Summary: Burujabetzaren arloan «aukerak baliatzera» deitu du Sortuk. Arkaitz Rodriguezek beharrezkotzat jo du «kaleko bulkada» aktibatzea, subiranismoa indartzeko.

Aste eta erdi falta da Kataluniako eta Euskal Herriko eragile subiranistak Pirinioetan mobilizatzeko, eta, gaur, subiranismoaren eta independentismoaren abagune politikoaz jardun dute Kizkitza Gil de San Vicente Sortuko ekintza politikoko arduradunak, Arkaitz Rodriguez Sortuko idazkari nagusiak eta Gorka Elejabarrieta EH Bilduko nazioarteko arduradunak, Iratzar fundazioak Prozesu independentistan zein momentutan gaude? izenburupean antolatutako solasaldi batean. Besteak beste, Rodriguezek azaldu du egungo egoeran «arrisku ikaragarriak» daudela; baina baita «aukera handiak» ere: «Pandemiak inoiz baino nabarmenago utzi ditu, batetik, burujabetzaren beharra, eta, bigarrenik, indarrean den sistema ekonomiko eta sozialaren mugak eta bidegabekeriak». Horiek horrela, Espainiako Gobernuan zabaldutako “aukera baliatu” beharra dagoela nabarmendu du.

Bide horretan, «gehiengo sozial zabalak» artikulatzea funtsezkoa iruditzen zaio Rodriguezi: «Ezinbesteko lehengaia hori da; egunetik egunera indartsuago izatea». Izan ere, horretarako «kaleko bulkadak» duen garrantzia nabarmendu zuen: «Azken bost-hamar urteetan, azken hamarkadetako mobilizaziorik handienak egin dira herri honetan; erabakitzeko eskubidearen defentsan, mugimendu feministaren eskutik, pentsiodunen eta langileen eskutik… Hemen badago herri bat bizirik, autoantolaketa gaitasun inportantea duen gizarte bat».

Herritarren mobilizazioan jarri du arreta Gil de San Vicentek ere: «Jendarteak du hitza, eta behartu behar ditugu alderdiak erantzunak ematera, arriskatzera, mugitzera akordioak egiteko; uztailaren 2an jendarte zibilak antolatu duen mobilizazioak ere ematen digu agentzia». Gainera, dei egin zien independentistei: «Independentzia bilakatu behar dugu gure identitate politikoaren ardatza. Harrotasunez azaldu behar dugu, nabaritu egin behar da independentistak garela».

Elejabarrietak, ordea, nazioarteko egoerari erreparatu dio: «Gero eta argiago geratzen ari da gero eta indar handiagoa duela norbere burujabetzak, erabaki estrategikoak garatzeko norberak daukan gaitasunak. Gero eta gehiago entzuten da beharrezkoa dela autonomia estrategikoa, norbere herriaren ongizatea bermatu ahal izateko».

Norabide horretan, uste du ez dela kasualitatea urteotan estaturik gabeko herrietan «gero eta indartsuagoak» izatea burujabetza handiagoa eta independentzia aldarrikatzen duten indarrak, eta zenbait aldagai komun antzeman ditu, irakaspen gisa erabil daitezkeenak: «Izan dira zenbait aldaketa, guretzat oso garrantzitsuak direnak. Orokorrak dira: Euskal Herrian gertatu dira, Katalunian ere bai, baina Europako beste hainbat tokitan ere bai. Momentu berean. Horrek pentsarazten digu badirela ezaugarri batzuk komunean bultzatzen dutenak, momentu historiko honetan, hori gertatzera”. Bi nabarmendu zituen: batetik, duela hogei urtetik hona Europako estaturik gabeko herri gehienetan independentismoak utzi egin diola “eragile txiki bat izateari" eta "eragile indartsu eta bozkatuena» bihurtu dela: «Hori gertatu da Eskozian, Irlandan, Faroen, Groenlandian, Flandrian, Korsikan, Katalunian, Korsikan, Euskal Herrian. Denetan batera». Bigarrena: «Gero eta gehiago, Europan horrelako gatazkak konpontzen dira erabakitzeko eskubidearen aplikazioaren bidez».

Gaineratu zuenez, Euskal Herriko egoera ezberdina da, baina «argi dago Europan estaturik gabeko herriek aurrera egiten duten heinean, erabakitzeko eskubidearen aplikazioa normalizatzen den heinean, Espainiako eta Frantziako estatuetako agintariei gero eta zailagoa egingo zaiela euskaldunok erabaki dezagun geldiaraztea». Gakoa indarra da, Elejabarrietaren esanetan: «Norberak daukan indarra bere herriak etorkizuna modu demokratikoan erabaki ahal izateko. Kasu guztietan, behar-beharrezkoa da indar harreman hori izatea».


Summary: Aviña ez da izango Uriarteren futbol zuzendaria, txio homofobo eta matxistak tarteko. Hautagaiak adierazi duenez, baieztatu dute benetakoak direla Aviñari egotzi dizkioten txioak, duela hamar urtekoak: «Damua eta arbuioa adierazi du, eta, Izan Athleticek eskatuta, hauteskunde prozesutik kanpo geratzea onartu du».

Jon Uriartek atzo aurkeztu zuen bere kirol proiektua, Athleticeko presidente hautatzen badute ezarriko duena. Azkar sortu zaio, ordea, lehen hutsunea bere taldean: Carlos Aviña mexikarra ez da Athleticeko kide izango. Hura zen Uriartek hautatutako futbol zuzendaria. Aurkeztu eta gutxira, ordea, sare sozialetan eztabaida sortu zuten Aviñak duela hamar urte idatzitako hainbat txio homofobok eta matxistak.

Azkar erantzun zuen Uriartek, eta berehala jakinarazi zuen Aviña ikertzen ari zirela. Bart baieztatu dute txioak benetakoak direla, eta mexikarrak Athleticen kirol arloa zuzentzeko baldintzak «ez direla betetzen»: «Aviñak damua eta arbuioa adierazi du, eta, Izan Athleticek eskatuta, hauteskunde prozesutik kanpo geratzea onartu du».

Gehitu dutenez, hautagaitza osatzen duten pertsonak «berdintasunarekin, aniztasunarekin eta pertsonekiko errespetu osoarekin konprometituta» daude, eta, horregatik, «txioak bateraezinak dira Izan Athleticen balioekin». Dena den, gehitu dute pertsonek «huts egiteko, barkamena eskatzeko eta gaztetako jokabideak zuzentzeko eskubidea» dutela: «Carlos ezagutu dugu, eta, kirol kudeaketaren arloan duen gaitasunaz eta potentzialaz gain, bertatik bertara egiaztatu ahal izan dugu biralizatutako txioek —duela hamar urtetik gorakoak dira— ez dutela ordezkatzen ezagutu dugun pertsona».

Aviña mexikarra da, 31 urte ditu, eta Amerika Mexikon eta Circulo Brujasen lan egin du. Futbolari lotutako datuen analisian aditua da. «Teknologiak ez ditu pertsonak ordezkatuko. Baina, horien eta datuen analisiaren bidez, ahalik eta errendimendurik onena lortu nahi dugu jokalari bakoitzarengandik», azaldu zuen Uriartek atzo. Teknologiaren erabilera hori harrobitik hasiko da, arlo fisiko, tekniko eta psikologikoan jokalari bakoitzak hobekuntza izan dezan. Uriarteren kirol proiektuaren oinarrian jokalaria egongo da, modu indibidual batean. Horrekin batera, jokalariak ere balioetan oinarrituta hezi nahi dituzte.

Entrenatzailea, noiz?

Atzo, Aviñaz gain, Uriartek jakinarazi zuen Sergio Navarro izango dela Lezamako zuzendaria, eta Xabier Arrieta emakumezkoen kirol zuzendaria. Hori, noski, berak irabazten baditu ostiraleko hauteskundeak. Entrenatzailea, berriz, gaur jakinarazi du: Ernesto Valverde da aukeratua href="https://www.berria.eus/albisteak/214980/ernesto-valverde-da-barkalak-eta-uriartek-hautatutako-entrenatzailea.htm">.

Profesionalizazioa, exijentzia eta errendimendua izango dira Uriarteren proiektuaren zutarriak. «Anbiziotsuak izan nahi dugu, kluba helburu handiengatik borroka dadila, eta hemengo futboleko hegemonia berreskuratu».

Navarrok Vila-realen, Levanten eta Rubin Kazanen lan egin du, eta, Aviñaren antzera, big data-n aditua da. Arrietak azken hamabost urteetan Bizkerren egin du lan, eta argi du Bizkaiko harrobian eragin behar dela, eta klubekin elkarlanean aritu proiektua garatzen segitzeko.

Kirol alorreko organigramaren barruan, errendimenduko arduradun bat izango da, eta utzitako jokalarien azterketa egingo duen beste bat.

Ikusi gehiago: Jon Uriarte: «Klubaren joera negatiboa irauli gura dugu»


Summary: Mercedesen, sindikatuen batasunik gabe hasi dituzte lanuzteak. Lehen greba egunak ia erabateko babesa izan du sindikatuen arabera, ekoizpena ere geratzeraino. Zuzendaritzak ere onartu du erantzun zabala izan duela. Manifestazioan agerian geratu da langile batzordearen zatiketa, eta batasuna eskatu dute batzuek.

Gasteizko Mercedes Benzen lantegian deitutako lehen greba egunak inoiz ez bezalako erantzuna izan du gaur. Lan hitzarmenaren negoziazioaren testuinguruan, inbertsio handien truke zuzendaritzak ezarri nahi dituen lan baldintzen aurka antolatu zuten lanuztea sindikatuek, eta erantzun «historikoa» izan du.

Hiru txandei eragin die, eta ia erabateko babesa erakutsi diote langileek: 5.000 behargin inguru zeuden grebara deituta, eta %95 inguruk egin dute bat, sindikatuen arabera. Zuzendaritzak ere ez du arrakasta hori ezkutatu nahi izan, nahiz eta kopuru apalagoak jakinarazi dituen. Ekoizpena geratzea lortu dute azken hogei urteetan lehen aldiz, eta beraz, gaur ez da furgonetarik egin Euskal Herriko fabrikarik handienean.

Mobilizazioaren aldeko babes zabal hori urardotuta geratu dan goizeko manifestazioan, hala ere. Manifestazioa batera egin dutelako sindikatu guztiek, baina ez elkarrekin, eta hasieratik agerian geratu dira dituzten desadostasunak. Ez da pankarta nagusirik izan; ez dute batera hasi nahi izan, eta lantegia inguratzeko protestan ere martxaren buruan nork joan behar zuen erabakitzeko ere ez dira ados jarri.

Izan ere, langile batzordea zatituta dago, eta sindikatu bakoitzak bere argudioei helduta egin ditu protestak gaur, goizean nahiz arratsaldean.

Hiru bloketan

Goizean goizetik hasi dituzte protestak lantegiaren aurrean. Pikete informatiboak egin dituzte lehen orduan, eta, Ertzaintza bertaratu bada ere, ez da istilurik izan. Manifestazio nagusia, dena den, 11:00etan egin dute. Aurrez, elkarretaratzea antolatu dute ELA, LAB eta ESK sindikatuek.

Malgutasuna da marra gorrietako bat haientzat; ez dute gaueko seigarren txandarik nahi, eta hori izan dute aldarri nagusi protestan. Hori baita zuzendaritzaren proposamenak jasotzen duen arlorik «krudelena», Igor Gebara ELAko ordezkari eta langile batzordeko presidentearen hitzetan.

Gebarak salatu du enpresak agintari politikoak «erabili» dituela haien aurka presio egiteko, eta azpimarratu du mobilizazioak ez direla gatazka gisa ulertu behar. «Protestak modu bat dira adierazteko langileak jada ez daudela zuzendaritzarekin. Kokoteraino daude malgutasunarekin; ostegunera arte larunbatean lan egingo duten ez jakitearekin... Hori da benetako gatazka». Gaitzetsi du, halaber, soldatak izozteaz gain, aparteko sarien igoerak ere soilik ituna indarrean izango den urteetara mugatzea nahi duela enpresak.

Txistuak CCOO eta UGTri

CCOO eta UGT sindikatuek ere parte hartu dute manifestazioan, eta bat egin dute haien aldarriekin Ekintza eta PIM sindikatuek ere. Txistu artean hartu dituzte protestara batu direnean, baina arazorik gabe jarri dira martxaren buruan pankarta propioekin. Soldata igoera eta malgutasuna arautzea izan dira haien aldarrikapen nagusiak manifestazioan.

Roberto Pastor CCOOko ordezkaria, hain zuzen, gaueko seigarren txanda hori «kudeatzearen» alde agertu da, betiere sistema berri bat adostea lortuz gero; izan ere, uste du gaur egungoa «muturrera» iritsi dela, eta egungo ekoizpen beharrei erantzuteko balio badu ere, ez dela nahikoa etorkizunean. «Multinazionalak auto horiek ekoizteko segurtasuna behar du, formula berriak bilatu beharko ditugu, betiere langileen kontziliazioa baldintzatuko ez dutenak».

Sindikatuen arteko desadostasunei buruz galdetuta, Pastorrek aitortu du malgutasuna «eztabaidagarria» izan daitekeela, baina haren ustez autogintzaren sektorean «beharrezkoa» dela. Hala ere, azpimarratu du sindikatu guztiek protestan parte hartu izana dela garrantzitsuena. «Zuzendaritzak aintzat hartu beharko luke mobilizazioa».

Hain zuzen ere, langile talde batek eratu du manifestazioko hirugarren blokea. Dozena bat lagunek osatutako taldea ezustean batu da protestara, eskuetan bi pankarta zituztela. Horietan argi utzi dute sindikatuen arteko zatiketak enpresari baino ez diola onik egiten, eta, beraz, «batasun sindikala» aldarrikatu dute. Baita Batzar Orokor baten beharra ere. Manifestazioan amaieran batzeko eskatu diete sindikatuei: «Hori nahi dute langileek».

Zuzendaritzaren erreakzioa

Zuzendaritzak ez du mobilizazioen inguruko baloraziorik egin nahi izan, baina berri agentziei aitortu die grebak uste baino eragin handiagoa izan duela lantegian. Haien datuen arabera, langileen %75ek egin dute bat lanuztearekin.

Azken bi hamarkadetako mobilizaziorik jendetsuena izan zela eta, enpresak uste du horrek agerian uzten duela lantegia ez dela «gatazkatsua». Eta ituna «berandu baino lehen» lortzeko nahia agertu du.

Protestek jarraipena izango dute datorren astean. ELAk, LABek eta ESK-k astelehenetik ostiralean egingo dute greba; asteazkenean, CCOOk eta UGTk.


Summary: Ernesto Valverde da Barkalak eta Uriartek hautatutako entrenatzailea. Valverdek hirugarren aroa izango luke Athleticen entrenatzaile gisa. Klubaren historian neurketa gehien zuzendu duen prestatzailea da: 307. Bi urte eta erdi daramatza talderik entrenatu gabe, Bartzelona utzi zuenetik.

Argitu da misterioa: Ernesto Valverde da (Viandar de la Vera, Espainia, 1964) Rikardo Barkalaren eta Jon Uriarteren hautagaitzek aukeratutako entrenatzailea. Ez dute edozein hautatu; Athleticen historian neurketa gehien zuzendu duen prestatzailea da Valverde, eta, bi hautagai horietako batek irabaziz gero, hirugarren aroa luke talde zuri-gorrian.

Ondorioz, seguru-seguru, kluba ezagutzen duen entrenatzaile bat izango da San Mameseko aulkian datorren denboraldian: Barkalak edo Uriartek irabaziz gero, Valverde, eta Iñaki Aretxabaletak irabaziz gero, Marcelo Bielsa. Ostiralean argituko da, beraz, entrenatzailea nor izango den ere.

Barkalak, atzo argitaratutako elkarrizketa batean, aitortu zuen litekeena zela bere entrenatzailea «hautagai batek baino gehiagok adostutakoa» izatea: «Ez zen lehen aldia izango», esan zuen. Uriarteri, berriz, bikain datorkio Valverderen albistea orain ematea, atzo eta gaur artean Carlos Aviñaren inguruan sortutako polemika izan baita Athleticen hauteskundeetako protagonista.

Dena den, batek baino gehiagok harridura erakutsi dute Barkalak eta Uriartek entrenatzaile bera aukeratu dutelako. Izan ere, ez dute antz handirik haien proiektuek. Hautagai klasikoa da Barkala, eta berritzailea Uriarte. Bien proiektuetan sartu da, ordea, Valverde.

Jakina da, gainera, Valverde ez dela Barkalaren lehen aukera izan. Sonatuak izan ziren Mauricio Pochettino PSGko entrenatzailearekin izan zuen harremana.

Hirugarren aroa

Ernesto Valverdek 306 neurketa zuzendu ditu Athleticen. Lehen aldiz 2003. urtean egin zen lehen taldearen kargu, aurretik klubaren harrobiko talde batzuetan jardun ostean. 2005. urtean utzi zuen Athletic, eta 2013an itzuli zen, 2017ra arte. Haren gidaritzapean irabazi zuten zuri-gorriek 2015eko Espainiako Superkopa, eta taldea Txapeldunen Ligan sartu zuen, Napoli kanporatuta. Ligan, Athletic zuzendu zuen sei denboraldietan, taldea bost aldiz sailkatu zen Europan jokatzea ahalbidetzen duten postuetan.

Tartean entrenatu ditu Espanyol, Olympiacos (bi arotan), Vila-real, Valentzia eta, azkenik, Bartzelona. Han Espainiako bi liga, kopa bat eta superkopa bat irabazi zituen. Ordutik ez du talderik entrenatu. Jokalari gisa Alavesen, Sestaon, Espanyolen, Bartzelonan, Athleticen eta Mallorcan jokatu zuen.


Summary: Mila pertsona baino gehiago hil dira Afganistanen lurrikara baten ondorioz. Beste 610 pertsona zauriturik daude. Herrialdearen ekialdean gertatu da lurrikara: Jost hiritik ia 45 kilometrora eta lurrazaletik 50 kilometro ingurura.

Lurrikara izugarri bat izan da bart Afganistan ekialdean. Richter eskalaren neurgailuan sei gradu pasatxo erregistratu ditu seismoak, eta, agintariek orain gutxi eguneratutako datuen arabera,milatik gora hildakoak. Minutuak pasatu ahala, gero eta gehiago dira baieztatutako hildakoak, eta hainbat hedabideetako kazetariek jadanik mila direla adierazi dute.

Jende andana ere zauritu da astinduaren ondorioz: Sharafudin Muslime Afganistango Hondamendiak Kudeatzeko ministrordeak prentsaurreko bat eman du datu horiek xehatzeko, eta adierazi du hildakoez gain 1.500 baino gehiago direla zaurituak.

USGS AEBko Zerbitzu Geologikoak ziurtatu duenez, Jost hiritik ia 45 kilometrora gertatu da lurrikara, Pakistango mugatik gertu, eta lurrazaletik 50 kilometro ingurura sortu da. Gayan distrituan eragin du kalte gehien, Paktika probintzian: han 215 hildako zenbatu dituzte orain arte.

«Zoritxarrez, bart gauean lurrikara larria izan da Paktika probintziako lau barrutitan. Gure ehunka herrikide hil eta zauritu ditu, eta dozenaka etxe suntsitu», adierazi du Bilal Karimi Afganistango Gobernuko bozeramaileak. «Laguntza agentzia guztiei eskatzen diegu berehala bidal ditzatela baliabideak ingurura, hondamendi handiagorik gerta ez dadin», esan du Twitterren argitaratutako mezu batean.

Hebatula Ajundzada talibanen buruzagiak ere hitz egin du. Tristura agertu du gertatutakoagatik, eta babesa adierazi die lurrikararen ondorioz hil direnen senideei eta gertukoei. Halaber, nabarmendu du agintariek «beharrezko neurri guztiak hartuko dituztela martiriak ebakuatzeko eta zaurituak garraiatu eta berehala laguntzeko». Nazioarteko komunitateari ere mintzatu zaio, laguntza eskatuz: «Karitate erakundeei eta erakunde humanitario guztiei eskatzen diegu laguntzeko Afganistango herriari tragedia handi honi aurre egiten».

Ramiz Alakbarov Nazio Batuek Afganistanen duten koordinatzaileak azpimarratu du OCHA Nazio Batuen Bulegoko eta NBE Nazio Batuen Erakundeak herrialdean duen taldeko kideak lurrikararen ondorioak aztertzen ari direla, beharrei erantzuteko. Era berean, Janez Lenarcic Krisiak Kudeatzeko Europako komisarioak Twitterren adierazi du ERCC Larrialdiei Erantzuteko Koordinazio Zentroa «hurbiletik» erreparatzen ari zaiola Afganistango egoerari, eta prest dagoela Europako Batasunaren laguntza koordinatzeko.


Summary: Lau gazte atxilotu dituzte Senperen, etxe agentzietan izandako tindaketen harira. Euskal Irratien arabera, goizean izan dira atxiloketak. Tindaketen bidez hiltzeko mehatxuak egitea eta gaizkile talde bateko kide izatea egozten diete gazteei.

Lau lagun atxilotu ditu Frantziako Poliziak goizean Senpereko inguruetan (Lapurdi). Herriko etxe agentzietan izandako tindaketekin lotuta atxilotu dituzte. Baionako prokuradore Jerome Bourrierek BERRIAri baieztatu dio andeatzeak egitea eta mehatxu egin izana leporatzen dietela lau atxilotuei. Paueko (Okzitania) polizia etxean dauzkate, atxiloaldian. Atxilotuetako bat Senpereko hautetsia da, Senpere Bai talde abertzaleak jakinarazi duenez.

Atxiloketak salatzeko elkarretaratzea eginen dute Senpereko herriko etxearen aitzinean, 19:00etan, Utz gazteria bakean lelopean. Sostengua jaso dute lau gazteek: EH Baik, Kontseilu Sozialistak, LABek eta Xuti Gazte dinamikak «berehala» askatzea galdegin dute, eta elkarretaratzean parte hartzeko deia egin. Era berean, Senpere Bai herriko talde abertzaleak atxiloketak gaitzetsi ditu ohar baten bidez. «Frantziako Poliziaren operazio honek Euskal Herriko gazteria kriminalizatzea du helburu, Frantziako Estatuaren betiko norabidea segituz», erran dute.

Halaber, Frantziaren gelditasuna salatu dute etxebizitzaren krisiari dagokionez: «Gure herriak bizi duen higiezinen espekulazio azkarraren kontra Frantziako Estatuak deus egiten ez duen honetan, afera honetan hartutako zentzugabeko neurriak salatzen ditugu. Etxebizitzaren problematika da zinezko oinarrizko arazoa. Etorkizunaz kezkatua agertzen den gazteria aktibo bat kriminalizatzea hobesten du Frantziak, Euskal Herriak etxebizitzaren arloan bizi duen arazoari berehalako erantzun konkretuak atzeman ordez».

Iragan apirilean, ikerketa berarekin lotuta, beste lau gazte atxilotu zituen Frantziako Poliziak Lapurdin. Atxiloturik egon ziren Pauen, eta egunean berean libre utzi zituzten.


Summary: Nafarroako suteak egonkortze fasean sartu dira. Sutea piztu da Itzan, trenbidearen ondoan. Larrialdi zerbitzuak hura itzaltzeko lanetan dabiltza. Halere, bertan behera gelditu da Nafarroako Babes Zibilerako Plana.

Nafarroan joan den astean piztutako suteak egonkortzen ari dira jada, bart gauean euria egin eta suhiltzaileak lanean aritu eta gero. Horregatik, bertan behera utzi dute Nafarroako Babes Zibilerako Plana, baina indarrean dago oraindik suteak eragozteko planaren 2. maila.

Dena dela, Nafarroako Gobernuak jakinarazi du beste sute bat piztu dela berriki. Itza ondoko eremu batek hartu du su; trenbidearen ondoko gune batek, zehazki. Itzaltzeko lanetan ari dira suhiltzaileak.

Edonola ere, bart gauean egindako euriak franko lagundu du oraindik piztuta zeuden suteei kontra egiten. Orbaibarren, esaterako, metro koadroko hamabost litro bota ditu 02:00etan. Gainera, debekatuta zegoen suteak piztu zitzaketen laborantza lanetarako makinak erabiltzea; debeku hori kendu egin du gobernuak, baina tentuz jokatzera deitu, arriskuak saihesteko. Suteen ondorioz itxitako errepide guztiak ere zabaldu dituzte.

Nafarroan larunbatean piztutako suteek 10.000 hektareatik gora kiskali dituzte. Javier Remirez Nafarroako Gobernuko Lehendakaritza, Berdintasun, Funtzio Publiko eta Barne sailburu eta gobernuko lehendakariordeak atzo adierazi zuen «historikoa» izan dela suteek erretako eremua: «Soroak eta basoak hondatu ditu, baina, tamainagatik, batez ere basoei egin die kalterik handiena». Remirezek esan zuen suteek eragindako kalteak oso handiak izan direla. Kalteei buruzko datu ofizialak gobernuko ingurumen teknikariek landuko duten txostenean jasoko dira, eta hori izan arte itxoiteko eskatu zuen lehendakariordeak.


Summary: Argindarraren BEZa %5era jaitsiko du Espainiako Gobernuak. Gaur egun %10 da argindarraren BEZa. Larunbat honetan onartuko dute neurria, Ministroen Kontseiluaren ezohiko bilkuran.

Espainiako Gobernuak jada iragarri du zein izango den datorren larunbateko ministroen kontseilu berezian onartuko duen lehen neurria: argindarraren gaineko BEZa %10etik %5era jaitsiko du. Duela ia urtebete %21eko tasa arruntetik %10eko tasa murriztura jaitsi zuen BEZa, baina orduz gero are gehiago garestitu da argindarra, eta horregatik txikitu du orain berriro ere. Ez du, ordea, tasa supermurriztuarekin parekatu (%4).

Joan den martxoan, Ukrainako gerraren ondorio ekonomikoak arintzeko plan bat onartu zuen, baina hiru hilabeterako soilik zen, eta datorren ostegunean beteko da epe hori. Besterik gabe dekretu hori luzatu beharrean, aldaketa batzuk egingo dizkio orain Espainiako Gobernuak.

Horien artean egongo da argindar konpainien irabazien gaineko zerga berezi bat ezartzea, Italiak eta beste herrialde batzuek egin duten moduan. Zerga horren xehetasunei buruzko eztabaida handia izan dute gobernuko bi aldeek, PSOEk eta Unidas Podemosek.

Ikusteko dago zer gertatuko den gasolinaren eta gasolioaren prezioaren hogei zentimoko deskontuarekin. Garraiolarien elkarteek 40 zentimoko deskontua eskatu dute, eta grebara jotzeko mehatxua egin dute.


Summary: Legearen lehen urtemugako datua: 30 eutanasia egin dira. Hilaren 25ean urtea beteko da eutanasiak egitea ahalbidetzen duen legea Hegoaldean indarrean sartu zenetik; gaiaren gaineko informazioa hedatzen jarraitu behar da, EAEko DMD elkartearen iritzian

Martxoak 18 zituela, iaz, Espainiako Kongresuak onespena eman zion eutanasia onartzeko eta arautzeko legeari; hiru hilabete ingururen buruan ezartzeko xedearekin onetsi zuten, eta iazko hilaren 25etik indarrean dago. Horiek horrela, orain Hego Euskal Herrian legezkoa da eutanasia egiteko eskatzea, eta, legeak zedarritutako irizpideen barruan, osasun sistemek eskaini beharreko zerbitzu bat da, bermatu beharrekoa. Legearen lehen urtemugaren harira, Nafarroako Gobernuko eta Eusko Jaurlaritzako osasun departamentuek jakinarazi dute 30 eutanasia egin direla denera hamabi hilabeteotan.

Nafarroako Gobernuko Osasun Departamentuak adierazi du bost eutanasia egin direla, bi eskabide atzera bota dira, eta beste bi aztertzeko fasean daude oraindik. Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak jakinarazi du denera 71 eutanasia eskari jaso dituela osasun sistemak, eta 25 egin direla; 22 eskatzaile hil dira eutanasia egin aurretik, eta sei eskaera atzera bota dira. Gainerakoak oraindik ebazteko prozesuan daude. Osasun Sailaren datuen arabera, eskatzaileen batez besteko adina 64 urtekoa izan da.

Egoera jakin batzuetan da legezkoa eutanasia. Jasota dago legean noiz har daitezkeen aintzat pazienteen eskakizunak: «Era informatuan, argian, eta behin eta berriz egindakoan». Eta «pairamendu» egoeretan beti: «Pertsonak ezin onartuzkotzat duen eritasun edo pairamendu sendaezin bat nozitzen duelako, ezin izan dena baretu beste bide batzuen bidez».

DMDren «kexuak»

DMD Euskadi elkarteak oharra plazaratu du urtemugaren harira. Iaz, legea onetsi berritan, esan zuten «zorrotzegiak» zirela eutanasia eskeak aintzat hartzeko zenbait irizpide, baina abiapuntu ona izan zitekeela. Gainerako erkidegoekin alderatuta, oro har, eutanasiak egiteko prozedurak ezartzen Eusko Jaurlaritzako Osasun Saila «aitzindaria» izan dela onartu dute. Hobetu beharrak ere ikusi dituzte, ordea; esaterako hainbat eskabide martxan jartzeko atzerapenak egon direlako «kexuak» jaso dituztela jakinarazi dute, hainbat paziente hil direla eutanasia eskatu eta egiteko baimena jaso aurretik, eta atzera bota diren hainbat eskabide «denboran eta forman» ez direla egoki jakinarazi.

Arazo horietako zenbaiten atzean «esperientzia falta» egon daitekeela onartu dute. DMD-Euskadin susmoa dute, ordea, egon diren zenbait arazoren atzean «beldurra» ere badagoela, eta, areago, legearen zenbait irizpideren gaineko «desadostasuna» sumatu dute zenbait kasuren berri izan dutenean. Horiek horrela, legearen gaineko informazioa «hedatzen» jarraitzea ezinbestekoa dela gogoratu dute; osasun profesionalen artean, eta gizarte osora begira, oro har. Lege honen inguruko informazioa zabaltzea ez ezik, bizitzaren amaierari buruzko eskubideez eta betebeharrez ere usuago mintzatzea ezinbestekoa dela uste dute.

Gutxi landuta

«Beharra» zelakoa den nabarmentzeko, datu bat eman dute elkartean: aurretiazko borondateen agiriak, adibidez, soilik herritarren %1,7k dituzte eginak gaur egun Euskal Autonomia Erkidegoan. Agiri horiek tresna aski argigarriak izaten dira pazienteentzat heriotzaren atarian edo sendabiderik gabeko gaitzak dituztenean, zer arta mota nahi duten hortxe jasota uzten baitute. Horregatik, Osasun Sailari eskatu diote gaiaz informazioa zabaltzeko espazioak sortzeko, bere zabalean: «Osasun zentroetan, erietxeetan, egoitzetan...». Administrazioaren egitekotzat daukate.

Nafarroako Gobernuko Osasun kontseilari Santos Indurainek Nafarroako Parlamentuan egin zuen, joan den astean, legeak eman duenaren balorazioa. Onartu zuen ez dela «erraza» izan eutanasiak egitea bermatuko duen sare bat eta prozedura bat ehuntzea, «gabeziak» izan direla bidean, baina uste du, oro har, era «arrazoizkoan» bideratu ahal izan dela dena. Nabarmendu egin zuen, besteak beste, trebakuntzaren alde egin duten hautua: 800 profesionalek gaiarekin lotutako ikastaroetan-eta parte hartu dute. Indurainek goraipatu nahi izan zuen, era berean, ebaluaziorako eta bermerako herrialdean eratu duten batzordearen lana; «lan oso serioa egiten ari dira, zorrotza, bermatzailea». Tankerako batzordeak erkidego guztiek eratu behar izan dituzte, eta eutanasia eskeek ezin dute aurrera egin horien oniritzirik jaso gabe.

Trebakuntzan egin duten lana goraipatu zuen atzo Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu Gotzone Sagarduik ere. 5.000 profesionalek baino gehiagok propio legearekin lotutako jardunbideen inguruko prestakuntza jaso dutela nabarmendu zuen, eta harrera «positiboa» izan duela, oro har, osasun profesionalen artean. Datu bat ere eman zuen: %2,5 bakarrik dira kontzientzia eragozle.


Summary: Tubacexek inoizko kontraturik handiena sinatu du, Abu Dhabin. Fabrika bat eraikiko du Tubacexek emirerri horretan, eskariari erantzuteko. Azken hiru hilabeteetan hirukoiztu egin zaio eskari zorroa.

Petrolioaren eta gasaren prezio garestiaren ondorioz, ugaritzen ari dira hidrokarburoetan egindako inbertsioak, eta horri etekina ateratzen ari dira sektorean aritzen diren euskal enpresak ere. Horien artean nagusietako bat Tubacex da, Arabako hodigilea.

Jakinarazi duenez, bere historiako kontraturik mamitsuena sinatu du ADNOC Abu Dhabiko Petrolio Konpainia Nazionalarekin (Arabiar Emirerri Batuak). Hurrengo hamar urteetan 30.000 tona hodi hornituko dizkio, emirerri horretan ustiatu nahi dituzten gas putzuetarako. Gainera, zerbitzu osagarri batzuk emango dizkio putzu horietan.

Akordioaren arabera, Tubacexek fabrika bat eraikiko du Abu Dhabin, hodi horiek egiteko eta lor ditzakeen kontratu gehiago hornitzeko. 100 milioi dolar inbertituko ditu planta horretan, eta 150 lanpostu sortu. 2024rako martxan izango dela aurreikusi dute.

Tubacexek beste bi lantegi ditu Ekialde Hurbilean, Dubain (Arabiar Emirerri Batuak) eta Saudi Arabian, eta oso eremu interesgarria dela nabarmendu du Jesus Esmoris Tubacexeko kontseilari ordezkariak, «inbertsio plan handinahiak dituztelako».

Arabako hodigileak 1.500 milioi euroko eskari zorroa du gaur egun, ADNOCekin eta azken hilabeteetan industriako agenteekin sinatutako kontratuekin. Jauzi handia egin du azkenaldian, aurtengo lehen hiruhilekoaren amaieran 500 milioiren zorroa zuela aipatu baitzuen. Hura azken urteotako zorrorik handiena zela nabarmendu zuen Tubacexek, eta orain halako hiru du.

Hidrokarburoen ustiaketarako ez ezik, beste industria batzuetarako ere lortu ditu kontratuak azkenaldian. Zehazki, hiru sektore aipatu ditu Tubacexek: aeronautika, energia nuklearra eta itsasoko energia eolikoa.

2020 eta 2021 urte zailak izan ziren Tubacexentzat, inbertsio asko geratu zirelako. Horrela, 2020an 25 milioi galdu zituen, eta iaz, berriz, 32 milioi. Gainera, Arabako fabriketako langileen zortzi hilabeteko greba bati aurre egin zion.


Plan bikainak Ondarroan

Summary: Plan bikainak Ondarroan. Hondartzaz, itsasoaz, naturaz, ondareaz, historiaz eta aisialdiaz gozatzeko plan bikainak egin daitezke Ondarroan.

Artibai ibaiak Ondarroa zeharkatzen du. Ibaiaren ertzetik, Errenteria auzotik itsasoraino doan bidean, jarduera interesgarri ugari egin daitezke familiarekin eta lagunekin ongi pasatzeko, eta hondartzaz, itsasoaz, naturaz, ondareaz, historiaz eta aisialdiaz gozatu.

Arrigorri hondartza ederra da eguzkia hartzea maite dutenentzat, eta bainuzaleentzat ezin hobea. Gainera, kai muturrak babesten du.

Uretako jarduerez gozatzeko ere aparta da Ondarroa. Herrigunetik hurbil, ibaiaren ondoan, Eskilantxarri ur kirol elkartearen eta Ondarroa arraun elkartearen egoitzak daude, kirol portuaren eremuan.

Errenteria auzotik gertu, Artibai ibaiaren bokalean, Alleriko padurak daude, 80 hegazti espezie ingururen babeslekuak. Besteak beste, hegabereak, birigarroak, enarak eta antxeta mokogorriak ikus daitezke. Landarediari dagokionez ere, inguru paregabea da; kostaldeko hezegune bat izanik, itsas organismo askoren errute, hazkunde eta elikadurarako lekuak daude. Alleriko padurak Natura 2000 sarean daude, balio handiko naturagunea baita.

Ondarroako alde zaharra eta eliza. ONDARROAKO UDALA

Ondare aberatsa

Herria sortu zenean, XIV. mendean, alegia, Errenteria auzoan ontziolak ezarri ziren, gerra eta merkataritza itsasontziak eraikitzeko. Azpimarragarria da Ondarroan eraikitako itsasontzien kalitate teknikoa oso preziatua zela garai hartan.

Zubiak ere badira Ondarroan dagoen ondare aberatsaren ispilu. Zubi Zaharrak leku berezia dauka ondarroarren bihotzetan, arbasoekin lotzen dituelako —hantxe zegoen lehen arrantzaleen portua —, eta gehien bisitatutako elementu arkitektonikoetako bat da urterik urte, hari itsatsita dagoen Kofradia Zaharrarekin batera. Plaiko Zubiak Bizkaiko Foru Aldundiaren ondare izendapena dauka, eta handik hurbil dagoen Itsasaurreko Zubia ere aski ezaguna da —Santiago Calatrava arkitektoak diseinatu zuen—.

Andra Mariaren eliza ere aipagarria da. Alde zaharrean dago, eta XV. mendean eraiki zuten. Horrez gain, beste zenbait eraikin historiko ere badaude.

Aisialdiaz gozatu

Aisialdiaz gozatzeko aproposa da Ondarroa; tabernetako terrazetan egin daiteke hori, esaterako. Horretarako eskaintza ugaria da herri guztian. Euskaraz zipriztinduta, aitzakia erraz aurki daiteke herriko jendearekin harremanak egin eta herriaz gehiago jakiteko, ondarroarrak irekiak baitira.

Ondarroari buruzko informazio guztia atsegin handiz ematen dute turismo bulegoan, telefonoz (94-683 19 51), posta elektronikoz (turismobulegoa@ondarroa.eus), eta www.ondarroa.eus webgunearen bidez.


Summary: Amina Claudine Myers eta Mulatu Astatke sarituko ditu Donostiako 57. Jazzaldiak. Uztailaren 20tik 25era egingo da jaialdia, eta 84 kontzertu izango dira denera, hiriko hamalau agertokitan. Simple Minds, Curtis Harding, Vintage Trouble, Gregory Porter, Iggy Pop, Diana Krall eta beste daude aurtengo izarren artean.

Bi urteren ostean, aurtengoa ez da izango «normaltasunerako» itzulera, ezpada estiloen, belaunaldien, publikoaren eta musikarien arteko «besarkaden urtea». Gogoz azpimarratu du hori Miguel Martin Donostiako Jazzaldiko zuzendariak, eta «kalitatezko musikarekin gozatzeko» abagunea izango dela ospatu du. Iragarrita zeuden dagoeneko aurtengo kartelburuak, baita hondartzako agertoki nagusiaren itzulera ere —Simple Minds, Curtis Harding, Vintage Trouble eta besterekin—; baina gaur jakinarazi dute zeintzuek jasoko dituzten Donostiako 57. Jazzaldiaren sariak: Amina Claude Myersek eta Mulatu Astatkek, jazzean ibilbide sendoa osatua duten artistak biak. Uztailaren 20an ekingo diote aurtengo aldiari, eta, hilaren 25era bitartean, hamalau agertokitan banatutako 84 kontzertuk osatuko dute programa.

Hirugarrenez itzuliko da Donostiako Jazzaldira Amina Claude Myers aurten. Martinek oroitu duenez, kantari, organista eta pianista afro-amerikarra 1993. urtearen bueltan izan zen aurrenekoz jaialdian, eta B. B. King jazzeko izar handiaren aurretik jotzea tokatu zitzaion orduan, Trinitate plazan. «Izugarrizko kemena erakutsi zuen», txalotu du. Hastapenetatik, abangoardiako jazzari lotu zen musikaria dela ere aipatu du, eta, musikan soilik ez, mugimendu sozialetan eta batik bat komunitate afro-amerikarraren aldeko jardunean ere nabarmendu dela gehitu. Bere izenean 11 disko kaleratu ditu, baina ezin konta ahala kolaborazio egin ditu izen handiko musikariekin, eta antzerkirako obrak idazten eta orkestrak zuzentzen ere jardundakoa da, besteak beste.

Mulatu Astatke, berriz, lehen aldiz helduko da aurten Donostiara. Iaz zen etortzekoa, baina, bidaiatzeko zailtasunak zirela-eta, haren kontzertua bertan behera gelditu zen azkenean. Ethio-jazzaren fundatzailetzat hartzen da bibfrafonista eta perkusionista etiopiarra, eta Martinek zehaztu du bera izango dela Jazzaldiaren 57 urteko historian sari hori jasoko duen lehen musikari afrikarra. Etiopiako 1970eko «urrezko urteen» ondotik, 1998tik aurrera hartu zuen sona ostera Astatkeren musikak, Ethiopiques disko sailaren hasierarekin —2005ean, sail horretako bere abestietako zazpi Jim Jarmuschen Broken Flowes filmean azaldu ziren—.

Ohi denez, bi sarituek emanaldi bana eskainiko dute jaialdian. Amina Claudine Myers uztailaren 24an ariko da Trinitate plazan —Ben Lamar Gay izango da bertan haren ondotik—, eta Mulatu Astatkek, berriz, Zurriolako hondartzan eskainiko du kontzertua, uztailaren 21ean, 20:45ean hasita.

Ugaria kontrasteetan

Hondartzako agertoki nagusian joko dute, halaber, duela bi urtetik iragarrita egon diren hainbat izen handik. Zain izan dituztela adierazi du Martinek, eta eskertu egin die etortzeko konpromisoari eutsi izana. Horien artean aipatu du Simple Minds, Zurriolan jotzen lehena izango den Glasgowko talde beteranoa. Uztailaren 21ean izango da haien emanaldia, eta Curtis Harding ere ariko da egun berean, soularen eta R&Baren egungo kantari aupatuenetako bat. Iazkoa du If Words Were Flowers lanik berriena.

Hurrengo egunean, ostiralez, Monophonicsen eta Christone Kingfish Ingramen musika beltzak hartuko du hondartza —Keler gunea izango da aurrerantzean—; soula, funka eta rock psikodelikoa lantzen duen San Frantziskoko taldea da lehena, eta Mississippitik datorren blues gitarrista gaztea bigarrena.

Larunbat-igandeko iluntzeetan, berriz, Kate Stables buru duen This is The Kit taldea eta Vintage Trouble laukote estatubatuar dantzaria ariko dira Zurriolan, lehenik; eta Pillow Queens dublindarrak eta Leon Benavente espainiarrak, azkenik.

Duela aste batzuetatik aurreratuta zeuden aurtengo egitaraua osatuko duten artista gehientsuenak —Herbie Hancock, Iggy Pop, Diana Krall, Yann Tiersen, Gregory Porter, Hiromi, Louis Cole, Sofiane Pamart, Marco Mezquida, Oreka TX, Craig Taborn eta beste—, eta tokiko taldeen zerrendarekin osatu dute gaur. Horien artean daude, besteak beste, Atrisma, Mikel Moreno, Eva Alcaide, Aldapeko Basque Latin Jazz, Hirukote, Broken Brothers Brass Band, Sara Mansilla, J-Silk eta beste. Kursaaleko terrazan —Frigo eta Fnac guneak—, Forum Fnac, Garbera, Nauticool eta Txikijazzen ariko dira haien emanaldiak.

Pandemia aurreko zenbakiengatik soilik ez, egitarau «oso ugaria» antolatu izanagatik azaldu da pozik jaialdiko zuzendaria: «Proposamen berritzaileak proposamen oso komertzialekin uztartuko dira, gazteak beteranoekin, eta lehen-lehen mailako nazioarteko artistak bertako jazz musikariekin».

Txikijazz ere handitzen

Berrikuntzak ere izango dira aurten, eta, batik bat, Txikijazz adarrekoari egin diote azpimarra antolatzaileek. Sailaren arduradun Esther Fernandinok azaldu du familiei zuzendutako kontzertu eta jardueren zikloak hamar urte bete dituela aurten, eta, urtemuga aitzakia, handitu egin dituztela bai programa eta baita asmoak ere: hiru egunetik bost egunera luzatu dute egitaraua, eta bikoiztu egin dituzte guneak —Garbera, Kutxa Kultur Tabakalera, Fnac gunea eta Txillida Leku—. Denera, hamabost tailer eta bederatzi kontzertu antolatu dituzte; denak goizez eta doan, Txillida Lekukoak izan ezik.

84 kontzertuetatik 54 izango dira doakoak, eta eskuragarri daude jada sarrerak jaialdiaren webgunean; baita abonamenduak ere, Trinitate plazako (128 euro), San Telmo museoko (116 euro) eta Viktoria Eugeniako kontzertuetarako (28 euro).

Martinek zuzeneko musikaren aldeko apustua egiten duela berretsi duen arren, bertaratu ezin direnentzat streaming bidezko eskaintza bat landu dutela ere iragarri du; hamalau kontzertu izango dira, denera —Trinitate plazakoak bost eta Viktoria Eugenia antzokikoak bederatzi—.

Azken berrikuntza berezi baten berri ere eman dute goizeko agerraldian: lehen aldiz, Ane Pikazak egindako kartelaren edizio mugatu bat —57 kopia— NFT formatuan argitaratu dute. Dohainik eskuratu daitezke Jazzaldiaren webgunean, eta bertan jarri dituzte horretarako argibideak.


bergara ezagutu

Summary: bergara ezagutu. Laboratorium museoa, jauregi paregabeak, lorategi ikusgarriak... Bisitaria liluratu egiten da Bergaran dauden altxorrak ezagutzen dituenean.

Bergara historia handiko herria da, eta hori erakusten duten eraikin eta monumentu asko daude herrigunean bertan. Interes handiko ondare artistiko eta monumentala du. Guztira, 34 monumentu daude katalogatuta. XVI. eta XVIII. mendeen arteko Europako artearen berri ematen dute monumentu horiek, eraikuntza euskal gotiko berantiarrak, Pizkunde aroko italiarrak eta erdieuroparrak, eta barrokoak baitira, besteak beste.

Errege Seminarioa

Bergarako Errege Seminarioa aitzindaria eta berritzailea izan zen. Zientzia eta hezkuntza arloetan, XVIII. eta XIX. mendeetan, lorpen harrigarriak izan ziren bertan. Beraz, Bergara zientziaren sorlekua izan da Euskal Herrian, Errege Seminarioari esker.

Izan ere, seminarioko laborategietan, Fausto eta Juan Jose Elhuyar anaiek elementu kimiko berri bat aurkitu zuten: wolframa. Lanean gogor aritu ondoren, 1783ko irailaren 28an lortu zuten wolframa isolatzea. Mundu mailan sona handiko aurkikuntza izan zen. Halaber, XVIII. mendean, beste aurkikuntza garrantzitsu bat egin zuen Errege Seminarioko irakasle eta ikertzaile batek, P.F. Chavaneau frantsesak, platinoa purifikatzea lortu baitzuen, platinoak eduki zitzakeen erabilpen askotarikoak igarri ondoren.

Laboratorium museoa

Errege Seminarioaren nondik norakoak azaltzen ditu Laboratorium museoak. Fausto Elhuyarrek kontatzen die bisitariei nola isolatu zuten wolframa. Eta norberak egin dezake esperimentua bertan. Errege Seminarioko bilduma dago museoan, eta, ezagutuz gero, hunkituta uzten du bisitaria, aurkikuntzaren ilusioa gertutik bizi izanaren gogorapena gordetzen baitu.

Errege Seminarioa izan zen bezala, Laboratorium museoa bera ere Europako zientzia gune garrantzitsu bat da gaur egun. Horrela, European Physical Society erakundeak Historic Site izendatu zuen 2018an. Errekalde jauregian dago, zeinak Ingeles estiloko lorategia duen, eta zientzia bilduma ikusgarriak, kimika, fisika eta zoologia arloetakoak; zoologiakoa, mundu guztiko animaliekin. Halaber, hiru mendetako zientzia instrumentuak ikus daitezke.

Laboratorium museoa gizarte museo bat da. Ondarea bildu, zaindu, ikertu eta ezagutarazten du, gizartearen gozamenerako. Egoitzan eta lurraldean lan egiten du. Garapen eragile izatea du helburu, jasangarritasuna eta berrikuntza oinarri izanik.

Museoa irisgarriagoa egiteko helburuarekin, 2021. urte amaieran erakusketa iraunkorra gorrentzat egokitu zen. Hori egin duen Euskal Herriko lehen museoa izan da.

Irizar jauregiko lorategia. BERGARAKO UDALA

Ibilbide gidatu interesgarriak

Ibilbide gidatu interesgarriak egin daitezke Laboratorium museoa eta Bergarako eraikin historikoak ezagutzeko, Irizar jauregia, Aroztegi etxea, Telesforo Monzon bizi izan zen etxera, Olaso dorrea... Laboratorium museoa eta Olaso dorrea batera bisitatzeko eskaintza ere egiten du Bergarako turismo bulegoak.

Bergarako lorategi historiko ikusgarriak ezagutzeko bisita gidatuak ere egin daitezke, eta, herrigunetik aterata naturaz disfrutatu nahi izanez gero, Dolmenen Ibilbidean txango bat egin daiteke.

Bisita gidatuetako bat egiteko eta Bergarari buruzko informazio guztia atsegin handiz ematen du turismo bulegoak, posta elektronikoz (turismoa@bergara.eus) telefonoz (943-76 90 03) eta bergaraturismo.eus webgunearen bidez.


Summary: IEAk Europari esan dio «prest» egoteko, Errusiak gasa esportatzeari utziko balio ere. Fatih Birol Nazioarteko Energia Agentziako zuzendari nagusiak gas eskaria murrizteko neurriak galdegin dizkio Europari. Errusiaren asmoa da «abantaila» izatea negura begira.

Argia da IEA Nazioarteko Energia Agentziaren mezua: Europak «prest egon behar luke» Errusiak aurrerantzean har ditzakeen erabakien aurrean. Joan den astean gasbideak ixten hasi zen Errusia, eta Europari hornidura murriztu; orain, IEA beldur da gas esportazioak «guztiz» etengo dituen.

Fatih Birol IEAko zuzendari nagusiak egin ditu adierazpenok, Financial Times egunkarian. «Negua gero eta gertuago, orduan eta gehiago ulertzen ditugu Errusiaren intentzioak». Batetik, Europan gas bilketak saihestea, eta, bestetik, Errusiak «abantaila» izatea hilabeterik hotzenetan.

Egoerari aurre egiteko, Birolek gas eskaria murrizteko neurriak galdegin dizkio Europari. Elektrizitatea sortzeko, gasa erretzearen alternatiben alde egin du. Haren ustez, justifikatuta dago CO2 emisioak handitzea –Alemaniak, Herbehereek eta Austriak ikatz gehiago erreta konpentsatuko dute Errusiako gas hornidura txikitu izana–. «Aldi baterako» neurriak liratekeela defendatu du. Zentral nuklearren itxiera ere atzeratu beharko litzateke haren ustez, «segurtasun baldintzak betetzen diren heinean».


Summary: Aurkeztu dituzte Bertsolari Txapelketa Nagusiko hamalau saioak. Bertso plazen egoera hobera egiten ari dela ikusirik, txapelketa «duin eta txukuna» egiteko modua ikusten dute Euskal Herriko Bertsozale Elkarteko kideek. Orain arteko txapelketen sailkapen sistema bera izango du, eta bihar jarriko dituzte salgai saio guztien sarrerak.

Bertsolari Txapelketa Nagusiak badu eskeletoa. Ezaguna zen jadanik zer 42 bertsolari arituko ziren kantuan, eta gaur jakinarazi dituzte irailaren 24tik abenduaren 18ra bitarte «euskararen lurralde osoan» antolatutako hamalau saioko egutegia eta sailkapen sistema. Euskal Herriko Bertsozale Elkarteko lurraldekako ordezkariekin eta antolakuntza taldeko zenbait kiderekin batera eman ditu nondik norakoen azalpenak Gontzal Agote elkarteko lehendakaritzako kideak: «Gure nahia da orain bertsolariei hitza ematea, eta lekua uztea bertsolaritzan dagoen aniztasunari, aberastasunari, bakoitzaren ukituari eta sormen lanari, eta hemendik aurrera bertsolaritza izan dadila berriz ere protagonista». Bihartik aurrera egongo dira saio guztietarako sarrerak salgai, www.bertsosarrerak.eus orrialdean, eta hainbat abantaila izango dituzte Bertsozale Elkarteko bazkideek.

Koronabirusak eragindako krisiaren ondoren, oraindik ere «erabat normaldu gabe» ikusten dute bertso plazen egoera elkarteko ordezkariek, baina «bere onera» itzultzen igartzen dute jadanik, eta horregatik ikusten dute aukera txapelketa «duin eta txukun bat» antolatzeko. Elkarteko ordezkarien hitzetan, ezinbestean, loturik baitoaz plazak eta txapelketa, eta lan zabalago baten puntarik ikusgarriena baino ez baita Bertsolari Txapelketa Nagusia.

Zehazki Getxon (Bizkaia), Arrasaten (Gipuzkoa), Gotaine-Irabarnen (Zuberoa), Gasteizen, Donostian, Lizarran (Nafarroa), Elizondon (Nafarroa), Donibane Garazin (Nafarroa Beherea), Irunen (Gipuzkoa), Durangon (Bizkaia), Amurrion (Araba), Baionan, Bilbon eta Iruñean izango dira saioak. Bertsozale elkartearen webgunean ikus daitezke saio bakoitzaren ordutegia eta parte hartzaileen zerrenda.

«Urte gogorrak»

Berez, 2021ean zen txapelketa hastekoa, baina urtebete beranduago hasiko da azkenean. Horregatik, osasun krisiaren ondorioz izandako etenaldiaz ere egin dute gogoeta aurkezpenean. «Orain arte ezagutu gabeko ataka batean izan da bertsolaritza: bertso plaza ia erabat geldirik, sortzaileak kinka larrian, gure ekosistema egun batetik bestera hankaz gora, bertso eskolak halabeharrez mutu, ekimen franko bertan behera». Egoera «gordin» horrek izan du «ifrentzua», halere, eta jasotako elkartasuna aipatu dute adibidetzat. Gainera, geldialdia «munta handiko» hainbat gai lantzeko ere baliatu dutela esan dute. «Kulturak gizartean duen zereginaz eta sortzaileen lan baldintza duinez mintzatu gara azken hilabeteotan».

Orokorrean «urte gogorrak» izan direla onartuta ere, «gauza batzuetan» irakurketa positiboa egiterik ere badela argudiatu dute.

Sailkapen sistema

Aurreko aldietako sailkapen sistema bera izango du txapelketak aurten ere.

Lehen fasean 36 bertsolarik hartuko dute parte, eta haietako hemeretzi pasatuko dira finalaurrekoetara. 2017ko finalista izandako bertsolariek finalaurrekoetan hasiko dute lehiaketa, eta, beraz, fase horretan hasiko dute txapelketa Unai Agirrek, Amets Arzallusek, Sustrai Colinak, Beñat Gaztelumendik eta Aitor Mendiluzek. Bi itzuli izango ditu finalaurrekoen fase horrek, 24 bertsolarik kantatuko dute lehenengoan, eta hemezortzi onenek bigarrenean, eta bi itzulietan lortutako puntuen arabera erabakiko da zer zortzikote ariko den finalean Maialen Lujanbio egungo txapeldunarekin batera kantuan.

Igor Elortza eta Aitor Sarriegi ere izan ziren 2017ko finalean, eta, beraz, bazuten aukera aurtengo txapelketan finalaurrekoetan kantuan hasteko. Aukera horri uko egitea erabaki dute, ordea, eta horregatik dira bost aurten finalaurrekoetan eta ez zazpi.

Izan dira uko gehiago ere. Herrialdekako txapelketetan lortutako puntuazioak Txapelketa Nagusian egoteko aukera eskaintzen zien, esaterako, Beñat Lizasori, Etxahun Lekueri, Jokin Urangari, Jon Maiari eta Odei Barrosori, baina ez kantatzea erabaki dute. Horregatik, haien ordez, Beñat Iguaran, Haritz Mujika, Imanol Uria, Maialen Akizu eta Patxi Iriart arituko dira kantuan.

Iruñeko finala

Finalaren kokapena izango da aurtengo Txapelketa Nagusiaren berritasun nagusietako bat. Lehenengoz, Iruñean egingo dute finala, abenduaren 18an, Nafarroa Arenan, eta 13.000 ikusle hartu ahalko ditu aretoak. Donostian egin izan dira finalak 1935etik 2001era arte, eta lautan egin da Barakaldon (Bizkaia), BEC erakustazokan. Nafarroa Arenak dituen azpiegiturek ahalbidetu dute orain aldaketa, elkarteko ordezkariek esan dutenez. Baina ez da hori izan arrazoi bakarra. «Orain ikusi da bazela aukera Iruñean egiteko, besteak beste, azpiegitura berri bat dagoelako, eta txapelketaren beraren izaeran euskararen lurralde osoa hartzea dagoelako».

Agotek borobildu du azalpena: «Txapelketari ez diogu bakarrik bertsolaritzatik begiratzen: kulturgintzatik eta euskaratik ere begiratzen diogu».

Nafarroako Bertsozale elkartean ere egongo da aukera finaleko sarrerak aurrez aurre erosteko, eta elkarteko bazkide direnek erreserbatua izango dute finaleko sarrera ekainaren 30era arte. Finalerako autobus eta bazkari zerbitzua ere antolatuko dute, baina irailean emango dute haien berri.

Finala ETBn zein Bertsoa.eus orrialdean ere ikusi ahalko da zuzenean, eta BERRIAk jarraipen berezia egingo dio.


Summary: Gaztenpresak 278 enpresa eta 547 lanpostu sortzen lagundu zuen iaz. Laboral Kutxaren fundazioak babestutako proiektu bakoitzak 71.200 euroko inbertsioa jaso zuen, batez beste.

2021eko balantzeak «emaitza onak» erakutsi ditu Laboral Kutxaren Gaztenpresa fundazioarentzat. 278 enpresa eta 547 lanpostu sortzen lagundu zuen iaz. 1.788 eskaera jaso zituzten guztira fundazioan, 2020an baino %140 gehiago. Horietatik 278 proiektuk lortu zuten haren onespena (aurkeztutakoen %15,55).

Proiektu berriei bultzada emateko finantzaketa eskuratzea «oztopoa» bada ere, iaz aurrera eramandako proiektu bakoitzak batez beste 71.200 euroko inbertsioa jaso zuen. Zenbateko horren zati bat banku maileguen bidez osatu zen: 35.618 euro proiektuko.

Gaztenpresak babestutako proiektuen %72k irauten dute, sortu eta bost urtera. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako negozioen datua baino «askoz hobea da» fundazioko buruentzat; enpresen %44k ez dute irauten bost urte, Eustaten arabera.

Ekintzaileen profila

Batez beste 40 urte inguru dituzte Gaztenpresara jotzen duten eskatzaileek. Aurreko lan egoerari dagokionez, %44 langabezian zeuden, eta hiru laurden inguruk ez dute unibertsitate titulurik. Ekintzaileen %44 emakumeak dira; %56, gizonak. Hiru laurdenek banakako enpresaburu izatea erabakitzen dute, eta laurden batek sozietatea eratzea.

Duela 27 urte sortu zuten Gaztenpresa, 1994an. Ordutik hona, Laboral Kutxaren fundazioak 6.264 enpresa txiki eta 11.404 lanpostu sortu ditu.


Summary: Osakidetzak greba eskubidea urratzeagatik kontrako epai bat jaso duela jakinarazi du SATSEk. Sindikatuak salatu du Osakidetzak «gutxieneko zerbitzuak eta horien aplikazioa» erabiltzen dituela langileek grebarik egiteko erarik ez izateko

Aurrez ere jaso izan ditu Osakidetzak aurkako epaiak greba eskubidea urratzea leporatuta, eta orain tankerako beste ebazpen bat jaso duela jakinarazi du SATSE erizainen sindikatuak. Aurten otsailaren 25erako eta 28rako lehen mailako arretan deituak zituzten greba egunen harira emandako epaia dela esan dute, eta Administrazioaren Auzien Bilboko lehenengo epaitegiak eman duela. Erizainek, fisioterapeutek eta beste hainbat langilek greba egun horietan grebarik egiteko erarik ez zutela izan argudiatuta abiatu zuten auzibidea. Sindikatuaren arabera, epaiak adierazi du bi egun horietan Galdakaoko eta Urdulizko ESI erakunde sanitario integratuetan «gutxieneko zerbitzuen aginduen edukia» urratu zela, Eusko Jaurlaritzak ezarritakoak gaindituz.

Esaterako, larunbatetan jardun ohi duten lantaldeekin jardutea zen grebalarien asmoa, baina atzera bota zien Osakidetzak, argudiatuz ezin zituela herritarrak «zerbitzu jakin batzuk gabe» utzi. SATSEren arabera, epaiak horren kontra egin du orain: nabarmendu du hortik «ondoriozta» daitekeela Osakidetzak osasun artaren «diseinu» bat egin duela zeinean larunbatetan ez baita herritarren osasunerako eskubidea behar bezala bermatzen.

Sindikatuko ordezkariek nabarmendu dute SATSEk «askotan» Osakidetzaren jokaeraren inguruan salatutakoa «frogatzen» duela ebazpen horrek: «Sindikatuen protesta isiltzen saiatzen da». Horiek horrela, langileen «oinarrizko eskubideak» urratzen dituela uste du.


Summary: Mondragonek salmentak berreskuratzea eta enplegua mantentzea lortu du iaz. Kooperatiben taldeak 11.404 milioi euroren salmentak izan ditu 2021ean eta ia-ia pandemia aurreko zenbakietara itzuli da. Aurtengo lehen bost hilabeteetan salmentak %10 handitu ditu.

Emaitza «positiboak» izan ditu iaz Mondragonek eta horren harira, korporazioko presidente Iñigo Ucinek nabarmendu egin du «kooperatibek testuinguru zailean emandako erantzun bikaina».

Pandemia osteko suspertze ekonomikoaren olatua hartzea erdietsi dute kooperatibek, taldeak jakinarazi duenez. Hala, «lehengaien prezioek izandako gorakada gorabehera» COVID-19aren aurreko salmenta eta enplegu kopuruetara hurbiltzea erdietsi du Mondragonek.

Fakturazioa

Orotara, kooperatibek 11.404 milioi euroren salmentak egin dituzte 2021. urteko ekitaldian, aurrekoan baino %5 gehiago. Aurten ere gorantz egiten ari dira haien salmentak; ekitaldiko lehen bost hilabeteetan fakturazioa %10 handitu du taldeak. «Martxa onean ari dira, ziurgabetasun geopolitikoa, lehengaien kostuaren igoera eta inflazioaren gorakada» hor izanda ere.

Sektoreka, fakturazioan industriaren ekarpena esanguratsua da. Industria kooperatibek 6.017 milioi euroko salmentak izan dituzte (+%14,2) eta ia-ia pandemia aurreko mailara bueltatuz. Salmenta horietatik %72 Euskal Herritik eta Espainiatik kanpo egin zituen Mondragonek. Gaur egun, taldeak 132 filial ditu nazioartean.

Banaketan (Eroski eta Erkop barne) salmentak 5.387 milioi eurora iritsi ziren (-%3,7). Jaitsiera gorabehera, azpimarratzekoa da Eroski taldeak azken hamar urteetako emaitzarik onena lortu duela 2021ean, 105 milioi irabazita, «nahiz eta elektrizitateak, negozioak lehiarako d.uen aldagai estrategikoak, kostu handia eduki».

Inbertsioak ere handitu zituen iaz Mondragonek. 2020ko urte gogorrean baino %16,5 gehiago, —390 milioi euro— inbertituz.

Enplegua

Mondragonek 80.821 pertsonako langile taldearekin itxi zuen iazko ekitaldia, eta horrek esan nahi du, oro har, kooperatibek aurreko urteko enplegu mailari eustea lortu zutela. Industriako alorreko kooperatibek 37.521 behargineko taldea izan zuten lanean. Horietatik 14.626 behargin aritu ziren Euskal Herritik eta Espainiatik kanpoko lantokietan. Banaketak, berriz, 39.588 laguneko langile taldearekin itxi zuen ekitaldia.

Finantza arloko erakundeei dagokienez, Mondragonek azaldu du Laboral Kutxak «ohiko banku negozioen astenia egoera orokorra gainditu du 2021ean, 108,8 milioi euroko irabazi bateratuarekin». LagunAro BGAEk, berriz, 28.228 mutualista aktibo zituen guztira urte amaieran, eta bere ondare funtsa dagoeneko 7.326 milioi eurokoa da.

2022ari begira, Iñigo Ucinek «konfiantza» agertu du eta uste du nahiz eta faktore ekonomiko eta geopolitiko gehienetan hegakortasun handia dagoen, kooperatibak ondo ari direla defendatzen beren posizioak.


Summary: Timochenkori egindako elkarrizketa argitaratuko du bihar BERRIAk, idatziz eta bideoz. Rodrigo Londoño Echeverri 'Timochenko' elkarrizketatu du Martxelo Otamendik, eta, joan den igandeko bozez ez ezik, gerrillari ohi eta politikari gisa egindako ibilbideaz eta Kolonbiaz hitz egin du harekin.

Kolonbian izan da Martxelo Otamendi BERRIAko zuzendaria. Hainbat egun igaro ditu han, eta bertatik bertara ikusi ditu Kolonbiako presidentetzarako hauteskundeen ingurukoak. Besteak beste, FARC Kolonbiako Indar Armatu Iraultzaileetako buruzagi ohi eta Comunes alderdiko buru Rodrigo Londoño Echeverri Timochenko-rekin egon da, eta joan den igandeko bozez ez ezik, gerrillari ohi eta politikari gisa egindako ibilbideaz hitz egin du harekin, baita Kolonbiaren iraganaz, orainaz eta etorkizunaz ere.

Ikusi gehiago: Haize aldaketa Kolonbian

Gustavo Petro Itun Historikoa ezkerreko koalizioko hautagaia izango da presidente, joan den igandeko bozetan Rodolfo Hernandez Ustelkeriaren Kontrako Agintarien Ligako liderrari gailendu ostean. Petroren garaipena mugarri izan da; izan ere, berrehun urtean lehenengo aldiz, ezkerreko hautagai bat izango da agintean. Mugarri bat da Timochenkoren iritziz ere, baina 2016an sinatutako bake akordioarekin lotu du Petro agintera iritsi izana: «Petro gure bake akordioari esker izango da presidente; gure bake akordioak zabaldu zion bide hori. Guk lortu dugu, bai, baina kolonbiarrak bake akordioaren alde aritu dira lau urte hauetan, eta horren fruitu ere bada Petroren presidentetza».

Bihar argitaratuko da elkarrizketa, eta idatziz eta bideoz ikusi ahal izango da.

Beste hainbat mugarri

Sei urte pasatu dira Kolonbiako Gobernuak eta FARC Kolonbiako Indar Armatu Iraultzaileek bake akordioaren oinarriak sinatu zituztenetik. Akordio horrekin eman zioten amaiera 52 urteko gatazka armatuari. 2016an izenpetu zuten, irailaren 28an, Cartagena hirian. Timochenko han izan zen, eta Juan Manuel Santos garaiko presidentearekin batera sinatu zuen herrialdearen historian kapitulu garrantzitsu bat izango zen agiri hura, etorkizuna guztiz baldintzatuko zuena.

Ikusi gehiago: Egun argiz, gau iluna argitzeko

Urtebete geroago eratu zen Herriaren Indar Alternatibo Iraultzaileak alderdia, 2017an, FARC-EP Kolonbiako Indar Armatu Iraultzailetik sortutako beste indar politiko bat. Zuzendaritzako kideek irailaren 4an egin zuten lehen bilera, eta Timochenko hautatu zuten presidentetzarako. Hasieratik, herrialde osoko subjektu politiko guztientzat eginiko proposamen bat izan nahi zuen alderdiak, eta trantsiziorako gobernu bat zuten helburu, Kolonbiaren adiskidetzearen eta bakearen alde.

BERRIAk 2018an ere egin zion elkarrizketa bat Timochenkori. FARC alderdi politikoaren izenean presidentetzarako hauteskundeetara aurkeztutako hautagai gisa hitz egin zuen nagusiki, eta, egoera gordina zela aitortu bazuen ere, baikor agertu zen. «Guztia da gerra bat hemen; borroka indartsua egiten ari gara klase menderatzaileen kontra. Hainbat konpromiso atera dizkiegu, eta orain borroka egiten ari gara betearazteko. Ziur gaude lortuko dugula; horregatik jarraitzen dugu honetan, atsedenik gabe», adierazi zuen.

Ikusi gehiago: «Ezerk ez digu atzera eginaraziko; ez gaituzte berriro mendira bidaliko»

Azkenean, ezin izan zuen aurkeztu hautagai gisa: bihotzean ebakuntza bat egin behar izan zioten, eta, horregatik, uko egin behar izan zion hautagaitzari. Horretarako denbora izan arren, alderdiak ez zuen beste hautagairik proposatu.

Gaur egun, Comunes du izena alderdiak. Iaz aldatu zuten izena: FARC Herriaren Indar Alternatibo Iraultzailea ziren lehen, eta, orain, berriz, Comunes. Batzar orokor baten bidez hartu zuten erabaki hori, argudiatuta FARC kontzeptuak «erresistentziak» pizten dituela oraindik Kolonbiako zenbait sektoretan.


Itsas jarduerak Pasaiako badian

Summary: Itsas jarduerak Pasaiako badian. Esperientzia zoragarria da Pasaiako badia itsasotik ezagutzea.

Aski ezagunak dira Pasaiako badiako arkitektura pintoreskoa, portuko sarrera ikusgarria eta gastronomia, besteak beste. Bi hirigune historikoetan barrena paseatzea, edota badia txalupan zeharkatzea ezinbestekoak dira bisitarientzat. Hala ere, bada beste modu ezberdin eta oso original bat badia berezi hau ezagutzeko: itsasotik.

Itsas bidaia zurezko belaontzi tradizional batean: Antzinako belaontzi batean nabigatzeko ametsa bete egin daiteke Pasaian: Lucretia belaontzian. Bertan Donostia-Pasaia itsas bidaia egin daiteke, edo badiaren barnealdetik nabigatu eta itsas zabalera irten Jaizkibel eta Uliako itsaslabarrak ikusteko.

Piragua eta arraun surfa: Badiako uretan piraguan ibiltzeko, ez da aldez aurreko esperientziarik behar; beraz, jarduera ezin hobea da familian, lagunekin edo bikotean gozatzeko, birentzako piraguak ere badaude eta. Era berean, Pasaiako portuko barruko urek ere aukera paregabea eskaintzen dute arraun surfaz gozatzeko.

Itsasorako irteerak: Itsasora irteteko euskal kostaldeko aukerarik onenak aurkitu daitezke Pasaian, modalitate guztietan: txangoak, arrantza, bisita gidatuak, ilunabarrak, afariak… Ibilbide zoragarriak, Jaizkibel eta Uliako itsaslabarrak miretsiz, edota itsasoko kirol jardunaldiak profesionalek lagunduta.

Itsasontzien alokairua, patroiarekin edo patroirik gabe: Beren kasa nabigatu edo gehien gustatzen zaien jarduera egin nahi dutenentzat ere aukera zabala dago: arrantza irteerak, afariak, snorkela, zetazeoak begiztatzea, eta abar. Itsasontzia alokatzeko hainbat aukera daude: patroiarekin edo patroirik gabe, ibilbide gidatuak, neurrira egindako zerbitzuak...

Urpekaritza irtenaldiak: Pasaiako portutik irtenaldiak maila guztientzat, eta baita bataio ziurtagiriak ere. Ontzien hondakinak, aingurak eta kanoien gisako arrasto arkeologikoak topa daitezke, besteak beste.

Mater Ontzi Museo Ekoaktiboak antolaturik, familian egiteko jarduerak: Jaizkibelgo itsaslabarretarako irtenaldiak, antxoen kontserben tailerra, zetazeoak begiztatzea, zaborren arrantza… Materrek aurtengo udarako antolatzen dituen jardueretako batzuk besterik ez dira horiek, eta museo ekoaktiboak ere ohiko bisita gidatuak antolatuko ditu.

Jardunaldia borobila izan dadin, San Juan baleontziaren eraikuntza bisitatu Albaola Itsas Kultur Faktorian, eta dastatu herriko edozein jatetxetan itsas menu zoragarri bat.

Informazio gehiago atsegin handiz ematen dute Pasaiako turismo bulegoan, telefonoz (943-34 15 56), posta elektronikoz (turismoapasaia@oarsoaldea.eus) eta oarsoaldeaturismoa. eus webgunearen bidez.


Summary: Aitak gehiago inplikatzen dira seme-alaben zaintzan eskolek lehenengo deia haiei egiten dietenean. Beasaingo (Gipuzkoa) hiru eskoletan eginiko esperimentuaren emaitzen arabera, hamar kasutatik zazpitan aitek beraiek kudeatu dute intzidentzia

Haur bati ikastetxean zeozer gertatzen zaionean lehenbizi amari deitzeko inertzia apurtu nahi izan dute Besainen (Gipuzkoa), esperimentu gisa, eta emaitzak aiten arduraren inguruko topiko bat apurtu du.

Herrilab3B laborategian parte hartu duten hiru eskolek zuzenean aitengana jota haien inplikazioa handitzea lortzen dela ondorioztatu dute. Hau da, Murumendi, Alkartasuna eta La Salle ikastetxeek ardura hartu dute lehenbizi aitari helarazterako oharrak ikasturtean zehar. Ikusi dutenez, hamar kasutatik zazpitan aitek berek kudeatu dute intzidentzia. Hamar kasutatik batean, hirugarren pertsona batengana jo behar izan dute.

Jarraitu albistea irakurtzen Goierriko Hitza-n.


Bisita interesgarria Areatzara

Summary: Bisita interesgarria Areatzara. Bisitaria txunditu egingo da Areatzan, Erdi Aroan sortutako hiri bat izanik balio handiko eraikin historikoak ezagutuko baititu. Gainera, Areatzatik txango ederrak egin daitezke Gorbeia mendira.

Areatza Erdi Aroan sortutako hiribildu bat da; hain zuzen ere, 1338. urtean sortua. Juan Nuñez de Lara Bizkaiko jaun kontsorte zenak Maria Diaz de Haro emaztearen omenez sortu zuen, eta hortik dator udalerriaren gaztelaniazko izena, Villaro.

Hiribilduak hasierako egiturari eusten dio: bi kale nagusi daude Alde Zaharrean, eta bi kale nagusi horiek zeharkatzen dituzten beste bi kantoi.

Eraikin historikok

Hainbat eraikin enblematiko daude hirian:

Gortazar jauregia: hiriko eraikinik nobleen eta aristokratikoena da, eta plazan bertan dago. Harri landuz egindako beheko solairua XVI. mendearen amaierakoa da. Adreiluzko goikoak, ostera, XVII. mendeko lehen herenekoak. Aurrealdea apaintzen duten heraldika pinturak 1735. urtearen inguruan eginak dira.

Santa Isabel komentua: Arratia ibaiaren eskuineko ertzean dago, Zubizarra zubiaren aurrean. Lehen fundazioa hiribilduaren barruan egin zen, eta 1560. urtea baino lehenago gertatu zen, nahiz eta ez jakin zein datatan. 1643an eraiki zen komentutik fatxadaren atal bat mantendu da, atezaintzaren gainekoa. Komentuaren gainerako atalak bota egin zituzten 1892an, eta estilo neoklasikoa erabiliz berreraiki zuten 1894an.

Mudejar etxea: mudejar estiloko eraikin bat da. Errukiñe kalean dago, eta XVI. mendearen hasieran eraikia da.

Halaber, ezagutzeko modukoak dira Ugunaga dorrea, San Bartolome eliza eta jauregi barrokoak ere.

Areatzak bestelako zerbitzuak ere eskaintzen ditu: besteak beste, udal igerilekuak. Horrez gain, udan programazio kultural zabala eskaintzen du, kale antzerkia eta musika tartean, eta, aurten, herriko jaiak ere bueltatuko dira, abuztuan. Uztailaren 24an, esaterako, Folklore Bizian jaialdia hartuko du Areatzak, Galdakaoko Andra Mari dantza taldearekin batera antolatutakoa. Jaialdian, Argentina eta Sri Lankako dantzak izango dira ikusgai, euskal dantzekin batera.

Informazio guztia udalaren sare sozialetan aurki daiteke, Facebooken, Instagramen zein Twitterren.

Gorbeiara igotzeko abiapuntua

Areatza hiria Bizkaiko hegoaldean dago, Arratia eskualdean. Arabatik gertu eta Gorbeia mendiaren magalean. Gorbeiara igotzeko bide tradizionala Areatzatik abiatzen da. Gorbeia mendia Bizkaia eta Araba arteko mugan dago, eta bi probintzietako mendirik altuena da.

Gainera, hirian bertan Gorbeiako Parke Naturalaren Interpretazio Zentroa ere badago, Parketxea, eta Gorbeiako parke naturala hobeto ulertzeko hainbat erakusketa ikus daitezke, animalien, naturaren, aspaldiko lanbideen eta inguru horretako beste hainbat altxorren berri jakiteko.


Summary: Historiaz, kulturaz eta naturaz betetako enklabea. Urduña ingurune natural pribilegiatu batean dago. Naturaz ez ezik, historiaz eta kulturaz ere goza daiteke hirian bisita edo egonaldi bat eginez gero.

Berezko historia dute Urduñako kaleek eta harriek; izan ere, multzo historiko-monumental izendatutako Erdi Aroko hiri egitura bat osatzen dute. Bertoko historiak lurraldetasuna, merkataritza eta zerga sistema ditu hizpide, narrazio harrigarria osatuz beti. Erdiguneko Foru Plaza arkupeduna eta zabala da udalerriko elementu nagusietako bat. Gaur egun, Euskal Autonomia Erkidegoko Erdi Aroko plazarik handiena dena toki estrategikoa izan zen hainbat mendez, Espainiako goi ordokitik itsasorantz zihoazen salgaiak salerosteko —artilea, burdina, aleak, arraina, tapizak, triptikoak eta erretaulak, eta abar— eta horiei zergak ezartzeko gunea baitzen.

Hiri honek ezkutatzen duen kontakizun historikoa ezagutzeko modurik onena bisita egitea da, besteak beste, Zaldibar edo Diaz Pimienta, Mimenza, Olaso eta Velasco jauregietara, Larruazabalgo Batzarretara, Aduanara, Antzinako Andre Mariaren santutegira, tokiko gremioei buruzko Orduña Hiria Museora edota saltoki historikoetara. Urduñako Turismo Bulegoak bisita gidatuak eskainiko ditu larunbatero. Erreserbak egiteko, aukera dago www.ordunaturismo.com /ms plataforma kontsultatzeko, 945-38 43 84 telefono zenbakira deitzeko, edo turismo@urduna.com helbide elektronikora idazteko.

Ingurune natural eta paisajistikoa ere bada Urduñaren xarma, aire zabalean jarduera ugari egiteko aukera ematen baitu. Txango ederrak egin daitezke inguruan; besteak beste, Nerbioiko ur jauzia ezagutzeko. Ekainetik aurrera, zehazki, ekintza hauek antolatuko ditu Turismo Bulegoak: hileko bigarren igandeetan, bisitak txakolindegira; hileko hirugarren igandeetan, hegaztiak behatzeko birding irteerak, eta, aipatu bezala, bisita gidatuak. Ekintza zehatzak www.ordunaturismo.com/ ms webgunean kontsultatu daitezke.

Parapente kontzentrazioa egingo da irailean. URDUÑAKO TURISMO BULEGOA

Kulturak pizten duen hiria

Tokiko elkarte, mugimendu eta eragile ugari izateagatik bereizten da Urduña, baita euren gogo eta konpromiso irmoagatik ere. Horren adierazgarri da udan hartuko duen kultur eta kirol eskaintza zabala; besteak beste, ekainean, I Festi AEFAT Orduña jaialdia eta San Joan Azoka; uztailean, aire zabaleko pintura lehiaketa eta erromeria Txarlazora Santiago egunean; eta irailean, Urdufolk jaialdia, antigoaleko eta bilduma gauzen azoka, Koroatze festak eta parapente kontzentrazioa.

COVID-19a gorabehera, goiari eusteko ahaleginak egin dituzte tokiko kirol, kultura eta aisialdi elkarteek. Musikak, esaterako, ez du etenik izan Urduñan, eta Urdufolk da horren adibide. Izan ere, jaialdi horren antolakuntzak osasun egoerara egokitzen jakin zuen. Aurten, 10. aldian, bere ohiko formatura itzuliko da Urdufolk, hiru eguneko programazio indartsu batekin, irailaren 2tik 4ra.


Debabarrenean liluratu

Summary: Debabarrenean liluratu. Toki eder ugari ezagutu eta jarduera interesgarriak egin daitezke Debabarrena eskualdean

Asko dago ikusteko eta egiteko Debabarrenean: xarmaz beteriko herriak ikusi, ibilaldiak egin ingurune naturaletan, hondartza ederrez gozatu, gastronomia bikaina dastatu, museoak eta ondare industriala eta historikoa ezagutu... Bisitaria liluratu egiten da Debabarrenean.

Zortzi herri daude eskualde horretan: Eibar, Ermua, Elgoibar, Deba, Mutriku, Soraluze, Mendaro eta Mallabia. Informazio guztia www.debabarrenaturismo.com helbidean aurki daiteke.

Euskal Kostaldeko Geoparkea Deba, Mutriku eta Zumaiako udalerrietan dago. Geologia da paisaia horretako protagonista, Lurraren historiako pasarterik zirraragarrienak gordetzen baititu flysch eta karst gisako geruza harrigarrietan. 2010etik, Euskal Kostaldeko Geoparkea Europako eta Munduko Geoparkeen Sareko kide da, eta, 2015ean, Unesco erakundearen Munduko Geoparke izendapena eskuratu zuen, balio bereziko toki eta paisaia geologikoen garrantzia azpimarratzen duena.

Bisita gidatu interesgarri ugari egin daitezke Euskal Kostaldeko Geoparkean, oinez edo itsasontzi batean. Besteak beste, Karsteko zaporeak bisita gidatuaren bidez, paisaia karstiko bereziaren elementu nagusiak ikus daitezke, eta, Lastur familian bisitaren bidez, Lasturko auzoko errota zaharra ezagutu —XIV. mendeaz geroztik martxan dago—, eta, han artoa eho ondoren, irinaz taloa egiten ikasi eta jateko aukera izango dute bisitariek.

Halaber, geologian interesa dutenek sei geoibilbide dituzte aukeran: Algorri, Elorriaga, Sakoneta, Lapari, Olatz eta flyscharen ibilbidea.

Dolmenen Ibilbidea

Elgoibar, Soraluze eta Bergarako mendi berdeen artean, Dolmenen Ibilbidea izenaz ezagutzen den bide bat dago. Historiaurrera jauzi egin dezakete bisitariek, 11 kilometroan 19 monumentu megalitiko baitaude. Bisita gidatu baten bidez ezagut daitezke.

Eibarko Armagintzaren Museoa. DEBEGESA

Ondare industriala

Eskualdeko ondare industriala ezagutu nahi izanez gero, bisita gidatuak egin daitezke Eibarko Armagintzaren Museoan eta Elgoibarko Makina-Erremintaren Museoan.


Summary: 200dik goiti dira jada Nafarroako Torturatuen Sarearekin bat egin duten sortzaile eta pentsalariak. Manifestua sinatu eta heldu den larunbatean Iruñean torturaren aurka eginen duten manifestazioan parte hartzeko deia egin dute. Tartean dira Noam Chomsky eta Slavoj Zizek pentsalariak.

Nafarroako Torturatuen Sareak jakinarazi duenez, gaurgero 200dik goiti artistak eman diete atxikimendua. Tortura, demagun epe hori amaitu dela izeneko manifestua izenpetu dute guziek, eta larunbat honetan Iruñean eginen duten manifestazioan parte hartzera deitu dute. Torturaren Biktimak Babesteko Nazioarteko Egunaren bezpera da larunbata, eta horren karietara deitu dute protestara: 18:00etan abiatuko da, Iruñeko autobus geltokitik. Torturatuentzako «aitortza eta ordaina» eskatuko dituzte manifestazioan, eta gaia hasia da instituzioetan bidea egiten, pixkanaka: izan ere, Nafarroako Gobernuak 1979tik gaurdainoko torturak aztertzeko deialdia adjudikatu zuen joan den astean. EHUko Euskal Kriminologiaren institutuak eginen du ikerketa, Pako Etxeberriaren gidaritzapean. Asmoa da, hala, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan egindako antzeko ikerketa bat egitea Nafarroan ere.

Nafarroako Torturatuen Sareak azaldu duenez, tortura jasan duten milatik goiti nafarrentzat «laguntza erreparatzailea» da atxikimendua eman duten sortzaileen zerrenda, baita «Nafarroako kulturaren lagin ikusgarria» ere: «Bertan daude, besteak beste, Juan Gorriti, Jorge Oteizarekin lehen urratsak eman zituena, eta Sarai Robles, 2014an lehen aldiz eszenatokira igo zena bertsotan aritzera; musikari eta musika estilo desberdinetako taldeak, hala nola El Columpio Asesino eta Serafin Zubiri; Floren Aoiz eta Pello Salabururenak bezain urrun dauden jarrera politikoak; Montxo Armendariz eta Aitor eta Amaia Merinorenak bezalako harreman zinematografikoak; Txema Aranaz, Jose Mari Esparza, Mari Jose Ruiz edo Xabier Olarra bezalako editore historikoak, belaunaldi berriekin batera bizi direnak, hala nola Lander Majuelo, Garazi Arrula edo Ane Eslava; Juan Gorriti, Dora Salazar, Xabier Morras edo Xabier Idoate bezalako artista nafarrak, Abel Azcona, Santos Bregaña edo Maite Mutuberria bezalako artistei lekua utzi dietenak; Marino Goñi, El Drogas, Aurora Beltran, Brigi Duque, Tonino Carotone edo Kutxi Romero bezalako musikari nafar historikoak, hainbat belaunalditako musikariekin batera».

Nafarroakoak ez diren 40 bat sortzaileren babesa ere jaso dute, sarearen hitzetan, «torturatuei babesa eman nahi izan baitiete jasan zutenaren salaketan eta eskatzen duten errekonozimenduaren aldeko borrokan». Horien artean nabarmendu dituzte nazioarteko hainbat sari lortu dituzten artistak, baita Noam Chomsky eta Slavoj Zizek bezalako pentsalariak ere. «Orain arte Nafarroan inoiz ez du mobilizazio batek garrantzi horretako babesik jaso», torturatuen sareak jakinarazi duenez: «Nafarroako Torturatuen Sarea osatzen dugun gizon-emakumeok eskerrak eman nahi dizkiegu, beren diziplina artistikotik, ospetik eta kulturaren arloan duten posiziotik, gure aldarrikapenak babestea erabaki duten pertsona guztiei». Aitortza, erreparazioa eta ez errepikatzeko bermea eskatu dituzte, «inoiz baino gehiago».


Summary: Erabakitzeko eskubidea lege bihurtzeko konpromisoak eskatu ditu Gure Esku-k. Eusko Legebiltzarrari egin dio eskakizuna, eta prozesua udazkenean hasteko galdegin du.

Gure Esku-k Eusko Legebiltzarrari eskatu dio Euskal Herriaren «etorkizun politikoa erabakitzeko prozesu bat abiarazteko» urratsak egiteko, «beranduenez» 2022-2023ko ikasturtean. Hala, plataformak «dagozkion adostasunak lantzeko» deia egin die alderdiei, «erabakitzeko eskubidea lege bilakatzeko». EAJk adierazi du eskaera aztertuko duela, eta EH Bilduk hari erantzuteko konpromisoa azaldu du.

Amalur Alvarez eta Josu Etxaburu bozeramaileek erabakitzeko eskubidea betetzeko «konpromisoak» eskatu dizkiete legebiltzarkideei; tartean, aferaren inguruko eztabaida bat abiatzeko, udazkenean. Helburua «herritarren parte hartzean oinarritutako» prozesu bat zehaztea litzateke, horretarako beharrezko mekanismoak ezarrita; «herritarron borondatea berresteko galdeketa bat barne».

Gure Esku-ko kideek Eusko Legebiltzarreko presidente Bakartxo Tejeriarekin bildu ostean egin dituzte adierazpenak. Aurrez, Hamaika gara kanpainan jasotako sinadurak aurkeztu dizkiote Tejeriari berari. Bildutako 21.389 sinadurekin eta gaurko adierazpenekin gauza bera bilatzen du plataformak: «Erreferendum bidez erabaki nahi dugu, eta erabakitzera goaz». Horretarako, baina, instituzioek herritarren borondatea arautzeko pausoak ematea nahi dute, «erreferendumak egiteko ahalmen osoa bere gain hartu, arautu eta gara dezaten».

Alvarezen eta Etxabururen esanetan, «burujabetza gabeziak» ondorio larriak izan ditu Euskal Herrian, eta COVID-19ak eragindako osasun egoeraren kudeaketa da horren adibide: «Gure erakundeei herritarrok zaintzeko tresnak falta zaizkie; beharrezko neurriak hartzeko gaitasuna falta zaie». Hala, «burujabetzan sakontzeko determinazioa» eskatu dute, besteak beste, Ipar Euskal Herriko ikasle eta irakasleak brebeta euskaraz egitearen alde mobilizatu diren moduan. «Euskal Elkargoak aldarrikapen hori jaso eta bideratzeko konpromisoa bere gain hartzea lortu dute», gogoratu dute.

«Uste dugu gizartea nekatuta dagoela une egokia ez dela entzuteaz. Herri honek anbizio handiagoa merezi du», adierazi dute eledunek, eta nabarmendu ordezkari politikoak hitzetatik ekintzetara igarotzeko garaia dela. Izan ere, Gure Esku-ko kideek azaldu dutenez, 2018an lortutako akordio politikoak erabakitzeko eskubidearen aldeko gehiengoari erantzun arren, ordutik alderdiak herritarrengandik «urrundu» dira. «Nola liteke parlamentu honek, legealdiz legealdi, gaia atzeratzen segitzea?», galdetu dute, eta gehitu ezin dela eskubide bat «ibilbide laburreko adierazpen eta titularretara» mugatu: «Erabakitzeko eskubideak herri eztabaida serio bat merezi du».

Hala, abisu bat ere eman die erakundeei, eta nabarmendu haiek interpelatzeak ez duela erantzunaren zain geratzea esan nahi: «Erabakitzeko eskubidea gauzatzeko gure konpromisoa sendoa da, atzeraezina, eta ez dugu onartuko ez blokeorik ez gehiengoaren borondatearen betorik, demokratikoa ez delako». Kontrara, Gure Esku-ko eledunek azaldu dute parlamentuetatik kanpo ere bidea egin daitekeela.

Eledunek gogoratu dute uztailaren 2an Pirinioetako 400 tontor piztuko dituztela, «burujabetza nahiak» bultzatuta, eta egitasmoan parte hartzeko deia egin diete herritarrei. Hiru helburu ditu, antolatzaileen esanetan: nazioartearen arreta bereganatzea, euskal herritarren eta katalanen arteko elkartasuna islatzea, eta «herri gogoa berpiztea».

Aztertu eta sakondu

EAJk Gure Esku-ren egitasmoa «aztertzeko» konpromisoa adierazi du, eta mugimenduko ordezkariek Eusko Legebiltzarreko «mahaiak zehazten duen legebiltzarreko batzordean» agerraldi bat egitea eskatuko du, «dagokion balorazio politikoa egin ahal izateko eta sortu daitezkeen egitasmoak aztertzeko».

EH Bilduk, berriz, mahaiari eskatu dio «herritarren borondatea» kontuan hartzeko. Koalizioak irailetik aurrera eskakizunari erantzuteko «konpromisoa» ere hartu du: «Gure Esku-k egindako ahaleginari zor diogun erantzunagatik eta herritarren borondateari diogun errespetutik arituko gara». Izan ere, erabakitzeko eskubidea «demokrazian sakontzeko» eta Euskal Herriak «aurrez aurre dituen erronkei erantzun ahal izateko» baliagarria litzatekeela uste du. Koalizio subiranistak uztailaren 2ko mobilizazioa ere babestu du, eta bertan parte hartzeko deia egin die herritarrei: «Herri honek duen erabakitzeko eskubide demokratikoaren aldeko aldarria ozen entzun dadin».


Summary: Kepa Junkerari buruzko dokumental bat kaleratuko dute udazkenean. Fermin Aio zuzendariak gidatuta, 'Berpiztu' filmak trikitilariaren ibilbide artistikoa errepasatuko du, eta haren errehabilitazio prozesua jasoko. Bere ibilbidea jasotzen duen liburua ere egiten ari da Junkera.

Fermin Aio zuzendariak gidatuta, Kepa Junkera trikitilariari buruzko dokumental bat estreinatuko dute udazkenean: Berpiztu. Musikariaren ibilbide artistikoa errepasatu, eta haren errehabilitazio prozesua jasoko du dokumentalak; 2018ko abenduan iktus bat izan zuen Junkerak, eta oholtzetatik kanpo ibili da harrezkero. Ibilbidean berarekin askotariko bizipenak izan dituzten hainbat artistak parte hartuko dute filmean. Liburu bat ere argitaratuko du Junkerak, eta, azaldu dutenez, trikitilari aitzindariaren «memoria eta lana» berreskuratuko dituzte bai liburu horrek eta bai filmak.

2020. urtearen amaieran, Oliene baserrian bisita egin zion Aiok musikariari.«Beti ezaugarri izan duen erupzioan sartzear dagoen sumendi indar horri eusten dio oraindik», Aioren hitzetan. Bere ibilbidea jasotzen duen liburua egiten ari da trikitilaria, eta bidean harekin kolaboratu duten artisten laguntza izaten ari da: poetak, idazleak, argazkilariak, margolariak, ilustratzaileak eta beste.

Era berean, haren ibilbidea film batean islatzea ere nahi zuten, eta dokumentala egiteari ekin zioten Aiok eta Joserra Plazak. Udazkenean estreinatuko dute. Aioren arabera, inspirazio elementu nagusia izan da musikariak bere «birgaitze prozesuan, ondarea ordenatzeko ahaleginean eta berriro presente izateko saiakeran transmititzen duen emozioa atzematea». Junkerarekin kolaboratu duten artistei egindako elkarrizketak jasotzeaz gain, musikariaren gaur egungo egunerokoa ere erakutsiko du dokumentalak, «haren ondare aparta bizirik eusteko borrokan».

Hainbat testigantza bildu dituzte filmerako: besteak beste, Ara Malikian, Santiago Auseron, Pablo Milanes, Pedro Guerra, Estrella Morente, Dulce Pontes, Joseba Tapia, Ibon Koteron, Motriku eta Sorgiñak taldea agertuko dira.


Sugarrek hondamendi bihurtutako herria

Summary: Sugarrek hondamendi bihurtutako herria. Copernicus sistemaren sateliteteen arabera, 14.800 hektarea inguru erre dira azkeneko astean Nafarroan.

Goiko mapa interaktiboan ikus liteke sute bakoitzak zer hedadura izan duen; eremu osoa gorriz egon arren, horrek ez du esan nahi eremu osoa kiskali denik: suteek eragin duten eremua adierazten dute. Europako Batasunak lurraldea behatzeko erabiltzen duen Copernicus satelite sistemak eman ditu datuak. Gares aldeko suteak 6.200 bat hektareari eragin die, eta San Martin Unxekoak, 5.300 hektarea ingururi.

Javier Remirez Nafarroako Gobernuko Lehendakaritza, Berdintasun, Funtzio Publiko eta Barne sailburu eta gobernuko lehendakariordeak atzo adierazi zuen «historikoa» izan dela suteek erretako eremua, 10.000 hektarea baino gehiago kiskali baitira azkeneko astean Nafarroan —Copernicus satelite sistemaren arabera, ia 15.000 hektareatan eragina izan dute suteek—. Neurria hartzeko: 11.000 hektarea ditu Aralarko parke natural osoak, eta 20.000 hektarea ditu Gorbeiakoak—. Soroetan, laboreetan eta, batez ere, basoetan egin du kalte gehien suak, Remirezen arabera. Kalteak oso handiak izan direla erantsi zuen; gobernuko ingurumen teknikariek jasoko dituzte, hain zuzen, kalteei buruzko datu ofizialak, eta horiek txostena egin arte itxaroteko eskatu du.

Asteazken honetan, Itza ondoko eremu batek su hartu du, trenbide ondoan, baina kontrolpean hartu dute arratsaldean. Egonkortzen ari dira sute guztiak, bart gaueko euriak eta suhiltzaileen lanak lagunduta. Horregatik, bertan behera utzi dute Nafarroako Babes Zibilerako Plana, baina indarrean dago suteak eragozteko planaren bigarren maila, eta sanjoanetan suak ez egiteko aholkua ere indarrean da —Iruñean eta Iruñerriko hainbat herritan bertan behera utzi dituzte, adibidez—. Hauek dira suteek azkeneko astean hondatutako eremuak:

Larunbat eguerdian hasi zen sutea Bardeako natur parkearen inguruan. Senda Vivako parkeko animaliak gertu zeuden sugarretatik, eta lan handia egin behar izan zuten husteko. Parkean zeuden 2.500 bisitari inguru ere leku seguru batera eraman zituzten. Nafarroako Gobernuaren arabera, ezin izan ziren salbatu animalia guztiak: han zeuden 800 animalietatik hamabi inguru hil ziren, suteak sortutako estresarengatik. Copernicusen arabera, 2.200 bat hektareari eragin die suteak han.

Azken astean Nafarroa kiskali duten suteetatik lehena izan zen. Ekainaren 14ko gauean izan zen ekaitz lehorrean erori zen tximista batek piztu zuen sua, eta berehala zabaldu zen baso lehorrean. Sutearen ondorioz, Leireko monasterioko fraideek eraikina utzi behar izan zuten. Azkenean, ostegun arratsaldean esan zieten itzul zitezkeela. Ordurako kontrolatua zuten sutea suhiltzaileek. Baina, astelehen arratsaldean, beste su bat piztu zen handik gertu, Tiermas herrian (Aragoi, Espainia), Nafarroako mugatik gertu. Berriz hustu zuten monasterioa, eta inguruko turistek ere ingurutik alde egin behar izan zuten. 360 bat hektarea kiskali dira han, Copernicusen arabera.

Legardako sutea izan da egunotako handienetakoa —6.200 bat hektareari eragin die suteak—. Asteburuan, larunbat eguerdian piztu zen sua, eta hainbat eremutan zabaldu zen, Erreniega eta Esparaz mendien artean. Atzo arte egon zen su fokuren bat Arzotz eta Argiñaritz inguruan. Inguruko herritarrek, suhiltzaileek eta basozainek lan handia izan dute, eta lurrez zein airez aurre egin diete sugarrei. Hainbat herri hustu behar izan dituzte egunotan. Larunbat eguerdian, Eunate baselizatik gertu sute bat piztu zen, eta Muruzabalera, Obanosera eta Garesera zabaldu zen. Herri horretako hainbat auzo ere hustu behar izan zituzten, sute arriskuagatik.

Erdialdeko Nafarroan eragin ditu suak kalterik handienak egunotan. Oso gogorrak izan dira suteak Olletan eta Uxuen, esate baterako. San Martin Unxen ere etxeetatik oso gertu geratu ziren sugarrak. Inork minik hartu ez badu ere, kalteak oso handiak izan dira eraikinetan, nekazaritzarako lan tresnerian, basoan eta labore lurretan. Inguru horretako bizilagun askok etxetik kanpo pasatu behar izan dituzte zenbait egun, sugarren arriskuarengatik. Atzoko ekaitzak gogor jo zuen inguruan, eta egoera kontrolatzen lagundu zuen inguru horretan. 5.300 bat hektareari eragin diete suteek parte horretan, Copernicusen arabera.

Sugarrek mendi eremu zabalak kiskali dituzte Orbaibarreko inguruetan (Leotz, Iriberri eta Irañeta), Alaitz mendi lerroaren hego hegalean. Atzo euria erruz egin zuen bertan, eta metroko hamabost litro inguru pilatu zituzten gauean. 310 bat hektareari eragin die suak han.

Ekainaren 18ko goizaldean piztutako suteak Tafalla inguruko labore lur batzuk eta pinudi bat kiskali zituen. Tafalla eta Larraga arteko etxalde batzuk eta industrialde bat gertutik zaindu behar izan zituzten, erretzeko arriskua zutelako. 350 bat hektarea kiskali dira han.

Larunbat arratsaldean piztutako sute batek basoa, fruitu arbolak eta labore lurrak kiskali zituen Arronitz eta Los Arcosko eremuetan; Copernicusen arabera, 70 bat hektareari eragin die. Suak lan handia eman die herritarrei eta suhiltzaileei. Inguru horretan Arabako eta Errioxako (Espainia) suhiltzaileen laguntza izan dute Nafarroakoek.


Summary: Elikagai ekoizleek kezka adierazi dute kostuen igoera euren gain hartzen dutelako. 2021ean, %24 handitu dira elikadura eta edarien sektorearen esportazioak Araba, Bizkai eta Gipuzkoan

Kostuen igoera «basatia». Horixe da epe laburrean elikadura eta elikagaien sektoreak daukan erronka, Jon Ander Egaña Basque Food Cluster elkartearen zuzendari nagusiak adierazi duenez. Batez ere energiaren eta lehengaien prezioen garestitzeak eragin die sektoreko enpresei. «Formulazioak moldatzen jarraitzen dugu, beste baliabide iturri batzuk bilatzen... Kostuek gora egiten dute, eta, azkenean, ekoizpeneko igoera horiek ezin diezazkiekegu kontsumitzaileei helarazi».

Egañak esan du kezkatuta daudela, enpresak «marjinak txikitzen ari direlako» aktibo egoteko. Alde ona ere ikusten dio, ordea, ekoizpen prozesuak «optimizatzen» eta «eraginkorrago egiten» ari direlako.

Cluster Eguna egin du Basque Food Cluster elkarteak goizean BECen, Barakaldon (Bizkaia). Elikagaien balio kate osoko 123 enpresa biltzen ditu klusterrak, eta, emandako datuen arabera, 2021ean %24 egin dute gora elikadura eta edarien sektorearen esportazioek Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. «Egoera gorabehera, 2021erako aurreikusita geneuzkan helburuak bete ditugu», azaldu du Manu Giner klusterraren presidenteak. 1.129 milioi euroren salmentak izan zituen sektoreak nazioartean, orotara egindakoen %74. Gainerakoa, %26, hiru lurraldeetan egin zuen. Sektoreak egindako «merkatu eta merkaturatze bideen» dibertsifikazioarekin lotu du datu ona Egañak.

Aldaketak kontsumoan

Kontsumitzailea aldatzen ari dela azaldu du zuzendari nagusiak, eta horregatik kontsumitzailea «erdigunean» ipintzea dela oraingo helburua. Elikadura jasangarriari erreparatu dio klusterrak, eta horren kontsumoa aztertu du. Ikusi dute abagune bat dagoela hor, kontsumitzaileek «gehiago» begiratzen baitiote jatorriari, baina, lortutako datuen arabera, soilik %5 daude prest gehiago ordaintzeko.

Gizarte joerak bakarrik ez, legeriak ere horretara bultzatzen dituela azaldu du Egañak: «Araudi gero eta zorrotzagoa daukagu, eta gaiari ekin behar diogu». Oraingo jomuga haien bazkideentzako bide orri bat egitea da.

Klusterrekoek adierazi dute 2020an %3 jaitsi zirela esportazioak, eta 2021eko datu onekin egin dute kontrastea. Ginerrek aitortu du zailtasun handiagoak dauzkatela orain: «Ziurgabetasun garaiak bizitzen ari gara, baina egoki kudeatzen ari gara».

Elikaduraren industriak eta zerbitzuek Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ekonomiaren %10,7 osatzen dute. Ekoizleak (lehen sektorea), industria eraldatzailea, banaketa, merkaturatzea eta ostalaritza sartzen dira hor.

Horrez gain, Basque Food Cluster elkarteak emandako datuen arabera, 2020an Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako herritar bakoitzak 1.998 euro gastatu zituen elikaduran, batez beste.


Summary: Mariano Ferrer, goizeroko independentzia. Mariano Ferrer kazetariaren lana gogoeta gisa hartu dute EHUko udako ikastaro batean, Donostian. Hainbat irakaslek eta ikerlarik esan dute Ferrer ez zela inoiz agintearen bozgorailu izaten.

Mariano Ferrer kazetari, irrati esatari, analista politiko eta zutabegilea (Donostia, 1939-2019). Ez nolanahikoa. «Euskal gatazkaren Kapuscinski», EHUko irakasle emeritu Ramon Zalloren arabera. Metafora bat jaurti du Txema Ramirez de la Piscina kazetari eta ikertzaileak: «Euria ari du ala ez? Ireki leihoa ba». Hala egiten zuen Ferrerrek. Herri Irratiko goizetako ahotsa zenak kazetaritza jardunean zuen independentzia nabarmendu dute gaur hizlari gehienek EHUren udako ikastaro batean —bihar izango du bigarren eta azken eguna Kazetariza politikoa konpromiso sozial eta etiko gisa. Mariano Ferrer izenburupean—.

Zallok Ferrerren zutabegintza aletu du. El Mundo del País Vasco-n aritutako bost urteak, bereziki. «Mariano gehiago zen pentsamendukoa, ideologiakoa baino. Pentsamendu humanista zuen, ezkerrekoa, eta indarkeria guztien aurkakoa». Kazetari politiko «konprometitua» zen, «ez zen edonolako analista bat». EHUko irakasle emerituak ondo ezagutu zuen Ferrer, eta «behatzaile pribilegiatua» zela uste du. «Ñabarduren eta testuinguruen analista zen. Ez zen egia absolutuen zale, baizik eta hari finekoa. Gogoetazalea, kultua, humanitate lasaia zuena». Hitz jokoen zalea ere bazela gogoratu du. «Eta kapaza zen denei koloreak ateratzeko». Alderdi politiko guztiak kritikatzen zituen. «Eslogan binarioak gorroto zituen, lubakien silogismo sinplisten aurkakoa zen, baita aurkariaren kriminalizazioaren kontrakoa ere». Eta, hala ere, ez zen ekidistantea. «Giza eskubideen aldekoa zen bera».p>

Eta nolakoa zen haren kazetaritza? Zalloren definizioa: «Zentzu osoan librea zen; kazetaritza zintzo eta kritikoa egiten zuen, hezigarria eta erantzukizunez betea».

Gobernadoreari: Nahiko!

Ikastaroko lehen egunean, Ferrerren lanaz hitzaldia eman du Maria Pilar Rodriguez Deustuko Unibertsitateko irakasleak. Baita Pedro Ibarra EHUko irakasleak ere. Ibarrarren arabera, Ferrerrek botere politikoak izan behar zuenaren begirada propioa zeukan: «Hustasun demokratikoa arbuiatzen zuen, sinesten baitzuen gizarte zibilak demokraziaren eraikuntzan parte hartu behar duela». Ibarraren arabera, Donostiako kazetaria bere sareetan eta adiskidetasunetan bizi zen, eta hortik zetorkion demokrazia sakona desiatzeko kontzientzia.

Gaur egungo kazetaritzaren inguruko solasaldi bat egin dute, Pilar Kaltzadak gidatuta, Ramirez de la Piscinarekin, Imanol Murua Uria kazetari eta EHUko irakaslearekin eta Leire Iturregi EHUko irakaslearekin. Ramirez de la Piscinak gogoratu du Herri Irratiko esatariari ez zitzaiola gustatzen prentsaurrekoetara joatea, «distantzia» mantentzeko. «Marianok nabarmentzen zuen ez zela komeni egunero iturriekin egotea». Horri lotuta, pasadizo bat kontatu du Imanol Murua Uria kazetari eta EHUko irakasleak: «Herri Irratian nahiko hasiberria zela, Marianok orduko gobernadorearekin harreman pertsonala zuen, eta harekin bazkaltzen zuen tarteka. Goiz batean ez zuen gogoeta kritikoa egin, gero gobernadorearekin bazkaldu behar zuelako, baina hura izan zen azkena: esan zion ez zuela harekin gehiago bazkalduko».

Ramirez de la Piscinaren arabera, Ferrerrek agintearen bozgorailu ez izatea praktikatzen zuen. «Ahots propioa izateko gaitasuna zuen». Kazetaritzan sinesgarritasuna «egiaren bilaketak» ematen duela iruditzen zaio Muruari: «Egunero erakutsi behar duzu hori, eta Ferrerrek bere independentzia erakusten zuen egunero: ahalik eta zorrotzen, eta ahalik eta zintzoen».

Sarri aipatzen da hedabideen sinesgarritasuna jaitsi egin dela herritarren artean. Baina baikor mintzatu da Murua: «Hedabideen ekosistema osasuntsua dugu Euskal Herrian, eta Marianoren lanaren bidetik gertuago dago beste toki batzuetan baino». Ramirez de la Piscina iritzi berekoa da: «Tamaina txiki eta ertaineko euskarazko hedabideen sarea oso zabala da, eta ez dugu behar bezala baloratzen».

Iturregik ohartarazi du kazetarien baldintzak eskasak direla sarri. «Aldiz, komunikazio bulego indartsuak daude, audioak eta bideoak bidaltzen dituztenak». Halakoen aurrean, Ferrerrena bezalako «marka bat» garrantzitsutzat jo du, «erreferentea» baitzen. «Baliorik handiena duena irizpidea izatea da».

Ramirez de la Piscinak funtsezkotzat jo du alfabetatze mediatikoa, herritarrak «ahalduntzeko». Nabarmendu du herri ekimeneko hedabideak lagundu behar direla. Bestalde, ez du uste paperezko egunkariak desagertuko direnik. Murua Uriaren iritziz, bestalde, kazetaritza «etengabeko eredu bilaketa» da.


Summary: Sizilian lehorreratzeko baimena jaso du 'Aita Mari'-k. Bihar porturatuko da erreskate ontzia, Augusta portuan. Joan den astean Mediterraneoan erreskataturiko 112 lagun dira barrenean.

Aita Mari erreskate ontziak Mediterraneo itsasoan erreskatatutako ehundik gora migratzaileek badute non lur hartu. Azken orduotan, lehorreratzeko portu seguru baten bila izan da ontzia. Egunak eman ditu baimena erdietsi nahian, eta gaur jaso du baiezkoa azkenik: Siziliako Augusta portuak eman die aukera. Bihar goizean dira ailegatzekoak.

Orain dela bederatzi egun abiatu zuten azken operazioa, eta 112 migratzaile erreskatatu dituzte guztira ordutik. Ostiralean hartu zituzten azkenak: 45 lagun.

Non porturatu ez zutenez gero, etsipenez, ontzian ziren zenbait migratzailek gose greba hastea erabaki dute orain gutxi.

Ikusi gehiago: 'Aita Mari'-k erreskatatutako hainbatek gose greba hasi dute


Joseba Tapia, kantutik pozerako bidea

Summary: Joseba Tapia, kantutik pozerako bidea. Joseba Tapiak dantza giroan berotu du Donostiako Viktoria Eugenia antzokia, Adarra saria jaso ondorengo kontzertuan. Orkestra zabal batekin aritu da, eta Mixel Ducau eta Leturia izan ditu gonbidatu berezi.

«Trikitilari handiak ezagutu ditut, miretsi ditudanak. Adibidez, Iñaki Garmendia Laja, Faustino Azpiazu Sakabi eta Jazinto Rivas —ez nuen ezagutu, ni jaio nintzen urtean hil omen zen, baina osaben bidez jakin nuen nolako trikitilari bikaina zen—. Baina, azkenean... saria niri eman didate. Eskritore eta letragile oso onak eduki ditut aldamenean: Jon Sarasua, Jakoba Errekondo, Koldo Izagirre, Joxe Mari Lopetegi... Baina, azkenean, saria niretzat. Instrumentu onekin jotzeko aukera eduki dut: Zero Sette, Castagnari, Hohner, Larrinaga Guerrini... Baina, hala ere, saria niretzat. Ez al da marka ikaragarria?». Joseba Tapia musikariak umorez jaso zuen Adarra saria, atzo, Eneko Goia Donostiako alkatearen eskutik, eta Viktoria Eugenia antzokia bete zuten entzuleek gogotik eskertu zioten, barre eta txalo artean. «Ordainetan, kantu batzuk kantatuko dizkizuet, munduko talde hoberenarekin».

Alkandora zuria urdin eta berde koloreko estanpatu batekin aldatu, eta hasi zen festa: Tapiak eta bere orkestra zabalak ordu eta erdiko kontzertua eman zuten, kanpoko zirimiriaren eta giro tristearen babesean, eta 450 bat lagunen berotan. Entzuleen txaloek markatu zuten Gerrako gure ibilerak kantaren erritmoa, agertokia bete musikariren aurrean: Tapia, trikitia eta soinu handia aldean zituela; Ibon Irixoa, saxofoi tenorrarekin; Ion Celestino, tronpetarekin; Amets Aznarez, tronboiarekin; Txus Aranburu, teklatuan; Iñigo Telletxea, baxuan; eta Iker Uriarte, baterian. Hurrengo abestirako sartu ziren hiru koristak, Madrilgo lagunak kantatzeko: Olaia Inziarte, Nerea Erbiti eta Kristina Aranzabe. Haien dantzek bizitu zuten ingurua.

Tapiari Egon edo ez egon diskoa aurkezteko sasoian iritsi zaio saria, eta lan horretako lehendabiziko lau abestiak jo zituen elkarren segidan: AHT, Nerbioiko zirgariak, Gudazkenez eta Gure esku dago. Diskoaren grabazioan parte hartu zuen Mixel Ducauk, eta kontzertura ere gonbidatu zuten: «14 urte izango nituen Errobi taldea ikusi nuenean lehenengo aldiz, eta txundituta utzi ninduen; ez nuen horrelako rockik entzun ordura arte». Tapiak handik urte batzuetara ezagutu zuen Ducau, eta «liluratu» egin zuen.

Ducau saxofoi altuarekin aritu zen; haizezko lau musika tresnek dotore jantzi zituzten kantak, amaierak luzatu, eta beren trebezia erakutsiz. Eta, halaxe, reggaetik tangora, musikari baionarra dantzan aritu zen jo bitartean, eta antzokia txaloka jarri zuen Gure esku dago-ren errepikan.

Kontzertuan, saridunak gogoan izan zuen Eleuterio Tapia osaba. Batetik, hark zer goxo hartzen zuen etxean, trikitia jotzen ikastera joaten zenean: «Asteasu [Gipuzkoa] eta osaba Eleuterio ziren Heidi aitonaren etxera joatea bezalako zeozer. Hango dena zen ederra, baita pareta okerrak ere». Xalo-xalo-ren aurkezpenean esan zuenez, berak sega hartu eta «sator-zuloak, harriak eta denak pasatzen» omen zituen, osabaren desesperaziorako. «Pasatu dira urteak, eta oraindik horrela segitzen dut segan».

Hunkigarriagoa izan zen Inork nahi ez dun etxea kantaren aurreko hizketa: «Osabak ez zekien asko politikaz; errespetua zien sasian ibiltzen zirenei, baina esaten zuen: 'Kartzelan baldin badaude, zeozer egingo ziten'». 60 bat urte zituela, guardia zibilak tiroka sartu ziren haren baserrira. «Ez zuten bertan hil, milagroz». Madrilera eraman zuten, eta han, torturatu. «Txikituta etorri zen handik, hezurretan terrorea zeukala. Bi urtera, hil egin zen». Haren omenez kantatu zuen El Duesoko espetxeari buruzko abestia.

Dantzarako giroa

Soinu handiaren ordez trikitia hartu, eta kontzertua beste kolore batez jantzi zuten hortik aurrera, beste gonbidatu batekin: Xabier Berasaluze Leturia, «munduko pandero jotzailerik onena». Haren poz kutsakorrarekin jo zituzten Biba Berango eta Astotxo bat baneuko, patioetan eseritako entzule batzuk dantzara altxarazteraino. Irla han da kantarekin eserita zeudenak ere mugiaraziz agurtu zen taldea.

Txalo zaparradari amaitzeko astirik eman gabe, agertokitik joan eta minutu batera, hara non, Tapia trikitiarekin eta hiru abeslariek lagunduta agertu zen antzokiko eskaileren goialdean, Maitatzen zaitudalako kantatzen, antzoki osoa kantuan jarriz agertokirainoko bidea egiteko.

Talde osoarekin jo zituzten azken bi kantak, Ducau, Leturia eta beste musikari guztiak bilduta: entzuleek atseginez hartutako Aritmetika arazoak, eta haizezko instrumentuek gidatutako Compostelako erromesa-ren moldaketa desberdin eta berezia, zortzi minutuz luzatu zutena, saxofoi, tronpeta, tronboi eta piano soloekin.

Entzuleak zutik, giroa bero, txaloak eta irrintziak, eta, «orain etxera joan behar al dugu?», galdera orokorra, antzokitik ateratzen ari zen jendearen ahotan. Azkenean, ez diote alferrik eman Adarra saria Joseba Tapiari.


Summary: Bart askatu dituzte Senperen atxiloturiko lau gazteak. Kargurik gabe utzi dituzte libre, baina ikertzen jarraitzen dutela ohartarazi dute.

Lau gazte atxilotu zituen Frantziako Poliziak atzo goizean Senpereko inguruetan (Lapurdi). Etxe agentzietan izandako tindaketekin lotuta atxilotu zituzten. Atzo 23:00 aldera utzi zituzten libre, kargurik gabe. Baina ikertzen jarraitzen dutela ohartarazi dute.

Baionako prokuradore Jerome Bourrierek BERRIAri atzo baieztatu zion andeatzeak egitea eta mehatxu egin izana leporatzen zietela lau atxilotuei. Paueko (Okzitania) polizia etxera eraman zituzten. Atxilotuetako bat Senpereko hautetsia da, Senpere Bai talde abertzaleak jakinarazi duenez.

Atxiloketak salatzeko elkarretaratzea egin zuten Senperen, Utz gazteria bakean lelopean. EH Baik, Kontseilu Sozialistak, LABek eta Xuti Gazte dinamikak «berehala» askatzea galdegin zuten. «Higiezinen espekulazioa» salatu zuten: «Etxebizitzaren arloan bizi duen arazoari berehalako erantzun konkretuak atzeman ordez, Frantziako estatuak etorkizunaz kezkatuta agertzen den gazteria aktibo bat kriminalizatu nahi du». Iragan apirilean, ikerketa berarekin lotuta, beste lau gazte atxilotu zituzten.


Summary: Behin-behinean itxi dute Bertsolari Txapelketa Nagusiko sarrerak erosteko gunea. Zerbitzariek gainezka egin dute eskaera kopuruarengatik, nahiz eta «neurriak hartuta» zeuzkaten. Bihar emango dute informazio gehiago.

«Arazo teknikoak direla medio, momentu honetan ez dabil Bertsosarrerak.eus. Gaia bideratzen ari gara». Mezu hori argitaratu du Bertsozale Elkarteak bere webgunean. Ostegunean ezinezkoa izan da Bertsolari Txapelketa Nagusirako sarrerarik erostea, zerbitzariek gainezka egin baitute. «Jende guztia sartu da 09:00etan», adierazi dute elkartekoek. Webguneak tarteka baizik ez du funtzionatu, eta, azkenean, behin-behinean ixtea erabaki dute, arazo teknikoak konpondu bitartean. Bertsozale Elkarteak bihar emango du informazio gehiago.

Atzo aurkeztu zuten Bertsolari Txapelketa Nagusiaren egitaraua. Lehendik ere zabaldu zuten zer 42 bertsolari arituko diren kantuan, eta atzo iragarri zuten zein izango diren irailaren 24tik abenduaren 18ra bitarte egingo diren hamalau saioak.

Iragarri zutenez, gaurtik aurrera egongo ziren sarrerak salgai.

Bertsozale askok umorez hartu dute egoera.