Summary: Beste 416 positibo zenbatu dituzte Hego Euskal Herrian. Azken zazpi asteetako kutsatu kopururik apalena izan da igandeko testetan. Osakidetzak eta Osasunbideak 8.500 proba inguru egin dituzte COVID-19a detektatzeko. Hegoaldeko ZIUetan 198 paziente daude erietxeraturik.

Martxoaren 22tik erregistratu den positibo kopururik txikiena izan da Hegoaldean: 416 COVID-19 kasu atzeman dituzte. Hala, arintzea erakusten dute transmisioari buruzko datuek. Zehazki, Osakidetzak eta Osasunbideak 8.348 proba egin zituzten atzo, eta, beraz, igandean %4,98 izan zen positiboen ehunekoa. Hain zuzen, adierazlea OME Osasunaren Munduko Erakundeak gehienezko mugarritzat ezarria duen langan da oraintxe bertan: erakundeak %5ean du zehaztua muga.

Hego Euskal Herriko lurraldeak banan-banan aztertuta, Bizkaian detektatu da positibo gehien: 175 izan dira. Gipuzkoan, berriz, 149 positibo zenbatu dituzte. Nafarroan eta Araban, bietan atzeman dira 100dik behera kasu: Nafarroan 60 izan dira, eta Araban, 30.

Ospitaleei dagokienez, Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako datuen arabera, atzo 39 lagun ospitaleratu zituzten COVID-19aren sintomak larriagoturik. Horiek aintzat hartuta, oraintxe bertan guztira 677 lagun daude erietxeratuta. Horietako 198 ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan daude; bezperan baino bat gutxiago dira.

Gainera, Nafarroako Gobernuak jakinarazi du atzo 96 urteko gizonezko bat hil zela birusak jota. Halaber, aurreko egunetako bati dagokion heriotza baten berri ere eman dute: birusarekin eri zen 47 urteko emakumezko bat hil da herrialdean. Nafarroako Gobernuak ez bezala, Jaurlaritzak astean behin ematen du heriotzei buruzko informazioa: asteazkenean emanen du horien berri.


Summary: Txikonek bertan behera utzi du Everest igotzeko ahalegina, koronabirusagatik. Azken egunetan, Indiako aldaera asko hedatu da Himalaia inguruetan, eta jada hainbat mendizale ebakuatu zituzten aurreko egunetan.

Alex Txikonek bertan behera utzi du Everst igotzeko asmoa, inguru haietan koronabirusak duen hedapenagatik. Azken bi gauetan bigarren kanpamentua egokitu eta mendi inguru horretako osasun egoera aztertu ondoren hartu dute erabakia, Txikonek berak eta espedizioko kide zituen Sendoa Elejalde argazkilariak eta Iñaki Makazaga kazetariak.

Indiako aldera bizkor zabaltzen ari da Himalaian, eta azken egunetan hainbat mendizale ebakuatu behar izan dituzte; Dhaulagirin ere, egoera zaila da. Tokiko agentziak ahalegin handia egiten ari dira mendizaleei laguntzeko. Txikonek, Elejaldek eta Makazagak eskerrak eman dizkiete, abentura motz honetan ondoan izan dituztenei, eta batez ere oinarrizko kanpamenduan utzi dizuten lagunak ekarri dituzte gogora. "Zorterik onena opa diegu batez ere Kilian Jorneti eta David Goettlerri". Penatuta azaldu dira, eguraldia alde zutelako, eta aukerak ikusten zituztelako espedizioa burutzeko. Baina osasunari eman diote lehentasuna.

Txikonek apiril amaieran aurkeztu zuen espedizioa. Asmoa zen hiru astetan Everesteko gainera iristea. Ohiko bidetik igo nahi zuen, eta oxigenorik gabe. "Agian ez da hainbeste distira duen espedizio bat, baina niretzat erronka bat da, eta ilusio handiz nago", adierazi zuen aurkezpenean. Baikor zen, gainera, pandemiagatik espedizio gutxiago egon eta gauzak errazago izateko. Maiatzaren 25erako zuen asmoa Euskal Herrira itzultzeko.

Lemoako alpinista neguan Manaslu igotzen ahalegin zen, baina, eguraldi txarra tarteko, bertan behera utzi behar izan zuen ahalegina, baimenak iraungi zitzaizkiolako.


Summary: Irune Lasa: «BERRIAn Europako gaiekin egiten dugun lana saritu dute». Eurobasque Europako Mugimenduaren Euskal Kontseiluaren kazetaritza saria jaso du gaur eguerdian Irune Lasa BERRIAko kazetariak, Gasteizen. Eusko Legebiltzarrean egin dute ekitaldia.

Irune Lasak 2020ko azaroaren 8an idatzitako Gurinezko mendien Europa hura artikulua saritu du kontseiluak; lan horretan, Nekazaritza Politika Bateratuak Europako Batasunean izan duen garrantzia landu du kazetariak.

Prentsa idatziaren modalitatean saritu dute Lasa. Eurobasquek adierazi duenez, artikulu horrek Europa nekazaritza sektorean integratzearen garrantzia lantzen du, eta azpimarra egiten du Batasunak Nekazaritza Politika Bateratuaren erreforma dela-eta duen erronkan. Epaimahaiak nabarmendu du gaia estrategikoa dela Euskal Herriko lehen sektorearentzat.

Lasak, saria jaso berritan, zera adierazi du: «BERRIAn Europako gaiekin egiten dugun lana saritu dute. Ez dugu beti asmatuko. Eta egia da herritar askori urrun gelditzen zaizkiola gai horiek, baina, jakinda zer eragiten duten, saiatzen gara herritarrak ahalik eta ondoena informatzen». BERRIAko kazetariak aitortu du gizartean ezagutza falta dagoela Europaren inguruan. «Egitateak eta ideiak kontu konplexuak dira. Konplexutasun hori irakurgarri egitea da gure helburua». Gogoratu du erreportaje batzuk egiten ari zela Europako Batasunaren urteurrenaren harira, eta elkarrizketatu batek erantzun ziola ezer onik ez ziola ikusten Europako Batasunari. «Baina, hala eta guztiz ere, Europako proiektuan ikusten zuen bere burua». Europaren Eguna izan zen atzo, eta data horren bueltan egiten dute ekitaldia.

Esker hitz sentituak egin ditu Lasak: aita zenarentzat —«langile xumea izan zen, gazte hildakoa, eta gaur harro egongo zen»—; amarentzat —«makina bat lan egindakoa»; eta Edorta bikotekidearentzat —«sostengu eta akuilu delako»—. Hitz sentituak egin zituen Lasak euskarazko prentsan lanean ari diren kazetari guztientzat ere. «Euskaraz ari direnentzat, lanbide hau malkarragoa da. Eta saria eskaini nahi diet prentsan euskaraz lan egiten duten kazetari xume guztiei».

EHUko Leioako campusean (Bizkaia) egin zituen Lasak kazetaritza ikasketak. Euskaldunon Egunkaria-n aritu zen kazetari, eta, gero, 2003. urtetik hona, BERRIAn aritu da. Ekonomia sailean egiten du lan.


Summary: Ribaforadako Udala zigortu dute iruzur baten bidez migratzaile bat kanporatzen laguntzeagatik. Datuak Babesteko Espainiako Agentziak udalaren jarduna txarretsi du, Modou Khadim senegaldarrari «deialdi faltsu bat» helarazteagatik

2009tik bere etxe izandako herrialdetik kanporatu zuten Modou Khadim senegaldarra. Cortesen bizi izan zen hasieran (Nafarroa); eta Ribaforadan, berriz, 2019ra arte. Urte horretako maiatzaren 6an, ordea, herriko etxera joan zen, alkateak deituta. Erroldari buruzko bilera bat egin behar zuten, ustez; baina, ailegatu zenean, Espainiako Polizia zuen zain. Biharamunean Madrilera eraman zuten, eta, handik, zuzenean, Senegalera.

Jose Maria Rodriguez (PSN) zen Ribaforadako alkate urte hartan. Nafarroako Gobernuko Toki Administrazioko zuzendari nagusi da orain. Erriberako senegaldarren kolektiboek gogor kritikatu zuten alkate ohiaren jokabidea, baina Rodriguezek argudiatu zuen «Poliziaren eskaera bati erantzunez» lagundu zuela Khadim kanporatzeko prozesuan.

Datuak babesteko Espainiako Agentziaren esanetan, Ribaforadako Udalaren jokabidea «ez zen zilegi» izan, eta «leialtasunik gabe» jokatu zuen: «Leialtasuna da datu pertsonalak erabiltzea era arrazoituan, herritarrek espero dutenaren arabera, eta ez modu makurrean edo herritarren kontrako ondorio kaltegarriak izanen dituzten era batean».


Summary: Espetxe kudeaketa transferitzeko akordioa sinatu dute. Eusko Jaurlaritzak eta Espainiako Gobernuak autogobernua aldarrikatu dute. Olatz Garamendi Gobernantza Publiko eta Autogobernu sailburuaren arabera, ez du «amore emango» Gernikako Estatutuan jasota dauden eskumen guztiak «etxetik kudeatu arte»

Gernikako Estatutuan jasotako lau eskumen transferitzeko akordioa lortu zuten Eusko Jaurlaritzak eta Espainiako Gobernuak joan den apirilaren 16an, eta gaur izenpetu dute, Transferentzien Batzorde Mistoak Bilbon egindako bileran. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako espetxe kudeaketari buruzkoa da eskumen aldaketarik nabarmenena, eta Olatz Garamendi Jaurlaritzako Gobernantza Publiko eta Autogobernu sailburuak horrek «zalantzarik gabe» daukan pisu «sinbolikoa eta politikoa» azpimarratu du bileraren ondoren hedabideen aurrean egindako agerraldian. «Eduki sozial handia du, baita inpaktu handia ere aurrekontuetan». Nolanahi ere, errepide garraioaren, ISSN kode bibliografikoaren eta Ondarroako Itsas Barrutiko eraikinaren (Bizkaia) eskualdatzearen inguruan lortutako eta izenpetutako akordioei ere balioa eman die Garamendik.

1979ko estatutuan jasotako eskumenak transferitu ahal izateak erakusten du, Garamendiren esanetan, «ituna eta akordioa» direla autogobernuan aurrerapausoak eman ahal izateko «modurik eraginkorrena». Bi gobernuek adostutako transferentzien egutegia aintzat hartuta, negoziatutako aurreneko sortako 11 eskumenek transferituta egon behar zuten joan den martxorako, baina oraingoz lau daude sinatuta. Kartzelen arloko eskumenen eskualdaketak urriaren 1etik aurrera gauzatuko dituzte.

Garamendik esan du «buru-belarri» ari direla lehen sorta horretako batzuk gauzatzeko lanean, eta «ahal bezain laster» besteei ere helduko dietela. «Ez dugu amore emango falta zaizkigunak gauzatu arte, materia guztiak etxetik kudeatu arte». Sailburuaren iritziz, estatutuan jasotako eskumenak «ezinbesteko tresna» dira politika publikoak kudeatzeko, baita «herritarren ongizatea eta Euskadiren garapena bermatzeko» ere.

Miquel Iceta Espainiako Lurralde Politika eta Funtzio Publikorako ministroak ere lortutako akordioa goratu du, eta adierazi autonomia estatuaren eta Gernikako Estatutuaren «garapenean» aurrerapausoak emateko balio duela. «Tresna bat da gure lurralde ereduaren deszentralizazio politikoa eta administratiboa errealitate bilakatzeko». Haren ustez, autonomien estatuaren bidea ibili behar da, iritzita Espainia «askotarikoa eta plurala» dela. «Jarraituko dugu apustu egiten bere batasunean indartsua den eta bere askotarikotasunaz harro dagoen Espainia honengatik».

Legegintzaldirako helburua

Josu Erkoreka Jaurlaritzaren lehen presidenteordeak ere hitz egin du agerraldian, eta nabarmendu elkarrizketaren eta negoziazioaren «errezetak» ziurtatzen duela «arrakasta».«Hala da alderdien artean, baita instituzioen artean ere. Hala izan da, da, eta izango da». Autogobernua goratu du: «Autogobernu handiagoa izateak ongizate handiagoa edukitzea esan nahi du».

Eta gogoratu du bi gobernuek «kronograma bat» daukatela adostuta, «negoziazio epeekin-eta», transferitzeko falta diren eskumen guztiak eskualdatze aldera. Oroitu du, gainera, Jaurlaritzaren legegintzaldi honetarako helburua dela jasotakoa «bere osotasunean» betetzea. «Zertxobait gutxiago falta da horretarako».


Summary: 13/13 auzia «irregulartasunez beteta» dagoela salatu dute defentsa abokatuek. Zortzi abokatuen aurkako prozeduran legez kanpoko hainbat jardun izan direla azaldu dute: besteak beste, entzuketak eta torturak.

Euskal presoen defentsan aritutako zortzi abokaturen aurka martxan den 13/13 auzia «oinarrizko eskubideen urraketaz» eta «irregulartasunez» beteta dagoela salatu du defentsak. Auzipetuen bost abokatuetatik hiruk agerraldia egin dute gaur Bilbon, eta azaldu dute prozedura judiziala «kutsatuta» dagoela, besteak beste, legez kanpoko entzuketak egin zizkietelako atxilotuei, «tortura ebidentziak» daudelako eta auzipetuetako batzuk bi aldiz epaitu nahi dituztelako delitu berarengatik.

Aurrez akordiorik lortu ezean, uztailaren 12tik aurrera zortzi abokatu epaituko dituzte Espainiako Auzitegi Nazionalean: Arantza Zulueta, Iker Sarriegi, Jon Enparantza, Julen Zelarain, Naia Zuriarrain, Saioa Agirre Arauko, Nerea Redondo Otamendi eta Juan Maria Jauregi. Guztira 77 urteko espetxe zigorrak eskatu dituzte haien aurka, ETAko kide izatea leporatuta. 2010eko apirilean izandako polizia operazio batean du jatorria 13/13 auziak: hamar lagun atxilotu zituzten Bizkaian eta Gipuzkoan, besteak beste, hiru abokatu.

Defentsa abokatuek hainbat irregulartasun antzeman dituzte prozedura judizialean. Aiert Larrartek eta Jone Goirizelaiak azaldu dutenez, CNI Espainiako Zerbitzu Sekretuek legez kanpoko entzuketak egin zizkieten auzipetuei, gutxienez 2008tik aurrera: «Komunikazio esku-hartzeari buruzko espedienteak desklasifikatzeko eskatu genuen, baina eskuratu ditugun bi autoetan informazio funtsezkoena ezabatuta dago; ez dakigu zer dagoen paper horietan». Jardun hori ez dator bat prozedura kriminalaren legearekin, abokatuen arabera. Gogora ekarri dute, gainera, Guardia Zibilak abokatuen Bilboko eta Hernaniko (Gipuzkoa) bulegoak miatu zituela: «Erregistro irregularrak eta baliogabeak izan ziren, eta sekretu profesionala urratu zen».

Grande-Marlaskaren jarduna

Tortura ere izan dute hizpide abokatuek. Operazioaren egunean, guardia zibil batek agiri bat utzi zuen atxilotuetako baten etxean, ustez nahi gabe; «dokumentu operatibo eta organiko» bat zela azaldu dute Larrartek eta Goirizelaiak, eta bertan zehaztua zuten zer tratu eman behar zioten atxilotu bakoitzari: «Abokatuei, tratu bikaina; gainontzekoei, inputazio judizialak berresteko adierazpenak lortzera bideratutako tratua». Hain justu, atxilotuetako batzuek torturak salatu zituzten, eta tortura horiek egiaztatu egin dituzte, forentseen txostenek ez ezik, baita Paco Etxebarria antropologoak Eusko Jaurlaritzarentzat egindako ikerketak ere.

Fernando Grande-Marlaska egungo Espainiako Barne ministroaren rola ere gogoan izan dute abokatuek: «Hura izan zen instrukzio epailea, eta hark agindu zituen atxiloketak; Baltasar Garzon epailea zegoen guardian, eta hark bazituen atxilotuen eskubideak bermatzeko tresna batzuk martxan, baina Marlaskak bertan behera utzi zituen».

Gainera, abokatuek oroitarazi dute 13/13 auziak oinarrian duen ikerketa ere funtsik gabea dela: «David Plaren jarraipen batetik dator prozedura hau. 2008ko maiatzaren 17an, ustez Pla ikusi zuten ETAko buruzagi batzuekin, baina egun hartan Pla kartzela batean zegoen, haren bikotekideari bisita egiten. Beraz, ezinezkoa zen han egotea, baina hortik sortu zuten prozedura hau».

Inputazioei begira, abokatuek uste dute non bis in idem printzipioa urratzen ari zaiela auzipetuetako batzuei, hau da, bigarrenez epaituko dituztela jardun beragatik: «Zortzitik lau jada zigortuak izan dira euskal preso politikoei babesa eta laguntza emateagatik, eta horietako hiru 2019an epaitu zituzten Herrira-ren aurkako auzian, eta denek bete dute zigorra. Berriro epaitu nahi dituzte froga, dokumentu eta txosten berdinekin».

Akordiorik ez oraingoz

Hori guztia kontuan hartuta, «legezkotasun eremu zalantzagarriak» izan direlakoan, defentsa abokatuek txosten eta froga horiek baliogabetzeko eskatuko dute, auzia epaiketara iristen bada. Izan ere, auzipetuek joan den astean eginiko agerraldian adierazi zutenez, akordio bat lortzen eta epaiketa saihesten saiatuko dira. Asmo horiek ez dute fruiturik eman, gaur Alfonso Zenon abokatuak berretsi duenez: «Oraindik ez dago akordiorik. Saiatzen ari gara. Auzi hau anakronikoa eta zentzugabea da».

Epaiketa iritsiko balitz, ez da giro samurrik espero Auzitegi Nazionalean. Zigor arloko 4. aretoak hartuko du auzia, eta Angela Murillok zuzenduko du, hots, besteak beste Bateragune auziko epaile nagusiak. Fiskala, berriz, Jose Perals izango da, Altsasu auziko berbera. AVT eta Dignidad y Justicia taldeak arituko dira akusazio partikular gisa.


Summary: Espetxe kudeaketaren transferentziak «espetxe politika normalizatua» ahalbidetu beharko luke Foro Sozialaren iritziz. Gaur egungo egoeran «beharrezko urratsa» zela erran du Foro Sozialak. Konponbiderako premiazko agenda-n bigarren fasera pasatzeko aukera emanen duela erran du.

Eusko Jaurlaritzak eta Espainiako Gobernuak espetxeen kudeaketaren eskumena transferitzea adostu izana «beharrezko urratsa» zela erran du Foro Sozialak. «Urrats horrek erraztu egin beharko luke espetxe politika normalizatua aplikatzea motibazio politikoko delituengatik kondenatutako pertsonei, eta oraindik indarrean dauden salbuespenezko neurriak amaitzea», adierazi du agiri batean.

2018ko irailean aurkeztu zuten Konponbiderako premiazko agenda Foro Sozialak, Sarek eta Etxerat-ek, eta hori izan da orain arte arlo horretan izan duten bide orria. Foro Sozial Iraunkorrak uste du lehenengo fasean konpondu gabe zeuden hiru gaiak ixteak —urruntze politikaren eta lehen graduaren amaiera eta espetxeen transferentzia— aukera emango duela agenda horretako bost puntuen gehiengoa ixteko. «Erabateko borondate politikoa egiaztatzeko aukera emango du, konponbidearen bigarren faseari aurre egin ahal izateko konfiantza giro nahikoa sortzeko, hau da, behin betiko ibilbidearen bigarren faseari aurre egiteko».

Izan ere, Foro Sozialaren hitzetan «adostasun instituzional eta politiko nahikoa» dago horretarako. Orain, gizarteratze plan bat definitu behar dela erran du, «erakunde publikoek gidatuta eta eragileekin adostuta», aukera emango diena presoei banakako gizarteratze ibilbidean laguntzeko, hau da, Foro Sozialaren hitzetan, 3. gradua lortzen eta gizarteratze prozesua gauzatzen laguntzeko. «Esan gabe doa konpromiso irmoa duela Foro Sozial Iraunkorrak diagnostikoak egiten, esperientziak partekatzen, gomendioak egiten eta beharrezkoak diren errazte lan diskretuak egiten jarraitzeko, testuinguru zail batean, gai honi irtenbide berritzaileak aurkitzen lagunduko duelakoan».


Summary: Oier Iruretagoiena izango da 'Artea abian' egitasmoko 2021eko artista. Sortzaileak erakusketa bat zabalduko du bere obrekin Donostiako San Telmo museoan, urrian. Zentroak Kutxa Fundazioarekin elkarlanean jarri zuen martxan proiektua, iaz, eta Nagore Amenabarro izan zen parte hartu zuen lehen artista.

Oier Iruretagoiena (Errenteria, Gipuzkoa, 1988) izango da aurten Artea abian proiektuan parte hartuko duen artista, 2020an, lehen aldian, Nagore Amenabarrok parte hartu ondoren. Egitasmoaren bidez, Donostiako San Telmo museoak eta Kutxa Fundazioak «beren ibilbide profesionalaren lehen urteetan dauden eta beren obraren aurkezpen monografikoari aurre egiteko esperientzia nahikoa duten artistei laguntza eta babesa eskaini nahi diete», ohar bidez azaldu dutenez. Gipuzkoan sortu edo jarduten duten artistentzako guneak eta aukerak bermatzea, eta haiei arte erakundeetan erakusketa indibidualak egiteko bultzada ematea da programaren helburua, zehaztu dutenez: «Helburu nagusia da oraindik erabat finkatuta ez dauden edo garapen fasean dauden ibilbideak dituzten sortzaileekin lan egitea». Hala, aurrez lehiaketa eta erakusketa kolektiboetan parte hartu bai, baina San Telmo museoaren moduko erakunde batean aurkezpen monografikorik egin ez duten artisten bidea sustatzea du xede egitasmoak.

Iruretagoienak musika esperimentalean hasi zuen bere ibilbidea, eta gero beste formatu batzuetara zabaldu zuen bere lan esparrua, hala nola eskulturara eta testura. Arte Ederretan lizentziatu zen EHUn, 2011. urtean, eta 2018an Bruselako WIELS egoitzen programa osatu zuen. Bilboko Carreras Mugica galerian (2019 eta 2015), Bartzelonako Halfhouse gunean (2014) eta Gasteizko Montehermoso Kultur Etxean (2011) egin ditu erakusketak, besteak beste. Halaber, azken urteotan hainbat erakusketa kolektibotan parte hartu du Madrilen, Bartzelonan, Bilbon eta Donostian, besteak beste. 2010etik 2020ra Bilboko Le Larraskito Klubeko koordinatzaileetako bat izan zen, eta 2020tik Berria egunkariko zutabegilea da.

Proiektuaren jarraipena egiteko eta artistak hautatzeko batzordean, Ane Abaldek (Kutxa), Susana Sotok eta Carmen Garmendiak (San Telmo museoa) eta Beatriz Herraezek (Artium museoa) parte hartu dute.

Erakusketa eta argitalpena

Artea abian proiektuak dakar San Telmo museoko Laborategia aretoan urtero erakusketa bat egitea, «ahal dela artista batena, lan metodoei eta baliabideei dagokienez ingurune profesionalizatua eskainiz. Asmoa da erakusketa hau, aurretik eta ondoren guztiz ezberdinak izango diren beste batzuek inguratuko dutena, beste edozein erakusketa gisa tratatzea; bai azaldutakoaren kalitateari dagokionez, bai haren dimentsio ekonomikoari dagokionez, bai museoaren programazio orokorrean eta kanpo komunikazioan izango duen eraginari dagokionez», azaldu dute. Gaineratu dute erakusketarekin batera katalogo bat ere argitaratuko dutela.


Summary: Ekainaren 1etik jasotako eskaerentzat izan da Renove planaren laguntza. Auto elektriko bat erosteko saria 10.700 eurora iritsi ahal izango da, Jaurlaritzaren plana bateragarria baita Espainiak ematen duenarekin

Ekainaren 1ean jarriko da indarrean Eusko Jaurlaritzak auto zaharra bota eta berria erosteko Renove plana. Egun horretatik aurrera jasotako eskaerentzat izango da laguntza, 2.000 eta 3.000 euro artekoa. Espedientea osorik jaso ahala banatuko du laguntza EEE Energiaren Euskal Erakundeak, dirua bukatu arte.

Javier Zarraonandia Industria sailburuordeak eta Iñigo Ansola EEEko buruak azaldu dutenez, Jaurlaritzak bost milioi euro jarriko ditu. Autoen erosketa suspertzeko azken laguntza plana izan daitekeela iradoki du Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapeneko sailburuak.

Aurreko planaren laguntza kopuru bera banatuko du aurten Jaurlaritzak. Hau da, 3.000 euro auto edo furgoneta elektrikoa erosten dutenentzat, eta 2.000 eurokoa gasolina eta gasolioa darabiltena aukeratzen dutenentzat. Erregai gisa hidrogenoa, gas naturala edo GLPa dutenek ere 3.000 euroko saria izango dute.

Jaurlaritzaren laguntzak Espainiako Gobernuak ematen dituenekin bateragarriak direnez, auto elektrikoak erosten dituztenek 10.000 euro jasoko dituzte —7.000 Madrilek, eta 3.000 Gasteizek—. Laguntza 10.700 eurora irits daiteke 5.000 biztanletik beherako herrietan bizi direnentzat, mugikortasun arazoak dituztenentzat, taxilarientzat eta ibilgailu gidaridun baimena dutenentzat, haiei %10eko gainsaria emango baitie Espainiako Gobernuak.

Laguntza jaso ahal izateko, hamar urtetik gorako autoa txatartegira bidali beharko du erosleak: muga zazpi urtekoa izango da autonomoen eta enpresen autoentzat. Gehienezko prezio bat ere izango da auto berrientzat: 25.000 euro erreketakoa bada, eta 40.000 elektrikoa bada.


Summary: Nafarroako Unibertsitateak David Beriain kazetariari emango dio Luka Brajnovic Saria. Beren ibilbide profesionalean gizarte balioen eta pertsonen duintasunaren alde lan egin duten komunikatzaileei eman ohi die sari hori Nafarroako Unibertsitateak. Duela gutxi hil zuten Beriain, Burkina Fason, dokumental bat grabatzen ari zela.

Nafarroako Unibertsitateko Komunikazio Fakultateak ibilbide profesional nabarmena duen komunikatzaile bat saritu ohi du Luka Brajnovic sariarekin, batez ere pertsonen eskubideen eta duintasunaren alde lan egiten duena. Duela 20 urte pasatxo hasi ziren sari hori banatzen: 1997. urtean banatu zuten lehengo aldiz –Miguel Delibes idazle eta kazetariari eman zioten–, eta, geroztik, urtero banatu izan dute garaikurra. Aurtengoan, 1995. eta 1997. urteen artean unibertsitate horretan bertan ikasi zuen David Beriain kazetariari emango diote. Duela zenbait egun hil zuten, Burkina Fason, eta harekin batera zihoan Roberto Fraile kameraria ere eraso horretan hil zuten. Ezkutuko ehizari buruzko dokumental bat grabatzen ari ziren. Hain justu ere, kazetariaren ibilbide profesionala goratu nahi dute, gizarte balioen eta pertsonen duintasunaren alde egindako lanarengatik.

Charo Sabada Nafarroako Unibertsitateko dekanoak adierazi duenez, «pena handia» baina, aldi berean, «ohore itzela» da Komunikazio Fakultatearentzat Luka Brajnovic Saria David Beriain kazetariari eman izana. Sabadaren hitzetan, kazetariak «arrasto ezabaezina» utzi du gizartean urte luzez egin duen ibilbide profesionalarekin, eta kazetaritzaren arloan egin duen jarduera «ausart eta konprometituan» egin du azpimarra. Halaber, nabarmendu du kazetariak konpromiso irmoa zuela etorkizuneko kazetariekin, eta ikasleekin izan ohi zuen jarrerari besterik ez zaiola erreparatu behar horretaz jabetzeko; Sabadaren hitzetan, «beti baitzuen ikasleentzako denbora». Gainera, azpimarratu du ikasleen gogamenez ere eman diotela sari hori Beriaini, milatik gora ikasleren, irakasleren eta lagunen izenpeak bildu baitituzte horretarako.

Brajnovic, erreferente

Luka Brajnovic kazetariak egindako jarduna du oinarri Nafarroako Unibertsitateko Komunikazio Fakultateak banatu ohi duen sariak. Kazetari kroaziarra izan zen, eta Nafarroako Unibertsitateko irakasle ere izan zen urte luzez. Kazetari izateaz gain, idazle eta poeta ere izan zen Brajnovic. Bigarren Mundu Gerra betean bere sorterria utzi eta erbesteratu egin behar izan zuen; izan ere, atxilotu egin zuten Benito Mussoliniren jarduna agerian utzi eta kritikatzeagatik. 1940ko hamarkadaren amaiera aldera, Espainiara joan zen bizitzera, Madrilera. Zenbait urte geroago, 1960ko hamarkadan, Iruñera etorri eta Nafarroako Unibertsitatean sartu zen irakasle. Bertan pasatu zuen bere bizitzaren zatirik handiena. Liburu asko ere idatzi zituen garai hartan, eta haren ibilbide profesionala omentzeko asmoz sortu zuen Nafarroako Unibertsitateak sari hori.


Summary: Desokupak Bilbon lokal bat hustu duela salatu dute. Bilboko Kontseilu Sozialistaren arabera, eskuin muturreko enpresak 9:30ak aldera hustu du Basurtuko lokal bat, Udaltzaingoaren laguntzarekin. Kontzentraziora deitu dute 20:00etarako, gertatutakoa salatzeko.

Auzokideek Bilboko Kontseilu Sozialistari jakinarazi diotenez, gaur goizeko 9:30ak aldera Desokupa enpresa parapolizialak lokal bat hustuarazi du Bilboko Basurtu auzoan, Udaltzaingoaren laguntzarekin. Ezaguna da Desokupa. Hainbat elkartek salatu izan dutenez, okupatutako etxeak «bortxaz eta modu oldarkorrean» husten dituen eskuin muturreko talde bat da.

Gertatutakoa salatzeko, kontzentraziora deitu du Basurtuko Gazte Asanbladak gaurko: 20:00etan egingo dute, Aita Donosti Plazan.

Desokupak joan den astean jakinarazi zuen asteazken honetan Bilbon izango dela, baina ez dago argi gaur egindako ekintzari buruz ari ziren ala ez. Bitartean, eragile batzuk hasi dira asteazkeneko etxegabetzea eragozteko antolatzen, besteak beste, 7katu gaztetxea eta Bihotzean Bilboko zazpi kaleetako auzo elkartea.

Jakinarazi dute ez dakitela zein den hustu nahi duten etxea, eta email bat zabaldu dute haren inguruko informazioa biltzeko: azauzodefentsa@gmail.com. Gainera, bihar, asteartea, manifestazioa egingo dute, 20:00etan, Etxebarrietan, eta asteazken goizean, berriz, «gosari antifa», 7:30etan hasi eta 11:30ak arte.

Gaur bertan, sare sozialetan, Daniel Esteve Desokupako buruak berretsi du Bilbon etzi izango direla. Ez hori bakarrik: iragarri du bi aste barru euren Desokupa TV telesailaren kartel erraldoi bat Bilboko erdigunean jarriko dutela.

Aurretik, Abadiñon

Desokupa joan den apirilaren 15ean ere izan zen Euskal Herrian, zehazki, Abadiñon (Bizkaia). Zelaieta auzoko Alfredo Baeschlin kalean dagoen etxe bat hustera joan ziren. Ordukoan, etxe barruan zeudenak atera egin ziren enpresako kideek emandako agiri bat sinatu ostean, Ertzaintzaren iturriek Anboto atariari adierazi ziotenez. Lekukoek, ordea, salatu zuten «mehatxu» artean sinarazi zietela agiri hori.

Azaldu zutenez, Desokupako «zortzi-hamar» kide joan ziren eraikina husteko asmoz, eta haien aurrean protesta egitera joan ziren Abadiñoko hogeitik gora herritar. Ertzainak ere joan ziren gero, eta borraz jo zituzten protestan elkartu zirenak.


Summary: Osasunako zuzendaritzako bost kide ohik lau hilabeteko kartzela zigorra onartu dute. Ganuza eta Purroyk izan ezik, gainerakoek zigorra onartu dute, Ogasunari iruzur egiteagatik. Tomas Lopez, berriz, absolbitu egin dute.

Lau hilabete eta hamabost eguneko kartzela zigorra ezarri diete Osasunako zuzendaritza osatzen zuten bost kideri. Ogasunaren atxikipenei zegozkien zergak ez ordaintzea egozten zaie: guztira, 191.718,55 euroko zorra daukate ogasunarekin. Kluba bera ere salatu dute, eta Osasunak eta zuzendaritzako bost kideek 47.929,63 euroko isuna ordaindu beharko dute.

Miguel Artxanko klubeko presidente ohiak eta Juan Antonio Pascual, Sancho Bandrés, Jesús Peralta eta Ángel Vizcay zuzendaritzako kideek zigorra onartu dute. José Manuel Purroy eta Manuel Ganuzak, berriz, ez dute onartu, eta auzitara joango dira. Zehapena onartu dutenek bi urte igaro arte zigorra ez betetzeko akordio bat egin dute epailearekin. Tomas Lopez kontabilitateko arduraduna, berriz, absolbitu egin dute.

Bi aringarri ezarri zaizkie auzipetuei: bidegabeko atzerapenak eta egindako kaltearen konponketa. 191.718,55 euroko kalte ordaina eman behar izan diote Ogasunari, hori baita zor zioten diru kopurua.

Auzi honen ondorioz, klubak ezin izango du dirulaguntzarik jaso bederatzi hilabetez, baina Osasunako abokatuak neurri hau beranduago ezartzeko eskaera egin du, orain jasotzen ari diren laguntzei eragin ez diezaien.


Van der Hoornentzat hirugarren etapa

Summary: Van der Hoornentzat hirugarren etapa. Eguneko ihesaldian sartu eta gero, bakarrik iritsi da helmugara. Lehen garaipena du itzuli handi batean, eta Gannak segitzen du lider.

Batzuetan txirrindularitzan ausart jokatzeak saria izaten du. Hala gertatu zaio Taco Van der Hoorn (Wanty) txirrindulariari Giroko hirugarren etapan, Biella eta Canale artean. Ia hasieratik sortutako ihesaldian sartu da, beste zazpi txirrindularirekin batera, eta garaipena lortu du, esprinterren asmoak zapuztuz. Filippo Gannak (Ineos) lider segitzen du. Hoorn estreinakoz ari da parte hartzen itzuli handi batean.

Euriarekin hasi da etapa. Baina horrek ez ditu zortzi iheslariak kikildu. Ganna liderraren taldek bidea egiten utzi die, eta zazpi minutuko abantaila ere lortu dute. Etaparen zati erabakigarrira, azken 70 kilometroetara, lau minutuko aldearekin iritsi da aurreko multzoa. Hortik aurrera, aparteko zailtasunik gabe bazen ere, ibilbidea gorabeheratsu bihurtzen zen. Orduan hartu du Borak tropelaren ardura, Peter Saganentzat lan egin, eta esprintean irabazteko.

Erritmo bizia jarri du Borak, eta pixkanaka aurrekoak amore ematen joan dira. Lau bakarrik geratu dira. Bost kilometro falta zirenean 1.20ko abantaila zuten. Hoornek ez du itxaron nahi izan, eta erasoa jo du. Hortzak ondo estututa aurrera egin du. Azkenean garaipena harentzat izan da. Lau segundoko abantailarekin iritsi da helmugara. Bigarren izan da Davide Cimolai (Israel) lau segundora, eta denbora berera hirugarren Peter Sagan. Gannak lider segitzen du, eta lehen euskal herritarra sailkapen nagusia Jonathan Castroviejo da. Bederatzigarren dago, 30 segundora.

Bihar laugarren etapa korrituko da, Piacenza eta Sestola artean. 186 kilometro ditu, eta zazpi kilometroren faltan Passerino gaina igo beharko dute (4, 3 km %9,5). Azken kilometroak gorabeheratsuak dira.


Summary: Israelek berriz ekin dio Gaza bonbardatzeari. Dagoneko 28 dira bonbardaketetan hildakoak. 5.000 militar mobilizatu ditu Israelgo Defentsa Ministerioak, eta Gazako hesiaren inguruetara bidali. Hamasek bi emakume israeldar hil ditu Askelon, hiriaren aurka koheteak jaurtita.

Egunak argitu ahala, Gaza bonbardatzeari ekin dio berriz Israelek. Gaur arte gutxienez 24 lagun hil zituen bonbardaketetan, eta beste bi heriotzaren berri eman dute Gazako osasun agintariek goizean. Maan Palestinako berri agentziak zabaldu duenez, Jihad Islamikoa miliziako kideak dira bi hildakoak, eta, horiekin batera, milizia horretako beste kide bat larri zauritu dute. Jihad Islamikoak ez du halakorik baieztatu, ordea. Bonbardaketa berean, bost zibil zauritu dituzte, eta ospitaleratu egin dituzte. Kopuru hori eguneratu du arratsaldean Gazako Osasun ministerioak, esanez dagoeneko 28 direla Israelen erasoen eraginez hildakoak; tartean, hamar haur.

Hamasek koheteak jaurtiz erantzun dio Israelen erasoaldiari. Al Jazeera atariak zabaldu duenez, 30 minutuan 70 kohete baino gehiago jaurti dituzte Gazatik Jerusalem aldera. Joan den astelehenetik 300 kohete inguru bota dituzte Hamasen kontrolpeko eremutik. Tel Avivek Al-Aqsako meskitan bildutako palestinarrei eraso ostean hasi ziren Gazatik koheteak jaurtitzen. Haaretz egunkariak zabaldu duenez, azken orduetan bi emakume israeldar hil dira eraso horien ondorioz.

Israelen eta Palestinaren artean azken egunetan pilatutako tentsioak eragin ditu lehen hildakoak: bart Israelgo Armadak Gaza bonbardatu zuen, eta, gutxienez, 24 lagun hil, haietako hainbat, haurrak —gutxienez, bederatzi—. Palestinako Osasun Ministerioaren arabera, 65 pertsona ere zauritu zituzten. Armadak jakinarazi duenez, azken orduetan 140 helburu bonbardatu ditu Gazan, eta operazioak «hainbat egun» iraun ditzake.

Bereziki odoltsua izan zen atzoko eguna Palestinan: Ilargi Gorriaren arabera, Israelgo Poliziak Al-Aqsa meskitan egindako eraso batean gutxienez 215 lagun zauritu zituen, eta 153 ospitaleratu behar izan zituzten.

Kaleko liskarrek aireko erasoei eman zieten bide iluntzean. Goizaldeko gertakariei Gazatik suziriak jaurtita erantzun zien Hamas erakunde islamikoak, ordu gutxi geroago. Aurretik, erakundeak Israeli eskatu zion haren tropak Al-Aqsa meskitatik ateratzeko arratsaldeko seiak baino lehen. Meskita hori leku sakratua da islamarentzat.

Arabiar Ligak gogor gaitzetsi du Gazaren aurkako erasoaldia. «Erabat arduragabea» izan dela salatu du Ligako buru Ahmed Abul Gheitek. «Israel da Gazan eta Jerusalemen indarkeriak gora egin izanaren erantzulea, eta nazioarteak neurriak hartu beharko lituzke». Hain zuzen ere, Israelen jarrera gaitzesten duen oharra onartzen ahalegindu zen bart NBE Nazio Batuen Erakundea, baina AEBek oztopatu egin zuen urratsa, eta azkenean soilik Hamasen kohete jaurtiketa jaso zuen mezuak.

2014. urteko gerraz geroztik, suzirien aurkako sirenak lehen aldiz piztu ziren Jerusalemen atzo, eta hiritarrek babeslekuetan babestu behar izan zuten. Zazpi suziri identifikatu zituztela jakinarazi zuen Israelgo armadak. Izan ere, atzokoa data seinalatua zen israeldarrentzat: Jesuralem Eguna zen —egun beltza palestinarrentzat—, eta egun horretan ospatzen dute 1967ko gerran hiriaren ekialdeko partea konkistatu izana. Hori dela eta, kaleak jendez gainezka zeuden.

Tentsio handiko eguna izaten da urtero, eta, atzo, ohi baino beroago hasi eta amaituko zela espero zen. Talde ultraortodoxoek martxa batera deitu zuten arratsalderako. Jerusalemgo Hiri Zaharrerako pasabide nagusia den Damaskoko Atera joateko asmoa zuen martxak, baina Poliziak ibilbidea aldarazi zien deitzaileei, liskarrak eragozteko.

Ramadanarekin batera

Ramadanarekin batera hasi ziren lehen istiluak Jerusalemgo Hiri Zaharraren inguruan, apirilaren 14an. Al-Aqsa meskitaren inguruan elkartu dira musulmanak egunotan. Leku sakratua da haientzat Al-Aqsa, eta, otoitz egin ondoren, meskitaren atarian elkartu ohi dira. Israelgo Poliziak galarazi egin izan die, ordea, pandemiaren aurkako neurriak argudiotzat hartuta, eta horrek sumindu egin ditu palestinarrak.

Zenbait egunetan tentsioa zertxobait apaldua izan ostean, iragan asteburuan gainezka egin zuen berriz ere. Ostiraletik larunbaterako gauean 200 lagun zauritu zituen Poliziak Meskiten Zabalgunean, Al-Aqsa meskitaren inguruan, eta gaur goizean ere han izan dira istiluak. Al-Jazeera hedabidearen arabera, Polizia meskitaren barruan zeudenak kanporatzen ahalegindu da, baina ez du lortu, han zeudenek aurre egin baitiote. Liskarrak izan dira eraikinaren barrualdean eta kanpoaldean, eta Jerusalemgo Hiri Zaharreko beste zenbait lekutara ere hedatu dira; batez ere, Xeikh Jarrah auzora.


Summary: Txertatuta zegoen egoiliar bat COVID-19arekin hil da Gasteizko San Prudentzio egoitzan. 84 urte zituen emakumeak, eta txertoaren bi dosiak hartuak zituen.

Gasteizko Udalak kudeatzen du San Prudentzio egoitza, eta bertako iturriek baieztatu dute albistea: San Prudentzio zahar etxeko egoiliar bat COVID-19aren ondorioz hil zen joan den astean, txertoaren bi dosiak hartuak zituen arren. Ohiko osasun azterketa batean atzeman zioten birusa 84 urteko emakumeari: asintomatiko zegoen, eta positibo eman zuen PCR proban; proba serologikoan, berriz, ez zioten antigorputzik detektatu. Egun batzuk geroago, haren osasunak okerrera egin zuen, eta ospitaleratu egin behar izan zuten. Joan den astean zendu zen, Txagorritxuko ospitalean.


Summary: Bilboko Arrakala espazioa hustu dute udaltzainek. 05:00etan sartu dira udaltzainak eraikina hustera. Hamabost urte zeramatzan hutsik.

AZET Alde Zaharreko Etxebizitza Taldeak azaldu duenez, gaur 05:00etan Udaltzaingoak, Ertzaintzaren eta suhiltzaileen babesarekin, Bilboko Arrakala gunea hustu du. Han zauden pertsonak identifikatu, eta kaleratu egin dituzte eraikinetik.

Hamabost urtez egon da eraikina hutsik, eta apirilaren 24an hartu zuen gunea AZETek. Hustea salatzeko, manifestaziora deitu dute gaur arratsalderako, 20:30ean, Etxebarrietan, Kaleratzerik ez, zuena da biolentzia lelopean.

24 orduan izandako bigarren hustea da Arrakalarena; izan ere, atzo goizean, Desokupak lokal bat hustu zuen Bilboko Basurtu auzoan, Udaltzaingoaren laguntzarekin. Basurtuko Gazte Asanbladak deituta, kontzentrazioa egin zuten atzo, 20:00etan, Basurtun bertan.

LAB sindikatuak salatu egin du Udaltzaingoak eraikina hustu izana eta nabarmendu du Juan Mari Aburto alkatea Udaltzaingoan ezartzen ari den «noraez autoritario eta errepresiboaren beste adierazpen bat» dela goizaldekoa: «Udaltzaingoa gero eta gehiago eta azkarrago urruntzen da ustez defendatzen duen hurbileko polizia eredutik».

Alkatea eta EAJ-PSE gobernua udaltzaingoaren eta herritarren arteko aldea handitzen ari direla salatu du aipatu sindikatuak, eta hori kontraesanean dagoela «hurbileko» Poliziaren ideiarekin. Halaber, alkateari eskatu diote «dinamika errepresibo hori» geldiaraz dezatela eta ez dezatela parte hartu eta ez ditzatela babestu datozen egunetarako programatuta dauden etxegabetzeak.

Desokupa Bilbon

Desokupak joan den astean jakinarazi zuen asteazken honetan Bilbon izango dela. Eragile batzuk hasiak dira biharko etxegabetzea eragozteko antolatzen: besteak beste, 7katu gaztetxea eta Bihotzean Bilboko Zazpikaleetako auzo elkartea.

Jakinarazi dute ez dakitela zein den hustu nahi duten etxea, eta mezu elektroniko bat zabaldu dute haren inguruko informazioa biltzeko: azauzodefentsa@gmail.com. Gainera, gaur manifestazioa egingo dute, 20:00etan, Etxebarrietan, eta asteazken goizean, berriz, «gosari antifa», 07:30ean hasi eta 11:30ak arte.

Atzo, sare sozialetan, Daniel Esteve Desokupako buruak berretsi zuen Bilbon izango direla bihar. Ez hori bakarrik: iragarri du bi aste barru euren Desokupa TV telesailaren kartel erraldoi bat jarriko dutela Bilboko erdigunean.


Negoziazioek porrot egin dute Kolonbian

Summary: Negoziazioek porrot egin dute Kolonbian. Protestan jarraitzera deitu dute sindikatuek eta gizarte mugimenduek. Kolonbiak Espainian duen enbaxadoreak Poliziaren jarrera defendatu du.

Ia bi aste daramatzate protestan Kolonbian, eta tarte horretan gutxienez 47 pertsona hil dira, Temblores gobernuz kanpoko erakundearen eta Indepaz Garapenerako eta Bakerako Ikerketa Institutuak egindako zenbaketen arabera. Ivan Duque presidenteak bultzatutako zerga erreformak eragin zituen manifestazioak, baina, hura erretiratuta ere, kaleak betetzen jarraitu dute herritarrek. Besteak beste, osasun erreforma bertan behera uztea eta lan merkatua hobetzea dira gazteen eskari nagusiak, baina ez bakarrak.

Duquek bart egin du bilera apirilaren 28ko greba orokorrerako deia egin zuen batzordearekin, baina akordiorik gabe amaitu dituzte elkarrizketak. «Gobernuak ez zuen ezer zehatzik esan bi gai nagusien inguruan: protesten bermeak eta segurtasun indarrek baliatutako gehiegizko indarkeria», kritikatu du Diogenes Orjuelak, Kolonbiako Langileen Zentral Batua sindikatuko ordezkariak. Hala, gaurko beste greba nazional bat antolatu dute sindikatu eta gizarte eragileek, apiriletik egiten duten hirugarrena.

Bestalde, Cali hirian izan zen atzo Duque, azken egunetan protesten erdigune bilakatu den lekuan, gobernuaren kezka adierazteko asmoz. Estatuburua lau orduz egon zen bilduta udal gobernuko ordezkariekin; ez zuen, ordea, hitzik egin manifestarien ordezkariekin. Aldiz, manifestariei eskatu zien ken zitzatela hiriko hainbat tokitan jarritako barrikadak, eta indigenei, berriz, itzul daitezela etxera, «istilu gehiago saihesteko».

Manifestariek Poliziari eta «banako armatuei» egozten dizkiete hildakoak. Baina gobernuaren ikuspegia bestelakoa da. Kolonbiak Espainian duen enbaxadoreak defendatu egin du segurtasun indarren jarrera, argudiatuta zenbaitetan «ezinezkoa» dela bereiztea nor dagoen armatuta eta nor ez. «Segurtasun indarren balizko gehiegikeriak ikertu beharko lirateke, baina baita desadostasun zilegiaren atzean ezkutatzen diren gaizkileak ere».


Summary: Tubacexek 16 milioi euro galduta hasi du urtea. Petrolioaren eta gasaren sektoreen gainbeheraren ondoren, eskari gutxi dituela azaldu du Arabako hodigileak. Kaleratzeen aurkako greban daude Amurrioko eta Laudioko fabriketan.

Gaizki amaitu zuen 2020. urtea Tubacexek, 25 milioi euroren galerak pilatu baitzituen. Eta are okerrago hasi du 2021a, hiru hilabete eskasetan 16,4 milioi euroren zuloa egin baitu.

Galera horien arrazoi nagusia da salmentak amildu egin direla: 86,5 milioiren fakturazioa izan du, iaz epe horretan baino %43,7 gutxiago. EBITDA edo irabazi operatiboa, 0,1 milioi baizik ez da izan, iazkoa baino %99,4 gutxiago.

Arabako enpresak azaldu du ekonomiaren deskarbonizazio prozesuaren ondorio direla bere salmenta eskasak. Hidrokarburo konpainiak dira haren hodien eskatzaile nagusiak, baina azkenaldian haien inbertsioak asko gutxitzen ari dira, dirua energia berriztagarriak bultzatzera doalako. Industriaren joera horretara egokitzen ari dela dio Tubacexek; esaterako, gero eta eskari gehiago ditu zentral nuklearretarako.

Zorra 310 milioiraino hazi da

Jesus Esmoris Tubacexeko kontseilari ordezkariak aitortu du «ingurumari zail bati» aurre egin behar diola enpresak, baina horretara egokitzeko ahaleginak egiten ari dela. Horien artean dago iaz 30 milioi euro txikitu zituela ekoizpen kostuak. Murrizketa horren zati handi bat kaleratzeen bitartez egin zuen Tubacexek, bere lan taldea 600 lagun txikitu baitzuen.

«Berregituraketa» horretan langileei emandako kalte ordainek eta Indiako enpresa baten erosketa bukatzeak 12,3 milioi euroren zorra gehitu du urteko lehen hiruhilekoan. Honezkero, taldearen zorra 310 milioi eurora iritsi da. Zama hori eramangarria zaiola azaldu du enpresak, iaz lotu zuelako zorra ordaintzeko egutegi egokiago bat, eta kutxan ia 190 milioi euro dituelako.

Arabako langileak, greban

Kaleratzeen arrastoa Arabako plantetara iritsi da aurten. Amurrioko eta Laudioko lantegietan 94 behargin kaleratu ditu enpresak. Beste 22 langilek enpresa utzi dute pizgarriekin, eta hamabik erretiro aurreratua hartu dute. Tubacexeko langileek greba hasi zuten otsailean kaleratzeak salatzeko, eta dagoeneko gauzatu badira ere, protestan jarraitzen dute. Martxoaren amaieran, Ertzaintzak foam jaurtigaiekin eta borrekin sakabanatu zituen Amurrioko fabrikaren aurrean batutako grebalariei.

Gaur eguerdian azaldu behar dute beren egoera Eusko Legebiltzarrean. Apirilaren 16an ganbera horren aurrean batu ziren, Laudiotik oinez joan ondoren. Orduan ere istiluak izan ziren.


Summary: Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 125 udalbatzak sinatu dute Euskaldunako deklarazioa. Iazko abenduan aurkeztu zuten euskal presoak Euskal Herriratzeko adierazpena, eta hainbat taldek bat egin zuten: EAJk, EH Bilduk, Elkarrekin Podemos-IUk, ELAk, LABek, UGTk, CCOOk, Steilas-ek, EHNEk, ESK-k, Hiru-k, Etxalde-k, CGTk eta CNTk.

Iazko abenduaren 20an, Bilboko Euskalduna jauregian euskal presoak Euskal Herriratzeko adierazpena aurkeztu zuen Etxerat-ek. EAJk, EH Bilduk, Elkarrekin Podemos-IUk, ELAk, LABek, UGTk, CCOOk, Steilas-ek, EHNEk, ESK-k, Hiru-k, Etxalde-k, CGTk eta CNTk egin zuten bat adierazpenarekin, eta, geroztik, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako 125 udalbatzak ere sinatu dute.

Araban, bertzeak bertze, Laudion, Amurrion eta Trebiñun sinatu dute; Bizkaian, Gernikan, Leioan, Barakaldon eta Santurtzin; eta Gipuzkoan, Donostian, Irunen, Arrasaten eta Tolosan

Adierazpenak jasotzen du Espainiako Gobernuari «Euskal Autonomia Erkidegoko gizartearen» eta adierazpenaren izenpetzaileen «sostengu osoa» helarazten diotela euskal presoei «legedi arrunt soila eta espetxe politika normalizatu bat aplikatzeko beharrezkoak diren urratsak egitea erabakitzen badu, iraganeko logiken araberako legedian oinarritutako legedia behin betiko gaindituz».

Etxerat eta Sarek ontzat jo dute espetxe politika normalizatzeko bidean eginiko urratsa: «Espainiako eta Frantziako gobernuek espetxe politikaren humanizazioan eta salbuespenen bukaeran aurrera egiten jarraitzea espero dugu, konponbidearen eta bizikidetzaren bidean», nabarmendu dute.

Adierazpena sinatu duten herrien zerrenda:

Araba:

Donemiliaga, Barrundia, Iruraitz-Gauna, Zalduondo, Agurain, Dulantzi, Asparrena, Arraia-Maeztu, Lagran, Zuia, Urkabustaiz, Zigoitia, Oion, Laguardia, Samaniego, Bastida, Gaubea, Gesaltza, Kuartango, Erriberagoitia, Lantaron, Laudio, Amurrio, Okondo, Aiara herria, Artziniega, Argantzon eta Trebiñu.

Bizkaia:

Mungia, Gordexola, Zierbena, Mañaria, Arrankudiaga (eta Zollo), Arakaldo, Zeberio, Arrigorriaga, Zaratamo, Orozko, Basauri, Larrabetzu, Gernika, Elorrio, Mendata, Muxika, Morga, Ajangiz, Elantxobe, Güeñes, Gamiz-Fika, Gatika, Areatza, Lemoa, Bermeo, Zaldibar, Leioa, Erandio, Arantzazu, Igorre, Ermua, Lezama, Derio, Zamudio, Sondika, Loiu, Aulesti, Markina-Xemein, Barakaldo, Zornotza, Alonsotegi, Santurtzi, Berriz

Gipuzkoa:

Irun, Astigarraga, Hernani, Usurbil, Elgoibar, Deba, Mutriku, Arrasate, Bergara, Oñati, Donostia, Ataun, Beasain, Itsasondo, Lazkao, Legazpi, Legorreta, Ordizia, Ormaiztegi, Segura, Urretxu, Zaldibia, Zegama, Zerain, Zumarraga, Getaria, Aia, Zarautz, Zumaia, Lezo, Oiartzun, Pasaia, Aduna, Alegia, Altzo, Amezketa, Anoeta, Asteasu, Berastegi, Elduain, Gaztelu, Ibarra, Irura, Leaburu, Lizartza, Orexa, Tolosa, Villabona, Zizurkil, Aizarnazabal, Azkoitia, Azpeitia, Errezil, Zestoa.


Summary: Xabier Anduaga tenor donostiarrarentzat Opera Awards sarietako bat. ‘Opera’ aldizkariak abeslari gazterik onenaren saria eman zion atzo, Londresen

Vasilisa Berzhanskaia (1993) mezzo-soprano errusiarra eta Xabier Anduaga (1995) tenor donostiarra abeslari berri onenak izendatu zituen Opera aldizkariak atzo Londresen, International Opera Awards sarietan.

Anduaga hamabost urterekin hasi zen bakarlari, Donostiako Orfeoian. Musikene Euskal Herriko goi mailako ikastegian egin zituen musika ikasketak, eta Elena Barbe sopranoarekin kantukoak. Ondoren, beste interprete hauekin ere jardun zuen: Alberto Zedda, Ana Luisa Chova, Ernesto Palacio eta Juan Diego Florez, besteak beste.

Hain zuzen ere, Zedda maisuak 2016an Italiako Pesaroko Accademia Rossinianan parte hartzeko aukeratu zuen Anduaga, eta Gioacchino Rossiniren Il Viaggio a Reims (Reimsera egindako bidaia) opera kantatuz egin zuen debuta.

Gaur egun, Madrilgo Errege Antzokian entseatzen ari da Anduaga, Gaetano Donizettiren Viva la mamma opera egingo baitute ekainaren 2tik 31ra bitartean, 11 funtziotan.

International Opera Awards sari nagusiak Lise Davidsen soprano norvegiarrarentzat eta Javier Camarena tenor mexikarrarentzat izan dira.


Summary: Iturrietako, Labrazako eta Arkamoko parke eolikoen aurkako alegazioak aurkeztu ditu EH Bilduk. Eusko Jaurlaritzari kokalekuak aukeratzeko orduan «kudeaketa txarra» egin izana leporatu dio EH Bilduk. Koalizioak nabarmendu du gune horiek Natura 2000 sarean sartutako Kontserbazio Berezirako Eremuak direla.

Arabako Natur Insititutuak atzo egin zuen alegazioak aurkezteko lehen urratsa, eta gaur EH Bilduk ere bide bera jarraitu du. Espainiako Gobernuak Araban duen ordezkaritzan aurkeztu ditu Aixendar konpainiak Labrazan, Arkamon eta Iturrietan (Araba) egitekoak dituen parke eolikoen kontrako alegazioak. EH Bilduko eledun Kike Fdez. de Pinedok gogorarazi du koalizioak eskua luzatu ziela Foru Gobernuari eta Ramiro Gonzalez Arabako Ahaldun Nagusiari alegazioak batera aurkezteko, baina ez dutela erantzunik jaso.

Fdez de Pinedok nabarmendu du Eusko Jaurlaritzak kokaleku horiek aukeratzeko orduan «kudeaketa txarra» egin duela, eta «planifikazio txarra» egon dela. Halaber, oroitarazi du gizartearen gaitzespen zabala dagoela proiektuaren kontra, eta gizarte erakundeek, udalek, kontzejuek eta talde ekologistek 18.000 alegazio baino gehiago dituztela oroitarazi du.

EH Bildurentzat bereziki larriak dira Iturrietako eta Arkamoko kasuak, bi gune horiek Natura 2000 sarean sartutako Kontserbazio Berezirako Eremuak direlako. «Argi utzi nahi dugu Eusko Jaurlaritzak atzera egin behar du zentral horiek Labrazan, Iturrietan eta Arkamon eraikitzeko ahalegina. Sistema berriztagarrien hedapena ordenatua eta arduratsua izan behar da», nabarmendu du Fdez de Pinedok.

Arabako Natur Institutua ere aurka

Arabako Natur Institutuak (ANI) alegazioak aurkeztu zituen atzo Arkamon eta Iturrietako mendietan parke eolikoak egiteko proiektuaren kontra. ANIk salatu zuenez, Europa Natura 2000 sarearen barruan daude bi zonak, eta kontserbaziorako gune babestu gisa izendatuta daude. Bertzeak bertze, landare espezie endemikoak, hegazti harrapakariak, saguzarrak eta aztore arranoak bizi dira bertan.

Elkarteak nabarmendu zuenez, haize errotek inpaktu bisual handia eragingo lukete, eta hori ez da bateragarria egun dagoen paisaiarekin: «Haize errota horiek paratzeak obra zibil handi bat eskatzen du, sartzeko pistak, plataforma elektrikoak eta transformadoreak eraiki beharko liratekeelako». Elkarteak nabarmendu zuen bai Arkamo, bai Iturrietako mendiak fauna botanika eta paisaia aberastasun handiko guneak direla eta daukaten izendapenek nahikoa babes eman beharko lukeela horrelako proiektuen aitzinean.


Summary: Erabakitzeko eskubidearen inguruan mintzatu dira Haimaka Gararen laugarren mahai inguruan. Hamaika Gara egitasmoaren sustatzaileek antolatu duten solasaldi zikloko laugarrena egin dute Euskal Herriko, Kataluniako eta Galiziako ordezkari banak, Martxelo Otamendik moderatuta.

Galizian, Katalunian eta Euskal Herrian erabakitzeko eskubidearen inguruan izan diren prozesuez mintzatu dira gaurkoan. Europaren eta Espainiaren aurrean elkarlana sustatzeaz, batera aritzeko esparruez eta beste hainbat erronkaz aritu dira Marcel Mauri Kataluniako Omnium Culturaleko ordezkaria, Maria Xose Bravo Via Galega taldeko kidea eta Amalur Alvarez Gure Esku-ko bozeramailea. Martxelo Otamendi BERRIAko zuzendariak egin ditu moderatzaile lanak. Mahai ingurua zuzenean ikusi ahal izan da BERRIA.eus-en

Bravok adierazi du erabakitzeko eskubidea ezinbestekoa dela gizarte eta ekonomiako eguneroko kontuak ebazteko. «Demokratikoki erabaki ahal beharko genuke zer izan nahi dugun».

Maurik nabarmendu du bere erakundeak azken urteotan pairatu duen jazarpena, Espainiaren aldetik, eta gogoratu du kartzelan dituen kideak: «Omniumen askoz iraunkorragoak gara errepresioaren aurrean». Azken urteotan gertatutakoaz «ikasi» behar dela, eta «jauzi handiagoa egin».

Alvarezek, berriz, esan du «urratsak» egin behar direla galdeketa bat egin baino lehen, «erabakitzea prozesu bat delako, gertaera bat barik». Eta dei egin die Euskal Herriko, Kataluniako eta Galiziako eragileei agendak sinkronizatzera, «fronte demokratizatzaile bat sortzeko»

Hamaika Gara ekinbideko sustatzaileek zazpi solasaldiko ziklo bat antolatu dute, eta Galeusca: hiru herri erabakitzeko bidean solasaldia zikloko laugarrena izango da. Burujabetzaren eta erabakitzeko eskubidearen inguruan hausnartzea, eta «aktualitateari lotuta dauden beste gai batzuekin duten intersekzionalitatea aztertu eta herri eztabaida bat elikatzea» dira egitasmoaren helburu nagusiak.


Summary: Cebekek «konplexuak uxatzera» deitu du fiskalitatea lehiakortasun tresna moduan erabiltzeko. EAEko BPGa %0,2 igo da aurtengo lehen hiruhilekoan, baina Bizkaiko enpresarien elkartea baikor dago: «Lehenago edo geroago igoko da. Ziur asko, txertaketaren eskutik».

«Euskal ekonomiak igoera epela izan du aurtengo lehen hiruhilekoan. Epe laburrerako aurreikuspenak moteldu egin dira, baina ez gaude ezkor. Lehenago edo geroago egingo du gora; ziur asko, txertaketaren eskutik». Iñaki Garcinuño Cebek Bizkaiko enpresarien elkarteak horrela laburbildu du Araba, Bizkai eta Gipuzkoako ekonomiaren urte hasiera. Datuak, dena den, ez dira espero bezain onak. Iazko azken hiruhilekoan %0,5 handitu zen BPGa, eta aurtengo lehen neurketa apalagoa izan da. Garcinuñoren iritziz, pandemiaren laugarren olatuak eta txertaketa moteldu izanak eragin zuzena dute datuan, ekonomiaren susperraldia eta bereziki zerbitzuen sektorekoa atzeratu duelako. Hala ere, baikor dago, sinetsita baitago ekonomia suspertzen hasten denean prozesu egonkorra izango dela. BPGa aurten %6,5 igoko dela aurreikusten da.

Cebekek aurtengo bere lehen inkestaren datuak plazaratu ditu, eta enpresa gehienak iazko abenduan bezalaxe daude. %50ek eskaera maila «baxua edo oso baxua» dute; hala ere, apirilean eta maiatz hasieran hazkunde zantzu txikiak sumatu ditu elkarteak. Enpleguari dagokionez, enpresen %75ek egungo langile kopurua mantenduko dutela uste dute; %14k, murriztu egingo dutela; eta %17k, handitu egingo dutela. Alde horretatik, aldi baterako erregulazioak erreminta oso baliagarria direla nabarmendu du, eta ekonomiak «dopatuta» jarraitu behar duela. Laguntza publikoez ari zen.

Aldi baterako erregulazioekin pozik dago, baina, Garcianuñoren ustez, berriz aztertu behar da «COVIDarengatik kaleratzeak egiteko debekua». Haren ustez, pandemia luzatzen ari da, eta aldaketa bat behar da, lantaldeari buruzko erabakiak hartzeko garaian enpresek duten «ziurgabetasuna» ez delako lagungarria: «Erregulazio bat saihesteko biderik onena aldi baterako erregulazioa da, eta aldi baterako erregulazioa saihestekoa, aurrez hitzarturiko malgutasuna».

Enpleguaz hitz egitean, Garcinuñok kritika oso zorrotzak egin dizkie sindikatuei: «Langileen eta enpresen aurka doaz. Marketina egiten dute. Elkarrizketa sozialaren mahaia mespretxatzen dute. Alderdi politikoak balira bezala jokatzen dute, nahiz eta inork ez dituen bozkatu». Zehazten hasita, sindikatu abertzaleei egotzi die jarrera hori, eta ELAri bereziki: «Hauteskunde sindikaletan babes sendoa duen heinean, ardura handiagoz jokatu beharko luke. Euskal gizartearen eta lan harremanen ingurunearen mesederako, adostasuna beharrezkoa da».

Zerga igoerarik ez

Enpresentzako «dopina» aipatu du Garcinuñok, eta argi hitz egin du: «Madrilen zergak jaistearen alde egiten duen alderdi batek irabazi ditu hauteskundeak; horrek kontzertu ekonomikoaren erabileraren inguruan hausnartzera eraman behar gaitu. Konplexuak uxatu behar ditugu kontzertu ekonomikoa lehiakortasuna hobetzeko lanabes moduan erabiltzeko. Besteak beste, zerga tipoa jaitsiz». Cebeken diskurtsoa ezaguna da, eta berriz errepikatu du: zenbat eta tipo baxuagoak, orduan eta aukera handiagoa enpresak erakartzeko, eta haren bidez enplegua.

«Lehentasuna, orain, enpresak berpiztea da. Ezin dugu prozesua oztopatu: hau ez da presio fiskala igotzeko garaia», gehitu du. Horri dagokionez, azaldu du nazioarteko funtsak enpresa asko erosten ari direla, baina horrek ez duela zertan sustraien galera ekarri. Hori eragozteko baldintza ekonomiko egokiak sortzeko eskatu du, eta erantsi du bakarrik eztabaida zabal baten bitartez lortu daitekeela hori. Azkenik, Garcianuñok asteazkenean utziko du bere postua, zortzi urteko ibilbidearen ondoren, eta bere jardunaren balantze ona egin du. Carolina Perez Toledok ordezkatuko du. EAEn lurralde mailako enpresa elkarte bat zuzenduko duen lehen emakumea da.


Testen %4,3 positiboak izan dira

Summary: Testen %4,3 positiboak izan dira. 536 kasu atzeman dituzte Osakidetzak eta Osasunbideak

Osakidetzak eta Osasunbideak atzo 12.373 test egin zituzten COVID-19a atzemateko, eta 536 izan ziren positiboak: testen %4,3. Bizkaian atzeman zituzten kasu gehien: 265. Atzetik doaz Gipuzkoa (163), Nafarroa (75) eta Araba (32). Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako datuei begira, zazpi aste baziren %5eko portzentajetik gora zebiltzala bat, eta orain %4,7ko ehunekoa lortzea nabarmentzeko moduko datua da. Nafarroako datuak bakarrik begiratuta, positibo tasa %2,9 da, dezente apalagoa.

Intzidentzia tasa metatuaren bilakaera ere, oro har, beherakoa da. Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, azken datuen arabera, 402,5 kasukoa da, eta, hainbat kalkuluren arabera, bihar, beherako joerak etenik ez badu, 400eko muga horretatik behera egongo da. 400eko muga erabiltzen zuen Jaurlaritzak alarma egoera bertan behera utzi aurretik, aparteko murrizketak ezartzeko, behin portzentaje horretatik gora birusaren transmisio arriskua asko handitzen dela adierazita. Nafarroan 269 da.

Erietxeetan egoera arintzen ari da. Atzo 75 COVID-19aren ondoriozko ospitaleratze egin behar izan zituzten Hegoaldean. Osakidetzak eta Osasunbideak emandako azken datuen arabera, ZIU Zainketa Intentsiboen Unitateetan orain 184 paziente daude, eta 452 gaixo dira gela arruntetan erietxeraturik.


Summary: Ballymurphyko sarraskiko biktimak errugabeak zirela ebatzi dute. Siobhan Keegan epaileak jakinarazi du hilketak «justifikaziorik gabeak» izan zirela, eta zibilek ez zutela harremanik talde paramilitarrekin. 1971ko abuztuaren 9 eta 11 bitartean, Erresuma Batuko soldaduek hamar lagun hil zituzten Belfasten.

Mende erdiko borrokaren ostean, Ballymurphyko sarraskian hildakoen ahaideek urte luzez espero zutena entzun dute: hamar biktima errugabeak zirela, eta horien heriotzak «justifikaziorik gabeak» izan zirela.

1971ko abuztuaren 9tik 11ra, 36 orduan, Erresuma Batuko armadaren paraxutisten erregimentuak hamar zibil hil zituen —gerora hil zen beste bat, ospitalean—, IRA Irlandako Armada Errepublikanoko kideak atxilotzeko operazio batean; garai hartan, soldaduek baimena zuten IRAko boluntarioak atxilotzeko, eta gero horiek epaiketarik gabe espetxeratzeko.

Ikerketa ofizialaren arabera, hildakoak «terroristak» ziren, eta horrek libratu egin zituen Ipar Irlandako hiriburuan egon ziren soldaduak; senideentzat, baina, «iraina» izan zen ondorio hori. Bloody Sundayn (Igande Odoltsua) gertatu ez bezala, Belfast mendebaldeko Ballymurphy auzoan ez zen izan ez kazetaririk ez kamerarik, eta inork ez zuen dokumentatu gertaturikoa.

Gaur jakinarazitako ondorioetan, ordea, Siobhan Keegan epaileak ebatzi du hamar hildakoak ez zirela talde paramilitar bateko kide, ez zutela armarik eskura eta ez zirela Erresuma Batuko militarrentzako mehatxu; hala, egun horietan 11 lagun hil zituzten arren, Keeganek ondorioztatu du horietako bat ez zutela soldadu britainiarrek hil.

Zehazki, Keeganek azaldu du hamar heriotzetako zazpitan «neurriz kanpo» erabili zela indarkeria, eta kritiko agertu da garai hartan gainontzeko hirurak ikertu ez zirelako. Are, bere ikerketak eta testigantzek iraun bitartean Erresuma Batuko armadak emandako froga eskasiaz ere ohartarazi du.

Epailearen sententziak poza eragin die ahaideei, eta txaloak ere entzun dira auzitegi barruan, erabakiaren irakurketaren berri ematen aritu diren hedabideek azaldu dutenez; hala, Keeganek espero du epaiak «bakea emango diela familiei». Ebazpenaren berri izan ostean, senideek jakinarazi dute «euforiko eta lasai» daudela: «Beti jakin izan dut nire aita errugabea zela, baina orain munduak ere badaki. Emozionala izan da, bide luze-luzea izan da, 50 urte itxoin behar izan dugu», adierazi du Joseph Murphyren alaba Janet Donnellyk.

Politikagintzatik, Michelle O'Neill Ipar Irlandako lehen ministrordeak adierazi du gaurkoa «biktimentzako eta egiarentzako eguna» dela: «Ballymurphyn gertaturikoa estatu hilketa bat izan zen, eta, hamarkada luzez, britainiar gobernuak ezkutatu egin du hori». Naomi Long Justizia ministroak, berriz, esan du Erresuma Batuko Gobernuak barkamena eskatu behar duela Ballymurphyn gertaturikoagatik.

Mende erdi iraun duen ahaideen presio kanpainak fruitu zenbait eman zituen 2016an, Ipar Irlandako auzitegietako presidente Charles Declan Morganek gomendioa eman baitzuen Ballymurphyn gertaturikoa argitzeko ikerketa bat abiatzeko; gobernuak finantzaketaz eztabaida handia izan ostean, justiziak 2018ko urtarrilean baieztatu zuen martxan jarriko zutela.

Urte hartako azaroan hasi ziren lekukotzak entzuten, eta hainbat soldadu ohiren testigantzek berebiziko garrantzia hartu zuten. C4 deiturikoarenak, esaterako —73 urte ditu—, adierazi zuen Ballymurphyn «hilketak» ikusi zituela egun horietan: «Ekintza terroristekin zerikusirik ez zuten zibilei tiro egin zieten». Hura ez zen paraxutisten erregimentuko soldadua, baina egun horietan Ipar Irlandan zegoen, familia bisitatzen.

2019ko martxoan, berriz, Geoffrey Howlett jeneral ohiak —91 urte ditu— azaldu zuen bere soldaduek uste zutela «lana ongi» egin zutela 1971ko egun horietan, eta «pixka bat kitzikatuta» zeudela, baina «ez hilketengatik».

Haren iritziz, Ballymurphy auzoan tiro egin zieten zibilak ez ziren IRAko boluntarioak, baina egun horietako giroa «gerretakoen antzekoa» zen. W97 deituriko lekukoak ere —soldadu ohiak— oroitzapen hori du, martxoaren 19an azaldu zuenez; esperientzia «beldurgarri bat» aipatu zuen: «Gure baseari tiro egin zioten, oso gogor. Benetan oso beldurgarria izan zen». Urteotan gogoratzen duenaren arabera, tiroketek «hainbat ordu» iraun zuten.

Ehun lekuko; besteak beste, Gerry Adams

Denera, epaileak 100 testigantza baino gehiago entzun ditu iragan urteko martxora arte; besteak beste, 60 soldadu ohirenak, 30 zibil baino gehiagorenak eta balistikan eta patologian aditu direnenak. Gerry Adams Sinn Feinen buruzagi ohiak ere eman zuen bere lekukotza.

Besteak beste, auzi hauek aztertu dituzte urte eta erdi iraun duen prozesuan: zer egoeratan hil ziren biktimak; nolakoak izan ziren Erresuma Batuko armadaren operazioaren helburua, plana eta kontrola; zenbaterainoko indarkeria hilgarria erabili zen operazioan; eta biktimek premiazko laguntza medikoa jaso ahal izan ote zuten.

1971ko abuztuaren 9an, Hugh Mullan apaizari eta Frank Quinn gazteari Belfast mendebaldeko Springfield Park inguruan egin zieten tiro; Mullan, hain justu, zaurituriko zibil bati lagundu nahian ari zen, eta zapi zuri bat zuen eskuan.

Horiez gain, Divismore Parken, Erresuma Batuko armadaren kuartel baten kanpoan, soldaduek Noel Philips gazteari, Murphyri, Joan Connollyri eta Daniel Teggarti egin zieten tiro; epaileak adierazi du balitekeela inguruan IRAko boluntarioak tiroka egotea, baina ez dagoela frogarik biktimak talde paramilitarrarekin lotzeko.

Azkenik, hurrengo egunean, militarrek Eddie Doherty hil zuten Whiterock kalean, hari ere tiro eginda, eta, abuztuaren 11n, Whiterock Roaden, Joseph Corr eta John Laverty hil zituzten. John McKerr gerora hil zen.


Summary: Nafarroako Auzitegi Nagusiak atzera bota du etxeratze agindua. Erabakiaren arabera, etxeratze aginduaren neurriak ez du egungo beharren eta proportzionaltasunaren erregela betetzen. Ostalaritzako establezimenduetako terrazen ordutegi muga ere ez du berretsi, etxeratze aginduari lotutako neurri bat delako.

Nafarroako Auzitegi Nagusiak bertan behera utzi du Nafarroako Gobernuak indarrean mantendutako etxeratze muga: gaur egun, gaueko 23:00etatik goizeko 6:00ak bitarte zehaztuta dago muga hori. Gauean gerta daitezkeen jende pilaketa ugariak eta kaleko edana eragozteko hartu zuen erabaki hori Nafarroako Gobernuak, baina Nafarroako Auzitegi Nagusiak deuseztatu egin du, eta adierazi du neurriak ez duela beharren eta proportzionaltasunaren erregela betetzen. Ostalaritzako establezimenduetako terrazen ordutegi muga ere ez du berretsi, etxeratze aginduari lotutako neurri bat delako.

Erabakiarekin batera adierazi dutenaren arabera, kaleko edana eta jende pilaketa horiek eragotzi nahi izana ez da nahikoa arrazoi hain modu «inbaditzailean» oinarrizko eskubideak mugatzeko. Gaineratu dutenez, neurri murriztaile horiek «ez dituzte behar bezala justifikatu beharraren eta proportzionaltasunaren erregela betetzeko». Gainera, nabarmendu dute kaleko edanaren edo kaleko zurrutaren gaineko kontrola «legeria arrunta aplikatuz» egin daitekeela, «pandemia baino lehen egiten zen bezala».

Behin erabaki hori hartuta, Nafarroako Gobernuak errekurtso bat aurkeztu dezake Auzitegi Gorenean, eta, hori egitekotan, han aztertuko dute gaia sakonago. Nafarroako Auzitegi Nagusiak nabarmendu duenez, inoiz ez dituzte zalantzan jarri Nafarroako Gobernuak hartutako eta zehaztutako neurriak –konfinamendu perimetrala eta abar–, eta esan dute ez dutela auzitan jartzen erabaki horien eraginkortasuna. Hala ere, azpimarratu dute hori ez dela nahikoa funtsezko eskubide bat «hain neurri murriztailean» mantentzeko.

Eremu pribatuan zein publikoan gehienez sei pertsona biltzeko mugei dagokienez, salak dio «egokia eta proportzionala» dela erabakia, aurreko ebazpenetan adierazi duen bezala. «Agerikoa da kutsatze ugari gertatzen ari direla espazio horietan, neurriak malgutzen direlako; beraz, ez litzateke logikoa esatea eremu publikoan sei pertsona baino gehiagoko bilkurak ezin direla egin, eta, aldi berean, eremu pribatuan horixe bera baimentzea, horrek dakarren arriskuarekin», argudiatu dute epaileek. Gaineratu dute Nafarroako Gobernuak aurkeztutako txostenek agerian uzten dutela gune publikoetan eta pribatuetan jende asko biltzen denean kutsatze asko izaten direla, eta, beraz, gehienez sei lagun biltzeko muga ezartzea erabaki «proportzionala» dela kutsatzeak eragotzi edo gutxitu nahi badira.

Horrez gain, Nafarroako Justizia Auzitegiak ontzat jo ditu Nafarroako Gobernuak hartutako gainerako neurriak, bereziki gurtza aretoetan ezarritako edukiera mugak: «Beharrezkoak eta proportzionalak dira». Gainera, Administrazioarekiko Auzien Salak joan-etorriak mugatzeko eskumena aitortu dio Nafarroari. Beraz, herrikako itxialdi perimetralak ezartzerik izango du. Auzitegiaren erabakia jakin bezain laster, Maria Txibite Nafarroako Gobernuko presidenteak esan du errespetatzen duela, baina zehatz-mehatz aztertuko dutela ebazpena. Hori bai, «harrituta» agertu da epaileek ostalaritzako terrazen ordutegiaren muga baztertzeko hartutako erabakiarekin.


Summary: Pezeta bilketa, Malawiko LGTBIQ+ kolektiboaren alde. Alaitz Saizar pasaitarrak jarri du martxan egitasmoa, Malawiko beste bi ekintzailerekin batera. Dirua biltzeko kanpaina jarri dute martxan, GKE bat sortzeko asmoz.

Malawin zegoela, Emory 23 urteko gaztearen kasuaren berri izan zuen Saizarrek. Lesbiana izateagatik kale gorrian geratu zen Emory, eta LGTBIQ+ kolektiboaren aldeko kanpaina bat abiatu dute orain biek, beste ekintzaile batekin batera. Iragan hilabetean BERRIAk Saizarri egin zion elkarrizketan, azaldu zuen malawiarrentzat «ez dagoela» pertsona homosexual edo transexualik, 186.000 malawiar LGBTQI+ gisa identifikatzen diren arren: «Sexu berekoen arteko harremanak immoraltzat jotzen dituzte, arau kultural eta ideologia erlijiosoengatik». Legea ere ez daukate alde kolektibo horretako pertsonek: sexu bereko pertsonekin harremanak izateagatik bost urteko kartzela zigorra ezartzen du legeak emakumeentzat, eta hamalau urtekoa gizonezkoentzat. Transexualitatea, berriz, legez kanpokoa da.

Egitasmoaren bidez biltzen duten diruarekin, kolektiboaren egoera hobetzeko asmoa daukate, eta, horretarako, GKE bat sortzekotan dira: «Arazoren baten aurrean dagoen orok nora joana izatea da gure asmoa. Kolektiboko datu base bat eduki nahi dugu, eta hiru edo lau hilabetetik behin dei bat egin, haien egoeraren jarraipen bat egiteko. Bakarrik ez daudela sentitu behar dute. Laguntza psikologikoa eta juridikoa ere eman nahi diegu», azaldu zuen pasaitarrak elkarrizketan. Herrialdeko egoeraren berri emateko, bideo bat zabaldu dute.

Pasai Antxoko Topaguneak kanpainan lagundu nahi izan du, eta sareetan zabaldu du proposamena: ekainean pezetak eurotara aldatzeko epea bukatzen dela eta, pezeta zaharrak atera eta eurotara aldatu ondoren, kanpainarako ekarpena egiteko baliatzeko deia luzatu dute. Hala ere, pezetarik ez duenak ere ekarpena eurotan egiteko aukera izango du. Maiatzaren 16an, 12:30etik 13:30era izango da ekarpena egiteko aukera, Antxoko Zumardia kalean.


Summary: Pertsona bat zendu da Aiaran izandako auto istripu batean, eta bertze bat zauritu. Hiru autok izan dute istripua, goizeko 11:00etan.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, goizeko 11:00etan izan da istripua, A-625 errepidean, Aiara (Araba) parean. Hiru autok talka egin dute, eta gidarietako bi autoan harrapatuta geratu dira; suhiltzaileek atera behar izan dituzte. Horietako bat han bertan hil da, eta bertzea larrialdi zerbitzuek erietxera eraman behar izan dute.

Ertzaintzak ikerketa abiatu du gertatutakoa argitzeko.


Summary: Erik Jakak ez du jokatuko Banakako Txapelketa. Egungo buruz buruko txapeldunak perikarditisa du, eta lau eta zortzi aste bitartean beharko du osatzeko. Baikorekin jokatu duen lehen partidan hartu du min.

Erik Jakak ezingo du buruz buruko txapela defendatu. Lizartzako (Gipuzkoa) aurrelariak perikarditisa du, eta, medikuen arabera, lau eta zortzi aste bitartean beharko du osatzeko. Jaka igandetik dago ospitalean, Bilbon, IMQ Zorrotzaurreko klinikan, Miribillako jaialdiko lehenbiziko partida jokatzen ari zela ondoezik sentitu zenetik. Mina sentitu zuen bularraldean, eta horrek arnasa hartzea zaildu zion. Zorabiatu eta guzti egin zen. Halere, saiatu zen jokatzen, baina, hobera egin beharrean, okerrera egin zuen. Hori ikusita, partida bertan behera uztea erabaki zuen.

Handik gutxira, anbulantzia batean zegoen, klinikarako bidean, probak egin ziezazkioten, eta han dago ordutik. Ondo bidean, gaur emango diote sendagiria. Baina Banakako Txapelketa asteburu honetan bertan hastekoa da —bihar aurkeztuko dute, Donostian, Kursaal jauregian—, eta, txapelduna izanda, Jakak datorren astera arte jokatu behar ez zuen arren, lesioak txapelari eusteko aukerarik gabe utzi du.

Kolpe latza da: batetik, iaz egindako lan bikaina errepikatzeko aukerarik gabe utzi du; bestetik, kolpe batez apalduko zaio Baikorekin sinatzeak eragindako ilusioa. Lehen txapelketa jokatuko zuen Aspe utzi eta Baikora joan denetik. Hain zuzen ere, Baikoren elastikoa jantzi duen lehen egunean hartu du min. Nekez izan zezakeen estreinako okerragorik.

Enpresak jada jakinarazi du nor ariko den haren ordez: Axier Arteaga. Lasarte-Oriako (Gipuzkoa) aurrelariak galdu egin zuen atarikoa Iñaki Artolaren aurka (22-2), baina Jakaren lesioak buruz burukoaren atea ireki dio berriz ere. Jaka zerrendaburua izango zen. Ziurrenik, Mikel Urrutikoetxeak beteko du haren tokia final-laurdenetan. Jon Ander Peña, Oinatz Bengoetxea, Asier Agirre, Artola eta Arteaga izango dira Baikoren pilotariak buruz burukoan. Aspekoak, berriz, hauek izango dira: Jokin Altuna, Joseba Ezkurdia, Danel Elezkano, Dario Gomez, Beñat Rezusta eta Jose Javier Zabaleta.


Summary: Ainhoa Etxebarria: «Erdaretara jotzeko baino, erdaretako zenbait berba erabiltzeko joera dagoela esango nuke». Zortzi asteren ondoren, gaur egin dute Arnasa Gara kanpainako azken elkarrizketa digitala, Ainhoa Etxebarriarekin. Lehen hitzak dakar bigarrena ikus-entzunezko pilula izan dute hizpide.

Zortzi asteren ondoren, gaur amaitu da Arnasa Gara kanpaina. Martxoaren 18an aurkeztu zuten: Uemaren, Eusko Jaurlaritzaren eta Nafarroako Gobernuaren artean martxan jarritako proiektu bat da, eta bide ematen du udalerri euskaldunetan ohikoak diren zenbait testuingururen inguruan eta arnasguneen garrantziaren inguruan hausnartzeko. Hiru Damatxo ekoiztetxeak egindako zortzi bideo izan dira kanpainaren ardatza, eta aste honetan bertan zabaldu dute azkena: Lehen hitzak dakar bigarrena. Hain justu ere, ikus-entzunezko pilula hori izan dute hizpide gaur egin duten azken elkarrizketa digitalean: Ainhoa Etxebarria irrati esatari, aurkezle eta antzezlearekin egin dute, eta jada ikusgai dago BERRIAren Instagram kontuan.

Graxi Arregi, Erika Olaizola eta Iratxe Urkiaga antzezleak eta Ainhoa Etxebarria bera dira protagonista azken bideoan. Sagardotegi baten kanpoaldean ageri dira. Euskaraz ari dira horietako hiru, baina laugarrena iristen denean erdararako urratsa egiten dute guztiek. Maiz gertatzen den egoera horixe islatzen du, hain zuzen, bideoak: euskaldunen artean modu naturalean euskaraz aritu arren, askotan, lagunartera erdaldun bakar bat iritsi, eta aski izaten dela euskaldunon hizkuntza ohitura guztiak aldatzeko. Horrela, «erdalduna euskarara erakarri beharrean, euskaldunak hasten dira erdaraz, euskara bigarren mailako hizkuntza bihurtuz eta euskara zubi bat ere badela ahaztuz», adierazi dute esketxarekin batera.

Etxebarriak aipatu duenez, erabat islatuta sentitu da ikus-entzunezkoan agertzen den testuinguruarekin. Gizartean sarritan gertatzen den egoera bat dela esan du, eta bere lagunartean ere bizi izan duela antzekorik: «Kuadrillan italiar bat dugu. Gaztelera eta euskara ikasi ditu, baina euskara ez du guztiz menperatzen oraindik. Kasu horretan, bereziki gaztelaniaz hitz egiten dugu harekin, eta euskarazko esaldiak ere nahasten ditugu». Hala, esketxean bertan girotu duten egoera bera deskribatu du, baina aitortu du askotan euskaraz mintzatzera pasatzen direla lagun italiarra bertan dagoela ahaztuta: «Sarritan ahaztu egiten zaigu bera hor dagoela, eta euskarara pasatzen gara. Orduan, zerbait ulertzen ez duenean, galdetu egiten digu, eta guk itzuli egiten diogu esan berri dugun hori».

Hala ere, aipatu du errealitate hori Ondarroarekin (Bizkaia) eta bere kuadrillarekin lotzen duela, eta herritik irtetean aldatu egiten dela sentipen hori. Kasurako, Donostia eta Bilbo jarri ditu adibidetzat. Bi hirietan bizi izan da, eta haren hitzetan, «oso desberdina da» ingurune horietan dagoen joera. Adierazi du udalerri horietan jarrera kontzienteago bat behar dela euskarari eusteko, eta askotan norberari dagokiola hori. Hain justu ere, Nor da Tomas Hidalgo esketxa izan dute hizpide gogoetagai horretan; izan ere, Etxebarria bera agertzen da pilula horretan, eta euskarari kontzienteki eusten dion pertsonaia bat interpretatzen du: «Askotan gertatzen zait hori… Nire itxura ikusi, eta jendeak pentsatzen du ez dakidala euskaraz. Horrelakoetan esaten diet nirekin lasai hitz egin dezaketela euskaraz».

Gazteen hizkuntza ohituren inguruan ere hitz egin dute, eta Etxebarriak azaldu du bere inguruan ez duela sumatzen gero eta erdaretarako joera gehiago dagoenik, alta, bai erdarazko zenbait berba edo kontzeptu erabiltzeko joera: «Erdaretara jotzeko baino, erdaretako zenbait berba erabiltzeko joera dagoela esango nuke». Hala ere, esan du sareetan eta bestelako plataformetan dituzten erreferenteei erreparatuz gero agian aldatu egingo litzatekeela irudipen hori. Arnasguneei dagokienez, azkenik, Arnasa Gara kanpainaren bitartez ezagutu duen kontzeptu bat dela aitortu du, nahiz eta arnasguneen esanahiak biltzen duen ideiarekin lehenagotik bat etorri: «Konturatzen nintzen zenbait udalerri arnasguneak zirela, euskara bizi-bizirik zegoela udalerri horietan, baina ez nuen kontzeptu horrekin lotzen».

Zortzi pilula, zortzi gonbidatu

Azkena izan da Ainhoa Etxebarriaren elkarrizketa. Aurrez, astez aste egin dituzte zuzenekoak, bakoitza aste horretan zabaldutako ikus-entzunezko pilularen inguruan. Hausnarketa interesgarriak eta bizipen gogoangarriak partekatu dituzte guztiek, eta, besteak beste, arnasguneen garrantziaz eta testuinguru zailetan ere euskarari eustearen garrantziaz hitz egin dute. Antton Telleriarekin hasi zuten elkarrizketa sorta –Euskara da gure postalik ederrena–, eta ondoren egin zituzten, hurrenez hurren, Aitziber Garmendiarena –Hitanoarekin, busti gehiago–, Sambou Diabyrena –Ongi etorri euskararen herrira–, Xabier Gutierrez Xsakara musikariarena –Nor da Tomas Hidalgo?–, Erika Olaizolarena –Euskararekin ezin galdu–, Ander Lipusena –Mediku bakoitzak bere orrika– eta Iratxe Urkiagarena –Euskararen tximeleta efektua–.


Summary: Birusaren Indiako aldaera duten bost kutsatu detektatu ditu orain arte Osakidetzak. Kasuetako lau joan den astean Bilboko portura iritsitako Stavanger Pearl itsasontziko kideak dira.

Bostera handitu da Araba, Bizkai eta Gipuzkoan COVID-19aren Indiako aldaera duten kasuen kopurua. Eusko Legebiltzarreko bilkuraren ondotik, Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak jakinarazi du datua. Zehaztu du atzeman diren kasuetako lau Stavanger Pearl itsasontziko kideak direla. Berriz, argitu du beste kasuak ez duela agerraldi horrekin ikustekorik; pertsona hori atzerrira egindako bidaia batean kutsatu da.

Jaurlaritzako Osasun Sailak joan den ostiralean eman zuen itsasontzian atzemandako lehenbiziko bi kasuen berri. Barkuak berrogeialdian segitzen du oraindik ere.


Summary: Ibarrolaren 1970eko hamarkadako artelanak erakutsiko dituzte Bilbon. Itsasmuseumek artista bizkaitarraren hamazazpi olio eta hogei bat marrazki bildu ditu ‘Ibarrola itsasadarrean, ura, burdina, sua eta airea’ erakusketan. Bilboko Itsasadarreko langileak agertzen ditu

Omako basoko (Kortezubi, Bizkaia) trazu eta figurak datoz gogora, bereziki, Agustin Ibarrola aipatzen denean. Land art edo naturako artearen «maisu» gisa ezaguna da artista bizkaitarra, haren seme Irrintzi Ibarrolak dioenez, eta arbola margotuekin edota naturan eginiko beste hainbat esku hartze artistikorekin lotzen da gehienetan. Alabaina, bestelako fazetak ere baditu Ibarrolaren lanak, eta haietako batzuek eragin zuzena izan zuten obra ezagunenak ontzeko moduan: 1980. hamarkadan sortu zuen Omako basoko artelana, baina aurreko hamarkadan findutako estilo batean. Urte horietako ekoizpenaren lagin batzuk bildu dituzte Ibarrola itsasadarrean, ura, burdina, sua eta airea erakusketan: Irrintzi Ibarrolak komisariatu du, eta «bereziki interesgarria» begitantzen zaio, hain justu Ibarrola ezagunena «eklosionatu» aurreko lanak erakusten dituelako. Bilboko Itsasmuseumen ikusi ahal izango da, 2022ko urtarrilera bitarte. Erakusketak eta haren katalogoak Laboral Kutxaren babesa izan dute.

Formatu handiko hamazazpi olio eta hogei bat marrazki batu dituzte Itsasmuseumeko aretoetan. Bilboko itsasadarrean bizi eta lan egiten zuten beharginek eta familiek ardazten dituzte artelanak: mineral kargalekuak, ontziolak, dikeak eta galdategiak agertzen dituzte pinturek, besteak beste. Uraren urdina arraunlarien eta txaluparen kolore granatearekin uztartzen da zenbaitetan, eta langile baten figura grisa habe marroiek osatutako estruktura ilun batean ageri da beste batzuetan. Arkatzez margotuta daude, aldiz, hainbat saregile, lurrean jesarrita eta bizkarra uzkurtuta, sareak josi eta josi.

«Memoriaren berreskurapen ariketa bat da», Lorea Bilbao Bizkaiko Foru Aldundiko Kultura diputatu eta museoko presidentearen hitzetan. «Bizkaiko artistarik esanguratsuenetako baten erro humanista eta sozialak agertzen dira, baita justiziaren eta berdintasunaren inguruan zituen kezkak ere». Halaber, Ibarrolak jardueren «aniztasunarekin» zuen «konpromiso irmoa» azpimarratu du foru diputatuak, eta nabarmendu du erakusketaren protagonistak direla, orobat, garaiko «hiriaren, gizartearen eta ekonomiaren eraldaketa».

Trantsizio garaia

Obrak duen izaera soziala Agustin Ibarrolak berak onartua du, erakusketako katalogoak jasotzen duenez. Hala zioen duela urte batzuk: «Agian langileen semea izateagatik eta neu ere beste horrenbeste izateagatik, beti interesatu izan zait gizakiak bere lanarekin taxutu izan duen guztia. Gaztetatik agertu izan da nire pinturetan fabriken, tresnen eta artisau formen mundua, euren ehundurekin, materialtasunarekin eta koloreekin». 1970. hamarkadan ere ildo horri jarraituz ondu zituen bere lanak, baina ardura soziala «hizkuntza berri batean» erakutsi zuen, Irrintzi Ibarrolak azaldu duenez.

Frankismoaren aurkako «borrokan» Ibarrolak garatu zuen estiloa aletu du semeak: «Arte soziala, errealismo sozialista, estilo brutalista, herriaren irudiak». Diktadura bukatzerakoan, trantsizio politikoarekin batera artistikoa egin zuen sortzaileak, Irrintzi Ibarrolaren arabera. Hala, 57 Taldearekin batera garatutako «hizkuntza analitiko eta abangoardista» berreskuratu zuen artistak, eta espazio plastikoaren elkarreragina kontzeptuaren «bertsio propioa» egin zuen: «Lehen lerrora ekarri zituen marren arteko erlazioak, eta planoen elkarreragina zuen helburu. Aldarrikapenak kontzeptu analitikoekin batu zituen: marrak eta kolore oso biziak, berriro ere». Aro «emankorra» izan zen, dioenez.

Artean gazteegia zen Irrintzi Ibarrola, baina anaiak kontatu izan dio garai horretan nola ibiltzen zen aita: «Harriduraz bizi izan genuen. Aurreko garaietako koadroak astoan kokatzen zituen berriz, eta abangoardia estetikoetako elementuak txertatzen zituen, berreskuratu berri zituenak».


Martin Ugalde, 'kazetari espainiarra'

Summary: Martin Ugalde, 'kazetari espainiarra'. Zenbait erabiltzailek salatu dutenez, Eusko Jaurlaritzaren itzultzaile neuronalean euskal herritar baten datuak sartuz gero, espainiarra dela dio programak, testua gaztelerara itzultzean.

Twitterren piztu da eztabaida, Gaizka Aranguren kazetariak bota duen txio baten ondotik: Jaurlaritzak sortutako itzultzaile neuronalean Juan Antonio Urbeltz kulturgilearen euskarazko biografia labur bat sartu, eta, gaztelerara itzultzean, «folclorista español» itzultzen du aplikazioak. Beste txiolari batzuen adibideak etorri dira jarraian: ezagunak diren hainbat euskaldunen biografiak sartuz gero, guztietan espainiarra dela baieztatzen du gaztelerazko bertsioak.

Txiolari batzuek azaldu dutenez, itzultzaile neuronalaren algoritmoa Wikipediarekin entrenatu izana izan liteke akats horren arrazoia. Gaztelerazko Wikipedian, oso ohikoa da español jartzea euskal herritarren kasuan. Wikipedian gaztelerazko sarrerarik ez daukaten pertsonen kasuan ere, gaztelerara espainiarra dela esanez itzultzen du webguneak. Esaterako, Martin Ugalde kazetariak ez dauka berari buruzko sarrerarik gaztelerazko Wikipedian, informazioa euskaraz baino ez dago. Hala ere, honela itzultzen du Itzuli itzultzaile neuronalak: «Martín Ugalde Orradre (Andoain, Guipúzcoa, 11 de noviembre de 1921 - Hondarribia, Guipúzcoa, 4 de octubre de 2004) fue un periodista, escritor y político español». «Martin Ugalde euskal kazetaria zen» esaldia eskuz idatziz gero, ordea, euskaldun ageri da Martin Ugalde, eta besterik gabe kazetari gisa deskribatzen badugu, hitzaren gaztelerazko bertsioa ematen du aplikazioak, nazionalitatea zehaztu gabe.

Iñaki Alegria txiolariak azaldu duenez, sistemak gazteleraz idazten eta itzultzen ikasi duelako gertatzen da hori. Hau da, gaztelerazko Wikipediako biografietan, español edo española jartzen da lanbidearen ondoren, eta itzultzaile neuronalak ere hori egiten du. Jatorrizko testuan jaiotze data eta tokia jartzen ez bada, ordea, itzultzaile neuronalak ez du nazionalitatea zehazten, ez baitu biografia gisa detektatzen.

Gaztelerazko Wikipedian gertatzen dena ez da gertatzen beste herrialde batzuetako pertsona ezagunekin, ezta beste hizkuntza batzuetan ere. Gerry Adams, adibidez, gaztelerazkoan irlandarra dela esaten du, eta ingelesezko Wikipediak ere hala du jasota.

Katalanei dagokienez, zenbait pertsona ezagunen izenak sartzean, espainiarrak direla dio itzultzaile neuronalak. Lluis Llach abeslariaz, esaterako, honela dio euskarazko Wikipediak: «Lluís Llach i Grande (Girona, Katalunia, 1948ko maiatzaren 7a) katalan egile abeslaria da». Esaldian katalana dela jarri arren, español dela dio itzultzaile neuronalaren gaztelerazko bertsioak.


Summary: Dombrowskik irabazi du Giroan, eta De Marchi jarri da lider. Landak, Bernalek, Vlasovek, Carthyk eta Cicconek 11 segundo atera dizkiete faboritoei. Almeida ia lehiatik kanpo geratu da, lau minutu baino gehiago galdu baititu

Joseph Dombrowski (UAE) nagusitu da gaur Italiako Giroko laugarren etapan. Estatubatuarra eguneko ihesaldian sartu da, beste 24 txirrindularirekin batera, eta bakarrik helmugaratu da. Alessandro De Marchi (Israel) sailkatu da haren atzetik, baina sari nagusia jaso du hark: maglia arrosa jantzi du.

Oilarrak elkarri mokoka aritu dira, euripean. Horretarako aukera eman die Passerino mendate labur (4,3 kilometro) baina oso gogorrak (%9,9ko pendiza). Helmugarako bi kilometro eta erdiren faltan zuen gaina, eta haren aldapa pikoetan aritu dira elkarri erasoka Milanera maglia arrosarekin iritsi nahi duten txirrindulariak.

Mikel Landak (Bahrain) jo du lehenbizi, eta harekin joan dira Egan Bernal (Ineos), Giulio Ciccone (Trek), Aleksandr Vlasov (Astana) eta Hugh Carthy (Education First). 11 segundo atera dizkiete beste faboritoei helmugan. Askoz alde handiagoa atera diote Joao Almeidari (Deceuninck), iaz bi astez lider izan zenari: 4.21. Ia agur esan dio Giroa irabazteko aukerari.


Summary: Ion Arretxeren 'Intxaurrondo: intxaurraren hostopeko itzala' nobela euskaratu dute. Josu Zabaletak itzuli du liburua, eta Erein argitaletxeak kaleratu. Zabalzarekin batera atxilotu zutenean jasandako torturak kontatu zituen Arretxek, lehen pertsonan idatzita. Lekukotasunaren garrantziaz gain, lanaren balio literarioa ere goraipatu dute editoreek.

«Aitona Gonzalok esaten zuenez, intxaurrondoaren itzala arima hozten zuelako omen zen hain txarra, eta intxaurrondoaren itzalean lo egiten zuena azkenean penaz hilko zela ere esaten zuen». 1985eko azaroaren 26an sartu zuten Ion Arretxe (Errenteria, Gipuzkoa, 1964 - Madril, 2017) Intxaurrondoko itzalean; guardia zibil batzuek eraman zuten, ohetik atera, jo eta erreka batean torturatu ondoren. Harekin batera atxilotu zituzten Idoia Aierbe, Manuel Bizkai eta Mikel Zabalza; hil arte torturatu zuten Zabalza. Lau eguneko infernu bat bizi eta 30 urtera idatzi zuen Intxaurrondo: intxaurraren hostopeko itzala eleberria Arretxek, atxiloaldiaren lekukotasuna lehen pertsonan kontatzeko. Euskaraz kaleratu du Erein argitaletxeak, Josu Zabaletak itzulita.

«Berandu ibili gara», aitortu du Inazio Mujika Iraola editoreak aurkezpenean. Arretxek 2015ean eman zuen argitara Intxaurrondo: la sombra del nogal, El Garaje argitaletxearen bidez. Handik bi urtera hil zen, zenbait gaitz larriren ondorioz.

Arte Ederretako ikasketak egin zituen idazleak, eta marrazkilari gisa hasi zuen bere ibilbide artistikoa. Marrazkiak, kartelak eta horma irudiak sortu zituen, baita komikietako gidoiak eta irudiak ere. 1990az geroztik, arte zuzendari aritu zen lanean zineman eta telebistan. Aktore lan batzuk ere egin zituen; aipagarriena Jaime Rosalesen Tiro en la cabeza-n (2008), protagonista izan zen.

Arretxeren hitzek oihartzun handia izan dute berriki, harena baita Non dago Mikel? (Miguel Angel Llamas, Amaia Merino, 2020) filmeko ahots nagusietako bat. Liburua euskaratzeko ideia, baina, dokumentala baino lehenagokoa da, Mujikaren arabera.

Nobela bat da Intxaurrondo. Kuartel hartan torturatu zuten pertsona baten lekukotasun zuzena jasotzeaz gainera, horren atzean garrantzi handiko literatur lan bat dago, editorearen ustez. Umorea, zehaztasuna, elkarrizketa biziak eta garai bat berregiteko ahalmena nabarmendu ditu Mujikak. Horregatik sartu dute Narratiba sailean.

Errenteriako gazte baten ikuspuntutik kontatutako istorioa euskaratzea «ematen duen baino askoz konplikatuagoa» izan da Zabaletarentzat. Arazo batekin egin zuelako topo, batez ere: nola jokatu guardia zibilekin. «Liburua idatzita egongo balitz txinatarren eta uigurren arteko iskanbilaz, ez litzateke inolako problemarik egongo Txinako armadako mandamasek euskaraz egiteko. Baina ez da hangoa; hemengoa da». Guardia zibilen hitzak gaztelaniaz jasotzea aukera bat zen, baina liburua euskaraz denez gero, horiek ere euskaraz jartzea erabaki dute. Nola adierazi elkarrizketetan sortutako desberdintasuna, ordea? «Niri tripak esaten zidan hika egin behar zutela guardia zibilek goitik begiratzen dutenean, autoritate eta gehiagotasun hori adierazi nahi dutenean, eta besteak zuka edo isilik erantzun behar diola. Horrela dago, aldiro gauzaren bat edo beste gaztelaniaz sartuz», azaldu du Zabaletak.

Itzulpenaren funtzioaz ere egin du zalantza. «Zer arraiotarako ari gara hau itzultzen, denek entenditzen badute?», pentsa liteke. Argi du erantzuna: «Euskaraz ez ditugu gauza guztiak esan, eta hemengo guztiek ez dituzte gauza guztiak euskaraz esan, baina ez dira isildu. Hori dena normalizatu nahi badugu, euskarara ekarri behar da».

Gizakia eta basapiztiak

Aurkezpenaren hasieran, Zabalzari 2015ean egin zioten omenaldi batean Arretxek eman zuen hitzaldiaren zati bat jarri dute. «Ez nuen Mikel Zabalza ezagutu, baina beti gogoratuko dut Mikel Zabalza, eta maite dut», esan zuen. Horri erantzun dio Manuel Blanco Txibite gaztelaniazko liburuaren editoreak: «Nik ezagutu nuen Ion Arretxe». Madrilen elkartu ziren, eta lagun minak ziren.

Blanco ere torturatu zuen Poliziak. 1975ean atxilotu zuten FRAPeko kidea izateagatik, eta heriotza zigorra ezarri zioten. Exekutatzeko ordu batzuk falta zirela kommutatu zioten zigorra.

Intxaurrondo-ren aurretik, Parole, parole: una infancia en Rentería liburua (2013) argitaratu zuen Arretxek El Garaje argitaletxearekin. «Orduan igaro zen Errenteria literaturaren hiri bat izatera», esan du Blancok.

Mujikak bezala, Blancok ere Arretxeren literatura goraipatu du: «Esperientziaren trataera lezio bat da. Umorea eta ironia ageri dira liburuan, baina gorrotorik ez da batere». Nobelan, gero eta alde handiagoa sumatzen du protagonistaren eta guardia zibilen «maila moralaren» artean: «Alde batean gizakia dago; bestean, basapiztia kuadrilla bat».


Summary: Israelek ez ditu erasoak gelditu, eta odolusten segitzen du Gazak. Gutxienez 28 lagun hil ditu Tel Avivek, atzo Gaza bonbardatzen hasi zenetik. Hamasek suziriekin erantzun dio, eta hiru lagun hil ditu. Israelgo krisi politikoa bigarren planoan utzi du gatazka berpizteak.

Azken egunetan piztutako sua itzali beharrean, egur gehiago bota dio Benjamin Netanyahu Israelgo jarduneko lehen ministroak. «Gure asmoa da erasoen intentsitatea eta kantitatea handitzea», adierazi du sare sozialetan, Israelgo armadak Gazan egindako bonbardaketen ondorioz hildako lagunen kopurua 28ra iritsi den egunean.

Aurreko egunean hasitako erasoarekin jarraitu du gaur goizaldean Tel Avivek, Netanyahuk mehatxua berritu aurretik ere. Ordura arte gutxienez 24 lagun hil dituzte bonbardaketetan, eta beste bi heriotzaren berri eman zutedun Gazako osasun agintariek. Maan berri agentzia palestinarrak zabaldu duenez, Jihad Islamikoa miliziako kideak ziren bi hildakoak, eta, horiekin batera, milizia horretako hirugarren kide bat larri zauritu dute. Jihad Islamikoak ez du halakorik baieztatu, baina Palestinako Maan berri agentziak zabaldu du Jihad Islamikoaren adar bat diren Al-Quds brigadaren zenbait posizio suntsitu dituztela, Khan Yunis hirian milizia palestinarrek kontrolatutako beste zenbait gunerekin batera. Al-Qudsek berak jakinarazi du ondoren bere hiru kide hil direla bonbardaketetan. Eraso berean, bost zibil zauritu dituzte. Goizean emandako hildakoen kopurua eguneratu egin du arratsaldean Gazako Osasun Ministerioak, esanez dagoeneko 28 direla Israelen erasoen eraginez hildakoak; tartean, hamar haur.

Egun osoan zabaldu dira Gazako eraikinak kea dariela erakusten dituzten irudiak. Al-Jazeera telebista kateak eguerdirako Israelen hamalau erasoren berri emana zuen. Arratsaldean, berriz, hamahiru pisuko eraikin bat suntsitu dute Israelen misilek.

Aurreko egunean hildako palestinarren hiletetakoekin tartekatu dira irudiok. Jendetza elkartu da Gazako kaleetan hildakoak agurtzeko eta goratzeko. Egun guztian jendea kalean elkartu den momentu bakanak izan dira omenaldiok, etxeetan gotortuta izan baita gehiengoa, Israelen erasoen beldur.

Bitartean, airez ez ezik, lurrez ere Gazari eraso egiteko prestatu da Israel. Defentsa ministerioak ohar bat plazaratu du iragartzeko Gaza inguratzen duen hesiko segurtasuna bermatzeko erreserban zituen 5.000 militar mobilizatu dituela, operazio militarra «hedatzeko» eta «Israelen defentsan sakontzeko».

Gazatik jaurtikitako suziriak argudiotzat darabilzki Tel Avivek bonbardaketak egiteko. Hamas erakunde islamistak ultimatuma eman zion Israeli atzo, exijituz Jerusalem ekialdeko Al-Aqsa meskitaren inguruko segurtasun indarrak erretiratu zitzala, hainbat egunez Israelgo Poliziak palestinarren aurka egin eta gero. Entzungor egin zion Israelek, ordea, eta berriz oldartu zitzaien ramadanaren testuinguruan han elkartutakoei. Suzirien jaurtiketa intentsifikatu egin du gaur Hamasek. Gutxienez halako 250 bota dituztela zabaldu dute hedabideek. Horietako askok Jerusalem zuten jomugan, baina Israelgo aireko defentsa sistemak suntsitu ditu gehienak. Ez, ordea, Israelgo hegoaldeko Ashkelon hiriaren aurka botatako zenbait. Eraso horretan bi zibil hil eta dozenaka zauritu direla zabaldu du Daviden Izar Gorriak Israelgo osasun zerbitzuak.

Tel Aviven aurka ere egin du Hamasek. Hiri horretara 130 suziri jaurti dituztela jakinarazi du iluntzean erakunde horri lotutako Al Qassam brigadak, azalduz aurrez Israelek Gazari egindako erasoari erantzunez egin dutela.

Bitartekaritzek, porrot

Hamasen eraso horren ostean iritsi da Netanyahuren mehatxua. Hamasek «espero ez dituen» kolpeak jasoko dituela iragarri du jarduneko lehen ministroak. Tentsioa baretzeko nazioartearen eskaria erregu hutsa den bitartean ez du ematen Tel Avivek atzera egingo duenik.

Bitartekari lana egiteko saiakera egin du azken egunotan Egiptok, baina Israelengandik horretarako «beharrezko erantzunik» ez dutela jaso aitortu du Sameh Xoukry Atzerri ministroak. «Azken egunetan, Egipto Israelengana eta egoerarekin kezkatuta dauden beste zenbait herrialderengana hurbildu da, eskatuz esfortzuak biderkatzeko Jerusalemgo egoera gehiago larriagotu ez dadin», azaldu du. Ez du zehaztu zein diren, Egiptorekin batera, diplomazia lanetan ibili diren beste herrialdeak.

Tentsioa «deseskalatzeko» saiakerak egiten ari dela ziurtatu du NBE Nazio Batuen Erakundeak ere. Bi aldeei zuzendu zaie Antonio Guterres idazkari nagusia, eta eskatu die «berehala» eteteko erasoak. Israel nahiz haren aliatu AEBak haren parte izanik, gatazkan esku hartzeko gaitasun handia du NBEk, baina atzo izandako Segurtasun Kontseiluak agerian utzi zuen AEBek nazioarteko organismoan duen boterea, herrialde horrek oztopatu egin baitzuen Jerusalemen hasitako indarkeria olatua gaitzesteko adierazpen bateratu bat publiko egitea, inplizituki Israeli erasoak eteteko eskaria egitea esan nahiko bailuke adierazpen hori onartzeak.

Gaitzespena gaur egin du NBEren Giza Eskubideen Kontseiluak, egunotako gatazkaren iturburura joz eta Israel ere erantzule eginez. «Israelek gehiegizko indarra erabili du manifestari palestinarren aurka, zeinak duela zenbait astetatik protestan ari diren okupatutako Jerusalem ekialdeko auzo batean hainbat familia etxegabetu nahi dituztelako».

Krisi politikoa itzalpera

Egoera baretzeko imintziorik ez du egin Israelek, ordea, eta bai, aldiz, kontrakoa. Jarduneko lehen ministroaren erabakiek zeresan handia dute oraindik ere gobernuan, eta Netanyahuk momentuz ez du horretarako asmorik adierazi. Are, egoera desegonkorra onuragarria zaiola eta bere alde erabiltzen ari dela ere egotzi dio zenbaitek. Izan ere, hilabeteak daramatzate Israelen gobernua osatu ezinda, eta, Netanyahuk azken saiakeran porrot egin ostean, eginbehar hori Yair Lapid Yesh Atid alderdiko buruari eman zion Reuven Rivlin presidenteak. Oposizioa bateratzeko saiakera egin nahi du Atidek, eta horrek agintetik ken lezake Netanyahu, 2009tik lehen ministro izan eta gero. Horretarako, baina, alderdi arabiarren sostengua ere beharrezkoa du Lapidek, eta egungo egoerak zaildu egin dezake hori.

Alderdi arabiar horietako bat da Balad, eta buruzagi eta parlamentuko diputatu Sami Abu Xehadehek atzo salatu zuen tentsioa handitzea ahalbidetu duela Netanyahuk, boterean mantendu ahal izateko. «Bizi duen krisi politikoari bizirauteko, kontrola ez galtzeko eta lehen ministro kargua ez galtzeko, edozer egiteko prest dago», esan dio Al-Jazeerari.


Summary: Etxarri-Barrenetxea eta Juanenea-Zubiriri asko zaildu zaie finalerdietara sailkatzea. Lau eta hiru partida jokatu eta gero ez dute oraindik garaipenik lortu eta Ansa-Labaka bikotea berriz finalerdietara sailkatu da

Sagardoaren Txapelketaren bosgarren jardunaldian hiru partida jokatu ziren Erremontari saioaren barruan eta finalerdietarako sailkapena ezin zailago geratu zaie Etxarri-Barrenetxea (Oialume Zar) eta Juanenea-Zubiri (Larre Gain) bikoteeri. Euren partidak galdu zituzten Urriza-Zaldua (Bereziartua) eta Ansa II-Labaka (Setien) aurkarien kontra.

Jaialdiko lehenengo partidan Urriza eta Zalduak 30-28 garaitu zituzten Juanenea eta Zubiri. Bigarren partidan, Ansa eta Labakak 23an utzi zituzten Etxarri eta Barrenetxea. Hirugarren partidan, Segurola eta Larrañagak (Gaztañaga) 27-30 irabazi zuten Goikoetxea eta Aizpuru III.aren aurka.

Emaitza hauekin Ansa eta Labakak finalerdietara sailkapena lortu dute matematikoki lautik lau partida irabazita eta 16 punturekin. Aldiz, oso zail dute finalerdietara pasatzea Juanenea eta Zubirik, lau punturekin hiru partidetan, eta Etxarri eta Barrenetxeak, bost punturekin lau partidetan. Bi bikote hauek ez dute garaipenik lortu Sagardoaren Txapelketan.

Tartean, sailkatzeko aukera askorekin daude Urriza eta Zaldua, hamabi punturekin, Segurola eta Larrañaga hamar punturekin hiru partidetan, eta Goikoetxea eta Zalduak bederatzi punturekin. Azken bikote honek oraindik lan handia du aurretik azken partidan.

Atzoko hiru partidak berdinduak izan ziren, nahiz eta faboritoek azkenean garaipena lortu. Urriza eta Zalduak, azken txanpan zailtasunak izan zituzten, baina Juanenea eta Zubirik ezin izan zuten buelta eman partidari.

Bigarren partidan errazago nagusitu ziren Ansa eta Labaka. Beti aurretik alde nabarmenekin menderatu zituzten Etxarri eta Barrenetxea.

Hirugarren partidan oreka handia egon zen, baina tantu erabakiorretan hobe moldatu ziren urdinak eta Segurola eta Larrañagak lau puntu gehiago batu zituzten eta Goikoetxea-Aizpuruk, bi.