Summary: Salatu dute pobretutako herrialdeetan herritar gehienek ez dutela txertorik izango 2023ra arte. Donostiako Zero Pobrezia taldeak agerraldia egin du egoera bidegabe horren berri emateko, eta herrialde aberatsenek «dosiak pilatu» dituztela salatzeko

Pandemia beste fase batean sartu dela esanez «normaltasun berriaren» inguruan ozendu diren mezuen harira, Donostiako Zero Pobrezia elkarteak salatu du «herrialde zaurgarriek» ez dutela eskuragarri COVID-19aren aurkako txertoa. Horiek horrela, iragarpen hau egin dute, egoeraren larritasunaren erakusgarri: «Pobretutako herrialde askotan ezin izango diete biztanle gehienei txertoa jarri 2023ra arte».

Aditzera eman dutenez, The Intelligence Economist Unit (EIU) erakundeak egindako iragarpen bat da hori, eta erantzule argiak ditu. «Herrialde aberatsek beren benetako beharren gainetik ere dosiak metatzearen ondorioa da. Herrialde horiek etorkizunean ere txertoak izango dituztela ziurtatzen dute, eta gainerako herrialdeek, aldiz, ez dakite txertorik jasoko duten», salatu dute. Bidegabekeria gehiago ere badirela adierazi dute: «Desberdintasun larri horren beste adibide bat txertoaren kostua da, Hegoafrikan 2,5 aldiz gehiago kostatzen baita Europako herrialde gehienetan baino».

Egoera aztertzen hasita, kontraste oso mingarriak daudela esan dute: «Osasunerako sarbideak unibertsala izan behar du. Euskadin, biztanleriaren %90 txertatuta daude; Afrikako herrialde gehienetan, %1». Horren gainean ohartarazteko, eta aldaketa eskatzeko, «bizimartxa bat» egingo dute. Urriaren 17an izango da, hain zuzen ere Pobreziaren eta Bazterkeriaren Aurkako Nazioarteko Egunean. Haizearen Orrazitik abiatuko da, eguerdian.


Summary: Nafarroako HHko eta LHko umeek aukera izango dute patioan maila berekoekin elkartzeko. Gaurtik aurrera indarrean egongo da neurri berria.

Nafarroako Gobernuko Hezkuntza Departamentuak erabaki du ikastetxeetan COVID-19ari aurre egiteko hartzen dituzten neurriak pixka bat malgutzea. Hori horrela, gaurtik aurrera HH Haur Hezkuntzako eta LH Lehen Hezkuntzako ikasleek maila bereko ikasleekin elkartzeko aukera izango dute patioan daudenean. Carlos Gimeno Hezkuntza kontseilariaren irudiko, mesedegarria izango da haurren harremanetarako.

Maskarari dagokionez, berriz, aldaketarik ez: HHko umeek patioan kentzeko aukera izango dute; ez, ordea, LHkoek.

Nafarroan ez ezik, astelehenetik neurri malguagoak dituzte Ipar Euskal Herriko, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako eskoletan ere. Ipar Euskal Herriko 11 urte bitarteko ikasleei maskara kendu zieten, baina jantzita segituko dute zaharragoek. Alderantziz Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan: DBH Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzakoek eta Batxilergokoek erantziko dute, kanpoan daudenean eta distantzia mantenduta, edo kanpoan «jarduera fisiko bizia» egiten dutenean; LHkoek, aldiz, ez. Hori bai, maila bereko ikasleak elkartzeko aukera izango dute patioan, eta ez soilik talde berekoek.


Summary: EBk atea ireki dio aurrerago argindarraren prezioaren sisteman aldaketak egiteari. Oraingoz, ordea, uko egin dio gasa prezioaren kalkulutik ateratzeari. Zergak jaisteko eta laguntzak emateko aukera dagoela gogorarazi du.

Europako Batzordeak gutxitan egiten du huts bere espektatibetan. Ez zen espero argindarraren prezioak finkatzeko sisteman aldaketa handiak proposatzea, eta ez du halakorik egin, nahiz eta, lehen aldiz, ate bat ireki dion etorkizunean hala egin ahal izateari. Izan ere, ACER argindar merkatuko arautzaileei eskatu die txosten bat egiteko oraingo sistemaren onurak eta kalteak azaldu eta proposamenak egiteko.

Azterketa hori iritsi bitartean, energia iturri garestienaren prezioak jarraituko du aurrerantzean beste iturriena ere finkatzen, eta Europako Batasuneko kideek kate motzeko neurriekin erantzun beharko diete elektrizitate garestiari. Kadri Simson Europako Batzordeko Energia komisarioak gogorarazi egin du gaur zeintzuk diren tresna horiek: «aldi baterako» jaistea argindarrak ordaintzen dituen zergak; enpresei eta industriei laguntzak ematea, «EBren laguntza publikoei buruzko arauak betez gero»; larrialdiko laguntza zuzenak ematea familia zaurgarriei argindarra ordain dezaten...

Neurrien artean ez dago Frantziak, Espainiak eta beste lau estatukidek eskatutakoa, hots, gasa prezioa kalkulatzeko sistematik ateratzea. Simsonek oraingo prezio sistema babestu du, haren iritziz, horren eskutik handitu delako energia berriztagarrien pisua, eta oraingo garestitzea alde batera utzita, herritarrek prezio merkeagoak ordaindu dituztelako. Sistema horren arabera, argindar beharrak betetzeko lehentasuna dute CO2rik isurtzen ez duten energia iturriek (eolikoa, fotovoltaikoa, nuklearra, hidroelektrikoa...), baina horiekin eskaera betetzen ez denean, isurleak piztu behar dira (gasa, petrolioa eta ikatza), eta haietako garestienak finkatzen du guztiei ordaintzen zaien prezioa. Horrek ekarri du azken asteetan argindarraren prezioa bikoiztea eta hirukoiztea.

Gasaren prezioa beste %31 garestitu zen irailaren 25etik urriaren 8ra doan hamabostaldian, eta jada duela urtebete baino lau aldiz garestiagoa da. Aurreko neguan hustutako biltegiak bete behar izateak eta Asiako herrialdeen eskari handiak lehia bizia eragin du hidrokarburo hori eskuratzeko. Gainera, Errusiak uko egin dio orain arte Europara gas gehiago esportatzeari, arrazoituta lehenago bere biltegiak bete behar dituela.

EBn, ordea, uste zabaldua da erabaki horren atzean Vladimir Putin Errusiako presidentearen mugimendu geopolitikoak daudela —Ukraina zigortzea, baimena jasotzea Nord Stream 2 gasbidearentzat...—. Salaketa horiek ukatu zituen atzo Putinek: «Ekoizpena handitzen ari gara, geure bezeroek eskatu ahala. Ez diogu bakar bati ere uko egin». Azken astean gas esportazioak handitzeko imintzioa egin du Moskuk, eta horrek apaldu egin du garestitzea. Gainera, Simsonek jakinarazi du Norvegiak gas gehiago agindu duela.

Gas biltegiratze bateratua

Hain zuzen ere, gasaren inguruan epe luzeago baterako etxeko lanak jarri dizkio bere buruari Europako Batzordeak: gas erosketa eta biltegiratze bateratu bat egitea, eskasia dagoen garaietan erreserbak izan daitezen. Horiei buruzko proposamenak abendu bukaerarako aurkeztuko ditu.

Beste ikerketa bat ere agindu du Bruselak: CO2 isurtzeko eskubideen merkatua aztertuko du, eta jakinarazi du ez duela onartuko eskubide horiekin espekulatzea. Eskubide horien prezioa bikoiztu egin da urte hasieratik (34 euro CO2 tona urtarrilean, 59 euro gaur), eta hori ordaintzen dute gasa, petrolioa eta ikatza erretzen duten zentralek. Edonola ere, Simson komisarioak nabarmendu du energia eskubideek ez dutela eragin handia izan prezioaren igoeran.


Summary: Hamabost hilabeteko kartzela zigorra ezarri diote Meral Simsek idazle kurduari. «Erakunde terrorista» baten propaganda egiteagatik zigortu dute. Auzitegiak abokatuen helegitea onartu du, eta idazleak ez du espetxera joan beharko.

Meral Simsek idazle kurdua absolbitu egin dute «erakunde terrorista bateko kide» izateko akusazioaz, baina hamabost hilabeteko espetxe zigorra ezarri diote, «propaganda terrorista» egitea egotzita. Hala ere, ez du kartzelara joan beharko, auzitegiak onartu egin duelako defentsako abokatuek jarritako helegitea.

Akusazioak idazlearena aurka aurkeztutako probak berak idatzitako liburuak izan dira, eta PEN elkarteak saritu eta datozen asteetan Comma Press argitaletxeak liburu batean argitaratuko duen ipuin bat. Simsekek jasotako hainbat sari ere haren aurkako froga gisara baliatu dituzte.

Fiskaltzak eskatu zuen auzi saioetako bat atzeratzeko argudiatuta sarietako bat emateko arrazoiak itzuli behar zituztela, ofizialki onartua ez dagoen hizkuntza batean idatzita zeudelako. Hizkuntza hori kurduera zen, formalki ez bada ere, de facto legez kanpoko hizkuntzatzat dutelako, eta kurduera hitz egiten duen edonor zigortua izan daitekeelako. Joan den abuztuan Leyla Guven diputatu kurdua —immunitatea kendu diote eta preso sartu legez kanpoko erakunde baten propaganda egitea egotzita— eta harekin batera preso dauden beste zortzi emakumeri diziplinazko txisten bat zabaldu zieten kurduerazko abestiak abesteagatik. Zigor auzitegiak argudiatu zuen kurdueraz abesteak arriskuan jarri zuela espetxeko segurtasuna.

Simsekek ez du denborarik izan absoluzioa ospatzeko ere, gaur bertan Diyarbakirgo erietxean ospitaleratu behar izan duelako, Turkia hego-ekialdean. Idazle kurduari ebakuntza bat egin behar diote, bederatzigarrenez. «13 urte nituenean, torturatu eta makila batekin bortxatu ninduten Mazidagiko polizia etxean atxilo nengoela. 2020an umetokia kendu behar izan zidaten, eta heste zati bat ere galdu nuen. Azken auzi saioaren ondoren, eta estresaren ondorioz agian, hesteetako arazoak hasi zitzaizkidan berriz, eta beste ebakuntza bat egin behar dut».

Joan den ekainean, Meral Simsekek erabaki zuen Greziara igarotzen saiatzea. Bidaiatzea debekatua duenez, bera bezala aurrez beste milaka errepresaliatu politikok, kazetarik, demokratikoki aukeratutako politikariek, sindikalistek, ikaslek egindako bidea hartu zuen. Bidaia, berez ere nahikoa zaila, amesgaizto bilakatu zen Greziako Poliziak atxilotu, kolpatu eta sexu abusuak egin zizkionean, Turkiako agintarien esku utzi aurretik.

Hala ere, Meral Simsekek ez du bere izpiritu baikorra galdu. «Nire idazteko abentura hasi zen, nire hitzak baliatzen hasi nintzenean nire mina kudeatzeko. Beranduago, mina itxaropen eta edertasun bilakatzeko modua bilatu nuen. Berdelari buruz, familiek adostutako bikotekide trukeari buruz, idatzi dut, baita pobreziari, Turkiako Hezbollahren ankerkeriari buruz, estatuaren indarkeriari, matxismoari, eta batez ere, emakume eta haurrek jasaten duten sufrimenduari buruz. Baina ez dute nahi hori zabaltzea, eta hortaz hitz egiten duten guztiak isilarazi nahi dituzte. Isilik jarraitzen badugu, gizarteak ere gauza bera egingo du. Halere, ni ez naiz isilduko. Auzitegietako epai bakar batek ere ez du geldituko itxaropenerako nire bidea».


Summary: Energia garbietarako «seinale nahasezina» eskatu die IEAk Glasgown bilduko diren liderrei. IEA Nazioarteko Energia Agentziak ukatu egin du energia garbiak direla egungo krisiaren errudun. Energia garbietarako trantsizioarekin ekonomia berri bat sortzen hasi dela dio, baina, beroketa globala 1,5 gradutara mugatu nahi bada, konpromiso eta inbertsio gehiago behar direla uste du.

Oztopo eta gorabehera handiekin, baina energia sortu eta kontsumitzeko moduak aldatzen ari dira, eta munduko ekonomia bera ere. Baina klima larrialdiaren itzelezko neurriari begira, oraindik ez da nahiko egin, ezta nahikoa konpromiso hartu ere, beroketa globala 1,5 gradu zentigradora mugatu ahal izateko. Herrialdeek eta gobernuek orain arte ezarritako deskarbonizazio politikekin, beroketa globala 2,6 gradukoa izango litzateke 2100. urtean. Gaur egun herrialdeek euren buruei ezarritako deskarbonizazio helburu eta konpromisoak beteko balira, beroketa, asko jota, 2,1 gradu zentigradotara mugatuko litzateke.

Larrialdia mugatzeko une erabakigarrian, Glasgowko COP26 bilkuraren bezperatan, eta munduko ekonomia energia krisia nozitzen ari dela, IEA Nazioarteko Energia Agentziaren gaurko mezua garbia izan da: energia garbiak dira bidea; gauzak ari dira aldatzen, baina munduak hobetu dezake; konpromiso gehiago eta haiek betetzeko inbertsio gehiago behar dira, beroketa 1,5 gradura mugatzeko.

IEAren aurtengo World Energy Outlook txostenak hainbat berritasun dakartza, une erabakigarriaren erakusle. Esanguratsua da, esaterako, txostenaren aurkezpena aurreratu izana, COP26a baino lehenago egiteko. Esanguratsua da ere, lehen aldiz, txostenean energia balioak exajouletan (EJ) daudela adierazita, orain arte erabilitako neurria, petrolio milioi tona baliokidea (Mtoe), ordezkatuz. Berritasunetan handiena, hala ere, txostenean munduko ekonomiarentzat landutako agertokietan dago. IEAko txostenetako agertoki normatiboa Net-Zero agertokia da, beroketa 1,5 gradura mugatuko lukeena. Agertoki horretarako baldintzak beteko balira, erregai fosilek 2025. urtean joko lukete goia.

Ildo horretan, IEAko zuzendari Fatih Birolek argi utzi nahi izan du egungo energia krisiaren eragileak ez direla energia garbiak: «Batzuek esan dute energia garbietarako trantsizioen lehen krisia dela hau. Hori ez da zuzena. Ez gaude ados horrekin. Loturarik izatekotan, arazo hau ez daukagu energia garbi gehiegi daukagulako, baizik eta gutxiago daukagulako».

Txostenaren arabera, erregai fosiletan egindako inbertsioen geldotzea adierazten du egungo krisiak; eta irtenbidea energia garbietan areagotzea da IEAren ustez. Ahalmen txikiagoa duten herrialdeei lagunduz, politikek gidatutako bultzada masiboa behar da energia garbietarako trantsizioetan. Urtero 3,5 bilioi euro inbertitu beharko direla aurreikusten du. Eta lehenbailehen, «egungo desorekarekin zenbat eta gehiago jarraitu, arriskua handiagoa da energia segurtasunarentzat eta energia prezioen aldakortasunarentzat».

Ekonomia berri bat

Ekonomia global berri bat agertzen ari dela ere esplikatu du Tim Gould IEAko Energia ekonomistak. «Elektrifikatuagoa, efizienteagoa, elkarlotuagoa, digitalagoa, eta garbiagoa» izango den ekonomia bat, hazkunderako eta enplegurako potentzial ikusgarriarekin. Munduak 2050erako deskarbonizaziorako bidea jarraitzen badu, industriarentzako aukerak handiak izango dira. Hala, agertoki horretan, bost sektorek soilik -erregai pilak, elektrolizagailuak, bateriak, turbina eolikoak, eta modulu fotovoltaikoek- mende erdirako gaur egun petrolioak duen adinako merkatua izango lukete.

Glasgowrako mezua argia eman du IEAk. «Energia trantsizioak hainbat talderen mende daude, komunitateak, konpainiak, gizarte zibilak, inbertsiogileak, baina haietako inork ez du gobernuek bezainbesteko ahalmena eta eragina gure energia patuari forma emateko. Horregatik, Glasgown bilduko diren liderrei eskatzen diegu, seinale nahasezina emateko teknologia garbi eta erresilienteen hazkunde bizkorrerako».


Summary: Jaurlaritza arduratuta dago balitekeelako enpresa gehiagok etetea beren jarduna argindarraren prezioarengatik. Argindarra ekoitzi eta banatzearekin loturarik ez duten tasa eta zergak behin-behinean indargabetzeko eskatu dio Espainiako Gobernuari.

Eusko Jaurlaritza arduratuta dago argindarraren prezioak euskal gizartean eta euskal enpresetan izan dezakeen eraginarengatik. Jakina da Sidenor altzairutegiak hogei egunez etengo duela bera jarduna argindarraren prezioarengatik, eta, Jaurlaritzak dakienez, «enpresa bat edo bi baino gehiago» antzeko erabakia hartzea aztertzen ari dira, «siderurgia sektorekoak». Horri aurre egiteko, Jaurlaritzak zenbait neurri bildu ditu txosten batean, eta Espainiako Gobernuari eta Europako Batzordeari. Tartean leudeke, esaterako, argindarra ekoitzi eta banatzearekin loturarik ez duten tasak eta zergak «behin-behinean» bertan behera uztea edota Espainiako Gobernuak ordaintzea.

Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapen sailburuak azaldu du neurri hori. Esplikatu du tasa horiek argindarraren prezioaren %40-45 direla, eta horiek atzeratu edo indargabetzeak eragin zuzena izango lukeela enpresetan. Dena den, zehaztu du neurri horiek gizarte guztiaren fakturetan izango lukeela eragina, baina enpresa handiek gehiago nabarituko luketela ere, argindar gehiago kontsumitzen dutelako. Eskaera hori Espainiako Gobernuarekin eztabaidatu beharko luke, zerga horiek ezartzea estatuen esku baitago. Era berean, deia egin dio Europako Batzordeari neurri horiek ez ditzan hartu estatu laguntza gisa.

Tapiak ez ditu zehaztu txosteneko neurri guztiak, baina besteren bat aletu du. Esaterako, enpresa handien argindar kontsumoa ez dadila egon eguneroko enkantearen menpe. Haien kontsumoaren %60 inguru aurrez hitzarturiko prezio batean sal dadila iradoki du, «Europako beste herrialde batzuetan egiten den bezala». Haren ustez, argindar konpainiek onartu dezaketen doikuntza bat litzateke: «Espainian kontsumitzen den argindar guztiaren %10 baino gutxiago doa argindar asko behar duten enpresetara. Kontratu horiek prezio lehiakorragoetan luzaroan mantendu daitezke».

Jaurlaritzak, era berean, «energiaren herri itun» baten premia nabarmendu du, erakundeak, alderdi politikoak, argindar sortzaileak eta kontsumitzaileak batuko dituena. Araba, Bizkai eta Gipuzkoak kontsumitzen duten energiaren %8,6 baino ez dute sortzen, eta baliteke kanpoko iturriekiko menpekotasun hori ahulezia handia bilakatzea hurrengo urteetan. Horretarako, beharrezkoak dira energia gehiago ekoitzi eta gutxiago kontsumitzeko neurriak.


Summary: Noraino iritsiko da itsasoa tenperatura 3 gradu igotzen bada?. Climate Central zentroak mapa bidez irudikatu du tenperatura igotzeak itsas mailan izanen lukeen eragina; gradu bat eta 4 gradu arteko igoera izanez gero urak zer eremu estaliko lituzkeen zehaztu dute. Aurreikuspenak beteko balira, hamarkada batzuen buruan urak hartuak lirateke, esaterako, Bilbo, Donostia, eta Baiona.

Zer itxura luke Guggenheim museoak itsasbazterrean? Nolakoa litzateke Gernikako hondartza? Eta Astigarragako kaia? Aturri ibaiaren emariak gora eginen balu, zer itxura luke Baiona inguruak? Oro har, biztanleek aski urrun sentitzen dituzte irudi horiek. Ordea, urteak dira alegiazko egoera lauso horiek egiazki gertatuko diren susmoak zabaltzen ari direla, eta problema larria dute atzean: klima aldaketa eta haren ondoriozko tenperatura igoera. Itsas mailak hamarkadak daramatza goranzko joeran, eta bide berari segituko diola irizten diote adituek. Berriki, Ameriketako Estatu Batuetako Climate Central zentroak webgune bat atera du argitara: iruditan erakutsi dute 4 gradurainoko igoerak mundu osoko zer lur utziko lituzkeen urpean. Euskal Herrian, hainbat herri leudeke ur gaziak harrapatuta.

Jakina denez, klima zenbat eta beroagoa izan, orduan eta handiagoa da poloetako izotza urteko arriskua, eta, beraz, baita itsas maila igotzekoa ere. NBE Nazio Batuen Erakundearen barreneko IPCC Klima Aldaketari Buruzko Gobernu Arteko Taldeak argitaratutako azken txostenaren arabera, tenperatura 1,5 gradu igoko da 2040rako; 2,7, berriz, mende bukaerarako. Climate Central zentroak diseinatutako webguneak aukera ematen du kalkulua tenperatura igoera desberdinekin egiteko. Esaterako, zer geldituko da urpean 1,5 graduko igoerarekin? Eta igoera 3 gradukoa bada?

Hondartzak Bilbon eta Baionan

Irudian ikusten denez, begirada Euskal Herrira zuzenduta, bistan da itsas mailaren igoerak partzialki edo ia osorik estaliko lituzkeela egun kostaldean diren herri asko: urpean leudeke Zarautz, Hendaia, Orio eta Ondarroa, esate baterako. Hiriburuei so, Donostian, hondartza lukete egun ez duten zenbait auzok: itsasoak hartuak lirateke, adibidez, Amara Berri, Loiolako Erribera eta Martutene, eta are gehiago: Hernanira iritsiko litzateke itsasoa.

Gainera, tenperatura 1,5 gradu igoko balitz, itsasoak hondartza ekarriko luke egun halakorik ez duten hirietara ere: Baionara eta Bilbora, kasurako. Bietan, itsas mailak hiriak hein batean estaltzeko adina eginen luke gora. Hurrenez hurren, Aturri eta Nerbioi ibaiek guztiz itxuraldatuko lituzkete auzoak. Baionan, urpean lirateke Baiona Handiko kale ugari. Itsasoak nabarmen eginen luke hegoaldera, eta Uztaritzekoek hondartza lukete herrian. Berriz, Bilbori dagokionez, ibaia hazia izanik, itsasertzean izanen lirateke Guggenheim eta Arte Ederren Museoa, urak hartua legoke San Inazio auzoa, eta Alde Zaharrera arte ere iritsiko litzateke ur gazia.

Ur azpiko New York

Climate Centralen webguneak mundu osoko irudiak jarri ditu ikusgai. Erabiltzaileak aise egin dezake horiek sakon aztertzeko kontsulta. Izatez, aukera zuzena eskaintzen du zenbait hiritarako: hala nola Hanoi (Vietnam), New York (Amerikako Estatu Batuak), Alexandria (Egipto), Kopenhage (Danimarka) eta Buenos Aires (Argentina). Azken horretan, adibidez, tenperatura 3 gradu igoko balitz, Rosarioraino (Argentina) ailegatuko litzateke itsasoa.


Summary: Gabriel Erkoreka konpositoreak irabazi du Espainiako Musika Saria. Lanetan euskal folkloretik hartutako tresnak baliatzeko duen modua eta daukan «konposizio lengoaiaren aberastasunagatik» saritu du epaimahaiak.

«Bere ibilbide dirdiratsuagatik» eta «bere konposizio lengoaiaren aberastasunagatik» jasoko du Espainiako Musika Saria Gabriel Erkoreka konpositoreak (Bilbo, 1969), konposizioari dagokion alorrean. Horrez gainera, bere lanetan «euskal tresna tradizionalen soinua uztartzeko duen modu pertsonala» ere nabarmendu du epaimahaiak. Zuhaitz eta Basalt obrak aipatu dituzte horren adibidetzat, eta, azkenik, «bere musikaren nazioarteko proiekzioa» ere azpimarratu dute. 30.000 euro jasoko ditu sortzaileak.

Bilboko Juan Crisostomo Arriaga kontserbatorioan hasi zituen ikasketak, eta ohorezko sariak jaso zituen Konposizioan zein Pianoan. 1995ean onartu zuten Londresko Royal Academy of Music-en, eta, han ere, hainbat aipamen berezi jaso zituen egindako lanagatik. Pianorako, ahotserako, orkestrarako zein bestelako formatuetarako musika sortu du. Naturarekiko kezka igar daiteke bere obretako askotan, eta baita bateko zein besteko musika tradizionala txertatu eta harekin esperimentatzeko joera ere.

Adarkatuz doan obra bat

Hain zuzen ere, horren guztiaren erakusgarritzat aipatu du Zuhaitz obra epaimahaiak. 2016an estreinatu zuen lana Erkorekak, Madrilen, Juanjo Menaren zuzendaritzapean, eta Espainiako Orkestra eta Koruarekin, eta, gerora, 2019an aurkeztu zuen lehenengoz Euskal Herrian; kasu hartan, Euskadiko Orkestrarekin. Saio haren aurkezpenean azaldu zuenez, izenburuak, sinbolikoki, «bizia hartzen duen zuhaitz bati» egiten dio keinu. «Egurra da piezaren oinarriko materiala, batez ere Kalakan-en txalapartaren bitartez, baina baita orkestrako hainbat instrumentutan ere: marinba, xilofonoa, egurrezko taulak...». Obraren egitura ere «adarkatuz» joaten dela gehitu zuen, eta sakoneko mezua «naturaren aldeko oihu bat» zela ere zehaztu zuen. Espainiako Saria eman dion epaimahaiak konpositoreari txalotu dion musika «kultua» eta folklorea uztartzeko duen moduaren erakusgarri ere bada lana.

Nabarmentzekoak dira 2013an Zaragozan aurkeztutako Ametsak eta Donostiako Musika Hamabostaldian estreinatutako Ilargi obrak ere. 2017an Tramuntana izeneko lan sinfonikoa aurkeztu zuen Cadaquesko Orkestrarekin, Bartzelonan, Orkestra Zuzendaritzako Nazioarteko Lehiaketaren barnean. Eta, kasu hartan ere, Kataluniako folkloreko hainbat elementu baliatu zituen bere konposiziorako. 2020an estreinatu zuen saritu berri duen epaimahaiak nabarmendu dion beste lana: Basalt. Iñaki Alberdi musikariak interpretatu zuen ordukoan Erkorekak akordeoi mikrotonalerako sortutako pieza.

Torrent, 95 urterekin saritu

Aurrez ere zerrenda luzea osatzen dute Erkorekak jasotako sariek. Musika Konposiziorako Reina Sofia Saria jaso zuen, esaterako, 2008an, eta Erromako Saria jaso zuen 2001ean. Horiek, besteak beste. Egun, irakasle da Musikene Goi Mailako Musika Eskolan, eta Bilboko BBVA Fundazioak antolatutako musika garaikideko kontzertu zikloaren koordinatzailea ere bada.

Montserrat Torrent musikaria ere saritu du epaimahaiak, interpretazioari dagokion alorrean. 95 urte beteak ditu Torrentek, eta haren ibilbide osoa izan dute kontuan hari ere Espainiako Musika Saria ematerakoan.


Summary: Salatu dute Kanboko laborantza lur batean ehun etxebizitza eraikitzekotan direla. Kanboko (Lapurdi) hirigintza planaren eta Bouygues enpresari emandako eraikitze baimenaren kontra helegiteak ezarriak dituzte, baina «indarrez» pasatu nahi dutela salatu dute CADEk, Lurzaindiak eta Nahi Dugun Herriak. Euskal Elkargoko batzorde eragileko hautetsiei dei egiten diete. Ez dute baztertzen Arbonakoaren (Lapurdi) gisako ekintzarik.

Aski lurra galtzea. Mezu hori ageri da Kanboko (Lapurdi) sarreran dagoen Marienia guneko laborantza lurretan ezarriak dituzten belar zuloetako estalkietan. Bertan, etxebizitza proiektu bat egin nahi dutela salatu dute CADE, Lurzaindia eta Nahi Dugun Herria elkarteek. Gaur egun, laborantzarako erabiliak dira oraindik, baina 2019ko otsailean Euskal Hirigune Elkargoak onartutako hirigintza planean berehala urbanizatzeko kategorian sartu zituzten. Bouygues enpresak erosiak ditu lurrak: lau hektarea, hiru milioi eurotik gorako prezioan, eta ehun etxebizitza baino gehiagoko proiektua gauzatzeko asmoa du bertan; 330.000-460.000 euroan salduko lituzkete etxebizitzak. Horretarako, Kanboko herriko etxeak emana dio eraikitze baimena. Eragileek hirigintza planaren kontrako helegitea ezarri dute Paueko (Okzitania) Administrazio Auzitegian, eta eraikitze baimenaren kontra ere egin dute herriko etxean. Ez dute baztertzen bestelako ekintzak abiatzea ere.

Urriaren 24an ehun egun beteko ditu Arbonako (Lapurdi) lurren eta etxebizitzaren okupazioak. ELBk eta Lurzaindiak deituta, ehunka herritarrek parte hartu du laborantza lurren salmenta espekulatiboaren kontrako ekintzan, eta inoiz baino gehiago mediatizatu da Ipar Euskal Herrian lurra eta etxebizitzaren inguruan batek baino gehiagok ikusten duen arazoa. Azaroaren 20an, etxebizitza eskubidearen aldeko manifestazioa eginen dute Baionan, eragile andanak deituta. Testuinguru horretan, oihartzun berezia du gaur Kanbon egin duten agerraldiak. Eragileekin batera, dozenaka herritar agertu da egoera salatzera.

«Kanboko sarreran den lur hau laborantzarako erabilia da gaur egun. Paisaia erabat andeatua izanen da», esplikatu du Maryse Cachenault Lurzaindiako bozeramaileak. «Kasik laua da pentzea; interes agronomikoa ukaezina da». Laborantza lurren «sakrifikatzea» salatu du, eta «lurren artifizializazioa» deitoratu. «Bestela eraiki behar dugu; hobeki kudeatu behar ditugu herrietako erdiguneak».

Bouyguesen presioak

Oraingoz, etxebizitza proiektua salatu duten eragileek bide legalak abiatu dituzte. Euskal Elkargoak onartutako hirigintza planaren kontrako helegitea ezarri zuten Paueko Administrazio Auzitegian, eta berriki jakin dute instrukzioa bukatu dela. Epaiketa ahal bezain fite iraganen dela espero dute.

Anartean, Bouyguesek eraikitze baimena eskatu du, eta herriko etxeak onartu egin dio. Hor ere badago arazorik: enpresaren proiektuan, 28 metroko eraikin bat egiteko asmoa dute, baina hori ez doa bat hirigintza planeko irizpideekin. Ondorioz, baimenaren kontrako helegitea ere eman dute herriko etxean, eta, bi hilabeteko epean erantzunik jaso ez dutenez, auzitegira joko dute aurki. Anartean, herriko etxeak hirigintza plana moldatzeari ekin dio, eraikitze baimena baliozkoa bilakatu dadin.

Bouygues enpresaren webgunean ikus daiteke Kanbon egin nahi duten proiektuak zer forma hartuko lukeen.

Baina Bouygues enpresak ere mugitu ditu fitxak. Salaketa eman duten elkarteetako kideek salatu dute horietako batzuek uxer baten bisita jaso dutela etxean, helegitea kendu ezean «gehiegizko helegiteagatik» salaketa eman, eta «alimaleko diru zamak» ordaindu beharko dituztela mehatxatuta. «Ez diegu intimidazioei men eginen», adierazi du Martine Bouchet CADEko kideak.

Hautetsiei deia

Egoera salatzeko prentsaurrekoa egin duten eragileek herritarrei eta hautetsiei dei egin diete; zehazki, Euskal Elkargoko batzorde eragileko 35 hautetsiei. Gutun bana bidali diete egoera esplikatu eta esku hartzea eskatzeko. Izan ere, Kanboko hirigintza planaren moldatzea aztertuko dute laster. Edukiarekin «erne» ibiltzeko eskatu diete, herriko etxearen proposamenean eraikitze baimena baliozko bilakatzeko moldaketak egonen direla aurreikusita.

Eragileek zehaztu dute «abiatzen» duten mugimendu bat dela, eta oraingoz bide legaletan eta herritarren eta hautetsien «sentsibilizazioan» ezarri nahi dituztela indarrak. Eraikuntza abiatzeko Arbonakoaren gisako ekintza bat abiatzeko prest liratekeen galdetuta, zalantzarik gabe erantzun dute: «ez gara deusi hetsiak».


Summary: «Euskal konpositoreen hiriburua» elkartuko du berriz 49. Musikastek. Ostiralean hasiko da «euskal musikaren astea», Errenterian, urriaren 23ra arte. Bederatzi kontzertu izango dira denera, zazpi egunetan, eta emakume konpositoreen lana ezagutarazten segitzeko «erronka» nabarmendu dute antolatzaileek.

Aizpea Otaegi alkateak ekarri du irudia: Musikastek «euskal konpositoreen hiriburu» bilakatuko du Errenteria (Gipuzkoa) ostera datozen egunetan. Bertako Andra Mari abesbatzak eta Eresbil Musikaren Euskal Artxiboak antolatu ohi dute jaialdia, «euskal musikaren astea», eta urtetako eskarmentuaren bermearekin baina ildo berritzaileetan arreta jarriz ondu dute programa berria, 49.a. Ostiralean abiatuko da, urriaren 23ra arte; bederatzi emanaldi, denera. 19:00etan izango dira guztiak, eta sarrerak eskuragai daude dagoeneko.

Garai guztietako euskal konpositoreen lana ezagutaraztea. Hori izan da Musikasteren motorra ia mende erdiko ibilbidean: antzinako musikatik autore klasikoen lanetara helduz eta egungo konpositoreei bultzada berezia emanez. Aurtengo erronken artean, emakume konpositoreen obrak goratu nahi izan dituztela aipatu du Pello Leiñena Eresbileko zuzendariak, baita espazio berri baten berritasuna nabarmendu ere: aurrenekoz helduko baita Musikaste maiatzean ateak ireki zituen Lekuona Fabrikara.

Hasteko, kontzertu bikoitza izango da etziko inaugurazio egunean. Dantza izango da bietako baten protagonista, Leiñenaren arabera, gero eta leku gehiago egiten saiatzen ari baitira diziplinari euren jardunean. Alain Maia dantzari errenteriarra, Garikoitz Mendizabal txistularia eta Gorka Hermosa akordeoi jotzailea arituko dira Niessen kulturgunean. Ordu berean izango da eguneko bigarren hitzordua: Naroa Intxausti sopranoak eta German Ormazabal pianistak egile ezagunen lanak interpretatuko dituzte, Jesus Aranbarri, Emilio Arrieta—haren jaiotzaren berrehungarren urteurrena da— eta Emiliana Zubeldiarenak, besteak beste.

Larunbatean, ganbera musikari eskainitako egunean, Sarasate bikotea arituko da Magdalena ermitan, Jonathan Mesonero biolinean eta Mercedes Madina pianoan. Hainbat euskal konpositorek biolinerako idatzitako errepertorioa errepasatuko dute, Enrique Fernandezekin hasi, Cesar Figueridorekin, Pablo Sorozabalekin eta Maria Isabel Garmendiarekin segitu eta Pablo Sarasateren Capricho vasco-rekin ixteko.

Igandea Musikasteren «egun herrikoia» izendatu du Leiñenak, eta zehaztu du hor aurreikusten dutela aurtengo «une hunkigarrienetako bat». Dianaren ostean eta txistu eta banda emanaldien aurretik, Junkal Guerrerok Arimen besarkadan estreinatuko baitu, COVID-19aren pandemian hildakoei idatzitako obra.

Bi eguneko atsedenaren ostean, asteazkenean «mugarri batekin» itzuliko da jaialdia, Leiñenaren hitzetan. Asier Lopez Iraolak Simone de Beauvoir idazle eta filosofo feministaren Bigarren sexua lan entzutetsua egokitu du izen bereko obra batera, eta haren estreinaldia izango da, Bilbao Sinfoniettaren eskutik. Aurrez, Niessenen hau ere, mahai inguru bat izango da, eta Irene Arrarats itzultzaile eta BERRIAko euskara taldeko arduradunak, Lorea Agirre Jakin-eko zuzendariak, Lopez konpositoreak eta Iker Sanchez musika zuzendariak hartuko dute parte.

Jazzarentzat izango da ondoko eguna, eta Angel Unzuk disko berria aurkeztuko du: Orain. Alboan izango ditu Gonzalo Tejada (baxua), Juanma Urriza (bateria) eta Andrzej Olejniczak (saxoa eta klarinete baxua). Azken aurreko eguna, berriz, koruena izango da, eta horrekin helduko da jaialdia Lekuona Fabrikara. Lau abesbatza ariko dira kantuan —Eragiyok, Donosti Ereski, Landarbaso eta Andra Mari—, eta uztartuko dute, besteak beste, Luis Aranburu, Benito Lertxundi, Ken Zazpi, Laura Jekabsone, Maddalen Dorronsoro, Mikel Laboa, Iñaki Casali eta besteren musika. Lekuonak hartuko du, halaber, jaialdiaren itxiera kontzertua, Euskal Herriko Gazte Orkestrarena.

Elkarlanean sustatua

Beste urte batez, hainbat erakundek babestu dute Musikasteren edizio berria, eta horien ordezkariak ere izan dira prentsa agerraldian: Mari Jose Telleria Gipuzkoako Foru Aldundiko Kultura zuzendari nagusia, Aizpea Otaegi Errenteriako alkatea, Andoni Iturbe Eusko Jaurlaritzako Kultura sailburuordea eta Arantxa Arzamendi Andra Mari Abesbatzako lehendakaria. Emanaldietarako edukiera osoa berreskuratu izana ospatu dute, eta Luis de Pablo konpositore zendu berriari eskaini dio azken hitza Leiñenak: «Iaz etortzekoa izan zen; azkenean ez zen etorri eta kontzertu monografiko batekin omendu genuen; eskura dago webgunean».


Summary: Ibai Aginaga euskal presoa gose greban hasi da. Tinko taldeak azaldu duenez, ostiralera arte egongo da gose greban.

Ibai Aginaga Berangoko (Bizkaia) euskal presoa gose greban hasi zen atzo, Tinko taldeak jakinarazi duenez. Haien arabera, ostiralera arte egongo da protestan, konfinamenduak eta horietan ezartzen dizkieten baldintzak salatzeko.

Egun, Basauriko espetxean (Bizkaia) dago Aginaga. Taldeak azaldu duenez, larunbatean aurrez aurreko bisita eduki zuen, eta, ondoren, beste bi presorekin batera konfinatu zuten ziega batean, «COVID-19aren aitzakiapean». Bertan bizi duen egoera salatu du Tinkok: «Konfinatzeko erabiltzen dituzten ziegetan ez dago berogailurik, eta, gainera, alde horretan eguzkiak ez du jotzen; ondorioz, hotza pasatzen ari dira. Patiora hamabost minutuz baino ez dituzte ateratzen, eta gainontzekoa ziegan itxita pasatzen ari dira». Taldeak «elkartasuna» adierazi die Aginagari eta haren familiari.


Summary: Migranteentzako «bide seguruak» eskatu dituzte harrera taldeek. Ziburun hildako hiru gizonen omenez lore eskaintza egin dute Donibane Lohizuneko geltokian. «Giza ehiza» etetea galdegin dute.

Ziburu eta Donibane Lohizuneko (Lapurdi) tren geltokiaren ataria txiki utzi dute gaur arratsaldean han elkarturiko ehunka herritarrek. Migranteen harreran eta haien eskubideen alde lan egiten duten talde ugarik antolatu dute protesta, baita hitza hartu ere: han ziren, bertzeak bertze, Diakite, Cimade, Elkartasuna Larrun, Donibane Lohizuneko eta Ziburuko hainbat herritarrek osaturiko talde bat, CGT eta LAB sindikatuak eta EH Baiko Pirinio Atlantikoetako departamenduko hautetsi Annie Poveda. Helburu berak elkartu ditu guziak: atzo goizean Ziburun hildako hiru gizon migranteen heriotzak salatu dituzte, eta pasaian diren etorkinentzat «bide seguruak» eskatu dituzte. Izan ere, deitoratu dute Poliziak ezarritako kontrolek «arriskutsuago eta karioago» bilakatzen dituztela migranteek erabiltzen dituzten bideak, «kostu ekonomikoez» gain «bizitzarekin» ere «ordainduta».

Lutxi Bortairu eta Xan Goenaga Diakite elkarteko kideek oroitu dute «hilabete guziz 600 bat» migrante iragaten direla gaur egun Ipar Euskal Herritik: «Euskal Herria harrera herria dela errepikatzen dugu etengabe, baina Poliziak, administrazioak eta Frantziako Estatuak beste jarrera bat erakusten diete». Gaitzetsi dute Baionako Pausa zentrora iristeko «bideak oro trabatzen» dizkietela: «Bidasoa gaineko zubietan pasaia debekatzen, Hendaia eta Baiona arteko karriketan, autobusetan eta trenetan Polizia kontrolak noiznahi egiten».

Elkartasuna Larrun taldeko kideek migranteen aurkako «giza ehiza» salatu dute, eta Hego Lapurdiko hautetsiei galdegin diete «bide seguruak» ahalbidetu ditzatela haien herrietan, Pausa zentroa ez dadin izan «ezerez iritsiezin baten erdiko plataforma bakan bat». Cimade elkarteko Helene Ducarrek, berriz, ohartarazi du etorkinek bertan lan egin eta bizitzeko nahia dutela, baina «Frantziak eragotzi» egiten diela.

Protesta bukatzerakoan lore eskaintza egin diete trenak harrapaturik hildako hiru pertsonei, bertzeak bertze olibondo baten adaxkak utzita; Ducarreren erranetan, «bakearen» sinbolo gisa. Hasiera batean adaxkak trenbidean berean uztea zuten asmoa, baina geltokia itxia zuten elkarretaratzea hasterako. Ongi etorri errefuxiatuak lelodun banderola ugari ikus zitezkeen elkarretaratzean, baita paperik gabeko herritarren izenak eta egoerak erakusten zituzten hainbat afixa ere.

«Politika arrazista»

CGT eta LAB sindikatuek ere bat egin dute protesta deialdiarekin. LABek salatu du 2021ean «gutxienez zazpi» pertsona migrante hil direla Euskal Herrian, eta nabarmendu du ez direla «gertakari bakan» bat. Sindikatuak salatu du Hendaia eta Baiona artean gertatzen direla bereziki heriotzak, «militarizatua dagoen muga batean, egunero etnia eta arraza profilaren araberako kontrol selektiboak egiten diren muga batean». LABen ustez, atzokoa ez da «efemeride» bat, «salatu eta arbuiatzen» dituzten «migrazio politika arrazista batzuen ondorio sistematiko bat» baizik. CGTk ere ohartarazi dute «porrot» bat direla «errepresio politikak».


Summary: Bruselak produktuen kontrolak murriztea proposatu du Londresekin duen gatazka bideratzeko. Europako Batzordeak burokrazia gutxiago eskaini dio Erresuma Batuari Britainia Handitik Ipar Irlandarako merkataritzarako. Europako Justizia Auzitegiaren rolaren inguruan, berriz, ez du aldaketarik nahi.

Lau urte eta erdi iraun zuen labirinto politikoak itxita zirudien, baina elkarrizketetan gatazka iturri izan zen Ipar Irlandak ez du protagonismorik galdu hilabeteotan, horren inguruko akordio bat adostuta, sinatuta eta onartuta dagoen arren. Erresuma Batuko Gobernuak haserre jarraitzen du EB Europako Batasunarekin negoziatu zuen protokoloak eragin dizkion barne arazoengatik, eta oraingoz ez du eten erasoaldi diplomatikoa, mehatxuak tarteko; kontrara, marra gorriak ere helarazi ditu. Horren aurrean, EBk bestelako jarrera erakutsi du, ituna salbatu nahi baitu, eta horregatik proposatu dio Europako Batzordeak Londresi burokrazia txikitzea eta merkataritza erraztea Britainia Handitik Ipar Irlandara. Bruselaren helburua zera da: aldaketa horiek datozen elkarrizketen oinarri izatea.

Epe laburrera begira konponbiderik ez duen gatazka baten aurrean daude EB eta Erresuma Batua eta, hori bideratu ezean, gerra komertzial bat eragin dezakete. Printzipioz, bi aldeek ez dute halakorik nahi, baina, brexit-aren negoziazioetan gertatu bezala, bakoitzak bere lehentasunak eta baiezkoak eta ezezkoak ditu, eta horrek zaildu egiten du berehalako adostasun bat lortzea.

Iragan uztailean, Londresek Ipar Irlandarako Protokoloa erreformatzeko deia egin zion Bruselari, argudiatuta ezin duela «orain arte bezala jarraitu» Britainia Handiaren eta Irlanda iparraldearen a rteko muga-ren auzian; EBk erantzun zion ez zuela berriz negoziatuko akordioa, baina prest agertu zen proposamenak egiteko, eta horiek dira Maros Sefcovic Europako Batzordeko presidenteordeak gaur aurkezturikoak: «Egiazko aldaketak eragingo dituzte».

Lau auzitan proposatu ditu aldaketak Bruselak. Lehenik, animali jatorria duten elikagaietan kontrol fisikoak nabarmen txikitzea —dokumentazioaren kontrolak birtuala izaten jarraituko du—: «Adibidez, Ipar Irlandara jogurtak edota oilaskoak inportatzen dituen enpresa bat baldin baduzu, kontrolen %80 kendu egingo dira».

Bigarrenik, «produktu batzuentzat erdira txikituko dira formalitateak», Sefcovicek jakinarazi duenez. Hau da, Britainia Handitik Irlanda iparraldera produktuak mugitzeko beharrezko burokrazia erdira jaistea proposatu du Europako Batzordeak; eta, sendagaien kasuan, Brusela prest da legedi berria onartzeko, zeinak ahalbidetuko duen merkataritza norabide horrek bere horretan jarraitzea.

Azken moldaketa Ipar Irlandako erakundeei eta enpresei begirakoa da, Bruselak horien parte hartzea indartu nahi baitu protokoloaren aplikazioan, elkarrizketa handitzearen bitartez, horretarako sortuko luketen batzorde batean: «Haiekin hitz egin dugu, haiekin engaiatu gara, eta helarazi dizkiguten kezkei aurre egiteko proposamenak dira».

Proposamenok pozteko moduko albistea izan daiteke Londresentzat, baina horien artean ez dago David Frost Erresuma Batuaren brexit-erako ministroak atzo finkaturiko marra gorriari buruzko ezer: Europako Justizia Auzitegiaren rola.

Irteera Akordioaren arabera, auzitegi horrek du azken hitza bi aldeek protokoloaren inguruan izango luketen arazo baten inguruan, baina Londresek ez du begi onez ikusten hori, eta Frostek proposatu zuen «liskarrez erabakitzeko mekanismo» berri bat arduratzea gainbegiratze lanaz, betiere Luxenburgoko auzitegirik gabe. Sefcovic ahoan bilorik gabe mintzatu da horretaz: «Argi dago ECJk [Europako Justizia Auzitegia] izan behar duela azken hitza merkatu bakarrean».

Londresek mehatxua ere egin du. Auzi horien inguruko adostasunik ezean, Ipar Irlandarako Protokoloko 16. artikulua aktibatuko luke: horrek ahalbidetzen dio —baita Europako Batzordeari ere— alde bakarrez ekitea, uste baldin badu itunak «arazo ekonomiko, sozial edo ingurumenekoak» sortzen dituela. Bruselak ere egina du ohartarazpen hori; iragan urtarrilean izan zen, AstraZenecak jakinarazi zionean COVID-19aren kontrako txertoaren dosi gutxiago bidaliko zizkiola.

'Trilema irlandarra'

Hilabeteak dira Erresuma Batua iazko urtarrilean indarrean sartu zen nazioarteko akordioa aldatzeko eskatzen ari dela, ez duelako lortu trilema irlandarra deiturikoari irtenbiderik aurkitzea: Erresuma Batua EBren merkatu bakarretik eta aduana batasunetik ateratzea, Britainia Handiaren eta Ipar Irlandaren artean muga-rik ez egotea eta muga gogor bat eragoztea Irlandako irlan.

Hiru horiek batera betetzea ezinezkoa da, eta hasiera-hasieratik ohartarazi zioten horretaz Londresi; azkenean, Johnsonek erabaki zuen Britainia Handiaren eta Ipar Irlandaren artean jartzea kontrolak, eta hori izan da hilabeteotako gatazkaren iturri, batez ere etxe barruan izan duen presioagatik.

Ipar Irlandarako Protokoloa, besteak beste, eskualde horretako bakea bermatzeari begirako itun bat da, eremu horren eta Irlandako Errepublikaren arteko muga orain arte bezala mantentzen baitu —irekia—, eta EBren merkatu bakarra, «babestua». Horretarako, Londresek eta Bruselak protokoloan adostu zuten Ipar Irlandak merkatu bakarrean jarraituko zuela produktuentzat, eta EBren aduana legeak errespetatuko zituela bere portuetan.

Horrek, praktikan, berekin dakar kontrolak Britainia Handiaren eta Ipar Irlandaren artean jartzea —aduana muga bat—, eta, hango unionisten iritziz, erabakiak Ostiral Santuko Akordioa urratu eta kolokan uzten du Irlanda iparraldeak Erresuma Batuan duen tokia, bi eremuen artean muga bat sortu baitute.

Protokoloak hainbat aldaketa eta zailtasun eragin ditu enpresentzat: kostuak eta arazoak handitu egin dira, eta hori agerian geratu zen urte hasieratik, supermerkatuetan hainbat produkturen eskasia izan dutelako. Pandemia betean, gainera, farmazialari batzuek askoz ere denbora gehiago behar izan dute beren produktuak toki batetik bestera bidaltzeko edota jasotzeko.

Egoera horren aurrean, Londresek hirutan atzeratu ditu protokoloaren harira inposatu behar zituen kontrolak Ipar Irlandako portuetan, eta DUP Alderdi Demokratiko Unionistakoek mehatxu egin dute erakundeetatik ateratzea; horrek eragin lezake, esaterako, datorren maiatzean egitekoak diren bozak aurreratzea. Europako Batzordearen proposamen sortaz, DUPeko buruzagi Jeffrey Donaldson kritiko agertu da, «irtenbide iraunkor eta jasangarri baten» oinarri izatetik «urrun» geratu dela argudiatuta. Halere, «abiapuntutzat» jo du.

Sinn Fein, berriz, pozik agertu da Bruselak mahaigaineraturiko neurriekin; Michelle O'Neil Ipar Irlandako lehen ministrordeak adierazi du EB «betetzen» ari dela harturiko «konpromisoa».


Summary: EHUko ikaslea da Leioako campusean atzo eskopeta batekin tiroka aritu zen gaztea. Erasotzaileak 21 urte ditu, eta Ertzaintzak atxilo eraman zuen. Unibertsitateak zabaldu duenez, «espediente ona» du.

Gizonezko bat eskopeta batekin sartu zen atzo EHU Euskal Herriko Unibertsitateko Leioako campusean, 19:00ak aldera. Zientzia eta Teknologia fakultatean sartu zen, eta tiroka hasi zen; kontatu dutenez, 40 tiro inguru eman ditu, fakultatearen barrenetik eta leihoetako kristalak zulatu zituen. Gertatutakoaren berri izandakoan, Ertzaintza bertaratu zen campusera, eta ordubetera gizona atxilo eraman zuten; suzko arma batekin mehatxuak egitea eta kalteak eragin izana leporatuta atxilotu zuten. Emandako datuen arabera, erasotzailea 21 urteko gazte bat da. Halaber, argitu dutenez, ez da zauriturik izan; kalte materialak baizik ez dira izan.

Unibertsitateak zabaldu duenez, tiratzailea hango ikaslea da, eta «espediente onekoa».

Polizia abisua jaso eta minutu gutxira bertaratu zen campusera. Egoera kontrolatzeko ahaleginean, eremutik alde egiteko eskatu zieten bertan ziren ikasleei, campusa hustu zuten, eta ikasleek debekatuta izan zuten eraikinean sartzea. Hainbat minutuz, anabasa izan zen nagusi, jendeak informazio nahasia izan baitu gertatzen ari zenari buruz.

Erasoa gertatu den momentuan campusean ziren zenbait gaztek sareen bidez zabaldu zuteb informazioa. Ziurtatu zutenez, ziurgabetasuna zen nagusi.

Tiroketa gertatu eta ordu batzuetara, Eva Ferreiro EHUko errektoreak ere lasaitasun mezua zabaldu zuen Twitter bitartez.


Summary: EHUko ikaslea da Leioako campusean atzo eskopeta batekin tiroka aritu zen mutila. Zientzia eta Teknologia Fakultatean sartu, eta tiroka hasi da 21 urteko gaztea. Ertzaintzak atxilo eraman du, eta ez da inor zauritu. Unibertsitateak zabaldu duenez, erasotzaileak «espediente ona» du.

Gizonezko bat eskopeta batekin sartu zen atzo iluntzean EHU Euskal Herriko Unibertsitateko Leioako campusean. Hainbat iturrik baieztatu zutenez, gizon armatua Zientzia eta Teknologia Fakultatean sartu zen, eta tiroka hasi zen. Ertzaintzak, campusera bertaratutakoan, eremua hutsarazi zuen. Handik gutxira, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak baieztatu zuen gizona atxilo eraman zutela, eta argitu zuen ez zela zauriturik izan; kalte materialak baino ez. Hala ziurtatu zuen Ertzaintzak ere, bere Twitter kontuan, «kaltetuei» eta senideei «lasaitasun mezu» bat helarazteaz gain. Geroago zabaldutako ohar batean, jakinarazi zuen 21 urteko gazte bat dela atxilotua, Andoaingoa (Gipuzkoa).

Unibertsitateak zabaldu duenez, erasotzailea hango ikaslea da, eta «espediente ona» du. Denera, 40 bat tiro egin zituen, eta fakultateko langile batzuei esan zien ez zuela inoren aurka egiteko asmorik, bakarrik unibertsitatearen kontra.

Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Saileko buruak adierazi duenez, atxiloturikoak atzo bertan erosi zuen eskopeta, Interneteko iragarki gune baten bitartez, eta berehala lizentzia atera zuen Guardia Zibilak Salven duen kuartelean, Bilbon. Arratsaldean, Artxanda mendira joan zen, eskopeta probatzera hango tiro eremuan. Ondoren joan zen Leioako campusera.


Summary: Bost pertsona hil dituzte arku eta geziekin eginiko eraso batean. Ustezko erasotzailea atxilotu dute. Norvegiako Poliziak esan du ikertzen ari direla «eraso terrorista» bat izan ote den.

Norvegiako hegoaldeko Kongsberg hirian gertatu zen erasoa atzo arratsaldean. Gizonezko batek jendearen aurka geziak botatzeari ekin zion arku batekin, supermerkatu batean. Bost pertsona hil zituen, eta beste bi zauritu.

Danimarkako gizonezko bat atxilotu dute, 37 urtekoa, eta Poliziak esan du erasoa «terrorismo ekintza» bat ote den ikertzen ari direla. Azaldu dute atxilotua musulman bihurturikoa dela, eta muturreko islamismoaren ingurukoen zerrenda batean egon zela. «Polizia egon zen harekin harremanetan lehendik ere, kezka zegoelako muturreko joerak hartu ote zituen», esan du Ole Bredrup Sæverud Norvegiako hegoaldeko poliziaburuak. Erasotzailea aspaldi bizi zen Kongsbergen, eta Poliziak uste du bakarrik aritu zela.

Agintariek adierazi dutenez, Coop Extra supermerkatuaren barruan gertatu zen sarraskia. Erasotzaileak lau emakume eta gizonezko bat hil zituen, 50 eta 70 urte artekoak. Zaurituen artean polizia bat dago, dendan lanez kanpo zegoena. Hiriko Poliziak adierazi duenez, liskarrak izan ziren agenteen eta erasotzailearen artean, eta erasotzaileak hasieran ihes egitea lortu zuen. Edonola ere, erasoa hasi eta ordu erdira atxilotzea lortu zuten. Herritarrei etxean geratzeko eskatu zieten bitartean.

Arku geziez gain, erasotzaileak arma gehiago erabili zituela esan du Poliziak. Drammen herriko polizia etxera eraman zuten atzo. Norvegian Poliziak ez du normalean armarik eramaten, baina zuzendaritzak agindua eman die herrialde osoan arma aldamenean hartzeko.

Erasoak gogora ekarri du 2011ko uztailaren 22an Anders Behring Breivik eskuin muturreko mugimenduko kideak eginikoa. 69 lagun hil zituen Utoya uhartean, tiroz, eta beste zortzi, Oslon, bonba autoz. Norvegiako Justiziak 21 urteko kartzela zigorra ezarri zion 2012an.


Summary: Gutxienez 30 pertsona hil dira ekaitz tropikal baten ondorioz. Beste hamalau pertsona desagertuta daude. Herrialdearen iparraldea jo du gogorren Kompasu ekaitzak.

Gutxienez 30 lagun hil dira Filipinetan Kompasu ekaitz tropikalak eragindako uholde eta luizien ondorioz, eta beste hamalau pertsona desagertutzat jo dituzte. Astelehenean heldu zen ekaitza herrialdera, eta iparraldeko uharteak jo zituen gogorren, Hego Ilocos probintzia batez ere, non hamalau hildakoren berri eman duten orain arte.

Ekaitza dagoeneko urruntzen hasia bada ere, kalte handiak eragin ditu. Orotara 200.000 lagunei eragin die ekaitzak, eta horietatik 15.000 euren etxeetara itzuli ezinik daude oraindik ere. Haize eta eurite gogorrek ehunka etxe, errepide eta zubi hondatu dituzte, baita argindar mozketak eragin ere hainbat herri eta hiritan. Iturri ofizialen arabera, 18 milioi eurokoak dira ekaitzak azpiegituretan eragindako kalteak.

Txina eta Vietnam alderako bidea hartu zuen atzo ekaitzak, baina indarra nabarmen galduta. Filipinetako uhartediak hogei ekaitz tropikal eta tifoi jasaten ditu urtero, batez beste. Hala ere, adituek ohartarazi dute klima larrialdiak ugaritu egingo dituela muturreko fenomeno meteorologikoak datozen urteetan.


Summary: Pello Lizarraldek, Anjel Lertxundik eta Joxan Elosegik irabazi dute Euskadi saria. Lizarralderi Argiantza nobelarengatik eman diote narratibaren saria. Haur eta gazte literaturako saria Lertxundik irabazi du, Haltzaren muinoa-rekin. Elosegik itzulpenarena irabazi du, Nik kantatu eta dantza egiten du mendiak lanarengatik.

Zazpi Euskadi literatura sarien artean hiru aurkeztu dituzte gaur Donostiako San Telmo museoan. Pello Lizarralde idazleak irabazi du euskarazko narratibaren saria, Argiantza nobelarengatik. Epaimahaiaren iritziz, idazleak liburuan sortu duen «atmosfera harrigarriak» erabat harrapatzen du irakurlea. «Ahots narratiboari dagozkionak trebeki erabiliz, indar liriko handiko deskribapenak baliatuz, maisutasunez eraiki du kontakizuna», nabarmendu dute.

Euskarazko haur eta gazte literaturako saria Anjel Lertxundiri eman diote, Haltzaren muinoa-rengatik. Lan hori «kalitate literario handikoa» dela uste du epaimahaiak: «Esaldi eta kapitulu laburrez osaturik dago, aberatsa da tradizioari eginiko erreferentziak direla medio, eta aberatsa, halaber, kontatzeko modu arin, poetiko eta zainduagatik».

Euskarazko itzulpenarena, berriz, Joxan Elosegik irabazi du, Nik kantatu eta dantza egiten du mendiak lanarengatik. Itzulpen horretan «estiloaren joritasuna» nabarmendu dute, «jatorrizkoaren jario orobat bitxi eta magikoa euskarara isurtzen asmatu duelako».

Euskadi sariak datorren azaroaren 18an banatuko dituzte, Gasteizko Artium museoan egingo duten ekitaldi batean. Han izango dira zazpi modalitateetako irabazleak. Datorren astean emango dute beste lau modalitateetako irabazleen berri: gaztelaniazko narratiba, ilustrazioa, euskarazko saiakera eta gaztelaniazko saiakera.

Saridun bakoitzak 18.000 euroko saria izango du, eta beste 4.000 euro eskura ditzake bere lana beste hizkuntza batean argitaratzen bada.

Iazko ekainean argitaratu zuen Argiantza eleberria Lizarraldek, Erein argitaletxearekin. 1980ko hamarkadan girotuta dago, eta bideogintzaren agerpenaren ostean zinemagintzak izaniko beherakadaren hasiera kontatzen du. Lizarraldek jende arrunta erakusten du ekintza arruntak egiten. «Literatura light-a nagusitu da», esan zuen BERRIAk liburuaren harira egindako elkarrizketan. Hark, ordea, espanturik gabeko literatura maite du. 1978an argitaratu zuen bere lehen poesia bilduma, eta zazpi eleberri eta bi ipuin liburu kaleratu ditu geroztik.

Argiantza nobelan, «zinema aitzakia bat» baino ez da izan idazlearentzat, iraganeko gertaerek gaur egunean duten eraginaz hitz egiteko aitzakia bat, Lizarraldek aurkezpenean kontatu zuenez. Nobelak Argiantza ez baizik Ilunantza izenburua ere izan zezakeela azaldu zuen orduan, kontzeptu bera adierazten baitute bi hitzek: argi oso ahula, edo argi oso ahula dagoen tokia. Hainbat ahotsekin osaturiko narrazioa da: «Nahi nuen protagonistak bereak azaltzea, baina iruditzen zitzaidan oso inportantea zela erakustea gizon horrek zer irudipen ematen zuen; ahots gehiago behar nituen. Eta gero, beti nahi izaten dut hirugarren pertsona bat, denak bere lekuan jarriko dituena, eszenatoki bat emango diena denei».

Eleberriak bide oparoa egin du ordurik: 111 Akademiak saria eman zion, eta Espainiako Kritika Saria ere irabazi zuen.

Lertxundi eta gazteak

Haur eta gazte literaturako saria jaso du Lertxundik Haltzaren muinoa lanarengatik, nahiz eta berak esan «10 eta 99 urte bitarteko» irakurleentzat idatzi zuela nobela. Uholdeak eramandako arbola baten gorabeherak kontatzen ditu lanak. «Abentura liburu bat, ezohikoa». Elkar etxearekin argitaratu zuen, Antton Olariagaren ilustrazioekin. Liburuak abenturaren, euskararen eta bizitzaren bizipozak argitzen du.

Ibai baten ondoko muinoan bizi den haltza da nobelako protagonista. Uholdeak muino puska bat eramango du ibaian behera, eta han joango da, lokatz eta guzti, haltza ere, beti amestutako bidaian. «Horrek hasten eta definitzen du ipuina: bidaiatzeko gustua eta ametsa ez da pertsona edo animalia batena, berez geldirik egotea tokatuko litzaiokeen izaki batena baizik», esan zuen Lertxundik.

Bizia eta heriotza Pirinioetan

Irene Sola Saezen Nik kantatu eta dantza egiten du mendiak eleberria katalanetik itzultzeko eginiko lanarengatik saria eman diote Elosegiri. Pirinioetako biztanleen bizimodu latza hainbat ahotsez kontatu du Solak nobelan, eta protagonista ia guztiak emakumeak dira. Naturak berak eginkizun handia dauka narrazioan. Mendian gertatzen da dena, eta mendia bera era ezohikoan agertzen du egileak, itzultzaileak eta editoreek esan zutenez, lana aurkeztu zutenean.

2020ko Europako Batasuneko Literatur Saria jaso zuen jatorrizko bertsioak. Alberdaniak argitaratu zuen euskarazkoa.


Summary: Polizia kontroletatik ihesi zihoazen asteartean Ziburun trenak harrapatu zituen migranteak. «Ikusiak ez izateko» zihoazen trenbidetik, eta tren bat hartzeko asmoa zuten. Taldea «oso nekatua» zegoen; horregatik erabaki zuten trenbidean etzatea.

Frantziako Poliziak bost pertsonaren dokumentazioa aurkitu zuen asteartean tren batek harrapatuta Aljeriako hiru gizonezko hil ziren lekuan. Laugarrena Baionako ospitalera eraman zuten, larri, eta ebakuntza egin zioten. Atzo mintzatu zen Baionako prokuradorearen aitzinean, France Bleu Pays Basque irratiak jakinarazi duenez. Oso nekatuta zegoen, eta ez zuen anitz hitz egin, baina haren lekukotasunak gertatu zenari buruzko argibideak eman ditu.

Gizonezkoak fiskaltzari esplikatu dio polizia kontrolak saihestu nahi zituztela, eta horregatik iritsi zirela trenbidera, uste zutelako ez zituztela aurkituko argirik gabeko eremu horretan. Gainera, trenbide zati hori hutsa egon ohi da ordu horietan: azkeneko trena 22:30ean pasatzen da, eta hurrengo goizeko lehenengoa, harrapatu zituena, 6:00etan baizik ez da pasatzen. Era berean, trenbideetatik joatea ez galtzeko modu bat ere bazen laukotearentzat.

Irrati publikoaren arabera, laugarren biktimak jakinarazi du haiek ere tren bat hartzeko asmoa zutela, baina ez du zehaztu zer helmugatara iristeko asmoa zuten. Ikerketa zuzentzen ari direnei emandako esplikazioen arabera, migratzaile taldea «oso nekatua» zegoen, eta horregatik erabaki zuten trenbidean etzatea.

Elkarretaratzea egin zuten atzo arratsaldean Donibane Lohizuneko geltoki aitzinean (Lapurdi). Migranteen harreran eta haien eskubideen alde lan egiten duten talde ugarik antolatu zuten protesta, eta dozenaka herritar elkartu ziren. Ziburun hildako hiru gizonen omenez lore eskaintza egin zuten, eta «giza ehiza» etetea galdegin zuten.

Prefeturaren erantzuna: polizia kontrola

Istripua Donibane Lohizuneko (Lapurdi) tren geltokitik hurbil gertatu zen, «batere argiztatua ez den» leku batean. Peio Dufau Ziburuko hautetsi eta tren gidariak BERRIAri kontatu zion Hendaia eta Baiona arteko trenbideetan «maiz» ibiltzen direla migratzaileak. «Polizia gibeletik dute toki guztietan. Bidasoa ibaian bi ito ziren; horrek frogatzen du bide guziak hartzen dituztela mugatik eskapatzeko, Baionara iristeko. Geroz eta bide arriskutsuagoak hartzen dituzte kontrolen ondorioz: trenbidea horietako bat da. Trenbideetako langileentzat ere zaila da», salatu zuen. «Sekulako arriskuak hartzen dituzte, sobera kontrol badelako. Zer aldatzen du oztopatzeak? Zer aldatzen du? Hain bide luzea eginda, ez dira Poliziarengatik geldituko».

Hala ere, bide beretik segitzeko asmoa erakutsi du Pirinio Atlantikoetako prefeturak. Hedabideei bidalitako ohar batean, gaur gauean, Urruñan (Lapurdi), 23:00ak eta 2:00ak artean polizia kontrola ezarriko dutela iragarri dute. «Pertsonen eta ondasunen zirkulazio askearen ondorioz, ondasunen eta pertsonen joan-etorriak etengabe handitu dira, horien artean legez kanpoko immigrazioarekin lotutakoak», diote lehen esalditik. Polizia kontrolean parte hartuko dute, besteak beste, Philippe Le Moing-Surzur Baionako suprefetak eta Jerome Bourrier Baionako prokuradoreak. Operazioan Frantziako segurtasun indarretako 115 agentek parte hartuko dutela jakinarazi dute.


Summary: Eusko Legebiltzarrak «biziki gaitzetsi» du Gasteizko hilketa matxista. Erika Tavaresen hilketa arbuiatzeko adierazpen instituzionala onartu du gaur legebiltzarrak. Emakumeen aurkako indarkeria edo sexu bereizkeria oro ere gaitzetsi ditu, eta herritarrei eskatu die «konpromiso pertsonal eta kolektiboak» har ditzatela emakumeen eta gizonen berdintasunaren alde.

Eusko Legebiltzarrak adierazpen instituzionala onartu du gaur Gasteizen izandako azken hilketa matxista gaitzesteko. Osoko bilkura hasi aurretik irakurri du agiria Bakartxo Tejeria Eusko Legebiltzarreko presidenteak, eta, ondoren, minutu bateko isilunea egin dute. Adierazpenean, legebiltzarrak «biziki eta erabat» gaitzetsi du Erika Tavaresen hilketa, eta laguntza eskaini eta doluminak eman dizkie biktimaren senideei eta hurkoei.

Azken hilketa matxista ez ezik, emakumeen aurkako indarkeria edo sexu bereizkeria oro ere arbuiatu ditu legebiltzarrak. «Adierazten dugu sexu indarkeria dela emakumeen eta gizonen arteko ezberdintasunaren agerpenik larriena, eta ezberdintasunok sorburu dituztela botere harremanak eta emakumeak menderatzeko harremanak». Horrekin batera, Eusko Legebiltzarrak herritarrei eskatu die «konpromiso pertsonal eta kolektiboak» har ditzatela emakumeen eta gizonen berdintasunaren alde; instituzioei, berriz, galdegin die plan integralak garatzea emakumeen aurkako indarkeria behin betiko desagerrarazteko, eta Erika Tavaresenaren gisako «erailketarik» berriro ez gertatzeko.

Erakundeen gaitzespena

Erika Tavaresen hilketa gaitzesteko mezuak eta keinuak atzo ere gailendu ziren. Indarkeria matxistaren azken biktima da 37 urteko emakumea: bikotekideak erail zuen herenegun, Gasteizko Sansomendi auzoko beren etxebizitzan, haien bi semeak bertan zirela; bere buruaz beste egin zuen gizonak gero. Erakundeek «irmoki» arbuiatu zuten hilketa, eta mugimendu feministak ere kalean salatu zuen. Euskal Herrian, 2003tik, 112 andrazko hil dituzte bortxa horren ondorioz; aurten, bost.

Astearte goizean goiz aurkitu zituzten bi gorpuak etxean, eta Ertzaintzak handik ordu gutxira berretsi zuen hilketa matxista izan zela: gizonak labanaz hil zuen andrea, eta gero bere burua hil zuen. Iturri batzuen arabera, banatze prozesuan zen bikotea; Espainiako Berdintasun Ministerioak jakinarazi du biktimak aurrez ez zuela salaketarik jarri indarkeria matxistagatik.

«Kaleak okupatzeko» deia

Hilketaren harira, Euskal Herriko Emakumeen Mundu Martxak «kaleak okupatzeko» deia egin du «sistema heteropatriarkal, arrazista eta kolonialak eragiten dituen bidegabekeriak salatu eta bizitzak aldarrikatzeko». Atzo arratsaldean, manifestazioa egin zuten Gasteizen dozenaka lagunek, Andre Maria Zuriaren plazatik abiatuta, Erasorik ez erantzunik gabe lelopean. Gaur, berriz, Donostian, Iruñean eta Bilbon egingo dituzte protestak.

Gasteizko Mercedes enpresan ere gaur egingo dituzte mobilizazioak: hango langilea zen biktima. Zuzendaritzak eta langile batzordeak elkarretaratzera deitu dute gaur eguerdirako, fabrikako hiru sarreretan, Eraso sexistarik ez! lelopean, eta ekoizpena hogei minutuz geldituko dute. Atzo, txanda bakoitza amaitzean minutu bateko isilunea egin zuten.

Emakundek eta Gasteizko Udalak ere atzo goizean egin zuten elkarretaratzea, eta han izan ziren, besteak beste, Beatriz Artolazabal Berdintasun sailburua, Izaskun Landaida Emakundeko zuzendaria, Gorka Urtaran Gasteizko alkatea eta Arabako erakundeetako ordezkariak. Artolazabalek «babesa» adierazi zien biktimaren familiari eta gertukoei, eta gogorarazi zuen bortizkeria matxista «egiturazkoa» dela. Horrez gain, emakumeen aurkako indarkeriari aurre egiteko «jarrera aktiboa» izateko deia egin zion gizarte osoari.

Banatzeko unean, adi

Gasteizko Udaleko bozeramaileen batzordeak ere hilketa salatzeko adierazpen bat onartu zuen: gaitzespen «irmoa» agertu zuen, eta «babesa eta hurbiltasuna» adierazi zien biktimaren hurbilekoei. Adierazpenak berretsi zuen bortxa matxista «giza eskubideen urraketa larria» dela, eta «lehen mailako gizarte arazo» bat, eta nabarmendu zuen halako erasoak ez direla «ekintza bakanak», baizik eta «gure gizartea egituratzen duten jokabide esplizitu, mezu normalizatu eta sinbolikoen sare bat».

Arartekoak ere «arbuioa eta samina» adierazi zituen «krimen lazgarri» horrengatik. Manuel Lezertuak ohartarazi zuen bikotekideengandik banatzeak «bereziki zaurgarri» bihurtzen dituela tratu txarrak jasaten dituzten andreak: «Halako indarkeria egoera isildu edo ezkutuak detektatzea erronka handia da instituzioentzat eta gizartearentzat; adi egon behar da krimen matxistei aurrea hartu ahal izateko».


Summary: Inflazioa %4ra igo da: azken hamarkadako hazkunderik handiena. Energien prezioen neurrigabeko igoeragatik gertatu da. Elikagaien prezioek ere egin dute gora, ekoizpen eta garraio kostuen garestitzeagatik.

Kontsumo ondasunen prezioek goraka jarraitzen dute etengabe, eta inflazioa %4ko langara iritsi da Hego Euskal Herrian. Atzeraldi Handiaren lehen urteetara jo behar da maila horretako erreferentzia bat aurkitzeko. Bereziki energien prezioen igoera neurrigabeek eta nagusiki argindarrarenak eragin dute azken hamarkadan inoiz ikusi ez den inflazioa. Joera globala da, dena den:AEBetan %5,4ra igo da,eta euroaren eremuko herrialdeetan,%3,4ra batez beste.

Urtea hasi zenetik, prezioek etengabe gora egin dute ia alor guztietan, energiarenek bultzatuta. Baina ez da arrazoi bakarra. Osasun krisiak hobera egin duen neurrian jarduera ekonomikoa eta kontsumoa suspertu egin dira, eta, horrekin batera, lehengai eta produktu askoren prezioak handitu egin dira, botila lepoa sortu baita hainbat merkatutan, eskari handiari erantzun ezinda dabiltzalako.

INE Espainiako Estatistika Institutuak ostegun honetan kaleratutako datuen arabera, Hego Euskal Herrian abuztutik irailera %0,8 garestitu dira berak aintzat hartzen dituen produktuen prezioak; urtea hasi denetik, %3,1 hazi da; eta iazko irailekoekin alderatuta, %4. Lurraldez lurralde, Araban %4,1, Bizkaian %3,9, Gipuzkoan %4,1, eta Nafarroan %4,1.

Bereziki energien garestitzea dago igoera horien atzean; udatik inoizko preziorik garestienen artean daude argindarra, gasa eta gasolina. Etxeko energiak iazko irailean baino %16,1 garestiago daude Nafarroan eta %14,6 beste hiru lurraldeetan. Jarraian, garraioarekin loturiko prezioak handitu dira gehien: %9,4 eta %9,1, hurrenez hurren.

Elikagaien erosketa saskian ere nabaritu da igoera, %2 ingurukoa: jaki asko dira urte hasieran baino garestiagoak: olioa, kafea, haragia, barazkiak... horien ekoizpen eta garraio kostuek nabarmen egin baitute gora azken hilabeteetan.

Orain arte lasai agertu dira erakundeak inflazioaren gorakadarekin; susperraldi ekonomikoaren ondorio positibo gisa hartu dute. Baina azken hilabeteetan zenbait ahotsek, Nazioarteko Diru Funtsak besteak beste, ohartarazi dute joera horrek luzaro irautea arriskutsua izan daitekeela, bereziki energiaren prezioak beste produktuetara eta zerbitzuetara igarotzen badira. Ohartarazi du inflazio espektatiba handiak inbertsioarentzat eta enpleguarentzat kaltegarriak izan daitezkeela.

Soldatekin adi

Soldatetan ere eragin nabaria du KPIak, erosteko ahalmenarekin lotzen baita; egungo mailan mantenduko balitz, igoera handiak jaso beharko lirateke horren araberako igoerak adostuta dituzten lan itunetan, eta negoziatzen ari diren hitzarmenak era baldintza ditzake Halaber, ahalegin handiagoa eskatuko lieke administrazioei, langile publikoen soldatak eta pentsioak egokitzeko, besteak beste.

Funtzionarioen kasuan, Espainiako Gobernuak %2ko igoera zehaztu du aurrekontuetan; KPIaren azpitik, beraz. Madrilek kopuru hori jarri du egungo egoera ezohikoa eta aldi baterako izango dela iritzita, energiaren krisiak eragindakoa, eta 2022aren bigarren hiruhilekorako egoera normalizatzen hasiko dela pentsatuz; zail ikusten du inflazioa egungo mailan mantentzea hurrengo hilabeteetan, eta uste du logikoena dela urteko zatirik handiena %2aren azpitik egotea.

Pentsioetan, berriz, KPIa kontuan hartzera behartuta dago, errebalorizazio sistema berria erabiliko baitu: aurtengo batez besteko KPIaren arabera eguneratuko ditu, hortaz, eta uste du hori %2 eta %2,5 artean izan daitekeela urte amaieran. Kopuru horiek bat datoz EBZ Europako Banku Zentralaren aurreikuspenekin. Datorren urtean inflazioa %2aren azpitik egongo dela uste du, %1,5aren azpitik 2023an.


Summary: Industriaren argindarra merkatzeko aukera ireki du Madrilek. Konpainia elektrikoen irabaziak murrizteko dekretua berretsi du Espainiako Kongresuak, EH Bilduren aldeko botoarekin eta EAJren abstentzioarekin. Bonu soziala dutenei prezioa izoztea ere aztertzen ari da Teresa Ribera Trantsizio Ekologikorako ministroa.

Espainiako Gobernuak konpainia elektrikoei egindako pultsuari eutsi dio, eta Kongresuak berretsi egin ditu irailaren 15ean indarrean jarritako aldi baterako (2022ko martxoaren 31 arte) neurri guztiak, baita argindar konpainiei irabazien zati bat kentzea jaso duena ere. Gobernuak bere hartan utzi du dekretua, baina Teresa Ribera Trantsizio Ekologikorako ministroak iragarri du «aurrerago» aldaketak egon daitezkeela, dekretuaren edukiak «modulatzeko».

Aldaketa horien artean izango da industria elektrointensiboaren kontratuetan konpainia elektrikoen gainsaria itzultzeko neurria ez aplikatzea, betiere enpresa horiei argindarra «arrazoizko prezioetan» eskaintzen bazaie. Beste neurri bat izan daiteke bonu soziala duten herritarrei argindar faktura izoztea. Horiei guztiei zuzenean eragiten die handizkako merkatuan argindarra izaten ari den garestitze handia, bonu soziala izateko baldintzetako bat baita handizkako prezioei lotutako merkatu arautuan egotea.

Dekretuak alde handiz egin du aurrera: aldeko 182 boto, aurkako 152, eta hamalau abstentzio jaso ditu, tartean EAJrena.

Idoia Sagastizabal parlamentari jeltzalearen ustez, dekretuaren gaia ez da «beltza ala zuria»;«kontsumitzaileak eta industria», biak babestu behar direla esan du.Gobernuak bidea ireki duenez aldaketak egiteko, abstentziora jo du haren taldeak. Industriaren kontratuetan enpresa elektrikoen irabaziak gutxitzeko neurria ez aplikatzeko aukerak bizirik jarraitzen duela nabarmendu du EAJko ordezkariak, eta azaldu du Europak erabakitako tarifa sistema aldatu behar dela, baina bitartean Madrilek egin duen aldi baterako irabazien murrizketak «kezkatu» egiten duela EAJ, euskal industriarentzat oso kaltegarri izango delako. «Hau ez da konpainia elektrikoen aurka edo alde egotea; ekitate handiagoa behar da».

EH Bilduk aldeko botoa eman du, «gutxieneko zorua» delako dekretua. Oskar Matute parlamentariak esplikatu du gizartea «bahituta» daukatela Iberdrolak eta «ligopolioa» osatzen duten beste lau konpainiek, eta industria ere baliatzen ari direla «mehatxu» egiteko Espainiako Gobernuari, «nahiz eta neurriak aldi baterako diren». Izan ere, Madrilek hartu dituen neurriak «tolesgabeak» dira, Matuteren esanetan, eta kritikatu du konpainia horiek direla Europako funtsak lortzeko hautagai nagusiak. «Suspertze funtsetatik 58.000 milioi euro bereganatzeko hautagaiak dira; konpainia elektrikoak suspertu? Pandemian ohi baino gehiago irabazi dute eta».

Industriari tratu berezia

Iberdrola eta beste lau konpainia handiak sumindu egin ditu zentral nuklear, hidrauliko eta eolikoengatik jasotzen duten gainsaria itzuli beharrak, zerutik eroritako irabaziak deitzen zaien horiek, eta erreakzio bortitza izan dute 2.600 milioi euroko murrizketa izango zena zekarkielako; orain askoz handiagoa izan daiteke kopuru hori, argindarraren prezioen gorakada itzela dela eta. Hala ere, Ribera ministroak irabaziak txikiagotzeko modua arinduko duela aurreratu du, prezioen gorakada harrigarriak zaharkituak utzi dituelako lehen kalkuluak. Zentral hidroelektrikoek eta nuklearrek megawatt-orduko hogei eurotik gora jasotzen duten diru guztia itzuli behar dutela dio dekretuak, baina hogei euroko langa gorago jar dezake azkenerako.

Pedro Sanchez estu hartzeko mugimenduak errenkadan iritsi dira azken hilabetean, eta, dekretuari bere osoan eutsi dion arren, ikusteko dago Madrilek zenbat aldatzen duen erreformaren edukia elektrikoekin negoziatu eta gero, betiere Iberdrolak eta beste lau ekoizle handiek industria baldintza ez dezaten. Horretarako, ordea, gobernuak eta konpainia elektrikoek akordio bat egin beharko lukete, EAJ eta Eusko Jaurlaritza bera eskatzen ari diren bezala.

Ezkerreko talde parlamentarioek, berriz, haserre handia helarazi dute enpresa elektrikoen jarrera dela eta. Aurrena, zentral nuklearrak dagokien baino lehenago itzaltzeko mehatxua egin zuten. Gero, iragarri zuten eten egingo zituztela energia berriztagarrietan egin beharreko inbertsioak. Baina bezero handiekin zituzten luzerako kontratuak bertan behera uzteak eragin du presiorik handiena Madrilgo gobernuan, industriaren martxari eta susperraldi ekonomikoari eragiten diezaiokeelako horrek.


Summary: EAEko Auzitegi Nagusiak berretsi egin du alabari sexu abusuak egiteagatik gizon bati jarritako bost urte eta erdiko zigorra. 7 urteko alabari ukitu sexualak egitea egotzi diote. Gipuzkoako Auzitegiak maiatzean ezarritako zigorra berretsi du.

EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak berretsi egin du gizon baten bost urte eta bost hilabeteko espetxe zigorra, alabari sexu abusuak egiteagatik Gipuzkoako Auzitegiak maiatzean ezarria. Zazpi urteko alaba adoptatuari ukitu sexualak egin izana egotzi diote; zehazki, sexu abusuen delitu jarraitua egin izana.

Bost urte eta bost hilabeteko espetxe zigorraz gain, beste hainbat zigor ere ezarri dizkiote: lau urtean ez du eskubiderik izango alabaren tutore izateko; zortzi urtean ezingo zaio gerturatu; 15.000 euro eman beharko dizkio; eta, behin kartzelatik aterata, zaintzapean aske egongo da zazpi urtean. Defentsak errekurtsoa jarri du Espainiako Auzitegi Gorenean.

Sententziaren arabera, erasoak 2018ko urtarriletik 2019ko uztailera egin zituen, etxean zeudenean. Gainerako senitartekoen ezkutuan egiten zituen ukituak, edo alabaren kargu geratzen zenean.


Summary: Atzera begirakoa Martin Ugaldek eginei eta emandakoei. Nerea Azurmendik 'Martin Ugalde, historia egin zuen kazetaria' hitzaldia eman du gaur, kazetariaren izen bereko kultur parkean, Andoainen. 'Streaming' bidez izan da ikusgai, 'berria.eus' webgunean. Hurrengo hitzaldia urriaren 21ean egingo dute. Iñaki Uriak Martin Ugalde eta Egunkaria hitzaldia emango du.

Martin Ugalde kazetari eta idazlea jaio zela 100 urte beteko dira datorren azaroaren 11n. Hura gogoratzeko, urte osorako programa dago martxan, haren familiarekin eta hainbat erakunde eta eragilerekin elkarlanean: tartean dira Eusko Jaurlaritza, Gipuzkoako Foru Aldundia, Andoaingo Udala, Hondarribiko Udala, Jakin, Euskal Idazleen Elkartea, Elkar, BERRIA eta Martin Ugalde kultur parkea.

Uda aurretik, kazetariaren inguruko erakusketa egon da ikusgai Hondarribian (Gipuzkoa) eta Donostiako Koldo Mitxelenan, eta abenduaren 4ra arte bisitatu ahalko da Andoaingo Bastero kulturgunean. Gaur, berriz, hitzaldi zikloa hasi dute Martin Ugalde kultur parkean (Andoain, Gipuzkoa). Nerea Azurmendi Martin Ugalde, historia egin zuen kazetaria hitzaldia eman du. Internet bidez ikusgai izan da berria.eus webgunean.

Hurrengo hitzaldia urriaren 21ean egingo dute. Iñaki Uriak Martin Ugalde eta Egunkaria hitzaldia emango du.

Urriaren 28an, Euskal PENeko Laura Mintegiren txanda izango da: Martin Ugalderen garaia PENen begiradatik.

Eta azaroaren 4an, Anjeles Iztueta arituko da: Martin Ugalde eta politika.


Summary: Leioako erasoaren egileak atzo bertan erosi zuen eskopeta. Erkorekak esan duenez, badirudi haren asmo bakarra kalte materialak eragitea zela.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburu Josu Erkorekak zenbait argibide eman ditu atzo Leioan (Bizkaian) EHU Euskal Herriko Unibertsitateko campusean gertatutako tiroketaren inguruan. Azaldu duenez, ustezko egileak atzo bertan erosi zuen arma, Interneteko webgune baten bitartez, eta, unibertsitatera joan aurretik, Artxanda mendian (Bizkaia) aritu zen tiro praktikak egiten.

Erkorekak esan du Ertzaintzaren ikerketa oraindik amaitu gabe dagoela, baina seguru asko gaztea laster eramango dutela epailearen aurrera. «Itxura guztien arabera, badirudi haren asmo bakarra zela unibertsitatean kalte materialak eragitea», azaldu du, eta erantsi du ertzainek atxilotu zutenean ez ziela kontra egin.

Gazteak 21 urte ditu, unibertsitateko ikaslea da, eta, atxilotua izan aurretik, 25 bat aldiz egin zien tiro unibertsitateko eraikin eta azpiegiturei. Erkorekak ez du ezer esan nahi izan gaztearen ustezko motibazioen edo haren buru osasunaren inguruan: «Hori ez da Ertzaintzaren lana, eta gaian adituak diren teknikariek aztertu beharko dute», adierazi du.

Erantzun azkarra

Hezkuntza sailburu Jokin Bildarratz ere auziaz mintzatu da, eta nabarmendu du «azkarra» izan zela arazoaren aurkako erantzuna, eta «ongi» funtzionatu zuela EHUk horrelako aferetarako prestaturik duen protokoloak . «Den-dena, oso arin konpondu zen», erantsi du.

«Lasaitasun mezua» igorri nahi izan dio ikasleei zein unibertsitateko langileei, eta nabarmendu du campusean jadanik «erabateko normaltasunez» ari direla lanean.

Erkorekak ez ezik, Bildarratzek ere ez du «espekulatu» nahi izan gaztearen motibazioez edo haren osasun mentalaz, eta, era berean, ez du aurreratu nahi izan EHUk ikaslearen kontrako neurririk hartuko ote duen.


Summary: Petronorreko langileek aparteko 20.000 ordu egin dituzte enplegu erregulazioan egon arren. Langile batzordeak salatu du aparteko orduen legezko kopurua gainditu dutela, eta hori ohikoa dela findegian

Petronorreko langile batzordeak elkarretaratzea egin du gaur lan ikuskaritzak Bilbon duen bulegoaren aurrean, haien iritziz findegiak gainditu egin duelako langileek egin ditzaketen aparteko orduen kopurua. Javier Loza batzordeko buruak azaldu du urraketa hori ez dela berria, «urteroko kontua» dela, eta lan ikuskaritzak ez ikusiarena egiten duela. Ikuskaritzak negoziazio bidez konpontzeko arazoa dela esaten die langileei, «enpresari isunak jartzeko aukera baztertuta».

Batzordeak gogoratu du iazko urtarrilean hainbat greba egin ondoren enpresarekin akordio bat egin zutela, eta hark ez duela bete hitzemandakoa. Aparteko orduak gutxitzeko asmoz, 2021. urtea amaitu aurretik 75 langile kontratatzeko konpromisoa hartu zuen Petronorreko zuzendaritzak, baina gaur-gaurkoz 25 baino ez ditu kontratatu.

Aurten, gainera, aparteko orduen auzia are lazgarriagoa da batzordearen ustez, enpresak enplegua aldi baterako erregulatzeko espedientea ezarri duelako. Batzordearen arabera, langile guztien artean aparteko 20.000 ordu egin dira, eta hori, findegia bere ekoizpen ahalmenaren %60n izanda. Hala ere, Lozak nabarmendu bezala, egoera hori ez da berria: «Tamalgarria da iaz, COVID-19aren krisi betean, aparteko 31.000 ordu egin izana, eta 2019an 67.000. Urte hartan bi etenaldi tekniko egon ziren». Batzordeak aurreratu du ez duela gora begira gelditzeko asmorik, eta egoera salatzen jarraituko dutela. Ez dute baztertzen mobilizazio gehiagori ekitea.


Eusko Jaurlaritzaren eskaerak

Summary: Eusko Jaurlaritzaren eskaerak.

Eusko Jaurlaritza txosten bat eratzen ari da argindarraren igoerari aurre egiteko proposamenekin, eta Espainiako Gobernuari eta Europako Batzordeari helaraziko die. Hauek dira Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapen sailburuak azaldutako neurri nagusiak:

Espainiako Gobernuari

Zerga eta tasak murriztea. Energiaren ekoizpenarekin eta haren distribuzioarekin harremana ez duten zergak eta karguak indargabetzea, behin-behinean atzeratzea, edo Espainiako Gobernuak bere gain har ditzala. Tapiaren kalkuluaren arabera, fakturaren zenbatekoaren %40 edo %45 dira kargu horiek: energia berriztagarrien sariak, uharteetara argindarra banatzeko kostuak, iraganeko tarifaren defizita estaltzea... Enpresei eta kontsumitzaile arruntei eragingo liekeen neurria da, argindar enpresek zerga horiek fakturara eramaten dituztelako.

Dekretua leuntzea. Gaur bozkatuko den argindarraren inguruko dekretua leuntzea eskatu dio Espainiako Gobernuari. Tapiaren ustez, badago tartea.

Europako Batzordeari

Neurriak ahalbidetzea. Espainiako Gobernuak argindar fakturako tasak murriztuko balitu, erabaki hori estatu laguntzatzat ez jotzeko eskatu dio Europari.

Argindar enpresei

Prezio finkoagoak enpresentzat. Enpresen argindar kontsumoa prezioaren bilakaeren menpe dago. Jaurlaritzaren ustez, konpainiek prezio finkoagoak eskaini beharko liekete. Esaterako, kontsumoaren %60 aurrez zehazturiko prezioan saltzea. EBn badaude antzeko kasuak.

Euskal gizarteari

‘Energiaren herri ituna’. Jaurlaritzak ‘Energiaren herri itun’ bat nahi du, erakundeak, alderdiak eta enpresak elkartuko dituena. Helburua energia gehiago sortzea, eta kontsumo eraginkorragoa lortzea da. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan kontsumitzen den energiaren %8,6 baino ez da ekoizten bertan.


Espainiako Gobernuaren dekretua

Summary: Espainiako Gobernuaren dekretua.

Irailaren 14an, argindarraren garestitzeari aurre egiteko dekretu bat onartu zuen Espainiako Gobernuak, eta haren eskutik herritar gehienei faktura jaitsi egin zaie. Kongresuak gaur berretsi ezean, neurriak indargabetu egingo dira. Hona neurri nagusiak:

Zergen jaitsiera

Uztailean, argindarraren gaineko BEZa %21etik %10era txikitu zuen behin-behinean. Irailean, argindarraren gaineko zerga %5,11tik %0,5era murriztu zuenu urtea bukatu arte. Gehiago txikitzea debekatzen du Europako Batasunak. Gainera, argindar sorkuntzaren gaineko %7ko zergaren ordainketaz libre izango dira konpainiak beste urte erdiz.

Gehiegizko saria etetea

Bi neurri dira. Batetik, zentral nuklearrek eta hidroelektrikoek ez dute jasoko CO2 isurketa eskubideen ondorioz gasak ordaintzen duen saria. Bestetik, gasak berak duen gainkostuaren zati bat ez pagatzeko formula bat egon da: zentral hidroelektrikoek eta nuklearrek megawatt orduko hogei eurotik gora jasotzen duten diru guztia itzuli beharko dute konpainiek.

Enkante txikiak

Argindar konpainia handiak (Iberdrola, Endesa, Naturgy eta EDP) behartuta daude argindar enkanteak egitera konpainia txikien eta industrien artean. Enkanteetan handizkako merkatuan baino prezio txikiagoa izan ohi du.

Gas tarifa arautua

Gasaren hiru tarifa arautuetan ere esku hartu du Espainiako Gobernuak. Hiru hilabetero errebisatzen dira, eta balizko garestitzea %4,6ra mugatuko du.

Tarifa arautuaren aldaketa

Enkante txikien prezioa ere erabiliko da hura kalkulatzeko.

Uraren legearen aldaketa

Ur konfederazioek zehaztuko dute beren arroetako urtegi handietan gutxienez eta gehienez zenbat ur hustu daitekeen argindarra sortzeko. Konpainiek urtegiak nahierara hustu ditzaten eragotzi nahi du neurriak.


Summary: Israel bizkortzen ari da Jerusalem ekialdean koloniak eraikitzeko plana. Jerusalemgo tokiko planen batzordeak lurrak desjabetzea onartu du Givat Hamatos eremuan, juduentzako 1.250 etxebizitza altxatzeko. Horrez gain, bide eman dio Pisgat Ze'ev kolonia handitzeari.

Israelek 1967 urteaz geroztik okupatuta du Jerusalem ekialdea, eta han kolonoentzako milaka etxebizitza eraikitzeko planekin aurrera egiteko asmoa berretsi du Naftali Bennet Israelgo lehen ministroaren gobernuak. Haaretz hedabide israeldarraren arabera, Jerusalem ekialdean bi kolonia berri eraikitzeko urrats bat gehiago egin zuen atzo: Jerusalemgo tokiko planen batzordeak Givat Hamatos inguruko lurrak desjabetzea onartu zuen, eta bide eman zion Pisgat Ze'ev kolonia 470 etxebizitzekin handitzeko planari.

Litekeena da hilabeteko epean pauso gehiago ematea. Datorren astean, E1 kokagunearen plana eztabaidatuko du batzordeak, eta, abenduaren 6an, Atarot aireportuaren ondoko kolonia erraldoia altxatzeko plana. Azken horrek 9.000 etxebizitza eraikitzea aurreikusten du kolono juduentzako.

Lau proiektuak legez kanpokoak dira nazioarteko zuzenbidearen arabera, Palestinaren lurretan egingo liratekeelako. Hori dela-eta, nazioarteak presio egin dio Israeli okupatutako lurretan kolonia gehiago eraiki ez ditzan. AEBen kontrako jarrerak urteetan geldiarazi ditu Tel Aviven asmoak; bereziki, Barack Obama AEBetako presidente ohiaren agintaldian. Donald Trump Etxe Zurira iritsi zenean ere Israelek ez zuen urratsik egin Jerusalem ekialdeko eremu horietan eraikitzeko.

Trumpen agintaldiaren amaieran ekin zion Benjamin Netanyahu Israelgo lehen ministro ohiak prozesua bizkortzeari, eta Bidenek agintea hartu baino egun gutxi batzuk lehenago itxi zuen Givat Hamatos kolonia eraikitzeko prozesua. Bulldozerrak eremua prestatzeko lanetan hasi ziren.

Netanyahuk hasitako bideari azkar ari zaio segida ematen Bennet, eta, oraingoz, ez du AEBetako Gobernuaren kritika zorrotzik jaso, publikoki. Hala ere, Israelgo hainbat hedabidek adierazi dute Etxe Zuria presio egiten ari zaiola bilera pribatuetan, proiektu horiek geldiarazi ditzan.

Nazioartearen kezka da Tel Avivek kolonia horiek eraikiz gero ezinezkoa izango dela Israelen eta Palestinaren arteko gatazka gainditzeko bi estatuen irtenbidea gauzatzea. Ildo horretan, Givat Hamatos eta E1 koloniak jotzen dituzte, bereziki, arduragarri. Givat Hamatosek —1.250 etxebizitza baino gehiago hartuko lituzke— eten egingo luke Jerusalem ekialdearen eta beste herri palestinar batzuen arteko lotura. Kolonia israeldarrek guztiz inguratuko lukete Palestinako hiriburua. E1 koloniak —3.500 etxebizitza—, berriz, Zisjordania bitan zatituko luke, eta oztopatu egingo lituzke iparraldeko eremuaren eta hegoaldekoaren arteko joan-etorriak.

Ataroteko koloniak ere eragozpen handiak eragingo lituzke etorkizunean Palestinak estatu propio bat izan dezan. Atarot inguru industrialaren eta izen bereko aireportu abandonatuaren ondoan dago proiektua, eta palestinarrek Jerusalemen garapenerako duten eremu libre bakarra hartuko luke.

Oreka bila

Yair Lapid Israelgo Atzerri ministroa Washingtonen da egunotan, bisita ofizial batean. Anthony Blinken AEBetako Estatu idazkariarekin bildu zen atzo, eta bi agintariek hiruko bilkura bat egin zuten ondoren Arabiar Emirerri Batuetako Atzerri ministro Abdullah bin Zayedekin.

Bilkuraren ostean, Estatu idazkariak ez zion aipamenik egin Israelen kolonia hedatzeko politikari. Bestelako gaiak izan zituzten hizpide Lapidek eta Blinkenek: Iran, Israel eta hainbat herrialde arabiarren arteko itunak, eta AEBek palestinarrentzako Jerusalemen ireki asmo duten kontsulatua.

AEBetako Gobernuak kolonien gaineko aipamenik egin ez zuenez, pentsa daiteke gai hori ez dela Etxe Zuriaren lehentasun bat Ekialde Hurbilean, edo prest dagoela hedatze politika hori baimentzeko. Hainbat adituren iritziz, berriz, baliteke oreka politiko kontu bat izatea. Horien arabera, Bidenek saihestu egin nahi du Obamak Netanyahurekin izan zuen aurrez aurreko talkaren gisako bat izatea, Israelekin harremanak zaintze aldera. Gainera, Bennetek koalizio gobernuan duen egoerari ere erantzungo lioke isiltasun horrek, kolonien gaineko kritika publiko batek lehen ministroaren agintea kolokan jar dezakeelakoan. Hala gertatuko balitz, Netanyahu bera litzateke Bennetentzako arriskurik handiena.

Kolonoentzako milaka etxebizitza eraikitzeko proiektuak aipatu gabe, Blinkenek adierazi zuen Bidenen gobernuak bi estatuko irtenbidea babesten duela Palestinaren eta Israelen arteko gatazka gainditzeko.

Adierazpen publikoak alde batera utzita, Etxe Zuria Israeli era diskretuan presio egiten ari bazaio, oraingoz ez du lortu Tel Aviven planak geldiaraztea.


Summary: Gutxienez 46 lagun hil dira Taiwango eraikin batek su hartu ostean. Suhiltzaileen arabera, baliteke heriotza kopuruak gora egitea, 41 lagun ospitaleratu baitituzte.

Taiwan hegoaldeko Kaohsiung hiriko eraikin batek su hartu du goizaldean, eta gutxienez 46 lagun hil dira ezbeharraren ondorioz. Suhiltzaileen arabera, beste 41 ospitaleratuta daude, eta, ondorioz, baliteke heriotza kopuruak gora egitea datozen orduetan.

Lehen ikerketen arabera, sua 3:00 aldera —21:00ak Euskal Herrian— piztu da, hamahiru pisuko eraikinaren lehen solairuan. Handik, berehala zabaldu da eraikineko etxebizitzetara eta merkataritza zentrora. Suhiltzaile Departamentuaren arabera, etxebizitza horietan adineko pertsona ugari bizi ziren, eta haiek erreskatatzeko bi txanda egin dituzte: denera, 62 lagun atera dituzte handik, baina horietatik zazpi hil egin dira, zaurien ondorioz.

Sua kontrolatzeko, berriz, bi ordu behar izan dituzte, eta beste bi hura guztiz itzaltzeko. Departamentu hartakoek nabarmendu dute «operazio zaila» izan dela. Denera,159 lagun aritu dira erreskate lanetan, eta 75 ibilgailu mobilizatu dituzte.


Summary: Osakidetza astelehenean hasiko da gripearen txertoa jartzen. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan gaurtik har dezakete ordua arrisku taldeetakoek. Gripearen txertoarekin batera, Osakidetzak COVID-19aren txertoaren hirugarren dosia jasotzea eskainiko die duela sei hilabete baino gehiago txertatutako 70 urte edo gehiagokoei.

Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak gripearen aurkako txertaketa kanpaina aurkeztu du gaur, Osasun Publikoaren eta Adikzioen zuzendari Itziar Larizgoitia eta gripearen kanpainaren koordinatzaile Enrique Peirorekin batera. Txertaketa kanpaina datorren astelehenean hasiko da, urriaren 18an. Egun horretan hasiko dira txertatzen arrisku taldean dauden herritarrak. Talde horretan daude 65 urte edo gehiagokoak, patologia kronikoren bat dutenak, haurdun dauden emakumeak, osasun arloko profesionalak, gizarte zerbitzuetako langileak eta familiako zaintzaileak, eta zahar etxeetan bizi direnak (kolektibo horri aste honetan bertan hasi zaizkio jartzen txertoa).

Talde horien barruan dauden herritarrek gaurtik har dezakete ordua txertoa jartzeko. Bi bide dituzte horretarako: Osakidetzaren webgunearen bidez, edo beren osasun zentrora deituta. Arrisku taldekoak ez diren gainerako herritarrek, berriz, azaroaren 15etik aurrera eska dezakete ordua txertoa hartzeko. Sagarduik azaldu duenez, aurten gripearen aurkako txerto tetrabalente bat jarriko da, helburua baita birusaren aldaeretatik gehiago babestea. Osakidetzak 651.333 dosi eskuratu ditu guztira, eta, behar izanez gero, %20 dosi gehiago hartu ditzake.

Gripearen aurkako kanpainaren aurtengo leloa hauxe da: Eta orain gripeak ez gaitzala banandu. Jarri txertoa. Osasun sailburuak azaldu duenez, lelo horrekin gogora ekarri nahi dute koronabirusari aurre egiteko azken urte eta erdi luzean gizarteak egin duen ahalegina. «Kanpainaren helburua da pertsona zaurgarrienen osasun indibiduala zaintzea, baina baita osasun kolektiboa zaintzea ere». Hori dela eta, iaz egin zen bezala, arrisku kolektibo batekoak ez diren biztanleek ere hartu ahal izango dute txertoa, betiere dosiak eskuragarri badaude.

Berritasun bat izango du aurtengo kanpainak, Sagarduik jakinarazi duenez: gripearen txertoarekin batera, COVID-19aren txertoaren hirugarren dosia jasotzeko aukera izango dute 70 urte edo gehiago duten eta COVID-19aren aurkako txertoa duela sei hilabete baino gehiago hartua dutenek.

Gripeari aurre egiteko prebentzio neurriak betetzea garrantzitsua dela azpimarratu du, halaber, Sagarduik. Besteak beste, eskuak garbitzea, jendetza saihestea, espazio itxiak aireztatzea eta maskara erabiltzea aipatu ditu. Azken horri dagokionez, Osasun sailburuak nabarmendu du maskara iaz «giltzarria» izan zela gripearen birusa ez hedatzeko, eta, horregatik, herritarrei eskatu die erabiltzeko, bereziki leku itxietan eta gripearen sintomarik izanez gero.


Summary: Jaialdi berezi bat iragarri du Hatortxu Rockek datorren urterako. Hatortxu Rock jaialdiak 25. aldia ospatuko du abenduaren 18an, ‘Kilometroak metro’ lelopean. Datorren urteko uztailean ere bi eguneko jaialdi berezi bat egingo du, eta Atarrabian izango da hori ere.

«Beste urte batez, hemen da Hatortxu Rock». Horrela iragarri du Hatortxu Rock jaialdiak bueltan dela, «urte eta erdi berezi» baten ostean ohiko formatura bueltatzeko prest dagoela. «Hamarnaka adjektibo jartzen ahal zaizkie atzean utzi ditugun hilabete hauei guztiei [...]. Baina, horren guztiaren gainetik, Hatortxu Rock jaialdiak ideia argi bat izan du: lanean jarraitu beharra dago». Atarrabian (Nafarroa), jaialdiaren ohiko etxean ospatuko dute itzulera: abenduaren 18an izango da, eta datozen asteetan emango dute bertan joko duten talde eta musikarien berri.

Ekitaldiaren harira plazaratutako oharrean azaldu dutenez, «guztiok ezagutzen dugun Hatortxu Rock bat» izango da abenduaren 18an egingo dutena, murrizketa neurriak bertan behera gelditu direnez gero «Hatortxu Rock antolatu eta jaialdiaz gozatzeko moduan» daudela iritzi baitiote. Ohi bezala, euskal preso politikoek senide eta gertukoek pairatzen duten sakabanaketa politika salatzeko antolatu dute, eta irabazi ekonomikoak ere sakabanaketaren aurkako lanera bideratuko dituzte.

Igande honetatik aurrera erosi ahal izango da jaialdirako sarrera: 20:00etan jarriko dituzte salgai, jaialdiaren webgune ofizialean, eta 20 euroan erosi ahal izango dira. Egunean bertan, berriz, 25 euro ordaindu beharko dira sarrera bakoitzarengatik. Zehaztu dutenez, iazko aldi berezian sarrera erosi zuten guztiek aukera izango dute aurtengo hau aurresalmentan lortzeko, eta posta elektronikora bidaliko dieten mezu baten bitartez erosi ahal izango dute sarrera.

Beste ekitaldi bat 2022an

Ez da jaialdiak eman duen albiste bakarra; izan ere, hurrengo urtean ere ekitaldi handi bat izango dela aurreratu dute. Uztailaren 29an eta 30ean izango da, Atarrabian, eta bi egun iraungo du. «Azken urtean antolatu ezin izan diren ekitaldi guztiak kontuan hartuta eta sakabanaketaren aurkako borrokan dagoen beharra aztertuta» hartu dute erabaki hori. Une horretan koronabirusaren bilakaera zein den aztertu beharko dutela ere aurreikusi dute, baina gaur-gaurkoz «zita berezi» hori prestatzen hasiak direla. «Gero eta gertuago ikusten dugun sakabanketa politikaren amaiera gauzatzeko».


Summary: Haur pobreziaren «aurka borrokatzeko» akordioa lortu dute Eusko Legebiltzarrean. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan haurren pobrezia puntu eta erdi igo da bi urtean, eta adingabeen artean %11,7ra iritsi da.

Elkarrekin Podemos-IUk haur pobreziaren aurka «borrokatzeko» eta haurren eskubideak areago «hobetzeko» mozio bat aurkeztu du Eusko Legebiltzarreko osoko bilkuran. EAJk, PSEk eta PPk babestu egin dute. EH Bildu, berriz, abstenitu egin da.

Isabel Gonzalez Elkarrekin Podemos-IUko legebiltzarkideak adierazi duenez, ezin daiteke «normal onartu» haurren pobrezia, eta orain arteko politikek «porrot» egin dutela esan du. Izan ere, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan goraka doa haur pobrezia: pobreziaren eta desorekaren 2020ko azken inkestak ohartarazi duenez, haurren pobrezia puntu eta erdi handitu da bi urtean, eta adingabeen artean %11,7ra iritsi da.

Adostutakoen artean, Aukerak Suspertzen programa abian jartzea erabaki dute: haurren alfabetatzea eta familia zaurgarrien irisgarritasun digitala errazteko. Horrez gain, egoera sozioekonomiko zaurgarrian dauden familietan hezkuntza behar bereziak edo ikaskuntza zailtasunak dituzten ikasleek behar duten laguntza espezifikoa indartuko dute. Legebiltzarraren egutegian, berriz, gaur-gaurko gai bihurtuko da haur eta nerabeen eskubideen lege proiektu berria.

Gonzalezek esan du «zapore gazi-gozoa» utzi diola azken erabakiak, eta «anbizioa falta» izan dela aurpegiratu die beste alderdiei. Koalizio morearen jatorrizko proposamenean, lerro estrategiko bat txertatzea nahi zuten Euskadi Next- 21-26 funtsen barnean, haurren politiken gainekoa. «Guztiz ezinezkoa izan da, Berdintasun Ministerioko Corresponsables programan ikusi dugun bezalaxe», azaldu du Gonzalezek.

Hitzarmenetik kanpo

Hitzarmenetik kanpo gelditu da haurren pobrezia borrokatzeko laguntza espezifiko bat, txirotasunaren mugan bizi diren eta seme-alabak dituzten familientzat bermea ematekoa zena. Gonzalezek baieztatu du neurri horrek «zinez hobetuko» zuela haien bizimodua.

Azkenik, Gonzalezek gogora ekarri ditu Erika Tavaresen bi ume adingabeak —bikotekideak hil zuen Tavares— . Eskatu du haien eskura jartzeko doluan eta egoera psikologikoan laguntzeko behar diren baliabideak.


Summary: Libanon gutxienez sei lagun hil dituzte protestetan, eta 30etik gora zauritu. Beiruteko portuan gertatutako leherketa ikertzeko izendatutako epailea «politizatuta» dagoela salatzeko Hezbollahk eta Amal talde xiitek deitutako manifestazioan izan dira istiluak. Frankotiratzaile batzuek tiro egin diete militante xiitei.

Beiruteko portuan iazko abuztuaren 4an gertatutako leherketak 200 bat hildako eta 6.500 zauritu inguru utzi zituen. Eztanda hura zerk eragin zuen aztertu dezala eskatu diote Tarek Bitar epaileari, baina azken bi asteetan bi aldiz utzi behar izan du bertan behera ikerketaren hasiera. Azkenekoz, asteartean bertan, Ali Hassan Khalil eta Ghazi Zaiter leherketaren unean ministro zirenak ikertzeko eskatu eta gero. Amal alderdi xiitako parlamentariek epailea errekusatu zuten, hari partzialtasuna egotziz. Libanoko Kasazio Auzitegi Zibilak oraindik immunitaterik ez duten parlamentarien helegiteak baztertu dituela jakinarazi du gaur eguerdian, argudiatuta ez dela nor planteatutakoaz ebazteko. Hori iragarri duenean, Bitarren kontrako protesta bat antolatuta zegoen Beiruteko Justizia Auzitegiaren parean, Amalek eta parlamentuan orain aliatu duen Hezbollah mugimendu xiitak deituta. Bi alderdi xiitek ohar bateratu baten nabarmendu dutenez, «teilatu batzuetan zeuden frankotiratzaile batzuk» tiroka hasi dira, eta orduan lehertu dira istiluak. Tiroketaren ondoren, hainbat talderen arteko borrokak hasi dira auzitegiaren bueltako kaleetan, eta, Libanoko Gurutze Gorriaren arabera, gutxienez sei dira hildakoak, eta 30etik gora zaurituak.

Barne ministro Bassam Maulauik ordu batzuk geroago baieztatu du frankotiratzaile batzuk izan direla militante xiita batzuei «buruan» tiro egin dietenak. Amalek eta Hezbollahk nabarmendu dute dozenaka pertsona bildu dituen elkarretaratzeak «asmo baketsua» zuela, eta jarraitzaileei eskatu diete lasai jokatzeko eta «asmo txarreko tranpan» ez erortzeko. Libanoko armadak bere Twitter kontuan adierazi duenez, manifestariak justizia auzitegirantz zihoazenean egin diete tiro. Militarrek eremua hesitu dute jarraian, herritarrei kaleak husteko eskatu diete, eta «erantzuleak atxilotzeko operazioa» jarri dute martxan. Najib Mikati lehen ministroak «lasaitasuna» eskatu du. Xiiten ustez, Libanoko Indarrak alderdi kristauarekin lotutako «taldeak» daude erasoaren atzean. Samir Geagea alderdi horren liderrak gertakariak gaitzetsi ditu, bere Twitter kontuan jarritako mezu batean.

Hezbollahren ustez, Bitar epaileak auzia «politizatuko» luke. Mugimendu xiitaren buruzagi Hassan Nasrallahk magistratu hori ikerketatik kentzera deitu zuen asteartean, telebistaz emandako diskurtso batean. Al Yadid telebista kateak iturri anonimo bat aipatuz esan duenez, Bitarren asmoa litzateke portuko leherketa Hezbollahri leporatzea.

Kontuak kontu, hamalau hilabete igaro dira leherketa gertatu zenetik, eta oraindik ez da hasi zergatiak bilatzeko ikerketa. Hasieran, Fadi Sawan epaileari eman zioten ardura, baina Libanoko Kasazio Auzitegi Zibilak kasutik kendu zuen joan den otsailean, ontzat eman baitzuen bi ministro ohik haren aurka aurkeztutako errekusazio helegitea. Kargutik kendua izan aurretik, Sawanek arduragabekeria egotzi zien Hassan Diab orduan lehen ministro zenari eta eztandaren momentuan ministro ziren hiruri.

Ia 3.000 tona amonio nitrato zeuden bilduta Beiruteko portuan, baina biltegietan ez zegoen beharrezko segurtasun neurririk. Leherketa gertatu baino bi aste lehenago, uztailaren 20an, segurtasun funtzionarioek gutun bat bidali zieten Michel Aoun Libanoko presidenteari eta Diabi, ohartaraziz amonio nitrato hura biltzea arriskutsua zela, eta produktu kimiko horrek eztanda eginez gero hiria suntsi zezakeela. Reuters berri agentziak argitaratu zuen informazio hori, Libanoko Gobernuaren segurtasun iturriek emandako informazioa aintzat hartuta.

Immunitateaz

Eztandak hildakoak eta zaurituak eragin zituen, eta hiriko hainbat auzo suntsitu. Biktimek diote bai Khalilek eta Zaiterrek, bai aurrez deklaratzera deitutako beste parlamentari batzuek epailearen jarduna oztopatu nahi dutela, oraindik ez baitute immunitate parlamentariorik. Biktima horietako batzuk ere, hain zuzen, justizia auzitegiaren aurrean bildu dira. Datorren astean da egitekoa parlamentuan hurrengo osoko bilkura, eta orduan dira immunitatea berreskuratzekoak.

Aintzat hartu behar da Libano gobernurik gabe egon zela hamahiru hilabetez: leherketa gertatu eta astebetera Diabik dimisioa eman zuenetik, hain zuzen. Aurtengo irailaren hasieran osatu zuten atzera, eta parlamentuak irailaren 20an eman zion oniritzia. Amalek eta Hezbollahk ere Mikati babestu zuten, baina leherketaren ikerketaren harira gobernuari eskatu diote Bitar kasutik kentzeko. Libanoko Indarrak alderdiaren aldekoa izatea aurpegiratzen diote.