Summary: «Eraikuntzaren sektorea izango da susperraldiaren ardatza». Instituzioek obra publikoak eta etxebizitza berriak sustatu behar dituztela uste du Jon Ansoleagak, Eraikune eraikuntza sektoreko klusterreko zuzendari nagusiak.

Build, build, build (eraiki, eraiki eraiki). Lelo hori hautatu du Boris Johnson Erresuma Batuko lehen ministroak, koronabirusak gehien zigortu duen sektoreetako bat erreskatatzeko: eraikuntzarena. %35 egin du behera krisiaren lehenengo hiru hilabeteetan, eta horri buelta emateko plan bat aurkeztu du. Etxebizitzak izango ditu oinarri: berri gehiago eraikitzeko eta zaharrak birgaitzeko, legeak malgutuko dituela aurreratu du.

Euskal Herrian ere handia da pandemiaren eragina sektorean. Eusko Jaurlaritzaren aurreikuspenen arabera, jardueraren %5,4ko beherakada izango du urte amaieran, baina espero du datorren urtean horren parte handi bat suspertzea —%4,6ko igoera—. Eraikune eraikuntza sektoreko enpresen klusterreko zuzendari nagusi Jon Ansoleaga ere itxaropentsu azaldu da. «Eraikuntza izango da datozen hiru urteetan susperraldi ekonomikoaren ardatza».

Ansoleagak, etxebizitza berrietan baino gehiago, obra publikoetan jarri du arreta. Azpimarratu du alor horietan aritzen diren enpresek aurreikuspen hobeak dituztela. Lan publiko batzuen adjudikazioak eta obren hasierak geldirik daude gaur egun, baina uste du erakundeek inbertsio publikoari eutsi egingo diotela, aitortuta ere administrazioen diru bilketan izandako jaitsierak eragina izan dezakeela.

Hori orekatzeko, uste du administrazioen zorpetzeko ahalmena handitzea ona dela. «Ez da albiste ona [diru bilketan izandako jaitsiera], inbertsio txikiagoa eragin baitezake, baina Jaurlaritzaren mezuekin geratzen gara: defizitaren eta gastu publikoaren gaitasuna handitzearen alde azaldu da». Gainerako erakundeek ere aukera hori izatea defendatu du, udalek bereziki —gaur egun ezin dute—. «Positiboa izango litzateke hori, azpiegituran eta obra publikoan inbertsio publikoa mantentzea ahalbidetuko lukeelako». Horrekin batera, uste du Europako erakundeek ere bultzada emango diotela sektoreari, «lehiakorragoa izan dadin».

Etxebizitza berriak eta lanpostuak

Eraikuntza pribatuaren alorrean, berriz, aurreikuspenak ez dira obra publikoetan bezain onak. Dena den, Ansoleagak uste du etxebizitzen birgaitzean eta, bereziki, berrien eraikuntzan badagoela aurrera egiteko tartea. Salerosketak, oro har, apaldu egin diren arren, azpimarratu du etxebizitza berrien salmentetan ez dela ia geldialdirik egon eta prezioak mantentzen ari direla. «Bigarren eskukoak gutxiago saltzen ari dira, baina berrietan, krisiaren aurretik bezala jarraitu du jendeak».

Lanpostuen inguruan, aitortu du COVID-19aren krisia dela-eta enplegu galera bat egotea aurreikusten zuela sektoreak, baina uste du horri buelta ematen hasiko direla bigarren seihilekoan eta 2021ean —konfinamendu garaian, gainera, debeku gutxiago izan zuen eraikuntzak, bereziki obra zibilak, eta lehenago itzuli ziren lanera; hori dela eta, langileak galdu ez dituen sektore bakarrenetarikoa izan da maiatzean, ekainean eta uztailean.

Horrez gain, Ansoleagak azpimarratu du azken hiru urteetan Euskal Herriko gainerako jarduera ekonomikoak baino hazkunde handiagoa izan duela sektoreak, eta espero duela oraingo enpresa kopuruari eta lanpostuei eustea.

Uste du, halaber, egungo egoeran «beste alor batzuetako talentua» erakarriko duela eraikuntzak, eta horrek bestelako egitasmo batzuk lantzeko emango diola, sektorea modernizatzeko eta garai berrietara egokitzeko.


Summary: Zaldibarko zabortegian gorpu baten aztarnak topatu dituzte. Berna hezur bat topatu zuten atzo baskula zegoen lekutik 23 metro sakonago, eta gaur jarraitu dute bi beharginak bilatzeko lanetan. Ertzaintzaren arabera, bost egun barru izango dituzte DNA proben emaitzak.

Sei hilabete dira Zaldibarko zabortegian (Bizkaia) lur jausi bat gertatu eta Alberto Sololuze eta Joaquin Beltran azpian harrapatuta geratu zirela, eta haiek bilatzeko lanetan ari diren ertzainek giza arrasto batzuk topatu zituzten igandean. Bertara joan zen Polizia zientifikoa, aztertzeko topatu duten hezurra gizaki batena den eta, zehatzago, Beltranen edo Sololuzeren arrastoak izan daitezkeen.

Gaur, berriro ekin diete bilaketa lanei, eta erreskate taldeek gorpu baten aztarnak atzeman dituztela baieztatu du Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak. Zehazki, atzo berna hezur bat topatutako eremu berean aurkitu dituzte arrasto gehiago. Oraingoz ez dakite norenak izan daitezkeen aztarna horiek; hipotesi nagusia da atzo eta gaur aurkitutako arrastoak pertsona berarenak direla, baina ikertzaileek ez dute hipotesirik baztertzen. Jaurlaritzako Segurtasun Sailak baieztatu du gorpu baten aztarnak direla topatutakoak. Ertzaintzaren unitate zientifikoko buru Juan Vicente Bilbaok adierazi du bost egunen buruan izango dituztela DNA proben emaitzak.

Gaur bertan, Alberto Sololuzeren senideekin batzartu da Iñigo Urkullu Jaurlaritzako lehendakaria. Joaquin Beltranen senideek Euskadi Irratiari adierazi diotenez, berriz, uko egin diote bilerara joateari, azalduta informazioa nahi dutela, ez argazki bat egitea.

Baskulatik 23 metrora

Atzo Jaurlaritzak jakinarazi zuenez, 17:00 aldera aurkitu zuten hezurra, baskula zegoen eremuan (B1); hain zuzen, bilaketa lanak indartu zituzten eremuan, bi langileak bertan egon zitezkeelakoan. Tela zati batean inguratuta zegoen hezurra, eta Polizia zientifikoak 18:30 aldera itxi du gunea, bilaketa lanak geldiaraztearekin batera.

Josu Zubiaga Jaurlaritzako Segurtasuneko sailburuordeak eta Aitor Zulueta Natura Ondare eta Klima Aldaketako zuzendariak agerraldia egin dute 20:30ean, azalpenak emateko. Zubiagaren hitzetan, "250.000 metro kubo hondakin mugitu eta gero, oso baldintza gogorretan lan egin eta gero, lan horrek emaitza eman du: arrasto bat aurkitu da". Baieztatu du hezurra pertsona batena dela; zehazki, tibia bat. Inguru hori mugatu egingo dute aurrerantzean, zehatzago lan egiteko, ez obra makinariarekin. Gaur bertan jarraitu dute biak bilatzeko lanetan; 09:00 aldera berrekin diete. Era berean, topatutako hezurraren DNA proba egingo dute, Beltranena edo Sololuzerena den jakiteko. Espero dute astebete inguruko epea izatea emaitzak.

Haren hitzetan, luizia gertatu zenean bi beharginak zeuden lekuaren "perpendikularrean" topatu dute arrastoa, baskula zegoen lekutik 23 metro sakonago. Zubiagak bi familiei "pazientzia pixka bat" izateko eskatu die, bilaketa lanak "emaitzak" ekartzen ari delako.

Zuluetak, berriz, Euskadi Irratian azaldu du makina handiak alboratuko dituztela orain, eta txikiagoekin egingo dutela lan: "kilo bakoitza" aztertuko dute aurrerantzean, arrasto gehiago topatzeko aukera dagoela eta. Erantsi du ez dutela "presaka" aritu nahi, eta "ondo" lan egitea dela helburua.

Zer gertatu da Zaldibarko zabortegian?

Sei hilabete

Eitzagako zabortegia (Zaldibar, Bizkaia) otsailaren 6an amildu zen, eta bi langileak desagertu ziren orduan. 50.000 herritar inguru konfinatzea ere eragin zuen amiltzeak. Sei hilabete eta 11 egun pasatu dira dira hondamendia gertatu zenetik, eta auzia argitzeko eta gorpuak aurkitzeko eskatu dute hilabeteotan senideek eta Zaldibar Argitu plataformak. Duela bi aste, bi beharginak oroitzeko ekitaldiak egin zituzten Markina-Xemeinen eta Zallan, haien sorterrietan. Aurrez, horrelakorik “berriro ez gertatzeko bermeak” galdegin zituzten.

Egunean bertan hasi ziren bi langileak bilatzeko lanak, baina gorabehera asko izan dituzte. Besteak beste, luizi gehiago egoteko arriskuak, eremuan amiantoa aurkitu izanak eta hondakinek eragindako suteek lan egiteko modua aldatzera behartu zuten. Apirilaren 6an, zabortegia amildu eta bi hilabetera, Sololuzeren autoa topatu zuten, baina harrezkero ez da izan bi beharginen arrastoei buruzko albisterik.

Verter Recycling 2002 SM enpresak kudeatutako zabortegia da amildutakoa, eta enpresak eginiko kudeaketa eta hondamendian izandako ardura auzibidean dira. Uztailaren 21ean, Jose Ignacio Barinaga Verterren jabea, Arrate Bilbao kudeatzailea eta Juan Etxebarria azpiegituraren ingeniaria atxilotu zituen Ertzaintzak, baina bi egun geroago aske utzi zituen epaileak, karguak egotzita. Gainera, atxiloketek zeresana eman zuten, Jaurlaritzako Segurtasun Saila eta Euskal Autonomia Erkidegoko Auzitegi Nagusia ez baitziren bat etorri atxiloketen prozeduran.


Summary: Osasun larrialdia ezarri du gaurtik Eusko Jaurlaritzak. Besteak beste, edukierak murriztuko dituzte: «Inoiz ez hamar pertsona baino gehiago». Bihar emango dute neurri zehatzen berri, baina erabateko konfinamendua ezartzea baztertu du Arantxa Tapia sailburuak.

Eusko Jaurlaritzak berriro ezarri du osasun larrialdia gaurtik aurrera, COVID-19aren krisiari aurre egiteko neurriak hartzeko. Neurri zehatzak asteartean erabakiko dituzte, orduan egingo baitu lehenengo bilera Labi planaz (Larrialdiei Aurre Egiteko Bidea) arduratuko den batzordeak. Euskal Autonomia Erkidegoko Aldizkari Ofizialak gaur argitaratu ditu osasun larrialdia emateko eta plana aktibatzeko aginduak, eta Iñigo Urkullu jarduneko lehendakaria izango da batzordeko burua.

Neurri horietako batzuen berri eman zuten larunbatean Nekane Murga jarduneko Osasun sailburuak eta Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapenerako jarduneko sailburuak. Edukierak murriztuko dituzte: «Inoiz ez hamar pertsona baino gehiago». Azaldu zuen, ordea, horrek ez diela eragingo leku batzuei —zinema aretoei, besteak beste—, jendea maskara jantzita, eserita eta «modu ordenatuan» egoten baita. Beste batzuetan, berriz, jendea «gehiago erlaxatzen» da, eta pilaketak sortzen dira. Horiek eragoztea izango da helburua. Ordutegiak mugatuko dituzte ostalaritzan eta garraio publikoan.

Ez da egoera «atsegina», Tapiaren esanetan, baina «atzerapauso bat eman behar da ezinbestean». Murgak eta biek adierazi zuten orain arte hartutako neurriek balio izan dutela osasun sistema indartzeko; aztarnarien lana nabarmendu zuen jarduneko Osasun sailburuak.

Tapiak adierazi zuen osasun larrialdia ezartzeak ez duela esan nahi iragan hilabeteetan hartu zituzten neurri guztiak hartuko dituztenik, eta errepikatu zuen jarduneko gobernuak ez duela asmorik herritarrak etxean konfinatzeko. Dena dela, ez zuen baztertu arloka edo eremu geografiko jakinetan itxialdiak ezartzea.

Hiru helbururi buruz hitz egin zuen: osasun sistema babestea, gainezka egin ez dezan; beste konfinamendurik ez ezartzea; eta «birusarekin bizitzen ikastea», horretarako eguneroko bizitzako zenbait arlo aldatuta.

Birusaren hedatzeari aurre egiteko tresnak izango dira osasun larrialdia eta hartaz arduratuko den batzordea. «Berme juridiko bat», dagoeneko hartzen ari diren neurriak hartzen jarraitzeko, eta leku batzuetan arau murriztaileagoak ezartzeko, egoera «egunez egun» aztertu ondoren. Batzordeak bi neurri mota erabakiko ditu astearteko bileran: batetik, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako herritar guztiei eragingo dieten neurri murriztaileak; bestetik, soilik herri, auzo edo gune batzuei eragingo dietenak. «Egoera hau ez da hilabeterako izango: luze iraungo du, eta neurri horiek konbinatuko ditugu. Neurri dinamikoak izango dira», esan du Tapiak.

Datuak, okerrera

Izan ere, egoera larriagotzen ari da egunez egun; igandean zabaldutako datuen arabera, larunbatean 770 kasu zenbatu zituzten Euskal Herrian; bezperan baino 96 gehiago. Araban 130, Bizkaian 370, Gipuzkoan 106 eta Nafarroan 160 zenbatu zituzten. Gainera, beste 24 pertsona erietxeratu zituzten.


Summary: Zarautzen ere nagusituta jantzi du Oriok Euskotren ligako txapela. Eusko Label ligan, Hondarribiarentzat izan da Zarauzko bandera, hirugarrenez jarraian.

Euskotren ligako txapela beste garaipen bat eskuratuta ospatu zuen atzo Oriok, Zarauzko bandera ere eskuratuta. Oriok ia hamar segundoren aldearekin ekin zion atzo Zarauzko Estropaden bigarren jardunaldiari, eta tarte hori handitu egin zuen bigarren jardunaldian, abantaila beste hamahiru segundo handituta.

22:01ko denbora osatu zuen Oriok bi jardunaldietan, eta 46 puntu lortu ditu guztira ligan. Donostiarra izan zen bigarren atzo, banderaren sailkapen nagusian nahiz ligan, Oriok baino hamar puntu gutxiago eskuratuta. Hiru kasuetan, Arraun Lagunak izan da hirugarren, eta Hondarribia laugarren. Horrela, liga amaituta, hamabi estropadatik hamarretan izan da garaile Orioko trainerua, eta zortzigarren bandera eskuratu du. Bigarren urtez jarraian irabazi du Euskotren liga.

Eusko Label ligan, berriz, Hondarribiarentzat izan da Zarauzko Ikurrina, hirugarren urtez segidan. Santurtzi izan zen garaile bigarren jardunaldian, eta bizkaitarrek handitu egin dute Oriorekiko aldea; 114 puntu dituzte orain, eta 109 Oriok. 107na puntu dituzte, berriz, Hondarribiak eta Bermeok.


Gizonezko bat hil da Bakioko hondartzan

Summary: Gizonezko bat hil da Bakioko hondartzan. Uretatik irteteko zailtasunak zituela ikusi zuten herritar batzuek. 51 urte zituen.

Bilboko gizonezko bat hil zen atzo iluntzean Bakioko hondartzan, Bizkaian. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailaren arabera, 20:15 inguruan herritar batzuek ikusi zuten gizonezko bat itsasoan zegoela, uretatik atera nahi eta ezin.

Gizonezkoa alaba adingabea laguntzera sartu zen uretara, itsasotik atera ezinik zebilela eta. Surflari batzuen laguntzaz atera zen alaba, eta haiexek eraman zuten aita itsasertzera.

Lehorrean, gizonezkoa suspertzen ahalegindu zen Ertzaintza. Anbulantzia bat heldu zen geroago, baina osasun arloko langileek ere ezin izan zuten gizonezkoa onik atera, eta hondartzan bertan hil zen. Auzitegi medikuntzako institutura eraman zuten gorpua, gizona nola hil zen ikertzeko.


Summary: Jaurlaritzak abenduan egingo du hezkuntza arloko lan eskaintza publikoa. 1.148 lanpostu eskainiko dituzte. Ekainean ziren probak egitekoak, baina COVID-19aren eraginez atzeratu zituzten.

Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak jakinarazi du abenduan egingo dituela alor horretako lan eskaintza publikoko azterketak. 1.148 irakasle plaza eskainiko dira, Bigarren Hezkuntzakoak (1.021) eta Lanbide Heziketakoak (127).

Euskal Autonomia Erkidegoko Aldizkari Ofizialak gaur argitaratu du epeei eta denbora erreferentziei buruzko agindua. Oposizio faseko lehen proba abenduan egingo dute, hil horretako hirugarren asteburuan, betiere osasun egoerak horretarako aukera ematen badu. Era berean, hautagaiek kontuan hartu beharreko epe hauek ere zehazten ditu: irailaren 30etik urriaren 9ra, programazio didaktikoa aurkeztu beharko dute, eta, 2021eko lehen hiruhilekoan, merezimenduak aurkezteko zortzi eguneko epea irekiko dute. Hezkuntza Sailak behar den aurrerapenez iragarriko du data.

Izena emateko ireki diren epeetan (otsailean eta martxoan lehenik, eta ekaineko lehen egunetan ondoren), 6.042 izen emate izan dira lan eskaintza publikoan parte hartzeko. Dena den, hautagai horiek guztiek programazio didaktikoa aurkeztu beharko dute, zehaztutako epeen barruan, oposizio faseko lehen proba egin ahal izateko.

Erabaki honekin, Eusko Jaurlaritzaren asmoa da "lan egonkortasuna dakarren" prozesua burutzea, horrek "hezkuntza sistemaren kalitatean eta milaka profesionalen bizi proiektuan duen eragin zuzenaren jakitun baitago".

Hezkuntza Sailak uste du osasun egoerak aukera emango duela lan eskaintza publikoa adierazitako egunetan egiteko: "Garaia iristean, osasun agintariek prozesua ez egitea gomendatuko balute, sailak ahalik eta lasterrena jakinaraziko du data aldatu beharra, egoera horrek interesdunen artean eragin ditzakeen eragozpenen jakitun", erantsi du.


Summary: Altzoko Handiaren hezurrak aurkitu dituzte Altzoazpiko hilerrian. 1861ean lurperatu zuten Altzoazpiko hilerrian aurkitu dituzte Migel Joakin Eleizegiren hezurrak. "Hezurduraren elementu gehienak" aurkitu dituzte, eta oso egoera onean daude.

Argitu da misterioa. Migel Joakin Eleizegi Arteagaren hezurrak aurkitu ditu Aranzadi zientzia elkarteak Altzoazpiko (Gipuzkoa) hilerriko hezurtegian. Joan den asteazkenean, hau da, abuztuaren 12an ekin zion Aranzadik Altzoko Handiaren hezurrak bilatzeko lanari, eta abuztuaren 14ko arratsaldean aurkitu zituzten, hilerriko hezurtegian. Aranzadi zientzia elkarteko Lurdes Herrastik adierazi duenez, "eskeletoaren elementu gehienak" aurkitu dituzte. 1861. urtean hil zen Altzoko Handia, eta gorpua Altzoazpiko hilerrian lurperatu zuten. Azken urteetan, ordea, bi teoria nagusitu ziren haren gorpuzkien inguruan: bata, lurperatutako leku berean zeudela; bestea, behin lurperatu eta gero hezurrak lapurtu egin zituztela. Teoria bakarra gailendu, eta misterioa argitu da: Altzoko Handia etxean egon da 160 urtez.

Hogei urte zituela hasi zen neurririk gabe hazten Migel Joakin Eleizegi —akromegalia zuen—, eta laster ekin zion Europan zehar bere handitasun harrigarria jendeari erakusteari: 2,40 metro inguru. Hainbat herrialde bisitatu eta gero, jaioterrira itzuli zen, eta 1861. urtean hil zen. Azken urteetan, bereziki ezagun egin da haren historia Jon Garaño eta Aitor Arregik zuzenduriko Handia filmari esker.


Summary: Baionako herriko etxeko zentro teknikoa hetsi dute, langile bat kutsatu ondoan. 250 langilek etxean gelditu beharko dute gaur, protokolo sanitarioa aktibatu bitartean. Baigorrin (Nafarroa Beherea), kasu batzuk aztertzen ari dira.

Sud Ouest egunkariaren arabera, Baionako herriko etxeko zentro teknikoa hetsi dute, langile bati koronabirusa atzeman diotelako. Donibane Lohizuneko (Lapurdi) polizia etxeko bi kasuekin lotura izan du emakumeak, eta positibo agertu da PCR proban. Zentroa hetsirik egonen da gaur, eta protokolo sanitarioa aplikatuko dute gunea desinfektatzeko. Beste hamabost langile bakartu dituzte, emakumearekin harremana izan dutelakoan, eta datozen egunetan egin beharko dute PCR proba.

Orotara, 250 langile ari dira zentro teknikoan; ez dute lanera joan beharko protokolo sanitarioa bete arte.

Ipar Euskal Herrian ere, gaitza hedatzen ari da, eta azken egunotan zenbait kasu agertu dira Baigorrin (Nafarroa Beherea). Eskualdeko Osasun Agentziaren arabera «goizegi» da agerraldi bat den jakiteko, baina BERRIAri baieztatu dio kate epidemiologikoa ikertzen ari dela.

Bestalde, Eskualdeko Osasun Agentziak Ziburun (Lapurdi) izandako agerraldiarekin 14 pertsona lotu ditu dagoeneko, guztiek PCR proban positibo eman ondotik. Iragan astean, agentziak hamahiru kasu atzeman zituen agerraldiarekin lotuta. Horietatik hamar euskal herritarrak dira. Itsasontzi batean eginiko festa pribatu batean du jatorria agerraldiak, eta iragan astelehenean Ortzaizen (Nafarroa Beherea) atzeman ziren hiru kasuak ere agerraldi horrekin lotuta bide daude.


Summary: Lukaxenkoren aurkakoak greba egiten ari dira Bielorrusian. Zortzigarren egunez jarraian, milioika herritar atera ziren atzo karrikara Bielorrusian. Lukaxenko bere zaleen aitzinera atera zen, eta nabarmendu zuen «hilda ere» ez duela herrialdea «entregatuko». Bihar bilduko da Europako Kontseilua Bielorrusiako egoera aztertzeko.

Lukaxenkoren aurkako protestak egin zituzten atzo Minsken, zortzigarren egunez jarraian. Milioika herritarrek bete zituzten hiriburuko karrikak, baita bertze hainbat hiritakoak ere. Gaurko, gainera, greba deialdia egin dute Lukaxenkoren aurkakoek. Manifestazioa egin dute Minsken, eta milioika pertsona atera dira karrikara. BT, herrialdeko telebista kate garrantzitsuena, grebarekin bat egin duten enpresen artean dago.

Lukaxenkok ukatu egin du greba indarra izaten ari dela. Presidentea grebarekin bat egin duen Volat enpesan izan da gaur goizean, eta, bertan, nabarmendu du grebak ez duela «industria gelditu», eta enpresa bateko 200 pertsonak greba egiteak ez duela «herrialdea geldituko».

1994tik da Bielorrusiako presidentea Alexandr Lukaxenko, eta, datu ofizialen arabera, joan den igandean berriz ere irabazi zituen hauteskundeak, botoen %80 lortuta. Oposizioak, ordea, iruzurra salatu du, eta karrikara atera da Lukaxenkoren gobernuaren kontra. Oposizioko buruak, Svetlana Tikhanovskaiak, Lituaniara ihes egin zuen joan den astelehenean, bera eta familia arriskuan daudela ohartarazita. Protestak hasi zirenetik, 7.000 pertsonatik gora atxilotu dituzte Bielorrusian, eta bi pertsona hil dira protestetan. Gainera, atxilotutakoek salatu dute torturatu egin dituztela ziegetan egon diren denboran.

Atzo, milioika pertsona haren aurka protestan ari ziren bitartean, Lukaxenko ere Minskeko karriketara atera zen, bere garaipena zaleen aitzinean ospatzera. «Lukaxenko garaitzen badute, bukaeraren hasiera izan da», nabarmendu zuen. Hauteskundeak legezkoak izan direla ihardetsi zuen, eta argi utzi zuen ez duela berriz ere hauteskundeetara deitzeko inolako asmorik.

Azken egunetan egin bezala, bera menderatzeko kanpoko konplot dagoela azpimarratu zuen Lukaxenkok. Hala, mendebaldeko potentziei leporatu zien herrialdearen subiranotasuna oztopatzea eta Bielorrusiako mendebaldeko mugetan unitate militarrak biltzea. «Hilda ere ez dut herrialdea entregatuko», nabarmendu zuen presidenteak. Barne Ministerioaren arabera, 60.000 pertsona bildu ziren Lukaxenkok antolatutako ekitaldian; kazeta independeteen arabera, berriz, 4.000.

Larunbatean lehenegoz eta igandean bigarrengoz, Vladimir Putin Errusiako presidentearekin mintzatu zen Lukaxenko. Hark erran zion laguntza emango diola Bielorrusiako egoera hobetzeko.

Europako Kontseiluaren bilera

Azken egunetako tentsioa ikusita, Charles Michel Europako Kontseiluko presidenteak aurreratu du Europako Kontseilua bihar bilduko dela Bielorrusiako egoera aztertzeko. Ortzegunean aurreratu zutenez, Europako Batasunak neurriak hartuko ditu hauteskunde ondoren indarkeria ekintzetan nahastuta egon diren Bielorrusiako ofizialen aurka.


Summary: Steilasek salatu du Hezkuntza Sailak ez duela ikasturtea hasteko «benetako planik». Batez beste, ikastetxe bakoitzeko gutxienez bost langile gehiago —guztira, 3.000— behar direla dio sindikatuak; osasuna babesteko eta hezkuntza eskubidea bermatzeko, berriz, hezkuntza publikoan 6.000 langile gehiago behar direla ziurtatu du.

Ikasturte hasierari begira jarrita daude sindikatuak, eta Steilasek agerraldia egin du gaur goizean Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailaren jarrera salatuz: «Eusko Jaurlaritzak ez du benetako planik proposatzen hiru aste barru hasiko den ikasturteari ekiteko».

Sindikatuaren iritziz, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikastetxe publikoetan, batez beste, bost langile gehiago behar dituzte gutxienez. Gainera, talde txikiagoak sortzeko, beste horrenbeste langileren beharra ikusten dute. «Gutxienez, 6.000 langile gehiago beharko genituzke hezkuntza publikoan osasuna babesteko eta hezkuntza eskubidea bermatzeko». Horrez gain, eskoletan erizainak egoteko beharra dagoela ikusten dute. «Hori guztia egiteak aurrekontuak handitzea eskatzen du».

Steilasek aipatu du Hezkuntza Sailak dokumentu bat atera duela ikastetxeetan lan arriskuak prebenitzeko. Bertan, besteak beste, honako eginbehar hauek ageri dira: kontingentzia plana egitea, ikastetxera sartzeko eta ateratzeko ordutegiak malgutzea, ikastetxeek gela bat edukitzea sintomak dituzten pertsonentzat, udalen espazio publikoak eskain ditzaketen tokiko erakundeekin koordinatzea... Steilasek esan duenez, bertan jasotakoa betetzea ezinezkoa izango da ikastetxeetan langile gehiago ez badaude: «Benetan uste al du nahikoa dela Hezkuntza Sailak eskoletan osasuna babestu eta eskola presentzialak bermatzeko jasotako neurriak betetzeko egungo langile taldea?».

Langile gehiago eskatzearekin batera, egungoak babestea ere nahi du sindikatuak: «Egoera honek langileen babes juridikoa eskatzen du, zuzendaritza taldeena bereziki». Horretarako, Hezkuntza Sailari eskatu diote dokumentu bat egiteko ikastetxe publikoetako irakasleen babes juridikoa bermatuko duena. Horrez gain, COVID-19arekin «bereziki zaurgarriak» diren langileen osasuna babesteko protokoloa ere eskatu dute.

«Hezkuntza eskubidea bermatzeko modu bakarra eskola presentziala da, etapa guztietan eta salbuespenik gabe», oroitarazi du sindikatuak. Horrenbestez, giza baliabideak eta baliabide materialak ezinbestekoak iruditzen zaizkio, osasun baldintzak bermatzeko eta konfinamendura ez itzultzeko.


Summary: Erabiltzen ez diren pneumatikoetatik erregaia lor daitekeela ondorioztatu dute. EHUko Ingeniaritza Kimikoko ikertzaileek egin dute ikerketa. Erabiltzen ez diren preumatikoetatik lortzen diren konposatuak aztertu dituzte, erregai edo lehengai gisa erabiltzeko.

Renewable and Sustainable Energy Review aldizkariak Euskal Herriko Unibertsitateko (EHU) Ingeniaritza Kimikoko Saileko ikertzaileek egindako ikerketa bat argitaratu du. Txostenaren helburua da aztertzea zein diren pirolisi katalitikoa prozesuan lortzen diren produktuak eta zer aplikazio izan ditzaketen erregai gisa.

Miriam Arabiourrutia Gallastegi EHUko PROCAT-VARES (Prozesu katalitikoak - Hondakinen balorizazioa) taldeko irakasleak azaldu duenez, pirolisia da oxigenorik gabeko ingurune batean gurpilaren kautxua beroaren bidez degradatzea. Horrez gain, azpimarratu du beren prozesuan «spouted bed konikoa delako erreaktorea» erabili dutela, eta «pirolisi katalitikoak oso baldintza espezifikoak» dituela: «Erreaktorean sortzen diren gasen iraupena laburra da, eta horrek erreakzio batzuk eragiten ditu, adibidez, frakzio likidoaren errendimendu handia lortzeko».

Pirolisi katalitikoaren bidez pneumatiko erabiliak balorizatzeak dituen abantaila nagusiak aztertu ditu ikerketa taldeak, izan ere, pneumatiko erabiliak biltegiratzeak ingurunean kalteak eragin ditzake, eta, Unibertsitatearen arabera, pneumatikoek berriro ere balioa hartzea herrialde garatuetan interes handia pizten ari den gaia da. Arabiourrutiak azaldu duenez, «pirolisi bidez pneumatiko hondakinak balorizatzeko interes nagusia lortutako produktuen potentzialean oinarritzen da: gasa, likidoa eta solido bat, char deritzona. Horien guztien errendimendua eta osaera pirolisiaren baldintzen araberakoak dira».

Irakaslearen arabera, lortzen den likidoa da prozesuan eskuratzen den produktu nagusia: «Likido hori da, funtsean, interesik handiena duena, erregai gisa erabil daitekeelako, adibidez, findegi batean sartuz gero». Pirolisi gasei dagokienez, «energia lortzeko erregai gisa ere erabil daitezke». Char, aldiz, «degradatu gabe geratzen den solidoa da, eta funtsean pneumatikoak duen ikatz beltzez osatuta dago; ikatz beltza da pneumatikoari urraduraren aurkako propietateak ematen dizkion konposatua. Ikatz aktibo gisa erabiltzeko char hori aktiba daitekeen aztertzen ari dira —beharbada, ikatz beltz gisa berrerabil liteke pneumatikoaren fabrikazioan—».

Arabiourrutiak adierazi duenez, egindako lanei esker, pirolisi prozesua aldatuz eta hobetuz doaz, «konposizio egokiagoa duten produktuen banaketa lortzen saiatzeko eta, hala, erregai edo lehengai gisa erabili daitezkeen konposatu interesgarriak lortzeko».


Summary: Gizon bat hil da Mugarrako sakanetik erorita. Helikopteroan eraman zuten Ertzaintzaren Iurretako instalazioetara.

Ertzaintzak jakinarazi duenez, atzo goizean 41 urteko gizonezko bat hil zen Mañariko (Bizkaia) Mugarra mendiko sakanetik erorita. 10:40an jaso zuten abisua, eta Ertzaintzaren helikoptero bat joan zen gizona erori zen tokira. Azaldu dute zaila zela leku horretara iristea, eta, bertan suspertzen saiatu ziren arren, helikopteroan eraman zuten Ertzaintzak Iurretan dituen instalazioetara. Mediku batek artatu zuen gizonezkoa bertan, baina biktimaren heriotza baieztatu besterik ez zuen egin ahal izan.


Summary: Joseba Mujika EAJko politikaria zendu da. Elorrioko EAJko zinegotzia eta Gipuzkoako Foru Aldundiko Herritarren Parte Hartzerako zuzendaria zen Mujika. Bihotzekoak emanda zendu da.

Joseba Mujika Elorrioko (Bizkaia) EAJko zinegotzia eta Gipuzkoako Foru Aldundiko Herritarren Parte Hartzerako zuzendaria zendu zen atzo, Sabiñanigon (Huesca), bizikletan zebilela bihotzekoak jota. Mujika hirugarren legegintzaldia betetzen ari zen EAJko zinegotzi gisa Elorrioko Udalean, eta herriko bigarren alkateordea ere izana zen aurreko bi legegintzaldietan.

Mujikaren espero gabeko heriotzak samina piztu du alderdi jeltzalean. Alderdiak berak Twiterrren zabalduriko mezu baten bidez eman zuen albistea, eta Mujikak alderdiarekin izandako konpromisoa nabarmendu zuten: «Ez dugu ahaztuko urte hauetan guztietan herriarekin eta Alderdi honekin izan duzun konpromisoa. Gizon ausarta, langilea eta kementsua. Beti gogoan izango zaitugu, lagun. Besarkada estua familia eta lagunentzat. Goian bego».

Bizkai Buru Batzarreko lehendakari Itxaso Atutxak ere oroitu du Mujika, eta betiko oroituko zutela nabarmendu du. Eider Mendoza Gipuzkoako Gobernantza diputatua eta foru bozeramaileak ere samina adierazi du: «Ez dugu ahaztuko urte hauetan guztietan herriarekin eta Alderdi honekin izan duzun konpromisoa. Gizon ausarta, langilea eta kementsua. Beti gogoan izango zaitugu, lagun. Besarkada estua familia eta lagunentzat. Goian bego»”.

Alderdi jeltzaleaz harago, Mujikaren heriotzak samina eragin du euskal politikan. Bertzeak bertze, Eneko Andueza PSE-EEko buruak eta Esti Elduaien EH Bilduko legebiltzarkideak ere doluminak eman dizkiete senide eta alderdikideei. Idoia Buruaga Elorrioko alkateak ere babesa adierazi die senide, lagun eta alderdikideei.


Summary: 425 positibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian. Bezperako datuekin alderatuta, ia erdira jaitsi dira kutsatzeak. Bizkaian, 204 baieztatu dituzte; Gipuzkoan, 80; Araban, 65; eta Nafarroan, 61. Horiez gain, azken orduetan 21 lagun ospitaleratu dituzte. Oraintxe 200 gaixo baino gehiago daude erietxeetan, COVID-19aren eraginez.

Azken zenbaketetan, beste 425 kasu atzeman dituzte Hego Euskal Herrian: bezperan baino 345 gutxiago. Halaber, egin diren PCRak ere gutxiago izan dira: 6.000 test inguru egin dituzte azken orduetan; aurreko bi egunetan, berriz, 9.000ren bueltan ibili dira. Kasurik gehienak Bizkaian izan dira, 204; Gipuzkoan, 80 kasuren berri eman dute; Araban, 65 kasu atzeman dituzte; eta Nafarroan, 61. Jaurlaritzaren esanetan, erkidegotik kanpo bizi diren hamabost pertsonari ere atzeman diete gaitza. Ospitaleratzeen berri ere eman dute. Azken orduetan 21 pertsona sartu dira erietxeetan birusaren ondorioz: azken astean izan den ospitaleratze kopururik apalena izan da. Erietxeetan daudenen kopuruak, ordea, 200en langa gainditu du. Oraintxe 235 gaixo daude birusarengatik ospitaleratuak Hegoaldean, horietatik hogei ZIU zaintza intentsiboetako unitateetan.

Ostiralean, PCR proba egitera joateko eskatu zien Jaurlaritzak Azpeitiko (Gipuzkoa) Erdikalean ibili zirenei. Asteburuan, test masiboak egiten aritu dira osasun langileak, eta 89 kasu atzeman dituzte dagoeneko. Agerraldiaren ondorioz, udal zerbitzu guztiak bertan behera utzi dituzte, besteak beste igerilekua eta kiroldegia; eta alde zaharreko tabernak ere itxita daude.

Lapurdin eta Nafarroa Beherean ere izan dira kasuak azken orduetan. Baionako herriko etxeko zentro teknikoko langile batek positibo eman dute, eta, ondorioz, itxi egin dute zentroa. Iragan astean Donibane Lohizuneko (Lapurdi) polizia etxean izandako bi kasurekin lotura izan bide du kutsatu den langileak. Baigorrin (Nafarroa Beherea) hainbat kasu izan dira egunotan, eta Eskualdeko Osasun Agentzia kate epidemiologikoa ikertzen ari da.

Egunotako kasuen gorakadak direla-eta osasun larrialdia ezarriko zuela iragarri zuen Jaurlaritzak ostiralean. Gaur bertan argitaratu dute agindua Euskal Autonomia Erkidegoko Aldizkari Ofizialean, eta bihar iragarriko dituzte lehen neurriak. Nafarroako Gobernuak, bestalde, arratsaldean jakinaraziko ditu COVID-19ari aurreko egiteko onarturiko foru dekretuaren inguruko xehetasunak.


Summary: Biologoen elkargoko buruak COVID-19ari buruz emandako argudioak ezeztatu dituzte. Dekanoak zalantzan jarri zituen koronabirusari buruzko datu batzuk eta maskaren erabilera. Elkargoak ezabatu egin du agiria, eta bi adituk puntuz puntu ukatu dituzte haren argudioak.

Jon Ander Etxeberriak, EBEO EAEko Biologoen Elkargo Ofizialeko dekanoak, burutazio batzuk argitaratu zituen abuztuaren 6an, COVID-19aren inguruko zenbait datu eta pandemiari aurre egiteko neurri batzuk zalantzan jarriz. Asintomatikoek ez dutela kutsatzen, PCR probek ez dutela koronabirusa detektatzeko balio handirik, maskaren erabilera orokortzeak ez duela zentzurik, konfinamendu luzeek ez dutela eraginkortasunik... eta gisako zenbait ideia zabaldu zituen, EBEOren logotipoa erabiliz, eta agiria elkargoaren webgunean jarriz. Baina ez zuen elkargoaren baimenik horretarako.

Kontrako dozenaka erreakzio eragin ditu agiri horrek, eta, handik lau egunera, abuztuaren 10ean, biologoen elkargoak kendu egin zuen agiria bere webgunetik —gaur egun, ez da posible kontsultatzea—. Ohar bat ere kaleratu zuen elkargoaren biltzarrak, eta azaldu dekanoak bere kasa erabaki zuela iritzi hori argitaratzea webgunean, biltzarreko beste inoren babesik eta adostasunik gabe. Zehaztu zuen, gainera, iritzi horiek ez direla elkargoko biologoen iritzi orokorra, inondik ere: «Dekanoak bere iritzi pertsonala soilik adierazten du».

Aise zabaldu ziren dekanoaren burutazioak, eta aurkakotasun handia sortu dute arlo horretan ari direnen artean. Biologo eta zientzialari ugarik ohartarazi dute ideia oker eta erdi egia asko zabaldu zituela Etxeberriak. Abuztuaren 11n, artikulu luze eta sakon batean, Elizabeth Diago Navarro eta Ignacio Lopez Goñi adituek puntuz puntu gezurtatu zituzten Etxeberriaren ideiak. Hura ez bezala, Diago Navarro eta Lopez Goñi adituak dira mikrobiologian eta osasun publikoan, eta askoz gertuagotik aztertzen ari dira koronabirusaren garapena eta gaitz horri buruzko ikerketak. Diago Navarro biokimikan eta osasun publikoan doktorea da New Yorkeko Stony Brook Unibertsitatean, eta Lopez Goñi Mikrobiologia katedratikoa da Nafarroako Unibertsitatean. Hauek dira eztabaidan ukitu dituzten puntuetako batzuk:

Konfinamenduaz. Etxeberriak aipatzen zuen, adibidez, konfinamendu laburrak izan dituzten herrialde batzuetan konfinamendu luzeak izan dituzten beste batzuetan baino heriotza gutxiago izan direla. Diagok eta Lopezek erantzun diote arrazoia eta ondorioa nahastu egiten dituela interpretazio horretan. Arazoa ez baita konfinamendua luzea edo motza izan, baizik eta konfinamendua garaiz ezarri zen edo ez. Datuek erakusten dute, izatez, koronabirusa zabalduegi zegoen leku batzuetan konfinamendua berandu iritsi zela, luzeagoa edo motzagoa izan. Euskal Herrian bertan gertatu dira gorabehera horiek; konfinamendua hasi zenean, gaitza beste herrialdeetan baino gutxiago zabaldua zegoen Gipuzkoan, eta herrialde horretan izan dira heriotza gutxien proportzioan.

PCR testei buruz zalantza ugari zabaldu zituen Etxeberriak, eta detektatzen ziren positiboen erdiak faltsuak izan zitezkeela aipatzen zuen. Erabat ezeztatu dute Diagok eta Lopezek. Puntuz puntu esplikatu dute PCRak nola erabiltzen ari diren SARS-CoV-2 birusa detektatzeko, eta positibo faltsuak ez direla hainbeste inondik ere: «Positibo faltsuak gerta litezke laginak prozesatzeko orduan kutsatu direlako, beste birus batekin gurutzatu delako, edo baita etiketatzeko orduan akatsen bat egin delako ere, baina horrelakoak gertatzeko probabilitatea oso txikia da».

Asintomatikoei buruz, Etxeberriak aipatzen zuen kasuen %80 izan daitezkeela, eta ez dutela kutsatzen gaitza. Hori ere guztiz gezurtatu dute Diagok eta Lopezek, hainbat ikerketatan ondorioztatu dutelako sintomarik ez dutenek ere kutsatzen dutela gaitza, zama biriko antzekoa dutelako; eta asintomatikoak, asko jota, guztien %30-50 izan daitezkeela zehaztu dute.

Maskarez. Dekanoak aipatzen zuen ez dagoela ebidentziarik haien eraginkortasunaz eta OME Osasunaren Mundu Erakundeak ere ez duela agintzen derrigorrezkoak izan behar dutela. Diagok eta Lopezek erantzun diote ikerketa batzuek egiaztatu dutela koronabirusa airean zabaltzea zailtzen dutela maskarek. Aitortu dute OMEk esan duela ez dagoela ebidentziarik komunitatean maskarak erabiltzearen onurei buruz; baina erantsi dute, hala ere, OMEk berak esana duela sintomak dituztenekin harremanean egoteko sudurreko tantatxoei kontu egiteko eraginkorrak direla.

Gripeaz. Koronabirusa gripea baino arinagoa dela egiaztatzen saiatu zen Etxeberria, baina datuak oker erabiltzea aurpegiratu diote Diagok eta Lopezek. Dekanoak bere kasa landutako datuen arabera, gripeak %9,3ko hilgarritasuna dauka —alegia, gripea harrapatzen duten ehunetik bederatzi hiltzen dira—; COVID-19a orain arte harrapatu dutenen artean, %3,8 hil dira —ehunetik, ia lau—. Erabat gezurtatu dituzte datu horiek: gripeak urtero zenbat jende gaixotzen eta hiltzen duen ezin da jakin; ez dago kopuru zehatzik horri buruz, gaixotutako askoren berriak ez direlako iristen osasun zerbitzuen ezagutzara. Halere, kalkuluak egiten dira, eta gripearen heriotza tasa %0,1 dela ados daude zientzialariak. Koronabirusaren hllgarritasuna zenbatekoa den ere ezin da erabat jakin oraindik, baina bi gaitzen portaera guztiz diferentea da. Etxeberriak, ordea, koronabirusa gripe bat baino arinagoa balitz bezala aurkeztu zuen bere agirian.

Ez dira Diago eta Lopez izan agiri horren aurka mintzatu diren bakarrak. Komunitate zientifikoan ezinegona sortu du biologoen dekanoaren jokabideak. Ignacio Perez Iglesias Biologian doktorea da EHUn, eta hark ere kritikatu du: «Elkargo profesionalak elkargoak dira. Elkargoko kideen interes profesionalak babesteko existitzen dira. Ez dira instituzio akademikoak. Elkargo profesional bateko presidenteak baimena du jendaurrean zerbaiti buruz adierazpenak egiteko, ordezkatzen duen kolektiboko interesei edo jardun profesionalari buruz. Beste ezertarako baldin bada, norbere izenean soilik egin beharko luke. Elkargo profesional bateko presidenteak erakunde horren tribuna horrela erabiltzea arrazoi nahikoa da haren zorroztasuna zalantzan jartzeko, eta haren intentzioen ohoragarritasunari buruz dudak izateko».

Elkargoaren biltzarrak aztertu egingo du Etxeberriaren aurka neurriren bat hartuko duen edo ez. Edozein moduz, airera zabaldutako mezu eta datu okerrek sortutako kaltea geratu da airean. Perez Iglesias berak esana da: «Hamar aldiz esfortzu handiagoa behar da gezur pseudozientifiko bati kontra egiteko, hura sortzeko baino».


Summary: Juan Carlos Borboikoa Arabiar Emirerri Batuetan dago. Espainiako errege emerituak abuztuaren 3an alde egin zuen Espainiatik. Errege etxeak berak jakinarazi du Juan Carlos Borboikoa non dagoen.

Espainiako errege etxeak abuztuaren 3an jakinarazi zuen errege emeritua Espainiatik kanpo biziko zela, bere "iraganeko bizitza pribatuko zenbait gertakari" izaten ari ziren oihartzun publikoarengatik. Errege etxeak azaldu duenez, «Juan Carlos erregeak Errege etxeari adierazi dio abuztuaren 3an Arabiar Emirerri Batuetara joan zela eta bertan jarraitzen duela gaur egun".

Errege emerituaren erabakiaren berri eman zutenetik, inork ez du azalpenik eman Juan Carlos Borboikoaren kokalekuaren inguruan; errege etxeak jakinarazi zuen ez zuela bidaiari buruzko azalpenik emango, «errege emerituaren erabaki pertsonal bat» zelako. Hala ere, Espainiako komunikabideek zabaldu zuten Dominikar Errepublikara joan zela.

Suitzako eta Espainiako fiskaltzak zenbait ustelkeria kasurengatik ikertzen ari dira Borboikoa, ustez zenbait paradisu fiskaletan zituen funtsengatik. Suitzako Polizia Judizialeko agenteak, fiskaltzaren aginduetara, Arturo Fasanaren funts gestoriara sartu ziren, eta herrialde hartako bankuetan kontuak irekita zeuzkaten bi fundazio aurkitu zituzten. Suitzako fiskaltzak kontu guztiak enbargatu zituen, eta auzi bat ireki zuen, sekretupean, diru zuritzeagatik. Oraintxe Espainiako errege emeritua ez dago ikerketapean.

Suitzak Espainiako fiskaltzari emaniko datuak kontuan izanik, estatuko fiskal nagusi Dolores Delgadok Auzitegi Gorenaren esku utzi zuen kasuaren ikerketa. Hura da Juan Carlos Borboikoa epaitu dezaken auzitegi bakarra. Orain ikertzen ari direna da ea errege emerituak abdikatu eta gero deliturik —diru zuriketa eta delitu fiskalak— egin izanaren zantzurik baden.


Summary: Udalek finantzaketa nahikoa izatea nahi dute EH Bilduko alkateek. Iñigo Urkulluri eta Maria Txibiteri dei egin diete udalak defendi ditzaten eta ez dezaten ezarri udalen superabitak baliatzeko Espainiako Gobernuaren dekretua. Alkateek gaitzetsi egin dute Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako aldundien jokaera. «Ez du balio Madrilen aurrean kexatzea, hemen gauza bera egiten ari badira».

EH Bilduko alkateek uste dute pandemiak agerian utzi duela udalen garrantzia eta eraginkortasun politikoa. Hori azpimarratu dute gaur Usurbilen (Gipuzkoa) egindako agerraldian, eta segidan azaldu tokiko erakundeek baliabideak ere behar dituztela, autonomiaz gain. «Udalek finantzaketa sendoa eta inbertitzeko malgutasuna izatea ezinbestekoa izango da datozen hilabete eta urteetan».

Tokiko erakundeen finantzabideak hizpide eta eztabaidagai dira egunotan. Abuztu hasieran, Pedro Sanchezen gobernuak Espainiako Udalerrien eta Probintzien Federazioarekin akordioa sinatu eta dekretua argitaratu zuen, zeinetan jasotzen den tokiko erakundeek laguntzak eta interesak jasoko dituztela, egun dituzten soberakinak Espainiako Gobernuari maileguan ematearen truke.

Izan ere, udalak ez dira aske euren finantzaketarako: Aurrekontuen Egonkortasun Legeak eragotzi egiten die defizitik izatea, eta, superabitik izanez gero, behartuta daude diru horiek zorra kitatzeko erabiltzera.

Hori bai, legearen baldintza horiek Hego Euskal Herriko tokiko erakundeentzat indargabetu egingo zirela jaso zuten EH Bilduk berak Espainiako Gobernuarekin maiatzaren 20an sinatutako akordioan. Koalizioaren arabera, «EH Bilduk lanean jarraituko du akordio hori betearazteko bidean».

Koalizioko alkateek uste dute Espainiako Gobernuaren dekretuak ez dituela errespetatzen foru berezitasunak, eta dei egin diete Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariari eta Maria Txibite Nafarroako presidenteari ez dezaten dekretua ezartzen utzi eta udalen finantzaketa defendi dezaten.

Anomaliak

Superabitaren erabilera horrekin Espainiako Gobernuaren helburua bere burua finantzatzea dela uste dute EH Bilduko alkateek, eta antzeko mekanismoak ikusi dituzte Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako aldundien jokaeran. «Udalen foru funtsen gaineko aurreikuspena murriztu dute, eta, beraz, udalek uste zuten baino diru sarrera txikiagoak izango dituzte, %20 gutxiago».

Beste anomaliaren bat ere ikusi dute udal finantzekin. Bizkaian, alkateek salatu dutenez, aldundiak erabaki du bere altxorrean gordetzea 2019ko funtsaren likidazioko udalen aldeko 26 milioi euroko saldoa, 2020ko balizko likidazio negatiboa konpentsatzeko.

Horrez gain, EH Bilduk salatu du «tirabirak» izan direla Espainiako Gobernuak martxoaren 17an sortutako Ezohiko Gizarte Funts Bereziaren banaketan. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako udalek ez dute ezer jaso hortik, eta «beste erkidegoetan, berriz, funts hori apirilean eta maiatzean entregatu zaie».

EH Bilduko alkateen ustez, «ez du balio Madrilen aurrean kexatzea, gure udalei finantza bideak kendu zaizkielako hemen gauza bera egiten ari badira».


Ukimena, zentzumenik sentikorrena

Summary: Ukimena, zentzumenik sentikorrena. Eskuez gain, larruazalak ere badu garrantzia ukimenean. Horiei esker, gizakiak zenbait sentsazio izan ditzake: adibidez, norbaitekiko hurbiltasuna. Eskuek badute beste funtzio bat ere: lanabes dira askorentzat.

Bost zentzumenen artean gertukoena, hurbilekoena izan daiteke ukimena, akaso. Hari esker ukitzen dira objektuak, baita alboan ditugun pertsonak ere. Sarri asko, hari esker egiten dira harremanak ere. Zeinu afektiboen bidez adierazten dira sentimenduak, ezinegonak eta nahiezak, besteak beste. Halaxe jasotzen eta sentitzen dira ere estimuluak. Ikerketa batzuen arabera, ukimenak, kalteak baino gehiago, onurak dakartza gizakiarentzat; esaterako, autoestimua eta egoera emozionala landu daitezkeela diote adituek. Guztiaren erdigunean, berriz, eskuak daude, eta larruazala dago. Eremu emozionalaz gain, ordea, lan arloarekin ere badu harremana ukimenak, eta sorkuntzarekin. Hainbat dira eskuak lanabes nagusi dituzten langileak eta sortzaileak.

Ukimena zer den azaltzen zaila da askorentzat; eskuekin ukitu eta egin daitekeenaz harago, nekeza baita zein funtzio duen jakitea. «Ukimena gizakiok ditugun bost zentzumenetako bat da, eta, horretaz hitz egiten dugunean, pentsatzen dugu zer den eskuekin transmititzen duguna, baina ahazten zaigu ukimena larruazal osoaren bidez ere transmititu daitekeela», adierazi du Beatriz Oronoz psikologoak. Hark dioenez, larruazala giza gorputzeko organorik handiena da, eta sentsazio ugari elkartzen dira bertan. Are, funtzio artatzailez beteta dagoela gaineratu du, eta eremu batzuk beste batzuk baino sentikorragoak direla. Horrez gain, ukimenaren bidez mina sentitu daitekeela ere azaldu du: esate baterako, bero-bero dagoen ura larruazalera erortzean. Hein batean, psikologoak uste du ukimenak «gorputz eskema egituratzen» laguntzen duela. Sentsazio fisikoak sortzeaz gain, ordea, alderdi emozionalean ere rol garrantzitsua duen zentzumena da.

Haur bat jaiotzen den momentutik, inportantea da ukimenaren estimulazioa martxan jartzea, Oronozek azaldu duenez. «Ukimena garatzen den lehen zentzumena da, umetoki barrenean jada badagoena; jaiotzean, umearentzat garrantzitsua da amaren azala kanpotik ukitzea, eta lehen harremana sortzea». Psikologoak funtsezkotzat jotzen du laztantzen jarraitzea urteek aurrera egin ahala, baina hutsune bat identifikatzen du. «Handitu ahala, ahaztu egiten zaigu zer garrantzitsua den besarkatzea, baina hori ezin dugu ahaztu, beti izan behar da inportantea». Gainera, gehitu du ukimena dela galtzen den azken zentzumena, eta beste era batera komunikatu ezin daitekeen harekin erlazionatzeko aukera ere eman dezakeela: esate baterako, koman dagoen pertsona batekin. Beste zentzumen batzuk garatuta ez dauzkatenek ere badute hari esker zenbait gauza atzemateko aukera: adibidez, ikusmen urritasuna duen batek.

Beatriz Oronoz psikologoa, Pasaian (Gipuzkoa). JON URBE / FOKU

Ukimena, hurbiltzeko

Harreman afektiboetan, askotan, ukimena da nagusi. Baita sexu harremanetan ere. Gehienetan, hark ematen du bide beste baten edo norberaren gorputza ezagutzeko, eta sentsazioak izateko zein gozatzeko. Oronozen arabera, zentzumen horrek gauza «positibo» ugari eskaini litzake. «Pertsona batek kontaktu fisikoa sentitzen duenean, automatikoki, maitatua eta babestua sentitzen da, eta emozio egoera indartsuagoa bilakatzen da, segurtasun handiagoarekin». Sistema immunologikoa indartzen laguntzen duela ere erantsi du, eta, esaterako, estresa eta antsietatea gutxitzen dituela. Azkenik, adierazi du ukitzearen bidez giza harreman «sakonagoak eta zintzoagoak» sortzen direla, eta horren oinarrian ezarri du hitzezkoa ez den komunikazioaren garrantzia. «Esaten dute eguzkiak ematen dituela bitaminak, baina uste dut jendearen kontaktua ere bitamina dela».

Fisioterapeuta da lanbidez Amaia Diez, eta eskuak ditu lanabes nagusi egunerokoan. Lan fisikoaz harago, alderdi emozionalari ere garrantzia ematen dio: «Pertsonalki, ukimena ezinbesteko tresna da bizitza pertsonalean eta profesionalean; lehen unetik saiatzen naiz pazientea hurbil sentiarazten, eta hari segurtasuna adierazten». Haren ustez, fisioterapiaren alorra, gehienetan, esku terapiarekin lotzen da, eta aitortu du hori ere egiten dutela, baina beste metodo batzuk ere erabiltzen dituztela. «Pertsona batek gainkarga bat izanez gero, eskuen bitartez askatzen dugu; paziente neurologiko batek, ordea, baliteke gorputzeko atal bat ez sentitzea; beraz, ukimena erabiltzen dugu nerbio sistemari estimuluak bidaltzeko, eta leku konkretu horretan zer eduki behar duen sentitzeko». Gainera, azaldu du minduta dagoen atala ez ezik, gorputzaren osotasuna hartu behar dela kontuan. «Eskuak pilula bezala dira: mina arinduko dute, baina horren atzean dagoen mina ez bada sendatzen, berragertu egingo da».

Diezek adierazi du txikitatik izan duela harremana ukimenarekin, goxotasunean egotea gustuko duelako, adibidez. Horregatik egin zituen Fisioterapia ikasketak, baita jendearekin lan egin nahi zuelako ere. Azaldu du ikasketak egin zituenean handitu egin zela zentzumenarekin zuen erlazioa: «Garatu egiten da, eta ikasten da zer sentitu behar den eskuekin; aurretik, beso bat ukitzean ez nuen beste ezer atzematen, baina orain jakin dezaket zer dagoen horren azpian, hala nola muskuluak eta ehunak». Hala ere, aitortu du ikasketa horietan pazientzia ere ezinbestekoa dela. Ukimenaren beharra aipatu du: «Patologia bat tratatzeaz harago, pazientearen eta langilearen artean konfiantza ezartzeko ukitu beharra dugu fisioterapeutok, betiere mugak non dauden jakinda; pazientearekin sortutako harremanak badu zerikusia eraginkortasunarekin».

Amaia Diez fisioterapeuta, bere lantokian, Bilbon. LUIS JAUREGIALTZO / FOKU

Eskuak, sortzeko Eskulangileek ere harreman estua dute ukimenarekin. Hitzaren esanahiak dioen moduan, hainbat dira ukimenari eta eskuei esker sorkuntzari ekiten dieten sortzaileak. Leire Aiartzaguenak, esate baterako, bere ama Mila Bravorekin batera abiatutako proiektu bat du momentu honetan esku artean: Ehule. Batak puntu eta kakorratz lanak sortzen ditu, eta besteak, poltsak. Haria erabiltzen dute material nagusi gisa. «Guk eskuekin egiten dugu lan, eta guretzat gauzak ukitzea oso ohikoa izaten da; esango nuke atzamarrarekin gauza pila bat sentitzen ditudala nik neuk», adierazi du Aiartzaguenak. Kasu horretan, egunerokoaren parte dute hariak eskuekin ukitzea eta horiek sentitzea. Gainera, uste du eskulangile orok eduki beharko lukeela sentimendu hori ukimenarekin; eskuekin sentitu beharra, hain zuzen.

Diezen eran, eskulangile horrek ere aitortu du txiki-txikitatik izan duela gertuko harremana zentzumen horrekin. «Betidanik eduki ditut martxan eskuak eta ukimena; orokorrean, hari artean aritu izan naiz, baina baita beste gautza batzuetan ere; adibidez, sukaldean kozinatzen aritzean, asko gustatzen zait gauzak eskuekin ukitzea». Haren ustez, baliteke beste zentzumen batzuk baino garatuago edukitzea ukimena, eta horren adierazle izan daiteke erabili ohi duten materialaren kalitatea nabaritzeko gai dela sarri askotan. «Kakorratza egitean, eskuekin nabaritzen dugu materiala egokia den ala ez, ea artilea bertako ardiena den edo ez, esaterako». Hala ere, gaineratu du nabaritu duela ekoizpenak egiten joan ahala zentzumena garatu egin zaiola. Gainera, gehitu du gehienetan gauzak ukimenaren bitartez hautatzeko ohitura ere baduela egunerokoan: «Erosketetara joaten naizenean, garrantzitsua iruditzen zait gauza bat edo beste ukitzea, eta horri esker aukeratzea».


Munduari begiratzeko manerak

Summary: Munduari begiratzeko manerak. Bost zentzumenen artean, ikusmenak du informazio gehien igortzeko gaitasunaz, eta ezinbestekoa da autonomia pertsonal erabatekoa izateko. Itsuek, kasurako, zenbait muga eta traba dituzte egunerokoan.

Ikusmenaren bidez heltzen da gizakiek jasotzen duten informazioaren %70-80; hau da, begiek informazioa jaso, eta burmuinera igortzen dute, eta organo horrek datu bisualak interpretatu, irudia eraiki, eta horren araberako erantzun bat ematen du. Ikusmenaren bidez ulertzen da espazioa, eta ikusmenak eskaintzen du aurrean dagoenaren inguruko informaziorik osatuena eta azkarrena. Ikusmenak aukera ematen du gidatzeko, irakurtzeko, bideo jokoetan ibiltzeko eta futbolean aritzeko, besteak beste. Bereganatu dezakeen informazio kopuru handia dela-eta, funtsezko zentzumena da eguneroko jarduera ia guztietarako.

Pertsona orok, baina, ez du mundua berdin ikusten. Argazkilari batek begirada zorrotza eta selektiboa du; itsu batek ikusmenik gabeko begirada du, eta optiko batek sendatu beharreko gaitza detektatzeko baliatzen du begirada, besteak beste. Bakoitzak ikusmenaren pertzepzio oso ezberdina du, eta bakoitzari oso maila ezberdinetan zaio erabilgarri zentzumen hori, egokitu zaizkion edo aukeratu dituen zirkunstantzien arabera.

Ander Cornejo eta Inma Arrieta, Bilbon. LUIS JAUREGIALTZO / FOKU

Santiago Yaniz laudiarra argazkilaria da, eta baieztatu du bere kasuan ikusmena etengabe lantzen eta zorrozten duen zentzumena dela: «Ikusmena tresna bat da, baina ikusmenaren arima begirada da». Yanizek ariketa gisa ulertzen du inguratzen duen munduari begiratzea: gerora argazki bat eraiki ahal izateko urrats bat da. «Begiratzea oinarrizko ariketa bat da niretzat. Askotan, argazkiak ateratzen obsesionatzen gara, eta ez dugu tarterik hartzen inguruan dagoena behatzeko». Yanizek azaldu du urteen poderioz begirada «hezi» duela, eta argazkilariak prozesu horren bidez «konektatzen» duela inguratzen duen munduarekin. «Hori da nire lana: ingurua arretaz behatzen dut; hor dauden elementuak analizatu, eta aukeraketa egiten dut; argazkiak atera aurretik, buruan eraikitzen ditut irudiak. Ikusitakoaren berreraikuntza bat dira nire argazkiak». Azaldu du bide hori senari segika egiten duela, eta «bulkada» baten ondorio dela. Azkenean, Yanizen argazkiak haren begirada propioz lotutako piezen batuketa dira. Ofizio bihurtutako afizio eta pasio du Yanizek argazkilaritza, eta, era berean, ikusmen garatu eta zorrotza ezinbesteko tresna da harentzat.

Keinu optometria zentroko Naia Zabala optometristak ere lanerako tresna du ikusmena, nahiz eta ikuspuntua eta erabilera beste bat diren. Zabalarentzat, «garunak informazio bisuala jaso eta interpretatzeko duen gaitasuna» da ikusmena.

Yanizen ikuspegi abstraktua ez bezala, ikusmena era teknikoan ulertzen du Zabalak, zentzumen horrekin arazoak dituztenak artatzen baititu. «Beti esan digute ikusmen onaren seinale dela zorroztasuna; hau da, hizki nimiñoena ere ikustea; guk beste gaitasun bisual batzuei ere erreparatzen diegu: begiak zelan mugitzen diren espazioan; enfokatzeko zer gaitasun daukaten, eta bi begiak nola koordinatzen diren beren artean». Ondoren, arazorik bada, nola konpondu daitekeen planteatzen dute. Zabalak esplikatu duenez, arazo batzuk betaurreko edo lentillen bidez konpontzen dira, eta beste multzo batean sailkatzen dituzte, aldiz, errehabilitazio bisualaren bidez zuzendu daitezkeenak. Azken multzo horretako urritasunak interpretazio arazoak dira; hots, garunak dituen gabeziak begietatik jasotako informazioa ulertu eta interpretatzeko.

Zaindu eta babestu

Zabalak jakinarazi duenez, «hurbileko lanaren»ondorioz, ikusmenari lotutako gaitzak sortzen ari dira. «Gizakia ez dago prestatuta, edo ez zegoen prestatuta, hurbileko lana egiteko eta toki itxi batean lan egiteko, eta luzaroan pantailaren aurrean egonda, eta lanak ahalegin mental handia eskatzen badu, arazoak sor daitezke». Gaitzik ohikoenak hauek dira: nekea, buruko mina, ikusmen bikoitza eta miopia, besteak beste.

Zabalak «osotasun» baten parte gisa eta beste «sistema»batzuekin elkarreraginean ulertzen du ikusmena. Horregatik, ordu eta laurden irauten duten ikusmen azterketa «sakonak» egiten ditu, arazoak identifikatu eta neurrira doitutako konponbideak emateko. «Ikusmena ez da gorputzeko gainerako sistemetatik aparte dagoen zerbait; dena lotuta dago, eta horri erreparatzea oinarrizkoa da guretzat». Halere, begien funtzioekin zerikusia duten gaitzak artatzen dituzte Keinun, eta bestelako «egiturazko gaitzak» beste espezialista batzuek lantzen dituzte, hala nola gaitz degeneratiboak eta atzera-bueltarik ez duten urritasun kasuak.

Ikusmen proba bat, Berrizko Keinu optometria zentroan. LUIS JAUREGIALTZO / FOKU

Ikusmena falta denean

Inma Arrietak ikusmen urritasuna dauka; zehazki, nerabezaroan garatu ohi den Stargardten gaixotasuna. «15 urterekin hasi nintzen ikusmena galtzen: ikastolan, ez nuen arbela ondo ikusten, adibidez». Zailtasunak zailtasun, ikasten segitzeko manera topatu zuen Arrietak, eta Euskal Filologian lizentziatu zen. Hamar urtez aritu zen irakaskuntzan, baina berriz egin zuen topo ikusmen urritasunaren mugekin. «Ikasleekiko ardura sentitzen nuen; kalitatezko hezkuntza bat eman nahi nien, eta, niretzako, ahalegin izugarria zen eskolak prestatzea». Gerora, ONCEren bitartez bueltatu zen irakaskuntzara, ikasle itsuei laguntzeko.

Arrietak jakin badaki zenbait oztopori aurre egin behar diela egunerokoan, baina uste du alferrik dela frustrazioan sumintzea. «Garrantzitsua da onartzea ikusmen urritasuna dugunok muga batzuk ditugula, baina muga horiekin bizitzen ikasi, eta beste bide batzuk topatu behar dira». Autonomia pertsonalari dagokionez nabaritzen ditu mugak Arrietak, eta ez hainbeste harreman sozialak garatzeko aukeretan. Kasurako, Arrietak ezin du autoa gidatu eta era «arruntean» irakurri, baina «moldatzen» da. Onartu du ikusmen partziala izatea abantaila handia dela: «Nik ez dut jendea ezagutzen kalean; telebista ezin dut ikusi; ezin dut egunkaria irakurri... Baina kalean ibil naiteke bakarrik. Ez ditut detaileak ikusten, baina bolumenak ikusten ditut, eta horrek asko errazten dit eguneroko bizimodua».

Santiago Yaniz argazkilaria bere estudioan. LUIS JAUREGIALTZO / FOKU

Bestelakoa da Ander Cornejoren kasua. 9 hilabete zituenetik, ia erabat itsua da: «Argia eta itzal batzuk ikus ditzaket, baina nire ikusmen arrastoa oso-oso txikia da; makilarekin eta entzumena erabiliz moldatzen naiz». Soinuen eta oihartzunaren bidez orientatzen da Cornejo, eta, harentzat, «erraza» da entzumena erabilita toki batetik bestera mugitzea. «Bizitza osoa ikusmenik gabe egin dut, eta ez naiz kontziente izan inoiz ikusi ahal izan dudala; niretzat horrela da, eta kito. Egia da begiek funtzio pila bat betetzen dituztela, eta guk, itsuok, belarriekin ordezkatzen ditugu funtzio horiek».

Bestalde, badira egin ezin dituen eta gustura egingo lituzkeen zenbait gauza: futbolean eta bideo jokoetan jokatzea, eta mendira eta hondartzara bakarrik joatea, esaterako. «Gauza batzuk guztiz neure kabuz egiteko askatasun falta hori sumatzen dut». Cornejok salatu du hezkuntzan aukerak dauden arren lan mundua ez dagoela prestatuta itsuentzat, oro har: «Lanpostu gehienak ez dira irisgarriak, eta, digitalizazioak lagundu digun arren, oraindik gauza asko falta dira egiteko». Arrieta bat dator: uste du mundua ondo ikus dezaketenentzat prestatuta dagoela. «Ikusmena oso zentzumen ahaltsua da: gai da informazio orokor asko azkar igorri eta prozesatzeko; ez ikusteak asko luzatzen du edozer gauza egiteko behar den denbora».


Plazeraren bidaietan barrena

Summary: Plazeraren bidaietan barrena. Memoriarekin, oroipenekin eta gertaerekin zer lotura duen, hori nabarmendu dute usaimenaren jiran lan egiten duten adituek. Urteen poderioz entrenatu daitekeela esan dute: ezagutza da horretarako giltza.

Sarritan, txikitako oroitzapenekin lotu ohi dira usain ugari. Belar bustiarena, adibidez, edo moztu berri dagoenarena, agian. Itsaso gaziarena, edota hondartzatik bueltan hutsik egin gabe jan ohi den banillazko izozkiarena. Edo amamaren gazta tartarena. Usain ugari dira, eta guztiek dute lotura esturen bat oroitzapenen batekin. Ez da lotura harrigarri bat; izan ere, sarritan azpimarratu izan da usaimena dela oroitzapenekin eta memoriarekin loturarik estuena duen zentzumena. Hori berretsi dute, behintzat, bai Donostiako Hunky Dory Laboratory lurrindegiko kide Maddalen Marzolek, bai Mikel Garaizabal enologo eta ardoaren eta euskal sagardoaren dibulgatzaileak, eta bai Azpeitiko (Gipuzkoa) Kimu Bat lantaldeko Aitziber Otaegik, baratzeen zaintzaz arduratzen den langileak.

Mikel Garaizabal, Elorrion (Bizkaia). JAIZKI FONTANEDA / FOKU

Marzol lurrinez inguratuta bizi da. Lurrin andana usaintzen du egunero. Askotarikoak dira, baina ikasi du guztiak bereizten. Hein batean, landa lana egina duelako: «Guk asko usaindu izan dugu bizitza osoan, frikiak izan gara. Hala, memoriak usaimen artxibo bat izatea ahalbidetu digu denborarekin». Lurrin ezezagun gisa deskribatu ditu laborategian eskaintzen dituzten ia guztiak: «Marka asko eta asko dauden itsaso batean uztairik hoberena arrantzatzen saiatzen gara». Hori egiteko, balizko instrumentutzat dute sudurra, eta, era berean, usaimena: «Usainduz erabaki behar dugu zer den ona, zer ez, zer berezia... Gure lana da».

Garaizabal ere antzera bizi da: usain askoz inguratuta. Haren kasuan, ordea, usain horiek ez dira hain ugariak: ardoarekin dute lotura. Urte asko dira ardo dastaketetan parte hartzen hasi zela: bi mila baino gehiago egin ditu dagoeneko. Garaizabalen arabera, usaimena da dastaketa batean garrantzi handien duen zentzumena: «Ardo bat ahora eramaten dugunean, inpresioen %70 baino gehiago usaimena dira. Hotzeria dugunean, adibidez, ez dugu ezer nabaritzen, ez dugu deus ere hautematen». Marzolen antzera, memoriarekin lotu du usaimena, eta artxibategiari egin dio erreferentzia: «Datuak sartu behar ditugu disko gogorrean: garunean. Batzuek erraztasun handiagoa dute datu horiek sartu eta gordetzeko, eta, beraz, usain gehiago bereizteko gai dira».

Otaegi, bestalde, baratzeetan ibili ohi da, zaintza lanetan eta aholkularitza lanetan, bereziki. Azpeitian dute denda, baina leku batetik bestera ibili ohi da bera. «Baratzeetan landare aromatiko deritzen landareak egoten dira. Loreek baino askoz ere usain fuerteagoa izan ohi dute, eta funtzio ugari betetzen dituzte». Intsektuak uxatzeko erabiltzen dituzte normalean: «Intsektuak landare ugaritara hurbiltzen dira, baina usaina dute aldagai: ez dira lore eta landare guztietara joaten, eta baratzean ere gauza berbera gertatzen da». Adibideren bat ere jarri du: «Euli zuria azakietara joaten da. Baina inguruan landare aromatikoak jartzen badituzu, ez dute usain hori antzemango; beraz, ez dira hara hurbilduko».

Entrenatu ahala garatuz

Entrenatu ote daiteke usaimena? Marzolen aburuz, «usaimena lantzen dugun horretan, ekintza hori kontzienteago egiten dugun horretan, gure buruak askoz ere hobeto ikasten du identifikatzen: hau ezaguna egiten zait, baina ez dakit zer den... Lanketa hori zenbat eta gehiago egin, orduan eta hobeto ikasten dugu identifikatzen». Bat dator Garaizabal: «Egin behar duguna da gure burua garatu, erakutsi egin behar diogu, eta, ondoren, datu horiek sailkatu eta gorde. Entrenamendu bat da». Gaitasunean egin du azpimarra, aldiz, Otaegik, eta sudur finaren kontzeptua eraitsi du: «Gauza ez da gaitasun handiagoa izan edo ez; ezagutza kontua da. Memoria jolasa da: zenbat eta usain gehiago ezagutu, orduan eta usain gehiago bereizteko gai izango gara».

Aitziber Otaegi baratzeen zaintzako arduraduna, Azpeitian. GORKA RUBIO / FOKU

Usainduz ikasten da, beraz. Eta, batzuetan, ez da beharrezko usain horren jatorria ezagutzea. Lurringileak, adibidez, badaki nola usaintzen duen eliotropoak, nahiz inoiz usaindu ez: «Ez dut inoiz usaindu, baina ongi dakit lurrin bati zer ematen dion. Ikasi dut identifikatzen. Lanketa bat dago atzean, eta denbora pasatu ahala lortzen da». Alderantziz ere gertatzen da: jatorri jakin bat usain jakin batekin lotzea, lotura hori egiazkoa ez izanda ere. Lore askorekin gertatzen da, guztiak usaintsuak direla pentsatzea. Ez da horrela. Otaegiren hitzetan: «Arrosa guztiek ez dute usainik; are, gehienek ez dute. Dendetan, gehienbat itxurari ematen zaio garrantzia; jende gutxi etortzen da lore-sorta usaintsuen eske».

Kasuak kasu, usaimena oso presente dagoen zentzumen bat da egunerokoan, nahiz askotan jabetu ez. Marzolen ustez,«ez digute erakutsi usaimenari behar bezalako garrantzia ematen, edo, behintzat, usaimenaz gozatzen. Zentzumenetan gehien ahaztua da, eta informazio eta gozamen iturri oparo bat da». Horregatik, bere kabuz ikasi du hori egiten: «Ni orain adiago nago zer usaintzen ari naizen une oro; jende askori oharkabean pasatzen zaizkio egunerokoan topatu ditzakeen milaka eta milaka usain». Bidaia baten antzera definitu du, ostera, enologoak. «Usaimena bidaia bat da. Zergatik? Zerbait usaintzen duzunean, bidaia bat egiten duzu: zerbait gogoratzen duzu. Ardo baten usainak egokia eta atsegina izan behar du. Gaizki usaintzen badu, aldiz, bidaia katastrofe bat izan daiteke».

Erreboilaren bitartez usaintzen da: nerbio edo iragazki moduko bat da, eta horra joaten dira molekula aromatikoak. Molekula horien arabera, seinale bat igortzen zaio garunari, eta orduan hautematen da lurrina. Ardo dastaketetan, bi bide bereizten dira: «Arnastean edo usaintzean, batetik. Eta ardo hori ahora eramaten dugunean eta aroma guztiak sudurbidearen atzetik erreboilara iristean, beste aldetik». Eta, bidaia hori ahalik eta gozoena izan dadin? «ardoak inpresionatu egin behar du», dio enologoak. «Oreka mantendu behar du ardoaren intentsitatea, konplexutasuna eta fintasuna aintzat hartuta». Jolas moduko baten bidez jakiten du ardoa ona dagoen edo ez: «Bost segundoz kopa bat ardo sudurrera eramateko eskatzen diet. Bost segundoren ostean horrela jarraitzen badute, seinale ona da».

Maddalen Marzol, Donostiako Hunky Dory Laboratory lantokian. JON URBE / FOKU

Esplotatu gabeko plazera

Hiztegietako definizioez harago, zer da usaimena? Nola ulertzen du gizarteak? Marzolen hitzetan, «ahaztuta dugun plazer iturria» da usaimena. Ahaztuta dagoen ideia azpimarratu du, gizartearen jarrera begiz jota: «Garrantzia kentzen diogu, baina plazer iturri bat da, eta ez dugu esplotatzen». Garaizabalen iritziz, berriz, bizi gozamena da: «Batzuek esango dute dastamena dela gozamena ematen duena... Bai, baina bidaia hori arometan hasten da; aroma horiek garraiatzen eta gidatzen gaituzte». Otaegiren ustez, «plus gehigarri» bat eskaintzen du: «Ahaztuta dugun zentzumena da... Jateko orduan ez badugu usaintzen, janariak ere zapore txikiagoa izan ohi du».

Eta, horrela, usaimena zer den definitu nahian, ideia berbera errepikatu dute behin eta berriro: memoriarekin eta oroipenekin zer lotura duen. Marzolen iritziz, «polita da oroitzapenekin zer harreman duen. Zerbait sentimentala da, jendeak asko disfrutatzen du». Eta oroitzapenen inguruan solasean hasita, euren memorian bidaiatu dute hiru adituek. Nora? Haurtzarora. Izebaren lurrin bat etorri zaio Marzoli: labanda da. Amaren laranja zukuarekin eta Maria galleten usainarekin oroitu da Garaizabal. Aitona-amonen baserrian txekorrei jaten ematean erabiltzen zituzten hauts zuriez Otaegi.


Summary: Emakume transek jokatu ala ez eztabaidatuko du World Rugbyk. Erakundeak arau bat ezarri nahi du, eta, horren arabera, World Rugbyk erregulatzen dituen lehiaketetan emakume transek debekatuta edukiko dute parte hartzea, «joko segurua eta bidezkoa» bermatzeko.

World Rugby nazioarteko errugbi erakundeak arau bat proposatu du «joko segurua eta bidezkoa» bermatzeko. Neurria onartuz gero, emakume transek ezingo dute parte hartu erakundeak arautzen dituen lehiaketetan —nazioarteko lehiaketetan—. Estatu mailako txapelketetan eta amateurretan, berriz, federazio nazionalen menpe egongo da araua. World Rugbyk gaur itxiko du arau berriaren inguruko feedback-a jasotzeko epea.

Gaur egun indarrean dagoen legedia Nazioarteko Olinpiar Batzordearen jarraibideetan jasotako bera da. Horren arabera, testosterona maila gutxienez 12 hilabetez jaisten bada, emakume transak errugbian aritu daitezke. World Rugbyren arabera, ordea, egungo araua «ez da egokia». Izan ere, erakundeak azaldu duenez, azken ikerketek adierazi dute testosterona murrizteak ez dakarrela indarraren eta potentziaren murrizketa proportzionala. Beraz, «emakume transekin, eta haien aurka, aritzen diren cis jokalariek —transgeneroak ez direnak— arrisku handiagoa dute lesioak izateko».

Araudi berriak ez die gizon transei neurri berean eragiten, baina adierazpen bat sinatu beharko dute jokatu ahal izateko. The Guardian egunkariak adierazpenaren zirriborroa ikusi zuen, eta zera adierazten zen: «Aitortzen eta onartzen ditut errugbian jokatzen duten gizon transgeneroen lesio arriskuak, estatistiken arabera gizon transgeneroak baino indartsuagoak, azkarragoak eta astunagoak diren gizonekin aritzen baitira, irakurri eta ulertu ditudan World Rugby transexualentzako jarraibideetan deskribatzen den bezala».

Legearen inguruko erabakia azaroan hartzea espero da, sindikatuek Munduko Errugbi Kontseiluaren bilera batean proposamenei buruz bozkatzen dutenean.

Proposamenaren inguruan, erantzuna

Asko dira World Rugbyk proposatutako arauaren aurka azaldu diren talde eta jokalariak. Sinadura bilketa bat jarri dute martxan erakundeak bertan behera utz dezan proposamena —16.000 sinadura baino gehiago jaso dituzte jada—, eta sare sozialetan #takletransphobia (plakatu transfobia), #LetUsPlay (utzi guri jokatzen) eta #RugbyForAll (errugbia denontzat) traolak erabiltzen ari dira. Alev Kelter AEBetako errugbi selekzioko jokalariak —Rio de Janeiroko Olinpiar Jokoetan aritu zen (2016)—, esaterako, «Denek merezi dute maite dituzten kirolak praktikatzea!!» jarri du bere Twitter kontuan:

Caledonian Thebans Edinburgoko gay errugbi talde inklusiboak zera adierazi du: «Errugbia denentzat da. Kaledoniako tebastarrek ez dute babesten trans emakumeei jokoa debekatzeko World Rugbyren proposamena. Beti bezala, gure trans anai-arrebei elkartasuna adierazten diegu».

Horrez gain, abuztu hasieran, egoitza Estatu Batuetan duten errugbi klubek, unibertsitatetako taldeek eta AEBetako selekzioko jokalari eta entrenatzaileek adierazpen bateratu batean adierazi zuten trans jokalarienganako babesa, Instagramen argitaratutako lau minutuko bideo batean. Bideoan parte hartu zuten Alev Kelter eta J.J. Javelet errugbi jokalariek —biak aritu ziren 2016ko Olinpiar jokoetan AEBetako selekzioan—; Jenny Lui AEBetako errugbi selekzioko jokalari ohiak eta egungo entrenatzaileak; eta Lisa Rosen Estatu Batuetako Aire Armada Akademiako emakumeen buruak. 23 klubetako jokalariek ere parte hartu zuten.

Espainiako Estatuari dagokionez, Florencio Michelenak, Titanes gay errugbi talde inklusiboko presidenteak, adierazi du transei lesioak eragitea leporatzea «lekuz kanpo dago tamaina bateko eta besteko jokalariak dauden kirol batean», eta zera aldarrikatu du: «Emakume trans bat emakume bat da. Hau transfobia arazo bat da». Michelenaren klubak, gainera, abian jarri du sinadura bilketa bat, emakume transek errugbian jokatzen jarrai dezaten; eskaerak 26.500 sinadura baino gehiago lortu ditu jada.


'America's first'

Summary: 'America's first'. Bost milioi kasurekin eta 165.000 hildakorekin baino gehiagorekin, AEBak dira COVID-19ak kalte handien eragin dion herrialdea. Ezusteko etsaia agertu zaio Trumpi kanpaina betean. Demokratek lau urtean lortu ez dutena lortu du izaki mikroskopikoak, haren irudia ahultzea.

Karguaren zina egin zuenean, 2017ko urtarrilaren 20 hartan, hala esan zuen Donald Trump presidente estreinatu berriak: «Gaurtik aurrera, ikuspegi berri batek zuzenduko du gure herria. Hemendik aurrera, Amerika izango da lehena». Eta asmatu egin zuen, baina ez zuen jakin kristalezko bolan ikusitakoa egoki interpretatzen.

Amerika, zehazki AEBak, lehenak bilakatu dira, bai; lehenak COVID-19ak kutsatutakoen kopuruan eta lehenak hildakoetan. Dagoeneko bost milioi kasu baino gehiago atzeman dituzte han urtarriletik, eta hildakoak 165.000tik gora dira. Osasun krisiak urteetan ikusi gabeko krisi ekonomikoa eragin du, eta langabezia tasa %10 da.

Koronabirusaren proba egiteko auto ilarak, Miamin (Florida). CRISTOBAL HERRERA-ULASHKEVICH / EFE

Urte hasieran, AEBetan lehen kasuak agertu zirenean, dena «kontrolpean» zuela berretsi zuen estatuburuak, eta, egun batean, mirari bat balitz bezala, «berez» desagertuko zela. Ez zen miraririk izan, ordea, eta New Yorkera heldu zen pandemia, eta milaka hildako utzi itxialdia ezarri behar izan zuen hiriak. «Gerra garaiko presidente» izendatu zuen orduan Trumpek bere burua, eta hainbat neurri bultzatu zituen; besteak beste, arnasa hartzeko aparatuak ekoizteko agindu zien autogintza enpresei .

Dena den, azkar ahaztu zitzaizkion osasun neurriak, eta enpresari sena atera zuen. Apirilerako, amaitutzat eman zuen pandemia, eta ekonomia jarri zuen lehentasun, eta estatuei eskatu ireki zitzatela ateak eta has zitezela normaltasunera itzultzen. Alde horretatik, hegoaldeko estatuak izan ziren Trumpen aholkuak betetzen lehenak; hain zuzen ere, gaur egun kasu gehien jakinarazten ari diren horiek berak.

Texas izan zen horietako bat. Hura da koronabirusak Trumpen kanpainari egin dion kaltearen adibiderik argiena. Han ez du presidentegai demokrata batek irabazi 1976tik, baina, uztailaren amaierako inkesten arabera, Joe Biden presidentegai demokrata Trumpen aurretik dago bi punturen aldearekin. Filemon Vela Texas hegoaldeko ordezkari demokratak argi du horren zergatia: «Pandemia hasi zenetik, Trump presidenteak eta gure gobernadoreak, Greg Abbottek [errepublikanoa], ehunka lagun hil dituzten erabakiak hartu dituzte bata bestearen atzetik. Erokeria litzateke berriro haien alde bozkatzea, ikusita zer bidetatik daramaten estatua».

Iritzi berekoa da Bill Glaston ere, Bill Clinton presidente ohiaren aholkulari izandakoa. Haren esanetan, hauteskundeak pandemiaren kudeaketaren inguruko erreferenduma balira, ezinezkoa litzateke Trumpek irabaztea.

Presidentegai errepublikanoak ezin izan ditu hain gustukoak dituen kanpainako ekitaldiak ere baliatu bere diskurtsoarekin hautesleak erakartzeko. Duela lau urteko irudirik ez da ikusi aurten. 2016an ohikoa bilakatu zen jendez gainezka zeuden kiroldegi eta zelaiak ikustea, guztiak AEBak handi egingo zituen buruzagia noiz entzungo zain eta «Eraiki hesia» oihuka. Aurten, pandemiak ez du halakorik ahalbidetu. Ekainean, egoera kontrolpean zuela erakutsi nahian-edo, kanpainako ekitaldi bat antolatu zuen Trumpek Tulsan, Oklahoman, eta beste bat Portsmouthen, New Hampshiren. Baina kutsatzeko beldurrak estatuburua entzuteko nahia gainditu zuen, eta oso jende gutxi bildu zen lehenengoan, eta bigarrena bertan behera utzi zuten errepublikanoek. Ez dute geroztik besterik iragarri, eta abuztuan Floridan egitekoa zuten kongresua bera ere moldatu egin behar izan dute.

Trumpen agerraldia, Tulsan (Oklahoma). ALBERT HALIM / EFE

Azken ikerketen arabera, atez atekoa da hautesleak erakartzeko modurik eraginkorrena, eta hori ere ezinezko bilakatu du pandemiak, nahiz eta Errepublikanoan Batzorde Federalak esan astean milioika ate jotzen dituztela. Ironiatik asko du egoerak. Izan ere, koronabirusaren ondorioz, milaka estatubatuarrek ordu gehiago egiten dituzte etxean, eta, beraz, errazagoa litzateke haiengana heltzea. Gainera, azken inkesten arabera, herritarren %85 gogoz daude hauteskundeetan parte hartzeko. Alderdiek ahaleginak egin dituzte beste bide batzuekin: telefonoa, sare sozialak, posta... baina emaitza ez da bera.

Gaitza zabalduz doa

Hauteskundeetarako lau hilabete falta izanda kanpaina arduraduna aldatzea ez da seinale ona izaten. Bada, horixe egin zuen Trumpek, uztailaren 16an. Ordura arte bere kanpainaburu izan zena, Brad Parscale, kargutik kendu zuen, eta Bill Stepien jarri zuen haren tokian. Stepienek Trumpen kanpaina zuzendu zuen, 2016ko presidentetzarako bozetan, Hillary Rodham Clinton hautagai demokrataren aurka. Duela lau urte ezinezko zirudiena lortu zuen hark, eta, mugimendu horrekin, Trumpek berak ere onartu du bigarren agintaldia eskuratzeko nolabaiteko miraria beharko duela.

Azken inkesten arabera, bederatzi eta hamabost puntu arteko aldea ateratzen dio presidentegai demokratak errepublikanoari. Egia da duela lau urte antzeko aldea ateratzen ziola Clintonek, eta hura iraultzeko gai izan zela hautagai errepublikanoa. Baina 2016an berria zen Trump, elite politikotik at zegoen norbait zen, herritarren itxaropena pizteko gaitasuna zuen. Orain, aldiz, hainbeste kritikatutako eliteko kide bat gehiago da.

Trumpi burla egiteko mozorroa, Bidenen aldeko kanpainan, Miamin. CRISTOBAL HERRERA-ULASHKEVICH / EFE

Duela lau urte asko ziren Trumpen jarrera eta irudia kritikatzen zutenak, baina, aldi berean, haren plan ekonomikoetan zituzten jarriak itxaropenak. Baina pandemiak azken urteetan ikusitako krisi ekonomikorik okerrena ekarri du berarekin, eta, lehen aldiz, ekonomiaren kudeaketa egokiaz galdetuta, herritarren gehiengoak Joe Biden aukeratzen dute.

Hautagai errepublikanoaren kudeaketak alderdi osoari eragin dio. Izan ere, azaroaren 3an, presidentea ez ezik, hainbat senatari eta ordezkari ere hautatuko dituzte estatubatuarrek. Urteetan errepublikanoen alde egin duten bi estatutan, Montanan eta Kansasen ere, estu dabiltza egun. Duela lau urte, hogei punturen aldea atera zion Trumpek Clintoni; orain, aldiz, bederatzi puntu eskasera du Biden. Kansasko egungo gobernadorea beldur da primarioetan Trumpen gertuko populista bat hautatzen badute, estatuak gobernadore demokrata izango duela 1932tik lehen aldiz.

Gero eta gehiago, hauteskundeak erreferendum itxura hartzen ari dira. Koronabirusa zabaldu ahala doa Trumpen irudia ilunduz. Ekainaren hasieran, estatubatuarren %47k uste zuten egoera hobera egiten ari zela; hiru aste geroago, soilik %23 ziren iritzi horretakoak, eta bikoiztu egin ziren okerrera egingo duela uste zutenak.

Brookings Institution erakundeko William Galstonentzat ere berria da hau guztia: «Inork ez du inoiz halakorik sekula ikusi, eta inork ez daki zer-nolako ondorioak izango dituen. Ez dakit 2016ko kanpainako ekitaldiek zenbateraino lagundu zioten Trumpi presidentetzarako bozetako garaipen handi hura lortzen, baina gauza ziurra da orduko estrategiak ez duela balio oraingoan».

Ekonomia erabakigarria izan zen hautesleen duela lau urteko hautuan; askorentzat, Trump zen hura onbideratu zezakeen bakarra, baina oraingoan egoera bestelakoa da, Galstonen iritziz: «Agintaldiko lehen hiru urteak oso erosoak izan dira harentzat, ez du inolako krisirik konpondu behar izan, eta, haren irudia apur bat ahuldu den arren, herritarrek iritzi ona zuten, sendo zegoen. Baina, orain, edozeini galdetzen badiozu zer iritzi duen haren kudeaketaz, ez du zalantzarik egingo, 'oso txarra', esango dizu».

Dena aurka duela ikusita, aurkariarekin bat egiten ahalegindu da buruzagi errepublikanoa, eta bozak atzeratzeko aukera jarri zuen mahai gainean uztailean, argudiatuz posta bidezko botoa ez zela «segurua». Arazoa da, ordea, presidenteak ez duela halako erabakirik hartzeko eskumenik, eta nahitaezkoa duela AEBetako Kongresuaren onespena. Hark, baina, baztertu egin zuen aukera hori, eta Trumpek esandakoa gezurtatu zuen.

New York izan zen COVID-19aren lehen epizentroa AEBetan. JUSTIN LANE / EFE

Hori ikusirik, zientzialarien esku dago kanpaina bideratzeko aukera bakarra. Estatuburuak Argiaren abiadura operazioa jarri du abian, eta iragarri koronabirusaren aurkako txertoa eskuragarri izango dela urrirako, hauteskundeak baino hilabete lehenagorako. Gobernuak milaka milioi dolar jarri ditu proiekturako, eta eskura dituen baliabide guztiak jarri dizkie egitasmo horretan lanean ari diren zientzialariei, ezinezkoa dirudiena lortu eta Trumpi bigarrenez Etxe Zurira sartzeko bidea eman diezaioten.

Oraingoz, baina, ate hori ere itxi egin zaio buruzagi errepublikanoari. Zientzialariek ohartarazi dute azkarrenik ere aurtengo urte amaieran edo datorren urte hasieran egongo dela txertoa eskuragarri; betiere, hura garaiz aurkitzen badute eta milaka miloi dosi egiteko gai baldin badira. Baina hori da, oraingoz, Trumpen itxaropen bakarra, eta horrixe eusten dio. Abuztu hasieran Pennsylvanian egindako agerraldian, hala iragarri zuen: «Txertoa izango dugu urtea bukatu baino lehen. Garaiz helduko gara jarritako epemugara». Ikusi behar, ordea, oraingoan kristalezko bola behar bezala interpretatu ote duen.


Summary: Argindarrik gabe geratzear dago Gaza, Israelek ezarritako blokeoagatik. Gazako zentral energetiko bakarra erregairik gabe dago, igandetik. Argindar faltak ospitaleetan nahiz azpiegituretan «eragin larriak» eragin ditzake.

Gazako konpainia elektrikoak atzo ohartarazi zuen lurraldeko zentral energetiko bakarra «larri» dagoela erregai faltagatik, eta bihar itxi lezake zentrala, Israelek erregaia sartzeko blokeoa kentzen ez badu. Bihartik aurrera elektrizitaterik gabe utz ditzake Gazako ia bi milioi biztanleak, Israelgo Yedioth Aharonoth egunkariak jasotako jakinarazpen baten arabera.

Aurreko astetik, Gazak salgaientzat duen Karem Shalom sarbide bakarrak itxita dirau, Benny Gantz Israelgo Defentsa ministroaren aginduz. Horrez gain, arrantzarako eremua murriztu zuen hemezortzi itsas miliatik hamabost miliara. Bada, igandetik, arrantzatzea ere debekatu du. Neurri horiei lurraldean erregaia sartzeko debekua gehitu zaio, eta hala, hornidura elektrikoa are gehiago murriztu zaio Gazako lurraldeari, herrialde osoa argindarrik gabe uzteraino.

Gazako zentral elektrikoak lurralde osoan kontsumitzen den elektrizitatearen %35 ekoizten du, eta beste guztia Israeletik eta Egiptotik inportatzen dute. Halere, erregai eskasiagatik Gazan bizi diren palestinarrek sarritan itzalaldiak pairatu izan dituzte. Orain erregaia lurraldean sartzea debekatuta dutenez eta elektrizitate planta bakarrak energia sortzeari uzten badio, herrialdeak argindarra soilik egun erdiz izango luke, modu irregularrean: palestinarrek sei orduan izango lukete elektrizitatea erabilgarri; datozen hamabi orduetan, ordea, argi mozketa pairatuko lukete; eta hurrengo sei orduetan berriz itzuliko litzaieke. Zafer Melhem Palestinako Energia eta Baliabide Naturaleko presidenteak adierazi duenez, hornidura elektrikoak «%75eko defizita» izango du baliabide faltagatik. Gauzak horrela, herritarren bizi baldintzak gehiago oker litezke. Egun, bi milioi herritar bizi dira Gazan, eta horietatik erdia baino gehiago pobrezia mugaren azpitik daude, Munduko Bankuak emandako datuen arabera.

Israelek hartutako neurri zorrotzek Palestinako komunitatea sutu dute. Azken egunetan hainbat manifestarik protestak egin dituzte bi herrialdeen arteko mugan, Israelek palestinarrei 2007az geroztik ezarritako blokeoa altxatzeko exijitzeko eta giza laguntza mugaz zeharka dezan.

Egoera larri horri SARS-COVID-19 birusak gizartean eragin duen ondorioa gehitu behar zaio. Palestinako agintariek martxoaren 5ean ezarri zuten «larrialdi egoera», koronabirusaren lehen kasuak erregistratu ziren unean. Mail Alkaila Palestinako Osasun ministroak jakinarazi duenez, azken 24 orduetan beste 456 kasu atzeman dira, 23 herritar daude zaintza intentsiboetan, eta horietatik bost arnasa hartzeko makinarekin konektaturik daude. Birusa Palestinan sartu zenetik, orotara, ia 22.000 herritar kutsatu dira, eta 121 lagun hil ditu. Bestalde, argindar faltarengatik, besteak beste, ura punpatzeko eta urak tratatzeko arazoak izango lituzkete, eta zentralaren itxierak hezkuntzan nahiz azpiegituretan eragina izango luke.

Pandemiak eragindako zailtasun ekonomikoek aurretik zuten krisi ekonomikoa are luzeago eta gogorrago pairatzea eragingo duela salatu du Fawzi Barhoum Hamaseko bozeramaileak. Oro har, elikagai edo finantza laguntzak asko murriztu zaizkie. Bestalde, Israelek Gazari ezarritako blokeoarengatik «isiltasuna» kritikatu du.

Erasoek ez dute etenik

Israelgo armadak Gazako hainbat gune bonbardatu ditu, enegarrenez. «Israelgo tankeek eraso egin diete Hamas erakunde terroristak Gazan dituen hainbat helburu militarri, Gazak Israelgo lurraldeetara jaurti dituzten suziriei eta puxika lehergaiei erantzunez». Hala adierazi du Israelgo armadak ohar bidez. Zauriturik egon den ez du berririk eman.

Aurreko astetik Israel Gazako hainbat gune bonbardatzen ari da, tartean, Nazio Batuen Erakundeko Errefuxiatuentzako Agentziaren eskola bat leherrarazi zuten. Bestalde, Gazatik Israelera puxika bidez bidalitako dozenaka lehergaiek 31 sute eragin zituzten atzo. «Bi lurraldeen arteko gatazka baretzeko xedez», Egiptoko segurtasuneko ordezkaritza baten bisita izan dute Hamaseko agintariek gaur.


Realak David Silva fitxatu du

Summary: Realak David Silva fitxatu du. Azken hamar urteak Manchester Cityn egin ditu Silvak. Kontratua amaituta, Donostiako klubak ez dio jatorrizkoari ordaindu beharrik izan. Bi sasoirako sinatu du.

Azti ibili da Reala, eta kolpea jo du. David Silvak elastiko txuri-urdina jantziko du datozen bi sasoietan, Manchester City utzi eta donostiarrekin hitzartu baitu bere etorkizuna. Aurrelariak baiezkoa eman dio donostiarren eskaintzari, eta 2022ra arte ariko da Anoetako taldearekin. Ezusteko fitxaketa izan da; Erromako Laziorekin tratua ixtear zen, baina Realaren aukera hobetsi du azkenerako. Manchester Cityrekin kontratua amaitu duenez, jatorrizko klubari deus ordaindu gabe iritsiko da Donostiara aurten 34 urteko jokalari kanariarra.

Gisa horretara, Realak azkar bete du Martin Odegaardek utzitako hutsunea. Puntaerdi lanak egiten ditu Silvak, eta azken urteetan jokalari garrantzitsua izan da Josep Guardiolaren taldean. Hain justu, astelehenean bertan utzi du Manchester City, eta Ingalaterrako klubak Silvaren estatua bat ezarri du estadioaren kanpoaldean, esker ona adierazteko. Taldeko kapitaina izan da oraintsu arte.

Izan ere, Silva hamar denboraldiz aritu da Manchesterren (2010-2020), eta hamalau garaikurreko zerrenda oparoa osatu du han: lau Ingalaterrako liga, bi kopa, hiru superkopa eta bost ligako kopa irabazi ditu. Espainiako selekzioarekin ere goia jotakoa da Silva; bi Eurokopa eta Munduko Kopa bat eskuratutakoa da.

Eibarren aritutakoa da

Realeko aldia ez da Silvak Euskal Herrian egingo duen lehendabizikoa izango. Artean Valentziako (Herrialde Katalanak) jokalaria zela, utzita aritu zen Eibarren, Jose Luis Mendilibarren esanetara. Silvak parte hartze handia izan zuen talde hartan; ordura artean armaginek egindako sasoirik onentsuenetako bat izan zen. Bost gol sartu zituen Eibarrekin.

Silvarena da Realak datorren urtera begira egindako lehen fitxaketa. Bestalde, klubak gaur egin du ofizial Zourdine Thiorrek ez duela txuri-urdinekin segituko. Jokalari oriotarra Portugalgo Coimbra taldean ariko da aurrerantzean, bi aldeek akordioa itxi eta gero.


Summary: EAEko Alderdi Popularrak «positibotzat» jo ditu alderdiak Espainian egin dituen aldaketak. Pablo Casadok Espainiako Kongresuko bozeramaile postutik kendu du Alvarez de Toledo. Amaia Fernandez EAEko popularren lehendakariak kargudun berrien «jarrera moderatua» nabarmendu du.

EAEko PPk begi onez ikusi ditu azken orduetan Espainiako Alderdi Popularrean izandako aldaketak. Izan ere, Pablo Casado popularren idazkariak kargutik kendu zuen atzo Espainiako Kongresuan alderdiaren bozeramaile zen Cayetana Alvarez de Toledo. Orain arte alderdiko Politika Sozialen idazkariorde zen Cuca Gamarra izendatu du Casadok bozeramaile berri. Gamarraren postua, berriz, Ana Pastorrek beteko du, Rajoyren gobernuan Osasun Ministro eta Parlamentuko presidente izandakoak. Popularrek, gainera, bozeramaile berria izango dute: Jose Luis Martinez-Almeida, Madrilgo alkatea.

«Hirurek bide luzea egin dute alderdiaren barruan, eta ongi ezagutzen dituzte bai alderdia, bai haren lurralde erakundeak», nabarmendu du Amaia Fernandez PPko EAEko behin-behineko presidenteak. Radio Euskadin egin diote elkarrizketa Fernandezi, eta bertan Gamarraren, Pastorren eta Martinez-Almeidaren «jarrera moderatua» nabarmendu du. Kargudun berriek duten esperientzia nabarmendu du Fernandezek: «Jendearen kezkak ongi ezagutzen dituzte, eta ezegonkortasun garai hauetan ezinbestekoa izango da haien ekarpena». Martinezek ez du mintzatu nahi izan, ordea, Alvarez de Toledo kargutik kendu izanaz.

Casadoren apustua izan zen Alvarez de Toledo bozeramaile izendatzea. Alderdiaren alorrik kontserbadoreena ordezkatzen du orain arte bozeramaile izandakoak, eta alderdiaren barruan desadostasunak eragin dituzte bai haren izendatzeak, bai egin dituen hainbat adierazpenek. Atzo, erabakia jakin berritan, prentsaren aitzinera atera zen Alvarez de Toledo, eta kritika gogorrak egin zizkion Casadori: «Casadok uste du askatasunaz dudan ikuskera bateraezina dela bere agintaritzarekin».

Fernandezek ez du zalantzan jarri Pablo Casadok Carlos Iturgaizen aldeko apustua egin izana Eusko Legebiltzarrerako hauteskundetarako. «Gure lehentasunak osasun egoera, ekonomia eta gizartea dira, eta gainerako guztiak bigarren mailako auziak dira», nabarmendu du Fernandezek. Hala, oroitarazi du bera dela alderdiko burua, eta Iturgaiz Eusko Legebiltzeko PP eta C's-en koalizioarena.

Alderdiaren barruan egin beharreko hauteskundeez galdetuta, berriz, Fernandezek nabarmendu du oraindik ez dutela kongresurik antolatu, eta argi utzi du orain ez dela «lehentasuna». «Garaia iristen denean, denon artean erabakiko dugu zein den aukerarik egokiena gaur egungo zailtasunei aurre egiteko eta Euskadiren berezitasunei alternatiba bat eskaintzeko, gehiengo soziala biltzeko gai den moderazio eta zentraltasun proiektu batean».


Summary: Gorpuzkiak aurkitutako leku berean objektu pertsonal batzuk aurkitu dituzte Zaldibarren. Argazki kamera bat, erloju baten uhala, eguzkitako betaurrekoak eta giltzarrapo bat aurkitu dituzte. Jaurlaritzak uste du bortz egunen buruan jakingo dituztela DNA proben emaitzak.

Objektu pertsonal batzuk aurkitu dituzte Zaldibarren atzo gorpuzkiak agertutako leku berean. Argazki kamera bat, erloju baten uhala, eguzkitako betaurrekoak eta giltzarrapo bat topatu dituzte. Tibia bat aurkitu zuten igandean; bestelako hezur eta gorpuzkiak atzo. Otsailaren 6an amildu zen Zaldibarko zabortegia, eta azpian harrapatuta geratu ziren Joaquin Beltran eta Alberto Sololuze langileak. Baskula inguruan eta lur azpian 23 metrora aurkitu dituzte gorpuzkiak eta objektu pertsonalak.

Igandean lehen aztarnak aurkitu zituztenetik lanean jarraitzen dute Zaldibarren, uste baitute gorpuzkiak aurkitu dituzten leku berean daudela Sololuze eta Beltran lurperatuta. Gorpuzkiak atzeman ondotik, epailearen esku dago ikerketa. DNA proba egingo dute gorpuzkiak norenak diren jakiteko, eta laster analisien emaitzak izatea espero du Jaurlaritzak. Juan Vicente Bilbao Polizia zientifikoko ertzainburuak atzo baieztatu zuen bost egunen buruan jakin ahal izango dituztela emaitzak.

Eitzagako zabortegia (Zaldibar, Bizkaia) otsailaren 6an amildu zen, eta orduan desagertu ziren bi langileak. 50.000 herritar inguru konfinatzea ere eragin zuen luiziak. Egunean bertan hasi ziren bi langileak bilatzeko lanak, baina gorabehera asko izan dituzte. Besteak beste, luizi gehiago egoteko arriskuak, eremuan amiantoa aurkitu izanak eta hondakinek eragindako suteek lan egiteko modua aldatzera behartu zuten. Apirilaren 6an, zabortegia amildu eta bi hilabetera, Sololuzeren autoa topatu zuten, baina harrezkero ez da izan bi beharginen arrastoei buruzko albisterik.


Summary: Bilboko manifestazioa bertan behera uzteko eskatu diote pentsiodunen mugimenduari. Ados kolektiboko kideek uste dute ez dela horretarako garaia. «Protagonismo pertsonala» nahi izatea leporatu diete deitzaileei. Abuztuaren 24rako deitu dute mobilizaziora.

Ados kolektiboan biltzen diren pentsiodunen elkarteek Bizkaiko Pentsiodunen Mugimenduari eskatu diote bertan behera uzteko abuztuaren 24an Bilbon egingo duen manifestazioa. Sektore kritiko horretako kideek uste dute egungo egoera ez dela egokia gisa horretako mobilizazio bat egiteko —koronabirusaren krisiak agerian utzi ditu mugimenduaren barruan dauden korronte ezberdinak—.

Pentsiodunen Mugimenduak manifestazioa antolatu du pentsio publikoak eta duinak aldarrikatzeko eta osasun eta zerbitzu soziosanitario publikoen alde egiteko. Eusko Jaurlaritzak eta foru aldundiek COVID-19a agertu zenetik osasunaren eta zaintzaren alorrean izan duen jokabidea salatuko dute: «inbertsio publiko urriak, inprobisazioa eta autokonplazentzia» leporatu diete erakundeoi.

12:00etan hasiko da martxa, Plaza Eliptikoan, eta Areatzan amaituko da. Bizkaiko Pentsiodunen Mugimenduak udan eten egin ditu astelehenero Bilboko udaletxearen aurrean egiten dituen elkarretaratzeak, irailaren 7ra arte.

«Zentzugabea»

Ados kolektiboko kideen arabera, «zentzugabea» da manifestaziora deitzea. Gogoratu dute Jaurlaritzak osasun larrialdia ezarri duela, Bilboko Udalak Aste Nagusia bertan behera utzi duela «aho batez», eta konpartsen koordinakundeak ere gauza bera egin duela prestatu zuen egitarau alternatiboarekin.

Era berean, deitzaileei leporatu diete «pentsio duinen defentsarekin loturarik ez duten eskaerak» egitea eta horiek defendatzen dituzten taldeekin solidarioak ez izatea. «Osasun arloko langileak ere kalera irtetea saihesten ari dira, beren aldarrikapen bidezkoak eskatzeko».

«Bakarrik Bizkaiko Pentsiodunen Mugimendua ordezkatzen dutela diotenek eusten diote manifestazioaren deialdiari», azpimarratu dute Adosekoek, eta salatu horko kideek asmo bakarra dutela mobilizazioarekin: «Protagonismo pertsonala» lortzea eta mugimenduaren izena «norberaren intereserako» erabiltzea.


Summary: Oiartzungo taberna bat itxi dute langile batek positibo eman duela eta. Kutsatzea familiartekoa izan dela baieztatu du Oiartzungo Udalak. Kutsatutakoen kontaktuek negatibo eman dute PCR proban.

Oiartzungo Udalak (Gipuzkoa) jakinarazi du Arragua auzoko Alhambra taberna itxi dutela, hango langile batek positibo eman duelako. Udalak Jaurlaritzako Osasun Sailari eman dio kutsatzearen berri. Azterketaren ostean, baieztatu dute familiarteko kutsatze bat izan dela.

Osasun Sailak jarraipena egin die kutsatutakoen kontaktuei, eta guztiek negatibo eman dute PCR proban, baita familia horretakoak ez diren tabernako langileek ere. Positibo emandakoek konfinatuta egon beharko dute. Bien bitartean, taberna itxita egongo da.

Kasuaren inguruan zabaldutako mezuak direla eta, udalak lasaitasun mezua helarazi nahi izan die herritarrei, prentsa ohar baten bitartez. Prebentzio neurriak hartu eta elkar zaindu beharra nabarmendu dute udalekoek.


Summary: Bi hildako azken orduetan izandako bi istriputan. Tuterako bizilagun bat zendu da Alfaron (Espainia) izandako istripu batean. Andoainen ere istripu bat izan da, eta 67 urteko pertsona bat zendu da.

Auto batek eta furgoneta batek aurrez aurre talka egin dute N-232 errepidean, Alfaron (Espainia). 7:30etan izan da istripua, eta bi hildako eragin ditu: 39 urteko gizonezko bat eta 20 urteko beste bat, haietako bat tuterarra. Espainiako Gobernuak Errioxan duen ordezkaritzak zabaldu duenez, errepidea itxita dago istripuaren ondorioz. Polizia ikertzen ari dira istripua zerk eragin duen.

N-1 errepidean, Andoainen, istripu bat izan da Lasarte-Oriarako noranzkoan, eta 67 urteko gizonezko bat zendu da. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, ezbeharra 11:20 aldera izan da. 67 urteko gizonak gidatzen zuen autoa bidetik atera da, eta erdibitzailearen kontra talka egin du. Ertzaintza istripuaren nondik norakoak ikertzen ari da. Hildakoaren gorpua Donostiako auzitegiko institutu anatomikora eramango dute, bertan autopsia egiteko.


Summary: 372 positibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian. Azpeitiko tabernari guztiei PCR probak egingo dizkiete, eta Bizkaiko zahar etxeetan beste hiru positibo atzeman dituzte.

Koronabirusaren azken datuak jakinarazi dituzte Hegoaldeko administrazioek. Bizkaian detektatu dituzte kasu gehien (185), atzo baino hemeretzi gutxiago, dena dela. Gipuzkoan ere bezperan baino positibo gutxiago atzeman dituzte (53); Araban, berriz, 72 kasu agertu dira azkeneko 24 orduetan. Nafarroan 51 pertsonak eman dute positibo, bezperan baino hamar gutxiagok, Nafarroako Gobernuak jakinarazi duenez. Hego Euskal Herri osoan, beraz, 372 dira azken orduetan positibo eman dutenak; bezperan baino 53 gutxiago dira. Bestalde, azken orduetan 22 eri sartu dira ospitalean COVID-19 gaitzaren ondorioz.

Azpeitian (Gipuzkoa), beste bost kasu atzeman dituzte, eta dagoeneko 94 dira ostegunetik zenbatutakoak. Herriko Erdikalean ibilitakoen artean oldarraldi bat atzeman zuten egun horretan, eta PCR probak egiten ibili dira osasun langileak egunotan. Orain, Azpeitiko Udalak PCR proba egiteko eskatu die herriko tabernari guztiei, agerraldiaren dimentsioa nolakoa den jakin ahal izateko: «Fokuaren dimentsioa zenbat eta lehenago jakin, orduan eta azkarrago hasiko gara egoerari buelta ematen».

Ostiraletik itxita daude alde zaharreko taberna guztiak, tabernariek eta udalak hala erabakita. Atzo, taberna horiek desinfektatu zituzten udaleko langileek, eta udalak azaldu du beste tabernaren batean kasurik atzemanez gero ere haiek arduratuko direla desinfekzio lanez.

Bizkaian, astebetean kutsatuen ia erdiak Bilbon

Abuztuaren 11tik 17rako astean, 910 lagunek eman dute positibo Bilbon. Beraz, Bizkaian aste horretan kutsatu direnen (2.037) ia erdiak bizi dira hiriburuan. Gainera, intzidentzia tasa handia da: 100.000 biztanleko 265 kutsatu dira Bilbon epe horretan. Koronabirusa indarra hartzen ari da Bizkaian eta Araban azkeneko egunetan, eta hori erakusten du Jaurlaritzak gaur zabaldu duen herriz herriko taulak.

Bizkaian daude zifrarik deigarrienak. Getxon, 164 pertsona kutsatu dira azkeneko astean (100.000 biztanletik, 213); Barakaldon, 185 (100.000 biztanleko, 188); Erandion, 63 (100.000 biztanletik, 259); Sestaon, 59 (100.000 biztanleko, 217); Basaurin, 40; Leioan, 35; Galdakaon, 28; Bermeon, 26. Baina kasurik esanguratsuena Zamudion agertu da: abuztuaren 11tik 17ra, herriko 49 lagunek eman dute positibo, eta horrek esan nahi du 100.000 biztaleko tasaren arabera egiten bada kalkulua, ia 1.500 kutsatu direla. Alde handiz, Bizkaiko eta Euskal Herriko tasarik handiena da azkeneko astean. Itxura du Abanto-Zierbenan beste agerraldi bat izan dela, hamahiru kasu atzeman baitzituzten hilaren 13an. Gero apaldu da hori.

Gasteizko hazkundea eta Mutrikuko intzidentzia

Azkeneko astean Araban COVID-19a harrapatu duten hamarretik bederatzi Gasteizen bizi dira. Intzidentzia tasarik handienetako izan du Gasteizek azken astean: 100.000 herritarreko 234 kutsatu dira han —577 pertsona—. Gasteiz kenduta, biztanle gutxiko herriak dira gehienak Araban, eta intzidentzia tasa handiak dituzte herri gehienek, baina kasu positiboak ez dira hainbeste. Laudion, azkeneko astean, hogei lagunek eman dute positibo. Zuian bada agerraldi bat, bertako zaharren egoitzan 11 positibo agertu baitziren astelehenean.

Guztiz bestelakoa da egoera Gipuzkoan. Hiriburua adibide: Donostian 144 kasu positibo agertu dira azkeneko astean (100.000 biztanleko 79 kutsatu dira). Irunen, 32 lagunek eman dute positibo abuztuaren 11tik 17ra, baina tasa txikienetakoa du hiriak: 100.000 biztanleko, 53. Mutrikun bestelakoa da egoera. Bertan 32 pertsonak eman dute positibo epe berean, baina horrek esan nahi du herriko intzidentzia tasa ia hamabi aldiz handiagoa dela: 100.000 biztanleko 600 kutsatu baitira han. Azpeitiko agerraldiari lotuta, abuztuaren 11tik 17ra 97 kasu agertu dira. Bestela, Elgoibarren nabari da kasuen pilaketa txiki bat, ez oso esanguratsua: 21 kasu agertu dira han azkeneko astean.

Nafarroako Gobernuak ez ditu eman astebetez pilatutako datuak, baina azaldu du gaur detektatutako kasuen %12 Lizarran agertu direla, eta %10 Tuteran. Azkeneko egunetan ere joera hori ari da izaten.

79 kasu Bizkaiko zahar etxeetan

Bizkaian, lau dira dagoeneko koronabirus kasuak dituzten zahar etxeak. Azken datuen arabera, 79 egoiliarrek eman dute positibo koronabirusa atzemateko PCR probetan. Asteleheneko datua da, eta larunbatean baino hiru gehiago ziren orduan. 79 horietatik, 43 zahar etxeetan daude, eta 33 Birjinetxeko zentro soziosanitarioan dauzkate; beste hiru egoiliarrak ospitaleratuta daude. Birjinetxen, gainera, badira beste hamalau pertsona berrogeialdia egiten ari direnak ospitalean egon ostean eta egoera ahulean daudenak. Langileei dagokienez, 56 kutsaturik daude eta beste 64 bakarturik.


Summary: Soldatak aldi baterako murriztea proposatu du LHK-k. Tomas Arrieta Lan Harremanetarako Kontseiluko presidenteak ezinbestekotzat jo du aldi baterako erregulazioak irailetik harago luzatzea enpleguari eusteko.

Tomas Arrieta EAEko Lan Harremanen Kontseiluko (LHK) presidentea aldi baterako enplegu erregulazioak (ABEE) luzatzearen alde azaldu da —irailaren 30era arteko epea dute oraingoek—, baina ohartarazi du hori ezin dela neurri bakarra izan enpleguari eusteko.

Arrietaren esanetan, «hain ezohikoa den egoera honetan», ezinbestekoa da «irudimenez» jokatzea eta «proaktiboak» izatea, eta, aldi baterako erregulazioez gain, enpresetan beste neurri batzuk ere «hitzartu» behar direla uste du. Besteak beste, aldi baterako soldata murrizketak proposatu ditu. Erabaki hori enpresa bakoitzean oso ongi aztertu eta «adostasun handiz» hartu behar dela nabarmendu du —Arantxa Tapia Jaurlaritzako Ekonomia Garapenerako sailburua ere mintzatu da horren alde—.

Radio Euskadin eginiko elkarrizketa batean, LHK-ko presidentea aldi baterako erregulazioak luzatzearen alde agertu da, baina ohartarazi du horiek amaitzean kaleratze kolektiboak etor daitezkeela. Arrietak azpimarratu duenez, enplegua babesteak izan behar du helburua. «Enplegua eroriz gero, dena jar daiteke arriskuan».

Negoziazio kolektiboaren egoerari dagokionez, iazko urteekin lan itun gutxiago berritu direla azaldu du —% 3 baino ez—. Hala ere, egoera ona dela azaldu du, «aurreko urteetan etxeko lanak egin zirelako».