Borrokak lehertu dira Karabakh Garaian

Summary: Borrokak lehertu dira Karabakh Garaian. Gutxienez 32 dira hildakoak. Armeniak eta Azerbaijanek elkarri egozten diote erasoak hasi izana. Gerra legea ezarri dute Karabakh Garaian, eta armak hartzera deitu dituzte herritarrak.

Igande goizaldean lehertu ziren borrokak. Armeniako iturrien arabera, Azerbaijanek eraso egin zion Nagorno Karabakheko kokaleku zibil bati, eta, hari erantzunez, Azerbaijango armadaren bi helikoptero eta hiru drone bota zituzten. Aldiz, Azerbaijango Defentsa Ministerioak dio «kontraeraso bat» hasi zutela «herritarrak Armeniaren erasoalditik babesteko». Gobernuak onartu du helikoptero bat bota diotela, baina nabarmendu tripulazioa onik irten dela. «Hildakoak eta zaurituak egon dira militarren eta zibilen artean», adierazi du Defentsa ministroak. Orotara 32 dira hildakoak.

2016tik gertatu den erasoaldirik larriena izan da asteburukoa. Facebook sare sozialean argitaratutako ohar batean, Armeniako lehen ministro Nikol Paxinianek iragarri du gerra legea ezarri duela eskualdean, eta eskatu die herritarrei prest egon daitezela «aberri sakratua» defendatzeko: «Azerbaijango errejimen autoritarioak erasoaldiari ekin dio, gerra deklaratu dio Armeniako herriari». Gerra legea ezarri dute Karabakh Garaian ere, eta armak hartzera deitu dituzte herritarrak.

Bestalde, Azerbaijango presidente Ilham Alyievek ohartarazi du telebista agerraldi batean «Azerbaijanen aurka indarkeria erabiltzen duen orori» erantzungo diotela. «Azerbaijango indarrek eta herritarrek galera handiak izan dituzte Armeniaren erasoaldiaren ondorioz». Hark ere gerra legea ezarri du herrialdean.

Karabakh Garaia, ofizialki Azerbaijanen menpekoa den arren, Armeniak kudeatzen du, eta armeniarrak dira biztanle gehienak ere. Hala, herritar gehienek ez dute onartzen Azerbaijanen agintea, eta eskualdea modu autonomoan aritzen da Armeniaren laguntzarekin. Bi herrialdeen arteko gatazka 1918an piztu zen, Errusiarekiko independentzia lortu zutenean. 1920ko hamarraldiaren hasieran, Sobietar Batasunak bere agintea ezarri zuen Karabakh Garaian, eta eskualdea Azerbaijanen menpe geratu zen, nahiz eta erabakiak Moskutik hartzen ziren eta lurraldeak autonomia zuen. 1988an, baina, gobernu autonomoak erreferendum bat egin zuen eskualdea Armeniako errepublikaren menpeko bilaka zedin, eta baiezkoak irabazi zuen. Azerbaijango Gobernuak eta Moskuk ez zuten onartu emaitza.

1991n, Sobietar Batasuna desegin zenean, armeniar separatistek hartu zuten eskualdearen kontrola, Armeniako gobernuaren laguntzarekin. Lurralde autonomoaz gain, Azerbaijango zazpi barruti ere okupatu zituzten. Azerbaijanek aurre egin zien, eta 30.000 hildako eta milaka iheslari eragin zituzten borrokek. 1994an, su-etena hitzartu zuten bi aldeek, nazioartearen bitartekaritzarekin, eta Azerbaijanek tropak erretiratu zituen eskualdetik. Su-etenak, ordea, ez zuen egonkortasun erabatekorik ezarri, eta oraindik ere borrokak pizten dira hainbatean behin, asteburuan gertatu moduan.

Elkarrizketarako deia

NBE Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusiak, Antonio Guterresek, borrokak amaitzeko eskatu die bi aldeei, eta elkarrizketa mahaira itzultzeko. Erakundeak aurreratu du datozen orduetan hitz egingo duela Guterresek Armeniako eta Azerbaijango gobernuburuekin, su-etena lortzeko asmoz.


Summary: Ikerketa abiatu dute Kanbon behor bat zauriturik atzeman ondoan. Labana bat aurkitu dute animaliaren ondoan. Frantziako Estatuan hainbat zaldi zauritu dituzte azken hilabeteetan.

Misterio hutsa da. Azken hilabeteetan, Frantziako Estatuan hamarnaka zaldi zauritu dituzte, belarriak moztuz edo sabela urratuz. Iragan ostiralean, Kanbon (Lapurdi) gertatu zen. Behor bati lau labankada egin dizkiote: «Zauriak ez dira larriak», Jerome Bourrier Baionako prokuradorearen arabera. Hala ere, jabeak salaketa jarri du, eta Frantziako Jendarmeriak ikerketa eginen du. Behorra beste hiru zaldirekin zegoen pentze batean, eta ondoan labana bat atzeman dute. Momentuz «goizegi da» behorra aurkitu duten labanarekin zauritua izan den jakiteko, Bourrieren arabera.

Agorrilean, Urketan (Lapurdi) atzeman zuten zaldi bat zauriturik. Bourrier: «Azken finean, baliteke zaldia bakarrik zauritu izana». Hala ere, Frantziako Poliziak kasuaren inguruko ikerketan segitzen du.

Frantziako Estatuan hamarnaka aldiz errepikatu da gertakizuna. Frantziako Poliziaren azken datuen arabera, 344 seinalamendu izan dira, eta, 55 kasutan, nahitara eginiko zauriak izan direla baieztatu ahal izan dute. Pista bat baino ikertzen ari dira: erritual satanikoak, lerratze sektarioak, mimetismoa ala zaldien kontrako herra. Oraingoz, misterioak segitzen du, eta zaldien jabeei «adi egoteko» eskatu die Frantziako Poliziak.


Summary: Artolak eta Rezustak irabazi dute Mastersa. Altunak eta Imazek ondo hasi dute partida, baina ezin izan diote eutsi Artolaren eta Rezustaren mailari. Rezusta izan da finaleko jokalaririk onena.

Artolak eta Rezustak euren jokoa egin dute Caixabank Masters txapelketako finalean, eta nagusitasunez aritu dira Altunaren eta Imazen aurrean. Partidaren hasiera oso bestelakoa izan da, haiek 4-0 eta 6-2 aurreratu baitira. Hortik aurrera, baina, atzean geratu dira.

Artolak oso partida ona jokatu du, eta izan duen aukera bakoitza baliatu du. Rezustaren ezker besoak agindu du partida osoan. Aurkariek etsita amaitu dute finala.


Summary: Maddi Sarasua Laskarai nagusitu da Xilabako bigarren kanporaketan. Zuberoa, Lapurdi eta Baxenbarreko Xilaba bertsolari txapelketako bigarren saioa iragan da larunbatean, Muskildin (Zuberoa). Ainhoan (Lapurdi) izanen da hurrengo saioa, datorren larunbatean.

Irailaren 19an hasi zen Xilaba bertsolari txapelketa, eta Aitor Servier Etxexuri nagusitu zen lehen kanporaketan, Hiriburun (Lapurdi). Joan den larunbatean, berriz, Maddi Sarasua Laskaraik lortu du puntu gehien Muskildiko saioan (Zuberoa). Patxi Hiriart Hiribarrenek eta Maindi Murua Berrak egin dute bigarren eta hirugarren. Ondotik iritsi dira Gillen Hiribarren, Pettan Prebende eta Oier Urreizti.

Hirugarren kanporaketa heldu den larunbatean eginen dute, Ainhoako herriko gelan (Lapurdi), eta bertan lehiatuko dira Oneka Arteaga Olasagasti, Maddi Ane Txoperena Hiribarren, Iker Altuna, Battitt Crouspeyre, Xumai Murua Berra eta Bixente Hirigarai bertsolariak.

Fase horretako azken kanporaketa urriaren 10ean eginen dute, Larzabalen (Baxenabarre). Ondotik, final-herenak urriko hiru asteburuetan jokatuko dituzte, eta saio horietarako jada sailkatuak dira Sarasua Laskarai, Servier Etxexuri, Miren Artetxe, Maddalen Arzallus eta Odei Barroso.


Summary: Rementeriak «garaiz» aurkeztu nahi ditu 2021eko Bizkaiko aurrekontuak. Udalak diruz hornitzeko araua aldatu nahi dute, «adostasunez» eta tokiko erakundeen iritzia kontuan hartuta

Bizkaiko Batzar Nagusietako politika orokorrari buruzko osoko bilkura baliatu du Unai Rementeria Bizkaiko ahaldun nagusiak herrialdearen egoeraz gogoeta egiteko eta, bide batez, zenbait neurri berezi iragartzeko. Espero bezala, COVID-19aren pandemiak eta horrek eragindako egoera ekonomiko eta soziala izan dira haren jardunaren gai nagusiak. Rementeriak garrantzi handia eman die 2021. urterako aurrekontuei egoera horri aurre egin ahal izateko, eta esan du saiatuko direla aurrekontu horiek «garaiz» aurkezten, baina aitortu du zailtasunak daudela horretarako eta seguru asko «atzerapenen bat» egon daitekeela.

Rementeriaren ustez, oraindik ere «zalantza eta galdera asko» daude, eta horrek zailtzen du aurrekontuak prestatzeari behar bezala egin ahal izatea. Argitu beharreko zalantza horietako bat da zein izango den Bizkaiak zorpetzeko izango duen ahalmena. «Zorpetzeko tarte hori ezarri ostean, erabakiak hartu beharko ditugu, datuetan oinarrituta», azaldu du. Europako diru laguntzak noiz iritsiko diren ere argitu beharreko beste zalantza garrantzitsu bat da.

Toki Ogasunei Buruzko Foru Araudia aldatu nahi du Rementeriak, hau da, udalak baliabidez hornitzeko sistema berraztertu nahi du, baina «adostasunez» eta udalerrien eta indar politikoen iritzia kontuan hartuko ekin nahi diote eginkizun horri. «Bizkaia da hura osatzen duten 112 udalerrien batuketa, eta guretzat denak dira handiak», zehaztu du. Iragarri du urtea amaitu aurretik lantalde bat osatuko dutela Eudelekin batera gaiari heltzeko.

Beste iragarpen batzuk egin ditu Rementeriak Batzar Nagusietako osoko bilkuran. Bizkai osoan banda zabala sustatzeko deialdi bat egingo dute aste honetan bertan, eta 10 milioi euro bideratuko dute horretara. Etxetic izeneko programa, menpekotasuna duten pertsonak etxean artatzea helburu duena, herrialde osora hedatu nahi dute.

Zahar etxeei dagokienez, «sare zabal bat» sustatzearen alde agertu da Rementeria. Esan duenez, zahar etxeetako 1.113 egoiliar hil dira Bizkaian koronabirusaren ondorioz. «Adinekoak pertsonarik zaurgarrienak dira, baina ez genuen espero honela egotea, ezta gure amesgaiztorik txarrenetan ere. Badakigu adinekoentzat eta haien senitartekoentzat oso gogorra izaten ari dena», esan du Rementeriak.


612 kasu zenbatu dituzte Hegoaldean

Summary: 612 kasu zenbatu dituzte Hegoaldean. 28 lagun erietxeratu dituzte azken egunean Hego Euskal Herrian. Halaber, koronabirusarekin eri ziren hiru pertsona hil dira egun bakarrean, Nafarroan.

Beste 612 positibo detektatu dituzte Hego Euskal Herrian. Dena dela, azken egunean nabarmen egin du behera egindako PCR proba kopuruak: larunbatean, 13.012 test egin zituzten. Atzo, berriz, 9.115.

Lurraldeka, Nafarroan atzeman dute positibo gehien: 258. Lurralde horretan egindako PCR proben %8,4k eman dute positibo. Bizkaian, 176 kasu detektatu dituzte egun bakarrean; Gipuzkoan, 90; eta Araban, 74.

Nafarroako Gobernuak jakinarazi duenez, COVID-19arekin eri ziren hiru pertsona zendu dira azken egunean foru erkidegoan. 82 urteko emakumezko bat eta 78 eta 95 urteko bi gizonezko dira hildakoak.

Ospitaleratzeei dagokienez, 28 lagun erietxeratu dituzte azken egunean Hegoaldean, aurreko egunean baino bi gutxiago. Hala eta guztiz ere, bi joera desberdin daude zifra horren atzean: Osakidetzaren ardurapeko ospitaleetan, gora egin du egun bakarrean erietxeratutako lagun kopuruak. Zehazki, COVID-19arekin eri ziren 24 pertsona ospitaleratu dituzte Bizkaian, Gipuzkoan eta Araban, hau da, bezperan baino lau gehiago. Nafarroan, berriz, lau pertsona erietxeratu dituzte, aurreko egunean baino sei gutxiago.

Osakidetzak eta Osasunbideak emandako datuen arabera, 510 pertsona daude koronabirusarengatik ospitaleratuta Hegoaldean. Horietatik 84 ZIUetan daude.

Koronabirusak Euskal Herrian utzitako datuak sakonki ikusteko, jo ezazu BERRIAk webgunean sortutako atal berezira: Koronabirusaren azken datuak. Bertan jasota daude COVID-19ak Euskal Herrian duen eragina azaltzen duten grafikoak eta mapa interaktiboak.


Summary: Trenasako langileek greba mugagabea egingo dute. CAF jabeari presio egiteko eskatu dio CCOOk Nafarroako Gobernuari.

Langileen batzarra egin dute gaur goizean Trenasako langileek, Castejongo plantan (Nafarroa). Hor erabaki dute ostiraletik aurrera greba mugagabe bat egitea enpresaren itxiera salatzeko. Joan den ostiralean jakinarazi zien zuzendaritzak fabrika itxiko zutela eta kalean geratuko zirela han aritzen diren 118 langileak.

Enpresa ez ixteko eta «Beasainen bezala neurri malguak hartzeko» eskatu dio CCOOk CAFeko buruzagitzari. Halako neurrien aldeko presioa egiteko eskatu dio Nafarroako Gobernuari. Gogorarazi duenez, Nafarroako Gobernuak, Sodena sozietatearen bitartez, sei milioi euro sartu zituen Trenasan 2019. urtean; besteak beste, autobus elektrikoen ekoizpenean hasteko. Trenasako langile batzordeak hiru kide ditu, eta horietako bi dira CCOOkoak eta beste bat USOkoa.

CCOOren arabera, «autobusen ekoizpenaren lekutzea» dago Trenasa ixtearen atzean. Izan ere, CAF Vectia enpresaren bitartez sartu zen autobus elektrikoen sektorean, baina 2018an Poloniako Solaris erosi zuen —Europako autobus elektrikoen ekoizle nagusia—, eta haren aldeko apustua egin du.

Parlamentuaren babesa

Trenasa ixteko iragarpena Nafarroako Parlamentura iritsi da gaur goizean. Bozeramaileen mahaian, itxieraren aurkako bi proposamen onartu dituzte, bata Navarra Sumak aurkeztutakoa, eta besteak Ezkerrak. Horien bitartez, esku hartzeko eskatu diote Nafarroako Gobernuari.


Summary: Lukaxenkoren aurkako protesta jendetsuak egin dituzte Bielorrusian. Manifestariek modu sinbolikoan inbestitu dute oposizioko burua

Beste behin, Aleksandr Lukaxenko Bielorrusiako presidentearen aurkako protesta jendetsuak egin zituzten atzo herrialdeko hainbat hiritan, eta haren dimisioa exijitu. Tokiko prentsaren arabera, 100.000 lagun inguru bildu ziren Minsk hiriburuan, nahiz eta protestak hasi aurreko orduetan militarrek kale guztiak inguratu. Poliziak gogor jo zuen manifestarien aurka, eta negar gasa erabili zuen horiek sakabanatzeko. Barne Ministerioak jakinarazi zuenez, berrehun pertsona baino gehiago atxilotu zituzten.

Protestariek zazpigarren igandez jarraian hartu zituzten Minskeko kaleak: bandera zuri-gorriak astindu, eta Svetlana Tikhanovskaia oposizioko buruaren aldeko pankartak eraman zituzten; erbestean dago Tikhanovskaia. Gainera, oposizioko liderra modu sinbolikoan inbestitzeko ere aprobetxatu zuten parada: “Svetlana da gure presidentea”. Hain zuzen, Lukaxenkok joan den asteazkenean egin zuen kargua hartzeko inbestidura saioa, ia modu sekretuan egin zen zeremonia batean.

Oposizioko buruak protestekin jarraitzera bultzatu zituen haren aldekoak. “Gure protestaren 50. eguna da, eta Bielorrusiako herriak kaleak hartuko ditu berriro. Erregimen hau geldiarazteko atera gara, eta modu baketsuan egiten ari gara. Demokrazia herria da”.


Summary: Unai Elorriagak eta Pello Otxotekok jaso dute Espainiako Kritikaren Saria. Narratiban 'Iturria' eleberria saritu du Espainiako Literatur Kritikarien Elkarteak, eta poesian, 'Itsas bizimina' poema bilduma

Ipuin bildumaren eta eleberriaren artean dabil Unai Elorriagaren Iturria liburua (Susa), eta haren kalitatea nabarmendu du Espainiako Literatur Kritikarien Elkarteak. Epaimahaiaren iritziz, liburu hori izan da 2019ko literaturak utzitako narratibako lanik onena, eta Pello Otxotekoren Itsas bizimina poema bilduma (Balea Zuria) izan da poesia lanik nabarmenena. Sariketa honetan, egileek ez dute aipamenaz haragoko diru saririk jasotzen.

Guztira, hogei kritikarik osatu dute epaimahaia, eta euskarazkoez gainera, katalanezko, galizierazko eta gaztelerazo bina lan ere nabarmendu dituzte. Katalanez, Jordi Lararen Sis nits d'agost lana saritu dute narratiban, eta Dolors Miquel poetaren Ictiosaure poesian. Galizieraz, Berta Davilaren Carrusel eta Olga Novo poetaren Feliz idade. Espainieraz, Mariana Enriquez idazlearen Nuestra parte de noche eleberria, eta Juan Antonio Gonzalez Iglesias poetaren Jardín Gulbenkian saritu ditu epaimahaiak.

1956an egin zuten lehen sari banaketa, eta aurtengoa apirilean egitekoa zen, berez. Koronabirusaren ondorioz, ordea, igandean eman zuten sarituen berri.


Summary: Milaka lagun atera dira kalera Torraren inhabilitazioa salatzeko. ANCk eta Omniumek deituta, udaletxeen aurrean eta plazetan bildu da jendea. Manifestarien eta Mossoen arteko istiluak izan dira Bartzelonan, Espainiako Gobernuaren ordezkaritzan.

Quim Torra Kataluniako presidentearen inhabilitazioa salatzeko, milaka lagunek protesta egin dute ANCk eta Omniumek deitutako mobilizazioetan. Kataluniako ehunka plazatan bildu da jendea. Espainiako Auzitegi Gorenaren erabakia heldu eta berehala, Kataluniako udaletxe guztien atarian eta plazetan kontzentratzera deitu dute bi erakundeek. «Inoiz ezingo dute herria inhabilitatu! Eman diezaiogun babesa Quim Torra presidenteari», adierazi du Omniumek mobilizazioren berri emateko txioan, adierazpen askatasunaren aldeko mezu batekin.

Istiluak izan dira inhabilitazioaren aurkako mobilizazioetan. CDRetako kideak Espainiako Gobernuak Bartzelonan duen ordezkaritzara joan dira, eta, besteak beste, petardoak jaurti dituzte, eta barrikadak egin. Txerri buruak ere jaurti dituzte delegazioa inguratzen duen hesiaren gainetik. CDRetako beste talde batek, berriz, Kataluniako Parlamentura jo du, eta sartu dira haren inguruko gunera. Bi lekuetan istiluak izan dituzte Mossoekin.

Hori gerta zitekeelakoan, Mossoek polizia guztien ordutegiak eta lan txandak bertan behera utzi dituzte. Joan den astean hartu zuten erabakia, eta agindu zuten istiluen kontrako operatiboetan parte hartzen duten polizia guztiak lanerako egon behar dutela, «erantzuteko gaitasuna handitzeko eta bermatzeko». Lanean ari ez direnak, gainera, joateko moduan egon beharko dute.

Oraingoz, mugimendu independentistek salatu dutenez, gutxienez CDRetako kide bat atxilotu dute Mossoek, Bartzelonan.

Erabakia Minerva Operazio Plana kudeatzen duen kabineteak hartu du, eta oinarrian informazio brigadak egiten dituen mehatxuen txostenen eguneratzea dago. Horietan aurreikusi dute protestak oldartu egingo direla zenbait egunetan, eta alerta maila gorena ezarri dute horregatik.

ANCren inkesta

ANCk bazkideek asteburuan egin duten bozketaren emaitza eman du gaur. Torra inhabilitatzen bazuten zer erantzun eman beharko zukeen galdetu zien ANCk. «Bazkideek argi adierazi dute ez dutela nahi gobernuak inhabilitazioa betetzea, eta erakundeek erantzun sendo bat eman dezaten mobilizatu nahi dutela», jakinarazi du gaur. Presidentea defendatuko dugu, independentziaren alde borrokatuko gara lelopean biltzera deitu du ANCk.

ANCren bozketan, bazkideen %95ek bozkatu dute Espainiak Auzitegi Gorenaren sententzia betetzearen aurka. Bigarren galderan zer mobilizaziotan parte hartzeko prest dauden galdetu die ANCk bazkideei. %40k erantzun dute udaletxeen eta erakundeen aurrean biltzeko prest daudela. %27 Kataluniak Espainiarekin dituen mugetara auto martxa motelak egitearen alde agertu dira; %26 parlamentuaren aurrean biltzearen alde, eta %6,5 mobilizazio guztietan parte hartzeko prest agertu dira.

Mobilizazioen helburuaz galdetuta (hiru erantzun eman zitezkeen), lautik hiruk bozkatu dute erakundeei erantzun sendo bat eskatu behar zaiela. Hamarretik seik, berriz, Kataluniako erakundeak eta presidentea babestu beharko luketela, eta bitik batek, «estatu okupatzaile erasotzaileak» izan beharko lukeela helburua.


Summary: «Ulertezina», «neurriz kanpokoa» eta «ustela». Berehala hedatu dira ordezkari politikoen eta eragileen erreakzioak. Bideoanalisia: Arantxa Elizegi Egilegor, BERRIAko 'Mundua' saileko koordinatzailea.

Espainiako Auzitegi Gorenak urte eta erdirako inhabilitatu du Quim Torra Kataluniako Gobernuko presidentea. PDeCAT alderdiak ezohiko batzar batera deitu du erabakiaz hitz egiteko, eta hainbat alderditako ordezkari politikoak hasiak dira haien iritziak zabaltzen sare sozialetan.

Moncloak adierazi du errespetatu egiten dituela epaileen esanak, eta Espainiako Gobernuko kide batek ere ez du iritzia eman Torraren inhabilitazioaren gainean hura jakinarazi dutenetik. Aurretik, Manuel Castells Unibertsitate ministroak adierazi du «gehiegizkoa» litzatekeela pankarta batengatik inhabilitatzea.

Isabel Elbal Torraren abokatuak adierazi du auzitegiak ez diela sententziaren berri eman. «Ez dakigu zer helburu duen epaia filtratzeak kaltetuak eta haren abokatuek ziurtasunik izan aurretik», idatzi du Twitterren.

Roger Torrent Kataluniako Parlamentuko presidentea: «Sistema demokratiko bati ez dagokio Generalitateko presidentea inhabilitatzea adierazpen askatasunerako eskubidea erabiltzeagatik. Errepresioak ez du deuseztatuko herri honen gehiengoaren nahia».

Carles Puigdemont Kataluniako Gobernuko presidente kargugabetua: «Koroatik epaileetara, Estatu ustel batek jarraitzen du erabakitzen katalanen izenean. Beste behin, Espainiak esku hartu du gure instituzio demokratikoetan. Kargugabetzez kargugabetze, errepublikara arte».

Jessica Albiach En Comu Podem taldearen presidentea Kataluniako Parlamentuan: «Torra presidentearen inhabilitazioa neurriz kanpokoa da, galdutako legealdi baten amaiera ezin okerragoa. Inoiz ez genukeen egoera honetara iritsi behar».

Ines Arrimadas Ciudadanos alderdiko presidentea eta Espainiako Kongresuko diputatua: «Espazio publikoak guztionak dira, eta agintari politiko batek ezin ditu legeak urratu propaganda separatistarekin betetzeko».

Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzaile nagusia: «Gaur inoiz baino gehiago, endavant Catalunya! Errepresioaren aurrean, demokrazia gehiago. Nire elkartasuna Torra presidentarekiko. Herriak aukeratu zuen eta soilik herriari dagokio epaitzea».

Jon Inarritu EH Bilduren diputatua Espainiako Kongresuan: «Ulertzekoa da Auzitegi Goreneko bigarren aretoa kontrolatzen dutenek justiziaz hitz egitea. Ulertezina dena zera da, Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiaren blokeoaz protesta egiten duten horiek pentsatzea gezur hau bidezkoa dela. Lawfare nabarmena».

Oriol Junqueras ERCko presidentea eta Kataluniako Gobernuko presidenteorde espetxeratua: «Gorenaren eta Espainiako Estatuaren beste eraso bat demokraziaren eta Kataluniako instituzioen aurka. Independentismoaren kontrako errepresioak ez du etenik. Amnistia, autodeterminazioa eta Kataluniako Errepublika».

Sergi Sabria ERC taldearen presidentea Kataluniako Parlamentuan: «Gorena bueltan da. Estatua bueltan da. Gaur Quim Torra presidentearen kontra eta egunero demokraziaren kontra».

Ada Colau Bartzelonako alkatea: «Justiziako goi karguen politizazioak gatazkak areagotzen ditu. Torra presidentea pankarta batengatik inhabilitatzea zentzugabekeria bat da, desadostasunak desadostasun».


Summary: Donostiako Ospitalean bi ume jaioberriri emandako arta «arduragabea» ikertzeko eskatu dute. Umeetako bat hil egin da, eta besteak ondorio larriak ditu; zabaldu diren datuen arabera, anestesia eman zieten biei, elikagaiak ematen ari zirelakoan.

«Izugarria da». Pazienteen Defendatzailea elkarteko presidente Carmen Floresek atzo hitz horiek erabili zituen Donostiako Ospitalean gertatutakoaren inguruan ezagutu diren albisteei buruzko iritzia emateko. Zabaldu diren datuen arabera, garaia baino lehen jaiotako bi umeri eman beharreko artan akats larri bat gertatu zen erietxe horretan; elikagaiak eman beharrean, anestesia motaren bat eman zieten, eta oker horrek ondorio larriak izan ditu: umeetako bat hil egin da, eta besteari kalte larriak eragin dizkio emandako botikak. Pazienteen Defendatzailea elkarteak EAEko fiskal nagusiari eskatu dio ikerketa bat hasteko zer gertatu den argitzeko.

Gertaeraz zabaldu den informazioaren arabera, Osakidetzak berak familiei emandako txostenetan onartzen da botikak ematean egin zuten akatsa. Hala ere, osasun zerbitzuak ez du ofizialki deus esan atera diren berrien inguruan. Esan dute pazienteen gaineko daturik ez dutela inoiz ematen, eta oraingoan ere ez dutela ezertxo ere adieraziko. Jazoeraren berri eman duen albistearen arabera, urtarrilean gertatu zen.

Pazienteen eskubideen kasuak lantzen dituzten elkarte eta profesionalen arabera, pazienteen %5-%10ek izaten dute ematen dizkieten botiketan errakuntzaren bat izateko arriskua. Onartu dute, ordea, kasu honen «larritasuna» apartekoa dela. Umeei botikak emateko jarraitu behar ziren «protokoloak» ondo aztertu behar direla esan dute, eta horietan oinarrituta ikusi behar deia hutsegitearen sorburua zein izan zen, erantzukizunak argitze aldera.


Summary: Espainiako Auzitegi Gorenak bi urtera jaitsi dio kartzela zigorra Gazteluetako irakasle ohiari. Ikasle bati 2009tik 2011ra sexu abusu jarraituak egitea egotzi dio, baina Bizkaiko Lurralde Auzitegiak ezarritako 11 urteko kartzela zigorra bi urtera jaitsi du. Aho batez hartu du erabakia.

Espainiako Auzitegi Gorenak bi urteko kartzela zigorra ezarri dio Leioako (Bizkaia) Gaztelueta ikastetxeko irakasle ohi bati, 2009tik 2011ra ikasle adingabe bati sexu abusu jarraituak egiteagatik. Gainera, irakasleak ezingo du biktimarengana gerturatu lau urtean. Auzitegiak aho batez hartu du erabakia.

Bizkaiko Lurralde Auzitegiak, berriz, 11 urteko kartzela zigorra jarri zion sexu abusu jarraituengatik akusatuak bere bulegoan egindako bost sexu abusu gertaerarengatik. Espainiako Auzitegi Gorenaren arabera, auzitegiak sinesgarritasuna eman zion biktimari, akusazioaren perituek emandako testigantzan oinarrituta.

Orain, Espainiako Auzitegi Gorenak partzialki onartu du irakasleak ezarritako errekurtsoa –errugabetasun presuntziorako eskubidea urratu izana–, eta frogatutako gertaeretatik kanpo utzi ditu zigorra areagotu zuten bost gertaeretatik bi: ikaslea bere aurrean masturbatzera eta boligrafo bat uzkian sartzera bultzatzea.

Bostetik hirura

Tribunalak ziurtatu duenez, biktimak lehen hiru gertaerak –ukituak– gertatutakoa gurasoei kontatzea erabaki zuenetik deskribatu zituen, baina beste bi gertaerak ez zizkien kontatu gurasoei, ezta 2011ko maiatzetik egon zen profesionalei, Adingabeen Fiskaltzari –eskola jazarpenarengatik diligentziak jarraitu zituztenean– eta EAEko fiskal nagusiari ere. Espainiako Auzitegi Gorenaren hitzetan, psikiatra bati kontatu zion 2015 inguruan, eta hortik aurrea osorik kontatu zituen kereilan eta ondorengo deklarazio judizialean. «Ez da hasierako gertaera bat gero kontatzen duenak ñabardurak edo zuzenketak egiten dituena. Adingabeko baten aurrean gaude, zeinak irakaslearen sexu abusuak jaso dituen, eta 15 urte dituenean bere errealitatea eta exintentzia kontatzen dien gurasoei eta artatzen duten profesionalei. Azkenik, 19 urte dituenean, bere kontakizuna aberasten du zigorretan garrantzi handia duten bi gertaerekin, ordura arte isildu zituenak, eta bat-bateko garrantzia hartzen dutenak 2015ean ezartzen duen kereila kriminalean». Auzitegiaren arabera, Bizkaiko Lurralde Auzitegiak hasierako gabeziaren eta jarraikortasun faltaren arrazoia adingabearen deklaraziotik –gertatu zenarengatik sentitutako lotsa eta erruduntasuna azaldu zituen– eta perituen irizpenetik –isiltasuna sentimendu horiei egozten dio– hartu zuen.

Aldiz, Espainiako Auzitegi Gorenak bestelako iritzia du. Haren hitzetan, egozterakoan iraunkortasun falta izateak bertan behera uzten du bi egitate horien froga balioa. eta gogorarazi du hori izan zela arrazoia epaiketan fiskalak ez sartzeko behin betiko ondorioetan.


Summary: Madrilek autonomoentzako laguntzak luzatuko ditu urtarrilaren 31 arte. Autonomoen elkarte nagusiek eta Espainiako Gobernuak akordioa egin dute jarduera eteteagatik dagoen lansaria luzatzeko.

Espainiako ATA langile autonomoen elkarteko presidente Lorenzo Amorrek jakinarazi du akordioa lortu dutela Espainiako Gobernuarekin autonomentzako laguntzak luza daitezen urtarrilaren 31ra arte. Amorren arabera, jarduera eteteagatik Madrilek onartua duen lansaria jasotzeko aukera beste lau hilabete luzatuko da; gobernuak bihar bertan onartuko du legea Ministro Kontseiluan. «Azken idatziaren zain gaude, baina laguntza handitu egin da, eta autonomoen artean inor atzean ez uzteko itun bat da», esan du autonomoen erakundearen presidenteak.

Sasoikako autonomoentzako laguntza berri bat onartuko du Espainiako Gobernuak, ATA autonomoen elkartearen arabera. Horrez gain, arrazoi administratiboak edo antzekoak tarteko direla, jarduera eteteagatik aparteko lansaria eskatzeko eskubidea izango dute autonomoek, urtarrilaren 31 arte, betiere orain arteko baldintzak betez gero. Bestalde, ohiko lansaria eskatzeko aukera ere luzatuko dute.

Jarduera utzi behar izateagatik, kotizazio oinarriaren %50 jasoko dute autonomoek; pandemiaren lehen olatuan %70erainokoa jaso zezaketen. Kotizazioa pagatzetik libre utziko dituzte, nolanahi ere. Aparteko laguntza hori eskatzeko, jardueraren %75 behintzat utzita beharko dute autonomoek, edo negozioa itxita. Tarifa laua dutenek eskatu ahal izango dute, baita Gizarte Segurantzan urtebete baino gutxiago izena emanda daudenek ere. Dena den, datozen hilabeteetan beren diru sarrerak gutxieneko soldata ez gainditzea izango dute beste baldintza laguntza hori eskuratzeko.

Beste autonomo guztiek ohiko lansaria eskatu ahal izango dute urtarrilaren 31 arte. Uztailaren 1ean martxan jarri denetik lansari hori lortu dutenei automatikoki luzatuko zaie, eta eskatzaile berriek erakutsi beharko dute jardueraren %75 behintzat galdu dutela iazko hiruhileko berarekin alderatuta.

Sasoikako autonomentzat lau hilabeteko laguntza egongo da, bestalde; eskatuko zaie martxotik maiatzera Gizarte Segurantzan izena eman gabe egotea.


Summary: Gorenaren epaiaren aurka manifestu bat atera dute eta atxikimenduak biltzen ari dira.

Torraren inhabilitazioaren epaia ezagutu bezain pronto, Salvador Cardus unibertsitateko irakasle eta politologoaren ekimenez, Kataluniako hainbat lagunek manifestu bat atera dute inhabilitazioa salatuz, eta inhabilitacio@gmail.com posta elektronika sortu dute atxikimendu gehiago biltzeko. Espainiako sistema judizialari mendeku gosez jokatzea leporatzen diote, eta azpimarratu dute Europan aurrekaririk ez duela karguan den presidente bat inhabilitatzeko erabakiak.

Hala dio manifestuak (katalanez):

"Crit de denúncia, acusació i condemna per la inhabilitació del MHP Quim Torra

Els sotasignats,

Denunciem la sentència del Tribunal Suprem que inhabilita el MHP Quim Torra per haver defensat la llibertat dels presos i exiliats polítics catalans. la mateixa que reclama el Grup de Treball sobre la Detenció Arbitrària de l'ONU.

Acusem la justícia espanyola d’actuar amb ànim de venjança i escarment. Ha vulnerat la garantia d’imparcialitat amb la sentència dictada per uns magistrats del TSJC que havien expressat opinions polítiques sobre els fets que havien de jutjar, ha avalat la decisió d’un organisme políticament esbiaixat i no competent com la JEC, i ha aplicat una manifesta diferència de tracte en relació a casos similars anteriors.

Condemnem la deriva antidemocràtica de l’Estat espanyol que utilitza la repressió judicial per aturar la lliure voluntat democràtica dels catalans. Fins i tot, inhabilitant un president en exercici del seu càrrec, fet sense precedents a l’Europa democràtica.

Sabem que la indignació, la raó o la perseverança no són suficients per a transformar una realitat tan profundament injusta i abusiva com la d’aquesta sentència. Ni per aturar la vergonya d’un Estat que protegeix criminals de lesa humanitat o que encobreix monarques corruptes. Ni, fins ara, per alliberar els nostres presoners polítics o fer possible el retorn dels exiliats. I tampoc han estat capaces d’acabar amb el sistemàtic maltractament econòmic, social i cultural del nostre país.

Però afirmem que la indignació, la raó i la perseverança són el fonament i la llavor de tota revolta a favor de les minories nacionals oprimides i en defensa d’una causa justa, ara al mateix cor d’Europa, com és el dret a l’autodeterminació dels catalans.

Per això convidem totes les persones que teniu una radical consciència democràtica, un radical compromís amb la llibertat d’expressió, i una radical voluntat de justícia política i social a afegir-vos a aquest crit de denúncia, acusació i condemna per l’autoritària i ignominiosa expulsió del MHP Quim Torra d’una presidència assumida per mandat democràtic i exercida amb tota la dignitat institucional".


Summary: Hasi da Egunean Behin jokoaren denboraldi berria. Jokoaren bosgarren sasoia izango da, eta Guuk telefonia eta Internet konpainia berriak babestuko du. Lehen egunean 15.000 erabiltzaile baino gehiago izan ditu jokoak.

Iritsi da eguna. Gaur hasi da Egunean Behin sakelako telefonoko joko arrakastatsuaren bosgarren denboraldia, eta 15.000 erabiltzaile baino gehiagok hartu dute parte dagoeneko. Hamabi asteko iraupena izango du sasoi berriak, eta, orain arte bezala, jokalari bakoitzak egunero hamar galdera erantzun beharko ditu ahalik eta denbora laburrenean.

Guuk telefonia eta Interneteko konpainia berriak babesten du denboraldia, eta harenak izango dira sari nagusiak: egonaldi bat Mutrikuko (Gipuzkoa) Haitzalde hotelean, otordu bat Iribar jatetxean, eta Errigorako saskia. Sailkapen nagusi horretan, sasoian zehar jokatutako bost asterik onenen datuak hartuko dira aintzat. Lehen asteko babeslea ere Guuk izango da, eta sakelako bi telefono banatuko dituzte: bata, asteko irabazlearentzat, eta bestea, jokalari denen artean zozketatuta.

Jokoaren garatzaileek ondo dabilena ez aldatzearen alde egin dute denboraldi berrian. Izan ere, milaka jokalari ditu jokoak; horren ondorioz, lehia, sailkapen nagusian egon beharrean, erabiltzaileen artean egindako taldeetan sortzen da. 40.000 talde inguru daude, eta horietako askotan aparteko sariak banatzen dituzte. Laugarren denboraldia ere arrakastatsua izan zen, eta itxialdiak iraun zuen asteetan goia jo zuen. 80.000 pertsona inguruk jokatu zituzten eguneko partidak. Astero 400.000 galdera inguru erantzun zituzten, eta, denboraldi osoan, lau milioi. Zuzeneko saioak ere egin zituzten.


Summary: Korsikako nazionalistek lehen aldiz lortu dute ordezkaritza Frantziako Senatuan. Femu a Corsica autonomistako Paul-Toussaint Parigi aukeratu dute goi ganberako senatari. Macronen alderdiak hiru eserleku galdu ditu, hogeirekin geratzeraino.

Korsikako mugimendu nazionalista arrakastaz arrakasta ari da 2014tik hona egindako hauteskundeetan. Oraingoan, urte hartako, 2015eko eta 2017ko garaipenei, eta aurtengo herriko bozetako alkatetzei gehitu behar zaie atzo eskuraturiko eserlekua: lehenengoz, Mediterraneoko uharteko nazionalistek ordezkari bat izango dute Frantziako Senatuan. Femu a Corsica alderdi autonomistako Paul-Toussaint Parigi aukeratu dute senatari kargurako, eta horrek are gehiago sendotu du nazionalistek orain arte egindako bidea.

Gilles Simeoni Korsikako presidentea buru duen mugimenduak indartsu jarraitzen du Frantziako hauteskundeetan ere, eta, egun, irlako ordezkarien gehiengoa du ziurtatua parlamentuko bi ganberetan: Asanblea Nazionalean, jokoan zeuden lau eserlekuetatik hiru lortu zituen 2017an, eta aurten Senaturako bietatik bat eskuratu du. Goi ganberaren kasuan, senatariak ez dituzte herritarrek aukeratzen, horien ordezkari politikoek baizik; alegia, diputatuek, senatariek, kontseilariek eta hautetsiek.

Hala, bigarren itzulian Parigik 328 boto jaso zituen (%58,8) Korsika Garaiko politikarien artean, hautagai independentistaren eta sozialistaren babesak gehituta; ordezkari autonomistaren garaipenak ziurra zirudien, lehen itzulian boto bakarra falta izan baititzaion kargua lortzeko.

Femu a Corsicaren senatariaren iritziz, garaipena «mugimendu batena» da, eta «oso pozik» agertu zen arren Frantziako goi ganberan Korsikako lehen senatari nazionalista bilakatzeagatik, «bakarrik» ez geratzearen garrantziaz ohartarazi zuen atzo. Oraingoz ezer adostu ez duten arren, badirudi Parigi Europa Ekologia-Berdeak (EELV) alderdiaren taldearen parte izango dela Frantziako Senatuan; aliantza hori ez da berria, bi alderdiek François Alfonsi hautagai bera babestu baitzuten Europako Parlamenturako hauteskundeetan —hark ere lortu zuen ordezkaritza—.

Simeoni ere pozarren agertu zen mugimendu nazionalistaren garaipenarekin: «Une garrantzitsu bat da, arlo politiko eta sinbolikoan indartsua dena, Korsikak lehen aldiz senatari nazionalista bat izango duelako. [Parigik] Korsikaren eta korsikarren interesak defendatuko ditu». Garaipen horrekin, Parigik orain arte zituen kargu publikoetako gehienak utzi beharko ditu, tartean Santa-Lucia di Mercuriuko alkatearena —hautetsi izaten jarraituko du—, eta Korsikako Asanbleako diputatuarena, besteak beste.

Herriko bozetan eta Frantziako Senaturako hauteskundeetan lorturiko garaipenei esker, Korsikako mugimendu nazionalista indartsu aurkeztuko da datorren urteko martxoan egitekoak diren Korsikako Asanblearakoetara.

Eskuina, indartsu

Atzoko bozetan Frantziako goi ganberako eserlekuen erdiak berritu zituzten —348 ditu—, baina indar orekan ez zen aldaketarik izan, eskuindarrek gehiengo izaten jarraituko baitute. Behin betiko emaitzen zain, eta Public Senat telebista katearen proiekzioaren arabera, Errepublikanoak (LR) alderdiak izango luke ordezkaritzarik handiena, duela hiru urte baino bederatzi senatari gehiagorekin 153ra iristeraino.

LRk atzetik izango lituzke Alderdi Sozialista, 65 ordezkarirekin (sei gutxiago), eta Batasun Zentrista talde parlamentarioa —tartean da Emmanuel Macron Frantziako presidentea Asanblean babesten duen UDI—, 51 ordezkarirekin (=); Macronen Errepublika Martxan (LREM), aldiz, ordezkaritza handiena luketen alderdietan laugarrena litzateke, hogei senatarirekin (-3).

Frantziako presidentearentzat, espero baino emaitza hobeak izan dira, galera handiagoak aurreikusi baitzizkioten, eta alderdiaren Senatuko taldearen presidente François Patriatrek ere eserlekua mantendu baitu. Txanponaren beste aldean, agerian geratu da LREMren ahulezia, ez baitu lorpen garrantzitsurik lortu 2017ko presidentetzarako eta Asanblearako hauteskundeetako garaipenetatik.

Kontrara, gorakada handiena EELVk izango luke: duela hiru urte ez zuen eserlekurik lortu, eta atzodanik hamabi izango lituzke, Public Senaten proiekzioaren arabera. Horrek ahalbidetuko lioke talde propioa sortzea, eta, ezustekorik ezean, horren parte izango litzateke Korsikako nazionalisten senataria.

Oro har, igandeko hauteskundetako emaitzek LRi ahalbidetuko diote goi ganberaren kontrolari eustea, eta, 2008an, 2014an eta 2017an bezala, etzi ere Gerard Larcher aukeratuko dute Senatuko presidente kargurako. Larcher bera pozarren agertu zen atzo gauean: «Boz horiek eskuinaren eta zentroaren Senatuko gehiengoa sendotu dute, errealitate ekonomiko, sozial eta osasun ezezagun baten erdian». Testuinguru horretan, Asanblea Macronen eta bere aliatuen esku dagoenez, eskuinak Senatua baliatu nahi du gobernuaren jardunaren kontrapisu izateko.


Summary: Aspeko pilotariek Baikon akordioa lortzeko pausoak eman daitezela eskatu dute. «Bidezko irtenbide bat» galdegin dute, «errudunik gabe eta harrotasunak alde batera utzita». Haien ustez, «lotsagarria da ematen ari garen irudia»

Aspeko pilotariek ohar bat atera dute gaur «pilotan azken egunetan gertatzen ari den egoeraz eta, batez ere, Baikon «pairatzen ari direnaz» iritzia emateko. Aspeko pilotariek diotenez, «oso kezkatuta» daude «ikusi eta bizi» dituzten «injustizia egoerekin», eta, haien ustez, «ezohikoak» dira, eta «aurretik inoiz ez gertaturikoak». Hori ikusirik, «bidezko irtenbide bat» eskatu dute, «errudunik gabe eta harrotasunak alde batera utzita». «Azken finean, ematen ari garen irudia lotsagarria delako. Ez dezagun aitzakiarik jarri, koronabirusa arazotzat jarrita. Gure enpresan egin dugun bezala, akordio batera heltzeko pausoak ahalbidetu daitezela eskatzen dugu. Horrenbeste maite dugun kirolean gehiago pentsatu behar dugu, eta denon laguntzarekin aurrera egin. Bestela, aspalditik pilota indartzeko egin diren pauso guztiak pikutara joan daitezke», diote agirian. Azkenik, Baikon jarraituko ez duten lau pilotariri «elkartasuna» adierazi diete: Iosu Eskirozi, Victor Estebani, Unai Lasori eta Jon Mariezkurrenari.

Horren harira, Jon Mariezkurrenak Euskadi Irratian erantzun egin die bezperan Ander Imazek irrati berean egindako adierazpenei. Imaz ez dago Baikori jarrera aldatzeko eskatu dion pilotari taldean, eta, azaldu zuenez, hori dela eta, «pilotari batzuk» ez dira berarekin «ondo portatu». Mariezkurrenak, besteak beste, salatu du Imaz taldearen inguruko informazioa filtratzen aritu zaiola Baikori. «Teknikari askok zekizkiten gure pausoak. Garaik [Jose Ramon Garai Baikoko zuzendari nagusia] esan zigun begiak zituela taldean».


Summary: Urriaren 12an hasiko dute Euzkadi Buru Batzarra berritzeko prozesua. Abenduaren 12an eta 13an egingo dute Euzkadi Buru Batzarreko presidentea aukeratzeko Batzar Nagusia.

Urriaren 12an ekingo diote Euzkadi Buru Batzarra eta lurralde batzarrak berritzeko prozesuari, eta bi hilabetez luzatuko da, abenduaren 12an eta 13an Batzar Nagusia egin arte. EBBko presidentea eta gainerako kideak aukeratuko dituzte batzar horretan, eta prozesuan parte hartzeko aukera izango dute alderdi jeltzalearen afiliatu guztiek.

Hainbat epe izango ditu prozesuak. Lehen epea urriaren 12tik 25erakoa izango da, eta Uri Erakunde bakoitzak EBBko presidente izateko hautagai bat eta burukide izateko sei hautagai proposatuko ditu. Azaroaren 2tik 18ra, Uri Erakundeek EBBko presidente izateko hautagai bat eta burukide izateko zortzi hautagai aukeratuko dituzte lehen epean gutxienez hiru Uri Erakunderen babesa jaso dutenen artetik. Azaroaren 27an eta 28an, Herrialde Batzarrak egingo dituzte, eta horietatik aterako dira, gutxienez, EBBko presidente izateko hautagai bat eta burukide izateko zortzi. «Azkenik, Aberri Batzarrak, Batzar Nagusian bilduta, EBBko presidentea eta zortzi burukideak aukeratuko ditu Herrialde Batzarrek proposatutako hautagaien artetik», azaldu du EAJk.

Lurralde batzarrak berritzeko prozesua ere garai berean egingo dute, baina burukideak eta presidenteak ez dituzte Batzar Nagusiaren egunean aukeratuko.


Summary: Faltzes eta Funes konfinatzeko neurriak hartu dituzte. Nafarroako Osasun Departamentuak hartu du erabakia, birusaren intzidentzia datuekin oso kezkatuta baitago.

Izurriaren intzidentzia datuekin kezkatuta, Nafarroako Gobernuko Osasun Departamentuak aparteko neurriak ezarriko ditu bihartik Faltzesen eta Funesen. Azkoienen lehengo astean egin zuten gisan, tabernetako ordutegiak murriztuko dituzte, jendea taldekatzea eragotziko dute, eta herritarrei eskatu diete premiazkoa ez bada ez irteteko.

Urriaren 7ra arte egongo dira neurriak indarrean, printzipioz. Osasun agintarien arabera, 100.000 biztanleko mila kasu atzematen ari dira bi herri horietan, eta horrek eraman ditu erabakia hartzera. Bi udalerriak Azkoiengo eremu sanitario berean daude, eta inguru horretan izurriak duen bilakaera aspalditxotik da kezkarako motibo. Nafarroako Gobernuak udalekin batera ezarriko ditu konfinatze neurriak, elkarlanean.


COVID-19aren uste ustelak

Summary: COVID-19aren uste ustelak. COVID-19aren pandemia ukatzen duten joera batzuek indarra hartu dute uda honetan. Haiek zabaldutako uste batzuk zeinen okerrak diren azaldu dute Miren Basaras eta Guillermo Quindos mikrobiologoek artikulu sorta honetan.

Mugimendu negazionista zalantzan jartzen ari da PCR proben eraginkortasuna eta fidagarritasuna. Esaten dute positibo eta negatibo faltsu gehiegi ematen dituztela —sentsibilitatea esaten zaio horri: test batek zenbateko gaitasuna duen gaitz bat detektatzeko—; esaten dute test horiek birusaren arrasto batzuk atzeman ditzaketela, baina ez dela gauza bera hori atzematea eta pertsona bat gaixorik dagoela esatea, edo, are, zalantzazkoa dela proba horietan atzemandako adierazleek COVID-19aren arrastoak izatea ere; zenbaitek ukatu ere egiten dute gaitzak birusek transmititzen dituztela; eta esaten dute gobernuak nahita ari direla puzten PCR proben emaitzak —asintomatikoen emaitzei gehiegizko garrantzia emanez—, gizartean alarma eta beldurra eragiteko.

Ezin dira urrunago egon zientzialarien ikuspegitik. Miren Basaras eta Guillermo Quindos EHUko irakasle eta mikrobiologoek esplikatu dute PCR probak erabiltzen direla ez soilik SARS-CoV-2a detektatzeko, baizik eta beste mikroorganismo eta birus batzuk atzemateko ere. «Birusen diagnostiko mikrobiologikoa egiteko hainbat teknika daude. Horien artean, PCR teknikak birusaren genoma detektatzen du; hau da, birusak barnean duen zati bat». Polimerasaren kate erreakzioan oinarritzen dira PCR probak. Pazienteari laginak hartzen zaizkio —ahotik zein sudur zulotik, listutik, karkaxatik, garbiketa bronkoalbeolarretatik...—, eta horietan birusaren ARNa (genoma) ba ote dagoen aztertzen dute.

«Diagnostikorako metodo guztiek dituzte beren mugak», azaldu du Quindosek, «baina PCRek ahalbidetu dute diagnostikorako teknika oso eraginkorrak garatzea, emaitza faltsu positibo zein negatibo oso gutxi ematen dituztenak». Lagin batzuek beste batzuek baino balio gehiago izan dezaketela erantsi du, eta, gainera, gaixoari lagina hartzen zaionean infekzioa zer momentutan daukan ere esanguratsua izan litekeela. «Negatibo faltsu batzuk gerta litezke, adibidez, lagina gaizki hartu delako, edo hartu zenean birusaren ARN nahikorik ez zegoelako. Eta positibo faltsu batzuk gerta litezke gaixoa osatu ondoren birusa desagertu daitekeelako baina ARNaren arrastoren batzuk gera litezkeelako».

Emaitza faltsu gutxiago

Hala ere, PCRei buruzko zalantzarik ez du batere Quindosek, emaitza faltsuak bakanak izaten direlako: «Kopurutan, beste test batzuek baino akats gutxiago ematen dituzte». Adibidez, azaldu du antigenoak —birusaren zatiak— eta antigorputzak —gaixoak birusari emandako erantzuna— detektatzeko testek emaitza faltsu gehiago eman ditzaketela. Basarasek gehitu du diagnostiko horiei kontrolak egiten zaizkiela, eta emaitzak baliogabetu egiten direla zerbaitek gaizki funtzionatzen duenean.

Negazionistek ahotan hartzen dute PCRen teknikaren sortzailea, ustez hark ere zalantzan jarri zuelako test horien eraginkortasuna, baina Reuters berri agentziak egiaztatu du berak ez zuela sekula halakorik aipatu. Quindosek jakinarazi du iaz hil zela Kary Mullis, teknika hori garatu zuen zientzialaria; PCRak koronabirusa detektatzeko eraginkorrak ote diren ere ezin izan du esan, beraz. Mullisi buruzko datu gehiago ere eman ditu: «Kary Mullis, beste Nobel saridun batzuk bezala, zientifiko oso kontraesankorra izan zen. Hain baliagarria den teknika hau garatzeko lan bikaina egin zuen, baina klima aldaketaren eta hiesaren negazionista zen, eta astrologian fedea zuen. Eta Zientzia ebidentzietan, datuetan, metodo zientifikoan oinarritzen da, eta ez iritzietan, nahiz eta iritzi horiek eminentzia gisa hartutako pertsonenak izan, eta are gutxiago eminentzia horien ezagutza alorra eta iritzia ematen ari diren alorra ezberdinak badira».

Basarasi eta Quindosi ez zaie iruditzen PCR proben emaitzak puzten direnik larritasun handiagoa sortzeko, baina datuak irakurtzen jakin behar dela uste du Basarasek: «Egunero ematen diren datuak kautelaz hartu behar dira. Izatez, ez dute esaten zein den pandemiaren egoera, baizik eta egun bakoitzean zer gertatu den. Pandemiaren eboluzioa zein den ikusteko, askoz hobea da positiboen datuak asteka, hamabostaldika edo hilero ikustea». Administrazioek eta hedabideek ez dute beti lan hori egiten, eta eguneko positiboen datuari ematen diote atentzioa, bilakaeraren interpretazio argia egin gabe. Hortik etor liteke okerra: «Egia da positiboak ugaritzen ari direla entzuteak kezka handiagoa sortzen duela gizartean, baina, bestalde, bakoitzak hartu beharreko neurriek zorrotzagoak izan behar dutela ere ohartarazten dute datuek». Seinale bat dira, hortaz.

Udatik udaberrirako koska

Bigarren olatuan, egun jakinetan, udaberrian baino positibo gehiago agertu dira, eta batzuetan nahasmena sortu dute datu horiek, egoera udaberrikoa baino okerragoa izan zitekeela ondoriozta zitekeelako. Testuingurua falta izan zaie datu horiei. Udaberrian, osasun zerbitzu publikoek apenas egiten zuten PCR probarik; ez zegoen horretarako baliabiderik. Gaixoak detektatu, haien kontaktuak aurkitu, eta konfinamendu indibidualak ezartzearen estrategiak horregatik egin zuen porrot udaberrian. Udan, aldiz, materiala eskuratu dute osasun zerbitzuek, eta gaitzaren jarraipena egiteko baliabide gehiago jartzen hasi dira. Horrek eman die aukera udaberrian egin ez zutena egiteko: birusa zuen ahalik eta jende gehien detektatzea —asintomatikoak izan arren, horiek ere birusa transmiti baitezakete—, kutsatze kateak ahalik eta azkarren eteteko. Eta, horretarako, ezinbestekoa izan da PCR probak egitea. Hori da bi olatuen arteko diferentzia nagusietako bat.

«Ez dut uste administrazioei interesatzen zaienik osasun arazo honetan gezurretan ibiltzea», adierazi du Basarasek. «Azken finean, denon kalterako litzateke, eta birusak sortu dituen arazo sozial eta ekonomikoak itzelak dira». Ez dira kalte sozialak eta ekonomikoak soilik. Koronabirus honek zehatz-mehatz zenbat pertsona kutsatu dituen eta zenbat hil dituen ezingo da «inoiz» jakin. «Baina denok ikusi izan dugu senide edo lagun bat nola kutsatu den, eta, zoritxarrez, nola batzuk hil diren». Pandemiaren ustezko gezur hori mantentzea oso garestia dela ere zehaztu du: «Gaixotasun honetara bideratzen den diru kopurua itzela da. Kutsatu eta hildako kopuru hori gutxitzeko txerto bat izango bagenu, oso berri ona litzateke».

Emaitza horien atzean gobernuen konspirazio bat ikustea burugabea iruditzen zaio Quindosi ere. «Gobernuen kontrolari edo ez-kontrolari buruz, gauza bat komentatu nahiko nuke: horrek eskatuko luke osasun arloan eta ikerketa zientifikoaren arloan lan egiten duten milioika pertsona sartzea konspirazioan. Eta hori esatea da mundu medikoa eta zientifikoa ez ezagutzea batere, mundu horietan ez baitago pentsamendu bakar bat, eta kritika, zalantza eta eztabaida baitira garatzeko tresna ohikoenak».

Quindosi harridura sortzen dio horrelako teoriak zabaltzeak, eta, aldi berean, horrelako konspirazioetan sinisten dutenek ez pentsatzeak haiek ere kontrolatuko lituzketen taldeak egon litezkeela, «adibidez, interesak izan ditzaketen talde batzuk, herritarren gehiengoak ez dezan izan aurrerapen zientifiko eta medikoen onurarik». Horrelako teorietara jo gabe ere, gobernuen politikak fiskalizatzeko «mila modu» daudela iruditzen zaio, eta eraginkorrena, herritarrek «kultura handiagoa izatea, horren barruan kultura zientifikoa sartuta». Basarasek galdera bat erantsi die gogoeta horiei: «Historian, arazo berri bat sortu izan denean, beti egon izan dira negazionistak, arazoari uko egin nahi izan diotenak. Agian euren buruari galdetu beharko liokete beldurra ez ote den ukazio horren erantzuna».

Eskuak garbitzeko gela eta tenperatura hartzeko gailu bat; ohikoak bihurtu dira leku publiko, denda eta eskola askotan. BIEL ALIÃÂÂÂÂO / EFE

Mugimendu negazionistek salatu ohi duten puntuetako bat izan ohi da gaitzaren sintomarik ez duten pertsonak (asintomatikoak) ez direla arriskutsuak: ez dutela gaitza kutsatzen, sintomarik ez dutelako; are gehiago, galdetzen dute zergatik jokatu behar duten gaixo baleude bezala, sintomarik ez izan arren; asintomatikoek maskarak erabiltzea eta etxean badaezpadako itxialdiak egitea zentzugabea iruditzen zaie.

Adierazpen horiek ez dute oinarri zientifikorik; Miren Basaras eta Guillermo Quindos EHUko irakasle eta mikrobiologoek ez dute zalantzarik. Basarasek azaldu du birusek eta haien tankerako mikroorganismoek «gaixotasun espektro zabala» sor dezaketela, sintoma ugariekin. Eskala batean kokatu litezke ondorio horiek: COVID-19a duten pertsona batzuk asintomatikoak izan litezke, edo sintoma arinak izan ditzakete, edo larriak, edo kronikoak, edo hil egin daitezke. Momentu jakin batean asintomatikoa izateak, gainera, ez du esan nahi gerora gaixotuko ez dela.

Eta garrantzitsuagoa: koronabirus honen kasuan, sintomarik ez edukitzeak ez du esan nahi pertsona horrek ezin diola mikroorganismo hori beste pertsona bati transmititu. Hori ere bada COVID-19aren ezaugarrietako bat, izan ere, eta ezaugarri horrek haren kontrola zailtzen du, gainera. Quindos: «Asintomatikoak izan zein ez, eritasuna modu arinagoan zein larriagoan izan, SARS-CoV-2 birusak infektatutakoek pertsona ez-immuneak kutsatzeko adinako karga birala dute arnas aparatutik jariatutako tantetan».

Kutsatuen erdiak inguru

Asintomatikoek ere birusa transmititzeko gaitasun bera dute, beraz. Sintomak izatea edo ez izatea ez baita kutsatzeko arriskua neurtzeko adierazle esanguratsua; hori baino garrantzi handiagoa du karga biralak —norberak daukan birusak zenbateko indarra duen, nolabait esanda—. COVID-19aren kasuan, gaitzaren transmisioa murriztea eta kontrolatzea zailtzen du horrek, ikusi baitute birus hau eduki arren asintomatikoak diren pertsonen kopurua altua dela. Ez dago behin betiko daturik horren inguruan, baina kasu positiboen erdiak izan litezke Nafarroan, azkeneko asteetan atzemandako kasuen %40 inguru izan dira sintomarik gabekoenak—. «Baina, sintomak izan zein ez, behin kutsatuta bagaude eta birusa gure barnean baldin badago, ondoan dauden pertsonak kutsa ditzakegu hizketan egiterakoan, arnasa kanporatzerakoan eta beste hainbat ekintzatan», zehaztu du Basarasek.

Umeak ere kutsatzen direla azaldu dute; agian gutxiago, baina kutsatzen dira, negazionistek erlatibizatzera jotzen duten arren. «Beharbada izango da haien arnas aparatuan ACE2 hartzaile gutxiago daudelako S proteinarentzat, eta hori da koronabirusaren giltza zeluletan sartzeko», azaldu du Quindosek. «Gainera, helduek eta batez ere adinekoek baino koadro kliniko arinagoak izan ohi dituzte haurrek. Edonola ere, orain arteko datu guztiek erakusten dutenez, heldu batek bezalaxe transmiti dezakete gaitza haurrek».

Bat dator Basaras, eta «edozein» kutsa daitekeela erantsi du: «Berdin du zein adin, sexu edo kondizio izan». Baina ume gehienak asintomatikoak izateak edo koadro kliniko arinagoak izateak ez du esan nahi beti horrela denik: «Ikusi dira ume batzuk koronabirusarengatik ezohiko pneumoniak edo organo batzuetan hanturazko sindromeak izan dituztenak». Neurria eman behar zaio: gutxitan gertatzen da, baina badira halako kasuak ere.

Garrantzitsua iruditzen zaie asintomatikoei ere azterketa egitea, kasu horiek ere testekin detektatzea, ahal den neurrian bakartzea, haiek ere maskarak erabiltzea... Sintomarik ez duen jende askok birusa transmiti baitezake oharkabean. Basaras: «Sintomak hain larriak direnez, gaitza mundu osora zabaldu denez, hildakoen kopurua altua denez, tratamendu eraginkorrik ez dugunez, immunizazio maila eskasa denez, eta pandemia batean murgilduta gaudenez, lortu behar da birusaren transmisioa ahalik eta gehien kontrolatzea, eta horregatik hartzen dira prebentzio neurri zorrotzak, sarritan herritarren gustukoak ez izan arren ezinbestekoak direlako transmisioa eteteko». Hiesarekin alderatu du: «Hiesaren garai gogorretan hartu ziren prebentzio neurri zorrotzek lortu zuten sexu bidez transmitituriko gaixotasun askoren zabalpena etetea; adibidez, sifilisa edo gonorrea».

Negazionistek ez diote zentzurik ikusten asintomatikoei beste gaixoei adinako kontrol neurriak jartzeari, eta kontrol neurri hutsa direla salatzen dute. Mikrobiologoei burugabea iruditzen zaie argudio hori. Honela erantzun du Quindosek: «Gizarte bat kontrolatzeko kanal eta mekanismo anitz dituzte gobernuek. Inozo samarra iruditzen zait pentsatzea osasun neurri prebentibo batzuk direla kontrol mekanismo garrantzitsuenak, badaudenean efikazagoak eta diskretuagoak diren metodo teknologiko eta psikologikoak. Edozein gobernuren kontrol autoritarioa saihestu behar baldin bada, hau da benetan garrantzia duena: herritarrek kultura demokratikoa izatea eta gobernuei gardentasuna eta egiazkotasuna exijitzea haien jardunean, pandemiak gertatu edo ez».

COVID-19a zabaltzen hasi zenean, sarritan egin zen konparazioa gripearekin, hasierako sintomak antzekoak zirelako. Gerora ikusi da birus batek eta besteak eragin ditzaketen kalteak ez direla igualak, inondik inora ere. Baina hasierako ideia hark indarra du oraindik ere, eta korronte negazionistek haien erara erabiltzen dute, koronabirusari buruz agertzen ari diren ebidentzia berriei kasu eman gabe. Negazionistek esan ohi dute gaitz hau dutenetatik gehienak berez sendatzen direla, larritzen direnei erreparatu gabe. Pandemiaren gailurra gripearena bezala jaitsi zela ere esaten dute, eta neurririk batere gabe ere gaitzaren eragina murriztuko zela, kurba hori jaisteko hartutako salbuespenezko neurrien eragina aintzat hartu gabe. Haien esanetan, munduko gobernuek nahita puzten dute koronabirusaren eragina eta larritasuna, gizarteak beldurtuta edukitzeko, eta, hartara, kontrol neurriak errazago onar ditzaten.

Baina COVID-19a gripea baino aiseago transmititzen da, hilgarriagoa da, gripeak baino organo edo sistema gehiagori eragiten die zuzenean, eta luzerako kalte larriagoak eragin ditzake, Miren Basaras eta Guillermo Quindos EHUko irakasle eta mikrobiologoek esplikatu dutenez. Basaras: «Hasieran uste zen COVID-19a gripearen antzekoa zela, baina, hilabeteak aurrera joan ahala eta ospitaleetara gaixoak ailegatu ondoren, ikusi da gaixotasun berri hau, gripearekin alderatuz, guztiz ezberdina dela klinikoki. Biek eragin ditzakete sukarra, ondoeza, arnasa hartzeko ezintasuna... Biek ezohiko pneumoniak sor ditzakete, edota bihotzeko kalteak ere bai. Baina COVID-19a dutenen artean ikusten dira beste sintoma kliniko asko gripearekin ikusten ez direnak, hala nola giltzurrunetako arazoak, biriketako kalte sakonak, dastamenaren edo usaimenaren galera, tronboak, iktusak, eta abar».

Azalpen hori aski da bi gaitzen arteko diferentziak ikusteko, eta konturatzeko koronabirus honek kalte larriagoak eragin ditzakeela batzuetan, baina bada beste puntu bat gaitz honen larritasuna agerian uzten duena: gaixo batzuei luzerako ondorioak uzten dizkie gaitza pasatu eta testetan negatibo eman ondoren ere. Nekea, buruko mina, sukar iraunkorra... Oraindik ez dakite zergatik erantzuten duten gaixo batzuek horrela gaitza igaro ostean.

Oraindik ez da erabat ezagutzen koronabirus berri honen portaera, baina orain arte egin diren ikerketetan agerian gelditu da gripe arruntak baino hilgarriagoa dela, eta aiseago kutsatzen dela. Gripe arruntak %0,1eko kutsatze tasa du, eta koronabirusak, orain arte ezagutzen denaren arabera, %1 ingurukoa; COVID-19a hamar bat aldiz errazago kutsatu liteke, hortaz, orain arteko ezagutzaren arabera.

Koronabirus hau gripe arrunta baino hilgarriagoa ere bada. Quindosek eman du datua: «Gaixotuen %0,5 eta %1,5 artean hiltzen ditu COVID-19ak, eta hilgarritasun hori sasoiko gripeek dutena baino handiagoa da, horien hilgarritasuna %0,2 ingurukoa baita. 1918ko gripeak, Errusiako gripeak edo Asiako gripeak zuten hilgarritasunetik gertuago dago koronabirus hau, gripearenetik baino; kasu batzuetan %2tik gorako hilgarritasuna izan zuten haiek, eta munduko biztanleriaren herenari eragin zioten». Adinaren arabera ere aldatzen da hilgarritasun tasa; 70 urtez gorakoetan, atzemandako gaixoen %3 eta %8 artean hil litezke.

Puntu horretara iritsita, esplikatu behar da zer den hilgarritasuna: gaitz bat harrapatzen duten pertsonetatik, gaitz horren eraginez hiltzen direnen ratioa edo tasa. Ezinezkoa da tasa hori erabat zehaztea gaitz guztientzat, zeren horretarako jakin beharko bailitzateke gaitz bakoitzak zehazki zenbat jende kutsatu duen eta zenbat jende hil duen. Baina orain arte bildutako datuek eta egindako kalkuluek erakusten dute, edozein moduz, gripe arruntak baino gehiago hiltzen duela koronabirus honek; kasurik onenean, hiruzpalau aldiz gehiago, eta kasurik txarrenean, ia hamar aldiz gehiago.

Bada Hego Euskal Herriko datu esanguratsu bat, COVID-19aren larritasuna agerian jartzen duena. Erregistro zibilek jasotzen dituzte egunero-egunero hiltzen diren pertsonen datuak. Estatistika horri erreparatuz gero, aurtengo udaberrian —martxoan eta apirilean— espero ziren baino 2.000 heriotza gehiago —gutxienez— gertatu dira. Bestela esanda, aurtengo martxoan beste inoizko martxoetan baino askoz jende gehiago hil da, eta aurtengo apirilean beste inoizko apiriletan baino askoz jende gehiago hil da, azpiko grafikoak erakusten duenez. Eta koronabirus hau gabe nekez ulertzen da heriotzen hazkunde izugarri eta bat-bateko hori. Ipar Euskal Herrian ez da gehiegizko heriotzarik gertatu, gaitza gutxiago zabaldu baita han. Hego Euskal Herrian ere badira diferentziak: Gipuzkoan txikiagoa izan da heriotzen gorakada.

«Hildakoen zifra hori hurrengo hilabeteetan eta urteetan jaitsiz joango dela espero da», zehaztu du Basarasek: «Zergatik? Oraintxe bertan, birus berri baten aurrean gaudenez, ez daukagulako inolako immunitaterik edo oroimenik [gorputzean] horren kontra. Denborak aurrera egin ahala, gero eta pertsona gehiago egongo dira immunizatuak, eta, horren ondorioz, hildakoen kopurua gutxituz joango da, koronabirusaren birulentzia mantenduko den arren». Botiketan eta tratamendu egokietan ezagutza handitzeak eta balizko txertoak ere lagunduko lukete horretan.

Negazionistek, hala ere, zalantzan jartzen dute koronabirus honek zuzenean horrenbeste pertsona hil dituela. Ez negazionistek soilik; herritar askok ere galdetzen diote beren buruari pandemiaren inguruan sortu den larritasunak eta hartu diren muturreko neurriek zenbaterainoko eragina izan duten heriotzetan. Zeharkako kalte horiek izan direla onartzen dute adituek: «Egia da, gure ospitaleak COVID-19 gaixoekin gainezka egon zirenean, beste patologia batzuk zituzten gaixo asko ez ziren joan ospitaleetara, edo kontsultak atzeratu egin ziren (kirurgiak, minbiziaren detekzioak edo tratamenduak...)», esplikatu du Basarasek, baina erantsi du horrek eragindako heriotza kopurua gutxienekoa izan dela koronabirusak zuzenean eragindako heriotzen aldean.

«Pertsonak arrazoi askorengatik hiltzen dira, baita beldurraren eraginez ere», erantsi du Quindosek: «Dena den, pandemia guztiek estres soziala eta pertsonala eragiten badute ere, eta horrek pertsona batzuei ondorio psikologikoak eragin badiezazkieke ere, ez dago datu bakar bat ere adierazten duena jende kopuru esanguratsu bat hil dela alarmaren gehiegikeriagatik». Alegia, gaitzak bai, hil duela jende kopuru handi bat, baina ezin dela esan larritasuna sentitzeagatik jende kopuru handi bat hil dela, ez baitago horren ebidentziarik.

Beste leku batean jarri nahi du arreta Quindosek: «COVID-19aren beste zeharkako ondorio bat da ez bideratzea baliabide sanitarioak eta ekonomikoak beste arazo larri batzuetara. Ziurrenik, pertsona asko, adinekoak batez ere, pandemiaren aste gogorrenetan hilko ziren COVID-19ak okertu egin zuelako aurretik zuten osasun egoera, gaitz kroniko larriak zituztelako». Hala ere, Quindosek uste du itxialdia, maskarak, distantzia fisikoa eta higienea erabakigarriak izan direla, eta egoera kalteberan edo arriskutsuan zeudenei, azkenean, kalte baino mesede gehiago egin diela.

Erizain bat, gazte bati txertoa ematen, Brasilen. Umeak txertatzeko ohiko kanpainetan jaitsiera nabaritzen hasi dira aurten. FERNANDO BIZERRA JR / EFE

Ez da mugimendu negazionisten auzia soilik: Mendebaldeko gizarteetan txertoen eraginkortasunari eta txerto batzuek sortzen dituzten kalteei buruzko eztabaidak baziren lehendik ere, eta nabaritu da ia desagertuak zeuden gaitz batzuk berriro agertu ere egin direla. Ez da koronabirus honi lotutako arazo bat soilik, beraz; konplexuagoa da txertoen auzian azkenaldian sortutako eztabaida.

Edozein moduz, COVID-19aren pandemia kontrolpean hartzen ahalegintzeko bitarteko askorik ez dago. Funtsean, bi bide daude: gaitzari zabaltzen uztea berez immunizatu arte —jakinik milioika pertsona hil litezkeela eta milioika gehiago ospitaleratu, eta berezko immunizazioa ez dela segurua—; edo birusaren transmisioa ahal den neurrian txikitzen saiatzea —orain indarrean diren neurriekin eta konfinamenduekin, gogorrago edo arinago, egoeraren arabera, jakinik kalte ekonomikoak, emozionalak, psikologikoak... eragin ditzakeela—. Bigarren bide hori hartu dute munduko gobernu gehienek, arrakasta handiagoa edo txikiagoa lortuta, denek ez dituztelako baliabide berak, denek ez dutelako eraginkortasun eta argitasun berarekin lan egin, eta leku bakoitzean ezberdina izan delako eta delako gaitzaren zabalkundea. Edonola ere, bide horrek aliatu bat beharko luke sortutako neurri zorrotzak arintzeko: txertoa. Hori gabe, transmisioa murrizteko indarrean dauden neurriek ez dute amaiera argirik.

Negazionistek, ordea, zalantzan jartzen dute txertoaren garrantzia. Iruditzen zaie txertoek konpontzen dituzten baino kalte handiagoak eragiten dituztela, eta bat egiten dute, horretan, naturistekin eta homeopatian edo medikuntzaren bide alternatiboetan dabiltzanekin, besteak beste. Txertoen atzean dauden negozio interesak ere salatzen dituzte. Eta areago ere jotzen dute: txertoak gehien jartzen diren lekuetan COVID-19ak heriotza gehiago sortu dituela ere esan izan dute. Laburtuz: koronabirusak sor ditzakeen kalteak arinagoak iruditzen zaizkie, haren transmisioa kontrolatzeko indarrean dauden neurriak eta etorkizunean etor litezkeen balizko txertoak baino.

Uste horiek ez dute helduleku zientifikorik, Guillermo Quindos eta Miren Basaras EHUko irakasle eta mikrobiologoen esanetan. Quindos: «Guztiz kontrara. Birusak (elgorriaren hirukoitza, parotiditis-paperena eta errubeolarena) dituzten txertoak edo bakterio ahulduak (Calmette-Guerinen baziloa) dituzten txertoak gehien erabiltzen dituzten herrialdeetan izan dituzte COVID-19aren kasu larri gutxiago. Orain ikertzen ari dira tuberkulosiaren kontrako txerto esperimental batzuek COVID-19aren kontra ere babes eragina izan ote dezaketen».

Mendebaldeko herrialde askotan —txerto gehien darabiltzatenetan— COVID-19ari lotutako heriotza gehiago zergatik agertu diren azaldu du Basarasek, eta ez du zerikusirik txertoekin. Zehaztu du Afrikan eta munduko beste herrialde pobretu gehienetan askoz test gutxiago egiten direla eta, beraz, ezin dela jakin zenbat jende hil duen koronabirus honek leku horietan. «Hori argi edukita, normala da txerto gehien ematen diren lekuetan jende gehiago hiltzea COVID-19ak jota. Zergatik? Lurralde aberatsagoak direlako eta, beraz, test gehiago egin dituztelako, eta badakitelako zergatik hil diren pertsona horiek. Hego Amerikan edo Afrikan ez dute inoiz jakingo zergatik hil diren azkeneko hilabeteetan hil diren gehienak, ez baitiete testik egin». Leku jakin batean emandako txerto kopurua eta COVID-19ak hildakoen kopurua konparatzea, beraz, zentzurik gabeko ariketa iruditzen zaio.

Kontrakoa, gaitzak kontrolatzen ahalegintzeko bitarteko bakanetako bat dira txertoak, zientzialarien esanetan. Ez koronabirus honentzat bakarrik: txertoek oro har duten balioa nabarmendu dute bi adituek. «Txerto batek kontrako ondorioak sortzeko arriskua beti hor dago», onartu du Quindosek: «Baina, ondorio kaltegarri gehien sortzen duten txertoak hartuta ere (adibidez, sukar horiaren eta errabiaren kontrako txertoak), gaitz horiek sor ditzaketen baino kalte arinagoak dira txertoek sor ditzaketenak». Txertorik gabe kalteak handiagoak liratekeela, alegia. «Txertoek milioika heriotza eragozten dituzte urtero».

Milioika heriotza gutxiago

Zenbakietan jarri du Basarasek: «Azken belaunaldietan erabilitako txertoei esker, mundu osoan urtero bi-hiru milioi heriotza baino gehiago eragozten dira». Txertoak garatzeko prozeduretan jarri du arreta, ziurrak direla nabarmentzeko: «Txerto bat merkatuan jartzen denerako, saiakuntza kliniko asko pasatu behar izan ditu jakiteko segurua eta eraginkorra dela». Eta nabarmendu du gaitz asko kontrolpean hartzeko bidean jarri direla munduan txertoei esker. «Immunizazio programak ezarri diren lurraldeetan, immunizazio horri esker prebenitu daitezkeen gaixotasunak %95 gutxitu dira, hala nola polioa, elgorria, errubeola, difteria... Baztanga, adibidez, lortu izan da desagerraraztea txerto bati esker, eta polioa bide horretatik doa».

Beste gai bati ere erantzun dio Quindosek, konfinamendu gogorragoak izan dituzten herrialdeetan COVID-19ari lotutako heriotza gehiago gertatu direla ere esaten baitute negazionistek. «Ez dago adierazle bakar bat ere erakusten duena konfinamendu zorrotzek hilgarritasun tasa handitzen dutela. Egia da konfinamenduek kolpe larriak egiten dizkietela eguneroko bizitzari eta ekonomiari. Aintzat hartu behar dira ondorio suntsigarri horiek, eta konfinamenduak mugatu egin behar dira, saihetsezinak direnerako bakarrik utzita. Muturreko erabaki bat da, eta asko neurtu behar da haren erabilera».

Hala ere, eta oraingoz behintzat txertorik izango ez denez, itxialdiak garai jakin batzuetan ezinbestekoak izango direla iruditzen zaio Quindosi, eta eraginkorrak direla gainera: «Koronabirusaren transmisio komunitarioa handitzen den garaietan, egoera asko zailtzen ari dela ikusten dugunean, eta sumatzen dugunean ezin diogula kontu egin —ez dugulako txertorik oraindik, edo ez dugulako botika antibiriko efikazik—, eta osasun sistema kolapsatzeko arrisku larria dagoela konturatzen garenean, seguru asko, konfinamenduak ezartzea beharrezkoa izango da».

Quindosek gogorarazi du hain justu osasun sistemak kolapsatzeko arriskua ekarri duela COVID-19ak, eta osasun sistemek gainezka egiten dutenean heriotza gehiago gertatzen direla, bai patogeno horrek berak zuzenean eraginda, bai bestelako gaixotasun larriak izan ditzaketen beste pertsona batzuek arreta kaskarragoa jasotzen dutelako. «Gainera, osasun sistema bat pitzatzeak berekin ekartzen du kalteberagoak diren herritarren arreta okertzea: umeak, adinekoak, haurdunak... Eta arreta okertze horrek ere heriotza tasa handitzen du».

Konfinamenduak, zuzenean, ez du inor hiltzen, baina osasun sistema kolapsatzeak bai. Eta gogorarazi du osasun sistema zaintzeko ezarri izan direla konfinamenduak. Berriro ere ezartzekotan, hori bai, aholkatu du itxialdi horiek garaiz abisatzea, «herritarrek prestatzeko denbora izan dezaten», haien iraupena mugatua eta zehatza izatea, eta herritarrei informazioa argi ematea.

Donostiari 1813an su eman ziotela oroitzeko Dora Salazarrek egindako eskultura, maskara jantzita. JUAN CARLOS RUIZ / FOKU

COVID-19aren inguruan munduko gobernuek iruzur bat antolatu dutela iruditzen zaie pandemiaren negazionistei. Esaten dute gaitz berri hori ez dela hain larria, eta gobernuek nahita ematen dutela egiaz den baino irudi larriago bat, konfinamenduekin, maskarekin eta bestelako salbuespenezko neurriekin munduko biztanleria kontrolatzeko.

Maskarak egon ohi dira salaketa horietako askoren erdian; derrigorrez eta beti erabiltzeko aginduak kendu nahiko lituzkete mugimendu horiek, eta, hori aldezteko, argudio sorta zabala erabiltzen dute. Herritar askoren artean zabaldu ere egin dira maskaren inguruko zalantzak horrela: benetan ez dutela balio gaitzari aurre egiteko, mesede baino gehiago kalte egiten dutela, norberak isuritako karbonoa arnasten dela, OME Osasunaren Mundu Erakundeak berez ez duela agindu maskarak derrigorrez beti eta guztiek erabiltzeko... Horrelakoak eta antzeko argudioak erabiltzen dituzte. Bestela ere, herritar askori zalantzak sortu zaizkio, Hego Euskal Herrian maskarak derrigorrezkoak izan arren udan birusak hedatzen segitu duelako. Eta Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak pandemiaren hasieran maskarak ez zirela beharrezkoak esan izanak ez du lagundu pedagogia egiten; arazoa zen garai hartan ez zeudela aski.

Guillermo Quindos eta Miren Basaras EHUko irakasle eta mikrobiologoek ez dute zalantzarik: «Maskarak eraginkorrak dira SARS-CoV-2 koronabirusaren eta arnas sistemako beste birus batzuen aurka, adibidez gripearen transmisioa blokeatzeko». Quindosek datu berri bat nabarmendu du: planetaren hego hemisferioan negua pasatu dute, eta ikusi dute (Australian, Zeelanda Berrian, Hegoafrikan...) sasoiko gripea izugarri murriztu dela eta askoz heriotza gutxiago eragin dituela. Koronabirusaren aurkako neurrien albo ondorioa izan da.

Ez da hori gertatu maskarengatik soilik; distantzia fisikoak eta higieneak ere eragina dute. Inork ez daki seguru udazkenean eta neguan hemen zer gertatuko den, baina, hego hemisferioan gertatu dena ikusita, Quindosi iruditzen zaio frogatua dagoela maskaren eta neurri horien eraginkortasuna: maskarak, distantzia eta higienea aplikatzen diren tokietan, asko zailtzen da birusen zabalkundea. Eraginkortasunari buruzko dudak uxatuko lituzke horrek.

Ideia bera nabarmendu du Basarasek: «Arnasbidetik kanporatzen den edozein mikroorganismo kontrolatu ahal izateko, maskarak dira prebentzio neurri garrantzitsuetako bat». Quindosek zehaztu du maskaren erabilera orokorra izateak indartu egiten duela haien eragina; adibidez, itxitako gela batean bost pertsonatik bakarrak badarama maskara, kutsatze arriskua zerbait arinduko da, baina bostek jantzita badaramate, kutsatze arriskua askoz gehiago murriztuko da.

Bestalde, agerikoa da maskara modelo bakoitzak eraginkortasun ezberdina duela. Pandemia hasi aurretik ere ezagun zen hori. Segurtasunik handiena FFP3 eta FFP2 erakoek ematen dute; koska bat beherago daude kirurgikoak. Etxean egindako maskaren edo telazko bestelako maskaren eraginkortasuna ezberdina izango da, segun eta nolako materialekoak eta formakoak diren eta filtroak dauzkaten edo ez.

Basarasek gogorarazi du maskarak erabiltzeko era ere garrantzitsua dela: «Argi dago maskarek, ondo erabilita, transmisio arriskua gutxitzen dutela, baina, gaizki erabiliz gero, mesede baino gehiago kalte egiten dute». Ondo jantzi behar dira, saiatu behar da maskara eskuetan ez erabiltzen, maskaren iraupena aintzat hartu behar da, eskuak garbitu behar dira jantzi eta kendu aurretik eta ondoren...

Arriskua ez da bera leku guztietan, horrela gogorarazi du Basarasek: «Koronabirus hau, beste birus asko bezala, edozein lekutan eta ekintzatan kanporatu dezakegu». Erreferentzia bat eman du, British Medical Journal aldizkariak egin duen ikerketa bat, zeinean zehazten baita jarduera edo ekintza bakoitzaren eta jarduera hori egiten den leku bakoitzaren arabera birusak transmititzeko arriskua zenbaterainokoa den. Esaterako, arriskua ez da bera builaka edo baxu hitz eginez gero; eta arriskua ez da bera leku itxietan eta aire zabalean. Hori ere aintzat hartu behar da, maskara jantzita ere jarduera eta toki jakin batzuetan kutsatzeko arriskua handiagoa izan litekeelako.

Karga biralaren garrantzia

Izan ere, maskara eramateak ez du arriskua ezabatzen. Baina kutsatzeko baldintza okerrenetan ere transmisio arriskua murriztu egiten dute, eta horri lotuta dago orain aztergai dagoen hipotesi bat, Quindosek azaldu duenez: uste da maskarak jantziz gero kutsatzeko arriskua duten pertsonek karga biral txikiagoa jasotzen dutela, eta, birusa harrapatuta ere, sintomak arinagoak direla. «Baieztatu nahian ari dira maskaren erabilerak eragiten duela kutsa litezkeen pertsonek karga biral gutxiago jasotzea eta, ondorioz, ez infektatzea, edo infektatzea baina sintoma arinak izatea».

Gero eta ikerketa gehiagotan ari dira ikusten kutsatzean jasotako karga biralaren garrantzia; zenbat eta karga txikiagoa jaso, eritzeko edo larritzeko arrisku txikiagoa, hori uste da. «Argi bereizi behar dugu ez dela gauza bera kutsatuta egotea eta gaixorik egotea. Eta hipotesi hori baieztatuko balitz, maskaren erabilera prebentiboaren balioa oraindik eta agerikoagoa litzateke», Quindosen esanetan; maskarek karga biralaren transmisioa txikitzen dutela esan nahiko bailuke.

OMEk maskarei buruz esandakoei eta esan gabekoei buruz ere ñabardurak egin dituzte Basarasek eta Quindosek. «OMEk aholkatu egin du maskarak erabiltzea, eta nola erabili ere bai. Gobernuek aholku horiek egokitu egiten dituzte beren egoerara», azaldu du Quindosek. Ñabardura erantsi dio Basarasek: «OMEren neurriak mundu osoan hartu beharko lirateke, baina herrialde guztietako osasun egoera ez da bera, eta bakoitzak dituen baliabideak ere ez. Horregatik, nahiko zaila da OMEk esatea maskarak erabili behar direla mundu osoan, ezin baita bete arau hori. Hala ere, OMEk onartu du maskaren erabilera ezinbestekoa dela eta ahalik eta gehien erabili behar dela». Alegia, kontua dela OMEk ez duela agindu maskarak derrigortzeko, badakielako leku askotan ezingo dela agindu hori bete, udaberrian hemen gertatu zen bezala.

Quindosek onartu du badirela maskarek kalte egin diezaieketen pertsona batzuk. «Oso gutxi dira: arnasteko arazoak dituztenak, arazo psikologikoak dituztenak, edo beste era bateko arazoak: adibidez, hizketarako edo entzuteko ezintasunak dituztenak. Horiei kalte egin diezaieke, baina haientzat ere askoz larriagoa izango zatekeen COVID-19 koadro larri edo larri samar bat edukitzea, maskarek eragin diezaiekeen kaltea baino; baina argi dago kasu horientzat ere alternatiba egokiak bilatu beharra dagoela».

«Maskaren beste arazoa da nola ezabatzen diren», seinalatu du Quindosek. Azkeneko hilabeteetan hondakin tonak sortzen ari dira maskarekin eta. «Baina hori, osasun arazo bat baino gehiago, heziketaren eta kontzientziazio ekologikoaren arazo bat da».


Summary: Torra: «Negoziazio mahaiak amnistia legea eztabaidatu behar du». Bost pertsona atxilotu dituzte bart izan diren protestetan. Bozak otsailaren 7an izango direla ziurtzat jotzen du ERCk.

Espainiako Auzitegi Gorenak inhabilitatu ondorengo egunean, Lledonerseko espetxera joan da Quim Torra atzo arte Kataluniako presidente izan dena. Bertan preso dauden buruzagi independentistekin elkartu da. Kartzelatik irteterakoan, amnistia lege bat babesteko eskatu die Espainiako Gobernuari eta Kataluniako alderdi politikoei, «preso politikoentzat eta 2.850 errepresaliatuentzat».

Torraren esanetan, Kataluniako gatazkaren konponbideak ezinbestean jaso behar ditu amnistia eta autodeterminazio eskubidea. Hori dela eta, nabarmendu du Generalitatearen eta Espainiako Gobernuaren arteko elkarrizketa mahaiak bi puntu horiek jaso beharko lituzkeela gai ordenean. «Gertatzen ari zaigun guztiarekin ere, elkarrizketa mahai horretan gaude, baina autodeterminazioari eta amnistiari buruz hitz egiteko. Idatziz ikusi nahi dugu. Nahikoa da ustezko elkarrizketa bat irudikatzeko argazki eta bilera antzuez».

Presidente inhabilitatuari elkarrizketa mahaiaren parte izan beharko ote lukeen galdetuta, kazetariei erantzun die hori bere kideek erabakiko dutela.

Bestalde, presidente ohiak itxaropen urria agertu du Espainiako Auzitegi Konstituzionalean aurkeztu berri duen helegitearekiko. Ez du uste Gorenaren atzoko epaia indargabetzeko balioko duenik. Adierazi duenez, independentista kataluniarrek ezin dute justiziarik jasotzea espero Espainiako auzitegietan. Aldiz, Europako justiziak arrazoia emango diola ziurtatu du. Konstituzionalak urriaren 6an aztertuko du presidente ohiaren helegitea.

Gobernuen arteko elkarrizketa mahaiaren aldeko apustua berretsi du ERCk, Torraren kontrako epaiaren biharamunean. Gabriel Rufian Espainiako Kongresuko diputatuaren esanetan, «aurkariek» beti izan behar dute hitz egiteko bide bat zabalik, baita «gerra» egoera ere. ERCko ordezkariak elkarrizketa mahairako jarrera bateratu bat adosteko eskatu dio JxCri. Independentismo guztia bilduko duen akordio bat lortzearen alde mintzatu da. «Ez luke zentzurik negoziazio horretara jarrera desberdinekin joateak».

Jarrera erabat kontrajarria da, ordea, CUPena. Mireia Vehí Espainiako Kongresuko diputatuak elkarrizketa mahaitik altxatzeko galdegin die JxCri eta ERCri. Haren esanetan ez litzateke ulergarria foro horretan parte hartzen jarraitzea, «[Espainiako] gobernuaren politika errepresioa denean».

Elkarrizketa mahaia biltzeko prest jarraitzen duela esan du PSOE, Adriana Lastra Kongresuko bozeramailearen ahotik. Ziurtatu duenez, gobernuak elkarrizketaren aldeko apustua egingo du, eta Generalitateari egotzi dio azken asteetan elkarrizketa mahaia bildu ez izanaren ardura. Horrez gain, Katalunian bozetara ahalik eta lasterrena deitzeko eskatu dio Generalitateari, «aro politiko berri bat» hasi ahal izateko.

Hain justu, Auzitegi Gorenaren epaiak legealdiaren amaiera behartuko du Katalunian. Torra inhabilitatu ostean, parlamentuak bi hilabeteko epea izango du beste presidente bat izendatzeko. Baina alderdi independentistek iragarria dute dagoeneko ez dutela hautagairik aurkeztuko, eta, beraz, epea agortuko dutela. Hala egindakoan, automatikoki deituko dute hauteskundeetara, legeak hala aginduta. Deialditik 54 egunera izango dira bozak. Gaur bertan, Sergi Sabria ERCren parlamentari taldeko buruak adierazi du otsailaren 7an izango liratekeela: «Matematika kontua da».

Hauteskundeak egin artean, Pere Aragones presidenteordeak hartuko du Torraren tokia, behin-behinean eta eskumen mugatuekin. Hala adostu zuten Junts per Catalunyak eta ERCk Generalitateko buruaren inhabilitazioaren berri jakin aurretik. Sabriak azaldu duenez, ordea, inhabilitazioaren erabakia aldizkari ofizialean agertu zain daude, Aragones lanean hasteko.

Bost atxilotu

Torraren inhabilitazioak protestak eragin zituen atzo iluntzean Katalunian. ANCk, Omniumek eta CDRek mobilizazioak antolatu zituzten. Azken horiek Bartzelonan egin zuten manifestazioak, bost pertsona atxilotu zituzten Mossoek. Istiluak 21:15 inguruan hasi ziren, manifestariak Ciutadellako parkera heldu zirenean. Haietako batzuk sarrerako ateak indarrez zabaltzen ahalegindu ziren, Kataluniako Parlamenturaino heltzeko. Barruan, hainbat objektu jaurti zizkieten bidea mozten ari ziren mossoei. Segurtasun indarrek ohartarazi zieten gelditu ezean esku hartuko zutela. Hala, minutu gutxira parketik kanpo zeuden manifestari guztiak. Zenbaitek, baina, Sant Pere kalerantz jo zuten, eta errepidea moztu zuten gurutzatutako edukiontziekin.


Summary: Txibitek esan du egoera «kontrolatuta» dagoela Nafarroan. Positibo «asko» izan arren konfinamendu orokorrik ezartzeko asmorik ez dutela adierazi du

Nafarroan COVID-19a atzemateko PCR testetan agertzen ari den positibo kopurua kezka handia eragiten ari da egunotan. Azkena egindako zenbaketan, esaterako, egindako proba guztien %8,4k eman zuten positibo, eta ehuneko horrek goian darama bolada bat. Horiek horrela, Nafarroako egoera Madrilgoarekin —han ere kezka handia dago positiboen igoerarekin, eta autonomia erkidegoa berriz konfinatzeko eskeak ugariak dira— konparatu dute egunotan hainbat eragilek. Erantzun egin die Nafarroako Gobernuko lehendakari Maria Txibitek: esan du Espainiako autonomiarekin alderatuta Nafarroan erietxeetako okupazio tasa baxuagoa dela, eta positiboen aztarna jarraitzeko test gehiago egiten dituztela: hain zuzen ere, estatuko batez bestekoaren «bikoitza». Horiek horrela, Nafarroan kasu «asko» izan arren, bi erkidegoetako egoera ezin dela «erkatu» uste du. Gaur goizean egin ditu adierazpenak.

«Egoera kontrolatu bat daukagu, eta, erabakiak hartu behar badira, ez dugu zalantzarik egingo», adierazi du Txibitek. Nafarroa osoa konfinatzeko asmorik ez dutela esan du, eta heldu den asteotan datuen eboluzio baikor bat espero dutela, gainera. «Ezin da ukatu; datu positibo asko ditugu, hori egia da. Igaro asteotan igoera nabarmena izan da; baina uste dut, datorren astetik aurrera, ez-festen gaia atzean utzita, beste datu batzuk izaten hasiko garela, hobeak».

Egoeraren «jarraipen» zehatza egiten ari direla esan du, eta neurriak hartzen ari direla. Atzo arratsean, kasurako, Faltzesen eta Funesen konfinatze neurriak hartu zituzten, aurreko astean Azkoienen egin zuten era berean. «Ea modu horretan egoera aldatzea lortzen dugun», azaldu du Txibitek. Beste hainbat udalerritara begira ere, adi-adi daudela onartu du eta hel daitezkeela tankerako erabaki gehiago. «Gehiegizko igoera ikusten dugun aldiro, neurriak hartuko ditugu».


Summary: NBEko Segurtasun Kontseilura eramango dute Armenia eta Azerbaijanen arteko gatazka. Ateak itxita eztabaidatuko dute gaia; Armeniak iragarri du «kontraeraso proportzionala» prestatzen ari dela.

«Hil ala biziko gerra bat da hau», ohartarazi du Arayik Harutyunyanek, Karabakh Garaiko buruzagiak. Igandean piztu ziren borrokak, Azerbaijanek de facto independentea den eta Armeniaren babesa duen eskualdea bonbardatu ostean. Berehala erantzun zuen Erevanek Azerbaijango armadaren helikoptero bat botaz. Karabakh Garaiko iturrien arabera, ehun inguru dira dagoeneko hildakoak, tartean zibilak.

Armeniako Defentsa Ministerioko eledun Artsrun Hovhannisianen esanetan, atzo arratsaldean «erasoaldi handi bat» abiatu zuen Azerbaijanek hego eta ipar-ekialdetik. «Karabakheko Defentsa Armadako 26 kide hil zituzten», salatu zuen Hovhannisianenek. Hala, «kontraeraso proportzionala» prestatzen ari direla iragarri du Armeniako Segurtasun Kontseiluak komunikatu batean.

Bien bitartean, Frantziak eta Alemaniak NBE Nazio Batuen Erakundeko Segurtasun Kontseilura eraman dute gatazka, eta gaur iluntzean eztabaidatuko dute gaiaren inguruan, ateak itxita. Nazioartea ahaleginak egiten ari da su-eten bat lortzeko. Azerbaijango presidentea prest agertu da horretarako, betiere nazioarteko araudiaren arabera eta Armeniako tropak «lurralde okupatuetatik irten ostean». Bakuk Armeniari egozten dio erasoaldiak hasi izana. Ilhan Aliev presidentearen esanetan, Armeniako estatuburuak Azerbaijango mugako erasoaldiak eta Turkiaren esku hartzea salatu ostean, jakin zuten eurek Erevanek «gerrarako asmoak» zituela.


Summary: Absolbitu egin dituzte Bankiako auzipetu guztiak. Rodrigo Rato ministro ohiak eta beste akusatuek bankuaren burtsaratzean iruzurrik ez zutela egin ebatzi du.

Espainiako banku sisteman mugarri bat ezarri zuen Bankiaren kasuak. Estatuak bere gain hartu behar izan zuen bankuaren kontrola: erreskatatu egin behar izan zuen 24.000 milioi euro jarrita. Baina bankuan ardurak izan zituztenetako inork ez du ezer ordainduko deskalabruagatik. Espainiako Auzitegi Nazionaleko Zigor salak absolbitu egin ditu Bankia auziko 34 akusatuak, tartean Rodrigo Rato bankuko presidente ohia eta Espainiako Gobernuko presidenteorde izandakoa.

Bankua burtsaratzeko kontabilitatea faltsutzea eta inbertitzaileei iruzur egitea leporatu zieten auzipetuei, baina epaimahaiak azpimarratu du akusazioek ez dutela halakorik frogatu. Gogoratu du ikuskatzaile guztiek —besteak beste, Espainiako Bankuak eta EBA Europako Banku Agintaritzak— oniritzia eman ziotela burtsara irteteko erabakiari, eta, beraz, porrotaren erantzule inor egitekotan ikuskatzaileak egin ditu. Horrez gain, inbertitzaile eta bezeroei emandako informazioari buruz, frogatutzat eman du hori «zabala eta segurua» izan zela.

Bankia 2011ko uztailean atera zen burtsara, Ratoren gidaritzapean. Jose Maria Aznarren agintaldian Espainiako Ekonomia ministro izan zen Rato, eta, gerora, Nazioarteko Diru Funtseko zuzendari. Bankua merkaturatu zutenean, 309 milioi euroren irabaziak aurkeztu zituen, baina, burtsara irten eta urtebete pasatu ez zela, 2012ko maiatzean, zuzendaritza uztera behartu zuten Rato, eta Jose Ignacio Goirigolzarrik hartu zuen haren lekukoa, Mariano Rajoyren gobernuak bultzatuta. Kontuak birformulatu zituen Goirigolzarrik; 2.979 milioiko zuloa atzeman zuen, eta jakina zen beste kontu bat agertu zuen: bankua aktibo kutsakorrez beteta zegoela. Diru publikoarekin erreskatatu behar izan zuten bankua, 24.000 milioi jarrita. Bi urte geroago, Espainiako Bankuko perituek txosten bat egin zuten; horren arabera, Bankiak kontuak «makillatu» zituen burtsara atera eta inbertitzaileak erakartzeko.

Berez, Espainiako Estatuak oraindik Bankiaren %62 badu, baina horrek akzioetan 2.000 milioi euro balio du, bankua erreskatatzeko jarritako kopuruetatik oso urrun, beraz. Berriki, gainera, jakin da Caixarekin batuko dela Bankia. FROB erreskate funts publikoak finantza erakunde berriaren %16 izango du.

Angela Murillo epailea

Auzitegiak ia urtebete behar izan du epaia emateko. Angela Murillo izan da epaimahaiburua, eta berak idatzi du epaia. Murilloren lerratze politikoa agerikoa izan da auzitegietan daraman urteetan: kontserbadorea, eta Aznarren ildotik gertuago Rajoyrenatik baino. Ebazpen horrekin, Ratok neurri batean berretsita ikusiko lituzke urteotan esandakoak: bere alderdi ohiaren eta Espainiako Bankuko barne gatazkei erantzuten diola haren kasuak.

Fiskaltzak zortzi urte eta erdiko kartzela zigorra eskatu zuen Rodrigo Ratorentzat. Bankiarekin loturiko beste auzi batean —txartel ezkutuenean— ere epaitu zuten, eta lau urte eta erdiko espetxe zigorra jarri zioten: 2018ko urrian espetxeratu zuten. Auzi nagusitik absolbitu ostean, hirugarren gradua jasotzeko bidea libre du orain. Joan den urtearen amaieran zigorraren laurdena baino gehiago bete zuen. Baimena ez emateko arrazoia, hain zuzen ere, epaiaren zain zegoela izan zen. Dena den, Espainiako Gobernuko presidenteorde ohiak beste fronte judizial bat zabalik du, bere ondarearen jatorriari buruzkoa, eta Ratok lau urteko espetxealdiari eta 2,5 milioi euroko isun eskaera bati egin beharko die aurre.


Summary: Patronalak ere onartu ditu aldi baterako enplegu erregulazio berrituak. Espainiako Gobernuak gaurko bileran onartuko du aldi baterako enplegu erregulazioak luzatzea.

Atzo gauean lortu ez zuena lortu du gaur goizean Espainiako Gobernuak: patronalaren oniritzia aldi baterako enplegu erregulazioen luzapenaren baldintzen inguruan. Azken asteotako negoziazioen ondoren, CCOO eta UGT sindikatuen akordioa ziurtatu zuen atzo. Horrenbestez, gaurko ministroen kontseiluan onartuko duten dekretuak Espainiako gizarte eragile nagusien babesa izango du.

«Goizeko lehen orduetara arte iraun duen eztabaida luze baten ondoren» hartu du erabakia CEOEk. Haren asmoa zen enpresa guzti-guztiek eskatu ahal izatea koronabirusari lotutako aldi baterako erregulazioak beren langileentzat, baina gobernuaren ezezkoarekin egin dute topo. Horren ondorioz, urriaren 1etik aurrera, sektoreen araberako baldintzak izango dituzte erregulazio horiek.

«Barra librea» eragotzi nahi zuen Madrilek, hau da, enpresek araudi berezia baliatzea koronabirusarekin lotura ez duten arrazoiengatik lan kostu batzuk diru publikoaren kontura jartzea. Horregatik, lana aldi baterako erregulatzeko txostenak pandemiari lotuta soilik eskatu ahal izango dituzte zerrenda batean dauden sektoreetako enpresek. Gizarte Segurantzaren kotizazioetan deskontuak izango dituzte enpresa horiek, %85koak eta %75ekoak, 50 langiletik gorakoak edo beherakoak diren, horren arabera. Urrirako eta azarorako izango dira deskontu horiek; abenduan eta 2021eko urtarrilean, berriz, %60koak eta %50ekoak lirateke deskontuak.

Aukerak besteentzat ere

Baina izango dira, era berean, enpresa guztientzat diseinatutako erregulazioak ere, edozein dela ere enpresaren jarduera: agerraldiekin lotutakoak. Eremu batean muga jakinak agintzen badituzte jarduera jakin batzuetan, enpresek agerraldietako erregulazioak eskatu ahal izango dituzte. Uztailaren 1etik, dosier berezi horietara jo dezakete enpresek, goi aginduz itxi behar izan badute enpresa; aurrerantzean nahikoa izango da mugak edukitzea, adibidez tabernek ezin zerbitzatzea barran.

Hego Euskal Herrian, 30.000 langile inguru geratzen dira oraindik erregulazioetan, baina 230.000tik gora egon ziren.


Aske utzi dute Marta Igarriz presoa

Summary: Aske utzi dute Marta Igarriz presoa. Gaur atera da Logroñoko espetxetik. Hamabost urte egin ditu kartzelan.

Etxerat-ek jakinarazi duenez, gaur goizean gelditu da libre Marta Igarriz euskal presoa. Logroñoko espetxetik (Errioxa, Espainia) irten da goizean, eta harrera egin diote senide eta lagunek espetxe atarian. Hamabost urte egin ditu kartzelan.

2005ean atxilotu zuten Igarriz, eta hamabost urteko espetxe zigorra ezarri zioten, ETAren laguntzailetzat jota. 2018ko uztailean bigarren gradua eman zioten, eta irailean Castelloko kartzelatik (Herrialde Katalanak) Logroñoko espetxera mugitu zuten. 2019ko urrian, berriz, egun baterako ateratzeko baimena eman zioten. Madrilek EPPK-ko kideei emandako halako lehen aukera izan zen.


Summary: Milioi bat lagun baino gehiago hil ditu COVID-19ak. AEBetan erregistratu dute kasu eta heriotza gehien. Euskal Herriak munduko heriotza tasa handienetako bat du: 77 heriotza 100.000 biztanleko.

Azken orduetan 275.000 COVID-19 kasu atzeman dira munduan, eta denera 33 milioi lagun baino gehiago kutsatu dira. Gaurko datu esanguratsuena, ordea, hildako kopuruarena da. Johns Hopkins Unibertsitatearen zenbaketaren arabera, milioi bat baino gehiago dira koronabirusaren eraginez hil direnak. Datu «beldurgarria», Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusi Antonio Guterresen esanetan: «Gure munduak kopuru krudel bat deitoratu behar du, eta akatsetatik ikasi».

Atzemandako 33 milioi kasuen erdiak baino gehiago, eta heriotzen parte handi bat, hiru herrialdetan banatuta daude. AEBetan 7,15 milioi lagun kutsatu dira, eta 205.085 hil. New York hirian bakarrik 23.810 heriotza zenbatu dituzte, 33.140 estatu osoan. Harekin batera, New Jersey, Texas, Kalifornia eta Florida dira 10.000 hildakoen langa igarotzen duten estatuak, guztiak ere 14.000 heriotzen gainetik. Horiek dira kasu gehien erregistratu dutenak ere. Besteak beste, Kalifornian 812.498, eta Texasen 761.318.

Munduko beste bi lurralde kaltetuenak India eta Brasil dira. Lehenengoan, 6,14 milioi kasu eta 96.318 hildako erregistratu dituzte; eta bigarrenean, 4,74 milioi kasu eta 142.058 heriotza. Horiekin batera, Errusia da milioi bat kasu baino gehiago dituen laugarren herrialdea: 1,16 milioi kasu baieztatu dituzte han, eta 20.299 heriotza. Azken orduetan neurri murriztaile gehiagoren berri eman du herrialde hark. Moskuko alkateak adierazi du hiriko ikastetxeak itxita egongo direla gutxienez hurrengo bi asteetan. Errusiako hiriburuan, irailaren 21ean 915 kasu atzeman zituzten, eta astebete geroago, 2.217.

Horien atzetik, Hego Amerikako herrialdeak ageri dira kaltetuenen artean. Kolonbian 818,203 kasu atzeman dituzte, Perun 808.714, Mexikon 733.717 eta Argentinan 671.669. Afrikan kasu gehien atzeman duten herrialdea, berriz, Hego Afrika da (671.669 kasu). Europako Batasuneko lurralderik kaltetuena, berriz, Frantzia da, 527.000 kasu baino gehiago atzemanda. Haren atzetik dago Espainia, 486.864 kasurekin. Hildakoei dagokienez, ordea, Mexiko dago laugarren lekuan. 76.603 hildako zenbatu dituzte pandemiaren hasieratik. Aipatutako gainerako herrialdeetan, 16.000 (Argentina) eta 33.000 (Kolonbia) heriotza artean baieztatu dituzte.

Txinan, berriz, pandemiaren lehen epizentroan, 90.505 kasu baieztatu dituzte orain arte, eta 4.739 lagun hil dira, Johns Hopkins Unibertsitatearen datuen arabera. Hala, kutsatu gehien duten Asiako herrialdeak Iran (449.960) eta Bangladesh (360.555) dira, Indiaren atzetik.

Zenbaki osoetatik harago

Kasu kopuru osoak dira aurrez aipatutakoak. Heriotza tasek, ordea, bestelako zerrenda bat uzten du. San Marino da 100.000 biztanleko hildako gehien atzeman duen herrialdea: 123,78. Atzetik, jada 100 heriotzen azpitik, Peru (97,43) eta Belgika (86,11) daude. Laugarrena, berriz, Euskal Herria da. 100.000 biztanleko 77,04 heriotza erregistratu dira, 2.461 guztira.


Summary: Zaldibarko zabortegiaren kudeaketa argitzeko ikerketa batzorde bat sortzea proposatu du EH Bilduk. Mikel Otero legebiltzarkideak aurkeztu du proposamena, eta ziur da ikerketa batzordea osatuko dela: «Inork ezkutatzeko ezer ez badu, ikerketa batzordea osatzearen alde agertu beharko lukete talde guztiek».

EH Bilduk Zaldibarko (Bizkaia) zabortegiaren kudeaketa argitzeko ikerketa batzorde bat sortzea proposatu du Eusko Legebiltzarrean. Mikel Otero legebiltzarkideak honela arrazoitu du batzorde horren sorrera: «Hondamendia argitzeko eskura ditugun bide guztiak erabili beharrean gaude; euskal jendartea hain modu bortitzean astindu duen gertakari horren aurrean, legebiltzarrak ezin dio uko egin bere ikerketa gaitasunari, hondamendiaren inguruan argitasuna ezartze aldera».

Oraintxe bertan, Zaldibarko auzia zabalik dago epaitegietan, ingurumenaren eta langileen segurtasunaren aurkako delitu zantzuak daudelako. Hori horrela izanda, Legebiltzarrak ere badu gertatutakoa ikertzeko beharra, koalizioko kidearen ustez: «Garrantzitsua da aztertzea ea hondamendiaren aurretik Jaurlaritzak zabortegian egindako kudeaketa egokia izan den; garrantzitsua da aztertzea ea hondamendia gertatu eta lehen ordu eta egunetan erantzuna egokia izan zen, eta garrantzitsua da aztertzea ea ostean hartu diren erabakiak egokiak izan diren edo ez».

Hiru helburu izango lituzke batzordeak: Zaldibarko ezbeharra argitzea, erantzukizun politikoak zehaztea, halakorik izanez gero, eta etorkizunean hondakinak kudeatzeko irakaspenak ateratzea. Oterok ziurtzat jo du ikerketa batzordea osatuko dela: «Inork ezkutatzeko ezer ez badu, ikerketa batzordea osatzearen alde agertu beharko lukete talde guztiek». Ezbeharraren ondorioak oraindik konpondu gabe daudela gogorarazi du, gainera.


Summary: Hondarribiko Casa Manolo jatetxean egondakoei PCR probak egiteko eskatu diete. Irailaren 19aren eta 28aren artean han egonikoei egingo diete proba.

Irailaren 19aren eta 28aren artean Hondarribiko (Gipuzkoa) Casa Manolo jatetxean egondakoei PCR proba egiteko hitzordua eska dezaten eskatu diete Osasun Sailak eta Osakidetzak. Gaur arratsaldean hasiko dira testak egiten, Hondarribiako Itsas Etxean dauden instalazioetan. Hitzorduak Hondarribiko, Irun erdialdeko eta Dunboako osasun zentroetan eskatu ahalko dira.

Era berean, sintomak dituzten herritarrei —sukarra, eztula, eztarriko mina, arnasa hartzeko zailtasunak edo usaimena galtzea— bakartzeko eta osasun-zentroarekin harremanetan jartzeko eskatu diete.


Summary: Hegoaldeko kasuen erdiak baino gehiago, Nafarroan. Beste 603 positibo zenbatu dituzte Hego Euskal Herrian; Nafarroan atzeman dituzte horietatik 318. Halaber, bi pertsona zendu dira birusaren ondorioz.

Osasunbideak eta Osakidetzak emandako datuen arabera, lurraldez lurralde, Nafarroan atzeman dute positibo gehien, berriz ere. Are, Hegoaldeko kopuru osoaren erdia baino gehiago dagokio lurralde horri: 318 positibo zenbatu dituzte han, aurreko egunean baino 60 gehiago. Gipuzkoan ere gora egin du positiboen kopuruak: zehazki, 99 detektatu dituzte; aurreko egunean, berriz, 90. Bizkaian eta Araban, ordea, gutxitu egin dira egun bakarrean zenbatutako kasuak: Bizkaian 138 izan dira, eta Araban, 39. Azken egunean, guztira 10.475 PCR proba egin dituzte Hego Euskal Herrian.

Bestalde, koronabirusarekin eri ziren bi pertsona hil dira azken orduetan, Nafarroako Gobernuak jakinarazi duenez. 94 eta 83 urteko bi emakume dira hildakoak.

Ospitaleen egoerari dagokionez, 38 pertsona erietxeratu dituzte azken egunean Hegoaldean. Oraintxe bertan, 487 gaixo daude ospitaleetan; horietatik 81, ZIUetan.

Nafarroa, kezkak hartua

Datuei so, Nafarroaren egoera da kezkagarriena azkenaldian. Santos Indurain Osasun kontseilaria kezkatuta agertu da. Azaldu du igandean erregistratutako datuek «lasaitzeko» balio izan zutela, 258 positibo atzeman baitziren, baina nabarmendu du astelehenean kasuek 300en langa gainditu dutela berriz ere. Are, egindako PCR proben gaineko positibotasun tasak gora egin du berriz: %10,2koa da, azken datuen arabera. Zehaztu du, bestalde, kasuen ugaritze hori Alesbesen detektatuko agerraldiari zor zaiola batez ere. Osasun Departamentuak jakinarazi duenez, 33 positibo zenbatu dituzte azken orduetan bertako zaharren egoitzan.

Maria Txibite Nafarroako presidenteak agerraldia egin du gaur goizean, pandemiari buruz hitz egiteko. Azaldu du, batik bat, ez duela asmorik foru erkidegoan konfinamendu orokorrik ezartzeko, eta gaineratu du positibo «asko» izan arren «kontrolatuta» dagoela egoera.

Koronabirusaren Euskal Herriko datuak sakonki ikusteko, jo ezazu BERRIAk webgunean sortutako atal berezira: Koronabirusaren azken datuak. Bertan jasota daude COVID-19ak Euskal Herrian duen eragina azaltzen duten grafikoak eta mapa interaktiboak.


Summary: Gipuzkoako egoiliarren senideek salatu dute grebetako ordainketa «bidegabeak» ez dizkietela itzuli. Gipuzkoako Foru Aldundiak martxoaren hasieran itzulketak egiteko hartu zuen konpromisoa ez dela konplitu salatu dute

«Irailaren hasieran gaude, eta ez dakigu deus kantitate horiei buruz; ez dakigu horiek kalkulatzeko zein bide jarraituko den ere». Gipuzkoako Senideak elkarteak era horretan gaitzetsi du Gipuzkoako Foru Aldundiak ez diela itzuli oraindik zahar etxeetan izandako greben ondorioz «bidegabeki» kobratutako dirurik. Gogora ekarri dute martxoaren hasieran itzulketa horiek egiteko konpromisoa agerian utzi zuela foru erakundeak, eta esan zuela, gainera, asmoa zela hila amaitu aurretik ordainketak egitea.

Gizarte Politiketako diputatu Maite Peñari zuzendu zaizkio orain horregatik. eta ordainketa horiek «ez atzeratzeko» eskea egin diote. «Sumina» erakutsi dute, iruditzen zaielako atzerapen honekin «seriotasun falta» erakutsi duela aldundiak, eta, ororen gainetik, «marketina» egin duela.

Gipuzkoako zahar etxeetako langileek martxoaren 13an eten zuten asteetan egiten ari ziren greba, osasun pandemiaren inguruan «erantzukizunez jokatzeko». Lehengo astean jakinarazi zuten, ordea, berriz urratuko dutela greben bidea, ELA eta LAB sindikatuek, nork bere aldetik. 242 egunen ostean gelditu zuten aurreko greba prozesua. Orain egun baterako deialdia egin dute, oraingoz. Egun bera jarri dute biek: urriaren 6a.