoaren 1ean. 36ko gerran errepublikaren alde borrokatu zen, eta Frantziara ihes egin behar izan zuen. Han, hainbat kontzentrazio esparrutan egon zen. Naziek Frantzia okupatu zutenean, deportatu, eta beste hainbat esparrutatik pasatu ostean, 1945eko apirilaren 10ean fusilatu zuten.


Summary: Tabernek eta jatetxeek iturriko ura dohainik eskaini beharko dute aurrerantzean. Hego Euskal Herrian indarrean sartu dira Ekonomia Zirkularrerako Estrategia eta Hondakinen Legea. Erabilera bakarreko plastiko gutxiago erabiltzea da helburua.

«Baso bat ur, mesedez». Lehen ere ohikoa zen tabernetan hori eskatzea, baina aurrerantzean, legez, ezingo dute ezetz esan ostalariek Hego Euskal Herrian. Espainiako Gobernuak joan den larunbatean argitaratu zuen Ekonomia Zirkularrerako Estrategia eta Hondakinen Legea, eta indarrean da jada. Horri esker, beste hainbat neurri ere onartu dituzte.

Legearen helburu nagusiak dira erabilera bakarreko plastikoak gutxiago erabiltzea, eta dendetan pisura erostea sustatzea. Lehen helburua betetzeko, administrazio publikoek iturriak jarri beharko dituzte beren egoitzetan, edo behin baino gehiagotan erabil daitezkeen ontzietan eskaini beharko dute ura. Ostalariek, berriz, beti eskaini beharko diete bezeroei iturriko uda dohainik edateko aukera.

Bigarren helburuari dagokionez, 2023ko urtarrilaren 1etik aurrera, 400 metro karratu baino gehiago dituzten elikagai dendek euren azaleraren %20 gutxienez eskaini beharko diete plastikoetan bildu gabeko produktuei. Bi modu daude horretarako: pisura saltzea, edo edukiontzi berrerabilgarriak erabiltzea.

Helburu nagusia da hondakin gutxiago sortzea: «Hondakinen arloko edozein politikaren helburu nagusia izan behar da ahalik eta gehien murriztea hondakinok sortzeak eta kudeatzeak gizakien osasunean eta ingurumenean duen eragina», dio legeak. Alferrik galtzen diren elikagaietan ere jarri du arreta: %50 gutxitu nahi ditu etxeetan eta txikizkako kontsumoan, eta %20 produkzio eta banaketa kateetan. Horren ondorioz, hondakin kudeaketak sortzen dituen gas isuriak hamar milioi CO2 tonatik jaistea espero du Madrilek.

Europak ere begiz jota dauzka erabilera bakarreko plastikoak, besteak beste ibaietara eta itsasoetara iristean eragiten duten kalteagatik. Horregatik debekatu zituen, iazko uztailean, erabilera bakarreko plastikozko mahai tresnak eta kotoi zotzak.

Zaborrei dagokienez, orain arte gaika biltzen den zaborraz gain, Madrilek bestelako hondakin batzuk ere bereizita biltzera behartuko ditu udalak: arropa, etxeko hondakin arriskutsuak, sukaldean erabilitako olioa... Era berean, zabor organikoa bereizita biltzeko modua jarri beharko dute udalek, 2024tik aurrera.

Zergak, 2023tik aurrea

Legea, ordea, ez da osorik sartu indarrean. 2023ko urtarrilaren 1ean ezarriko dituzte ekonomia zirkularra sustatzeko bi zerga: erabilera bakarreko plastikoen ekoizpenari jarriko diotena —kilogramoko 0,45 euro ordaindu beharko dute ekoizleek—, eta zabortegietan zaborra botatzeari ezarriko diotena.

Azkenik, legeak amiantoa erretiratzeko neurriak ere jaso ditu. 2023ko apirilaren 10a baino lehen, udalek errolda bat egin beharko dute amiantoa duten eraikinekin. Ondoren, hura kentzeko egutegi bat osatuko beharko dute, kasurik arriskutsuenetan beranduenez ere 2028rako kendu dezaten.


Summary: Sute bat piztu da Lesakako zerrategi batean, eta kalte handiak eragin ditu. Zerrategiko nabeak eta makineria suntsitu ditu. Ez da inor zauritu.

Bart gauean piztu da, Lesakako (Nafarroa) Frain auzoko zerrategi batean. Haizearen ondorioz, piztu eta gutxira hartu du indarra suteak, eta kalte handiak eragin ditu; besteak beste, zerrategiko nabeak eta makineria suntsitu ditu suak. Foru Gobernuak jakinarazi duenez, ez da inor zauritu.

Larrialdietako zerbitzuek dei baten bidez izan dute sutearen berri, eta Lesakako suhiltzaile boluntarioak eta Oronoz eta Cordovillako (Nafarroa) parkeetako unitateak mobilizatu ditu.

Iritsi direnerako, suak ia kiskalirik zuen dena, eta, beraz, nabeen kanpoko materiala babesten ardaztu dira suhiltzaileak. Goizaldeko 02:45ak jotzerako, dagoeneko kontrolpean zuten egoera.


Summary: Korrikaren ibilbidea esatarien ikuspuntutik. Ander Txakartegi izan zen Korrikako esataria Lea-Artibai eskualdean, eta Nerea Arrizabalaga Mutrikun.

Korrika 18:29an sartu zen Lea-Artibaira, Ispastertik (Bizkaia). Euskal Wikilarien elkarteak hartu zuen lehen lekukoa. Bertan igo zen furgonetara ere Ander Txakartegi, eskualdeko esataria. Gutxik bezala daki berrituarrak zer den Korrika, zer esan nahi duen eta zer inguratzen duen. Furgonetako espazio txiki horretan asko bizi izandakoa da Txakartegi. Bere bederatzigarren Korrika izan da, hau da, 17 urte daramatza kolaboratzaile lanak egiten.

Aurten esatari lanetan aritu da; dinamikan sartzea gehiago kostatu izan zaio, normala denez, Korrika osoa egiten zuenarekin alderatuta. Euskaldunen gogoak nabaritu zituen ibilbide osoan. Adin guztietako pertsonek parte hartu zuten, hiru urteko etenaldia azkenean luze egin zaie askori. Jendetzak harritu zuen esataria: «Inguru oso euskalduna da Lea-Artibai; euskara ondo barneratuta dago. Jende askok parte hartu du Korrikan, herrien arteko tarteetan batez ere; normalean 10-15 korrikalari zeuden, eta aurten 50 inguru aritu dira».

Lekeition, esate baterako, beste urte batzuetan ez bezala, erritmoa mantentzea lortu zuten. «Abiadura onean joan ginen denbora osoan; ez dut uste inor kexatu denik arin joan ginelako». Jende piloa batu zen herriko kale guztietan zehar. Kilometro bat aukeratzekotan, Arantza Zuluetarena hartuko luke, abokatua berriro zigortu baitute 13/13 auzian. Bereziak izan ziren ere Xenki eta Murgi gogoan izan zutena eta Mendexa eta Amorotoko herritarrek mediku zerbitzua eskatu zutena. Hala ere, kilometro denak dira bereziak, 2.180etako bakoitza. «Jende gehiagorekin edo gutxiagorekin, baina denak dira ederrak; aurten, adibidez, zoragarriak izan dira Nafarroako elurretako irudiak».

Jarraitu irakurtzen Lea-Artibai eta Mutrikuko Hitza-n.


Summary: Europa mendebaldean izandako izurri bubonikoaren kasurik zaharrena aurkitu dute Arabako trikuharri batean. Arabako Errioxako Sotillo trikuharrian duela 3.300 urte ehortzi zuten pertsona baten hortz batean aurkitu dute Yersinia pestis bakterioaren arrastoa.

Non du jatorria izurri bubonikoak? Galdera horrek ez du erantzunik oraindik, baina duela gutxi Arabako Errioxako Sotillo trikuharrian (Leza) aurkikuntza garrantzitsu bat egin du Aida Andrades Valtueña genetista kataluniarrak: duela 3.300 urte ehortzi zuten pertsona batean aurkitu dute gaitzaren arrastoa, Espainiako El País egunkariak argitaratu duenez. Izurri bubonikoaren kasurik zaharrena da Europa mendebaldeko.

Sotillo trikuharria korridore motako hilobi megalitiko bat da. Familia baten hilobia da. Han hamahiru pertsonaren hezurrak aurkitu zituzten, eta, horiekin batera, gezi puntak, aiztoak, metalezko aizkorak eta landutako harriak. Trikuharrian zegoen hortz batean aurkitu dute gaitza eragiten duen Yersinia pestis bakterioaren arrastoa. Gaitzaren ondorioz hil zen pertsona hori.

Gainera, Sotilloko bakterioaren aldaera jada arkakusoetara migratzeko gai zela jakinarazi du Andrades Valtueñak; horrek are eta kutsakorragoa bihurtu zuen gaitza. Arkakusoei tapoi bat eragiten die urdailean, eta elikatzeko hartzen duen odola botarazi egiten dio horrek (ordurako jada bakterioarekin kutsatuta dago, eta kutsagarria da ukitzen duen edozein organismorentzat). Ondorioz, arkakusoa gehiago gosetzen da, eta ehunka aldiz egiten du kosk, Nuño Dominguez kazetariak argitaratu duenez. Horrek are eta kutsagarriago egiten du. Hamar egunetann buruan hiltzen du izurri bubonikoak.

Andrades Valatueñak Alemaniako Gizakiaren Historiaren Max Planck Zientzia Institutuan egin du lan, aitzinako patogenoak ikertzen. PNES aldizkarian argitaratu du ikerketa. Duela 5.000 eta 2.000 urte bizi izan ziren 252 pertsonaren genoma ikertu du; horietatik hamazazpi izurriak jota hil ziren. Sotillokoaz gain, soilik beste bi kasutan aurkitu dute orain arte izurri bubonikoaren arrastoa. Bi kasu horiek Samarako (Errusia) aztarnategi batean aurkitutako emakume baten eta gizon baten hezurduren kasuak dira, duela 3.800 urtekoak; bi horiek bat bestearen aurrean ehortzi zituzten.

Arabako kasua Samarakoa baino lehenagokoa da, eta horrek hainbat galdera eginarazten du. Posible baita izurri bubonikoa Iberiar penintsulan sortu izana, eta ez Eurasian, orain arte uste zen moduan. Garai hartako bakterioak Justinianoren Izurriaren eta Izurri Beltzaren garaiko bakterioekin alderatu ditu ikerketak. Andradesek El País egunkariari adierazi dionez, orain arte egin den ikerketarik osoena da.

Milioika hildako eragin ditu izurri bubonikoak

Izurri bubonikoak milioika heriotza eragin ditu azken 2.500 urteetan. Lehen izurrite handia Ekialdeko Erromatar Inperioaren garaian izan zen. Justinianoren Izurria deitu zioten, Justiniano I.a enperadorea bera kutsatu zelako. Bera sendatu egin zen, baina izurrite hartan, K. o. 541 eta 549 urteen artean, 25-50 milioi pertsona artean hil zirela kalkulatzen da, garai hartako herritarren laurden bat (Asia Txikiraino hedatu zen ekialdera eta Italiaraino mendebaldean).

Bigarren izurrite handia Erdi Aroan izan zen: Izurri Beltza. Yersinia pestis bakterioaren aldaera batek, 1300. eta 1400. urteen artean, 80 eta 200 milioi pertsona artean hil zituen Asia erdialdetik Europa mendebaldera. Hirugarren izurrite handia XIX. mendean izan zen, Indian, eta orduko horretan 12,5 milioi pertsona hil zituen.


Summary: Iruzurrean oinarritutako «patroi bat» deskribatu du biktimen abokatuak ere, ondorioetan. Mario Diez abokatuak Kote Cabezudoren aurkako epaiketaren amaierako ondorioak aurkeztu ditu. Haren arabera, argazkilariak «iruzur» eginda erakartzen zituen modelo gazteak, eta nahieran erabiltzen zituen gero.

Kote Cabezudo argazkilariaren kontrako salaketa jarri duten modeloen ordezkari Mario Diez abokatuaren txanda da gaur. Epaimahaiak epaiketan izan duen «profesionalatasuna eta sosegua» eskertuz hasi du amaierako ondorioen aurkezpena. Fiskalaren jarrera ere goraipatu du. Fiskalak berak atzo aurkeztu zituen bere ondorioak, eta akusatuak egindako delituak gordin aurkeztu zituen: Cabezudok modeloak bere «uztarripean» zituela esan zuen. 250 urte inguruko zigorra eskatzekoa da fiskala, baina esan zuen akusazio partikularraren eskabidera hurbiltzea ere ondo ikusiko lukeela, «kontserbadore» jokatu duela onartuta. 2.000 urtetik gorako zigorra eskatzen du akusazio partikularrak. Diezek ere gordin aurkeztu ditu gaur argazkilariaren delituak. Guztien atzean «patroi» bera ikusten dela esan du; «iruzur» eginda erakartzen zituen modelo gazteak, eta nahieran erabiltzen zituen gero.

Abokatuak esan du «frogatu diren ekintzen kontakizuna» ondo zehaztea dela biktimentzat garrantzitsuena: «pairatu» zuten hori jasota uztea. Eta jokatzeko era baten ondorio izan zela erakustea. «Hemen gertatu dena ez da modelo bakoitzari gertatu zaionaren batuketa bakarrik: portaera patroi bat zegoen atzean, eta akusatuak hamarraldiz hamarraldi zigorgabetasunez jarduteko era izan du horregatik». Argi du biktimak bakarrik edo banaka aurkeztu izan balira dena zailagoa izango litzatekeela, eta gertaeren argazki «osoagoa» lortu dela horrela.

Argazkilari «profesional» gisara bazuen sona Cabezudok: «erreferentziazko» profesionala zen, modelo asko famatu egin zituela argi adierazten zuen, eta hori ulertzea eta aintzat hartzea ezinbestekoa dela esan du abokatuak. Hain justu ere, «publizitatea eta moda» erabiltzen zituen amu gisara modelo gazteak erakartzeko. Areago, bere lana aurkezteko, hainbat espaziotan esaten zuen ez zuela loturarik «erotismoarekin». Gero hainbat modelo, ordea, oso bestelako bideetara eramaten zituen.

Baimen bikoitza

Akusazio partikularreko abokatuak argazkilariaren estudiora ametsez eta ilusioz beteta joaten ziren emakume gazteak aurkeztu ditu. «Gero, Cabezudoren estudiora iritsi, eta kontratu bat eskaintzen zitzaien han. Kontratu horrek berekin zekarren arima deabruari saltzea», azaldu du abokatuak: «Ez zitzaien informatzen, ez zitzaien kopiarik ematen». Betiere, lehen saioa «normala» izaten zela esan zuen. «Eta, jakina, neskak berriro joaten ziren harengana». Orduan «kontratuan» aldaketa bat egiten zuen argazkilariak, «biluzia» ere aipatuz. «Eta bazekien neskak nola eraman biluztera». Ondoren, nesken baimen «berariazkorik» gabe irudiak zabaltzeko hautua egiten zuen usu Cabezudok. Eta egoera «zaurgarrian» uzten zituen modelo horiek. «Porno izar» bihurtzen zituen askotan, nahi gabe, zer gertatzen ari zen ondo ulertu gabe.

Halako kontratuetan «baimen bikoitza» behar izaten dela azaldu du abokatuak —baimen bat da fotoak egiteko, eta bestea horien erabilera ondo zehazteko—, baina esan du argazkilariak hori ez zuela errespetatzen: «Nahita». Eta gero eta egoera zailagoetara eramaten zituen, gainera, emakumeak. «Izan ere, gero eta irudi sexualizatuagoak egiten zituen», azaldu du abokatuak. «Eta kontratuarekin lotu egiten zituen». Argazkiak egitera astean bitan joaten ziren neskak ere bazirela esan du. «Zer zentzu du? Helburua ez zen argazkiak egitea: haietaz abusatzea zen helburua».

Horiek horrela, modeloak gaizki sentitzea lortzen zuen, beren burua auzitan jartzea, zigortzea. «Nola azaldu hona eraman nauela?». Modelo askok onartu diote galdera horretan katigatuta ikusi zutela beren burua, eta, irudiek izan zezaketen erabileraren harira, «libertatea» galduta sentitzen zirela. Neskei egindako «abusuak» badira Cabezudok egindako delituen artean, eta horiek ere «grabatu eta saldu» egiten zituela adierazi du, haren jokabide okerraren erakusgarri.

Hortik, beraz, abokatuaren ondorioa. «Hau ez da, beraz, istorio bakan bat. Jokatzeko era kriminal bat izan da». Auzibideak aurrera egiteko usu izan dituen zailtasunek egoera oraindik gehiago zaildu dutela esan du. «Eta biktimek tunelaren amaieran argirik ez dute ikusi hainbat unetan».

Engainu argia

Iruzur delitua «etengabea» dela uste du abokatuak, emakume «guztiei» egindakoa. «Izan ere, hemen hasiera batean moda edo publizitate modelo izateko eskaintza bat egoten zen... Hor atzean dagoen engainua argia da. Eta hamarraldi askotan zehar neska asko erori dira hor atzean». Adierazi du epaiketan argi geratu dela sarean «kontrolik gabe» zabaldu direla Cabezudok egindako argazkiak, eta irudi horien gaineko eskubidea izan arren ez zuela deus egiten hori eragozteko. «Eta horrelako zerbaitek ez badu ondorio penalik, hau oihanaren legea izango da». Intimitatearen kontrako delitu «etengabea» egozten dio, biktima guztientzat. Akusatuaren jokatzeko modu bat nabarmendu du, hori erakusteko: «Min eman nahi zienean, modeloen izenordea kendu eta benetakoa izena jartzen zuen». Emakumeak estutzeko modu bat zen, eta auzibidea saihesteko erabili nahi zuen: «Salatzen zutenei, izena eta abizena jartzen zizkien».

Osotasun «moralaren» gaineko delituak, adingabeak galbidera ematea eta sexu askatasunaren kontrako delituak ere egozten dizkio hainbat biktimarentzat akusazio partikularrak. Horiek ere «frogatuta» daudela argi du. Epaiketan hitz egin duten gurasoen hitzak nabarmendu ditu, adibidez. «Ez dago lekukotasun bakar bat guraso batena onartzen duenik bere alabari argazkiak biluzik egitea onartzen zuenik. 15 urterekin, 16 urterekin... Justu kontrakoa. Hitz egin duten hiru gurasoek esan dute justu kontrakoa». Sexu askatasunaren kontrako delituak zehazki hiru emakumeri egin zizkiela esan du. Eta froga sendoak daudela hor ere. «Dokumentatuta daude argazki eta bideoetan». Argi du ezin dela esan «baimenduta» zeudenik. «Izan ere, andre horiek hor zeuden argazki batzuk egitera joan zirelako». Testuinguru «profesional» betean zeuden beti. «Eta ez da testuinguru egokia. Modeloa ez doa hara akusatuarekin sexu harremanak izatera».


Summary: Bergarako Udalak errekurtsoa jarriko du Eusko Jaurlaritzak paper hondakinen lantegiari emandako baimenaren aurka. Bergarako Udala lantegia jartzea aztertzen ibili da azken hilabeteetan, baina ebatzi du ez datorrela bat hirigintza planarekin, eta, gainera, zenbait irregulartasun izan dira prozesuan. Udalak salatu du Jaurlaritzak ez diela erantzun bere alegazioei.

Valogreen Paper BC SM enpresari Bergaran Paper Hondakinen Lantegia martxan jartzeko ingurumen baimen bateratua eman dio Eusko Jaurlaritzak. Horren berri eman du Bergarako Udalak, eta iragarri du errekurtsoa jarriko duela. Era berean, azaldu du Jaurlaritzak ez diela erantzun udalak lantegiaren inguruan bidalitako alegazioei. Alegazio horietan, udalak Jaurlaritzari adierazi zion lantegi hori ez zela bateragarria Bergarako Plan Orokorrarekin eta, beraz, ez zuela onartzen lantegi hori Bergarako Larramendi industrialdean jartzerik. Horrez gain, adierazi du «hondakinen kudeaketaren erabilera» ere ez dela bateragarria, «erabilera osagarri bezala» bakarrik onartzen duelako udalak, ez erabilera nagusi bezala.

Horrez gain, udalak salatu du enpresari baimen hori eman zaiola «kare materialaren ekoizpenerako». Hain zuzen, enpresak hirigintza txostena lortzeko eskaera egin zuenean ez zuen zehaztu proiektuaren benetako asmoa, eta kare ekoizpenerako enpresa bat izango zela esan zuen. Azaroan, berriz, Euskal Herriko Agintaritzaren Aldizkarian, jarduera hori «Bergaran arriskutsuak ez diren hondakinak kudeatzeko jardueraren ingurumen baimen integratu» gisa definitu zuten —enpresak Jaurlaritzari ingurumen baimen bateratuaren tramitazioa hasteko egindako eskaera aurkeztu zionean, «hondakin ez-arriskutsuetarako jarduera» gisa deskribatu zuen enpresak egiten zuen lana—.

Aipatutako enpresak paper industriak sortzen dituen hondakinak kudeatzen ditu. Proiektu berriak zerikusi zuzena dauka Zaldibarko zabortegia amiltzearekin. Izan ere, 2020ko otsailean zabortegia malkartu arte, papera ekoizten duten enpresek hara eramaten zituzten hondakinak. Orain ez daukate hondakin horiek kudeatuko dituen lekurik, eta horregatik egin zuen Valogreene Paper SM enpresak bere lantegia Bergaran zabaltzeko proposamena, paper industriak bultzatuta.

Abenduaren hasieran onartu zen Ingurumen Administrazioaren Legeari egindako zuzenketa, eta zuzenketa horrek ahalmena ematen dio Eusko Jaurlaritzari, interes orokorraren izenean, udalek onartzen ez dituzten proiektuei ere bide emateko. Lege hori baliatu du oraingoan Jaurlaritzak Valogreene enpresari baimena emateko. Bergarako Udalak ere duela hilabete batzuk gaitzetsi zuen lege berria: «Horren bitartez, herriaren beharren kontra egiteko bidea zabaltzen zaio Eusko Jaurlaritzari, goi mailako interes publikoko proiektuak izendatzen dituzten horiei proiektuak inposatuz». Bergarako Udalak azaroaren 29an onartu zuen lege horren kontrako mozioa, udalen autonomia urratuko zuelakoan.


Summary: Dock Of The Bay jaialdiak 23 musika dokumental erakutsiko ditu. Maiatzaren 2tik 7ra bitartean egingo dute Donostiako Musika Dokumentalen jaialdia. Courtney Barnett, Lydia Lunch, Connie Connie eta Ainara LeGardon izango dira protagonistetako batzuk. Proiekzioak, kontzertuak, solasaldiak eta beste izango dira.

Dataz eta lekuz mudatuta itzuliko da Dock of The Bay Donostiako Musika Dokumentalen jaialdia aurten. Udaberrira ekarri dute —maiatzaren 2tik 7ra— eta Principe zinema aretoak eta Antzoki Zaharra izango ditu kokaleku —nahiz eta hiriko espazio gehiagotara ere zabalduko diren ekitaldiak—. Hamabosgarren aldia dute aurtengoa, eta 23 dokumentalen proiekzioek osatuko dute jaialdiaren bizkarrezurra: sail ofizialetan, zazpi film luze eta zortzi film labur izango dira lehian, eta lehiaz kanpoko Perfect Day atalak nazioartean musika dokumentalen generoan nabarmendu diren azken lanen aukeraketa bat erakutsiko du.

Eva Rivera jaialdiko zuzendariak gogora ekarri du Make it Funky! izan zela 2007ko azaroan Dock of the Bay jaialdian proiektatu zuten lehenbiziko filma. Ordutik hamabost urte igarota, estreinako aldi haren emozioa «zirraraz» oroitzen duela aipatu du —«zerbait handiagoa izango zen enbrioia garatzen hastera zihoala ikusten baikenuen»—, eta ilusioari eusten diotela nabarmendu: «Ilusioak bere horretan jarraitu du edizioz edizio, eta orain ekingo diogun aldi honetan ere bete-betean sentitzen dugu».

Donostia Kulturako Zinema arduradun Josemi Beltran eta Koldo Mitxelena Kulturuneko zuzendari Patxi Presa ere izan dira gaur goizean jaialdiaren aurkezpenean, eta hura babesten duten gainontzeko eragileen zerrenda ere izan du gogoan Riverak: Kutxa Kultur, Dabadaba aretoa, Tobacco Days liburu denda, Gehitu elkartea, Reggae Got to Soul kolektiboa eta Deustuko Unibertsitatea.

Jaialdiko sarrerak eskuragai daude jada, jaialdiaren webgunean.

Film luzeen Sail Ofiziala

Bi arlotan adarkatzen da jaialdiko Sail Ofiziala: lan luzeak hartzen ditu lehenak, eta laburrak bigarrenak. Luzeen kasuan, zazpi dokumental izango dira lehian aurten, eta, Riverak esan duenez, nazioartean generoa modu zabalean nondik lantzen ari den erakustea bilatu dute. Azpimarratu du, halaber, emakumezkoen istorioen eta emakume zuzendarien lanen aldeko apustu berezia egin dutela.

Hala, Irlandako pop abeslari Sinead O'Connor protagonista duen Nothing Compares. Sinéad O'Connor (Kathryn Ferguson) filmarekin abiatuko da saila, maiatzaren 2an; Lydia Lunch estatubatuarraren inguruko My Lover the Killer. Lydia Lunch (March Hurtado) erakutsiko dute maiatzaren 3an; Doris Muñoz musika managerrari buruzko Mija (Isabel Castro), maiatzaren 4an; 1950eko hamarkadako aitzindari Connie Connieren inguruko Talking Like Her (Natacha Giler, Adam Briscoe), maiatzaren 5ean; eta 6an, ostiralez, Courtney Barnett rock musikari aupatuan ardaztutako Anonymous Club. Courtney Barnett (Danny Cohen).

Horiez gain, lehian izango dira Alessandro Melanizzik zuzendutako Italo Disco. The Sparkling Sound of the 80s, hamarraldi hartan loratu zen disco musikaren historia kontatzen duena; eta baita New Yorkeko punk rockaren hasiera aztertzen duen Nightclubbing. The Birth of Punk Rock in NYC ere. Aurrez ere jaialdian egon izan den Danny Garciak zuzendu du azken hori, eta dokumentalaren nazioarteko estreinaldia izango da Donostiakoa.

Dokumental luze onenaren saria hautatzeko epaimahaia honako kide hauek osatuko dute aurten: Amanda Villavieja, Joan Porcel eta Jorge Tur.

Film laburren Sail Ofiziala

Saio bateratu batean erakutsiko dituzte Sail Ofizialaren barruko film labur guztiak, maiatzaren 6an, Principe zinemetan. Bertan izango da jaialdiko euskarazko lan bakarra: Hannot Mintegiaren Ignora, zeina Irunen (Gipuzkoa), Kopenhagen eta Donostian filmatu duten eta bi soinu artista erretratatzen dituen: Ainara LeGardon eta Ignacio Cordoba.

Adar horretan ere, musika dokumentalei begiratzeko nazioarteko modu askotarikoak barnebiltzen eta emakumezkoen lana sustatzen ahalegindu direla adierazi du Riverak, eta, Ignora-rekin batera, ondokoek osatuko dute zerrenda: Dopo Yumemories (Jordan Galland), Dreams (Miguel Ariza), He aquí un cuerpo que cae (Samuel Fuentes, Richard Mascherin), Hit Like a Woman (Tamarzee Nooze), Son Chant (Vivian Ostrovsky), Stormskater (Guen Murroni) eta Turning Man - 81RPM (Robin Trouillet).

Film labur onenaren saria Maider Oleagak, Miren Izak (Tulsa) eta Pela del Alamok erabakiko dute.

Perfect Day eta ekintza paraleloak

Lehiaz kanpo, nazioartean nabarmendutako beste zortzi musika dokumental hartuko ditu Perfect Day atalak. Askotarikoak eta generoaren mugak auzitan jar ditzaketenak direla aurreratu du jaialdiko zuzendariak. Honako hau da aukeraketa: Atlantide (Yuri Ancarani), Freakscene. The Story of Dinosaur JR (Philipp Virus), All the Streets are Silent: The Convengece of Hip Hop and Skateboarding (1987-1997) (Jeremy Elkin), Magaluf Ghost Town (Miguel Angel Blanca), Nueve Sevillas (Gonzalo Garcia Pelayo, Pedro G. Romero), The Spark Brothers (Edgar Wright), Bixa Travesti (Claudia Priscilla, Kiko Goifman) eta The Ballad of Genesis and Lady Jane (Marie Losier).

Urterik urtera, ugarituz doa jaialdiaren egunetan antolatu ohi dituzte jarduera paraleloen multzoa. Hainbat eragilerekin elkarlanean prestatzen dituzte, eta, berrikuntza modura, Tabakalerako Kutxa Kultur plazan, hiru musika libururen aurkezpenak egingo dituzte aurten, Eduardo Guillotek gidatuta: En presencia de Battiato, Doña Concha: La rosa y la espina eta Canción de Amor definitiva.

Proiekzio bereziak —Ivan Castellen The Rise of The Synths erakutsiko dute Trueban, maiatzaren 5ean eta 6an—, kontzertuak—Verde Prato izango da hilaren 4an, Kutxa Kultur Klubean; eta Ainara LeGardon 7an—, irratsaio bereziak eta solasaldiak ere izango dira, besteak beste. Azken horri lotuta, Elkarrizketak deituriko atalean, bi mahai inguru izango dira Koldo Mitxelena kulturunean: maiatzaren 4an, Jara Yanez, Joan Porcel, Jorge Tur eta Mariona Borrull ariko dira hizketan; eta hurrengo egunean, berriz, Miquel Marti Freixaz, Miren Iza eta Pela del Alamo.


Summary: Auzitegi Nazionalak berriz ikertuko du ETAren 2003ko atentatu bat. Hamar euskal herritar ikertuko ditu auzitegiak: egile material izatea leporatzen die Dignidad y Justiciak biri, eta hura agintzea beste zortziei.

Espainiako Auzitegi Nazionaleko Alejandro Abascal epaileak berriz ikertuko du ETAk 2003ko maiatzean Zangozan (Nafarroa) eginiko atentatu bat. Dignidad y Justicia elkartearen eskaerei men eginez, tramiterako onartu du hamar euskal herritarren aurkako salaketa bat. Akusazioak Garikoitz Arruarte eta Gorka Loran jo ditu ekintzaren egile materialtzat; Ibon Fernandez, Gorka Palacios, Garikoitz Aspiazu, Aitzol Iriondo, Iñaki Esparza, Mikel Albizu, Ramon Sagarzazu eta Marixol Iparragirreri, berriz, atentatua agindu izana leporatzen diete, une hartan ETAren zuzendaritzaren parte zirelakoan.

Dignidad y Justiciaren salaketaren arabera, hemezortzi atentatuko «oldarraldi bateko» lehena izan zen Zangozakoa, ordura arteko ekintzekiko «aldaketa estrategiko baten» hasiera. Beraz, akusazioaren arabera, atentatua aurrez prestatua zuen erakunde armatuak, eta horregatik egin du ETAren une hartako zuzendaritzako kidetzat jotzen dituztenen aurka. Eskaera horrek bat egiten du azken hilabeteetan elkarteak jarri eta Auzitegi Nazionalak onartu dituen beste zenbait salaketarekin; besteak beste, Miguel Angel Blancoren eta Gregorio Ordoñezen hilketak berriz ikertzeko frogak eskatu dizkio auzitegiak Poliziari.

Arruarteren eta Loranen aurka, berriz, akusazioak argudiatu du bien «balizko parte hartzea» argudiatzeko frogak daudela. Aipatutako ekintzak maiatzaren 30etik eta abenduaren 26ra bitarte egin zituen ETAk, eta ez zen halako gehiago egin hurrengo bi hilabeteetan. Arruarte eta Loran abenduaren 26an atxilotu zituzten, Donostian eta Hernanin hurrenez hurren, bi egun lehenago Madrilen lehergailu bat jartzeaz akusatuta. Halere, Dignidad y Justicia elkarteak berak, zuzendaritzaren parte hartzea argudiatzeko, salaketan adierazi du lehergailuak banatu egin zituztela zenbait komandoren artean.


Summary: Jaurlaritzak «kalitatezko» 80.000 lanpostu sustatu nahi ditu hiru urtean. Gobernuak 2.071 milioi euro jarriko ditu 2021-2024 Enplegu Plan Estrategikoaren bidez. Mendiak dio «talentuari eutsi» nahi zaiola, «lehiakortasuna bermatzeko».

Datozen hiru urteetan Araba, Bizkai eta Gipuzkoan 80.000 lanpostu sortzeko helburua jarri du Eusko Jaurlaritzak, eta, horretarako, 2.071 milioi euro bideratuko ditu 2021-2024 Enplegu Plan Estrategikoaren bidez. Aurten, 463 milioi erabiliko ditu. Idoia Mendia lehendakariorde eta Lan eta Enplegu sailburuak azpimarratu duenez, Jaurlaritzak onartutako planaren helburua ez da soilik enplegu gehiago sortzea: horiek «kalitatezkoak» izatea ere bultzatu nahi da. Horrekin lotuta, murriztu egin nahi dira behin-behinekotasuna, partzialtasuna, soldata arrakala eta lan istripuak.

Mendiak azaldu duenez, COVID-19aren ostean «enpleguaren susperraldi bizia» espero da; hala ere, aitortu du Ukrainako gerrak eragina izango duela aurreikuspen horietan. Sailburuaren arabera, osasun krisiaren testuinguruan «euskal ekonomiak enpleguari eusteko gaitasun handia erakutsi du». «Arrakastaz atera gara, erakundeen eta eragileen elkarlanari esker». Azpimarratu du aurrera begira erronka nagusia langabezia murriztea eta enpresen «lehiakortasunari eustea» izango dela. «Epe ertainean, arrisku nagusia talentua aprobetxatzen ez jakitea izango da, eta gure enpresek lehiakortasuna galtzea datozen erronkei aurre egin ezin dietelako. Horrek lan baldintzak hobetzeko aukera galtzea ekar dezake».

Oro har, hauek dira planaren asmo nagusiak: 80.000 enplegu sortzearekin batera, 23.000 enpresari laguntzea, 48.000 profesionalen lan kualifikazioak hobetzea, 20.000 gazteri lan aukerak eskaintzea, 5.000 profesional zaintza sektorerako gaitzea, eta 16.000 pertsona gaitasun digitaletan trebatzea. Horrekin guztiarekin langabezia tasa %10etik behera mantentzea da asmoa (2021aren amaieran %8,4koa zen).

Behin-behinekotasuna eta sexu arrakala

Lanpostu berrietan, behin-behinekotasun tasa murriztea izango da helburu nagusietako bat, lan erreformak ireki duen bidea baliatuta: 2020an, lan merkatu orokorrean %29,4 zen behin-behinekotasuna, eta hori %20ra gutxitu nahi da; sektore publikoan %38,2tik %30era jaitsi nahi da. Lanaldi partzialak, berriz, %10etik behera kokatu nahi dira (2020an %16,1 ziren); lan istripuak %10 murriztu nahi dira; eta hitzarmen kolektiboak dituzten langileen kopurua, %56,8tik %65era handitu.

Berdintasunaren alorrean, gizonen eta emakumeen arteko soldata arrakala %19,5etik %10era jaitsi nahi da, emakumeen behin-behinekotasun tasa %33,8tik %25era murriztu, eta partzialtasuna %26,4tik %17ra jaitsi. Gazteen kasuan, langabezia tasa %15ean kokatzeko helburua ezarri du Jaurlaritzak, hau da, 2020an baino 10 puntu beherago, eta langabezia luzearen tasa ia erdira jaisteko erronka, %4,8tik %2,5era, besteak beste formakuntza programen bitartez.

2024ra arte 2.071 milioiko aurrekontua izango du planak, baina hori handitzeko aukera jasotzen du, oraindik kuantifikatu eta adjudikatu gabe dauden Berreskuratze eta Erresilientzia Funtsetatik irits daitekeen dirua sartzea espero baita.

CCOOrentzat, «eskasa» da

CCOO Euskadiko idazkari nagusi Loli Garciak esan du plana «asmo gutxikoa» dela; uste du Mendiak zera besterik ez duela egin, Jaurlaritzako sailek eta beste euskal erakundeek hartu dituzten neurriak «batu». Kritikatu du aurkeztutako planaren inguruan ez dela «negoziaziorik» egon, eta elkarrizketa sozialeko mahaian aurkezpen bakarra egin duela. Azpimarratu du ez dituela baliatu lan erreformak eta negoziazio kolektiboak eskaintzen dituzten tresna guztiak.


Summary: Araba Bizirik plataformako kide bati ‘mozal legea’ ezarri diotela salatu dute. Ertzaintzaren zaintzapean dagoen espazio publiko batean egoteagatik aplikatu diote legea, eta gaur deklaratu du Gasteizko epaitegietan. Lurraren defentsan manifestatzera deitu dute maiatzaren 14an.

Araba Bizirik plataformak agerraldia egin du Gasteizko epaitegien aurrean, han deklaratu behar izan baitu gaur plataformako kide batek. Mozal legea ezarri diotelako deklaratu du epaitegian, Ertzaintzak haren aurkako salaketa jarri ondotik. Araba Bizirik plataformak salatu du «datu faltsuetan» oinarrituta dagoela taldekidearen aurkako salaketa, eta Ertzaintzak «asmo maltzurrez» aurkeztu zuela: «Botere abusua da, sistema patriarkal eta klasista honi aurre egiten dioten pertsona guztien borroka deslegitimizatzeko asmo argia duena». Kontatu dutenez, Araba Bizirik plataformako kideari mozal legea ezarri diote Ertzaintzaren zaintzapean dagoen espazio publiko batean egoteagatik. «Mendi ibilaldi bat ezin da inorentzat mehatxu izan. Autoritateak horrela ulertzen badu, argi dago sistema honek herritarrak zelatatzea eta mehatxupean edukitzea duela helburu». Salatu dute pandemian hartutako neurrien ondorioz «zaintza eta kontrola areagotu» dela, eta «libreki mugitzeko askatasuna» mugatu dutela. Ildo horretan, Eusko Jaurlaritzaren jarrera salatu dute, lurraldearen zaintzaren gainetik «enpresa pribatuen interesak» lehenetsi dituelako. Araba Bizirik plataformaren iritziz, ezinbestekoa da «eremu komunaren» alde borrokan jarraitzea, eta nabarmendu du lanean jarraituko duela beste eragile batzuekin batera «ustiapen eta txikizio politiketatik libre izango den lurralde baten defentsan». Horri loturik, manifestazio batera deitu dute maiatzaren 14rako, Gasteizen, Lurra defendatuko dugu. Tapia Legeari ez lelopean. Bilbo plazatik abiatuko da, 19:00etan.


Summary: Abeltzain talde batek esnea oparitu du, esnearen prezio merkea salatzeko. Egungo prezioekin, saltoki handiek produkzio kostuen azpitik saltzera behartzen dituztela eta Elikagai Katearen Legea bete dadila exijitu dute, Iruñeko Carrefourren egindako protestan.

«Esne litro baten truke zenbat ordaintzeko prest zaude? Prest al zeundeke esne litro bakoitzeko 20 zentimo gehiago ordaintzeko? Prest egongo al zinateke urtean 14 euro gehiago pagatzeko, alegia?»: Nafarroako abeltzain talde batek Iruñeko Carrefour saltokian banatutako esku orri batean, galdera zuzen hori egin dute.

Carrefourren sartu, eta marka zuriko sei kutxa esne erosi dituzte, 27 euroren truke. Prezio hori «opari bat» dela deritzote, eta, hori adierazi nahirik, kutxa horretako esnea banatu dute saltokitik irten eta sartu zebiltzan erosleei.

Oier Villanueva abeltzain ultzamarraren arabera, kutxa horiek pertsona batek batez beste urte erdian kontsumitzen duen esne kopurua adierazten du —35 litro sei hilabetez, 70 litro urtean—, eta saltoki handiek oso merke saltzen dute: «Gaur egun saltoki handietan marka zuri gisa saltzen den edozein esnek ezin du inola ere bete abeltzainen eta kateko ondorengoen ekoizpen kostua».

Ez da Nafarroan egiten duten lehen protesta. Egoera larria da. Azken asteetan banaketa taldeek esnea zertxobait garestitu badute ere, hori «ez da nahikoa». Nabarmendu du pentsuen eta erregaiaren kostuaren igoeraren ondorioz abeltzainek esnea produkzio kostuen azpitik saltzen dutela eta zenbait abeltzain bankuei mailegua eskatzen ari direla jarduerari eusteko.

Protestaren bidez, azaldu dute «premiazkoa» dela neurriak hartzea eta 2020an onartutako Elikagai Katearen Legea betetzea. Esne eta esnekien kasua berezia dela uste dute, gainera. Carrefourrek eta beste saltoki handiek kontsumitzaileak erakartzeko amu gisa erabili ohi dute esnea, eta prezioak amilduz abeltzainekin «jolasten» ari direla gaitzetsi dute.

Gaurko protestaren bidez, salatu dute merkatuko «joko zital hori» indarrean dagoela oraindik ere; adibidez, antzeko jogurten kasuan, hipermerkatu baten edo bestearen arteko prezioaren aldea «%30erainokoa» dela salatu dute. Ohartarazi dute prezioen jaitsierak, lehen sektorean dihardutenak estutzeaz gain, esne industriako langileen baldintzak okertzen eta soldatak baldintzatzen dituela.

Horregatik, administrazioei neurriak har ditzatela exijitzeaz gain, gizarteari galdetu diote ea prest al dagoen esnearen eta esnekien truke «prezio duin bat» ordaintzeko, sakelakoekin edo ordainpeko telebista plataformekin askok egiten duten bezala.


Summary: Etxebizitza eskubidea aldarrikatu du LABek, Nafarroako lege proposamena «motz» gelditzen delakoan. Bost puntuko eskaera bat egin dio Nafarroako Gobernuari, besteak beste, espekulazioa gelditzeko, alokairu sozial arautua lehenesteko, eta kaleratzeak gelditzeko.

Etxebizitza eskubide subjektibo gisa aitortzea; espekulazioa gelditzea, alokairu sozial arautua lehenetsita; neurriak hartzea alokairu edo hipotekaren gastuak ez daitezen izan diru sarreren %30 baino gehiago; etxebizitza parke publikoa handitzea, putre funts eta jabego handiak desjabetuz; eta etxegabetzeak gelditzea. Bost aldarrikapen egin ditu gaur LAB sindikatuak, Abiatu izeneko egitasmoaren aurkezpenean. Iruñean egin dute agerraldia, Nafarroako Gobernuaren egoitzaren aurrean, egun mahai gainean direnak baino «asmo handiagoko neurriak» eskatzeko.

Sindikatuaren esanetan, etxebizitza eskubide subjektiboa bermatzea ezinbestekoa da «langileen oinarrizko bizi baldintzak duintzeko», baina salatu dute gaur-gaurkoz eskubide hori «merkantilizatu» egin dela eta espekulaziorako erabiltzen dela. Hain zuzen, babes ofizialeko etxebizitzak sustatzeko lege proposamen bat tramitatzen ari dira Nafarroako Parlamentuan, baina proposamen hori «motz» geldituko dela uste dute sindikatuko kideek: «Ez dio erantzuten etxebizitzarekin dugun arazoa errotik aldatzeko asmoari. Nafarroako Gobernuak etxebizitza eskubidea onartzen badu ere, ezin du bermatu, eta politika asistentzialista hutsak garatzera mugatzen da».

Alokairu babestua sustatzeko neurri eraginkorragoak ere galdegin ditu sindikatuak: «Alokairu babestua eskatzen duten pertsona gehienak (%74) alokairu librean bizi dira. ISA neurgailua edota alokairuen erregistroa sortzea urratsak izan daitezke, baina ez dira inondik inora ere nahikoak. Besteak beste, ISAn ezartzen diren irizpideek oraindik ere ez dutelako aintzat hartzen Europako eta Euskal Herriko Eskubide Sozialen Kartak ezarritako gehienezko diru sarreren %30eko neurgailua».

Administrazioak, bestalde, putre funts eta jabego handien desjabetzea erraztu beharko lukeela uste dute sindikatuko ordezkariek, baina azpimarratu dute «erabilerarik gabeko etxeak gurean, oraindik orain, gehiegi» direla.


Summary: Putin «ziur» dago Errusiak ezarritako «helburuak» beteko dituela. Errusiako presidenteak esan du helburu nagusia dela «Donbassko jendeari laguntzea», Ukrainak Minskeko Akordioak bete ez dituela argudiatuta. Mariupolen arma kimikorik erabili ote den ikertzen ari da Kiev.

Ukrainako Donbass eskualdeko Donetsk eta Luhansk oblastak «askatzeko» erasoaldi militarraren prestaketak «ia amaitutzat» dauzka Errusiak, martxo amaieran «operazio militar bereziaren» bigarren faseari ekin zionetik. Bada, Vladimir Putin Errusiako presidentea «ziur» dago bere herrialdeak ezarritako «helburuak» beteko dituela. «Helburu nagusia da Donbassko jendeari laguntzea, baita Errusiaren segurtasuna bermatzeko neurriak hartzea ere», esan du gaur goizean, Bielorrusiako presidente Aleksandr Lukaxenkorekin Vostotxniko kosmodromoko espazio gunera egindako bisitan (Amur oblasta, Txinako mugatik gertu), TASS Errusiako berri agentziak jasotakoaren arabera. Hori bai, Putinek mezu hau bidali dio Ukrainako presidente Volodimir Zelenskiri: «Helburua lortu arte ez gara geldituko».

«Hala izango da, eta ez dago zalantzarik», berretsi du Errusiako presidenteak. Putinek otsailaren 21ean aitortu zuen Donetskeko eta Luhanskeko herri errepubliken independentzia. «Aitortu beharra geneukan; Ukrainako agintariek, Mendebaldeak bultzatuta, uko egin baitzieten Minskeko Akordioak errespetatzeari eta Donbassko arazoak modu baketsuan konpontzeari». Eta nabarmendu du «ezinezkoa» zela zortzi urtez eskualde horretan gertatzen ari zen «genozidioa» onartzen jarraitzea. Ildo beretik, Putinek gogotik goratu du Errusiako tropak Ukrainako armadaren aurka egiten ari diren lana: «Ausardiaz eta trebeziaz dihardute, eta arma modernoenak eraginkortasunez erabiltzen dituzte».

Arma kimikoen ustezko erabilerak aurrez aurre jarri ditu Ukraina eta Errusia, beste behin. Hain zuzen ere, Donetskeko Herri Errepublikako errusiazaleek Mariupol hirian (Donetsk oblasta) arma kimikorik erabili dituzten ala ez ikertzen ari dira Kiev. Hegoaldeko hiri horretako gune industrialean gotortuta dauden Ukrainako Azov batailoiko paramilitarrek —eskuin muturreko talde armatu bat da, 2014ko estatu kolpean parte hartu zuena, baita Donbassko gatazkan ere— arnasketa arazoak izan zituztela salatu zituzten atzo, Donetskeko errusiazaleek «jatorri ezezaguneko substantzia pozoitsu bat» jaurti ondotik, Azov batailoko buruzagi Andrei Biletskik Telegram kontuan idatzi zuenez.

Biletskiren arabera, zibilen artean adineko emakume bat dago «egoerarik okerrenean». Biktimen sintoma nagusiak hauek direla jakinarazi du: aurpegia gorritzea, presio arterial altua izatea, urdaila lehortzea eta begietako mina edukitzea, besteak beste. Hala ere, Petro Andriuxtxenkok, Mariupolgo alkatearen laguntzaileak, atzo esan zuen ez zela baieztatu eraso kimiko bat egon zenik, eta funtzionarioak «militarren informazio ofizialaren zain» zeudela erantsi zuen.

Azov batailoiko buruzagiaren adierazpenen aurretik, Eduard Basurin Donetskeko Herri Errepublikako buru militarretako batek arma kimikoak erabiltzeko «prestutasuna» agertu zuen Errusiako Lehen Kateari emandako elkarrizketa batean, «arratoiak ezkutalekuetatik ateratzeko». Nolanahi ere, Basurinek berak erabat ukatu du gaur arma kimikoak erabili dituztela Mariupolgo fronte horretan, Interfax Errusiako berri agentziak jasotakoaren arabera. Bitartean, Erresuma Batuak eta AEB Ameriketako Estatu Batuek euren kezka azaldu dute, eta Londresek gertatutakoa argitzeko ikerketa bat agindu du.

Bi bandoen artean borroka latzak izaten ari dira Mariupolen, Errusiak setiatua duen hirian. Bada, Donetskeko Herri Errepublikako gobernuburu Denis Puxilinek atzo ziurtatu zuen errusiazaleek hiriko portuaren kontrola hartu zutela; Ukrainak, ordea, gezurtatu egin zuen Puxilinen adierazpena. Hori bai, armadak aitortu zuen «azken guduetan» daudela, jaurtigaiak «amaitzen» ari zaizkiola eta. «Aurrez aurreko borroka besterik ez da geratuko. Gutako batzuk hilko dituzte, eta beste batzuk gatibu hartuko dituzte». Bestalde, Mariupolgo alkate Vadim Boitxenkok atzo Associated Press agentziari emandako elkarrizketan esan zuen gutxienez 10.000 zibil hil dituztela bi aldeen arteko erasoen ondorioz.

«Errusiak laster joko du erasora»

Bien bitartean, Ukrainako Defentsa Ministerioko bozeramaile Oleksandr Motuzianik atzo jakinarazi zuen «Errusiak laster joko duela erasora». Aurretik, Ukrainako presidente Volodimir Zelenskik ohartarazi zuen Errusiako «dozenaka mila» soldadu Donbassen biltzen ari direla, iparraldetik erretiratu ondoren, eta hamahiru kilometroko konboi militarra Kharkiv oblastetik hara bidean dela. Gudu zelaia datozen egunetan herrialdearen hego-ekialdean zentratuko bada ere, Ramzan Kadirov Txetxeniako presidente eta Errusiaren aliatuak aurreratu duenez, Donetsk eta Luhansk oblastak «askatu» ondoren, helburua izango da Kiev hiriburura itzuli eta berau «konkistatzea».


Summary: Kargua utzi du Jaurlaritzako Europako Funtsen lehendakariorde Jordi Campasek. Arrazoi pertsonalak direla-eta utzi du postua Campasek, gaurko Gobernu Kontseiluan.

Kargua utzi du gaur Pedro Azpiazuk zuzentzen duen Ekonomia Saileko hirugarren lehendakariorde Jordi Campasek, Europako Funtsen kudeaketa egiteko izendatua izan zenak. Jordi Campas ekonomista Planifikazio eta Ekonomia zuzendaria izan zen 2016tik 2021era Eusko Jaurlaritzako Ekonomia Sailean, harik eta Europako Funtsen kudeaketa egiteko hautatu zuten arte. Pandemia osteko susperraldian laguntzeko, Europako Funtsek 70.000 milioi euroren laguntza zuzenak banatuko dituzte Espainian, eta Araba, Bizkai eta Gipuzkoara iristekoak diren funtsen inguruko kudeaketaren ardura zuen Campasek gaur arte.

Euskadi Next Generation EU agiriaren egile da Campas, Azpiazu sailburuarekin batera. 2020ko udazkenean, agiri hori baliatu zuen Campasek Jaurlaritzaren ardatz eta proiektu estrategikoak ezartzeko; Gasteizko gobernuak Europako laguntzak jasotzeko proiektu hautagaiak identifikatzea oinarrizkoa izan da lan horretan. Euskadi Next Generation EU agiriaren bigarren egokitzapena 2021eko maiatzean egin zuen gobernuak, eta 18.000 milioi euroko inbertsioa ezarri zuen harentzat, ekarpen publikoa eta pribatua aintzat hartuta. Europako Funtsetatik 5.000 milioi euro jasotzea proposatzen du agiriak.

Eusko Jaurlaritzak jakinarazi du ez duela Campasen ordezkorik izendatuko, eta EBko funtsen inguruko kudeaketa guztia Azpiazu sailburuaren eta haren kabineteburuaren ardura izango dela.


Summary: Gasteizen %13,4ra gutxitu dira 18 urtetik beherakoei eragiten dieten pobrezia egoerak. 'Gasteizko haur eta nerabeen egoerari buruzko ikerketa diagnostikoa' aurkeztu dute, hirian haurrak, nerabeak eta haien familiak zer egoeratan dauden jakiteko. Ikusi dute COVID-19ak «eragin handia» izan duela familien eta adingabeen artean, besteak beste familien egoera ekonomikoan, aisialdiaz gozatzeko moduan eta adingabeen aldartean.

2016. urtetik 2020. urtera, 18 urtetik beherakoengan eragina duten txirotasun egoerak %19,6tik %13,4ra gutxitu ziren Gasteizen. Hori ondorioztatu dute, besteak beste, Gasteizko haur eta nerabeen egoerari buruzko ikerketa diagnostikoa-n. Ikerketaren helburua izan da Gasteizen haurrak, nerabeak eta haien familiak zer egoeratan dauden jakitea.

Horrekin batera, pandemiak izan duen eragina ere aztertu dute. Horrela, ikusi dute izurriak «eragin handia» izan duela familien eta adingabeen artean, hainbat esparrutan. Besteak beste, aisialdiaz gozatzeko moduan aldaketak eragin dituela ondorioztatu dute: «Etxean eta pantailetan zentratuago egon da». Izan ere, 10 adingabetik 4k pandemia aurretik baino denbora gehiago ematen dute pantailen aurrean.

Txostenaren arabera, Arabako hiriburuan 0 eta 17 urte arteko haur eta nerabeak biztanleriaren %17,4 dira, eta 2020an, 16 urtez azpiko neska-mutilen %4,1ek zituzten gabezia materialeko «arazo larriak». Gainera, adingabeen %18k uste dute pandemiaren eraginez familiako egoera ekonomikoa «okertu» egin dela.

Hezkuntzari dagokionez, Gasteizko haur eta nerabeen %53 daude sare publikoan matrikulatua, eta %50, D ereduan. Inkestetan parte hartu duten neska-mutilen %10ek uste dute koronabirusaren ondorioz «okertu» egin dela ikaskideekin eta irakasleekin duten harremana, eta %23k uste dute beren errendimendu akademikoak «behera» egin duela.

Pandemiak eragina izan du haur eta nerabeen osasunean ere: 10etik 9k osasun «ona edo bikaina» dutela uste duten arren, %35,2k iritzi diote pandemiaren aurretik baino aldarte «okerragoa» dutela.

Plana prestatzeko oinarria

Diagnostikoa Jon Armentia Gasteizko Gizarte Politiken, Adinekoen eta Haurren Saileko zinegotziak aurkeztu du, Idoia Garcia Gizarte Informazio eta Ikerketa Zerbitzuko teknikariarekin eta Susana Garcia Haurtzaroa eta Senitartea udal zerbitzuko arduradunarekin batera. Egiten duten bigarren diagnostikoa da —2017an egin zuten lehenengoa—, eta, horrekin, Haur eta Nerabeentzako III. Planak aurre egin beharko dien «erronka nagusiak identifikatu» eta jarduera ildoak proposatu nahi dituzte. Izan ere, txostena plan hori prestatzeko oinarria izango da, adingabeen bizi kalitatea hobetzeko, eta haien eskubideak, partaidetza eta gizarteratzea bermatzeko asmoz.

Azterlana egiteko, besteak beste, elkarrizketak egin dizkiete gurasoei eta hirugarren sektoreko erakundeei; 1.094 inkesta egin dizkiete Gasteizko 25 ikastetxetako neska-mutilei; eta inkestak egin dizkiete udal teknikariei ere. Horrela, txostenean zortzi esparru aztertu dituzte: osaera soziodemografikoa; familia esparrua; txirotasuna, prekaritatea eta gizarte bazterkeria; hezkuntza; osasuna, bizitzarekiko asebetetzea, bizimodua eta arriskuak; aisialdia; hiriko ingurunea eta partaidetza soziala; eta zaurgarritasunaren eta babesgabetasunaren arloetan ematen den arreta.


Summary: Gipuzkoako Aldundiak Adinberri egoitzaren lanak lizitatu ditu, 59 milioi euroan. Lurraldean ezarri asmo duten egoitza eredu berrira egokituko den «lehenetarikoa» izango da, ahaldun nagusiaren hitzetan. Pasaian eraikiko dute, urte honen amaieran hasita.

Gipuzkoako zahar etxeetan egoitza eredu berria ezarri asmo dutela iragarri zuen foru aldundiak, eta asmo hori betetzeko pausoa eman du: Adinberri zentroaren lanak lizitatu ditu, 59 milioi euroan. Gipuzkoako eredu berriaren arabera eraikitako belaunaldi berriko lehen erresidentzietako bat izango da Adinberri, Markel Olano ahaldun nagusiaren hitzetan. Zaharren eta menpekoen artan erreferentziazkoa izan nahi du Pasaian (Gipuzkoa) eraikiko duten egoitza horrek. Urte honen amaieran hasiko dituzte lanak, eta espero dute lau urtean amaitzea.

Adinekoentzako egoitza soil bat baino gehiago izango da: 124 lekuko zaharren egoitza «berritzailea», eguneko zentroa, tutoretzapeko hemezortzi etxebizitza, zahartzaroari lotutako I+G unitatea eta lur azpiko parkinga izango ditu. Pasaiako Trintxerpe auzoan eraikiko dute, baina Pasaialde osoarentzat onuragarria izango delakoan dago Olano: «Pasaialdearen berroneratzeari lagunduko dio; aurreikusita dago zuzeneko eta zeharkako 400 lanpostu sortzea». Horrenbestez, ahaldun nagusiaren hitzetan, «lurraldean ezartzen ari diren zaintza eredu berriaren erreferentzia nagusia» bihurtuko da Pasaia.

Olanok egoitza eredu berriaren aurkezpenean nabarmendu zuenez, garrantzitsua izango da erresidentzietan egoiliarrek «etxean» daudela sentitzea, eta «ez ospitalean». Horretarako, besteak beste, bizikidetza unitate txikiagoetan biziko dira: hamabost pertsona inguruko komunitateak ezarriko dituzte, gehienak banakako geletan biziko dira, eta espazio irekiagoak eta komunitateari lotuagoak izango dituzte. Arreta pertsonalizatuagoa ere jasoko dute egoiliarrek.


Summary: Atristainen aldeko ebazpenari errekurtsoa aurkeztuko dio Espainiak. Estrasburgok urte hasieran zigortu zuen Espainia, Atristaini prozesu «justu eta ekitatezko bat» izatea eragozteagatik

Espainiak Xabier Atristainen eskubideak urratu zituela ebatzi zuen urtarrilean Giza Eskubideen Europako Auzitegiak, eta estatua zigortu zuen hari prozesu justu bat ez bermatzeagatik. Orain, Estatuaren Abokatutzak jakinarazi du ebazpenaren aurkako errekurtsoa aurkeztuko duela. Espainiak hilaren 18ra arteko epea du horretarako.

Estrasburgoko auzitegiak ebatzi zuen 2010ean Atristainen eskubideak urratu zirela, inkomunikazio garaian abokatu bat aukeratzea galarazi ziotelako eta, horren bidez, prozesu «justu eta ekitatezko bat» izatea eragotzi ziotelako. Atristaini hamazazpi urteko espetxe zigorra ezarri zion Espainiako Auzitegi Nazionalak 2013an, eta Auzitegi Gorenak zigorra baieztatu zuen urtebete geroago. Ebazpen hura Estrasburgora eraman zuen, baina, Atristainek, eta hark arrazoia eman zion urte hasieran. Hala, otsailaren 17an irten zen Martuteneko espetxetik (Gipuzkoa).

Espainiako Justizia ministro Pilar Llopek goizean adierazi du Estatuaren Abokatutza gaia aztertzen ari dela, eta lanean «lasai» uzteko eskatu du: «Ez gara arinegi ibili behar». Handik ordu gutxira iritsi da, baina, baieztapena. Hala, AVT biktimen elkartearen eskaerei men egin die gobernuak. Haren esanetan, errekurtsoa aurkeztu ezean, litekeena da dozenaka euskal preso askatzeko bidea irekitzea ebazpenak. Izan ere, EH Bilduk adierazi zuen erabakiak «aplikazio analogikoa» izan beharko lukeela, euskal preso ohia aske geratu berritan: «Autoinkulpazio horiek eta inkomunikaziopean torturapean erauzitako hirugarren pertsonei egindako inkulpazioak Auzitegi Nazionalaren jardueraren oinarrian egon dira»

Atristain 2010eko irailaren 29an atxilotu zuten, eta hura inkomunikatzeko agindu zuen Auzitegi Nazionalak, lehergaiak aurkitzeko ikerketa oztopatu zezakeela argudiatuta. Defentsa abokatua hainbat aldiz saiatu zen harekin harremanetan jartzen, baina Guardia Zibilak galarazi egin zion halakorik egitea. Estrasburgoko Auzitegiaren arabera, ezin da kontuan ez hartu bere aurkako zigor prozesuan «eskatzailearen lehen aitortzak ziurrenik izan zuen inpaktu esanguratsua». Izan ere, orduan egindako deklarazioetan bere burua hainbat ekintzaren erantzuletzat jo zuen, eta adierazpen horiek oinarri hartuta zigortu zuten.


Summary: Bi langile hil dira, bat Iruñean eta bestea Leioan. Iruñeko Arrosadia auzoko obra batzuetan 52 urteko langile bat hil da. Garabi baten palak gogor jo du, eta bertan zendu da. Leioako CAR Bizkaia enpresan izandako beste istripuarekin, Euskal Herrian jada hemeretzi dira aurten lanean hildakoak.

Behargin bat hil da gaur Iruñeko Arrosadia auzoan, Urrobi kaleko obra batzuetan lanean zebilela. Hildakoak 52 urte zituen. 15:00 aldera gertatu da istripua. Garabi baten palak gogor jo du, eta bertan hil da. Suhiltzaileak, osasun zerbitzuak eta udaltzainak joan dira. Udaltzainek zabaldu dute gertatutakoa argitzeko ikerketa.

Hilotza ordu eta erdiz izan da udaltzainek eta suhiltzaileek gertatukoaren xehetasunak hartzen zituzten bitartean. Udaltzainek ez dute gertatutakoaren argibiderik eman nahi izan. Gorpua garabiaren aldamenean zegoen.

Urrian, Iruñeko Udalaren enkarguz, Arrosadia auzoko hainbat kale berrurbanizatzeko lanak hasi ziren. Mariezcurrena enpresari esleitu zitzaion obra hori.

Beste istripu bat, Leioan

ELAren arabera, beste istripu bat izan da Leioako CAR Bizkaia enpresan. Sindikatuak oraindik ez du xehetasun handirik gertatukoaren inguruan, baina, lehen zantzuen arabera, heriotza «ez-traumatikoa» izan da, eta langileak 50 urte zituen.

Horri gehitu behar zaio apirilaren 6an, Zamudioko Parke Teknologikoan, Ingemat enpresan, gertatutako beste istripua.

Sindikatuen arabera, aurten lanean Euskal Herrian hil den hemeretzigarren langilea da.

LABek gogor gaitzetsi du gertatutakoa: «Odolusteak ez du etenik... Euskal gehiengo sindikaletik iazko lan istripu hilgarrien txostena aurkeztu eta ordu gutxira, eraikuntzako beste langile bat hil da. Non daude erakundeak? Non dago prebentzioa?», idatzi du sindikatuak.

ELAk iragarri du datozen egunetan elkarretaratzea egingo dutela Iruñean eta Leioan hildako langileen alde. Era berean, gogorarazi dute bihar 13.00etan kontzentrazio bat egingo dela Hondarribiko kofradian lanean hildako arrantzalearen heriotza salatzeko asmoz.


Summary: Gutxienez hamahiru lagun zauritu dituzte New Yorken, metroan izandako tiroketa batean. Suhiltzaileen arabera, «lehertu gabeko zenbait gailu» aurkitu dituzte Brooklyn barrutiko geltokian

Gutxienez hamahiru lagun zauritu dituzte New Yorken, metroan izandako tiroketa batean. Poliziaren arabera, pertsona bat tiroka hasi da Brooklyn barrutiko geltoki batean, eta, lehen informazioen arabera, ez du inor hil. Gas maskara bat eta jaka laranja bat soinean daramatzan gizon baten bila ari dira.

Erasoa New Yorken 08:30ak zirenean egin dute (14:30ak Euskal Herrian), eta, suhiltzaileek esan dutenez, geltokian «lehertu gabeko zenbait gailu» aurkitu dituzte. Kea ere badago metroaren inguruan.

Aurten nabarmen handitu dira tiroketak Amerikako Estatu Batuetako ekialdeko hiri horretan, eta Eric Adams alkatea lantzen ari den auzi garrantzitsuetako bat da, iragan urtarrilean kargua hartu zuenetik.

Iragan astean, esaterako, 12 urteko gazte bat hil zuten Brooklynen bertan, bala multzo batek hura zegoen autoaren kontra jo zuenean; eta, egun batzuk geroago, 61 urteko emakume hil zuten Bronxen.


Summary: Sei urteren ondoren, Euriborra positiboan dago: %0,005. Hipoteken interes tasa gora bultzatzen ari da luze gabe banku zentralen diru politika gogorragoa izango delako ustea.

Hipoteken interes tasaren erreferentzia nagusia dena, Euriborra, positiboan da sei urteren ondoren. Diru politika gogorragoa badatorrelako ustea gora bultzatzen ari da erreferentzia, eta interes tasa positiboa markatu du hamabi hilabeterako indikatzaileak, gaur: %0,005. Dena den, apirileko batezbestekoa negatiboa da: -%0,057; baina ezin da ahaztu Euriborra -%0,502an zegoela 2021eko hondarrean, eta ordutik joera aldatu duela modu nabarmenean.

Izan ere, 2016ko otsailetik ez da positiboa izan Euriborra. Hil horretan, estreinakoz markatu zuen interes tasa negatiboa, eta egoera berria eragin zuen. Eztabaidarako gai izan zen bankuek %0 azpiko interes hori nola aplikatu behar zuten maileguen ordainketak finkatzean, eta maileguetan oso interes tasa txikia lotutako bezeroek dirua jaso behar ote zuten ere argitu behar izan zen; bai, badira bezeroak mailegu baten bidez dirua jaso dutenak. Auzitegiek argitu zuten gaia.

Gero, egoera normaldu egin zen, eta finantza entitateek bere negozio tradizionalean erabateko eragina izan duen diru merkearen egoerari aurre egiten ikasi dute. Orain, berriz, interes tasak gora doazela argi geratzen ari da. Ukrainako gerrak eta hark eragindako energiaren prezioen krisia eragin handia izaten ari da inflazio handian, eta inflazio hori gora eramaten ari da euriborra ere.

EBZren zalantzak

EBZ Europako Banku Zentralak ez du asmorik oraingoz interes tasak igotzeko, baina aurten bertan hori gerta daitekeenik ez du baztertu. Inflazio handiak aldarazi egin ditu EBZren planak, izan ere: zorra erosteko programa txikitu egingo du, eta atea zabal-zabalik utzi dio pentsatu baino lehenago amaitzeari. Baina banku zentralak uste du interesak igotzeak hazkunde ekonomikoa traba dezakeela, eta hori kosta ahala kosta eragotzi nahi du, Ukrainako gerrak hazkundea bera auzitan jarri duelako.

Edonola ere, zalantzak zabaldu dira banku zentralean, eta gobernu kontseiluko azken bileran kide batzuek proposatu zuten ezer ez egitea; beste batzuek, ordea, inflazioa gutxitzeko neurriak hartzea babestu zuten. Tarteko bidea hartu zuen banku zentralak, zorra erosteko programa murriztu zuelako, baina hura berriro handitzeko aukera inondik inora baztertu gabe. Merkatuek, ordea, ulertu zuten belatzen alde egin zuela, hau da, inflazioaren kontrolari lehentasuna ematen dietenen alde. Euroguneko zorraren errentagarritasuna handitu zen, interes tasen igoera gertuago dagoela ikusi zutelako merkatuek.


Summary: Salatu dute datu ofizialek ez dutela islatzen COVID-19ak lan eremuan izandako eragina. Gehiengo sindikalaren arabera, lan istripuek eta gaixotasun profesionalek %10,2 egin zuten gora iaz Araba, Bizkaia eta Gipuzkoan, eta %16,7 Nafarroan

«Hego Euskal Herriko erakundeen datu ofizialek ez dute inondik ere islatzen langileek COVID-19aren erruz jasan behar izan dutena». Salaketa zuzena Luli Erasorena da, LAB sindikatuko lan osasun arloko arduradunarena. Eta salatuak, aldiz, Osalan, Nafarroako Osasun Publikoaren eta Lan Ekonomiaren Institutua eta Espainiako Lan eta Gizarte Ekonomiako ministerioak dira. Erasok, gainera, are gehiago zehaztu du bere kritika zorrotza: «Errealitatearen urruntze hori bereziki lazgarria da osasun sektorean eta sektore soziosanitarioan diharduten langileen kasuan». Baina zeintzuk dira datu horiek? ELAk, LABek, ESK-k, Steilasek eta Hiruk eman dituzte 2021eko Hego Euskal Herriko lan istripuen txostenean. Erakundeen datuen arabera, iaz COVID-19arekin loturiko 545 lan istripu zenbatu ziren, 2020n baino 347 gehiago. Iazkoen artean ez zen kasu hilgarri bakar bat ere egon. Sindikatuen ustez, kasu horiek «gutxiegi» dira. Zentzu horretan, salatu dute mutualitateek ere ez dutela laguntzen kasu kopuru zehatza neurtzen, askotan eremu pertsonalari egozten diotelako lan eremuan izandako kutsatzea. COVID-19arena txostenaren ondorio nagusietako bat da, baina ez bakarra. Esaterako, sindikatuen kalkuluen arabera, iaz laneko istripu eta gaixotasunek gora egin zuten: %10,2 Araba, Bizkai eta Gipuzkoan; eta %16,7 Nafarroa. Ezin izan dute Hego Euskal Herriko datu bateratua lortu Nafarroako Osasun Publiko Institutuak ez dituelako datuak eman, eta Osalanek eta Espainiako Lan Ministerioek zenbaketa irizpide ezberdina dute. Araba, Bizkaia eta Gipuzkoan 74.646 lan istripu egon ziren guztira: 36.364k baja eragin zuten, 210 larriak izan ziren eta 35 izan ziren hilgarriak. Nafarroan, aldiz, baja eragindakoak bakarrik zenbatzen dira: 10.982. Horietatik 77 izan ziren larriak eta hamahiru hilgarriak. Mutualitateen iragazkia Horiei lan gaixotasunak gehitu beharko litzaizkieke, baina sindikatuen arabera Gizarte Segurantza Institutu Nazionalak entresaka egiteko boterea ematen die mutualitateei, eta horrek asko murrizten du kopurua: «Gaixo dauden langileak behartzen ditu aitorpen falta hori epaitegietara ematera. Mutualitateek, bitartean, osasun publikora bideratzen dituzte lan jatorriko gaitz asko». Sindikatuek datuak, aldiz, ezberdinak dira. Haien zenbaketaren arabera, hildakoak 68 izan ziren, datu ofizialetan baino hogei gehiago. Aldea handia da, eta Izaro Mujika ELAko osasun arloko arduradunak azaldu du zergatia: «Guk istripu ez traumatikoak, in itinere gertaturikoak [lanerako joan etorrian] eta garraiolarien guztiek zenbatzen ditugu. Azken horietako asko trafiko istripu bezala hartzen dituzte erakundeek, ez direlako lantokian izan. Ez du zentzurik, garraiolarien kasuan lantokia haien ibilgailua da, eta mugikorra da». Sindikatuak arduratuta daude zenbatzeko modu ezberdinarekin, susmoa dutelako ez dela bakarrik hildakoekin gertatzen: «pentsatzekoa da istripu arin zein larriekin antzeko beste azpi erregistro bat egongo dela». Heriotz istripuen datuak xehego aztertuta, deigarria da sei langile hil zirela basolanetan. Hildakoen %13 izan ziren, sektore horretako langileak guztien %2,2 bakarrik izan arren. Sindikatuek jardun hori arautuko duen plan berezia eskatu dute. Beste datu deigarri batzuk eman dituzte halaber: heriotz istripuen %44 industrian izan ziren, %14 altueratik erorita eta %19 azpikontrataturiko zerbitzuetan. Ordezkaria, «alferrik» Sindikatuek lan ikuskaritza indartzeko eskatu diete erakundeei. Haien kalkuluen arabera, Hego Euskal Herrian 150 ikuskari falta dira Europako batez bestekoetara iristeko. Zentzu horretan gogor kritikatu dute Nafarroako Prebentzioko Lurralde Ordezkariaren figura berreskuratu izana. «Guztiz alferrikakoa» dela uste dute, eta «CEN, CCOO eta UGT finantzatzeko» balio duela bakarrik eta ez «lan istripuak murritzeko» –salatu dute CCOOk eta UGTk 3.300 euro jasoko dituztela bisitatzen duten enpresa bakoitzeko–. Nafarroako Gobernuak milioi bat euro baino gehiago bideratu du figura horrentzat, eta txostenaren egileek diotenez, 24 teknikari kontratatu ahal izango lirateke diru horrekin.


Summary: «Europako marihuana plantaziorik handiena» atzeman dute Erriberri eta Artaxoa artean. Foruzaingoak eta Guardia Zibilak 415.000 landare eta 87.500 kilo kukulu topatu dituzte. Oraingoz, hiru lagun atxilotu dituzte, eta beste bi ikertzen ari dira, guztiak Euskal Herrian.

Euskal Herrian atzeman dute Europako marihuana plantaziorik handiena. Hala jakinarazi du gaur Foruzaingoak: Nafarroan zegoen, Erriberri eta Artaxoa artean, eta 415.000 landare eta 87.500 kilo kukulu topatu dituzte han. Poliziaren arabera, droga trafikora bideratzen zuten han ekoiztutako kalamua.

Oraingoz, hiru lagun atxilotu dituzte Nafarroan, eta beste bi ikertzen ari dira Bizkaian.

Operazioa Guardia Zibilarekin batera egin du Foruzaingoak. Azaldu dutenez, plantazioa lanean ez zegoen agente batek aurkitu zuen iaz, eta orduan hasi zuten ikerketa. Xehetasun gehiago ere eman ditu Poliziak: marihuana 30 milioi euroren trukean saldu nahi zuten ekoizleek, eta Suitzan eta Italian prozesatu. Han kanabidiola (CBDa) eta beste produktu batzuk ekoizteko erabiliko zuten, eta hala 100 milioi euroren balioa zuten produktuak eskuratu. Foruzaingoak suntsitu egin du kalamua.

415.000 landare

Lursailak 67 hektarea zituen. Ekoizleek legezko plantazio baten itxura eman zioten, esanez erabilera industrialerako marihuana zela, baina ikerketak aurkakoa erakutsi du. Artaxoan industria nabe bat zuten prestatuta, landareak lehortzeko beharrezkoak ziren aireztapen eta tenperatura sistemekin.

Ikertzen ari zela, Foruzaingoak jakin zuen ekoizleek bidalketa bat egingo zutela Italiara, eta bideari ekin bezain pronto atzeman zuen kamioia. Barruan 23.000 landare aurkitu zituzten, jada lehortuak. Industria pabiloian, berriz, lehortzen ari ziren beste 13.000 landare topatu zituzten; 50.740 kilo denera. Eta, azkenik, oraindik jaso gabe zeuden kalamu landareak moztu eta suntsitu zituen Poliziak, beste 375.000 landare inguru.

Zer da CBDa?

Marihuanaren erabilera klasikoa erretzekoa da, aski ezaguna Euskal Herrian. Azken urteetan, ordea, nabarmen handitu da kanabidiolaren edo CBDaren eskaera. Kanabidiola kalamuaren deribatuetako bat da, eta tetrahidrokanabinola (THC) ez bezala, ez da psikoaktiboa eta aplikazio medikoetarako irismen zabalagoa duela uste da. Nekea, mina eta estresa arintzeko balio du; lasaigarria da gehienetan, eta minarekin lotutako nerbio seinaleen transmisioa inhibitzen du.

Euskal Herrian ere baditu zaleak produktu horrek. Izan ere, 2018an WADAk legezkotzat jo zuenetik, gero eta gehiago erabiltzen da kirolean. Osasunaren Mundu Erakundearen arabera (OME), ez du eraginik, ez da osasunarentzat kaltegarria, eta ez du menpekotasunik sortzen. Espainiako legediak, ordea, debekatu egiten du CBDa ekoiztea.


Summary: Gazte batek jasandako eraso homofoboa salatu du Bilbao Bizkaia Harrok. Igande gauean gertatu zen erasoa, Bilbon. Gazteak Radio Euskadin kontatu duenez, 18 urte inguruko hamabost gaztek hainbat ukabilkada eman zizkioten, «marikoi zikina» oihukatuz. Eraso homofoboaren aurka mobilizatzera deitu du Bilbao Bizkaia Harrok.

Bilbao Bizkaia Harro kolektiboak salatu du larunbatean Asier Robredo gazteak eraso homofoboa pairatu zuela Bilbon. Robredok gaur bertan kontatu du erasoa, Radio Euskadi irratian: azaldu du 18 urte inguruko hamabost gaztek hainbat ukabilkada eman zizkiotela «marikoi zikina» oihukatuz. Gazteak azpimarratu du eraso hori «ez dela kasu bakan bat», eta esan du homofobiaren aurkako heziketa ezinbestekoa dela halakorik berriro gerta ez dadin. Eraso homofoboa irmo gaitzetsi du Bilbao Bizkaia Harrok, eta fiskaltzari eskatu dio LGTBI kolektiboaren aurkako erasoaren aurka jarduteko, «sexu orientazioagatik egindako gorroto delitu argia» delako. Halaber, Eusko Jaurlaritzari, Bizkaiko Foru Aldundiari eta Bilboko Udalari galdegin die erasoa gaitzestea, eta LGTBI kolektiboaren aurkako erasoak prebenitzeko politikak indartzea. Horrekin batera, Bilbao Bizkaia Harro kolektiboak eraso homofoboaren aurka mobilizatzera deitu du.

Bilboko Udalak arbuiatu egin du erasoa, eta babesa eta elkartasuna agertu die erasoa jasan duen gazteari eta haren ingurukoei. «Bortizkeria hori giza eskubideen urratze larria da, eta lehen mailako gizarte arazoa, LGTBI pertsonen duintasunaren eta osotasun fisiko eta moralaren kontrako erasoa». Halaber, azpimarratu du «inoiz baino beharrezkoagoak direla aldarrikapena eta borroka» LGTBI kolektiboaren eskubideak eta sexu edo genero nortasuna eta aniztasuna onartuak izateko bidean. Hala, herritarrei eskatu die ez izateko LGTBI kolektiboaren kontrako ezein bortizkeriaren konplize.

Ez da eraso bakarra

Iaz, hainbat eraso homofobo salatu zituzten Euskal Herrian, eta horietako batzuek oihartzun handia izan zuten. Ekain Perrino gaztearen kasuarena izan zen horietako bat. Ekainean hamahiru lagunen artean jipoitu zuten, «marikoi zikina» oihu artean. Basaurin gertatu zen ezbeharra, Bizkaian. Perrino bere lagunekin zegoen, festa giroan, eta harmailetatik beherantz joan zenean topatu zen erasotzaileekin: konorterik gabe utzi zuten, eta ospitaleratu egin behar izan zuten. Eraso haren aurkako arbuioa ozena izan zen: handik egun batzuetara, milaka pertsona batu ziren Basaurin erasoa salatzeko, mobilizazioetan parte hartzeko deia egin zuten alderdiek, eta Arartekoak esan zuen halakoak «demokrazian onartezinak» zirela. Abuztuan, berriz, Amurrion (Araba) gazte batek eraso homofobo bat salatu zuen. Aurtengo martxoan ere adingabe bati eraso homofobo bat egin zioten Getxon (Bizkaia).

Jaurlaritzaren txostena Eusko Jaurlaritzak aste honetan emandako datuen arabera, %46 ugaritu dira sexu orientazioarekin lotutako gorroto delituak Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak eta Jon Mirena Landa Euskal Herriko Unibertsitateko Giza Eskubideen eta Botere Publikoen Katedrako zuzendariak astelehenean aurkeztu zuten Euskadiko gorroto gertakariei buruzko 2021eko txostena, eta, bertan jasotzen denez, igoerarik «handiena» orientazio eta identitate sexualarekin lotutako delituek izan zuten: 73 kasu erregistratu zituzten; 2020an baino %46 gehiago. Landak azaldu zuenez, delitu horien artean homofobia eta transfobia kasuak izan ziren ohikoenak.

Eraso motarik ohikoenak lesioak eta mehatxuak izan ziren: 90 lesio kasu eta 60 mehatxu kasu. Biktimei dagokienez, arrazarengatik eraso zieten gehienak arabiarrak ziren. Orientazio edo identitate sexualagatik eraso zietenen artean, berriz, gehienak gizonezko homosexualak ziren: kategoria horretako salaketen ia %70. Horrela, txostenean azaltzen da 2021ean etniagatik eta sexu orientazioagatik egindako biktimizazioak izan zirela ohikoenak.