Summary: Kremlinek kargutik kendu du aire indarreko buru Sergei Surovikin. Wagnerrek ekainean egindako matxinadarekin ustez izandako loturagatik hartu du erabakia Errusiak, AEBen arabera. Ukrainako eraso batek gutxienez hiru lagun hil ditu Belgoroden.

Kremlinek kargugabetu egin du aire indarreko buruzagi Sergei Surovikin, Armageddon jenerala deiturikoa, Errusiako RIA albiste agentziak gaur jakinarazi duenez. Ukrainako inbasioaren testuinguruan, iazko ekainean, Hegoaldeko armadako buru izendatu zuten Surovikin. Urrats bat egin zuen aurrera; urrian, Errusiako indarren buruzagi nagusi ezarri zuten, Gennadi Zhidko ordezkatuta, baina urtarrilean kargu hori Valeri Gerasimov jeneralaren esku geratu zen, eta Surovikin haren alboko izendatu zuten. Halere, Kremlinek kargutik kentzea erabaki du, Errusiako Wagner talde paramilitarrak ekain amaieran egindako matxinada saiakerarekin ustez izandako loturagatik, AEB Ameriketako Estatu Batuen inteligentziaren arabera. Viktor Afzalov jeneral eta Errusiako aire eremuko buruak beteko du hark utzitako lekua.

Wagnerreko buru Jevgeni Prigozhinek ekainaren 23 gauean Defentsa Ministerioaren aurkako matxinada saiakera egin zuenetik, Surovikinek ez zuen jendaurrean agerraldi bakar bat ere egin. Are, AEBetako hedabideek jakinarazi zutenez, orain arte aire indarreko buruzagia izan dena ikertzen ari zen Errusiako inteligentzia, Wagnerren operazioarekin lotura zuelakoan. Bada, ekainaren 28an, The Moskow Times egunkariak zabaldu zuen Kremlinek Surovikin atxilotu zuela. Errusiako Gobernuak, ordea, gezurtatu egin zuen «Mendebaldera lerratuta dauden hedabideek zabaldutako informazioa», eta «espekulaziotzat» jo zuen.

Ikusi gehiago: Errusiako jeneral Surovikin atxilotu dute ustez Wagnerren matxinadarekin lotura izateagatik

Bestalde, Ukrainak droneen bidez erasoak egiten segitzen du Errusia mendebaldeko lurraldean. Hain zuzen, Belgorod eskualdeko alkateak gaur salatu du Kieveko indarrek gutxienez hiru pertsona hil dituztela Valuisk barrutian egindako oldarraldi batean, Ukrainako mugatik gertu. Horrez gain, eraso saiakerak are ekialderago ere egin ditu Kievek; Moskun, zehazki. Defentsa Ministerioak gaur goizaldean jakinarazi du aireko defentsa sistemek hiru drone erorarazi dituztela hiriburuan. Moskuko alkate Serguei Sobianinek zehaztu du kontrola galdu duten droneek bi eraikin jo dituztela, eta kalte materialak eragin. Eraso horien ondorioz, bertan behera utzi dituzte hainbat hegaldi hiriburuko aireportu nagusian, baina egoera bere onera itzuli da.

Ukrainan, berriz, errusiarren drone batek ikastetxe bat jo du Sumi eskualdean (ipar-ekialdea), eta gutxienez bi irakasle hil dira leherketaren ondorioz, Barne ministro Igor Klimenkok adierazi duenez. Beste hiru lagun ere zauritu dira, eta erreskate taldeak lanean ari dira eraikinaren hondakinen artean.

Gaur gauean, gainera, Errusiako armadak eraso bat egin du droneekin Odesa eskualdeko Izmail hirian (hegoaldea), eta «700 metro koadroko» sute bat eragin du zerealen biltegi batean, eskualde horretako militarren buru Oleg Kiper-ek Telegramen nabarmendu duenez. Suhiltzaileak sua amatatzeko lanean ari dira, eta Kiperrek erantsi du aireko defentsa sistemek Moskuk jaurtitako bederatzi drone erorarazi dituztela. Ukrinform agentziaren arabera, sutea Danubio ibaiaren ertzean piztu da, Errumaniako mugatik gertu.

Ikusi gehiago: Errusiak bertan behera utziko du zerealen ituna

Uztailaren erdialdean, Errusia irten egin zen Ukrainako zereala Itsaso Beltzetik esportatu ahal izateko itunetik, eta, ordutik, Moskuk behin eta berriz bonbardatu ditu Ukrainako portu eta nekazaritza azpiegiturak; guztira, 270.000 tona zereal suntsitu ditu azken hilabetean, Kieven arabera. Akordio horren bitartez, Ukrainako Itsaso Beltzeko hiru portutatik nekazaritzako produktuak esportatu dituzte urtebetez. Iazkoa otsailean, Errusiaren erasoaldia hasi zen, eta Kievek nekazaritza esportazioak handitu zituen Danubiotik barrena, Moskuk Itsaso Beltzeko sarrera blokeatu ziolako Kievi.


Errimaren josteta askotarikoak

Summary: Errimaren josteta askotarikoak. Bertso sorta bat aukeratzeko eskatu die Berriak sei bertsolariri, haren gainean hausnartzeko, kantatu ziren toki berean direlarik. Nazioarteko Inprobisatzaileen Birako bat oroitarazi du Alkaizak. Quiala, Arguello, Lujanbio eta Soto aritu ziren kantuan, Iruñean.

Bertsoaldi mordoa du kaskoan gorderik Saioa Alkaizak (Iruñea, 1991); askotariko gaiei buruzkoak, askotariko ahoskeretan kantatuak. Izatez, erdaretan eginak ere baditu gogoan, eta, hain justu, horietako bat bururatu zaio bertso sorta kutun bat oroitzeko eskatuta. Lau inprobisatzailek, errima jostalariz eta txandaka, saio berean euskara eta gaztelania taularatu zituzteneko bat: Tomasita Quiala repentista (Banes, Kuba, 1961), Araceli Arguello Argentinako payadorea (Pozo del Molle, Argentina, 1995), Maialen Lujanbio (Hernani, Gipuzkoa, 1976) eta Julio Soto (Iruñea, Nafarroa, 1987) bertsolariak aritu ziren kantuan.

2018ko urriaren 9an egin zuten saioa, Iruñeko Zentral aretoan, eta Nazioarteko Inprobisatzaileen Biraren parte izan zen. Izan ere, urriaren 9tik 14ra, eguneko emanaldi bat antolatu zuten –horietako bakoitza, herri batean–, eta, hortaz, Iruñekoa izan zen lehenbizikoa. Bertan zen Alkaiza, entzule. Nabarmendu duenez, huraxe izan zen bertsolariak izan ez baina ahozko inprobisazioan aritzen diren sortzaileak aditu zituen lehenbiziko aldia. «Flipatu egin nuen». Eta hala segitzen du.

Kuadrillako zenbait lagunekin joan zen Zentralera. «Berez bertsozaleak ez diren lagun batzuekin», zehaztu du. Harro. «Gogoan baitut hala ere denek oso ongi pasatu zutela, eta iruditzen zait hori gertatzea oso polita dela; deus jakin gabe joatea, eta emanaldiak zu harrapatzea».

Kontua da ezagutza handiagoa zutenak ere liluratu zituela saio hark. Alkaizak aitortu duenez, Quialaren eta Arguelloren kantaerak guztiz «berritzaileak» iruditu zitzaizkion teknikari dagokionez. «Erreparatuz gero, bertsolariok errima berekin edo familia bereko errimekin aritzen gara, salbuespen batzuekin. Aldiz, bai payadoreek bai repentista kubatarrek errima mota diferenteak ibiltzen dituzte bertsoaren baitan. Ez dakit zailagoa ote den, baina bada beste errima molde bat, eta guztiz harritu ninduen, eta engantxatu». Kazetariarekin eginiko hitzordurako, Alkaizak zenbait ohar ekarri ditu sakelakoan bilduta. Quialaren eta Arguelloren olerkiak ditu idatziak, errimei xehe erreparatzeko. «Begira zein lotzen dituen elkarren artean», adierazi du, miresmenez.

Gainera, payadaren eta repentismo kubatarraren ezaugarri bereizgarriak bezainbeste gustatu zitzaizkion Alkaizari bertsoarekin alderatuz gero aurkitutako antzekotasunak. «Guztietan erabiltzen dira, adibidez, kontrasteak, pilaketak, deskribapen xeheak, esajerazioak... baliabide literario antzekoak baliatzen dituzte ahozkotasunari dagokionez, eta uste dut publikoak kode konpartitu hori ulertzen duela, eta jasotzen duela». Diziplina diferente horiek elkarren ondoan jartzeak dakarren onura zalantzan jarri ezinezkoa da, Alkaizaren ustez: «Denak dira oso dialogikoak, solasean oinarrituriko arteak, eta asko aberasten dute elkar». Besteak beste horregatik, bertsolariak onartu du harramazka ezti bat ere sentitu zuela egun hartan. «Inbidia puntu bat. Pentsatzen nuen: zer polita hori egitea».

Urteek emandakoetatik

Zehazki, saio hartako ariketa bat aukeratu du Alkaizak. Horretan, lau inprobisatzaileak aritu ziren, txandaka, Iker Iriartek jarritako gaiari segika. Iriartek aipatu zuen belaunaldi diferenteetakoak zirela laurak, eta eskatu zien norberaren adina izateak zituen abantailak kanta zitzaten lehen bertsoan; bigarrenean, desabantailak aipatu beharko zituzten.

Hain justu, gaiarengatik ere maite du Alkaizak bertso sorta, «belaunaldi artekotasuna» lantzeko aukera ematen duelako, eta, are, gaia gisa horretara emanda, bakoitzak bazuelako beretik kantatzeko aukera. «Nahiz eta gero norberak erabakitzen ahalko zuen maskara bat jantzi edo halakorik gabe aritu». Hau da, fikzioa egin edo ez.

Quiala, Soto, Arguello, Lujanbio eta Iriarte, Zentral aretoan. Irati Majuelo –ezkerrean– itzultzaile aritu zen Bertsoa.eus

Izan ere, adinari buruz aritzean norberaren azaletik kantatu ahal izatea bereziki interesgarria iruditzen zaio Alkaizari. «Ez zaidalako gauza bera iruditzen zahar batek kantatzea zer den bere bilobak zaintzea, edo nik egitea. Nik egin dezaket fikzioa horri buruz, noski, baina litekeena da halakorik bizi ez dugunok aukera gehiago izatea egoerak edo adinak estereotipatzeko. Belaunaldi guztietako ordezkariak izateak asko laguntzen du begirada zabaltzen», gogoetatu du. Are, beste onura bat ere erantsi du: «Bertsolaritzan, ematen du ez bazara gaztetan hasi egurra ematen ja pasatu egiten zaizula aukera. Horrelako bertsoaldiek erakusten dute sorkuntzaren bidea ez dela bukatzen adin batean; edo aukera bakarra ez dela gazte sariketetan hastea».

Punka eta umorea

Oholtzan zirenetatik, Quialak zuen biderik luzeena: 57 urte zituen orduan. «Tomasita oso pertsona punka da», esan du Alkaizak hari buruz. Esplikatu duenez, Quiala itsua da, aulkian eserita inprobisatzen du, baina franko mugitzen da kantatu bitartean, eta irri asko ere egiten du, eta umorea erabili. Jarrera horrek guztiz harrapatu zuen Alkaiza. «Emakumeak oholtzan bagaude, beti kritikatzen gaituzte: ez baduzu irri egiten, serioegia zara; irri gehiegi egiten baduzu, irribarre bortxatua duzu; gaizki kantatzen baduzu, esanen dizute bertsotan hobeki kantatu behar dela, baina, kontuz, gehiegi kantatzen baduzu, esanen dizutelako bertsoa kantatuegia dela. Espazio publikoak okupatzeko exijentziak handiagoak dira emakumeentzat, oraindik existitzen da langa hori, eta ikusteak nola haiek– bai Quialak bai Arguellok– hartzen dituzten espazio horiek, nola iritsi diren tradizionalki emakumerik ez zen tokietara... Pentsatu nuen: ze ongi, zer bidea egin duten».

Parez pare entzule izan zenez geroztik, Alkaizak hainbatetan aditu du bertsoaldia berriz. Gehienetan, ikasleei erakusteko ibili du, eta, dioenez, kariño handia hartu dio horrela. Halere, iradoki du horrelako bertsoaldiek nekez sortzen dutela emozio berbera aurrez aurre, unean-unean, edo gerora bideo bidez. «Diferentea da». Zaila egiten zaio sentitzen den lilura hitzez esplikatzea. «Bertsoaren edo dena delakoaren aurreko isilune hori, sortzaileak pentsatzen ematen dituen segundo horiek...», hasi da esplikatzen. Eten txiki bat egin du, eta hala lotu zaio atzera hari: «...neroni publikoan nagoenean, iruditzen zait une hori magikoa dela».

Saio hari esker, Alkaizari are eta ikusgarriagoa egin zitzaion «hitzaren indarra». «Fonema batek, edo esanahi batek, edo hoskidetasun estu batek, edo soinu batek nola balio duen mundu ikuskera oso diferenteak irudikatzeko eta ekartzeko. Bere xumean, inongo artifiziorik gabe. Ez duzu aldamio gehiagorik behar. Zeinen gauza handiak egin daitezkeen, langaia hain denean xumea».

BERTSORAKO GAIA

Zuek laurok belaunaldi ezberdinetakoak zarete, adin ezberdina duzue. Tomasita, zure adinaren lehenbiziko zenbakia 5a da; Maialen, zurea, 4a; Juliorena, 3a; Aracelirena, 2a. Kontatu beharko duzue zuek duzuen adina izateak zer abantaila dituen.

Doinua: Mundu honetan holako gauzak.

Maialen Lujanbio Berrogei urte aitor nezake ta ez ilundu bekoskoa harro bainago nahiz zimurtuta pixkat urdindu kaskoa gorputzez aje handirik ez dut sasoia eder askoa berrogeika da zenbaki ona ta nere kontra ez doa gazteen ondoan jakintsua naiz zaharren ondoan freskoa Julio Soto Nahiz ta jadanik gazte txartela dudan bi puska egina oraindik nago arin-arina oraindik nago fin-fina esperientzia pixkat badaukat baina oraindik ez jakina hogeita hamaika adin latza da disfrutatzeko adina eta bi barru etorriko zait Jesukristoren adina

Tomasita Quiala Yo tengo cincuenta y siete años llenos de alegría yo tengo cincuenta y siete años llenos de alegría pero tengo todavía un corazón mozalbete estad edad me compromete con la esperiencia vivida estoy rejuvenecida desde el cabello hasta la uña y espero volver a Iruña antes de acabar mi vida

* Itzulpena Berrogeita hamazazpi urte ditut alaitasunez beteak, berrogeita hamazazpi urte ditut alaitasunez beteak, baina gazte-gaztea daukat bihotz hau, nire adinak jartzen nau bizi izandakoari lotuago, gero eta gazteago nago burutik hankaraino, berriz iritsiko ahal naiz Iruñeraino bizialdi hau amaitu baino lehenago

Araceli Arguello Son varias generaciones arriba del escenario explicarlo es necesario cuáles son mis intenciones pues tengo las ilusiones el camino por seguir sin esposo a discutir aferrada a mi madera tengo un alma veinteañera y muchos años por cumplir.

* Itzulpena Zenbait belaunaldi hemen oholtza honen gainean, ta ni azaldu beharrean zer izango dudan gozamen, bai baitut nahiko kemen, ta bidea egiteko, senarrik ez sesiotako, badut gitarraren estima, hogei urteko arima, ta urte asko betetzeko.


Summary: ELAk Vayven Delivery enpresaren lantaldea subrogatzea eskatu dio Amazoni. Amazonen azpikontrata bat da Vayven delivery enpresa, eta prozedura bat hasi du lantaldeko lan kontratu guztiak amaitzeko.

Amazon multinazionalarekin kontratua amaitu eta gutxira, langile guztien lan kontratuak amaitzeko asmoz, EEE enplegua erregulatzeko espediente bat jarri du abian Vayven Delivery enpresak. ELAK espediente hori errefusatu du, eta enpresako 23 langileen subrogazioa bete dezala eskatu dio Amazoni.

Orain gutxi arte, Vayven Deliveryk mezularitzako eta paketeria txikiko zerbitzuak eman ditu, Amazonen azpikontrata gisa. Baina zerbitzu horiek behin betiko etetea erabaki zuen Amazonek, eta, ondorioz, lantaldeko lan kontratu guztiak amaitzea erabaki du Trapagaranen egoitza duen azpikontratak.

Dena den, ez da kasualitatea izan Amazonek kontratua amaitutzat eman izana. ELArekin epaiketa galdu ondoren, Vayven Deliveryk Bizkaiko Garraioaren hitzarmena aplikatu behar izan zien enpresako 23 langileei. Amazonek epaia ez betetzeko agindu zion Trapagarango enpresari, horrek multinazionalaren kostuak izugarri garestituko zituela argudiatuta. Vayvenek xantaiari kasu egin zion arren, kontratua amaitutzat jo du multinazionalak.

Amazonen jokaera salatu du ELAk. Sindikatuaren arabera, enpleguaren «etengabeko prekarizazioa» bultzatzen du multinazionalak, «bai lantaldean bertan, bai azpikontratazio katean». Horiek hala, Vayven Deliveryn enplegua mantentzearen alde borrokatuko dela ziurtatu du sindikatuak, eta, bide juridikotik jarraitzeaz gain, mobilizazioak ere antolatuko ditu horretarako.


Summary: Errusiak baieztatu du Wagner taldeko burua hil dela. Hamar pertsona zeuden hegazkinean, eta guztiak hil egin dira. → Informazio gehiago: Errusiak baieztatu du Wagnerreko burua hil dela hegazkin istripu batean

Atzo arratsaldean lurra jo zuen, Errusian, Wagner talde paramilitarreko buru Jevgeni Prigozhin zeraman hegazkin pribatuak. Hala baieztatu du Errusiako abiazio agentzia federalak. Hamar pertsona zihoazen hegazkinean denera, eskifaiako hiru kide eta zazpi bidaiari, eta herrialdeko Larrialdi Ministerioak adierazi du guztiak hil direla istripuan. RIA agentziaren erranetan, hegazkina erre egin zen lurra jo zuenean, eta ordu erdi baino gutxiago zeraman airean. Moskutik San Petersburgorakoa zen hegaldia, eta Kuzhenkino herriaren parean gertatu da ezbeharra. Gertatutakoa ikertzen ari dira.

Bestalde, Kremlinek kargugabetu egin du aire indarreko buruzagi Sergei Surovikin, atzo jakinarazi zuenez. Ukrainako inbasioaren testuinguruan, Errusiako indarren buruzagi nagusi ezarri zuten Surovikin iazko urrian, baina, urtarrilean, kargu hori Valeri Gerasimov jeneralaren esku geratu zen, eta Surovikin haren alboko izendatu zuten. Orain, Kremlinek kargutik kentzea erabaki du, Wagnerrek ekain amaieran egindako matxinada saiakerarekin ustez izandako loturagatik.

Ikusi gehiago: Jevgeni Prigozhin eta Wagnerren matxinada


Elefantearen faltan izan dira debatean

Summary: Elefantearen faltan izan dira debatean. Bederatzi dira Alderdi Errepublikanoaren primarioetako hautagaitzak. Zortzi baino ez ziren izan lehen debatean: Trump falta zen. Horren ordez, elkarrizketa bat eskaini zuen.

Presidentetzarako hauteskundeak dituzte AEBetan heldu den urtean, eta kanpainaurrearen atarian dira. Alderdi Errepublikanoak atzo ekin zien hautagaia hautatzeko debateei, Milwaukeen (Wisconsin). Bederatzi dira hautagaitzak, tartean, Donald Trump 2016 eta 2020 bitartean presidente izandakoa; hura izan zen, baina, estreinako eztabaidan falta izan zen bakarra. Haren ustetan, ez baitu behar agertokirik: «Publikoak badaki nor naizen eta zein presidentetza arrakastatsua izan nuen», adierazi zuen asteburuan. Debateko moderatzaile Bret Baierrek jada esan zuen: gelan ez zegoen elefantea zen Trump.

Hala, zortzik parte hartu zuten Fox News katearen saioan: Ron DeSantis Floridako gobernadoreak, Nikki Haley NBEko enbaxadore ohiak, Chris Christie New Jerseyko gobernadore ohiak, Doug Burgum Ipar Dakotako gobernadoreak, Vivek Ramaswamy enpresariak, Tim Scott Hego Carolinako senatariak, Mike Pence Trumpen presidenteorde izandakoak, eta Asa Hutchinson Arkansasko gobernadore ohiak.

Debate aurreko inkestek argi erakusten dute nor izango den presidentetzarako hautagai: Trump. Primarioetako hautesleen erdiek behintzat haren alde egingo lukete, horien arabera. DeSantis du atzetik; lehiakide sendoa zen, baina urte hasieratik hona maldan behera joan da haren babesa. Horiek horrela, saioa hasi eta ordubetera, elefantea agertu zen. Moderatzaileak galdetu zien ea Trumpen alde egingo luketen kondenatuko balute.

Sei hautagaitzak altxatu zuten eskua, eta baietza adierazi. Horien artean, DeSantisek apur bat tardatu zuen eskua altxatzen; Pencek beste bosten atzetik altxatu zuen. Bestalde, Christiek gogor egin zuen Trumpen kontra, inputazioetan oinarrituz: «Norbaitek jokabide hau normalizatzeari utzi behar dio, bai?». Muzin egin zion publikoak New Jerseyko gobernadore ohiari. «Muzin egitea baimenduta dago, baina horrek ez du aldatzen egia», erantzun zuen. Hutchinsonek ere ez luke babestuko presidente ohia.

Ordu laurden iraun zuen Trumpi buruzko galderak. Christiek Kapitolioa hartu zutenekoari eutsi zion, eta presidente ohiaren jarrera «desegokia» deitoratu zuen, Konstituzioa «bertan behera uztea» zilegi zela uste baitzuen. Pencek arrazoia eman zion New Jerseykoari, eta esan legearen «gainetik» jokatzeko eskatu ziola egun hartan, eta, «noski», uko egin ziola horri.

Bestelako jarrera erakutsi zuen Ramaswamyk: «XXI. mendeko presidenterik onena» da. Gainontzeko hautagaitzei aurpegiratu zien Trumpen aurka aritu direnek horretan soilik oinarritu dutela beren kanpaina: aurka egite hutsean. Bortizkeriaz aritu zen Ramaswamy, Trumpen antzerako diskurtsoarekin. «Abagune ilun batean» bizi direla estatubatuarrak, eta behar dela «iraultza bat» herrialdearen «kontrola berreskuratzeko». Ramaswamyk bera jotzen dute debatearen garaile.

Ezagutarazteko aukera

Halako eztabaidak badira nork bere hautagaitza ezagutarazteko aukera ere, hautesle askorentzat ezezagunak baitira lehian dauden izenetako zenbait. Ez da ahaztu behar, gainera, boto emaileen erdiek baino gehiagok Trumpen alde egingo dutela argi izan arren, badela aukerarik presidente ohiari aurre egiteko adina babes lortzeko. Hala, izan zen ezusteko protagonistarik lehen eztabaida horretan: Ramaswamy. 38 urteko enpresari hori DeSantisen atzetik doa inkestetan —azken datuen arabera, botoen %15,2 eskuratuko lituzke gaur Floridako gobernadoreak, eta %9,7 enpresariak—.

Trumpekiko aldea oso handia den arren —42 punturen aldea ateratzen dio presidente izandakoak—, Ramaswamy gai izan da oso tarte txikian DeSantisi ez beste hautagai guztiei aurrea hartzeko. Enpresariaren orain arteko ibilbideak badu antzik bere garaian Trumpek berak egindakoarekin. Izan ere, politikagintzan esperientziarik gabekoa da enpresari hori —modu horretan saldu zuen bere burua estatuburu ohiak 2016ko bozetarako kanpainan, alegia, elite politikotik at zegoen hautagai gisara—, baina ezaguna da Fox katean, maiz agertzen baitzen Tucker Carlson kazetariaren programan, duela gutxi arte kate horretan audientziarik handiena zuen magazinean.

Hardvard eta Yale unibertsitateetan egin zituen ikasketak Ramaswamyk, eta botika enpresa bateko zuzendari izan zen 2014 eta 2021 bitartean. Trumpen politiken defendatzaile sutsua da, eta haren oso antzekoak dira bere proposamenak ere. Enpresariaren ustez, «krisi nazional baten erdian» daude AEBak, «fedearen, abertzaletasunaren eta meritokraziaren gainbeheraren ondorioz». Fox kateko lehen eztabaidan ez ezik, aurrez ere gogor defendatu du enpresariak presidente ohia, eta iragarri du bera estatuburu izatera iritsiko balitz «barkatu» egingo lizkiokeela egozten dizkioten delituak; bide batez, gaitzetsi egin izan ditu gainontzeko hautagaiak, Trump kritikatzeagatik.

Kontrakoa pentsa zitekeen arren, Ramaswamyren jarrera begi onez hartu dute hautesleek, nolabait ere Trumpen ordezko gisa saldu duelako bere burua, haren alternatiba gisa baino gehiago. Hala, lehen eztabaidak agerian utzi du presidente ohiaren babesak ez duela behera egingo inondik ere, haren lehiakideen artean ere Trumpengandik gertuen daudenak saritu dituztelako hautesleek. Bestalde, inkesten eta hautesleen noranzkoa ikusita, argi dago Alderdi Errepublikanoak berak ere ez duela norabidea aldatuko, aurkakoa baizik, politika kontserbadoreagoak bultzatuko dituela, horiek eman baitizkiote emaitzarik hoberenak. Galdera beste bat da, ordea: honek guztiak nola eragingo dio Alderdi Demokratari datorren urteko presidentetzarako kanpainan hartu beharreko jarrera erabakitzeko orduan?

Floridako gobernadorea, galduta

Pencerekin batera, edo, hobeto esanda, haren aurretik, DeSantis zen askoren begietara Trumpen gorakada oztopatzeko aukera gehien zituen hautagaia, eta, hori dela eta, aurreko egunetan askok ohartarazi zuten haren aurka joko zutela gainontzeko hautagaiek. Ez zen halakorik izan, ordea. Okerragoa izan zen. Ez ikusiarena egin zioten, eta DeSantis ez zen gai izan bere burua eztabaidaren lehen lerrora eramateko. Floridako gobernadore kontserbadoreak ez zuen asmatu bere estatuan arrakasta izan duten neurriak azaltzen eta defendatzen, besteak beste, Disney ekoiztetxearen aurkako borroka edo sexu askatasunaren kontra hartutako neurriak.

Gainontzean euren proposamenak haizatzeko baliatu zuten eztabaida errepublikanoek. Besteak beste, abortuaren aurkako neurriak proposatu zituzten —alor horretan Pence izan zen kontserbadoreena, eta herrialde osoan hamabost aste arteko epea ezartzea defendatu zuen—, baita Ukrainako gerra aipatu eta Joe Biden presidentearen aurka egin ere. Azken puntu horretan, txaloka hartu zituzten ikusleek DeSantisen hitzak: «Herrialdearen gainbehera ez da saihetsezina. Aukera bat da. Joe Biden bere etxera bidali behar dugu, eta gainbehera gelditu».

Abortua eta haren aurkako neurriak ere izan zituzten hizpide. Iaz AEBetako Auzitegi Konstituzionalak abortatzeko eskubidea atzera botaz geroztik, hainbat estatuk debekatu edo ia ezinezko bilakatu dute haurdunaldia etetea. Errepublikanoak ez dira abortuaren defendatzaile sutsuak, baina ezta hura erabat debekatzearen aldekoak ere —inkestek argi utzi dute estatubatuarren gehiengoa neurriak are gehiago gogortzearen aurka daudela—; aldi berean, baina, talde erlijiosoek indar handia dute oraindik errepublikanoen artean, eta horiek ez lukete inolaz ere onartuko abortuaren aldeko hautagai bat.

Saioan parte hartu zuten zortzi hautagaien artean zegoen emakume bakarrak agertu zuen abortuarekiko jarrerarik moderatuena. Nikki Haleyk, AEBetako enbaxadore izandakoak, argi utzi zuen abortuari mugak jartzearen aldekoa dela, baina, aldi berean, «errespetua» eskatu zuen haurdunaldia etetea erabakitzen duten emakumeentzat: «Ezin dugu adostu antisorgailuak guztientzako eskuragarri jartzea? Ez al genuke ados egon behar, hain zuzen, ezin dela emakume bat espetxeratu edo hiltzera zigortu abortatu duelako?».

Abortuarekin batera, Ukrainako gerra eta han izan beharreko esku hartzea da errepublikanoen artean eztabaida gehien sortzen duen gaia; batzuk esku hartzearen aldekoak dira, baina besteek diote AEBek albo batera geratu beharko luketela gatazkan. Ramaswamy da Ukrainarako diru laguntzak etetea defendatzen dutenetako bat —hor ere bat dator Trumpekin—, eta hala argudiatu zuen eztabaidan: «Diru hori herrialdearen hegoaldeko muga defendatzeko baliatu beharko genuke».

Trump, galde-erantzunka

Zortzi hautagaitzak pantaila txikian ziren, eta Trump ez zen gutxiago izan. Elkarrizketa eskaini zion Tucker Carlson Fox News-eko aurkezle ohiari. Joan den apirilean utzi zuen lanpostua Carlsonek, kate horrek difamazioagatik 710 milioi euro inguru ordaindu behar izan ostean. Aurkezleak saio propioa hasi zuen X sare sozialean, eta bertan jarri du presidente ohiarekin izandako elkarrizketa.


Summary: Emakume bat atxilotu dute Gasteizen, bikotekide ohia hiltzea egotzita. Hilketa atzo arratsaldean izan zen, Gasteizko Sansomendi auzoko etxebizitza batean.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, Ertzaintzak 51 urteko emakume bat atxilotu du, bikotekide ohia hiltzea leporatuta. Hilketa atzo arratsaldean izan zen, Sansomendi auzoko etxe batean.

Poliziak azaldu duenez, 17:00 aldera dei bat jaso zuten. Emakume batek esan zien bizilagun baten etxean gizon bat lurrean zegoela, itxuraz konorterik gabe. Ertzainak bertara joan ziren, eta ikusi zuten pultsua oso ahul zeukala. Gizona suspertzen saiatu ziren, osasun langileak iritsi arte, eta, gero, ospitalera eraman zuten, anbulantzia batean. Bertan hil zen.

Horiek horrela, hilketa delitu bat egitea egotzita atxilotu zuten emakumea. Ertzaintza zer gertatu zen ikertzen ari da, eta, oraingoz, ez dute beste xehetasunik eman.

Alabaina, zenbait egunkari ari dira kasuaren nondik norakoen berri ematen. El Correo-ren arabera, emakumea polizia etxera eraman zutenean saiatu zen genero indarkeria jasan zuela salatzen. Itxuraz, esan zuen gizona berari eraso egiten saiatu zela eta zorabiatu egin zela. Egunkari horrek esan duenez, Ertzaintzaren lehen ikuskapenen arabera, ez dute armarik aurkitu, eta gorpuak ez dauka begi bistako zauririk. Noticias de Álava kazetak gehitu du ertzainen ikerketarako hipotesietako bat dela gizonezkoari bihotzekoak eman izana.


Summary: Gizon bat atxilotu dute Bilbon, sexu eraso bat egitea leporatuta. Emakume bati ukituak egitea egotzi diote.

Bilboko Udaltzaingoak jakinarazi duenez, beste gizonezko bat atxilotu dute, emakume bati sexu eraso bat egitea egotzita. Azaldu dutenez, bart gauean atzeman dute, bezperan emakume batek jarritako salaketaren harira. Ukituak egitea leporatzen diote.

Ez da Bilboko Aste Nagusian sexu erasoekin lotura izan dezakeelakoan atxilotutako lehen gizona. Hain zuzen, dagoeneko beste sei gizon ere atxilotu dituzte antzeko delituak egin dituztelakoan.


Summary: Senper: «EAJ beldur da, estreinakoz bere historian». PP estu hartzen ari da EAJ, Nuñez Feijoo Espainiako presidente izateko babesa lortu nahian. Borja Senper alderdiko Gizarte idazkariordeak esan du «prozesioa» ez dela amaituko «azken pausoak egin arte». EAJ talde parlamentarioa lortzeko bidean da Senatuan PSOEren laguntzaz, baina azken hitza PPk izango du.

PPko presidente Alberto Nuñez Feijoo Espainiako presidente izaten saiatuko da irailaren 26an eta 27an egingo duten inbestidura saioan, Espainiako Kongresuan. PPko buruak lau boto falta ditu Moncloara iristeko, eta EAJn jarri du jomuga. Jeltzaleen Kongresuko bozeramaile Aitor Estebanek oso argi utzi du asteon EAJko bost diputatuek ez dutela PP babestuko, «Vox sartzen den ezein ariketatan» ez dutelako parte hartu nahi. Baina bozen biharamunean bertan hasi ziren presioei aurre egin beharko dio EAJk datozen asteetan, PP argi uzten ari denez.

Gaur bertan, Borja Senper alderdiko Gizarte idazkariordea aritu da EAJri berriro babesa eskatzen. Radio Euskadin ziurtatu du EAJ «beldur» dela «estreinakoz bere historian», eta horrek eragozten diola «arrazionaltasuna» topatzea.

Senperrek uste du EAJ «deseroso» dagoela hilabete batzuk barru Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeak izango direlako «eta EH Bildu gailentzen ari zaiolako». «EAJk ikusiko du; haiek erabaki behar duten ariketa bat da. Feijoo ez dutela babestuko iragarri dute, eta iraganean Rajoy eta Aznar babestu zituzten. Dena den, prozesioa ez da bukatuko azken pausoak eman arte».

Estebanen eta Feijooren arteko bilera

Esteban jeltzalea Nuñez Feijoorekin batzartuko da haren babesari buruzko bilera batean, baina «kortesiaz», EAJk sarri askotan esan baitu ez duela PP babestuko, ariketa horretan Vox ere sartu beharko bailitzateke. Senperrek ukatu egin du, ordea, Voxen rol hori. Haren ustez, aurrez aurre dagoen «ekuazioa» da soilik PPren gobernu bat. «Ez dago PPren eta Voxen gobernu baten ariketa». PPko kideak, ordea, ezin izan du errealitate bat ukatu: Moncloara iristeko PPk Voxen babesa beharko luke, nahitaez, Kongresuan.

Horren ordez EAJk lortuko lukeenaz aritu da, betiere PP babestuko balu. «Oso garrantzitsua izango litzateke agenda erabakitzeko, eta erreferentziazkoa izango litzateke Kongresuan zenbait ekinaldi aurrera ateratzeko.

Talde parlamentarioa Senatuan

Gaur jakin da EAJ Senatuan talde parlamentarioa lortzeko bidean dela. Bost senatari ditu, eta hamar behar dira taldea eratzeko eta hark ematen dituen abantailak lortzeko, dirutan esaterako; baina PSOEk falta dituen bost senatariak utziko dizkio taldea eratu ahal izateko. Haatik, formula horrek eta adostu diren beste zenbaitek —kasurako, JxCek ere taldea izatea PSOEren mailegu bati esker— PPren oniritzia beharko dute, hark baitu gehiengoa Senatuko Mahaian.

Halaber, EH Bilduk ERCrekin batera aurkeztu zuen zerrenda, eta koalizio abertzaleak dagokion taldea izango du; izan ere, haren bost senatariek eta ERCren seiek taldea eratzeko beharrezko kopurua batzen dute.

Geroa Bai koalizioko senatari Uxue Barkos, berriz, Sumarren talde parlamentarioan sartuko dela espero da. Talde horretan egongo dira Compromis, Mas Madrid, ASG eta Eivissa i Formenterako PSOE-Sumar koalizioko senatariak. PSOEk utziko dizkiete beharko dituzten bost-sei senatariak hamarrera iristeko. Akordio horiek guztiak aurrera ateratzeko, ordea, PPren oniritzia beharko da.

UPNko senatari bakarra, berriz, Maria Caballero, Talde Mixtorako bidean da, Voxeko senatariekin batera.


Summary: BRICSeko kide izango dira Saudi Arabia, Iran eta Argentina. Guztira sei herrialde batuko dira Brasilek, Errusiak, Indiak, Txinak eta Hegoafrikak osatutako taldera. Erabakiak errezeloa piztu du Bruselan eta Washingtonen.

Datozen urteetan nazioarteko merkataritzaren joko arauak baldintzatu ditzakeen erabakia hartu dute BRICS taldea osatzen duten herrialdeek —Brasil, Errusia, India, Txina eta Hegoafrika—. Beste sei kide izango ditu blokeak: Saudi Arabia, Egipto, Etiopia, Arabiar Emirerri Batuak, Iran eta Argentina. 2024ko urtarrilaren 1etik aurrera parte hartuko dute erakundean. Erabakiak errezeloa piztu du Bruselan eta Washingtonen.

Cyril Ramaphosa Hegoafrikako presidenteak egin du iragarpena ostegun honetan, taldea Johannesburgon egiten ari den goi bileran. Prentsaurrekoan Luiz Inacio da Silva Lula Brasilgo presidenteak, Xi Jinping Txinakoak, Narendra Modi Indiako lehen ministroak eta Sergei Lavrov Errusiako Atzerri ministroak parte hartu dute. Vladimir Putin ez da joan, Nazioarteko Zigor Auzitegiak hura atxilotzeko agindua emana baitu Ukrainan gerra krimenak egin zituelakoan.

Hegoafrikako Gobernuaren arabera, berrogei bat herrialdek adierazi zuten talde horretan sartzeko nahia, eta 23k ofizialki. Aste honetan eginiko bileretan taldeko kideak ados jarri dira kide berriek bete behar dituzten irizpideei buruz, eta, azkenean, sei onartu dituzte.

Txina izan da taldea zabaltzearen alde indar handien egin duen herrialdea, eta, bereziki, Saudi Arabiaren sarrera defendatu du. Herrialde horretako petrolio erosle nagusia da, eta harremanak estutzen aritu da azken urteetan. Ukrainako gerragatik Errusiari jarritako zigorrak direla medio, garrantzi handiko erabakia da taldean Saudia Arabia onartu izana. Munduko petrolio ekoizlerik handienen artean bigarrena da. Errusiaren eta Txinaren bloke ekonomikoan sartzeak, halaber, are gehiago gaiztotu ditzake Riaden eta Washingtonen arteko harremanak, eta indartu egin dezake BRICSen posizioa G7koen kontrapisu gisa. Antzera gertatzen da Arabiar Emirerri Batuekin eta, bereziki, Iranekin. Lulak, berriz, Argentina batu izana txalotu du, Brasil baita haren bazkide komertzial nagusia eta Hegoamerikako ekonomiarik indartsuenetarikoa.

Taldea zabaltzeari buruzko zalantza gehiago agertu dituzte Hegoafrikak eta Indiak. Ekonomikoki India da, gaur egun, taldearen barruan Txinari itzal egin diezaiokeen herrialde nagusia.

Taldea 2006an sortu zuten Brasilek, Errusiak, Indiak eta Txinak, eta 2010ean Hegoafrika batu zitzaien. Nazioarteko merkataritzan eta, bereziki, Hegoalde globalean erreferentziazko erakundea izan nahi du BRICS. Taldeko kideen helburuetako bat da herrialde horietan AEBek eta dolarrak duten eraginari aurre egitea. Besteak beste, Garapen Berrirako Banku bat sortu zuten 2015ean, garatzen ari diren ekonomietako proiektuei maileguak emateko eta bestelako egitasmo estrategiko batzuk finantzatzeko: adibidez, Txina eta Italia lotuko dituen azpiegitura komertzial erraldoia: zetaren bide berria. Taldearen beste xedeetako bat, diru propio bat sortzea haien merkataritza harremanetarako, hastapenetan dago, eta ez dago argi inoiz jaioko ote den.


Summary: Immigrazioa «nabarmen murriztu» nahi du Macronek. Uste du Europako Batasuneko kanpoko mugetan kontrolak indartu behar direla. Bestalde, hezkuntzaz ere mintzatu da, eta, haren ustez, zailtasunak dituzten ikasleek goizago egin behar dute eskola sartzea.

Frantziako Le Point aldizkarian elkarrizketa luzea eman du Emmanuel Macron Frantziako presidenteak. Besteak beste, immigrazioaz eta hezkuntzaz aritu da luze eta zabal. Migrazioari buruz galdetuta, uste du «nabarmen murriztu» behar dela immigrazioa, «legez kanpokoa batik bat». Horretarako, Europako Batasuneko kanpoko mugak «hobeki babestu» behar direla erran du. Europako Batasuneko barne mugei dagokienez, ordea, ez du ezer erran. Erran ez, baina egin bai: Jendarmeriak eta Guardia Zibilak Larraineko (Zuberoa) mendateko muga hetsi zuten astelehen goizean; eta, bestalde, Irun (Gipuzkoa) eta Hendaia arteko oinezkoen zubia hesiz hetsi zuten uztaila hastapenean.

Hitzeman du irailetik aitzina gai horri helduko diola Gerald Darmanin Frantziako barne ministroak. Izan ere, Darmanin Asilo eta Immigrazio Lege berria ontzeko sukalde lanean ari da, eta irailean ekinen dio Frantziako Asanblearen eta Senatuaren arteko eztabaidak kudeatzeari. Iazko udazkenean aurkeztu zuen lege proiektua Darmaninek. Zehazki, «immigrazioa kontrolatzeko eta integrazioa hobetzeko» lege gisa aurkeztu zuen neurri sorta. Eta legearen logika argiki azaldu zuen: «Zintzoekin zintzoak izanen gara; gaiztoekin, berriz, gaiztoak». Izan ere, «etorkin delitugileak Frantziatik kanpo ezarri» nahi ditu Barne ministroak, eta «lan egitera datozenak lagundu». Bada, Macronek «konfiantza osoa» adierazi dio Darmanini; eta lerro artean adierazi du legeak Frantziako parlamentuaren oniritzik jasotzen ez badu prest dela 49.3 artikulua aplikatzeko. Artikulu horren bidez, lege bat indarrean sar dezake parlamentuaren babesik gabe.

Eskola sartzea, goizago?

Hezkuntzaz ere mintzatu da Macron, eta adierazi du «erreforma handiak beharrezkoak» direla . Eskola uzten duten ikasleengan jarri du arreta, eta zailtasunak dituzten ikasleentzako iraileko eskola sartzea aitzinatzea proposatu du. Hala, eskolan zailtasunak dituzten ikasleek sartzea agorrilaren 20aren inguru egin behar dutela uste du, «beranta harrapatzeko». Ikasgaien programak ere aldatu behar direla uste du, herritar heziketa indartuz, eta, horretarako, proposatu du irakasleek «Frantziaren balioei buruzko» testu bat irakurtzea hastean behin, eta, gero, ikasleekin eztabaidatzea.

Haserrea eragin du berehala Macronen proposamenak. FSU-Snuipp sindikatuak galdetu du «Grenelle karrikatik erabakiak hartzen gelditzeko» —Hezkuntza ministerioak Parisko karrika horretan du egoitza—. SNES-FSU sindikatuko Sophie Venetitay honela mintzatu da France Info telebistan: «Macronek dio parekotasunik ezaren kontra eginen duela sartzea hamar egunez aitzinatuz, baina urte osoan ikasle horientzat ez du ezer egiten, ez du baliabiderik jartzen. Are, 8.000 irakasle postu kendu ditu boterean dagoenetik». Bestalde, gogora ekarri du ikastetxe publiko gehienak udako tenperaturei aurre egiteko ez direla egokituak.

Halere, oraingoz, aipatu dituen neurriak proposamenak baino ez dira, eta hark bere agintaldiaren bigarren partean hartu nahi duen ibilbidea markatzeko balio dute.


Summary: Errusiak baieztatu du Wagnerreko burua hil dela hegazkin istripu batean. Putinek doluminak eman dizkie hildakoen senideei, eta esan du ikertzen ari direla ustezko hegazkin istripuaren inguruabarrak. Wagnerren aldekoek Defentsa Ministerioari egotzi diote hegazkina eraitsi izana. Mendebaldeak «zalantzak» ditu Prigozhinen heriotzaren inguruan.

Errusiako Aire Garraioko Agentzia Federalak atzo baieztatu zuenez, Wagner talde paramilitarreko buruzagi Jevgeni Prigozhin hil egin zen haren hegazkin pribatuak lurra jota, Tver eskualdean, Mosku iparraldean. Hamar bidaiari zihoazen, eta guztiak hil dira, Errusiako Larrialdi Ministerioaren arabera. Hildakoen zerrendan, besteak beste, Dmitri Utkin ultraeskuindarra ageri da, Wagnerreko komandante eta armadako zerbitzu sekretuko agente ohia, zeinak parte hartu baitzuen Errusiak Donbass eskualdean eginiko erasoaldian, 2014an Krimea penintsula anexionatu ondoren. Hegazkinak lurra jo zuen eremutik gorpuak erretiratzen hasi dira gaur goizaldean agintari errusiarrak, eta Errusiako abiazio agentzia zer gertatu den ikertzen ari da. Vladimir Putin presidenteak arratsaldean hitz egin du, eta hitzeman du agintariek ikertuko dituztela ustezko hegazkin istripuaren inguruabarrak, zeinean hil baitzen Prigozhin. Doluminak eman dizkie hildakoen senideei.

TASS Errusiako berri agentziak Suediako Flightradar24 zerbitzuaren informazioa kaleratu du; zerbitzu horrek aire trafikoaren nondik norakoak jasotzen ditu, eta, haren arabera, Prigozhin eta gainerako bederatzi bidaiariak zeramatzan hegazkina Moskutik San Petersburgora zihoan. Txostenaren arabera, hegazkina aireratu ondoren, 8.500-9.000 metroko altueran egonkortu zen, harik eta bat-batean beherantz azkar egin zuen arte. Hegazkina 6.000 metroan zegoela jaso zituen Flightradar24 zerbitzuak hari buruzko azken datuak. Erregistraturiko altuera aldaketa guztiak 32 segundoan gertatu ziren. Errusiako abiazio agentziak zehaztu zuen hegazkinak 18:40an jo zuela lurra —Euskal Herrian 17:40an—, Kuzhenkino herrixkan.

Orain, galdera nagusia da halabeharrez gertatutako istripua izan den edo nahita eragindakoa. Azken horrekin lotuta, hain zuzen, enpresariaren alboko Grey Zone Telegram kontuak Defentsa Ministerioari egotzi dio Prigozhin zeraman hegazkina eraitsi izana, aireko defentsa sistemen bidez: «Wagner taldeko burua, Errusiako heroia, abertzalea, Yevgueni Viktorovitx Prigozhin, Errusiako traidoreen ekintzen ondorioz hil da. Baina infernuan ere onena izango da! Aintza Errusiari!».

Ikusi gehiago: Aliatuak desafio egin dio Putini

Prigozhin hitzontzi agertzen zen Telegramen zabaldutako bideoetan, eta usu jotzen zuen mehatxura. Errusiako armada Wagnerrekoekin borrokatu da Ukrainako gerra fronteko zenbait eremutan; esaterako, Bakhmuteko bataila amaigabean, Donetsk probintzian. Baina gudu zelaian izandako gorabeherak tarteko, paramilitarren buruak jopuntuan jarri zituen Errusiako Defentsa ministro Sergei Xoigu eta Estatu Nagusiko buruzagi Valeri Gerasimov, Wagnerri behar beste munizio ez emateagatik, besteak beste.

Ikusi gehiago: Lukaxenkorekin negoziatu ostean, Moskurako martxa gelditu du Prigozhinek

Are, Prigozhinen eta Defentsa Ministerioaren arteko tentsioak gora egin zuen. Wagnerreko buruak altxamendu saiakera egin zuen ekainaren 23ko gauean —atzo bi hilabete bete ziren—, eta, biharamunean, Errusiako Rostov Don hiriaren kontrola hartu ondotik, Moskurako martxa abiatu zuen, harik eta operazioa gelditzea erabaki zuen arte, Bielorrusiako presidente Aleksandr Lukaxenkorekin negoziatu eta gero. Dena den, nazioari «traizio egitea» egotzi zion Putinek Prigozhini, eta ohartarazi zuen «gerra zibil bat» hastear egon zirela. Dena den, Kremlinek Wagnerrekoen aurkako zigor auzibidea artxibatu zuen.

«Arrazoizko zalantzak»

Atzoko ezbeharrak zalantza asko eragin ditu, eta erreakzioak ere halakoxeak izan dira, nazioartean gehiago etxean baino. Bere burua sozialdemokratatzat jotzen duen Errusia Justua alderdiko buru Sergei Mironovek Telegramen idatzi duenez, «Prigozhinek enbarazu egiten zien Errusiari, Ukrainari eta Mendebaldeari», eta, egunak aurrera joan ahala, Kremlinen aurkako etsai kopuruak «goia jo zuen». «Beraz, Prigozhinen kasuan, esaterako, kontua ez da ezbehar baten ondorioz hil zela, baizik gizatxar jakin batzuek egindako ekintza baten ondorioz». Mironovek ohartarazi du «dauden lekuan daudela», zigorra «saihetsezina» izango dela.

Nazioartean, berriz, Frantziak gaur adierazi du «arrazoizko zalantzak» dituztela atzoko ezbeharraren «inguruabarrei» buruz. Gobernuko eledun Olivier Verani gertatutakoaren inguruan galdetu diote France 2 telebista katean, eta hau erantzun du: «Oraindik ezbeharraren nondik norakoak ez dakizkigun arren, arrazoizko zalantza batzuk ditugu». Antzera mintzatu da Ameriketako Estatu Batuetako presidente Joe Biden, eta, haren arabera, «Putin inplikatuta ez dagoen gauza gutxi» gertatzen dira Errusian. «Ez dakit zehazki zer gertatu den, baina, era berean, ez nau harritzen».

Ukrainako presidente Volodimir Zelenskik ziurtatu du Errusiaren auzoko herrialdeak ez daukala «inolako loturarik» atzo Tver eskualdean gertatutakoarekin: «Badakigu nor izan den». Hori bai, erantsi du Prigozhinen heriotza «albiste ona» izan dela Ukrainarentzat.

«Operazio berezia» Krimean

Ukraina Independentzia Eguna ospatzen ari den honetan —duela 32 urte aldarrikatu zuen—, armadak «operazio berezia» egin du gaur goizaldean, Krimean, Errusiak 2014an anexionatu zuen penintsulan. Sinbolismoz betetako operazio batean, Ukrainako zerbitzu sekretuko militarreko agenteak penintsularen mendebaldeko muturrera heldu dira txalupa batean, eta Tarkhankut lurmuturrean zirela, Errusiaren ekipamendua kendu dute, Kieveko zerbitzu sekretuko militarrak kaleratutako bideo baten arabera. Lehorreratzean, iturriek azaldu dutenez, Errusiako indarrekin borrokak izan dituzte.

Operazioa Kieveko zerbitzu sekretuko militarrek antolatu dute, armadarekin lankidetzan, eta «arrakastatsutzat» jo dute, Kieveko iturrien arabera. Bideo horretan, talde armatu bat ageri da, ilunpean tiro egiten eta Ukrainako bandera haizatzen, identifikatu gabeko leku batean.


Summary: Ehunka arrain hilda agertu dira Urumea ibaian. Ibaiak ur gutxi izateak eta beroak eragina izan dute. Eguzki talde ekologistak «prebentzio eta zaintza neurriak» babesteko eskatu du.

Ehunka amuarrain eta izokin hilik agertu dira aste honetan Gipuzkoako Urumea ibaian, Hernani parean, Eguzki talde ekologistak salatu duenez. Taldeak azaldu duenez, herritar batek abisua eman zion taldeari, eta hark deitu zien Aldundiko Basozainei eta Uraren Euskal Agentziari.

Eguzkik ohartarazi du ibai hori, Euskal Herriko ibai eta erreka «gehienak» bezala, «muturreko egoeran» dagoela; ibaiek ur gutxi dute, eta horrek, azken egunetako beroari batuta, «muga-mugan» jartzen dituela arrainen iraupenerako aukerak.

Garikoitz Plazaola Eguzki taldeko kideak azaldu du hiritartuta dauden guneetan, eta ibaia artifizialki zabalduta edo ubideratuta dagoen tokietan eragiten duela gehienbat beroak, askotan ez delako egoten ertzetan itzala egingo duen landarerik: «Gure ibaiak ez daukate oso ur emari handia, eta V formakoak izan ohi dira. Ibai horiek zabaltzen baditugu uholdeen aurkako prebentzio gisa, U forma hartzen dute, eta ibai ertzak urrundu egiten dira. Ibai ertzetan sortzen diren landare galeriek, beraz ez dute urazal guztian itzalik ematen, eta uraren tenperatura hazi egiten da».

Udan, gainera, euri asko egin ohi ez duenez, ur emaria are gehiago txikitzen da. Beraz, ur emari txikiak eta uraren tenperatura altuak, eragiten du oxigeno oso gutxi egotea uretan. Beraz, horrek ibaiko faunaren bizitza «kinkan» uzten du, Plazaolaren arabera: «Baldintza horietan egonda, edozein isuri dagoenean, isuri hori toxikoa ez bada ere, ohiko baldintzetan oharkabean pasako litzatekeen isurketa batek kalte egin diezaieke arrainei». Izan ere, azaldu du ibaiko urak oxigeno gutxi izan ohi duela egoera horretan, eta edozein gorabeherak hilzorian hartzen dituela animaliak.

Urumeakoa bezalako gertakariak «geroz eta ohikoagoak» direla esan du Plazaolak. Hala ere, ez dio klima larrialdiari egotzi arazoaren erro nagusia, eta ibaiarekiko dagoen portaerarekin lotu du: «Klima aldaketak eta beroaldiek errematatu egiten dutela egia da, baina gure ibaiek geroz eta estalpe eta itzal gutxiago daukate, eta nagusiki horrek eragiten du tenperatura igoera». Bide horretatik prebentzio eta zaintza neurriak zorrozteko eskatu du Eguzkik; hirigintza planak aipatu ditu Plazaolak besteak beste, eta esan du horrelako plangintzak egitean garrantzitsua dela ibaiaren zaintzari garrantzia ematea, eta neurri batzuk proposatu ditu: «Ubideratzeak tentuz egitea, ibai ertz guztiak urbanizatzen ez jarraitzea, eta landaredia mantentzea».

Izokinaren leheneratzea, arriskuan

Gainera, izokinak hil izanaren larritasuna azpimarratu du Eguzkik: «Denbora luzean egindako lana bat-batean galtzeko arriskua dago». Izan ere, izokina ohiko espezie bat izan da Euskal Herriko ibaietan, baina XX. mendearen amaieran nabarmen jaitsi zen arrain mota horren populazioa industrializazioaren ondorioz, eta azken urteetan leheneratzeko ahalegina egin du Gipuzkoako Foru Aldundiak Oria, Oiartzun eta Urumea ibaietan, kumeak askatuta. «Urumea edo Oria bezalako ibaietan ia-ia desagertutzat ematen zen, eta ibai horietan egin den berreskurapen lan horien emaitzen zati bat joan zaigu gertakari honekin», azaldu du Plazaolak.

Botulismoa Horrez gain, ehun hegazti baino gehiago hil dira Gasteiz inguruan azken bi asteotan, botulismo agerraldia dela eta. Betoñuko eta Arkautiko urmaeletan eta Salburuko hezegunean aurkitu zituzten lehenengo hildako hegaztiak, eta gaixotasuna hedatu ez dadin lanean ari da Arabako Foru Aldundia. Izan ere, egun, Arriagako eta Iparraldeko parkeko urmaeletara zabaldu da botulismo agerraldia. Hogei bat hegazti fauna berreskuratzeko Martiodako zentroan dituzte, osatzeko tratamendua jasotzen.

Bakterioa udako hilabeteetan agertzen da, hura garatzea ahalbidetzen duten baldintzak orduan ematen direlako, tenperatu altuak besteak beste. Orain arte kaltetutako animalia gehienak uretako hegaztiak izan dira; anatidoak dira gehienak, baina murgilak ere badaude. Soilik hegaztiei eragiten dien bakterio bat da, eta ez da gizakientzat kaltegarria.

2014an atzeman zuen Arabako Foru Aldundiak botulismoa lehenengo aldiz, eta geroztik, prebentzio neurriak hartu ditu. Agerraldi berri honen harira, zaintzako langileek egunero bilatzen dituzte gaixotasuna izan ditzaketen hegaztiak, ahalik eta azkarren kentzeko. Izan ere, animalia gaixoak goiz erretiratzea da agerraldia kontrolatzeko neurririk eraginkorrena, ez dadin beste leku batzuetara hedatu. Heriotza gehiago saihesteko modua hegaztien gorpuak eta animalia gaixotuak kentzea izanik, Arabako Foru Aldundiak hiritarren lankidetza eskatu du. Norbaitek hegazti hilak edota portaera arraroak dituen hegaztiak ikusi ezkero, jakinaraztea eskatu dute. Portaera arraroak hegalak erorita izatea eta burua tente izateko zailtasuna dira, besteak beste. Hegaztiak ez ukitzeko eta Gasteizko Udaltzaingoa (092) edo Arabako Foru Aldundia (945181818) deitzeko eskatu dute.


Summary: Osakidetzak ia 50 lagun artatu ditu bero boladagatik. Iragarpenen arabera, tenperaturak nabarmen jaitsiko dira datozen egunetan. Gaurko, alerta laranja ezarri dute Araban eta Nafarroako hainbat tokitan, eta abisu horia Bizkaian eta Gipuzkoan

Osakidetzak, bero boladak sortutako ondoezen ondorioz, ia 50 pertsona artatu ditu, atzotik gaur goizeko bederatziak arte. Gainera, horietako 29 lagun ospitaleratu egin dituzte. Bizkaian, Osakidetzako larrialdi zerbitzuek 30 pertsona artatu dituzte. Araban, berriz, hamalau lagun; eta Gipuzkoan beste lau.

Gaur goizaldean, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako herri ugaritan 30 gradutik gorako tenperatura izan dute. Atzo arratsalderako alerta gorria ezarri zuten muturreko tenperaturengatik, eta, gainera, gehieneko tenperatura historikoak izan ziren Euskal Herriko hainbat tokitan. Gueñesen (Bizkaia) adibidez, 45,6 gradura iritsi ziren.

Bero bolada ez zen atzoko egunarekin amaitu; izan ere, iragarpenen arabera, 42 graduren bueltan ibiliko dira gaur Euskal Herriko zenbait tokitan. Ondorioz, gaurko alerta laranja ezarri dute Araban, eta abisu horia Bizkaian eta Gipuzkoan. Hala ere, meteorologia agentziek jakinarazi dute gaur iluntzean amaitzekoak direla Euskal Herri osoan ezarri dituzten alertak. Euskalmeten arabera, Gipuzkoako eta Bizkaiko kostaldeetan giroa freskatu egingo da. 32 eta 34 gradu inguruan ibiliko dira termometroak inguru horretan. Beroa barnealdeko eremuetan nabarituko dute bereziki; izan ere, gehienezko tenperaturak 40 gradu ingurukoak izango direla iragarri dute. Nafarroan, iragarritakoaren arabera, gaur izango dute bero boladarik bortitzena. Aemet agentziaren arabera, 43 gradura iritsiko dira Nafarroako eremu askotan. Lurralde horretako ipar-ekialdeko udalerri batzuetan, tenperatura freskoagoak izango dituzte. Horietan, 37 gradu ingurura iritsiko dira.

Iragarpenen arabera, gaur iluntzean amaituko da bero bolada, eta tenperaturak nabarmen jaitsiko dira datozen egunetan. Hala ere, 30 gradura iritsiko dira Araban eta Nafarroa hegoaldean.

Bestalde, baso suteak izateko arriskua dagoela eta, alerta laranja ezarri dute Araba, Bizkai eta Gipuzkoako hainbat tokitan, tenperatura altuengatik, hezetasun erlatibo apalagatik eta hego haizegatik.


Summary: Kezka nagusi Fukushimako ur kutsatuak isurtzen hasi diren lehen egunean. Txinak ingurumena sabotatzea leporatu dio Tokiori, eta debekatu egin ditu Japoniako itsaski guztien inportazioak.

Eguraldia aldeko izan dute Japonian, eta Tepco konpainia gaur hasi da Fukushimako ur kutsatuak Ozeano Barera isurtzen, han 13:00ak zirenean. Denera 1,34 milioi metro kubiko inguru daude pilatuta zentral nuklearreko edukiontzietan, baina tona litro horiek «apurka-apurka eta era kontrolatuan» isuriko dituztela ziurtatu dute Japoniako Gobernuak eta Tepco konpainiak. Zuzenean eman dute lehen ur litroak isurtzen hasi diren unea, Ukedo portuan. Lehenbizi 7,800 metro kubiko isuriko dituzte, eta hamazazpi egun inguru beharko dituzte horretarako.

Halere, aspaldiko kezkak harrotu ditu egitasmoak. Izan ere, hondakin erradioaktiboz kutsatuta dago ur hori, Fukushimako zentral nuklearreko hiru erreaktore hozteko eta instalazio nuklearraren barruan iragazteko erabili izan baitute.

IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziak jakinarazi duenez, hondakin horiek ezabatzen saiatu dira isuriekin hasi aurretik, likidoak prozesatzeko sistema baten bidez. Sistema horrek erradionuklido gehienak ezabatzen dituen arren, ez du tritioa ezabatzeko gaitasunik, eta, hortaz, ura tritioz kutsatuta dago oraindik. Herritarrak lasaitze aldera, agentziak ziurtatu du tritio kantitate hori arriskutsua izan daitekeen mugen «oso azpitik» dagoela.

Hain justu, IAEAk uztail hasieran eman zion oniritzia urak isurtzeko asmoz Tokiok ondutako planari, eta iragan astean instalazioak bisitatu zituen Fumio Kishida Japoniako lehen ministroak. Bai Japoniako Gobernuak, bai IAEAk ziurtatu dute «isurien segurtasuna»; hau da, isuri horiek inpaktu «hutsala» izango dutela ingurumenean eta giza osasunean.

Ikusi gehiago: Etzi dira hastekoak Fukushimako ur kutsatuak itsasora isurtzen

Halere, hasieratik mesfidati agertu dira herrialdeko arrantza sektorea eta talde ekologistak. Batetik, arrantzatzen eta ondoren saltzen dituzten arrainen kalitateak kezkatzen du arrantza sektorea; eta, bestetik, isuriek ozeanoko ekosisteman eta uraren kalitatean eragin ditzaketen kalteen beldur dira ekologistak.

Txernobylen atzetik, inoizko istripu nuklearrik larriena izan zen Fukushiman 2011ko martxoaren 11n gertatutakoa. Lurrikara baten ondorengo tsunamiak bete-betean jo zuen instalazioa, eta 160.000 lagun lekualdatu behar izan zituzten.

Nazioarteko urak ez daude bare

Bizilagunei ere ez die ilusio handirik egin Japoniak hartutako erabakiak. Txina hasieratik agertu da Tokioren asmoen aurka, eta Japoniako itsaski guztien inportazioak debekatu ditu ur kutsatua isurtzen hasi bezain laster. Neurri horrek segida ematen dio 2011n hartutako erabakiari. Urte hartan debeku horixe bera ezarri zuen Txinako Gobernuak, baina Japoniako hamar prefekturari soilik eragiten zien, Fukushimatik gertuen zeuden horiei, hain justu.

Txinak ez du «inondik inora» Japoniaren erabakia babesten, horixe adierazi dute gobernuko agintariek Atzerri Ministerioak zabaldutako ohar batean. Ingurumena eta itsasoko ekosistema sabotatzea leporatu diote Japoniari, eta salatu dute haren asmoak «erabat berekoiak» direla. «Fukushimako energia nuklearrak kutsatutako ura isurtzea oso gai garrantzitsua da segurtasun nuklearraren arloan. Horren eragina Japoniako mugetatik harago doa», berretsi dute oharrean. Japoniaren asmoak kritikatu ditu Ipar Koreak ere.

Horiek hala, Hego Korea izan da egunotan Japoniari konfiantzazko botoa eman dion bakarra. Ur isurien inguruko kezka «gehiegizkoa eta alferrikakoa» dela esan du herrialdeko lehen ministro Han Duck Sook. Halere, tentuz begiratzen dio egitasmoari: «Datozen 30 urteetan isuriko diren uren inguruko informazio gardena eman dezala eskatzen dio gure gobernuak Japoniakoari».

Zenbait herritar, ordea, ez datoz bat harekin. Japoniak Seulen duen enbaxadan sartzen saiatu dira gaur hainbat manifestari, eta gutxienez hamasei lagun atxilotu ditu Poliziak. Herrialdeko hainbat hedabidek jakinarazi dutenez, unibertsitateko ikasleak dira horiek guztiak.


Summary: MOMA museoak bilduma iraunkorrean du BERRIAren azala ageri den argazki bat. Stefen Chowren eta Huiyi Linen 'The Poverty Line' proiektukoa da argazkia. Elikagaien bidez irudikatu asmo dituzte pobreziaren mugak.

Luzera, metroak; edukiera, litroak; masa, gramoak... Bada modurik edozeri neurria hartzeko. Batera edo bestera, zerekin neurtu jakin behar da. Tomateak, kasurako: hemen dozena erdia dena dozena bat da Kenyan, pare bat Indian, eta ia hiru Nigerian. Horrela hasi ziren pobreziaren tamainari begiratzen Stefen Chow fotokazetaria eta Huiyi Lin ekonomista: elikagaiekin. Tokian tokiko merkatuetan erosketak egin, bertako egunkari orrien gainean jarri, eta argazkia atera. Labur esanda, horrela heldu da BERRIAren azal bat MOMA New Yorkeko Arte Modernoko Museoko hormetara.

2018ko irailaren 6ko azala ageri da tomateen azpian. Euskal Herrian ziren Chow eta Lin egun hartan, Getxon (Bizkaia). 4,74 euroren truke, sei tomate erosi zituzten, ez gehiago, ez gutxiago. Herrialde bakoitzak bere moduak ditu pobrezia kalkulatzeko. Elikagai bakoitzarekin horixe gasta zezaketen gehienera. Beste hainbeste ordainduta, bi barbarin erosi zituzten, urdaiazpiko pixka bat, lau patata-tortilla zati, sei brokoli eta sandia erdia. BERRIA eta beste hainbat egunkari erosi, argazkia ateratzeko makineria atondu, eta klisk.

The Poverty Line du izena bi artisten proiektuak (Pobreziaren Lerroa). Hamar urtez, 2010 eta 2020 bitartean, 37 herrialdetara bidaiatu zuten, hango eta hemengo jakien eta egunkarien argazkiak bilduz. Aurrekontu mugatu batekin aukerak hartzeko zailtasunak islatu nahi zituzten. Proiektua amaitutzat eman eta hiru urtera, MOMA museoak bilduma iraunkorrera gehitu ditu 48 pieza; besteak beste, Getxokoa. «Proiektuarekin hasi berritan, ez genuen uste artea egiten ari ginenik. Uste genuen behatzen eta dokumentatzen ari ginela», kontatu zion Chowek The Strait Times egunkariari, lana bildumatu zutenean.

Txikitik, gertutik hasi ziren lanean Chow eta Linen. Lerroa gero eta luzeagoa egiten hasi zen, urrunago bidaiatu ahala; bost kontinentetan zehar ibili ziren. Australian, Brasilen, Etiopian, Norvegian, Thailandian...


Summary: Godarden film batekin hasiko da Zabaltegi-Tabakalera saila. Zuzendari frantsesaren hilondoko film laburra ez ezik, hamabost film luze, beste zazpi labur eta bi ertain emango dituzte. Bi euskal herritar izango dira lehian: Irati Gorostidi eta Ion de Sosa.

Donostiako 71. Zinemaldia hasteko hilabete eskas falta den honetan, jaialdiko atal guztietan erakutsiko dituzten filmen zerrendak aletzen jarraitzen dute antolatzaileek. Zabaltegi-Tabakalera sailean parte hartuko dutenak jakinarazi dituzte gaur, hain zuzen ere. Lehiaketarik irekiena izaki, askotariko proposamenak bilduko ditu aurten ere, sailak ez baitu araurik, ezta estilo edo denbora mugarik ere. Horiek horrela, hamabost film luze, zortzi film labur eta bi ertain lehiatuko dira aurten. Guztira 25 lan izango dira, eta gehienak Berlinen, Cannesen, Locarnon, Venezian eta beste zinema jaialdi batzuetan aurkeztu ondoren erakutsiko dituzte Donostian.

Yui Kiyohara zinemagile japoniarraren lan berriak, Subete no youru wo omoidasu / Remembering Every Nihgt izenekoak, inauguratuko du saila. Zuzendariaren bigarren lan luzea da, eta Berlinalen aurkeztu ondoren erakutsiko da Donostian. Inaugurazio saioan erakutsiko dute, halaber, Jean-Luc Godard zuzendariaren hil ondoko film labur bat ere: Film annonce du film qui n'existera jamais: 'Drôles de Guerres' / Trailer of the Film That Will Never Exist: 'Phony Wars'. Zinemaren historiako izen handietako bat da; nouvelle vague mugimenduaren sortzaileetako bat izan zen, eta iaz hil zen, 91 urte zituela.

Ulises de la Orden zinemagile argentinarraren dokumental batek amaituko du saila, berriz. Fikziozko lanak ez ezik, ez-fikziozko lanak ere biltzen baititu sailak. Argentina mendean hartu zuen Junta Militarraren aurka 1985ean egin zen epaiketaren xehetasunak kontatzen ditu El juicio / The Trial filmak. Berlinaleko Panorama sailean aurkeztu zuen filma.

Argentina eta argentinarren nortasuna hizpide ditu Andres di Tella herrikidearen lanak ere: Mixtape la Pampa aurkeztuko du Donostian. Aurrez behin baino gehiagotan parte hartu du zuzendariak Zinemaldian: hirutan lehiatu da Zabaltegi-Tabakalera sailean, eta epaimahai lanetan ere jardun du Horizontes Latinos eta Nest sailetan.

Horizontes Latinos sailean aipamen berezia lortu zuen, hain zuzen ere, Rodrigo Moreno argentinarraren El custodio (2006) filmak. Zinemaldira itzuliko da zuzendaria aurten, bada; Cannesen aurkeztu duen Los delincuentes / The Delinquents film luzea erakutsiko du Zabaltegin.

Cannestik Donostiarako bidea egingo du, halaber, Ilia Povolotski zinemagile errusiarrak ere. Fikziozko bere lehen film luzea aurkeztuko du: Blazh / Grace. Bere estreinako lanarekin lehiatuko da Delphine Girard quebectarra ere: Quitter la nuit / Through the Night filma erakutsiko du, zeinak Oscar sarietarako izendatu zuten Une soeur / A Sister film laburra duen oinarri. Venezian aurkeztuko du pelikula aurrena.

Debuteko lanekin lehiatuko dira, halaber, Alberto Martin Menacho espainiarra, An Pahm Thien vietnamdarra eta Philip Sotnytxenko ukrainarra ere. Antier noche / Nights Gone By, Ben Trong Vo Ken Vang / Inside the Yellow Cocoon Shell eta La Palisiada film luzeak aurkeztuko dituzte, hurrenez hurren, hiru zinemagileek.

Berlinalen lau sari eskuratu zituen —tartean, Epaimahaiaren sari berezia—Paul B. Preciado zinemagile espainiarraren Orlando, mi biografía política / Orlando, My Political Biography filmak. Virginia Woolfen eleberria du abiapuntu filmak, eta generoari lotutako gaiak ditu hizpide.

Epaimahairen saria eskuratu zuen Eleonore Saintagnan zinemagile frantsesak Locarnoko jaialdian Camping du lac filmari esker, eta Donostian aurkeztuko du lana orain. Locarnon bertan, urrezko Boccalino saria eskuratu zuen filma ere Zabaltegi-Tabakalera sailean izango da, Eduardo Williams argentinarraren El auge del humano 3 / The Human Surge 3, zehazki. Berlinalen eta Marseillako jaialdian saritutako beste bi film ere izango dira lehian: Bas Devos belgikarraren Here eta Damien Manivel frantsesaren L'Ile / The Island.

Film laburren sorta

Zabaltegi-Tabakaleran hainbat film labur ere emango dituzte. Hain zuzen ere, Xue Yun / Absence bere lehen film luzeaz gain, Duan Pian Gu Shi / Short Story pelikula ere aurkeztuko du Wu Lang zinemagile txinatarrak Donostian. Gizon bat da film laburreko protagonista, eta aspalditik ikusi ez duen emazteak agur esango diola amets egiten du.

Locarnoko jaialdian aurkeztu zuen bere lehen film laburra Atsuhi Hirai zinemagile japoniarrak, Return to Toyama izenekoa. Donostian, baina, bere lanik berriena erakutsiko du: Oyu. Bere bigarren film laburrarekin lehiatuko da Shalylee Atary israeldarra Zinemaldian ere: Or panas yachid / Single Light lana erakutsiko du, Jerusalemgo jaialdian estreinatu ostean.

Rati Onelik badaki zer den Donostian sari bat eskuratzea: 2020ko Zinemaldian urrezko maskorra irabazi zuen Dasatskisi / Beginning filmeko ekoizlea, gidoigilea eta aktorea baita. Zuzendari lanetan parte hartuko du aurten, ordea; Gamopituli Khalkhi / We Are The Hollow Men film laburra aurkeztuko du.

Aurrez Zabaltegi sailean parte hartu du Kohei Igarashi japoniarrak ere. Aurten lehian izango den Damien Manivelekin batera zuzendutako La nuit ou j''i nage / Oyogisugita Yoru / The Night I Swam filmarekin lehiatu zen 2017an. Suigyo no majiwari / Two of Us film laburra aurkeztuko du oraingoan; Manivelek berak ekoitzi du pelikula, gainera.

Irati Gorostidik (Eguesibar, Nafarroa, 1988), berriz, Contadores pelikula aurkeztuko du. Cannesko Kritikaren Astean parte hartu du zinemagileak film horrekin, eta Kimuak programaren katalogoan ere sartu dute.

Ion de Sosa izango da Zabaltegi sailean parte hartuko dutenetako beste euskal herritar bat. Urnietako (Gipuzkoa) zinemagileak, Mamántula film ertaina aurkeztuko du. Haren aurreko lana, Leyenda dorada, Berlinalen lehiatu zen, Zabaltegi-Tabakalera sailera iritsi aurretik.

Azkenik, Ashmita Guha Neogi indiarrak ere film ertain bat erakutsiko du: Silan. Duela bi urte Zinemaldiko Nest saila irabazi zuen zuzendariak, CatDog filmari esker.


Summary: Osakidetzako garbitzaileei greba eskubidea ukatu zietela ebatzi du Donostiako lan arloko epaitegiak. Epaileak ebatzi du Osakidetzak azpikontratatutako enpresak oporrak hartzera eta greba deialdia uztera behartu zituela garbitzaileak.

Donostiako lan arloko laugarren epaitegiak ebatzi du Optima enpresak greba eskubidea ukatu ziela Osakidetzako garbitzaileei. ELA sindikatuak jakinarazi duenez, garbitzaileak oporrak hartzera behartu zituzten grebak indarrean zirauen bitartean. Sindikatuak esan du langileek urteko egutegia zutela, oporraldiak uztailean eta abuztuan ezarriak zituztela, eta garbitzaileek enpresari adierazi ziotela ez zutela oporrik egiteko asmorik. Izan ere, uztailaren hasieran greban zeuden oraindik. Osakidetzak azpikontratatutako enpresak, ostera, oporrak hartzera behartu zituela esan du ELAk.

Sindikatuak adierazi duenez, erresistentzia kutxaren «beharrezkotasunaren beste seinale bat» izan da. Garbitzaileek ez baitzuten oporrik hartu, eta greban jarraitu zuten «erresistentzia kutxari esker». Epaiaren ostean, langileek opor egun horiek hartu ahal izango dituzte, eta ELAk 10.000 euroko kalte ordaina jasoko du.

Lan baldintzak hobetzeko hasi zuten garbitzaileek greba, joan den otsailean. Azkenean, 50 bileraren eta hilabeteetako lanuztearen ostean, hitzarmena berritzeko aurreakordioa sinatu zuten uztailaren 12an. LAB, UGT, CCOO eta ESK sindikatuek sinatu zuten aurreakordioa; ELAk, ordea, ez. Gainerako sindikatuei «murrizketak» onartu izana egotzi zien, eta jakinarazi zuten langileen baldintzak «okertu» egingo zirela. Hala ere, adierazi zuen akordioa, «nahikoa ez bada ere», langileek egindako grebari esker lortu zutela. Oraingoan ere, epaia ontzat jo ostean, grebaren garrantzia azpimarratu dute: «Greba eskubidea kasu guztietan defendatu behar den eskubide bat da».

Correoseko garbitzaileak, greban Nafarroan

Greba mugagabea hasiko dute Nafarroako Correoseko garbitzaileek datorren astelehenean, hilaren 28an. Soldatak berandu ordaintzen dizkietela salatzeko egin dute greba deialdia. UGT sindikatuak jakinarazi duenez, Correosek azpikontratatutako J. Cordoba garbiketa enpresak oraindik ez ditu ordaindu ez uztaileko soldata ezta udako aparteko ordainsaria ere. Sindikatuaren hitzetan, garbitzaileek maiatzetik berandu jaso dituzte soldatak, eta, uztailean, elkarretaratzeak egiten hasi ziren Iruñeko Correosen egoitza nagusiaren aurrean. Orain, «ikusita arazoak hor jarraitzen duela eta ez enpresak eta ez Correosek ez dutela ezer egin», UGTk jakinarazi du langileek grebara joko dutela.

Greba hasiko duten egunean bertan, asteleheneko 11:00etan, manifestazioa egingo dute Iruñeko Sarasate pasealekuko bulegoaren aurrean. Sindikatuak zabalduriko oharraren arabera, garbitzaileek eskatzen diote Correosi eteteko J. Cordoba enpresarekin duen kontratua. Gainera, posta zerbitzua egin dute egoeraren erantzule: «Kostuak murriztu nahi izateagatik eta langileen soldatak bere gain hartzen ez dituen lehiaketa bat egiteagatik».


Summary: NDFk dio energiarako laguntzak zaurgarrienentzat mugatu behar direla. Nabarmendu du ezinbesteko neurria dela energia fosilen kontsumoa murrizteko. Gobernuek urtero hezkuntzan gastatzen dutena baino gehiago erabili zuten iaz.

Energia erosteko laguntzak amaitu behar dira. Eta amaitu egin behar dira energia fosilen kontsumoa murriztu ahal izateko eta, horrela, ingurumen helburuak bete ahal izateko. Hala dio NDF Nazioarteko Diru Funtsak.

Iaz, erregai fosilentzako diru laguntzak 7 bilioi dolarrenak izan ziren mundu osoan. Gobernuek energia erosten laguntzeko diru gehien gastatu duten urtea izan zen. Petrolioa, ikatza eta gas naturala erosteko emandako diru laguntzak munduko barne produktu gordinaren %7,1 izan ziren. Eta gobernuek urtero hezkuntzan gastatzen dutena baino gehiago da hori (munduko errentaren %4,3), eta osasunean gastatzen dutenaren bi heren inguru ( %10,9).

Produktuaren arabera, diru laguntzen ia erdiak (%47) petrolio deribatuak erosteko erabili ziren, %30 ikatzerako, %18 gaserako eta %5 elektrizitaterako.

Txina izan zen erregaietarako diru laguntza gehien eman duen herrialdea (2,2 bilioi dolar); ondoren, AEBak (760 mila milioi), Errusia (420 mila milioi) eta Europako Batasuna (310 mila milioi).

Gobernuak pandemiaren osteko inflazio handiari aurre egiteko hasi ziren ematen energietarako laguntzak. Eta NDFk uste du horiek ezabatzeko edo erreformatzeko unea dela. Gizarteko sektorerik ahulenetara mugatu behar direla, ezin direla orokorrak izan.

Euskal Herriari dagokionez, desagertu dira erregaia erosteko Espainiako eta Frantziako gobernuek ezarritako deskontuak. Indarrean jarraitzen dute, berriz, argindarraren faktura arindu duten neurriek. Hegoaldean, argindarraren BEZa %5an dago, eta %21ean zegoen. Horrekin batera, etenda dago konpainia elektrikoek ordaintzen duten argindar sorkuntzaren %7ko zerga, eta %5,11tik %0,5era igaro da kontsumitzaileek pagatu behar duten zerga berezia. Azken neurri hori gutxienez abenduaren 31 arte luzatu du Madrilek. Bonu sozialaren deskontua %25etik %65era igaro da. Ipar Euskal Herrian, berriz, argindarraren kostua gehienez %4 emendatzea baimendu zuen iaz Frantziako Gobernuak, eta gehienez %15 aurten.

Zergak, trantsiziorako

Ostegun honetan argitaratutako txosten batean, NDFk nabarmendu du erregai fosilen kontsumoak ingurumen kostu izugarriak eragiten dituela, eta gogorarazi du diru laguntza gehienak inplizituak direla, ingurumen kostuak ez baitira erregai fosilen prezioetan islatzen, ikatzean eta gasolioan bereziki. «Erregai fosilek prezio okerrak dituzte herrialde gehienetan. Prezio optimoak erregaiaren erabileraren kostu sozial guztiak islatu beharko lituzke».

NDFko analisten arabera, kontsumitzaileek ingurumen kostuengatik 5 bilioi dolar baino gehiago ordaintzeari utzi zioten iaz, eta azpimarratu dute kopuru hori ia bikoitza izango litzatekeela Nature aldizkarian argitaratu berri den ikerketa baten irizpideak erabiliz gero.

Hala, uste dute gobernuek diru laguntza horiek kendu eta kutsadurarekin lotutako zerga gehiago ezarriko balituzte erregaien prezioak igo egingo liratekeela baina, horren ondorioz, enpresek, familiek eta norbanakoek ingurumen kostuak kontuan hartuko lituzketela kontsumoari eta inbertsioari buruzko erabakiak hartzeko orduan, eta isuriak nabarmen murriztuko liratekeela. «Energiaren prezioak igotzea erronka politikoa izan daiteke. Hala ere, laguntzak kentzetik datorren aurrezkiaren zati bat baliagarria izan daiteke pertsona kalteberenentzako eta diru sarrera txikiak dituztenentzako laguntzak finantzatzeko». Duela gutxi, Europako Batzordea antzera mintzatu zen.

NDFren arabera, erregaien prezioaren «erabateko erreforma» batek munduko BPGaren %3,6 inguruko diru sarrerak sortuko lituzke. Karbono emisioak % 43 murriztuko lirateke 2030ean, eta eragotzi egingo luke kutsadura atmosferikoak 1,6 milioi inguru lagun hiltzea aurten.


Summary: FIFAk espedientea ireki dio Luis Rubialesi, Munduko Kopako finalean izandako jokabideagatik. Bertzeak bertze, Jennifer Hermoso jokalariari musu bat eman zion, haren borondatearen aurka. Kinka larrian dago zuzendariaren postua, eta litekeena da bihar dimisioa aurkeztea.

Luis Rubiales Espainiako Futbol Federazioko presidenteak salaketak, espedienteak eta kritikak bertzerik ez du jaso egunotan, Munduko Kopako finalean izan zuen jokabideagatik. Bertzeak bertze, Espainiak finala irabaztean keinu itsusiak egin zituen estadioaren palkoan, eta, dominak banatu zituztenean Jennifer Hermoso jokalariari musu eman zion ezpainetan, haren borondatearen aurka. Gertatutakoa sare sozialetan azkar zabaldu zen, eta anitzek eskatu dute Rubialesen dimisioa. Hala, joan den astelehenean barkamena eskatu zuen, bideo bidez. Zuzendariak errandakoak ere zer esana eman du, «segur aski okertu» egin zela erran baitzuen. Gehitu zuen, gainera, «asmo txarrik gabe» egin zuela. Kinka larrian dago zuzendariaren postua, eta litekeena da bihar dimisioa aurkeztea.

Egoera ikusita, Jennifer Hermosok berak «neurri eredugarriak» hartzeko eskatu du, Futpro sindikatuaren bidez zabaldutako ohar batean: «Gure elkartearen bidez eskatzen diogu Espainiako Futbol Federazioari beharrezkoak diren neurriak hartzeko, gure jokalarien eskubideen alde egin dezala eta neurri eredugarriak hartu ditzala». Horrez gain, Espainiako Kirol Kontseilu Gorenari eskatu diote «aktiboki susta» dezala «sexu jazarpenaren, matxismoaren eta sexismoaren aurkako prebentzioa».

Hala, FIFAk jakinarazi berri du espedientea irekiko diola Rubialesi; izan ere, «gertakari horiek FIFAren Diziplina Kodearen 13.1 eta 13.2 artikuluak urratzea ekar lezakete». Aipatutako artikulu horiek erreferentzia egiten diete jokabide iraingarriari eta portaera oneko printzipioak hausteari. Horiek ez betetzea isuna jarrita zigortu daiteke, baina baita inhabilitazioa ezarrita ere. Dena den, FIFAk adierazi du ez duela xehetasun gehiagorik emanen behin betiko erabakia zein den jakin arte.

Horrez gain, Euskadiko Futbol Federazioak Twitter bidez zabaldu duen ohar batean adierazi du ez dela joanen Espainiako Futbol Federazioak bihar eginen duen batzarrera. Eguerdian izanen da, Madrilen. Ezohiko bilera bat izanen da, presio politikoak gora egin baitu nabarmen. Izan ere, Pedro Sanchez Espainiako jarduneko presidenteak berak Rubialesen jokabidea «onartezina» izan zela adierazi du, eta entrenatzailearen barkamen eskea ez dela «nahikoa».


Zaharraren esentzia berria

Summary: Zaharraren esentzia berria. 1994an eraiki zuten Juan Jose Nanclares zubia, Gasteizko Gaztelako Atea kaleko zubia ordezkatu ahal izateko. Zubi Urdina izenez ezagutzen dute hiritar gehienek, eta erreferentziazko lekua da askorentzat.

Zaharra berritzea tokatzen da askotan. Eta aldaketa urbanistikoek ezinegona sortzen die herritar askori. Aurrerapenaren izenean, hiriak garai berrietara egokitzen ari dira: eraikuntzak gero eta praktikoagoak dira, herritarrentzat pentsatuta daude, minimalistagoak dira... Horregatik, Gasteizen, Gaztelako Atea kaleko zubi zahar ospetsuaren ordez, Juan Jose Nanclares zubi ikonikoa jarri zuten.

Forondako ateko tranbia geltokiak Gaztelako Atea kaleko zubi zaharraren hondakinak gordetzen ditu gaur egun, apaingarri moduan bada ere. Burdinurtuzko instalazio bat da, eta Madril-Irun trenbidearen azpitik hiriaren hegoaldera igaro ahal izateko erabiltzen zen. 1994an, zubia jatorrizko tokitik kendu zuten, haren azpiko pasabidea handitzeko. Izan ere, zubi zahar horren azpiko pasabidea oso estua zen, bederatzi metro zabal baino ez zen, eta, ondorioz, Gasteiztik Madril eta Burgoserako (Espainia) irteera oztopatzen zien autoei. Zubi horren alde banatan oinezkoentzako pasabideak zeuden, baina kendu egin zituzten egitura berria jartzearekin batera.

«Oroitzen naiz zubi hartaz, eta aldatu zuten egunaz. Gasteiztarrok burugogorrak gara, eta aldaketak ez zaizkigu asko gustatzen, baina gogoz hartu genuen aldaketa». Halaxe oroitu du Edurne Zurbano gasteiztarrak, justu zubia zeharkatzen ari zenean. Zubi zaharra 1994ko egun batean aldatu zuten berriarekin. Carlos Fernandez Casado bideetako ingeniariaren enpresak egin zuen obra hura.

Madril eta Irun (Gipuzkoa) arteko errepidea ezin zen luzaroan itxita egon; beraz, zubi berria zaharretik hamar bat metrora eraiki zuten. Errail batzuen gainean eraiki zuten, amaitu ondoren kokaleku berrira eraman ahal izateko. Eraikitzen ari ziren bitartean, zubi berria —balastoa eta trenbideak barne— zaharretik 16 metrora eraiki zen. 10 orduan, zubi zaharra kendu eta berria jarri zuten haren tokian.

Aldaketaren egun berean jarri zuten katenaria, eta balastoa eta trenbideak konpondu eta berdindu. Aldaketa ikusgarria izan zen, eta mugimendu hori ikusteko aukera izan zuten milaka gasteiztarren arreta erakarri zuen. Zubi berriak 64 metro zabal diren goiko bi arku bikoitz ditu alde bakoitzean, urdinak biak ere.

«Hiriko ikur garrantzitsu bihurtu da haren egitura berritzaileagatik: gasteiztar guztiok ondo ezagutzen dugu Zubi Urdina». Zurbanorentzat bezala, beste hainbat herritarrentzat ere erreferentziazkoa da zubia. «Zubi Urdinaren ondoan geratzen gara. 'Laster noa, Zubi Urdinaren ondoan nago...' eta horrelako argibideak ematen ditugu».

Gasteiztar askok ez dakite zubiaren benetako izena, eta Gaztelako zubia, Gaztelako ateko tren zubia edota Zubi Urdina deitzen diote. Baina 1994ko ekainaren 26an hil zen Juan Jose Nanclares zinegotziaren izena du, garai hartako Lurralde Antolamenduko arduradunarena.

Tren zaharra. AMVG

Kontuan hartuta zubiaren sestra ez dagoela garaiera handian, euskarria 64 metro luze diren goiko bi arkurekin egin zen —6 metroko altuera dute—. Arku bakoitza 711 milimetroko diametroko eta 25 milimetroko lodierako bi hodik osatzen dute. Hormigoizkoa da zorua, eta luzetarako bi habek osatzen dute; 1,6 metroko eta metro erdiko ertza dute zeharkako habeek. Hori guztia 0,3 metroko goiko lauzaz estalita dago. Arkuaren eta lurraren arteko erreferentzia hodiak gurutzatu egiten dira, trenbidearen karga ez-simetrikoaren esfortzuak kontrolatzeko.

Zaharrak, hainbat istorio

Parisko Eiffel dorrearen estilo arkitektonikoaren oso antzekoa dauka zubi zaharrak. Bata bestearen gainean jarritako bi piezatan apaingarri moduan jarri zuten Forondako atearen erdiko lorategian. Desmuntatu ondoren eraman zuten hara.

Erabili zen bitartean, baina, hainbat arazo sortu zituen. Ez zenez oso altua, azpitik ezin zen edozein ibilgailu igaro, eta, beraz, behin baino gehiagotan gertatu zen istripuren bat. Oinezkoek ere bazuten arriskua, zubiaren oinarriaren eta asfaltoaren artean zegoen espaloi estu batetik pasatu behar baitzuten. Hori dela eta, 1962an, bi tunel eraiki zituzten bi aldeetan, jendea igarotzeko, eta horrek murriztu egin zituen oinezkoentzako arriskuak.

SER irratiko entzule batek zubi zaharrak eragindako eragozpen bat gogoratu zuen 2016an. 60ko hamarkadaren amaieran, Garoñako zentral nuklearrerako «tamaina ikusgarriko» pieza metaliko bat zeraman kamioi artikulatu batek Gasteiz zeharkatu behar zuen. Zubi zaharraren azpitik pasatu behar zuen, baina tramankulua garaiegia zen zubiaren azpitik igaro ahal izateko. Horregatik, konboiaren ibilbidea desbideratu, eta seminarioaren inguruko bide batzuk egokitu behar izan zituzten.

Antzinakoak bezala, Juan Jose Nanclares zubiak ere gordetzen ditu istorioak. Hormetako pintaketak, bikoteen agurtu aurreko musuak... Bi lagun elkar agurtzen ari dira, Mendizorrotzeko ur parkean egon ostean. Zenbat jende pasatuko ote da egunero hortik?

Forondako atean dago zubi zaharra, apaingarri gisa jarrita. Berria

ZUBIAREN FITXA

Juan Jose Nanclares zubia

Urtea: 1994an eraikia.

Tipologia: Goiko arku bikoitzeko zubia. Trenbideko zubia.

Kokapena: Gasteizko Gaztelako Atea kalea.

Luzera: 64 metro.

Altuera: Sei metroko altuera duten goiko bi arku.

Arkuen neurriak: Arku bakoitza 711 milimetroko diametroko eta 25 milimetroko lodierako bi hodik osatzen dute.

Zorua: Hormigoizkoa.

Jabea: Renfe.

Ingeniari eta arkitekto nagusiak: J. Manterola, A. Martinez Cutillas, A.L. Padilla (Carlos Fernandez Casado SM).

Kontratista: Entrecanales y Tabora enpresa.

Azpikontratista: Lastra enpresa.

Zubi zaharra

Urtea. XX. mendearen hasiera.

Zabalera: Bederatzi metro.

Kokapena: Egun, Forondako atean, apaingarri gisa.


Eredu direnak gogoan gordeta

Summary: Eredu direnak gogoan gordeta. Bertso sorta bat hautatzeko eskatu die BERRIAk sei bertsolariri. Horien gaineko gogoeta egin dute, kantatu ziren leku berean. Nerea Ibarzabalen bertso asko ditu begiko Aizpuruak, baina «hunkigarri» zaio azken Txapelketa Nagusian Irunen kantatu zuen bakarkakoa.

Bertso sorta bat aukeratzeko eskatuta, pentsatzeko tarte bat eskatu zion Haira Aizpurua bertsolariak (Sara, Lapurdi, 2006) kazetariari, ez baitzitzaion berehalakoan otu bertsoaldia. Gauza bat argi zuen, baina, hasieratik: «Nahiko nituzke emakume baten bertsoak hautatu. Kontua da, lehenagoko emakume bertsolarien bertso ainitz ez direla, eta, beraz, gaur egungo batenak hautatuko ditut. Erabakitakoan erranen dizut». Pare bat Egunera jaso zuen kazetariak mezua Whatsappen: «Nerea Ibarzabalek azken Euskal Herriko Txapelketan Irungo Ficoba erakustazokan [Gipuzkoa] kantatu zuen bakarkako ariketa aukeratuko dut». Bertan elkartu da, hain zuzen ere, kazetariarekin.

Nerea Ibarzabal, Irungo Ficoba erakustazokan kantatzen, 2022ko Txapelketa Nagusian. . Andoni Canellada, FOKU

Hamar hilabete dira, kasik, Ibarzabalek bertso horiek kantatu zituela. Bost bertsolari izan zituen oholtzan lagun: Ane Labaka, Jone Uria, Sustrai Colina, Maddalen Arzallus eta Miren Artetxe. 2.500dik gora entzule batu ziren saio hartan, bigarren egin zuen Ibarzabalek, nahiz eta eskuratu zituen puntuek eragin zuten sareetan hamaika iskanbila. Izan ere, zaleen ustetan, puntu gehiago merezi zituen Ibarzabalek. «Bakarkako ariketa kantatzeko gaia eman ziotenetik kantatzen hasi zen arte pasatutako denbora zigortu ziotela errango nuke», argitu du Aizpuruak. «Baita lehenengo bertsoan bi aldiz nahasi izana ere». Nolanahi ere, askok gogoratuko ditu, Aizpuruaren antzera, bertso horiek.

Ondorengoa zuten saio hartan kantatu zuten sei bertsolariek hiru bertsotan erantzun beharreko gaia: «Kalean zoazela, haren ahotsa entzun duzu. Hunkitu egin zara». Minbiziaren ondorioz hildako aita baten alabaren larrutik kantatu zuen Ibarzabalek. Gizon ezezagun batekin hasi zuen bertsolariak «bi aktoreren olgeta», eta, aita balitz legez, elkarrekin egindako paseoa irudikatu zuen, xehe-xehe, kantuz. Aizpurua: «Bertsoa.eus-eko bideoan, Nereak hirugarren bertsoa kantatzen duenean, kamerak ni enfokatu ninduen, eta, harrituta, egiten dut: ‘Uau!’. Horrek deskribatzen du zer iruditu zitzaizkidan bertsoak». Lehen entzunaldian, baina, ez zuen argi bertsoaldia ondo ulertu ote zuen; hargatik, gehiagotan aditu du gerora: «Momentuan ainitz maitatu nuen. Uste dut bestelako bakarkakoetatik aldentzen zen bakarkako bat kantatu zuela Nereak. Zuzenean entzun nituenean, ez nekien nola ulertu behar nituen. ‘Uau!’ bat besterik ez ziren izan. Gehiagotan entzun eta gero, iruditzen zait oso errealistak direla, eta, aldi berean, fikziozkoak. Bien arteko nahasketa bat».

Nahasketa hori bat-batean egitea, «oso zaila» dela dio. Horregatik ditu eredutzat. «Oso deskriptiboak dira, sentituak eta aski hunkigarriak. Buruan ukan nituen zuzenean entzun eta gero, eta ohartu naiz ulertu ahal direla manera desberdinetan».

Egun, kantukide

Asko gustatu zitzaizkion bertso horiek Aizpuruari. Nolanahi ere, Ibarzabalen bertso ugari ditu begiko, eta, beraz, ez zaio erraza egin aukeraketa: «Nerearen bertso batzuk aukeratu nahi nituen, baina zalantza izan dut denetan zein aukeratu, ainitz maite baitut nola egiten duen bertsotan».

Kontatu duenez, 2017ko Txapelketa Nagusian aditu zuen, aurrenekoz, Ibarzabal bertsotan. «Ez nuen sobera ezagutzen, ez dakit zenbat urte izango zituen berak orduan, baina oroitzen dut asko gustatu zitzaidala nola egiten zuen bertsotan». Oroitzen jarrita, txapelketa hartan kantatu zituen hainbat bertso ere oroitu ditu Aizpuruak. Gogoan du, kasu baterako, Ibarzabalek Txapelketa Nagusian estreinakoz kantatu zuen saioa. Zumaian (Gipuzkoa) izan zen, 2017ko urriaren 8an. Nahikari Gabilondorekin egun hartan osatu zuen zortziko txikia ekarri du gogora. Gaiak hala aginduta, gozoki saltzailea zen Gabilondo, eta ahoa bete gozoki harrapatu zuen Ibarzabal bezeroa. Ibarzabalek 9 urteko haur baten larrutik kantatu zuen bigarren bertsoa du, bereziki, gogoan Aizpuruak: «Baina apurka-apurka/ banoa handitzen/ nahiz eta lehen neskato/ hain formala nintzen/ harrapatu egin nauzu/ gozokiak biltzen/ ikusten ez bazaitut/ ez zara existitzen». Aizpurua: «Begiak eskuekin estaltzen zituen bitartean kantatu zuen hori. Oroitzen dut oso ona izan zela».

Finalaurrekoen bigarren itzulira iritsi zen Ibarzabal orduan, eta Amurrion (Araba) egin zuen azken saioa. Bakarkako lanean, honako hau zuen gaia: «Usaina sumatu, eta urduri jarri zara». Ondo gogoan ditu Aizpuruak Ibarzabalek kantatutako hiru bertsoak. «Oroitzen dut udalekuetan zegoen neska baten azalean jarri zela, eta hilekoa jaitsi zitzaiola kantatu zuela». Honela: «Eguna ia argitzear da/ berriz dut usaina hartu/ ta baietz laster literakoak/ apurka-apurka esnatu/ agian hobe begiraleena/ pixkanaka gerturatu/ eta tanpoi bat eskatu/ ‘Mesedez, ez hau kontatu!’/ begira nago orbanari ta/ nahiz ta hauxe dudan patu/ iruditzen zait ez daukadala/ honetaz zertan lotsatu». «Asko maitatu nituen bertso horiek diskurtsiboki». Gertutik jarraitu du Ibarzabalen arrastoa harrezkero Aizpuruak, baita kantukide izan ere.

Gazteen erreferenteak

Beste hainbat bertsolarirekin batera, erreferentziatzat du Aizpuruak Ibarzabal. Kontziente da, halaber, lehen baino emakume gehiago direla plazan, eta, hain justu, horrexegatik, emakume gehiago dituzte bere belaunaldi kideek eredu gisa: «Gure erreferenteen artean badira emakume ainitz. Bada aukera zabalago bat emakumezko bertsolarietan. Horrek ere bultzatu gaitu emakumezko bertsolari gazteok bertsotan egitera. Gauza askok dute garrantzia bertsotan egiteko garaian, baina generoak ez luke inoiz oztopo izan beharko». Denbora igaro ahala, beraz, erreferentziak aldatzen ari direla dio. «Uste dut emakumeen saretzeak on egin diola bertsolaritzari».

Pozten du horrek Aizpurua. Badaki, ordea, oraindik ere badela egin beharreko biderik: «Orain emazteek badute lekua, baina ez dute beti izan. Iruditzen zait oraindik ere badela lan ainitz egiteko; bitartean, inportantea da emakumeen bertsoak aitzinera eramatea, horregatik ere hautatu nahi nituen emakume baten bertsoak».