Summary: Euskotreneko lanuzteak %80ko erantzuna izan du, ELAren arabera. ELA, ESK, CGT eta Independenteek lanuzteetara deitu dute gaur 07:00etatik 09:00etara eta 18:00etatik 20:00etara.

Gaur lanuztea egin dute Gipuzkoa, Bizkai eta Arabako Euskotreneko langileek, ELA, ESK, CGT eta Independenteek deituta. Euskotrenek eskaintzen dituen zerbitzu guztietan egingo dute, hots, trenbide, tranbia, autobus eta funikularraren zerbitzuetan. 07:00etatik 9:00etara eta 18:00etatik 20:00etara izango dira. Langileen %80ek egin dute bat deialdiarekin, eta 50.000 erabiltzaileri eragingo die lanuzteak.

ELA sindikatuak ohar baten bidez azaldu duenez, «langileen nekearen erakusgarri» da protesta, «langile faltagatik, zerbitzu murrizketengatik eta zerbitzuaren okertzeagatik».

Hainbat arazo azaleratu nahi dituzte. Diotenez, geltokietako eguneroko zerbitzuen «%25 baino gehiago bete gabe» uzten dira, eta merkataritza arretarik ez dago. Jaietako gaueko zerbitzuetan eta zerbitzu berezietan segurtasuna bermatzeko langileak falta direla ere gaineratu dute. Egoera konpontzeko, sindikatuaren ustetan, «kalitatezko zerbitzua eskaintzeko beharrezkoak diren langileen plangintza eta kontratazioa» falta da.

Bide beretik, salatu dute ez zaizkiela ordaintzen aurreko urteetan egindako «gehiegizko» orduak, eta langileen atsedenaldiak murriztu dizkietela, besteak beste.

Horren aurrean, Euskotreneko langileek zuzendaritzari eskatu diote «beharrezkoak» diren kontratazioak egin ditzala «zerbitzuan kalitateari eutsi eta tentsio, arrisku eta gehiegizko lan-karga egoerak» saihesteko. Gainera, zuzendaritzarekin negoziazio prozesu bat «lehenbailehen» egiteko prest azaldu da sindikatua.

Euskotrenek jakinarazi duenez, lanuzteak dauden bitartean Eusko Jaurlaritzaren Lan eta Enplegu Sailak ezarritako gutxieneko zerbitzuak bermatuko dira.


Summary: LABek bere borroken %45 itxi ditu, «langileen aktibazioari esker». Sindikatuak salatu du urte gogorra izan dela eta patronalek ez dutela jarrera leundu. Alde horretatik, kritikatu du oso zaila gertatzen ari dela erakunde publikoekin negoziatzea.

LAB sindikatuak 92 enpresa edo sektore akordio itxi ditu azken hamar hilabeteetan, ekintza sindikala egiten ari zen gatazken %45,1 hain zuzen. Desoreka handia dago sektore edo patronalen arabera, eta salatu du egoera bereziki lazgarria dela sektore feminizatuetan eta zaintza eremuan. Azaldu du langileen aktibazioa dagoela akordioen muinean, eta patronalak ez duela jarrera leundu. Patronalak aipatzean, erakunde publikoen jarrera irmoa aipatu du. «Ez dute negoziatzen: baldintzak inposatu egiten dituzte», kritikatu du Oihana Lopetegi LABeko ekintza sindikaleko arduradunak.

«Urte gogorra izan da», laburbildu du Lopetegik: «Gatazken %25 itxita geneuzkala hasi genuen urtea, eta %45ekin amaitu dugu. Hori lortu bada, hein handi batean, gatazka asko piztu direlako izan da, eta langileen irmotasunarengatik». Ekintza sindikalaren urteko balantzearen aurkezpenean egin du diagnosia. Datu orokorrak hauek dira: LABek 204 borroka «piztu» zituen, 92 itxi, eta 108tan greba erabili zuen. Akuilu nagusiak erosahalmenaren galera eta zerbitzu publikoen aldeko aldarriak izan dira. Gaitzetsi du patronalaren jarrera ez dela aldatu, eta emaitza onak lortu badira gatazkarako joera handiarengatik izan dela: «Langileen pultsu horrek behartu ditu mugitzera».

Lopetegik azterketa kualitatiboa egin du, eta greben eragin ahalmena goratu. «Langileek greben hautua egin duten kasuetan, garaipen gehiago lortu dira. Hamar punturen aldea dago. Sektore feminizatuetan, berriz, alde hori hogei punturena da». Hainbesterako bai? Sindikatuaren datuen arabera, bai. Oro har, grebara deitu zuten gatazken %50etan egon zen akordioa; aldiz, greba gabekoetan %40koa izan da batezbesteko hori. Sektore feminizatuetan, berriz, %39 eta %19 dira batezbestekoak, hurrenez hurren.

Patronalek emakumeen lana «debaluatzen» dutela salatu du halaber, eta datu argigarriak eman. Industria sektorean gatazken %68 itxi dituzte; feminizatuetan, berriz, %29, eta zaintzan %25, «eta hori greba egin arren». Lopetegik nabarmendu du sektore feminizatuetako gatazka gehienak irekita daudela oraindik, eta horrek erakusten duela aitortzen zaien balioa: «Industrian greben eta mobilizazioen bidez patronala errazago mugiarazteak agerian uzten du desoreka hori. Balio eskasa ematen diete».


Summary: Turkiarekin duen harremana nola bideratu eztabaidatzen hasi da EB. Ankarak berriki esan du talde komunitarioko kide bihurtzeko negoziazioak aktibatu beharko liratekeela berriro. Borrellen arabera, Turkia klubaren agendan dago atzera.

Annalena Baerbock Alemaniako Atzerri ministroa argi mintzatu da gaur Bruselan, EB Europako Batasuneko estatu kideetako bere homologoekin bildu aurretik: Turkia talde komunitarioko kide bihurtzeko prozesua «guztiz etenda» egon da azkeneko urteotan. Nagusiki, Bruselak egozten dio Ankarari aurrerapausorik ez ematea zuzenbide estatuaren eta giza eskubideen eskakizunei dagokienez. Baina azken asteetan prozesua berriro aktibatzeko eskatu du Turkiak, eta horri buruz hitz egiteko batzartu dira gaur klubeko estatuetako Atzerri ministroak.

Ezustean heldu zen Ankararen eskaera, NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundearen azken goi bileran, joan den uztailaren 11n eta 12an. Recep Tayyip Erdoganen Turkiako presidenteak baldintza bat jarri zuen Suediari aliantza militarrean sartzeko ezarri zion betoa kentzearen truke: Turkia EBko kide bihurtzeko negoziazioak berriro martxan jartzea. «Turkia 50 urte egon da Europako Batasunaren atean itxaroten, eta NATOko kide ia guztiak dira Europako Batasunekoak», nabarmendu zuen. Ankarak, azkenean, urtebeteren ondoren, betoa kendu zion Stockholmi.

Eta Suediako Gobernuak konpromiso bat agertu zuen, idatziz: «Turkia EBko kide bihurtzeko bat egite prozesua suspertzeko ahaleginak babestuko ditu Suediak». Horren guztiaren harira, Josep Borrell EBko diplomaziaburuak gaur adierazi du, ministroen bilera hasi aurretik, «albiste ona» dela Ankarak negoziazioak biziberritu nahi izatea. «Turkiarekin dugun harremanari nola heldu hitz egingo dugu. Denbora asko pasatu dugu Turkiaz hitz egin gabe, baina agendan dago berriro».

Turkiak 1987an egin zuen kide bihurtzeko eskaera —1993ra arte ez zuten EB eratu; beraz, EEE Europako Ekonomia Erkidegoan sartu nahi izan zuen—, eta orduz geroztik harreman tirabiratsua izan du talde komunitarioarekin. Europa ekialdeko edo Mendebaldeko Balkanetako herrialde bakar baten prozesua ez da hain luzea izan. Egin kontu: azkeneko 36 urteotan hamasei estatu bihurtu dira klubeko kide.

«Dinamika berri bat»

Etenda egon da prozesua, baina 2015eko errefuxiatuen krisiaz geroztik, Europako Batzordeak 8.000 milioi euro inguru eman dizkio Turkiari, Greziako muga —hau da, EBkoa— blindatu dezan, eta, modu horretan, batez ere Siriako gerratik ihesi doazenak atxiki ditzan. Lau bat milioi errefuxiatu siriar daude han. Hain zuzen, Turkiarekin duela urte batzuk egindakoaren antzeko akordio bat sinatu du asteon Europako Batzordeak Tunisiarekin, mugako kontrolak handitzearen truke.

Horri erreparatu gabe, Borrellek azpimarratu du Ukraina EBko kide izateko hautagai bihurtzeak —iaz formalizatu zuten pauso hori— «dinamika berri bat» sortu duela Europako Batasuneko «bizilagunen» artean. Diplomaziaburuaren arabera, behin Ukraina hautagai izanda, azkartu egin da prozesua Balkanetan, eta iruditzen zaio Turkiak ere «joko horretara» jokatu nahiko duela. Eta lehentasun bat jarri du prozesua martxan jartzerakoan: «Aduana batasuna modernizatzea eta bisatuen auziaz hitz egitea».


Summary: Hamahiru 'boixos nois' atxilotu dituzte Indar Gorri taldeari egindako erasoagatik. 2022ko azaroaren 8an, Osasuna eta Bartzelonaren arteko lehia baino lehen, Boixos Nois taldekoak Indar Gorriko kideen ohiko elkargunera joan ziren, Ezpala tabernara, eta eraso egin zieten. Baliteke datozen egunetan atxiloketa gehiago egotea.

Espainiako Poliziak hamahiru boixos nois atxilotu ditu Indar Gorri taldeari eraso egitegatik. Bartzelonaren aldeko ultra taldea da Boixos Nois. 2022ko azaroaren 8an, Osasuna eta Bartzelonaren arteko lehia baino lehen, Boixos Nois taldeko kideak Ezpala tabernara joan ziren –normalean, Indar Gorri taldea han elkartzen da–, Osasunaren jarraitzaileei eta tabernari eraso egiteko. Boixos Nois taldeko Casuals fakzioak egin zuen erasoa, eta Espainiako hainbat tokitan atxilotu dituzte, talde kriminal bateko kide izatea, besteri kalteak eragitea, desordena publikoa eta gorroto delitua leporatuta.

Casuals Bartzelonako ultren fakziorik oldarkorrenetakoa da. Erasoa jende talde handi batek egin zuen, aurpegia estalita eta beltzez jantzita. Gainera, lokala hankaz gora utzi zuten, eta hainbat gauza hautsi. Egurrezko makilak, metalezko barrak eta bengalak baliatu zituzten. Taberna barruan zeuden lagun batzuk zauritu zituzten, eta, are, baten bati lesio larriak eragin ere bai.

Erasoa nola planifikatu eta antolatu zuten ikertu du Espainiako Poliziak. Ondorioztatu dutenez, erasoa arrazoi ideologikoengatik gertatu zen: Boixos Nois taldea eskuin muturreko da; Indar Gorri, aldiz, ezker muturrekoa. Ideologia guztiz desberdinak izateaz gain, bi taldeen arteko harremana ez da batere ona. Bestalde, bi taldeak zenbait arazotan nahastuta egon dira azkenaldi honetan.

Instrukzio epaitegiaren aginduz abiatu dute operazioa. Taberna barruan zeuden hainbat pertsona inplikatuta daude; beraz, posible da atxiloketa gehiago egotea. Azkenaldian, Espainiako Polizia Nazionalak 95 pertsona atxilotu ditu ultrekin lotura dutelakoan.


Summary: Tourrak Pello Bilbao ohartarazi du ikusle bat jotzeagatik. Frantziako Tourrak Pello Bilbaori ohartarazpen bat jarri dio, hamazazpigarren etapan ikusle bat jotzeagatik. Gernikarra ez dute postuz jaitsi gertakari horrengatik, eta podiumetik 2.05era dago oraindik.

Frantziako Tourreko hamazazpigarren etapa jokatu zen atzo, eta Courchevelen amaitu zen. Han, Pello Bilbaok (Bahrain) hirugarren egin zuen, Felix Gallen (AG2R) eta Simon Yatesen (Jayco) atzetik. Euskal txirrindulariak ihesaldian sartzea lortu zuen, baina atzean gelditu zen aurtengo Tourreko mendaterik garaieneko azken kilometroetan, Lozen. Etapa osoa egin zuen gernikarrak, baina beste gertakari batengatik izan zen protagonista. Lozen gora ari zela, helmugatik hamar kilometrora, ikusle bat aurrean jarri zitzaion, eta txirrindulariak buruan jo zuen, gainetik kentzeko. Twitter bidez bideoa bolo-bolo zabaldu zen, eta zeresan handia eman zuen zaleen artean.

Gertakari hori dela medio, Tourrak ohartarazpena egin dio Pello Bilbaori. Hala ere, ez dio isunik jarri. Hori hala, txirrindulariak seigarren postuari eutsi dio lasterketako sailkapen orokorrean, eta podiumetik bi minutu eta bost segundora dago. Frantziako Tourrak Moutiersetik Bourgerako bidea egingo du gaur, eta gaurkoa kontuan hartuta, hiru etapa baino ez dira falta tropela Parisera iristeko.


Toloñoko eguerdiko haitza

Summary: Toloñoko eguerdiko haitza. Toloño mendia lirain altxatzen da Arabako hegoaldean, Ebro ibaia eta Mendialdeko pagadi eta hariztiak gurutzatzen diren toki magikoan. Eguzki erloju bat gordetzen du Toloñoko mendebaldeko ertzak. Hara jota, ibiltaria historiaz, artez, kondairaz eta naturaz blaituko da.

Toloño mendilerroa kilometro asko hartzen dituen harresi karstiko bat da. Mendialdea eta Arabako Errioxa banatzen dituen eremu malkartsua. Mendizaleek izugarri estimatzen dute mazelak korritzen dituzten xendetatik ibiltzea, hegazti saldoak bere habiara bueltatzea gustuko duen bezalaxe. Beti dago-eta aitzakia egoki bat Toloño mendi gailurretara igotzeko. Izen bera daraman mendi nagusia mendebaldean gailentzen da, Buradon Gatzaga, Peciña, Bergantzu, Ozio eta Bastida herriek ixten duten paraje zirraragarrian. XX. mendearen erdialdetik aurrera, postontzi bat agertu zen Tabornigako atakaren gainean gailendutako hormatzarraren erpinean. Toloño izena hartu zuen bazter horrek ere. Eta hainbat urtez nahasmena ekarri zuen mendizaleen artean. Gaur egun, haatik, mendebaldeko ertza eguzki erloju batekin lotua da.

Peñaslasdoce esaten dioten talaia bitxia deskubrituko du ibiltariak urratsak mendebaldeko mendi urdinxkarantz eginez gero. Ortadako belardiaren eta Tabornigako etxe gainean gailentzen diren Pikatxoen artean agertuko da talaia hura. Esaten dute izena eguerdian proiektatzen duen itzaletik datorrela. Nonbait, garai batean eguzki-erloju lanak egiten zituen oinarrian finkatzen diren herrientzat. Ezohiko parajea da, benetan. Izan ere, harritzarra txapel handi baten moldean banantzen da goialdeko ezproitik. Ikaragarria! Egunaren xarma solasaldirako aproposa izan daiteke haren babesean. Hegaztiak ere pausatu nahirik ikusiko dira horma ospelean, hara-hona, haize garbiaren abaroan.

Toloñoko santutegia suntsituta geratu zen karlistaldiaren ondoren. Josean Gil-Garcia

Aspaldi Toloñoko gainaldeak ermita xume bat ezagutu zuen moduan, gaztelu bat ere gailendu zen han goian. Nafarroako erresumaren defentsa gotorlekuetako bat izan zen. XV. mendearen erdialdean-edo liskarrak baretu zirenean, ordea, behin bizi baldintzak aldatu zirelarik, gaztelua gain behera joan zen. Erabat desagertu arte. Mende batzuk geroago, baina, protagonismo osoa bereganatu zuen gaztelutik gertu eraikitako santutegiak. Calahorrako apezpikuak jeronimoen ordenako fraideei utzi zien XIV. mendean. Han bizi izan ziren komunitate moduan; akaso, munduko arazoez ahantzirik. Argiaren azkenak, ordea, 1422an ikusi zituzten fraide umilek. Antza denez, bizi baldintza latzek erlijiosoen erretiratzea ekarri, eta erreinu sotila betiko laga zuten. Inguruko hiribilduek Dibisa eratu ostean, adore handiz aritu ziren herritarrak, jo eta su, Toloñoko santutegiak erdietsitako ospea berreskuratzeko nahian. Karlistaldiak iritsi ziren arte. Orduan, urre kolorez tindatu ziren Bastidako zeru-lurrak. Anda (Kuartango, Araba) herritik ekarritako marmol beltzak eta Urizaharreko harlandu zuriak araztasunari eutsi ezinik, suteak hunkitura eta samina ekarri zituen. Akabo, orduan, erromesak eta erritualak. Kito elurtegietako urre zuria. Eta fini ilargiaren dirdira tenpluaren horma garbietan. Bastidatik Aireko atakara Bastidako (Araba) San Gines parkean emango zaio hasiera Toloñoko tontorreraino lagunduko duen ibilbide zirkularrari. Ibiltaria aparkalekuaren muturrean jarriko da abian. Bertan dauden bi nekazari bideetatik, alboan utziko du Toloñoko monasteriora doana —ohiko igoera da Toloñoko gailurrera joateko—. Bisitariak bestea hartuko du, magaletik barrena suabe-suabe doana, hots, Tresenraya izenburua hartu duen ibilbidea. Beraz, Peñalacruz eskuinaldean altxaturik duela, aurrez aurre San Cristobal mendiko muraila dela, ibilian-ibilian hasiko da sosegu handiz.

Paisaia zabala ikusten da Toloñoko santutegitik. Josean Gil-Garcia

Arte dotore bat ikusiko du berehala, aurri egoeran dagoen eraikin baten parera iristen denean. Enebros bidea ezkerretik batu, eta, noranzkoa aldatu gabe, aurrerapausoak egingo ditu, goratasun handirik hartu gabe oraingoz. Alepo pinuak eta arte trinkoak hazten diren lekuan, Silorako bidea eskuinaldean utzi eta beherago doana lehenetsiko du. Hurrengo bidebanatzean, Tresenraya deituriko harria agertuko da bide ondoan. Kontatzen denez, bertan aritzen ziren parajeok bisitatzen zituzten artzainak soseguaz, baretasunaz eta jostetaz gozatzen. San Julian bidean aurrera egingo du gero, betiere alde batera utzirik ibarrera doan bidea. Hala, zehar-zehar jarraituko du, alepo pinuak (Pinus halepensis) eta arteak bidelagun dituela. Berehala hasiko da goratasuna hartzen. Basabide nagusiak ezkerrera egiten duenean, konpainian eraman duen bidea utzi eta haren eskuinetik irteten den basabidean gora egingo du. Gain-gainean Toloño mendilerroko mendebaldeko punta nabarmenduko da, desafiozko keinu baten erara. Hormatzarraren goiko erpina helburua izanda ere, proposatutako bideak inguruka eramango du txangolaria, betiere Aireko atakatik goiko ordokiak eta malkarrak aise gailentzearen kariaz. Majadas putzua bide ondoan lagata, konglomeratuzko blokeen artetik igaro eta Pikatxook atzean lagata, Aireko atakara iritsiko da. Eguzki erlojua Langa gurutzatu, eta eskuinera joko du. Toloñoren ipar isurialdera igaro da, eta horren eragina ziztuan nabarituko du. Tarteka-marteka, pagoak eta haritzak ikusiko dira, hezetasunaren eta goratasunaren eraginaren seinale. Basabideak goratasun guztia hartutakoan, adi ibiliko da desbideratzea hartzeko. Beraz, une horretan, pistatik irten eta eskuinetik doan zidorrari jarraituko dio. Tinda berdeko arrastoek eta bidarritxoek bapo-bapo lagunduta, aurrez aurre hazten den pagadira joko du, zuzen-zuzen. Sigi-saga ibiliko da hasieran, ezpela eta ipuruak izurtzen. Zelai batera iritsita, belazea alderik alde zeharkatu eta, azkenik, bat egingo du pagadiaren errainuarekin. Basotik irtenda, Toloño mendilerro karstikoa bete-betean harrapatuko du. Mendebaldeko muturrean, gainera, Eguerdiko haitza izena duen harkaitz berezia agertuko da. Begirada estanpa horretan jarrita, bidezidorrak belardi zabal batera iristen lagunduko du. Belardian gora egin, eta lepora iritsiko da.

Eguzki erloju bat gordetzen du Toloñoko mendebaldeko ertzak. Josean Gil-Garcia

Soa lepotik behera luzatuta, Pikatxoen erpin konglomeratikoak nabarmenduko dira artadiak osaturiko itsaso berdean. Lepoan, ezkerrera egin eta hesiaren ondoan ibiltzen hasiko da. Noranzkoari men eginez, lepora iritsiko da. Eskuinaldean, bi gain karstiko bezain pintoresko izango ditu. Ederrak, benetan! Ezkerraldean, berriz, txapela erakusten duen hormatzarra ikusiko du, Eguerdiko haitza izena hartu duen gandorra. Txapelaren azpian jarrita, naturak harkaitzean sorrarazitako forma apetatsuaz gozatzea besterik ez da. Gero, inguruan sona handia duen harkaitz hori eskuinaldean laga, eta, bidexkari segika, haren gain-gainean jarriko da. Hor Toloño izena duen postontzia ikusiko du. Panorama itzela irekiko zaio handiko goitik. Errioxaldeko ordokia bete-betean harrapatuko du gainaldeko talaiatik. Atze-atzean, gainera, San Lorenzo eta Demanda mendiguneko hainbat zoko eta bazter. Toloñoko santutegia Postontziari bizkarra eman, eta Gaztelu aldera egingo du, hots, lerro berean harrizko dorre baten erara altxatutako monolito erraldoiaren aldera. Galdorretik ibili gabe, bidexkak goi ordoki aldera joko du, eta, astiro-astiro, Toloñoko monasteriora iritsiko da. Tenplua eskuinaldean utzita, Bastidara xendari ekingo dio. Bidexkak behera egiten lagunduko du. Santutxora iritsita, eskuinera hartu eta goratasuna galtzen segituko du. Bide nagusitik irten gabe, eta ibilian hainbat minutu eman ostean, Artzainen harria izena duen harri puska baten ondoan izango da. Haren atzetik jarraituko du, sigi-saga doan xendari men eginez. Basabide batekin topo egingo du beherago. Orduan, eskuin-ezker eginda, xendari oratu eta San Gines parkean amaituko du ibilbidea.


Summary: 4.000 lagunek energia berriztagarrien lurralde plana atzera botatzeko alegazioak aurkeztu dituzte. Jaurlaritzak, Energia Berriztagarrien Lurralde Plan Sektorialari hasierako onarpena eman, eta alegazioak aurkezteko 45 eguneko epea jarri zuen maiatzean. Plan horretan Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan guztira 110 zentral eoliko eta parke fotovoltaiko kokatzea aurreikusten zuten.

Lurraren defentsan, Euskal Herria Bizirik plataformak jakinarazi du 4.000 bizilagunek, elkartek eta udalek Arantxa Tapiaren sailak bultzatutako LPS Lurralde Plan Sektoriala atzera botatzeko eskatu dutela. Horrez gain, gaur egun izapidetzen ari diren eskala handiko zentral eolikoen eta parke fotovoltaikoen proiektuak gelditzeko eskatu dute. Hainbat udalek, naturaren aldeko taldek, nekazari elkarte zein sindikatuk, gizarte kolektibok eta plan honek zuzenean eragiten dieten bizilagunek alegazio dokumentu sakonagoak aurkeztu dituzte, honako gai hauek azaltzeko.

Euskal Herria Bizirik-en ustez, aurkeztutako alegazio dokumentuak izandako babesak erakusten du erantzun sozial «zabala» eman dutela. Horri dagokionez, salatu dute Eusko Jaurlaritzak udalen eta aldundien parte hartze publikoa «gutxitzeko» asmoa izan duela, alegazioak aurkezteko epea udal eta foru hauteskundeen aldiarekin batera eman duenez gero.

Euskal Herria Bizirik plataformak alegazioak aurkezteko ekitaldia egin du gaur Eusko Jaurlaritzaren Lakuako egoitzan, Arantxa Tapiaren sailak ezarri nahi duen plana ezesteko eskatzeko. Alegazioa aurkeztu dutenek uste dute plan horren helburua dela energia eolikoaren eta fotovoltaikoaren makroproiektuen abiatzea «bizkortzea». Horrekin batera, salatu dute energia enpresa handiei eta inbertsio funtsei «mesede» egiten dien eredu bat «bultzatzen» duela, lurralde, gizarte eta ingurumen inpaktu «handiak» eraginez.

Alegazioen arabera, LPSa bateraezina da naturaguneak, basa espezieak, biodibertsitatea eta korridore ekologikoak babesteko araudiekin. Planaren Ingurumen Azterlan Estrategikoaren arabera, kokaleku eolikoek eragingo luketen inpaktua «gogorra» izango da, «basa faunaren zuzeneko hilkortasuna» eragingo lukeelako. Horrez gain, uste dute korridore ekologikoen, floraren eta paisaiaren gaineko eraginaren ondorioz «ingurumen eraldaketa nabarmena» eragingo lukeela.


Summary: EHUko graduatuen %90ek dute lana, Lanbideren txosten baten arabera. Laneratzeari buruzko txosten bat egin du Lanbidek. Lan batean hasi arteko batez besteko denbora hiru hilabetekoa da.

EHUko 2019ko promozioko tituludunak aztertu ditu Lanbidek Laneratzeari buruzko azterlana txostenean. 4.369 pertsonak –horietatik 2.576 emakumezkoak– betetako inkesta baten bidez atera dituzte emaitzak. Horren arabera, promozioko tituludunen ia %90ek dute lana graduko ikasketak amaitu eta hiru urtera.

Hogei bat titulaziotan, okupazio tasa ia %100ekoa da. Adibidez, Euskal Filologia, Medikuntza eta Odontologia ikasitakoen artean.

Sexu arrakala

Datuak sexuaren arabera aztertuz gero, sexu arrakalak bere hartan irauten du. Gizonezkoen okupazio eta enplegu tasa emakumezkoena baino bi puntu gorago dago. Eta emakumezkoen soldata txikiagoa da, 1.637 eurokoa; gizonezkoena, berriz, 1.673 eurokoa da, batez beste.

Lanaldi partzialetan eta lanaldi murriztuetan emakumezkoen ehunekoa handiagoa da. %26ek dute lanaldi partziala emakumezkoen artean, eta %16k gizonezkoetan. Lanaldi murriztuetan ere, emakumezkoen ehunekoa gizonezkoena baino ia bost puntu handiagoa da.

Eva Ferreira EHUko errektorearen hitzetan, okupazio tasak «sexu arrakala badagoela eta hori landu behar dela» erakusten du, baina, hala ere, esan du datu guztiak «oso ontzat» jotzen dituztela. Unibertsitateko ikasketek gaur egun ere «prestakuntza intelektual sendoa» ematen dutela erakusten dute datuok, Ferreiraren arabera, eta unibertsitatea «eraginkortasun handiko tresna» dela oraindik ere epe labur eta ertainean «irtenbide profesionala lortzeko itxaropena sendotzeko». Horren erakusgarritzat dauka okupazio tasa eta ikasketei lotutako enplegu tasa iaz baino hiru eta bi puntu gorago egotea, hurrenez hurren.

Lan egoera

Tituludunen lan egoerari dagokionez, lautik hiruk beste baten kontura lan egiten dute. Bestalde, %3,66 nor bere kontura lanean ari dira, %6,39k ikasten jarraitzen dute, eta gainerakoek doktorego aurreko eta ondoko kontratuak dituzte, langabezian daude, ezintasunen bat dute, kooperatiba baten bazkide dira, eta abar.

Egindako ikasketei lotutako enplegua dute ia gehienek (%86), eta, batez beste, bilatzeari ekin eta hiru hilabeteren buruan hasten dira lanean. Soldatak eta lanaldiak aztertuz, lanaldi osoa dutenen batez besteko soldata hamalau ordainsaritan banatuta dago, eta 1.673 euro garbikoa da. Hurrenez hurren, osasun zientzien arloko soldatak (1.908 euro), ikasketa teknikoei lotuta daudenetakoak (1.747 euro) eta giza zientzien esparrukoak (1.620 euro) dira handienak.

2019ko promozioko tituludunen %76 Gipuzkoan, Bizkaian edo Araban bizi dira, eta eremu horretan lan egiten dute; atzerrian daudenak, berriz, %3 dira. Lanpostuak baloratzeko orduan, lanpostuari dagokion eginkizuna, egonkortasuna eta soldaten zenbatekoa dira kontuan hartzen diren puntuak.

Lan merkatuan sartzeko bideei erreparatuz, tituludunek ingurune sozial eta profesionalari (%26,9) eta oposizioei (%18,7) ematen diete garrantzia. Ondoren, curriculuma eta enplegu zerbitzuan alta ematea, unibertsitate ingurunea eta eskaintza jakinei emandako erantzuna egongo lirateke. Eta azkenik, garrantzi txikiagoarekin, prestakuntza osagarria, curriculumetik kanpoko praktikak eta autoenplegua.

Hizkuntzei dagokionez, ia erdiek egunero erabiltzen dute euskara, eta ingelesa hirutik batek.


Summary: Emakume bat atxilotu dute Fiteron, bere hiru seme-alabak hiltzen saiatzea egotzita. 3, 5 eta 9 urteko umeak ospitaleratu egin dituzte, horietako bat oso larri, amak ustez arma zuri batekin eraso egin ostean. Guardia Zibilak esan du parrizidio saiakera bat izan dela.

Emakume bat ustez 3, 5 eta 9 urteko seme-alabak hiltzen saiatu da gaur Fiteron (Nafarroa), Guardia Zibilak jakinarazi duenez. Adingabeak ospitaleratu egin dituzte, horietako bat, txikiena, oso larri. Foru Erkidegoko Polizia Judizialeko Taldea ari da gertakariak ikertzen, baina, ikerketako iturriak aipatuz hainbat hedabidek zabaldu dutenez, amak arma zuri batekin eraso egin die hiru umeei, eta pozoia hartzera behartu ditu. Ondoren, emakumea bere burua hiltzen saiatu da. Guardia Zibilak esan du parrizidio saiakera bat izan dela.p>

Umeetako bi Tuterako Reina Sofia ospitalera eraman dituzte, eta bestea, txikiena, Nafarroako Unibertsitate Ospitalera, larri.p>

Gertakariak 12:30ak aldera izan dira, Fiteroko Kale Nagusiko etxebizitza batean. Bi adingabe zaharrenek kalera irtetea lortu dute erasoaren ondoren, eta gertuko pertsona bati laguntza eskatu diote; bizilagun batek eman dio abisua Guardia Zibilari. Polizia hara joan denean aurkitu du emakumea haur txikiarekin. Ama ospitalera eraman dute, Poliziaren zaintzapean. Guardia Zibilak ingurua hesiz itxi du, eta gertatutakoa ikertzen ari da.

Miguel Agirre Fiteroko alkateak adierazi du herria «atsekabetuta, erabat harrituta eta kezkatuta» dagoela gertatutakoarekin: «Gorputza izoztua dugu». Alkateak erantsi du haurren aitarekin harremanetan ere jarri dela, eta laguntza eskaini diola; ospitalera bidean zihoan gizona. Gertatuaren inguruko adierazpen bat onartzeko asmoz biltzekoa da udalbatza.


Summary: Asgreenek irabazi du hemezortzigarren etapa. Quick-Stepeko txirrindularia izan da azkarrena Frantziako Tourreko hemezortzigarren etapan. Ihesean aritu da beste hiru txirrindularirekin batera, eta tropelak ez ditu harrapatu.

Garaipen handia eskuratu du Kasper Asgreen (Quick-Step) Frantziako Tourreko hemezortzigarren etapan. Eguneko ihesaldian sartu da danimarkarra, eta tropelak ez ditu harrapatu. Aldea minutu eta erditik behera mantendu du talde nagusiak une oro, baina, gutxi falta izan zaien arren, azkenean ez dute indarrik izan iheslariengana iristeko. Sailkapen nagusiko lehen postuetan ez da aldaketarik izango, elkarrekin iritsi baitira taldeburuak.

185 kilometroko ibilbidea egin dute Moutiersetik Bourg-en-Bressera Frantziako Tourreko hemezortzigarren etapan, eta 152 txirrindulari abiatu dira. Hutsune argi bat izan da tropelean: Wout Van Aert (Jumbo-Visma). Flandriarra aita izatekotan dago, eta, behin taldeak Tourra bideratuta utzi duenean, emaztearekin batera haurraren jaiotzan egoteko erabakia hartu du. Van Aert ez da iazko Tourrera iritsi zen gorputzaldiarekin iritsi. Ez du etapa garaipenik eskuratu, baina goi mailako txirrindularia dela erakutsi du. Berebiziko garrantzia izan du Jonas Vingegaarden (Jumbo-Visma) orain arteko emaitzetan.

Bestalde, Ion Izagirrek 300 etapa egin ditu gaurkoarekin hiru asteko itzuli handietan. Ormaiztegikoak garaipen bat eskuratu du Italiako Giroan, beste bat Espainiako Vueltan, eta beste bi Frantziako Tourrean; azkena, aurten, hamabigarren etapan.

Etapari dagokionez, ibilbideak ez zeukan zailtasun handirik. Bi mendateri egin behar izan diete aurre txirrindulariek, baina tropeleko txirrindularirik azkarrenentzako moduko etapa zela argi eta garbi zegoen hasiera-hasieratik. Epaileak hasiera eman orduko sortu da eguneko ihesaldia. Bertan sartu dira Victor Campenaerts (Lotto), Asgreen eta Jonas Abrahamsen (UnoX), baina tropelak motzean lotu ditu. Alpecinek, DSMk eta Jaycok beren esprinterren aldeko apustu irmoa egin dute, eta iheslariek minutu inguruko aldea izan dute gehienez. Helmugarako 60 kilometro falta zirenean Pascal Eenkhoorn (Lotto) batu zaie iheslariei, tropela berrogei segundora zegoela. Herbehereetakoak freskotasuna eman dio taldetxoari, eta 1.20ra handitu dute tartea.

Aise lortuko zutela zirudien, baina iheslariak elkarlanean aritu dira, eta garesti saldu dute euren larrua. Tropelean, gainera, Quick-Stepeko zenbait txirrindulari lehen postuetan jarri dira, iheskidearen mesedetan tropeleko taldeen erreleboak oztopatuz. Mokoka aritu dira talde nagusian, eta hori baliatu du aurreko laukoteak. Sokatiran aritu dira, tira eta tira, eta, azkenerako, bost segundoren tartean iritsi dira azken kilometrora.

Tropelean ez dute indarrik izan aurreko laukotea harrapatzeko, eta lau iheslarien artean erabaki da etapa garaipena. Asgreenek berak abiatu du esprinta, tropela gain-gainean zeukatela, eta danimarkarra bera izan da helmuga gurutzatzen lehenengoa. Quick-Stepek lortu duen lehen garaipena da Tour honetan.


Summary: Irungo Lakaxita gaztetxean bortxaketa bat izan dela salatu dute. Larunbatean protesta egitera deitu dute gaztetxeko kideek.

Irungo Lakaxita gaztetxean (Gipuzkoa) bortxaketa bat izan zen uztailaren 8an, gaztetxeko kideek eurek Twitter bidez jakinarazi dutenez. Xehetasun gehiagorik ez dute eman, baina larunbatean elkartzera deitu dute, «erasoa jasan duen emakumeari elkartasuna adierazteko eta erasotzaileari amorrua eta nazka erakusteko». Irungo San Joan plazan izango da protesta, 13:00etan.


Summary: Erresuma Batuko lehen ministroak gaitzetsi egin du Bruselak 'Malvinak' izena erabili izana. Uharteotako biztanleek euren etorkizuna erabakitzeko eskubidea dutela zalantzan jartzea «onartezina» litzatekeela argudiatu du Rishi Sunakek.

Europako Batasuneko ordezkariak Latinoamerikako eta Karibeko Estatuen Komunitate (Celac) ordezkariekin batzartu ziren asteartean Bruselan. Goi bilkura horren ostean adierazpen bat plazaratu zuten, eta, horretan «Falkland uharteak/Malvinak» izena erabili zuten. Argentinarrek erabiltzen duten izena sartu izanak haserrea piztu du Londresen.

The Guardian egunkariak gaur argitaratu duenez, Erresuma Batuko lehen ministro Rishi Sunakek Europako Batasuna kritikatu du «hitz aukeraketa penagarriarengatik». Haren eledun batek adierazi duenez, «lehen ministroaren arabera, erabat onartezina litzateke EBk zalantzan jartzea Falkland uharteko biztanleek euren etorkizuna erabakitzeko duten eskubidea». Londresek argudiatu duenez, «Falkland uhartean britainiarrak dira, hala hautatu zutelako irletako biztanleek eurek».

Edonola ere, eledunak gaineratu du Bruselari eskatu diotela jarrera argitzeko, eta EBk adierazi diela uharteon inguruan duten jarrera ofiziala ez dela aldatu. Argentinako Atzerri ministerioak Bruselako adierazpena txalotu zuen asteartean, «aurrerapen diplomatiko esanguratsua» delakoan. «Historian lehen aldiz», idatzi zuen Buenos Airesek «EBk Latinoamerikaren eta Karibearen jarrera aintzat hartu du».

Edonola ere, onarturiko adierazpenean EBk Celacen jarreraz «oharra hartu» duela adierazten dute, ez besterik: «Falkland/Malvinen gaineko subiranotasunaren inguruan, Europako Batasunak oharra hartu du Celacen jarrera historikoaz, elkarrizketan eta gatazka bide baketsutik konpontzeko nazioarteko zuzenbidean oinarrituta».

Iaz bete ziren 40 urte Argentinaren eta Erresuma Batuaren arteko gerra hasi zela. Argentinako armadak 1982ko otsailean hartu zituen Atlantikoko irlak, eta uhartedia berreskuratzeko bonbardaketak maiatzean hasi zituzten britainiarrek. 74 egunen ostean, argentinarrek amore eman zuten. 900 bat pertsona hil ziren gerran, horietako 649 Argentinako militarrak. Porrotak azkena eman zion Argentinako diktadurari, eta gerraren zauriak zabalik daude oraindik Hego Amerikako herrialdean.

Erreferenduma egin zuen Malvinetako Gobernuak 2013. urtean. Horretan, uharteko 1.500 bozkatzaileen %92k bozkatu zuen, eta %99,8k adierazi zuten Erresuma Batuaren barruan jarraitu nahi zutela. Argentinak argudiatu zuenez, «biztanleak britainiarrak dira, baina uharteak Argentinakoak».


Summary: Mineral kritikoen merkataritzari buruz negoziatzen hasi da Brusela AEBekin. AEBek onartutako IRA Inflazioa Murrizteko Legeak Europako meatzaritzari ez eragitea nahi du Bruselak.

Joe Biden AEB Ameriketako Estatu Batuetako presidentearen administrazioak iazko abuztuan onartutako IRA Inflazioa Murrizteko Legeak bazterrak nahastu zituen Europan, neurri protekzionistatzat eta merkataritza askearen aurkakotzat hartu baitzen. Hala, Brusela lanean jarri zen lege horrek sor zitzakeen eragin negatiboei aurre egiteko, baina orain beste bide bati heldu dio Europak: negoziazioari. Europako Kontseiluak baimena eman dio Europako Batzordeari AEBekin mineral kritikoen akordio bat negoziatzeko.

Gaur hasi dira bilerak egiten, Valdis Dombrovskis Europako Batzordeko merkataritza arduraduna eta Katherine Tai AEBetako merkataritza ordezkaria elkartu baitira Bruselan. Mineral kritikoen akordioak «azkar» aurrera egitea espero du Europako ordezkariak, sare sozialen bidez adierazi duen moduan.

Akordio horren bidez, Europako Batasunak mineral kritikoen salerosketan AEBen bazkide batzuek duten merkataritza askeko estatusa izatea nahi du Bruselak. Izan ere, IRAri esker, AEBek 369.000 milioi dolarren dirulaguntzak banatuko dituzte inbertsio berdea bultzatzeko, eta eragin handia izango du mugikortasun elektrikoan. Ibilgailu elektrikoak edo emisio txikikoak erosteko laguntzak izango dira, betiere bateria horien zatiren bat AEBetan edo Merkataritza Askeko Ituna duen herrialderen batean ekoitzia izan bada.

Hala, akordio horri esker EBk antzeko estatusa izango balu, AEBetako merkatuan jarraituko luke Europak. Gainera, akordioa sinatuz gero, Europan hazten ari den industria batek, mineralen erauzketarako, eraldaketarako eta birziklapenerako industriak, hainbat funtsen inbertsioak erakarriko ditu.

Europako Batzordeak AEBekin akordio bat lortzen badu, batasuneko 27 herrialdeek eta Europako Parlamentuak onartu egin beharko du akordio hori bera.


Summary: Bilbon haurdunaldi subrogatuari buruzko kongresu bat egiten ari direla salatu dute. Gaur hasi da nazioarteko kongresua, eta Itaiak horren aurka protesta egin du Bilboko Azkuna zentroaren aurrean

Emakumeei eta haurdunaldi subrogatuei buruzko nazioarteko kongresu bat egiten ari dira Bilbon egunotan: gaurtik larunbatera izango da, Azkuna zentroan. Hori salatzeko, Itaiak elkarretaratzea egin du gaur, 15:00etan, Azkuna zentroaren beraren aurrean. EHGAMek eta Euskal Herriko Bilgune Feministak ere kongresua gaitzetsi dute.

«Alokairu sabelak amaitu» eta «Zuen aberastasuna gure miseria». Oihu horiekin ekin diote Itaiak antolatu duen elkarretaratzeari. «Emakume langileen esplotazio erreproduktiboan eta umeen salerosketan» oinarritzen den praktika «zuritzera, sustatzera eta normalizatzera» etorri direla salatu dute. Horrez gain, kongresua espazio publiko batean egiten ari denez gero, instituzioek alokairuko sabelak «legitimatzen» dituztela ere gaitzetsi dute: «Prozesu horren deshumanizazioa muturrekoa da, eta praktika horrek milaka eta milaka emakumeren esplotazio erreproduktiboa legitimatzen du».

Espainiako Gorteek aurten, abortuaren lege erreforman, indarkeria gisa definitu dituzte alokairuko sabelak. Halere, Naia Izko Itaiako kideak kritikatu du erakundeek «gutxi» egin dutela praktika hori desagerrarazteko: «Indarkeria matxista bezala definitu den arazo honi praktikan ez zaio inolako aterabiderik ematen, eta, gainera, kongresu hau espazio publiko batean egitea baimentzen da». Izkok erantsi duenez, praktika horrek muturreko egoeran jartzen ditu emakumeak. «Asko esklabo mantentzen dituzte prozesuan zehar, guztiz kontrolatuta. Beste asko engainatuak izan dira bizi hobe baten esperantza faltsuarekin. Beste emakume batzuek pobreziatik ateratzeko jotzen dute horretara. Aldiz, kasu hauek ezin dira banaka ulertu, ezta justifikatu ere, guztiak baitira oinarrizkoak erreprodukzioaren merkatuaren existentziarako, eta, beraz, emakumeen zapalkuntza eta umeen salerosketa indartzen dituzte».

Bestalde, EHGAM Euskal Herriko Gay-Les Askapenerako Mugimenduak ere kongresuaren aurka egin du. «Ugalketa desirak ez daude emakume langileen eta pobretutako herrialdeetako emakumeen gorputzen eta eskubideen gainetik», esplikatu dute sareetan zabaldutako komunikatu batean. Ez gure izenean, ez gure eskubideen izenean izenburupean, eskatu dute ez erabiltzeko gizon homosexualen ugalketa nahiak haurdunaldi subrogatuak justifikatzeko: «Guraso izateko desirari edo hazkuntza desirari erantzutea ugalketa merkatuaren esku uzten den honetan, gogorarazi nahi dugu desira horiei erantzuteko beste modu batzuk daudela, salerosketaren logikatik pasatzen ez direnak».

Euskal Herriko Bilgune Feministak ere «kezkagarritzat» hartu ditu haurdunaldi subrogatuaren aldeko diskurtsoak normalizatu dituzten kongresuak eta kanpainak: «Ezinbestekoa iruditzen zaigu hau babesten duten instituzioak interpelatzea eta negozioa sostengatzen duten enpresak seinalatzea». Obuluen donazioaren praktika ere salatu du Bilgune Feministak: Hego Euskal Herrian eta Espainiako Estatuan guztiz zabaldua dago emakume gazteek obuluak ematea diru truke, nahiz eta altruistatzat hartzen den. «Normalizatuta» dagoela gaitzetsi dute: «Emakumeen gorputza merkantilizatzeko erabiltzen den beste negozio bat da. Espainiar Estatua munduko lehen postuen artean dago obodonazioen negozioan».


Summary: Usain Bolt baino azkarrago Aretxabaletan, 'literalki'. Portasol auzoko jaietako egitarauaz gain, bizilagunek lehiaketa bat inprobisatu dute: ea nork egiten duen korrika azkarren. Kalean den radar bat erabili dute horretarako.

Nork esango zuen atletismoko 100 metroko probako munduko errekorra hautsiko zenik? Hamalau urte zeramatzan Usain Bolt korrikalariaren markak bere horretan. Ez da gertatu lehiaketa konbentzional batean; non, eta Aretxabaletan (Gipuzkoa) gainditu dute Bolt. Portasol auzoko jaiak ospatu zituzten joan den asteburuan. Egun horietako batean, hainbat bizilaguni otu zitzaien ideia ona izango zela herriko Araba ibilbidea atletismo pista bihurtzea. Arrazoi zuten: urrezko dominarik gabe geratuko ziren bestela.

Abiadura proba txandakatua izan zen asteburukoa; denek aldi berean lasterka egin beharrean, batak bestearen atzetik egin zuten. Kalean den radarra izan zen-eta epailea. Errepidean hiru hesi jarri, zinta batekin lotu, eta bertantxe inprobisatu zuten lasterketa proba.

Hura hasi aurretik, lineako autobusa pasatu zen bertatik, DG40G dortsalarekin, astiro-astiro, markagailua berde egoteko moduko abiaduran. Gerora, gorri-gorri eginda amaitu zuen radarrak. Aparatuaren fidagarritasunari zor, orduko 30 kilometroko abiadura gainditu zuten hainbat parte hartzailek. Horixe da ibilgailuek gainditu behar ez duten abiadura; Portasoleko jaietan, garaikurra zen hortik gorako zenbaki gorria lortzea.

Zabaldu den bideoan, bost korrikalariren probak ikus daitezke. Lehenengoak orduko 32 kilometroan ezarri zuen lehen marka. Segidan atera zenak hautsi zuen, orduko 41 kilometroko abiadurara helduz. Eta hirugarrenak, berdin: orduko 45 kilometroan igaro zen radarraren paretik. Hurrengo biek jai izan zuten Portasoleko jaietako lehiaketan: abiadura berdeak lortu zituzten.

Aretxabaletako Araba ibilbidean hautsi zuten, beraz, Usain Bolten errekorra. 9.58 segundoan egin zuen 2009ko Berlineko Munduko Atletismo Txapelketako gizonezkoen 100 metroko proba —orduko 37,57 kilometroko abiadura batez beste—. Emakumezkoetan, Florence Griffith-Joynerrek du munduko marka, 1988ko Olinpiar Jokoetarako Indianapolisko (AEB) sailkapenetan: 10.49 —orduko 34,31 kilometro batez beste—.

Arazo teknikorik ezean, teknikoki aretxabaletarrak dira munduko bizkorrenak. Hori sinesteko arazoak dituenak halako zerbait esango du, bideoan dioten bezala: «Hori gaizki dago!».


Summary: Enpleguak gora egin du sektore guztietan, industrian izan ezik. Urteko bigarren hiruhilekoan 1,3 puntu apaldu da langabezia, eta %7,4koa da Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. Zerbitzuen sektoreak sortu du enplegu gehien.

Jarduera ekonomikoaren hoztea enpleguari buruzko datuetan ere nabarmentzen ari da, eta bereziki industrian. Urteko bigarren hiruhilekoan, soilik sektore horretan galdu dira lanpostuak. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 800 gutxiago daude (-%0,4) aurreko hiruhilekoan baino. Dena den, enplegua sortzen jarraitu da, bereziki zerbitzuetan: 8.600 lanpostu sortu ziren (+ % 1,2). Eraikuntzak ere joera positiboa izan du: 2.500 lanpostu berri (+% 4,6): Eta lehen sektoreak, 500 (+%6,1).

Horiek horrela, 10.800 landun gehiago daude aurreko hiruhilekoan baino, 971.600 guztira; eta 14.500 langabe gutxiago, 77.600 guztira.

Langabezia tasa 1,3 puntu jaitsi da, eta %7,4 da. 38.400 emakume daude lanik gabe, 8.600 gutxiago. Gizon langabeen kopurua ere apaldu egin da, baina gutxiago: 5.900ek galdu dute lanpostua, eta guztira 39.200 dira. Emakumeen langabezia tasa 1,7 jaitsi da, %7,6raino, eta gizonena % 7,2 da, 1,1 puntu jaitsita.

Lurraldeka, Bizkaian 8.700 langabe gutxiago daude; tasak ehuneko 1,6 puntu egin du behera, eta %8,2 da. Araban, 11.000 langabe daude, 3.100 gutxiago, eta langabezia tasa 1,8 puntu jaitsi da, %7raino. Gipuzkoan 2.900 langabe gutxiago daude, eta langabezia tasa ehuneko 0,8 jaitsi da, eta %6,2 da.

Kontratu motari dagokionez, kontratu mugagabeak dituztenen kopuruak gora egin du beste behin, eta aurreko hiruhilekoan baino 11.100 gehiago dira, eta, aurreko urtearekin alderatuta, 51.400 gehiago. Lan erreformaren eraginez gertatu da hori, behin-behineko kontratuak egiteko aukera murriztu egin baita.

Lurraldeen arabera, eta aurreko hiruhilekoarekin alderatuta, Bizkaian enpleguak gora egin du, eta 8.900 landun gehiago daude, eta Gipuzkoan 2.200 gehiago. Araban, aldiz, 300 gutxiago daude.

Enpleguaren gorakadarik handiena emakumeen artean izan da: 7.600 gehiago daude. Bereziki, zerbitzuen sektorearen joera positiboarengatik. Gizonen kasuan ere gora egin du: 3.200 landun gehiago. Dena den, gizon gehiago daude lanean emakumeak baino. Gizonen artean %73,1 da enplegu tasa, eta emakumeetan, %67,1.

Eustaten arabera, 303.000 etxetan ez dute pertsona aktiborik; aurreko hiruhilekoan baino 400 etxe gutxiago dira. Araba, Bizkai eta Gipuzkoako hamar etxetik ia seitan pertsona aktibo guztiak daude okupatuta, 11.100 familia gehiago. Aldiz, pertsona aktibo guztiak langabezian dituzten 25.900 etxe daude, aurreko hiruhilekoan baino 6.300 gutxiago. Langabeen %35,8 ez daude Lanbiden erregistratuta.


ILUSIOAREN OHOLAREN GAINEAN

Summary: ILUSIOAREN OHOLAREN GAINEAN. Irati Idiakez eta Ibon Oregi goi mailako kirolariak dira. Zeinek bere bidea jorratu eta gero, munduko lehian ari dira snowboardean eta surfean, hurrenez hurren. Istripu bana izan ondotik ailegatu dira kirol egokitura, eta puntako emaitzak eskuratu dituzte. Beren kirolez hausnartu dute.

Kilometro gutxiko tartean bizi dira Irati Idiakez eta Ibon Oregi. Getarian bata, Zarautzen bestea. BERRIAren deia jaso aurretik bazuten elkarren berri: «Niri asko lagundu zidan besteen esperientzia jasotzeak, eta berak istripua izan zuenean, mezu bat bidali nion», adierazi du Idiakezek.

Istripu bana izan ondorengo osatze aldian aukeratu zuten oraingo kirola. Idiakez snowboardean aritzen dsnowa, eta garaikur sorta handia batu du urte gutxian. Aurten, hiru domina eskuratu ditu Munduko Txapelketan, La Molinan (Herrialde Katalanak): bi urre banked slalom mailan —bakarka eta bikoteka—, eta zilarra snowboard krossean.

Oregik, berriz, surfean aurkitu du kirol ibilbide luze baten segida, bestelako kirolak ere egiten dituen arren. Triatloian zaildutakoa izanik, surf egokituan lehiatzen da orain. Laugarren izan zen Munduko Txapelketan joan zen abenduan, Kalifornian (AEB). Berriki, laugarren izan da Costa Ricako ParasurfLeague txapelketan, eta bigarren Europako txapelketan.

Istripuek zuen bilakaera markatu dute. Gaurtik begiratuta, nola ikusten duzue?

IBON OREGI: Egun seinalatua da, baina ez positiboki. Bigarren aukera eman zidaten eguna izan zen, baina askotan pentsatu dut: «Gertatu ez balitz hobe». Bizitza guztiz aldatu zitzaidan eguna izan zen. Lehen, edozer egiteko gai nintzen, hobeto edo okerrago, baina edozer. Egun horretatik aurrera, ez; istripu horrek asko baldintzatu du nire bizitza. Orduan, ikasteko —beste gauza asko baloratzen, adibidez— eta neure burua aurrera ateratzeko balio izan didan eguna izan da, baina ez da egun zoriontsu bat. Bai ospatzekoa, bertan geratzeko ez nuelako asko falta, baina ez nuke gustu handiz seinalatuko.

IRATI IDIAKEZ: Ez da egun positiboa edo negatiboa. Egia esan, nire bizimodua guztiz aldatu zuen egun bat da. Ibonek esan bezala, biok anputatuak gara, eta horrek bizi kalitatea aldatzen du. Egokitzen ikasi behar duzu. Berari helduagoa zela gertatu zitzaion; ni, 21 urterekin, ikusten ari nintzen zer nintzen, eta zer nahi nuen. Egun hori beti egongo da hor.

Nolako egokitzapen prozesua egin behar izan zenuten?

OREGI: Nik guztiz moldatu behar izan nuen bizitza. Gauetan komunera jaiki eta makulua behar izatea. Etxetik kanpora joatean berdin. Urradurak ere bai; oinez buelta eder bat egin, eta hankan puslak sortzen zitzaizkidan. Horrek asko mugatzen du egunerokoa. Niri, eta familiari. Lehen sekulako paseoak ematen nituen hondartzan, baina orain ezin dut: hanka busti dela, deseroso nagoela, min dudala... Lehendik hona hobetu naiz, ohitu egiten da bat. Hasieran, pentsatzen nuen ezingo nuela ezer egin.

Irati Idiakez eta Ibon Oregi. Jon Urbe, FOKU

IDIAKEZ: Oso garrantzitsua da noraino egin dezakegun jakitea. Hanka anputatuta ezagutzen ditudanen kasuan, apur bat pasatzeak esan nahi du gero atseden gehiago hartu behar dutela. Nik gauza pila bat ikasi behar izan nuen. Ezkerra izan naiz betidanik, baina egunerokotasuneko gauza guztiak ikasi behar izan ditut esku batekin: hortzak garbitu, barruko arropa jantzi... Hasieran, dependentea zara, eta oso frustragarria da.

OREGI: Independente izan nahi duzu, baina gauza batzuetan ezin da. Horrek eragin egiten du, frustrazioa sortzen du. Ahalegintzen gara, eta, orokorrean, nik ezagutzen dudan jendea gero eta independenteagoa izaten da. Bada egoeraz aprobetxatzen denik ere, eta nik esaten dut: «Horrek non du amodio propioa?». Nik ezingo nuke; laguntza eskertzen duzu, baina eskatzen hastea ez da erraza.

Istripuaren ondoren ahalik eta azkarren lotu al zineten kirolera?

IDIAKEZ: Bai. Tira, nik pertsona arrunten kirola egiten nuen lehen, gutxieneko hori. Protesia nahi nuen jarri; pisu handia du besotik zintzilik. Garrantzitsua zen indartzea, bizkarrarentzat-eta, eta igeriketako ikastaro bat egin nuen lehendabizi. Igerian ere berriz ikasi behar izan nuen. Gustua hartu nion, zerbait egin nezakeela frogatu nuelako. Horri heldu nion hasieran: anaiarekin, amarekin-eta joaten nintzen. Lehendabizi igerilekura, eta gero erreabilitaziora.

OREGI: Ni ospitalean bertan eraman ninduten gimnasiora, hamargarren egunerako-edo. Bizikleta estatikoan jartzen ninduten, eta bost minutu ematen zizkidaten. Despistatzen baziren, hamabost egiten nituen. Bizikleta han uzten zuten asteburuetan, eta ez zuen kontrolik. Sekulako askatasuna eman zidan. Hasieran, gehiegi ere aritu nintzen, akaso: frustrazioa askatzeko modurik onena zen, amorrua askatzeko balio zidan. Aurrera egin ahala, horrek ere ez zidan balio, eta itsasora nahi nuen sartu. Ikusten nuen protesi barik egin nezakeela, eta olatuak hartu nahi nituen, bizipoza emango zidan zerbait egin, lehengo sentipenak edo antzekoak izateko [Oregi surfean aritzen zen lehendik ere]; hilabete eta erdiren buruan, uretan nintzen. Min hartzeko beldurrez, eta muinoian min hartzen nuen, baina gozamena zen. Kirolak izugarri lagundu dit.

Egoera berrira egokitzeko garaian, zer helduleku izan zenituzten?

IDIAKEZ: Nire ustez, laguntza psikologikoa beharrezkoa da, baina gehienbat, familiaren babesa. Nik oso familia batua dut, eta nirekin egon ziren une oro. Horrek laguntzen du aurrera egiten; zuk oso jarrera ona izan dezakezu, baina albokoek lagunduz gero, askoz errazagoa da. Hor sartzen ditut lagunak ere.

OREGI: Ni ere, antzera. Gauza batzuk familiarekin egiten dira, eta beste batzuk lagunekin. Adibidez, bizikletan ibiltzera joateko edo surfera sartzeko tarteak ziren nik lagunekin nituenetako batzuk. Larunbat goizean lagunekin bizikletan aritzea gozamena da, eta, orain, gai izan dira nire erritmoan joateko. Bizikleta elektriko bat erosi nuen. Edo haiekin igerilekura joatea... Zenbat eta lehengo bizitzatik gertuago egon, orduan eta azkarrago osatzen zara. Nor bere ingurunearekin, etxekoekin, lagunekin, gustura egotea da garrantzitsuena, eta norbera ondo dagoenean ikuspegi positibo horiek helaraztea ere bai. Nik etxean ikusten nuen; ni ondo ez nengoenean, etxeko giroa ez zen bera. Beraz, norberak egon behar du ondo. Iratik dioen moduan, gertukoek ondo lagundu didate. Niri ez zidaten psikologorik jarri ospitalean, eta familiari ere ez. Pribatura jo behar izan nuen, eta esan egin nuen ospitalean: «Hildako bat denean, familiari jarri egiten zaio». Gu ez ginen hil, baina bizitza erabat aldatu zitzaigun. Uste dut istripu larri bat izan duen edonori eskaini behar zaiola. Kirolariek beren kirol bizitzan behar duten moduan, horrelako istripu baten ostean ezinbestekoa dela iruditzen zait.

Irati, Gizarte Langintza ikasi zenuen, baina ez zara horretan ari. Zuk, Ibon, Gorputz Hezkuntza, eta zu ere ez zabiltza horretan.

IDIAKEZ: Nik dudan kirol bizitzarekin oso zaila da. Saiatu nintzen lan batekin, baina zaila da. Ordu asko entrenatu behar da, eta atseden asko hartu behar da... Ez dakit egunen batean gizarte lanean ariko naizen; oposizioetarako izena eman dut, baina gaur-gaurkoz oso zaila da kirolarekin uztartzea.

OREGI: Niri erabateko baliaezintasuna eman zidaten, eta ez dute uzten lehengo postu berean aritzen. Heziketa Fisikoko irakasle moduan, galarazita neukan; hala omen dio legeak. Urte eta erdian idatziak bidali nituen Hezkuntza Sailera, eta telefonoz ere izan nituen harreman batzuk. Azkena, lortu nuen Lakuako saileko batekin hitz egitea, eta esan zidan nirea erretiro behartu bat zela. Esaten nien bestelako lanak egin nitzakeela, baina esan zidaten erretiro hori onartu beharra nuela. Horrek apur bat gehiago hondoratzen zaitu. Nik egingo nuke lanaldi partzial bateko lana, eta beste erdia errekuperaziorako erabili. Ez kirolari moduan soilik; anputazio ostean muga batzuk ditut. Gerriko minak handiak izaten dira. Lanerako aukerarik ez emateak kolpea ematen du.

Egun, kirolari lotuta zaudete erabat. Nola ailegatu zarete egungo kirol egoerara?

IDIAKEZ: Ni snowboardean probatzera joan nintzen, eta prozesua oso azkarra izan zen. Horregatik, aurten lasaiago hartu dut. Denbora falta izan zitzaidan dena ondo barneratzeko. Errazagoa zen hala, pentsatzeko denbora kentzen duelako, baina azkarregi izan zen. Snowa probatu eta segituan hasi nintzen lehian. Txapelketetara, eta Europakora gero, Mundukoetara...

OREGI: Beharra nuen uretan sartzeko. Gorputzak eta buruak eskatzen zidaten. Ni ez nintzen txapelketarako hasi: terapia moduan murgildu nintzen. Beldurra nuen, banekielako aseguruak atzetik ibiltzen zirela. Istripua izan nuenean, banekien beste aldeko asegurukoak-eta ibiltzen zirela. Etxean esan nuen ea geldirik egon behar nuen epaiketak igaro arte, baina horrek txikitu egiten ninduen. Aurrera egin nuen; konturatuko ziren hanka ez zitzaidala berriz hasten, eta nola sartzen nintzen uretara; olatuek bota, jausi, hondarretan bueltaka... Hori ikusten duenak esango du: «Mutil hau...». Ez da atsegina, eta behar psikologikoa nuelako eta onura zelako hasi nintzen. Adrenalina handia nuen, eta taula guztiak txikitzen nituen. Iñigo Bilbatuari esker hasi nintzen kneel-ean, hark utzitako taulekin. Banekien Espainiako Txapelketa bat zegoela Vigon [Galizia]. Lagun batekin joan, eta txapeldun geratu nintzen. Irailean hasi nintzen, gero Kaliforniara... Espainiako selekzioak esan zigun joan nahi izanez gero geuk ordaindu behar genuela. Baina ikusi egin nahi nuen; hara joan, eta besteek nola egiten zuten, ea ondo ari nintzen. Ikasi. Joan eta ezustekoa izan zen, laugarren sailkatuta. Erruleta batean sartu nintzen. Ilusioa piztu zidan.

Ibon, triatloian maila onean aritu zinen. Oraingoak badu zerikusirik?

OREGI: Erabat ezberdina da, zuria eta beltza. Kirol oso ezberdina da. Triatloia oso automata da; ondo entrenatuta bazaude, ondo jan eta edaten baduzu... normalean, ondo aterako da hamarretik zortzitan. Surfean ez; hara joan, eta dena zen berria, eta hala da orain ere. Baina gustatu egiten zait; txapelketa bada bidaiatzeko eta ondo sentitzeko modu bat. Badu lehengo urduritasun puntu hori.

Irati Idiakez. Jon Urbe, FOKU

IDIAKEZ: Surfean ez dakit, baina snowboardean oso giro ona dago kirolarion artean, eta berdin du beste herrialdeetakoak diren, aurkariak... Horrek ere lotu egiten du. Niri besoa falta zait, baina besteak nola dauden ikusi eta zer ondo dabiltzan ikusteak motibatu egiten du. Batez ere, [lesio] femoralak dituztenek harritzen naute.

OREGI: Halakoetan, ni jabetzen naiz beste asko baino hobeto nagoela: «Niri zangoa falta zait, baina hori zisko eginda dago, eta sekulako bizipoza du». Esaten diezu norabait joateko, eta beti baietz esaten dute. Bizipoz horrek pilak kargatzen ditu. Orokorrean, oso jende jatorra dago. Ni semearekin egon naiz Costa Rican, eta harrituta geratu da.

Irati, denbora asko ematen duzu etxetik urrun, kirol diziplina zorrotz batean. Kirola egitetik kirolerako bizitzera igaro zara?

IDIAKEZ: Bai. Orain kirola zer den galdetzen didatenean, nire bizitza dela erantzuten dut. Agian lau orduz entrenatuko naiz egunean, baina ez da hori bakarrik. Nik pisua irabazi behar dut, eta janari jakin bat jan behar dut, atseden hartu, probako urduritasuna psikologikoki landu... Eguneroko erabaki guztiak horrekin lotuta daude. Hori bai, ikasi dut dena ez dela kirola; bizitza soziala ere zaindu egin behar da, bestela errendimendua okerragoa baita. Autoexijentzia zaintzen jakin egin behar da. Ikusten ez den gauza pila bat dago: ez da bi minutuko jaitsiera hori soilik, mila gauza daude.

Nolakoa da zuen entrenamendu biziko garai bat?

OREGI: Iratirena eta nirea ezberdina izango da. Nirea, etxearen araberakoa. Goizak aprobetxatzen ditut batez ere, haurrak eskolan daudenean. Olatuak daudenean, surfean, eta, bestela, astean bizpahiru aldiz bizikletan. Konpentsazioko ariketak ere bai, eta igeriketa astean hirutan, gimnasioarekin batera.

IDIAKEZ: Guk prestaketa bat dugu; txapelketa garaian, Vaqueira-Bereten egoten gara normalean [Herrialde Katalanak]. Goizean elurretara igotzen gara, eta arratsaldean lan fisikoa egiten dugu. Horrez gain, materiala zaindu, atseden hartu... Jaieguna dugunean, lotarako aprobetxatzen dugu, leher eginda egoten garelako.

Ibon Oregi. Jon Urbe, FOKU

Probatzeagatik hasi arren, emaitza onak lortu dituzue. Orain, horren beharra duzue?

IDIAKEZ: Hasi nintzenean, psikologoak esaten zidan: «Atera ezazu zure grina hori!». Eta nik: «Nola egiten da hori?». Urte hauetan aldaketa hori izan dut: nik irabazi egin nahi dut. Parte hartu, ikasi eta gozatu bai, baina irabazten bada, hobeto. Txapelketetan egoteko eduki egin behar da hori; bestela, ez du zentzurik.

OREGI: Niri gainezka egiten dit urduritasun horrek. Honekin aurrera egin nahi badut, agian eskatu beharko nuke hori kontrolatzeko laguntza. Nola kudeatu lehiako une hori. Ez da erraza; ez naiz pertsona urduria, baina egun bi arinago hasten naiz kontu horrekin. Irabazteko baino gehiago, galtzeko beldurra izaten da. Costa Rican egon naiz hamar egunean, eta hamaikagarrenean eta hamabigarrenean izan dut txapelketa. Lehen hamar egun horietan sekulako olatuak hartu ditut, zoragarriak. Hasi txandan, eta lehen olatuan jausi egin nintzen. Hor badago zerbait gainez egiten didana, eta ez didana gozatzen uzten. Triatloian ere izaten nuen sentipen hori. Irteeran jarri eta lagunari esan: «Zer egiten dugu hemen? Goazen etxera». Eta hori, izugarri prestatuta eta oso ondo nengoela jakinda. Surfak denboraren, zortearen eta epaileen mugak ditu, eta ez dakit nire moduko lehia ote den.

IDIAKEZ: Sentipen hori denok dugu. Guk kirol psikologoa dugu [federazioan], eta asko lantzen dugu hori. Askotan, nik ere pentsatu dut etxera joatea, baina ate errazena da hori. Urduritasunak kudeatzen ikasi behar da, eta jakin behar da txandatik txandarako denbora baliatzen. Bestela, urduritasunak jan egiten zaitu.

Hasi zinetenetik bilakaera ona egin duzue?

IDIAKEZ: Oso ona. Ez dakit gero zer gertatuko den, baina ondo ari gara oraingoz. Batez ere, egin dugun lanarengatik. Urrea lortzea gauza handia da, sozialki hori da, baina pozik nago bidean egin dudan lan guztiarengatik.

OREGI: Baita ni ere. Nork esango zidan iazko irailean Espainiako txapelketara joan nintzenean. Urtebete ez da igaro, eta Munduko Txapelketan bigarren nengoen, 35 segundoren faltan. Europako Txapelketan irabazteko lehian... Kirol alorrean, pixka bat harrituta nago. Ikusten dut duela urte bi baino gutxiago hasi naizela surf egokituan, eta hortxe gaudela. Idolotzat dudan australiarra berrogei urte baino gehiagoan ari da. Munduko txapeldun izateak ez dit loa galarazten, inolaz ere ez, baina borrokarako pizgarria ematen digu kirolari izan garenoi.

Lorpenak dira icebergaren goiko punta. Zein da egoera, zer dago icebergaren beheko aldean?

IDIAKEZ: Oso zaila da. Jendeak ikusten duena polita da, baina laguntza asko falta dira. 26 urte ditut, eta gastuak ordaintzen dizkidate, baina irabazi? Zer egin behar dut amonatxo bat naizenean?Azkenean, puntu bateraino ailegatu zaitezke. Gurea neguko kirola da, eta udakoei kasu handiagoa egiten zaie. Emakumea naiz, eta gizonena gehiago ikusten da. Eta gainera, kirol egokitua da. Zaila egiten duten hiru faktore ditut kontra. Beste alde batetik, gero eta laguntza gehiago ikusten dira, eta esperantza hori badago.

OREGI: Surfari dagokionez, orokorrean, asko jaitsi da diru kopurua, egokitua izan ala ez. Bere garaian dirua egingo zuten batzuek, baina orain, ikusita zer-nolako jendea dagoen, eta gastuak ordaintzeko lain dutela, imajinatu surf egokituan. Batzuek lortzen dituzte babesle batzuk; Instagramen edo enpresa ahaltsuen bitartez. Ni hasiberria naiz, eta, Espainiako selekzioak eramaten gaituen bitartean, Munduko eta Europako txapelketako gastuak ordaintzen dituzte. Horiek dira ostatua eta bidaia ordainduta dauzkadan txapelketa bakarrak. Gero, beste txapelketa edo zirkuitu independente batzuk daude, eta haietara joateko nork bere poltsikotik ordaindu behar du guztia: 300 euroko izen ematea, bidaia... dena. Sariak? Irabazleak 300 euro, bigarrenak 200. Costa Ricaraino joanda, pentsa nolako gastuak diren, finalean interferentzia bat egin eta 47 euro kobratuta itzultzeko. Ez da erraza; etxean diru sarrerak asko jaitsi ziren, eta diru hori ezin nuen erabili bidaiatzeko. Aparretan Bizi proiektua sortu nuen; kirol egokituan jasotako esperientziak transmititzen ditut eskoletan —Munduko Txapelketak begiak ireki zizkidan—, ordu eta erdiko tailerrak eginda. Bizipenak zabaltzeaz eta terapia egiteaz gain, lehengo irakasle sena sentituz, bide batez. Bidean behar bereziak dituen gaztetxoak aurkituz gero, surf egokituak ematen dituen aukerak helarazi. Askotan, itsu batek edo aulkian dagoen gazte batek ez daki surfean aritu daitekeenik. Asko bete nau.


Irati Idiakez

Summary: Irati Idiakez.

Snowboard egokituko munduko txapelduna da martxoaz geroztik, Banked Slalom kategorian. Idiakezek garraio istripua izan zuen Txilen, 2017ko abenduan, eta, horren ondorioz, eskuin besoaren zati bat moztu zioten. Gizarte Langintza ikasten ari zen Hego Amerikako herrialde hartan, baina orain kirolean ari da erabat. Osatze aldian ekin zion snowboardari, proba gisa, eta emaitza onak eskuratu ditu azken urteetan. Bien bitartean, Gizarte Langintzako gradua amaitu du, eta irakasle izateko graduondokoa du.


Ibon Oregi

Summary: Ibon Oregi.

Kirolari petoa izan da beti. SHEE ikasketak egin zituen Gasteizen, eta bi hamarkada baino gehiago egin ditu Heziketa Fisikoko irakasle gisa Lehen eta Bigarren Hezkuntzan. Diziplina anitzeko kirolaria da; besteak beste, triatloiko Munduko Txapelketa jokatutakoa da Konan (Hawaii, AEB). 2020eko urriaren 1ean istripua izan zuen Getaria eta Zumaia artean (Gipuzkoa) korrika entrenatzen ari zela. Ezker zangoa galdu zuen, eta osatze aldia hasi orduko berrekin zion kirolari. Surf egokituan ari da buru-belarri. Zarautzen bizi da.


Summary: Catalanek UPNren maiatzeko boto emaileei esan die ez dagoela «aitzakiarik» botoa aldatzeko. PPren eta Voxen alde bozkatzea «PSNri diputatu bat oparitzea» dela esan du Alberto Catalan UPNko zerrendaburuak.

Maiatzaren 28ko udal eta foru hauteskundeetan 92.000 nafarrek eman zioten botoa UPNri, eta baliteke boto emaile horietatik dezentek PPra jotzea, EITB Focus inkestaren arabera. Zulo hori estali nahian azaldu da UPNko Kongresurako zerrendaburu Alberto Catalan gaur, mezu argi bat emanez: «Uztailaren 23an ez dute inolako aitzakiarik beste baten alde bozkatzeko; alderantziz, UPNri emandako konfiantza berretsi dezakete; horrela eginez gero, Nafarroako zentro-eskuinak gizartea gidatzen jarraituko du».

Espainiako Gorteetarako hauteskunde kanpainako azken egunean, UPNk helarazi die hautesleei «lehen helburua» dela «sanchismoa eraistea», Espainiako gobernuburua aldatzea, alegia. «Herritarren arazoei soluzioak bilatzen jarraitu behar dugu, Nafarroari begira», zehaztu du, eta garbi utzi du UPNren aldeko botoak lagundu egingo duela PPko hautagai Alberto Nuñez Feijoo Moncloara iristeko helburua bete dadin, «baina nafar erara». «Aurrerabidearen bermea gara, Nafarroako herritarrek dituzten arazoak konpon daitezen», erantsi du Catalanek.

Edonola ere, PPren aurrean botoa UPNk botoa galduko duelako kezka islatu du eguneko mezu nagusian sakonduz: «Botoa sakabanatzen badugu, ez badugu UPNren barruan pilatzen, PSNren zerrendak lortuko luke boto gehien, nafar gehien-gehienek nahi ez dutenak, hain justu ere». Eta sotiltasunak alde batera utzita, baieztapen biribila egin du: «Uztailaren 23an, Nafarroan, PPren eta Voxen alde bozkatzea PSNri diputatu bat oparitzea da».


Undurragako urtegia

Summary: Undurragako urtegia. Arratia ibaiko ur biziak galgatu egiten dira Gorbeiaren magalean. Undurraga izena daraman urtegi ezkutuan, hain justu. Haren inguruan ibilbide biologiko bat egokitu da, hezeguneaz eta landaretzaz gozatzeko.

Undurragako urtegia Zeanuri (Bizkaia) herritik kilometro batera dago. Arratia ibaiko ur biziak sortu eta bat-batean gelditzen dira han, aurreko mendearen azken laurdenean eraikitako urtegi txikian kiribilduta. Akabo ur murmurioa, Barazarretik jauzitako ur biziek sosegua topatzen baitute han, Gorbeia mendiguneko bazter liluragarrian. Urtaroaren arabera, gainera, 15 hektarea inguru hartu dituen ur laminak kolore berdexkak islatu ohi ditu, eta horrek paisaian xirmi-xarmaz mimetizatzen laguntzen dio, muskerrari belar hezearen eta bazka berdearen artean gertatzen zaion moduan.

.

1973. urtearen amaieran hasi zen lanean hornikuntzarako eta urak erregulatzeko urtegi otzana. Orotara, 2 hektometro kubiko ur kubeta luzexkan biltegiratuta. Arrigorriagako Venta Altako ur araztegiraino iristearen kariaz, haraino bideratu zituzten Zadorra sistemako ur apetatsuak, betiere ur emariak eraman zitzakeen materia solidoak, magnesioa, burdina eta bakterioak araztu zitezen. Kontsumo sarean sartu aurretik egin beharreko ohiko lana, beraz. 2018az geroztik, ordea, desbideratze bat baliatzen dute araztegirako bidea hoditeria baten bidez gauzatzeko.

Pasarela luze bat dago presatik hurbil. Josean Gil-Garcia

Igorreko eremu funtzionaleko paisaia-interes bereziko eremuaren barruan sartuak daude gaur egun Undurragako ur laminaren bazterrak eta urtegia bera, 2023ko urtarrilaren 31n onartutako lurralde plan partzialean paisaiari buruzko zehaztapenetan azaltzen denez. Urtegiko ipar-mendebaldeko ertzak lehengoratu dira funtzio ekologikoa berreskuratu eta ibai paisaia hobetzeko asmoz. Hala, igarobide natural bat egokitu berri dute urtegiaren inguruan, besteak beste bisoi europarraren (Mustela lutreola) mugimenduari bermea emateko xedez, batik bat urtegiko hezegunearen eta presa azpiko Arratia ibaiaren arteko zonan. Denera, 5.000tik gora landarek topatu dute ostatu urtegiko ertzetan. Hori guztia, gainera, paisaiari dagozkion balio ekologikoei lotutako elementu estrukturalak bermatzearen kariaz.

Zeanurin, ibilian-ibilian

Zeanuri herria (Bizkaia) izango da Undurragako urtegiko bira egiteko aukeratutako abiapuntua. Kultur etxe parean, hau da, autobus geralekuaren aurreko bidebanatzean hasiko da txangolaria ibilian-ibilian. Aita Urraburu plazan sartu eta idi proben plazatxoa igaro bezain laster, zubia gurutzatuko du. Ondoren, ezkerrera egin eta Undurragara doan errepidetxoarekin topo egingo du. Altzibar dorretxe parean jarrita, asfaltoan aurrera egingo du bihotza soseguan. Autobiaren azpitik igaroko da ziztuan. Errotabarri errota zaharberritua aurrerago ikusiko du, errepidearen ertzean, errekaren altzoan. 1785ean eraikitako errota izango du bisean bis. Irina egiteko baliatu ohi zuten behiala. Hala diote, bederen, ohar historikoek. Arto eta gari aleak harri bitarteetara sartuta, errotarri egoskorrek txikitu egiten zituzten ur isilen jarioan. Hala, errotari nekaezina inguruko baserrietako bezeroengana abiatzen zen astero-astero, asto eta idien laguntzaz, eskatutako urre preziatua saltzera. 1975era arte.

1973. urtearen amaieran hasi ziren Undurragako urtegia egiteko lanak.. Josean Gil-Garcia

Errota atzean utzi eta jarraian agertuko den bidebanatzean, Arratia ibairen gainetik egurrezko barandak erakusten dituen zubi bat ikusiko du. Handik egingo baitu itzulera, bide tentagarri horri muzin eginda urtegiko ubidearen azpitik igaroko da. Errepideak paisaian marrazten duen bihurgunea egitean, Undurragako presa edo hormara iritsiko da azkenik. Bazter ederrez gozatuko du han ibiltariak; izan ere, talaia pribilegiatua da lan hidrauliko artifizialari erreparatzeko. Keinu arranditsuaren moldean-edo, zuhaitzek eta landaretza trinkoak maindire berdez jantziko dituzte ur laminaren ertzak eta mazelak. Bertaratutako orok paraje basatia izango du opari. Ikusmenerako eskaintza oparoa, benetan, urtegiko urek ez baitute huts-mina ezagutzen.

Undurragako ertz oparoa

Arkitektura ederreko txokoak ikus daitezke Zeanuri herrian.. Josean Gil-Garcia

Presa gurutzatu gabe, errepidean aurrera egingo du, urtegia bera hego-ekialdetik estutzen duen asfaltoari segika. Pinpilin-panpilin besoak dantzan eta pauso luzexkak bidean, Undurraga auzora iritsiko da bidaztia. Urtegi ertzera jaisteko aukera emango dion bidea bazter utzita, zehar-zehar jarraituko du, betiere ingurumariari darion distirak goxo-goxo lagunduta. Errepide nagusiari men eginda, beraz, Arratia ibaia gurutzatuko du aurrerago. Ipiña eta Ipiñaburu auzoetara doan errepidea eskuinean lagata, ezkerrera hartuko du, Zeanurirako itzulera hasteko xedez.

Arrogeta baserri paretik igarota, Palomares auzora igotzen den errepidea utzi eta ur laminatik hurbil doan korridore ekologikotik jarraituko du. Arbinako erreinuan sartuta, hartxintxarreko bideari ondo helduko dio ibiltariak, eta bazterretan hazten den landaretzaz gozatzen hasiko da. Izan ere, bada zertaz gozatu Undurragako ertzetan. Basabidera bilduko dira lizarrak, intxaurrondoak, hurritzak, haltzak, akaziak eta astigar meharrak, , besteak beste.

Korridore ekologikoa amaituta, presara helduko da berriz ere. Pasarela deigarri bezain luzea hasiko da han. Ereinotzaren erreinuarekin bat egingo du orduan ibiltariak. Akaso, Madeira eta Kanaria uharteetako landaretza oparoa etorriko zaio gogora mazelako tapiz trinkoan barrena igarotzean. Landaretza termofiloak egingo dio harrera zirraragarria, oihan batean egongo balitz bezala. Adaburu trinko eta erregularrak oinetik adarkatuta ikusiko ditu, hostoak elkarren gainean desordena naturalean egokituta. Hosto berde ilunak adarrei josita-edo, «asko nekatzen dira hostoak zintzilik adarretan, zuhaitza menderatzeko ahaleginetan», Juan Kruz Igerabide idazleak esango lukeen legez.

Behin oihanetik irtenda, ezkerrera hartuko du bidebanatzean, eta, jaitsiera xume bat egin ostean, Zeanurirako bideari lotuko zaio.


Summary: Geroa Bairen aldeko botoa eskatu du Solanak, «eskuina gerarazteko». Geroa Bairen Kongresurako zerrendaburu Maria Solanak esan du Nafarroak izan behar duela «politika aurrerakoien enbaxadorea».

Geroa Bairen alde bozkatzea zer den adierazi du koalizio horren Kongresurako zerrendaburuak kanpainako azken egunean: «Eskuinak geldiarazteko eta Nafarroa politika aurrerakoien enbaxadorea egiteko aukera bat; eta berme bat estatua ez dadin oztopo izan Nafarroaren moduko erkidegoentzat; Nafarroan ongi egiten direlako gauzak, eta ongi egiten jarraitu nahi dugulako, anbizioarekin, Nafarroako gizon-emakumeen ongizatearen alde». Horregatik guztiagatik eskatu du botoa Geroa Bairentzat.

Uztailaren 23ko bozei begira emandako azken mezua «boto eraginkorrarekin» lotu du Solanak: «Historiak erakutsi digu Geroa Bai dela indar nafar bakarra Madrilen, Nafarroa progresistari balioa emateko, euskaltzaletasunari, feminismoari, eta beti bere ahotsez».

Geroa Bai koalizioak diputatu bat izan zuen Espainiako Kongresuan, 2004tik 2015era: Uxue Barkos. Nafarroako presidente ohiak eserleku hori galdu zuenetik, ez da berriro izan ganbera horretan Geroa Bairen ordezkaririk. Solanak diputatu hori berreskuratzearen garrantzia nabarmendu du: «Eskuinaren eta eskuin muturraren aurkako partida Nafarroan jokatzen da lehenik, eta diputatuak kenduz irabazten zaio eskuinari».

Horretarako, maiatzeko bozetan botoa Geroa Bairi eman zioten «geroabaizaleek» berriro bozkatu beharko lukete koalizioaren alde, Solanaren esanetan. «Eskuinari bost diputatuetatik bat kentzeko gai izango ginateke era horretan. Nafarroan Geroa Bairen alde bozkatuz egin dezakegu hori».


Fraide, errege-erregina eta txori

Summary: Fraide, errege-erregina eta txori. Bermeoko Izaro uhartean frantziskotarren komentu bat sortu zuten 1522an. Espainiako hainbat errege-erreginak bisitatu edo lagundu zuten. Orain, hegaztien bizileku da.

Gaur, Madalen egunez, Bermeoko alkateak teila bat botako du Izaro parean itsasora, herriko itoginak hara ere heltzen direla esanez. Hau da, uhartearen jabetza aldarrikatuz. Baina usadio hori ez da betikoa. Irlan zegoen komentua desagertu ondoren sortutako tradizioa dela zehaztu du Aingeru Astui Bermeoko Arrantzaleen Museoko zuzendari izandakoak. “Ezagutzen den Madalen eguneko ohiturarik zaharrena da Bermeotik Izarora joaten zirela: hango elizan meza entzun, fraideekin bazkaldu, eta herrira itzultzen ziren”. Izan ere, 1522tik egon dira frantziskotarrak Izaron. Urte hartako otsailean eskatu zioten Bermeoko Udalari komentua eraikitzeko baimena. “Maiatzerako, lau fraide zeuden irlan, han bizitzen eta komentua eraikitzen”, azaldu du Astuik.

Komentua eraiki aurretik zer zegoen ez dakite seguru, baina uste dute ez zegoela ezer; hutsik egon zela ordura arte. Hala ere, eskualdean badaude elezahar batzuk, Astuik kontatu duenez. Dena den, sinesgarritasuna ukatu die: “Esaten dute Sukarrietan San Antonio bizi izan zela denboraldi batez, eta Izarora joaten zela. Seguruenik, asmatutako ipuinak dira”, ohartarazi du.

Frantziskotarren komentua oso apala zen. Hango fraideak erabat pobre bizi ziren. Astuiren esanetan, kontenplatiboak ziren. Ondoan zuten ortua lantzen zuten, uhartean umatzen ziren itsas hegaztien arrautzak jaten zituzten, eta baita itsasoan harrapatutako arrain eta itsaskiak ere. “Zer jan barik geratzen zirenean, makila luze batean izara handi zuri bat jartzen zuten, herrikoek jakin zezaten zelan zeuden, eta txalupetan eroaten zieten jatekoa eta edatekoa”.

Astuiren esanetan, bermeotarrek ez zuten harreman etengaberik Izaroko komentuarekin. “Herrian bazegoen frantziskotarren beste komentu bat, eskura. Beraz, ez zuen zentzurik txalupa hartu eta Izarora joan-etorrian ibiltzeak. Baina, hala ere, bermeotarrek asko maite zituzten Izaroko fraideak, eta beharrizanean zeudenean, laguntzen zieten”.

Bere apalean, garrantzi eta sona berezia lortu zituen Izaroko komentuak. Arrantzaleen Museoko zuzendari ohiaren ustez, apaltasun horrek eman zion handitasuna. “Uste zuten San Frantziskok ezarritako pobretasuna Izaron bizi zutela”. Jende garrantzitsua erakarri zuen bizimodu horrek Izarora. Esaterako, hainbat erregek bisitatu zuten. Enrike IV.a Bizkaiko jaun eta Gaztelako erregea, Fernando II.a Aragoikoa eta Isabel I.a Bizkaiko andre eta Gaztelako erregina, besteak beste, Izaron egonak dira. Hirurek egin zuten Bizkaiko foruen zina Gernikako juntetxean eta Bermeoko Santa Eufemian, Bizkaiko jaun edo andre karguaz jabetzeko. Isabel I.ak, uhartera igotzeko zailtasunak ikusi, eta dirua eman zuen eskailerak eraikitzeko. “Oraindik ere eskailera haren maila batzuk eta horma zati bat ikus daitezke”. Komentua diruz lagundu zuten, halaber, Espainiako Felipe II.aren emazte Isabel Valoiskoak eta Juan Austriakoak —Felipe II.a Espainiakoaren anaia—.

Mundaka, Lekeitio, Forua

1596an, Frantziako higanotak Bermeora etorri ziren, hiribildua arpilatzera. Astuik kontatu duenez, heldu zirenerako harresiko ateak zarratuta zeuden, bermeotarrek aurretik izan zutelako erasoaren berri. Inguruetako herrietako jendea ere Bermeon zegoen, hiribildua babesten laguntzera joana. Beraz, ezin izan zuten barrura sartu. “Amorratuta, Izarora joan ziren, eta komentuari egin zioten eraso. Ez zuten inor hil, baina dena erre zuten. Konponketak egin zituzten, baina orduan hasi zen gainbehera”.

Hainbat urtez jarraitu zuten han bizitzen frantziskotarrek. Baina leku hobe baten bila hasi ziren. Lehenengo, Mundakan; ondoren, Lekeitioko Garraitz uhartean. Bietako batean ere ez zuten arrakastarik izan. 1719an, Izaro behin betiko utzia zuten, eta Foruko komentuan zeuden. Komentuko hormen zati batzuk daude gaur egun ikusgai, eta, ordutik, hainbat itsas hegazti espezieren bizileku eta babesleku da Izaro.


Manex buru-beltza eta bortua

Summary: Manex buru-beltza eta bortua. Bortuaren Eguna eginen dute gaur, Ezterenzubiko Irupilen. Aezkoaren eta Garaziren arteko harremana indartuko dute. Buru Beltza elkarteak marka bat sortu du ardi mota horrentzat

Iaz bezala, Ezterenzubi eta Orbaizeta artean (Nafarroa), Irupileko lepoan antolatu du Bortuaren Eguna Buru Beltza elkarteak. Igande honetan eginen dute. Aezkoa eta Garazi ibarren arteko harremanen indartzeko eguna izanen da, berriz ere. Manex ardi buru-beltzaren aldeko elkarteak lan berezia bidean du, bestalde, ardi mota hori begiratzeko eta berriz garatzeko. Hiru urte hauetan, buru-beltz saldoetako esnearekin egin gasnak ekoitzi ditu, Buru Beltza markarekin saltzeko eta balioa emateko buru-beltz tropei.

Duela zenbait urte —baizik eta manex buru-beltzak ez zuela buru-gorriak bezainbat esne ekoizten—, Urdiñarbeko ardi zentroarekin hasiak ziren ardi hautatzen; genetikaren bidez, esnedun jorienen bereizteko. Bidenabar, ardi ikarari buru egiteko ere bai. Lea Pitzini Buru Beltza elkarteko eramaileak aitortu du selekzioaren bide hori aski motz gelditu zela: “Hazleen artean ez zen baitezpada helburu bat manex buru-gorriaren esne heinetarat heltzea; gehiago zen ardi azkar bat atxikitzea. Artzain anitz eskema ofizialetik atera dira, eta beren hautaketa egiten dute”. Bilatzen dituzten ezaugarrien arabera, marroak etxalde batetik bestera ibilarazten dituzte, beren ardien jokatzeko.

Buru Beltza elkartean ohartuak ziren hautaketaren gaiak “jendea zatitzen” zuela biltzeko partez, eta “denen arazoa hazkuntza horretatik bizitzea” zela, oroz gainetik, Pitzinik jarraitu duenez. Horregatik deliberatu zuten manex buru-beltzaren marka sortzea, ardi mota horren berezitasunak eta “bortura igortzea” balioztatzeko.

Buru Beltza marka

Marka akuilatzeko, manex buru-beltzen esnearekin egin gasna batzuk egin dituzte, espresuki, diru bilketa deialdi bat egin ondoan. “Ohartu ginen ardi motaz aldatzen ziren hazle gehienek buru-beltza kentzen zutela esnea saltzen baitzuten kanpoan eta ez zutelako balio gehigarririk beren esnearentzat”, esplikatu du Pitzinik. Buru-beltzen esnearekin, aparte gasna eginez, xedea da esne horren prezioa goratzea, artzainek buru-beltzekin segitzeko gogoa atxiki dezaten. Etxe gasna egileez harago, esnea esnetegietara saltzen dutenei zuzendua zaie. “Buru-beltz esne gordinez egin aparteko gasna da helburua, beste esneekin ez nahasia, sail guzia garatzeko”. Markak balio luke axurki, bildoski edo atzarkiarentzat, baita artilearentzat ere.

Arautegi bat finkatu dute marka horren erabiltzeko zuzena izateko. Esne gordinezko gasna egiteaz gain, ardi saldoak bortura joan behar du, urtero, hiru hilabetez, segurik. “Horrela, kohesio handiagoa izan dezakegu buru beltz artzainentzat”.

Buru Beltza izena eman dio izen bereko elkarteak markari, baita logoa ere. Markaren biziarazteko egitura juridiko bat plantan eman nahi dute: “Elkarte gisa ez baitezakegu halako aktibitate komertzialik eraman”. Ekoizpenen salmenta, komunikazioa eta arautegia betearazteko zaintza lana eginen luke egiturak. Haatik, markaren jabetza Buru Beltza elkarteak atxikiko du, “ez dadin desitxuratua izan”.

Gaur egun, solasak hasiak dituzte zenbait esnetegirekin, ikusteko zein prest liratekeen bakarrik manex buru-beltz ardi esnearekin egin esne gordineko gasnen ekoizteko. Jakinik esnetegi bakoitzak badituela berekin hitzartu artzainak buru-beltzekin direnak, baina ez baitezpada esne kantitate aski handiak esnetegi batzuek dituzten bertzatara handientzat. Pitzinik aipaturik, solasak bidean dituzte Andros taldeko Onetik (Makea) eta CLPBrena zen Etxaldiarekin (Aldude), Azkorria kooperatibarekin (Muskildi) eta Agour taldearekin (Heleta).

Lehen gasna entseguak CLPBko ekoizleekin egin zituzten, iaz, eta aurten, Savencia taldeko —lehengo Bongrain— Chaumes esnetegikoekin (Maule). “Chaumes esnetegiko artzain batzuen esneak erosi ditugu urtarrila eta apiril artean, eta Azkorria esnetegian gasnatu”. Bi esnetegiekin adosturik, kanpaina horretarik jalgi gasnak Buru Beltza markarekin saltzen ahalko dira. Saldu gasna bakoitz, buru-beltz ekoizleari 50 zentimoko prima emanen diote saldu duen esne pintako, gainbalio bat ukan dezan. “Nahi izan dugu erakutsi posible zela egitea”, argitu du Pitzinik. Momentuko kontent dira atera diren gasnek ematen dutenarekin.

Bortuaren Eguna

Azken urteetan, bi urtetarik antolatzen du Buru Beltza elkarteak Bortuaren Eguna, Garaziko eta Azkarateko Munhoa ikastolekin. Urte bakoitietan egitea erabaki zuen. Ondokoa 2025ean izanen da. Aldudeko feriarekin aldizkatzen dituzte urteak.

Aezkoaren eta Garaziren arteko harremanek markatuko dute aurtengo Bortuaren Eguna. Gunea ere araberakoa da: bi ibarrak juntatzen dituen Irupileko lepoa. Eguna Organbideko harrespiletan abiatuko da, 09:00etan, Aezkoako eta Garaziko bortu sindikatuen arteko urteroko itunaren izenpetzearekin, bi ibarrek alde bateko eta besteko alhapideen baliatzea adosten baitute, mendeetako ohiturari jarraituz.

Ondotik, goizeko askaria eginen dute, eta gasna lehiaketa. Eguneko animazio orotarik apailatu dute: Azpegiko harrespilen aurkezpena, Orbaizetako (Aezkoa, Nafarroa) Kultur Olarako bisita, zaldi lehiaketa, Aezkoako eta Garaziko ekoizleen merkatua, ardi mozte eta gasna egite erakustaldiak, bizikleta ateraldia, argazki eta ikastoletako haurren marrazki erakusketa. Bazkari denboran, bortuko itunaren historia markatu duten eragile ohiak omenduko dituzte.


Buru-beltza datutan

Summary: Buru-beltza datutan.

1980ko hamarkada

200.000. Manex ardi buru-beltzen kopurua hori zen Ipar Euskal Herrian.

2022. urtea

72.000. Buru (70.000 eme; 2.000 ar).

228. Nagusiki buru-beltzekin diren hazleak (2020an 270 ziren).


Summary: «Errugbian geratu nintzen, probatutako kirolen artean politena zelako». Regil 13 urterekin hasi zen errugbian jokatzen, Ordizian. Zelaitik aulkitxora egin zuen gero, eta Euskal Herrian hara eta hona ibili da. Ordiziara itzuli da orain, baina bulego lanetara: «Tokatzen zitzaidan etxera itzultzea horrenbeste buelta eman ondoren».

1974. urtean jaio zen Santos Regil Aranburu, Ordizian. Aitona Santos zuelako bataiatu zuten izen horrekin. Ordurako Ordiziako Rugby taldeak urtebete zuen. Aurten, mende erdia ospatzen ari da kluba. Filosofia aldaketa bete-betean daude, etxeko jokalariei lehentasun handiagoa eman nahi baitiete. Aldaketa hori gidatzeko, kirol zuzendaritza taldea ere berritu dute uztailean, eta tartean da Regil. Errugbiarekin eta klubarekin urte askotako lotura du.

Errugbiko kirol zuzendari batentzat uda sasoia nolakoa da: opor garaia, denboraldiaurrea ala denboraldi bete-betea?

Lan egiteko momentua da orain. Gehienbat, jokalariak fitxatzeko garaia delako. Kontuan hartu ez dela aukera asko dagoen merkatu bat, eta are gutxiago guk hartu dugun politika berriarekin: hemengo edo inguruko gero eta jokalari gehiago izan nahi ditugu, eta gazteak. Asmoa da hemengo jendea inguratzea eta epe motzean edo ertainean atzerritar gutxiago edukitzea.

Posible da bertako jokalariekin soilik goi mailako talde bat eratzea?

Oraingoz, ez. Hiru edo lau jokalari atzerritar izan behar ditugula garbi dago. Baina hemendik hiruzpalau urtera Hego eta Ipar Euskal Herriko jokalariekin osatutako proiektu bat izan nahi dugu. Ordiziako gazteen prestakuntzari garrantzi handia ematen diogu, ahalik eta jokalari gehien etxekoak izateko.

Kirol zuzendariaren karguak presio handia du?

Presioa nabaritzen dugu, noski. Hor gaude orain, urteetan taldea goi mailan egon delako. Maila horri eustea presioa da. Baina ez dugu beldurrik. Ikusten dugu posible dela eta jokalari onak ari direla sortzen Euskal Herrian. Gainera, gure errugbian inbertsio bat egiteko modua da. Ez dakit diruaren erabilera egokia den zazpi australiar edo zeelandaberritar fitxatzea.

Presioa ondo kudeatzen duzu?

Presioa beti egongo da, eta pixka bat beharrezkoa da, aurrera egiteko eta lan egiteko.

Nolatan itzuli zara Ordiziara?

Urte batzuk egin ditut kanpoan: bukatu zitzaidanean Ordiziako entrenatzaile izateko aukera, Frantziako ligara joan nintzen, 23 urtez azpikoen txapelketara. Trebakuntza moduan hartu nuen, eta, egia esateko, asko ikasi nuen. Horrela sortu zitzaidan Bilbora joateko aukera. Urte eta erdi bat egin nuen han. Gero, Nafarroan egon nintzen, hango entrenatzaileekin prestakuntza saio batzuk egiteko. Azken urteetan Durangon izan naiz. Euskal Ligako proiektu erabat ezberdina dute, guztiz propioa. Ez dute goi mailara iritsi nahi, baizik eta Euskal Liga indartsu bat sortu nahi dute, etxeko jokalariekin. Proiektua gustatu zitzaidan, formakuntza lan handia dagoelako atzetik. Oso gustura egon nahiz han, baina tokatzen zitzaidan etxera itzultzea horrenbeste buelta eman ondoren. Gainera, kontatu zidaten gazteek pisu handiagoa izango zutela proiektu honetan, eta motibatu egin nintzen. Eta zuzendaritzako kideak lagunak ditut.

Noiztik daukazu lotura Ordiziako Rugbyrekin?

13 urte nituenetik. Orduan hasi nintzen jokatzen. Gero entrenatzaile aritu nintzen; lehen urteetan formakuntzarik gabe, eta, ondoren, hirugarren maila lortu nuen, master bat egin nuen… Jubenilekin hasi nintzen, bigarren taldearekin urte pare bat egin nuen, lehen taldearekin ere bai… Ez ginen profesionalak, baina horrelakoa da goi mailako kirola, eta bukatu egin zen bidea: entrenatzaile australiar bat ekarri zuten, eta erabaki nuen mugitzea. Lagun baten bidez eduki nuen aukera Biarritzera joateko, eta hor hasi zen kanpoko nire ibilbidea.

Nola gogoratzen dituzu errugbian jokatzen hasi zinen garai horiek?

Ez dakit errugbia deitu dakiokeen horri. Baloia bagenuen, bai, baina baldintzak… Zelaia putzu bat zen, eta dena lokazten zen. Jokamoldea oso motela zen, eta, ondorioz, oso fisikoa: borroka asko, lehia, gogorra… Joko dinamikak geroago ezagutu nituen, Espainiako selekziora joateko aukera izan nuenean. Gaur egun, zorionez, asko hobetu da dena.

Zer gustatzen zaizu gehiago, lehengo errugbi lokaztua edo gaur egungo elastiko garbiena?

Bere alde onak eta txarrak dituzte bi aukerek, denak bezala. Egungoa askoz ikuskizun ederragoa da: azkarragoa da, zelaiak hobeto prestatuta daude, kirolariak atleta hutsak dira… Baina lehengo hark beste xarma bat zuen: erromantizismo hori, baloia lortzeko egin behar zenuen borroka…

Zergatik egin zenuen errugbiaren alde?

Futbolean saiakera bat egin nuen, pilotan ere jokatu nuen…, baina egun batean, eskolatik etxera bidean, lagun batek esan zidan errugbian hasi zela. Harekin joan nintzen lehen entrenamendura, zapatu goiz batean. Gure etxe ondoan zegoen zelaia. Errugbian geratu nintzen, probatutako kirolen artean politena zelako.

Noiz arte jokatu zenuen?

11 edo hamabi urte segidan egin nituen. Gero, ikasketak eta lanak zirela-eta, pixka bat bat utzi egin nuen, baina ez nintzen guztiz aldendu. Halako batean, esan zidaten jubenilen taldea entrenatzeko norbait behar zutela, eta entrenatzaile hasi nintzen.

Zeu bakarrik?

Hasieran, bai. Gero, lagun batekin. Orduan ez zegoen egitura sendo bat, eta lan guztiak guk egin behar genituen: arropak, fitxak… Ez zegoen horren profesionalizatuta. Baina gustura aritu nintzen. Jokalari moduan selekzioan-eta ikasitakoa transmititzeko helburu txikia jarri nion nire buruari.

Orduan hartu zenuen errugbia serio? Edo jokatzen zenuenerako argi zenuen karrera egin nahi zenuela?

Gaztetatik topera bizi izan dut. Kontua da hemen errugbia ez zela ezta amateurra ere… Jokalari moduan, ez nuen horren serio hartzen, lagunekin ondo pasatzea zen helburua. Baina entrenatzaile moduan serioago heldu nion. Puntu batera iritsitakoan, ikusi nuen nire jakinduriarekin gehiago ezin nuela irakatsi, eta prestakuntza behar nuela. Hortik aurrera, ikasteko beti zerbait dagoenez, urtero egiten dut ikastaroren bat.

Errugbia eta ikasketak, lana, familia, lagunak…; nola uztartzen dira?

Gaztetan ez nuen horrenbesteko arazorik. Gezurra dirudi, baina denerako denbora ematen du. Baina etxean laguntza izatea garrantzitsua da. Ingurukoen babesa ezinbestekoa da, errugbiak denbora asko eskatzen duelako.

Zer ikasi zenuen?

Elektrizitatearen inguruko lanbide heziketako ikasketak egin nituen. Goi mailako ikasketak egitea baino gehiago, errugbia nuen buruan.

Lanbidez, elektrikari, beraz.

Errugbitik bizitzea hemen, hasieran, pentsaezina da. Frantzian, agian, bai. Baina oso zaila da. Horrenbesteko maila eta konpetentzia dago… Nik geroago eduki nuen lehen soldata, eta, hala ere… Egon dira garaiak errugbiari lehentasun handiagoa eman ahal izan diodana, baina ez erabatekoa. Biak uztartu beharra dago.

Eta bizi?

Zegaman. 2006an joan nintzen hara.

Beti Goierrin?

Bai-bai, beti. Kilometro mordoa egindakoak gara. Sakrifiziorik gabe ez dago ezer, eta nire partetik zerbait jarri beharra neukan ikasten eta hobetzen jarraitu nahi banuen.

Gustatuko litzaizuke errugbiaren aitzakian mundua ezagutzea?

Dudarik gabe. Goierrin beti egongo naiz gustura, eta hemen nahi dut eragin. Baina hego hemisferioa oso indartsua da: Hego Afrika, Zeelanda Berria… beti dira aurreratuenak, modernoenak, betetzen dituzte milaka ikusleko estadioak asteburuero… Baina, tira, pena handirik ere ez dut. Ikusteko, nahikoa dut Iparraldean dugun mailarekin. Frantziako ligan dirutza askoko taldeak daude, lehen mailako jokalariekin, eta espektakulu bat da.

Pixka bat bidaiatu duzu, dena dela.

Espainiako selekzioarekin Eskozian eta Galesen jokatu genuen. Oso oroitzapen onak ditut, izan ere, Eskoziari etxean irabazi zion lehen belaunaldia izan ginen, Glasgown. 18 urte nituen. Ingalaterran ere jokatu genuen behin. Galdu egin genuen, baina hurrengo eguneko Daily Telegraph egunkarian kronika bat eskaini ziguten, nire argazki eta guzti. Etxean gordeta daukat.

Gazte mailako Munduko Txapelketa bat ere jokatu zenuen.

1992an. Orduan, ekitaldi guztiak Espainian izateko saiakera bat zegoen: Olinpiar Jokoak, Expoa… Errugbian junior mailako Munduko Txapelketa Madrilen jokatu zen. Errumaniari irabazi genion finalerdietan sartzeko. Oso aurkari zaila zen; orduan Errumaniari seigarren nazioa esaten zitzaion. Finalaren atarian Argentina egokitu zitzaigun. Galdu egin genuen, baina oso markagailu duinarekin. Hirugarren eta laugarren posturako partida ere galdu egin genuen, Italiaren aurka. Oso esperientzia polita izan zen, ahaztezina.

Esperientzia horiek guztiak baliagarriak izan zaizkizu zure izaera osatzeko?

Familia da lehendabizikoa, baina errugbia eta lagunak dira beste dena. Garbi esateko, kuadrillari eta taldeari garrantzi handiagoa ematen genion eskolari baino. Orduan, bai, asko eman dit. Beste batzuentzat, agian, seriotasun falta izango zen lanaren ordez errugbia edukitzea buruan, baina niretzat oso polita izan da ibilbide hau, eta seguru nago markatu nauela orain naizen bezalakoa izateko.

Eta zerbait kendu dizu errugbiak?

Seguru baietz. Ez dakit zer, baina seguru.

Hasieratik hasiko bazina berriz, errugbia hautatuko zenuke?

Noski. Beste ikuspuntu eta mentalitate bat izango nuke gaur egun, baina, bai.

Penarik baduzu?

Jokalari moduan Iparraldean edo Frantzian saiakeratxo bat egin izana gustatuko litzaidake. Orduan, gezurra badirudi ere, muga oso handia zen, eta kostatu egiten zen alde batetik bestera igarotzea. Alde batean 50 guardia zibil zeuden, eta beste aldean, 50 jendarme. Tontakeria dirudi, baina zalaparta handia zegoen. Munduko Txapelketaren ostean eduki nuen aukera bat Baionan jokatzeko, baina gurasoen esfortzuaren menpe zegoen eta ez zen atera. Oso urruti ikusten genuen Iparraldera joatera.

Gurasoek animatzen zintuzten errugbian jokatzea?

Ez asko, hemen ez zegoelako errugbirako batere joerarik. Gainera, beraiek taberna-jatetxe bat zeukaten eta egun osoa lanean pasatzen zuten.


Summary: «Usansolok erabaki zer egin, eta inbertsioa Galdakaok egingo du». Maiatzetik Usansoloko Kudeaketa Batzordeko presidentea da Agustin Aizpuru. Salatu du ez dutela ia eskumenik, Espainiako Gobernuak ez duelako Usansolo Espainiako Tokiko Entitateen Erregistroan sartu.

Apirilean, Bizkaiko Foru Aldundiak Usansoloko Kudeaketa Batzordea osatu zuen, eta Usansolo Herriak dituen ordezkarietako bat da Agustin Aizpuru (Bedia, 1946). Maiatzaren 4an aukeratu zuten batzordeko presidente. Datozen lau urteetan udal funtzioak beteko ditu batzordeak, eta alkate lanak egingo ditu Aizpuruk. Hartu zuten lehen erabakia izan zen Espainiako Gobernuari eskatzea Usansolo Espainiako Tokiko Entitateen Erregistroan sartzeko, baina ezezko erantzuna jaso zuten joan den hilean. “Tokiko Entitateen Erregistroan egon arte, ez dugu eskumen askorik; beraz, ezin dugu lan handirik egin”.

Espainiako Gobernuak esan dizue ez dutela Usansolo Espainiako Tokiko Entitateen Erregistroan sartuko, ez dituelako gutxienez 5.000 herritar erroldan, Espainiako Estatuko legeak eskatzen duen moduan. Orain zer?

Bagenekien gerta zitekeela; beraz, prest egon gara. Maiatzeko udal hauteskundeetan Galdakaoko Udalerako aurkeztu ginen Usansolo Herria plataforma moduan, eta bi zinegotzi lortu genituen. Zinegotzi horiek EH Bildu buru den Galdakaoko udal gobernuan daude. Akordio ekonomikoa daukagu EH Bildurekin inbertsioak egiteko Usansolon. Horretan ibiliko gara oraindik aurrera, akordio hori betetzen. Desanexio prozesua ere jarraituko dugu. Ez gaituztenez erregistratu, bi bide ditugu. Batetik, prozesu administratiboari jarraitu, eta erreklamazio bat egin. Bestetik, alde juridikotik plantea dezakegu gatazka juridiko bat.

Zer eskumen ditu orain Usansoloko Kudeaketa Batzordeak?

Galdakaoko Udalak ditu ia eskumen gehienak. Haiek daukate dirua. Beraz, adostuta daukagun dirua zinegotziarekin kudeatuko dugu, eta guk batzordean erabakiko dugu zertan inbertituko den. Ez bagaude erregistratuta, ez dugu ez aurrekonturik, ez diru laguntzarik. Egin dezakeguna da datozen urteetan zer gobernu nahi dugun zehaztu, eta araudia osatzen hasi. Baina inbertsiorik ez; Galdakaoko Udalak egingo ditu, eta guk erabakiko dugu zer eta noiz egin.

Beraz, Galdakaoko udal gobernua osatzeko akordio hori lortu ez bazenute EH Bildurekin, Usansoloko Kudeaketa Batzordeak ez luke ezer egiteko aukerarik izango?

Linboan egongo ginateke. Udal bat diru barik ez da ezer. Araudiak onartu ahal izango genituzke, baina inbertsiorik egin ez. Akordioari esker, Galdakaok Usansolon ematen dituen zerbitzuak ere guk kontrolatuko ditugu. Galdakaoko gobernuan bi zinegotzi ditugu, eta haietako bat arlo askotako zinegotzia da: hau da, hirigintza arloan, obrenean eta zerbitzuenean… arlo nagusi guztietan du eskumena, Usansolon jardun ahal izateko.

Arautu dezakezuela diozu. Adibidez, kudeaketa batzordeak onar dezake Usansolorako hiri antolamenduko plan orokor bat?

Orain ezin dugu, baina itxaropentsu nago, eta uste dut laster konponduko dela gatazka hau, eta berehala onartu ahal izango dugula. Agintaldi berri honetan Usansolok pausoak eman beharko ditu.

Beste gatazka bat ere baduzue: Espainiako Estatuko Abokatuak helegitea ipini zuen abenduan Bizkaiko Batzar Nagusien desanexio erabakiaren aurka.

Hor ere lan egin beharko dugu. Eta baita alderdi politikotik ere. Lan egiten ari gara aspalditik. Espainiako Tokiko Erregimenaren Oinarrien Legeko 13.2 artikuluak esaten du 5.000 biztanle behar direla segregazio baterako. Guk salbuespen bat sartzea nahi dugu, eta horretarako zuzenketa bat prestatu genuen EAEn eta Nafarroan ez aplikatzeko, lurralde historikoak direlako. Baina Espainiako Gorteak desegin egin ziren, eta berriro hasi beharko dugu. Bi urte ibili gara lanean EAJrekin, EH Bildurekin eta Podemosekin. Espainiako hauteskundeen ostean ikusi beharko da oreka politikoa zein den, eta ikusiko dugu zelan bultzatu dezakegun berriz ere zuzenketa hori.

Espainiako hauteskundeetako emaitzek kezkatzen zaituzte?

PP ez dago gure kontra. Batzar Nagusietan beti babestu gaitu, eta esan digute [Espainiako] gobernura helduz gero babestuko gaituztela. Baina, inkestetako zifren arabera, Vox ere gobernuan egongo da, eta ez dakigu zer egingo duen. PSOEk jarraituko balu, orain arte ez dira desanexioaren alde egon. Ikusi beharko da zer oreka sortzen diren. EAJ, EH Bildu eta Sumar gurekin daude, eta hiruren artean PSOEk jarrera aldatzea lortu beharko lukete. Sozialistek esaten digute herriak ez direla banatu behar, batu baizik, baina haiek Andaluzian hainbat segregazio egin zituzten 2018an.

Elixabete Etxanobe ahaldun nagusiak esan du Espainiako Gobernuaren erabakia errekurrituko duela diputazioak.

Eskertzekoa da. Nahi dugu jakin zelan egingo duten, gure abokatua ere koordinatzeko. Haiek euren errekurtsoa egingo dute, eta guk gurea, baina garrantzitsua da koordinatzea. Galdakaoko Udalak ere egingo du berea.

Zer erronka ditu batzordeak datozen lau urteetarako?

Duela hiru aste eskatu nion diputazioari kudeaketa batzordea azken hauteskundeen emaitzetara egokitzeko. Orain, EH Bilduk kide bat edukiko luke, eta EAJk bat galduko luke. Hori egin behar da; ez du zentzurik kudeaketa batzordea 2019ko emaitzen arabera osatuta egoteak. Irailean berritzea espero dut. Lanean hasi beharko dugu orduan. Alde politiko eta juridikotik lan asko dugu, eta baita kudeaketa aldetik ere. Proiektuen zerrenda bat osatu beharko dugu. Proiektu handirik ez daukagu oraindik pentsatuta, baina txikiak, asko: kaleak hobetu, zubien segurtasuna sendotu…

Metroaren 5. linea dela eta, herrian duzuen Eustronen lineako geltokia galduko duzue.

Euskotren hamabost minutuan behin pasatzen da; beraz, guk zerbitzu ona dugu orain arte. Geltokia galduko dugu. Metroaren proiektuak dio sarrera bat egongo dela Labean, ospitalera joateko metroa hartzera. Baina hango segurtasuna ez da ona; herrigunetik kanpo dago eta toki iluna da. Herrigunean nahi dugu geltokia, edo sarrera bat lurpetik herritik ospitalera. Jaurlaritzarekin eta diputazioarekin bildu behar dugu.


Summary: Ekhilurren ordainketa sistemak milioi baten eragiketak egin ditu. Diruaren kontrola herritarren eskuetan egotea nahi dute Ekhilur kooperatibakoek. Visa, Bizum eta halako sistema orokortuei aurre egitea du helburu egitasmoak. Bilbon berrogei saltokik dute sistema hori.

Ekhilurren ordainketa sistemak guztira milioi bat euroko eragiketa bolumena lortu du bere proba pilotuan. Bilbon egoitza duen egitasmoa 11 hilabetez egon da Bizkaiko hiriburuan eta Hernanin (Gipuzkoa) proiektua martxan jartzen. Alex Lopez Ekhilurreko teknikariak dio espero zuten baino “lehenago” heldu direla kopuru horretara. Proiektuaren helburua argi dute Ekhilurren: alde batetik bestera doan diruaren gaineko kontrola herritarrek izatea. Izan ere, ordainketa sistemaren funtzionamendua “komunitateak erabakitakoarekin” arautzen da, Lopezen esanetan.

Ekhilur irabazi asmorik gabeko kooperatiba bat da, eta erregulatuta dagoen ordainketa sistema bat du. Baina zer da ordainketa sistema bat? “Visa, Bizum eta Paypal dira ordainketa sistemetan esanguratsuenetakoak”, dio Lopezek, adibide batzuk jartzearren. Ekhilurrek, baina, ezberdintasun nabarmena du hainbeste hedatutako sistema horiekin alderatuz gero: herritarrei ordainketen gaineko kontrola itzultzea. “Gaur egun, erosketak ordaintzen ditugunean, ez dugu inolako kontrolik sistemaren gainean. Bertako arauak eta hortik lor daitezkeen etekinak gure kontrolpetik kanpo daude”, esan du Lopez teknikariak.

Erabilera “nahiko handia” lortu dutela uste dute Ekhilurren. Batez ere, kontuan hartuta “ordainketa sistema berria” dela eta bestelako sistemen erabilera “erroturik” dagoela, Lopezek gaineratu duenez: “Ikusi dugu ez geundela hain desbideratuta gure aurreikuspenekin. Argi gelditu da Visaren alternatiba izan daitekeen sare bat sor daitekeela”. Bilbon berrogei saltokik dute sistema erabilgarri; denak, Zazpikaleetakoak. Negozio horien artean daude, besteak beste, Gorostiaga kapelak, Pikara Magazine, Posta kaleko 4. zenbakiko farmazia, Rosi okindegia eta Almodobar taberna.

Merkataritza gune berriak

“Kapitalismoaren tresnak erabiliz kapitalismoa aldatzea”: hori da, Lopezen iritziz, Ekhilurren egitekoa: “Kapitalismoaren tresnak erabiltzen ditugu, baina bestelako helburu batzuk lortzeko. Guretzat, oso garrantzitsua da sarearen bitartez merkatarien artean kidetasun eta kooperazio sentipena sustatzea”. Hori lortzeko, oso baliagarria iruditzen zaie kooperatibatik “sare eta tresna amankomun baten parte izatea”.

Are, dendarien artean elkartasuna lortzeak “berebiziko” garrantzia du proiektua garatzeko. Izan ere, helburua da tokiko merkataritzaren eredua ulertzeko modua aldatzea, dendak era independente batean ulertzetik “merkataritza gune” baten modura ulertzera: “Sare baten modura irudikatzen dugu guk, gainazal handi baten antzera. Zenbait abantaila jasotzen dituzte erabiltzaileek erosketak egiteagatik [ordaindutakoaren %10 itzultzen zaie]. Baina lortutako diru hori soilik herri horretan gastatu dezakete; fideltasuna ezartzeko modu bat da”. Hau da, Ekhilurrek merkataritza gune handiei “hain errentagarriak” zaizkien estrategia berak aprobetxatu nahi ditu.

Horrelako abantailak, ostera, ez daude Bilbon oraindik. Alex Lopezek argitu duenez, bi lan ildo prestatu zituzten proiektua nola garatu behar zuten ikusteko. Alde batetik, deskontuena, Hernanin ezarri dutena; eta, bestetik, ikuspuntu etiko-sozialari garrantzia ematea hitzaldien bitartez, Bilbon egin duten legez. Lopezek dio Hernanin erabilitakoa “askoz eraginkorragoa” izan dela. Hori dela eta, sistema datorren irailetik aurrera Bilbon ezarri nahiko lukete.

Pausoak aurrera

Bizkaiko ekhi txanpona eta Goiner kooperatiba elkartuta eratu zen Ekhilur kooperatiba. Lopezek dio ekhi txanponaren esperientziaren ostean konturatu zirela txanpona bera baino garrantzitsuagoa dela ordaintzeko modua kontrolatzea: “Ordainketa sistemaren arauak kontrolatuz gero, txanponaren gaineko kontrola duzu, nolabait”. Horregatik, ildo hori jorratzen jarraitzea erabaki dute. Dena den, Ekhilurreko teknikaria jakitun dago Bilbok errealitate asko dauzkala; hori dela eta, merkataritza zonatan banatuko dute hiria, “estrategia ezberdinak ezarri” eta eredua “pixkanaka” zabaldu ahal izateko.

Ekhilurren hedatzeko nahiak ez dira Bilbon geratzen. Izan ere, Lopezek baieztatu duenez, Hernanin “bideragarritasuna bilatu” eta Bilbon estrategia berria aplikatzeaz gain, Euskal Herriko beste gune batzuetara zabaltzeko pausoak emango dituzte. Luze gabe Irunera zabaldu nahi dute (Gipuzkoa). “Mugaz gaindiko txanponak” ezartzea gustatuko litzaioke teknikariari; horregatik, Ipar Euskal Herriko euskoarekin daude hizketan Irunen, euroaz gain erabili ahal izateko.