Summary: Gobernuaren egitura argitu dezala eskatu dio Geroa Baik PSNri. Goizean sozialistekin izandako bileran, ontzat jo dute kontrol mekanismoetan egon diren arazoei buruz PSNk eman dien azalpena, baina uste dute oraindik ere hainbat puntu argitzeko daudela.

Korapiloa ez da guztiz askatu, baina Geroa Baik elkarrizketetan aurrera egingo du, eta, gaur, 17:00etan, PSNk eta Zurekin Nafarroak legealdirako politiken edukiei buruz hitz egiteko bileran egongo da. Sozialistekin goizean egindako bileran, gobernu egiturari buruzko ikuspegia azal dezatela eskatu diete: «Ez digute argitu guk nahi genuen guztia», aipatu du amaieran Maria Solana Geroa Baiko eledunak.

Gaurko bilkura ekainaren 12an hitzartua zuten bi alderdiek, baina, PSNk hura bertan behera utzi eta emandako hitza bete ez zuelakoan, negoziazio mahaitik altxatzea erabaki zuen Geroa Baik. Pultsuak bi aste iraun du.

Ikusi gehiago: PSNk gobernu eredua argitu arte, Geroa Baik soka tenkatu du

Talkak zerikusia zuzena du, batetik, alderdi bakoitzaren negoziazio estrategiekin, eta, bestetik, iragan legealdiko esperientziarekin. Hala, Geroa Baik uste du gobernu barruan iragan legealdian hainbat erabaki ez zirela kontsentsuz hartu, eta adierazi du politiken edukietan sartu aurretik hori zehaztea komeni dela: «Behar dugu jakin zein den, PSNren aburuz, Geroa Bairi egokituko zaion rola ustezko gobernuan, eta nahi dugu jakin horretarako nahikoa konpromisoa baden. Orain arte ez dugu lortu jakitea PSNk zehazki zer nahi duen». Solanaren arabera, sozialistek ez dute hori aurreratu nahi. «Guk argi utzi diegu hiruko gobernu batean erabakiak kontsentsuz hartu behar direla»

Aldiz, negoziazioetan aurrera egin eta edukiak hitzartu ostean, PSNri komeni zaio gobernu egituraren xehetasunetan sartzea. «Lehenik, edukian jarri behar gara ados, eta, ondoren, ikusi bakoitzak zer arlo kudeatuko duen», azaldu du PSNko Ramon Alzorrizek. Dena den, aurreko egunetan egin bezala, sozialistek beste behin iradoki dute gobernu horrek parlamentuko ordezkaritzari erantzun behar diola, eta legealdi honetan sozialistek pisu handiagoa dutela: «Eskuzabalak gara. Ulertzen dugu herritarrek gutako bakoitzari ordezkaritza bat eman digutela koalizio gobernu horretan eta herritarren agindu hori bete egin behar dela bere horretan».

Beste bi eskaerak

Duela lau urte akordio programatikoa hitzartu zenean, haren edukia betetzen zen ikusteko kontrol mekanismoak ezarri ziren. Geroa Bairen arabera, maiz kontrol neurri horiek ez dira ezarri, eta horregatik eskatu diete horien gaineko berme gehiago behar direla. «Autokritika puntu bat erakutsi dute, onartu dutelako gure aurrean behintzat akordioan sinatua genuela, kontrol erremintari dagokionez. Onartu dute askotan hortik at funtzionatu dugula eta horrek ez digula onurarik ekarri», esan du Solanak.

Geroa Baik ontzat jo du emandako azalpena baina, esperientzia horrek pentsarazi diete arlo horretan indar handiago egin behar dutela. Halaber, uste dute beharrezkoa dela Maria Txibitek lidergoa hartzea bai negoziazioetan eta bai kontrol neurrien eta bermeen arloan. Geroa Baik argitu du haien zazpi botoak ez direla izango PSNrentzat edo beste inorentzat. «Hartara, guretzat inportantea da Txibite egotea mahaian, erabaki horiek lehen pertsonan hartzen direla egiaztatzeko eta hasieratik bere lidergoa adierazteko. Lau urtetan hamaika bider salatu dugu lidergo falta hori eta aurpegirik ez duela eman».

Aldiz, Alzorrizek erantzun du negoziazioen ardura bere gain utzi duela Txibitek, eta alderdi bakoitzari dagokiola erabakitzea nor eseriko den mahaian. «PSNk erabaki du hori, gure artean konfiantza dugu. Negoziatzen den guztia berekin [Txibiterekin] aztertzen dugu, eta nik haiei ez diet esaten nor etorri behar duen». Halaber, Alzorrizek azpimarratu du negoziazioen xehetasunak hiru alderdien artean aztertu behar direla, Zurekin Nafarroaren botoak ere beharrezko izango direlakoa.


Naziotasuna identitate

Summary: Naziotasuna identitate. Euskal Herria da BERRIAren nazioa, zazpi herrialdek osatutako errealitate kultural eta politikoa, eguneroko arretagunea. Nazio ikuspegi hori da BERRIAren eta haren kazetarien eguneroko lanaren oinarri nagusietako bat.

Egunkari nazionala da BERRIA. Euskarazko egunkari nazional bakarra. Naziotasuna da haren identitateetako bat, balio bereizgarrietako bat. Baina... zergatik? Zergatik du horrenbesteko garrantzia nazio ikuspegiak? Amagoia Mujika Tolaretxipik erantzun du, Martxelo Otamendiren ordez BERRIAko zuzendari izango denak: «Arrazoia sinplea da, nahiz eta errealitateak buruhauste asko sortzen dizkigun. Gure herria ez dugu euskararik gabe ulertzen; euskaraz bizi gara, euskaldunak gara, zazpi lurraldeetakoak. Beraz, argi dugu gure nazioa Euskal Herria dela». Azaldu duenez, Euskaldunon Egunkaria sortu zenean garbi zuten Euskal Herriak egunkari bat behar zuela. Izan ere, leku bat behar zen Euskal Herriko lurralde guztietan gertatzen zenaren berri emateko, eta baita horretarako hizkuntza bat garatzeko ere: «Guri gertatzen zitzaigunaz hitz egin behar zen; gure auziez, ezbeharrez, politikaz eta ekonomiaz. Gure begietatik esplikatuko zen munduaz. Gure imajinarioa irudikatzen zuen eguneroko bat izan behar zuen». Helburu eta ikuspegi horrekin sortu zuten Egunkaria, eta bide horretatik jarraitu zuen, itxi zuten arte. Asmo eta filosofia berberekin jaio zen BERRIA ere, nahiz eta beste garai bat izan. «BERRIAk egunero berritzen du Euskal Herria erakusteko konpromisoa. Egunero-egunero dauka presente bere eginbeharra hori dela». Egunkariek pisu nabarmena dute nazioen eraikuntzan, eta garrantzitsua da komunikazio esparru propioa izatea. Euskal Herriaren kasuan, ordea, askotarikoak dira oztopoak; nola lotu egitura administratiboek zatikatutako nazio bat kazetaritzan? Honela azaldu du Mujikak: «Gobernuek zatiketa indartzen dute. Gainerako hedabide gehienek ere bai. Eskolak berak indartzen du zatiketa. Atzerakada bat sumatzen ari gara. Euskal Herriak indarra galdu du imajinario kolektiboan, eta horren kontra egiten dugu».

Eguneroko buruhausteak. Datu nazionalak ematen dituzten erakundeen falta salatu du Mujikak, eta azaldu kazetariek «egunero» aurre egin behar izaten diotela nazio auziari. Pandemia garaia gogoan, adibidea jarri du Ion Orzaiz Nafarroako delegazioko kazetariak. «Infekzioen, ospitaleratzeen eta heriotzen datuak jasotzean, Hego Euskal Herrikoak izan arte, behintzat, ez genituen webgunean publikatzen. Frantziako Gobernuak ez zituen ematen Iparraldekoak, baina saiatzen ginen, hala ere, Ipar Euskal Herritik eskuragarri genituenak ere ematen». Horrek, sarri, «mantsoago» aritzea eragin ziela aitortu du, baina, modu horretara, «ondo landutako kazetaritza bat» eskaini ahal izan zietela irakurleei. Aipatutakoa etsenplu bat baino ez da. «Batzuetan, zaila da, baina merezi du. Uste dut, azken finean, beste kazetaritza molde bati segitzea dela, eta beste eredu bat proposatzea». Eguneroko lanetan eta arnasa luzeko piezetan nazio ikuspegia «barneratuta» daukatela adierazi du. Buruhauste asko izaten dituzte, ordea, Ekhi Erremundegi Iparraldeko delegazioko kideak aitortu duenez. Zerrendatu egin ditu batzuk: «Agiri bat bidali du Euskal Elkargoak etxebizitza problematikari buruz. Côte Basque aipatzen du frantsesezko bertsioan, Euskal Kostaldea euskaraz. Euskal kostaldea da guretzat? Ala Ipar Euskal Herriko kostaldea? Ez ote da Lapurdiko kostaldea? Eta EFEren teletipoan agertzen den Gobierno Vasco nola itzuliko dugu? Euskal gobernua ala Eusko Jaurlaritza? Zer eremuri buruz ari da Max Brisson Pays Basque aipatzen duelarik? Nola ezarriko diogu euskaraz? Prefeta zer da, Denis Itxasoren parekoa? Eta orduan zer da suprefeta? Zuek Akitanian zaudete ala Pirinio Atlantikoetan? Zer sindikatu dira SATSE, Steilas eta ESK? Zer ildotakoak dira?». Askotariko galderak izaten dituzte, beraz, egunerokoan. Eta horren harira, dudak: nondik hartu informazioa? Nondik begiratu? Zeren arabera hartu erabakiak? «Gureak ez diren bi estaturen menpe eta hiru administrazio ezberdinetan egoteak egunero baldintzatzen gaitu. Euskal gizartearen eta mugimendu abertzalearen bilakaerak eta inertziek ere bai». Azpimarratu du eguneroko borroka dela aitortzarik ez duen nazio batean «nazionalki pentsatzen saiatzea». Mujikak ere berretsi du administrazio bakoitzak sarri bere erara interpretatzen dituela datuak, eta kontzeptu ezberdinak jasotzen dituztela. Horrek lana zailtzen die. Halaber, lurraldetasuna beste modu batera ere lantzen dela azaldu du: «Egunkari nazionala gara Euskal Herri osoa hartzen dugulako kontuan, baina baita toki guztietako berriak jasotzen ditugulako ere; ahalegin handia egiten dugu hango eta hemengo egoera islatzen». Egunkari nazionala izanda, lurralde guztietan du BERRIAk ordezkaritza, eta tokian tokiko kazetariekin ezartzen du agenda. Horri garrantzia eman dio Mujikak: «Berezko agenda lantzeak ere bereizten du egunkari bat bestetik. Aktualitateari erreparatu behar diogu, baina aktualitatea gure agenda propioarekin ere markatu dezakegu, guk proposatutako gaien bidez, gure erreferentziak emanez».


Kazetaritza, betaurreko moreekin

Summary: Kazetaritza, betaurreko moreekin. Kazetaritza feminista egiten du BERRIAk; eguneroko jardunean genero ikuspegia sustatzen saiatzen da, eta hainbat hausnarketa eta eztabaida jarri ditu mahai gainean. Hain zuzen, egunkariaren hamar balioetan jasoa dago feminista dela. Apustu horren adierazle dira urteotan sortutako proiektu diferenteak.

Kazetaritza feminista egiten du BERRIAk; eguneroko jardunean genero ikuspegia sustatzen saiatzen da, eta hainbat hausnarketa eta eztabaida jarri ditu mahai gainean. Hain zuzen, egunkariaren hamar balioetan jasoa dago feminista dela. Apustu horren adierazle dira urteotan sortutako proiektu diferenteak. Aspaldi egin zuen BERRIAk kazetaritza feministaren aldeko apustua; edukietan eta funtzionamenduan genero ikuspegia txertatzea du asmo, eta hortik ari da bidea egiten. Jaso du lan horren aitortza ere: Emakunderen berdintasun saria eskuratu zuen iaz, esaterako. Hala adierazi zuen Maite Asensio kazetariak: «Lortu dugu feminismoa euskaraz jorratzea, lortu dugu hainbat eztabaida eta hausnarketa mahai gainean jartzea, eta, zergatik ez, lortu dugu gure inguruko iruditeria sozial eta politiko batzuk ere eraldatzen hastea. Hori da komunikabideon helburu nagusietako bat, eta harro esan behar dugu». Konpromisoa eta apustua hor daude; betaurreko moreak jantzita egiten du lan berripaper honek. Baina, nolakoa izan da honaino iristeko bidea? Elene Barandiaran barne antolaketako arduradunak hartu du hitza: «Ni hemen hasi nintzenerako, Egunkaria-ren azken hilabetean, talde batek urteak zeramatzan baldintza eskasetan lanean, baina egunero periodiko bat egiten zuen. Nik bi lan topatu nituen: estilo liburua eta lan ituna. Kontzientzia feminista handiko lanak ziren, iruditeria eta eskubide sorta bat eskaintzen zutenak. Beraz, esango nuke kontzientzia feminista zuen talde handi bat topatu nuela». Horri eutsi dio Asensiok ere, eta azpimarratu du BERRIA beti izan dela «leku pribilegiatu bat» kazetaritza feminista egiteko: «Oinarria hor egon da, eta izan da zerbait ia-ia kultural-politikoa. Aurreko emakume feministek borrokan lortu zutena, baina baita etxeak beretzat asumitu zuena ere; bere izaeratzat». BERRIA ikuspegi feminista eta genero ikuspegia sustatzen saiatzen da eguneroko jardunean. Urratsak egin dira, eta horren ondorio dira sortutako proiektu berriak; tartean, Berria FM podcast feminista —2019an jaio zen, Maider Galardiren gidaritzapean; orain, ziklo berria abiatu, eta Uxue Reyk eta Ane Eslabak hartu dute haren lekukoa—. Podcastarekin kazetaritza feministarekiko harremana «estutu» duela aitortu du Reyk: «Etengabe ari gara horri begira. Ohartzen gara kazetaritza feminista ez dela soilik egiten, adibidez, andreei zuzenki loturik dauden gaietan. Gai askori erreparatuta egin daiteke kazetaritza feminista, eta egin behar da». Abiatutako beste proiektu bat ere bada hilketa matxisten mapa, 2018an sortutakoa; indarkeria matxistak 2003tik hildako emakumeen eta haurren kontaketa egiten du. Asensioren ustez, badago halako albisteei lehen mailako garrantzi politikoa emateko borondate bat. «Apustu serioa egina dauka BERRIAk horrelako informazioarekin. Batzuetan, gainerako hedabideek egina dutenaren nahiko kontrara. Konpromiso horren adierazle izan zen indarkeria matxistaren mapa eta hor egiten den memoria ariketa». Mugimendu feministarentzat «tresna» bihurtu dela azaldu du, Euskal Herriko datuak bildu eta biktimen memoria bideratu ahal izateko. Balioa eman dio horri. Egindako apustuan jarri du arreta Barandiaranek: «Apustua, gaur egun, erreala, finkoa eta argia da. Baina apustua ere, batzuetan, egin behar izan da». Alardeen gaia aipatu du: «Gatazka handia izan zen gure etxe barrurako ere. Orduko zuzendaritzak apustu bat egin nahi izan zuen momentu horretan. Harpidedunak haserretu ziren, harpidedun izateari utzi zioten, eta publizitatean ere galera bat egon zen. Argi ikusi zen bidea, argi ikusi da non gauden eta non egon behar genuen, baina momentu batzuetan apustua egin behar da. Kontua da argi izatea zein diren zure kazetaritzaren balioak». Hain zuzen, jasoa dago egunkariaren hamar balioetan BERRIA feminista dela. Mugimendu feministaren loraldia izan du akorduan Asensiok, eta uste du kazetaritza feminista ere bidaide izan duela: «Sentitzen dut BERRIAk egin zuela nolabaiteko akonpainamendu bat debate feministetan. Mahai gainean zeuden hainbat gai eztabaidatu ahal izan genituen lasai, soseguz, kalitatez; nik hori kalean ere jaso dut. Mugimendu feministan gertatzen ziren eztabaidak elikatu ditugu, eta batzuetan guk egindako gauza batzuek ere balio izan dute mugimendu feministan eztabaidatzeko». Halaber, bidean, eta egunerokoan, zalantzak ere izaten dituztela onartu dute. Lankideen artean eztabaidatzeko espazioa eta denbora izatearen garrantzia azpimarratu du Asensiok. Enpresa barrura begira jarri da gero, autokritika eginez: «Asko hitz egiten dugu BERRIAren produktuaren eredugarritasunaz. Baina, egia da etxe barruan ere baditugula edo izan ditugula desorekak genero ikuspegitik». Horiek konpontze aldera, lantaldeak duen «kontzientzia» nabarmendu du.

Formakuntza, etxe barruan. Kazetaritza feminista egiteko, beharrezkotzat jo dute kazetarien trebakuntza. Hain zuzen, formakuntza feminista egin dute aurten BERRIAko langileek. «Formakuntza ezinbestekoa da. Eta ez bakarrik produktuari begira, baizik barne jarrerei begira». Reyren ustez ere, funtsezkoa da barnera begirako lanketa egitea, eta iruditzen zaio horrek eduki eta formetan lagun dezakeela: «Erneago egotera, behintzat, eramaten gaitu». Bidea urratzen eta hobetzen segitzeko borondatea dute langileek, helburu bat jomugan: BERRIA gero eta feministagoa izan bedi.

Maddi Ane Txoperena Iribarren

Feministak garenak kanpora begira etxea txukuntzeko a ze mobida! Botere harremanak lanaren neurrira harri bat altxatuta lau zulo argira eztabaiden jira perezaz, motiba «Egin behar, tira...» Ze alternatiba? Deserosoa izan da ta hori aski da.

Onintza Enbeita

Kazetaritzak baditu hainbat gauza inplizitu Zerekin hautsak harrotu soilik hura existitu Bozgorailuak bihurtu behar dira zirrikitu Ahizpak hiltzen ikustera ezin gintezkeenez ohitu Nahiz eta azal batean ezin den dena kabitu Nahiz ta notizi batean ezin den ezer argitu Ezkutatzen zaizkigunak ikusaraziko ditu.

Saioa Alkaiza

Mundu zahar honen errelatoa egin ez dadin erdizka Egunkaria bihurtu bedi gizadiaren kronista Jakin dezagun nola errotu zen mugimendu sufragista Behin abortatu zuen andrea, militante antifrankista, Greban indartu zen langilea, gaztetxe baten lehen txispa Subjektuen zizka-mizka Kontatu denak aldizka Lerroburuek zorroztasunez egin dezatela zizta Euskal Herria izan artean kritiko ta feminista.


Bideragarritasuna jomugan

Summary: Bideragarritasuna jomugan. BERRIAren urteroko erronka bideragarritasuna lortzea da, eta haren nahia, egonkortasun ekonomikoa bermatzea. Horretarako, ezinbestekoa da komunitatearen babesa. BERRIA Taldeak hogei urteotan izandako bilakaeraren eta gorabeheren laburpena da hau.

BERRIAren urteroko erronka bideragarritasuna lortzea da, eta haren nahia, egonkortasun ekonomikoa bermatzea. Horretarako, ezinbestekoa da komunitatearen babesa. BERRIA Taldeak hogei urteotan izandako bilakaeraren eta gorabeheren laburpena da hau. KOMUNITATEAREN INDARRA BERRIA herri ekimenetik sortutako proiektua da. Komunitateak emandako bultzadari esker sortu zen, Egunkaria itxi eta lau hilabetera. Joan Mari Torrealdaik Egunkaria, gizarte zibilaren arrakasta liburuan hain modu aproposean definitu bezala, euskarazko egunkariaren sorrera euskalgintza zibilaren ekarpena izan zen. Gizarte zibilaren arrakasta da, beraz, Egunkaria-ren existentzia lehenik, eta BERRIArena gero. Egunkaria itxi eta BERRIA ireki bitarteko lau hilabeteko epe labur horretan, Berria berri lelopean egindako kanpaina publikoan, 24.404 bazkideren artean 4.595.900 euro bildu ziren Euskarazko Komunikazio Taldea SA martxan jartzeko; hots, BERRIA martxan jartzeko —2005eko eta 2006ko kapital handitzeekin, 4.740.000 euroko kapitala batu zen—. 24.404 akziodun horiek, 15.000 BERRIAlagunek —tartean 500dik gora BERRIAlagun iragarle— eta 60.000 irakurle inguruk osatzen dute egun komunitatea. BERRIA sortu osteko lehen asteak oparoak izan ziren salmentetan. Batez beste, egunero 21.000 ale ere saldu zituen euskarazko berripaperak; horietako 11.300, harpidetza bidez. Lehen urteetan, papera izan zen proiektuaren oinarria, baina jada webgunea urrats garrantzitsuak egiten hasia zen: edizio jarraitua, ingelesezko edizioa, webgune tematikoak... FINANTZAKETA EREDU TRADIZIONALA Finantzaketari dagokionez, garai hartako egunkarietan nagusi ziren diru sarrerak ziren garrantzitsuenak BERRIAn ere: egunkari salmentak eta harpidetzak, %42; publizitatea, %35; diru laguntzak, %16; eta zerbitzu salmenta, %7. Gaur egungo ereduan, datuak bestelakoak dira: egunkari salmentak eta BERRIAlagunak, %39; publizitatea, %16; diru laguntzak, %28; eta zerbitzu salmenta, %17. Egunkari salmenta, publizitate salmenta, diru laguntzak eta zerbitzu salmenta izan dira hogei urteotan BERRIAren diru sarrera nagusiak. Proportzioetan, ordea, gorabeherak izan dira. Hedabideen negozio ereduek aldaketa handiak izan dituzte urte hauetan; krisi ekonomikoarekin batera, bereziki prentsak bizi izan duen krisiak garai zailak pasarazi dizkio euskarazko egunkariari. Hala ere, nabarmendu behar da urte guztietan BERRIAlagunen bidez finantzatu dela proiektua neurri handi batean (diru sarreren ia erdiak bide horretatik lortzen dira). Autofinantzaketa handia bermatzen du horrek, %70etik gorakoa. Ez da ohikoa horrelako proiektuek irabaziak izatea, baina, egonez gero, proiektuan eta lantaldean inbertitzen dira. Halaber, gizarteari egiten zaion itzulpena ere handia da, balio sozial handia sortzen baitu. Egunkari bat egiteaz gain, hainbat proiektutan hartzen du parte BERRIAk, hainbat eragilerekin elkarlanean, helburua ere badelako gizarteak emandakoa itzultzea: unibertsitateak (Huhezi, EHU...), Kontseilua, Hekimen, tokiko hedabideak, Katxiporreta, Elkar, Euskaltzaindia... BIDERAGARRITASUNA KOLOKAN Ekonomikoki estu ibili da proiektua urte guztietan. Euskarazko komunikabideak ez dira errentagarriak: hori jakina zen hasi aurretik ere. Gainera, komunikabideen negozio eredua erabat aldatu da azken hamar-hamabost urteetan. Kontsumo eredua aldatu egin da: paperetik sarera egin du salto kontsumitzaileen zati batek, eta berriak sareetatik datoz. Horri esker, inoiz baino irakurle gehiago ditu BERRIAk, baina salmenta eta publizitate bidezko sarrerak galtzea ekarri du. Proiektuaren bideragarritasuna zaildu egin du horrek. Horrekin batera, krisi ekonomikoa —2008koa mugarria izan zen—, paperaren garestitzea... Ez dira urte errazak izan. Egunkariak beti izan ditu zailtasunak, baina kontsumo ohituren aldaketak zaildu egin du bideragarritasun ekonomikoa; hori begi bistakoa da, sektorean oro har gertatu da, eta BERRIAn ere bai. Baina komunitatean oinarritutako proiektua izateak sendotasun handiagoa ematen dio egoera zail horri aurre egiteko. Eusko Jaurlaritzarekin sinatutako hitzarmenak ere laguntzen du, baina gerrikoa estututa ibiltzea dagokio oraindik ere; langileen lan baldintzak nahi baino eskasagoak dira, eta kostuen bilakaerak kalte are handiagoa egin die langileei. Gainera, proiektuari berari ere kalte egin dio: kontsumo prezioen indize altuak, paperaren salneurria... Horiek kezka iturri izango dira datozen urteetan ere. BERRIKUNTZAN INBERTITU BEHARRA? Aldi konplexua da, eta kazetaritza ezinbestekoa da aldi hau ulertzeko. Gainera, aldia gero eta digitalagoa denez, hedabideek ere berritu beharra dute. Txikia da BERRIA, hizkuntza gutxitu batean aritzen da, eta baliabide aldetik ez da oso oparoa, baina, bere neurrian, ari da pausoak ematen. Aurten egingo diren berrikuntzei esker, jauzi handiagoa emango du digitalki. Ez da ahaztu behar, ordea, hedabide handiek teknologikoki duten abantaila oso handia dela. Berrikuntzak etengabekoa izan behar du: denboran iraungo duen digitalizazio prozesu bat. Hori ez da batere merkea, denboran iraungo duen inbertsioa baita. Eta, inbertsio teknologikoaz gain, hor sartzen da lan prozesuen kontua ere: lan antolaketari, formazioari, talentuari... buruzkoa. Horretan guztian eragingo duen inbertsio iraunkorra behar dute euskarazko hedabideek. Azken urteotan lortu da administrazioarekin halako sintonia bat, baina sektorearen eta administrazio publikoaren arteko ardura konpartituaren kontzeptua ekarri behar da digitalizazioaren arlora ere: sektore estrategiko bat da, eta, euskarazko hedabide modernoak eta eraginkorrak nahi badira, inbertsio publikoa ezinbestekoa da. KOMUNITATEARENA DA ETORKIZUNA BERRIAren komunitatea BERRIAren irakurle guztiek osatzen dute, informatzeko euskarazko egunkari nazionala hautatzen duten guztiek, edozein dela ere euskarria. Hori esanda, azpimarra egin behar da proiektua ekonomikoki babesten duten BERRIAlagunengan. Harpidetza bidez edo proiektuari urteko ekarpen ekonomiko bat eginez, BERRIAren independentzia bermatzen dute. 2010. urte bukaeran jarri zen martxan gaur egun BERRIAlaguna izenez ezagutzen den egitasmoa, 2008ko krisi ekonomikoak eragindako jokalekuan. Zure ziztada behar dugu kanpainaren barruan BERRIA proiektua sostengatuko zuten lagunak biltzea zuen helburu kanpaina horrek. Ezinbestekoa da BERRIAlagunen ekarpen hori. 2011n, hango eta hemengo egunkariak edukiei giltzarrapoa jartzen hasi zirenean —ordainpeko murruak, alegia—, BERRIAk edukiak zabalik eta doan mantentzea erabaki zuen, euskararen normalizazio eta hedapenaren ikuspuntutik hedabideek duten garrantzi estrategikoa aintzat hartuta. Orduan aktibatu zen bereziki urteko ekarpena egiteko bidea, Interneteko irakurleentzat pentsatua: kontzeptualki produktua erosi ordez proiektua babesteko jauzia egin zezaten. Nolabait, hauxe azpimarratuz: sektorearen egoeraren arabera eta hedabideen bilakaerari lotuta, BERRIA aldatuz joango da formetan, baina beharko du komunitate bat babes ekonomikoa emango diona eta independentzia bermatuko diona.


Bi krisi, bi irtenbide desberdin

Summary: Bi krisi, bi irtenbide desberdin. Azken hogei urteotan bi krisi ekonomiko larri izan dira: Atzeraldi Handia eta koronabirusaren krisia. Bati eta besteari erantzuteko modua, ordea, ez da bera izan: krisia luzatu zuen austeritatearekin aurre egin zitzaion lehenengoari, eta gastu publikoarekin bigarrenari.

Azken hogei urteotan bi krisi ekonomiko larri izan dira: Atzeraldi Handia eta koronabirusaren krisia. Bati eta besteari erantzuteko modua, ordea, ez da bera izan: krisia luzatu zuen austeritatearekin aurre egin zitzaion lehenengoari, eta gastu publikoarekin bigarrenari.

Gertakari handiak maite ditu XXI. mendearen hasierak. Azken hogei urteotan gertatu dira 1929koaren ondorengo krisi ekonomiko gogorrena eta pandemiarik bizkorrena, aste batzuetan ia mundu osoa geratu zuena. Atzeraldi Handiak eta COVID-19aren pandemiak lekua izango dute historia liburuetan, baina baita historia ekonomikoa aztertzen dutenetan ere. Izan ere, krisi bati zein besteari emandako erantzunak, Europan batez ere, desberdinak izan ziren: gerrikoa estutuz erantzun zitzaion lehenengoari, baina, aldi baterako behintzat, gerrikoari beste zulo batzuk eginez bigarrenari.

Krisi baten eta bestearen atarikoak desberdinak izan dira. 2003-2007 urteak hazkunde handiko urteak izan ziren. Hego Euskal Herriko ekonomia batez beste %3,7 hazi zen bost urte horietan, eta langabeziak behera egin zuen nabarmen: 2007ko ekainean, 90.151 langabe zeuden erregistratuta enplegu bulegoetan: gutxienez 1970eko hamarkadaz geroztik izandako kopururik txikiena.

Neurri handi batean, mailegu erraz eta merkeek elikatutako hazkunde bat izan zen, eta eraikuntza izan zuen protagonista nagusia: BPGaren %10 baino gehiago ere izan zuen, bere pisu historiko halako bi.

Inbertsiorik onena adreilua zen, ohikoa baitzen pentsatzea urtero %15-%20 garestitzen zen ondasun baten prezioa ez zela inoiz jaitsiko. Baina, jaitsi beharrean, amildu egin zen. Higiezinen bulegoetako iragarkiak begiratuta sinestezina dirudien arren, zortzi urtez garestitzen aritu diren arren, gaur egun Hego Euskal Herrian duela hamabost urte baino %20-%30 merkeago daude etxeak.

Mesfidantzaren lizuna. Krisia, noski, eraikuntzaren sektorean lehertu zen. Edo, hobeto esanda, eraikuntzaren sektorearen bazter txiki batean: AEBetako subprime merkatuan. Erreserba Federalak petrolio garestiari erantzuteko interes tasak igo zituenean, erortzen hasi zen torlojurik gabe baina ingeniaritza handiz eraikitako gaztelua: diru sarrera apaleko familiei erraz emandako milaka mailegu (subprime) huts egiten hasi ziren, eta mailegu horren multzoak erosi zituzten inbertitzaileek ikusi zuten egun batetik bestera haien balioa hutsaren parekora hurbildu zela.

Orduan ikusi zen zer gertatu zen: banku zentralak eta finantza merkatuaren beste kontrolatzaileak beste alde batera begiratzen aritu ziren urteetan, eta produktu toxikoz bete ziren bankuen balantzeak. Eta, sagar ustel baten moduan, mesfidantzaren lizuna bizkor hedatu zen finantzen mundu globalizatuan: elkarri dirua uzteari utzi zioten finantza erakundeek, eta porrot egin zuten bankuek (Bear Stearns, Northern Rock, Merrill Lynch, Lehman Brothers...). Ordura arte estatuaren parte hartzeaz kexatzen zirenek beraiek eskertu egin zuten gobernuek diru publikoko milaka milioi jarri izana finantza sistema erreskatatzeko.

Biktimen artean, «munduko banku sistema indartsuena» omen zena. Espainiako banku sisteman ez zegoen subprime-rik, baina bai eraikuntzaren burbuila elikatzeko jarritako aurrezki kutxak eta bankuak, prezioen amiltzean harrapatuta. Sistema osoa erortzeko eta gordailuak galtzeko arriskua zegoela ikusita, ia 60.000 milioi euro jarri zituen estatuak bankuak fusioen eta nazionalizazioen bitartez erreskatatzeko. Irlandan, Erresuma Batuan eta beste herrialde batzuetan ez bezala, diru horren oso zati txiki bat baizik ez dute berreskuratu kutxa publikoek.

Baina hasieran finantza krisi zena krisi ekonomiko gogorra bihurtu zen bankuek maileguen iturria itxi zietenean enpresei eta familiei. Atzeraldi Handiak milioika langabe ekarri zituen —Hego Euskal Herrian 90.000tik 235.000ra igaro zen—, soldata jaitsiera eta izozte luze bat, pobrezia, etxegabetzeak, enpresa historikoen (Fagor) eta anonimoagoen amaiera, prekaritate handiagoa lan munduan... Bi hitzetan, klase apalenen pobretze orokor bat, 2014-2019ko suspertzeak buelta eman ez ziona.

Grezia eta beste 'txerriak'. Bankuak ez ezik, estatu osoak erreskatatzea ekarri zuen Atzeraldi Handiaren spin-off ezagunenak: zorraren edo euroaren krisia deitutakoak. Greziak piztu zuen sua, hainbat hamarkadatako gobernantza kaskarrak irekitako zuloak gezurrekin estaltzerik ez zegoenean. Porrotaren garrek, arrisku sariaz mozorrotuta, Irlanda, Portugal, Zipre eta Espainia bera erre zituzten, Mario Draghi Europako Banku Zentraleko presidenteak sua bere formula magikoarekin itzaltzea lortu zuen arte: «Euroa salbatzeko, beharrezkoa den guztia egingo dut, eta sinets iezadazue: nahikoa izango da».

Eta zer izan zen beharrezkoa? EBZk dirua erruz sortzea —haren balantzea EBren BPGaren %20etik%70era pasatu zen—, bere gain hartzea zor publikoaren zati handi bat, eta bankuei nahi beste likidezia emanez haiei buruzko zalantzak uxatzea.

Estatuak —eta haiei dirua utzi zieten bankuak— salbatzeko dirua jarri zuen Europako Batasunak, baina harekin batera errezeta mingarri bat iritsi zen: austeritatea. Gastu publikoa murriztuz eta zergak handituz kontuak orekatzea zen agindua, hartara finantza merkatuak lasaitzeko. Beltzezko gizonen garaia izan zen, memorandumena, PIGSena, erreferendum etsigarriena, gobernuak erortzearena, sudurra estaliz egindako bozketena...

Urteak behar izan zituzten EBk berak eta Nazioarteko Diru Funtsak onartzeko austeritateak arazoak okertu zituela. Ohartzeko krisi garaietan gastu publikoa asko murrizteak hazkundea itotzen duela, krisia luzatu zuela, eta kontu publikoen orekatzea zaildu.

Hutsetatik ikasi zuela erakutsi nahi izan zuen EBk mende honetako bigarren krisia iritsi zenean: koronabirusarena. Jatorri eta molde desberdineko krisi bat, bat-batean eskaera geratu izanak eragindakoa.

Baina birus batek munduko biztanleei eta haien bizimoduari botatako erronkari bizkor erantzun zioten mendebaldeko gobernuek, dogma neoliberalak alde batera utzita. Kontuak orekatzeko arauak hozkailuan sartu, eta gastu publikoaren bitartez erantzun zuten. Dirua osasun sistema egarrituentzat, erreskateak larri zebiltzan enpresentzat, eta laguntza lanera joaterik ez zuten langileen soldatak ordaintzeko, aldi baterako enplegu erregulazioen eta antzeko beste sistemen bidez. Atzetik, banku zentralak, nahi beste finantzaketa eskaintzen finantza sistemak ez zezan porrot egin.

Hutsegiteak hutsegite, botikak bere funtzioa bete du. Ekonomiak 2020an izandako hondoratzea gainditu dute herrialde gehienek urte batean edo bitan, eta kostu soziala, ukaezina izan arren, arinagoa eta laburragoa izan da.

Langabeziaren datuetan ikusten da, esaterako: eurogunean inoiz baino langabe gutxiago daude gaur egun, eta Euskal Herrian ere urrun geratu dira 2008-2017ko kopuruak. 2020ko otsailean, konfinamenduaren aurretik, 151.000 lagun zeuden langabe gisa erregistratuta Lanbiden eta Nafar Lansaren; kopurua 185.000ra iritsi zen 2020ko abuztuan, baina 138.000 eman ditu aurtengo apirilak. Eta 1,3 milioi langiletik gora daude, inoiz baino gehiago, egia bada ere haien artean prekariotzat jo daitezkeenak duela hogei urte baino gehiago direla.

Esku hartze handiagoa ikusi da inflazioaren aurkako borrokan eta industria politikan ere. Gobernuek ez dute zalantza handirik izan inflazioaren kalteak arintzeko neurriak hartzeko: argindarraren zergak jaitsi dituzte, erregaiaren erosketa lagundu dute, txekeak eman dizkiete larrien dabiltzanei, eta batzuk ausartu dira prezioen igoerari etekin handia ateratzen ari ziren enpresei zerga bereziak —eta nahiko apalak— jartzen.

Industria politika ere berpizten ari da. Carlos Soltxaga 1980ko hamarkadan Espainiako Ekonomia ministroak (PSOE) botatako esaldia —«industria politikarik onena existitzen ez den hori da»— ez luke gaur egun inork esango. Gutxi edo asko, gobernu guztiek lagundu dituzte industria batzuk, baina orain maila handiagoan. Joe Bidenen Inflation Reduction Act AEB berrindustrializatzeko estrategia bat da neurri handi batean, Txinara joandako industria berreskuratzeko urrats bat.

Europako Batasunak 750.000 milioi euro jarri ditu mahai gainean Next Generation planaren bitartez. Koronabirusaren krisitik ateratzeko plan gisa saldu zen, baina diruaren zati handi bat etorkizuneko industriak sustatzeko joango da, bateria elektrikoak egiteko fabriketara edo hidrogeno berdea ekoiztera, esaterako. Izan dira kritikak; azken finean, diru publikoa enpresa pribatuen patriketara igaro delako, noiz eta enpresa handi askok inoizko mozkinik handienak banatu dizkietenean beren akziodunei, herritarrak berpiztutako inflazioari nola edo hala aurre egin behar zioten garai batean.

2008ko krisiak kapitalismoa birfundatzeko balio behar zuela esan zuen Nicolas Sarkozy Frantziako orduko presidenteak, baina, hamabost urte geroago, gauza batzuk ez dira aldatu.


Munduko oreka aldatu duten hogei urte

Summary: Munduko oreka aldatu duten hogei urte. Mendebaldeak zuzenduta egoteari utzi dio nazioarteak hogei urtean, eta «mundu multipolar» bilakatu da. AEBak dagoeneko ez daude bakarrik: Errusiak eta Txinak bat egin dute, eta joko zelaian duten tokia aldarrikatu.

Mendebaldeak zuzenduta egoteari utzi dio nazioarteak hogei urtean, eta «mundu multipolar» bilakatu da. AEBak dagoeneko ez daude bakarrik: Errusiak eta Txinak bat egin dute, eta joko zelaian duten tokia aldarrikatu.

Gerra hotsek betetzen zituzten duela hogei urteko titularrak ere, baina aldi hartan arabiarrak ziren iheslarien izenak eta irakiarra eta kurdua haien jatorria. Bonbak ez ziren Krimean erortzen, Bagdaden baizik, eta erasotzailea estatubatuarra zen, ez errusiarra. Ofizialki, Irakeko gerra amaitua zen BERRIA jaio zenean. 2003ko ekainaren 21a zen, eta George W. Bush zegoen agintean AEBetan, Tony Blair Erresuma Batuan, eta Jose Maria Aznar Espainian. Egunkariaren lehen ale hura plazaratu baino hilabete eta erdi lehenago, maiatzaren 1ean, esan zuen Bushek amaitua zela «operazio militarra», baina erasoaldia bera baino lazgarriagoa izan zen sei urte luzatu zen ez-gerra: 101.644 zibil hil zituzten, Iraq Body Count gobernuz kanpoko erakundearen arabera —operazioa indarrean egon zen hilabeteetan, 38.476 zibil hil zituzten—.

Garai bertsuan beste gatazka bat piztu zen, askoz ere gogorragoa —gerren ondorioak alderatzerik bada behintzat—, Darfurkoa. Baina Mendebaldearentzat urrunago zegoen hura —hegoaldeko kontinente hori beti egon da urrun iparraldekoen begietara—, eta ez zituen Ekialde Hurbileko erasoaldiak adina titular bete. Otsailean hasi ziren borrokak gogortzen Sudan mendebaldeko eskualde hartan. Orduan Sudango presidente karguan zen Omar al-Baxirrek armatutako milizia paramilitarrek eraso egin zioten matxinada abiatua zuen Darfur Askatzeko Fronteari. Gerrak 2020ra arte iraun zuen, eta, hildakoen kopuru zehatzik ez dagoen arren, 400.000 inguru izan zirela uste da; zaurituak, desplazatuak eta iheslariak, milioika.

Armagintza enpresek beren negozioa zabaltzen zuten bitartean, buruzagi berri baten irudiak heltzen hasi ziren Turkiatik. Recep Tayyip Erdogan gazteago bat zen —49 urte zituen—, AKP Justiziaren eta Garapenaren Aldeko Alderdi sortu berriko buruzagia eta 2003ko martxoaz geroztik Turkiako lehen ministro izendatua. Herrialdea krisi ekonomiko batetik irteten hasia zen, eta buruzagi kontserbadorearen agintaldiko lehen urteak onak izan ziren; Erdoganek lortu zuen Turkiak Nazioarteko Diru Funtsarekin zuen zorra kitatzea, baita inflazioa kontrolpean hartzea ere, eta helburu gisa jarri zuen herrialdea EB Europako Batasuneko kide bilakatzea. Gerora ohartuko zen ez zuela horren beharrik Brusela bere nahierara baliatzeko, baina aurreragoko kontuak dira horiek.

Iparralderago, eta Europatik gertuago, beste buruzagi bat hasia zen tokia egiten nazioarteko politika kontuetan: Vladimir Putin zen, 1999an lehen ministro kargurako aukeratua eta urte horren amaieratik Errusiako Federazioko presidente ere bazena. Ordu hartan, Kremlineko buruak harreman onak zituen Mendebaldeko buruzagiekin. Beste garai batzuk ziren. 2023an ezinezkoa zatekeen adibide bat jartzearren, 2005eko Garaipen Egunean Moskun izan ziren Japoniako lehen ministro Junichiro Koizumi, Frantziako presidente Jacques Chirac, Alemaniako kantziler Gerhard Schroeder eta Bush.

Lurrikarek Asian izua zabaltzen zuten bitartean —2004ko abenduan 250.000 pertsona hil ziren Indonesian, ordura arteko tsunami handienaren ondorioz—, bestelako kezkak hasiak ziren hedatzen nazioarteko politikagintzan. Arrakalak zituen 2001eko irailaren 11ko atentatuen osteko Moskuren eta Washingtonen arteko harreman onak. Besteak beste, SESB Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuneko kide izandako herrialdeetara zabaldu zelako NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundea. Ez zuen lagundu Moskuk Txetxenian, Abkhazian eta Transnistrian izandako jarrerak ere —zenbait adituren iritziz, horrek bultzatu zituen SESBeko estatu ohiak NATOn sartzera—. Izan ere, 2003az geroztik SESBeko errepublika ohietatik independente direla aldarrikatu duten eskualde ugari babestu ditu Errusiak —ez denak, Kosovoren independentziaren aurka agertu baitzen Mosku, eta hura baliatu baitzuen gerora Krimearena aitortzeko argudio gisa—. Horri gehitu behar zaio sobietar errepublika ohi askok Mendebaldearen aldeko jarrera argia hartu zutela, Kremlinengandik urrunduz.

Hala, nazioarteko politikagintzaren balantza erabat desorekatua zegoen lehen hamarkadaren amaierarako, edo hala iritzi zion Putinek: «AEBen monopolioa hain da handia, ez baitu beldurrik nazioarteko harremanetan indar erakustaldi handiak egiteko. Inor ezin liteke seguru sentitu, inork ez duelako sinesten nazioarteko legedia bera babesteko bezain sendoa denik», esan zuen estatuburuak 2007an Municheko Segurtasunerako Konferentzian. «Mundu multipolarra» nahi zuen Putinek: Mendebaldearen agintaldia amaituko zuen mundua.

Ekialdetik heldu zitzaion aliatua: Txina. Mende aldaketarako, Pekinek inbertsio handiak eginak zituen Afrikan —1971n, Afrikako estatuen aldeko botoa oinarrizkoa izan zen Txinak eserleku bat lortzeko Nazio Batuen Batzar Orokorrean eta Segurtasun Kontseiluan—. Europako gobernuek ez bezala, ordea, Asiako potentziak «neutraltasunari» eutsi zion negozioak egiten zituen herrialdeetan, eta tokiko gobernuen konfiantza irabazi hala. Bushek eta haren ostean Barack Obamak AEBetako presidente kargua hartu zutenean, zubiak eraiki zituzten ekialdera, baina horiek ere ez ziren betierekoak izan, eta 2016an, Donald Trumpek, Etxe Zurira heldu zenean, eten egin zituen pasabideok. Harreman politiko, militar eta ekonomiko estuak zituzten biek, baita interes partekatu ugari ere, eta haietan nagusia: Mendebaldeari eta AEBei zehazki gidaritzaren monopolioa kentzea.

Borroka biren artekoa izango zela zirudienean, ordea, beste jokalari bat sartu zen indarrez zelaian: Turkia. Udaberri Arabiarrekin hasi zen. Herrialde asko astindu zituen 2011 hark, baita Siria ere. Gobernuaren aurkako protestekin hasi zena gerra zibil bilakatu zen: milaka izan ziren hildakoak, eta milioika iheslariak. 2012 eta 2017 artean erbestera jo zuten siriar askok, Europara. II. Mundu Gerraz geroztik ikusi gabeko migratzaile kopuruak heldu ziren 2015ean; ez soilik Siriatik, baita Afganistandik eta Iraketik ere.

Kontinente zaharra ez zegoen prest jende horri guztiari tokia egiteko, eta Ankarara jo zuten laguntza eske. Zergatik ez? Turkiak urteak zeramatzan EBn sartu nahian, eta Europako Batasunak behar zuen mugak zainduko zizkion norbait. Akordioak erraza zirudien, baina urrutiko intxaurrak hamalau... Ankarak onartu zuen Greziara «legez kanpo» sartzen zen migratzaile oro hartzea, eta trukean Bruselak 6.000 milioi euro ordainduko zizkion. Horrez gain, Europak konpromisoa hartu zuen Greziatik kanporatutako migratzaile bakoitzeko Turkian zegoen eta kontinente zaharrera «legez kanpo» sartzen ahalegindu ez zen beste migratzaile bati asiloa emateko. Gutxi iraun zuten konpromisoek. Europak ordaindu zuen, baina ez zituen iragarritako migratzaileak hartu; eta Erdoganek mugazain karguaren boterea baliatu zuen Brusela mehatxatzeko.

AEBekiko mendekotasuna, Turkiaren mehatxuak eta Errusiaren haserrealdiak nahikoa ez, eta bestelako krisi bat lehertu zitzaion Europari 2015ean: klima larrialdia. Gatazkez eta geopolitikaz harago, klima aldaketa ere kezka iturri bihurtu da hogei urteotan. Urte hartan Parisen egindako goi bileran, adituek argi utzi zuten: mende amaierarako tenperaturak 1,5 gradu baino gehiago igotzen badira, ondorioak larriak izango dira. Halakorik gerta ez zedin, nazioarteak konpromisoa hartu zuen karbono neutraltasuna lortzeko XXI. mendearen erdirako, horretarako erregai fosilak alde batera utziz eta energia berriztagarrietan inbertituz.

Gehien kutsatzen zuten herrialdeetan jarri zuen arreta klima larrialdiak: AEBetan eta Txinan. Bigarrenak aukera baliatu zuen bere burua lehen mailako jokalarien pare jartzeko; urrats handiak iragarri zituen energia berriztagarrietan, eta protagonismoa bereganatu. Bien bitartean, Errusia gero eta bakartuago zegoen; Pekin aliatu zuen arren, Asiako erraldoiak bere erara egin nahi zuen bidea. Etxeko atariraino etorriak zituen arerioak —gero eta gehiago ziren gobernu europazaleak zituzten SESB ohiko errepublikak—. Gainera, NATO bera ere Errusiaren mugetan base militarrak jartzeko prestatzen hasia zen. Ukrainak nazioarteko erakundean sartzeko asmoa iragartzeak leherrarazi zuen Putin. 2022ko otsailean, Ukrainaren aurkako «operazio berezia» hasi zuen Moskuk. Bazirudien asteetako kontua izango zela Kievera heldu eta herrialdea kontrolpean hartzea. Baina ukrainarrek aurre egin zioten, eta urte bereko abuzturako hainbat eremu berreskuratzen hasiak ziren.

Hura ez zen Irakeko gerra: Europak etxepean zuen gatazka, eta ezin entzungor egin. Mendebaldea ez zen gerran sartu, baina armak eman zizkien borrokan ari zirenei, denbora gutxiko kontua izango zen itxaropenez. Ez zuen asmatu, eta, borrokek aurrera egin ahala, Kievi «elkartasuna» ematen jarraitu beste aukerarik ez zuen Bruselak. Washingtoni egoera baliagarri zitzaion, hari bai, gatazka urrun zuelako eta bere nagusitasuna berresteko balio ziolako. Inor gutxik espero zuen, ordea, Txinak bere ohiko neutraltasuna utzi eta jokora batzea. Gerra ez atzera ez aurrera zegoela zirudienean, Pekinek bitartekaritza eskaini zuen, eta, bide batez, zalantzan jarri zuen AEBen lidergoa tiro hotsak entzuteaz aspertzen hasia zen Europa ahuldu baten aurrean. Nazioarteko orekak aldatzen hasiak ziren.


Pauso sendoak bide luze batean

Summary: Pauso sendoak bide luze batean. Emakumezkoen kirolaren ikusgarritasuna handitu egin da azken bi hamarkadetan, eta urrats batzuk egin dira kirolarien baliabideetan eta prestakuntzan. Horri lotuta iritsi dira emaitzak.

Emakumezkoen kirolaren ikusgarritasuna handitu egin da azken bi hamarkadetan, eta urrats batzuk egin dira kirolarien baliabideetan eta prestakuntzan. Horri lotuta iritsi dira emaitzak.

Gizarteko beste alorretan bezala, nahiz eta oraindik bide luzea geratu, azken bi hamarkadetan kirolean ere egin dira urratsak berdintasunaren bidean. Pauso horiek ikusgarritasunean, baliabideetan eta lehiatzeko aukeretan gertatu dira, eta emaitzetan izan du isla. Ugariak izan baitira euskal kirolariek erdietsi dituzten garaipenak eta balentriak. Baina borroka eta bidea luzeak dira oraindik.

Futbola da oihartzun handiena duen kirola, eta, ziurrenik, bertan islatu da nabarmenen emakumeen kirolak izan duen bilakaera hori. Zalantzarik gabe, urte hauetan izan den aldarrikapen nagusia baliabideena izan da. Bide horretan bi mugarri izan dira. Bata, Espainiako Ligako lehen lan hitzarmenaren sinadura, eta, bestea, ligaren profesionalizazioa. Hori bai, azken urteetan izan dira. Lan hitzarmen hori 2019ko otsailaren 18an sinatu zen, 17 hilabeteko negoziazioaren eta futbolarien greba baten ostean. Bertan, besteak beste, 16.000 euroko gutxieneko soldata, %75eko partzialtasuna, haurdunaldiaren babesa eta oporren arautzea jaso ziren. Egun, lan hitzarmen hori berritzeko lehen negoziazioetan ari dira. Horri lotuta, ligak denboraldi honetarako jaso zuen profesional izaera. Horri esker, ligak bere zuzendaritza eta estatutuak ditu. Bertan jasotzen dira, besteak beste, telebista eskubideen arautzea, futbolarien lan eskubideak eta laguntzen banaketa. Baliabideei lotuta, azpiegituretan, prestakuntzan eta entrenamendu ordutegietan ere aldaketa izan da. Adibidez, egun Lehen Mailako taldeak goizez entrenatzen dira.

Ikusgarritasunari dagokionez, hainbat mugarri ezarri dira bi hamarkada hauetan. Adibidez, inoizko ikusle kopururik handiena bildu da emakumezkoen futbol partida bat ikusten. Iazko apirilaren 22an izan zen, Bartzelonako Camp Noun. 91.648 ikusle bildu ziren Bartzelonaren eta Wolfsburgen arteko Txapeldunen Ligako finalerdietako joaneko norgehiagoka ikusteko. Euskal Herrian, marka hori 48.121 ikusletan dago. Hain zuzen ere, zale kopuru hori bildu zen San Mamesen, 2019ko urtarrilaren 30ean, Athleticen eta Atletico Madrilen arteko Espainiako Kopako final-laurdenetako partida ikusteko. Realak Anoetan, Alavesek Mendizorrotzan eta Osasunak Sadarren ere jokatu dituzte neurketak. Nahiz eta oraindik benetako urratsa falta den: beti zelai horietan jokatzea, eta ez denboraldian bizpahiru aldiz. Ikusgarritasun horren seinale da ere hedabideetan duen presentzia. Leku hori handituz doa, eta abiadura handiagoa hartu du sare sozialen eta streaming plataformen bidez. Esaterako, egun, Lehen Mailako partida guztiak telebistan ematen dituzte.

Lorpenei dagokienez, Athleticen hiru liga tituluak eta Realaren Espainiako Kopa nabarmendu behar dira. Biek Txapeldunen Liga jokatu dute hamarkada honetan. Gainera, Alavesek, Eibarrek, Lagunak-ek eta Oiartzunek Lehen Mailan jokatu dute. Duela bi denboraldi lau euskal talde izan ziren Lehen Mailan: Reala, Athletic, Alaves eta Eibar. Bakarkako lorpenei dagokienez, nabarmendu behar da Damaris Egurrola lehen euskal futbolaria izan zela Txapeldunen Liga irabazten. Lyonekin izan zen, iazko maiatzaren 20an.

Saskibaloi eta eskubaloi ligek ez dute oraindik profesional izaera lortu. Baina horietan ere urratsak egin dira baliabideetan eta ikusgarritasunean. Eskubaloian, adibidez, ligak berak klubei eskatzen die partidak streaming bidez emateko. Eta, bestalde, haien baliabideak eta entrenamendu ordutegiak ere hobetu dira. Saskibaloian, Gernika, IDK eta Araski izan dira euskal ordezkariak gorenean. Lehen biek Europan jokatu dute. Azken denboraldian, hiru euskal taldeen aulkietan emakumezkoak egon dira: Anna Montañana, Azu Muguruza eta Madde Urieta.

Ikusi gehiago: Euskal kirolarien lorpen nagusiak

Eskubaloian, 2003a Itxakoren urrezko aroarekin hasi zen, 2013an desagertu zen arte. Urte horietan, lau liga, hiru Espainiako Kopa, bi Espainiako Kopa eta EHF Kopa bat irabazi zituen. Gainera, txapeldunorde izan zen Txapeldunen Ligan. Lorpenei erreparatuta, Bera Beraren ibilia nabarmendu behar da, 2006-2007ko denboralditik zortzi liga, zazpi Espainiako Kopa eta bederatzi Espainiako Superkopa erdietsi ditu. Zuazo, Zarautz, Kukullaga eta Beti Onak ere aritu dira Espainiako Ohorezko Mailan. Bestalde, Nerea Penak eta Lysa Tchaptchetek Txapeldunen Liga irabazi zuten.

Berdintasunaren bidean urratsak egin dira arraunean ere. Handienak bi izan dira. Lehena, 2008an, 128 urteren ondoren emakumezkoen Kontxako Bandera jokatu baitzen estreinakoz. Bigarrena, urtebete geroago, kluben arteko txapelketa jokatzen hasi zen, egungo Euskotren Liga. Euskadiko eta herrialdekako txapelketak ere jokatu dira. Hala, uda osoko egutegia dute. Uztailean hasiko den denboraldian beste pauso bat emango da, lautik zortzira igoko baitira liga gorenean parte hartuko duten traineruak; hala, bi txandakoak izango dira estropadak. Kontxan, 2018an berdintasuna ezarri zen sarietan. Ordura arte, emakumezkoen saria 9.000 euro txikiagoa zen. Baina hori ez da kirol guztietan gertatu. Oraindik ere aldea dago emakumezkoen eta gizonezkoen sarien artean.

Frontoiak eta plazak. Aipatu bezala, bi hamarkada hauetan izan diren aldaketarik handienetako bat da txapelketa kopuruaren igoera. Pilotan hala gertatu da. Batetik, Emakume Master Cupeko banakako lau eta erdiko eta binakako txapelketak daude; eta, bestetik, Ados pilota klubak antolatzen dituenak. Horri esker, pilotariek urte osoko egutegia dute. Ados pilota plubak badu beste berezitasun bat: emakumezkoen lehen pilota klub profesionala da. Beste modalitate batzuetan ere eman dira pausoak. Besteak beste, erremontean, Winter Seriesarekin.

Herri kiroletan ere, emakumezkoen presentzia areagotu egin da, bai plazetan eta bai txapelketetan. Bereziki aizkoran eta harri jasotzean izan da hori. Urtez urte handituz joan da txapelketetan parte hartzen duten emakumeen kopurua, baita erakustaldietan ere.

Badira beste kirol batzuk beherakada txiki bat izan dutenak: alpinismoa eta txirrindularitza. Izan ere, Edurne Pasabanen eta Joane Somarribaren garai loriatsuen ostean, hutsune moduko bat gertatu da. Bai, behintzat, lorpenetan. Alpinismoaren kasuan, mendi lasterketek hartu dute lekukoa. Egun, Sara Alonso, Oihana Azkorbebeitia eta Maite Maiora dira, besteak beste, distira egiten ari direnak. Txirrindularitzan, hala ere, bada gorenean lehiatzen diren txirrindulari multzo bat; horien buru, Ane Santesteban eta Lourdes Oiarbide. Gainera, badira World Tourreko hainbat proba euskal errepideetan. Esaterako, iaz lehen Euskal Herriko Itzulia jokatu zen.

Baina, zalantzarik gabe, Olinpiar Jokoak dira kiroletako lehia nagusia. Eta hor izen bat nabarmendu behar bada, Maialen Chourraut da. Izan ere, bi hamarkada hauetan hiru domina irabazi ditu. Londresen brontzea (2012), Rion urrea (2016) eta Tokion zilarra (2021). Harekin batera distira egin dute Maria Quintanal tiro jaurtitzaileak (zilarra, Atenas 2004); Leire Olaberria txirrindulariak (brontzea, Pekin 2008); Eli Pinedo, Patri Elorza eta Nely Carla eskubaloi jokalariak (brontzea, Pekin, 2008) eta Maider Unda borrokalariak (brontzea, Londres, 2012).


Euskal kirolarien lorpen nagusiak

Summary: Euskal kirolarien lorpen nagusiak.

2003 Apirilak 27. Futbola. Athleticek lehen aldiz irabazi zuen liga. Beste lau irabazi ditu gero.

Abuztuak 17. Txirrindularitza. Joane Somarribak hirugarrenez irabazi zuen Frantziako Tourra.

Urriak 13. Txirrindularitza. Igor Astarloak Errepideko Munduko Txapelketa irabazi zuen Hamiltonen (Kanada). 2004 Abuztuak 26. Bela. Iker Martinezek eta Xabi Fernandezek urrezko domina irabazi zuten 49er mailan, Atenasko Olinpiar Jokoetan. 2005 Maiatzak 18. Saskibaloia. Baskonia Euroligako txapeldunorde izan zen. Ekainak 11. Errugbia. Miarritzek Frantziako Liga irabazi zuen. Handik urtebetera berriro irabazi zuen. 2006 Maiatzak 20. Miarritze Europako txapeldunorde izan zen. Beste horrenbeste egin zuen 2010ean. 2008 Ekainak 3. Saskibaloia. Baskoniak bigarrenez irabazi zuen ACB liga. Beste bi irabazi ditu gero: 2010ean eta 2020an. 2009 Maiatzak 17. Eskubaloia. Itxakok lehen aldiz irabazi zuen EHF kopa, finalean Leipzig mendean hartuta. 2010 Maiatzak 17. Mendia. Edurne Pasaban lehen emakumezkoa izan zen hamalau zortzimilakoetara igotzen. 2011 Maiatzak 9. Futbola. Athletic Europa ligako txapeldunorde izan zen. Maiatzak 14. Eskubaloia. Itxako Europako txapeldunorde izan zen. Larviken aurka galdu zuen finalean. 2013 Maiatzak 11. Bera Berak lehen aldiz irabazi zuen Espainiako Liga. Beste zazpi irabazi ditu gero: 2014an, 2015ean, 2016an, 2018an, 2020an, 2021ean eta 2022an. 2015 Maiatzak 31. Txirrindularitza. Mikel Landa hirugarren sailkatu zen Italiako Giroan. Abuztuak 17. Futbola. Athleticek bigarrenez irabazi zuen Espainiako Superkopa, Bartzelona mendean hartuta. 2016 Otsailak 26. Mendia. Alex Txikonek neguan igo zuen Nanga Parbat zortzimilakoa. Maiatzak 29. Iker Irribarriak lehen aldiz irabazi zuen Lehen Mailako buruz buruko txapela. 17 urte zituen. Inork ez du horren gazte irabazi txapela. Abuztuak 11. Piraguismoa. Maialen Chourrautek urrezko domina irabazi zuen eslalomeko K1 mailan, Rio de Janeiroko Olinpiar Jokoetan. 2019 Maiatzak 11. Futbola. Realak lehen aldiz irabazi zuen Espainiako Kopa, finalean Atletico Madril mendean hartuta: 2-1. 2020 Ekainak 30. Saskibaloia. Baskoniak laugarrenez irabazi zuen ACB liga. Uztailak 20. Golfa. Jon Rahmek munduko sailkapeneko lehen postua lortu zuen. 2021 Urtarrilak 17. Futbola. Athleticek hirugarrenez irabazi zuen Espainiako Superkopa, finalean Bartzelona mendean hartuta: 2-3. Otsailak 11. Snowboarda. Lucas Egibarrek snowboadercrosseko Munduko Txapelketa irabazi zuen Odre Fjaellen (Suedia). Apirilak 3. Futbola. Realak hirugarrenez irabazi zuen Espainiako Kopa, finalean Athletic mendean hartuta: 1-0. Azaroak 13. Golfa. Jon Rahmek AEBetako Irekia irabazi zuen. 2022 Maiatzak 29. Txirrindularitza. Mikel Landa bigarrenez izan zen hirugarren Italiako Giroan. 2023 Urtarrilak 16. Mendia. Alex Txikonek Manaslu zortzimilakora igo zen neguan. Apirilak 10. Golfa. Jon Rahmek Augustako Mastersa irabazi zuen.


Herria oinarri eta helburu

Summary: Herria oinarri eta helburu.

Euskaldunon Egunkaria itxi zigutenean, berehala hasi ginen haren ordezko egunkaria izanen zena prestatzen eta egunkari berri haren sostengatzaile eta irakurle izanen ziren milaka lagunengana nola joan pentsatzen. Zergatik erosi egunero euskarazko egunkaria? Zergatik atera egunero zenbaki berri bat? Euskaraz delako eta kito? Ala beste arrazoi batzuengatik ere bai? Ez da eztabaida hutsala, eta ez da existitzen ez den debatea.

Bada pentsatzen duenik gure behar informatiboak asetzeko produktuak baditugula beste hizkuntzetan, eta euskarazko hedabideen lehentasuna ez dela izan behar beste hizkuntzetan lor ditzakegun informazio horien bila joatea, baizik eta euskarazko hedabideak kontsumitu behar ditugula euskaraz direlako, euskara lantzeko, bestelako berri batzuk jakiteko, baina ez Turkiako hauteskundeei, Sudango gatazkei edo Euriborraren gorabeherei buruzkoak.

Horren kontrara, beste batzuen iritzia da euskarazko hedabideen bidez gure behar informatibo guztiak asetzeko aukera izatea ezinbestekoa dela euskararen normalizazioan. Euskaldunon Egunkaria irakurriz, ez zen baitezpadakoa El País edo Le Monde irakurtzea. Eta hori zen BERRIA sortzearen motibazioetako bat. Euskara nazio hizkuntza da, hizkuntza horretan ase ditzakegunean gure mendeko herritar baten behar guztiak, administraziotik literaturara, aisialditik akademiara, lan mundutik albisteetara...

Askok euskara zokoratu nahi dute; hizkuntza etniko soil izatera mugatu nahi dute: etxeko hizkuntza den heinean onartzen da, baina beste esparruetara zabaltzen denean hasten dira arazoak. Euskara ez bada hizkuntza nazionala, euskal herritarrek beste hizkuntza batean egin behar dituzte gizarteko zeregin guztiak. Beraz, frantsesa edo espainola dira afera nazionalekin lotzeko hizkuntzak; euskara azpihizkuntza bat da, eta euskal lurraldeko hizkuntza erreferentea eta nazionala frantsesa edo espainola da. Aldiz, euskara hizkuntza nazionala bada, eta, beraz, frantsesa edo espainola ez badira ezinbestekoak bizitzako kontu «serioak» edo etxetik kanpoko harreman zein aisialdi gaiak kudeatzeko, frantsesak eta espainolak hizkuntza nazionalaren izaera galtzen dute Euskal Herrian. Eta bistara agertzen da Euskal Herrian dugun arazoa nazio arteko (hots, nazioarteko) arazo bat dela. Euskal Herria nazio bat dela ukatu nahi dutenek asmo horrekin kendu nahi diote euskarari estatus nazionala. Eta hortik datoz behin eta berriz eta azkenaldian are ozenago errepikatzen diren auziak: mediku euskaldunena, udaltzain posturako hizkuntza eskakizunena, filmen bikoizketena, eta abar.

Euskaldunon Egunkaria-k, lehen, eta BERRIAk, orain, munduko eta bizitzako esparru guztiak euskaraz aipatzeak nazio izaera ematen dio euskarari. Bistan da, prentsarekin bakarrik ez da aski, eta beste hamaika arlotan ere behar du euskarak nazio estatusa, baina prentsa ezinbesteko arloa da. Euskal prentsa nazionalak herri gisa independenteago egiten gaitu, ez bakarrik frantsesaren eta espainolaren beharrik ez dugulako, baizik eta mundua gure begiekin kontatzen digulako. Independenteago egiten gaitu, herri bat, nazio bat eta bere lurraldea marrazten dituelako bere egunerokoan. Independenteago egiten gaitu gure kulturari ahotsa ematen diolako. Independenteago egiten gaitu euskararen normatibizaziorako eragilea delako, eta hizkuntza batek nazio hizkuntza izan behar badu, lagunarteko erregistrotik erregistro formalera ere heldu behar baitu.

Une honetan, hainbat mehatxu ditugu: euskara batuaren ustezko artifizialtasunaren aurka altxatzen ari diren ahotsak, zenbait eskualdetan euskal irakaskuntzak dituen zailtasunak (azterketak euskaraz egitea, adibidez...), auzitegietan euskararen kontra hartzen ari diren erabakiak, antolaketa administratibo menderatzaileak eragin duen lurralde zatiketa, eta abar. Arloz arlo eztabaidatzen da, erantzunak pentsatzen dira, baina arazo horiek guztiak arazo orokor baten atal gisa ikusi ezean, ez gara hurbilduko konponbidera. Oinarrian betiko arazoa dago: Euskal Herriari nazio izaera ukatzea eta euskarari nazio hizkuntza estatusa ez onartzea. Bide hauetan egin diren urratsetan atzera egiteko ahaleginean ari dira hainbat sektore politiko.

Euskalgintza, herrigintza eta naziogintza hiru arlo dira, baina elkarrekin hertsiki lotuak direnak. Euskara ez da salbatuko hizkuntza etniko izatera mugatzen bada. Baina euskarari arlo guztietako hizkuntza izaera ematen bazaio, nazio arteko gatazka sortzen da. Alferrik da erratea euskara ez dela politizatu behar: ez da elektoralki instrumentalizatu behar, baina euskararen auzia errotik politikoa da. Eta auzi horretan, euskarazko egunkari oso bat behar du Euskal Herriak.

Zorigaitzez, ez dira garai onak hedabideentzat. Euskal prentsaren egituraketa ez da anitz aldatu, ordea, azken 20-30 urteetan. Euskal hedabideen fragmentazioak hausnarketa sakonak eskatzen ditu, oraingo testuinguruan. Herria nahi badugu, herria egiten duen prentsa behar dugu, eta herria egiten duen prentsak iraun behar badu, hedabide bakoitzetik harago eta hedabideen sektoretik gaindi gogoetatu behar dugu, aipatutako erronka horiei guztiei herri ikuspegitik eta herri gisa erantzuteko.


Guk egin ezean, nork?

Summary: Guk egin ezean, nork?.

Munduko bazter honetan sortu ginen, bada. Euskararen herria behar lukeen Euskal Herri honetan. Gure hizkuntzaren aurkako erasoak ez dira gaurko kontua, eta, hala ere, haietako bakoitza da mingarria, bere horretan. Halako baten ondorioz sortua da BERRIA, alajaina: zeinen urrun eta gertu, aldi berean, gelditzen den 2003a.

Batzuok ia dena eginda zegoela sortu ginen munduko bazter honetan. Euskaraz idatzi, irakurri eta ikasteko aukera izan genuen; baziren, ordurako, euskarazko telebista eta irratia ere; geroxeago, baita egunkari bat ere; euskaraz artatuak ginen anbulatorioan. Eta, ojo, halakorik ezin zezaketen imajinatu ere egin hamarkada gutxi lehenago: ez dira hain aspaldiko kontuak —gaur eta hemen, badira euskalduna izan eta parekoa euskalduna dela jakinda ere gaztelania batuan hitz egiten tematzen direnak—. Baina 1980ko hamarkadaren amaieran herri euskaldunean sortuak eta haziak, euskaraz bizi nahi genuela aldarrikatu beharko genuenik ere ez genuen espero.

Urteen poderioz, ikusitakoak ikusita, zenbateko arrazoia zuen Ruperrek: hori da suertea dutena nonahikoak diren horiek. Zeinen erraza genukeen geuk ere munduko hiritar izatea hautatu izan bagenu. Ez ezkertiar ez eskuindar, ez matxista ez feminista gisa definitzen diren horien tankeran, kasik. Inoren aldera edo inongo bandotara ez lerratzearen pribilegioa, edo beharrik eza. Sasi guztien gainetik hegan, edo indefinizioaren larrean eroso etzanda.

Halakoxe onddoak ari zaizkigu sortzen inguruan. Lanpostu publiko bat eskuratzea eskubidetzat daukaten elebakarrak; haurrak fabrikatu ezin eta besteren uteroak erosten dituztenak; bakarka edo taldean emakumeak bortxatzeko edota ezein norma hegemonikori men egiten ez diotenak jipoitzeko bezain fuerte direnak; norbere hondakinen ardurarik sentitzen ez dutenak.

Eta bai, berriz ere, arrazoi Ruperrek: batzuetan, benetan da nekeza euskaldun izatea. Txatxuak eta setatiak gu, non eta Euskal Herrian euskaraz bizi nahi dugula aldarrikatu behar horrekin. Txatxu eta setati izaten jarraitu beharko dugu, gainera, euskara biziko bada. Euskara behar dugu telebistan, eskoletan, anbulatorio eta ospitaleetan, Interneten, lagunartean, zineman, sare sozialetan, antzerkian, administrazio publikoan eta tabernetan. Noski, baita gure hedabideetan ere.

1980ko hamarkadaren amaieran jaiotakoon adin bertsukoa genukeen Euskaldunon Egunkaria, itxi izan ez balute. Izugarria izan zen kolpea, eta izugarria gizartearen erantzuna. Halaxe daukagu, orain, BERRIA esku artean, hogei urte beteta eta nerabezaroa pasa berritan. Gizartearen erantzun itzelari esker ez ezik, egunkari euskaldun eta nazionala ezinbesteko genuela konbentzituta zeuden langile haiei esker ere bagaude, orain, urteurrena ospatzen: baten faltan, bi egunkari sortu zituzten —Egunero lehenengo, BERRIA gero—. Eguneroko inurri lanari eutsita, nonahi gertatzen direnak euskaraz kontatzen, izana duenari izena jartzen jarraitu zuten. Eta eskerrak horri. Sorionekuak gu, munduko gure bazter hau aldarrikatzeko erakutsi zuten eta oraindik ere erakusten duten konpromisoagatik.

Zeren gauzak ez dira kasualitatez gertatzen. Egin egin behar izaten dira. Landu. Bultzatu. Baliabideak jarri. Defendatu. Dela eskubide bat, dela euskaraz bizi nahia bera ere. Izugarria baita (eta etsigarria) ikustea gure aurrekoek lortu zituztenak nola zapuztu diren, haize kolpe bakarrarekin. Hogei urte pasatu dira, eta oraindik ere mundua euskaraz kontatzen jarraitu nahi badugu, dela egunkari nazionalaren, dela tokiko aldizkarien bidez, den-denon babesak eta ekarpenek behar-beharrezko izaten jarraitzen dute. Ahal denean behintzat, nork bere modu edo neurrian.

BERRIA, lantoki ez ezik, eskola eta lagunarte ere izan dut zenbait urtez. Albiste faltsuen garaian, informazio iturri ez ezik, etxe ere sentitzen dut oraindik ere. Ezin ahaztu han ezagututakoak, ezta han ikasitakoak ere; gaur egun, oraindik, lagungarri zaizkit horiek guztiak. Talde lanaren garrantzia, ezer jakintzat ez ematearen eta aurrejuzguen hormatzarrak eraitsi beharraren lezioak; erlojuaren kontra lan egiteak gararazten dizkizun zentzumenak, tresnak eta abilezia. Hori beti zor izango diot BERRIAri. Eta, batez ere, bertako jendea: profesionalak, lankide onak, eta, batez ere, jende ona. Daudenak eta joan zaizkigunak.

Zorionak eta eskerrik asko lehenengo Euskaldunon Egunkaria eta gero BERRIA bultzatu, landu eta biziarazi duten eta duzuen guztioi. Hogei urte bete berritan, beste horrenbeste eta gehiago bete ditzala BERRIAk, maite dugun hori zaintzen jarraitzen dugun seinale. Zeren munduko bazter honetan ez bada, non? Eta guk egin ezean, nork?


Oberenak ez du nahi azkena izatea

Summary: Oberenak ez du nahi azkena izatea. Iruñeko klubak bigarrenez irabazi du txapela, finalean Ultzamako Buruzgaini nagusituta. Josu Irurita Oberenako kirol zuzendariak eskatu du txapelketa antolatzen jarrai dezatela: «Guretzat, txapelketarik politena da».

Oberena Iruñeko Pilota Klubak bigarrenez idatzi du haren izena Berria Txapelketaren garaipen zerrendan. 2019an egin zuen lehen aldiz, finalean Tolosari irabazita, eta, igandean, bigarrenez, Buruzgain Ultzamako (Nafarroa) kluba mendean hartuta. 2-1 nagusitu zen finalean, Hernanin (Gipuzkoa). «Finala jokatzeko itxaropena genuen, baita gogoa ere, azken ekitaldian finalerdietan galdu baikenuen. Eta jokatu ez ezik, irabazi ere egin dugu. Urte osoko lanak saria izan du. Oso pozik gaude», esan du Josu Irurita Oberenako kirol zuzendariak.

Bete egin ziren iragarpenak, Oberena baitzen faborito. Finalaren nondik norakoa ere espero zena izan zen. Buruzgainek irabazi zuen lehen partida, kadete mailakoa: Aldaz eta Martikorena 22-13 nagusitu zitzaizkien Rekalderi eta Olzari. «Oso partida borrokatua izan zen, baina azken txanpan, gure bikoteak akats batzuk egin zituen, eta garaipenak ihes egin zigun. Gure pilotariek ondo jokatu zuten, baina Buruzgainekoak sendoago aritu ziren».

Jarraian, Oberena gailendu zen bigarren neurketan, gazte mailakoan: Sarasibarrek eta Santestebanek 22-7 hartu zituzten mendean Barberena eta Garaño. «Gure pilotariek berriro erakutsi zuten sasoi betean daudela: Endikak [Santesteban] asko eman zion pilotari, eta Andoni [Sarasibar] oso ondo aritu zen aurrean».

Hala, aurreikusi bezala, nagusien arteko neurketa izan zen erabakigarria. Eta, horretan, Canabalek eta Aldabek ez zuten huts egin. Bikain moldatzen dira elkarrekin, eta oso bikote indartsua osatzen dute. Horren erakusle da aspaldi ez dutela partida bat galdu. Eta garaipen bolada eder horri segida eman zioten atzo: 22-10 irabazi zieten Iriarteri eta Olideni. «Emaitzak dioen baino partida gogorragoa izan zen. Hamarna egon ziren berdinduta, baina bigarren zatian haiek behera egin zuten, eta gureek ondo aprobetxatu zuten: sekulako bikotea dira Canabal eta Aldabe».

Bolada onari eutsi nahian

Berezia izan daiteke aurtengo txapela, litekeena baita gehiago ez jokatzea Berria Txapelketa. 2004an hasi zen jokatzen, eta hemezortzi ekitaldi jokatu dira. Baina Rufino Rekalde antolatzaileak erretiroa hartuko du, eta ikusteko dago inork lekukoa hartuko dion. Iruritak eskatu du haria ez etetea: «Oso eskertuta gaude txapelketa hau antolatu dutenei. Guretzat, txapelketarik garrantzitsuena eta politena da. Lehiaketa sistema oso erakargarria da: kadete, gazte eta nagusien mailako pilotariek jokatzen dute, eta haien artean oso giro polita sortzen da. Oso aproposa da talde espiritua indartzeko. Oso gustura jokatzen dugu. Ea norbaitek antolatzen duen berriro».

Oberenak lerroburu dezente bete ditu azken egunetan: Berria Txapelketa irabazi du, Nafarroako Herriartekoaren finalerako sailkatu da, eta klubeko pilotari ohi batek debuta egin du profesionaletan, Asperekin: Unai Mata Iruñeko aurrelariak. «Gauzak ondo egiten ari garen seinale da. Ea bolada onari eusten diogun. Lanean ari gara hala izan dadin».

75 lizentzia inguru dituzte. «Pozik» dago, baina baita «kezkatuta» ere, kopurua txikitzen ari baita. «Zerbait orokorra da. Zaila da , adibidez, futbolari aurre egitea. Baina saiatzen ari gara pilotak gora egin dezan». Ez du zalantzarik; hark animatuko egingo luke jendea pilotan aritzera, eta, zehazki, Oberenara biltzera. «Oso lan ona egiten dugu maila guztietan, eta oso giro ona dago; pilotariak gozatzen ikusten ditugu».


Summary: Eskerrak bideari (Ibil Bedi 'revisited').

Uda korrika zebilen Eta gu esperoan Dena eginda al geneukan? Amesgaiztoa bukatu da? Ataundik mezu bat Maitane, Eli, Ioritz ukendurik ez, baina maitasuna tonaka Andoaingo erredakzioan Ekainak hogei Kafeak eta kirioak Eta hainbat lagun gogoan Ireki ez ixteko, maite duzuna zaindu Irri egiten elkar ikusi dugu Madrilen absoluzioa zazpi urteko zauriaren orbain gu jada ez gaude, baina alboan zaituztegu Irunberrin abuztua, Oporrak kanpinean Hiru datozkigu burura, Txato, Torre, Jonpa Eta zigarroaren kea Ireki ez ixteko, maite duzuna zaindu Martxelo, lankide ohiak: zuena da garaipena Eskerrak bideari Eta eskerrak.


Summary: Arabako zahar etxeetan bi greba egunera deitu dute ELAk eta LABek. Ostegunerako eta ostiralerako deitu dute lanuztera, hitzarmen propioa galdegiteko.

Arabako zahar etxeetako eta etxebizitza komunitarioetako langileak bi eguneko grebara deitu dituzte ELA eta LAB sindikatuek, lan hitzarmena eskatzeko. Ostegunerako eta ostiralerako deitu dute lanuzteetara. Sindikatuek salatu dutenez, patronalak eta Arabako Foru Aldundiak uko egiten diete lan hitzarmena negoziatzeari eta sektoreko langileen lan eta bizi baldintzak duintzeari. Lanuzteekin batera, manifestatzera ere deitu dituzte langileak: etzi, Gasteizko Plaza Berritik abiatuta, eta, etzidamu, Albertia Campus egoitzatik. Duela lau urte hasi zituzten protestak Arabako zahar etxeetako eta etxebizitza komunitarioetako beharginek, hitzarmen propioa eskatzeko. Besteak beste, uste dute «funtsezko langileak» direla eta «hobekuntza nabarmena» merezi dutela soldatei, lanaldiei, lizentziei, osagarriei, ratioei eta abarrei dagokienez. «Kezkagarria» baita egoitzetan bizi duten egoera. Salatu dutenez, lanaldi luzeak egin behar dituzte euren osasun egoeraren kaltetan, «gaixoarazten» dituzten lan fisiko eta mentalak ohikoak bilakatu dira, «miseriazko» soldatengatik «destajuan» lan egiten dute, eta lana eta familia uztartzea ezinezkoa egiten zaie. Zahar etxeetako egoiliarrak «duintasunez» zaintzeak berebiziko garrantzia duela nabarmendu dute sindikatuek, baina ohartarazi dute helburu hori ez dela bermatuko langileak «egoera prekarioan» baldin badaude. Hargatik galdegin dute hitzarmena lehenbailehen sinatzeko. «Blokeoaren» erantzuleak Lan baldintzak hobetzeko borrokaldia hasi zuten duela lau urte langileek, baina, oraino, ez dute lortu patronala mugiaraztea. ELA eta LAB sindikatuek salatu dutenez, CREA, LARES eta CEA Euskadi patronalek «muzin egin» diote sindikatuen eskariei erantzuteari, eta sektoreko beharretara hurbiltzen den negoziazio proposamenik eskaini gabe jarraitzen dute. Kritikatu dutenez, ez da aski izan patronalak langileei egindako azken proposamena; are, hitzarmenaren negoziazioa «blokeatzea» egotzi diote. «Gure bizi kalitatean eta lan kalitatean gutxieneko hobekuntzak proposatzen ditugun lekuetan, patronalak apurrak baino ez ditu eskaintzen gure lanaren kontura eta egoiliarren osasunaren kontura etekinak ateratzen jarraitzeko», salatu dute. Arabako Foru Aldundiaren jarrera ere txarretsi dute sindikatuek, adinekoei eskaintzen dizkien «zaintza prekarioari» eta «bizi baldintza txarrei» esker enpresek irabaziak izatea ahalbidetzen duelako. ELA eta LAB sindikatuen ustez, aldundiak uko egin dio egoitzak zuzenean kudeatzeari, eta herritarren dirua enpresa pribatuen esku jartzea erabaki du. Egoitza pribatuen eta etxebizitza komunitarioen hitzarmena blokeatzearen erantzule egin dute erakundea, eta egotzi diote «beste alde batera begiratzea» sektoreko langileen eskarien auzian, bai eta bitartekaritza eta negoziazioa errazteari uko egitea ere.


Summary: BIZIKLETAZ, Arabako naturarekin bat eginez. Arabako Foru Aldundiak argitaratu duen 'Bizikleta txangoak Arabako Ibilbide Berdeen Sarean' gidan hamasei ibilbide ageri dira; Arabako dibertsitatea, paisaiak eta aberastasun naturala bizikletaz ezagutzeko parada eskaintzen dute denek.

Familiarekin eta lagunekin bizikletaz egiteko aproposak dira Arabako Foru Aldundiak argitaratu duen Bizikleta txangoak Arabako Ibilbide Berdeen Sarean gidan ageri diren hamasei ibilbideak, eta, bidenabar, Arabako dibertsitateaz, paisaiez eta aberastasun naturalaz gozatzekoak. Arabako udalek eta Arabako Foru Aldundiak kudeatzen dituzten liburutegietan eskuratu daiteke gida, eta baita liburu dendetan ere. Arabako Foru Aldundiko Ingurumen Saileko foru diputatu Josean Galerak azaroaren 3an aurkeztu zuen gida. «Araba eta haren balio kultural eta naturalak» ezagutzeko aukera ematen duela azaldu zuen. «Arabako lurraldean natura oso oparoa da. Haren geografiaren %28 Europako Natura 2000 Sare Ekologikoaren zati bat da, baita parke naturalen eta biotopo babestuen, Ramsar hezeguneen, paisaia bikain eta berezien, eta Korridore Ekologikoen Sarearen zati bat ere».

Zezamarako bidean, pagadien artean. IVAN RUIZ

Proposamen berriak Gidaren bosgarren argitalpena da. Eguneratzean, zenbait proposamen berri jarri dira. Horrela, besteak beste, Delikatik abiatzen den ibilbide zirkularra egiteko nondik norakoak ematen dira, eta, haritz eta pagoen baso baten bidez, Nerbioi ibaitik gora egiten du. Posten Errege Bidea ere komunikazio lotura garrantzitsua izan zen XV. mendean, Madril eta Frantzia arteko errege posta eta diligentzien bitartez. 30 kilometro baino gehiagoko ibilbide horretan txirrindulariek Arabako Lautadako pasaia tipikoez gozatuko dute, Zadorra ibaiaren bazterrean. Ibilbidea Uribarri Ganboako urtegiaren ondotik pasatzen da, eta Mendixurko parke ornitologikoa inguratzen du. Gidako proposamen bakoitzean, argazkiak, ibilbidea inguratzen duen deskribapen labur bat, kilometro puntuak, fitxa teknikoak, mapak eta profilak ageri dira, eta baita natura, kultura eta aisialdiari buruzko datuak ere, «erabiltzaileei ibilbidea prestatzeko behar duten informazio guztia emateko, ibilbidearen zailtasuna ebaluatzeko eta datu interesgarriak nabarmentzeko». Ibilbide horiek lurraldeko parke naturalak, Natura 2000 Sareko guneak, paisaia berezi eta bikainak, hezeguneak edo Kontserbazio Bereziko Eremuak zeharkatzen dituzte. Arabak 1.142 kilometroko ibilbide berdeen sarea du, lurraldea egituratzeko eta naturagune desberdinak elkarrekin lotzeko, baita intereseko herri edo lekuak ere. Iaz, Arabako ibilbide berde guztietan milioi erdi pertsonak baino gehiagok egin zituzten txangoak, oinez edo bizikletaz. «Kopuru horiek urtez urte hobetzen dira, eta etorkizuneko ibilbideak diseinatzeko lanean jarraitzera animatzen gaituzte», azpimarratu zuen Galerak. Horrela, maiatzaren 31n jakinarazi duenez, Arabako Foru Aldundiak onetsi egin du Uribarri Ganboako Urtegiko Ibilbide Berdean Dehesa aurkintzaren eta Langara Ganboako gunearen arteko tartea hobetzeko obren kontratazioa. Proiektuak plataforma hobetzea, ezpondak eta zoladura finkatzea proposatzen du, 2.015 metroko tarte batean. Uribarri Ganboako Urtegiko Ibilbide Berdea Arabako Ibilbide Berdeen Sarean gehien erabiltzen diren ibilbideetako bat da. Iaz ehun mila txirrindulari eta oinezko inguru ibili ziren bertatik. Informazio gehiago, webgunean.


Nafarroako jauregia erriberrin

Summary: Nafarroako jauregia erriberrin. Nafarroako errege-erreginen jauregia da Erriberri herriak duen erakargarri nagusia. Nafarroako gotiko zibilaren adibiderik nabarmenetakoa da.

Erriberriko Alde Zaharrean dago Nafarroako errege-erreginen jauregia, herriko erakargarri nagusia. Nafarroako errege-erreginen gortearen egoitza nagusia izan zen, Karlos III.a Nobleak hala erabaki zuenez geroztik. Hain zuzen ere, errege horren izena du jauregiak aurrean duen plazak. Nafarroako gotiko zibilaren adibiderik nabarmenetakoa da Erriberriko jauregia: XIII. mendean hasi ziren eraikitzen, baina XIV. mendearen bukaeran eta XV. mendearen hasieran eraiki zuten gehiena. Hiru zatitan banatzen da: jauregi zaharra, San Jurgi kaperaren hondakinak eta jauregi berria. Jauregi zaharra paradore bat da, hotela. Jauregi berria da eraikin nagusia. Barnean sartzen denak bost dorreak bisitatzeko aukera izango du. Ate nagusia zeharkatu, eta beheko solairuan ikusgai diren hiru aretoak ikusten dira lehenbizi. Eskailerak igota, han da errege-erreginen bizitokia zena. Lehenbiziko solairuan, erreginaren lorategia ere badago: paretetan behera jaisten den lorategi eder bat. Erregearen galeria ere solairu horretan dago. Gazteluari itsatsita ageri da Andre Maria eliza, Nafarroako eraikuntza gotikorik garrantzitsuenetakoa. Apainduraz jositako ate ikusgarria du, hamabi apostoluen zaintzapean. Nafarroako ekitaldirik handienak han ospatzen zituzten errege-erreginek. Halaber, Erriberrin, Santa Brigita baseliza ezagutzeko txango bat egin daiteke. Nafarroako Gobernuak berritu egin du, eta, egindako lanen artean, adituek paretetako XIV. mendeko zenbait margolan zaharberritu dituzte. Ezin izan dituzte denak landu, pintura galtzeko arriskua delako. Erriberri ardoaren hiriburua ere bada, Nafarroako sor-markako ardoaren hiriburua. Inguruetan upategi ugari daude, eta bisitak ere egin daitezke. Aipagarria da urtero mahats bilketaren festa egiten dela, iraileko lehen igandean. Enozentrum, zabalik Horrez gain, ardoaren museoa dago Erriberrin, XVII. mendeko Santo Angel jauregian. Nafarroako Gobernuak berritu egin du, eta iazko urrian inauguratu zuen, Enozentrum Nafarroako Mahastizaintza eta Ardogintzaren Kulturarako Zentroa izenarekin (Enozentrum.navarra.es). Eskualdeko mahastizaintzako eta ardogintzako kultura ezagutzeko parada ematen du, eta instalazioen zati bat sektoreko eragileen esku jartzen du, enologiari eta mahastizaintzari lotutako dastatzeak, ekitaldiak eta jarduerak egiteko. Erriberriko eta inguruetako toki interesgarriak ezagutzeko, txangoak oinez edo bizikletaz egiteko, otordua egiteko eta ostatu hartzeko, Erriberriko informazio eta turismo bulegoan laguntza estimagarria eskaintzen dute, telefonoz (848-42 32 22), posta elektronikoz (oit.olite@navarra.es) zein webgunearen bidez.


itsasertzean, donibane lohizunen

Summary: itsasertzean, donibane lohizunen. Donibane Lohizunen, ezagutzeko modukoak dira hondartza, arrantzale portua, itsasertzeko pasealekua, Santa Barbara muinoa eta baratze botanikoa.

Donibane Lohizune itsasoak bustitzen du, baina mendiak ez daude urrun. Kortsarioen portu izandakoak bere nortasuna atxikitzen jakin izan du. Balea arrantzatzera Ternuara joaten ziren garai haiek urrun gelditu badira ere, sare eta amu arrantzaleak ikus daitezke oraindik portuan lanean. Itsasoa eta alde zaharra lotzen dituzten karrika txikietan, garai hartako armadoreen etxe handiak ikus daitezke. Hondartza ederra da. Handik hurbil, auzune historikoan uztartzen dira historia, ondarea, ibiltzeko toki atseginak, erosketak egiteko aukerak eta animazioak. Hirigunetik atera eta Santa Barbara puntarainoko ibilaldi polit bat egin daiteke. Ordubete ingurukoa da, eta ikuspegi zoragarriez gozatzeko aukera dago Santa Barbarako puntatik. Erromardie auzotik abiatu, eta gainaldean ikus daitekeen itsasargirantz ibili behar da. Aspaldi etxeak baziren itsas aitzineko ibiltokian, baina itsasikara baten ondorioz guztiak urak eramanda desagertu ziren. Napoleonen garaiaz gero, badia babestua izan zen, eta hiru dike sortu zituzten. Ikuspegi zoragarriak Santa Barbarako puntan etxe txiki bat dago, kapera baten antzekoa. Alta, XVII. menderaino kapera izan bazen ere, gaur egun ez da hala. 1636an, 30 Urteetako Gerlaren garaian, espainiarrak haraino iritsi ziren, kapera babestu zuten, eta gotorleku bat sortu. Baina 1877an, iraultzaren ostean, suntsitu egin zuten. Santa Barbarako puntako ikuspegiak apartak dira. Itsasaldetik abiatzear diren itsasontziak, Zokoko gotorlekua, surflariak, Donibane Lohizuneko hondartzak, flysch itsaslabarrak, eta Larhun eta Aiako Harria mendiak ikus daitezke. Baratze botanikoa Donibane Lohizuneko baratze botanikoak bertako ingurune naturala aurkeztea du helburu; ez bakarrik landareak. Batez ere, itsasertzeko flora ikus daiteke: ezpondetako landaredia, dunetakoa, larreetakoa, pinudietakoa eta hariztietakoa. Halaber, tokikoaz gain, mundukoa ere erakusten dute, eta, horretarako, bildumen gaikako sailkapena hautatu dute: bost kontinenteetakoak, apaingarriak, erabileraren araberakoak... Parke botanikoaren xedeetako bat da bisitariak landarediaz zerbait ikas dezan. Horrela, parkean dagoen labirintoari esker, landarediaz informazio andana helarazten dute.? Aipagarria da Donibane Lohizune ongizatearen jomuga nagusi bilakatu dela, urte osoan zabalik dauden bi talasoterapia zentroei esker. Bizi lasaia eta atsegina egiteko herri ederra da, jaki bikainak dastatzeko aukera eskaintzen duena. Donibane Lohizuneri buruzko informazio gehiago webgunean aurki daiteke.


Izturitze eta Otsozelaiko harpeak

Summary: Izturitze eta Otsozelaiko harpeak. Donamartiri herritik txango bat egin daiteke Izturitze eta Otsozelaiko harpe ikusgarriak ezagutzeko.

Donamartiri udalerria Nafarroa Behereko erdialdean dago, Arberoa eskualdean. Erdi Aroko hainbat etxe aurki daitezke udalerri horretan, eta San Martin eliza XVII. mendekoa da. Hainbat eraikin historiko ezagutzeaz gain, Donamartirira joanez gero, historian bidaia luze bat egin daiteke, Izturitze eta Otsozelaiko harpe ikusgarrietara sartuz gero. Gaztelu deitu muinoan daude. Bi leizeak loturik daude. K.a. 80.000tik 10.000ra urte arteko aroan gizakiak han bizi izan zirela uste dute adituek. Labar pinturak utzi zituzten, eta tresna eta tamaina txikiko artelan ugari ere bai. 1929an aurkitu zituzten, eta 1953an, monumentu historiko izendatu zituzten. Bi harpeak publiko guztiari irekiak daude, eta urtero 40.000 bisitari baino gehiago jasotzen dituzte. Neandertalgo gizakien arrastoak dira leizeetan dokumentaturiko zaharrenak, duela 80.000 urtekoak, eta duela 60.000 urtera bitartean luzatzen dira. Musteriar aroan, neanderthalekin batera, leize horietan haragijale handiak izan zirela ere frogatu da: lehoiak, hienak, otsoak eta, batez ere, leize hartzak. Aztarnategi garrantzitsua Paleolito bukaerako aztarnategi biziki garrantzitsua da, batez ere Gela Handia deritzonean aurkitutako elementuengatik. Orotara, 300 artelan atzeman dira; tamaina txikiko artelanak, uharri edo animalien hezur zapalen gainean sortuak, bisonteak, zaldiak, felido haragijale handiak edota oreinak irudikatzen dituztenak. Bost metroko altuerako habe bat ere bada, non hainbat belarjale, elur orein, jatun eta arrain antzekoen irudikapenak dauden. Donamartiriko herriko etxean, inguruetan jarduerak egiteko, otordua egiteko eta ostatu hartzeko argibideak eskaintzen dituzte.


Summary: Pilar Kaltzada hautatu dute Save The Children erakundeko Espainiako lehendakari. Hogei urtetik gorako eskarmentua du komunikazioaren alorrean; besteak beste, BERRIA Taldeko administrazio kontseiluko kide izan zen.

Pilar Kaltzada (Donostia, 1970) da Save the Children erakundearen Espainiako presidente berria, larunbat honetan erakundearen gobernu organoak berritzeko prozesua egin ondoren.

Lehendakaritza talde berria honako hauek osatuko dute: Gorka Aretxabaleta eta Gema Reig izanen dira lehendakariorde, eta Isabel Lazarok egingo ditu idazkari lanak.

Espainiako Save the Children-eko patronatuko kide izan da Kaltzada 2016tik, eta azken hiru urteetan presidenteorde gisa jardun du. Kazetaria eta komunikazio estrategikoko aholkularia da Linking Ideas erakundean, eta erakunde horretako zuzendaria eta bazkide sortzailea da. Hogei urte baino gehiagoko eskarmentua du komunikazioaren arloko aholkularitzan eta kudeaketan, berrikuntzarekin, kulturarekin eta generoarekin lotutako arloetan. Bere ibilbidean zehar, enpresa pribatuetan eta erakunde publikoetan lan egin du exekutibo eta aholkulari gisa. Ibilbide profesional luzea du komunikabideetan eta, besteak beste, BERRIA Taldeko administrazio kontseiluko kide izandakoa da. EnpresaBIDEAren sustatzaileetako bat ere bada.

Ikusi gehiago: Pilar Kaltzadari elkarrizketa BERRIAn, 2020an

«Haurren pobreziak, haurren aurkako indarkeriak edo haurrek beren bizitza eta etorkizuna baldintzatzen duten erabakietan parte hartzeko aukerarik ez izateak argi erakusten dute asko dagoela oraindik egiteko haurren eskubideak bermatzeko bidean. Mundu osoko krisi humanitarioek, gerrek eta desorekek eragin handia dute milioika haurren bizitzan, eta ezin gara besoak gurutzaturik gelditu, egoera horiek ez baitira halabeharrezkoak, baizik eta konpondu ahal ditugun eta konpondu behar ditugun oinarrizko eskubideen urraketak», azaldu du Kaltzadak.

Mundu osoan haurren eskubideen alde ari den erakundea da Save the Children. Gaur egun, 120 herrialdetan baino gehiagotan ari da lanean. Euskal Herrian, esate baterako, bi hamarkada baino gehiago daramatza jardunean, «arlo politikoan eta sozialean jarduera ugari garatuz nahiz hezkuntzaren arloan babesa emanez eta aisialdiko jarduerak eskainiz, Bilbon, Barakaldon edo Gasteizen pobrezia edo bazterketa soziala jasateko arriskuan dauden 500 haurri baino gehiagori».


Summary: Tourra pasatzen den errepideak lau orduz egongo dira itxita. Josu Bujanda Ertzaintzaren buruak espero du ertzainak «konpromisoz eta profesionaltasunez» arituko direla.

Egun gutxi falta dira Frantziako Tourra Euskal Herritik igarotzeko. Gozamena izango da zenbaitentzat, baina gorabeherak ere espero dituzte errepideetan. Gaur goizean, Euskadi Irratian horien inguruko xehetasunak eman ditu Josu Bujandak, Ertzaintzaren buruak. Azaldu duenez, txirrindulari proba pasatuko den errepideak lau orduan edo lau ordu eta laurdenean egongo dira itxita.

Bujadak aitortu du: Tourra «erronka handia» izan da Ertzaintzarentzat. Egunero 1.500-1.700 ertzain arituko dira lanean. Halere, espero dituzte zailtasunak. Uste du egun txarrena larunbata izango dela Bizkaia aldean, eta astelehena Irun inguruan (Gipuzkoa): «Horiek izango dira puntu larrienak, segur aski». Astelehena laneguna izango da, baina ez dute aparteko baimenik emango lanera joateko. «Segur aski astelehenean lantegietara sartzeko ez dute arazorik edukiko, baina eguerdi aldean leku askotan arazoak edukiko dituzte», azaldu du.

Izan ere, errepideak txirrindulariak abiatu baino hiru bat ordu lehenago itxiko dituzte, eta, guztira, lau orduan edo lau ordu eta laurdenean egongo dira itxita: «Lau ordu eta laurden horietan ezingo da bide horretara sartu. Larrialdi kasuetan soilik sartu ahal izango da. Horretarako, 166 puntu edukiko ditugu».

Herri batzuk erditik zatituko ditu lasterketak. Oinezkoek pasatzeko modurik izango al dute? Leku batzuk egongo dira, eta ertzainak edo udaltzainak egongo dira hori zuzentzeko. Halere, Bujandak gomendatu du ez egitea, 600 motor eta kotxe pasatuko direlako, eta, hortaz, «oso arriskutsua» izango delako.

Gainera, Tourreko egunetan oporretako irteera ere izango da. Bujandak hiru gomendio eman ditu: bidaiak aurretik planifikatzea, informazioa edukitzea eta garraio publikoa erabiltzea.

Gatazkaren eraginak

Ertzainen artean azkenaldian dagoen gatazka ere izan du hizpide Bujandak. Esan du espero duela akordio bat lortzea, eta «borondatea» behar dela horretarako. Halere, uste du ertzainek Tourrean «konpromisoz eta profesionaltasunez» jokatuko dutela Tourrean.

Bitartean, ertzainek protestan jarraitzen dute. Gaur goizean, ERNE, Esan, Euspel eta Sipe sindikatuek deituta, manifestazioa egin dute Gasteizen, Urkullu: Ertzaintza, konponbidea lelopean.


Summary: Wagnerrekoen aurkako zigor auzibidea artxibatu egin du Kremlinek. Prigozhin Bielorrusian dagoela baieztatu du Lukaxenkok. Moskuren esanetan, Wagnerrekoak prest daude armadari armamentu astuna entregatzeko. Putinen arabera, «gerra zibil bat» hastear egon dira Errusian.

Joan den larunbateko matxinadaren harira Wagner taldeko kideen aurka irekitako zigor auzibidea artxibatu egin du Errusiako FSB Segurtasun Zerbitzu Federalak. Hala jakinarazi du TASS berri agentziak, organo horren ohar bat aipatuz. FSBk egin duen ikerketaren arabera, matxinada delitutzat jo daitezkeen jarduerak eten zituzten mertzenarioek egun horretan bertan, hilaren 24an. Hortaz, Vladimir Putinek atzo planteatutakoari erantzuten dio erabaki horrek. Izan ere, Errusiako presidenteak hiru aukera proposatu zizkien Jevgeni Prigozhin buru duen talde paramilitarreko kideei: Errusiako armadan integratzea; Bielorrusiara erbesteratzea; edo «familia eta lagunengana» itzultzea.

Wagnerrekoek Rostov Don (Errusia) hiria hartu zuten, eta Moskurantz jo. Hiriburutik 200 bat kilometrora eten zuten martxa, Aleksandr Lukaxenko Bielorrusiako presidentearen bitartekaritza baliatuta Kremlinekin akordio bat egin ondoren. Prigozhinen audio dokumentu bat zabaldu zuten atzo, eta mertzenarioen buruak hor esaten du haien asmoa ez zela estatua «eroraraztea», baizik eta «protesta egitea». Errusiako Defentsa Ministerioak agindu du «boluntarioen taldeek» armadan integratu behar dutela larunbata baino lehen, eta Prigozhin ez dago ados erabakiarekin. Iruditzen zaio Sergei Xoigu Defentsa ministroak hautu okerrak egiten dituela eta atxilotua izan beharko lukeela. Putinek berak armadarentzat egindako hitzaldi batean gaur nabarmendu duenez, «gerra zibil bat» hastetik gertu egon zen herrialdea aurreko larunbatean.

Ikusi gehiago: Prigozhinen eskaera gorabehera, Xoigu Errusiako tropekin bildu da

Dena den, Wagnerrekoen buruaren esanetan, ekipamendu militarra entregatzeko prest zeuden ostiralean. Baina salatu zuen Errusiako armadak beren posizioak bonbardatu zituela ostiralean, 30 bat paramilitar hil zirela horren ondorioz, eta horregatik erabaki zutela Moskurako martxa hastea. Hiru egun geroago, Errusiako Defentsa Ministerioak gaur iragarri du, ohar baten bidez, Wagnerrekoak prestatzen ari direla armamentu astuna armadari entregatzeko. Horren guztiaren harira, aintzat hartu behar da Txetxeniako Akhmat taldeak kontratu bat sinatu zuela duela ia hiru aste, Errusiako armadako parte bihurtzeko.

Ikusi gehiago: Aliatuak desafio egin dio Putini

Eta Lukaxenkok baieztatu du Prigozhin Bielorrusian dagoela. Hala kaleratu du Belta Bielorrusiako berri agentziak, hango presidentearen hitzak aipatuz. Kontuan hartu behar da Wagnerreko buruak Errusiako Gobernuarekin adostu zuela Bielorrusiara erbesteratu ahal izango zela, matxinada bertan behera uztearen truke. Kremlineko bozeramaile Dmitri Peskovek esan du gaur ez dakitela non dagoen Wagnerreko burua.

Mendebaldearen arabera, larunbatean gertatutakoak erakutsi du Errusiaren hauskortasuna agerian geratu dela eta hango botere militarra arrakalatuta dagoela. Lukaxenkok gaur nabarmendu du «mundu gatazka baten mehatxua» inoiz ez dela egon «hain gertu». Eta, Bielorrusiako Belta berri agentziak jaso duenez, ohartarazpen bat egin du sari banaketa batean egindako adierazpenetan: «Errusia kolapsatzen bada, denok hilko gara». Josep Borrell Europako Batasuneko diplomaziaburuak atzo esan zuen ez dela komeni «ezegonkortasun politikoa» egotea Errusian, «potentzia nuklear bat» delako. Atzo, Joe Biden AEBetako presidenteak azpimarratu zuen Mendebaldeak ez duela zerikusirik izan larunbateko altxamenduarekin. Lukaxenkok, hain zuzen, ez du xehetasunik eman nahi izan Prigozhinek eta Kremlinek, bera bitartekari zela, egindako akordioaz.

Ikusi gehiago: Lukaxenkorekin negoziatu ostean, Moskurako martxa gelditu du Prigozhinek

Erasoa Krimean

Krimeako penintsulako trenbide sareari eraso egin diote Kirovski barrutian, eta horren ondorioz tren zirkulazioa eten dutela jakinarazi du hango gobernadore Sergei Axionovek. Haren esanetan, gertatutakoak «kalte egin» die trenbideei, baina ez du biktimarik eragin. Errusiako Telegram kanal batek kaleratu duenez, ezezagun batzuek trenbideak leherrarazi dituzte, eta, hori dela eta, merkantzia tren baten bagoi bat errailetatik atera da.

Azken hilabeteetan ugaritu egin dira Krimeako trenbideei egindako erasoak. Ukrainak zilegitzat jotzen ditu, argudiatuta ezinbestekoak direla Errusiaren logistika militarrarentzat. Kremlinek han dituen arma biltegiei ere eraso egin die Kievek —Moskuk 2014an anexionatu zuen penintsula—.

Bestalde, Ukrainako Zaporizhia eskualdean Errusiak duen buruzagitza militarrak adierazi du Kievek beste erasoaldi bat hasi duela gerra fronteko eremu horretan. Eta Ukrainako buruzagiek salatu dute Errusiako indarrek misilekin eraso egin diotela Poltava eskualdeko Krementxuk hiriari, zeina herrialdearen erdialdean baitago. Iaz, egun berean eta toki berean, 21 zibil hil zituen Errusiaren bonbardaketa batek.


Summary: Iazko egiturari eutsi diote sanferminetako ferian. Uztailaren 7an hasiko da, lau eta erdiko finala jokatuta, eta 14an bukatuko da, binakakoaren finala jokatuta. Ia amaituta daude sarrera guztiak.

Ez da aldatu behar arrakasta daukana. Eta sanferminetako pilota feriak sekulako arrakasta dauka, urteak joan eta urteak etorri. Aspaldiko ohitura bilakatu da sarrerak salmentan jarri eta ziztu bizian ia guztiak amaitzea. Hori dela eta, Aspek eta Baikok ia ez dute aldaketarik egin aurtengorako, eta iazkoari eutsi diote: zortzi eguneko eta bederatzi jaialdiko feria antolatu dute: San Fermin egunean hasiko da, uztailaren 7an, eta 14an bukatuko da. Lau eta erdiko finala, binakako torneoa eta Olioaren Desafioa jokatuko dituzte. Labriten izango dira partida guztiak.

Patroiaren omenez, indar betean hasiko da feria: goiz eta gaueko saioa egingo da Labriten. Goizean, ohiturari jarraituz, Lau eta Erdiko Txapelketaren finala jokatuko dute. Oraindik zehazteko dago zein bi pilotari ariko diren. Aste honetan argituko da hori, azken txanpan baitaude. Asperen adarrean, Joseba Ezkurdia finalerdietan dabil. Azken txapeldunak Aitor Elordi edo Jokin Altuna izango ditu aurkari larunbatean, Sopelan (Bizkaia). Elordi eta Altuna III.a, berriz, bihar ariko dira Mungian (Bizkaia). Baikokoan, Mikel Urrutikoetxea finalaren atarian dago, eta Erik Jakaren edo Iñaki Artolaren kontra ariko da igandean, Elgetan (Gipuzkoa). Jakak eta Artolak, berriz, etzi jokatuko dute, Zaldibarren (Bizkaia). Enpresa bakoitzeko adarrean nagusitzen diren pilotariak ariko dira txapela jantzi nahian.

Uztailaren 7ko gauean, berriz, binakako torneoari ekingo diote. Iazko egitura eta lehiaketa sistema bera izango du. Sei bikotek jokatuko dute, bi multzotan banatuta: A multzoan, Peña II.a-Albisu, Elordi-Martija eta Larrazabal-Mariezkurrena II.a ariko dira; eta, B multzoan, berriz, Altuna III.a-Rezusta, Jaka-Aranguren eta Ezkurdia-Zabaleta. Iazko ekitaldiaren aldean lau aldaketa daude; Baikon dira gehienak: Peña II.ak, Larrazabalek eta Arangurenek Urrutikoetxearen, Artolaren eta Imazen ordez jokatuko dute. Iaz, Lasok jokatu behar zuen hasiera batean, baina min hartu zuen Ezkurdiaren aurkako lau eta erdikoaren finalean. Baikok Artolaren alde egin zuen, eta apustua bikain atera zitzaion, hark eta Mariezkurrena II.ak txapela irabazi baitzuten. Hala ere, Baikok berriro utzi du kanpoan Artola, eta Mastersean ariko diren hiru aurrelarien alde egin du berriro.

Aspen, berriz, Elordi da aldaketa bakarra. Buruz buruko eta binakako txapeldunak lehen aldiz jokatuko du binakako torneoa, Irribarriaren ordez. Iaz bezala, sei bikoteek ligaxka jokatuko dute, eta lehen bi sailkatuek finala jokatuko dute uztailaren 14an, arratsaldez.

Lau eta erdiko finalaz eta binakako torneoaz gain, Olioaren Desafioa jokatuko dute, uztailaren 13an, gauez. Lehenbizi, Urrutikoetxea eta Peio Etxeberria ariko dira lau eta erdian; gero, binakako partida jokatuko dute —ez dute zehaztu oraindik nortzuk ariko diren —; eta, azkenik, Artola eta Dario buruz buru ariko dira.


Summary: EAJk eta PSEk «egonkortasuna» eta «elkarlana» eskainiko dituzte Arabako Aldundian. Ramiro Gozalez ahaldungai nagusiak alderdi bien arteko gobernu akordioa azaldu du: «Eraldaketa ekonomikoa, zaintza sistemaren bultzada eta klima aldaketaren aurkako borroka» izango dira foru gobernuaren lerro nagusiak. Cristina Gonzalez PSE-EEko Arabako idazkari nagusiak «enplegua sortzeko» helburua nabarmendu du.

EAJk eta PSE-EEk Arabako Foru Aldundia osatuko dute datozen lau urteetarako, eta gobernu horren ardatz nagusiak azaldu dituzte ahaldun nagusi izango denak, Ramiro Gonzalez jeltzaleak, alderdi horretako Arabako buru Jose Antonio Susok eta PSE-EEko lurraldeko idazkari nagusi Cristina Gonzalezek. «Eraldaketa ekonomikoa, zaintza sistemaren bultzada, klima aldaketaren aurkako borroka eta gobernantza kolaboratiboa» izango dira foru gobernuaren lerro nagusiak, Gonzalezek azaldu duenez: «Ez da inoren aurkako akordio bat; Arabako gizartearen aldeko akordio bat da, herritarren aldeko itunak egiteko gai izan garen bi alderdi politikok sinatua».

Alderdi bien arteko programa akordioak «elkarrizketa politikoa» izango du oinarrian, haren egileek esan dutenez. Gonzalezek azaldu du Arabaren «industriaren sendotasunetik abiatuta eraldaketa ekonomikorako motorra» izan nahi duela gobernu itunak. Autogintzan eraginez, «ekoizpen ehunean dibertsifikazioa» sustatuko dute, «enplegu gehiago sortzeko» helburuz.

«Bazterketari aurre egiteko, zaintzari bultzada bat» eman nahi diote, era berean, EAJk eta PSEk. Zaintza politikan, Araba «erreferente» bihurtu nahi dutela ere erantsi dute. «Geure burua berrasmatu eta eraldatu egin behar dugu, Arabak gizarte politiketan erreferentziazko lurralde izaten jarrai dezan», esan du EAJko ahaldungaiak.

Eta klima aldaketa, halaber, biko akordioaren lerro nagusietako bat izango da. «Energia berriztagarriaren ekoizpena sustatuko dugu, ahal den kontsentsu politikorik eta sozialik handienarekin», esan du ahaldungai nagusiak. «Foru garraioa eta azpiegiturak hobetzeko» xedeak ere izan ditu hizpide Arabako aginte makila bihar hartuko duen politikariak.

Inbestidura saioak Araban eta Gipuzkoan

Batera edo bestera, Gonzalezek «elkarlanerako Araba» nahi duela azpimarraru du, «elkarrizketa politikoaren bidez eta entzuketa sozialarekin». Lurraldearen arteko «oreka» ere ez du ahaztu datozen lau urteetarako izango den gobernu programaz aritzean. Finean, «gobernantza kolaboratiboa» ezarri nahi du Araban.

PSE-EEko Arabako idazkari nagusiak, berriz, hiru ardatz aipatu ditu ituna azaltzean: «Egonkortasuna, erronka ekonomiko eta sozialei aurre egiteko; zerbitzu sozialetan erantzunak ematea arabarrei, baita mugikortasunean eta enpleguan ere; eta gizarte pluralaren bizikidetza egonkortzea, berdintasuna eta kohesioa sustatuz». Gonzalezen ustez, sozialistek «beti hitz egin, negoziatu eta adostu» dute, «askatasunaren, justizia sozialaren eta berdintasunaren printzipioei buruzko programetan defendatzen» ei dituzten politikak «egia bihurtzeko eta praktikan jartzeko».

Etzi izendatuko dute Ramiro Gonzalez Arabako ahaldun nagusi, eta, horrenbestez, hiru legegintzalditan jarraian ariko da kargu horretan. EAJk eta PSEk 24 batzarkideren botoak izango dituzte horretarako, eta PPren babesa ere izango dutela espero da. Gobernatzeko, ordea, unean uneko akordioak egin beharko dituzte beste taldeekin, gobernuak ez baitu izango gehiengo absoluturik. «Bi alderdiok badakigu elkarrizketa eta adostasuna beharko direla oposizioarekin», esan du PSEko buruak Araban, «herritarrek behar dituzten proiektu handiak aurrera ateratzeko». Hori lortzeko «borondatea eta prestasun erabatekoa» izango dutela ziurtatu du.

Gipuzkoako inbestidura saioa ere etzi goizean egingo dute Batzar Nagusietan. EAJ eta PSE gobernu akordio bat negoziatzen aritu dira azken egunetan, eta aldundiko alorrak nork kudeatuko dituen erabakitzen. EH Bilduko ahaldungai nagusi Maddalen Iriartek irabazi zituen foru hauteskundeak, 22 eserleku atera ondoren, baina EAJren hautagai Eider Mendozak hartuko du aginte makila, EAJk hamazazpi eserleku baizik atera ez zituen arren. PPk izango du giltza Iriarte eta Mendozaren artean berdinketa badago, eta, udal osaketarako islatu diren itunak aintzat hartuta, Mendozaren alde egingo du PPren ordezkari bakarrak.


Summary: Txernobyl inguruko 89 haur etorriko dira uda pasatzera. Chernobil elkarteko familiek hartuko dituzte harreran. 49 ume lehenengo aldiz etorriko dira.

Txernobyl inguruko 89 haurrek pasatuko dute aurtengo uda Hego Euskal Herrian. Hain zuzen, Chernobil elkarteko familien etxeetan egingo dituzte bi hilabete inguru. 49 umek lehenengo aldiz parte hartuko dute programan; gainerakoak aurrez egonak dira.

Ukrainako hiru begiralek eta elkarteko beste hiru kidek herenegun abiatu zuten bidaia, eta espero dute gaur gauean iritsiko direla Euskal Herrira. 33 ume Gipuzkoan egongo dira udan; 27, Bizkaian; 23, Nafarroan; eta sei, Araban.

Bidaiaren helburua umeon osasuna hobetzea da, Txernobyl inguruan bizi baitira, zentral nuklear batek istripua izan zuen tokiaren inguruan. Gainera, orain, gerra dela eta, bi hilabetez leku seguru eta lasai batean bizitzeko aukera eman nahi diete.


Mendi ibilaldi ederrak

Summary: Mendi ibilaldi ederrak. Larrainetik abiatuta, mendi ibilaldi ederrak egin daitezke. Besteak beste, Orhi mendira igotzeko, edo Kakuetako, Ehüjarreko eta Holtzarteko arroilak ikusteko.

Larraine (www.larrau.org) Zuberoako hego-mendebaldeko udalerri bat da, Basabürüa eskualdekoa. Udalerria oso menditsua da. Besteak beste, Orhi (2.022 metro), Belozkarre (1.173 metro), Zalhagaña (1.053 metro) eta Barazea (1.893 metro) mendiak daude han. Zuberoako udalerririk zabalena ere bada: 126,8 kilometro koadro ditu. Halaber, Basabürüa eskualdean, Kakuetako, Ehüjarreko eta Holtzarteko arroilak daude, eta baita Olhadübi eta Olhadoko zintzurrak ere. Euskal Herriko txokorik basati eta ederrenetarikoak dira. Uda partean jende andana ibiltzen da, baina udaberria eta udazkena ere oso garai egokiak dira bazter horiek bisitatzeko, eta lasaiago ibiltzeko. Iratiko pagadia ere gertu dago; Europako mendebaldeko handiena eta zaharrena da: 14.000 hektarea ditu. Beraz, Larrainen mendi ibilaldi bat eginez gero, paisaia ikusgarriez goza daiteke. Gainera, Orhi mendiaren alboan dagoen Organbidexkako lepoa Europako migrazio leku handienetariko bat da, eta hainbat hegazti ikusteko aukera egoten da, garai egokian bertaratuz gero: miru beltzak, oilagorrak, amiamoko zuri eta beltzak, lertxunak... Baina noiz joan jakin behar da. Izan ere, hegazti batzuk uztailean abiatzen dira neguko habiara, eta beste batzuk, berriz, irailean. Historiaurreko aztarnak Historiaurreko aztarnak topatu dira udalerrian, eta 1178ko agirietan irakur daitekeen moduan, Sauveladeko monasterioak jaso zuen udalerriaren prioretza, Larraineko jaunaren eskutik. Donejakue bidea egiten ari ziren erromesentzako ospitale bat ere izan zen Erdi Aroan. Larraineko San Joan Bataiatzailearen eliza monumentu historikoa izendatu zuten 2003an. Zatirik zaharrenak XII. mendekoak dira. Barruan dauden bi objektu ere monumentu historiko gisa izendatuta daude: prozesioetarako gurutze bat eta XVI. mendeko Ama Birjina eta umearen zurezko estatua bat.