Nola daude haurrak?

Summary: Nola daude haurrak?. Ikasturtea amaitzear da, eta uste baino hobeto joan dela diote gehienek. COVID-19aren transmisioari begira hala izan dela onartuta ere, haurren bueltan aritzen direnek azaldu dute osasuna modu zabalagoan ulertu behar dela

Konfinamenduan, batere aukerarik ez zuten izan etxetik irteteko; ikastetxeetan burbuilak errespetatu behar izan dituzte; 6 urtetik gorakoek maskara erabili behar dute etxetik kanpo ia une oro; etxean ere egoera gogorrak tokatu zaizkie batzuei. COVID-19aren pandemiak bete-betean eragin die haurrei ere, eta guztia hasi zenetik urtebete baino gehiago pasatu den honetan, haurrak nola ikusten dituzten galdetu die Gipuzkoako Hitza-k haien gertukoei.

OIHANA TORREALDEA Haurrak Ere Bai taldeko kidea

“6 urteko bati eta 40 urteko bati ezin zaizkio neurri berberak jarri” Haurtzaroaren egoera “nahiko prekarioa” dela iritzita, iazko martxoan sortu zuten Haurrak Ere Bai taldea guraso batzuek. Konfinamendu betean eta whatsappez sortu zuten, baina etorkizunean ere lanean jarraitzeko asmoz. Haurrak edozertara moldatzen diren arren, Oihana Torrealdea Haurrak Ere Baiko kideak uste du haien errealitatea “ahalik eta egokiena izateko ardura” dutela gurasoek. Azaldu du umeak ez dituztela ondo ikusten, eta esan du batez ere 6 urtetik aurrerakoek “tokatzen ez zaizkien ardurak” hartu behar izan dituztela: maskara ondo jarrita izatea, lagunengana asko ez hurbiltzea… “Horrek guztiak antsietate eta estres puntu bat ekarri die, eta tristura ere bai. Umeek beldurra hartu diote harremantzeari”.Ez daude ados azken hilabeteotan hartutako hainbat neurrirekin. Besteak beste, 12 urtera arte maskara derrigorrezkoa ez izatea eskatzen du Haurrak Ere Baik: “6 urteko bati eta 40 urteko bati ezin dizkiegu jarri neurri berberak modu berberean. Ezin zaie gauza bera eskatu; ekitatea behar da, garapenerako behar ezberdinak ditugulako”. Aurtengo ikasturtea ondo joan denik ere ez luke esango: “COVIDaren transmisioari dagokionez ez da hondamendirik izan, baina Haur Hezkuntzan ere ez, eta han maskararik gabe ibili dira. Eta beste guztia, zer? Transmisioa ekiditea da osasuna?”.

Espainiako Pediatra Elkarteak emandako datuak aipatu ditu: elkarteak jakinarazi du, besteak beste, larrialdi psikiatrikoak %50 handitu direla eta elikadura portaeren nahasmenduak bikoiztu egin direla. “Hori da ondo joatea? Osasuna modu integralean ulertzen dugu guk, alde fisikoa, burukoa eta soziala kontuan hartuta”.

Ez diote zentzurik ikusten datorren ikasturteari begira ere aurtengo antzeko planteamenduak egiteari. Irakasle gehienak txertatuta daudela esan du, eta ikusi dela haurrak ez direla hain kutsatzaileak, eta gaixotuz gero ere sintoma arinekin pasatzen dutela gaitza. “Zein da neurri hain zorrotzak mantentzeko arrazoia?”. Bestelako proposamen batzuk jarri ditu mahai gainean Haurrak Ere Baik: besteak beste, ratioak murriztea.

PROTOKOLOA

TXUSMA AZKONA Oinherriko kidea “Oso leku gutxitan eman zaie hitza haurrei eta nerabeei”

Haurren artean nekea igartzen dute Oinherri herri hezitzaileen sareko kideek. Txusma Azkonaren esanetan, ikasturte hasierako egoera eta oraingoa ez dira berdinak. “Alaitasun handiz” hasi ziren irailean, hilabeteak zeramatzatelako elkar ikusi gabe, eta jarri zitzaizkien neurriak —maskara, burbuilak eta abar— errazago eramaten lagundu zuen horrek. “Baina luze doaz hilabeteak, eta ez dago aldaketarik. Neurriak batzuetan zorrotzegiak dira, eta nekea, egonezina, lo egiteko arazoak eta beste arazo batzuk ikusten dira”.

Horrekin batera, nabarmendu du haurrei ez zaiela galdetzen nola ikusten duten egoera, zer egingo luketen beste era batera edo beren hitza nola entzutea nahiko luketen: “Urte osoa pasatu da, eta oso leku gutxitan eta oso esperientzia gutxitan eman zaie hitza haurrei eta nerabeei”. Azaldu du ez duela asko balio ume asko elkartu eta galdetegi bat pasatzeak: “Elkarrizketa arrunten bidez, ordea, oso erraz ateratzen dira beren beharrak. Eta, behin hitza entzunda, askoz hobeto kokatzen duzu zeure burua erabakiak hartzeko garaian”.

Gogorarazi du pandemiaren hasieran haurrei kutsatzaile handiak izatea leporatu zitzaiela, eta etxetik ateratzea ere galarazita izan zutela. “Kriminalizatu egin ziren haurrak, eta orain gauza bera egiten ari dira nerabeekin”. Hezkuntza arloan ere uste du “batzuk” eroso sentitu direla gaur egungo egoeran: “Ordutegi zorrotzak, haurrek ezin mugitu alde batetik bestera… Baina norentzat joan da ondo ikasturtea? Haurrentzat ondo joan al da?”. Eskolaz kanpoko jardueretan ere eskolako antzeko joera ikusi dute: “Aisialdia zenbat eta libreagoa izan, orduan eta arrakasta handiagoa izan du, eta zenbat eta zorrotzagoa izan, orduan eta neke handiagoa igarri da”.

Datorren ikasturteari begira, hainbat gauza aldatzeko premia ikusten du Azkonak: “Zentzurik gabeko arau asko ikusi ditugu”. Adibide bat aipatu du: ikastetxe barruan elkarrekin harremantzeko aukerarik ez ematea haurrei, eta eskolako atea zeharkatu bezain pronto elkartzea. Zenbait gertaerak, gainera, aldaketa premia hori areagotu egiten du, aipatu duenez: esate baterako, euskararen erabilerak izan duen atzerakadak eta haurrek pantaila aurrean igarotzen duten denborak. “Gehiago hurbildu behar dugu gure arteko harremanetara, naturara…”. Uste du orain arte datorren ikasturtera begira iragarri diren neurriek “noraeza” erakusten dutela. “Eta izugarria da horrek sortzen duen segurtasun falta”.

HEZKUNTZA

NEKANE ZALBIDE Marea Urdina elkarteko kidea “Desgaitasunak dituzten umeekin kontziliazioa oso zaila da pandemian”

Aniztasun funtzionala duten pertsonen inklusioa lortzeko helburua du Marea Urdinak. Nekane Zalbide elkarteko kideak azaldu du pandemiaren eraginez desgaitasunak dituzten haur askok beren terapiak, kirolak eta abar galdu egin dituztela, eta, urtebete pasatu den arren, horietako asko oraindik ez dituztela berreskuratu: “Eta gure umeen oinarri handia dira terapiak. Monumentu bat merezi dute haurrek, asko galdu baitute”.

Osasun fisikoari asko begiratzen zaion arren, uste du arazo psikologiko asko ekarriko dituela koronabirusaren pandemiak. “Gehiago begiratu behar zaio alde horri. Nire sentsazioa da zaintza psikologiko bat behar zutenak bigarren postu batean bezala egon direla”. Geroari begira, kezka bat aipatu du: “Ez dakit ari diren erregistratzen edo idazten zer gertatu den, zer ondorio izan dituen. Galdetu egin behar zaio jendeari, hurrengorako zer ekidin jakiteko”.

Haur askori tokatu zaie ikasturteko uneren batean konfinatuta egon beharra. Ia guraso guztientzat izan da buruhauste bat hori, baina desgaitasunak dituzten haurren gurasoentzat, are gehiago: “Bi gurasoak lanean egonda, ezgaitasunak dituzten umeekin kontziliazioa oso zaila da pandemian. Norekin utzi? Batzuek, agian, izango dute lanera ez joateko aukera, baina beste askok ez”. Esan du pandemiak handitu egin dituela lehen ere hor zeuden hainbat gabezia, eta, datorren ikasturteari begira, batik bat, baliabideak eskatu ditu: “Eskolek badakite zer behar dauden, eta behar horiek aztertu behar dira, ume denek izan ditzaten beharrezko baliabideak”. Hezkuntzan inbertitzeko eskatu die agintariei.

Neurri batean “ahaztuak” sentitu direla esan du Zalbidek; esate baterako, protokoloak eta abar egiten direnean, behar bereziak dituzten pertsonak ez direlako kontuan hartzen. “Horregatik esaten dut oso garrantzitsua dela gauzak erregistratuta izatea, beti gu ibili beharrean borrokan behar bereziak dituzten familien egoera ere kontuan hartzeko”.

ALVARO BEÑARAN Psikomotrizista eta pedagogoa “Haurrek errealitatea helduen bidez jasotzen dute neurri handi batean”

Haurren egoera azaltzeko, helduei erreparatzea ere ezinbestekoa dela uste du Alvaro Beñaran psikomotrizista eta pedagogoak. “Konfinamenduak, maskarak, murrizketek eta abarrek, noski, zuzenean eragiten diete, baina haurrek, bereziki txikiak baldin badira, errealitatea helduen bidez jasotzen dute, neurri handi batean”. Horregatik, zaintzen dituzten helduak beldurrez, tentsioan, urduri edo haserre sumatzen badituzte, haurrak ere arriskuan sentitzen dira, azaldu duenez: “Helduok kudeatu behar ditugu gure emozioak, haurrek beraienak kudeatzeko”.

Helduei testuinguru bat sortzea dagokiela dio, eta testuinguru hori nahiko segurua eta atsegina bada, haiei dagokiena egiteko moduan izango direla haurrak. Horri lotuta, konfinamenduaren hasiera ekarri du gogora. Haurrak entretenitzeko proposamenak erruz zabaldu ziren, eta lehen egunetan helduak buru-belarri saiatu ziren horretan. “Gero ikusi zuten noizbehinka entretenitu behar zirela haurrak, baina haur horiek bazutela gauzak egiteko gaitasuna”.

Haurrek egoera “nahiko ondo” eraman dutela uste du, egokitu egin direla. Beñaranen esanetan, “harremanak” dira garrantzitsuena, eta horiek mantentzen badira, ez dira hain gaizki egongo. Alabaina, ikusten du arrisku bat: sozializazioaren aurkako joerak indartzekoa, besteak arriskutsutzat, kutsagarritzat eta abar hartzekoa. “Jendeari entzuten zaio: ‘zer ondo ni nire etxean, nire jendearekin…’. Norbere burbuilan egotea erraza da; kanpoan egoteak, desberdinekin egoteak, ahalegin bat eskatzen du, baina pena litzateke halako joerek indarra hartzea”. Kalean jende asko ikustera ere ohitu egin beharko dugula uste du, asko garelako eta ez delako komeni gizartea gure bizitzan oztopotzat hartzea.

Pantailek eta teknologiak giza harremanak ordezkatzea da Beñaranek ikusten duen beste arriskuetako bat. Azaldu du gurasoek oso txikitatik uzten dituztela haurrak pantailen aurrean, artean horretarako tresna egokirik ez dutenean. Eta gaineratu du pandemiak areagotu egin duela joera hori. “Adinarekin defentsa handiagoak ditugu errealitatea eta pantaila aurrean duguna bereizteko, baina haur txikiek ez dute hainbesteko gaitasunik”.

Modu egokian erabiliz gero, teknologia “onuragarria” izan daitekeela zehaztu du, baina ez zaio komenigarria iruditzen helduen eta haurren arteko harremanak ordezkatzeko erabiltzea. “Pena da helduek bideratzea haurrak pantailetara. Giza harremanak galtzea dakar horrek, komunikazioa galtzea. Helduok saiatu behar dugu haurrak harremanen bidez bideratzen”.


Summary: Frantziako Konstituzio Kontseiluak zehaztu du ikastolei ere badagokiela debekua. Asteazkenean argitaratutako komentarioa moldatu du, eta murgiltzearen debekua «irakaskuntzaren zerbitzu publikoari» dagokiola idatzi du, zehaztuz, ikastolen gisako itunpeko eskola pribatuak horren baitan sartzen direla. Murgiltzearen aldeko mozioa onartu du Euskal Hirigune Elkargoko batzarrak.

Nahasmena erabatekoa da. Aste honetan Frantziako Konstituzio Kontseiluak argitaratutako komentarioak besterik ulertzera eman bazezakeen ere, hizkuntza gutxituen irakaskuntza murgiltze ereduan egiteko debekuak ikastolak ere kontuan hartzen ditu. Hala zehaztu dio l'Express astekariari Frantziako Konstituzio Kontseiluak berak. Aste hasierako idazkian eragileek «gibel egite bat» ikusi bazuten ere, joan den maiatzaren 21ean argitaratu zuen ebazpenaren ildo berean segitzen dute: ikastolak, eta hizkuntza gutxituak murgiltze ereduaren bidez irakasten dituzten gainerako itunpeko eskola pribatuak Frantziako Konstituzioaren kontrakoak dira.

Hiru hitzek erabaki bat aldatu dezakete. Asteazkenean publikatu zuen hikuntza gutxituen legearen kontra maiatzean hartutako erabakia justifikatzeko komentarioa Frantziako Konstituzio Kontseiluak. 15. orrialdean zehaztu zuen «irakaskuntza publikoaren kasuan bakarrik» dela konstituzioaren kontrakoa murgiltzea. «Konstituzio Kontseiluak egiaztatu du, irakaskuntza publikoaren barruan, halako irakaskuntza kontraesanean dagoela Konstituzioaren 2. artikuluaren eskakizunekin». Baina, geroztik, komentarioa moldatu du. Konstituzio Kontseiluaren webgunean komentarioa deskargatzen duenak bestelako formulazio bat aurkituko du, orain, txostenaren 15. orrialdean. Hain zuzen ere, «irakaskuntzaren zerbitzu publikoa» aipatua da bertsio berrian.

Frantziako Konstituzio Kontseiluak argitaratutako lehen dokumentuan «irakaskuntza publikoa» aipatzen zuen. BERRIA

Orain, moldatua ageri da dokumentua, eta formulazioak «irakaskuntzaren zerbitzu publikoa» aipatzen du. BERRIA

Michel Feltin-Palas L'Express astekariko kazetariak jakinarazi du galdera egin diotela Frantziako Konstituzio Kontseiluari «irakaskuntza zerbitzu publikoa» formulazioak zer barnebiltzen duen zehazteko. Facebooken argitaratu duenez honek erantzun die, ikastolak bezalako itunpeko eskolak ere sartzen direla. Gaur gaurkoz, ez dakigu noiz egina izan den dokumentuaren aldaketa.

Euskal Elkargoa murgiltzearen alde

Euskarazko irakaskuntzaren aldeko mobilizazioak biderkatu dira, azken asteetan. Maiatzaren 29an milaka jende elkartu ziren Baionan egin zen manifestazioan, eta, aste honetan, Baxoa eta Brebeta euskaraz pasa ahal izateko eskubidea aldarrikatu dute Seaskako ikasle, guraso eta irakasleek, eta okupazioak egin dituzte Ortzaizeko (Nafarroa Behera), Idauze-Mendiko eta Larraineko (Zuberoa) eskola publikoetan, heldu den ikasturtean euskarazko irakaskuntza elebakarra abiatzeko proiektuak onartu diezazkieten.

Gaur goizean, mozio bat onartu du Euskal Hirigune Elkargoko batzarrak, eta Frantziako Estatuari eskatu diote «murgiltze» proiektu horiek ireki ditzala.


Summary: Hizkuntza politiketan jauzia egitera deitu dute Euskal Herriko ia ehun eragilek. Euskalgintzaren Kontseiluak 'Batuz aldatu' aurkeztu du, hizkuntza politiketan eragiteko adostasun sozial berria. Helburu nagusia euskararen erabilera erosorako baldintzak lortzea da.

Euskalgintzaren Kontseiluak hizkuntza politiketan eragiteko adostasun soziala lortu du, Batuz aldatu. Gaur goizean egin du haren aurkezpena Donostian, agiriarekin bat egin duten eragileen ordezkariekin batera. Hizkuntza politiketan jauzia egiteko garaia dela aldarrikatu dute, eta argi dute helburua: euskararen erabilera erosorako baldintzak sortzea. Orotara, Euskal Herriko hainbat arlotako 99 eragilek egin dute bat dokumentuarekin.

Dokumentuan jasotzen dutenez, euskararen erabilera erosorako baldintzak sortzea dute xede nagusi, eta, horretarako, hizkuntza eskubideak eremu guztietan bermatu beharko dituzte, «hala nahi duen edonork ez dezan euskara erabiltzeko inolako eragopenik izan». Hau da, finean lortu nahi dutena honakoa da: herritarrek, «ahalegin berezirik» egin beharrik gabe, euskara eroso erabiltzeko baldintzak izatea, euskaraz hitz egiteagatik deseroso edo baztertua sentitu gabe. «Hortaz, agertoki horretan, hizkuntza eskubideak bermatuko dira, eta euskaraz duintasunez bizi ahal izateko baldintzak beteko dira».

Helburua erdiesteko aurretik egin beharreko urratsen berri ere eman dute. Dokumentuaren arabera, erabilera erosora igarotzeko, bi mailatako baldintzak hartu behar dira gogoan: maila indibidualekoak eta kolektibokoak. Maila indibidualeko baldintzei dagokienez, norbanakoen erabilera erosoan zuzenean eragiten duten aldagaiak dira, hizkuntza erabiltzeko konpetentziari lotutakoak. horren baitan, garrantzi handiena euskara erabiltzeko gaitasuna izateari eman diote, baina baita euskara erabiltzeko nahia izateari ere. Bi motibazio mota landu behar direla uste dute: motibazio afektiboa —komunitatearen parte izatea, identitatea, euskararekin izaniko gozamenezko bizi esperientziak...— eta motibazio pragmatikoa —lotuta dago bakoitzaren garapen pertsonalean eta profesionalean euskaraz aritzeak ekarriko dizkion onurekin; beraz, zerikusia izango dute instituzioetatik garatutako politika publikoek, baita pribatuek ere—. Maila kolektiboko edo egiturazko baldintzak, berriz,«anitzagoak eta askotarikoagoak» direla nabarmendu dute: elebidunen dentsitatea, erabilera babesteko edo sustatzeko arauak eta politikak...

Ezagutzaren unibertsalizazioa ezinbesteko

Euskararen erabilera erosoa lortze aldera, bi ardatz finkatu dituzte. Alde batetik, hizkuntzaren ezagutzaren unibertsalizazioa bultzatu behar dela iruditzen zaie: «Edonork, edonon, euskara erabiltzeko eragozpenik izango ez badu, ezinbestekoa da elkarrizketako partaide guztiek euskaraz gaitasun nahikoa izatea». Zehaztu dute hori lortu ahal izateko zein eremutan arreta jarri behar den ere: hezkuntza sisteman, helduen euskalduntzean —zerbitzua doan jasotzeko eskubidea aldarrikatu dute— eta hizkuntzaren transmisioan edo sozializazioak Ezagutzaren unibertsalizazio hori lortu arte, garrantzitsutzat jo dute ulermena unibertsalizatzea. Beste aldetik, euskara eroso erabiltzeko eremuak sortzearen, garatzearen eta elkarlotzearen alde egin dute.

Helburua eta hori lortzeko urratsak finkatzearekin batera, hainbat konpromiso ere jasotzen ditu dokumentuak: bertan adostu duten edukia gizarteratzea, administrazioarekin nahiz bestelako eragileekin izandako hartu-emanetan dokumentuan zehaztutako hizkuntza politikari buruzko ikuspegiak eta proposamenak defendatzea eta sinatzaileek elkarlanean jarraitzea.


Etorkizun duina Ezkerraldearentzat

Summary: Etorkizun duina Ezkerraldearentzat. «Prekarietatean aurka» eta «enplegu eta bizitza baldintza duinak defenditzeko», Ezkerraldeko Martxa egin dute Bizkaiko eskualdean, manifestazioan Sestaotik abiatu eta Portugaleten barrena Santurtzira. Gaurkoa 28. aldia izan da.

«Kapitalismo ankerra izan da krisi ekonomiko, sozial, ekologiko eta demokratiko hau eragin duena; eta orain pandemiaren aitzakia erabiltzen du aberastasuna gero eta esku gutxiagotan pilatzeko». Bizkaiko eskualdeak modu berezian pairatzen dituen murrizketak, pobrezia, desindustrializazioa eta etxegabetzeak eta gastu militarra salatu ditu gaur Ezkerraldeko Martxak; beste behin, 28. urtea baita da gaurkoa, manifestazio hau egiten dela.

Ezkerraldea Martxa, etorkizun duin baterako zioen pankartarekin, martxa Sestaotik abiatu da, Portugaleten barrena Santurtzira iristeko. Behin han, deitzaileek langileen eskubideen defentsa eta aberastasunaren bidezko banaketa aldarrikatu dituzte. Eta horiek lortzeko, egoera iraultzeko modua mobilizazioa dela zehaztu dute.

Hainbat talde ziren deitzaileak. Batetik ELA, LAB, Steilas, ESK, CGT-LKN eta CNT sindikatuak. Bestetik erakunde sozialak, hala nola, Berri Otxoak plataforma, Bizkaiko Pentsiodunen Mugimendua, Argitan zentroa, Santurtziko Eskubide Sozialen Bulegoa, Ernai, Harian, Neba-Neba, Ikama, eta Barakaldoko Zaintza Gunea. Eta talde ekologistak ere bai, Eguzki eta Barakaldo Naturala.

Hala ere, martxan garrantzia berezia hartu dute lan gatazkak dituzten eskualdeko lantokietako beharginek, deialdiarekin bat egin dutelako ITP Aero-PCB, Petronor, Mediapost eta San Juan de Dios ospitaleko langile batzordeek.


Summary: Izetatarrek eta Arruti-Orbek irabazi dute euskal pentatloia. Aurrenekoek 34 segundotan hobetu dute errekorra: 40.24. Bigarrenak ‘Zelai III.a’-Ansorregiri nagusitu zaizkie

Jexuxmari Iruretagoiena Izeta III.a-Andoni Iruretagoiena Izeta VI.a-k, eta Garazi Arruti-Lucia Orbek irabazi dute gaur Binakako Euskal Pentatloiaren finala, Tolosako (Gipuzkoa) zezen plazan. Bi bikoteek nagusitasunez jantzi dituzte txapelak, hasi eta buka gailendu baitira Izeta VI.a-k bigarren txapela du, iaz Xabier Orbegozo Arria V.a-rekin nagusitu baitzen.

Indar erakustaldia eman dute Izeta osaba-ilobek. 40.24ko marka egin dute, eta 34 segundo hobetu dute errekorra, iazkoa. 2.41 atera diete Ioritz Gisasola Zelai IV.a-Ion Gisasola Zelai V.a-ri: 43.05. Mikel Larrañaga-Jon Unanue Goenatxo III.a sailkatu dira hirugarren (44.04); Iñaki Errazkin-Aratz Mugertza, laugarren (44.56); Beñat Amade-Aritz Irazabal, bosgarren (45.31); eta Kepa Peñagarikano-Gorka Etxeberria, seigarren (49.32). Arruti-Orbek, berriz, 29.45eko marka egin dute, eta 1.41 atera diete Karmele Gisasola Zelai III.a-Uxue Ansorregiri (31.26).


Summary: Tolosaldea, San Pedro eta Hondarribia B nagusitu dira. Iaz egin bezala, Tolosaldeak eta San Pedrok irabazi dute ETE eta KAE 1 ligetako lehen estropada, Pasai San Pedron. Lau segundo pasatxorengatik nagusitu dira. KAE 2 ligan, berriz, Hondarribia B nagusitasunez gailendu da

Hasi da arraun denboraldia koska bat beheragoko mailetan. Pasai San Pedron (Gipuzkoa) jokatutako estropadekin ekin diote lehiari ETE eta KAE1 eta KAE 2 ligatan. Eta hasi, iaz bezala hasi da, bai, behintzat, ETE eta KAE 1 ligatan. Iaz, Tolosaldeak eta San Pedrok irabazi zuten aurreneko estropada, Castro Urdialesen (Espainia), eta gaur, beste horrenbeste egin dute San Pedron.

ETE ligan, lehengo lepotik dauka burua Tolosaldeak. Iaz, oso nagusi izan zen —hamabi estropadetatik bederatzi irabazi zituen—, eta aurten, itxura du berriz ere antzeko ibiliko dela. Gaur halere, gertu izan du Deustu. Lehen luzean, berdinduta egon dira biak, eta bigarrengoan, 4,66 segundogatik nagusitu dira gipuzkoarrak. Haien ondoren, dezenteko koska egon za: San Juan sailkatu da hirugarren, 13,20ra; Hibaika, laugarren, 16,60ra; eta Zumaia, bosgarren, 18,96ra.

KAE 1 ligan ere estua izan da lehia. San Pedrok lau segundo pasatxo atera dizkio Arkoteri eta Pedreñari. Gipuzkoako taldeak behetik gora eginda irabazi du. Izan ere, azken luzeari ekin aurretik, hirugarren postuan zen: lehena zen Arkote, eta, bigarren, Pedreña. Hiru segundora zegoen etxeko taldea, baina azken luze ikusgarria eginda buelta eman dio sailkapenari.

KAE 2 ligan, azkenik, Hondarribia B-k nagusitasunez irabazi du. Portugalete izan da bigarren, 12,56ra, eta Donostiarra B, hirugarren, 14,92ra.

ETE eta KAE 1 ligetakoak berriro ariko dira bihar, Getarian (Gipuzkoa), herriko arraunlari Andoni Galarraga zenaren oroimenezko banderan. Emakumezkoak 11:20ean hasiko dira arraunean, eta, gizonezkoak, 12:00etan. ETB1k zuzenean eskainiko du.


«Pozak saminari irabazi dio»

Summary: «Pozak saminari irabazi dio». Eutanasia gertutik bizi duten lau lagunen bizipenak jaso ditu BERRIAk: Txema Lorente, Mario Unamuno, Juanjo Uria eta Joan Mari Irigoien dira.

Txema Lorente: «Pozak saminari irabazi dio»

Desio izandako heriotza izan zen Maribel Tellaetxerena, «luzaro desiratutakoa». Horrela jaso zuen idatzi zizkion olerkietako batean haren senarrak, Txema Lorentek (Portugalete, Bizkaia, 1942), emaztea hil eta urtebetera. Horregatik, esan du «lasaitua» ekarri diola hainbeste denboran espero eta desio izan zuen eutanasia eskubidetzat onartzeak. Haren ahotsa, Lorente-Tellaetxe sendiarena, Euskal Herrian eutanasia zigorgabetzearen alde izandako ezagunena da egun, halabeharrak horretara behartuta izan bazen ere.

2018an, guztiz ezustean, eutanasiaren eztabaidaren lerroburuetan agertu zen Tellaetxeren sendia. Ordurako jada 11 urte zeramatzan gaixo, alzheimerrak jota, eta etxekoak ezagutzen ez zituenean eutanasia egiteko eskatua zuen. Legeak, ordea, ez zuen horrelakorik baimentzen. Familiakoek heriotza eragiten laguntzea izan zuten buruan, baina horrek ekarriko zituen zigorren ondorioz, baztertu egin zuten ideia; patua onartu zuten: beste aukerarik ez zieten utzi.

Baina, haren eskaerari jarraikiz, zetorkion gainbehera behartuaren aurka egin zuen borroka sendiak. Haren seme Danelek egoeraren ezintasunaren aurrean idatzitako gutun batek eman zion hasiera egun gauzatu berri den eskubidearen alde familiak egindako borrokari. Bertan azaldu zuen, hain zuzen ere, amak eskatutakoa, eta berak hitzeman ziola haren sufrimendua ez zela luzatuko. Zenbatezinak dira ordutik hona eman dituzten pausoak. Portugaleteko Udalak eutanasia legeztatzeko Espainiako Gobernuari egin zion eskaera, familiak bultzatuta: Bizkaiko lehen udala izan zen eskaera hori egiten. Madrilera ere egin zuten osterarik, eta Espainiako Kongresuan milioi bat sinaduratik gora aurkeztu zituzten 2019an, egoera bertsuan zeuden beste zenbait eriren senideekin batera. Kontzientziazioa xede, dokumental bat ere aurkeztu zuten, La promesa (Agintza), semeak idatzitako gutuna oinarri.

Orain, borroka luzearen ostean, eutanasia legezkoa da. Legea hor da. Eta haren emazteak bere nahia azaltzeko idatziak zituen tankerako testuek, aurretiazko borondateen agiriek, berebiziko garrantzia izango dute. Horren jakitun dago Lorente, eta etxeko guztiek agiria betea dutela esan du, beren egoerak okerrera egiten badu heriotza «lasai» bat izateko eskatu dutela: «Lasaitasuna ematen dit lege honek. Okerrera doan gaitz bat badut, badakit ez dudala neure buruaz beste egin beharko egoerak okerrera egin aurretik». Aurrerapausotzat dauka legea, eta, denborak aurrera egin ahala «hobetu» beharko dutela uste badu ere, lasaitua nabaria da haren ahotsean.

Ia hiru urteotako prozesua gogoratzean, hasperen egin du Lorentek. «Gogorra» izan da. Lerroburuetan egoteak ere arrasto sakona utzi die, eta zama horretatik ihes egin nahi izan dute sarri haren semeek, batez ere lehen urtean: «Behin eta berriro atzamarrak begietan sartzea bezala zen». Baina argi du beharrezkoa zela egindako guztia. Emaztearekin zuten «konpromisoak» derrigortu zituen horretara. Prozesua gogorra dela errepikatzen du, baina jasotako fruituak sorrarazi dion poztasunak nekeari irabazten dio. Eta emaztearen azken eskaera eskubide bilakatuta ikusi ez izanak samina eragiten badio ere, haren nahia, haren desioa bete izanari ematen dio lehentasuna. Horrela jaso zuen emaztea hil eta urtebetera idatzitako olerkian ere: «Luzaro desiratutako/ heriotza bat izan zenez,/ betetzen diren desirei/ orain jada ahuenik ez».

Mario Unamuno: «Eskubide zibil bat irabazi dugu»

Nik jasoa dut eutanasia nahiko nukeela, eta uste dut inor ez dela gauza hori ukatzeko. Orain arte, legeak ukatzen zuen, baina iruditzen zait hori ez dela justua». Argi du Mario Unamuno EAEko DMD elkarteko kideak (Azkoitia, Gipuzkoa, 1966). 55 urte ditu, baina dagoeneko hausnartua eta pentsatua du nolakoa nahiko lukeen izatea bere bizitzaren amaiera; zer nahi duen eta zer ez. 2014an egin zuen aurretiazko borondateen agiria, eta dokumentuan bildu zuen ezen, inoiz legezkoa izango balitz, eutanasia egiteko era nahi lukeela. Hasieratik izan zuen argi: «Bai, dudarik gabe».

Hainbat izan ziren agiria egitera bultzatu zuten arrazoiak. Ramon Sampedroren kasua ekarri du gogora, eta, amorruz, azaldu du nola behin eta berriro ukatu zioten eutanasia aplikatzea. «Oso gogorra egin zitzaidan, eta halako jakin-min bat piztu zitzaidan DMD elkartearen gainean». Urratsa, ordea, lagun baten aita hil ondoren egin zuen; aurrena lagunak egin zuen dokumentua, eta, jarraian, berak. Bazuen tartean beste kezka bat ere: 2013an kiste bat diagnostikatu zioten, buruan, «oso leku txarrean». «Momentu hartan, ikusten zen kistea txikia zela, eta ez zirudien arazo handirik emango zidanik. Handitzen bazen, agian bai. Baina bueno, hor bazegoen kezka bat».

Eta azaldu du: «Batetik, argi adierazi nahi nuen zer nahiko nukeen azken momentuetan, eta, bestetik, eutanasia legezkoa bada eta halako egoera batean banago, nik niretzat nahi nuela».

Medikuek kistea atzeman ziotenetik, hazten joan dela esplikatu du, eta aurten ebakuntza egin behar izan diote. Bazituen arriskuak operazioak berak ere. «Egundoko lasaitasuna ematen dit, ikaragarrizkoa, operazio horren aurrean jakiteak eutanasia legeztatu dutela. Ebakuntzara bestelako lasaitasun batekin joaten lagundu dit. Irtenbide bat emango lidake zerbait gaizki atera balitz».

Orain agiria berridazteko asmoa duela argitu du, nahiz eta bertan jasoa izan eutanasia nahiko lukeela. «Ja legezkoa da, eta moldatu egingo dut; hori eta beste detaile txikiago batzuk». Dokumentuak hausnarketarako bidea ireki diola adierazi du. «Guk ulertzen dugu heriotza bizitzaren gertakari bat dela; azkena, baina bizitzaren zati bat da».

Unamunok azpimarratu du norberaren askatasunak izan behar duela oinarri. «Gaixotasunaren gainetik, aldarrikatzen dugu askatasuna dagoela. Eutanasia eskatzeko zilegitasuna ez du ematen gaixotasunak: nire askatasun pertsonala da. Uste dugu norberaren askatasuna dela norberaren duintasunaren oinarria, eta, horrexegatik, agur esan nahi badut, alde egin nahi badut, onartu egin behar didatela».

Legea, aurrerapausoa

Eutanasia arautuko duen legea onartzea «aurrerapauso ikaragarria» dela iritzi dio Unamunok. «Poza sentitu nuen, eskubide bat irabazi dugulako. Eskubide zibil bat irabazi dugulako». Dena den, abiapuntu bat baino ez dela dio, «asko kostatu dena». Eta argi esan du: «Askorentzat berandu iritsi da».

Legea lorpentzat jo duen arren, hauteman dizkio ahuleziak ere. «Ez zaio ematen behar besteko garrantzia eskatzen duenaren eskaerari, eta gehiegizko bermeak jartzen dira prozesua aurrera eramateko. Espero dut denborarekin, pixkanaka, arintzera egingo duela, eta gero eta gehiago onartzera eskatzen duenaren askatasuna».

Juanjo Uria: «Erabakia berea da, dudarik gabe»

Oso emakume indartsua da. Ez dut uste ezagutu dudanik beste emakume edo gizonezkorik Anak duen indar horrekin». Juanjo Uriaren hitzak dira (Zarautz, Gipuzkoa, 1965), eta miresmenez dihardu Ana Mosquera bere emazteaz. Hamasei urte daramatza Mosquerak AEA alboko esklerosi amiotrofikoa diagnostikatuta, eta, zer moduz dagoen galdetuta, honela erantzun du Uriak: «Badoa, poliki-poliki. Gaitza oso motel doa, eta dituen mugen barruan, dezente ondo dago».

Ondo iltzatua du Uriak nola hasi zen guztia; gogoan ditu gaitzaren lehen zantzuak. «Garbiketa lanetan ibiltzen zen, eta oso nekatuta iristen zen etxera. Akituta zegoen, indarrik gabe bezala. Gero, pixkanaka, oreka galtzen hasi zen. Ez genekien zer, baina zerbait bazuen». Probaz betetako bide zail baten ostean, iritsi zen diagnostikoa: AEA, sendaezina den gaitz bat. «Nik uste dut berarentzat ere hori izan zela okerrena: esan ziotenean zer zuen, eta zer etorriko zen».

Uriak gogora ekarri du bere emaztearekin kontsultarako bidean izandako elkarrizketa: «Esaten zidan: 'Juanjo, ez dut, ba, zerbait txarra edukiko?'. Nik erantzun nion ezetz, birus arraro horietakoren bat izango zela». Eta hortxe iritsi zen kolpea: medikuak esan zien gehienera bost urtez biziko zela; bi eta bost urte arteko bizi itxaropena eman zioten: «Puf, hori izan zen momenturik gogorrena. Umeak txikiak ziren, eta berak esaten zuen: 'Orain ez'». Hamasei urte pasatu dira ordutik, «eta hemen jarraitzen du, borrokan. Berak dio egunero-egunero borrokatuko dela, eta bihar, bueno, ikusiko dugu». Irribarrea ez du galdu.

Adela elkartearen bidez berearen moduko esklerosia duten jende asko ezagutu dutela azaldu du Uriak. «Oso-oso gogorra izan da. Jende asko ikusi dugu hiltzen». Pairamen latzak ikusi dituztela onartu du. Eta, horrexegatik, Mosquerak hausnartua du noiz amaitu nahiko lukeen, noiz jarri muga, azken puntua. «Ezin duenean hitz egin, tragatzeko arazoak dituenean, eta besoak-eta ezin dituenean mugitu. Berak esaten du hortik aurrera ez duela nahi bizi». Beraz, horra iritsitakoan, eutanasia eskatzeko asmoa du, eta argi adierazi dio familiari. «Norberaren erabakia izan behar du. Erabakia berea da: hor ez dago dudarik». Azaldu du bera laguntzeko prest dagoela: «Nik ez dut nahi sufrimendu hori Anarentzat».

Eutanasiak, arnasa

Uriaren arabera, eutanasia legeztatu izanak «barruak askatzea» ahalbidetu die, «lasaitasuna» eman die. «Oso pozgarria izan da; guretzat, eta mundu osoarentzat». Tellaetxe familiaz akordatu da: «Eskerrak eman behar zaizkie: egin duten borroka izugarria izan da». Eta gaineratu du: «Eskubide bat da».

Izan ditu hitz batzuk eutanasiaren kontra egin dutenentzat ere: «Horiei esango nieke bost minutu begiak ixteko. Eta imajinatzeko lepotik behera egoera begetatibo batean daudela. Ea gustatuko litzaiekeen horrela bizitzea. Errespetatzen ditut kontra daudenak, baina iritzi horrekin bat etorri, ez».

Uriak argi du azkenera arte emaztearen alboan egongo dela. «Gogorra izango da, bai, baina bueno. Berak dio alabak eta ni alboan izanda nahi duela agur esan, eta horrela izango da». Duela gutxi egin du aurretiazko borondateen agiria, eta bertan argi adierazi ditu bere nahiak zeintzuk diren. Uriak ere emaztearekin batera egin du dokumentua.

«Prest gaude, iristen den momenturako. Bueno, prest, komatxo artean».

Joan Mari Irigoien: Amodiozko gutuna

2019ko abenduan, BERRIAri emandako elkarrizketa batean, eutanasiaren aldeko aldarria egin zuen idazleak: «Errespetua eskatzen dut; duinki hil nahi nuke, besterik ez». Alboko esklerosi primarioa du. Berriz haren atea jota, bere-berea duen eran azaldu da: «Ispiluaren aitzinean paratzen zaidanean, sudurrak bere tokian segitzen duela egiaztatzen dut, eta nire bi belarriek ere halatsu!» Bere poema bat oroitu du.

Printzesa urrun baten izena duzu, Eutanasia,

baina nik hurbilago nahi zintuzket,

maite-maite baitzaitut,

eta ez baitut burutik baztertzen

zu neure egitea noizbait,

edo ni zeure, hobeki…

Zu, Eutanasia, ene azken orduko esperantza;

zu, ene azken hatsa;

zu, ene Buda errukibera;

zu, ene balizko sufrimenduen aringarri;

zu, ene maitaleen maitale.

Barkatu atrebentzia,

hurrengoan Eutanaxi deitzen badizut…

'Letra txikiaz bada ere' (2002).


Summary: Errefuxiatuentzako bide «seguruak eta legezkoak» eskatu dituzte Hegoaldeko hiriburuetan. Errefuxiatuen Nazioarteko Eguna da gaur. Eusko Jaurlaritzak, besteak beste, Siriako bost familiarekin batera egin du ekitaldi bat.

«Izan gaitezen babesleku». Aldarri horrekin deitu zituzten gaurko egunerako manifestazioak errefuxiatuen eskubideen aldeko hainbat elkartek, Errefuxiatuen Nazioarteko Eguna aitzakiatzat hartuta. Ehunka lagun elkartu dira eguerdian egin dituzten manifestazioetan, eta azpimarra egin dute migratzaileentzako bide «legezkoak eta seguruak» izateko beharrean, «migratzea ez baita delitua».

Manifestazioak Bilbon, Donostian eta Gasteizen egin dituzte, eta Ongi Etorri Errefuxiatuakek, Amnesty Internationalek, CEAR Euskadik, Denon Elkarteak, Hiritarron Harrera Sareak, SOS Arrazakeriak eta Zaporeakek deitu dituzte. Azpimarra berezia egin dute Kanariar Uharteetan migratzaileek azken hilabeteetan jasan duten egoeran; haien arabera, iaz 1.850 lagun hil edo desagertu ziren han. Irungo mugan hildako bi migratzaileak ere gogoan izan dituzte.

Ez dira mobilizazioak deitu dituzten bakarrak izan. Besteak beste, gaur goizean, Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako Sailburua Bilbon izan da, Siriako bost familiarekin batera egin duten ekitaldi batean.

Caritasekin, ACNURekin eta Ellacuria Fundazioarekin batera antolatu du Funikularreko Plazan egin duten egitasmoa Jaurlaritzak. Jaurlaritzaren Babes Komunitarioko Ekimenak Siriako bost familia horiei laguntzeko sare bat du une honetan Bilbon, Arrigorriagan, Portugaleten, Andoainen eta Gasteizen.Azaldu dutenez, programa hori «Kanadako ereduan oinarrituta dago, eta aitzindaria da Europan». Nagusiki, familien harreraz eta integrazioaz arduratuko den boluntarioen sare bat sortzean datza.

Ekitaldian, Artolazabalek herritarrei eskatu die aurreiritziak alboratzeko, «ohar gaitezen zein aberasgarria den beste kultura batzuetako lagunekin batera elkarbizitzea».


Summary: EH Bai bigarren itzulian izanen da zazpi kantonamendutan. Ezkerreko abertzaleak lehen indarra izan dira Hendaiako kantonamenduan: bozen %29,3 lortu ditu Annie Poveda eta Iker Elizalderen hautagaitzak. Zentro-eskuinak lortu ditu emaitzarik onenak Ipar Euskal Herrian.

Ezkerreko abertzaleak bigarren itzuliko lehian izanen dira Ipar Euskal Herriko hamabi kantonamenduetatik zazpitan. Hendaiako (Lapurdi) kantonamenduan lortu dute emaitzarik deigarriena. Euskal Irratiekin elkarlanean lortutako lehen emaitzen arabera, EH Bai izan da lehen indarra, eta bozen %29,3 lortu ditu Annie Poveda eta Iker Elizalderen hautagaitzak. Beste sei kantonamendutan ere bigarren itzuliko lehian izanen da EH Bai: Donibane Lohizunen (Lapurdi), Bidaxune-Amikuze-Oztibarren (Nafarroa Beherea), Uztaritze-Errobi-Urdazurin, Errobi-Aturrin (Lapurdi), Baigura-Mondarrainen (Nafarroa Beherea) eta Mendialdean (Nafarroa Beherea-Zuberoa). «EH Baik lortutako emaitza hauek azken urteetako lanari esker dira, eta azken herriko bozetan abertzaleek lortutako emaitzarik onen segida. Urratsez urrats eta urtez urte, abertzaleek sustengatzen dituzten ideiek gero eta sustengu gehiago lortzen dute jendartean», adierazi dute agiri batean.

Duela sei urte, bost kantonamendutan igaro ziren abertzaleak bigarren itzulira. Hemen kontsultatu daitezke aurtengo eta 2015eko emaitza guztiak.

Abstentzioa izan da lehen itzuliko emaitzarik deigarrienetakoa. Parte hartze biziki apala izan da orokorrean; eta kantonamendu gehienetan %60tik gorako abstentzioa izan da. 2015eko bozetan baino hautesle gutxiago mobilizatu dira aurten.

Baionako hiru kantonamenduetan zentro-eskuina izan da nagusi lehen itzulian. Baiona 1 kantonamenduan bozen %51,36 lortu dituzte Claude Olive Errepublikanoetako kide eta Angeluko (Lapurdi) auzapezak eta Sylvie Meyzencek. Gibeletik izan dituzte Generationek eta EELVk babestutako Bernard Marti eta Elise Wilbios (%21,67). Abstentzioa %63,78koa izan da. Baiona 2-n Joseba Erremundegi eta Monia Evene-Mateo zentro-eskuineko hautagaiek irabazi dute lehen lekua, bozen %28,82 lortuta; bigarrenak alderdi sozialistako Christophe Martin eta Juliette Brocard izan dira (%23,34). Abstentzioa %69,02koa izan da. Baiona 3-n Christine Lauque eta Olivier Alleman nagusitu dira (%31,19), eta haien gibeletik heldu dira Florence Duphreuil eta Henri Etxeto alderdi sozialistako hautagaiak (%26,35). Hautesleen %65,4k ez dute parte hartu.

Zentro-eskuina nagusi

Donibane Lohizunen bozen %48,6 lortu dituzte Emmanuel Alzuri eta Patricia Arribas-Olano zentro-eskuineko hautagaiek, eta bigarren gelditu da EH Baiko bikotea: bozen %39,62 lortu dituzte Peio Etxeberri-Aintxart eta Leire Larrasak. Miarritzen, bozen %32,08 lortuta lehen lekua eskuratu dute Max Brisson eta Martine Valls Errepublikanoetako hautagaiek. Horien gibeletik heldu dira Mathieu Castaings eta Ana Ezkurra (%18,79) Generation eta EELVk babestutako hautagaiak.

Bidaxune-Amikuze-Oztibarren, Jean Jacques Lasserre Modem alderdiko hautagaia eta Pirinio Atlantikoetako gaur egungo presidentea gailendu da, bozen %51,9 eskuratuta. Xabi Larralde eta Emilie Dubois EH Baiko hautagaiak izan dira bigarren (%24,54). Mendialdean Pepela Mirande eta Annick Trounday Idiart zentro-eskuineko hautagaiek bozen %51,95 lortu dituzte, eta EH Baiko Anita Lopepe eta François Camusek, %36,92.

54 hautetsi ditu Pirinio Atlantikoetako Departamendu Kontseiluak; 27 kantonamenduetatik bina ordezkarik lortzen dute eserlekua. Gaur egun, zentro-eskuineko koalizioak du gehiengoa, eta Modem alderdiko Jean Jacques Lasserre da presidentea, 2015etik. Presidentetzarako hautagai gisa aurkeztu da aurten ere.

Eskualdeko bozen lehen itzulian, berriz, Alain Rousset sozialista nagusitu da, nola Akitania Berrian, hala Ipar Euskal Herrian.


Summary: Omar Frailek irabazi du Espainiako errepideko txapelketa. Taldetxo batean heldu dira amaierara, eta azkarrena izan da Astanako txirrindularia. Hirugarren izan da Alex Aranburu Fraileren taldekidea.

Omar Fraile da Espainiako errepideko txapeldun berria. La Nucian (Alacant, Herrialde Katalanak) jokatu da txapelketa, eta Astana taldeko santurtziarra izan da azkarrena helmugara heldu den hamalau laguneko taldetxoan. Bigarren izan da Jesus Herrada (Cofidis), eta, hirugarren, beste euskaldun bat: Alex Aranburu (Astana).

Modu ezohikoan eskuratu du garaipena Frailek: 500 metro inguru falta zirela Aranbururentzat lanean hasi da, hari esprinta bideratzeko, baina ezustean metro batzuetako aldea lortu du, eta nahikoa izan da hori garaipena eskuratzeko. Astanak kontrolatu ditu lasterketaren azken kilometroak. Frailek txapel hori lortzen duen lehen aldia da.

Lasterketa protagonistak euskaldunak izan dira, eta hala erakusten du azken sailkapenak ere: Fraile eta Aranburuz gain, seigarren izan da Pello Bilbao (Bahrain), zazpigarren Ander Okamika (Burgos-BH) eta bederatzigarren Julen Amezketa (Caja Rural).


«Ondarea desagertzeko bidean da»

Summary: «Ondarea desagertzeko bidean da». Kazetaritzan doktorea eta Soziologia eta Zientzia Politikoetan lizentziaduna da Rekalde, eta gaur egun Nabarralde fundazioan dihardu proiektuak koordinatzen. Defendatu du ondarea ezagutzeak gaur egungo errealitatea eraikitzen lagun dezakeela.

Gaur egungo arazoetako asko nondik datozen ulertzen laguntzen du historiak, Angel Rekalde Goikoetxearen ustez (Tolosa, 1957). Memoria kolektiboa ezagutzeko eta berreskuratzeko ahaleginean dihardu, eta, memoria ariketa bat eginez, bere ibilbideari errepasoa egin dio Nabarralde fundazioaren koordinatzaileak.

Frankismo garai betean jaio zinen. Zer-nolako giroa zegoen zure ume garaiko Tolosan?

Eskolapioetan ikasi nuen nik, eta oso giro erdalduna zen hangoa. Gainerakoan, mendian ibiltzea gustatzen zitzaigun, eta asko joaten ginen Herniora, Uzturrera eta Aralarrera. Oso giro politizatuan mugitzen ginen Oargi mendi elkartean, eta esango nuke garai hartan oso bananduta zegoela gure jarduna: baziren kulturgintzan aritzen zirenak, eta baginen beste batzuk politikara gehiago jotzen genuenak. Oso mugituak izan ziren urte haiek. 10-11 urte nituela etxetik kilometro eskas batera hil zuten Txabi Etxebarrieta. Burgosko prozesua bera salatzeko mobilizazio handiak izan ziren Tolosan, eta greba orokorrak eta manifestazio handiak izan ziren garai hartan.

Zein erakundetan militatzen zenuen gaztetan?

Kalean mugitzen hasi ginen, hainbat taldetan. Tolosan indar handia zuen CCOO sindikatuak, eta, alderdi politikoen artean, batez ere, ORTk. Abertzaleak ginen gu, eta berehala jo genuen alde horretara. Familia karlista nuen, baina frankismotik oso aldenduta zeuden gurasoak. Etxean jaso nuen horrelako abertzaletasun bat, eta baita arreba Izaskunengandik ere; ni baino hamar urte zaharragoa da hura, eta saltsa horietan sartuta zebilen ordurako. Kalean giro bizi-bizia zegoen, eta, 16 urte nituela, jada kontaktua egin, eta ETAn sartu nintzen.

Noiz atxilotu zintuzten lehenengo aldiz?

1975ean. Salbuespen egoera izendatuta zegoen Gipuzkoan, eta testuinguru horretan atxiloketa asko egin zituzten Goierrin; gurea izan zen hurrengo katebegia. 17 urte nituen, eta Martutenen sartu ninduten. Hilabete batzuk barruan pasatu, eta libre utzi gintuzten. Handik urtebetera, Martuteneko kartzelatik ihesaldi bat prestatzen ari ginela erori zen gure taldea. Aldi hartan Guardia Zibilak eraman gintuen, eta egurra eman ziguten. Bederatzi egun eman genituen inkomunikatuta, eta gogoan dut nola egin zidaten gau oso batean bainera; gogorra izan zen. Eusko Jaurlaritzaren torturaren inguruko txostenerako nire testigantza eman nion bere garaian Paco Etxeberriari [auzitegi medikua eta antropologoa]. Beste hiruzpalau aldiz atxilotu ninduten, eta berriro egurra eman zidaten. Polizia atzetik zebilkidala ikusita, klandestinitatera pasatzea erabaki nuen.

1981ean atxilotu zintuztenean, ia hogei urte pasatu zenituen preso. Zein espetxetan eduki zintuzten?

Carabanchelen, Puerto de Santa Marian, Alcalan, Herrera de la Manchan… Kartzela estandar horietan eman nituen lehenengo urteak. Esan dezagun, hasieran selektiboa izan zela dispertsioa: markatuen geundenak sakabanatu gintuzten. Caceresera eraman ninduten ni. Kartzela zaharra zen, monasterio itxurakoa, txikia eta estua, deprimitzekoa. Guri ezarri ziguten erregimen itxia gehitu behar diogu horri, erabateko bakartzea. Nik 11 urte igaro nituen bakartuta.

Zertarako baliatu zenituen isolatuta igaro zenituen urte horiek?

Paradoxikoa da, baina, horrelako egoera batera moldatzen asmatzen baduzu, izugarrizko aukera daukazu muturren aurrean. Beste aukerarik ez duzu: edo nazka-nazka egin eta zeure burua galtzen utzi, edo denbora zeure alde erabili. Nik ikasteko eta liburuak idazteko aprobetxatu nuen isolamendua. Lan handia egin nuen. Kazetaritza ikasi nuen aurrena, eta Soziologia eta Zientzia Politikoak ondoren. Nire testigantza emanez liburu bat aterako ote nuen galdetu zidaten Txalaparta argitaletxekoek. Hilabete batean idatzi nuen Herrera. Prisión de guerra (1990).

Euskara ikasteko ere baliatu zenuen espetxealdia, ezta?

Bai. Isolamendu egoera horretan eman nion benetako bultzada. Aurretik, Herrera de la Manchan ikasia nuen euskara, eta EGA ere atera nuen, baina Caceresen lortu nuen erabat askatzea. Euskaldun jantziak ziren bi kide izan nituen espetxean, eta patio orduan haiekin ohitu nintzen hizketan.

Zer da gogorragoa: espetxeko egonaldia ala handik ateratakoan errealitateari aurre egin beharra?

Nik izugarrizko zortea izan nuen espetxean. Lagunek asko lagundu zidaten, eta, bereziki, familiak. Mimatuta sentitu nintzen. Beti izan nituen bisitak, paketeak, arropa, liburuak, egunkariak… Pribilegiatua izan nintzen. Espetxetik ateratzean konplikatzen hasten dira kontuak; izugarri kostatu zitzaidan niri. Hiru bizitza izan ditudala esan ohi dut: kartzelara sartu aurrekoa, kartzelan igaro nituen hemezortzi urteetakoa, eta handik atera ondorengoa. Aldaketa bakoitza traumatikoa izan da; oso zaila egin zait batetik bestera pasatzea. Oso zaila da berriz egokitzea: kalera ohitzea eta berriz ere zeure burua aurkitzea. Kostu handiko prozesua da kartzela. Besteak atera izan direnean, oso jakitun izan naiz horretaz. Nire kasuan, nire alde esan dezaket asko irakurri dudala, asko ikasi dudala eta abilidadea badudala egoera berrietara egokitzeko. Baina gizartean ia ez dago erraztasunik prozesu hori egiteko.

1999an atera zinen kartzelatik. Ordurako zapuzten hasita zegoen Lizarra-Garaziko prozesua?

Bai. Nahikoa kritiko nintzen egoera guztiarekin, baina, kartzelatik atera berria nintzenez, bazterretik begiratzen nuen. Lana topatzeari ekin nion: hori nuen lehentasuna. Soziologia ikasia nuenez, lagun baten bitartez droga mendekotasunari buruzko ikerketa batean parte hartu nuen. Oso ondo atera zen dena, eta aukera eman zidaten Eusko Jaurlaritzako droga mendekotasunaren zuzendaritzan lanean hasteko. Garai hartan Ezker Batua alderdikoek kudeatzen zuten sail hori, eta, urtebete lanean neramala, nire ibilbide politikoaren berri izan zuten arduradunek; berehala bidali ninduten lanetik. Jakin badakit kontu horren harira tentsio handia izan zela alderdiaren barruan, kide asko etorri zitzaizkidalako babesa ematera. Baina polarizazioa izugarria zen garai hartan.

Orduan aurkeztu zenuen doktore tesia, ezta?

Bai. Lan munduan barneratzea erraza ez zenez, tarte hori baliatu nuen doktore tesia aurkezteko. Kartzelan igaro nituen urteetan egunero irakurri nuen El Pais egunkaria. Aurrez nire kabuz egina nuen ikerketatxo bat egunkari hori aztertuz, bereziki interesatzen zitzaidalako zein ikuspegi ematen zuen Euskal Herriaz. Egunero baliatzen zituen bere orriak hemengo auziaz errelato bat eraikitzeko. Lan horretatik abiatuta, metodologia jakin bati jarraituz egin nuen tesia EHUko Kazetaritza fakultatean. Birrintzailea izan zen ondorioa: terrorismoa zer zen esateko, edo demokrazia, konstituzionalismoa edo bakea zedarritzeko erabiltzen zuten Euskal Herriari buruzko kontakizuna.

Hainbat hedabidetan kolaboratu izan duzu ordutik.

Bai, batean baino gehiagotan. Dena den, Espainiako esparru horietan sartu izan naizen bakoitzean, oso feedback txikia topatu izan dut. Eremu ezkertiarrenetan ere nazionalista izateagatik kargu hartu izan didatela sentitu dut. Diskurtso inperialista eta koloniala egiten dute beti. Nik, dagoeneko, etsi dut haiekin. Ez dute zalantzan jartzen Espainiaren eredua. Gainbehera etorritako inperio bat da, eta, galbidean egonagatik, sekula ez dute egiten berrikuspen edo irakurketa kritikorik. Munduko demokratenak eta progresistenak direla uste dute. Borroka guztiak galdu ditugu guk; herri txikia gara, eta ez dugu ahalmenik haiek hondoratzeko, baina Espainiak badu gaitasunik bere kabuz erortzeko. Gu independenteak izango gara Espainia erortzen denean; bien bitartean, erne egon behar dugu momentu hori noiz iritsiko.

Nola dago egoera hemen?

Ni kritikoa naiz erabakitzeko eskubidearekin eta horrelako kontzeptuekin. Uste dut dagoeneko badagoela indar handiko tresna bat nazioarteko zuzenbidean: autodeterminazio eskubidea. Erreibindikazioak apalduz ez dugu ezer asko aurreratuko. Ikusi besterik ez dago Kataluniako prozesuan kontzeptu teoriko horiek nola landu dituzten eta gizarte zibila nola aktibatu duten. Asko landu dituzte teoria eta ezagutza, eta hortik ikasteko asko dugu.

Gogoeta teorikorako gogo horrek bultzatu zintuen Nabarralde fundazioan parte hartzera?

Aurrena, interesagatik eman nuen izena. Laguntzaile gisa hasi nintzen, eta, halako batean, Gaizka Arangurenek utzi egin zuen fundazioa, eta ni proposatu ninduten koordinatzaile lanerako, 2005 inguruan. Bide interesgarria izan da niretzat; ikasiz joan naiz pixkanaka. Nabarralden ondarearen kontzeptuan sakontzeko urratsak egiten ari garela uste dut. Nazio bat, herri bat ez da hemen eta orain bakarrik existitzen: izaki bizidunak bezala, leku batetik gatoz; hemen gaude, eta norabait goaz. Denboran bizi dira nazioak, eta ondareak ematen die jarraitutasun hori. Legatu hori jaso, eta hori erabiltzen dugu etorkizuna eraikitzeko. Niri beti interesatu izan zaizkit gai horiek. Horregatik, oso eroso sentitzen naiz, nire interes guztiek bat egiten dutelako Nabarralden.

Ondare hori zaintzeko tresna bat da Nabarralde?

Bai. Sakon aztertuz gero, egungo errealitatea eraikitzen lagun diezaguketen erreferente asko dauzkagu hemen. Zazpiak bat kontzeptua, adibidez, euskaldunon zatiketa eta desartikulazioaren erakusgarri da. Ikur gisa darabilgu haiek gu banatzeko erabilitako estrategia. Horregatik da inportantea ezagutza horretan sakontzea. Duela urte batzuk, ondare hori berreskuratzeko lanean hasi ginen Nabarralden. Ez ondare historikoa bakarrik, baita industria eta natur ondarea ere. Hori egin ezean, globalizazioaren itsas zabal horretan urtuko gara. Dena homogeneizatzen ari da. Arrisku horri aurre egiten ez badiogu, desagertzeko bidean da ondarea.

Fundazioa ala mugimendua da Nabarralde?

Hiruzpalau pertsonaz osatutako bulego tekniko bat daukagu, eta, horrez gain, mugimendu zabal bat dago fundazioaren atzean. Pandemiarekin moteldu egin da bi organoen arteko martxa, eta berriro sendotu behar ditugu harremanak. Alde teknikoa garatzeko gaude gu, baina lan hori egiteko beharrezkoa dugu oinarri soziala. Jendea behar dugu, hori baita herri honek duen indarra. Aste honetan aurkeztu dugu Noain 1521. Azken bataila liburua, eta, besteak beste, Joseba Asironek eta Patxi Zabaletak egin dute ekarpena. Ekainaren 30ean bostehun urte beteko dira Noaingo batailatik; Nafarroako Erresumak bertan eman zuen azken hatsa.


Hedatzeko bigarren saioa

Summary: Hedatzeko bigarren saioa. Bilboko Guggenheim museoak Busturialdera hedatzeko proiektuaren berri eman du: bi egoitza izango lituzke: Gernika-Lumon bata eta Muruetan bestea, bide berde batek lotuta. Eragile batzuek aukera moduan ikusi duten arren, beste batzuek ez dute uste eskualdeak proiektu hori behar duenik.

Bilboko Guggeheim museoak Busturialdera hedatzeko bigarren proiektua iragarri du. Bide berde baten bitartez elkarri lotuta egongo diren bi eraikinekin egingo da zabalkundea: bata Gernika-Lumon egongo da, Dalia lantegi zaharraren orubean, eta bestea Muruetako ontziolan. «Museo eredu berri bat izango da: ekoizpen artistikoa, ekologia, teknologia, lotura soziala eta ikerketa uztartuko ditu; bisitariari esperientzia berri bat eskainiko dio, eta Bilboko Guggenheim museoaren osagarria izango litzateke», nabarmendu du Jose Ignacio Bidarte zuzendariak. Aurrekontua 120 milioi eurokoa da: horietatik 81 Europako Batasunetik iritsiko lirateke, COVID-19aren krisiari aurre egiteko sortutako funtsetik. Ezer iritsiko ez balitz ere, Unai Rementeria ahaldun nagusiak iragarri du aurrera jarraitzeko asmoa dutela. Lanek bost urte iraungo lukete. Urtean 140.000 bisitari espero dituzte.

Museoak 12.000 metro koadro irabaziko lituzke. Gernika-Lumoko fabrikak 4.000 metro koadro ditu. Bisitariei harrera egingo zaie gune horretan: han hasiko dira ezagutzen artearen eta beste diziplina batzuen arteko uztartzetik sortuko den museoaren kontzeptu berritzailea. Sei kilometrora egongo da bigarren eraikina, Muruetako ontziolan. Erakusketa gelak hartuko dituen 7.000 metro koadroko eraikina egingo da han. Bien bitartean, bide berdea aire zabaleko erakustokia izango da.

Oraindik proiektuaren zertzelada batzuk baino ez ditu eman Guggenheim museoaren fundazioak; argitu gabeko zalantzak asko dira. Baina Busturialdean jakin-mina sortu du: batzuei ilusioa eragin die; beste batzuei, berriz, kezka. Bizkaiko Hitza-k eskualdeko hainbat eragilerekin hitz egin du, zer iritzi duten jakiteko.

RAMON ZALLO (ekonomialaria)

«Industria berria erakartzeko marka izan daiteke Guggenheim»

Aurreko proiektuaren aurka zegoen Ramon Zallo, ez zelako biosfera erreserbaren izaerarekiko errespetuzkoa. Ekonomian eta Zuzenbidean lizentziaduna da eta Ikus-Entzunezko Komunikazioan doktorea. El declive económico de Busturialdea-Urdaibai: dilemas y propuestas (Busturialdea Urdaibairen gainbehera ekonomikoa: dilemak eta proposamenak) saiakera argitaratu du. Oraingo proiektuan planteamendua bestelakoa dela uste du: «Hirigunean eraikiko da egoitzetako bat, eta dagoeneko eraikita dagoen eta aurki hustekoak den ontziolari beste erabilera bat emango zaio bigarrenerako». Gainera, iruditzen zaio proiektuak lagundu dezakeela padurak zaintzen, garbitzen eta babesten.

Aitortu du jasangarritasun eta ingurumen aldetik zalantzak sor ditzakeela, baina uste du errespetuzkoa izango dela: «Agintariek badakite hori dela Urdaibai erakargarri egiten duena; hori galduko balu, Guggenheim berri honek bere balioa galduko luke». Edozelan ere, proiektua bere osotasunean definitzeko, herritarren parte hartzea bermatuko duen prozesu bat abiatzea nahi du. «Haien lurraldea jarriko dute museoa egiteko; haiek erabaki beharko dute zelan egin».

Zallori iruditzen zaio eskualdeari behar duen bultzada ematen lagundu dezakeen proiektuetako bat izan daitekeela. Baina argi du: «Ez da nahikoa. Busturialdeak belaunaldi berriko industriak behar ditu». Eskualdea garatzeko plan bat behar dela esan du, eta hor sartu beharko liratekeela industria, lehen sektorea eta Guggenheim museoa. Haren ustez, museo berri horrek industriaren deskarbonizazio eta digitalizazio prozesuan lagundu dezake. «Ikerketari eta garapenari, sorkuntza artistikoari eta ingurumenari lotutako industria berria erakartzeko marka izan daiteke Guggenheim».

ERROXELI OJINAGA (Zain Dezagun Urdaibai taldeko kidea)

«Ontziolaren jabeetako batzuk museoaren patronatuko kide dira»

«Horrelako proiektu baterako, plan berezi bat egin behar da lehenengo, biosfera erreserbako plan zuzentzaileak hala eskatzen duelako», ohartarazi du Zain Dezagun Urdaibai taldeko Erroxeli Ojinagak. Halakorik ez dagoela esan du, proiektua oraindik biosfera erreserbako patronatutik igaro ere ez delako egin. «Patronatuaren oniritzia duela esan dute, baina ez da egia». Haren ustez, egitasmoa «interes pribatuak laguntzeko» sortu da.

Badu susmoa zergatik egongo den eraikinetako bat Gernika-Lumon: «Udalak Errenteria auzoa garatzeko arazoak ditu, lurzorua kutsatuta dago, eta uholde eremua da. Diputazioak han egingo du museoa, eta arazoa konponduta. Baina fabrikak jartzeko leku ezegokia bada, kulturarako ere bai». Bigarren eraikina Muruetan egiteari ere topatu dio azalpena: «Ontziola biosfera erreserbatik atera nahi da, baina jabeek ondo ordaintzeko eskatu dute». Ontziolaren eta museoaren arteko lotura ere egin du Ojinagak: «Jabeetako batzuk museoaren patronatuko kide dira».

Eskualdeak beste proiektu batzuk behar dituela esan du: nekazaritza eskola bat, Ingurumen Zientzien unibertsitate zentroa, teknologia berdeen ekoizpen gunea… «Turismo arlokoak ere egin daitezke. Baina ekonomia jasangarriari eta trantsizio ekologikoari lotuta. Proiektu hau Europak eskatzen duenaren antipodetan dago». Jose Maria Gorroño Gernika-Lumoko alkateak dio Pablo Picassoren Gernika herrira ekartzeko aukera izan daitekeela. «Etxe bat behar bada koadroarentzat, badaude hutsik dauden eraikinak». Gogoratu du ontziola eta harako bide berdea sei babes berezi dituen ingurune batean daudela.

AITZIBER ANSOTEGI (Urremendiko kudeatzailea)

«Turismo Jasangarriaren Gutunaren mugen barruan egin beharko da»

Urremendi Landa Garapen Elkartearen egitekoa Busturialdearen garapena sustatzea da. Berbarako, turismoaren bidez. Aitziber Ansotegi elkarteko kudeatzaileak ondo hartu du proiektua: «Uste dut sektore pribatuari asko lagunduko diola: falta duen bultzada emango dio». Eskualdera bisitari berriak erakartzeak «negozioen egoera hobetzen eta kalitatea handitzen» lagunduko duela iruditzen zaio. Hala ere, argi du ezin dela edozelan egin.

Turismo Jasangarriaren Europako Gutunari atxikita dago Busturialdeko biosfera erreserba iaztik. Gutunak orientazioa ematen die jasangarritasunaren aldeko apustua egiten duten lurraldeetako kudeatzaileei eta enpresei, estrategiak elkarrekin arituz definitzeko. «Proiektu hau, ezinbestean, gutunak ezarritako mugen barruan sartu beharko da». Eskualdeak turismo jasangarriaren aldeko apustua egin du: ekoturismo arduratsua, garapena eta ingurunearen zaintza orekaz uztartzen dituena.

Turismoa erakartzeko, horrelako azpiegiturak onak direla iruditzen zaio. Dena den, azpimarratu du eskualdeak, berez, badituela erakargarri egiten duten elementuak: ondare natural eta paisajistikoa batetik, eta aisialdi eskaintza bestetik. «Guggenheimek hori guztia indartuko du».

MIKEL ALVAREZ (LAB sindikatuko kidea)

«Proiektua elite batentzat litzateke, ez herritarrentzat»

«Gure jarrera garai bateko bera da: ez da eskualdeak behar duen proiektua», azpimarratu du Mikel Alvarez LAB sindikatuko kideak. Uste du proiektuaren eraginez turismoa izango dela Busturialdeko eredu ekonomikoaren ardatza. «Proiektua elite batentzat izango da, ez hainbeste bertako herritarrentzat». Herritarren beharrizanak kontuan hartuz gero, LABekoen ustez lehentasunak hondokoak izango lirateke: berrindustrializazio plan bat gauzatzea, eskualdeko eredu ekonomikoa lehen sektorera bultzatzea eta bestelako politika ekonomiko batzuk sustatzea.

Eskualdean dagoeneko «turistifikazioaren aldeko apustu larria» egin dela esan du Alvarezek. Hainbat adibide ipini ditu: Gaztelugatxe turismoaren ikur bihurtu dela aipatu du, eta arrantza portuak kirol portu bihurtu izana. Muruetako ontziola Erandiora eramatea ere gaitzetsi du.

Uste du Busturialdeak lehen sektoreari lotutako industria behar duela, produktuen transformaziora bideratuta: «Badakigu eskualdean produktu horien eskaera geroz eta handiagoa dela». Industria astunaren arloan, trantsizio ekologikoa egin beharko litzatekeela esan du: «Industria sektorea eta lurraren mantenua uztartzeko modua aurkitu beharko litzateke».

Diputazioak proiektua Europako Batasuneko funtsei lotu izana ere txarretsi du Alvarezek. Iruditzen zaio funtsak baldintzatuko dituela proiektuak. «Hipoteka bat izango da, eta ez bakarrik eskualdeko jendearentzat, Euskal Herri osoarentzat baizik».


Hegoaldean 204 positibo atzeman dituzte

Summary: Hegoaldean 204 positibo atzeman dituzte. Positibo eman zuten proben kopurua %3,2koa da.

Osakidetzak eta Osasunbideak koronabirusa detektatzeko 6.401 proba egin zituzten atzo, PCRak eta antigeno probak. Haietan beste 204 kasu detektatu zituzten, eta, ondorioz, positibo eman zuten proben tasa %3,2koa da.

Lurraldeka, positibo gehien Bizkaian atzeman zituzten: 102. Nafarroan 43 izan ziren, Gipuzkoan 31, eta Araban 26.

Ospitaleei dagokienez, hamazazpi lagun erietxeratu zituzten atzo Hego Euskal Herrian, eta 59 daude oraindik ZIU zaintza intentsiboetako unitateetan.

Atzo sartu ziren indarrean Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan Eusko Jaurlaritzak ezarritako neurri berriak, aurreko arauen malgutzea ekarri dutenak. Orain, txoko eta elkarte gastronomikoak ireki daitezke, tabernen itxiera eta ekitaldien bukaera ordua 02:00etara atzeratu dute, dendetan eta merkataritza guneetan %60ko edukiera baimendu dute, eta aukera eman dute ikusleak kirol ekitaldietara joateko, betiere gehienezko kopuru batzuk errespetatuta.

Jaurlaritzak argitu du ume eta gaztetxoen aisialdi ekitaldiak hamar laguneko talde egonkorretan egingo direla, hezitzailea kontuan hartu gabe, eta aukeran aire zabalean antolatuko dituztela.


Summary: Getariak bandera eskaini dio Andoni Galarragari. ETE ligan Deustu izan da garailea. KAE 1 ligan, berriz, etxeko taldea izan da nagusi: Getaria.

Ez dira garaileak errepikatu. Atzo, San Pedron (Gipuzkoa), iazko garaileak errepikatu ziren ETE eta KAE 1 ligen estreinako jardunaldian (Tolosaldea eta San Pedro), baina gaur beste bi izan dira bandera astindu dutenak: Deustu eta Getaria, hain zuzen.

Berezia izan da estropada. Izan ere, estropada duela gutxi lan istripu batean hil zen Andoni Galarraga arraunlariaren omenezkoa izan da, eta omenaldi ezin hobea egin diote haren taldekideek: bandera eskaini diote.

Hirugarren txandatik irabazi du Getariak. Haize gorabeheratsuak eragina izan du, eta, garaile zirela ikusita, ezin izan diete malkoei eutsi etxeko traineruko hainbat arraunlarik, Galarraga gogoan. Ohorezko txandan San Pedro helmugaratu da aurrena.

Aurretik, ETE ligan, faborito zen Tolosaldea mendean hartu du Deustuk. Bost segundo atera dizkio, bigarren luze ikusgarria eginda. Orain sailkapeneko lidergoan berdinduta daude bi taldeak. Hirugarren Hibaika izan da.


Summary: Altuna III.a, buruz buruko txapeldun bigarren aldiz. Perfekziotik gertu jokatuta, Jokin Altunak 22 eta 5 irabazi dio Beñat Rezustari. Magiaz gain, gatza eta sendotasuna eman dizkio bere jokoari, eta, 25 urterekin, bigarren aldiz jantzi du txapel preziatua.

Erakustaldi galanta emanda jantzi du Jokin Altunak aurtengo buruz buruko txapela. Faborito garbia zen pilotazale gehienentzat, eta erakutsi du zergatik. Hasi eta buka, perfekziotik gertu jokatu du, eta ondo merezita garaitu du Beñat Rezusta: 22-5. Sakeari etekin handia atera dio; nabarmentzekoa da sake guztiak txokora egin dituela, eta Rezusta ez da eroso ibili errestoan. Horrez gain, ordea, erasoan distiratsu eta defentsan sendo jardun du amezketarrak. Ezker aireak funtzionatu egin dio, eta defentsan ere ez dio pilota bakar bat bera utzi aurkariari ahoko zuloan. Hortaz, ondo merezita igo da podiumaren gorenera, txapel preziatua janzteko. Iaz Erik Jakaren kontra finala galdu ondotik momentu latzak igaro zituen txapeldunak, baina malkoak poz bihurtu ditu urtebete geroago. Partida bukaeran arrebari emandako besarkada horren ispilu.

Hasieratik nagusitu da Altuna III.a. Bazekien final batean ongi hastea zeinen garrantzitsua den, eta zezen baten gisan kantxaratu da. Oso bizi ibili du pilota, eta ez dio ezertarako aukerarik eman Rezustari. Jokatzeko zegoen bergararra ere, baina ezinean aritu da. Lehen atsedenaldi luzerako abantaila bikaina zuen amezketarrak: 12-4. Abantailaz gain, sentsazioak ere oso aldeko zituen. Esan daiteke txapelketako partidarik osoena jokatu duela. Ezkurdiari final-laurdenetan eta Zabaletari finalerdietan oso ongi jokatuta irabazi zien Altuna III.ak, baina gaur hutsune bakar bat bera ere ez du agertu. Urte osoko lanak fruituak eman dizkio.

Lehen atsedenalditik bueltan taktika aldatzea erabaki du bergararrak, eta sakea eramatera airearen bila egin du. Alferrik, ordea. Ez dio aukerarik eman Altuna III.ak. Tantoren batean itxaropenerako jokoa azaldu du Rezustak, batez ere saskitik pilota biziago bat aterata. Frontisetik irteera handiagoa zuen pilota batekin agintzea lortu du tanto batzuetan, baina ez du asmatu tantoa bukatzen. Gainera, bere onetik irtenda jokatu du azken txanpan, etsiaren erruz.

Gauzak hala, Altuna handi batek jantzi du buruz buruko txapela, eta partida ondorengo adierazpenetan ere handi portatu da, Artola izan baitu gogoan: "Berak merezi zuen finala jokatzea, baina zorte txarra izan du, eta pena izugarria da. Gustatuko litzaidake etorkizunean finalen bat biok elkarren kontra jokatzea. Merezi du txapela bat". Etorkizunean zer gertatuko den inork ez daki, baina Altuna III.a lortzen ari den zenbakiak izugarriak dira. 25 urte besterik ez dituen arren, dagoeneko bi txapel baditu buruz buru eta beste bi lau t'erdian. Gainera, urtez urte pilotari hobea bihurtzen ari da, helduagoa eta ausartagoa. Momentuz mugarik ez du Amezketakoak.


Italia eta Gales, final zortzirenetara

Summary: Italia eta Gales, final zortzirenetara. Suitzak irabazi egin dio Turkiari (3-1), baina ez dio balio bigarren postua eskuratzeko. Oraindik sailka daiteke final zortzirenetara.

Amaitu da lehen fasea A multzoko taldeentzat, eta argitu da zein bi taldek jokatuko dituzten ziur Eurokopako final zortzirenak: aurretik sailkatuta zegoen Italiak eta Galesek. Aurrez aurre izan dira bi talde horiek gaur, eta multzoko lehen sailkatuak eskuratu ditu hiru puntuak (1-0). Galesi, ordea, balio izan dio emaitza horrek, Suitzak ez baitizkio behar adina gol sartu Turkiari (3-1 irabazi du).

Ziurrena da Suitza ere sailkatzea final zortzirenetarako. Sei multzoetako lau hirugarren sailkatu onenek ere eskuratuko dute sari hori, eta egoera onean dira suitzarrak: lau puntu dituzte, Galesen berdinak.

Neurketei dagokienez, Italiak irudi oso sendoa erakutsi du gaur ere. Neurketa ofizialetan 1.000 minutu doaz golik jaso gabe. Gaur aldaketa asko egin ditu Mancinik, baina ustezko zortzi ordezko jokalarirekin ere irudi bikaina eman du taldeak. Garaipenaren gola Pessinak sartu 39. minutuan.

Beste neurketa izarra Shaqiri izan da. Markagailua azkar ireki du Suitzak: Seferovic Realeko jokalari ohiak sartu du gola seigarren minutuan. Hogei minutu geroago sartu du Shaqirik bere lehenengoa. Hala heldu dira atsedenaldira. Bigarren zatian gerturatu da Turkia (Kahveci, 64'), baina berriz ere Shaqirik handitu du aldea, bost minutu geroago.


Summary: Korsikako mugimendu nazionalistako hiru zerrenda pasatu dira bigarren itzulira. Simeoni autonomistak bildu du babesik handiena bozen lehen itzulian (%29,19), Marcangeli eskuindarraren (%24,86) eta Angelini autonomistaren (%13,22) aurretik. 2017an ordezkaritzarik lortu ez zuen Core in Frontek (%8,39) aurrea hartu dio Corsica Liberari independentisten artean, eta hura ere izango da igandeko lehian.

Gilles Simeoni Laurent Marcangeliren kontra, edota mugimendu nazionalista eskuinaren aurka. Korsikako bozen lehen itzuliak politika egiteko bi ikuspunturen arteko lehia diseinatu du bigarren itzulirako, eta hamarretik lau zerrenda sailkatu ditu datorren iganderako: Simeoni autonomistarena (%29,19), Marcangeli eskuindarrarena (%24,86), Jean-Christophe Angelini autonomistarena (%13,22) eta Paul-Felix Benedetti independentistarena (%8,39). Hiru nazionalista, eskuinaren kontra.

Korsikako bozen lehen itzulia lehiakideen arteko indar orekak berriz definitzeko baliatu dute herritarrek. Aldaketarik nabarmenenak mugimendu nazionalistan izan dira: autonomistek eta independentistek egonkortu egin dute boto emaileen partetik jaso duten babesa, eta ez hori bakarrik, 2017an lorturiko boto kopurua handitu egin baitute; duela hiru urte eta erdiko hauteskundeetan babesen %52,05 bildu zituzten, eta aurten %57,7ra iritsi dira.

Pe a Corsica koalizioaren zatiketak, hortaz, soilik alderdi bati egin dio kalte: Jean-Guy Talamoni iragan agintaldian Asanbleako presidente izandakoaren Corsica Liberari, gutxigatik ez baita sailkatu datorren igandeko itzulirako (%6,9): «Porrota izan da».

Zalantzarik ez da emaitzek Simeoni nazionalisten buruzagi nagusi bilakarazi dutela, orain arteko joerek aurreikusi bezala. Ezustekoa, aldiz, Core in Fronteren boto kopurua izan da, aurrea hartuko baitio Corsica Liberari sektore independentistan; Benedettiren alderdiak ez zuen ordezkaritzatik lortu 2017an, eta, hortaz, gaurko babesa espero baino hobea izan da; emaitza hori jakin eta berehala, Core in Fronteren buruzagiak adierazi du «ate handitik» sartu direla bigarren itzulira.

Orotara, hamar zerrenda aurkeztu dira bozen lehen itzulian, eta horietako lau izango dira datorren igandeko lehian: mugimendu nazionalistako hiru eta Marcangelirena. Bigarren itzulian izateko, zerrendek gutxienez botoen %7 bildu behar zituzten, eta horien artean bat egiteko, gutxienez %5 —48 orduko epea izango dute horiek batzeko—; hortaz, Simeonik bere aliatu ohiekin berriz elkartzeko erabakia har lezake, Ajaccioko auzapeza garaitu, eta nazionalisten gehiengo osoari eusteko babes handiagoa beharko baitu. Marcangeli bigarren itzuliari begira jarri da jada: «Orain, Simeoniren eta bion arteko kontua da. Gainontzekoa literatura da».

Nazionalisten arteko aliantza horri atea ireki diona, kanpainan egin bezala, Angelini izan da, zundaketen emaitzak jakin ostean adierazi baitu koalizio bat osatzera bidean direla autonomistak eta independentistak: «Ez dakit zer forma izango duen, baina hori gertatuko da. Emaitza ona lortu dugu, eta korsikarrek argi utzi dute aniztasuna nahi dutela, eta ez hegemonia. Halere, batasuna ez da gauzatu behar iraganean ezagutu ditugun oinarrietan».

Benedettik, berriz, hasieratik argi utzi du ez duela balizko aliantza horietan parte hartuko, Pe a Corsica koalizio osatu zutenekin —Simeoni, Angelini eta Talamoni— oso kritikoa baita; hori bai, Talamonirenak bezala, aurten bigarren itzulitik kanpo geratu den Jean-Charles Orsucciren zerrendak —Emmanuel Macron Frantziako presidentearen alderdiaren babesa du— bigarren itzulirako elkarrizketetan parte hartu ahalko du, botoen %5,92 jaso baitu. «Erabaki bat hartu beharra dago», adierazi du Orsuccik.

Simeonik oraingoan bidea bakarrik egitea erabaki du, lehen itzulian behintzat. Ezaguna da Korsikan, ospe handia ere badu, eta boterean egin duen lehen legealdia begi onez ikusi dute herritarrek; Korsikako presidente izandakoak, hortaz, harturiko neurriekin jarraitzeko legegintzalditzat aurkeztu du hurrengoa, eta 2015eko eta 2017ko garaipenek abiaturiko aldaketetan sakontzekotzat.

Hori egin ezean, Simeonik argudiatu duenez, azken mende erdian Korsikan agintean izan direnak itzuliko lirateke boterera; Marcangeliri eginiko aipamen zuzena da, hark ordezkatzen duelakoan familien klanak jaun eta jabe izan ziren garaia.

Ajaccioko auzapezari, printzipioz, ez zaio eskuin erregionalista eta eskuin jakobinoa zerrenda berean elkartzeko estrategia ongi atera, banatuta aurkeztuta %27,74ra iritsi baitziren 2017an; hortaz, soilik Orsucci izango du balizko aliatua, baita bigarren itzulitik kanpo geratuko liratekeen bi zerrenda ultraeskuindarren oinarri elektoralak ere —%4 lortu du Marine Le Penek babesten duenak, eta %0,59 besteak—.

Orain, Simeoniren eta Marcangeliren artekoa izango da Korsikako bozen bigarren itzuliko lehia, eta datorren igandean boto gehien bilduko duen zerrenda izatea garaipen bikoitza izango da: lorturiko eserlekuez gain beste 11 ematen baitizkiote horri. Dela aliatu ohiekin berriz elkartuta, dela bidea bakarrik jarraituta, Korsikako presidente izandakoari komeni zaio berriz ere lehen postuan amaitzea, kargu horretara itzultze aldera. Simeoni, behintzat, «pozik» agertu da lehen itzuliko emaitzekin: «Lehen itzuli oso gogobetegarria izan da, korsikarrek alde handiaz jarri gaituztelako lehen postuan».

2017ko bozetan, Pe a Corsica koalizioak Korsikako Asanbleako 63 aulkietatik 41 jaso zituen; eskuin erregionalistak, hamar; eta Errepublika Martxan-ek eta Errepublikanoek, seina.


Summary: Batasun Nazionala bigarren da eskualdean, eta bosgarren Euskal Herrian. Alderdi sozialistako hautagaiak eskualdeko bozen %28,65 lortu ditu. Batasun Nazionala ere bigarren itzulian izango da, eskualdeko bozen %18,2 lortuta; Euskal Herrian, baina, emaitza aski apalagoa du zenbatutako botoen arabera. Abstentzioa nehoiz baino handiagoa izan da.

Akitania Berria eskualdeko kontseilua hautatzeko bozen lehen itzulia izan da igandean Ipar Euskal Herrian. Abstentzio handia izan da, nehoiz baino handiagoa: lehen emaitzen arabera, hautesleen %65ek ez dute bozketan parte hartu. Zortzi zerrendak hartu dute parte lehian. PS alderdiko Alain Rousset hautagaiak irabazi du lehen itzulia, hautesleen %28,65en babesa eskuratuta. Bigarren izan da Batasun Nazionaleko Edwige Diaz hautagaia, bozen %18,2rekin. Bigarren itzulian izanen dira biak.

Genevieve Darrieussecq Martxan-Modem koalizioko ordezkariak bozen %13,59 eskuratu ditu, eta Nicolas Florian Errepublikanoetakoak, %12,51. Nicolas Thierry EELVren hautagaia gelditu da bosgarren, bozen %12,01 jasota. Horiek ere bigarren itzulian izateko aukerekin dira, baina itzuli horretara aurkezteko negoziazioen mende. Eddie Puyjalonek bozen %7,3 jaso ditu Akitania Berrian, eta Frantzia Intsumisoko Clemence Guettek, %5,67. LOko Guillaume Perchetek bozen %1,74 baizik ez ditu lortu.

Euskal Irratiek eta BERRIAk Euskal Herriko botoak zenbatu dituzte, eta, Zuberoako herri batzuetakoak zenbatzeke dauden arren, garbi ikusten da Roussetek irabazi duela hiru probintzietan ere. Botoen %24 ditu behin-behineko emaitza horien arabera. Bigarren indarra, Akitania Berrian ez bezala, Nicolas Thierry berdea da; emaitza aipagarria lortu dute berdeek Ipar Euskal Herrian. Batasun Nazionaleko ordezkariak, ordea, askoz emaitza txarragoak izan ditu Euskal Herrian: bosgarren da. Hirugarren eta laugarren indarrak Eddie Puyjalon —Lassalleren zerrendako hautagaia—, eta Genevieve Darrieussecq izan dira. Hauek dira eskualdeko bozen emaitzak Ipar Euskal Herriko hiru herrialdeetan, boto kopurutan, eta portzentajeetan:

Ipar Euskal Herriko herri bakoitzean eskualdetako bozetan izan diren emaitzak biltzen aritu dira Euskal Irratietako kazetariak. Azpiko taulan kontsultatu litezke boz horien emaitzak herriz herri. Herriak banaka ere bila litezke:

Kantonamenduetako bozetan, berriz, EH Bai bigarren itzulian izanen da Ipar Euskal Herriko hamabi barrutietatik zazpitan.


Summary: Jon Rahmek irabazi egin du AEBetako Irekia. Duela aste batzuk Memorialetik erretiratu egin behar izan zuen, COVID-19arekin kutsatu zelako, baina gogor bueltatu da orain Barrikako golf jokalaria.

Jon Rahmek irabazi du AEBetako irekia, golfeko torneorik handienetakoa. Garaipena eman dion kolpea eta gero, pozik, kabitu ezinda zegoen. Makila eta eskumuturra gora igoz ospatu du. Ez zen erraza kolpea, jaitsieran baitzen. Garaipenak, gainera, beste sari bat du. Izan ere, Rahm lehen postuan jarri da berriro ere munduko zerrendan. Emaztea, semea eta gurasoak han zituen, eta haiekin ospatu du garaipena. «Duela bi aste COVIDarekin geratutakoa eta gero, baikor izan nintzen. Ziur nengoen torneo honetara iritsi eta gauza handiak egingo nituela».

Barrikakoak leku berezi batean irabazi du: Torrey Pines zelaian, bere lehen torneo profesionala irabazi zuen zelaian. Gainera, bost urte betetzen ziren profesionaletan hasi zela. Meritu bikoitza du garaipenak: kontuan izan behar da Rahm justu iritsi zela torneora, COVID-19agatik bi aste zeramatzalako lehiatu gabe, eta itxialdian. Gakoa hamazazpigarren zuloan egon da, zeinetan birdie-rako putt batekin lehen postuan jarri den. Azkenean, 67 kolpeko txartela osatu du, joko maila izugarria erakutsita.

Rahm baikor zen azken egunari begira, eta aukerak zituela adierazi zuen bezperan. Baita aurreikuspenak bete ere. Bikain hasi da lehen zuloetan, eta hor egon da gakoa. Artean, torneo handi batean lortu ez zuena lortu du: birdie bikoitz batekin hastea. Zulo bakoitzeko hasierako kolpeak oso onak izan dira, eta, hala, pixkanaka goiko postuetan finkatu da. Golf jokalari guztiak martxan zirela, Rahm bigarren zen, Oosthuizenengandik kolpe batera.

Dena oso irekia zegoen. Azken saioak ordubete pasatxo zeramala, hamar golf jokalari zeuden kolpe bateko aldearekin. Guztiak txapelketa handiak irabazitakoak. Torneoaren azken egunak ezin zuen ederragoa izan. Baina lehia horretan, bik eutsi diote: Rahmek eta Oosthizenek. Pazientziaz eta kolpe izugarriak jota, atzean utzi dituzte aurkariak. Hamahirugarren eta hamalaugarren zuloak ondoren etorriko zenaren adierazgarri izan dira.

Hamazazpigarren zuloan jarri da lehen postuan Rahm, putt bizkor batekin pilota zuloaren erdi-erditik sartuta, garbi. Oosthizenek ezin zuen huts egin. Baina ez da hala izan: garaipena eta loria Rahmenak ziren.


Tolosaldeko natura eta ondarea

Summary: Tolosaldeko natura eta ondarea. Naturarekin, kulturarekin eta ondarearekin zuzen-zuzenean lotuta dauden hainbat bisita egin daitezke Tolosaldean. Paisaia txundigarriz inguratuta, denetariko eta denentzako plan ederrak daude tradizio handiko eskualde honetan.

Tolosaldean, begi bistakoa da naturarekin eta inguruarekin duten lotura. Tradizio handiko eskualde bat da, ohiturak eta bizitzeko moduak bizi-bizirik mantendu diren Euskal Herriko txoko bat, eta naturak hamaika ekintza eta abentura egiteko aukera eskaintzen ditu, pasaia zoragarri batean. Guztira, 28 herrik osatzen dute eskualde hori, eta Gipuzkoako eskualdeen artean herri gehien dituena da. Kopuru handi horrek balio izugarria ematen dio eskualdeari, herri guztiek baitituzte beren ondarearen parte diren istorioak eta ezaugarriak, eta den-denak baitira Tolosaldearen altxorraren parte.

Arritzaga glaziarra

Natura maite dutenek ezin utz dezakete Tolosaldea Aralar bailaran dagoen Arritzaga glaziarra ezagutu gabe. Itxura alpinoa duen bailara eder eta aberatsa da. Izan ere, Euskadiko glaziar bakarrak utzitako arrastoak eta 900 m-ko altueran kokaturik dauden Burutzunzineko meategiaren ondarea gordetzen ditu. Ibilbide eder bat egin daiteke Aralarreko txoko hau ezagutzeko, Amezketako San Martinetik abiatuta.

Bailara horretan dauden baliabideak oso baliagarriak izan dira, eta, ondorioz, hainbat ustiapen ekimen ekarri ditu. Horiek aztarna handiak utzi dituzte paisaian: lurraren kareharrian irekitako zulo artifizialak, bokaminak, lurpeko galeriak irekitzeagatik eratorritako hondakinen metaketak… Bide zaharrak jarraituta, bisitariak azken 4.000 urteetako kobrezko meatzaitzak utzitako arrasto txundigarriak ikus ditzake. Meategien aztarnak Arritzaga errekaren eskuineko hegalean daude. Galerietan kobreko zainak ustiatzen ziren, eta mineralak birrindu (birrindutako minerala biltegiratzeko eraikina da gaur egun ikusten dena) eta ibai ondoan garbitzen zuten (garbitzeko guneak eta makinaria gordetzeko tailerrak kontserbatzen dira). Bagonetetan kargatu, eta aireko kable bidez garraiatzen ziren Amezketara. Gaur egun Buruntzunzingo mendi aterpe bezala erabili eta ezagutzen den eraikina meategien ustiapenaren azken fasean lan egin zuten meatzarien bizileku izan zen.

‘Argi galduaren bila’

Herriek gorde eta mantendu duten kultura ezagutzeko bisita gidatuetako bat da Argi galduaren bila. Amezketan egin daiteke, uztailaren 17tik irailaren 12ra arte, larunbatetan 18:00etan eta igandetan 12:00etan. Aurrez erreserbatzea ezinbestekoa da 657-37 01 56 telefonora deituta edo whatsapp bat bidalita. Prezioak: 3€ arrunta eta 1,5€ murriztua. Bost geldiune ditu bisitak, eta 1,5 orduko iraupena. San Bartolome elizaren atzeko aparkalekua da topagunea, eta Argizaiolak dira protagonistak: hildako omenezko kandelaren taulak. San Bartolome eliza da tradizio hori mantentzen duen azken elizetako bat. Hilobiak lurrean daude, eta senide bakoitzaren aulkia hilobiaren gainean kokatuta dago.

Argizaiolak hildakoen omenez jartzen dira. TOLOSALDEA GARATZEN

Hernioko atea

Goizerako eta arratsalderako plan berezi bat egin daiteke Alkizan eta Asteasun. Goizean egiteko zer plan da hobea mendira joatea baino? Hernio-Gazume mendi gunea Tolosaldearen bihotzaren parte handi bat da, babes bereziko gunea. Bertan, balio ekologiko handia duten hainbat habitat eta espezie ezagutu daitezke.

Alkizako plaza bertatik abiatuta, zailtasun ezberdineko lau ibilbide daude. Alkizak Hernio ingurura bisita osatzeko, Fagus Alkiza espazioa ere eskaintzen du. Espazio horretan, Hernio-Gazume babestutako eremu izatearen zergatiak ulertu, eta ibilbide gidatuak egiteko aukera ere badago.

Mendi bueltaren ostean, Alkizako Ur Mara museoa bisitatzea da aukeretako bat. Naturan murgilduta dago, eta Koldobika Jauregi artista ezagunak egindako obra ikusgarriez gozatu ahalko duzu. Eskulturen edertasuna, errekastoen xuxurla eta zuhaitzen hostoen dantzek mundu magiko batera eramango zaituzte. Ur Mara museoak familia eta ume taldeentzat tailerrak egiteko aukera ere eskaintzen du. Bisita gidatuak aldez aurretik erreserbatu behar dira 609 46 59 42 telefono zenbakira deituta edo mail@urmara.com helbide elektronikoa idatzita. Museoa ikusi eta gero, Bernardo Atxagaren literatura obretan oinarrituta dagoen Asteasuko Muskerraren bidean paseotxo bat eginda arratsalde ezin hobea igaro daiteke.

Ur Mara museoan Koldobika Jauregiren obrak daude. TOLOSALDEA GARATZEN

Informazio gehiago, www.tolosaldea.eus webgunean.


Opor berdeak Gasteizen

Summary: Opor berdeak Gasteizen. Gasteiz hiri berde bat da, eta aukera ugari eskaintzen ditu jarduera interesgarriak egiteko naturarekin bat eginez. Halaber, bere ondare historikoa oso garrantzitsua da eta, gastronomia, dastatzeko modukoa.

Europan biztanleko berdegune gehien duen probintzia hiriburua da Gasteiz, eta hori dela eta 2012ko Europako hiriburu berde izendatu zuten. Horrela, Gasteizen dauden naturgune aberatsetan, Florida parkean edo Eraztun Berdean, lasaitasunaz goza daiteke, atseden hartu, eta ibilaldi ederrak ere egin daitezke. Gasteiz inguru segurua eta iraunkorra dela azpimarratu behar da, ekoturismoa, running eta paseoak oinez edo bizikletaz egiteko egiteko ezin hobea, toki masifikatuen kontrakoa den turismo eredua sustatzen duena. Azken batean, egun eder batzuk lasai igarotzeko aproposa da Gasteiz, naturaz gain, gastronomiaz, ondare historikoaz eta arteaz gozatzeko.

Bizikletaren hiria

Gasteiz bizikletaren hiria da. Hiriko kaleetatik ez ezik, hiria inguratzen duen Eraztun Berdetik eta bertan dauden ibilbide ugarietatik ere bizikletaz joan daiteke. Hirian eskaintzen den bizikleten alokairu zerbitzua balia daiteke paseo eder batzuk egiteko. Eraztun Berdea hiria inguratzen duten parkeen multzoa da. Elkarren artean loturiko hainbat parkez osatuta dago, besteak beste, Salburua, Zadorra, Zabalgana, Armentia, Olarizu eta Neberako parkea. Salburuko hezegunean, fauna eta flora espezie ugari aurkitu daitezke, Euskal Herriko hezegune kontinentalik baliotsuenetako bat da, eta Europako Natura 2000 Sarearen barruan nazioarteko garrantzia duen Ramsar hezegune gisa izendatua dago. Parkean bertan, Ataria interpretazio zentroa eta hegaztien bi behatoki daude.

Berezko zaporedun enogastronomia

Pintxoei, plater tradizionalei eta proposamen berritzaileei esker, hiria bisitatzeko funtsezko arrazoietako bat da tokiko gastronomia. Era berean, ezin daitezke albo batera utzi Arabako ardoak eta Arabako txakolina, gozogintzan dagoen tradizioa eta Azoka plaza, hiriaren bihotzean tokiko produktuak, tailerrak eta gastrotabernak biltzen dituen gunea.

Historia eta artea

Zortzi mende baino gehiagoko historia ezagutzeko parada eskaintzen du Gasteizek. Hiriak Erdi Aroko hirigunea dauka. Kaleen antolaketak almendra itxura gordetzen du oraindik ere, eta, bertatik ibiliz gero, harresia eta tenplu gotiko nagusiak ezagutuko ditu bisitariak. Santa Maria Katedralera bisita gidatu bat eginez gero, zaharberritze-lanak bertatik bertara ikus daitezke. Katedrala gizadiaren ondare izendatua dago eta dorreak hiri osoaren panoramikarik onena eskaintzen du. Erdigunean dagoen Andre Maria Zuriaren plazak biltzen dituenak ere ikusteko modukoak dira: Gasteizko Guduari egindako monumentua, San Migel eliza, merkataritza eta ostalaritza lokalak, eta landare-eskultura. Azkenik, hirian zenbait museo bikain daude. Besteak beste, Artium Arte Garaikidearen Euskal Zentro-Museoa, Montehermoso kulturunea, Bibat (Arabako Fournier Karta Museoa eta Arabako Arkeologia Museoa), Arma Museoa, Arte Sakratuaren Museoa, Arte Ederren Museoa, Farolen Museoa eta Natur Zientzien Museoa. Gasteizko toki paregabe horiei buruzko informazio gehiago, www.vitoria-gasteiz.org webgunean.


Summary: Errekatxo parkean, Barakaldoko inguruetan. Naturaz goza daiteke Barakaldotik gertu dagoen Errekatxo parkean. Askotariko jarduerak egin daitezke, giro lasai batean.

Bizkaian biztanle gehien duten udalerrietan bigarrena da Barakaldo, Bilboren ostean: ehun mila pertsona inguru bizi dira han. XIX. mendean Bizkaian izan zen industrializazioak eragin handia izan zuen Barakaldon, herri izateari utzi eta hiri bihurtu baitzen horren ondorioz. Han egon zen Bizkaiko Labe Garaien egoitza nagusia XX. mendearen hasieratik.

Gaur egun nagusiki gune hiritarra izan arren, oraindik badira haren inguruan gune berdeak. Horietako bat da Errekatxo parkea, udalerriaren hegoaldean dagoen natura paradisu bat. Haran txiki eta baketsu bat da. Agirtza ibaiak zeharkatzen du, eta uharka bat ere badu erdialdean: Mespelerrekako uharka. Beste laku bat ere dago handik hurbil: Gorostizakoa. Osteratxo bat egiteko leku ezin hobea da, eta, horretarako, badira argi adierazitako zenbait ibilbide, mendiko bizikletaz edo oinez egiteko modukoak. Nahiz eta orain berdegune bat izan, Erdi Aroan inguruko burdinola gune garrantzitsuena izan zen Errekatxo. Antzina, hainbat errota zeuden inguru horretan.

Errekatxon Barakaldoko Historia eta Ingurumena Interpretatzeko Zentroa dago. Barakaldoko historia, ondare eta ingurumenaren inguruko informazio guztia ematen dute han. Horrez gain, haurrentzako ekintzak antolatzen dituzte, eta Barakaldon zehar ibilbide gidatuak ere eskaintzen dituzte.

Zenbait eraikin historiko Barakaldon

Barakaldoko hirigunean bertan, eraikin historikoak eta zenbait toki interesgarri daude. Besteak beste, Santa Teresa eliza, San Jose eliza, udaletxea, Larrea jauregia, Munoa jauregia eta Munoako lorategia.

Barakaldon otordua egiteko, ostatu hartzeko, inguruan txangoak egiteko, beste zenbait jarduera egiteko eta hiria ezagutzeko argibide guztiak visitbarakaldo.eu webgunearen bidez jakin daitezke.


Summary: Paxinianen alderdiak irabazi ditu hauteskundeak Armenian. Oposizioko Armenia koalizioak salatu du «hauteskunde iruzurra» egon dela.

Oraindik botoen %40a soilik zenbatu bada ere, aurreikus daiteke Armeniako behin-behineko lehen ministro Nikol Paxinianen Itun Zibikoa alderdiak irabazi dituela igande honetan Armenian egin diren hauteskundeak. 2020. urte bukaeran Azerbaijan eta Armeniaren arteko gatazkaren ondoren deitu zituen hauteskundeak Panishianek berak.

Azken datuen arabera, Paxinianen alderdiak bozen %58,02 lortu ditu. Haren atzetik Armenia koalizioa lortu du boto gehien (%18,75), eta atzean geratu dira Nik Daukat Ohorea alderdia (%5,39), Armenia Joritu (%4,59) eta Errepublikako Alderdia (%2,72). Parte hartzea altua izan da. Izan ere, 2018. urtean egin ziren azken hauteskundeetan biztanleen %48,63ak hartu zuten parte, eta oraingo honetan, %49,4a joan da hauteslekuetara.

Emaitzak ezagutzearekin batera, Paxinianek adierazi du «hauteskunde iruzurraren orrialdea» Armeniako historian «betirako itxita» dagoela. Hala ere, adierazpen horien ondoren, Armenia koalizioak hauteskundeetan iruzurra egon dela salatzen duen komunikatu bat atera du. Bertan, azaldu dute hainbat hauteslekutan «aurrez antolatutako iruzurra» egon dela erakusten duten zantzuak daudela.


Pitillasko aintziran

Summary: Pitillasko aintziran. Ezagutzeko moduko hezegunea da Pitillasko aintzira. Paseo bat eginez, hegazti ugari ikus daitezke, hegaztien babesgune garrantzitsua baita.

Nafarroa Garaiko erdialdean dagoen Pitillasko aintzira paregabea da, harribitxi bat hezeguneen artean. Berrehun hektarea baino gehiagoko azalera du, zereal lursailez inguraturik. Hegazti ugari ikus daitezke Pitillasko aintzirako uraren gainean edo zeruan hegan, paseo bat eginez gero. Horretarako hoberena da prismatikoekin joatea, eta nola ez argazki kamerarekin, irudi ederrak hartzeko. Behin Pitillasko aintzira ezagutzera joanez gero, interpretazio zentroa bisitatzea merezi du. Antzarak, basahateak, kopeta zuri arruntak, ahate txistulariak, zingira-mirotza, ahate mokozabala, lertxun hauskara eta beste hamaika hegazti ikus daitezke. Hegaztien babesgune berezia eta nazioarteko hezegune garrantzitsu bat da. Bertan babes hartzen baitute ehunka hegazti espeziek, eta Europatik hegoaldera datozen hegazti askok negua bertan igarotzen baitute. Nafarroako Erresumaren garaietan Salbasango urmael izenez zen ezaguna Pitillasko aintzira. Bertako urek erabilera handia zuten, lurrak ureztatzeko eta abereei emateko. Gainera, erregearen ehiza eremu gisa ere erabiltzen zen.

Hainbat garaitako aztarnak

Aintziraren inguruetan, hainbat garaitako arrastoak aurkitu dira. Neolito garaiko esku-errotak eta ontzi batzuk, Brontze Aroko gela baten eta zeramikazko aztarnak, eta erromatarren garaiko aztarnak ere bai. Gaur egun, aintziratik hurbil, San Domingo ermita eta uharka karratu bat ikus daitezke. Pitillasko aintzirari buruzko informazio guztia udalaren webgunearen bidez jakin daiteke. Baita inguruan jarduerak egiteko ere. Aipagarria da herriko igerilekuak zabalik egongo direla irailaren 12ra arte.


Summary: Tubacexeko langileak itxaropentsu kaleratzeei buruzko epaiketan. Gaur eta bihar izango dira epaiketak, EAEko Justizia Auzitegi Nagusian.

Epaiketen astea da hau Tubacexen. EAEko Justizia Auzitegi Nagusira iritsi da haren Arabako enpresako 128 langileren kaleratzea eragin zuen erregulazio espedientea. Gaur, Laudioko ITT adarraren epaiketa izango da, eta bihar, berriz, Amurrioko Acaralavarena. Bi epaiketa izan arren, epaia bakarra izango dela baieztatu du Justizia Auzitegiak.

Epaileek kaleratzeak baliogabetuko dituen itxaropenarekin hasi dute epaiketa Tubacexeko langile batzordeko kideek. «Epaiketara sartu gara argudioz eta arrazoiz beteak, erakusteko erregulazioak ez direla legezkoak. Espero dugu justiziak ere horrela ikusiko dituela, eta gatazka beste fase batera eramango duela, kaleratutako 128 langileak beren lanpostuetara itzulita», azaldu du Eduardo Ibernia langile batzordeko presidenteak.

Iberniak ziurtatu duenez, lan eskasiaren arazoa aldi baterako neurriekin konpontzerik bazuen Tubacexek, krisia koiunturala dela uste baitu. «Pandemiaren aurretik milioi euro askoko irabaziak izan ditu Tubacexek, laguntza publikoak jaso ditu, eta, klase politikoaren babesarekin, erregulazio espediente bat aurkezteko aukera ematen dion lan erreforma baten laguntza dauka». Hain zuzen ere, azken lan erreformen aldaketa defendatu du Iberniak, taldekako kaleratzeek berriro behar izan dezaten lan agintarien onespena.

EAEko Justizia Auzitegiaren aurrean elkartu dira Tubacexeko hamarnaka langile, Tubacex, ERErik ez zioen pankarta batekin. Ertzain asko daude inguruan.

Tubacexeko langileen gehiengoa greba mugagabean egon da azken 133 egunean. Enpresa batzordeak ez zuen onartu greba uzteko zuzendaritzak egindako proposamena —geratu diren langileen lanpostua aldi baterako bermatzea—, kaleratutako langileak berriro hartzeko aukerarik ez zuelako ematen.


Summary: Ateak itxita hasi da Orkoiengo talde bortxaketaren auziko epaiketa. Bost gizonezko epaituko dituzte, 2019ko azaroan emakume bati sexu erasoa egitea leporatuta. 50 urtetik gorako zigorrak eskatu dituzte akusazioak eta fiskalak.

Gaur goizean hasi da, Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusian, emakumezko bat taldean bortxatzeaz akusatutako bost gizonezkoren aurkako epaiketa. Orkoienen (Nafarroa) gertatu zen erasoa, 2019ko azaroaren 29an. Fiskaltzak 54na urteko kartzela zigorra eskatu du lau akusaturentzat: 15 urte sexu eraso delituagatik, eta 39 urte beste hiruren sexu eraso delituen laguntzaile izateagatik. Bosgarren auzipetuaren kasuan, fiskalak 52 urteko zigor eskaera egin du. Epailearen ustez, pertsona horrek ez zuen erasorik egin, baina «beharrezko laguntzaile» izan zen eraso guztietan.

Foruzaingoak iaz eginiko ikerketaren arabera, zitak egiteko aplikazio baten bitartez jarri ziren erasotzaileak emakumearekin harremanetan, eta harekin gelditu ondoren egin zioten eraso. Andreak gertatutakoaren berri eman zien berehala Orkoiengo Udaleko poliziei, eta, ondoren, salaketa jarri zuen Foruzaingoaren egoitzan.

Akusazioak hala eskatuta, ateak itxita ari dira epaiketa egiten. Gaurko saioan, epailearen aurrean deklaratzekoak dira bost akusatuak; bihar, berriz, salaketa jarritako emakumea; eta hurrengo egunetan, lekukoen eta perituen txanda izanen da. Uztailaren 1ean bukatuko da epaiketa, sententziaren zain.


Summary: Hegoaldetik joandako biztanleak txertatzeko irizpideak zorroztuko dituzte Lapurdin. Maider Arostegi Miarritzeko alkateak adierazi du Hegoaldetik joandako biztanleen gorakadak neurriak zorroztea ekarriko duela. Gotzone Sagardui Jaurlaritzako Osasun sailburuak adierazi du ez dutela prozesu horren berri.

Azken asteetan bolo-bolo ibili eta zenbait hedabidetan argitaratu eta gero, agintariek ere izan dute zeresana Araba, Bizkaia eta Gipuzkoatik Lapurdira txertatzera doazen biztanleen inguruan. Hain zuzen ere, Maider Arostegi Miarritzeko alkateak (Lapurdi) adierazi du txertoa hartzeko ordua eskuratu ahal izateko irizpideak zorroztuko dituztela, eta erabiliko ez diren dosiak baino ez dizkietela jarriko Hegoaldeko biztanleei. Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak ere eman du bere iritzia, eta, Lapurdin txertatzen diren Hegoaldeko biztanleen hautua errespetatzen badu ere, adierazi du ez duela horri buruzko informazio gehiagorik.

Orain arte, Frantziako Osasun Ministerioaren DoctoLib plataforman ematen zuten izena Hegoaldeko biztanleek, eta ez zuten bestelako baldintzarik bete behar. Horri buruz galdetzean, Sagarduik adierazi du «ezustean» harrapatu duela, eta berak ere hedabideen bidez izan duela horren berri. Gehitu du Frantziako Osasun Ministerioak ez diela horren berri eman, «harreman adeitsuak» badituzte ere. Sailburuak azaldu du ez dakiela txerto horiek nola erregistratuko diren osasun sisteman: baina, hala ere, zehaztu du lehen dosia emandako osasun sistema berak izango duela bigarrena jartzeko ardura.


Summary: Pintaketa homofobo eta transfoboak egin dituzte Gasteizko Umandi ikastolan. Ikastolako jolastokiaren horma irudiaren gainean agertu dira margoketak, Esto con Franco no pasaba eta Marikas bezalako mezuekin.

Gasteizko Umandi ikastolako eskola komunitateak salatu duenez, margoketa homofoboak eta transfoboak agertu dira ikastolako jolastokiaren horma irudiaren gainean. Zehazki, Esto con Franco no pasaba, Transformers no eta Marikas mezuak idatzita agertu dira horma irudian.

Ikastolak jakinarazi duenez, joan den maiatzaren 17an, LGTBIQ+fobiaren aurkako Nazioarteko Egunean, LGTBIQ+ bandera margotu zuten horma irudi batean, eta gaur irudiaren gainean agertu dira margoketa homofobo eta transfoboak. Ikastolak ohar bat argitaratu du erasoa gaitzesteko: «Umandi ikastolako eskola komunitateak erabat arbuiatzen ditu egindako pintaketa homofobo eta transfoboak. Gure eskola komunitatean umeak aniztasunean, errespetuan eta bizikidetzan hezten jarraituko dugu».


Nafarroan ere handitu da zerga bilketa

Summary: Nafarroan ere handitu da zerga bilketa. Urteko lehen bost hilabeteetan 1.423,5 milioi euro bildu ditu Nafarroako Ogasunak, iaz epe horretan baino %21,9 gehiago.

Iaz jasotako kolpetik berreskuratzen ari da Nafarroako Ogasuna. Nahiz eta oraindik goiz den balorazio oso sakonak egiteko, bide onetik doa zerga bilketa. Urtarriletik maiatzera 1.423,5 milioi euro sartu dira kutxa publikoetan, iaz baino %21,9 gehiago.

Ogasun Departamenduak azaldu du bi datuak ez direla erabat konparagarriak. Izan ere, iaz apiriletik maiatzera atzeratu zen errenta kanpaina, eta aurten, ez. Horrek dakar diru itzulketen eta diru sarreren egutegia desberdina izatea. Edonola ere, badago faktore bat baikor izateko: langileei beren soldatetan egindako atxikipenak %15,2 handitu dira, eta horretan egutegiak ez du eraginik. Kapital errenten atxikipenak ere nabarmen handitu dira, %26,7.

Ekonomiaren suspertzea ez ezik, bada aurten bilketa handitu beharko lukeen beste faktore bat: Nafarroako Gobernuak zenbait zergaren ordainketa bertan behera utzi zituen iaz, larri zebiltzan negozio txikiei laguntzeko, batez ere.

Zerga bilketa ongi doa beste lurraldeetan ere. Urteko lehen bost hilabeteetan 5.497 milioi euro jaso dituzte zergatan Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ogasunek, iaz epe horretan baino 1.297 milioi gehiago (+%31).


Summary: Espainiako Gobernuak bihar emango die indultua politikari katalanei. Sanchezek jakinarazi du biharko Ministro Kontseiluan proposatuko duela bederatzi buru independentisten askatasuna onartzea. «Adiskidetasunerako» pauso gisa definitu du erabakia.

Espainiako presidente Pedro Sanchezek «berriz bat egiteko» duen proiektua aurkeztu du Bartzelonan. Han adierazi du biharko Ministro Kontseiluan proposatuko duela preso dauden buruzagi katalanei indultuak ematea. Erabakia «adiskidetasunerako apustuaren» parte dela azaldu du, eta elkarrizketaren alde egiteko asmoa nabarmendu: «Indultuak lehen pauso bat dira».

Bederatzi politikari independentistak espetxetik ateratzeko erabakia «ehunka milaka lagunen aldeko neurri bat» dela defendatu du Espainiako presidenteak, haren «erabilera soziala» nabarmenduta: «Milioika herritar batzen ditugu bizikidetzara». Izan ere, egoera konpontzeko bidea independentistak batu gabe egin ezin dela adierazi du. Hala, Kataluniako gatazka politikoa bideratzeko «apustua» berretsi du Sanchezek.

Presidenteak azaldu du erabakiak ez duela zalantzan jartzen Auzitegi Gorenaren ebazpena, baina bai «bide berri bat» irekitzen duela. Espainiako herritar asko erabakiaren aurka egon daitezkeenaren jakitun dela azaldu du, baina haiei eskatu die neurriaren «legezkotasuna» onartzeko. «Etorkizunak iraganak baino garrantzia gehiago izan behar du», zuzendu zaie: «Berriz hasteko eta gauzak hobeto egiteko aukera emango digu».

Espainiako Gobernuko iturrien arabera, indultuen inguruko espedienteak osatuta daude jada, auzitegien irizpideekin bat egiteko moduan. Halere, PPk eta Voxek iragarritako helegiteei aurre egiteko xehetasun guztiak aztertu nahi ditu gobernuak. Horretarako, Carmen Calvo presidenteordea gaur arratsaldean bilduko da Estatu idazkari eta idazkariordeekin, erabakiaren inguruko azken xehetasunak gainbegiratzeko.

Hurrengo pausoa Sanchezen eta Kataluniako presidente Pere Aragonesen arteko lehen bilera antolatzea izango da, bi gobernuen arteko elkarrizketak berrabiatzeko asmoz. Izan ere, Sanchezek elkarrizketa sustatzeko beharra nabarmendu du, gehituta «konfrontazioak» ez duela gatazka konpontzeko balio izan. Lurraldetasunaren inguruko desadostasunen gainetik, balio sozial komunak dituztela nabarmendu du Espainiako presidenteak; hala nola «berdintasunaren eta europeismoaren defentsa». Era berean, baina, Konstituzioa errespetatu eta hark ezarritako markoen barruan ekin beharra nabarmendu du.

Indultuez haratago

Azken egunetan, Espainiako Gobernuak babes ugari lortu ditu gaiaren inguruan; besteak beste, CEOE Espainiako Enpresaburuen Elkarteen Konfederazioa eta Kataluniako gotzainak indultuak babestu dituzte. Kataluniako alderdi independentistentzat, ordea, ez da nahikoa. Aragonesek eta Kataluniako presidente ohi Carles Puigdemontek asteburuan adierazi zuten ez direla «gatazka politikorako irtenbidea», eta amnistiaren eta autodeterminazio eskubidearen aldeko aldarria egin zuten.

Kataluniako presidenteorde ohi Oriol Junquerasentzat, berriz, indultuak «garaipen bat» dira independentistentzat, Espainiako estatuaren akatsak mahaigaineratzen dituztelako. Hala, Europatik irits litezkeen ebazpenetatik defendatzeko modu bat dela uste du.

Oso bestelakoa da PPk eta Voxek azken egunetan erakutsitako jarrera. Bi alderdiek indultuak bertan behera uzteko lege proposamen bana aurkeztuko dute bihar Espainiako Kongresuan. Egungo Espainiako indultuen legea 1870ekoa da, eta eskuineko alderdien nahia da sedizio eta matxinada delituengatik zigortutako herritarrei ematea galaraztea.


Summary: Beste 119 COVID-19 kasu atzeman dira Hegoaldean. 2020ko uztail erdialdetik erregistratutako kutsatu kopururik apalena da. 5.000 proba inguru egin dira; beraz, %3 da positiboen ehunekoa.

Behera eta behera. Birusaren transmisioari buruzko aldagaiek aski argi erakusten dute kutsatzearen arintzea, eta, hain zuzen ere, aspaldi izandako daturik apalenaren berri eman dute Hegoaldeko osasun agintariek: atzo 119 kasu zenbatu ziren Hego Euskal Herrian. Zehazki, joan den urteko uztailaren 16an zenbatu zen langa horretatik behitiko kopurua azken aldiz, izurriaren bigarren olatuak gorako bidea hartu berritan, alegia. Lurraldeka, Bizkaian, 70 kasu detektatu dira; Nafarroan, 21; Gipuzkoan, 14, eta Araban, 12.

Hala eta guztiz ere, aipatzekoa da Osakidetzak eta Osasunbideak COVID-19a detektatzeko test kopuruak izandako beherakada. Ohi denez, astegunetan baino diagnostiko proba gutxiago egin dira iragan asteburuan: atzo 4.828 egin ziren. Azken hamalau egunetako datuei so, aldea nabarmen handia da, azken bi asteetan eguneko 8.000 proba inguru egin baitira batezbesteko. Edonola ere, positiboen portzentajean bistakoa da bilakaera onbidean dela: atzoko testen %3k eman zuten positibo.

Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako informazioaren arabera, atzo 17 lagun erietxeratu zituzten COVID-19aren sintomak larriagoturik, eta, horiek aintzat hartuta, guztira 146 lagun daude Hegoaldeko ospitaleetan sartuta gaitzarekin. Horietako 60 ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan daude.