Nafarroako ekonomiaren lemazaina

Summary: Nafarroako ekonomiaren lemazaina. 2012tik 2015era EAJko Napar Buru Batzarreko lehendakaria izan zen, Nafarroako Gobernuko presidenteordetza hartu arte. Uxue Barkosen gobernuaren lema ekonomikoa eraman zuen.

Duela hamar urte agertu zen politikan Manu Aierdi, oharkabean, eta, bere zoritxarrerako, atzeko atetik utzi beharko du gobernua. Abenduaren 14an, erabat ezustean hartu zuen Auzitegi Gorenak Davalor auzian bere aurkako auzi judiziala ireki izana, baina aurreko legealdiaren amaieran UPNk ohartarazia zion Sodenaren gaineko kereila judiziala aurkezteko asmoa zuela. Apustu politiko argia zen eskuineko alderdiarena: ahalegin txikia eginda errentagarritasun handiko emaitza lortzeko aukera; Geroa Bain pisu handia duen pertsona bat kargutik kentzeko eta Nafarroako Gobernua higatzeko aukera zuen, alegia.

Manu Aierdi Olaizola 1967ko urtarrilaren 13an sortu zen, Donostian (Gipuzkoa). Ekonomia eta Enpresen Administrazioa ikasketak amaitu ondoren, 24 urtez buru-belarri ibili zen enpresa munduan, eraikuntzaren eta obra publikoen arloan. Politikara jauzi egin aurretik, hamar urtez ARIAN enpresaren finantza zuzendari izan zen, 2001etik 2011ra bitartean. Azken urte horietan, Txinan enpresaren ordezkari gisa jardun zuen. Gerora, kontseilari gisa, Txinako ordezkaritzekin izandako bidaia eta topaketetan txineraz hitz egin izan du. Euskaraz eta gazteleraz ez ezik, ingelesez eta frantsesez ere moldatzen da, eta apur bat alemanez.

2011 hasieran, Nafarroa Bai koalizioaren hondarreko prentsaurrekotan agertu zen Manu Aierdi. Ez zen hasiera erraza izan. EA koaliziotik kanporatua izan zen, eta 2011n zerrendetan sartu zen Aierdi, EAJren ordezkari gisa. Garai berean, Napar Buru Batzarreko presidente izendatu zuten, eta jeltzaleen buruzagi gorena izan zen Nafarroan, gobernuko presidenteordetza hartu arte, 2015ean. 2012ko udan, Aralarrek parlamentu taldetik kanporatu zituen Aierdi eta Patxi Leuza, koalizio ituna hautsi zutelakoan, eta legealdi amaierara arte atxiki gabeko legebiltzarkide gisa jardun zuen.

Haustura hark parlamentuko jarduera baldintzatu zuen, baina, hala ere, Barcinaren legealdia polemikaz betea izan zen, eta izan zuen Aierdik gai ekonomikoetan nabarmentzeko aukera. Batik bat, Nafarroako Kutxaren auzian, eta Idoia Nieves Ogasuneko zuzendari ohiak Lourdes Goikoetxearen aurka egindako salaketetan eta horren ondorioz irekitako ikerketa batzordean. Aierdik, oposizioko gainerako taldeen moduan, presio egin zuen, «ardura politikoak irmo aldarrikatuz», Barcinaren dimisioaren alde eginez eta hauteskundeak aurreratzeko eskatuz.

Akaso, ahalegin berezi hark etsaiak sortu dizkio. Lourdes Goikoetxeak berak gerora nabarmendu nahi izan du polemika hartan «politikaren aurpegirik doilorrena» ikusi zuela, eta beretzat gurutze bide izan zen hartatik pasarazi zutenetako bat izan zela Aierdi. Pasadizo horrek islatzen du UPNren ingurunean afera hura oroimenean iltzatua dutela. Politikoki zein judizialki ezerezean geratuagatik, Aierdiri orain gertatutakoa haren aurkako bumeran bat izan dela aipatu dute egunotan.

Bost urte eta erdi gobernuan

2015ean, gobernua izendatu berri, Barkosek gobernuaren lema ekonomikoa eman zion Aierdiri. Haren gain geratu zen azpiegituren eta garapen ekonomikoaren ardura, eta pisu ekonomiko handiko erabakiguneak haren ardurapean izan ziren. Enpresa mundutik etorria da, teknikari profila du, eta ezin zaio ukatu bere eremuko gaiak zehatz-mehatz kontrolatzen dituela.

Aierdiren arrakasta nagusia egungo planifikazio ekonomikoaren oinarriak jartzea izan da. Izan ere, Moderna plan estrategikoak porrot egin ondotik, murrizketek eta krisiak erabat menperaturik, Barcinaren gobernuak alboratu egin zuen planifikazio ekonomikoa. Aierdiren gidaritzapean, lehenik Nafarroaren diagnostikoa egin eta RIS3 espezializazio adimentsuaren estrategia bultzatu zuen, beste gobernantza eredu bat ezarriz. Eredu horrek bidea egin du bost urteotan, eta, adibidez, Europako Batasuneko funtsak banatuko diren honetan, egindako bide horrek posizio onean utzi du Nafarroa. Besteak beste, energia plan berria bultzatu du, eta energia berriztagarrien aldeko apustu irmoa egin.

Beste lorpenen artean daude Noain aireportua Europarekin lotu eta Lufthansa konpainiaren hegaldiak erakartzea, eta parlamentuan aho bizarrik gabe nabarmentzea Nafarroako errepideen finantzaketa eredua aldatu beharra dagoela, mantentze lanen defizita handia delako.

Alta, haren kudeaketak izan du kontrako erreakziorik ere. Nabarmenena AHTarena da. Politikan sartu zenetik, apustu irmoa egin du Aierdik trenaren alde, eta, urteotan azpiegitura aurrera ateratzeko finantzaketa arazoak egon badira ere, aurreko legealdiak urratsak egin zituen trenaren proiektuak aurrera egin zezan; besteak beste, EAEko trenbidearen lotura bilatuz. Halaber, beste proiektu polemikoa Aroztegia izan da. Aierdi bera bertaratu zen egitasmoa defenditzera. Azken urteotan sortu izan diren deslokalizazioei eta lan gatazkei beste norabide bat emateko gauza ez da izan, ordea; TRW eta Siemens Gamesaren kasuetan, esaterako.

Alta, kargua hartu eta gutxira, bere hanka sartze politiko nagusia egin zuen: Davalor. Aierdik hamaika bider azaldu izan ditu Sodena arrisku kapitaleko sozietateak 2015etik 2017ra emandako urratsak, eta argudiatu ez zela gutizia bat izan. Aitortu zuen bazekiela enpresa larri zegoela, baina inbertitzaileak bazituela eta, bazkide pribatuen artean orotara 15 milioi euro biltzea lortuz gero, enplegu asko sortzeko potentzialitatea zuela. Sodenak berezko du arrisku ekonomikoa hartzea; hori da haren zeregina: Nafarroako Kontuen Ganberaren arabera, UPNren garaian, 2002tik 2013ra, 37 proiektutik 26tan «ez ziren negozio irizpideak bete».

UPNri berdin zaio hori, iraganeko zorrak kitatzeko aukera badu. Arrisku ekonomikoa politikoarekin nahastea izan da Aierdiren bekatua, eta UPNk ez dio barkatu. Orain, gobernuan utzitako hutsunea estaltzea izango da Geroa Bairen zeregina. Aierdik, berriz, bere burua defenditu beharko du Davalor auzian, eta, ondoren, ikusteko dago enpresa mundura itzuliko den edo politikan jarraituko ote duen, bigarren lerroan. Berari ziklo bat itxi zaiola nabarmendu du Aierdik.


Summary: Kataluniako bozen datari eutsi diote auzitegiek. Generalitateak egindako azken inkestaren arabera, ERCk irabaziko lituzke hauteskundeak 35 eta 36 eserleku artean lortuta. Hirugarren graduarekin irten dira preso zeuden buruzagi independentistak.

Otsailaren 14an egingo dituzte Kataluniako hauteskundeak. Hala berretsi du Kataluniako Auzitegi Nagusiak. Hasieran, auzitegiak otsailaren 8a jarri zuen erabakia hartzeko azken egun gisara, baina, azkenean, kanpaina hasi den egun berean jakinarazi du. Hauteskundeak otsailaren 14an egitearen alde mintzatu da aurrez Kataluniako Fiskaltza ere. Hauteskunde legearen eta Kataluniako Estatutuaren aurkakoa da dekretu hori, Fiskaltzaren ustetan, eta «anormaltasun juridiko eta instituzionala» eragingo lukeela gaineratu du.

Hauteskundeak dagoeneko pandemia garaian deitu zirela argudiatu du Fiskaltzak, eta osasun krisia «orduko bera» dela, nahiz eta kutsatu kopurua igo egin den, zeina «aurreikusteko modukoa» baitzen. Hauteskundeak bertan behera utzi beste aukerarik ez dagoen kasuetan, erabakiari «lege babesa» eman beharra dagoela defendatu du, eta Generalitateak alderdiekin adostutakoak ez zuela halakorik. Gaineratu du prebentzio neurriak hartuta eragotz daitezkeela hauteskunde egunean izango diren osasun arriskuak.

Bestalde, Kataluniako Generalitatearen Ikerketa eta Iritzi Zentroaren inkesta bat argitara eman da gaur, eta, horren arabera, ERCk irabaziko lituzke Kataluniako Parlamenturako hauteskundeak. 35 edo 36 parlamentari artean lortuko lituzke Pere Aragones zerrendaburu duen alderdiak; JxCk, 32 eta 33 artean; PSCk, 26 eta 29 artean; Ciutadansek, 12-13; PPk, 9; En Comu Podemek, 6-8; CUPek, 8; eta Voxek, 6 —aurreikuspenak betez gero Vox lehen aldiz sartuko litzateke legebiltzarrean—. PDeCAT eta PNC ordezkaririk gabe geratuko lirateke.

Gehiengo osoa izango lukete JxCk eta ERCk, inkesta horrek emandako emaitzak beteko balira.

Presoak aske

Kataluniako Parlamenturako hauteskundeetarako kanpaina hasi den egun berean irten dira preso zeuden buruzagi independentistak espetxetik. Oriol Junqueras, Raul Romeva, Jordi Turull, Josep Rull eta Joaquim Forn kontseilari ohiak, ANCko buru ohi Jordi Sanchez eta Omniumeko presidente izandako Jordi Cuixart elkarrekin irten dira Lledonerseko espetxetik. Amnistia. Egin ditzagun libre zioen pankarta bat erakutsi dute kartzelaren atarian.

Irten berritan agerraldia egin du Junquerasek prentsaren aurrean, eta hitzeman du «errepresioa amaitu eta erbesteratuak itzultzeko» lan egingo duela. Herrialdeak dituen erronka nagusietan egin beharreko «ahaleginaz» hitz egin du Junquerasek. «Herrialde bat dugu altxatzeko, pandemia bat gainditzeko eta ekonomia bat berpizteko», adierazi du.

Alderdikide duen Romeva kontseilari ohiak ere egin ditu adierazpenak, eta ziurtatu du «energia eta gogo handiarekin» egingo dutela lan gaur hirugarren gradua eskuratu duten presoek. Aldi berean, «egungo errepresio maila» onartu ezinekoa dela nabarmendu du: «Honek amaitu egin behar du». Hirugarren graduaren aurka Fiskaltzak jar dezakeen helegiteaz ere aritu da: «Badakigu zein diren eta zer modu dituzten auzi hauei heltzeko. Europatik modu okerrean eta antidemokratikoan jarduten dutela esaten diete, baina, hala ere, jarraitu egiten dute. Badakigu non gauden eta zer dugun aurrean, baina gure determinazioak ez du hormarik eta barroterik».

Fiskaltzaren jokabidea salatu dute Turull, Rull eta Sanchezek ere. «Zer espero dezakegu Fiskaltza honengandik, Ciudadanosen ekitaldietan Voxen mitinak egiten dituen Fiskaltza honengandik?» galdetu du, erretorikoki, Turullek. Kataluniako Auzitegi Nagusiak bozen atzeratzea bertan behera utzi izana ere kritikatu du: «Noiz bozkatu behar dugun ere esaten digute orain». Auzitegi Gorenark buruzagi independentistekiko duen «mendeku gosea» salatu du Rullek, baina azpimarratu du ez dutela etsiko eta hauteskunde kanpainan parte hartuko dutela.

Sanchezek, berriz, «herritar aktiboak» izateko eta «masiboki bozkatzera joateko» deia egin du. Halaber, «gehiegi luzatzen ari den gatazka politiko honi» amaiera emateko modu bakarra presoei amnistia aitortzea dela aldarrikatu du, eta horren alde lan egingo dutela, «Fiskaltzaren eta Auzitegi Gorenaren erabakiez gaindi».


Summary: Europako Batzordearen baiezkoa jaso du AstraZenecaren txertoak. Bruselak argitara eman du botika etxearekin sinatutako kontratua, baina txertoarengatik zenbat ordaindu duen zehaztu gabe; 'Der Spiegel'-en arabera, 870 milioi eurokoa da. Johnson&Johnson etxearen txertoak %66ko eraginkortasuna frogatu du. Baimendutako beste txertoen kasuan ez bezala, azken horretan nahikoa da dosi bakarra.

Europako Batzordeak AstraZenecaren txertoa baimendu du, EMA Sendagaien Europako Agentziaren iritzi positiboa jaso ostean. Hala, erakundeak ontzat ematen duen hirugarren txertoa da botika etxe horrena, aurrez Modernarena eta Pfizerrena baimendu baitzituen. Erresuma Batuan, Brasilen eta Hegoafrikan egin dituzte probak botika etxeko arduradunek, eta horien emaitzetatik ondorioztatu dute txertoa eraginkorra dela 18 urtetik gorakoentzat.

Bestalde, Bruselak beste urrats bat egin du AstraZeneca botika etxearekin duen borrokan, eta ezagutarazi egin du harekin sinatutako kontratua, baina ez du zehaztu botika etxeari ordaindutakoaren zenbatekoa, ez eta hark hilabetero eman beharreko txerto kopurua ere. Alemaniako Der Spiegel egunkariaren arabera, 870 milioi eurokoa izan da, 300 milioi dosirentzat; Europako Batzordeak 336 millioi euro aurreratu zituen, eta, hortaz, 534 milioi geratzen zaizkio ordaintzeko. Kontratuak jasotzen duenez, enpresak Europan eta atzerrian dituen fabriketan ekoitzi behar ditu txertoak, EB Europako Batasuneko estatu kideei banaketa bermatu ahal izateko.

Ezkutatutako informazioaren zergatiez galdetuta, Europako Batzordeko eledun Eric Mamerrek zehaztu du botika etxearekin adostuta atera dutela argitara akordioa, eta hark eskubidea duela zenbait informazio ezkutatzeko, «segurtasuna» argudiatuta. Aldi berean, berretsi du Brusela «erabateko gardentasunaren alde» dagoela eta arrazoi horregatik ezagutarazi duela dokumentua. Ez da lehen aldia Bruselak halako zerbait egiten duena. Joan den astean CureVac etxearekin sinatutako dokumentuaren zati bat atera zuen argitara.

EBri zegokion dosi kopurua espero baino geroago emango ziola iragarri zion konpainia horrek joan den ostiralean, eta ordutik kontu eske ari zaio Brusela. Botika etxeak lehen hiruhilekoan 80-120 milioi dosi eman behar zizkien estatu kideei, baina atzo Bruselarekin egindako bileran lehen hiru hilabeteetan gehienez 39 milioi ematea eskaini zion. EBko buruek ez zuten eskaintza onartu.

Beste aukerak

Beste botika etxe batzuek ere lanean jarraitzen dute COVID-19aren aurkako txertoekin. Johnson&Johnson etxeak atzo jakinarazi zuen orain arte egindako probetan %66ko eraginkortasuna izan duela eurenak, kasu moderatu eta larrietan. Munduko botika etxe handienak lortutako emaitza EBk orain arte baimendutakoek iragarritakoa baino txikiagoa den arren, kopuruak ezin dira zuzenean alderatu, azken txertoa ez dutelako oraindik probatu kasu arinekin.

Larrien zeuden gaixoekin izan ditu txertoak emaitza baikorrenak, %85eko eraginkortasuna izan baitu kasu horietan. Hura hartu eta 28 egunera, gaixoak hiltzeko arriskutik kanpo zeuden, eta erietxetik irteteko moduan. Enpresaren arabera, txertoak eraginkortasun bera izan du adin guztietako gaixo larrietan, baita 60 urtetik gorakoen artean ere.

Zabaldutako datuen arabera, Hegoafrikako aldaeraren aurka ere %57ko babesa eskainiko luke Johnson&Johnson etxearen txertoak. AEBetan egindako probetan, berriz, %72ko eraginkortasuna erakutsi du, eta %66koa Latinoamerikan. Emaitzak kontuan harturik, datorren hilaren hasieran txertoa baimentzeko eskatuko dio botika etxeak AEBetako Gobernuari. «Tarte honetan guztian, gure helburua izan da ahalik eta irtenbide errazena eta eraginkorrena lortzea ahalik eta jende gehienarentzat, pandemia amaitzen laguntzeko», azaldu du Alex Gorskyk, botika etxeko zuzendariak.

AEBek, Erresuma Batuak eta Europako Batasunak dagoeneko adostu dituzte Johnson&Johnson enpresak eman beharreko txerto kopuruak: ehun milioi dosi, 30 milioi eta 200 milioi lirateke, hurrenez hurren. Botika etxe horrek garatutako txertoaren abantaila nagusia litzateke ez dituela oso tenperatura baxuak behar garraiorako, eta hiru hilabetez manten daitekeela bi eta zortzi gradu arteko tenperaturan. Horrez gain, orain arte baimendutako botikekin ez bezala, dosi bakarra nahikoa litzateke.


Summary: Herri akusazio gisa onartu dituztela jakinarazi diete hainbat entitateri. Durangoko Instrukzioko 1. Epaitegiak Ekologistak Martxan eta zabortegiaren inguruko herrietako udalak onartu ditu, besteak beste, ingurumenaren aurka deliturik egin ote den ikertzeko kausan

Ekologistak Martxan-ek jakinarazi duenez, bai haiek bai beste hainbat entitate onartu ditu Durangoko Instrukzioko 1. Epaitegiak, Zaldibarko zabortegian (Bizkaia) ingurumenaren aurka deliturik egin ote den ikertzeko kausan. Ekologisten arabera, beste entitate horiek dira «bi ingurumen elkarte», Zaldibar, Ermua (Bizkaia), Eibar eta Elgetako (Gipuzkoa) udalak, Interbiak Bizkaia SA sozietatea, Allianz Seguros, eta joan den otsailaren 6an gertatutako luizian desagertutako bi langileetako baten senideak.

«Ingurumen elkarte» horiek dira GuraSOS eta Euskal Herriko Eskubide Sozialen Aldeko Plataforma. Azken horrek eta Zaldibar Argitu herri plataformak elkarrekin aurkeztu zuten herri akusazioa, joan den urrian. Eskubide Sozialen Kartaren iturri judizialek Berria-ri adierazi diotenez, oraindik ez dute jakinarazpen ofizialik jaso. «Baina pentsatzen dut laster esango digutela».

Prozesuan jarraitu ahal izateko, bai haiei, bai GuraSOSi, baita plataformei ere epaitegiak 500 euroko bermea eskatu dietela zehaztu du Ekologistak Martxan-ek ohar batean. «Eskatutako bermea neurritsua den arren, gure ustez, ez zen bermerik adierazi behar; edo sinbolikoa izan beharko luke». Elkarteak nabarmendu du laguntza ekonomikoa lortze aldera «herri kanpaina» martxan jartzea pentsatzen ari direla.

Uste dute ekologistek «motelegi» doala prozedura judiziala. «Ondorioz», sindikatu, erakunde ekologista, auzo elkarte eta bestelako eragile ugarik bultzatutako U30 Aldaketaldia dinamikak biharko Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan antolatutako mobilizazioetan parte hartzera deitu du. «Larrialdi klimatiko, ekologiko eta soziala» salatu eta «trantsizio ekologiko eta sozialki justua» eskatuko dute. Ekologistak Martxan-ek, gainera, otsailaren 6an, zabortegiaren amiltzearen urteurrenean, Zaldibar Argitu plataformak antolatuko dituen mobilizazioak babesten ditu, eta horiekin bat egitera deitu du.


Aratusterik ez da izango Bilbon

Summary: Aratusterik ez da izango Bilbon. Ardura kolektiboagatik hartu du erabakia Jai Batzorde Mistoak, aho batez. Erantzukizunez, nahi duenak norbere etxetik inauteriak ospatzeko «magia egitera» animatu dituzte herritarrak.

Jakina zena, konfirmatu dute: Bilbon aurten ez da aratusterik ospatuko. Otsailaren 6tik 16ra bitartean egin behar ziren aratusteak, baina pandemia egoera aintzat hartuta Jai Batzorde Mistoak ospakizunik ez egitea erabaki du, eta herritarrei eskatu die erantzukizunez jokatzeko eta arduratsuak izateko.

Bilbo gune gorrian sartu zen joan den astean eta egungo osasun neurriek ez dute uzten ezelako ekitaldirik ospatzen. «Ez dago osasun baldintzarik Bilboko Aratusteak antolatzeko ezta ohiko programazioa garatzeko ere, prebentzio irizpideei, elkartasunari eta elkar zaintzako filosofiari jarraikiz». Hala azaldu dute Itziar Urtasun Bilboko Udaleko Jai zinegotziak eta Artzai Goieaskoetxea Bilboko Konpartsetako kideak, gaur goizean Euskal Museoan egindako prentsaurrekoan.

Lehentasuna bilbotarren osasuna eta ongizatea babestea dela gogoratu dute antolatzaileek, eta, horretarako, arduraz jokatu nahi izan dute, aratusteak kalean ez antolatzeko hartutako erabakiaren bidez. Hala, jende pilaketak saihestea da helburu nagusia. «Erantzukizun kolektiboa dugu erakundeok, elkarteok, kolektibo orok eta herritarrok, pandemia-garaian kutsatze-bideak murrizteko».

Halaber, jai girorako gogoa egon badago ere Ez-Aratusteak birtualki egiteko aukera ere baztertu du Jai Batzorde Mistoak . «Zail ikusten genuen aratusteen balio nagusiak diren kritika sozial eta politikoari, askatasunari eta anabasari bide telematiko duina ematea», azaldu dute.

Burbuila taldeetan

Kalean urteroko giroa faltako da, baina, hala ere, Jai Batzorde Mistoak dei egin die bilbotarrei aratusteen espirituari muzinik ez egiteko eta norbere etxean inauteriak ospatzeko; betiere, besteekiko arduraz jokatuz. Horretarako, 2021eko Bilboko Aratusteek gai bat izango dute ardatz: magia. «Magia, osasun krisiaren olatu denak gainditzeko; magia, krisi ekonomikoan inor atzean ez uzteko; magia, itxaropenik ezaren, tristeziaren, urduritasunaren eta umore txarraren olatuan surf egin eta xisteratik irribarre bat ateratzeko», azaldu dute. Horri guztiari aurre egiteko, adierazi dutenez, elkartasuna eta elkar zaintza izango dira magia trikimailurik egokienak.

Joare hotsak Uztaritzen

Aurten inauteriak antolatzeko aukerarik ez bada ere, Uztaritzen eta Jatsun (Lapurdi) kalera ateratzea erabaki dute Kotilunek. Joareak gerrian eta maskarak eta ttuntturroak buruan, etxez-etxe dabiltza igandero. Dagoeneko ibiliak dira Arruntza auzoan eta Jatsun. Heldu diren igandeetan Uztaritzeko auzoetan eginen dituzte puska biltzeak: otsailaren 7an Hiribeheren, 14an Heraitzen eta 28an Purgun. Kutun elkarteak duela lau urte sortu zituen Kotilunak, Kotilungorrien eta joaldunen arteko nahasketa. Nolanahi ere, gainerako ekitaldiak ez dira eginen, beraz, aurten ez da Hartzaro festibala antolatuko.


Summary: Beste 1.517 lagunek eman dute positibo Hegoaldean, eta %7,3 da positibo tasa. Osakidetzako eta Osasunbideako ospitaleetan 914 gaixo daude; horietako 172, ZIUetan.

Hanpatuta dabil koronabirusa, eta horren seinale dira gaurko datuak: beste 1.517 positibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian, eta azaroaren 13tik erregistratutako kopururik txarrena da —1.640 kasu berri izan ziren egun hartan—. Egindako proba kopurua ere nabarmen igo da, eta, Eusko Jaurlaritzaren eta Nafarroako Gobernuaren arabera, 20.833 proba egin zituzten atzo; beraz, %7,3 izan da positiboen ehunekoa.

Lurralde bakoitzaren egoerari erreparatuz gero, Bizkaia dago okerrena: beste 714 kasu atzeman dituzte. Atzoko datua baino hobea bada ere —730 kasu berri atzeman zituzten atzo—, kopurua aurreko egunetakoak baino dezente handiagoa da. Gipuzkoan ere, ez da batere datu ona gaurkoa: beste 357 kasu atzeman dituzte, eta azaroaren 21etik erregistratutako daturik txarrena da —369 kasu izan ziren orduan—. Nafarroako eta Arabako egoera ere ez da xamurra: 253 eta 178 positibo berri erregistratu dituzte, hurrenez hurren.

Egoera hori izanda, ospitalea ere betetzen ari dira etengabe. Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak emandako datuen arabera, beste 95 lagun ospitaleratu behar izan dituzte. Orotara, koronabirusa duten 914 lagun daude ospitaleratuta Osakidetzako eta Osasunbideako erietxeetan; horietako 172 larri daude, ZIUetan. Kopuruak ez dira nolanahikoak. Azaroaren 16tik ez dira hainbeste gaixo egon ospitalean —950 ziren orduan—, eta ZIUetan ere ez da koronabirusa duen hainbeste jende egon azaroaren 27tik —172 zeuden egun hartan ere—.

Nafarroak heriotzen berri ere eman du. Lurralde horretan beste hiru lagun hil dira: 77 urteko gizon bat, eta 87 urteko beste bat, eta 76 urteko emakume bat. Gainera, aurreko egunetan beste hiru lagun hil zirela ere jakinarazi du: 77 urteko emakume bat, eta 96 urteko beste bat, eta 83 urteko gizon bat.


Summary: Athleticek Betisen aurka jokatuko ditu Kopako final-laurdenak. Sevillan (Espainia) jokatuko dute otsailaren 2an, 3an edo 4an. Betisek Reala kaleratu zuen final-zortzirenetan.

Athleticek Betisen aurka lortu beharko du Espainiako Kopako finalerdietarako sailkatzea. Hala egokitu da, gaur Espainiako Futbol Federazioak bere egoitzan egin duen zozketan; aurreko kanporaketetan ez bezala, kasu honetan zozketa librea izan da, baldintzarik gabekoa. Otsailaren 2an, 3an edo 4an jokatuko dute kanporaketa Sevillan (Espainia), neurketa bakarrera.

Final-zortzirenetan Reala kanporatu zuen Betisek, luzapenean. Athleticek, berriz, Alcoyano hartu zuen mendean atzo, 1 eta 2, Villalibreren eta Williamsen golei esker. Elkarren aurka askotan jokatutakoak dira Athletic eta Betis, baita Kopako final batean ere. 1977. urtean izan zen: bina berdindu zuten, eta penaltietan sevillarrak izan ziren nagusi 8 eta 7.

Gainontzeko final-laurdenak honako hauek dira: Granada-Bartzelona, Levante-Vila-Real, eta Almeria-Sevilla. Athleticek kanporaketa gainditzen badu, otsailaren 5ean erabakiko da finalaurrekoa noren aurka jokatuko duen.


Bizitzako oztopoak gaindituz, aurrera

Summary: Bizitzako oztopoak gaindituz, aurrera. Bizi esperientzia gogorrak izan dituzten hiru herritarren testigantzak jasoko ditu biharko ‘Bizigiro’ sailak. Zer egoera pairatu behar izan dituzten eta zer gainditze bide hautatu dituzten azalduko dute lehen pertsonan.

Izaro Lasak, Fernando Mitxelenak eta Alain Irazuk oso bizitza ezberdinak izan dituzte, baina denek egin behar izan diete aurre hainbat gaitz, istripu eta ezbeharri. Lasak heriotza presente izan du bizitzan modu askotan: ahizparen suizidioa, aitaren suizidio saialdiak, beste ahizpa baten istripua, eta, azkenik, koman utzi zuen bizikleta istripua. Mitxelenak, berriz, distrofia muskularra du jaiotzaz, eta, apurka, giharretako indarra galduz doa; egun, gurpil aulkian mugitzen da. Irazuk auto istripu batean hanka galdu zuen orain 26 urte, eta, ordutik, hanka bakarrarekin bizitzen ikasi behar izan du. Denak ala denak, gainditze istorioak.

Kirola eta idazketa aipatu dituzte gainditze tresna gisa. Bizipen horietatik guztietatik ikasitakoa eta aurrera egiteko mekanismoak sakon esplikatuko dituzte hirurek biharko Bizigiro sailean.

Gainditze istorioez gain, Errusian euskara ikasten ari diren herritarren esperientzien berri emango du Bizigiro-k bihar. Moskuko Estatu Unibertsitatean euskara ikasten dutenen motibazioak eta ikasketa prozesua ezagutzeko aukera izango du irakurleak.

Norvegiarako bidaia gordin bat proposatuko du Mikel Yarzak telesailen atalean. 2011. urtean Norvegian 77 hildako eragin zituen eskuin muturreko sarraskia fikzio bilakatu dute. 22 juli telesaila filmin plataforman dago ikusgai.

Zinema estreinaldiei dagokionez, plataforma digitaletan ikusgai dagoen No Mataras filma izango da hizpide. David Victori zuzendariak eginiko thriller iluna Movistar Plus eta Filmin plataformetan estreinatuko dute.

Azkenik, gastronomia atalean, Donostiako Parte Zaharreko La Viña jatetxeko gazta tarta izango da mintzagai. Izan ere, The New York Times egunkariaren arabera, aurtengo «zaporerik onenetariko» bat da.


Summary: Bertze hiru preso hurbilduko dituzte, eta bi Euskal Herriratu. Sergio Polo Escobes eta Gorka Vidal Alvaro dira Euskal Herriratuko dituztenak: Zaballara ekarriko dituzte. Juan Ramon Karasatorre Aldaz El Duesora hurbilduko dute; Ibai Beobide Arza, Burgosera; eta Mattin Sarasola Iarzabal, Dueñasera.

Espainiako Espetxe Erakundeek jakinarazi dutenez, bertze bortz preso mugituko dituzte laster: hiru Euskal Herri ingurura hurbilduko dituzte, eta bi Euskal Herrira ekarriko dituzte, Zaballako espetxera. Sergio Polo Escobes eta Gorka Vidal Alvaro dira Euskal Herriratuko dituztenak: Zaballako kartzelara ekarriko dituzte (Araba). Polo Escobes Herreran dago gaur egun (640 kilometro), eta Vidal Alvaro, Logroñon (170 kilometro). Polori, gainera, bigarren gradua ere emanen diote.

Juan Ramon Karasatorre, Ibai Beobide Arza eta Mattin Sarasola Iarzabal dira hurbilduko dituzten hirurak. Karasatorre Castelloko espetxean dago egun (Herrialde Katalanak, 480 kilometro), eta El Duesora mugituko dute (170 kilometro). Bigarren gradua ere emanen diote. Beobide Puerto IIIn dago orain (1.020 kilometro), eta Burgosera hurbilduko dute (215 kilometro). Sarasola Jaenen daukate egun (775 kilometro), eta Dueñasera lekualdatuko dute (310 kilometro).

Mugimendu hauekin, dagoeneko 146 dira 2018tik iragarritako mugimenduak, eta mugituriko presoak 107. Hona hemen euskal presoen datu eguneratuak:

Gaur mugitu dituzten preso gehienek zigor luzeak dituzte, ETAko kide izanda hainbat delitu egotzita. Karasatorre 2013tik dago espetxean, eta zigorraren hiru laurdenak 2029an beteko ditu. Sarasola 2008tik dago espetxean, eta 1.040 urteko zigorra ezarri zioten. Ibai Beobidek 29 urteko zigorra du. Vidal 2004tik dago kartzelan.


Summary: ELAk kargu hartu die EH Bilduri eta EAJri, Europako funtsen alde egiteagatik. Salatu du Espainiako Gobernuaren dekretuari emandako babesak «oniritzia» ematen diela eskubide sozial eta laboralen murrizketei.

ELAk kargu hartu die EAJri eta EH Bilduri Espainiako Kongresuan Europako funtsen banaketa ahalbidetuko duen dekretua babesteagatik, eta, bi alderdi abertzaleen artean, bereziki, bigarenari egin dio errieta, «ezkerrekoa» delako. Espainiako Gobernuko kide Unidas Podemosen jarrera ere kritikatu du arrazoi beragatik. Europako laguntzen kudeaketa ahalbidetuko duen dekretua bozkatu zuten atzo Espainiako Kongresuan, eta, ozta-ozta izan bazen ere, aurrera egin zuen, EAJren, EH Bilduren eta Mas Pais-Equoren aldeko botoekin, eta Voxen abstentzioari esker.

ELA behin baino gehiagotan azaldu da —beste eragile batzuekin batera; tartean, EH Bildu eta Elkarrekin Podemos— Europako Batasunaren Hurrengo Belaunaldia planaren aurka, ekonomiaren suspertzera bideratutako diru laguntza horiek jasotzeko Bruselak estatuei ezarriko dizkien baldintzak edo gomendioak bere ustez «tranpa» bat direlako, «murrizketa sozial gehiago» egiteko: «COVID-19ak eragindako krisiak agerian utzi du gure osasun, ekonomia eta gizarte babeseko sistemaren zaurgarritasuna, eta erakutsi du zein sektore diren benetan funtsezkoak bizitzari eusteko. Hala ere, Europako funtsek enpresa handiek sustatutako proiektu pribatuak diru publikoarekin finantzatzea ekarriko dute, bizi dugun egoera honetara eraman gaituen ereduan sakonduz».

Sindikatu abertzaleak gogoratu du Espainiako Gobernuak aurki aurkeztuko diola Bruselari pentsio sistemaren erreforma eta lan merkatuarena. Horien edukiak argitu gabe, EAJk eta EH Bilduk Europako laguntzen dekretua babestu izana kritikatu du.

Udalak, «Madrilen mende»

Azpimarratu du orain arte jakinarazitakoaren arabera Sanchezen gobernuak pentsioak kalkulatzeko urteak 25etik 35era luzatzea eta erretiro aurreratuak gogortzea planteatu duela eta lan merkatua malgutzeko asmoa agertu duela, «2012ko erreforma indargabetzeko konpromisoa baztertuz». «Beti esan dugu uko egin behar zaiola Europako funtsak jasotzeari, baldin eta langileen eskubideak murrizteko badira, eta, oraingoz, ezerk ez du aurreikusten kontrakoa gertatuko denik». Horren harira, gobernuko kide Unidas Podemosekoen jarrera kritikatu du ELAk.

Alderdi abertzaleei dagokienez, atzoko bozketan baiezko botoa eman zuten arren, kritiko azaldu ziren. EAJk esan zuen «erantzukizunagatik» egin zuela hori, baina ohartarazi zuen gertutik jarraituko dituela hurrengo urratsak. EH Bilduk jakinarazi zuen Espainiako Gobernuaren aldetik konpromisoa lortu duela «gardentasun eta kontrol handiagoa» egon dadin laguntzen banaketan eta «udalen finantzaketa handitzeko».

ELAk, halere, zalantzan jarri ditu lorpen horiek. Gogoratu du orain arte hartutako erabakietan ez dela inolako gardentasunik izan eta administrazio publikoen eta patronalaren artean hartu direla erabaki guztiak, eragile sindikal eta sozialak kanpoan utzita. Era berean, gogoratu du Madril izango dela Europako funtsak bideratzeko arduradun «bakarra», eta, beraz, udalen baliabideen igoera haren mende egongo dela.

Dekretuan jasotzen denez, funtsen gobernurako organo gorena Espainiako Gobernuko kideek soilik osatuko dute: batzordean parte hartuko dute lau estatu idazkaritzak (Ekonomia, Ogasuna, Aurrekontuak eta Gizarte Eskubideak), Ogasun Ministerioaren Europako Funtsetarako zuzendaritzak eta Presidentezako ekonomia bulegoak.


Summary: Portugalgo Parlamentuak eutanasia legeztatzearen alde egin du. Testua herrialdeko presidentearen esku dago orain: hori onartu, Auzitegi Konstituzionalera bidali edo betoa ezarri liezaioke. Kontra bozkatu dute PSko diputatu batzuek, komunistek, eskuinak eta eskuin muturrak.

Abortua eta sexu bereko pertsonen arteko ezkontza legeztatu ostean, Portugalgo Parlamentuak eutanasia despenalizatzearen alde bozkatu du. Gehiengo katolikoa duen herrialdea hori egiten duen zazpigarren estatua bilakatu da, eta orain Marcelo Rebelo de Sousa presidente kontserbadorearen erabakiaren zain geratu da indarrean sartzeko.

Onarturiko testua iragan urteko otsailean aurkezturiko bost lege proposamenen fusio bat da, eta aurreikusten du herrialdean bizi diren eta «muturreko sufrimendu egoeran dauden, atzerakorik ez duten lesioak dituzten edota sendaezina den gaixotasun bat» duten 18 urtetik gorakoek eskatu ahalko dutela heriotza eragitea.

Eskaria mediku batek baino gehiagok onartu beharko dute; eriak hautu «libre eta kontziente bat» egiteko gaitasunaren inguruan zalantzak dauden kasuetan, berriz, psikiatra bati egokituko zaio zeregin hori. Eta, unea iristean, pazientearen medikuak azkenekoz segurtatu beharko du, lekuko artean, haren nahia heriotza eragitea dela.

Eutanasia osasun zerbitzu nazionalaren zentroetan egin ahalko da, edo eriak aukeraturiko beste toki batean, betiere «konfort eta baldintza kliniko egokiak» baldin baditu. Atzerriko herritarrak, aldiz, ezingo dira Portugalera joan eutanasia jasotzera.

Hala, gaur onarturiko lege proposamenari pauso gutxi falta zaizkio indarrean sartzeko. Diputatuen baiezkoa jasota, testua Rebelo de Sousa estatuburuaren esku geratu da, eta agintariak horren inguruko erabakia hartu beharko du: moldaketa onartu, Auzitegi Konstituzionalera bidali azter dezaten edo neurriari betoa ezarri.

Herrialdeko presidenteak zortzi eguneko epea du legea auzitegiaren esku uzteko, eta, tarte hori pasatzean erabakirik hartuko ez balu, beste hamabi egun izango lituzke neurria onartu ala ezezkoa emateko.

Azken kasu horren alde egingo balu, parlamentuak berriz bozkatu beharko luke despenalizazioaren inguruan, eta aurreikusten da erabaki bera hartuko lukeela. Halere, Rebelo de Sousak adierazia du ganberaren erabakia errespetatuko duela.

Lege «tolerantea»

PS Alderdi Sozialistako diputatu Isabel Moreiraren iritziz, parlamentuak onarturiko lege proposamena «tolerantea eta anitza» da, alderdi politiko askoren arteko lankidetzaren «fruitu» izan delako. Ez da iritzi berekoa CDS-PP Zentro Demokratiko Sozial-Alderdi Popularraren talde parlamentarioko buru Telmo Correia, uste baitu irtenbidea ezin dela inoiz izan «sufritzen ari direnak abandonatzea».

Gaurko bozketan, gehiengo zabal bat baiezkoaren alde agertu den arren (136-78), agintean dagoen PSko eta oposizioko indar nagusi PSD Alderdi Sozial Demokrata eskuindarreko diputatuak zatitu egin dira auzi horren inguruan; hamalau eskuindarrek alde bozkatu zuten, eta 11 ordezkari sozialistak, aurka. Haiekin batera, baita PCP Portugalgo Alderdi Komunistak, CDS-PPk eta Chega ultraeskuindarrak ere.

Hitzorduari begira, PSk eta PSDk boto askatasuna eman zuten; izan ere, Portugalen gatazka handia sortu duen auzia da eutanasiarena. Herrialdeko Konstituzioaren arabera, giza bizitza «guztiz santua» da, eta, politikarien artean ez ezik, kalean ere eztabaida bizi-bizia izan da; nagusiki, Eliza katolikoaren ahotsa entzun da ozen, besteak beste, legeztatzeari buruzko erreferendum bat eskatu baitzuen.

Ez du halakorik lortu, eta despenalizazioa aurrera atera da PSren diputatuen gehiengoaren, PSDko ordezkari batzuen, Ezkerreko Blokearen, PAN Pertsonak-Animaliak-Naturaren, ekologisten eta IL liberaleko ordezkariaren botoekin.

Iragan otsailean eman zuen lehen pausoa Portugalgo Parlamentuak, eutanasiarekin zerikusia zuten bost lege proposamen lehen irakurraldian onartuta. Hurrengo bozketa berehala egitekoak ziren, baina koronabirusaren pandemiaren ondorioz atzeratu egin behar izan zuten; azkenean, gaur egin dute saioa. Hori bai, ezin izan dute denek batera botoa eman, taldeka baizik. Horren aurretik, 2018ko maiatzean beste saialdi bat izan zuten, baina despenalizazioaren aldeakoak bost botoren faltan geratu ziren.

Portugalen aurretik, Belgikan, Herbehereetan, Kanadan, Kolonbian, Luxenburgon eta Zeelanda Berrian ere onartu zuten eutanasia despenalizatzea. Azken herrialde hori da erreferendum bidez egin duen bakarra, iragan urrian. Espainian, Kongresuak baiezkoa eman zion horri buruzko lege proposamenari, joan den abenduan, eta Senatuko bozketaren zain dago orain.


Summary: AHTaren kontrako protesta egin dute Italiak Iruñean duen kontsuletxean. Susa ibarrarekiko elkartasuna adierazteko pankartak eskegi dituzte bi ekintzailek.

Italiako iparraldeko Susa ibarrean eraiki nahi duten abiadura handiko trenaren aurkako mugimenduari elkartasuna adierazteko ekintza gauzatu dute Mugitu! taldeko bi ekintzailek gaur goizean Iruñean, Italiak duen kontsuletxean.

Egoitzako balkoira igo dira ekintzaileak, aldameneko eraikinean jarrita dagoen aldamioa erabilita, eta abiadura handiko trenaren aurkako pankartak zintzilikatu dituzte.

Lyon (Frantzia) eta Turin (Italia) artean abiadura handiko trena egin nahi dute Alpeetako Susa ibarretik. Borrokan dabiltza 2005etik. Lanen guneak okupatu izan dituzte ekintzaileek. Gaurko ekintzan azpiegituraren kontrako mugimenduak pairatzen duen errepresioa salatu dute. Izan ere, egunotan gose greba egiten ari dira abiadura handiko trenaren aurkako mugimenduko bost emakumek, Bussoleno herriaren erdialdean. Besteak beste, preso diren mugimenduko kideen komunikazioak eta aurrez aurreko bisitak berriz ahalbidetzeko eskatzen ari dira protestarekin, eta, izurriaren harira, osasun azterketak egiteko.

Iruñeko kontsuletxearen balkoian Italiako bandera kendu dute ekintzaileek, eta, haren ordez, AHT ez mezua zuena paratu dute, Euskalerria Irratiaren arabera. Kontsuletxeko ordezkari bat atera da balkoira eta Poliziari deitu dio. Ekintzaileek alde egin dute Polizia agertu aurretik.

Hainbat ekintza egin ditu Mugitu! taldeak AHTren aurka azken hilabeteotan.

Joan zen abuztuan, AHTren obrak geldiarazteko saioa egin zuten Martzillan (Nafarroa).

Irailean, berriz, taldeko hainbat kidek Espainiako Gobernu ordezkaritzara igo eta euren buruak lepotik kateatu zitzaizkion. Espainiako Poliziak mugimenduko zortzi kide atxilotu zituen hilabete horretan bertan.

Mugitu! taldekoek orduan argudiatu zutenez, Airef Erantzukizun Fiskalaren Aginte Independente erakundeak abuztuan argitara eman zuen txostenak eta Europako Kontu Auzitegiak 2018an egindakoak AHTaren inbertsioaren eraginkortasuna jarri zuten zalantzan. Horregatik, egitasmoa gaur «unerik ahulena» pairatzen ari dela ondorioztatu zuten ekintzaileek, eta desobedientziaren bidetik «inoiz baino gehiago» jarraitu behar zela adierazi zuten, trena «Euskal Herriaren historiako azpiegiturarik xahutzaileen, suntsitzaileena eta antisozialena» dela argudiatuta.


Summary: Bi emanaldi antolatu dituzte torturaren egunaren harira. 40 urte beteko dira Joxe Arregi torturatuta hil zutenetik. Zizurkilen eta Bilbon izango dira ekitaldiak, 13an.

40 urte beteko dira aurten, otsailaren 13an, Joxe Arregi torturatuta hil zutenetik. Arregi eta beste torturatu guztiak gogoan hartzeko, Egiari Zor fundazioak hainbat jarduera antolatu ditu. Zizurkilen (Gipuzkoa), Arregiren jaioterrian, 12:00etan izango da, Joxe Arregi Plazan. Bilbon, berriz, Alfonso Sastreren Zutoin Beltza obra irakurriko dute Bizkaia Aretoan. Bi saio egongo dira: gaztelaniazkoa, 11:00etan; eta, euskarazkoa, 12:30ean. Euskal Herriko Torturaren Kontrako egunaren harira antolatu dituzte.

Egiari Zor fundazioak beste pauso bat eman nahi du: «Torturaren ukazioa garaitu dugu; orain biktimak aitortu eta erantzukizunak hartzeko ordua da». Fundazioak dio torturak izan direla «egia ofiziala» dela ikusi dela, baina hala ere, «aitortza eta ordaina» zor zaiela oraindik. Fundazioak azpimarratu du tortura kasu gutxi aitortu direla ofizialki. Euskal Institutuaren txosten baten arabera, 1960tik 2014ra bitarteko torturen %3a baino ez da errekonozitu. Horrez gain, nabarmendu du Europako Auzitegiak sarritan kondenatu duela Espainia tortura kasuengatik, eta halere ez duela «erreakziorik» eragiten.


Summary: Marixol Iparragirre absolbitu egin dute Oviedoko komisariaren aurkako atentatuagatik. Espainiako Auzitegi Nazionalak esan du ez dagoela nahikoa frogarik 1997ko atentatuarekin lotzeko. Kausa horregatik zigorra bete zuen Frantzian.

Espainiako Auzitegi Nazionalak ez du nahikoa frogarik ikusi Marixol Iparragirre 1997ko Oviedoko atentatuarekin zuzenean lotzeko. Hortaz, kausa horretan absolbitu egin dute. Fiskaltzak 71 urte eskatzen zizkion, atentatu hori aginduta bost delituren erantzule gisa: bat, «hondamendi terrorista» sortzeagatik; hiru, «hilketa saiakeragatik»; eta beste bat, «lesio terroristak» eragiteagatik. Baina kausa horregatik Frantzian zigorra bete duela ebatzi du epaitegiak.

2019an Espainiaratu zuten Iparragirre, eta Espainiako Auzitegi Nazionalean zabalik dituen hamabi epaiketetako bat zen hau. Frantziako kartzeletan hogei urteko zigorra bete du euskal presoak.


Summary: Foro Sozialak uste du torturaren biktimak ofizialki aitortzeko urratsak egin behar dituztela Nafarroan. Foro Sozialak gogorarazi du biktima guztiek egia jakiteko zein justizia eta erreparazioa izateko eskubidea dutela

Bilera egin dute gaur Nafarroako Foro Sozial Iraunkorreko ordezkariek eta Aztnugal moduan ezaguna den auziko ordezkariek. Bertan, Aztnugal-eko ordezkariek hainbat dokumentu aurkeztu dituzten: tortura salaketak ez ikertzeagatik Espainiak jasotako hiru zigorrak eta Torturaren Prebentziorako Europako Batzordeak egindako txosten bat. Gainera, bi eskaera helarazi dizkiote Foro Sozial Iraunkorrari: Nafarroako gizartearen ordezkari instituzional nagusiekin elkarrizketa lan bat egin dezatela, nazioarteko sententziak eta txostena helarazteko eta «errazte lanak» egin ditzatela izaera ofiziala izango duen ikerketa bat sustatzeko, Nafarroan estatuko segurtasun indarrek torturatu duten jende kopurua argitze aldera.

Nabarmendu dutenez, Foro Sozialaren ordezkaritzak dokumentazioa jaso du, baita egindako bi eskariak aztertzeko konpromisoa agertu ere. «Torturaren biktimen errekonozimendu ofiziala formalizatu eta esplizitatzearen beharraren inguruko uste osoa adierazi dute, baita Nafarroako instituzio publikoek torturaren biktimen aitortza ofizialaren norabidean urratsak egin behar dituztela ere, giza eskubideen urratze honek ekarri duena ezagutaraziz», jakinarazi dute.

Gainera, Foro Sozialak gogorarazi du biktima guztiek egia jakiteko zein justizia eta erreparazioa izateko eskubidea dutela, eta giza eskubideen urraketek aitortza politiko eta instituzional bera izan behar dutela, biolentzia eragin duen eragilea edozein izanda ere.


Summary: Metalgintzako itunen eskutik, asko gutxitu dira hitzarmenik gabeko langileak. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako sektore pribatuko soldatapeko 335.122 langilek dute lan hitzarmen eguneratua, langile horien %55,4k

Pandemiak ez du erabat eten negoziazio kolektiboa. Urte «positiboa» izan dela uste du Lan Harremanen Kontseiluak, gutxitu egin baitira lan hitzarmenen babesa ez dutenen kopurua —%15,3tik %9,8ra—, eta ituna berritu behar dutenena —%47,4tik %34,8—. Horrenbestez, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako sektore pribatuko soldatapeko 335.122 langilek dute lan hitzarmen eguneratua, langile horien %55,4k.

Berez, 2020. urtean ez dira lan hitzarmen asko berritu: sektoreko hiru baizik ez dira indarrean jarri, baina horien artean daude bi garrantzitsuenak: Bizkaiko metalgintzarena —akordioa 2019ko abenduaren 20an izenpetu arren, 2020an jarri zen indarrean—, eta Gipuzkoako metalgintzarena —urrian sinatu zuten—. Lehengoak ia 40.000 langileri eman die hitzarmen berritu baten babesa, eta 31.000 langileri, berriz, bigarrenak.

Horiei batu behar zaizkie enpresetako 130 itun (12.775 langile), eta Espainian sinatu arren Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan ere eragina izan duten sektoreko beste hemeretzi hitzarmen (13.764 langile) eta enpresako 41 itun (10.341 langile).

Lan hitzarmen horiei esker erosteko ahalmena berreskuratu ahal izan dute lanari eustea lortu duten beharginek. Indarrean dauden hitzarmenek batez beste %1,69 igo dute soldata, eta %1,55 berriz 2020an eguneratutakoek. Inflazio negatiboa izan zen iaz, %0,3koa EAEn, eta %0,5ekoa Hego Euskal Herri osoan.

Grebak gutxitu dira

2020. urtea ezohikoa izan dela antzeman da lan gatazken kopuruan ere. LHK-k nabarmendu du «eroriko handia» izan dela greba kopuruan. Zehazki, 152 greba izan dira (-%33), 20.224 langilek hartu dute parte protesta horietan (-%73,4), eta 43.612 lan egun galdu dira horietan (-%88,7). Jaitsiera horretan zerikusia izan du Bizkaiko zahar etxeetako greba luzea bukatu izanak; Gipuzkoan, esaterako, %147 ugaritu dira grebalariak —zahar etxeetako langileak hor ere bai— eta Araban, berriz, %44,8.

Kontrako bidea izan dute Preco lan gatazketan bitartekaritza lanak egiteko zerbitzura joandako kasua: 590 iritsi dira (+%27,2), eta 230.000 langileri eragin diete (+%95,4).


Summary: Ostalariek auzitara joko dute, eremu gorriko negozioak ixteko erabakiaren aurka. Eusko Jaurlaritzak bere erabakia ez duela behar bezala argudiatu salatu dute.

Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ostalaritza elkarteek helegitea aurkeztuko dute EAEko Auzitegi Nagusian, gune gorrian sartzen diren udalerrietako establezimenduak ixtera behartzen dituen Eusko Jaurlaritzaren dekretuaren aurka.

Sektorea ixteko irizpideak «berraztertzeko» eskatu diote auzitegiari, Jaurlaritzak erabakia behar bezala justifikatu gabe hartu duela iritzita. Uste dute udalerriak eremu gorrian sartu izanaren erantzukizuna ez dela tabernena soilik, edo Jaurlaritzak ez duela hori erakutsiko lukeen argudio edo daturik eman bere dekretuan.

Elkarte horiek EAEko Auzitegi Nagusiaren babesa jaso zuten abuztuan, gaueko aisialdiko establezimenduak ixteko ordutegiak mugatzen zituen dekretuaren kasuan. Oraingo helegitea abokatu talde berak jarri duela jakinarazi dute.


Summary: «Zorionez, buelta eman nuen: bestela, garondoan joko ninduketen». Foam pilotek ere zauri larriak eragiten dituzte. Nahuel Gomez Rodriguezi matelezurra hautsi zion Ertzaintzaren pilotakada batek, lanetik etxera bueltan zihoan, urtarrilaren 20an. «Han nengoelako jo ninduten». Bilboko neska gazte bati ere matelezurra puskatu zioten 2019ko apirilean, foam pilota bat botata. «Asteak» pasatu zituen minez.

Senda-agiria jaso berri, «hobeto» dago Nahuel Gomez Rodriguez Donostiako gaztea (Mendoza, Argentina, 1996), baina ez zaio erraz ahantziko joan den urtarrilaren 20an gertatua. Ertzaintzak botatako foam pilotakada batek matelezurra puskatu zion, eta bi egun igaro behar izan ditu Donostia ospitalean.

Kolpea hartu eta biharamunean egin zioten ebakuntza, eta, pixkanaka osatzen ari bada ere, «injustizia sentimendua» barrenean du oraindik: «Ebakuntza hau jasan behar izana, nire bizitza aldatu behar izana, plaka batzuk orain bizitza osorako barruan eduki behar izana oso injustua da. Hor nengoelako jo ninduten; ez nintzen istiluetan parte hartzen ari».

Lanetik etxera bidean zihoala jo zuen ertzain baten pilotakadak, BERRIAri kontatu dionez: «Lana bukatuta, autobusa hartzera joan nintzen Bulebarrera, baina hara iritsi nintzenean ikusi nuen ez zela zerbitzurik izango: Poliziak eta jendeak hartuta zeuden kaleak».

21:35 inguru ziren. «Lagun bat ikusi nuen orduan, eta elkarrekin abiatu ginen etxerantz, oinez». Maria Cristinarantz abiatuta, Okendo kalea gurutzatzen ari zirenean jaso zuen kolpea: «Burger King parean, justu liskarra areagotzen hasia zen. Aurpegia biratu nuen, kuriositatez, ikusteko zer gertatzen ari zen, eta buelta eman bezain pronto, danba, pilotakada jaso nuen».

Kolpeagatik makurtu, eta ikusi zuen odoletan zegoela. «Eta burua altxatu nuenean ikusi nituen ertzainak, ezkutuekin, aurrerantz oinez. 50 bat metrotara zeuden». Ospitalean erran zioten matelezurra puskatuta zeukala. «Han nengoela iritsi zitzaizkidan bideoak non entzuten diren ertzainak esaten: 'Jotzeko egingo dugu tiro'».

«Zortea» izan zuela dio: «Buelta eman izan ez banu, garondoan joko ninduketen. Hemen egongo nintzatekeen?». Salaketa jarri du, «esperantza» handirik gabe: «Polizia da, eta denok dakigu ia edozer egiteko boterea dutela, eta ez zaiela ezer gertatuko, Cabacasen kasuan bezala. Hildako bati ez badiote kasu egiten...».

Vox alderdiak Bilbon antolaturiko ekitaldi baten aurkako protestara joan zen 2019ko apirilaren 13an A. neska gaztea —ez du izen osoa eman nahi—, eta masailezurra bitan xehaturik itzuli zen handik, ospitalera.

Casilda Iturrizar parkean zen Espainiako alderdi ultraeskuindarraren mitina, eta A-k zehaztu duenez, «jende pila bat» batu zen protestara: «Kolore eta ideologia politiko guztietakoak geunden». Ez dator bat gertatu zenari buruzko bertsio batekin: «Haiek diote jende bortitza ginela, eta esaten dute harriak botatzen ari ginela, edukiontziak erretzen... Ez zen hala». Batzuk «harriak botatzen» ari zirela dio, Jesusen Bihotzaren parean, baina harago zegoela bera: «Euskalduna parean nengoen justu».

Ertzain lerro bat zeukaten aurrean, BERRIAri azaldu dionez: «Gu destatzen ari ziren, baina ez nuen uste tiro egiteko asmorik zutenik». A-k dio ez zuela beharrik ikusi mugitzeko: «Ez nintzen ezer egiten ari». Eta «bat-batean» hasi ziren tiroka: «Zaharrak zeuden, manifestazioarekin zerikusirik ez zuten txirrindulariak... Esango nuke ez zeudela hamar metrora baino gehiagora».

Orduan ohartu zen ertzain batek harengana zuzenduta zeukala foam jaurtigailua: «Buelta ematen hasi nintzen, eta ezkerrerantz abiatu nintzenean masailezurraren atzeko partean jo ninduten». Kexu da une horretan ez zutelako artatu: «Polizia berez gu babesteko dago, baina ez zidaten galdetu ondo ote nengoen, anbulantziarik behar nuen...».

Kalez jantzitako polizia bati eskatu zion anbulantziari deitzeko, eta Gurutzetako Ospitalera eraman zuten: «Probak egin zizkidatenean esan zidaten masailezurra bi puskatan hautsita neukala».

Ebakuntza eginda, egunak igaro zituen ospitalean, baina mina «asteetan» izan zuen: «Bizpahiru aste pasatu nituen zopa janez, ezin nuelako ahoa ireki. Ezin nuen jan, ezin nuen hitz egin, ezin nuen lorik egin... Alde batera etzaten banintzen, odola pilatzen zitzaidan, eta beste aldera ikaragarrizko mina ematen zidan».

Orain «ondo» dagoela dio, baina «bizi osorako» plaka batzuk ditu barnean, ez lituzkeenak «eduki behar». Salaketa jarri zuen gero, eta oraindik ez du epairik jaso; bai, ordea, berrehun euroko isun bat, mozal legea aplikatuta polizia iraintzea egotzita. Beldurrez, ez du polizia indarkeriaz iruzkinik egin nahi izan, baina irmo dio: «Ez diot inori horrelakorik desio».


Jokoaren legea aldatzeko zain

Summary: Jokoaren legea aldatzeko zain. Iruñeko Udalak urtebetez eutsiko dio joko etxe gehiago zabaltzeko debekuari. Aralar ludopaten elkarteak arau berrian «prebentzioa» jorra dezala eskatu dio gobernuari.

Nafarroan gero eta gehiago dira joko eta apustu etxeen kontrako taldeak. Duela urtebete, plataforma batean egin zuten bat Iruñerriko guztiek, eta manifestaziora deitu zituzten herritarrak. Aralar ludopaten elkarteko kideak ere han izan ziren. Eskertu egin dute herritarren presio hori, eta garbi daukate lan horrek lagundu dituela azken boladan egindako urratsak.

Iruñeko Udalak eman duena da horietako bat: iaz onartu eta otsailean amaitzekoa zen moratoria luzatzea erabaki du, eta bertze urtebetez eutsiko dio joko eta apustu etxe berriak zabaltzeko debekuari. Nafarroako Gobernua, berriz, jokoaren legea moldatzeko bidean da. «Prebentzioaren alde egin dezala eta jokoaren auziari alde guztietatik hel diezaiola espero dugu», erran du Aralar elkarteko koordinatzaile Sergio Garciak.

Aralar elkarteak 25 urte bete ditu, eta prebentzioaren garrantzia jarri nahi izan du erdigunean, hain zuzen ere. «Iruñeko Udalaren debekua berri on bat da, baina ez da nahikoa jokoaren auziari aurre egiteko».

Lege berriak «datozen hilabeteotarako» prest egon beharko lukeela uste du Garciak, baina Nafarroako Gobernuko Barne Zuzendaritza Nagusiko Jokoaren eta Ikuskizun Publikoen Ataleko buru Jose Antonio Sueirok garbi azaldu du «auzia luzatu» eginen dela. «Oraindik luze joko du, orain hori ez baita gobernuaren lehentasuna», aitortu du.

Koronabirusaren pandemiak jarri du jokoaren legea egokitzeko prozesua bigarren mailan, Nafarroako Gobernuko arduradunek erran dutenez; ez da hori gaur egungo osasun krisiak ekarri duen ondorio bakarra. Ludopatiak jota daudenei «modu ezberdinetan» eragin die krisiak, Aralar elkarteko koordinatzaileak nabarmendu duenez: “Iazko konfinamenduan, aretoak itxi izanak mesede egin zien arazoa txanpon makinekin eta bingoekin dutenei”.

Bertzetik, baina, etxean egon behar izateak kalte egin zien arazoa Internet bidezko jokoarekin dutenei. «Online jokoan gastatutako diru kopuruak gora egin zuen 2020. urtean», nabarmendu du Sergio Garciak.

2020. urtean, 70 pertsona inguruk egin zuten bat Aralar elkarteko kideekin, jokoarekin eta apustuekin dituzten arazoengatik. «Denek erabaki zuten sinatzea online jokatzea galarazten dien agiria». Bostehun nafar baino gehiagok egin dute urrats hori. «Eraginkorra» dela garbi erran du Sergio Garciak, baina ohartarazi du agiri horrek ez duela baliorik joko eta apustu etxe fisikoetan. «Agiriaren debekuak ez du balio areto horietan; ea lege berriak hori aldatzen duen».

Gazteak eta salbuespenak

Nafarroako Gobernuko Barne Departamentuaren esku dago jokoaren legea aldatzeko prozesua; Aralar elkarteko kide Sergio Garciak eskatu du, halere, bertze zenbait departamentuk parte hartzea ere. «Hezkuntzarekin, gazteekin, kirolarekin lotutako auzi bat ere bada; denen ikuspegitik jorratu behar da, jokoaren aurrean gazteei bertzelako alternatibak eskaini ahal izateko».

Ludopatiak jota dauden gazteekin «bereziki» kezkatuta daude Aralar elkarteko kideak, bai eta herriz herri apustu etxeen aurka sortu diren taldeetako kideak ere. Jokoaren lege berriak gazteak bereziki babestu beharko lituzkeela uste dute. Oraingoz, ez da hori gertatzen ari, ordea, eta joko eta apustu etxeen kontrako Iruñerriko plataformak —barruan dago Aralar elkartea— salatu du, ondorioz, Nafarroako Gobernuak pandemiaren inguruan hartutako azkeneko erabakiek joko eta apustu etxe horiei «mesede» egiten dietela.

Izan ere, herrialdeko tabernen barruan sartzeko debekuak jokoa du salbuespen: bezeroak sar daitezke, baldin eta txanpon makinak erabiltzeko edo apustuak egiteko bada. Ez hori bakarrik. Plataformako kideek erantsi dute joko eta apustu etxeek zabalik jarraitzen dutela, ostalaritzaren debekuaren gainetik.

Aralar elkarteak «kezkagarritzat» jo du egoera hori. Nabarmendu du legea aldatzea «ezinbertzekoa dela, eta prebentzioaren alde egin behar dela, «berandu baino lehen».


Indar harremana azkartzeko

Summary: Indar harremana azkartzeko. 'Kasu, kasu, ostalariak kexu' kolektiboak Ipar Euskal Herriko ehun bat ostalari biltzen ditu, eta azaroan sortu zen. Euskal Elkargoko ordezkarien jokamoldea salatu zuten, astelehenean, Saran, baita asurantza etxe eta banketxeena ere. Ekintzekin segitzeko asmoa du taldeak, eta geroan irautekoa.

Ehun kidetarat helduta, Kasu, kasu, ostalariak kexu kolektiboak indartsuago sentitzen du bere burua. Euskal Elkargoak erakutsitako «errespetu eskasa» salatu zuen, astelehenean, Sarako Pleka trinketean egindako prentsaitzineko masiboan. Enpresen lur zerga apaltzeko eta terrazen kitantzen kentzeko eskatzen dute, kinka gaiztoa arintzeko. Osasun neurriak bermatuz berriz zabaltzeko zuzena aldarrikatzen dute. Azaroaren 27an egin zuten garagarno andeatu dupen ekintza suprefeturan. Idazki zuriz egin baxa beltzak ikur gisa dauzkate ekintza eta ostatu bakoitz. Izan nagusi edo langile, bizi duten egoeraz mintzatu dira; kolektiboak duen garrantziaz eta har dezakeen lekuaz; ostatuek herrietan sozialki duten munta handiaz.

Mathieu Moity, Donibane Lohizuneko Zoko Moko jatetxeko sukaldeburua

«Inportantea da irudika ditzagun ondoko hilabeteak»

Egoera arruntean, Donibane Lohizuneko Zoko Mokon sukaldean hiru langile dira, gehi aprendiza. Denetara, zazpi langile. Gaur egun, gehienak langabezia partzialean dira.

- «Lortu behar ditugu erantzunak arrunt egoera lausoan garelako. Inportantea da irudika ditzagun ondoko hilabeteak, berriz hasteko perspektiba ukan dezagun».

- «Ez da uste izan behar eramateko janaria eginez dirua irabazten dugunik. Guk egiten dugu gehienbat harremana atxikitzeko bezeroekin. Eta guk lanean segitzeko, etxean egoteko ordez».

- «Sasoilarientzat larriago da. Ni nire lurraldean bizi naiz, eta luxu bat da; badakit beste gauza bat egin dezakedala. Hiri handi batzuetan hetsialdian direnei konparatuz, erlatibizatzen dut».

- «Nahi ala ez, harreman soziala sortzen duen lanbide bat da ostalaritza. Jendeak hor biltzen dira solastatzeko, egun guzitakoaz eta bizi asmoez. Jada irria kendua izan zaigu; gainera, komunikatzeko harreman soziala kentzen bazaigu…».

- «Berriz zabaltzen badugu, ez da errana jatera joaten zinen jatetxea salbatua izanen dela; jendeek beharko dute are elkarri atxikiagoak izan. Horri esker baitute tokiko jarduerek iraunen».

Isabelle eta Auxtin Darraidou, Ezpeletako Eskualduna jatetxe-hoteleko nagusiak

«Zein tristea den herri bat kafe baten inguruan elkartzeko gunerik gabe»

Komunzki, Ezpeletako Eskualdunan 15 langile dituzte urtean zehar, eta udan, 30-40 langiletara hel daiteke. Urriaren 29tik hetsiak dira.

- «Langileekiko eta bezeroekiko harreman eskasa zaigu jasateko neke. Hetsiak garenetik, ohartzen gara zein tristea den herri bat kafe baten inguruan elkartzeko gunerik gabe. Denak gara doi bat ilun».

- «Ez dakit lurraldetik harago pisurik badugun, baina bederen tokiko hautetsiengandik sostengu bat sentitzen bagenu gorago gauzen mugiarazteko, indar handiagoa bagenuke».

- «Inportantea izanen da zabaltzean kolektiboak segi dezan; zergatik ez, elkarte bilakatuz».

Deborah Drouot, Kanboko Salon Cyrano jatetxeko langilea

«Sozialki, mozturik sentitzen dugu geure burua; debaldeko»

Urtean zehar, Kanboko Salon Cyranon bi langile dira nagusiekin batean. Orain, langabezia partzialean da Deborah Drouot.

- «Arras loturik segitzen duen taldea dugu; erregularki, bilkurak egiten ditugu buruzagitzarekin, gogoa ez galtzeko. Luze da denentzat, eta talde lana da; nagusi bat deus ez da langilerik gabe, eta alderantziz. Beha gaude berriz hartzeko. Sozialki, mozturik sentitzen dugu geure burua; gizartearentzat debaldeko garela».

- «Etorkizuna ezin dugu aurreikusi. Etxea erosi berri dut, eta, ez idurian, bankuko kontua urtzen ikusten dugu. Ez da ahantzi behar ez dugula gehiago eskupekorik, gauzazko abantailarik. Beha gaude, eta ez dakigu zer egin».

Julie Zerezuela, Ezpeletako Etxemendi jatetxeko nagusi partzuerra

«Ongi litzateke talde honek iraun dezan, bitartekari izan dadin»

Ezpeletako Etxemendin nagusiak dira komunzki ari, eta udan, lau langile.

- «Langilerik ez dugunez, iraun dezakegu. Egoitzaren jabea ere zoragarria da, alokairu batzuk ez baitizkigu pagarazi. Guhaurren lansariak apalduz, maileguak denboran mailakatuz eginahala eginen dugu atxikitzeko».

- «Kolektiboa biziki ontsa da. Pena ere bada, ez baitugu lehenago egin, ez baitugu baitezpada denek geure burua ordezkaturik sentitzen UMIHren partetik [Ostalaritzako Ofizio eta Industrien nagusi Batasuna]. Kolektibo hau, berriz, gure nortasunaren araberakoa da. Horrelakoak gara euskal herritarrak, kasko gogorrak. Ongi litzateke talde honek iraun dezan, bitartekari izan dadin ostalarien, UMIHren eta estatuaren artean».

- «Aldaketa ikusi dugu. Usaian, adinekoak 10:00 inguru heldu dira kazeta eta ogia erostera, eta kafetxo bat hartzen dute. Haiez arta hartzen dugu, nolabait. Bat ez bada agertzen zenbait egunez, erran nahi du zerbait badela. Bizi sozial hori inportantea da».

Bettan Bordagarai, Mauleko Euskalduna jatetxeko nagusia

«Laguntzak luzaz eman behar dituzte, eta pruntki»

Usaian zazpi langile ditu Mauleko Euskaldunak. Sukaldeburuarekin segitzen du Bettan Bordagaraik eramateko jatekoa egiten, langileak astean lau orenez banaka jinaraziz. Berriz zabaltzeko, baldintzengatik arrangura da.

- «Gaitz izanen da. Ni lotsa naiz arrahasteaz. Arra zabaltzekotan, segurtatu behar digute laguntzak izanen direla sei hilabete-urte batez, zeren eta berritan, erreserbak eta hozkailuak bete ditugu, eta biharamunean zerratu gaituzte. Geroa behar dugu segurtaturik izan; laguntzak luzaz eman behar dituzte eta pruntki; langileak enbeia baititugu begiratu».

- «Euskal Elkargoak ere lagungo zerbait eman behar du. Erratekotan, nik terraza pagatzen dut zerraturik izatez ere; ez dut esprabitzen eta pagatzen dut».

-.«Estatuak bermatu mailegua denek hartu dugu, prefosta, bi hilabete eman zutelako langabezia partziala plantan ezartzen, eta guk langileak behar genituen pagatu. Urte bat berantago behar genuen mailegu hori pagatzen hasi. Gutuna errezibitu dugu banketxeen partetik, erranez pagatzen hasi behar genuela eta hautatu behar genuela urte bakarrean pagatzea edo bost urtez. Jakinez ez garela zabalik oraino, gutun horren errezibitzea etxerat… Besteak bezala ertzotu naiz. Ez da batere normala, iragan martxoan baino piesago baita gure egoera».

Jerome Francois, Baionako Soinua tabernako nagusia

«Bihar ateak hesten baditut, ez dut deus ukanen»

Bi partzuer dira Baionako Soinuan, langilerik gabe.

- «Laguntzei esker irauten dugu. Bigarren hetsialdiko laguntzak ez bagenitu ukan, argi da ateak hetsiko genituela».

- «Borrokatu behar dugu lur zerga kenarazteko eta zerbait egiteko asurantza etxeen kontra; lagundu ez gaituzten bakarrak dira».

- «Enpresa kudeatzaileok ez dugu langabezia sarirako zuzenik; bihar ateak hesten baditut, ez dut deus ukanen. 50 urtetan RSA [diru sarrerarik gabekoen gutieneko errenta] eskatu beharko nuke».

- «Hoberena litzateke zabaltzeko zuzena izanen dugun egunean lehen hetsialdia baino lehenagoko askatasun hein berekin zabaltzea. Denek esperantza bera dugu: egoera normalera itzultzea. Lankideak, lagunak, jendeak gurutzatzen ditugularik karrikan, denak aspertuak dira. Badoaz lanera, eta etxeratze aginduarekin etxera sartu behar dute; ez dute gehiago bizi sozialik. Berantetsia dugu berriz bizitzea, musika zuzenean entzutea, barran ukondoa pausatzea, irri egitea…; bizitzea alo. Hori dugu falta».

Sylvain Verges, Baionako Les Arcades ostatu-jatetxeko partzuerra

«Ez da usaian jendeekin lortzen dugun harreman txirikordatze hori»

- «Azaro-abenduetako eramateko salmentak, kalteen mugatzea ahalbidetu digu. Langileak langabezia partzialean direlako ere bai».

- «Psikologikoki, badu onik, harreman bat mantentzen baitu etortzeko ohitura dutenekin; adineko jende franko baditugu heldu zaizkigunak Baiona erdialdean, eta, batzuetan, egunean ikusten duten pertsona bakarrenetarik gara. Zerbaiterako balio dugula iduritzen zaigu, eta, horrela, ez gara etxean egoten burua alhan».

. «Baina epe luzerat ez da hori gure ofizioa. Plastikozko edukiontziak bete eta poltsetan ezartzea frustragarri da; ez da urrundik ere usaian jendeekin lortzen dugun harremanen txirikordatze hori».


Summary: Osakidetzako ZIUetan 151 lagun daude; lehen olatutik erregistratutako kopururik handiena. Hego Euskal Herrian 1.286 positibo atzeman zituzten atzo, azken hiru egunetan baino gutxiago. Positibo tasa, ordea, berdina da: %7,3.

Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 151 lagun daude Zaintza Intentsiboetako Unitatean. Atzo baino 11 gehiago dira, hirugarren olatuko kopuru handiena, eta bigarren olatuan ere ez zen halako kopururik erregistratu. Osakidetzak jakinarazi duenez, 88 lagun ospitaleratu zituzten atzo. Nafarroako Gobernuak ez du datu hori ematen asteburuetan.

Herenegun azaroaren 13tik erregistratutako kopururik txarrena erregistratu zen Hego Euskal Herrian —1.517 kasu berri izan ziren—, eta atzo atzemandako positiboak gutxiago izan baziren ere, berdin mantendu da positiboen ehunekoa: %7,3. 1.286 positiboren berri eman dute gaur Osakidetzak eta Osasunbideak. Izan ere, egindako proba kopuruak behera egin du: 17.555 proba egin ziren atzo.

Lurraldeka, koronabirus kasu gehien Bizkaian atzeman zituzten, 608; Gipuzkoan 301 lagunek eman zuten positibo, Nafarroan 196k eta Araban 161ek. Osakidetzak EAEtik kanpoko 20 lagunei atzemandako positiboen berri ere eman du.


Summary: «Memoria poliedrikoa» aldarrikatu du Foro Sozialak. Urteroko batzarra egin du plataformak

Foro Sozial Iraunkorrak urteroko batzarra egin du, gaur, Andoaingo (Gipuzkoa) Martin Ugalde Kultur Parkean, eta memoriaren auzian «blokeo fasea» gainditzera deitu du. Plataformaren arabera, horretarako beharrezkoa da «memoria poliedrikoa» eraikitzea, «kontakizun guztiak egin ahal izateko». Presoak eta biktimak «kontakizunaren batailatik» bereiztea positibotzat jo du.

Bizikidetza demokratikoa eraikitzeko prozesua hiru «korapilo» dauzka identifikatuta Foro Sozialak. Batetik, «biktimen arteko diskriminazioa amaitzea eta biktima guztiei dagozkien eskubideak bermatzea»; bestetik, euskal presoei ezarritako salbuespeneko espetxe politika «desaktibatzea»; eta hirugarrenik, hain zuzen, «memoria kritiko inklusiboa» eraikitzea.

Lehen bi korapiloei dagokienean, batzarrean ondorioztatu dute «adostasun politiko, instituzional, sindikal eta sozial nahikoa» egon direla aurrera egiteko, eta «konponbidearen norabidean» urratsak eman ahal izateko. Hirugarren korapiloak, ordea, «kezka» eragin du plataformako kideengan, «kontakizunaren batailak» sortu duelako «polarizazioa» eztabaida politiko eta mediatikoan.

Bizikidetza demokratikoa eraikitzeko konpromiso soziala izeneko prozesua abian jarri zuen Foro Sozialak iazko urri erdialdean. Duela 11 egun jakinarazi zuen hori bigarren fasean sartu dela, eta herritarren ekarpenak jasoko dituztela.


Summary: Gure Esku-ren ‘Tripontzia’ sariaren zenbaki irabazlea Muxikan saldu da.

Gure Esku burujabetzearen aldeko dinamikaren Tripontzia sariaren zenbaki irabazlea Muxikan (Bizkaia) saldu da: 20.282. 30.000 euroko sari nagusia zenbaki horren Diaspora serieak irabazi du. Bigarren zenbaki sariduna Beasainen (Gipuzkoa) saldu da: 13.402. Tripontzia burujabetzara bidean komiki digitalaren salmenta sustapenarekin, guztira 52.000 euro zozkatu ditu Gure Esku-k.


Summary: Korsikan protesta egin dute presoen eskubideen alde. Lau urte dira Pierre Alessandrik eta Alain Ferrandik baldintzapeko askatasuna jaso dezaketela, baina Frantziak ez die ezta DPS estatusa kendu ere. Yvan Colonna aurten irten liteke espetxetik.

Korsikako nazionalisten lehen agintaldiaren amaiera iristear dela, Gilles Simeoni irlako presidenteak eta Jean-Guy Talamoni Asanbleako presidenteak ez dute lortu aurrerapausorik ematea aldarrikapen historikoen aferan. Arrazoi eta baldintza askoren ondorio da errealitate hori, baina Frantziako Gobernuak urteotan izan duen jarrerak zaildu besterik ez du egin Ajaccioren eta Parisen arteko elkarrizketa, eta, pixkanaka, eskariak agenda politikotik kanpo geratu dira; are gehiago azken urtean, koronabirusaren pandemiak eraginda. Haizea kontra dutela, Simeonik eta Talamonik noizbehinka lortzen dute auziak berriz mahaigaineratzea; asteotan gertaturikoa da horren adibide, Pierre Alessandri eta Alain Ferrandi presoei DPS bereziki zainduriko estatusa kentzeari uko egin diolako Frantziak. Jarrera hori salatzeko, eta presoen eskubideen alde, milaka lagun Corteko kaleetara atera dira gaur; Core in Fronte mugimenduak salatu duenez, Poliziaren presentzia nabaria izan da.

Alessandri eta Ferrandi 1999an atxilotu zituzten, eta 2003an bizi osoko zigorra ezarri zieten, Claude Erignac prefetaren heriotzarekin zerikusia izan zutelakoan. Harrez geroztik, Frantzian ari dira betetzen kartzelaldiak, Paris inguruan, eta haien senideek Korsikara hurbiltzeko eskaria egin dute behin baino gehiagotan; zehazki, ipar-ekialdeko Borgora. Jasotako erantzuna, ordea, beti izan da ezezkoa.

Lau urte dira bi presoek baldintzapeko askatasuna jaso dezaketela, baina oraingoz ez diete halakorik eman; ezta DPS estatusa kendu ere, hori izatea baita Korsikara ez hurbiltzeko Parisek ematen duen legezko arrazoietako bat. «[Frantziako] Estatuak erabiltzen dituen argudioak oinarririk gabekoak dira», salatu zuen iragan astean Simon Paulu Ferrandik, Alainen semeak. Iritzi berekoa da Giza Eskubideen Ligaren Korsikako adarra, legea errespetatu «besterik ez» dela egin behar argudiatuta; alegia, estatus hori kentzea.

Gaurko manifestazioan Korsikako mugimendu nazionalista bere osotasunean izan da: Femu a Corsicaren, Corsica Liberaren, PNC Korsikako Nazioaren Alderdiaren eta Core In Fronteren ordezkaritzek parte hartu dute protestan. Halere, bi presoei DPS estatusa kentzeko aldarria haratago doa, kontsentsu handia baitago horren inguruan Mediterraneoko irlan; Korsikako Asanblea eta 30 bat udalerri agertu dira horren alde, esaterako.

Corten ere «datozen egunetan» emango dute iritzia auziaz, hango auzapez Xavier Polik herenegun jakinarazi zuenez, eta Bastia hirian ere gauza bera egingo dute otsailaren 4an. Laurent Marcangeli Ajaccio hiriburuko alkate eskuindar eta errepublikano ohiak ere begi onez ikusten du aldaketa.

Presoen senideentzat, iragan urteko uztailean Eric Dupond-Moretti Frantziako Justizia ministro aukeratu izana albiste itxaropentsua izan zen, uste baitzuten Alessandriri eta Ferrandiri DPS estatusa kenduko ziela; izan ere, Dupond-Moretti abokatua da, eta Korsikako hainbat preso defendatu ditu auzitegietan, tartean, Yvan Colonna —Simeonirekin batera—. Iragan abenduan, ordea, eskumen hori kendu zioten, eta orain Jean Castex Frantziako lehen ministroaren esku dago horri buruzko erabakia hartzea.

Egun, haiekin batera zigortu zuten Colonnak ere DPS estatusa du, eta, berez, aurten jaso dezake baldintzapeko askatasuna; bizi osoko zigorra ezarri zioten, Erignac hiltzea egotzita, eta Okzitanian betetzen ari da espetxealdia.

Simeoni, geroz eta gogorrago mintzatzen

Hauteskundeetarako hilabete gutxi falta direla —martxoan ziren egitekoak, baina gehienez ekainera atzeratuko dituzte—, Korsikako presidentea geroz eta gogorrago mintzatzen ari da Frantziako Estatuaren jarrera salatzerakoan.

Batez ere asteon egindako adierazpen batzuek izan dute oihartzun handia: «1982tik, lehen aldia da [Frantziako] gobernu batek Korsikako auzirik ez dagoen erabakia politikoa hartzen duela. Estatuarekin indar harreman bat eraiki behar bada, tartean, ekintza instituzionalera mugatzen ez diren baliabideekin, badakigu nondik gatozen eta zertaz gai garen».

Corsica Liberak atzo babesa helarazi zion Simeoniri, oposizioko alderdien kritiken aurrean; horien iritziz, Korsikako presidentearen hitzak «mehatxuak» izan ziren. Hark, ordea, erantzun zuen bere jarrera ez dela aldatu, eta «demokraziaren bidea» defendatzen jarraitzen duela.


Summary: Sophie Xeon DJ, abeslari eta ekoizlea zendu da. Nazioarteko musikari entzutetsuekin lan egin zuen, eta soinu berrien sustatzailea izan zen. 34 urte zituen.

Haren ibilbidea errekonozitua eta goraipatua izan bada ere, Sophie Xeon (Glasgow, 1986 - Atenas, 2021), Sophie, itzalean jardun zen hainbat urtez. Madonna, Lady Gaga, Diplo, Charli XCX edota Vince Staplesekin kolaborazio arrakastatsuak egiten zituen bitartean, ez zen jendaurrean agertzen; fokuetatik kanpo aritzen zen. Duela hiru urte, azkenean, publikoan agertzea erabaki zuen, kritikaren aintzatespena jasoz. Bi disko eta single zein kolaborazio andana kaleratu zituen, eta haren musika pop sintetizatu, elektroniko eta esperimental gisa defini daiteke. Gaur goizaldean zendu da, 34 urte zituela, haren egungo bizilekuan, Atenasen.

Oso gazte zela hasi zen konposatzen, eta, kontatzen zuenez, ordu asko ematen zituen logelan sartuta, musika sortzen. Motherland izeneko taldean hasi zuen musikari ibilbidea, eta ondoren PC Music kolektibo eta diskoetxe ingelesarekin kolaboratzen hasi zen. Talde horrek musika proposamen berritzaile bat sustatu zuen, Interneteko kulturarekin lotutakoa, erritmo biziko kantuekin, sintetizadoreekin eta ahots distortsionatuekin. Haiek hasi ziren bultzatzen hyperpop musika ere, pop esperimentalaren azpigenero bat, elementu elektronikoen erabilera maximalistak bereizten duena.

Sophiek 2013an argitaratu zuen lehen singlea, Nothing More To Say, eta hurrengo bi urteetan beste hainbat single eman ondoren, 2015ean haren kantu arrakastatsuenen bilduma bat kaleratu zuen, Product. Hiru urte geroago, 2018an, iritsi zen haren lehen diskoa, eta bakarra: Oil Of Every Pearl’s Un-Insides. Disko horretako It's Okay To Cry abestiaren bideoklipean erakutsi zuen lehen aldiz bere aurpegia. Sophieren izaera transgeneroak zeharkatutako disko bat da, eta kritika espezializatuaren txaloa jaso zuen, besteak beste, «moldakortasun eta originaltasun handia» erakustegatik. Lan horrekin Grammy sarietarako izendatua izan zen, dance elektronikoko album onenaren kategorian.

Pertzepzioak aldatu nahian

Trans komunitatearentzat ere erreferentea izan zen, musikaren bitartez bere errealitateari ikusgarritasuna emateagatik. El País egunkariari eskainitako elkarrizketa batean, esan zuen transen esperientzia «tragedia» gisa erakustea «oso mugatua eta kaltegarria» dela, eta hark pertzepzio hori aldatzen saiatzeko konpromisoa zuela. Halaber, transen errealitateari buruzko istorio «askotarikoagoak» zabaldu behar direla adierazi zuen, ez daitezen «kasu isolatutzat» hartu.

Sophie «bat-bateko istripu» baten ondorioz hil da, Transgressive diskoetxeak ohar batean azaldu duenez. «Sophie azken hamarkadan eragin handiena izan duten artistetako bat izan da, soinu berrien aitzindaria. Ez bakarrik haren ekoizpen burutsuengatik eta haren sormenagatik, baita ere zabaltzen zuen mezuagatik eta lortu zuen ikusgarritasunagatik. Askapen ikono bat», adierazi du diskoetxeak. Musikari eta zale ugarik doluminak agertu, eta Sophiek egindako lana aitortu dute.


Eibarrek ezinean segitzen du Ipuruan

Summary: Eibarrek ezinean segitzen du Ipuruan. Partida ona jokatu, eta nagusi izan arren, ez ditu bere gol aukera baliatu Jose Luis Mendilibarren taldeak, eta 0-2 galdu du Jose Luis Mendilibarren taldeak.

Gola da futbolaren oinarria, golik gabe beste osagai guztiek ez dute ezertarako balio. Golik sartu gabe ezinezkoa da irabaztea, eta, berdintzea, zaila. Hori gertatu zaio Eibarri, Ipuruan, Sevillaren aurkako partidan. Gipuzkoarrak ez dira aurkaria baino gutxiago izan, baina ez dute joko ona goletan bilakatzerik izan, eta Sevilla bezalako talde bati irabazteko, behar-beharrezkoa da gol aukerak baliatzea. Azkenean, 0-2 galdu du Jose Luis Mendilibarren taldeak.

Eibarrek garaipen gosez ekin dio partidari, egiten dakiena ondo egiten. Presio altuaren eta joko zuzenaren bitartez min egin dio Julen Lopetegik zuzendutako taldeari. Aurkariaren zelaian baloia lapurtu, eta atera pase gutxitan iristen ziren. Gainera, Sevillak buruz ondo doazen Kounde eta Fernando bezalako jokalariak izan arren, Mendilibarrenak nagusi izan dira goitik joan diren baloietan eta bigarren jokaldietan. Espainiarrak ez zeuden batere gustura zelaian, eta etxekoak, berriz, bikain ari ziren.

Baina Oliveirari lehenengo, eta Diopi gero, txartel horia atera diete 20. minuturako. Defentsako lanerako funtsezkoak diren bi postutan jokatzen duten jokalariak dira, eta txartelak haien jokoa baldintzatu du. Hori dela eta, Eibarrek presioa egiterakoan duen oldarkortasuna galdu du apur bat, eta antzeman egin da minutuak aurrera joan ahala. Gainera, bisitariak izan dira gola sartzen lehenak. Bigasek En-Nesyri jo du area barruan, eta hasiera batean Sanchez Martinez epaileak faltarik ez zegoela esan badu ere, VARean begiratu ostean, erabakia aldatu, eta penaltia adierazi du. Lucas Ocamposek ez du hutsik egin.

Gola jaso ostean, Eibarrek aurrera egin du, eta partida berdintzeko gol aukera onak izan ditu atsedenaldira iritsi aurretik. Gertu ibili da, baina ez du Sevillaren atea luzatzea lortu. Lehenengoa amaitu bezala hasi da bigarren zatia: Eibarren nagusitasunarekin. Berdinketa gertu zegoela zirudien, baina Joan Jordanek bisitarien bigarren gola sartu du 55. minutuan, kontraeraso azkar batean. Gainera, lehenengo zatitik minarekin ibili eta gero, belaunak kito esan dio Dmitrovici. Ikusi beharko da zer duen atezainak. Yoelek haren lekua hartu behar izan du atepean, denboraldian lehen aldiz.

Zer egin jakin gabe Lehiaren azken ordu erdian bere egin du partida Sevillak, eta tarte horretan ez da ia ezer gertatu. Markagailuaren eta kronometroaren abaroan, partidaren erritmoa lasaitu du, eibartarren kalterako. Baloia presarik gabe, alde batetik bestera mugitu dute, dena alde zutela jakinik. Defentsa lanetan aurrelarien marra zelai erdian kokatu, eta kontraerasoan min egitera mugatu dira. Eibartarrak noraezean ibili dira azken txanpan. Bryan Gilek buruz buruko jokaldiekin baino ez du lortu arriskua sortzea, baina ez da nahikoa izan. Azkenean, gaizki jokatu ez arren, Eibarrek esku hutsik amaitu du berriz Ipuruan.


Summary: Mikel Arrieta presoaren lagun batek istripua izan du Soriako espetxetik bueltan. Orein talde bat errepidean sartuta, haren kontra egin du talka autoak. Kristala hautsi zaio, baina gidariak ez du kalte fisikorik izan, Etxerat-en arabera. Aurken Sola presoari bisitan zihoan lagun batek ere ezbeharra izan du, gurpila lehertuta. Etxerat-ek salatu du presoak hurbilduta ere errepideko arriskuak segitzen duela.

Euskal presoei bisitan joaterakoan gertaturiko istripu baten eta ezbehar baten berri eman du gaur Etxerat-ek. Mikel Arrieta Llopis euskal preso errenteriarrari bisitan zihoan lagun batek izan du auto istripua, Soriako espetxetik bueltan (260 kilometro). Etxerat-ek jakinarazi duenez, orein talde bat sartu zaio errepidean, eta horien aurka egin du talka. Aurreko kristala hautsi zaio eta autoaren txapa mailatua dauka, baina ez du kalte fisikorik izan. Taxi batean itzuli ahal izan da Euskal Herrira.

Bertze ezbeharra Aurken Sola presoari bisitan zihoan lagun batek izan du, Burgosko espetxera bidean (215 kilometro): «Kotxeko gurpila lehertu zaio, ezuste handia jasan du, baina zorionez autoa menderatu du», azaldu du Etxerat-ek. Gaurko bisita ezin izan du egin, baina espetxearekin hitz eginda hurrengo baterako gorde diotela erran diote, Etxerat-ek jakinarazi duenez.

Euskal presoen senideen elkarteak salatu du presoak Euskal Herri inguruan dauden kartzeletara hurbiltzen ari badira ere arriskua «berdin» dagoela errepidean. Gaur gertaturikoa aurtengo lehen istripua da, baina Etxerat-ek ohartarazi du 400 bat ezbehar gertatu direla urruntze politika hasi zenetik, eta hamasei lagun hil direla auto istripuetan. «Horregatik, berriro diogu: preso guztiak Euskal Herrira hurbildu behar dira lehenbailehen».


Summary: Enplegu «duinaren» alde inplikatu dadila eskatu diote administrazioari. 50 langile batzordek eta kolektibok, indarrak batu, eta «administrazioen axolagabetasuna» salatu dute Gasteizen eginiko manifestazio batean: «Zuen pasibotasuna, gure izurritea».

Birusak gogor jo ditu hainbat sektore. Murrizketak egin dituzte enpresa askotan, eta baita hainbat langile kaleratu ere. Negozio batzuek ere ateak itxi dituzte, egoerak behartuta. Osasun krisia hasi geroztik, beraz, hainbat izan dira kalera protestatzera eta beren egoera salatzera ateratzea erabaki duten beharginak, erantzuleen eta erantzunen eskean. Gaur ere hala izan da, Gasteizen. Kirol zerbitzuetako, ostalaritzako, aeronautika sektoreko, irakaskuntzako, osasun arloko eta beste hainbat zerbitzutako langileek aldarriz josi dituzte Arabako hiriburuko kaleak, kezka nagusi baten bueltan: «Gure bizitzak arriskuan daude».

Hainbat enpresatako eta sektoretako langileek egin zuten joan den astean protestarako deialdia, Arabako enplegu «duinaren» alde egiteko. Hala ere, Aernnova enpresako langileek Gasteizko Los Angeles elizan eginiko itxialdia dago oinarrian, gaur arratsaldeko manifestazioa horren emaitza izan dela azaldu baitzuten. Hain zuzen, hainbat eragilerekin, langile batzorderekin eta elkarterekin hitz egin, eta ondorio batera iritsi ziren: haietako bakoitzaren kasua «partikularra» da, baina guztiek «antzeko arazoak» dituzte. Beraz, indarrak batu, eta «administrazioen axolagabetasuna» salatzeko garaia dela uste dute, erantzun «bateratu, global eta plural bat» emanda. Horretarako, 50 langile batzordek eta kolektibok egin dute bat mobilizazioarekin, eta baita sei sindikatuk ere.

17:00etan zen hastekoa manifestazioa, Bilbo plazan, eta hala izan da, baina aurrez dagoeneko nagusi zen auto karabanaren turuta hotsa. Taxi gidariek, banatzaileek eta kamioilariek zabaldu diote bidea manifestazioari, eta atzetik, manifestariak, osasun neurriak gogoan, lerroak osatuta, Enpleguaren defentsan lelopean. Hala ere, baziren azpialdarriak ere, mobilizazioari atxikimendua eman dioten guztien borroken adierazle; nork bere aldarria zeraman, eta, guztira, hamabost pankartak osatu dute aurrealdea. Oihuak, berriz, kaleratzeen eta administrazioaren jarreraren aurkakoak izan dira: «Zuen pasibotasuna, gure izurritea».

Frantzia kaletik egin du aurrera mobilizazioak, eta Santiagoko ospitalera iristean osasun langileen eta gainontzeko manifestarien arteko elkartasunak eztanda egin du. Osakidetzako langileak enplegu publikoaren alde lelodun pankarta ezarria zuten ate nagusi baten aurrean, eta erabateko osasungintza publikoaren aldeko aldarria ere nagusi izan da. Bien bitartean, langile borrokaren aldeko oihuka nagusitu dira, eta txalo zaparrada batez egin du aurrera mobilizazioak.

Mezua administrazioari

Ordubeteren ostean iritsi da pankarta nagusia Andre Maria Zuriaren plazara, euritan. Musikariak eta bertsolariak izan dira oholtzara igotzen lehenak, eta gaurko elkartzearen arrazoia izan dute gogoan: «Usain liteke gaur hemen dagoen haserrearen lurrina/ guztiontzako eskatzen dugu enplegu on eta duina».

Kirol zerbitzuetako langile batek eta Aernnovako beste batek hartu dute azkenik hitza. «Espero dezagun administrazio publikoak zuzentzen dituztenek gaurko manifestazioa gogoan hartzea, instituzioetako ardurak urtebete baino gehiago baitarama konfinatuta». Haien arabera, badaude formulak egoera hau «arazo komun gisa» ulertzeko, eta «iraultzeko». Uste dute administrazioak gai honetan ere «ardura» duela, eta «parte aktiboa» izan beharko lukeela. Beraz, pertsonen bizitzak «okertzen» ez dituzten erabakiak aldarrikatu dituzte. Halere, jakinarazi dute borrokarekin aurrera jarraituko dutela: «Hau ez da hemen amaitzen»


Saria, luzapenean

Summary: Saria, luzapenean. Realak bana berdindu du Vila-realen zelaian. Azken unean sartu du berdinketaren gola Isakek. Txuri-urdinek txukun jokatu dute, ekimena izan dute, baina, beste behin, hainbat gol aukera huts egin dituzte, eta esku hutsik amaitzear egon dira.

Realak kolpe bat bestearen atzetik hartu du azken asteetan: Espainiako Superkopako final-erdietan penaltietan galdu zuen Bartzelonaren kontra, gero 2-0 irabazten ari zen Betisen kontrako partidaren berdinketa, eta bukatzeko talde beraren kontra Espainiako Kopatik kanpo geratzea. Oraingoan ere beste kolpe bat hartzear egon da. Baina, azken unean, merezitako puntua lortu du Vila-realen zelaian. Isakek luzapenean sartu du gola. Puntu garrantzitsua, Vila-real aurkari zuzena baita Europarako lehian. Joera txarra aldatu eta konfiantza berreskuratzeko balio behar dio talde txuri-urdinari, eta zalantzak uxatzeko.

Hasi eta berehala jarri zaio kontrako norabidean partida Realari. Gebararen aldaratze bat Parejori iritsi zaio area ertzera, eta, eskuinkada ikusgarri batekin, gola sartu du. Ezinezkoa gelditzea Remirorentzat. Berriro ere haizearen kontra arraun egin behar Imanol Alguacilen taldeak. Ohikoa duen moduan, jokoaren ekimena eta baloia izan ditu Realak. Onak izan dira hurrengo minutuak. Vila-realek apenas sortu duen aukerarik. Bai, ordea, Realak, batez ere erdiraketen bidez. Baina ezin asmatu azken metroetan, aurreko norgehiagoketan bezala. Bolada txarrean dagoen taldearen patua ere jasan behar izan du. Izan ere, 8. minutuan Oiartzabalek pase ona eman dio Isaki. Suediarrak erremate ona egin du, baina langara joan da.

Hurrengo minutuak antzera joan dira. Reala baloiaren jabe, eta Vila-real atzean sartuta, kontraerasoan min egiteko asmoz. Hobea izan da lehen zati horretan talde gipuzkoarra. Eta beste aukera on bat izan du Monrealen oinetan, baina haren erdiraketa kanpora joan da, gutxigatik. Vila-realek apenas sortu duen jokorik, eta dena Alcacer eta enparauen kalitatearen menpe utzi du. Ez da hala izan, ordea: Realak gutxi sufritu du atzean. Hala amaitu da lehen zatia.

Bigarren zatia bide beretik joan da. Realak izan du partidaren aginte makila, eta aukera gutxiago sortu dituen arren, erasora begira jarraitu du. Baina, minutuak aurrera joan ahala, txinparta eta argitasuna galduz joan da. Hori komeni zitzaion Vila-reali. Imanolek zerbait aldatu beharra zuen, taldeak berriro ere esku hutsik amaitu nahi ez bazuen partida.

Oraingo honetan, berandu bada ere, asmatu egin du Orioko prestatzaileak Oiartzabal, Januzaj eta Carlos Fernandez zelairatuta, eta bi aurrelarirekin jokatu du: Isakekin eta Fernandezekin. Arriskatu beharra zuen. Realak are gehiago sartu du atzean Vila-real, eta Isaskek gertu izan du berdinketa, 82. minutuan: sarera errematatzea baino ez zitzaion falta, baina Albiolek atera du baloia.

Baina azkenean iritsi da saria txuri-urdinentzat, 93. minutuan, Isaki berari esker. Baloia Vila-realen areara iritsi da, eta inork ez du buruz aldentzen asmatu. Baloia Isaski iritsi zaio; hark errematatu, eta, bote bat egin ostean, Asenjoren atera sartu da. Merezitako eta landutako puntua.


Summary: «Edozein tokitatik etortzen zen jendea, baita Ameriketatik ere». Azpiazuk 'Oñatiko Sancti Spiritus Unibertsitatearen historia soziala' liburua kaleratu berri du. Ikasleetako bat emakumea izatea da harritu duten gauzetako bat; beste bat, berriz, kanpoko hainbeste ikasle izatea.

Rodrigo Mercado de Zuazola gotzainak aginduta eraiki zuten Oñatiko Sancti Spiritus unibertsitatea, eta 1542tik 1901era egon zen martxan. Herriko bizimoduan nolako eragina izan zuen ikertu du Jose Antonio Azpiazu historiagileak (Legazpi, 1944) Oñatiko Sancti Spiritus unibertsitatearen historia soziala liburuan. Ikasleek herriko gazteekin harreman estua zutela kontatu du, asko ibiltzen zirela elkarrekin. Horrez gain, herriko ekonomiarentzat ere garrantzi handia izan zuela dio: «Kerik gabeko lantegi bat zen unibertsitatea».

Sancti Spiritus unibertsitatearen historia kontatzen duzu liburuan, baina haren alde sozialean zentratu zara. Zergatik?

Alde akademikoa ikertuta zegoen: 1930ean frantziskotar batek liburu bat egin zuen, eta Iñaki Zumalde, Juan Antonio Morales, Rosa Aierbe, nire liburuaren aurkezpena egin duena, eta beste historialari batzuk ere ibili dira unibertsitatea ikertzen. Baina ez zegoen ikertuta unibertsitateak nolako eragina izan zuen Oñatiko eguneroko bizimoduan, eta, oro har, Euskal Herrian eta Iberiar penintsularen iparraldean. Eguneroko bizimodua nolakoa zen, zer jende etortzen zen, zer ikasten zuten eta horrelakoak landu nahi izan ditut.

1542an ireki zuten unibertsitatea. Nolatan jarri zuten Oñatin?

Fundatzailea, Rodrigo Mercado de Zuazola gotzaina, oñatiarra zen, oso pertsonaia inportantea: Errenazimentuko gizon bat, oso buru aberatsa zuena, liburu pila bat irakurritakoa… Diru asko egin zuen, eta nahi izan zuen diru hori guztia unibertsitate bat egiteko erabiltzea. Pentsa, garai hartan, unibertsitatea egiteko eta haren gastuei aurre egiteko 50.000 dukat eman zituen, izugarrizko dirutza. Esaten zuen Oñatin eta inguruan gazte abilak zeudela eta ikasteko aukera eman behar zitzaiela. Horrelaxe sortu zen XX. mendera arte hemen egon zen unibertsitate bakarra.

5.000 biztanle inguruko herri bat zen Oñati, eta ikasle asko hartzen zituen urtero. Nola aldatu zuen horrek herriko eguneroko bizitza?

Mercado de Zuazola ziur zegoen oñatiarrek ondo onartuko zutela unibertsitatea eraikitzea, eta hala izan zen. Ikasleek oso harreman estua zuten herriko gazteekin. Izaten ziren, noski, borrokak eta liskarrak ere, baina asko ibiltzen ziren elkarrekin: ehizara joaten ziren, jokoetan aritzen ziren… Jende asko etortzen zenez kanpotik, Oñatirentzat ere diru iturri inportantea izan zen unibertsitatea. Askok zituzten hotel txikiak, baserriak eta abar ikasleei ostatu emateko. Hainbeste urtean krisialdi asko etorri ziren, eta alkateak eta herria gertu egoten ziren katedrei eusteko eta unibertsitateko gastuei aurre egiteko dirua emateko. Ke gabeko lantegi bat zen unibertsitatea; emankorra, gainera.

Garai hartan ez zen gaur egun bezain ohikoa unibertsitatera joatea, eta estatus bat emango zuen. Horrek ez zuen arrakalarik sortzen herriko gazteen eta ikasleen artean?

Edozein familiak ez zuen ahalmena semea unibertsitatera bidaltzeko, eta egia da ikasle gehienak aberaskiloen semeak zirela. Baina oñatiarrek eta ingurukoek abantaila bat zuten: gotzainak esan zuen jende xumeak ere aukera izan behar zuela unibertsitatean ikasteko. Dirurik ez zuten ikasleek goizean hango lanetan laguntzen zuten, eta arratsaldean, ikasi. Hau da, aberatsak ziren ikasle gehienak, baina pobreek ere izan zuten ikasteko aukera. Arrasate inguruan kooperatibek aukera ematen dute goizetan lan egiteko eta arratsaldetan ikasteko; bada, Oñatiko unibertsitatea aitzindaria izan zen horretan.

Zer ikasten zen Oñatin?

Legeak, zuzenbide zibila; kanonak, elizako zuzenbidea; eta teologia. Eta oso gutxi ikertu izan den beste gauza bat ere bai: sendagile eta mediku asko atera ziren Oñatitik.

Ikasketak amaitutakoan herrian geratzen al ziren kanpotik etorritako ikasleak?

Batzuk bertako irakasle gisa geratzen ziren, baina unibertsitatean ezin ziren zortzi urte baino gehiago egin irakasle, eta, orduan, beste unibertsitate batzuetara joaten ziren, edo administrazioan edo gorteetan goiko postuak lortzen zituzten. Espainian ere izaten zituzten goiko postuak, baina, batez ere, Ameriketan: euskaldunak izanda, jauntxoen semeak izanda, eta Oñatiko titulua izanda, kristoren arrakasta izaten zuten Ameriketan. Anekdota batzuk ere badaude horri lotuta. Adibidez, herriko neskek ikusten zuten tituludunak ateratzen zirela unibertsitatetik, eta baziren haien atzetik joaten zirenak ere. Zerbait gertatu, eta auzitan ere amaitzen zuten batzuek.

Ikusi duzu gutxienez emakume batek ere ikasi zuela Oñatiko Sancti Spiritusen.

Liburua ia amaitua nuenean, ikasleen zerrendari begira hasi nintzen, eta izena baino lehen dn agertzen zen, don, baina halako batean da ikusi nuen, doña-rena, eta ondoan, Antonia Maria Cortazar. 1806koa zen, eta garai hartan Espainiako unibertsitateetan ez zegoen ikasle emakumerik, Oxforden [Erresuma Batua] bertan ere, XIX. mendean oso aurrera joan arte ez zen egon emakumerik. Horrek esan nahi du nahiko aurrerakoiak zirela Oñatin; beharbada, Ilustrazio garaiko Frantziako eragina izango zen. Hala ere, harrigarria da familiari eta herriari aurre egitea eta unibertsitateak ere onartzea.

Gainerakoan, zerk harritu zaitu gehien?

Kanpotik ere hainbeste jende etortzeak. Ez zen izan herriko eta inguruko jendearentzat bakarrik: beste unibertsitateak bezalakoa izan zen, eta edozein tokitatik etortzen zen jendea, baita Ameriketatik ere. Kuriosoa da Ameriketatik etorritako batzuek izen euskaldunak zituztela. Seguru asko hara joan eta dirua egindako langile euskaldunen semeak edo ilobak izango ziren, eta Oñatiko unibertsitatea ezagutzen zutelako bidaliko zituzten hona. Gainera, Salamancakoa [Espainia] baino merkeagoa zen Oñatikoa, eta errektore jaunak kontrolatu egiten zituen ikasleak: erronda egiten zuen gauetan ikasleak etxera joateko.


Summary: «Lehenengo estimulua kobetan sartzea izaten da». Gernika-Lumoko (Bizkaia) Ades espeleologia elkarteak orain arte ezezaguna zen kobazulo bat topatu du Amoroto inguruan. Jakinarazi dute bertan aztarna paleontologikoak eta arkeologikoak aurkitu dituztela.

Beste hainbat kide bezala, gaztetan, «lurpeko munduak erakarrita» ekin zion Oier Gorosabelek (Eibar, Gipuzkoa, 1972) koben eta haitzuloen mundu sakonean murgiltzeari. Geroztik, Ades elkartean, Gernika-Lumo (Bizkaia) inguruetako kobazuloak ikertzen igarotzen du bere denbora librea. Izan ere, azpimarratu duenez, espeleologia ez da jarduera profesional bat: «Espezialistak gara, bai, baina gehiengoak ez gara honetaz bizi, eta horrek askatasuna ematen digu».

Aztarnategi bat topatu duzue Amoroton. Nolako aurkikuntza izan da?

Atxurra baserriaren inguruan aztarnategi baten aurkikuntzan parte hartu genuen duela urte batzuk, labar artearekin. Oraingoan, inguru horretan genbiltzan, beste koba baten bila, eta, hori topatu beharrean, ezezaguna zen honekin egin genuen topo.

Zer aurkitu duzue barruan?

Koba bat topatzen dugun bakoitzean, prozedura berari jarraitzen diogu. Lehenengo, esploratu egiten dugu; ondoren, mapa topografiko bat osatu; eta, gero, datuen bilketa egiten da: lurren prospekzioa, azterketa geologikoak, aztarna biologikoen bilketa… Berdin du zerbait dagoen edo ez: prozedura beti da bera. Asteburuero egiten dugu lan hori.

Kasu honetan, ordea, aztarna paleontologikoak eta arkeologikoak topatu dituzue.

Hala da; batzuetan agertzen dira halakoak, eta orduan salto egiten dute komunikabideetara. Lurpeko ondarea askotarikoa da: kulturala, geologikoa, hidrologikoa… Arloaren arabera, erakunde batzuek edo besteek dituzte eskumenak, eta haiekin jarri behar izaten dugu harremanetan. Kasu honetan, Bilbon dagoen Bizkaiko Arkeologia Museoak duen bulego batek kudeatzen ditu. Hala ere, kontu handiz ibili behar da. Prozedurak ezagutu eta behar bezala bete behar dira, aztarnak behar bezala jasotzeko. Bestela espolio bat egin dezakezulako. Espeleologian ibiltzen garen espezialistok oso ondo ezagutzen ditugu protokoloak, eta asko zaintzen ditugu.

Hala ere, zuen jarduna ez da profesionala…

Karstaren zientziak batera lantzen dituen profesionalik ez dago. Horrek askatasuna ematen digu espeleologia elkarteoi. Boluntarioak gara; ez gaude inoren menpe, eta gure nahien eta interesen arabera egiten dugu lan. Baina profesionaltasunik ez izateak arazoak ere ekarri dizkigu; batez ere, administrazioarekin.

Adibidez?

Armintxeko leizean [Lekeitio], esaterako, labar artea topatu genuen, 2016an. Sekulako aurkikuntza izan zen. Kontua da kobazuloan arazo hidrologiko bat dagoela eta pinturak degradatzen ari direla. Ondo zaintzen ez badira, desagertu egingo dira. Horregatik, txosten tekniko batzuk osatu genituen artelanak kontserbatzeko. Hala ere, diputazioak ez ditu kontuan hartu nahi izan. Gutxietsi egin dituzte, profesionalak ez garela argudiatuz; arazoa da ez dagoela espeleologo profesionalik. Hankasartze itzela egiten ari dira. Lan tekniko edo azterketa bat egiten duzunean, garrantzitsuena ez da profesionala izatea edo ez, espezialista izatea baizik. Ikerketa batean parte hartzen duten pertsonen prestakuntza eta gaitasuna hartu behar dira kontuan. Halakoak gertatzen dira, eta ez soilik Bizkaian: administrazioen akats larriak dira.

Zerbaiten bila ibili, eta beste zerbait topatu duzue. Askotan gertatzen zaizue hori?

Sarritan. Gure urte osoko lana katalogazio lan batean oinarrituta dago. 1978tik lanean ari da gure taldea, baina aurretik ere izan dira beste espeleologia talde batzuk. Gure lana planifikatzeko orduan, oso zati garrantzitsu bat aurrekoek egindako lanak berrikustea izaten da. Egungo teknologiak ez du lehengoarekin zerikusirik; orain dela 50 urte aztertutako kobazulo bat egungo baliabideekin aztertuz gero, gauza berriak topatzeko aukera asko ematen ditu horrek. Beraz, orain arte egindako lanen katalogo bat dugu, eta bertako kobak banan-banan aztertzen ibiltzen gara.

Eta, halako batean, berriak ere topatzen dituzue.

Hala da. Pentsa orain dela 50 urte ez zegoela GPSrik eta antzekorik. Beraz, askotan, idatzizko deskribapen bat baino ez dugu. Oso itxita dauden eremuak izan daitezke, eta zaila da koba berriz topatzea. Adibidez, Gabonetan Airoko leizea lokalizatu genuen. 40 urte generaman leize horren bila. Bagenekien izan badela, bila eta bila ibili gara, Aulesti eta Nabarniz artean, Iruntzar mendiaren inguruan, baina 40 urte behar izan ditugu topatzeko. Halakoetan, sarritan, espero ez duzun kobekin ere egiten duzu topo.

Kobak topatu eta ikertzeaz gain, zer gehiago da espeleologoek egiten duzuen lana?

Askotan, arkeologoenarekin nahasten dute gure lana, edo espeleo-turismo eta halako abentura ekintzekin. Espeleologia jarduera zientifiko bat da: kobazuloak ikertzen dituen logia edo zientzia zientifikoa. Normalean, aztarna arkeologikoren bat agertzen denean edota istripuren bat dagoenean oroitzen dira gutaz, baina gure lana askoz ere zabalagoa da. Guk karstaren zientziekin egiten dugu lan, eta horren barruan hogei diziplinatik gora daude.

Horrek zer ondorio dakar?

Talde bakoitzak bere errealitatea du. Gehiengoak beste lanbide batzuk dituzten boluntarioz osatuta daude. Asko oso gaztetan hasten gara afizio honetan, eta horrek ikasketak honetara bideratzeko aukera ematen digu: biologia, geologia eta halakoetan sakontzera. Espeleologoa izateaz gain, garrantzitsua da taldeetan karsten zientzien inguruan adituak diren kideak izatea. Hala ere, talde gehienok ez ditugu espezialitate guztietako kideak. Baina horrek badu alde positibo bat, espeleologia taldeen arteko hartu-emana eta elkarlana bultzatzen baititu.

Zer du erakargarria izateko?

Espeleologian hasten diren pertsonak oso gazteak izaten dira, prestakuntza handirik gabeak, eta lehenengo estimulua kobetan sartzea izaten da: ezezagunarekiko erakarpen hori. Behin ezkutuan zegoena deskubritzen edota inor ibili ez den lekuetatik sartzen hasten zarenean, oso kitzikagarria dela ikusten duzu; horrek adrenalina ziztada bat ematen dizu, eta hori izaten da gure lehenbiziko motibazioa.

Nolakoak dira Bizkaiko kobak?

Kantabriakoen aldean, adibidez, laburrak dira. Han 200 kilometroko lurpeko sistema itzelak daude; hemen, luzeena 60 kilometrokoa da: Atxuriaga. Galdames inguruan dago. Hori da Itxinarekin batera garapen gehien duen ingurua. Arkeologikoki ez daude ondo aztertuta. Kantabrian, aztarnategi arkeologikoak barra-barra topatu dira; hemen, ez. Baina ez da gutxiago dagoelako, baizik eta ez daudelako ondo begiratuta. Espeleologo gutxi gara, eta boluntarioak.


Summary: 1.036 positibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian. Positiboen tasa %7 da. Gora doa oraindik ere ZIUetan daudenen kopuruak: Osakidetzan 157 lagun daude, atzo baino sei gehiago.

Ospitaleetako zama gero eta handiagoa bilakatzen ari da egunetik egunera COVID-19aren ondorioz. Eusko Jaurlaritzak dioenez, atzo 157 lagun zeuden Araba, Bizkai eta Gipuzkoako ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan, bezperan baino hamar pertsona gehiago. ZIUetara ez ezik, erietxera eramandako gaixo kopurua ere emendatu zen atzo: 74 lagun ospitaleratu zituzten atzo koronabirusaren ondorioz. Nafarroako Gobernuak oraindik ez ditu eman gaurko datuak.

Guztira, 1.036 lagunek eman zuten positibo atzo Hego Euskal Herrian erregistraturiko probetan. Positibo gehien Bizkaian atzeman zuten: 452 lagunek eman zuten positibo. Gipuzkoan, 264 pertsonak izan zuten test positiboa; Nafarroan, 185 positibo izan ziren, eta Araban, 119. Asteburuetan ohikoa den moduan, osasun zerbitzuek proba gutxiago egin zituzten atzo: 14.881 egin zituzten, bezperako 17.564 testekin alderatuta. Positiboen ehunekoa, berriz, bezperakoa baino txikixeagoa zen atzo: egindako proben %7k eman zuten positibo.