Summary: Adinkeria, susmoez harago doan bazterketa. Eusko Jaurlaritzak agindutako bi ikerketen arabera, enpresek adinaren araberako bazterketa egiten dute langileak kontratatzean

«Adinkeria badela ondorioztatu dugu. Lan merkatuan sexuaren eta arrazaren araberako bazterketa bazela bagenekien, baina orain ikusi dugu adina ere langile bat edo beste kontratatzeko arrazoi dela». Ondorio hori Sara de la Ricarena da, EHUko Ekonomia katedradun eta ISEAK fundazioko zuzendariarena. Eusko Jaurlaritzak eskaturiko ikerketa baten emaitza da.

Lan eta Enplegu Sailak neurtu nahi izan du zer eragin duen langabeen adinak lana bilatzeko orduan. Detektatua du langabeziaren kronifikazioa lan merkatuko arazo handietako bat dela, epe luzeko langabeen bi heren 45 urtetik gorakoak baitira. Arazoari nola aurre egin erabaki aurretik, ikerketa bana eskatu die ISEAKâfundazioari eta Orkestra institutuari. Azken hori Deusto fundazioaren barnean da.

ISEAKek curriculum vitae faltsuetan oinarrituriko ikerketa bat argitaratu du. Hain zuzen, 35 urteko langile baten eta 49 urteko beste baten curriculumak bidali ditu bi lanpostutara —enpresen administrazioa (kualifikatua) eta bezeroarentzako arreta—. Bien prestakuntza antzekoa da, eta alde bakarra hautagai zaharragoaren eskarmentu handiagoa da. Infojobs webgunearen bitartez egin dute ikerketa, eta Bilboko, Donostiako, Gasteizko, Madrilgo eta Bartzelonako lan eskaintzei erantzun diete.

Elkarrizketa eskaeren erdiak

«49 urteko hautagaiek elkarrizketa egiteko deien erdiak jaso zituzten», laburbildu du De la Ricak. Guztira 1.400 curriculum bidali zituzten, eta EAEn 35 urtekoen %3k eta 49 urtekoen %2k jaso zuten elkarrizketa deia. Horiek lagin oso txikiak dira. Madrilgo eta Bartzelonako datuak argigarriagoak dira. Madrilen, hautagai gazteagoen eskaeren %10ek jaso zuten erantzuna, eta zaharragoen %5ek. Bartzelonan %17 eta %8 zen proportzioa.

Formakuntza mailaren araberako azterketa eginez gero, adinkeria handiagoa da kualifikazio handiko lan deialdian. Bezero arretarako deialdian, hautagai gazteen %5 deitu zituzten elkarrizketara, eta zaharren %3. Lanpostu kualifikatuan, berriz, gazteen %18k jaso zuten erantzuna, eta zaharren %8. «49 urteko langile batek 26 curriculum bidali behar ditu bilera batera deitua izateko. Horrelako egoera batean, normala da frustrazioa sortzea», azaldu du.

Orkestra institutuaren ikerketa, berriz, inkesta bat izan da. Erretiroa hartzear dauden langileen araberakoa. 21.000 enpresari bidali zieten galdetegia, eta 973k erantzun zuten. Emaitzek kontraesan handi bat azaleratu dute. Enpresek uste dute ez dutela diskriminatzen adinaren arabera, baina beren buruaren pertzepzioa ez dator bat errealitatearekin. Uste hori sektore guztietan zabalduta dago.

Garbitzaile eta zaintzaile beharra epe motzean

Esaterako, galdetu zaie zenbatek uste duten langileak aurkituko dituztela 55 urtetik gorako langileak kontratatzeko programetan, eta %21ek bakarrik erakutsi dute interesa. Aldiz, oso ondo baloratzen dute langile zaharrenek gazteei ezagutza transmititu ahal izatea. Orkestraren ikerketako ondorio interesgarrienetako bat etorkizunean beharko dituzten langileen profila da. Edo, beste modu batera azalduta: "Gaur egungo langileen adina dela eta, 2027rako eta 2032rako zer langile motatako langile berriak beharko dituzu?". Bada, 2027rako, lehen hiru aukerak hauek dira: garbitzaileak lehenbizi, pertsonak zaintzeko langileak gero, eta zientzia fisikoetako, kimikoetako, matematikako eta ingeniaritzetako profesionalak gero.

2032ra begira, berriz, azken horiek izango dira errelebo gehien beharko duten langileak, zientzietako eta ingeniaritzetako teknikariak doaz gero, eta hirugarren eta laugarren postuan daude, hurrenez hurren, zaintzaileak eta garbitzaileak. Mercedes Oleaga Orkestrako teknikariak aurkeztu du txostena, eta, ondorioen artean, nabarmendu du belaunaldi ordezkapenerako politikak indartu behar direla. Izan ere, demografiaren bilakaera ikusita, 55 urteko langileak ere beharko dira merkatuaren hutsuneak betetzeko.


Summary: Atarrabiako hiltzailearen emaztea atxilotu dute. Urtarrilean 15ean jazo zen hilketa; emaztea hildakoarekin zegoen erasoa gertatu zenean.

Urtarrilaren 15eko goizaldean 40 urteko gizon bat hil zuten Atarrabiako (Nafarroa) Landazabal poligonoko Villava hoteletik gertu, arma zorrotz batekin. Hiltzailearen emaztea atxilotu dute gaur; biktimarekin zegoen hilketa gertatu zenean. Epailearen esku geratuko da laster.

Lekukoen arabera, hiltzaileak ihes egin zuen autoz. Ordea, andreak Diario de Noticias hedabideari azaldu gisa, bere burua entregatu zuen.

Hildakoak Adrian Ogando zuen izena, baina Gualey esaten zioten. Nafarroako zenbait hedabidek zabaldu dutenez, Alfredo zuen izena garai batean, baina aldatu egin zuen. Iruñeko Arrotxapea auzoan bizi zen, eta lau seme-alaba ditu han. 20 urte zeramatzan Nafarroan, Errepublika Dominikarretik helduta.

Iruñeko 4. Instrukzio Epaitegiak sekretupean darama ikerketa. Gaurdaino, hiru lagun atxilotu dituzte: hiltzailea, haren emaztea eta haien lagun bat, konplize gisa.


Summary: Baionako portua blokeatu dute, arrantza eremuak ixteko erabakia salatzeko. Frantziako Estatu Kontseiluak Bizkaiko golkoko arrantza eremu batzuk ixteko eskatu dio gobernuari, izurdeen heriotza gelditzeko. Arrantzaleek greba egingo dute ostegunean eta ostiralean.

Asteazken goiz honetan, dozena bat arrantzontzik Baionako portua blokeatu dute, Frantziako Estatu Kontseiluaren erabakiaren aurka protesta egiteko. Bizkaiko golkoko arrantza aldiak sei hilabeteko epean murrizteko eskatu dio gobernuari, izurdeen nahi gabeko arrantza gelditzeko. Estatu Kontseilua Frantziako administrazio auzitegi nagusia da, eta talde ekologista batzuek egindako eskaerei erantzunez hartu du erabaki hori.

Lapurdiko arrantzaleek aurreko astetik daramate protestan, eta asteazken honetan gogortu egin dituzte, datozen egunetako mobilizazioen atariko gisa. Gaurko ekintzan parte hartu dutenek erabakia beren kabuz hartu dutela zehaztu dute, eta ez dela adostu Pirinio Atlantikoetako eta Landetako arrantza batzordean.

Batzordeak bi greba egun antolatu ditu biharko (osteguna) eta etziko. Arrantzaleek portuetako jarduera geldituko dute, eta ez da enkanterik egingo Ziburu-Donibane Lohitzuneko lonjan. Batzordeak astelehenean hartu zuen erabakia, Baionan egindako mobilizazioaren ondoren. Arrain freskoa doan banatzen aritu ziren kalean.

Hegoaldean ere, kezkatuta

Arrantzaleen haserrea Estatu Kontseiluak martxoaren 20an hartutako erabakiaren ondorio da. Ebazpen horren arabera, Frantziako Gobernuari eskatu dio sei hilabeteetako epean Bizkaiko golkoko arrantza eremu jakin batzuk ixteko, izurdeak babesteko, urtero ehunka agertzen baitira hilda kostaldean, arrantzaleek erabiltzen dituzten sareetan harrapatuta geratu ondoren. Eskaera 2021ean aurkeztu zuten Sea Shepherd France, France Nature Environnement (FNE) eta Defense des Milieux Aquatiques talde ekologistek.

Arrantza eremuak hiru hilabetez itxiko lirateke neguan, eta hilabetez udan, Estatu Kontseilura jo duten elkarteek eskatu bezala. Erabakiak sareak erabiltzen dituzten itsasontziei eragingo lieke; halako 50 bat aritzen dira Lapurdiko portuetan. Europako Batzordea arrazoi beragatik Bizkaiko golkoan geldialdi bat ezartzea aztertzen ari da, eta horrek kezka eragin du Hegoaldeko arrantzaleen artean ere.


Summary: Maitasuna izango du ardatz OLBEren 2023-2024ko denboraldiak. Ekoizpen propio bat eta bi koprodukzio estreinatuko ditu Opera Lagunen Bilboko Elkarteak, eta bost obra bilduko ditu, guztira, 72. denboraldiak: Mozart, Gounod, Verdi, Donizetti eta Puccinirenak. Besteak beste, Nadine Sierra, Jessica Pratt, Sabina Puertolas eta Miren Urbieta ariko dira kantuan.

OLBE Operaren Lagunen Bilboko Elkarteak prest du 2023-2024ko denboraldia. Maitasuna gidari hartuta, XVIII. mendearen amaieratik XX. mendearen hasierara idatzitako bost obra bildu ditu programazioan; tartean, ekoizpen propio bat —Wolfgang Amadeus Mozarten Bahiketa haremean— eta bi koprodukzio —Charles Gounoden Romeo eta Julieta eta Giuseppe Verdiren Rigoletto—. Beste bi obrak osatuko dute 72. denboraldia: Amodioaren elixirra, Gaetano Donizettik idatzitakoa, eta Bohemiarra, Giacomo Puccinirena. 44 emanaldi izango dira denera: 27 denboraldi nagusian, Bilboko Euskalduna jauregian; eta beste hamazazpi haurrentzat bereziki prestatu duten lau ikuskizuneko eskaintzaren barruan, Arriaga antzokian.

Opera apaingarririk gabe izenburupean, «lehen mailako abeslariek, musika maisu entzutetsuek, produkzio berriek eta maila orotan kalitate gorena lortzeko betiko ahaleginak» osatuko dute denboraldi berria, OLBEko arduradunek adierazi dutenez. Guztira, hamabi abeslarik, bi musika zuzendarik eta lau eszena zuzendarik debuta egingo dute. Halaber, Bilboko Opera Korua, Boris Dujinen zuzendaritzapean, abesbatzen alderdiaz arduratuko da denboraldian, eta Euskadiko Orkestrako eta Bilboko Orkestra Sinfonikoko musikariek ere parte hartuko dute.

Sona handiko hainbat abeslari izango dira Euskaldunako oholtza gainean, hala nola Nadine Sierra —OLBEren egitarauan lehen aldiz parte hartuko du—, Jessica Pratt, Sabina Puertolas eta Miren Urbieta. Haiekin batera, Javier Camarena eta Ismael Jordi ere kantuan ariko dira, baita estreinakoz Joel Prieto eta Amartuvshin Enkhbat ere, besteak beste. Musikariak gidatuko dituzten orkestra zuzendarien artean, berriz, Lorenzo Passerini, Ivan Lopez-Reynoso, Lucia Marin, Daniel Oren eta Pedro Halffter aipatu dituzte.

Romeo eta Julieta-rekin hasiko da denboraldia, urrian. OLBEk eta Oviedoko (Espainia) operak elkarlanean ekoitzia, Javier Camarena eta Nadine Sierra abeslariak izango ditu rol protagonistetan. Giorgia Guerra izango da ekoizpen zuzendaria, eta Lorenzo Passerinik lehen aldiz gidatuko ditu Euskadiko Orkestrako musikariak.

Donizettiren lanik ezagunenetako bat, Amodioaren elixirra helduko da azaroan. Elena Sancho Peregek eta Joel Prietok jokatuko dituzte protagonisten rolak, Ivan Lopez-Reynosok gidatuko du Bilboko Orkestra Sinfonikoa, eta Marina Bianiche arduratuko da ekoizpen eszenikoaz.

Bere ekoizpen propio batekin ekingo dio 2024. urteari OLBEk. Jessica Pratt, Moises Marin, Leonor Bonilla eta Mikeldi Atxalandabasoren ahotsak bilduko ditu Mozarten Bahiketa haremean operak, eta Lucia Marinek gidatuko du Euskadiko Orkestra. Mariano Baudinek sortu du elkartearen proposamen berria.

Otsailarekin, beste koprodukzio bat oholtzaratuko dute Euskalduna jauregian: Giuseppe Verdiren Rigoletto. Amartuvshin Enkhbat, Sabina Puertolas eta Ismael Jordi abeslariek osatuko dute hirukote protagonista. Daniel Oren, berriz, Bilboko Orkestra Sinfonikoa zuzentzeaz arduratuko da, eta Miguel del Arco ariko da eszena zuzendaritzan.

Eta eskaintza osatzeko, maiatzean, Giacomo Pucciniren Bohemiarra izango da ikusgai. Miren Urbieta, Marina Monzo eta Manel Esteve izango dira abeslari taldean, Bilboko Orkestra Sinfonikoko musikariak lagun dituztela, eta Leo Nucci eszena zuzendari ariko da.

Eskaintza berezia txikienentzat

Beste urte batez, Arriaga antzokian hartuko du aterpe OLBEk haurrentzat osatutako eskaintzak. Ipuin tradizionalak hartu dituzte oinarri ABAO Txikiren XIX. programazioan, eta lau ikuskizun aurkeztuko dituzte: Hamelingo txirularia, Katu botaduna, Andersen, eta Ahatetxo itsusia estreinaldiak izango dira, eta Hirira, berriz, Donostiako Musika Hamabostaldian estreinatu ondotik, lehen aldiz emango dute Bilbon. Guztira, hamazazpi emanaldi izango dira.

OLBEko arduradunek gogorarazi dute 30 urtetik beherako gazteei aukera eskainiko dietela jarduera bereziak eta sarrerak merkeago eskuratzeko. Halaber, didaktika eta prestakuntza programak ere izango dira aurten, eta doako jarduera ugari eskainiko dituzte haietan. Besteak beste, hitzaldi zikloak, tailerrak eta bisita gidatuak antolatuko dituzte.


Summary: EHIGEk salatu du Jaurlaritzaren segregazioaren aurkako neurriak ez direla efikazak. Guraso elkarteak ohartarazi du Jaurlaritzak Kataluniako eredua «kopiatu nahi duela. Aldarrikatu dute hezkuntza kohesionatzea lehenetsi behar dela.

Kezkarekin dabil EHIGE sare publikoko gurasoen elkartea Eusko Jaurlaritza prestatzen ari den hezkuntza politikekin. Lurdes Imaz koordinatzaileak azaldu duenez, Hezkuntza Saila Kataluniako segregazioaren aurkako neurrietan ari da hartzen inspirazioa «zalantzarik gabe». Elkartearen arabera, Jaurlaritzak bertako eredua «kopiatu» nahi du. Hortik datorkie ardura, «Kataluniako hezkuntza zerbitzuak ez duelako amaitu eredu dual publiko-pribatua».

Atzo egin zuten Eskola segregazioaren kontrako neurriak Katalunian mahai ingurua Lidón Gasull aFFaC-eko zuzendariarekin (Kataluniako sare publikoko gurasoen elkartea) eta Bartzelonako Unibertsitate Autonomoko Sheila Gonzalez politika publikoetan eta gizarte eraldakuntzako doktorearekin, eta ondorioak aurkeztu dituzte gaur, Bilbon egindako prentsaurreko batean.

Iaz iragarri zuten ituna sinatu zuten lau alderdiek «hainbat baldintza betetzen dituzten» titulartasun publiko eta pribatuko zentroak hezkuntza zerbitzu publikoan bilduko zituztela. Segregazioari aurre egiteko baliagarria izango zela adierazi zuten orduantxe, eta, horrenbestez, itunpeko ikastetxeek ere egoera zaurgarrian dauden umeen tasa bat izango dute.

Zalantza ageri dute EHIGEkoek, neurriak ez zaizkielako «oso eraginkorrak» iruditzen. «Alde batetik, ikusten genuen eskola leku pribatuen eskaintza gehiegizkoa dela, hainbat herritan, jaio diren umeak baino leku gehiago eskaini dituztelako itunpeko ikastetxeek», adierazi du Imazek. Gainera, ez dute uste ikasle zaurgarriak identifikatzeko modua objektiboa izan denik. Esplikatu dutenez, galdetegi bat bete behar izan dute familiek, eta ez da kontrolagarria izan. Neurri «objektiboak» eta «kontrolagarriak» eskatu dizkiote Hezkuntza Sailari.

Hainbat irakaspen atera dituzte Kataluniaren testuingurutik EHIGEkoek. «Argi geratu da ezin direla parekatu titulartasun publiko eta pribatua duten ikastetxeak, logika desberdinekin funtzionatzen dutelako, eta hezkuntza administrazioak ezin duelako batean eta bestean modu berdinean esku hartu», adierazi du Imazek. Katalunian, «itunpeko bakar bat ere ez» da geratu zerbitzu publiko horretatik kanpo.

Hezkuntza kohesionatua

Imazen esanetan, «argi dago» eskola publikoa indartu behar dela, eta Bartzelonan huraxe sustatzeko politika «interesgarriak» egin direla adierazi du. «Gainera, argi geratu zaigu eredu pribatuko gehiegizko eskaintza murriztu egin behar dela, eskolaren premietara egokitutako eskaintza egin behar dela».

EHIGEk aldarrikatu du garrantzitsua dela udalen parte hartzea sustatzea. Imazen berbetan, Kataluniako legean eta dekretuan «oso garatuta» dago udalek planifikazioan eta onarpenean izaten duten papera. «Argi geratu zaigu familiek eskola aukeratzeko duten eskubidea ezin dela inondik ere hezkuntza sistema kohesionatua lortzeko helburuaren gainetik egon», esan du, eta hainbat neurri galdegin ditu ikastetxeen baliokidetasuna lortzeko. «Lortu behar dugu ikastetxe guztiak onak izatea, kohesionatuak izatea, antzeko izaera izatea, azpiegiturak izatea eta zerbitzu guztiak».

Imazek deitoratu du gaitza egiten ari zaiola EHIGEri sakoneko balorazio bat egitea, berme batzordeetan parte hartu arren, oraindik Hezkuntza Sailak ez dituelako deitu. Gardentasuna eskatu dio Jaurlaritzari. «Hezkuntza Sailak informazioa eman behar digu hezkuntza eragileoi, egiten dituen politikei benetako kontrol bat eta jarraipen bat egin ahal izateko»


Summary: Italiak elikagai sintetikoak debekatzeko lege proiektua onartu du. Horien inguruko ikerketa zientifikoak falta direla adierazi du, eta nutrizio desorekan eragina izan dezakeela ohartarazi. Europako Batasuneko lehen herrialdea da haragi sintetikoaren salmenta debekatzen.

Italiako Gobernuak elikagai sintetikoen ekoizpena eta merkaturatzea debekatzen duen lege proiektua onartu du gaur; besteak beste, laborategian hazitako haragia ekoiztea eta merkaturatzea debekatuko luke. Horien inguruko ikerketa zientifikoak falta direla adierazi du, eta nutrizio desorekan eragina izan dezakeela ohartarazi. Europako Batasunean haragi sintetikoaren salmenta debekatzen duen lehen herrialdea da.

Hala esan du Francesco Lollobrigida Nekazaritza ministroak: «Osasun publikoa babestu eta langabezia saihestu nahi dugu. Bidegabekeria sozialerako arriskua dago elikagai sintetikoekin: aberatsek ondo jaten dute, eta pobreek ez».

Orazio Schillaci Osasun ministroaren arabera, lege proiektu «aitzindaria» da, eta halako produktuak «ekoiztea, merkaturatzea eta inportatzea» zigortzen du. «Esanguratsua da elikagai sintetikoen aurkako legea: arretaz jokatzearen printzipioan oinarritzen da. Herritarren osasuna eta gure nazioaren ondarea babestea bermatzen dugu». Oraindik ez dituzte eman testuaren xehetasunak.

Il Sole 24 ore Italiako egunkariak jakinarazi duenez, aurreikusi dute 10.000 eta 60.000 euro bitarteko isunak jartzea elikagai mota hori eskaintzen dutenei.

Coldiretti Italiako nekazaritza sindikaturik handienak gobernuaren erabakia txalotu du. 500.000 sinadura ere bildu ditu laborategietan sortutako elikagaiak ekoiztearen eta merkaturatzearen aurka.


Summary: OMEk gomendatu du soilik zaurgarrienei jartzea COVID-19aren aurkako txertoaren indartze dosia. Adinekoei, immunodeprimituei eta osasun langileei baino ez die gomendatu OMEk COVID-19aren aurkako indartze txertoa jartzeko.

COVID-19aren aurkako txertatzearen inguruko irizpidea moldatu egin du OME Osasunaren Mundu Erakundeak: herrialde askotan lortu duten immunizazio maila altuaren ondorioz, honezkero ez du gomendatuko herritar guztiei ematea indartze txertoa. Hala ere, arrisku handia duten herritar taldeak dira salbuespena; adineko pertsonak, immunodeprimituak eta osasun langileak, hain zuzen. OMEk azken dositik sei eta hamabi hilabete arteko epera beste indartze dosi bat jartzeko gomendatu die.

«Biztanleriaren zati handi bat txertatuta dago ja, kutsatu da ja COVID-19arekin, edo bi gauzak», azaldu du Hanna Nohynek OMEko Adituen Aholku Talde Estrategikoko —SAGEko— presidenteak. Gainera, lehen aldiz herritarrak hiru multzotan banatu ditu SAGEk, arrisku mailaren arabera. Arrisku handia dutenei gomendatu die indartze txertoa jartzeko, eta arrisku ertaina duten herritarrei —60 urte baino gutxiago duten helduei, eta osasun arazo jakin batzuk dituzten haurrei eta nerabeei— indartze dosi bat baino ez die gomendatu; AstraZeneca edo Pfizer etxeetako dosiak jaso zituztenen kasuan, esaterako, hirugarren dosia. Erakundeak nabarmendu du iaz herrialde askotan bermatu zutela.

Emakume haurdunei ere bai

Arrisku txikiko herritarrak osasun arazorik gabeko haurrak eta nerabeak dira, SAGEren arabera. «Herrialde bakoitzak bere testuinguru zehatza aintzat hartu behar du arrisku txikiko taldeei txertoa ematen jarraitzea erabakitzeko», esan du Nohynekek. Emakume haurdunei indartze dosi bat jartzeko ere gomendatu die, azken dosia jarri eta sei hilabetera.

Hala ere, Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak 18 urte baino gehiago dituzten herritar guztiei gomendatzen die indartze dosia jartzeko, COVID-19agatiko infekzioa eduki duten ala ez gorabehera. Lehentasuna arrisku handiena duten herritarrei emango dietela ere nabarmendu du Osasun Sailak.

Nafarroako Gobernuko Osasun Departamentuak ere biztanle gehienei indartze dosia emateko aukera eskaintzen die, baina nabarmenduta 60 eta 79 urte arteko herritarrek dosi hori hartzea sustatzea izango dela lehentasuna. Izan ere, iazko abenduan Nafarroako 60 eta 79 urte arteko herritarren %37k baino ez zuten hartuta laugarren dosia, Osasun Departementuaren arabera. Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak aitortu izan dute, ordea, ezarritako irizpideak «etengabe» eguneratzen dituztela.

Bestalde, Espainiako Carlos III Osasun Institutuko Mikrobiologia Saileko zenbait ikertzailek ondorioztatu dute «immunitate hibridoa» lortzeak «eraginkortasuna eta onurak» dituela. COVID-19aren aurkako immunitate hibridoa kutsatu eta txertatu ostean lortzen dela nabarmendu dute, eta gaitzaren zenbait aldaeraren aurrean —bereziki, omikronarekin— erantzun immunitarioa «nabarmen» hazten dela.


Summary: Artea eta zientzia Tabakaleran, Alemaniako Gobernuak babestuta. Tabakalerak 300.000 euro jasoko ditu CIRCE programaren bidez, artisten eta ikerketa zentroen elkarlana sustatzeko. Lau proiektu dira abian, eta emaitzak erakusketa batean jarriko dituzte, azaroan.

Artea, Zientzia, Teknologia eta Gizartea programa abian jarri eta hiru urtera, Tabakalerak nabarmen indartuko du ildo hori, Alemaniako Gobernuarekin egindako kontratu baten bidez. CIRCE Creative Impact Research Centre Europe programako «laborategi» bat izango da Donostiako zentroa, artisten eta kulturaz besteko erakundeen arteko lankidetza ikertzeko asmoz. 300.000 euro jasoko ditu Berlindik, artea eta zientzia uztartzen dituzten lau proiektu sortzeko.

«Arteak ezagutza sortzen duela aldarrikatzen dugu, artea ere ikerketa dela, eta artistek etorkizuna eta ezagutza sortzen diren lekuetan egon behar dutela», azaldu du Clara Montero Tabakalerako kultur zuzendariak. Orain arte, DIPC Donostia International Physics Center eta Tekniker ikerketa zentroekin egin izan dituzte gisa horretako elkarlanak. Aurten, bi horiez gain, BCBL Basque Center on Cognition, Brain and Language eta BCC Basque Culinary Center ere izango dituzte bidelagun.

Artista bat ariko da lanean ikerketa zentro horietako bakoitzarekin, eta emaitzak azaroan erakutsiko dituzte, Tabakaleran egingo duten «erakusketa handi» batean; Maria Ptqk izango da komisarioa. Emaitzen berri eman ez ezik, elkarlana bera nolakoa izango den ere aztertu nahi dute, metodologia ikertzea sektorearentzat baliagarria izan daitekeelakoan, horixe baita CIRCEren interesguneetako bat.

Tabakaleraz gain, Europako beste lau zentro hautatu dituzte CIRCE programan parte hartzeko: Berlingo u-Institut, Londresko City Unibertsitatea, Tallinngo Garage48 eta Zurich Centre for Creative Economies (Suitza).

«Arte praktikak ezinbestekoak dira krisi garaietan», Teresa Koloma CIRCEko ikerketa arduradunaren esanetan. «Artistak adituak dira ziurgabetasunari aurre egiten, ezezagunean nabigatzen eta bide berriak aurkitzen. Arteak eta zientziak, elkarrekin, sormenaren indar eraldatzailea askatu dezakete». Esan duenez, horregatik hautatu dute Tabakalera: eskarmentua duelako artisten eta zientzialarien arteko elkarlanean, eta, era berean, leku publiko bat delako, herritar guztiei irekia, eta «egungo gizartearen erronkei» heltzen laguntzen dielako horrek.

DIPCk landuko duen proiektuak Future Storage du izena, eta biltegiratze digitala ikertuko du: «Zer eragin sozial, ekonomiko eta ekologiko duen gero eta datu gehiago biltzeak, zer ordaintzen dugun denon garun kolektiboaren trukean», Ricardo Diez Muiño ikerketa zentroko zuzendariaren hitzetan. Marina Otero arkitektoa eta Eduardo Bendek NASAko ingeniaria ariko dira lanean.

Teknikerrekin elkarlanean egingo duten lanak, berriz, gizakien eta roboten arteko interakzioan ipiniko du arreta. Amaia Vicente artistarekin egingo dute proiektua, eta exoeskeletoak dituzten makinak egongo dira haren muinean, Luis Uriarte Teknikerreko zuzendari orokorrak azaldu duenez, baita makinen eta erabiltzaileen arteko «konfiantza harremana» ere: «Komunikazioak erraza izan behar du, sinbiotikoa ia».

Garuna harritzeko irudiak

Irudi kontraesankorrak hautemateak erantzun bat sortzen du giza garunean. Hori esplikatu du Manuela Ruzzoli BCBLko ikertzaileak. Garunak une bakoitzean gertatu behar lukeenari buruzko espektatibak ditu, eta, ustekabeko zerbait gertatuz gero, «aukerak urratzen» zaizkio. Laura MM artistarekin batera, adimen artifizialeko algoritmo bat entrenatuko dute, kontzeptu hori erabiltzeko sormen tresna gisa.

Algoritmoak irudi batzuk sortuko ditu, moduren batean espektatibak urratuko dituztenak, eta parte hartzaileen erantzuna jasoko du, garunaren jarduna irakurriko duen sistema baten bidez, eragin horren arabera beste irudi batzuk sortzeko. «Proiektu esperimentala izango da, esperimentu bat egingo dugulako Tabakaleran: erabiltzaile bakoitzaren erantzunaren araberakoa izango da lana», kontatu du Ruzzolik.

BCC Innovation gastronomia zentro teknologikoak lehen aldiz parte hartuko du arteari lotutako proiektu batean: Food Fictions ikerketa landuko du Tabakalerarekin. Artistek eta chefek etorkizuneko janaria irudikatu, eta aztertuko dute horrek zer eragin izango duen kulturan, ingurumenean eta gizartean. Gainera, Begoña Rodriguez zentro teknologikoko zuzendariaren arabera, arreta bereziz behatuko dute zentzumenen estimulazioak jandakoaren gaineko pertzepzioa aldatzeko duen ahalmena.


Summary: Adimen artifizialaren inguruko ikerketa sei hilabetez gelditzeko eskatu dute, «gizarteari moldatzeko aukera emateko». Gutun ireki batean egin dute eskaera, eta, besteak beste, Yuval Noah Harari pentsalariak eta Steve Wozniak Apple konpainiaren sortzaileak sinatu dute.

Zientzia, irakaskuntza eta teknologiaren munduko izen garrantzitsuz betetzen ari da Future of Life Institutuak plazaratu duen larrialdi oihuaren sinatzaileen zerrenda. Pausatu adimen artifizialeko esperimentuak izenburuko gutun irekian, aditu sinatzaileek munduko laborategi guztiei eskatu diete gutxienez sei hilabetez gelditzeko adimen sistemak trebatzeko prozesuak, horien inguruan hausnartu ahal izateko, eta «gizarteari moldatzeko aukera emateko». Konpainiek ezin badituzte lanak azkar gelditu, gobernuei dei egin diete esku hartzeko eta luzapen bat ezartzeko.

Anthony Aguirre fisika irakaslearen gidaritzapean egiten du lan institutuak, eta mundua eraldatzeko ahalmena duen teknologia «biziaren alde eta arrisku handietatik urrun» gidatzea du helburu.

Kezkaturik daude sinatzaileak gizakiekin lehiatzeko moduko adimena duten sistemek ekar dezaketen «arrisku sakonarekin». Teknologia horrek Lur planetaren biziaren historia aldatzea litekeena dela iritzita, kontuz handiz egin beharko litzatekeela uste dute. Baina hori «ez da gertatzen ari». Kontrara, laborategiak «kontrolik gabeko lasterketa batean» daude murgilduta, «eurek ere ulertzen ez dituzten gogo digitalak garatzen».

Galderak egiten dituzte gutunaren egileek: «Utzi behar al diegu makinei gure informazio bideak propaganda eta gezurrarekin gainezka betetzen? Lan guztiak automatizatu behar al ditugu, atseginak tartean?». Gizakiak erabat gainditu, gutxiengo eta ezgauza bihur dezaketen sistemak garatzeko beharra zalantzan jarri dute. «Gure zibilizazioaren kontrola galtzera arriska gaitezke?».

Proposatzen dutenez, adimen artifizialeko sistemak bakarrik garatu beharko lirateke «onerako izango dela ziur dakigunean», eta arriskuak kontrolatzeko modukoak direla.

Geldialdia egiteko garaia orain dela uste dute. Tarte horretan, segurtasun protokolo batzuk eratu beharko lirateke, sistema horiek diseinatzeko orduan. Zehaztu dutenez, ez dute eskatzen adimen artifiziala ez ikertzeko orokorrean, baizik eta «aurreikusi ezin diren ahalmenak dituzten eredu ilunak garatzeko lasterketa arriskutsua» gelditzeko.

Haatik, garapena gaurko sistemak zorrotzagoak, seguruagoak, gardenagoak eta fidagarriagoak egiten zentratu beharko litzateke berriz.

Erakundeak eskatu dituzte, AAk sortuko dituen «aldaketa ekonomiko eta politiko suntsigarri izugarriei» aurre egiteko.

Baikortasun izpi batekin amaitu dute gutuna: «Gizateriak etorkizun oparoaz goza dezake adimen artifizialarekin». Halako sistema indartsuak sortu ostean, horren uzta jaso dezake gizateriak, «denon mesederako diseinatuta, eta gizarteari moldatzeko aukera emanda».

Orain arteko sinatzaileen artean, Yuval Noah Harari pentsalari eta Sapiens liburuaren idazlea, Steve Wozniak Apple konpainiaren sortzailea, Turing saridun Yoshua Bengio irakaslea eta Tesla zein Twitterreko buru Elon Musk daude.

Stephen Hawking fisikariak eta Muskek berak antzeko gutun irekia sinatu zuten 2015eko urtarrilean. Mende honetan adimen artifizialak gizateria suntsi dezakeela ohartarazi zuten biek 2014an. Gutunean, lehentasun zerrenda bat eman zuten, adimen artifiziala ikertzen ari direnek segurua edo kontrolaezina den zerbait sor ez zezaten.


Summary: Araban herritarren %23,5 euskaldunak dira; %20, elebidun hartzaileak. Elkarlanean egindako inkesta aurkeztu dute Arabako Foru Aldundiak eta Gasteizko Udalak

Doitzen ari da Euskal Herriko egoera soziolinguistikoari buruzko erretratua. VII. Inkesta Soziolinguistikoa aurkezteko saioak egin dituzte hilabete honetan Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak, eta gaur Iparraldeko datuen berri emango du EEP Euskararen Erakunde Publikoak. Gaur, halaber, Gasteizko Udalak eta Arabako Foru Aldundiak elkarlanean ondutako ikerketa bat aurkeztu dute, herrialdeko egoera aztertuta egindakoa: horren arabera, herrialdean elebidunak dira gaur egun herritarren %23,5; elebidun hartzaileak, %20. Elebidun hartzaileek nekez hitz egin edo hitz egin ez arren, ondo ulertu edo irakurtzen dute euskara. Berriki atera diren gainerako ikerketetan agertzen ari den errealitate bat argi azaldu da berriz ere ikerketa honetan; euskaldun gehienak, hamarretik zortzi, hobeto moldatzen dira gaztelaniaz. VII. Inkesta Soziolinguistikoan ere agerian geratu da euskaraz aritzeko erraztasun urriko euskaldunen talde zabal bat. Han jaso dutenez, egun, euskaldunen %44 errazago aritzen dira erdaraz, euskaraz baino; eta hazten ari da ehuneko hori: %38 ziren 1991n. Atzo aurkeztu zituzten datuetan, Arabako egoerara begira, horra hizkuntza gaitasun eta erraztasunari begira, ehunekoak: %20 elebidun hartzaileak dira, %14,8 erdal elebidunak, %7,2 elebidun orekatuak eta, %1,5 euskal elebidunak. Gainerakoak, erdaldunak dira. Agerikoa da datuen eboluzioa: soslairik euskaldunenak ugaritzen dira adin tarterik gazteenetan. Euskara Saileko zinegotzia, Iñaki Gurtubai, aski pozik mintzatu da gaur arratsaldean ikerketaren berri emateko egin duten aurkezpenean. «Gasteizko euskaldunen kopuruak gora egiten jarraitzen du. Izan ere, gogoratu beharrekoa da 80ko hamarkadaren hasieran, herritarren % 3,5 zirela euskaldunak», adierazi du: «Eskolako euskalduntzea, erakundeek emandako bultzada, euskaltzaleen kolektiboek egindako lana eta herritarrek hizkuntzaren alde egindako apustua funtsezkoak izan dira ibilbide honetan». Inkestan parte hartu dutenen %12,3k esan dute euskaraz egin dituztela oinarrizko ikasketak: D ereduan. %5,5ek elebitan: B ereduan.%10,5ek esan dute azken bost urteetan egin dutela ahaleginen bat eskolako eremuaz harago, euskara hobetzeko;%4,5ek adierazi dute egin nahi luketela. Arabako Diputazioko Euskara zuzendari Lexuri Ugarte ere baikor solastatu da: «Argi dago euskarak lurraldean duen egoera oso ona dela, euskaldun hiztunen kopurua handitzeaz gain, gure hizkuntzaren osasunaren pertzepzioa nabarmen hobetu delako». Erabilerari dagokionez, inkestan parte hartu dutenen %84k esan dute beti gaztelaniaz hitz egiten dutela; %4k euskaraz gaztelaniaz bezainbeste; %2,7k beti euskaraz. Gainerakoak daude erdarazko joera gailentzen den kategoriatan. Jarrera neurtze aldera, hainbat esaldiren gaineko iritzia eskatu dute inkestan. Esaldi orokorrenek lortu dute atxikimendu handiena. Goi-goian, honako bi esaldiak. Baga: Euskaldunen eta erdaldunen arteko errespetua bultzatu behar da. Biga: Euskara ez dakitenek ere euskararen normalizazioa babestu beharko lukete. Atxikimendu urriena jaso dutenak, hauexek. Baga: Euskararen aldeko neurriek erdaldunak diskriminatzen dituzte. Biga: Zenbait lanpostutarako euskara jakitea exijitu behar litzateke. Higa: Hobe da jendeak ingelesa ikastea euskara baino. 1.200 inkesta Azterketa egiteko 1.200 inkesta baino gehiago egin dituzte; horietako 678 egin dituzte Arabako hiriburuan. Aintzat hartu duten unibertsoa dira 16 urtetik gorako Arabako herritarrak. Hor jasotako informazioaren bidez, euskara sustatzeko hurrengo planetan kontuan hartzeko informazio esanguratsua lortu nahi izan dute instituzio publikoek. Herritarren lagin adierazgarria aztertu nahi izan dute horretarako.


Summary: Ikastolen Elkarteak esan du ikastoletan matrikula egin duen ikaslerik ez dutela bidaliko beste eskola batera. Ikastolen Elkarteak ezohiko batzar bat egin du Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikastolekin. Salatu dute «joko arau ezberdinak» jartzen ari direla titulartasun desberdinetako ikastetxeen artean.

Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak herenegun argitaratu zituen 2023-2024ko ikasturterako behin-behineko zerrendak. Aldaketak iragarri zituzten matrikulazio prozesurako, eta, besteak beste, ikasle zaurgarrientzat leku batzuk gorde beharko dituztelako diru publikoa jasotzen duten ikastetxe guztiek. Orain, zerrendak argitaratuta, harrabotsa sortu da. Ikastolen Elkarteak ohar bidez helarazi du kexa, eta matrikulazio baldintza berak eskatu dituzte «Euskal Hezkuntza Sistema osatzen duten zentro guztientzat»: «Hori gertatzen ez den bitartean, ikastoletan matrikula eskaera egin duten ikasle guztiei eusteko konpromisoa hartzen dugu, eta, ondorioz, ez ditugu beste zentro batzuetara bideratuko».

Ikusi gehiago: Larrepetit. Nerea Loiola: Euliak tiroka akabatzen

Ikastolen Elkarteak nabarmendu du matrikulazioaren emaitzak eta ikastolek itunetarako dituzten aukerek «ezinegona» sortu dutela ikastolen eta familien artean. Horiek horrela, egoera aztertzeko, atzo egin zuen ezohiko batzar bat Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikastola guztiekin. Bertan hartu zituzten erabakiak. Haien esanetan, Hezkuntza Saila ez da betetzen ari 2023-2024ko ikasturterako ikasleen onarpen dekretuan jasotakoa: «Euskal Hezkuntza Zerbitzu Publikoa definitzen ari garen honetan, ezberdintasunak egiten ari dira titulartasun ezberdinetako ikastetxeen artean, bakoitzari joko arau ezberdinak ezarriz».

Aginduan jasota dago, besteak beste, zaurgarritasun indize bat zehaztu beharko dela, eta hori kontuan hartuta banatuko dituztela ikasle zaurgarriak funts publikoak jasotzen dituzten eskola guztien artean. Ikastolen Elkarteak esan duenez, ez dakite zer irizpide erabili diren familiek aurrematrikulazioan bete dituzten galdetegiak baloratzeko orduan —galdetegi horien arabera zehaztu du Hezkuntza Sailak ume bat zaurgarria den ala ez—. Gainera, adierazi dute ez dakitela zein diren ikastola bakoitzaren eragin eremuko beste ikastetxeen zaurgarritasun tasak, ezta ikastolak ez diren ikastetxeetan barematu beharreko ikasle kopurua ere —baremazioa egiten da zentro batean matrikula egin nahi duten ikasleak gehiago direnean libre dauden lekuak baino—.

Ikusi gehiago: Salatu dute Jaurlaritzaren segregazioaren aurkako neurriak ez direla efikazak

Hortaz, zenbait neurri hartzea erabaki dute. Ikastoletan matrikulatu diren ikasleak beste ikastetxeetara ez bidaltzeaz gain, iragarri dute familiek eta ikastolek errekurtsoak aurkeztuko dituztela. Gainera, galdetegiak baloratzeko erabilitako irizpideak argitaratzeko eskatu dute.

Sistema orekatuagoaren bila

Hezkuntza Sailak joan den urteko azaroan aurkeztu zuen lehenengoz ikasleak onartzeko eta eskolatzeko dekretu berria. Segregazioari aurre egiteko asmoz, zenbait neurri martxan jarriko zituztela hitzeman zuten; hala nola eragin eremu bakoitzeko zaurgarritasun indizea neurtuko zutela, eta, horren arabera, ikasle zaurgarriei lekuak gorde beharko dizkietela diru publikoa jasotzen duten ikastetxe guztiek. Horretaz gain, esan zuten ikastetxe publikoetako eta itunpekoetako eskola lekuen eskaintza «benetako eskolatze beharretara» egokituko dutela, 2023-2024ko ikasturteko onarpen aginduaren bidez, eta ebatzi zuten ikastetxetik gertu bizitzeak emango duela puntu gehien baremazioak egitekoan.

Handik hilabete pasatxora, beste agerraldi bat egin zuen Jaurlaritzak, ikasleen eskolatzeari buruzko dekretuaren eta haren osteko aginduen xehetasunak emateko. Aurreko agerraldiko neurri bertsuak azaldu zituzten.

Azkenik, matrikulazioa hasi bezperetan, Begoña Pedrosa Hezkuntza sailburuordeak BERRIAri adierazi zion «eskoletan sozioekonomikoki pluraltasun handiagoa» lortzeko neurriak hartzeko asmoa zutela matrikulazioan. Horretarako, azaldu zuen 2 urteko umeen familiei inkesta bat pasatuko zietela matrikulatzerakoan, eta horren arabera zehaztuko zutela zaurgarritasun indizea eta eskola bakoitzak jaso beharreko ikasle zaurgarri kopurua. Gainera, esan zuen lekuen gehiegizko eskaintza ere mugatuko zutela.


Summary: Inflazioak behera egin du aurten lehenbizikoz. INEren datu aurreratuen arabera, bi puntu eta erdi baino gehiago jaitsi da. Argindarraren eta erregaien merkatzea izan da arrazoietako bat, iazko martxoan izandako gorakadaren aldean.

Urte hasierako goranzko joera atzean utzi du inflazioak. Iazko udan goia jo ostean —%10,7ra heldu zen uztailean—, urte amaiera arte apalduz joan zen, abenduko %5,6raino. 2023a hastearekin batera, bi hilabetez segidan gorantz egiten hasi zen, baina martxoarekin batera amaitu da hori.

Hego Euskal Herriko behin betiko datuak apiril erdialdean emango ditu INE Espainiako Estatistika Institutuak, baina Espainiako datu aurreratuak eman ditu gaur. Haren arabera, urte arteko tasak bi puntu eta erdi baino gehiago egin du behera martxoan, %3,3ra —aurreko hilabetean %6 izan zen inflazioa—. 2021eko abuztutik erregistratu den daturik apalena da; orduan ere, %3,3koa izan zen KPIa.

Azpiko inflazioa ere —energia eta elikagai freskoak ez ditu aintzat hartzen— koska bat beheratu da martxoan. Hamarren bat: %7,6tik %7,5era. Dena dela, euroa indarrean dagoenetik altuenen dago azpiko inflazioa.

INEren arabera, argindarra eta erregaiak merkatzea izan da inflazioa apaldu izanaren arrazoia, iazko martxoan izan zuten garestitzearekin alderatuz gero. Gaur egun, elikagaiak dira produkturik inflazionistenak: otsailean, duela urtebete baino %16,6 garestiago zeuden; aspaldiko daturik handiena da martxokoa.

Hala ere, urte arteko tasa denez, 2022ra atzera egin behar da aldaketak zertan datzan hobeto ikusteko. 2021ean progresiboki igotzen ari zen inflazioa, eta 2022ko otsailean %7,6ean zegoen jada KPIa Espainian. Otsailaren amaieran, baina, Errusiak Ukraina inbaditu zuen, eta martxoan inflazioak asko egin zuen gora, %9,8ra. Hori dela eta, 2022an jada prezioak bereziki garesti zeudenez, ulergarriagoa da 2023ko martxoan inflazioa horrenbestekoa ez izatea. Hala ere, bizitza iaz baino garestiago dago oraindik.


Summary: Hego Euskal Herriko foru erakundeak legealdia ixten ari dira. Azken osoko bilkurak egiten ari dira desegin aurretik, maiatzaren 28an hauteskundeak egin bitartean

Udal hauteskundeekin batera, Nafarroako Parlamenturako eta Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako batzar nagusietarako bozak izango dira maiatzaren 28an, eta erakunde horiek azken pausoak ematen ari dira desegin aurretik. Nafarroako Parlamentuak, esaterako, gaur du azken osoko bilkura, eta bihar eguerdian luntx bat egingo dute legealdia amaitutzat emateko.

Arabako eta Bizkaiko batzar nagusietan atzo egin zuten azken osoko bilkura. Arabakoetan, taldeek aurkezturiko bost mozioak eztabaidatu eta bozkatu ostean, Batzar Nagusietako lehendakari Pedro Elosegik hitza hartu zuen, batzarkideei eta langileei agur esateko eta eskerrak emateko. Bizkaikoetan, berriz, Ana Otadui lehendakariak gauza bera egin zuen, eta bereziki gogoan hartu zituen hauteskundeetara aurkeztu ez eta, hortaz, aurrerantzean Batzar Nagusietan egongo ez diren batzarkideak. «Eskerrik asko; penen, ideologien eta desberdintasunen gainetik pertsonak daude», esan zien.

Bizkaiko Batzar Nagusietako osoko bilkuran, Unai Rementeria ahaldun nagusiak ere hitza hartu zuen; ez da hauteskundeetara aurkeztuko, eta, beraz, hauxe izan du azken agintaldia. Barkamena eskatu zuen, «sentimenduren baten kontra azaldu banaiz edo zauritu badut ekintza, erantzun edo berbaren batekin». Esan zuenez, bere asmoa beti izan da «eten barik hobetzea», eta «bizitza oparoa» opa zien Batzar Nagusietan topatutako «lagun eta ezagunei».

Gipuzkoako Batzar Nagusietan, berriz, martxoaren 8an egin zuten azken osoko bilkura. Ordukoan, Xabier Ezeizabarrena lehendakariak hitz egin zuen, eta, batzarkideei eta langileei eskerrak emateaz gain, erakundearen garrantzia nabarmendu zuen, Batzar Nagusietan eta bere garaiko Nafarroako Gorteetan «Euskal Herriko eskubide historikoen lehenengo aztarnak eta iturriak» finkatu zirelako: «Euskal Herriak zorionekoa izan nahi du Europan eta munduan. Beraz, egin dezagun bidea elkartuta. Agian mendi bide aldapatsua izango da. Baina, gaur egungo demokraziaren krisia gainditzeko, guztion ekarpenak beharko genituzke».

Erakundeok datorren astean desegingo dira, eta, hauteskundeen ostean erakunde berriak eratu bitartean, batzorde iraunkorrek hartuko dute horien gidaritza.


Summary: Kontseiluak esan du hizkuntza klausulen aurkako azken epaia «oso larria» dela. Hizkuntza eskakizunen aurkako «oldarraldi judizialean» maila bat gora egin dela adierazi du, eta «eremu berrietara» zabaldu dela

EAEko Auzitegi Nagusiak hizkuntza klausulen inguruan eman duen azken sententziaren harira, Euskalgintzaren Kontseiluak ohar bat plazaratu du. Hau da sententzia horren sorburua: enpresa batek auzitara jo zuen Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak lehiaketa publiko baterako ezarritako hizkuntza irizpideen kontra; izan ere, administrazioaren eskea zen kontratu publikoa lortzen zuen enpresako langileek euskara maila egokia izan beharko zutela administrazioarekin izan beharreko hartu-emanetarako. Enpresak jarritako helegitearen aurrean, ordea, justiziak erantzun du «inposizioa» dela eskakizun hori.

«Euskararen normalizazioaren aurkako» sententzia bat da Kontseiluarentzat, aurrez ere hainbat ebazpenekin abiatutako «oldarraldi judizialean» maila bat gora eginda, eta «eremu berrietara» ere hedatuta. Izan ere, orain arte baziren hizkuntza eskakizunen kontrako epaiak, baina horiek hartzaileekiko harremanetara begirakoak ziren, haiei eman beharreko artarako eskatzen ziren hizkuntza irizpideen ingurukoak. Hau da lehenbiziko sententzia atzera botatzen dituena kontratu publiko bat duten enpresei administrazioarekin harremanetan jarduteko ezarritako hizkuntza klausulak. Eta ohikoak dira egun klausula horiek, ezinbestekoak baitira euskaraz funtzionatzen duten erakundeen hizkuntza irizpideak errespetatze aldera.

Tankera horretako irizpideen garrantzia nabarmendu du Kontseiluak. «Aspalditik defendatu dugu kontratazioetan hizkuntza klausulek duten garrantzia, egun gaztelera nagusi den administrazioa eta zerbitzu publikoak euskalduntzeko urrats gisa». Eta bidean agertzen ari diren oztopo ugarien gainean ohartarazi du: «Tamalez, ikusten ari garenez, euskararen biziberritzean eta normalizazioaren alde hartzen den neurri bakoitzeko, epaileak agertzen dira herritarron eskubideak are gehiago murrizteko». Horren atzean «estrategia» bat ikusten du Kontseiluak, «euskararen biziberritzea» eragozteko asmoz ondutakoa. Zenbait auzitegi bide horretan izaten ari diren jarrera ozen kritikatu behar dela esan du Kontseiluak: «Beste behin, administrazio publikoaren hizkuntza politikorako eskumenaren aurkako erabaki baten aurrean gaude. Beste behin, epaileak ari zaizkigu hizkuntza politika egiten. Beste behin, botere judiziala euskararen normalizazioaren aurkako erabakiak ezartzen ari zaigu herritarroi».

Mezu horiei aurre egin behar zaie, ordea, eta kasu honetan, adibidez, Kontseiluak nabarmendu du argi esan behar dela ez dagoela inolako «inposiziorik»: «Zerbitzu publikoa esleitzeko lehiaketa batean, enpresa pribatuei administrazioarekin harremanak izaterakoan gutxieneko euskara ezagutzak izango dituen langilea bermatu dezatela eskatzeak ez dizkio inongo herritarri, ez langileri, eskubideak urratzen».

Helegitea

Bide horretan, Kontseiluak gogora ekarri du «administrazioak hizkuntza baldintzak arautzeko» eskumen osoa duela, eta zerbitzu publikoak esleitzen dituenean ere erabili behar duela eskumen hori. Horiek horrela, ebazpenari errekurtsoa jartzeko babesa agertu dio Kontseiluak Eusko Jaurlaritzako Gobernantza Publikoko Sailari, haiek ordezkatu baitzuten Jaurlaritza epaiketan. Eusko Jaurlaritzak oraindik ez du argitu helegitea aurkezteko asmoa duten, ordea; oraindik aztertzen ari dira zer egin.


Summary: Yolanda Diazen ekitaldira joango da Begoña Alfaro, Nafarroako Podemos-eko koordinatzailea. Sumar plataformak ekitaldia egingo du Madrilen, eta Alfarok baieztatu du han izango dela; Pilar Garridok EAEko Elkarrekin-Podemoseko koordinatzaileak esan du beste konpromiso bat hitzartua duela, eta ez dela han izango.

Begoña Alfaro Nafarroako Contigo Navarra-Nafarroa Zurekin-eko koordinatzailea Yolanda Diaz Espainiako Gobernuko presidenteorde eta Podemoseko diputatuaren igandeko ekitaldian izango da, Madrilen; Pilar Garrido, Elkarrekin-Podemos-IUko EAEko koordinatzailea, ez. Espero da Diazek igandean iragartzea Espainiako Gorteetarako hauteskundeetarako bere hautagaitza, Podemosetik bereiz. Ikusteko dago gero Podemoseko zuzendaritzak zer erabakitzen duen.

Podemoseko zuzendaritzak, Jone Belarra buru dela, Diazen ekitaldian ez egotea hobetsi du, aurrez ez badu idatziz primario ireki batzuk egiteko akordiorik. Alfaro Diazen proiektua babestearen alde agertu da, eta Nafarroako Podemoseko zuzendaritzak ekitaldi horretan egotea erabaki duela esan du. «Diazen proiektua bat dator indar ezkertiar guztien elkarlanaren alde lanean ari garenokin».

Alfarok eskatu du konfrontazioa baztertzeko. «Podemos eta Yolanda Diaz akordio batera iristea espero dut, ez baitago elkar ulertzea beste biderik». Eskatu du batzen dituenean arreta jartzeko: «Hemen ez dago inor sobran, eta inork ez liguke barkatuko akordio bat ez erdiestea eta alfonbra gorria jartzea eskuinari».

Pilar Garrido EAEko Podemoseko koordinatzaileak, berriz, esan du igandean ez dela Diazen ekitaldian izango, futbol partida batean izango delako. Dena den, Diazen proiektuaren alde lerratu da, eta Podemosen barruan akordioa bilatzearen alde lanean ari direla helarazi dute.


Madrilek pentsioen erreforma onartu du

Summary: Madrilek pentsioen erreforma onartu du. Koalizio gobernuaren ohiko bazkide gehienek babestu dute pentsioen erreforma. Gizarte Segurantzaren defizita amaitzeko helburua du Escriva ministroaren lege berriak.

Hilabeteetako negoziazioen ostean, Espainiako Gobernuak lortu du Diputatuen Kongresuak pentsioen erreforma onartzea. Lan erreformarekin batera, PSOE eta Unidas Podemosen koalizio gobernuaren legealdiko neurri garrantzitsuenetako bat da. Moncloarekin neurri batzuk adostu ostean, EH Bildu abstenitu egin da, etaEAJk alde bozkatu du, nahiz eta ez duen lortu gobernuarekin aldaketarik adostea.

Aldeko 179 boto, aurkako 104 eta 61 abstentzio izan ditu erreformak: PSOE, Unidas Podemos, ERC, EAJ, Mas Pais, Compromis, PDeCAT eta Coalicion Canaria alderdiek bozkatu dute alde, eta PP, Vox eta Ciudadanos izan dituzte aurka, besteak beste; EH Bilduk abstentzioaren alde egin du.

Lege proiektu moduan tramitatzearen alde egin dute 344 parlamentariek, errege dekretu-lege moduan tramitatu ordez, tramitazioan aldaketak egin ahal izateko.

Gobernuak sindikatuekin batera egin du erreforma, eta Bruselaren oniritzia jaso du; Europako funtsak lortzeko gakoa. Parlamentuko eskuinaz eta ultraeskuinaz gain, patronalak ere aurka izan dituzte, negoziazio mahaitik goiz joan baitziren. Airef Kontu Publikoen Espainiako Agintaritza, ELA sindikatua eta Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimendua ere kritiko dira erreforma berriarekin.

Jose Luis Escriva Espainiako Gizarte Segurantza ministroak adierazi du erreforma teknikoki «oso zehatza» dela, eta baieztatu du erreferente izango dela Europako gainontzeko herrialdeentzat, pentsioen sistema publikoaren «jasangarritasuna» bermatuko duelako: «Erreforma berriak pentsioen sistema publikoaren jasangarritasuna bermatuko du epe motz, ertain eta luzean. Gizartearen gehiengoarentzako sistema izango da». Hiru oinarri indartuko direla iragarri du: sistemaren nahikotasunaren bermea, ekitatea eta berdintasuna, eta jasangarritasuna.

Bazkideek lortutako neurriak

PSOEk eta Unidas Podemosek batera ez dutenez gehiengo absoluturik Diputatuen Kongresuan, alderdiekin negoziatu behar izan dute erreforma. Hala, alderdi gehienek aldaketa batzuk adostu dituzte Pedro Sanchez Espainiako presidentearen gobernuarekin. EH Bildu izan zen lehenengoa, Escrivarekin eta Sanchezekin adostu baitzuen alargun pentsiorik txikienak handitzea.

EAJk kooperatibisten egoera hobetzeko neurriak sartu nahi zituen erreforman, baina azkenean ez du lortu; hala ere, onespena eman dute gaur kongresuan parlamentari jeltzaleek.

ERCk herenegun baieztatu zuen Escrivaren erreforma babestuko zuela kongresuan. Seme-alabak zaintzeko jardunaldi murrizketa eskatzen duten langileek —emakumeak gehienetan— %100ean kotizatzea lortu dute. Horrez gain, jardunaldi murriztua duten eta haurdunaldi edo edoskitze garaian arriskua duten emakumeen behin-behineko pentsioa handitzea ere lortu dute.

PDeCATek ere babesa eman dio erreformari, eta horren truke, testu berria indarrean sartu ostean soldata guztiek ordainduko duten elkartasun kuota %6tik %7ra handituko zaie urtean 90.000 eurotik gora irabazten dutenei.

Berrikuntza nagusiak

Bi helburu nagusi ditu pentsioen erreforma berriak: lehenik eta behin, Gizarte Segurantzaren diru sarrerak handitzea eta urteetako defizita amaitzea; bigarrenik, egoera zaurgarrienean daudenen egoera hobetzea. Hala ere, hainbat sindikatuk eta eragile sozialek erreforma kritikatu dute, kotizazio epea luzatzeagatik. Gaur egun, 25 urte hartzen dira kontuan pentsioak kalkulatzeko, baina hemendik aurrera bi aukera egongo dira: azken 25 urteak, edo azken 29 urteetatik 27 onenak. Kotizazio epea hamabost urtera itzultzeko eskatu du Pentsiodunen Mugimenduak.

Diru sarrerak handitzeko, kotizazioak handitu egingo dira. Batetik, MEI belaunaldien arteko elkartasun errekargua handitu egingo da. Aurtengo urtarrilean aplikatu da lehen aldiz, eta, horren bitartez, 0,6 puntu handitu dira gizarte kotizazioak —Gizarte Segurantza finantzatzeko soldatetatik ateratzen den zatia—: 0,5 puntu enpresaren zatia (kotizazio oinarriaren %24,1) eta 0,1 langileena (%4,8). Erreforma indarrean jartzean, beste 0,6 puntu handituko da: %24,6 pagatuko dute enpresek, eta %4,9 langileek. Progresiboki igoko dute, urtean hamarren bat 2029ra arte.

Aurrerantzean, urteko 54.000 eurotik gorako errenta jasotzen dutenei kotizazio gehigarri bat aplikatuko zaie kopuru horretatik aurrerako tarteari —elkartasun kotizazioa—, baina soldatapeko langileek bakarrik ordainduko dute, ez autonomoek. Progresiboki joango dira aplikatzen kotizazio berri hori; 2025ean %1 izango da, eta 2045ean %6ra iritsiko da, urtero %0,25 gehituta. %5 enpresak ordainduko du, eta %1 langileak.

Beren lan ibilbidean etenak dituztenek —emakumeak, batik bat— konpentsazio hobeak izango dituzte erreformaren ostean. Lehenengo lau urteetan estatuak %100 beteko ditu kotizazio etenak, eta %50 gero. Gainera, besteren kontura lan egiten duten emakumeen kasuan, gutxieneko oinarriaren %100 bere gain hartuko du estatuak bosgarren urtera arte, eta %80 seigarren eta zazpigarren urtera arte. Bestalde, pentsiorik txikienak pobreziaren atalasearekin berdinduko dira.


Summary: Borrasi lau urte eta erdiko kartzela zigorra ezarri dio Kataluniako Auzitegi Nagusiak. Epaimahaiak eskatu du indultua emateko JxCko presidenteari, kartzela zigorra ez dezan bete. Hamahiru urteko inhabilitaziora ere kondenatu du.

Laura Borras Junts Per Catalunyako (JxC) presidenteari lau urte eta erdiko espetxe zigorra eta hamahiru urteko inhabilitazioa ezarri dizkio Kataluniako Auzitegi Gorenak, eguerdian jakinarazi duen epaian. Kondenak espetxean sartzera behartzen du, hasiera batean. Baina auzitegiak indultua emateko eskatu du epaian bertan, kartzela zigorra bi urtera murriztu eta, horrela, ez dadin espetxera joan. Epaimahaiak prebarikazioa eta dokumentuen faltsutzea egotzi dizkio Borrasi, Kataluniako Letren Institutuko zuzendari zen garaian —2013tik 2018ra— hemezortzi kontratu publiko modu irregularrean esleitzeagatik bere ezagun Isaias Herrero informatikariari.

Kataluniako Auzitegi Nagusiaren epaia ez da irmoa, eta Borrasek helegitea aurkezteko aukera izango du, Espainiako Auzitegi Gorenean lehenik, eta Espainiako Auzitegi Konstituzionalean ondoren. Hala egingo duela iragarri du epaiaren berri izan ostean, manifestari batzuen babesarekin Kataluniako Parlamentuaren aurrean egin duen agerraldian.

«Ez dut epaiketa justu bat izan, eta ezin nuen sententzia justu bat espero», esan du Borrasek. Errugabea dela adierazi du beste behin, eta ziur agertu da «beste auzitegi batek» hala ebatziko duela. «Mugimendu independentista suntsitzeko saiakera bat da, argi eta garbi».

Fiskaltzak sei urteko kartzela zigorra eta 21 hilabeteko inhabilitazioa eskatu zuen Borrasentzat. Epaimahaiak, berriz, lau urte eta erdira mugatu du espetxe kondena, eta Espainiako Gobernuari eskatu dio bi urtera murriztu dezala zigorra, indultu bidez. Kargu publikoetarako inhabilitazioa hamahiru urtera luzatu du, ordea. Horrek nabarmen mugatuko du Borrasen etorkizun politikoa.

Epaiketaren bilakaera baldintzatu duten kontu garrantzitsuenetako bat izan da Herrerok eta Andreu Pujol auziko hirugarren akusatuak akordioa egin izana fiskaltzarekin. Biek aitortu dituzte leporatzen zitzaizkien delituak, zigor txikiagoa jar ziezaieten, eta biek egotzi diote Borrasi kontratu publikoak legez kanpo adjudikatzea. Azaldu dutenez, kontratuak zatitu egiten zituzten, gehienez ere 18.000 euroko esleipenetan, lehiaketa publikorik egin behar ez izateko, eta onuradunek aurrekontuak faltsutzen zituzten.

Borrasen abokatu Gonzalo Boyek epaiketan salatu du bere bezeroaren defentsa eskubidea urratu dela, hiru akusatuen abokatuak elkarlanean aritu zirelako hiru urtez, elkarri dokumentuak bidaliz, eta epaiketa hasi baino egun gutxi batzuk lehenago jakin zelako fiskaltzaren eta Herrero eta Pujolen arteko akordioaren berri. Horrez gain, defentsak nabarmendu du Borrasen aurka aurkeztu diren zenbait proba ez direla modu zilegian lortu; esaterako, JxCko presidentearen eta Herreroren arteko mezu elektroniko batzuk, azaltzen zutenak nola zatitu behar ziren kontratu publikoak, informatikariari esleitzeko.

Kataluniako beste buruzagi independentista batzuk auzipetu dituztenean ez bezala, Borrasek ez du izan alderdi independentista guztien babesa. Borrasek berak eta JxCk politikaren judizializaziotzat jo dute: salatu dute bere ideia politikoengatik jazarri diotela, baina CUPek eta ERCk ez dute bat egin mezu horrekin. Jordi Turull JxCko idazkari nagusiarentzat ere «lawfare kasu bat» da. Defendatu du, bide batez, Borrasek jarrai dezala alderdiaren presidentea izaten, estatutuek zehazten dutelako ustelkeriagatik ezarritako zigorretan salbuespenak egin daitezkeela, frogatuz gero prozesuan jazarpen politikoa egon dela. Eta hori uste du JxCren buruzagitzak. Turullek nabarmendu du, gainera, «oso haserre» daudela, prozesua «irregulartasunez betea» egon dela iritzita.

Laura Vilagra Kataluniako Gobernuko bozeramaileak, bestalde, ukatu egin du Borrasena errepresio kasu bat dela. «Ez dago aitzakiarik, ezta tarteko biderik ere». Generalitateak uste du «jokabide txarrak» frogatuak daudela, eta horiek ez dutela tokirik izan behar Kataluniako erakundeetan. Gaineratu du ezarritako zigorra «neurrigabea» dela, eta hala baieztatzen duela epaimahaiak berak indultua eskatu izanak. Antzera mintzatu da ERCren idazkari nagusiaren ondokoa, Marta Vilalta. Iruditzen zaio «egiaztatu» dela ustelkeria delitu bat egon dela, eta horrenbestez, «koherentziagatik», Kataluniako Parlamentuko presidente kargua utzi beharko lukeela.

Ondorioak parlamentuan

Gaurko epaiak Kataluniako Parlamentuko presidentetzari buruzko eztabaida berpiztuko du. Borras ganberako presidente da oraindik ere, nahiz eta kargua behin-behinean etena duen uztailetik, JxCko presidentearen aurkako ahozko epaiketa hasi zenetik. Sententzia honekin, Borrasi diputatu akta erretiratzeko agindu diezaioke Espainiako Hauteskunde Batzordeak parlamentuari, nahiz eta epaia irmoa ez izan, aurretik Quim Torra Generalitateko presidentearekin egin zuen bezala.

Borrasek berehala dimititu ezean, bide hori behartuko duela adierazi du PPk. Kargua uzteko eskatu dio Jessica Albiach Catalunya En Comu-Podemeko talde parlamentarioko presidenteak ere. Juntsen, berriz, Borrasen gertuenekoek proposatu dute presidente kargua hutsik uztea, protesta gisa. Aukera horren alde agertu da Torra, besteak beste. Ikusi beharko da gainerako taldeek zer jarrera hartzen duten.

Sententziak ondorioak izango ditu Borrasen etorkizun politikoan ere, 2021eko hauteskundeetan JxCren presidentegai izan zena ezingo baita bozetara aurkeztu datozen hamahiru urteetan, Gorenak edo Konstituzionalak gaurko epaia moldatzen ez badute behintzat.

Borras ezezaguna zen herritarrentzat 2017. urtearen amaierara arte, Espainiako Gobernuak konstituzioko 155. artikulua baliatuta Katalunian bozetara deitu zuen arte. Diputatu aukeratu zuten, Torrak Kultura kontseilari izendatu zuen 2018an. Borras haren hurbileko bihurtu zen.

Hurrengo legealdian, parlamentuko presidente kargua eskuratu zuen. JxCk gobernu ituna sinatu zuen ERCrekin 2021eko bozen ostean, eta Borras ganberako buru izendatzea adostu zuten. Parlamentuko mahaiak kargua eten zion, ERCren, PSCren eta CUPen aldeko botoekin, eta Borrasek egotzi zien «hipokritak» eta Espainiaren «gerra zikinaren konplize» izatea.

Hortik aurrera, JxC Generalitateko koalizio gobernutik ateratzeko presio handiena egin duen taldearen erreferente izan da Borras bere alderdiaren barruan, harik eta, iazko urrian, JxCko oinarriek koaliziotik irtetearen alde bozkatu zuten arte.

Puigdemonten eskaera

Gaur iluntzean, Carles Puigdemont Generalitateko presidente ohiak Espainiako Auzitegi Gorenari eskatu dio indarrik gabe utz dezala bera atxilotzeko eta espetxeratzeko agindua, eta argudiatu du U-1ean ez zuela diru publikoa bidegabe erabili. Hori dela eta, uste du bera jarduera politikotik aldentzeko «jazarpen bat» dela bere auzia.

Hala dio Puigdemonten defentsak Auzitegi Gorenaren bigarren aretoko apelazio aretoan jarritako errekurtsoan. Bide horretan, eskatu dio atzera bota dezala Pablo Llarena prozesu subiranistaren aurkako auziaren instrukzio epaileak martxoaren 21ean berretsi zuen ebazpen judiziala, hots, Generalitateko presidente ohia diru publikoa bidegabe erabiltzeagatik eta desobedientziagatik auzipetzekoa; hain justu, Espainiako Zigor Kodearen erreformaren ondorioz sedizio delitua indargabetu ondotik berretsi zuen ebazpena Llarenak.


Summary: Ekuadorko presidentea politikoki epaitzeko eskaria onartu du Konstituzionalak. Oposizioak gehiengoa du parlamentuan, eta, beraz, erraz lortuko lituzke zentsura mozio baterako behar dituen 92 botoak. Diru publikoa oker erabiltzea egozten diote presidenteari.

Bi urte daramatza agintean Ekuadorko presidente Guillermo Lassok, eta beste bi geratzen zaizkio agintaldia amaitzeko. Baina, egoera asko aldatu ezean, ez dirudi legealdia osatzeko aukerarik izango duenik; izan ere, atzo Konstituzionalak tramiterako onartu zuen estatuburua politikoki epaitzeko eskaria. Presidentea ezin da auzitegietan epaitu hura agintean den bitartean; hori dela eta, parlamentua bera da erabakitzen duena estatuburuak oker jokatu ote duen. Hainbat lekukotza entzun ostean, gehiengoak —137 diputatutatik 92ren babesa behar dute— salaketa frogatutzat ematen badu, kargugabetu egingo lukete.

Itxura guztien arabera, oposizioak erraz lor dezake zentsura mozioa onartzeko beharrezko gehiengoa; izan ere, 104 diputatuk sostengatu zuten presidentearen aurkako salaketa, eta pentsatzekoa da horiek berek babestuko dutela kargugabetzea ere. Gainera, Lassok ez du jarraitzaile askorik politikarien artean. Hasieran bankari ohiaren alde agertu ziren eskuineko zenbait ordezkarik ere bizkarra eman diote.

Zehazki egozten diotena da hainbat enpresa publikoren ustelkeria sare baten erantzule politikoa izatea. Sare horrekin lotuta dago haren koinatua, Danilo Carrera, eta, salaketaren arabera, Lassok bazekien horren berri, eta ezkutatu egin zuen. Horrez gain, narkotrafikoarekin loturak zituen gertuko pertsona bat babestu izana ere leporatzen diote.

Dena den, Lassok badu oraindik ihesbiderik, heriotza gurutzatua deritzona baliatu dezake. Parlamentua desegitea ahalbidetuko lioke prozedura horrek. Hiru bide izango lituzke horretarako: salatzea parlamentuak bereak ez diren eskumenak hartu dituela bere gain; barne krisi larri bat izan dela argudiatuta desegitea; edo estatuburuak bultzatutako garapen plan bat oztopatzen duela argudiatzea. Hiru aukera horietatik lehenengoan soilik beharko luke Lassok Konstituzionalaren babesa; beste bietan, nahikoa da estatuburuaren beraren hitza. Hala, prozedura horren alde egitekotan ere, azken bi aukeretako bat baliatu beharko luke presidenteak, logikoki Konstituzionalak ez baitu Lassoren alde egingo, hura auzipetzea onartu baitu.

Era batera edo bestera, badirudi Lassok ez duela agintaldia amaituko. Izan ere, zentsura mozioak aurrera egiten badu, litekeena da gaur egungo presidenteorde Alfredo Borrerok hartzea haren tokia, legealdia amaitu bitartean. Ramiro Aguilar analista politikoak EFE berri agentziari azaldu dionez, litekeena da Borrerok bide aldaketa bat bultzatzea eta alde batera uztea Lassoren «politika neoliberalak", indarrak gizarte gaietan jarriz. «Oposizioari ere tokia egin beharko lioke gobernuan», adierazi du diputatu ohiak.

Lehen aldia

2008an konstituzioa onartu zutenetik, lehen aldia da estatuburu baten aurkako epaiketa politiko bat aurrera ateratzen dena. Konstituzionalak antzeko erabaki bat hartu behar izan zuen lehen eta azken aldia 2017an izan zen, Jorge Glas presidenteorde ohiaren kasuan. Orduan, ordea, Glas zigortu eta espetxeratu egin zuten, zentsura mozioak aurrera egin aurretik. Baina orduan fiskaltzak berak zabaldu zuen ikerketa bat Glasen aurka, Lassoren kasuan ez bezala.

Presidenteak salatu du bere aurkako prozedura «estatu kolpe bat» dela. «Oposizioa itsututa dago, eta ez ditu errespetatu nahi legeak ezartzen dituen lau urteak. Instituzionalitate demokratikoaren leihotik sartu nahi du, eta horrek kezka eta ezinegona sortzen ditu».


Summary: «Hezkuntza sistema sozialista» aldarrikatu dute Ikasle Abertzaleek Hego Euskal Herrian. Ikasleek salatu dute hezkuntza sistema «enpresari handien menpe» dagoen instituzioa dela, eta greba antolatzeko lan politikoari «oztopoak» jarri dizkietela

Unibertsitate, ikastetxe eta Lanbide Heziketako zentroetan greba eguna izan da gaurkoa. Ikasle Abertzaleak antolakundeak mobilizazioak antolatu ditu Bilbon, Donostian, Gasteizen eta Iruñean, eta ikasleak Enpresari handien hezkuntzak miseriara kondenatzen gaitu! goiburupean atera dira kalera, «guztion ongizatea gutxi batzuen interes ekonomikoen gainetik jarriko duen hezkuntza» aldarrikatzeko: «Hezkuntza sistema enpresari handien menpe dagoen instituzio bat gehiago da gure gizartean, eta ikasleok gure azalean bizi ditugu horren ondorioak».

Donostian, Ignacio Maria Barriola eraikin pean hastekoa zen mobilizazioa, eta hamabost minutu lehenago jada jende andana bildu da inguruetan. Goizean ere izan dute zeregina: hiriko hezkuntza zentroetan barrena ibili dira ikasleak, protestarako deia egin eta eskuorriak banatzeko. 12:00ak pasata hasi dute ikasleek manifestazioa, «Borroka da bide bakarra!» eta «ikasle langile, antolatu» oihukatuz.

Aurrean eta atzean pankarta bana zeramaten; Enpresarien hezkuntzaren aurrean, ikasle langileok borrokara irakur zitekeen batean, eta Hezkuntza sistema sozialista eraiki bestean. Bandera gorriak ageri ziren han-hemenka. Donostiako EHUko kanpusetik Antiguoko auzora sartu dira manifestariak, eta bertan Matia kalea hartu dute. Ondoren, buelta egin dute unibertsitatera, Tolosa Hiribidetik. Mobilizazioaren amaieran hitza hartu dute zenbait kidek.

Hedabideetarako egindako adierazpenetan azaldu dute hezkuntza sistema «enpresari handien menpe dagoen instituzioa» dela eta «hauei interesatzen zaizkien funtzioak betetzeko eraginkorra izan dadin» erreformatzen dutela: «Batetik, bertatik negozioa egiten jarraitzea; eta bestetik, ikasleak, etorkizuneko langileak, beraientzat errentagarria den modu batean heztea».

Gehitu dute, erreforma horien bidez «miseriazko hezkuntza baten oinarriak» finkatzen ari direla. Esaterako, adierazi dute hezkuntza dualaren derrigorrezkotasuna ezarriko dela, «lan indar merkea sortu» eta enpresariek «etekinak handitzeko». Salatu dute horiek direla ikasketa alorrak eta praktikak norabidetzen dituztenak.

«Egungo hezkuntza sistemaren helburua etorkizun oparoa eskaintzea dela sinestarazten diguten arren guk argi daukagu etorkizuneko gizartearen kapa zabal bat prekarietatean bizitzeko hezten gaituztela», salatu dute. Antolakundearen arabera, ikasketa zentroak «diziplinamendu zorrotzerako zentro» bihurtu nahi dituzte horretarako eta «ikasleriaren adimen garapena albo batera» utzi.

«Lan politikorako oztopoak»

Izan ere, grebaren prestaketarako lan politikoa egiteko «hainbat oztopo» izan dituztela salatu zuen duela egun batzuk Donostiako Ikasle Abertzaleak antolakundeak, besteak beste, «ustez bermatuta dagoen greba nahiz mobilizazio eskubidearen etengabeko urraketa eta hainbat zentrotan ikasleek jasan beharreko jazarpena». Adibideak ere jarri dituzte: «Ikasle guztien aurrean umiliazioak jasotzea, zuzendaritzen presio zuzena, traba burokratikoak… Ez da lehenengo aldia Donostian honelako egoerak ematen direla».

Horrez gain, antolakundeak salatu du gaur egungo hezkuntza sistemak ikasle txiroenak «baztertu» egiten dituela, ikasketek «gastu handiak» dituztelako: «Laburbilduz, hezkuntza elitizatzen eta ikasle langileon kapa zabal bat bertatik kanporatzen dabiltza, ahalegina baino dirua izanik ikasketetan aurrera egiteko baldintza».

Hezkuntza sistemaren «gabeziak» seinalatu ondoren, aldarri «partzial eta osatugabeak» errefusatu dituzte, eta hezkuntza sistema «kolokan jarri eta gainditzeko» deia egin dute: «Guztion ongizatea gutxi batzuen interes ekonomikoei gainjarriko dion Hezkuntza Sistema Sozialistaren alde kaleak hartu ditugu, baita ikasleok antolatzen eta indarrak batzen jarraitzeko beharra mahaigaineratzeko ere».

Ikusi gehiago: Iritzia: 'M-30: ikasle greba enpresari handien hezkuntzaren aurrean'


Summary: Arrazakeriaren aurkako foru legea onartu dute Nafarroako Parlamentuan. Arrazakeriaren aurkako Kontseilua sortuko dute politika publikoak garatzeko eta administrazioaren jarrera diskriminatzaileak eragozteko

Legealdiko azken osoko bilkuran onartu dute Arrazakeriaren eta Xenofobiaren Aurka Borrokatzeko Foru Legea. Proiektuak aise gainditu du tramite parlamentarioa, Nafarroako Gobernuari eusten dioten taldeez gain —PSN, Geroa Bai eta Ahal Dugu—, EH Bilduk eta Ezkerrak ere baiezkoa eman baitiote. Navarra Sumak, hala ere, kritika oso gogorra egin dio, argudiatuz, besteak beste, «lardaskeria hutsa» dela eta «duen gauza on bakarra izenburua dela». Azkenerako, baina, koalizio espainiazaleak ez du kontrako botorik eman, eta abstentziora jo du.

Lege proiektuaren aurkezpenean, Eduardo Santos Justizia eta Migrazio Politiken kontseilariak nabarmendu du «aitzindaria» izanen dela, eta prebentzio arloan jarriko duela azpimarra, bereziki administrazio publikoan. Adibidez, pertsona arrazializatuei «babes legala eta soziala» emate aldera, Arrazakeriaren eta Xenofobiaren Aurkako Nafar Kontseilua eratuko dute urtebeteko epean. Politika publikoak garatzea eta legea betearaztea izanen du zeregin nagusi, batik bat zainduz sektore publikoak jarrera diskriminatzailerik ez izatea, eta halakoak eragotziz. «Alor publikoa eremu segurua izateko helburua du legeak», esan du Santosek.

Arreta bulego bat ere sortuko dute, arraza edo jatorri etnikoagatik diskriminazioa jasan dutenek «arreta osoa eta doakoa» jaso dezaten. Aholkularitza eta babesa eskaintzeaz gain, zerbitzu publiko horrek bazterketa kasuei buruzko datuak eta informazioa eskuratuko du, etorkizuneko neurriak eta plangintzak diseinatu ahal izateko.

Legean jasotako beste helburuetako batzuk martxan dira jada. Adibidez, Arrazakeriaren eta Xenofobiaren Aurkako Plana onartu berri du Justizia eta Migrazio Politiken Departamentuak, eta 2026ra arte izanen da indarrean. Hortik aurrera, bost urtean behin berrituko dute plan hori. Gobernuak, gainera, laguntza teknikoa eta ekonomikoa eskainiko die udal eta toki entitateei, plan propioak diseinatu eta «diskriminazio adierazpen zehatzagoei aurre egin diezaieten».

Edukiari dagokionez, gizarteko esparru guztietan eragin nahi du legeak: hezkuntzan, osasunean, zerbitzu publikoetan, etxebizitzan, teknologian, hedabideetan, lan munduan, aisialdian, kirolean, segurtasun publikoan, sare sozialetan... Neurri nagusiak administrazio publikoari berari zuzenduak daude, eta ahalegin berezia jarriko da prebentzioaren arloan. Administrazioan aritzen diren langileek, adibidez, prestakuntza jasoko dute, eta kontzientziazio neurriak ere hartuko dira.

Hezkuntzari dagokionez, gobernuak «neurriak hartuko ditu eskola segregazioa eragozteko eta ikasleak era ekitatiboan banatzeko, hezkuntzako maila guztietan». Hedabideen, publizitatearen eta sare sozialen esparruan, «kode deontologikoak eta autoerregulazio hitzarmenak» sinatuko dituzte, «errespetuzko hizkera» sustatzeko. Etxebizitza eskubideari dagokionez ere, gobernuak neurriak hartuko ditu «etxebizitza segregazioari aurre egiteko»: besteak beste, informazioa emanen dute hainbat hizkuntzatan, etxe bila dabiltzanen eskubideak azaltzeko, eskura dituzten baliabideak gogorarazteko eta «diskriminazio praktikak indargabetzeko».


Ez galdu Aste Santuko planik Gipuzkoan

Summary: Ez galdu Aste Santuko planik Gipuzkoan. Diberti zaitez Gipuzkoan barrena, eta bizi zure neurrira egindako esperientzia paregabea.

Gipuzkoa Turismoak agenda berezia prestatu du Aste Santurako. Jarraian ikus ditzakezu horietako batzuk:

Oñati

Txokolatearen Interpretazio Zentroa

Oñatiko Orbea txokolategiaren egoitza zaharrean dago kokatuta, Kalebarria 29 helbidean. Bertan, Oñatik txokolatearekin izan duen eta oraindik duen lotura estua azaltzen zaigu.

Txokolate ontzi zaharrak, ehogailuak, metateak, kakaoa ehotzeko moldeak edo harriak, etab. Pieza horiek eta txokolatearen Interpretazio Zentroan aurkituko ditugun dokumentuek XX. mendera eramango gaituzte. Izan ere, kakaoarekin eta txokolatearekin lotura duten kartel, iragarki, grabatu eta argazkiek lagunduta, denboraren makinan bidaiatu duela irudituko zaio mundu gozo honetara sartzen den bisitariari.

Mendeak dira txokolatea Oñatira ailegatu zela. Horren adibide dira, esate baterako, XVIII. mendeko kakaoaren mapak eta ibilbideak, filmak, liburuak eta errezetak, eta beste makina bat dokumentu ere bai. Horiek guztiek garbi adierazten digute Oñatik zenbat maite izan duen eta oraindik zenbat maitatzen duen txokolatea. Gainera, txokolateak zineman eta kirolean utzi duen aztarna ezagutzeko aukera izango dugu.

Zentro honen asmoa da, alde batetik, adinekoek iraganeko garaiak gogoratzea; eta, beste aldetik, gaztetxoenek Oñatiko txokolategileen historia ezagutzea, hala nola Maiztegui, Orbea, Loyola, Onena, Garaicoechea, Guereca eta gaur egun martxan jarraitzen duen etxearen historia.

Informazio gehiago

Zerain

Aizpeako meategiak

Aizpeako meatze guneko historia ezagutzen da modu arin batean. Mea menditik hartu eta meatze gunetik ateratzen zen arteko ibilbidea jarraituz, honen eraldaketa prozesua ikusten dugu.

Larraondoko zerrategia

130 urte baino gehiago dituen Larraondoko zerrategi hidraulikoa bisitatzen da, zerrategia martxan jartzen dugu, eta honen historia, erabilera eta funtzionamenduaren inguruko azalpenak ematen dira.

Informazio gehiago

Aizpeako Meategiak. ZERAINGO UDALA

Leintz Gatzaga

Gatz museoa

Herri gutxik dute Leintz Gatzagak jarduera ekonomiko zehatz baten inguruan duen identifikazioa. Kasu honetan, gatzaren industria izan da, eta jarduera horrek hiribilduaren sorrera bultzatu zuen. Gatz ekoizpenak eman dio izena herriari, eta Gatzagako armarrian hori adierazten da; bertan dorre bat eta bi dorla (gatza lortzeko galdarak) agertzen dira.

Gatz iturria herritik 250 metrora dago, Dorletako gaztelu zaharraren ondoan.

Gaur egun birgaitu egin da iturburutik ura ateratzeko XIX. mendean martxan jarritako putzupada gurpila. Bisita gidatuan honen erreprodukzio bat ikus daiteke funtzionamenduan.

Informazio gehiago

Bergara

Laboratorium museoa

Laboratorium museoa 2015. urteko irailaren 25ean inauguratu zuen Bergarako Udalak. Urte askotako lanen emaitza izan da, pertsona askoren ahaleginaren fruitu.

1981. urtean erabaki zuen udalak museoa egitea. Bildumak berreskuratzeko, lan eskerga egin behar izan da, ordea. 1981. urtean museoaren proiektua gauzatzeko lehen saiakerak egin ziren, herritarren laguntzari esker –Promocion Cultural Bergaresa taldea; batzorde Irekia–; hala ere, 1991. urtera arte ez zen egitasmoa profesionalizatze bidean jartzea lortu.

Hain zuzen ere, urte honetan eman zitzaion hasiera bildumen urgentziazko kontserbazio, inbentario eta balorazio teknikoa egiteko faseari, museoan ikusiko diren piezak ikertuta, zaharberrituta eta prestatuta. Ondoren, haren izaeraren inguruko hausnarketa sakona egin zuen udalak, eta etorkizuneko museoa definitu.

Informazio gehiago

Laboratorium Bergara. BERGARAKO UDALA

Errenteria

Fanderiako errota

Eraikin honek industriak Errenterian izan duen indarra eta bilakaera adierazten du. Izan ere, dagoeneko XV. mendean bertan kokatzen zen burdinolak uraren indarra erabiltzen zuen energia eragile gisa.

Burdinola hori, urteetan eta urteetan, fanderia, errota, irin eta pentsu lantegia ere bilakatu zen. 1996. urtean itxi zen.

Ehotzearen mekanismoa eta errotarriak lanean ikusiko dituzu, errota eta gure kultur eta ibai ondareari buruzko bi ikus-entzunezko eta hainbat informazio panelez gain.

Zentro hau Ibaiaren Etxea da ere, hau da, Ibaiko Interpretazio Gunea. Ingurumen eta kultura ondarea ezagutzeko eta hau kontserbatzeko, alegia. Izan ere, protagonista nagusia ibaia da, lurraldearen egitura ardatza izan dena burdinaren industria garaitik gaur egun inguratzen gaituen ibai ekosistemak merezi duen sentsibilizazioa lortu duen arte.

Informazio gehiago


Summary: Hego Euskal Herrian 54 eutanasia egin dira azken bi urteotan. Eutanasia eskatu duten gehienek gaixotasun neurologikoak eta onkologikoak zituzten. Hamahiru eskari atzera bota dituzte Nafarroako Gobernuko eta Eusko Jaurlaritzako osasun sailetako berme batzordeek.

Hego Euskal Herrian 54 eutanasia egin dira, hamahiru atzera bota dira, lau bertan behera utzi dituzte pazienteek eskatuta, eta zazpi paziente hil dira prozesuan. Hori da Hego Euskal Herriko balantzea Espainiako Kongresuak onartutako Eutanasia Legea indarrean dagoenetik —2021eko ekainaren 25etik—. Eutanasia eskariak egin dituzten gehienek gaixotasun neurologikoak eta onkologikoak zituzten, eta eutanasia gehienak pazienteen etxean egin dira Nafarroan. Gipuzkoan, Bizkaian eta Araban horrela izan zen 2021ean, baina, iaz, gehienak ospitaleetan egin ziren.

Nafarroan hamabost eutanasia egin dira, bost atzera bota dira, eta bi bertan behera utzi dituzte, pazienteek eskatuta. Gaur, Carlos Artundo Nafarroako Gobernuko Osasun Departamentuko zuzendari nagusiak eta Maria Luisa Arcos eta Geno Otxando Osasun Departamentuko arduradunek azken bi urteotako datuen berri eman dute. Azaldu dute 2021ean bi eutanasia egin zirela, eta iaz, berriz, hamahiru.

Artundoren arabera, Espainiako Eutanasia Legea «bizitzaren amaierako arta osatzeko» tresna bat da. Nafarroan bertan ere arautu dute eutanasia, eta Heriotza Duinaren Behatokia sortu dute, arauak betetzen direla bermatzeko eta zainketa aringarrien estrategia zehazteko. Artundok nabarmendu du azken bi urteotan Nafarroan «berme guztiekin» egin direla eutanasiak.

Prozesuak batez beste 44 egun iraun duela ere azaldu dute, hau da, eskaria egitetik prozesua burutu arte hilabete eta erdi igaro dela gutxi gorabehera, araudiak zehazten duen moduan. Osasun Departamentuko Berme eta Ebaluazio Batzordeak bost eskari atzera bota ditu, eta beste bi bertan behera utzi dituzte pazienteek eskatuta.

Azaldu dute familia medikuak arduratu direla orokorrean paziente horien artaz. Adierazi dutenez, eutanasia legea indarrean sartu zenetik mila osasun langile inguru trebatu ditu Osasun Departamentuak alor horretan, eta buru osasuneko zenbait aditu txosten bat egiten ari dira, profesionalei azaltzeko nola jardutea komeni den prozesuko egoera jakin batzuetan.

Gipuzkoako, Bizkaiko eta Arabako datuak Eusko Jaurlaritzak eman zituen urtarrilaren 31n, txosten baten bidez. Haren arabera, Gipuzkoan, Bizkaian eta Araban 39 eutanasia egin dira, zortzi atzera bota dira, bi bertan behera utzi dituzte —pazienteek eskatuta—, eta zazpi paziente hil dira prozesuan.

Txostenaren arabera, 2021ean hamabost eutanasia egin ziren, eta iaz, berriz, 24. Guztira 59 eskari jaso zituen Osakidetzak, baina Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailaren barruko Berme eta Ebaluazio Batzordeak zortzi atzera bota zituen. Eskaria egin zutenen adina, batez beste, 68 urte ingurukoa zen, txostenaren arabera. Lehen arretako medikuak izan dira, oro har, artaz arduratu direnak.

Eutanasia Legea

Espainiako Kongresuan duela bi urte onartutako Eutanasia Legeak —aurreko astean ontzat jo zuen Espainiako Auzitegi Konstituzionalak, Vox alderdi ultraeskuindarraren helegitea atzera botata— zehazten du nolakoa izan behar duen prozesuak Hego Euskal Herrian. Legezkoa da eutanasia egiteko eskatzea, eta, legeak zedarritutako irizpideen barruan, osasun sistemek eskaini beharreko zerbitzu bat da, bermatu beharrekoa. Berme eta Ebaluazio Batzordeak aztertzen ditu eskariak.

Ipar Euskal Herrian, berriz, debekatuta dago eutanasia. Hala ere, Frantziako Etika Batzordeak iazko irailean ondorioztatu zuen posible ikusten zuela «hiltzeko laguntza aktiboa». Egin zituen gomendioetan, ordea, «baldintza oso zorrotzak» jartzeko premia nabarmendu zuen. Lege bat egitekotan, beharrezkotzat jo zuen gaixoak «autonomoki, libreki eta errepikatuz» erabaki ahal izatea hiltzeko laguntza aktiboa edukitzea. Bestalde, herritarren arteko eztabaida bat behar dela esan zuen batzordeak.


Summary: Bi bikoteak gustura geratu dira finalerako hautatutako pilotekin. Zabaletak esan du iganderako sasoi betean egotea espero duela, eta txapelketa osoan eman duten maila eman behar dutela. Imazen arabera, «partida hausteko arriskua du».

Atzerako kontaketa hasia da. Goizean, partidako materiala aukeratu dute bi bikoteek eskuz binakako finala jokatuko den frontoian, Iruñeko Nafarroa Arena pabiloian. Atarikoan bederen, ez da izan polemikarik.

Aitor Elordi eta Jose Javier Zabaleta «oso gustura» geratu dira, eta ez diote arazorik ikusten aurkariek hautatutako pilotei: «Beraienak desberdinak dira. Bi, oso onak; bestea, baxuagoa», argitu du Zabaletak.

Ikusi gehiago: Jose Javier Zabaleta: «Txapela irabazten badugu, Xabirentzat izango da zati bat»

Unai Laso eta Ander Imaz ere kontentu geratu dira, txapelketa osoan bezala pilota biziak lortu nahi zituztelako: «Nahiko onak aurkitu ditugu. Azpitik dexente ibiltzen dira, eta nahiko biziak dira. Beraienak desberdinak dira, baina ondo daude», azaldu du Imazek.

Ikusmina piztu du aukeraketak kazetarien eta zaleen artean. Azken partidetan txapelketa luzeak eragindako nekea nabaritu dute bi bikoteek, baina prentsa aretoan ongi daudela azpimarratu dute. Adibidez, Jose Javier Zabaletak arazoekin amaitu zuen igandeko partida, baina azken bi egunetan masaje parea jaso ondotik, «askoz hobeto» aurkitzen da, eta iganderako sasoi betean egotea espero du.

Elordiren lehen finala

Lehen finala izaki, dena zaio berri Elordiri. Aste berezi hau «normaltasunez» kudeatzen ari da. «Klabeetako bat da hori eta, egunerokotasunean disfrutatzen ari naiz, eta ez garrantzirik ematen Nafarroa Arenara etorri eta hainbeste elkarrizketa egiteari».

Elordiren eta Zabaletaren aurkako finalaurreko ligaxkako bigarren partida eskuko arazoekin amaitu zuten Lasok eta Imazek. Finalerako sailkatzea lortua zutenez, hirugarrena ez jokatzea erabaki zuten, eta orain «hobeto» daudela onartu dute. «Elkarrekin egon gara masajistan, eta hobe doa eskua», esan du Lasok.

Ikusi gehiago: Ander Imaz: «Ez dut ikusi iazko finala, eta ez dut ikusteko asmorik»

Bezperan Nafarroa Arenan egin zuten entrenamendua Lasok eta Imazek, eta, pilota aukeraketa amaituta, igandekoa jokatu aurreko azkena bertan egin dute Zabaletak eta Elordik. Partida berezietarako frontoia da Nafarroa Arena.

Lasori «bibrazio onak» ematen dizkio, eta Zabaletak, berriz, ez du dudarik betea egongo dela: «Oso giro ona egotea espero dut, finalaurreko azken partidan Bilbon egon zenaren antzekoa. Bakoitzak bere pilotariak animatzen zituen».

Imazek Nafarroa Arena nahiago

Giroaz harago, frontoiak izango du zeresanik finalean. Bezperan entrenamendua egina zutenez, gorriz jantziko den bikoteak aurreratu du zer berezitasun dituen: «Frontoi exijentea da. Atzean pisua hartzen du. Nik nahiago dut Bilbokoa baino. Bilbokoan, azken bi partidetan ez naiz ondo sentitu, eta hemen azken entrenamenduan, bai. Gero, igual, igandean kontrakoa esango dut», aitortu du Imazek.

Lasoren arabera, berriz, ezker paretaren ondorioz, pilotak «azkar» higatzen dira, eta hasieran duten distira eta abiada galtzen dute. Hartara, aurreratu du, «ahalik eta pilotarik bizienak» eskuratu nahi izan dituztela, hasierako tantoetan aprobetxatzeko.

Irudikatzen duten partida

Irudikatzen duten partidari begira, Zabaletak azaldu du «bikote moduan» jokatu behar dutela. «Txapelketan egin duguna erakutsi behar dugu. Elkarrekin jokatu, gozatzen ahalegindu eta gure onena eman».

Elordik uste du bere maila eman behar duela. Txapelketa osoan ondo aritu bada ere, argi du ez zuela bere onena eman finalaurreko ligaxkan, Lasoren eta Imazen aurkako partidan: «Ni ez nintzen beti bezala egon, eta horrek Jose Javierri ere eragin zion; desoreka eragin zuen». Bikote beraren aurka izatea kasualitatea izan zela uste du, eta denboraldian egindakoa berritu behar duela. Zabaletak hori gomendatu dio. «Erakutsi du partida bakoitzean ausarta dela, eta espero dut ausart jokatuko duela».

Lasoren ustez, ligaxkako azken partidak ez du eraginik izango: «Nik asko arriskatu nuen, eta ondo atera zen, baina, hain ongi jokatuta ere, 22-19 amaitu genuen. Eraso egiten duenak aukerak izango ditu, baina defentsarako frontoi zaila da».

Imazen ustez, aurkari gogorrak izango dituzte aurrean: «Partida hausteko erraztasun handia dute. Beste pilotari batzuk jokatzen gehiago uzten dizute, baina, Zabaletak eguna baldin badauka, partida hausteko arriskua du, Aitorrek oso ongi laguntzen diolako». Imazen ustez, inork ez du tantorik oparituko, eta finala luze joan daiteke: «Gogortzen bada, gure aukerak izango ditugu».

Faboritorik ba al den galdetuta, Zabaletak uste du %50ean dagoela. Lasorentzat, aldiz, «eurak dira faboritoak».


Summary: Novaltiako grebalariek %26,7ko soldata igoera lortu dute. Enpresarekin akordioa sinatu eta amaitutzat eman dute hiru urte eta zortzi hilabeteko protesta. Grebalari bakoitzak 9.450 euroko kalte ordaina jasoko du, eta enpresaren aurkako salaketa guztiak kenduko dituzte.

«Nekatuta eta pisua handi bat arinduta gaude. Baina pozik, akordioa ona delako. Greba ondo bukatu da, eta horixe nahi genuen». Ibai Carranza Novaltiako langilearen hitzak dira. 34 urte zituen Euskal Herriko historiako grebarik luzeenari ekin zionean, eta, orain, 38ren atarian, berriz ere sartuko da botika banaketa kooperatibako biltegian. «Ez genuen nahi eta ez genuen espero hainbeste luzatzerik», onartu du; baina era berean argi du zeintzuk izan diren arrazoi nagusiak: «Enpresak gure greba eskubidea urratzeko erabili dituen trikimailuak eta Lan Ikuskaritzaren lan negargarria .Oztopoak jarri dituzte gure bidean».

Carranza, baina, lanera itzuliko da aurki, maiatzaren 29an, protestaldian pilaturiko oporren ostean. Grebalariek eta Novaltiako zuzendaritzak akordio bat lortu dute, eta amaitutzat eman dute greba. 1.345 egun izan dira, hiru urte eta zortzi hilabete, Europan indarrean zen grebarik luzeena. Grebalariek hobekuntza nabarmenak lortu dituzte lan baldintzetan: batez beste %26,7ko soldata igoera langileentzat, eta %33,7koa, soldatarik txikienentzat. Horiei dagokienez, orain arte, 16.789 euro gordin jasotzen zituzten, eta, hemendik aurrera, 22.446 irabaziko dituzte. Greban ez dauden langileei ere aplikatuko zaie.

«Soldatarik txikienak zituzten lankideak desprekarizatzea lortu dugu, eta haiengatik gaude zoriontsuen. Greba, batez ere, haien lan baldintzak hobetzeko hasi genuen, besteekiko jauzia oso handia zelako», azaldu du. Horiez gain, grebalari bakoitzak 9.450 euroko kalte ordaina jasoko du, eta ELA sindikatuak, 1.345 eurokoa. Kopuru sinbolikoa da, euro bat greba egun bakoitzeko. Trukean grebalariek prozesu judizial guztiak etengo dituzte. Bide luze honetan enpresak aurkako hamar sententzia jaso ditu greba eskubidea urratzeagatik. Horietako batean, 150.000 euroko isuna ezarri zioten.

«Kemena eta adorea»

Mikel Etxeberriak epaibide horietan ikusten du korapiloa askatu izanaren arrazoietako bat: «Aldeko eta kontrako ebazpenak egon dira, baina azkenaldian gure aldeko asko egon dira. Nabarmendu beharra dago, 2022. urtera arte enpresa ez zela mugitu». Halaber, grebalarien «kemena eta adorea» goratu zuen. «Ezinezkoa zirudiena egingarri bihurtu dute. Enpresak uste zuen langileek ez ziotela eutsiko. Baina haien irmotasuna eta ELAren erresistentzia kutxa hor zeuden». Kalkulu bizkor bat eginda, ondorioztatu daiteke sindikatuak milioi bat euro baino gehiago jarri dituela Novaltiako grebalariak sostengatzeko.

Akordioak beste hainbat berme ditu, eta, haiei esker, Novaltiako langileek sektoreko lan hitzarmenak ezartzen dituenak baino baldintza hobeak dituzte. Bere garaian galdutako gainsari batzuk berreskuratu dituzte, eta beste batzuk lortu: balioaniztasunezkoa, garraiokoa... Gainera, bermatu dute ezin dituztela galdu, eta ziklikoki haien balioa eguneratuz joango dela. Halaber, akordioan adostu dute enpresak ezingo duela errepresaliarik hartu grebalarien aurka.

Hamalauk jarraituko dute

Hogei langilek hasi zuten greba, eta hamazazpik amaitu dute. Ondo bidean hamalau itzuliko dira lanera, hiruk enpresak eskainitako borondatezko irteera pizgarriduna onartuko baitute. Negoziazioen azken txanpan Jaurlaritzako Lan eta Enplegu sailak artekaritza prozesu bat hasi zuen, baina, Carranzaren esanetan, ez zuen «ezer» egin: «Ezin dute esan haien inguruan pentsatzen dudan guztia. Jarrerak gerturatu badira, ez zen haiengatik izan da. Bilera guztietan enpresaren alde jartzen zen, jaurlaritza ez da neutrala izan gure auzian».


Summary: Eduardo Ruiz de Gordejuela izango da Kutxabankeko kontseilari ordezkari berria. BBKn eta Kutxabanken 30 urte baino gehiagoko ibilbidea du Ruiz de Gordejuelak. Europako Banku Zentralak onartu behar du izendapena.

Kutxabanken Administrazio Kontseiluak Eduardo Ruiz de Gordejuela proposatu du bankuaren kontseilari ordezkari berria izateko, Javier Garcia Lurueñaren ordez —ekainean utziko du kargua—. EBZ Europako Banku Zentralaren egokitasun azterketa igaroz gero izendatuko dute kontseilari ordezkari. Horren ostean, administrazio kontseiluaren parte izatera igaroko da.

Etxekoa da Ruiz de Gordejuela, 30 urte baino gehiago daramatza-eta BBKn eta Kutxabanken. 2012an hiru aurrezki kutxak Kutxabanken elkartu zirenean, negozio sareak bateratzeaz arduratu zen, eta orain arte txikizkako negozioen zuzendari nagusia izan da; Aitor Aranburuk ordezkatuko du kargu horretan. 2019k hona Finecoren presidente ere izan da; Kutxabanken filiala da banku hori, ondare handiko bezeroen kudeaketaz arduratzen dena.

Izendapenaren ostean, kontseilari ordezkari berriak adierazi du bezeroarekiko arreta hobetzea izango dela bere helburua.


Summary: Seaskako Bernat Etxepare lizeoa Iparraldeko eraginkorrena da, Baxoko azterketari dagokionez. Frantziako Hezkuntza Ministerioak kalifikazioa jarri dio lizeo bakoitzari, 2022ko emaitzak kontuan hartuta, eta Baionako ikastetxea nagusitu da.

Azken urteotan bezala, Seaska elkarteko Bernat Etxepare Lizeoa goi-goian agertzen da Frantziako Hezkuntza Ministerioak eginiko zerrendetan. Lizeoen «arrakastaren eta eraginkortasunaren» inguruko datuak argitaratu berri ditu, 2022. urteari dagozkionak.

Horien arabera, Bernat Etxepare Lizeoak 103 ikasle aurkeztu zituen Baxo orokor eta teknologikoaren azterketetara, eta denek gainditu zuten, hau da, %100eko arrakasta izan zen. Emaitza bera lortu dute beste batzuek ere, hala nola Baionako Largente lizeoak, St Louis-Villa Piak, Hazparneko (Lapurdi) St Josephek, Donibane Lohizuneko Tomas Akinokoak (Lapurdi) eta Donibane Garaziko Navarrek (Nafarroa Beherea).

Datuon arabera, ikasleen gizarte maila eta ikasketa mailak kontuan hartuta, Bernat Etxepare lizeoari 3 puntu eman dizkiote ikasleek baxoa gainditzeko ahalmenean. Iparraldeko daturik onena da hori.

Horrez gain, kontuan hartu dute lizeo bakoitzak zenbat ikasle eraman dituen baxoa gainditzera, bigarren hezkuntza osoa ikastetxean eginda, eta Bernat Etxeparek %96ko maila lortu du horretan, Ipar Euskal Herriko handiena, baina baita ministerioak kontuan hartu duen eremu administratibo osoarena (departamendua).

Beste atal batean ere nagusitu da Seaskako lizeoa: ikasleetatik %81 aipamen berezia eskuratu zuten emaitza bikainak lortzeagatik.

Lizeoak Lanbide heziketa ere eskaintzen du, eta horretan ere nagusitu da. 400 ikasle inguru ditu Bernat Etxepare lizeoak, eta ikas ibilbide osoa euskaraz hutsez egiteko aukera ematen duen ikastetxe bakarra da Iparralde osoan.

Deigarria da emaitza, aintzat hartuz gero Frantziako administrazioak ikasleei azterketak euskaraz egiteko jartzen dizkien oztopoak. Atzo bertan, baxoa euskaraz egin ahal izatea eskatzeko protestaldi bat iragarri zuten Estitxu Robles kolegioko ikasleek. Bordeletik Baionara bizikletaz joango dira hogei ikasle, eta apirilaren 22an Lapurdiko hiriburura heltzean bat egingo dute euskalgintzak egun horretarako antolatu asmo duen manifestaziora.


Summary: Espainiako Konstituzioak erabakitzeko eskubidea ahalbidetzeko erreformak behar dituela jaso dute. EH Bilduk, EAJk eta Elkarrekin Podemosek egin dute akordioa, eta gaur aurkeztu dute Gasteizko Legebiltzarrean.

EH Bilduk, EAJk eta Elkarrekin Podemosek akordioa egin dute, eta, bertan jaso dutenez, Espainiako Konstituzioak erreformak behar ditu nazioen erabakitzeko eskubidea ahalbidetzeko. Baita forma politikoa aldatu eta errepublika jasotzeko ere. Gaur aurkeztu dute hitzarmena Gasteizko Legebiltzarrean, eta Espainiako Estatuaren izaera plurinazionala aitortzeko beharra azpimarratu dute.

EH Bilduren Eusko Legebiltzarreko eledun Maddalen Iriartek adierazi duenez, ezin dira «Madrilera begira ibili» etorkizunean hartu behar dituzten erabaki estrategikoei dagokienez. «Herri honi beharrezkoak zaizkio estatu egiturak eta subjektu politikoaren errekonozimendua». Era berean, premiazkotzat jo du erabakitzeko gaitasuna duen subjektu politikoa izatea, modu horretara urgenteak diren politika publikoak norbere «beharren eta errealitatearen arabera» heltzeko eta erantzuteko. «Guk, noski, euskal errepublikaren aldeko hautua egiten dugu».

Miren Gorrotxategi Elkarrekin Podemosen Legebiltzarreko bozeramaileak esan du Espainiako Estatuak nazio aniztasuna onartu behar duela, eta erabakitzeko eskubidea ordenamendu juridikoan txertatu. EAJko eledun Joseba Egibarrek, berriz, akordioa «aurrerapausoa» dela uste du, eta adierazi du apustua egin dutela estatuaren forma aldatzeko baldintzak sortzeko. Erabakitzeko eskubidea defendatu du: «Elkarbizitza nahi dugu, ez inoren menpe bizitzea».

Gure Eskuk Legebiltzarrean egindako balorazioaren arabera, akordioa pauso garrantzitsua da «erabakitzeko borondateari bide emateko». Hala ere, adierazi du ez dela nahikoa, eta lanean jarraitzeko beharra nabarmendu du. Josu Etxaburu Gure Eskuko bozeramailea: «Hegoaldeari dagokionez, ezinbestekoa da Espainiako Estatua estatu plurinazionala dela onartzea, eta bertan dauden herriek euren etorkizuna erabakitzeko eskubidea izatea. Gaurko pauso hau hasiera baino ez da».

Etxaburuk azpimarratu du ezinbestekoa dela erabakitzeko prozesua irudikatzeko zilegitasun demokratikoa duten plazak sortu eta eskaintzea. Herritarren parte hartzea bideratu behar dela dio: «Libreki erabakitzea posible egingo duen prozesua abian jartzea behar du herri honek». Erronka hori kolektiboa dela uste du.


Summary: Betagarrik bi kontzertu emango ditu, taldearen 30. urtemuga ospatzeko. Gasteizko Jimmy Jazz aretoan joko du abenduaren 30an eta Bilboko Kafe Antzokian urtarrilaren 13an

Betagarrik 2017ko uztailean eman zuen bere azken kontzertua, Hatortxu Rocken 20. edizioan. Aurten, baina, taldeak 30 urte beteko lituzke, eta, hori ospatzeko, bi kontzertu emango ditu. Lehenengoa abenduaren 30ean izango da, Gasteizeko Jimmy Jazz aretoan. Bigarrena, berriz, Bilboko Kafe Antzokian, 2024ko urtarrilaren 13an.

Betagarri 1993. urtean sortu zuten, ska-rocka ardatz hartuta, eta bere ibilbidean hamabi disko argitaratu zituen taldeak: L (1994), Betagarri (1997), Arren Erro Zaharra (1988), 80/00 (1999), Freaky Festa (2000), Remix (2001), Arnasa Hartu (2002), Zuzenena (2004), Hamaika Gara (2006), Bizitzari Txistuka (2009), Zorion Argiak (2012) eta 20 Urte Zuzenean (2014).

Taldeak agur esan zuenean, Iñaki Ortiz de Villalva abeslariak Berria-ri adierazi zion une hartan ez zutela «indar eta ilusiorik» aurrera egiteko.


Summary: Lapurdiko arrantzaleak «hilzorian», izurdeak babesteko neurriengatik. Frantziako Estatu Kontseiluak sei hilabeteko epea eman dio Parisi arrantza eremu batzuk ixteko. Sektoreak portuak eta lonjak itxi ditu bi egunez. Erabakia Hegoaldera zabaltzea aztertzen ari da Brusela.

Sutan daude Lapurdiko arrantzaleak. Aurreko astetik daramate protestan, eta Pirinio Atlantikoetako eta Landetako arrantza batzordeak (CIPDMEM 64-40) bi greba egun antolatu ditu gaurko (osteguna) eta biharko. Arrantzaleek portuetako jarduera gelditu dute, eta ez da enkanterik egin Donibane Lohizune-Ziburuko lonjan. Asteazkenean Baionako portua blokeatu zuten.

Haserrea Estatu Kontseiluak martxoaren 20an kaleratutako ebazpenaren ondorio da. Frantziako administrazio auzitegi nagusiak gobernuari eskatu dio sei hilabeteko epean Bizkaiko golkoan Frantziarenak diren arrantza eremu jakin batzuk ixteko, izurdeak babesteko, urtero ehunka agertzen baitira hilda kostaldean, arrantzaleek erabiltzen dituzten sareetan harrapatuta geratu ondoren.

Eskaera 2021ean aurkeztu zuten hiru talde ekologistak. Horietako batek, Sea Shepherdek, ohar batean gogorarazi du erabakia auzitegi batek hartu duela eta bete beharrekoa dela, eta gobernuari ez ezik arrantzaleei ere mintzatu zaie. «Arrantzaren etorkizunarekin kezkatuta badaude, izurdeen egoerarekin kezkatuta egon beharko lukete, espezie hori itsasoaren osasun onaren bermatzaile baita».

Gogoratu du urteak daramatzatela egoeraz ohartarazten, eta, neurri batzuk hartu diren arren, salatu du denbora horretan sektoreak ez duela garbi jokatu. «Uko egin diote, adibidez, kamerak ontzian eramateari eta gu zetazeo harrapaketei buruzko lantaldean sartzeari».

Galera handiak

2022an ikerketa bat abiatu zuen Frantziako Gobernuak, eta 2023an eta 2024an jarraitu behar zuen. Hogei ontzik parte hartu dute, horietako zazpi Lapurdikoak. Arrantzaleen batzordeko buru Serge Larzabalek gogoratu du ikerketarekin segitzeko eta arazoa konpontzeko borondatea dutela, baina ohartarazi du lan hori ez dela bateragarria Estatu Kontseiluaren erabakiarekin.

Azpimarratu du egoera ez dela talde ekologistek dioten bezain larria, eta arrantza eremuak ixteko erabakia ez dagoela behar bezain justifikatuta.

Larzabalek azaldu duenez, Parisek arrantza eremuak ixtea erabakiko balu, hiru milioi eurotik gorako galerak ekarriko lizkieke Lapurdiko 49 arrasteontziei, eta 3,6 milioi eurokoak Donibane Lohizune-Ziburuko lonjari; horri gehitu beharko litzaizkioke, besteak beste, arrandegiek eta garraiolariek izango lituzketenak. «Beste edozein sektoretan, enpresa bakar batek ezingo lioke eutsi %40 inguruko galerekin. Tokiko arrantza industriaren zati handi baten eta horrekin batera doan sektorearen heriotza litzateke neurria».

Ziburuko eta Donibane Lohizuneko auzapezen babesa eta Emilie Dutoya eskualdeko kontseilariarena jaso dute Lapurdiko arrantzaleek. «Botere publikoen eta herritarren babesa behar dugu, lanean jarraitu ahal izateko, gure lanbidetik bizitzeko, eta elikadura subiranotasuna bermatzeko; bestela, kanpotik ekarritako arraina jango dugu».

Larzabalek gogoratu du azken urteetan zailtasun ugariri egin behar izan dietela aurre: 'brexit'-ak arrantza eremu batzuetan aritzeko eragindako murrizketak, pandemian egindako geldialdiak, gasolioaren prezioaren igoera, eta sektoreak berezkoak dituen beste batzuk: errelebo falta, kanpotik ekarritako arrainaren konpetentzia... Horrez gain, gogoratu du 2030erako Bruselak arraste arrantza debekatu nahi duela itsasgune babestuetan.

Talde ekologistek urteak daramatzate arrantza eremuen itxiera partzialak eskatzen Bizkaiko golkoan. Ohartarazi dute Lapurdin eta handik iparraldera hilda agertu diren zetazeoen kopurua handitzen ari dela urtez urte. 2021ean 282 zenbatu zituzten; haietatik %90, izurde arruntak. Aurten 127 zenbatu dituzte, urtarrilean soilik. Hego Euskal Herriko kostaldean ere azaldu dira batzuk azken urteetan, osorik eta zatituta.

Hegoaldean, adi

Frantziaren debekuak, printzipioz behintzat, ez lieke eragingo Bizkaiko eta Gipuzkoako arrantzaleei, Parisek debekatuko lituzkeen uretan ez direlako aritzen. Baina adi begiratzen diote egoerari. Besteak beste, partekatutako uretan —ur komunitarioetan— konpetentzia handituko litzatekeelako.

Dena den, haien kezka iturri nagusia beste bat da: Espainiako arrantza eremukoak diren Kantauri itsasoko eta Galiziako kostaldeko kaletan ere antzeko neurri bat ezartzea aztertzen ari da Europako Batzordea, arrazoi beragatik eta garai bertsuetan: urtarriletik martxora eta udan hilabete batez.

Kasu horretan, urte hasierako etenaldia ez lukete nabarituko, hilabete horietan baxurako ontziak geldirik daudelako. Baina udakoak hegaluzearen kanpainako bi marea galtzea ekarriko lieke, eta hegaluzearena aldirik garrantzitsuenetako bat da Hegoaldeko baxurako ontzientzat.

Europako Batzordeak ICES Itsasoa Ikertzeko Zientzialarien Kontseiluaren txosten bat du mahai gainean; horren arabera, izurdeen nahi gabeko harrapaketak espeziearen iraupenari eusteko egin daitezkeenetatik oso gora daude, eta «neurri eraginkor bakarra» arrantza bolada batez debekatzea da. ICESek gogoratu duenez, arrasteontziak —hamasei Bizkaian eta Gipuzkoan— disuasio tresna akustikoak erabiltzera behartuta dauden arren, horrek eta «hartutako neurri guztiek ez dute batere funtzionatu».

Gipuzkoako Kofradien Federazioa beldur da, ontzi guztientzako debeku batek galera ekonomiko handiak ekarriko lizkiokeelako sektoreari, eta Eusko Jaurlaritzarekin eta AZTIko zientzialariekin harremanetan jarri da, haiek ICESen bileretan parte hartzen baitute.


Summary: Anastasini zirkuko biktimak omenduko dituzte Larragan. Gutxienez zirkuko hamalau kide hil zituzten 1936an. Haien memoria zaintzeko ekitaldia eginen dute larunbatean.

Lodosa (Nafarroa). 1936ko uztailaren 18a. Han bildu ziren azkeneko aldiz Anastasini zirkuko 50 kideak. Izan ere, zenbait ikerketari esker, jakin da talde horretako gutxienez hamalau kide Larragan (Nafarroa) hil zituztela. Herriko haur batek aurkitu zituen gorpuak. Zirkuko biktima guztiei omenaldia eginen diete larunbatean, Larragako Memoriaren Parkean, 12:00etan.

Hildakoak omentzeko, hiru harriz osatutako monumentu bat inauguratuko dute. Harrietan, zizelkatutako irudiak ageri dira, eta erdian zirkuaren forma duen metalezko pieza bat kokatu dute. Pieza horiek guztiak eskuz egin dituzte Maravillas Lamberto eta Zurbau kolektiboek. Horrez gain, ekitaldian musika ere egonen da, baita zirku arloko zenbait kide ere. Hala nola Popi eta Zaratrako, Pirritx, Porrotx eta Marimotots, eta Gure Zirkua.

Lodosako herritarren testigantzak izan dira ikerketa guztiaren oinarria. Horiei esker jakin da gorpuen berri. Hala ere, ez dago argi zer gertatu zen taldeko gainerako kideekin, baina badira zenbait hipotesi. Mendabiako La Caballera hobian, adibidez, 27 gorpu aurkitu zituzten 1970eko hamarkadan, eta horiek ere zirkuko kideak zirela pentsatzen da. Beraz, orotara, 40 pertsona inguru hil zituztela kalkulatzen da.

Ikerketen arabera, zirkuko artista nagusiak bizirik irten ziren, baina bai haiek eta bai zirkuko orkestra desagertuta daude. Horregatik, ekitaldiaren antolatzaileek ez dute nahi «krimen frankista» hori ahaztea; eraildako pertsona horien memoria zaindu nahi dute.