Summary: Garbiñe Ruiz eta David Rodriguez, Ahal Dugu-ko Gasteizko eta Arabako zerrendaburu izateko primarioetan. Elkarrekin Podemos-IUko Gasteizko Udaleko eta Arabako Batzar Nagusietako gaur egungo bozeramaileak 'Bat Egin Podemos' proiektuaren barruan aurkeztu dira Ahal Dugu alderdiko primarioetara.

Gaur goizean, Garbiñe Ruizek eta David Rodriguenek datozen hauteskundeen aurreko Ahal Dugu-ren primarioetarako hautagaitzak aurkeztu dituzte, Gasteizko Udaleko eta Arabako Batzar Nagusietako zerrendaburuak izateko. Hedabideen aurrean adierazi dute hiri eta lurralde eredua aldatzeko «irrikazko helburua» dutela, hiritar guztiak «babesteko».

Bat Egin Podemos programaren barruan aurkeztu dira primarioetara, eta proiektu «ireki eta integratzailea» dela adierazi dute, ongizate estatua mantentzeko eta herritarrei «bizitza duina» bermatzeko, zerbitzu publikoak indartuz. Gizarte eredu justu, berdintasunezko, feminista eta ekologista bat sortzeko lanean ari direla adierazi dute, eta kideen babesa dutela erantsi.

Gasteizko egoera aztertuz, Ruizek adierazi du Gorka Urtaran Gasteizko alkatetzan egon den urteetan ez dela gizartearen gehiengoaren aldeko aldaketarik egon: «Gasteizek potentziala du, baina atzean geratzen ari gara. Ongizate eredua indartzeko helburua izan behar du». Etxebizitzaren auziari helduta, Ruizek esan du Gasteizen milaka pertsona daudela alokairu sozialeko etxebizitza baten zain: «Ez da etxebizitza soziala bultzatzen ari».

Zerga sistema progresiboago bat

Kalitatezko zerbitzu publikoak mantentzeko zerga sistema «justuago eta progresiboago bat» izatea beharrezkoa dela iritzi dio Rodriguezek, errenta eta ondare handiak dituztenek «ekarpen handiagoa» egiteko. Bestalde, Araban biztanleria modu desorekatuan banatuta dagoela uste du hautagaiak, eta esan du etxebizitzak zaharberritzea eta familia gazte berriei finkatzen laguntzea dela egokiena landa ingurunearen birpopulazioa bultzatzeko.

Araneta ez da aurkeztuko

Elkarrekin Podemos-IUren Donostiako Udaleko bozeramailea, Aitzole Araneta, ez da aurkeztuko Ahal Dugu-ko primarioetara. Hala adierazi du EAEko Ahal Dugu-k, prentsa ohar baten bidez, eta azken urteetan udalean egindako lana eta «esfortzua» eskertu dizkio alderdiak Aranetari. Alderdiak adierazi du duela hilabete batzuk Aranetak bere ibilbide profesionalari berrekiteko asmoa helarazi ziola. Hala ere, Ahal Dugu-ri babesa ematen jarraituko duela esan dio Aranetak alderdiari.

Joan den hilean, Haizea Garai Ezker Anitzako zinegotziak dimisioa eman zuen, Aranetari egotzita «indarkeria fisikoa eta hitzezkoa» erabili izana bere aurka.


Summary: Turull: «Egoera konpontzea izan dugu helburu, baina ERCk esan digu ez dagoela ezer hitz egiteko». ERC eta JxC ados jarri ez direnez, JxCko militanteen esku dago Generalitatearen etorkizuna. 'JxCk Kataluniako Gobernuan jarrai dezan nahi duzu?', galdetuko die buruzagitzak ostegunean eta ostiralean.

Junts Per Catalunyak Kataluniako Gobernuan jarrai dezan nahi duzu?: hori galdetuko die JxC Junts Per Catalunyako buruzagitzak alderdiko militanteei ostegunean eta ostiralean egingo duten kontsultan. Galdeketaren emaitzak jaso bezain pronto jakinaraziko du JxCk, ostiralean, Kataluniako Gobernuaren parte izaten jarraituko duen edo ez. Gaur arratsaldean prentsaurreko bat eman du Jordi Turull JxCko idazkari nagusiak, eta adierazi du kontsultaren emaitzak argitaratu arte ez dutela aurreratuko zein izango den alderdiaren norabidea.

ERC Esquerra Republicana eta JxC negoziatzen aritu dira asteburuan, koalizio gobernuaren barruko krisia konpondu nahian, baina bi alderdietako buruzagiak ez dira ados jarri. Jordi Turull JxCko idazkari nagusiak salatu du Pere Aragones Kataluniako presidenteak ez duela «inolako borondaterik» izan akordio batera heltzeko: «Egoera konpontzea izan dugu helburu, baina ERCk esan digu ez dagoela ezer hitz egiteko».

Legealdirako gobernu akordioa betetzeko proposamen sorta bat helarazi zion ostiralean JxCk Aragonesi, baina Generalitateko presidenteak ez zuen onartu, «akordiorako borondaterik» ez dagoela argudiatuta. Horren ondorioz, JxCk malgutu egin du proposamen sorta. Jordi Puignero Generalitateko presidenteorde kargura itzultzea ez da baldintza bat dagoeneko, Puignerok berak gaur goizean jakinarazi duenez. Hala ere, gehitu du «oso zaila» izango dela Generalitatean segitzea: «ERCk ez gaitu gobernuan eduki nahi».

Turullek adierazi du bi aldeen arteko akordioa lortzea dela JxCren «borondatea», eta horregatik egin diela uko hainbat baldintzari. Dena den, Aragones «ez du ase» JxCren proposamen malguagoak, ERCko iturriek Kataluniako hedabideei helarazi dietenez. Are, ERCko eledun Marta Vilaltak esan du bere alderdia prest dagoela «bakarka» gobernatzeko. Proposamena malgutu izana «aitzakia» bat da Vilaltarentzat: «JxCren zati nabarmen bat hasieratik ari da gobernua hausteko lanetan».

JxCko idazkari nagusiak, berriz, aitortu du «guztia» eman duela akordio bat lortzeko. «Ez dut lortu», gehitu du.

Generalitateko presidenteak esana du koalizioak jarraitzea «lehentasun bat» dela harentzat, baina «akordiorako borondatea» duen proposamen «serio» bat eskatu dio JxCri. Turullek, berriz, erantzun dio igandean helarazitako proposamen berria «serioa» zela.

Puignero presidenteorde kargura itzultzeko eskatzen ez dutenez, hiru dira JxCren eskariak Kataluniako Gobernuan segitzeko. Lehenik, Errepublikaren Kontseiluak zuzendu beharko du independentzia prozesuaren estrategia, JxCren arabera, Carles Puigdemont Kataluniako presidente ohiak urriaren 1ean egindako ekitaldian esan zuen moduan. «Azaroaren 15a baino lehen bildu beharko da», esan du JxCko idazkari nagusiak. Puigdemont du buru Errepublikaren Kontseiluak, Kataluniaren «erbesteko gobernua» izateko sortu zuten eta.

Bigarrenik, Kataluniako independentistek Espainiako Gorteetan fronte bateratua osatu beharko dute —besteak beste, aurrekontuak negoziatzeko—. Hirugarrenik –eta azkenik–, Espainiako Gobernuarekin abiaturiko elkarrizketa mahaiaren «ikuspegia birpentsatzeko» eskatu du JxCk. Kataluniako Gobernuak eta hura babesten duten talde parlamentarioek osatu beharko lukete elkarrizketa mahaia, Turullen arabera. «Elkarrizketa mahaian bi alor baino ez lituzkete jorratu beharko, JxCren arabera: amnistia eta autodeterminazio eskubidea.

JxCn, bi sektore

JxCko militantziaren esku dago Kataluniako Gobernuaren etorkizuna, baina alderdiaren barruan denetariko posizioak dituzte. Bi sektore nagusitzen dira JxCn. Laura Borras alderdiko presidentea eta Puigdemont buru dituen sektorea Kataluniako Gobernutik irtetearen alde dago, eta Jordi Turull idazkari nagusiaren eta Generalitateko zenbait kontseilariren –Jaume Giro eta Victoria Alsina, esaterako– inguruko sektoreak, berriz, gobernuaren parte izaten jarraitu nahi du.

Aragonesek argitasun akordio baterako proposamena babestea galdegin zien JxCri eta CUPi, urriaren 1ean egin zuen hitzaldian. Autodeterminazioaren aldeko akordio zabal bat lehenesten du, «nazioartearen babesa» eskuratzeko. «Osteguna baino lehen erabaki bat hartzeko» eskatu dio En Comu Podem koalizioak Aragonesi. Izan ere, koalizio horrekin ari zen Generalitatea aurrekontuak negoziatzen –Ekonomia kontseilaria Jaume Giro da, JxCkoa–, baina En Comu Podemek «izoztu» egin ditu negoziazioak, gobernu barruko krisiaren harira. Aurreikusita zegoenez, aurrekontuen proposamena urriaren amaieran aurkeztu beharko lukete Kataluniako Parlamentuan, urte berria hasi bezain pronto onar daitezen.


Summary: Siemens Gamesaren Asteasuko lantokian lan hitzarmena adostu dute. LABek aurreratu duenez, akordio horretan zuzendaritzak konpromisoa hartu du lanpostuak eta lan baldintzak bermatzeko

LABek jakinarazi du Siemens Gamesaren Asteasuko lantokian zuzendaritzarekin lan ituna berritzeko akordioa lortu dutela. «LABek akordio horren garrantzia nabarmendu du nahi du, ziurtasunik gabeko etorkizun egoera batean etorkizuna bermatzen duelako», adierazi du sindikatuak.

Aurreko astean iragarri zuen Siemens Gamesak 2.900 langile kaleratuko dituela munduan, eta horietatik 475 Espainiako Estatuan kaleratu nahi dituela. Asteasukoaz gain, Euskal Herrian hainbat lantoki ditu Siemens Gamesak, eta oraindik ez da jakinarazi nola eragingo dien. Aurretik beste sindikatuek egin bezala, LABek gaitzetsi du albiste horren berri komunikabideen bidez jakin dutela eta langileei mezu elektroniko bat baizik ez zaiela bidali.

Testuinguru horretan, LABek uste du lan hitzarmenean zuzendaritzak Asteasuko lan kargari, lanpostuei eta lan baldintzei buruzko bermeak eman dituela.

Enpresa saltzeko aukeraren inguruan, berriz, erakundeei eskatu die tokiko erosle bat bilatzen lagun dezatela, sektore eolikoa «estrategikoa» baita.

Asteasuko lantokian, LABek gehiengoa du, zazpi ordezkarirekin. Uztailean, langileek bost eguneko lanuztea egin zuten euren etorkizuna bermatuko zuen akordioaren bila.

Bihar eguerdian lehen bilera egingo du Siemens Gamesak sindikatuekin, hastear den negoziazio prozesuaren egutegia zehazteko. Ikusteko dago zuzendaritzak lehen bilera horretan zehaztuko ote duen kaleratzeak zer lantokitan egin nahi dituen.

Nafarroako Parlamentuaren adierazpena

Iragan astean, Mikel Irujo Nafarroako Gobernuko Garapen Ekonomikoko kontseilariak enplegu bakoitza defenditzeko asmoa azaldu zuen, eta adierazpen hori «bere» egin dute parlamentu talde guztiek, gaurko Eledunen Batzordean aho batez onartutako adierazpenaren bidez. Bertan, gainera, eskatzen diote Europako Batzordeari argindarraren enkante sistema aldatu dezala, energia berriztagarrien «tokiko edukia sendotzeko» muga zergen eta bestela babes neurrien bidez.

Batzorde osteko adierazpenetan, alderdi bakoitzak bere posizioa zehaztu du. Navarra Sumaren arabera, Volkswagenen auto elektrikoarekin bizi den egoera ziurgabearen «antzekoa» da, eta Nafarroako Gobernuaren ardura da enpresentzat Nafarroa erakargarri egitea. PSNk, berriz, esan du lanpostu bakoitza defenditzeko prest daudela, eta «batasuna» aldarrikatu du. Ildo beretik jo du Geroa Baik, eta adierazpena aho batez sinatu izana nabarmendu du.

EH Bilduren arabera, ziurgabetasuna handia da, ez baitakite oraindik kaleratzeek zer eragin izango duten Euskal Herrian. «Ez da ulertzen gorantz doan sektore estrategiko batean enpresek horrelako neurriak hartzea». Ahal Dugu-k sostengua adierazi die langileei, eta uste du galerak aurkezteak kaleratzeak merkatzeko estrategiari erantzun diezaiokeela. Ezkerrak espero du Nafarroako Gobernuak enplegua defenditzeko konpromiso irmoa erakustea.


Summary: ELAk greba giroa zabalduko du sektore publikoan, KPIaren igoera bermatzeko. Kontaktuak hasi ditu beste sindikatuekin, baina LABek nabarmendu oraindik ez duela bat egin eta publikoki kritikatu du ELAk alde bakartasunez eman izana greba asmoen berri.

ELAk mobilizazio eta greba hotsa eraman du euskal sektore publikora. KPIaren araberako soldata igoerak eta oro har funtzionarioen baldintzak hobetzeko mobilizazioak prestatzen ari da. Udazkenera begira ari da mugitzen, eta dagoeneko hasi ditu harremanak beste sindikatu batzuekin. Aste honetan zerbait gehiago zehaztea espero du Igor Eizagirre ELAko sektore publikoko arduradunak. Dena den, aurreratu du euskal eremuko beste sindikatuengandik harrera ona jaso duela eta «ados» egon daitezkeela. Ez ordea estatu osoko sindikatuengandik.

Eizagirreren baikortasunak, baina, ez du bat egiten Garbiñe Aranburu LABeko idazkari nagusiaren ustearekin. Aranburuk nabarmendu du haien ustez ere greba egiteko arrazoiak daudela, eta bat egin du aldarrikapenetako askorekin. Hala ere, zehaztu du oraindik ez dutela erabaki zer egin, eta ELA kritikatu du deialdi posiblearen berri emateko moduarengatik: «ELAk lehenetsi duena da alde bakarrez bere deialdia egitea interes korporatiboa erdigunean jarriz, interes orokorraren gainetik».

Moduan bat egin ez arren, sakoneko kritikan bat datoz LAB eta ELA. Eizagirre: «Urkulluk gezurra esan zuen iragan astean. Ez da egia langile publikoen baldintzak hobetu ahal izatea Espainiaren esku bakarrik dagoenik». ELAko ordezkariak azaldu du Jaurlaritzak baduela funtzionarioen baldintzak zehazteko eskumena, horrela egiten baitzuen «lehen», 2010eko krisiaren aurretik, eta orain egiten ez badu «borondate faltagatik» dela. Era berean, azaldu du Nafarroako Gobernuak ahalmen bera duela.

Erakunde publikoek azken asteetan sektore publikoen lan baldintzen inguruan eginiko iragarpenak baloratu ditu ELAk. Urkullu lehendakariak iragan astean azaldu zuen Espainiako Gobernuak adosten zituen soldata eguneraketan aplikatuko zituela. CCOOk eta UGTk hiru urtetan %9,5 igotzea onartu dute; ez ordea CSIF funtzio publikoko sindikatuak. Eskaintza hori KPIaren oso behetik legoke, bai behintzat lehen urtean (%9koa izan da irailean). Mezu politikoz beteriko irakurketa egin du sindikatuak, eta «koherentziarik eza» egotzi die EAJri eta EH Bilduri: «Alderdiek Madrilen esku utzi dituzte langile publikoen inguruko erabakiak. Orain aurrekontuak negoziatzen ari dira, eta KPIaren araberako igoerak aplikatzea ezinbesteko baldintza izan beharko luke aurrekontu horiek babesteko».

Estu hartu ditu alderdiak, «ezin da esan zerbitzu publikoen indartzearen alde daudela eta gero %20ko erosahalmen galera babestea», salatu du Miren Zubizarreta ELAko hezkuntza arduradunak. Eskaera zehatzak egin dizkie alderdiei. Soldatei dagokienez, esaterako, 2023ko lan baldintzak Euskal Herrian negoziatu daitezela eskatu die: 2022rako KPIa bermatu beharko lukete, eta azken hamarkadetan galdutako erosteko ahalmena negoziatzeko konpromisoa.

Beste eskaerak enpleguari buruzkoak dira: behin-behinekotasuna %6tik jaisteko finkatze prozesuak bultzatzea eta erreposizio tasak kentzea. «Ezin da onartu Madrilek erabakitzea Euskal Herrian zenbat erizain edo udaltzain izan ditzakegun», kritikatu du Zubizarretak. Sindikatuaren arabera, Gernikako estatutuak ahalmen hori aitortzen die Araba, Bizkai eta Gipuzkoako erakundeei, baina haiek uko egin diete.

%16ko erosahalmen galera

Balorazioarekin batera, ELAk publiko egin du Hego Euskal Herriko langile publikoen soldatak azken urteetan izandako bilakaeraren bere argazkia. Sindikatuaren arabera, 2010az geroztik langile publikoek %16ko erosahalmen galera izan dute KPIarekin alderatuta, eta baliteke 2023an galera hori %20ra iristea. Era berean, zehaztu dute Hego Euskal Herrian langileen %12k dihardutela zuzenean sektore publikoan, eta Europan batez bestekoa %20koa da. Alde horren azalpena azpikontrataturiko langileetan dago, guztira 120.000 baitira. Aldi berean, ELAk gogorarazi du 60.000 behin-behineko langile daudela sektore publikoan; horietatik 24.000, Osakidetzan.


Summary: LABek ostalaritzako hitzarmena nahi du Glovoko langileentzat. EAEko Fiskaltzaren aurrean salatu du Glovo, langileen eskubideen kontrako delitu larri eta jarraituagatik

Glovoko langileen lan baldintzen erregularizazioa lortzeko asmoz, beste urrats baten berri eman du LABek: gatazka kolektibo bat planteatuko du Glovoko langileei ostalaritzako hitzarmen kolektiboa aplikatzea eskatzeko. Garbiñe Aranburu LABeko koordinatzaile nagusiak adierazi duenez, Glovoren gisako enpresetako langileak gainerako langileekin parekatu behar dira eskubideetan.

Digitalizazioak «lan-esplotazio formula berriak» ekarri dituela azaldu du Aranburuk. Horrek «prekaritate gordin batera» bideratu ditu Glovoko langileak. Aranbururen arabera, Glovok ez du aitortzen enpresak langileekin duen harremana: «Langileak autonomoetan alta ematera derrigortzen dituzte, eta, gero, langileek ez dute inolako autonomiarik, ezta inolako erabaki ahalmenik ere». Horren ondorioz, langileek ordutegi jakinik gabe, ezarritako soldatarik gabe, oporretarako eskubide araturik gabe eta lan osasunerako eskubiderik gabe egiten dute lan.

Kontratazio bide horiek, gainera, negoziazio kolektiborako eskubiderik gabe uzten ditu langileak: «Ez dute langile ordezkaririk aukeratzeko eskubiderik, eta ez dute beren eskubideak defendatzeko inolako bitarteko kolektiborik». Negoziazio kolektiborako duten eskubidea aitortu nahian, LABek gatazka kolektibo bat planteatuko du, Glovoko langileak Ostalaritzako Hitzarmen Kolektiboaren parte izan daitezen. Gatazka kolektiboa Lan Harremanen Kontseiluan aurkeztuko dute, Preco zerbitzuaren bitartez. Akordiorik lortu ezean, Justizia Auzitegi Nagusira joko dute.

Salaketa, bide penala eta ekintza sindikala

Negoziazio kolektiborako eskubidea aitortzea ez ezik, kontratazioan gertatzen diren lege iruzurrak amaitzea ere nahi du LABek, eta haien lan harremana aitortzea. Horretarako bide posible guztiak erabiliko dituztela azaldu du Aranburuk: «Salaketa, bide penala eta ekintza sindikala». Izan ere, joan den astean LABek aditzera eman zuen EAEko Fiskaltzaren aurrean salatu duela Glovo, langileen eskubideen kontrako delitu larri eta jarraituagatik.

Horrez gain, Lan Ikuskaritzan hainbat salaketa jarri dituzte, baita epaitegietan ere. Epai judizialek diote «eztabaidaezina eta ukaezina» dela lan harremana. Bizkaiari dagokionez, EAEko Justizia Auzitegi Nagusiaren epai batek adierazi du Glovoko langileak besteren konturako langileak direla. «Beste herrialdeetan bidea egin ahala emaitza bera izatea espero dugu», gehitu du.

Estatu mailako Rider Legeak berariaz jasotzen du besteren konturako langileak direla. Hala ere, legea onartu eta urtebetera, zailtasunak daude langileen lan baldintzak erregulatzeko eta lan harremana aitortzeko. «Hori gertatzen ari da rider-en legea alderdi batzuetan motz geratu delako eta horrek posible egiten duelako Glovo bezalako enpresek zirrikituak bilatzea iruzurrak egiteko», adierazi du koordinatzaile nagusiak. Aranbururen hitzetan, LABek lanean jarraituko du langile horiek ere eskubidedun langileak izan daitezen.


Summary: Etxean 54 kilo kokaina zituen ertzaina espetxean sartu dute. Polizientzako modulu berezi batean dago, Logroñoko (Espainia) espetxean

Ostegunean atxilotu zuten A. S. M. 49 urteko ertzaina, eta, besteak beste, 55 kilo kokaina atzeman zizkioten. Ostiralean epailearen esku utzi zuten. Epaileak espetxera bidali du, behin-behinean, eta Logroñoko (Espainia) espetxean sartu dute, polizia presoentzako modulu berezi batean.

Duela urtebetetik zaintzapean zuten A. S. M. ertzaina, droga trafikoan zebilela susmatzen zutelako. Beste pertsona batekin batera atxilotu zuten, etxean droga kantitate handi bat zuela jakin zutelako.

Bilboko ertzain etxeko agentea da atxiloturikoa. Preso hartu zuten beste pertsona ez da ertzaina, eta ez du aurrekaririk droga trafikoaren arloan; bai, ordea, lesio delituen arloan. Ertzaintzako Barne Aferetako eta Bilboko ertzain etxeko drogen taldeko agenteek egin zuten operazioa, Galdakaon (Bizkaia).

Zabaldu dutenez, ustez Kantabriako (Espainia) narkotrafikatzaile batek zuzenduriko sareko kidea izan zen ertzaina, baina azken boladan bere kabuz zebilen trafikoan.

Ikerketa «oso zaila» izan dela esan zuen Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak ostiralean, ertzainak «metodologia nahiko landua zuelako narkotrafikoan aritzeko». Erkorekak azaldu duenez, atxiloturikoak «droga kantitate handiak» eramaten zituen Bilbora, eta handik zabaltzen zuen Euskal Herrian eta inguruko eremuetan, Kantabrian eta Aragoin besteak beste (Espainia). Kalkulatu dute hari atzemandako 54 kilo kokainak hamar milioi euro balio zezakeela kalean. Horrez gain, 20.000 euro atzeman zizkioten atxiloturiko ertzainari. Iaz 300.000 euro inguru irabazi zituen ertzainak droga trafikoarekin, azaldu dutenez.

Erkorekak Gasteizen egin zituen adierazpenak. Ordu batzuk lehenago, mintzagai izan zen afera Eusko Legebiltzarrean, Julen Arzuaga Gumuzio EH Bilduko legebiltzarkideak «zentsura eta informazioa ezkutatzea» egotzi zionean Erkorekari. Legebiltzarkideek eta herritarrek ertzain bati 55 kilo kokaina atzeman izana prentsaren bidez jakin behar izatea txarretsi zion Arzuagak sailburuari. «Ez dute nahi guk ikustea, ez dute nahi guk jakitea».

Lehenago ere atxilotu dituzte ertzainak droga trafikoarekin lotuta. Iaz, Ertzaintzan 20 urte zeraman polizia bat hartu zuten preso, Valladoliden (Espainia) eginiko operazio batean. Kokaina zeramaten bi kamoi handi atzeman zituzten orduan.

Are deigarriagoa izan zen 2008ko azaroaren 16an eginiko operazioa. Sei lagun atxilotu zituzten Bizkaian ustez droga trafikoan aritzeagatik. Atxilotuetako bat 36 urteko ertzain bat zen, eta, Eusko Jaurlaritzako Barne Sailaren arabera, hura zen talde horren burua. Ertzaina bere kide bati 200 gramo kokaina saltzen ari zela atzeman zutela adierazi zuen Barne Sailak. Atxilotuei bi kilo kokaina, suzko bi arma, balantzak, 150.000 euro eta droga biltzeko materiala atzeman zieten.


Summary: EKT graduondokoak kulturgintzaren gaur egungo galderei helduko die. Joseba Sarrionandia, Saioa Alkaiza, Usoa Zumeta, Ttittika Rekalt, Dana Moya, Garazi Arrula eta beste ariko dira hizlari bederatzigarren edizioan. Ostegunean itxiko dute izena emateko epea.

Jakintza bildu, antolatu, eta garaian garaiko galderen inguruan eztabaidatzeko inguru bat sortu. Horixe izan da Euskal Kulturgintzaren Transmisioa (EKT) graduondokoaren asmoa sorreratik —2007-2008ko ikasturtean jarri zuten martxan—, eta asmo horrexekin helduko da bederatzigarren ediziora aurten. «Aro aldaketa batean gaude, zentzu askotan, baita belaunaldi aldaketa bat ere; eta gurea bezalako herri batean, ideien transmisioa formalki bermatzea oraindik derrigorrezkoa den jarduera bat da», kokatu du egitasmoa Iñaki Urruzola haren koordinatzaileak. Euskalgintzan zein euskal kulturgintzan horretarako tradizioa egon ere egon dela azaldu du. «Duela mende bat Eusko Ikaskuntza sortu zenean, esaterako, edo orain, beti egon da ezagutzaren parnasoan eguneratuak egoteko ahalegina, eta, gutxi-asko, EKT-k horri erantzun nahi dio».

Mondragon Unibertsitateak eskaintzen du graduondokoa, Eskoriatzako (Gipuzkoa) Humanitate eta Hezkuntza Zientzien Fakultatean. Urrian hasi eta maiatzera bitarte, bederatzi asteburu hartuko ditu aurtengoak —hilean bat, salbu eta urtarrilean, bi asteburuz egingo baitute orduan—, eta etzi, ostegunez, itxiko dute izen ematea.

Asteburuz asteburu, hainbat hizlari ariko dira, beraz, kultur komunitate minorizatu bateko parte izateaz, gaurko munduaren erronkez, herri gisa transmititu nahi denaz. «Gizartean eztabaida asko daude zabalik, baina kulturgintza ez da, ziurrenik, zentraletakoa; pandemiak ere argi utzi du kulturak duen lekua, edo ezlekua. Baina, aldi berean, jendea tematzen da bere sormen lanean, bere galderetan, bizitzarekin konektatzeko moduetan, ekarpenetan... Belaunaldi bakoitzak egiten du hori. Gure lana galdera, gai, prisma ezberdinak konbinatzen saiatzen da; edizio lan bat egitea horrekin», azaldu du Nekane Goikoetxeak, gradundokoaren koordinatzailea bera ere.

Hala, hileroko topagunean lur hartzeko asteburua izango da lehenengoa. «Nola gaude?» galderari egingo diote tira, Goikoetxeak aurreratu duenez. «Munduko aldaketen aurrean nola gauden aztertuko dugu; berdin balio du galderak herri ikuspegitik zein plano indibidualetik». Aurrejuzguak baztertu eta entzuteko giro bat sortzen saiatzeko egunak ere izango dira aurrenekoak. «Gaurko gizarteak eramaten gaituen like - don’t like jarreratik urruti, gorputz sozial bat eraikitzera goaz, bai ikasle taldean eta bai hizlariekin». Jose Angel Irigarai, Karmele Jaio eta Joseba Sarrionandia idazleak ariko dira lehen asteburu horretan. Besteak beste, kulturaz eta politikaz ariko da Irigarai; bere fikziozko pertsonaiek islatzen dituzten kezkak aletzeko eskatu diote Jaiori; eta 1997an argitaratutako Hitzen ondoeza hiztegi literarioa gaurkotuko du Sarrionandiak, zortzigarren EKTko ikasle batekin elkarrizketan.

«Kulturaz pentsatzeko oinarriak». Horiek izango dira hurrengo asteburuetan mamituko dituztenak, izan memoria, izan autoritatea, izan emozionalitatea. «Herri bezala zer emoziok mugitu gaituzten eta horiek nola konfiguratu gaituzten aztertuko dugu. Ane Larrinaga etorriko da horretarako, zeina kultur intelektualen emozionalitatea lantzen ari den azken urteetan, beste batzuekin batera». Beste ideia zentral bat ere nabarmendu du Goikoetxeak: kultura kokatuaren kontzientzia. «Mundu globalizatuan gero eta hobeto ulertzen dugu beste kokapen bat duen pertsonaren unibertsoa, eta hori ere gauza ederra da. Euskal kultura erabat unibertsala da, baina erabat kokatua».

Hori erakusten saiatuko dira Iker Galartzarekin ere, esaterako. Gure Zirkua proiektu arrakastatsuaz aritzeko gonbidatuko dute. Urruzola: «Ezin da ulertu Iker Galartza Tolosarik gabe [Gipuzkoa], inauteririk gabe, Errepublika garaian han aurkeztu ziren antzerki horiek guztiak gabe... Horren guztiaren bila goaz, azpikoaren bila».

Olatz Arrieta kazetariak ere hartuko du parte bederatzigarren EKTn. Dimentsio hain handiko erronkak dituen mundu baten aurrean ondare kulturalak zer leku bete dezakeen aztertuko dute harekin; eta ildo bertsutik ariko dira Juan Antonio Urbeltz eta Iban Ayesta ere.

Hiria (Onintza Etxebeste, Joseba Agirreazkuenaga, Ismael Manterola) eta itzulpena (Garazi Arrula, Isabel Etxeberria, Dana Moya) izango dira aurtengo beste bi gai nagusi, eta, aurreko edizioetan hasitako bidetik, familia transmisioa ere aztertuko dute (Usoa Zumeta). Zenbait saio berezi ere prestatu dituzte; Sarrionandia, Andoni Egaña eta Saioa Alkaizak osatuko dutena, kasurako. «Egañak 6.000 plaza egin ditu 40 urtean Euskal Herrian, eta Sarrionandiak 40 urtean 600 egun Euskal Herrian. Euren bizipenetatik ariko dira, eta Alkaizak oso bestelako perspektiba batetik jarriko die gero puntua biei». Hizlarien zerrenda luzean daude, orobat, Haritz Azurmendi, Jurgi Kintana, Agurtzane Intxaurraga, Titika Rekalt, Pako Aristi, Ximun Carrera, Joanmari Larrarte eta Maria Jesus Aranburu ere.

«Heterodoxian ibiltzeko» Ikasle bakoitzak proiektu bat aurkeztu beharko du graduondokoaren amaieran, baina aurrez ez da edukiak barneratu eta horiek frogatzeko ariketarik egin beharko. «Eskakizuna beste leku batetik dago; ibiltzeko moduetan, izateko moduetan», esan du Goikoetxeak, eta ikasgela «heterodoxian ibiltzen ikasteko gune» bilakatzea den ideia gehitu du Urruzolak. «Bere gertuko komunitatean eragiten duen pertsona anonimoa izan da, normalean, EKTra hurbildu direnen profila. Lezio bat da hori guretzat».


Summary: Israelgo Armadak beste bi palestinar hil ditu Ramallahtik gertu. Jalazoneko errefuxiatuen kanpamentuari eraso diote, haien arabera, «terrorismoaren aurkako» operazio batean. Azken sei hilabeteetan ehun palestinar baino gehiago hil ditu Israelek.

Zisjordanian eguneroko kontua dira oraindik ere sarekadak eta hilketak: Israelgo Armadak beste bi palestinar hil ditu gaur Jalazoneko errefuxiatuen kanpamentuan (Zisjordania), Ramallah hiriaren iparraldean. Hala baieztatu dute Palestinako eta Israelgo erakundeek.

PAN Palestinako Aginte Nazionalak gogora ekarri du Israelen erasoaldiak orain dela sei hilabete hasi zirela, eta ordutik ehun palestinar baino gehiago hil dituztela, eta 2.000 inguru atxilotu. Joan den astean ere lau lagun hil eta 44 zauritu zituzten Zisjordania iparraldeko beste kanpamentu batean.

Gaurkoa, Israelen arabera, «terrorismoaren aurkako operazio bat» zen. Azaldu dute susmagarri bat atxilotzeko asmoarekin egin dutela erasoa, eta operazioan agenteei eraso egin dietelako erantzun behar izan dutela haiek tiroka, «bi susmagarri neutralizatzeko». Ez dute xehetasun gehiagorik eman.

Palestinako agintariek jakinarazi dutenez, berriz, 19 eta 22 urte zituzten hildako bi mutilek. Beste bat ere larri zaurituta dago.

Fase kezkagarri bat

PANeko lehen ministro Mohammad Xtayyehk nazioarteko komunitateari eskatu dio aitortzeko Israel dela indarkeria areagotzearen erantzulea. Tel Avivi «benetan presio egitea» galdegin du: «Europako Batasunaren eta Israelen arteko harremanak hobetzen jarraitzeak haien politika errepresibo eta arrazistak indartzea soilik eragingo du».

Israeli, berriz, eskatu dio «egunero palestinarrak hiltzeko politika arriskutsu eta arduragabea eteteko», eta abisua eman du: «Hori egiten ez badute, dena suntsituta utzi dezakeen fase kezkagarri batera bidean goaz».

Ikusi gehiago: Israelen kanpaina politiko odoltsua


Summary: Doako 92.236 abonu eman ditu Renfek Hego Euskal Herrian. Duela hilabetetik doan bidaiatu ahal da Renferen aldiriko trenetan eta distantzia ertainekoetan. Abonuen %86,75 aldirikoei dagozkie; gainontzekoak, berriz, distantzia ertainekoei.

Energia krisi bete-betean, joan den uztailean, Espainiako Gobernuak garraio publikoa sustatzeko deskontu bereziak aurkeztu zituen. Ondorioz, irailetik urte amaierara arte, doan edo erdi prezioan garraiatu ahal da. Renfe konpainiak eskaintzen ditu doako bidaiak, aldiriko trenetan eta distantzia ertainekoetan. Hilabete igaro da zerbitzu hori hasi zenetik, eta arrakasta izan du Hego Euskal Herrian: 92.236 abonu eman ditu Renfek epe horretan.

Abonu horien guztien artean, %86,75 aldiriko trenei dagozkie (80.014 abonu), eta gainontzeko 13,25, berriz, distantzia erdikoei (12.222). Aldirietako bi zerbitzu dira Hegoaldean: bata Bilbokoa eta bestea Donostiakoa. Abonu horietatik, erdia baino gehiago Bilbokoan garraiatzeko eman ditu Renfek (46.141), eta gainontzekoak, Donostiakorako (33.873). Distantzia erdiko trenek Hego Euskal Herriko lau hiriburuak lotzen dituzte, eta horiek Mirandarekin, Zaragozarekin eta Santanderrekin.

Hilabete baten buruan, nabaritu da gero eta bidaiari gehiagok egin dutela trena erabiltzearen alde. Bilboko aldirietan, ia %50 egin dute gora bidaiariek iazko datuekin konparatuz gero —%18,1 gora, 2019arekin alderatuta—. Donostiako aldirietan, %60,4 hazi da bidaiari kopurua iazkoaren aurrean —ia herena, 2019arekin konparatuta—. Renfek Nafarroako distantzia erdiko datuak ere argitaratu ditu: hilabete batean, %48 bidaiari gehiagok hartu dute trena —%42,7 gehiago, duela hiru urteko datuen aldean—.

Urte amaierara arte eskuratu daitezke doako abonuak. Horretarako, aldiriko trenen kasuan, 10 euroko bermea ordaindu behar da, eta distantzia ertainekoenean, 20 eurokoa. Abenduaren 31ra arte behintzat hamasei bidaia eginez gero, aurreratutako dirua itzuliko zaio erabiltzaileari.

Erkidegoetako garraio publikoa

Renfe konpainia ez da deskontuak dituen bakarra. Tokiko erakundeen edo autonomia erkidegoen eskumenaren pean dauden garraiobideek, berriz, gutxienez %30eko deskontuak ezarri dituzte. Espainiako gobernuak berak ordaintzen du alde hori, eta autonomia erkidegoek eta tokiko erakundeek aukera dute deskontu horretaz gain beste %20 merkatzeko.

Ikusi gehiago: Garraio publikoaren deskontuak, lurraldeka


Summary: Fiskaltzak hamalau eta 34 urte bitarteko zigorrak eskatu ditu 'Sansoheta auziko' hamar akusatuetatik seirentzat. Orotara, hamar gizon eseri dira akusatuen aulkian, baina beste laurek aurreakordioa erdietsita daukate. Adingabeak galbideratzea, sexu abusuak egitea, adin txikikoen aurrean pornografia erakustea eta osasun publikoaren aurkako delituak egitea egozten diete.

Gaur amaitu da Sansoheta auziko epaiketa. Bertan, hamar gizonezko epaitu dituzte, zazpi adingaberen aurkako sexu abusuekin lotuta daudelakoan. Horietako bi adin txikiko Arabako Foru Aldundiaren tutoretzapean zeuden, Gasteizko Sansoheta zentroan, eta akusatuetako batzuk ere bertako langileak ziren. Akusatuetako lauk joan den astean akordioa lortu zuten akusazioekin, delituak onartu baitzituzten. Horrela, zigorra arindu zieten: urtebete eta hamahiru urte bitarteko kartzela zigorrak ezarri zizkieten. Gainerako sei akusatuen zigor eskaerak gaur jakinarazi ditu Fiskaltzak: hamalau eta 34 urte eta sei hilabete bitarteko kartzela zigorrak eskatu ditu haientzat. Clara Campoamor elkartea ari da herri akusazio gisa, eta zigor handiagoak galdegin ditu; hain zuzen ere, 30 urte eta sei hilabete eta 47 urte eta hiru hilabete bitartekoak.

Fiskaltzak zenbait delitu egozten dizkie akusatuei: adigabeak galbidean jartzea, sexu abusuak egitea, adingabeei pornografia erakustea eta osasun publikoaren aurkako delituak egitea. Gaurko saioaren ostean, kasua epaiaren zain geratu da.

Adinaren auzia

Epaiketa joan den astean hasi zen, hamar akusaturekin. Baina lauk akusazioarekin adostasuna lortuta, gainerako seiekin jarraitu dute. Horiek onartu dute sexu harremanak edukitzeagatik ordaintzen zietela, baina ziurtatu dute ez zekitela biktimek 18 urte bete gabe zituztela. Gaurko saioan ere defentsek arrazoi horixe eman dute zigorgabe lagatzeko eskatuz.

Fiskaltzak ikusi ditu gizonok zigortzeko arrazoiak. Gaur ondorioen aurkezpenean esan duenez, akusatuek adin txikikoekin sexu harremanak eduki zituzten, eduki sexualak partekatu zituzten diru truke, eta ez zuten egiaztatu adingabeak ziren ala ez: «Inork ez zuen ardura txikienik ere izan, eta ardura txikiena edukitzea da NANa eskatzea». Gainera, Fiskaltzaren irudiko, 2016an kasua ikertzen hasi zirenean biktimei ateratako argazkietan «ume itxura» zeukaten: «Inork ezin du esan argazki horiek heldu batenak direnik». Biktimek ildo beretik jo dute epaiketan, gehienek nabarmendu baitute ez zeukatela adin nagusikoak izateko itxurarik eta ez zietela NANa eskatzen.

Kasua 2016an egin zen publiko, Sansoheta zentroko zuzendariak salaketa jarri zuenean. Erasoen unean, biktimek 14 eta 17 urte bitartean zituzten.


Summary: Auzitegi Nazionalak Espainiatik ateratzeko debekua ezarri dio Mikel Albisuri. Albisuk eta Sagarzazuk gaur deklaratu dute epailearen aurrean. ETAk 2002an egindako atentatu batengatik sei euskal herritar ikertzen ari dira.

Espainiako Auzitegi Nazionalak uko egin dio Mikel Albisu eta Ramon Sagarzazu euskal herritarrak behin-behinean espetxeratzeari, baina Espainiako estatutik ateratzeko debekua eta hilean behin epaitegietan aurkezteko betebeharra ezarri dizkio Albisuri. Epailearen aurrean deklaratu dute biek, ETAk 2002an Santa Polan (Herrialde Katalanak) egindako atentatu batekin lotuta. Bi euskal herritar horiez gain, auzitegia Jon Olarra, Ainhoa Mujika, Iñaki Esparza eta Marixol Iparragirre ere ikertzen ari da.

Dignidad y Justicia eta AVT elkarteek Albisu eta Sagarzazu behin-behinean espetxeratzeko eskatu zuten, baina, Auzitegi Nazionaleko Instrukzio Epaitegi Zentraleko seigarren aretoko epaile Manuel Garcia Castellonen arabera, ez dago horretarako beharrik. Ebatzi du ez dagoela aukerarik frogak ezabatzeko edo delitua berriz egiteko, atentatua duela hogei urte egin zelako eta ETA deseginda dagoelako. Gainera, Sagarzazuren kasuan, ebatzi du hark estatutik ihes egiteko arriskurik ere ez dagoela.

Epailea ikertzen ari den gainerako herritarrak espetxeratuta daude egun. Iparragirre, Olarra eta Mujika, Zaballako kartzelan (Araba), eta Esparza, Lannemezanen (Okzitania). Iparragirre gaur zen deklaratzekoa, baina, azkenean, ez du egin. Olarrak eta Mujikak uko egin diote, eta Esparza, berriz, ez dute deitu, Frantziak baitu preso.

Garcia Castellonek martxoan erabaki zuen ETAk 2002ko abuztuan eginiko atentatuari buruzko ikerketa berriro zabaltzea, sei euskal herritarrek harekin loturarik izan ote zuten ikertzeko. Horretarako, txosten bana eskatu zien Espainiako Poliziari eta Guardia Zibilari. Azken horren arabera, «litekeena da» atentatua «Batasuna legez kanporatzeko prozesuari aurre egiten saiatzeko presio neurri bat izatea», eta hura ETAren buruzagitzak agindu izana. Era berean, ebatzi du sei kideak zuzendaritza haren parte zirela.

Erasoa 2002ko abuztuaren 4an egin zuen ETAk Guardia Zibilaren kuartel baten aurka, eta bi pertsona hil ziren: gizonezko bat eta haur bat. Auzia ikertu zuten, eta bi lagun kondenatu zituzten, baina epaileak ebatzi du auzia berriro irekitzea dagokiola; Olarra, Mujika, Esparza, Albisu, Sagarzazu eta Iparragirre garai horretan ETAko zuzendaritzan zeudelakoan, horiek izan dezaketen erantzukizuna ikertu nahi du epaileak.

Hain justu, azken hilabeteetan Auzitegi Nazionalak abiatutako prozedura da ETAren atentatu batzuen ikerketa berriro zabaltzea, horien egiletza intelektuala eta garai horietan ustez ETAren zuzendaritza osatzen zutenen erantzukizuna argitzeko. Hala egin dute Miguel Angel Blanco eta Gregorio Ordoñez PPko kide zirenen hilketekin, eta baita Francisco Querol magistratua zenarenarekin ere.


Summary: AEMk salatu du Guardia Zibilak webgunea itxi diela eta lagun bat atxilotu duela. Amnistiaren Aldeko eta Errepresioaren Aurkako Mugimenduaren arabera, atxilotuari material informatikoa atxiki dio Poliziak. Aske utzi dute atxilotu duten egun berean.

AEM Amnistiaren Aldeko eta Errepresioaren Aurkako Mugimenduak salatu duenez, joan den ostiralean lagun bat atxilotu eta askatu zuen Guardia Zibilak Basaurin (Bizkaia). Ez hori bakarrik: etxean zuen material informatikoa ere atxiki zioten. Mugimenduaren arabera, sekretupean dago atxiloketaren arrazoia.

AEMk, gainera, jakinarazi du Poliziak itxi egin duela beren webgunea. Salatu dutenez, «Guardia Zibilak Amnistiaren Aldeko eta Errepresioaren Aurkako Mugimenduari egotzi nahi dio» atxiloketa.

Horren aurrean, AEMk «deuseztatuko gaituen errepresioaren aurrean» antolatzeko eta borrokatzeko deia egin du, eta amnistiaren eta euskal estatu sozialistaren aldeko aldarria egin du beste behin ere.


Summary: Alloko Essityn lanean ari zen behargin bat hil da. Irailaren 22an Nafarroako paper lantegi horretan lanean ari zela bihotzekoak jota erietxera eramandako behargina da zendu dena.

Azken 48 orduetan bi langile hil dira Nafarroan, lan istripuen eraginez. LAB sindikatuak jakinarazi duenez, 2022an dagoeneko 59 langile hil dira Euskal herrian beharrean zirela, lanpostuan edo lanerako bidean; horietako hamasei, Nafarroan. Azkena joan den irailaren 22an Alloko Essity paper lantegian lanean ari zela bihotzekoak jota erietxera eraman zuten J.C. langilea izan da. 60 urte zituen.

Atzo jakin zen orein baten adarkaden ondorioz 42 urteko langile bat hil zela Muniainen (Nafarroa). Istripuaren nondik norakoen datu gehiago ez dago oraindik, «baina itxura batean lan segurtasuneko protokoloak ez dira bete, bereziki arriskutsua izan ohi den orein arren orroaldian», LABen arabera. Bada, heriotza horri beste bat gehitu zaio azken orduotan, Alloko papertegiko beharginarena.

LABek gogor salatu du gertakaria: «Patronalaren ardura da langileon osasuna bermatzeko beharrezko baliabideak jartzea. Neurri horiek ez baditu hartzen, baliabideak ez baditu ipintzen, hori bermatu behar duen administrazioak kontrol eta jarraipenik egiten ez duelako da hori».

«Enegarren aldiz» deitu ditu sindikatu abertzaleak Nafarroako Gobernua, NOPLOI Nafarroako Osasun Publikoaren eta Lan Osasunaren Institutua eta Lan Ikuskaritza «behingoz beharrezkoak diren bitartekoak jartzera» modu eraginkorrean, enpresetan lan osasunerako neurriak betearazteko.


Summary: Lulismoa eta antipetismoa, bigarren itzulian.

Presidente hautatu zuten bi aldietan gertatu zen bezala, Lulak aurre egin beharko dio bigarren itzuliari. Oraingo honetan, Jair Bolsonaro izango du aurkari, eta inkestetan aurreikusi baino emaitza hobeak lortu ditu Bolsonarok. Brasilen historia demokratikoko hauteskundeetan, botoak ez dira inoiz horren kontzentratuta egon lehen itzulian: egungo presidentearen botoak eta haren aurrekoarenak batuta, boto guztien %92 dira, eta azken hondarrak baino ez dizkiete utzi Planalto jauregian sartu nahi zuten beste bederatzi hautagaiei. Bigarren itzulian ohikoagoa den portaera bat izan dute hautesleek, eta, hala ere, Lulak ez du lortu lehia erabat bere alde jartzea. Dena dela, sei milioi botoren aldearekin abiatu da orain, eta urriaren 30ean bukatzekoa da kanpaina.

Lula argi eta garbi nagusitu zaio aurkariari, baina Bolsonarok lortu du inkestek sortutako espektatibak gezurtatzea: haietako batzuetatik ondorioztatzen zenaz bestera, ez da lehiatik kanpo geratu. Are, inkesta gehienetan iragarri baino alde txikiagoa atera dio Lulak: iragarritakoaren erdia edo herena, tarte horretan.

Bigarren itzulian beste hainbeste boto baliodun izango balira, Lulak nahikoa luke Ciro Gomes zentro-ezkerreko beste hautagaia babestu dutenen botoen erdiak biltzea berriro presidente hautatua izateko. Hautagai gustukoena lehiatik kanpo geratu zaienek abstentzioaren alde egiteak ere lagunduko dio metalurgiako lider sindikal ohiari botoen %50 lortzen. Edonola ere, hauteskundeetan lehia handia dago oraindik, eta ez da zuhurra iragarpenak egiten aritzea. Igande gauean beste partida bat hasi zen jokatzen, eta presidente ohia da orain ere garaitu beharrekoa, baina aurkaria ere fresko dago, eta badu motiborik ilusioari eusteko. Bozkalekuetara joan ez ziren ia 33 milioi brasildarrak ere boto emaile potentzialak dira, eta edozein aldetara makurtu dezakete balantza.

Lulak bereganatutako babesak frogatu du eraginkorrak izan direla Langileen Alderdiak Bolsonaroren agintaldian osatutako aliantza zabalak —ezkerrarekin osatuak, baina batez ere eskuinarekin—. Geraldo Alckmin presidenteordegaia izan da horren ikur nagusia: Lulak garaitu egin zuen 2006ko presidentetza hauteskundeen bigarren itzulian, berriz presidente hautatu zutenean. Langileen Alderdiak gaur egun ez dauka behinola izandako berritasun kutsu hori, eta bidean galdu du administrazioaren gardentasunarekin zuen lotura ere, baina pluraltasunaren aldeko kezkaren eta Bolsonaroren aurkako guztiak biltzearen emaitza izan liteke orain lortutako ehunekoa. Aliantzek ezin hobeto orekatu dute joan deneko hamar urtean alderdiak izandako higadura.

Bolsonarok, berriz, bi puntu baino ez ditu galdu 2018an lehen itzulian jasotako babesaren aldean. COVID-19ak herrialdea jo zuenean hark egindako kudeaketak emaitza negargarriak izan zituen osasun arloan, eta ez zuen fruiturik eman alderdi ekonomikoari dagokionez; kudeaketa horrek, espero bezala, ahulezia ekarri dio, baina ondo konpentsatu du egungo agintariak, Langileen Alderdiaren kontrako mugimenduaren —hots, antipetismoa deitutakoaren— buru sendoa izateko gaitasunari esker. Hauteskunde bloke horrek egonkortasun ikaragarria erakutsi du bi hamarkadaz. Norbaitek uste bazuen ultraeskuineko buruzagi politikoa izateak eta gobernua administratzeko estilo xelebre eta desordenatua edukitzeak eragotzi egingo ziola Bolsonarori bloke horren gidaritzari eustea, bada, orain garbi ikusiko du, atzoko botoen argitan, ez dela hala.

Hilabete honetan, erabateko ziurgabetasuna izango dute Brasilen hauteskundeen emaitzen inguruan, eta, gainera, herritarrak beldur dira lehia areagotzeak ez ote duen ekarriko indarkeria politikoa handitzea, kanpaina hasi zenetik bost pertsona hil baitira indarkeria horren ondorioz. Gainera, bi hautagaien artean alde txikia egotea espero denez, litekeena da Bolsonarok ez onartzea garaipena beste emaitzarik. Brasilgo demokrazia jokoan dago oraindik.


Summary: Ipar Korearen misil balistiko batek Japonia zeharkatu du airez. Japoniako Gobernuak jakinarazi duenez, 2017tik ez da gertatu halakorik. Misilak Ozeano Pazifikoan hartu du lurra. AEBek kritikatu egin dute Ipar Korearen ekintza.

Japoniako Defentsa Ministerioak jakinarazi du Ipar Koreak botatako misil bat igaro dela Japoniaren gainetik goizaldean –Euskal Herrian gauerdia zelarik–. Zabaldutako informazioaren arabera, misilak Tohoku eskualdearen zona zeharkatu du airez, hogei bat minutuz izan da zeruan, eta Ozeano Pazifikoan lurreratu da gero, Japoniako lur eta uretatik kanpo. Gobernuak zehaztu duenez, bost urte ziren Ipar Koreak lur horietan misilik jaurtitzen ez zuela. 2017an egin zuen azkenekoz.

Misil balistikoa antzeman eta segituan, Japoniako Gobernuak abisu eman die herritarrei. Zehazki, herrialdeko iparraldean diren Hokkaido eta Aomori eskualdeetako biztanleei eskatu die babes har zezatela. Lurpeko babeslekuetan sartzea gomendatu du.

Misilaren gaineko albisteak alerta piztu du hainbat herrialdetan. Besteak beste, AEBek irmoki gaitzetsi dute Ipar Koreak misila jaurti izana, egoera «ezegonkortzea» dakarrelako. AEBetako Segurtasun aholkulari Adrienne Watsonen arabera, ekintza horrek agerian uzten du Ipar Koreak «mespretxuz» egiten diela so NBE Nazio Batuen Erakundeko Segurtasun Batzordeak herrialde horien gaineko auziari buruz hartutako erabakiei. Halaber, Watsonek nabarmendu du Etxe Zuriak orain arte bezala segituko duela Ipar Korearen gaitasun militarrak mugatzeko ahaleginetan.


Summary: Madrilek 100 euroko diru laguntza «ia unibertsal bat» onartuko du 3 urte arteko haurrak dituzten amentzat. PSOEk eta UPk 2023ko Espainiako aurrekontuak adostu dituzte. Aurreratu dutenez, «hainbat neurri sozial» hitzartu dituztelako lortu dute akordioa. Besteak beste, Renferen abonuak doakoak izango dira 2023an ere.

Madrilen ordu batzuk barru onartuko dute 2023. urteko aurrekontuen lege aurreproiektua. Espainiako Gobernuko iturriek baieztatu dute gaur goizean goiz itxi dutela akordioa PSOEk eta UP Unidas Podemosek. Haien arabera, «inoizko gastu sozialik handiena» bermatuko duten aurrekontuak dira, legealdi honetan onartuko dituzten hirugarrenak. Pedro Sanchez Espainiako presidenteak, berak hala eskatuta, agerraldia egingo du Kongresuan zerga sistemari buruzko azken xehetasunak eztabaidatzeko.

Aurreratu dute zein izan diren aurrekontuetan onartu dituzten berrikuntza batzuk. Besteak beste, 0 eta 3 urte arteko haurrak dituzten amentzako 100 euroko diru laguntza «ia unibertsal bat» emango du Madrilek —orain arte ama langileek soilik jasotzen zuten laguntza hori—. Langabeentzako diru laguntzetan ere hobekuntzak izango direla esan dute. Gaur goizean eman dituzte xehetasunak gobernukideek, eta gaineratu dute Renferen abonuak doakoak izango direla 2023an ere.

Aurrez ikus daiteke EAJk eta EH Bilduk aurrekontu horien aldeko botoa emango dutela; baita ERCk, Mas Paisek eta Compromisek ere. EAJren eledun Aitor Estebanek atzo aurreratu zuen jeltzaleak prest daudela negoziazioei «marra gorririk gabe» ekiteko. «Borondatea» eskatu zion Moncloari, besteak beste Gernikako Estatutuak jasotako eskumenei dagokienez. Halere, atzo Bizkaia Irratian egindako elkarrizketan azaldu zuen Madrilen jarrera «ona» dela negoziazioei ekiteko.

Jeltzaleek gaur berretsi dituzte euren asmoak, eta akordio batera heltzeko «erabateko jarrera» dutela adierazi dute ohar batean. Dena den, azaldu dute harritu egin dituela PSOEk eta UPk «garaipena ospatu izanak»: «Ez luke albiste izan beharko gobernu batek aurrekontu batzuk adostu izanak. Izatekotan, albiste izango da aurrekontu horiek lege proiektu bilakatzea», esan dute. EAJk aurreratu du aurrekontuak aztertuko dituela, eta datozen egunetan areagotu egingo direla elkarrizketak Madrilekin.

EH Bilduko Mertxe Aizpuruak atzo esan zuen jada egin dituztela «lehen kontaktuak», eta gaur gehitu du «begi onez» ikusten duela akordioa, «izaera soziala duelako». Hori bai, euren proposamenak entzuteko eskatu die PSOEri eta UPri, «langile klaseari zuzendutako neurri gehiago kontuan har ditzaten krisi garai honetan».

«Gobernuak ez du ahaztu behar oraindik ez duela beharrezkoa den gehiengorik aurrekontu horiek bere horretan onartzeko. Hemizikloa osatzen dugun taldeokin hitz egiteko garaia da, bereziki ezkerrekoekin eta subiranistekin, guk ematen baitiegu gehiengoa hainbat gaitan. Entzun egin behar gaituzte, eta gure proposamenei jaramon egin», amaitu du Aizpuruak.

Aurrekontu sozialak

Gobernuko iturriek adierazi dute aurrekontu horien helburu nagusiak direla «ongizate estatua indartzea, pentsiodunen erosteko ahalmenari eustea, langile publikoen lan baldintzak hobetzea eta osasungintzara diru gehiago bideratzea».

Twitterren idatzi du akordioari buruz Yolanda Diazek, Espainiako presidenteordeak. Espainiarentzako itun «justua eta onuragarria» dela esan du: «Ziurtasuna ematen duten aurrekontuak dira, inflazioari ausart aurre egiten diotenak, eta gobernua bultzatzen ari den babes soziala eta ehun produktiboa indartzen dutenak», idatzi du. Gehitu du helburu nagusia dela familien erosteko ahalmenari eustea, eta ongizatea bermatzea.

Nabarmendu dituen neurrietako bat langabeek jasotzen duten sariarena izan da: diru laguntza horrek %60ko oinarria berreskuratuko du seigarren hiletik aurrera. Diazen arabera, 300.000 laguni eragingo die erabaki horrek. Beste neurri hauek ere aipatu ditu: pentsiodunen erosteko ahalmenari eustea, familien lege berri bat tramitatzeko aurrerapausoa ematea, 0 eta 3 urte bitarteko haurrak dituzten amentzako laguntza...


Summary: Ibuprofenoa eta kodeina konbinatzen dituzten botiken arriskuez ohartarazi du EMAk. Botika horiek oinazea tratatzeko erabiltzen dira, baina mendekotasuna eragiten dute zenbaitetan, eta heriotza ere eragin dezakete, denbora luzean eta aholkatutako dosian baino handiagoan hartzen badira.

EMA Sendagaien Europako Agentziako adituek azken bileran ondorioztatu dute kodeina eta ibuprofenoa konbinatzen dituzten sendagaien prospektuetan zehaztu egin behar dela botika horiek «kalte larriak» eragin ditzaketela denbora luzean eta gomendatutako dosian baino handiagoan hartzen badira. Zehaztu dute giltzurrunetako arazoak eragin ditzaketela, edota hesteetakoak, eta, kasurik larrienetan, heriotza ere bai.

Horregatik, gomendatu dute prospektuetan argi eta garbi jartzeko zer ondorio larri eragin ditzaketen botika horiek, «bereziki» denbora askoan hartzen badira, eta dosi handietan. Ondorio horretara heltzeko, botika klase horien «abusuaren eta mendekotasunaren» ondorioz eritutako pertsonen kasuak aztertu dituztela azaldu dute, eta horietako batzuk hil ere egin direla.

Botika klase horiek oinazea tratatzeko erabiltzen dira sarri askotan, baina mendekotasuna eragin dezakete, eta hor dago arazoaren muinetako bat. Opioaren eratorri bat da kodeina, eta mendekotasuna eragin ohi du.

Giltzurrunetan kalteak

EMAko adituen arabera, botika horiek behar baino dosi handiagoetan hartzen badira, giltzurrunak gaizki funtzionatzen hasten dira, eta osasun arazoak sortzen dira hortik. Odoleko potasio mailak ere apaldu egiten dira sarri askotan, eta horrek giharretako ahultasuna eta zorabioak eragiten ditu.

EB Europako Batasuneko herrialdeetara igorri du EMAk ohartarazpena, eta prospektuetan zer aldaketa egin behar diren adierazi du. Estatuen esku dago orain aldaketa egitea.


Summary: Motelaldi hotsei eusten ari zaie lan merkatua. Ohi bezala, irailean langabezia jaitsi egin da Hego Euskal Herrian, eta afiliazioa igo, hezkuntza sektorearen dinamikaren ondorioz. Industria eta zerbitzuak bultzatzen ari dira enpleguaren sorrera.

Lan merkatua izaten ari da ziurgabetasun egoerari hobeto eusten ari zaizkion adierazleetako bat. Ekonomia bolada onean izan den urteetan bezala, irail honetan ere langabeziak behera egin du, eta Gizarte Segurantzako afiliazioek, gora. Abuztuan baino 1.851 langabe gutxiago zenbatu ditu SEPE Espainiako enplegu zerbitzuak, eta 6.639 afiliatu gehiago.

Guztira, 142.868 pertsona daude lanik gabe Hego Euskal Herrian, eta 1.276.089 pertsona Gizarte Segurantzan izen emanda. Kopuru horiek azken hamarkadako onenen artean jarraitzen dute. Konparazio baterako, joan den urteko irailean baino 9.312 langabe gutxiago daude, eta 23.505 afiliatu gehiago. 2008. urtetik irail batean zenbatutako langabe kopururik txikiena da, eta handiena afiliazioen kasuan.

Hori, hein handi batean, aurten pilatutako emaitza onen ondorio ere bada. Abuztuan, dena den, martxoan hasitako joera hautsi zen. Ohi denez, hilabete txarra izan zen abuztua: gora egin zuen langabeziak (2.085 gehiago), eta behera afiliazioek (13.621 gutxiago). Lanpostu horiek denak ez dira irailean berreskuratu, baina hala izan da aurreko urteetan ere, eta irail honetako kopuruak aurreko urteetakoen antzekoak izan dira. Bereziki, urrian eta azaroan errekuperatzen dira abuztuan galtzen diren lanpostu gehienak. Orain, ikusteko dago udazkenera begira zabaltzen ari den ziurgabetasun ekonomikoak nola eragingo duen bilakaera horretan.

Industria eta zerbitzuak

Irail honetan, sektore guztietan murriztu da langabeen kopurua, eta industrian izan da jaitsierarik handiena: 512 langabe gutxiago daude. Urte hasieratik industria izan da euskal ekonomiaren motorra, hornidura arazoak desagertu ez diren arren. Pandemiak eragindako geldialdiari indartsu erantzun zion sektoreak urteko lehen erdian, baina joera hori apalduz joan da hurrengo hilabeteetan, lehengaien eta, bereziki, energien prezioen igoeragatik. Industria handi batzuetan, siderurgian esaterako, hasiak dira berriz ere aldi baterako enplegua erregulatzeko espedienteak ezartzen, eta kaleratze hotsak ere entzuten dira enpresa batzuetan. Baina, oro har, euskal industrien esportazio emaitzak oso onak izaten ari dira: urteko lehen erdian %25 handitu dira, eta oso eskura dute 2019ko marka haustea.

Aurten lan merkatua bultzatu duen beste sektore nagusia zerbitzuena izan da, eta irail honetan ere ere behera egin du langabeziak: 478 gutxiago. Inflazio handiak herritarren erosahalmenean izan duen eraginak ez dio oraingoz sektoreari eragin. Bereziki turismoak eta, horrekin batera, ostalaritzak urte oparoa izan dute. Eraikuntzan, berriz, 403 gutxiago zenbatu ditu SEPEk, eta lehen sektorean, 236 gutxiago, bereziki mahats bilketarako egindako kontratuengatik. Aurrez enplegurik gabe zeuden 222 pertsona irten dira langabeziatik.

Etxeko langileen afiliazioa

Datu horiek afiliazioarenekin osa daitezke. Ona izan da iraila hein handi batean, hezkuntza sektorearen dinamikaren ondorioz: uztailean eta abuztuan lanik gabe geratzen dira behin-behineko milaka irakasle, jangeletako langile, akademietako behargin eta halakoak, eta irailean eta urrian kontratatzen dituzte berriz. Beste sektoreetan ere gora egin du afiliatuen kopuruak, batean izan ezik: etxeko langileak. 159 gutxiago. Urrian sartuko da indarrean Espainiako Gobernuaren araudi berria: horren ondorioz, enplegatzaileek etxeko langileen langabeziarako kotizazioak ordaindu beharko dituzte.

Kontratu motari dagokionez, irailean 116.612 kontratu egin dira, eta horietatik 34.394 mugagabeak izan dira, hau da, sinatutakoen %29,24, inoizko kopururik handiena. Azken lan erreforma indarrean jarri eta aldi baterako kontratazioa mugatu zenetik, asko ugaritu dira kontratu mugagabeak; izan ere, aurretik %7-8 izaten ziren. Edonola ere, horietako asko aldizkako kontratu finkoak dira, eta ez dute urte osoko jardunaldia bermatzen.

ERREAKZIOAK

Eusko Jaurlaritza: «Datuek erakusten dute gure ehun ekonomikoa sendoa dela eta mehatxuei aurre egiteko gai dela».

Nafarroako Gobernua: «Oraingoz, enplegu maila nahiko egonkor dago, eta aurreikuspen ekonomikoek positiboak izaten jarraitzen dute»

ELA: «Kontratu berrien kalitatea ez da ona. Langile klasearen pobretze prozesu bat gertatzen ari da»

LAB: «Langabeziak behera egin du, prekaritate eta behin-behinekotasunaren igoeraren kontura»

CCOO: «Emaitza onak izan arren, ziurgabetasun handiko testuinguru bat larriagotzen ari da»

UGT: «Soldaten igoera eta langabezia prestazioen hobekuntza bermatzeko garaia da»


Summary: Hegaluzeek non hibernatzen duten deskubritu du Azti ikerketa taldeak. Ozeano Atlantikoaren mendebaldean ematen dute negua, sakonera handiko uretan. Ikerlari batek marka elektroniko bat jarri zion hegaluze bati orain bi urte; hala, animaliaren migrazio ibilbidea osoki erregistratu dute estreinako aldiz.

Lehenbiziko aldiz, posible da hegaluze baten migrazio ibilbide osoa marraztea. Orain arte, informazio falta zela-eta, nekez zen jakiterik animalia espezie horrek non ematen duen negua. Baina argitu dute erantzuna azkenik: Ozeano Atlantikoaren mendebaldeko zonetan hibernatzen du hegaluzeak, Euskal Herritik «oso urrun», ikerlarien esanetan, eta sakonera handiko uretan murgildurik. Azti ikerketa taldeak egin du aurkikuntza.

«Neguan, hegaluzeak Atlantikoko oso urruneko zonak bisitatzen ditu (mendebaldean), non sakonera handian bizi baita (ehunka metroraino; han, tretza bidez arrantzatzen da); Bizkaiko golkora egiten duen bisitan, berriz, gainazaletik gertu barreiatzen da, eta hor beita bizia, kaza eta arraste pelagikoa erabiliz harrapatzen da», azaldu dute Aztikoek.

Miaketa gailu txiki batek eman dio bide aurkikuntzari. Aztik jakinarazi duenez, orain dela bi urte hasitako ikerketari esker eskuratu dute orain arte falta zuten informazioa. Iñigo Onandia itsas ikertzaileak marka elektroniko bat ipini zion hegaluze bati, erraietan, animaliak ondoko hilabeteetan eginen zuen ibilbidea erregistratzeko. Bizkaiko golkoan jarri zion gailua, hegaluzeak artean 70 zentimetro luze zelarik eta zazpi kilo pisatzen zuelarik.

Lehen urratsa egina zen, beraz, baina konplikatuena falta zen artean: inork aurkitu beharko zuen hegaluze horixe bera handik hilabete batzuetara. Bada, bete zen asmoa: Irlandako hegoaldean hartu zuten arraina, orain dela zenbat hilabete.

Frantziako Vincent Galland ontziak harrapatu zuen, eta, arrainak barrenean zuen marka elektronikoa ikusita, Azti Laborategira bidali zuten gailua. Gailu horrek bildutako informazioa aztertzeko aukera izan du ordutik ikerketa taldeak, eta izan dute, azkenik, ondorioak ateratzea. Bi urteko ibilbidea erakusten dute jasotako datu horiek.


Summary: Euskal Herriko artistak, Iranen eta Kurdistanen protestan ari diren emakumeen alde. 'Emakumea, bizitza, askatasuna' leloa euskaraz eta kurdueraz esaten grabatu dute euren burua besteak beste Itziar Ituñok, Miren Amurizak eta Uxue Alberdik.

Jin, jiyan, azadi / Emakumea, bizitza, askatasuna. Lelo hori ahotan, euren burua grabatu dute Euskal Herriko zenbait sortzailek, egunotan Iranen eta haren menpeko Kurdistanen agintari erlijioso-politikoen indarkeria pairatzen ari diren emakumeei elkartasuna adierazteko.

Tartean dira Uxue Alberdi eta Miren Amuriza bertsolari eta idazleak, Itziar Ituño aktorea, Idurre Eskisabel idazle eta kazetaria, Danele Sarriugarte idazle eta itzultzailea, Nerea Loiola idazlea, eta Oihana Bartra eta Amaia Iturriotz bertsolariak. Zorrotz.eus plataformak zabaldu du bideoa.

Irailaren 13an, beloa «gaizki jantzita» zeramalako, Moralaren Poliziak atxilotu hil zuen Tehenaren Mahsa Amini 22 urteko emakumea. Polizia etxera eraman eta gutxira «bihotzekoak» eman ziola adierazi zuen Irango Poliziak, baina harekin atxiloturik zeuden hainbat lekukok adierazi dute emakumea jipoitu egin zutela, garunean odol isuria eragin arte. Hiru egun egin zituen erietxean, koman, eta irailaren 16an hil zen. Aminiren familiak salatu du oraindik ez duela ikusi medikuen txostena.

Heriotzak protesta olde handia eragin du Iranen eta Kurdistanen. Ehunka herritar kalera atera dira hiru astez, Emakumea, bizitza, askatasuna leloa ahoan hartuta. Islamiar Errepublika amaitzeko eskatu dute.

Irango agintariek gogor erantzun diete protestei. Iran Human Rights gobernuz kanpoko erakundearen arabera, 92 herritar hil dituzte dagoeneko.

Ali Khamenei lider gorenak, berriz, salatu du AEB Ameriketako Estatu Batuek eta Israelek «diseinatu» dituztela protestak.


Summary: VWen 43 egun gutxiago lan egitea proposatu du LABek, murrizketak baleude. Sindikatuaren arabera, auto elektrikoaren produkzioari buruzko aurreikuspenik ezkorrenean, 400 eta 600 arteko gehiegizko lanpostu kopurua egon daiteke, eta lanaldiaren murrizketa irtenbide bat litzateke.

LAB sindikatuak uste du egingarria dela Landabenen urtean 43 egun gutxiagoz lan egitea, bai zuzeneko lanpostuetan, bai eta mantentze lanetan edo tailerretako zuzendaritzetan ere. «Produkzio honek lantegia 218 egunez irekita egotea ahalbidetzen du, eta ez du inongo eraginik produkzio ahalmenean», aipatu du sindikatuak.

Ziurgabetasun egoeran dago Landaben. Auto elektrikoaren zer modelo eta zenbat ekoitziko dituen oraindik zehazteko dagoela, kezkatuta daude Martorellgo fabrikak ekoizpenaren zati bat eraman dezakeelako, konpentsazio gisa —Bartzelonako fabrikan lanpostuen %30 murriztu beharko liratekeela adierazi zuen zuzendaritzak otsailean, hango negoziazio kolektiboan—.

Landabeni talde horrek hornitzen dizkionez motorrak, auto elektrikoaren produkzioak ustez ez du zertan izan hainbesteko eraginik lanpostu kopuruan, baina produkzioaren zati bat Bartzelonara eramateak izan dezake eraginik lan arloan.

LABek kalkulatzen du, aurreikuspenik ezkorrenean, Iruñean 400 eta 600 arteko gehiegizko langile kopurua egon daitekeela eta halako egoera bati erantzuteko neurri egokia izan daitekeela lanaldi murrizketa.

20 egun lan, bost atseden

VWen, urtean 216 egunez egiten dute lan, eta sindikatuak proposatu du 173 egunez lan egitea, urtean 42 egun gutxiago. Batez beste astean 32 orduko lan astea izan arren, fabrikan beste modu batera antolatuko litzateke. Sindikatuak ulertzen du asteroko lanaldia murriztea «hagitz zaila» dela, eta lan egindako 20 eguneko 5 eguneko atsedenaldia proposatu du. Gaueko, goizeko eta arratsaldeko txandetan bost talde antolatuta, egin daitekeela uste du.

Tailerreko zuzendaritzatan edo mantentzeko lanetan egutegia langileen ordezkaritzarekin hitzar daitekeela gaineratu du.


Summary: Alain Aspect, John F. Caluser eta Anton Zeilinger ikertzaileei eman diete Fisikako Nobel saria. «Informazioaren zientzia kuantikoan aitzindariak» izateagatik saritu dituzte ikerlariak.

Alain Aspect, John F. Caluser eta Anton Zeilinger ikertzaileek irabazi dute Fisikako Nobel saria. Alain Aspect frantsesa da, John F. Caluser estatubatuarra, eta Anton Zeilinger austriarra. Stockholmeko Karolinska institutuaren erranetan, ikerlari horiek «esperimentu apurtzaileak» egin dituzte. Institutuak nabarmendu du, gainera, elkarketa egoeran dauden partikulak «kontrolatzeko eta ikertzeko potentziala» erakutsi dutela. Hala, haien lanak «oinarriak ezarri dizkio teknologia kuantikoaren aro berri bati». Sariaz gain, 916.000 euro jasoko dituzte irabazleek.

Fisikako Nobel saria izan da banatu den bigarrena. Atzo jakinarazi zen Medikuntzako Nobel sariaren irabazlea —Svante Paabo suediarra—, eta datozen egunetan jakinaraziko dira gainerakoak —literaturakoa, bakearen arlokoa eta ekonomiakoak—.

Fisikako saria

Fisikako 115 Nobel sari banatu dira 1901 eta 2022 bitarte, eta saritu horietatik lau bakarrik izan dira emakumeak —Marie Curie, Maria Goeppert-Mayer, Donna Strickland eta Andrea Ghez—. Lawrence Bragg izan da historian sari hori jaso duen pertsonarik gazteena: 25 urterekin saritu zuten, bere aitarekin batera, 1915. urtean. Arthur Ashkin izan da sari hori irabazi dutenetan zaharrena: 96 urterekin saritu zuten. John Bardeen izan da Fisikako Nobel saria bi aldiz irabazi duen pertsona bakarra.


Summary: Emakundeko zuzendari kargutik kendu dute Izaskun Landaida. Miren Elgarresta izendatu dute ordezko; Berdintasuneko foru zuzendaria izan da orain arte Gipuzkoan.

Eusko Jaurlaritzako Gobernu Kontseiluan hainbat kargudun berri izendatu dituzte gaur. Besteak beste, Emakundek zuzendari berria izango du. Izaskun Landaidak izan du kargu hori 2013. urtetik, baina orain Miren Elgarrestak hartuko du. Gipuzkoako Foru Aldundian Berdintasuneko foru zuzendaria izan da orain arte. Zumarragakoa (Gipuzkoa) da Elgarresta, 1965ean sortua. Agur gutun bat idatzi du Landaidak. Emakundeko zuzendari izatea «ohorea» izan dela esan du. Eskerrak eman dizkie urteotan berekin jardun duten lankideei eta gertukoei. Gizon eta emakumeen arteko berdintasunerako bidean oraindik «erronka» handiak daudela gogoratu du, eta aurre egin behar zaiela hainbat «inertziari» ere. Aurrerantzean ere berdintasunaren aldeko urratsak egiten jarraituko duela esan du.

Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburu Beatriz Artolazabalek eskertu egin du Landaidak Emakunderen zuzendaritzan egin duen lana. Azaldu du, ordea, «beharrezkoa» zela aldaketa. Berdintasun planen arloan erronka berriak datozela esan du, eta bestelako zuzendari soslai bat behar dutela orain Emakunderen zuzendaritzan. Elgarrestak adierazi du erronka horiei aurre egiten «lagunduko» duela.

Hirugarren legegintzaldia, aldaketekin

Ugaokoa (Bizkaia) da Izaskun Landaida, eta hango alkate karguan hasi zuen ibilbide politikoa, 2007an; urte berean izendatu zuten Eudeleko berdintasun arduradun, eta Bizkaiko Foru Aldundiko Genero Indarkeriaren Behatokian ere sartu zen. EAJ Jaurlaritzara itzuli zenean izendatu zuten Emakundeko zuzendari, Iñigo Urkulluren eskutik, 2013ko urtarrilean.

Emakunderen gidaritzan hirugarren legegintzaldia izan du hau Landaidak, eta aldaketa handi bati egin behar izan dio aurre: 1988an sortu zenetik, Eusko Jaurlaritzako Lehendakaritzan kokatuta egon zen Emakunde, baina 2020ko hauteskundeen ondoren, gobernuan Berdintasun Saila sortu eta zuzendaritza moduan hara eraman zuten berdintasun institutua. Erabakiak harrabots handia eragin zuen, eta Emakundeko zuzendari ohiak ere aurka agertu ziren. 30 talde feministak baino gehiagok galdegin zuten Lehendakaritzara itzultzea, 1995eko Beijingo Konferentzian adostutako irizpideei jarraikiz: berdintasun organoak gobernuetako lehendakaritzetan kokatu behar zirela, politika publikoetan «zentralitatea» eta «genero zeharkakotasuna» bermatzeko.

Azken bi urteotan, bi erronka handi bideratu dituzte Emakundek eta Jaurlaritzaren Berdintasun Sailak: martxoan Berdintasun Lege berria onartu zuen Eusko Legebiltzarrak, eta ekainean Berdintasunerako Herri Ituna abiatu zuen Jaurlaritzak. Prozesu horietan zehar, une batzuetan bigarren mailan geratu da Emakunde: itunaren aurkezpen ekitaldian, adibidez, Landaidak ez zuen hitzik hartu jendaurrean, nahiz eta Beatriz Artolazabal Berdintasun sailburua bideo bidez mintzatu —COVID-19a hartuta zegoen—.

Tentsioak tentsio, publikoki zuhur mintzatu da beti Landaida. Otsailean BERRIAn egindako elkarrizketan adierazi zuen Emakunde Lehendakaritzatik ateratzeak ez zuela eragin lehendakariaren konpromisoa ahultzea: «Honek ez du ekarri berdintasunarekiko konpromisoa murriztea, baizik eta kontrakoa: Emakunderen aurrekontuak, adibidez, gora egin du». Halaber, erabakiak atzera-buelta izan zezakeela erantsi zuen, legealdi amaierako balorazioa ikusita; «baina niri ez dagokit hori erabakitzea», zehaztu zuen.

Miren Elgarrestak, berriz, bigarren legegintzaldia du Gipuzkoako Aldundiko Berdintasun Zuzendaritzan. Kargua hartzean, halere, erabaki eztabaidatu bat defendatu zuen: Irungo eta Hondarribiko alardeen gatazka Berdintasun Zuzendaritzatik Bizikidetza Zuzendaritzara mugitu zuen; hala, aurreko agintaldian Bilduk abiatutako elkarrizketa prozesua urtu egin zen apurka. Ikusteko dago zer jarrera hartuko duen orain auzian: Emakundek beti babestu ditu Irungo alarde mistoa eta Jaizkibel konpainia parekidea, baina, Berdintasun zuzendari gisa, Elgarresta da ez urte hauetan herriotara joan aldarri parekideak sostengatzera.

Beste kargu aldaketak Gazteria zuzendari berria ere izendatu dute. Agurtzane Llanok bete du orain arte kargua, eta Miren Saratxagak hartuko du. Zuzendaritza horri aparteko itzala emateko asmoa agerian utzi du berriki Jaurlaritzak, eta Lehendakaritzaren barruan sartu dute, Gizarte Trantsiziorako eta Agenda 2030eko Idazkaritza Nagusian. Amurriokoa (Araba) da Saratxaga, 1983an jaioa. Hezkuntza Saileko Erregimen Juridikoko zuzendari Eneko Goenaga izendatu dute. Igone Martinez de Luna ordezkatuko du. Andoainen (Gipuzkoa) sortua da Goenaga, 1989an.


Summary: CAQek Asanbleako nagusitasuna sendotu du. François Legault lehen ministroaren koalizioak gehiengo osoa handitu du, 74 ordezkaritik 90era igota. PQk inoizko babesik eta ordezkaritzarik txikiena bildu du: hiru diputatu izango ditu.

François Legault eta haren indar politikoa, CAQ Quebecen Etorkizuna Koalizioa, hegemonia bat finkatzeko bidean dira. Aldaketaren mezua sustatuta iritsi zen agintera duela lau urte, Asanblea Nazionaleko aulkien gehiengo osoa bilduta, eta atzo egin zituzten hauteskundeetan nagusitasun hori sendotzea lortu du, 74 diputatutik 90era igota —125 aulki ditu parlamentuak—. Kanpaina immigrazioaren murrizketan eta frantsesaren defentsan oinarritzea estrategia baikorra izan da CAQentzat, zenbait gatazka, adierazpen arrazista eta hutsegite gorabehera, eta Legaultek bigarren agintaldia egingo du Quebeceko lehen ministro karguan. Frantsesez eta ingelesez, bi hizkuntzatan zin egin du agintariak, gaurko ordu txikietan, «quebectar guztien» agintaria izango dela.

Aurtengoa zatiketaren kanpaina izan da, eta hori agerian utzi zuten Legaulten iragan asteko adierazpenek, agintariak esan baitzuen bere burua gai ikusten zuela «batasuna» lortzeko. Baina errealitate hori CAQeko hautagaiak berak ere elikatua izan da, besteak beste, bere hauteskunde oinarriari begira –batez ere, frantses hiztunak, landa eremukoak eta helduak dira—: asteotan, esaterako, immigrazioaren eta «estremismoen» arteko lotura egin zuen —gerora barkamena eskatu zuen—; iragan astean, gainera, adierazi zuen frantsesa hitz egiten ez duten migratzaileak Quebecera eramatea «suizidio bat» litzatekeela. «Nahi ala ez, frantsesaren etorkizunak zerikusia du harrerarako gaitasunarekin».

Iragan agintaldian Lan ministro izandako Jean Bouletek ere antzeko adierazpenak egin zituen kanpainan, honako hau esan baitzuen migratzaileez: «Montrealera doaz, ez dute lanik egiten, ez dute frantsesez hitz egiten [ingelesa da nagusi hiri horretan] eta ez dute bat egiten Quebeceko balioekin». Hark ere barkamena eskatu behar izan zuen.

Halere, CAQ agintean dagoenetik, migrazioaren aferak garrantzi handia hartu du eguneroko politikan. Legaulten asmoa da immigrazioa 50.000 lagunera mugatzea urtero, baina horrek enpresariak haserrearazi ditu, langileak behar dituztelako —langabezia tasa %4,5 da—. Horrekin batera, agintariak kanpainan esan du klase ertainekoen zergak txikituko dituela inflazioari aurre egiteko —%7,5 da—, eta frantsesa babestuko duela ingelesaren aldean.

Azken helburu horri begirako erabaki garrantzitsuetako bat da iragan maiatzean onarturiko 96. Legea, helburu duena frantsesa babestea. Quebeceko hizkuntza ofiziala dela errepikatzeaz gain, gobernuaren legeak berritasun bat txertatu du, horretan baitio frantsesa dela herritarren «hizkuntza komuna»; besteak beste, 88.9. artikuluak zehazten duenez, frantsesa «immigranteen harrerarako eta integraziorako hizkuntza da, baita quebectar guztiei gizarte honetako bizitza publikoan eta horren garapenean parte hartzea ahalbidetzen diena ere».

Hauteskunde sistemaren eragina

Auzi horiez aritzeaz gain, hauteskunde sistemak ere mesede egin dio CAQi, botoen %41 (+3) bilduta parlamentuko aulkien %70 izango baititu. Quebec 125 hautesbarrutitan banatuta dago, eta ordezkari bakoitzak bere barrutia ordezkatzen du; hortaz, bozetan, babesik handiena lortzen duen hautagaiak lortzen du diputatu kargua.

Botoei erreparatuz gero, QS Quebec Solidarioa ezkerreko alderdi independentista izan da babesik handiena bildu duten indarretan bigarrena, botoen %15,4 jasota (-0,7), baina, hauteskunde sistemaren ondorioz, hirugarren alderdia izango da parlamentuan, 11 diputaturekin (2018an baino bat gehiago). Oposizioko lehen indarra, hortaz, PLQ Quebeceko Alderdi Liberala izango da oraindik ere, 21 eserlekurekin (-10); boto emaileen %14,4k (-10,42) egin duten arren horren alde.

CAQen garaipenaz gain, PQ Alderdi Quebectarraren emaitza izan da hauteskundeetako beste albiste nagusia. Itxura guztien arabera, mugimendu subiranistaren gidari izan zen indarra beheranzko joera amaigabean dago, eta horren erakusle da atzoko emaitza: inoizko babesik eta ordezkaritzarik txikiena lortu du.

PQri ere kalte egin dio hauteskunde sistemak. Boto gehien bildu duen hirugarren indarra izan den arren —%14,6, duela lau urte baino 2,46 puntu gutxiago—, hiru ordezkari izango ditu parlamentuan, sei gutxiago; behintzat, horietako bat Paul St-Pierre Plamondon alderdiko buruzagia da, zeina lehen aldiz sartuko den Asanblean.

Independentziaz, PQko buruak esan du CAQekoek eta PLQkoek aukera hori «gutxietsi eta mespretxatu» dutela, baina haren alderdiak helburu duela, oraindik ere, «gizarte proiektu» horrek «ametsak eragitea».

CAQen urteotako arrakasta Quebecen eboluzio politikoaren erakusle argia da. Independentziaren eta subiranismoaren aferak ez du XX. mendean izan zuen pisu eta garrantzia, eta egun arreta beste gai batzuetan dago jarrita, besteak beste «Quebeceko balioen defentsan», Legaultek hainbatetan argudiatu duen modura.

Agintaria PQko ministro izan zen bitan 2000ko hamarkadan, eta, horretatik atera ondoren, haren koalizioaren sortzaileetako bat izan zen: CAQ eskuineko indarra da, nazionalista eta autonomista. Hau da, Legault independentziaren aurka agertu da, baita Kanadako sistema federalaren kontra ere; hirugarren bidea deritzona defendatzen du, autonomia gehiago lortzea.


Summary: Durangoko eta Gasteizko gas azpiegituretan metano ihesak aurkitu ditu Ekologistak Martxan taldeak. Gasteizko zentroan «isurketa jarraituak eta emari handikoak» aurkitu dituzte, eta Durangokoan haizatze hotzaren jarduera erabiltzen dela ondorioztatu dute.

Ekologistak Martxan taldeko kide Marina Gros-en erranetan, bi motatako ihesak daude gas azpiegituretan: enpresek nahita egiten dituztenak eta nahi gabe agertzen direnak. Taldeak egin duen ikerketan ikusi du Euskal Herrian bi motatakoak daudela, Durangon (Bizkaia) eta Gasteizen.

Haizatze hotzaren teknikaren bidez, erraterako, enpresak propio egiten ditu metano isuriak. Teknika hori Durangoko (Bizkaia) transmisio zentroan erabiltzen dela egiaztatu du Ekologistak Martxan taldeak. Sistemetako presioa arintzeko erabiltzen da haizatze hotza. Halakoetan sistemaren presioak gora egiten duenean, «metanoa zuzenean atmosferara» askatzen da, Grosek azaldu duenez. Nahita egindako bertze mekanismo bat, berriz, sistemaren presioak gora egitean gasa erreta askatzean datza, CO2 moduan. Kutsagarria da, baina metanoa CO2a baino «84 eta 87 aldiz bortitzagoa» denez, «ez da hain kalte handia», Ekologistak Martxan taldearen arabera.

Nahi gabeko ihesak, adibidez, «balbula edo uztai batek ongi funtzionatzen ez duenean edo zerbaitek zulo bat duenean» gertatzen dira, Grosek azaldu duenez. «Hori egunero aurkitzen dugu», gehitu du. Gasteizko transmisio zentroan, erraterako, «isurketa jarraituak eta emari handikoak» aurkitu dituzte, «hamabost ihesetatik datozenak: balbulak, hodiak, neurgailuak...». Egoera «bereziki kezkagarria» dela adierazi du Ekologistak Martxan taldeak.

Taldeak nabarmendu du ez dagoela «behar bezala araututa» metanoak zer kutsadura eragiten duen gasaren sektorean, eta «neurriak» hartu behar direla «gas naturalaren garraioan emisioak eteteko». Hala, adierazi du badirela konponbide «erraz eta eraginkorrak» isurketak murrizteko. Taldearentzat, «erregai fosilak ahalik eta lasterrena uztea» da egokiena, ez baita «zero arriskuko» egoerarik existitzen. Hala ere, debekatuta egon beharko luketen jarduerak –haizatze hotza, adibidez– ezartzeko eta zigortzeko legediaren beharra ere aipatu du.

Ikerketa

2022ko uztailean hasi zen Ekologistak Martxan taldea metano ihesak bilatzen. «Kamera termiko bat erabili dugu gasaren mugimendua ikusteko; horrela ikus dezakegu non dagoen ihesa», azaldu du Grosek. Hala, taldeak Euskal Herritik gasa garraiatzeko sistema zeharkatu zuen, eta Errioxa, Gaztela eta Leon, Kantabria eta Asturias ere bisitatu zituen. Orotara, 21 azpiegituratan ibili da taldea, eta horietatik hamarretan metano isuriak atzeman ditu.


Summary: Estatuaren biktimentzat 2022a «urte garrantzitsua» izaten ari da, Foro Sozialaren arabera. Unai Hualde Nafarroako Parlamentuko lehendakariarekin bildu dira, eta nabarmendu dute «aurrerapausoak» ematen ari direla biktimak aitortuak izateko bide luzean

Estatuaren biktimak: asimetriatik berdintasunera txostena helarazi dio Foro Sozialak Nafarroako Parlamentuko lehendakari Unai Hualderi. Aurtengo udaberrian Madrilen eta Donostian izandako jardunaldietan bakegintza eta elkarbizitzari begira estatuaren biktimek egindako ekarpenak jaso dituzte bertan, eta parlamentuko agerraldi batean laburbilduko diete edukia talde guztiei urriaren 19an. Eusko Legebiltzarrean ere aurkeztekoak dira txosten hori bera.

Bilera amaituta, ohar baten bidez, Foro Sozialak azpimarratu du aurtengoa «urte garrantzitsua» gertatzen ari dela eskuin muturreko taldeek eta segurtasun indarrek eragindako indarkeriaren biktimak aitortzeko eta «egia, justizia eta erreparaziorako eskubidean» aurrera egiteko. Izan ere, behin osatuta, Estatuaren biktimen aitortzarako Balorazio Batzordeak lehen bilera egin zuen irailaren 22an. Batzorde horren eskuetan egongo da estatuaren Nafarroako biktimen eskaerak jasotzea eta haien aitortzarako prozedura administratiboari ekitea, 2019ko legeak jasotzen duen bezala.

Gainera, Foro Sozialak gogora ekarri duenez, Nafarroako Gobernuaren Bake eta Bizikidetza zuzendaritzak 1979tik gaurdainoko torturak ikertzeko eskatu dio EHUko Euskal Kriminologiaren Euskal Institutuari, eta trantsiziotik gaurdaino torturaren argazki osoa landuko dute azterlan horretan. Azkenik, Foro Sozialak bereziki azpimarratu du gizarte zibileko eragileek eta bereziki Torturatuak sareak egin duten «lan garrantzitsua».

Foro Sozialak uste du Estatuaren biktimen gaineko susmoak eta aurreiritziak «gainditzen» ari direla apurka, baina oraindik ere «bide luzea» geratzen dela «tratamendu asimetrikoko egungo egoeratik berdintasunezko batera» igarotzeko.

Hain zuzen ere, horixe da Hego Euskal Herriko bi legebiltzarretan aurkeztu duten txostenaren proposamen nagusia. Udaberrian, Foro Sozialaren ekimenez, estatuaren eta ETAren biktimen bi topaketetan aurkeztutako proposamenak laburbildu dituzte txostenean. Adibidez, funtsezkotzat jo dute biktima horien bizipen eta lekukotzak «errespetuz» entzutea eta «testigantzei eta esperientziei publikoki ematen zaien tratamendu desorekatua amaitzea».

Horrekin batera, garrantzia eman nahi diote belaunaldi berriei zer gertatu zen transmititzeari ere, jardunaldi, film, dokumental eta hitzaldien bidez. Alderdi politikoei adierazi diete biktima guztiak ezin direla homogeneoki tratatu, «ez eta interes alderdikoietarako erabili ere». Horrekin batera, pertsona guztien ikuspegien eta iritzien aniztasuna aitortu behar dela deritzote, eta biktima guztiak aitortu, kategoriarik eta diskriminaziorik gabe. «Premisa honetan oinarritu behar du: urraketa bera, aitortza bera».

Horri loturik, uste dute neurriak hartu behar direla egiarako eskubidea bermatzeko, hori baita biktima guztien eskubide nagusia. «Horrek modua ematen du biktima guztiei dagozkien gainerako eskubideak bermatzeko». Horretarako, 1968ko Sekretu Ofizialen Legea indargabetzea proposatzen dute, eta estatuak lagun dezala behar diren baldintzak eraikitzen «epe ertain edo laburrean» giza eskubideen urraketan duen erantzukizuna bere gain hartzeko.

Foro Sozialak argitu du topaketa horietan parte hartu duten biktimek ez dutela ordezkatzen «indarkeria zikloaren testuinguruan gertatutako giza eskubideen urraketen biktima guztien iritzia». «Biktimek behin eta berriz gogorarazi digutenez, adosturiko iritzi hori ez da existitzen, elkarte gutxi batzuen buruan izan ezik. Elkarteok talde homogeneo baten ordezkari izan nahi dute, biktima denek pentsamendu bakar bat izango balute bezala». Errealitatea bestelakoa dela uste dute, eta, horregatik, «garrantzi berezia» eman nahi izan diote bizipen oso desberdinetako pertsonak elkartzeari.

Bi topaketak

Apirilaren 6an, bakea eraikitzeko Euskal Herrirako erronkak eta aukerak izan zituzten aztergai Madrilgo Ateneoan. Bertan izan ziren Rosa Lluch, ETAk eraildako Ernest Lluchen alaba; Idoia Zabalza, Guardia Zibilak torturaren ondorioz hildako Mikel Zabalzaren arreba; Maria Jauregi, 2000n ETAk tiroz hildako Juan Mari Jauregiren alaba; Axun Lasa, Guardia Zibilak bahitu, torturatu eta eraildako Jose Antonio Lasaren arreba; eta ETAk larriki zauritutako Alberto Muñagorri.

Hilabete geroago, maiatzaren 14an, Estatuaren biktimek egia bilatzeko dituzten oztopoen berri eman zuten, Donostian, Tamara Muruetagoienak Esteban Muruetagoienaren alabak; Karmen Galdeanok, GALek hildako Xabier Galdeanoren alabak; Eneko Etxeberriak, behartutako desagertze baten biktima izandako Naparraren anaiak; eta Maider Garcia Goenak, GALen azken biktima izan zen Juan Carlos Garcia Goenaren alabak.


Summary: Zaldibarko luiziaren aurretik eta ostean Jaurlaritzak Europako legedia bete duela ebatzi du Europako Batzordeak. Batzordeak dio ez duela lege hausterik ikusi, eta Eusko Jaurlaritzaren jokaera babestu du. Tapiak adierazi du Verter Recycling enpresak 2018ko egonkortasun ikerketa bat ezkutatu ziola Jaurlaritzari.

Europako Batzordeak bigarrenez adierazi du Eusko Jaurlaritzak legedia bete duela Zaldibarko (Bizkaia) zabortegiko luiziaren aurretik eta ostean. Hala azaldu du gaur Arantxa Tapia Ekonomia Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen sailburuak, Gobernu Kontseiluaren osteko prentsaurrekoan. Europako legediaren ustezko hauste bat ikertzeko eskatu zioten San Lorenzoko Bizilagun Elkarteak, Ekologistak Martxanek eta Zaldibar Argituk Europako Parlamentuari, eta, horri erantzunez, Europako Batzordeak ebatzi du ez dela lege hausterik egon.

Horrez gain, Batzordeak adierazi du luiziaren ostean Eusko Jaurlaritzak izandako jokaera babesten duela, eta gehitu du ezbeharraren ostean «azkartasunez» jardun zuela. Jaurlaritzak hartutako bestelako neurriak ere goratu ditu; hala nola airearen kalitatearen zaintza eta amianto isurien inguruko ikerketa.

Bigarren ebazpen horren ostean Jaurlaritzaren jokabidearen inguruko eztabaida ea itxita dagoen galdetu diote sailburuari, eta adierazi du Europako administrazioak «argi» utzi duela ez dela lege urraketarik egon. Hala ere, prozesu judiziala oraindik ere irekita dagoela gogorarazi du Tapiak, eta luze joko duela gehitu du: «Ingurumen kalteak handiak dira. Oraindik luzea izango da prozedura judiziala, baina Europak berretsi du Jaurlaritzak ondo egin zuela lana eta beste nonbait egon daitekeela akatsa».

Egonkortasun ikerketa, ezkutatua

Tapiak adierazi du Verter Recycling zabortegia kudeatzen zuen enpresak 2018ko egonkortasun ikerketa bat ezkutatu ziola Eusko Jaurlaritzari. Sailburuaren arabera, Verter Recyclingek egonkortasun ikerketa bat egiteko eskatu zion beste enpresa bati, eta gehitu du txostenak zabortegian arazoak zeudela ebazten zuela.

Bestalde, Verter hartzekodunen konkurtsoa egiten ari da, baina Tapiak esan du enpresak oraindik ez duela ezer ordaindu borondatezko abonu epean eta, ordaintzen ez badute, zorra jabeei bideratuko zaiela. Hala ere, kontu hori konkurtso administrazioaren eskumena dela gogorarazi du.

Eusko Jaurlaritzaren «zuriketa»

Zaldibar Argitu taldearen arabera, Europako Batzordearen ebazpena Eusko Jaurlaritzaren jokabidea «zuritzeko» izan da. Bigarren ebazpen hori 2021eko otsailaren 3an eman zutenaren berdina dela adierazi du taldeak, «hitzez hitz». Hiru orrialdeko txostena dela dio Zaldibar Argituk, eta Eusko Jaurlaritzak bidalitako dokumentazioan bakarrik oinarritu direla diote. Tapiari horri buruz ezer ere ez esatea leporatu diote.

Esan dute 2021eko abenduan CEDEXek epaitegiei emandako 234 orrialdeko peritu txostenak dioela zabortegiaren ibilbide osoan izan zirela akatsak: «Zabortegiaren kontrola Eusko Jaurlaritzarena bada, eta horrek dena ondo egin badu, nola gertatu zen hondamendia?» galdetu dute. Diote CEDEXen txosten hori atera zenetik Jaurlaritzak ez duela ezer ere esan. «Herritarrek ondo dakite Eusko Jaurlaritzak baduela erantzukizuna zabortegiaren hondamendian, bere lana zelako haren gaineko kontrol publikoa egitea», esaten amaitu dute oharra.

Zabortegiko luizia

Ezbeharra 2020ko otsailaren 6an gertatu zen. Luiziak bi langile harrapatu zituen, Alberto Sololuze eta Joaquin Beltran. Lehenengoaren gorpuzkiak sei hilabete geroago aurkitu zituzten; bigarrenarenak, berriz, ez dituzte oraindik topatu, baina bilatze lanak bertan behera utzi zituzten aspaldi.

Luiziaren ostean, Verter Recycling enpresak egindako hainbat irregulartasun azaleratu ziren. Auzibideak ere abiarazi zituzten: lehenengoa, langileen segurtasunaren kontra egindako delituari dagokiona, 2021ean itxi zuten, hiru akusatuek –Jose Ignacia Barinaga enpresaren jabea, Arrate Bilbao kudeatzailea eta Juan Elosegi ingeniaria– akordio bat lortu zutelako hildakoen senitartekoekin. Bigarrena, ingurumenaren eta osasun publikoaren kontrako ustezko delituei dagokiena, abian dago oraindik.


Summary: Espainiako Auzitegi Gorenak zortzi urte jaitsi dio espetxe zigorra Maguetteren hiltzaileari. Kartzelan urte gutxiago pasatu beharko ditu ez dutelako frogatu bi alabei kalte psikologikoak eragin zizkienik. Orotara, 29 urte eta bi hilabeteko espetxe zigorra bete beharko du.

Bizkaiko Probintzia Auzitegiak 37 urteko zigorra ezarri zion abenduan Bara N.-ri, haren emaztea zena, Maguette Mbeugou, hiltzeagatik. Orain, baina, Espainiako Auzitegi Gorenak zortzi urte gutxiagoko zigorra jarri dio; hain zuzen, 29 urte eta bi hilabeteko espetxe zigorra. Izan ere, epailearen hitzetan, ezin dute zigortu adin txikiko bi alabei kalte psikologikoak eragiteagatik, tratamendu psikologikoa jaso bazuen ere ez dagoelako frogatuta medikuren batek hala agindu ziela. Gizonak Bilbon hil zuen Mbeugou, 2018an, eta bertan zeuden haien 4 eta 2 urteko bi alabak ere.

Espainiako Auzitegi Gorenaren sententzian zenbait delitu egozten dizkiote: hilketa —ahaidetasun eta genero astungarriekin—, bi delitu adin txikikoak abandonatzeagatik —bikotekidea zena hil eta bi alabak bakarrik utzi zituen gizonak— eta beste delitu bat tratu txarrak emateagatik: aldiz, alabei kalte psikologikoak egiteagatik ezarritako bi delituak indargabetu dituzte. Izan ere, sententzian jaso dutenez, bi adin txikikoek terapiara joan behar izan zuten; alabaina, ez zien mediku batek agindu tratamendu hori. Gainera, esan dutenez, «aukera asko daude» adin txikikoek amaren hilketa ikusi izateko, «baina ez da erabat frogatuta geratu».

Hilketaren ostean, alabetako batek trauma osteko estresari lotutako eragin psikologikoa jasan du, eta bestea hitz egiten ez duela geratu da, eta bestelako eragin emozionalak ere baditu. Sententziaren arabera, ordea, ez dago argi kalte horiek justu zerk eragin zituen; alegia, hilketaren hotsak entzun ote zituzten edo hilketaren ostean gizonak etxetik alde egin zuenez zazpi ordu baino gehiagoan bakarrik egoteak egin ote dien kalte. Abandonatzeagatik jada gizona zigortuta dagoenez, esan dute ezin dutela kalteengatik zigortu.

Zigor arinagoa

Beraz, azkenean, zigorra arindu diote hiltzaileari: 29 urte eta bi hilabeteko espetxe zigorra jarri diote. Alaben tutoretza ere kendu diote 32 urte eta erdirako, eta ezingo du haiengandik 500 metrora baino gutxiagora egon, ezta haiekin komunikatu ere 35 urtean. Gainera, 780.000 euro eman beharko dizkie haurrei, eta 25 urteko inhabilitazioa ezarri diote.


Summary: CCOOk, LABek eta UGTk hiru greba egun proposatu dituzte Bizkaiko metalgintzan. Urriaren 27an, 28an eta azaroaren 2an izango dira. Bizkaiko metalgintzako lan itunak 52.000 langileri eragiten die.

Jakina zen litekeena zela sindikatuek borroka dinamikaren bat aktibatzea, eta bete dute mehatxua. CCOOk, LABek eta UGTk hiru greba egun proposatu dituzte Bizkaiko metalgintzan, urriaren 27rako eta 28rako, eta azaroaren 2rako. Negoziazio mahaiaren %60 ordezkatzen dute hiru sindikatu horiek (ELAk du beste %40), eta azaldu dute lanean ari direla sindikatu gehiagok ere bat egin dezaten deialdiarekin. Ostegunean emango dituzte deialdiaren inguruko xehetasun gehiago.

Bizkaiko metalgintzako lan hitzarmena negoziatzen ari dira sindikatuak eta FVEM enpresarien elkartea. Joan den astelehenean bildu ziren azkenekoz, baina ez zen egon negoziatzeko tarterik; ordu erdi soilik iraun zuen bilerak.

Sindikatuek jakinarazi zutenez, FVEMek ez zuen aldatu soldatak eguneratzeko bere azken eskaintza: %3,25eko igoera 2022an, %3koa 2023an, eta %2,5ekoa 2024an. Kopuru horiek Arabako akordioan onarturikoetatik oso urrun daude, eta ez dirudi adostasuna lortzea erraza izango denik. Urriaren 13an berriz bilduko dira bi aldeak. Bizkaiko metalgintzako lan itunak 52.000 langileri eragiten die.


Langabezia saria handituko du Madrilek

Summary: Langabezia saria handituko du Madrilek.

Langabezia saria zehazten duen oinarri arautzailea handituko du Espainiako Gobernuak. Gaur egun, oinarri arautzailearen %70 kobratzen dute langabeek lehenengo sei hilabeteetan, eta, ondoren, %50era jaisten da. Hori %10 igoko du, 2023ko urtarriletik aurrera. Langabezia saria jasotzen hasi eta seigarren hilabetetik aurrera %60 kobratuko dute. 2012ko PPren lan erreforman gutxitu zen %60tik %50era. Oinarri arautzailea zehazten da lan egindako azken 180 egunei dagokien kotizazio oinarriaren batez bestekoarekin.


Gazteen kezkak, geruza artean argitara

Summary: Gazteen kezkak, geruza artean argitara. Jakin-ek eta Elkarrek Geruzak egitasmoa sortu dute. Ikus-entzunezko dokumentalen bidez, pentsamendu kritikoa sustatu nahi dute. Gazteak elkarrekin hizketan jarri dituzte horretarako.

Gazteen eguneroko kezka eta galderetatik abiatuta, euskaraz kultura, feminismoa, soziolinguistika eta pentsamendua landuko dituen ikus-entzunezko proiektu bat abiarazi dute Elkarrek eta Jakin-ek: Geruzak. Pentsamendu kritiko eta autonomorako espazio bat sortu nahi izan dute, ikus-entzunezko dokumentalen —20-25 minutu ingurukoak— eta material osagarrien laguntzaz, eztabaida eta kultur transmisioa bultzatzeko. Bereziki 16-22 urte bitarteko gazteentzakoak dira edukiak. Interneteko sare sozialetan ere profilak sortu dituzte (Twitter, Instagram, Tiktok eta Youtube), eta dokumentalak Geruzak.eus webgunean estreinatuko dituzte. Aurrenekoa, hilaren 19an, Donostian egingo duten ekitaldi batekin batera.

Egitasmoa Gipuzkoako hiriburuan aurkeztu dute gaur, eta bertan Jakin-eko zuzendari Lorea Agirrek adierazi du hiru kezka partekatu dituztela Jakin-ek eta Elkarrek: «Euskal kulturaren transmisioa, eta bereziki belaunaldi gazteei nola iritsi eta nola eman; bigarrena pentsamendua, ezagutza eta iritzi kritikoa hauspotzea lantzeko espazioak irekitzea; eta euskararen normalizazioan urratsak egiten joatea, balio izango duten lanak eta egitasmoak plazaratuz». Hiru kezka horietatik abiatuta eta horiei erantzuteko sortu dute Geruzak. Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikarako sailari esker egin dute aurrera proiektuarekin.

Agirreren arabera, argi zuten egitasmoa gazteekin egin behar zutela. «Gazteak hizketan jartzea erabaki genuen». Gazteak euren ideiak partekatzen, harilkatzen, osatzen azalduko dira dokumentaletan, «elkarren aurrean biluziz eta elkar jantziz». Hamar gazte dira lehen sei dokumentaletako protagonista nagusiak. «Elkarrizketan jarri ditugu, elkarrekin hitz egin dezaten. Gazteek euskaratik pasatu ditzatela garrantzitsuak, beharrezkoak eta zer esana duten gai horiek». Atal bakoitza gai bati eskainia dago. Desira da lehen mintzagaia, eta ondotik iritsiko dira sormena, askatasuna, boterea, ondo bizitzea eta taldetasuna. Egitasmoko sustatzaileek azaldu dute lanen publiko espezifikoa gazteak direla, baina gazteak ez direnentzat ere zuzenduak daudela. «Edonork ikus eta erabil ditzake».

Elkar argitaletxeko ordezkari Alaitz Aizpuruk azaldu duenez, dokumental bakoitzeko gaia ertz desberdinetatik landuko dute. «Euskal Herriko errealitate soziolinguistiko, kultural eta politiko desberdinetako gazteak ageri dira, atal bakoitzean bost gazte». Oraingoz, sei dokumental egin dituzte —Lander Garro idazle eta zinemagileak zuzendu ditu—, eta datorren urtean beste hiru egingo dituzte.

Gazteen elkarrizketen osagarri, Markos Zapirain eta Shukare Otero adituen irakurketak ematen dio forma dokumental bakoitzari. Egitasmoaren logoa, beste alde batetik, Txakur Gorria kolektiboak sortu du.

Gainera, Geruzak.eus webgunean beste osagai lagungarri batzuk egongo dira, bereziki hezkuntzan eta aisialdi taldeetan erabili ahalko dituztenak. Aizpuruk iragarri zuenez, gaikako kaiera batzuk osatu dituzte —hezkuntza zentroetan baliagarri izan daitezke gaiak lantzeko—. Halaber, kultur transmisioa indartzeko xedez, kultur diziplina desberdinetako adituen erreferentziak gaineratuko dituzte —ikus-entzunezko gaiei lotuak—. Oraingoz, literatura, musika, artea, bertsolaritza eta dantza arloetako erreferentziak emango dituzte adituek. Asmoa dute etorkizunean antzerkia, pentsamendua eta feminismoarekin ere osatzea.

Ikus-entzunezkoak tantaka joango dira publiko egiten webgunean —landu nahi dituztenek, hala ere, pasahitza eskatu ahalko diete arduradunei—. Lehen ikus-entzunezkoaren estreinaldia Donostian egingo dute, hilaren 19an; bigarrena Tuteran (Nafarroa) egingo dute azaroko bigarren hamabostaldian; eta hirugarrena, abenduaren 9an, Durangoko Azokan (Bizkaia).

Miren Dobaran Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikarako sailburuordeak esan du euskaratik sortutako «kalitatezko» ikus-entzunezkoak direla Geruza egitasmokoak. «Hizkuntza politikaren zehar lerroko gaiekin bat egiten dute lanek: feminismoa, soziolinguistika, iritzi kritikoa... eta gazteekin osatuak».


Summary: Euskarazko diktaketa sistema bat garatuko dute, «desgaitasunen bat duten umeen eskolatzea errazteko». Ikastolen Elkarteak, Seaskaren Integrazio Batzordeak eta Sortzen elkarteak aurkeztu dute proiektua, Languneren aholkularitzarekin, eta Orai NLP Teknologiak-ek garatuko du. Proiektuaren bidez, desgaitasunak dituzten ikasleek ordenagailuari hitz eginez idatzi eta zuzendu ahal izango dituzte idazlanak.

Ikastolen Elkarteak, Seaskaren Integrazio Batzordeak eta Sortzen elkarteak jakinarazi dutenez, euskararako diktaketa sistema berri bat garatuko dute, Languneren aholkularitzarekin, «desgaitasunen bat duten haurren eskolatzea errazteko». Euroeskualdeko hiritartasuna deialdiko diru laguntza jaso du Askhezi proiektuak, eta espero dute bi urtean bukatuta egotea. Orai NLP Teknologiak-en esku egongo da hura garatzea.

Behar batetik abiatu dute proiektua. Sustatzaileek ohar bidez esan dutenez, hizkuntza eta ahots teknologiak «oso baliagarriak» dira hezkuntzan ikasle guztien inklusioa lortzeko. Hori horrela, azaldu dute ikastetxeetan erabili ohi dituzten sistema eragileek, ofimatika programek eta online zerbitzu gehienek integratuta dauzkatela hizketaren sorkuntza, itzulpen automatikoa eta ahotsaren ezagutza automatikoko sistemak. Horietako gehienak, ordea, ezin dira euskaraz erabili, edo «hobekuntza teknologiko nabarmena» behar dute.

Eta behar horri erantzun asmoz sortuko dute Askhezi, «desgaitasunak dituzten haurren euskarazko ikasketa prozesuan oso baliagarria izango den euskarazko ahots diktaketako sistema». Ziurtatu dutenez, Askheziren bidez, ordenagailuari hitz eginez idatzi eta zuzendu ahal izango dituzte idazlanak.


Summary: Zelenskik berretsi du ez duela Putinekin negoziatzeko asmorik. Errusiako goi ganberak Ukrainan okupatutako lurrak anexionatzeko hitzarmenak onartu ditu, aho batez. Putin gaur da legeak promulgatzekoa.

Gerran jarraitzeko erabakiak hartu zituzten Errusiak eta Ukrainak joan den ostiralean. Ukrainan partzialki okupatutako eremuak anexionatzeko hitzarmenak sinatu zituen Errusiako presidente Vladimir Putinek, eta jarraian heldu zen Ukrainako presidente Volodimir Zelenskiren erantzuna: urgentziazko prozedura erabilita, NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko kide bihurtzeko eskaera egingo dute. Nabarmendu zuen, gainera, Ukrainak ez diola muzin egiten Errusiarekin negoziatzeari, baina ez duela Putinekin hitz egingo. Eta gaur hori bera berresten duen dokumentu bat plazaratu du Kievek.

Ikusita Kherson, Zaporizhia, Donetsk eta Luhansk Ukrainako eskualdeetan Moskuk hauspotutako eta nazioarteak ukatutako galdeketak egin zituztela, eta Kremlin horien anexioa gauzatzekoa zela, Ukrainako Segurtasun Nazionalerako Kontseilua bildu zen ostiralean. Onartu zuen dekretuaren lehen klausulan hau jaso du: «[Ukrainak] Erabaki du ezinezkoa dela Errusiako Federazioko presidente Vladimir Putinekin negoziatzea». Zelenskik ostiralean adierazi zuen Kremlineko buruak ez dakiela zer diren «duintasuna eta zintzotasuna». Dekretu horretan zehaztu dute, besteak beste, jarraitzea Mendebaldeari laguntza militarra eskatzen.

Eta Kievek pauso horiek ematen dituen bitartean, Errusiako goi ganberak ere Ukrainan partzialki okupatutako lurrak anexionatzeko itunak onartu ditu, gaur, behe ganberak atzo egin bezala. Dmitri Peskov Kremlineko bozeramaileak egunero egiten duen agerraldian aurreratu duenez, Putin gaur da lege horiek promulgatzekoa. Ukrainaren azaleraren %15 inguru bereganatuko du Errusiak, eta 1945ean Bigarren Mundu Gerra bukatu zenetik Europan indarrez egindako anexiorik handiena izango da.

Ikus gehiago: Errusiak ez du kontrol osorik anexionatu duen eskualde bakar batean ere

Halere, aintzat hartu behar da Errusiak ez duela argi zeintzuk diren anexionatutako lurretako batzuen mugak. Peskovi horri buruz galdetu zioten atzo, eta erantzun zuen Donetskek eta Luhanskek 2014ko mugak edukiko dituztela —orduan ere, Ukraina ekialdean gerra hasi eta gutxira, Mendebaldeak aitortu ez zituen erreferendumak egin zituzten bi eremu horietan—, eta Khersonen eta Zaporizhiaren kasuan jarraituko dutela herritarrei mugei buruz «kontsultatzen». Ez zuen argitu, ordea, zer-nolako kontsultez ari zen.

Egun, Luhansken %66 inguru dauka kontrolpean Errusiak, eta Donetsken %60; Zaporizhiaren eta Khersonen kasuan, berriz, %66 dago Errusiako indarren menpe. Ukrainak azken egunetan jakinarazi du, gainera, Errusiaren kontrolpean zeuden eremu batzuk berreskuratu dituela Khersonen eta Donetsken.

200.000tik gora, mobilizatuta

Gaur, Sergei Xoigu Errusiako Defentsa ministroak herrialdeko agintari militarrei jakinarazi die Putinek joan den irailaren 21ean agindutako «mobilizazio partzialaren» harira jada 200.000 herritar baino gehiago errekrutatu dituztela. Xoiguk berak duela bi aste aurreratu zuenez, mobilizaziorako deiak 300.000 bat erreserbistari eragingo die.

Defentsa ministroak zehaztu du 80 esparru militarretan eta sei instrukzio gunetan ari direla aurrera eramaten «prestakuntza lanak», eta aginduak eman dituela mobilizatutako guztiek «beharrezko ekipamendua» jaso dezaten. Xoiguk adierazi du, gainera, boluntario asko beren kabuz ari direla izena ematen mobilizatzeko.

Irailaren 21ean nabarmendu zuenez, «gaitasun militar bereziak» dituztenak edo borrokan eskarmentua zuten 18 eta 35 urte bitarteko gazteak deituko zituzten. Baina hedabide askok frogekin erakutsi dutenez, eskarmenturik gabekoak ere deitzen ari dira. Horren erakusle, Kremlinek atzo hartutako erabaki bat: Khabarovsk eskualdeko komisario militarra kargutik kendu zuen, milaka herritar «modu irregularrean» mobilizatzeagatik. Putinek iragarpena egin zuenetik, herritar ugarik alde egin dute Errusiatik.


Summary: «Beharrezkoa da magiaren iraganeko klixeetatik bereiztea». 'Sentsazioak' izeneko ikuskizuna estreinatu berri du Hodei magoak, Donostiako Antzoki Zaharrean. Datorren urtean antzokiz antzoki ibiltzeko lanean dabiltza.

«Zuregan sentsazioak bizi nahi baldin badituzu, hau zure tokia da». Hodei magoak aurretik sentitu gabekoak sorrarazi nahi ditu publikoarengan. Asmo horrekin, Sentsazioak deituriko magia ikuskizuna estreinatu berri du joan den asteburuan, Donostiako Antzoki Zaharrean. Aukera izan du birritan agertoki gainean izateko, publikoaren aurrean, eta txunditu egin ditu bere ikusleak magia trikimailuekin. Baina hortik haratago doa Sentsazioak, magoaren arabera: «Saiatzen gara publikoa antzokitik zerbaitekin ateratzen; harritzea ez da magiaren berezitasun bakarra». Hurrengo urtean Euskal Herri osoan antzokiz antzoki jarduteko asmoa dute.

Hodei magoak teknologiaren eta haren pertzepzioaren bueltan sortu du ikuskizun berria. Haren «alde onak eta txarrak» balazta batean jarri asmo ditu, publikoak bere ondorio propioak atera ditzan. «Mugikorrak, tabletak, telebista adimendunak... Gainean daramagun teknologiaz hitz egin nahi dugu, magiaren bitartez», azaldu du Hodei magoak. Ikuskizunean, magoaren eta gainean daraman mugikorraren arteko «interakzio moduko bat» egiten du. Ez du xehetasun gehiagorik eman; magiaren zirrara antzokietarako gorde nahi du. Hala ere, «taularatze harrigarria» izango dutela aurreratu du.

«Zerbait beharrezkoa da magiaren iraganeko klixeetatik bereiztea». Horixe bera izan da helburua: magiaren sektorera berrikuntza bat eramatea, eta trikimailu solteak egitea baina teknologiari buruzko istorio bat sortzea. Argiztapenez, soinuz, kolorez, kez beteriko agertokia da Sentsazioak ikuskizunarena. «Produktu sendo bat lortu nahi dugu; hortxe gabiltza, eta uste dut lortzen ari garela». Poloniako, Italiako eta Las Vegaseko (AEBak) sortzaileekin elkartu da Sentsazioak ontzeko.