Summary: «Delitu terrorista al da bakea negoziatzea? Ez du zentzurik». Uztail bukaeratik baldintzekin libre dago Josu Urrutikoetxea, eta Parisen bizi da. Euskal gatazkako azkeneko bi elkarrizketa mahaietan ETAren ordezkaria izan da. Parisek epaitu egingo du horregatik. Madrilek, bide batez, bere esku nahi du. Bakearen eta konponbidearen alde aritu izan dela esan du euskal preso ohiak. Papereko elkarrizketaren bertsio luzea da hau.

Parisko hotel batean izan zen juntadizoa Josu Urrutikoetxea (Ugao, Bizkaia, 1950) ETAren ordezkari ohiarekin: herenegun, arratsaldez. Jarioa dauka hizketan, pasioz mintzatzen da, informazioa eman du, eta gogoetak egin ditu. Hiru orduko solasaldia izan zen.

Iazko maiatzaren 16an atxilotu zintuzten. Frantziako Alpeetan zinen.

Niretzat magikoak diren gune haietan. Betidanik maite izan dut mendia. Han aurkitu nuen elkartasunari esker, ez nuen inolako arazorik izan hango bizitzan integratzeko. Zortea nuen: goizean jaiki eta ikusten nuen lehen gauza Mont Blanc mendatea zen.

Egun hartan operatzera al zindoazen?

Bai. Egun batzuk lehenago mediku batengana joan nintzen, osasun arazo bat nuelako. Hark agindu zidan azterketa batzuk egiteko, eta horiek egitera joan nintzen atxilotu baino bi egun lehenago. Berehala esan zidan arazo larri bat zela eta ospitalera joan beharra zegoela. Larrialdietara joan nintzen eta nahikoa azkar hartu ninduten. Handik bi egunera itzuli nintzen. Goizeko zazpiak ziren, eta ordu laurden batera ebakuntzaren prestaketak egiteko hitzordua nuen. Ate aurrean atxilotu ninduten.

Protokolo jihadista dela-eta erietxeek bertara doazen pazienteen izena eman behar dute.

Nik beste izen bat eman nuen. Erabiltzen nuen izena Bruno Marti zen. Horren izeneko paperik ez nuen aldean, eta [ospitalean galdetu zidaten] ea zergatik ez. Betikoa [erantzun nien]: larrialdietara joan nintzela, eta larrialdietara doan batek batzuetan guztia ahazten duela.

Nola pasatu zen atxiloketaren momentua?

Ez zen ezer bortitza izan.

Frantziako poliziak soilik al zeuden?

Bai. Dozena erdi bat, ez gehiago.

Guardia Zibilak esaten du bera ere han zegoela, emakume guardia zibil bat joan zela zugana.

Hori txorakeria bat da. Ni [erietxera] eraman ninduen tipoa, Gerard, goi mendietako gida bat da. Mendiko etxalde batean nengoen ni garai haietan. Erietxera Gerardekin joan nintzen, autoan; utzi ninduen, atera zen autotik, ni gero, eta bat-batean irten ziren poliziak txokoetatik, baina ez lasterka, poliki-poliki baizik. Polizia zela. «Lasai, lasai», zioen batek; «Josu», esan zidan, gainera.

Bazekiten, hortaz, zu zinela.

Bai. Agian, ikustean ohartu ziren.

Aurretik ez?

Harrituko nintzateke aurretik izatea. Norbaiten datuak, pistaren bat edo zerbait dutenean, Frantziako Poliziak —eta Espainiakoak— orain arte erabilitako sistema zera izan da: aurretik argazkiak ateratzen dira, tokiak ateratzen dira... Beti egiten dute montajea. Garai horretan, ordea, ezer ez zen niri buruz.

Polizia operazio bat izan al zen?

Bai, baina momentukoa.

Aurretik ere zu atxilotzen saiatu ziren: 2011n, 2013an...

Norbait atxilotzerakoan beti agertu izan dira argazkiak, lehenago edo beranduago…

…eta zure argazkiak atera ziren 2013an.

Badakit nondik atera zituzten, konturatu nintzelako. Egun batzuk lehenago banekien han zebiltzala. Berehala konturatu nintzen.

Eta, ihes zuk. Bi urte lehenago ere, Mont Blanc inguruan, ospa egin zenuen beste batekin. Bada istorio bat: abisu dei bat jaso zenutela Kenyatik.

Ondo dakite hori zirku bat dela. Dei horrek beste istorio bat dauka, eta ondoren jakin nuen, kasualitatez: kontrabandoan zebilen nire lagun bati deitu omen zioten, esanez «hitzordu hau uzten dugu». Hortik dator muntaiaren haria. Zirku bat. 2004an ere izan nuen atxilotze saio bat, Ipar Euskal Herrian. 1987an ere bai, Senperen.

Argazkietan eta bideoan Josu Urrutikoetxea, joan den astelehenean, Parisen, BERRIAren elkarrizketan. BERRIA

Nabari da Madrilek ETAren ibilbidearen ikurtzat hartzen zaituela.

Hori da haiek egiten dutena nitaz. 1971n ihes egin nien lehen aldiz, Sollube inguratu zutenean. Agian, istorioa hortik dator. Botere mediatikoa dela medio, gure borroka haiek muntatzen dituzten istorioekin beteta dator. «Burua atxilotu dugu». Handik bi hilabetera, gauza bera. Iduri du historian zehar murgildu beharko ginatekeela bisigodoen garaira, Domuit Vascones idazten zutenean. Horren kopia bat da. Horrela segitzen dute.

Espainiak bere esku nahi zaitu, eta bi euroagindu eta bi estradizio eskatu zizkion Parisi iaz. Zer aurreikusten duzu?

Egia esateko, etorkizun beltza. Espainiako Estatuak nirekiko izan duen jarrera beste askorekin izandako bera da. Bina estradizio eta euroagindu eskaera daude, zera gehiago ez dituztelako asmatu edo muntatu. 1996tik 2000ra espetxean egon nintzenean, ni inplikatzen saiatu ziren Zaragozakoagatik [1987] eta. Kontua da ez zegoela ezer. Zenbait aldiz pasatu ote nintzen [Baltasar] Garzon epailearen aurretik… Baina ez aipatutako kasu horregatik bakarrik; urte haietan hogei edo ez dakit zenbat kasu ireki zituzten nire aurka.

Guardia Zibilak esaten du ETAren zuzendaritzako kide zinela garai hartan, eta, beraz, zure oniritzia ere jaso zuela Zaragozako kuartelaren kontrako erasoak.

Argudio horrekin, zergatik ez ninduten auzipetu 1996tik 2000ra artean? Haien esku nintzen, espetxean. Horrek esan nahi du beste zerbait dagoela. Aldi hartan [Juan Manuel Soares] Ganboarekin izan nuen aurrez aurreko bat Auzitegi Nazionalean; Garzonek galdetu zion ea nolatan zeukan nire inplikazioaren berri, eta erantzun zuen jakin ez zekiela zuzenean, baina giroan aipatzen zela. Inolako frogarik ez zuen eman.

Zu garai haietan ETAren nazioarteko taldean al zenbiltzan?

Hala da.

Alain Ortegak, Frantziako Informazio Zerbitzuetako operazioburuak, dio Argala komandoak egin zuela Zaragozakoa, eta ETAren buru militarrak baino ez zuela talde haren berri.

[ETA] Erakundean betidanik, eta hori segurtasun neurri bat zen, ahalik eta jende gutxienak jakin du nortzuk ziren komandokoak, zer egiten zuten eta non zeuden.

1987ko abenduko atentatu hartan 11 lagun hil zituen ETAk; haietatik bost, haurrak ziren. Zer eragiten dizu horrek? Orain desberdin ikusten al da?

Distantziatik beti gauzak beste era batera ikusten dira. Biolentzia sekula ez da, nire irudiz, helburua izan erakundearentzat, erakunde politiko bat zelako, borroka armatua egiten zuena, baina tresna politiko bezala. Bortxa erabiltzea ez da sekula helburu bat. Erabiltzen duenak badaki —eta, kasu honetan, etsaiak ere bai— kalteak egon daitezkeela, eta erakundea beti saiatu zen albo kalte horiek ekiditen. Eta hori oso zaila da. Bueltaezinezko kalteak larriak dira denentzat. Ni betidanik kezkatu nau horrek, eta hori sentitu dut barru-barruan. Eta bigarrenik, kuartelei buruz ari garenez, erakundeak 1980ko hamarkadan behin baino gehiagotan argi utzi zuen ez zituela soilik eurak [guardia zibilak] helburutzat hartuko, baita kuartelak ere, horrek suposatzen zuenarekin. Gertatu zen gertatu zena eta inork nahi ez zuena.

1980ko hamarkadan ETAk jauzi bat eman zuen: bonba-autoak. Albo kalteak ere eragiteko, arrisku handiagoa...

Halaxe da. Horrelako tresneria erabiltzerakoan arriskuak ere bikoizten edo hirukoizten dira. Kontrola zaila da.

Jende batek esan izan du orduan hasi zela ETArekiko babes sozialaren galera bizkortzen, hildakoak zibilak ere izaten zirelako.

Jendeak baino gehiago, mundu mediatikoan erabiltzen den argudioetako bat da hori. Erakundea aspaldi desagertuko zen, baldin eta ez balitu izan Euskal Herrian eta kanpoan elkartasuna, laguntza eta inplikazioa. Segituan ateratzen dituzte bateria guztiak terrorismo esaten diotenaren inguruan. Terrorismo hitza zaku handi bat da, non zernahi sar daitekeen. Inork ez du erabili estatuak bezainbeste.

Zeu hiltzen saiatu ziren, 1975ean, atentatu bat eginda.

Hori baino lehenago jarri zituzten lehergailuak iheslariak mugitzen ziren lekuetan, etxe batzuen aurrean… GAL baino askoz lehenago ja, gu geu arduratzen ginen iheslarien segurtasunaz. Nire hori 1975eko ekainaren 5ean gertatu zen, Miarritzeko auzo batean. Lagun batek utzi zidan kotxea. [Seme] Egoitzek urtebete zeukan eta [alaba] Irati jaio berria zen, eta medikuarengana joan behar ginen. Etxean preso bati eskutitz bat idazten ari nintzaion bitartean auto hura lehertu egin zen.

Zaragozako auzia zela eta, 2002an berriro sasira jo zenuen.

Muntaia guztia 2001ean egin zuten: Auzitegi Gorenera eraman zuten gaia, eta inplikatu egin ninduten. Gustura ikusiko nuke urte hartan zenbat orri idatzi ziren. Gasteizko parlamentuan ere bizi behar izan nituen momentuak, batzuetan ez zidatelako hitz egiten uzten. Kristoren zurrunbiloa zegoen, eta ez nuen inolako bermerik. Erabaki nuen ez aurkeztea Gorenean, eta berriro sasian sartzea.

Sasira joanda, zer helburu zenuen?

Zalantzak nituen Lizarra-Garazikoaz [1998-1999]: «Zer hostia gertatu da hemen?». Kontua zen horri nola buelta ematen genion. Zortea izan nuen, aurkitu nituen erakundeko militanteak eta erakundearen inguruan mugitzen ziren beste batzuk perspektiba horretan mugitzen zirelako: nola egin bide bat hori negoziazio batean buka zedin. Erakundeak urratsak egin zituen, eta paraleloki —ni gero enteratu nintzen— Arnaldok [Otegi] bazuen nolabaiteko harremanena Jesus Egigurenekin urteetan. Tantak, nahiz eta harri gainean erori, zuloa egiten du.

Zer gertatu zen Lizarra-Garazin?

Lizarra-Garazikoa ez nuen zuzenean bizi; garai horiek kartzelan egin nituen. Egia esateko, ez nuen ulertu zergatik apurtu zen; agian, ez nuelako batere segitu aurretik. Baina, niretzat, kristoren urratsa zen [akordioa]: bagoaz herri fronte baten bila, lortzen dugu... Gero badirudi EAJk ez duela betetzen eta apurtzen dugu… Baina EAJ badakigu nolakoa den betidanik. Beti pentsatu izan dut, diplomaziaren munduan, norbaitekin esertzen bazara eta norbait hori estatu bat edo EAJ bezalako indar politiko bat bada, jakin behar duzula zerbait izenpetu eta hurrengo egunean pareko horrek ez duela izenpetutakoa beteko. Herria prestatu behar duzu horretarako. Herriari esan behar diozu: hau gertatuko da, eta lekukoa zuek hartu behar duzue. Hori da egin ez zena Lizarra-Garazin, ezta 2005ean ere.

2005-2006ko prozesura iristeko eta orduan, zer lan egin zenuen?

Lehen lana etxean egin beharrekoa da. Gerry Adamsek dio etxeko arazoak kanpokoak baino handiagoak zirela. 2005ean arazo horiekin topo egin nuen, 2005eko logika hori ez baitzen 2002, 2003 edo 2004koa. Atzerapauso izugarria da estatuarekiko konfrontazioan. Lana, zentzu askotan da; batetik, Txillarren [Elgoibar] zeramaten ibilbidea, eta, gure aldetik, berdin. Gure esatean, ez naiz erakundeaz bakarrik ari; hori baino zabalagoaz: gizarte zibilaz.

Prozesu haren aurretik Henri Dunant Suitzako zentroarekin harremanetan jarri zen ETA.

Nik gogoan dut kide batek aipatu zidala Henri Dunanteko [HD] bat ezker abertzalearekin Bizkaian harremanetan jarri zela, esanez prest legokeela lan bat errazteko. Betidanik nolabaiteko distantzia hartu nuen horrelako erakundeekiko, beti mugitzen direlako estatu batzuen interes jakin batzuen arabera. Hortik eta horretarako bizi dira. Poliki-poliki harremanak izan genituen horiekin, hitz egin genuen argi eta garbi, erakutsi ziguten zer zen, nola sortu zen, zer jende zegoen, non ibili diren, nortzuekin, nola… Gauzak zehazten joan ziren 2004ko giroan. Testuinguru horretan gertatu ziren Madrilgo [martxoko] atentatuak eta hauteskundeak. Madrilen gertatu ziren atentatuek erakusten dute zer den terrorismoa, edo estatuek egin dutena: inora begiratu gabeko sarraskiak.

Mugitzeko askatasun bat izan zen prozesu hartan. Esaten da bazenituztela telefono batzuk…

2005eko ekainean heldu ginen Genevara; Henri Dunantekoek eraman gintuzten Frantziako Estatutik Suitzara. Suitzako Gobernua federala da, eta horretaz arduratzen dena Justizia Ministerioa da. Henri Dunant zentroak harremanak zituen gobernuan zeuden arduradun batzuekin. Haiek bazekiten zertan ari ziren HDkoak, nahiz eta gobernuak ofizialki jakin ez. Gobernuko jende batek bazekien gu zertara gindoazen eta gu HDren menpe geundela. Egun batzuk beranduago, zentrokoek esan zuten hitzordua genuela hurrengo astean, Jesus Egigurenekin. Esan nion ezagutzen nuela parlamentutik. Genevako laku ondoko hotel batean elkartu ginen lehenengo aldiz.

President Wilson hotelean.

Beste batzuetan ere bai gero. Genevatik kanpo ere, leku askotan: mendian… Lehen bilkura izan zen gauza sinpleak baina elkarrizketa guztietan eman beharreko lehen pausoak zehazteko: nola eraman behar genituen hasierako elkarrizketak. Horren aurretik bazen oinarrizko gauza bat: nola bermatzen zen gure segurtasuna? Horretarako, zentrokoek esaten ziguten Suitzan ez zegoela arazorik, baina guk genioen Frantziako Estatura joan nahi bagenuen ezin genuela; Egigurenek [Espainiako orduko Barne ministro Alfredo Perez] Rubalcabari hots egin ziezaiokeela, baina guk ezin genuela deirik egin. Berme batzuk behar genituen, eta Egigurenek eskatuko zion Rubalcabari, hark Espainiako zerbitzuei, haiek Frantziakoei, eta hurrengo bilkuran eman zizkiguten bi telefono zenbaki.

Victor Garcia Hidalgo Espainiako Poliziaren zuzendari nagusiarena eta Christian Lambertena, Nicolas Sarkozyren konfiantzako kidearena, ezta?

Hala da. Baina zeinenak ziren ez genekien orduan. Hori jakin zen Ion Iurrebaso 2006an atxilotu zutenean, martxoan: poliziak begiratzen hasi ziren, eta ohartu ziren telefono horiek bi haienak zirela. Frantziako Poliziarekin arazorik izanez gero eman zizkiguten, bati deitzeko; eta Espainiakoarekin izanez gero arazoak, besteari hots egiteko.

Zer moduz ibili zineten berme horiekin?

Neuk ez nituen erabili behar izan telefono horiek. Gu mugitzen gintuen jendea HDkoa zen. Nolabaiteko babesa zegoen, Suitzak, Frantziak eta Espainiak bazekitelako.

2005eko ekainaren 21ean izan zen ETA-Madril lehen bilera, Genevan. Zer eratara hartu zenuen parte zuk?

ETA erakundeak hautatutako ordezkari baten gisara, Espainiako Gobernuaren ordezkariarekin hitz egiteko.

Eta gero erabakiak ETAren zuzendaritzak hartzen zituen.

Bai, noski. Helburu orokor bat zegoen, eta horren barnean mugitu behar ziren adostutako adierazpenak.

Zu ETAko zuzendaritzako kidea al zinen?

Ez, ez, ez.

Frantziako Poliziaren txosten konfidentzial batek ez zaitu etakide ere jotzen; ordezkari.

Hala dio, argi eta garbi.

Pasa den urrian Frantziako hedabide batzuei emandako elkarrizketetan esan zenuen harreman asko egin zenituztela Euskal Herriko eragileekin ere.

Eragile ezberdinekin. Kanpoko jendearekin ere bai. Elkartu ginen lehenengo pertsona Norvegiako enbaxadorea izan zen; Genevan bizi zen eta bere etxera gonbidatu gintuen aperitifa hartzera. Bagenekien Norvegia prozesuaren atzean zegoela. Aste batzuk geroago, Norvegiak berak eskatu zuen akordioa, formalitateak, Norvegian egiteko.

Zer zenuen buruan?

Dena nola izan behar zen muntatua nuen buruan. Gogoratzen dut lehen bilkura egin genuen hotelean orri handi batzuk zeudela, eta Jesusi esan niola —gazteleraz, zentroko pertsona bat zegoelako dena hartzeaz arduratzen zena, gero gordetzeko—: «Azalduko ditiat gure iritziak zeintzuk diren». Azaldu nion orri horietako batean, eta Jesus harrituta geratu zen: «Kristoren lana egin duzue, ondo iruditzen zaidak pauso horiek ematea». Zehaztapen batzuk egin zituen, baina orokorrean hori hartu genuen oinarritzat. Hor nonbait egongo da gordeta orrialde hura ere. Halaxe hasi ginen, urratsez urrats, eta ia bukatzear zegoela, nahikoa definituta zela, Norvegiara eraman gintuzten. Guk ez genekien nora gindoazen; bai Norvegiara gindoazela, baina ez justu nora. Han aireportuan atzeko atetik atera ginen, paperik erakutsi gabe, eta dozena bat polizia kotxe zeuden bertan; hotel batera eraman gintuzten.

Hartu-eman ona al zegoen Madrilen eta ETAren ordezkaritzen artean?

Gure taldearen helburua zen gatazkaren ondorioak lantzea, konpontzea, horrek esan nahi zuenarekin. Presoak, biktimak, armategiak, iheslariak…; oso mundu konplexua da. Horra heltzeko, adostasun batera heldu behar zen: zein izango zen erakundeak egin behar zuen adierazpena eta zein [Espainiako Gobernuko presidente Jose Luis Rodriguez] Zapaterok egin behar zuena. Hori dena eztabaidatu behar zen: nork egin behar zuen lehenago, zer terminotan, nola, noiz egin behar zuen Zapaterok, zein testuingurutan… Dena, puntuz puntu. Eta eztabaidatu zen.

Aurreneko bilera saila 2005eko uztailaren 14an bukatu zen. Pozik atera al zinen?

Sinisten nuen, ikusten nuen aukera zegoela. Baina sinismen hori hara joan aurretik hankaz gora bota zidan erakundeko zuzendaritzako batek esan zidan zerbaitekin, ohartu nintzelako hark zuen pentsamoldea negoziaketari buruz eta nirea punta batean eta bestean zeudela. Konturatu nintzen erakundean zerbait gertatu zela.

Noiz izan zen bilera hori?

Ekainean Genevara joateko kotxea hartu genuen bezperan; zuzendaritzarekin. Kontua da nik lehenengo faseko eztabaida horietan parte hartu nuela, hain zuzen barneratuta neukalako negoziazioari buruzko ikuspegi bat: erakundeko zuzendaritzan barneratuta zegoen ibilbide bat. Zer gertatzen da? Tarte horretan, erabaki horiek hartu zituzten erakundeko militanteak erori zirela, poliki-poliki. Gero jakin dugu erakundeko zuzendaritza kontrolatuta zegoela goitik behera. Kontua ez zen bakarrik prozesu bat ekiditea, baizik eta erakundearen barruan inplosio bat probokatzea. Poliziaren helburua hori zen.

ETAn beste ildo bateko jendeak hartu al zuen zuzendaritza?

Bai, ikusi zenez. Konturatu nintzen zerbait gertatu zela, ez nekien zer, baina zerbait, eta esaten nuen: «Oker nabil; hor komunikazioa eten egin da». Pentsatzen nuen Damoclesen ezpata nuela.

Ikusten al zenuen Espainiako Gobernua akordio baterako borondatearekin?

Hura hankaz gora joan bazen, ez zen bakarrik Madrilen jarrerarengatik. Ez baduzu negoziaketa batean sartzeko gogorik eta ez baduzu sinesten, orduan zer egingo duzu? Eta pentsatzen baduzu oraindik borroka mota horrekin aurrean daukazun etsaia menperatuko duzula, gaizki zabiltza.

2005eko abendu hasieran Osloko aurrekordioa lortu zenuten. Gustura geratu al zinen?

Noski baietz. Pentsatzen dut zuzendaritzak ez zuela sinesten guk [ordezkariok] zerbait lortuko genuenik. Hori izan zen lehenengo ezustea. Ni paperarekin heldu nintzenean, «hostias, hau lortu da?», esan zuten.

Baina 2006ko otsailean ETAk aldaketa batzuk egin zizkion Osloko akordioari. Garrantzitsuak?

Egon ziren zehaztapen batzuk.

Ez al zeunden baikor orduan?

Ez, baina neure artean nioen ea buelta ematen genion giroari.

Martxo bukaeran su-etena eman zuen ETAk.

Dinamika batean sartuta zegoelako.

Zapaterok 2006ko ekaineko adierazpenean esan zuen errespetatuko zuela euskal herritarrek erabakitakoa. Hori adostu al zenuten Oslon?

Bai. Erakundearen su-eten agiria ere bai. Besteaz, egia da erabaki zen adierazpena ez zela izan hitzez hitz Zapaterok egin zuena. Guk adostu genuena argia zen. Sinpleki, helburua hau zen: esatea Espainiako Estatuak onartuko zuela euskal herritarrek demokratikoki bere geroari buruz erabakiko dutena. Eta hori zen lehen fasea. Bigarrena hasiko zen gero: eragileen artekoa eta teknikoa, ondorioena.

Euskal eragileekin hitz egiten zenutenean, zer sumatzen zenuen?

Horren esperoan zeudela. Ezker abertzalekoak ere bai, urrats batzuk egin zirelako. Bi mahaiko eskema plantetatzen zen, eta bakoitzak bere garapena edukiko zuen.

Batasunaren Anoetako proposamena hor kokatu behar da (2004-11-14).

Garrantzia izan zuen, baina ez bakarrik Euskal Herrian. Nazioarteko eragileek ere oso garbi ikusten zuten. Ikusten zuten hori egingarriagoa zela.

Zapateroren adierazpenaz ETAk balorazio bat egin zuen eta Batasunak beste bat, baikorragoa.

Hala da.

Ezker abertzale osoan 1995ean eman al zen eskema horretarako lehen pausoa, ETAk Alternatiba Demokratikoa aterata?

Orduan hasi zen erakundea bide hori marrazten. Hala ere, KASen garaian hango arduradunei esaten nien gaztainak sutatik herriak atera behar zituela, eta helburu politikoak lortzea ez zela borroka armatuaren esker izango, baizik eta herriaren lanari eta presioari esker. Baina mentalitate aldaketa hori gerora hasi zen ematen. Dena dela, nik esango nuke oraindik orain hori lortzeke dagoela, baina distantziatik esaten ari naiz, ez nagoelako Euskal Herrian orain.

ETAk errei teknikoan parte hartu behar baldin bazuen, zergatik negoziatu zuen Zapateroren adierazpena?

Adierazpena giltza baitzen bi mahai horiek abian jartzeko, bi prozesuak irekitzeko. Elkarrizketen lehen fasea hori dena zehaztea zen. Bigarren fasea jarri zen mahai gainean, gauza zehatzez hitz egiteko.

Zure azken bilerak, 2006ko irailean?

Ni Oslotik udan atera nintzen.

Espainiaren ordezkarietako Jose Manuel Gomez Benitezek 2017an BERRIAn zioen bere lehen bilerak 2006ko irailaren 26, 27 eta 28koak izan zirela, eta zuk orduan utzi zenuela, zure azkenak izan zirela.

Hala izango da. Gauza batzuk ahaztuta ditut, nahita edo.

Guardia Zibilak dio zure azken bilera abenduaren 15ean izan zela.

Ez, ziur ezetz.

Zeure kabuz utzi al zenuen mahaia?

Bai.

Madrilen ordezkariei jakinarazi al zenien?

Nik haiei ez nien ezer esan.

Nori esan zenion?

Henri Dunantekoei. Esan nien arazo pertsonalak nituela. Ez zuten sinistuko, baina…

Bilera sail hartara batu al zen lehenengo aldiz Xabier Lopez Peña ETAren ordezkaritzara?

Bai.

Mahaian ere, aldaketaren seinale?

Bai. Ez zuen prozesuan [hartan] sinisten.

2006ko irailean bertan hasi ziren Batasuna, PSE-EE eta EAJ Loiolan [Azpeitia] hizketan, hilaren 20an. Bilera horien berri izan al zenuen?

Ez. Dena moztu nuen.

Lehenago, abuztuaren erdian, ETAk agiri batean zioen Madrilen «erasoek» segitzen bazuten, «erantzun» egingo zuela. Atentatua egin zuen abenduan, Madrilen, T4an. Bi hildako, zibilak.

Nik pentsatzen nuen su-etena apurtuko zela, baina ez ekintza bat eginda su-etenean. Izan ere, erakunde bat su-etenean badago, ekintza bat egiteak ez du ez bururik ez hankarik. Euskal Herrian izugarrizko garrantzia eman izan zaio erakundearen hitzari. T4koarekin zerbait apurtu zen euskal herritarren barruan, eta jendeak ez zuen ulertu.

Konponbide integralerako azkeneko trena izan al zen 2005-2006koa?

Momentuan ezin zen esan hori. Urteak pasatu eta gero, esan daiteke.

Zergatik ez zuen izan segidarik?

Estatuak jarritako trapura zezen bat bezala sartu zen erakundea, eta hori da ekidin behar duzuna negoziaketa batean. Zuk negoziaketa batean sinisten baduzu, jakin behar duzu estatuak jukutriak mila egingo dituela. Zuk, herrira heltzeko, ezker abertzaleko koadro eta oinarriak landu behar dituzu, jabetu daitezen nola jokatuko duen estatuak; eta, bestetik, helarazi erakundea bukatzera zihoala eta oinarriak borrokatu behar zirela. Hori ez bada hedatzen, desilusioa sortzen da, ez dagoelako goitik beherako komunikaziorik.

Ezker abertzaleak ez zeukan erraza orduan, legez kanporatzeagatik.

Zaildu egiten zuen lan hori egitea, baina beste gauza batzuk egin ziren bezala, hori ere egin zezaketen. Une hartan lehentasuna ezker abertzalearen biziraupena zen, baina horrekin zerikusia zeukan egoera horrek ere.

Zu Aljerko elkarrizketa prozesua (1989) prestatzen ibili zinen, ezta?

Bai.

Aljeriara joan al zinen horretara?

Askotan.

ETAren nazioarteko taldeko kide modura?

Bai.

Hura izan zen ETAren eta Madrilen arteko lehen elkarrizketa mahai ofiziala.

Izugarrizko urratsa zen hori, ez erakundearentzat, baizik eta Euskal Herriak zeraman borrokarentzat. Aljeriak Euskal Herriaren ordezkarietako bezala hartu zuen ETA, eta parean, estatu baten ordezkaritza zegoen: Espainiarena.

Prozesu hark ere porrot egin zuen.

KAS Alternatibarekin joan zen erakundea: Hego Euskal Herriak bere etorkizuna erabaki, lauko autonomia… Gutxieneko taktiko bat zen. Baina impasse batean sartu zen prozesua. Madrilek termometro bat jarri nahi izan zuen, noraino iritsi nahi genuen ikusteko.

ETAk, 1989ko martxoan, besteak beste zeu izendatu zintuen elkarrizketa mahaira batzeko.

Frantzian kartzelan nengoela jakin nuen hori. Gogoratzen naiz Julen Madariaga ere gurekin espetxean zegoela, eta esan zidan laster aterako nindutela ni. ETAk elkarrizketa mahaian nahi ninduela enteratu zelako zioen hori Madariagak, baina nik jakin ez... 1999an ere gertatu zitzaidan antzekoa: Alcala-Meco [Espainia] kartzelan nengoen, eta egunkarian irakurri nuen berria, besteak beste ni izendatu nindutela mahaiaren bigarren bilerarako…

Aljerkoaz ari garela, zein zen 2005-2006ko prozesuarekiko aldea?

Aljerren mahaian dena eztabaidatu nahi zen. 2005ekoan erakundea ez zen aurkeztu, Aljerren bezala, herriaren ordezkari modura, eta etorkizuna gure herriko ordezkari politikoen eskuetan utzi nahi zen.

Zer egin zenuen 2007tik aurrera?

Neure bizitza. Pirinioetako herri batean, Frantzian: Durban-sur-Arizen. Integratuta nengoen. Ia egunero goizean goiz kirola egitera joaten nintzen, gero gosaldu, ondoren auzoko baserritarrei lagundu, mendira egurra egitera joan, baratzan aritu... Baserriko lana! Ondo konpontzen nintzen haiekin.

Zer zekiten zutaz?

Ezer ez.

Han zu zinen...

Daniel Martin. Espainiar jatorriko bat, Frantzian bizi izandakoa eta Parisen ikasketak egindakoa.

Ez al zenuen harremanik ezker abertzalearekin eta.

Ez. Ez nintzen sartzen Interneten ere. Harreman bakarra familiarekin nuen, oso noizbehinkakoa.

Polizia sumatzen al zenuen?

Orduan ez.

2007ko maiatzean elkarrizketak hautsi ondoren, ezker abertzaleak estrategia aldatzeko bideari modu azkarragoan heldu zion.

Ondotik jakin nuen hori, bisita jasotzean USB batean urte osoko informazioa pasatzen zidatelako: egunkarietako artikuluak, ezker abertzaleko txostenak… Besterik gabe nekien horren berri.

Egin beharrekoa al zen aldaketa?

Bai, noski.

Eskatu al zizuten ekarpenik?

Ez. Eskatu izan balidate ere, ez nuen egingo.

2011-2013an Oslon izan zinen, ETAren jarduera armatuaren bukaeraren ondoren, haren ordezkaritza taldean.

Hasieran ez nuen batere gogorik.

Nolatan joan zinen, beraz?

Nazioarteko gobernuz kanpoko erakundeek eskatzen zuten [ni Oslon egotea], nolabaiteko berme bat zelako beraientzat. Bustita zeuden gobernuek ere esan zuten ibilbidea zuen norbait nahi zutela. Horregatik konbentzitu ninduten. Hasieratik nire kezka zen han topatuko nituen erakundeko ordezkariek txipa aldatua zuten edo oraindik eskema militarista batean segitzen zuten. Orduan esan zidaten 2009ko bihurgunea [estrategia aldaketa] ematen ibili ziren militanteak zirela, eta abar. Ados.

ETAk 2011ko urriaren 20an jakinarazi zuen betiko bukatu zuela jarduera armatua. Zuri noiz eskatu zizuten Oslora joateko?

Bizpahiru hilabete lehenago. Esan zidaten Madrilekin harremanak zeudela, Henri Dunanten bidez, gatazkaren ondorioetarako bide orri bat lantzen ari zirela, eta Aieteko konferentzia egongo zela… Ikusi nuen forma bat hartzen ari zela.

Nola joan zinen Oslora?

Ariegeko [Frantzia] herrixka batean hitzordu bat jarri zidaten. Henri Dunanteko kide bat etorri zitzaidan bila, eta [Norvegiaren] auto diplomatiko batean sartu ginen; Pariseraino. Han [Norvegiako] enbaxadan sartu gintuzten, lo egin genuen, eta hurrego egunean auto bera hartu eta 22-23 orduz joan ginen, eta David [Pla] eta Iratxe [Sorzabal] zeuden hotel batera heldu. Ezagutzen nuen hotel hori, akordioa lortu genuen hotela baitzen; Oslotik ordu eta pikura dago, herrixka batean.

Madril ez zen azaldu Osloko mahaira.

Ez.

Keinurik ere ez azaltzeko?

2012 bukaeran Vatikanoko kargu handi bat bilkura batera agertu zitzaigun, esanez [Jorge] Fernandez Diaz Espainiako Barne ministroak deitu ziola eta haren partez galdera bat ekartzera joan zela Oslora. Galdera zen ea prest geunden gu hitz egiteko. Guk baietz, nola ez, urtebete generamala Espainiaren zain. Jaso zuen gure erantzuna, eta esan zigun helaraziko ziola Madrili. Geroztik ez zen inolako erantzunik iritsi. Ez dakit zer gertatuko zen. PPren gobernuan dena kontrolatzen zuena [Jorge] Moragas zen, eta, agian, iritsiko zitzaion Barne ministroa zerbaiten ari zela eta moztu egingo zuen saioa. Baina ez dakit.

2012ko martxoan ziren Espainiako Gorteetarako hauteskundeak, baina Zapaterok udan 2011ko azarora aurreratu zituen.

Urte erdi batek jokoa emango zukeen. Nik uste dut Osloko mahaia aurrera aterako zela.

PPk gehiengo osoa lortu zuen, gainera.

Bai, baina aztertu behar da [Mariano] Rajoy presidentearen izaera ere. Ez da erabaki asko hartzekoa izan. Garai hartan, 2012ko abenduan, Rajoy Norvegiara azaldu zen Europako Batasunari emandako Nobel saria zela medio, eta egon zen Norvegiako Gobernukoekin, baina gure kontuaz hitz bakar bat ere ez zien esan.

Zer giro zegoen Osloko mahaiaren bueltan?

Inork ez zuen ulertzen espainolen jarrera. Esaten zuten mila gatazkatan ibiliak zirela eurak eta horrelako jarrerarik ez zutela ezagutu.

Nazioarteko komunitateak ez al zuen Espainia presionatzeko nahikoa indar ala borondate izan?

Nazioarteko kontu guztiak interes batzuen arabera mugitzen dira; gehienetan, interes ekonomikoak izaten dira tartean, Yemen, Siria, Irak edota Kolonbiako gatazka izan tartean. Sekula ez da ezer doan ematen. Eta Euskal Herria zer da mundu globalizatu honetan?

2011ko urritik 2013 hasierara zuen taldea modu iraunkorrean egon al zen Norvegian?

Hantxe egon ginen, bai, Oslon eta.

Noiz arte justu?

Ni, 2013ko otsailera arte. Beste bi kideak pixka bat lehenago atera ziren, ez dakit justu noiz.

Zer modutara atera zineten?

Kanporatuak izan ginela esan izan dute, hala saldu izan dute batzuek. Norvegiatik pasaporte diplomatikoarekin hegazkinez atera nintzen ni, eta neuk eskatutako tokira eraman ninduten. Modu bitxia kanporatua izateko, ezta?

Nora joan zinen, Frantziara?

Durban-sur-Arizera berriro. Gau batez heldu nintzen. Elurra ari zuen. Jendea zain nuen, mahai baten bueltan, afaltzeko. Esan nien Parisen egon nintzela urtebete pasan, ikasketa batzuk egiten. Haiek ez zuten hedabiderik kontsumitzen, eta ez nuen arriskurik.

Eta berriro, baserritar lanean?

Bai.

Parisek datorren urtean berriro epaituko zaitu 2005-2006ko eta 2011-2013ko prozesuengatik.

Epaiketa baterako ETAren talde aparatuko burutzat jotzen nau, eta esaten du jende batekin elkartzen nintzela bake negoziazioak prestatzeko. Horrek zer esan nahi du? Bakea negoziatzea delitu terrorista al da? Ez du zentzurik akusazioak. Gainera, froga batzuk aldatzen ari dira, zehaztasunik eman gabe eta.

Madrilen esanetara al dago Paris?

Bai.

Ipar Euskal Herrian egin dute lan bat Parisengan eragiteko asmoz.

Lan handia izan da, baina ez da armagabetze prozesuan bakarrik egin. Iparraldea txikia da, 300.000 biztanle baino ez ditu, baina gatazkaren arloan munduko edozein gatazkentzat adibide bat izan daiteke. Segitu behar da eguneroko lanean, eta segitu behar da Parisen ateak jotzen, sareak osatzen... Etengabeko lana da. Espainiako Estatuan egiteke duguna da.

2018ko maiatzaren 3a: ETAren desegitearen eguna. Zergatik irakurri zenuen adierazpena?

Eskatu egin zidatelako. Inguruan begiratzen dudanean, ikusten dut zoritxarrez aspaldiko kide asko ez daudela: hil egin zituztelako edo bestela hil zirelako. Haiek nik baino ibilbide sakonagoa eta zabalagoa zeukaten. Baiezkoa eman nuen, itxi behar zen bezala itxiko zela pentsatzen nuelako. Horretarako baliogarria izan bazen nik parte hartzea, ongietorria.

Ba al zenekien beste norbaitek ere irakurriko zuela adierazpena?

Bai. Eta aukera batzuk zeudela.

Askoz lehenago eskatu al zizuten leitzeko? Ez.

Egia al da zeu agertu zinen bideo bat grabatu zenuela? Bai.

Norentzat zen?

Ez dakit zer formatu hartu zuen, baina uste dut nazioarteko komunitateko batzuek ikusi zutela. Kanpora begira, grabazioko ahotsa baino ez zen gelditu.

Zer sentsazio izan zenuen adierazpena irakurtzean? ETAren ibilbidearen bukaera zen…

Gure herriaren eskubidearen aldeko borroka honetan une garrantzitsu bat izan zen hura. Baina ez zen ezeren bukaera bat. Gauzak egiteko daudela ikusi zen, eta denoi dagokigula egitea. Horren subjektua herria da.

«Denoi dagokigu etorkizuna eraikitzea, bizi izan duguna berriro errepikatu ez dadin»

Biktimak, euskal presoak, elkarbizitza... Agenda politikoan dauden gaiak dira, ETAk jarduera armatua bukatu zuenetik ia hamar urtera ere. Indarkeria egoerarik berriro ez izatearen alde mintzatu da Josu Urrutikoetxea.

ETAk 774 pertsona hil zituen, hark 2018an aitortu zuenez.

Bortxa tresna gisa erabiltzen delarik, guk bezala tresna politiko gisa helburu politikoak lortzeko, zoritxarrez atzeraezinak diren ondorioak ekartzen ditu. Behin Langraizko espetxetik [EAEko] parlamentura nindoala ertzainen kotxe batean, esan nion ertzain bati: «Zer uste duzu, gatilloa zapaltzen duenak plazer hartzen duela ala?». Hori pentsatzen badu, oker dago. Kontua da bortxa erabiltzean, nahiz eta helburua garbi izan, latza dela ondorio hori, eta hori betidanik sentitu dut.

ETAk, bere desegitea baino pixka bat lehenago, eragindako minaz adierazpen bat atera zuen: 2018ko apirilaren 8an. «Barkamena» eskatu zien «gatazkan parte hartze zuzenik ez zuten» biktimei. Ez zen ondo hartu euskal gizartean.

Bereizketa bat egin zuen erakundeak, batzuek ardura zuzenak izan zituztelako egoera orokorrean, zapalkuntza egoera horretan, eta hori esan zuen agiri hartan. Kontua ez da hainbeste barkamena eskatzea edo ez; kontua ez da atzera begiratzea eta hor bizitzea, baizik eta ikasgaiak ateratzea, eta berriro gerta ez dadin denon artean bitartekoak jartzea. Konpontzen ez den zerbaitek ondorioak ekar ditzake, nonahi. Gutxiengo batek gorrotoan eta mendekuan oinarritzen du bere jarrera. Ez dut uste horrela ezer eraiki daitekeenik. Hala ere, gutxiengo horri zor zaion errespetutik, denon artean eraiki behar dugu gure geroa. Etorkizun horren alde, neu sekula ez naiz oinarritu gorrotoan eta mendekuan.

Ezker abertzaleari ETAren jarduerarekiko azterketa kritikoa egiteko eskatzen diote.

Hitzekin jokatzen ari gara. Gure etorkizuna egunero eraiki behar dugu, jarrera baikorrarekin, eta hori denoi dagokigu, bizi izan duguna berriro errepikatu ez dadin. Hitz bat esatea magikoa al da? Eta bihar dena konponduta egongo al da? Kontua da txipa, logika, denon arteko eraikuntzan jartzea.

Oraindik 225 bat euskal preso daude. Paris eta Madril konponbiderako mugitzen ari al dira?

Presoen kolektiboak [EPPK] urratsa egin zuen, estatuen legedia betetzera zihoala esanez, baina zer gertatzen da? Besteak ez direla ari legedia betetzen, salbu kasu batzuetan. Noraino ausartuko dira, ez ezer berezia egiteko baizik eta legedia betetzeko?

Bestelako pausoak eman beharko al lituzkete gobernuek?

Euren legedia bete dezatela haiek, lehenik eta behin. Praktikan tokia badago Euskal Herriko kartzeletan. Ajuriaeneko paktuan [1988] badago idatzita baina argitaratu gabeko zerbait: [ETA] erakundeak borroka armatua geldituz gero, presoak kaleratu beharko liratekeela! Kaleratu! Zer nolako atzerapausoa eman den…

Nola behartu litezke estatuak euskal presoen auzia konponbidean jartzera?

Betiko botika mahai gaineratuko nuke: eguneroko lana, arlo guztietan, bakoitzak berean.

«Praktika bat da» nazioa eraikitzea

Nola ikusten duzu Euskal Herria?

Distantziatik. Lehengo eta behin, ikusi behar dugu ez dela oasi bat. Eta, zoritxarrez, osasun egoera honek neoliberalismoak bultzatzen duen indibidualizazioa erraztu egiten du, eta sistemak hori baliatzen du, oraindik neurri sakonagoak hartzeko.

Nahikoa nazio kontzientzia ba al dago?

Gure geroa egingo dugu poliki-poliki, horrek ez nau kezkatzen. Kezkatzen nauena euskararen egoera da, euskararen erabilera. Denon ardura da, baina, batez ere, gazteena, haiek datozelako atzetik. Zeberion frankismoan kanpotik zetozenek ere euskaraz jakiten bukatzen zuten, baina 2002an hara bilkura batera joan nintzenean, eskolatik jolasera atera ziren haurrak gazteleraz hasi zirela ikusi nuen. Noski ikusten dela gogo bat nazioa eraikitzeko, baina eraikitzea praktika bat da.

Burujabetza prozesu baterako prestatuta al dago Euskal Herria?

Baldintzak badaude, arlo desberdinetan. Izugarrizko potentzial bat da.

Eta independentziarako, euskal errepublikarako biderik ikusten hurrengo urteetarako?

Euskal errepublika, zergatik ez? Baldintza denak ditugu. Belaunaldi berriek zentzu horretan borrokatzeko gogoa dutela ikusten dut. Beste mende batean gaude, beste tresna batzuk dituzte, guk ezagutu ez ditugunak, baina beste etsai batzuk ere bai, neoliberalismoak eta mundu globalizatuak ekartzen dituztenak, baina konfiantza emanez eta lan eginez egunero-egunero-egunero, guk ditugun tresnekin atzeraezina da egoera.

Josu Urrutikoetxearen elkarrizketaren inguruabarrak (2020-12-15)

Elkarrizketaren bilduma (bost hizkuntzetara itzulpenak, bideoak...)


Summary: Beste 675 kasu atzeman dituzte Hegoaldean. Bezperan baino 150 positibo gehiago zenbatu dituzte Hego Euskal Herrian. Dena dela, nabarmen test gehiago egin dira, eta, ondorioz, apaldu egin da positiboen ehunekoa: %4,5 da. Koronabirusak gutxienez 115 lagun hil ditu astebetean Hegoaldean.

Bigarren egunez jarraian, apaltzera egin du positiboen ehunekoak Hego Euskal Herrian: %4,5 da. Hala eta guztiz ere, hazi egin da egun bakarrean zenbatutako positiboen kopurua. Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako datuen arabera, birusa atzemateko 15.015 test egin ziren atzo Hegoaldean, eta 675 positibo detektatu dituzte. Astelehenean, berriz, 525 kasu atzeman zituzten, ia 5.000 test gutxiago eginda.

Kutsatuen datuei dagokienez, Nafarroan atzeman dute kasu gutxien. Gobernuak aurreratutako datuen arabera, Osasunbideak 93 kasu atzeman ditu atzo egindako probetan. Zehazki, PCR probak eta antigeno testak aintzat harturik, 1.850 proba egin ziren atzo Nafarroan, eta horien %5ek eman zuten positibo. Hala, aurreko eguneko datuen aldean, bederatzi gutxiago zenbatu dituzte. Azaroaren 27tik aitzina, egun bakarrean erregistratutako positiboek ez dute inoiz gainditu 150 kasuren langa foru erkidegoan.

Hegoaldeko gainerako lurraldeei erreparatuta, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, hiruretan egin du gora atzemandako positibo kopuruak. Hala ere, aipatzekoa da Osakidetzak egindako test kopuruak izandako gorakada: astelehenean baino ia 4.500 proba gehiago egin ditu Osakidetzak, eta, zehazki, testen %4,4k eman dute positibo. Gipuzkoan 243 kasu atzeman dituzte atzoko probetan, bezperan baino 96 gehiago. Bizkaian 231 positibo erregistratu dituzte, aurreko egunean baino 55 gehiago. Araban 104 kasu zenbatu ditu Osakidetzak, bezperan baino bederatzi gehiago, alegia.

Hego Euskal Herriko ospitaleen egoerari dagokionez, Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak emandako datuen arabera, guztira 65 pertsona eraman zituzten atzo ospitalera gaitzarengatik; bezperan, berriz, 49 erietxeratu zituzten. Azken datuen arabera, 122 lagun daude ZIUetan, eta 463 gaixo daude gela arruntetan.

115 heriotza astebetean Hego Euskal Herrian

Eusko Jaurlaritzak gaur eguneratu ditu Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan COVID-19aren eraginez hildakoen datuak. Emandako azken datuen arabera, 99 lagun zendu dira astebetean, aurrekoan baino 23 gehiago. Hiru lurralde horiei dagokienez, bigarren olatuko daturik makurrena da azken asteari dagokiona. Zehazki, abenduaren 7tik 13ra bitartekoak dira heriotza horiek.

Nafarroan, berriz, bestelakoa da joera. Foru erkidegoan 16 pertsona zendu dira astebetean, eta, horiek horrela, heriotza kopuruak behera egin du aurreko datuen aldean. Izan ere, azaroaren 30etik abenduaren 6ra bitartean birusarekin eri ziren 27 pertsona zendu ziren.

Halaber, Nafarroako Gobernuak igandetik aitzina izandako beste bi heriotzaren berri eman du: 83 urteko emakumezko bat eta 90 urteko beste bat.


Summary: Gabonetako plana gogortzeko prest daude agintariak. Pedro Sanchezek eta Iñigo Urkulluk esan dute beharrezkoa bada egingo dutela

Espainiako Gobernuko presidente Pedro Sanchez Kongresuan mintzatu da gaur, eta adierazi du COVID-19 kasuen «ugaritzeak» jarraitzen badu zorroztu egingo dituztela Eguberritarako aurreratutako planaren irizpideak, eta horren berri emango diela autonomia erkidegoei. Autonomia erkidego gehienek onduak dituzte irizpide horien araberako planak, eta horiek gogortzeko prest daudela adierazi zuen atzo Eusko Jaurlaritzaren izenean Bingen Zupiria bozeramaileak ere; ohartarazi zuen datuen bilakaerak okerrera egingo balu eta «arriskua» ekarriko balu ez dutela baztertzen urtarrilaren 11 baino lehen neurriak gogortzea. Horixe bera berretsi du gaur goizean Iñigo Urkulluk; are, Eguberriak hasi aurretik ere akaso neurriak zorrozteko urratsen bat egingo dutela adierazi du: «Aukera bat da».

Urkulluk, hala ere, nabarmendu du datuek bilakaera ona izan dutela Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan: "Eboluzioa ona da. 100.000 biztanleko 850 kasuko tasa ere izan genuen, eta orain 300 ingurukoa dugu. Denon artean lortu dugu hori".

Gabonen atarian neurriak zorroztera egin dute hainbat herrialdek; adibidez, Erresuma Batuak eta Alemaniak. Antzeko erabakiak hemen ere ikus daitezkeela adierazten ari dira orain bertako osasun agintariak, neurrien arintze bat agindu bezain pronto. Horrek argi uzten du egoera epidemiologikoa ez dela batere ona oraindik. Orain neurriak sobera arintzera egiten bada izurriaren «hirugarren olatu bat» oldartu daitekeela ohartarazi du Sanchezek, eta, orain arteko «borroka» guztia aintzat hartuta, adi jarraitzea ezinbestekoa dela gogoratu du. Asteok igarota, txertoa jartzen hasita, izurriaren kontraurrats irmoagoak egiten hasteko esperantza dute osasun agintariek.


Summary: ELA: «Europako funtsei uko egin behar zaie, haiek jasotzeko baldintza pentsioak murriztea bada». Gaur egungo baldintzetan Next Generation funtsek herrialdeei «murrizketak exijituko» dizkietela eta «eredu neoliberala» indartuko duela salatu du sindikatuak.

ELAk euskal erakundeei Europako funtsei uko egiteko eskatu die «gizarte eskubideak murriztearen baldintzapean» badatoz. Sindikatuak nabarmendu du Europako Batasunak sustaturiko Next Generation funtsak jasotzeko erreformak egin behar direla, besteak beste, «pentsio sisteman, lan legedian eta merkatu batasunari buruzko araudian». Era berean, salatu du funtsen helburua egun martxan dauden multinazionalen egitasmoa finantzatzea dela, eta ez osasun, zaintza, edo enplegu politikak bultzatzea.

ELAren ustez, Europako funtsen norabidea «onartezina» da, eta horrelako baldintzapean datozen funts oro ezin da onartu. Hori ikusirik, europar ereduaren «orientazioa» guztiz aldatu behar dela iritzi dio, eta bertan behera utzi aurrekontu egonkortasuneko arauak. Erabaki horren eskutik, «igoera handia» eskatu du errenta handien, enpresen, ondarearen eta kapitalaren gaineko zergetan; eta horrela aurrekontu nahikoak bermatu ahal izango direla gizarte babesa edo zerbitzu publikoen arloetan.

ELAk Eusko Legebiltzarreko eztabaida monografikoaren harira plazaratu du gaiaren inguruko bere iritzia, baina gogoratu du, Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak euren proposamenak egingo dituzten arren, Espainiako Gobernuak urtarrilean erabakiko duela funtsen helmuga zein izango den, «alde bakarrez». Horren harira, gogoratu du Espainiako Gobernua azken asteetan Europako Batasunarekin «modu klandestinoan» ari dela negoziatzen funtsen trukean egin beharreko erreformak. Salatu du bilera horietako agiriak ez direla publiko egiten ari, baina ELAk badakiela funtsen baldintzen inguruan eztabaidatzen ari direla.


Dibidenduak bai, baina neurrian

Summary: Dibidenduak bai, baina neurrian. EBZk kendu egin du bankuei irabaziak banatzeko debekua, baina %15 soilik eman ahal izango dute. Neurriak bete-betean eragingo die Kutxabanki eta haren hiru akziodunei: BBK, Kutxa eta Vital.

Beren gizarte ekintza finantzatzeko muga estuak edukiko dituzte hurrengo hilabeteetan ere BBK, Kutxa eta Vital banku fundazioek. Bankuen presioari men egin dio Europako Banku Zentralak, eta onartu du irabaziak banatzeko debekua kentzea. Baina eskua gutxi ireki du: zuhurtziaren izenean, 2019ko eta 2020ko irabazien %15 soilik banatzea baimendu die, eta banku errentagarriei bakarrik. Bankuak ohituta dauden %40-50etik oso urrun dago hori. 2021eko irailean berrikusiko du bere politika EBZk, ordurako espero baitu pandemia kontrolpean egotea eta hark eragindako krisi ekonomikoa arintzen hastea.

Kutxabankek ere bere irabazien erdiak banatu izan dizkie azken urteetan bere akziodunei —hiru banku fundazioei—, eta asmo hori zuen martxoan, EBZk irabazien banaketa eten zuenean. 2019an 352 milioi irabazi zituenez, 176 milioi euro banatu behar zizkien bere akziodunei: %57 BBKri, %32 Kutxari, eta %11 Vitali. Orain horren %15 desblokeatzeko aukera izanez gero, 26,5 milioi euro inguru joango lirateke banku fundazioetara.

Irabazi txikiagoak

2020an diru gutxiago irabaziko du Kutxabankek, krisiaren ondorioei aurre egiteko hornidurak handitu behar izan dituelako. Irailera arte 160 milioi euro irabazi ditu; urtearen amaieran proportzio horretan jarraituz gero, 200 milioiren bueltan izango luke irabazia, eta horren %15 banatuz gero, 30 milioi joango lirateke bere akziodunetara.

«EBZk agindutakoa beteko dugu», esan diote BERRIAri Kutxabankeko iturriek. Urtarrilaren 15erako jakinarazi behar die bankuak zer asmo duen, eta debekatua dute horren berri ematea banku zentralarekin hitz egin aurretik. Kutxabanken irabaziak dira banku fundazioen diru iturri nagusia, eta horrekin elikatzen dute beren egungo egitekoa: gizarte ekintza egitea, hain zuzen ere.

Akzioak erosi dituzte

Baina azken urteetan beste diru iturri batzuk ere bilatzen aritu dira, Kutxabanken irabaziekiko erabateko menpekotasuna gutxitzeko. Gipuzkoa Donostia Kutxak, esaterako, CAFen %2 erosi zuen 2016ko abenduan. Aurten, berriz, BBK-k Iberdrolaren ia 400.000 akzio erosi zituen, 3,4 milioi euroren truke. Kutxabank bera akzioduna da CAFen (%14) eta Iberdrolan (%1,5).

Bizkaiko aurrezki kutxa ohiak izan ditzake arazo gehien dibidendu txikiarekin, 2024 arteko epea duelako 235 milioi euroren funts bat sortzeko. Espainiako Bankuak behartu du funts hori osatzera, Kutxabank burtsara ez ateratzearen truke —erabiltzekotan, Kutxabanken kapitala sendotzeko erabili behar du—. Horrez gain, ehun milioi euroko beste funts bat osatu du, inbertsioak egin eta beste diru iturri bat bermatzeko.

Arazo gutxiago izan ditzakete Kutxak eta Vitalek, aurreko urteetan jasotako diruaren zati bat erreserbatu ahal izan dutelako.

Kaudimenez ongi

Joan den astean berritu zituen EBA Europako Banku Agintaritzak bankuen sendotasunari inguruko azterketa, eta nota onarekin gainditu zuen Kutxabankek: %16,6ko kapitala du, CET1 Fully Loaded irizpideen arabera neurtuta. Euroguneko banku nagusien batezbestekoa %14,7 da, eta Espainiakoena, berriz, %11,8.


Summary: EAJk bakarrik defendatu du Arabako Batzar Nagusietan Armentian gasa ustiatzen segitzea. EAJ bakarrik geratu da Arabako Batzar Nagusietan, PSE-EEk ere gasa ustiatzeari uzteko eskatu baitu, oposizioko gainerako talde guztiekin batera.

Gasteizko Udalean eta Eusko Legebiltzarrean ez bezala, Arabako Batzar Nagusietan PSE-EE EAJtik aldendu da, eta Armentia II-n gasa ustiatzeko proiektua baztertu du. EH Bilduk eraman du egitasmoa batzar nagusietara, eta EAJ bakarrik geratu da Armentia zulatzeko defentsan.

Kike Fernandez de Pinedok esan du EAJ hamarkadetan ari dela Araban petrolioa edo gasa ba ote dagoen arakatzen: «55 putzu baino gehiago zulatu, eta, halere, EAJk gas putzuekin obsesionatuta segitzen du. Ezin da guztion lurrarekin, urarekin eta guztion diruarekin horrela jolastu». Izan ere, Mikel Otero EH Bilduko legebiltzarkideak Arantxa Tapiaren Ingurumen Saileko informazio ofizialaren arabera, jada 80 millioi euroko zuloa eragin du gasaren ustiaketaren proiektuak, eta aurreikuspenak ez dira baikorrak. Horregatik eskatu diete gasa ustiatzeari uzteko, energia berriztagarrietan inbertitzeko eta Sesha enpresa publikoa desegiteko.

Ruiz de Pinedoren arabera, kontraesanezkoa da EAJren mezua: «Ez dira koherenteak. Ezin dute Araba Klima 2050 estrategia diseinatu Araba deskarbonizatzeko eta gas putzuak defendatzen jarraitu».

Eusko Jaurlaritzako Iñigo Urkullu lehendakariak, Miren Gorrotxategi Elkarrekin-Podemoseko bozeramaileari erantzunez, iragan ostiralean aurreratu zuen ez dituztela baimen gehiago eskatuko gasa ustiatzeko, baina daudenekin lanean segituko dute, lurra zulatzen, gasa badagoen arakatzeko. Shesa-Hidrocarburos Euskadi enpresa publikoa arduratzen da lan horiek egiteaz. Jaurlaritzak adierazi izan du gasaren ustiaketarekin segituko dutela trantsizioko energia gisa ulertzen dutelako: berriztagarriak ezarri bitartean energia behar delako.

EH Bilduk eta Podemosek legebiltzarrean eskatu izan diote uzteko energia fosiletan inbertitzeari, eta berriztagarrietan baino ez inbertitzeko. Izan ere, jakina denez, Espainiako Gobernua lantzen ari den Klima Aldaketaren Legeak propio jasoko du gasa ustiatzeko debekua.


Summary: Next Euskadi planaren gardentasun falta salatu du oposizioak, beste behin. Iñigo Urkullu ez da Legebiltzarrean izan, Europako funtsei buruz EH Bilduk eskatutako eztabaida monografikoan. Gobernuak eta gobernuko alderdiek «liskar mediatikoa» bilatzea leporatu diote oposizioari. Oraindik publikoa ez den proiektuen zerrenda abenduaren 29an onartu behar du Jaurlaritzak.

EH Bilduk eskatuta Europako funtsei buruz Eusko Legebiltzarrean egiten ari den eztabaida monografikoan zaharrak dira berri, oraingoz. Hitza hartu duten guztiek azpimarratu dute zer garrantzitsuak izango diren funts horiek, eta guztiek aipatu dituzte «hurrengo belaunaldiak», «elkarlana» eta «elkarrizketa».

Hortik aurrera, goizekoa gorren arteko elkarrizketa izan da. Oposizioko alderdi nagusiek proiektu hautagaien inguruko itxitura eta argitasun falta salatu dute, eta gobernuari leporatu diote ez diela ia informaziorik eman Euskadi Next planaren osaketari buruz.

Mikel Oterok honela esan du: «Nahi duzue gu konforme egotea Next Euskadi planaren berri egunkarien bitartez izatearekin, eta gero noizean behin zuek informazioren bat ematea egiten ari zaretenari buruz. Baina informatzea ez da elkarlanean gobernatzea; informatzea ez da parte hartzea. Eta gauzak horrela egiten direnean, gezurretan edo erdi egiak esaten aritu beharra etortzen da. Esaten zaigu esparru argia egongo dela gure ekarpenak egiteko, baina gero ez dago mekanismorik. Esaten duzue prozesu gardena izango dela, baina gero diozue zerrenda gordeko duzuela zalaparta ez sortzearren».

Miren Gorrotxategik ere (Elkarrekin Podemos) planari buruzko gardentasun falta salatu du: «Itsu gaude, ez dakigu zer gertatzen ari den». Eudelekin egin ei diren elkarrizketei buruzko inolako aktarik ez dagoela ohartarazi du.

Oterok bere hitzaldiaren hasieran gogor gaitzetsi Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkullu gaur Legebiltzarrean ez egotea: «Garrantzitsuagoa da Banco Santanderren foro batean egotea? Hori da [monografikoaren deitzaileei] zor zaigun errespetua?».

Gobernuko alderdiak (EAJ eta PSE) eta Pedro Azpiazu Ekonomia sailburua, berriz, funtsei dagokienez, Europari buruz, proiektuentzako ildo orokorrei buruz eta proiektuen zerrenda aurkeztu ondoko elkarrizketa eta akordioei buruz hitz egitera mugatu dira. Bestelakoan, plana osatzeko egindako lan handia azpimarratu dute, eta oposizioari leporatu diote gaurko eztabaidaren helburua gobernuari kritika egitea zela.

Bitartean, Europako diruak izateko hautagaiak zein diren oraindik ez da publikoa. Eusko Jaurlaritza abenduaren 29ko Gobernu Kontseiluan da proiektuak zerrendatuko dituen Euskadi Next planaren lehen bertsioa aurkeztekoa –zeina Madrilera bidaliko den–.

Plana osatzeko hainbat eragilerekin hitz egiten dutela azaldu du Itxaso Berrojalbizek (EAJ), prozesua irekia eta parte hartzailea izan dela, eta zera esan dio Mikel Oterori (EH Bildu): «Zuek alderdi politiko gisa foro horretan ez egoteak ez du haren lana ezerezten».

Eztabaida monografikoarekin EH Bilduk «liskar mediatikoa» bilatu nahi izatea egotzi dio Itxaso Berrojalbizek EH Bilduri. Eta Eneko Andueza (PSE) ere Oterori mintzatu zaio: «Zuek gaur gobernua kritikatzera etorri zarete, ez proiektuez hitz egitera».


Summary: Zortzi lagun atxilotu dituzte emakumeak sexualki esplotatzeko sare bat osatzea egotzita. Tolosako, Beasaingo eta Bergarako bost etxebizitzatan zeuzkaten andreak; hamazazpi biktima identifikatu dituzte.

Espainiako Poliziak jakinarazi du joan den astean zortzi pertsona atxilotu zituela «Gipuzkoan emakumeak sexualki esplotatzeko sare bat osatzen zutelakoan; Tolosan, Beasainen eta Bergaran zeuzkaten etxebizitzetan prostituzioan aritzera behartzen zituzten andreak, «abusuzko baldintzetan». Hamazazpi biktima identifikatu dituzte, «gehienak Hego Amerikakoak, eta baliabide ekonomiko eskasekoak», eta gizakien salerosketaren aukako Espainiako planaren baliabideak eskaini dizkiete.

Esplotatutako emakumeetako baten salaketaren harira abiatu zuten ikerketa, otsailean: Poliziari posta elektronikoz eman zion bere egoeraren berri. Ikerlariek azaldu dute «erakunde kriminal» bat atzeman zutela, «Brasilgo familia batek osatua»; 2017an ere atxilotu zituzten —gizonak eta emakumeak daude tartean—. Bost etxetan aritzen ziren, eta, emakumeek beren egoera salatzea eragozteko, etxe bakoitzean «arduradun» bat jarri zuten andreak kontrolatzeko, baita bideokamerak ere. Horrez gain, «gezurrezko enpresa sare» bat ere sortu zuten, diru irabaziak ezkutatzeko.

Tolosako 2. Instrukzio Epaitegiak kudeatu du ikerketa. Hainbat delitu egotzi dizkiete atxilotuei: sexu esplotaziorako pertsona salerosketa, proxenetismoa, droga trafikoa —bezeroei speed eta kokaina eskaintzen zizkieten, eta substantzia horiek aurkitu dituzte etxeetan— eta diru zuritzea.


Summary: Eguberrietako bilkurak ahal dela kanpoan eta maskarekin egiteko eskatu du OMEk. Birusaren transmisioa Europan «zabala eta indartsua» dela gogoratu du Osasunaren Mundu Erakundeak, eta 2021eko lehen aste eta hilabeteetan areagotzeko arriskuaz ohartarazi du.

Osasunaren Mundu Erakundearen Europako bulegoa kezkatuta dago kontinentearen zenbakiekin, eta aholku sorta bat eman du Eguberrietako jaiei begira. Ohartarazi duenez, etxe barruan elkartzea «bereziki arriskutsua» da, baita talde txikitan bada ere, hainbat etxebizitzatako jende gazte eta zaharra bildu daitekeelako, eta horietako denak ez direlako prebentzio neurri berak betetzen ari. «Bilkurak, ahal dela, kanpoan egin beharko lirateke; bildutakoek maskarak izan beharko lituzkete jantziak, eta urruntze fisikoa gorde», adierazi du erakundeak agiri baten bitartez. Bilkurak barruan egiten badira, taldeen tamaina mugatzea eta aireztatzea «gako» dira kutsatzeko arriskua gutxitzeko.

2020. urtea oso zaila izan dela eta herritarrak biltzeko irrikan daudela onartu du OMEk. Baina nabarmendu du birusaren transmisioa Europan «zabala eta indartsua» dela oraindik ere. 2021eko lehen aste eta hilabeteetan areagotzeko arriskuaz ohartarazi du.

Hori ikusita, neurri batzuk hartzeko esan du erakundeak. Horietako batzuk, eski estazioen ingurukoak. OMEk gogoratu du leku horiek parte handia eduki zutela izurriaren hasieran. Izan ere, Austriako Ischgl eski estazioan otsail-martxoetan gertaturiko fokuak birusa 45 herrialdetara zabaldu zuen, ikertzaileek ondorioztatu dutenez. Neguko kirol horien egutegiak moldatzeko eskatu die erakundeak gobernuei, jendetzak ez biltzeko. Besteak beste, garraio publikoan pilaketak saihesteko esan die.

Ekitaldi erlijiosoak edo Eguberrietako azoka jendetsuak atzeratzeko, mugatzeko edo bertan behera uzteko aukera kontuan hartzeko eskatu die OMEk agintariei. Elizkizunak aurten «beste modu batean» egiteko esan du erakundeak: hau da, kanpoan, ahal bada, eta mugatuta tamainan eta denboran, jendea elkarrengandik urrunduta, maskarekin, eskuak garbituta, eta ongi aireztatuta.

Adinekoen lekuan jarri

OMEk adierazi du balitekeela jendeari «arraroa» iruditzea maskarak eramatea eta urruntzea senide eta lagunekin, baina hori oso garrantzitsua dela nabarmendu du. Horrez gain, gogoratu du jende zaurgarriarentzat eta adinekoentzat «oso zaila» izan daitekeela senideei ez hurbiltzeko esatea. Norberaren erabakien ahalmena ez gutxiesteko eskatu du OMEk. «Norberaren erabakiek ez dute bakarrik eragina edukiko zeuregan eta zeure ingurukoengan: gizarteari eragingo diote».

Aurtengo Eguberriak ezberdinak izango direla aitortu du erakundeak, baina dei egin du, halere, horiek ahalik eta gehien gozatzeko.


Summary: Ikastolek uko egin diote hezkuntza proiektuak administrazioen esku uzteari. Ikastolen Elkarteak azpimarratu du hezkuntza sistema propio bat nahi dutela, herri ekimenak ere lekua izango duen publikotasunaren definizio berri batekin. Horrela erantzun diote Euskal Eskola Publikoaz Harro topaguneak eskatutako publifikazioari.

«Hezkuntza sistema propio bat nahi dugu, herri ekimenak ere lekua izango duen publikotasunaren definizio berri batekin, eta hori [hezkuntza] legean ikusi nahi dugu». Horrela erantzun dio Ikastolen Elkarteak Euskal Eskola Publikoaz Harro topaguneari, «beste publifikazio prozesu bat abiarazteko eskatu diotelako egungo Eusko Jaurlaritzari». Euskal Eskola Publikoaz Harro topaguneak eskatu zuen euskal eskola publikoa sistemaren «ardatzean» jartzea; harentzako baliabideak bermatzeko; hezkuntza sistemaren pribatizazioaren aurka egitea, «gaur egungo sistema duala eta sistema horren atzean dauden itunak salatuz»; eta, «pribatizazio dinamika» eteteko, Eusko Jaurlaritzak ikastetxeak publifikatzeko araudia sortzea, besteak beste.

Zenbait eragilek hori egin izanak ez du harritu Ikastolen Elkartea; bai, ordea, beste batzuek bide hori hartu izanak, «bakarka beste planteamendu batzuk egiten dituztelako». Salatu dute publifikazio hori «errezeta magikoa» balitz bezala aurkezten dutela gainera: «Publifikazioa aipatzen dute gainera, errezeta magikoa izango balitz bezala, horren bitartez, eta horren bitartez soilik lortu ei delako murgiltze sistema ezartzea, segregazioa amaitzea eta hezkuntza sistemak egun dituen gabezia guztiak konpontzea».

Ikastolen Elkarteak, berriz, «hemen garatutako» eztabaida beharrezko ikusten du: «Eztabaida zabal eta sakon bat behar da, guztion artean eginikoa, baita gure mugimendua eraitsi nahi dutenekin ere». Argi esan dute ikastolak ez daudela prest proiektua administrazioen esku uzteko: «Ikastolok ez gaude prest herritarrek herritik eta herriarentzat sortu eta garatutako hezkuntza proiektuak ezein administrazioren esku uzteko, eta ez ditugu utziko».

Eztabaida berriz bizitu den arren, ez da atzo goizekoa. Ikastolen elkarteak azaldu duenez, gogoan dute 1993an, Hezkuntza Publikoaren Legea onartu berritan, Eusko jaurlaritzako Hezkuntza sailburuak esan zuela aurrerantzean ez zela gehiago ikastolez hitz egingo. «Iltzatuta daude oraindik hitz horiek ikastolen mugimendua osatzen dugun kide askoren artean, urte gogorrak izan baitziren ikastolentzat». Haien mugimendua «haustera» zetorrela ziurtatu dute, eta nabarmendu orduko orbainek oraindik «erresumina» eragiten dietela. «Oraindik, ziklikoki, zaurietan gatza botatzen digute, ordea, eta orduan amaitu ez zen eraiste prozesua akaberaraino eraman behar dela aldarrikatzen duten ahotsak altxatzen dira noizean behin».

Talde sendoa

Halere, harro daude hartu zuten bidearekin, «herritik eta herriarentzat sortutako hezkuntza proiektuei herriarentzat eutsi zietelako». «Bide propioa» egin dutela azpimarratu dute, eta egun «talde sendoa» osatzen dutela: 111 ikastola dira, 57.000 ikasle baino gehiago, milaka familia eta 6.000 irakasle eta langile ez irakasle.

«Euskal Herri mailako ikuspegiarekin ari gara, hezkuntza eredu propioaren bitartez, euskaratik eta euskaraz, euskal curriculuma ardatz hartuta eta begirada etorkizunean jarrita». Azken urteetan pedagogikoki egindako «jauzi handia» ere aipatu dute. Pedagogiak ez ezik, esan dute hezkuntza sistemak berak ere aldatzeko beharra duela: «Pandemia garai honetatik ondorio argirik atera baldin badugu, zera izan da, aldaketarik gabe gure sistema porrotera doala». Uste dute aldaketa hori Arabarako, Bizkairako eta Gipuzkoarako hezkuntza lege berriarekin irits daitekeela, eta horren beharra azpimarratu dute: «Urteetan ari gara aldarrikatzen hezkuntza sistema osoarentzako lege berri bat hezkuntza sistema propio bat eraikitzeko bidean, eta, Euskal Herri osoa hartuko ez badu ere, abiatu dadin nahi dugu».


Summary: Parisko Dei Auzitegiak gibelera bota du Iratxe Sorzabalen aurkako euroagindua. Prokuradoreak sinesgarritasuna eman zien euskal presoak salatutako torturei, azaroan, eta epaileak uko egin dio Madrilek eskaturiko euroaginduari. Lehen aldia da Parisek tortura kasu batengatik euroagindu bat atzera botatzen duena.

Parisko Dei Auzitegiak gibelera bota du Iratxe Sorzabal euskal presoaren aurka Espainiako Auzitegi Nazionalak eskaturiko euroagindu bat: laugarrena. Euskal presoak Espainian jasandako torturak salatu zituen euroagindua aztertzeko auzi saioan, azaroaren 17an, eta prokuradoreak sinesgarritasuna eman zion Sorzabalen testigantzari. Bertzeak bertze argudiatu zuen «deklarazioak lortzeko atxiloketaz zalantza nahikoa» zegoela. Orain, tortura salaketa horiek oinarritzat hartuta euroagindu eskaera atzera botatzea erabaki du auzitegiak. Tortura kasu batengatik Parisek euroagindu bat ukatzen duen lehen aldia da.

Defentsak behin baino gehiagotan salatu izan du Sorzabalek adierazpenak torturapean egin zituela. 2015ean atxilotu zuten Sorzabal, Baigorrin, eta zazpi urteko kartzela zigorra ezarri zion Frantziako justiziak, 2019an.

Espainiako euroagindu eskaerak gibelera botatzea ez da ohikoa Frantziako justiziarengan, oro har. Joan den uztailean egin zuen azkenekoz: Josu Urrutikoetxearen Barajasko auziko euroagindu eskaera atzera bota zuen.


Summary: Arrantza kuotak, 'brexit'-aren negoziazioen menpe. Legatzarena %10 jaistea proposatu du Europako Batzordeak, baina Espainia eta Frantzia aurka azaldu dira. Besteetan aldaketarik ez dago ia.

Abenduko Arrantza Ministroen Kontseilua urteko korapilatsuena izan ohi da, hurrengo urterako harrapaketa nagusien banaketa negoziatzen delako -atunarena beranduago adosten dute-. Egunotakoa, gainera, azken urteetako zailenetakoa izaten ari da, horrekin batera EBren eta Erresuma Batuaren arteko etorkizuneko harreman ekonomikoaren nondik norakoak negoziatzen ari baitira Brusela eta Londres. Arrantza kuotei dagokienez, Espainiak eta Frantziak baztertu egin dituzte 2021eko Europako Batzordeak egin dituen proposamenak. Asteartean hasi zituzten elkarrizketak, eta legatzaren ingurukoak izaten ari dira konplikatuenak.

Europako Batzordearen lehenengo proposamenak %12,8ko murrizketa aurreikusten zuen, eta hori, orain, % 10era jaistea eskaini du, baina Espainiarentzat eta Frantziarentzat ez da nahikoa. Gogoratu dute azken urteetan murrizketa handiak izan direla: %20koa iaz. Batzordeak argudiatu duenez, espezie horren egoerari buruzko datu zehatzik ez dago, baina bi estatuek erantzun dute ebaluazio zientifikoan irizpide desberdinak egonda ere, ikerketek diotela legatz erreserba «egoera biologiko onean» dagoela.

Euskal Herriko ontziei gehien eragingo liekeen murrizketa izango litzateke hori; Ondarroakoei bereziki, eta Pasaiakoei zeharka, azken urteetan Bizkaiko Golkoan aritzen diren alturako ontzien espezie nagusia izan baita legatza. Egun, 16 alturako ontzi daude Bizkaiko portuan; Gipuzkoakoan ez dago bertakorik, baina beste herrialde batzuetakoek deskargatzen dute han. Kantauri itsasoan dabiltzan baxurako barkuentzat, berriz, murrizketa txikiagoa aurreikusten du Batzordeak.

Negoziazio mahaian dauden eta euskal arrantzaleak harrapatzen dituzten beste espezien kasuan -perlita, berdela, antxoa, zapoa...- Batzordeak aldaketa handirik ez du aurreikusten, iazko kopuruekin konparatuta, ez Bizkaiko Golkoan, ez Kantauri itsasoan. Mihi-arrainetan gutxi aritzen dira euskal ontziak; kasu horretan, bai, jaitsiera handia proposatu du Bruselak: hasieran %42koa, eta: orain, % 20koa. Aldea handia izan arren, estatuetako ordezkariek uste dute hori ere «hobetu» daitekeela.

Londresen itzala

Brexit-ari buruzko negoziazioen itzala arrantza kuotei buruzko mahaira zabaldu da. Lehenengoaren baitan egongo da Europako ontziak Ingalaterrako eta Eskoziako uretara sartzeko aukera izatea, eta, hortaz, espezie partekatuen zati handi baten banaketa ere bai; bereziki, legatzarena, oilarrarena eta zapoarena.

Aurten, Arrantza ministroek iaz negoziatutako kuotak aplikatu dira. Hori horrela, Erresuma Batuko arrantzaleek Batasuneko arauak eta betebeharrak errespetatu dituzte. Baina zirt edo zart egiteko unea iritsi zaie Londresi eta Bruselari.

Brexit-ari buruzko negoziazioak unerik inportanteenean dira, eta arrantzaren gaia izaten ari da, hain justu, punturik zailenetakoa, edo «zailena», Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidenteak asteazken honetan azpimarratu duenez. Mahai nagusian akordiorik ez balego, urtarrilaren 1etik aurrera bertan behera geratuko litzateke aurten arrantzarako erabilitako formula. Bruselaren asmoa litzateke hori luzatzea, beste urtebetez edo, gutxienez, Londresekin arrantza akordio bat lortu arte.

Horretarako, Europar Kontseiluak mekanismo bat proposatu du baimenen bidez barku ingeles eta eskoziarrek Europako uretan sartu ahal izateko, Erresuma Batuari ezarritako kuotak arrantzatzeko, eta EBko ontziei aplikatzen zaizkien baldintza beretan. Erresuma Batuak, bestalde, bere uretan harrapaketak egiteko baimenak eman beharko lituzke. Europako Parlamentuak aste honetan bertan bozkatuko du proposamena. Kontseiluak eta parlamentuak behin betiko akordioa lortu beharko dute neurria urtarrilaren 1ean aplikatu ahal izateko.

Bizkaiko golkoa

Europako arrantza sektorearen nahia da etorkizuneko egoera gaur egungoaren ahalik eta antzekoena izatea. Asko baitago jokoan. Europako Arrantza Aliantzaren arabera (EUFA ingelesez), azken hamarkadan, Europako harrapaketen %42 inguru ingeles eta eskoziar uretatik zetozen, eta ehuneko hori, espeziearen arabera, % 60 baino handiagoa izan daiteke.

Euskal Herriko arrantzaleen kasuan, Hegoaldeko arrantzontzi gutxi dabiltza Erresuma Batuko uretan —hiru—. Hala ere, besteek hango kaletan dituzten kuotak trukerako erabiltzen dituzte, Bizkaiko golkoko Frantziako uretan arrantzatzeko.

Akordiorik ezean, baliteke Erresuma Batuko uretatik botatzen dituzten ontzi asko Bizkaiko golkora joatea arrantzara eta han ehunka ontzi pilatzea, arazo ugari sortuz, elkarbizitzakoak, kuotei buruzko eta arrain espezie batzuen iraupenean.


Summary: 'Bateragunekoen' aldeko mobilizaziora deitu dute larunbaterako. Alderdi politiko, sindikatu eta eragile sozial ugarik deitu dute protestara, larunbat eguerdirako, herri guztietan.

Espainiako Auzitegi Gorenak astelehenean erabaki zuen berriro egitea Bateragune auziko epaiketa, Giza Eskubideen Europako Auzitegiak ebatzi eta gero Arnaldo Otegik, Rafa Diezek, Sonia Jacintok, Miren Zabaletak eta Arkaitz Rodriguezek ez zutela epaiketa justurik izan.

Erabaki horren harira, mobilizaziora deitu dute alderdi politiko, sindikatu eta eragile sozial ugarik. Larunbaterako deitu dute protestara, 12:00etan, herri guztietan, Demokrazia lelopean. ELA, LAB, Steilas, ESK, Ahal Dugu, Ezker Anitza, EH Bildu, Nafarroako Ezker Batua, EH Bai, Gure Esku, Emakumeon Mundu Martxa, Bilgune Feminista, Sare eta Etxerat dira deitzaileak.

Deitzaileen arabera, erabakiaren «larritasunak hausnarketa bateratua eta kolektiboa» eragin du eragileen artean, eta «herri, gizarte eta kultur eragile guztiei» eskatu diete bat egiteko deialdiarekin. Uste dute Auzitegi Gorenaren erabakiak «kezka handia» eragin duela, «oinarrizko eskubide demokratikoen aurkako erasoa dela ulertzen den heinean».

2009ko urrian atxilotu zituzten auzipetutakoak, ETAren aginduetara Batasuna berreraikitzen saiatzea egotzita, eta 2011n epaitu zituzten Auzitegi Nazionalean. Arnaldo Otegik, Rafa Diezek, Sonia Jacintok, Miren Zabaletak eta Arkaitz Rodriguezek osorik bete zituzten Gorenak 2012an berretsitako zigorrak —31 urte guztira—. Gorenak berak zigor horiek baliogabetu zituen udan.


Summary: ‘Charlie Hebdo’-ren epaiketan 30 urterainoko espetxealdi zigorrak ezarri dituzte. Epaileek ebatzi dute 2015eko urtarrilean aldizkari satirikoari eta Parisko supermerkatu bati eraso egin zietenen konplize izan zirela hamalau akusatuak.

Prozesua mediatikoa eta zaila izan da, Frantzia laikotasunaz, adierazpen askatasunaz eta gobernuaren «separatismo islamistaren» kontrako lege proiektuaz eztabaidatzen ari zen bitartean egindakoa. Charlie Hebdo kazeta satirikoaren aurkako erasoen epaiketak berriz utzi ditu agerian gizarte baten zauriak, sistema baten hutsegiteak eta amaierarik ez duela dirudien eztabaida baten erraiak; oraindik goizegi da jakiteko prozesuak errealitate horiek sendatzeko edo bideratzeko balioko ote duen, baina, askorentzat, kazetaren aurkako erasotzaileak laguntzeagatik epaiturikoak zigortzea bide luze baten lehen pauso bat bilakatu da, hilketak gertatu eta ia sei urtera. Akusatuek lautik 30 urterainoko espetxealdiak jaso dituzte.

Auzitegi bereziko epaileek ebatzi dute 2015eko urtarrilean kazeta satirikoari eta Parisko supermerkatu bati eraso egin zieten jihadisten konplize izan zirela hamalau zigortuak, eta denek zutela erasotzaileen asmoen berri. Laurent Sourisseau Charlie Hebdo-ren erredakzioburuaren ustetan, «indarkeriaren garaia berriz itxi» da gaur jakinarazitako sententziarekin: «Gutxienez alde penalean, gizatasunez behintzat ondorioak ez baitira inoiz ezabatuko». Hamazazpi lagun hil zituzten denera; gerora, Poliziak hiru erasotzaileak hil zituen.

Prozesuak balio izan du horien armak eta finantzaketa lortzea ahalbidetu zuen sarea agerian uzteko. Kazetaren abokatu Richard Malkarek honela deskribatu zuen hiru hilabete iraun duen epaiketa: bi prozesu batera garatu direla, akusatuena eta «hil nahi izan dituzten ideiena». Horren erakusle da epaiketa hasi zenean Charlie Hebdo-k berriz publikatu izana Mahomaren marrazkiak, eta, epaiaren bezperan, «Jainkoa bere tokian jarri dute berriz» dioen irudi bat argitaratu izana, Jainkoa Poliziaren furgoneta batean dagoela, presondegira bidean.

Parisen egindako epaiketak jende ugari bildu du, auziak hartu duen oihartzunaren eta garrantziaren erakusle: 49 entzute egun egin dira, eta 94 abokatu, 144 lekuko eta akusazio partikular gisa aurkezturiko 200 parte aritu dira prozesuan. 11 akusatuek –gainontzeko hirurak ihes eginda daude– une oro esan dute errugabeak direla.

Hamalau akusatuen erdiek «terrorismo» kalifikazioa jaso dute zigorrean, eta gainontzekoei «hilketen konplizitatea» eta «gaizkile terroristen elkartzea» delituak ebatzi dizkiete. Akusazioak «talde terrorista batean» parte hartzea eta erasoen konplize izatea leporatu zien: laguntza logistikoa, finantzarioa edota materiala ematea.

Charlie Hebdo 2006. urtetik ari zen mehatxuak jasotzen, Mahomaren karikaturak publikatu zituenetik, eta, hain zuzen, irudi horien ondorioz egin zituzten erasoak. Lehena 2015eko urtarrilaren 7an izan zen, aldizkari satirikoaren egoitzaren aurka, eta Said eta Cherif Kouachi anaiek hamabi lagun hil zituzten; Al-Qaedak bere gain hartu zuen erasoa.

Hurrengo egunean, berriz, Kouachi anaiekin harremana zuen Amedy Coulibalyk Polizia bat hil zuen, eta, hilaren 9an, supermerkatu judu baten aurka jo eta beste lau lagun hil zituen; bahituta eduki zituen pertsonei esan zien Estatu Islamikoaren izenean jardun zuela. Hari buruz, epaileek adierazi dute «konfiantzazko norbanakoen zirkulu batean» oinarritu zela erasoak egiteko.

Datozen prozesuei begirako epaia

Duen izaera historikoaren erakusgarri, Charlie Hebdo-ren aurkako erasoen epaiketa osorik filmatu dute; izan ere, lehen aldia da Frantzian hori egiten dutela «terrorismo» ekintza batekin loturiko auzi batekin, eta litekeena da prozesua bera aurrekari bilakatzea datozen epaiketa garrantzitsuei begira.

Hurrengoa datorren urteko irailean egingo dute, 2015eko azaroan Parisko Bataclan aretoaren aurka egindako erasoei buruzkoa; eta, geroago, 2016ko uztailean Nizan (Okzitania) izandako atentatuarena. Gaur amaitu den prozesuaren saio batean, Julie Holveck abokatuak epaileei ohartarazi zien hartuko zuten erabakia «ikertua, luparekin aztertua eta eredu gisara hartua» izango dela datozen urteetan.

Ez dute lan erraza izan, auzitegitik kanpoko giroak ez baitu erabat lagundu. Epaiketa egiten ari ziren bitartean, hiru eraso jihadista izan ziren, tartean, Samuel Paty irakasleari burua moztu ziotenekoa; Patyk, hain justu, Charlie Hebdo-k egindako karikatura batzuk erakutsi zizkien bere ikasleei. Nizako eliza batean izandakoak ere oihartzun handia izan zuen: hiru lagun hil zituzten. Frantzia, egun, «alerta terrorista gorenean» da.

Eraso horiek gobernuaren presidentearen «separatismo islamistaren» kontrako lege proiektuaren harira egin zituzten, Charlie Hebdo-ren epaiketa bete-betean. Muturreko islamisten haserrea eragin zuten Emmanuel Macron herrialdeko presidentearen hitzok: «Frantzia islamismotik askatu behar dugu. Separatismo islamiarrari eraso egin behar diogu, islamismo erradikal horretan errepublikako legeak hausteko eta gizartea beste modu batean antolatzeko borondatea baitago».


Summary: Sagardogileek 15 milioi euro galdu dituzte aurten. Euskal Sagardoa jatorri izeneko ekoizleek azaldu dutenez, ostalaritzari jarritako debekuen eragina oso handia izan da. Produkzioa era txikiagoa izan da: iazkoaren herena.

Araba, Bizkai eta Gipuzkoako sagardogileek 1,1 milioi litro egin dituzte Euskal Sagardoa sor-markarekin aurten. Iazkoaren herena da hori. Horrez gain, sektoreak 15 milioi eurotik gorako galerekin amaituko du urtea, COVID-19aren ondorioz txotx garairik ezin izan dutelako egin eta ostalaritzari ezarritako murrizketengatik. 2021ekoa noiz eta nola jorratu ari dira aztertzen.

Euskal Sagardoaren arduradunek azaldu dutenez, bazekiten aurtengo uzta 2019koa baino urriagoa izango zela, baina «espero baino txikiagoa» izan dela azpimarratu dute; hotz falta eta uda lehorra izan direla argudiatu dute. Ia 2 milioi kilo sagar bildu dituzte, eta 1,2 milioi litro produzitu.

«Hain uzta txikia izateko urterik egokiena izan liteke aurtengoa, datorren urteko salmentak zenbatekoak izango diren ez baitago garbi, baina aurrerantzean uztatik uztara horrelako aldeak egoteak asko kezkatzen gaitu», azaldu dute.

2021eko txotx garaia

Martxoan txotx garaia bertan behera uzteak eta udaberrian eta udazkenean ostalaritza itxita egoteak «galera handiak» eragin dizkio sektoreari: 15 milioi eurotik gora, sagardogileek azaldu dutenez.

Osasun krisiak bere horretan jarraitzen duela kontuan hartuta, datorren urtean ere debekuak eta murrizketak izango direla uste dute. Hori dela eta, adierazi dute sagardoaren sektoreak urtarrilean bertan baloratu eta hartu beharko duela txotx garaiari buruzko erabakia. Protokolo proposamen bat prestatzen ari dira, unean uneko egoerara egokitzeko.

Salmentei begira, Euskal Sagardoa jatorri izeneko produktuak Internet bidez saltzeko plataforma bateratu bat jarri dute abian. Bezeroek etxean jasoko dituzte eskaerak, eta hainbat aukera izango dituzte: adibidez, kaxa berean sagardo mota eta marka ezberdinak nahastekoa.


Adituak, neurriak gogortzearen alde

Summary: Adituak, neurriak gogortzearen alde. Miren Basaras, Rafael Bengoa eta Ignacio Lopez-Goñiren iritziak jaso ditu BERRIAk. Hirurak neurri «zorrotzagoen» aldekoak dira, hirugarren olatuari errazago aurre egin ahal izateko.

Agintarien mezuek ongi islatzen dute izurriaren egoera kezkagarria dela, eta datozen asteotan hartzen diren neurrien araberakoa izango dela hirugarren olatuaren oldarraldiaren indarra. BERRIAk kontsultatu dituen adituek ere argi dute: hirugarren olatua etorri etorriko da, baina orain neurriak arintzen badira, askoz ere larriagoa izango da. «Hirugarren oldea iritsiko zaigula ziurra da, baina kontua da nola nahi dugun olatu hori ailegatzea, hau da, zein gogortasun edo kaltegarritasunarekin». Miren Basaras EHUko Mikrobiologiako irakasleak ez du zalantzarik koronabirusaren kutsatze kurba apaltzeko, zorroztu egin beharko direla neurriak: «Ezinbestean izan behar dute zorrotzagoak, bestela ez dugu hirugarren olatua kontrolatuko eta ospitaleratzeek gora egingo dute izugarri».

Egungo egoera epidemiologikoari kezkaz begiratzen dio Basarasek, datuak ez direlako onak: «Antzeko egoeran geunden urri hasieran, neurri zorrotzagoak ezarri zirenean. Positiboen jaitsiera ez da izan espero genuen bezalakoa». Basarasek koronabirusak hildakoen azke datuetan jarri du arreta–gutxienez 115 lagun hil dira astebetean Hegoaldean–, eta horri lotuta egin du gogoeta: «Kontuan hartu behar dugu positiboen kopuruak gora egiten duen heinean ospitaleratzeak ere gehiago izango direla datozen asteetan, geroz eta gaixo gehiago egongo direla ZIUetan eta, zoritxarrez, hildako kopuruak ere gora egiten jarraituko duela».

Positibo kopurua beheratzeko «tresna bakarra» mugimendua murriztea dela uste du Basarasek. Eta Eguberriei begira, ohar bat: «Gure familia unitatea ez direnekin harremanak ugaritzea arriskutsua izan daiteke».

Gabonetaz argi eta irmo mintzatu da, halaber, Rafael Bengoa osasun politiketako nazioarteko aholkularia: «Hirugarren olatuaren astinaldia oso gogorra ez izatea nahi badugu, neurriak zorroztu behar ditugu. Garaiz gaude oraindik». Bengoak uste du Europako hainbat herrialdek neurriak zorroztera egin badute ere, Espainian eta Hego Euskal Herrian politika «leunagoak» lehenetsi direla eta horrek ondorioak ekar ditzakeela: «Izurriaren bigarren oldearen aparrak desagertu gabe etor liteke hirugarren bat». Hori gertatu ez dadin, baina, Gabonak dira gakoa, eta iragarritako neurriak gogortzea beste biderik ez du ikusten Bengoak. Hiru aipatu ditu: ostalaritza ixtea, joan-etorriak erkidego barrura mugatzea, eta Eguberrietan «nork bere buruari murrizketak» ezartzea. Murrizketak indartzearen aldekoa da Ignacio Lopez-Goñi mikrobiologiako doktorea ere. Zurrun, gainera: «Ikuspuntu epidemiologiko batetik, gomendagarriena da dena erabat ixtea». Uste du, munduko beste herrialde batzuetan ez bezala, Europan birusarekin elkarbizitzea erabaki dela, neurriak aldiro malgutuz eta zorroztuz, eta hori ez dela «biderik egokiena». Lopez-Goñik ohartarazi du hirugarren oldearen astindua latza izan daitekeela, eta txertoaren bitartez herritarrak immunizatuta egon arte birusarekin «kontu handiz» ibili beharko dela: «Bestela, negua hondamendia izan daiteke, sarraski erabatekoa».

Aditu guztiak bat datoz: Eguberriak salbatzea helburu jartzea akatsa da. Eguberriak ospatzea posible dela uste du Lopez-Goñik, baina argi izanda birusa kontrolpean izateko «erantzukizunez» jokatu beharra dagoela. Basaras: «Bizitza eta osasuna dira lehentasunak». Bengoa: «Gabonak baino, bizitzak salbatu behar dira».


Summary: Eguberrietarako neurriak gogortzeko baimena eman die Madrilek erkidegoei. Orain arte iragarritako neurriak zorroztea «aukera bat» dela esan du Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak ere

Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko buruak bilera egin du erkidegoetako presidenteekin, Gabonetarako planaren inguruan hitz egiteko. Plana bere horretan gordetzea erabaki dute, baina erkidegoek aukera edukiko dute neurriak gogortzeko, tokian tokiko egoera epidemiologikoaren arabera.

Sanchezek eta Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak oharra plazaratu dute: COVID-19aren kasuak ugarituz joanez gero, ez dute baztertzen neurriak zorroztea.

Erkidegoek, beraz, baimena edukiko dute etxe berean bil daitezkeen pertsonen kopurua murrizteko, erkidegoen arteko bidaiak mugatzeko eta etxeratze agindu goiztiarragoak ezartzeko.

Salvador Illa Espainiako Osasun ministroak esan duenez «erkidego batzuek mugitzeko askatasunari ezarritako mugak edo jende kopuruak lasaitu dituzte, edo alor batzuk irekitzeko baimena eman dute. Horrek eragin du kasuak areagotzea hainbat erkidegotan».

Planaren arabera, baimendu egingo dira Gabonetan erkidego batetik bestera joateko bidaiak, baina propio izan beharko dute topaketa horietara joateko eta horietatik bueltatzeko; gainerakoan, mugatuta egongo dira erkidegoetarako bidaiak; Urtezahar gauean eta Gabon gauean ez da etxeratu beharrik izango 01:30era arte; Eguberrietako usadiozko familia topaketa horietan, oro har, hamar lagun baino gehiago ez elkartzeko irizpidea emango da, eta bi bizikidetza talde baino gehiago ez elkartzekoa.

Halaber, bertan behera geratuko dira Erregeen desfilea, Olentzerori ongietorria emateko egin ohi diren ekitaldiak eta Gabonetako usadiozko ospakizun guztiak.

Osasunaren Munduko Erakundeak ere gomendioak eman ditu Eguberrietako jaiei begira: familia eta bestelako bilkurak ahal dela kanpoan eta maskarekin egiteko eskatu du.

Bilera baino ordu batzuk lehenago, Urkulluk abisu bat egin du: Eguberriak hasi aurretik ere, neurriak gogortzeko urratsen bat egin dezake Jaurlaritzak. «Aukera bat da». Bide beretik Sanchez goizean, Espainiako Kongresuan: «Orain neurriak sobera arintzen badira, hirugarren olatua oldartu daiteke. Adi egon behar dugu aurrerantzean ere, orain arteko borroka ezin dugu pikutara bidali».

Gabonen garairako kezka erakutsi du azken egunotan Frantziako Gobernuak ere, birusa hedatzeko lekua izan daitezkeelako familia eta lagunarteko bazkariak. Hala, zazpi eguneko bakartze prebentiboa egiten ahalko dute ikasleek. Ipar Euskal Herrian, gaur eta bihar ikasleentzat ez da «derrigorrezkoa» eskolara joatea.


Summary: ‘Brexit’-erako akordioa gertuago dagoela esan du Europako Batzordeak. Desadostasunetako bat gainditu dutela iragarri du Von der Leyenek, baina onartu du urrun daudela arrantzan. Londres, ez dago hain baikor

Brexit-ari buruzko akordio baten inguruko hotsak bolumena hartzen ari dira. Akordioa egon badagoela iragartzera iritsi ziren sare sozialetako mezu batzuk, baina berehala ukatu zituzten beste iturri batzuek. Edonola ere, akordio baterako giroa berotu du Ursula von der Leyen Europako Batzordeko lehendakariak berak, esan baitu desadostasun nagusietako bat konpontzeko bidean jarri dela.

Von der Leyenek eurodiputatuei esan dienez, tresna bat adostu dute bi aldeek lan, ingurumen, eta estatu laguntzen araudietan atzerapausorik izan ez daitezen. Bruselaren eskaera nagusietako bat da hori, ez baitizkio bere merkatu handiaren ateak zabaldu nahi araudi malguagoekin merkeago ekoitziko lukeen bazkide bati. «Ez dakit ituna izango den ala ez, baina esan diezazuket badela akordiorako bide bat, meharra bada ere».

Tonu baikor hori apalagoa izan da Londresen. Boris Johnson lehen ministroak «zentzuz» jokatzeko eskatu die EBko «adiskideei», eta haren bozeramaile batek errepikatu du akordio bat ez izateko aukera handia zela. Aldi berean, Erresuma Batuko Gobernuak ohartarazi die diputatuei prest egoteko, eguberrian parlamentuko saio bereziak egon daitezkeelako itun bat bozkatzeko.

Itun horretarako oztopo nagusia arrantza dela iradoki zuen Von der Leyenek, gai horretan eztabaida «oso zaila» delako. Reutersen arabera, Bruselak ez du onartu Londresen azken proposamena, hots, hiru urteko epe batean EBko ontziak Ingalaterrako eta Eskoziako ur aberatsak uztea.

Hain zuzen ere, brexit-erako akordiorik ez egoteak trabatu egin du EBko Arrantza ministroak ados jartzea kuoten banaketari buruz. Izan ere, legatz, oilar eta zapo kuoten zati handi bat Londres menpeko uretan egiten da. Euskal itsasontzi gutxi dabiltza hango uretan —Ondarroako hiru baizik ez—, han dituzten kuotak gertuagoko uretakoekin trukatzen dituztelako. Baina, akordiorik ez badago, orain batez ere Ingalaterran ari diren asko Bizkaiko Golkora etortzea da euskal arrantzaleen kezka.

Bazkide handia Euskal Herriarentzat

Erresuma Batua aurten atera da ofizialki Europako Batasunetik, baina haren merkatu bakarrera lotuta jarraitzen du, behin-behinean. Trantsizio hori, ordea, abenduaren 31n bukatuko da, eta luzatzeko aukerarik ez dago honez gero. Bi aldeak hilabeteak daramatzate negoziatzen zer nolako merkataritza harremana izango duten urtarrilaren 1etik aurrera. Johnsonen gobernuak baztertu egin dituenez Erresuma Batuak merkatu bakarrean jarraitzeko aukerak, merkataritza itun bat da orain mahai gainean dagoen aukera bat. Lortuko balitz, muga-zergarik ez litzateke izango bi blokeen artean, eta horrek ahalbidetu egingo luke gaur egungo harreman estuak eta produkzio kateak neurri handi batean jarraitzea. Hori bai, mugetan kontrolak izango lirateke, eta burokrazia handituko litzateke esportatzaileentzat.

Beste aukera da akordiorik ez egotea; kasu horretan, MME Munduko Merkataritza Erakundearen arauen araberako harremana izango lukete EBk eta Erresuma Batuak. Horrek muga-zergak ekarriko ditu, ekoizpen kateak urratzea, bien arteko harremana txikitzea eta, agian, finantza astindu bat ere.

Berri txarra izango litzateke euskal enpresentzat, Erresuma Batua Erresuma Batua bazkide komertzial handienetan hirugarrena delako. Iaz, Hego Euskal Herrien esportazioen %8,4 joan ziren hara, ia 3.000 milioi euro; inportazioak gutxiago dira, %2,9 edo 750 milioi euro.


Summary: Realak galdu egin du Bartzelonaren zelaian, eta madarikazioak iraun egiten dio. Porrotarekin, hiru hamarkada osatu ditu Camp Noun irabazi gabe. Lehen zatian nagusi izan dira etxekoak; bigarrenean estutu egin dute txuri-urdinek. Adnan Januzajek min hartu du.

Badira leku batzuk madarikatuak direnak. Halako tokietan gozatu gutxi izaten da. Horixe gertatzen zaio Realari Camp Noun: donostiarrek 30 denboraldi egin dituzte Bartzelonari bere etxean irabazi gabe, eta hala izango da beste sasoi batez. Gaur aurretik jarri da, eta amaieran estutu du, baina kale. Ohitura lege bihurtu da jada.

Etxeko taldeak bere legea ezarri du beste behin, baina ez da erabat eroso aritu. Hasieran bai, nagusitasunez jokatu ditu lehendabiziko minutuak. Une oro Realaren zelai zatian izan du baloia. Kataluniarren erauntsia izan da, eta hari neurria hartu ezinik aritu dira bisitariak. Bartzelonak idatzi du norgehiagokaren gidoia, baina ate aurrean sobera estutu gabe. Halaxe igaro da lehen ordu erdia, harik eta Realak kolpea jo duen arte. Idortasun une hori baliatu du Imanol Alguacilen taldeak bere estreinako aukeran gola egiteko. Ordura arte ez da gerturatu Ter Stegenen atera, baina egin duen aldi bakarrean aurretik jarri da markagailuan. Natxo Monrealek ondo borrokatutako baloiak kornerrean amaitu du. Geldikako jokaldi horretan Cristian Porturi heldu zaio baloia, eta espainiarraren jaurtiketa Robin Le Normandi iritsio zaio. Atzelariak ahal zuen eran jo du, eta Portuk jaso du, berriz ere. Hura azti ibili da; Willian Jose ikusi du bigarren zutoinean, eta brasildarrak ez du barkatu. 28. minutuan aurretik zen Reala. Markagailuko abantaila arnas pixka bat hartzeko baliatu nahi izan dute donostiarrek, baina kale. Bi minutu igaro orduko berdinketaren gola egin du Jordi Albak. Kataluniarrak Messiren pasea jaso du area barruan, eta eskuinez egindako jaurtiketak sareetara joan da. Poz laburra izan da Realarena. Zigor bikoitza izan da, gainera. Bartzelona suspertu egin du gol horrek, eta etenik gabe jo du erasora. Antoine Griezmannek eta Martin Braithwaitek bi aukera argi izan dituzte aurretik jartzeko; langara bota du baloia Zubietan hezitakoak. Zerura, Danimarkarrak. Asko ari zen barkatzen Ronald Koemanen taldea, baina aurki islatu du nagusitasuna markagailuan, Frenkie De Jongek lehen zatia amaitzear zela bigarren eginda. Hasiera batean epaileak jokoz kanpokoa adierazi badu ere, baleko iritzi dio gero. 2-1. Bartzelona nagusi izan da lehen zatian, eta atsedenalditik bueltan aldaketa beharrean izan da Reala. Asmo horrekin ekin zion bigarren zatiari, eta ordura arteko minuturik onenak jokatu ditu. Garaitsu horretan min hartu du Adnan Januzajek, eta Robert Navarro sartu du Imanolek: kataluniarrak debuta egin du Realarekin. Gutxika aurrerako urratsa egin du Realak, jokoaren pisua bere gain hartuz. Minutu onak jokatu ditu, baina eraginkortasunik gabe. Alexander Isakek 72. minutuan izandako aukera, kasurako; zehaztasun gutxi izan du suediarrak, eta partidaren hondarrean Willian Joseri gelditu bikoitza egin dio Ter Stegenek. Nagusi izan arren ezin izan du markagailua orekatu Realak, eta esku hutsik amaitu dhçu partida. Sarri errepikatutako epigrafea izan du partidak: «Hurrena beharko du».


Summary: Zubietako erraustegiak ez dauka Jaurlaritzaren baimenik argindarra sareratzeko. GuraSOSek argitaratutako Jaurlaritzaren zenbait agirik agerian utzi dute Zubietako erraustegia baimenik gabe ari dela funtzionatzen. Gaur Jose Ignacio Asensiok agerraldia egin behar du Batzar Nagusietan, gaiaz hitz egiteko.

Abenduaren 1ean sinatutako agiri baten bidez, Eusko Jaurlaritzako Industria Sailak Ekondakin enpresari —Zubietako erraustegiko kudeatzailea— jakinarazi zion ezin zuela instalazioa inskribatu ekoizpen elektrikoko administrazio erregistroan, gaur egun erabiltzen duen sorkuntza instalazioa (hiru itsas transformadorek osatutakoa) aldi baterako eta potentzia txikiagokoa delako. Sare elektrikoan energia sartu ahal izateko, ezinbestekoa da erregistro horretan inskribatuta egotea, eta, beraz, Zubietako erraustegiak ezin du halakorik egin, erretzen dituen hondakinekin energia sortuko balu ere. GuraSOSek jakinarazi duenez, horren berri helaraziko dio gaur bertan sarea kudeatzen duen Red Electrica Españolari, erraustegia elektrizitatea sarera sartzen ari bada —REEk ukatu egin zuen hala egiten ari zenik urriaren 28an sinatutako dokumentu batean—, aukera hori ken diezaion berehala.

Eusko Jaurlaritzak abenduaren 1ean sinatutako agiriaren pasarte bat. BERRIA

Elkarte horrek hainbat agiri helarazi dizkie hedabideei erakusteko Zubietako erraustegia orain «arauz kanpo» ari dela funtzionatzen. Hain zuzen ere, joan den astean, instalazioa martxan jartzeko akta sinatu zuen GHK-k Ekondakinekin, eta enpresa emakidadunak ohiko zerbitzua ematen hasi zirela jakinarazi zuen Jose Ignacio Asensio Ingurumen diputatuak. Zerbitzu horregatik kobratzen hasi zirela ere iragarri zuen. Horri lotuta, aste honetan egindako batzarrean, GHK-k erabaki du 24 milioi euro ordaintzea enpresari instalazioak «ohiko funtzionamenduan» daudelakoan. Horrez gain, abuztu, irail eta urriko ordainketak ere onetsi ditu batzarrak, nahiz eta artean kontratua ez zegoen indarrean. GuraSOSek ukatu egin du, ordea, ohiko funtzionamenduan ari direla, eta, GHK-k gezurretan aritzea egotzi izan dionez, Jaurlaritzaren agiriak publiko egitea erabaki du. «Haiek ari dira gezurretan», ohartarazi dute. Horrekin batera, jakinarazi du pleguetan baldintza gisa ageri dela instalazio elektrikoen erregistroan egotea kontratua martxan jarri ahal izateko.

Urriaren 22an egindako ikuskatzearen aktako oharra. BERRIA

Beste agiri bat ere erakutsi du GuraSOSek. Jaurlaritzaren Industriako teknikariek ordezko sistema elektrikoan urriaren 22an egindako ikuskatzearen akta jasotzen du horrek, eta ziurtatzen du zortzi arau hauste larri eta arin bat atzeman zituela ordezko transformadore sistema horretan. Batzuek segurtasunean zuten eragina —hala nola suteetan— eta edukiontziak aireztatzean eta hoztean atzemandako akatsak aipatzen dituzte, edota lehen laguntzak emateko sisteman aurkitutakoak. Beste hutsegite batzuk instalazioen legeztatzeari dagozkio: besteak beste, hauek aipatzen ditu: transformadoreen ezaugarrien plakak falta direla, transformadoreen potentzia justifikatu gabe dagoela, likido isolatzailea zehaztu gabe dagoela eta 2. edukiontzian instalatutako goi-tentsioko gelaxken adostasun-adierazpena aurkeztu gabe daudela. Urriaren 29an, Eusko Jaurlaritzak eskatu zion Ekondakini azaroaren 19an amaitzen den 15 eguneko epean akatsak zuzentzeko.

Ez zituzten hutsegiteak zuzendu, eta emandako epea luzatzeko baimenik ere ez zuten eskatu. Hala, abenduaren 4an, sistema legeztatu gabe zegoela gogoraraztearekin batera, instalazioak funtzionatzeko baldintzak ez zituela betetzen jakinarazi zion Jaurlaritzak Ekondakini. Egun horretan bertan, Asensiok prentsaren aurrean Industria Sailaren beste agiri bat erakutsi zuen, haren ustez, funtzionatzeko ahalmena ematen ziona. Bi agiri horiek Jaurlaritzako bi funtzionarioren sinadura daukate, GuraSOSek jakinarazi du erraustegiaren behin-behineko instalazio elektrikoa ere legeztatu gabe dagoela, eta industria segurtasunaren araudiari «bizkar emanda» funtzionatzen ari dela Zubietako erraustegia. Egunotan salaketa bat sartu du elkarteak Fiskaltzan, erraustegiaren legeztatze tramitazioan hainbat delitu atzeman dituelako. Besteak beste, instalazioetako kudeatzaileek agiriak faltsutu dituztela eta prebarikazioa egin dutela uste dute.

Asensio batzar nagusietan Batzar nagusietan agerraldia egin du Jose Ignacio Asensio GHK-ko presidente eta Ingurumen diputatuak, EH Bilduk eta Elkarrekin Gipuzkoak eskatuta. Oposizioko taldeek agiriak erakusteko eskatu diote, eta diputatuak erantzun die konfiantza eduki behar dutela, eta baimen guztiak dituela. Nahi izanez gero eskatzeko aholkatu die. EH Bilduko Ainhoa Intxaurrandietak zalantzan jarri du haren hitza, eta gezurretan aritzea ere egotzi dio. Irainik ez duela onartuko arrapostu dio Asensiok. Elkarrekin Gipuzkoako Arantza Gonzalezek «lardaskeriatzat» jo du diputazioaren gestioa, eta «oso larritzat» jo du gertatzen ari den guztia. Asensiok «tramite administratibotzat» jo ditu falta diren prozedurak.


Summary: Legatzaren kuota %5 murriztu dute, eta antxoarena %3,5 handitu. 'Brexit'-aren eraginpeko espezieen harrapaketen zenbatekoak iazkoak bezalakoak izango dira 2021eko lehen hiruhilekoan.

Akordioa egon zein ez, Brexit-ak baldintzatuko ditu datorren urteko harreman komertzialak sektore guztietan, eta, nola ez, baita arrantzarenean ere. Hori hala, Batasuneko estatu kidetako arrantza ministroek aste honetan egin dituzten negoziazioetako bileretan mamu hori ere egon da eserita. Hara joandakoek 2021eko harrapaketen kuotak adostea zuten helburu, eta,akordioa egin badute ere, ezin izan dituzte zalantza guztiak argitu. Behin behineko dokumentu gisa har daiteke, Erresuma Batuaren eta Europako Batasunaren banaketa gauzatzeko moduak eraman dezakeelako gutxi barru kuotak berriz adostu behar izatera.

Ia etenik gabeko 24 orduko negoziazioen ondoren, atzo goizean adostasun batera iritsi ziren, Europa osoko arrantza guneetarako, eta formula bat bilatu zuten Erresuma Batuko ontziekin partekatutako uretarako: espezie ia guztien kasuan iazko kuota gehienak mantenduko dituzte, urteko lehen hiruhilekorako: iaz urte osorako ezarri ziren kuoten %25 harrapatu ahal izango dute denbora horretan han dabiltzan ontziek. Salbuespena izango dira berdela eta txitxarroa: urteko kuotan %65 harrapatu ahal izango dute, urteko lehen hilabeteetan egiten baita bi espezie horien kanpaina.

Neurriak, Euskal Herrian, alturako barkuei eragingo die bereziki: Ondarroako 17ei eta Pasaiako portuan deskargatzen duten beste herrialdetakoei. Baina baita berdeletan eta txitxarrotan aritzen diren baxurakoei ere. Arrantzaleen artean «oso handia da ziurgabetasuna», Eugenio Elduaien Gipuzkoako Arrantzaleen Kofradietako presidenteak azaldu duenez. Behin neguko aldia igarota, ezezagun da zer gertatuko den partekatutako ur horietako kuotekin. «Oso kezkatuta gaude Brexit-ak eman dezakeenarekin. Asko dago jokoan. Berdelaren eta txitxarroan kanpainak egingo ditugu, eta gero zer?».

Kantauri itsasoan

Bestela da Brexit-aren eraginetik kanpo dauden arrantza guneetako egoera (hego stock-ean, eta, horren barruan Kantauri Itsasoan). Kasu horretan bai egon dira aldaketak, legatzarenean bereziki. Euskal Herriko ontzidia kontuan hartuz, espezie horrek pisu handia du harrapaketen kopuru totaletan. Batzordeak bere lehenengo proposamenean %12,8ko murrizketa jaso zuen; negoziazioen ondoren, %5era jaitsi dute. «Espainiako ministroak lorpen modura saldu arren, ezin da hala izan denik esan», adierazi du Elduaienek.

Arrantzaleak kexu dira, azken urteetan murrizketa handiak izan dituztelako espezie horren harrapaketetan (%20ko jaitsiera, iaz), eta berdin jarraitzeko asmoa agertu duelako Bruselak, «argudio sendorik eman gabe, gainera», Gipuzkoako kofradietako buruak salatu duenez. «Esango baligute erabaki hori hartu dutela biomasa nahikorik ez dagoelako, ulertuko genuke. Baina ez digute frogatu hori». Balorazio baikorragoa egin du Eusko Jaurlaritzako Arrantza zuzendari Leandro Azkuek. Lehen proposamenetik azken akordioan jasotakora dagoen aldea nabarmendu du. «Nondik gentozen ikusita, albistea ez da hain txarra».

Euskal ontzientzat garrantzitsua den beste espezie baten kasuan, antxoarenean, ezarritako kuotarekin «konforme>» agertu da Elduaien. Harrapaketak %3,5 gehiago izatea baimendu du Europak, espezie horren populazioak azken urteetan izan duen hobekuntzagatik. Itsas zapoaren eta oilarraren kuotak, aldiz, murriztu egin dituzte: %12,5 eta %7,1 gutxiago, hurrenez hurren. Mihi arrainetan gutxi aritzen dira euskal ontziak; kasu horretan ere izango da jaitsiera, eta handia gainera: %20 gutxiago.

Bizkaiko Golkoaren geroa

Brexit-ak baldintzatu ditu aurtengo negoziazioak eta luze gabe hala izaten jarraituko du -hegaluzearen kuotak adosteke daude-. Oro har, Europako arrantza sektorearen nahia da etorkizuneko egoera gaur egungoaren ahalik eta antzekoena izatea. Europako Arrantza Aliantzaren arabera, azken hamarkadan, Europako harrapaketen %42 inguru ingeles eta eskoziar uretatik zetozen, eta ehuneko hori, espeziearen arabera, % 60 baino handiagoa izan daiteke.

Gainera, beste arazo batzuk sor daitezke. Bruselak eta Londresek akordiorik egin ezean, baliteke Erresuma Batuko uretatik botatzen dituzten ontzi asko Bizkaiko golkora joatea arrantzara eta han ehunka ontzi pilatzea, gatazka ugari sortuz, elkarbizitzakoak, kuoten inguruan eta arrain espezie batzuen iraupenean.

Momentuz ez da erabakirik hartu horri buruz. Hego Euskal Herritik, hiru arrantzontzi baino ez dabiltza han. Hala ere, besteek hango kaletan aritzeko duten aukera kuoten trukerako erabiltzen dituzte, Bizkaiko golkoko Frantziako uretan arrantzatzeko.

Gaiari buruzko erreportajea: Danbor hotsak sole handian