Summary: Lau hilabete dira ofizialki lehen kutsatua agertu zela. Atzo, hamabi pertsonak eman zuten positibo PCR proban.

Atzo duela lau hilabete, hots, otsailaren 28an agertu ziren koronabirusarekin ofizialki kutsatutako aurreneko gaixoak Euskal Herrian. Harrezkero, COVID-19ak 2.150 gaixo hil ditu. Gaitzak ez du leku guztietan eragin bera izan, eta horren seinale dira herriz herri hildakoen kopuruak. Lau hilabeteotan, Bilbon 356 gaixo hil dira koronabirusaren eraginez, eta Gasteizen, 318; askoz eragin txikiagoa izan du Donostian (73 hildako). Nafarroako Gobernuak ez du jakinarazten herri bakoitzean zenbat gaixo hil diren.

Hiriburuen atzetik, Bizkaiko herri asko datoz: Barakaldo (90), Basauri (70), Getxo (40), Galdakao (32), Santurtzi (31), Sestao (30), Erandio (21), Ermua (21), Balmaseda (18), Zornotza (18), Loiu (17), Durango (16), Bermeo (15), Portugalete (15), Leioa (14), Sopuerta (13), Arrigorriaga (12). Hamar heriotza baino gutxiago izan dituzte gainerako herrietan. Gipuzkoan, askoz herri gutxiago iritsi dira zenbaki horietara: Arrasate (37), Eibar (24), Ordizia (24), Zarautz (23), Tolosa (20), Zumarraga (15) eta Irun (15). Araban, herri bakarrak ditu kopuru horiek, Agurainek (14 heriotza).

Atzo emandako datuen arabera, azkeneko orduetan ez da inor hil, eta PCR probetan atzemandako gaixoen kopuruak ere apal jarraitu du: hamabi kasu positibo berri. Horietatik gehienak (bederatzi) Nafarroan detektatu dituzte; bi, Bizkaian; eta bat, Gipuzkoan. Kutsatze kateen egoerari buruz ez da informazio berririk. Ospitaleetan gaixo bakarra sartu dute, eta ZIUetan atzo bezala jarraitzen dute, zazpi gaixorekin.

Asteko bilakaerari erreparatzen baldin bazaio, Gasteizen agertu dira kasu positibo berri gehien azkeneko zazpi egunetan: hamalau. Bilbon sei atzeman dituzte, eta Donostian, bost (Amara Berriko osasun eremuan gehienak). Altzon hiru kasu agertu dira, eta Irunen beste hiru (Gipuzkoan). Bestela, kasu bakanak agertu dira herri solte batzuetan. Heriotza kopurua ere asko gutxitzen ari da: aste honetan zortzi gaixo hil dira; aurreko astean, hamasei izan ziren; aurrekoan, 27; eta horren aurrekoan, ekaineko aurreneko astean, 33.


Summary: Iruñeko peñek ez dute onartu Armonia Txantreanaren kontrako zentsura. Nafarroako Gobernuak ez du baimenik eman pankarta bat Baluarte jauregian paratzeko. Ez da erakusketarik izanen.

Gaur aurkeztekoak ziren Iruñeko peñen pankartak jendaurrean. Baluarte jauregian ikusgai paratu behar zituzten, baina Nafarroako Gobernuak jarritako betoaren aurrean, Iruñeko Peñen Federazioak erakusketa ez egitea erabaki du. Izan ere, Armonia Txantreanaren pankarta zentsuratu nahi izan du gobernuak, Patxi Ruiz euskal presoaren egoera salatzen zuelako irudiak.

Ez Baluarten, ez inon. Erakusketarik ez da izanen azkenean. Peñen federazioak egoeraren berri eman du ohar baten bidez: «Egoerak eskatzen dituen osasun eta segurtasun baldintzak betetzeko beste erakustoki bat topatzeko zailtasunagatik, aurten pankartak ezingo ditugu publikoki erakutsi».

Ostiralean aurkeztu zituzten aurtengo peñen pankartak. Handik ordu gutxira, Navarra Sumak esan zuen Armonia Txantreanaren irudia «onartezina» dela. Ondoren, Javier Remirez lehendakariordea mintzatu zen Twitter bidez: «Pankarta ez da erakutsiko ez Baluarten, ez Nafarroako Gobernuaren beste ezein espazio publikotan».


CAFek lortu du Renferen kontratua

Summary: CAFek lortu du Renferen kontratua. 37 tren egingo ditu Espainiako trenbide konpainiarentzat, 258 milioi euroren truke. Bombardierrek, berriz, trenen trakzio sistemak eraikiko ditu Trapagaranen, SNFCrentzat

CAFek irabazi du Renferen aurtengo kontratu handietan lehenengoa. Bide estuko 31 tren egingo dizkio, eta zabalera arrunteko beste sei. Guztira, 258 milioi euro patrikaratuko ditu CAFek, aurten lortutako kontratu mamitsuenean.

Ibilbide estuko trenak Feve zenaren trenbideak baliatzen dituztenak dira. Halakoak dira Bizkaiko mendebaldeko bi linea (Bilbo-Balmaseda eta Bilbo-Karrantza), eta Bizkaiko hiriburua Santanderrekin eta Leonekin (Espainia) lotzen dituztenak.

Tren horietatik, 26 elektrikoak izango dira, eta beste bost, berriz, hibridoak (elektrikoa eta diesela). Gehienez orduko 100 kilometroko abiadura hartuko dute trenek.

Gainera, Madrilen ibiliko diren aldiriko sei tren eraikiko ditu CAFek bere fabriketan.

Tren horien guztien mantentze lanak partekatuko dituzte CAFek eta Renfek. Zehazki, aldiriko seiak eta ibilbide estuko hamabi zaintzeaz arduratuko da Beasaingo konpainia.

Urteak zeramatzan Renfek bere trenak berritu gabe. 2016 amaierakoa da gaur arte azkena zen kontratua, eta Euskal Herrian lantegi bat duen konpainia batentzat izan zen, Talgorentzat.

Uste zenaren aurka, koronabirusaren krisiak ez du etengo Espainiako trenbide konpainia publikoaren inbertsio programa. Kontraturik handiena 2.756 milioi eurokoa da, aldiriko 211 unitate eraikitzeko eta haiek mantentzeko.

Joan den astean beste hiru kontraturen berri eman zuen, Amsterdam, Napoli eta Stockholm hirietarako.

Bombardierren kontratua

Baina CAF ez da gaur aldi luze baterako lana bermatu duen tren sektoreko euskal lantegi bakarra. SNCFk Bombardier kanadarrari eman dio 27 tren egiteko ardura, eta tren horien propultsio sistema Trapagaranen egingo dute, Bizkaian. 2023. urtearen amaieran entregatu beharko du lehen tren sorta Bombardierrek.

Eskaeretako bat 2010. urtean egindako kontratuaren zabaltzea da. 860 trenerainoko eskaerak egiteko aukera jaso zuen, eta orain 11 tren (110 bagoi) gehiago eskatu ditu Frantziako Ferrokarrilen Konpainia Nazionalak. Bi solairuko tren sorta horrek 162 milioi euroko balioa dauka. Beste eskaera batean, SNFCk hamasei treneko (160 bagoi) hornidura nahi duela jakinarazi dio Bombardierri; kontratu horrek 245 milioiko balioa dauka.

27 tren berri horien propultsio sistema osoa Trapagaranen egingo du konpainiak. 200 bat langilek jarduten dute Kanadako konpainia horrek Bizkaian duen faktorian, eta eskaera horiek lan karga bermatuko diete luzarorako. Zalantzak uxatzea eskertuko dute Trapagarango beharginek, urte hasieran Frantziako Alstomek Bombardier erosi duela jakinarazi baitzuten enpresa biek. 6.200 milioi euroren truke, Kanadako konpaniaren trengintzaren adarra eskuz aldatzeko prozesua abiarazi zuten.

Alstom Alemaniako Siemensekin uztartzeko saioa egin zuten urtebete lehenago, baina Europako Batzordeak galarazi egin zuen bat egite hori, lehiaren aurkakoa zelakoan. Martxan dagoen operazioa eragotziko ez balu berriro, Bombardier Alstomen esku geldituko litzateke aurten, eta Trapagaran bera Frantziako konpainiaren jabetza izango litzateke.


Summary: 'Bakegileek' Mikel Barrios babestu dute Mont-de-Marsanen. Barrios gaur sartu da Okzitaniako presondegian, eta haren espetxeratzea arbuiatu du Ipar Euskal Herriko ordezkaritza batek.

Parisko Auzitegiak bost urteko kartzela zigorra ezarri dio Mikel Barriosi, eta gaur sartuko da Mont-de-Marsango presondegira (Okzitania). Kartzela atarira lagundu dute Ipar Euskal Herriko ordezkaritzako hainbat kidek, eta adierazpenak egin dituzte han.

Mikel Hiribarren Itsasuko auzapez berriak hartu du hitza: «Gure herritarrari sustengua ekartzera etorri gara: ezin genuen guttiago egin». Mixel Berhokoirigoin ere mintzatu da: «Gaur berriz diogu aurrera eginen dugula. Desarmamendua egin genuen bezala, presoen dosierra desblokeatuko dugu bai ala bai». Bertan egon ez arren «espirituz presente» egongo dela azaldu du sare sozialetan Jean-Rene Etxegarai Euskal Elkargoko lehendakari eta Baionako auzapezak. Azaldu du zigorra «zentzugabea» dela eta auziak «bizkarra» ematen diola bakeari.

Sarek, berriz, eskutitz baten bidez salatu du espetxeratzea; gutun bat eraman du Frantziak Bilbon duen kontsulatura: «Espetxeen auziari aterabidea emateko ordua da, eta ez konponbideari oztopoak jarriz sufrimendu garaiak errepikatzekoa. Norabide horretan kokatzen dira azkenaldian Estatu Frantsesaren erabaki ezberdinak: Jakes Esnalen baldintzapeko askatasun eskaeraren ukapena, Josu Urrutikoetxea aske ez uzteko erabakia. Eta orain, Mikel espetxeratzeko agindua».

Sarek nabarmendu du «konponbiderako garaia» dela, eta irtenbide horretan engaiatzeko eskatu die Frantziako, Espainiako eta Nafarroako gobernuei eta Eusko Jaurlaritzari: «Sufrimendu garaiak atzean utzi eta bakean eta elkarbizitzan oinarritutako etorkizun bat eraikitzeko garaia da».

Barriosen kartzelatzearen aurka protesta egiteko, Sarek mobilizaziora deitu du datorren larunbaterako: 18:00etan, manifestazioa egingo du Iruñeko Felix Munarriz plazatik abiatuta, Konponbide garaia da. Izan Bidea. Mikel etxera lelopean.


Summary: Juaneneak eta Endikak finalerdia ziurtatu dute Galarretako 50. urteurren txapelketan. Urrizak eta Zubirik ere irabazi egin zuten, baina Goikoetxea V.a eta Barrenetxea IV.ak puntua egin eta lehian mantentzea lortu dute.

50. Urteurreneko Txapelketako bigarren jardunaldia jokatu zen, eta Juanenea eta Endika nagusitu ziren, 35-30, Ansa II.aren eta Larrañagaren aurka. Bigarren partidan, Urriza eta Zubiri izan ziren garaile, 29-35. Goikoetxea V.aren eta Barrenetxea IV.aren aurka. Garaipen horrekin, Juaneneak eta Endikak zortzi puntu dituzte sailkapenean, eta, gutxienez, txapelketako finalaurrekora iristea ziurtatu dute. Gainera, datorren asteko hirugarren partidan puntu bat lortzen badute, finalean ariko dira, ligaxkan lehen postuan geratuko direlako. Ansa II.ak eta Larrañagak bost puntu dituzte, puntu bakarra batu eta gero. Urrizak eta Zubirik, berriz, lau dituzte; bat gehiagorekin, finalerdia ziurtatutako dute. Goikoetxea eta Barrenetxea atzelari hernaniarra, ordea, hirugarren jardunaldian irabaztera behartuta daude. Puntu bat lortu zuten 29. tantora iritsi zirenean, eta horrek oraindik itxaropentsu mantentzen ditu; izan ere, hori gabe orain kanporatuta egongo lirateke.

Azkenengo jardunaldian, Juanenea eta Endika liderrek Goikoetxea-Barrenetxea izango dituzte aurkari, eta Urrizak eta Zubirik Ansaren eta Larrañagaren kontra jokatuko dute. Bigarren partida horretan bi bikoteek puntua lortzen badute, finalerdian izango dira, eta irabazleek lehenengo postua lortzeko aukera izango dute.

Larunbateko bi partidetan maila igo egin zen, lehenengo jadunaldiarekin alderatuta. Partida politak ikusi ziren, eta berdinduagoak. Juanenearen maila nabarmendu behar da. Asko jokatu zuen, eta horrek ekarri zuen garaipena. Bigarren partidan, Zubiri ederki aritu zen, eta, Urrizarekin batera, bi huts bakarrik egin zituzten. Seguroago airtu ziren aurkariak baino, eta hor egon zen gakoa.


Summary: Zortzi kilometroko auto ilara sortu da Idiazabalen. Kamioi batek istripua izan du, eta Donostiarako norabidea erabat itxita dago.

Kamioi batek istripua izan du gaur goizean N-1 errepidean, Idiazabalen (Gipuzkoa), eta harrezkero auto ilara luzea sortzen ari da; jada zortzi kilometro luze da.

SOS Deiek 10:20ean eman dute albistearen berri; bertara joan dira larrialdi zerbitzuak, eta zaurtituta eraman dute gidaria. Istripuaren ondorioz, Donostiarako norabidea erabat itxita geratu da, eta eten egin behar izan dute lerro bat Gasteizerako norabidean ere.


Gipuzkoan, ederki

Summary: Gipuzkoan, ederki. Aisialdiaz, gastronomiaz, arteaz, kulturaz, tradizioez, itsasoaz, hondartzaz eta naturaz gozatzeko plan ugari egin daitezke Gipuzkoan.

Hona hemen, familiarekin edo lagunekin Gipuzkoan egun ederrak igarotzeko hamar proposamen:

Donostian pintxo jatea

Gipuzkoan benetan ederki jan daiteke, oso errazio txikiak izanda ere. Pintxoak gastronomiaz gozatzeko modu dibertigarria eta moldagarria dira. Pitinka-pitinka, mokaduz mokadu, sukalde askotako ahogozagarri onenak dasta daitezke. Unean bertan ahogozatzen den dastatzeko menu moduko bat da, taberna berean edo sukaldaritza-paseo bat eginez, taberna batzuetan zehar inprobisatua.

Hondarribitik pasealdia

Hondarribiko alde zaharra, monumentu historiko-artistiko izendatua, jauregi eta etxe blasoidunek osaturiko multzo paregabea da. Herriak dauzkan erakarguneetako batzuek gerraren artearekin dute zerikusia, muga aldean egotearen eraginez ongi menderatu behar izan baitzuen hori. Hondarribiaren arrantzale bihotza ere ezin da galdu, portua auzo koloretsuaren ondoan. Gainera, Txingudiko badiatik Hendaiara igaro daiteke txalupatxo batean, edo Higer lurmuturrerantz egin daiteke, itsasargi dotorea nabarmentzen baita bertan.

Txillidaren aztarna

Gipuzkoa abiapunturik onena da Eduardo Txillidaren lanak ikusi nahi badira. Alegia, Haizearen Orrazia (Donostia), Txillida Lantokia (Legazpi) edo Txillida Leku Museoa (Hernani). Azken hau baso sorgindua da; burdina, harria, alabastroa, zuhaitzak eta ikusleak harmonia akasgabean dira bertan. Ezinbestekoa.

Zarauztik Getariara

Zarautzek harro esan dezake Euskal Herriko hondartzarik luzeena eta Kantauri osoko handienetako bat duela: dozenaka surflari ikus daitezke olatuak hartu nahian. Zarauztik gertu Getaria dago. Txakolina hartu ahal izango da bertan, ardo zuri eta gaztea, arranparrilan prestaturiko arrain freskoa jan edota Cristobal Balentziaga jostunari buruz dena ezagutu.

Zarauzko hondartza. GIPUZKOAKO FORU ALDUNDIA

Pasaiako badia

Pasai Donibane marinel herria da, kale bakarrekoa. Eta hain da berezia ezen Victor Hugo nobelagile frantsesak zeharo miretsirik deskribatu zuen bere Pirinioak liburuan. Zoragarria da ipar bokalerainoko paseoa egitea, Santa Anaren ermitaraino igotzea edo Pasai Donibane Pasai San Pedrorekin lotzen duen txalupa motordunean ontziratu eta Albaola Itsas Kultur Faktoria bisitatzea.

Ignaziotar lurraldea

San Ignazio Loiolakoaren eta tenplu ikusgarrien historia da, burdinaren, harriaren eta suaren lurraldea da, Oteizak eta Txillidak moldatzen lagundu zuten paisaia da, eta gizadiaren historiaren agertokia da historiaurreaz geroztik. Leku zoragarriak aurki daitezke bertan, hala nola, Loiolako santutegia, Arantzazu, Oteizaren frontoiak edo Oñati-Arrikutzeko kobazuloak.

Sagardoaren lurraldea

Gipuzkoan bada leku txiki bat, aparta eta zeharo berezia, hiriburutik soilik 10 minututara dagoena. Eremuz txikia da, handia haatik eraginez, eta bertan guztia, historia, kultura, ekonomia, ohitura, bizimoduak, errituak… guzti-guztia alegia, sagardoari lotuta dago. Sagardoaren lurralde esaten zaion horri.

Landa paradisua eta azoka tradizionalak

Landa paradisua Gipuzkoaren bihotza da, belarrak eta mendi berdeek eratu labirinto handia, euskal kulturaren esentziarik garbiena, ohiturak eta euskaldunen hizkuntza zaharra bera, euskara, babestu dituena. Paradisu berde honen barnean, ezin ezagutzeke laga azoka tradizionalak, Tolosan larunbatero eta Ordizian asteazkenetan.

Tolosako azoka. GIPUZKOAKO FORU ALDUNDIA

Geoparkeko ibilbidea (flysch)

Euskal Kostaldeko Geoparkea Unesco erakundearen Mundu Geoparke izendatu zuten 2015ean. Natura turismoaren eta geoturismoaren inguruko proposamen berezien eta erakargarrienetako bat eskaintzen du. Geoparkea osatzen duten herriak Mutriku, Deba eta Zumaia dira. Kostaldean, flyscheko itsaslabar ikusgarrietatik ibiltzea txundigarria da, eta lehor aldetik, Gizadiaren Ondarea den Ekaingo haitzuloa dago.

Naturguneak

Ingurunearen inspirazioa Gipuzkoara etortzea errutinari ihes egitea da, eta bertako naturguneetan murgiltzea erabateko liberazioa da, gorenera eramana gainera inguruaren edertasun, intimitate eta inspirazioaren indarrez. Ihesaren barneko ihesa da. Egun osoan zabalik dauden eremuak, hala nola Aizkorri-Aratz, Aralar, Aiako Harria, Pagoeta eta Leitzaran.

Informazio gehiago nahi izanez gero, www.gipuzkoaturismoa.eus webgunea kontsulta daiteke.


Summary: Durangoko Azoka «egokitua» izango da aurtengoa. Protokolo zehatzik ez dute oraindik, baina, Gerediaga elkarteko kideek aurreratu dutenez, bisitari kopurua neurtu eta kontrolatuz egingo dute azoka, abenduaren 5etik 8ra. Zuzeneko gutxiago egingo dira, eta denda digital paralelo bat ere antolatuko dute

«55. Durangoko Azoka egin egingo da». Koronabirusaren ondorioz hedatu den ziurgabetasun egoerak bultzatuta, oinarrizko mezu argi hori ematera behartuta ikusi du bere burua Gerediaga elkarteak aurten. Hemendik abendura arte egoera asko alda daitekeela jakinik, protokolo eta neurri zehatzik ez dute jakinarazi oraindik, baina azoka «egokitua» izango dela iragarri dute: bisitari kopuru kontrolatua, zuzeneko emanaldi eta aurkezpen gutxiago, eta aurtengo nobedadeei eskainitako denda digital bat. Moldatuta, beraz, baina egin, egingo dela. Abenduaren 5etik 8ra, zehazki, eta TaupaDA! leloarekin. «Seguru gaude jendeak erantzungo duela. Guztiok egokitu beharko dugu».

Egoera «zaila» dela onartu du Nerea Mujika elkarteko lehendakariak. «Ezjakintasuna da nagusi. Inork ez digu ziurtatzen abenduan oraingo egoerari eutsiko diogun, hobeto egongo garen, edo beste itxialdi batean egongo garen». Baina, ezinbestean, egoera horretan egin beharko da azoka aurten, eta, horregatik, «etengabeko» harremanean dabiltza azokaren parte diren gune, argitaletxe eta erakundeekin. Arantza Atutxa elkarteko kudeatzaileak esan duenez, haiekin «kontrastatuta» egin dituzte orain arteko urrats guztiak, eta hala egin nahi dituzte hemendik aurrerakoak ere.

Egun bat gutxiago

Hasteko, laburragoa izango da aurtengo azoka. Berez, bost eguneko programa zuten burutan aurtengorako, baina lau egunera murriztu dute egitaraua. Lehen eguna kendu dute. Baina hori ere ez erabat. Abenduaren 4an azoka fisikoki itxita egongo den arren, Gerediagak formatu digitalera egokituko du ikastetxeentzako izan ohi den lehen eguneko programa. «Pilaketak ekiditeko».

Hori da kezka nagusia, eta zuzeneko emanaldiei buruzkoa da galdera nagusia horregatik. «Denok gabiltza kezka horrekin», esan du Atutxak. Zalantzak dira nagusi oraingoz. «Zuzenekoak egitekotan, nola egin, zer edukierarekin, ohiko formatuan egitea komeni den edo bestelako fomatu bat bilatu beharko den...». Edonola ere, aurten, azoka bisitatu, lagunekin elkartu eta sortzaileen sinadurak jasotzeko aukera eskainiko duen azoka bat da antolatzaileek buruan dutena.

Guneak ere egokituta

Azokaren antolaketari ere eragingo diote egokitzapenek. Berez, zazpi gune izaten dira azoka antolatzen dutenak, baina haien eskaintza ere moldatu egin beharko dela aurreikusten du Gerediagak. Atutxa: «Guneak azokaren parte dira, eta egongo dira azokan; beste modu batera egongo dira, eta birtualera joango da programaren ehuneko handi bat. Azokan bertan egongo diren emanaldiak ikusi beharko dugu zelan antolatu. Baina protokoloak eta bestelakoak argitu arte, haiekin gabiltza elkarlanean».

Zenbait argitaletxek jadanik baieztatua dute beren presentzia azokan, baina aurreko aldietan baino salmahai gutxiago egongo direla aurreikusten dute antolatzaileek. Irailean zabalduko dute aurten ere eskariak aurkezteko epea, eta, esan dutenez, oso litekeena da izen emateak ere sasoi horretan dagoen egoeraren araberakoak izatea. «Orain hitz bi ditugu denok ahotan», esan du Mujikak, «moldatu eta egokitu, egokitu eta moldatu. Eta azokara datozenak eta antolatzen dugunok hitz berak erabiltzen baditugu, seinale ona dela dirudi».

Lelo «baikorra»

Azoka martxan izango den egunetan denda digital bat ere jarriko dute webgunean.2020ko nobedadeak bakarrik salduko dira webgune horretan, eta azokak irauten duen egunetan soilik egongo da erabilgarri.

Ziurgabetasun orokortuaren erdian, mezu «baikorra» eman nahi dute antolatzaileek aurtengo leloarekin. Horregatik hautatu dute TaupaDA! lelotzat. Esan dutenez, euskal kulturgintzak bizirik jarraitzen duela adierazi nahi dutelako.


Summary: Bizkaiko golkoan inoizko antxoa populazio handiena erregistratu dute. AZTIk kalkulatu du 330.000 tona antxoa daudela. Arrantzaleek, ordea, iazkoaren erdia arrantzatu dute, eta prezioa ere merkeagoa izan da, besteak beste, antxoa txikia delako.

Bizkaiko golkoan ez dute sekula erregistratu aurten adina antxoa. 2020ko kanpaina ez da ona izan arrantzaleentzat, baina datozen urteetarako itxaropena pizteko moduko datua da gaur AZTI zentro teknologikoak emandakoa: 330.000 tona antxoa inguru daude, 1987. urtean Bioman ikerketa egiten hasi zenetik kalkulatu duen kopuru handiena. Beraz, aise gainditzen dira espeziearen iraunkortasuna bermatzeko gutxieneko 21.000 tonak.

Bizkaiko eta Gipuzkoako ontziek, ordea, 4.600 tona soilik harrapatu dituzte, joan den urtean baino 3.900 gutxiago. Merke saldu dute, gainera: 1,38 euroan kiloa —iaz, 1,62 euroan—.

Hainbat faktoreren ondorio da hori. Batetik, normalean baino hilabete gutxiago iraun du kanpainak, COVID-19a dela-eta arrantzan beranduago hasi zirelako, eta, prezio apalen ondorioz, ontzi askok antxoa utzi eta hegaluzea arrantzatzeari ekin diotelako, goiz agertu denez gero.

Bestetik, Euskal Herriko arrantzaleek harrapatu duten antxoa txikia izan da, eta ez da aurtengo kontua: datuek diotenez, gero eta txikiagoa da Bizkaiko golkoko antxoa.

Horrek eragina du prezioan. Antxoa espezie garrantzitsua da arrantzaleentzat, haien diru sarreren %30-40 etor daitezkeelako espezie horretatik; hala azaldu dute gaur Bittor Oroz-ek, Eusko Jaurlaritzako Nekazaritza, Arrantza eta Elikadura Politikako sailburuordeak, eta Rogelio Pozok, AZTIko zuzendari nagusiak.

Orozek esan du «historikoak» direla Bioman ikerketaren emaitzak, «oso onak», baina kezka adierazi du tamaina dela eta. Izan ere, antxoa txikia freskoan saldu ohi da, baina kontserbekin lan egiten duten enpresek tamaina handikoa behar izaten dute; horregatik nahiko lukete «handiagoa izatea». Kiloko 30-32-35 aleko tamainako antxoa da arrantzaleek kontserba enpresei saltzen dietena, eta aurten arrantzatutakoa kiloko 48-50 alekoa izan da.

Kuotaren banaketa

Datozen urteetako garapenaren arabera, erabakiak hartu beharko direla esan du sailburuordeak, eta ontzi bakoitzari kuota bat ezartzea proposatu: «Ontzi bakoitzak baldin badaki zenbat kilo harrapa ditzakeen, joan daiteke beste neurri bateko antxoaren bila».

Aurten nahiko gertu aurkitu dute antxoa arrantzaleek, eta harrapatu ere azkar egin dute. Orozek azaldu duenez, flotaren artean kuotak banatu gabe, denek ahalik eta azkarrena eramaten dute arraina portura, «zuk egiten ez baduzu beste batek egingo duelako»: «Ontzi bakoitzak kilo kopuru bat izango balu, autogestionatu egingo luke, eta erabaki antxoa handiagoaren bila joan edo txikiarekin konformatu».

Neurri politiko hori hartu beharraz jardun du, berdelarekin, txitxarroarekin eta atungorriarekin egin zen bezala; Espainiako Gobernuak du horretarako eskumena.


Summary: «Murrizketen politika bazter uzteko» eskatu diote sindikatuek Hezkuntza Sailari. Eusko Jaurlaritzak «alde bakarreko» erabaki «murriztaileekin» jarraitzen badu erantzuna "irmoa" izango dela nabarmendu dute ELAk, LABek, Steilasek, CCOOk eta UGTk

ELA, LAB, Steilas, CCOO eta UGT sindikatuek agerraldi bat egin dute Eusko Jaurlaritzaren kanpoaldean, Gasteizen, eta Hezkuntza Sailari eskatu diote «murrizketen politika bazter uzteko», eta jar ditzala baliabideak hezkuntza publikoa «indartzeko». Cristina Uriarte Hezkuntza sailburuari «alde bakarreko» erabaki «murriztaileak» hartzea leporatu diote, eta ohartarazi diote «bide beretik» jarraitzen badu «erantzun irmo bat» artikulatzea beste erremediorik ez dutela izango.

Sindikatuen ustez, Hezkuntza Sailak negoziazio kolektiboa «mespretxatzen» du. «Langileen ordezkariekiko Hezkuntza Sailak daukan jarrera onartezina da, alde bakarreko erabakiak hartzen dituelako, eta sindikatuekin gutxieneko komunikazioa ere ez dagoelako». Sindikatuek salatu dute «prentsaren bidez» edukitzen dutela ikasturte hau bukatzeko eta hurrengoa hasteko Jaurlaritza hartzen ari den neurrien berri.

«Mespretxu» hori gertatzen ari den bitartean, kritikatu dute bost sindikatuek, Hezkuntza Saila murrizketak egiten ari da datorren ikasturtera begira: «Irale ikastaroak, Hamaika Esku programa, sukaldeetan eta jangeletan lan egiten dutenen kolektiboan...». Sindikatuen ustez, COVID-19aren krisiak «erakutsi» du hezkuntza publikoa «indartzeko beharra» dagoela. «Baina argi geratzen ari da Hezkuntza Sailaren apustua ez dela hori izango».


Summary: Konpromisoak berrikuntzarako inbertsioa handitzeko eta 1.080 euroko pentsioak izateko. Elkarrekin Podemosek aurre egin nahi dio ustelkeriari, eta PSE-EEk ekoizpen sarea eraldatzea du helburu; PP eta Ciudadanos koalizioak, berriz, okupatzaileei aurre egiteko lege bat egitea proposatu du

Herritarrei hainbat konpromiso dituztela ziurtatuz hasi dute astea alderdiek. EAJk nabarmendu du urtero berrikuntzan egiten den inbertsio publikoa %6 handituko duela, hogei milioi eurokoa izan dadin hamarkada batean. Abanton (Bizkaia) egindako agerraldi batean hartu du konpromisoa Iñigo Urkullu lehendakarigaiak.

Datorren lau urteetarako helburua zein den ere azpimarratu du Urkulluk: «Buru izatea trantsizio hirukoitzean —osasun eta gizarte arlokoan, teknologikoan eta digitalean, eta energetikoan eta ingurumenekoan—». Horretarako, «ezinbestekoa» iruditzen zaio berrikuntzan inbertitzea. «Berrikuntza da krisiaren erantzuna».

Gaiari lotutako hainbat proposamen zehaztu ditu Urkulluk: Zientzia, Berrikuntza eta Teknologia Plana onartzea; industria aurrerakoian, osasunean eta energia berriztagarrietan oinarritutako estrategia bat garatzea; eta inbertsioak egitea elikaduran, «ekoberrikuntzan», kultur eta sormen industrietan eta hirien jasangarritasunean.

EH Bilduk ere konpromisoak hartuz hasi du astea: 1.080 euroko gutxieneko pentsioak bermatzea. Nerea Kortajarena Eusko Legebiltzarrerako hautagaiak Lazkaon (Gipuzkoa) egindako ekitaldi batean nabarmendu duenez, horrela berretsi dute «euskal pentsiodunei bizitza duinak bermatzeko EH Bilduren konpromisoa». «Euskal pentsio sistema publikoa sortzea helburu, koalizioak atsedenik gabe eskatuko du Gizarte Segurantzaren kudeaketaren transferentzia», azpimarratu du.

1.080 euroko pentsioak eskatzeko arrazoia datuen bidez azaldu du: «Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 15.000 pentsiodunek osatu behar dute pentsioa diru sarrerak bermatzeko errentarekin». Gainera, koalizioaren zerrendakidearen hitzetan, legeak aitortzen diena baino 300 euro gutxiago jasotzen dituzte, «[Iñigo] Urkulluk eta [Idoia] Mendiak pentsioen osagarria murriztu dietelako». Eta horren aurka agertu da EH Bildu: «Euskal pentsiodunek pentsio duinak merezi dituzte, ez miseriazko pentsioak».

Elkarrekin Podemosek Gasteiz aukeratu du gaur goizeko ekitaldirako. Ustelkeriaz eta gardentasunaz aritu da bertan Miren Gorrotxategi lehendakarigaia. Bide horretan, lege bat egin nahi du Gorrotxategik: «Gure proposamena da gardentasunaren, herritarren partaidetzaren eta gobernu onaren lege handinahi bat onartzea». Horrez gain, kontratu publikoen behatoki bat sortzea eta ustelkeriaren aurkako euskal fiskaltza bat onartzea ere nahi du, baita «lobbyen, bezero sareen eta ate birakarien» aurkako plan zehatz bat egitea ere. Gainera, EAJk gai horien inguruan duen jarreraz ohartarazi du Gorrotxategik: «EAJ saiatu da behin eta berriz konbentzitzen ustelkeriarik eta nepotismorik ez zegoela Euskadin». Haren iritziz, ordea, De Miguel kasuak eta Osakidetzako lan eskaintza publikoarenak bestelakoa erakusten dute.

«COVID-19ak eragindako krisia ekoizpen sarean eta enpleguan aldaketa sakonak egiteko erabiltzea»: hori izan da Idoia Mendia PSE-EEren lehendakarigaiak Gasteizen egindako agerraldian proposatutakoa. «Aukera hau aprobetxatu behar dugu gure ekoizpen sarearen eraldaketa azkartzeko, Europako proiektu handietara lotzeko, txikien digitalizazioari aurre egiteko eta langileei prestakuntza emateko», zehaztu du. Hala ere, Mendiaren hitzetan, babesa emango diete proiektu txikiei, «gure komertzioei» eta ETEi ere —enpresa txiki eta ertainei—.

PP eta Ciudadanos koalizioko lehendakarigai Carlos Iturgaiz, berriz, Bilbon izan da, Xavier Garcia Albiol Badalonako (Herrialde Katalanak) alkatea alboan zuela. Iturgaizek lege bat egitea proposatu du, okupatzaileak 24 ordu baino gutxiagoan etxetik botatzeko. Etxeen okupazioa arazotzat daukaIturgaizek, eta zehaztu du, haren ustez, biktimak etxeen jabeak direla eta ez okupatzaileak. Gainera, EAJri egotzi dio «erakartze efektua» egitea. «Onartu egiten dute jabetza pribatuari erasotzea».


Gasteiz berdea

Summary: Gasteiz berdea. Florida parkea, Eraztun Berdea eta antzeko naturgune paregabeak daude Gasteizen, paseo ederrak egiteko, eta lasaitasunaz gozatzeko.

Europan biztanleko berdegune gehien duen probintzia hiriburua da Gasteiz, eta 2012ko Europako hiriburu berde izendatu zuten. Horrela, Gasteizen dauden naturgune aberatsetan, lasaitasunaz gozatu, atseden hartu, eta ibilaldi ederrak egin daitezke. Besteak beste, Florida parkean eta Eraztun Berdean. Halaber, txango interesgarri bat egin daiteke Estibalizko Andre Mariaren santutegia ezagutzeko.

Florida parkearen 200. urteurrena

Florida parkea hiriaren erdialdean dago, eta oso ederra da. 1820an sortu zen, Frantziako garaiko lorategi botaniko erromantikoen estiloan. Lorategian, 250 espezie inguru daude, eta horietako 42 ezagutzeko ibilbide botaniko bat dago, 42 zuhaitz eta zuhaixka, hain zuzen, oinetan beren izenak irakur baitaitezke. Zuhaitz aipagarri batzuk dira iratze hostoa duen pagoa, idi-bihotz arbola, intxaurrondo beltza, sekuoia, hagina, gingkoa eta HHmalaiako zedroa.

Floraz gain, faunaz goza daiteke. Hontzak, zozoak, txolarreak... Florida parkean 20 espezie baino gehiago baitaude.

Sigeriko, Liuva, Ataulfo eta Theodio errege godoen estatuak ere ikus daitezke, eta Gabonetan jaiotza erraldoia atontzen dute, tamaina naturala duten 200 figurarekin baino gehiagorekin.

Bisita gidatu bat egiteko informazioa, berriz, turismo bulegoan ematen dute, 945-16 15 98 telefono zenbakira deituta.

Florida parkea. GASTEIZKO UDALA

Eraztun Berdeko altxorrak

Eraztun Berdea hiria inguratzen duten parkeen multzoa da. Gasteizko paradisu berdea da, eta elkarren artean loturiko hainbat parkez osatuta dago, besteak beste, Salburua, Zadorra, Zabalgana, Armentia, Olarizu, eta Neberako parkea.

Salburuko hezegunean fauna eta flora espezie ugari aurkitu daitezke, Euskal Herriko hezegune kontinentalik baliotsuenetako bat da, eta Europako Natura 2000 Sarearen barruan nazioarteko garrantzia duen Ramsar hezegune gisa izendatua dago. Parkean bertan, Ataria interpretazio zentroa eta hegaztien bi behatoki daude.

Olarizuko parkean, berriz, izen bera duen muino ospetsua, larre zabalak eta hiria inguruko herriekin lotzen duten bidexkak daude, eta baita lorategi botaniko bikain bat eta Europako basoen arboretoa ere. Arboretoak 30 hektarea inguru ditu, eta Europako kontinentearen paisaia definitzen duten landaredi mota edo bioma bakoitzean existitzen diren baso motak biltzen ditu: 500 espezie baino gehiago, orotara.

Neberako parkeak (Las Neveras) Olarizuko parkearekin egiten du muga hegoaldean eta Salburuko hezegunearekin iparraldean. Toki hau funtsezkoa da Eraztun Berdeko hegoaldeko eta ekialdeko parkeak lotzeko; izan ere, Errekaleor errekak lotura ekologikoa bermatzen du, eta Las Neveras muinoa, paisaiaren aldetik hain nabarmena izanik, bisitatu beharrekoa da Eraztun Berdeko ikuspegi zoragarrienez gozatu nahi bada.

Ongi adierazita dagoen ibilbide bat dago inguru hori ezagutzeko: Errekaleor eta Las Neveras muinoa - Eraztun Berdearen eta Arabako lautadaren artean. Errekaleor errekatik hurbil pasatzen da, Arkaiatik gertu Donejakue bidearekin bat egiten du eta Las Neveras muinotik doa. Ekialdeko Arabako lautadan, hiriaren eta landaren arteko muga zehazten du muino txiki horrek. Errekaleor erreka eta Las Neveras muinoa ezinbestekoak dira udalerriko bi natura espaziorik baliotsuenen lotura ekologikoa egiteko: Gasteizko mendiak eta Salburuko hezegunea.

Zadorrako parkea izen bera duen udalerriko ibairik garrantzitsuenaren inguruan dago. Natura aldetik oso baliotsua da, eta aisialdirako eta paseoak egiteko oso aproposa.

Zabalganako parkea ere balio handikoa da natura aldetik, aisiarako leku paregabea. Parke honetan badira larreak, zuhaizti sakabanatuak, aintzirak, muinoak eta mendixkak, egonaldiak egiteko guneak, oinezkoentzako bidezidorrak eta erkametz baso natural bat, oso garrantzitsua, soroen artean bizirik irautea lortu duen baso uharterik urrienetako bat baita.

Armentiako parkea, azkenik, erkametz baso naturala da, eta hirigunearen eta Gasteizko mendien artean dago. Benetako korridore biologiko bat da. Izan ere, Gasteizko mendietako baso inguruneak, hiri inguruko berdeguneak eta hiri ekosistema lotzen ditu.

Estibalizko Andre Mariaren santutegia. ÁLAVA MEDIEVAL / ERDI AROKO ARABA

Estibalizko Andre Mariaren santutegia

Hiritik 10 kilometrora, baina udalerrian bertan, San Prudentziorekin batera Arabako zaindaria den Estibalizko Andre Mariari eskainitako santutegia dago. XII. mendeko obra erromanikoa da, hasierako gotikoaren elementuak dituena. 1931ko ekainaren 3an, kultura ondasun izendatu zuten. Santutegiaren ondoan, Arabako Arte Erromanikoa Interpretatzeko Zentroa bisitatu daiteke (www.elromanicoenalava.es).

Estibalizko Andre Mariaren santutegia ezagutzeko bisita gidatu bat egiteko, aurretik Álava Medieval / Erdi Aroko Arabaren 660-76 63 83 telefono zenbakira deitzea da onena.

Gasteizko toki horiei buruzko informazio gehiago nahi izanez gero, www.vitoria-gasteiz.org webgunean ontsulta daiteke.


Summary: Fillon lehen ministro ohiari bost urteko kartzela zigorra ezarri diote. Soilik bi urte egin beharko ditu preso Frantziako gobernuburu izandakoak. Diputatu zenean bere emaztearentzat eta bi seme-alabentzat diru publikoarekin lanpostu faltsuak sortzea leporatu diote.

François Fillon Frantziako lehen ministro ohiak diru publikoa bidegabe erabili zuela ebatzi du gaur Parisko Auzitegi Korrekzionalak. Epaileek frogatutzat jo dituzte leporatzen zitzaizkion ustelkeria delituak, eta bost urteko kartzela zigorra ezarri diote. Bost urte horietatik, bi bete beharko ditu. Epaiak dio Nikolas Sarkozyren presidentetzan gobernuburu izan zenak bere emazteari diru publikotik milioi bat euro bideratu zizkiola, eta lanpostu faltsu bat sortu zuela diru publikoarekin «aberasteko».

Kartzela zigorraz gain, 375.000 euroko isuna eta hamar urteko inhabilitazioa ezarri diote Filloni. 2030era arte ezin izango du inolako kargu publikorik izan, beraz.

Penelope Fillon emaztea kopuru bereko isunarekin zigortu du auzitegiak, eta hiru urteko espetxealdia ezarri dio, baina hura betetzeko derrigortasunik gabe.

Epaileek erruduntzat jo dute Marc Joulaud ere. Fillonek 2002an Asanblea Nazionaleko diputatu izateari utzi zionean eta Gizarte Gaietarako ministro izendatu zutenean, haren tokia hartu zuen Joulaudek parlamentuan. Bost urteko inhabilitazioarekin eta hiru urteko espetxearekin zigortu dute, baina ez du kartzelara joan beharko.

Epaileek ebatzi dutenez, Fillonek era iruzurtian kontratatu zuen bere emaztea ,1998an, Asanblea Nazionaleko diputatu zenean, harentzat aholkulari lanak egin zitzan, ez baitzen jardun horretan aritu. «Ordaina proportziorik gabea da egindako lanarekin alderatuta», jaso du epaiak. «Fillon anderea erabilerarik izan ez zuen lanpostu baterako kontratatua izan zen». Joulaudiri epaileek egotzi diote Fillonek sortutako lanpostu faltsuari segida ematea, 2013 urtera arte.

Errugabe dela ziurtatu dute epaiketa osoan lehen ministro ohiak eta bere emazteak, baina Penelope Fillonek ezin izan du aurkeztu egindako lanaren frogarik. Epaileen aurrean argudiatu du askotariko lanak egiten zituela: posta kudeatu, agenda antolatu eta diskurtsoetarako informazioa bildu, besteak beste. Aldiz, 2016an egunkari bati eman zion elkarrizketan adierazi zuen, hain zuzen, inoiz ez zela aritu bere senarraren bizitza politikoarekin lotura zuten lanetan. Horrez gain, epaileei adierazi die ez dituela ongi gogoratzen parlamentari laguntzaile gisa izan dituen kontratuak.

Lehen ministro ohiaren defentsak iragarri du helegitea aurkeztuko diola epaiari. «Epaiketa berri bat egingo da», ziurtatu du Antonin Levy abokatuak. Haren esanetan, «beharrezkoa» da prozesua berriz hastea, ikerketa egiteko orduan izan diren «baldintza ilunak» eta «harrigarriak» kontuan hartuta.

Macronen mesederako

Parisko Auzitegi Korrekzionalak atzo aztertu zuen auziak presidentetzarako atea ireki zion, parez pare, Emmanuel Macron egungo estatuburuari. 2017ko urtarrilean, presidente hauteskundeetarako lau hilabete falta zirela, Le Carnard Enchaine astekariak ustelkeriarekin lotu zuen Fillon. Argitaratu zuenez, lehen ministro ohiak bere emaztea eta bi seme kontratatu zituen diru publikoarekin aholkulari lanetarako, nahiz eta ez zuten egiaz halako lanik egin —politikariaren semeak ez dira epaituak izan—.Gobernuburu ohiari egotzi zion, halaber, literatura aldizkari bateko zuzendariari presio egitea bere emaztea kontrata zezan, aholkularitza lanetarako.

Informazio horiek argitara atera baino lehen, presidente kargua eskuratzeko hautagai faboritoa zen Fillon inkesta guztietan, eta, «hutsegiteak» onartu bazituen ere, hautagaitzari eustea erabaki zuen. Salaketak kalte handia egin zion, ordea, bere irudiari. Nabarmen egin zuen behera herritarren artean zuen babesak, eta lehiatik kanpo gelditu zen bozen lehen itzulian. Bigarrenean, Macron nagusitu zitzaion eskuin muturreko hautagai Marine Le Peni.


Summary: Macron prest agertu da ingurumenaz erreferendum bat egiteko. Frantziako presidenteak adierazi du «biodibertsitatea, ingurumena eta berotze globala kontzeptuak» konstituzioan sartzearen inguruko galdeketa bat egin nahi duela 2021a baino lehen.

Ekologistek alkatetza garrantzitsuak lortu eta egun batera, Emmanuel Macron Frantziako presidenteak ingurumenarekin zerikusia duten hainbat neurri iragarri ditu. Macronek iragan astean jaso zituen Klimaren Aldeko Konbentzio Herritarraren 149 proposamenak —150 herritarrek osatu dute—, eta, gaur jakinarazi duenez, horietako 146 onartu egin ditu. Tartean dago 2021a baino lehen «biodibertsitatea, ingurumena eta berotze globala kontzeptuak» Frantziako Konstituzioaren 1. artikuluan sartzearen inguruko erreferendum bat egitea.

Frantziako presidentearen iritziz, Europa Ekologia Berdeak alderdiaren garaipenek erakutsi dute «ekologia herritarren kezken artean» dagoela, eta horren harira erabaki du konbentzioak helarazitako proposamenak sustatzea. Horretaz, jakinarazi du proposamen batzuen inguruko beste galdeketa bat egiteko prest dagoela, baina ez du zehaztu zeini buruz; «uda amaieran» jakinaraziko du, lege proiektu baten bidez: «Bihartik aurrera, lantaldeak sortuko ditugu zuen proposamenei buruzkoak, eta, hurrengo hilabetetik aurrera, Asanblea Nazionaleko presidenteak harrera egingo dizue», esan die Macronek konbentzioko parte hartzaileei.

Horrekin batera, Frantziako estatuburuak 15 mila milioi euroko diru sail bat iragarri du datozen bi urteetan trantsizio ekologikoan sakontzeko: «Anbizio ekologikoa eredu produktiboaren erdian jarri behar dugu».

Aldiz, Macronek uko egin die konbentzioko parte hartzaileen hiru proposameni: autobideetako gehiengo abiadura orduko 130 kilometrotik 110era jaistea; enpresen dibidenduei %4ko zergak ezartzea; eta konstituzioaren atarikoan ingurumena babestu beharra txertatzea.


Summary: Jaurlaritzak 1.500 eurorainoko laguntzak emango ditu leihoak berritzeko. Energia kontsumo txikiko etxetresnak erosten dituztenei %25 ordainduko die. Asteazkenean jarriko dira indarrean laguntzak, azarora arte edo dirua bukatu arte.

Autoak erosteko laguntza publikoen ondoren, leihoak eta etxetresnak berritzeko laguntzak jarri ditu indarrean Eusko Jaurlaritzak, EEE Energiaren Euskal Erakundearen bitartez. Bihartik aurrera, 1.500 eurorainoko laguntza publikoa jasoko dute beren leiho zaharrak aldatu eta energia kontsumoa jaisten duten leiho berriak erosiko dituztenek. Kontsumo txikiko etxetresnen erosketa ere lagunduko du EEEk, gehienez 130 eurorekin.

Iñigo Ansola EEEko zuzendariak azaldu duenez, 2,5 milioi jarriko dituzte leihoak berritzeko eta beste hainbat etxetresnak ordezkatzeko. Uztailaren 1eko goizetik zortzietatik aurrera erositako produktuek jasoko dute laguntza, azaroaren 30era arte edo dirua bukatu arte. Ansolaren arabera, laguntza publikoen bitartez energia kontsumoa aurreztu nahi dute, eta, aldi berean, bultzada ekonomikoa eman leihoen eta etxetresnen sektoreei.

Leihoak berritzeko planari dagokionez, isolamendu termiko handiko leihoek jasoko dute laguntza. Leihoak erostearen eta jartzearen kostuaren %25 hartuko du bere gain EEEk, baina gehienez 1.500 euro etxe bakoitzeko. Ansolak kalkulatu duenez, 2.000 leihoren aldaketa finantzatu ahal izango dute diru horrekin.

2.000 etxetresna

Etxetresnen kasuan, 2.000 ordezkapen finantzatuko dituztela aurreratu du Ansolak. Aparailu berrien %25 jarriko du Jaularitzak, baina gehienez 130 euroren laguntza publikoa jasoko du tresna bakoitzak. A+++ mailako hozkailuek, izozkailuek, ontzi garbigailuek eta lehorgailuek 130 euro izango dituzte gehien jota, eta ehun eurokoa A++ eta A+ mailakoek.

Laguntzak ontzat jo ditu ACEPV Araba, Bizkai eta Gipuzkoako etxetresna saltzaileen federazioko presidenteak, Jon Saenzek. Azaldu duenez, gain behera doan sektore bat da berea, 2010az geroztik denden %52 desagertu egin baitira. 400 saltoki geratzen dira orain. 2018a eta 2019a urte txukunak izan dira, salmentak %5 handitzea lortu eta krisi aurreko mailara itzuli direlako. Itxialdia amaituta, eskariak asko handitu dira.


Summary: Kezka sortu du Eskandinavian atzemandako erradioaktibitate isuri batek. Iturria zentral nuklear bat dela uste dute nazioarteko erakundeek. Errusiak ukatu egin du bere plantetan istripurik gertatu izana.

Erradiazio isuri baten zantzuak atzeman dituzte airean Eskandinavian, eta galdera bat dabil bolo-bolo: non dago isuriaren iturria?

Zesio-134, kobalto-60 eta rutenio-103 isotopo erradioaktiboak atzeman dituzte Norvegiako iparraldeko eta Spitsbergen uharteetako estazioetan, baita Helsinkin eta Stockholmen ere.

Ezohiko isotopo konbinazioak susmoa sortu du, halakoak tipikoak direlako zentral nuklearretako istripuetan, adituek esan dutenez. Suediako Erradiazio Segurtasun Aginteak (SSM) adierazi du neurtutako mailek ez dakartela arriskurik gizakien osasunarentzat, baina isuria nondik datorren ez dakitela gaineratu dute.

Vienan egoitza duen CTBTO Proba Nuklearrak Erabat Debekatzeko Itunaren Erakundeko ordezkariek adierazi dute litekeena dela isuria «iturri zibil» batetik atera izana, eta hori non egon daitekeen adierazteko mapa bat argitaratu dute. Mapan Eskandinavia iparraldeko eta Errusiako eremuak nabarmendu dituzte, eta horietan hainbat zentral nuklear daude.

Herbehereetako Osasun Publikorako eta Ingurumenerako Institutu Nazionalak ostiralean esan zuenez, atzemandako isuriaren osagaiek «erakutsiko lukete zentral nuklear bateko erregaia kaltetu dela». Isuriaren jatorria «Errusiako mendebaldean» zegoela esan zuen erakunde horrek.

Suedia eta Finlandiako zentral nuklearretako kudeatzaileek ukatu egin dute euren plantetan ezbeharrik gertatu izana. Errusiak gauza bera adierazi du.

Errusian zentral nuklearrak kudeatzen dituen Rosenergoatom konpainiak esan duenez, gune horretan dituen bi zentralak —Leningradokoa eta Kolakoa— «normaltasun osoz» ari direla lanean, eta ez dutela isuri baten berririk eman. «Bi zentraletako eta inguruetako erradiazio mailetan ez da aldaketarik gertatu ekainean; erreaktoreen funtzionamendu normalarekin bat datoz».

Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziak larunbatean esan zuen CTBTOk zabaldutako informazioaren «jakinaren gainean» dagoela. «Halakoetan ohikoa denez, IAEA bere bazkideekin jarri da harremanetan, galdetzeko erradioisotopo horiek atzeman dituzten euren herrialdeetan, eta zer edo zer gertatu ote den isurketa horiekin lotuta».

2017ko udazkenean bezala

Antzeko egoera gertatu zen 2017ko udazkenean. Orduan, antzeko osagaiak atzeman zituzten Europako hainbat herrialdetako airean. Gero jakin zen, ezbehar bat edo industriaren hitzetan «gertaera bat» jazo zela Majaken (Errusiaren hegoaldean) dagoen erregai nuklearra prozesatzeko plantan. Antza denez, oker bat egin zuten erregaia lantzeko prozesuan.


Summary: Juan del Arco ezker albokoa fitxatu du Anaitasunak. Frantziako ligan aritu da azkeneko denboraldian, Limogesen, eta aurretik Granollersen eta Logroñon jokatu zuen.

Helvetia Anaitasunak Juan del Arco (Leganes, Espainia, 1991) fitxatu du datorren denboraldirako. Ezker alboan jokatzen du, eta Limoges (Frantzia) taldetik dator. Aurretik badu esperientziarik Asobal ligan, Granollersen eta Logroñon jokatua delako. Espainiako selekzioarekin ere aritu da, eta, 2016ko Europako Txapelketan, zilarrezko domina irabazi zuen.

Juan Dominguez entrenatzaileak honela definitu du Del Arco: "Oso konpletoa da, defentsan eta erasoan ondo moldatzen dena. Erasoan, lehen lerroko hiru postuetan joka dezake. Erabaki onak hartzen ditu, eta gutxitan okertzen da. Lasaitasuna emango digu. Gainera, esperientzia handia dauka".


Summary: Bertan behera utzi dituzte Euskadiko Txapelketak. Euskadiko Herri Kirol Federazioaren Batzordeak hartu du erabakia, aho batez, arrazoi sanitario eta ekonomikoak argudiatuta.

Euskadiko Herri Kirol Federazioaren Zuzendari Batzordeak ekainaren 25eko bileran aho batez erabaki zuen, osasun arrazoiak eta ekonomikoak direla medio, lehen, bigarren eta hirugarren mailetako Euskadiko Txapelketak bertan behera uztea. Hiru arrazoi aipatu ditu: udalek duten ziurgabetasun ekonomikoa, eta jaiak bertan behera utzita kanpoko diru laguntzarik gabe (udalak eta beste batzuk) edo sarreren salmentarekin behar besteko diru sarrerarik lortu gabe antolatzearen ezintasunak; eta guztien gainetik,COVID-19aren pandemiak eragindako osasun egoeraren ziurtasun gabeziak, aurretik sumatu ezinezkoa eta bilakaera aldakorrekoa. Hori guztia kontutan hartuta, txapelketek beraiekin dituzten zortzi proben antolakuntza normala bermatzea ezinezkoa dela ikusi du federazioak. Haren iritziz, ekitaldi guztiak ez egiteak, alde batetik, mailen arteko igoera eta jaitsieretarako kaltea sortuko luke, eta, bestalde, kontratatutako egurraren jasanezinezko kalte ekonomikoa.


Summary: Emakumezkoen Lehen Mailako euskal taldeetan hainbat mugimendu izan da. Tamara Abaldek Araskin jokatuko du. Mariam Coulibaly IDKn ariko da, eta Margaret Roundtreek kontratua berritu da Gernikarekin.

Endesa Ligan, fitxaketa bana egin dute Kutxabak Araskik eta IDK Euskotrenek datorren denboraldirako. Arabarrek Tamara Abalde hegal pibota lotu dute. Esperientzia handia dauka, eta azken bi sasoietan Valentzian aritu da 31 urteko jokalaria. Bost ditu Made Urietak datorren denboraldirako: Ana Cruz, Maria Azurmendi, Tania Perez eta Laura Pardo dira Abalderekin batera bosteko hori osatzen dutenak.

Gipuzkoarrek ere barruko jokoa indartu dute, Mariam Coulibaly pibota fitxatuz. Lehendik ere jokatutakoa da Espainiako ligan 22 urteko Maliko jokalaria, eta sekulako trebetasuna da erreboteak hartzeko. Denboraldi honetan Frantzian aritu da. Afrikako jokalariarekin hamar dauzka Azu Muguruzak: Lara Gonzalez, Joyce Cousseins-Smith, Ane Esnal, Laura Garcia, Mehryn Kraker, Maria Eraunzetamurgil, Julia Gladkova, Toch Sarr, Meiya Tirera eta Mariam Coulibaly.

Lointek Gernikak, berriz, kontratua berritu dio Margaret Roundtree hegal-pibot estatubatuarrari. Horrenbestez, hirugarren sasoia beteko du Bizkaiko taldean 32 urteko jokalariak. Zazpigarren jokalaria da Mario Lopez entrenatzailearentzat datorren denboraldirako: Marge Roundtree bera, Itziar Ariztimuño, Marta Alberdi, Belen Arrojo, Nogaye Lo, Roso Buch eta Paula Ginzo.


Summary: San Josek eta Beñatek liga amaitu arte jarraituko dute Athleticen; ez, ordea, Orellanak Eibarren. Bi jokalari zuri-gorriek iragarri dute «bihotzagatik» hartu dutela erabakia, «buruak» ez segitzeko aukeraren alde egiteko hautua ematen bazien ere. Zuzendaritzaren jarrerarekin konforme ez daudela iradoki dute, eta jakitun direla ez dutela taldean segituko datorren denboraldian, «ziurtasunez esan ez badigute ere».

Ekainaren 30a dute mugarria Mikel San Josek, Beñatek eta Athleticek. Bihartik aurrera libre ziren jokalariak, kontratua amaitzen zaielako hilarekin batera. Klubak eskatu die jarraitzeko, eta hori egingo dute biek. Sare sozialetan eman dituzte azalpenak. Burua eta bihotza du izena agiriak, eta garden asko azaldu dute «bihotzagatik» erabaki dutela jarraitzea, «buruak» beste zerbait egiteko aukera ematen bazien ere, «profesionalak» diren aldetik.

«Athleticen bizi izandako guztia errepikaezina da», eta horretan oinarritu dira klubaren eskaintzari baiezkoa emateko. Taldekideak eta zaleak izan dituzte gogoan. Beste aldarte bat antzematen zaie, ordea, zuzendaritzak eurekin izan duen jarrerari buruz ari direnean, horretaz gero hitz egingo dutela iragarri arren, orain unea ez delakoan. Garbi laga dute ez dutela aukerarik izango Athleticen segitzeko datorren denboraldian, «klubak ezer garbirik esan ez badigu ere».

Orellanaren agurra, sare sozial batean

Badoana Fabian Orellana da. Hori iragarri du sare sozial batean, atzo Granadan jokatu zuena azkeneko partida izan zela kontatu baitu. Valladoliden ariko da datorren denboralditik aurrera. Eibarrek ez du ezer esango gai honetaz bihar arte. Txiletarra ez da bakarra egoera honetan, eta, hilarekin batera kontratua amaitzen zaienen artean, ez du ematen ospa egingo duen bakarra izango denik, Gonzalo Escalantek ere hautu bera har baitezake; datozen hiru denboraldietarako kontratua lotua dauka Lazion (Italia). Gainontzekoak ondorengoak dira: Ramis, De Blasis, Cristoforo, Charles eta Pedro Leon — horrek azaldu du taldeari laguntzen jarraituko duela—. Antzeko egoeran da Jose Luis Mendilibar ere, eta Zaldibarkoak aspaldi esan zuen jarraitu egingo duela liga amaitu arte.

Espainiako ligan, ehun bat jokalariri bukatuko zaie kontratua ekainaren 30arekin batera, eta gehienek oraingo taldeetan jarraitzea erabaki dute.


Bilaua aldatu da, gidoia ez

Summary: Bilaua aldatu da, gidoia ez. Realak galdu egin du Getaferen aurka; laugarren porrota du jarraian. Donostiarrek jokoan izandako hamabost puntuetatik bakarra eskuratu dute. Pachecoren debuta izan da partidako albiste on bakarra.

Bururik altxa ezinda. Realak berriz ere porrot egin du ligan, Getaferi egin dion bisitan, eta laugarren partida galdu du jarraian. Hartara, bost neurketa daramatza garaipenik lortu gabe, eta jokoan izandako azken hamabost puntuetatik bakarra eskuratu du. Egoera gaiztotu egin zaio.

Bilaua aldatu bada ere, gidoia azken partidetako bera izan da. Astun aritu dira Imanol Alguacilen jokalariak, beren jokorik onena inondik ere egin gabe, eta, gainera, epailearen erabaki batek eragin handia izan du partidari norabide bat ematerakoan. Txuri-urdinek garaipen baten beharra zuten gora begira hasteko, baina esku hutsik itzuli dira Madrildik.

Oraingoan Getafek zapaldu du Reala. Oinkatzea ez da metaforikoa izan, ordea, Hugo Duro jokalariak Robin Le Normanden hanka zanpatu ostean iritsi baita etxekoen lehen gola ekarri duen penaltia. Ez da okerrik, ez; espainiarren aurrelaria izan da Realeko atzelaria zapaldu duena, baina Cordero Vegak donostiarren aurkako penaltia adierazi du. Ez ditu VAReko irudiak ikusi ere egin; azken zazpi norgehiagokatan kontrako zazpi penalti adierazi dizkiete gipuzkoarrei.

Dena den, Alex Remiroren oker bat egon da aurkako gol horren oinarrian. Atezainak ez du asmatu baloia jokatzerakoan, eta hutsegite horrek piztu du gerora Getaferen estreinako gola ekarriko zuen abagunea. Ordura arte deus gutxi egiten ari zen Reala, eta are gehiago okertu zaio neurketa, 19. minutuan.

Atsedenaldira arte Getafek izan du partidaren gidaritza. Etxeko taldea eroso aritu da zelaian, eta joko gogorra eginda geldiarazi ditu Imanol Alguacilen jokalariak. Nahieran ebaki dute bisitarien jokoa. Txuri-urdinak aurrera egiteko zirrikiturik gabe egon dira lehen zatian, eta markagailuan atzetik zela joan dira aldageletara.

Bigarren zatian, itxura hobeagoa emateko peskizan hasi da Reala, eta, lehen minutuetan burua lehengo lepotik izan badu ere, 56. minutuan iritsi da taldea apur bat piztu duen gola. Jon Pacheco debutariak hasitako jokaldi batean Mikel Oiartzabali iritsi zaio baloia, eta eibartarrak lerro arteko pase bat eman dio Adnan Januzaji. Belgikarra ez zegoen jokoz kanpo, nahiz marrazainak hasieran halakorik adierazi duen, eta berdintzea lortu du (1-1). Pacheco bera izan da Realaren albiste on bakarra; Elizondoko jokalaria estraineko aldiz aritu da donostiarrekin, eta bere taldeko onentsuena izan da, gainera.

Suspertze ahul bat

Behin 1-1ekoa eginda, Realak urrats bat egin du aurrera, eta bere minuturik onenak jokatu ditu. Halere, Getaferen areara egindako gerturatzeek ez dute askorako balio izan, eta ez dute lortu aurretik jartzea. Partidaren hondarrean berriz orekatu dira indarrak, eta Getafek bereak eta bi egin ditu aurrea hartzen saiatzeko. Suspertze ahula izan da.

Baita lortu ere, 83. minutuan arrisku gutxiko jokaldi bat baliatu baitu bigarren gola egin eta partida erabakita uzteko. Berriz ere Realaren huts baten ondotik etorri da etxekoen poza. Bisitarien atzeko lerroa lokartuta zegoen bitartean, azkar ibili da Jorge Molina, eta arrapaladan atera du alboko sake bat. Angel Matari iritsi zaio baloia, eta hark ez du barkatu, 2-1ekoa eginda. Matak berak sartu ditu Getaferen bi golak.

Kontuak horrela, Realak burumakur amaitu du ligako partida, azken bost aldietan bezalaxe. Kukuak oker jo dio txapelketaren itzuleran, eta, sasoi amaieran esku hutsik geratu nahi ez badu, irabazten hasi beharra du. Aukerak urritzen ari zaizkio, ordea.


Lizarra, oso gertu

Summary: Lizarra, oso gertu. Donejakue bidearen babesean jaiotako Erdi Aroko hiri honetan, Nafarroako Erresuma Zaharraren esentzia guztia aurki daiteke. Ondare, gastronomia eta merkataritza aldetik oparoa da Lizarra.

Lizarra Nafarroako erdialdeko mendebaldean dago, eta Lizarrako merindadeko hiriburua da. Eskualdea naturaz inguratuta dago: Ega ibaia hiriaren bihotzetik igarotzen da, eta Urbasa-Andia eta Lokiz mendilerroak eta Allozko urtegia bezalako toki txundigarriak hurbil daude.

Lizarrako kaleetan zehar ibiltzea denboran bidaiatzea da, eraikin historiko ikusgarriak ezagutzea: eliza erromanikoak eta gotikoak, jauregiak eta jauretxeak. Lizarra bisitatzea interesgarria da, Rua kalean ibiltzea, hiriko kalerik zaharrenean, eta eraikin esanguratsuekin harritzea. Besteak beste, Ruako San Pedro elizarekin, Nafarroako Errege-Erreginen jauregiarekin eta Hilobi Santuaren Elizarekin.

Bertako produktu bikainak

Erdi Arotik, Lizarra ezaguna da jaki bikainak eskaintzen dituelako. Kodex Kalistinoak hauxe zioen hiriari buruz: «Lizarra aberatsa da, ogi ona, ardo ezin hobea eta haragia eta arraina dituelako, eta zorionez beterik dagoelako». Lizarrako gastronomian aipagarriak dira hurbileko baratzeetako barazkiekin egindako jakiak, esaterako zainzuriak, calbote-ak edo gaztain erreak, potxak, garaiko barazki ederrak, txerrikume errea, ajoarrieroa eta gaztak. Lizarrako gozo ospetsuak ahaztu gabe —Puyko Arrokak, San Andresen tarta eta Alpargatak—, inguruko upategietako ardoak eta bertako patxaran ospetsua.

Merkataritza hiriaren izendapena ere badu Lizarrak, izan ere hirian kalitate handiko merkataritza dago, modernoa, baina tradizioa ahaztu gabe. Gainera, urteko ostegun guztietan asteroko azoka tradizionala egiten da eta hileko bigarren larunbatean Plazara! antolatzen da, Lizarraldeko bertako produktuen azoka.

Urteko edozein garai ona da Lizarrara joateko, udazkenean, ganadu azoka sonatua antolatzen denean, edo udaberrian eta udan, Erdi Aroko Azoka eta herriko jaiak izaten direnean. Lizarra bisitarien zain dago, bere historiarekin, folklorearekin eta jendearekin goza dezaten opa die.

Informazio gehiago nahi izanez gero, estellaturismo.com webgunea kontsulta daiteke.


Summary: Nafarroako BPGa %4,4 txikitu da urteko lehen hiruhilekoan. Martxoaren azken erdiko konfinamenduak sektore guztien gainbehera eragin du.

Martxoaren 15ean ezarritako konfinamenduak jaitsiera historikoa ekarri dio Nafarroako ekonomiari. BPG barne produktu gordina %4,4 txikiagoa zen martxoaren amaieran 2019ko abenduaren 31n baino. Erorikoa are handiagoa izan da Hego Euskal Herriko beste hiru lurraldeetan (-%4,7).

Nastat Nafarroako Estatistika Erakundeak zabaldutako datuen arabera, urte arteko tasan BPGa %3 txikitu da, apirilean aurreratutakoa baino bi hamarren gehiago. Europako Batasunean %2,6 uzkurtu da ekonomia.

Sektore guztietan egin du atzera BPGak, urte arteko tasan: nekazaritza, -%0,7; industria, - %1,7; eraikuntza. -%6,0; zerbitzuak, -%2,5.

Eskariaren arabera neurtuta, administrazio publikoak egindako gastua baizik ez da hazi (+%4,9), Osasunbideak pandemiaren zabaltzeari aurre egiteko egindako gastu ezohikoaren eskutik, neurri batean. Familien kontsumoa %3,2 txikitu da, eta %8,9, berriz, enpresen inbertsioak.

Enpleguari dagokionez, Nastatek dio urtebete lehenago baino %0,3 lanpostu gutxiago zeudela Nafarroan. Batez ere, eraikuntzan galdu dira enpleguak (%2,8).

Orain zabaldutako datuak txarrak dira, baina are okerragoak espero dira urteko bigarren hiruhilekoan, orduan izan baitira konfinamenduaren faserik luzeena eta gogorrena —apirileko lehen bi asteetan jarduera ekonomikoa ia erabat geratu zen—. Gainera, behin itxialdia amaituta, ekonomia oso erritmo motelean ari da suspertzen, industriari asko jaitsi zaizkielako eskariak, eta kontsumoa iazkoa baino nabarmen apalagoa delako.


Summary: Txinak bizi guztiko espetxearekin zigortu ahalko ditu segurtasunaren kontrako zenbait delitu Hong Kongen. Herri Asanblea Nazionalaren zuzendaritzak aho batez berretsi du Hong Kongen ezarriko duen Segurtasun Nazionalerako Legea. Sedizioa, «sezesioa eta atzerriko esku hartzea» zigortzea du helburu.

Txinako Herri Asanblea Nazionalaren zuzendaritzak aho batez berretsi du Hong Kongerako Segurtasun Nazionalerako Legea, eta, neurria indarrean sartu da herrialdean gauerdia zela, Hong Kongeko buletin ofizialean argitaratu ostean. Legeak, besteak beste, «sedizioa, sezesioa eta atzerriko esku hartzea» zigortzea du helburu, eta bizi guztiko zigorrak aurreikusten ditu delitu horietarako. Baina eztabaida gehien eragin duen puntua zera izan da: Txinako segurtasun indarrek hainbat eskumen izango dituztela Hong Kongen, eta askeago jokatu ahal izango luketela.

Horrez gain, legeak jasotzen duenez, Hong Kongeko bozetan parte hartzea debekatuko zaio segurtasun delitu bat egiteagatik zigortua den orori; agintariek aukera izango dute legea urratzen duten talde edo enpresei isunak jartzeko edo horien jarduera debekatzeko; eta Poliziak susmagarri oro zelatatzeko eta haren telefono jarduera ikertzeko aukera izango du.

Segurtasun Nazionalerako Legearen bidez, Txinako Gobernuaren asmoa da iragan urteko eta aurtengo manifestazioen gisakoak ez gertatzea berriro. Izan ere, protestak iragan urtean hasi ziren estradizioen lege proiektuaren harira, eta, azkenean, manifestarien presioaren ondorioz, Carrie Lame Hong Kongeko gobernuburuak bertan behera utzi behar izan zuen testu hori; horrek, noski, Pekin haserrearazi zuen.

Lamek amore eman zuen arren, manifestariek kalean jarraitu dute —berrogeialdian izan ezik—, asteek aurrera egin ahala eskarien zerrenda handituz joan baitzen. Lau eskari egin zizkioten Lami: atxilotuak askatzea, Poliziaren indarkeria ikertzeko «talde independente bat» sortzea, manifestazioei «istilu» ez deitzea eta herritarrek aukera izatea ordezkariak «era demokratikoan» hautatzeko. Lamek, ordea, hasiera-hasieratik erantzun zien ez dituela beteko lau horiek, eta Pekinek horren ostean erabaki zuen segurtasun legea sustatzea.

Kritikak nazioartean eta Hong Kongen

Lege hori sustatzeak Washingtonen eta Pekinen arteko gatazka diplomatikoa areagotu du, eta bi aldeek bata besteari begirako hainbat erabaki hartu dituzte asteotan: Etxe Zuriak Hong Kongi aitortzen zion estatus berezia kendu zion —merkataritzari begirakoa—, eta bisa murrizketak ere agindu zituen Txinako agintarien aurka —Pekinek erabaki bera hartu zuen AEBekin—. Orain, ikusteko dago testua bihar indarrean sartzen denean ea Washingtonek Txinako eskualde administratiboari buruzko erabaki gehiago hartuko dituen.

Hain justu, bihar 23 urte beteko dira Hong Kongek Erresuma Batuaren kolonia izateari utzi ziola eta Txinaren eskualde bihurtu zela. Pekinek manifestazioak debekatu ditu, baina «demokraziaren aldeko» mugimenduak protestarako deia egin du. Bihartik aurrera, gainera, ikusteko dago ea mugimendu horretako hainbat kide ezagunen dimisioek zer eragin izango duten; izan ere, horietako batzuek Demosisto talde politikoa utzi dute.

Erabakia azaltzeko, Wongek honako hau idatzi du Facebook sare sozialean: «Zorigaiztoko patua aurkeztu digute, ezaldi pertsonalak aurreikusteko ezinezkoak dira, eta egoera horri adoreaz egin behar diogu aurre. Demosistoko idazkari nagusi kargua utzi egin dut, eta alderditik atera egingo naiz. Protesta modu pertsonalean gauzatuko dut». Nathan Law eta Agnes Chow ekintzaileek ere antzeko mezuak publikatu dituzte sare sozialetan.

Buruzagien dimisioaren ostean, Demosistok jakitera eman du bere burua desegin duela. Berez, taldeak hautagaiak aurkezteko asmoa zuen irailaren 6an egitekoak diren Hong Kongeko Kontseilu Legegilerako hauteskundeetan, nahiz eta hori egiteko debekua duen. «Demokraziaren aldeko» beste talde batek, Hong Kongeko Fronte Nazionalak, adierazi du bere presentzia murriztu egingo duela eskualde administratiboan, eta «kanpotik» jardungo dutela.

Taiwanen babesa

Ekintzaile horiei babesa emateko prest agertu da, berriz ere, Tsai Ing-wen Taiwango presidentea: «Espero dugu Hong Kongeko herritarrek hainbeste balioesten dituzten askatasunaren, demokraziaren eta giza eskubideen balioei atxikita jarraituko dutela». Hong Kongen eta Taiwanen arteko harremana estutuz joan da egungo Tsai agintera iritsi zenetik —independentista da, eta bozak bigarrenez irabazi ditu aurten—, irlako herritarren artean ere gailendu egin baita manifestarien aldeko jarrera.

Hong Kongek estatus politiko berezia du Txinan. Herrialde bat, bi sistema esan ohi zaio, eskualdeak autonomia handiagoa duelako eta sistema ekonomiko desberdina, kapitalista. Londresek eta Pekinek adostu zituzten xehetasunak, 1997an, eta Oinarrizko Legean irudikatu, eskualdeko konstituzioaren baliokidean; Txinako Herri Asanblea Nazionalak gaur onartu duen legea, hortaz, konstituzio horretan txertatuko dute.


Summary: Herritarrei «ardura» eskatu baina San Fermin eguneko mezara joanen dela berretsi du Maiak. Kanpaina abiatu du Iruñeko Udalak, gogorarazteko «aurten ez dela sanferminik izanen».

Argia da Iruñeko Udalak datozen egunetan zabalduko duen mezua: «Gogoratu, aurten ez dago sanferminik». Izenburu horrekin, kontzientziazio kanpaina abiatu dute, jendeak «arduraz, erantzukizunez eta senez» joka dezan. Enrique Maia alkateak aurkeztu du kanpaina, gaur goizeko agerraldian: «Sanfermin arraroak eta tristeak izanen dira, baina aukera dugu munduaren aurrean jokabide arduratsuaren eredu izateko».

Zehazki, zapi formadun 100.000 eskuorri banatuko dituzte Iruñean eta Iruñerriko beste zenbait udalerritan, sanferminetako egunetan bete beharreko arauekin. Hiru bideo ere zabalduko dituzte irratian, telebistan eta Interneten. Batean, osasun zerbitzuko langileak ageri dira; beste batean, 81 urteko emakume iruindar bat; eta beste batean, sanferminetako hainbat eragile: txistulariak, gaitariak, dantzariak eta La Pamplonesa musika bandako zuzendaria, besteak beste. Denetan, «erantzukizunez» jokatzeko eskatzen zaie iruindarrei: «Nahikoa da egun bakar batez arduragabeki jokatzea, egindako lan guztia alferrikako bihurtzeko». Besteak beste, «ekitaldi alternatiborik ez» antolatzeko eskatzen diete herritarrei.

Alkatearentzat, baina, ekitaldi guztiak ez dira berdinak: egoki ikusi du, adibidez, San Fermin eguneko meza egitea. Are: kazetarien galderei erantzunez, berretsi du joateko asmoa duela. «Gonbidapena jaso dut mezara joateko, eta joanen naiz, maila pertsonalean. Norberak hartu beharreko erabaki bat da, eta pertsonak libre dira joateko ala ez joateko. Normala da». Uztailaren 7ko ekitaldi erlijiosora joatea «jatetxe batera joatearen pareko» dela uste du Maiak: «Ez gara etxean geratuko, atera ezinik!», gaineratu du, galderarekin deseroso.

Txaloak eta kritika peñei

Peñekin ere uzkur azaldu da Iruñeko alkatea. Alde batetik, aitortu du «ardura handiz» jokatu dutela, aurtengo sanferminetako ekitaldi eta agerraldi guztiak bertan behera utzita, eta «eskerrak» eman die horregatik. Era berean, Armonia Txantreana peñaren pankartaren auzian gertaturikoa «indar osoz deitoratu» du. Maiaren irudiko, pankarta horretan Patxi Ruiz presoa irudikatu izana «etakide baten goraipatzea» izan da, eta «herritar ia guztiak asaldatzen dituen iraina». Iruñeko Peñen Federazioak bat egin du Armonia Txantreanarekin, eta hori ere txarretsi du alkateak.


Summary: Ekologistak Martxan-ek Gaztelugatxeko aparkalekua handitzeko proiektua kritikatu du. Donostiako Santa Klara uhartea gune turistiko bihurtzeko «asmoari» ere eman dio, besteak beste, Bandera Beltza saria

Kudeaketa txarra argudiatuta edo kutsaduragatik, Bandera Beltza sariak ematen ditu Ekologistak Martxan-ek. Aurten Gaztelugatxeko Donieneko aparkalekuko proiektuari (Bizkaia) eta Donostiako Santa Klara uhartea gune turistiko bihurtzeko «asmoa» saritu ditu Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan.

Talde ekologistaren arabera, Gaztelugatxeko aparkalekua handitzeko proiektua «publizitate kanpaina baten barruan» kokatu behar da, eta Bizkaiko Foru Aldundia eta Eusko Jaurlaritza kritikatu ditu horregatik. Ekologistek gogoratu dute Game of Thrones telesaila filmatu zutela han, eta, orduz geroztik, «paisaia idiliko» horrek «gehiegizko» gorakada eduki duela. Dena den, proiektua etenda dago gaur egun. «Kostaldeko beste proiektu batzuekin gertatu bezala, auzotarren babesik ez du eduki, eta bertan behera uztea erabaki du Eusko Jaurlaritzak». Halere, asmoa bera «salatzeko», ingurumen kudeaketa txarraren Bandera Beltza eman dio talde ekologistak proiektuari —Gaztelugatxe gaur dira berriro irekitzekoak—.

Atal berean saritu dute Santa Klara uharterako «agintari politikoek» azaldu duten asmoa. Ekologistek gogoratu dute babes bereziko eremua dela EAEko Itsasertza Babesteko eta Antolatzeko Lurraldearen Arloko planaren arabera, biodibertsitate gune bat dela batez ere «hegazti faunarentzat». Ekologistek Gipuzkoako Foru Aldundia eta Donostiako Udala kritikatu dituzte, uhartearen goialdean dagoen itsasargiaren bueltan Cristina Iglesiasen eskultura bat jartzekoak direlako, «turismoa erakartzeko elementu berri bat» bihurtuz leku hori. Ekologistak Martxan-ek salatu du ingurumen inpakturako azterketarik ez dutela egin instituzioek, eta nabarmendu du Donostiako Arkitektura Goi Eskola Teknikoak «gauzatu beharko ez litzatekeenaren adibide negatibotzat» jo duela proiektua.

Plentziako pantalana

Gainera, beste bi Bandera Beltz eman ditu Ekologistak Martxan-ek. Kutsaduraren saria eman dio Plentziako (Bizkaia) pantalana handitzeko proiektuari. Iruditzen zaio obrek eta horien ondorengo erabilerak «eragin handia» izango dutela Plentziako itsasadarraren ekosisteman. «Proiektuak egiturazko gabezia asko ditu».

Eta atal berean, Pasai Donibaneko (Gipuzkoa) «saneamendua» kritikatu du talde ekologistak. «Herriaren zati baten eta bere inguruaren saneamendua Pasaiako badiara doaz zuzenean, inolako bilketa tratamendu prozesurik gabe». Ekologistek salatu dute instituzioek «behin eta berriz» agindu dituztela egoera konpontzeko neurriak. «Promesa horiek ez dira bete».


Summary: Gipuzkoan, zordun handi gutxiago, baina zor gehiago. Apaldu egin da zordun handien kopurua —66tik 53ra—, baina asko handitu da foru ogasunarekin duten zorra —238 milioi eurotik, 292 milioira—. Arabako eta Bizkaiko aldundiek urrira arte atzeratu dute zerrendaren argitaratzea.

Iazko ekainean argitaratutako zerrendarekin alderatuz gero, hemeretzi zordun atera dira, eta, haiekin, 33,3 milioiren zorra, baina sei zergadun berri sartu dira, 87,8 milioirekin.

Handitze horren erantzule nagusia Lagilur SL enpresa da, 80,2 milioi euroren zorra hartu baitu Gipuzkoako Ogasunarekin. Kutxak 2004an eraikuntza sektoreko enpresaburu batzuekin abiatutako eta huts egindako etxegintza operazio batekin zerikusia du zor horrek.

Zor apalagoak dituzte zerrenda horretako beste bost kide berriek: Cohimet 2004 (2,11 milioi), Fringomania (1,68 milioi), Gipuzkoako Enpresa Aholkulariak (1,18 milioi), Transportes Jon Norte (1,61 milioi) eta Vigilancia Instalacion Seguridad y Alarma (1,07 milioi).

Gipuzkoako zerrendan nabarmen ageri dira, oraindik ere, Osinalde Etxaniz anaiak: 31,58 milioi zor ditu Jose Ramon Osinaldek, eta 31,47 milioi, berriz, Jose Miguel Osinaldek; iazko antzeko kopuruak daude.

LH Commoditiesek, berriz, 60.000 euro kendu dizkio 2018. urtean zuen zorrari, baina oraindik 22,9 milioi zor ditu.

Porrot egindako eraikuntza inbertsioen ondoren, porrot egindako industriak daude Gipuzkoako zordun handien artean: Fagor Etxetresnak (8,12 milioi), Tecfrindus (6,22 milioi), Papelera del Araxes (5,93 milioi), Ramon Vizcaino (5,37 milioi), Bilore (3,73 milioi)...


Summary: Sandra Garaioak eta Itziar Otegik irabazi dute Etxepare saria. Txano Gorritxoren alaba du protagonista 'Lorerik gorriena' albumak, eta udazkenean argitaratuko du Pamiela argitaletxeak.

Guztira, 35 lan aurkeztu dira aurtengo Etxepare sarira. Inoizko gehien. Eta Sandra Garaioa ilustratzailearen (Donostia, 1993) eta Itziar Otegi idazlearen (Oiartzun, Gipuzkoa, 1972) lana nabarmendu du epaimahaiak guztien artean. Lorerik gorriena izeneko albuma, zehazki. Txano Gorritxoren alaba du protagonista kontakizunak, eta gertakari handiek pertsona bakoitzarengan uzten duten zamari buruz gogoeta bat proposatzen du. Besteak beste, tradizioa gaurkotzeko duen modua txalotu du epaimahaiak. «Ipuin tradizionalen onena hartu eta gaur eguneraino dakar haien leinua». 5.000 euroko saria jasoko dute bi sortzaileek, egile eskubideen aurrerapen modura, eta Pamiela argitaletxeak argitaratuko du lana udazkenean.

Leire Salaberria ilustratzaileak, Idoia Sobrino liburuzainak eta Patxi Zubizarreta idazleak osatu dute epaimahaia, eta hala testuaren zein irudien maila nabarmendu dute saria emateko ebazpenean. «Testua sotil eta argi idatzia dago, zentzu guztietan neurritsu, eta bikain uztartuta dago ilustrazio gorri-beltzekin». Dena «sinbolismoz eta sujerentzia handiz» adierazteko duen modua baloratu dute, eta irudiak «indar handikoak» direla ere esan dute, «gama kromatiko oso neurtu batekin».

Beka zena sari bilakatuta

Garaioak Bartzelonako Escola Massanan egin zituen diseinu grafiko ikasketak, eta hainbat sari jaso ditu egindako ilustrazio lanekin. Eva Toldrá saria jaso zuen, esaterako, 2017an, eta 2018an, berriz, finalista izan zen Junceda sarietan. Otegiren kasuan, Lorerik gorriena da haurrentzako idatzi duen lehen ipuina, baina badu ibilbide bat egina literatur lanak itzultzen. Aurrez, Iruñeko Udalak antolatutako Biko-Teka topaketetan partu hartu zuten bi egileek elkarrekin, eta hau da batera sortu duten lehen lana.

2004an sortu ziren Etxepare sariak, Nafarroako hainbat erakunderen elkarlanarekin, baina hainbat moldaketa izan dituzte deialdiak urteen joan-etorrian. Haurrentzako zein helduentzako literatura saritu zuten lehen bi urteetan, baina haurrentzako album ilustratuak sortzeko beka bihurtu zen 2006an. Egileek sortu nahi zuten album proiektuak aurkezten zituzten deialdira orduan, eta haietako zein lagundu erabakitzen zuen epaimahaiak. 2009az geroztik, ordea, berriz ere sari bilakatu, eta amaitutako proiektuak aurkeztu behar izaten dituzte deialdira egileek.


Summary: Bost pertsonak eman dute positibo Hegoaldean. COVID-19aren kasu gehiagorik ez dute atzeman Nafarroan PCR probaren bidez.

Bezperakoak baino hobeak dira COVID-19arekin lotuta Osakidetzak eta Osasunbideak plazaratutako datuak. Atzo jakinarazi zutenez, zortzi pertsonak eman zuten positibo PCR probaren bidez; azken 24 orduetan, bost izan dira: batek Bizkaian (Bilbo), beste batek Araban (Gasteiz), eta hiruk Gipuzkoan (bik Arrasaten, eta batek Donostian). Nafarroan ez dute kasurik atzeman.

Dena dela, zuhur mintzatu da Santos Indurain Nafarroako Osasun kontseilaria, eta ez «lasaitzeko» deia egin du: «Astero ari gara ikusten agerraldi berriak eta pandemiak ezartzen dituen erronka berriak». Kontseilariak nabarmendu duenez, Nafarroan, test serologikoek eta PCR probek adierazitakoa kontuan hartuta, 10.351 pertsona kutsatu ditu koronabirusak azkeneko lau hilabeteotan. «Eta, zoritxarrez, ez da bukatu. Oraindik, amaierarik ez duen bidaia bat da hau».

Eusko Jaurlaritzaren Osasun Sailak plazaratutako datuen arabera, azken 24 orduetan 2.600 pertsonari egin diete PCR proba. Hegoaldean sei pertsona daude ZIU zainketa intentsiboetako unitatean.


Summary: Espetxe politikaren bilakaera aztertzeko behatokia sortu dute. Foro Sozial Iraunkorraren bultzadaz eratutako guneak lehen txostena aurkeztu du.

Motibazio politikoko euskal presoei aplikatutako espetxe politikaren behatokia sortu du Foro Sozial Iraunkorrak, espetxe politikaren bilakaeraren «jarraipena» egiteko eta horri buruzko «informazio garden eta zuzena» emateko. Foro Sozialeko kide Agus Hernanek eta Teresa Todak esan dutenez, espero dute behatokia «tresna eraginkorra» izango dela espetxe politikaren aldaketa lortzeko lanean.

Behatokiak txostena argitaratuko du sei hilabetean behin, eta Bizkaiko Abokatuen Elkargoaren egoitzan egindako agerraldian lehenengoa aurkeztu dute. Presoen egoeraren inguruko datu eguneratuak emateaz gain, txostenean badago Etxerat elkarteak egindako azterketa bat COVIC-19aren pandemiak espetxeetan izan duen eraginaz, eta Valentziako Unibertsitateko (Herrialde Katalanak) Zigor Zuzenbideko irakasle Javier Mira Benaventek analisi bat ere badakar, presoen gizarteratzeari buruzkoa.

«Espetxe politikaren aldaketaren aldeko partida irabazita dago euskal gizarteetan, alderdi politikoetan, sindikatuetan eta instituzioetan», esan du Teresa Todak. «Ez da horrela izan, ordea, praktikan partida hori jokatzen den eremuan, errealitaterik gordinena bizi den tokian; Espainiako Estatuan». Horretan ere eragin nahi du behatokiak, eta, horregatik, txostena igorriko Espainiako instituzio eta eragile ugariri.

Argilunez beteriko egoera

Hernanek aztertu du espetxe politikak azken hilabeteetan izan duen bilakaera, eta esan du «argilunak» daudela egoeran. Gogora ekarri du oraindik 154 preso lehen graduan sailkatuta daudela, eta 191 Euskal Herritik urrunen dauden espetxeetan daudela, hots, Galizian, Herrialde Katalanetan, Andaluzian eta Murtzian (Espainia). Baina, beste aldetik, 44 preso bigarren eta hirugarren gradura aldatu dituzte, horietatik 9k espetxetik ateratzeko baimena dute eta beste 39 «zentzuzko epe batean» bigarren gradura alda daitezke.

Hernanek esan duenez, pandemiaren kontra hartutako neurriek «sakondu» egin dute presoak gerturatzeko beharrari buruzko eztabaida, preso asko bisitarik gabe utzi dituelako eta arazoa agerian laga duelako. Horregatik, «keinu bat» eskatu die Espainiako agintariei: Galizian, Herrialde Katalanetan, Andaluzian eta Murtzian dauden presoak Euskal Herrira gerturatzea.

Hernanen aburuz, keinu horrek euskal gizartearen gehiengoaren borondateari erantzungo lioke, eta, gainera, orain arte egindako urrats «apalek» presoen senideengan eragin duten «frustrazioa» arintzeko ere balioko luke. «Ez dugu ahaztu behar presoen auzia konpontzeak eragin positiboa duela bizikidetza demokratikoan», esan du Hernanek.


Summary: Verterren zabortegiaren inguruan pilatuko dituzte jausitako zakar guztiak. Zabortegiaren azpiko aldean eraiki duten behin-behineko biltegia handitu egingo dute, eta goiko aldean eraikitzekoa zuten biltegia ez dute eraikiko. Biltegi berriaren proiektuak 13,4 milioi euroko kostua du.

Eusko Jaurlaritzak bi biltegi handi eraiki nahi zituen zabortegiaren inguruetan, bat azpiko aldean, baserri bati hartutako lurretan, eta bestea zabortegiaren barruan, goiko partean, lurrak egonkorrago dauden eremu batean. Azpiko aldeko biltegi hori eraiki zuten, eta azkeneko asteetan hori erabili dute zabortegian jausi ziren hondakinak eta lurrak metatzeko. Biltegi hori betetzeko zorian dago, baina bigarrena eraikitzen hasi gabeak daude oraindik.

Jaurlaritzak berak gaur jakinarazi du Verter Recycling enpresak berak helegite bat aurkeztu ziola Jaurlaritzaren egitasmoari, eta oniritzia eman diotela helegite horri. Zabortegiaren jabeek proposatu dute azpiko aldeko biltegi horri jarraipena ematea, eta zabortegiaren goiko parteko biltegia ez eraikitzea. Verterrek berak aurkeztutako beste proposamen batzuk bazter batera utzi dituztela zehaztu du.

Aurrera egin duen proiektuaren arabera, eraikia dagoen azpiko biltegi horri jarraipena emango diote. Motia mendiaren magalean dauden bi ezpondatan jarriko dute zaborrarentzako ziega berria. Eremuaren ikerketa geoteknikoak eta hidrologikoak egin dituzte dagoeneko, eta lekua ontzat jo dute. Biltegi berri horrek 804.000 metro kubo zakar hartu ahalko lituzke —zabortegiaren goiko alderako pentsatuta zeukaten biltegiak baino bospasei aldiz gehiago—.

Zakar guztia biltzeko adinakoa

Horrek esan nahiko luke, dagoeneko eraikia dagoen biltegiarekin, zabortegian jausi ziren zakar guztiak bertan biltzeko aukera izango luketela; alegia, 950.000 metro kubo inguru. Biltegi berri horren obra faseka egingo lukete, eta bukatzean, hortaz, zakar guztia zabortegiaren inguruan bertan geldituko litzateke zigilatuta.

Eusko Jaurlaritzako Ingurumen Sailak baloratu du biltegi berriarentzako kokapena, ingurumenean duen eragin txikia eta hondakinak biltzeko ahalmen handiago hori erabakigarriak direla, eta oniritzia eman dio Verterrek planteatutako proposamenari. Horrez gain, uste dute positiboa dela zakarrak zabortegiaren barrutik mugitu ahal izatea, herri guneetan barrena ez direlako ibili beharko.

Hogei hilabeteko epea zehaztu dute biltegi berria eraikitzeko, eta erabat zigilatzeko. Biltegiaren parte bat hilabete barru erabiltzen hasi ahalko direla uste dute, hala ere, eraiki ahala zati batzuk erabiltzen hasteko asmoa baitute. Hartara, Joaquin Beltran eta Alberto Sololuze langileen gorpuak bilatzeko lanekin jarraitu ahal izango dute. Orain mugitzen ari diren lur eta zakarrak eramaten ari diren biltegia betetzen ari da, eta aurki beharko dute beste leku bat, zakar horiek guztiak pilatzeko.

120 metro luze, hogei metro garai

Aukeratutako bi ezponda horietan dike bat eraikitzeko asmoa dute. Dike hori 120 metroko luze, hogei metroko garaiera eta zortzi metroko zabalera izango du dike horrek bere goiko aldean. Lixibiatuak-eta sor ez daitezen, iragazgaitz bihurtu beharko dute, gainera. Verter berak aurkeztu du biltegia eraikitzeko proiektua, eta 13,4 milioi euroko kostua izango duela zehaztu du.

Erabaki horrekin, Verterrek zabortegiko zakarra bildu eta zigilatzeko eta sortutako arazoari konponbide bat emateko konpromisoari ekingo dio, biltegi berriak balioko duelako horretarako ere. Otsailean, zabortegia jausi zenean, obrei ekiteko ezintasun erabatekoa zuela argudiatu zuen enpresak, eta Eusko Jaurlaritzak modu subsidiarioan ekin zien lanei. Horrek esan nahi du lan horien kostua bere gain hartu beharko duela zabortegiaren jabeak. Jaurlaritzak Verterri eskatu zion obren erantzukizuna hartzeko, eta proposamen honekin hartu du erantzukizuna enpresak, hondamendia gertatu eta ia lau hilabete geroago.


Summary: Pandemia bat eragiteko ahalmena duen beste birus bat aurkitu dute. Txinako zientzialariek zerrietan topatu dute G4 deituriko mikrobioa, eta gizakiak kutsatzeko «ezaugarri guztiak» dituela ohartarazi dute.

Zerrien gripe mota berri bat aurkitu dute Txinako ikertzaileek, eta, esan dutenez, «berehalako arriskurik ez» badu ere, beste pandemia bat sortzeko ahalmena du.

G4 EA H1N1 izena jarri diote birusari, eta duela hamaika urte izurria sortu zuen H1N1 birusaren senidea da, genetika aldetik. Zerriek daramate, baina gizakiak kutsa ditzakeela aurkitu dute orain. Berria denez, jende gutxik luke haren kontrako antigorputzik, zientzialariek esan dutenez.

Txinako hainbat unibertsitatetako eta Gaitzak Kontrolatzeko eta Aurreikusteko Zentroko zientzialariek aurkitu dute birusa, eta PNAS aldizkarian argitaratu zuten ikerketa atzo. George F. Gao, eta Jinhua Liu daude artikuluaren sinatzaileen artean.

Lan handia egin dute: 2011tik 2018ra, Txinako besteak beste hamar herrialdetako hiltegietan aritu ziren, zerriei sudurretik laginak hartzen. Laginetatik 179 gripe birus bakartu ahal izan zituzten, eta horietako gehienak berriak ziren. Zientzialarien arabera, birus mora berriak nagusitu egin dira zerrien artean 2016. urtetik hona.

Horietako bat da G4, eta esperimentuetan ikusi dutenez, oso kutsagarria da, eta erraz zabaltzen da giza zeluletan. Gainera, beste gripe moten aurrean gizakiek garaturiko antigorputzek ez dute babesten horren kontra, ez eta txertoek ere.

Ikusi dutenez, zerriekin lan egiten dutenen artean, hamarretik bat baino gehiago kutsatu ditu, eta populazio orokorraren %4,4. Beraz, dagoeneko pasatu da gizakietara, baina oraindik ez dute ikusi gizaki batetik besterako kutsatze kasurik. Edonola ere, halakoetan ohi den bezala, ondo zaindu beharko dute, litekeena baita birusak mutatzea eta gizakien arteko kutsagarritasun handiagoa duen aldaera bat sortzea. «Berehala hasi beharko genuke G4 EA H1N1 birusak zaintzen zerrietan, eta aztertzen giza populazioetan, batez ere zerriaren industriako langileen artean».

Osasunaren Mundu Erakundeak gaur esan duenez, «kontu handiz» aztertuko dute ikerketa. «Argi uzten du ezin dugula gripea zaindu gabe utzi, eta jarraitu behar dugula adi egoten, nahiz eta COVID-19 pandemiaren erdian egon».

2009ko birusaren senidea

Oraingo COVID-19aren izurriak ustekabean hartu zuen zientzialari asko, haien artean ustea zelako hurrengo pandemia gripearen birus batek eragingo zuela, ez eta koronabirus batek. Izan ere, aurreko pandemia 2009ko zerri gripea izan zen, H1N1/09 birusak eragindakoa. Mexikon hasi zen, 2009aren urtarrilean, eta 2010eko irailaren 18an iragarri zuten amaitu zela, mundu osoari itzulia egin ostean. Munduko biztanleen %11-21 artean kutsatu zuela uste da, eta 150.000 eta 575.000 pertsona artean hil zituen.

Asko zabaldu zen, beraz, baina espero baino jende gutxiago hil zuen, adineko askok nolabaiteko immunitatea zutelako, lehen ere zabaldutako beste birus baten antza handia zuelako. G4 birus aurkitu berria H1N1/09 haren hurbilekoa da genetikoki, baina aldaketa batzuk baditu. Izan ere, erraz mutatzen duten birusak dira gripearenak; horregatik aldatu behar da urtero txertoa.


Summary: Frederique Espagnac ikertzen ari dira, ustelkeria kasu batengatik. Pirinio Atlantikoetako PSko senatariak diru publikoa bidegabeki erabili duelakoan, inkesta bat ireki du Frantziako Finantza Fiskaltzak haren kontra.

Ustelkeria kasu batekin lotu dute Frederique Espagnac Pirinio Atlantikoetako senatari sozialista. Frantziako Finantza Fiskaltzak ustez diru publikoa bidegabeki erabili izana leporatzen dio. Kargualdi gastuetarako jaso duen dirua behar pertsonaletarako baliatu ote duen ikertzen ari dira. Mediapartek eman du aferaren berri, eta, plazaratu dituzten informazioen arabera, orotara 108.000 euro xahutu ditu bidegabeki.

Izan ere, hilabetero 6.109 euroko diru sartzea du senatariak, karguari lotutako gastuen estaltzeko. Espagnacek, ordea, bere interes propioetarako erabili du diru publikoa. 2012tik 2018ra bere etxeko alokairua pagatzeko baliatu du: orotara, 41.000 euro. Berez, kargualdirako beharrezkoa duen etxebizitza pagatzeko balia lezake diru iturria; etxe pertsonala ordaintzeko, haatik, ez.

Bestalde, mediku gastuetarako 4.428 euro bidegabe erabili ditu; familiako norbaiti 7.562 euro ordaindu dizkio, eta, gidabaimeneko puntu batzuk berriz eskuratzeko baliatu du diru publikoa: 175 euro. Mediapartek jakinarazi duenez, Partidu Sozialistako kotizazioa pagatu du diru horrekin; 500 euro hilero, 2012tik 2018ra; hots, 37.000 euro guztira. Alabaina, kotizazioa zergapeko irabazietarik kengarria da. Ikusteko dago, beraz, hilabetero baliatu dituen 500 euro horiek zergetan deklaratu dituen, ala ez. Xahutze horiez gain, 2017an egin dituen 16.780 euroko diru ateratzeak duda piztu die inkestagileei.

Bizi Publikoaren Gardentasunerako Goi Aginteak inkesta juridiko bat abiarazi zuen 2018an, hainbat parlamentari eta senatariren diru gastuak susmagarritzat jo ondotik. Frederique Espagnac da horietako bat.

Pirinio Atlantikoetako PSko senataria aurpegi ezaguna da Ipar Euskal Herrian. Azken urteetan, biziki inplikatua izan da gatazkaren konponbidean, eta Frantziako Justizia ministerioarekin elkarrizketak egin dituen Ipar Euskal Herriko ordezkaritzaren parte da.


Summary: Robles suhiltzaile objektoreak Elkarrekin-Podemos utzi du, arma salmentarekin haserre. Getxoko zinegotzi izan zen maiatzera arte, baina kargua utzi zuen Erromoko gaztetxearen kontrako operazioaren harira.

Ina Roblesen izena ezaguna egin zen 2017. urtean. Bizkaiko Foru Aldundiko suhiltzaileak uko egin zion Bilboko portuan Saudi Arabiarako armak zamatzeko lanetan laguntzeari, herrialdeak Yemenen kontra eginiko bonbardaketen aurkako protesta gisa. Elkarrekin-Podemos alderdiko kidea zen Robles, eta alderdi hori ordezkatuz zinegotzi izan da Getxon, aurtengo maiatzera arte. Orain alderdi morearekiko «lotura oro» hautsi du, Madrilgo Gobernuak adierazi duelako Saudi Arabiari armak saltzen jarraituko duela.

«2017. urtean infernura jaitsi nintzen, Saudi Arabiari armak saltzeari ezetz esan niolako», adierazi du Roblesek, sare sozialetan. «Orain berriz esan dut ezetz». Eta arrazoiak ongi azaltzeko beharra duela gaineratu du.

Roblesek azaldu duenez, suhiltzaileaz gain Elkarrekin-Podemoseko buruzagia zen artean, PP Espainian agintean zela Saudi Arabiara «Gernikaren tamainako hiri bat egunero» suntsitzeko adina lehergai bidali zuten Bilboko portutik. Orduan egin zion berak uko zamalanetako segurtasun taldean parte hartzeari. «Horrek konplize egiten gintuen, Mendeko giza hondamendirik handienean. Nire kritika eta oposizioa errotikoak izan ziren».

PSOEren Gobernuak jarraitu egin zuen armak bidaltzen Saudi Arabiara, salatu duenez, baina 2018an, Pedro Sanchezek esan zuen salmenta oro etengo zuela, herrialde arabiarreko gobernuak Jamal Khassoghi kazetaria hil zuelako Turkiako kontsulatuan. Alta, atzo jarrera hori aldatu egin zela salatu du Roblesek.

Izan ere, Espainiako Gobernuko salerosketen idazkari nagusi Xiana Mendezek Kongresuan defendatu egin zuen 2019an aurreko urteetan halako 30 arma saldu izana Saudi Arabiari, EH Bilduko Jon Iñarritu diputatuak galdetuta. Mendezek esan zuen hala jokatu dutela ez dutelako Saudi Arabiarentzako inongo nazioarteko enbargoren berririk. «Armak saltzeko politika berriz aztertzearena kea besterik ez zen», salatu du Roblesek.

«Giza eskubideen defentsaren aurrean, gobernua genozida kazetari-txikitzaileekin elkartu da, arma trafikatzaileekin eta monarkia eskupekozalearekin. Eta, txarrena, oraingoan Elkarrekin Podemosen laguntzarekin, neure alderdiarekin. Horregatik esan behar dut berriz: EZ!»

Alderdiarekiko lotura oro eten du Roblesek, «herritar zibilak sarraskitzeko armak saltzearen kontrako jarrera argia ikusi arte».

Ekintzailea, ez politikaria

Maiatzaren erdialdean, Getxoko zinegotzi kargua utzi zuen Roblesek. Arrazoi politikoak zituela adierazi zuen. «Ni ekintzailea naiz, ez politikaria», adierazi zuen orduan. Gaineratu zuenez, «desengainua» sentitu zuen politikarekin, batez ere EAJ eta PSEk osaturiko gobernu taldeak «oposizioa kriminalizatzeko» eginiko saioengatik. Erromo auzoko gaztetxearen kontra Poliziak eginiko eginiko operazioarekin haserre zegoen Robles.


Nuria Rabano fitxatu du Realak

Summary: Nuria Rabano fitxatu du Realak. Ezker hegaleko atzelaria da, 21 urte dauzka, eta azken lau denboraldietan Deportivon jokatu du.

Realak egin du datorren sasoirako bigarren fitxaketa: Nuria Rabano 21 urteko ezker hegaleko galiziarra. Deportivon aritu da azken lau sasoietan, eta azkenekoan, hegaleko atzelari onenetakoa izan da. Gemma Gili erdilaria da klubak iragarri zuen lehen fitxaketa.

Bestalde, Martin Odegaard Bartzelonan izan da gaur, mina baitu eskuin belaunean. Ikusteko dago sasoia amaitu artean gehiago jokatuko duen.


Baskonia ACB ligako txapeldun

Summary: Baskonia ACB ligako txapeldun. Vildozak hiru segundoren faltan sartutako saskiratze batek txapelketa eman dio Bartzelonaren aurkako finalean.

Hamar urteren ondoren, ACB ligako txapelduna da Baskonia. Laugarren aldiz irabazi du txapelketa (2002, 2008, 2010, 2020), Dusko Ivanovic entrenatzailearekin lortutako hirugarrena, final estu batean Bartzelonari 67-69 irabazi eta gero.

Ondo ekin dio Baskoniak ACB ligako finalari, eta irabazten ari zen lehen laurdenaren amaieran (16-17). Defentsako lanean sendo aritu dira bi taldeak, eta zailtasunak izan dituzte saskiratzeak sartzeko. Bartzelonak, gainera, dozena erdi baloi galdu ditu. Dusko Ivanovicen jokalariek bost punturen aldea ere izan dute. Faltetan izan ditzake arazoak, Ericek eta Polonarak bina dituztelako.

Bigarren laurdenean aldatu da partida. Bartzelonak defentsan ate guztiak itxi dizkio Baskoniari, eta ia ezin izan du jokaldi garbi bat landu. Gainera, kataluniarrek sekulako eraginkortasuna erakutsi dute hirukoetan, eta bederatzi punturen aldea ere izan dute. Bukaeran, Baskonia gainera joan zaio, eta atsedenaldira sei azpitik joan da.

Finala Katalunia alderako bidea hartzeko itxura hartzen ari zen, baina Baskonia suspertu egin da hirugarren laurdenean, eta 51na berdinduta ekin diote azkeneko laurdenari. Ivanovicen jokalariek defentsako lana zorroztu dute, erreboteak hartzen segitu dute.

Azken laurdenean, aurrea hartu du Baskoniak, baina azken hamar minutuetan estu joan da markagailua. Azken hamar segundoen faltan, 67na zeuden bi taldeak, eta baloia Baskoniarentzat zen. Segundoak aurrera zihoazela, Baskonia tiro argirik egiteko aukerarik gabe geratuko zela zirudien, baina Polonarak asistentzia on batekin taulapean bakarrik utzi du Vildoza, eta hark ez du barkatu.

Argentinarra izendatu dute finaleko jokalaririk onena. 67-69, eta hiru segundo aurretik. Bartzelonak aukera izan du azken hiruko bat jaurtitzeko, baina baloia ez da saskian sartu, eta festa lehertu da Valentziako kantxan bertan.


Summary: Alemaniako eliteko komandoa desegin dute «partzialki», hainbat kidek eskuin muturrarekin zuten loturarengatik. Annegret Kramp-Karrenbauer Alemaniako Defentsa ministroak azaldu du kide horiek aginte katetik «independente» bihurtu zirela, «lidergo kultura toxiko» bati jarraituta.

Alemaniako KSK Indar Berezien Komandoa «partzialki» desegin du herrialdeko gobernuak, hainbat kidek eskuin muturrarekin zuten loturarengatik. Kramp-Karrenbauerrek adierazi duenez, elite komandoak «ezin zuen existitzen jarraitu» egungo moduan. Hala ere, baztertu egin ditu komandoa osorik desegiteko eskariak, Alemaniak indar bereziak beharrezko dituela iritzita.

«Konstituzioarekiko leialtasun faltagatik, Inperioko Herritarrak [eskuin muturreko] mugimenduarekiko gertutasunagatik edota eskuin muturreko zuten sentimenduagatik nahiz ideologia hori babesteagatik, guztiek kalte izugarria egin diote KSKren eta Bundeswehren [Alemaniako armadaren] izen onari», salatu du Defentsa ministroak.

KSK «terrorismoaren» kontrako operazio militar egiteaz arduratzen da. Bereziki, Ekialde Hurbilean eta Balkanetan aritzen da, eta Alemaniako armadatik aukeratu ohi ditu bere kideak.

Alemaniako armadan eskuin muturreko 500 kide baino gehiago daudela argitaratu zuten urte hasieran herrialdeko zenbait hedabidek. Eskuin muturreko kideen pisua KSKn bereziki handia zela zioten.

Alemaniako Barne ministro Horst Seehoferrek joan den maiatzean jakinarazi zuenez, arrazoi politikoek eragindako delituak %14,2 hazi ziren herrialdean 2019an, aurreko urteko datuekin alderatuta, eta horietatik erdiak baino gehiago eskuin muturrarekin lotutako erasoak izan ziren.

Seehoferrek azaldu zuen inteligentzia zerbitzuek AfD Alemaniarentzako Alternatiba eskuin muturreko taldea ikertzeko jarduna areagotu zutela iaz. Bereziki, alderdiaren gazte mugimenduari egin diote jarraipena. AfD oposizioko indar handiena da egun Alemanian.


Summary: Sindikatuak eta erakundeak, Agoizko Siemens Gamesaren itxiera galarazteko prest. Alemaniako zuzendaritzak planta itxiko duela jakinarazi du; 239 beharginek egiten dute lan Nafarroako plantan. ELAk ohartarazi du "baliabide guztiak" erabiliko dituela itxiera galarazteko; LABek dio enpresa "gezurretan" ari dela; eta Nafarroako Gobernuak agindu du itxiera eragozteko formulak lantzen saiatuko dela.

Siemens Gamesak iragarri du itxi egingo duela Agoitzen (Nafarroa) daukan planta, «kostu handiagatik eta haren kokapen geografikoagatik, portu gertuenetik 200 kilometrora dagoelako». Horrek «bideraezin egiten du haren lehiakortasuna esplotaziorako», enpresaren esanetan. CNMV merkatuen kudeatzaileari atzo iluntzean igorritako oharrak erreakzio andana eragin du sindikatuen eta erakundeen artean. Denak dira ados gauza batean: egin ahalak egin behar dira Agoizko planta itxi ez dadin.

ELA sindikatuarentzat, lekualdatze argi bat egiten ari da Alemaniako zuzendaritza, eta "baliabide guztiak" erabiliko ditu planta itxi ez dezaten. Uste de Siemensek Gamesa erosi zuenean Hegoaldeko gobernuek txalotu egin zutela operazio hori eta orain argi ikusten dela Euskal Herriko planta guztiak itxi nahi dituela Siemensek. "2021 arte errota palen ekoizpenari dagokion lan karga bermaturik zuen".

LAB sindikatua ere oso gogor egin du zuzendaritzaren aurka. "Injustiziaren aurrean batera" aritzeko deia egin die erakundeei, sindikatuei eta Nafarroako gizarte osoari. Nafarroako Gobernuari "inplikazioa" eskatu dio "soluzioak" aurkitu daitezen.

UGTk eta CCOOk ere argi esan dute enpresak hartutako erabakia "izugarria" dela, eta "bide gogorra" geratzen dela datozen asteetan "irtenbideak topatzeko".

Susmo txarrak baziren Agoizko lantegiaren inguruan, batez ere Siemens Gamesak Alemaniako Servion konpainia erosi zuenetik, iaz. Hark lantegi erraldoi bat du Vagos herrian, Portugalen, Aveiroko portutik oso gertu. Gainera, lan kostu txikiagoak dituzte Portugalen Euskal Herrian baino. Duela egun batzuk, Siemens Gamesak jakinarazi zuen bota egingo zituela Agotzean lanean ari ziren 70 aldi baterako langileak, eta horrek susmoak indartu zituen.

Zuzendaritzak bilera batera deitu ditu sindikatuak gaur goizerako. ELAk sei ordezkari ditu, LABek lau, UGTk bi eta CCOOk bat. Sindikatuak bezala, haserrea adierazi du Agoizko alkateak ere, Angel Martin Unzuek (EH Bildu). «Sekulako kolpea da Agoizko eta haren eskualdeko enpleguarentzat eta ekonomiarentzat». Herrian "ezustea eta harridura" dira nagusi, eta plantak eskualde osoari bizia ematen diola esplikatu du. Agoizko eskualdean langabezia tasa handiagoa dago (%13,72) Nafarroako batezbestekoa baino (%10etik behera), eta lantegia ixtea dramatikoa izan daitekeela ohartarazi du.

Nafarroako Gobernuaren erreakzioa

Horiek horrela, Siemens Gamesak Nafarroarekiko konpromisoari eusten diola esan duen arren, 239 lanpostu galtzeko bidean daude: «Aurrerantzean ere Nafarroa izango da garapenerako zentro nagusietako bat. Aldi berean, baina, enpresak esplikatu du 170 metrorainoko onshore errotak direla konpainiaren geroa, eta horiek ezin direla Agoitzen egin, haren arabera. Nafarroako lantegian 132 metroko haize errotak ekoizten dituzte, eta handiagoak egiteko «ez da lehiakorra».

«Erabaki oso zaila hartu dugu, eta jabetzen gara zer eragin izango duen gure langileen artean», esan du Alfonso Faubel onshore adarreko kontseilari ordezkariak; «hainbat hilabetean aukera guztiak aztertu ondoren, beste biderik ez dagoela erabaki dugu».

Siemens Gamesak gogoratu du 24.000 langileri ematen diela enplegua mundu zabalean, «horietatik 5.000ri Espainian», eta haien bideragarritasuna bermatzeko biderik eraginkorrena aukeratu dutela. Bide horrek, Agoizko lantegia itxi eta 239 langile kaleratzeak alegia, «ezinegon sakona» eragin du Nafarroako Gobernuan. Iruñeko gobernuak esan du Espainiako Gobernuarekin harremanetan jarri dela «interes orokorreko ikuspuntu batetik» aukera guztiak aztertzeko. Halaber, enpresarekin eta sindikatuekin ere ariko dela gaineratu du «konponbide onenen alde» lanean aritzeko. Hala, itxiera eragozteko formulak lantzeko konpromisoa hartu du.

Erabakigunea galdu egin zen 2017an

Gamesa 1976an sortu zuten, eta 1990eko hamarkadan sartu zen berriztagarrien arloan. 2006tik, batez ere energia eolikoan zentratuta dago. 2007an hasi zen Agoitzen lanean. Iaz, esaterako, 350 pala egitea aurreikusi zuten; 2018an, 170 egin zituzten. Agoiztik Bilboko portura eta Zaragozara (Espainia) eraman ohi dituzte piezak.

Agoizkoez gain, gehiago ere baditu Siemens Gamesak Nafarroan. 1.500 inguru ari dira Sarrigurengo eta Aratzuriko planta eta bulegoetan. Agoitzen, iaz sinatu zuten lehenengo hitzarmen propioa, 2020ra artekoa.

2017ko apirilean eratu zen Siemens Gamesa enpresa berria, Alemaniako Siemens eta Euskal Herriko Gamesa elkartuta. Bat egite gisa saldu zuten, baina, egiazki, Siemensek kontrolatutako enpresa bat da orain, haren akziodunek enpresa berriaren %57 bereganatu baitzuten. Gamesaren akziodun nagusiak, Iberdrolak, enpresa berriaren %8rekin geratu zen, eta aurten utzi du parte hartze hori Alemaniako bazkidearekin harreman istilutsua izan ondoren.

Munduko enpresa eolikorik handienetako bat da Siemens-Gamesa, Danimarkako Vestasekin eta AEBetako General Electricekin batera. 24.000 langile ditu, 40tik gora herrialdetan. Enpresa osoaren egoitza soziala Zamudioko teknologia parkean dago (Bizkaia), eta handik zuzentzen da lurrean jartzen diren haize erroten atala ere, Gamesaren indargunea baitzen hori. Itsasokoena, berriz, Alemaniatik gidatzen dute, Siemens hor nagusi baitzen. Ingeniaritza eta I+G lan gehienak Sarrigurengo egoitzan egiten dituzte (Eguesibar, Nafarroa), eta haren inguruan, logistika eta zerbitzu zentro bat du bai Arazurin eta bai Iruñean, eta prestakuntza gune bat Noainen. Euskal Herrian bertan Siemens Gamesak hiru ekoizpen zentro izan ditu orain arte: palak egiteko lantegia Agotzen, itxiko duela iragarri duena, eta biderkatzaileen bi planta txiki Mungian (Bizkaia) eta Asteasun (Gipuzkoa). Gainera, Daniel Alonso Asturiasko enpresarekin batera erdibana du dorreak eraikitzeko fabrika bat, Olatzagutian (Nafarroa).


Summary: EITBk barkamena eskatu du Julian Iantzik 'El Conquis'-eko lehiakide bati esandakoengatik. Emakumezko lehiakideak beste emakumezko batekin duen harremanaren inguruan aurkezleak eginiko galderak salatu dituzte hainbat taldek eta gizabanakok. EITBk esan du «testuinguruari» lotu behar zaizkiola.

El conquistador del fin del mundo abenturazko saioaren finala eman zuen ETB2k atzo, eta Julian Iantzik emakumezko lehiakide bati eginiko galderek hautsak harrotu dituzte sare sozialetan. Finaleko momentu batean, Julian Iantzi aurkezleak galdetu zion Eider Garcia Durana parte hartzaileari ea zer harreman mota zeukan bere emaztearekin, eta bi emakumeen arteko harremana benetakoa edo «txantxa» ote zen gaineratu zuen. Gazteriaren Kontseiluak eta Ikusgune Gasteizko LGTBIfobiaren aurkako behatokiak salatu egin dute aurkezlearen jarrera.

Kontseiluaren arabera, «garrantzitsua da horrelako jarrerak salatzea, eta eredu positibo eta askotarikoak sortzeko beharra aldarrikatzea».

EITBk oharra plazaratu du astearte gauean, «barkamena» eskatzeko «aurkezleak egindako galderengatik minduta sentitu diren pertsona eta kolektiboei». Oharraren arabera, EiTB «bat dator hainbat ezkontza moten defentsarekin». Irrati telebista publikoak azaldu duenez, aurkezleak lehiakideari egindako galderak, «saioaren hasieran egindako aurkezpen bideoaren testuinguruari eta saioaren inguruko esperientzia handiari lotu behar zaizkio».

Finalak azken sei urteetako ikusle kopururik handiena lortu zuen: ikusleen %28k ikusi zuten, eta uneren batean edo bestean 296.000 lagunek ikusi zuten saioa.