Summary: EMAk dio komenigarria dela AstraZenecaren bigarren dosia jartzea. Sendagaien Europako Agentziak ez du babestu AstraZenecaren lehen dosia hartu duenari bigarren dosirako beste txerto bat jartzea.

EMA Sendagaien Europako Agentziak berretsi egin du AstraZenecaren txertoa segurua dela, eta bere onurak arriskuak baino gehiago direla. Gainera, azpimarratu du komenigarria dela txerto horren bigarren dosia jartzea, eta ez du babestu AstraZenecaren lehen dosia hartu duenari bigarren dosirako beste txerto bat jartzea. Modu horretan, EMAk eutsi egin dio orain arte esandakoari, hau da, AstraZenecaren lehen dosia hartu duenari bigarrena jarri behar zaiola, lau eta hamabi asteko epean. Adinari dagokionez, berretsi du adin tarte guztietan onurek arriskuak gainditzen dituztela, baina onurak gehiago direla adinean gora egin ahala.


Summary: Emakumezko polizia bat hil dute Paristik gertu, labanaz. Erasotzailea tiroz hil du beste polizia batek. Terrorismoaren Aurkako Fiskaltzak hartu du ikerketaren ardura.

Gizonezko batek 49 urteko emakumezko polizia bat hil du labana batekin Frantziako Rambouillet hirian, Paristik 60 bat kilometrora. Gaur gertatu da erasoa, 14:20an. Beste polizia batek tiroz hil du erasotzailea, Fiskaltzak zabaldu duenez.

Erasoaren lekuan bertan hil da polizia. Frantziako hedabideek zabaldu dutenez, erasotzailea polizia etxearen aurretik pasatu da hainbat aldiz, telefonoa eskuan. Biktima egoitzara sartzera zihoanean, haren atzetik joan da, eta, horren bidez, segurtasun ate bikoitzaren sistema gainditu du. Orduan, labana sartu dio poliziari, haren lankideen aurrean. Haietako batek bi tiro egin ditu erasotzailearen kontra.

Le Monde hedabideak aipatzen dituen lekukoen arabera, erasotzaileak «Alahu akbar!» egin du oihu. Edonola ere, nabarmendu dute lekukook kalean zeudela, gertaeraren lekutik metro batzuetara. Poliziak adierazi du oraindik ez dakiela zergatik gertatu den erasoa.

Adierazi dute erasotzaileak Tunisiako herritartasuna zuela. Terrorismoaren Aurkako Fiskaltzak hartu du ikerketaren ardura.

Gerald Darmanin Frantziako Barne ministroa eta Jean Castex lehen ministroa joan dira gertaeraren lekura, 16:30ak aldera. Castexek mezu bat idatzi du Twitterren: «Errepublikak egunerokoaren heroietako bat galdu berri du», adierazi du.


Summary: Hizkuntza gutxituen legearen kontrako helegitea salatu dute Ipar Euskal Herriko hautetsiek. Mozio bat izenpetu dute Euskal Hirigune Elkargoko egoitzan, «kexua eta ulertezintasuna» adierazteko. Ipar Euskal Herrian legeari buruz dagoen adostasun zabala azpimarratu dute. Helegiteaz «kezka» agertu du Euskalgintzaren Kontseiluak.

Harridura eta haserrea eragin ditu hizkuntza gutxituen aldeko legearen kontra Frantziako Asanbleako 60 diputatuk baino gehiagok Konstituzio Kontseiluan ezarritako helegiteak. Atzo arratsean zabaldu zen albistea, Emmanuel Macron Frantziako presidenteak legea promulgatzeko zuen hamabost eguneko epea bukatzear zela. Orain, bi hilabeteko epea du auzitegiak legeari buruzko erabakia jakinarazteko. Gaur, mozioa izenpetu du Ipar Euskal Herriko hautetsi talde batek, helegitearen aitzinean «kexua eta ulertezintasuna» adierazteko.

Hauek dira sinatzaileak: Jean Rene Etxegarai Euskal Hirigune Elkargoko lehendakaria, Jean Jacques Lasserre Pirinio Atlantikoetako Departamenduko presidentea, Antton Kurutxarri EEP Euskararen Erakunde Publikoko lehendakaria, Vincent Bru, Florence Lasserre eta Jean Lassalle diputatuak, Max Brisson eta Frederique Espagnac senatariak, Mathieu Berge Eskualdeko hautetsia eta Beenedicte Luberriaga, Departamenduko hautetsia -EEPko lehendakariordeak dira biak-.

«Azken hilabeteetan gertatu oztopo anitzen ondotik, lege horren onartzeak esperantza handia sortu du» adierazi dute, legeak bere baitan dakartzan neurriak gogora ekarriz. «Puntu hauek gure lurraldean adostasun zabal batean ekarriak dira, eremu politikoan, instituzionalean, eta gizartean. Egoera hau arras larria da gure lurraldearenzat eta goraki adierazi nahi dugu behar diren guziak eginen ditugula egoera horren konpontzeko».

Jakobinismoa eta mespretxua

Erreakzio andana eragin ditu Frantziako Konstituzio Kontseiluak ezarritako helegiteak. «Isilarazi nahi dituzten hizkuntzen kontrako keinu patetiko berria» da EH Bai alderdiaren hitzetan. «Demokrazioaren ukapena eta lurralde hizkuntzekiko mespretxua» salatu ditu Jean Rene Etxegarai Euskal Hirigune Elkargoko lehendakariak. Max Brisson LRko senatariaren hitzetan «maskarak erori dira». Hizkuntza gutxituak «mespretxatu eta desagerrarazteko borondatea» gaitzetsi du Paul Molac diputatu bretoiak.

Bere aldetik, «kezka» agertu du Euskalgintzaren Kontseiluak. «Gehiengo zabal eta askotarikoa duen legeari helegitea jartzea egun Frantzian indarrean dagoen araudi jakobinoari eusteko saiakera besterik ez da», ondorioztatu du Paul Bilbao Kontseiluko idazkari nagusiak. «Jarrera demokratikoaz haratago, mendeku-jarrera agertu dute hirurogei diputatuek. Kosta ahala kosta mantendu nahi dute Estatuaren izaera elebakarra» gaineratu du.

Bilbaok gogora ekarri du duela bi aste legea onartu zenean egindako balorazioa: «Bi elementu azpimarratu nahi izan genituen Asanbleak legeari baiezkoa eman zionean. Batetik, oso pozgarria zela berezko hizkuntzen aldeko ekimenak askotariko alderdietako diputatuen babesa izatea, eta bestetik, hari horri tiraka, garaipentzat hartu behar zela Gobernuan daudenen irizpidearen kontra onartu zela. Horrek erakusten zuen Asanbleako kideekin beste modu batez lan egiteko aukerarik bazegoela» azaldu du.

Arrangura agertu du Konstituzio Kontseiluak har dezakeen jarrerari buruz, eta oroitarazi du organo hori izan zela Hizkuntza Gutxituen Babeserako Europako Ituna berrestearen kontra agertu zena, Frantziako Errepublikako hizkuntza frantsesa dela dioen Konstituzioko 2. artikulua oinarri hartuta. «Espero dezagun, jarrera irekiagoa agertzea duela bi aste onartutako legearekin», adierazi du Kontseiluko ordezkariak.

Konstituzio Kontseilua

Hiru aukera zeuden legea promulgatu bitartean haren kontrako helegitea ezartzeko: Frantziako presidenteak edo lehen ministroak jar zezaketen, edo 60 diputatu edo senatariko talde batek. Diputatuen artetik iritsi zen, azkenean, baina gaur gaurkoz ez da jakina helegitea emateko batu zirenen zerrenda, ezta erabilitako argumentazioa ere. Frantziako Konstituzio Kontseilura jo du Berriak informazio horiek lortzeko, baina erabakiaren berri eman arte ez dituzte publikatzen. Bederatzi epaile ditu Konstituzio Kontseiluak, horietako gehienak politikari ohiak. Gaur egun, Laurent Fabius lehen ministro ohia da presidentea. Bi hilabeteko epean erabaki beharko dute.


Summary: Bidenek dio «aukera ekonomikoak» daudela klima larrialdiaren borrokan. Goi bileraren azken egunean, AEBetako presidenteak «etorkizun berde garbirako» inbertsioetan jarri du arreta. Nazioarteko Energia Agentziak ohartarazi du «datuek eta erretorikak» ez dutela bat egiten.

Konpromisoez eta helburuez aritu ostean, klima larrialdiaren kontrako borrokaren finantzaketaren beharraz eta aldaketek sortuko dituzten «aukera ekonomikoez» aritu dira mundu osoko dozenaka agintari eta enpresari, Joe Biden AEB Ameriketako Estatu Batuetako presidenteak antolaturiko goi bileraren azken egunean. Izan ere, estatuburuaren iritziz, inbertsio horiek «aukera bat izango dira ongi ordainduriko milioika lanpostu sortzeko sektore berritzaileetan».

Bidenek 1,86 mila milioi euroko plan bat aurkeztua du, azpiegiturei begirakoa, eta laster espero du AEBetako Kongresuaren oniritzia jasotzea, klima larrialdiaren kontrako borrokan sakontzeko; Washingtonen helburua da hamarkadaren amaierarako erdira gutxitzea isurketak, 2005eko mailekin alderatuta, eta 2050erako karbono neutraltasuna lortzea.

«Gaurkoa ez da mehatxuei buruzko bilkura bat, klima aldaketari aurre egiteak sortzen dituen aukerei buruzkoa baizik», argudiatu du AEBetako presidenteak. Horren aurretik, Energia Departamentuak jakinarazi du 90,7 milioi euro bideratuko dituela ekonomia energetikoan aldaketak jasan behar izan dituzten komunitateetan lanpostuak sortzera: «Gure nazioa eraiki zuten karbono eta zentral elektrikoetako langileek rol garrantzitsua izan dezakete Amerikaren energia garbiko etorkizuna errealitate bilakatzen», azaldu du Jennifer Granholm Energia idazkariak.

Ez da berria Bidenen tesia: klima larrialdiaren kontrako borrokan beharrezkoa dela kalitate handiko lanpostuak sortzea, eta gainontzeko herrialdeekin lankidetza sustatu beharra dagoela berrikuntzak azkartzeko. Horri begira, besteak beste, Erresuma Batuarekin eta Arabiar Emirerri Batuekin lan egiteko planen berri eman du agintariak, giltzarri diren hainbat sektore deskarbonizatzeko asmoz. besteak beste, argindarrarena eta nekazaritzarena.

Etxe Zuria Europako Batasunari begira ere jarriko da, Charles Michel Europar Kontseiluko presidenteak jakinarazi baitu bi aldeak datorren hilabetean elkartuko direla, Bruselan, AEBetako presidentearen bidaia baliatuta; NATOren goi bilerara joatekoa da.

Aliatuez gain, Errusiaz ere aritu da Biden, Vladimir Putin estatuburuak atzo egindako adierazpenak berreskuratuta. Putinek azaldu zuen klimaren arloan «nazioarteko lankidetzari bizitza ematean interesa» duela, eta AEBetako presidenteak pozez erantzun dio, eskua luzatuta: «Gure artean desadostasunak ditugu, baina ziur naiz zerbait lor dezakegula».

Klima larrialdiaren kontrako borroka garrantzi handikoa dela errepikatu du hainbatetan Washingtonek, eta hori agerian utzi du Etxe Zuriak gaur argitara emandako txosten batek: aldaketarik egin ezean, herrialdeak gero eta gastu gehiago izango ditu.

Publikoa eta pribatua

Egoera horri aurre egiteko, inbertsio publikoaren eta pribatuaren beharra defendatu dute goi bileran parte hartu duten agintariek eta enpresariek. Bill Gates Microsoft enpresaren fundatzaile eta filantropo ezagunak argudiatu du soilik egungo teknologiak erabilita herrialdeak ez direla gai izango beren buruari jarritako helburuak betetzeko.

Hain justu, arrisku horretaz mintzatu da IEA Nazioarteko Energia Agentziako zuzendari Fatih Birol ere, nazioarteko agintariei ohartarazi baitie «datuek eta erretorikak» ez dutela bat egiten: «Konpromisoak ez dira inoiz izan hain handiak, baina argi mintzatu behar naiz: konpromisoak baino gehiago behar dira, arrakala gero eta handiago bilakatzen ari baita».

Asmoak eta helburuak alde batera utzita, egunotako klimari buruzko goi bilerak agerian utzi du Bidenen legealdirako xedea: AEBak klima larrialdiaren kontrako borrokaren lider bilakatu behar direla berriz ere.

Donald Trumpen agintaldiak rol hori kendu zion bere herrialdeari, besteak beste, Parisko Hitzarmenetik atera zituelako. Egungo presidenteak, ordea, horretara itzultzeko asmoaren berri eman zuen kargua hartu eta berehala, iragan urtarrilean, eta beste hainbat neurri hartzeko konpromisoa hartu du harrezkeroztik.


Itxaropen izpi bat Pirinioetan

Summary: Itxaropen izpi bat Pirinioetan. Nafarroako Gobernuak lau milioi euro inguru inbertituko ditu Pirinioetako Planean, despopulazioari aurre egiteko eta ingurua biziberritzeko. Bertako eragileekin elkarlanean ari dira egitasmoa garatzen.

Herriak odolusten ikusi ordez, despopulazioari aurre egitea erabaki du Nafarroako Gobernuak. Aspaldikoa da arazoa, baina larrituz joan da, eta nekez egin liteke ez ikusiarena. Pirinioetako herriak husten ari dira gelditu gabe, eta horregatik jarri dute martxan Pirinioetako Plana. Lau milioi euro inguruko inbertsioa eskatuko du. Jendea han bertan bizi dadin nahi dute, baina horretarako zerbitzuak, etxebizitza eta lana segurtatu behar dira, gutxienez.

Aurreko legealditik heldu da plana, eta gobernu berriak ez du asmoa bazter geratzerik nahi izan, Ruben Goñi Nafarroako Gobernuko Proiektu Estrategikoen zuzendari nagusiaren arabera. «Helburua da lan zehatza egitea Pirinioak bizirik mantentzeko, indartzeko, despopulazioari aurre egiteko eta garapen jasangarriari begira». Izan ere, orain arte hirietara edo biztanle anitz dituzten herrietara bideratu dituzte politika publikoak, nagusiki. Horri itzulia ematen hasteko abiapuntua izan daiteke plana.

Bide horretan, martxan paratu dute Gu Pirinioa egitasmoa. Cederna Garalur, Lursarea eta bertako erakundeekin batera, bulego bana ireki dute Burgin eta Ariben. Han teknikariak ari dira lanean, plana aurrera eramateko eta parte hartzea sustatzeko. Teknikari horiek arduratzen dira eskualdea biziberritzeko sortu dituzten 11 lantaldeez ekintzailetza, etxebizitza, mugikortasuna, kultura, hezkuntza, osasuna..., baina talde horietan nahi duenak parte hartu dezake.

Aurretik egin izan dira bestelako planak, baina honek badu berezitasun bat, Goñiren arabera: «Lurraldetik bertatik sortutakoa da». Horrek lan egiteko manera «berria» eskatu du, «kogobernantzan» oinarritutakoa, eta Pirinioetako Mahaiaren bidez gauzatzen da Pirinioen eta hiriburuaren arteko lotura. Mahai horretan hamabost lagun daude, Pirinioetako ibarretako eta udalerrietako ordezkariak, eta Ana Sagardoi Zaraitzuko batzordekidea da lehendakaria. Erakundeen arteko koordinazioa «estua» dela onartu du, nahiz eta baden zer hobetu.

Lantaldeetan sortutako proiektuak Pirinioetako Mahaira igarotzen dira, eta organo hori arduratzen da Nafarroako Gobernuarekin eta Parlamentuarekin batera erabakiak hartu eta aurrekontuak zehazteaz, hiru erakundeak biltzen dituen Pirinioetako Batzordean.

Proiektu nagusiak

Planak esku hartzeko lau alor nagusi bereizi ditu: turismoa, komertzio iraunkorra eta zerbitzuak biltzen ditu lehenbizikoak, eta, besteak beste, Pirinioen marka errotzeko helburua izanen du. Bigarrenak, abeltzaintza, nekazaritza eta basoetako zerbitzuak, belaunaldi aldaketaren erronka handia izanen duena. Hirugarrena etxebizitzarena, garraioarena eta azpiegiturena da, eta dagoeneko hasi da erabiltzen ez diren etxebizitza eta eraikin publikoen memoria egiten. Laugarren hanka industriarena, lanarena eta garapen iraunkorrarena da; multzo horretan daude Aribeko coworking gunea eta Pirinioetako lan poltsa.

Aurrekontuaren parte handi bat Internet konexioa hobetzeko izanen da: bi milioi euro inguru inbertituko dute banda zabala paratzeko. Enpresa pribatuek ez dutenez egiten, Nafarroako Gobernua arduratuko da. Beste inbertsio batzuen berri ere emana dute: proiektuak eta azpiegiturak finantzatzeko deialdiak 600.000 euro izanen ditu; Erronkariko eskola berriko bidea egiteko, 263.000 euro; bizikletan ibiltzeko turismo iraunkorra bultzatuko duen Bizimugi proiektua garatzeko, 117.000 euro; ekintzaile proiektuetarako, 65.000 euro; Garaioako udaletxea berritzeko, 50.000 euro; eta Erremendian esku hartzeak egiteko, 40.000 euro.

Goñik argi esan du: ez da proiektu handien afera. Soilik horrelakoekin ez da lortzen eskualde bat biziberritzea, haren aburuz. Pirinioetako Plana proiektu txiki askoz osatua izanen da, hala baizik ezin dutelako lortu despopulazioari aurre egitea: «Egitasmo guztiek ekarpen txikiak egingo dituzte, baina denbora pasatuta eragin handikoak izatea espero dugu». Batzuk nabarmendu ditu. Adibidez, etxebizitzari lotutakoa. Dagoeneko 56 etxebizitza identifikatu dituzte: «Helburua da ahalik eta azkarren alokairurako etxebizitzak eskaintzea». Aribeko coworking-a ere estrategikotzat daukate, eta antzeko bi egitasmo eginen dituzte Otsagabian eta Abaurregainan.

Hiru ardatz nagusi nabarmendu ditu Goñik herri bat biziberritzeko: zerbitzuak, etxebizitza eta lana. Baina ez da aski hala ere. «Badaude beste kontu batzuk ere: eskaintza kulturala bizirik egotea, kohesioa ematea... Bizitza sozialarekin eta gai sozialekin euskara, berdintasuna... osatu behar da plana».

Pirinioetan begi onez ikusi dute plana martxan jartzea, eta eskualdean «ilusioa» eta «itxaropena» piztu dituela nabarmendu dute, esaterako, Ana Sagardoi Pirinioetako Mahaiko lehendakariak eta Karlos Bueno Aezkoako Batzarreko lehendakariak. «Behingoz, Pirinioak agendan daude», esan du bigarrenak. Baina ez du kezka ezkutatu Buenok: «Egoera hau larri bizi dugu. Azken 20 urteetan biztanle asko galdu ditugu, baina lehenagotik ginen aldapa behera». Duela 25 urte, haren belaunaldiko zenbaitek herrian geratzea erabaki zuten, eta horrek zertxobait apaldu zuen beherakada. «Baina baldintzak ez dira hobetu: zerbitzuak handitu ordez, galdu egin ditugu; etxebizitzaren eta lan duinak izateko arazoak ditugu... Eta horrek ez du lagundu jende gaztea hemen bizitzen gera dadin».

Pirinioak agendan

Azken bi legegintzaldietan erakundeek beste jarrera bat hartu dutela uste du Sagardoik, eta lurralde kohesioari garrantzia ematen hasi direla. Alde horretatik, mahaian «lan handia» egiten ari direla nabarmendu du: «Batzuetan lan hori guzia ez da agertzen, oraindik emaitzak ez direlako ikusten. Denak bere denbora behar du, eta kostatu da dena martxan jartzea. Egia esan, azkarxeago joan nahiko genuke, baina, tira, hor gaude».

Biek azaldu dutenez, Pirinioetan aurretik egindako lanari esker ailegatu dira oraingo egoerara. «UPNk Nafarroako Lurralde Estrategia onartu zuenean, Pirinioak batu ziren horri aurre egiteko. Hori izan zen ernamuina, eta orduan hasi ginen elkartzen eta lanean. Azken hamar urteetako lanak ekarri du prozesu hau martxan jartzea», kontatu du Buenok. «Azpimarratuko nuke talde sozialak hasi zirela elkarlanean; une batez denak batera jarri gara martxan, eta, ezberdintasunen gainetik, adostasunak jarri ditugu mahai gainean».

Sagardoik gogora ekarri du Bost minutu Pirinioen alde mugimendua: «Parlamentariei eskatzen zitzaien legeak egitean bost minutuz pentsa zezaten Pirinioetan». Eta joan ziren parlamentura, Pirinioetako komisioetara. «Ponentziak egin ziren. Guretzat hasiera izan zen: zer nahi genuen esan genuen; arloz arlo diagnostikoa egiten genuen, baina baita egoera hobetzeko proposamen batzuk ere». Horregatik, argi ikusten du plana Pirinioetatik sortu dela, herri mugimenduak bultzatuta.

Aurrera begira

Itxaropentsu daude, baina zuhur. «Aurtengoa gakoa da, lehenbiziko urtea delako inbertsio bereziak izanen ditugula aurretik landutako proiektuak garatzeko», esan du Buenok. Arazoa larria da, eta esku hartzea beharrezkoa, erabat hustu baino lehen. Argi dituzte lehentasunak: etxebizitza eta lana. «Etxebizitzak behar ditugu gazteak independizatu daitezen. Udalek eta batzarrek etxe hutsak ditugu, baina ez dugu ahalmen ekonomikorik berritzeko», azaldu du Buenok. Horri lotuta, beste eskari bat du aetzak: «Galdu ditugun zerbitzuak berreskuratu, eta inoiz izan ez ditugunak eskuratu». Sagardoik beste afera bat gehitu dio: «Pirinioetako marka ar i da lantzen, gure identitateari lotuta, eta ongi dago guri balioa eman eta gure autoestimua pixka bat hobetzeko».

Martxan da, beraz, Pirinioetako Plana. Lantaldeak lanean ari dira, proiektu batzuk martxan jarri dituzte, eta beste batzuk etorriko dira. Denbora behar da, hala ere, proiektuaren emaitzak ikusi eta balorazioa egiteko. Oraingoz, itxaropen izpi horrek argitzen ditu geroz eta hustuago dauden Pirinioak.


Summary: Nola irakurri du Sarrionandia haren osteko belaunaldiak?. Sarrionandiaren Euskal Herriratzea baliatuz, 1970eko hamarraldian jaiotako lau idazle haren obraren gainean solastatu dira: Harkaitz Cano, Irati Jimenez, Eider Rodriguez eta Kirmen Uribe. Kantu bilakatutako poemei buruz ere aritu dira.

Joseba Sarrionandia idazlearen itzulerak asaldura eragin du Euskal Herrian. Itzal handiko idazlea da, literatur genero nagusi guztiak jorratu izan ditu, eta 1985ean Martuteneko kartzelatik ihes egin eta erbestera jo zuenetik, misteriozko eta miresmenezko aura baten inguratu du. Arrasto nabarmena utzi dute haren poesia, narratiba eta saiakera lan askok. BERRIAk lau idazlerekin hitz egin du arrasto horri buruz, eta igandeko egunkarian argitaratuko du haiek esandakoekin osatutako erreportajea.

Sarrionandia idazle berezia da Harkaitz Cano, Irati Jimenez, Eider Rodriguez eta Kirmen Uriberentzat. Gaztetxotan egin zuten topo haren literaturarekin, eta bakoitzak bere istorioa du Sarrionandiaren liburuekin.

«Izkiriaturik aurkitu ditudan ene poemak besapeko liburua izan zen niretzat, ez soilik liburuarengatik beragatik baita Sarrionandiaren jarreragatik ere. Idazlearen eta itzultzailearen arteko mugak lausotzen ditu hor; avant la lettre, hipertestu bat zen hura», azaldu du Canok.

Sarrionandiak ipuingintza modernoaren atea zabaldu zuela uste du Jimenezek: «Fundazionala da narratiba laburraren arloan, eta ez dut uste hori aitortu zaionik. Gure literatura garaikidean, bera izan da ipuin kontalari magikoen genealogia inauguratu duena. Kontua da ez diogula ipuinari baliorik ematen, literatura heldugabea dugulako, eta oso antimodernoak garelako».

Ni ez naiz hemengoa liburuak aldaketa bat eragin zion Rodriguezi euskal literatura eta euskara bera jasotzeko moduan: «Ez nuen horrelakorik inoiz irakurri. Batetik, Kafka, Maiakovski edo Nietzsche; bestetik, Joxe Migel Barandiaran, Milia Lasturkoa edo Jon Mirande. Biolentziaren inguruko gogoetak hizkuntzaren ingurukoen aldamenean emanak zetozen. Inpaktu handia eragin zidan».

Uribe ere Ni ez naiz hemengoa-k hunkitu zuen bereziki: «Kartzela barruan nola irakurtzen ote zuen hainbeste, eta iturri ezberdinetatik. Jakin-min eta ezagutza handia azaltzen ditu». «Idazle konpletoa» iruditzen zaio, genero guztietan fina.

Musikari ugarik sortu dituzte kantuak Sarrionandiaren hitzekin, eta lau idazleek horien artean haientzako kutunenak ere aukeratu dituzte.


Summary: 1.100 positibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian. Positiboen kurbak gorantz egiten jarraitzen du. Eusko Jaurlaritzak ohartarazi duenez, ZIUetan 186 pertsona daude ospitaleratuta, herenegun baino hamahiru gehiago.

Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak emandako datuen arabera, 15.299 PCR proba eta antigeno test egin zituzten atzo Hego Euskal Herrian, eta 1.100 positibo atzeman zituzten, herenegun baino 68 gutxiago. Eguneko kasuen datua jaitsi arren, ordea, gorantz egiten jarraitzen du positiboen kurbak egunez egun, martxoaren 11az geroztik; hor egin behar da azpimarra. Positiboen ehunekoa, berriz, %7,19 da.

Lurraldeetako egoerari dagokionez, Bizkaian atzeman dituzte kasu gehienak: 466. Gipuzkoan, 358 izan dira; Nafarroan, 165; eta, Araban, 103. Gainontzeko zortzi kasuak EAEtik kanpo detektatutakoak dira, Jaurlaritzak azaldu duenez.

Erietxeetako egoerari ere erreparatu behar zaio. Larria da egoera. Herenegun 209 gaixo zeuden Hegoaldeko ospitaleetan, eta lehen olatutik detektatutako kopururik makurrena da. Nafarroako Gobernuak ez ditu oraindik behin-betiko datuak eman, baina Jaurlaritzak ohartarazi du beste 101 ospitaleratze egon direla Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako erietxeetan, eta, azken datuen arabera, lurralde horretako ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan 186 pertsona daude, aurreko egunean baino hamahiru gehiago.

Hildakoak oroituz

Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakaria COVID-19aren ondorioz hil direnak omentzeko ekitaldi batean egon da gaur Gasteizen, eta nabarmendu du izurritea geldiarazteko neurriak hartzerako orduan, «pertsona bakoitzaren osasuna eta ongizatea lehenesten» saiatu direla, baina «akatsak» ere egin dituztela. Hala ere, hildakoen ingurukoek izandako «ulermena eta gogortasuna» goraipatu ditu.

Zehazki, emandako datuen arabera, izurritearen ondorioz pertsonaren bat galdu dutenak artatzeko Betirako programan, 600 pertsona baino gehiagok jaso dute laguntza psikologikoa, eta horietatik %86k azaldu du ezin izan zituztela ingurukoak nahi bezala lagundu.


Summary: Indonesiako agintariek hondoratutzat jo dute desagertutako urpekoa. Ontziaren zati batzuk aurkitu dituzte, eta eskifaiako 53 kideetakoren bat bizirik aurkitzeko itxaropena dute. Oxigeno erreserbak bart amaitu dira, kalkuluen arabera.

Astearte gauean itsaspeko militar baten arrastoa galdu zuten Indonesian, Bali iparraldean, 60 miliara, eta hura erreskatatzeko lanetan aritu dira ordutik. Jakartako agintariek agerraldi bat egin dute gaur, eta Yudo Margono itsas armadako buruak esan du azken egunetan ontziaren torpedo baten zatiak aurkitu dituztela. Hala ere, 72 ordutarako oxigeno erreserbak zituztela kalkulatzen dute, eta dagoeneko igaro da epe hori.

Margonok azaldu du litekeena dela ontzian arrakala bat sortu izana, aurkitu dituzten piezak aztertuta. Horregatik, uste dute itsaspekoak hondoa jo duela. Ontziak 53 soldadu ditu barruan, eta maniobra militarrak ari ziren egiten desagertu zenean.

Asteartean Euskal Herrian 22:46 zirenean urperatu zen azkenekoz ontzia. Indonesiako armadak azaldu duenez, ordu laurden geroago torpedo bat jaurtitzeko maniobra hasi zuen. 21:25ean jaso zuten azken mezua urpekotik, torpedoa jaurtitzeko baimena eman aurretik.

Beste desagerpen batzuk

Azken urteetan, desagertu izan dira gisa bereko zenbait itsaspeko. 2017An, Argentinako armadaren ARA San Juan ontzia galdu zen, 44 lagun zeramatzala, eta urtebeteren buruan aurkitu zuten.

Orain arteko ezbeharrik handiena, halere, Kursk ontziarena da. 2000. urteko abuztuaren 12an gertatu zen: Errusiaren ontzi nuklearrak akats teknikoak izan zituen maniobra batzuk egiten ari zela, eta hondoratu egin zen; 118 soldadu zeuden barruan. Antza, torpedo batek eztanda egin zuen.


Summary: Nafarroa Berriz Altxa burujabetzaren aldeko mugimendua aurkeztu dute Iruñean. 1521eko herri altxamenduen eta Noaingo eta Amaiurko (Nafarroa) batailen 500. urteurrena baliatuko dute «erabakiak Nafarroan hartzeko» beharra aldarrikatzeko. Manifestazioa egingo dute, ekainaren 19an.

«Gizarte eraldaketarekin konprometitutako» Nafarroako hainbat kide bildu dira gaur goizean Iruñeko Ziudadelan, «Iruñea menderatu eta kontrolpean mantentzeko eraiki zuten gotorlekuan», Nafarroa Berriz Altxa ekinbidea aurkezteko. 1521eko herri altxamenduen eta Noaingo eta Amaiurko (Nafarroa) guduen 500. urtemuga amutzat hartuta, aldarrikatu dute Nafarroak «burujabetza berreskuratzeko beharra» duela, «erabakiak bertan hartu ahal izateko». Ekainaren 19an manifestazioa egingo dute, Iruñean.

Mugimenduaren sustatzaileek manifestu bat adostu dute, eta hainbat arlotan aritzen diren 73 pertsonak sinatu dute. Horien artean daude feminismoan, euskalgintzan, lan eremuan, ekologismoan, pentsiodunen mugimenduan eta ikasle mugimenduan jarduten dutenak, bai eta intsumiso izandakoak eta errepresioa pairatutakoak ere. Honakoak dira sinatzaileetako batzuk: Patxi Zamora, Beñat Jusue, Begoña Zabala, Joxe Lacalle, Edurne Leon, Sagrario Aleman, Beñat Hach, Eneko Villegas, Petti, Lur Albizu...

Nafarrek izaera «errebeldea» dutela adierazi du Amagoia Susperregi bozeramaileak: «Konkistatu gintuzten arren, ez gaituzte guztiz menderatu». Ideia horri helduta, iraganean nafarrek «eskubideen alde eta eraso eta injustizien aurka» bultzatutako zenbait mugimendu zerrendatu ditu; besteak beste, Espainiako trantsizio garaiko langile borrokak, abortuaren aldeko mugimendua, NATOren aurkakoa edota Altsasuko (Nafarroa) gazteen aldekoa.

Orain, Nafarroaren burujabetzaren alde mobilizatzeko unea dela adierazi du, osasun krisiak agerian utzi baitu «erabakiak bertan hartzeko beharra»: «Ez dugu eskumenik gure arazoak hemen kudeatzeko, eta Madrilgo aginte bakarraren menpe bizi gara». Horren ordez, eguneroko bizitzan eragiten duen orori buruz «libreki» erabaki nahi dutela nabarmendu du: «Hezkuntza, osasuna, lan harremanak, euskara, pentsioak, fiskalitatea, etxebizitza, berdintasuna, estatus juridikoa eta gainerako euskal lurraldeekiko harremana».

Manifestazioa, ekainean

Aldarrikapen horiek zabaltzeko zenbait aurkezpen, hitzaldi eta mobilizazio egingo dituzte datozen asteetan foru erkidegoan zehar, eta aurki Tafalla eta Larragako Rotten XIII taldeak egitasmorako sortu duen kantu bat aurkeztuko dute. Gainera, ekainaren 19an manifestazioa egingo dute, Iruñean, Nafarroa berriz altxa, sobernía es libertad lelopean.


Summary: SOS Ostalaritzak salatu du bost ostalarien atxiloketak «bidegabeak» izan zirela. Ertzaintzak bost ostalari atxilotu zituen atzo, protesta batean, Gipuzkoako Foru Aldundian. Ostalariek, ordea, adierazi dute «modu baketsuan» ari zirela; abokatuekin hitz egingo dute, «legalki» zer egin daitekeen aztertzeko.

Ertzaintzak SOS Ostalaritzako bost kide atxilotu zituen atzo Donostian, Gipuzkoako Foru Aldundian egiten ari ziren protesta batean. Ostalariek, ordea, agerraldi bat egin dute gaur goizean, eta salatu dute atxiloketa horiek «bidegabeak» izan zirela, protesta «modu sinbolikoan eta baketsuan» ari zirelako egiten. Hain justu, diputazioko ateetan kateatu ziren, Eusko Jaurlaritzak pandemian izan zuen kudeaketa «eskasa» salatzeko. Beraz, ostalariek jakinarazi dute abokatuekin ari direla hitz egiten, jasandako tratua salatzeko asmoz, «legalki» zer egin daitekeen aztertzeko.

Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariari ere mezu bat helarazi diote, ostalariak ere «pertsonak» direla gogorarazteko asmoz: «Bizi dugun egoera gero eta larriagoa da, urtebete daramagu horrela, eta itota gaude; tabernen itxierak ikusten ditugu edonon, eta gero eta gehiago, baina denborak aurrera egin ahala, irtenbideen falta gero eta nabariagoa da».


Summary: Elkarrekin Podemos-IUk mozioak aurkeztuko ditu udaletan etxegabeentzako zerbitzuak indartzea eskatzeko. Adierazi dute pandemiak larriagotu egin duela etxegabeen egoera, eta beharrezkotzat jo dute horri aurre egiteko baliabideak egokitzea.

Elkarrekin Podemos-IUren talde parlamentarioak jakinarazi duenez, mozioak erregistratuko ditu ordezkaritza duen EAEko udal guztietan, gizarte zerbitzuak indartzea eskatzeko: asmoa da etxerik gabe dauden pertsonen arretarako zerbitzuak hedatzea.

Koalizioak proposamenean jaso duenez, tokiko gobernuei galdegiten die hilabeteko epean aurkezteko «ezartzeke dauden zerbitzuak garatzeko plangintza egutegia», beharrezkoak diren baliabideak emate aldera; baita, hala badagokio, egoitzetako aurrekontua handitzeko ere. Mozioarekin, udal mailako gizarte zerbitzuen zorroa arautzen duen dekretua betearaztea eskatuko dute.

Haien arabera, pandemiak larriagotu egin du «kale gorrian dauden pertsonek pairatzen duten zaurgarritasun egoera», eta, horren ondorioz, beharrezkotzat jo dute etxegabetzeari aurre egiteko baliabideak egokitzea, horiek arreta aproposa jaso dezaten. «Jarritako bitartekoak ez dira nahikoak premiei aurre egin ahal izateko».

Ekimenak ere bultzatzen du gizarte zerbitzuen erabiltzaileekin «ebaluazio parte hartzailea» egitea, besteak beste, eskura dauden baliabideen «kalitatea, eraginkortasuna eta nahikotasuna» zehazteko; urtebeteko epea ezarri dute horretarako.

«Pandemiak bereziki jo ditu bizitzeko tokirik ez duten pertsonak; horregatik, erakundeetatik errealitate gogor horri aurre egin behar diogu, eta ahal ditugun baliabide guztiak jarri erronkei behar bezala erantzuteko», azpimarratu dute.


Summary: 77 urteko gizonezko baten gorpua topatu dute Leaburun. Araxes ibaiaren ertzean aurkitu dute. Atzo gauetik zegoen desagertuta.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, 77 urteko gizonezko baten gorpua topatu dute gaur goizean, Leaburun (Gipuzkoa), Araxes ibaiaren ertzean.

Zabaldutako informazioaren arabera, atzo gauetik zegoen desagertuta gizonezkoa, eta familiak hura bilatzeari ekin zion; 09:00etan aurkitu dute, hilda. Adierazi dute gorpuak ez dituela «indarkeria zantzuak».


Summary: AEBek armeniarren aurkako genozidioa onartu dute. Joe Biden presidenteak gertakariaren 106. urteurrenean egin du adierazpen historikoa. Turkiak erabakia deitoratu du.

AEBetako presidente Joe Bidenek, hauteskunde kanpainan hitz eman bezala, armeniarren aurkako genozidioa onartu du AEBen izenean, gertakari haren 106. urteurrenean. «Estatu Batuetako herriak omenaldia egiten die duela 106 urte hasi zen genozidio hartan hil ziren armeniar guztiei», adierazi du ohar batean. Bi bider erabili du «genozidio» hitza Otomandar Inperioak armeniarren aurka egin zuen sarraskia izendatzeko. Eragin diplomatiko handiko erabakia da munduko potentzia nagusiak hori onartzea, Turkiako Errepublikak ukatu egiten baitu armeniarrek jasan zutena genozidio bat izan zenik, eta nazioartean exijitu ohi du halakorik ez erabiltzeko. Bere aldetik, Armeniako Gobernuak «egia ezartzeko pauso erraldoitzat» jo du.

«Urtero, egun honetan, otomandar garaiko armeniar herriaren aurkako genozidioan bizia galdu zuten guztiak oroitzen ditugu, eta ankerkeria hori berriz gertatzea eragozteko konpromisoa berresten dugu», azaldu du AEBetako presidenteak. Hala, etorkizunera begiratu beharra nabarmendu du, «fanatismoak eta intolerantziak eragindako gaitzek utzitako orbanik gabeko» mundu baten alde.

Biden ez da Armeniakoa «genozidio» gisa kalifikatu duen AEBetako lehen presidentea izan. 1981. urtean, Ronald Reaganek ere kontzeptu bera erabili zuen, baina atzera egin zuen Turkiak eginiko presioen ondorioz. Oraingoan, hitzok publiko egin aurretik, Etxe Zuriak asmoaren berri eman zion Turkiako presidente Recep Tayyip Erdogani. Erabakia ez da haren gustukoa izan, eta «gezurtatu» egin du gertatutakoa hitz horrekin kalifikatu daitekeenik.

Hain zuzen, Ankararen ustez, «zauri sakon bat» irekiko duen «akats larri bat» da Washingtonek egindakoa. Mevlut Çavusoglu Turkiako Atzerri ministroak AEBen erabakia deitoratu du. «Hitzek ezin dute historia aldatu, ezta berridatzi ere. Ez dugu inorengandik ezer ikasi beharrik gure iraganari buruz», idatzi du. «Oportunismo politikoa bakeari eta justiziari eginiko traiziorik handiena da».

Adierazpenak bi herrialdeen arteko harremanak gaiztotu ditzake. Izan ere, biak NATOko kide izateaz gain, Ankara Washingtonen aliatu nagusia izan da Ekialde Hurbilean eginiko mugimenduetan. Tentsioak, baina, gora egin du azken hilabeteetan, Erdoganek bere boterea indartzeko hartutako azken erabakien ostean.

Milioi eta erdi hildako

1915. urteko apirilaren 24ean, Otomandar Inperioak armeniar jatorriko intelektualak eta komunitate liderrak atxilotzeari ekin zion, lehenik Konstantinoplan —egungo Istanbul—, eta gero, inperio osoan zehar. Hurrengo zortzi urteetan 1,5 milioi armeniar baino gehiago hil zituzten —300.000, Turkiaren arabera—, eta milioika herritarrek euren lurraldea utzi behar izan zuten. Turkiak, inperio haren oinordekoak, ez du gertatutakoa ukatu, baina «genozidio» gisa kalifikatzea baztertzen du.


Summary: Sindikalismo feministaren «kriminalizazioa» salatu dute Iruñean. Patronala egin dute aste honetako atxiloketen erantzule. «Harrotuta ikusten dugu, estatuko botere guztiak kapitalaren zerbitzura daudelako», adierazi du Garbiñe Aranburuk, LABeko idazkari nagusiak..

LABen aurka aste honetan egindako polizia operazioa salatu dute larunbat arratsalde honetan Iruñean, Borroka sindikala aurrera lelopean.

Asteartean sindikatuko sei kide atxilotu zituzten garbiketa sektorearen mobilizazio batean izandako istiluetan parte hartu zutelakoan, ISN enpresaren kamioi bat blokeatzegatik eta CENen egoitzaren aurrean protesta egin zutelako, martxoaren 8ko mobilizazioetan. Atxilotuetako bat asteartean bertan utzi zuten aske, eta gainerakoak hurrengo egunean, epaileak deklarazioa hartu behar izanik gabe.

Manifestazioa hasi aurretik egindako adierazpenetan, Garbiñe Aranburu LABeko idazkari nagusiak esan du atxiloketok «beste jauzi bat» izan direla «sindikatuen aurkako eskala errepresiboan». «Oso eraso argia izan da sindikalismo borrokalariaren eta eredu sindikal feministaren aurka», azpimarratu du Aranburuk. LABen iritzian, «operazio propagandistiko bat» izan da.

«Mezu argia»

Mobilizazioan 900 pertsona inguruk parte hartu dute, Espainiako Gobernu Ordezkaritzaren arabera. Iruñeko Baluarte plazatik abiatu da martxa eta Sarasate pasealekuan amaitu da. Hiru emakume-zutabek ireki dute manifestazioa; pikete feminista leloa idatzita zuten txaleko moreak zeramatzaten soinean; haien aurretik atxilotutako sei sindikalistak joan dira -haietako lau emakumeak-, pankartarekin. «Sindikalismoa ez da delitua», «gora borroka feminista» eta patronalaren eta Poliziaren aurkako mezuak oihukatu dituzte bidean.

«Ikusten ari gara sistema kapitalista honen pean langileok ez garela demokrazian bizi», adierazi du LABeko ordezkariak komunikabideen aurrean. Nabarmendu du «elite ekonomiko bat gero eta botere gehiago» pilatzen ari dela eta «zigorgabe» sentitzen dela. Patronalari leporatu dizkio aste honetako atxiloketak. «Harrotuta ikusten dugu patronala, estatuko botere guztiak -legegilea, judiziala eta poliziala- kapitalaren zerbitzura daudelako». Bere ustez, aste honetako operazioarekin «mezu oso argia» helarazi nahi izan dute, «ez bakarrik sindikatuarentzat, baita ezarritako ordena zalantzan jarri nahi dutenentzat ere». «Ikusten ari gara nola bidaltzen duten polizia enplegua defendatzen ari diren langileak erreprimitzera», esan du Garbiñe Aranburuk. Horren aurrean,azpimarratu du LABeko kideak ez direla kikilduko eta «sindikalismo borrokalaria eta eredu sindikal feminista praktikatzen» jarraituko dutela, «hori delako guk egiten dugun»


Onbidean segitzen du

Summary: Onbidean segitzen du. Alaves irabaztear izan da Valentziaren zelaian, baina ihes egin dio garaipenak azken unean. Irudi ona eman du, eta puntuak bide onean jarraitzeko balio dio. Guidettik sartu du arabarren gola.

Galdu gabe jarraitzen du Alavesek Javier Callejak zuzentzen duenetik. Haren lehen hiru partidetan zazpi puntu lortu zituen, eta beste bat sartu zuen zakuan, Valentziaren kontra berdinduta: 1-1. Itxura ona eman du, eta hirugarren garaipena kateatzear izan da, aurrea hartu baitzuen azken txanpan. Sari itzela zatekeen, baina berehala iritsi da Valentziaren erantzuna. Hala ere, lorturiko puntuak norabide onean dela berresteko balio dio Arabako taldeari.

Erritmo handiarekin hasi da neurketa. Hala komeni zitzaion Valentziari. Golaren bila irten da etxeko taldea, Gonzalo Guedesek gidatuta. Toki guztietan ageri zen portugaldarra, eta haren jokaldi goiztiarrek deseroso sentiarazi du Alaves. Beren zelaian katigatuta gelditu dira arabarrak, eta komeriak izan dituzte aurkariaren joko biziari erantzuteko. Haatik, Callejaren taldeak izan du partidako lehen aukera garbia, kaiolako atea irekitzea lortu duen lehen jokaldian. Ez dahurbilketa soil bat izan, Jota Peleteiroren erremateak sareetan bukatu du. Ordea, golak ez du balio izan, Edgar jokoz kanpo baitzegoen baloia areara erdiratu aurretik.

Valentziaren ekinaldiak gutxituz joan dira, Alavesek zelaian kokapen egokia hartu orduko. Jokalari guztiak engaiatu dira presio lanetan, eta Pina eta Battagliak pase lerroak ixtea lortu dute zelai erdian. Segurtasun handia igorri dute gasteiztarrek. Ez dute sufritu. Baina aurkaria ere ez dute sufriarazi. Lotura lanak egiten saiatu da Peleteiro, ezker hegaletik barrurantz eginda, baina taldea ez da paseak kateatu eta erasoko jokoa sortzeko kapaz izan. Zehaztasunik ezak hartu du hasierako bizitasunaren tokia. Itzali egin da norgehiagoka atsedenera bidean, eta 0-0 amaitu dira lehen 45 minutuak.

Aldaketa suspergarriak Guedes Alavesen amesgaizto bihurtu da berriz bigarren zatiaren hasieran. Lehenik, sukalderaino sartu, eta erdiraketa zitala egin du. Eta gero, ate aurrean bakarrik gelditu da errebote baten ondoren. Gola esku-eskura utzi dio Gameirori, eta frantziarrak ez du hutsik egin. Alabaina, VARak jokaldia berraztertu du, eta arindua hartu Alavesek: jokoz kanpo zegoen Maxi jokaldiaren hasieran.

Aldaketekin asmatu egin zuen berriro Callejak. Ponsek oxigenoa eman dio taldeari. Hura sartu berritan, erremate akrobatikoa egin du Joseluk. Geroago sartu zen Guidetti, eta 0-1ekoa egin du 83. minutuan, area txikian baloia ehizatuta. Ordea, bost minutu geroago banakoa egin du Gayak. Huts egin dute arearen defentsan, eta Pachecoren atepeko abilezia ez da aski izan.


Xorroxin irratiak 40 urte ditu

Summary: Xorroxin irratiak 40 urte ditu. Elizondoko Xorroxin herri irratiak 40 urte bete zituen martxoan. Euskara du beti ardatz, eta tokikotasuna lehentasun. Baztango irratia Lapurdin eta Baxenabarren ere entzuten da.

Berrogei urte ditu Xorroxin irratiak. 1981eko martxoaren 19an hasi zen uhinez zabaltzen Erratzun (Nafarroa). Izena Erratzuko izen bereko ur jauziarena du. Gaur egun, Baztan, Malerreka, Bortziriak, Bertizarana, Urdazubi eta Zugarramurdiko eremuetan entzuten da. Urrunago ere bai, Lapurdin Baionaraino eta Baxenabarren ere entzuten baita. Gipuzkoan, Hondarribian ere entzuleak baditu Xorroxinek.

Josetxo Apezetxea Xorroxin irratiko esataria eta Karakola segi hola saioaren aurkezlea da. Lehenagotik irratiaren laguntzaile ere izan zen, eta tokiko gazte talde baten parioa izan zela kontatu du. «Bidaia bat egin zuten garai hartako Jugoslaviarat hemengo bospasei gaztek. Gehienak ziren Erratzukoak. Hor piztu omen zitzaien irrati baten ideia». Sos kotsia jarri zuen bakoitzak, eta abiatu zuten abentura. Erratzuko eskolako lehen solairuan hasi ziren. «Kasik okupazio moduko bat izan zen, eta han egon zen hilabete batzuk; denbora guti». Ondotik, leku anitzetan ibili zen Xorroxin irratia, duela dozena urte pasa Elizondon egoitza erosi zuen arte.

Hastapenak boluntario urteak izan zituen sortzaile taldeak. «Batzuek segitu zuten urte andana bat. Lehenbizian, irrati libre baten funtzionamendua zen: ez zen hor ez langilerik, ez deus». Irrati libreen haizeak ufatzen zuen urteak ziren 1980ko hamarkadaren hastapen haiek. «Irrati libreen indar hartzea orduan izan zen. Iruñean ere bazen irrati libre bat martxan zena: Radio Paraiso; erdaraz egiten zuten. Horietakoren bat etorri zen lehenbiziko egunean, ekiporen bat eta antena bat ezarri zen», adierazi du Apezetxeak. «Gero, Eguzki irratia eta Hala Bedi justu urte gutiren buruan sortu ziren».

Xorroxin irratiaren akuilatzaileek euskararen axola bazuten bereziki orduko testuinguruan. «Frankismoaren ondoko urteak zirela oraindik; euskara nahiko zanpatua zegoen. Nahi zuten euskara ardatz izanen zuen irrati bat plantan jarri». Eta hala atxiki orain arte. Urteekin, iraun zezan, langileak hasi ziren hedabidea biziarazten egunerokoan.

Apezetxea aski laster sartu zen, heldu den urtean 30 urte beteko baititu Xorroxineko irratilari lanetan. Garatze urteak ziren. Erratzuko eskolako teilatuko antenak herrian berean hedatzetik, Elizondo gainetara eraman zituzten hedagailuak. Eremu zabalagora hedatzeko, mendi kaskoetara joan behar izan zuten antena ezartzera. «Hedagailuak behar ziren, eta altuera ere bai, zeren, hemen leku menditsuak direnez, gainetan ezarri behar ziren. Baten batek lana egin zuen, bai!».

Duela 30 urte, hiru langile baziren; gaur egun, sei langiletan da irratia. Estudio nagusia beti Elizondon du, eta bigarrena, Lesakan. «Lizentzia eskuratu zelarik 1999an, diru laguntzak hartzeko aukera izan zuen irratiak. Hortik ere etorri zen profesionalizazioa eta handitzea».

Tokikoa eta euskaltzalea

Bost irrati esatari eta administraria ari dira Elizondotik, eta Julen Zelaieta, herriko etxeak utzi Lesakako estudiotik. Berriak aurkezten ditu Zelaietak; Bertsoinka bertso emanaldia ere bai, eta kronikak egiten ditu beste irratientzat. Horrez gain, agenda, elkarrizketak… «Denetarik pixka bat», aitortu du Zelaietak berak. Baina azpimarratu du langileez gain beste lagun anitzek biziarazten dutela Xorroxin. «Herrietako berriemaileek, gai guztietako kolaboratzaileek, bazkideek…».

Hastapeneko sortzaileen erronkek segitzen dute berdin-berdin: euskara da ardatza, eta tokikotasuna. «Gure leloa da: Euskalduna hitza, bertakoa bihotza», dio Zelaietak. «Azkenean, gure helburua da hurbiltasuna lortzea; eskualdea beti dugu presente. Mundu mailako berriak hartzen ditugu, baina lehentasuna bertako berriei ematen zaie».

Eta lekuko euskalkiei ere bai: «Hemen euskalki desberdinak ditugu. Ez da gauza bera Bortzirietakoa eta Baztangoa, adibidez, edo Malerrekakoa. Noski, berri batzuk batuaz erraten ditugu, baina gehienbat euskalkian. Bakoitzak berean».

Podcasten bidez ere bai

Irratia uhinen bidez hedatzeaz gain, Ttipi-Ttapa aldizkariarekin batean, Internet atari bat ere badu Xorroxin irratiak 2015az geroztik (Erran.eus), eta tokiko berriak biltzen ditu. «Berri idatziak Ttipi-Ttapa-k igotzen ditu, eta guk irratiko saio batzuetako grabaketak igotzen ditugu podcast gisa», erran du Zelaietak. «Tresna polita da, eta eraginkorra. Irratia entzuteko tarterik ez duenari, anitzetan, elkarrizketak iristen zaizkio. Inguruko bat elkarrizketatu badugu, batek lotura Whatsappez bidali, hark bertzeari eta bertzeak bertze bati…; zabaltzeko bide bat da».

Uhinen bidez Hondarribiraino entzuten da, beraz, Xorroxin irratia. Baita Ipar Euskal Herrian ere. Hortik oihartzun txikia badute ere, Josetxo Apezetxeak badaki entzunak direla, mendiez honaindiko entzule batzuek erranik. «Guti izanen dira, baina badira. Anitzek erraten digute igual musikarengatik entzuten dutela. Musika ezartzen baitugu gauez eta asteburuetan. Eta Irulegiko irratiarekin ere hartu-eman nahiko estua izan dugu lehenbizitik».

Pandemiarengatik, ez dituzte 40 urteak ospatzen ahalko aurten, baina ez dute baztertzen ospatzea.


Beste aldera

Summary: Beste aldera.

Dona dona katona, sutondoan aitona, lepotik behera... Algara bihurri batek egin dio ihes lagunari musukoaren atzealdetik. Antzera gertatu ohi zaio urduritzen den guztietan. Hiru goaz autoan. Barre egin berri duena, gidaria eta ni neu; gidariaren ondoko aulkian, GPSaren argibideei beha. Berez lanera goaz. Berez ez daukagu estutzeko motiborik. Ez daramagu ezkutatu beharreko ezer gainezka dagoen maletategian. Lo-zakuak, janariz betetako poltsak, ordenagailuak, koadernoak, arropa... Frantsesez idatzitako bina agiri prestatu dizkigute; gure izen-abizenak, NAN zenbakia eta helbidea ageri dira. Hirurotako inor ez da zehazki zer jartzen duen ulertzeko gai.

Gure aurreko autoaren aurrekoa gelditu dute gizon armatuek. Jarraian, gure aurreko autoari eman diote alto. Banaketa enpresa bateko furgoneta handi bat da. Berari esker, gure autoa ez da jada kono laranjekin zedarritutako eremuan kabitzen. Zoria izan dugu alde. Azal koloreak lagunduko gintuen, bestela. Edo euskara elkarte batekoek propio euskaraz egin ez dizkiguten ziurtagiriek, akaso.

Gidariak ohi baino mugimendu zakarragoak egin ditu abiatzerakoan. Hala iruditu zait niri. Metro batzuk aurrerago itzuli zaigu arnasa bere onera. Zain daukagun lagunari bidali diogu mezua. «Listo. Zeharkatu dugu muga. Ez gaituzte gelditu».

Igaro gara beste aldera. Gure etxean beti deitu izan zaio horrela zapaldu berri dugun lur eremuari. «Maider beste aldean jaio zen; bere aita eta ama sasian zeudela», «Bihar beste aldera joango gara egun-pasa», «Gu ezin gara neurriengatik kexatu, beste aldean askoz okerrago omen daude».

Ederra da beste aldea. Ederra begitandu izan zait beti. Autoko beste biei ere bai. Ederra, noizean behin gure bizitza frenetikotik ihes egin eta lasaitzeko. «Bizi, ez nintzateke hemen biziko. Aspergarria izan behar du... Ez dago kale-girorik, ez da ia inor ikusten, mamuek habitatutako lekuak soilik...».

Martin Larraldek egin digu agur bide bazterretik. «Larre berdeak, etxe zuri, teila gorriak...». Jendarme autorik ez bidean, oraingoz. Oroitzapenen fotogramak datozkigu burura, bata bestearen atzetik. Korrika Urepelen hasi zenekoa, Oltzarteko zubira eta Kakueta ingurura egindako asteburupasa, Kalostrapen hasi eta Baionako gaztetxean bukatu zen Xilabako final baten osteko parranda hura eta EHZ; komun idorrak eta hurrengo bost bat hilabeteetan eskumuturretik kentzen ez genuen pultsera.

Ordu eta erdi inguruan iritsi gara oraintsu arte mapan oso ondo kokatzen ez genekien Ainhize herrira. «Uste baino gertuago dago». Eiheralarre ezagutu dugu gero. Eta turista sentitu gara folklorizatutako lauburuz betetako Donibane Garaziko astelehen goizetako merkatuan, gasna zaharra eta euskal pastela erosi ditugunean.

Bere etxean hartu gaituenak «gaur arratsaldeko zazpietarako afalduko dugu» bat bota digu, burlaizez. «Eta kantu-saio bat egingo dugu afalostean». Ulertu diogu zehar-esana. Dagoeneko jakin beharko genuke Iparraldeko guztiek ez dutela zoragarriki abesten. Orduantxe agertu da hizpidera Mattin; karrera garaian ezagutu genuen mutila. «Ezagutzen duzu? Bera ere Iparraldekoa da». Dagoeneko jakin beharko genuke Iparraldea deritzoguna ez dela Asterix eta Obelixen agertzen direnen erako herrixka txiki bat. Kakinaraztera bidali gaitu begiradarekin. «Kakinarazi esan duzu? Zuena bai euskara polita». «Niri xuka gustatzen zait gehien, hain da gozoa...»

Hiru egun egin ditugu eskuz esku lanean. Zuek eta gu bereizten, behin eta berriro. Hemen eta han. Han nola bizi izan genuen itxialdia, hemen nola... Hemen nola funtzionatzen duen artisten intermitentziak... Han zenbat lapurtzen diguten hilero autonomo kuotagatik...

Eta, ohartzerako, iritsi zaigu etxera itzultzeko ordua. Diabolo Kiwi taldea entzuten da bozgorailuetatik. Ulertzen ez ditugun bina agiri daramatzagu guanteran. Eta nazio ikuspegia patrikan ondo tolestuta, erditik bi eginda.

Dona dona katona, sutondoan aitona, lepotik behera... Algara bihurri batek egin du ihes lagunaren musukoaren atzealdetik. Beste kolore bat daramate orain soinean gizon armatuek. Batek geratzeko agindu digu eskuaz. Arnasa eten zaigu hiruroi aldi berean. Auto barrura begiratu du, eta jarraitzeko adierazi.

Igaro gara gure lur eremura. Beste aldera. Nondik begiratzen den.


Summary: 27 urteko gizon bat hil da Erandion auto istripu batean. Bart gaueko 21:45ean ezponda batetik behera erori da gidatzen ari zen furgoneta.

27 urteko gizon bat hil zen bart gauean Erandion (Bizkaia), Eusko Jaurlaritzako Trafiko Sailak jakinarazi duenez. Hildakoa zen gidatzen ari zen furgonetan zihoan lagun bakarra, eta bertan hil zen. Telleribarri-Ibarrondo errepidean gertatu zen ezbeharra, Akarlanda eta Erandiogoikoa auzoak lotzen dituen bidean. Ibilgailua ezponda batetik behera erori zen.

Istripuaren arrazoiak ikertzen ari dira, baina jakina da furgoneta bidetik irten zela eta hainbat itzulipurdi eman zituela. Hurbil zeuden berotegi batzuetatik gertu geratu zen ibilgailua, buruz behera. Ertzaintza iristerako hilda zegoen gidaria.


Summary: 'Altsasu (Gau Hura)' dokumentala bukatzeko finantzaketa kolektiboko kanpaina bat abiatuko dute. Marc Parramon dokumentalgileak eta Amets Arzallus bertsolariak lau urte daramatzate Altsasu auziaren inguruko dokumentala prestatzen. Azaldu dutenez, eskuratutako dirua «proiektua bukatzeko lanetara, eta istorio hau gure mugez haratago zabaltzera bideratuko da».

Marc Parramon dokumentalgileak eta Amets Arzallus bertsolariak lau urte daramatzate Altsasu auziak «harrapaturiko pertsona batzuk orpoz orpo jarraituz». Lau urte manifestazioetatik epaitegira, epaitegitik espetxera, elkarrizketa eta grabazio lanetan, haien bizitzaren parte bihurtuz. Hori guztia, Altsasu (Gau Hura) izena duen dokumentala egin eta han jazotako istorioaren berri emateko asmoarekin.

Azaldu dutenez, «azken urte luze hau edizio eta muntatze lanean eman dugu, eta orain postprodukzio fasean gaude». Fase horretarako behar dituzten baliabideak eskuratzeko, sareetan finantzaketa kolektiboko diru-bilketa kanpaina bati ekingo diote bihar, apirilak 26: «Lortutako dirua proiektua bukatzeko lanetara eta istorio hori gure mugez haratago zabaltzera bideratuko da».

Izan ere, egileen arabera, kasuaren kontakizuna eta ezagutza «gure mugez haratago» eramateko ahalegin bat da dokumentala: «Altsasuko kasuak badu testuinguru lokal bat Euskal Herriko gatazkari lotua. ETAk behin betiko armak utzi eta bost urte geroago, oraindik ere estatuaren barne aparatuen inertzia zaharrek iraun egiten dute. Baina, Euskal Herritik haratago, Altsasuko kasuak badu dimentsio unibertsal bat; indar armatu eta botere faktikoen aurrean herritar arruntak duen indefentsio gero eta handiagoa».

Arzallus eta Parramon

Altsasu (Gau Hura) dokumentala aurten aurkeztuko dute, euskaraz eta gazteleraz, eta 75 minutu iraungo du. Ekoiztetxeak Bartzelonako Massa d'Or eta Bilboko Marmoka Films izan dira. Dokumentaleko musika Maite Arroitajauregi Mursego-rena da.

Egileak, berriz, Euskal Herrian aski ezaguna den Amets Arzallus bertsolari eta kazetaria (Hendaia, Lapurdi, 1983) eta Marc Parramon dokumentalgilea (Manlleu, Katalunia, 1977) dira. Hogei urte baino gehiagoko ibilbidea du Parramonek, eta nazioartean hainbat sari jaso izan ditu. Nagusiki, motibazio politiko eta soziala duten gaiak lantzen ditu.


Summary: ZIUetako kopuruak gora egiten jarraitzen du Hego Euskal Herrian: 227 gaixo. Iazko apirilaren 16an, 228 eri zeuden ZIUetan; orduz geroztik izandako kopururik handiena da oraingoa. 828 postibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian.

Birusarekin kutsatuta daudenen kopuruaren kurbak gorantz jarraitzen du Hego Euskal Herrian, eta horren ondorioak nabarmenak dira ospitaleetan. Hirugarren egunez jarraian, ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan ospitaleratuta dauden gaixoen kopuruak goia jo du, lehen olatuaz geroztik: atzo 227 pertsona zeuden ZIUetan, aurreko egunean baino lau gehiago, hain zuzen. Ez da horrelako daturik jaso izurritearen hasieratik: iazko apirilaren 16an, 228 pertsona zeuden eremu horretan ospitaleratuta, baina joera beheranzkoa zen, orain ez bezala.

Kutsatutakoen kopuruari dagokionez, Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak emandako datuen arabera, 10.984 PCR proba eta antigeno test egin zituzten herenegun, eta 828 positibo atzeman zituzten: Bizkaian, 317; Gipuzkoan, 290; Nafarroan, 143; eta Araban, 74. Gainontzeko lau kasuak EAEtik kanpo bizi diren herritarren artean detektatutakoak dira, Jaurlaritzak azaldu duenez.

Hegoaldeko erietxeetan beste 76 pertsona ospitaleratu zituzten atzo, eta Osasunbideko zentroetako gela arruntetan 140 gaixo zeuden ospitaleratuta. Horrez gainera, Nafarroako Gobernuak jakinarazi du 84 urteko gizonezko bat koronabirusarekin hil zela. Eusko Jaurlaritzak, ordea, asteburuero bezala, ez zuen erietxeetako datu orokorrik eman, eta, beraz, bihar azalduko du zein den Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ospitaleetako egoera.


Summary: Aske geratu da Iñaki Arakama euskal presoa. Arakama ETAko negoziazio taldeko kidea izan zen Aljerko negoziazioetan. Ondoren, zortzi urtez deportatuta egon zen Dominikar Errepublikan. Azken 24 urteak espetxean igaro ditu.

Irten da espetxetik Iñaki Arakama euskal presoa. Etxerat-ek jakinarazi duenez, gaur goizean utzi du atzean Zaballako kartzela. 1989. urtean deportatu zuten Arakama, 1997ko abuztuan espainiaratu, eta ordutik Espainiako hainbat kartzelatatik igaro da; azkenekoa, Sevillan.

Asparrenean (Araba) jaio zen, eta 1989aren hasieran ETAren negoziazio taldeko kidea izan zen Aljerko negoziazioetan. Elkarrizketa haiek, ordea, ez zuten fruiturik eman, eta parte hartu zutenak Dominikar Errepublikara deportatu zituzten: Arakama bera, Belen Gonzalez Peñalba eta Eugenio Etxebeste.

1997ko abuztuan, berriz, Dominikar Errepublikako gobernuak Espainiako Gobernuari entregatu zion Arakama, Etxebesterekin eta Peio Gantxegirekin batera.

Espainian, besteak beste, Zaragozako eta Logroñoko espetxeetan egon da Arakama, baina denbora gehien Sevillakoan igaro du; azken asteetan ekarri dute Euskal Herrira. 1980ko hamarkadaren hasieran egindako hainbat atentatugatik zigortu zuten.

Sevillan, bizilekutik 882 kilometrora zegoen preso. Hari bisitan zihoazela, 2017an, Arakamaren iloba batek, bikotekideak eta lagun batek auto istripua izan zuten, Bejarren (Espainia), asteburuko bisita egin eta etxera itzultzeko bidaian.


Summary: Pogacarrek irabazi du Liege-Bastogne-Liege, Alaphilippen aurretik. 259 kilometroren ostean, bost txirrindulariren arteko esprintean gailendu da esloveniarra. Bosteko multzoa osatu dutenak Gaudu, Valverde eta Woods izan dira.

Garaipen handia eskuratu du gaur Tadej Pogacarrek. Frantziako Tourreko irabazlea txirrindulari bikaina da klasiketarako ere, eta beste behin erakutsi du, Alaphilippe eta Valverde bezalako espezialistei aurrea hartuta.

Aurtengoa Liege-Bastogne-Liege lasterketaren 107. aldia izan da, eta, beste behin, argi geratu da irabazi nahi izanez gero, ezinbestekoa dela une oro eta ondo kokatuta joatea tropelean lasterketak irauten dituen 259 kilometroetan. Gaur ere mugimendu asko izan da tropelean eraso erabakigarria heldu den arte: Michael Woods kanadarrarena. Roche-aux-Falcons mendatean gora jo du, helmugarako hamahiru kilometroren faltan, eta eutsi dioten bakarrak izan dira amaierako esprintean garaipena jokatu dutenak: Pogacar, Alaphilippe, Gaudu eta Valverde.

Esprintean, aurrean kokatu da gaur 41 urte bete dituen Alejandro Valverde. Lehendik ere modu horretan garaipen handiak lortutakoa da espainiarra (2018ko Munduko Txapelketan, besteak beste), baina gaur bera baino aurkari indartsuagoak zituen gurpilean. Alaphilippe izan da aurrea hartu dion lehena, baina hura ere eskuinetik aurreratu eguneko garaileak: Pogacarrek.

Lehen euskalduna Alex Aranburu izan da: Astanako txirrindulariak 21. postuan amaitu du, eta 30. izan da Omar Fraile haren taldekidea.


Etsai gehiegi

Summary: Etsai gehiegi.

Ez naiz holako gaietan sartu zalea, ezta kontu hau zehazki lehenengo pertsonan bizi izan dutenetakoa ere, baina gaur badut konpartitzeko apunte bat. Urte gutxi batzuk dira Euskal Herriko gazteria aktiboaren baitan beste zatiketa bat eman zela. Onerako eta txarrerako, beste bat. Eta horren aitzinean, denetariko jarrerak: harreman batzuk bukatzea erabaki dute batzuek edo bukatzera heldu gabe ere harreman horiek hoztea. Baina badira ere modu batera ala bestera mantendu direnak.

Pertsonala politikoa da, noski, baina uste dut beste kontu batzuk daudela hor tartean. Teorietatik burua altxatu eta bizitza errealera itzulita, praktikan iruditzen zait uste baino hurbilago daudela/gaudela elkarrengandik. Eta ez nator deus konpontzera, ez inor ezertaz konbentzitzera ezta informazio neutro bat ematera. Ez naiz militante aktiboa ez antolakunde batean ezta bestean ere, ez behintzat nahiko nukeen neurrian, besterik gabe, beste lehentasun batzuk ditudalako. Baina nik ere bat egiten dut modu irekian alde batekoekin bestekoekin baino gehiago, lerratzen naiz.

Nire adostasun edo desadostasun pertsonalak alde batera utzita, penatu nauen kontu batez jabetu naiz azkenaldian, ulertzea kostatzen zaidan zerbaitez. Bi antolakundeak ari dira haien jardunarekin aurrera egiten, egitasmoak aurkezten eta egitarauak antolatzen. Horren barnean, eskaintza kulturala egoten da maiz (kultura gisa ulertuta bertsolari pare baten edo musika talde baten ekarpena, adibidez). Eta errepikatzen dira bertsolariak karteletan, eta baita musika taldeak ere, bai antolakunde baten egitarauetan, baita bestearenetan ere. Hautatu behar al da noren izenean jo edo kantatu? Batzuen edo besteen kartelean agertzeak bere egiten al du taldea? Ariko gara sokatiran ea Chill Mafiakoak alde batekoak edo bestekoak diren eztabaidan? Kasu honetan ere horren gainetik ari dira jokoan arrotxapear-mendillorritarrak.

Bilera eta hitzaldietatik kanpoko beste esparru batzuetan egiten dut topo argiki alde bateko edo bestekoak direnekin. Nirekoak direnekin eta bestekoak direnekin, bai. Lagunekin, ezagunekin eta beste musika talde batzuekin. Desadostasunak desadostasun, ez diot gaiari duena baino garrantzia handiagoa eman nahi, ez dut sinesten artikulu eta irakurketa horietatik at hain desberdina denik gure egunerokoa. Oso kursi geratuko zait agian, baina ematen du teoriek, hitz handiek eta irakurketa sakonek eragiten duten distantzia hori murrizteko lana duela biharamunean kulturak (lehen aipatu dudan horrek). Minimoen (berez hain minimo ez diren) politika baztertzeak indar sektarioaz borrokatzea besterik ez dakar.

Agian ez alde batera ez bestera lerratzeak lerratzen du gehien kulturgile edo sortzaile (ez dut ongi ulertzen hitz hau) bat. Eta Herdoil taldeari lapurtuko dizkiot artikuluaren izenbururako hitzak, baita bukaerako hauek ere: Etsai gehiegi ditugula gure arteko mobidetan denbora galtzeko.


Summary: «Etxera itzultzen naizen bakoitzean arrotz sentitzen naiz». Haurra zenetik, garbi izan du bere bizimodua itsasoari lotuta egongo zela beti. Gaur egun, petroliontzi bateko kapitaina da Xabier Garmendia. Hiru hilabete pasatzen ditu itsasoan, eta beste hiru lehorrean, etxean.

Ozeano Atlantikoaren erdian dagoela erantzun dio Gipuzkoako Hitza-ren deiari Xabier Garmendiak (Lazkao, 1960), Nigeriako uretatik Huelvarako (Espainia) bidean. Monte Ulia petroliontziko kapitaina da, eta, hiru hilabeteko lanaldia burutzear dagoela, etxera iristeko irrikan dago goierritarra; hilaren amaiera aldera iritsiko da. Lehorrekoa izanagatik, «itsasgizontzat» dauka bere burua Garmendiak: 32 urte pasa daramatza itsasoan, eta lana, «hasieran behintzat», gogorra dela aitortu duen arren, zortekotzat du bere burua, lan arloan nahi duena egiteko aukera izan duelako. Ozeanoaz bestaldeko komunikazioa ez da erraza izan. Bitan eten da telefono deia; hala ere, itsasoko bizimoduaz, piratez eta Suezko kanaleko krisiaz hitz egiteko modua izan du lazkaotarrak.

Lehorrekoa izanda, nolatan zara itsasgizona?

Arraroa dirudien arren, etxean betidanik izan dugu itsas giroa. Aita ia hamar urtez ibili zen Ternuan [Kanada], bakailaoaren arrantzan. Haurra nintzenetik entzun izan ditut etxean itsasoko istorioak, eta itsasoko bizimodua oso presente izan dut beti nire bizitzan. Unibertsitatera joateko aukera izan nuenean, garbi nuen Nautika ikasketak egin nahi nituela eta itsasoa izango zela nire bizibidea.

Portugaleteko (Bizkaia) Nautika eskolan egin zenituen ikasketak…

Bai, 1979an. Urte horretan bertan Euskal Herriko Unibertsitatean sartu zuten Nautika, lizentziatura modura. Bost urte igaro nituen ikasten, eta praktikak etorri ziren ondoren. Ofizial gisa hasi nintzen lanean 1988an; zazpi urteko praktikak egin behar izan nituen horretarako. Tarte horretan, 32 bat ikastaro egiteko aukera ere izan nuen. 1995ean lortu nuen kapitain titulua.

Gogoan daukazu itsasontzi batera igo zinen lehendabiziko aldia?

Zein egun zen ez dut gogoan, baina Pasaian izan zela oroitzen dut. Unibertsitateko hirugarren maila amaitu berritan izan zen. Aita nuen ondoan, semea lehenengo aldiz itsasontzi batean ikusteak eragiten zion ilusioarekin. Pobla de Aialde zuen izena itsasontziak, eta Pasaiatik Bilbora joan ginen; hori izan zen nire bataioa. Hasieran, asko mareatzen nintzen. Gogoan dut izan nuen lehendabiziko kapitainak esan zidala oraindik gaztea nintzela eta beste zerbait ikasteko. Baina gogor egin nion, eta orain, ia 33 urte pasatuta, hori gaindituta daukadala esan daiteke.

Zein da petroliontzi baten eginbeharra?

Petrolio gordina garraiatzen dugu munduko punta batetik bestera; noizean behin, fuel olioa ere bai. Portu batean kargatu eta beste batean deskargatu, azken batean. Orain, adibidez, milioi bat petrolio gordin barril kargatu ditugu Nigeriako portu batean, 130.000 tona, gutxi gorabehera, eta Huelvako petrolio findegi batean deskargatuko dugu hilaren amaieran. Behin deskargatuta, gure nagusiek esango digute nora joan beharko dugun hurrena: Persiar golkora beharbada, edo munduko beste edozein lekutara. Ez daukagu ibilbide zehatzik.

Lanik badago zuen sektorean?

Orain, Hego Amerikako tripulazioaren aldeko apustua egin du gure armadoreak. Perutarrak, hondurastarrak, salvadortarrak eta txiletarrak ditut oraintxe itsasontzian. Espainiako Estatuko zazpi lagun bakarrik gaude. Ondorioz, Espainiako Estatuko ikastetxeetatik ateratzen diren ikasleek aukera gutxi dituzte gurea bezalako ontzietan lan egiteko.

Gogorra da itsasoko lana?

Hasieran gogorra egiten da, aldaketa handia delako. Urteak pasatu ahala, ordea, ohitu egiten zara. Ontzian gauden guztiok gustura gaudela esango nuke. Bakoitzak bere arrazoi edo motibazioak izango ditu: marinelak, agian, kobratzen duen diru kopuru handia; ofizialak, berriz, kapitain izateko nahia… Nire bizimodua hau izan da, eta, berriz aukeratu beharko banu, bizimodu bera aukeratuko nuke.

Nolakoa da egun arrunt bat petroliontzi batean?

Esan daiteke nire lana koordinatzailearena dela. Hiru ofizial daude itsasontzian, eta arlo baten arduraduna da bakoitza. Zubian egoten dira horiek, ontzia gidatzen. Lau ordukoak izaten dira zubian egin beharreko guardiak, eta zortzi orduko atsedena izaten dute ondoren. Makinistek, marinelek bezala, 08:00etatik 12:00etara eta 13:00etatik 18:30era egiten dute lan. Azkeneko horiek ontziaren mantentze lanak egiten dituzte batez ere; 274 metro luzeko ontzia da, eta, noski, lan asko dago hemen egiteko. Sukaldariak, zerbitzariak eta abar ere baditugu. Bazkaria 12:00etan izaten da, eta afaria, 18:00etan. Larunbat arratsaldeetan eta igandeetan, jai egiten dugu.

Itsasontzi batean, zeintzuk dira kapitainaren betebeharrak eta ardurak?

Ni armadorearen ordezkaria naiz ontzian, eta haiek agintzen didatena betearazteko ardura daukat. Barkuan gertatzen den guztia kontrolatzea da nire lana: makinetan zerbait gertatu den ikustea, kontabilitatea kudeatzea, sukaldariak zer prestatzen duen jakitea… Portura iristean egin beharreko izapideak, harremanak… Hori dena ere nire ardura da. Bestalde, norbaitek ontzian ezkondu nahiko balu, hori egiteko ahalmena daukat kapitain naizen aldetik, testamentu bat sinatzekoa, edo ontzian hil den norbaiten azken borondateak izenpetzekoa.

Eta pribilegiorik ba al du kapitainak?

Beti esaten dut tripulazioaren zerrendan lehendabiziko zenbakia nirea dela, eta horrek esan nahi du gauza guztiak nire gain daudela. Ontzian gaudela zerbait gertatuko balitz, ni nintzateke erortzen lehena. Kamarote handiagoa daukat, eta diru gehiago irabazten dut, baina ardura ere askoz handiagoa da.

Ontzi barruko bizimoduaren antolaketa oso zorrotza eta hierarkikoa al da?

Hemen tripulazioko kide bakoitzak du bere egitekoa. Norberak jakin behar du bere eginbeharrak zein diren, eta zorrotz bete behar ditu denak ondo funtziona dezan. Hierarkia aldetik, gaur egun ez dago ezberdintasun handirik. Nik ez daukat inolako arazorik marinelekin hitz egiteko. Ez dut janari berezirik behar bazkaltzeko. Ni kapitaina naiz, eta bestea izan daiteke marinela; baina, azken batean, barku berean gaude denok, eta elkarrekin ondo konpontzea da garrantzitsuena. Talde lana da hau.

Bizitza osoa daramazu itsasoan. Itsasontziko bizimoduak nortasunean eraginik baduela uste duzu?

Bai. Tipo zertxobait berezia sentitzen naiz, ez ditut alferrik pasatu nire bizitzako 32 urte itsasoan! Aitortu behar dut nire izaera eta jokaera oso markatuta daudela. Ez dakit onerako edo txarrerako den, baina nabarmena da kresala daukadala.

Askotan sentitu zara zure etxean arrotz?

Bai, etxera iristen naizen bakoitzean. Bi alaba eta emaztea ditut. Emaztea txinatarra da, eta Lazkaon bizi dira. Hirurek oso harreman estua dute. Lazkaora iristen naizenean, atea jo eta suabe-suabe sartzen naiz etxera. Badakit nire presentziak haien eguneroko errutinan eragingo duela, eta pixka bat arraro sentitzen naiz.

Familia daukazu Lazkaon. Nola egiten zaio aurre eguneroko horri etxetik urrun zaudenean?

Nahiko ondo. Telefonoak eta teknologia berriek asko laguntzen dute horretan. Internet daukagu eguneko 24 orduetan, eta Whatsappez komunikatzeko aukera ere badaukat. Nahiz eta sakelakoaren bitartez izan, badaukat harremana nire senideekin. Haiekin hitz egin dezaket, entzun ditzaket, ikus ditzaket eta izugarrizko abantaila da hori. Horrek guztiak lagundu egiten du hemengo bakardade hau beste modu batera eramaten.

Itsasontzi batean egon daitekeen arriskuetako bat denboraleena izango da, ezta?

Bai, askotan egokitu zait denborale gogorrei aurre egitea eta oso gaizki pasatzen da. Itsasoan eguraldi txarra aipatzen dugunean, benetako eguraldi txarra da, filmetan-eta ikusten den bezalakoa. Badakizu leku seguruan zaudela, gauzak ondo eginez gero ez dela ezer gertatuko ere bai, baina beldurra pasatzen da. Poloniatik AEBetara egin genuen bidaia bat oroitzen dut: ontzia ez zegoen behar bezain ondo; Prestige zenaren antzekoa zen. Islandiara igotzeko agindua jaso genuen, eta izugarrizko itsaso zakarrak pasatu genituen; halakoren batean urpera joango ginela uste nuen. Tokatu izan zait ni baino esperientzia handiagoko jendea negarrez edo errezoan ikustea. Ur pila hori haserretzen denean…

Piratak dira beste arriskuetako bat, ezta? Afrikako uretan, batez ere?

Piratak egon ohi diren uretan beti eramaten dugu segurtasun zerbitzua ontzian; pistolero deitzen diet nik. Azken bidaia honetako zati batean, hiru segurtasun guardia izan ditugu, euren kalaxnikov eta guzti. Oso lokalizatuta daude piraten eremuak. Somalia ingurua lasaiago dago azken urteetan; gaur egun, arriskua handiagoa da Nigeriako uretan. Han pasatzen dut beldur handiena, piratak benetako arriskua direlako itsasoan, batetik; eta, bestetik, Nigeriako Gobernuak ez digulako baimenik ematen bere uretan segurtasunik eramateko. Ontzian segurtasun zerbitzua eramateak lasaitasuna ematen du.

2011tik hainbat herrialdek hartutako neurriei esker, erasoak asko bakandu dira, ezta?

Asko bakandu dira, bai, baina oraindik ere boladak izaten dira. Hemen, Nigerian, eraso asko izan zen urtarrilean, baina lasaiagoak izan dira ondorengo hilabeteak. Nik, adibidez, inoiz ez dut izan enkontrurik piratekin, baina ikusi izan ditut piratak inguruan zebilen beste itsasontziren bat inguratzen.

Petroliontziek eragindakoak dira hondamendi ekologiko asko. Espainiako Estatuan Prestige-rena izan da latzena. Ikuspegi ekologikotik arriskutsuak dira petroliontziak?

Gauzak asko aldatu dira orain hamar-hamabost urtetik hona. Istripuei dagokienez, zorionez, egunetik egunera gutxiago daude. Baina ekologiaren ikuspegitik bazegoen beste arazo handi bat: zer egin ontzi batek sortzen duen zabor guztiarekin? Lehen, ez genuen modurik ontzietan hondakinak jasotzeko, itsasora botatzea beste aukerarik ez genuen izaten. Orain, berriz, ez dugu ezer botatzen itsasora. Plastikoak erraustu egiten ditugu, makinetako zikinkeria dena birziklatu… Nik nire itsasontzitik ez dut ezer botatzen, erabat debekatuta daukagulako, batetik, eta ontziak hondakinak jasotzeko prestatuta daudelako, bestetik.

Ever Given kargaontziak Suezko kanalean eragindako krisiak mundu guztia jarri du itsasoko merkatura begira. Zer gertatu da?

Denok irakurri ditugu prentsan nolako ondorioak ekarriko dituen komertzioan, baina, alderdi teknikoan, gauzak gaizki egin dira, nire ustez. Kanal batean ibiltzeko, horrelako ontziak oso-oso handiak dira; gainera, nire ustez, azkarregi zihoan itsasontzia handik pasatzeko orduan. Horrelako istripuak berriz gertatuko direla iruditzen zait. Badakit Panamako agintariak Suezen gertatu dena ikertzen aritu direla, Panamako kanalean ere gerta daitekeelako horrelako zerbait.

Nola bizi duzue mundu mailako pandemia itsasontzian?

Oso gaizki. Nahiz eta mundua itsasontziek mugitzen dutela esan, portuak ez daude prestatuta maila honetako pandemia batek sor ditzakeen arazo logistikoei aurre egiteko eta guri babesa emateko. Iaz hiru hilabeteko kanpaina batean itsasoratu nintzen, eta sei hilabete eta erdi pasatu behar izan nituen azkenerako, inon ez zidatelako uzten itsasontzia porturatzen. Guk ez dugu izan gaixorik ontzian, oso zaila baita kutsatzea. Itsaso zabalean egiten dugu lan, eta portuekin ez daukagu ia kontakturik. Eguneroko lanean baino, pandemiak logistika kontuetan sortu dizkigu arazo gehiago.


Summary: Elezkano eta Zabaleta finalera, nagusitasunez. Neurketa bikaina jokatu du Aspeko bikoteak, eta Binakako Txapelketako finalerako lehen lehen sailkatuak dira. Datorren igandean jakingo da nor sailkatuko den hurrena, Altuna-Mariezkurrenak eta Peña II.a-Albisuk jokatuko duten partidan.

Binakako Txapelketako finalean izango dira Danel Elezkano eta Jose Javier Zabaleta. Gaur lortu dute txartela, Bilboko Bizkaia frontoian, eta nola, gainera: ez diete aukerarik eman Peña eta Albisuri, eta 22-8 irabazi dute. Datorren igandean erabakiko da nor izango den finaleko beste bikotea. Gaurko galtzaileak eta Altuna eta Mariezkurrena dira hautagaiak.

Gaurko neurketan, nahieran ibili dira finalistak. 5-0 jarri dira aurretik, eta hortik amaierara bitartean 13-7 izan da Peña eta Albisu gertuen egon diren unea. Zabaletak neurketa kontrolatu du atzeko koadroetan, eta Elezkano eraginkor ibili da tantoak amaitzerakoan. Aurkariei dagokienez, neurketa ona egin du Albisuk, baina gehiago izan da Zabaleta; aurrean, berriz, normalean baino gehiago huts egin du Peñak.

Datorren hasteko neurketako matematikak oso errazak dira: irabazten duen bikoteak jokatuko du binakakoaren finala. Hautagaiak, esandakoak: Peña II-Albisu eta Altuna-Mariezkurrena.


Osasunak ezin izan du irabazi Vigon

Summary: Osasunak ezin izan du irabazi Vigon. Sailkapenean egoera erosoan daude bi taldeak, eta hori sumatu egin da zelaian. Arrasatek aldaketa asko egin ditu hamaikakoan.

Antzeko egoeran dauden bi talde izan dira aurrez aurre gaur Balaidosen (Vigo, Galizia). Azkenaldiko bolada onean segituz gero, lehen mailan jarraitzeko arazorik ez luke izan beharko Osasunak, ezta Celtak ere. Hala, etxeko taldeak gozatu egin du gaurko neurketa.

Jagoba Arrasatek aldaketa asko egin ditu hamaikakoan, baina emaitza ez da nahi bezalakoa izan. Lehen zatian ondo eutsi dio Osasunak Celtari, baina hobeak izan dira galiziarrak, eta gola ere lortu dute atsedenaldia baino lehentseago. Jokaldi ona egin du Iago Aspasek, eta are eta hobeto amaitu du.

Horiek hala, atsedenaldian hiru aldaketa egin ditu Osasunak, eta hobeto jokatzen hasi da. Aukerak ere sortu ditu, besteak beste, Budimirren eta Brasanacen bidez. Gola, ordea, etxekoek sartu dute berriz ere. Murillok, buruz, korner batean.

Neurketa ondo bideratua zuen Celtak, baina amaierara arte ez du amore eman Osasunak, eta gola ere sartu du: Aspasek egin dio penaltia Roberto Torresi, eta Torresek berak sartu du gola. Kanpoko taldeak, ordea, ez du gehiagorako denborarik izan.

Celta: Villar; Hugo Mallo (Kevin Vazquez, 6'), Aidoo, Murillo, Fontan (Araujo, 81'); Tapia, Brais (Solari, 60'), Nolito (Beltran, 60'), Suarez; Santi Mina (Aaron Martin, 81') eta Iago Aspas.

Osasuna: Herrera; Ramalho, Unai Garcia, Roncaglia, Juan Cruz (Manu Sanchez, 45'); Moncayola, Brasanac, Sanjurjo (Chimy Avila, 72'); Kike Barja (Roberto Torres, 45'), Ruben Garcia (Jony, 45') eta Budimir (Gallego, 73').


Summary: Espero zen bezala, 'Nomadland' izan da Oscarretako irabazle nagusia. Chloe Zhaok jaso du zuzendaririk onenaren saria, eta Frances McDormandek emakumezko aktorerik onenarena. Horrez gain, film onenaren Oscarra eraman du lanak.

Historiara pasatuko da Chloe Zhao zinema zuzendaria, zuzendaririk onenaren Oscarra eskuratzen duen historiako bigarren emakumea izateagatik. Lehena Kathryn Bigelow izan zen, The Hurt Locker (2008) filmarekin. Apustu etxeak ez dira nahastu, eta Zhaoren Nomadland filmak hiru sari eraman ditu: film onenarena, zuzendaririk onenarena eta aktorerik onenarena (Frances MacDormand). Ingelesezko prentsan nabarmendu dute Zhao Oscarra irabazten lehenengo «koloreko» zuzendaria izan dela. Txinan jaio zen Zhao, eta Ingalaterran ikasi zuen.

Lanik gabe geratu, eta sasoiko lantxoen atzetik, furgonetetan edo karabanetan ibiltari bizi behar duten pertsonen inguruko lana da Nomadland. Batzuek kapitalismoaren kritika gisa irakurri dute filma.

«Azken boladan pentsatzen aritu naiz nola egiten dudan bizimodua petraltzen denean. Txikitan ikasi nuen kontua dela uste dut», esan du Zhaok, bart, saria hartzean. Beijingen jaio zen zuzendaria: aita enpresaburua zen, eta haren amaordea, aktorea. Ingalaterrara joan zen 14 urterekin, 1990eko hamarkadan, ikastera. Gero, zinema ikasi zuen AEBetan, Spike Leek zuzenduriko NYU's Tisch School of the Arts egitasmoan.

2017an, min harturiko rodeo zaldun gazte baten inguruko film luzea estreinatu zuen: The Rider. Horretan finkatu zituen bere zinemaren oinarrietako batzuk: aktore ez direnak erabiltzea benetako pertsonen egiazko bizimoduak erretratatzeko, eta horiek paisaia ederretan murgiltzea.

Nomadland filmak Fern (McDormand) pertsonaiaren ibilerak kontatzen ditu. Senarra galdu du, eta haren herriko enpresa bakarrak ateak itxi ditu. Ondorioz, furgoneta batean biziko da, eta AEBetan gora eta behera ibiliko da; besteak beste, Amazonentzat sasoiko langile gisa, lana sortzen zaion lekuetan. Ibilera horietan ezagutuko du bera bezala kapitalismoaren nomada gisa bizi diren pertsonek osaturiko komunitatea. Edonola ere, Jessica Bruderrek idatzitako izenburu bereko eleberrian oinarritu da filma egiteko, baina askok aurpegiratu diote Zhaori filmean sartu ez izana idazleak Amazonen esplotazio sistemaren inguruan egindako kritika, eta nomaden bizimoduari nolabaiteko kutsu erromantikoa ematea.

Zhaok harritu egin du jendea, hurrengo filmerako aukeratu duen egitasmoarekin, haren estilotik ezin urrunago baitago: Marvelen eskutik, superheroien inguruko Eternals filma egiten ari da, Angelina Jolie, Salma Hayek eta Richard Maddenekin. Adierazi duenez, berak eskatu zion Marveli halako film bat egiteko aukera emateko.

Hirugarrena, MacDormandentzat

McDormand aktorearentzat hirugarren Oscarra da. Fargo (1996) filmean eginiko lanarengatik jaso zuen lehena, eta Three Billboards Outside Ebbing, Missouri lanarengatik bigarrena, 2017an. Horrez gain, film onenaren sariaren zati bat ere irabazi du, Nomadland filmaren ekoizleetako bat baita aktorea.

Anthony Hopkinsek gizonezko onenaren saria jaso du The Father filmean egindako lanarengatik.

Thomas Vinterbergek ingelesez besteko filmaren saria jaso du Druk filmarengatik.


Summary: Iñigo Martinezen golak garaipena eman dio Athletici, liderraren aurrean. Marcelino Garcia entrenatzaileak esan zuen jokalariek oraindik ez dutela gainditu Espainiako Kopako bi porroten «dolua».

Goiz hasi eta berandu amaitu zuen lana atzo Athleticek. Partida hasi eta zortzigarren minutuan, taldea aurreratu zuen Alex Berenguer nafarrak, buruz. Hortik aurrera, abantailari eusten saiatu ziren bilbotarrak, baina Madrilgo taldeak 77. minutuan berdindu zuen, Stefan Savicek sartutako golarekin. Partida berdinduta amaituko zela ematen zuela, Iñigo Martinezek zulatu zuen Atletico Madrilen atea, 86. minutuan.

Etxean irabazi arren, nabarmentzeko emaitza da Athleticentzat, madrildarrak Espainiako Ligaren buru baitira, bi puntu ateratzen baitizkiete Real Madrili eta Bartzelonari. Athletic hamargarrena da sailkapenean, 41 punturekin, eta zortzi puntu beharko ditu Europarako sailkatzeko.

Marcelino Garcia Athleticen entrenatzaileak gazteen aldeko apustua egin zuen: Villalibre, Morcillo eta Sancet zelairatu zituen, eta ondo atera zitzaion. Izan ere, Sancetek abiatu zuen lehenengo gola ekarri zuen jokaldia. Capari pasatu zion baloi luzea, eta hark emanikoa Felipek desbideratu zuen Berenguerreren burura. Ligako zortzigarren gola izan zen nafarrarentzat.

Bigarren gola sartzeko zorian egon ziren bilbotarrak, baina epaileak ez zuen Sanceten eta Berenguerreren jokaldi bat amaitzen utzi, eta Oblaken falta ebatzi zuen.

Atletico Madril esnatu egin zen gero, eta hainbat korner lortu zituen, baina ez zuen gol aukera argirik sortu. Ander Capak min hartu zuen lehenengo zatia amaitu aurretik.

Bigarren zatian, etengabe saiatu ziren madrildarrak atea zulatzen, baina ez zuten asmatu. Athleticek ere eduki zituen aukerak, baina ezin. Partida irauli nahian, hiru aldaketa egin zituen Simeone Atletico Madrileko entrenatzaileak: Lemar, Joao Felix eta Luis Suarez zelairatu zituen. Baina ez ziren gauza izan arriskua sortzeko; bai, ordea, jokoan nagusitzeko.

Korner batean lortu zuen Savicek berdinketaren gola sartzea.

Baina Athleticek madrildarren erasoaldia eten zuen. Ibaik ateratako kornerrean, baloia buruz jo zuen Martinezek, sarera.

Espainiako Kopako porrotak gogoan eduki zituzten atzo Athleticeko jokalariek. «Kolpe gogor samar batzuk hartu ditugu, eta egoerari ahalik eta azkarren buelta emateko beharra» zegoela nabarmendu zuen Martinezek, eta «hau zen hori egiteko partida. Hil edo biziko hiru puntu dira».

Marcelino Garcia pozik zegoen partidaren ostean: jokalariengatik pozten zela esan zuen, «gaizki pasatu dutelako». Kopetako porroten «dolua» oraindik ez dutela gainditu esan zuen entrenatzaileak, baina jokalariak profesionalak direla eta gainditu egingo dutela nabarmendu zuen.


Summary: Zatituta aurkitu dute galdutako urpekoa, eta hiltzat eman dituzte eskifaiako kideak. 800 metro baino gehiagoko sakoneran topatu dute ontzia, hiru zatitan apurtuta. Indonesiako armadako 53 kide zeramatzan, baina gorpuak ez dituzte oraindik aurkitu.

Hiltzat eman zituzten astearte gauean desagertutako itsaspeko militarrean zihoazen eskifaiako 53 kideak. Urpekoa hirutan zatituta aurkitu zuten, Bali iparraldeko uretan, 800 metro baino gehiagoko sakoneran. Itsas armadako buru Yudo Marganok zehaztu zuenez, istripua ez zen izan giza akats baten ondorioz.

Iturri ofizialen arabera, urpekoaren atzeko eta aurreko zatiak askatu egin ziren erdikotik, eta azken hori osorik geratu bazen ere, arrakalak zituen. Adituek uste dute 400 eta 500 metro arteko sakoneran zegoela hasi zirela arrakalak agertzen, ontzia ez baitzegoen prestatuta 400 metro baino gehiagoko sakoneran ibiltzeko. Indonesiako agintariek larunbatean eman zuten galdutzat itsaspekoa, baina bazuten oraindik itxaropenik eskifaiako kideren bat bizirik aurkitzeko.

Joan den asteartean alarma guztiak piztu zituztenetik, etengabeak izan dira bilaketa lanak, eta beste hainbat estatuk ere hartu dute parte horietan, besteak beste, Singapurrek, Indiak eta AEBek. Orain, ontzia itsasotik ateratzea da helburua, baina sakonera handiak zaildu egiten ditu lanak, Indonesiako urpekoak ez baitaude prestatuta halakoetan ibiltzeko. Armadak uste du hilotzek ontziaren barruan jarraitzen dutela, eta iragarri dute haiek ateratzeko lanetan jarraituko dutela datozen orduetan.

Asteartean Euskal Herrian 22:46 zirela urperatu zen azkenekoz ontzia. Indonesiako armadak azaldu duenez, ordu laurden geroago torpedo bat jaurtitzeko maniobra hasi zuen. 21:25ean jaso zuten azken mezua urpekotik, torpedoa jaurtitzeko baimena eman aurretik.


Summary: Osakidetzak «presazkoak ez diren» prozedurak atzeratzea erabaki du. Gotzone Sagardui Osasun sailburuak baieztatu du Osakidetzako hainbat langilek iragarria zutena. Langile eta leku asko koronabirusak gaixoturikoak artatzeko desbideratu dituzte.

Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak baieztatu du Osakidetzan «presazkoak ez diren» prozedurak atzeratzea pentsatzen ari direla, ikusita langileak eta oheak desbideratu behar izan dituztela koronabirusak gaixoturikoak artatzeko. Gero baieztatu egin du neurria Osakidetzak.

Herri Irratian mintzatu da sailburua. Azken asteotako kutsadura tasa handia nabarmendu du. «Ikusi beharko dugu datozen egunetan kurbaren zelai batera heltzen garen, baina, oraindik, kutsadura altuegia da», adierazi du. Kutsadura tasa handi horrek «sistema osoari tentsioa eragiten dio, oinarrizko arretatik hasita, kontsulta gehiago daudelako, ZIUetaraino». Iragarri duenez, «ditugun datuekin, pentsatzen ari gara asteburu honetan erietxeraturikoen kopuruarekin litekeena dela lehentasunak ezartzea, eta presazkoa ez dena atzeratzen hastea».

Felix Zubia Donostiako ospitaleko ZIUetako sendagileak asteburu honetan esan duenez, ebakuntza geletako langileekin ari dira hornitzen zainketa intentsiboetako unitatea , eta litekeena dela horren ondorioz programaturiko ebakuntza asko atzeratzea.

Txertoak helduko dira

Aste honetan 68.000 txerto jarri dituztela nabarmendu du sailburuak elkarrizketa berean. Gaur bertan Pfizerren 100.000 txerto helduko direla iragarri du, dosi bakarreko Janssenen 11.800 eta Modernaren 10.300. Halere, «oraindik ere gutxi» direla esan du Sagarduik.

Ez du argitu, ordea, zer gertatuko den AstraZenecaren lehenengo dosia hartuta bigarrenaren zain daudenekin. «Itxaron egin behar dugu gertatzen ari diren kasuak aztertzeko».


Summary: Auzitegiek bizkarreraturiko zorra ordaindu duela iragarri du 'Gara'-k. Baltasar Garzonek itxitako 'Egin' kazetaren hiru milioi euroko zorra kitatu du egunkariak bi urteotan.

Iñaki Soto Gara-ko zuzendariak iragarri du egunkariak lortu egin duela bizkarreratu zioten hiru milioi euroko zorra kitatzea. Irakurleen babesa eskertu du.

Baltasar Garzon epaileak itxi zuen Egin egunkaria 1998. urtean. Bost urte geroago, Euskaldunon Egunkaria itxi zutenean, Garzonek berak erabaki zuen Egin-ek Espainiako Gizarte Segurantzarekin zuen zorra Gara kazetari bizkarreratzea, «enpresen jarraipen ideologikoa» argudiatuta. Zor hori 4,7 milioi eurokoa zela ebatzi zuten orduan. Ez zuten kontuan hartu Espainiako Auzitegi Nagusiak 2009. urtean erabaki izana Egin ixtea legez kanpokoa izan zela, eta Gara-k negoziatu behar izan zituen hiru milioi euro ordaintzeko epeak.

«Prentsaren askatasunean eta aniztasunean sinesten duen jendearen sostenguari esker, Gara-k kitatu egin du Egin-en zorra», idatzi du Sotok. Harrotasunaren eta ezintasunaren arteko zerbait sentitzen duela adierazi du zuzendariak: «Ez zenuen zertan egin, behartu zaituzte, lortuko ez zenuelakoan. Horregatik, egiteak poz handia ematen du. Baina, aldi berean, diskriminazioak eta injustiziak sutan jartzen zaituzte».

Hogei urtez zorraren pisua gainean eduki dutela adierazi du Sotok, eta horrek Gara arriskuan jarri duela gaineratu du. Bi urtean hiru milioi euro ordaintzea lortu izana goraipatu du, baina ahaleginaren kostua nabarmendu du: «Borroka honetatik bizirik atera dira giza taldea eta komunikabidea, baina larri zaurituta, zamatuta, zigortuta».

Sotok adierazi du 10.000 harpidetza lortu izana «ikaragarria» dela. Bide batez, Hego Euskal Herriko administrazioen «utzikeria» salatu du.


Summary: Gutxienez 82 pertsona hil dira erietxe batean izandako sutean. Bagdaden izan da ezbeharra, koronabirusarekin kutsatutako gaixoentzako zaintza berezietako unitate batean.

Ibn al-Khatib erietxean izan zen ezbeharra, Bagdad hiriburuan. Oxigeno ontzi baten leherketak sutea eragin zuen koronabirusak jotako gaixoak zeuden zaintza berezietako unitatean, eta 82 pertsona hil eta ehundik gora zauritu ziren. Sua azkar zabaldu zen eraikinean, Irakeko Giza Eskubideen Batzordeak zabaldu duenez, erietxeak suaren aurkako neurririk ez zuelako eta sabai faltsuek ahalbidetu zutelako sua material sukoia zegoen ingurura iristea.

Ezbeharrak protestak piztu zituen atzo herrialde osoan, eta Mustafa al-Kadhemi lehen ministroak behin-behinean kargugabetu zuen Hassan al-Tamimi Osasun ministroa. Ez zen hura kargugabetze bakarra izan: Ibn al-Khatib erietxeko zuzendaria eta mantentze lanen arduraduna ere kargutik kendu zituen Al-Kadhemik. Gobernuburuak berak onartu zuen gertatutakoa ez zela akats baten ondorio izan, «arduragabekeriarena» baizik.

Kargugabetzeek, ordea, ez zituzten protestak baretu. Igandean ehunka lagun elkartu ziren Irakeko hiri nagusietan egindako manifestazioetan, demokrazia gehiago, ustelkeria gutxiago eta zerbitzu publiko hobeak eskatzeko, baita Osasun ministroaren behin betiko kargugabetzea ere.


Summary: Gizon bat atxilotu dute Bidarten emakume bat hiltzen saiatzea egotzita. Emaztea ospitalean dago, zauriturik, baina «haren bizia ez da arriskuan», prokuradorearen arabera.

Gizon bat atxilotu du Frantziako Poliziak Bidarten (Lapurdi) haren andrea hiltzen saiatzea egotzita. Atxiloaldian da gizona. Baionako prokuradore Jerome Bourrierek BERRIAri baieztatu dionez, ehizarako arma batekin saiatu zen haren bikotekidea hiltzen, iragan larunbatetik iganderako gauean. Emakumea ospitalean dago zauriturik, baina «haren bizia ez da arriskuan», Bourrieren arabera.

Duela hamar egun Miarritzen (Lapurdi) jazo zen aurten Euskal Herrian gertaturiko hirugarren hilketa matxista. Hildako emakumearen eta gizonezkoaren gorpuak atzeman zituzten, Miarritzeko euren etxean, indarkeria zantzuekin. Prokuradoreak baieztatu zuen gizonezkoak emakumea hil izanen lukeela lehenik, tiroz, eta ondotik bere buruaz bertze egin. Miarritzeko Agilera auzoan gertatu zen hilketa, eta ikerketa Frantziako Poliziak Miarritzen duen polizia etxearen esku utzia dute. Zabaldutako informazioaren arabera, gizonezkoak «ehizarako arma bat» erabili izanen luke emaztea lehenik eta ondoren bere burua hiltzeko. 2003tik indarkeria matxistaren ondorioz hildako 110. emakumea da, eta aurtengo hirugarrena.


Sanferminak, bertan behera

Summary: Sanferminak, bertan behera. 2021eko festak bertan behera uzteko eskaerari men egin dio Iruñeko alkateak, baina «kultur eta aisialdi programa bat» prestatzen ari dira horien ordez. Gasteizen ere ez dute ospatuko San Prudentzio jairik aste honetan.

Men egin du, azkenik. Iruñeko alkate Enrique Maiak ezin izan du auzia gehiago atzeratu, eta bertan behera utzi ditu 2021eko sanferminak. Egoera epidemiologikoak hala agintzen duela ziurtatu du, iragan astean Osasun kontseilari Santos Indurainekin bilera egin ostean.

Maiak aitortu du «nahi gabeko erabakia» izan dela festak bertan behera uztea. Hala ere, sanferminetako aurrekontua erabiliko dute «kultur eta aisialdi programa handi bat» antolatzeko. Ekainetik irailera bitartean, kirol, aisialdi eta kultur ekitaldiak antolatuko ditu Iruñeko Udalak, «jendeak hala eskatzen digulako, eta, batez ere, kulturaren sektoreak ere behar-beharrezko duelako».

Zezenketak antolatzeko aukera aipatu zuen Maiak aurreko agerraldietan, baina gaurkoan baztertu du aukera hori ere: «Deiadar efektua eragozteko lanean ari gara, Osasun Departamentuarekin hitzartutakoaren arabera, eta, hortaz, ez luke logikarik izanen zezenketak antolatzea».

Bigarren urtez sanferminak bertan behera uztea «oso gogorra» dela nabarmendu du alkateak: «Trago txarra da niretzat». Hala ere, ziurtatu du, 2021ean egin bezala, «datorren urtean» ospatuko direla Iruñeko festak: «Hiru bider ospatuko ditugu sanferminak, prozesioaz gozatuko dugu, jotak entzun eta haurrak erraldoiak ikustera eraman».

Sanprudentzioak ez ospatzeko eskaera

Gasteizen, berriz, asteazken honetan da San Prudentzio eguna. Gauzak ohiko moduan baleude, ehunka lagun bilduko lirateke Armentiako zelaietan jaiak ospatzeko, baina aurten halakorik ez egiteko eskatu du udalak. Iaz ez zuten festak ospatzerik izan, eta aurtengoan ere itxarotea egokituko zaie arabarrei.

Udalak espresuki eskatu die herritarrei Armentiara ez joateko eta festa «beste baterako» uzteko: «Lehentasuna osasunak izan behar du, eta jende pilaketak sahiesteak», azaldu du Marian Gutierrez zinegotziak. Bihar ez da danborradarik izango, eta asteazkenean erromeriarik ere ez.

Dena den, udalak uste du debekuei jaramonik egin ez eta Armentiara joango denik badagoela. Horregatik, Ertzaintzak eta Udaltzaingoak kontrolak jarriko dituzte Armentia inguruetan, edukiera kontrolatzeko. Udalak gehitu du litekeena dela, «beharrezkoa bada», agenteek sartu-irtenak mugatzea ere, bizilagunak eta langileak soilik ibil daitezen joan-etorrian.


Summary: Hainbat ikasle EHUren Donostiako campuseko gela batean sartu dira. Unibertsitateko Indar Batasunako kideek salatu dute antolatzeko espazioak falta dituztela, eta negoziazioa eskatu dute. Otsailean ere gela bat hartu zuten, baina Ertzaintzak bertatik bota zituen.

UIB Unibertsitateko Indar Batasunak jakinarazi duenez, ikasle batzuk EHU Euskal Herriko Unibertsitatearen Donostiako campuseko Hezkuntza, Filosofia eta Antropologia fakultateko gela batean sartu dira. Horrela, aldarrikatu nahi dute «antolatzeko espazioen faltaren inguruko negoziazioa» falta dela. Gogorarazi dutenez, ikasturte hasieran itxi egin zieten horretarako erabiltzen zuten espazioa, «pandemiaren kudeaketaren aitzakiapean». Ez da gela batean sartzen diren lehen aldia: otsailaren 22tik 24ra ere fakultate bereko Zorroaga aretoan egon ziren, Ertzaintzak bertatik atera zituen arte.

Azaldu dutenez, hainbat pausu eman dituzte gela batean sartu aurretik, eta, besteak beste, aurreko astean gutun bat helarazi zioten fakultateko dekanotzari eta EHUko errektoretzari, esanez «jardun politikoa aurrera eramateko» lekua behar dutela. Bertan, «EHUren askatasun politikoen urraketak» ere salatu zituzten.

Ikasturte hasieratik ari dira espazioen beharra aldarrikatzen, ziurtatu dutenez. Ordutik negoziatzen saiatu arren, ez dutela «erantzunik eta konponbiderik» jaso salatu dute. Hortaz, otsailaren 22an gela batean sartzea erabaki zuten, eta, UIBen hitzetan, lortu zuten fakultateko dekanotzarekin eta unibertsitateko errektoretzarekin negoziazioari berriz ekitea, «baina unibertsitatetik ez zuten arazoa konpontzeko borondate errealik adierazi, eta UIBren eskakizun guztiak ezeztu zituzten». Bi egun igarota, otsailaren 24ko gauean, Ertzaintzak bertatik atera zituen. UIBek Ertzaintzak ikasleak «bortizki bota» zituela ziurtatu du. «35 ikasle izan ziren identifikatuak, eta, gaur egun, isun gogorrak jasotzeko esperoan daude».


Gastu militarrak %2,6 handitu ziren iaz

Summary: Gastu militarrak %2,6 handitu ziren iaz. Orotara 1.637 milioi euro jarri zituen nazioarteak armagintzarako. Gastu militarrera diru gehien bideratu zuten bost herrialdeak hauek izan ziren: AEBak, Txina, India, Errusia eta Erresuma Batua.

Beste hainbat alorretan ez bezala, arma salerosketan ez zen geldialdirik egon pandemia garaian, alderantziz baizik: nazioartean BPG barne produktu gordina %4,4 jaitsi zen urtean, %2,6 egin zuen gora gastu militarrak. SIPRI Stockholmgo Bakearen Nazioarteko Ikerketa Zentroaren arabera, gastu militar osoaren %62 bost herrialdek biltzen dute: AEBak, Txina, India, Errusia eta Erresuma Batua. Txinaren kasuan, gainera, 26. urtez jarraian handitu da armagintzarako inbertsioa.

SIPRIk gaur argitaratu duen txostenean jasotzen denez, iaz BPGaren %2,4 bideratu zuten herrialdeek gastu militarrera, 2019an baino %0,2 gehiago. Hala ere, herrialde zenbaitek armadarako aurreikusitako aurrekontuaren zati bat pandemiari aurre egiteko baliatu zuten, besteak beste Txilek eta Hego Koreak; eta beste zenbaitek iragarritakoa baino gutxiago gastatu zuten armagintzan; adibidez, Brasilek eta Errusiak.

AEBak izan ziren iaz gastu militarrera diru gehien bideratu zutenak, 2019an baino %4,4 gehiago; mundu osoko gastuaren %39 egin zuen Etxe Zuriak. «AEBetako gastu militarraren gorakada ikerketan eta garapenean egindako inbertsioarekin lotu behar da, baita arma nuklearrak berritzeko egindakoarekin ere. Lehiakide estrategikoek, Errusiak eta Txinak, islatzen duten mehatxuari emandako erantzuna izan da», azaldu du SIPRIko ikerlari Alexandra Marksteinerrek.

NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko kideen kasuan ere gora egin zuen gastu militarrak, eta iaz BPGaren %2 edo gehiago bideratu zuten kideetatik hamabik armagintzara —2019an soilik bederatzi heldu ziren kopuru horretara—.


Summary: ELA kexu da Ertzaintzak Maiatzaren Lehenerako jarri dizkion mugekin. Hegoaldeko lau hiriburuetara deitu ditu langileak. Uste du manifestatzeko eskubidea nahikoa arrazoi dela itxiera perimetrala hausteko.

Aurten ere ezohikoa izango da Maiatzaren Lehena. Iaz, sare sozialetan eta etxeetako balkoietan ospatu zuen bere eguna langile mugimenduak; aurten kalera itzuli ahal izango du, baina pandemiari aurre egiteko neurriek dakartzaten mugak errespetatuz. Mugikortasuna txikitzeko neurri horiek gatazka sortu dute Ertzaintzaren eta ELAren artean. Poliziak sindikatuari ohartarazi dio itxiera perimetrala indarrean dagoela Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hirietan eta herri nagusi gehienetan, eta, horren ondorioz, beste herrietako manifestaririk ez duela onartuko. ELAk iragarri du helegitea jarriko diola Ertzaintzaren ebazpen horri, «gehiegizkoa delako eta manifestaziorako eskubidea urratzen duelako».

Sindikatuak Eusko Jaurlaritzaren 2021/16 dekretua argudiatu du bere helegitea defendatzeko. Haren arabera, ekintza sindikalerako egiten diren joan-etorriak baimenduta daude; horien barruan ulertzen du manifestaziorako eskubidea ere. «Manifestazioek iraupen mugatua dute, aurrez zehaztutako ibilbidearekin, eta, jakina, kalean egingo dira, osasun neurri guztiak errespetatuz (maskaren erabilera, distantzia...)». Sindikatuak nabarmendu duenez, muga gutxiago eta permisibitate gehiago dago lanerako mugimenduekin, «eta langileak lanera egunero joaten dira», Amaia Muñoa ELAko idazkari nagusiaren albokoak gaineratu duenez.

Lau manifestazio

Pandemia kontrolatzeko neurriek behartuta, ELAk alde batera utzi du Maiatzaren Lehenean manifestazio bakar bat egiteko ohitura. Hego Euskal Herriko lurraldeak itxita daudenez lanerako eta larrialdiren baterako ez bada, Bilbora ez ezik (11:30ean), Gasteizera, Iruñera eta Donostiara ere deitu ditu bere afiliatuak (11:00etarako hiru horietan). Mitxel Lakuntza idazkari nagusiak Bilboko manifestazioan hartuko du parte.

Muñoak azaldu du zein den aurtengo leloa: Aldaketa garaia da!. ELAko idazkari nagusi albokoak ziurtatu duenez, pandemiak inoiz baino ageriago utzi du eraldaketarako premia, milaka lagunen osasuna eta egoera ekonomikoa mehatxupean baitago —bereziki, emakumeena—, eta gizarte desberdintasunak areagotzeko bidean dira. «Zirt edo zart egiteko garaia da. Datozen aste eta hilabeteetan hartuko diren erabakiek markatuko dute zer-nolako irteera emango zaion krisialdiari».

Erabaki horien artean dago nola banatuko diren Europako Batasunaren suspertze funtsak. ELAk aste batzuk daramatza funts horien aurkako kanpaina betean, «tranpa bat» iruditzen baitzaizkio: «Murrizketak eragingo dituzte. Bruselak emandako aginduei jarraituz, Espainiako Gobernuak pentsioak urritu nahi ditu, eta erretiroa hartzeko aukera atzeratu. Europako Batasunaren trantsizio ekologiko delakoak multinazionalen makroproiektuak lehenesten ditu, murrizketak eta austeritatean oinarritutako aurrekontu politikak ezartzearen truke».

Lan erreforma bertan behera uztea ezinbestekoa dela ere nabarmendu du Lakuntzak. Gogorarazi duenez, azken hilabeteotan ehunka langilek greba egin dute edo egiten ari dira, «etekinak lortzen dituzten enpresak jendea kaleratzen ari direlako, euren neurrira egindako legedia baliatuz». Egoera horretan, lan arloko lege horiek indargabetzeko eskatu du. «Patronalak, Espainiako Gobernuak eta Urkulluk berak uste dute lan erreforma ez dela indargabetu behar, ez delako une egokia. Pandemia da orain aitzakia. ELAk, aldiz, uste du hori ere badela arrazoia lan erreformak indargabetzeko, milaka langile ez daitezen kaleratuak izan enpresek nahi bezala».

Zerga erreformaren beharra

Krisiari erantzuteko, zerga erreforma egiteko garaia ere badela aldarrikatu du: «Bestela, krisiari emango zaion irteerak desberdintasunak areagotuko ditu. Halako erreformarik gabe, zorra ordaindu beharraren lehentasunak murrizketa gehiago ekarriko baititu ezinbestean». ELAren arabera, hiru ardatz izan beharko lituzke erreforma horrek: gehiago ordaintzea errenta handia dutenek, enpresen etekinek eta ondareek.

Lakuntzak gogor kritikatu ditu Nafarroako Gobernua eta Eusko Jaurlaritza, haren iritziz ez direlako gai izan neurriak hartzeko «pandemiak agerian jarritako kapitalismoaren irrazionaltasuna eta injustizia» arintzeko. «Irrazionaltasun hori gurean ere agerian geratu da. Iruñeko eta Gasteizko gobernuak ez dira krisialdi honetatik ondoriorik ateratzeko gauza. Zaintza sektorea publifikatzea, Osakidetza eta Osasunbidea indartzea, hezkuntza sistema hobetzea eta krisiak eragindako pertsona eta sektoreei babesa ematea... Halakorik ez dago Urkullu eta Txibiteren agendan».