Summary: Unai Lasok 2027ra arte berritu du kontratua Baikorekin. Aurrelaria «oso pozik» dago, eta eskerrak eman dizkie Pilotarien Elkarteari eta enpresari. Jose Ramon Garaik esan du Lasok «jauzia» egin duela.

Unai Laso (Bizkarreta-Gerendiain, Nafarroa, 1997) ikusgarri dabil duela urtebete berriro profesionaletan jokatzen hasi zenetik: hiru txapelketa jokatu ditu, eta hiruretan jokatu du finala; bat irabazi du —buruz burukoa—, eta bitan txapeldunorde izan da —lau eta erdikoan eta binakakoan—. Sanferminetako lau eta erdikoaren txapeldunordea ere izan da.

Haren itzulerak mesede handia egin dio pilotari, eta are eta gehiago Baikori. Enpresako pilotari nagusia da orain, izarra. Hark eten du aspaldiko bolada txarra: bost urte zeramatzan Baikok maila nagusian txapelik irabazi gabe. Horregatik, hura lotu nahi izan du. Denbora luzerako egin du: bost urterako: 2027ko ekainaren 27ra arte. 2023ko abenduaren 30ean amaituko zitzaion aurreko hitzarmena. Kontratua luzatzeaz gain, soldata igo dio. Egunak zeramatzaten negoziatzen, eta gaur egin dute ofizial tratua, Bilbon, Miribilla pilotalekuan eginiko agerraldian. Laso eta Jose Ramon Garai Baikoko kirol zuzendari nagusia egon dira prentsaurrekoan.

«Oso pozik nago, eta oso eskertuta. Batetik, eskerrak eman nahi dizkiot Pilotarien Elkarteari, harengatik bainago hemen; eta, bestetik, eskerrak eman nahi dizkiot enpresari, bost urteko kontratu hau eskainita adierazi didan konfiantzarengatik. Bost urte ditut pilotaz gozatzen jarraitzeko. Ilusio handia egiten dit. Ea emaitza onak lor ditzakedan», esan du Lasok.

Azkeneko urtean gertutakoaz galdetuta, aitortu du bizitzak «buelta asko» ematen dituela, baina «orainak» axola duela. «Duela urtebete afizionatuetan ari nintzen, baina lanari esker iritsi naiz hona. Orain hemen nago, eta oso pozik nago. Ez dut presiorik. Aldiz, bost urterako sinatu izanak lasaitasuna ematen dit».

Garaik, berriz, adierazi du Lasok «gorakada» handia izan duela, eta hori kontuan hartuta egin diotela eskaintza. «Guretzat pozgarria da Unai bezalako pilotari bat izatea. Jauzia egin du, baina oraindik hobetu dezake. Uste osoa dugu harengan, eta horren adierazle da bost urterako kontratua eskaini izana. Negoziazioak errazak eta azkarrak izan dira». Iraganean hartutako erabakiez damututa ote dagoen galdetu diote, eta, azaldu duenez, kirola «oraina» da, eta orain, bost urterako kontratua eskaini diote.


Bost dantza ziklo bakarrean

Summary: Bost dantza ziklo bakarrean. Irailaren 7tik 11ra ospatzen dira Eltziegoko festak, eta irailaren 8an egiten dituzte Ama Birjinaren omenezko dantzak. Bost dantzaz osatutako dantza ziklo oso bat da Eltziegoko dantza. Zortzi dantzarik dantzatu ohi dute, Katximorro pertsonaia lagun dutela.

Erlijioak eta tradizioak topo egiten dute sarritan, edo, kasu honetan bederen, horrela izan ohi da. Irailaren 8an egiten dituzte urtero Eltziegoko (Araba) dantza tradizionalak, Ama Birjinaren omenez. Herriko zaindaria den horri prozesioan laguntzea dute zeregin nagusi dantzariek, eta tartean baita dantza egitea ere. Dantza taldeko kideak arduratzen dira horretaz, gaiteroen musika lagun dutela, eta haietako bat da Ayla Bereziartua. Urteetan izan da dantzaria, eta taldearen ardura du gaur egun.

Irailaren 7tik 11ra ospatzen dira Arabako Errioxan dagoen herri horretako Plazako Ama Birjinaren omenezko jaiak, Bereziartuak azaldu duenez; eta «egun handienetariko bat» izaten ei da eltziegarrentzat. Bost dantzaz osatua dagoen «dantza ziklo oso bat» dantzatzen dute festen bigarren egunean, «garrantzi handikoak» omen direnak, bai dantzarientzat, bai herritarrentzat.

Karrika dantza da bost horietan lehena, edo, Bereziartuaren arabera, «pasacalles» esaten diotena herrian. Bien adierak dioen eran, kaleetan dabiltzanean dantzatzeko erabiltzen dutena baita: «Plazatik elizara eta elizatik plazara laguntzen diogu Ama Birjinari dantza honekin, plazako ermita batean dagoelako haren gordelekua; kalejira bat da, eta bi ilaratan egiten dugu». Dantzariek albo batera eta bestera mugitzen dute gorputza, hankak ere albo berera astinduz aldi berean, jauzi txiki baina indartsuak eginez aurrerantz, baina norbere lekutik mugitu gabe eta gurutzaketarik egin gabe, lerroak errespetatuta.

Aldaketa. Gizonezkoentzako dantzak ziren, baina neskek hartu zuten lekukoa / BERRIA

Dantza hasiera eta amaiera batzuetarako ere pauso hori erabiltzen dute, eta, bigarren dantzari hasiera emateaz behintzat, bera arduratzen da. «V hizkiaren itxura bera duen posizioan egiten da, leku aldaketa batzuk eginda, eta, amaitzean, besoak luzatzen ditugu, lurrarekiko paralelo». Lau kaleen dantza hasten da orduan, makil dantzaren estruktura berbera duena, eta ondoren dator zuhaitza. «Zinta dantza bat da, baina ez dira zintak gurutzatzen zuhaitzaren inguruan. Horren ordez, dantzari bakoitzak zinta bana du esku bakoitzean, eta erdian kokatzen den zuhaitzean zintzilikatzen dituzte, binaka ateraz erdira eta zirkulu batean eginez dantza». Zehazki, makila labur bat da zuhaitz hori, eta kako batzuk ditu zintak eskegitzeko. Azkenik, jota bat egiten da borobilean, eta dantzariek kriskitinak darabiltzate.

Jatorriaren nolakoa

Dantza taldeko arduradunak jakinarazi duenez, ez dakite zehazki noizkoak diren Eltziegoko dantza tradizional horiek, nahiz eta badakiten badirela XVII. mendeko dokumentu batzuk non dantza taldeari eginiko ordainketa batzuk jasotzen diren. Baina horrez gain, badakite beste zerbait ere: aldaketak egon dira.

Esate baterako, Bereziartuak adierazi du dantzak jatorriz gizonezkoentzako sortuak izan zirela, eta hori pausoetan ere nabaria dela, «zakarragoak» direlako, besteak beste: «Baina, halako batean, neskak hasi ziren dantzatzen, eta, gaur egun, esan genezake tradizioz nesken dantzak direla; neskak sartzearekin bat, pausoak finagoak bilakatu ziren, baina berezkoa dute zakarrak izatea, eta, beraz, esentzia horrek bizirik jarraitzen du».

Eta Bereziartuaren hitzekin bat egiten du Ainhoa Ruiz de Bergara dantzariak ere. 12 urte zituela hasi zen dantzan, gurasoak ere dantzari izandakoak zituen, eta betidanik izan zuen horretarako nahia. Ordutik, hamabost urte igaroak dira dagoeneko, eta, tarte batean dantza egin gabe egon bazen ere, orain urtebete berrekin zion, nolabait ere «barruan daramala» azalduta. «Hemen beti diogu gona dantzarazi behar dela, eta horregatik egiten ditugu mugimendu oso zakarrak, baina horrek bizia ematen die pausoei eta dantzei, baita alaitasuna ere».

Irailak 8. Plazako Ama Birjinaren egunean egiten dute dantza zikloa. BERRIA

Orotara, zortzi dantzarik egiten dituzte dantza horiek, baina ez dira bakarrik ateratzen plazara, lagun baitute Katximorro pertsonaia. «Tradizioz, mutil batek betetzen du bere funtzioa, eta gidari lanez arduratzen da, batik bat sarreretan, irteeretan eta saltoak ematean; hein batean, taldea osorik mantentzearen arduraduna da», esplikatu du Bereziartuak. Hain justu, zehaztu du loretxoz betetako kamiseta bat daramala soinean jantzita, kriskitinez josita dauden praka batzuk, eta «galtzagorriena dirudien» txapel luze bat, alpargata eta galtzerdi urdin edo gorriekin. «Lehen bazen Bastonero izeneko pertsonaia ere; egun ez da existitzen, baina hark zeraman makila luzea daroa orain Katximorrok».

Makil dantzak ere

Bost dantzen zikloaz gain, baina, badira beste dantza tradizional batzuk ere, orain gutxi berreskuratutakoak diren arren: makil dantzak, adibidez.

Bagenekien antzina existitzen zirela, eta horiek berreskuratzeko erronka jarri genion geure buruari. Gutxi gorabehera, 2015ean hasi ginen lan horrekin, eta handik urtebetera erakutsi genuen lehenbizikoz jendaurrean, gizonezkoek eginda», azaldu du Bereziartuak. Baina, dena den, Ruiz de Bergarak erantsi du, dantza zikloarekin gertatu eran, makil dantzak egiteko orduan ere ez zegoela aski mutil eta, beraz, batzuetan neskek ere egin behar izan zituztela dantza horiek. Dantzarako «gogotsu» zeuden, ordea, eta beste bi makil dantza ere sortu zituzten hutsetik, Jon Fernandez eta Amagoia Egiluz dantzari gasteiztarrek lagunduta: Valduengo eta El Molino. 2017an aurkeztu zuten lehenbizikoa, eta uztailaren 9an estreinatuko dute bigarrena.

Makil dantzak berreskuratu zituzten, eta baita berri bat sortu ere. BERRRIA

Jantziei dagokienez, dantza taldeko arduradunak zehaztu du ez dituztela mutilen eta nesken jantziak bereizten, baizik eta dantzen araberako bereizketa bat egiten dutela. Makil dantzen kasuan, esate baterako, zuriz janzten dira dantzariak, alpargata, zinta eta gerriko gorriarekin, eta koloretako gona batekin. Buruan zapi gorri bat ere eramaten dute, eta hori hala izan ei da jatorriz; gaur arte mantendu da. Baina dantza ziklorako bestelako janzkera bat darabilte, batik bat 1945ean gizonezkoen arropak egokitu zitzaizkielako emakumezkoei, Madrilen egitekoa zen Feria del Campo azokan parte hartu ahal izateko. Hala, traje zurien ordez, galtzerdiak, pololoak eta gona zuria daramatzate, baita zetazko xal bat ere.

Mantendu beharra

Ohiturak berreskuratu ostean, beraz, Ruiz de Bergarak argi du horiek mantendu behar direla: «Oso garrantzitsua iruditzen zait: historia da, eta ezin gal daiteke. Oso polita da iragana gaur egunera ekartzea». Are, uste du era honetan posible dela jendeari «burua berotzea» ere, baina batik bat gizonezkoei: «Dantza egiteari utzi zioten, eta trantsizioan neskek hartu zuten lekukoa, baina bada garaia estereotipo horiek ken ditzaten eta beraiek ere dantzara atera daitezen». Gainera, erantsi du era honetan herria ere egin daitekeela, adin tarte ezberdinetako herritarrak batzen dituen egitasmo bat izan ohi delako.

Dantzarako bidalitako gonbidapena hor dago, nahiz eta etorkizunak erakutsiko duen zer gertatuko den dantzen parte hartzearekin. Bien bitartean, bi kideek irailaren 8an Eltziegora agertzeko gonbita egin diete hala nahi duten horiei, kanpokoentzat ere polita izaten delako. Bihar: Euskal Herriko dantzak (II): Lizarrako larrain dantza.


Summary: Celsak 550 milioi euro jasoko du, erreskaterako. Espainiako Gobernuak onartu du azkenean siderurgia talde horri erreskatea ematea.

Luze jo dute bi hilabeteok Celsarentzat eta haren hartzekodunentzat. Espainiako Gobernuak azkenean atzo onartu zuen 550 milioi euroko erreskatea Kataluniako altzairugilearentzat, eta, horri esker, epe laburrera etorkizuna bermatu dute hark Euskal Herrian dituen lantegiek (Trapagarango Nervacero, eta Gasteizko Celsa Atlantic, eta Baionako Celsa France).

Gorabeheratsua izan da erreskatearen negoziazioa siderurgia taldearentzat. SEPIk hasieratik galdegin zion Celsari akordio batera iristea bere hartzekodunekin, zorraren parte handi bat kitatzeko –2.300 milioi euroko zorra du taldeak, eta 1.000 milioi murrizteko eskatu zion–. Tirabirak izan dituzte kitapenen eta enpresaren akzioak eskuratzearen artean. Baina, azkenean, emaitzarik ez.

Adostasun gabe, duela astebete inguru erreskatea egitea erabaki zuen SEPIk, «bideragarritasun plana eta hartzekodunekin batera egindako moldaketa prozesua» aztertu ostean.

Ostegunean amaituko da COVID-19aren erreskateen funtsaren dirua jasotzeko epea. Madrilek 10.000 milioi euro jarri zituen, baina soilik 3.255,8 milioi erabili ditu, 30 operaziotan. Dirua jaso dutenen artean daude Tubos Reunidos eta Vicinay Marine euskal konpainiak.


Summary: Bi greba egun bateratu adostu dituzte Mercedeseko sindikatuek. Lanuzteak ekainaren 30ean eta uztailaren 6an egingo dituzte ELA, LAB, ESK, UGT, CCOO, Ekintza eta PIM sindikatuek. «Denak batera eta pankarta berarekin» irtengo dira langileak.

Hiru ordu iraun du Mercedesen langile batzordearen gaurko bilerak, baina lortu dute adostasuna sindikatuek. ELAk, LABek, ESK-k, UGTk, CCOOk, Ekintzak eta PIMek beren arteko desberdintasunak alboratu dituzte, eta bi greba egun bateratutara deitu: ekainaren 30ean eta uztailaren 6an, «denak batera eta pankarta berarekin» irtengo dira langileak.

Joan den asteazkenean ekin zieten Mercedeseko sindikatuek lanuzteei. Inoiz ez bezalako erantzuna izan zuen deialdiak –5.000 behargin inguru zeuden grebara deituta, eta %95 inguruk egin zuten bat–. Mercedeseko langile batzordearen arteko zatiketa agerikoa zen, ordea. Biharamunean, ELA, LAB eta ESK sindikatuek gainontzekoei proposatu zieten batera joateko. Hala, gaur ados jarri dira bi aldeak.

Aldarrikapen hauek egingo dizkio langile batzordeak Mercedesen zuzendaritzari: hitzarmen duina eta justua, gaueko seigarren txandaren ezetza, eta KPIaren araberako soldata igoerak.

Batzordeak akordio bat lortu badu ere, ELAk, LABek eta ESK-k aurrera jarraituko dute ekainaren 29ko lanuztearekin. Egun bertan batzar bat egin, eta han erabakiko dute uztailaren 1eko deialdia bertan behera utzi ala ez.

Arabako metalarekin batera

Datorren osteguneko (ekainak 30) Mercedeseko plantillaren mobilizazioa ez da Araban deituriko bakarra. Arabako metalgintzako sindikatuak ere kalera irtengo dira SEA patronalari lan hitzarmen berri bat eskatzeko. Bi deialdiok 11:30ean abiatuko dira Gasteizko Bilbo plazatik. Arratsaldean berriro bilduko dira Mercedeseko sindikatuak; Probintzia plazan jarraituko dute grebaldia, 18:30ean. Uztailaren 6an, 10:30ean, Mercedesen lantegi inguruan bilduko dira langileak. Arratsaldean, berriz, Bilbo plazan, 18:00etan.


Summary: Euskal LGTBI+ Behatokiak lege integral bat eskatu dio Eusko Legebiltzarrari.

Euskal LGTBI+ Behatokiak Harrotasunaren Egunaren bezpera baliatu du Eusko Legebiltzarrari lege integral bat galdegiteko. Bilbon aurkeztu dute proposamena, goizean, eta Olga Alarcon kideak azaldu du «estalki» bat nahi dutela kolektiboaren giza eskubideak «behar bezala» bermatzeko eta herritarrak LGTBIfobiatik «babesteko».

LGTBI+ Behatokiak ohartarazi du Araba, Bizkaia eta Gipuzkoa atzean geratu direla beste hainbat lurralderekin alderatuta. Alarconek egin du balorazioa: «20 urte baino gutxiagoan, Euskadi LGTBI+ kolektiboarentzat erreferentziazkoa eta aitzindaria izatetik azken putz izatera pasatu da». Horri buelta emateko asmoz, proposatu dute 2022ko irailean Eusko Legebiltzarreko taldeek eta Araba, Bizkai eta Gipuzkoako LGTBI elkarte guztiek lan mahai bateratu bat eratzea lege integral bat onartzeko.

Legeak hainbat helburu izan behar dituela azpimarratu du LGTBI+ Behatokiak. LGTBI kolektiboko pertsonen «eguneroko diskriminazioa» eragoztea da horietako bat. Gainera, zenbait eremuren «heterogeneotasuna» bermatzeko neurriak eskatu dituzte. Adinekoen egoitzak dira horietako batzuk, «ez daitezen armairura itzuli erresidentzietara doazenean».

Gorrotoa, bizirik

LGTBI+ Behatokiak deitoratu du intersexualitatea oraindik patologiatzat hartzen dela, «eta ez giza aniztasunaren partetzat», eta irizpide ideologikoetan oinarriturik egiten direla zenbait kirurgia. Gainera, salatu dute gorroto delituek gora egin dutela Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. Hainbat faktoreren ondorio da hori, LGTBI+ Behatokiaren ustez. Sarai Montes kideak egin du zerrenda: «eskuin muturra erakundeetara heltzea, transak baztertzen dituen feminismoaren joera totalitarioa, gure errealitatearen inguruko sentsibilitaterik ez duen sistema judiziala, eta beste alde batera begiratu duten alderdi politikoen jarrera».

Emandako datuen arabera, LGTBI komunitateko kideen aurkako gorroto delituek %47 egin zuten gora 2020tik 2021era. Esan dutenez, delitu horien larritasuna bera ere handitu da. Montes: «Orain dela hamar urte, kolektibokook ez genukeen imajinatuko Euskal Herriko herri batean gazte bat jipoitu zezaketenik homosexuala izateagatik, eta orain dela gutxi gertatu da Basaurin».


Summary: Iban Illarramendik eta Eider Perezek irabazi dute Etxepare saria. 'Kiratsa' album ilustratuarekin eskuratu dute saria. Arkakuso baten abenturak ditu kontagai, eta Pamielak argitaratuko du, udazkenean.

Zer den usain, zer lurrin, zer kirats... Arkakuso bat Pantxi txakur dotorearengana iritsi da, eta biak, triska, zapart eta jauzi, usain bila abiatuko dira. Usain on eta usain txarrei buruzko kontakizuna ondu dute Iban Illarramendi ilustratzaileak eta Eider Perez idazleak, eta harekin irabazi aurtengo Etxepare saria: Kirats izeneko album ilustratuarekin. 5.000 euroko saria eskuratu dute, eta baita lanaren argitaratzeko bidea ere, Pamiela argitaletxearen eskutik, udazkenean. Gaur goizean egin dute saria banatzeko ekitaldia, Iruñeko Chundarata liburu dendan.

Denera, 35 lan aurkeztu dira aurten haurrentzako album ilustratuen Etxepare sarira, eta Miren Asiain ilustratzaileak, Idoia Sobrino liburuzainak eta Patxi Zubizarreta idazleak osatutako epaimahaiak hartu du Kiratsa-ren aldeko erabakia. Testuaren eta ilustrazioaren arteko «goi mailako» uztarketa goratu dute. «Testua ezin egokiagoa da album baterako: laburra, errimaduna, aberatsa eta onomatopeietan oinarrituta. Ilustrazioak dotoreak dira, sofistikatuak —hainbat oihartzun eskaintzen dute, hala nola Renee Magritteren zeruenak— eta, batez ere, oso narratiboboak eta musikaltasunez beteak».

Nafarroako 22 toki entitatek antolatzen dute Etxepare sariketa, haien euskara zerbitzuen bidez, eta hamasei dira dagoeneko babestu dituzten album ilustratuak. Horrekin batera, Iruñeko Udalak ilustratzaile eta idazleen arteko BikoTeka topaketak antolatzen ditu, eta azken edizioan hartu dute parte, hain justu, aurtengo saridunek.


Summary: Trans legearen egitasmoa onartu du Espainiako Ministroen Kontseiluak. Genero autodeterminazioa du ardatz arauak. Lege egitasmoan jaso dutenez, 16 urtetik gorakoek beren kabuz eskatu ahal izango dute sexu aipamena aldatzea.

Trans eta LGTBI pertsonen eskubideak bermatzeko lege proiektua onartu du gaur Espainiako Gobernuko Ministroen Kontseiluak. Pertsona horien eskubideetan sakontzeko aurrerapausoa garrantzitsua dela azpimarratu du Irene Montero Espainiako Berdintasun ministroak: «Estatuak izateko eskubidea aitortzen die». Trabaz eta eztabaidaz beteriko bidea egin du arauak, eskuinean ez ezik, gobernu barruan ere hautsak harrotu dituelako —bereziki PSOEren barruko zenbait ahots aurka agertu dira—. Gainera, Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiak lege egitasmoaren hainbat alderdiren aurkako txostena kaleratu zuen apirilean, eta, besteak beste, gobernuari eskatu zion 18 urtera igotzeko epaileen baimenik gabe sexu aipamenean aldaketa egiteko gutxieneko adina. PSOEk eta Unidas Podemosek ondutako lege proiektuak, baina, 16 urtetan jartzen du muga hori. Lege egitasmoak uda ostean abiatuko du bide parlamentarioa. DESPATOLOGIZAZIOA Lege proiektuak sexu aipamenean aldaketa egiteko prozesua erraztea du helburu, eta, horretarako, genero identitatearen autodeterminazioa ahalbidetuko du. Hori hala, erregistro zibileko sexu aipamenean aldaketa eskatzeko ez da exijituko eskabidea egiten duenak inolako prozedura medikotan parte har dezala. Ez da galdegingo psikologoen oniritzirik edo mediku txostenik, ez eta erregistroko moldaketa egin nahi duen pertsonak bere gorputzean aldaketak egitea ere; ez hormona bidez, ezta ebakuntza bidez ere. Sexu aipamena aldatzeko prozesua nabarmen laburtu nahi dute lege berriaren bidez. Aurrerantzean, eskatzailak dokumentu bat sinatuz adieraziko du bere nahia, bi fasetan: lehenbizi, inprimaki bat bete beharko du; gero, hiru hilabeteko epean, erregistro zibilean bigarren inprimakia aurkeztu beharko du, nahia berresteko. ADIN MUGAK Lege proiektuan jaso dutenez, 12 urtetik gorako herritarrek eskatu ahal izango dute sexu aipamenean aldaketa egitea. Hala ere, adinaren arabera hainbat muga ezartzen ditu. 16 urtetik gorako herritarrek beren kabuz eskatu ahal izango dute sexu aipamena aldatzea. 14 eta 16 urte artekoek ere egin ahalko dute eskabidea, baina baldintza batekin: tutoreek edo gurasoek lagunduta egin beharko dute. Lege proiektuak ez die genero autodeterminaziorako eskubiderik aitortzen 14 urtetik beherakoei. 12 eta 14 artekoek sexu aipamena aldatu nahi izanez gero, epai batek eman beharko die horretarako onespena. Gainera, halako kasuetan, epaileak froga dokumentalak edo lekukotasunak galdegiteko aukera izango du, beharrezkotzat jotzen badu. 12 urtetik beherakoek izena aldatu ahal izango dute nortasun agirian. ESKUBIDEAK LGTBI kolektiboaren eskubideak bermatzeko neurriak jasotzen ditu lege egitasmoak. Alde batetik, pertsona horien diskriminazioaren aurkako neurriak proposatzen ditu enpleguaren, osasunaren, hezkuntzaren eta administrazioaren esparruetan. Eta, bestetik, ernalkuntza tenikak erabiltzeko eskubidea eta sarbidea aitortzen diete emakume lesbianei, bisexualei, bikotekiderik gabeei eta haurdun gera daitezkeen transei —azken horiei dagokienez, Espainiako Gobernuak konpromisoa hartu du sei hilabeteko epean eskubide hori bermatuko diela agindu baten bidez—. Gainera, Zigor Kodea erreformatuko da ezkontzeko beharrik gabe seme-alaben gurasotasuna aitortua izateko. Horretaz gainera, konbertsio terapiak debekatu egingo dira. Halaber, oinarrizko eskubideak arautuko zaizkie intersexualei; esaterako, jaiotzean mutilaziorik ez jasateko eskubidea, eta bizitzako lehen hilabeteetan definitua ez duten sexu batean inskribatu beharrik ez izatekoa. ISUNAK Lege egitasmoak isunak aurreikusten ditu sexu orientazioagatik edo genero identitateagatik diskriminatzen duenarentzat. 200 eta 150.000 euro artekoak dira isunak. Arau hauste larritzat joko da, besteak beste, ikasliburuetan bazterketa mezuak sustatzea sexu identitateagatik, genero adierazpenagatik edo sexu ezaugarriengatik.


Summary: Akordioa «hurbilago» dago autonomoen kotizazio berrien negoziazioan. Espainiako Gobernuak autonomoen ordezkariei proposatu die kotizazioak 230 eta 590 euro artekoak izatea. Sistema martxan noiz jarri dute eztabaidagai orain.

Autonomoen kotizazio sistema berria hitzartzeko negoziazioan beste urrats bat egin dute aurrera, eta, orain bai, akordioa gertu dagoela dirudi. Aurreko astean jarrerak hurbildu ondoren, gaur bildu dira berriro Espainiako Gobernua eta autonomoen ordezkari nagusiak, eta onartu dute «aurrerapauso garrantzitsuak» eman dituztela. Izan ere, azkena izan nahi duen proposamena aurkeztu die Jose Luis Escriva Gizarte Segurantzako ministroak ordezkariei.

Testu berrian, Gizarte Segurantzari egin beharreko kotizazioak 230 eta 590 euro artekoak izatea jaso dute, irabazien araberako hamabost tartetan banatuta. Gutxien irabazten dutenek, hau da, hilean 670 euro baino gutxiagoko diru sarrerak dituztenek, hamabost euro gutxiago ordainduko lukete aurreko proposamenarekin alderatuta. Eta gaur egun baino 64 euro gutxiago, gutxieneko kotizazioa 294 eurokoa baita.

Aldiz, tarte berri bat sortuko litzateke gehien irabazten dutenentzat: 6.000 euro baino gehiagoko diru sarrerak dituztenek 590 euroko kotizazioa izango lukete. Apur bat txikiagoa litzateke azken aurreko tartekoena, 4.050 euro eta 6.000 euroko diru sarrerak dituztenena: 530 euroko kotizazioa izango lukete, eta azken testuan jasotakoa baino 40 euro txikiagoa. Gainerako tarteak ere horien arabera egokitu dira.

Bi mutur horiek moldatuta, autonomoen ordezkarien bi aldeak erakarri nahi ditu Escrivak. Izan ere, diru sarrera apalagoak dituztenen kotizazioa txikiagoa izatea nahi zuen sindikatuei lotutako UPTA elkarteak. CEOE Espainiako patronaleko kide ATA erakundeak, ordea, eskatzen zuen gehien irabazten dutenen kotizazioa hainbeste ez igotzea; horregatik moldatu ditu gobernuak azkeneko bi tarteak.

Jarrerak hurbilago dauden arren, inork ez du akordioa ziurtzat eman oraindik. ATAk gertuago ikusten du, hori bai. «Aurreko astean baino hurbilago dago», azpimarratu du Lorenzo Amor ATAko presidenteak. Eta gehitu du ados jarri direla erakundeak «oinarrizkotzat» dituen beste puntuetan: besteak beste, hasiberrientzat tarifa lauari eustean eta irabazi garbiak kalkulatzeko orduan soilik autonomoaren jarduera aintzat hartzean.

UPTAk ere begi onez hartu ditu aldaketak, Eduardo Abad presidentearen hitzetan, elkartearen eskaerak aintzat hartzen dituelako. Bereziki azpimarratu du gutxieneko kotizazioaren jaitsiera; haren hitzetan, autonomo horiek urtean 767 euro aurreztuko dituztelako. Hala ere, testuari behin betiko onespena emateko baldintza gisa jarri du sistema berria 2023ko urtarrilaren 1etik aurrera ezartzea.

Noiz eta nola ezarri Izan ere, adostea falta den puntuetako bat hori da: noiz sartuko den indarrean sistema berria eta nola egokituko den hurrengo urteetan. Hasieran, Espainiako Gobernuak proposatu zuen aldaketa mailakatua egitea, eta 2031ra arteko trantsizio epe bat adostea eskaini zuen horretarako, baina 2025era aurreratu zuten gero, elkarteen arteko desadostasunak tarteko. Hain zuzen, egokitzapen hori zein den jakin nahi du ATAk proposamenari oniritzia emateko; sindikatuek, berriz, datorren urterako nahi dute martxan.

Autonomoen gizarte babes sistema da adostea falta den beste zatia. Gobernuak dagoeneko azaldu zuen babes hori hobetzeko konpromisoa, eta langabezia sariaren antzeko ordainsari bat sortzea proposatu zuen. Eztabaidatzen ari dira oraindik, ordea. Ostegunera arteko epea izango dute horretarako, orduan amaituko baita sistema berria hitzartzeko Europako Batzordeari agindutako epea. Eta bilerarik iragarri ez badute ere, ez dute baztertu negoziazioa azken unean ixtea.


Summary: Itziar Lazkano eta Iratxe Palacios izango dira Bilboko jaietako pregoilaria eta txupinera. Lazkano pregoilaria aktore eta zuzendari ezaguna da; Palacios txupinera, Tintigorri konpartsako kidea. Abuztuaren 20an Arriaga antzokiko balkoian izango dira biak, abuztuaren 28ra arte iraungo duten Bilboko jaiei hasiera emateko.

Bilboko Jai Batzorde Mistoak Itziar Lazkano Setien eta Iratxe Palacios Gana aukeratu ditu 2022ko jaien enbaxadoreak izateko: Lazkano pregoilaria izango da, eta Palacios, txupinera. Halaxe jakinarazi du jai batzordeak, ohar baten bidez.

Itziar Lazkano aktore eta zuzendari ezaguna da —Bilboko Ospetsua ere bada—, eta pregoilari izateko aukeratu dute «bere ibilbideagatik eta arte eszenikoen eta kulturaren zabalkunderako Bilbon egindako ibilbideagatik». Portugaleten (Bizkaia) jaiotakoa da, 1957an, antzerkian ondutako aktorea, Euskal Herritik kanpora ere hainbat ikuskizunetan aritutakoa, eta hainbat sari jasotakoa aktore eta zuzendari lanengatik.

Iratxe Palacios txupinera Tintigorri konpartsako kidea da —zozketa bidez, konpartsa horri egokitu zaio aurtengo txupinera izendatzea—, 36 urte ditu, administrari eta tabernari lanetan aritzen da, eta Txurdinagan bizi da. «Oso langilea izateaz gain, Iratxe saltsero bat da, eta zinean edo telebistan figurante gisa azaltzea du gustuko. Aste Nagusiaren zale porrokatua da, katuak maite ditu, eta ahal duen guztietan mendira igotzea ere bai», azaldu dute Bilboko Konpartsak elkartekoek.


Summary: Gutxienez 46 migratzaile hilik topatu dituzte kamioi batean. Ibilgailuak ez zuen aireztapenik, eta beroak itota hil direla uste dute agintariek

Gutxienez 46 pertsona topatu dituzte hilik San Antonion (Texas, AEB), errepide bazterrean abandonaturiko kamioi batean. Larrialdi zerbitzuek esan dutenez, litekeena da beroagatik eta deshidratazioagatik hil izana, aireztapenik gabe baitzeuden gorpuak kamioian, eta urik gabe. Azken egunotan ia 40 graduko tenperaturak izan dituzte inguruan.

Beste 16 pertsona erietxera eraman dituzte. Lau haur daude horien artean.

Mexikoko mugatik gertu dago San Antonio (250 kilometrora), eta, lehenengo hipotesien arabera, handik letorke etorkinez beteriko kamioia. Mexikoko agintariek esan dutenez, erietxera eramandakoen artean Guatemalako bi herritar daude, baina ez dute esan gainerakoak nongotarrak ziren.

Euskal Herrian gauerdia zenean heldu dira larrialdi zerbitzuak kamioira. Gidariak abandonatu egin zuen. Agintariek ez dakite zenbat denbora pasatu zuten etorkinek kamioiaren barruan.

Hiru pertsona atxilotu dituzte gertaerarekin lotuta, San Antonioko Poliziako buru William McManusek baieztatu duenez. Hiriko alkate Ron Nirenbergek etorkinak mugaz gaindi eramaten dituzten sareei leporatu die ezbeharraren erantzukizuna.

Lehen ere gertatu dira halakoak San Antonion. 2017an, hamar etorkin topatu zituzten hilik antzeko kamioi batean.

Texasko prentsaren arabera, kamioia topatu duten lekuan ohikoa da ibilgailuak gelditzea etorkinak jaisteko, muga legez kanpo igaro ostean.


Ongi pasatu Baigura aisiagunean

Summary: Ongi pasatu Baigura aisiagunean. Aire zabaleko jarduerak egin daitezke Baigura aisiagunean, natura inguru eder batean: mendiko bizikleta, ibilaldiak, trotineta eta parapentea.

Baigura mendiaren altzoan, Heleta (Nafarroa Beherea) eta Luhuso (Lapurdi) herrien artean dago Baigura aisiagunea, Lekorne (Lapurdi) herriaren lurretan. Hainbat jarduera egin daitezke han, aire zabalean: mendiko bizikleta, ibilaldiak, trotineta eta parapentea. Horrez gain, badute eskaladan aritzeko eskaintza, baita zuhaitzen artean soken bidez egiteko jarduerak ere. Jarduera orotan profesionalen laguntza izaten da. Oinez ibili nahi dutenek badute inguruko fauna, flora eta geologia ezagutzeko ibilbide bat, euskarazko panelek lagundurik; familia osoarekin egiteko egokia da, gainera. Horrez gain, altxorraren bila aritzeko jarduera bat ere eskaintzen dute, haurrek ongi pasa dezaten. Gainera, Baigura aisiagunean bada La Gaita izeneko ostatu bat, eta jatekoa eskaintzen du. Jolastoki bat eta piknik egiteko gune bat ere baditu. Tren ttipi batek eramaten ditu bisitariak Baigura aisiagunera. Nahi duenak piknik egin dezake, ibilaldi lasai bat egin, edo jarduerak egin Baigura aisiagunean, eta oinez jaitsi, edo tren ttipiaren bidez. Paisaia zoragarriak Inguru aparta da. Paisaia zoragarriz goza daiteke, mendiei begira, zuhaitzen artean: gaztaina, haritza, pagoa, urkia... Harrespilak ere badaude, eta horien nondik norakoei buruzko hainbat panel daude. Artzaintzak eta aisialdiak bat egiten dute Baigura aisiagunearen eremuan. Jarduerak ongi antolatuak daude, artzaintzari eragozpenik ez sortzeko. Izan ere, artzaintzari eta mendiari loturiko jarduerak bateratzea dute xedea, betiere elkar errespetatuz. Horretarako, proposatzen dituzten jarduerak arras arautuak dira, hala aisian dagoena nola lanean dagoena ongi senti daitezen. Hainbatetan, Baigurako artzain batekin finkatzen dute enkontrua. Ogibideaz mintzatzeaz gain, gasna ahamen bat eskaintzen die aisiagunera bildutakoei.


Euskal Artzainak Ameriketan museoan

Summary: Euskal Artzainak Ameriketan museoan. Euskal Artzainak Ameriketan museoa ireki dute Elgorriagan, artzain aritzeko Ameriketara joan zirenen bizipenak eta memoria gordetze aldera.

Ameriketako Estatu Batuetan (AEB) azken 150 urteetan lanean aritu eta bizi izan diren euskal artzainen bizimodua eta ondarea jasotzeko eta ezagutarazteko elkartea da Euskal Artzainak Ameriketan. Izan ere, XIX. eta XX. mendeetan euskaldun ugari joan ziren hara artzain aritzeko. Batzuk itzuli ziren; beste batzuk han geratu ziren. Aurten, elkarteak izen bereko museoa zabaldu du Elgorriagan, zaharberrituta dagoen errota batean. Museoan, Elgorriagatik eta Malerrekako gainerako herrietatik Ameriketara joandako artzainen argazkiak daude, haiei buruzko datuekin. Artzainen fitxak ez ezik, AEBetan ibili zituzten gauzak gerrikoak, kapelak, zaltokiak, baxerak, argazki kamerak, maletak... eta artzainen elkarrizketak biltzen dituen bideo bat ere badaude. AEBetan jasotako oihal handi bat ere badute zintzilik, Kern konderriko artaldeen ikur guziak brodaturik dituena. Erdi Aroan sortutako herria Elgorriaga Nafarroako ipar-mendebaldean dago, Malerrekako ibarrean, Baztan Bidasoa eskualdean. Herria zehazki zer urtetan sortu zen argi ez dagoen arren, erreferentzia arkitektoniko ugari dago, Erdi Aroko zubia, esaterako, Ezkurra ibaia igarotzeko. Historialarien arabera, herria XV. mendean sortu zen. Herrian, San Pedro Apostoluaren eliza dute, eta, han, XII. mendearen hasierako erretaula bat dago, eta XII. mendearen bigarren erdialdeko San Ferminen eta San Frantziskoren irudiak dituzten bi koadro. Elgorriagako bainuetxea ere aipatzeko modukoa da. Hango urek Europakoen artean gazitasunik handiena dute.


Harpea leizea, Ezterenzubitik gertu

Summary: Harpea leizea, Ezterenzubitik gertu. Mendiz inguraturik dago Ezterenzubi. Ibilaldi ugari egin daitezke han, Harpea leizea edo Hilarrietako harrespilak ikusteko, esaterako.

Ezterenzubi herria mendi mazelek besarkatzen dute, eta urek inguratzen. Bertan du urbegi nagusia Errobi ibaiak, Errozate mendiaren barrunbeetan. Ingurua oso ederra da, eta bazterrek nahi beste ibilaldi egiteko parada eskaintzen dute. Larreak daude inguruan. Artzain etxolak eta harriz egindako korraleak ikus daitezke, baina artzainik ez gaur egun. Harpea leizea ezagutzera joateko egin daiteke txango bat. Toki natural paregabe batean dago, Orbaizeta (Nafarroa Garaia) eta Ezterenzubi herrien arteko mugan. Leku berezia da, liluragarria. Lurraren eta lurpearen arteko ate ikusgarri bat. 40 milioi urteko bilakaera geologikoa laburbiltzen dute leizean dauden egiturek. Bisitaria harrituta gelditzen da. Hilarrietako harrespilak Harpea leizea ikustera joateko ez ezik, beste ibilaldi polit batzuk ere egin daitezke, Errozate mendira edo Organbide lepora, besteak beste. Halaber, beste ibilaldi batean Okabe mendira joan daiteke, eta bidean Hilarrietako harrespil multzoa ikusi. Zirkuluan jarritako 26 harrespil dira. Ezterengibel eta Beherobia ibaiak igarotzen dira Ezterenzubi udalerritik, eta lehenengoa bigarrenari isurtzen zaio udalerriko lurretan. Herrian, ikusteko modukoak dira Andra Mari eliza, kanpandorre eta barrualde ikusgarriak dituena, eta pilotalekua. www.la-mairie.com/esterencuby webgunearen bidez jakin daitezke Ezterenzubiri buruzko nondik norako guztiak, eta baita telefonoz (559-37 03 63) eta posta elektronikoz (mairie.esterencuby@ orange.fr) ere.


Hegaztiei begira, Mendixurren

Summary: Hegaztiei begira, Mendixurren. Uribarri Ganboako urtegiaren adarretako batean dago Mendixurko Parke Ornitologikoa, eta berrehun hegazti espezietik gora beha daitezke bertan.

Mendixur Arabako herri txiki bat da, Barrundiako udalerrian dagoena, Lautadako Kuadrillan. Herrira bisitari ugari biltzen dira Mendixurko Parke Ornitologikoa ezagutzera eta hegaztiak ikustera. Leku ezin hobea baita hegaztiak behatzeko, eta bisita gidatuak antolatzen dituzte horretarako. Mendixur Uribarri Ganboako urtegiaren adarretako batean dago, urak sakonera txikia daukan tokian. Habiak egiteko, negua pasatzeko eta atseden hartzeko leku aproposa da hegazti askorentzat, bereziki uretako hegaztientzat. Berrehun espezie baino gehiago erregistratu dira, eta horien artean aipatzekoak dira lertxunak eta zikoinak bezalako zangaluzeak, ahateak bezalako anatidoak eta harrapakariak. Ubarroiak ere bai, dinosauroen garaiko hegaztiak. Balio handiko hezegunea Udazkena heldutakoan, leku beroagoetara joaten dira hegazti batzuk, baina beste asko Mendixurko Parke Ornitologikoan geratzen dira. Azaro amaiera arte migratzen egoten dira hegaztiak, hegoaldera, bero handiagoa egiten duen lekuetara. Batzuk Saharara joaten dira, eta beste batzuk Senegaleraino ere heltzen dira. Hala ere, badago hain urruti joaten ez denik ere, eta Espainiako hegoaldean edo Madril aldean geratzen denik. Hurbilago ere bai, Arabako beste leku batzuetan. Parkean dagoen egurrezko etxolan, Mendixurren ikus daitezkeen hegazti bakoitzaren irudiak eta izenak dituzten afixak daude. Mendixurko Parke Ornitologikoa dagoen hezegunea Ramsar zerrendan dago, nazioarteko hezegune garrantzitsuenak biltzen dituena. Natura 2000 Sarearen zati ere bada, eta Kontserbazio Bereziko Eremu (KBE) izendatu dute.


Summary: Bi eraikin hustu dituzte Bilbo erdigunean, patioaren zati bat erori dela eta. Poza kalean gertatu da ezbeharra, eta langile bat zauritu da. Hogei sendi etxetik atera behar izan dituzte.

Atzo arratsaldean gertatu zen ezbeharra, Bilbo erdigunean dagoen Poza kalean, 18:45 inguruan. Auzokideen arabera, burrunba handi bat entzun zen, eta, hots hori nondik zetorren ikustera joan zirenean, irudi suntsigarri batekin egin zuten topo: 59. eta 61. eraikinen patioaren zati handi bat behera erori zen.

Guztira, hogei bat sendi bizi dira eraikin horietan, eta, prebentzio gisa, etxetik kanpo pasatu behar izan dute gaua. Asko senideen eta gertukoen etxera joan dira. Beste zazpi bizilagun, berriz, Alde Zaharrean dagoen hotel batera eraman dituzte.

Suhiltzaileen arabera, litekeena da «makina pneumatikoen erabilera» dela-eta gertatu izana; izan ere, atzo goizean bertan eraikuntza lan batzuk hasi zituzten eremu horretan. Hainbat bizilagunen arabera, baina, ezbeharra gertatu baino hainbat ordu lehenago hondeamakina handi bat ikusi zuten eraikuntza lanen inguruan, eta eraikin barrura sartzen saiatzen ari zen, «zailtasun handiz».

Ezbeharraren ondorioz, langile bat zauritu zen. Basurtuko ospitalera eraman behar izan zuten. Antza, ez zuen zauri larririk.


Paseo ederrak Hendaian

Summary: Paseo ederrak Hendaian. Hendaian, bisitariek aukera izango dute hiriko monumentuak eta ondasunak ezagutzeko, eta baita Abadia eremuko erreserba naturala ere.

Itsasoak, Bidasoa ibaiak eta mendiek inguratzen dute Hendaia. Hiriaren inguruan eta barruan paseo ederrak egin daitezke, naturaz eta monumentu historikoez gozatzeko, eta Abadia eremuko erreserba naturala, San Bixintxo eliza eta Hendaiako tren geltokia ezagutzeko, besteak beste. Hendaiako Alde Zaharra tren geltokiaren ondoan dago. 1973. urtean, espainiarren tropek dena suntsitu zuten, eta berreraikitzean euskal estiloko etxeak eraiki zituzten. Errepublika plaza herriaren erdigunean dago, eta leku paregabea da tabernetan zerbait jan eta edateko. Errepublika plazan, San Bixintxo eliza dago. XVI. mendean eraiki zuten monumentu arkitektoniko bat da. Espainiaren eta Frantziaren arteko gerretan, 1793tik 1813ra bitartean, hainbat alditan suntsitua zuten. Elizaren barnean, ondare elementu garrantzitsu bat dago: XIII. mendeko gurutze bat. Alde Zaharretik hondartzara bidean, Gaztelu Zahar izeneko pilotalekua dago. 1899an eraiki zuten. Pilotalekuaren alboan, bide eder eta luze bat dago, hamalau kilometrokoa: Badiaren bidea. Hartatik, Txingudiko badia eta Hondarribia (Gipuzkoa) ikus daitezke. Hondartzara bidean, Itsas Etorbidea deituriko pasealeku luze bat dago; han, Old Croisiere kasino zaharra dago. 1884. urtean eraiki zuten, eta estilo arabiarra du. Abadia jauregia Hondartzako pasealekuaren amaieratik gertu, Abadia jauregia dago. Estilo neogotikoa du, eta 1864tik 1884ra bitartean eraiki zuten, Anton Abadia geografo eta zientzialari euskaltzalearentzat. Jauregiaren ondoan, Abadia eremuko erreserba naturalean, paseo polit bat ere egin daiteke, eta zenbait toki interesgarri ikusi: II. Mundu Gerrako bunkerrak, arroka bikiak, itsaslabarra, flyschak eta Santa Anaren punta, esaterako. Hendaia Turismo Leku gisa sailkatua egongo da 2029. urtera arte. Eskaintzen duen turismo mota familientzat egokia denez, 2018. urtean Famille Plus labela eskuratu zuen.


Natura, mitologia eta historia

Summary: Natura, mitologia eta historia. Natura, mitologia, historia eta kultura ezagutzeko bi ibilaldi egin daitezke Berriozarren: Hazitxo bidezidorra eta Oroimenaren Bidea.

Natura, mitologia, memoria historikoa eta kultura uztartuz, Berriozarren bi ibilbide eder egiteko aukera dago: Hazitxo bidezidorra eta Oroimenaren Bidea. Ibilbideetan barna, historiaren berri jakiteko panelak daude. Hazitxo bidezidorra haurrekin joateko aproposa da. Ibilbidea bi kilometro luze da, eta Mendialdea eskolaren ondoan abiatzen da. Mitologiari eta naturari erreferentzia egiten dieten zurezko figuraz beteta dago. Mikel Lasartek zizelkatutakoak dira, Ilundain Fundazioko ingurumen heziketako programaren koordinatzaileak, natura errespetatzeko mezua zabaltzeko. Besteak beste, egurrezko oilarra, untxia, arranoa eta hartza ikus daitezke. Halaber, mitologia ezagutarazteko asmoz, besteak beste, lamina, galtzagorria, herensugea eta basajauna ikus daitezke. Oroimenaren Bideak 1938. urtean izan zen Ezkabako ihesari egiten dio erreferentzia, eta paisaiaren bidez historiara hurbiltzea du helburu. 8,4 kilometro hartzen ditu bideak, eta 11 mugarri zeharkatzen ditu. Ibilbidean, 1938. urtera arte egin daiteke atzera historian. Bidea eskola zaharrean hasten da, ihesaldiaren hurrengo egunean herriko haurrei festa eman eta lau preso bertara eraman zituztelako. Biharamunean, fusilatu eta ehortzi egin zituzten. Gero, Makinista etxetik pasatzen da bidea. Hortik, militarrek ura igotzen zuten gotorlekura. Ondoren, uraren bidera doa. Emakumeek gotorlekuraino igotzeko hartzen zituzten bideetako bat zen. Horrekin batera, bide horretatik Berriozarko herritarrek ura eta janaria igotzen zizkieten presoei. Uraren bidetik Espartzetara iristen da ibilbidea. Gotorlekutik ihes egindako bost herritar fusilatu zituzten han. Hortik, Ezkabako gotorlekura igotzen da bidea, eta, gotorlekutik, Botilen Hilerritik igarotzen da. Presoak ehorzten zituzten han. Gorpu gehienen ondoan, pertsona horien izenak agertu dira, paper batean idatzita eta botiletan sartuta. Gero, fusilatuen mendi hegaletik eta fusilatuen monolitotik igarotzen da bidea. Monolitoa preso hilen oroimenez eraiki zuten. Azkenik, Artikako hilerria igaro, eta Berriozarko hilerrian amaitzen da ibilbidea. Herriko monumentuak Berriozarren hainbat monumentu eta eraikin historiko daude: Sagrarioko Andre Maria (XII. mendekoa), prozesioko gurutzea (XV. mendekoa), harraska (1745ean eraiki zen), Ezpeletarren jauregia (XVI. mendekoa) eta auzo zaharreko Done Eztebe eliza (XII. mendekoa). Berriozarren otordua egiteko eta ostatu hartzeko toki bikainak daude. Horrez gain, autokarabanen gune bat dago. Han autoa uztea doakoa da, sanferminetan izan ezik. Ibilgailuak gehienez 72 orduz egon daitezke aparkatuta. Berriozarri buruzko informazio guztia webgunearen bidez jakin daiteke.


Agaramontarren gaztelua

Summary: Agaramontarren gaztelua. Bidaxunera joanez gero, Agaramontarren gaztelu ikusgarria bisita daiteke.

Bidaxune herria Bidaxuneko kantonamenduko burua da. Nafarroa Behereko Agaramont eskualdean dago kokaturik. Bidaxune kantonamendua eta beste lau herri Agaramontarren dukerriko parte izan ziren. XVI. mendearen bukaeratik Frantziako Iraultzara arte, Bidaxune agaramontarrek zuzendutako printzerri txiki bat izan zen. Bidaxunen dago Agaramontarren gaztelua. XII. mendean eraikitzen hasi ziren. Agaramontarren nafar leinua Nafarroako Erreinuari lotuta egon zen XII. mendetik XVI.era; eta, politikoki, XV. mendean eragin handia izan zuen. Agaramontarren jatorrizko etxea Burgue-Erreitin zegoen, baina, Aturri ibaiak itsasorantz zuen irteeragatik, agaramontarrak, sortetxea utzi, eta XIV. mendean Bidaxuneko gaztelura joan ziren bizitzera; harrezkero, agaramontarren leinu nagusiaren egoitza bihurtu zen. Eragin handiko familia izan zen, bai inguruko lurraldeetan, bai Nafarroako Erreinuaren bilakaeran. Bibiano, Agaramonteko jauna, Antso VII.a Azkarraren basailu izan zen; bera eta bere leinua beti Nafarroako erregearen zerbitzura egongo zirela zin egin zuen, 1203an. Ibai portua Udalerria Aturriren ibaiadarra den Biduze eta haren ibaiadarrek zeharkatua da, hau da, Lihurri (eta bere ibaiadarrak diren Patarena, Gelous, Oihantxuri eta Menine) eta Lagrabek. Biduze ibaian, historikoki oso garrantzitsua izan den ibai portua du Bidaxunek. Aturri eta Biduze ibaietan ondasunak garraiatzeko erabiltzen zen, idiek tiratutako gabarrak erabiliz. Gaur egun baserri modura erabiltzen den etxaldea du alboan, antzina ibai garraioa kudeatzeko eta biltegi modura erabiltzen zena. Biduzen barrena garraiatu izan dute mendeetan gisu harria. Besteak beste, Baiona, Angelu eta Miarritze hiriak eraikitzeko baliatu izan da, eta Baionatik mundu osora eramaten zuten itsasontziz. Bidaxunek zerbitzu ugari eskaintzen dizkio bisitariari, eta otordua egiteko eta ostatu hartzeko hainbat toki.


Lamina Ziloa

Summary: Lamina Ziloa. Gamere-Zihigako Lamina Ziloan ur termalak daude, propietate sendagarriak dituztenak.

Gamere-Zihigako ur termalak orain hain ezagunak ez badira ere, XX. mendearen hasieran jende ugari biltzen zen Agerre bainuetxera ur horien propietate sendagarriez gozatzera. Horrela, hainbat astez egoten ziren hango hotel-jatetxean. Lamina Ziloa Eiezkia etxetik hurbil dagoen hiru zuloko multzoa da; handik, ur zinez gazia ateratzen da, 35-40 gradutan. Haren konposizioa izugarri estimatua da. Haitzuloak Gamere-Zihiga Zuberoako udalerri bat da, Basabürüko Ibarresküinean dago. 1836. urtean Gamere eta Zihiga herriak batu egin ziren udalerri bakar bat osatzeko. Uhaitzandi ibaira isurtzen diren hainbat erreka igarotzen dira udalerri horretatik. Hainbat haitzulo aurki daitezke udalerriko lurretan: famatuena Etxeberriko leizea da, monumentu historiko izendatua. Izotz Aro Berantiarraren garaiko labar-arte multzo garrantzitsu bat du. Halaber, Otsibarreko leize-zuloa ere aipatzeko modukoa da. Otsibarrreko leize zulora heltzeko bidetik, Otsibarremehekako lepora joan daiteke, eta, handik, harrizko gurutze zaharreraino. Gamerearrek estimatzen dute leku hori, Pirinioetako ikuspegi ederrez goza baitaiteke handik. Eraikin historikoak Udalerrian, natura inguruneaz gain, ezagutzeko modukoak dira eraikin historiko batzuk ere. Besteak beste, Gamereko Done Petri eliza eta Zihigako eliza. Gamereko Done Petri elizak jatorria Erdi Aroan duen arren, XIX. eta XX. mendeetan zenbait konponketa eta berriztapen egin zizkioten. Zihigako eliza ere Erdi Arokoa da, eta 1828. urtean berriztatu zen. Gamere-Zihiga udalerriari buruzko informazio gehiago eskuratu daiteke www.la-mairie.com/camou-cihigue webgunearen bidez, eta baita telefonoz deituta (559-28 57 08) eta posta elektronikoz ere (mairie.camoucihigue@ gmail.com).


Abentura naturaren erdian

Summary: Abentura naturaren erdian. Naturaz eta abenturaz gozatzeko jarduera ugari egin daitezke Urruñako Wow parkean. Familia osoak ederki pasatuko du.

Wow parkea Urruñako (Lapurdi) natura ingurune paregabe batean dago. Euskal kostaldeko aisia eta abentura parke handiena da, haurrek, gazteek eta helduek ongi pasatzeko egokia. Jarduera ugari egin daitezke. Abentura dibertigarriak. Besteak beste, ehun urte baino gehiago dituen baso batean 18 metrotik gorako altueran dauden etxoletan, txirristetatik irristatu, tirolinetan hegan egin, surf egin, 60 metro luze diren sareak zeharkatu, hamsterrak bezala pirritan aritu, paintballean aritu, arku tiroan... Gainera, Basajaun agertuko da, Wow parkeko basoko jauna, eta zuhaitzen artean dauden txaboletan iratxoak eta maitagarriak aurki daitezke. Landaredia oparoa Wow parkean parke botaniko bat dago, lorategi ikusgarriekin. Ameriketatik ekarritako intsinis pinuak eta Pirinioetako haritzak nabarmentzen dira basoan, eta lorategietan landaredi oparoa dago: bertako espezieez gain, tropikalak ere badaude, mikroklima hezea duen eta babesturik dagoen toki batean. Cureren lorategia parkearen erdian dago, eta sukaldaritzan erabiltzen diren sendabelarrak landatzen dituzte bertan. Baita belar usaintsuak eta lore ederrak ere, arrosa eta zuri koloretakoak. La Roseraie lorategia ere aparta da: lore ugari ditu, hamaika kolore eta usain. Halaber, parkeko toki eguzkitsuenean mailaka, terraza moduan antolatuta dagoen lorategi bat dago. Izpilikua, jasmina, eukaliptoa, lilak eta beste hainbat lore eta landare ikus daitezke. Horrez gain, parkearen behealdean dauden urmaeletan, ur landareez gain, hainbat arrain mota eta Floridako dortokak daude. Wow parkean, atseden hartzeko eta piknika egiteko txoko ugari daude, eta snack bat ere badago, kafea, izozkiak edo freskagarriak hartzeko, eta, otordua egiteko, ogitartekoak, krepeak, hot dogak, nuggetak, paniniak eta txurroak eskaintzen baititu. Aipagarria da Wow parkean garapen jasangarria sustatzen dutela: hondakinak birziklatzen dira, eta landareak zaintzeko ez dute pestizidarik erabiltzen.


Summary: Gasteizko Auzitegiak ebatzi du EAren kongresuko erabakiak etetea. Otsaileko kongresuan, zuzendaritzak aurrera atera zituen txosten politikoa eta estatutu berria. Boto eskubidea zuten 249 konpromisarioetatik 133k hartu zuten parte. Zuzendaritzak nabarmendu du kautelazko neurria dela eta ez dagoela «Batzar Nazionala baliogabetu duen erabaki judizialik».

Gasteizko Lehen Auzialdiko 6. Epaitegiak erabaki du Eusko Alkartasunak aurtengo otsailaren 19an eta 20an eginiko kongresuan hartutako erabaki guztiak etetea. Alderdiko zuzendaritzarekin kritiko den sektoreak jakinarazi duenez, kongresuaren «zilegitasuna bermatzeko boto telematikoaren erregelamendurik edo antolamendurik ezean, epaileak irregulartasunak ikusi dituelako» erabaki dute kongresuan hartutako erabakiak etetea.

Otsaileko kongresuan, zuzendaritzak aurrera atera zituen txosten politikoa eta estatutu berria. Boto eskubidea zuten 249 konpromisarioetatik 133k hartu zuten parte; haiek aldeko 131 botorekin eta bi abstentziorekin onartu zuten txostena, eta aldeko 132rekin eta abstentzio batekin estatutuak. Izan ere, ildo kritikoko kideek uko egin zioten kongresuan parte hartzeari, eta bilkura propio bat egin zuten Gasteizko alkartetxean.

Orain, sektore kritikoak azaldu du haren ildoko konpromisario hautetsiek kongresua inpugnatu zutela, han hartutako erabakiak bertan behera uzteko kautela neurriak hartzeko eskatuta. Gasteizko Lehen Auzialdiko 6. Epaitegiak onartu egin du hori. Era berean, ildo kritikoak nabarmendu du ebazpenaren ondorioak «garrantzi handikoak» direla EAren barruan, argudiatuta bertan behera geratzen direla otsailean onartutako estatutu berriak eta kongresu horretan egindako izendapen guztiak. Beraz, indarrean jarraituko lukete Kongresuaren aurretik Nazio Batzorde Eragilea, Kontseilu Nazionala, Berme Batzordea eta Batzar Nazionala osatzen zuten pertsonen izendapenek.

Gainera, nabarmendu dute autoak «zuzeneko eragina» duela EH Bilduko organoen eraketan eta hauteskunde zerrendak egiteko osatu diren organoetan: «Izan ere, Eva Blancok Garaikoetxearen sektoreko pertsona guztiak kanporatu zituen horietatik, eta Sortuk eta EH Bilduk onartu zuten hori, baina orain zuzendu egin beharko da, Blancok egindako izendapenak baliogabetuta baitaude, berea baliogabetuta dagoelako».

«EH Bilduren proiektu politikoa suntsitzea» helburu

EAko zuzendaritza, ordea, ez dator bat erabakiarekin, eta autoa aztertzen ari da, errekurtsoa jarri ala ez erabakitzeko. Batetik, nabarmendu du kautelazko neurriei buruzko erabaki bat dela eta epaitegia ez dela auziaren muinean sartu. Era berean, erantsi du autoak ez diola eragiten kongresuaren deialdiari: «Deialdia behar bezala egin zen, garaiz eta behar bezala, eta ez dago kongresura deitu zuen Batzar Nazionala baliogabetu duen erabaki judizialik».

Zuzendaritzak kritikoen kontra jo du: uste du «afiliatu talde bat» saiatzen ari dela «epaitegietan irabazten 2016an, 2017an eta 2022an egindako kongresu nazionaletan demokratikoki irabaztea lortu ez zuena. Ez dute onartzen behin eta berriz Eusko Alkartasuneko afiliazioaren gehiengoak EH Bilduren alde egindako apustu politikoa». Ildo horretan, zuzendaritzak uste du kritikoek txosten politikoari aurkeztu zioten osoko zuzenketak argi uzten duela haien helburua «EH Bilduren proiektu politikoa suntsitzea» zela.


Summary: Ezkaba eta La Cumbre jauregia memoria gune bihurtzea adostu dute EH Bilduk eta Espainiako Gobernuak. Memoria Demokratikorako Legearen aplikazioaren denbora muga 1983ko amaierara arte luzatuko dute. Orain arteko proiektuan, 1936tik 1978ra bitarteko epea hartzen zuen legegaiak.

Espainiako Kongresua uztail erdialdean da bozkatzekoa Memoria Demokratikoaren Lege proiektua, eta lege proiektu hori aurrera ateratzeko, zuzenketa batzuk adostu dituzte EH Bilduk eta Espainiako Gobernuak. Mertxe Aizpurua indar subiranistako bozeramaileak gaur azaldu ditu horietako batzuk: besteak beste, hitzartu dute Ezkabako gotorlekua (Nafarroa) eta Donostiako La Cumbre jauregia memoria gune bihurtzea. Horren truke, gaur goizeko ponentziaren bozketan, bai datorren asteko batzordean, EH Bilduk bide emango dio lege proiektuari.

Ezkabako gotorlekuari dagokionez, EH Bilduk eta Espainiako Gobernuak adostu dute «memoriaren leku» gisa egokitzeko, Nafarroako Gobernuarekin sinatutako lankidetza hitzarmen baten bidez. Legea indarrean sartu eta urtebeteko epean izendatu beharko dute memoria gune, eta, indar subiranistaren hitzetan, «memoria demokratikoa berreskuratu, babestu eta zabaltzeko jarduerak» egin ahal izango dira. 1938ko maiatzaren 22an, 795 presok egin zuten ihes espetxe frankista bihurtutako gotorlekutik. Horietatik, 207 tiroz hil zituzten toki berean. Beste hamalau, berriz, handik bi hilabetera fusilatu zituzten. Hiruzpalauk baino ez zuten lortu muga zeharkatzea. 7.000 pertsona inguru espetxeratu zituzten Ezkabako gotorlekuan: 1934an ailegatu ziren lehendabiziko presoak, eta 1936ko otsailera arte, 800 hartu zituen kartzelak. Hilabete hartan, gotorlekuko bizi baldintza gogorrek eragindako eztabaidaren ondorioz, denak atera ziren, amnistia baten bidez. 1936ko altxamendu militarra gertatu eta gero, frankistek erabili zuten eraikina espetxe gisa.

Bestalde, Donostiako La Cumbre eraikina Donostiako Udalaren esku uztea ere adostu dute. Espainiako Kanpo Arazoetako Ministerioaren egoitza izan zen Francoren udako egonaldietan, Aiete auzoan, eta Gipuzkoako Gobernadore Zibilaren bizitokia ere izan zen; han torturatu zituzten Joxean Lasa eta Joxi Zabala 1983an. Jauregiaren lurrak eta dokumentazioa Memoria Demokratikoaren Legea indarrean sartu eta gehienez ere urtebeteko epean utzi beharko dira Donostiako Udalaren esku.

Aizpuruaren hitzetan, «sinbolismo eta esanahi historiko handiko bi lorpen dira euskal herritarrentzat, eta aurrerapausoa dira memoria partekatua aitortu eta eraikitzeko bidean; are gehiago, bat datoz elkarte memorialistek urteetan eginiko aldarrikapenetik».

Legea, 1983raino

Beste neurri batzuk ere adostu dituzte: esate baterako, batzorde independente bat eratuko dute Francoren diktaduran izandako giza eskubideen urraketak argitzen laguntzeko. Batzorde horrek «giza eskubideen arloan ospe akademiko handia duten pertsonak» izango ditu, eta horiek txosten bat egingo dute dagoen informazio guztia sistematizatzeko. Aldi berean, ondorioak atera eta gomendioak egingo dituzte, biktimen errekonozimendu ofiziala eta erreparazioa bermatzeko.

Halaber, Memoria Demokratikorako Legearen aplikazioaren denbora muga 1983ko amaierara arte luzatuko dute. Orain arteko proiektuan, 1936tik 1978ra bitarteko epea hartzen zuen legegaiak. EH Bilduren iritziz, tramitazioa hasi zenetik, lege hori «guztiz beharrezkotzat» jo da, diktadura frankista nozitu zuten pertsona guztiei zor zaien «egia, justizia eta erreparazioa bermatuko dituen memoria partekatu bat eraikitzen aurrera egiteko».

Espainiako Gobernuak iazko uztailean onartu zuen lege aurreproiektua. Besteak beste, testuak barne hartzen du 1936ko estatu kolpearen eta ondorengo diktaduraren «gaitzespena».


Tabernan gehiago eta etxean gutxiago

Summary: Tabernan gehiago eta etxean gutxiago. Eustaten eta INEren arabera, Hego Euskal Herriko familiek 38.584 milioi euro gastatu zituzten iaz, 2020an baino %4,1 gehiago. Kontsumoaren zati bat etxetik ostatura igaro da berriro, baina oraindik ez dira berdindu pandemiaren aurreko kopuruak.

2020. urtea ezohikoa izan zen, konfinamenduaren ondorioz, eta 2021a «normaltasunerako» urrats bat izan zen. Hori ondoriozta daiteke Eustatek eta INEk familien gastuei buruz argitaratutako inkestei erreparatuta. Horien arabera, 2020tik 2021era gehien handitu den gastua tabernetan eta jatetxeetan egindakoa izan da: %36 handitu da Hego Euskal Herrian.

Gehien apaldu dena, berriz, edari alkoholdunena eta tabakoarena izan da: %14. Ondorioa garbia da: etxean edandakoaren zati bat orain kalean edan dute Hego Euskal Herriko herritarrek.

Horrela, etxean garagardoaren kontsumoa %49,5 hazi zen 2019tik 2020ra, konfinamenduarengatik hasieran eta tabernetan izandako mugengatik ondoren. Iaz, hilabete batzuetan ostatuetan ere zenbait murrizketa izan arren, etxeko garagardo kontsumoa %11,4 apaldu zen. Kopuruak ez dira hain desberdinak ardoarentzat: %29,4ko igoera bati %9,3ko eroriko batek jarraitu dio.

Herritarrek gehiago edan zuten etxetik kanpo, baina baita jan ere. Lau lurraldeetan %0,8 baizik ez zen handitu elikagaietan egindako gastua. Haragi kontsumoa %1,4 handitu zen, arrainarena %1 eta frutarena %0,2 baizik ez. Barazkietan egindako gastua, berriz, %4,2 jaitsi zen.

2019ra iritsi ezinik

Oro har, gastuak %4,1 handitu ziren 2020etik 2021era, 38.584 milioi euroraino, baina ez zuten konpentsatu 2019tik 2020ra izandako beheraldia, %7,7koa. Beste hitz batzuetan, iaz Hego Euskal Herriko herritarrek 2019an baino 1.583 milioi gutxiago gastatu zituztela.

Jaitsiera hori ostalaritzan bertan ikusten da. 2019an, Hego Eukal Herriko familiek 4.432 milioi euro gastatu zituzten tabernetan eta jatetxeetan; 2020an, 2.558 milioira jaitsi zen gastu hori, %42,2 hain zuzen ere; 2021ean, 3.459 milioi izan dira. Ehunekotan, gastuaren %11 izan zen 2019an, %6,9 2020an, eta %8,9ra iritsi zen iaz.

Eustatek eta INEk diotenez, gasturik handiena etxebizitzarekin lotutakoa da. Hau da, hipoteka, alokairua, argindarra, gasa, ura eta halakoak. Batez beste, 12.165 euro erabili zituzten horretarako Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta 10.791 euro Nafarroan. Gastu horrek Hego Euskal Herriko familien aurrekontuaren %36 eraman zuen, 2020an baino pixka bat gutxiago (%37,4), baina 2019koaren gainetik (%33).

Janariak eta alkoholik gabeko edariak, berriz, gastuaren %15,9 izan ziren.

Garraioan, gutxiago

Garraio pribatua ere nabarmen garestitu zen 2021 amaieran —erregaietan egindako gastua %19,7 handitu da—, baina, urte osoko datuen artean, antzeman egiten da hilabete askotan oztopoak izan zirela lurralde batetik bestera mugitzeko: 2019an, hego euskal herritarren gastuaren %11,1 bideratu zen garraio publikora zein pribatura; 2020an %9,6 izan zen, eta 2021ean, %9,2. Oso-osorik Nafarroari zor zaio txikitze hori, beste lurraldeetan handitu egin baitzen.

Gastuaren zati txikiagoa dagokie beste atalei: %4,4 direla altzariak, etxeko artikuluak eta etxearen mantentzerako artikuluak; %4,3 aisia eta kultura; %4,2 jantziak eta oinetakoak; %3,5 osasuna; %2,9 komunikazioa; %1,9 irakaskuntza; %1,4 edari alkoholdunak eta tabakoa, eta %7,0 beste ondasunak eta zerbitzuak.

%10, Internet bidez

Eustaten eremuan, gastu osoaren %10 Internet bidez egin da.. Kopuru horretan ez da aldaketa handirik izan 2016az geroztik. Normala denez, familia bakoitzean zenbat eta kide gehiago izan, orduan eta handiagoa da familiako gastua.

Kide bakarreko familiek 22.043 euro gastatu zituzten Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan; bi kidekoek, 33.128 euro; hiru kidekoek, 36.981 euro, eta lau kide edo gehiago dituztenek, 44.633 euro.


Summary: Legutioko Zentro Sozialista hustera joan da Ertzaintza, eta bi lagun atxilotu ditu. Istiluak izan dira. Mugimenduko Sozialistako kideen esanetan, «hogei pertsona inguru» zauritu dituzte agenteek. Bi lagun atxilotu dituzte.

Legutioko (Araba) Zentro Sozialista hustu berri dute Ertzaintzako agenteek. Mugimendu Sozialistako kideek 2019an okupatu zuten hotel bat da: Desjabetuon Hotela. Joan den ostiralean jakin zuten dagoeneko finkatuta zegoela eraikina husteko data, eta asteburutik egitarau zabala prestatu dute hori geldiarazteko asmoarekin. Gaur bertaratu da Ertzaintza, eta istiluak izan dira manifestarien eta agenteen artean. Mugimenduko kideen arabera, Ertzaintza oldartu egin zaie, eta «hogei pertsona inguru» zauritu dituzte. Bi lagun atxilotu dituzte.

Ertzaintzako agenteek eraikinaren bi aldeak itxi dituzte lehenik, eta ondoren hotelaren atzealdetik sartzen saiatu dira. Une horretan iritsi dira eraikinaren legezko jabeak eta sarrailagileak. Orduan hasi dira tentsio uneak, eta Gedar hedabideak sareetan zabaldutako bideoetan ikusten denez, manifestarien aurka kargatu dute Ertzaintzako agenteek. Nabarmendu dutenez, beste oldarraldi bat ere egon da horren ondoren. «Hogei inguru dira zaurituak», salatu dute.


Summary: LGTBI komunitatearen harrotasun egunarekin bat egin dute EAJk, EH Bilduk eta Ahal Duguk. Zenbait eragilek manifestazioak antolatu dituzte gaur arratsalderako Hego Euskal Herriko lau hiriburuetan.

Gaur LGTBI Komunitatearen Nazioarteko Eguna da, eta alderdi politiko nagusiek babesa eman diote: EAJk eta Ahal Dugu-k komunikatu bana zabaldu dute, eta EH Bilduk sare sozialen bidez helarazi ditu bere aldarrikapenak.

EAJren Eusko Legebiltzarreko taldeak bat egin du egunaren «ospakizunarekin», eta gogorarazi pertsona orok urte osoan duela bere genero identitatea eta sexu orientazioa «harrotasunez bizitzeko eta adierazteko eskubidea, konplexurik eta estigmarik gabe». Bide horretan lan egiteko prest agertu dira: «Errespetua, berdintasuna, askatasuna eta sexu eta genero orientazioagatiko diskriminaziorik eza aldarrikatzen ditugu, eta konpromisoa hartzen dugu indarkeria mota guztiei aurre egiteko eta indarkeria jasaten dutenei laguntzeko lanean jarraitzeko». Haien irudiko, LGTBI kolektiboak aurrera egin du gizartearen errekonozimenduaren alorrean, baita lege esparruan ere, baina gaur-gaurkoz LGTBIfobia existitzen dela aitortu du alderdiak: «LGTBIfobia errealitate bat da, eta, horregatik, konpromisoa hartzen dugu gure gizartean indarrean oraindik dauden askotariko diskriminazioen aurkako borrokan jarraitzeko eta esku hartzen duten botere publikoen eta gizarte eragileen eskutik egiteko, dibertsitateak, aniztasunak eta ezberdintasunak guztiok aberasten gaituelako».

EH Bilduk, berriz, protestetan parte hartzera deitu ditu herritarrak. Zenbait eragilek deituta, Donostian Bulebarrean elkartuko dira, 19:00etan; Bilbon, Jesusen Bihotzaren plazan, 19:30ean; Gasteizen ere 19:00etan, Andre Maria Zuriaren plazan; eta Iruñean, 18:30ean, Baluarte plazan. Koalizio abertzalearen hitzetan, oraindik «asko» dago egiteko: «Gure bizitzek balio dutelako, estrukturalak diren politikak erdigunean jartzeko garaia da». Ordea, zoriontzeko eguna ere badelakoan daude: «LGBT+ pertsonen bizitzak egunerokotasunean bizigarriak izateko, lanean eta borrokatzen ari diren kide eta kolektibo guztiak zoriondu nahi ditugu, harrotzeko mugimendua osatzen dutelako».

Ahal Dugu-k ere ohar bidez adierazi dio babesa LGTBI komunitateari. Alderdi morearen esanetan, gaurkoa aldarrikapen eguna da, baina baita ospatzekoa ere. Halere, nabarmendu dute zenbait eskubide lortzeko dituztela oraindik: «Zisheteroarauari jarraitzen ez dioten pertsonak diskriminatzen eta bortxatzen dituen gizarte batean bizi gara oraindik, eta horren adierazle da LGTBIfobiak sustatutako gorroto delituen gorakada». Baina, hitz hutsez harago, konpromiso zehatzak dituztela ziurtatu dute: «Gure konpromiso politiko eta soziala berretsi nahi dugu lesbiana, gay, trans, bisexual, intersexual eta, oro har, zisheteronormatiboak ez diren pertsona guztien eskubideekin, urteko egun guztietan lan eginez, konpromiso hori politika zehatzetan islatua izan dadin, dagozkion giza baliabideekin, baliabide teknikoekin eta ekonomikoekin batera».


Summary: Jaurlaritzak «gerra guztien aurka» egin du adierazpen baten bidez. Turtziozen (Bizkaia) egin du Gobernu Kontseiluaren bilera, Agirre lehendakariaren gobernua han ezarri zenetik 85 urtera

Eusko Jaurlaritzak Turtziozen (Bizkaia) egin du Gobernu Kontseiluaren bilera, eta, horrela, gomutan hartu nahi izan du Jose Antonio Agirre lehendakaria buru zuen gobernua ere han ezarri zela duela 85 urte, armada faxistak Bilbo hartu ostean. Urteurren horren harira, Jaurlaritzak adierazpen bat onartu du «legez eratutako Errepublikaren erregimenaren aurkako altxamendu militarra» gaitzesteko eta «gatazkak ebazteko baliabide gisa indarra erabiltzea» arbuiatzeko.

Adierazpenean, Jaurlaritzak «gerra oro» gaitzetsi du, eta, horrekin batera, «horren azalpenik berriena, Errusiaren Ukrainako inbasioa». Halaber, «indarkeriarik eza, elkarrizketa, multilateralismoa eta giza eskubideen defentsa» eskatu ditu nazioarteko harremanen oinarrizko printzipio gisa.

Frankismoaren kontra aritu ziren gidari eta milizianoei omenaldia egin die Jaurlaritzak adierazpenean, eta, horiekin batera, «gerraren izugarrikeriak, eta errepresioa, espetxea eta erbestea bidegabe jasan zituen belaunaldi oso bati». Bere jardueraren printzipio gisa, bake, askatasun, demokrazia, autogobernu, gizarte justizia, errespetu eta elkarrizketaren balioak berretsi ditu.

Turtziozeko Gobernu Kontseiluan zenbait erabaki hartu ditu Jaurlaritzak: besteak beste, Etxebizitzen Bizigarritasun Dekretua onartu du, aurrerantzean etxebizitzek izan beharko dituzten ezaugarri eta baldintzak arautzen dituena, eta zenbait diru laguntza bideratzea Urdaibai Bird Center egoitzarako eta ikertzaile gazteei doktoratu aurreko kontratuak egiteko.


Summary: Aldaketak egin dituzte Caixabank Mastersaren hirugarren aldian. Sei bikote mistok hartuko dute parte, orain arte baino bi gutxiagok. Uztailaren 15ean hasiko da, Balmasedan, eta urriaren 2an izango da finala, Nafarroa Arenan. Ligaxka, kanporaketak, finalerdiak eta finala jokatuko dituzte

Koronabirusaren pandemiak eragindako osasun egoeraren arabera moldatu dute enpresek Caixabank Mastersa. Duela bi urte, hari esker salbatu zuten festarik eta pilota jaialdirik gabeko uda. Zortzi bikote misto aritu ziren; bi itzuli, finalerdiak eta finala jokatu zituzten. Iaz, berriz, udako torneoak jokatu zirenez, moldatu egin zuten Mastersa; laburtu egin zuten: bikote kopuruari eutsi zioten, baina itzuli bakarra jokatu zuten, eta ondoren, finalerdiak eta finala.

Aurten, ordea, bi urteko etenaren ondoren festak, pilota jaialdiak eta torneoak egingo direnez, berriz ere moldatu dute. Batetik, zortzi bikote aritu beharrean, sei ariko dira; mistoak izango dira berriro: Laso-Martija, Altuna III.a-Imaz, Urrutikoetxea-Rezusta, Ezkurdia-Mariezkurrena II.a, Jaka-Zabaleta eta Irribarria-Albisu. Azken Mastersarekin alderatuta, Laso eta Irribarria dira aldaketak. Iaz, Laso profesionaletara itzuli berria zen, eta Baikok ez zuen aukeratu. Hala ere, asko jokatu zuen, sei aldiz aritu baitzen ordezko gisa. Irribarria, berriz, min hartuta zegoen. Mastersean ariko diren hamabi pilotariak sanferminetako binakakoa jokatuko duten berberak dira, baina bikote ezberdinak osatuta. Enpresek argi dute zeintzuk diren haien pilotari onenak. Besteak itxaron beharrean dira.

Mastersa uztailaren 15ean hasiko da, Balmasedan (Bizkaia). Finala, berriz, bi hilabete eta erdi geroago jokatuko dute, urriaren 2an, Iruñean, Nafarroa Arenan. Tartean, Gasteizko, Donostiako, Bilboko eta Logroñoko (Espainia) feria handiak jokatuko dituzte, baita beste hainbat herritako torneo eta jaialdiak ere.

Pilotariek bost jardunaldiko ligaxka jokatuko dute lehenbizi, eta lehen bikote sailkatua zuzenean pasatuko da finalerdietara. Aldiz, azken sailkatua kanpoan geratuko da. Beste lau bikoteek, berriz, kanporaketa jokatuko dute: ligaxkako bigarren sailkatua bosgarrenaren aurka ariko da, eta hirugarrena, laugarrenaren kontra. Irabazleak finalerdietarako sailkatuko dira, baita bi bikote galtzaileen artean tanto gehien lortzen dituena ere. Azken horrek ligaxkako lehen sailkatuaren aurka jokatuko du finalerdia; kanporaketako bi bikote irabazleak elkarren aurka ariko dira bestean. Bi partida horiek Nafarroa Arenan jokatuko dituzte, irailaren 30ean. Bi egun geroago izango da finala, toki berean.

Iaz, Aimar Olaizolak eta Jose Javier Zabaletak irabazi zuten Mastersa. Olaizola II.ak erretiroa hartu zuen gero, eta Baikoko kirol zuzendaria da orain. Zabaletak, berriz, Erik Jakarekin jokatuko du aurten. 2019-2020ko binakakoan elkarrekin aritu ziren, eta finalerdietara iritsi ziren. «Ilusioa egiten dit berriz ere Erikekin jokatzeak. Ahal dugun lan onena egiten saiatuko gara. Oso bikote parekatuak daude txapelketan, eta guztiok dugu aukera irabazteko. Gainera, huts egiteko aukera gehiago dago: kanporaketa dago, eta, kanporaketan galdu arren, tantoei esker sailka gaitezke».

Unai Lasori ere «ilusio handia» egin dio Julen Martijarekin jokatzeak. «Lagun handiak gara Julen eta biok, eta gaztetan sei urtez jarraian jokatu genuen elkarrekin. Asko ezagutzen dugu elkar. Duela asko ez gara bikote izan. Gozatzera aterako gara. Txapelketak itxura oso polita du: bikote oso indartsuak daude».


Summary: Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako herritarren %13,5ek ikusi dituzte LGTBI kolektiboaren kontrako eraso fisikoak. Araba, Bizkai eta Gipuzkoako biztanleek sexu eta genero aniztasunaren inguruan dituzten jarrerak ikertu ditu Ikuspegik. Ondorioztatu duenez, LGTBI kolektiboko kideek jasaten dituzten eraso gehienak hitzezkoak izaten dira, eta lan eremuan jasaten dute bereizkeriarik «handiena».

Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako herritar gehienak sexu eta genero aniztasunaren eta LGTBI kolektiboaren «bereizkeriarik ezaren aldekoak» dira. Hori da Neurtu 2021. EAEko aniztasunari buruzko barometroa: sexu eta genero aniztasunarekiko pertzeptzioak eta jarrerak txostenean atera dituzten ondorioetako bat. Gizartearen jarrera orokorrean «zabala, tolerantea eta inkulusiboa» izan arren, datuek erakutsi dute LGTBI kolektiboko kideek diskriminazioa eta erasoak jasaten dituztela egunerokoan: herritarren %13,5 eraso fisikoen lekuko izan dira; erdiek baino gehiagok entzun dituzte komentario, broma edo zurrumurru negatibo edota iraingarriak; eta %42,5ek entzun dituzte isekak. Guztiak sexu orientazioan edo identitatean oinarrituta.

Horrela, ikusi dute Araba, Bizkai eta Gipuzkoako biztanleen %60 inguruk aitortzen dutela LGTBI kolektiboak «ikusezintasuna eta mugak» jasaten dituela identitatea aske adierazteko orduan. Hala ere, nabarmendu dute herritarren %92,6k onartzen dutela lesbiana eta gayen ezkontza eskubidea.

Erakundeek LGTBI pertsonen aukera berdintasuna bermatzearen alde agertu dira herritarren %86,3, eta, ikerketaren arabera, bost biztanletik lauk ontzat jotzen dute dokumentazio ofizialek gizon eta emakume aukerez gain genero aukera gehiago jasotzea. Gainera, hezkuntzari dagokionez, inkesta bete dutenen %85ek sexu eta genero aniztasuna ikastetxeetako gai gisa ezartzearen alde egin dute.

Txostenean ondorioztatu dutenez, gizartean bezala, lan arloan ere nolabaiteko «paradoxa» gertatzen da: lan eremua LGTBI pertsonekin partekatzearen onarpen maila oso handia da —%95 ingurukoa—, baina eremu horretan antzematen dute herritarrek kolektiboaren aurkako bereizkeriarik «handiena». Izan ere, %48,6k uste dute LGTBI kolektiboko kideek zailtasun «erantsiak» dituztela lanpostua bilatzeko.

Ikuspegik egin du txostena, eta, LGTBI komunitatearen harrotasun egunarekin bat eginda, gaur goizean aurkeztu dute, Bilbon. Aurkezpenean izan dira Monika Hernando Eusko Jaurlaritzako Giza Eskubide, Biktima eta Aniztasun zuzendaria, Jusia Shershneva Ikuspegiko zuzendaria, Lia Gonzalez Ikuspegiko ikertzailea eta Gorka Moreno EHU Euskal Herriko Unibertsitateko Bizkaiko Campuseko errektoreordea.


Summary: Nafarroa Oinez jaiak baditu abestia eta bideoklipa. 'Erdian erein' izena jarri diote kantuari, «euskara ereiten jarraitzeko dagoen beharra» nabarmentzeko.

Tafallako Garces de los Fayos ikastola urriaren 16ra begira jarrita dago, orduan ospatuko baitute Nafarroako ikastolen aldeko Nafarroa Oinez festa. Bitartean, ordea, ez daude geldirik, eta gaur, esaterako, abestia eta bideoklipa aurkeztu dituzte. Kantua ikastolako hainbat ikasle ohik ondu dute, «Nafarroa Oinez bezalako festa baten inguruan pilatzen diren oroitzapenak, bizipenak eta emozioak islatu eta helarazi» asmoz.

Erdian erein izena ipini diote abestiari. Hainbat mezu zabaldu nahi dituzte haren bidez: «Erdialdean euskara ereiten jarraitzeko beharra gogorarazten dute. Tafallako ikastolak 52 urte bete berri ditu, mende erdia baino gehiago euskararen alde borrokan; eta, balantzea positiboa bada ere, argi dago oraindik asko dagoela egiteko». Nekazariak jarri dituzte eredutzat: «Nekazariek jakin badakite: ezin diogu ereiteari utzi, urteko uzta oso ona izanik ere». Amaiur Esparzak izan du letra eta doinua sortzeko ardura, eta musikari eta abeslari lanetan aritu dira Maialen Ramirez, Luana Agerri, InÌaki Hurtado eta Alaitz Lizarazu. Abestiarekin batera, Mikel Urrizak ekoitzitako bideoklipa ere ezagutarazi dute.

Kantuan bezala, bideoklipean ere mezu bertsua zabaldu dute: «Modu metaforikoan, jende askoren laguntzari esker aurrera eramandako proiektu kolektiboa islatu nahi da, egon diren zailtasunak gorabehera». Ikastolako zenbait belaunalditako kideak ageri dira bideoklipean.

Sanferminetan ere bai

Nafarroako ikastolen festa egun handiaren aurretik, Iruñeko sanferminetarako ere zenbait ekintza prestatu dituzte Garces de los Fayos ikastolako kideek. Takoneran jarriko duten Oinez Txokoaren karpan janaria eta edaria eskainiko dituzte egun osoan zehar, baita bestelako jarduerak ere, hala nola dantzak, jolasak, gazteentzako tailerrak eta bertsoak.


Summary: NATOn sartzeko betoa kendu die Turkiak Finlandiari eta Suediari. Ankararen arabera, Stockholmek eta Helsinkik «PKKren aurkako borrokan» lagunduko diote. Mendebaldeko aliantza militarrak goi bilera egingo du, bihar eta etzi, Madrilen

Suedia eta Finlandia ere NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko kide bihurtzeko pronto daude, behin Turkiak bi herrialdeei ezarritako betoa kenduta. Hiru herrialdeek dokumentu bat sinatu dute, «zeinak baieztatzen duen Turkiak babesten dituela Finlandiak eta Suediak NATOrekin bat egiteko egindako eskaerak». Madrilen batzartu dira, gaur, hiru estatuetako agintariak NATOko idazkari nagusi Jens Stoltenbergekin batera, Mendebaldeko aliantza militarrak bihar eta etzi goi bilera egingo baitu Espainiako hiriburuan.

Finlandiak eta Suediak maiatza erdialdean egin zituzten NATOn sartzeko eskaerak, eta aliantzak ateak zabaldu zizkien. Ankarak ez, ordea. Recep Tayyip Erdoganen kabineteak leporatzen die PKK-kotzat (Kurdistango Langileen Alderdia) eta YPGkotzat (Herriaren Babes Unitateak) jotzen dituen kideei babesa ematea. Biak «terroristak» dira Turkiaren arabera; orduan, betoa jarri zien balizko bat egiteei. Turkiako Gobernuak gaur kaleratutako ohar baten arabera, Suediak eta Finlandiak adostu dute «guztiz kooperatzea»Ankararekin, «PKKren eta bere adarren aurkako borrokan».

Azken asteetan negoziatzen aritu dira hiru aldeak. Akordioak ez du esan nahi bi herrialdeak segituan bihurtuko direnik aliantzako kide, baizik eta horretarako prozesua hasteko bidea ireki diela Ankarak; izan ere, kideetako baten betoa nahikoa da prozesua oztopatzeko. Stoltenbergek akordioa plazaratu ondoren prentsa agerraldian esan duenez, prozesua «leunduko» du lortutako itunak.

Blokeoa kentzeko Turkiaren baldintzetako bat zen, hain zuzen, Suediak eta Finlandiak babesik ez ematea Ankarak PKK-kotzat edo YPGkotzat jotzen dituenei, eta, gainera 28 pertsona Suediatik Turkiara estraditatzea, eta beste hamabi Finlandiatik. Turkiak gaur nabarmendu du «terroristen estradizioei buruzko neurriak» hartzekoak direla Stockholm eta Helsinki.

Suediako lehen ministro Magdalena Anderssonek bileraren ondoren adierazi duenez, ituna «ona» da. Eta hau gehitu du: «Zaila da jakitea zerk konbentzitu duen Turkia onar dezan».

NATOko 30 estatu kideak Madrilen batzartu bezperan iragarri dute akordioa. Besteak beste, defentsan inbertsioak handitzeko eta Errusiarekin mugan dauden herrialdeetan 300.000 tropa «alerta gorenean» ezartzeko planak onartzea espero dira bilkura horretan, «Errusiaren mehatxuari aurre egiteko», Stoltenbergek adierazi duenez. Halaber, NATOko kideek Txinaz lehendabizikoz hitz egingo dute, luzera begirako erronka geoestrategikoak finkatzeko.

Hain zuzen, NATOko kide diren bederatzi estatuek 2014ko Galesko goi bileran adostutako defentsarako %2ko inbertsio helburua lortu zuten atzo. Eta beste hemeretzik xede hori erdiesteko «asmo argia» dute, Stoltenbergek ohar baten bidez jakinarazi duenez. Hori bai, ez zuen zehaztu herrialde horiek zein ziren.

Bestalde, NATOko idazkari nagusiak Ukrainako presidente Volodimir Zelenskiri gaur telefonoz hitzeman dionez, aliantza militarreko kide diren estatuek laguntza militar handiagoa emango diote Kievi. «Aliatuek babesa handituko die Ukrainari, bai orain, bai luzera begira», esan du Stoltenbergek. Zelenskik, berriz, Errusiako misilen aurkako sistema eraginkorragoak emateko eskatu dizkio aliantza militarrari, «Errusiako eraso terroristak geldiarazteko», haren esanetan.

Aliantza militarraren goi bileraren bezperan, Errusiak NATO «bloke oldarkortzat» jo du, Reuters berri agentziak jasotakoaren arabera. Dimitri Peskov Kremlineko bozeramailearen esanetan, Errusia Ukrainan egiten ari den «operazio militar berezia» aurreikusitakoaren arabera doa, eta hasieran ezarritako helburuak lortuko dituztela nabarmendu du.

Peskovek Ukrainako agintariei eskatu die beren tropei armak uzteko agin diezaietela. «Ukrainak dena geldiarazi dezake gaurko eguna amaitu baino lehen». Zelenskik, ordea, esana du Ukrainako armadak ez duela amore emango, alderantziz baizik. «Gerra irabaziko dugu».

G7, bat eginda

G7ko herrialdeetako agintariek Elmaun (Alemania) egin zuten batzarra —Alemaniak, AEBek, Frantziak, Japoniak, Kanadak eta Italiak urtero izaten duten goi bilera—, eta, haren ostean Olaf Scholz Alemaniako kantzilerrak esan duenez, G7 bat eginda dago Ukrainari laguntzeko, eta Vladimir Putin Errusiako presidentearen erregimenaren aurkako neurri «zorrotzak eta berehalako zigor ekonomikoak» ezartzea babestu du. «Zazpiok bat gatoz Putinek ezin duela gerra hau irabazi».

Europako buruzagiei mintzatuta, Scholzek azpimarratu du Ukrainari laguntza humanitarioa eta militarra emateaz gain, beharrezkoa dela laguntza ekonomikoa ere bidaltzea, herrialdea luzera begira berreraikitzeko. «Plan bat behar dugu», zehaztu du. «Ondo planifikatu eta ondo garatu behar dugu».

Bestalde, G7ko herrialdeek 4.700 milioi euro inguru bideratzeko konpromiso bat hartu dute, Ukrainako gerrak eragindako elikadura segurtasunik ezari aurre egiteko, Etxe Zuriak aditzera eman duenez. Munduko estaturik industrializatuenek bileran hizpide izan dute elikagai krisia ere, eta herrialde guztiei dei egin diete elikagaien gehiegizko biltegiratzea saihesteko, horrek prezioen igoera berriak ekar ditzakeela argudiatuta. Gehiegizko salgaiak dituzten herrialdeek eta enpresa pribatuek «elikagaiak eskura jarri behar dituzte merkatua desitxuratu gabe», G7k ohar batean adierazi duenez.


Larraineko gaiten oihartzuna

Summary: Larraineko gaiten oihartzuna. Duela mende pasa sortu zen Lizarran larrain dantzaren koreografia. Ordutik moldaketa anitz izan ditu, orain nolabaiteko estandarizazio bat baden arren. Lizarran ez ezik, Euskal Herri osoan ere dantzatzen da gaur egun.

Trapata tarrrr! Danborraren errepika hasi da. Jarraian gaitaren deia, aski ezaguna, denak plazara gerturatzeko ozen esanez. Eta bat-batean hasi dira denak bat, bat-bi-hiru, bat-bi-hiru, eskutik hartuta, zapiekin lotuta edo nahi bezala, doinuari jarraikiz. Gutxi izanen dira dantza hori euren plazan ikusi ez duten herriak, gutxi dantza hori ezagutzen ez duten herritarrak ere. Oso zabaldurik baitago larrain dantza, eta dagoeneko errotu da Euskal Herriko luze zabalean. Lizarran du sorburua (Nafarroa), XX. mendean. Lizarrako bestak txupinazoarekin eta larrain dantzako jota zaharrarekin hasten dira, eguerdian. Larraiza, Ibai Ega eta Virgen del Puy y San Andres taldeak arduratzen dira horretaz. Ordu bat geroago, dantza osorik egiten dute Foruen plazan, Francisco Beruete taldeko dantzari beteranoekin batera. Gainerako guziek 01:00ean dute aukera, batzuek mozkorren dantza deitzen duten horretan. Izan ere, bestetako egun guzietan larrain dantza jotzen dute ordu horretan, nahi duenak dantza dezan.

Txupinazoa. Lizarrako dantzariak jota zaharra dantzatzen, txupinazoren ondoren. Iñigo Uriz, Foku

Javier Lana eta Raquel Ugartondo Lizarrako Herri Dantzen Tailerreko arduradunak dira. Horretaz gainera, larrain dantzari buruzko ikerketa eta dokumentazio lan sakona egina dute. Haiek argi dute zein den larrain dantzaren sorrera data: 1903. urtea. «Batzuek diote larrain dantza XIX. mendean ere egiten zela. Larrain dantza edo gaita dantza ageri da zenbait dokumentutan, baina guk uste dugu horiek larrainean edo gaita doinuarekin egiten ziren dantzak zirela, ez gaur egun ezagutzen dugun koreografia», azaldu du Ugartondok. «Dantza hori Alfontso XIII.a erregearen bisitarako prestatu zuten». 1903ko abuztuaren 27an orduko Espainiako erregeak bisita egin behar zuen Lizarrara; azkenik bi egun beranduago ailegatu zen. Aurretik hasi ziren prestalanak; tartean, dantzarenak. Modesto Iribas mediku liberalak paratu zuen martxan ekitaldia. Folklorezalea izaki, Demetrio Romano gaitariarengana jo zuen dantza prestatzeko. Azpiegiturez ere arduratu zen: «Dantzariek Iribasen etxeko patioan edo bere baratzean entseatu zuten», esan du Lanak.

Julian Romano gaitari ezagunaren semea zen Demetrio, eta, dirudienez, aitaren partiturak baliatu zituen zazpi piezaz osatutako suite bat prestatzeko, gaur egun larrain dantza esaten zaiona. «Plazan dantzatzen ziren dantzekin osatu zuten larrain dantza», zehaztu du Ugartondok. Katea, jota, fandangoa, bolerak eta bukaerako kalejira egin zuten orduko hartan. Gerora, balsa gehitu zitzaion, eta dantzen ordena aldatu izan da, baita melodiak ere. Romanok eta Iribasek hamabi gazte bildu zituzten larrain dantza egiteko: sei neska eta sei mutil. Hilabete izan zuten prestatzeko, eta garaiko egunkarietako kroniken arabera, arrakasta handia izan zuen dantzak. Erregeak 250 pezeta ordaindu zien dantzariei. Ohikoa zen bezala, gauez dantzaldia egin zuten. Dantzaren gainbehera etorri zen gero, ez dago argi tarteka dantzatzen jarraitu ote zen, 1933. urtera arte. 1929an, Hilario Olazaran kaputxinoak larrain dantzaren partitura ondu zuen, pianorako, eta dantza hura karrikara ateratzeko eskatu zien bizilagunei. Euskal abertzaletasunaren eskutik itzuli zen dantza plazara, Moises Elizaga eta Pello Irujo buru, Eusko Etxean sortutako taldearekin. «Eusko Etxean euskara eta folklorea sustatzen zuten. EAJk, nahiz eta zentzu ideologiko batekin egin, dantza hau bultzatu zuen», kontatu du Lanak. Dantzari haien artean zegoen Francisco Beruete, aurrerantzean Lizarrako folklorea biziberritzen lan handia egin zuena.

Estreinalditik hogei urtera karrikara itzuli zen larrain dantza: El Puyko Andre Mariaren bestetan, 1933ko abuztuaren 25ean. «Diotenez, dantza hastearekin batera Casino Españoleko leihoak itxi zituzten, Eusko Etxearekin zuten lehiarengatik», esan du Lanak. Hiru urte geroago, frankistek euskara eta euskal kultura errotik mozteko erabakia hartu zuten, dantzariei jazarri zitzaizkien eta jantziak kendu zizkieten. Seccion Femenina talde frankistak larrain dantza sartu zuen bere errepertorioan. «Denek baliatu zuten folklorea. Francok ere dantzak erabili zituen bere Espainiaren ikuspegi erregionala zabaltzeko», zehaztu du Lanak. 1944an, larrain dantzaren udal taldea sortu zen, Berueteren gidaritzapean. «Francisco Beruete erreferente kultural bat izan zen Lizarran», esan du Lanak. «Lizarrako folklorearen unerik gorenetako bat izan zen hura, eta toki askotara bidaiatu zuten larrain dantza egitera». Ugartondok azaldu duenez, Beruetek pentsatu zuen hobe zela taldea udaletik ateratzea, udal gobernuarekin zer gerta ere, larrain dantzak aurrera egin zezan. Dantza taldea mendi taldearekin elkartu zuen, beraz, Beruetek. «Euskal nazionalismoari lotuak ziren dantzari batzuk, eta horrek ekar zezakeen arazorik udalean, eskuina baitzen nagusi», pentsatu du Lanak. Horrela sortu zen Larraiza taldea 1966. urtean.

Zubia. Bestetako ohiko dantza da larrain dantza. Irudian, Lizarrako jaiak. Lander F. Arroiabe, Foku

Larrain dantzak zenbait bertsio izan ditu ehun urteko ibilbidean, Ugartondok azaldu duenez: «Une batzuetan puskaren bat kendu zen, ordena aldatu...». 1947ko bideoak ikusita, dantzakeran alde nabarmenak ikus daitezke: «Besoak mugitzeko manera oso ezberdina da, balsean ez dituzte besoak irekitzen, jota ezberdina da... Naturalagoa da». Tito Sanchez dantzariak eta Beruetek aldaketa batzuk ere egin zituztela azaldu du Ugartondok: «Titok kontatu zigunez, lehenbiziko urratsa ezkerrarekin egiten zuten, eta eskuinera aldatu zuten. Edo zubi bat zegoen, eta, azkenak lehenbiziko gelditzen zirenez, bigarren zubia sartu zuten». Musikak ere izan ditu bertsio bat baino gehiago. Anselmo Elizaga gaitariak 1913an egin zuen larrain dantzaren partitura: balsa sartu zuen, jotaren tonalitatea zehaztu zuen eta zatien ordena aldatu zuen. Esan liteke 2003an ezarri zela gaur egungo dantzatzeko maneraren oinarria, Ibai Ega taldeak eta Lizarrako gaitariek elkarrekin egindako ikus-entzunezko lanarekin: Lizarrako Larraindantza. Hiru mende dantzan. Izan ere, koreografiaren azalpen zehatza egin zuten.

Lehenbiziko aldia. 1903an larrain dantzan aritu zirenen argazkia. ABC

Jantziekin ere berdin. Gizonek jantzi zuri-gorria eraman zuten 1933tik aurrera; emakumeek koloretako gonak, kolore bereko zapia eta atorra zuria. Bestetako espartinak eramaten zituzten denek oinetan. Aurrerago, emakumeek gerruntzea paratu zuten, eta gona ere aldatuz joan zen. Larraiza taldeak, azkenik, jantzi bereziak sortu zituen larrain dantzarako. Hala ere, beste taldeek ez dute jantzi hori erabiltzen. Batzuk zuriz jantzita ateratzen dira dantzara. Zabalpena Lizarrako dantza hori Euskal Herri osora zabaldu zen denbora tarte txikian, gaur egun edozein herritako jaietan dantzatzeraino. Lanak uste du zabalpen horren lehenbiziko harria 1951n paratu zela, Duguna ikuskizunarekin. Nafarroako dantzak bildu zituen ikuskizun hark, eta Lizarrakoek larrain dantza plazaratzen zuten. «Iruñekoek dantza ikasi zutenean, lizarratarrak bazter utzi zituzten», kontatu du Lanak. 1970eko hamarkadan zabaltzen hasia zen larrain dantza, baina 1978an etorri zen azkenengo bultzada: Euskal Herriko dantzari eguna egin zuten Iruñean, larrain dantza izan zen plazaratzen azkenengoa, eta nazioko dantzatzat hartu zuten. Hala ere, lizarratar askok ez zuten begi onez ikusi herrialde guzietako dantzariek dantza ikasi nahi izatea. «1982an dantzari egun batean lizarratarrek ez zuten larrain dantza egin nahi guziekin batera baldin bazen. Mamia edo originaltasuna galtzea bezala zen», kontatu du Lanak. Herrialde guzietatik joan ziren Lizarrara dantza ikastera, eta horrek errezeloa sortzen zuen askoren artean. Hala ere, jarrera hori aldatuz joan da. Orain, Lizarrakoa ez ezik, Euskal Herri osokoa ere bada dantza hori. Bilbon larrain dantza topaketa egiten du Gaztedi dantzari taldeak urtero, eta ohiko dantza da Gasteizko Aihotz plazan. Sanferminetan ere bai: egunero dantzatzen dute Gazteluko plazaren kioskoaren bueltan. «Garesen [Nafarroa] beti gustatu zaie, eta egitarauaren parte zen. Dantza hau hainbeste jai egitarautan ikustea balio erantsia da», kontatu du Lanak.

Berpiztea. Larrain dantza 1934. urtean, Eusko Etxeko taldekoek dantzaturik. LHDT

Folklorea «etengabeko aldaketa» dela defendatu du Lanak, eta larrain dantzaren eboluzioa horren emaitza dela. Modu horretan, larrain dantzari letra paratzea erabaki zuten. Mikel Tabernak egin zituen hitzak, eta ikuskizun batean aurkeztu zuten 2018. urtean. Hasieran dantza taldeak arduratu ziren larrain dantza suspertzeaz, baina 1950eko hamarkada inguruaz geroztik oso erroturik da Lizarran. Garai hartan dagoeneko egiten zuten gaueko dantza, eta oraindik ere asko dira dantzara animatzen direnak. Hori maite dute Lanak eta Ugartondok. «Ordu txikitako larrain dantzan plaza lepo betetzen da, eta denak sartzen dira dantzara. Hori aberastasun bat da». Azken finean, hori da larrain dantza: plazan egiten ziren dantzetatik abiatuta sortu zena, plazan urtuta eta zabalduta. Bihar: Herri bat dantzan (III): Lekeitioko kaxarranka.


Greba hotsak Gipuzkoako eraikuntzan ere

Summary: Greba hotsak Gipuzkoako eraikuntzan ere. ELAk ohartarazi du lanuzteetara deituko duela lan hitzarmenaren negoziazioan aurrera egiten ez badute.

Badira sei hilabete Gipuzkoako eraikuntzako lan hitzarmena berritzeko negoziazioak hasi zirela. ELAk salatu duenez, tarte horretan ez da aurrerapausorik izan, eta ohartarazi die enpresei grebara deitzeko aukera aztertzen ari dela.

Donostiako Kontxan elkartu dira gaur goizean ELAko ordezkariak, inguru horretan hainbat obra publiko martxan daudela baliatuz. Han azaldu du zeintzuk diren sindikatuaren eskakizunak lan hitzarmena berritzeko: soldaten igoera KPIari lotzea, laneko segurtasun bermeak handitzea, eta kontziliazio neurriak hartzea.

Sindikatuak gogorarazi du sektorea prekarizatu egin dela. Izan ere, «patronalak edo obrak sustatzen dituzten administrazio pribatuek eta publikoek negozioa lehenesten dute langileen gainetik. Sektore honetan hain errotuta dauden beheranzko esleipenak edo esleipen azkar eta merkeak egitea bateraezina da langileen segurtasuna eta osasuna bezalako oinarrizko gaiekin, baita haien baldintza soziolaboralekin ere. Ondorioak larriak dira: urtetik urtera heriotza kopurua handitu egiten da».

ELAk azaldu du Gipuzkoan gero eta ohikoagoa dela herri lanetan oso eskaintza txikiak egitea, «edo zuzenean onartezinak diren eskaintzak». Kasu horietan, kostuak merkatzen dira, eta jardueraren zatirik handiena azpikontratatu egiten da. Egoera horietan ez da betetzen hitzarmen kolektiboa. «Bereziki larria da errealitate hori obra publikoan, administrazioak berak sortzen baititu lan baldintza prekarioak». Horregatik, ELAk eskatu du enpleguaren kalitatea, segurtasuna eta hitzarmen kolektiboaren aplikazioa epeen eta prezioaren gainetik lehenetsiko dituzten esleipenak egitea.


Summary: EHIGE «oso kezkatuta» dago Jaurlaritzak itunpeko eskolen itunak berritzeko emandako aginduarekin. Iruditzen zaie «ikastetxe pribatuen ezkutuko erreskate bat» dela ikasle gutxiago izanda ere itunak mantentzeko agintzea.

Eusko Jaurlaritzak joan den asteartean jakinarazi zuen itunpeko ikastetxeek haur gutxiagorekin itundu ahal izango dituztela ikasgelak, eta atzo publikatu zuten agindua EAEko aldizkari ofizialean. EHIGE Euskal Herriko Ikasleen Gurasoen Konfederazioak ez du begi onez ikusten: «oso kezkatuta» daude agindu horren «edukiarekin eta helburuarekin» .

Hainbat kritika egin dizkio EHIGEk Jaurlaritzaren aginduari. Nabarmendu dutenez, jaiotza tasa apaltzearen ondorioz ikaspostu gutxiago beharko dira, eta Jaurlaritzak itunpekoei egin nahi die mesede, ikasle gutxiagorekin ere itunak mantenduz: «Ikastetxe pribatuen ezkutuko erreskate ekonomikoa eta interes publikoentzako kaltegarria den neurri bat litzateke hau. Ikaspostu gutxiago behar badira, ikaspostu gutxiago planifikatu behar dira, egungo gutxieneko ratioei eutsiz».

Halaber, esan dutenez, 2 urteko haurren gelak ituntzea jaso dute aginduan: «Ikasgela horiek ituntzea ez dago legean jasota, eta ez da hezkuntza akordioaren eztabaidaren parte izan; beraz, bereziki larria da Hezkuntza Sailak, agindu baten bidez, garrantzi handiko aldaketa bat sartzea inolako adostasunik gabe».

Gardentasun eske

Itunen agindua bai, baina Eusko Jaurlaritzak ez du oraindik argitara atera datozen urteetarako ikastetxeen planifikazioa. Gurasoen konfederazioaren arabera, «ikastetxe pribatuen eta horien patronalen esku baino ez dago», baina, nabarmendu dutenez, mota horretako ikastetxeen planifikazioak «modu erabakigarrian» baldintzatzen du eskola publikoen eskaintza ere. Horiek horrela, Jokin Bildarratz Hezkuntza sailburuari gardentasuna galdegin diote, baita sare publikoaren ordezkariekin negoziatzea ere.


Summary: Sturgeonek proposatu du 2023ko urriaren 19an egitea bigarren independentzia erreferenduma. Eskoziako lehen ministroak kontsulta moduko galdeketa bat egiteko bide orriaren berri eman du. Edinburgok Auzitegi Gorenari iritzia eskatuko dio, legezkoa ote den galdeketa Londresen baiezkorik gabe antolatzeko lege proiektua.

Nicola Sturgeon Eskoziako lehen ministroak bere agintaldietako pausorik garrantzitsuena eman zuena atzo independentziaren aferan. Eztabaidari «argitasuna eta zehaztasuna» emateko helburuarekin, orain arteko bide orririk argiena jakinarazi du: bigarren erreferenduma 2023ko urriaren 19an egitea proposatu du, eta argitara atera du hori arautzeko eta antolatzeko lege proiektua. Baliteke, baina, Erresuma Batuko Gobernuaren baiezkorik gabe kontsulta moduko galdeketa hori legezkoa ez izatea; hortaz, Eskoziako lehen ministroak ekimena hartu du, eta azaldu du Edinburgok Erresuma Batuko Auzitegi Gorenari galdetuko diola lege proiektuaren edukia legezkoa den.

Sturgeonek Eskoziako Parlamentuan eman du datozen hilabeteetako estrategiaren berri, eta nahiko erasokor agertu da Erresuma Batuko Gobernuaren jarreraren kontra. Argudiatuta iragan maiatzeko Eskoziako Parlamenturako bozetan herritarrek baiezkoa eman ziotela independentzia erreferenduma egiteari, Eskoziako gobernuburuak «blokeo jarrera» kritikatu dio Boris Johnson Erresuma Batukoari, eta ohartarazi dio «orain» dela «independentziarako garaia».

Berez, Sturgeonek 2014ko metodoa erabili nahi du berriz: Londresek baiezkoa ematea 30 Sekzioa aktibatzeari, eta, beraz, Erresuma Batuak behin-behinean ematea Eskoziari bigarren independentzia erreferenduma antolatzeko eskumenak.

Baina Johnsonek hainbatetan ezetz erantzun dio, eta, ziurrenik, oraingoan ere gauza bera esango dio, Eskoziako lehen ministroak jakinarazi baitu Erresuma Batuko lehen ministroari idatzi diola zera esateko: prest dagoela 30 Sekzioaz negoziatzeko. Ohar baten bidez, Londresek erantzun du «arreta handiz aztertuko» duela Sturgeonen proposamena, baina gehitu du Erresuma Batuko Gobernuaren jarrera ez dela aldatu, eta iradoki du Gorenaren erabakiaren zain geratuko dela.

Horiek horrela, erreferendumari buruzko lege eztabaidak aspaldidaniko garrantzirik handiena hartuko du datozen hilabeteetan; hau da, Eskoziak Erresuma Batuaren baimenik gabe antola ote dezakeen bigarren galdeketa. Horretaz, Sturgeonek esan du badakiela afera auzitara bidaliko luketeela lege proiektua onartuz gero, eta horregatik hartu du beren kabuz Erresuma Batuko Auzitegi Gorenari iritzia eskatzeko erabakia. Hortaz, epaileek iritzia eman arte, Eskoziako Parlamentuak ez du testu horretaz eztabaidatu eta bozkatuko.

Eta auzitegiak ezetz erantzungo balu, hurrengo pausoa zera izango litzateke: Erresuma Batuko Komunen Ganberarako bozak —printzipioz, 2024 amaieran egitekoak direnak— afera horri buruzkoak bilakatzea; Sturgeonek deskribatu duen modura, «de facto erreferendum bat, Eskoziak herrialde independente bat» izan behar duen edo ez duen.

Hau da, kasu horretan, SNP Eskoziako Alderdi Nazionala auzi bakarraz arituko litzateke, eta ez luke kanpaina egingo independentzia erreferenduma egiteko babesa lortzeaz, independentziarako babesaz baizik. Kazetariek galdetu diote alde bakarreko independentzia deklarazio bat egingo lukeen, eta Eskoziako lehen ministroak erantzun die «irrigarriak ez izateko».

Kanpaina, abiatuta

Bien bitarterako, Eskoziako lehen ministroak independentziaren aldeko kanpaina abiatu zuen hilaren 15ean, auzi horri buruzko eztabaida berriz ere agenda politikoaren erdigunera ekartzeko asmotan.

Sturgeonek uste du Eskozia «2014an baino askoz ere prestatuago» dagoela independentziarako, eta, ideia horri indarra emateko, jakinarazi zuen egun horretatik hasita Erresuma Batutik ateratzearen aldeko argudioak bilduko dituen dokumentu sorta bat aurkeztuko diela herritarrei: Eskozia berri bat eraikitzen.

Lehen txostena agerraldi horretan atera zuen argitara. Aberatsago, pozago, bidezkoago: zergatik ez Eskozia? deitzen da, eta, horretan, Edinburgok Eskozia eta Erresuma Batua konparatzen ditu «konparagarriak» diren Europako beste herrialde batzuekin, azaltzeko zergatik uste duen herrialdeari mesede egingo liokeela independente izateak; tartean daude Austria, Danimarka, Irlandako Errepublika eta Suedia. Sturgeonen arabera, estatu horiek Erresuma Batua baino «aberatsagoak, bidezkoagoak eta etenkitsuagoak» dira.

Iazko maiatzean egin zituzten Eskoziako Parlamenturako hauteskundeak. SNPk eta Alderdi Berdeak eserleku kopurua handitu zuten, eta independentismoak 2011ko ordezkaritza lortu zuen berriz, inoizko handiena: 129 aulkitik 72.

Eskoziako lehen ministroaren iritziz, hori bada argudio sendo bat bigarren independentzia galdeketa egiteko. «Erreferendumaren aldeko argudioa demokratikoa eta independentista da», esan zuen agintariak atzo.

Lehen galdeketa 2014ko irailaren 18an egin zuten, eta Erresuma Batuan geratzearen aldeko jarrera gailendu zen, botoen %55,3 bilduta. «Belaunaldi baterako galdeketatzat» jo zuten denek, baina brexit-aren ondorioz egoera aldatu dela argudiatu dute independentistek, unionisten galdeketa hartako argudio nagusietako bat izan baitzen Eskozia Europako Batasunetik aterako zela herrialde independentea bilakatuz gero.


Summary: Alconza lantegiko kaleratzeen aurkako epaiketa hasi dute. LABen arabera, Irizar eta Eusko Jaurlaritza ez dira agertu epaitegira. 121 egun daramatzate langileek greban.

Gaur bertan hasi da Alconza Irizar Groupeko 25 langileren kaleratzeen aurkako epaiketa. Joan den otsailean, Berangoko (Bizkaia) enpresa horrek lantaldea heren bat murrizteko erregulazioa aurkeztu zuen; 98 langiletik 38ri eragingo zien. Azkenean, apirilean 25 langile kaleratu zituen Alconzak. Enpresako langile batzordeak (LAB, ELA eta CCOO sindikatuak) ez zituen kaleratzeok onartu, eta auzitara jo zuen. Atzerapenak izan badira ere, gaur ekin diote epaiketari.

30etik gora langile bildu dira Bilboko Justizia Jauregiko atarian, protesta egiteko, Zuen kudeaketa, gure miseria lelopean. Epaitegira sartu aurretik, Alconzako langile batzordeko LABeko kide batek, Urko Herrerak, azaldu du Irizar kooperatibako eta Eusko Jaurlaritzako ordezkariak ez direla agertu. "Animoz gaude, baina pixka bat nekatuta. Kontu zaila da; ea gaurko egunak zer dakarren", azaldu du Hamaika Telebistari egindako adierazpenetan.

Langile batzordeak kooperatibaren «kudeaketa txarrari» eta «utzikeriari» egozten die egungo egoera zaila. Gaur arte, lau hilabete daramatzate langileek greba mugagabean; gaurkoa 121. eguna izan dute.


Summary: Euskarazko orduak emendatuko dituzte Irisarri, Barkoxe eta Larraineko eskoletan. Gurasoen mobilizazioen ondotik, Frantziako Hezkuntza administrazioak hiru eskoletako proiektuak onartu ditu.

Heldu den ikasturtetik aitzina, euskara gehiago izanen dute Irisarriko (Nafarroa Behera), Barkoxeko eta Larraineko (Zuberoa) eskola publikoetan. Anne Bisagni-Faure Bordeleko Akademiako errektoreak jakinarazi du hiru eskoletako proiektuak onartu dituela. Hala, euskara hutsean arituko dira hiru ama eskoletan, eta, Irisarrin, lehen mailan ere indartuko dute euskararen presentzia. Badu hilabeteak eskola horietako gurasoak mobilizatzen ari direla, eta okupazioak ere antolatu dituzte azken asteetan.

Larrainekoa da kasurik enblematikoena. Iaztik egina zuten ama eskolan euskara hutsean aritzeko eskaera, baina erantzunik gabe zeuden orain arte. Martxo bukaeran, EEP Euskararen Erakunde Publikoaren egoitza aitzinean protesta egin zuten gurasoek, baina akademia ikuskariak uko egin zien haiekin mintzatzeari. Lehengo astean eskola okupatzea erabaki zuten. Azkenean, onarpena jaso dute. Barkoxekoa ere hein bereko proiektua da.

Irisarritik dator berrikuntza, ama eskolan ez ezik lehen mailan ere indartuko baitute euskararen presentzia. Errektoretzak «murgiltzea» deitu badio ere, ez da zehazki hala izanen. Lehen urtean, euskara hustean izanen dituzte lehen hiruhilekoko eskola orduak; ondoren, %75 eginen dituzte euskaraz, hirugarren urtea bukatu arte. Laugarren eta bosgarren urteetan, oren parekotasunean oinarritutako elebitasunarekin segituko dute. Irisarriko gurasoak «biziki pozik» agertu dira errektoretzaren erabakiarekin.

Frantziako Konstituzio Kontseiluak Molac legea edukiz hustu ondotik, Frantziako Hezkuntza Ministerioak euskarazko irakaskuntzari buruzko zirkularra atera zuen joan den abenduan. Dokumentu horretan, zehaztua da ikastetxeen esku uzten dutela ikasitako hizkuntza bakoitzari eskainitako denbora, eta «posible» dela «murgiltze metodoa» erabiltzea. Horren ondotik, ikastetxeentzako gida bat atera zuten, akademia ikuskaritzari proiektu eskaerak bideratzeko. Bordeleko errektoreak zehaztu du dokumentu horietan oinarritu dela erabakiak hartzeko orduan, eta, «murgiltze» metodoa aplikatzeak «hautazkoa» izan behar duela. Hala, azpimarratu du eskola horietako baten eremuan sartzen diren guraso batzuek beren haurra eredu elebakarrean eskolatu nahiko balute aukera izanen dutela baldintza horiek betetzen dituen eskola hurbilenean izena emateko.