Summary: Mugikortasunari lotutako Go Mobility azoka gaur eta bihar egingo dute. Guztira ehun enpresa eta eragile baino gehiagok parte hartuko dute.

Go Mobility azoka egingo dute gaur eta bihar Ficoban (Irun, Gipuzkoa). Mubilzentroak, Gipuzkoako aldundiaren eta Eusko Jaurlaritzaren babesarekin antolatu du hirugarren urtez, eta guztira ehun enpresa eta eragile baino gehiagokmugikortasun eredu berriari edo elektromugikortasunari lotutako azken berrikuntzak erakutsiko dituzte. Hain zuzen ere, Mugikortasun jasangarriaren oraina eta etorkizunada aurtengo azokaren izenburua.

Azokaren helburua mugikortasunaren industriari aukera berriak eskaintzea baita, merkatu bat sortzea, sektoreak inbertsioak egin ditzan alor horretan ari diren bertako enpresetan. Eta azokak hartu-eman horien topagune izan nahi du.

Bada, bertan parte hartuko dute, besteak beste, mugikortasun soluzio integralak eskaintzen dituzten enpresak; osagaien fabrikatzaileak; garraio sistema adimendunen hornitzaileak; tranbia, autobus, eta autoak egiten dituzten konpainiak; eta mugikortasunaren inguruan ikerketan dabiltzan zentro teknologikoak.

Markel Olano Gipuzkoako ahaldun nagusiaren hitzetan, lurraldekoindustria sareak mugikortasun jasangarriaren alorreko «punta puntako produktuak eta zerbitzuak» merkaturatzen dituzte, eta azokan parte hartuko duten enpresa eta eragileak dira horren lekuko. Diputazioa sinetsita baitago Gipuzkoako ekonomiak aukera bat izan dezakeela alor horretan; halere, ezinbestekotzat jo du «lankidetza biderkatzea».

Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapeneko sailburuak, bere aldetik, nabarmendu du euskal industria «prest» dagoela klima aldaketari eta deskarbonizazioari aurre egiteko. Eta adierazi du Jaurlaritza, autogintza sektorearekin batera, «mugikortasun eredu garbi bat» lantzen ari dela, isurketak murrizten jarraitzeko aukerak emango dizkiona.


Summary: Kutxabankek 130 milioi euro banatuko dizkie fundazioei. Otsailean, gizarte ekintzarako beste 42 milioi eman zizkien BBKri, Kutxari eta Vitali, 2019ko emaitzen kontura.

Azken urteetan baino dibidendu handiagoa banatuko du aurten Kutxabankek bere hiru akziodunen artean. Batetik, Europako Banku Zentralak kendu egin dituelako 2020an bankuen dibidenduei jarritako muga zorrotzak. Bestetik, bankuak berak diru gehiago irabazi zuelako iaz, 216,5 milioi euro, hain zuzen ere.

Kutxabankeko Akziodunen Batzar Nagusiak gaur goizean egin du ohiko bilkura, eta horretan erabaki dute 2021ean lortutako irabazi garbiaren %60 banatzea banku fundazioei, guztira 129,9 milioi euro. EBZk baimentzen duen ehunekorik handiena da, «kaudimenean eta kapitalean duen egoera sendoari esker».

BBKri 74 milioi dagozkio (akzioen %57 ditu); Kutxari, 41 milioi (%32); eta Vital Kutxari, berriz, hamalau milioi (%11).

Diru horri gehitu behar zaio otsailean Kutxabankek bere hiru akziodunei banatutako beste 42 milioi euroko ezohiko dibidendua. 2019ko emaitzetatik atera zen diru hori, eta bere garaian ezin izan zuten banatu, EBZk irabaziak banatzeko mugak jarri zituelako, nahi zuelako finantza erakundeek dirua erabiltzea maileguen fluxuari eutsi ahal izateko.

Sail batekin zein bestearekin, Kutxabanketik 171 milioi euro jasoko dituzte aurten BBK-k, Kutxak eta Vitalek, gizarte ekintza gastuetarako. Horrez gain, fundazio bakoitzak bere diru sarrerak dituzte. Bankuak nabarmendu duenez, duela hamar urte Kutxabank sortu zenetik 1.090 milioi euroren irabaziak banatu dizkie bere akziodunei.


Summary: Kontrol arrazista bat salatu dute Baionan. Andre batek salatu du bere alabak kontrol arrazista bat jasan duela. Jean Rene Etxegarai Baionako auzapezak kontuak galdegin dizkio prokuradoreari.

Atzo, egunean zehar, Frantziako Jendarmeriak kontrolak egin zituen Baionako Lesseps kaian. Bertan da Pausa migratzaileentzako zentroa, eta, berez, akordio bat adostua du Baionako Herriko Etxeak Frantziako Estatuko zerbitzuekin leku horretan kontrolik ez egiteko. Bada, Irene Ithursarri baionarrak salatu du bere alabak kontrol arrazista bat jasan zuela bertatik pasatzean atzo gauean. Haren alaba beltza da, eta kontrolatu egin zuten. Hura zuria da, eta ez zuten kontrolatu.

Kontrola jasan eta berehela, jarrera arrazista leporatu zion Ithursarrik parean zuen jendarmeari. Jean Rene Etxegarai Baionako auzapeza ere deitu zuen segidan. Izan ere, Ithursarrik jakin ongi daki leku horretan kontrolak egitea ez dela ohikoa, Pausa zentroko laguntzailea ere badelako eta akordioaren berri bazuelako. Ithursarri: «Nire alaba nire aitzinean zen, hamar bat urratsera. Bera gelditu dute kontrolatzeko, eta ni ez. Oroitarazi diet nonbaitik ere koloreko pertsona bat kontrolatzen zutela». Hala, bi andreek uko egin zioten paperak erakusteari.

Egoeraren berri ukan, eta Etxegarai ama-alabengana hurbildu zen. Iristean, azalpenak eskatu zizkien Etxegaraik jendarmeei. Prokuradorearen aginduz ari zirela erantzun zioten orduan jendarmeek. Alta, Etxegaraik berretsi du 2018tik adostua dela Pausa zentro aitzinean halako operaziorik ez egitea. Prokuradoreak baieztatu zion haren aginduz ari zirela operazio hori egiten.


Summary: Iñigo Gutierrezi hirugarren gradua kentzea berretsi du Espainiako Auzitegi Nazionalak. Aurrez Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentralak ezarria zuen bigarren graduan, otsailean, eta defentsak helegitea jarri zion erabaki horri. Uztailean beteko du Gutierrezek espetxe zigor osoa. Hiru urteko Izadi umearen aita da.

Ohi bezala, Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentralak agindutakoa berretsi baino ez du egin Espainiako Auzitegi Nazionaleko lehen zigor salak: Iñigo Gutierrez euskal presoa bigarren graduan mantenduko dute, auzitegiak ebatzi baitu ez dagoela nahikoa datu erakusten duenik euskal presoa erdi askatasuneko erregimen batean egoteko «gaitua» dagoela.

Gutierrezek uztailean beteko du espetxe zigor osoa, eta hiru urteko Izadi umearen aita da. Haurrak hiru urte bete zituenean ezarri zuten hirugarren graduan, joan den urtarrilean, baina berehala Zaballako kartzelara (Araba) itzularazi zuten, argudiatuta euskal presoak ez ziela ETAren biktimei barkamen eskatu espresuki. Espainiako Auzitegi Nazionaleko lehen zigor salak egoki ikusi du erabaki hori, kontuan hartuta euskal presoak ez zuela aurrez baimen arruntik eduki: hori «bereziki beharrezkotzat» jo du delitu «terroristak» dituzten presoei dagokienean.


Summary: Itxialdia egin dute Osasun arloko sindikatuek Donostia ospitalean. Osakidetzaren «jarrera immobilista» salatu, eta eskaerei bizkarra eman diela esan dute sindikatuek.

Osakidetzarekin negoziatzeko mahai sektoriala zuten gaur SATSEk, ELAk, LABek, CCOOk, UGTk eta ESK sindikatuek, baina iragarri zuten ez zirela bilduko, Osakidetzak proposatutako gai zerrendan ez zirelako jasotzen sindikatuen eskaerak. Sindikatuek itxialdia egin dute Donostia ospitalean hori salatzeko. «Osakidetzaren immobilismoa, negoziatzeko borondaterik eza eta Mahai Sektorialaren eduki gabezia salatu nahi dugu», adierazi dute sindikatuek.

Osakidetzak sindikatuen eskaerak aintzat ez hartzea salatu dute: «Langileei bizkarra ematen diete». Gaineratu dute Osakidetzaren jarrera «onartezina» dela: Eusko Jaurlaritzak 2021eko ekitaldian 605 milioi euro aurreztu dituela «harro» esan zuen, eta Arartekoak herritarren eskaintzen zaien osasun zerbitzuari buruzko jasotako kexen kopurua igo delako.

Osakidetzak negoziatzeko borondaterik erakusten ez badu mobilizazioekin jarraituko dutela iragarri dute sindikatuek: «Eskatutako norabidean pausorik ematen ez bada mobilizazioekin jarraituko dugu, eta ez gara Mahai Sektorialera itzuliko».

Auziari dagokionez hitz egiteko prest daudela adierazi du Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak: «Sentitzen dut sindikatuak mahai sektorialera joan ez izana; departamentuaren borondatea nahitaezkoa da aurrera egin ahal izateko».


Summary: Eusko Legebiltzarrak baztertu egin du Saharari buruzko Marokoren proposamena, PSE-EEk salbu. Espainiako Gobernuari eskatu dio nazioarteko zuzenbidearen eta NBEren ebazpenen araberako konponbide politikoa «babesteko eta aktiboki errazteko».

Eusko Legebiltzarrak baztertu egin du, PSE-EEren aurkako botoarekin, Pedro Sanchez Espainiako presidenteak Marokok Sahararen autonomiari buruz egindako proposamenari emandako babesa. Ondorioz, legebiltzarrak Saharako Errepublika Arabiar Demokratikoa aitortu du. EAJ, EH Bildu eta Elkarrekin Podemos-IU alderdiek onetsi dute testua, PP+Cs koalizioak babestu egin du eta Vox abstenitu egin da. Are, Espainiako Gobernuari eskatu dio NBE Nazio Batuen Erakundean, Europako Batasunean eta nazioarteko gainerako erakundeetan gatazkari irtenbide politiko erreal bat emango dion proposamen bat «aktiboki babesteko eta errazteko», eta «nazioarteko zuzenbidearen eta NBEren ebazpenen arabera» jokatzeko.

Espainiako Gobernuak bat egin zuen Marokok Sahara Mendebalderako 2007an proposatu zuen planarekin. Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidenteak Mohamed VI.a Marokoko erregeari bidali zion eskutitzean adierazi zuenez, Madrilen iritziz Mendebaldeko Sahara Marokoko eremu autonomo bihurtzea da gatazka gainditzeko aukerarik «serioena, errealistena eta sinesgarriena». Sanchezek gaineratu zuen Espainiak «lagun eta aliatu batek merezi bezala» tratatuko duela Maroko.

Ikusi gehiago: Sanchezek Rabaten autonomia plana babestu izana gaitzetsi dute haren bazkideek

Maitane Ipiñazar EAJko legebiltzarkideak arbuiatu egin du Espainiako Gobernuko presidenteak Marokoko erregeari eman dion babesa, «Espainiak Saharari buruz duen jarrera aldatuz», eta uste du Marokoren proposamena ez dela konponbiderako bidea: «Espainiako Gobernuak edo Marokok ez dute Sahararen etorkizuna erabaki behar, beraiek erabaki behar dute askatasunez».

Josu Estarrona EH Bilduko legebiltzarkideak kritikatu egin du Sanchezen gobernuaren «aldaketa erradikala eta aldebakarrekoa», eta salatu du gaiaren inguruko «informazio eta gardentasun falta» egon direla. «Zergatik aldatu da Sahararekiko jarrera? Zeren truke? Zer da hain garrantzitsua saharar herriaren konfiantzari traizio egiteko?», galdetu du.

«Malabarismo semantikoa»

Eztabaida honen jatorria Sanchezek Marokoko erregeari bidalitako eskutitza dela azaldu du Txarli Prieto PSE-EEko legebiltzarkideak. «Bi herrialdeen arteko harreman berri bat» proposatzen duen eskutitza izan zela defendatu du, eta iragan hurbileko eta baita orain aldiko «arazoak gainditzen» saiatzen ari dela Espainiako Gobernua. Era berean, zenbait alderdiren «gehiegikeria» arbuiatu du. Horregatik, sozialistek «aitortzaren, entzutearen eta elkartzearen alde» egiten dutela gaineratu du Prietok: «Immobilismoan dauden gatazketan ez dago konponbiderik».

Osoko bilkuran entzule gisa egon dira Euskal Herriko Fronte Polisarioko ordezkaritzako kideak. Eztabaidaren ostean, Limam Mohamed Ali Fronte Polisarioak Euskal Herrian duen ordezkariak agerraldia egin du hedabideen aurrean, eta eskerrak eman dizkio Legebiltzarrari Espainiako Gobernuaren jarreran izandako «erabateko aldaketaren aurkako erreakzioagatik». Halaber, uste du eztabaidan PSE-EEk «malabarismo semantikoak eta errealitatetik urrun dauden jokoak» erabili dituela.


Summary: Generali aseguru etxeak hogei milioi euro ordaindu beharko dizkio Aldanondori, 2018ko sutegatik. Arabako Auzitegiak ebatzi du ez dagoela frogarik sutea nahita eragindakoa izan zela pentsatzeko.

Arabako Auzitegiak Aldanondo gazta enpresaren alde egin du, horrek Generali aseguru etxearekin duen auzian. 2018ko abuztuan, Aldanondok Agurainen duen pabiloia erre egin zen, eta aseguru etxeak salatu zuen nahita eragindakoa izan zela. Arabako Auzitegiak ebatzi du ez dagoela horren frogarik. Instantziako auzitegiak ebatzi zuen moduan, horrek ere adierazi du sutea kargagailu elektriko batera konektatuta zegoen lurra garbitzeko makina batean hasi zela.

Aldanondok 44,4 milioi euro eta interesak eskatzen zizkion Generaliri, bien arteko kontratuko baldintzetan oinarrituta. Gasteizko instantziako auzitegiak 29,4 milioi eurora murriztu zuen, eta Arabako Auzitegiak orain ebatzi du hogei milioi eurokoa izan behar duela. Gaur argitaratu da epaia, eta horren kontra Auzitegi Gorenera jo dezakete bi aldeek.


Summary: Pantxoa Karrerek 'Esperantzan' eman du, bere bakarkako bigarren diskoa. Tradizioa, folka eta popa uztartu ditu hamabi kantuko bilduman. Hainbat musikari gonbidatu ditu lanean parte hartzera, eta zuzenean aurkezteari ekingo dio orain.

Azaletik igar daiteke barruko mamia: zeru grisaren pean, lur ilunean, moztutako enbor bat ageri da, eta, bertatik jaioa bezala, lore hori bat gainean. «Neguko egoera bat da, baina haren ondotik beti heldu da primadera», gogorarazi du Pantxoa Karrerek. Esperantzan izena jarri dio kantariak bakarkako bere bigarren lanari. «Mundu honek bizi duen egoera ez da irri egitekoa; egoera nahasia da, eta, hala ere, bizi garenok beti esperantzari lotu behar gara, itotzen ari den bat arbolaren adarrari lotzen den bezala. Izpiritu horretan egina da diskoa». Baga Biga diskoetxearen eskutik plazaratu du hamabi kantuko bilduma.

Bost hamarkada dira Karrerek (Azkaine, Lapurdi, 1948) kantagintzari ekin ziola, Peio Ospitalekin Pantxoa eta Peio bikotea osatuta. Elkarrekin 11 disko luze eta ezin konta ahala kontzertu eman ondotik, 2016an bakarkako ibilbidea hasi zuen Karrerek, Anaitasunean (Elkar) diskoa plazaratuta. Bigarren lanean, itxaropena jarri du ardatzean. «Nik beti esperantza dut mundu hobeago bat ukaiten ahal dugula, eta, horretan, gazteengan konfiantza badut; horiek dute eginen mundua. Guri geratzen zaigu horien ondoan laguntzaile egotea; nik gazteen ondoan nahi dut borrokatu mundu hobeago batentzat».

Berak ere hainbat lagun ondoan izan ditu lan berria osatzeko. Ritxi Salaberria (baxua eta kontrabaxua), Igor Telletxea (bateria eta perkusioak), Angel Unzu (gitarra akustikoa eta elektrikoa, mandolina eta bouzoukia), Iñaki Dieguez (akordeoia, pianoa, teklatuak, programazioak), Claudia Oses (biolina) eta Ivan Carmona (txeloa) musikariekin grabatu du diskoa, Josu Erbitik Iruñean duen estudioan. Guztiak ere maila handiko musikariak direla goraipatu, eta kantu guztien moldaketak lantzen Dieguezek eginiko lana nabarmendu du Karrerek.

Horiez gain, baina, beste lagun batzuk ere gonbidatu ditu diskoan parte hartzera. Eñaut Elorrieta musikariak bere ahotsa jarri du Esperantzan kantuan. Bere familian Elorrietaren zale handiak direla azaldu du Karrerek, eta hari parte hartzeko proposamena egin zionean, gustura hartu zuela musikariak. «Grabatu genuen egunean, plazer hartu genuen biok. Eñauten ahotsak ez du diskoa hobetu baizik egin, eta biziki kontent naiz». Xabier Euzkitzek sortu dizkio hitzak abesti horri, baina ahotsa, berriz, beste bati jarri dio, Xalbadorren Pilota, euskal jokoa izenekoari. «Niretzat argia zen Euzkitze zela pertsona egokia. Xalbadorrek kantu horretan lotura egiten du pilotaren eta euskararen artean, eta badakit Euzkitze nola atxikia den euskarari».

Kantariaren seme Ugo Karrere arduratu da abesti horren doinua eta beste birena ontzeaz. Kantuan ere aritu da beste kantu batzuetan, baita Naia Karrere alaba ere.

Halaber, Manex Pagola bereziki gogoan izan du Karrerek. 2018. urtean hil zen Pagola, eta beretzat autore «oso garrantzitsua» izan dela adierazi du. Hark sortutako lau kantu jaso ditu diskoan —Demokrazia, Zendako euskara, Ez etsi eta Amets baten hegalez—, eta, bukaeran, Manex beti gogoan izeneko piezan, beste lau kantatu ditu, jarraian emanez. Patxi Garat abeslariak bere ahotsa jarri dio Zendako euskara kantuari.

Renaud eta Perret, euskaraz

Frantsesez abesten duten bi kantariren hiru pieza ere diskora eraman ditu Karrerek, eta euskaraz eman. Sustrai Colinak euskaratu ditu Renaud Sechanen Mistral Gagnant eta Haurdun kantuen hitzak —Bi itzal abestiaren hitzak ere Colinarenak dira—. Karrere: «Beti segitu dut Renauden diskografia guztia. Bere hitzetan nire burua ikusten dut; ez da bakarrik kantari bat, gizon konprometitua izan da bere bizi guztian».

Aguxtin Alkhatek, berriz, Pierre Perreten Lily abestiaren lerroak itzuli ditu. Etorkin batek Europan duen bizitza zaila du hizpide. «Migratzaileak ez ditugu beti, zorigaitzez, humanitatez hartzen, ez diegu beti behar bezalako harrera egiten», salatu du Karrerek.

«Argitasuna» dario diskoari, Baga Bigako Ritxi Aizpuruen ustez. Haren hitzetan, Karrerek tradizioa, folka eta popa uztartzen asmatu du lan berrian, eta urteotan bere ahotsaren «fintasuna» gorde duela ere nabarmendu du.

Orain, lana zuzenean aurkezteari ekingo dio Karrerek. Igandean Legazpin (Gipuzkoa) ariko da, Legorretan (Gipuzkoa) maiatzaren 14an, eta herriz herri ibiltzeko asmoa du hortik aurrera ere.


Summary: Ane Portillok jaso du dibulgazio artikulu orokorraren CAF-Elhuyar saria. CAF-Elhuyar sariak banatu dituzte. Merezimendu saria Elhuyarren sortzaileentzat izan da, hura martxan jarri zutenetik 50 urte igaro direnean

Kultura zientifikoa sustatzea dute xede CAF-Elhuyar sariek. Horretarako, gai zientifikoak eta teknologikoak gizarteratzen dituzten dibulgatzaileen, ikertzaileen eta sortzaileen lana aitortzen dute, eta gaur jakinarazi dituzte sarien irabazleak, Donostiako Tabakaleran egindako ekitaldian. Sarituak bata bestearen atzetik igo dira oholtzara: Ane Portillo, Amaiur Esnaola, Jon Villapun, Maider Ibañez, Jon Goikouria, eta Arantzazu Luzarraga. –Fatima Villak ere hartu du parte, baina online bidez aritu da bera, Bostonen baitago–. Aurten Elhuyarrek mende erdia betetzen duenez, sariak banatzeaz gain, lau zientzialari gazteren hitzaldiak entzuteko aukera ere egon da. CAF-Elhuyar sariketa Zientzia eta irudimena, etorkizuneko giltzak lelopean egin dute. Ane Portillorentzat izan da dibulgazio artikulu orokorraren saria, Emakumeen libidoaren heriotza: Epaiketa garaia izeneko artikuluarengatik. Hiru arrazoi nagusirengatik eman diote: aukeratutako gaia ez delako ohikoa, artikuluaren narratiba «oso originala» delako eta irudi batzuk egileak berariaz sortuak izateak «balio handiagoa» ematen diolako. Doktore tesian oinarritutako dibulgazio artikuluaren kategorian, Amaiur Esnaola izan da garaile. Gaueko bake frenetikoan dantzan segi dezan lana saritu dute epaimahaikideek, «artikuluak ondo biltzen dituelako ikerketa eta ondorioak». Halaber, nabarmendu dute «modu atsegin eta erakargarrian» idatzita dagoela, «idazketa egokiarekin» eta argazkiek «balio erantsia» ematen diotela. Aldiz, hiru irabazle izan ditu zientzia kazetaritzako sariak: Jon Villapun, Jon Goikouria eta Maider Ibañez. Geuria aldizkarian argitaratutako Etxerreko putzua eta Hego Uribeko uren altxorrak lanagatik jaso dute saria. Epaimahairen esanetan, «sakona bezain atsegina» da. Eta badu xede bat ere: «Ondo betetzen du bere helburua; alegia, gure inguruan ditugun altxorrak deskribatuz haienganako kezka piztea eta haiek kontserbatzeko premia nabarmentzea». Lehen sektoreko lanak ere saritu dituzte, Neiker saria emanez. Fatima Villak eskuratu du Zer diotso sagarrak jogurtari? lanarekin. Hauxe epaimahaiak eman duen argudioa: «Xahuketaren gaiari heltzen dio, eta, alde horretatik, gaur egungo behar bati erantzuten dio. Digitalizazioan oinarritzen da, eta kate osoa hartzen du kontuan. Didaktikoa da, ondo idatzita dago». Eta aurrera begira dagoela: «Etorkizunerako proposamen gisa planteatzen du, baina egingarria da; aplikagarritasun handia du». Saritu guztiek 2.000 euro eta Imanol Andonegiren eskultura eskuratu dituzte.

Beka, Arantzazu Luzurragari Sariekin batera, sorkuntza beka ere eman dute, 5.000 eurokoa, zientzia eta gizartearen arteko zubi lana egiten duen proiektuak bultzatzeko. Arantzazu Luzarragarentzat izan da, Ostutako Paisaiak. Antropozenoaren aztarnak euskal kostaldean proiektua garatu eta gizartera zabal dezan. Epaimahaikideek iritzi diote gaurkotasuneko gai bat lantzen duela, eta, aldi berean, «proiektu originala» dela: «Gai zientifiko batetik abiatuta, sorkuntza lan erakargarria proposatzen du. Gainera, sakon eta xehe azaltzen du nolakoa izango den prozesua; horrek egingarritasuna bermatzen du». Amaitzeko, Elhuyar fundazioaren patronatuak CAF-Elhuyar merezimendu saria banatu du, euskaren normalizazioan eta zientzia eta teknologiaren dibulgazioan nabarmendu diren pertsonak omentzen dituena. Aurten Elhuyarren 50. urteurrena izaki, haren sortzaileentzat izan da. Iñaki Azkunek, Felix Azpirozek, Juanjo Gabiñak, Jesus Mari Goñik, Andoni Sagarnak, Mikel Zalbidek, Luis Mari Bandresen alargun Maite Moneok eta Kepa Zalbideren alaba Uxue Zalbidek jaso dute aitortza.


Summary: Dantz Point, hotsa eta lurra batzeko gunea. Larunbatean abiatuko dute Dantz Point programa, Lasarte-Orian, eta sei emanaldi egingo dituzte denera, zuzenean, bi urteren ondoren.

Musika emanaldiek eta paisaiak bat egiten duten puntua, horixe da Dantz Point. Musika elektronikoko eta abangoardiako musikako zuzeneko saioak egiten dituzte Gipuzkoan zehar, ondareari lotutako lekuetan. Azken bi urteetan, saioak grabatu eta sarera igo dituzte, baina ez da zuzeneko entzulerik izan. Aurten, ordea, aurrez aurreko sei emanaldi antolatu dituzte.

Gaur aurkeztu dute aurtengo egitaraua Jokin Telleria Dantz Pointeko arduradunak, Harkaitz Millan Gipuzkoako Foru Aldundiko Kultura diputatuak, Mertxe Urteaga aldundiko Kultura Departamenduko teknikari arkeologoak eta Iker Furones Paolo Solo eta Paula Cornejo Furonia DJ lasartearrek. Izan ere, haiek abiatuko dute aurtengo topaketa, Lasarte-Orian.

Larunbatean egingo dute lehen emanaldia, hilaren 30ean, 19:00etan, Brigiden komentuan. Horren ondoren esango dute noiz egingo dituzten hurrengoak, eta zein artista ariko den horietan musika jartzen. Oraingoz, lekuen berri eman dute: Tolosako Zumardi Txikia, Oiartzungo Arditurriko meategiak eta Donostiako Kursaaleko terrazak; Hondarribian eta Irunen ere egingo dituzte ekitaldiak, baina oraindik ez dute zehaztu non.

Hain zuzen, Arditurriko meategiak izango dira aurtengo jaialdiko gunerik enblematikoena, aldundiak nabarmendu duenez. «Kontzerturako aukeratu den espazioak aparteko baldintzak ditu», Urteagaren hitzetan. Aiako Harriaren magalean dago, eta beruna, zilarra, kobrea eta burdina ustiatu izan dituzte handik erromatarren garaiaz geroztik. Ibilaldiak antolatzen dituzte meazuloetan barrena.

Proiektua, handitzen

«Ezkutuan diren hainbat paraje eta artista garaikide erakutsi eta ezagutaraztea lortu dugu», esan du Millanek. Programaren moldagarritasuna eta irekiera nabarmendu ditu.

Dantz proiektua 2017an sortu zen, eta, haren atzetik, 2019an, Dantz Point. Telleriak adierazi du jaialdiak oihartzuna izan duela nazioartean: Dance Televisionek sari bat eman zion, eta programa diruz lagunduko dute Europako funtsen bidez, proiektua bost herrialdetan sustatzeko asmoz, «kultur ondarea belaunaldi berriei forma eta eduki berritzaileen bidez transmititzeko».


Summary: Nafarroan euskal hiztunen eskubideen alde egin dute hamar gizarte eragilek. Adierazpen bateratua aurkeztu dute, eta bat egin dute Kontseiluak maiatzaren 7rako Iruñean deitutako manifestazioarekin, eskubideak guztientzat berma daitezela aldarrikatzearekin batera

«Harriduraz hartzen dugu Nafarroan euskal hiztunek pairatzen duten, dugun, egiturazko bereizkeria». Arratsaldean, Iruñean, hainbat esparrutan eskubideen berdintasunaren alde lan egiten duten hamar eragilek adierazpen bateratua aurkeztu dute. Euren eremuetan politika inklusiboak garatu daitezela eskatzen duten bezala, euskararen arloan ere euskal hiztunen eskubideak berma daitezela aldarrikatu dute. Izan ere, «ulertezina eta onartezina» iritzi diote oro har Nafarroan euskararen egoerari,eta horren aurrean euskaldunak are gehiago baztertzeko azkenaldian hartzen ari diren neurriei.

Herritarrak ez gutxietsi, eskubideak guztiontzat du izenburu adierazpenak. Feminismoaren esparruan, ekologismoan, bestelako jai ereduan, sexu aniztasunean, pentsio duinen aldeko borrokan edo gazteen esparruan dihardute elkarte sinatzaileek. Oraingoz hamarrek izenpetu dute baina hurrengo egunetan erakunde gehiagok bat egitea espero dute.

Atxikimendua adierazi dutenen artean daude Auzoak Iruñeko jai batzordeen plataforma, Geltokik, Saharako Kabiak elkarteak. Teatrolari antzerki eskolak, Oneka emakume pentsiodunen plataformak, Nafarroako Neska Gazteak, Euskal Herriko Bilgune feministak, Orreaga fundazioak, Ernaik eta AHT Gelditu Nafarroan taldeak. Azken talde horretako kide Bea Aranak irakurri du agiria guztioen izenean.

Adierazpenean, gizartearen ertzetatik eskubideen berdintasunaren aldeko aldarriak batzen dituela nabarmendu nahi izan dute. Hain zuzen ere zubi-lan horretan datza agiri bateratuaren indar eta mezu nagusia. «Aliantza berriak eraikitzeko garaia da. Egoera gutxituan dauden kolektiboen arteko zubiak eraiki behar ditugu. Beste gizarte eredu berdinzaleago, kohesionatuago eta bidezkoago baten alde lan egiten dugunon arteko enpatiak ehundu behar ditugu», irakurri du Bea Aranak. Izan ere, euren hitzetan, egungo gizartea antolatuta dagoen moduaren arabera, bazterrean kokatzen dituzte erdigunean beste eredu baten alde egiten dutenek.

Hala ere, uste dute badela garaia «ertzetatik erdigunerako bidea egiteko». Berdintasunaren aldeko borroka horretan, adierazpen horren bitartez, euskal hiztunek Nafarroan bizi duten bereizkeria salatu nahi izan dute batez ere. «Ulergaitza ez ezik, ulertezina egiten da eskubideak eskualdearen arabera aitortzea. Ez genuke onartuko gure esparruetan pertsona kopuruaren arabera zehaztea eskubideak aitortu behar diren ere». Euren esparruetan irizpide hori aintzat hartzen ez duten bezala, euskararen ereduan ere «onartezina» deritzote hori egiteari.

Dekretuagatik «kezka handia»

Izan ere, «kezka handia» azaldu dute Nafarroako Gobernua administrazio publikoko lan deialdietan euskararen meritua baloratzeko proposatu duen dekretuarekin. Ez dute dekretuaren xehetasunetan sartu nahi izan, baina bai kezkagarria iruditzen zaie Nafarroakoak ez diren hizkuntzek euskarari baino «garrantzia handiagoa ematea».

Adierazpenak azpimarratzen duenez, politika publikoek «beste norabide batean» jokatu beharko lukete. Sinatzaileen arabera, «herritar guztien eskubideen bermea ardatz izango duten politika feministak, inklusiboak, ekologistak, solidarioak, aurrerakoiak, baina bai eta hizkuntz politikan ere».

Manifestazioa, maiatzaren 7an

Hori guztia aintzat harturik, Kontseiluaren deialdiarekin bat egin eta datorren maiatzaren 7rako Iruñean, 17:30etatik aurrera, Antoniutti parketik aterako den manifestazioan parte hartzeko animatu dituzte herritarrak. Euren ustez, salagarria da euskal hiztunekin gertatzen ari den gutxiespena. Gizarte mugimenduez gain, sindikatuek ere bat egin dute deialdiarekin. Iragan astean, gainera, Hizkuntz Eskubideen Behatokiak gobernuaren dekretuaren aurkako 1.200 sinadura erregistratu eta aurkeztu zituen.

Alta, gizarte eragileek aurkeztutako agiria ez da mugatzen manifestaziora soilik eta aurrera begirako lanketa baten lehen urratsa izateko itxaropena agertu dute. Espero dute balioko duela ehuntzeko herritar guztientzako eskubideen bermearen aldeko borroka: «Seguru gaude, bide honi jarraituz, berandu baino lehen berriz agertu beharko dugula».


Summary: Erretretaren hotsen burrunba bueltan da Araban. Arabarrak San Prudentzio jaia ospatzen ari dira Armentiako zelaietan. Bart hasi da festa: erretreta jo dute Gasteizen, ehunka lagunen aurrean.

Ez 2020an, ezta 2021ean ere, baina bai aurten. Pandemiaren ondorioz bi urtez bertan behera izan ondotik, itzuli da Arabako zaindarien jaia. San Prudentzio jaiak gaur du egun handia, baina, hala eta guztiz ere, danbor hotsek eman dute lehenbiziko astindua jadanik: arratseko zortziak jotzearekin batera, erretreta jo dute Gasteizko udaletxeko balkoitik. Han eragin dute gaurko estreinako burrunba, baina ez da azkena: beste hainbat eginen dituzte datozen orduetan.

Erretretarekin eta San Prudentzio martxarekin hasi da bart jaia. Gasteizko Plaza Berrian eta Probintzia Plazan jo dute, eta elkarteetako kideak danborrak astintzen ibili dira alde zaharrean eta erdialdeko kaleetan.

Ikusi gehiago: Erretretak dakarren jaia

Disfrutatzea da San Prudentzio jaiaren asmo nagusietako bat, eta, horregatik, gaurkoak aje handirik utz ez dezan ahalegindu beharra izanen dute arabarrek. Izan ere, jaia Armentiako zelaietara lekualdatu da gaur, han baitu bihotza arabarren festak. Egitarau zabala prestatu dute.

Tradizioak agindu gisan, meza izanen da eguneko lehenbiziko protagonista, eta ohorezko aurreskua dantzatuko zaie herrialdeko agintariei ondotik, kanpoaldean. Ordea, ekitaldi horien ondotik ailegatuko da festa. Hainbat jarduera eta musika ekitaldi antolatu dituzte igandera bitarte.


Inflazioa %10etik urrundu da apirilean

Summary: Inflazioa %10etik urrundu da apirilean. Erregaiak eta argindarra merkatu egin dira martxoarekin alderatuta, baina elikagaiak garestitu egin dira.

Joan den martxoan %9,6ra heldu zen urte arteko inflazioa Hego Euskal Herrian, azken hamarkadetako kopuru handienera, eta %10etik oso gertu. Apirilean, berriz, koska bat jaitsi da, pixka bat merkatu direlako inflazioa puztu duten bi osagai: argindarra eta erregaia.

Zehazki zenbat jaitsi den maiatzaren 13an jakinaraziko du INE estatistika institutuak, baina, gaur Espainiarako aurreratutako datuak erreferentzia gisa balio baldin badu, %8tik gertuago izango da. Izan ere, Espainian %9,8tik %8,4ra jaitsi da urte arteko prezioen igoera martxotik apirilera.

INEk azaldu duenez, apirilean %0,1 jaitsi dira prezioak, martxoan goia jo ondoren, energia merkatu egin delako; elikagaiek, ostera, garestitzen jarraitu dute.

Argindarraren garestitzea eten izanak azaltzen du, hein handi batean, inflazioaren jaitsiera. Martxoan jo zuen goia, 283 euroan salerosi baitzen megawatt-ordua PVPC tarifa arautua darabiltenentzat —haien fakturak soilik hartzen dira kontuan, eta ez merkatu librean daudenenak, horiek gehiago izan arren—. Apirilean, berriz, 200 eurotik behera egongo da; 189 euro izan da batez besteko prezioa atzo arte, azken egunotan berriro 220tik gora badago ere. Merkatze horretan hainbat faktore daude: batetik, kontsumoa jaitsi egin da; prezio handien ondorioz ez ezik, eguraldi epelago eta argiagoaren ondorioz. Gainera, apirilean handiagoa izan da energia iturri berriztagarrien ekarpena, eguzkiak gogorrago jo duelako eta haizetsuagoa izan delako martxoa baino. Horrek ekarri du gasaren erabilera txikiagoa izatea eta une jakin batzuetan argindarrak euro gutxi batzuen kostua izatea.

Erregaia ere merkatu egin da, apirilaren 1etik indarrean baitago Espainiako Gobernuak onartutako hogei zentimoko deskontua. Horrek konpentsatu du Brent upelak hilabete ia osoa euro dolarretik gora egon izana.

Azpiko inflazioa, gora

Azpiko inflazioak, berriz, gora egin du, %4,4raino. 1995eko abenduaz geroztik ez zuen halako mailarik izan, eta erakusten du energiaren garestitzea ekonomiaren beste esparruetara ere hedatzen ari dela, ekoizleek eta zerbitzu hornitzaileek energiaren kostu handiagoa bezeroei pasarazten dietela.

Azpiko inflazioak ez ditu kontuan hartzen elikagai freskoak eta energia, haien prezioa oso aldakorra delako. Martxoan, %3,5era heldu zen Hego Euskal Herrian.

Pentsatzekoa da inflazioak behera egingo duela maiatzean ere, Espainiako eta Portugalgo gobernuek argindarra merkatzeko tresna bat hitzartu dutelako Bruselarekin: elektrizitatea ekoizteko erabiltzen den gasak gehienez 50 euroko prezioa izango du, eta horrela merkatu arautuan tarifa %30 jaitsi daitekeela ziurtatu du Teresa Ribera Trantsizio Energetikorako Espainiako ministroak.


Summary: Espainiako Gobernuaren dekretua onartzea ahalbidetu du EH Bilduk Kongresuan. Mertxe Aizpuruak argudiatu du herritarren ongizatearen mesedetan bozkatu dutela Ukrainako gerrak eragindako kalte ekonomikoei aurre egiteko neurrien alde. EAJk ere alde bozkatu du. ERCk, berriz, ezetz bozkatu du.

Espainiako Gobernuak Ukrainako gerraren kalte ekonomikoei aurre egiteko ekonomia plana eraman du gaur Kongresura, eta argitu da emaitza: aldeko 176 boto, kontrako 172 eta abstentzio bat. Espainiako Presidentetza ministro Felix Bolañosek adierazi du bozketa ez dela gobernuari buruzkoa, «herritarrei laguntzearen ingurukoa» baizik. Hala eskatu die gobernuak orain arte bazkide izan dituenei espiotza kasuen afera eta dekretuaren inguruko bozketa bereizteko. EH Bilduk gaur goizean iragarri du alde bozkatuko duela, eta hori erabakigarria izan da lege dekretua onartzeko. Izan ere, Espainiako Gobernua saiatu da PP abstentziora bultzatzen, ezezkoaren aldeko blokea indargabetzeko, baina PPkoek ezezkoari eutsi diote azkenean.

PPren azken orduetako jarrera aldaketak izan dira dekretuaren onarpena kolokan jarri duten arrazoietako bat. Izan ere, PPkoak eta Espainiako Gobernua lehenengoen abstentzioa negoziatzen aritu dira. Azkenean, baina, zergak jaisteko exijentziei eutsi die PPk, eta ez dute akordiorik lortu. «Txeke zuriak, dilistak eta Gobernuarekiko otzantasuna, bide horretatik ez», adierazi diote alderdiko iturriek Efe albiste agentziari.

PPren abstentzioak aukera emango zion gobernuari Espainiako presidente Pedro Sanchezen inbestidura ahalbidetu zuten alderdien beharrik ez izateko; hau da, Kataluniako eta Euskal Herriko alderdi abertzale eta independentisten beharrik ez zuen izango dekretua onartzeko. Halere, PPkoek azken erabakia hartu aurretik iritsi da EH Bilduren erantzuna, eta ezerezean utzi ditu PPren eskaerak. «Sanchezek EH Bildu aukeratu du, alderdi konstituzionalen ordez», kritikatu du Jaime de Olano PPko diputatuak.

Mertxe Aizpuruak esan du Pegasus programaren espioitza kasuak arrakala bat ireki duela gobernuaren eta hura sostengatzen duten bazkideen artean, baina koalizio independentistak «esaten duena egiten duela eta egiten duena esaten duela». Nahiz eta iragarri zuen espioitza kasuak eragina izango zuela bere jarreran, Aizpuruak argudiatu du herritarren ongizatearen mesedetan bozkatuko dutela dekretuaren alde, ez gobernuaren mesedetan: «Gure konpromisoa herritarren aldekoa da». Hala, EH Bilduren aldeko bost botoak erabakigarriak izan dira.

EAJk ere dekretuaren alde bozkatu du. Idoia Sagastizabal jeltzaleak jakinarazi du ez daudela gustura Espainiako presidente Pedro Sanchezen dekretuan jaso dituzten neurri guztiekin, eta ez dela taldeekin adostu, baina alde egingo dutela. Era berean, nahiz eta espiotza kasua «larria» izan, bi aferak banatu behar direla azaldu du. Gehitu du enpresa eta familia askoren egoera arinduko duela dekretuan jasotzen den 16.000 milioi euroren diru sailak; besteak beste, erregaien prezioa merkatuz. EH Bilduren eta EAJren aldeko botoei, besteak beste, PSOEko, UP Unidas Podemoseko, Mas Paiseko eta Teruel Existeko diputatuen botoak gehitu zaizkie.

UPko eledun Pablo Echeniquek eskerrak eman dizkie aldeko botoa eman dutenei, baina baita aurkakoaren alde egingo duten batzuei ere. Izan ere, Margarita Robles Defentsa ministroa kritikatu du atzo izaniko jarreragatik, eta «gehiengo aurrerakoi eta plurinazionala hausten saiatzea» egotzi dio, independentisten aurkako espioitza defendatzeagatik. «Nire indar politikoa estatuko estoldek espiatu izan dute, eta eskertzen dugu gehiengo aurrerakoiaren parte direnek erakutsitako jarrera», gehitu du.

ERC indar horietako bat da. Esquerrak ezezkoa bozkatu du, Espainiako Gobernuak ez duelakoan erantzukizunik argitu espioitza kasuetan. «Espainiako Gobernuari eginiko lehen oharra da», adierazi du ERCk prentsa ohar batean, EH Bilduren aldeko botoaren berri izan ostean. Margarita Robles Defentsa ministroaren dimisioa berriz eskatu dute errepublikanoek. «Dimisioa eman behar du. Eta ez du eman orain arte». PSOE «arduragabekeriaz» jokatzen ari dela gaineratu dute. Kontra bozkatzeko erabakiaren ardura «ezin da espiaturikoen, hau da, biktimen bizkarrean utzi», Espainiako Gobernuak «tresna asko» dituelako «egoera berriz bideratzeko». Halere, eskua luzaturik jarraituko dutela gaineratu dute, baina ez oinarrizko eskubideak defendatzeari uko egitearen lepotik.

CUPek ere erabaki bera hartu du: «Nola fidatuko gara hau bezalako kasu batean ezer egin ez, eta, gainera, harrotasuna agertzen duen gobernu batez?», salatu du, Pegasus programaren auzia dela eta.

Horrez gain, Voxek eta Ciudadanosek ere kontra bozkatu dute, baita Carlos Garcia Adanero eta Sergio Sayas UPNko parlamentari ohiek ere.

Ikusi gehiago: Gonzalo Boye, abokatua: «Ikerketa eraginkor bat nahi dugu delituak egin diren toki guztietan»

Espainiako Gobernuak Ukrainako gerraren kalte ekonomikoei aurre egiteko prestaturiko neurri sorta bat jasotzen ditu dekretuak. Duela hilabete onartu zuen gobernuak, eta neurriak indarrean dira. 16.000 milioi euroko plan bat da, eta bost ardatz nagusi ditu: langile eta familiei laguntzeko neurriak, energia, industria ehuna, garraioa eta zibersegurtasuna. Erregaiena da neurri gailena —litroko 20 zentimoko hobaria—, baina, horrez gain, besteak beste, alokairuaren igoera %2ra mugatuko du hurrengo hilabeteetan, eta aldi baterako enplegu erregulazioak bigunduko ditu, kaleratzeak egiteko debekuaren baldintzapean. Pandemian erabilitako neurria da hori.

Bozketa, baina, buruzagi independentista katalan eta euskal herritarren kontrako espioitza kasuaren ekaitzaren erdian iritsi da. Ez da lehen aldia Espainiako Gobernuak oposizioa zelatatzen duena, baina Pedro Sanchez gutxiengoan da Kongresuan, eta oraingoan gobernuak bazkide dituenak zelatatu izanak hautsak harrotu ditu, aurrekoetan ez bezala. Giroa baretzeko Espainiako Gobernuk egindako ahaleginek ez dute emaitzarik izan. Igandean, Espainiako Gobernuaren eta Kataluniakoaren arteko elkarrizketa mahaia bildu zen. Espainiako Gobernuak esan du ez duela zerikusirik espioitza kasuarekin, baina Margarita Robles Defentsa ministroak atzo iradoki zuen justifikatuta dagoela independentistak espiatzea.

Inbestidurako bloke deritzona indartsu agertu zen legealdi hasieran, baina azken hilabeteetan zenbait arrakala ireki zaizkio; batez ere, PSOEren eta ERCren arteko ezin ulertuak direla medio. 2022ko aurrekontuen inguruko negoziazioetan akordio bat ixtea kosta zitzaien bi aldeei, eta horren ostean iritsiko zen lan erreformaren ingurukoa. Espainiako Gobernuak, erreforma Espainiako patronalarekin eta sindikatu nagusiekin adostu ostean, uko egin zion ERCren eta EH Bilduren proposamenak aztertzeari, eta Ciudadanosekin adostu zuen hura aurrera ateratzea. Ordutik, ERCk behin eta berriz salatu dute Gobernuaren bide aldaketa, eta EH Bilduk aldaketa horren arriskuak kontuan hartzeko eskatu dio Moncloari. Halere, otsailean bertan, aliantza «berregitearen» alde agertu zen koalizio subiranistako koordinatzaile nagusi Arnaldo Otegi.


Summary: Tubacexek ia bikoiztu egin ditu salmentak, inbertsio berriei esker. Arabako hodigileak 3,4 milioi euro irabazi ditu 2022. urteko lehen hiruhilekoan

Garai txarrak atzean uzten ari da Tubacex. Arabako hodigileak 158,1 milioi euroren salmentak egin ditu urtarriletik martxora, iaz epe horretan baino %82,7 gehiago. Tarte horretan 3,4 milioi euro irabazi ditu, eta gehiago izango ziren baldin eta inflazio handiak eta hornikuntza arazoek mozkinak txikitu izan ez balituzte. Iaz 32 milioi euro galdu zituen, baina baikor amaitu zuen urtea, 2022a urte ona izango zela uste zuelako.

CNMVra igorritako agirian, Tubacexek nabarmendu du bigarren hiruhilekoan jarraian emaitza positiboa lortzen duela. «Suspertzea baieztatu egin da, munduko ekonomia oso egoera nahasian eta desegonkorrean egon arren», azaldu du.

Baina nazioarteko egoera bera da Tubacex suspertzearen arrazoi nagusia. Izan ere, azken hilabeteetan inbertsioak handitu egin dira energiaren sektorean, baita hidrokarburoetan ere, eta hori da Arabako multinazionalaren merkatua. Urteko lehen hiruhilekoa 500 milioi euroren eskari zorroarekin bukatu du, azken lau urteotako handiena. Enpresak espero du luze gabe poltsa hori loditzeko gai izango dela, proiektu gehiagok aurrera egin ahala.

Batez ere gasaren sektorean izan da suspertzea, baina nuklearren ekarpena ere handia izan dela nabarmendu du Tubacexek. Azaldu duenez, bere salmenten %42 industria orokorrari egin dizkio; %18, gasaren sektoreari, eta %15, petrolio sektoreari.

Lehen aldiz, autogintzan ere bai

Mundu osoan saltzen du Tubacexek, baina azpimarratu du azken hilabeteetan petrolio industriarako salmentak egin dituela Afrika mendebaldean, Australian, Asia hego-ekialdean eta Mexikon. Gainera, Brasilerako eta Guyanarako eskari handiak egin dizkiote Petrobrasek eta Exxonek. Urtea amaitu bitartean Norvegian kontratu handiak lortzeko itxaropena du, besteak beste, TSS Norway enpresa erosi duelako han.

Energia sektoretik kanpo ere lekua bilatzen ari da Tubacex. Jakinarazi duenez, aeronautika enpresa garrantzitsu batekin ari da proiektu garrantzitsu batean, eta autogintzarako lehen eskari esanguratsuak eskuratu ditu.

Iaz, zortzi hilabeteko greba bati egin behar izan zion aurre Tubacexek Laudioko eta Amurrioko lantegietan. Enpresak 150 langile kaleratzeko asmoa azaldu ondoren, langileek greba mugagabea hasi zuten otsailaren 11n, eta urriaren hasiera arte eutsi zioten. Eusko Jaurlaritzaren Lan Sailaren bitartekaritzarekin, akordioa lortu zuten sindikatu batzuek, eta, kostata izan bazen ere, aurrera egin zuen.


Summary: Urtebetean lehen aldiz enplegua galdu da Hego Euskal Herrian. Aurtengo lehen hiruhilekoan, 2.900 lanpostu galdu dira eta 4.900 langabe gehiago zenbatu dira. Galdutako enplegu guztia aldi baterakoa da, eta mugagabea, berriz, antzeko kopuruan handitu da. Zerbitzuen sektorean galdu dira enplegu gehien, eta ia denak (%95,5) emakumeek betetzen zituzten.

Eten egin da enpleguaren sorrera: urtea hasi denetik 2.900 lanpostu galdu dira Hego Euskal Herrian. Horrekin batera, langabeen kopurua ere igo da: iazko abenduan baino 4.600 gehiago daude. Langabezia tasa %9,1 da, 0,4 puntu handiagoa, eta Europako Batasuneko batezbestekotik (%6,2) urrun dago oraindik. Hala dio INE Espainiako Estatistika Institutuaren biztanleria aktiboari buruzko inkestak.

Iazko lehen hiruhilekotik etengabea izan da lanpostuen sorrera, orain arte. Pandemiaren okerrena pasatuta, oso bizkor hazi zen ekonomia: 2021eko lehen hiruhilekoan baino 63.900 landun gehiago daude gaur egun, eta osasun krisia hasi aurretik baino 37.700 gehiago.

Urte hasiera honetako geldiaren atzean hainbat arrazoi egon daitezke: Gabonetako kanpaina amaitu ondoren, zenbait sektoretan, merkataritzan eta ostalaritzan bereziki, galdu ohi dira lanpostuak. Horri Ukrainako gerraren eraginak batu behar zaizkio orain, eta horrek egungo ekonomian eragin dituen ziurgabetasunak, erregaien eta lehengaien garestitzeagatik eta hornikuntza arazoengatik. Ikusteko dago oraingo enplegu galera urte hasieran ohikoa izaten den etenaren ondorio ote den ala ekonomiaren moteltzearen sintoma den.

Aldi baterakoak eta finkoak

Sektoreen arabera, zerbitzuenean galdu dira lanpostu gehien: 5.600. Aldiz, eraikuntzan gehitu dira: 4.400. Iaz, industrian sortu ziren enplegu gehien, baina urte hasiera honetan apaldu da joera hori, eta 200 lanpostu baino ez dira sortu. Enplegu berriaren erdia (%42) autonomoen eskutik iritsi da.

Kontratu motari dagokionez, behin-behinekotasuna gutxitu da: era horretako 13.000 kontratu gutxiago daude iazko abendukoekin alderatuta. Hein handi batean, urte hasieran indarrean jarri zen lan erreformaren ondorioz gertatu da hori, aldi baterako kontratuak egiteko baldintzak mugatu eta gogortu egin baitira, eta mugagabe izatera pasatu dira. Erreformaren ondorioak hemendik aurrera hasi beharko lirateke nabaritzen, araudia bere osotasunean apirilean sartu delako indarrean.

Lehen hiruhilekoan, 17.100 finko berri egin dira —tartean aldizkako finkoak edo finko etenak— . Hala, behin-behinekotasuna 1,2 puntu jaitsi da aurreko urteko azken hiruhilekotik. Baina urte arteko alderaketa eginez gero, 28.400 pertsona gehiago daude egoera horretan: 253.500. Kontratu guztien %23,9 dira, EBko batez bestekoa baino 10 puntu handiagoa.

Langabeziak ere gora egin du urte hasiera honetan: lurraldeka, Araban igo da gehien (0,7), eta %9,4koa da. Tasarik handiena Nafarroak du: %10,4; han 0,5 puntu hazi da. Neurri berean Gipuzkoan, (%9,5), eta Bizkaian berdin mantendu da (%9,5). Guztira, 124.400 langabe daude, iazko abenduan baino 4.600 gehiago, eta pandemia hasi aurretik baino 9.000 gehiago.

Bereziki emakumeen artean handitu da langabezia: 4.300 gehiago zenbatu dituzte. Hiruhileko honetan lanpostua galdu dutenen %95,5 andreak dira. Epe luzeko langabezia, berriz, nabarmen handitu da pandemiaren hasieratik: langabetuen %40,3 ziren 2020ko martxoan, eta %53,9 dira orain.

Ziurgabetasuna handitzen

Eragileek kezkaz hartu dituzte datuak. Nafarroako Gobernuko Eskubide Sozialetako kontseilari Mari Carmen Maeztuk balorazio «anbibalentea» egin du. Haren esanetan, lan merkatuaren joera orokorra «positiboa» da eta hurrengo hilabeteetan eutsiko zaio, baina erritmo txikiagoan. «Pandemiak eragindako ziurgabetasun egoera bat bizitzen ari gara, Ukrainako gerra gehitu da, eta, beraz, hazkunde aurreikuspenak egitea zaila da». Nafarroako Gobernuak bihar ezagutaraziko ditu bereak .

Jaurlaritzak uste du urteak aurrera egin ahala hazkundea pixka bat motelduko dela. Hala erakusten dute Eustaten aste honetako datuek: %1 hazi da Araba, Bizkai eta Gipuzkoako barne produktu gordina, iazko azken hiruhilekoan baino 0,2 puntu gutxiago. Duela hilabete Pedro Azpiazu Ekonomia sailburuak bi puntutik gora murriztu zuen aurtengorako iragarpena: %6,7tik %4,5era.

ELAren arabera, «ziurgabetasunez beterik» dago egungo testuingurua, eta zalantzarik ez du horrek enpleguan eragin nabaria izango duela. LABen arabera, egungo egoerak «aldaketa sakonak» eskatzen ditu. Nafarroako CCOO kezkatuta agertu da iraupen luzeko langabeziarekin eta behin-behinekotasun handiarekin, eta UGTk «kezkagarritzat» jo du langabeziaren igoera.


Summary: Bizkaiko epaitegietako garbitzaileek martxoan hasitako greba utziko dute. Sacyr enpresa kontratatzailearekin akordio bat lortu dute kaleko garbitzaileekiko soldata arrakala hiru urtean murrizteko.

Greba egunak izan dituzte aste honetan Bizkaiko bulegoetako garbitzaileek eta Gipuzkoako aldundikoek, haien soldatak igotzeko eta kaleak garbitzen dituztenekin alderatuta duten soldata arrakala txikitzeko. Helburu hori lortu dutelakoan, greba utziko dute berriz Bizkaiko epaitegietako garbitzaileek.

ELAk jakinarazi duenez, akordioa lortu dute lan hori azpikontratatuta duen enpresarekin, Sacyr Facilityrekin. ELAk arrakastatzat jo du: «Akordioarekin ELAk soldata arrakala murriztea lortu du, bai soldatetan, bai kontratu partzialetan. Ia 2.500 eurokoa zen epaitegietako garbitzaileen eta balio bereko kale garbiketak egiten dituzten Gipuzkoako sektore maskulinizatuaren arteko aldea. Martxoaren 21ean hasitako grebari esker, alde hori murriztea lortu dute hiru urtean, 2022tik 2024ra».

Grebalarien beste eskaera batzuk ere beteko ditu enpresa kontratatzaileak: hala nola lanaldi partzialeko kontratazioa duintzea, ia esklusiboki emakumeei zuzendutako kontratazio mota izaki, eta lanpostu hutsuneak betetzeko eta lan poltsak sortzeko konpromisoa. Akordioaren barruan sartzen dira, halaber, akordioaren aurrerako eragin mugagabea, adostutako baldintzak ez aplikatzea eragozten duten klausulak eta lan baldintzen funtsezko aldaketa dakarten prozedurak aplikatzeko ezintasuna.

ELAk langileak zoriondu nahi ditu egindako borrokagatik. «Borroka hori beste urrats bat da feminizatutako sektoreek jasaten duten diskriminazioaren aurka. Borroka horrek Bizkaiko eraikin eta lokalen garbiketako hitzarmen sektorialaren negoziazioan ere hainbat erreferentzia ezartzen laguntzen du, eta Guggenheimeko langileena, kasurako, ELAren garbiketako soldata arrakalaren aurkako kanpainaren barruan dago».


Summary: Verde Pratok irabazi du euskarazko disko onenaren MIN saria. Epaimahaiak 'Kondaira eder hura' lanagatik egin dio aitortza Ana Arsuagaren musika egitasmoari

Atzo iluntzean banatu zituzten MIN Espainiako musika independentearen sariak, Iruñeko Nafarroa Arenan, eta Verde Pratok (Ana Arsuaga, Tolosa, Gipuzkoa, 1994) eskuratu zuen euskarazko disko onenaren Etxepare saria, Kondaira eder hura lanari esker. Ekitaldian izan ziren saria eskuratzeko finalistak izan direnak ere: Chill Mafia, Idoia, Liher eta Gaur. Izaro Andresen eskutik jaso zuen saria Verde Pratok.

Gainerako sariei dagokienez, Zahara kantaria izan da irabazle nagusia, sei sari eskuratu baititu; besteak beste, urteko disko onenari dagokiona (Puta). Kantu onenarentzako saria Rigoberta Bandiniren Ay mamá-rentzat izan da, eta hark eskuratu du artista onenaren saria ere. Bestalde, Tanxugueiras Galiziako taldea talde berri onena izendatu du epaimahaiak.

Katalanezko disko onenarentzako saria Ferran Palauk irabazi du (Parc), eta galizierako album onenarena, berriz, Baiucak (Embruxo).


Summary: PSNk, amore eman, eta PAI blindatzeko proposamena onartu du, D ereduaren estatus bera emanez. Ingelesez ikasteko programako irakasleak «egonkortzeko» sozialisten lege proposamena aurrera atera da, Navarra Sumari esker. Eskuineko koalizioak aukera baliatu du PAI programari D ereduaren estatus bera emateko.

Zentroan dagoela erakutsi nahirik, PSN bakarrik geratu da erdigune horretan, Navarra Sumaren eskaerak onestera behartuta. Gaurko osoko bilkuran, PAI ingelesez ikasteko programako irakasleak «egonkortzeko» lege proposamena aurrera da, PSNren eta Navarra Sumaren botoei esker. Eskuineko koalizioak, zuzenketa bidez, behartu egin du PSN PAI hezkuntza eredu bihurtzeko prozedurari ekitera. Gainerako taldeek Hezkuntza Departamenduari galdetu diote hori nola egingo duen. Lege proposamenaren segurtasun juridikorik ezari buruz ohartarazi dute.

Bozketaren emaitzak dimentsio politiko argia du. Lan erreformaren bozketan azaleratutako UPNren eta PSOEren akordioaren ostean, egiaztatu zen eskuineko koalizioa eta sozialistak gerturatzen ari zirela. Geroztik, antzeko beste pauso batzuk eman dira. Adibidez, Hitzarmen Ekonomikoaren erreformarekin gertatutakoa.

Azkena, PAIren inguruko lege proposamena izan da. Beste babesik ez zuela ikusita, eskuineko koalizioak hordagoa jo, eta hiru zuzenketa aurkeztu ditu programaren garapena blindatzeko. Onartu ezean, Navarra Sumak ez zuen onartuko lege proposamena, eta PSNk azkenean, gaurko osoko bilkuran, baiezkoa eman du. Gertatutakoa akordio baten emaitzan izan edo ez, PSNren eta bazkideen artean tentsioa areagotzen ari da. Haiek aurka bozkatu dute, eta eskuinarekin bat egitea aurpegiratu diete sozialistei.

PSNrentzat «lorpena»

Azken astean, zalaparta handia piztu du lege proposamenak. PSNk nabarmendu du aurrera atera izana «lorpen bat» dela, PAI programako 350 irakasle inguru egonkortuko dituelako. Inma Jurio sozialistak argudiatu du ezen, azken urteetan funtzio publikoko behin-behinekotasuna murrizteko ahalegin handiak egin arren, hori ezin izan dela egin irakasleokin, estatuko lege batek galarazi egiten duelako ingelesaren ezagutza irizpide nagusi gisa jartzea lan deialdietan.

Jurioren arabera, estatuko araudi hori «oztopo bat» da, baina, aukera guztiak baliatu nahirik, 2021eko abenduan Madrilgo gobernuak irakasleen behin-behinekotasuna arintzeko onarturiko dekretua hartu dute oinarri lege proposamena aurkezteko. Nahiz eta dekretu horrek ingelesaren inguruan ezer ez aipatu, PSNk aukera ikusi du hori aplikatzeko Nafarroak funtzio publikoan dituen eskumenak PAIko irakasleei ere. Horregatik ez du ulertzen bere bazkideen ezezkoa: «Gure bazkideak estatuko araudiari lotu zaizkio, eta zentralista bihurtu dira, erkidego gisa ditugun autogobernu aukerei muzin eginda».

PSNko eledunaren arabera, Nafarroako familien %70ek nahi dute PAI, eta irakasleen baldintzak hobetu behar dira kalitatea hobetzeko. Presa dutela ere onartu du, ekainean amaituko baita lan deialdi publikoak aurkezteko epea.

Geroa Bairen erantzuna

Maria Solana Geroa Baiko parlamentari eta iragan legealdiko Hezkuntza kontseilari ohiak gogoratu du Hezkuntza Departamenduko zerbitzu juridikoek betidanik auzitan jarri dutela ingelesa derrigorrezko hizkuntza eskakizun gisa proposatzea, eta orain «sudurra estalita» egin behar izan dutela «urteetan ausarkeriatzat eta arduragabetzat» jo duten proposamena.

PSNk akordio programatikoan PAIri buruz dioena erabili du argudio gisa lege proposamena onartzeko, baina Solanak argi utzi dio ez dela horrela: «Zuek orain ulertzen duzuen bezala planteatu izan bazenute duela hiru urte, ez genuen sinatuko akordioa», ohartarazi dio, gobernuko bi bazkideen artean harremana gaiztotuta dagoen seinale. Esparzak aurreko egunetan aipatu zuen akordioa zutela sozialistekin, eta PSNk ukatu egin du. Ironiaz, Solanak aipatu du bere bazkidearen hitza ez duela zalantzan jarri nahi. «Orduan, Esparza jauna, zer ari zara, gezurretan?».

Solanak ez du ulertzen nolatan hartu duen PSNk prozedura berezi hori, behin-behinean diren PAIko irakasleen %10 ingururi soilik eragingo baitie legeak, eta hori egiteko beste bide batzuk bazituelako Hezkuntza Departamenduak; adibidez, lekualdatze lehiaketen bidez. Solanak gogor kritikatu du Carlos Gimeno kontseilaria, hiru urteotan ez delako gai izan PAIren inguruko araudi bakar bat aldatzeko edo dekretua aurkezteko. «Orain irabazle gisa aurkeztu nahi du, PAI hezkuntza eredu bihurtuta? Nola egin nahi duzu?». Gimenori kritikatu dio kontuan ez hartu izana hezkuntza sektoreko mahaian esertzen diren sindikatuen iritzia: «Porrot egin duzu erabat. Komunikazioa bi norabidekoa da, ez bakarrekoa. Politikaren lehen mailako irakaspena da hori, eta ez duzu ikasi».

Izan ere, lege proposamenari buruzko zalantza juridikoak handiak dira. Lehenik eta behin, ez duelako Espainiako Gobernuaren onespenik. Bigarrenik, sindikatuek eurek mehatxu egin dutelako auzitera joko dutela, eta Nafarroako Kontseiluaren (Nafarroako erakunde aholku-emaile nagusia) txostena kaleratu aurretik egin delako eztabaida.

EH Bilduko Bakartxo Ruizen arabera, «arduragabekeriaz» jokatu du gobernuak. Aurreko egunetan, Gimenok eta Javier Remirez presidenteorde lehenak ziurtatu dute erabateko segurtasun juridikoa dutela. Hala, Ruizek galdera egin die biei: «Nafarroako Kontseiluak bermerik ez duela esaten badu, dimisioa emango duzue?». Haren ustez, helburua ez da langileen baldintzak hobetzea, PAI blindatzea baizik.

Eskuinak aurkeztutako hiru zuzenketek dute, aldez edo moldez, PAI hezkuntza eredu bihurtzeko helburua. Puntuetako batean, koalizio eskuindarrak «konpromisoa» eskatu dio gobernuari, «behin PAI programako profesionalen egonkortzea gauzatuta, programa hori eredu linguistiko bihurtzeko prozesua has dadin». Halaber, Navarra Sumak eredutzat hartu duena ez da edozein eredu linguistiko: euskarazko murgiltzeak dituen ezaugarriak nahi ditu PAIrentzat, baina zonifikazioak eragindako trabarik gabe.

Pedro Gonzalen arabera, alderdi abertzaleen helburua PAI «hondoratzea» da, eta urteak daramatzate hezkuntza programa horren aurka. «Etorkizuneko eredu bat da, ez baitugu zalantzarik eredu bat izango dela».


Summary: Basurtuko ospitaleko bihotzeko kirurgiako zirujauek zerbitzua ixtearen kontra egin dute. Ohartarazi duenez, Basurtuko bihotzeko kirurgia kentzeak «oso eragin negatiboa izango du» herritarren osasunean, eta, besteak beste, pazienteak osasungintza pribatura bideratzea eragingo du.

Osakidetzak bi ospitaletan ematen du bihotzeko kirurgiako zerbitzua, Basurtukoan eta Gurutzetakoan. Aldaketak egon daitezke, ordea. Eusko Jaurlaritzako Osasun Saila aztertzen ari da zerbitzua bat egin eta Gurutzeko erietxean soilik eskaintzea. Baina kontra ditu Basurtuko bihotzeko kirurgia zerbitzuko zirujauak, uste baitute «erabaki oso negatiboa» izango dela herritarren osasunerako, eta proiektuak «porrot» egingo duela. Hori horrela, proiektua berriz aztertzea galdegin diote Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailari. Basurtuko «ia zerbitzuburu guztiek» —zehazki 39k— sinatutako gutun baten bidez eman dute beren jarreraren berri.

Oharrean azaldu dutenez, Basurtuko bihotzeko kirurgiako zirujauek eta Osasun Sailak bilera bat izan zuten oan den astean, zirujauek eskatuta. Ez dute gustuko bertan jasotakoa. Haien esanetan, ez diete jaramonik egin herritarrei —gogorarazi dute erabakiaren kontrako 53.000 sinadura bildu dituztela—, ezta ospitaleko langileen «gehiengoari» ere, arduradun politikoek Basurtuko ospitaletako bihotzeko kirurgia zerbitzua kentzeko asmotan jarraitzen baitute.

Proiektuak aurrera jarraituz gero, kardiologiako artan eragina izango duelakoan daude langileak. Eta onerako ez dela izango iruditzen zaie. Salatu dutenez, Osakidetzako ospitale bakarrak eskainiko du zerbitzua, «irisgarritasuna murriztuz» eta «pazienteei bigarren iritzia jasotzeko duten aukera kenduz». Gainera, ebakuntza gela gutxiago egongo direla esan dute, eta, horrenbestez, itxaron zerrendak luzeagoak izango direla. Halaber, ohartarazi dute Basurtuko ospitaleak kardiologiarako dituen «zenbait teknika aurreratu» kenduko dituztela, teknika bateratuak ezingo dituztela eskaini, bi ospitaleen jarduera ezingo dela areagotu, eta Basurtuko ospitaleko beste zerbitzu batzuetan eragin negatiboa izango duela. Osasun pribatuaren mesedetan izango da, osasun langileen arabera: gaixoak osasun pribatura bideratuko dituzte, itxaron zerrenden ondorioz. «Azken finean, erabaki oso negatiboa da Euskadiko herritarren osasunarentzat».

Bihotzeko kirurgiako zirujauek nabarmendu dute orain arte jarrera «zuhurra» izan dutela eta «hitz egiteko prest» egon direla. Orain, ordea, Osasun Sailarekiko desadostasuna erakustea erabaki dute, proiektuak «porrot» egingo duelakoan daudelako. Horrenbestez, eskatu dute berriz aztertzeko, aldaketak eragingo dien profesionalen ekarpenak eta Basurtuko ospitaleko bihotzeko kirurgia zerbitzuak dituen emaitzak abiapuntutzat hartuta.


Summary: Guterresek Errusiari eskatu dio Nazioarteko Zigor Auzitegiarekin elkarlanean aritu dadila, «gerra krimenak» ikertzeko. NBEko idazkari nagusia Butxa, Borodianka eta Irpin hirietan izan berri da, Zelenskirekin batzartu aurretik, eta esan du gerra «zentzugabea» dela XXI. mendean. Errusiako armadak kontrolpean duen Kherson hirian errubloa erabiltzen hasiko dira igandetik aurrera. Stoltenbergek ziurtatu du Suedia eta Finlandia NATOn sartzeko prozesua «azkarra» izango dela.

«Gerra zentzugabea da XXI. mendean. Gerra gaiztoa da, eta ez da batere onargarria. Gure bihotza, noski, biktimekin dago, doluminak familiei». NBE Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusi Antonio Guterresek hitz horiekin laburbildu du gaur goizean Borodianka eta Butxa herrietara (biak Kiev oblastean) egindako bisita, bonbardaketetan suntsitutako eraikinei so egin ostean, eta Ukrainako presidente Volodimir Zelenskirekin batzartu aurretik, hiriburuan. Hil honen hasieran, Ukrainak salatu zuen bi herri horietan seiehun zibilen baino gehiagoren gorpuak aurkitu zituela kalean, «Errusiako tropak Kiev oblastetik erretiratu ondoren». Kremlinek, berriz, behin baino gehiagotan ukatu ditu akusazioak, zabaldutako irudiak Ukrainako zerbitzu sekretuek antolatutako «probokazio» ekintza bat direla argudiatuta.

Nolanahi ere, Guterresek eskatu du «ikerketa independente eta eraginkorrak» egin daitezela Kieveko eskualdean zer jazo den jakiteko, eta, era berean, Errusiari galdegin dio «gerra krimenak» ikertzen laguntzea. «Nazioarteko Zigor Auzitegia erabat babesten dut, eta Errusiako Federazioari dei egiten diot Nazioarteko Zigor Auzitegiarekin elkarlanean aritzeko. Baina gerra krimenez hitz egiten ari garenean, ezin dugu ahaztu gerra bera dela krimenik okerrena».

Errusiako presidente Vladimir Putinekin batzartu ondotik, Guterresek berretsi du NBEk «baliabide guztiak» eskainiko dituela Errusiako tropek Mariupol hirian (Donetsk oblasta) setiatua duten Azovstal altzairutegian gotortutako mila bat zibil salbatzeko eta korridore humanitario seguruak irekitzeko. Hain zuzen ere, Osnat Lubrani NBEk Ukrainan duen koordinatzaileak ostegun honetan iragarri duenez, Zaporizhiara (hegoaldea) joango da Mariupolgo herritarrak ebakuatzeko saiakera bat prestatzeko. Hori bai, Donetsk eskualdeko gobernadore Pavlo Kirilenkok adierazi du Errusiak ez diela utziko Azovstaleko altzairutegitik irteten Ukrainako soldadu zaurituei.

Errusiako Gazprom konpainiak Poloniari eta Bulgariari gas hornidura eten diela eta —errublotan ordaintzen ez dutela argudiatuta—, Zelenskik esan du Mosku munduko prezioen «krisia» eragiten ari dela. Gauero zabaltzen duen komunikatuan adierazi duenez, Errusiaren helburua da oinarrizko merkatu guztietan «kaosa» piztea, batez ere elikagaien merkatuan. Bide beretik jo zuen atzo Europako Batzordeko presidente Ursula von der Leyenek ere, eta gas hornidura moztuz «xantaia» egitea egotzi zion Errusiari. Errusiak esan du gas hornidurak etengo dizkiela beste herrialde batzuei ere, ez badute errublotan ordaintzen. Von der Leyenek, ordea, oroitu zuen Europako Batasuneko kide diren estatuek ordainketak dolarretan edo eurotan egin behar dituztela Errusiarekin. Ohartarazi zuen, gainera, errublotan ordaintzen duten konpainiak Kremlini ezarritako zigorrak urratzen ariko liratekeela, eta Bruselak auzitara eramango lituzkeela.

Bada, Hungariako Gobernuak gaur baieztatu du Errusiak martxan jarritako ordainketa sistema erabiliko duela petrolioaren eta gasaren inportazioak errublotan ordaintzeko, Ukrainaren inbasio militarragatik Moskuri ezarritako zigor sortaren ostean. Peter Szijjarto Hungariako Atzerri ministroak Budapesten erabakia defendatu du AEBetako CNN telebista kateari eskainitako elkarrizketa batean. Hungariak Errusiatik inportatzen ditu gas horniduraren %85 eta petrolio horniduraren %65.

Errubloaren balioari eutsi nahian, Errusiako armadak kontrolpean duen Kherson hirian (hegoaldea) Errusiako dirua erabiltzen hasiko dira igandetik aurrera, Errusiako TASS berri agentziak jasotakoaren arabera. Errubloa bakarrik indarrean sartu aurretik, lau hilabeteko trantsizioa egingo dute, eta aldi berean errubloa eta grivna erabiliko dira, Ukrainako dibisa.

NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko idazkari nagusi Jens Stoltenberg, berriz, Europako Parlamentuko ordezkariekin batzartu da goizean, Bruselan. Stoltenbergek ziurtatu du Suedia eta Finlandia aliantza militarrean sartzeko prozesua «azkarra» izango dela. Azpimarratu duenez, Eskandinaviako bi herrialde horiek NATOren «bazkide estuak» dira, eta euren indar armatuak aliantzarekin trebatuak eta arituak. Berraz, Stoltenbergek esan du aurrez badakitela NATOk ezarritako baldintzak «betetzen» dituztela. Litekeena da Finlandiak eta Suediak maiatzaren 16ko astean egitea eskaera; hain zuzen ere, NATOko Atzerri ministroak maiatzaren 14an eta 15ean bilduko dira, Berlinen.

Errusiak eta Finlandiak 1.300 kilometroko muga dute, eta Moskuk esana du Helsinki eta Stockholm aliantza militarrean sartzen badira «arma nuklearrak» eta «misil hipersonikoak» jarriko dituela Itsaso Baltikoan. «Eraso hibridoen» beldur ere badira Eskandinaviako bi estatu horietan. Hala, Stoltenbergek iradoki du NATOra sartzeko prozesua burutu bitartean ere aliantza militarraren «babesa» izango dutela.

Putin: «Oso bizkor erantzungo dugu»

Moskuk gaur ere oharra bidali dio Mendebaldeari. «Bere pazientziarekin jolasean ez ibiltzeko» eskatu dio Maria Zakharovak, Errusiako Atzerri Ministerioko bozeramaileak. Kremlineko eledun Dmitri Peskovek ere berretsi du Europako herrialdeek Ukrainari emandako arma astunak «mehatxu bat» direla kontinenteko segurtasunerako. «Ezegonkortasuna eragiten duten ekintzak dira», adierazi du, bere eguneroko prentsaurrekoan. Kremlinek apirilaren 20an Kievi bidalitako bakerako zirriborroaren inguruan, berriz, Errusiako Atzerri ministroak adierazi du Errusiak oraindik ez duela Ukrainaren erantzunik jaso.

Ukrainaren inbasioa ikusirik AEBek, haien aliatuek eta Europako Batasunak Moskuri ezarritako zigorrei dagokienez, Putinek atzo San Petersburgon egindako agerraldian esan zuen Errusia «ekonomikoki itotzeko» saiakerak «porrot» egin duela. Bestalde, ohartarazpen argia eta zuzena igorri zion Mendebaldeari: «Ukrainako gatazkan esku hartzen saiatzen denari oso bizkor erantzungo diogu». Haren esanetan, Moskuk «tresna guztiak» ditu erantzuteko. «Behar izanez gero, erabili egingo ditugu, eta denek jakitea nahi dut».

Errusiako agintariak berretsi zuen «operazio militar bereziaren» helburuak «baldintzarik gabe» beteko direla, eta azpimarratu zuen «Donetsk, Luhansk, Errusiako Krimea eta Errusia osoaren segurtasuna bermatu» nahi dituela, «ikuspegi historiko batean» oinarrituta. Gainera, Errusiaren inbasioak Errusiaren «benetako arriskua» eragotzi duela ziurtatu zuen. «Adorez, erabakitasunez eta heroismoz, gure lurraldean gertatuko zen gatazka handi bat eragotzi dugu».


Summary: 1998, Margarita Roblesentzat legez kanpoko entzuketak onartezinak ziren urtea. Pello Urzelai kazetariak Euskaldunon Egunkaria-ko hemerotekatik berreskuratu ditu Roblesek elkarrizketa batean emandako erantzunak, CESIDek HBri 1990eko hamarkadan egin zizkion entzuketen harira. Atzo Kongresuan esan zuenarekin zerikusirik ez dute.

«Demokrata izanik, ezin dugu onartu gerra zikinik edo legez kanpoko entzuketarik egotea». Margarita Roblesen hitzak dira, baina ez gaur egungoak. Roblesen adierazpenak ez du zerikusirik duela gutxi argitara atera den Pegasus programaren espioitza kasuarekin. Ez da hori, ordea, Espainiak horrelakoak egiten dituen lehen aldia. Adibideak asko dira. Eta Roblesen adierazpenak beste kasu horietako bati dagozkio. 1998. urtea zen, eta jakin zen CESIDek, garai horretako Espainiako zerbitzu sekretuen zentroak, Gasteizeko HBren egoitzan legez kanpoko entzuketak egin zituela, artean koalizioa legezkoa zela (2003an legez kanporatu zuten). Robles Espainiako Auzitegi Nazionaleko magistratua zen 1998an, baina Barne eta Justizia Ministerioko Barne idazkari izana zen 1994tik 1996ra, eta 1998ko apirilaren 22an elkarrizketa egin zion Euskaldunon Egunkaria-k. Pello Urzelaik egin zion elkarrizketa, eta gogora ekarri du sare sozialetan.

El Mundo egunkariak 1998ko apirilaren 3an eman zuen HBri Gasteizen egindako legez kanpoko entzuketen berri. Goiko solairutik zelatatzen zituzten. Haren arabera, 1992tik espiatu zuten koalizio abertzalea, Espainiako Gobernuari horren berri eman gabe. Madrilgo egunkariaren arabera, epaileen baimenik gabe kontrolatu zituzten telefonoak, ordenagailuak eta faxak. Egunkaria-ko elkarrizketan, egun batzuk geroago, Roblesek esan zuen bera Barne Ministerioan izan zen garaian (1994-1996) ez zuela horren berririk izan, baina, edonola ere, demokrata batentzat horrelakorik onartzea ezinezkoa dela adierazi zuen.

24 urte geroago, beste gisa batera mintzatu da Robles legez kanpoko entzuketez. Pegasus programaren espioitza kasuko entzuketen harira galdetu zioten atzo Espainiako Kongresuan, eta hala esan zuen: «Zer egin behar du gobernu batek norbaitek konstituzioa urratzen duenean? Norbaitek independentzia deklaratzen duenean? Norbaitek bide publikoak mozten dituenean? Desordena publikoak egiten dituenean?».

Roblesek adierazi du Espainiako Gobernuak eta haren organismo publikoek zuzenbidearen arabera jokatzen dutela, «legeek ezartzen dituzten kontrolekin». Baina, aldi berean, iradoki du justifikatuta dagoela independentisten aurkako espioitza.

Ez zuen hala pentsatzen duela 24 urte, Euskaldunon Egunkaria-ri emandako elkarrizketan, gatazka puri-purian zegoen garaian (ETAk hamahiru pertsona hil zituen elkarrizketa egin aurreko urtean, 1997an): «Indarkeriaren kontra erantzun bakarra egon daiteke: legea zorrotz betetzea. Legea betetzea ez den edozein gauza, legez kanpoko entzuketak direla, gerra zikina dela, nire ustez okerra da». Gero gaineratu zuen: «Ezin dugu ahaztu arazo politikoa dela, eta politikoki konponduko da bakarrik». Elkarrizketa egin zen garaian, beste 145 profesional eta intelektualekin batera, elkarrizketaren eta negoziazioaren aldeko agiri bat sinatu zuen Roblesek.

Azken lau erantzunak dira legez kanpoko entzuketei buruzkoak. Klikatu irudian handiago ikusteko

Pegasus espioitza programaren kasuan ez bezala, 1998ko entzuketak ez zituen ukatu Roblesek, baina gaineratu zuen ez zuela uste jarduera orokorra zenik. Epaileek zer esango zuten itxaron behar zela erantzun zuen horrelako legez kanpoko entzuketa kasu bat posible ote zen galdetuta. Gasteizko HBko egoitzaren entzuketen auzia Arabako Lurralde Auzitegira iritsi zen, eta horrek hiru urteko espetxe zigorra eta zortzi urteko inhabilitazioa ezarri zien Emilio Alonso Manglano eta Javier Calderon CESIDeko zuzendariei; Espainiako Auzitegi Gorenak errugabetu egin zituen gero. Gainera, Mario Cantero Gonzalez eta Francisco Bujan Gonzalezi bi urte eta erdiko espetxe zigorra eta sei urteko inhabilitazioa ezarri zien entzuketen egile materialak izan zirelako. Victor Casterán eta Francisco Millan absolbitu egin zituen. Epaiak Espainiako estatua erantzule zibil egin zuen.


Summary: Bularreko minbizia, zortzi andretik batek. Gaixotasunari buruzko topaketa bat martxan da Donostian, eta ikerketa indartu behar dela nabarmendu dute bertan parte hartzen ari diren adituek

Bularreko minbiziaren arloko ikertzaileen Geicam elkarteak antolatuko nazioarteko topaketa egiten ari dira Donostian, eta, eritasun hori hobeto ulertze aldera, ikerketan lan handia egin behar dela nabarmendu dute. Parte hartu dute, besteak beste, Osakidetzako hainbat profesionalek, eta gaur goizean kazetarien aurrean egin duten agerraldian solastatu dira, adibidez, Ander Urrutikoetxea eta Isabel Alvarez Lopez onkologoak. Gaitzaren prebalentzia handiaz ohartarazi dute; egungo datuen arabera, zortzi andretik batek bularreko minbizia garatuko du noizbait. Hego Euskal Herrian bertan, esaterako, urtean 2.200 kasu inguru diagnostikatzen dituzte.

Minbiziak izateko arriskua, oro har, adinarekin handitu egiten da, eta populazioaren adina gora doan heinean bularreko minbiziaren kasuak ugaritzeko arriskua ere handiagoa dela ohartarazi dute. Datu baikorrak ere eman dituzte, ordea. Urrutikoetxeak nabarmendu du bularreko tumoreei lotutako hilgarritasun tasa urtez urte %1 apaltzen ari dela, eta pronostikoa ere askotan ona izaten dela: «Diagnostikoa egin eta bost urtera bizirik egoten dira pazienteen %80». Ehun gaixotik bat gizona izaten da, baina, oro har, andreen gaitza izaten da bularreko minbizia. Esan dute emakumeak oraindik «gazteak» direnean izaten direla diagnostiko gehienak, batez beste 60 urte dituztenean, eta toki hainbatetan, Gipuzkoan bertan esaterako, «galdutako bizitza urte potentzial» gehienen kausa minbizi hau izaten dela. Horiek horrela, diagnostikoetan zein tratamenduan hobera egiten jarraitzea ezinbestekoa dela gogorarazi dute.

Tratamenduetan gero eta doiago jardutea xede garrantzitsua dela nabarmendu du Alvarez Lopezek. »Gutxien behar dutenei tratamendua urritu nahi diegu, eta gehien behar dutenei, handitu; horretarako erremintak behar ditugu». Horiek «ikerketak» besterik ezin dituela ekarri nabarmendu du. Minbizia «hastapenetan» atzemanda pronostikoak oro har hobeak izaten direla gogoratu du, baina behin gaitza zabalduta ere, alegia «metastasia» egin ostean ere, gaitza «kroniko bihurtzeko» bide gero eta eraginkorragoak bilatzeko ahalegin etengabeetan ari direla, paziente horien «bizi kalitate ona» helburu.

Aitortu dute COVID-19aren izurriak ondorioak izan dituela bularreko minbizian ere. Osasun sistemek geratu egin behar izan zituzten baheketa sistemak, eta, hortaz, kasu batzuk ezin izan dira behar bezain garaiz atzeman.


Summary: Klima aldaketak zoonosiak erraztuko dituela iragarri dute. Nature aldizkarian argitaratutako ikerketa baten arabera, 2070erako, 15.000 birus transmisio berri egon daitezke ugaztunen berrantolatze eta mugimendu geografikoen ondorioz

Hurrengo hamarkadak beroagoak izango dira klima aldaketaren ondorioz, eta gaixotasun gehiago ere egongo dira. Horixe iragarri zuen atzo Colin Carlson Georgetowneko Unibertsitateko ikertzaileak. EcoHealth Alliance AEBetako gobernuz kanpoko erakundeak eta unibertsitate horrek elkarlanean egindako ikerketaren aurkezpenean egin zuen iragarpen hori Carlsonek. Hain zuzen ere, bi graduko berotze bat hartu dute oinarri gisa, eta animalien balizko mugimenduen eredu ugari gurutzatu dituzte. Animalien birkokatze geografiko horrek gaixotasunak hedatuko ditu, eta gizakiengana iristeko arriskua iragarri dute, bereziki populazio dentsitate handiko zenbait eremutan, Afrika tropikalean eta Asiako hego-ekialdean, kasu.

3.319 ugaztun espezieren leku aldaketa posibleak aztertu dituzte, 2070erako izan daitezkeen klimen arabera. Litekeena da mugimendu batzuk jadanik martxan egotea, eta, horiekin batera, baita birusen transmisio batzuk ere. Hala, ikertzaileek ohartarazi dute aldaketa horiek saihetsezinak izan daitezkeela, nahiz eta klima berotzea bi gradutik behera geratu. Oraingoz, litekeena da prozesu horiek «oharkabean» gertatzen aritzea, George Albery ikerketaren egileetako batek jakinarazi duenez.

Animalien mugimendu horiek animalia komunitate berriak sortuko ditu, eta, beraz, haien arteko lotura eta harreman berriak. «Gaixotasun berriak sor ditzakeen mekanismo berri eta potentzialki suntsitzaile bat sor dezake horrek, eta etorkizunean animalien populazioen osasunarentzako mehatxu bat izateaz gain, gure osasunean ere eragina izan dezake», ñabartu du.

Horregatik, animalien mugimenduak ikertu eta zaintzeko beharra azpimarratu zuen, pertsonen osasunean izan daitezkeen ondorioak saihestu eta hura babesteko azpiegiturak sortzeko. Ikertzaileek jakinarazi dute oraingoz lan hori ez dela egiten ari, eta horrek etorkizunean pandemia berriak ekar ditzake. Gutxienez 10.000 birus motak daukate gizakiak infektatzeko gaitasuna, baina, gaur egun, horietako gehienak ugaztunetan daude, egoera latentean.

Zoonosien lehen eragilea

Animalietatik gizakietara hedatuko diren gaixotasunen eragileetan lehena izango da, beraz, klima aldaketa, ikerketa horretan ondorioztatu dutenez. Beste eragile batzuk ere izango dira: deforestazioa, basa animalien salerosketa eta nekazaritza industriala. Zientzialariek eskatu dute bereziki erreparatzeko saguzarrei, uste baitute gizakiengana iristeko aukera handia duten birus ugari dituztela. Halaber, animalia basatien merkataritzak eta salerosketak duten arriskuaz jabetzeko eskatu dute. Bide batez, animalien gaixotasunen zaintza eta ingurumenaren aldaketen inguruko ikerketak aldi berean egiteko eskatu dute, prebentzio ariketa moduan. «Isatsik gabeko saguzar brasildar bat Appalacheetara iristen denean, jakin behar dugu zer birus daramatzan barruan. Hori baita kutsatze eta pandemia gehiago ez izateko modu bakarra», azaldu du Carlsonek.


«Aterkirik ez, Prudentzio!»

Summary: «Aterkirik ez, Prudentzio!». San Prudentzio eguna ohiko formatuan ospatu dute arabarrek, bi urteren ondoren. Eguraldiak eutsi egin dio, eta ez dute euritakoaren beharrik izan. Berriz elkartzeko eguna izan da.

«Din-dan, din-dan», kanpai hotsak lehenengo, eta Agur, Jaunak-en doinuak txistuarekin eta danbolinarekin gero, ordezkari politikoei ongietorria egiteko. Bi urteko etenaren ondotik, San Prudentzio eguna ohiko formatu eta egitarauarekin berreskuratu baitute arabarrek, eta nabari da kasik ilusio hori lehen doinuetatik. Hainbestekoa da festarako gogoa, ezen euriaren mehatxuari ere aldarte onarekin erantzun baitiete gehienek. «Aterkirik ez, Prudentzio!», erregu egin dio Fernando Diaz de Aldak patroiaren irudiari, barrezka, urteroko argazkia egiten ari den bitartean. Santuaren ospeaz jakitun, festa gosea ez zapuzteko ohartarazi dio. «Ea zeruak eusten digun; hori da garrantzitsuena. Gainontzean, erroskillarik gabe joango gara etxera», esan du.

Goizean goiz hasi dute eguna askok, halere. Aurreko eguneko erretretaren eta danborradaren biharamunik gabe, Probintzia plazan Arabako zortzikoa entzunda ekin dio Armentiarako bideari Xabier Iñigok, esaterako. «Berandu habil, dagoeneko!», bota dio lagunari. Lehen orduan egin ditu erosketak berak, jende pilaketa handirik ez zegoela aprobetxatuta. «Goizeko hamarretarako hemen nintzen», aitortu du. Euskal pastela eta erroskillak erosi ditu. «Azokara goiz etorri behar da produktu onak eskuratu nahi badituzu», azpimarratu du.

Jorgek eta Asunek ere nahiago izan dute erosketak egin aurrena, jan-edanari ekin baino. Perretxikoak erosi dituzte: «Urtean behin gutxienez erosi behar dira». Prezioek nabarmen egin dute gora alor guztietan, eta jakiei ere eragin die igoera horrek, nola ez: 58 euro balio du perretxiko kiloak. «Tira, gutxi batzuk erosi ditugu; gula kentzeko baino ez».

Eguerdia baino lehen egin dituzte ekitaldi ofizialak, hain zuzen: prozesioa egin dute santuaren omenez eraikitako baselizan lehenengo, meza jarraian, eta ohorezko aurreskua dantzatu dute gero, tradizioak agintzen duen moduan. Agintari guztiak izan dira bertan, baina Ramiro Gonzalez Arabako ahaldun nagusia izan da guztien buru. Jendetza batu da ekitaldi horiek ikusteko.

Baselizaren inguruak lepo bete dira pixkanaka. Ateri eta giro epela lagun, errepidetik ari da jende gehiena joan-etorrian; zelaian inor gutxi dabil, hori bai. Herri kirolen ikuskizuna hasi denean soilik hurbildu da jende gehiena soropilera, eta bat baino gehiago damutuko da akaso zapatilak lokatzez zikinduta eramango dituelako etxera.

Baina egunak merezi du. Ilusioa eta poza dira gehien entzuten diren berbak, nola herritarren ahotan, hala saltzaileenetan. Pozik, esaterako, bi urteren ondoren azokara itzultzearekin Ane de la Cruz Bilboko erroskilla saltzailea: «Oso ondo joan da goiza; ez gara kexatuko; jendeak eskertu digu». Ilusioz jaia berreskuratu izanarekin Xabier Aizpeolea Gorbeialdeko gazta saltzailea: «Gogoz geunden; hau gure festa da, arabarron festa». Eta gustura bezeroekin berriz elkartzeko aukera izateagatik Leire Belaustegi Goiuri gozotegiko arduraduna: «Eguraldia, krisia... aitzakiak aitzakia jendetza dabil. Festa gosez dago jendea, erosketak egiteko eta disfrutatzeko gogoz. Gozamen hutsa da hau; ederra izaten ari da».

Tradizio eta usadio orok du lehen aldi bat, nolanahi ere. Eta horren adibide dira Etxaniz-Zubizarreta familiako hiru gazteenak: Asier, Eneko eta Oier. Aurreneko San Prudentzio eguna izan dute aurtengoa hirurek. «Donostiarrak gara gu izatez, eta hirurak txiki-txikiak zirenean etorri ginen Gasteizera bizitzera. Pandemia tarteko, ez dute ospakizuna ezagutu gaur arte», azaldu du Maria Zubizarreta, gaztetxoen amak.

Errenteriako (Gipuzkoa) Saldiasko talogileen salmenta postuaren aurrean dago familia, mokadu bat jateko asmoz. Taloa nondik datorren eta nola egiten den azaldu die Ander aitak hiru semeei. Probatu ere egin dute: Oierrek aurpegiarekin keinu egin du, gustatu ez zaionaren gisan; Enekok ere zalantza egin du, eta nahiago du txistorra bakarrik jan. «Niri bai, niri gustatu zait», esan du, aldiz, Asierrek.

Gazitik eta gozotik: denetarik dago Armentiako salmenta postuetan, hala ere. Eta egarri denak ere badu zerekin ase. Hori baita Armentiako gunearen eta San Prudentzio egunaren bereizgarrietako bat: inor etxera tripa hutsik joaten bada, ez dadila izan non aukeratu ez daukalako. Ez, behintzat, bazkaltzeko barraskiloak jateko ohitura dagoen herrialdean.

Egitarauari dagokionez ere, adin eta gustu guztientzako ekintzak daude ospakizunaren inguruan: musika kontzertuak, dantza saioak, kirol ikuskizunak... Eta Armentiako festa gunearen bihotzetik kanpo ere badago zertaz gozatu.

Festak ez du etenik izango datozen egunetan Araban. Igandean Estibalizko Andre Mariaren egunaren ospakizunak izango dira, eta orduan ere izango da zertan gozatu. Bi urte gehiegi baitira ospakizunik gabe, zeruari begira denbora galtzeko.


Summary: Hautatu dituzte sekretu ofizialen batzordea osatuko duten ordezkariak. Hautagai guztiek lortu dituzte gutxienez behar ziren 176 botoak. Tartean daude EH Bilduko, EAJko, ERCko, JxCko eta CUPeko kideak.

Espainiako Kongresuak bilkura berezi bat egin du gaur arratsaldean, ohikoaren atzetik, sekretu ofizialen batzordea osatuko duten diputatuak hautatzeko. Talde parlamentario guztietako ordezkariek lortu dute beharrezko boto kopurua gainditzea —176 boto—; besteak beste, EH Bilduko, ERCko, JxCko eta CUPeko eledunek. Azken biak Talde Pluraleko eta Talde Mistoko ordezkari gisa sartuko dira.

Azken egunetan zeresana eman du ezkutuko funtsak eta CNI Espainiako zerbitzu sekretuen ekintzak kontrolatzeko batzorde horretan ariko diren diputatuak aukeratzeko moduak. Izan ere, Pegasus softwarearekin eginiko espioitza kasuak direla eta, Kongresuko presidente Meritxell Batetek haiek hautatzeko modua aldatzearen alde egin du. Lehen, beharrezkoa zen Kongresuaren hiru bostenen babesa —210 boto—; orain, gehiengo osoarena.

Hala, talde independentistek batzordean sartzea lortu dute, besteak beste PPko, Voxeko eta Ciudadanoseko kideek kontra egin arren. Mertxe Aizpuruak (EH Bildu), Gabriel Rufianek (ERC) eta Miriam Nogerasek (JxC) 186 boto lortu dituzte, eta Albert Botranek (CUP), berriz, 185. Gainerako taldeetako ordezkariek 270 bototik gora eskuratu dituzte. Hauek dira: Aitor Esteban (EAJ), Hector Gomez (PSOE), Cuca Gamarra (PP), Ivan Espinosa de los Monteros (Vox), Pablo Echenique (Unidas Podemos) eta Edmundo Bal (Ciudadanos).

Ez da Esquerrak batzordean parte hartzen duen lehen aldia, baina badaki zer den hartatik kanpo uztea ere; PPren azken agintaldian, kasurako. EH Bilduk, JxCk eta CUPek, berriz, lehen aldia izango dute.

Batzordea Batetek berak zuzenduko du. Hala, haren esku dago lehen bilkurara deitzea; ziurrenik, espioitza kasuen inguruko esplikazioak emateko izango da, baina baita alderdiek eginiko beste eskakizun batzuk aztertzeko ere; besteak beste, Espainiako presidente Pedro Sanchezek Falcon hegazkinarekin eginiko bidaien ingurukoak eta PPren agintaldian eginiko entzuketak argitzeko.


Summary: Kutxabankek 75 milioi euro irabazi ditu lehen hiruhilekoan, %21,6 gehiago. Zerbitzuek, aseguruek eta funtsek entitatearen negozioaren %53 hartzen dute jada. Maileguetan %6ko hazkundea izan du Kutxabankek, eta bere historiako berankortasun ratio txikiena du: %1,8. Bezeroen %58,5 dira erabiltzaile digitalak.

Gerrak dakarren ziurgabetasunak baldintzatutako testuinguruan, kopuru onekin egin ditu Kutxabankek aurtengo lehen hiru hilabeteak, «core negozioaren sendotasunari esker eta, besteak beste, interesen marjinak uste baino hazkunde handiagoa izan ostean».

Core negozio horretan, hori bai, entitateari maileguen interesetatik baino sarrera gehiago etorri zaizkio zerbitzuen komisioetatik eta aseguruetatik; bi jarduerek, inbertsio funtsekin eta pentsio planekin batera, jada Kutxabanken negozioaren %53 hartzen dute.

Ildo horretan, aipatzekoa da aseguruen merkaturatzean lortutakoa: hiru hilabetetan 35.000 aseguru poliza iritsi ditu Kutxabankek, 2021eko martxoan baino %10,2 gehiago. Gaur egun, entitatearen polizen stocka 927.000tik gorakoa da, eta jarduera horretatik 43,9 milioi euroren diru sarrerak gehitu dizkie taldearen emaitzei.

Balantze kanpoko baliabideetan ere goraka jarraitzen du finantza entitateak. 21.000 milioi euro kudeatzen ditu inbertsio funtsetan, eta haren merkatu kuota %6,75era handitu du.

Mailegu negozioan ere hazkundea izan du Kutxabankek, %6 igota, 46.514 milioi euroraino. Hipoteka mailegu berrietan, 1.062 milioi eman ditu lehen hiruhilekoan, eta kontsumo kredituetan, berriz, %11,6 hazkundea izan du, iazko datuekin alderatuta.

Bestalde, taldeak zalantzazko aktiboen saldoa murrizten jarraitu du; 30 milioi euro baino gehiago 2022ko lehen hiruhilekoan; aktibo horiek 911 milioi eurokoak dira orain. Horrekin eta kreditu inbertsioaren saldoaren hazkundearekin, Kutxanbankek inoizko berankortasun tasarik txikiena du, %1,8tik beherakoa, sektoreko batezbestekoa otsailean %4,3koa izan zenean.

Kutxabankek azaldu du ere bere bezero guztien % 58,5 direla erabiltzaile digitalak, eta Online banka eta Banka mugikorrak dagoeneko kontratu guztien % 44 hartzen dituztela.


Summary: Frantziako ezkerra batera aurkezteko negoziazioak eten ditu Alderdi Sozialistak. Sozialistek ez dute baztertzen Frantzia Intsumisoarekin aurkeztea Frantziako Asanblea Nazionalerako bozetara, baina Jean-Luc Melenchonen alderdiari eskatzen dio «pluraltasuna» onartzea.

Frantziako Asanblea Nazionalerako bozak egitekoak dira ekainaren 12an eta 19an, eta ezkerreko alderdiak haien artean hitz egiten ari dira horietarako balizko hautagaitza bateratu bat osatzeko. Baina solas horiek katramilatu egin dira. PS Frantziako Alderdi Sozialistak gaur goizean agiri baten bidez adierazi du bere egiten dituela Jean-Luc Melenchonen LFI Frantzia Intsumisoa alderdiaren programako puntu nagusiak. France Info Frantziako irrati publikoak eta BFMTV telebista kateak ordu batzuk geroago jakinarazi dutenez, ordea, sozialistek negoziazioak «eten» dituzte, argudiatuta Melenchon buru duen mugimenduak «logika hegemoniko oro» hautsi behar duela, eta «pluraltasuna» onartu behar duela. «Une honetan ez dugu bermerik», adierazi du Olivier Faure sozialisten idazkari nagusiak, bi hedabide horien arabera.

Presidentetzarako bozetan Melenchonena izan zen hirugarren indar bozkatuena, botoen %22 eskuratuz. Politikariak Frantziako ezkerraren lidergoa hartu du, eta ez du ezkutatzen parlamenturako hauteskundeen ondoren lehen ministro izatea gustatuko zitzaionik. Beraz, hautagaitza bat bateratzeko, aldebiko elkarrizketak sustatu ditu EELV Europa Ekologia-Berdeekin, sozialistekin eta PCF Frantziako Alderdi Komunistarekin. Horren harira, Julien Bayou EELVren idazkari nagusia baikor mintzatu da France 2 telebista katean, eta iruditzen zaio «laster» lortuko dutela akordio bat LFIrekin.

Ezkerreko lau alderdi horien artean gehien bozkatuen artean bigarrena EELV izan zen (%4,6), hirugarrena PCF (%2,2), eta laugarrena PS (%1,75). Sozialistek inoiz izandako emaitzarik txarrena izan zen, eta PS erakundeetatik desagertzeko zorian legoke.

Etena gorabehera, PSk nabarmendu du bere egin dituela Frantzia Intsumisoa alderdiaren programako puntu nagusiak. Horien artean daude gutxieneko soldata 1.400 euro garbira igotzea, erretretako adina 60 urtera jaistea, plangintza ekologikoa azkartzea, VI. Errepublika deklaratzea, eta Europako Batasuneko «hainbat arau» aintzat hartzea.

Melenchonek baldintza bat jarri zion PSFri negoziazioetan sartzeko: programako puntu nagusiak onartzea. Sinbolo gisa, Maiatzaren Leheneko ekitaldietarako eduki nahi dute akordioa prest, hau da, iganderako. Baina oraindik ez dago ezer sinatuta.


Summary: Foro Soziala: «Kongresuan gertatu dena guztiz gaitzesgarria da». Macarena Olona Espainiako Kongresuko eskuin muturreko diputatuaren adierazpen polemikoak gaitzetsi dituzte Foro Sozialeko kideek. Diputatuak barre egin die torturatuei, atxiloketa bat kontatuz.

«Kongresuan gertatu dena guztiz gaitzesgarria da, biktimizazio onartezin bat eragiten duelako. Biktima guztiek, torturatuak izan diren guztiak barne, egia, justizia eta erreparazioa merezi dituzte. Babes politiko eta instituzionala premiaz behar dira». Hitz horiekin salatu dute Foro Sozialeko ordezkariek Macarena Olona Espainiako Kongresuko eskuin muturreko diputatuak atzo, atxiloketa baten kontakizuna eginez, torturatuen inguruan egin zituen adierazpen polemikoak.

Ukrainako guduak eragindako kalte ekonomikoei aurre egiteko ekonomia plana onartu eta gutxira egin zituen adierazpen horiek eskuin muturreko diputatuak, Vox alderdiak sekretu ofizialen batzorde bat osatzeko eztabaidan hitza hartu zuenean. Hala adierazi zuen: «Torturatu egin ninduten. Ni lotan nengoen, etxean, eta, gauaren erdian, agente talde bat abisatu gabe sartu zen. Aurpegia estalirik zeramaten. Ohetik jaikitzera eta hormaren aurka jartzera behartu ninduten. Beldurra izan nuen; ez zidaten utzi ondasun pertsonalik ukitzen. Arma pila bat zituzten. Izuturik nengoen. Soinean txiza egin nuen. Torturatu egin ninduten».

Adierazpen gogor horiek, gainera, ironiaz beteriko tonu probokatzaile batean eta torturatuei barre eginez egin zituen Voxeko diputatuak: patxadaz irakurri zuen kontakizuna, poliki, esaldi bakoitzean indarra jarriz eta esaten zihoana keinu ugari eta askotarikoen bidez nabarmenduz.

Batzuen ustez, Andaluziako hauteskundeen kanpainaren aitzakian mintzatu zen tonu horretan Olona; izan ere, hauteskundeei begira dago jada, eta, atzo haren ahotik ateratakoak entzun dituztenen iritziz, horregatik igo zuen tonua ohi baino are gehiago, bere hitzen oihartzun egingo ziren kameren eta fokuen bila.


Summary: Nafarroako BPGak ez du gerraren eragina nabaritu, eta %1 handitu da lehen hiruhilekoan. Inflazioaren eraginez, barne kontsumoa apur bat apaldu da, baina industriak eta inbertsioak egin dute ekonomiatik tira

Oraingoz ez du balaztarik sakatu. Urtarriletik martxora bitartean, Nafarroako barne produktu gordina %1 handitu zen, aurreko hiruhileko erritmo berean. Nastat Nafarroako estatistika erakundeak aurreratutako datuaren arabera, iragan urteko datuarekin alderatuta, %6,5 hazi da ekonomia; aurreko hiruhileko datua baino hobea da, beraz (%4,9).

Ukrainako gerra otsail amaieran hasi bazen ere, Nafarroako ekonomiak oraingoz ez du galdu aurretik zekarren dinamismo ona. Asteartean Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ekonomiak azaldutako joera bera berretsi du Nafarroakoak.

Dena den, inflazioaren bilakaera bai nabaritu da barne kontsumoan, Nastatek aurreratu baitu sendien eskaria apur bat apaldu dela. Alderantziz, enpresen inbertsioek eta industriak bultzatu dute batik bat ekonomia. Zerbitzuen merkatuak eta eraikuntzak ere joera positiboa azaldu dute. Kanpo merkataritzak ere bilakaera ona izan duela nabarmendu du estatistika erakunde horrek.

Kaleratutako datua lehen aurrerapena besterik ez da, eta Nastatek ekainaren 24an emango du lehen hiruhilekoko koadro ekonomiko osoa.

Aurreikuspena, bere horretan

Nafarroako Gobernuak ez du aurreikuspen ekonomikoa aldatzeko asmorik. Elma Saiz Ekonomia eta Ogasun kontseilariak etengabe zabaltzen duen mezua da egunetik egunera tentuz jarraitzen dutela ekonomiaren bilakaera, baina oraingoz ez dituzte aurretik egindako kalkuluak egokituko. Hala, aurten ekonomia %5 inguru haziko dela uste du.

Aste honetan, BBVA Research zuhurrago azaldu da, eta aurreratu du Nafarroako BPGa aurten %3,4 haziko dela, eta datorren urtean, berriz, %2,5, aurretik zuen aurreikuspena baino gutxiago. BBVAren ikerketa taldeak argudiatu du industriaren eraginez energia kontsumo handia duten lurraldeek gehiago nabarituko dutela egungo egoera zaila.

Euroaren eremuan moteldu da

Inflazioaren eta energia kostuen gorakada ez da Hego Euskal Herriko datu makroekonomikoetan islatu, baina euroaren eremuko ekonomiak bai nozitu du apur bat garestitze orokorraren eragina.

Eurostatek aurreratutako datuaren arabera, jarduera ekonomikoa hamarren bat apaldu da hiruhileko batetik bestera, hala euroaren eremuan nola Europako Batasunean: euroa erabiltzen duten herrialdeen ekonomia %0,2 hazi zen urtarriletik martxora —%0,3 hazi zen iazko azken hiruhilekoan—; EBn, berriz, %0,4 hazi zen.

Herrialdez herrialde, Alemania izan da, ekonomia handienen artean, aurreikuspenei eutsi edo apur bat hobetu duen herrialde bakarra. Hornidura kateen arazoen ondorioz, urritik abendura bitartean %0,3 behera egin zuen jarduera ekonomikoak, eta urteko lehen hiru hilabeteetan salto txiki bat egin du, %0,2 hazi baita. Datu horrekin atzeraldian erortzea saihestu badu ere, ziurrenik, inflazioak galarazi egin du suspertzea handiagoa izatea.

Frantzian, Italian eta Espainian ekonomia moteldu egin da. Apirilean, Frantziak %5,4ko inflazioa izan zuen,1997an seriea egiten hasi zirenetik daturik txarrena. Euroaren eremuko batez bestekotik behera badago ere, familien kontsumoa %1 inguru uzkurtu du, eta analistek espero dute lehen hiru hilabeteetan ekonomia %0,3 inguru haztea, aurreko hiruhilekoan baino bost hamarren gutxiago.

Espainian, moteltzea erabatekoa izan da. Urritik abendura bitartean erritmo bizian (%2,2) handitu ostean, lehen hiruhilekoan indar handiz sakatu du balazta, %0,3 baizik ez baita hazi. Ondorioz, Espainiako Gobernuak urte honetarako egindako aurreikuspen ekonomikoa nabarmen apaldu du, 2,7 puntu jaitsiz: %7 haztea espero zuen, eta orain %4,7ra jaitsi du. Nadia Calviño Ekonomia ministroak argudiatu du «zuhurtzia handienarekin» jokatu nahi dutela, eta horregatik moldatu dutela aurreikuspena. Haren irudiko, hazkunde hori batik bat barne kontsumoan eta enpresen inbertsioan oinarrituko da.


Summary: Susmagarri baten bila ari dira, lau lagunen hiltzailea izan daitekeelakoan. Iazko udazkenean izandako hilketa batzuekin lotura izan dezakeen ikertzen ari da Ertzaintza, Vocento taldeak zabaldu duenez.

Ertzaintza pertsona baten bila ari da, joan den udazkenean Bilbon lau lagunen hilketaren egile izan daitekeelakoan, Vocento taldeko egunkariek zabaldu dutenez. Ertzaintzak ez dio halakorik baieztatu BERRIAri, ezta gezurtatu ere.

Hedabide horien arabera, iazko urrian eta azaroan izan ziren hilketak, eta laurek elkarrekin lotura izan dezaketela ondorioztatu dute. Iturri berberek zabaldu dutenez, susmagarriak kontaktu sare bat erabili zuen hildako lau lagunekin geratzeko, eta biktimen kontu korronteen informazioa lortzen zuen hala, ondoren horietatik dirua ateratzeko.

Vocentoko egunkarien arabera, Ertzaintza informazioa biltzen ari da, susmagarria gertakariekin lotzeko, Bilboko pertsona baten salaketa jaso ondoren, zeina, iturri horien arabera, eraso egin baitzioten.


Summary: Asier Guridi iheslariak hilabete darama gose greban. Martxoaren 29an hasi zuen protesta, Espainiak Caracasen duen kontsulatuaren aurrean. Pasaporte bat eskatu du, bere eskubideak bermatzeko.

Asier Guridi euskal iheslariak pasaporte bat emateko eskatu dio Espainiari, eta adierazi du ez duela gose greba utziko hura lortu arte. Hilabete darama protestan, Espainiak Caracasen duen kontsulatuaren aurrean. «Nortasun juridikoa da oinarrizko eskubideetarako sarbidea», esan dute haren ingurukoek, hedabideetara bidalitako mezu batean.

Egun, errefuxiatu estatusa du Guridik, Venezuelako Gobernuak emana. Halere, salatu du horrek ez diola legalki lan egiteko eta jabegorik izateko eskubiderik ematen. Are gehiago, bere semearen ordezkari gisa aritzeko aukerarik ere ez duela azaldu du, ezta ezkontzerik ere. Semea eta bikotekidea Euskal Herrian ditu, baina, gaitzetsi duenez, haiek ere «heriotza zibilera» eraman ditu egungo egoerak: «Ezin dut lanik egin. Nola egingo dut nire semea elikatzeko betebeharri erantzun eta harentzat bizitza duin bat bermatzeko?».

Iheslariak martxoaren 29an hasi zuen protesta, eta, salatu duenez, lehen egunetik jasan ditu polizien mehatxuak, kartelak kendu eta kontsulatu aurretik joateko. Are gehiago, apirilaren 16an bi lagunek eraso egin ziotela azaldu du. Haren ingurukoek adierazi dutenez, greba kalean egiten ari da Guridi, horrek dakartzan arriskuekin. Guridiren osasun egoera «okerrera egiten ari da progresiboki», iheslariaren ingurukoek azaldu dutenez. Esan dute zenbait aldiz konortea galtzeko arriskuan egon dela, eta goragalea gero eta ohikoagoa dela. Gurutze Gorriko langileen zenbait bisita jaso ditu, baina erakunde hura egiten ari zaion jarraipena «konpromiso gutxikoa» dela salatu dute: «Ez dute gernu eta odol analisirik egin, nahiz eta hainbat aldiz eskatu».

Azaldu dutenez, egun ikusten duten aukera egingarriena da Venezuelako Gobernuak Guridiri iragaitzazko zedula bat ematea. Horretarako eskaeretako bat da, ordea, gutxienez sei hilabeteko antzinatasuna duen Espainiako pasaportea izatea. «Espainiako Estatuak Asier Guridirengan duen etsaitasunezko jarreraren aurrean, Venezuela Gobernua izan behar da egoera desblokeatu eta Asierrek baliozko nortasun juridiko bat lortzea erraztuko duena». Venezuelako Gobernuak egin zuen azken urratsa izan zen Guridiri errefuxiatu estatusa ematea, abenduan. Orduan ere gose greba betean zegoen euskal iheslaria.


Summary: Vicenta Iruritak bota du Txantreako txupinazoa, 106 urterekin. Vicenta Iruritak bota du aurten Iruñeko Txantreako festetako txupinazoa. 106 urte bete berri ditu, eta omenaldi bat egin diote auzokoek. Jota bat kantatu du balkoitik. Berezkoak ditu energia eta umorea.

Joan den apirilaren 19an, ordura arte munduko pertsonarik zaharrena zena hil zen, Japonian. Kane Tanaka: 119 urte eta 18 egun. Egun berean, 106. urtebetetzea izan zuen Vicenta Iruritak, Iruñeko Txantrea auzoan. Nafarraren ospakizuna, gainera, ez zen nolanahikoa izan. Erraldoiak azaldu zitzaizkion zoriontzera, gaiteroen doinuek lagundurik. “Nik ez nekien deus, e? Sekulako sorpresa izan zen!”, aitortu du Iruritak. Ordurako, bistakoa zen jai giroa auzoan. Ez zoriz: atzo arratsean hasi ziren festak, txupinazoaren eztandaz. Orduan ere, Iruritari loturik izan ziren txantrearren begiak: hark bota zuen suziria, eta jota bat kantatu gero.

“Merezi al dut nik halakorik? Ez dakit bada”, aipatu izan du behin eta berriz Iruritak auzoko festen bezperako egunetan, alaba Begoña Armendarizek oroitu duenez. Jai batzordeak hartu zuen erabakia, eta familiari jakinarazi zioten orain dela hainbat aste. Horri buruz hitz egitean, Iruritak sarri egiten du ez ulertuarena aho keinu batez, duda adieraziz bezala. Tarteka, zalantzak omen ditu bera ote den egokiena horretarako, “adinak ez baitu barkatzen”. Ziztuan eransten du umorea, hala ere: “Nahi zenukete nire adinean horrela egon, e?”.

Autobus bete bizinahi

Denboraren joanak ez du itzali Iruritaren bizitasuna, ezta bizimina apaldu ere. Muru-Asterainen jaio, eta Zizurren bizi izan zen ondotik, Iruñeko Arrosadia auzoan gero, eta, azkenik, 50 urte zituelarik, Txantrean hartu zuen leku.

Izan ere, Iruritak kariño handiz oroitzen du garai hura. 1980ko hamarkadan hasi zen han lanean, eta hogei bat urtez aritu zen. Astero antolatzen zituzten bidaiak, auzotik abiatuta. “Jende mordoa gelditzen zen tokirik gabe, eta erretxindu egiten ziren. Zera esaten nien nik: aski zutela garaiz apuntatzea! Gainera, ez pentsa: denek aurrean eseri nahi izaten zuten!”. Hori azaldu, eta irribarrez begiratu dio alabak amari. Ez du ematen istorioa aditzen duen lehenbiziko aldia denik, baina ezin du ezkutatu miresmena.

Geldirik egon ezin den horietakoa da Irurita. Eginak ez ezik, ezinak ere izan ditu bidean, ezinbestean. Mendea betetakoan ailegatu zen krisia, aulki gurpilduna erabiltzen hasitakoan: zazpi urte eman zituen etxetik ia atera gabe. Ez zuen nahi jendeak ikustea.

Zorionez, irauli zen egoera: festetan izan zen, maiatzaren lehenbiziko batean. Auzokideak bila joan zitzaizkion etxera, eta besoetan harturik atera ziren kalera bueltan. Armendarizek gogoratu du: “Kostatu zitzaion jaistea, baina gero ez zen modurik igotzeko. Azkena izan zen erretiratzen!”.

Eta karrikara itzuli zen Irurita. Gaur egun, ez da bakarrik ateratzen, baina ondoan izan ohi du senideen eskua, laguntzeko. Haien babesaz, etxezuloaren eta kalearen arteko distantzia ez da hain luzea, edo, behintzat, malda ez da hain malkartsu: “36 eskailera”; buruz daki zenbat dituen tartean.

“Honek proposatzen dit ateratzea [alaba seinalatu du], eta nik baietz esaten diot, beti, euririk ez bada behintzat. Berarekin ateratzen naiz, edo bera nirekin, ez dakit. Aspergarria da etxean gelditzea, telebistari begira. Horrek tontotuta uzten nau”, kontatu du. Egiazki, haren eskuei begiratu besterik ez dago ikusteko gutxitan uzten duela bazter eguerdiko paseoa. Beltzaran ditu behatzak, aurtengo lehen eguzki izpiak jadanik dastatuak dituen seinale.

Kantatu nahi du bizitza

Udaberrian, pozik da Irurita. Aukera gehiago du bizilagunekin topo egiteko. Gainera, izurritea erdi-joana dela sentitu du orain, eta horrek arindua ekarri dio, alabaren hitzetan: “Neurriengatik auzokideak urrunetik agurtu beharra oso gogorra zitzaion amari, hori maite baitu gehien; jendearekin biltzea, txiste berdeak kontatzea eta jotak kantatzea”.

Jotetan; doinu horietan murgildurik da libreen. Kazetariarekin pasatutako ordubete eskasean, sei abesti kantatu ditu. Hura agurtzeko ahoskatu du azkena: Adios con el corazón, que con el alma no puedo (Agur, bihotzez, ezin baitut arimaz).