Summary: Ignacio Apestegi: «Negar egiten nuen, ez nintzelako hil». Suizidioaren gaiak «lotsa eta beldurra» ematen duela salatu du Ignacio Apestegik. Muturreko depresioak jota, bost aldiz saiatu zen bere buruaz beste egiten, baina bizitzak beste aukera bat eman dio. Suizidioaz hitz egitearen garrantzia azpimarratu du.

«Duela bost urte hil egin nintzen, eta horregatik eskatu didate hemen egoteko». Ignacio Apestegi da (Iruñea, 1978). «Suizida». Hamar urteko muturreko depresio prozesu luze baten eraginez, hiltzea zen haren helburu bakarra «gauero-gauero». «Eta goizero negar egiten nuen, ez nintzelako hil». Bost aldiz saiatu zen bere buruaz beste egiten. «Depresioak drogen kontsumora eraman ninduen, kontsumoak depresiora… Oheratu, eta dena amaitu zedin besterik ez nuen nahi». Amildegiaren ertzera eraman zuen bizitzak, baina hari-mutur bati heltzea lortu zuen. «Ni hil egin nintzen; mediku bati esker nago hemen», ziurtatu du.

Eustat euskal estatistika erakundearen arabera, 2021ean 49 pertsonak egin zuten bere buruaz beste Gipuzkoan: berrogei gizonezkok eta bederatzi emakumezkok. «Urtero-urtero, handitzen ari da kopurua, baina alfonbra azpian gordetzen ditugu datu horiek; jendeari lotsa eta beldurra ematen dio horri buruz hitz egiteak». Aergi Menpekoak Erreabilitatzen-Gipuzkoa elkarteak Lasarte-Orian daukan egoitzan eman du testigantza Apestegik, asteon.

Iruindarra da Apestegi, baina, gurasoak banandu berritan, Kanarietara (Espainia) joan zen bizitzera, 2 urte zituela, eta, «berriz bizitzen hasteko helburuarekin», bi urte eta erdi daramatza Usurbilen. Bizitza eraldatzeko pausoa eman aurreko prozesua «luzea eta gogorra» izan zen, ordea. «Psikiatriko batean esnatu ninduten duela bost urte», azaldu du. «Eta zortea izan nuen, nire antzera zeuden hainbatekin topo egin nuelako han. Depresio kronikoa zeukaten haiek ere, eta jabetu nintzen ez geneukala geure sentimenduak azaltzeko gunerik». Barrua askatzen hasteak eman dio arnasa, hitz egiteko lekuak aurkitzeak. «Eta idazteak. Niri asko lagundu dit idazteak».

Maskara jarrita

«Zoriontsuak izatera behartzen gaitu gizarteak, eta, adin batetik aurrerako gizonezkoei, gainera, esaten digute gogorrak izan beharra daukagula, indartsuak, ezin dugula sufritu…». Apestegi «maskara» hori jarrita ibili izan da urte askoan. «Baina gauean, ohean sartzean, ez dago maskararik; zeure buruari ezin diozu gezurrik esan, sufritu egiten duzu, eta etengabea da min hori».

«Ezin dut gehiago»

Apestegik gogoan dauzka bere burua lehertu ondorengo psikologoen eta psikiatren kontsultetako sartu-irtenak, medikamentuak, ingurukoen aholkuak… «Emozionalki ohi baino apalago egoten gara batzuk, gainera; malenkoniatsuak garela esaten dut nik, tristea baita tristeak garela esatea. Neure burua da nire etsairik handiena». Umetatik minez bizi izan da. «30 urte bete arte ez nekien minik gabe bizi zitekeenik. Barizeak, herniak, bizkarra okertuta… Umetatik, hori izan da nire ohiko egoera». Minari aurre egiteko, kontsumoa; kontsumoak, mina… «Gurpil zoro horretatik atera ezinik ibili nintzen».

Baina ateratzea erabaki zuen. «Arrebarekin hitz egin nuen lehenik eta behin. Hark fibromialgia dauka umetatik, eta esklerosi anizkoitza diagnostikatu diote orain. Hark badaki minarekin bizitzea zer den, depresioa zer den…». Arrebarekin ez ezik, psikiatrikoan egindako lagunekin ere aritu zen hizketan Apestegi; drogak kontsumitzeari utzi zion; Kanarietatik joatea erabaki zuen, «karga emozional negatibo handia» zeukatelako toki guztiek; lana ere aldatu zuen. «Jazarri egiten zitzaizkidalako aurreko lantokian [hegazkinetako mekanikaria zen]…»

Martin Berasategiri deia

Hegazkina hartu, Euskal Herrira iritsi, eta sukaldaritza ikasketak egin zituen. Martin Berasategi sukaldariari deitu zion, eta harekin egin zituen praktikak. «Pertsona zoragarri bat ezagutu nuen gero [egungo bikotekidea]… Azken batean, eguneroko borroka txikiak irabazi ditut nik, alferrikakoak direlako luzerako jartzen ditugun helburu handiak. Gaur ez hiltzea da nire helburu bakarra. Halakoak gara suizidak». Egunaren balantzea egin, eta «negatiboan» zegoela jabetzen zen beti Apestegi.

Horregatik saiatzen da egunero «zoriontasun mokadu txikiak» bilatzen. «Depresibooi asko kostatzen zaigu geure burua maitatzea. Guretzat, oso zaila da ondo egin duzu esatea, eta, ikasten dugun arte, garrantzitsua da gainerakoei ekarpen positiboak egitea: amari deitu eta zer moduz zaude? galdetzea, adineko bati zebrabidea pasatzen laguntzea…».

Apestegik ziurtatu du euren larruan jartzea oso zaila dela depresioa, antsietatea, adikzioa… ez daukanarentzat. «Eta, horregatik, geure errealitatea ikusgai egiteak lagunduko digu pausoak ematen; pausoa ematear dagoenari lagunduko dio pauso hori ez ematen». Argi utzi du suizida beti izango dela suizida. «Baina sentitu behar dugu ez gaudela bakarrik; babesa behar dugu». Alde horretatik, gizarteari kritika zorrotza egin dio: «Hil egiten gaitu bere isiltasunarekin. Norbaitek ezagutzen al du suizidaren bat? Izenik baduzue? Ez ditugu ikusi nahi, desagerrarazi egin nahi ditugu denak».


Summary: EAJ nagusituko da udal eta foru hauteskundeetan, Soziometroaren arabera. Eusko Jaurlaritzaren inkestak iragarri du jeltzaleek gora egingo dutela Araban eta Bizkaian. EH Bilduk ere 2019ko emaitzak hobetuko lituzke.

Eusko Jaurlaritzako Prospekzio Soziologikoen Kabineteak udal eta foru hauteskundeetako boto asmoari buruzko inkesta bat argitaratu du. Horren arabera, EAJ litzateke indar bozkatuena Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Araban, %31,5 boto izango lituzke: 2019ko bozetan baino ia bi puntu gehiago; Bizkaian, %44,6, 2019an baino 1,1 puntu gehiago; eta Gipuzkoan, %36,2, duela lau urte baino 0,3 gehiago.

EH Bildu litzateke bigarren indarra hiru herrialdeetan. Inkestak iragarritakoaren arabera, Araban botoen %22,8 lituzke; EAJk baino ia bederatzi puntu gutxiago, baina 2019ko hauteskundeetan baino 1,7 gehiago. Bizkaian ere goranzkoa da indar subiranistaren joera: %22,2 boto eskuratuko lituzke, 2,3 puntu gehiago. Eta Gipuzkoan, %32,7 boto jasota, zortzi hamarren hobetuko luke 2019ko emaitza.

PSE-EE, berriz, hirugarren indarra izango da hiru herrialdeetan, baina, inkestak iragarritakoa betez gero, hiruretan egingo du behera. Araban %18,0 boto lortuko lituzke, duela lau urte baino puntu bat gutxiago. Bizkaian, %15,7, 2019an baino 0,9 gutxiago. Eta Gipuzkoan, %16, duela lau urte baino 1,3 gutxiago.

Elkarrekin Podemos-IUren boto aurreikuspenak dezente okerragoak dira azken udal eta foru hauteskundeekin alderatuz gero. %10 lortu zituen Araban, eta 3,4 puntu galduko lituzke orain; %10,6tik %7,3ra jaitsiko litzateke Bizkaian; eta %9tik %7,1era Gipuzkoan.

PPk apenas lukeen aldaketarik, 2019ko emaitzekin alderatuta: %15,1 boto lortu zituen 2019ko maiatzean, eta %15 eskuratuko lituzke orain; Gipuzkoan emaitza bera luke (%4,8), eta Bizkaian egingo luke apur bat gora: %6,7tik %7,2ra.

Azken alderaketa bat: Jaurlaritzak iazko urrian egin zuen udal eta foru hauteskundeetako boto asmoari buruzko azken neurketa, eta, ordukoarekin alderatuta, EAJk gora egingo luke Araban eta Bizkaian, eta ia berdin mantenduko litzateke Gipuzkoan. Aldiz, aurreikuspenak okertu egin dira EH Bildurentzat: lau hamarren gutxiago lituzke Araban, bi gutxiago Bizkaian, eta hiru gutxiago Gipuzkoan.

Gasteizen lehia estua

Hiruburuetan ere EAJ litzateke lehen indarra, baina Jaurlaritzaren inkestak lehia estua iragarri du Gasteizko Udalerako. %24,3 boto lortuko lituzke Beatriz Artolazabal alkategai daraman zerrendak, 2019an baino 0,5 gehiago, eta EH Bilduk, Rocio Viteroren hautagaitzarekin, %21,6 boto lortuko lituzke (+0,9). Bi taldeek, ordea, berdindu egingo lukete zinegotzi kopuruan: zazpina. Gertu izango lukete PSE-EE ere, Maider Etxeberria buru; %20,9 boto erdietsita (-0,6), sei zinegotzi izango lituzke. Eta PPk, Ainhoa Domaikaren hautagaitzarekin, %18,1 boto eta bost zinegotzi lortuko lituzke. Hori horrela, EAJ-PSE egungo koalizio gobernua zinegotzi bakarraren faltan legoke hurrengo legealdian ere gehiengo absolutua izateko.

Bilbon, EAJren nagusitasuna are handiagoa litzateke, azken neurketaren arabera; jeltzaleek %45,7 boto (+2,6) eta hamabost zinegotzi (+1) lortuko lituzkete, gehiengo absolutua. Bizkaiko hiriburuko bigarren indarra PSE-EE da, eta hala segituko luke; botoen %15,9 (-0,2) lortuta, bost zinegotzi lituzke, ordezkari kopuruan EH Bildurekin berdinduta; indar subiranistak %14,7 (-0,4) boto izango lituzke.

Azkenik, Donostian ere EAJ gailentzea espero da: botoen %34,3 (-1,5) eskuratzeko modua izango luke, gaur egungo hamar zinegotziei eutsita. EH Bilduk ia hiru puntu egingo luke gora (%24,3), eta duela lau urteko sei zinegotziak baino bat gehiago lortuko luke. PSE-EEk, berriz, duela lau urteko emaitzak lortuko lituzke berriz boto portzentajean (%17,6) eta zinegotzi kopuruan (5).


Summary: Ezkaba memoria gune bihurtzeko bidea hasi dute Espainiako eta Nafarroako gobernuek. Lantalde bat osatuko dute, gotorlekua memoriaren leku izendatzeko prozesua abiatzeko. Txibitek esan du «herritarren eskura» jarri nahi dutela gotorlekua.

Ezkabako gotorlekua (Nafarroa) memoria gune izendatzeko bideari ekin diote Espainiako eta Nafarroako gobernuek. Felix Bolaños Espainiako Gobernuko Presidentetzako ministroa eta Maria Txibite Nafarroako Gobernuko presidentea gaur goizean batzartu dira Iruñean, eta han adostu dute Ezkabako gotorlekua memoriaren leku izendatzeko prozesua abiatzea. Bolañosek nabarmendu du diktaduran jasandako errepresioaren gune «enblematikoa» dela, eta lortutako akordioarekin «egin beharreko bidearen lehen harriak jartzen» hasiko direla. Gaur adostu dutenez, lantalde bat eratuko dute, eta haren egitekoa izango da hitzarmen bat egitea Ezkaba memoria gune izendatzeko. EH Bilduk eta Espainiako Gobernuak Memoria Demokratikoaren Legearen inguruan lortutako akordioaren barruan zegoen Ezkabako gotorlekua eta Donostiako La Cumbre jauregia memoria gune bihurtzea. 1938ko maiatzaren 22an, 795 presok ihes egin zuten espetxe frankista bihurtutako gotorleku hartatik. Horietatik 207 tiroz hil zituzten toki berean. Beste hamalau, berriz, handik bi hilabetera fusilatu zituzten. Hiruzpalauk baino ez zuten lortu muga zeharkatzea. 7.000 pertsona inguru espetxeratu zituzten Ezkabako gotorlekuan: 1934an ailegatu ziren lehendabiziko presoak, eta, 1936ko otsailera arte, 800 hartu zituzten. Hilabete hartan, gotorlekuko bizi baldintza gogorrek eragindako eztabaidaren ondorioz, denak atera ziren, amnistia baten bidez. 1936ko altxamendu militarra gertatu eta gero, frankistek erabili zuten eraikina espetxe gisa. Nafarroako presidenteak azaldu duenez, gotorlekua «herritarren eskura» jarriko duen eredu bat diseinatzeko lan egingo dute bi gobernuek. Ezkaba erreferentzia gune bat izatea nahi dute, «ikuspuntu pedagogikotik» eta «ezagutzarenetik», eta memoria elkarteekin elkarlanean egin nahi dute, Txibitek azaldu duenez.

Koalizio gobernua berriz Datozen hauteskundeen inguruan ere mintzatu da ministroa, eta ziurtzat jo du Txibitek Nafarroako presidente karguari eutsiko diola, eta PSNk Geroa Bairekin, Ahal Dugu-rekin eta Ezkerrarekin duen gobernu koalizioa berriz egitearen alde agertu da. Baikor mintzatu da PSNk hauteskundeetarako dituen aurreikuspenekin, uste baitu bozetatik «indartsuago» irtengo dela: «Herritarrek aintzat hartuko dituzte azken urteotan gobernuak egindako politikak», nabarmendu du. Txibite ere gobernu koalizioa berriro egitearen alde dago. «Gure apustu politikoa da babes soziala handitzea eta gobernu ituna berriro egitea; modu horretan, ez gara beste alderdien menpe egongo», adierazi du gaur.


Summary: Iruzur «kanpaina masibo bat» atzeman du Zibersegurtasunaren Euskal Zentroak. Posta elektronikoaren bitartez, sarean biltegiratzeko zerbitzuez mozorrotzen dira, erabiltzailearen informazioa eskuratzeko

Zibersegurtasunaren Euskal Zentroak ohar bat plazaratu du, herritarrak ohartarazteko «phishing kanpaina masibo» bat atzeman duela; hau da, beste norbaiten itxura hartuta biktimaren datuak lortzeko iruzur saioa.

Oraingoan, posta elektronikoaren bidez ari dira mezuak heltzen. Horietan, hodeian fitxategiak gordetzeko zerbitzu baten izenean ari direla sinetsarazi nahi diote erabiltzaileari. Harentzat fitxategi bat dagoela adierazten dute, eta, hori jasotzeko, besteak beste, Dropbox, SharePoint, OneDrive, OneNote edo antzeko zerbitzuetara sartzeko esaten diote. Baina estekak ez du eramaten horietara, baizik eta formulario batera. Horretan, hainbat datu sartzeko eskatzen diote erabiltzaileari, «haren kredentzialak iruzurrez lortzeko, ekipoak software maltzurrez infektatzeko eta zabaltzen jarraitzeko kontaktuak lortzeko».

Mezuak norberaren kontaktuetatik edo kontaktu ezagunetatik etor daitezkeela ohartarazi dute, eta mezuaren gaian testu hauek agertu ohi dira: «Propuesta de contrato revisada», «propuesta financiera revisada» edo «actualización sustancial».

«Edozein jarduera susmagarri identifikatuz gero, eskertuko genizuke incidencias@bcsc.eus posta elektronikoaren bidez edo 900-104 891 telefonora deituz salatzea».


Summary: Otsailaren 25ean Osakidetza defendatzera deitu dute sindikatuek. ELAk, LABek, SATSEk, CCOOk, UGTk eta SMEk antolatuta, manifestazioak egingo dituzte Bilbon, Donostian eta Gasteizen, osasun sistema publikoa «desegiten» ari direla salatzeko.

Osakidetzako sindikatuek mobilizazioetara joko dute berriro. Bat eginda agertu dira gaur Bilbon SATSE, ELA, LAB, CCOO eta UGT, eta oraingoan SME Medikuen sindikatua ere batu zaie, «osasun sistema publikoaren desegitea» salatzeko. Hala, otsailaren 25ean kalera ateratzera deitu dituzte Osakidetzako langileak, herritarrak eta gizarte mugimenduak. Manifestazioak egingo dituzte, 12:00etan hasita: Bilbon, Jesusen Bihotza plazatik abiatuta; Donostian, Bulebarretik; eta Gasteizen, Andre Maria Zuriaren plazatik.

Osakidetza «gain behera» doala ikusten dute sindikatuek, eta Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailean ez dute antzematen borondaterik azken urteetan azaleratutako beheraldi hori konpontzeko. Iñigo Urkullu lehendakariak orain aste batzuk egindako adierazpenak izan dituzte hizpide Esther Saavedra ELAko kideak eta Amaia Mayor SATSEko ordezkariak: «Herritarrentzat agerikoa den errealitatea ezkutatzeko ahaleginetan, lehendakariak adierazi du Osakidetzan ez dagoela ez pribatizaziorik ez desegiterik, eta [Gotzone] Sagardui sailburuak ere ukatu egin ditu murrizketak». Langileek berretsi dute gobernuak kontrako norabidea hartua duela: «2023an osasun aurrekontua iazkoa baino hogei milioi euro txikiagoa izango da; badirudi, Jaurlaritzaren iritziz, premia txikiagoa dagoela».

Hala, sindikatuek nabarmendu dute Osakidetzak «egiturazko arazoak» dituela, eta kategoria profesional eta lurralde guztietan eragiten dutela. Problema horiek bata bestearen atzetik zerrendatu dituzte. Batetik, prekaritatea, «osasun sistema publikoaren arazo handienetako bat». Gogora ekarri dute behin-behinekotasun tasa %50etik gorakoa dela –24.000 langile inguru daude egoera horretan–, langile taldea ere «urria» dela, ordezkapenik ez dela beti egiten, eta ondorioz «lan gainkarga sistematikoa» dela. Hamar urtean erosahalmenaren %20tik galdu dutela ere salatu dute.

Bestetik, murrizketak zerbitzuetan: hainbat EAG etengabeko arreta gune itxi dituzte, baita Santiago ospitaleko larrialdiak ere, eta lehen mailako arretan ordutegi murrizketa handiak izaten dira, oporraldietan batez ere. Horri lotuta, gogora ekarri dute lehen arreta ataka larrian dela aspalditik, pandemiak egoera okertu egin duela, eta gainerako asistentzia mailetan ere hasiak direla horren ondorioak pairatzen: «Ospitaleko larrialdietan gero eta lan zama handiagoa dago».

Eta azkenik, herritarren osasun arreta: irisgarritasuna eta kalitatea galtzen ari dela deitoratu dute. Horren seinale, hainbat datu eman dituzte: «Lehen mailako arretako hitzorduek atzerapen handia dute; ospitaleko larrialdietako batez besteko itxaronaldia bost ordukoa da, eta eria gela arrunt batera eramateko epea bi egunera ere heltzen da; kanpo kontsulten zain dauden pazienteak duela sei urte halako sei dira, eta proba diagnostikoen zain daudenak, berriz, 2019an halako bi; kirurgiako itxaron zerrendak %36 handitu dira hiru urtean; eta Osakidetzak berak onartu du bularreko minbiziaren baheketetan 11 hilabeteko atzerapena dagoela». Osasun aseguru pribatuen gorakadarekin lotu dute hori sindikatuek: «Bizkaian hiru herritarretik batek kontratatu du».

Mahai sektoriala, blokeatuta

Osakidetzaren arazoak ez dira «berez» konponduko, sindikatuon aburuz, eta negoziazio kolektiboa aldarrikatu dute tresna gisara. Baina mahai sektoriala «guztiz blokeatuta» dagoela azaldu du Mayorrek: «Inposizioaren bidea utzi behar dute, eta negoziatzera eseri. Eta gainera, negoziatzeko eta erabakiak hartzeko eskumena duen norbaitek etorri behar du bileretara, azkenaldiko partaideek aitortu baitigute horretarako gaitasunik ere ez dutela. Eta Euskadiko enpresa publiko handienaz ari gara: sailburuak berak etorri behar baldin badu, etor dadila».

«Osasun Sailak utzi digun bide bakarra mobilizazioarena da», ondorioztatu du Saavedrak. Iazko greba egunen ondoren, protesta dinamika bat abiatu zuten berriro sindikatuek abenduan, eta, orain arte, elkarretaratzeak egin dituzte osasun etxeetan. Ez dute baztertu grebara jotzea, baina, oraingoz, hilaren 25eko manifestazioak izango dira hurrengo urratsa. Beharginak ez ezik, herritarrak ere deitu dituzte mobilizatzera: «Denok behar dugu osasun sistema».


Summary: Ukrainak salatu du Errusiaren misilek Errumania eta Moldaviako aire eremua zeharkatu dutela. Moldaviako Gobernuak baieztatu egin du, eta Errumaniakoak, aldiz, ukatu. Azken asteetan Ukrainari misilekin egindako erasorik handiena izan da gaurkoa.

Azken asteotan Ukrainari misilekin egindako erasorik handiena izan da gaurkoa. Kieveko iturri ofizialen arabera, Errusiako indarrek 50 misil baino gehiago jaurti dituzte azken orduetan. Hori nabarmendu du Denis Xmihal lehen ministroak. Eta herrialdeko armadaren buruzagi Valeri Zaluzhnik salatu du Moskuk Itsaso Beltzetik jaurtitako bi misilek Moldaviako eta Errumaniako aire eremua zeharkatu dutela. Moldaviako Gobernuak informazio hori baieztatu du, eta, Errumaniakoak, aldiz, gezurtatu.

Aintzat hartu behar da NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko kidea dela Errumania. Defentsa Ministerioak azaldu duenez, armadak misil bat identifikatu du, gaur goizean, Errusiak Itsaso Beltzean dituen ontzietako batetik jaurtia. Ohar batean, zehaztu du Moldaviako aire eremua zeharkatu duela, baina «inoiz» ez dela sartu Errumaniakoan; gertuen 35 kilometrora egon da.

Moldaviako Defentsa ministro Anatolie Nosatik, berriz, Kremlinen jokabidea gaitzetsi du, eta «auzo herrialdearen aurkako erasoa» gelditu dezala eskatu dio. Horrekin lotuta, bilera batera deitu du Errusiaren Moldaviako enbaxadorea. Dena den, ez da Errusiari Moldaviako aire eremua urratzea egozten zaion aurreneko aldia: iazko urrian, Moldaviak salatu zuen Errusiak Itsaso Beltzetik jaurtitako hiru misilek herrialdea zeharkatu zutela.

Gerra hegazkinez

Ukrainako Gobernua eskatzen ari zaie Mendebaldeko aliatuei gerra hegazkinak eta irismen luzeko misilak bidaltzeko, eta, horren harira, Mateusz Morawiecki Poloniako lehen ministroak gaur adierazi du horri buruzko erabakia NATOk hartu beharko lukeela. EB Europako Batasuneko estatu kideetako gobernuburuak eta estatuburuak atzo eta gaur Bruselan egiten ari diren goi bileran mintzatu da.

Ikusi gehiago: Zelenskik uste du «zantzu onak» daudela EBkoek abioiak ematearen inguruan

Polonia prest agertu da Ukrainari hegazkinak emateko, baina Morawieckik zehaztu du «zenbait herrialde» ez daudela ados beren proposamenarekin. Nabarmendu du, halere, beste batzuek modu positiboan erreakzionatu dutela. Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak Europar Kontseiluaren goi bileran parte hartu zuen atzo, eta ondoren adierazi «zantzu onak» daudela EBkoek hegazkinak ematearen inguruan.


Summary: Gipuzkoako industria enpresen lehen energia komunitatea sortu dute Eibarren. Energia berriztagarria sortu eta kontsumitu ahal izango dute Azitain industrialdeko enpresek. 347 plaka fotovoltaiko jarriko dituzte, eta elektrizitate fakturan %25 aurreztea espero dute.

Etxeetan bezala, gero eta gehiago ikusten dira eguzki panelak lantegietako teilatuetan eta inguruetan. Enpresa asko beren kabuz egiten ari dira energia trantsizioa, baina ezohikoagoa da industrialde berean daudenek bat egitea eta tokiko energia komunitate bat sortzea. 2021. urtean inauguratu zuten gisa horretako lehen parke fotovoltaikoa Hego Euskal Herrian, Derioko (Bizkaia) Seminario Zentrum enpresa gunean, eta Eibarren (Gipuzkoa) beste bat sortzeko urratsa egin dute. Azitain industrialdean egongo da, eta zortzi enpresak bat egin dute egitasmoarekin: Acha Herramientas, Codesyntax, Hanna Instruments, Inkubagailua Eibargunea, Jose Maria Irazabal, Manufacturas Resort, Neurtek eta Teleapostuak enpresek. Atzo aurkeztu zuten egitasmoa.

Sustatzaileek azaldu dutenez, proiektuan parte hartzen duten zortzi enpresa horiek izaera juridiko propioa duen energia komunitate bat osatu dute (TEK Azitain). Guztira 347 plaka fotovoltaiko instalatuko dituzte industrialdean, eta azpiegitura horrek 1.086 metro koadroko azalera hartuko du. Instalazioak 156 kilowatt sortuko ditu; alegia, enpresa bazkideen guztizko kontsumoaren %25 gutxi gorabehera. Sortutako energia fakturatik deskontatuko zaie zuzenean, eta ez dute ordainduko ez bidesaririk, ez kargurik. Azaldu dutenez, urtean 972 tona karbono isurtzea saihestuko dute, «25 urtean emisioak xurgatzen dituzten 3.891 zuhaitz landatzearen baliokidea».

Proiektuak industrialde horretan dauden enpresen «energia autonomia» handitzeko helburua du, «poligonoan garatzen den jarduera ekonomikoaren deskarbonizazioa nabarmen hobetzeko eta bertan dauden enpresen energia lehiakortasuna handitzeko». Plaka fotovoltaikoekin batera, panelek sortutako energia biltegiratzeko sistema bat jartzea aztertzen ari dira. Aurrera begira, halaber, ez dute baztertzen instalazioa handitzea, interesa duten enpresa berriak komunitatean sar daitezen. Bi kilometroko erradioan dauden enpresek bat egin ahalko lukete.

Egitasmoan parte hartu duten zortzi enpresek eta Debegesa Debabarrena eskualdeko garapen agentziak sustatu dute TEK Azitain komunitate energetikoa, eta Energiaren Euskal Erakundearen, Gipuzkoako Foru Aldundiko Ingurumen Sailaren eta Eibarko Udalaren laguntza jaso dute. Proiektuak Gipuzkoako Foru Aldundiko Ingurumen Sailaren eta Energiaren Euskal Erakundeak kudeatzen duen Next Generation Autokontsumorako Programaren diru laguntza jaso du.

Edinor enpresak diseinatu du egitasmoa. Petronorren filiala da; energia komunitateen garapenean espezializatuta dago, eta gisa horretako proiektu ugari garatu ditu. Enpresa komunitateen kasuan, harena da duela bi urte Derioko enpresa parkean inauguratutako Hego Euskal Herriko lehen industria komunitate energetikoa. Eibarkoa baino txikiagoa da: berrehun eguzki plakak osatzen dute, eta 74 kilowatt sortzeko gaitasuna du; mila metro koadroko azalera hartzen du, eta hamar enpresak parte hartzen dute.

Enpresetarako jauzia

2020an sortu zuen Europako Batzordeak tokiko energia komunitatearen kontzeptua (TEK). Industria oso gutxi daude, baina bai bestelakoak, udal mailakoak bereziki, 5.000 biztanle baino gutxiagoko herrietan, udal azpiegituren behar energetikoentzat baina baita biztanleenak eta, zenbaitetan, komertzioenak betetzeko sortutakoak.

Energiaren Euskal Erakunderen arabera, Araba, Bizkai eta Gipuzkoan halako berrogei komunitate inguru jarri dituzte martxan, eta ehun udal inguru inplikatu dira. Gehienek Edinorren eredua hartu dute, edo Eusko Jaurlaritzak eta Mondragon taldeko Krean ingeniaritzak sustatutako Ekiola kooperatibena.

Nafarroan, gobernuak berriki eman dituen datuen arabera, lurraldeko lau udalerritik batean badute halako komunitate bat, edo sortzeko bidean daude. Industria arloan, urtarril amaieran aurkeztu zuten lehenengoa, Lekunberrin. Zortzi enpresak bat egin dute egitasmoarekin.

Badago tokiko enpresa komunitatea ez den egitasmo bat, baina antza duena: Ekian. Arasur industrialdean dago, Erriberabeitiko udalerrian (Araba). Kasu horretan 21 enpresa baino gehiago bildu dira planta fotovoltaiko bat sustatzeko. 24 megawatt ekoizteko ahalmena du, eta 2020aren hasieratik dago martxan. Haren helburua ez da enpresa horien energia premiak betetzea, baizik elektrizitatea sortzea. Hala ere, enpresa horietako batzuek, elektrizitatea salerosteko epe luzeko aldebiko kontratu baten bidez, beren kontsumorako erabiltzen dute.


Summary: Gipuzkoako metalean proposamenik ez egitea aurpegiratu diote sindikatuek Adegiri. Sindikatuek lehen bileran aurkeztu zituzten haien proposamenak. Martxoaren 1eko bilerara proposamen bat eramateko eskatu diote.

Gipuzkoako metalaren mahaia bigarrenez bildu da gaur, eta ordezkaritza duten lau sindikatuek salatu dute Adegi Gipuzkoako enpresaburuen elkarteak ez duela hitzarmena berritzeko proposamenik egin. ELA, LAB, CCOO eta UGTren esanez, patronala Gipuzkoako metalaren egungo itna goratzera mugatu da, baita Bizkaiko eta Arabako sektore bereko langileen soldatarekin dagoen aldea azpimarratzera ere. Hitzarmenak 43.000 langileri eragiten die.

Patronalaren jarrera horren aurrean, ELAk, negoziazio mahaian ordezkaritza handiena duen sindikatuak (%47,8), hurrengo bilerara proposamen bat eramateko eskatu dio Adegiri. LABek, bigarren sindikatu nagusiak (%35,8), «axolagabekeriaz» jokatzea egotzi dio patronalari.

CCOO eta UGT dira beste bi sindikatuak —%12,2 eta %4,3ko ordezkapenekin hurrenez hurren—, eta bi sindikatu nagusien antzeko iritzia dute. CCOOk dio Adegi azken prentsa oharretan emandako datuak esatera mugatu dela bileran, eta sindikatuak uste du «premiazkoa» dela negoziazioari ekitea. UGTk «denbora ez galtzeko» eskatu dio Adegiri, eta gehitu du jarrera horrek langileen erosteko ahalmenaren galera handitzen duela. Martxoaren 1ean dute hurrengo hitzordua.

Sektorea, indartsu

ELAk adierazi du Gipuzkoan metalgintzaren sektorea indartsu dagoela. Sindikatuaren arabera, 2022ko azaroan %17,2 handitu ziren esportazioak, eta Gizarte Segurantzako afiliazioak markak hausten ari dira. Egoera horretan, langileen lan-karga «handia» delako kexu da ELA.

Urtea hastearekin batera amaitu zen Gipuzkoako metalgintzako hitzarmena. Azken urteetan soldatak KPIaren adina handitu dituzte, eta lau sindikatuen helburua da hitzarmen berriak sektoreko langileen erosteko ahalmenari eustea. Sektorearen egoera «oso positiboa» den testuinguruan «aberastasuna banatzeko» eskatu du ELAk. LABek ere «langileek sortutako aberastasuna bermatzeko hitzarmena» aldarrikatu zuen mahaia sortu zenean, baina soldaten hobekuntza ez da sindikatuek aldarrikatzen duten gauza bakarra. Lanaldia murrizteko beharra nabarmentzen dute denek, lana gainontzeko beharrekin bateragarria izan dadin. UGTk azaldu du lanaldiak ez direla azken hamabost urteetan aldatu. Hala daude kontuak egun: urtean 1.697 ordu lan egiten dituzte lanaldi zatituan aritzen direnek, eta 1.682, berriz, lanaldi jarraitua dutenek.


Summary: Voxek Fermin Muguruzari eraso dio sare sozialetan, Goya sarietan jasotako izendapenagatik. Donostiako Zinemaldiko Jose Luis Rebordinosek babesa erakutsi dio Muguruzari sare sozialetan

Sevillan (Espainia) ospatuko da Goya sarien gala, bihar. Hain zuzen ere, Fermin Muguruzaren Black is beltza II: Ainhoa da animaziozko film onenaren sarirako izendatu dituztenetako bat. Muguruzaren filmak izendapena jaso izana salatu zuen atzo Voxek, jendaurrean egindako agerraldi batean. «Gure hiriko alkateak, Antonio Muñozek, erabaki beharko luke hiltzaileen edo biktimen alde dagoen». Hiriko alkateari kargu hartuz abiatu zuen diskurtsoa Sevillako Voxeko bozeramaile Cristina Pelaezek. «Hiria agertoki gisa jarri du zinemagile filoetarra omentzeko». Agerraldian, alderdiaren zenbait jarraitzaileren testigantzak ageri dira Muguruzaren filmak izendapena jaso izana salatzen.

Sare sozialetan ere hitzez eraso diote Muguruzari Voxen hainbat jarraitzailek.

Iruzkin horiek guztiak gaitzetsi ditu Donostiako Zinemaldiko zuzendari Jose Luis Rebordinosek bere Twitterreko kontuan, eta babesa eman dio Muguruzari: «Donostiako Zinemaldiko zuzendari naizen aldetik, babesa adierazi nahi diet F. Muguruzari eta Zinemaldian estreinatu zuen Black is Beltza 2: Ainhoa filmari, Goya sarietako izendapenaren harira ultraeskuina egiten ari zaion jazarpen kanpaina dela eta».

Espainiako muturreko nazionalismotik erasoak jaso ditu Muguruzak lehen ere, azken filmaren harira.

Fernando Savater filosofoak zutabe gogor bat idatzi zuen urrian Madrilgo agerkari digital batean musikari eta zinemagilearen aurka. Besteak beste, Muguruzaren eraginak euskal gazteak «bahituta» dauzkala idatzi zuen Savaterrek.

Ikusteke dago zer eragin izango duen neofrankisten erasoa Goya sarien banaketan. Gogoratu behar da Muguruzak 2003. urtean txistuak jaso zituela Madrilen eginiko Musikaren Sarietan, euskarazko kantarik onenari emaniko garaikurra jasotzeko orduan Euskaldunon Egunkaria-ren itxiera salatu zuelako.


Summary: Ikasleen banaketa orekatua izango du xede astelehenean hasiko den aurrematrikulazioak. Ikasle zaurgarrientzako leku kopuru bat jaso beharko dute ikastetxe guztiek, eta, batez ere, sozioekonomikoki ahulak diren ikasleak hartuko dituzte zaurgarritzat. Hezkuntza Sailak ordainduko ditu itunpeko batera bideratzen dituen ikasle zaurgarrien gastuak.

Hezkuntza sistema orekatuago bat lortzea; horixe izango du helburu nagusi Eusko Jaurlaritzak astelehenean abiatuko duen aurrematrikulazio kanpainak. Jokin Bildarratz Hezkuntza sailburuak azaldu duenez, xede hori erdiesteko bidean, ikasleen onarpen prozesuak «nobedade batzuk» izango ditu. Eta diru publikoa jasotzen duten eskola denak izango dituzte bidelagun: «Ikastetxe guztien parte hartzearekin matrikulazio orekatuago bat lortuko dugu». Gaur xehatu dituzte berrikuntza guztiak Bildarratzek berak, Begoña Pedrosa Hezkuntza sailburuordeak eta Eduardo Ubieta ISEI Irakas Sistema Ebaluatu eta Ikertzeko Erakundeko zuzendariak, Bilbon egin duten prentsaurrekoan.

Aldaketen nondik norakoen berri Pedrosak eman du. Berritasun nagusietako bat lekuen erreserba sistema izango da. Hau da, diru publikoa jasotzen duten ikastetxe guztiek —publikoek nahiz itunpekoek— Hezkuntza Sailak zehaztuko dien leku kopuru bat gorde beharko dute ikasle zaurgarrientzat. Eta nola erabakiko dute kopurua? Eskaerak aurkezteko garaian, gehienbat euren egoera sozioekonomikoari buruzko galderak izango dituen inkesta bat bete beharko dute familia guztiek, eta hortik aterako duten informazioarekin erabakiko dute zein ikasle hartuko duten zaurgarritzat. Behin hori jakinda, eremuko zaurgarritasun indizea zenbatekoa den kalkulatuko dute, eta ikastetxe guztiek indize horretara gerturatu beharko dute. Alegia: lehendik ikasle zaurgarri asko dituztenek leku gutxiago gorde beharko dituzte zaurgarrientzat; egun gutxi dituztenek, berriz, gehiago. Adibide bat eman du Bildarratzek: «Tolosako eremuan %15eko zaurgarritasun indizea badaukagu, Tolosako hiru zentroek epe jakin batean %15 horretara joan beharko dute».

Beraz, aldaketa ez da bat-batekoa izango: sailburuaren esanetan, 2 urteko umeen matrikularekin hasiko dira, «zuhurtziaz» jokatu nahi baitute: «Ez dugu nahi izugarrizko aldaketarik momentu batetik bestera, baizik eta pixkanaka-pixkanaka kudeatzen den zerbait izan behar da, arazoak egon ez daitezen». Beraz, gaur egun jada ikastetxeetan dauden ikasleak ez dituzte lekuz aldatuko. Ildo bertsutik jo du Pedrosak, eta nabarmendu du progresiboki egin behar dela aldaketa: «Apurka-apurka nahi duguna da gure ikastetxeak ahalik eta heterogeneoenak izatea». Horretarako, herritarrekin «pedagogia ariketa bat» egin beharko dela onartu du.

Eta zer gertatuko da itunpeko ikastetxe batera joan behar duten ikasle zaurgarriekin? Kazetarien galderei erantzunez, Bildarratzek ziurtatu du Hezkuntza Sailaren eskutik itunpeko zentro batera doazen ume zaurgarrien gastuak sailak berak ordainduko dituela. Gainerakoentzat ere doako izateko bidea jorratzen ari direla ere nabarmendu du: «Itunen eta kuoten gaia prozesu bat izango da».

Lekuen erreserban ez ezik, eskaintzan ere esku hartu asmo du Hezkuntza Sailak. Gehiegizko eskaintza edo gutxiegizkoa saihestea izango da onarpen prozesuan ikastetxe bakoitzean eskainiko den leku kopurua erabakitzeko irizpide nagusia. Zonifikazioan ere egin dituzte aldaketak, eta eragin eremu zabalagoan ezarri dituzte, ohar bidez azaldu dutenez, «aniztasunaren banaketa orekatuagoa errazteko». Eragin eremu bakoitzean gutxienez ikastetxe publiko bat dago.

Gainera, gertuko eskolatzea sustatu nahi dute. Horretarako, zazpi puntu emango dituzte —orain arte sei ematen zituzten— familiaren bizilekutik hurbilen dagoen ikastetxean —publikoan nahiz itunpekoan— matrikulatzeko, beti ere bizitokia ikastetxearen eragin eremuan badago. Eremuko beste edozein ikastetxetarako, berriz, bost puntu emango dituzte. Familiei gogorarazi diete nahi bezainbeste eskola aukeratu ahal izango dituztela —beren eragin eremukoak edo ez— matrikulazioa egiteko zerrendan, eta ahalik eta ikastetxe gehien aukeratzeko eskatu diete. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako familiek, orotara, 697 ikastetxe —%65 publikoak eta %35 itunpekoak— izango dituzte aukeran.

Matrikularako epeak

Aldaketez harago, matrikulaziorako epeak ere jakinarazi ditu Eusko Jaurlaritzak. Hilaren 13tik 24ra izango dute familiek eskabideak eta agiriak aurkezteko aukera, online nahiz ikastetxean bertan; martxoaren 14an, behin-behineko zerrendak argitaratuko dituzte; apirilaren 4ra arte izango dute familiek erreklamazioak egiteko aukera; apirilaren 20an egingo dituzte publiko behin betiko zerrendak; eta errekurtsoak aurkezteko epea maiatzaren 22an amaituko da.


Carlos Saura hil da, 91 urterekin

Summary: Carlos Saura hil da, 91 urterekin. Espainiako zinema modernizatzeak eta zentsura frankistari aurre egin izanak desberdindu zuen zinemagilea. La caza, Peppermint frappé, Cría cuervos eta Elisa, vida mía dira haren lanik esanguratsuenetako batzuk. Ohorezko Goya saria jasotzekoa zen bihar, hain justu.

«Espainiako zinema leiho bat da, Espainia zer izan den eta nola oroitu duen begiratzeko». Uste horretan bermatuta hasi zuen ibilbide zinematografikoa Carlos Saurak (Huesca, Espainia, 1932), eta hala osatu du zazpi hamarkada beteko ibilia, bideko aldaketak aldaketa. Frankismoaren zentsura aparatuari aurka egitea egokitu zitzaion hasierako urteetan, eta Espainiako gizartearen askotariko gaitzei begiratu zien bere filmetan; ez edonola, gainera: ordura arteko zinemaren mugak harago eraman zituen —besteak beste, La caza (1965) filmean—, eta begirada horrek bereizi zuen lehen urratsak egin zituenetik. Musikari, literaturari —lau eleberri argitaratu zituen— eta argazkigintzari lotutako egile bat ere izan da Saura. 91 urterekin hil da, Ohorezko Goya saria jaso bezperan eta Las paredes hablan bere azken lana estreinatu berritan.

Ingeniaritza ikasketak utzi, eta Madrilen ekin zion zinemagile ibilbideari. Cuenca (1958) dokumentala izan zen bere lehen lanetako bat, eta Donostiako Zinemaldian saritu zuten, gainera; ondotik etorri ziren Los golfos (1969) eta La caza (1965): biek ala biek zentsura frankistarekin talka zuzena izatera eraman zuten. La caza izan zen, halaber, Elias Kerejeta zinemagileak ekoitzi zion lehen filma, eta elkarrekin egingo zuten lan multzo bateko lehena. 36ko gerrak utzitako zaurien inguruko erretratu gordina egin zuen zinemagileak lan hartan, eta zuzendaririk onenaren saria eman zioten harekin Berlinale jaialdian.

Peppermint frappé da ziur asko haren obran ondotik datorren lanik aipagarriena, hura ere Kerejetak ekoitzia —«ni Eliasekin hazi naiz, eta Elias nirekin»—. Errepresio frankistaren ondorioak arakatu zituen lan hartan ere, pertsonaien psikologian eta bere belaunaldian ikusten zituen zenbait gabeziatan arreta jarrita —sexualitatean, besteak beste—. Stress, es tres, tres (1968), El jardín de las delicias (1970) eta Ana y los lobos (1972) izan ziren garai hartan egin zituen beste filmetako batzuk; guztiak Espainiako gizartearen arrakalei begira onduak. Horietan ageri zen, orobat, Sauraren lana ezaugarrituko zuen estilo sinbolista, zeina Luis Buñuelengandik zetorkion, hark esan ohi zuenez. «Familiako beste kide bat izan zen beti. Hura aurkitzea irteera bat bilatzea izan zen niretzat, ulertu bainuen buruan nituen zenbait ideia egin egin zitezkeela, ez zirela zertan izan disparate hutsak».

La prima Angélica (1973) eta Cría cuervos (1975) Cannesen erakutsi zituen, eta horiek finkatu zuten haren izena nazioarteko zirkuituan. Memoria du ardatz Cría cuervos-ek ere, eta haren obran azpimarraz ageri diren beste lanetako bat da. Geraldine Chaplin —Saurarekin ezkonduta egon zen hamarkada batez— eta Ana Torrentek egin zituzten aktore lanak. Ondoko urteetan egin zituen, besteak beste, Elisa, vida mía (1977) —literaturaren eta zinemaren arteko elkarrizketa anbiziotsu bat— , Los ojos vendados (1978) —torturaren aurkako alegatua—, eta Mamá cumple 100 años (1976) —Ana y los lobos-en interpretazio barrokoa— film aupatuak, eta erreferentziazko egile bihurtu zuen aro bat itxiz joan zen horiekin.

Bestelako Saura bat

Oso bestelako zinema antzematen da Sauraren lanean 1980ko hamarkadatik aurrera. Erregistro gogoetatsuago batetik hurbilago zeuden filmak egin ordez, formatu konbentzionalago batetik gertuago zegoen zinema bat egiteari ekin zion. Kritikariek halakotzat jotzen dute, esaterako, Deprisa, deprisa (1981) filma —Urrezko Hartza irabazi zuen harekin Berlinale jaialdian—.

Antonio Gadesekin hasitako elkarlanak ere markatu zuen aldi berri hura. Trilogia musikal bat ondu zuten elkarrekin: Bodas de sangre (1981), Carmen (1983, Cannesen saritua) eta El amor brujo (1986). Haren zinemak izandako biraketaz galdetzen ziotenean, garai bakoitzean egitea zegokiona egin zuela erantzun ohi zuen Saurak. «Oso intuitiboa naiz, eta galdetzen badidazu nire zinema norantz doan... ez nuke jakingo esaten. Jauzika egiten du aurrerantz».

Pajarico (1997) —Pajarico solitario bere narrazio autobiografikoan oinarritua—, Goya en Burdeos (1999), Buñuel y la mesa del rey Salomón (2001) eta Jota de Saura (2016) dira azken hamarkadetan egin zituen filmetako batzuk. Paraleloan, idazketari eta argazkigintzari lotuta ere aritu zen, eta, besteak beste, Elisa, vida mía (2004) liburuan eleberri bihurtu zuen aurrez egindako izen bereko filma. Ahal zuen bitartean lanean jarraituko zuela errepikatzen zuen azken urteetan emandako elkarrizketetan, eta horren froga da aurreko asteburuan bertan estreinatu zutela Las paredes hablan haren azken lana. «Erretiratu, erretiratu... hiltzen zarenean erretiratzen zara, ezta? Edo ez zaizunean egiteko beste ezer gelditzen, nik uste, baina auskalo».


Summary: Mikel Oiartzabalek 2028ra arte berritu du kontratua Realarekin. Bi urte barru amaitzen zitzaion kontratua txuri-urdinen kapitainari, eta beste lau urterako berritu du. Marka guztiak hausteko bidean da.

Realak eta Mikel Oiartzabalek akordioa lortu dute kapitainaren kontratua luzatzeko. 2025ean amaitzen zitzaion kontratua eibartarrari, eta 2027-2028ko denboraldia amaitu arte berritu du. Brais Mendezek eta Umar Sadiqek soilik dute hainbeste urterako kontratua. Oiartzabal luzaro egon zelaitik kanpo, belauneko lotailu gurutzatuan izandako lesio baten eraginez, baina duela hilabete eskas itzuli zen. Pixkanaka ari da martxa hartzen, eta Imanol Alguacilek hamaikakoetan sartzen. 2015-2016ko denboraldian egin zuen debuta lehen taldearekin, David Moyes entrenatzaile zela, eta berehala egin zuen tokia hamaikakoan. Geroztik, bide oparoa egin du, eta zaleen jokalari kuttunetakoa da. 25 urte baino ez dituen arren, Oiartzabalek 80 gol sartu ditu Realarekin, eta, beste bat sartuz gero, txuri-urdinen historiako hamar golegile nagusien artean sartuko da. Marka guztiak hausteko bidean da, baina, hala ere, klubaren historian sartu da jada, besteak beste 2021ean irabazitako Espainiako Kopako finalean sartu zuen golari esker. Marka guztiak hausteko bidean da.

Klubak sare sozialetan jarri duen bideoan «eskertuta» dagoela adierazi du protagonistak, Realak «lehen egunetik» emandako konfiantzagatik. «Pasatu dudana pasatu ondoren klubak eman didan konfiantzak balio handia du niretzat, eta ni konfiantza hori bueltatzen ahaleginduko naiz», gaineratu du.

Klubaren egoeraren gainean ere mintzatu da Oiartzabal. Eibartarraren esanetan, Realaren inguruko egoera guztiak positiboak dira klubak «hazten» jarraitu dezan: «Duela hamar edo hamabost urte zegoen egoera ikusita, balio gehiago ematen zaio gaur egungo egoerari. Bertako jokalariek hemen egon nahi dugu, eta kanpokoek hona etorri nahi dute».


Summary: Emakumezko bat hil da Busturian, etxean sutea sortuta. San Kristobal auzoko etxe bakartu batean gertatu da sutea. Bi pertsona erietxera eraman behar izan dituzte

Bart 23:00ak aldera piztu da sutea Busturiako (Bizkaia) San Kristobal auzoko etxe bakartu batean. Lau pertsona zeuden une horretan etxean.

Horietako bi erietxera eraman zituzten, baina suhiltzaileek hilda topatu zuten beste bat, emakumezkoa.

Ertzaintza ikertzen ari da zerk eragin zuen sua.


Summary: Egiari Zor-ek torturaren errealitatea argitara ateratzeko urratsak eskatu dizkie instituzioei. Torturaren erabilera «sistematikoa» salatu dute haiek jasan dituzten ehunka euskal herritarrek. 'Karpeta urdinak' dokumentalaren proiekzioei ekingo diete hurrengo astean.

«Tortura geure azalean jasan dugunon testigantza bizia gara», adierazi dute Ixone Fernandez eta Patxi Arratibel eledunek, Donostiako Intxaurrondo auzoan egindako agerraldian. Haien atzean, torturak jasandako ehunka euskal herritar. Torturaren erabilera «sistematikoa» salatu dute, eta eskaera bat luzatu diete Eusko Jaurlaritzari eta Nafarroako Gobernuari: «Torturatuon aitortza eta erreparazio sozial, politiko eta instituzionalaren bidean sakontzeko konpromiso eta ekimen irmoak eskatzen ditugu».

Egiari Zor fundazioak antolatutako ekitaldian, Fernandezek eta Arratibelek azaldu dute Euskal Herrian «modu masibo eta sistematikoan» torturatu dutela. Horren adibidetzat jo dute Kriminologiaren Euskal Institutuak egindako ikerketa. Haren arabera, gutxienez 5.379 tortura kasu eman dira 1960tik 2015era bitarte: 4.113 tortura kasu zenbatu zituzten Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, eta beste 1.068 Nafarroan. Kopuru «lazgarria», eledunen esanetan, baina osatu gabea: «Kopuru izugarriaz mintzo gara gurea bezalako herri txiki batentzat».

Torturarena, baina, zenbakiez haratago doan errealitate bat dela adierazi dute, «zauri sakonago» bat baitago, praktika horiek eragindako «ondorio politiko, sozial, kultural eta gizatiarrei» erreparatuz gero. Ondorio horien guztien gaineko ezagutza falta «inpunitatearekin» lotu dute: «Inpunitatez aritutako erantzule ugari eta isiltasun gehiegi dago oraindik ere». Hala, gogoratu dute Espainiako Estatuak Guardia Zibila, Espainiako Polizia zein Ertzaintza erabili dituela militante politikoak torturatzeko.

Gauzak hala, kritikatu dute torturatuen aitortzarako eta erreparaziorako bidean hutsune «nabariak» eta «mingarriegiak» daudela. Hala nola, azaldu dute Kriminologiaren Euskal Institutuak Araba, Bizkai eta Gipuzkoan egindako ikerketa «kaxoi baten barruan» geratu dela, eta Nafarroakoa argitara ateratzeko atzerapen asko egon direla. Horren aurrean, Eusko Jaurlaritzari eta Nafarroako Gobernuari urratsak eskatu dizkiete «torturaren errealitatea itzaletik argitara» ateratzeko, aitortza bermatzeko eta ez errepikatzeko bermeak ezartzeko. Finean, «torturak gure herrian izan duen dimentsio osoa ezagutu ahal izateko». Horretarako lehen urratsa litzateke ofizialki jaso diren 5.379 kasuak «aintzat hartzea».

'Karpeta urdinak'

Torturaren errealitatea herritarrei hurbiltzeko ekimen politiko bat ere abiatuko dute: otsailaren 13tik aurrera, Karpeta urdinak dokumentalaren proiekzioei ekingo diete. Kriminologiaren Euskal Institutuak Araba, Bizkai eta Gipuzkoan egindako ikerketaren emaitzak ditu hizpide, eta lan horren «garrantzia eta balioa» zabaltzea ditu helburu. Datorren astean, Zizurkilen (Gipuzkoa), Hendaian, Urruñan, Getarian, Baionan (Lapurdi) eta Leitzan (Nafarroa) ikusi ahal izango da. Beste zenbait emanaldiren berri ere eman dute www.karpetaurdinak.eus webgunean. Bertan, dokumentalaren inguruko informazio gehiago ere plazaratu dute.


Summary: Milaka pertsona kalera atera dira Baionan erretreten erreformaren aurka. Baionako tren geltokitik abiatu da manifestazioa, eta urtarrilaren 19an eginikoak halako bi protestari bildu ditu

Baionako geltokitik abiatu da gaur goizean erretreten erreformaren aurka deituriko manifestazioa, eta, gaiaren inguruan eginiko azken protestak bezala, oso jendetsua izan da. Antolatzaileen arabera, 10.000tik gora pertsona bildu dira manifestazioan, eta, Poliziaren arabera, 8.000 inguru.

Urtarrilaren 19an egin zuten lehenengo manifestazio handia. Orduan, 9.000 eta 10.000 jende artean bildu zen Frantziako Gobernuak egin nahi duen erretreten erreforma «injustu eta bortitza» gelditzeko asmoz. Azken urteetan ikusiko mobilizaziorik jendetsuenetakoa izan zen. Orduan ere CDFT, CGT, FO, CFE CGC, CFTC, UNSA, Solidaires eta FSU sindikatuek osaturiko intersindikalak deitu zuen, eta LAB eta ELB ere batu ziren.

CFDT da sindikatu deitzaile nagusia. Haren arabera, %20 baino gehiago handitu zaie afiliatu kopurua, erretreten erreformaren aurkako mobilizazioekin hasi zirenekin, gaiak gizartean eragin duen ezinegonaren lekuko. LABek ere esan du jendea haiengana jotzen ari dela inoiz ez bezala.

Erreformaren asmoa erretiroa hartzeko adina 64 urtera gibelatzea da, baina langile gehienek hori baino urte gehiago egin beharko dituzte pentsio osoa lortzeko, horretarako 43,5 urte sari beharko direlako. Emmanuel Macron Frantziako presidentearen Gobernuaren hitzetan, gaur egungo erretreten sistemak defizita izanen du hemendik urte batzuetara.


Summary: Euskararen auzian «herritarren hitza» errespeta dadila eskatu dute Mañerun. PSNk eta Navarra Sumak Mañeru eremu mistoan sartzeko lege proposamena atzera bota dutela-eta, «atsekabea» azaldu dute dozenaka herritarrek. Aldarrikatu dute zonifikazioak ez duela «ez hanka ez bururik».

Astebete baino gehiago igaro da Nafarroako Parlamentuak Mañeruri eragotzi ziotenik eremu ez euskaldunetik eremu mistora pasatzea. Denboraren joanak, baina, ez du baretu herritarren sumina, eta gaur erakutsi dute aski indar badutela ezezkoari kontra egiteko. Mañeruko Udalak eta Hordago herri ekimenak deiturik, dozenaka lagunek elkarretaratzea egin dute eguerdian herriko Foruen plazan. Irmo, galdegin dute errespeta dadila «Mañeruren hitza». Mañeruko udalbatzak aho batez egin zuen eremu mistoan sartzeko eskea, eta Navarra Sumaren eta PSNren ezezkoek bota zuten atzera proposamena.

Ikusi gehiago: Nuria Garcia Arostegi, Mañeruko alkatea: «PSNrentzat noiz da eremuz aldatzeko garai egokia? Inoiz ere ez»

Parlamentuak atea itxi duenez gero, Mañeruk eremu ez euskaldunean segitu beharko du gaur-gaurkoz, mugakide diren herri gehienek ez bezala –gehienak eremu mistoan dira jadanik–. Herritarrek protestan azaldu dutenez, ez dago horretarako «argudio baliozkorik» apenas. Bakarra okurritu zaie: «Nafarroa eta euskara ulertzeko ikuspegi desitxuratua izan ezik, noski». Atsekabeturik azaldu dira hori ikusirik.

Edonola ere, Mañeruko protesta ez da mugatu parlamentuak berriki harturiko erabakira. Herritarrek irmo egin dute euskararen zonifikazioaren kontra. «Erabakiak agerian utzi du, beste behin ere, euskararen zonifikazioak ez duela ez hanka ez bururik, ez diolako inolako irizpide soziolinguistikori erantzuten, besteak beste». Garbi aldarrikatu dute euskara «Nafarroa osoko» hizkuntza dela. Herritarrek nabarmendu dute euskararen zonifikazioak ez duela «ez hanka ez bururik». «Cortestik Berara; Vianatik Gardera; Altsasu, Iruñea eta Tuteratik igaroz; mendia, erdialdea eta Erribera osoa. Mañeru Nafarroa bada, euskara ere Mañeruko hizkuntza da».


Summary: Arabako Errioxako ardoaren esportazioak %17 gutxitu dira 2022an, baina fakturazioari eutsi dio. Dirutan, AEBak dira orain lehen merkatua. 97 herrialdetara esportatu dira jatorri izen horretako ardoak.

Arabako Errioxako ardoaren kanpoko salmentak 21,2 milioi litro izan ziren iaz, 2021ean baino %16,9 gutxiago, baina batez besteko prezioa %18,6 handiagoa izan zenez, fakturazioa apenas murriztu zen: 146,7 milioi euro guztira. Arabako Errioxako ardo litroaren batez besteko prezioa 6,92 euro izan da 2022an.

Barietateen arabera, ardo zuriaren esportazioak gehiago apaldu ziren beltzarenak eta gorriarenak baino. Arabako Errioxako ardoa munduko 97 merkatutara esportatu zen. Bolumenean, Erresuma Batua izan da, beste behin ere, merkatu nagusia, baina beherakada «nabarmena» izan dute hara egindako esportazioek. Aldiz, AEBetara gehiago bidali da, azken urteetako joerari jarraituz: laugarren postutik bigarrenera igaro da, Suitza eta Alemania gaindituz. AEBen hazkundea are handiagoa izan da balioari dagokionez, eta Erresuma Batua eta Suitza gainditu ditu lehen merkatu gisa.

Datu horiek Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen sailburuak jakinarazi ditu larunbat honetan, Lapuebla de Labarcan (Araba) ardogileekin batera eginiko ekitaldi batean.

Tapiak nabarmendu duenez, merkatuetan bilakaera bat gertatzen ari da, salmentak Europatik AEBetara igarotzen ari baitira; igoera handia izan dute, halaber, Kanadan eta Mexikon egindako salmentek. Bestalde, behera egin dute Erresuma Batukoek, Suitzakoek, Alemaniakoek, Irlandakoek, Suediakoek, Norvegiakoek eta Herbehereetakoek.

Sailburuak gogorarazi duenez, pandemiaren krisia gainditu eta 2021ean marka historikoak izan ostean, munduko ardo merkataritzak «ziurgabetasun handiko» urtea pasatu du 2022an.

Ukrainako gerrak, garraioaren eta materialen horniduraren krisiak eta energiaren eta erregaiaren garestitze handiak eragin dute munduko ardo esportazioak bolumena galtzea, baina fakturazioan irabaztea, prezioen igoeragatik.


Summary: Artolazabalek esan du Jaurlaritzak «ez duela etsiko» 1936ko gerran hildako gudari guztiak identifikatu arte. Gogora institutuak antolatutako ekitaldi batean, 1937ko udaberrian hildako sei gudari eta milizianoren gorpuzkiak jaso dituzte beren familiek.

1936ko gerraren ondorioz hildako sei borrokalariren gorpuzkiak jaso dituzte gaur beren familiek, Gogora institutuak Bilbon antolaturiko ekitaldi batean. Zehazki, borrokalari hauenak dira gorpuzki horiek: Patxi Jaka Bikandi, Jose Martin Arrieta Ikaran, Martín Fabo Colera, Ramón Crespo Ortiz, Fernando Lahera Urrutia, eta Inazio Lopetegi Oliden. Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako Saileko buru Beatriz Artolazabalek nabarmendu du, halere, asko falta dela egiteko, eta zehaztu du «ez dutela etsiko» artean aurkitu gabe diren gudari hilak identifikatu arte.

Gudan zendutakoei omenaldia egiteko ere baliatu dute ekitaldia. Besteak beste, Artolazabalek gogoratu du hildako gudari horiek «konpromiso handia» erakutsi zutela «askatasunaren, demokraziaren eta justizia sozialaren alde». Horregatik, sailburuak nabarmendu du gaur egun ezbairik gabe «zor» zaiela haiek «gogoraraztea, ohoratzea eta haien memoria eta duintasuna aldarrikatzea». Halaber, gudan hil ez arren errepresioa jasan zuten emakumeak oroitu ditu Artolazabalek. Azpimarratu du andre horiek ere pairatu zituztela «errepresioa, gosea eta umiliazioa».

Gaurkoa izan da Beatriz Artolazabalek Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburu gisa eginiko azken ekitaldia. Eskerrak eman dizkie, batik bat, 1936ko biktimen senideei. «Asko ikasi dut zuen eskuzabaltasunetik. Giza eskubideen urraketa bidegabeen biktima guztiok transmititu didazue gorrotorik gabe bizitzen ikasteko lezioa»


Bete-beteko mendiko festa Erronkarin

Summary: Bete-beteko mendiko festa Erronkarin. Ibilbide dotorea, elur baldintza oso onak eta eguraldi bikaina lagun, Bandres-Karolo Memorialaren lehen eguna ikusgarria izan da. Nahia Quincoces eta Noel Burgos nagusitu dira lineako proban.

Hiru urteko hutsunearen ondoren, Euskal Herriko mendiko eskiko proba nagusia, Bandres-Karolo Memoriala, bete-beteko festa izan da. Eguraldia zoragarria, elur-baldintzak oso-oso onak eta ibilbidea ikusgarria. Partaide guztien ahotan ez zen besterik. Zorionak eta zorionak antolatzaileei, ibilbidean zehar eta helmugan, denen esker ona aho betekoa zen. Festa, beraz, erabatekoa izan da gaur Erronkaribarreko mendietan.

Nesketan, Nahia Quincoces nagusitasun handiz gailendu da proban, Igone Campos izan da bigarren eta Montserrat Bacardit hirugarren. Mutiletan, berriz, Noel Burgos izan da irabazle, tarte handi samarrarekin. Atzetik euskal selekzioko bi gazte helmugaratu dira: Jon Ander Aranburu eta Axier Alonso.

Ibilbide laburrean edo B ibilbidean, berriz, adinak kontuan hartu gabe eta sailkapen orokorrari erreparatuta, Garazi Esturo gailendu da, Ane Aspe izan da bigarren eta Ainhoa Lendinez hirugarren. Mutiletan, berriz, Hugo Robles nagusitu da, Elur Zaldua helmugaratu da bigarren eta Unax Solagaistua hirugarren. Azken horrek lehia polita izan du ibilbide osoan Oier Urkiola laugarren sailkatuarekin.

Nafarroako txapelketa

Bandres-Karolo Memorialak Nafarroako mendiko eskiko txapelketa ere hartu du. Seniorretan, Ander de Miguel Aranaz izan da txapeldun, bigarren Raul Vergara eta Josema Urrestarazu hirugarren. Senior-promesetan, Xabier Tous gailendu da, Jokin Azkona eta Ruben Salinasen aurretik. Eta senior beterenoetan, Josema Urrestarazu izan da txapeldun, Patxi Rubio bigarren eta Ibai Goñi hirugarren.

Ibilbideak gogobeteta utzi ditu partaideak. Belagoako aterpetik abiatu dira Kortaplana tontorreraino. Handik, Arrakogoitiko lepora jaitsi eta Binbalet tontorrera igo dira, mendi gandor dotore bati jarraituz. Pierra Mentaren traza hartu du zati horretan ibilbideak. Binbalet tontorretik, bi jaitsiera egin dituzte Zuberoarantz eta beste horrenbeste igoera Kartxelako lepora. Lepo horretatik, berriro ere Belagoa alderantz hartu dute mendiko eskiatzaileek. Azken igoerak berriro ere Kortaplana azpiko laku izozturantz eraman ditu, eta handik, jaitsiera gozagarria aterperaino.

Aterpean, berriz, xingarra, txorizoa, jatekoa eta edatekoa ugari. Lagunen arteko zorion mezuak eta solasaldiak. Eta neke aurpegiaren gainetik, irribarreak, irribarre zabalak, mendiko eskiko bete-beteko festaz gozatu izanaren gogobetezko pozaren seinale.

Bihar kronoigoera egingo da, Izabako plazatik bertatik abiatuta. Ibilbideak Ardibideikua tontorrera eramango ditu partaideak, 700 metro inguruko desnibelarekin.

Bi probetako emaitzak batuta aterako da Bandres-Karolo Memorialaren irabazlea.

SAILKAPENAK

A ibilbidea

Neskak

1.- Nahia Quincoces Altuna. 2.37:43. 2.- Igone Campos Odriozola. 2.44:12. 3.- Montserrat Bacardit Peñarroya. 3.16:57.

Mutilak

1.- Noel Burgos Gomez. 2.10:38. 2.- Jon Ander Aranburu Zabalo. 2.20:23. 3.- Asier Alonso Korkostegi. 2.20:59.

B ibilbidea

Neskak

1.- Garazi Esturo Etxabe. 2.18:57. 2.- Ane Aspe Etxabe. 2.24:17. 3.- Ainhoa Lendinez Garate. 2.26:51.

Mutilak

1.- Hugo Robles Lomeña. 1.19:30. 2.- Elur Zaldua Elorza. 1.39:34. 3.- Unax Solagaiztua Zubia. 1.51:56.


Summary: Asier Karrera espetxera itzuli da, epaileak hirugarren gradua kenduta. Karrerak 23 urte daramatza preso, eta aurten beteko ditu zigorraren hiru laurdenak.

Etxerat elkarteak jakinarazi duenez, Asier Karrera euskal presoak Martuteneko espetxera (Gipuzkoa) itzuli behar izan du, Espainiako Auzitegi Nazionaleko Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentralak haren hirugarren graduaren kontra egin ostean. Karrerak 23 urte daramatza preso, eta aurten beteko ditu zigorraren hiru laurdenak.

Karrera hirugarren graduan zegoen urritik, espetxeko tratamendu batzordeak eta Eusko Jaurlaritzako Justizia Sailak hala ebatzita. Auzitegi Nazionaleko fiskaltzak, ordea, erabakiaren aurkako helegitea aurkeztu zuen, eta orain iritsi da auzitegiaren epaia.

Etxeratek «haserrea eta ezinegona» adierazi ditu, erabakiak Karreraren eskubideak urratzen dituela argudiatuta. Halere, kasua ez da salbuespen bat. Urtarrilean Asier Rodriguez presoak Basauriko kartzelara (Bizkaia) itzuli behar izan zuen, gradu erregresioaren ondorioz. Iaz ere beste zortzi gradu erregresio agindu zituen Auzitegi Nazionalak, eta 2021ean beste bat.


Sancetek eman dio garaipena Athletici

Summary: Sancetek eman dio garaipena Athletici. Zuri-gorriek 1-2 irabazi dute Mestallan, eta bigarren garaipena lortu dute segidan ligan. Valentzia 1-0 aurreratu da, baina Nico Williamsen eta Sanceten golek erabaki dute partida.

Neurketa ona jokatu ez arren, Athleticek hiru puntuak eskuratu ditu Mestallan. Etxeko taldea 1-0 aurreratu da, eta zuri-gorriek markagailua irauli behar izan dute. Nico Williamsen eta Oihan Sanceten golei esker lortu dute. Erdilaria esne mamitan da. Lau gol sartu ditu azken bi partidetan. Garaipenari esker, Athletic bete betean sartu da berriz Europarako sailkatzeko borrokan, eta etxetik kanpo zeraman bolada txarra eten du. Izan ere, zazpi jardunaldi zeramatzan San Mamesetik urrun hiru puntuak batu gabe.

Athleticek ondo ekin dio partidari, baloia ondo mugituz. Valentzia egoera zailean da, eta nabaritu da lehen minutuetan. Izan ere, lotuta jokatu du. Athletici ziurtasun handiagoz ikusten zitzaion berdegunean, egiten zuenean sinetsiz. Baina pixkanaka etxeko taldea hobetzen joan da. Presioan asmatu du, eta tantaka Unai Simonen atera gerturatu da. Hala, gola egin du. 17. minutuan izan da, Jokaldia Samu Castillejok abiatu du. Eskuinera zabaldu dio baloia Linori. Hark pase ona eman dio llaixi. Atzera begiratu, eta pasea eman dio Castillejori. Haren errematea Unai Simonen eta Iñigo Lekueren artean sareetara joan da.

Ustez gol horrek patxada eman behar zion Valentziari. Baina ez da horrela izan. Orduan hasi da Athletic gol aukerak sortzen. Lehenik eta behin Nico Williams ez da gutxigatik iritsi baloibatera, eta ia erreskadan Vivianek ezin izan du ondo errematatu. Partidaren erritmoa apur bat igo egin da, eta joan etorrikoa izan da hurrengo minutuetan. Eta hor iritsi da Nico Williamsen gola. Williamsen anaien artean txikienak De Marcosen pase sakon on bat jaso du, eta duen abiadura baliatuz diagonalean joan da. Foulquier baloia kentzetik gertu zegoen, baina Nico Willilamsek botaren punta sartu, baloia desbideratu, eta gola sartu du. Azken minutuak berriro ere Valentziarenak izan dira. Baina ez du golik egin. Gertuen Linok izan du. Unai Simonek esku ona atera dio, ordea.

Bigarren zatian bizi atera da Athletic, estutzen. Partidaren bila joan nahi zuen. Baina Valentziak sustoa eman dio. Castillejok area ertzetik egindako jaurtiketa batean izan da. Berriro ere Unai Simon azaldu da. Ordutik aurrera neurketa parekatu egin da. Ez talde bat, ezta beste ere, ez ziren gai partidaren aginte makila hartzeko. Egoera horretan, jokalari erabakigarriek irauli zezaketen neurketa. Hor azaldu da Oihan Sancet. Aurreko jardunaldian Cadizi hiru gol egin eta gero, Valentziari beste bat egin dio. Gol sena du Athleticeko harrobiko harribitxiak, eta beste behin erakutsi du. Valentziari sartutakoa sasoiko zortzigarrena izan da.

71. minutua zen. 19 minutu falta ziren neurketa amaitzeko, eta egoera kontuan hartuta Valentziak arriskatu egin beharra zuen, jaitsiera postuetan baitago. Horren aurrean, egokiena zuri-gorriek baloia izatea zen. Baina ez dute ulertu. Ez dute lortu baloia kontrolpean izatea, eta garesti ordaintzetik gertu egon dira. Baina ez Hugo Duro, ezta Ilaix Moribak ez dute asmatu. Ezta Iñaki Williamsek, bigarren gola egin ostean harenak izan baitira zuri-gorrien bi abagune argienak. Berriro ere Unai Simonek agertu behar izan du garaipena lotzeko. Diakhabyri baloi ona atera dio. Goleatzaileekin batera, hura izan da partidako jokalaririk onena. Hurrengo partida ere etxetik urrun jokatuko dute zuri-gorriek: Atletico Madrilen zelaian.


Summary: Nahia Quincoces eta Jon Ander Aranburu Bandres-Karolo Memorialaren txapeldun. Euskal Herriko Mendiko Kopan eta Kronoigoera Txapelketan ere Quincoces eta Aranburu bera nagusitu dira. Aurtengo oroimenezkoa ikusgarria izan da, luzaroan oroitzekoa.

Hiru urteko hutsunearen ondoren, mendiko eskiatzaileak gogoz ziren berriro Izaban topo egiteko, aspaldiko lagunekin elkartu eta hain maitea duten kirolaz gozatzeko, eta Bandres-Karolo Memorialak horretarako aukera paregabea eman du. Eguraldia, elur baldintzak, ibilbideak, jendearen gogoa... dena aldeko izan da, edizio benetan ikusgarria osatzeko. Egiaz oroitzekoa.

Larunbateko lineako proba eta kronoigoera biak kontuan hartuta, Nahia Quincoces mendexarra eta Jon Ander Aranburu zumarragarra nagusitu dira Bandres-Karolo Memorialean, biak euskal selekzioko kideak. Nesketan, Igone Campos zumarragarra eta Montserrat Bacardit kataluniarra igo dira podiumera. Mutiletan, berriz, Asier Alonso oñatiarra izan da bigarren, eta Wilfried Jumere eta Alberto Miron hirugarren, biak denbora berean. Atzoko lineako irabazlea, Noel Burgos, ez da atera gaurko kronoigoeran.

Gaurkoa, Memorialaren bigarren proba, Euskadiko Kronoigoera Txapelketa izan da. Izabako plazatik bertatik abiatu, eta Ardibidepikua tontorrera igo dira: 700 metroko desnibela gainditu behar izan dute partaideek 5 kilometroko ibilbidean. Nesketan, atzoko lineako probako ordena berean helmugaratu dira hiru aurrenekoak: Nahia Quincoces lehena, Igone Campos bigarren eta Montserrat Bacardit hirugarren. Euskadiko Txapelketari begira, podiumeko hirugarren postua Mayi Mujikarentzat izan da.

Mutiletan, Jon Ander Aranburu izan da kronoigoeran txapeldun. Igoera guztian lehia estuan ibili dira Aranburu eta Ander de Miguel iruindarra, eta azken metroetan hartu dio aurrea Aranburuk nafarrari. Hirugarren, esprintean eta denbora berean, Wilfried Jumere frantziarra eta Alberto Miron aragoiarra helmugaratu dira. Haien atzetik helmugaratu da Asier Alonso oñatiarra. Euskadiko Kronigoera Txapelketari begira, Asier Alonso izan da bigarren, eta Ander Uriarte hirugarren.

Euskal Herriko Mendiko Kopako bigarren proba ere bazen Bandres-Karolo Memoriala. Kasu honetan, bi egunetako denborak kontuan izanda, nesketan, Nahia Quincoces, Igone Campos eta Lur Basterretxea izan dira hiru lehenak. Mutiletan, berriz, Jon Ander Aranburu, Asier Alonso eta Ander de Miguel.

Probaren ondoren, frontoian jarraitu du festak. Sariak banatzeko ekitaldia, artzain apurrak, lagunarteko solasaldiak mendiko eskiaz, Memorialeko ibilbideez... Biribila izan da aurtengo edizioa, luzaroan gogoan izatekoa.

Sailkapenak Bandres-Karolo Memoriala Neskak 1.- Nahia Quincoces 3.22:19 2.- Igone Campos 3:29:53 3.- Montserrat Bacardit 4.07:31

Mutilak 1.- Jon Ander Aranburu 2.59:05 2.- Asier Alonso 3.01:12 3.- Wilfried Jumere 3.01:57 3.- Alberto Miron 3.01:57

Euskadiko Kronoigoera Txapelketa (EMF) Neskak 1.- Nahia Quincoces 44:36 2.- Igone Campos 45:41 3.- Mayi Mujika 53:50

Mutilak 1.- Jon Ander Aranburu 38:42 2.- Asier Alonso 40:13 3.- Ander Uriarte 41:16

Euskal Herriko Mendiko Kopa Neskak 1.- Nahia Quincoces 2.37:43 2.- Igone Campos 2.44:12 3.- Lur Basterretxea 3.27:14

Mutilak 1.- Jon Ander Aranburu 2.20:23 2.- Asier Alonso 2.20:59 3.- Ander de Miguel 2.23:49


Summary: Telmo Iruretak eta Alauda Ruiz de Azuak Goya sari bana jaso dute. Ivan Miñambresek ere bi garaikur lortu ditu. Denera, hiru eskuratu ditu Ruiz de Azuaren 'Cinco lobitos' filmak, tartean, zuzendari berri onenaren saria. Iruretari aktore berri onenaren garaikurra eman diote.

Euskal Herriko zinemagintzak, gehiago edo gutxiago, jaso du aitortza aurtengo Goya sarietan ere. Espainiako Zinema Akademiak atzo iluntzean eman zuen sarituen berri, Sevillan (Espainia) egin zen ekitaldian, eta tartean dira hainbat euskaldun.

Banakako sarietan, Alauda Ruiz de Azuak jaso du zuzendari berri onenaren saria, Cinco lobitos filmagatik, eta Telmo Iruretak aktore berri onenaren saria, Fernando Francoren La consagracion de la primavera-gatik. Sarituak izan dira, halaber, Gaizka Urrestiren Labordeta, un hombre sin mas filma —pelikula dokumental onenaren saria eskuratu du— eta Amaia Remirezen eta Raul de la Fuenteren Maldita. A Love Song to Sarajevo-k film labur dokumental onenaren saria jaso du.

Ruiz de Azuaren Cinco Lobitos-i hiru sari eman dizkiote denera; tartean, zuzendariak jaso duenaz gain, emakumezko aktore nagusi onenaren saria eman diote Laia Costari.

Euskaldunen artean, Ivan Miñambres izan da beste garaileetako bat. Haren Unicorn Wars ekoizpenak animaziozko film luzerik onenaren saria irabazi du, eta Loop-ek, animaziozko film laburrik onenarena. Portugaleteko sortzaileak bost Goya sari ditu jada.

Ez dute saririk jaso izendatuta zeuden euskarazko bi filmek. Fermin Muguruzaren Black is beltza II: Ainhoa filmak animaziozko film luzerik onenaren saria jaso zezakeen, eta Paul Urkijoren Irati, berriz, bost garaikur jasotzeko hautagaia zen: gidoi egokiturik onenarena, ikusizko efekturik onenarena, jantzi diseinurik onenarena, kanturik onenarena eta jatorrizko musikarik onenarena. Mikel Gurrearen Suro-k ere ez du saririk jaso.

Gainontzean, aurtengo film sarituena Rodrigo Sorogoyenen As bestas izan da. Bederatzi garaikur bildu ditu; besteak beste, film onenarena, zuzendaritza onenarena eta gizonezko aktore protagonista onenarena —Denis Menochetek irabazi du hor—. Sari gehien jaso duen bigarren ekoizpena Modelo 77 izan da, bost garaikurrekin.

Ikusi gehiago: Voxek Fermin Muguruzari eraso dio sare sozialetan, Goya sarietan jasotako izendapenagatik


Summary: Urkulluk dio EAJk gauzak «ongi» egin dituela egoera zaila izan arren. Maiatzeko hauteskundeetarako hautagaiak aurkeztu ditu EAJk, BECen. Urkulluk «eredugarriak» izateko eskatu die hautagaiei.

«Gaur egungo bide beretik» jarraitu nahi du EAJk. Mezu hori helarazi dute gaur BECen (Barakaldo, Bizkaia) Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak eta Andoni Ortuzar EBB Euzkadi Buru Batzarreko presidenteak. Han egin dute maiatzaren 28ko udal eta foru hauteskundeetarako alderdiaren hautagaiak aurkezteko ekitaldia.

Kargudun, hautagai eta gainontzekoen artean, 2.000 alderdikide inguru elkartu dira gaurko ekitaldian. Han, Urkullu izan da hitza hartzen lehena. Esan du azken boladan, pandemia eta Ukrainako Gerra tarteko, «oso egoera zaila» tokatu zaiela, baina gauzak «ongi» egin dituztela kargudun jeltzaleek.

«Arazoak izan ditugu, baina ikasi ditugu lezioak, hartu ditugu ardurak, eta indarra erakutsi dugu zailtasunen aurrean», gehitu du. Bide horretan jarraitzeko eskatu die: «Autokonplazentzian erori gabe, erakunde guztiak elkarlanean, ekimen pribatuarekin eta hirugarren sektorearekin lankidetzan».

EAJ modeloa

Ortuzarrek, berriz, bozetan ahalik eta emaitza onenak eskuratzearen garrantzia azpimarratu du, «aldundiak eta udalak ondo gobernatuta egon daitezen»: «Gure egitekoa herri bat eraikitzea da, lurralde bat eraikitzea, nazio bat eraikitzea. Eta jendearentzat lan egitea», azpimarratu du.

«EAJ modeloa» goraipatu du alderdiko buruak, eta, Urkulluk bezala, azken urteetan egindako lana nabarmendu du. «EAJ behetik gora eraikitzen da, ez da pertsona bakarreko lidergoen alderdi bat. Hemen ez dugu oilar bat aukeratzen beste oilar batekin mokoka jarduteko eztabaidetan edo legebiltzarrean. Gurean taldea da garrantzitsuena», adierazi du. Bi buruzagiek aipatu duten beste ideietako bat izan da EAJk ez duela «inor atzean utzi», eta horretarako zerbitzu publikoek duten garrantzia nabarmendu dute.

Bi hitzaldi horien ostean, mahai inguru bat egin dute Araba, Bizkai eta Gipuzkoako aldundietarako eta hiriburuetarako EAJren hautagaiek: Elixabete Etxanobek, Eider Mendozak, Ramiro Gonzalezek, Juan Mari Aburtok, Eneko Goiak eta Beatriz Artolazabalek.


Summary: Osasunak hutsean berdindu du Valladoliden. Neurketaren zati handi batean sufritzea tokatu zaio Osasunari, baina izan ditu irabazteko gol aukerak ere. Sailkapen nagusian bederatzigarren dago orain ere.

Puntu ona lortu du Osasunak gaur Valladoliden zelaian. Valladolid zertxobait hobea izan da neurketan zehar, lehen zatian batez ere, baina gorriek ere jakin duten euren aukerak sortzen. Dena den, ontzat jo dezakete puntua. Datorren urtean Europan jokatzeko lehian jarraitzen du Osasunak, 30 punturekin, bederatzigarren postuan.

Gaur hasieratik nabaritu da bi taldeetatik zein iritsi den partidara bolada onean: Valladolid. Osasunak jokalari asko dauzka min hartuta (besteak beste, defentsan jokatu du Moncayolak, eskuin hegalean), eta ligan lau norgehiagoka daramatza irabazi gabe. Valladolid, berriz, Anoetan irabaztetik zetorren.

Jokoan etxekoek izan dute ekimena, eta ezker hegaletik min egin du Darwin Machisek. Venezuelako jokalariarenak izan dira bi gol aukera argienak: area kanpotik egin duen jaurtiketa indartsu bat Aitor Fernandezek geratu dio, eta atezaina gainditu duen jaurtiketa loratu bat, berriz, Aridanek, atepean. Osasunak ezer gutxi sortu du lehen zatian; atera zortzi aldiz jaurti du Valladolidek, eta behin ere ez Osasunak.

Bigarren zatian parekatu da lehia. Lehen minutuetan joera lehengo bera izango zela zirudien, baina Chimy Avilak zutoinera bidali duen jaurtiketa batek aldatu du hori. 53. minutua zen. Aldaketek mesede egin diote Jagoba Arrasateren taldeari. Bi taldeek izan dituzte aukerak; Osasunaren argiena, Brasanacek 82. minutuan, Kike Garciarekin egin duen jokaldi batean.

Bi taldeek ausart jokatu dute, baina inork ezin izan du berdinketa hautsi.

Valladolid: Masip; Luis Perez, Hongla, Javi Sanchez, Olaza; Monchu (Roque Mesa, 58'), Kike Perez (Ivan Sanchez, 74'), Gonzalo Plata, Oscar Plano (Amallah, 74'), Darwin Machis (Aguado, 87'); eta Sergio Leon (Larin, 59').

Osasuna: Aitor; Moncayola, Aridane, Juan Cruz, Manu Sanchez; Torro, Ibañez (Brasanac, 62'), Moi Gomez; Chimy Avila, Kike Barja (Ruben Garcia, 62') eta Budimir (Kike Garcia, 62').


Summary: Bizirik daude oraindik ere Ezkurdia eta Martija. Orain arteko partidarik onena jokatu dute, eta aise menderatu dituzte Jaka eta Aranguren.

Joseba Ezkurdiak eta Julen Martijak ezin zuten hutsik egin, eta ez dute egin. Finalaurrekoetako ligaxkara sailkatzeko aukerak dituzte oraindik ere nafarrek bi jardunaldiren faltan. Gaur ondo egin dituzte betebeharrak Altsasun (Nafarroa), jada kalean diren Jaka eta Arangurenen aurka (22-6).

Gaurkoa txapelketan lortu duten laugarren puntua da. Horri esker, puntu bakarrera dituzte Peña II.a-Mariezkurrena eta Peio Etxeberria-Rezusta; bira, berriz, Laso-Imaz eta Urrutikoetxea-Albisu. Geratzen zaizkien bi partidetan Peña-Mariezkurrenaren eta Laso-Imazen aurka jokatuko dute; bi bikote horiekin galduta dute tantoen aldea. Oraingoz, Elordi-Zabaleta eta Altuna III.a-Tolosa dira txartela ziurtatuta daukaten bakarrak.

Altsasun jokatu den partida azkar utzi dute erabakita. 5-5etik 22-6ra. Hasieran jo ditu pilotakada on batzuk Arangurenek, baina tantoek aurrera egin ahala jaun eta jabe egin da Martija. Atzelariak ez du pilotarik galdu, eta aurrean asmatu egin du Ezkurdiak. Tantoak ondo amaitu ditu, eta sakez ere sei egin ditu. Sakanakoek aurtengo txapelketan egin duten partidarik onena izan da.

Ikusi gehiago: Altunarekin broma gutxi


Summary: Joxe Arregiri omenaldia egin diote Zizurkilen, haren heriotzaren 42. urteurrenean. Gaur bete dira 42 urte Arregi Espainiako Poliziaren torturapean hil zenetik; haren omenez antolatzen da Torturaren Aurkako Eguna. Atzo egin zioten omenaldia Zizurkilen.

Joxe Arregiren heriotzaren 42. urtemuga da gaur. 1981eko otsailaren 13an hil zen Espainiako Poliziaren eskuetan, atxilotu eta bederatzi egunera. Horrezkero, gaurko egunez, otsailak 13, ospatzen da Euskal Herrian Torturaren Aurkako eguna. Egiari Zor fundazioak omenaldia egin zuen atzo, Arregiren jaioterrian, Zizurkilen (Gipuzkoa). Poliziaren esku pairatutako torturen ondorioz hildakoak gogoan izateko eguna izan zen atzo. «Tortura bezalako giza eskubideen urraketa larriak jasan dituzten milaka pertsonen eskubideak defendatu eta aldarrikatzeko», adierazi zuen fundazioak.

Tortura «zigortu gabeko krimen sistematikoa» dela salatu zuen fundazioak. Euskal Herrian dokumentatutako 5.329 tortura kasu ere izan zituzten hizpide. «Hala ere, denok dakigu torturaren benetako dimentsioak zenbaki horiek gainditzen dituela eta zenbaki batzuez haratago eragina izaten jarraitzen duela», gehitu zuen fundazioak.

Kriminologiaren Euskal Institutuak Hego Euskal Herriko torturen ikerketa baten emaitzak eraman zituen argitara, urtarrilean. Haren arabera, gutxienez 5.181 tortura eta tratu txarren kasu izan dira 1960-2015 epean Hego Euskal Herrian; horietatik 1.068, Nafarroan. Dena dela, azpimarratu zuen oraindik amaitzeko dagoela ikerketa hura.

1981eko otsailaren 16an, Juan Kruz Unzurrunzaga Zizurkilera joan zen, Arregiren omenaldian parte hartzera. Egun hartan otu zitzaion haren gorpua hilobitik atera eta argazkiak egitea, bertsio ofiziala indargabetzeko asmoarekin. Unzurrunzagak 2009an kontatu zion BERRIAren Igandea gehigarriari nola atera zituzten argazki horiek, Zizurkilgo hilerrian bertan. Erreportajearekin batera egindako bideoa, hemen:

Arregi atxilotu zutenean, 73 polizia izan ziren harekin. Madrilgo Probintzia Auzitegiak horietatik bosti soilik hartu zien deklarazioa, bi besterik ez zituen auzipetu «tratu txarrak» egotzita. 1989ko urrian, Espainiako Gorenak bi polizia horiek zigortu zituen: lau eta hiru hilabeteko atxiloaldiak, eta hiru eta bi urteko lan etenaldiak. Ostean, Felipe Gonzalezen gobernuak indultatu egin zituen, baita indultua eman ere biei. Ez hori bakarrik: bai bi auzipetuak, bai deklaratu zuten beste hiru poliziak mailaz igo zituzten.


Summary: 50 urte bete ditu Zumetaren Usurbilgo muralak. Urteurrenerako egitarau oparoa antolatu dute Usurbilgo Udalak eta Zumeta Arte Estudioak elkarlanean.

«Binomio banaezina», Jose Luis Zumetaren (1939-2020) eta Usurbilen (Gipuzkoa) artekoa. Bien arteko loturak ez dira gutxi, baina horien guztien artean, artistak jaioterriarentzat egindako murala da bereizgarriena. 50 urte bete ditu aurten Zumetaren Usurbilgo muralak, eta, urteurrenaren aitzakiaz, urte osorako egitarau oparoa antolatu dute herriko udalak eta Zumeta Arte Estudioak. Atzo aurkeztu zuten hemendik udazkenera bitartean egingo dituzten egitasmo guztiak. Agurtzane Solabarrieta Usurbilgo alkateak argi utzi zuen artistari omenaldia egiteko arrazoia: «Arrasto itzela utzi du han eta hemen, Euskal Herrian eta mundu zabalean, eta, zer esanik ez, Usurbilen».

Kontserbazio lanekin hasi, eta erakusketak eta hainbat egitasmo egingo dituzte urrira bitartean. Urteurrenaren harira erabaki dute kontserbazio lanak egitea; 50 urtean lehenbizikoz egingo dituzte. Usoa Zumeta artistaren alaba udaletxera joan zen, erakusketa bat antolatzeko asmoz: «Segituan jaso nuen babesa, eta, azkenean, proiektuaren dimentsioa handituz joan da. Mikel Telleriarekin batera, Zumeta diskoa argitaratu zuen azaroan. Zumetaren ahotan, mende erdian horma hartan agertu diren «zauriak sendatzeko» aukera izango da urteurrena, eta beste mende erdi iraunarazteko parada.

Ikusi gehiago: Zumetaren estiloa: tonu bizien indarrarekin, beti

Aurkezpenean azaldu gisa, udalaren enkargua izan zen Zumetaren murala; 1972ko urriaren 30eko udalbatzako aktan jasotzen da erabaki hura. Solabarrieta alkateak orduko udalbatzak euskal artearen eta kulturaren alde egindako apustua txalotu zuen.

Egitaraua

Otsailetik martxora, muralaren kontserbazio lanak egingo dituzte. Mende erdian ez da halakorik egin, eta artelanaren egoera ona bada ere, «denboraren iragatea nabaria da», Usurbilgo Udalaren arabera. Kontserbazio lan hori «minimoa izango da, elementu originalak mantenduta eta obra errespetatuta»; garbitu, finkatu eta zigilatu egingo dute murala, baita tratamendu bat ere eman, murala hobeto kontserba dadin. Lan horien bisita bat antolatu dute, martxoaren 11rako.

Behin mantentze lanak amaituta, erakusketa bat egingo dute apirilaren 28tik maiatzaren 15era bitartean. Bertan, Zumetaren muralaren sortze prozesua dokumentatuko dute. Artxiboak, irudiak eta argazkiak izango dira, besteak beste. Muralaren jatorrizko bozetoa ikusi ahal izango da estreinakoz. Bigarren erakusketa bat ere antolatu dute, irailaren 29tik urriaren 15era arte. Azken horrek Zumetaren eta Usurbilen arteko harremana erakutsiko du.

Horiez gain, murala «Euskal Herriko artelanen erakusleihoan lehen mailara» eramateko, hainbat ikus-entzunezko pieza ere egingo dituzte, Hormaren Mintzoa egitasmoaren barruan. Udalak iragarri du uda aldean ospakizun bat ere egingo dute, Usurbilgo sortzaileekin zein kultur antolatzaile eta zaletuekin.


Summary: Nerea Melgosak ordezkatuko du Artolazabal Eusko Jaurlaritzan. Urkulluk gaur sinatuko ditu Artolazabalen kargugabetzea eta Melgosaren izendapena.

Nerea Melgosak hartuko du Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politikako sailburu kargua Beatriz Artolazabalen ordez. Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak gaur sinatuko ditu Artolazabalen kargugabetzea eta Melgosaren izendapena. Artolazabal EAJren Gasteizko alkategai izendatzeak eragin du aldaketa Jaurlaritzan.

Melgosa gasteiztarra da, 1970ean jaioa, eta 2020tik dago Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politikako Sailean, aholkulari gisa. Aurrez, 2019 eta 2020 bitartean Arabako Foru Aldundiko Berdintasun eta Giza Eskubideen zuzendaria izan zen, eta zinegotzi aritu zen Gasteizko Udalean, 2015 eta 2019 bitartean. Gainera, 2015-2016 bitartean Arabako Parke Teknologikoko Administrazio Kontseiluko ordezkaria izan zen, eta CEIA Arabako Enpresa eta Berrikuntza Zentroko Administrazio Kontseiluko eta Akziodunen Batzarreko ordezkari (2015-2019). GILSA Gasteizko Industria Lurra S.A. sozietate publikoaren presidentea izan zen 2015 eta 2019 bitartean, eta, epe berean, Gasteizko Garraio Zentroko ordezkaria, besteak beste.

Ikusi gehiago: Urkulluk dio EAJk gauzak «ongi» egin dituela egoera zaila izan arren

Deustuko Unibertsitatean Soziologian eta Politika Zientzietan lizentziatua da. EAJko Euzkadi Buru Batzarreko kide ere bada, 2020tik.

Melgosak bihar 09:00etan hartuko du kargua. Ondoren, Jaurlaritzak asteroko gobernu kontseilua egingo du, eta ondorengo agerraldira irtengo da Melgosa bera, Bingen Zupiria bozeramailearekin.


Summary: Transfusio eta Giza Ehunen Zentroko langileek grebara deitu dute bihartik ostiralera bitarte. Osakidetzaren «immobilismoa eta konponbiderik eza» salatzeko deitu dute lanuztera SATSE, ELA, LAB, CCOO, UGT eta UTESE sindikatuek.

Transfusio eta Giza Ehunen Zentroko langileek lau eguneko grebara deitu dute, bihartik ostiralera bitarte, langileentzako baldintza hobeak eskatzeko. SATSE, ELA, LAB, CCOO, UGT eta UTESE sindikatuek deitu dute lanuztera, Osakidetzaren «immobilismoa eta konponbiderik eza» salatzeko. Sindikatuek ohar batean adierazi dute irteera «negoziatu» eta «eraginkorra» nahi dutela, eta helburu horrekin deitu dutela Osakidetza Euskadiko Lan Harremanen Kontseiluko bilera batera. Bihar izango da batzarra, 14:30ean. Sindikatuek gogoratu dute hilabete asko daramatzatela zentroaren zuzendaritzari negoziazioa eskatzen, baina artean ez dutela erantzunik jaso. Nolanahi ere, Osakidetzarekin negoziatzeko prest agertu dira. Gogoratu dute Transfusio eta Giza Ehunen Zentroak ezinbesteko zerbitzua eskaintzen duela odol eta ehun hornidura bermatzeko. Alabaina, salatu dute langileek «diskriminazioa» sufritzen dutela, Osakidetzako gainerako lankideek baino %4 gutxiago kobratzen baitute antzeko eginkizunak egiteagatik. Oroitarazi dute Eusko Legebiltzarrak ere Osakidetzari galdegin diola egoera hori amaitzeko. Sindikatuek bi urte luze daramatzate gatazkan, eta mobilizazioekin jarraitzeko asmoari eutsiko diote Osakidetzak egoera desblokeatu eta langileen baldintzak gainerako beharginekin parekatu arte. Mobilizazio dinamika horren barruan, manifestazio batera deitu dute etziko, Bilbon. Bilboko Plaza Biribiletik irten eta Eusko Jaurlaritzaren Osasun Sailaren egoitzaren aurrean amaituko da. Zentroko langileak eta herritarrak deitu dituzte manifestaziora.


Summary: Desplazatuentzako epe luzerako laguntza eskatu du Gurutze Gorriak. Turkia prest agertu da Siria iparralderako bi pasabide zabaltzeko, baina ez PKK-k eta YPGk kontrolatutako eremuetara. Astebetean 36.000 hildako zenbatu dituzte Turkian, Kurdistanen eta Sirian. Erreskate planak amaitzear daudela ohartarazi du NBEk.

Aste bat igaro da bi lurrikarek inoizko hondamendi handienetako bat eragin zutenetik Ekialde Hurbilean, eta erreskate lanak amaitzear dituzte. Zenbaketa ofiziala 36.000 hildakora heldu da, baina NBE Nazio Batuen Erakundeak ohartarazi zuen asteburuan 50.000ra iritsiko dela. Bizirik irten direnei aterpea eta giza laguntza ematea da orain lehentasuna; izan ere, milioika dira desplazatutakoak.

Lehen egunetan, hondakinen artean bizirik geratutakoak erreskatatzea izan da lehentasuna, baita zaurituak artatzea eta etxerik gabe geratutakoei behin-behineko aterpea eskaintzea ere. Egunek aurrera egin ahala, ordea, agerian geratzen hasi da hondamendiaren norainokoa. Gurutze Gorriak eta Ilargi Gorriak ohartarazi dute epe luzerako laguntza beharko dela eskualdean. «Sarraskia erabatekoa da. Eskolak, etxeak, erietxeak eta bestelako eraikinak suntsituta daude. Milaka dira desagertuta edo hondakin artean harrapatuta daudenak, eta jendea bizirik ateratzeko denbora amaitzen ari da», azaldu du Gurutze Gorriaren eta Ilargi Gorriaren Nazioarteko Federazioko idazkari nagusi Jagan Chapagainek.

Hala ere, egoera ez da bera eskualde guztietan. Turkiako AKP Justizia eta Garapenerako Alderdiak kudeatutako lurraldeetara lehen egunetan heldu da giza laguntza; ez, ordea, oposizioak kudeatutakoetara. Arazoa are okerragoa da Siria ipar-mendebaldean. Han, gerra hasi zenetik, pasabide bakarra dago zabalik, eta, ondorioz, giza laguntza apenas heldu den azken astean. AEBetako Gobernuak eskatu dio nazioarteari ireki ditzala pasabide gehiago.

Une honetan soilik Bab al-Hawako pasabidea dago zabalik, Turkia eta Idlib eskualdea lotzen dituena. NBEren Segurtasun Kontseiluaren ebazpen bati esker, nazioarteko konboiak bertatik igaro daitezke. AEBetako enbaxadore Linda Thomas-Greenfieldek beste bi pasabide irekitzeko eskatu zuen atzo.

Berez, Segurtasun Kontseiluaren ebazpenik ez litzateke behar Siriako presidente Baxar al-Assadek pasabide gehiago zabaltzea onartuko balu, baina Damaskok esan du gaur-gaurkoz laguntza oro bere eskuetatik igaro behar duela. NBEk baliatu izan ditu Siriatik bertatik doazen bidean laguntza banatu ahal izateko, baina ibilgailuek gerra frontea gurutzatu behar izaten dute iparraldera heltzeko, eta horrek moteldu egiten du bidea.

Damaskoren arabera, ordea, berak kudeatu beharko luke nazioarteko laguntza, eta horretarako «nahitaezkoa» da gerra dela medio jarritako zigorrak kentzea. Hala zehaztu du Siriako Atzerri ministro Faisal al-Miqdadek NBEko ordezkari berezi Geir Pedersenekin izandako bileraren ostean: «Beharrrezkoa da azken hamarkadan banakoen eta erakundeen aurka jarritako zigor neurri guztiak kentzea». Al-Miqdaden esanetan, Al-Baxarren gobernua prest legoke laguntza banatzeko, baita oposizioaren kontrolpeko eremuetan ere.

Turkia bai, prest agertu da beste bi pasabide zabaltzeko Siria iparraldera, baina ez PKK Kurdistango Langileen Alderdiaren eta YPG gerrilla kurduaren kontrolpean dauden eremuetara, Kilis eskualdera baizik. «Eztabaidatik kanpo dago Turkiak PKK-k eta YPGk kontrolatutako eremuetarako pasabideak zabaltzeko aukera», zehaztu du Atzerri ministro Mevlut Cavusogluk —Ankararentzat, terroristak dira bi erakunde horiek—.

Bien bitartean, hasiak dira laguntza konboiak oposizioak kontrolatutako Siria ipar-mendebaldera iristen. Asteburuan NBEren 52 ibilgailu heldu dira. Gaur beste sei espero dituzte.

Erantzun «motela»

Turkian egoera ez da askoz hobea, batez ere Kurdistanen eta oposizioak kudeatutako eremuetan. Ankarak gezurtatu egin ditu bere aurkako kritikak, esanez «oso zaila» dela zenbait ingurutara iristea; besteak beste, aireportuak itxita daudelako. Horrez gain, adituek ohartarazi dute lurrikara arriskua dagoela oraindik inguru askotan.

Hiri askotan etxerik gabe geratu den jendea haserre dago gobernuarekin, uste dutelako eraikuntza enpresek ez dituztela bete segurtasun neurriak. «Gezurti hutsak dira eraikuntza enpresak. Itxura ederreko eraikinak egiten dituzte, baina kalitate txarrekoak», salatu dio 61 urteko Serizan Agbas jostunak Al Jazeera telebista kateari. Bere denda zegoen eraikina duela 30 urtekoa da, baina lurrikarak erabat hondatuta utzi du.

Salaketei erantzunez, Turkiako justiziak ehun atxilotze agindu baino gehiago eman ditu eroritako eraikinak egin zituzten enpresetako arduradunen aurka. Atxilotze aginduetan jasotakoaren arabera, eraikuntzek ez zituzten segurtasun neurriak betetzen.


Summary: Hiru palestinar hil ditu Israelek azken 48 orduetan. Israelek esan du erregularizatu egingo dituela Zisjordanian bere legedia bete gabe kolonoek eraiki dituzten bederatzi kokaleku.

Israelen oldarraldiak ez du etenik, eta azken 48 orduetan hiru palestinar hil ditu tiroz; urtea hasi zenetik 47 dira hil dituen palestinarrak. Bart goizealdean hil du azkena, Nablusen, Zisjordanian. Amir Ihab Bustami zuen izena, eta 21 urte zituen, Palestinako Aginte Nazionaleko (PAN) Osasun Ministerioak jakinarazi duenez. WAFA albiste agentziaren arabera, polizia operazio bat egin du Israelgo armadak lurralde okupatuetan, eta hildakoaz gain, zazpi pertsona zauritu ditu. Israelek esan du bost palestinar atxilotu dituela operazio horretan, urrian izan zen eraso batekin lotuta. Gainera, Gazan ustez Hamasenak diren zenbait azpiegitura bonbardatu dituela jakinarazi du.

Atzo arratsaldean, berriz, 14 urteko gazte bat hil zuen Israelek. PANeko Osasun Ministerioaren arabera, Qusai Radwan Waked zuen izena, eta Jeninen hil zen, ospitalean, Israelgo soldaduek sabelean tiro eginda. Israelek argudiatu du ostiralean hiru israeldar hil zituen erasotzailearekin lotuta palestinar batzuk atxilotzeko operazioa zela atzokoa, eta harriak eta lehergaiak bota zizkietela eta tiro egin zietela soldaduei. Ostiraleko erasoan, palestinar batek autobus geltoki bat jo zuen autoarekin, Jerusalem okupatuan, eta heldu bat eta bi haur israeldar hil zituen, 6 eta 8 urtekoak. Poliziak ustezko erasotzailea hil zuen gero.

Larunbatean hildakoak 27 urte zituen, eta Metkal Sulaiman Rayyan zuen izena. Zisjordania hil zuten hori ere, Qarawat Beni Hassan herrian, iparraldean. WAFAren arabera, kolono israeldar batek buruan tiroa jota hil zuen. Zenbait hedabidek azaldu dute kolono israeldarrek antolatuta egin zietela eraso herri horretako palestinarrei, ondoko kokaleku batetik. Israelgo armada ondoren joan zen; haren hitzetan, israeldarren eta palestinarren arteko liskar bat sakabanatzera joan zen. Israelek esan du Poliziak ikerketa bat abiatu duela hilketa argitzeko.

Nazioarteko hainbat eragilek ohartarazi dute urtea hasi zenetik ugaritu egin direla kolono israeldarren erasoak, batik bat urtarrila amaituz geroztik. Israelgo Gobernuak, ordea, kolonoen kontrako neurriak hartu beharrean, iragarri du Zisjordanian eraiki dituzten legez kanpoko bederatzi kokaleku erregularizatuko dituela. Argudiatu du ostiraleko erasoari erantzuteko neurria dela hori.

Nazioarteko araudiaren arabera, Zisjordaniako kokaleku guztiak legez kanpokoak dira, baina horietako batzuk Israelek ere jotzen ditu legez kanpokotzat, kolonoek ez dutelako bete kokalekuak eraikitzeko prozedura. Israelgo Gobernuak gaineratu du baimenak emango dituela datozen egunetan legezko kokalekuetan etxebizitza gehiago eraikitzeko.


Summary: ELAk pneumologiako lan eskaintzaren azterketen emaitzak ikertzeko eskatu dio Osakidetzari. Sindikatuak salatu du «oso deigarria» dela lehen testean puntuaziorik handiena lortu duten lau hautagaiak ospitale berekoak izatea. Osakidetzari eskatu dio ikerketa abiatzeko «lehenbailehen».

Osakidetzako lan eskaintza publiko baten inguruan argibideak eskatu dizkio ELA sindikatuak Osakidetzari. Zehazki, ohar bidez salatu du ezen 2022ko abenduan pneumologoen kategoriako azterketan puntuaziorik handiena lortu zuten lau pertsonak ospitale berekoak direla, eta hori «oso deigarria» dela estatistikaren ikuspegitik. Puntuazioek ere atentzioa eman diote sindikatuari: 69 hautagaietatik zortzik soilik lortu dute 70 puntu baino gehiago; lehenengo laurek 82 puntu baino gehiago lortu dituzte, eta laurek ospitale berean lan egiten dute. Osakidetzako hamahiru ospitaleetan daude pneumologiako profesionalak, sindikatuak gogorazi duenez. «Egoerak azalpen zaila du, prozesu garbi eta berdintasunezkoaren ikuspegitik», ohartarazi du ELAk. Hori dela eta, Osakidetzari eskatu dio «lehenbailehen» ikerketa bat abiarazteko, gertatutakoa argitzeko eta emaitzak argitara ateratzeko. Hala ez balitz, ELAk ez du baztertzen epaitegietara jotzea. 2016-2017ko lan eskaintza publikoan gertatutakoa gogora ekarri du sindikatuak. ELAk fiskaltzara jo zuen 2018an, antzemandako irregulartasunen berri emateko eta gertatutakoari buruzko ikerketa zorrotza eta independentea eskatzeko. «Ustezko filtrazio horiek sistema oso bat azaleratu zuten. Sistema horretan, zerbitzuburu jakin batzuek erabakitzen zuten nork eta noiz lortuko zuten plaza Osakidetzan; sistema hori ez zen mugatzen lan eskaintza publiko horretara», gogoratu du sindikatuak. Lan eskaintza publiko berriari begira, ELAk eskatu zuen azterketak pertsona independenteen esku geratzea, baina Osakidetzak uko egin zion. Hori horrela, Osakidetzari eskatu dio beharrezko pausoak eman ditzala «hautaketa gardena eta inpartziala» bermatzeko.


Summary: Donostia ospitalearen atariko protestak ez dituzte etengo. Hitzartuta dauden gaien gaineko «zehaztasunak» eskatu dizkiote langileen ordezkariek Osakidetzari.

«Zehaztasuna». Hori falta dute, Donostialdeko ESI erakunde sanitario integratuan abendutik protestan ari diren langileen ustez, Osakidetzatik akordio bat lortze aldera jaso dituzten proposamenek. Horiek horrela, behin betiko dokumentuak behar adinako «zehaztasuna» ez duen bitartean, protestak egiten jarraituko dute: alegia, Donostia ospitalearen parean elkarretaratzeak egiten jarraituko dute. Oihartzun handia izan dute protestok, lehen lerroan jarri direlako erietxeko zerbitzuburu gehienak; itzala eta boterea izaten dute zerbitzuburuek ospitaleetan, eta haiek protestan ikusteak harridura eta ezinegona sortu du. Protestan ari diren denak ez dira, hala ere, zerbitzuburuak; batzar batean elkartuta ari dira langileak, eta bestelako kategorietako profesionalak ere badira.

Abenduaren hasieran hasi zituzten protestok, eta, ordutik, astelehen goiz gehienetan berritu dituzte mobilizazioak. Esana zuten gaur ez zutela egingo elkarretaratzerik, baina batzarra egingo zutela, eta hor erabakiko zutela zer erantzun eman Osakidetzatik jasotako proposamenei. Lehengo astetik jakina zen hainbat dokumentu trukatu zituztela bi aldeek, eta langileak aztertzen ari zirela zer egin. Urtarrilaren 18an bilera izan zuten Osakidetzako buruekin, eta han aurrerapausoak ikusi zituztela esan zuten; argi utzi zuten, ordea, han ahoz jasotakoak «idatziz» ikusi nahi zituztela. Erantzunean «zehaztasun» handiagoa nahi dute orain.

Felix Zubia eta Jon Zabaleta medikuek eman dituzte gaur argibideak kazetarien aurrean. Aditzera eman dutenez, Osakidetzaren erantzunetan erantsita daude edukiei zehaztasuna kentzen dieten hainbat ohar. Esaterako, bertan jarritakoak «ahal bada» egingo direla jarri dute, edota horiek betetzeko «borondatea» dutela. Horiek horrela idatzita ikusita, ordea, konplituko ez diren kezka duten langileek, eta horregatik erabaki dute protestak ez etetea. Dokumentu trukean ez galtzea nahi dute langileek; azkena bidali zioten txostena Osakidetzak bere horretan sinatzea nahi dute. «Hori lortu arte erietxeko atean egongo gara».

Denera bost dokumentu trukatu dituzte bi aldeek negoziazioetan. Langileen nahia da laugarren dokumentua onestea; beraiek zuzendaritzari bidali zioten, eta bidali zuten eran sinatuta ikusi nahi dute.

Bost eskeen inguruan

Bost eskari zehatz plazaratu zituzten abenduaren 28an langileen ordezkariek, eta horiek lortzeko ahaleginetan ari dira orain. Felix Zubiak adierazi du, puntuz puntu, zertan dagoen eskeei emandako erantzuna. Lehen puntua izan zen Donostia erietxeko zuzendaritza medikoak ondo ezagutzea ospitalea, eta esan diete aintzat hartuko dutela hori. Bigarren eskean, langileen parte hartzea bermatzeko organo bat eskatu zuten; Osakidetzak orain adierazi die parte hartze hori bideratuko dela dekretu jakin batek emandako irizpideen arabera, eta langileak ez ditu ase erantzunak: eskea beteko den «konpromisoa» nahi dute. Ardura postuak ebaluatzea izan zen hirugarren eskea, eta hor lan batzorde bat martxan dela ikusi dute. Laugarren eskeak langileen egonkortasuna hobetzeko hainbat neurri zituen, eta zentroaren «erreferentzialtasunaren» alde egiteko ere eskatu zuten; bide horretan, LEP lan eskaintza publikoan, erietxeko langileen soslaiak bere horretan jarraitze aldera, hainbat eskari «espezifiko» egiteko eskatu zuten; orain erantzun diete, ordea, hori«ahal bada» egingo dela. Bosgarren puntua Onkologikoaren geroarekin lotuta zegoen, eta hor urratsak ikusi dituzte. «Beraz, bigarren eta laugarren puntuak falta dira», laburtu du egoera Zubiak .

Protestan ari diren asteotan langileen artean «nekea» nagusitzen ari dela onartu dute gaur goizean langileen ordezkariek. Hala ere, etsitzekoa asmorik ez dutela esan du Zubiak: «Bileretatik ateratzen gara pentsatuz bidea eginda dagoela, eta gero luzatu egiten da; ez dakit intentzioarekin egiten duten hori, gu nekatzea nahi duten. Baina ez dugu amore emango».

Zuzendaritzarekin oraingoz ez daukate bilerarik hitzartuta.


Summary: Zubietako erraustegiak bi mila aldiz gainditu zuen gehienezko kutsadura muga 2020an. Ekopoleko irakasle talde batek ondorioztatu du lehen bi urteetan instalazioak programatu gabeko 240 geldialdi izan zituela.

Zubietako erraustegiak bi mila aldiz gainditu zuen legeak ezarritako substantzia toxikoen kutsadura maila 2020. urtean, Ekopol taldeko kide eta EHUko irakasle Gorka Buenok egindako txostenaren arabera. Eusko Jaurlaritzaren Ingurumen Iraunkortasun Sailburuordetzaren erregistroaren datuak aztertuta ondu du txostena. Dagoeneko Zubietako erraustegiaren irregulartasunak ikertzen ari den Fiskaltzaren esku jarri du ikerketa hori. Besteak beste, datu horiek dira Guardia Zibilaren ingurumen ikerketaz arduratzen den Sepronako agenteek eskatu, baina helarazi ez zizkietenak.

Honako hauek dira Ekopoleko kideek egindako ikerketaren puntu nagusiak.

1. Gehiegizko kutsadura

Arkaitzerrekan 2020ko maiatzean Zubietako erraustegiak egindako amoniako isurketaren ostean, ingurumen delituetan espezializatutako Guardia Zibilaren Sepronako taldeko kideak hasi ziren ikertzen instalazioen egoera. Ondorioztatu zuten bazirela zentzuak pentsatzeko erraustegia kutsatzen ari zela inguruko ura, lurra eta airea. Hori frogatu ahal izateko, baina, datuen beharra zegoela zioten ikertzaileek. Harriduraz hartu zuten jakitea errausketa egiten ari zirela gasak arazteko beharrezko gehigarririk gabe. Gauzak horrela, iragartzen zuten onartutakoa baino nitrogeno oxido (NOx) askoz gehiago isuri beharko zuela instalazioak. Horri buruzko datuak eskatu arren, erakundeek ez zizkieten eman. Ekopolek orain landu duen txostenak erakutsi du Sepronako ikertzaileen susmoa ongi oinarrituta zegoela. Izan ere, 2020. urtean isurketen gehieneko balioa (IGB) 1.988 aldiz gainditu zuen erraustegiak. Besteak beste, NOx, COT (karbono organiko osoa), CO (karbono monoxidoa), sufre dioxidoa (SO2) eta HF (hidrogeno fluoruro) gehiegizko kantitateak atzeman dituzte.

Gehiegizko isurketa kasu horien ia erdiak (%46,88) NOx isuriak izan ziren. Errekuntza prozesuetan sortzen den gas toxikoak dira nitrogeno oxidoak, eta ozono sortzaile izateaz gain, herritarrentzat oso arriskutsuak dira, besteak beste, arnasketa arazo larriak sor ditzaketelako. Euri azido eragile eta berotegi gasak ere badira.

2. Programatu gabeko geldialdiak

Erraustegi bat gelditzeak eragin handia dauka, besteak beste, kutsadura sorrera askoz handiagoa izaten delako gelditu eta abiatzeko une horietan. Hain da hala ezen Europako Batzordeak 2019ko azaroaren 12an onartutako irizpideen arabera, airera isuritako kutsadura mugatzeko, ahalik eta gehien gutxitu behar dira instalazioen gelditzeak. Bada, Ekopolek egindako txostenaren arabera, Zubietako erraustegiak benetako arazo bat daukala horrekin. Horren erakusgarri da 2020 eta 2021ean 240 aldiz geratu zituztela labeak programatu gabe.

Hain zuzen ere, errauste lerro bakoitza astean behin geratu zuten, batez beste. «Erregistroek erakusten dute gelditze eta abiatze momentuetan izaten diren kutsadura isurketak erraustegiak urte osoan isuriko lukeenaren heren bat direla».

Ikerketa horren arabera, karbono monoxidoaren kasuan, lehen errauste lerroaren guztirako isurketen %24 zegokien geldialdiei, eta %29 bigarren errauste lerroan. «Ondoriozta dezakegu gelditze eta pizte ugariek sustantzia kutsatzaileen iturri garrantzitsu bat izan direla, baina zalantza ere sortzen da, ea geldialdi horietan hondakinak errausten ari ziren edo ez, labeen hornitzearen kontrol automatiko ezaren erruz».

3. Kontrol automatiko falta

Gorka Buenoren ikerketak ondorioztatu du Zubietako instalazioek ez daukatela legeak eskatzen duen kutsaduraren kontrol automatikorik. Halaber, ez dauka araudiak exijitutako katigamendu sistemarik, zeina martxan jarriko litzatekeen gehiegizko isurketa muga lau orduz jarraian gaindituko balitz. Horri dagokionez, erregistroen datuen ikerketari erreparatuta, ondorioztatu dute gehiegizko kutsadura gainditu den kasuetan, labeak hondakinez hornitzen jarraitu izan dutela, nahiz eta araudiak ezarri geratu egin behar dela prozesu hori. Halaber, gehiegizko kutsadura maila gainditu den kasu askotan, errausketa automatikoki geratu beharko lukeen sistema (derrigorrezkoa da) ez da martxan jarri. «Izan ere, instalazioak ez dauka kontrol automatikorik gehiegizko isurketa balioak gainditzen direnerako». Eusko Jaurlaritzak berak aitortu dio GuraSOS plataformari erraustegiak ez daukala kontrol sistema hori.

4. «Legez kanpoko» funtzionamendua

Zubietako plantaren legeztatze prozesuan atzemandako irregulartasunei ere erreparatu die Gorka Buenok. Datuen oinarrituta ondorioztatu du 2020ko otsailaren 7an martxan jarri zutela, baina artean instalazioaren obrak amaitu gabe zeuden. Are gehiago, artean ez zeuzkan ez Ingurumen Baimen Bateraturik (IBB), ez Ingurumen Eraginaren Deklaraziorik (IED). «Ofizialki eraikuntza prozesuan eta probetan bazen ere, praktikan jarduera betean zen. 2020ko ekainaren 16an IBBa indarrean jarri zen, baina obrak, ofizialki, ez ziren amaitu 2020ko abendura arte». Hain justu ere, instalazioak 2021eko otsailean lortu zuen martxan jartzeko behin betiko akta. Argindar sortzaileen erregistroan 2021eko otsailaren 8an eman zioten alta. «Egoera anomalo eta legez kanpokoa da hor», txostengilearen iritziz, eta 5. Instrukzio Epaitegia ikertzen ari da.

Ingurumen Baimen Bateraturik gabe zegoen garaiaren zati handi batean, 2020ko otsailetik abuztura, 44.074 tona hondakin erre zituen Zubietako erraustegiak, tratamendu mekaniko-biologikoko (TMB) plantan kudeatu zituzten hondakinen bi heren, hain justu ere. Hots, baimenik gabe bada ere, praktikan martxa betean zen Zubietako erraustegia.