Summary: Oteiza eta Txillida: aurrez aurre eta elkarrekin. ‘Jorge Oteiza eta Eduardo Txillida. Dialogoa, 50eko eta 60ko urteetan’ erakusketa hartu du Donostiako San Telmo museoak. Bi artistei batera eskaini dieten lehena da, eta ehundik gora obra biltzen ditu.

Bi argazki elkarren ondoan. Jorge Oteiza ageri da batean, bere tailerrean, esperimentazio prozesuan ondutako pieza txiki bat eskuetan duela, hari begira, gogoeta egiten. Eduardo Txillida agertzen du besteak, bere lantokian hura ere, pieza bati kolpeka, ekinean, prozesuaren amaiera zein izango den artean jakin gabe. Pentsakor bata; akzioari emana bestea. XX. mendeko euskal artista esanguratsuenetako bi, haien izaera eta lan egiteko modu desberdinen adibide diren irudietan. Eta hirugarren argazki bat parean, bi eskultoreak elkarrekin solasean erakusten dituena. Bi sortzaileen arteko desberdintasunak nahiz bat egiteak biltzen ditu Jorge Oteiza eta Eduardo Txillida. Dialogoa, 50eko eta 60ko urteetan erakusketak. Bi artisten lanei batera eskaini dieten lehena da, eta, denera, bien ehundik gora obra biltzen ditu. Donostiako San Telmo museoan urriaren 2ra bitarte izango dira denak ikusgai.

Duela hogei urte hil zirenetik, bi artisten obrak elkarrekin aurkezten dituen lehen erakusketa handia da. Horregatik, «artearen historian mugarri bat» dela adierazi dute sustatzaileek. Donostiako San Telmo museoak antolatu du, Bancaja fundazioarekin lankidetzan; hain zuzen, erakunde horren Valentziako egoitzan (Herrialde Katalanak) iaz ikusgai izan ostean heldu da Donostiara. Bi artisten erakunde legatudunen lankidetza ere jaso du, Oteiza Museoarena (Altzuza, Nafarroa) eta Txillida Lekurena (Hernani, Gipuzkoa). Eta beste zenbait erakunde publiko zein pribatuk utzi dizkiete piezak antolatzaileei. Javier Gonzalez de Duranak komisariatua, 121 artelan biltzen ditu, eskulturak gehien-gehienak, baina baita marrazkiak, zirriborroak, grabatuak eta bestelako lanak ere. Halaber, bien erakusketetako katalogoak, gutunak, argazkiak eta beste hainbat dokumentu bildu dituzte espazioetako batean.

Komisarioak adierazi duenez, bi artisten ibilbide osoa kontuan hartu beharrean, garai jakin batera mugatu nahi izan dute bilduma, eta, hala, 50eko eta 60ko hamarkadetako obrak aukeratu dituzte. Modu kronologikoan osatu dute ibilbidea, eta 1948an abiatzen da, bi artistentzat bidaia urtea izan zena. Hain zuzen, orduan itzuli zen Oteiza Latinoamerikatik, han hamahiru urte igaro ostean, eta urte berean abiatu zen Txillida Parisera, eskultorea izan nahi zuela erabakita. Eta amaiera, berriz, 1969an eman diote, Oteizak Arantzazuko basilikako eskultura multzoa amaitu zuenean eta Txillidak Parisen bere lehen obra publiko handia kokatu zuenean. Tarte horretan, adiskidetasun harremana izateaz gain, interes handiz jarraitu zuten batak bestearen obra. Eta urte haietan nabarmendu ziren biak ere nazioartean. Ondoren etorri ziren desadostasunak, duela 25 urte besarkada baten bidez berradiskidetzea irudikatu zuten arte. Horregatik, komisarioaren hitzetan, «zauri edo mesfidantza zaharren sendatzaile ere baden diskurtso bat» artikulatzen du erakusketak. «Izan ere, bi sortzaile hauengan, garrantzitsuena ez da esan edo egin zutena, baizik eta haien ekarpena, utzi ziguten ondarea, eta eskulturek elkar besarkatzea. Haien arteko besarkada oso ongi egon zen, baina nire ustez, benetako besarkada, benetan ona dena, areto hauetan oraintxe ematen ari dena da».

Lehen aretoetan aurrez aurre jarri dituzte sortzaile bakoitzaren obrak; alde batean batarenak eta bestean bestearenak. Baina hurrengoetan nahasian ipini dituzte pieza guztiak, elkarrekin «elkarrizketan». Gonzalez de Duranak azaldu duenez, elkarren arteko lotura edo «gertutasun» horiek hiru irizpideren arabera antolatu ditu: piezak garai bertsuan sortutakoak izatea, obren arteko «gertutasun formala», eta lanen arteko «gertutasun kontzeptuala». Edonola ere, zehaztu du batzuek besteen alboan bai, baina elkarren arteko distantzia gordez kokatu dituela, ikuslea izan dadin lotura horiek egiten edo bat egite horiek sumatzen dituena. «Gertutasun horiek ez dira modu ageriko batean erakusten; nahiago izan dugu gertutasun horiek airean egotea, eta bisitaria izatea horiek sumatzen joango dena». Halaber, orain arte erakusketa batean aurkeztu gabeko zenbait pieza ere ekarri dituzte Donostiara.

Arantzazuko piezak

Sarreran, bi artisten argazkien alboan, bakoitzaren eskultura banak egiten dio harrera ikusleari, biak ere bertikalak eta tamaina handikoak. Oteizaren Laocoonte (1954-55) da bata, Kordobako (Espainia) Merkataritza Ganberarako egin zuen egurrezko obra eta bertan kokatu zuenetik inoiz lekuz aldatu ez zutena. Hori da, beraz, inoiz erakusketa batean erakutsi gabekoetako bat. «Henry Mooreren obraren eragin handia duen pieza bat da, gorputzak zeharkatzen dituzten hutsune horiekin», azaldu du komisarioak. Txillidaren Oyarak I izenekoa da bestea, 1954an sortu zuena, nekazarien metalezko lanabesak erabiliz. «Obra honetan, garai bereko beste zenbaitetan bezala, itzalak rol garrantzitsua jokatzen du hormetan marrazkiak egitean».

Hortik aurrera, bederatzi ataletan banatu ditu pieza guztiak komisarioak, eta ordena kronologikoa jarraitzen du ibilbideak. Lehen aretoan, 1948-1951. urteen arteko lanak daude ikusgai; Oteiza Latinoamerikatik bueltatu eta Arantzazuko basilikako lanen enkargua jaso zuen tarte horretan, eta Parisen izan zen Txillida tarte berean. Biek giza gorputza landu zuten garai hartan, eta eskultura antropomorfikoak ageri dira aretoan, nork bere ikuspegitik landuak. «Txillidarenak oso sintetikoak dira, oso deskribapen fisionomiko gutxikoak; Oteizarenak, berriz, dramatikoagoak dira, espiritualki goratzen dira. Esan genezake gorpuztasunera emanagoa dela bata, eta existentzialistagoa, tragikoagoa bestea».

Hurrengo aretoak 1951-1955. urteetako sorkuntza biltzen du, eta Arantzazuko obrak dira protagonista —garaiko beste batzuk ere badira—. Horien artean daude Txillidak basilikarako eginiko bi ate, orain arte sekula handik mugitu gabeak, eta, beraz, lehen aldiz museo batean ikusgai daudenak. Haien aurrean, parez pare, Oteizak apostoluen frisoa ontzeko prozesuan sortutako hainbat pieza daude —batean hiru eta bestean hamasei jarri zituen—, baita jatorrizko tamainan apostoluetako bi erakusten dituen brontzezko pieza handia ere. Andramari (1953-68) eta Pietaterako estudioa (1969) esperimentaziozko lanak ere ikusgai daude.

Lehen bi espazioetan, aurrez aurre daude jarrita artista bakoitzaren eskulturak. Baina elkarren alboan, nahasian ikusiko ditu bisitariak hortik aurrera. Txillidak nekazaritzako lanabesekin egindako obra gehiago, eta Oteizak metalezko pieza biribilekin osatutako formak daude jarraian, besteak beste. Oteizaren Via Lactea (1955) eskultura bertikalari aipamen berezia egin dio komisarioak. «Interesgarria da, frogatzen duelako Oteiza, apostoluen eskultura figuratiboetan lanean ari zen bitartean, beste ildo askoz ere abstraktuago bat lantzen ari zela aldi berean; horren adibide da pieza».

Hurrengo aretoan dokumentazioa bildu dute, eta besteak beste, bi artisten idatzi eta gutunak, argazkiak eta erakusketetako katalogoak jaso dituzte bitrinetan. Hormetako batean, berriz, zaletu batek Super8-an grabatutako irudiak daude proiektatuak; Oteiza Arantzazun apostoluak jartzeko lanetan ikus daiteke haietan.

Hurrengo gelako obrak biltzeko irizpidea, elkarren artean oso desberdinak izatea izan da, komisarioak azaldu duenez. Hala, elkarren inguruan dabiltza bertan Txillidak harriz eta berunez landutako erliebeak zein paper gaineko marrazkiak, eta geometria zorrotzeko Oteizaren burdinazko eskulturak, besteak beste. Azken aretoan, berriz, harrizko obrak dira nagusi bestelakoen artean.

Erakusketan, guztira, gehiago dira Oteizaren eskulturak, baina tamaina handiagokoak, oro har, Txillidarenak. «Oteizarenak esperimentaziozko lanak zirenez, formatu txikikoak izaten ziren. Aldiz, Txillida ideia batekin hasten zen lanean, eta amaitu arte ez zuen aurkitzen zer zen egin nahi zuena; ez zuen esperimentatzen, aurrera egiten zuen, azken helburua argi izan gabe, eta, horregatik, haren piezak monumentalagoak izaten ziren». Izenburuak jartzen ere oso desberdinak zirela gehitu du komisarioak; ia zientifikoak ziren Oteizarenak —Positibo-negatibo unitate lauzko eraikuntza hutsa, Espazio definitu baten ordenazioa/Kontrol hiperespaziala... — , eta kutsu erromantikokoak Txillidarenak —Haizearen orrazia, Amets ingudea...—.

Erakusketaren osagarri, bisita gidatuak, hitzaldiak, tailerrak eta beste jarduera batzuk izango dira.


Summary: Lehen arretarako baliabide gehiago eskatu dute Osakidetzako langileek, urteko hirugarren greban. ELA, LAB, SATSE, CCOO, UGT eta ESK sindikatuen arabera, %50eko oihartzuna izan du lanuzteak; Jaurlaritzaren arabera, %14koa.

Osakidetzako lehen arretako langileak greban daude gaur, ELA, LAB, SATSE, CCOO, UGT eta ESK sindikatuek deituta. Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailaren arabera, %14koa izan da erantzuna, baina beharginen ordezkariek datu handiagoa eman dute: «Greba egin dezaketenen %50ek» hartu dute parte lanuzteetan. «Arrakasta bat da, kontuan hartuta gutxieneko zerbitzuak nolakoak diren, eta plantillaren nekea adierazten du: baliabide gehiago eskatzen ari dira lehen arretan lan egin ahal izateko», adierazi du CCOOko ordezkari Iñigo Garduñok eguerdian Bilbon, manifestazioa abiatu baino lehen. Jone Arruabarrena BERRIAko kazetariak eman du Donostiako mobilizazioaren berri.

Bilboko ELAko bozeramaile Esther Saavedrak gogora ekarri du beste bi greba egun egin zituztela otsailean: «Lehen arretaren egoera bereziki larria da, eta okertu egingo da neurriak hartu ezean». «Langile faltaren arazoa konpontzeaz» mintzatu da Amaia Mayor SATSEko kidea: «Zuzeneko harremana dago lan zamaren eta grebaren jarraipenaren artean; Osakidetzak irakurketa hori egin behar du, ohartu behar du karga horrek zerbitzuaren kalitatean eragiten duela». Giza baliabideak ez ezik, zerbitzuak ere aipatu ditu Garduñok: «Etengabeko arretaguneetako ordutegiak berreskuratu behar ditugu; Gabonetan, Jaurlaritzak esan zuen murrizketa koiunturala izango zela, baina ematen du mantendu nahi duela».

Udara begira ere jarri da Ana Vazquez UGTko osasun arduraduna: «Osakidetzak urteak daramatza bere arazoak ukatzen. Eta, beste urte batez, udan zentroak itxi eta ordutegiak murriztuko ditu; beraz, arazo horiek aurreikusi eta konpontzeko eskatzen diogu, langileen zama ez areagotzeko». LABeko Ana Tere Alvarezek, berriz, oroitu du Osakidetzako garbitzaileak ere greban direla egunotan: «Zerbitzuak pribatizatzeari utzi behar diote».

EAEko Arartekoak azken hilabeteetan osasun zerbitzuen inguruan jasotako kexei erreparatzea ere galdegin diote Jaurlaritzari: «Lehen arreta indartu egin behar da kalitatezko zerbitzua eman ahal izateko». Horrez gain, negoziatzeko eskatu diote behin eta berriro, eta, ildo horretan, mahai sektoriala edukiz betetzeko. Izan ere, espazio horretan plantoa egin zuten sindikatuek otsaileko greben atarian; apiril hasieran bilerara itzuli ziren, baina batzarra amaitu baino lehen altxatu egin ziren. «Osakidetzako zuzendaritzak ez du negoziatzeko borondaterik: propaganda egiten ari da», esan du Saavedrak. Mayorrek erantsi du gaur bertan jaso dutela haien mezua, hilabete amaieran mahaira deitzeko: «Argi dago mobilizatu ezean Osakidetzak ez duela hitz egiteko borondaterik».

Maiatzean, greba ospitaleetan

Urteko hirugarren greba eguna dute gaur Osakidetzako langileek, eta beste bat ere antolatu dute maiatzaren 16rako, ospitaleetan eta buru osasuneko sarean. Erietxeetan hainbat gatazka daude zabalik, eta, horren harira, Basurtuko, Santiagoko, Bidasoko eta Onkologikoko beharginek Gotzone Sagardui Jaurlaritzako Osasun sailburuaren dimisioa eskatu zuten atzo, «zentrook desmantelatzeagatik». LABek bat egin du eskaera horrekin: «Eta Urkulluk ere ardurak hartu behar ditu».


Summary: Roglicek erantzi, eta Evenepoelek jantzi. Lider aldaketa izan da azken-aurreko etapan, Mallabian, eta faboritoen artean Esloveniakoa izan da aukera asko galdu dituena Itzulia irabazteko. Ion Izagirre hirugarren jarri da. Etapa Carlos Rodriguezek (Ineos) irabazi du.

Iraultza bat, baina handia izan da gaur Euskal Herriko Itzuliko azken-aurreko etapan. Mallabiako San Pedro ermitako aldapa pikoan, Primoz Roglic (Jumbo) orain arteko liderra ez da onenen artean sartu, eta maillot horiak jabe berria dauka: Remco Evenepoel (Quick-Step). Bigarren Daniel Felipe Martinez (Ineos) jarri da, bi segundora, eta hirugarrenera jauzia Ion Izagirrek (Cofidis) egin du, 21era.

163 kilometroko etapa izan da laugarrena, Zamudio eta Mallabia artekoa. Aurreikusten zen gogorra izango zela, ibilbideagatik, eta aurreko egunetan ziklistek pilatutako nekearengatik. Ihesaldia osatzea kosta egin da, baina jira eta buelta, azkenean batu dira buruan Marc Soler (UAE) eta Carlos Rodriguez. Lehenago, Pello Bilbaok (Bahrain) ere egin du saialdia, eta minutua baino atzerago izan du liderra eta gainerako faborito multzoa. Beste batzuekin batera egin du aurrera Gernika-Lumokoak. Baina geratzeko agindu dio taldeak, edota geratzea erabaki dute denen artean.

Bi iheslariak aurretik zirela, atzean faboritoen tropela elkartuta zetorren. Baina Karabietan gora Evenepoelek hautsi du batasuna, eta atzetik batu zaizkio Roglic ez beste faborito guztiak: Martinez, Jona Vingegaard (Jumbo), Izagirre, Aleksandr Vlasov (Bora) eta Enric Mas (Movistar). Pello Bilbao geroxeago batu zaie. Baita lasterketa burutik atzera geratu den Soler ere, ihes egin baitio Rodriguezek.

Faboritoen taldetxoak azkar batean sartu dio tartea Roglici, eta azkenean minututik gorako atzerapena izan du gaur arteko liderrak. Rodriguezek bakarrik igo du San Pedrorako aldapa pikoa, %16ko desnibela duena tarte gogorrenean. Atzetik, Martinez zazpi segundora sartu da, Evenepoel bederatzira, Izagirre eta Mas 11ra, eta azken aldapan erori egin direnez, Vlasov eta Vingegaard 18 eta 20 segundora sartu dira.

Bihar, azkeneko etapan, Eibar eta Arrate batuko ditu ibilbideak. 135 kilometro, eta mendia nahi beste: Elkorrrieta (3. mailakoa), Endoia (2), Azurki (1), Gorla (2), Krabelin (1), Urkaregi (3) eta Usartzako gaina (Arrate, 1). Dena dago erabaki gabe. Hautagai asko, bakoitza talde batekoa. Galdera asko, eta erantzun gutxi orain. Bihar emango dituzte guztiak txirrindulariek.


Summary: Iruñeko Haur Eskoletako euskarazko aurrematrikulazioa %20koa izan da. Iruñean, 12 eskoletatik soilik bitan eskaintzen da euskara hutsez ikasteko aukera eta beste bitan euskaraz eta ingelesez.

Navarra Suma Iruñeko alkatetzara iritsi zenetik, 0-3 zikloko haur eskola publikoetako euskarazko eskaintza are gehiago murriztu du urtero: plaza gero eta gutxiago. Iruñean, hamabi eskoletatik soilik bitan eskaintzen da euskara hutsez ikasteko aukera eta beste bitan euskaraz eta ingelesez. Gaur eman dituzte aurtengo matrikulazio datuak. Fernando Sesma Hezkuntza zinegotziak azaldu duenez, aurreikusia zutena eta herritarren eskaera «bat etorri dira»; izan ere, eskaeren ehuneko %80 erdarazko ereduetarako izan dira, eta euskarazkoak, berriz, %19,71.

Hizkuntz ereduei buruz Fernando Sesmak azaldu du eskaera gehienak, 1.225, gaztelaniazko ereduetarako izan direla eta haien artean eskaera gehiago izan direla ingelesezko aktibitateak eskaintzen dituzten plazetarakoak. Ia 700 izan dira, gaztelania hutsezko 532 eskaeren aurrean.

189 familiak eskatu dute euskara ingelesarekin eta 112k euskara hutsez. Sesmak azaldu duenez, «eredu ingelesdunek espero baino arrakasta handiagoa» izan dute. Iragarri du ere, Iruñeko Udalak ingelesaren aldeko apustuarekin jarraituko duela.


Arratek emango du azken epaia

Summary: Arratek emango du azken epaia. Gaur bukatuko da Euskal Herriko Itzulia, 135 kilometroko etapa menditsu batekin. Dena dago erabakitzeko garaipenaren borrokan: Remco Evenepoel lidertzari eusten saiatuko da, baina aurkari ugari izango du. Haien artean daude Pello Bilbao eta Ion Izagirre.

Ohi bezala, emozio handiko bukaera izango du Itzuliak. Sailkapen nagusiko kontuak oso estu utzi zituen atzo Zamudio eta Mallabia artean jokatu zen etapak, eta gaur argituko dira galdera guztiak, Arratera bidean. Eibarreko irteeran, Remco Evenepoel (Quick Step) izango da horiz jantzita. Ikusteko dago, ordea, Arrateko helmuga nork igarotzen duen txapeldun moduan. Behin ez, bitan igoko dute mendate mitikoa, eta beste bost mendate ere gainditu beharko dituzte: Elkorrieta, Endoia, Azurki, Gorla eta Urkaregi. Lasterketako etaparik gogorrena izango da, eta onenen arteko borroka ikusgarria espero da.

Ikusi gehiago: Ion Izagirre: «Berdin jarraituz gero, podiumean amaitzeko moduan izango naiz»

Ustekabean, hondoratu egin zen atzo Primoz Roglic (Jumbo Visma), Evenepoelek erasora jo ostean. Gaur, ordea, defentsa lanean aritu beharko du flandriarrak. Eta galtza bete lan izango du, lehen zazpi postuen artean 40 segundotik beherako aldea dagoelako bakarrik. Oraindik askok egiten dute amets garaipenarekin. Evenepoelek Daniel Felipe Martinez (Ineos) du hurbilen, bi segundo eskasera. Hirugarren, berriz, Pello Bilbao (Bahrain) dago, 20ra. Gernikarra oso ondo moldatzen da halako etapa erabakigarrietan. Postu bat beherago ageri da Ion Izagirre (Cofidis), laugarren, 21era. 2019ko balentria errepikatu nahi du ormaiztegiarrak. Atzetik Aleksandr Vlasov (Bora) dauka, 22 segundora. Jonas Vingegaardek (Jumbo Visma), berriz, 29 segundo ditu galduak, eta 37 Enric Masek (Movistar). Roglic zortzigarren dago, 1.05era.

Ikusi gehiago: Erreleboka, Julen Gabiria: 'Michael'

Luzea da, beraz, irabazlegaien zerrenda, igoko dituzten mendateena bezalaxe. Hasteko, Elkorrieta altxatuko dute (2,6 kilometro eta %6,7ko pendiza), eta gero, hiru igoera gogor kateatuko dituzte: Endoia (5,3 kilometro eta %6,8), Azurki (5,1 kilometro eta %7,4) eta Gorla (9,6 kilometro eta %5,7). Hamar kilometro ordekan egin, eta Arrateko lehen igoerari helduko diote hurrena. Alde gogorretik, Azitaindik igoko dira orduan (4,1 kilometro eta %10,5). Jarraian Urkaregi gainditu beharko dute (5 kilometro eta %4,8), eta gero Arrate azkenekoz igo, ohiko errepidetik (4,5 kilometro eta %8,8). Gainean egongo da helmuga. Igoeretan indarra, jaitsieretan abilezia, eta oro har, argitasun handia izan beharko du Itzulia irabazi nahi duenak. Ahalmenak adinako garrantzia izango du estrategiarekin asmatzeak.


Summary: Gazte bat hil da Baionan, A-63an, trafiko istripu batean. Auto batek eta kamioi batek talka egin dute. Beste bi gazte oso larri eraman dituzte Baionako Ospitalera.

Ezbehar larria izan da gaur goizaldean Baionan, A-63 autobidean, Gipuzkoarako noranzkoan. Auto batek eta kamioi batek talka egin dute, eta 25 urteko gazte bat hil da. Autoan zihoan gazte hori, eta berarekin zihoazen beste bi lagun, 24 eta 30 urtekoak, oso larri eraman dituzte Baionako Ospitalera.

Suhiltzaileak 04:30ean ohartarazi dituzte. Baiona iparraldeko Leclerc saltokitik gertu izan da ezbeharra. Erreskate taldeak iritsi direnean, 25 urteko gaztea pizten saiatu dira, baina ezin izan dute egin azkenean. Ezbeharraren ondorioz, autobidea itxita egon da erreskate taldeak lanean ziren bitartean.


Summary: Ortuzar, GKSz: «Aretoko iraultzaileak dira», «burgesiaren seme-alabak, burgesak bezala bizi direnak». EAJko gazteak EGI Eguna ospatzen ari dira Azkoitian. Sabino Arana eta Xabier Arzalluz izan dituzte gogoan ekitaldi politikoan.

EGI Eguna ospatzen ari dira gaur EAJko gazteak Azkoitian (Gipuzkoa). 12:00etan egin dute ekitaldi politikoa, eta Xabier Arzalluz urte askoan EAJko presidente izandakoa gogoratu dute. Ekitaldian izan dira Andoni Ortuzar EBBko presidentea, Amaia Larrañaga EGIko kidea, eta Ana Azkoitia, Azkoitiko EAJren alkategaia. Hirurek izan dute gogoan Arzalluz, eta oholtzan haren hainbat adierazpen eta irudi izan dira ikusgai. Gainera, haren hitzaldi baten zati bat eman dute bideoz.

Ortuzarrek hitza hartu duenean Sabino Aranaren pausoak jarraitzera deitu ditu gazteak: «Zuotako bat bezalakoa zen, eta begira zer-nolako nahaspila sortu zuen». Ortuzarrek gaineratu du «Euskadi» gaur egun dena izatera iritsi dela Arana konturatu zelako euskalduna zela, «eta soilik euskalduna». «Bilboko mutiko haren jarrerarekin bat egitera» deitu ditu EAJko gazteak, eta misio harekin aurrera egitera: «Sabinok XX. mendeko Euskadi amestu zuen; zuei dagokizue orain XXI. mendeko Euskadi egitea».

GKS, «aretoko iraultzaileak»

Ortuzarrek hitz gogorrak izan ditu GKSrentzat ekitaldian. Joan den astean Azkoitian bertan pankartan batean Aberria Gorria aldarrikatu zutela esan du, eta «ezker abertzalearen gazte disidenteen mezuak» askatasunaren kontrakotzat jo ditu. «Beraien helburua ez da Euskadi askea. Beren helburua Euskadi gorria da. Beren proiektuan Euskadiren etorkizuna mutilatzen dute, zuria eta berdea kentzen diote, eta Euskadirentzat kolore bakarreko etorkizuna proiektatzen dute, Sobiet Batasunean dagoeneko porrot egin duena».

EAJk bidali duen oharrean azaldu duenez, Ortuzarren ustez GKSkoak «hitz hutsak dira, iruzur bat: burgesiaren seme-alabak, burgesak bezala bizi direnak». Eta «areto iraultzaile» esan die. Putinen lagunak izatea ere leporatu die, eta Ukrainako gerran arreta desbideratu nahi dutela esan du. «Beren Putin miretsiak Ukrainan egiten ari dena genozidioa da, basakeria, guri duela 85 urte Gernikan, Durangon, Otxandion egin ziguten bezala. Orduan ere propaganda frankistak esan zuen gure gudariak izan zirela Gernikari su eman ziotenak. Halako gehiagorik ez! Horregatik, joan daitezela Aberri Gorriaren proiektuarekin Kremlinera, hemen guk Euskadi libre bat nahi baitugu, koloretako Euskadi bat: gorria, berdea eta zuria», esan du EAJko EBBko presidenteak.

«Guk nahi dugun Euskadik denentzat izan behar du eta askatasunean oinarrituta egon behar du. Euskadi koloreaniztuna, eta ez gorri hori, gure inguruan eta kanpoan ere, errugabeen odolarekin egin dena», gaineratu du.


Summary: Tortura aitortzeko eskatuko dute ekainaren 25ean Iruñean. Nafarroako Torturatuen Sareak manifestazio batera deitu du egun horretarako: 18:30ean hasiko da, Baluartetik. 1960tik 2012ra eragindako torturak «ofizialki aitortzeko urrats sendoak» galdeginen dituzte.

«Azken urteotan aurrerapausoak ematen ari dira Nafarroan estatuko segurtasun indarrek torturatutako pertsonak aitortzeko eta erreparatzeko bidean, baina, hori lortzeko, oraindik bide luzea dugu aurretik». Hala uste du Nafarroako Torturatuen Sareak, eta urrats gehiago egin daitezela eskatzeko manifestazio batera deitu du: ekainaren 25ean eginen dute, Torturaren Biktimen Aldeko Nazioarteko Egunaren bezperan. Iruñeko Baluartetik abiatuko da mobilizazioa, 18:30ean, eta erakundeei eskatuko diete 1960tik 2012ra eragindako torturak «ofizialki aitortzeko urrats sendoak» egin ditzatela, «hainbeste hamarkadatako inpunitatea amaitzeko».

Hamarkada horietan guzietan tortura jasan duten nafarrek deitu dute manifestaziora, gaur Iruñean egindako agerraldi batean. Han izan dira Juan Maria Feliu, 1960eko hamarkadan atxilotua; Jesus Comes eta Gloria Bosque, 1970eko hamarkadan torturatuak; Mertxe Gonzalez eta Joxe Lacalle, 1980eko urteetan tratu txarrak pairatutakoak; Esteban Nuin eta Marilo Gorostiaga, 1990eko hamarkadan atxilotuak; Anika Gil Perez-Nievas eta Jorge Chocarro, 2000ko urteetan atzemanak; eta Eneko Villegas eta Ainara Bakedano, 2010eko hamarkadan torturak salatu zituztenak.

Berriz gerta ez dadin

Agerraldian adierazi dutenez, gizarteari eta etorkizuneko belaunaldiei «zor» diete gertatutakoa argitzea, hori baita tortura desagerrarazteko modurik «eraginkorrena». Eta hala nahi dute: «Inori, inoiz, ez dakiola berriro gerta guri gertatu zitzaiguna».

Herritarrei ez ezik, erakunde, gizarte eragile, sindikatu, antolakunde politiko eta arduradun instituzionalei ere eskatu diete sostengua emateko. Datozen egunetan zabalduko dute gaur manifestaziora deitzeko plazaraturiko idazkia, «ahalik eta atxikimendu gehien» lortzeko.


Summary: Iñigo Cabacas zauritu zuteneko plazari haren izena jarri diote senide eta lagunek. Ertzaintzak jaurtitako pilotakada batek zauritu, eta lau egunen ostean hil zen gaztea 2012an, eta oraindik ere egiarik, justiziarik eta erreparaziorik ez dutela jaso salatu dute omenaldian.

Iñigo Cabacasen lagunek urteak daramatzate loreak landatzen Ertzaintzak jaurtitako pilotakada batek laguna jo zueneko Bilboko Maria Diaz de Haro kaleko kantoian. Lau egun eman zituen koman kolpe haren ondorioz, eta gaur bete dira hil zenetik hamar urte. Omenaldi jendetsua egin diote eguerdian, eta urteotan guztiotan auzitegietan, kalean zein etxean ondoan izan dituzten lagun, senide, abokatu eta kazetariei eskerrak ematearekin batera, loreak zaintzen dituzten lagunen keinua ere izan du gogoan Fina Lizeranzu amak. «Astelehenero etortzen naiz hona, eta, azkenaldian, egunero. Pentsatuko dute batzuek, ‘baina emakume hori, nola joan daiteke semea hil zioten lekura?’; bada, etortzeak on egiten didala esango dizuet nik, eta gaizki egoten naizela etortzen ez banaiz». Egia, justizia eta erreparazioa eskatzeaz gainera, halakorik berriz ez gertatzeko bermeak ere eskatu dituzte ekitaldian, eta, azkenik, kantoiko plaza, sinbolikoki, «Iñigo Cabacas Lizeranzu» plaza izendatzen duen plaka bat ere bistaratu dute.

Erantzun zeharo asimetrikoa jaso dutela salatu dute senide eta lagunek ekitaldian. Azaldu dutenez, alde batetik, etengabea izan baita herritarren babes eta gertutasuna, eta, beste alde batetik, erakundeetan beti topatu dutelako «horma bat». Oier Amorrortu Cabacasen lehengusuak eta Eneritz Plaza Iñigo Cabacas herri ekimeneko kideak eman dituzte azalpenak omenaldian. «Hamar urteotan instituzioetatik ezezkoak jaso ditugu, beti hitz politekin, baina inongo aitortza eta erreparaziorik ez». Eta, neurri batean, asimetrikotasun horren erakusle izan da ekitaldia bera, lagunarteko omenaldiaren eta protesta publikoaren artean. Eta ideia bera izan du ahotan Manu Cabacasek ere, Iñigo Cabacasen aitak, lagunen eta gertukoen besarkada eta opariak jaso bitartean emandako hitzaldi laburrean: «Ez dugu epaitegian irabazi, baina bai kalean».

Europako justizia

Amorrortuk eta Zabalak ekitaldian gogorarazi dutenez, berez, oraindik ere zabalik jarraitzen du bide judizialak, Cabacasen senideek oraindik Europan jarritako helegitearen zain jarraitzen baitute. Hain zuzen ere, kasuan epaitegietan izandako bidea «zaila» izan zela salatu du Jone Goirizelaia abokatuak ere, oholtzara familiari bere doluminak azaltzera igotakoan. «Traba asko izan ditugu», laburtu du. «Fiskalak ez gaitu une bakar batean ere lagundu, eta gertatutakoaren benetako arduradunak epaituen aulkian eser zitezen saihestu du». Eta azaldu duenez, horregatik erabaki zuten iaz Nazio Batuen Erakundearen Giza Eskubideen Batzordera jotzea. «Europara jo dugu, hemen lortu ez dugun justiziaren bila».

2018an egindako epaiketa da zehazki NBEra eramandakoa. Prozedura bera.

Gaztea hil eta zazpi urtera heldu zen Bizkaiko Lurralde Auzitegira Cabacas zauritu zuten gauean izan zen Ertzaintzaren operatiboko sei kideren aurkako epaiketa, 2018an. Cabacasen abokatuek hala eskatu arren, fiskalak ez zuen poliziabururik eser zedin eskatu, eta, beraz, epaitu gabe geratu zen 2013an ezagutarazi ziren audioetan, Cabacas zegoen ingurura «zeukaten guztiarekin» sartzeko agindua eman zuen Ugarteko ezizeneko arduraduna. Sei ertzainetako bakarra jo zuen epaitegiak errunduntzat, eta bi urteko espetxe zigorra eta lau hilabeteko inhabilitazioa ezarri zion. Ertzaintzaren gau hartako jarrera ez zela egokia izan ere ebatzi zuen epaileak. Edonola ere zigortutako ertzainak ez zuen espetxe zigorrik bete behar izan, 2021ean libre utzi baitzuen Bizkaiko Auzitegiak, baldin eta bi urtez legerik hausten ez bazuen.

Pilotak debekatzeko eskaria

Ezinbestean, 2012ko apirilaren 9an gertatutakoa izan du gogoan Plazak gaurko ekitaldiaren hasiera aldera. Gogoratu duenez, Maria Diaz de Haro kaleko kantoian, «neurriz kanpokoa» izan baitzen Ertzaintzaren erantzuna. «Hemen ez zegoen inolako arazorik, haiek etorri ziren arte». Gomazko pilota batekin jo zuten buruan Cabacas, eta, oraindik ere pilota horien erabilerak debekatu gabe jarraitzen duela salatu du Zabalak. «Ez daude debekatuta», gehitu du Amorrortuk ñabardura, «baina ezin dituzte erabili, gizarteak arbuiatzen dituelako».

Bermeak jartzeko eskatu dute, halakorik berriz gerta ez dadin. «Bestelako polizia eredu bat behar dugu, zigorgabetasunik gabekoa». Erakundeek Cabacasen gurasoak «bigarren mailako biktimatzat» tratatu dituztela ere salatu dute Cabacasen lagun eta senideek ekitaldian. «Baina horretarako gaude hemen».

Hiru bertsoko kronika

Txalaparta saio labur baten ostean, Arkaitz Estiballesek hasi du ekitaldia, eta hiru bertsotan egin du Cabacasen auziak hamar urteotan egindako ibilbidearen kronika kondentsatua. Heriotzaren uneaz lehena: «Ospakizun handi batean/ zegoenean Bilbo,/ Deustun armak kargatuta,/ furgonetara igo./ «Entren con todo a la Herriko»,/ ez zentzu, ez motibo:/ oso metro gutxitara egin zizuten tiro./ Gero epaitegietan hil zintuzten berriro,/ baina gure memorian bizi zara Iñigo». Ardura politikoak izan zituztenez bigarrena: «Manu [Cabacas] eta Fina [Lizeranzu] zeuden/ azalpenen aiduru:/ «no ha sido un pelotazo»,/ lehen gezurra helburu,/ ta horren erantzuleak/ ezagutzen ditugu:/ Jaurlaritzako poltronan/ bakezaleen guru,/ tirogileak, mandoak/ ta pare bat sailburu;/ zuek egin zenutena ere oroitzen dugu».

Eta, azkenik, urteotan herritarrek senideei agerturiko gertutasunari kantatu dio hirugarren eta azken bertsoa. «Manu eta Fina jaso/ guztion besarkada./ Gaurtik aurrera, ongi etorri/ Iñigoren plazara./ Nahiz eta bidean izan/ oztopo eta traba,/ seme bat galtzea beti/ ordezkaezina da,/ baina hor zaudeten artean,/ hemen egongo gara./ Orain dauzkazue mila/ seme eta alaba».

Lore eskaintza batekin eta plazari izen berria ematen dion plaka agerian jarriz amaitu da ekitaldia. Besarkadak, txaloak, eta aldarrikapen modura azken leloa. «Justizia, Iñigorentzat».


Summary: Komunismoaren erronkak hizpide hartuta, GKS jardunaldiak egiten ari da Berriozarren. 1.200 gazte inguru bildu dira, antolatzaileen arabera. Besteak beste, «bizi eredu proletarioaz» eta «joera kultural berriez» gogoeta egitea dute helburu.

Gazte Koordinakunde Sozialistak (GKS) jardunaldiak antolatu ditu gaur Berriozarren (Nafarroan), besteak beste, komunismoaren erronkei inguruan gogoeta egiteko. Egun osoko egitaraua prestatu dute, hitzaldi eta mahai inguru ugarirekin. Euskal Herri osotik iritsitako ehunka gazte ari da parte hartzen topaketan; antolatzaileen arabera, 1.200 gazte inguru daude. GKSk Berriari azaldu dioenez, jardunaldien helburua da gazteek ikuspegi komunista batetik dituzten erronkez hausnartzea. Horrez gain, «bizi eredu proletarioaz» eta «joera kultural berriez» ere hausnartzen ari dira topaketetan. Helburu horiei helduta, mahai inguruak antolatzen ari dira. Goizean, besteak beste, gazteen artean nagusitzen ari diren joera kultural berriez eta gizartearen «iragankortasunak» gazteengan eragiten dituen ondorio sozial eta politikoez gogoeta egin dute. Politika totalitarioak, polizia jazarpenaz eta «gazteen kriminalizazioaz» ere jardun dute, eta baita «klase ertainaren galera prozesuaz» ere.

Salatu dute goizean Guardia Zibilak kontrolak egin dituela Berriozarrerako bidean, eta jardunaldietara zihoazen hainbat gazte identifikatu dituela.


Summary: Kirmen Uribek eta Itziar Ugartek jaso dute Espainiako Kritikaren Saria. Izurdeen aurreko bizitza nobelagatik jaso du aitortza Uribek, eta Gu gabe ere poema bildumagatik Ugartek. Bi lanak Susa argitaletxeak plazaratu zituen iaz.

Espainiako Kritika Literarioaren sariak jakinarazi dituzte, eta, euskarazko lanen artetik, Kirmen Uriberen eleberria eta Itziar Ugarteren poema liburua hautatu dituzte kritikariek. Narratiban, Uriberen Izurdeen aurreko bizitza nobelari egin diote aitortza, eta poesian, berriz, Ugarteren Gu gabe ere poema bildumari. Bi liburuak Susa argitaletxeak plazaratu zituen, iaz.

Uribek Rosika Schwimmer sufragista eta bakezalearen bizitzari tiraka idatzi zuen bere laugarren nobela dena, Izurdeen aurreko bizitza, eta emakumeek bere bizitzan duten garrantziari buruzko lana ondu zuen. «Emakumezko asko dago liburuan, baina nire bizitzan ere hala izan da. Haurra nintzela gizonak itsasoan zeuden, eta ni emakumeen inguruan hazi nintzen. Asko egoten nintzen amarekin, izekorekin eta haien lagunekin, eta kontatu nahi izan dut garai hura», adierazi zuen BERRIAri emandako elkarrizketan. New Yorkeko Liburutegi Publikoko Cullam sormen bekaren bultzadaz idatzi zuen eleberria, hiri hartan bertan. Lehenago ere irabazia zuen kritikarien aitortza Uribek: Bitartean, heldu eskutik bildumako olerkiengatik 2002an, Elkarrekin esnatzeko ordua eleberriagatik 2016an, eta Bilbao-New York-Bilbao nobelagatik 2009an.

Ugarte idazle eta BERRIAko kazetariak lehen poema liburua du Gu gabe ere. Bertan, «aurretik gertatu denak leku horretara gero heltzen denari nola eragiten dion» aztertzea izan zuen ardatz nagusietako bat, BERRIAri emandako elkarrizketan azaldu zuenez. Gai gehiago ere badira liburuan, hala nola «plazera ospatzeko gogo bat, baina horren engranaje problematikoa ahaztu gabe».

Literatur Kritikarien Espainiako Elkarteak urtero banatzen ditu sariok, aurreko urtean gazteleraz, katalanez, galegoz eta euskaraz argitaratu ziren lanik behinenei aitortza egiteko, bai narrazioan bai poesian. Gaztelerazko lanen artetik, Jordi Ibañezen Infierno, Purgatorio, Paraíso nobela eta Maria Angeles Perez Lopezen Incendio mineral poemarioa aukeratu dituzte. Katalanezko letretan, berriz, Borja Bagunyaren Els angles morts eleberria eta Joan Todoren La vista als dits poema bilduma. Eta galegozko lanen artetik, Diego Ameixeirasen O cervo e a sombra nobela eta Medos Romeroren E o sol era Ela poema liburua izan dira sarituak. Berritasun gisa, atzerriko hizkuntzaren modalitatea sartu dute aurten, eta Maggie O'Farrell irlandarraren Hamnet saritu.

Fernando Valls kritikarien elkarteko presidentea izan da aurtengo epaimahaiburua, eta harekin batera epaile lanetan aritu dira Angel Basanta, ohorezko presidente gisa, eta honako batzordekide hauek: Xelo Candel Vila, Enrique Turpin, Pilar Castro, Olivia Rodriguez, Araceli Iravedra, Selena Millares, Jose Belmonte Serrano, Julia Barella, Rafael Morales, Manuel Angel Morales Escudero, Jon Kortazar, Simona Skravec, Jose Jurado Morales, Jose Luis Gomez Tore, Dolores Vilavedra, Carmen Maria Lopez, Jose Miguel Segura, Carmen Peire, Jose Luis Vicente Ferris, Guillermo Carnero y Jose Luis Martin Nogales.

Aurten, elkarteak Valentziako Udalarekin eta Unibertsitatearekin lankidetzan antolatu ditu sariak. Vall presidentearen hitzetan, 70 urtetik gorako tradizioa duten sariok «ibiltariak, apalak eta prestigiotsuak» dira.


Summary: Martinezentzat Itzulia, Izagirrerentzat etapa. Etapa ikusgarria izan da, eta faboritoak, Pello Bilbao izan ezik, batera iritsi dira amaierara. Izagirre izan da indartsuena, baina eroriko baten ondorioz, iIzulia irabazteko aukerak ihes egin dio. Baina bigarren amaitu du sailkapen nagusian.

Krabelinek piztu du sua, eta Arratek ezarri du legea. Daniel Felipe Martinezentzat (Ineos) izan da aurtengo Euskal Herriko Itzulia, etapa ikusgarri baten ostean. Arraten indartsuena Ion Izagirre (Cofidis) izan da. Baina hiru kilometroren falta erorikoa izan du, Jonas Vingegaarden (Jumbo Visma) atzeko gurpila jota, eta atzean geratu da. Lortu du aurrera iristea berriro, baina hor joan zaizkio Itzulia irabazteko aukerak. Gutxienez harentzat izan da azken etapa. Sailkapenean bigarren amaitu du, Martinezengandik 11 segundora, eta hirugarren izan da Aleksandr Vlasov (Bora) 16 segundora. Pello Bilbao (Bahrain) bosgarren izan da 32 segundora.

Aditu gehienek zioten Krabelinen hasiko zirela faboritoak mokoka. Baina ordu arte ibilbide gorabeheratsu bati egin behar izan diote aurre txirrindulariek, hanketan min egiten egiten duen horietakoa. Elorrieta, Azurki, Endoia eta Gorla igo eta jaitsi behar zituzten. Sailkapen nagusiari begira Ineosek ondo izan du lotuta lasterketa. Hainbatetan ikusi dira taldeko zazpi txirrindulariak tropela luze jartzen. Mendate bakoitzean txirrindulari batek hartzen zuen ardura: Geraint Thomasek Endoian, Azurkin Omar Frailek... Ihesean aritu dira hainbat txirrindulari, tartean Xabier Mikel Azparren (Euskaltel Euskadi) eta Igor Arrieta (Kern Pharma). Baina azkenerako Davide Formolo (UAE), Nelson Oliveira (Movistar) eta Tony Gallopin (AG2R) izan dira bidea egin dutenak. Hiru minutu pasatxoko aldea izan dute.

Sua piztu duena, ordea, Primoz Roglic (Jumbo) izan da, 42 kilometro falta zirenean, Krabelin gora. Urrutitik egin nahi izan du eraso, atzo Mallabira bidean atzean geratu, eta Itzulia irabazteko aukera ia guztiak galdu ostean. Beste bi txirrindularik jarraitu dute Martinezek eta Vlasovek. Eta handik gutxira iritsi dira haren multzora beste faborito guztiak, Bilbao (Bahrain) eta Remco Evenepoel (Quick Step) izan ezik. Denak batera zeudela, beste bik egin dute ahalegina: Enric Masek (Movistar) eta Vingegaardek. Aurretik, etaparen buruan Davide Formolo zihoan. Krabelingo gainean 10 segundoko atzerapena zuen Evenepoelek. Bilbaok jaitsiera aparta egin du, arriskatuz, eta faboritoen multzora batu da. Evenepoelen atzerapena, ordea, handituz zihoan 22 segundora. Zalantzati ibili da hor aurrera egin edo ez. Mas erori egin da bihurgune batean, eta agur esan die itzulia eta etapa irabazteko aukerei.

Martinez atzean geratu da, eta Vlaslov, Bilbao, Vingegaard eta Izagirre ziren aurretik. Ezin panorama hobea. Une horretan Bilbao zen Itzuliko irabazlea. Atzetik Evenepoelek eta Martinezek batera egin behar zuten lan, Itzulia irabazteko aukerei agur ez esateko. Bilbaok erritmo bizia ezarri du. Gogor zihoan etapa, eta jada faboritoak ziren aurretik. Evenepoelek eta Martinezek esku hartuta egin dute tira Urkaregin gora, eta aldea murrizten joan dira. 18-19 segundora. Urkaregi jaisten, Bilbao aurrean jarri da. Baina haien errenta jaisten joan da, 11 segundora. Elgoibar igarotzen sartu dira Bilbaoren eta Izagirreren taldean Martinez eta Evenepoel. Etapa berri bat hasten zen hor, 15 kilometrokoa, eta Arrate izango zen onenaren legea ezarriko zuena. Izagirrek soka tenkatu du, eta Evenepoel apur bat atzera geratu da. Baina borrokalari aritu da, eta taldekiderik gabe defendatu behar izan du elastiko horia. Hortzak ondo estutu, eta ez zegoen amore emateko prest.

Arraterako lehen aldapetan txirrindulari guztiak antzeko zeuden. Dena zegoen erabakitzeke. Guztiak elkar zaintzen aritu dira igoeraren lehen zati horretan. Freskoen eta indartsuen Izagirre ikusten zen, pare bat estutu jo baititu. Hor geratu da atzean Evenepoel. Saiatzen hurrengoa Vingegaard izan da, eta eusteko lanak izaten hasi da Bilbao. Orduan iritsi da Izagirreren erorikoa. Atzean geratu arren, lortu du berriro ere taldera batzea.. Martinezek eskura zuen Itzulia, eta amorruz Izagirrek irabazi du etapa, inguruak ondo ezagutzen zituela baliatuz, eta azken metroetan bizkorrena izanda.


Summary: 13/13 auziko epaiari «dezepzioa eta kexua» adierazi diote milaka lagunek. Manifestazioak egin dituzte Donostian eta Bilbon, sententziaren «krudelkeriaren» aurka. Espainiako Auzitegi Nazionalari ohartarazi diote ezinen duela Euskal Herriak hartu duen «norabide aratza zapuztu».

Dezepzioak, penak eta amorruak ez dira «berriak», baina badira. Eta horiek adierazteko pausoak irmoak izan dira gaur arratsaldean Donostian eta Bilbon milaka lagunek eginiko manifestazioetan. 13/13 auziko epaiari erakutsi dizkiote «dezepzioa, kexua, pena eta amorrua», Espainiako Auzitegi Nazionalera deituak izan ziren zortzi auzipetuetatik lauk espetxe zigorra jaso baitute azkenean. Arantza Zulueta, Jon Enparantza, Naia Zuriarrain eta Iker Sarriegi euskal herritarrek, hain zuzen.

Manifestazioen akaberan Luix Barinagarrementeriak Donostian eta Ana Perezek Bilbon adierazi dute 13/13 auzian «krudelkeria luze baten katebegiak» jarri direla agerian, «beste behin, dena ETA da lelo itsu-pelagikoaren baitan». Sakona baita sententziak utzi duen arrastoa: Zuluetari zazpi urte eta sei hilabeteko kartzela zigorra ezarri diote, Enparantzari lau urtekoa, Zuriarraini hiru urte eta sei hilabetekoa, eta Iker Sarriegiri hiru urte eta egun batekoa. ETAko kide izatea leporatzen diete guziei, eta, Zuluetari, baita armak eta lehergaiak edukitzea ere.

Manifestazioan salatu dute, halaber, torturaren egia azaleratu dela, «gordintasun osoarekin»; baita «krudelkeriaren» bertze hainbat katebegi ere: «Legez kanpoko polizia operazioarena, miaketa eta telefono entzuketa irregularrena, CNIren lan ilun eta zikinarena, oinarrizko eskubideen urraketarena». Nabarmendu dute Euskal Herriak jasaten duenaren erakusgarri dela 13/13 auzia, «mundu osoan ezagutzen diren krudelkerien eta oinarrizko eskubideen urraketa erraldoien artean»; nahiz eta «herritar eta eragile gehienek bakea, justizia, egia eta bizikidetzaren aldeko apustua» egina duten. Hautu horren aurka doa epaia, Barinagarrementeriaren eta Perezen hitzetan: «Epai honek, euskal herritar batzuen zigorrarekin batera, euskal gizarte aske, justu eta bakezale bat ere zigortzen du». Ordea, azpimarratu dute Euskal Herriak «norabide aratza» hartua duela, eta Espainiako Auzitegi Nazionalari «ozen eta garbi» adierazi diote ezinen duela «euskal herritarren gehiengoaren asmo garbi eta sendo hori zapuztu», ezta halako «gezurrezko» epaiekin ere.

Jauregiri omena «Ez dok hamahiru» erranez hasi dute ekitaldia, baina baita «badonk 13/13» erranez ere, Barinagarrementeriaren beraren hitzetan «ukitu artistiko xumea eman nahian batere artistikoa ez den» egoerari. Ez baitu halakorik epaiak, haien ustez.

Epaiketa bera hasi baino lehen zendutako Juan Mari Jauregi auzipetua ere izan dute gogoan, manifestazioaren deitzaileen ustez «zilegi eta beharrezkoa» baita hura gogora ekartzea: «Juan Mari egiatarra, egiazko egiatarra, herri honen egiaren xerka bere azken hatsa eman arte ibilia, zerbait edota asko ezagutzen dugunok dakigun bezala», adierazi du Barinagarrementeriak Donostian. Salatu dute Jauregik ere jasan zuela «krudelkeria polizial-judiziala»: «Eta, horrekiko paradoxan, heriok absolbitu zuen, Auzitegi Nazionalaren azken sega jasan aurretik». Besarkada estua bidali diote haren etxekoei eta lagunei.


Summary: Zelenskik esan du «oraindik ere» prest daudela Errusiarekin negoziatzeko. Ukrainako presidenteak «erantzun global bat» eskatu du azken erasoengatik. NBEren arabera, bi aldeek gutxienez 1.700 zibil hil dituzte inbasioa hasi zenetik.

Butxako hilketak argitara atera zirenetik etenda jarraitzen dute Ukrainaren eta Errusiaren ordezkaritzen arteko negoziazioek. Iragan martxo amaieran elkartu ziren azkenekoz aurrez aurre, Turkian, eta pare bat aldiz telematikoki berriz batzartu diren arren, harrez geroztik ez da egiazko bilkura mamitsurik izan bi aldeen artean. Kramatorskeko erasoak are gehiago gaiztotu du jada belztuta zegoen giroa, baina, halere, Volodimir Zelenski Ukrainako presidentek gaur esan du «oraindik ere» Moskurekin negoziatu nahi duela. «Prest gaude borrokatzeko eta paraleloki gerra honen amaiera bilatzeko diplomaziaren bidez», azaldu du Zelenskik Kieven, Karl Nehammer Austriako kantzilerra alboan zuela, eta Boris Johnson Erresuma Batuko lehen ministroarekin elkartu aurretik.

Turkian egindako azken elkarrizketen ondoren, Errusiako armada estrategia militar aldaketa betean dago, eta jada ez du arreta Ukraina iparraldean jarria, Kiev inguruan —BBCren arabera, operazioen arduraduna aldatu dute—; horren ordez, Donetsk eta Luhansk oblastak «askatu» nahi ditu, eta horrek Ukrainako militarrei erraztu egin die hiriburuaren inguruko eremuetan kontraerasoari ekin eta horien kontrola berreskuratzea. Horren harira atera zen argitara Butxan gertaturikoa: gutxienez 340 zibilen gorpuak aurkitu zituzten —bi aldeek elkarri egotzi dizkiote hilketak—.

Gerora, aste honetan, hiri horretatik 25 kilometro ingurura dagoen Borodiankan ere 300 zibil baino gehiagoren gorpuak aurkitu zituzten Ukrainako soldaduek; Zelenskiren arabera, hango egoera «askoz ere beldurgarriagoa» da Butxakoa baino. Eta, atzo, Kramatorsken (Donetsk oblastean) gutxienez 50 lagun hil zituzten tren geltoki baten kontra egindako eraso batean —misilak jaurtita—; bi kasu horietan ere, Kievek zein Moskuk elkarri egotzi dizkiote hilketak.

Eraso horiek ikusirik, Zelenskik «erantzun global bat» eskatu du gaur, baita hilketa horiek auzitegietara eramatea ere, «gerra krimenak» direla argudiatuta. Hain justu, Josep Borrell Europako Batasunaren diplomaziaburua auzi horretaz mintzatzekoa da bihar Nazioarteko Zigor Auzitegiko Fiskaltzarekin, eta baliteke hitzordu horretan argitzea ikerketarik abiatuko duten Errusiaren balizko «gerra krimenez».

Bien bitartean, Ukrainako militarrek aurrera jarraitu dute gaur ere, eta jakinarazi dute Kharkivetik gertu dagoen Vilkhivkan Errusiako soldaduez osaturiko hobi komun bat aurkitu zutela; Makariv herrian ere 132 gorpu atzeman dituzte, hango alkate Vadim Tokarrek zenbait hedabideri adierazi dienez.

NBE Nazio Batuen Erakundearen arabera, bi aldeek 1.766 zibil hil eta 2.383 zauritu dituzte iragan otsailaren 24an gatazka hasi zenetik. Eremuen araberako zatiketa ere egina du NBEk: herenegunerako, 1.696 lagunek galdu zuten bizia Ukrainako armadaren kontrolpean daudenetan, eta beste 70k Donetskeko eta Luhanskeko herri errepubliketako milizia errusiazaleen menpeko zonaldeetan.

Hori bai, nazioarteko erakundeak zehaztu du hildakoen «egiazko kopurua askoz ere handiagoa» dela, zailtasunak baititu informazioa kontrastatzeko.

10,1 bilioi euro Ukrainarentzat

Nazioarteko diru emaileen konferentzia bat egin dute Polonian, eta hitzordu horretan 10,1 bilioi euro bildu dituzte Ukrainatik ihes egin duten errefuxiatuak laguntzeko, baita herrialde barruan desplazatu behar izan direnentzako ere, Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidenteak jakinarazi duenez. 10,1 bilioi euro horietako bilioi bat Garapenerako eta Berreraikitzerako Europako Bankuak emango du, Von der Leyenen arabera.

NBEk gaur emandako datu eguneratuen arabera, 4,4 milioi lagun atera dira Ukrainatik iragan otsailaren 24an Errusiak inbasioa hasi zuenetik; gehienak inguruko herrialdeetan geratu dira —horien erdia baino gehiago, Polonian—.

Gerra frontetik kanpo, Errusiako Justizia Ministerioak atzo jakinarazi zuen atzerriko hamabost erakunderen erregistroak baliogabetu dituela, herrialde horretako «legedia urratu» dutela argudiatuta. Tartean daude AI Amnesty International eta HRW Human Rights Watch GKE gobernuz kanpoko erakundeak.

HRWk atzo Twitter bidez adierazi zuenez, «zalantza gutxi daude» erabakia GKEa Ukrainako gerraz egiten ari den lanaren ondorio dela: «Errusiaz lanean jarraituko dugu, eta zibilen babesaren alde presio egiten». Gaur, prentsa ohar baten bitartez, HRWren zuzendari Kenneth Rothek adierazi du lanean «jarraituko» dutela, «sobietar garaitik hona» egin dute modura.

AIren idazkari nagusi Agnes Callamard ere mintzatu da gertaturikoaz, eta hark ere komunikatu baten bidez adierazi du ez dutela geldituko giza eskubideen «dokumentazioa eta horiek erakusteko» lana.


Summary: Aldabek eta Apezetxeak jantzi dute txapela. Finalean, 35-29 irabazi diete Loitegi eta Zalduari, Galarretan. Txapelketako partida guztiak irabazi dituzte.

I. BERRIA Txapelketak baditu irabazleak: Aldabek eta Apezetxeak jantzi dituzte txapelak. Bi nafarrek menderatu egin dituzte finalean Loitegi eta Zaldua (35-29), Galarretan. Hasiera berdindua izan eta gero, ospa egin dute gorriek gero, eta 14-7 aurreratu dira. Berdinduz joan da gero finala, eta 18na jarri dira. Urdinek aurrea hartzea ere lortu dute (22-23), baina azken txanpan, gorriak nagusi, 13-6ko partzialarekin. Txapelketako partida guztiak irabazi dituzte txapeldunek.

Giro polita izan da Hernaniko pilotalekuan. Bigarren partida izan da finalekoa, eta zaleek bero hartu dituzte lau finalistak aurkezpenean. Partida hasi denean, oraindik jokoan zen Euskal Herriko Itzuliko etapa, eta hainbat ikuslek pilotalekuko eserlekua utzi dute, telebistaz txirrindulariak ikusteko. Horien jarduna bukatzean, atzera ere eserlekuetara itzuli dira, finalari so jartzera.

Ikusi dutena izan da partida osoagoa egin dutela garaileek. Aldaberi bizi ateratzen zitzaion pilota otarretik, lekuak ondo hartzen aritu da, aurrera egin behar zuenean aurrera eginez, eta Apezetxea atzelariari lagundu behar zionean, atzeragotik joz pilota. Tanto asko egin ditu aurrelariak, eta babes oparoa eman dio atzelariak, pilota gutxitan egin baitu kale. Ondo uztartu dira biak finalean.

Urdinen aldetik ikusleek ikusi dutena ia kontrakoa izan da. Ezin asmatuta bezala aritu dira Loitegi eta Zaldua. Neurri handi batean aurkariek partida ia biribila jokatu dutelako. Finalaren bilakaera ere kontra jarri zaie, atzetik joatearen eraginez presaka bezala jokatu behar izan dutelako. Lortu dute berdintzea 23na, eta aurretik jartzea ere bai. Baina ez zen haien eguna. Azkeneko takatekoan, txapela gorrien buruetara eraman duen horretan, erabakigarria izan da Apezetxearen estrategia aldaketa sakean: zabaletik hasi da ateratzen. Tantoz tanto txapelera gerturatzen joan dira azkeneko txanpa horretan, eta buruan zituztela sartu dira aldageletara.

Sariak jasotzera pasillo batetik joan dira lau finalistak. Hirugarren partidako pilotariek altxatu dizkiete otarrak: Ansa II.ak, Barrenetxeak, Urrizak eta Larrañagak. Zaleen txalo artean egin dute bidea, eta han zuten zain kantxaren erdian podiuma. Bi koska eta Martxelo Otamendi zain, BERRIA egunkariko zuzendaria. Hark banatu dizkie kopak galtzaileei lehendabizi, eta beste horrenbeste egin du irabazleekin, bi horiei txapel bana eman aurretik.

Txaloekin egin dute aldagelarako bidea lau pilotariek, eta hantxe egin dituzte adierazpenak. Aldape pozik zen, nola ez. «Final gogorra izan da, baina ondo aritu gara Apezetxea eta biok. Debutaria izateko, final handia jokatu du [laugarren partida izan du profesionaletan, eta laurak irabazi ditu]». Galtzaileen artean, Loitegik onartu egin du galdu izana: «Hobeto jokatu dute, eta gu atzetik ibili gara beti. Aurretik jarri bagara ere, Apezetxearen sakeak min handia egin digu akaberan. Sakatzaile oso ona da».


Summary: Aldabe eta Apezetxea dira Berria Erremonte Txapelketako txapeldunak. Finalean 35-29 gainditu dituzte Loitegi eta Zaldua, Aldabe bikain batekin. Apezetxeak lau partidu jokatu ditu profesionaletan eta denak irabazi ditu.

Aldabe eta Apezetxeak 35-29 gainditu zituzten Loitegi eta Zaldua I Berria Erremonte Txapelketaren finalean eta beraz txapela jantzi dute bi nafarrek. Partida gogor eta berdindu batean gorriek beti joan ziren aurretik eta merezimendu osoz eraman zuten garaipena. Aldaberen partida izan zen gakoa. Txapelketako erremontistarik onena izan da eta finalean ere bere nagusitasuna erakutsi zuen. Gainera, Apezetxeak ederki lagundu zuen. Goizuetarrak lau partida jokatu ditu profesionaletan eta laurak irabazi ditu. Horrek txapela lortzera eraman du.

Aldabe erasokorrago aritu zen eta horri esker bideratu zuten finala. Loitegirekin alderatiuta tanto bikoitzak egin zituen. Loitegi eta Zaldua saiatu ziren, baina ezin izan zuten txapela irabazi. Partida berdinduta hasi zen. Bizia eta polita izan zen hasieratik bukaerara. Bosna eta seina berdindu eta gero gorriak aldegin ziren markagailuan 14-6. Hala ere, urdinek erreakzionatu eta 18na berdindu zuten. Lehia gogorra zen eta 23nako berdinketa eta gero, gorriek berriz ere, ihes egin zuten, 29-23. Sei tantoko abantaila hori erabakiorra izan zen. Sei tantoko aldea mantentea lortu zuten 32-26, 34-28 eta 35-29.

Aldabek 20 tanto eta bost akats egin zituen eta Loitegik berriz bederatzi tanto eta bost akats egin zituen. Hamaika tantoko alde erabakiorra bata eta bestearen artean. Loitegi jokaldiak eginez hasi zen eta tantoak eginez, baina pixkana itzaltzen joan zen. Aldaberi asko lagundu zion Apezetxeak eta denetarik egin zuen. Erasoan eta defentsan ongi aritu zen.

Atzelarien borrokan Zalduak oso ongi jokatu zuen, baina Apezetxeak ez zuen hutsik egiten. Sakearekin biak ere zazpina tanto egin zituzten eta akatsetan ere pareko zenbakia izan zuten, bakarra. Piloteoan Zalduak zazpi tanto egin zituen eta Apezetxeak bi. Defentsan ederki aritu zen Apezetxea eta pilota zailak ekarri zituen atzetik. Merezitako garaipena lortu dute txapelketan Aldabe eta Apezetxeak partidurik galdiu gabe.


Puntu bat urratu dute zuri-gorriek

Summary: Puntu bat urratu dute zuri-gorriek. Athleticek aukera asko eta garbiak sartu ditu gol bat baino gehiago sartzeko. Hala ere, neurketa galtzeko arriskuan egon da. Europarako lehian segitzen du.

Athleticek puntu bat irabazi du Zeramikaren zelaian, Vila-realen aurka bana berdindu ostea. Puntu horri eskerrak zazpigarren postua eskuratzeko lehian jarraitzen du. Vila-realek baino puntu bat gutxiago dauka, baina sasoi amaieran berdinduta amaituz gero, bi taldeen arteko partidetako emaitzek Athletic jarriko lukete aurretik. Hau da Madrigalen jokatu den norgehiagokak utzitako ondorio nagusia. Betisek Espainiako Kopako finala irabazten badu datorren sasoian Europan lehiatzeko aukera izan dezakeela, alegia.

Irabazitako puntuak ekarri dituen ondorioak alde batera utzita, Athleticen joko maila ona dela berretsi da. Zuri-gorriak hazi egin dira. Sasoia guztian zehar izan dira lehiakorrak, baina txapelketaren bigarren zatian aurrerapausoa eman dute erasoko jokoan. Talde zuzen eta azkarra da. Hiruzpalau pase nahikoa ditu aurkariaren arean arriskua sortzeko. Askotan eta argitasunez iristeko gai dela erakutsi du Madrigalen. Baina, lehiaketako talde onenei aurre egiteko azken urratsa falta zaio. Ate aurrean eraginkorragoa izatea. Eta, arlo horretan, gabezia handiak ditu. Sarri barkatu egiten du eta ondoren ordaindu. Aurkariek ere jokatzen baitute. Gaur ikusi da.

Bana amaitu da partida. Baina gol gehiago sartzeko eman du neurketak. Athleticek abagune gehiago eta garbiagoak sortu ditu, baina Unai Emeryren taldeak ere izan ditu bereak eta bat asmatu izan balu irabazi egingo luke. Ez da horrela izan. Athleticek hiru aldaketa egin ditu hamaikakoan: Yeray, Balentziaga eta Raul Garcia izan dira berritasunak. Azken biak protagonista izan dira, gainera. Balentziaga Chukwueze zaintzeko zelairatu du entrenatzaileak, eta bikain bete du bere lana. Raul Garciak, berriz, zuri-gorrien gol bakarra sartu du. Horretarako dago, besteak beste.

Vila-realen Emeryk atseden eman die Txapeldunen Ligako partida jokatu zuten futbolari guztiei. Hala ere, lehen ordu erdian nagusi izan da. Baloiaren jabetzari esker atzean sartu du Athletic. Baina ez da kapaz izan aukera garbirik sortzeko. Neurketa hasierako estutasunak pasata, lehen zatiaren azken txanpan, jokoaren ekimena eta aukerak Athleticek izan ditu. Lau aukera zein baino zen garbiagoak izan ditu gola egiteko baina bakarra asmatzearekin konformatu behar izan du. lehen abagunea De Marcosek izan du buruz taldeak eskuin hegaletik jositako jokaldi eder baten ostean. Indar gabeko errematea erraz gelditu du Asenjok; Bigarrena Iñaki Williamsek izan du baina ezker hegaletik berak sortutako jokaldiari amaiera eskasa eman dio aurkariaren gorputzera jaurtita; Hirugarrena, Del Cerro Grandek adierazi barik utzi duen penalti argia izan da. Aurierrek ezker besoarekin jo du Muniainen jaurtiketa baina epaileak ez du eskurik ikusi. Bada, laugarrenean iritsi da Raul Garciaren gola. Muniainek atezainari iskin egin ostean, bultza egiteko utzi dio kapitainak taldekideari.

Bigarren zatia ere ondo hasi da. Athleticek kontrolpean izan du lehia baina etxekoek kalitatea daukate eta ezker hegaletik egindako jokaldi on bat Pedrazak bidali du sareetara jaurtiketa gurutzatu on bati esker. Emeryk taldeko izarrak zelairatzeko baliatu du banakoa eta Danjumak izan du bigarrena egiteko aukera. Azken ordu erdian parekatu egin da lehia eta Nico Williamsen ezkerkada bat izan da aukera garbiena. Asenjok oinarekin gelditu zuen.


Summary: Imran Kahn lehen ministroa kargutik kendu dute zentsura mozio baten bidez. Shehbaz Sharifek hartuko du lekukoa, oposizioak bat eginda hautatu duen hautagaiak.

Pakistango oposizioak azkenean lortu du Imran Kahn lehen ministroa kargutik kentzea. Asanblea Nazionalean haren aurkako zentsura mozioa zuten atzo, eta gauerdia baino lehen bozkatu dute: 174 legebiltzarkidek bozkatu dute mozioaren alde. Bide hori erabiliz kargutik kendu duten lehen lehen ministroa da.

Krisi politikoa puri-purian da herrialdean. Mozioa bozkatu aurretik, Asad Qaiser parlamentuko presidenteak eta Qasim Suri presidenteordeak ere dimisioa eman dute, euren hitzetan, mozioa atzerriko konspirazio bat delako. Liga Musulmana alderdiko Ayaz Sadiqek zuzendu du saioa.

Emaitzaren berri eman eta gero, Shehbaz Sharifek hartu du hitza, bera izan baita mozioan oposizioak aurkeztu duen presidentegaia. Eskerrak eman ditu, eta esan du ez dela mendekurik egongo. «Ahaztu eta aurrera egin nahi dugu. Ez dugu jendea espetxera arrazoirik gabe eramango. Legeak eta justiziak beren bidean jarraituko dute», gaineratu du.

Khanek aste honetan esan du ez duela aitortuko zentsura moziotik ateratzen den gobernua.


Summary: Jaio: «Sinistu dezagun euskara ez dela daukagun zerbait, garen zerbait baizik». Karmele Jaiok idatzi eta irakurri du 22. Korrikako lekukoan joan den mezua. Hainbat erreferentzia egin ditu.

Herri honen eztarritik ateratako irrintzi bat. Hori da Korrika.

Oihu honek hogeita bigarrenez erakutsi digu hizkuntza bat ez dela hitzekin egiten bakarrik, hitzekin eta gorputzekin baizik. Belaun eta hanken gainean trostan eraman daitekeela hitza; dardara, arnasestu eta izerdi artean pasatu ahal zaiola elkarri eskutik eskura.

Hizkuntza zerbait fisiko bihurtzeko ahalmena du Korrikak. Gure a e i o u partikularra gorpuzteko. Eta hori behar du euskarak: haragi bihurtzen diren hitzak.

Euskarak behar du hezurdura bat, anatomia bat, arnas aparatu eta nerbio sistema bat. Behar du lepo bat zeinen gainean segi aurrera. Malko eta listuz bustitzea behar du euskarak. Hatz markaz zikintzea.

Zikindu dezagun, beraz, euskara; lohitu dezagun bizitzaz. Eta egin dezagun euskararekin hainbat inertziaren kontra:

Hitzak hustu egin diren garai batean, bete ditzagun euskararen berbak harri eta herriz.

Dena erosi eta saldu omen daitekeen garaian, erakutsi dezagun zein merkea den gure hizkuntza: debalde hartzen dugu herriaren ahotik eta debalde ematen diogu herriaren belarriari.

Indibidualismoa indartuz doan garaian, egin dezagun euskara kolektibo bat, denon artean eta denona.

Gerren sasoian, lehenetsi dezagun beti hitza.

Influenzer eta Youtuberren aroan, izan ditzagun guk bestelako jainko txiki inspiratzaileak.

Euskararen pronostikoa gugan dagoela gogorarazi zigun Pello Zabalak, adibidez.

Edo euskaraz harrotasun eta apaltasun hitzak bateragarriak direla erakutsi zigun Joan Mari Torrealdaik.

Edo euskara ez dela zaila, euskara nahia dela erakutsi ziguten Elbira Zipitria, Julene Azpeitia edo Izaskun Arrue bezalako andereñoak.

Eta etiketen garaian, ahaztu ditzagun behingoz euskaldun berri eta zaharrak. Iraultza honetan, lasterketa honetan, denok garelako euskaldun berri. Hizkuntza bat egunero hasten delako, egunero berritzen delako. Hizkuntza bat ez delako jaiotzen, egin egiten delako.

Sinistu dezagun euskara ez dela daukagun zerbait, garen zerbait baizik.

Eta atera dezagun gure eztarrietatik Mauriziaren irrintzi baten indarraz.

Ekin euskarari, eutsi kateari!

Gora Korrika eta gora euskara!

Ikusi gehiago: Milaka lagunen artean heldu da lekukoa amaieraraino


Summary: Milaka lagunen artean heldu da lekukoa amaieraraino. Amaitu da 22. Korrika. Eguraldia lagun, milaka lagun bildu dira Donostian euskararen alde, eta Karmele Jaiok irakurri du lekukoak barruan zeraman mezua. Aurretik, auzoz auzo ibili da Gipuzkoako hiriburuetako auzoetan zehar. Denera 2.575 kilometro egin ditu aurtengo Korrikak.

Txaloak, malkoak, besarkadak. Amaitu da 22. Korrika, eta amestutakoa bezalakoa izan da amaiera: milaka lagun bildu dira Donostiako bulebarrean, eta ozen entzun da haien aldarrikapena: «Hemen gaude euskararen alde». AEK-ko ordezkariek txalo artean egin dituzte azken metroak, misterioa argitu aurretik: Karmele Jaiok idatzia zen lekukoak barruan zeraman mezua, eta idazleak irakurri du oholtza gainean.

Besteak beste, euskara gorpuztu egin behar dela esan du, eta bizia eman behar zaiola. Erreferentziek ere garrantzia izan dute: Pello Zabala, Joan Mari Torrealdai, Elbira Zipitria, Julene Azpeitia, Izaskun Arrue eta Maurizia aipatu ditu Jaiok mezuan. «Ekin euskarari, eutsi kateari! Gora Korrika, eta gora euskara!», aldarrikatuz amaitu du.

Goizean goizetik bildu da jendetza Donostian, eta auzoz auzo joan da lekukoa. Irudi ikusgarriak ikusi dira; adibidez, Egiatik pasatu denean. Eragile nagusien txanda amaieran izan da, Donostiako erdigunean: Gure Esku, Eusko Ikaskuntza, alderdi politikoak, gehiengo sindikala, Hekimen, Euskalgintzaren Kontseilua...

Festak jarraituko du

Mezuaren irakurketaren ez da dena amaitu, ordea. Jai egitarau zabala antolatu dute egun osorako hirian. Zortzi gune zabalduko dituzte: Bulebarrean, Alderdi Ederren, kaian, Zuloaga plazan, Plaza Berrian, Trinitate plazan, Gipuzkoa plazan eta Sarriegi plazan. AEK-k, halaber, ohartarazi du gune horietan ez duela inolako «jazarpenik» onartuko: «Ez matxistak, ez sexistak, ez homofoboak, ez arrazistak...; ezta inor edonola gutxiesterik ere».

Herri bazkaria ere egongo da, Trinitate plazan. Bi txandatan bazkalduko dute, 13:30ean eta 15:00etan. Aurrez, baina, txartela erosi beharko da.

Iluntzean, kontzertuak izango dira zenbait gunetan. Besteak beste, Lamiak, En Tol Sarmiento eta Olatz Salvador musikariak ariko dira zuzenean. Lehentxeago, 16:30ean, bertso saioa izango da kaian, Beñat Gaztelumendi, Oihane Perea, Onintza Enbeita, Sustrai Colina eta Julio Soto bertsolariekin.

Ikusi gehiago: Horrela jarraitu du BERRIAk


Velazquezekin ere lehengo lepotik burua

Summary: Velazquezekin ere lehengo lepotik burua. Budimirrek 93. minutuan sartutako gol batek erabaki du derbia. Osasunak zeharka Europara begira jarraitzen du, eta Alavesek, berriz, azken postuan.

Aukerak amaitzen ari zaizkio Alavesi. Futboleko esaera zahar batek dio entrenatzaile berriarekin beti irabazten dela, baina, Alavesen kasuan, hori ere ez da betetzen aurten. Ez zen bete Mendilibarrekin, eta ez da bete Velazquezekin. Entrenatzaile espainiarrak gaur zuen estreinakoa babazorroen aulkian, Iruñean, eta ez du punturik lortu (1-0).

Printzipioz behar gutxien zuen taldeak irabazi du neurketa, baina adi Osasunarekin: nafarrek 41 puntu dituzte jada, eta bostera dute Vila-Real, zazpigarren sailkatua. Zaila da, bai, baina Osasunak Europarekin amets egiteko eskubidea irabazi du gaur.

Eskubide hori eman diona, Ante Budimir. 93. minutuan, bi taldeek berdinketa ontzat ematen zutela zirudiela, Manu Sanchezen erdiraketa bat sarera bidali du aurrelariak.

Aurretik ere etxekoenak izan dira gol aukerarik onenak, eta, besteak beste, penalti bat ere huts egin du Ruben Garciak; edo, hobe esanda, Pachecok gelditu dio. Gelditu izugarria egin du Alaveseko atezainak, lehen zatiko 37. minutuan. Ez du partida txarra jokatu Alavesek; Osasunak baino biziago aritu da, baina alferrik.

Modu batera edo bestera, beste porrot bat arabarrentzat. Mirari bat baino zerbait gehiago beharko dute mailari eusteko.

Osasuna: Herrera; Vidal (Javi Martinez, 86'), Aridane, David Garcia, Cote (Manu Sanchez, 60'); Torro, Avila (Barja, 86'), Moncayola, Iñigo Perez (Kike, 60'), Ruben Garcia (Roberto Torres, 60'); eta Budimir.

Alaves: Pacheco; Tenaglia (Duarte, 80'), Laguardia, Lejeune, Navarro; Escalante (Toni Moya, 80'), Vallejo (Pellistri, 65'), Loum, Luis Rioja; Edgar (Pina, 76') eta Joselu.


Summary: Parte hartzea %65ekoa izan da arratsaldean. Ipar Euskal Herria barne duen Pirinio Atlantikoetako departamenduan %72,8koa da.

Frantziako presidentetzarako bozen eguna da. Hamabi hautagaien artean hautatu behar dute herritarrek. Oraingoz, parte hartzeak behera egin du 2017ko datuekin alderatuta. 17:00etan, parte hartzea %65ekoa da Frantzian, %69,4koa zen 2017an.

Ipar Euskal Herria barne duen Pirinio Atlantikoetako departamenduan parte hartzea doi bat handiagoa izan da oraingoz. %72,8ekoa da 17:00etan argitaratutako datuen arabera. Tenore berean, 2017an, %70,5ekoa zen. Hala, doi bat gora egin du orduko emaitzekin alderatuta.

Korsikan, berriz, aise apalagoa izan da parte hartzea. Bi departamendu daude Korsikan. Korsika Hegoaldean %58,5ekoa da parte hartzea momentuz —%60,1ekoa zen 2017an—. Korsika Garaian, abstentzioa handia izan da: %51,2koa da parte hartzea 17:00etako datuen arabera. 2017an, %63koa zen ordu berean: hamabi puntu gorago.

Bozka bulegoak 18:00etan hetsiko dituzte leku batzuetan, 19:00etan leku gehienetan, eta, hiri handietan 20:00etan itxiko dituzte.


Summary: Fronte Polisarioak harremanak eten ditu Espainiako Gobernuarekin. Mendebaldeko Sahara askatzeko erakundeak Pedro Sanchezi egotzi dio Sahara erabiltzea Marokorekin dituen «negozio miserableetarako». Espainiako presidentea Mohamed VI.arekin elkartu zen ostegunean.

Saharako Fronte Polisarioak Espainiako Gobernuarekin zituen harremanak hautsi ditu. Martxoaren 19an jakin zen Madrilek bat egin zuela Marokok Sahara Mendebalderako 2007an proposatu zuen autonomia planarekin, eta ordutik gobernuak erakutsitako jarrerak bultzatu du erabakia.

Ostegunean Pedro Sanchez Espainiako presidenteak beste urrats bat egin zuen Marokorekin dituen harremanak hobetze aldera: Mohamed VI.a Marokoko erregearekin bildu zen Rabaten, eta «bien arteko harremanaren aro berria gidatuko duen eskuorria» adostu zuten. Urtea amaitu aurretik bi herrialdeen arteko goi bilera bat ere egingo dutela jakinarazi zuten.

Fronte Polisarioak zabaldu duen oharrak dioenez, harremanak etetea erabaki dute, Espainiako Gobernuaren azken urrats horiengatik: «Sanchezen gobernua Sahara erabiltzen ari da Maroko okupatzailearekin negozio miserableak egiteko». Gogoratu dute Espainiak ardura zuzena duela Mendebaldeko Sahararekin, lurraldearen kudeatzaile gisa. Fronte Polisarioa autonomiaren planaren kontra agertu da beti, eta NBE Nazio Batuen Erakundeari beste behin eskatu dio Minurso misioa gauzatzeko, eta Sahara Mendebaldean autodeterminazio erreferendum bat antolatzeko.

Azkenik, askapen mugimenduak eskerrak eman dizkie Espainiako Kongresuan babesa erakutsi dioten indar politikoei eta gainontzeko elkartasun mugimenduei, «gobernuari gogorarazteagatik nazioarteko legedia errespetatu behar duela Saharan, eta autodeterminazio eskubidea errespetatu behar duela».

Ikusi gehiago: Mohamed Limam: «Espainiak traizio egin dio beste behin Mendebaldeko Saharari»


Summary: Erandion 56 urteko gizon bat atxilotu dute, ustez anaia hiltzeagatik. Hildakoak 57 urte zituen. Segurtasun Sailaren arabera, borroka bat izan zuten bart gauean.

Bart gauean 56 urteko gizon bat atxilotu du Ertzaintzak Erandion (Bizkaia), ustez 57 urteko bere anaia hiltzeagatik. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailaren arabera, larunbat gaueko 23:00ak aldera borroka bat izan zuten biek hildakoaren etxean. Han bizi zen, beste anaia batekin.

Abisua eman zuten bizilagunek, eta etxebizitzan bertan atxilotu zuten ustezko hiltzailea. Ikerketa zabaldu du Poliziak. El Correo egunkariaren arabera, hiltzaileak lepotik heldu eta ito egin zuen biktima; zor ekonomiko bat zen eztabaidaren arrazoia.


Summary: Macron eta Le Pen lehiatuko dira bozen bigarren itzulian. Frantziako presidenteak babesen %27,84 bildu ditu, eta eskuin muturreko hautagaiak, %23,15. Jadotek, Hidalgok eta Rousselek estatuburuaren alde bozkatzera deitu dute; Melenchonek militanteen esku utzi du erabakia. Abstentzioa azken bi hamarkadetako handiena da: %26,31.

Duela bost urteko lehia bera izango da aurten ere Frantziako presidentetzarako bozen bigarren itzulian: Emmanuel Macron estatuburuaren eta Marine Le Pen eskuin muturrekoaren artekoa. Behin betiko emaitzen arabera, Macronek botoen %27,84 bildu ditu, eta Le Penek, %23,15. Bi presidentegaiek gora egin dute 2017ko emaitzekin konparatuz gero, baina bien arteko tartea duela bost urte baino askoz ere txikiagoa da, behin-behineko datuen arabera.

Frantziarentzat eta Europako Batasunarentzat bi ikuspuntu kontrajarriren, bi ideia desberdinen arteko borroka espero da, hortaz, datozen asteetarako. Hilaren 24an egingo dute bigarren itzulia, eta baliteke datorren kanpaina sakonagoa eta mamitsuagoa izatea azken hilabetekoa baino. Apirilaren 20ko eztabaida erabakigarria izan daiteke, ultraeskuindarraren irudia zurituen dagoen honetan.

Macronek berak horretan jarri du arreta zundaketen emaitzak jakin osteko agerraldian. Eskuin muturraren aurrean, eta «desberdintasunen gainetik», presidenteak dei egin du «batasunaren eta ekintzaren mugimendu politiko handi bat» osatzera. Ohartarazpena ere egin du: ezer ez dagoela erabakita, bigarren itzuliko garaipena ez duela ziurtatua. «Ez zaitezte tronpatu», adierazi die haren jarraitzaileei.

Ifop etxeak gaur gauean bertan egindako inkesta baten arabera, Macronek gutxigatik irabaziko lioke Le Peni hilaren 24an: %51-49. Ipsosek, berriz, tarte handiagoa eman dio estatuburuari, baina ez litzateke 2017koa bezalakoa izango; %54-46koa litzateke aurtengoa. Duela bost urte 32,2 puntukoa izan zen estatuburuaren alde —%66,1-33,9—.

Frantziako presidenteak ez du ia kanpainarik egin lehen itzuliaren aurretik, eta askok kritikak helarazi dizkiote horregatik. Macron jakitun da datozen asteetan ezingo duela estrategia hori errepikatu, eta gaur azaldu du falta diren egun guztietan saiatuko dela herritarrak konbentzitzen. Horri begira, adierazi du badakiela haren alde egingo duten askok ez dutela bozkatuko bere proiektuarengatik; hortaz, beharrezkotzat jo du «metodo berri bat» jendea erakartzeko; batez ere ezkerreko boto emaileentzako adierazpenak izan dira horiek, denek ez baitute argi ikusten haren aldeko botoa ematea.

Macronen aurkaria, Le Pen, presidentearen aurretik atera da bere jarraitzaileen aurrera, pozarren, eta Macronen alde bozkatu ez dutenei dei egin die haren alde egitera: «Berriz josiko ditut, serioski, haustura sozialak, instituzionalak, lurraldeetakoak». Hautagai ultraeskuindarra bigarren itzulira begira jarri da jada, eta esan du egun horretan «gizartearen eta zibilizazioaren arteko hautua» egongo dela jokoan; hala, zin egin du hautatua izanez gero Frantzian «ordena ezarriko» duela datozen bost urteetan.

Macronekin eta Le Penekin batera, Jean-Luc Melenchon ezkertiarra da bigarren itzulirako sailkatzea espero zena eta horretarako aukerak zituen beste hautagaia. Ordea, 2017an bezala, gutxigatik ez da pasatu hurrengo bozketara: Melenchonek botoen %21,95 bildu ditu, duela bost urte baino 2,37 puntu gehiago.

Hautagai ezkertiarraren arabera, «borrokaren orri berri bat» ireki da orain, «borroka ez baita amaitu». Melenchonek kanpainan hainbatetan esan du aurtengoak izango direla haren azken presidentetzarako bozak hautagai gisara, eta bere jarraitzaileei argi utzi die orain haiei dagokiela lanean segitzea: «Bete dugun eginkizuna Sisiforen mitoarena da. Harria menditik erori da, eta berriz igoarazi behar da. Hurrengo borrokarako baliabideak dituzue. Eta horren hurrengorako ere bai».

Paisaia ideologikoaren beste aldean, Le Penen eta Eric Zemmourren emaitzak kontuan harturik, eskuin muturra sendotuta aterako da lehen itzulitik, inoizko indartsuen baitago. Le Penen %23,15az gain, Zemmourrek botoen %7,07 jaso ditu presidentetzarako hauteskundeen lehen itzulian, behin-behineko emaitzen arabera.

Polemistak gora egin zuen kanpainaurrean, baina Errusiaren Ukrainako inbasioaz geroztik ez du lortu beheranzko joera etetea, eta, beraz, «eskuin guztia» elkartzeko helburua betetzea presidentetzarako bozetan. Bigarren itzulira begira, Zemmourrek Le Penen alde bozkatzera deitu du, eta polemistaren aliatu Marion Marechalek esan du «eskuinaren batasuna» helburu izan behar duela datozen asteetan.

Duela bost urteko bozekin konparatuz gero, eskuin tradizionalaren hautagaia da goiko postuetan falta dena. LR Errepublikanoek nabarmen egin dute behera, Valerie Pecressek botoen %4,78 bildu baititu; 2017an, LR-ren presidentegai François Fillonek babesen %20,01 jaso zituen. Pecressek, hortaz, ia hamasei puntu gutxiago lortu ditu. Zundaketen kopuruak jakin eta berehala, LR-ren hautagaiak esan du emaitzak «etsigarriak» direla, eta jakinarazi du herrialdeko presidentearen alde bozkatuko duela hilaren 24an; hori bai, ez du boto agindurik eman.

LR-ren emaitza horren arrazoietako bat Macronen agintaldia da. Estatuburuak eskuinera biratu du azken urteetan, eta horri esker lortu du LR-ren boto emaile asko erakartzea —batez ere moderatuagoak eta europazaleagoak direnak—.

Beste arrazoi bat Pecressen kanpaina izan da: eskuinera begirakoa egin du —ultraeskuinaren ideia batzuk ere aipatu ditu—, eta horrek ohiko boto emaile batzuk uxatu ditu; gainera, estrategia hori ez da eraginkorra izan, LR-ren hautagaia tokirik gabe geratu baita presidentearen eta Le Penen artean. Eskuin tradizionala, hortaz, bigarren aldiz jarraian geratu da presidentetzarako bozen bigarren itzulitik kanpo.

LR-ren hondoratzeaz gain, PS Alderdi Sozialistarena ere nabarmena da. Inkesta guztiek bere inoizko emaitzarik txarrenak aurreikusi dizkiote, eta behin-behineko emaitzek hori berretsi dute: Anne Hidalgok botoen %1,75 bildu ditu, 2017an Benoit Hamonek lorturiko %6,36 baino gutxiago. Hidalgok berehala deitu du Macronen alde bozkatzera.

Horiek horrela, Frantziako bi alderdi tradizionalak, 2017ra arte herrialdeko boterea partekatu zutenak, inoizko emaitzarik txarrenak jaso dituzte, eta datozen asteetan eta hilabeteetan barne eztabaida handiak izango dituzte etorkizunari eta politikoki bizirik irauteari begira.

Ekologisten kasuan, Yannick Jadotek botoen %4,63 bildu ditu, eta Fabien Roussel Frantziako Alderdi Komunistakoak, %2,28; biek ala biek deitu dute «eskuin muturrari aurre egitera» bigarren itzulian. Hau da, fronte errepublikanoa berriz osatzera eta Macronen alde bozkatzera.

Abstentzioa izan da gaurko bozen beste protagonistetako bat, azken bi hamarkadetako handiena izan baita. Behin-behineko zenbaketaren arabera, %26,31koa izan da.

Kanpainarik bitxiena

Frantzian azken hamarkadetako presidentetzarako hauteskunderik bitxienak izaten ari dira. Herritarrak ez dira erabat sartu kanpainan, edo berandu sartu dira, azken unean. Oporrak gertu daude, eta bi itzuliak Aste Santuaren inguruan egiten ari dira.

Eta asteotako egoera, giroa ez da batere erakargarria izan: koronabirusaren pandemia eta Ukrainako gerra bete-betean. Finean, ziurgabetasuna eta egonkortasunik eza nagusi diren honetan eman dute botoa gaur, etxean eta nazioartean tentsioa handia den honetan.

Hori, ezinbestean, nabarmen baldintzatzen ari da aurtengo kanpaina. Lehen itzuliaren aurretik inork ezin izan dio aurre egin Macroni plato berean; Frantziako estatuburuaren ingurukoek argudiatu zutenez, okupatuegia dagoelako Ukrainako gerrarekin eta diplomazia lanak egiten. Egungo agintariak, inoiz baino gehiago, presidente-hautagaiaren profila sustatu du.

Le Penen kasuan, presidentegai ultraeskuindarra duela bost urtekoa baino kanpaina hobea egiten ari da. Oraingoan, immigrazioaz eta gerra kulturalaz aritu beharrean, bizitzeko zailtasuna eta egunerokoaren garestitzea jarri ditu diskurtsoaren erdigunean, batez ere Errusiaren Ukrainako inbasioa hasi zenetik, eta horrek mesede egin dio; hori bai, bere programa eskuin muturrekoa da oraindik ere.

Zemmour aurkeztu izanak ere lagundu dio zeregin horretan eta bere burua zuritzeko helburuan, eta inoiz baino indartsuago egingo dio aurre Macroni datozen asteetan.


Summary: Reala Txapeldunen Ligari begira jarri da. Elxen aurkako neurketa atzetik hasi dute txuri-urdinek, baina atsedenaldirako markagailua irauli dute. Sorloth eta Le Normand izan dira golegileak. Hiru puntura dute laugarren postua.

Adi Realarekin. Txuri-urdinek garaipen garrantzitsua eskuratu dute Elxen aurka (1-2), eta bete betean sartu dira Txapeldunen Ligan postu bat lortzeko lehian. Ondo bidean Europan lehiatuko da Reala datorren urtean (Vila-Real zazpigarren sailkatuari zortzi puntu ateratzen dizkio zazpi jardunaldiren faltan), baina sari handiagoa lor dezakete Imanol Alguacilen mutilek.

Oraintxe seigarrena da Reala, 54 punturekin; 56 ditu bosgarrenak, Betisek, eta 57 dituzte Atletico Madrilek eta Bartzelonak (kataluniarrek bi partida gutxiago jokatu dituzte). Bigarren postuan Sevilla dago, 60 punturekin. Real Madril liderrak 72 ditu.

Gaur garaipen arraroa lortu dute donostiarrek. Gaizki hasi dute neurketa, eta hirugarren minutuan sartu du Elxen gola Carrillok, Mojicaren erdiraketa bat errematatuz. Joko onak eta pozak, ordea, gutxi iraun diote etxeko taldeari. Erabat nagusitu da Reala hurrengo minutuetan, eta 18. minutuan penalti bat ere izan du alde. Isakek jaurti du, baina ez behar bezala: paradinha bat egin du suediarrak, eta jaurtiketa hori ez du onartzen egungo araudiak. Penaltia baliogabetu egin du epaileak, eta txartel horia erakutsi dio Isaki.

Ez zuten sinesten Realeko jokalariek, baina lanean jarraitu dute, eta berandu gabe jaso dute saria. Sorlothek 30. minutuan bidali du sarera, buruz, Silvaren erdiraketa zoragarri bat. Neurketa bikaina jokatu du erdilari kanariarrak, eta Elxeko zaleen txaloak ere jaso ditu aldatu dutenean. Berak egin du bigarren goleko erdiraketa ere, 39. minutuan, korner batean. Golegilea, Robin Le Normand.

Bigarren zatian eroso ibili da Reala, eta ez dio aukerarik eman Elxi. Hasierako zoramenaren ostean, euren legea ezarri dute txuri-urdinek, eta horrelaxe amaitu da neurketa.

Elx: Badia; Palacios (Josan, 68'), Roco, Gonzalez (Vedu, 45'), Mojica; Mascarell (Kike Perez, 81'), Gumbau (Guti, 45'), Tete, Fidel; Pere Milla eta Carrillo (Ponce, 42').

Reala: Remiro; Zaldua (Gorosabel, 85'), Zubeldia, Le Normand, Rico (Aritz, 79'); Zubimendi, Merino, Rafinha (Portu, 68'), Silva (Aihen, 79'); Isak eta Sorloth (Januzaj, 68').


Summary: Ipar Euskal Herrian Macron nagusitu da, eta barnealdean, Lassalle. Macron nagusitu da leku gehienetan. Melenchonek bildu du boto gehien Hendaian, eta bigarren izan da Donibane Garazin, Maule-Lextarren, Miarritzen eta Urruñan. Euskal Herrian, Le Pen Gixunen (Lapurdi), Bidaxunen (Nafarroa Beherea), Etxarrin, Sarrikotapean eta Lixozen (Zuberoa) nagusitu da.

Heldu dira Frantziako presidentetzarako hauteskundeen emaitzak. Ipar Euskal Herriko bozka bulegoak 19:00etan hetsi dituzte, eta kontaketari ekin diote geroztik. Emaitzen arabera, Emmanuel Macron gailendu da Ipar Euskal Herriko herri gehienetan ere. Barnealdean, Jean Lassalle Biarnoko diputatuaren alde egin dute herritar anitzek.

Baionan, Angelun eta Miarritzen (Lapurdi) Macronen alde egin dute bozkatzaile gehienek. Baionan, 6.732 boz lortu ditu (%19,72). Bigarren lekuan da Melenchon (%17,62), eta hirgarrenean Le Pen (%11,42). Zemmourrek 1.777 boto eskuratu ditu (%5,20); Jadotek, 1.656 (%4,85); eta Lassallek, 1,600 boto (%4,69).

Miarritzen, hau da emaitza: Macronek, 5.875 boz eskuratu ditu, (%25,59) eta Melenchonek 2.789 boto (%12,15). Le Penek, 1.971 boto (%8,59); Zemmourrek, 1.607 boto (%7,00); Pecressek, 1.200 boto (%5,23); eta Jadotek, 992 boto (%4,32).

Angelun, Macronek 8.224 boto irabazi ditu (%25,14). Melenchon iritsi da bigarren postura (4.305 boto, hau da, bozen %13,16). Le Penek 3.710 boto (%11,34) lortu ditu eta Zemmourrek, 2.053 boto (%6,28). Lassallek, 1,803 boto (%5,51) eta Jadotek, 1.547 boto (%4,73).

Macronen nagusitasuna Hendaian hautsi da: Melenchon izan da lehena, 1.706 botorekin (%25,45). Macronek 1.671 boto eskuratu ditu (%24,93). Le Penek, 1.081 boto (%16,13); Lassallek, 491 (%7,33); Zemourrek, 417 (%6,22); eta 364 (%5,43).

Urruñan, Macronek 1.695 boto jaso ditu, guztien %27,71. Melenchonek 1.121 boto izan ditu, %18,33. Le Penek 917 jaso ditu, %15; eta Lassallek 772, %12,63. Zemourrek 427 boto jaso ditu Urruñan (%6,98), eta Jadotek, 332 (5,43).

Nafarroa Behereko hiriburuan, Donibane Garazin, Macronek eskuratu du boto gehien: %27, 5. Atzetik du Jean Luc Melenchon (%16,3). Hirugarren sailkatu da Lassale (%14,52), eta atzetik du Marine Le Pen (%11,94). Gainerako hautagaiak honako hauek dira, lortutako bozen arabera: Yannick Jadot (%8,31), Valerie Pecresse (%6,56), Eric Zemmour (%5,04), Philippe Poutou (%4,22), Anne Hidalgo (%2,46), Fabien Roussel (%1,64). Nathalie Arhaud eta Nicolas Dupont-Aignan ez dira bozen %1era iritsi.

Donapaleun (Nafarroa Beherea), Macronek 291 boto lortu ditu (%29,79), Le Penek, 146 (%14,94); Lassallek, 144 boto (%14,74); Melenchonek, 144 boto (%14,74); Pecressek, 67 boto (%6,86); eta Zemmourrek, 53 boto (%5,42).

Maule-Lextarren, Zuberoako hiriburuan ere amaitu da zenbaketa. Han ere, Macron izan da lehena, eta Melenchon bigarrena: Macronek 446 boto lortu ditu (%25,41), eta Melenchonek, 333 boto (%18,97). Lassalle izan da hirugarren, 268 boto lorturik (%15,27): Le Penek 234 boto lortu ditu (%13,33); Rousselek, 133 (%7,58), eta Jadotek, 69 (%3,93).

Le Pen Gixunen (Lapurdi), Bidaxunen (Nafarroa Beherea) Etxarrin, Sarrikotapean eta Lixozen (Zuberoa) nagusitu da.


Summary: Le Penek jaso du babesik handiena Korsikan. Eskuin muturreko hautagaiak botoen %28,58 bildu ditu; haren atzetik daude Macron (%18,11) eta Melenchon (%13,37). Parte hartzea %62,76koa izan da, duela bost urte baino bi puntu txikiagoa; alderdi independentistek boikotera deitu zuten.

Frantziako presidentetzarako bozetan ohi den modura, Korsikan hautagai eskuindar edo ultraeskuindar batek jaso du babesik handiena. Eta, 2017an bezala, aurten ere Marine Le Pen da garailea, botoen %28,58 jasota. Haren atzetik daude Emmanuel Macron estatuburua (%18,11) eta Jean-Luc Melenchon ezkertiarra (%13,37).

Korsikan testuinguru berezian egin dituzte Frantziako presidentea aukeratzeko hauteskundeak. Koronabirusaren pandemiaz eta Errusiaren Ukrainako gerraz gain, Yvan Colonna militante independentistaren heriotzak, kaleko liskarrek eta uhartearen estatusari buruzko negoziazioen aipamenak protagonismo handia izan dute azken hilabetean.

Gerald Darmanin Frantziako Barne ministroak oroitarazi zuenez, autonomiaz hitz egiteko baldintzetako bat Macronek berriz irabaztea da, eta, horren harira, Korsikako mugimendu nazionalistako autonomistek garrantzi handia eman diote gaurko hitzorduari.

Gilles Simeoni irlako gobernuburuak eta Jean-Christophe Angelini PNC Korsikako Nazioaren Alderdiko buruak botoa eman dute; Core in Fronte eta Corsica Libera independentistek, aldiz, ez, bozak boikotatzera deitu baitzuten. Korsikan parte hartzea %62,76koa izan da; duela bost urte %64,02koa izan zen, hau da, bi puntu handiagoa.

Hiri garrantzitsuenetan ere islatu dira uharteko emaitzen ordena. Aiacciu hiriburuan, Le Penek botoen %30,56 jaso ditu, eta Macronek, %18,99; Bastian, berriz, eskuin muturrekoak bozen %29,30 bildu ditu, eta Frantziako presidenteak, %17,51. Eta bitxikeria bat: Marignana herrian «Yvan Colonna» boto paperak jaso du babesik handiena.

Kaledonia Berrian, abstentzioa garaile

Kaledonia Berrian, abstentzioa izan da Frantziako presidentetzarako bozen lehen itzuliko protagonista eztabaidaezina. Uhartediko herritarrek interes gutxi dutela erakutsi dute, eta soilik horien %33,35 joan dira botoa ematera.

Hautagaiei dagokienez, Macronek jaso du babesik handiena, botoen %40,51 bilduta; haren atzetik daude Le Pen, boto paperen %18,83 jasota, eta Melenchon, %13,77rekin.


Summary: Marokok bi saharar hil ditu zerbitzugune bati drone batekin eraso eginda. Mendebaldeko Sahara eta Mauritania artean dagoen zerbitzugune bati egin dio eraso, misil batekin. Bi hildakoez gain, hainbat zauritu eta desagertu daude, ECSaharaui atariaren arabera.

Marokok drone militar batekin eraso egin du Mendebaldeko Sahararen eta Mauritaniaren arteko mugan dagoen zerbitzugune batean, Ain Ben Tili herrian, eta emakume saharar bat eta 20 urteko haren semea hil ditu erasoan. Biak ibilgailu batean zeudela, Marokok drone batetik bota duen misil batek jo ditu. Erasoan hainbat lagun zauritu dira. Mauritaniak emakumearen heriotza baieztatu du, eta hainbat desagerturen berri eman du: horien artean, emakumearen semea. Bonbardaketa izan den tokian erreskate lanetan jarraitzen dute.

20 urte zituen semeak, eta Ahmed Mohamed Omar zuen izena. «Maroko gizateriaren aurkako krimenak ari da egiten inpunitate osoz», salatu du ECSaharaui atariak. Iturri horren arabera, hamabi dira Marokok drone militarrak erabiliz Sahara iparraldean egin dituen bonbardaketak. Bi hildakoez gain, hamar bat dira desagertutakoak, horren arabera.

Ikusi gehiago: Fronte Polisarioak harremanak eten ditu Espainiako Gobernuarekin

SPS Saharako albiste agentziaren arabera, «basatia» izan da erasoa, «sahararren eta aljeriarren kontrakoa». ECSaharauik jakinarazi duenez, zerbitzugune hori Mendebaldeko Sahara eta Mauritania artean bidaiatzen dutenek eta merkatariek erabiltzen dute. Hainbat kanpadenda, ibilgailu eta ur biltegi eta bi kamioi txikitu ditu erasoak; kamioietako bat Aljeriakoa da.

2020ko azaroan gerra berpiztu zenetik lehen aldia da Marokok inguru horretan zibilei erasotzen diela. Hamabi erasoetako bat Mauritaniak mugan duen base militar batetik kilometro batera egin du.


Summary: Espetxeratu egin dute Erandion anaia hiltzea egotzi dioten gizona. Atxilotuak 56 urte ditu, eta, ustez, larunbatean hil zuen 57 urteko anaia, Erandion (Bizkaia). Liskar baten ostean izan zen.

Larunbat gauean Erandion (Bizkaia) atxilotu zuten 56 urteko gizonezkoa espetxeratzea erabaki du epaileak. Liskar batean 57 urteko anaia hiltzea egotzi diote. Hildakoaren etxebizitzan bertan atxilotu zuen Ertzaintzak, bizilagunen abisua jaso ostean.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, hilketa 23:00 aldera gertatu zen. Atxilotu eta gero, ustezko hiltzailea ertzain etxera eraman zuten, azken orduetan epailearen esku utzi dute, eta hark kartzelatzea erabaki du.

El Correo egunkariaren arabera, hiltzaileak lepotik heldu eta ito egin zuen biktima; zor ekonomiko bat zen eztabaidaren arrazoia.


Lehen Korrika hura ez zen izan samurra

Summary: Lehen Korrika hura ez zen izan samurra.

Orduan, Korrikaren ideia hura, 1980an Oskorriko Josepe tronpetariari bururatu zitzaiona, bat-batean eta lehen bista-kolpean, ezinezko eta distopikotzat jo genuen AEKn. Hala ere, garai hartako Zuzendaritzan genbiltzan batzuek, Bittor Allende publizitate-sailean zebilen hark-eta animatuta, froga egitea erabaki genuen. Bittorrek berak marraztu zuen kartel eder bat, berak maite zuen neskatxaren marrazki polit batekin; baita beste Bittor bat (Altzola gernikarra) eta Enrike Ibabe zena, animatu genituen publizitate-testuak diseina zitzaten propagandarako, eta Xabier Amuriza, musika-lelo bat asma zezan laster batean, bera bertsolaria zenez.

Aipatzekoa da, garai hartan AEK zela Euskal Herri mailan zegoen erakunde bakarra, nik dakidala; eraketa mailan, Julen Kalzada busturiarra zen Euskal Herriko koordinatzailea, Xan Iparraldekoa, Beñi Agirre Gipuzkoatik, Urtsa eta Joseba Bizkaitik eta Sagrario Aleman nafarra. Didaktika mailan, aldiz, honakook: Gau Eskolen garaian fundatzaile: Jon Aurre busturiarra eta Jabi Etxegarai mungiarra. AEKren sasoian, Alberto Gabika lekeitiarra, ni neu Gautegizkoa, Josejoa Gallastegi eta Josu Zabalo (Basauri-Galdakao aldetik), Kike algortarra, Aitor donostiarra, Xan bera Iparraldetik, Berta, Zubiri eta Arritxu Santamaria Arabatik, eta azkenez Sagrario Aleman eta I. Zabaleta Nafarroatik.

Horrela osaturik, Korrikaren ideia distopiko samar hura gauzatzea ebatzi genuen hasiera hartako Alfabetatze Euskalduntze Koordinakundea (AEK) osatzen genuen batzuek. Ez denek, ordea, izan ere, zeren beste batzuek uste baitzuten Erakunde Publikoetan sartzeko garaia zela; eta aukera hartaz baliatzea beste erremediorik ez geneukala; ezen bestelakotz, AEK-k ez zeukala etorkizunik bere bakardade hartan, erdi-borondatezko gisara jokatuz. Eta halaxe gertatu zen, gertatu ere, luzera: Erakunde Administratiboak HABE Institutua sortu zuela, Baskongadetako tokian tokiko euskaltegiak sortuz, AEK ordezteko asmoz. Eta lortu ere lortu zuen azkenean, beraien arauen menpean jartzea AEK, nahiz eta halako manifestazioak eta itxialdiak egin, «Eusko Jaurlaritzá, bete zure hitzá» oihukatuz.

Ordukoak beste garai batzuk ziren-eta, jakina. Hortaz, zenbaitzuen idurikoz Korrikaren ideia hura fantasiazkoa bezain hutsala zela pentsatu arren (txakur ametsa), gutxi batzuek pentsatzen genuen Euskal Herri osoan funtzionatzen zuen erakunde bakar hura bere hartan mantentzea merezi zuela. Eta diruz larri genbiltzanez, Korrikaren abentura frogatzea erabaki genuen; behintzat apustu egitea. Oso ulergarritzat hartu genuen beste haien apustua ere, hots, haiek Instituzioetan sartzearena eta euren bideaz froga egitea. Bidegurutze uneko egoera.

Guk, ordea, geure bidetik aurrera egitea abatzi genuen, eta Korrikaren ausazko bideragarritasunean murgildu. Julen Kalzada zena genuen orduko koordinatzailea. Euskalduntze Alfabetatze Koordinakundearen programakuntzari dagokionez, ordurako metodologia aurrerakoi bat lortua genuen: «Komunikazio bidezko medodologia» deitzen geniona, ingelesen Communicative Methodology delako batean oinarritua. Eta, geroxeago, Udako Barnetegietan frogaturiko esperientzia arrakastatsuen ondoren, «Kulturgintza bidezko metodologia» zeritzogun hura, Paulo Freire hego amerikarraren Enseñanza de Cultura Popular erreferentziatzat hartuta.

Baita Paulo Freire bera ezagutzeko parada ere izan, EPA-Adinekoen Irakaskuntzakoek antolatuta Madrilen egin genuen topaketa hartan. Bilkura hartan, AEKren metodologia eta praktika jendaurrean azaldu ondoren, Paulok harrituta esan zuen: «Ez nuen uste halakorik zegoenik».

Ba, gauza da lehen Korrika abiatzear zegoela, 1980ko azaroaren 29an, Oñatin hasi eta Bilboko Erakusketa Azokan amaitzeko. Astebete eta piku korrikan, orduan ere elurra borthürietan…

Baina, esan bezala, denak ez zeuden konforme. Baina eta ados ez egoteaz gain, erasora jo zuten, nahiz eta oraindik etika bizirik egon garai hartan, orain ez bezala; zeren orain galaxietan barna baitoa alderrai, eliteak goma-2 jarrita leherrarazi duelarik.

Hortaz, orduko Korrikaren hasierako edizioak (ez lehenbizikoak, ez hurrengokoak) ez ziren batere gozoak izan. Gaur egun bai, egun jada, berton nahiz Helsinkin, New Yorken zein Valladoliden, denek Korrikaren alde. Baita, gauza bitxia, Aznarren jaioterrian bertan ere: Valladolid Korrikaren alde, jende hura euren pankarta eta petoekin, Korrikaren zain. Baina duela 42 urteko edizio hartan, orain gezurra badirudi ere, boikota egin zioten Korrikari eta korrikalariei. Boikot berdaderoa.

Badakizue, Korrikarako Remigio Mendiburu eskultoreak egindako lekukoak mezu bat darama barnean. Bada, lehen edizio hartakoak Jose Maria Satrustegi apaiz fin euskaltzale Sakanakoak sartu zuen mezua zeraman; Bilboko Erakusketa Azokan irakurtzekoa zena, hain zuzen. Bada, mezuaren papertxo hori lapurtu egin zuten bidean. Honezkero badakigu non, Araba aldean zihoala. Eta, Bilboko eszenatoki handios hartan, Julenek mezua irakurtzeko papertxoaren bila eskua sartu zuenean, lekukoa hutsik zegoela ikusi harriduraz! Hantxe gu denok aiduru, baita Lekue ere, lekuko. Alajaina, kriston nahastea gertatu zen segituan, jakina.

Oposizioak, maiz gertatu ohi denez, AEKri eta bere Korrikari egotzi zion errua. «Gernika gorriek eurek bonbardatu» zutelakoa. Eta segidan kanpaina izugarria AEKren kontra. Sekula halakorik. Ba halaxe izan zen!, gizabidea oro bazterrera jaurtikiz. Izan ere, gerra-operazio haren guztiaren atzean, izen boteretsuak baitzeuden, alderdi handiak… Sekulako erasoa izan zen hura!

Beraz, ez lehen Korrikak, ez hurrengoek ere, ez zuten gozo izan. Harik eta, halako batean, izen boteretsu haietako batek, Bilboko alkateak, lekukoa eskuan hartu zuen arte, zorionez, azken kilometroa Areatzatik udaletxera egiteko; eta orduantxe hasi aspaldiko glaziarra urtzen.

Eta guk, Korrika-22garren honetan, aurtengo arrakastaz pozik baino pozago, gogotik utzi ditugu ahanzturan, joandako joanikoak. Zeren eta damuari bere aukera ematea eskatzen baitu gizabideak.


Summary: Alessandri eta Ferrandi Korsikara hurbildu dituzte. Bi presoak U Borguko presondegira eraman dituzte. Baldintzapean aske geratzeko eskariak eginak dituzte, eta datozen asteetan erabakiko dute horien inguruan.

Pierre Alessandri eta Alain Ferrandi militante nazionalistak Korsikara hurbildu dituzte gaur eguerdian. Presoak U Borguko presondegira lekualdatu dituzte, uhartearen ipar-ekialdera.

Yvan Colonnaren kontrako erasoaren ondoren —gerora hil zen— sorturiko testuinguruak erabakiak hartzera behartu zuen Frantziako Gobernua, eta, egoera baretze aldera, Jean Castex Frantziako lehen ministroak DPS bereziki zainduriko presoen estatusa kendu zien bi preso horiei, iragan martxoaren 11n.

Estatus hori gabe, Alessandrik eta Ferrandik Korsikara hurbiltzeko eskaria egin ahal izan dute, eta hala gertatu da. Haien abokatuekin beharrezko kontsultak egin ostean hartu zuten erabakia, eta baiezkoa jaso zuten.

Gainera, biek ala biek 2017tik eskatu ahal dute baldintzapean aske geratzea, baina orain arte ezezkoa jaso izan dute DPS estatusa izateagatik. Orain, baina, egoera aldatu egin da, eta biek ala biek egin dute berriz horretarako eskaria; Ferrandiren kasuaren erabakia hilaren 21n jakinaraziko dute, eta Alessandrizena, maiatzaren 12an.

Bi militante nazionalistak 1999an atxilotu zituzten, eta 2003an bizi guztiko zigorra ezarri zieten, Claude Erignac prefetaren heriotzarekin zerikusia izan zutelakoan. Harrezkeroztik, Frantzian betetzen ari ziren kartzelaldia, Paris inguruan, Poissyko espetxean.


Summary: Bigarren eskuko autoen salmentak %4,6 egin du behera Hegoaldean. Martxoa bereziki gogorra izan da: %9,6 gutxitu dira salmentak. Saltzaileek energia krisiari eta garraiolarien grebari egozten diote.

Kontsumoa aztertzeko ohiko neurgailu bat izaten da autoen salmenta, eta aurtengo lehen hiruhilekoa gogorra izaten ari da sektorearentzat. Bigarren eskukoei dagokienez, lehen hiru hilekoan %4,6 egin du behera, Faconauto eta Ganvam patronalen arabera. Iaz tarte berean 25.285 bigarren eskuko auto saldu ziren; aurten, berriz, 24.113 izan dira.

Patronalaren ustez, energiaren kostuak eta garraiolarien grebak eragin zuzena dute datu horretan, eta «bizkarrekoa» izan dela uste dute, 2020ko datuetara itzuli baitira. Faktore horien garrantzia martxoko datuetan nabaritzen da, jaitsiera areagotu egin baita: -%9,6. Iaz martxoan bigarren eskuko 9.700 auto saldu ziren; aurten, berriz, 8.751.

Bigarren eskuko merkatuak auto berrienak baino hobeto eusten die krisiei, baina datu onek berrietan izandako beherakada berresten du. Martxora arte 6.245 auto berri saldu dira, iaz tarte berean baino %15,8 gutxiago. Martxoa bereziki latza izan da, 2.069 auto berri saldu baitituzte, iaz hil berean baino %30,5 gutxiago.


Summary: ELAren iritziz, «arazo larria» da etxebizitzarena, «gobernuen agendan ez dagoen arren». Kanpaina bat jarriko dute abian arazoa gizarteratzeko eta eragile sozialekin aliantzak egiteko.

ELAren Ikerketa Bulegoak Etxebizitzaren arazoa Hego Euskal Herrian: diagnostikoak eta alternatibak izeneko txostena plazaratu du, etxebizitzaren auzia zertan den azaltzeko, eta kanpaina bat jarriko dute abian txostenean agertzen diren ondorioak gizarteratu eta alor horretan lan egiten duten eragile sozialekin elkarlanean aritzeko. Mitxel Lakuntza ELAko idazkari nagusiak esan duenez, etxebizitzarena «arazo larria» da, «gobernuen agendan ez dagoen arren».

Ikerketa Bulegoko kide Aitor Murgiak eman du egoeraren berri. Esan duenez, Hego Euskal Herrian alokairuan zein salgai eskaintzen den etxebizitza garestia da: alokairuaren batez besteko errenta mila eurotik gorakoa da, eta salerosketako etxebizitzaren prezioa 3.000 eurotik gorakoa metro koadroko. Hala ere, badaude hutsik dauden etxebizitzak, 80.000 baino gehiago Hego Euskal Herrian. Kaleratzeek ere ez dute etenik izan: 2013tik 12.500 inguru izan dira.

Turistifikazioa ere aztertu dute txostenean. Murgiak esan duenez, enpresa eta funts handiek etxeak eskuratzen dituzte gero turistentzako merkatuan eskaintzeko, eta horrek alokairuen prezioa igoarazi eta gentrifikazioa bultzatzen du, herritarrei euren auzoan bizi ahal izatea galarazten baitie.

Murgiak gogorarazi du gizartean dauden beste arrakala batzuek isla dutela etxebizitzaren arloan ere: emakumeek arazoaren ondorio are larriagoak pairatzen dituzte, gazteak emantzipatzeko aukerarik gabe lotzen dira, eta migratzaileek eta pertsona arrazializatuek arazo handiagoak dituzte etxebizitza topatzeko.

ELAren Gizarte Ekintzako arduradun Leire Gallegok azaldu ditu arazo horien inguruan sindikatuak proposatzen dituen irtenbideak: etxe eskubidea legez bermatzea prestazio batekin ordezkatu gabe, alokairua bultzatzea jabetzan oinarritutako ereduaren ordez, alokairuen prezioak mugatzea, hutsik dauden etxeen gaineko kanonak zorroztea, etxegabetzeak geldiaraztea, turismoko etxebizitzak mugatu eta kontrolatzea, eta etxebizitzako gastu publikoa BPG barne produktu gordinaren %2ra igotzea.

Lakuntzak azaldu du ELAk prekarizazioaz hitz egiten duenean lan prekaritateaz ez ezik prekarietate sozialaz ere ari dela, eta sindikatu baten betebeharra «oinarrizko eskubideen alde borrokatzea» dela. Horregatik erabaki dute etxebizitzaren inguruko kanpainari ekitea: «Etxebizitzarena espekulazioan oinarritutako politika bat izan da; eskaeraren eta eskaintzaren aitzakiapean, espekulazioari ez zaio mugarik jarri», esan du, eta erantsi du «erakunde publikoen inbertsio eskasa» dela etxebizitza arloko politiken beste ezaugarri nagusia.