Summary: FARCeko disidentziekin bildu da Kolonbiako Gobernua. «Erabateko bakea» lortzeko helburuaren barruan kokatu ditu bilera hori gobernuak. NBEren eta Norvegiaren bitartekaritzarekin egin dute biltzarra.

FARC Kolonbiako Indar Armatu Iraultzaileetako disidentziekin bildu da asteburuan Kolonbiako Bakerako ordezkari berezi Ivan Danilo Rueda, bake prozesu bat abiatzeko urratsak egiteko helburuarekin. NBE Nazio Batuen Erakundeko eta Norvegiako ordezkariak izan dira, begirale gisara. Gobernuak komunikatu batean azaldu duenez, «erabateko bakea» lortzea helburu duen prozesu baten hasiera izan da Caquetako bilera.

Luze joko duten elkarrizketa batzuen atarikoa izan da bilera. Haren ostean, sinatzaileek aurreratu dute prozesuak jarraitu ahal izateko beharrezkoa dela nazioarteko begiraleek bermatutako «alde biko su etena». FARCen disidentzien bileran parte hartu dute Calarca Cordobak, Alfonso 45ek, Ermes Tovarrek eta Erika Castrok. Su etenaz gain, bestelako baldintzak ere jarri dizkiote disidentziek elkarrizketak hasteari: gaztak eragin duten arrazoiak desagerraraztea; disidentziek euren artean hitz egin ahal izatea prozesuak aurrera jarraitu aurretik; eta begirale neutralen bitartekaritzarekin egin ahal izatea. «Uste dugu, aurrez inoiz ez bezala, gure herriaren historian baldintzak sortzen ari direla anaien arteko indarkeriazko hamarkadan atzean uzteko», jaso dute komunikatuan.

Kargua hartu berritan aurkeztu zuen Gustavo Petro presidenteak Erabateko bakea ekinbidea, zeinak azken helburu duen urteetako gatazka amaitzea. Horri lotuta hainbat prozesu abiatu ditu ezkerreko gobernuak, besteak beste ELN Nazioa Askatzeko Armadarekin. Bogotaren eta ELNren arteko elkarrizketak geldirik egon dira azken urteetan, 2019an Ivan Duque presidenteak gerrillako buruzagien aurkako atxilotze aginduak berriz indarrean jarri ostean —Bogotako Polizia etxearen aurkako atentatu baten ondoren izan zen, non hogei lagun hil baitziren—. Ordu hartan Duquek eskatu zion Habanari bertan zeuden gerrillariak Bogotaren esku uzteko; Kubako Gobernuak, baina, erantzun zuen esanez bake prozesuak babestuta zeudela han ELNko kideak, eta ez zituela Kolonbiaren esku utziko.

Petrok berriz abiatu ditu Duquek baztertutako elkarrizketak, eta, aste honetan bertan jakin denez, datozen asteetan hasiko dituzte elkarrizketak ofizialki. Horretarako urrats handia egin du Kolonbiako Gobernuak; izan ere, eskatu dio Venezuelari elkarrizketen bermatzaile izan dadila. Baiezkoa eman dio Nicolas Maduro presidenteak, eta eskaini dio elkarrizketak Venezuelan bertan egin ahal izatea. Bestelako talde armatu batzuk ere gerturatu zaizkio Petrori, tartean Bigarren Maketalia eta Kolonbiako Autodefentsa Gaitanistak.

Kritikak

Bogotak egindako azken urratsak ez dira guztien gustukoak izan. Oposizioak salatu du 2016ko bake akordioak orain onartzen dituzten gerrillariei ez litzaiekeela «abantailarik» eman behar, eta epaitu egin beharko liratekeela. Hala esan du Juan Manuel Santos presidentearen agintaldian Barne ministro izandako Juan Fernando Cristok: «Desberdin jokatu behar da ELNren gisako jatorri politikoko taldeen eta FARCeko disidentzien gisakoen artean».

Petrok egindako urratsak gaitzetsi ditu Humberto de la Calle Bakerako ordezkari berezi izandakoak ere. Haren esanetan, ez du zentzurik Bigarren Maketaliako buru Ivan Marquezek elkarrizketetan parte hartzeko aukera izateak, bere garaian uko egin ziolako bake akordioa sinatzeari. Aldiz, garai bateko FARCeko gerrillariekin osatutako Comunes alderdiak txalotu egin du prozesua, eta berretsi du elkarrizketak direla bakea lortzeko bidea.

Petro bera lasai agertu da New Yorken, NBEren goi bilerara bidean egindako adierazpenetan: «Beti kritikatzen dute bakea. Kolonbiako historia osoan ez dago une bakar bat norbaitek bake prozesuren bat kritikatu ez duena. Baina lortzen badugu denek armak alde batera uztea, nazio handi bat eraikitzen ariko gara».


Summary: Urkulluk «lankidetzan oinarritutako gobernantzaren» alde egingo du Eusko Legebiltzarrean. Nazioarteko «ziurgabetasun egoerari» aurre egiteko «agenda propioa» defendatuko du Eusko Jaurlaritzako lehendakariak ostegunean, politika orokorreko eztabaidan. Autogobernuari dagokionez, 1979ko estatutua osorik betetzeko eskatuko du.

Ikasturte politikoari hasiera emango dio ostegunean Eusko Legebiltzarrak, eta Iñigo Urkullu lehendakariak hitzaldia eskainiko du goizeko saioan. Lehendakaritzak hitzaldiaren ardatz nagusiak igorri dizkie gaur legebiltzar taldeei eta komunikabideei. Igorritako laburpenak jasotzen duenez, munduak bizi duen «ziurgabetasun» egoera izango du hizpide Urkulluk: azken bi urte eta erdian pandemiak eragin duen osasun krisiak eta gaur egun Ukraniako gerrak sortutakoak ziurgabetasuna ekarri dutela azalduko du, eta, testuinguru horretan, «lankidetzan oinarritutako gobernantzaren» alde egingo du. «Diferentzia ideologiko bistakoak gorabehera [...] egonkortasuna eta akordioaren eta lankidetzaren kultura gure herriaren aktibo inportante bat dira», dio hitzaldiaren laburpenak. Gobernantza eraginkor baterako ibilbide orria proposatuko du lehendakariak, hiru mugarri dituena: aurrekontuak, legegintza programa eta herri akordioak. Ziurgabetasunak eta zalantzak nagusi dira egun, eta horiei aurre egiteko «agenda propio bat» izatearen alde egingo du lehendakariak ostegunean. «Euskadiren agenda propioak» bost estrategiaren gainean ardaztuta egon beharko luke, haren ustez. Hauek dira bost estrategia horiek: «gizarte-kohesioaren arloko ekintzak»; enplegurako, industriarako, inbertsio publikorako eta hazkunde jasangarrirako ekintzak; klima aldaketari erantzutea; erronka demografikoa eta gazteen aldeko apustua; eta Euskadi-Basque Country deritzon ildoa, hau da, nazioartekotzea. Estatutua Autogobernuari ere atal bat eskainiko dio lehendakariak legebiltzarreko eztabaidan. Adieraziko du autogobernuaren kontzeptuak bere horretan eusten diola eta «sinesgarritasuna eta ospea» irabazi dituela, urteak joan eta urteak etorri. «Gizartearen gehiengoaren elkargune bihurtu da, ongizatean eta bizikidetzan aurrera egiteko modu bat islatzen du, komunitate politiko bat eraikitzeko bide bat». 1979ko estatutuari helduko dio, besteak beste, gogora ekartzeko itun hori onartu zenetik Espainiako Konstituzioa bi aldiz aldatu dela, baina estatutua ez dela behin ere eguneratu. Hori hala, lehendakariak azpimarratuko du Jaurlaritzak lanean jarraituko duela estatutua osorik bete arte.


Summary: Emakumezko bati sexu eraso bat egin diote asteburuan Iruñean. Iruñeko Udaltzaingoak ikerketa abiatu du. Udaleko talde politikoek adierazpen bat argitaratu dute erasoa gaitzesteko.

Beste eraso bat. Iruñeko Udaltzaingoak ikerketa abiatu du asteburuan Nafarroako hiriburuan izandako sexu eraso baten harira. Iruñeko Udalak eman du salaketaren berri, ohar bidez. Zehaztu dutenez, erasoa larunbat gauean gertatu da.

Plazaratutako idazkian, talde politikoek «gaitzespen irmoa» azaldu dute gertatutakoaren gainean. Halaber, elkartasun adierazi diote biktimari. «Erabateko babesa azaldu nahi diogu emakumezkoari eta haren inguruari, baita errespetua ere, haren eskubideak eta intimitatea zaintzeko».


Summary: Tolosan, Andoainen eta Anoetan sexu erasoak egin izana ukatu du auzipetuak. Egozten dizkioten gertakariak jazo ziren egunetan Errumanian zegoela esan du akusatuak. Urte hasieran, 12 urteko eta 9 urteko kartzelaldiekin zigortu zuten, beste bi bortxaketa egiteagatik.

Gaur goizean hasi da gizon baten aurkako epaiketa, Tolosan, Anoetan eta Andoainen (Gipuzkoa) sexu erasoak egin dituelakoan. Gipuzkoako Auzitegiaren Hirugarren Sekzioan izan da epaiketaren lehen saioa, eta akusatuak bere abokatuaren galderei bakarrik erantzun die. Egozten dizkioten hiru delituak egin izana ukatu du gizonak, esan baitu gertakarien egunetan Errumanian zegoela bere ama bisitatzen. Emakume bat bortxatzea eta beste bi bortxatzen saiatzea leporatu diote.

Ikusi gehiago: Emakumezko bati sexu eraso bat egin diote asteburuan Iruñean

Akusatuaren deklarazioen ostean, epaiketak hiru biktimen deklarazioarekin jarraituko du, baina ateak itxita egingo da epaiketaren zati hori, haien abokatuak, Clara Campoamor elkarteko Clara Ramosek, hala eskatuta.

Kartzelan, 21 urtez

2019ko uztailaren 19an atxilotu zuten auzipetua, eta aurtengo urtarrilean 12 urteko eta 9 urteko kartzela zigorrak ezarri zizkioten, Beasainen eta Lasarte-Orian (Gipuzkoa) bi emakume bortxatzeagatik.


Summary: Ines Ibañez de Maeztuk denbora batez ordezkatuko du Manuel Lezertua EAEko Arartekoa, «osasun arazoengatik». Osasun arazoengatik egingo da aldaketa Araba, Bizkai eta Gipuzkoako Arartekoaren buruzagitzan, baina instituzioak ez du zergatiaren inguruko informazio gehiago eman.

Manuel Lezertuak denbora batez Araba, Bizkai eta Gipuzkoako Arartekoa izateari utziko dio, osasun arazoak dituelako. Ines Ibañez de Maeztuk hartuko du kargua, Lezertua itzuli arte. Herriaren defentsarako Eusko Legebiltzarraren mandataritzak ez du xehetasun gehiago eman Lezertuaren osasun egoeraren bueltan.

Ibañez de Maeztu EAEko Arartekoaren ondokoa izan da gaur arte, eta 2021ean ezarri zuten kargu horretan. Geografia eta Historia ikasketak egin zituen Deustuko Unibertsitatean, eta gizarte hezitzailea ere bada. Adingabekoen gatazken bitartekaritzan ere badu formakuntza teoriko eta teknikoa. 2009 eta 2013 bitartean Eusko Jaurlaritzako Giza Eskubideen zuzendaria izan zen. Manuela Carmena Madrilgo alkate ohiarekin batera, 1960 eta 1978 arteko polizia gehiegikeriaren biktimen balorazio batzordea zuzendu zuen.


Summary: Nafarroak 5.216 milioi euroko gastu muga izango du 2023an, aurten baino %9 gehiago. Elma Saiz Nafarroako Gobernuko Ekonomia eta Ogasun kontseilariak aurreratu du Europako funtsetatik 245 milioi euro jasoko dituztela

Legealdiko azken aurrekontuak onartzeko lehen urratsa egin du gaur Nafarroako Gobernuak, ezohiko kontseiluan bildu ostean. Finantza gastuak kenduta, 5.215,9 milioi euroko aurrekontua izango du 2023an gobernuak. Inoizko gastu mugarik handiena izango da, aurtengoa baino %9,4 gehiago.

Elma Saiz Nafarroako Gobernuko Ekonomia eta Ogasun kontseilariak azaldu du 2023ko aurrekontuen koadro makroekonomikoa. Aurretik aurreratu bezala, 2023an Nafarroako ekonomia %1,4 handitzea espero du, eta, batez beste, KPIa %4,8 izatea. Halaber, Madrilgo gobernuarekin hitzartuta, defizita BPGaren %0,6ra helduko da, eta zorraren mugak gehienez BPGaren %14,5ekoa izan beharko du.

Irizpide orokor horien bidez, aurten baino 449 milioi euro gehiago izango ditu inbertsio eta gastu publikorako. Aurrekontuaren xehetasunak zehazteko goiz bada ere, Saizek aurreratu du 5.216 milioi euro horien barruan izango direla Europako Batasuneko Next Generation funtsetatik 245 milioi euro. Halaber, udalen gastu arrunta finantzatzeko, Tokiko Ogasunen funtsak 303 milioi euro izango ditu, eta Nafarroak estatuari 635 milioi pagatuko dizkio ekarpen bidez, bere gain ez dituen eskumenen truke —betiere, 2020-2024ko eperako ekarpenaren akordioa heltzen ez den bitartean—.

Aurrekontua lantzeko orduan, Saizek azaldu du orain departamentu bakoitzaren gastu muga zehaztu beharko dela, eta espero du hogei egunen buruan egitea. «Garaiz» dabiltzala uste du, eta urtarrilaren 1erako aurrekontua onartzea espero du. Aurreko hiru urteetan EH Bildurekin akordioa lortu ostean, Saizek espero du aurten ere akordioa lortuko dela. Dena den, legealdiko azken aurrekontua izaki, baliteke politikoki zailagoa gertatzea akordioa, bai gobernu barruan, bai gobernutik kanpo.

Horregatik, Nafarroan udazkeneko eztabaida nagusia izango da, eta, hori guztia etorri zain, gaur egin du lehen urratsa.


Summary: Udaltzaingoaren lan poltsarako ez da euskararen B2 maila behar, epaile baten arabera. UGTk jarritako helegitea onartu du Arabako Administrazio Auzitegiak, eta B2 maila ez dutenak atzera onartzeko agindu. Sindikatuak dio 2021eko deialdi publikoak hautagai batzuk «diskriminatu» zituela, eta EAEko Poliziaren Legearen kontrakoa zela.

Aldeko sententzia jaso du UGTk Araba, Bizkai eta Gipuzkoan udaltzain izateko lan poltsari jarri zion helegitean. Gasteizko Administrazio Auzitegiak ebatzi du ez dela beharrezkoa euskarazko B2 maila egiaztatzea lan poltsa horretarako sarbidea izateko. 2021eko deialdi publikorako oinarrien bigarren puntua baliogabetu du, eta agindu B2 maila ez duten hautagai guztiak deialdian onartzeko.

UGTk helegitean argudiatu zuen 2021ean egindako deialdi publikoak «diskriminatu» egin zituela euskarazko B2 maila aurkezterik izan ez zutenak, uste baitu, herritarrei euren hizkuntzan zerbitzua eskaintzeko gai ez diren arren, gaituta daudela «zenbait lanpostu» betetzeko. UGTko iturriek hedabide honi adierazi diotenaren arabera, sindikatu horren helburua ez da «euskararen kontra egitea», hizkuntza irizpideen kontra egin bazuten ere. Aitzitik, deialdi publikoari helegitea jartzeko arrazoia udaltzainen postuak betetzeko dagoen zailtasuna da, sindikatuaren arabera. Izan ere, udalek deialdi publikoaren aurretik agortutako lan poltsak berritu izan balituzte, hizkuntza irizpidea bete beharrik ez zuketen izango, UGTk azaldu duenez: «Lan poltsak agortuta badaude, zergatik ez zabaldu? 700 udaltzain behar badituzu baina 500i bakarrik uzten badiezu aurkezten, inoiz ez zara kopuru horretara iritsiko. Etxeko teilatura harriak jaurtitzea da».

Gaurko sententzian, gainera, Gasteizko auzitegiak onartu egin du hautagaiek 2019aren aurretik egindako ikastaroak —Arkautiko Ertzaintzaren akademian (Araba) egindakoak— aurkeztu ahal izatea. Hala eskatu zuen UGTk, lan poltsa osatzeko prozedura bi urte beranduago egin bazuten ere. Izan ere, EAEko Poliziaren Legea aldatu zuten 2019an, eta udaltzaingoen lan poltsarako deialdian aldaketa hori epemugatzat jarri zen, ikastaroak euskarazko gaitasunen frogagiritzat aurkezteko orduan. UGTk, ordea, argudiatu du deialdia ez zetorrela bat lege horrek dioenarekin eta, beraz, deialdiaren xedea legea bera aldatzea dela.

UGTk ez ezik, CCOOk ere jarri zion helegitea udaltzaingorako lan poltsari, hautagaiei C2 maila eskatzea «gehiegizkoa» dela argudiatuta. Eztabaida judizialean sakondu dute bi sindikatuek lan poltsaren afera dela eta, baina lehenago ere izan da hizkuntza eskubideak arriskuan jartzen dituen ebazpenik. Iazko maiatzean, esaterako, EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak bertan behera utzi zituen Irungo Udalak hamabi udaltzain postutarako ezarritako hizkuntz eskakizunak, euskaraz ez dakitenentzat «diskriminatzaileak» zirela argudiatuta. Hautsak harrotu zituen kasu hark. Irungo Udalak helegitea jarri zion ebazpenari, eta euskalgintzako hainbat eragilek gogor gaitzetsi zuten. Euskalgintzaren Kontseiluak deituta, elkarretaratzea egin zuten Auzitegi Nagusiaren aurrean, eta euskaraz bizitzearen alde batu, Eskubide murrizketarik ez! lelopean.

Laudioko kasuko epaile bera

Ana Maria Martinezek epaileak eman du lan poltsari buruzko sententzia; hain justu, otsailean Laudioko Udalaren kontrako sententzia eman zuen epaile berberak. Orduan, udal hari agindu zion berriro har zezala 2020an zegokion hizkuntza eskakizuna ez egiaztatzeagatik kaleratutako bitarteko funtzionario bat.

Sententziak berak bainoago, haren argudiaketak eman zuen zeresana. Langile ohiaren aldeko epaia arrazoitzean, epaileak argudio hau erabili zuen: euskara «munduko hizkuntzarik zailenen zerrendan bosgarrena dela», eta zenbait zerrendatan, «lehena».

Kontseilua, eskubideen «judizializazioaz»

Gaur argitara emandako ebazpena «gogor» salatu du Euskalgintzaren Kontseiluak. Herritarren eskubideen planora eraman du auzia, sententzia horien kontrakotzat jota. Auzitegiek «herritarren eskubideen aurkako hizkuntza politika» egiten jarraitzen dutela salatu du Paul Bilbao idazkari nagusiak: «Onartezina da herritarren hizkuntza eskubideen urraketak betikotuko dituzten ebazpenak argitaratzea. Bada garaia herritarren eskubideak erdigunean kokatzeko. Auzitegien helburua herritarren interesak eta eskubideak defendatzea izan beharko litzateke, baina kontrako norantzan ari dira», adierazi du.

Auzitegiak, gainera, hizkuntza politika egitean tematuta ikusten ditu Bilbaok: «Azken hilabeteotan esaten ari gara auzitegiak hizkuntza politika egiten ari direla, euskaldunon eskubideen aurkako ofentsibari jarraitzen diotela. Alta, gaurko ebazpena kate horretako beste katebegi bat besterik ez da. Horrexegatik, honi guztiari modu bateratuan erantzun behar zaiola uste dugu».


Summary: Euskal gizarte zibilaren ordezkariek jasoko dute ICIP Bakearen Eraikuntza saria. Bakearen eta bizikidetzaren aldeko egindako lana sarituko dute. Asteazkenean egingo dute ekitaldia, Kataluniako Parlamentuan.

ICIP Kataluniako Bakerako Nazioarteko Institutuak Euskal Herriko «bakearen aldeko elkarte sarea» sarituko ditu asteazkenean ICIP Bakearen Eraikuntza 2022 sariarekin. Kataluniako Parlamentuan egingo duten ekitaldian, «bakea lortzeko aurrerapenei, indarkeria politikoaren amaierari, eta bizikidetzarako eta adiskidetzerako esparru berriak sortzeari egindako ekarpenagatik» sarituko dituzte.

Erakunde hark ekinbide, gobernuz kanpoko erakunde eta elkarte multzo bat sarituko du. ICIPen arabera, euskal gatazkaren konponbiderako «gako» izan dira, besteak beste, Foro Sozial Iraunkorra, Bakearen Aldeko Koordinakundea, Elkarri eta Lokarri. Era berean, «bakerako hezkuntzan» eta «bizikidetzaren eta giza eskubideen sustapenean» egindako lanagatik sarituko ditu Giza Eskubide eta Bake Hezkuntzaren Elkarteen Foroa parte hartzaileak; haien artean, Gernika Gogoratuz elkartearen lana nabarmenduta. Aipatutakoekin batera, herritarren topaketak, MemoriaLab eta euskal presoen eta biktimen arteko topaketa errestauratiboak ere azpimarratu dituzte, «biktimak protagonista izan diren esperientzia» gisa. Finean, eragileek «bake eszenatokiak sortzeko eta gatazkak eraldatzeko egindako ekarpena» nabarmendu du epaimahaiak.

Asteazken arratsaldean izango da ekitaldia. Alba Verges Kataluniako Parlamentuko behin-behineko presidenteak gidatuko du, ICIPeko presidente Xabier Masllorensekin batera. Irabazleen aurkezpenaz, berriz, Jordi Armadans FundiPau elkarteko zuzendari ohia arduratuko da. Elkarte hark aurkeztu zuen euskal gizarte zibileko kideen hautagaitza.

Jakinarazi dutenez, Maria Oianguren Gernika Gogoratuz elkarteko zuzendariak eta Eneko Calle Foro Sozial Iraunkorreko kideak jasoko dute saria, ekinaldi guztien izenean. Parlamentuan izango dira aipatutako eragileetako zenbait kide ere. Besteak beste, Paul Rios Elkarriko eta Lokarriko kide izana, Agus Hernan Foro Sozialeko eleduna, Maider Maraña Baketik-eko kidea, eta Iñigo Retolaza MemoriaLab-eko kidea.

ICIP Bakearen Eraikuntza saria 2011tik banatzen du institutu hark. Garaileen artean daude Arcadi Oliveres ekonomista eta ekintzailea, Nazioarteko Bake Brigadak, Kolonbiako Soachako Amak eta Julienne Lusenge ekintzailea.


Summary: Ia ehun lagun hil ditu Kirgizistanen eta Tajikistanen arteko gatazkak. Bi herrialdeen arteko mugako 137.000 biztanle inguruk eremutik ihes egin dute dagoeneko. «Eskala handiko gatazka» bihur daitekeela ohartarazi du Kirgizistango Gobernuak.

Borrokan ari dira Kirgizistan eta Tajikistan, bi estatuen arteko mugan dagoen urtegi baten eta ur ponpa baten kontrolaren harira. Hilaren 14an hasi zen gatazka, eta gutxienez 94 lagun hil eta ehun baino gehiago zauritu dira. Ostiralean su etena adostu bazuten ere, borrokek aurrera jarraitu dute, eta, Kirgizistango Gobernuaren arabera, 137.000 pertsona inguru ebakuatu behar izan dituzte gatazka eremutik, nahiz eta horietako batzuk hasia diren etxera itzultzen.

Bixkekek mugako Batken probintziako Dostuk, Aksai, Zhaxtik, Borborduk, Arka eta Kulundu eskualdeak okupatu izana egotzi dio Duxanberi. Are, Bixkekek ohartarazi du litekeena dela Tajikistanen «eraso probokatzaileek eskala handiko gatazka bat» sortzea, eta horrek Erdialdeko Asia osoa «desegonkortzea». Gatazkak eragindako biktimen ohorezko dolu eguna dute gaur Kirgizistanen.

Bi herrialdeen arteko tentsioa Sobietar Batasuna desegin ostean sortu zen. Gainerako errepublika sobietarren moduan, Kirgizistanek eta Tajikistanek independentzia eskuratu zuten, baina Moskuk ezarri zituen mugak, talde etnikoen banaketak guztiz aintzat hartu gabe. Isfara ibaiaren alde batean Tajikistango Sughd probintzia dago, eta bestean, Kirgizistango Batken eskualdea. Isfara ibaiko urtegi baten eta ur ponpa baten kontrolaren harira izan dituzte gatazkak.

Azken liskarrak 2021ean izan zituzten, eta 50 pertsona hil ziren. Nahiko ohikoak dira liskarrak Sobietar Batasuneko kide izandako bi errepublika horien artean, baina azkar baretu ohi dira. Egunotako gatazkak, ordea, azken urteetako odoltsuenak ari dira izaten. Tankeak, ibilgailu blindatuak, morteroak, artilleriako suziriak eta droneak erabiltzea egozten diote elkarri. Kirgizistango presidente Sadyr Japarovek, gainera, «etsai» izendatu du Tajikistan.

Su etena, etenda

Gatazka hasi eta bi egunera adostu zuten su etena Tajikistango presidente Emomali Rakhmonek eta Japarovek Uzbekistanen, SCO Shanghaiko Lankidetza Erakundearen goi bileran. Hala ere, menia ez errespetatzea eta berriro bonbardatzen hastea egotzi zion Kirgizistanek Tajikistani ostiralean bertan.

Reuters berri agentziak kontsultatutako aditu batzuek nabarmendu dute erretorika «populista eta nazionalista bat» gailendu dela bi aldeetan, eta eskatu dute «beste eragile baten parte hartzea», eremu desmilitarizatu bat ezar dezan gatazka gunean.

Errusiak baseak ditu bi herrialde horietan, eta haien arteko bitartekaritza egin izan du, baita oraingoan ere. Vladimir Putin Errusiako presidenteak borroka «berandu baino lehen» eteteko eskatu die Rakhmon eta Japarov presidenteei, «bide baketsu, politiko eta diplomatikoak jarraituta».

Bi herrialdeak OKDB Segurtasun Kolektiboko Itunaren Erakundeko kide ere badira, Bielorrusiarekin, Armeniarekin, Kazakhstanekin eta Errusiarekin batera, eta aliantza militar horrek adierazi du harremanetan daudela bi aldeekin erlazioak onbideratze aldera.


Summary: Steilasek salatu du Hezkuntza Legearen aurreproiektuak ikastetxe pribatuek irautea duela helburu. Haien hitzetan, euskara ez du erdigunean jartzen, eta segregazioari aurre egiteko ere ez da balekoa.

Steilas sindikatuak irmoki kritikatu du joan den astean ezagutarazi zuten zirriborroa, Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza Legearen aurreproiektuarena. Bilbon egin duten prentsaurrekoan azaldu dutenez, hainbat arlotan ikusten dizkiote hutsuneak; besteak beste, pribatizazio asmoetan, segregazioan, euskaran eta eragileen parte hartzerik ezean: «Lege honen bitartez publikoa erdigunean jarriko dutela errepikatu dute hainbatetan, Haurreskolak partzuergoa indartuko dela, segregazioari aurre egingo zaiola, doakotasuna eta laikotasuna bermatuko direla... Baina errealitatea bestelakoa da. Agerikoa da hezkuntza sistema pribatizatu nahi dutela».

Hasteko, lege aurreproiektura iristeko prozesua bera gaitzetsi du eskola publikoan gehiengoa duen sindikatuak: «Hau ez da sindikatuen eta eragile sozialen parte hartzearekin jorraturiko lege bat». Hezkuntza Legea «ahalik eta azkarrena» onartu nahi dutela iruditzen zaie, «gobernuaren behar politikoak» tarteko. Haien ekarpenen arrastorik ez dute ikusten: «Orain arte hainbat eragile sozialek eta Steilasek espresuki jakinarazi ditugun ekarpenek eta salaketek ez dute islarik dokumentuan. Lege proiektu hau Hezkuntza Batzordeak onetsitako oinarrien txostenaren garapen soila da, eta norabide berean doa».

Prozedurarekin ez ezik, edukiekin ere ez dago ados. Ezinegona sortzen diote hainbat puntuk. Publiko-pribatu sistemak, esaterako: «Hezkuntza Zerbitzu Publikoa kontzeptua eufemismo maltzur bat baino ez da ikastetxe pribatuen erreskateari bide emateko». Izan ere, uste dute titulartasunak garrantzia duela: «Asmatutako Euskal Hezkuntza Zerbitzua ez da zuzendu, eta guztiz pribatizatzailea da oraindik ere, Euskal Eskola Publikoa lehenetsi gabe». Segregazioaren arloan ere ez dute aldaketarako asmorik sumatu. Kontrakoa: areagotu egingo dela iruditzen zaie: «Alferrikakoa da jada eraginkorrak ez diren segregazioaren kontrako neurriak ezartzea, egituraz segregatzen duen sistema dualari partxeak jartzeko baino ez dute balio». Eta gabeziak euskararen arloan ere: «Lege aurreproiektu honek ez du euskara erdigunean jartzen».

Hori ikusita, indarrak batu nahi dituzte hezkuntza komunitatearekin eta bestelako eragileekin. Ez dute baztertu mobilizazioak egiteko aukera ere.


Summary: ELAk adierazi du Gipuzkoako egoitzen hitzarmena inpugnatuko duela. UGTk eta Adegi, LAres eta Garen patronalek sinatu zuten dokumentua, joan den uztailaren 29an

ELA sindikatuaren erranetan, Gipuzkoako egoitzen hitzarmenean agertzen diren materialek egoitzetako langile guztiei eragin behar diete. Baina, dokumentua estatutuz kanpokoa den heinean, sinatu duten sindikatu edo elkarteetara afiliatuta daudenei soilik eragiten die. Beraz, hitzarmenaren eraginkortasunetik kanpo geldituko da egoitzetako langileen hein handi bat.

Dokumentuaren hirugarren artikuluak, ordea, atxikitze araubideak, bi hilabeteko epea ematen die pertsona horiei hitzarmenera «indibidualki atxikitzeko». ELA sindikatuak erran du artikulu hori «diskriminatzailea eta antisindikala» dela, «UGTren interesen alde egitea eta atxikipen epeekin langileei xantaia egitea bilatzen baitu», gehitu du Haimar Kortabarria ELAko abokatuak gaur goizean Donostian egindako prentsaurrekoan.

Egoera ikusita, sindikatuak kautelazko neurria eskatu dio EAEko Auzitegi Nagusiari, atxikitze formula bertan behera uzteko. «Eskaera da atxikitzeko edozein epe geldiaraztea, demandaren ebazpen judiziala eman arte», nabarmendu du Kortabarriak. Horrekin batera, sindikatuak erabaki du hitzarmena aukeratuko duela. Eta, inpugnazioa onartuz gero, ELAk auzitara eramanen ditu dokumentua sinatu dutenak. Sindikatuak adierazi du behin egoera juridikoa zein den aztertuta mobilizazioei ekinen diela.

Errepikapena

Sindikatuak gogorarazi du 2011n UGTk eta CCOOk eragin mugatuko hitzarmen bat sinatu zutela. ELA ez zen ados agertu, eta gaia auzitara eraman zuen. EAEko Auzitegi Nagusiak eta Espainiako Auzitegi Gorenak arrazoia eman zioten, eta hitzarmena «ilegaltzat» eman zuten. Sindikatuak nabarmendu du, gainera, garai hartako hitzarmenak eta gaur egungoak atxikimendu testu «oso antzekoak» dituztela.


Summary: Krisi ekonomiko eta sozialari aurre egiteko neurriak aurkeztu ditu LABek. Aberastasuna banatzea eta eredu sozioekonomiko berri bat ardatz dituen txostena aurkeztu du sindikatuak Hego Euskal Herriko Kontseilu Ekonomiko eta Sozialetan.

LABek krisiari aurre egiteko neurriak aurkeztu ditu gaur goizean EAEko eta Nafarroako Kontseilu Ekonomiko eta Sozialean. Neurri horien xedea da «aberastasuna banatzea eta eredu sozioekonomiko berri baterako» trantsizioa abiaraztea da. Horrez gain, sindikatuak Kontseiluaren premiazko bilera bat eskatu du. EAEri dagokionez, sindikatuari dagozkion ordezkariak izendatzeko prozesua hasteko eskatu du. Ordezkari sindikalek Trantsizio ekosozialista eta feminista gauzatu eta ondasuna banatzeko neurriak txostena aurkeztu dute.

Lau ataletan dago banatuta. Lehenengoak, «aberastasunaren bidezko banaketa» du ardatz. Igor Arroyo LABeko koordinatzaile orokorrak salatu du gaur egungo krisiaren arrazoietako bat dela «zerga politika osoa langilearen erosteko ahalmenean oinarrituta dagoela». Horregatik, zergak langileetan oinarritu beharrean, enpresen irabazietan oinarritzea proposatu dute, eta, horretarako, elkarteen zergaren kenkariak ezabatzea eta %35 tasa nominala ezartzea. Gainera, gutxieneko soldata 1.400 euroko hamalau pagatara igotzea proposatu dute.

Bigarren atalak zerbitzu publikoak, pentsioak eta oinarrizko eskubideak jorratzen ditu. Herritar guztientzat, euren egoera administratiboa edozein dela ere, «osasuna, zaintza eta hezkuntzarako eskubide» bermatzea eskatu dute ordezkari sindikalek. Pentsioei dagokienez, 1.080 euroko gutxieneko pentsio publikoa ezartzeko eskaria egin du LABek. Oinarrizko eskubideei begira, etxebizitza nabarmendu du sindikatuak: etxegabetzeak debekatu, etxebizitzaren prezioa legez mugatu, bigarren etxebizitzak zergapetu eta alokairuzko parke publikoa sustatu.

LABek garrantzi nabarmena eman dio krisi ekologikoaren aterabideari. Izan ere, Arroyoren ustez, geroz eta lotura estuagoa dute «politikari neoliberalen erabaki ekonomikoek eta klima krisiak». Energia fosilen gehiegizko ustiaketa eta, horri esker, gutxi batzuk lortzen duten aberastasun metaketa salatu du. Hori guztia amaitzeko, garapen energetikoan eragile sozialek eta erakunde publikoek esku hartzea proposatu dute, Bidezko Trantsiziorako Batzordeak sortuz. Horretaz gain, txostenak erabaki ahalmena handitzea eskatzen du laugarren atalean, Euskal Herrian «Gizarte Segurantza propioa» eratuz, besteak beste.


Summary: Osasun kontrolak kenduko dituzte Hegoaldeko portuetan eta aireportuetan. Europako Batasunaren kanpoaldetik datozen bidaiariek ez dute COVID ziurtagiririk edo PCR negatiborik erakutsi beharko hemendik aurrera Espainiako aireportuetan eta portuetan.

Urritik edo azaroaren erditik aurrera, Espainiako aireportuetan utzi egingo diote Europako Batasunaren kanpoaldetik datozen bidaiariei COVID ziurtagiria edo PCR negatiboa eskatzeari, El Pais hedabideak jakin duenaren arabera. Orain arte, EBren kanpoaldetik zetozen bidaiariei tenperatura hartzen zieten, baita txertaketaren inguruko dokumentazioa eskatu ere.

Ikusi gehiago: COVID-19aren azken datuak

Ekainaren 2an utzi zioten Espainiako portu eta aireportuek EBko herrialdeetatik zetozen bidaiariei osasun kontrolak egiteari, baita herrialde hauetatik zetozenei ere: Bahrain, Txile, Kolonbia, Indonesia, Kuwait, Zeelanda Berria, Peru, Qatar, Ruanda, Saudi Arabia, Hego Korea, Arabiar Emirerri Batuak, Uruguai eta Txina. Hala ere, El País-ek dioenaren arabera, Estatuko Aldizkari Ofizialean agertu arte ez dira argituko neurriaren xehetasun guztiak.

Hegazkinen barruan maskara eramatea da, beraz, koronabirusaren aurka Hegoaldeko aireportuetan geratzen den neurri bakarra. Espainia eta Alemania dira neurri horri eutsi dioten EBko herrialde bakarrak.


Summary: Istiluak izan dira Iranen, buruko zapia gaizki jarria zuelako atxilotu zuten emakume baten heriotza dela eta. Milaka lagunek lau egun daramatzate protestan Irango hainbat hiritan. 22 urte zituen Mahsa Aminik, eta ostiralean hil zen.

Irango Poliziak asteartean atxilotu zuen Mahsa Amini 22 urteko gaztea. Arrazoia, buruko zapia «gaizki jarria» zuela. Egun hartan bertan bihotzeko bat izan zuen Aminik, Teherango komisaria batean, eta ostiralean hil zen, ospitalean. Ordutik, milaka lagunek lau egun daramatzate protestan Irango hainbat hiritan, eta istiluak izan dituzte Poliziarekin.

Protestak Teherango hainbat unibertsitatetan hasi ziren, eta, ondoren, Kurdistanera zabaldu ziren. Hangoa zen Amini, Saghez hirikoa, eta larunbatean egin zioten hileta jaioterrian. Poliziak dozenaka pertsona atxilotu ditu protestetan, eta negar gasa ere erabili du manifestariak sakabanatzeko.

Iranen, legeak emakumezko guztiak derrigortzen ditu buruko zapia janztera 1979tik. Amini Moralaren Polizia deitutakoak atxilotu zuen, eta komisariara eraman zuten, ustez ordubete irauten duen «berreziketa» baterako. Ordu batzuk geroago eraman zuten erietxera, koman.

Gobernu ultrakontserbadorea

Poliziaren arabera, bihotzeko bat izan zuen Aminik, eta bideo bat ere zabaldu zuen bertsio hori zilegitzeko. Hartan, emakume bat ikusten da lurrera erortzen, bat-batean, polizia batekin hizketan ari dela. Aminiren familiak, ordea, ez du baieztatu bideoan agertzen dena hildakoa denik. Gurasoek argi utzi dute ez zuela gaixotasunik atxilotu aurretik.

Hossein Rahimik, Teherango poliziaburuak, gaur goizean esan du «zorigaitzeko gertakari bat» izan dela Aminirena, emakumeari ez zizkiotela tratu txarrak eman, eta ez zutela jo.

Ebrahim Raisi Irango presidenteak, berriz, adierazi du ikerketa zabaldu dutela zer gertatu den argitzeko. Raisiren gobernua ultrakontserbadorea da, eta, azken hilabeteetan, indartu egin du emakumeen janzkeraren gaineko kontrola.


Summary: Txinako autobus istripu batean 27 pertsona hil dira, COVID-19agatik bakartzera zeramatzatela. 47 lagun zeramatzaten bakartze zentro batera, gaitzarekin kontakturen bat izateagatik. «Albo batera erori» zen ibilgailua, tokiko Poliziaren arabera. Igandeko ordu txikietan jazo zen ezbeharra.

Txinak indarrean du oraindik ere kutsaturik gabeko estrategia, eta baditu bere ondorioak: COVID-19arekin kutsatuz edo kontakturen bat izanez gero, berrogeialdia da autoritateen erantzuna. Oraingoan, hego-mendebaldeko Guizhou probintziara begira dago Txina. Gaitzarekin kontakturen bat izandako 27 pertsona hil dira autobus istripu batean, bakartze zentro batera bidean.

Igandeko ordu txikietan gertatu zen ezbeharra. Guztira 47 lagun zeramatzaten bakartze zentro batera, gaitzarekin kontakturen bat izateagatik. 02:40 aldera, autobusa «albo batera erori» zen, Sandu konderriko Poliziaren arabera —oraindik ikertzen ari dira istripuaren arrazoiak—. 27 hildako eragin zituen istripuak. Gainontzeko hogei zaurituak bertan artatu zituzten, eta larrien zeudenak ospitaleratu egin zituzten.

Guizhouko Alderdi Komunistak heriotzak deitoratu ditu. Halakorik gehiago ez gertatzeko gertatutakotik «ikasi» egin behar dela azpimarratu du: «Aztertu egin behar dira kontakturik izan dutenen garraioa eta ezkutaturik dauden arriskuak».


Summary: Adinekoentzat ehun plaza berri hitzartuko dituela iragarri du Arabako ahaldun nagusiak. Politika orokorreko eztabaida hasi dute gaur Arabako Batzar Nagusietan. Ramiro Gonzalezek iragarri du menpekotasun energetikoa murriztea izango duela xede, eta energia berriztagarrietan EH Bilduk izandako «jarrera aldaketa» txalotu du.

Arabako Batzar Nagusietan politika orokorrari buruzko eztabaida hasi dute gaur, eta Ramiro Gonzalez ahaldun nagusiak hitzaldia egin du goizean. Azaldu du foru gobernuaren eta aurtengo aurrekontuen lehentasun nagusia «pertsonak eta enpresak babestea» izango dela, «batez ere enpresa txikiak». Arabak hiru eraldaketa behar dituela esan du ahaldun nagusiak: ekonomikoa, energiari eta klima aldaketari lotutakoa, eta zaintzen arloarena. Zaintzaren arloan, Gonzalezek esan du foru gobernua kontuan hartzen ari dela gizarte politiketan dauden beharrak, nazioarteko «eredurik aurreratuenak» erreferentziatzat hartuta. Iragarri du adinekoentzat ehun plaza berri hitzartuko dituela laster, eta urtarriletik aurrera arabarren egoitza gune berria jarriko dutela martxan– 150 plaza izango ditu adinekoentzat eta desgaitasun fisikoren bat dutenentzat–. Horrekin batera, desgaitasun intelektuala dutenentzat bi egoitza eta eguneko zentro bat irekiko dituzte Arratzua-Ubarrundian, eta autismo nahasmendua dutenentzat beste eguneko zentro bat Laudion. Gainera, aurreratu du Gasteizko Salburua auzoan zaharrentzat eraikiko duten egoitzaren orubea prest dagoela eta 120 plaza izango dituela; eguneko zentroa eta zahartzeari buruzko ikerketa zentro bat eraikiko dituzte bertan. Hori guztia aintzat harturik, orotara, 375 plaza berri sortuko ditu foru gobernuak datozen hilabeteotan adinekoentzat, desgaitasunen bat dutenentzat, gaixotasun mentalen bat dutenentzat eta gizartetik baztertuta daudenentzat. «Inoizko ahaleginik handiena egingo dugu». Krisi energetikoari buruz ere luze mintzatu da Gonzalez osoko bilkuran. Adierazi du lehentasunezkoa dela Arabaren menpekotasun energetikoa murriztea, eta bi bide proposatu ditu: kontsumoa murriztea energia eraginkortasun handiagoaren bitartez, eta energia berriztagarriak sortzea. Azken neurri horri lotuta foru gobernuak martxan jarriko dituen proiektuak aletu ditu ahaldun nagusiak. Besteak beste, gogoratu du Maeztun Ekiola proiektua martxan jarriko dutela: «Kooperatiba horri esker, Arabako familiak jatorri berriztagarriko beren energia elektrikoaren %100 sortzearen jabe izango dira». Proiektu horretaz gainera, tokiko erakundeentzat «energia garbiak modu intentsiboan sortzeko proiektuak» bultzatzea proposatu du, betiere ingurumena errespetatzen badute. Bide horretan, EH Bilduren «jarrera aldaketa» txalotu du, eta koalizioari eskatu dio arabarrei argitu diezaiela zer iritzi duen energia berriztagarriei buruz.


Summary: Glasgowko Celticen zaleek txaloka egin dute protesta errege familiaren aurka. Eskoziako Federazioak, protestak eragozteko asmoz, minutu bateko txalo zaparrada egitea erabaki zuen isilunea egin beharrean. Celticeko zaleek orduan pankarta bat zabaldu zuten harmailetan: «Errege familia gorroto baduzu, txalo egin».

Elizabeth II.aren heriotzak zeresana ematen jarraitzen du futbolaren munduan: Realak Manchesterren jokatu beharreko neurketa ia-ia bertan behera geratu zen, Premier Leagueko jardunaldi bat atzeratu zuten, James McCleanen keinuak ere zeresana eman zuen... eta, orain, Glasgowko Celticeko zaleak bilakatu dira protagonistak.

Eskoziako Premiership ligako neurketa bat jokatu zuen Celticek atzo Paisleyn (Eskozia), St. Mirren etxeko taldearen aurka. Joan den astelehenean, Eskoziako Futbol Federazioak, ligaren antolatzaileak, ohar bat plazaratu zuen, liga osatzen duten taldeei minutu bateko isilunea egiteko aukera emanez. Klub bakoitzak erabaki zezakeen egin edo ez, eta St. Mirreneko arduradunek baiezkoa erabaki zuten.

Celticeko zaleak, ordea, historikoki Irlandako etorkinen seme-alabak dira, errepublikanoak eta katolikoak hain zuzen, eta, ondorioz, Erresuma Batuko errege familiaren aurkakoak. Federazioak badaki hori, noski, eta, gerta zitekeena saihestu nahian-edo, minutu bateko isilunea egin beharrean minutu bateko txalo zaparrada egitea erabaki zuen. Celticeko zaleek, ordea, asmatu zuten boikota nola egin.

Lehenik eta behin, txalo zaparrada hastear zela, bi pankarta beltz atera zituzten lelo honekin: «Errege familia gorroto baduzu, txalo egin» (If you hate the royal family, clap your hands). Minutua hasi zenean, lelo bera abestu zuten, estadio osoa txaloka ari zela. Gisa horretara, erreginaren heriotza ospatzen ari zirela zirudien.

Telebista bidez Sky kateak egin zuen neurketaren emisioa (2-0 galdu zuen Celticek). Haiek CNNri aitortu diotenez, mikrofonoen bolumena jaitsi egin zuten txaloen minutuan, eta, amaitzean, horri buruz jardun zuen Ian Crocker esatariak: «Barkatu entzun duzuen zerbaitek mindu bazaituzte. Gehienek errespetua erakutsi dute, batzuek ez», esan zuen.

Atzokoa, gainera, ez da aste honetan Celticeko zaleek errege familiaren aurka egin duten ekintza bakarra. Izan ere, UEFA, Europako Futbol Elkarteen Batasuna, taldea ikertzen ari da asteazkenean Txapeldunen Ligako Shaktar Donetseken aurkako neurketan erakutsi zuten pankarta bat dela eta: «Izorra dadila Koroa» (F*k the Crown, ingelesez) zioen hark.

UEFAk Celtic zigortu dezake, baina ez Eskoziako Futbol Federazioak: haren arduradunek azaldu dutenez, federazioak ez du eskumenik zaleen jarrerak zigortzeko. Eskoziako ligako neurketa gehiagotan ere entzun dira errege familiaren aurkako txistuak eta protestak.

Celtic eta Rangers

Celtic futbol taldea Glasgowko bi talde nagusietako bat da. Rangers da bestea. Bi talde horiek kiroletik haragoko esanahia eta lehia dute, eta ezaguna da elkarren aurka jokatzen duten Glasgowko derbia, Old Firm.

Celtic 1887. urtean sortu zen, Eskoziako katolikoen eta irlandar jatorriko etorkinen taldea da. Errepublikanoak eta katolikoak dira zale gehienak, eta jarraitzaile ugari ditu Irlandan ere. Ohikoa da Celticeko zaleak Irlandako banderekin ikustea, baita harmailetan Irlandako errepublikanismoaren eta IRA Irlandako Armada Errepublikanoaren aldeko abestiak entzutea ere.

Rangersen zaleak, berriz, protestanteak eta unionistak izan ohi dira, eta Erresuma Batuko banderak eta haren koloreak erabili ohi dituzte, taldearen berdinak.


Summary: BAT dorrea martxan jarri dute, lehen lau solairuak %80 beteak dituela. Euskal Herrian aurretik errotutako 30 enpresa eta 40 ‘start-up’ dira ekintzailetza zentroaren lehen maizterrak

BAT Accelerator dorrea martxan hasi da, lehen lau solairuetako bulegoen %80 beteak dituela. Bilboko Bizkaia dorrean —Lehen BBVA dorrea zena— dagoen ekintzailetza zentroa da. Egun 30 enpresek dute bulegoa bertan, gehienak Euskal Herrikoak eta aurretik Bilbon erroturikoak, 40 start-up eta «mundu akademikoko» 50 eragile. Bizkaiko Aldundiaren eta Bilboko Udalaren bultzada ekonomikoarekin sorturiko zentroa Price Waterhouse Coopers (PxC) aholkularitza enpresak kudeatuko du, Talent Gardenekin lankidetzan. «Bere garaian enpresa ekintzaile batzuk egin zuten handi lurralde hau, eta orain ekintzaile belaunaldi berri bat behar dugu». Iñigo Urkullu Lehendakariak hitz horiekin eman dio ongietorria BAT zentroari. Baina zer da zehazki BAT zentroa? Bizkaia dorreko zortzi solairu -seigarrenetik hamahirugarrenera, Primark arropa dendaren gainean- hartuko dituen «nazioarteko ekintzailetza zentro» bat da. Egun lau solairu daude erabilgarri, eta «hurrengo urtean» hasiko dira beste laurak egokitzeko lanekin. Inaugurazio ofiziala goizean izan zen, hala moduzkoa hura ere. Urkulluk ez ezik, Unai Rementeria Bizkaiko ahaldun nagusiak, Juan Mari Aburto Bilboko alkateak eta Gonzalo Sanchez PwCko presidenteak ere hartu zuten hitza. Hedabideak deitu dituzte, baina kazetariek ezin izan dute azpiegitura bisitatu. Zuzenean eraman dituzte seigarren solairuko ekitaldi aretora, eta galderarik gabeko aurkezpen bat antolatu dute. Dorreko kudeatzaileekin edo maizterrekin hitz egitea ezinezkoa zen halaber. Erakundeek eta kudeatzaileek nazioarteko zentroa izatea nahi dutela nabarmendu zuten, baina bertan dauden lehen enpresa gehienak euskal jatorrikoak dira. Bertan egongo dira, besteak beste, BBK eta BBVA bankuak, Euskaltel, Iberdrola, Mondragon taldea eta Tubacex. Deigarria da Retabet apustu etxea ere BATen egongo dela. Lehen 40 start-up-ei dagokienez, hainbat arlotakoak daude. Gehienak iragan hilaren 5etik daude dorrean. Fiskalitatea hizpide Urkulluk bokazio ekintzailea sustatzeko «euskal ekosistema» bat sortzearen garrantzia nabarmendu du. Norabide horretan 400 milioi euroko «ahalegin fiskala» egiteko prest dagoela zehaztu du. Ekosistema horrek sendoa, lehiakorra, komunikabide onekin loturikoa eta erakargarria izan behar duela azaldu du. Alde horretatik «ekintzailetza sustatuko duen fiskalitatea» goratu du. Zerga politikari eginiko erreferentzia ugari egon dira aurkezpenean, lau hizlariek aipatu baitute. Rementeriak «fiskalitate ausart» baten premia defendatu du; Sanchezek, berriz, esan du Bizkaiko «inguru fiskala» egokia dela horrelako egitasmo bat bultzatzeko, eta «palanka fiskalak» aipatu ditu. Aburtok ere egin die aipamena, baina hark erakundeen arteko elkarlana goratu du gehiago, baita Bilbok duen komunikazio sarea ere. Aireportua izendatu du, eta AHTa «aurki» iritsiko dela aurreratu. Eriz Sainz Gurtubai da BATen zuzendaria. PwCek aukeratu zuen kargurako, eta haren albokoa izango da Jordan Guardo. Guardok zazpi urte egin ditu Bilboko udaleko aholkulari gisa. PwCek lehiaketa publiko bitartez lortu zuen kudeaketa. 18,8 milioi euroko eta hamabost urteko kontratua da. Impact Hub Ingalaterrako enpresak helegitea jarri zion erabakiari, baina gero bertan behera utzi zuen, PwCrekin akordio bat lortu ondoren. Bestalde, Bilboko EH Bildu taldeak gogor kritikatu du udalak Bizkaia dorrean eginiko inbertsioa. Koalizio abertzalearen arabera, udalak, guztira, 26,5 milioi euro gastatu ditu dorrean. Nabarmendu du bilbotarrei «oso garesti» irtengo zaiela egitasmoa, eta gastu hori «gardentasunik gabe» eta «justifikaziorik gabe» egin dela salatu du. Nortzuk dira jabeak? Bizkaia dorreak hogeita bat solairu ditu. Lehen seietan Primark arropa denda dago; hurrengo zortzietan, BAT zentroa, eta beste guztiak Bizkaiko Aldundiak alokatuta dauzka. Alokatuta? Bai, dorrearen jabea pribatua baita, eta erabiltzaileek errenta ordaintzen dute. Dorrearen aurreko jabea BBVA zen, eta 2018an Angelo Gordon inbertsio funtsari saldu zion, 100 milioi euroren truke. Funts horrek, berritze lan batzuk egin, eta Beraunberri eta Onchena funtsei saldu die aurten. Galindez eta Ibarra familien funtsak dira horiek, eta 165 milioi euro ordaindu dituzte eraikinaren truke. Bizkaiko Aldundiak erosteko aukera izan zuen, baina uko egin zion. Jabeek Torre Bizkaia SA enpresa sortu dute hura kudeatzeko. Cronicavasca hedabide digitalak argitaratu zuenez, enpresa horrek Madrilen du zerga helbidea, eta han ordaintzen ditu zergak.


Summary: Eusko Jaurlaritzako Kirol zuzendari berriak ezingo du Tourraren inguruko erabakirik hartu. Gasteizko gobernuko Etika Publikoaren Batzordeak ebatzi du Gorka Iturriagaren ahalmena mugatu behar dela, haren emaztea lasterketarako kontrataturiko enpresetako baten jabea delako.

Eusko Jaurlaritzako Kirol zuzendari berriak, Gorka Iturriagak, ezingo du erabakirik hartu datorren urtean Bilbon hasiko den Frantziako Tourraren inguruan, haren emaztea lasterketaren komunikazioa kudeatzeko kontrataturiko bi enpresatako baten jabea delako. Jaurlaritzak berak hartu du erabakia, «faboritismo susmorik» izan ez dadin.

Kirol zuzendariak emaztearen enpresari eragingo dion erabaki bat hartu behar izanez gero, Iturriagak «uko egin beharko dio, edo bere erantzukizuna hierarkian gainetik daukanaren esku utzi beharko du, edo loturarik ez duen beste kargudun baten esku». Eusko Jaurlaritzako Etika Publikoaren Batzordeak hartu zuen erabakia, irailaren 1ean, eta gaur zabaldu du SER kateak.

Bingen Zupiria Kultura sailburuak egin zion galdera etika batzordeari, zabaldu dutenez. Iturriagari zuzendari izatea eskaini ziotenean, hark adierazi zuen Bilbao Ekintza elkarteak bere emaztearen enpresa kontratatua zuela lasterketaren irteeraren inguruko komunikazioan lan egiteko. Batzordeak ebatzi du hori ez dela oztopo Iturriaga Kirol zuzendari izendatzeko, baldin eta ekitaldiaren inguruko erabakirik ez badu hartzen. Erantzun hori jasota, Iturriaga izendatzea erabaki zuten.

Jaurlaritzak azaldu duenez, gobernuak ez zuen parte hartu enpresa hori kontratatzeko prozesuan, «Bilbao Ekintza Tourrarekin sinaturiko kontratua gauzatzeko tresna gisa izendatzeaz harago». Gaineratu dute Iturriagak ez duela parte hartzerik emaztearen enpresan.

12 milioiko gastua

Iazko martxoan jakinarazi zuten 2023. urteko Tourra Euskal Herritik irtengo zela, eta aurtengo urtarrilean eman dute ibilbidearen berri: lehenengo etapa Bilbon hasi eta bukatuko da, uztailaren 1ean. Bigarrengoak Gasteiz eta Donostia lotuko ditu, eta 200 kilometro inguruko ibilbidea izango du, eta hirugarrengoa Zornotza (Bizkaia) eta Baionaren artekoa izango da.

Euskal erakundeek 12 milioi euro gastatuko dituzte guztira Tourraren hasiera Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan egin dadin.

Duela lau urte igaro zen azken aldiz Frantziako Tourra Euskal Herritik, azken-aurreko etapa, erlojupekoa, Ezpeletan (Lapurdi) amaitu baitzen. Azken aldiz, berriz, 1992an irten zen Euskal Herritik, Donostiatik. Urte hartan, Miguel Indurainek irabazi zuen Tourra, hark irabazitakoetan bigarrena.

Komunikazioaz arduratzekoa da Iturriagaren emaztearen enpresa. 2023ko lasterketaren antolatzaileek erakutsi dute beharko dutela Euskal Herria ezagutzen duen baten bat, horren inguruko informazioa zabaltzeko, aurten jada eman baitute zeresana, hemen jokatuko diren etapen berri ematean.

Irailaren 7ko Gobernu Kontseiluan izendatu zuten Iturriaga Kultura eta Hizkuntza Politika saileko Jarduera Fisikoaren eta Kirolaren zuzendari, Jon Redondo Lertxundiren kargu uztea onartu ostean. Soin Hezkuntzan lizentziaduna da, eta Ikasketa Aurreratuetan diplomaduna. Euskal Herriko Unibertsitatean dabil irakasle, Hezkuntza eta Kirol Fakultatean. Azken bi urteotan, Arabako Campuseko Kultura eta Kirol zuzendaria izan da.


Summary: Ukrainako beste zentral nuklear bati eraso egitea egotzi dio Kievek Errusiari. Ukrainaren arabera, Mikolaiv eskualdeko zentraleko erreaktoreek ez dute kalterik izan, eta «lanean normal» jarraitzen dute. Iziumeko kasuaren harira, Kremlinek gezurtzat jo ditu Kievek egindako salaketak.

Errusiako armadak misilez eraso dio Mikolaiv oblastean dagoen zentral nuklearrari, Juzhnoukrainsk hiritik gertu, Ukraina hegoaldean. Hala salatu du Energoatomek, energia nuklearreko Ukrainako enpresak, Reuters berri agentziak jasotakoaren arabera. Hori bai, enpresak zehaztu du zentraleko erreaktoreek ez dutela kalterik izan, eta «lanean normal» jarraitzen dutela. Iturrien esanetan, halaber, «leherketa handi bat» jazo da azpiegitura handi horretatik hirurehun bat metrora, eta handik gertu dagoen Oleksandrivskako zentral hidroelektrikoaren unitate hidraulikoetako bat itzali egin da, eta goi tentsioko hiru sare elektriko erori dira.

Energoatomek ohartarazi duenez, Errusiako tropek Juzhnoukrainsko zentralari egindako eraso «terroristak» mundu osoari egin dio «mehatxu», eta «berehala» gelditzeko eskatu du, «beste hondamendi bat saihesteko». Ildo beretik mintzatu da Volodimir Zelenski Ukrainako presidentea: «Okupatzaileek berriro eraso egin nahi zuten, baina zentral nuklear bat zer den ahaztu zitzaien. [Errusia] Gelditu egin behar dugu, beranduegi izan baino lehen». Ukraininform agentziak jaso ditu agintariaren adierazpenok.

Errusiako armadak otsail amaieran Ukrainaren inbasioa hasi zuenetik jotzen duen hirugarren zentral nuklearra da Juzhnoukrainskoa, Txernobylgoaren eta Zaporizhiakoaren ondotik. Azken hori, zehazki, Europako handiena eta Mikolaiv eskualdeko zentraletik 250 kilometro ekialdera dagoena, hil honen hasieratik itxita dago, Errusiaren bonbardaketen eta hondamendi nuklear baten beldurraren ondorioz. Kievek eta Moskuk elkarri egotzi diote Zaporizhiako zentralaren aurka oldartzea. Errusiako armadaren kontrolpean dago, nahiz eta bertako langileak ukrainarrak diren. Bonbardaketek kalte egin die eraikinei, eta argindar sareak eten dituzte.

Dena dela, IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentzia buru Rafael Grossik asteburuan adierazi zuenez, zentraleko lau argindar sare nagusietako bat konpondu egin zuten, eta, hala, azpiegitura Ukrainako saretik argindarra jasotzen hasi zen berriz.

Iziumeko (Kharkiv oblasta) «sarraskiaren» harira, Kremlineko bozeramaileak, Dmitri Peskovek, «gezurtzat» jo ditu Ukrainak Errusiari egindako salaketak: «Butxako agertoki bera da Iziumekoa. Gezur hutsa da, eta egia babestuko dugu, noski». Ukraina ipar-ekialdeko herri bat da Izium, eta armadak Errusiako tropen eskuetatik «berreskuratu» berri du. Kievek joan den astean jakinarazi zuen laurehundik gora gorpu topatu zituela hobi komun batean, «gehienak tortura zantzuekin». Zelenskik «gerra krimentzat» jo zuen, eta zuzenean Moskuri leporatu zion.

Bien bitartean, Ukrainako tropen «kontraerasoa» aurrera doa; hain zuzen, armadak Oskil ibaiaren ezkerraldeko eremua «berreskuratzea» lortu du, Luhansk probintziako buru Serhiy Haidaik ziurtatu duenez. Donetsk ibaiaren hegoaldean itsasoratzen da Oskil. AEBetako presidente Joe Bidenek, bestalde, ukrainarrak goraipatu zituen atzo Errusiaren inbasioaren aurkako «borroka ausartagatik», eta hau ere erantsi zuen CBS telebista katean: «Errusia garaitzen ari dira».

Ukrainako armadak hamahiru zibil hil ditu

Zelenskik esana du militarrek kokaleku gehiago «askatuko» dituztela. Horietako bat Krimea da, Moskuk 2014an anexionatu zuen penintsula. Bada, Kremlineko bozeramaileak ohartarazpen zuzena egin dio Ukrainako agintariari: «Errusiako lurraldearen aurkako ekintza orok berehalako erantzuna izango du».

Bestalde, Donetskeko Herri Errepublikako agintariek atzo salatu zutenez, Ukrainako armadak hamahiru zibil hil zituen Donetsk hiriburuan bertan. Kievek, berriz, ez zuen xehetasunik eman gertakari horren inguruan.


Summary: Akordioa egin dute Arabako metalean, LABek, CCOOk eta UGTk SEArekin. ELAk uko egin dio akordiorako oinarrian egoteari, uste baitu patronalaren eskaintzan «gabezia handiak» daudela.

Energiaren krisi betean eta inflazioa %10etik gora dagoela, euskal negoziazio kolektiboak aurrerapauso handia eman du: Arabako metalgintzan akordioa lortu dute SEA patronalak eta sindikatuen ordezkaritzaren gehiengoak, LABek, CCOOk eta UGTk adostu baitute lan hitzarmena 2025. urtera arte. ELAk uko egin dio akordiorako oinarrian egoteari, «gabezia handiak» ikusten dizkiolako testuari.

Batera edo bestera, sektoreko 25.000 beharginek lan ituna izango dute atzeraldi hotsa gero eta ozenagoa den honetan, eta Bizkaian eta Nafarroan gori-gori dauden metalgintzako lan gatazkak badutela erreferentzia bat adostasunerako. Hala, sektorean egitekoak ziren greben atarian lanuzteak baztertu egin dituzte akordiora batutako sindikatuek.

Gaur goizeko bileran proposamen berria egin die SEAk sindikatuei, eta arratsaldean grebaz hitz egiteko deitua zuten prentsaurrekoa bertan behera utzi dute ELAk, LABek eta CCOOk. Haren partez, patronalarekin bigarren txanda bat egin dute, 17:00etan hasita, eta 18:30erako akordioa lortu dute, betiere ELAren ezezkoarekin. «SEAren proposamenak ez du KPIa bermatzen eta proposatutako hobekuntza eskasak gutxiengo batentzat dira», esan du ELAk.

Inaplikazioa eta subrogazioa

Energia krisia hasi zenetik eragile sozialek lortu duten lehen hitzarmen kolektibo handia da; handienen artekoa esan nahi baita. Soldata igoera %15ekoa izango da akordioa indarrean dagoen epean, eta hura iraungitzean gaurkotze-klausula bat aplikatuko da KPIa soldata igoera baino gehiago gertatu bada.

Halaber, sektoreko gutxieneko soldata 20.445 eurokoa izango da; orain arte 17.480koa zen. Igoerak horrela izango dira: 2021ean, %2 18.000 eurotik beherako soldatentzat; %1,5 besteentzat. 2022an, %6,5; 2023an, %3; 2024an, %2,5; eta 2025ean, %2. Horien ondoren, gaurkotze klausula aplikatuko da KPI guztia berreskuratzeko, betiere igoera haren azpitik geratu bada.

LABek jakinarazi du bere afiliatu eta delegatuen berrespenaren faltan, aurreakordioa erdietsi duela beste eduki hauekin ere: Ultraktibitate mugagabea, inaplikazio klausula eta zortzi orduko jardunaldi jaitsiera. Horrez gain, honako beste dukiak ere jaso ditu SEAk, LABek, CCOOk eta UGTk egindako hitzarmenak: Antzinatasuna igoerei lotuta egotea (izoztuta zegoen 2018tik); izatezko bikotekide eta bikotekide ezkonduen berdintzea baimenetan; medikurako laguntze baimenak Osasun Zerbitzu Publiko guztietara zabaltzea; orain arte soilik Osakidetzarako ziren.

Era berean, ABLEetan lan egindako denborak antzinatasunean eragina izango du, eta subrogazioan Bizkaiko klausulari zuntz optikoa eta telefono linearen instalazio eta mantentzera zabalduko da. Gainera, Berdintasun batzordea egongo da, «non LGTBI+ kolektiboak ikusgarritasuna izango baitu», LABen azalpenetan.

Sindikatu abertzaleak gogorarazi du ia hogei urtez erorita egon den eragin osoko ituna berreskuratu dela, «sektoreko anabasari aterabidea emanez». «Gainera, duela ia bi hamarkadatik izoztuta zegoen jardunaldia jaistea lortu dugu, eta sektorearen aldarrikapen nagusietako bat jasota: hitzarmenaren iraunaldiaren bitartean KPIa bermatuta dago».


Summary: Hertzainak taldeko Gari, Zabala eta Txanpi berriz bilduko dira azken bira egiteko. 'Azkena gure alde' izena izango du birak. Irailaren 29an emango dituzte xehetasun gehiago, prentsaurreko batean.

Hertzainak bueltan da. Hertzainak, bai: 1993. urtetik lehen aldiz bilduko dira haren kide klasikoetako hiru, azken bira egiteko. Ordutik eman izan dituzte kontzertu solteak, baina ez modu ofizialean. Azkena gure alde izena izango du birak, eta irailaren 29an emango dituzte xehetasun gehiago, prentsaurreko batean.

Duela hiru urte ere eman zituzten kontzertu batzuk Hertzainak izenarekin. Gari abeslaria eta Josu Zabala baxu jolea beste hainbat musikarirekin elkartu ziren kontzertu batzuk emateko, eta arrakasta izan zuten. Oraingoan, ordea, Luis Javier Saiz Txanpi bateria jolea ere batuko zaie Gariri eta Zabalari. BERRIAk, hasieran, Kike Saenz de Villaverde gitarra jolea ere haiekin izango zela iragarri zuen, baina okerra da informazio hori.

1981etik

Hertzainak taldea 1981. urtean sortu zen, eta, lehen esan bezala, 1993an utzi zion jotzeari. Hasieran Xabier Montoia zen taldeko abeslaria, baina hark 1982an utzi zuen, M-ak sortzeko; haren ordez sartu zen Gari.

Formazio horrekin sei disko argitaratu zituen taldeak: Hertzainak (1984), Hau dena aldatu nahi nuke (1985), Salda badago (1988), Amets prefabrikatuak (1990), Zuzenean (1991), eta Denboraren orratzak (1992). Haietan plazaratu zituzten Euskal Herrian ereserki bilakatu diren hainbat kantu: Aitormena, Ta zer ez da berdin, Pakean utzi arte, Eh txo!, Egunero...

1993. urtean jo zuten azken kontzertua, Donostiako Anoeta kiroldegian, baina gero ere musikari lotuta jarraitu zuten lau kideek: Doctor Deseo taldera batu ziren Saenz de Villaverde eta Txanpi; bakarkako ibilbide oparoa izan du Garik; eta Zazpi Eskale edota Gu eta Gutarrak taldeetan jo zuen Zabalak.


Summary: Natalia Arroyo: «Gure aukerak izango ditugu kanporaketa gainditzeko». Txapeldunen Ligako atariko kanporaketako joaneko partida jokatzeko atarian, baikor da teknikaria, nahiz eta Bayern Munich talde indartsua dela aitortu. Nerea Eizagirre kapitainak taldearen «ilusioa eta gogoa» nabarmendu ditu.

Realak Txapeldunen Ligako atariko kanporaketako joanekoa jokatuko du bihar Bayern Munichen aurka Anoetan (ETB1, 19:00). Donostiarrak estreinakoz arituko dira txapelketan. Bayern ez da nolanahiko aurkaria Alemaniako talderik indartsuena baita, Wolfsburgen atzetik. Lautan irabazi du liga: 1975-76an, 2014-15ean, 2015-16ean eta 2020-21ean. Txapeldunen Ligan ere kontuan hartzeko moduko emaitzak lortu ditu. Azken denboraldietan, adibidez, bi aldiz iritsi dira finalerdietara: 2018-2019koan eta 2020-2021ekoan. Beste bitan final-laurdenetara ailegatu ziren: 2019-2020koan eta aurreko sasoian. Lina Magull, Lea Schuller, Klara Buhl eta Giulia Gwin bezalako jokalariak ditu. Baina Natalia Arroyo teknikaria eta Nerea Eizagirre kapitaina baikor dira.

Biak prentsaren aurrean izan dira Anoetan. Arroyok aitortu du faboritoak alemaniarrak direla. «Baina horrek ez du esan nahi aurrera egingo dutenik. Bayerni min egiteko eta deseroso sentiarazteko baliabideak eta indarguneak ditugu, eta gure aukerak izango ditugu. Sinetsita gaude horretaz. Partida handia izango da, sufritzeko adina gozatzeko. Taldea ondo ikusten dut».

Taldearen indargune horien artean hauek nabarmendu ditu: «Gol aukerak sortzen dituen talde bat gara, eta halako kanporaketa bat gainditzeko garrantzitsua da hori. Atzean ere talde sendoa gara, eta ondo moldatzen gara jokatzeko era desberdinetara. Bayernek azken horretara behartuko gaitu. Baina prest gaude. Aurreko denboraldiko taldea izatera gerturatzea garrantzitsua litzateke». Aurkaria honela aztertu du Arroyok. «Talde osoa da. Guri bezala baloia izatea gustatzen zaio, eta oso joko dinamikoa egiten du. Kontraerasoan indartsuak dira, eta lerro artean jokatzen trebeak. Guk ere ezaugarri horietako asko ditugu; partidako momentuak ondo irakurtzen dakien taldeak eta erritmoak ezartzen dituenak asko izango du irabazita».

Multzoaren sentipena bi hitzetan definitu du Eizagirrek: gogoa eta ilusioa. «Pertsona lasaia naiz, baina, nigatik balitz, gaur bertan [atzo] jokatuko nuke. Gogoan eta ilusioan ez gaituzte irabaziko». Taldea «prest eta indartsu» ikusten du neurketarako. «Guretzat erronka handia da, anbiziotsuak gara, irabazi egin nahi dugu beti, eta halako partidak jokatzea gustatzen zaigu. Ikusi nahi dugu halako txapelketa handi batean nola moldatzen garen. Ziur nago gauza politak egiteko aukera dugula. Kanporaketa parekatua espero dut; detaile txikiek erabakiko dute».

Arroyok jokatzeko moduan ditu lehen taldeko jokalari guztiak, eta denak daude deialdian. Talde txuri-urdinaren antzera, alemaniarrek asteburuan hasi zuten liga. 0-0 berdindu zuten Eintrach Frankfurten zelaian.


Summary: Bortxatu egin dutela salatu du adingabe batek Donostian. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak zehaztu duenez, ustezko erasotzailea ere adingabea da. Gasteizen, Udaltzaingoak ikerketa bat abiatu du gizon batek bi alabak bortxatu dituen argitzeko.

14 urteko neska batek salatu du bortxatu egin dutela, Donostian. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak plazaratutako informazioaren arabera, larunbat goizaldean izan zen bortxaketa, Loiolako Erriberak auzoan. Auzoko festak ospatu dituzte asteburuan.

Ertzaintzak apenas eman duen salaketaren eta gertatuaren gaineko informazio gehiagorik. Ordea, zehaztu dute, biktima ez ezik, gaztea bortxatzearen susmagarritzat jo duten mutila ere adingabea dela. Ikerketa abiatu dute kasua argitzeko.

Beste kasu bat, Gasteizen

Gasteizko Udaltzaingoak ikerketa bat abiatu du gizon baten kontra. Bi alaba adingabe bortxatu izana leporatu dio haren bikotekide ohiak –bi alaba horien ama ere bada emakumea–. Salatzailearen arabera, gizonak sarri egin die eraso alabei.

Ikusi gehiago: Gipuzkoan hiru sexu eraso egin izana ukatu du auzipetu batek


Summary: Homosexuala izateagatik jazarri dioten langile batek bi enpresaren kontrako auzia irabazi du. Keolis eta Transdev garraio enpresek, orotara, 15.000 euroko kalte ordaina eman beharko diote langile ohiari. Garraio arloko CGT sindikatuko ordezkariek lan auzitegiaren erabakia txalotu dute.

Hamar urtez lankideen jazarpena jasan behar izan zuen autobus gidariak: homosexuala delako, eta CGT sindikatuko kidea delako. Hala aitortu du Paueko lan auzitegiak ere (Okzitania), eta hori ikusita deus ere ez egiteagatik kondenatu ditu Keolis eta Transdev garraio enpresak. Bakoitzak 7.500 euroko kalte ordaina eman beharko dio langile ohiari. Lapurdiko BAM eremuko Chronoplus garraio sarean egiten zuen lan.

Garraio arloko CGT sindikatuko ordezkarien arabera, lan auzitegiaren erabakia «arduratsua eta erralista» da. Izan ere, ekainean epaitu zuten afera, eta atzo eman zuen erabakiaren berri epaileak. Honela mintzatu da Fabrice Michaud CGTko ordezkaria Sud Ouest egunkarian: «Jazarpena biziki zabaldua da enpresetan, baina arras gutitan zigortua da. Ez da erraza mintzatzea, are gehiago enpresak ez direlarik gertatzen denaren larritasunaz jabetzen».

CGTk salatu du, halaber, 2020an kanporatu zutela autobus gidaria. Muturreko egoera horretara iritsi baino lehen, lankideek irainak egin zizkioten bere orientazio sexualagatik, Aña Mari Mendiburu haren abokatuak esplikatu duenez. 2016tik, lan geldialdian zen langilea, eta, CGTko ordezkarien arabera, CGTko kide izateak «haren egoera okertu du», kanporatzeraino.


Summary: Esportazioak %25,4 igo dira uztailera arte Hego Euskal Herrian. Gas erosketa handien eraginez, uztailean parekatu egin dira esportazioak eta inportazioak.

Kanpo merkataritza markak hausten ari da 2022. urtean. Inflazio handiak hauspotuta, urtarriletik uztailera %25,4 handitu da Hego Euskal Herriko enpresek atzerrira bidalitako produktuen balioa. Zenbaki osoetan, 25.445,1 milioi eurorenak izan dira esportazioak: iaz baino 5.151 milioi gehiago dira, eta pandemia aurreko azken urtekoak (2019) baino 4.356 milioi gehiago.

Baina esportazioak baino gehiago igotzen ari dira inportazioak, eta hori, neurri handi batean, produktu energetikoen erosketa asko handitu delako gertatu da: Petronorrera iristen den petrolioarena, baina, batez ere, Bahia de Bizkaia Gas GNL gas natural likidotua tratatzeko gasarena. Udan erreserbak betetzeko ahalegin handia egiten ari dira Europako Batasunean, eta GNLa sartzeko bideetako bat da Bilboko portua. Gainera, uda lehor eta beroak gasaren kontsumoa handitu du, eta horrek gehiago inportatzera behartu du.

Horrela, Espainiako Merkataritza Ministerioaren arabera, uztailean produktu energetikoetan 1.256,4 milioi euroren inportazioak egin ditu Bizkaiak —handik sartzen dira guztiak—, iazko uztailean baino lau aldiz gehiago (+%336,2). Kontuan hartu behar da gasa oso garestia izan dela hilabete horretan, eta horrek asko handitzen du inportazio horien balioa.

Bizkaiak inportatutako produktuen %63,6 izan dira gasa eta petrolioa. Urte osoan, berriz, 4.956,5 milioi izan dira, iazkoa halako bi baino gehiago (+%132).

Hidrokarburoak kanpotik erosi ez ezik, kanpoan saldu ere egiten dituzte: Petronorrek, petroliotik eratorritako produktuak, eta BBGek, berriz, gasa bera. Gutxi gorabehera, inportatutakoaren heren bat esportatzen da berriro.

Kanpo saldoa

Hidrokarburoen erosketa handi horiek kanpo saldoari eragin diote; hau da, esportazioen eta inportazioen arteko aldeari. Euskal Herria herrialde esportatzaile bat da, bere industriaren pisu handiari esker, baina aurten asko apaldu da. Uztailean ia-ia parekatu egin dira esportazioak (3.342 milioi euro) eta inportazioak (3.320 milioi), lehenengoak %12,6 igo baitira, eta bigarrenak, %60,5.

Urteko lehen zazpi hilabeteetan, berriz, saldoa positiboagoa da (4.108 milioi), baina iazkoa baino txikiagoa (5.712 milioi).

Makinak eta autoak

Azken urtean energiaren pisua handitu bada ere, ekipo ondasunak eta autogintza dira Hegoaldeko kanpo merkataritzaren zutabe nagusiak. Uztailera arte, ekipo ondasunen (beste ondasun batzuk egiteko beharrezkoak diren makinak eta osagaiak) esportazioa 7.717,7 milioi eurora iritsi da. Esportazioen herenak dira, eta iaz baino %12,9 handiagoak izan dira. Autoen esportazioa, berriz, %15,7 handitu da, 5.445,4 milioi euroraino.

Frantzia (4.110 milioi euro) eta Alemania (3.952 milioi) dira euskal industriaren bezero nagusiak, eta haren atzetik doaz Erresuma Batua (1.747 milioi), Italia (1.621 milioi) eta AEBak (1.536 milioi). Herbehereak, Belgika, Portugal, Txina eta Polonia ere agertzen dira lehen hamarren artean.


Summary: Jaurlaritzak helegitea jarriko dio udaltzainen euskara eskakizunei buruzko epaiari. Lan poltsako hautagaiei euskara ez eskatzeak «herritarren eskubide urraketak betikotzea» ekar dezakeela ohartarazi du Hizkuntza Eskubideen Behatokiak.

Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako udaltzainen lan poltsan euskarazko B2 maila behar ez dela dioen epaiaren aurka helegitea aurkeztuko du Eusko Jaurlaritzak. Bingen Zupiria bozeramaileak Gobernu Kontseiluaren osteko agerraldian berretsi duenez, «bat etorri» dira gobernuaren barruan. Kultura eta Hizkuntza Politikarako sailburu ere bada Zupiria, eta gogora ekarri du Euskararen Legeak 1982an aitortu ziela herritarrei «administrazioekin hautatutako hizkuntza ofizialean aritzeko eskubidea», eta horretarako «betebehar batzuk» jarri zizkiela euskal erakundeei. Eta zehaztu du instituzioentzako irizpideak 1997an ezarri zituela Euskararen Erabilera Normalizatzeko Dekretuak: «Epaiak ez du aintzat hartzen 40 urtez administrazioan egin den bidea».

Gasteizko Administrazio Auzitegiarena da sententzia; UGT sindikatuak udaltzainen 2021eko lan poltsari jarritako helegiteari erantzun dio: ebatzi du ez dela beharrezkoa euskarazko B2 maila egiaztatzea poltsan sartzeko, eta agindu du irizpide hori bete ez duten hautagaiak deialdian onartzeko. Aurretik, iazko maiatzean, EAEko Auzitegi Nagusiak bertan behera utzi zituen Irungo Udalak (Gipuzkoa) hamabi udaltzain postutarako ezarritako hizkuntza eskakizunak, «diskriminatzaileak» zirelakoan.

Hain justu, udaltzainen hizkuntza gaitasunarekin hainbat herritan izandako arazoak argudio gisa hartu ditu Zupiriak, lan poltsetan euskara galdegiteko erabakia gogoratzean: «Lan poltsetako hautagaiek ez zuten mailarik, eta horregatik erabaki genuen B2 maila eskatzea». Erantsi du gero eta herritar gehiagok eskatzen dutela euskarazko arreta jasotzea, eta gero eta udal gehiagok eskatzen dutela udaltzainek euskara jakin dezaten: «Horrek eskatzen digu langileak prestatzea». Ildo horretatik, Zupiriak iragarri du Segurtasun Sailaren eta HABEren arteko akordioa berritu dutela, lan ordutegitik kanpo euskara maila hobetu nahi duten ertzainei formakuntza emateko. «Gero eta ertzain gehiagok ikusten dute euskara maila hobetzeko premia».

Segurtasun Sailak ere «estrategikotzat» jo du udaltzainek herritarrekin euskaraz hitz egin ahal izatea, bertako iturriek Euskadi Irratiari adierazi diotenez. «[Euskara eskatzea] funtsezkoa da Euskal Poliziak gizartearekin euskaraz harremana izateko eta, horrela, herritarrei zerbitzu hobe bat emateko».

Behatokian, ehunka kexa

Hizkuntza Eskubideen Behatokiak ere txarretsi egin du epaia, eta ohar bidez adierazi du «herritarren eskubide urraketak betikotzeko arriskua» dakarrela. Udan propio udaltzainekin Donostian gertatutakoa jarri du adibide: «Udalak hizkuntza eskakizuna egiaztatua zuten hautagaiak eskatu arren, Arkautitik eskakizun hori ez zuten lan poltsetako hautagaiak eskaini zizkieten, zerrendetan euskararen gutxieneko ezagutza zuen hautagairik geratzen ez zela argudiatuz». Hori dela eta, «beharrezko» jo du lan poltsa guztietako hautagaiek «lanerako behar den euskararen gutxieneko ezagutza egiaztatua dutela bermatzea».

Izan ere, Behatokiaren aburuz, udaltzainen lan poltsako hautagaiek «une oro euskarazko arreta bermatzeko gai» izan beharko lukete, «herritarren eskubideak errespetatu eta kalitatezko zerbitzua eskaini nahi bada». Gaineratu du «garrantzitsua» zela B2 maila eskatzea: «Baina epaitegietan neurri hori atzera botatzea, eskubide kolektiboen kontrako neurria izateaz gaindi, egunerokoan udaltzaingo zein zerbitzu publikoetako bestelako alorretan dauden hutsuneak ez gainditzeari begirako erabakia da».

Era berean, gogora ekarri du administrazio publikoaren jardunarekin lotuta «ehunka» kexa jasotzen dituela urtero Behatokiak, «herritarren hizkuntza hautua baldintzatzen» dutelako. Hortaz, «lan poltsez harago», lanpostu finkoen deialdietan ere «neurri zehatzak» eskatu ditu.

EH Bildurentzat, «gehiegikeria jurisdikzionala»

Egunean zehar sententziaren inguruko beste hainbat erreakzio izan dira eremu politikoan. Gorka Urtaran Gasteizko alkateak Jaurlaritzaren erabakia babestu du, baina auzitan jarri du epaiak «inpaktu erreala» izango ote duen: «Lan poltsako hautagaien %90ek badute eskakizuna». Itxaso Atutxa EAJren Bizkai Buru Batzarreko presidentea ere epaiaren aurka mintzatu da: «Ez da horrenbeste langilearen eskubideen defentsa, gizartearen eskubideen urraketa baizik. Legeak dio herri hau elebiduna dela; horren alde ere egin behar dugu».

Kritikoago jardun da EH Bilduko legebiltzarkide Rebeka Ubera. Epaia «euskararen aurkako erasotzat» hartu du, euskara eta euskaldunak «diskriminatzen» dituelakoan. Auzitegiak eremu horretan sartzea «gehiegikeria jurisdikzionala» dela ere esan du: «Funtzio publikoan herritarren zerbitzura lan egiteko baldintza batzuk bete behar dira. Botere judizialari ez dagokio erabakitzea administrazio batean zein hizkuntza maila ezarri behar den».

LABek ere «eraso larritzat» jo du ebazpena: «Sindikatu baten interes korporatiboek lagunduta, euskal hiztunon oinarrizko eskubideak zapalduak izango dira». Euskararen aldeko «herri akordio zabal» bat eskatu du, baita administrazioa euskalduntzeko hizkuntza politika «ausartak» ere. ELA, berriz, udaltzainen oposizioa eta lan poltsa bateratuaren aurka agertu da: «Hizkuntza eskubideak bermatzeko eta behin-behinekotasuna amaitzeko, LEP eta lan poltsak udal bakoitzean egin behar dira».

UGTren EAEko idazkari nagusi Raul Arzak ere hitz egin du gaiaz Radio Euskadin. Errekurtsoa jarri zuen sindikatua epaiaren eraginari garrantzia kentzen saiatu da orain: «Oso arraroa da administrazioan euskaraz artatzeko inor ez egotea. Ez dira datuak dramatizatu behar». Arazoak «iraungitze data» duela erantsi du, langile askok euskara maila egiaztatuta amaitzen dituztelako ikasketak, baina 45 urtetik gorakoak salbuesteko eskatu du: «Ez zuten euskara ikasteko aukera izan».


Summary: Aita Marik jasoko du Nafarroako Gobernuaren nazioarteko elkartasunaren saria. Armonia Txantreana peñak aurkeztu zuen hautagaitza, eta 25.000 euro jasoko ditu itsas salbamendu humanitarioko elkarteak.

Aita Mari Itsas Salbamendu Humanitarioaren Elkarteak irabazi du Nafarroako Gobernuko Gizarte Eskubideen Departamentuak ematen duen Nazioarteko Elkartasunaren XIX. Saria. 25.000 euro jasoko ditu erakundeak, «gerratik eta gosetik ihesi doazen migratzaileei eta errefuxiatuei, bereziki sexu indarkeriaren biktima izandako emakumeei eta haurrei, arta eta laguntza emateko egiten duen lan humanitario ausartagatik».

Iruñeko Armonia Txantreana peñak aurkeztu zuen Aita Mariren hautagaitza, eta 42 boto jaso ditu guztira. Erreskate ontziaren salbamendu lana ez ezik, epaimahaikideek balioetsi egin dituzte Aita Marik «beste GKE batzuekin eginiko aliantzak» eta baita «gizartea eraldatzeko tailerrak eta urteetan garatutako dibulgazio jarduerak» ere.

Miguel Indurain epaimahaiburuak itsas salbamendu humanitarioko elkartea zoriondu du, baina gainerako 29 hautagaitzak ere goraipatu ditu, nazioarteko lankidetzaren alorrean egiten duten lanarengatik. Bestalde, Mari Carmen Maeztuk, Eskubide Sozialetako kontseilariak, eskertu egin du sari honetara aurkeztu diren pertsona eta erakunde guztien «etenik gabeko lana», eta adierazi du guztiek merezi dutela aintzatespen hori: «Pertsona eta erakunde batzuek ibilbide luze eta eragin handiagoa dute, baina beste batzuek, gaitasun txikiagoa izanik ere, oso jarduera interesgarriak egiten dituzte eguneroko lanean». Aita Mariz gain, honako hautagaitza hauek ere izan dira finalista: Angela Vicente Gutierrez asturiar erlijiosoa, Raphael Kongu Kamayu boluntarioa, Itwillbe gobernuz kanpoko erakundea, ATTsF irabazi-asmorik gabeko erakundea, Mingma Dorji Sherpa ekintzailea, Medicus Mundi erakundea, Andres Lorenzo Calzon ekintzailea, Manos Unidas elkartea eta Lorena Aguirre Cadarso aktibista.

Aurreko urteetako saridunak

Nazioarteko Elkartasunaren Nafarroako Saria 2001. urtean sortu zuten Nafarroako Gobernuak eta Laboral Kutxak. 2010ean, Elkartasunaren Vianako Printzea Saria izena eman zioten, eta, handik bi urtera, hasierako formatura itzuli zen, bai izenari dagokionez, bai sariak emateko ekitaldiaren planteamenduari dagokionez. Sariaren helburua da «nazioarteko lankidetzaren esparruan aritzen diren pertsonak edo erakundeak nabarmentzea, NBE Nazio Batuen 2030erako agendak ezartzen dituen garapen jasangarriko helburuak lortzeko egiten duten lanagatik edo ibilbideagatik». Orain arte, saria jasotakoak dira, besteak beste, Muhamad Yunus Bakearen Nobel sariduna; Kalkutako Karitateko Ahizpa Misiolariak; Errefuxiatuentzako Jesuiten Zerbitzua; Uganda Network of Aids Service Organisations (UNASO); Fede eta Alegriako Nazioarteko Federazioa; San Juan de Dios Ospitale ordena; Via Campesina erakundea; Ekuadorko Aguarico-Misio Capuchinako Bikariato Apostolikoa; Manuel E. Patarroyo Murillo irakaslea eta Martha Pelloni irakasle eta misiolari argentinarra. 2019an, Nazioarteko Emausen Mugimenduaren ibilbidea saritu zuen Nafarroako Gobernuak, «gizarte eraldaketaren eta ingurumen justiziaren alorretan egindako lanagatik». Iaz, El Caracol elkartea izan zen irabazlea, «Mexiko Hiriko etxerik gabeko pertsonen osasun beharrei eta premia psikosozialei erreparatzeko bidean eginiko etengabeko lanagatik».


Summary: Errusiak Ukrainan okupatutako lurraldeetan erreferendumak egitekoak dira. Luhanskek, Donetskek eta Khersonek iragarri dute hilaren 23tik 27ra egingo dutela galdeketa. Herritarrei galdetuko diete ea Errusiako Federazioarekin bat egin nahi ote duten. Zaporizhia eskualdean ere egin nahi dute erreferenduma. Kremlinek begi onez hartu ditu kontsultak.

Inbasioaren ondorioz Errusiak okupatutako lurrak atzera berreskuratzeko kontraerasoa hasi zuen Ukrainako armadak duela aste batzuk. Azken hilabeteetan kontrolpean izandako eremuetako batzuk galtzen hasi da Errusia Ukraina ipar-ekialdean eta hegoaldean, eta, horiek horrela, Moskuren menpe dauden Ukrainako lurraldeetan erabaki bat hartu dute: erreferendumak egitea herritarrei galdetzeko ea nahi duten haien lurraldea Errusiako Federazioan sartzea. Donetsk eta Luhansk Donbassko herri errepublika errusiazaleek iragarri dute hilaren 23tik 27ra egingo dutela galdeketa, eta, RIA Novosti Errusiako berri agentziaren arabera, Donetskeko lider Denis Puxilinek eskatu dio Vladimir Putin Errusiako presidenteari auzia «ahalik eta lasterrena» har dezala kontuan, baldin eta erreferendumeko emaitzan baiezkoa ateratzen bada. «Eta ez daukagu zalantzarik hala izango dela». Errusiak Ukraina hegoaldean okupaturiko Kherson eskualdean ere data horietan egitekoak dira galdeketa, eta Zaporizhian ere asmo hori dute. Kremlinek begi onez hartu ditu. Ukrainako Gobernuak, adierazi du, ordea, «xantaia» egiten ari dela Errusia.

Errusiako albiste agentziek kaleratu dutenez, hau izango da Luhanskeko erreferendumean egingo duten galdera. «Nahi al duzu Luhanskeko herri errepublika Errusian sartzea Errusiako Federazioko subjektu gisa?». Luhanskeko legebiltzar errusiazaleko presidente Denis Miroxnitxenkok azaldu du bost egun beharko dituztela kontsulta egiteko —ostiral honetatik hurrengo asteartera—, bozketarako beharrezko baldintzak bermatze aldera. Donetskeko eta Luhanskeko herri errepubliketako legebiltzarrek atzo onartu zituzten erreferendum bat egitearen aldeko mozioak. NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko idazkari Jens Stoltenbergek ohar batean salatu du «gezurrezkoak» direla erreferendumak, eta Putini leporatu dio «gerra areagotzea». AEBek ere galdeketak kritikatu dituzte.

Kontuan hartu behar da otsailaren 24an Moskuk Ukrainako inbasioa hasi baino egun batzuk lehenago Errusiak Donetsken eta Luhansken independentzia aitortu zuela. 2014az geroztik Ukrainako armadaren kontra Donbassen borrokan aritutako milizia errusiazaleak babestu izan ditu Kremlinek, baina, behin bi herri errepublikak independentetzat jota, aukera ere bazuen tropak Ukraina hego-ekialdeko eremu horretara bidaltzeko.

Orduan, Sergei Lavrov Errusiako Atzerri ministroak gogorarazi du, gaur, inbasioa hasi zutenean bertan adierazi zutela lurralde horietako herriei zegokiela haien etorkizuna erabakitzea. «Eta egungo egoera honek baieztatzen du haien etorkizunaren jabe izan nahi dutela», nabarmendu du Errusiako telebista batean egin dioten elkarrizketan. Errusiako behe ganberako presidente Viatxeslav Volodinek adierazi du, era berean, baiezkoak irabazten baldin badu «lagundu» egingo dituztela.

Ukrainako Gobernuko kabinete buru Andri Yermakek Telegramen azaldu duenez, Errusiak «porrotari dion beldurrak» ekarri ditu erreferendum deialdiak, eta «mehatxu bat» iruditzen zaizkio. Dmitro Kuleba Atzerri ministroak Twitterren idatzi du «sasi-erreferendumak» izango direla, eta ez dutela ezer aldatuko. «Errusia erasotzaile bat da oraindik ere, eta legez kanpo okupatzen ditu Ukrainako eremu batzuk». Donetskeko eta Luhanskeko errusiazaleen iritziz, lurralde horien eta Errusiaren artean muga kentzeak beren segurtasuna bermatuko du.

Dmitri Medvedev Errusiako presidente izandakoak (2008-2012) eta egun Errusiako Segurtasun Kontseiluko presidenteorde denak adierazi duenez, Errusiako historiaren norabidea aldatuko dute erreferendum horiek, Kremlinek aukera gehiago edukiko baititu, haren esanetan, «lurralde errusiarra» defendatzeko. «Autodefentsa indar guztiak erabiltzeko bidea ematen duen delitu bat da lurralde errusiarraren inbasioa», adierazi du Medvedevek, Reuters berri agentziak jaso duenez. «Horregatik eragiten dute erreferendum hauek hainbesteko beldurra Kieven eta Mendebaldean».

Erdoganen ustea

Recep Tayyip Erdogan Turkiako presidenteak Putinekin hitz egin zuen lehengo astean, SCO Shanghaiko Lankidetza Erakundearen goi bileran, eta adierazi du Kremlineko buruak erakutsi diola gerra «ahalik eta azkarrena» bukatu nahiko lukeela. «Hori iruditu zitzaidan, zeren, gauzak nola doazen ikusita, nahiko problematikoa da», esan du Erdoganek, AEBetako PBS telebista katean egin dioten elkarrizketa batean. Azaldu du ez duela inoren alde jarri nahi, baina nabarmendu du inbaditutako eremutik atera beharko lukeela Errusiak, eta, bide batez, Ukrainaren lurralde batasuna defendatu du, nazioartean aitortzen zaizkion mugekin; hau da, Krimearekin ere bai.

Baina Dmitri Peskov Kremlinen bozeramaileak egunero egiten duen prentsa agerraldian adierazi duenez, «oraingoz» ez da posible gatazkari irtenbide diplomatiko bat ematea. Ukrainako presidente Volodimir Zelenskik atzo gauean esan zuen Errusiako armadak bi aukera dituela: «amore ematea edo alde egitea».


Summary: EAk ezohiko kongresu bat egingo du epaitegien ebazpenari erantzuteko. Otsaileko kongresuan hartutako erabakiak etenda geratu ostean, haiek berresteko biltzar presentzial bat egingo dute azaroan. Kritikoek salatu dute erabakiak ez diola erantzuten ebazpenari.

Alderdiko ildo kritikoaren helegiteari men eginda, Gasteizko Lehen Auzialdiko 7. Epaitegiak irailaren hasieran ebatzi zuen Eusko Alkartasunak otsaileko Kongresu Nazionalean hartutako erabakiak etetea. Erabakiari erantzuteko asmoz, alderdiko Kontseilu Nazionalak ezohiko kongresu bat egitea proposatuko dio bihar Batzar Nazionalari. Ildo kritikoko kideen ustez, baina, «primarioak egiteko legezko betebeharrari» uko egiteko modu bat da zuzendaritzaren deialdia, haren helburua ez delako primarioak berriz egitea.

«Barne karguak berritzeko dagoen legezko betebeharra beteko da, eta alderdiaren egonkortasuna eta gobernabidea bermatzeko balioko du», adierazi du zuzendaritzak, ohar baten bidez. Iker Ruiz de Egino eledunaren hitzetan, afiliazioari «hitza ematea» da helburua, «libreki eta demokratikoki erabaki dezan zeintzuk izan behar diren estatutuak, ildo politikoa eta datozen lau urteetan alderdia zuzenduko duten pertsonak». Hala, biltzarra azaroaren 19an eta 20an egin nahi dute.

Ildo kritikoko kideek, baina, salatu dute kongresu berri baterako deiak ez duela bat egiten epaitegiak ebatzitakoarekin, haren helburua ez delako primarioak berriz egitea. Ebazpena ez betetzeko «aitzakiak» jarri izana egotzi diote Eba Blanco idazkari nagusiari, baita EH Bildu koalizioa «egoera zail batean» utzi izana ere: «Eba Blancoren noraezak alderdiko organoetako ordezkariek hartutako neurrien legitimitatean eta legaltasunean eragiten dute».

XIII. Kongresu Nazionalean, alderdiak txosten politikoa onartu zuen, eta zenbait aldaketa ere egin zituzten estatutuetan; besteak beste, idazkari nagusia aukeratzeko prozesua aldatu zuten, primarioen formula baztertuta. Hala, kongresuko bigarren egunean Eba Blanco hautatu zuten idazkari nagusi izateko, konpromisarioek egindako bozketa telematikoan: boto eskubidea zuten 249 konpromisarioetatik 133k parte hartu zuten. Orduan, alderdiko Ruiz de Eginok BERRIAri adierazi zion «askatu» zela EAren etorkizunaren inguruko korapiloa, baina ez da halakorik iritsi.

Ramirezek eta ildo kritikoko gainerako kideek kongresu propio bat egin zuten asteburu hartan, eta salatu zuten «irregulartasunak» izan zirela Kongresu Nazionaleko bozketa telematikoetan; besteak beste, afiliatu kopuruak moldatu izana egotzi zioten zuzendaritzari.

Horiek horrela, EAko zuzendaritzak adierazi du osoki modu presentzialean egingo dutela azaroko kongresua, otsailekoa «garbia eta demokratikoa» izan zela erakusteko: «Hautetsontziei beldurrik ez diegunez, ez dugu arazorik berriro aurrez aurre egiteko, eta, horrela, bozketa telematikoen inguruan sortu nahi ziren zalantzak funtsik gabekoak zirela frogatu». Izan ere, adierazi du kritikoek jarritako salaketek «iragankortasun egoera» batean utzi dutela alderdiko zuzendaritza, eta horri buelta eman nahi diotela.

Bost urte

2017ko ohiko kongresuan bi ildo agertu ziren, eta idazkari nagusia aukeratzeko bozketan Pello Urizar nagusitu zitzaion Ramirez alderdikideari, hamalau botoren aldearekin. Baina, aste batzuk geroago, kritikoek Arabako, Gipuzkoako eta Nafarroako koordinatzaile karguak eskuratu zituzten —ildo ofizialaren esku geratu ziren Ipar Euskal Herria eta Bizkaia—. Harrezkero, desadostasunak nagusi izan dira alderdian: politikoki, besteak beste, EAk EH Bildun izan behar duen rola dago eztabaidagai.

Bi urte geroago, Urizarren dimisioarekin, EAk primarioak egin zituen. Ordu hartan, baina, Hauteskunde Antolaketako Batzordeak baliogabetu egin zuen Ramirezen hautagaitza, Ipar Euskal Herrian nahikoa babes lortu ez zituela ebatzita. Erabaki hark Blancoren garaipena ekarri zuen, baina baita prozesu judizial baten hasiera ere.

Ildo kritikoak auzitara jo zuen, Ramirezen eskubide politikoak urratu zirelakoan, eta prozesu judizial luze baten ostean, irailaren iritsi zen behin betiko ebazpena. Epaileek erabaki zuten 2019ko primarioetan Ramirezen parte hartzeko eskubidea urratu zela, eta haiek berriz egin beharra zegoela. Era berean, EAren kongresuan hartutako erabaki guztiak etetea ere erabaki zuten.

Ramirezek adierazi zuen ebazpenaren ondotik primarioen prozesua martxan jarri beharko dela, «ziklo beltzari amaiera emateko». Zuzendaritzak, baina, gogoratu zion afiliazioa etenda daukala, ildo kritikoko zenbait kide alderditik kanporatu baitzituzten otsaileko kongresuaren ostean; tartean, Ramirez bera.


Summary: ELAk hezkuntzako lan baldintzez aritzeko mahaia eratzeko eskatu dio Jaurlaritzari. ELAk ekarpenak egin dizkio Hezkuntza Legearen aurreproiektuaren zirriborroari. Negoziaziorik ezean, prest daude mobilizatzeko eta grebara joateko.

Beste hainbat eragilek bezala, ELA sindikatuak ere argitu du zer ekarpen egingo dizkion Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza Legearen aurreproiektuaren zirriborroari. Prest agertu da horien inguruan Eusko Jaurlaritzarekin eta Eusko Legebiltzarreko alderdiekin eztabaidatzeko, eta, bide horretan, lan baldintzei buruz jarduteko mahai bat eratzea galdegin dio Jaurlaritzari. Ordea, negoziaziorik egon ezean zer egingo duen ohartarazi du: «[ELAk] Hezkuntza komunitateko beste eragileekin batera, mobilizazioak eta grebak sustatuko ditu, hezkuntza eredu propio baten alde eta kalitatezko hezkuntza bermatzeko lan baldintzen alde». Hezkuntzarako diru publiko gehiago jartzea ere nahi dute: BPG barne produktu gordinaren %4,7 hezkuntzarako erabiltzea dute jomuga.

Sindikatuak zenbait gairen inguruan duen ezinegona jarri du mahai gainean, «hutsuneak» ikusten baitizkio dokumentuari. Lan baldintzei erreparatuta, sindikatuen parte hartzea jaso behar duela iruditzen zaie, «norberaren ordezkaritza errespetatuz». Sindikatuen eskaera historiko bati ere egin dio aipamena; egonkortasuna lortu beharrari, alegia: «Ibilbide zehatz bat adostu behar da hezkuntza publikoan behin-behinekotasuna hiru urtean %8tik behera kokatzeko». Itunpekoko baldintzei dagokienez, uste dute sare publikokoarekin parekatu behar direla bost urtean, baita langileak kontratatzean gardentasuna bermatu behar dutela ere, besteak beste. Eta, oro har, hezkuntzan lanpostu gehiago behar direla nabarmendu dute.

Hezkuntza ereduaren aldaketaz ere badute zer esana. Iruditzen zaie curriculuma bertan ondu behar dela, eta curriculum hori Espainiako Gobernuaren aurrean defendatzeko akordio soziopolitiko bat erdietsi beharko dela. Halaber, ikasmaterialgintzan ere autonomia galdegin dute, baita euskara gehiago eskaintzea ere: «Irakats hizkuntza izateaz gain, euskararen presentzia eskolaren jarduera guztietan bermatu behar da —jantokian, eskolaz kanpoko ekintzetan, jolas orduen zaintzetan, autobus zerbitzuetan...—, baita euskararen erabilera neurtu ere».

Beste gai gatazkatsu bati ere heldu dio sindikatuak, sare publikoaren eta itunpekoaren garrantziari. Esan du hala nahi duten itunpeko ikastetxeei publifikatzeko bidea zehaztu behar zaiela. Gainerako itunpekoek, berriz, doakoak izan beharko dute, eta gardentasunez arituko dira: «Finantzaketa publikoa jasotzen duten eskolek kontuak argitaratu beharko dituzte, eta Gardentasun Mahai bat sortu beharko da sindikatuekin, guraso elkarteekin eta alderdi politikoekin». Doakotasunaren arloan, zehazgabetasunak sumatu dizkiote testuari, eta eskatu dute, esaterako, argi uzteko azpiegiturak nola ordainduko dituzten. Kuotarik ez dutela kobratzen ziurtatzeko gutxienez 30 ikuskari hartzea ere nahi dute.

Segregazioari aurre egiteko neurriak ere baditu sindikatuak: ikasle zaurgarriak eta zaurgarriak ez direnak modu proportzionalean banatzea —proportzio horrek eta herrikoak berdinak izan beharko dute—, eta eskola orok ikasle zaurgarrientzako lekuak gordetzea.


Summary: Foruzaingoak isuna jarri die hamabi Ferrariren gidariei orduko 150 kilometroko abiaduran gidatzeagatik. Radar batek atzeman ditu luxuzko autoak, Iruñetik Logroñorako A-12 errepidean

Hamabi Ferrari bata bestearen atzetik, eta hamabi isun bata bestearen atzetik. Foruzaingoak isun bana jarri die luxuzko hamabi autoren gidariei Nafarroan, radar bati esker orduko 150 kilometroan edo azkarrago gidatzen ari zirela atzeman eta gero. A-12 errepidean harrapatu dituzte, Logroñorako noranzkoan.

Frantziarrak dira gidariak, eta Iruñeko hotel batean igaro dute gaua. Poliziak Legardako gasolindegi batean geldiarazi ditu autoak, isunaren berri emateko. 300-400 eurorainokoak izango dira.


Summary: Biztanleen %1ek munduko aberastasunaren %45,6 dauka, gero eta gehiago. Munduko aberastasuna %9,8 handitu da 2021ean, Credit Suisseren txostenaren arabera. Biztanleen %1i areagotu egin zaio azken urteean aberastasuna, %1,7 hain zuzen, eta dagoeneko %45,6 dago multzo horren esku.

2021. urtean, 463,6 bilioi dolarrekoa izan da munduko aberastasuna (465,3 bilioi euro), Credit Suisseren txostenaren arabera, eta aberastasun horren %45,6 fortuna globalen %1en esku dago, aurreko urtean baino %1,7 gehiago. Alegia, munduko aberatsenen artean aberatsenek gero eta aberastasun gehiago pilatzen jarraitu dute 2021ean, azken urteetako joerari eutsita.

Heldu bakoitzeko batez besteko aberastasuna 87.489 dolar izan da (87.810 euro), %8,4 gehiago. Pandemiaren urte betean ere inoizko hazkunderik handiena izan du munduko aberastasunak, %10ekoa kasik, baina %12,7koa litzateke azken hilabeteetan egon diren interes tasen igoerak aintzat hartuko ez balira.

Credit Suissen txostearen egileetako batek, Anthony Shorrocksek, azaldu du 2021. urtea «urte ona» izan dela finantzen esparruan. «Akzioen igoera orokor bat» izan dela gaineratu du, eta banku zentralen tasa apalek asko lagundu dutela. «Goiz da esateko Ukrainako gerrak zer ondorio izango duen; inflazioa eta hornidura kateetako arazoak ere hor dira», esan du Nannette Hechler-Fayd'herbek, txostenaren beste egile batek.

Zalantza horiekin ere, esan dute bost urterako aurreikuspenetan hazkunde sendoa azaltzen dela, eta, epe horretan, banako bakoitzaren aberastasuna %28 haziko dela, haien ustez. Bi urte barru, berriz, 100.000 dolarrekoa izango litzateke aberastaun hori (100.370 euro).

50 milioi euro baino gehiago patrika bakarrean

AEBak eta Txina izan dira aberastasun globalaren hazkundean ekarpen handiena egin dutenak. 19,97 bilioi euroko ekarpena egin dute AEBek, eta 11,24 bilioi eurokoa Txinak. Kanada, India eta Australia azaltzen dira hurrenak zerrendan. Halaber, AEBak daude banako ultraaberatsen aberasunaren piramidearen puntan, 50,19 milioi eurorekin. Modu orokorrean, %21 hazi da ultraaberatsen kopurua, milioidun aberatsen kopurua baino gehiago. Milioi bat euro baino gehiago dutenak %9 gehitu dira 2021. urtean, eta, dagoeneko, 62,5 milioi banako dira munduan.

Halaber, iaz, 30.000 ultraaberats gehiago sortu ziren AEBetan, 5.200 gehiago Txinan, 1.750 gehiago Kanadan, eta 1.350 gehiago Australian. Erresuma Batuan, 1.130 ultraaberats gutxiago zeuden.

Piramide horren oinarrian, 10.000 dolar baino gutxiago dauzkatenak azaltzen dira. Munduko populazioaren %53 dira errenta hori baino txikiagoa dutenak.


Summary: Noraino hel zaitezke bost orduan trenez?. Europako edozein geltokitik bost orduan nora hel daitekeen jaso du Benjamin Td ingeniariak mapa interaktibo batean. Tren zerbitzuan ere agerikoa da Euskal Herriaren banaketa administratiboa.

Errepidean gidatzera ohituta dagoenak jakin badaki gutxi gorabehera noraino heldu litekeen bost orduan. Errepidearen, ibilgailuaren, abiaduraren eta atsedenaldian arabera, Euskal Herritik 500 kilometrora dauden tokiak bisitatu daitezke. Gutxik jakingo du, ordea, noraino irits daitekeen denbora tarte berean trenez. Euskal Herriko banaketa administratiboaren eraginez, gainera, Iruñetik Donibane Garazira edo alderantziz trenez nola bidaiatu litekeen ere ez da erraza jakitea.

Baina galdera horren erantzuna Chronotrains.com atarian aurki daiteke orain. Egon badago modua Nafarroako bi hiriburuen artean trenez bidaiatzeko. Ez, ordea, bost orduan edo lehenago. Webgune horretan, Europako edozein geltokitik bost orduan nora irits daitekeen jaso du Benjamin Td ingeniariak. Denbora hori ez da erabat zehatza, ez baititu jasotzen tren batetik besterako itxaronaldian pasa beharreko minutuak edo orduak. Kalkulua egiteko, batez beste, hogei minutuko itxaronaldiak kalkulatu ditu. Denbora horri gehitu egin dio hiri batean zenbat desborra behar den geltoki batetik bestera joateko oinez, bizikletaz edo autobusez; zenbait kasutan eskuz berak sartutako kalkuluak direla ohartarazi du.

Horiek alde batera utzita eta trenean egin beharreko denborari erreparatuta, adierazgarria zer gertu dauden hegoaldeko geltokiak Espainiatik eta zer urrun, aldi berean Ipar Euskal Herritik. Eta gauza bera gertatzen da alderantziz. Esate baterako, Gasteiztik trenez denbora eremu berean daude Donibane Garazi (200 kilometro inguru errepidez) eta Villanueva de Cordoba herria (Espainia; 700 kilometro inguru errepidez).

Chronotrains mapa interaktibo bat da, eta gerturatuz eta urrunduz mugitu daiteke batetik bestera. Geltoki bat aukeratzeko, nahikoa da sagua gainetik pasatzea edo klik egitea. Bost eremutan margotzen ditu orduak: laranja da ordubetean iritsi daitezkeen tokiak hartzen dituena. Kolore maila bakoitza ordu bati dagokio: zenbat eta kolore argiagoa izan, ordubete gehiago behar da horra iristeko.

Aldi berean, mapan argi ikusten da nola dauden Europako estatutuetako tren zerbitzuak hiriburu nagusietan zentralizatuta. Madrildik eta Paristik, esate baterako, trenez Espainiako eta Frantziako mutur guztietara iritsi daiteke ia, Pirinioak salbu.

Egileak berak azaldu duenez, Direkt Bahn Guru mapa ikusita bururatu zitzaion lan hori egitea. Alemaniako hiri nagusietatik ateratzen diren trenak noraino heltzen diren eta zenbat denbora behar duten erakusten du horrek. Benjamin Td-k Europa osora zabaldu du bere mapa, eta bost orduko tartea aukeratu du erakusteko, Deutsch Bahn tren konpainiak Europako geltoki guztietako datuak jasotzen dituela baliatuta.

Dena ez da urre, ordea. «Oso mapa eskasa da. Bilbotik Santanderrera [Espainia] joateko aukera dago, eta ez da agertzen...», adierazi du Gontxalo Torre Facebookeko erabiltzaileak sare sozial horretan BERRIAren postari erantzunez. Eta ez zaio arrazoirik falta: Bilbotik hiru tren ateratzen dira egunean Santanderrera, eta, Renferen webgunearen arabera, 2 ordu eta 56 minutu behar ditu iristeko. Bilbo eta Santander arteko tren zerbitzu hori, ordea, ez da ageri Chronotrains.com mapan.


Summary: Berriztagarrien hedadura laukoiztu beharko da COP26 biltzarrean jarritako helburuak beteko badira. Energiaren Nazioarteko Agentziak eta Energia Berriztagarrien Nazioarteko Agentziak egindako txosten baten arabera, berriztagarrien ahalmena %8 gehiago handituko da urte amaierarako, baina ez da nahikoa goi bileran hitzartutako helburuetara heltzeko.

Iazko azaroan Glasgown (Eskozia) egindako COP26 goi bileran hartutako konpromisoak gainbegiratu dituzte Energiaren Nazioarteko Agentziak eta Energia Berriztagarrien Nazioarteko Agentziak. Ondorioa argia izan da: helburuak beteko badira, laukoiztu egin behar da berriztagarrien urteroko hazkundea gaurtik 2030era. Ez da hori, hala ere, txostenean jaso duten aholku bakarra: zerrenda luzea da.

Txostena bera 45 estatuk eskatu dute. Horien helburua da datorren hamarkadan berriztagarriak izatea aukerarik irisgarriena, eskuragarriena eta erakargarriena CO2 gehien isurtzen duten arloetan. Azken hamarkadan, %130 ugaritu zen argindarra sortzeko berriztagarrietatik eratorritako energia, eta erregai fosiletatik eratorritakoa, %24. Dokumentuaren arabera, berriztagarrien ahalmena %8 handituko da urte amaierarako, 300 gigawatteraino, hau da, 225 milioi etxek behar luketen adina argindar. Ordea, adituen arabera, 2030erako nazioarteak 630 gigawatt gehiago lortu beharko lituzke eguzki argia baliatuta eta 30 gigawatt haize errotetatik.

Ibilgailuei dagokienez, berriz, Energia Berriztagarrietarako Nazioarteko Foroko kideei aholkatu diete jar ditzatela epemugak CO2a isurtzen duten ibilgailu berrien ekoizpenerako. Txostenean proposatzen dutena da ez dezatela halako ibilgailu gehiago ekoitzi 2035etik aurrera —urte horretan sartuko da debekua EB Europako Batasunean—, eta 2040tik aurrera gauza bera egin dezatela CO2a isurtzen duten ibilgailu astunekin. Iaz inoiz baino ibilgailu elektriko saldu zituzten munduan, 6,6 milioi, urte bat lehenago saldutakoak halako bi.

Mende amaierarako tenperaturen gehienezko igoera 1,5 gradura mugatu nahi bada, COP26 biltzarrean hitzartu modura, 2030erako elektrikoak beharko lukete ibilgailuen %60 inguruk, eta gaur egun baino hamar aldiz kargaleku gehiago egon beharko lirateke.

Nekazaritza alorrean ere helburu jakin batzuk zehaztu dituzte txostenean; izan ere, CO2 isurien %20ren erantzule da. Hala, aholkatu dute nekazaritza eta abeltzaintzarako lurrak gehiago ez zabaltzea, basogabetzea handitu ez dadin.

Energiaren Nazioarteko Agentziako zuzendari Fatih Birolek ohartarazi du elkarlana beharrezkoa dela helburu horiek guztiak beteko badira: «Nazioarteko elkarlanak soilik ahalbidetuko du energia berriztagarrietarako jauzia azkarragoa, merkeagoa eta errazagoa izatea. Hori gabe, baliteke karbono neutraltasuna hainbat hamarkada atzeratzea». Zehazki, txostena osatu duten adituen arabera, elkarlana «egokia» bada, 2050erako lor liteke neutraltasuna; aldiz, elkarlanik gabe, 2090era atzeratuko litzateke.

Neutraltasuna lehenago

Ekintza Klimatikorako Sarea plataformak zabaldutako azterketa baten arabera, EBk 2040erako lortu ahal izango luke karbono neutraltasuna, iragarri baino hamar urte lehenago. Horretarako, ordea, bere politikak aldatu beharko lituzke.

Sarea osatzen duten gobernuz kanpoko erakundeek uste dute oraindik ere lortu daitekeela gehienez 1,5 gradu igotzea, baina horretarako isuriak «nabarmen» murriztu beharko liratekeela 2030erako, berriztagarrien erabilera sustatuz eta energia aurreztuz.

Europako Batzordea, parlamentua eta Europar Kontseilua bihar hasiko dira aztertzen 2030erako isuriak %55 murrizteko proposamenak. Izan ere, gaur egungo politikekin jarraituz gero, %47 murriztuko lirateke isuriak 2030erako; aldiz, Ukrainako gerra hasi ostean, Europako Batzordeak aurkeztutako Repower EU egitasmoaren gidalerroei jarraituz gero, murrizketa %57rainokoa izan liteke. Ekologistek, baina, %66raino iristea dute helburu.

Hala, plataformak eskatu dio Bruselari industria prozesuen elektrifikazioa azkartzeko, baita berogailuena eta garraio arloarena ere, 2040erako erabiltzen den argindar guztia berriztagarrietatik eratorria izatea lortzeko.