Summary: Hiru euskal herritarrek jokatuko dute Eurokopa. Espainiako hautatzaileak Mikel Oiarzabal, Unai Simon eta Cesar Azpilikueta deitu ditu.

Hiru izango dira azkenean Europako gizonezkoen selekzioen arteko kopa lehiatuko duten euskal futbolariak, eta hirurak Espainiaren elastikoarekin ariko dira. Luis Enrique hautatzaileak Mikel Oiarzabal Realekoa, Unai Simon Athleticekoa eta Cesar Azpilikueta Chelseakoa deitu ditu bere taldean jokatzera. Azkenean, Iñigo Martinez ez da ariko Espainiako selekzioarekin, berak azaldu duenez ez dagoelako ehuneko ehunean. Realeko eta Athleticeko bi jokalari ohi ere ariko dira Espainiarekin: Diego Llorente eta Aymeric Laporte.

Ekainaren 11n hasiko da Eurokopa, eta jokatuko duten hiru euskal futbolarietatik Azpilikueta da —orduan ere Chelsearekin jokatzen zuen— lehendik txapelketa horretan aritu den bakarra. 2016an Frantzian jokatuko zen Eurokopan ere aritu zen Espainiarekin. Harekin batera, orduko horretan, Mikel San Jose eta Aritz Aduriz aritu ziren.

Euskal jokalarien parte hartzeaz haratago, aipagarria da Espainiaren deialdian ez dagoela Real Madrileko jokalari bakar bat ere. Luis Enriquek zerrendatik kanpo utzi du Sergio Ramos kapitaina, hura ere ez dagoelako ehuneko ehunean eta ez duelako Real Madrilekin behar bezainbeste jokatu Eurokopara sasoi hobean iristeko.


Summary: Osakidetza hasi da AstraZenecaren lehen dosia jaso zuten 60 urte azpikoak deitzen, bigarrena har dezaten. Pfizerren formula jasoko dute pertsona horiek, eta bigarren dosia ere AstraZenecarena izatea nahi dutenak beste agenda batean sartuko dituzte. Nafarroan datorren astean hasiko dira bigarren dosia jartzen.

Ostiralean, Espainiako Bioetika Batzordeak babestu egin zuen joan den astean Espainiako Osasun Ministerioak egindako proposamena, eta, ondorioz, txertaketa planak aldatu behar izan dituzte Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak. Osakidetza gaur hasi da AstraZenecarekin txertatutako 60 urtetik beherako oinarrizko langileei deitzen, COVID-19aren kontrako bigarren txertoa hartzeko ordua emateko. Otsailean hartu zuten 60 urte azpiko 83.000 gora oinarrizko langilek AstraZenecaren lehen ziztada, eta orain bigarren dosia jartzea egokitzen zaie. Tartean daude, besteak beste, unibertsitate azpiko irakasleak, ertzainak eta zerbitzu soziosanitarioetako beharginak. Osakidetza dagoeneko hasi da bigarren dosi hori jartzeko orduak ematen, eta irizpide nagusia izango da Pfizer etxearen txertoa ipintzea. Inork AstraZenecaren bigarren dosia hartu nahiko balu, baimen informatua sinatu beharko du txertoaren arriskuak ezagutzen dituela ziurtatuz. Pertsona horiek beste agenda batean sartuko ditu Osakidetzak, eta txertoak eskuragarri daudenean deituko dituzte. Nafarroan, berriz, datorren astean hasiko dira AstraZenecaren lehen dosia hartu zuten 60 urtetik beherako pertsonak deitzen bigarren dosia hartzeko. Nafarroako Gobernuak ez du oraindik argitu Espainiako Gobernuak emandako bi aukeren artean zeinen alde egingo duen. Orora, 21.000 pertsona deituko dituzte datorren astetik aurrera bigarren dosia hartzeko.

Gaur Nafarroako Parlamentuko talde guztiek kritikatu egin dute Espainiako Osasun Ministerioak hartutako erabakia. Besteak beste, Ramon Alzorriz PSNko eledunak Espainiako Gobernuari egotzi dio AstraZenecaren auzian «erantzun argirik» ez ematea. Geroa Baiko Uxue Barkosek kritikatu du «zentzugabea» dela AstraZenecaren bigarren dosia hartu nahi duten herritarrei eskatzea baimen berezi bat sinatzeko, eta EH Bilduko Adolfo Araizek salatu du herritarren gainean «ardura handiegia» utzi dela.


Summary: Iñigo Martinezek uko egin dio Eurokopan egoteari. "Fisikoki eta mentalki" ez dagoela ondo esan du. "Athletici eta Espainiako selekzioari zor diedan zintzotasungatik hartu dut erabakia, atseden hartu beharra baitut"

Iñigo Martinezek uko egin dio Eurokopa jokatzeari, "mentalki eta fisikoki" ez dagoelako prest. Hala jakinarazi du ohar batean. "Lerro hauek idaztea oso gogorra da niretzat. Bada denbora bat ez nagoela ez fisikoki ez mentalki Athleticen eta Espainiako selekzioaren elastikoek eskatzen duten exijentzia mailan lehiatzeko moduan. Are gutxiago Eurokoparen gisako txapelketa batean. Beraz, albo batera egitea erabaki dut".

"Sakon" aztertu du erabakia gertukoekin, eta, "bi elastikoei" zor dien "zintzotasungatik", Eurokopara ez joatea erabaki du. "Atseden hartzeko beharra dut, deskonektatu eta ohikoa dudan energiarekin itzultzeko". Duela egun batzuk jakinarazi zien erabakia Athletici eta Espainiako Federazioari. "Dena eman dut denboraldi honetan nire klubean, eta gogor lan egin dut Eurokopan egoteko. Onena eman dut zelaian, eta selekzioarentzat onena nik zintzo jokatzea da, aurretik duen erronka handia baita".

Atseden hartu, eta hurrengo denboraldian berriro ere "ahalik eta gehien" lan egingo du. "Hautatzaileari berriro ere arrazoiak ematen saiatuko naiz, hautatua izateko. Bitartean, etxetik animatuko dut".

Unai Simon, Mikel Oiarzabal eta Cesar Azpilikueta dira Eurokopa jokatuko duten euskal futbolariak.


Summary: Herritarrak «ibilian» jarri nahi ditu Sarek datozen hilabeteetan. Hasitako bidea «muturreraino» eraman nahi dute, eta «salbuespenezko espetxe politika» behingoz amaitu

Ekitaldi eta mobilizazio egitarau zabala prestatu du Sare Herritarrak datozen hilabeteetarako, presoak etxeratzeko eta bizikidetzan aurrera egiteko bidean «urratsak egiten» jarraitzeko asmoz. Izan Bidea izeneko dinamika aurkeztu zuen Sarek duela urtebete, horri heldu diote aurreko hilabeteetan, eta orain beste urrats bat egiteko garaia iritsi dela deritzote, «hasitako bidea muturreraino eraman eta salbuespenezko espetxe politika» behingoz amaitzeko.

Ibilian-ibilian, etxerako bidean izango da urrira bitartean garatuko duten kanpainaren leloa, eta «herritarrak ibilian jartzea» izango du helburu. Sarek uste du espetxe politikaren norabidea aldatzeko egindako urrats guztiak «kale aktibazioari esker» gertatu direla eta «herritarren bultzada ezinbestekoa» izan dela. Horregatik, bide horri eusteko asmoa dute datozen hilabeteetarako.

Abuztuaren 2ra arte, eskualdez eskualdeko «ekinbide eta mobilizazio maratoia» egingo du Sarek Gipuzkoan. Bi astez, egitarau zabala prestatuko dute Gipuzkoako eskualde batean, eta epe hori igarota eskualde horrek lekukoa pasatuko dio beste bati, non beste hamabost egunez ekitaldiak eta mobilizazioak egingo dituzten, Gipuzkoako eskualde guztietatik pasatu arte. Bukatutakoan, antzeko dinamikak egingo dituzte Bizkaian, Araban eta Nafarroan: Bizkaian, esaterako, abuztuaren amaieran ekingo diote dinamika horri, eta Nafarroan lau eguneko martxa ibiltaria egingo dute irailaren 29tik aurrera, gauez gelditu gabe.

Horrez gain, urteroko bizikleta martxa egingo dute Hego Euskal Herriko lau herrialdeetan uztailaren 22tik 24ra, udan manifestazioak egingo dituzte Hego Euskal Herriko hiriburuetan, eta kanpaina urriaren 23an amaituko dute, Donostian izango den mobilizazio batekin.


Summary: "Eibarrek azkar igo nahi du Lehen Mailara, baina burua galdu gabe". Amaia Gorostiza presidenteak eta Jon Ander Ulazia kontseilari nagusiak iragarri dute kirol zuzendari berriaren fitxaketa "oso aurreratuta" dagoela.

Futbolean ez dago atzera begira jartzeko denborarik, eta Eibarren gaur egin den agerraldia oso argigarria da. Denboraldiaren balantzea egitera atera dira hedabideen aurrera Amaia Gorostiza presidentea eta Jon Ander Ulazia kontseilari nagusia, baina apenas itaundu zaien bukatu denaz. Atzera begirakoan, erantzun bakarra: ". Ez dago jaitsieraren errudun edo arduradun bakar bat; denok gara erantzule". Datorrenak hartu du galderetan leku gehien, eta kluba bera ere aurrera begira dagoelako da. Bigarren Mailako lehen denboraldiari begira, zer? Presidenteak azkar esan du: "Lehen sasoi honetan saiatu nahi dugu berriz igotzen". Leundu egin dio erantzuna Ulaziak: "Baina ezin gara zoratu. Ez bagara lehen denboraldian igotzen, klubak badu egitura nahikoa saiatzen jarraitzeko hurrengo sasoietan ere". Alegia, bien erantzunak uztartzen badira, hauxe da baieztapena: "Eibarrek azkar igo nahi du Lehen Mailara, baina burua galdu gabe".

Aurrera begirako beste lan bat, eta funtsezkoa, premiazkoa: kirol zuzendari berria aukeratzea. Fran Garagarzak eta klubak adostu zutenez hark ez jarraitzea, beste batek behar du kirol egituraren buruan. Gorostizaren iragarpena: "Oso aurreratuta daukagu fitxaketa, eta aste honetan edo hurrengoaren hasieran iragarriko dugu". Geroko beste erantzunen batean ihes egindakoaren arabera, pertsona hori ez dago klubean: "Hona etorri behar du", esan du presidenteak. Izenen dantzan badira batzuk: Cesar Palacios, Fran Rico eta besteren bat. Nafarra bada "kanpotik" etorriko litzatekeena.

Kirol zuzendariaren atzetik entrenatzailearen izendapenak etorri behar duela ere esan dute bi agintariek. Ondorioa: esan gabe esan dute Jose Luis Mendilibarrek ez duela jarraituko. Zaldibarkoaren geroa bihar argituko da, iragarpen baten bidez. Entrenatzailearena kirol zuzendariaren ardura dela esan dute, eta fitxaketa horren berri ematea atzeratu egingo dela gehitu dute.

Jokalariak beharko ditu entrenatzaileak, jakina, eta kirol zuzendariak osatu beharko du taldea, aulkiko nagusiaren laguntzaz. Ulaziak iragarpena: "Eraberritu egingo dugu taldea". Sasoi honetako taldetik askok ez dutela segituko, ondorioz: "Utzita egon direnak ez, kontratua amaitzen zaienak ere ez, eta kontratua izan arren Bigarren Mailara jaisteagatik eten egingo zaienak ere ez". Azkenekoen barruan legoke Kike Garciaren kasua: kontratua du berez, berritu berri duelako, baina, zabaldu denez, badu klausula bat zeinaren arabera eten egingo den harremana, taldea jaisteagatik. Kontratu horiek badaudela esan du Ulaziak, eta zergatik dauden ere bai: "Klubaren bideragarritasuna bermatzeko egiten dira, ezin delako Lehen Mailan kobratzen duena Bigarren Mailan ordaindu, diru sarrerak jaitsi egiten direlako". Beraz, kontratua dutenetako batzuk ere ospa egiteko moduan izango dira.

Kirol zuzendaria, entrenatzailea, jokalariak... Denak klubaren berezko filosofiaren barruan, Ulaziaren arabera: "Eibarren badugu gauzak egiteko modu bat, betikoa izan dena Eibarren, eta hainbestetan erabilia izan den Eibar eredua. Etorriko diren berriek badakite zer eskainiko dien klubak, eta zer mugarriren barruan egin beharko duten lan.


Summary: Urrutikoetxea: «Elkarrenganako bortizkeria zurrunbiloak sorgortu egin gaitu, alde batekoak zein bestekoak». Frantziako Asanblean hitz egin du Josu Urrutikoetxeak Euskal Herriko esperientziaz.

* Josu Urrutikoetxeak Frantziako Asanblean antolatu dituzten jardunaldietan hitz egin du, Parisen. ETA zeneko kide historiko gisa, Euskal Herriko gatazkaren konponbide prozesuan negoziazio fase ezberdinetan izandako esperientziaz aritu da.

* Urrutikoetxeak beste hizlari ezagun batzuk izan ditu alboan: Brian Currin nazioarteko bitartekaria, Veronique Dudouet Berghof fundazioko zuzendaria, Caroline Guibet Lafaye filosofo eta soziologoa, eta Judyta Wasowska HD zentroko kidea.

* Bi gai nagusiri buruz aritu dira mahai inguruan: batetik, gatazkaren konponbidea eta negoziatzaileen geriza, eta, bestetik, gatazkaren ondorioei buruzko negoziazioan Frantziako eta Espainiako Estatuak inplikatzeko beharra.


Summary: Metroaren obretako azken zuloa orain arteko handiena dela baieztatu du ETSk. Ekainean berriz hasiko dira lanean Mirakontxa-Easo tartean. EH Bilduk esan du segurtasun aldetik «erokeria» bat dela.

Donostiako metroaren obretako hirugarren zuloa orain arteko handiena dela baieztatu du gaur ETS Euskal Trenbide Sareak, hura agertu eta hamazazpi egunera, obraren jarraipenerako goizeko batzordean. Hain zuzen, EH Bilduk eta ELA sindikatuak aurretik jakinarazitako informazioa berretsi du ETSk: 138 metro kubiko hormigoi erabili dituztela zuloa estaltzeko. Kopuru hori ekainean eta irailean agertutako beste zuloetan erabilitakoa baino lau aldiz handiagoa da, baina, Ernesto Martinez de Cabredo ETSko zuzendari nagusiak azaldu duenez, ez dago kezkatzeko arrazoirik: «Lasaitasuna; [zuloaren gaineko] eraikinak ez du ez mugimendurik ez minik sufritu. Ez da jabetu».

Easoren eta Mirakontxaren arteko metroaren ibilbideko obra geldirik egon da irailetik hona, lur azpiko lanetan sorturiko konplikazioek proiektuaren gehiegizko gainkostu bat eragin zutelako. Abenduan, ordea, obraren 2. fase hori eraikitzeko proiektu berria 50,9 milioi eurotan esleitu zion ETSk beste ABEE (Aldi Baterako Enpresa Elkarte) bati, eta ekainean lanei berrekiteko asmoa dutela jakinarazi du Martinez de Cabredok: «Proiektu berria aurrekoa baino ziurragoa da. Poliki joan behar dugu, eta kontrol nahikoa egongo da».

Horiek horrela, ETSk aste honetan sinatuko du obraren kontratua ABEEarekin, eta datorren astean txosten geotekniko berria aurkeztuko dio Kosta Zerbitzuari, lur azpiko lanekin jarraitu ahal izateko.

EH Bilduk obra geldiarazteko eskatu du

EH Bilduren ustez, «dauden arriskuak eta kudeaketa txarra ikusita», ekainean Mirakontxa-Easo tartearen eraikuntza lanak berrabiarazteko erabakia «erokeria» bat da. Eta, goizeko batzordearen osteko agerraldian, Garbiñe Alkiza zinegotziak gogor jo du ETSren aurka horregatik: «Orain arte egindako azterlanak ez badira gai izan horrelako zulo bat detektatzeko, nola esan dezakezue lanak ekainean hasiko direla, ezer gertatuko ez balitz bezala?».

Herritarren eta langileen segurtasuna bermatzeko, «Kontxako eremu osoaren azterketa sakona egin arte» obrak geldiarazteko eskatu du Alkizak, eta, aurreko asteetako ildoari jarraituz, metroarekin loturiko arazoak «ezkutatzeko» borondate bat izatea leporatu dio ETSri; gaineratu du herri lan bat kudeatzeko duen modua «onartezina» dela: «Lehenik eta behin, zuloaren existentzia ezkutatu zenuten, eta, EH Bilduk publiko egin zuenean, garrantzia kentzen saiatu zarete, helburu garbi batekin: ezkutatzeko gaur-gaurkoz ez dagoela lanarekin jarraitzeko segurtasun-berme nahikorik, eta badakizuelako benetako txapuza egiten ari zaretela».

Halaber, Eneko Goia alkateari ere gaurko batzordera joan ez izana leporatu dio EH Bilduk ohar bidez: «Alkateak autokritika egiteko eta gardentasunez jokatzen hasteko eta herritarrei egia esateko aukera galdu du gaur. Gainera, ETSren Batzordea bildu zen azken aldian hartu zuen parte, eta informazio guztia emateko konpromisoa hartu zuen. Oraingoan nahiago izan du bere bulegoan egotea, agerraldia egiten zen osoko bilkuren aretotik metro gutxira».


Summary: Bilboko Azkuna zentroa, askotariko diziplinez lepo. Prototipoak egitasmoaren barruan, zortzi sorkuntza proiektu erakutsiko dira zentroko zenbait gunetan. Hala nola argazkilaritza eta arkitektura jorratuko dituzte lanok, eta ekainaren 1etik 5era ikusi ahal izango dira

«Gauza konkretu baten bila joan ginen, baina beste bat aurkitu genuen: hor zegoena, baina hara heldu arte ikusi ez genuena». Aurreikusitakotik ezberdina izango da Prototipoak. Forma Artistiko Berrien Nazioarteko Topaketa, Rosa Casado komisarioak nabarmendu duenez. 2019an hasi ziren egitasmoko zortzi proiektuak garatzen, eta 2020an ziren horiek aurkeztekoak, baina urtebetez atzeratu behar izan dute pandemiaren ondorioz. Azkenean, ekainaren 1etik 5era bitarte erakutsiko dira, aparteko denbora tarteari esker obrak «etengabe birkolokatu eta berrorientatu» ondoren, komisarioaren arabera. Bilboko Azkuna zentroko hainbat gune okupatu, eta horiekin elkar eragina izango dute proposamenek, askotariko diziplinetatik abiatuta: ikusizko arteak, argazkilaritza, zinema, arkitektura eta performancea jorratu eta, zenbait kasutan, uztartu dituzte lanon konposizioan.

Zentroko terraza, auditoriuma, atondoa eta Lantegietako guneak beteko dituzte proiektuek, kokapenok modu «ez-tradizionalean» erabiliz, Fernando Perez Azkunako zuzendariak adierazi duenez. Errealitateari helduko diote, haren «dualtasunei» zehazki, Casadoren hitzetan: «Publikoa eta pribatua; etxekoa eta kanpokoa; edota gizatiarra eta ez-gizatiarra. Proiektu guztiek erlazioak islatzen dituzte». Baina, elementuon ageriko aurkakotasuna gorabehera, proposamenetan «besarkatuta» ageriko direla dio komisarioak: «Dualtasun hauek elkar osatzen dira: elkar konfiguratu eta antzaldatu egiten dira».

Orotara, 11 sortzaile batu ditu Prototipoak programak: Sra. Polaroiskako Alaitz Arenzana eta Maria Ibarretxe, Jose Ramon Ais, Diego Sologuren eta Sebastien Tripod, Maider Lopez, Laida Lertxundi eta Ren Ebel, Elssie Ansareo, Elena Aitzkoa eta Amalia Fernandez.

Inguruak baldintzatuta

Guneak eta piezek duten elkar eraginaren isla nabarmena da, esaterako, Amalia Fernandezen Atzera begirako expografia proiektuan. Jatorrian lan eszenikoa zena erakusketa formatura moldatuko du Prototipoak-en, eta eraldaketaren gakoa lana tokian «txertatzea» izango da, artistak azaldu duenez: «Elkarri esanahi berriak emango dizkiote lekuak eta nik egiten dudanak: asmoa da ikustea nola aldatzen den tokia egiten dudanaren ondorioz». Aldaketa bat egongo da, baina, betiere, jatorrizko obraren «identitatea» mantenduta.

Era berean, gunea bete-betean sartu da Sra. Polaroiska taldearen Hiru Haiku ikus-entzunezkoan, baina, kasu honetan, ez Azkunakoa. Areago, halako tokietatik -hiri eta herrietatik- berariaz aldendu ziren Alaitz Arenzana eta Maria Ibarretxe kideak, «kontenplaziorako» abagunea naturan aurkitzeko asmoarekin, Arenzanak adierazi duenez: «Detaile txikien behaketa da abiapuntua».

Naturak blaitu du, halaber, Elena Aitzkoaren Lendia Song erakusketa. Apirilaren bukaeratik bisitatu daiteke BAT Lantegian, baina ekainaren 2tik 5era bitarte performance serie batekin biribilduko du artistak pieza bilduma. Apodakako (Araba) Lendia aintziran inspiratuta dago, eta Aitzkoak paisaia harekin egingo du bat eskulturen bidez.

Elssie Ansareok, berriz, lagun maitatu batekin egingo du bat, hilabeteetako itxialdian elkar ikusi gabe egon ondoren. Bere lagunaren azalaren, eskuen eta bestelako xehetasunen 21 argazki eta bideo bat biltzen dituen bilduma BIO-INT-DÍA izendatu du, zinema gidoietan lokalizazioa adierazteko erabiltzen den terminologia baliatuz: Bilbao-Interior-Día -alegia, Bilbo-Barnealdea-Egunez-; hain zuzen, bere itxialdia deskribatzen dituzten parametroak. «Lagunarekin berriz elkartu zeneko sentsazioak eta emozioak gogoratzen ditu proiektuak. Gertukoen zirkulua ospatzen du, zeinak eusten baituen», Casadoren arabera. Irailaren 19ra arte bisitatu ahal izango da erakusketa, Azkunako atondoan.

Ingurua baldintzatzea

Emakume bat Bilboko Zazpikaleetan eta Atxuri auzoan, egunero ibilbide bera egiten, hilabete batez. Hori agertzen du Maider Lopezen Personaje lanak. «Asmatutako errutina bat garatzen du», dio Casadok. Baina ezohiko ñabardura batekin: «Landare handi bat eskuetan daramala egiten du bidea. Lekuz kanpo dagoen zerbait da; transformazio txiki bat txertatzen du egunerokotasunean eta espazio publikoan». Hiriarekin izandako harreman hori 30 argazkiz osatutako bi serie, bi bideo, eta emakumearen sentsazioak biltzen dituen eguneroko batean islatu du. Komisarioak nabarmendu duenez, argazki serie batek espazioa du hizpide, eta besteak, berriz, denbora: «Errealitatea osatzen duten bi planoak, hain justu».

Diego Sologurenek eta Sebastien Tripodek arkitekturaren bidez esku hartu dute espazio publikoan, biologiako eta ingurumen zientzietako adituen laguntzarekin. Hala ondu dute BroadWindow, Azkuna zentroko mendebaldeko fatxadan sortu duten biotopoa. «Dispositibo txiki batzuei esker, eraikina ingurumenarekin lotu dugu, hirietan galdutako bioaniztasuna berreskuratzeko eta galeraz kontzientziatzeko asmoarekin», azaldu du Sologurenek.

Biotopo oso bat eratzera heldu gabe, natura hirian sartzeko ariketak lotzen du Jose Ramon Aisen lana Sologuren eta Tripodenarekin. Baso bidaiariak proiektuan, Aisek zuhaitz batzuk lerrokatu ditu Azkunako terrazan, Bilboko Udaleko teknikarien laguntzarekin. Zehazki, haritzak, pagoak, lizarrak, palmondoak eta pinuak hautatu ditu Aisek, Euskal Herriko jatorrizko espezieak batzuk, kolonizatzaileak besteak, baina denak «elkarrizketan», artistak nabarmendu duenez.

Gainera, Laida Lertxundik eta Ren Ebelek Azkunako auditoriuma zinema bilakatuko dute, grabatzen ari diren Working from filmetik dagoeneko grabatutakoa erakusteko. Etxeko bizitzaren eta arlo profesionalaren arteko talkaz eta uztarketaz dihardu ekoizpenak, Casadoren arabera: «Kezka erakusten dute ume bat zaintzearen eta bizitzari eusten dioten lan ikusezinak egitearen zailtasunaren inguruan; ikusgaitasuna eman nahi diote horri». Orain arte egindako lana proiektatuko dute, editatu gabea: ondorioz, Notes on Working from izena jarri diote emanaldiari.


Summary: Urte bat bete da George Floyd hil zutenetik. 2020ko maiatzaren 25ean AEBak astindu zituen polizia zuri batek Floyd afro-amerikarra hiltzeraino itotzeak. Hilketa hark azalera atera zuen afro-amerikarrek urteetan jasandako arrazakeria. Bidenek Etxe Zurian jasoko du gaur Floyden familia.

Urtebete igaro da Ameriketako Estatu Batuetako arrazakeria berriz ere mahai gainera atera zenetik. Urtebete Minneapolisko (AEB) polizia baten jokabideak sortutako haserreak AEBetako mugak gainditu zituenetik. Urtebete Derek Chauvin poliziak George Floyden lepoa belaunarekin zapalduta 9 minutu eta 29 segundoz izan zuenetik. Urtebete polizia zuri batek beste afro-amerikar bat hil zuenetik.

2020ko maiatzaren 25a zen, eta Minneapolisko Poliziak Floyd atxilo hartu zuen erosketak hogei dolarreko billete faltsu batekin ordaintzeagatik. Lau polizien artean lurrera bota zuten, eskuburdinak jarri zizkioten, eta haietako batek, Chauvinek, belaunarekin lepoa zapaldu zion, geldirik eusteko, nahiz eta berak behin eta berriz errepikatu ezin zuela arnasarik hartu. Epaiketan erakutsi zuten transkripzioak frogatu zuen moduan, Floydek hogei alditan errepikatu zuen itotzen ari zela.

Gauza bera zioten lekukoek: «Mesedez, mesedez, ezin du arnasa hartu. Mesedez». Ondoan beste polizia bat zegoen zutik, jendea hurbil ez zedin, eta hari ere esan zioten: «Gozatzen ari zara». Ez zuten jarrera aldatu, ordea. Zazpi minutu igaro zirenerako, Floyd konorterik gabe zegoen, baina Chauvinek jarraitu egin zuen hari eusten, harik eta larrialdi zerbitzuak heldu ziren arte. Ospitalean hil zen.

Gertatutakoaren bideoa azkar zabaldu zen, berehala hasi ziren protestak, eta kanporatu egin zituzten bideoan ageri ziren lau poliziak. Manifestazioak Minneapolisen hasi ziren, baina herrialde osora zabaldu ziren gero —26 estatutan Guardia Nazionala atera zen kalera manifestariei jazartzeko—, eta mundu osora azkenik: Erresuma Batura, Brasilera, Belgikara... Euskal Herrian ere izan ziren protestak. Besteak beste, ospetsua izan zen Bristolen (Erresuma Batua) egin zuten ekintza: itsasora bota zuten esklabo trafikatzaile baten estatua. Jendetsua izan zen Floyden hileta ere.

AEBetan, Floyden hilketak inoizko manifestaziorik gogorrenak piztu zituen. Adam Green Chicagoko Unibertsitateko irakasleak BERRIAri azaldu zion moduan, «60ko hamarkadan ere ez zen halakorik izan». Haren arabera, «hainbeste hilketaren ostean batere gizatasunik gabeko beste bat izateak frogatzen du polizia horientzat, behintzat, beltz baten bizitzak ez duela baliorik». Azpimarratu zuen «Floyden hilketari buruz irakurri edo bideoak ikusi dituztenek sentitu dutela barruan oinarrizko zerbait apurtu zaiela».

Izan ere, gertatutakoak gogora ekarri zuen 2014an gertatu zen beste kasu bat, Eric Garnerrena. Orduko horretan, atxilotuak, afro-amerikarra hori ere, 11 aldiz errepikatu zion poliziari ezin zuela arnasa hartu. Hura ere hil egin zuten.

Poliziaren Indarkeria Maparatzeko Proiektuaren arabera, 1.099 herritar hil zituen Poliziak 2019an; horietatik %24 afro-amerikarrak ziren, nahiz eta horiek biztanleen %13 izan. Greenek azaldu zuen moduan, horrek esan nahi du «afro-amerikar batek Poliziak hila izateko hiru aldiz aukera gehiago dituela».

Polizia indarkeriaren aurkako legeak

AEBetako banaketa politikoa ere agerian utzi zuen hilketak. Presidentetzarako kanpaina betean hil zuten Floyd, eta haren hilketak zuzeneko eragina izan zuen Joe Biden demokrataren garaipenean. Gaur, hilketaren urteurrena dela eta, Bidenek Floyden familia jasoko du Etxe Zurian.

Hilketa gertatu eta gutxira, Alderdi Demokratak hainbat neurri proposatu zituen polizia indarkeria arrazistari aurre egiteko. Polizia gehiegikerien auzipetzea erraztea proposatu zuten, abusu horien erregistro nazionala sortzea, eta atxilotuak mendean hartzeko itotze teknikak eta bestelako batzuk debekatzea.

Neurri horiek biltzen ditu demokraten proposamenak, baina ez da indarrean sartu. Legedi hori Ordezkarien Ganberak onartu zuen, baina ez Senatuan. Izan ere, han eserleku kopuru bera dute demokratek eta errepublikanoek, eta ez dirudi azken horiek legea onartzeko asmorik dutenik.

Minneapolisen, berriz, Udal Gobernua osatzen duten hamahiru zinegotzietatik bederatzik Polizia Departamentua desegiteko proposamena babestu zuten iaz—alkatea aurka agertu zen—.

40 urteko zigorra

Floyden hiltzaileei dagokienez, ia urtebete geroago eman zuten Chauvinen aurkako epaia: epaimahaiak erruduntzat jo zuen delitu guztietan. Martxoaren 8an hasi eta apirilaren 20an amaitu zen epaiketa. Chauvini bigarren graduko erailketa, hirugarren gradukoa eta nahi gabeko hilketa delituak leporatu zizkioten. Hortaz, baliteke 40 urte inguruko zigorra ezartzea: kargu larrienarengatik, kopuru hori; hirugarren graduko hilketarengatik, 25 urte artekoa; eta bigarren graduko giza hilketagatik, hamar urtera artekoa.

Beltzen eskubideen aldeko eta arrazakeriaren aurkako elkarteek ongi etorria eman zioten polizia ohiaren kontrako sententziari, nahiz eta ohartarazi zuten funtsean dagoen arazoa ez dela oraindik konpondu; poza eta zuhurtzia nabari da haien hitzetan, datozen urteei begira. «Espero dugu epai honek erakutsiko duela supremazismo zuriak ez duela irabaziko», ohartarazi zuen BLM Black Lives Matter mugimenduak, ohar baten bidez: «Supremazismo zuriak ez du tokirik demokrazian».

Hainbat irakurketa

Azken urtean, BERRIAk Floyden heriotzarekin lotutako hainbat pieza argitaratu ditu. Besteak beste, Itziar Ugarte Irizar kazetariak iazko ekainaren 14an argitaratu zuen komunitate beltzak «esklabotzaren ilunenetik» baliatu izan duela musika elkarrengana batzeko, eta ia ereserki bihurtu diren kantuak utzi dituela kateak ordutik. Haietako batzuk bildu zituen erreportaje batean.

Azaroan, Ricard Gonzalezek hizpide izan zuen Floyden hilketak mundu arabiarrean izandako eragina. Afrika iparraldean, Tunisia izan zen aitzindaria. Izan ere, han arrazakeria lotuta dago mendeetako esklabotzak utzitako lorratz sakonarekin.

Azkenik, hilketaren urteurrena aitzakiatzat hartuta, joan den igandean BERRIAk sakon landu zuen AEBetako arrazakeriaren gaia. Arantxa Elizegik aztertu zuen nola bazterketa ez den soilik Poliziaren indarkeriara mugatzen, eta gizarteko alor guztiei eragiten dien.

Elizegik berak Andre Perry Brookings institutuko ikerlaria elkarrizketatu zuen. Hark, besteak beste, nabarmendu zuen afro-amerikarrek ez dutela «arrazakeria sistematikoaren amaierak konpondu ezin duen ezaugarri kaltegarririk».

Iosu Alberdik azaldu zuen nola beltzek ez ezik, asiar-amerikarrek ere jasaten duten arrazakeria AEBetan. Azken urtean asiar-amerikarren aurkako eraso arrazisten gorakada izan da, baina jasaten duten diskriminazioak ez du ezer berritik. Afro-amerikarrenak ere ez.


Bernal ez da motz geratu

Summary: Bernal ez da motz geratu. Kolonbiarrak ia poltsikoan du Giroa, 16. etapan beste erakustaldi bat egin ondotik. Ibilbidea laburtu dute, eguraldi baldintzen ondorioz. Izagirre zortzigarren izan da, 2.31ra

Besoak altxatzea ez zen aski Egan Bernalentzat (Ineos):âzira erantzi, eta maglia arrosaren jabea nor den erakutsiz sartu da Cortina d'Ampezzoko helmugan. Aise atzeratu ditu berriz ere aurkari guztiak, eta ia erabakita utzi du Giroa. Lasterketako etapa nagusia izan behar zuen gaurkoak, baina moztu egin dute antolatzaileek, muturreko eguraldi baldintzak zeudela argudiatuta. Hala, 153 kilometroko saioa jokatu da azkenean, eta ez dituzte Marmolada eta Pordoi igo. Giau bai, ordea, eta bertan piztu du sua Bernalek, helmugarako 22 kilometro falta zirela. Bakarrik irten da, eta halaxe egin ditu helmugara artekoak.

Antolatzaileen erabakiarekin haserre agertu da kolonbiarra. Etapa gogorra nahi zuen, oraintxe duen ahalmen ia mugagabeari etekina ateratzeko. Bada, ibilbidea laburtu duten arren, Bernal ez da motz gelditu, alde handiak atera baitizkie arerioei:â27 segundo Romain Bardet (DSM) eta Damiano Carusori (Bahrain), 1.18 Giulio Cicconeri (Trek), 1.19 Hugh Carthyri (Education), 1.21 Joao Almeidari (Deceuninck), 2.11 Aleksandr Vlasovi (Astana) eta 2.37 Simon Yatesi (Bike Exchange). Ingelesa behetik gora zihoala zirudien, baina gaur ahul agertu da berriro. Etsai ditu euria eta hotza. Bere txarrean, ez da erabat amildu, Remco Evenepoel (Deceuninck) ez bezala: 24 minutu galdu ditu, eta baliteke bihar bertan uztea lasterketa, atseden eguna dela baliatuta. Gorka Izagirrek (Astana), berriz, zortzigarren egin du, 2.31ra.

Ibilbidea laburtzeko erabakiak sortutako kalapitaren erdian abiatu da etapa. 22 lagunek egin dute ihes, eta 100 kilometroren faltan, sei txirrindulari nabarmendu dira:âIzagirre, Almeida, Amanuel Ghebreigzabhier eta Vincenzo Nibali (Trek), Davide Formolo (UAE) eta Antonio Pedrero (Movistar). Giaura bidean eskapada handia egin du Izagirrek, errepide bazterrean zegoen auto bat doi-doi saihestuta. Tropelean, Education Firstek zuen ekimena. Evenepoel jada ez zen bertan ageri.

Onenak erritmo gogorrean hasi dira Giau igotzen. Xehatu handia hartu du multzoak, eta Yatesen ezina bistaratu da. Vlasov, berriz, atzetik aurrera egin nahian zebilen, arazo mekaniko bat izan eta gero. Hura hurbiltzen ari zela jo du Bernalek. Ziztu batean aurreratu du Pedrero. Giroa erabakitzeko erasoa izan da.

Soilik Carusok eta Bardetek eutsi diote kolonbiarraren oldarrari, eta gerturatu egin zaizkio helmugara bidean, maldan behera. Gauzak hala, Caruso bigarren jarri da sailkapen nagusian, 2.24ra, eta hirugarren Carthy dago orain, 3.40ra. Yatesek hiru postu egin ditu atzera, bosgarren koskaraino; 4.20ra du lidergoa. Bihar atseden hartuko dute txirrindulariek, azken txanpa gogorrari heldu aurretik.


Summary: 'Corrugados auzia' xextra politiko batekin itxi da. Tapiak «aberats berri baten modura» jokatzea egotzi dio Nagore Alkorta alkateari, enplegua ez hobesteagatik. Bera «higatzeko kanpaina» bat egotzi dio EH Bilduk Jaurlaritzari.

Erakundeen arteko xextra mingotsarekin bukatu da Corrugadosek Azpeitiko lantegia irekitzeko aukera. Alde batetik, Azpeitiko Udal Gobernua, EH Bilduko Nagore Alkorta buru duela; bestetik, Eusko Jaurlaritza eta Gipuzkoako Foru Aldundia, biak EAJk eta PSE-EEk gidatutakoak. Lehenengoak gaur berretsi du ezinezkoa zela lantegia lehen zegoen lekuan berriro zabaltzea, 2013ko hirigintza arauek debekatzen zutelako; bigarrenentzat, berriz, aukera bazegoen juridikoki, eta proiektuak aurrera egin ez badu, errudun bakarra dago: alkatea, «bere erantzukizunei uko egiteagatik».

Oso hitz gogorrak hautatu ditu Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapeneko sailburuak Corrugados auzian Alkortak izan duen jarrera azaltzeko: «Ez dut esango haserre nagoenik, baina ondoeza eta auzolotsa sentitzen dut 7.000 langabek ez dutelako ulertuko zer gertatzen ari den». Tapiak ziurtatu du «aberats berri baten» modura jokatu duela Azpeitiko udalak: «Argi dago udalerri guztietan ez dela bera egoera sozioekonomikoa, eta enplegua sortzeko aukera indar gehiagorekin edo gutxiagorekin defendatzen dela egoeraren arabera. Badirudi Azpeitiko Udalak ez duela [enplegurako] behar hori antzeman bere herritarren edo auzoko herritakoen artean; hori da aberats berriaren politikaren arriskua».

Sailburuak ukatu egin du udalaren tesi nagusia: udalak ez zuela nahikoa informazio proiektuari buruz. Azaldu duenez, martxoaren 11n Corrugadosen jabe Cristian Lay taldeko ordezkariek bilera izan zuten Azpeitiko Udalarekin, Jaurlaritzarekin eta aldundiarekin, eta hor informazio zehatza eman zien bere asmoei buruz. Gainera, 2013an utzi zuen eremuan, Amuen, egiteko aukera zegoela zioen txosten juridikoa aurkeztu zion udalari martxoaren 17an, haren esku zegoelako baimena ematea. Isiltasuna jaso zuen erantzun gisa», ziurtatu du Tapiak. Alkateak «ez zuen kontaktu gehiago izan enpresarekin, eta ez zuen txosten juridikoa kontrastatu ere egin».

«Ez dezala txipiroien tinta bota»

Tapiaren kontakizunaren arabera, martxoaren 31n beste bilera bat egin zuten hiru erakundeek, eta lantalde bat osatzea proposatu zuten Jaurlaritzak eta diputazioak. «Ezezko biribila jaso genuen». Horren ondoren, eta betiere sailburuaren arabera, apirilaren 12an CL taldeari azaldu zioten ez zela posible lantegia berriro irekitzea.

«Erantzukizuna dagoen lekuan dago; ez du balio errudunak beste leku batean bilatzeak», adierazi du Tapiak, Alkorta alkatea seinalatuz. Azken hilabeteetan gezurra esatea egotzi dio sailburuak alkateari, bere esku zuen informazio guztia jendaurrean ez zabaltzea, eta Jaurlaritzari eta diputazioari leporatu izana enplegua ez zen beste interes batzuk defendatu izana. «Ez dezala txipiroien tinta bota dena belzteko. Guk eta aldundiak lan egin dugu berriro zabal zedin. Ez da posible izan? Norberak bere erantzukizuna har dezala».

Jaurlaritzaren tesiarekin bat egin du Gipuzkoako Aldundiak ere. «Udalaren eskuetan zegoen proiektua egiteko aukera, eta udalak ez du nahi izan», azaldu du Eider Mendoza bozeramaileak. «Sinestezina» iruditzen zaio, «700 lanpostu baino gehiago sortzeko aukera zuelako».

Alkortaren azalpenak

Oso bestelakoa da Alkortaren interpretazioa. Udaletxean egindako agerraldian, bere tesi nagusia berretsi du: CL taldeak ez duela proiektu ekonomiko sendorik aurkeztu, eta ezinezkoa zela lantegia oraingo lursailean irekitzea, 2013ko hirigintza planak debekatzen duelako hor industria jarduera kokatzea. «Espektatiba faltsuen ardura» udalari pasatu nahi izatea egotzi die Jaurlaritzari eta aldundiari: «Aspalditik zekiten, martxoaren 31ko bileran adierazi ziguten bezala, ez zeukatela Corrugadosen inguruko idatzizko ezer: ez proiektu ekonomikorik, ez negozio planik, ez azterketa teknikorik, ez ingurumen eraginaren azterketarik. Eta kontrakoa dioenak aurkez dezala lanpostu horien guztien sorrera sostengatzen duen benetako proiektu ekonomiko bat».

Alkortak gogorarazi du oraindik mahai gainean dagoela Corrugadosen jarduera Trukutxo izeneko eremuan jartzeko eskaintza, baina aukera horri uko egitea egotzi die CL enpresari, Jaurlaritzari eta Gipuzkoako aldundiari.

Dagoeneko hasi dituzte Corrugadosek 2013 arte Amuen izan zuen lantegia desmuntatzeko eta eremu hori garbitzeko lanak. Horren bitartez, Azpeitia «fase berri batean» sartzen da: «Ia hamar urtez ezerezera kondenatuta egon diren lursailak berreskuratzeari ekingo diogu. Herrigunean azpeitiarren garapenerako oso garrantzitsuak diren lur batzuk berreskuratuko ditugu».

EH Bildu: «Tapia gezurretan ari da»

EH Bilduk Alkorta eta haren taldearen jarrera babestu du, eta koalizioa «higatzeko kanpaina» egitea egotzi die Jaurlaritzari eta aldundiari. «Tapia gezurretan ari da, eta gezurretan ari den oso jakitun dago. Corrugadosek ez du Azpeitiko lantegia berriro irekitzeko proposamen zehatzik aurkeztu. Non dago proposamen hori? Zergatik ez digu inork erakusten?», esan du Unai Urruzuno EH Bilduko legebiltzarkideak. «Pribatuan esaten duena jendaurrean esateko» eskatu dio Tapiari, eta «lanpostuak sortzeari buruzko itxaropen faltsuak sortzeari uzteko».

Duela zortzi urte itxi zuten Corrugadosek Azpeitian zuen lantegia, eta 180 langile kaleratu zituzten. Lasaoko (Gipuzkoa) plantan ere egon ziren kaleratzeak, baina zabalik dago gaur egun, eta azken asteotan lan karga sartu da, eta zenbait kontratazio ere egin ditu. Gallardo taldearena zen enpresa Corrugados itxi zutenean, baina 2019an KKR AEBetako funtsak erosi zuen. Iaz, CL talde Espainiarraren eskuetan geratu zen.


Summary: Emakumezko eskuzko pilotarien lehen klub profesionala sortu dute. Ados Pilota du izena klub berriak. Urtean zehar gehiago jokatzea, lan baldintzak hobetzea eta beren buruaren jabe izatea dituzte helburu

Emakumezko eskuzko pilotariek aurrerapauso bat eman dute, eta lehen klub profesionala sortu dute: Ados Pilota. Hori eginda, mugarri bat jarri dute emakumezkoen pilotan, inoiz ez baita egon halakorik. Baina beharra ikusi dute: txapelketa gehiago jokatu nahi dituzte, lan baldintzak hobetu, eta, guztiaren gainetik, euren buruaren jabe izan nahi dute, inoren menpe egon behar izan gabe. Eta, klubaren izenak dioen bezala, ados jarri dira euren asmoak eta nahiak gauzatzeko. Ahaldundu egin dira.

Prest dute lehen txapelketa ere: Plazaz Plaza izena du, eta binaka jokatuko dute. Ekainaren 4an hasiko da, Leitzan (Nafarroa), eta toki berean bukatuko da, abuztuaren 14an. Euskal Herrian jokatuko da ia osorik, baina Katalunian ere ariko dira pilotariak, Bartzelonan. Hamahiru jardunaldi jokatuko dituzte, hamazazpi partida guztira. Egitasmo guztia aurrera eramateko, Lacturale eta Ibaisek enpresen laguntza dute, baita hainbat kolaboratzaile eta udalena ere.

Xehetasun guztiak aurkeztu dituzte gaur Leitzan. Han izan dira klubeko pilotari nagusiak. Batetik, klubeko hamahiru pilotari profesionalak: Maite Ruiz de Larramendi, Iera Agirre, Amaia Aldaregia, Olatz Ruiz de Larramendi, Irantzu Etxebeste, Naroa Elizalde, Eneritz Arrieta, Oihana Orbegozo, Naroa Agirre, Ainhoa Ruiz de Infante, Olatz Arrizabalaga, Amaia Aldai eta Gentzane Aldai. Egungo pilotaririk onenak dira, azken urteetan txapelketa nagusietan nabarmendu direnak. Baina klubak pilotari gazteak ere trebatuko ditu. Hain zuzen ere, formazio arloko hiru pilotari ariko dira profesionalekin estreinako txapelketan: Laia Salsamendi, Ane Mendiburu eta Uxue Oses. Haiek ere aurkezpenean izan dira.

«Oraingoa ez zen nahikoa»

Maite Ruiz de Larramendik azaldu duenez, «argi» zuten emakumezko pilotari «buelta bat» eman beharra zegoela. «Urteak daramatzagu Emakume Master Cupek antolatutako txapelketak jokatzen, eta asko eskertzen diogu aukera hori eman izana, ikusgaitasuna lortzeko. Baina argi genuen ez zela nahikoa: txapelketa horiek laburregiak dira. Apenas jokatzen ditugun bizpahiru lehia. Guk urte osoan jokatu nahi dugu, eta, besteak beste, horretarako antolatu gara. Guk eman dugu pausoa, emakumezkoak izanda bagenekielako inor ez zela guregana etorriko. Beste kirol batzuetan emakumezkoak ados jarri badira, zergatik ez pilotan? Zorionez, ados jarri gara. Oso pozik gaude, eta sekulako ilusioa dugu. Ametsa bete dugu. Hasteko irrikan gaude».

Gizonezkoen esku pilota profesionala enpresen esku dago. Baina, Ruiz de Larramendik azpimarratu duenez, haiek «hasieratik» izan dute oso argi klub bat osatu nahi zutela, ez enpresa bat. «Gure ustez, irtenbidea ez zen enpresa bat sortzea. Klub bat osatu nahi genuen. Beste kiroletan horrela funtzionatzen dute, eta guk ere halaxe egin nahi dugu. Ziur gaude eman dugun pausoak onurak bakarrik ez dizkigula ekarriko. Goi mailako kirolean lehiatzeko baliabide hobeak izango ditugu: entrenatzaile eta prestatzaile hobeak, lan baldintza hobeak... Eta horrek lagunduko du gure errendimendua hobea izan dadin. Asmoa ez da pilotaz bizitzea, guk gure lanak baititugu, baina bai baldintza hobeagoetan aritzea».

Nafarroako eta Euskadiko pilota federazioekin hitz egin dute, eta hitz egiten jarraitzeko asmoa dute. «Haien eskutik joan nahi dugu, haiekin itunak eginez», zehaztu du. «Handia litzateke liga profesional bat sortzea. Orain dagoen hutsunea bete beharra dago». Azken urteetan Emakume Master Cupek antolatu ditu txapelketa gehienak, eta haiekin ere hitz egiteko asmoa dute. Adibidez, asmoa dute hark antolaturiko Nafarroako Irekia jokatzeko. Baina argi dute euren buruaren «jabe» izan nahi dutela. «Guk gure egutegia izan nahi dugu, inoren menpe egon gabe. Egutegi ona izanez gero, agian, ez dugu beharrik izango beste txapelketak jokatzeko».


Summary: AstraZenecaz txertaturiko 60 urtetik gorakoek ere, bigarren txertoa aukeran. Espainiako Osasun Ministerioak atea ireki dio aukera horri, eta «aztertzeko modukoa» dela esan du

Fernando Simon Espainiako Alerta eta Larrialdi Sanitarioen Zentroko zuzendariak esan duenez, «aztertzeko modukoa» da AstraZeneca markako lehen txertoa jaso duten 60 urtetik gorakoek ere aukera izatea AstraZeneca edo Pfizer hautatu ahal izateko bigarren txertorako.

Orain arte, AstraZenecaz txertatutako 60 urtetik beherakoek baino ez zuten aukera hori, baina, jende askok erabakitzen badu bigarren txertorako berriro ere AstraZeneca markako txertoa jaso nahi duela, gerta daiteke guztientzat txerto nahikorik ez egotea: izan ere, AstraZenecak 12.200.000 txerto bidali behar zizkion Espainiari, eta erdiak baino ez dizkio eman, 5.700.000 inguru.

Kasu horretan, eta Simonek adierazitakoaren arabera, Osasun Ministerioak aztertuko luke Pfizer markako txertoa 60 urtetik gorakoei ere ematea eta, hortaz, horiek ere bi marka horien artean aukeratu ahal izatea bigarren txertorako.


Summary: Miresmena sortu du Gorka Izagirre txirrindulariaren eskapadak. Passo Giaura heldu aurreko jaitsiera arriskutsuan, bide bazterrean zegoen auto bat jo du ia. Bideoa, albistearen barruan.

«Ondo eutsi dio!». Miresmen hitzok egin zituzten atzo Global Cycling Network kateko esatariek Gorka Izagirre txirrindulariaren eskapada ikusita.

Izan ere, gutxigatik ez du istripua eduki Ormaiztegiko txirrindulariak (Gipuzkoa). Passo Giauri ekin aurreko azken jaitsieran, azkar zihoan txirrindularia aldapan behera, Antonio Pedreroren atzetik. Eskuinerako bihurgune batean, bazterrean zeuden hainbat autotatik oso gertu joan da txirrindularia. Ilarako azken autoak atzealdea apur bat kanporago zeukan, nahiz eta ondo aparkaturik egon, eta ia jo egin du. Hanka bat lurrera jaitsi behar izan du, kolpea ez hartzeko.

Ondoren, atzean geratu da, eta Davide Formolo eta Pedrerok jarraitu zuten ihesaldiarekin. Azkenean, zazpigarren sailkatu zen Izagirre. 2009tik da profesionala.

«Urteko eskapada» izan dela esan dute hainbatek sare sozialetan, baina beste batzuek hamarkadako eskapadatzat ere har daitekeela erantzun diete, eta baten batek Izagirrerentzat «bizialdi bateko eskapada» izan dela esan du.

Edonola ere, Izagirreren trebetasuna goraipatu dute, eta txirrindulariak hori ziklokrosean eginiko lanari zor diola nabarmendu dute.


Summary: 55 urtetik beherakoak txertatzeari ere ekin diote Nafarroan. Osakidetzak eta Osasunbideak bideak ezarri dituzte AstraZenecaren bigarren dosiaren zain daudenei erantzuteko

Nafarroako Osasun Departamentuak beste urrats bat egin du populazioa txertatzeko estrategian, eta hasi da 55 urtetik beherakoak ere txertatzen: 50-54 urte arteko herritarrak. Bitartean, adin tarte altuagoetako herritarren txertaketa pauta osatzen ari da.

AstraZenecaren lehen dosia hartu eta bigarrenaren zain dauden 60 urtetik beherako herritarrei deika ere hasi dira osasun sistemak. Horiei, lehengo astean autonomia erkidegoek eta Espainiako Gobernuak osatzen duten lurralde arteko batzordeak hartu zuen erabakiaren araberako proposamena egingo diete: hain justu, Pfizer txertoa jarriko dietela adieraziko diete, eta horretarako aukera emango diete. Berriz AstraZeneca jartzea nahi badute, baimen informatu bat bete beharko dute. Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu Gotzone Sagarduik gaur eguerdian egin duen agerraldian zehaztu du horretarako inprimakiak eskura direla Osakidetzaren webgunean. «Dosiak daudenean» dei egingo diete pertsona horiei, eta baimen hori beteta joan beharko dute txertoa jartzera.

Txertaketa prozesua onbidean doala adierazi dute Nafarroako Osasun Departamentuko iturriek, eta jasotako txertoen %99,2 ipini dituztela. Horiek horrela, txertatutakoen ehunekoak gora doaz. 80 urtetik gorako guztiek dute gutxienez dosi bat hartua; 70-79 urte artekoen artean, %98k; 66-69 tartean, %93k; 60-65ean, %89k; eta 55-59 adin tartean, %80k. Santos Indurain Osasun kontseilariak azaldu du orotara 16 urtetik gorako herritarren %45ek jaso dutela ja txertoaren dosiren bat, eta %23k bukatu egin dutela prozesua. Osakidetzaren estrategian ere, ehunekoak gero eta osoagoak dira; 50-59 urte artekoen artean %42k hartu dute txertoaren dosiren bat; 60-69 adin tartean %91 dira; 70-79an %96,5; 80 urtetik gorakoen artean, %100. Txertoak jaso ahala jartzen ari direla zehaztu du Gotzone Sagarduik, eta 16 urtetik gorakoen %47k dutela jarria txertoaren dosiren bat.


Summary: Hotzez hil dira 21 korrikalari Txinako mendi lasterketa batean. Antolatzaileek bertan behera utzi zuten lasterketa, parte hartzaile batzuek hipotermia zutela ikusitakoan. Tenperaturek berehala egin zuten behera gune oso garai batean.

Gutxienez 21 lagun hil ziren Txinako Gansu eskualdeko gune turistiko batean larunbatean egin zuten mendi lasterketa batean. Hala jakinarazi dute hango hedabideek. Aurreko egunean aurreikusi baino eguraldi kaskarragoa egin zuen larunbatean, eta lasterkariak ez zeuden prestatuta egoera horri aurre egiteko.

Lasterketan 172 korrikalarik hartu zuten parte. Gune menditsu batean 100 kilometro egin behar zituzten, baina bideari ekin eta gero bertan behera utzi zuten antolatzaileek, parte hartzaile batzuek hipotermia eta arazo fisikoak jasan zituztela ikusi eta gero. Altuera handiko gune batean berehala egin zuten behera tenperaturek, antolatzaileen arabera.

Txingorraren eta haize ufada indartsuen artean, desagertu egin ziren korrikalari batzuk larunbat eguerdirako, eta erreskate zerbitzuek igande goizeko zortzietan baieztatu zuten haietako hogei gutxienez hilda zeudela. Bi ordu geroago amaitu zituzten bilaketa lanak —ia 24 orduz jardun zuten—, eta hildako bat gehiago baieztatu zuten; denera, 21. 1.200 lagun inguru ibili ziren korrikalarien bila.

Gansuko Gobernuak baieztatu duenez, gainontzeko 151 parte hartzaileak salbu daude, nahiz eta haietako zortzik ospitaleratuta jarraitzen duten.

Aurreikuspen okerrak

Azaldu dutenez, 2.000 metro inguruan zegoen tarte batean 0 gradu inguruko tenperaturak erregistratu ziren larunbatean, eta lasterkariak ez zeuden horri aurre egiteko prestatuta. Arropa finekin abiatu ziren gehienak; izan ere, aurreko eguneko iragarpen meteorologikoek ez zuten aurreikusi halako eguraldia izango zenik. Bazekiten euria eta haizea izango zirela, baina ez horren tenperatura hotzak.

Lasterketa antolatzen duen Baiyin hiriko Zhang Xuchen alkateak doluminak helarazi dizkie hildakoen senideei, eta gertatutakoaren errudun sentitzen dela ere adierazi du.


Summary: Gazako erasoaldiak «muturrak» indartu dituela esan du Israelgo parlamentuko presidente ohiak. Frantziako Asanblean egiten ari diren jardunaldien lehen saioan hizlari aritu da Avraham Burg.

Palestinaren eta Israelen arteko gatazka hizpide hartuta hasi dituzte Frantziako Asanblean nazioarteko gatazkei buruz gaur eta bihar egiten ari diren jardunaldiak. Hanan Ashrawi PAE Palestina Askatzeko Erakundearen batzorde exekutiboko kidea zen saioa hastekoa, baina Sebastien Nadot Frantziako diputatu eta mahai inguruaren gidariak jakinarazi du Ashrawi ezin izan dela bertaratu.

Avraham Burg Israelgo Knesset parlamentuko presidente ohiak hartu du hitza, lehenengo. Gaur hasitakoa «gerraren ondoren» egin den nazioarteko lehen jardunaldia dela adierazi du, Israelek azken egunetan Gazan egindako erasoaldiari erreferentzia eginez. Gatazka momentu «berezi» batean dagoela esan du, eta une horrekin lotu du Donald Trump AEBetako presidente ohiak enbaxada Jerusalemera lekualdatzeko hartutako erabakia.

Azaldu duenez, Benjamin Netanyahu Israelgo lehen ministroa «pozik» dago egungo egoerarekin, Palestinarekin duen gatazka politikoaren jatorria «ezkutatu» egiten duelako gatazka militarrak. Esan du horrek «konfort eremuan» jarri dituela Netanyahu eta gatazka militarrean parte hartzen ari diren aldeak, baina, aldi berean, zaildu egiten duela irtenbide politiko bat ematea. «Indarkeria» areagotzeak «muturrak» indartzen dituela azaldu du, eta nabarmendu du ez dela hori berak babesten duena. «Badakit gutxiengo baten jarrera dela, baina nik eta nire gisako beste batzuek zera defendatzen dugu: muturrak erdira ekartzea. Hor dago potentzialtasuna».

«Balio demokratikoak eta giza eskubideak» lehenestearen alde mintzatu da Burg, eta, behin hori eginda, auzi politikoari heltzea; hots, palestinarren eta israeldarren arteko harreman administratiboari: «Ez dut uste bi estatu egiteko aukera posible denik. Osloko negoziazioak hilda daude. Nik sinesten dut herrialde bakarraren soluzioa posible dela».

Bide beretik jo du Charles Enderlin kazetariak, gatazka politikoa hartzen ari den joera aztertzean. Azken egunetan Netanyahuren eta Hamasen arteko ezinikusia areagotu dela azaldu du, eta gatazka militarra bi horiengan zentratzeak kalte egiten diola konponbide bat lortzeko ahaleginari. «Hamasek ez dauka ezer negoziatzeko asmorik, eta Israelgo eskuinak horixe nahi du», esan du. Israelgo politikan eskuina lortzen ari den ordezkaritza eta eragiteko gaitasuna hizpide izan ditu, eta horrek «Israelgo demokrazia ahuldu» egiten duela. Alde horretatik, «eskubide demokratikoak» bermatuko dituen irtenbide bat adosteko deia egin die aldeei.

Hagit Ofran Peace Now gobernuz kanpoko erakundeak, berriz, Palestinako lurren okupazioarekin» lotu du gatazkak eztanda egin izana, eta kolonizazio prozesuaren zenbait adibide eman ditu. «Koloniena gai judiziala dela dio gobernuak, baina mugimendu politiko bat da, prozesu legal baten bidez egiten dena», azpimarratu du. Israel etengabe lurrak «konfiskatzen» ari dela esan du, eta auzitegien eta gobernuaren arteko harremanak ahalbidetzen duela hori.

Gatazka politikoaren konponbidearekin lotu du kolonien auzia Ofranek, beste bi hizlarien tesia bere eginez: «Auzia demokrazia falta da». Herritarren parte at bazterrean uzten duen eta eskubideak bermatzen ez zaizkien sistema politiko bat da Israelgoa, haren arabera, eta nazioarteko komunitateari dei egin dio presio egin dezan eskubide urraketa horiek baztertzeko.


Summary: Pistolak lizentziarik gabe soinean eraman ahalko dira Texasen. Texasko (AEB) Senatuak lege bat onartu du, eta, haren ondorioz, 21 urtetik gorakoek pistolak soinean eraman ahalko dituzte baimen berezirik gabe.

Pistola bat soinean eramateko ez da baimen berezirik beharko Texasen (AEB) aurrerantzean. Hala erabaki du hango senatuak, non errepublikanoak nagusi diren. Legeak aldeko hemezortzi boto izan ditu, eta aurkako hamahiru. Greg Abbott gobernadoreak jada adierazi du legea iristen zaionean sinatuko duela.

Orain arte, Texasen, pistolak aldean eramateko beharrezkoa zen lizentzia bat izatea eta horretarako gaitasuna erakustea. Aurrerantzean bi baldintza soilik bete beharko dira: 21 urte baino gehiago izatea, eta aurrekari penalik ez izatea. Armak kontrolatzearen aldeko erakundeek abisatu dute arriskutsua izan daitekeela kontrolerako neurri horiek ezabatzea, baina erabakiarekin aurrera jarraitu du senatuak.

Aurretik ere AEBetako suzko armei buruzko legedirik malguenetakoa zuen Texasek. Besteak beste, han, legezkoa da errifleak soinean eramatea leku publikoetan, baimen berezirik gabe. Lege berriak, hori bai, onartzen du enpresek euren lokaletan armak debekatzeko duten eskubidea.

Legearen aldekoek diotenez, aurrerantzean Texasko biztanleak hobeto defendatu ahal izango dira leku publikoetan. Charles Schwertner senatari errepublikanoak atzo adierazi zuenez, lege berria onartu dute «lehen ere herritarrek zuten eskubide bat berreskuratzeko, armak edukitzekoa eta aldean eramatekoa».

Hainbat tiroketa

Senatari demokratek kezka adierazi dute. Adibide bat jarri zuen Beverly Powell senatariak: «Jatetxe batean pistola duen norbaitekin esertzen banaiz, segurtasuna izan nahi dut pertsona hori ondo entrenatuta dagoela hura erabiltzeko».

Armen kontrolaren aldeko taldeek, berriz, azken urteetan Texasen izan diren tiroketak gogorarazi dituzte. Besteak beste, 2019ko abuztuan 30 lagun hil zituzten tiroketa batean; 2018an, bi pertsona hil zituzten bigarren hezkuntzako eskola batean, eta 2017an, eliza batean izandako tiroketa batean, 27 izan ziren hildakoak.


Summary: Elektrolizagailuen lantegia Euskal Herritik irten izana Cumminsek erabakia izan dela azaldu du Tapiak. «Itzuli behar ez diren diru laguntzak» lehenetsi izana leporatu dio, eta erabakiaren ardura kendu dio Iberdrolari

Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapen sailburuak onartu du atsekabetuta dagoela Iberdrolak ez duelako Euskal Herrian jarriko elektrolizagailuen lantegia. Hala ere, ez dio elektrizitate konpainiari egotzi erabakia, Cummins bazkide teknologikoari baizik, «itzuli behar ez diren diru laguntzak» lehenetsi dituelako, eta laguntza horiek Europako Funtsen bidez banatzeko garaian Espainiako Gobernuak izandako irizpidea ere kritikatu du: «Laguntza horiek lurraldetasunean oinarrituta banatu behar baditugu, hanka sartzen ariko gara».

Tapia sailburuak ez du ezkutatu haserre dagoela Iberlyzer elektrolizagailuen plantarekin gertatutakoarengatik. Hidrogenoaren aldeko estrategia garbia du Jaurlaritzak, eta elektrolizagailuak eraikitzea jardunaren muina da. Gailu horiek dira, hain zuzen, uretik hidrogenoa bereizi eta energia iturri gisa erabili ahal izateko behar direnak. Ildo horretan, sailburuak azaldu du hainbat bilera izan zituztela Iberdrola eta Cummingsekin, planta hori Euskal Herrian jar zezaten, eta eskaintza zehatza egin zietela.

Tapiaren hitzetan, Iberdrolak begi onez ikusten zuen Euskal Herrian ezartzea, baina azken hitza Cumminsek zuen, eta nahiago izan du Guadalajaran (Espainia) ezartzea. Iberdrola, azken finean, haren bezero izango da, eta Ingeteam, haren hornitzaile. Sailburuaren ustez, «Cummins ez dago ohituta Euskadin lan egiten dugun modura», lankidetza publiko pribatuarekin, zehaztu du. «Eta diru laguntzei eta itzuli behar ez diren funtsei bakarrik eman zien garrantzia. Tristea da, baina horri bakarrik begiratu dio».

Zeharka bada ere, Tapiak Espainiako Gobernuari ere leporatu dio leku aldaketa. Guadalajaran jarrita, Cumminsek diru laguntza handiak jasoko ditu, eta horien iturria Europako Funtsak izango dira. Horiek horrela, Tapiak eskatu du funts horiek banatzeko garaian haien helburua kontuan har dadila, alegia, egitasmo «eraldatzaileentzat» izan daitezela, eta ez lurraldeen arteko orekaren arabera. Azkenik, ardura kendu dio Iberdrolari, eta esan du Jaurlaritzak eutsi egingo diela harekin indarrean dituen lankidetza proiektuei. Baita hidrogenoaren euskal korridorearekin dituzten guztiei ere, eta, besteak beste, nabarmendu du CAFek egitasmo berritzaile bat duela hidrogenozko trena sustatzeko. Era berean, Tapiak azaldu du ez duela espero antzeko ezer gertatzerik Miñaon aurreikusita dauden baterien inguruko proiektuetan.


Summary: Txertoen patenteak behin-behinean askatzearen alde azaldu da Jaurlaritza. Mundu osoan osasun eskubidea bermatzearen alde agertu da. Iñigo Urkulluk aurkeztu du adierazpena, beste zenbait erakunderekin batera.

Eusko Jaurlaritzak ere eman du pausoa: COVID-19aren aurkako txertoen egiletza eskubideak behin-behinean salbuestearen alde agertu da. Iñigo Urkullu lehendakariak jakinarazi du erabakia, eta argudiatu du jabetza intelektualeko eskubideek ezin dutela ukatu edozein herrialdetako «osasunaren aldeko apustua».

«Beharrezkoa jotzen da mundu osoan lankidetzan aritzea txerto kopuru nahikoa garatzeko eta munduan osoan garaiz eta modu inklusiboan banatzeko». Horrelaxe eman du Eusko Jaurlaritzaren erabakiaren berri Urkulluk. Eusko Jaurlaritzarekin batera, beste erakunde batzuek ere sinatu dute adierazpena: Espainiako Mugarik Gabeko Medikuen Elkarteak, Amnesty Internationalek, Oxfam Intermon-eko Herritartasun eta Intzidentzia Sailak, Euskadiko Farmazialarien Kontseiluak, Euskal Autonomia Erkidegoko Sendagileen Elkargoak, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako erizainen elkargoek eta Bilboko Zientzia Medikoen Akademiak.

Jaurlaritzak COVID-19ari aurre egiteko nazioartean egindako ahaleginak azpimarratu ditu Urkulluk, garabidean dauden herrialdeei txertoak helarazteko sortutako Covax programari egindako ekarpen ekonomikoak gogoraraziz. Hala ere, neurri gehiago behar direla adierazi du, eta, hain zuzen ere, horregatik hartu du egiletza eskubideak behin-behinean salbuestearen aldeko jarrera.

India eta Hegoafrika izan ziren eskaera hori plazaratzen lehenengo herrialdeak, eta ehunka estaturen babesa lortu zuten. Iazko urrian egin zioten eskaera MME Munduko Merkataritza Erakundeari, eta auzia oraindik ixteko dago, ekainean izango baitute hori argitzeko bilera. Dena den, ehunka estaturen babesa izan bazuten ere, AEBek aurrena eta EB Europako Batasunak gero erakutsitako baiezko jarrerak jarri du berriz gaia mahai gainean. Horien erabakiaren ostean etorri da Eusko Jaurlaritzak gaur aurkeztutako adierazpena.


Summary: Hilabete batean %57 apaldu da Hegoaldeko erietxeetako pazienteen kopurua. Guztira 387 lagun dira COVID-19arekin ospitaleraturik; horietako 130, ZIUetan. Nafarroan ez dute inor erietxeratu, hamar egunean lehenbiziko aldiz.

Azken asteotako joerari eutsita, koska bat beherago da ospitaleen presioa: birusarekin eri diren 387 pertsona daude Hegoaldeko zentroetan, Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako datuen arabera. Hain zuzen ere, azken bederatzi asteetako kopururik apalena da hori. Are, martxoaren 21etik aitzina zenbatekoa beti izan da 400 kasuren langatik goitikoa; orain arte. Orain hilabeteko egoerarekin alderatuta, bistakoa da apaltzea: %57 paziente gutxiago. Apirilaren 25ean 897 ziren Hego Euskal Herriko ospitaleetan.

Osakidetzak eta Osasunbideak jakinarazi dutenez, gaur egun erietxeratuta direnen 130 ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan daude, bezperan baino 11 gutxiago. Maiatza hasi zenetik, beheranzko joera ia etenik gabekoa da unitate horietan ere; apirilaren 7tik erregistratutako daturik txikiena da. Halaber, osasun sistemek emandako datuen arabera, atzo 40 gaixo erietxeratu zituzten COVID-19agatik. Paziente horiek guztiak Osakidetzaren ardurapeko zentroetara eraman zituzten; izan ere, hamar egunean lehenbiziko aldiz, ez zuten inor ospitaleratu Nafarroan.

Transmisioari dagokionez, atzo 10.684 diagnostiko proba egin ziren birusa atzemateko, eta horien guztien %3,1 izan ziren positibo. Zehazki, 329 kasu detektatu ziren. Horietako 160 Bizkaian atzemandakoak dira; 190, Gipuzkoan; 53, Nafarroan; eta hemeretzi, berriz, Araban.


Summary: Itxiera perimetralak nola egingo dituen zehaztu du Nafarroako Gobernuak. Intzidentzia handia bada, ixteaz gain, etxeratze agindua ezarriko da, ostatuen barruko aldeak itxiko dira, eta bizikidetza unitateen arteko bilkurak bakarrik onartuko dira

Alarma egoera bertan behera geratu zenean, Nafarroako Gobernuko Osasun Departamentuak adierazi zuen bide bat ebatziko zuela COVID-19aren gaineko intzidentzia kasuak handitzen ziren tokietan neurriak hartzeko. Gaur Nafarroako Parlamentuan eman dute horretarako irizpideen berri: intzidentzia handia den tokietan, ixteaz gain, etxeratze agindua ezarriko da, ostatuen barruko aldeak itxiko dira, eta bizikidetza unitateen arteko bilkurak bakarrik baimenduko dira. Neurri horiek ezartzeko, Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiaren onespena beharko da.

100.000 biztanleko hamalau eguneko intzidentzia metatuari begiratuko zaio halako neurriak hartzeko. Mila kasu gainditzen badira 5.000 biztanle baino gutxiagoko herrietan; 750 kasu gainditzen badira 5.000 eta 1.000 artekoetan; eta 600 10.000tik gorakoetan. Beste hainbat aldagairi ere erreparatuko zaie; itxiera perimetrala ezarriko da, halaber, trazabilitatea %70etik beherakoa bada, eta baita egindako testen %10 baino gehiago positiboak badira ere, edota osasun agintariek kezkagarritzat duten aldaera baten prebalentzia oso handia bada.


Summary: Lehen Mundu Gerrako euskal intsumiso eta desertoreen mapa egin dute. Mauleko barrutiari dagozkion datuak baino ez daude, baina esanguratsuak dira: herritarren %16k uko egin zioten gerrara joateari, eta ehunekoa are handiagoa da mugatik gertuko eskualdeetan, Urepelen %29ra heltzeraino.

Intsumisioa 1980-1990eko hamarkadarekin lotzen da askotan, baina tradizio handiko jokabidea izan da Euskal Herriaren historian. Horren adibide bat ilustratu berri du Galder Gonzalez geologo, dibulgatzaile eta euskarazko Wikipediako kideak. Intsumisioa eta desertzioa Lehen Mundu Gerran Mauleko barrutian mapa sortu du, Gerla Handiak Ipar Euskal Herrian borrokara deiturikoen artean eragin zuen erreakzioa erakusteko.

Datuak esanguratsuak dira: batez bestean, herritarren %16,54k egin zien uko Frantziako Armadara joateari. Joera argi bat nabari da: Nafarroa Garairako mugatik gero eta hurbilago, orduan eta intsumiso eta desertore gehiago. Izan ere, deituriko askok bestaldean hartu zuten babes, armei uko egiten zietenei ezartzen zizkieten zigor gogorretatik ihesi. Horrela, Aldudeko herritarren %25,91k uko egin zioten gerran parte hartzeari, eta Urepelen, %29,14k.

Horiek datu ofizialak, Jean-Paul Jourdan ikertzaileak jasotakoak Le refus de «l’impôt du sang»: insoumis et déserteurs basques pendant la Grande Guerre liburuan ('Odol zergaren' ukoa: euskal intsumiso eta desertoreak Gerlan Handian). «Bertan esaten duenez, Mauleko Barrutiko datuak baino ez daude zehaztuta, eta mugako herri batzuk ere badaude, polizia txostenetatik atereak», idatzi du Gonzalezek. «Baina, bertan ere, esaten du datuak ez direla osoak eta balitekeela gehiago izatea».

Historialariak lanaren hitzaurrean adierazten du Frantziako nazionalismoak eraikitako kontakizunean beti adierazi dela herritarrak «sutsu» joan zirela frontera. Haatik, adituek aspaldi erakutsi dute herritarrek «atsekabez, txundiduraz, eta etsipenez» hartu zutela gerraren iragarpena. Agintariek lan handia egin behar izan zuten horiek ezkutatzeko, eta protesta oro zapaltzeko.

Gerra 1914ko uztailaren 28an hasi zen, eta handik bi egunera Baionan gertaturikoaren berri ematen du Jourdanek. Sindikalistek gerraren aurkako eta bakearen aldeko elkarretaratzera deitu zuten Lapurdiko hiriburuan. Ezin izan zuten ekitaldia egin, ordea, nazionalista frantsesek deialdiaren berri izan zutelako, eta haien kontra kolpez jo zutelako. Fernand Elosu militante anarkistak antolatu zuen protesta, eta ihes egin behar izan zuen, eskuin muturrekoei «gora Alemania» oihukatu ostean.

Agintariek zuzenean bultzatu zituzten protesten aurkako ekimenak. Orduko prefetak bidalitako telegrama baten berri ematen du ikertzaileak. Horretan, funtzionarioei esaten die debekatu egin behar direla herritarrak gerrara eramateko mobilizazioa oztopatuko lukeen bakearen alde antolaturiko protesta oro.

Milaka gizonezko gaztek ihes egin zuten Hegoaldera Frantziako Armadan gerran ez aritzeagatik. Horietako bat Extefana Irastortza poetaren aita izan zen; Hendaiatik Pasaia aldera joan zen. BERRIAn kontatu zuen idazleak aita desertorearen istorioa.


Summary: Fernandez Iradi Parisera eraman dutela salatu dute. Bakegileek eta Bake Bideak gogorarazi dute esklerosi anizkoitza duela.

Euroagindu bat dela eta, Ibon Fernandez Iradi euskal presoa Parisko La Sante presondegira eraman dutela salatu dute Bake Bideak eta bakegileek. Gogorarazi dute Fernandez Iradik esklerosi anizkoitza daukala eta Paueko Dei Auzitegiak ere eskumena duela, eta, beraz, uste dute ez zegoela presoa Parisera eraman beharrik. Lannemezanen (Okzitania) dago preso.

Bakegileek eta Bake Bideak «fermuki» kritikatu dute erabakia, uste baitute presoaren osasun egoera kontuan izan gabe hartu dela: «Parisko ministerio publikoak, euskal aferei loturiko euroagindu eskaera guztiak jurisdikzio horretan zentralizatu nahi ditu. Ibon Fernandez Iradiren osasun egoera ikusiz, erabakia onartezina da; are gehiago, Euskal Herriko testuinguru politikoa kontutan hartzen bada».

Fernandez Iradiren zigorra bertan behera uztearen alde egin zuen Zigorrak Ezartzeko Auzitegiak 2019ko azaroaren 12an, osasun arrazoi horiengatik. Fiskaltza antiterroristak, ordea, erabakiaren aurkako helegitea jarri zuen. Hala, bertan behera geratu zen hura askatzeko erabakia, iazko otsailaren 27ko beste ebazpen batek berretsi zuena.


Summary: Madril erlojuaren aurka ari da aldi baterako erregulazio bereziak luzatzeko. CEOE patronalak uko egin dio Espainiako Gobernuaren azken eskaintzari, eta exekutiboak Ministro Kontseilu berezi bat deitu beharko du pandemian enpleguari eusteko oinarrizkoa izan den tresna luzatzeko

Bost egun gelditzen dira Espainiako Gobernuak onartutako Aldi Baterako Enplegu Erregulazioen arau bereziaren azken luzapenak indarra galdu aurretik, eta enpleguari eusteko funtsezko tresna izan den horrek udan ere indarrean egon behar duenez —Madrilek horrela erabaki duelako—, erlojuaren aurka ari dira negoziatzen UGT eta CCOO sindikatuak, eta CEOE patronala Lan eta Gizarte Segurantzako ministerioekin. Orain arte, eragile sozialen oniritziarekin egon dira indarrean pandemiari lotutako enplegua aldi baterako erregulatzeko espediente bereziak, baina araudi horren azken luzapena izan daitekeena gobernuak bere kabuz egingo du, beharbada, patronalak uko egin baitio Jose Luis Escriva Gizarte Segurantzako ministroaren azken eskaintzari. Horrek badu lehen eragin bat: Ministro Kontseilu berezi bat deitu beharko du exekutiboak luzapena onartzeko, akordioz izan ala ez, gaurkoa baitzen azken kontseilua, oraindik indarrean dagoen araudia iraungi baino lehen (maiatzaren 31).

"Alde baten erantzunaren zain gaude, gure azken eskaintza egin ondoren, baina ez dago akordiorik, momentuz", esan du Maria Jesus Montero gobernuko bozeramaileak; "gobernuak ez du zalantzarik: datozen orduetan itun berri bat egongo da; izan ere, entrenamendua dugu horretarako, jakinduria nahikoa eta elkarren arteko konfiantza mahaian gaudenon artean".

Baina non dago desadostasuna? Escriva ministroaren eskaintzak jasotzen du erregulaziotik ateratzen diren langileen kotizazioetan abantailak izatea enpresek, baina erregulazioan jarraitzen dutenen kotizazioetan apur bat galtzea. Alegia, orain arteko logika hautsita, lanera itzultzea sarituko luke araudi berriak. Logika horri ezetz esan dio CEOEk, eta, oraingoaz, sindikatuak bat datoz patronalarekin. Uda amaitu artean, orain arteko arauak indarrean egotea nahi dute eragile sozialek, eta gobernuak uste du badela garaia aldi baterako erregulazio horietan egoera berri bat islatzen hasteko, turismoak aldatuko duen egoera hobe bat, hain zuzen.

Milaka euskal langile

CCOOko idazkari nagusi Unai Sordok, dena den, garbi utzi du enplegua aldi baterako erregulatzeko espediente bereziak ez daudela arriskuan, "alde guztiek argi dutelako indarraldia luzatu behar dela". Alegia, baliteke CEOEk ezetzari eustea, baldin eta Gobernuak ez badu lortzen eskaintza erakargarri bat egitea harentzat, baina sindikatuek nekez esango diote ezetz langileek beren enpleguei eusteko oinarrizkoa den tresna ez luzatzeari. Akordioarekin edo gabe, aldi baterako espedienteak luzatzea nahi dute CCOOk eta UGTk, baita CEOEk kanpoan geratzea erabakitzen badu ere.

Apirilaren amaieran 32.474 langile zeuden Hego Euskal Herrian, aldi baterako enplegu erregulazioan, martxoa bukatu zenean baino 2.522 gutxiago. Aldi baterako erregulazioan daudenetatik, bi herenek ez dute batere lanik egiten, eta besteek, partzialki. Iazko apirilean jo zuen goia ABEEn zeuden langileen kopuruak: 230.000.

Gizarte Segurantzan 600.000 langile geratzen dira enplegua aldi baterako erregulatzeko espedientean oraindik, alarma egoera atzean geratuta, ekonomia suspertzen hasi den arren. Pandemiaren gordinean, hiru milioi eta erdi langile egon ziren araudi berezi horiei loturik.


Mendilibarrek ez du jarraituko Eibarren

Summary: Mendilibarrek ez du jarraituko Eibarren. Klubak eta Zaldibarko entrenatzaileak adostu dute ez luzatzea datorren hilaren akaberan amaitzen zen kontratua. Sei denboraldi egin ditu, denak ere Lehen Mailan, sasoi honetan Bigarren Mailara jaitsi den arte.

Bukatu da Jose Luis Mendilibarren bigarren aroa Eibarren. Sei denboraldi egin ditu bigarrengo honetan, eta Zaldibarko entrenatzaileak eta klubak adostu dute nahikoa dela. Datorren ekainaren 30ean bukatzen zaio kontratua, eta ez dute luzatuko.

2015-2016an hartu zuen ardura, Gaizka Garitano ordezkatzeko. Eibarren eskaintzari baiezkoa eman zionean, ez zen ziurra taldeak Lehen Mailan segitu ahal izango zuen. Izan ere, zelaian jaitsi egin zen, baina irauteko aukera Elxen auzi administratiboan zegoen. Lehen Mailan segitu ahal izan zuen azkenean Eibarrek, eta bertan egin ditu beste sei denboraldi, guztiak ere Mendilibarrekin. 248 partida izan dira, eta 2017-2018ko sasoian lortu zuen sailkapenik onena: bederatzigarren izan zen. Denboraldi honetakoa izan da markarik txarrena, azkena geratuta Bigarren Mailara jaitsi baita Eibar.

Mendilibarrekin batera joango dira Toni Ruiz prestatzaile fisikoa, Iñaki Bea bigarren entrenatzailea eta Josu Anuzita atezainen entrenatzailea.

Kike Garcia, Osasunara

Eibarri adio gaur bertan esan dion beste bat Kike Garcia da. Aurrelari espainiarrak iragarri du ez duela taldean segituko, eta handik gutxira baieztatu du Osasunak hura fitxatu duela, hiru denboralditarako. Bost sasoi osatu ditu taldean, eta 160 partida jokatu, 37 gol sartuta.

Aurrerantzean Eibarren arituko ez den beste bat Rafa Soares atzelaria da. Portugalgoak sare sozialetan iragarri du ez duela taldean segituko. Utzita egon da Eibarren Vitoria Guimaraes taldeko jokalaria denboraldi eta erdian.


Summary: Bi langilek istripu bat izan dute AHTaren Donostiako lanetan. Istripua larunbatean gertatu zen, Martuteneko Okendotegi zubia eraisteko lanetan. Bi lagun zauritu ziren, baina ez daude larri.

Sare sozialen bidez zabalduriko bideo batean argi ikus daiteke gertatutakoa. Larunbat gauean, AHT Abiadura Handiko Trena eraikitzeko asmoz Donostian egiten ari diren lanetan, bi langilek istripu nabarmen bat izan zuten, Martutene eta Astigarraga arteko Okendotegi zubia eraisten ari zirela, hark goitik behera egin baitzuen. Dirudienez, zaurituak ez daude larri, oraingoz gaiaren inguruko informazio ofizialik zabaldu ez den arren.

Unai Fernandez de Betoño EH Bilduko legebiltzarkideak bere Twitter kontuan argitaratutako bideoak erakusten du bi langileak zubiko aldeetako batean zutik daudela, bi eraiste makina lanean ari diren bitartean. Une batetik bestera, zubiaren bi aldeak lotzen zituen azken zatia apurtu egiten da, eta bi muturrek behera egiten dute, langileak eroraraziz.

Istripua larunbatean gertatu bazen ere, lanen ardura duenak, ETS Euskal Trenbide Sareak, oraindik ez du gaiaren inguruko azalpenik eman, Ernesto Martinez de Cabredo zuzendaria atzo udaletxean egon zen arren, metroaren obretako jarraipenerako batzordean. Halaber, tokiko gobernu batzordearen osteko gaurko agerraldian, Eneko Goia alkateak adierazi du ez duela gaiaren inguruko berririk izan.

Horiek horrela, Fernandez de Betoñok aditzera eman duenez, EH Bilduk istripuaren eta lanen inguruko xehetasunak ezagutzeko galdera batzuk egin dizkio Legebiltzarrean Iñaki Arriola Garraio sailburuari.

«Obretako gorabeherak ezkutatzeko erabakia» salatu du EH Bilduk

Metroaren lanetan agerturiko azken zuloarekin bezala, honako honetan ere «obretako gorabehera guztiak nahita ezkutatzeko erabakia» hartu izana leporatu dio Donostiako EH BildukETSri, ohar baten bidez: «Astelehenean Ernesto Martinez de Cabredo ETSko zuzendari nagusia udaletxean egon zen, metroko lanen jarraipenari buruzko informazioa ematen, eta ez zuen istripu honen berri eman».

Alde horretatik, ETSren eta Eusko Jaurlaritzako Garraio Sailaren gobernantza eredua «onartezina» dela gaineratu du alderdiak, eta zalantzan jarri du ETSren kudeatzaileen «gaitasun operatiboa». Gainera, jakinarazi du larunbateko istripuko bi langileak Construcciones Mariezcurrena enpresakoak direla, eta azpimarratu enpresa hori inplikatua egon zela metroaren Mirakontxa-Easo tartearen «kudeaketa txarrean» ere.

Construcciones Mariezcurrena, hain zuzen, lan horren lehen esleipena jaso zuten ABEE aldi baterako enpresa elkarteko enpresetako bat zen, baina haiek hasitako lanak irailean eten behar izan ziren, obran agerturiko bi zuloren ondorioz proiektua birdiseinatu eta berriro esleitu behar izan zutelako. Horren harira, EH Bilduk gogor jo du bi obra publikoen arduradunen aurka: «Orain, enpresa bera agertu da AHTaren obretan, eta beste istripu bat izan du, berriz ere. Ez da ulertzen zergatik administrazio publikoak ez duen egiten kontrol estuagorik obra publiko handietan. Ondorioak begi bistakoak dira».

Era berean, Goiaren azalpenik ezari erantzunez, EH Bilduk adierazi du hirian egiten ari diren lan publikoetako langileen osasunak ez duela alkatearen arreta publikorik merezi, eta jakinarazi du premiazko interpelazio bat erregistratuko duela datorren osteguneko osoko bilkuran, alkateak «donostiarrei behar diren azalpen guztiak» eman diezazkien.


Summary: Urrutikoetxea: «Etsaiarekin bakeak egiteak ez du gatazkaren erabateko konponbidea erran nahi». Frantziako Asanblean Euskal Herriko gatazkaz jardun dute, eta han hitz egin du Josu Urrutikoetxeak. Azpimarra egin du «etikaren arloari» eman behar zaion lehentasunean.

«Etsaiarekin bakeak egiteak ez du gatazkaren erabateko konponbidea erran nahi, bereziki, gatazkaren muina eta ondorioak ez badira konponduak». Josu Urrutikoetxea ETA zeneko kide ohiak esandako esaldi horrek laburbildu dezake gaur Frantziako Asanblean antolatutako mahai inguruaren arrazoia. Gaur hasi eta bihar arte munduko hainbat gatazkaren inguruan hizketan dabiltzan han, eta gaur eguerdian Euskal Herriko gatazka izan dute hizpide. Zuzenean jarraitu du BERRIAk.

Urrutikoetxearen ostean beste hizlari ezagun batzuk ere hartu dute parte: Brian Currin nazioarteko bitartekariak, Veronique Dudouet Berghof fundazioko zuzendariak, Caroline Guibet Lafaye filosofo eta soziologoak, eta Judyta Wasowska HD zentroko kideak.

Hitza hartzen lehenengoa izan da Urrutikoetxea, eta lehendabizi, Euskal Herriko gatazkaren oinarriak nondik datozen esplikatu du. Nafarroaren konkista, karlistadak eta diktadura frankista aipatu ditu: «Frankismoaren kontra gerra galdu zutenen seme-alaben belaunaldiak sortu zuen Euskadi Ta Askatasuna».

Urrutikoetxearen arabera, frankismo garaian iritsi zen «bortizkeriaren zurrunbiloa»: «ENAMen lehen helburua gatazka bortitzari amaiera ematea eta gatazka konpontzea izan da. Dolu dut, eta samina eragiten dit, gatazka bortitzaren amaiera beranduegi iritsi izanak. Indarkeriak, zeina ez baita berez inoiz helburu izan, zoritxarrez galera itzulezinak eta bi aldeetako biktimak eragin ditu, eta ezinbestekoa da denak aitortzea».

Dimentsio etikoaz

Ondoren, gatazkaren «dimentsio etikoan» egin du azpimarra ETAko kide ohiak: «Indarkeriaren amaiera gogoeta politikoen emaitza da, baina etikaren arloa da hemen lehentasuna. Tamalez, luzaroegi ez zaio behar bezalako arretarik jarri alderdi horri, etengabe larriagotu den elkarrenganako bortizkeria zurrunbiloaren ondorio gaiztoengatik. Zurrunbilo horrek sorgortu egin gaitu, alde batekoak zein bestekoak, besteak bizi zuen sufrimenduaren aurrean».

Urrutikoetxeak ETAren historian izandako lau negoziazio aldiak errepasatu ditu: 1989an Algerren, 1998an Zurichen, 2005ean Genevan eta 2011n Oslon. Azaldu duenez, «dimentsio etiko» horrek bultzatu zuen bera gatazkaren konponbidea bilatzeko negoziazioetan inplikatzera. Aldi oro, bi faktore beharrezkoak zirela azpimarratu du: bi aldeek kontsideratzea gatazka karrika itsu batera heldu zela, eta aterabide negoziatu bat posible dela pentsatzea.

Negoziazioak aurrera eramateko eta horrek esan nahi zuena «fin ulertzeko», ordea, barne mailan lan egin behar izan zutela onartu du: «Negoziazio horiek inoiz ez ziren linearrak izanen, oztopoak izanen zituzten, posible zen Espainiar Estatuak bere promesak ez betetzea. Akordioak berretsi eta aplikatzeko bi palanka behar ziren: nazioarteko bitartekari eta Estatuak, eta akordioak bete ditzan Estatuari demokratikoki presio eginen zion gure herria».

Urrutikoetxeak erran du negoziazioak posible izateko zubiak eraikitzeko bitartekariak eta elementuak behar zirela, eta horiek bilatzea izan dela nagusiki bere lana. Horretan lanean aritu zela erran du, Frantziak atxilotu zuen arte.

Aldebakarreko bidea, «ahitua»

Era berean, 2000. urtetik aitzina HD zentroak egindako lana ere goraipatu du: «Maleruski, Estatuen artean hartutako engaiamenduei muzin egin zien Frantziak, eta nire kontrako bi prozedura ireki dituzte terrorismo helburudun gaizkile elkarteko kide izatea leporatuta».

Gatazkaren ondorioak konpontzeko aldebakarreko bidea «ahitua» dela erran du Urrutikoetxeak. Biktima guzien aitortza, erreparazioak, preso eta iheslarien gaia, eta justizia transizionalaren printzipioei jarraikiz, halakorik berriz ez gertatzeko baldintzak jarri behar direla esan du: «Etsaiarekin bakeak egiteak ez du gatazkaren erabateko konponbidea erran nahi, bereziki, gatazkaren muina eta ondorioak ez badira konponduak». Azken hilabeteetan presoen gaian aurrera pausoak izan direla erran badu ere, gehitu du gatazkaren ondorio guziak konpontzetik «urrun» daudela. Horretara iristeko, nazioartearen bitartekaritza eta gizarte zibilaren inplikazioa eskatu du.

Currin, bitartekaria

Urrutikoetxearen ostean, Brian Currin nazioarteko bitartekariaren txanda izan da. Kontatu du 2004an Euskal Herriko ezker independentistako kideak bera ikustera joan zirela Hego Afrikara, rol definitu bat jokatzeko prest zegoen galdetuta. «Helburua zen euskal presoen askatasuna lortzea negoziazioen amaieran».

ETA su-eten batean zegoen orduan, baina hautsi egin zuen. Azaldu du atentatuaren ondotik bi aldeetakoek hitz egiteko engaiamendua atxikitzea izan zela beren rola: «Batasunako kideekin mintzatu behar zen, armak utzi behar zirela konbentzitu. Hori lortzen bagenuen, bake prozesuarekin aurrera joateko aukerak egon zitezkeen». Ezker abertzaleak gutxi geroago hartu zuen erabaki hori, eta adierazi du 2007-2008 urteetan harreman etengabea izan zutela haiekin.

Hego Afrikan edo Irlandan ez bezala, Euskal Herrian ez da egon gatazka konpontzeko nazioarteko babesik, Currinen hitzetan: «ETA gaizkile talde bat bezala ikusia zen, eta Espainiak konpondu beharreko barne arazo bat zen». Nazioarteko babesaren bila abiatu zirela esplikatu du, eta hala heldu zela gaur egun Bruselako adierazpena bezala ezagun dena.

2011ren hasieran eman zion erantzuna ETAk Bruselako adierazpenari su-eten iraunkor batekin. «Ondoren osatu diren bitartekari talde guziak unilateralki osatu dira, Espainiak eta Frantziak ez dutelako parte hartu nahi izan, nahiz eta 2007aren inguruan bestelako engaiamenduak hartu».

«Ez da prozesu konbentzionala izan»

Véronique Dudouet Berghof fundazioko kideak aipatu du Euskal Herrikoa ez dela prozesu «konbentzionala izan», eta gizarte zibilak izandako parte hartzea goraipatu du. «Baina etsaien arteko elkarrizketarik ez izateak gainerako elementuak konpontzea oztopatu du: presoen eta biktimen gaia, eta Euskal Herriaren etorkizun politiko eta instituzionala».

Barne dinamikak nabarmendu nahi izan ditu Dudouetek. Kontatu du ETAk gogoeta eta eztabaida «fase luze eta sakon bat» abiatu zuela, kide guziei hitza emanez: sasian, kartzelan, atzerrian... 3.000tik gora kidek parte hartu zutela erran du.

80ko hamarkadatik bakearen alde sortutako erakunde zibilak ere aipatu ditu Dudouetek. Alde batetik, Elkarri eta Lokarri, eta bestetik, Bake Bidea. «Proposamen konkretuak egin zituzten, karrika itsutik ateratzeko». 2010etik aitzina egin diren jardunaldi eta foroak ere aipatu ditu, eta erran du horien bidez publikoak bere egin zuela bake prozesua.

Amaitzeko, bi erronka nagusi gelditzen direla erran du Dudouetek: desmobilizazioa eta bergizarteratzea, eta justizia trantsizionala eta negoziatzaileen geriza.


Summary: Maliko presidentea eta lehen ministroa kargugabetu dituzte. Assimi Goita presidenteorde eta koronelak eman du erabakiaren berri, eta jakinarazi du trantsizioak bere horretan jarraituko duela. Bah N'daw eta Moctar Uane atxilotuta daude, atzodanik.

Duela hamar bat hilabete Malin abiaturiko trantsizio politikoak beste atal bat izan du egunotan. Bah N'daw – hauteskundeak egin arte lehen ministro karguan egon behar zuen– eta Moctar Uane – lehen ministro postua zuen– atxilo eraman zituzten atzo gauean, hiriburutik hamabost kilometrora dagoen base batera, eta Assimi Goita presidenteorde eta koronelak gaur jakinarazi du bi politikariak beren karguetatik kendu dituztela.

Aldaketa behartu horien arrazoiak trantsizio gobernuaren osaketa berria eta botere oreka izan dira. Hilaren 14an, Uanek dimisioa aurkeztu zion N'dawri, baina horrek kargu berera itzularazi zuen, eta gobernu «inklusiboago bat» izendatzeko eskatu zion, politikariek pisu handiagoa izan zezaten.

Hala, gobernuburuak atzo eman zuen lantalde horren berri, eta, iragan abuztuko estatu kolpean parte hartu zuten lau militarrek beren karguetan jarraituko duten arren, bi jeneral kanpoan utzi izanak haserrea eragin du soldaduen juntan; horren harira hartu zituzten atzo atxilo, eta horren harira bota dituzte gaur beren postuetatik.

Junta iazko udatik izan duen eragina eta pisua galtzearen beldur da, herritarren manifestazioen ostean haiek altxatu egin baitziren garai hartako gobernuaren aurka, eta Ibrahim Bubacar Keita presidentea eta Bubu Cise lehen ministroa gatibu hartu baitzituzten.

Bahiketa horien ondotik, Keita dimisioa ematera behartu zuten, eta gobernua eta parlamentua desegitera. Orduan, militarrek onartu egin zuten N'dawk estatuburu kargua hartzea, eta Uane —gizarte zibilekoa— lehen ministro bilakatzea, beren influentziari eustearen truke; bai Trantsiziorako Kontseilu Nazionalean, baita gobernuan ere.

Azken bi egunotako erabakiekin, militarrek beren boterea mantentzeko asmoa erakutsi dute, baina horrek ez luke eraginik izango trantsizio prozesuan, Goitak adierazi baitu bere horretan jarraituko dutela datorren urterako aurreikusita dauden hauteskundeek, presidentetzarakoek eta Asanblea Nazionalerakoek.

Presidenteorde eta jenerala, hain justu, kritiko agertu da kargugabetu dituzten bi agintariekin eta gobernu berriaz hartu dituzten erabakiekin, jeneralen ordez gizarte zibileko ordezkariak aukeratu baitituzte: «Horrelako desmartxa batek agerian uzten du trantsizioko presidenteak eta lehen ministroak trantsiziorako gutuna urratzeko asmoa zutela». Egoera hori ikusirik, Goitak azaldu du bere burua «behartuta» ikusi duela «aldaketak» egitera.

Nazioartearen pisua

Hala, oraindik ikusteko dago juntak nazioarteari zin egindakoa beteko duen: gizarte zibilari hemezortzi hilabeteko epean boterea ematea, hiru urtean eman beharrean, tarte horretan nahiago baitzuen.

Egunotarako espero da CEDEAO Afrika Mendebaldeko Estatuen Ekonomia Batasuneko ordezkaritza bat herrialdera iristea, hura arduratzen baita trantsizio prozesua gainbegiratzeaz. Oro har, nazioarteak kezka handiz erreakzionatu du junta militarraren erabakia dela-eta, eta Afrikako Batasunak eta Europako Batasunak, esaterako, atxiloturiko agintariak berehala askatzeko eskatu dute; baita Frantziak ere, Maliren kolonizatzaile izandakoak.

Afrikako herrialde horren egoera ezegonkorra izan ohi da. Batetik, herrialdeko taldeen arteko tentsio etnikoa eta indarkeria ia egiturazkoa da azken hamarkadetan, gobernu zentralak ezintasuna erakutsi baitu jarduera aktiboan dauden dozenaka miliziak armagabetzeko.

Milizia horiek, oro har, irizpide etnikoei erantzuten diete, eta lurren kontrolagatik borrokatzen dira; horrez gain, talde jihadistak, egoeraren arabera, batzuen zein besteen aliatuak izan ohi dira.


Summary: Nafarroako I. Liburu Azoka egingo dute maiatzaren 28tik ekainaren 6ra. Iruñeko urteroko liburu azoka hiriburutik kanpo zabalduko dute lehen aldiz, eta jarduerak egingo dituzte Tuteran, Lizarran eta Elizondon. Orotara, hamasei liburu dendak parte hartuko dute.

Maiatzaren 28tik ekainaren 6ra bitartean egingo dute Nafarroako I. Liburu Azoka, Iruñeko Gazteluko plazan. Nafarroako Liburu Saltzaileen Elkarteak eta Nafarroako Kultura Zuzendaritza Nagusiak antolatu dute, eta Editargi Nafarroako Editore Independenteen Elkarteak, Nafarroako Idazleen Elkarteak, Iruñea Beltza jaialdiak, Tiza elkarteak eta Nafarroako Gobernuaren liburutegi eta argitalpen zerbitzuek ere parte hartuko dute. Gaur aurkeztu dute, Nafarroako Liburutegian.

Iaz, pandemiaren egoerara egokituz, Iruñean urte osoan egin ohi diren hiru azokak —liburuarena, edizioarena eta liburu zaharrarena— bakarrean egin zituzten, udazkenean. Aurten, ordea, erabaki dute ohiko azoka guztiak berreskuratzea, baina elkarteen arteko lankidetzan urrats berri bat egitea, eta, lehen aldiz, lurraldean zabalduko dute. Unai Pascual Editargiko kideak adierazi du krisiaren ondorioz sortu dituzten «sinergia» berriek eragin positiboak izan dituztela: «Kultur arlo guztian gertatu da: elkartu egin gara, ikusi dugulako hobe dela batera joatea, guztien artean egoera honetatik ateratzeko».

Hori lortzeko, Kultura Zuzendaritza Nagusiaren eta Nafarroako Liburu Saltzaileen Elkartearen arteko lankidetzak garrantzia izan du, Maider elkarte horretako kideak nabarmendu duenez: «Iaz lankidetza ezinbestekoa izan zen aurrera egiteko, eta aurten, berriz, sektorea berreskuratzen ari denez, baliagarria izan da eskaintza zabalagoa egin ahal izateko».

Aurkezpenak, mahai inguruak eta tailerrak

Hamasei liburu dendak parte hartuko dute; hemezortzi mahai egongo dira, eta 50 jarduera inguru eskainiko dituzte: besteak beste, liburu aurkezpenak, mahai inguruak eta tailerrak. Parte hartzaileen artean izango dira idazle nafarrak, hala nola Fernando Txibite, Irati Iturritza, Elena Oloriz eta Miguel Sanchez-Ostiz, eta baita kanpokoak ere, esaterako Elisa Victoria, Sergio del Molino, Javier Olivares eta Teresa Valero. Diazek zehaztu du proposamenetan «aniztasuna» bilatu dutela.

Iruñean urtero egiten dute liburu azoka, baina aurten hiriburutik harago zabalduko dute, eta Tuterako, Elizondoko eta Lizarrako liburutegi publikoetan ere egingo dituzte jarduerak. Tuterako liburutegian Carlos Bassas eta Carlos Ollo idazleen liburu aurkezpenak egingo dira, ekainaren 2an; Baztango liburutegian, Cira Crespo eta Elena Ziordiaren liburuarena, ekainaren 3an; eta egun berean, Lizarrako liburutegian, Fernando Txibite eta Rocio Wittibenak. Halaber, Iruñeko Gazteluko plazan, azokan, Tutera, Egues eta Urrotz Hiriko liburu denden mahaiak ere egongo dira.

Azokaren irudia Jon Juarez ilustratzaileak sortu du, eta, azaldu dutenez, azokaren proiektuak aurrera jarraitzen badu, urtero ilustratzaile batek egingo du.

Kalean egotearen garrantzia

Antolatzaileak pozik agertu dira azoka kalean egin ahal izateagatik, eta irakurleekin hartu-emana berreskuratzeagatik. «Internet bidezko plataformak ere baliagarriak dira, baina garrantzitsua da kalean egotea eta azoka hauek egitea, irakurle batzuk hitzordu hauetara etortzen direlako, baina dendetara ez, eta hau eskaintzen ez badiegu, plataforma handietara joko dute», ohartarazi du Pascualek.

Azken hilabeteetan, testuinguruak bultzatuta, irakurtzeko ohitura areagotzen ari dela nabaritu dute, gainera, Diazek azpimarratu duenez: «Sumatu dugu jendeak ohi baino gehiago irakurtzen duela, agian errealitatetik aldentzeko, eta kontsumo aldetik ere nabaritu da: aurtengo Liburuaren Eguneko irabaziak izan ditugun hoberenetakoak izan dira». Zehaztu duenez, egun horrekin eta azoka honekin, liburu dendek, gutxi gorabehera, urteko irabazien erdiak lortzen dituzte.

Ostiralean zabalduko dute azoka, eta egunero ordutegi bera izango du: 10:30etik 14:00etara eta 17:00etatik 21:00etara.


Summary: Vladimir Putin eta Joe Biden Genevan bilduko dira, ekainaren 16an. Etxe Zuriaren arabera, herrialdeen arteko harremana «normalizatu» eta «egonkortu» nahi dute bilera horren bidez. Adierazi dute onura ekarriko diela bi herrialdeei, eta baita nazioarteko komunitateari ere.

Jen Psaki Etxe Zuriko bozeramaileak ohar batean jakinarazi duenez, Suitzako Geneva hirian batuko dira Ameriketako Estatu Batuetako lehendakaria eta Errusiako presidentea, ekainaren 16an. Psakik azaldu duenez, «premiazko» gaiak jorratuko dituzte bilera horretan: bi herrialdeen arteko harremana berrezarri eta «egonkortu» nahi dute, «aurreikusteko modukoa» bihurtzeko.

Bi buruzagien arteko lehenengo bilera izango da. Izan ere, 2018ko uztailean Putin eta Donald Trumpek egin zuten azken bileraz geroztik, ez da goi mailako bilera gehiagorik egon.

Etxe zuriak adierazi duenez, bi gobernuak hitzordu hori prestatzen aritu dira azken egunotan. Hain zuzen, atzo bertan batu ziren AEBetako Segurtasun Nazionaleko aholkulari Jake Sullivan eta haren homologo errusiarra, Nikolái Pátrushev, Genevan. Batzar horretan, biak bat etorri ziren bi herrialdeen arteko harremana «normalizatzeko» beharraz, izan ere, haien hitzetan, bi herrialdeei eta nazioarteko komunitateari mesede egingo lieke. Era berean, bi herrialdeetako ordezkariek «bi aldeentzat onargarriak diren konponbideak» aurkitzea ere espero dute bilera horretan.

Etxe zuriaren arabera, Bidenek apirilean proposatu omen zion Putini laster beste herrialde batean biltzea, telefono dei baten bidez. Errusiako presidenteak baietza eman ondoren, joan den astean bildu ziren Reikiaviken AEBetako eta Errusiako kanpo harremanen arduradunak, Antony Blinken eta Serguéi Lavrov.


Summary: Espetxe funtzionarioen aurkako jazarpenaz ikerlan bat egingo du Jaurlaritzak. Espero dute ETA jazarri zitzaien funtzionarioei buruzko lana 2022an prest egotea. Zaballara joan da Artolazabal, eta Maximo Casado 2000an hildako langilea omendu du.

Eusko Jaurlaritzak azterketa bat egingo du ETAren «jazarpen kriminala» jasan zuten espetxeetako funtzionarioen kolektiboaren inguruan. Jaurlaritzak gisa horretako beste azterlan batzuk egin izan ditu lehenago ere, eta asmoa da kartzelako funtzionarioei buruzkoa datorren urterako prest egotea.

Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politikarako sailburuak gaur eman du ikerlana egiteko asmoaren berri, Zaballako presondegira (Araba) eginiko bisitan. Bertan, ETAk 2000ko urriaren 22an hildako Maximo Casado funtzionarioa omendu dute, eta Artolazabalek gogora ekarri ditu funtzionarioek «ETAren presioagatik eta bidegabekeriarengatik bizi behar izan zituzten garai zailak». «Oinaze hori ez ahazteko» egingo dute ikerlana, eta Deustuko Unibertsitateak gauzatuko du.

Saila berrantolatzen

Zaballako bisitan, Artolazabalekin batera izan dira Ana Agirre Justizia sailburuordea eta Eugenio Artetxe, Javier Landeta eta Jon Uriarte zuzendariak, urriaren 1etik aurrera espetxeen eskumena zuzentzeko ardura izango dutenak. Uriarteren ardura izango da langileen administrazio batetik besterako transferentzia zuzentzea; Landetarena, azpiegiturak eta baliabide orokorrak; eta Eugenio Artetxerena, espetxe arloko ekintza soziala eta kartzeletako barne erregimena. Bestalde, Agirrek jakinarazi zuen sei funtzionario eramango dituztela sailera, eta horiek 30 langileko talde bat zuzenduko dutela.


Summary: Segurtasun Sailak Ernairen pintaketa eta kartelak fiskaltzara eramango ditu. Ertzaintzaren aurkako gorroto delitua egon daitekeela iritzita, Fiskaltzari pintaketak, kartelak eta mezuak aztertzeko eskatuko dio Jaurlaritzak.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak Ernai gazte antolakundearen pintaketak, kartelak eta mezuak aztertzeko eskatu dio fiskaltzari, Eusko Jaurlaritzak BERRIAri baieztatu dionez. Horrela, Ertzaintzaren aurkako gorroto delitua izan ote den jakin nahi duela azaldu du.

Zigor Kodeko 510. artikuluak babesten ditu kolektibo zaurgarriak gorroto delituetatik. Hala ere, 2018. urtean Kataluniako Justizia Auzitegi Nagusiak emandako epai baten arabera, ezin liteke esan polizia kolektibo zaurgarrien parte denik.

Auzia jada fiskaltzari jakinarazi zaiola argitu du Segurtasun Sailak. Era berean, Ertzaintzak oraindik zabalik dauka poliziaren aurkako gorroto ekintzak aztertzen dituen ikerketa, «egunero» agertzen omen baitira «ertzaintzaren aurkako gorrotoa» adierazten duten pintaketak.

Izan ere, Ernaik maiatzaren 7an Larrialdi egoeran gaude lelopean antolatu zituen mobilizazioei gogor oldartu zitzaien Ertzaintza, eta gutxienez zortzi lagun atxilotu zituzten. Orduz geroztik, gazte antolakundeak Ertzaintzaren aurkako hainbat mezu zabaldu ditu, kartel eta pintaketa bidez, poliziaren jarrera salatzeko.

Ernairen erantzuna

Berria zabaldu eta ordu gutxira, gazte antolakundeak ohar batean nabarmendu du «lotsagarria» dela «ikertzeke dauden hamaika injustizi ikusirik» tresna hori Ernairen aurkako auzibide bat zabaltzeko erabiltzea. Gehitu dute, gainera, «atentzioa desbideratzeko» helburuarekin egin duela Jaurlaritzak, pandemiaren kudeaketa «negargarria» ezkutatzeko.

Gertakarien berri emateko agerraldia egingo dutela ere iragarri dute, eta ostegun honetan Donostiako Trinitate plazan jarri dute hitzordua.


Summary: Sagardoaren Txapelketako finalerdiak erabakita geratu dira. Ansa II-Labakak, Goikoetxea V-Aizpuru III.aren aurka jokatuko dute eta Urriza-Zalduak, Segurola-Larrañagaren kontra

Azken jardunaldiak ez zuen aldaketarik ekarri Sagardoaren Txapelketaren sailkapenean eta aurreko astean bezala geratu da. Ansa II-Labakak azken jardunaldian ere irabazi egin zuten, 30-22, Goikoetxea-Aizpururen aurka eta beraz partidu hau bera jokatuko da finalerdian.

Jardunaldiko lehenengo partiduan Juanenea eta Zubirik Erremontari saioan, lehenengo garaipena lortu zuten 21-30, baina ez zuten aukerari ksailkatzeko eta Segurola eta Larrañaga hirugarren postuan sailkatu dira nahiz eta galdu. Honela, finalerdian Urriza eta Zaldua izango dituzte aurkari Segurola eta Larrañagak.

Azken bi partiduak ezusteko batzuk izan zituzten. Hasteko Juanenea eta Zubirik ez zuten partidarik irabazi eta sailkapenaren presiorik gabe txapelketako partidarik onena jokatu zuten eta merezimendu osoz lortu zuten garaipena. Hasieratik bukaerarino nagusitu ziren. Segurola eta Larrañagak ez zuten punturik batu.

Hala ere ez zuten posturik galdu Goikoetxeak eta Aizpuruk garaipena ez zutelako lortu azken partidan.Aurretik joan ziren Ansa eta Labakaren aurka, baina 16-20 aurretik zirela krisian sartu eta Setien sagardotegiaren bikoteak buelta eman zioten markagailuari 14-2ko azken partzial batekin.

Urrutia eta Barrenetxeak, Gurutzetaren bikoteak 16an edo tanto gutxiagoan geratzea behar zuten sailkatzeko, baina Goikoetxea eta Aizpuruk ez zuten arazorik izan 17ra iristeko.

Honela sagardotegi sailkatuak Setien, Bereziartua, Gaztañaga eta Gurutzeta dira eta Oialume Zar eta Larre Gain geratu dira kanpoan.


Summary: Alfonso Barasoain hil da, Eibarreko entrenatzaile ohia. Armaginak Bigarren Mailara igo zituen 1987-1988ko denboraldian, eta, hamar urte geroago, taldea mailaz ez jaistea lortu zuen, azken txanpa miragarria eginez. 63 urte zeuzkan.

Alfonso Barasoain entrenatzailea hil da, 63 urterekin. Eibar Bigarren Mailara igo zuen 1987-1988ko denboraldian, eta hurrengo bietan mailari eutsi zion. Gero, 1998-1999koan, sasoi erdiz egon zen taldea zuzentzen. 34. jardunaldian, 13 puntura zeukan salbazioa, eta, azken bederatzi partidetatik sei irabaziz, Eibarrek Bigarren Mailan segitu zuen. Lortzen bazuen promesa bat beteko zuela hitzeman zuen: Gernikatik Arratera oinez joatea. Halaxe egin zuen. Eibarren aulkian 181 partidatan eseri zen: 101 Bigarren Mailan, eta 80 Bigarren B-n.

2011n, Amorebieta igo zuen Bigarren B Mailara. Beste talde batzuetan ere ibili zen: Gernika, Amurrio, Barakaldo, Palamos, Gimnastica Segoviana, Eldense, Sestao eta Lemoa.