Summary: Ipar Irlandan, lehen aldiz, katolikoak gehiago dira protestanteak baino. Ostiral Santuko Akordioaren arabera, Ipar Irlandaren etorkizunari buruzko erreferenduma egin liteke ikusten bada egon litekeela Irlanda batzearen aldeko gehiengo bat.

Joan den asteartean zuten argitaratzekoa Ipar Irlandako errolda berritua, baina Erresuma Batuko Elizabeth II.aren hiletak atzeratu egin zuen hori ere. Gaur jakin da azkenean askok espero zuten datua, hau da, katolikoak gehiago direla protestanteak baino: zehazki, %45,7 dira katolikoak, %43,48 protestanteak eta %1,5 beste erlijio batzuetakoak. Datua adierazgarria da oso; izan ere, Ostiral Santuko Akordioaren arabera, erreferendum bat egin ahalko litzateke, betiere, Ipar Irlandarako Erresuma Batuko idazkariak aurreikusten badu egon litekeela gehiengo bat Irlanda batzearen alde.

Dena den, bada esanguratsua den beste datu bat ere, herritarren %9,3 —177.300 pertsona— ez baitira identifikatzen erlijio bakar batekin ere. Hor ere igoera nabarmena izan da duela hamar urtetik hona; izan ere, 2011n %5,6 ziren horiek: 101.200 lagun inguru.

Duela hamar urte lehen aldiz galdetu zieten herritarrei beren nazio sentimenduari buruz: %40k erantzun zuten britainiar sentitzen zirela; herritarren laurden batek (%25), irlandar; eta %21ek, iparrirlandar. Hor ere izan da aldaketarik; izan ere, %31,9k erantzun dute britainiar sentitzen direla; %29,1ek, irlandar; eta %19,8 iparrirlandar.

Gaur argitaratu duten errolda 2021ean osatua da, hau da, lehena 2016an Europako Batasuna uztearen alde bozkatu zenetik. Orduz geroztik, ugaritu egin dira Irlandako pasaportea lortzeko eskariak Ipar Irlandan. Hori ere islatu da galdeketan: %47 dira Erresuma Batuko pasaportea dutenak (%59 ziren 2011n); %27 Irlandakoa dutenak (%21 ziren 2011n); eta %19 pasaporterik ez dutenak (%16 ziren duela hamar urte).

Baikor agertu da Ipar Irlandako lehen ministrorde eta Sinn Feineko presidenteorde Michelle O’Neill: «Emaitzek erakusten dute aldaketa historikoa gertatzen ari dela uharte honetan, eta gure gizartearen aniztasunak aberatsago egiten gaitu». SDLP Alderdi Sozialdemokrata Laboristako buru Colum Eastwooden esanetan «benetako aldaketaren unea» da honakoa.

Urratsa bat gehiago egin du Sinn Feineko parlamentari John Finucanek, eta eskatu dio Irlandako Gobernuari presta dadila batasunari buruzko erreferendum posible baterako. «Aldaketa honek ez du atzera-bueltarik. Etorkizun hobe baten parte izateko aukera dugu orain, Irlanda berri batekoa. Baina horretarako prest egon behar dugu».

Datuen «irakurketa okerra» egitearen arriskuaz ohartarazi du, ordea, DUP Alderdi Demokratiko Unionistak. Gregory Campbell diputatuaren esanetan, errealitate «ironiko» baten aurrean aurkituko dira katolikoak gehiengo izateak Irlandaren batasuna ekarriko duela uste dutenak: «Erresuma Batuaren menpeko Ipar Irlanda zenbat eta pluralagoa izan, orduan eta aukera gutxiago banaketaren aldeko gehiengo bat lortzeko».

Kolpe gogorra

2011ko erroldaren arabera, Ipar Irlandako herritarren %45,1 ziren katolikoak, edo katoliko gisa hezi zituzten; eta %48,4 ziren protestanteak edota kristautasunaren beste adarren batekoak. Pasaporteari dagokionez, %60k zuten Erresuma Batuko dokumentazioa, eta %20k Irlandakoa.

1921ean hasi ziren errolda osatzen, eta, geroztik, hamar urtean behin berritzen dute. Lehen aldi hartan, nabarmen gehiago izan ziren protestanteak, eta hala jarraitu du geroztik, nahiz eta aldea murriztuz joan den urtetik urtera. Gehiengo hori, gainera, instituzioetan islatzen da, non urteetan unionisten esku izan den agintea. Hori ere galduz joan dira, ordea. «Jakina zen egunen batean helduko zela. Euren gehiengo politikoaren galeraren lekuko izan dira [unionistak]. Orain zenbakietan ere gutxiago direla ikustea beste kolpe bat izango da», azaldu du Diarmaid Ferriter historialariak.

Katolikoen jaiotza tasa handia izan da zenbakiak irauli dituena. Baina garaiak aldatuz doaz, eta gaur egun katoliko izateak ez du nahitaez esan nahi Irlandaren batasunaren alde egotea. Horri eusten diote unionistek, eta hori bera ohartarazi du goizean DUPek berak ere, nahiz eta oraindik ere katoliko gehienak irlandar gisa identifikatu, britainiar gisa baino gehiago.

Batasunari buruzko galdeketa sustatzen duen Irlandako Etorkizuna plataformako eledun Patricia McBridek zehaztu dio The Guardian egunkariari erlijioa eta nortasun nazionala ez direla beti erabakigarriak erreferendum posible batean jendeak nola bozkatuko lukeen aurreikusteko; bai, ordea, zergak, gizarte zerbitzuak eta bestelako oinarrizko beharrak. «Jendea gehiago kezkatzen du balizko batasun batek bere ekonomian izan dezakeen eraginak. Ez da soilik bihotzarekin bozkatzen, buruarekin ere bozkatzen da», azaldu du.


Summary: Urkulluk bost «herri akordio» eskaini ditu, aparteko egoerari aurre egiteko. EAJren eta PSEren arteko gobernu akordioa goraipatu, eta lankidetza zabaltzeko eskua luzatu du lehendakariak. Eusko Jaurlaritzaren eta Espainiako Gobernuaren arteko batzorde iraunkor bat sortzea eskatu du.

Joanak gogora ekarrita, baina datozenei so. Begirada aurrera eta atzera, alde batera zein bestera zuzenduz egin du Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluk Eusko Legebiltzarreko urte politikoko lehen hitzartzea. Politika orokorreko osoko bilkura izan dute parlamentuan, 9:30ean. Iragan da lehenbiziko txanda, Urkullurena. Arratsaldez izanen du segida eztabaidak, talde politikoen hizketaldiekin.

Ikusi gehiago: Gobernuko alderdiek Urkulluren hitzak babestu dituzte, eta oposizioa kritiko agertu da

Iragarria zenez, akordioek berebiziko garrantzia izan dute Urkulluren hitzaldian. Bost «herri akordio» eskaini dizkie taldeei, «elkarrizketarako eta adostasunerako oinarri» izan daitezen. Hauek dira zehazturiko lehentasunak: gizarte kohesioa, lana, industria eta garapen jasangarria, klima larrialdia, eta erronka demografikoa eta gazteria. Lehendakariaren esanetan, itun horiek giltzarri izanen dira egungo zailtasunak gainditzeko. Baikor aritu da, halere: «Itxaropena ez ezik, konfiantza eta uste osoa ere badaukat: berriz ere gaindituko dugu aurrean dugun erronka, eta indartuta aterako gara».

Ikusi gehiago: Politika orokorreko eztabaida, minutuz minutu

40 neurri aurkeztuko ditu Urkulluk, iragarri duenez, eta aletu ditu horietako zenbait. Besteak beste, hauek dituzte mugarri: 2026ko Etxebizitzaren Itun Soziala; osasun plan berria; lehen arreta indartzea; osasun mentalerako estrategia berria; Finantzen Euskal Kontseiluaren Institutuaren egituraketa berria; Osakidetzako langileria egonkortzea eta handitzea; eta Hezkuntzako langileak egonkortzea.

Bitariko harremana

Lehendakariak kezka azaldu du 1979ko estatutuaren betetze mailarekin. Halaber, zehaztu du haren ustetan autogobernua «inflexio puntuan» dagoela, eta adierazi du ezinbestekoa dela hura «sakontzea, eguneratzea eta zabaltzea». Transferentzien egutegia betetzeko eskatu dio Espainiako Gobernuari. Gainera, helburu argi bat zehaztu du: «konfiantza» giroa berreskuratzea. Horretarako, neurri bat proposatu du: Eusko Jaurlaritzaren eta Espainiako Gobernuaren arteko batzorde iraunkor bat sortzea.


Summary: Navarra Suma bakarrik gelditu da parlamentuan, 0-3 zikloaren auzian. Koalizio espainiazaleak lege proposamena aurkeztua zuen «langileen baldintzak hobetzeko», baina gainerako indarrek bide orri propioa adostu dute.

Ezin izan du 0-3 zikloaren bandera astindu. Navarra Sumak lege proposamen bat aurkeztua zuen, «0-3 zikloko haur eskoletako langileen lan baldintzak hobetzeko». Gainerako talde parlamentarioek, baina, uko egin diote proposamena tramiterako onartzeari, koalizio eskuindarraren proposamena «oportunista» eta «zinikotzat» jota. Horren ordez, itun bat sinatu zuten atzo PSNk, Geroa Baik, EH Bilduk, Ahal Dugu-k eta Ezkerrak. Bide orri propio horrek balioko du, besteak beste, udalen eta Nafarroako Gobernuaren haur eskoletako langileen soldatak berdintzeko eta hezkuntza laguntzarako ehun jardunaldi osatzeko adina langile kontratatzeko. Sinatzaileen arabera, Navarra Sumak proposatutakoa baino «osoagoa eta garantistagoa» izanen da bost indarrek adostu dutena.

Gainerako talde guztiek ituna sinatua zutela jakinda, Navarra Sumako diputatu Pedro Gonzalezek ez du ahaleginik egin ere bere lege proposamenaren aldeko botoa eskatzeko, eta gobernuari eusten dioten taldeei kritika egin die, «Bilduk nahi duena» egiteagatik: «Futbolean, hamaikak jokatzen dute, eta Alemaniak irabazten du beti; bada, parlamentu honetan, beti irabazten du Bilduk, gobernuak men egiten diolako». Bozketa galdu arren, langileen baldintzak hobetzearen meritua Navarra Sumarena dela uste du Gonzalezek: «Tramiterako onartu gabe ere, lege proposamen honek lortu du gainerako taldeak ados jartzea, langileen baldintzak hobetzeko», esan du ironiaz. Horrez gain, Nafarroako Gobernuari leporatu dio 0-3 Plataformaren aldarrikapenei «entzungor» egin izana: «2015ean bezala gaude, apenas egin duzuen ezer urte hauetan, eta mugitzen hasi zarete egoera jasanezina bihurtu denean».

PSNko eledun Jorge Agirrek Navarra Sumari egotzi dio 0-3 zikloko langileen «erabilera politikoa» egin izana, eta aurreko legealdian Gonzalezek berak plataformari buruz esanikoak gogorarazi dizkio: «'Nork osatzen du 0-3 plataforma? Zer zilegitasun dute gobernuarekin negoziatzeko? Denok dakigu nor dagoen plataforma honen atzean'. Adierazpen horiek ez zituen Gimeno kontseilariak egin, ezta nik ere. Adierazpen horiek zuk egin zenituen, Gonzalez jauna. Beraz, aurkeztu duzuen lege proposamen hau zer da: oportunismoa ala filibusterismo politikoa?». Are: Navarra Suma osatzen duten alderdiek —UPNk, PPk eta Ciudadanosek— urteetan eginiko politikek «lege proposamenari sinesgarritasun osoa kentzen diotela» gaineratu du PSNko parlamentariak: «Gogora ekar ditzakegu 2012. urtean ezarri zenituzten murrizketak, ratioen igoera, baldintza materialen okertzea, aurrekontuen apaltze jarraitua... Hortaz, ez dakit Navarra Suma horretaz guztiaz ahaztu den, ala fede txarrez ari diren».

Geroa Bairen izenean, Maria Solana parlamentari eta Hezkuntza kontseilari ohiak esan du 0-3 sektoreko langileek maiatz eta ekainean egin zuten greba «eragotz zitekeela, langileen beharrei erreparatuta». Hala ere, atzo PSNk, Geroa Baik, EH Bilduk, Ahal Dugu-k eta Ezkerrak adostutako ituna goraipatu du, «Navarra Sumaren lege proposamena gainditzen duelako». «Sinetsita nago Navarra Sumako Gonzalez jaunak berak ere gustuko duela gure akordioa, ausartagoa delako. Horregatik ez dute itunaren edukiaz hitz egin nahi, eta sinatzaileengan jarri nahi dute arreta. Guk hasieratik esan genuen auzi hau konpontzeko ez zela lege bat behar, baina bai akordio sinatu bat. Orain baditugu bide orri propio bat, aurrekontu zabalago bat eta egutegi bat».

EH Bilduko legebiltzarkide Bakartxo Ruizek gogor hitz egin du Navarra Sumaren proposamenaren kontra, «besteon merituak propioak balira bezala aurkeztu nahi izan dituelako». Koalizio espainiazaleari egotzi dio 0-3aren kostuaren zati bat udalei ordainarazi nahi izatea, eurekin kontsultatu gabe, eta agintean zirenean egiten zutenaren kontrakoa exijitzea orain: «UPNk murrizketa izugarriak ezarri zituen 0-3 zikloan, eta lezioak eman nahi dituzte orain? Niri ez zait sinesgarria iruditzen. Hain zuzen, aurrera urrats batzuk eman ahal izan ditugu, eskuina gobernutik atera zenetik, ez lehenago». Hala ere, «triunfalismoa alboratzeko» galdegin die gobernuari eusten dieten taldeei, «bide luzea baitugu aurretik, 0-3 hezkuntza publikoa, doakoa eta unibertsala bermatu ahal izateko».


Summary: Espainiako Gobernua aberastasun handien gaineko zerga bat prestatzen ari da. Maria Jesus Montero Ogasun ministroaren arabera, 2023ko urtarrilaren 1ean jarriko da indarrean, eta soilik behin-behinean.

Bankuen eta energia enpresen gaineko zerga berezien ondoren, Espainiako Gobernua beste bat lantzen ari da: aberastasun handien gainekoa. Koalizio gobernuko kiderik txikienak proposatu zuen, UP Unidas Podemosek, baina PSOEn ere bidea egiten ari da proposamena.

Maria Jesus Montero Ogasun ministroak (PSOE) azaldu du gobernuko teknikariak «proposamena lantzen» ari direla, eta zerga berria «arrazoizko epe batean» jarri beharko dela indarrean. Epe hori 2023ko urtarrilaren 1a izan beharko litzatekeela uste du Monterok. Hasieran, aldi labur baterako zerga berezi bat izango litzateke, baina ministroak ez du baztertu luzatu behar izatea: «Egoerak esango du».

Zehazki zer zergapetuko den ikusteko dago, Espainiako zerga sisteman —eta Hego Euskal Herrikoetan ere— dagoeneko badagoelako ondare zerga bat. Haren bidez, kopuru jakin batetik gorako ondasunak zergapetzen dira, hala nola etxeak, akzioak eta bankuko kontuak.

Ondare zergari buruzko eztabaida puri-purian dago oraintxe. Izan ere, autonomia erkidegoen esku dago haren kudeaketa, eta Andaluziako Juntak iragarri berri du ondare zergari %100eko hobaria emango diola; hau da, inork ez duela ordaindu beharko. Madrilek aspaldi hartutako bideari heldu dio horrela Andaluziak, eta Murtziak ere iragarri du asmo hori duela. PP dago hiru erkidego horietako gobernuan. Andaluziaren erabakiak kezka sortu du beste erkidegoetan, Madrilekin gertatu den bezala, herritar aberats asko han erroldatuko diren beldur direlako.

Monterok berak gogor kritikatu du Andaluziako Juntaren erabakia eta Murtziakoaren iragarpena. «Zentzugabea da, eta sekulako arduragabekeria, Espainiako Gobernuari etengabe finantzaketa handiagoa eskatzea eta, aldi berean, beren esku dagoen zerga bat kentzea. Are gehiago, herritarren %0,2ri zerga bat kentzea, haren bilketak %99ri mesede egiten baitie». Haren kalkuluen arabera, Andaluziak 120 milioi euro gutxiago bilduko ditu zergetan, eta 6.000 euroren oparia egingo die «gehien duten %0,2 horiei». Montero andaluziarrak gogorarazi duenez, Andaluzia da biztanleko osasunean eta hezkuntzan gutxien inbertitzen duen erkidegoetako bat.

Eta Euskal Herrian, zer?

Ez dago garbi Monterok iragarritako zerga horrek zer eragin duen Hego Euskal Herrian. Zuzeneko zergen gaineko eskuduntza Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako batzar nagusiek eta Nafarroako Parlamentuak dute, eta lurralde horietako ogasunei dagokie zerga horiek biltzea.

Baina Espainiako Gobernuak badu beste aukera bat: zerga izendatu beharrean, «ondarearen prestazio publiko bat» izendatzea. Horrela eragotz ditzake haren aurkako auzibideak, eta izkin egin foru ogasunen eskuduntzari.

Hori bera egin dute PSOEk eta UPk Espainiako Kongresuan aurkeztu dituzten energia konpainien eta bankuen gaineko tasa bereziekin. Eusko Jaurlaritzak eta EAJk protesta egin dute, eta ikusteko dago zer gertatuko den tasa horien bilketarekin.


Summary: Errenta zerga deflatatuko dute ogasunek 2023an ere. Urkulluk Politika Orokorreko bilkuran iragarri du neurria. Krisi energetikoari aurre egiteko 400 milioi euro erabiliko ditu. Lehendakariak ziurtzat jo du ogasunek aukera izango dutela energiaren eta bankuen sektoreko enpresei ezarriko zaien zerga edo tasa berriaren zati bat biltzeko.

Iñigo Urkullu lehendakariak 400 milioi euroko neurri sorta bat iragarri du krisi energetikoari aurre egiteko, eta, horren barruan, PFEZ pertsona fisikoen errentaren gaineko zergaren deflatazio berri bat, 2023ko urtarriletik aurrera aplikatuko dena. Lehendakariak erabaki hori aurreratu du Eusko Legebiltzarreko Politika Orokorreko Osoko Bilkuran. Datorren hilabetean egingo den Finantzen Euskal Kontseiluaren bileran aurkeztuko dira neurriak. Iragarritako plana finantzatzeko, Urkulluk ziurtzat jo du foru ogasunek Espainiako Gobernuak energiaren eta bankuen sektoreko enpresei ezarri nahi dien zerga edo tasa berriaren zati bat bildu ahal izango dutela, baina lehendakariak ez du zehaztu nola eta zenbat, eta ez du azalpenik eman gai horri buruz Madrilekin dituzten elkarrizketei buruz. Zehaztu duenez, dirua biltzeko beste bideak aurrekontu baliabide propioak eta energia neurriak finantzatzeko Europako Batasunaren RePOWER EU funtsa izango lirateke. Deflatazioari dagokionez, aurten ere hartu dute neurri hori hiru foru ogasunek, %5,5eko deflatazioa ezarriz pertsona fisikoen errentaren gaineko zergan. Urte hasieran, %1,5 deflatatzea erabaki zuten, eta irailetik aurrera, %4. Eusko Jaurlaritzak 2023an indarrean mantendu nahi du neurria, hurrengo urteko PFEZaren likidazioan aplikatzeko. Urkulluk ez du zehaztu zenbatekoa izango de deflatazio berria. Azaldu duenez, azpiko inflazioaren arabera ezarriko litzateke; hau da, energiaren eta landu gabeko elikagaien prezioen gorabeherak kontuan hartzen ez dituen inflazioa kontuan hartuz (%6,4, irailean).

Zer da deflatazioa?

Deflatazioak aukera ematen du inflazioaren eragina pertsona fisikoen errentaren gaineko zergaren gainean aplikatzeko, inflazioaren kaltea leuntzeko, eta, beraz, zergadunek gutxiago ordaintzeko. Adibidez, aurten 22.100 euro irabazten dituen Arabako, Bizkaiko edo Gipuzkoako herritar batek, seme-alabarik ez badu, %12ko atxikipen tasa ordaindu behar zuen errenta zergan —20.020,1 eta 23.549 euro artean irabazten dituelako—. Tasak deflatatu direnez, aurreko tartera igaroko da, eta %11ko tasa ordainduko du. Alegia, errenta zerga kalkulatzeko, %4 gutxiago irabaziko balu bezala kalkulatuko zaio. Kasu horretan eta gainerako guztietan, deflatazioa tarifa tarte guztietan aplikatzen baita, baita errenta handietan ere.

Deflatazioak eragina izango du ogasunen zerga bilketan. Inflazioaren eraginez, eta BEZari esker bereziki, marka guztiak hobetzen ari dira aurten, %10 inguruko gorakadarekin, baina deflatazioarekin —eta beste kenkari batzuengatik— aurten 249,5 milioi euro gutxiago biltzea aurreikusten dute. Horrek, halaber, eragina izango du 2023rako aurrekontuetan. Urkulluk, halere, zehaztu du «gizarte laguntzak bermatuko» dituztela eta «inbertsio politikei» eutsiko dietela.

Oposizioak behin baino gehiagotan ezbaian jarri du deflatazioaren eragina. Errenta tarte guztietara modu berean egiten bada, inflazioak sortzen dituen ezberdintasunak sakontzen direla diote. Eta errentarik txikienei ia ez diela laguntzen, ezta herritarrik zaurgarrienei ere, haiek ez baitira iristen errenta aitorpena egitera. Era berean, gogoratu dute aurten zehaztutako deflatazio tasa (%5,5) inflazioaren azpitik dagoela. Uste dute zerga sistemak erreforma sakonago bat bat behar duela.

Beste neurriak

Politika Orokorreko saioan energia krisiak etxeetan eta enpresetan dituen ondorioei aurre egiteko Jaurlaritzak martxan jarri dituen neurrien errepasoa egin du Urkulluk, eta beste batzuk aurreratu ditu.

Hala, apirilean abian jarritako Hitzartuz programa berrituko du. Urkulluk aurreratu du beste 400 milioi gehituko dituela —200 milioi jarri ditu aurten—. Programa horren helburua da energia fakturak ordaintzeko zailtasunik handienak dituzten kolektiboak eta egoera zailean dauden enpresak laguntzea.

Neurri batzuk azaldu ditu Urkulluk: %10 handituko dira gizarte larrialdietarako laguntzak; etxebizitza sozialen parkean gas horniduren kostua murriztuko da instalazio zentralizatuak dituzten komunitateentzat; etxebizitza soziala eskuratzeko diru sarreren muga handituko da; eta eraginkortasun energetikoko laguntzak emango dira, fakturaren igoera konpentsatzeko eta familien aurrezpen energetikoa errazteko.

Enpresen kasuan, berriz, energia industria intentsiboentzako, enpresa txiki eta ertainentzako eta autonomoentzako kreditu lerro berezi bat iragarri du Urkulluk, baina ez du zehaztasunik eman. Eta laguntza programa bat energia berriztagarriak, aurrezpena eta autokontsumoa sustatzeko enpresetan eta industrialdeetan.


Summary: Gobernuko alderdiek Urkulluren hitzak babestu dituzte, eta oposizioa kritiko agertu da. Iñigo Urkullu lehendakariak «akordioen legealdia» izaten ari dela adierazi du Eusko Legebiltzarraren politika orokorreko osoko bilkuran. Oposizioko alderdiak mesfidati dira Urkulluren adierazpenekin.

Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluk eman dio hasiera Eusko Legebiltzarraren politika orokorreko osoko bilkurari. Testuinguru politiko, ekonomiko eta sozialaren inguruko analisi labur bat egin du lehenik, eta akordioen legealdia izaten ari dela azpimarratu du, eta EAJ eta PSE-EEren arteko koalizio gobernua goraipatuz. Hala ere, eskua luzatu du akordioak zabaltzeko. Egungo egoerari aurre egiteko 40 neurri zerrendatu ditu, eta, ostean, bost herri itun proposatu ditu. Autogobernuari buruz ere aritu da lehendakaria.

Eusko Legebiltzarreko talde politikoek arratsaldean hitz egingo dute parlamentuan, baina ordezkari batzuek jada egin dituzte adierazpenak hedabideen aurrean. Oposizioko alderdiak kritiko agertu dira lehendakariaren hitzaldiarekin, eta EAJko eta PSEko kideek egoki ikusi dute. Joseba Egibar Gipuzkoa Buru Batzarreko presidenteak Euskadi Irratiko Faktoria saioan eman ditu hitzak, eta adierazi du arazo nagusiak, klima eta demografia esaterako, aurrekontuetan islatu behar direla. Autogobernuari dagokionez, estatus politiko berriaren gaia garatzeko «gakoa» Madrilen dagoela esan du, «Euskadin onartua dagoelako dena». Madrilen lurraldetasunaren inguruko debatea bultzatu behar dela dio, eta PSOEri gogorarazi dio Pedro Sanchezen inbestidurari bide emateko akordioan puntu hori dagoela, baina ñabartu du debatea ez dela ireki oraindik.

PSE-EEko legebiltzarkide Alberto Alonsok programa berean hitz egin du, eta Urkulluren hitzek «errealitate dosi handia» izan dutela adierazi du. Deflatazioari buruz —zergen jaitsiera—, esan du neurria ondo dagoela, baina soldaten igoerarekin batera joan behar duela, «efektua handiagoa izateko». Autogobernuaren egoerari buruz, atzera begiratzearen garrantziaz mintzatu da Alonso: «Mariano Rajoyren legealdian ez zen transferentziarik egon, eta Pedro Sanchezenean hamaika egon dira. Nora goazen begiratu behar da, baina baita nondik gatozen ere».

Deflatazioa, neurri «atzerakoia»

Egoera ekonomiko zailari aurre egiteko neurrietako bat deflatazioa izango dela esan du Urkulluk, eta Nerea Kortajarena eta Miren Gorrotxategi EH Bilduko eta Elkarrekin Podemoseko legebiltzarkideek diote neurri atzerakoia dela. Kortajarenak, bestalde, esan du etxebizitzaren inguruan lehendakariak aurkeztu duen proposamena «antisoziala» dela. Gorrotxategirentzat, «gauza asko» proposatu ditu lehendakariak, baina ñabartu du gehienak ez direla berriak.

Elikagaien banaketa enpresei laguntzak emango dizkietela aurreratu du Urkulluk, eta Gorrotxategik uste du inflazioari aurre egiteko neurri egokiagoa dela energiaren eta elikagaien prezioei mugak jartzea: «Esku hartu behar da merkatuan, prezioak jartzeko moduan», esan du. EAJk orokorrean diskurtso «polita» duela esan du Gorrotxategik, baina gehitu du gero ez dela gauzatzen.

Herri akordioak

Lehendakariak «herri akordioen beharra» nabarmendu du goizean, eta Kortajarenak gogorarazi dio EH Bildu 2016tik ari dela herri akordioak proposatzen. Bestalde, herri akordioak proposatu bai, baina xehetasun gutxi eman dituela leporatu dio koalizio abertzaleko legebiltzarkideak lehendakariari. «Urkulluk ez du argitu norekin egin nahi dituen akordioak, eta guretzat beharrezkoa da akordio horietan herritarrak egotea. Bestela, hartutako neurriak ez dira eraginkorrak izango», esan du Kortajarenak.

Halaber, PPko Laura Garridok Urkulluren hipokrisia salatu du: «Akordioak zabaldu nahi dituztela dio lehendakariak, baina beraientzat lehentasuna zera da, akordioak EH Bildurekin eta Elkarrekin Podemosekin egitea». Urkulluk autokritika gutxi egin duela ere esan du Garridok Faktorian. Hala ere, zeharkako autokritika egin duela esan dio Garridok Urkulluri; izan ere, lehen arretan estrategia berria egingo dutela esan du lehendakariak, eta, jakinda azken estrategia 2019koa dela, Garridok dio horrek esan nahi duela Osakidetzan «zerbait gertatzen dela».

Urkulluren hitzak

Azken hamarkadan hiru krisi nagusi izan direla azpimarratu du: krisi ekonomikoa, pandemia eta Ukrainako inbasioa, eta «joera global handien» eraginpean gaudela gehitu du. Joera soziodemografikoa eta klima krisia ere jo ditu euskal gizartearen arazo nagusitzat, eta adierazi du lankidetzan aritzea funtsezkoa dela egoerari aurre egiteko. Eskua luzatu du akordioak zabaltzeko.

Legealdi erdia bete den honetan, EAJ eta PSE-EEren arteko akordioa goraipatu du lehendakariak, eta testuinguruari aurre egiteko 40 neurri berri zerrendatu ditu banan-banan. Hauek dira esanguratsuenak: 2026ko Etxebizitzaren Itun Soziala; osasun plan berria; lehen arreta indartzea; osasun mentalerako estrategia berria; Finantzen Euskal Kontseiluaren Institutuaren egituraketa berria; Osakidetzako langileria egonkortzea eta handitzea; Hezkuntzako plantilla egonkortzea, eta abar. Hala ere, bost «herri akordio» ere proposatu ditu Urkulluk, «aparteko eta aurrekaririk gabeko testuinguru historiko, ekonomiko eta sozialari aurre egiteko»: 2023ko aurrekontuen gainean; lehen mailako arreta indartzearen inguruan; hezkuntza hitzarmenaren gainean; erronka demografikorako, gazteriarako eta emantzipaziorako estrategian; eta energia itunaren inguruan.

Autogobernuari buruz ere mintzatu da Urkullu, eta 1979ko Gernikako Estatutuaren betetze mailarekin kezkatuta dagoela esan du. Autogobernua «inflexio puntu batean» dagoela uste du, eta Espainiako Gobernuari eskatu dio transferentzien egutegia betetzeko.


Summary: Azpeitiko Udalak urriaren 11n egingo du parke eolikoari buruzko batzarra. Statkraftek udalari adierazi zionez, «eskema berritzaileak» eskaini nahi ditu energia gizarteratzean eta erakunde publikoekin parte hartzean. Proiektuaren lehen helburua deskarbonizazioan laguntzea dela dio Norvegiako enpresak. Proiektua oraindik «aurrelanketa fasean» dagoela nabarmendu du Nagore Alkorta alkateak.

Aurreratua zuen Nagore Alkorta Azpeitiko alkateak batzar ireki batera deituko zutela Norvegiako Statkraft enpresak Urola erdialdean eraiki nahi duen parke eolikoari buruzko informazioa herritarrei emateko, eta Azpeitiko Udalak gaur jakinarazi du noiz egingo duten: urriaren 11n, 19:00etan, Soreasu antzokian. «Batzarraren helburua da gardentasunez proiektuaren inguruko informazio osoa herritarrei jakinaraztea», azaldu du udalak. Berretsi du, halaber, bertan izango direla Statkraft enpresa publikoaren ordezkariak ere, «herritarrei informazioa aurrez aurre eskaini ahal izateko». Batzarrean, udalak proiektuaz duen ikuspegia helaraziko du, eta herritarrena jasoko, jakinarazi duenez.

Joan den astean atera zen Statkraften asmoen berri zenbait hedabidetan; «modu interesatuan» atera ere, Azpeitiko Udalaren arabera. Horren ostean, Alkortak azaldu zuen udala enpresarekin bildu zela, eta «aurki» emango zietela herritarrei egitasmoaren berri. Proiektuari buruzko udalaren lehen inpresioa ere eman zuen Alkortak. Artean proiektuari buruzko xehetasun gutxi zutela aitortu zuen Alkortak, baina, hala ere, «bi elementu berritzaile» dituela azaldu zuen: batetik, proiektuaren sustatzailea Norvegiako enpresa publiko bat dela; eta, bestetik, «lehenengoz» hitz egiten duela energiaren «sozializazioaz», «demokratizazioaz» eta «lankidetzaz». Alde horretatik, herritarrek, herriko enpresek nahiz erakunde publikoek proiektuan parte hartzeko bidea «irekita» uzten du proiektuak, zehaztu zuenez.

Udalak, bestalde, hedabideen esku utzi du Statkraftek irailaren 16an Azpeitiko Udalari proiektu eolikoari buruz aurkeztutako adierazpena, era berean Errezilgo eta Zestoako udalei helarazi ziena. Alkateak aurreratutakoa «baieztatzen» du horrek, udalaren arabera. Adierazpen horretan, Statkraftek dio «eskema berritzaileak» eskaini nahi dituela «energia sortzeko jarduera gizarteratzea ahalbidetzeko», eta, besteak beste, «energia berriztagarrien komunitateen legezko figura» aipatzen du. Enpresak dioenez, horiek baliagarriak dira «energia sortzeko instalazioek sorten duten aukera partekatzeko tokiko onarpenerako bultzada gisa, bai eta tokiko kapital publiko-pribatu gehigarriaren sarbidea sustatzeko ere». Horren ondorioz, herritarrek energia trantsizioan «parte hartze handiagoa» izango dutela dio adierazpenak.

Iturri berriztagarrietatik datorren energiaren erabilera sustatzeari buruz Europako Parlamentuak 2018an onartutako zuzentaraua ere aipatzen da testuan, eta gogorarazten du «kontsumitzaileek energia berriztagarrien komunitateetan parte hartzeko duten eskubideaz» hitz egiten dela bertan. Statkraftek bere garapena modu horretan egin nahi duela ere azaltzen du.

Erakunde publikoekin «parte hartzeko eskema berriak» garatzeko xedea ere baduela dio Norvegia enpresak: «Era horretan, proiektuaren sustapenaren eragina tokiko lurraldera eta bertako ekoizpen sarera itzuliko dela ziurtatuko du, hor sortutako argindarrak tokiko energia kontsumoaren deskarbonizazioan lagun dezan, horixe baita Statkraftek proiektu honekin lortu nahi duen lehen helburua«. Ingurumen inpaktua ere aipatzen du adierazpenean Statkraftek. «Landa ingurunean esku hartzeko bide berri bat» irekitzeko asmoa agertzen du bertan. Horretarako, «proiektuaren kokalekua optimizatzeko irizpideak» jartzea proposatzen du, «habitatak edota espezieak indartzeko neurriekin lotuz eta ekosistema hobetzen duten proiektuak ere ezarriz». Era berean, energia berriztagarria sortzera bideratutako proiektuak bestelako jarduera ekonomiko batzuekin «lotzeko» aukeraren alde ere egiten du; bereziki, «ikuspegi organikoa duten lehen sektoreari lotutakoarekin».

Emaitza ziurrik ez

Egunotan herritarren artean proiektuak «jakiteko gogoa, eztabaida eta kezka» eragin dituela onartu du udalak, eta, horiei begira, «lasaitasunerako mezua» eman nahi izan du Alkortak, udalaren oharrean jasota dagoenez. Gainera, proiektua oraindik «aurrelanketa fasean» dagoela zehaztu du, eta hari buruz udala «gardentasunez» ariko dela berretsi: «Ez dago emaitza ziurtaturik. Gauzak beste modu batean egiteko aukeraz hitz egiten dugunean, esan nahi dugu egiteko moduan ere eredu parte hartzaile bati lotuta egin behar dela prozesua. Gaiaren inguruko eztabaida behar den lasaitasunez gauzatu eta erabakiak modu partekatuan hartzeko ahalegina egingo du udalak».


Summary: Bilboko portuak «bake sozial» erakustaldia egin du trafiko berria lortzeko asmoz. Zamaketariek eta enpresek lan itunarekin duten konpromisoa berretsi dute iraileko datu txarren ondoren. Rikardo Barkalak ez du portuko agintaritza uzteko asmorik.

Bilboko portuak harrotasunez erakutsi du zamaketarien lan hitzarmen berriak ekarri duen «egonkortasuna» eta hari esker lorturiko argazkia. Rikardo Barkala Bilboko Portu Agintarizako presidenteak nabarmendu du enpresa eta sindikatuak elkarrekin ikustea «mugarri» bat dela. Haren ustez, iragan maiatzean sinaturiko akordioa «beharrezkoa» zen, hori izango baita etorkizunean itsasontzi gehiago erakartzeko oinarria: «Zerbitzu hobe eta arinagoa emateak lehiakorrago bihurtuko gaitu». Bide batez, Barkalak baieztatu du 67 urte izan arren ez duela portuko agintaritzako presidente kargua uzteko asmorik. Iragan ekainean Athleticeko presidente izateko aurkeztu zen, eta ez zen aukeratua izan.

Bilboko portuko agintaritzak bake sozial estreinatu berria irudikatzeko ekitaldi bat antolatu du. Eragile ugari eta hedabideak gonbidatu ditu gosari batera, eta mahai nagusian enpresa eta sindikatuetako ordezkariak elkarrekin eseri dira. Uda onaren ondoren irailean asko jaitsi da zama lehor eta itsasontzi mugimendua, eta horri aurre egiteko egonkortasun irudia zabaldu nahi izan du.

Portuko agintaritzak zein zamaketa enpresek hainbatetan esan izan dute portuko gatazkek bezeroak uxatzen dituztela, eta hori iragan dela azaldu du Jose Manuel Guardo Bilboestiba zamaketarien lan jarduna kudeatzen duen enpresako zuzendariak: «Sei urterako lan itun bat da, zamaketarien ordezkarien %75 sinatu duena. Normaltasuna bermatuta dago luzaroan». Coordinadora, UGT eta Kaia sindikatuek sinatu zuten akordioa; LABek eta ELAk, aldiz, ez.

Guardok sindikatuen ahalegina goratu du. Bilboestibak sei milioi euroko zorra pilatu zuen, eta zamaketariek zor horren 850.000 euro haien soldatetatik ordainduko dute. Hurrengo hiru urteetako bakoitzean 3.000 eurori muzin egingo diete eta tarte horretan soldatak izoztuak izango dituzte. Era berean 22 txanda gehiago egitea onartu dute enpresak hala eskatuko balie. Hala ere, Iñaki Urueña Coordinadorako kideak «balorazio positiboa» egin du, zamaketariek «ardura» erakutsi duelako.

Israel Ruiz UGTko kideak onartu du itsasontzi trafiko handiagoa erakartzeko antolaturiko ekitaldi bat izan dela, eta haren hitzak berretsi ditu Elvira Gallego Bilboestibako administrazio kontseiluko presidenteak: «Akordio honek malgutasun handiagoa izateko aukera emango digu, eta hori funtsezkoa da portuen egunerokoan», nabarmendu du. Izan ere, zehaztu du «ziurgabetasun» giroak kalte egin diola portuari. Izan ere, egia da hidrokarburoen mugimendua asko igo dela azken urtean, baina zama horrek ez du zamaketarien esku hartzerik behar.

Baina hain larria da egoera? Agintariek zein enpresek onartu dute bere garaian galdutako enpresa batzuk berreskuratzea kosta egiten ari zaiela. «Asko oroitzen naiz metal bobina handiak ekartzen dituen batekin...» onartu du Barkalak. Ez du izena esan nahi baina Tata Steel-eri buruz ari zen, egun Pasaian (Gipuzkoa) deskargatzen duena. Agintariek 2020ko grebaren ondorenak aipatzen dituzte, nazioarteko krisia, kontsumoa jaistea, pleiten garestitzea... «Lehen ontzi askok eten bat egiten zuten Bilbon gero Algecirasera (Espainia) edo Mediterraneora joan aurretik. Orain lurra ukitzea garestiagoa denez, uko egiten diote», zehaztu du Gallegok. Alde horretatik, dena den, azaldu du pleiten prezioa asko jaisten ari dela.

Eta behin-behinekoekin, zer?

Zamaketarien lan hitzarmenak kontratu mugagabedun langileen jarduna finkatu du, baina airean utzi du behin-behinekoen etorkizuna. Gaur-gaurkoz oso gutxitan deitzen dituzte lanerako, eta finkoek nahita egin ditzaketen txanda bikoitzek asko murriztu dizkiete lanorduak. Barkalak esan du oso kontuan dituela, eta badakiela zein den egoera, eta haiei laguntzeko modurik onena portura itsasontzi gehiago erakartzea dela: «Finkoentzako nahikoa lan ez badago nola egongo da ba behin-behinekoentzat?», galdetu du.

Ruiz UGTkoa ere haiekin oroitu da. Finkoak 350 inguru dira, eta behin-behinekoak 100. Nabarmendu du hurrengo sei urteetan 50 zamaketari finkok erretiroa hartuko dutela, besteak beste berak, eta Bilboestibarekin adostu dutela hutsune horiek behin-behinekoekin beteko dituztela. Halaber, alde guztiek enplegu mahai bat osatzeko konpromisoa hartu dute. Mahai horretan behin-behinekoek zamaketarekin zuzeneko harremanik ez duten lanak egin ahal izatea eskatuko dute. Egun, behin-behineko hainbat zamaketarik haien baldintzak salatu dituzte epaitegietan, eta ebazpen baten baino gehiagoan epaileek ebatzi dute zamaketa enpresek iruzurra egin dutela gehiegizko behin-behineko kontratazioarekin.

Barkalak jarraituko du

Rikardo Barkalak aurreratu du ez duela portuko agintaritza uzteko asmorik. 67 urte ditu, baina epe motzean ez du erretiroa hartuko. «Indartsu nago. Jarraitzeko sasoirik ez dudala ikusiko banu, neronek utziko nuke kargua», nabarmendu du. Barkalaren kargua Espainiako garraio ministerioaren eta Eusko Jaurlaritzaren esku dago, eta berak behintzat ez du hura uzteko asmorik. Barkalak 2018an hartu zuen agintaritzako presidente kargua.


Summary: Ion Paroten eta Jakes Esnalen baldintzapeko askatasun eskaerak onartu dituzte. 32 urte daramatzate preso Frantziako presondegietan. Jakes Esnalek egiten zuen bigarren askatasun eskaera zen; Paroten seigarrena. Frederic Haranburu 'Xistor' 2020ko azaroan atera zen presondegitik. → «Erabaki honek Frantziako justiziak egin duen ikuspegi aldaketa erakusten du»

Ion Parot eta Jakes Esnal euskal presoen baldintzapeko askatasun eskaerak onartu ditu Parisko Dei Auzitegiak, Bakegileek jakinarazi dutenez. 1990eko apirilean atxilotu zituzten biak, beste lapurtar batzuekin batera, ETAren Argala komando-ko kide izatea leporatuta, eta biziarteko kartzela zigorrera kondenatu zituzten. Parotek 2005etik zuen baldintzapean aske gelditzeko aukera, eta Esnalek 2008tik; baina, gaur arte, egin dituzten eskaera guziak ukatu ditu Frantziako Justiziak. Bakegileek mobilizazio andana antolatu dituzte azken hilabeteetan bi euskal presoen askatasuna eskatzeko. 17:00etarako agerraldia batera deitu dute Euskal Hirigune Elkargoan.

Erreakzio andana eragin du Parisko Dei Auzitegiaren erabakiak. «Erabaki zuzena, azkenean», adierazi du Malik Salemkour Frantziako Giza Eskubideen Ligako presidenteak. «Poz ikagaragarria» nabarmendu du Anita Lopepe EH Baiko bozeramaileak, «herri garaipen handia» izan dela adierazita. Azken presoa askatu arte lanean segitzera deitu du. «Positiboki» baloratu du erabakia Foro Sozialak ere, «gizatasunez eta zentzuz, eta familiaren lasaitasunerako». EH Baik ere «berri ona» dela erran du: «urteetako mobilizazioari esker Jakes eta Ion Euskal Herrira itzuliko dira». Sortuk «zorionak» opatu dizkio Euskal Herriari.

«Ez da izan erraza». Hunkiturik mintzatu da Maritxu Paulus Basurko abokatua, BERRIAri egin dizkion adierazpenetan. «Biziki pozten gara baiezkoa eman dutelako». Baldintzapeko askatasunetan ohikoa den gisan, urte bateko proba izanen dute bi euskal presoek: etxean beteko dute zigorra, eskumuturreko elektronikoarekin. Ondotik, baldintza zorrotzak bete beharko dituzte hamar urtez. «Ez da askatasuna», zehaztu du abokatuak: «Ez da aski erraten, baina ez da askatasuna. Etxean beteko dute zigorra».

Hala ere, alaitasuna azpimarratu nahi izan du: «Bai, dudarik gabe, berandu heldu den erabaki bat da. Anitzetan erran dugu kanpoan izan behar zirela». Zehaztu du kondena Espainiako Estatuan bete izan balute libre izanen zirela jadaneko. «Baina gaur pozteko eguna da. Hainbesteko ibilbide luzearen ondotik...». Frederic Haranburu Xixtor 2020ko azaroan atera zen Lannemezango presondegitik, 30 urte baino gehiago presondegian pasa ondotik; Esnalek eta Parotek presondegian 32 urte, bost hilabete eta hemezortzi egun iragan dituztela jaso dute baldintzapeko askatasun eskaeraren onarpena.

Kapitulu baten ixtea

Paulus Basurkoren hitzetan «kapitulu baten ixtea da» gaurko erabakia. Hala ere, beste preso batzuen egoera oroitarazteko baliatu nahi izan du. «Frantziako Estatuan badira biziarteko zigorra duten beste preso batzuk, hala nola Mikel Karrera Sarobe, eta badira kondena biziki luzeak dituzten presoak ere, askatze data 2028-2030 artean dutenak. Kapitulu baten ixtea da, baina liburua ez da itxia».

Ion Parot, Jakes Esnal eta Frederic Haranburu Xixtor ikur bilakatu dira azken urteetan, eta haien askatasun eskaerak garrantzia berezia hartu du Euskal Herriko gatazkaren konponbide prozesuan parte hartzen ari diren eragileentzat. Bakegileek lehentasun gisa markatu dute azken urteetan, eta mobilizazio eta desobedientzia ekintza andana antolatu dute berau lortzeko helburuarekin. Uztailaren 23an Ipar Euskal Herriko errepide sarea blokeatu zuten ehunka pertsonak.


Summary: Asteazkenean zabalduko dute 'ahobizi' edo 'belarriprest' gisa izena emateko epea. Ekitaldi bat egingo dute hori «gizarteratzeko eta ospatzeko», Bilboko Kafe Antzokian. Hirugarren Euskaraldia azaroaren 18tik abenduaren 2ra egingo dute, eta maiatzaren 18az geroztik zabalik dago ariguneek izena emateko epea.

Euskaraldian belarriprest eta ahobizi moduan izena emateko epea asteazkenean zabalduko dute. Antolatzaileek gaur jakinarazi dutenez, ekitaldi bat ere egingo dute «hori gizarteratzeko eta ospatzeko»; Bilboko Kafe Antzokian izango da, 19:00etan.

Ekitaldian izango dira, besteak beste, Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburua, Ana Ollo Nafarroako Gobernuko Herritarrekiko Harremanetarako kontseilaria, eta Kike Amonarriz Euskaltzaleen Topaguneko lehendakaria.

Azaroaren 18tik abenduaren 2ra egingo dute hirugarren Euskaraldia. Aurten, aurreko aldietan bezala, belarriprest edo ahobizi moduan parte hartu ahalko da. Hala ere, antolatzaileek ariguneetan jarri dute arreta aurten. Euskaraz «lasai» aritzeko guneak sortuz parte hartu ahal izango dute entitateek, eta horiek areagotzea da helburua. Maiatzaren 18az geroztik zabalik dago entitateek ariketa sozialean izena emateko epea, eta asteazkenean irekiko da, berriz, herritarrek izena emateko epea.

Hitzez ekiteko garaia da aurtengo leloa, eta uztailaren hasieran aurkeztu zuten ekinaldiaren abestia: Xabier Zabalak eta Andoni Egañak sortutako Esazu hitz bat. Aiora Renteriak, Pettik, Maddalen Arzallusek eta Ainhoa Larrañagak ere parte hartu dute.

Ikusi gehiago: 2020ko Euskaraldian parte hartzea jaitsi zen, baina bost partaidetik bat berria izan zen


Summary: Arabako zahar etxeetan grebara deitu dute ELAk eta LABek datorren asteazkenerako. Sindikatuek eskatzen dute hitzarmenaren eztabaida mahaia «berraktibatzeko»

Arabako zahar etxe pribatuetako langileen lan baldintzak aldatzeko eztabaidak joan den urteko otsailean gelditu ziren. ELA eta LAB sindikatuek mahaia uztea erabaki zuten, patronalak hitzarmeneko «edozein artikulu» aldatzeari ezezkoa ematen ziola argudiatuz.

Uztailean Arabako Foru Aldundiak bilera batera deitu zituen sindikatu eta enpresak. Bilkuran nabarmendu zuten «ahal bezain azkar» deituko zutela eztabaida mahaira eta proposamen ekonomiko bat eginen zutela. ELA eta LAB sindikatuek adierazi dutenez, ordea, oraindik «ez dago berririk». «Ez gara geldirik egonen mahaia berraktibatzea lortu arte eta zahar etxeetako langile guztiak behingoz duin bihurtu arte», azpimarratu dute bi sindikatuek. Hortaz, datorren asteazkenerako grebara deitu dute.

Egoera ikusita, patronalak ELA eta LAB sindikatuei eskatu die «utzi zuten eztabaida mahaira joateko». Patronalak gehitu du «guztiaz hitz egiteko prest» dagoela.


Summary: 32 urte, bost hilabete eta hemezortzi egun. Jakes Esnal eta Ion Parot baldintzapean aske uztea onartu ondoren, Unai Parot da Lapurdiko azken presoa

1990eko apirilaren 4an atxilotu zituzten Jakes Esnal eta Ion Parot. Horiekin batera atxilotu zuten Frederic Haranburu Xistor —2020ko azaroan gelditu zen aske, baldintzapean—, eta, egun batzuk lehenago, Unai Parot atxilotu zuten, Espainia hegoaldean —berriki jakin da Euskal Herriko presondegi batera hurbilduko dutela—. Beste lapurtar batzuekin batera, ETAren Argala komandoa osatzea leporatu zieten. «Ezustea» eragin zuen garai hartan, lehen aldia baitzen frantziar nazionalitatea zuten militante batzuek halako ardurak hartzen zituztela erakunde armatuan. Geroztik, ikur ere bilakatu dira: Argala komandoaren ibilbideagatik batetik, baina baita epaitegietan izan dituzten gorabeherengatik ere. Ion Kepa Parot eta Esnalen askatzearekin, Unai Parot da preso geldituko den bakarra. Lapurdiko azken presoa da.

Ikusi gehiago: «Erabaki honek Frantziako justiziak duen ikuspegi aldaketa erakusten du»

Unai Paroti denera 5.000 urte inguruko kartzela zigorra ezarri zioten hogei sententziatan baino gehiagotan. Jon Paroti, Esnali eta Haranbururi 1997ko maiatzean eta ekainean egin zieten epaiketa, Parisen. «Auzi berezia» izan zela oroitu izan du Maritxu Paulus-Basurko abokatuak BERRIAri egindako adierazpenetan: halako akusaziopean frantziar nazionalitateko lehenak izateaz gain, leporatutako ekintzak Espainiako Estatuan egindakoak eta espainiar herritartasuna zutenen aurkakoak ziren; eta hango biktimak lehen aldiz agertu ziren Parisko epaiketa batean, lekukotasuna emateko. Gainera, Argala komandoaren jarduera osoa epaitu zuten, 12 urtekoa —ETAk 1978an jarri zuen martxan—. Epaimahaiak ez zuen onartu Unai Parot saioetan egotea lekuko gisa. «Parisko auzi haren iturburua Unaik atxiloaldiko torturen ondorioz egindako adierazpenak ziren», Basurkoren erranetan.

Ororen buru, bizi guztiko kartzela zigorra ezarri zieten Ion Parot, Esnal eta Haranbururi, Parisen, bete beharreko gutxieneko urte kopuru batekin: Parotek kartzelaldiaren hamabosgarren urtetik aitzina zuen aukera baldintzapean aske geratzea eskatzen hasteko: 2005etik. Beste biek, berriz, 2008tik. Bi eskaera egin ditu orotara Esnalek, eta beste sei Ion Parotek. Aldi bakoitzean, argudio ezberdinak eman izan dituzte epaitegiek baldintzapeko askapenari uko egiteko, Euskal Herriko gatazka armatuaren konponbidean azken urteetan egin diren urratsei muzin eginez: gisa bereko ekintzak berriz egiteko arriskua dutela, ETAk ez dituela arma guziak itzuli... Beste biderik ere entseatu izan dute, hala nola zigorraren kommutazio eskaera: 2015ean eta 2017an egin zituzten eskaerak. Lehenak ezezko erantzuna ukan zuen; bigarrena ez dute sekula erantzun.

Azken urteetan, lehen instantziako epaitegiek bi euskal presoak libratzearen alde egin izan dute, baina erabakien kontrako helegitea eman izan du sistematikoki terrorismoaren kontrako Frantziako Fiskaltzak, eta bigarren instantziako epaitegiek ministerio publikoaren alde egin izan dute aldi oro. Behin baino gehiagotan salatu dute egitura honen jarrera gatazkaren konponbidearen alde engaiatutako eragileek.

Egin duten azken eskaera onartuta, Euskal Herrirako bidea hartuko dute aurki bi euskal presoek, baina ez dira osoki libre izanen: etxean segituko dute zigorra betetzen. Eskumuturreko elektronikoa eraman beharko dute, eta beste baldintza batzuk ere bete beharko dituzte. Hala izan zen Haranbururen kasuan ere: eskumutur elektronikoa eraman du hemezortzi hilabetez, eta zenbait neurri bete beharko ditu zortzi urtez. Orain, Unai Parot da Argala komandoa osatu zuten Ipar Euskal Herriko kideetarik preso segitzen duen bakarra. Hura askatzearekin itzuliko da orrialdea.


Summary: Neptunoren eraztunen argazkiak atera ditu James Webb teleskopioak. Eraztunak inoiz ez dira ikusi halako zehaztasunez. 'Voyager 2' zundak irudikatu zituen lehenbizikoz, duela 33 urte.

Neptuno planeta Eguzki Sistemaren zirrikituan dago, nahiko urrun. Kostata iristen dira eguzki izpiak haraino. James Webb teleskopioaren mirak, ordea, ez du arazorik zortzigarren eta azken planetaren argazkiak lortzeko. Egiteko horretan, Neptunoren eraztunak irudikatzea lortu du. Aurretik ere, uztailean, unibertsoaren ikuspegirik sakonena harrapatua zuen James Webbek. Bill Nelson NASAko administratzailearen hitzetan, «munduak inoiz izan ez duen ikuspegi bat» eskaini zuen teleskopioak.

Ikusi gehiago: James Webb teleskopioak jasotako lehen argazki eta datuak argitaratu dituzte

Duela 33 urte lortu zuen NASAk Neptunoren eraztunak lehenbizikoz irudikatzea. Voyager 2 zunda espazioratu eta hainbat urtera, 1989an, Neptuno parera heldu zen, haren azken helmugara. Planetatik 5.000 kilometrora egin zituen argazkiok. Triton Neptunoren sateliterik handienaren albotik ere igaro zen Voyager 2. Beste hainbeste argazki atera zituen zundak.

NASAren Voyager 2 zundak Neptunoren eraztunei ateratako argazkia. / NASA

James Webb, ordea, Lurretik gertu samar dago. Horregatik, urruntxo geratzen zaio Neptuno; 4.350 milioi kilometrora, hain zuzen. Teleskopioaren gaitasuna izugarria da, eta, hari esker, ezin hobeki ikusten dira eraztunak. Inoiz ez dira ikusi ahal izan halako zehaztasunez.

Jendea ohituta dago Neptuno kolore urdin sakon batekin ikustera. Teleskopioaren argazkian, ordea, gris samar ikusten da. Izan ere, James Webb «ez da teleskopio optiko bat bezalakoa»; ateratzen dituen irudiak moldatu egin behar dira gero —Virginia Garcia Aranzadi zientzia elkarteko teknikoak haren funtzionamendua azaldu zion BERRIAri—. Teleskopioaren berezitasun horri esker, orain arte ikusi gabeko eraztunak harrapatu ditu Webbek. Gainera, Neptunoren hamalau ilargitatik zazpi ere agertzen dira argazkian. Horien artean, Triton da deigarriena, beheko irudian ikus daitekeenez.

Neptuno planeta eta haren sateliteak. / Europako Espazio Agentzia

James Webb teleskopio espaziala hamazazpi herrialderen artean garatutako espazio behatoki bat da, munduko behatoki nagusia. Historiako proiektu zientifikorik handienetako bat da: kostuagatik, tamainagatik, diseinuagatik eta eraikuntzagatik, batetik, eta merkaturatzeko 33 urte behar izan direlako, bestetik. NASAko, Europako Espazio Agentziako eta Kanadako Espazio Agentziako langileek zuzentzen dute.


Summary: «Erabaki honek Frantziako justiziak egin duen ikuspegi aldaketa erakusten du». Bakegileek eta Ipar Euskal Herriko hautetsi nagusiek adierazi dute bazekitela gaurkoa «egun erabakigarria» izango zela, eta Parot eta Esnal baldintzapen aske utzi izana txalotu dute. Foro Sozialak ere erabakiaren balorazio positiboa egin du.

«Hainbeste denbora itxarondako erabakiak iritsi dira». Horrela hasi du Anaiz Funosasek Bakegileek eta Ipar Euskal Herriko hautetsi nagusiek Baionan egin duten agerraldia. Bazekiten gaurkoa «egun erabakigarria» izango zela, eta Parisko Dei Auzitegiaren erabakia txalotu dute.

Izan ere, sinatzaileen iritziz, Ion Parot eta Jakes Esnal euskal presoen baldintzapeko askatasun eskaerak onartu izana «inflexio puntu bat» da: «Erabaki horrek erakusten du Frantziako justiziak 2011. urtean abiatu zen bake prozesuaren inguruko ikuspegia aldatu duela». Azpimarratu dute erabaki horrek bidea erraztu behar diola «presoen eta iheslarien auziaren eta gatazkaren ondorioen konponbide orokorrari».

Bi urte dira Frederic Haranburu Xistor presoa aske gelditu zela. Haren kasuan bezala, bakegileek eta hautetsiek iragarri dute zaintza talde bat osatuko dutela; helburua da erabakia edozein izanik ere erantzun bateratua ematea.

Filipe Aramendik eta Jean Rene Etxegaraik irakurri dute adierazpen bateratua. Lehenik eta behin, erabakia txalotzeaz gain, goraipatu egin dute abokatuek eta gizarte zibilak urtez urte egindako lana. Azken urteetan emandako aurrerapausoak zerrendatu dituzte gero, eta salatu dute Parotek eta Esnalek lehenago irten behar zutela espetxetik: «Biek 71 urte baino gehiago dituzte, eta 32 igaro dituzte preso».

Aieteko Konferentziatik «determinazio handiarekin lanean» aritu diren guztiei ere eskerrak eman nahi izan dizkiete. Esan dute etapa bat gainditu dutela, baina oraindik «bururaino» eraman behar dutela euren lana. Horretarako, bake prozesuan aktiboki inplikatzeko eskatu diete Frantziako eta Espainiako gobernuei, «justizia transnazionalari begirako dispositibo bat martxan jarriz»: «Horrek bermatuko ditu biktima guztien onarpena, haien eskubideen onarpena, egia eta gatazkaren iturrien identifikazioa», adierazi dute.

Amaitzeko, berretsi dute gatazkaren konponbidea elkarrizketaren bidetik helduko dela, eta bide hori errazteko eskatu diote Emmanuel Macroni, Frantziako presidenteari.

Balorazio positiboa

Ion Parot eta Jakes Esnal euskal presoen baldintzapeko askatasun eskaerak onartu izana «positiboa» da, Foro Sozial iraunkorraren iritziz. Foroaren arabera, adostasun «instituzional, politiko eta sozial handia» zuen eskera horrek, eta «gizatasunez eta zentzuz hartutako erabakia» da: «Familiari lasaitasuna ekarriko dio», azpimarratu du.

Horrez gain, Foro Sozialak aukera baliatu du Ipar Euskal Herriko gizarte zibilaren lana goraipatzeko. Batez ere Bake Bidearen eta Bake Artisauen lana aipatu dute, «indarkeria zikloen ondorioen konponbidean eta urte horietan hainbat gaitan izandako aurrerapenetan egin duten ekarpenagatik».


Summary: Akusazioek diote Abantoko hiltzaileak «gaiztakeriaz» hil zituela ama-alabak. Hiltzailearen aurkako akusazioek diote ama-alabek «enbarazu egiten ziotelako» hil zituela, eta ez duela buruko gaixotasunik.

Epaiketako azken hitza izan du Abantoko (Bizkaia) hiltzaileak gaur, eta adierazi du «barkaezina» dela egin zuena, eta «zorigaiztokoa» dela gehitu du: «Zeharo txikituta nago, eta uste dut jendeak sufritu egiten duela, baina nik inork baino gehiago sufritzen dut eta sufrituko dut». Horiexek izan dira akusatuaren hitzak. Horri erantzunez, akusazioek esan diote «munstro matxista» bat dela, eta emaztea eta alaba ezgaituak eta gutxiago zirela pentsatzen zuela.

Akusatuak esan du sufritu ez zezaten hil zituela, eta fiskaltzaren ordezkariak adierazi du ez dagoela hori baino esaldi matxistagorik. Fiskalak, bestalde, ebatzi du 56 urteko emazteak eta 24 urteko alabak «urteak» zeramatzatela indarkeria matxista pairatzen, eta gehitu du hilketa modu kontziente, boluntario eta planifikatu batean egin zuela hiltzaileak. Hiltzaileak buruko gaixotasun bat izatea ere ukatu du fiskalak. Izan ere, akusatuaren defentsak zortzi urteko bi zigor eskatu ditu bere bezeroarentzat, leungarri hauengatik: konfesioa, alkoholarekiko mendekotasuna eta buruko gaixotasun larria. Genero astungarria ere ukatu du defentsak, uste baitu ez dagoela urteetako dominazioaren frogarik. «Emazteari tratu bikaina ematen zion», esan du hiltzailearen familiak.

Akusazioek adierazi dute Basauriko kartzelan egin zioten txosten psikiatrikoak «zorroztasun zientifiko gutxi» duela; izan ere, txostenak dio depresioa eta delirioak dituela hiltzaileak. Akusazioen arabera, Bizkaiko Balorazio Forentse Integraleko Unitateak egindako txostena profesionalagoa da, eta hartan diote hiltzaileak ez duela erantzukizuna kentzen dion buruko gaixotasunik.

Akusazioek 25 urte arteko bi zigor eskatu dituzte hiltzailearentzat, genero eta ahaidetasun astungarriak dituzten hilketengatik, eta fiskalak, berriz, 24 urtekoa, Estatuaren Abokatutzak bezala.


Summary: Kuban erreferendum bat egingo dute sektore zaurgarrien eskubideak bermatzeko. LGTBI mugimenduaren eta feminismoaren hainbat eskakizun sartu dituzte Familien Kodearen barruan. Eztabaida piztu du transen eta ez-bitarren eskubideak ez bermatzeak eta haurdunaldi subrogatua arautzeak.

Igande honetan, Familien Kodeari baiezkoa edo ezezkoa eman beharko diote Kubako herritarrek. Familien Kodea lege multzo bat da, helburu duena gizarteko zenbait sektore zaurgarriren eskubideak bermatzea. Besteak beste, arautzen ditu sexu bereko pertsonen ezkontza, indarkeria matxistaren biktimen babesa eta haurren eta zaharren zaintza.

Herritarrekin bilerak egin ostean bozkatuko dute lege multzoaren 25. zirriborroa. Mugimendu feministak eta LGTBI mugimenduak egindako hainbat eskari daude kodearen barruan, baina zenbait atal ere kritikatu dituzte mugimendu horiek. Batetik, haurdunaldi subrogatua arautuko dute –«solidarioa» da legean–, eta, bestetik, pertsona transgenero eta ez-bitarren eskubideak ez ditu bermatuko. Eliza katolikoa eta oposizioa lege multzoaren aurka daude, eta ezetz bozkatzeko edo abstenitzeko eskatu dute.

1959ko iraultzatik Kuban antolatu duten hirugarren erreferenduma izango da igandekoa. Aurreko biak 1976an eta 2019an egin zituzten, konstituzioa erreformatzeko. Kubatarrek lehen aldiz bozkatuko dute, beraz, lege multzo bat erreferendum bidez. Miguel Diaz-Canel Kubako presidentearen arabera, «berritzailea» izango da Familien Kodea, «denon artean eta guztion onerako egina» da eta.

Ezkontza parekidea

Sexu berekoen ezkontzak legezkoak izango dira erreferendumean baiezkoak irabazten badu. Gainera, bikote horiek haurrak adoptatzeko aukera izango dute, eta osasun sistema publikoak ugalketa lagundua eskainiko die. Orain arte, bikote zisgenero heterosexualek baino ez dituzte izan eskubide horiek.

LGTBI mugimenduaren eskakizun historiko bati erantzun dio horrela Familien Kodeak. 2018ko konstituzioaren aurreproiektuan aurreikusita zeuden eskubide horiek, baina, Eliza katolikoaren presioaren ondorioz, proiektutik kanpo geratu ziren. Oraingoan ere, Kubako gotzainek neurri horren aurka egin dute.

«Aurrerapen garrantzitsu bat»

«Familiaren barruan» indarkeria matxista jasaten duten emakumeek euren esku izango dute babes judiziala, igandean kodea onartzen badute. Mugimendu feministaren arabera, «aurrerapen garrantzitsu bat» da, baina ez da nahikoa: indarkeria matxistaren biktimentzako aterpeak eta «erreparazio integrala» egiteko mekanismoak ere eskatu dituzte, baina legeak ez ditu aurreikusten.

Adingabeen arteko ezkontzak, berriz, legez kanpo geratuko dira. Gaur egun, 14 urte baino gehiago dituzten emakumeek eta 16 urte baino gehiago dituzten gizonek ezkontzeko aukera daukate. Azken datuen arabera, lau emakume kubatarretik bat 18 urte bete aurretik ezkontzen da.

Haurren eskubideak «bermatzeko» helburua du lege sortak, eta horregatik debekatu dituzte adingabeen arteko ezkontzak, baita beste zenbait eskubide bermatu ere. Haurrek eskubidea izango dute beren identitatea libreki garatzeko, beren ongizatea eta garapena erraztuko duen informazioa jasotzeko, intimitatea izateko, etxean entzunak izateko eta familiako erabakietan parte hartu ahal izateko, baita indarkeriarik gabeko giro batean hazteko ere.

Gainera, zainduak izateko eskubidea izango dute haurrek, zaharrek eta aniztasun funtzionala dutenek. Senideen gain uzten du legeak zaintzaren ardura, baina senidetasuna bera ere ez du mugatzen odolkidetasunera. Esaterako, legearen aurrean haur baten guraso izan liteke harekin lotura estu eta konstantea duen pertsona bat, nahiz eta odol berekoa ez izan edo lotura hori adopzioaren bidez ez egin.

Haurdunaldi «solidarioa»

Familien Kodeak haurdunaldi subrogatua ere arautzen du. «Haurdunaldi solidarioa» deitu diotena legezkoa izango da haurdun gelditu ezin direnentzat: gaixotasun bat dela medio, edo gizon bat edo bi gizonezko izateagatik guraso izan nahi dutenak.

Polemika handia piztu du haurdunaldi subrogatua lege multzoan sartu izanak. Kubako mugimendu feministak ez du espresuki salatu, baina militanteek denetariko iritziak dituzte. «Emakumeen gorputzen esplotazioa» bultzatzen duela salatzeaz gain, «pobreziaren feminizazioa» handitzeko arriskuaz ohartarazi dute askok. Beste batzuen iritziz, berriz, «bi aldeen eskubideak» bermatzeko, legeztatzea «beharrezkoa» da.

Legearen arabera, haurdun geratuko litzatekeen emakumeak guraso izan nahi dutenen senidea edo «gertukoa» izan beharko du, eta ezingo da transakzio ekonomikorik egin, «haurdunaldiak eragindako gastuak kenduta». Emakumeen sexu esplotazioa eta haurren salerosketa eragozteko kontrolak aurreikusten ditu legeak.

Eliza katolikoak kritika egin dio lege multzoari. Kubako Gotzain Katolikoen Konferentzia kodearen aurka azaldu da, «genero ideologia bultzatzen duelako». Oposizioak ere erreferendumean ezetz bozkatzeko edo abstenitzeko eskatu du, «baiezkoa ematea erregimena legitimatzea izango litzatekeelako nazioarteko iritzi publikoaren aurrean». Familien Kodea onartu edo ez, Kubako herritarrek erabakiko dute igandean.


Summary: «Herri itunak» zer diren argitzeko eskatu dio oposizioak Urkulluri. Arratsaldean talde parlamentarioen txanda izan da politika orokorreko osoko bilkuran. Hauek izan dira gai nagusiak: zerbitzu publikoak, hezkuntza ituna, energia eta estatus politikoa.

«Konbultsio handiek markatutako garai historiko» gisa definitu du EH Bilduko eledun Maddalen Iriartek egungo egoera sozioekonomikoa. Izan ere, Ukrainako gerrak gizartean izandako eragina hizpide izan dute talde parlamentario guztiek, eta hari eta oinarrizko beste zenbait gairi itunen eta akordioen bidez erantzuteko prest agertu dira. Itunak urrun daude, ordea, autogobernuari dagokionez.

Itunak egiteko proposamenak aurkeztu dizkio EH Bilduk Jaurlaritzari. «2016tik egin dudan bezala», Iriarteren esanetan. Zehatzago esanda, «ongizate itun» bat proposatu du, bost ardatzetan banatua: etxebizitza arloan «posizio komunak» adostea; zerga erreforma bat gauzatzea; enpresen irabazien banaketa birpentsatzea; Osasun Sistema Publikoa indartzeko egiturazko neurriak hartzea; eta energia itun bat negoziatzea. Azken horri dagokionez, Iriartek Urkulluri exijitu dio ez dezala egungo krisia «pasatuko den krisi baten» eran tratatu, eta gogoratu dio «baliabide fosil merkeen aroa» bukatu dela.

Hala, esan du «arnasa luzeko estrategia energetiko bat» behar dela. «Herri akordioak egiteko aukerak baldin badaude, EH Bildu hor egongo da. Are gehiago, EH Bildu izango da itun horiek aurrera ateratzeko bermea».

Atzera begirakoan, PSE-EEko idazkari nagusi Eneko Anduezak azaldu du legealdiaren lehen bi urteetan ezarritako helburuak bete dituela gobernuak. Eta argi ditu etorkizunekoak ere. Jaurlaritzaren lehen helburua aurrekontuak dira, Anduezaren hitzetan. Baina, era berean, erronka nagusia energia plan bat garatzea da: «Trantsizio energetikoak ez du atzerapenik onartzen». Harekin batera, Memoria Historikoaren Legea, Mugikortasun Jasangarrirako Legea eta Hezkuntza Legea ere aipatu ditu.

Elkarrekin Podemos-IUk ere itunak izan ditu hizpide, baina, Miren Gorrotxategi eledunaren hitzetan, horiek ezin dira «eslogan» hutsetan gelditu, eta horiek zerbitzu publikoak «indartzeko» erabiltzeko eskatu du.

Hiru gai nagusi tratatu ditu Gorrotxategik. Batetik, Jaurlaritzak hezkuntza itunari emandako garapena kritikatu du. Azaldu duenez, gobernuaren «murrizketek» ezinezko egiten dute osasungintzan akordio bat lortzea. Eta, energiari dagokionez, energia enpresa publiko baten defentsa egin du. Iñigo Martinez koaliziokideak, berriz, aberastasunaren banaketan jarri du arreta, eta Lurra eta herritarrak erdigunean jarriko dituzten politikak eskatu ditu.

PP+Ciudadanos-eko Carlos Iturgaizek Espainiako Gobernuari egindako kritikekin tartekatu ditu Jaurlaritzari egindakoak, uste baitu Urkullu eta EAJ «Espainiaren historiako presidente txarrena» babesten ari direla. Halere, Iturgaizek «eskua luzatu» dio Urkulluri, eta zerga murrizketa bat proposatu dio.

Haratago, EAEko PPko presidenteak hezkuntza eta energia arloetako balizko akordioak kritikatu ditu. Lehena, «inposizio linguistikoa» nagusitzen delakoan. Bigarrena, Sanchezen mesedetan egingo delakoan, eta Europako eskaeren kontra doalakoan.

Voxeko Amaia Martinezek, berriz, eskuin muturreko alderdiaren ohiko gaitegia izan du ardatz: «euskararen inposizioa», ETA eta Espainiaren batasuna.

Urkulluren ardura izan da denei erantzutea, baina EAJko eledun Joseba Egibarren laguntza ere izan du. Jeltzalearen esanetan, egindako «akatsak» onartzeko prest daude. Egibarrek Iriarteren hitzei erantzuten pasatu du bere hitzaldiaren zati handi bat, eta hari mintzatu zaio esateko estatu gisa «behar den bezala» jarduteko beharrezkoak direla autogobernu «hobea» eta «estatu egiturak», eta EAEk, lurralde txikia izanik, beharrezkoa duela gainerakoekin elkarlanean aritzea.

«Aitortzen dugu»

Izatez, autogobernuarena izan da talde parlamentarioek tratatutako gai nagusietako bat. Gernikako Estatutuari buruz, hura betetzeko «behin eta berriz» eskatzeak «lotsa» ematen diola azaldu du Egibarrek. Baina estatus berriaz mintzo direnei Ibarretxeren planaren ibilbidea gogoratu die, eta halako egitasmoek aurrera egiteko dauden zailtasunak berretsi: «Aitortzen dugu Sanchezek ez digula kasu egiten».

Iriartek, berriz, nabarmendu du aurrez aipatutako akordio horiek guztiak burujabetzara bidean egin behar direla, eta gehitu EH Bildu prest dagoela behar den eragileekin hitz egiteko. Eragile horietako bat da Elkarrekin Podemos-IU, eta Gorrotxategik ere atea ireki dio autogobernu ponentziari ekiteari, betiere hura «bizitza duinak» bermatzeko erabiltzen bada.

Anduezak estatutua betetzeko geratzen diren eskumenetan jarri du arreta, eta garrantzia kendu die Moncloaren egutegiak izandako atzerapenei: «Espainiako Gobernuak jakinarazi du negoziazio fase berri bat hasteko garai egokia dela». Iturgaizek, berriz, jeltzaleei kritikatu die estatutuak jasotako eskumenen eskualdaketa Espainiako aurrekontuen inguruko negoziazioekin lotu izana.


Summary: Irango presidenteak bertan behera utzi du elkarrizketa bat kazetariak belorik ez zeramalako. Christiane Amanpour CNNko kazetariaren erranetan, elkarrizketa Ameriketako Estatu Batuetan zenez, uko egin dio beloa eramateari.

Irango presidenteak, Ebrahim Raisik, CNNko Christiane Amanpour kazetariarekin hitzartuta zuen elkarrizketa bat bertan behera utzi zuen atzo. Arrazoia, kazetariak beloa ez eramatea izan zen. Amanpourrek Twitterreko hari batean azaldu duenez, 40 minutu zeramatzan presidentearen zain, eta bere laguntzaileetako batek beloa eramateko eskatu zion. «Errespetu kontua» dela argudiatu zuen Raisik.

Ikusi gehiago: Mahsa Aminiren heriotzaren ondoko protestetan hildakoak 30 dira jadanik

Kazetariak azaldu zuenez, ordea, «modu onean» uko egin zion eskakizunari. «New Yorken gaude, non ez dagoen ez legerik ez ohiturarik buruan zapiak eramateari buruz», argudiatu zuen kazetariak. Amanpour Teheranen hazi zen, Irango hiriburuan, herrialde hartan kazetari lanetan ari den bitartean beloa erabiltzen duela nabarmendu zuen, hango ohiturak eta legeak betetze aldera. Baina, elkarrizketa Ameriketako Estatu Batuetan zenez, uko egin zion eskakizunari.

Amanpourrek gehitu zuen, gainera, asteak zeramatzatela elkarrizketa prestatzen, eta platoa antolatzen zortzi orduan aritu zirela.


Summary: Mahsa Aminiren heriotzaren ondoko protestetan hildakoak 30 dira jadanik. Astebete da 22ko emakume gaztea hil zela, Irango Moralaren Poliziak atxilotu eta hiru egunera. Beloa «gaizki jarrita» zuelako atzeman zuten. Protesta jendetsuak ari dira egiten herrialdean, andreak batik bat.

Kopurua puzten ari da apurka. Mahsa Amini gaztearen heriotzagatiko protestetan hildakoen datua eguneratu du Kurdistango Hengaw Giza Eskubideen taldeak. Nabarmen handitu da: 30 dira dagoeneko, gaztea hil zenetik astebete iragan den honetan. Ordutik, herritarrak gero eta nabarmenago ari dira sumina azaltzen. Protesta jendetsuak ez dira eten, bizitu baizik, eta urrun dirudi baretzeak. Poliziarenak ere bai.

Hengaw taldeak atzo BERRIAri jakinarazi zionez, ordurako 733 pertsona ziren protestetan zaurituak. Hala izanik, honezkero gehiago izanen dira segur aski. Atxilotuak ere bai: seiehunen atxilotu zituztela zehaztu zuen taldeak atzo. Gainera, taldeak azaldu duenez, azken egunotan zauritutako asko ez dira joan ospitalera, «atxilotuko dituzten beldur baitira».

Iranen gertatua oihartzun handia erdiesten ari da mundu osoan, irudiz eta bideoz josi dira sareak, eta atentzioa eman du protestetan hainbat emakumek abiatutako ekinbideak. Beloa erantzi dute askok, eta jendaurrean edo unibertsitateen aurrean haizatu. Beste batzuek, berriz, erre egin dute, protesta gisara.

Ikusi gehiago: Irango presidenteak bertan behera utzi du elkarrizketa bat kazetariak belorik ez zeramalako

Ikusmira ez ezik, erreakzio politikoak ere eragin ditu Mahsa Aminiren heriotzak. Besteak beste, AEBek zigorra ezarri dio Irango Poliziari, «Irango herritar baketsuen eta Irango emakumeen kontra bortizkeriaz eta indarkeriaz jarduteagatik eta beren eskubideak urratzeagatik».

Poliziak segurtatu du, ordea, gaztearen heriotza «ezbeharra» izan dela. Halaber, Irango presidente Ebrahim Raisik Aminiren familiari hitzeman dio ikerketa bat abiatuko duela egiazki zer gertatu den argitzeko. Zehazki, Washingtonek blokeatu eginen ditu Irango Indar Armatuekin edo segurtasun indarrekin lotura izan eta AEBetan interesak dituztenen ondasunak.

Irango Moralaren Poliziak aurreko asteartean atxilotu zuen Mahsa Amini 22 urteko gaztea, beloa «gaizki jarrita» eramateagatik. Poliziaren arabera, egun hartan bertan bihotzeko bat izan zuen Aminik, Teherango komisaria batean, eta ostiralean hil zen, ospitalean, hiru egunez koman egon eta gero. Gurasoek argi utzi dute ez zegoela gaixo atxilotu aurretik.

Poliziak segurtatu du, ordea, gaztearen heriotza «ezbeharra» izan dela. Halaber, Irango presidente Ebrahim Raisik Aminiren familiari hitzeman dio ikerketa bat abiatuko duela egiazki zer gertatu den argitzeko.


Isiltasun anitz urratzeko

Summary: Isiltasun anitz urratzeko. Nafarroako Gobernuak hitzaldi sorta bat antolatu du suizidioaren auziaz hitz egiteko eta gaia erdigunean jartzeko. Tuteran egin dute lehenengoa, eta azarora bitarte bertze sei izanen dira, Lizarran, Elizondon, Zangozan, Tafallan eta IrunÌÂÂÂean.

Hitz egin dezagun suizidioari buruz”. Horixe erran du Nafarroako Gobernuko Osasun zuzendari nagusi Carlos Artundok, Tuteran egindako mahai inguru batean. Nafarroako Gobernuak hitzaldi sorta bat antolatu du horretarako, hitz egiteko: auzia “karrikara” atera nahi dute, eta suizidioaren inguruko estigmari aurre egin. Tuteran joan den astean egin zutena izan da zikloko lehenengo saioa; hurrengoa irailaren 29an eginen dute (Lizarran), eta gainerakoak, berriz, urriaren 20an (Elizondon), urriaren 27an (Zangozan), azaroaren 10ean (Tafallan), eta azkena azaroaren 19an (Iruñean).

Artundorekin batera, Nafarroan jarrera suizidak prebenitzeko eta jarrera horiei aurre egiteko baliabideak koordinatzeko erakunde arteko batzordeko bertze zenbait kidek hartu dute hitza Tuteran: Besarkada elkarteko Paco Carcavillak; Adriana Goñi psikologoak; Eduardo Sainz de Murieta foruzainak, eta Nafarroako Itxaropenaren Telefonoko zuzendari tekniko Alfonso Etxabarrik.

Carcavillak badaki gertuko norbaiten suizidioari aurre egitea zer den: 19 urteko bere semeak egin zuen bere buruaz bertze, 2020. urtean. Heriotza horrek eragindako minak eraman zuen, ia berehala, Besarkada elkartearekin bat egitera. Beren burua hil dutenen senideek eta lagunek osatzen dute elkartea, eta han aurkitu zuen Carcavillak behar zuen babesa.

Nafarroako Gobernuak suizidioaz hitz egiteko antolatu du hitzaldi sorta, eta bat egin du mezu horrekin Carcavillak. Ontzat jo ditu administrazioak martxan jarritako baliabideak —haietako zenbait Besarkadak proposatutakoak—, baina garbi utzi du oraindik “lan handia” dagoela egiteko. “Besarkadak eman dit niri behar nuen babesa; haiek gabe, bakarrik egonen nintzateke. Gure etxean gure kabuz egin dugu aurrera”. Carcavillak administrazioari egin nahi izan dio kritika hitz horien bidez, Nafarroako Gobernuak kezka duela eta gaia jorratu nahi duela onartu arren.

Adibide bat jarri du erdigunean: telefonoz jaso zutela emazteak eta biek semearen heriotzaren berri. “Biok bakarrik ginen etxean, eta telefono dei baten bidez erran ziguten gure semeak bere buruaz bertze egin zuela. Hori ez da posible; hori ezin da horrela egin. Horrelako berri bat ezin da telefonoz eman”.

Eduardo Sainz de Murieta foruzainak entzun eta jaso ditu Carcavillak errandako hitzak, eta aitortu du foruzainek “huts” egin zutela. “Gauzak ez ziren ongi egin; horrelakoak konpondu behar ditugu”.

Prestakuntzaren beharra

Kontua da duela zortzi urtera arte suizidioaren inguruko inolako prestakuntzarik ez zutela jasotzen Foruzaingoko kideek. “Ez zegoen deus”, erran du Sainz de Murietak. Orain ere, behar baino gutxiago, oraindik ere. Erakunde arteko batzordea osatu eta suizidioa prebenitzeko eta jorratzeko protokoloa onartu eta gero, gaia lantzen hasi dira foruzainen artean, bai eta Nafarroan dauden gainerako polizia taldeetan ere. “Suizidio bat gertatzen denean, legez hor egon behar dugu. Gure lana da, gutxienez, familiak eta hurbilekoek une horretan bizi duten egoera are zailago ez bilakatzea”.

Prestakuntza behar dela nabarmendu dute Tuterako mahai inguruan parte hartu duten guztiek: prestakuntza jarrera suizidak dituztenak artatzeko, bai eta jarrera horiek identifikatzeko eta prebenitzeko ere. Osasun mentaleko zerbitzuen ikuspuntutik aritu da Adriana Goñi psikologoa, eta garbi du sistemak suizidioaren auzian trebatutako adituak behar dituela.

Ez ditu nahikotzat eman egungo baliabideak. Ez hori bakarrik: “Herrialdean beren buruaz bertze egiten dutenen erdiak baino gehiago dira osasun mentaleko zerbitzuetako erabiltzaile suizidatzen direnean, eta datu hori txarra da”, azaldu du Adriana Goñik. Batetik, sistemak ez duelako sufritzen ari diren pertsona anitzen berri; eta, bertzetik, sistemaren barruan egoteak ere ez duelako bermatzen erabiltzaileek behar duten heldulekua aurkitu ahal izatea. “Faktore askok eragiten dute suizidioaren auzian; gai konplexua da”, erantsi du psikologoak.

Carcavillaren semeak ez zuen osasun mentaleko inolako diagnostikorik. Besarkadako kideak bat egin du Goñirekin, eta garbi du faktore askok eragiten dutela pertsona batek bere buruaz bertze egiteko erabakia. Atzera bota du begirada, eta aitortu du orain “detaile txikiak” identifikatu dituela. “Orain dakidanarekin, akaso ez nuen lortu izanen semeak bere buruaz bertze ez egitea, baina bertze modu batera jokatu izanen nuke”.

Senideen dolua

“Suizidioarena arazo sozial bat da; gizarte osoarena”, nabarmendu du Paco Carcavillak. “Nire semea suizidioak eta isiltasunak hil dute”, erantsi du: “Bere mina barruan gorde zuen, eta sufrimenduak gora bertzerik ez zuen egin. Denok egon behar dugu adi, eta ondokoak laguntzen saiatu, sufritzen ari direnean”. Beren buruaz bertze egin dutenen senideek ere “sufrimendu ezezagun” bati egin behar diote aurre: “Sentitzen dugun minaren intentsitatea hain da handia, erotzen ari ote garen pentsatzen baitugu. Min hori ezagutzen dutenen babesa ezinbertzekoa da”.

Besarkadan aurkitu du babes hori; gizartean lan handia bada egiteko, ordea, Carcavillaren ustez: “Jendeak ez du ulertzen gure dolua; dolua gainditzeko presioa sentitzen dugu, eta horrek are okerrago sentiarazten gaitu. Jendeak ulertu behar du gurea ez dela ohiko dolu bat, eta luzeagoa dela suspertzeko behar dugun denbora”.

Mina arintzeko suizidioari buruz hitz egin behar dela errepikatu du Carcavillak, behin eta berriz. “Auziak gizartean egon behar du, denoi eragiten baitigu”. Itxaropenaren Telefonoko Alfonso Etxabarrik ere bat egin du Carcavillarekin, eta gaineratu du “funtsezkoa” dela “ondokoak laguntzeko eta entzuteko prest” egotea. “Erortzen bazara, sare bat behar duzu azpian”, erran du.

Herritar guztiek ez dute, halere, babes sare bat. Itxaropenaren Telefonoa “helduleku” bat dela azaldu du Etxabarrik. “Jasotzen ditugun deietako anitzek badute harremana jarrera suizidekin; trebatutako lantalde bat dugu dei horiek artatzeko”. Hezkuntza emozionalaren beharra aipatu du Etxabarrik ere, eta ideia hori nabarmendu du Carlos Artundok ere. “Kezkatuta gaude; zerbitzuak behar dira, bai eta komunitate osoa adi egotea ere”.

ZENBAIT URRATS

Nafarroako Gobernuak bide bat egin du suizidioaren gaiaren inguruan azken urteotan, eta lan horren emaitza da, bertzeak bertze, egun indarrean den protokoloa. Gizarte eragileen bultzada funtsezkoa izan da martxan jarri dituzten zenbait zerbitzu garatzeko.

Txostena. 2014. urtean, 56 pertsonak egin zuten beren buruaz bertze Nafarroan. 2007. urtetik, hain zuzen ere, suizidioa da berezkoak ez diren heriotzen kausa nagusia, zirkulazio istripuena baino ugariagoa. Datuek Nafarroako Gobernuaren kezka piztu zuten, eta 2014an, 2010etik 2013ra bitar- teko suizidioei buruzko txoste- na argitaratu zuen, gerora garatu dituen planen oinarri.

Batzordea. Suizidioen auziari heltzeko asmoz, Nafarroako Gobernuak koordinaziorako batzorde bat osatu zuen 2014. urtean: Nafarroan jarrera suizidak prebenitzeko eta jarrera horiei aurre egiteko baliabide- ak koordinatzeko erakunde ar- teko batzordea. Batzorde horretan bat egin dute Nafarroako Gobernuko Osasun, Hezkuntza, Eskubide Sozialak eta Lehendakaritza eta Barne departamentuek; zenbait gizarte erakundek —Besarkada eta Itxaropenaren Telefonoa tartean—; polizia taldeen ordezkariek; kazetarien ordezkariek; larrialdietako zerbitzuko ordezkari batek, eta Auzi Medi- kuntzako Institutuko zuzendariak. Garaian garaiko Nafarroa- ko Gobernuko Osasun zuzendari nagusia da batzorde horretako lehendakaria.

Protokoloa. Batzordeko kideen lanetako bat izan da suizidioei aurrea hartzeko eta suizidioari lotutako jokaerak saihesteko protokoloa garatzea; 2015. urteko abuztuan onartu zuen Nafarroako Gobernuak agiri hori, zehazki. Besarkada. Protokoloa onartu zuten urte berean, Besarkada elkartea jarri zuten martxan beren burua hil dutenen senide-ek eta lagunek herrialdean. Suizidioaren inguruko estigmari egin nahi diote aurre, bertzeak bertze, eta senide eta lagunei behar duten laguntza eta babesa eskaini. Formakuntza eta aholkularitza ere eskaintzen dituzte.

Webgunea. Besarkada elkarteko kideek proposatuta, Nafarro- ako Gobernuak, suizidioari aurrea hartzeko batzordearen bidez, webgune bat jarri du martxan, herritarren esku suizidioaren inguruko informazio zehatza eta baliabideak jartzeko asmoz. Navarra.es atariaren bi- dez du sarbidea. Iazko irailaren 10ean jarri zuten martxan, eta, geroztik, 6.700 bisita baino gehiago jaso ditu. Besarkadak eskatuta, gainera, suizidio saiakeren erregistro bat egiten hasi da Nafarroako Gobernua.

Suizidio Kodea. Egun indarrean dago 2019-2023rako onartutako Osasun Mentaleko Plana, eta, horren barruan, Suizidio Kodea martxan jartzeko aukera dago jasota. Nafarroako Gobernuak 2020an eman zuen kode horren berri, baina oraindik ez dute martxan jarri. Kode horren asmoa da arrisku kasuak eta egoerak identifikatzea, eta kasu eta egoera horien jarraipena egitea. Osasun zerbitzuetako profesionalek telefono bidezko harremana ezarriko lukete, adi- bidez, zerbitzu horietako erabiltzaileekin. Prebentzioa lantzeko tresna garrantzitsua izan daitekeela uste dute adituek.

Suizidioari Aurrea Hartzeko Plana, Espainiako Gobernuarena. Beren burua hil dutenen senideak aspalditik ari dira Espainiako estatu mailako plan bat eskatzeko lanean, auzi horri are baliabide gehiagorekin aurre egin ahal izateko. Besarkadako kideak Espainiako Kon- gresuan eta Senatuan izan dira, plan horren beharra nabarmen- tzeko, hain zuzen ere. Espainiako Gobernuak eta Espainiako Kongresuak behin baino gehiagotan eztabaidatu dute gaia, baina, oraindik ere, plana ez da onartu.


Errepidearen gainetik, herria

Summary: Errepidearen gainetik, herria. Andoaingo udal bilkurak N-1 eta A-15 errepideen lotuneko obra "geldiarazteko" mozioa onartu du, kaltetuen plataformak bultzatuta. Plataformak "eskua luzatu" du alternatiba guztiei buruz pentsatzeko.

N-1aren eta A-15aren arteko Andoaingo lotuneak, Bazkardoko korapiloa esaten diotenak, buruko min andana sortu du azkenaldian. Gipuzkoako Foru Aldundiak obra berria aurkeztu du, hango auto ilarak konpontze aldera; Andoaingo udalbatzaren gehiengoak ezezkoa eman dio (PSE-EE, EH Bildu eta Elkarrekin Podemos), eta EAJ abstenitu egin da: hamazazpi hautetsietatik hamahiruk onartu dute mozioa. Irailaren 12an izan zen bilkura, errepideak kaltetutakoen plataformak mozioa aurkeztu ostean. Lau puntuko idatzian, lehenak dio obra berriak eragotzi egingo lukeela udalerriaren edozein garapen, eta, horregatik, obra geldiarazteko eskatzen dute haren babesleek. Orain “proiektu komun” bat eratzeko garaia dela diote plataformakoek.

“Sorpresa” hartu dute udal taldeen erantzunarekin; esan dute ez zutela horrenbesteko babesik espero. Babes hori, plataformaren ustez, bada zerbaiten adierazle: herrian errepideak sortzen duen iritziarena. Izan ere, plataformakoek sentsazioa dute egun herrigunean sortu diren arazoak errepidea egiteko obraren “arduragabekeriaren eta utzikeriaren” ondorioz daudela. Horren adierazle dira dituzten datuak. Gipuzkoa osoan trafiko handiena duen eremua da: egunean 70.000 auto eta kamioi pasatzen dira handik. Gehiegizko trafikoaren arazoa kanpotik eratorriko zerbait dela diote, ez dutela andoaindarrek sortu; eta, hala ere, horren kalteak jasan behar dituztela. “Trafiko arazo bat konpondu nahi da andoaindarren bizkar. Lehendik ere nahikoa jasaten dugu”, esan du du Aitor Aizpuruak, plataformako kide eta Allurralde auzoko bizilagunak.

Duela hilabete eta erdi sortu zuten kaltetuen plataforma, diputazioko proiektuaren berri izan bezain pronto hasi baitziren biltzen. Kideak, oro har, egungo errepideak ere kalteak eragiten dizkien bizilagunak dira, N-1ak gurutzatzen dituen auzoetakoak. Proiektu berriak ere kezka eragiten die, egun pairatzen dituzten kalteak areagotzeko arriskua ikusten baitute. Buruntza auzoko bizilagun batzuek diote nekazaritza eremu batean bizi zirela lehen, eta egun lau lerroko errepide bat dutela parean. Auto gutxi batzuk pasatzen ziren lehen, eta, bat-batean, 70.000 pasatzen dira orain. Kexu dira leihoak irekitzen badituzte, trafikoaren zaratagatik orain ez dutela euren artean ezer entzuten, eta kutsadura irensten ari direla.

Antzera dago Aizpurua: “Nire etxetik are gertuago geratuko litzateke errepidea, eta, gaur egun kutsadura handia bada, are handiagoa bilakatuko litzateke”. Hala ere, Aizpuruak dio horiek “txikikeriak” direla beste batzuen aldean: “Badago jendea etxea botako diotena”. Plataforma, beraz, kaltetuen elkarte gisa eratu zen, alegazioak aurkezten elkarri laguntzeko. Baina kaltetu eta interesatu gehiago batuz joan ahala, kideak konturatu dira herri osoan eragiten duela proiektuak, eta norbanakoen kezka zena kezka kolektiboa dela orain, Aizpuruaren esanetan: “Azkenean, norbanakoen kalteez hitz egitea baino garrantzitsuagoa iruditzen zait herri gisa jasan beharko dugunaz hitz egitea. Errepidearen azpiegitura sendotzea gure etorkizuna hipotekatzea da”.

Etorkizuna, iraganean

Etorkizuna aipatu du Aizpuruak, eta, hain zuzen ere, horretaz hitz egiten du haien mozioko lehen puntuak. “Atzera-bueltarik ez duen oztopo bat [da proiektua], etorkizuneko garapenak, hirigintza zein hiriko barne mugikortasunekoak, ezinezkoak egingo lituzkeena; baita hobekuntza nabarmenak oztopatu ere, bai gizartean, bai merkataritzan edo industrian”. Iñaki Perez de Eulate plataformako kideak adibide moduan dio “zarata alde batera utzita, Alejandro Calonje auzoa herritik erabat kanpo” geratzen dela. “Oraingoz, ez dute oinezkoen bide bakar bat ere aurreikusi auzo hori herrira lotzeko; baztertuta geratuko litzateke”.

Mozioak esaten du obrak kalte egingo diela herri barruko mugikortasunari eta hango merkataritzari. Puntu horrek zerikusia du, Perez de Eulateren esanetan, egungo errepideak berak herriguneari sortzen dizkion eragozpenekin: “Istripuren bat gertatzen bada A-15ean, Andoain barruko errepidea hartzen dute, bost kilometroz. Obra egin zutenean, ahaztu egin zitzaien alternatiba bat sortzea”.

Arazo horiek konpontzeko, duela 11 urteko herri antolamenduko plan orokorra hartu behar dela dio Perez de Eulatek, mozioko hirugarren puntuak zehaztu bezala, eta hura eguneratzea eta garatzea ere beharrezkoa dela: “Plan orokorrak ematen du alternatiba. Saihesbide bat egiten bada, N-1eko trazatuak herri barruko bidea izateari utziko dio: orduan, Andoaingo barnealdea erdi oinezko bide bihurtu ahalko litzateke”. Uste du horrek ekarriko lukeela herri barruko mugikortasuna erraztea eta “komertzioa errespetatzen duen erdigune bat sortzea”.

Mozioaren laugarren puntua izan da, agian, erantzun azkarrena izan duena: zarataren aurkako neurriak hartzeko eskatzen du. Horren harira, iskanbila izan da diputazioaren eta udalaren artean, Larramendi ikastolaren pareko lurretan pantailak jartzeko lurren baimenaren inguruan. Alde horretatik, mugimendua nabaritzea positibotzat jo du plataformak, mozioaren parte bat betetzearen alde ikusi baitituzte erakundeak. “Gure mozioaren puntu bat zen pantaila akustikoak jar ditzatela. Horrek presa sortu badu, gu pozik gaude, eta eman ditzatela pausoak”, dio Perez de Eulatek. Hala ere, politikariei gogorarazi die beste hiru puntu ere badituela mozioak: “Ez daitezela horrekin soilik geratu”.

Babes zabala

Mozioa onartu berritan, plataformakoak pozik agertu dira. Hilabete eta erdi baino ez daramate martxan; uda garaian, gainera. Dena den, 451 abal izan ditu udaletxean erregistratutako mozioak; eta, aurretik, 5.435 sinadura lortu dituzte “N-1aren azpiegiturak udalerritik igarotzean sortzen dituen eraginei berehalako irtenbideak” emateko eskatuz. Horrelako erantzun azkarra herrian zabaldutako haserreak eragin duela diote. “Haserrea bazegoen andoaindarrengan, eta eztanda egin du: bestela, ez genuen inondik inora pentsatzen hilabete eta erdian horrelako babesa izango genuenik. Herria ere kaltetua sentitzen da”, uste du Perez de Eulatek.

Hala ere, plataformakoek ez dute irtenbide jakin bat proposatzen: haien ustez, arazoari eman beharreko irtenbidea denen artean adostu beharrekoa da. Horrela, bada, lehen “mugarria” badela diote: udal taldeen sostengua. Orain, elkarrekin lanean jarraitzea dagokiela dio Aizpuruak: “Ez du atzera-bueltarik: andoaindarrek onartzen ez duten proiektu bat ezin da aurrera atera. Mugarri bat ezarri dugu, non udalak gure mozioa babestu duen. Orain dagokiguna da lanean jarraitzea”. Harekin bat dator Perez de Eulate ere, eta elkarlanerako prest agertu da: “Oraingoz, eskua luzatzen dugu denon artean lan egiteko. Ez badugu inguruan eskurik ikusten, nahikoa gara gu”.


Laguntza, kanpoan

Summary: Laguntza, kanpoan. Ura falta duela eta, Karrantzak laguntza eskatu du. Esan du Bizkaian ez diotela eman. Ur partzuergoak ukatu egin du eskaerarik jaso izana. Azkenean, Kantabriatik ekartzen hasi dira ura, kamioietan: 200.000 litro egunero.

Karrantzan urtegi bi dituzte: Argañedakoa eta Cerrojakoa. Haietatik hornitzen dira, baina udako sikateak ia hustu egin ditu: edukieraren %13 eta %32 dute betea, hurrenez hurren. Hilabeterako daukate ura. Aspaldi ikusi zuen udalak arriskua: uztailean, ura neurriz erabiltzeko eskatu zieten herritarrei, eta, abuztuan, debekatu egin zieten ortuak eta lorategiak ureztatzea, baita igerilekuak betetzea eta autoak garbitzea ere. Irailaren 14tik, ura Ramales de la Victoriatik (Kantabria, Espainia) ekartzen hasi dira, kamioien bidez. Raul Palacio alkateak esan du lehenengo Bizkaian ahalegindu direla laguntza lortzen, baina ez dutela lortu. Bilbo Bizkaia Ur Partzuergoak ukatu egin du eurengana jo dutenik.

Zelan kudeatzen dute ura Karrantzan?

Karrantzako Udala arduratzen da uraren kudeaketaz. 2004an, Bilbo Bizkaia Ur Partzuergoan sartzeko asmoa agertu zuen orduko udal gobernuak —EAJ—, baina oraindik ez dute pauso hori eman, eta, gainera, egungo gobernua —Karrantza Zabala— ez da horren aldekoa. Sartzeko eskaera egin zenean, foru aldundiak Argañedako eta Cerrojako urtegiak eraiki zituen, ondoren partzuergoaren esku uzteko. 320.000 metro kuboko edukiera du Cerrojakoak. Argañedakoak, 120.000koa; baina eraikitzean egindako akatsak ditu, eta edukieraren %43 baino ezin da bete. Horregatik, ahal baino ur gutxiagorekin hasi ohi dute uda. Diputazioak egin ditu konponketak, baina, oraingoz, ez dira balekoak izan.

Zenbateko ur premia izan ohi du Karrantzak?

Bizkaiko herririk handiena da Karrantza: ia 138 kilometro koadro ditu. Baina 2.700 bat biztanle baino ez. Haienean behiek kontsumitzen dute ur gehien. Bizkaiko abelburuen %80 han daude: 12.000 inguru. Behiek ur asko behar dutela esan du Palaciok: “Bakoitzak ehun bat litro egunero; bero egiten duenean eta belarra lehor dagoenean, gehiago”. Azpiegiturak garbitzeko ere ur asko erabiltzen dute abeltzainek. Alkatearen arabera, urtegi biak beteta egongo balira, eskaera guztiari erantzuteko gai izango lirateke; “baita aurtengoaren moduko urte lehorretan ere”. Horregatik, Argañedako urtegia konpontzeko eskatu dio aldundiari.

Ur falta ikusita, zer egin du Karrantzako Udalak?

Karrantzako alkateak azaldu duenez, ura faltako zitzaiela ikustean, “diputazioarekin eta ur partzuergoarekin hartu-emanetan” ipini ziren: “Abuztuaren 16an, partzuergoko batzorde exekutiboko kide batekin izan nintzen, eta esan zidan oso zaila izango zela haiek guri laguntzea. Diputazioak partzuergoari ematen dio uraren kudeaketarako laguntza guztia, hark kideen artean banatzen du, eta kide ez garenontzat ez dago ezer”. 112 udaletatik hamahiruk kudeatzen dute euren kabuz.

Zer diote erakundeok?

Bizkaiko Hitza Bizkaiko Foru Aldundiarekin ipini da harremanetan, eta hark idatziz erantzun dio. Iraunkortasuna eta Ingurune Naturala Zaintzeko Sailetik esan dute Ingurumen Zuzendaritza abuztuaren 16an elkartu zela Palaciorekin, hark eskatuta. “Alkateak esan zuen Ramales de la Victoriatik 170.000-200.000 litro ekartzeko akordioa zutela, baina gutxi izango zela, eta foru aldundiarekin ur hornidura akordio bat egin nahi zuela. Erantzun zitzaion eskumen hori ez dela aldundiarena, eta Bilbo Bizkaia Ur Partzuergoarekin edo inguruko udalekin ipini beharko zela harremanetan, eskumena haiena delako”.

Foru aldundiaren arabera, ura Kantabriatik ekartzeak sortutako kostuekin laguntzeko ere eskatu zuen alkateak; ezetz erantzun zioten, diputazioak “ezin duelako eman bere aurrekontuan jasota ez dagoen diru laguntzarik eta ezin duelako ordaindu berak jaso ez duen zerbitzu baten fakturarik”. Aldundiak esan du ur partzuergoarekin konponbide baten bila aritu dela “uda osoan”, eta “ahalik eta lasterren” topatzea espero dutela.

Ur partzuergoak ukatu egin du alkateak salatutakoa: “Bilbo Bizkaia Ur Partzuergoak ez du Karrantzarako zerbitzuari dagokion eskaera bakar bat ere jaso. Jaso izan balu, beste udalekin egingo zukeen moduan, Karrantza ere lagunduko luke”. Pedro Barreiro partzuergoko kudeatzaileak elkarrizketa bat eman du Radio Bilbao irratian, eta esan du partzuergoak ez duela kide ez direnei laguntzeko obligaziorik, baina eskatu izan diotenean beti egin duela. Haren ustez, partzuergoan sartzeak konponduko lituzke urarekin dituzten arazoak.

Udalak zergatik ez du sartu nahi partzuergoan?

Karrantzako udal gobernuaren esanetan, Bilbo Bizkaia Ur Partzuergoan sartzea ez da “bideragarria”. Alkatearen arabera, sartu ahal izateko, partzuergoak hamar milioi euroko inbertsioa eskatu zien, udalerriko sarea “haiek exijitutako egoerara egokitzeko”. Haraneko ekonomiarentzat kaltegarria litzatekeela ere esan du: “Deloite aholkularitza enpresak ikerketa bat egin zuen, ur partzuergoan sartzeak abeltzaintzan izan ditzakeen ondorioak ezagutzeko: ustiategien %70 zarratuko lirateke, uraren faktura ordaindu ezinik”.

Karrantzako EAJk, ostera, ez du partzuergoan sartzea beste irtenbiderik ikusten. Aitortu du faktura garestituko litzatekeela, baina ohartarazi du orain kostuaren azpitik ordaintzen dutela ura, eta Europako Batasunak derrigortzen duela balio duen beste ordaintzera. “Prezioa egokitu ezean, isunak iritsiko dira”, ohartarazi du. EAJk esan du diputazioak abeltzainentzako laguntzak dituela uraren kostuari aurre egiteko.

Partzuergoaren arabera, udalak kide egiteko asmoz joaten zaizkienean, herriak ur hornikuntzan eta saneamenduan duen egoera aztertzen dute. “Sartzeko hitzarmenaren baldintzak udalaren eta partzuergoaren artean adosten dira”. Partzuergoak esan du duela urte batzuk egin ziola Karrantzari tarifa proposamena: “Progresiboa da, kontsumoaren araberakoa. Horrela, herritarrek kontsumitzen dutenaren arabera ordainduko lukete, eta ez abeltzain baten moduan, gaur egun gertatzen den bezala”.

Zer gertatzen da araztegiekin?

Ur partzuergora sartzeko asmotan zebiltzala, Karrantzako orduko udalak eta diputazioak ur zikinen araztegi bat egiteko akordioa sinatu zuten 2011n. 2014an, bigarrena egitea adostu zuten, diputazioak egindako araztegi bat egungoekin lotzeko eta martxan jartzeko. “Diputazioak ikusi zuenean ez ginela partzuergora sartuko, obrak bertan behera uztea erabaki zuen. Haren kabuz, akordioa eten zuen”, gogoratu du Palaciok. Udal gobernuak auzitegietara jotzea erabaki zuen. Joan den uztailaren 1ean, EAEko Auzitegi Nagusiaren epaia iritsi zen. “Epaiak dio erakunde arteko akordioek baliagarri diren epe bat izan behar dutela zehaztuta, 2015eko lege baten arabera, eta, gure kasuan, bi horiek ez zuten. Beraz, bi akordio horiek iraungita daude”, azaldu du alkateak. Beraz, alde horretatik, Karrantzak ez du zer eginik.

Baina udalean pozik daude epaiarekin: “Atea zabalik utzi du hainbat azpiegituratarako laguntza behar dugunean diputazioaren babes ekonomikoa eskatzeko; besteak beste, urari lotuta daudenetan”. Orain hori egingo dutela esan du alkateak, eta diputazioak ur horniduraren auzia konpontzeko laguntza ekonomikorik eman gura ez badie, berriro auzitara jotzeko prest daude.

Zenbateko gastua da ura kanpotik ekartzea?

Ramales de la Victoriatik egunero 200.000 litro ekartzen ari dira. Lehorteak jarraituko balu, kopurua handiagoa litzateke. Kantabriako Ampuero ere laguntzeko prest dago. Kamioi bakoitzak 28.000 litro garraiatzen ditu. Hala, egunero ura dakarten sei-zazpi-zortzi kamioi iristen ari dira Karrantzara, eta hori egunean 2.000 euroko kostua da udalarentzat. “Ez dakigu noiz arte ibili beharko garen ura ekartzen; beraz, ez dakigu zenbat ordaindu beharko dugun guztira. Udalaren aurrekontua lau milioi eurokoa da, baina han ez dago horretarako dirurik gordeta. Ez dakigu nola moldatuko garen ordaintzeko”, kezkatu da alkatea.

Ez da horrelako egoera batean dauden lehen aldia. 2019an, Matienzo auzoko iturburu batetik ura hartu, eta Argañedako putzuak hornitzen dituen ur biltegietara eroan zuten, kamioiekin. Horrela saihestu zituzten ur mozketak. Erabaki hori 50.000 euroko gastua izan zen udalarentzat. Saiatu ziren faktura diputazioari pasatzen, baina alferrik. Orduan sinatu zuten protokoloa Ramales de la Victoriarekin, hurrengo eskasian ura handik ekarri ahal izateko.


Egin ohi duen euriaren erdia

Summary: Egin ohi duen euriaren erdia.

Nahiz eta uda astronomikoak goizaldean eman dion lekukoa udazkenari, meteorologikoa abuztuaren 31n bukatu zen. Izan ere, estatistiketarako-eta, adituei errazagoa zaie hilabete osoak hartzea, eta ekaineko, uztaileko eta abuztuko datuak erabiltzen dituzte. Horrela egiten dute urtaro guztiekin. 2022ko uda meteorologikoa “oso lehorra” izan da, Euskalmeteko arduradun Jose Antonio Arandaren esanetan. Bizkaiko eskualde batzuetan, egin ohi duen euriaren erdia inguru bota du. Hiriburuko datuak dira, Euskalmetenak: metro koadroko 76,1 litro baino ez dira neurtu hiru hilabeteotan; horietatik 4,2, uztailekoak. Ekainean, egin ohi duen prezipitazioaren %50 eta %90 artean bota zuen, zonaren arabera. Uztailean, %20tik behera; erdialdeko eskualdeetan, %10 ere ez. Abuztuan, oro har, erdia neurtu da. Gainera, tenperaturak ere ezohikoak izan dira: XXI. mendeko bigarren udarik beroena da igarotakoa, 2003koaren atzetik. Euskalmeteko arduradun Arandak adierazi du bien arteko aldea ez dela handia izan: hiru hamarrenekoa baino ez. Alerta gorria ere ezarri behar izan dute beroaldiagatik.


Summary: «Ekarpen berezi bat egin dugu euskal unibertsitate sisteman». 25 urte bete ditu aurten Mondragon Unibertsitateak. Sistema dualean «aitzindariak» izatea, enpresekin harremana izatea eta arlo berriak sortu izana nabarmendu ditu Atxa errektoreak.

1.700 ikasle berrirekin hasi berri du Mondragon Unibertsitateak bere 25. ikasturtea. Vicente Atxa (Oñati, 1965) errektorearen esanetan, metodologia etengabe berritu dute urteotan. Metodologia horietan, edukiek ez ezik, bestelako faktore batzuek ere garrantzia hartu dutela dio, hala nola balioek: «Oreka bat sortu behar dugu garapen pertsonalaren eta garapen profesionalaren artean».

25 urte bete ditu aurten Mondragon Unibertsitateak. Nola eboluzionatu du urte hauetan?

Unibertsitate gaztea gara, baina gure sustraiak aurrez ondo errotuta genituen. Gure fakultateak —goi eskola politeknikoa, enpresagintza eta irakasle eskola— duela 60-80 urte sortu ziren; enborra sustraituta zuen zuhaitz baten adarrak eraikitzen hasi ginen Mondragonen sorrerarekin. Zenbait adar sortu ditugu —gradu eta master berriak, esaterako—, baina beti balio berberak gidatuta: berritzaileak izanez eta hezkuntzan apustu finko bat eginez.

Berrikuntzari lotuta, zertan ahalegindu zarete?

Metodologia etengabe aldatu dugu, eta horren adibide da Mendeberri proiektua: pertsonen prestakuntza, arlo soziala eta profesionala erdigunean jartzen dituen hezkuntza sistema. Etengabe berritzean dago gakoa: proiektuetan oinarritutako ikaskuntza bultzatu dugu, metodologia aktiboa erabiltzen dugu, eta konpetentzietan oinarritutako prestakuntza ezarri dugu. Hasieratik egin zuen aldatzeko hautua Mondragon Unibertsitateak, eta, horretarako, funtsezkoa izan zen hiru fakultateak elkartzea. Hiru fakultateak elkartzeak eta bakoitzak besteekin esperientzia eta jakituria banatzeak ekarri du gaur egun duen inpaktua.

Zer konpromiso du Mondragon Unibertsitateak gizartearekin?

Berritzaileak izateko konpromisoa, bai ikasleekin, hori da guretzat garrantzitsuena, eta bai gizartearekin. Gizartearekiko gure konpromisoa betetzeko hiru zutabe nagusi ditugu: ikerketa, ezagutza sortzeko; irakaskuntza, ezagutza hori ikasleei transferitzeko; eta, hirugarrena, transferentzia, ezagutza hori enpresekin eta ekonomiarekin partekatzeko. Horiek dira gure oinarrizko jarduerak, baina gure unibertsitatearen erantzukizun nagusietako bat da gizarte eraldaketa sortzea: hezkuntza eta gizarte berdintsuago bat sortzea dugu helburu.

Eta sinesten dugu hezkuntza eta ezagutza, biak, direla etorkizun hori lortzeko gakoak. Pertsonetan oinarritu nahi dugu, eta tresnak bilatu behar ditugu, gu geu, unibertsitate gisa, pertsona orori heltzeko. Bere egoera ekonomiko eta sozialak kontuan izan gabe. Tresnak bilatu behar ditugu, eta horretan ari gara.

Beraz, unibertsitatea pertsona ororengana iristea eta ikaslearen eboluzio pertsonala dira zuen etorkizuneko erronkak?

Argi dugu edukiak garrantzitsuak direla, baina denborak erakutsi digu bestelakoak ere sartu behar ditugula gure metodologian; adibidez, balioak. Hau da, oreka bat sortu behar dugu garapen pertsonalaren eta garapen profesionalaren artean.

Zer joera ikusten dituzue unibertsitate mailako hezkuntzan?

Garbi dago hezkuntza eredua pertsonalagoa izatera doala. Guk ikasle bakoitzaren onena atera nahi dugu. Bestalde, unibertsitate denek eta guk ere etorkizunari begira ditugun erronketako bat nazioartekotzea da: nazio mailan konfiantzazko unibertsitatea izatea. Nik sinesten dut, etorkizun batean, Mondragon Unibertsitatea ezagun bilakatuko dela Europa mailan, eta horrek Europako unibertsitateen sistema eta metodologia berriak txertatzea ekarriko dituela gure hezkuntzaren onurarako.

Azken urte hauetan gradu berriak sortu eta eskaini dituzue. Zeren arabera sortu dituzue gradu horiek? Zertan oinarritzen zarete horiek diseinatzeko?

Gradu bat diseinatu eta ikasleek lehen aldiz amaitzen dutenerako lau urte pasatu dira. Horregatik da garrantzitsua egungo gizartea baino pauso bat aurrerago joatea. Nondik norakoak aztertu behar dituzu: ez bakarrik joerak, teknologia, edukiak eta behar ditugun ezagutza berriak; horiek garrantzitsuak diren arren, gizartearen bilakaera eta balioak ere kontuan izan behar dira. Bi alderdi horiekin, gizartearen beharrak identifikatzen saiatzen gara, edo atzerrira joaten gara beste unibertsitate batzuetatik ikasteko. Horrela hasten gara gradu eta master berriak diseinatzen. Master edo gradu berri bat martxan jartzen dugunean, edukiari adinako garrantzia ematen diogu han landuko den metodologiari, lana nola egin den aztertzea ere garrantzitsua delako.

25 urte hauei begiratuta, zer nabarmenduko zenuke zuk zeuk?

Gradu eta master berri asko sortu ditugu, eta uste dut aitzindariak izan garela sistema dualean; hezkuntza berrikuntzan ere liderrak izan garela uste dut; eta oso berezia izan da Mondragonek enpresekin izan duen hartu-emana. Horrez gain, esan nahiko nuke uste dudala ekarpen berezi bat egin dugula euskal unibertsitate sisteman, arlo berriak sortuz. Horren adibide dira sukaldaritzako gradua lantzen duen Basque Culinary Center eta ekintzailetzara bideratutako Leinn programa.