Summary: Ostiralean hasiko da Lau eta Erdiko Txapelketa, Agoitzen. Hamabi pilotarik jokatuko dute, eta horien artean bi ariko dira lehen aldiz: Iker Larrazabal Baikokoa eta Iker Salaberria Aspekoa. Azaroaren 19an jokatuko dute finala, Bilbon, Bizkaia pilotalekuan. Nagusiki, Unai Laso faltako da; gutxienez abendura arte ez du jokatuko.

Ohitura da jada. Masterseko finala jokatuta amaitzen da udako pilota denboraldia, eta jarraian hasi Eskuzko Pilota Enpresen Ligaren (EPEL) lau eta erdikoa. Ostiralean hasiko da, Agoitzen (Nafarroa), eta ia hilabete eta erdi iraungo du, azaroaren 19an jokatuko baitute finala, Bilbon, Bizkaia frontoian. Gaur goizean aurkeztu dute txapelketa, Bizkaia frontoian bertan. Hamabi pilotarik jokatuko dute berriro, enpresa bakoitzetik seik. Aspetik, Joseba Ezkurdia, Jokin Altuna, Aitor Elordi, Peio Etxeberria, Iker Salaberria eta Danel Elezkano (ez da aurkezpenean egon) arituko dira; Baikotik, berriz, Erik Jaka, Mikel Urrutikoetxea, Iñaki Artola, Jon Ander Peña, Iker Larrazabal eta Asier Agirre. Zazpigarren urtez jarraian, aurrelariak dira guztiak.

Pilotarien artean bi aldaketa daude azkeneko ekitaldiaren aldean: Baikon, Larrazabalek lehen aldiz jokatuko du maila nagusiko lau eta erdikoa. Enpresak denbora darama 21 urteko aurrelari amurrioarraren alde egiten. Horren erakusle da udako torneo garrantzitsu guztietan jarri duela. Horietan, kosta egin zaio nabarmentzea. Beraz, ikusteko dago nola moldatuko den txapelketa garrantzitsu batean. Gainera, bakarka sufritu izan du gehien. Adibidez, zortzi aldiz jokatu du lau eta erdian, zazpitan Promozio Mailako Txapelketan, eta behin maila nagusiko sanferminetako torneoan, eta behin bakarrik irabazi du. Ez dira estatistika onak, baina enpresak uste osoa du harengan.

«Oso pozik nago. Asko entrenatu naiz, baina pilotari oso onak daude txapelketa honetan. Ea ondo aritzen naizen, eta gozatu egiten dudan. Urduri nago, baina badakit lan ona egiteko lasai aritu behar dudala. Uda oso ondo etorri zait, lehen mailako partida asko jokatu baititut binaka. Baina oso bestelakoa da banaka aritzea; horretan hobetu behar dut gehien», esan du Larrazabalek. «Pausoz pauso» joan nahi du. «Lehenbizi, Eriken aurka jokatuko dut. Partida zaila da, hura oso ondo ari baita. Baina hari aurre egiteko baliabideak ditut».

Ezin da zuloa estali

Hura ari da betetzen Unai Lasoren hutsunea, baina zulo handia da hori; ezinezkoa da hura estaltzea. Bizkarreta-Gerendiaingoa (Nafarroa) osatzen ari da ekain erdialdean eskuin aldakan egin zioten ebakuntzaz. Gutxienez, abendu arte ez du berriz ere jokatuko. Beraz, ez da arituko lau eta erdikoan, eta binakakoaren aurreneko neurketak galduko lituzke. Udan sumatu egin da haren falta, eta lau eta erdikoan ere beste horrenbeste gertatuko da.

Aspen, berriz, Salaberria da berria. Larrazabalek bezala, hark ere lehen aldiz jokatuko du maila nagusiko lau eta erdikoa. 24 urteko aurrelari goizuetarra Promozio Mailako lau eta erdiko txapelduna da, baita azken bi urteetako buruz buruko txapeldunordea ere. Aurrerapausoa eman du, eta horren saria jaso du. Dario da azken lau eta erdikotik falta den bakarra, baina galdu egin zuen atarikoa, Elezkano II.aren kontra.

«Aukera polita eman dit enpresak; kontuan hartu du urtean zehar egin dudan lana. Ederra da hemen egotea, baina, orain, nire txanda da: ondo jokatu behar dut. Lehen Mailan aritzeagatik ez naiz zerura igoko; hemen, segituan jaitsarazten zaituzte. Uda txukuna egin dut, eta, orain, bete-betean prestatu nahi dut lau eta erdikoa. Ahalik eta ondoena aritzea da helburua», adierazi du Salaberriak. Argi du: «Oso gogorra» izango da Urrutikoetxearen aurkakoa. «Hemen ez dago herrenik. Ziur Mikelek oso ondo prestatu duela neurketa. %100 baino gehiago eman beharko dut irabazteko».

Ostiralean jokatuko dute final-zortzirenetako lehen partida, Agoitzen (21:15, ETB1): Artola eta Agirre ariko dira. Larunbatean, berriz, Jaka eta Larrazabal ariko dira, Laudion (Araba). Azkenik, igandean bi partida jokatuko dira, biak ere Tolosan (Gipuzkoa): Urrutikoetxea eta Salaberria ariko dira elkarren aurka horietako batean, eta Elezkano II.a eta Peña II.a, bestean.

Azken urteetako sistemari eutsi diote. Final-zortzirenetako irabazleak final-laurdenetako ligaxkarako sailkatuko dira. Han izango dituzte zain lau zerrendaburuak, iazko lau eta erdikoaren lehen lau sailkatuak. Aspekoak dira laurak: Ezkurdia —azken txapelduna—, Altuna III.a, Elordi eta Peio Etxeberria, hurrenez hurren. Salaberria eta Urrutikoetxearen arteko irabazleak, eta Jaka eta Larrazabalen artekoak Ezkurdia eta Peio Etxeberria izango dituzte aurkari A multzoan; hiru jardunaldiko ligaxka jokatuko dute. Artola eta Agirreren arteko garaileak eta Elezkano II.a eta Peña II.aren artekoak, berriz, Altuna III.arekin eta Elordirekin ariko dira B multzoko ligaxkan.

Bi multzoetako lehen bi sailkatuak ariko dira finalerdietan: A multzoko lehenak B multzoko bigarrenaren aurka jokatuko du, eta B-ko lehenak, A-ko bigarrenaren kontra. Azaroaren 4an eta 5ean jokatuko dituzte finalerdiak, eta irabazleek finala jokatuko dute bi aste geroago, 19an, Bilbon. Tartean dagoen igandean, 12an, hirugarren eta laugarren posturako norgehiagoka jokatuko dute.

Ezingo da partidarik atzeratu; final-zortzirenetan, final-laurdenetako ligaxkan eta finalerdietan, galdutzat emango zaio partida lesionatzen denari, eta haren aurkaria joko dute irabazletzat. Finala ere ez da atzeratuko, eta, iristen diren bi pilotarietako batek ezin badu jokatu, hirugarren sailkatuak ordezkatuko du.

Txapeldunaren motibazioa

Ezkurdiak irabazi zuen iaz txapela: Altuna III.ari nagusitu zitzaion Bilbon, aspaldiko finalik ikusgarrienean. Emaitza da horren erakusle: 22-21. Arbizuarrak uda ederra osatu du: Aste Nagusiko eta sanmateoetako torneoak, eta Martersa irabazi ditu. «Udako lan onari esker, ilusioz eta motibazioz ekingo diot lau eta erdikoari. Helburua ahalik eta gorena egotea da; azkeneraino aritzea txapela irabazteko borrokan. Bi aste ditut lehen partida prestatzeko. Lan fisikoa egiten aritu naiz; orain, aldiz, frontoian ere entrenatuko naiz. Gauza bakarra eskatzen dut: osasun ona izatea, sasoiko egotea eta eskuak ondo izatea».

Altuna III.ak ere uda ona osatu du, eta, urtean egindako lanari esker, irabazi egin du EPELen denboraldiko pilotari onenaren saria. Gaur eman diote saria. «Gogotsu» dago amezketarra. «Dena eman nahi dut, eta txapelketa ona egin. Txapela nahi dudan? Bai, noski, baina edonork irabaz dezake. Joseba ni bezain faboritoa da; hiru txapel ditu jadanik. Aitor, berriz, buruz buruko txapelduna da, eta iaz ikusgarri aritu zen lau eta erdian. Peiok, bestalde, edonoiz egin dezake finalerako jauzia. Baikon ere oso pilotari onak daude: Erik, Peña, Artola...».


Summary: Haitira nazioarteko misio armatu bat bidaltzea onartu du NBEk. Segurtasun Kontseiluaren ebazpenak gutxienez urtebeteko laguntza aurreikusten du. Kenyak gidatuko du lantaldea, eta «beharrezkoak diren neurri guztiak hartzeko» baimena izango du.

Laguntza eskaria jaso eta urtebetera, NBE Nazio Batuen Erakundearen Segurtasun Kontseiluak oniritzia eman dio nazioarteko misio armatu bat Haitira bidaltzeari. Talde armatuen indarkeriaren ondorioz, herrialde horretako egoera nabarmen okertu da urteotan, batez ere segurtasunari dagokionez; horren erakusle, iragan hilabetean, G9 Familia eta Aliatuak bandako lider Jimmy Cherizierrek mehatxu egin zuela gobernua kargutik botatzearekin. Eta aintzat hartu ondotik egonkortasun politikoa eta ekonomikoa ere ez dagoela bermatuta, MSS Nazioarteko Segurtasun Babesa eratzea erabaki dute: Kenya izango da horren liderra, eta gutxienez urtebete iraungo du —misioa luzatzeko aukera izango dute—.

Gatazka eta zatiketa geopolitikoen garaia den honetan, Haitiri buruzko ebazpenak aspaldian ikusi gabeko babesa jaso zuen atzo gauean NBEren Segurtasun Kontseiluan egindako bozketan. Hamabost kideetatik hamahiruk eman zioten baiezkoa testuari; eta beste biak, Txina eta Errusia —beto eskubidea dute— abstenitu egin ziren, argudiatuta aurrez Karibeko herrialde horretan izandako nazioarteko esku hartzeek ez zutela erabateko arrakastarik izan. Edonola ere, Haitiko Atzerri ministro Jean Victor Geneuse pozik agertu zen atzo, eta eskerrak eman zizkion erakundeari «elkartasun keinuagatik», nazioarteko misio armatua «itxaropen izpi bat» delakoan.

NBEren datuen arabera, aurten gutxienez 3.000 lagun hil eta 902 zauritu dituzte banda armatuek; gainera, 1.500 bat pertsona ere bahitu dituzte, eta, talde horiek eragindako indarkeriaren ondorioz, 200.000 lagunek beren burua behartuta ikusi dute lekualdatzera, batez ere Port-au-Prince hiriburuan —horietako gehienak kanpaleku inprobisatuetan bizi dira—. Egoera humanitarioak okerrera egin du, oro har: 5,2 milioi pertsonak behar dute laguntza humanitarioa, biztanleen ia erdiek.

Ikusi gehiago: «Haiti ez da txiroa; pobre egin dute»

Haitiko Gobernuaren ustetan, horren guztiaren errudun nagusiak banda armatuak dira, eta horregatik eskatu du nazioarteko misio bat herrialdera itzul dadila Polizia laguntzera. Hori bai, NBEren Segurtasun Kontseiluak onarturiko ebazpenak ez du datarik finkatu; aldiz, MSS hedatzeko prozesuak «zenbait hilabete» iraungo du, Efe berri agentziari esan diotenez.

Hain justu, Kenyako Atzerri ministro Alfred Mutua pozik agertu da erakundearen erabakiarekin, baina, X sare sozialean gaurko ordu txikietan idatzitako mezu baten bidez, eskatu du «denbora gutxian» bidal dezatela nazioarteko misio armatua, zeinak baimena izango duen «beharrezkoak diren neurri guztiak hartzeko». Nairobik joan den uztailean proposatu zuen bere burua balizko talde horren buru izateko, eta hitzeman zuen mila polizia bidaliko zituela Haitira; horrek zenbait GKE gobernuz kanpoko erakunderen kritikak eragin zituen, Kenyan bertan manifestarien kontra indarkeria erabiltzen dutela argudiatuta.

Nazioarteko potentziarik ez

Aldiz, oraingoz bada ere, nazioarteko herrialde esanguratsuetako inork ez du agenterik bidaliko; Frantzia eta Kanada, esaterako, hori egiteko prest agertu dira, baina oraindik ez dute pausorik eman. Eta Brasilek eta Mexikok, adibidez, biek ala biek esana dute poliziak entrenatzeaz arduratuko direla, eta ez direla harago joango.

AEBek —haiek aurkeztu zuen ebazpena NBEren Segurtasun Kontseiluan, Ekuadorrekin batera— 94,5 milioi euroko bi laguntza bidaliko ditu MSS finantzatzeko, betiere Kongresuaren baimena jasotzen badu. Hori da Etxe Zuriaren asmoa.

Hamahiru urte eta erdiren ondoren, nazioarteko azken misioa, Minustah Haitin Egoera Egonkortzeko Nazio Batuen Misioa izenekoa, 2017an erretiratu zuten herrialde horretatik, eskandalu batengatik: talde horretako kideen ur isurketa batek kolera agerraldi bat eragin zuen, eta 7.000 lagun baino gehiago hil ziren. Horren aurretik, Minustahko kideen kontrako sexu abusuen salaketak izan ziren, eta, 2018an, zenbait GKEk aitortu egin zuten beren lantaldeetan sexu abusuak eta esplotazio kasuak izan zirela.


Summary: Armeniak egotzi dio NBEri Azerbaijanen «garbiketa etnikoa legeztatzea». Nazio Batuen Erakundearen misio batek adierazi du Karabakh Garaian ez duela detektatu herritarren kontrako indarkeriarik. Nazioarteko Zigor Auzitegiaren jurisdikziopean egotea onartu du Armeniako Parlamentuak

NBE Nazio Batuen Erakundearen misio bat Karabakh Garaian egon da azken egunetan, eta Azerbaijanen «garbiketa etnikoa legeztatzea» leporatu dio Armeniak. Hori nabarmendu du Azerbaijanekin negoziatzeko herrialdeak izendatu duen enbaxadoreak, Edmon Marukianek, X sare sozialean. Egindako bisitari buruzko ohar bat kaleratu zuen NBEk atzo, eta plazaratu ez duela detektatu ez herritarren kontrako indarkeriarik, ez azpiegitura zibilen kontrako kalterik.

Marukianen esanetan, NBEren misio horretako kideek «galarazi» egiten dute «instituzioaren izen ona». Erakundeak Azerbaijanen daukan koordinatzaile Vladanka Andreeva eta OCHA Gai Humanitarioak Koordinatzeko Nazio Batuen Bulegoko goi funtzionario Ramesh Rajasingham izan dira misio horretako buruak, eta eskatu dute, besteak beste, ahaleginak egiteko han geratuko diren armeniarren eskubideak babesteko. «NBEk ordezkari horien lanari buruzko ikerketa bat egitea espero dut».

Ikusi gehiago: Errepublika desegiteko dekretua sinatu dute Karabakh Garaiko agintariek

Misioak azaldu du «tokiko oso herritar gutxi» ikusi dituztela; «gurekin hitz egin zutenek adierazi zigutenez, 50 eta 1.000 artean oraindik han dauden armeniarrak». Armeniako iturri ofizialek esan dute irailaren 24tik 100.000 bat armeniar iritsi direla herrialdera Karabakh Garaitik. 1991tik izan da Azerbaijan barruko errepublika independente bat de facto —nahiz eta nazioarteak ez duen aitortu—, eta, datu ofizialen arabera, 120.000 herritar inguru bizi ziren han; horien %99, armeniarrak. Baina, bere nagusitasun militarra baliatuta, Azerbaijanek bonbardatu egin zuen irailaren 19an, eta erasoaldia eteteko hurrengo egunean jarri zituen baldintzetako bat izan zen independentzia eta errepublika aldarrikapena bertan behera uztea.

Ikusi gehiago: Azerbaijanek «terrorismoaren aurkako» operazio militar bat hasi du Karabakh Garaian

Etzi, bilera

Azerbaijanek adierazi du ez duela han geratzeko asmoa duten armeniarren kontra egingo, baina Erevanek uste du jada «garbiketa etniko bat» egiten ari dela Baku. Horren harira, NBEri iruditzen zaio «zaila» dela esatea ea armeniarrak hara itzuli ahal izango diren. «Gauza bat argi dago: konfiantza eraikitzeko beharra dagoela, eta horretarako denbora beharko dela, baita alde guztiek ahaleginak egitea ere».

Azerbaijan eta Armenia haien arteko etorkizuneko harremana nolakoa izango den definitzen hasi dira, eta, hori egiten jarraitzeko, Ilham Aliyev Azerbaijango presidentea eta Nikol Paxinian Armeniako presidentea Granadan (Espainia) biltzekoak dira etzi.

Bestalde, Armeniako Parlamentuak Erromako Estatutua onartu du gaur, eta horrek esan nahi du NZA Nazioarteko Zigor Auzitegiaren jurisdikziopean egongo dela aurrerantzean. Ganberako presidente Alen Simonianek jakinarazi du hirurogei parlamentarik alde bozkatu dutela, eta 22k kontra. Oposizioak ez du debatean parte hartu nahi izan, iritzita «konstituzioaren kontrakoa» dela.

Eta erabaki horren ondorioz, esaterako, Vladimir Putin Errusiako presidenteak atxilotua izan beharko luke Armeniara joanez gero. Izan ere, Kremlineko burua atxilotzeko agindua emanda dauka Hagak, gerra krimenak egotzita, eta auzitegi horretako estatu kideek aginduak betetzeko obligazioa dute. Kremlineko bozeramaile Dmitri Peskovek joan den ostiralean ohartarazi zuen Armeniak «etsaikeria» plazaratuko lukeela estatutua berretsita.

Erevanek, baina, Errusia lasaitu nahi izan du, eta nabarmendu ez duela Putin atxilotuko. Auzi juridikoetarako Armeniaren ordezkari Yeghise Kirakosianek joan den astean azaldu zuenez, Moskuri alternatiba bat planteatu diote, eta, haren arabera, NZAko kide bihurtu arren, Putin ez zatekeen Armenian atxilotua izateko arriskuan egongo.

Nolanahi ere, azken hilabeteetan gaiztotu egin dira bi herrialdeen arteko harremanak. Errusiak estutu egin ditu Azerbaijanekin dituen loturak, Ukrainako gerrak eragindako testuinguru sozioekonomikoak bultzatuta. Orduan, nahiz eta beti izan den Errusiaren orbitako herrialde bat, Armeniak AEBen babesa bilatu du, eta duela hiru aste maniobra militarrak egin zituzten elkarrekin.


Summary: Metak asmoa du Instagram eta Facebook ordainpeko egiteko Europako Batasunean. Informazio pertsonalean oinarritutako publizitatea ez jasotzearen truke hamahiru eurotik gora ordaintzera behartu nahi dituzte erabiltzaileak.

Instagram, Facebook eta bestelako sare sozialak erabiltzaileak irabaziz doazen heinean, plataformetako publizitatearen kopuruak ere gora egin du. Aplikazio horiek betidanik izan dira doakoak, eta hein batean horrek erakarri du jendea, aurrerapen handia izan baita musu truk beste batzuekin etengabe konektatuta egotea.

Bada, Meta taldearen aplikazioak jendeari ordainarazteko prestatzen ari dira Europako Batasunean, betiere publizitate pertsonalizaturik ez jasotzearen truke. The Wall Street Journal AEB Ameriketako Estatu Batuetako hedabideak aurreratu zuen informazioa, eta Financial Times-ek berretsi egin du gaur, konpainiako iturriak aipatuz. Haren arabera, erabiltzaileek hilabetean hamalau dolar ordaindu beharko dituzte zerbitzu horrengatik; hamahiru euro pasatxo.

Sakelakoetan bakarrik ez, ordenagailuetan ere erabili eta kudea daitezke Instagram eta Facebook, batera gainera, eta hor publizitaterik ez izatearen truke hamazazpi dolar ordaindu beharko dira: 16,2 euro egun.

Sare sozialen diru iturria

Sare sozialek doakoak badirudite ere, hori ez da guztiz egia. Izan ere, teknologia enpresa handiek kudeatzen dituzte Whatsapp, Twitter, Facebook, Instagram eta antzekoak, eta dirua irabaztea da haien xedea. Publizitate pertsonalizatua da aplikazio horien diru iturri nagusia.

Metaren arabera, 2023ko bigarren hiruhilekoan 32.000 milioi dolarren (30.500 milioi euro) diru sarrerak izan zituen; horietako 31.500 milioi, publizitateagatik. Europako Batasunean 7.200 milioi dolar fakturatu zituen; Ipar Amerikaren ostean, merkaturik handiena da.

Aplikazio horiek kudeatzen dituzten enpresek erabiltzaileen milaka milioi datu pertsonal dituzte sortu zirenetik, eta beste enpresa eta erakundeei saltzen dizkiete. Hala, horiek pertsonalizatutako publizitatea egiten diete erabiltzaileei sare sozial horietan.

Baina datu horiek ez dira publizitatea egiteko soilik saltzen. Facebookek hainbat polemika eta epaiketa izan ditu, lehiakideei kalte egiteagatik eta AEBetako 2016ko hauteskundeetan Cambridge Analyticari hautesleen datuak emateagatik. Horregatik, 5.000 milioi dolarreko zigorra jarri zion Facebooki AEBetako Merkataritza Batzorde Federalak.

Brusela vs Meta

Europako Batasunak AEBetako teknologia enpresa handiekin duen guda ez da berria. Metak uztailean epaiketa bat galdu zuen Europako Batasuneko Justizia Auzitegian, Luxenburgon, epaileek ebatzi baitzuten enpresak ezin duela justifikatu publizitate pertsonalizatua egiteko datu pertsonalen erabilera, eta ordainpeko zerbitzu bat eskaintzea gomendatu zion. Azaroaren amaierara arte dauka Metak erabaki bat hartzeko tartea.


Summary: Euskal eskola publikoaren aldeko manifestaziora deitu dute hilaren 29rako, Donostian. Euskal Eskola Publikoaz Harro plataformak salatu du EAEko Hezkuntza Lege proiektua «pribatizatzailea» dela, eta haren auka mobilizatzera deitu du.

Euskal Eskola Publikoaz Harro plataforma ez dator bat Eusko Legebiltzarra tramitatzen ari den Hezkuntza Lege proiektuarekin; iritzi dio sistema duala «betikotzen» duela eta ez duela eskola publikoa lehenesten. Plataforma maiz agertu da lege egitasmoaren aurka, eta gaur jarrera bera berretsi du legebiltzarraren parean egindako agerraldian. «Erabat aurka gaude», azaldu dute plataformako kideek. Mobilizaziorako deia ere egin dute: hilaren 29rako manifestazio batera deitu dute, Donostian,12:30ean, Bulebarretik hasita.

Ikusi gehiago: EAJk eta PSEk akordioa egin dute Hezkuntza Legearen inguruan

Euskal eskola publikoaren alde, hezkuntza lege honi ez! lelopean deitu dute manifestaziora. Hautatu duten leloak ongi laburbiltzen du plataformak Hezkuntza Lege proiektuaren inguruan duen kezka. Uste du egitasmoa «pribatizatzailea» dela, eta ez duela konponduko hezkuntza sistema duala. Are, sistema bera «betikotu» egingo duela salatu du, eta ondorioz, baita ikasleen segregazioa ere.

Plataformako kideek jakinarazi dutenez, dekalogo batean jaso dituzte hezkuntza sistema «hobetzeko» dituzten aldarrikapenak, eta datozen asteetan bideo batean zabalduko dute euren proposamena hezkuntza komunitatean eta gizartean. Talde politikoei, berriz, zera eskatu diete: Hezkuntza Legeari ezezkoa eman diezaioten, eta euskal eskola publikoa lehenetsi dezaten.

«Eufemismo tranpatia»

Hezkuntza lege proiektuaren aurka dituzten argudioak gogoratu dituzte agerraldian. Batetik, iritzi diote testuak jasotzen duen Euskal Hezkuntza Zerbitzu Publikoa «eufemismo tranpati eta interesatua» dela, titulartasun publikoko eta pribatuko ikastetxeak berdintzen dituelako. Ikastetxe pribatuen finantziazioari dagokionez, salatu dute «%100ekoa» izango dutela, «trukean inolako baldintzarik eskatu gabe». Finean, salatu dute lege proiektuak ez duela eskola publikoa lehenesten, eta, haien ustez, testuak «protagonismoa» aitortzen dion arren, praktikan publikoa «merkatuaren logikan» sartzen du.

Gainera, plataformak iritzi dio lege proiektuak euskararen erabileraz eta ezagutzaz proposatzen duena ez dela aski, ez baitu balio ikasleak euskalduntzeko. Segregazioari aurre egiteko proposatzen dituen neurriei gabeziak sumatzen dizkio: «Ituntze unibertsala mantentzen duen heinean, segregazioa betikotuko du».


Summary: Elektroien dinamikak ikertzeko metodo batek jaso du Fisikako Nobel saria. Pierre Agostini, Ferenc Krausz eta Anne L'Huillier saritu ditu Zientzien Suediako Errege Akademiak. Oso gutxi irauten duten argi pultsuak erabili dituzte elektroiak ikertzeko.

Zientzien Suediako Errege Akademiak Fisikako Nobel saria eman die gaur Pierre Agostini, Ferenc Krauszk eta Anne L'Huillier ikerlariei. Atomoen eta molekulen barruko elektroiak ikertzeko «tresna berriak» sortu dituzte. Horien mugimendua eta energia aldaketak atzemateko metodo esperimental bat garatu dute: attosegundoak —segundo baten trilioirena— irauten duten argi pultsuak erabili dituzte. Prozesu horiek denbora eskala oso txikian gertatzen dira, eta, metodo horren bidez, prozesuen irudiak lor daitezke.

«Saridunen ekarpenei esker, lehen jarraitu ezinezkoak ziren prozesu azkarrak ikertu ahal izan dira», esan du Akademiak. «Attosegundoen fisikak» aukera emango du elektroiek gidatzen dituzten mekanismoak ulertzeko. Elektronikan eta medikuntzan erabilgarria izan daiteke, Eva Olsson Fisikako Nobel sariaren kontseiluko presidenteak azaldu duenez.

1987an, L'Huiller ohartu zen argia sortzen zela gas nobleei laser infragorria eman ostean. Horrek atea ireki zien hurrengo aurkikuntzei. 2001ean, Agostinik lortu zuen 205 attosegundo irauten zuen argi pultsu bat sortzea; Krauszek, berriz, 650 attosegundukoa.

Pierre Agostini Ohioko Unibertsitateko irakasle emeritua da (AEB); Ferenc Krausz Optika Kuantikoko Max Planck Institutuko zuzendaria da, Alemanian; eta Anne L'Huillier, bestalde, Suediako Lund Unibertsitateko irakaslea da.

L'Huillier Fisikako Nobel saria irabazi duen bosgarren andrezkoa da. Marie Curie izan zen lehena, erradiazioa ikertzeagatik (1903); Maria Goeppert Mayer bigarrena, atomoen nukleoa deskribatzeagatik (1963); Donna Strickland hirugarrena, intentsitate handiko laser bat sortzeko teknika garatzeagatik; eta Andrea Ghez laugarrena, Esne Bidearen erdian zulo beltz bat aurkitzeagatik (2020).


Summary: Zaldibarko zabortegia behin-behinean zigilatzea ere bere gain hartuko du Jaurlaritzak. Enpresaren utzikeria salatu du Arantxa Tapia sailburuak, eta zigor espedientea irekiko dio. Lanek 750.000 euroko kostua izango dute, eta «bospasei» urterako konponbidea izango da.

Eusko Jaurlaritzak Zaldibarko zabortegiaren behin-behineko zigilatze lanak hasiko ditu. Iragan ekainean eskaturiko azpiegituraren egonkortasun ikerketak azaleratu du enpresak ez duela beste pausorik eman, eta ondorioz zabortegiaren oreka ez dagoela bermatuta. Gauzak hala, Jaurlaritzak bere gain hartuko ditu egin beharreko mantenu lanak, bi fasetan: lehenbizi, lurrak konpaktatuz, eta, ondoren, lamina iragazgaitz bat jarriz. Lanek 750.000 euroko kostua izango dute, eta «bost edo sei» urterako konponbidea bermatuko duela iragarri du Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapen sailburuak.

«Enpresak ez du bere lana egin, eta horregatik hartu behar izan du ardura Jaurlaritzak», adierazi du Tapiak. Salatu du egun Verter Recyclingen gaineko kontrola duen konkurtso administratzaileak ez dituela hasi mantenu, zigilatze edota iragazpen lanak. Azaldu du azpiegiturak ez duela laster amiltzeko arriskurik, baina zigilatu ez eta euri ura sartzen jarraituko balu orduan handituko litzatekeela. Obren xehetasunekin batera, iragarri du beste zigor txosten bat irekiko dutela enpresaren ordezkarien aurka.

Lan berriek bi fase izango dituzte. Lehenbizi, goiko lurrak konpaktatuko dituzte, eta, gero, geruza iragazgaitz bat jarriko diote. Obrek 750.000 euro inguruko kostua izango dute, eta bospasei urterako konponbidea lirateke. «Beste zabortegi askotan probaturiko konponbidea da, berme osokoa», zehaztu du sailburuak. Era berean, garbi utzi du ez dela behin betiko zigilatze bat, eta «azpiegituraren egungo egoera ez dela bideragarria». Hala ere, ez du behin betiko zigilatzearen inguruko argibiderik eman.

EH Bildu: «Berandu da»

EH Bilduren ustez, Zaldibarko behin-behineko zigilatzea «berandu» iritsi da, eta Jaurlaritzari egotzi dio hiru hilabete «alferrik galdu» izana. Koalizio abertzaleak lanei ekiteko eskatu zion ekainean, azterketa geoteknikoaren emaitzen berri izan bezain laster. Mikel Otero legebiltzarkideak kritika oso gogorra egin dio Ingurumen Sailari: «Horixe eskatu genion, eta ezezko borobila jaso genuen; EAJk eta PSEk garrantzia kendu zioten gaiari, eta alarma sortzea egotzi ziguten gainera. Azkenean, hiru hilabete pasatu ostean, guk proposatzen genuena egin zuten».

EH Bilduk gogoratu du txostenaren arabera zabortegia «arrisku handiko» egoeran dagoela, eta Jaurlaritzari esan dio «premiazkoa» dela estaldura bat jartzea eta behin betiko zigilatze lanak ahalik eta lasterrena hastea. Tapiak, berriz, ez du zabortegiaren behin betiko zigilatzearen inguruko argibiderik eman. Lan horiek garestiagoak lirateke; bere garaian, Verter Recyclingek zortzi milioi euroren funtsa zuen gordea lan horietarako.

Behin betiko zigilatzea izango da auziak izango dituen beste korapiloetako bat. Tapiaren adierazpenek ulertarazten dute Jaurlaritza itxaroteko prest dagoela, baina jakina da enpresa hondoa jota dagoela eta ez duela dirurik. Udaberrian orubea trukean ematea eskaini zuen, baina Jaurlaritzak eskaturiko txosten batek ondorioztatu zuen ezin dela ezer eraiki haren gainean.

Lanak, bigarrenez

Ez da Jaurlaritzak Zaldibarko zabortegian egin beharreko lanak bere gain hartzen dituen lehen aldia. 2020ko otsailean, hondamendia gertatu eta egun gutxira, gobernuak bere gain hartu zuen azpiegitura osoa egonkortzeko lana. Ordukoan, enpresak jakinarazi zion ezin zituela lan horiek egin, eta, ondorioz, erakunde publikoa subsidiarioki bere gain hartzera behartuta zegoen. 30 milioi euro inguruko lanak izan ziren, eta enpresak oraindik ez ditu ordaindu.

Ingurumen delituaren inguruko epaiketan argituko da nork ordaindu beharko duen. Egun instrukzio fasean dago; Durangoko epaitegiko epaileak hainbatetan luzatu du, eta ezin da jakin noiz egingo den epaiketa. Egun, hamarretik gora dira inputatuak; Verter Recyclingeko ordezkariez gain, epaileak Ingurumen Saileko hiru teknikari eta Geyser HPC ingeniaritza enpresako bost langile ikertu ditu.


Summary: Jose Mari Rementeria ohorezko euskaltzaina hil da. 83 urterekin hil da. Euskarazko testuak bilatzen eta argitaratzen «langile nekaezina» izan dela nabarmendu du Andres Urrutia euskaltzainburuak.

Jose Mari Rementeria euskaltzaina hil da, 83 urte zituela. Etxeberrian (Bizkaia) jaio zen, 1940.urtean. Arteagako eta Derioko (Bizkaia) seminarioetan apaiz ikasketak egin ostean, Teologian eta Katekesian diplomatu zen Salamancako Eliz Unibertsitatean (Espainia). Bizitza osoa eman zuen elizari eta euskarari lotua.

Euskaltzaindiak ohorezko euskaltzain izendatu zuen 2018ko apirilaren 27an, beste hamabost lagunekin batera, tartean Arantxa Urretabizkaia, Pello Zabala eta Txaro Arteaga. «Euskarari egindako mesede bikainengatik» izendatu zituzten ohorezko euskaltzain.

Idazle eta itzultzaile gisa lan eskerga egin zuen. Euskaltzaindiak ohar bidez jakinarazi duenez, nabarmentzekoak dira itzultzaile gisa egindako lanak, eta, bereziki, Elizen Arteko Biblia proiektuko itzultzaile taldeko kide gisa egindakoa. Beste hainbat lan «garrantzitsu» argitaratu zituen. Horietako bat izan zen Euskarazko dotrinak: Kristau Katekesia Trentoko Kontziliaziotik Vatikanoko II.Kontziliora (1545-1962). Labayru fundazioak argitaratu zuen ikerlana, BBK fundazioaren laguntzaz. Euskaltzaindiak nabarmendu du ikerlan «argigarria» izan zela.

Rementeriak euskararen alde egindako lana goratu du Andres Urrutia euskaltzainburuak: «Langile nekaezina izan da euskarazko testuak bilatzen eta argitaratzen. Euskaltzale sutsua izan da, eta ondare ederra utzi digu».

Bihar egingo dituzte haren omenezko hileta elizkizunak, Ondarroako (Bizkaia) parrokian, 19:00etan.


Summary: Adimen artifizialaren erronka berrietan euskararen presentzia bermatzeko Gaitu izeneko ekimenean parte hartu du Nafarroak. Euskarabideak gaitu.eus atarian bere ahotsa grabatzera animatzen ditu herritarrak, makinei euskara irakasteko

Nafarroako Gobernuak, Eusko Jaurlaritzak eta Euskararen Erakunde Publikoak («Hiruko Ituna» osatzen duten erakundeak) Gaitu izeneko kanpaina jarri dute abian, ahozko datu masa handia behar duten makina eta teknologia berriei euskara irakasteko, hizkuntza gutxituek ere esparru horietan beren tokia bermatuta izan dezaten, egunero erabili ahal izateko. Batu ditzagun gure ahotsak/Unamos nuestras voces lelopean, euskal hiztunei gaitu.eus atarian sartzeko eskatzen zaie, beren ahotsa grabatuz, euskal hizkuntza eta kultura garatzen laguntzeko. Zenbat eta ahots eta grabazio gehiago, orduan eta zabalagoa izango da teknologia berriek erabili ahal izango duten datu basea. Egungo teknologiek testu eta ahozko datu masa handiak eskatzen dituzte, eta beharrezkoa da euskararen presentzia eremu digital horretan ere bermatzea, ideiaren sustatzaile guztiek nabarmendu dutenez.

Gaitu kanpainaren helburua euskarazko ahots publikoen banku bat sortzea da. Euskararen egungo erronketako bat adimen artifiziala gaitzea da, euskaldunek makinekin beren hizkuntzan elkarreragiteko aukera izan dezaten. Dagoeneko badaude herritarrekin hizkuntza nagusietan erlazionatzen diren makinak. Giza ahotsa ulertzen duten ezagunenetako batzuk aipatzearren: Alexa, Googlen Assistant, Siri edo Cortana. Eta hori posible da makinei hizkuntza horiek ulertzen irakatsi eta entrenatu egin zaielako.

Gainera, makinekin elkarreragitea gero eta ohikoagoa da; udaletxera edo osasun etxera informazioa edo hitzordua eskatzeko deituta edo aseguru etxean parte bat emateko hots eginda makinekin hitz egin behar izaten dugu. Makinak horiek hizkuntza nagusiak ulertzeko trebatu dira, eta entrenamendu horretarako ahots banku handiak behar izan dira. Horiei esker ikasi dute makinek giza ahotsa ezagutzen. Makinek euskaldunek nola hitz egiten duten ikas dezaten eta euskara ulertzeko gai izan daitezen, ahots asko eta askotarikoa behar dituzte. Horixe da, hain zuzen ere, ahots banku publiko bat, eta ezinbestekoa da euskarazko aplikazioak garatu nahi dituzten teknologia enpresek sarbidea izan dezaten, hizkuntza nagusietan gertatzen den moduan. Helburua ahots asko eta oso ezberdinak lortzea da. Izan ere, lortzen diren ahotsak zenbat eta desberdinagoak izan, orduan eta hobeki ulertuko dute euskara makinek.

«Ziber auzolan» erraldoi honetan parte hartzeko, gaitu.eus atarian sartu behar da. Bertan, plataformak esaldiak eskainiko dizkie erabiltzaileei, haien ahotsarekin grabatu ditzaten. Plataforma adin nagusikoei zuzenduta dago eta zenbat eta ahots gehiago lortu, orduan eta hobeto.

Egitasmoa hau Common Voice nazioarteko egitasmoari esker abiatu da. Ekimen irekia da, irabazi asmorik gabekoa, elkarlanekoa. Common Voiceren ahots ekarpenak 105 hizkuntzatan egiten hasi dira eta ia beste horrenbeste hizkuntzatan prestatzen ari dira.


Summary: Itxaso Soto izango da Geroa Baiko parlamentari, Barkosen ordez. «Erantzukizunez» hartu du kargua Nafarroako Parlamentuan, eguerdian. Koalizioak Pablo Azkona izendatu du bozeramaile izateko.

«Ezinezkoa izango da Uxue Barkos ordezkatzea». Barkos Nafarroako senatari autonomiko izendatua izan ostean, Itxaso Soto Diaz de Ceriori egokitu zaio hark Nafarroako Parlamentuan utzitako hutsunea betetzea. Geroa Bai taldeko zazpigarren parlamentaria izango da. Pablo Azkona izango da taldeko eledun, eta Maria Solana, berriz, alboko eleduna.

Kargu-hartze ekitaldia xumea bezain laburra izan da. Hiru minutu iraun du, eta talde guztietako ordezkariak elkartu dira areto instituzionalean. Unai Hualde Parlamentuko lehendakariak zuzendu du ekitaldia, mahaiko beste lau ordezkariek lagundurik.

Ikusi gehiago: Uxue Barkos hautatu dute senatari autonomiko

Euskaraz zein gazteleraz egin du zin, hitzok adierazita. «Hitzematen dut foru araubidea beti errespetatuko dudala, Konstituzioari eta legeei men egingo diedala eta foru parlamentari karguari dagozkion eginbeharrak zintzo beteko ditudala».

Itxaso Soto Iruñean jaio zen, 1990ean, eta Zizur Nagusian bizi da. Pedagogia ikasketak eginak ditu, baina azken urteetan enpresa munduan aritu da giza baliabideen atalean. Hain zuzen, masterra eskuratua du giza baliabideen zuzendaritzari eta lan arriskuen prebentzioari dagokienez.

Geroa Sozialberdeak alderdiak proposatuta, hamargarren postuan aurkeztu zen Geroa Bairen foru hauteskundeetako zerrendan. Haren aurretik, bederatzigarren postuan Rafa Eraso zegoen, baina arrazoi pertsonalen ondorioz uko egin dio parlamentari izateari.

Lehen aldiz arretagunean egotearen ondorioz apur bat urduri sumatu bazaio ere, ilusioz hartu du kargua: «Gogo handiz hartzen dut, eta lan egiten hasteko irrikan nago. Erantzukizun handia da», onartu du Sotok. Ohoretzat hartu du Barkosen lekukoa hartzea. «Parlamentari itzela da. Hark bezala lan egitea espero dut». Euskara ikasten ari da.

Beste lau aldaketa

Sotoren izendapenarekin, ematen du amaitu direla legealdi hasierako mugimenduak. Izan ere, Barkosen aurretik, beste lau parlamentarik utzi zuten ganbera, eta gobernura joan. Adibidez, Geroa Baiko Javi Arakama Euskarabideko zuzendari izendatu zuten; Begoña Alfaro Zurekin Nafarroako zerrendaburua Gobernuko hirugarren presidenteorde da, baita Etxebizitza kontseilari ere. PSNri dagokionez, Jorge Agirre Nafarroako Kirol Institutuko zuzendari da, eta Jesus Mari Rodriguez, Tokiko Administrazioko eta Despopulazioko zuzendari.

Haiek utzitako tokia beste lau parlamentarik bete zuten irailaren 8an. Geroa Baiko zerrendatan zortzigarren zihoanak, Isabel Aranburuk, hartu zuen Arakamaren lekukoa —aurreko legealdian parlamentari izan zen—. Gainerakoak berriak dira. Miguel Garrido izango da Zurekin Nafarroako hirugarren parlamentaria, eta Carlos Menak eta Ibai Crespok osatuko dute PSNren taldea.


Nahi duzun munduan pentsatuz inbertitu

Summary: Nahi duzun munduan pentsatuz inbertitu. Aurrezkiak inbertitzerakoan, irizpide ugari izan beharko dituzu kontuan. LABORAL Kutxa inbertsio-funtsekin, gainera, inbertsio arduratsua egiten ari zarela jakinik inbertitu ahal izango duzu.

Normalean, inbertsio-profilez hitz egiten da funtsetan inbertitzerakoan: kontserbadoreagoa, ez hain kontserbadorea… Ez da aintzat hartzen beste inbertitzaile-profil hori; alegia, aurrezkietan eta inbertitzeko moduan ez ezik, inguruan duen munduan ere pentsatzen duenarena.

LABORAL Kutxa inbertsio-funtsek kontuan hartzen dute profil hori. Izan ere, haiekin, ingurunearekiko inbertsio arduratsua ere egin daiteke. Eta nola egiten dute hori? Bada, IGG irizpideak (ingurumena, gizartea eta gobernantza ona) aintzat hartuta inbertitzearen bidez.

LABORAL Kutxa inbertsio-funtsek IGG (ingurumena, gizartea eta gobernantza ona) irizpideez inbertitzen dute.

Gainera, LABORAL Kutxako gestoreen aholkularitza espezializatuari esker, pertsona bakoitzaren inbertitzaile-profila eta jasangarritasunaren alorreko lehentasunak zehazten dira.


Summary: Ikasle elbarrien laguntzaileek greba egin dute Baionan. Pobrezia mailaren azpitik bizi dira laguntzaileak, hilabetean 900 bat eurorekin. Beren lan baldintza prekarioek laguntzen dituzten haurrei eragiten dietela salatu dute.

Akademia Ikuskaritzak Baionan duen egoitzan elkartu dira eguerdian elbarriak diren ikasleen laguntzaileak, FSU-Snuipp eta FO sindikatuek grebarako eguna deitu ondoan. Dozena bat laguntzaile bildu dira; «guti» antolatzaileen arabera, baina salatu dute lan baldintza oso txarrak dituztela, eta greba egitea «zaila» zaiela.

Izan ere, laguntzaileak ikasgeletan egoten dira ikasle elbarriak jarduera desberdinak egitera bideratzeko, ama eskolatik goi mailako ikasketetaraino. Eskola ordutegietan baizik ez dute lan egiten, eta, horren ondorioz, «lanaldi partzialak» egitera «behartuak» egotea deitoratu dute. Prestaketa lan guzia, gainera, ez da kontuan hartua lan kontratuan. Horiek horrela, pobrezia mailaren azpitik bizi dira, hilabetean 900 bat euroko lansaria baitute.

Margaux Declerq Baionako Albert Camus kolegioan laguntzailea da, eta lau ikaslez arduratzen da. Lehen aldiz, greba egin du egun, «leporaino» delako. «Azkenaldian gauza anitzek kexua eragin didate. Nik ahal bezain bat ordu egin nahi ditut lanean, baina behartua naiz %60ko lanaldia egitera. Eta, gainera, ez dut horren araberako lansaria izan, arazo administratibo batengatik». Kontatu du Gabriel Attal Frantziako Hezkuntza ministro berriak sari gehigarri bat hitzeman diela laguntzaileei, baina ez dela oraindik etorri. «Ez dut uste Hezkuntza Ministerioan postu garrantzitsuak dituztenek lansariekin arazo administratiborik dutenik. Gu beti gara galtzaileak».

Egoera berean da Geraldine Baud, bera ere laguntzailea da, eta «lanbidearen etorkizunari begira kezka handia» duela erran du. Izan ere, Attalek proposatu du elbarria duten haur laguntzaileen eta zaintzaileen lanbideak bateratzea, eta postu bakarra sortzea bi lanbideak batuz. «Gure lanekiko ezezagutza eta mespretxu handia erakusten du horrek. Ez ditugu batere zeregin berak betetzen, ez da posible». Hark ere lansariarekin arazoak izan ditu: izan ere, lanaldia doi bat emendatu diote iaztik, baina irailean, iazko lansari bera ukan du, hots, ordu gutiago lan egin balitu bezala.

Baudek eta Declercqek esplikatu dute, gainera, kontratupeko ordutegia baino ordu gehiago pasatzen dituztela lanean. Declercq: «Ikasleen inguruko profesionalekin eta gurasoekin koordinazio lana egiten dugu, gure ordutegiak kudeatzen ditugu, klaseak prestatzen ditugu: argiki, ordu gehigarri anitz egiten ditugu, urririk».

Egoera horren aitzinean, FSU-Snuipp sindikatuak, laguntzaileen egoera hobetzeko, funtzionario estatusa ematea eskatu dio Frantziako Hezkuntza Ministerioari. Ezinbestean, hiru urteren ondotik, kontratu mugagabeak egiteko galdegin dute, eta lansariak «nabarmen» igotzea. Eskatu dute, era berean, zaintzaileen eta laguntzaileen lanbideen bateratzea bertan behera uzteko, eta jardunaldi osoko lanpostuak eskaintzeko.


Summary: Gasteizko Michelinek esan du «konfiantza galdu» duela bere langileengan. 2.000 tona gurpil inguru fabrikatzeari utziko dio urtea amaitu bitarte. Langileek lantokien arteko batzordetik atera ala ez bozkatuko dute ostiralean.

Gasteizko Michelinek ingeniaritza zibileko 2.000 tona gurpil inguru fabrikatzeari utziko dio urtea amaitu bitarte, eskaerak jaitsi egin direlako, baina baita multinazionalak lantegi horretako langileengan «konfiantza galdu» duelako ere, hitzarmenaren negoziazioan izandako gatazkengatik.

Sindikatuetako iturriek Efe berri agentziari azaldu diotenez, Michelingo fabrika gehienetan gainprodukzioa dago, eta enpresako zuzendaritzak banaketa bat egin du murrizketa hori planten artean banatzeko; hala ere, ziur daude «konfiantza galtzeak» ere eragina izan duela Gasteizko lantegiaren kasuan.

Horrekin batera, uste dute neurria «langileei beldurra sartzeko estrategia» bat dela. Izan ere, Gasteizko lantegiko langileek ostiral honetan eta datorren asteko astelehenean bozkatuko dute lantegien arteko batzordetik atera ala ez —Lasarte-Oriako lantegian (Gipuzkoa) hortik kanpo daude—. Ekainean, Gasteizko langileek hitzarmen berriaren aurka bozkatzea erabaki zuten, Espainiako lantegietan ez bezala. Sindikatuaren ustez, erabaki eta adierazpen horiekin enpresak langileen erabakia «baldintzatu» nahi du ostiraleko bozketari begira.

Michelineko zuzendaritzak ez du ukatu sindikatuaren iritzi edo susmoa. Michelinek esan du langileen «konpromisoa lehenesten» duela, eta zuzendaritzaren «konfiantza galtzen» dutela «eredu horren alde egiten ez duten fabrikek».

Enpresako zuzendaritzak astearte honetan jakinarazi dizkio langileen batzordeari lan txandetan egingo dituen aldaketak: gurpilak ekoizteari utziko diote asteburu guztietan, astearte honetatik abenduaren 6ko eta 8ko zubira bitarte, bi egun horiek barne. Murrizketa horrek 1.350 langile ingururi eragingo die —3.500 behargin ditu Gasteizko plantak—.

Egoera berri horri buruz langileek jaso duten azalpena da horrelako gurpilen eskaerak jaitsi egin direla urte osoan eta bereziki udara ostean. Neurriak ingeniaritza zibileko gurpilei bakarrik eragingo die — adibidez, obretako eta meatzaritzako ibilgailuentzako gurpilei —, baina ez autoei.


Summary: Emakume talde batek kalte ordaina eskatu dio Danimarkari, antisorgailuak gogoz kontra ezarri zizkietelako. Groenlandiako 67 emakume ari dira auzia bultzatzen. 1966tik 1970era, 4.500 emakumeri ezarri zieten UBG umetoki barneko gailua, haiei esan gabe edo haien gogoz kontra, populazioa handitu ez zedin.

Beste auzi bat agerian uzten ari da egunotan Danimarkako Estatuak Groenlandiako jatorrizko biztanleen kontra eginiko gehiegikeriak. Uharteko 67 emakumek salaketa jarri diote Danimarkako Gobernuari, 1960ko eta 1970ko hamarkadetan uharte hartako milaka emakume antisorgailuak jartzera behartu zituztelako, edo esan gabe ezarri zizkietelako, populazio indigena handitu ez zedin.

Batzorde bat ari da afera ikertzen, eta ondorioak plazaratu asmo ditu bi urte barru, baina emakume talde horrek orain nahi du kalte ordaina. Izan ere, askok 60, 70 edo 80 urte inguru dituzte, eta ez dute batzordearen txostenaren zain egon nahi. 26.000 euro eskatzen dituzte bakoitzarentzat, atzo Danimarkako Gobernuari bidalitako agirian.

Izan ere, inork ez du zalantzan jartzen politika hori indarrean egon zenik. Kopenhageko Gobernuaren datu ofizialen arabera, 1966 eta 1970 artean 4.500 emakumeri ezarri zieten UBGa, haiei esan gabe edo haien gogoz kontra. UBGak umetokian sartzen dira, izenak adierazten duen bezala, eta haurdunaldia galarazten dute.

Politika horren biktimetako asko oso gazteak ziren, batzuk 13 urtekoak. Egin dituzten kalkuluen arabera 1969. urterako, uhartean haurrak edukitzeko adinean zeuden emakumeen %35ek ezarrita zeukaten. Datu ofizialen arabera, gutxienez 1975. urtera arte jarraitu zuten gailuok ezartzen.

Emakumeetako askok ez zuten jakin gailu bat sartu zietenik harik eta haurdun geratzeko tratamenduren bat jasotzen hasi ziren arte. Beste batzuk antzu utzi zituen prozedurak.

Haur bahituak

Ez litzateke harrigarria izango emakumeon salaketak arrakasta izatea, eta kalte ordaina jasotzea. Izan ere, aurrekari onak dituzte.

Iazko martxoan, Mette Frederiksen Danimarkako lehen ministroak barkamena eskatu zien 2021eko urrian Kopenhageko Gobernua salatu zuten Groenlandiako sei inuiti, haiek haurrak zirela —1951. urtean— Groenlandiatik eraman zituztelako, «danimarkar txiki» gisa hezteko.

Inuitek salatu zuten familia, hizkuntza eta kultura lapurtu zizkietela, asimilatzeko neurri horrekin. Afera ez zen auzitara heldu, Danimarkak adostu zuelako bakoitzari 34.000 euro ordaintzea, eta lehen ministroak haiei aurrez aurre barkamena eskatzea.

Groenlandiako biztanleek euren hizkuntza, kultura eta nortasun nazionala daukate, baina uhartea Danimarkaren kolonia izan zen 1814. urtetik 1953ra, eta zuzenean gobernatu zuten Kopenhagetik.

Tarte horretan, ahaleginak eta bi egin zituzten groenlandiarrak asimilatzeko, eta Danimarkako hizkuntzarekin ordezkatzeko haien mintzaira.

Danimarkak esperimentu sozial bat egin zuen 1951. urtean: Groenlandiako 22 ume euren familietatik erauzi zituzten, eta Danimarkara eraman zituzten, han adopta eta hez zitzaten. Helburua inuitak «danimarkar bihurtzea» zen, eta, kulturalki asimilatu ostean, Groenlandiara itzultzea, besteentzat eredu izateko.

6 eta 8 urte arteko hamahiru mutil eta bederatzi neska sartu zituzten egitasmoan, familia pobrekoak. Azkenean, 22 haietatik bizirik jarraitzen zuten seik jaso dute ordaina.

Inuitak Groenlandiako ia 58.000 biztanleen %89 dira. 1979. urtean, autonomia bihurtzearen alde bozkatu zuten groenlandiarrek. Iazko bozetan, independentistek botoen %80 eskuratu zituzten, eta IA Inuit Ataqatigiit (Inuit Komunitatea) alderdi sozialista eta ekologista izan zen alderdi nagusia.


Summary: 72 urteko gizonezko bat hil da traktorearekin izandako istripuan. San Martin Unxen izan da ezbeharra, gaur eguerdian.

Gizonezko bat hil da San Martin Unxen (Nafarroa), landa batean traktorearekin istripua izanda. Nafarroako Gobernuak jakinarazi duenez, SOS Nafarroak 14:00ak aldera izan du ezbeharraren berri, eta guardiako mediku talde bat, suhiltzaileak, anbulantzia bat eta Polizia bertaratu dira. 72 urteko gizonezkoa, ordea, larrialdi zerbitzuak iritsi aurretik hil da, traktorearen eta atoiaren artean harrapatuta.


Bizi gaitezen

Summary: Bizi gaitezen.

Nola diren gauzak: heriotza baten inguruan idatzi behar eta bizi da, behin eta berriro, burmuinera bezala bihotzera eta teklatuan lerrook osatzen ari diren hatz puntetara datorkidan hitza. Badirelako hiltzen direnean ere bizitza ekartzen diguten pertsonak —beharbada, hiltzen direnean bereziki—. Dudarik gabe, horien multzokoa da nire baitan Xabier Mendiguren Bereziartu. Izan ere, batzuen jardun eta ekarpen oparoa ezin da inola laburbildu bizitzak eransten duen dimentsiorik gabe. Ikastoletan, testuliburugintzan, itzulpengintzan, Kontseiluaren sortzaile eta aurreneko idazkari nagusi... Hil zaigula jakitean halaxe idatzi nuen sare sozialetan, euskarri horiek nahi eta nahi ez ezartzen dizkiguten hitz murriztuetan: «Euskaraz bizi ahal izateko bizitza bat euskararentzat».

Bizi, bizitza. Hortxe, azken batean, Xabierren tema: euskara bai, baina bizi ahal izateko, bizitzeko, bizitzarako. «Datozen belaunaldiak alor guztietan euskaraz bizi daitezen da helburua», esan eta azpimarratu zuen, hain zuzen ere, 1998ko abenduaren 20an Euskaldunon Egunkaria indarrez itxian egin zioten elkarrizketan. Testuinguru zehatza zuen elkarrizketak: 60koetan abiatutako Pizkundearen tresneria dagoeneko bereak (aberats eta ugariak) emanda kamusten, eta mende berriarekin batera erronka berri eta handiak euskararentzat, hau da, euskara jendearentzat. Salda horretan egosi zen Kontseiluaren sorrera, hain zuzen ere, euskalgintzaren tresneria berritzeko, erronka berrietara egokitzeko. Arestian aipatutako lerroburuan Xabierrek ederki bildu zuen ahaleginaren muina, lau taupadatan: datozen belaunaldiak/alor guztietan/euskaraz/bizi daitezen. Euskara bai, bai baina bizi ahal izateko, bizitzeko, bizitzarako eta bizimoduko eremu guztietarako.

Auzia ez baita euskarak, hizkuntza batek, bizirik irautea. Oso bestelakoa da kontua. Ezinbestean, hiztunez ari baikara hizkuntzez ari garenean, jendeaz, gorputzez, bizitzez. Bizitzaz, bizitzeaz. Azken batean, euskara jendeon bizitzez, bizimoduez, bizigarritasunaz, bizi kalitateaz. Bizi gaitezen tematu zen Xabier bere bizitza guztian; euskara jendeok bizi gaitezen bizitzaren esanahi eta dimentsio osoan.

Nola diren gauzak: euskalgintza Kontseilua sortu zeneko aldarte bertsuan dagoen unean hil zaigu Xabier. Abaila bizian doa mundua. Gero eta azeleratuago aldatzen da, eta, horrenbestez, gero eta azeleratuago agortzen zaizkigu ereduak, eragiteko bideak. Kamustu egin zaizkigu orain 25 urte sendo ez ezik distiratsu erditu genituen tresnak. Eman dute berena. Euskalgintza askotariko eta zabalean horri buruz bada akordioa ez ezik adostasuna. Argi dugu lanabes berri eta indartsuak behar ditugula. Zoritxarrez, ordea, kontrara ari zaigu orain ere betiko haizea, euskara jendeaz gain hizkuntza berdintasun eta aniztasuna jomugan dituena: tresna berriak behar ditugunean kamustuta ditugunak ere ebasten.

Horregatik elkartuko gara azaroaren 4an Bilbon. Eta gauza bat badakit: Xabier han izango dela gurekin, bizi-bizirik.


Summary: Garaipen handia lortu dute txuri-urdinek Salzburgon. Imanol Alguacilek entrenatutako taldeak lehen zati perfektua egin du, eta, jokoaren eta eraginkortasunari esker, ederki bideratu du lehia. Eutsi egin dio gero. Oiartzabalek eta Brais Mendezek sartu dituzte golak.

Hegan joan, hegan egin, eta hegan itzuli. Austriarako bidaia ez du edonola osatu Realak, helburu guztiak ongi beteta igaro baitu Txapeldunen Ligako bigarren jardunaldia. Hegazkineko hegaldietan ez ezik, zelaian ere hegan egin dute txuri-urdinek, hankapean hartu eta ondo merezita gainditu baitute Salzburgo. Lehen zati perfektua jokatu du Imanol Alguacilen taldeak, futbolean behar den guztia baliatuta: nortasuna, jokoaren kontrola eta eraginkortasuna. Hiru aldagai horiek ardatz harturik, talde handien izaerarekin aritu dira txuri-urdinak, eta txiki utzi dute Salzburgo. Pase guztiak zehatz eta bizkor egin dituzte, eta jokoan izandako aldea emaitzan islatzen asmatu dute.

Oiartzabalek eta Brais Mendezek sartu dituzte golak, lehen ordu erdia betetzerako. Bigarren zatian bestelako itxura eman dute etxekoek, baina Realak ez du arazorik izan 0-2koari eusteko. Garaipenari esker, lehen jardunaldian Milango Interren aurka berdindu izana emaitza ona bihurtu dute donostiarrek.

Dudarik ez dago azken urteetan nabarmen hazi dela Reala, baina horixe du hurrengo erronka: asteburuetan liga, eta aste barruan Europako lehiaketak egoki uztartzea. Itxura batean, bada, taldeari ez dio inolako zamarik ekarri aurrez Athleticen aurkako derbiak eragindako nekeak. Partida harekin alderatuta, Imanolek soilik bi aldaketa egin ditu hasierako hamaikakoan, eta berritasun nagusia Oiartzabal izan da. Kontuak zer diren, kapitaina bera izan da txuri-urdinen onena.

Realak bizi-bizi ekin dio lehiari, gogotsu eta aurkaria irensteko prest. Oso goian egin du presio, eta itotzear aritu da une oro Salzburgo. Lehen bost minutuetan, hiru aukera alferrik galdu dituzte txuri-urdinek, baina hurrengo aukeran ez dute huts egin. Baloia Oiartzabalen hanketara iritsi da, eta, patxada osoz, aurrelariak maisuki bideratu du baloia sarera, seigarren minutuan. Kalitate handiko errematea izan da, oso jokalari gutxiren esku dagoena. Gol goiztiarrari esker, berak nahi zuen tokian ipini zaio neurketa Realari, eta, minutuak igaro ahala, gero eta nabarmenagoa izan da bi taldeen arteko aldea. Salzburgoko jokalarien batez besteko adina soilik 21 urte izanik, apur bat tokitik kanpo eta aurkariari neurria hartu ezinda ibili dira etxekoak, eta haien ezina baliatu dute txuri-urdinek distira egiteko. Paseak zehatz eta azkar egin dituzte, eta lehen zatiak datu aipagarri bat izan du: Realak %91ko eraginkortasuna izan du paseetan.

Jokoaren kontrola txuri-urdinena zen, eta, behin Salzburgoren presioa gaindituta, erasoan zernahi egiteko aukera izan dute. Halaxe iritsi da bigarren gola. Bere zelaian baloia hartu eta aurkariaren arearaino iritsita, Brais Mendezek lortu du 0-2koa, kontraeraso dotore batean. Gol gehiago sartzeko aukerak ere izan ditu Realak.

Ziurrenik donostiarren merituz, Salzburgok oso irudi eskasa eman du lehen zati osoan. Baloi luzeetan lasterka eginda, arrisku sentsazioa eragin du pare bat aldiz, baina ezer gehiagorik ez. Hori ikusita, hiru aldaketa egin ditu bigarren zatirako, eta bestelako intentsitate batekin jokatu dute etxekoek, lehen minutuetan bereziki. Partidan bete-betean sartzeko aukera izan dute, epaileak penaltia adierazi baitu haien alde. Ordea, jokaldia errepikatuta ikusi ondoren erabakia atzera bota du. Arnasa hartu du Realak, eta gerora ederki kudeatu du emaitza. Imanolek garaiz egin ditu aldaketak, eta, jokalarien freskotasunari esker, emaitzari bere horretan inolako arazorik gabe eutsi diete txuri-urdinek. Imanol «harro» mintzatu da partida amaieran. «Zoratzeko moduko lana egin dugu. Lehen zatian egin duguna oroimenean geratuko da. Oso zaila da Txapeldunen Ligako partida batean horren ondo aritzea».


Summary: Gutxienez 21 lagun hil dira Venezian izandako autobus istripu batean. Ibilgailua zubi batetik trenbidera erori da, eta su hartu du. Mestre hirian gertatu da ezbeharra.

Turistaz betetako autobus batek istripu larria izan zuen bart Veneziako Mestre hirian (Italia). Tokiko erakundeek jakinarazi dutenez, gutxienez 21 lagun hil dira (tartean bi ume), eta beste 18 zaurituta daude. Autobusa 15 eta 30 metro bitarteko zubi batetik erori zen trenbide batera, eta su hartu zuen jarraian.

Istripua 19:00ak eta 20:00ak artean gertatu zen, eta 22:00etarako gorpu guztiak atereak zituzten larrialdi zerbitzuek. Autobusa Veneziatik Marghera herrira zihoan, eta, argitu ez dituzten arrazoiengatik, errepidetik irten zen, gune turistikotik 10 kilometro ingurura. Inguruko kanpin batean ostatu hartuta zeuden turistak ziren bidaiariak, atzerritarrak gehienak.

Suhiltzaileak lanean, autobusa erori zen errepidetik begiratuta.Stringer / EFE

Lekuko batzuek RAI telebista kate publikoari azaldu diotenez, autobusa balantzaka ikusi zuten zubi gainean, abiadura motelean, erori eta sutan hasi aurretik. Suhiltzaileak berehala agertu ziren ezbeharra gertatu zen lekura, eta azkar itzali zuten sua. «Eszena apokaliptikoa» izan zela kontatu dute.

Luigi Brugnaro Veneziako alkateak dolu eguna iragarri du. Mestre Veneziarekin lotzen duen tren zerbitzua etenda dago.


Summary: PPko zuzendaritzak Javier de Andres proposatu du Carlos Iturgaiz ordezkatzeko. Alderdiko afiliatuek azaroaren 4ko batzarrean berretsi beharko dute erabakia. Bizkaiko PPk idazkaritza nagusia eskatu du.

EAEko PPko presidente Carlos Iturgaizek atzo jakinarazi zuen «erreleboa» emateko garaia iritsi zaiola, eta badu jada nork ordezkatu: Arabako ahaldun nagusi ohi eta Espainiako Kongresuko diputatu Javier de Andres da Genovakoen oniritzia duen hautagaia. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako PPkoek azaroaren 4an egingo dute erabakiari oniritzia emateko batzarra, Gasteizen.

EAEko PPko zuzendaritzak gaur goizean egin du bilkura, eta bertan izan da Espainiako PPko Lurralde Antolaketako idazkariorde Miguel Tellado ere. Iturgaiz ordezkatzeko zenbait hautagairen izenak plazaratu badira ere, Efe albiste agentziak jakinarazi duenez, Madrilen De Andresen alde egin dute jada. 2018an aldendu zen hura politikako lehen lerrotik, Espainiako Gobernuak Araba, Bizkai eta Gipuzkoan duen ordezkaritza utzi ostean. Halere, PPk uztaileko Espainiako Gorteetarako bozetarako berreskuratu zuen, Kongresurako Arabako hautagaia izan zedin; hirugarren indarra izan zen PP, eta, gaur egun, diputatua da. Litekeena da, beraz, De Andres bera izatea datorren urtean Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeetarako aurkeztuko duten lehendakarigaia. Izan ere, PPkoen helburua da batzarrera hautagai bakar bat aurkeztea, nahiz eta nahikoa abal dituzten alderdikideek horretarako aukera izan.

De Andresek zuzendaritzako kideak hautatzeko baimena izango du. Halere, Bizkaiko PPk idazkaritza nagusia bere esku uzteko eskatu dio alderdiari, duten «pisuagatik». Horretarako, Eduardo Andrade proposatu dute, Bizkaiko PPko egungo idazkari nagusia. Hori guztia afiliatuek berretsi beharko dute azaroko batzarrean. Izan ere, EAEko PPren zuzendaritzak erabaki du militanteentzako batzar ireki bat egitea, botoa konpromisario batzuen esku utzi gabe.


Summary: Bildarratzek esan du «bi urteren buruan» garatuko dutela hezkuntzarako «esparru eleaniztuna». Hezkuntza sailburuaren irudiko, hizkuntza ereduak indarrean jarraitzeak «ez du hezkuntza hitzarmena urratzen».

Jokin Bildarratzek, Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburuak, balorazioa egin du Hezkuntza Lege proiektuari eginiko zuzenketen inguruan. Besteak beste, egungo hizkuntza ereduei eustea adostu zuten EAJ eta PSE-EE taldeek. Bildarratzen ustez, ordea, horrek ez du urratzen hezkuntza hitzarmenean adostutakoa. Aitzitik, sailburuak azaldu duenez, zuzenketa horretan sartutako xedapen gehigarri baten bidez, alderdiek «bi urteko epea» eman diote Jaurlaritzari behin legea onartuta «esparru eleaniztuna» martxan jar dezan. «Jaurlaritzari dagokio orain esparru hori definitzea eta baliabideak jartzea, ikastetxeei laguntzeko eta ikasleek, Derrigorrezko Bigarren Hezkuntza bukatutakoan, beharrezko hizkuntza maila lor dezaten euskaraz, gaztelaniaz nahiz atzerriko hizkuntzan». Gutxieneko maila hori B2koa da euskarari eta gaztelaniari dagokienez, eta B1ekoa, ingelesaren eta atzerriko beste hizkuntzei dagokienez.

Ikusi gehiago: EH Bilduk EAJri eta PSE-EEri eskatu die hizkuntza ereduen zuzenketa argitzeko

Bildarratzek nabarmendu duenez, ikastetxe bakoitzak egungo A, B eta D ereduetatik bere hizkuntza proiekturako bidea egingo du, «inguruko egoera sozioekonomikoa eta soziolinguistikoa kontuan hartuta», eta ikasleen irteera profilean ezarritako euskararen, gaztelaniaren eta ingelesaren ezagutza maila, hizkuntzen erabilera eta horiekiko «jarrera positiboa» lortzeko asmoz. Sailburuak gaineratu du legeak «errespetatu» eginen duela Hezkuntza Hitzarmena: «Hizkuntza ereduek indarrean jarraitzen dutela argitzeak ez du hezkuntza hitzarmena hausten».

Ikusi gehiago: Hizkuntza ereduen sistemari eustea adostu dute EAJk eta PSE-EEk

Bestalde, Hezkuntza Lege proiektuaren onurak azpimarratu ditu: «Lehenengoz, Lege Proiektu honek biltzen du integralki hezkuntza sistema osoa. Lehenengoz bilduko ditu bai ikastetxe publikoak eta bai itunpekoak, aterki edo lege baten azpian». Etorkizuneko Hezkuntza Legearen bigarren ezaugarri edo indargune moduan, «ikastetxe bakoitzaren ahalduntzea, edo autonomia indartzea» nabarmendu du sailburuak. «Ikastetxe bakoitzak erantzun behar dio bere ekosistemari, bere espazioari, bere inguruneari. Azkenean, bere inguruan dagoen bizitzari. Horrek ekarriko du hezkuntza sistemak eta ikastetxe bakoitzak kalitatea areagotzea. Hori da azkenean lege honen helburu nagusienetakoa», azaldu du.


Summary: LABek euskararen aurkako «olatu judiziala» salatu du, Donostian. Gipuzkoako Foru Aldundiaren 68 egonkortzeko prozesuetatik biri helegitea jarri die CCOOk, euskarari lotutako eskaera apaldu dadin, eta gaur hasi da horietako bati dagokion epaiketa.

Donostiako Epaitegiaren atariak LAB sindikatuaren protesta bat hartu du administrazioaren lanpostuak egonkortzeko prozesu biren euskara eskakizunen aurkako epaiketa hasi den egunean. Sindikatuak Aldundian duen arduradun Edurne Lizasok azaldu duenez, zaintzaileei dagozkien lanpostuak egonkortzeko bi prozesuak bertan behera uzteko helegiteak jarri ditu CCOOk, eta erantsi du, «euskararen aurkako eraso» horiek ikusirik, LABek planto egin duela.

Sindikatu hori, ELA, zenbait langile eta Gipuzkoako Aldundia bera ari dira auzi judizial horretan parte hartzen, helegitea jarri duen sindikatuaz gain, alegia, CCOOz gain. Gaur abiatu den epaiketa hogei zaintzaile lanposturen prozesu bati dagokio. Beste prozesuaren epaiketa abenduan iritsiko da. Lanpostu finkoa lortzeko, euskararen bigarren hizkuntza eskakizuna ezarri du Aldundiak, eta CCOOk nahi du euskarari dagokion eskaera apaltzea.

«Sinetsita gaude estrategia zabal baten parte dela hau. Orain, bi prozesuen aurka egin dute, hau da, sektore feminizatuei eta maila apaleko lanpostuen prozesuei. Zergatik?», galdetu du Lizasok. Esplikatu du Aldundiaren egonkortze prozesu guztietan ezartzen dela euskarari dagokion eskakizuna. «Ez dakigu nora iritsi nahi duten, baina aurrean izango gaituzte, hemen bi hizkuntza ofizial baitaude, eta administrazioak bi hizkuntza horietan eman behar baitu arreta». Arretaz gain, langileek ere euskaraz aritzeko eskubidea dutela erantsi du.

Helegite gehiago iritsiko dira

Aspaldi honetan hizkuntza eskakizunen lan prozesuen aurkako epaiak heltzen ari dira arlo judizialetik; «euskaren aurkako olatu judizailari» erreparatu dio LABeko kideak, aurreikusteko gaur hasitako epaiketak zer-nolako epaia izan dezakeen. Donostiako Udalak zenbait lanpostu egonkortzeko prozesuen aurka ere jo dute, eta, oro har, euskal administrazioaren prozesuetan ohiko bihurtzen ari dira euskara eskakizunen aurkako ekimen judizialak.

«Ikusten dute epaileek arrazoia ematen dietela», esan du Lizasok, eta aurreikusi du euskarari lotutako eskaeren auziak aurrera egingo duela epaitegietan, «CCOOk garbi esan duelako bide beretik joango dela aurrerantzean». LAB kalean egongo da «euskararen arloan egindako urratsetan atzera egin ez dadin»; esaterako, Euskalgintzaren Kontseiluak datorren azaroaren 4rako deitutako manifestazioan. «Euskararen kontrako oldarraldiaren aurka eta euskararen normalizazioaren alde» izango da martxa handi hori, eta harekin bat egin dute alderdi, sindikatu eta erakunde asko; adibidez, Bilboko Udalak berak.


Summary: Arcelor Mittalek urtea bukatu arte luzatu du aldi baterako erregulazioa. Altzairuaren multinazionalak UGT, CCOO eta LSB-USO sindikatuekin adostu du ABEEa. ELAren arabera, ordea, «ez du justifikaziorik».

Arcelor Mittalek aldi baterako enplegu erregulazioak (ABEE) kateatzen jarraitzen du. Apirilean, sei hilabetez bere 7.000 langileren lanaldia laburtzeko erregulazio bat adostu zuen CCOO, UGT eta LSB-USOrekin, eta orain, sindikatu horiekin beraiekin hitzartu du erregulazioak urtea amaitu arte irautea.

Altzairuaren multinazionalak hamarren bat lantegi ditu Euskal Herrian, eta horietako lauri eragingo die ABEEak: lanaldiaren %50 murriztuko diete Etxebarrin (Bizkaia), %40 Legasako AMDS Processingen (Nafarroa), %35 Lesakan (Nafarroa), eta %20 banaketan (Agurain, Araba). 650 langile inguru aritzen dira planta horietan. Erregulazioak eragina izango du Asturiasko lantegietan (%15) eta Valentziako Saguntekoan ere (%5).

Erregulazioan dauden langileek soldataren %90 jasoko dute, eta aparteko ordainketen eta oporren %100.

ELAk salatu du espedienteen erabilera «egiturazko» bihurtu dela altzairugintza enpresan, «hamalau urte baitira lege tresna hori praktikan etengabe aplikatzen dela». Sindikatu horrek erregulazioa arrazoitzeko informazioa eskatu dio enpresari ABEEaren negoziazio prozesua baina, «beste behin ere», ez du jaso. «Eskatutako dokumentazioa ez aurkezteak erakusten du espedienteak ez duela inolako justifikaziorik».

ELAk berriro eskatu dio zuzendaritzari Euskal Herriko lantegien etorkizuna bermatuko duten industria planak aktibatzea. «Ez da inbertsiorik egiten, eta langile gutxiago eta batez besteko adin handiagoko lantaldeak daude». Gauzak horrela, Eusko Jaurlaritzari eta Nafarroako Gobernuari esku hartzeko eskatu die.


Summary: ‘Klak’-ek laugarren denboraldia hasi du, bazkide kanpaina batekin batera. Klak.eus webgune berrituan, urteko 50 euroko edo 150 euroko bazkidetza egin daiteke.

Klak Gazte Ahotsa egitasmoak laugarren denboraldiari hasiera eman dio gaur. Aurten «jauzi kualitatibo bat» egiteko asmoa adierazi dute proiektuko gazteek, «baina hori oso baldintzatuta egongo da abiatu dugun bazkide kanpainarekin». Klak.eus webgune berrituan, urteko 50 euroko edo 150 euroko bazkidetza egin daiteke. «Komunitate eta proiektu honen parte bilakatzearen plazeraz gain, hainbat opari eta zozketa jasoko dituzte bazkideek».

Denboraldi honetako edukiei dagokienez, aktualitateak leku berezia hartuko duela iragarri dute. Baina ez dituzte albiste soilak landuko, baizik eta lanketa Interneteko sareetako kodeak aintzat harturik egingo dute. «Gazteriak orainari begiratzeko duen moduaren isla izango da Klak, eta hori momentuan momentuko gaiak landuz egin daiteke soilik», azaldu dute proiektuko arduradunek. Formatuetan, gainera, esperimentatzeko asmoa azaldu dute. «Komunikazioaren mundu zabalean murgilduko gara, harribitxien bila».

Bazkide kanpainaren lelotzat Hutsunea betetzera dator Klak erabiliko dute. «Sare sozialetan euskarak duen leku urriak arduratzen gaitu, belaunaldi berri bat borrokara eta kontzientziaziora batzeak, eta erronka zaharrei erantzun berriak emateak».


Summary: Beskoitzeko ikastolak 15 egun eman dizkio herriko etxeari «erantzun politiko» bat emateko. Ikastola eraikitzeko proiektuari herriko etxeak behin eta berriz oztopoak jarri dizkiela salatu dute. Seaskak iragarri du eraikuntza egiteko erantzunik ez badute «mobilizazio fase batera» pasatuko direla.

Beskoitze: Ikastola baten garapena blokeatzen duen herri bakarra zioen pankarta baten gibelean, agerraldia egin dute goizean Beskoitzeko (Lapurdi) ikastolako burasoek Seaskako kideekin batean. Salatu dute Fabienne Aiensa herriko auzapezak eta haren talde politikoak ikastola eraikitzeko «etengabeko» oztopoak ezartzen dizkietela. Izan ere, duela hamar urte sortu zenetik, ikastola eraikin prefabrikatu batean da. Iaztik, ttipi gelditu dira prefabrikatu horiek 50 ikasle baino gehiago direlako. Horregatik, eraikuntza baimen bat pausatu zuen Seaskak, eta hainbat gorabehera izan dituzte geroztik herriko etxearekin, baiezkoa eman ondoan gibelera egin dutelako berriz. Hala, «erabaki teknikoa» bainoago, «erabaki politikoa» dela erran du Seaskak, eta hamabost eguneko epea eman diote herriko etxeari aterabide bat emateko. Bestela, «mobilizazio fase batera» iraganen direla erran dute.

«54 urteren ondoren, Seaskak esperientzia luzea du eraikuntza baimenetan. Lehen aldia da herri batek uko egiten diola Seaskako kideekin eta arkitektoarekin biltzeari. Ohartarazi nahi dugu Beskoitzen euskararen eta ikastolaren kontrako neurriak nahita hartzen dituen herri baten aitzinean garela», adierazi du Peio Jorajuria Seaskako lehendakariak. Erran du, orain, Seaska «prest» dela eraikuntza proiektu berri bat pausatzeko, eta Herriko Etxeari dagokiola «baimena ematea bere lurretan eraikitzeko». Bilkura bat galdegin diote herriko etxeari, eta erran dute ez dutela «amore emanen». Jorajuria: «Euskarak ezin du gibelera egin aitzina egin dezakeen tokian». Halaber, hautetsiei «laguntza» eskatu diete Beskoitzeko herriko etxea «arrazoibidera ekartzeko». Horien arabera, «Euskal Herriko hizkuntza politika da Beskoitzen jokatzen dena».

Burasoak kezkaz mintzatu dira. Lucie Paraxu Beskoitzeko ikastolako hiru haurren ama da. Adierazi du egoera horrek ezin duela segitu, prefabrikatuetan gelditzea «arriskutsua» bilakatzen ari baita, ikasle kopuru handiagatik. «Gainera, neguan biziki hotz da, eta udan, biziki bero. Gure haurrentzat hoberena nahi dugu, ez dugu beste munduko gauzarik eskatzen; gure haurrek baldintza onetan ikastea nahi dugu».

Beskoitzeko auzapezarekin mintzatu nahian, axuant den Fabienne Etxegarairekin mintzatu da BERRIA: «Ez naiz [Seaskaren] agerraldi horren jakinean, eta ez dut ulertzen zer nahi duten. Jadanik bilduak gara haiekin herriko kontseilu batean, eta orain ez dakit zer nahi duten gehiago». Halere, erran du ez dela bera afera horretaz arduratzen den axuanta. Seaskakoek zehaztu dute aipatzen duen herriko kontseilu hori iazko urrian izan zela; orduan, eraikitze baimenaren aldeko jarrera agertzen zuen herriko etxeak, eta, gero, gibelera egin zuten berriz.


Summary: Presidentea kargugabetuta, AEBetako Ordezkarien Ganberako jarduna eten dute. Errepublikanoen eskuin muturreko multzo txiki baten ekimenez, beren alderdikide Kevin McCarthy behe ganberako presidente kargutik kendu dute. Demokraten eskaeren aurrean amore ematea egozten diote.

AEBetako Ordezkarien Ganberak instituzio horretako presidentea, Kevin McCarthy errepublikanoa, kargugabetzea onartu zuen atzo, eta, orduan, diputatu errepublikano batek oihu egin zuen, galdera bat planteatuz: «Eta orain, zer?». Izan ere, AEBetan aurrenekoz kendu dute Ordezkarien Ganberako presidente bat. Ez dago argi zer gertatuko den, baina behin-behinean McCarthyren tokia hartu duenak, Patrick McHenryk, kontu administratiboak baino ezin ditu kudeatu; hau da, paralisi egoera horretan ez duela ohiko jardunik edukiko ganberak, ezingo dutela lege berririk aurrera atera, noiz eta, hain justu, urte fiskal hasiberrirako aurrekontuak eta Ukrainarentzako diru sail berri bat negoziatzen ari zirenean.

Donald Trumpen tesiekin bat egiten duen diputatu errepublikanoen multzo txiki bateko buruak, Matt Gaetzek, aurkeztu zuen McCarthy kargugabetzeko mozioa. Bozkatu zuten, eta demokratek abagunea baliatu zuten haiek denek ere, zortzi errepublikanok egin bezala, McCarthyren aurka egiteko, modu horretan zorrak kitatuz —Joe Biden AEBetako presidentearen aurkako ikerketa bati bide eman zion McCarthyk lehengo astean— eta errepublikanoen artean zatiketa eraginez: 216k bozkatu zuten hura kargutik kentzearen alde, eta 210ek, kontra.

McCarthyren kontra egin dute eskuin muturreko diputatuek, leporatzen diotelako amore ematea demokraten eskaerei. Izan ere, urtarrilean kargua hartu zuenetik, eta demokratekin ados jarrita, errepublikanorik muturrekoenak sutu dituzten bi erabaki ahalbidetu ditu, gutxienez. Batetik, zorraren muga bertan behera uztea, modu horretan gobernuak bere finantza konpromisoak bete ditzan. Eta, bestetik, administrazioa partzialki ixtea eragotziz, behin-behineko aurrekontu bat onartzea, azaro erdialdera arte iraungo duena.

Ikusi gehiago: Ukraina militarki babesteko orduan arrakalak handituko direla pentsatzen du Errusiak

Horiek horrela, Gaetzek atzo bozketaren aurreko debatean adierazi zuenez, AEBetako familiak «batere dirurik ez izateko mugan» daude inflazioaren ondorioz. «Gure ekonomia bitan zatitzen ari da. McCarthyk huts egin du auzi inportanteen inguruan posizionatzeko orduan. Ez dut barkamenik eskatuko behargin estatubatuar guztiek bizitza duin bat izateko duten eskubidea defendatzeagatik». Eta, behin kargugabetzea gertatu ondoren, presidente izandakoaren kontra egin zuen: «Boterera iritsi da interes berezien bidez dirua bilduz, eta hori mesedeen truke banatuz».

Bozketaren ondoren agerraldia egin zuen McCarthyk, eta Gaetzi egotzi zion «arrazoi pertsonalengatik» egitea bere aurka; baita arreta erakarri nahi izateagatik ere. Jakinarazi zuen ez dela berriro aurkeztuko Ordezkarien Ganberako presidente izateko, eta, bide batez, bere erabakiak defendatu zituen: «Nire lana galtzen badut zuzena dela iruditzen zaidan hori egiteagatik, ez daukat inongo arazorik horrekin».

«Kaos» ohartarazpenak

McHenryk ordezkatuko du behin-behinean, McCarthyk bere agintaldia hastean bere ordezko posibleen zerrenda sekretu bat osatu zuelako eta zerrenda horretako aurrenekoa zelako, atzo kargugabetua izan ondoren jakinarazi zutenez. Horren harira, AEBetako hedabideak hasi dira jada kinielak egiten, ea zeintzuk izan daitezkeen McCarthy ordezkatzeko hautagai errepublikanoak. Ordezkarien Ganberak gehiengo errepublikanoa du (221-212), eta Senatuak, aldiz, gehiengo demokrata (51-49). Horregatik izan dituzte lanak edozein lege onartzeko.

Horrekin zerikusirik ez zuten izan, ordea, aurreko urtarrilean McCarthy aukeratzeko sortutako zailtasunek. Ohikoena izan da ganberan gehiengoa duen aldeak hautagai bat adostea, eta hori aurreneko bozketan aukeratua izatea. Errepublikano batzuek, Gaetzek eta bere ingurukoek, hain justu, McCarthyren hautagaitza blokeatu zuten behin baino gehiagotan, eta hamabost bozketa behar izan zituzten presidentea izendatzeko.

Kaosa nagusitzekotan egon zen orduan, eta Tom Cole diputatu errepublikanoak, behe ganberako Arauen Batzordeko buruak, ohartarazi du «kaosaren aldeko botoa» izan dela Gaetzek bultzatutakoa, eta ziurtasunik eza aurreikusi zuen. «Inork ez daki zer gertatuko den gero; ezta kargugabetzearen alde bozkatu zutenek ere... Oraintxe ez dute planik, ez alternatibarik», azpimarratu zuen CNN telebistan. Gaetzek, nolanahi ere, hartutako erabakia defendatu du: «McCarthy presidentea da kaosa; kaosa da norbaiten hitzaz ez fidatzea»

Etxe Zuriak eskatu die errepublikanoei «laster» aukeratu dezatela McCarthyren ordezkoa. «AEBetako herritarrek merezi dute beren bizitzei eragiten dieten gaiak erdigunean jarriko dituen lider bat», plazaratu du, ohar batean, Bidenen bozeramaile Karine Jean-Pierrek.


Summary: Howardek kontratua berritu du Baskoniarekin 2026ra arte. Jokalari estatubatuarrak eta Gasteizko taldeak beste bi denboraldiz luzatu dute kontratua. Baskoniak bere jokalaririk erabakigarriena lotzea lortu du.

Klubak eta jokalariak lortu duten akordioaren arabera, soldata nabarmen igoko da kanpaina honetan bertan, eta, are gehiago, hurrengo bietan. AEBetako jokalaria Europa ligan gehien irabazten dutenen artean kokatuko da. Baskoniak Europako saskiratzailerik onenetako baten eskubideak bermatzen ditu, nahiz eta sinatu zen bi urteko lehen kontratuan ez zegoen irteera klausula bat ezarri den oraingoan.

Joan den denboraldian, Howard ACB Llgako boskoterik onena izendatu zuten, jokatu zituen 32 partidatan 16,5 puntu lortu baitzituen. Gainera, hiruko jaurtiketetan saskiratutakoen %42,4, bikain batekin. Denboraldiko saskiratzailerik onenetan hirugarrena izan zen, eta inork ez zuen berak baino gehiago sartu kanpoaldetik. Europa ligan 33 partida jokatu zituen, 14,2 puntu batez beste eta %36,5 hirukoetan.

Hiriarekin lotura berezia duen jokalari da Howard, eta horrela adierazi du akordioa sinatu ondoren. «Zaleak maite ditut, eta arrazoi asko ditut leku honi etxea deitzeko». New Jerseyn jaiotako jokalariak eta Baskoniako taldeak akordio bat lortu dute, azken urteetako jokalaririk ikusgarrienetako bat datozen hiru denboraldietan ere gorri-urdinez jantz dadin. Hasiera-hasieratik harmailarekin konektatu eta Buesa Arena osoa zutik jarri zuen Markus Howardek, bada, zaleak maitemintzen jarraituko du.


Summary: 'Fantasia da!' lelopean egingo dute aurtengo Durangoko Azoka. Abenduaren 6tik 10era izango da azokaren 58. aldia. Kartelaren aurkezpena egin dute gaur.

Abenduaren 6tik 10era, Fantasia da! lelopean egingo dute Durangoko Azokaren 58. aldia. Hain justu, kartelaren eta leloaren aurkezpen prentsaurrekoa egin dute gaur. Ximon Agirre artistak sortu du aurtengo kartela, fantasiaren gaia ardatz hartuta. Ideia nagusia «mundu propio bat sortzea» izan dela azaldu du, «azokaren elementu propioak pertsonaia fantastikoekin uztartuz». Hala adierazi du: «Sormenaren zikloa irudikatu nahi izan dut; hortik sortzen da unibertso guztia». Irudian, fantasiazko eremu batean, hainbat pertsonaia fantastiko ageri dira kantuan, irakurtzen edota musika tresnak jotzen, azokari keinua eginez.

Agirrek aitortu du «ilusio handiz» hartu zuela kartela diseinatzeko proposamena. Hiru dimentsioko irudia osatu du, errealitate birtualean landuta. «Hasieratik argi nuen 3Dn egin nahi nuela, gero mundu horren barruan sartu ahal izateko; eta errealitate birtualaren bidez modelatu nahi nuen, askatasun handiagoa edukitzeko».

Arte ikasketak egin zituen EHUn Agirrek, eta Inprimaketa Grafikoko, Ilustrazioko eta Lanketa Artistikoko Masterra egin zuen ondoren Gaztela-Mantxako Unibertsitatean. Ilustrazioan, bideogintzan eta animazioan jardundakoa da. Azken urteotan, gehienbat, musika taldeentzat egin du lan, diskoen azalak, kontzertuetarako kartelak eta bideoklipak sortzen.

Antolatzaileen esanetan, beraz, «fantasiaz beteko da» aurten Durangoko Azoka. Nerea Mujika Gerediaga elkarteko presidenteak azaldu du azoka jendetsu eta aberatsa izatea nahi dutela, kultura bultzatzeko asmoz. «Fantasia da sortzaile berrien ilusioa, liburuen usaina, diskoen kolorea, kulturazaleen irribarrea, bolondresen lana, aspaldi ikusi gabeko lagunekin topatzea, sormen bakoitzaren istorioan dagoen magia, jende alaiaren berbaroa, bizigogoa, kulturaren beroa».

Azoka, modu presentzialean

Buru-belarri dabiltza antolatzaileak aurtengo aldirako egitaraua atontzen. Mujikaren hitzetan, denetariko eskaintzak egongo dira Ahotsenea, Irudienea, Kabia, Museoa, Saguganbara, Szenatokia eta Talaia guneetan: «Hitzaldiak, musika, solasaldiak, proiekzioak, tailerrak, liburuak, diskoak, emozioak, grazia, poesia, eta fantasia ere bai». Oraindik zabalik dago egitaraurako proposamenak egiteko aukera; urriaren 15era arte egongo da irekita.

Gainera, Ikasleen Goiza azokaren bigarren egunean izango da; hots, abenduaren 7an. Ikastetxeetako eta aisialdi taldeetako gazteentzako egitaraua egongo da, eta Durangora bertaratu ezin duten ikastetxeek PortaDA! erronkan parte hartu ahalko dute.

Bestalde, Beñat Gaztelurrutia Gerediaga elkarteko kudeatzaileak esan du aurrez aurreko azokaren aldeko apustua egingo dutela aurten, eta online ereduaren leihoa «itxi» egingo dutela. Hala ere, «pertsiana guztiz bota barik»; etorkizunean premiarik izanez gero, planteatuko dute berriro aukera hori. Azoka bisitatzeko deia egin dute antolatzaileek.


Summary: Bizik ez du egiazko eztabaidarik antolatzen, baina independentea ote da?.

Gure ustez Bizik ez du egiazko eztabaidarik antolatzen, hau da, eztabaida erradikalak, arazoen erroetara jotzen dutenak, eta eztabaida libreak, ez eztabaida faltsuak non entzule kopuru handiaren parean diren «pertsonalitateek» hitza monopolizatzen duten, hitzaldien ondotik eta «denbora gelditzen baldin bada» behatzaileei galdera batzuk edo kasu hoberenean iruzkin batzuk egiteko aukera emanez.

Horregatik Biziren Euskal Herria Burujabe egitasmoari bi kritika erradikal egin genizkion (ikus www.herribiltza.eus), eta urriaren 7 eta 8an Baionan antolatzen duen bitxikeriaz betetako «ekitaldi handiari» beste bat egiten diogu hemen.

Bitxikeria, bai, ekitaldi horretan Bizik hautetsiei, barka, hautetsi handiei, barka, frantses hautetsi handiei, emaiten dien garrantzia, demokrazia errepresentatibo eta parte hartzaile giroan, hau da demokrazia faltsuan: ezagutarazitako lehen hamar gomitatuetan, Grenobleko auzapeza, Frantziako Legebiltzarreko diputatu frantses bat eta bi europarlamentari frantses baziren; euskal herritar bakarra bazen.

Bitxikeria ere bai, Bizi mugimendu ekologistak Grenobleko auzapezaren ekintza indartzea. Ekologismoaz beste ikuspegia duten Grenobleko PMOkoek, hiri hori berdetze tekno-kapitalistaren puntan den laborategia dela diote. Gai honi buruz beren idazkiak irakurtzea aholkatzen dugu (www.piecesetmaindoeuvre.com).

Urriaren 6an, 18:30ean, Ortzaizeko Menta liburu-dendan, trantsizio energetiko eta numerikoari buruz Matthieu Amiech entzutea eta ondotik egiazko eztabaida egitea, Grenobleko auzapeza entzutea baino interesgarriagoa izango dela pentsatzen dugu. Ongi etorri orori.

«Ekitaldi handiko» lehen hamar gomitatuen artean ez zen euskaldunik. Hizkuntza bitxitasuna da ere bai antolatutako berrogei hitzaldietan: guttiengo ttikia euskaraz izanen da frantsesezko bat-bateko itzulpenarekin, eta gehiengo handia frantsesez izanen da euskarazko bat-bateko itzulpenik gabe. Goaitatutako 10.000 lagunen artean, Bizik ez du Hego Euskal Herriko lagunik goaitatzen? «Ekitaldi handiko» 36 orrialdeko egitarauan eta bereziki karrikako animazio, hitz hartze eta tailer kopuru handian, euskararen tokia hutsaren hurrengoa da. Euskara bigarren mailako hizkuntza bezala tratatzea gelditzera gomitatzen dugu Bizi, eta serioski galdera honi buruz gogoetatzera: Hizkuntza(k): zer lehenetsi nahi dugu?.

Bitxiki, Bizik, ez duela «nehundik ere alderdi politiko baten eta oraindik guttiago podere publikoen menpe egon nahi» azpimarratzen du, sindikatuak aipatu gabe (https://bizimugi.eu/eu/nor-gira). Bizik, ELA sindikatuak sortutako Manu Robles-Arangiz Institutua fundazioaren egoitza erabiltzen du (https://mrafundazioa.eus/eu/fundazioa/helburuak). Manu Robles-Arangiz ELAren sortzailea izan zen. Urriaren 7 eta 8ko konferentzien hainbat hizlari fundazio honen kide direla ikus dezakegu (https://mrafundazioa.eus/eu/fundazioa/lan-taldea?set_language=eu). Ohargarri dira ere, berriki ELAko sindikalista kopuru handiak Biziren propagandari laguntza ekarri izana (https://bizimugi.eu/eu/euskal-herria-burujabe-2023-ekainean-ekitaldiak-bata-bestearen-ondotik), urriko konferentzien hizlari guzien artean bakarrik langile sindikalista bat iragarria izaitea, ELAko idazkari orokor ordea, eta ELAko kide den baina hola aurkeztua ez den hizlari bat izaitea (https://et-si.alternatiba.eu/metamorphoser/). Bizi ez da independentista, baina independentea ote da? LAB sindikatuko Iparraldeko bozeramailea, egingo duen karrikako hitz hartzearekin pozik gelditu beharko da.

Bere propagandarentzat, beste kolaboratzaile batzuk baditu ere Bizik, adibidez Enbata. Hortaz dudatzen dutenentzat, aski da iraileko alearen azala begiratzea. Eta beste behin, izenburuan euskara eskas dela ohartuko gira ere. Guri min egiten digu horrek. Tartaro ez da garrantzitsuenaz harritzen!

Bizik zenbakiak ere bitxitzen ditu: 2023ko urtarrilean, «Ipar Euskal Herriko metamorfosirako» urriko «ekitaldi handia» iragarri zuelarik, goaitatutako milaka pertsonentzat 1.000 laguntzaile behar zituela zioen. Baina ekainean, goaitatutako milaka pertsonentzat 500 laguntzaile behar dituela zioen. Metamorfosiaren barne da hori? Laguntzaileek hastapen batean aurreikusia zena baino bi aldiz lan gehiago egin beharko dute? Baina tira, hala ere segurki merezi du, zeren 10.000 pertsona goaitatuak badira, gauza hori oso «garrantzitsua» eta «saihestezina» izan behar da, Bizik dioen bezala. Hain «saihestezina» non gure buruari galdegiten diogun zergatik Bizik prezio libreko kontzertuak antolatzen dituen. Baina bai, zer inuzenteak gu, pentsatzen ginuen konferentziek zituztela 10.000 pertsonak erakarriko.

Bizi ez ote da bitxi?

Genioen bezala, urriaren 7 eta 8an ez gira Bizik Baionan antolatzen duen Euskal Herria Burujabe ekitaldira joanen, ez ez dugulako Biziren Euskal Herria Burujabe egitasmoarekin bat egiten, baizik eta egun horietan Villabonan izanen girelako, bertan Euskal Herrian Euskaraz-ek ekitaldia antolatzen duelako, lelo honekin: Independentzia.

P.S. Ortzaizen Amiech-en hitzaldirako 12.000 pertsona goaitatuak direnez, 600 laguntzaile behar ditugu. Milesker zuen izenak helbide honetan emaiteagatik: hobekantitate@kalitateabaino.eus.


Summary: KPIa ezinbesteko baldintza dela iragarri dute Bizkaiko ostalaritzako langileek. Astelehenean bilduko dira patronalarekin sei hilabeteko negoziazio etenaren ondoren. Jasotako azken eskaintza %5eko soldata igoera izan zen, eta langileek %12koa nahi dute.

Sei hilabeteko negoziazioen etenaren ondoren, Bizkaiko ostalaritzako sindikatuak eta patronala astelehenean bilduko dira berriz. Sindikatuek eginiko deialdia da, eta 2020az geroztik izoztuta dagoen lan hitzarmena berritzea dute helburu. Langileen ordezkariek «benetako mamia» duten eskaintzak eskatu dituzte, azken hartu-emanean jarrerak oso urrun zeudelako: patronalak %5eko soldata eguneraketa eskaini zuen, eta sindikatuek %12koa eskatu zuten, atzeraturiko KPIen adinakoa, hain zuzen. Sindikatuek argi dute hori dela gutxieneko eskakizuna. Akordiorik lortu ezean, beste bi greba egunera deituko dute urriaren 11rako eta 12rako. 12a jaieguna da Hego Euskal Herrian.

Bizkaiko ostalaritzako lan hitzarmenaren baldintzen arabera diharduten 22.000 langileak grebara deituta zeuden gaurko. ELA (%46,4), LAB (%24,9), CCOO (%22,7) eta UGT (%6) sindikatuek eginiko deialdia zen. Taberna eta hoteletako langileez gain, jantoki publikoak zein pribatuak hornitzen dituzten enpresetakoak (Basko, Gasko...) ere deituta zeuden. Sindikatuen arabera, azken horietan eragina oso handia izan da, %60 ingurukoa, baita hotel handietan ere. «Sindikatuok eraginik handiena dugun lantokiak dira. Itunpeko ikastetxe askotan umeek bazkaria etxetik eraman dute gaur egun, eta Loiuko aireportuko kafetegia itxita dago», zehaztu du Marije Fernandez ELA sindikatuko ordezkariak.

Bizkaiko Ostalaritza Elkarteak baldintzak inposatzea egotzi zien sindikatuei, eta Fernandezek ukatu egin du, eta azaldu du patronalak ez duela bildu nahi izan otsailaz geroztik, eta horrek erakusten duela haren borondate falta. Sindikatuek, baina, argi dute KPIa marra gorri bat dela, eta Iñigo Alonso LABeko ordezkariak azaldu du zergatia: «Azken urteetan ostalaritzako prezioak izugarri igo dira, eta irabaziak ere bai. Ostatu-gauak asko ugaritu dira hoteletan, eta logelak %30 eta %40 garestitu dira, eta hori ez da janariak eta edariak garestitu direlako».Bizkaiko lan hitzarmenak 2020az geroztik dago berritu gabe; aldiz, Arabakoa eta Gipuzkoakoa indarrean daude. Azken hori izanda azkena, eta langileek uste dute ispilu izan beharko lukeela. Udaberrian berritu zen, soldata %12 eguneratuta, eta 2024 eta 2026 bitartean soldata igoerak KPI gehi %3koak izango dira —%6ko topearekin—. Soldata taulei dagokienez, 1.394 eta 1.743 euro gordinen artean daude, hamalau ordainketatan.


Summary: EH Bilduk EAJri eta PSE-EEri eskatu die hizkuntza ereduen zuzenketa argitzeko. Koalizioa abertzaleak salatu du «gidoi aldaketa bat» egon dela, hezkuntza ereduen aipua egin dutelako EAEko Hezkuntza Lege proiektuari jarritako zuzenketan, orain artean ez bezala. EAJri «PSE-EEren markoa onartzea» leporatu dio.

«Gidoi aldaketa bat». Horixe ikusi du EH Bilduk atzo EAJk eta PSE-EEk egindako akordioan. Hain zuzen ere, atzo amaitu zen EAEko Hezkuntza Lege proiektuari zuzenketak ipintzeko epea, eta EAJk eta PSE-EEk hizkuntza ereduen sistemari eustea jaso dute horietako batean. Orain arte, hezkuntza akordioan eta lege proiektuan, ez ziren aipatzen. Hori horrela, EH Bilduko programa zuzendari Pello Otxandianok agerraldia egin du Donostian, eta argitasuna eta seriotasuna galdegin ditu, zuzenketaren bertsio bat eta bakarra ematea.

Egoera analizatuz ekin dio agerraldiari Otxandianok. «Gidoi aldaketa bat» egon dela nabarmendu du bi urte baino gehiagoko bideren ostean: «Ibilbide honetan guztian ez da egon hizkuntza ereduen inguruko aipamenik». Atzo, baina, azken-azkenean aldaketa egin zutela nabarmendu du: «PSEk marra gorria jarri du, jendaurrean; hordago bat bota du, jendaurrean; esan du hizkuntza ereduak bermatu behar direla, sartu behar direla eta babestu behar direla. Eta ez hezkuntzaren eztabaidaren arrazoiei jarraituz, baizik eta beretzat politikoki hori garrantzitsua dela argudiatuz, eta EAJk markoa onartu dio».

Alabaina, zuzenketaren bi bertsio ikusten ditu koalizio abertzaleak. Batetik, PSE-EEko idazkari nagusi Eneko Anduezarena. Otxandianoren esanetan, adierazi du egun bezala eutsiko dietela A, B eta D hizkuntza ereduei.

Bestetik, Otxandianoren ustetan, Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburu Jokin Bildarratzen bertsioa dago. Iruditzen zaio hezkuntza ereduak «eguneratzearen alde» egiten duela zuzenketak, «beste zerbait» eraiki nahi dutela, egungo ereduen bidez ezin direlako bermatu hezkuntza akordioan jasotako hizkuntza helburuak.

Otxandianok eskaera argia egin du: EAJri eta PSE-EEri galdegin die bertsio bat eta bakarra ematea, «koherentea eta osoa». Gainera, lanean jarraitzeko prest agertu da Otxandiano, eta «eztabaida serioa» izan behar dela nabarmendu. EH Bilduren jarreraren inguruko azken erabakia batzar nazional batean hartuko dute.


Summary: Autoglas-Glavistako 25 langile lantegian itxi dira, kaleratzeak salatzeko. Glavistako 240 langile kaleratzeko espedientea aurkeztu zuten joan den astean epaitegietan

Laudioko (Araba) Glavista lantegiko 240 langile kaleratzeko espedientearen aurka egiten hasi dira enpresako langileak, eta gaur horietako 25ek itxialdia egin dute lantegian. Oraintxe lantegiaren barruan daude, eta motxilekin eta lo egiteko materialarekin sartu dira.

Joan den astean aurkeztu zuten epaitegietan, irailaren 30ean, 240 langile kaleratzeko espedientea, eta langileak hainbat protesta egiten ari dira. Itxialdiaz gain, bihar eta etzi 12:00etatik 14:00etara protesta egiteko bilduko dira lantegiko atarian, eta ostiralean, hilak 6, mobilizazioa egingo dute Laudion.


Summary: «Nehor ez da euskaraz ari» EHUko Irakaskuntza Fakultatean. Irulegiko Irratian duen atalean, Alex Artzelus EHUko ordezko irakasleak azaldu du euskarari dagokionez egoera «peningarria» dela irakaskuntzako ikasleen artean. «Zer euskara ikasiko dute gure haurrek euskaraz mintzatzen ez dakiten irakasleak badituzte?», egin du gogoeta.

Egoera gordina deskribatu du Alex Artzelus EHUko irakaskuntzako irakasleak Irulegiko Irratian duen atalean. Etorkizuneko irakasleen irakaslea da Leioan, ordezko lanetan ari da, eta Ikastolen beharrik badea ote Bizkaian, Gipuzkoan eta Araban? atalean azaldu du euskararen presentzia eskasa dela ikasleen artean: «Desgustagarri da euskarak zoin presentzia apala duen. Nehor ez da euskaraz ari kurtsoetan. Nehor ere ez. Denek elkarrekilan espainola mintzo dute, errabian. Denek».

Harridura agertu du Artzelusek, eta jakin minez galdetu zien ikasleei etxean edo kalean euskaraz hitz egiten duten. Kontatu duenez, Bizkaiko herri batzuetako zenbaitek erantzun zioten euskaraz egiten dutela etxean, eta bakar batek esan ziola euskaraz egiten duela lagunekin. «Halakoa da egoera. Badira Bermeo, Elorrio eta Arantzazuren gisako herri aski ttipietako gazteak. Eta denek espainolez ari direla, omen. (...) Ahoskera ere peningarri dute; arrunt espainola. (...) Ez dute kontzientziarik, ez maitasunik».

Horiek esanda, gogoeta bat plazaratzen du. «Hauek izanen dira gure etorkizuneko haurren irakasleak, eta euskararekiko amodioa transmititu behar dutela. Baina segi denak espainolez. Zonbait doi-doi ari dira euskaraz enekilan ere, espainolerat lerratu dira. Lizentzia ukan nahi dute, eta fini. Eta tristea da, baina ez dira ikasleak baizik. Erran nezake beren unibertsitateko irakasle anitzen euskara maila ere peningarri dela. Orduan, zer ikasiko dute?».

Kexu da Artzelus amaieran, esaten delako Iparraldean euskara galtzen ari dela eta Hegoaldean, aldiz, euskaraz asko entzuten dela. «Gipuzkoan hein bat, menturaz. Baina Bizkaian halakoa da egoera. Eta beti eta okerragoa, erran nezake». Atalaren izenburuak laburbiltzen duen moduan, «Gipuzkoan eta Bizkaian ere» oraindik ikastolak beharrezkoak direla ondorioztatzen du.

Ikusi gehiago: Entzun Irulegiko Irratian Alex Artzelusen atala

Artzelusen salaketak oihartzuna izan du sare sozialetan, batik bat Irulegiko Irratiaren txioaren aipamena eginez. «Euskarak ikastolak behar ditu, baita EAEn ere», dio Inko Iriartek. «Interesgarria, kezkagarria eta oso benetakoa iruditu zait analisia. Zoritxarrez (eta tristuraz esaten dut hau) Ikastolekiko ikusten diodan federa optimistegia iruditzen zait (eta hau ez da ikastolen aurkako komentario bat)», adierazi du Aiora @probatxoa-k. «Hainbatek entzun beharko lukete Alex Artzelusek dioena eta alde batera utzi eskola publikoen eta ikastolen arteko eztabaida. Gure kontzientzia nazionala, hizkuntza eta kultura arriskuan daude», Luken Etxabek.


Summary: Ampok energia trantsizio globala bultzatzea du helburu. Ampo Idiazabalgo kooperatiba lider globala da energiaren sektoreko aplikazio eta industria zorrotzenetarako balio teknologiko handiko balbulak diseinatzen eta fabrikatzen, eta nazioarteko erreferentea da erabat mekanizatutako galdaketa-osagaietan 1964.urtetik.

Energia-trantsizio globala bultzatuz, etorkizunerako energia-eredu deskarbonizatuago, jasangarriago eta eraginkorrago baten garapenaren alde lan egiten du Idiazabalgo (Gipuzkoa) Ampo kooperatibak. Ildo honetatik, erabat inplikatuta dago deskarbonizaziorako beharrezkoa den energia-trantsizioan aurrera egitea ahalbidetuko dioten soluzio berriak bilatzen eta garatzen.

Horretarako, balio teknologiko handiko soluzioak garatzen ari da gaur egun; hidrogenoaren, karbono-atzipenaren, biofuelen eta fuel sintetikoen arloetan, besteak beste. Dagoeneko zenbat kontratu ditu gainera adjudikatuta, hala nola balio teknologiko handiko balbula-prototipo bat garatzeko, hidrogeno-aplikazioetarako, Norvegian, eta bioerregaien sektoreari lotutako hainbat proiektu, adibidez, Kaliforniako Rodeo findegian (Ameriketako Estatu Batuak), bioerregaiak produzitzeko instalazio baterantz birmoldatzen ari dena. Halaber, hidrogenoari dagokionez, duela gutxi I+G-ko (ikerketa eta garapena) bulego propioa ireki du Suitzan, hidrogenorako teknologien garapenean aitzindaria den hub-herrialdean.

Ampo, gainera, Hidrogenoaren Europako Aliantzako eta Hidrogenoaren Euskal Korridoreko (BH2C) kide aktiboa da, eta Energy Intelligence Center-en sortzaileetako bat. Zentro hori Abanto-Zierbenako parke teknologikoan (Bizkaia) dago, 4.0 Industriara eta fabrikazio aurreratura zuzenduta dagoena, eta zeina aurtengo martxoan inauguratu zen.

Halere, bezeroen deskarbonizazio-prozesua erraztuko duten soluzio teknikoak garatzeaz gain, konpainia berorren produkzio-jardueraren deskarbonizazioan aurrera egiten ari da. Horretarako, deskarbonizazio-plan bat du, lau lan-arlo hauetan banatuta: energia-efizientzia, prozesuen elektrifikazioa, energia berriztagarriak eta mugikortasun jasangarria.

AMPOko teknikari bat, balbula batekin lanean. AMPO

Balio erantsi handiko soluzioak

Energia trantsizio alorretik haratago, azken urteotan berrikuntza alorrean egindako ahalegin handiak Ampori bidea eman dio bere bezeroei neurrira egindako sistema eta soluzio adimendunagoak eta integratuagoak eskaintzeko energiaren, kimika eta petrokimikaren eta meatzaritzaren sektoreetan, besteak beste. Sektore horietan, fidagarritasuna eta segurtasuna funtsezkoak dira. Ildo honetatik, ISS: Integrated Smart Solutions izenarekin balio erantsi handiagoko ingeniaritza-soluzio eta sistemak eskaintzen hasi zen duela urte gutxi batzuk. Ingeniaritza-soluzio horien artean, 2022an gauzatutako balio teknologiko handiko bi proiektu nabarmendu ditzakegu. Horietan, Ampok larrialdietako ISS sistema garrantzitsuak entregatu zizkien bezeroei. Sistema horiek osagai hauek zituzten: eragingailudun balbulak, HPUak (Hydraulic Power Units), PLCak (Programmable Logic Controllers), metagailuak eta balbulak monitorizatzeko sistemak.

Monitorizazio sistema horiek Ampok patentatutako sistemak dira, balbulen errendimendua monitorizatzeko. Sistema horien barneko datuak eskuratzeko plataformak honako hauek eskaintzen ditu: bizi-zikloaren bermea, datuen analisiei buruzko aldizkako txostenak, balbularen egoeraren ebaluazioa, balbula mantentzeko gomendatutako ekintzak, eta abar. Ondorioz, sistema horrekin balbulen errendimendua hobetzea lortzen da digitalizazioaren bidez. Lehen aipatutako ISS proiektuetako batean, gainera, Ampok sistema osoaren instalazio prozesuan parte hartuko du 2023an, bezeroak Australian dituen instalazioetara bertaratuz.

Idiazabalgo enpresak 1.000 pertsona inguruko lantaldea du eta, gaur egun, bere produkzioaren % 95 bost kontinenteetako merkatuetara esportatzen du (esportazioen % 70 Europatik kanpo). Horien artean, nabarmentzekoak dira Ameriketako Estatu Batuak, Txina, Japonia, Hego Korea, India, Ekialde Ertaina, Australia eta Europako herrialde gehienak. Eta egungo bezero-zorroaren barruan energia-sektoreko enpresa handiak ditu, hala nola Cheniere, Exxon, Aramco, Bechtel, Hyundai, Tecnicas Reunidas, Repsol, eta abar.


Summary: Auzmendi bekaren bigarren deialdiak hobekuntza pedagogikoan jarriko du arreta. Proposamenak 2023ko abenduaren 1a bitartean igortzen ahalko dira, eta irabazleak 12.000 euro jasoko ditu.

Joxe Mari Auzmendi hezkuntza bekaren bigarren deialdia aurkeztu dute gaur Hernaniko Udalak (Gipuzkoa) eta Hik Hasi egitasmoak. Ainhoa Azpirotz Hik Hasi egitasmoko arduradunak adierazi duenez, aurtengo deialdiak hobekuntza pedagogikoan eta ikerketan jarriko du arreta: «Bekara aurkeztuko diren proiektuek ikastetxeei hobekuntzan eta eraldaketa pedagogikoan laguntzea nahi dugu, eta, horretarako, ikerketa bat egitea eta horren ostean bide orri bat eskaintzea hobetsiko da». Hala, «eraldaketa prozesuetan dabiltzan edo hasi nahi duten ikastetxeei helduleku bat» eman nahi diete.

Euskal Herrian «hezkuntza hobekuntzan» lan egiten duten horiei dago zuzenduta: ikerlariei, ikerketa taldeei, pedagogoei, hezitzaile taldeei nahiz unibertsitateei. Proposamenak 2023ko abenduaren 1a bitartean aurkezten ahalko dira, eta, lan guztiak aztertu ostean, urtarrilaren 8an jakinaraziko da nork irabazi duen. Beka 12.000 eurokoa izanen da, eta proiektua bi urteko epean gauzatu beharko da.

Axier Mingo Hernaniko Hezkuntza zinegotziak bekaren garrantzia azpimarratu du: «Joxe Marirengandik denok edan dugu Hernanin. Hezkuntzan gauzak beste modu batera egiteko aukerak daudela erakutsi zigun, eta hezkuntza eta hezkuntza egiteko beste modu horiek udalaren agendan jarri zituen. Udalarentzat garrantzitsua da beka hau, eta urte askoan mantendu nahiko genuke».


Summary: Gorroñok ez du Gernikako alkatetza utziko ordezkoa anaia izango dela bermatu arte. Guztiontzako Herria plataformak leporatu dio EAJri akordioa bete ez izana, eta, hori egin bitartean, alkatetzan jarraitzeko eskatu dio Gorroñori.

Gernika-Lumoko alkatetzaren inguruko polemikak ez du akaberarik, eta beste norabide bat hartu du orain. Udal hauteskundeen ostean, Jose Maria Gorroño buru duen GH Guztiontzako Herria plataformak eta EAJk akordioa egin zuten EH Bildu alkatetzatik aldentzeko. Akordio horren arabera, Gorroño alkatea izango zen behin-behinean, baina aste gutxiren buruan dimisioa emateko konpromisoarekin. Alkate izendatzeko egindako bilkuran, Gorroñok ez zuen zehaztu dimisioa noiz emango zuen, baina «hilabete bat edo bi hilabete» aipatu zuen epe gisa, nahiko modu lausoan, eta iragarri zuen ordezkoa Iñaki Gorroño anaia izango zela. Baina, geroztik, hiru hilabete eta erdi igaro dira, eta Gorroñok alkate da oraindik ere.

Tarte honetan, EAJren alkategai Xabier Irazabalek behin baino gehiagotan eskatu dio Gorroñori dimisioa eman dezala, eta esan du GHrekin izandako negoziazioetan ez zutela zehaztu alkate berria Iñaki Gorroñok izan behar zuenik. Orain, GHk adierazi du EAJren jarrera horrek «zalantzan» jartzen duela ekainean lortutako akordioa, eta, ondorioz, alkatetzan jarraitzeko eskatu diote Gorroñori: «Jose Mariri [Gorroño] eskatzen diogu Gernika-Lumoko alkate kargua uzteko duen asmoari uko egiteko, eta gaur egun duen kargua betetzen jarraitzeko, uste baitugu pertsona egokia dela gure udalerriak aurrera egiteko behar dituen proiektuak martxan jartzeko». Plataformaren ustez, Gorroñok alkatetzari eutsi beharko lioke «bere ondorengoa Iñaki Gorroño izango dela argitu bitartean».

EH Bilduk «seriotasuna» eskatu du

EH Bilduk «salbuespen egoeratzat» jo du herriak pairatzen duen «desgobernu eta paralisia», eta esan du horren arduradunak direla «inbestidura itun hutsala sinatu zutenak gobernu akordiorik gabe, proiekturik gabe, eta EH Bilduri ateak ixteko helburu bakarrarekin». Egoera horretatik ateratzeko «seriotasuna» eskatu du koalizioak, eta iragarri du prest dagoela adostasunera iristeko «herri honen etorkizunaz hitz egin nahi duten guztiekin, inori betorik ipini gabe eta inor baztertu gabe». Konpromisoa hartu du «akordio zabalen eta elkarrizketa demokratikoen bideari» eusteko, «agintean egon zein oposizioan egon».

Maiatzeko hauteskundeetan EH Bildu izan zen garailea Gernika-Lumon, eta sei zinegotzi lortu zituen. GHk ere sei zinegotzi eskuratu zituen, boto gutxiagorekin, eta EAJk, berriz, bost.


Summary: Puntu kuantikoen aurkitzaileek jaso dute Kimikako Nobel saria. Moungi Bawendik, Louis E. Brusek eta Alexei Ekimovek jaso dute saria. Aurkitu dituzten puntu kuantikoei esker garatu dira telebistaren pantailak eta LED bonbillak, eta minbiziaren aurkako kirurgia garatzen lagun dezaten espero da.

Suediako Zientzien Errege Akademiak Kimikako Nobel saria eman die gaur Moungui Bawendi, Louis Brus eta Alexei Ekimov ikerlariei. Puntu kuantikoak aurkitu eta sintetizatu dituzte, eta, horri esker, elektrizitatearen eremuan zein medikuntzan erabilgarriak diren propietateak lortu dituzte.

Elektroiak biltzen dituzten nanokristalak dira puntu kuantikoak, eta telebisten pantailak eta led argiak garatzeko erabil daitezke haien propietateak. Pantailetan eta bonbilletan ez ezik, minbiziaren diagnostikoan eta tratamendu esperimentalean ere erabilgarriak izan daitezkeela ondorioztatu dute.

Alexei Ekimovek ikusi zituen lehenengo aldiz puntu kuantikoak kristaletan, 1981ean. Horiek argiaren edo elektrizitatearen bidez estimulatzean, elektroiek energia gehiago hartzen dute. Eta elektroiak hasierako egoerara bueltatzen direnean, puntu kuantikoek distira sortzen dute. Sortzen den argi horren kolorea nanokristalaren tamaina, konposizioaren eta formaren araberakoa da. Puntu kuantikoak manipulatzen ikasi zuten Brusek eta Bawendik, eta, epaimahaiaren iritziz, «aurrerakuntza garrantzitsua izan da, gainerako Kimika Nobel sariak bezala, nanomundua ezagutzeko».

Sari banaketan, galdera batzuk telefonoz erantzun ditu Bawendik, eta oraindik nanoteknologiaren «hastapenak» ikusten ari direla azpimarratu: «Irrikan nago ikusteko komunitate zientifikoak zer aplikazio aurkituko dituen etorkizunean».

Kimikako Nobel saridunak behar baino lehenago jakinarazi ditu Akademiak, ustezko filtrazio baten bidez. Prentsa suediarrak gaur goizean jasotako oharrean eman die erakundeak saridunen berri, epaimahaiak erabakia ofizialki hartu baino lehen, Dagens Nyheter egunkari suediarraren arabera. Johan Aqvist biokimikari eta Akademiako batzordeko presidenteak, ordea, informazio hori ukatu du Reuters agentzian, filtrazioa egin eta minutu gutxira: «Suediako Zientzien Errege Akademiaren hutsegitea izan da. Gure bilera 09:30ean hasten da, eta, beraz, oraindik ez da erabakirik hartu. Irabazleak ez dira aukeratu».