Summary: Sibari Republic, Euskal Herrian egindako goi mailako kosmetika. Sibari Republic Euskal Herrian egindako goi mailako kosmetika Donostiara iritsi da, aldi baterako dendarekin. Produktuak %50eko deskontuarekin eskuratuko dituzu apirilaren 10era arte.

Sibari Republicen aldi baterako denda martxoaren 20an ireki zen, eta arrakasta handia lortzen ari da donostiarren artean, Gasteizen eta Bilbon gertatu zen bezala. Hernani kaleko 12. zenbakiko pop-up dendan, euskal enpresak azala zaintzeko dituen produktu guztiak eskaintzen ditu, %50ean, larunbat honetara arte, 10:30-14:00 eta 16:00-20:30 ordutegian.

Abangoardiako euskal teknologia, zure azalaren zerbitzura:

Science & Cosmetics da euskal enpresa honen eslogana; izan ere, Sibari Republicen atzean i+Med talde bioteknologikoa dago. I+Med I+G arloan espezializatutako enpresa bat da, aplikazio farmakosanitarioetarako azido hialuronikoko nanohidrogelen garapenean aditua. I+Med-eko talde zientifikoak azalaren zaintzaren eta osasunaren zerbitzura jarri zituen bere ezagutza eta teknologia guztia, eta lerro oso bat garatu du azido hialuronikoa osagai izar gisa hartuta.

Lehen ideiatik azken produkturaino, formulazioa, ekoizpena eta ontziratze prozesu guztiak Sibari Republic enpresaren Arabako Parke Teknologikoko instalazioetan egiten dira.

Eraginkortasun frogatua duten 0 km-ko produktuak:

Sibari Republicek azala zaintzeko bost produktu eskaintzen ditu. Serum Origin izenekoa da markaren produktu izarra: Gabonetan, gehien bilatutako oparia izan zen Bilbon. Eta ez da harritzekoa; izan ere, efektu konpontzaile eta hidratatzailea du, zimurrak eta neke-zantzuak prebenitzen ditu, azalari argitasuna bueltatzen dio eta zimurrak bete egiten ditu. Hori guztia lau asteren buruan ikus daiteke ageriko emaitzetan, laborategi independenteek bermatuta. Bere prezioa 115 eurokoa da, baina orain 57 euroan eros dezakezu Donostiako aldi baterako dendan.

Sibari Republic Serum Origin.SIBARI REPUBLIC

Kosmetika ez da edertasuna, osasuna baizik:

Euskal enpresaren premisa da hori, batzuetan ahaztu egiten baitzaigu larruazala gorputzeko organorik handiena dela eta kanpoko erasoen aurrean dugun lehen babes-hesia. Kosmetika gure azala ahalik eta ondoena ulertzen eta zaintzen laguntzen digun zientzia da. Sibari Republicen produktuek zure azalak osasuntsu egoteko behar duen guztia dauka: haren babes-hesi naturala zaindu, eta, aldi berean, kanpoko faktoreek sortutako zimurrak eta kalteak zuzentzen dituzte.

Ciclo Treatment markako produktu guztiak aurkitu ahal izango dituzun pack ideala da, eta, gainera, orain oso prezio berezian gozatu ahal izango dituzu, jatorrizko prezioa 320 eurokoa baita, eta pop-upean, berriz, 160 eurokoa.

Sibari Republic Ciclo Treatment.SIBARI REPUBLIC

Gazte-iturri den azido hialuronikoa:

Azido hialuronikoa larruazalaren osagai nagusietako bat da, baina 25 urtetik aurrera kontzentrazioa murriztu egiten da, eta, beraz, azala deshidratatuago egoten hasten da, bolumena galtzen du eta lehen zimurrak agertzen dira. Sibari Republicen produktuak gure azalak behar duen azido hialuroniko hori ordezten du zimurrak betez, irmotasuna itzuliz eta azalaren hidratazio naturala orekatuz.

Sibari Republic zain duzu Hernani kaleko 12. zenbakian, apirilaren 10era arte, 10:30-14:00 eta 16:00-20:30 ordutegian.


Summary: Baheketak eginen dituzte Arguedasen eta Urdiainen. Nafarroako Gobernuak guztira 1.430 lagun deitu ditu COVID-19a atzemateko testak egitera. Ostiralean eginen dituzte, goizez eta arratsaldez.

Koronabirusaren transmisioa etetea helburu, Nafarroako Gobernuko Osasun Departamentuak baheketa masiboak deitu ditu herrialdeko beste bi herritan: Arguedasen eta Urdiainen. Ostiralean eginen dituzte. Foru gobernuak azaldu duenez, azken egunotan kutsatzeen goraldia nabarmena izan da bietan.

Arguedaseko herritarrei dagokienez, Osasunbideak bi adin tarteko biztanleak deitu ditu probak egitera: 15-29 urtekoak eta 45-46 urtekoak. Udalaren arabera, adin tarte horietako 870 herritar dira Arguedasen. Testak herriko Miguel Indurain kiroldegian eginen dituzte, goizeko 8:00etatik arratsaldeko 20:00etara.

Halaber, Urdiainen, Osasunbideak 15 urte edo gehiago dituzten herritarrak deitu ditu birusa detektatzeko testak egitera: 560 dira guztira. Frontoian ezarriko dituzte behaketa egiteko postuak, eta goizeko 9:00etatik arratsaldeko 19:00ak arte arituko dira zeregin horretan.


Summary: Zinema ikerketak zabaltzea du xede ‘Zine’ argitalpen digitalak. Urtean bitan plazaratuko dute, eta euskal zinemari bereziki erreparatuko dio, baita zinemak beste diziplina batzuekin dituen harremanei ere. Lehen zenbakia eskura jarri dute jada.

Zinemaren inguruko ikerketa lanak sustatzea eta zabaltzea. Helburu horrekin jaio da ZINE: ikerketa zinematografikorako koadernoak argitalpen digitala. Elias Kerejeta Zine Eskolak, Euskadiko Filmategiak eta Donostiako Zinemaldiak elkarlanean jarri dute abian, eta, azaldu dutenez, euskal zinemari arreta berezia eskainiko dio, baita zinemak beste diziplina batzuekin dituen harremanei ere. Interneten plazaratuko dute, urtean bitan —udaberrian eta udazkenean—, eta lehen zenbakia eskuragarri jarri dute dagoeneko, hiru erakundeen webguneetan. Hainbat adituren eskutik, Nestor Basterretxearen eta Maria Jesus Fombellida Tatus-en lanak hartu ditu aztergai oraingoan.

Bi atal nagusi izango ditu argitalpenak. Lehenak bertako nahiz atzerriko adituen jatorrizko ikerlan monografikoak jasoko ditu, eta bigarrenak, berriz, «ikerketa akademikoaren eta sorkuntzaren arteko formatu hibridoak» aztertuko dituenak, Elias Kerejeta Zine Eskolaren Ikerketa Sailak bultzatutako proiektuen ingurukoak.

Euskal zinema da lehen zenbakiko protagonista, eta bi ataletan banatu dituzte bertako edukiak ere. Hala, lehenik, Elixabete Ansa Goikoetxea Txileko Unibertsitate Katoliko Pontifikaleko Estetika Institutuko Ikasketa Gaietarako zuzendari eta irakasle elkartuak egindako azterlan monografikoa dakar: Basterretxearen fabrika: euskal zinema konstruktibista baterako oharrak. Zinemaren eta fabrikaren irudiaren arteko harremanari buruzko azterketaren bidez, «euskal zinema ulertzeko proposamen bat aurkezten da, ikuspegi konstruktibista batetik». Horretarako, adituak abiapuntutzat hartu ditu Nestor Basterretxearen OperacioÌn H filma (1963) eta «euskal zineman komunitatea pentsatzeko formen inguruan problematizatzeko beharra». Bigarren atalean, berriz, Maria Jesus Tatus Fombellida zinemagile amateurrak 1975etik 1985era bitarte filmatutako Gure Herria dokumental sortari erreparatu diote. Enrique Fibla Elias Kerejeta Zine Eskolako ikertzaileak, Benoit Turquety Lausanneko Unibertsitateko irakasle eta zinema amateurrean adituak, eta Sahatsa Jauregi artistak sinatu dituzte atal horretako testuak; nork bere diziplinatik, halako filmek praktika kulturalen mapan duten tokiari buruz gogoeta egin dute. Horiekin batera, Fombellidaren Gure Herria dokumental sortako bederatzi filmen bertsio digital berriak argitaratu dituzte zinema eskolaren webgunean.

Ezagutza berria sortzea

Elias Kerejeta Zine Eskolak hastapenetatik oinarrizko bi helburu dituela gogorarazi du Carlos Mugiro zuzendariak: «Batetik, ezagutzaren transmisioa, bere prestakuntza eskaintzaren bidez gauzatzen dena; eta bestetik, ikerketa, ezagutza berria sortzeko oinarria dena». Horregatik, ikerketari lotutako berariazko sail bat dutela nabarmendu du, eta haren askotariko lanen emaitzak plazaratzeko beste instituzio batzuekin elkarlanean jardun dutela orain arte, hainbat proiektutan. Argitalpen berriak ere asmo berari erantzuten dio, Mugiroren esanetan. «Helburu horri lotuta sortu zen argitalpen akademikoaren ideia, zeinak aukera emango duen eskolan lantzen ari diren ikerketak jasotzeko, eta, batez ere, zinemaren arloan lanean ari diren ikertzaileak gonbidatzeko beren lanen emaitzak jakitera ematera». Argitalpen akademikoa den neurrian, zorroztasun zientifikoz jardungo duela, eta mundu akademikoari zabalik egongo dela gaineratu du zuzendariak.

Zorroztasunean eta kalitatean egin du azpimarra Pablo La Parra eskolako ikerketa sailaren koordinatzaileak, eta beste hiru ezaugarri nabarmendu ditu. Batetik, edonorentzat eskuragarri egongo dela, doan jaitsi ahal izango baita saretik. Bestetik, testuak euskaraz, gazteleraz, eta ingelesez edo frantsesez —jasotako materialen arabera— plazaratuko dituztela. Horri lotuta, azaldu du euskarazko jatorrizko ikerketak eta literatura akademikoa sustatu nahi dituztela posible den guztietan, eta bestela, kalitate handiko itzulpenen alde egingo dutela. «Bada beste helburu bat ere, epe ertain eta luzerakoa: euskarazko corpus bat sortzea ikasketa zinematografikoetan espezializatutako literatura biltzeko». Eta azkenik, argitalpenean parte hartuko duten guztiek, izan egile, itzultzaile edo zuzentzaile, ordainsari bat jasoko dutela ere adierazi du La Parrak: «Aipamenak anekdotikoa dirudien arren, ez da hain gauza ohikoa, lan akademikoan prekarizazio handia baitago».

Halako proiektu batean elkarlanean aritzea «oso naturala» da Euskadiko Filmategiarentzat, Joxean Fernandez zuzendariaren iritziz, «euskal zinema baitago ikerketa ahalegin honen erdigunean». Izan ere, Filmategian ere hainbat ikerketa lerro dituztela zabalik ekarri du gogora, eta bai bakarka bai beste erakunde batzuekin eskuz esku garatzen dituztela. Ildo beretik mintzatu da Maialen Beloki Donostiako Zinemaldiaren zuzendariordea ere, eta jaialdiak urte osoan aurrera eramaten dituen ikerketa proiektuen ardatz berean kokatu du argitalpen berria.

Gipuzkoako zinemagintzaren maila «bikaina» dela adierazi du Harkaitz Millan Kultura diputatuak, eta hori hala izateko arrazoi nagusia «oinarritik egiten den lana» dela gehitu du, instituzioen arteko elkarlana txalotzeaz bat.


Summary: Zazpi egoiliar kutsatu dira Segurako egoitza batean. Gipuzkoako Foru Aldundiak adierazi du positibo emandako erabiltzaileek ez dutela sintomarik; hala ere, Eibarko ospitalera eraman dituzte, «prebentzioagatik». Bi langile ere kutsatu dira.

Segurako (Gipuzkoa) San Juan egoitzako zazpi egoiliarrek positibo eman dute PCR proban. Horixe jakinarazi berri du Gipuzkoako Foru Aldundiak. Bere datuen arabera, prebentziozko mapaketa bat egiten ari zirela atzeman dituzte zazpi egoiliarren positiboak, eta beste bi langile ere kutsatu direla azaldu du. Egoiliarrek sintomarik ez badute ere, Eibarko ospitaleko (Gipuzkoa) COVID-19 erreferentzia-zentrora eraman dituzte «prebentzioagatik eta egoitzan birusa zabaltzea eragozteko».

Maite Peña Gizarte Politikako diputatuak jakinarazi du positibo emandako egoiliarrak txertatuta zeudela. Hala ere, gogorarazi du txertatua egoteak ez duela eragozten kutsatzea, gaixoaren sintoma larriak garatzea baino. Gehitu du herrialdeko egoitzetako egoera epidemiologikoa aztertzen ari direla, kasu gehiagorik balego atzeman ahal izateko. Otsailaren 26tik positibo gehiagorik zenbatu gabe zeuden herrialdeko egoitzak.


Summary: Europako Batzordeak auzitara eraman du Polonia, «independentzia judiziala ez errespetatzeagatik». Bruselak erabakia hartzen duen bitartean kautelazko neurriak agintzeko eskatu dio Europako Justizia Auzitegiari. Varsoviak erantzun du «justifikazio juridikorik gabeko» mugimendua dela.

Europako Batzordeak auzitara eraman du Polonia, argudiatuta 2019ko abenduan onarturiko erreformak ez duela «independentzia judiziala errespetatzen». Didier Reynders Justizia komisarioaren arabera, aldaketa horiek ez dira «bateragarriak zuzenbide estatuaren nagusitasunarekin», eta horregatik erabaki dute Europako Justizia Auzitegira jotzea: «Poloniako epaileak Europakoak ere» badirelako. Urteak dira Bruselak eta Varsoviak talka egiten dutela sistema judizialaren moldaketengatik, eta baliteke gaur emandako pausoak are gehiago okertzea bien arteko harremana.

«Gobernu nazionalak aske dira sistema judiziala erreformatzeko, baina hori EBren [Europako Batasunaren] hitzarmenak errespetatuta egin behar dute. Hau ez da auzi ideologiko bat», azaldu du Reyndersek, erabakiaren berri emateko prentsaurrekoan. Iragan urtean, batzordeak denbora eman zion Poloniako Gobernuari 2019ko erabakia bertan behera uzteko —2020ko apirilean abiatu zuen zigor prozedura—, baina estatu kideak ez du atzera egin, uste baitu erreforma «bateragarria» dela talde komunitarioaren legeekin.

Sistema judizialaren moldaketa iragan urteko otsailean sartu zen indarrean, eta, besteak beste, Poloniako epaileei eragotzi egiten die zuzenbideari buruzko auziak Europako Justizia Auzitegira eramatea. Horrez gain, batzorde bat osatu zuten Auzitegi Goreneko epaileen independentziaz ebazteko, EBren legeak kontuan hartu gabe: eskumena du horiek behin-behinean kargutik kentzeko, soldata murrizteko edota immunitatea kentzeko.

Luxenburgok erabakia hartu bitartean, Justizia komisarioak uste du beharrezkoa dela kautelazko neurriak hartzea, eta hori egiteko eskatu dio auzitegiari: esaterako, orain arte harturiko erabaki gehienak bertan behera gera daitezen. Urteotan, Poloniako 40 bat epaileri isunak ezarri dizkiete, eta behin-behinean kargutik kendu dituzte gobernuaren erreforma kritikatzeagatik edota Europako Justizia Auzitegiaren erabakiak aplikatzeagatik.

Varsoviak, espero zen bezala, zalantzan jarri du EBren agintea, bere sistema judizialaren aurka egin duelako, argudiatuta «justifikazio juridikorik» gabeko mugimendua izan dela. Sare sozialetan idatzitako mezu batean, Piotr Muller Poloniako Gobernuaren bozeramaileak adierazi du justiziaren administrazioa «jabetza nazionalaren esku» dagoela, eta hori «Poloniako Konstituziotik eta EBren legeetatik» datorrela, ordena horretan.

Asteon, Mateusz Morawiecki Poloniako lehen ministroak Auzitegi Konstituzionalari eskatu dio baiezta dezala herrialdeko legedia EBkoaren gainetik dagoela.

Gobernua kritikak jasotzen ari da

Ez da garai egokian iritsi Europako Batzordearen erabakia, Poloniako Gobernua gero eta kritika gehiago jasotzen ari baita koronabirusaren pandemiaren kudeaketagatik. Kasu berri gehien izaten ari den EBko estatu kideetako bat da, eta txertaketa kanpaina uste baino askoz ere polikiago doa.

Morawieckik iragan asteartean adierazi zuen «txertaketa programa nazionala test bat» dela «estatuaren funtzionamenduarentzat», eta, horri begira, aztertzen ari direla txertaketetarako gune gehiago irekitzea, horiek egiteaz arduratzen diren profesionalen kopurua handitzearekin batera: erizainak, dentistak, farmazietako langileak eta medikuntza ikasleak, esaterako.

«Hilabetero hamar milioi txertaketa egiteko helburua finkatu dut. Hori da gure zeregin nazionala», zehaztu zuen Poloniako lehen ministroak. Baina kopuru hori lortu aurretik are gehiago okertu liteke egoera gobernuarentzat, herritarren pazientzia agortzear baitago indarrean daude neurri murriztaileengatik eta hainbat enpresaren egoeragatik.

Agintean dagoen Eskuin Batua koalizioko kideen arteko harremana, gainera, aspaldidaniko zailena da: PiS Legea eta Justiziaren eta Akordioa eta Polonia Batua alderdi txikien arteko desadostasunek ez diote mesede egin egonkortasun politikoari, eta oposizioko indarrak testuinguru hori baliatu nahian dabiltza beren mesederako.

Inkestek PiSen aldeko babesaren beheranzko joera islatu dute; duela urtebete %47an zegoen, eta, egun, %34ean —2017ko maiatzean egon zen azkenekoz kopuru horretan—.


Summary: Aberri Egunean Euskal Herria Batera-ren seinalearekin bat egingo du BERRIAk. Egitasmoaren bideoa entzungai izango da BERRIAren webgunean, eta 12:30ean mezuarekin batera plazetan eta etxean kantatzea proposatu dituen hiru abestiak eskainiko ditu BERRIAk.

BERRIAk bat egingo du igandean Euskal Herria Batera herri ekinbidearekin: 12:30ean ikusgai eta entzungai izango dira Aberri Egunerako landu duten mezua eta plazetan eta etxean kantatzea proposatu dituen hiru abestiak. Ekinbideak «ikus-entzunezko seinale bat» igorriko du ordu horretan irratietan, tokiko telebistetan eta sarean, besteak beste BERRIAren webgunean, eta hiru abestiak eskainiko ditu, irakurleek abestu ditzaten: Gernikako arbola, Txoria txori eta Ikusi mendizaleak.

Euskal Herria Batera-k Euskal Herri osoan ospatuko du 2021eko Aberri Eguna; oraingoz, 103 ekitaldi daude antolatuta. «Euskal Herri burujabea» aldarrikatuko dute, eta, sustatzaileek azaldu dutenez, «kantua izango da batuko gaituzten keinuetako bat». Iazko Aberri Eguna leiho eta balkoietan ospatu behar izan zuten herritarrek, kantuan, pandemiaren ondorioz Espainia eta Frantziako gobernuek ezarritako itxialdiarengatik. Nolanahi ere, ariketa hura «arrakastatsua» izan zen Euskal Herria Batera herri egitasmoaren ustez, eta, horregatik, berriro batera ospatzeko deia egin du, baina aurtengo apirilaren 4an plazetara jauzi eginez.

12:30etako seinalea «edozein tokitatik» ikusi edo entzuteko deia egin du Euskal Herria Batera-k, baina aurten herriko eta auzoetako plazetan elkartzeko deia ere egin nahi du: «Herrietako plazetan elkartzeko deia egiten dugu, bai seinalea batera entzuteko, bai herriko musikariekin kantaldiak antolatzeko, betiere COVID-19a dela-eta ezarritako osasun irizpideak zorrotz betez», zehaztu zuten antolatzaileek aurkezpenean.

Nolanahi ere, ez dute proposamena «soilik» plazetara mugatu nahi: «Gauden tokian gaudela, etxean, mendian zein hondartzan, Euskal Herrian zein kanpoan, seinalearekin bat egin eta kantatzeko deia egiten dugu». BERRIAren webgunea izango da seinalearekin bat egiteko bideetako bat. Gainera, Aberri Egunean leiho eta balkoiak ikurrinaz eta nafar ikurrez apaintzeko deia egin du Euskal Herria Batera-k.


Summary: Bidenek zergak igoko dizkie enpresei, 1,9 bilioiko inbertsioak ordaintzeko. Sozietate zerga %21etik %28ra igo nahi du, eta dirua erabili zaintzaileak kontratatzeko, azpiegiturak berritzeko eta I+G gastuak handitzeko

Azken hamarkadetako inbertsio planik anbiziotsuena aurkeztu du AEBetako Gobernuak. Horren bidez, 1,9 bilioi euro inbertitu nahi ditu hurrengo zortzi urteetan, herrialdeko azpiegitura zaharkituak berritzeko, adinekoen eta elbarrien zaintzaileak kontratatzeko eta ikerketa eta formakuntza handitzeko. Hori guztia pagatzeko, Joe Bidenen gobernuak proposatu du sozietate zerga %21etik %28ra igotzea, gutxienez ordaindu beharreko %21eko zerga tasa bat ezartzea multinazionalei, zergak ez ordaintzeko zirrikituak ixtea eta hidrokarburoetako enpresen abantailak kentzea.

Ikusteko dago planak —edo horren zati batek bederen— aurrera egingo ote duen. Demokratek gehiengo estua dute Senatuan eta Ordezkarien Ganberan, baina baliteke haietako batzuentzat gehiegizkoa izatea proposatutako zerga igoera. Demokraten ezkerreko hegalean, berriz, Alexandria Ocasio-Cortez kongresistak ohartarazi du plana motz geratzen dela. Errepublikanoen aldetik ez du askorik espero Bidenek: saiatu zen haiek limurtzen 1,6 bilioi euroren suspertze planaren alde bozka zezaten, baina ez zuen boto bakar bat ere lortu.

Trumpek berak ere agindu zuen azpiegiturak berritzeko plan bat, baina atal horretan ez zuen ezer egin lau urteko agintaldian. Zerga aldetik, doi-doi kontrakoa egin zuen: 2017an %35etik %21era txikitu zuen enpresek beren irabazien gainean ordaintzen duten zerga. America Jobs Plan (AEBetako Enplegu Plana) izena jarri dio Bidenek bere lehen inbertsio planari, haren bitartez «ongi ordaindutako enpleguak» bermatu nahi dizkielako milioika langileri.

AEBetako presidenteak Pittsburgh hirian emandako hitzaldian azaldu du gaur bere plana, baina hari buruzko xehetasunak aurreratu ditu bere gobernuak. Horien arabera, lau atal izango ditu planak. Lehenengoaren bitartez, 520.000 milioi euro bideratuko dira 32.000 kilometro errepide konpontzera, hamarren bat zubi nagusi berregitera eta 10.000 zubi txikiago zaharberritzera. Gainera, portuak eta aireportuak modernizatuko ditu; garraio publikoa sendotuko, eta 500.000 kargaleku elektriko eraikiko.

550.000 milioi bideratuko dira, berriz, banda zabala landa eremuetara hedatzera, ur eta argindar banaketa berritzera eta etxebizitza publikoak eraikitzera.

Adinekoen eta elbarrien zaintzaileen kontratazioak 340.000 milioi euro jasoko ditu, eta ia bilioi erdia bideratuko da I+Gra, langileen formakuntzara eta industria sustatzera.

Hezkuntza eta osasuna

Inbertsio plana aurrera ateratzeko lan eskerga egin beharko duen arren, Bidenen gobernuak ez ditu horretara mugatu nahi bere asmo berritzaileak. Hezkuntzan, osasunean eta haurren zaintzan beste 850.000 milioi euro inbertitzeko plana lantzen ari da. Hori finantzatu ahal izateko, aberatsen gaineko zergak handitu nahi ditu AEBetako presidenteak.


Summary: Aitziber Garmendia: «Nesken arteko hitanoa indartu behar da». Aitziber Garmendia izan du protagonista Arnasa Gara kanpainako bigarren elkarrizketak. Hitanoaz jardun dira aktore eta aurkezle zaldibiarra eta Nagore Arin BERRIAko kazetaria.

Arnasa Gara kanpainak gaur egin du bigarren elkarrizketa, BERRIAren Instagram kanalean. Nagore Arin BERRIAko kazetariak Aitziber Garmendia aktore eta aurkezlea elkarrizketatu du Hitanoarekin, busti gehiago bideoaren inguruan. Arazo tekniko bat dela eta, bideoa bi zatitan eman da zuzenean Instagramen. Zaldibiako aktoreak azaltzen du berak txikitatik entzun duela hika etxean, eta koadrillan ere erabiltzen duela berak, baina ez lagun denekin, eta ez dakiela zergatik: «Batzuekin horrela ateratzen da».

Hitanoak pertsonen arteko hurbiltasuna adierazten duela esan du Garmendiak elkarrizketan, eta Erlauntza filma jarri dio adibide Arinek. «Nik benetan uste dinat nesken arteko hitanoa indartu behar dugula, eta gure esku dago hori. Erlauntza-n egon zen horren inguruko eztabaida: bai, ez, naturala da... Ni beti izan naiz askatasunaren eta norberaren aukeraren aldekoa; kasu honetan, hitanoaren aldekoa. Erlauntza-n apustua izan da hitanoa erabiltzea, baina badakit jende askok ez duela ulertuko».

Donostian bizi da egun Garmendia, eta esan du Gipuzkoako hiriburuan ia ez duela entzun hika: «Donostiara etorri nintzenetik belarria asko galdu dut. Hitanoan asko galdu dinat, eta erdarakadak erabiltzeko joera gero eta handiagoa daukat. Horrek ematen dit pena». Aitortu du gizonen aldean emakumeen artean hitanoa gutxiago entzuteak ere pena ematen diola.

Arnasa Gara kanpaina Uemak, Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak abiatu zuten, udalerri euskaldunetako eta arnasguneetako egoera zein den aurkezteko. Zortzi bideo dira. Lehenengoan Antton Telleria aurkezle eta umoregileak parte hartu zuen.

Garmendiak azaldu du asko gustatu zaiola kanpainaren bigarren bideoa; bikote bat ageri da terapia egiten, esanez euren arteko komunikazioak ez duela funtzionatzen. Hainbat hizkuntzetan probatu dutela diote, baita turbobatuan ere. «Probatu duzue hika?», galdetzen die psikologoak, eta horixe gomendatzen die: hika praktikan jartzea. «Garai batean hika aritzen ginen. Orain zergatik ez? Ez dadila haria eten», dio bideoak.


Summary: Ipar Euskal Herriko eskolak itxiko dituztela iragarri du Macronek. Apirilaren 26an itzuliko dira ikasgeletara ama eskolako eta lehen mailetako ikasleak; maiatzaren 3an kolegio eta lizeoetako ikasleak. Etxeratze agindua atxikiko dute, eta herritarren joan-etorriak murriztuak izanen dira.

Medikuntza eta hezkuntza eragileen presiopean, neurriak gogortzea erabaki du Emmanuel Macron Frantziako presidenteak. Ipar Euskal Herriko eskolak itxi egingo dituzte ondoko hiru asteetan, haurtzaindegietatik lizeoetara, eta herritarren joan-etorriak murriztuko dituzte. Jean Castex lehen ministroa Frantziako Asanblearen eta Senatuaren aitzinean mintzatuko da bihar, Macronek iragarritako neurriak eztabaidagai jarri eta bozkatzeko.

Gaur arratsean mintzatu da Macron, eta adierazi du azken hilabeteetan hartu dituzten neurriek eragina izan badute ere birusak hedatu eta hedatu ari duela. «Kontrola galtzeko arriskuaz» abisatu du: «herrialde guzia saturatzeko arriskua dago». Ondorioz, iragarri du martxoaren 18an iragarritako neurriak Frantziako Estatuko lurralde guzira zabalduko dituztela. Hala, 19:00etako etxeratze aginduarekin segituko dute Ipar Euskal Herriko herritarrek, eta joan-etorriak ere murriztuak izanen dituzte: gehienez ere etxetik 10 kilometroko perimetroan mugitzen ahalko dira. Komertzioak itxiak izanen dira, eta telelana «sistematikoa» izanen da. Gutxienez ondoko lau asteetan iraunen dute neurri horiek.

Halaber, iragarri du heldu diren asteetan eskolak itxiko dituztela. Heldu den astean, etxetik hartuko dituzte klaseak ikasleek, eta ondoko bi asteetan oporretan izanen dira; udaberriko oporrak dira Ipar Euskal Herrian. Apirilaren 26an itzuliko dira ikasgeletara lehen mailako ikasleak; maiatzaren 3an kolegio eta lizeoetakoak.

Macronek erran du hemendik aitzina baliabideak indartzeko lan eginen dutela. Hala, ospitaleetako suspertze unitateetan 10.000 ohetara iristeko helburua finkatu du; 7.665 daude gaur egun. Txertaketa kanpaina indartzeko borondatea ere erakutsi du. Gaur egun, 8 milioi herritar baino gehiago txertatu dituzte Frantziako Estatuan.

Konfinamendurik ez

Kritika anitz jaso du Macronek azken egunetan, koronabirusaren krisiari aurre egiteko erabaki duen kudeaketagatik. Frantziako departamendu zenbaitetan intzidentzia tasa 1.000koa da, eta Parisko APHP ospitale sareak erran du ZIUak erabat «gainezka» daudela. APHPko medikuek adierazi dute konfinamendurik iragarri ezean artatu beharreko pazienteen artean «hautuak» egin beharko dituztela. Atzo, Stylo Rouges (Idazluma Gorriak) irakasle taldeak Frantziako Hezkuntza ministro Jean Michel Blanquerren kontrako salaketa bat ezarri zuen, «ikasle eta irakasleen bizia arriskuan jartzeagatik». Hala ere, Frantziako presidenteak orain arteko hautuak defendatu ditu, argudiatuta hartutako neurriekin «oreka» bat bilatzen saiatu direla.

Ipar Euskal Herriari dagokionez, Pirinio Atlantikoetako intzidentzia tasa 7,6 handitu da hiru eguneko tartean, 76,4tik 84ra igo baita. Eskualdeko Osasun Agentziaren arabera, birusaren zirkulazioa emendatzen ari da «aldaerengatik», eta erran dute «bat-bateko goratze bat» gerta daitekeela, orain arte lortutako immunizazioa apala baita Akitania Berria Eskualdean.


Summary: Ehundik gora ekitalditan bateratasuna aldarrikatu du EH Batera-k. Ehundik gora ekitaldi egin dituzte Euskal Herria Batera-ren deialdiarekin bat eginez. Aurten ere, pandemiaren ondorioak jasan dituztenak gogoratu dituzte eta eskerrak eman dizkiete «denon zaintzan borroka luzea» daramatenei.

Euskal Herria Batera herri ekinbideak ekitaldiak egin ditu gaur 12:30ean ehundik gora hiri, auzo eta herritan Aberri Eguna ospatzeko. Iragarri bezala, hainbat euskarritan zabaldu du bere seinalea, tartean BERRIAn, eta mezua ematearekin batera, ekinbidearekin bat egin dutenek batera hiru kanta abestu dituzte batasun keinu batean. Keinu bat batera izan da Euskal Herria Batera-ren leloa, eta Txoriak txori, Gernikako arbola eta Ikusi mendizaleak kantatu dituzte bat bestearen atzean, zabaldutako seinalearekin bat.

«Gaur Aberri Eguna da, euskal herritarrok izan bagarela adierazteko une batez bederen elkarrekin jarduteko eguna», adierazi du Nerea Loron La Furiak mezuaren hasieran. Ondoren, Mirari Martiarenak pandemiaren ondorioak pairatu dituztenak izan ditu gogoan bideoan, eta eskerrak eman dizkie, iazko Aberri Egunean Euskal Herria Baterak egin zuen moduan, «denon zaintzan borroka luzea» daramatenei. Hiru abestien ostean, «Gora Euskal Herri burujabea» oihuarekin amaitu da mezua, Josu Kamara EH Batera-ren talde sustatzaileko kidearen ahotan.

«Txoriak txori, askatasuna irudikatzeko; Ikusi mendizaleak, maite dugun herriari eta maite ditugun herritar guztiei maitasuna adierazteko; eta Gernikako Arbola, batasunari abesteko herriaren ikur bezala», esan du aste honetan Kamarak BERRIAk egin dion elkarrizketan. Gaurkoaren ostean, Kamarak adierazi zuen bateratasuna nola landu aztertuko zutela, «nola hurbildu daitezkeen antzeko norabidea daramaten bide ezberdinak».


Summary: Hil egin da Aralarren asteartean zauritu zen eskalatzailea. Zangotzarra zen, eta 61 urte zituen. Erori egin zen eskalatzen ari zela, eta larri zaurituta eraman zuten Nafarroako ospitalera.

Nafarroako suhiltzaileen erreskate taldeak eskalatzaile bat erreskatatu zuen joan den asteartean Aralarren. Ospitalera eraman zuten, eta hil egin dela baieztatu dute gaur.

Zangotzako (Nafarroa) gizonezko bat zen eskalatzailea, eta 61 urte zituen. Istripua izan zuenean, lagun batekin ari zen eskalatzen, 150 bat metrotara. Zabaldu dutenez, hogei bat metro erori zen, eta larri zaurituta geratu zen, soketatik zintzilik. Kaskoa apurtu zitzaion erorikoan, eta kolpeak jasan zituen buruan eta gorputzeko hainbat tokitan.

Zaurien larritasuna ikusita, osasun langileek Nafarroako ospitalera eraman zuten helikopteroz.


Summary: Eutanasiaren Legearen zirriborro bat onartu dute Frantziako diputatuek. Lehen urratsa egin dute Asanblea Nazionaleko batzorde batean. Ez dirudi gobernuak aise legeztatuko duenik eutanasia.

Frantziako Asanblea Nazionaleko Gizarte Gaietarako Batzordeak eutanasia arautzeko lege proiektu bat onartu zuen atzo, «bizitzari amaiera aske eta hautatu bat emateko eta bermatzeko» asmoz. Askatasunak eta Lurraldeak taldeko Olivier Falornik eraman zuen proposamena, eta sei orduko eztabaida baten ondotik atera zen aurrera.

Talde politiko gehienen barruan ere izan dira eztabaidak, eta guztiek tentuz hitz egin zuten gai «serio eta labain» horren inguruan, Fadila Khattabi batzordeko presidentearen hitzetan. Dena dela, ordezkari askok adierazi zuten eztabaida «duina» eta «errespetuzkoa» izan zela.

Proposamenaren lehen artikuluak jasotzen du adinez nagusi den pertsona orok, sendabiderik ez duen gaixotasun baten fase aurreratu edo terminal batean, «edozein dela ere min fisiko edo psikologiko jasanezin bat eragiten dion kausa», eskatu ahal izango du «medikuen laguntza», hark lagunduta hiltzeko.

Beste puntu batzuetan, medikuen kontzientzia askatasunaz idatzi dute; bermeak ezarri dituzte pazientearen onespenaren gainean, eta senideen eginkizuna zer-nolakoa den zehaztu dute. Alderdi Sozialistako Marie-Noelle Battistelek nabarmendu zuen «alderdien arteko adostasun soziala» duela gaiak.

2016an onartu zuten legeak «hil arteko sedazio sakon eta jarraitua» bermatzen du «laster» hiltzekoak direnentzat, baina ez du eutanasia aktiborako aukerarik jasotzen. Alderdiek salatu dute zainketa aringarriak falta izan ohi direla.

Gobernuaren ordezkaririk ez zen egon batzordeko debateetan, eta eutanasia legez arautzeko asmorik ez du adierazi azkenaldian. Apirilaren 8ko saioan azalpen zehatzagoak eman ditzake.


Summary: 807 positibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian. 12.278 PCR eta antigeno proba egin dituzte, eta positiboen ehunekoa %6,57 da. Nafarroan, martxan dira Aste Santurako neurri berriak.

Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak emandako datuen arabera, 12.278 PCR proba eta antigeno test egin zituzten atzo Hego Euskal Herrian, eta 807 positibo atzeman zituzten, herenegun baino hamabost gehiago. Positiboen kurbak, beraz, martxoaren 11n hasi zen goranzko joerari eusten dio. Positiboen ehunekoa, berriz, %6,57 da.

Lurraldeetako egoerari dagokionez, Bizkaian detektatu dituzte positibo gehienak: 302. Gipuzkoan, 239 izan dira; Nafarroan, 164; eta Araban, 99. Gainontzeko hiru kasuak EAEtik kanpo bizi diren herritarren artean atzemandakoak dira.

Erietxeen okupazioa ere gero eta handiagoa da. Atzo beste 77 ospitaleratze egon ziren Hegoaldeko ospitaleetan, eta ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan 110 pertsona daude. Jaurlaritzak ez du datu zehatzagorik eskaini, baina Nafarroako Gobernuak azaldu du 93 pertsona daudela gela arruntetan. Horrez gain, gogoan izan behar da gauerditik daudela indarrean bertako gobernuak Aste Santurako hartutako neurriak; besteak beste, tabernen barnealdeak itxita egongo dira.

Txertaketarekin, aurrera

Hegoaldeko osasun zerbitzuek txertaketarekin aurrera jarraituko dute datozen egunetan. Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak, esate baterako, atzo jakinarazi zuen gune berri bat atonduko dutela BECen (Barakaldo, Bizkaia) txertoak emateko, eta, hain justu, larunbatean jarriko da martxan espazioa. 65 urtetik beherako pertsonak txertatuko dituzte han, eta, Osasun Sailaren arabera, egunero 5.000 dosi jartzeko modua emango du guneak. Hala ere, nabarmendu du dosien «eskuragarritasunak» ere baldintzatu litzakeela aurreikuspenak.

Espainiako Gobernuko Osasun Ministerioak ere txertaketa estrategiaren aldaketak aurkeztu ditu. Txostenean jasotzen denaren arabera, zenbait patologia dituzten 355.000 pertsonak lehentasuna izango dute txertoa jasotzerako orduan, birusarekin kutsatuz gero haien egoerak okerrera egin dezakeela argudiatuta. Horren barne daude, hala nola, minbizia duten pertsonak, transplanteren bat egina dutenak eta GIB birusa dutenak. Horrez gain, Downen sindromea duten 40 urtetik gorako 10.000 pertsonaren txertaketa ere aurreratuko da.


Su-etena bai, baina ez erabatekoa

Summary: Su-etena bai, baina ez erabatekoa. Myanmarko armadak talde etniko armatuen aurka hasitako borrokak geratu ditu, KIAk hogei soldadu hil ostean. Su-etenak ez die eragingo, baina, hirietako manifestazioei.

Myanmarko junta militarrak hilabeteko su-eten bat egingo duela azaldu du, Kachin eta Karen estatuetako talde etniko armatuekin izaniko borroken ostean. Herrialdeko AAPP Preso Politikoen Babeserako Elkartearen arabera, baina, erabakiak militarrek talde armatuekin dituzten borrokei bakarrik eragingo die, eta ez manifestazioei. «Oraindik herritar armagabeak hiltzen eta torturatzen ari dira», adierazi du AAPPko idazkari Ko Bo Yik.

Su-etena, beraz, junta militarraren segurtasunari eragiten dieten eremuetara mugatuko da. Militarrek jakinarazi dutenez, KIA Kachingo Independentziaren Armadaren aurkako borroketan, Myanmarko Armadako hogei soldadu hil ziren atzo. DVB News hedabidearen arabera, KIAk konboi militar bati egin zion eraso, Mohnyin hirian. Horrez gain, Shwegu hiriko Polizia etxearen aurka ere egin zuten, «disidentziaren aurkako errepresiopean eginiko zibilen hilketengatik». Kachingo Independentziaren Armada herrialdeko erakunde armatu nagusietako bat da, eta iparraldeko Kachin eskualdearentzako autonomia handiago bat eskatzen du.

Hura ez da, ordea, militarrek irekia duten fronte bakarra. Hego-ekialdeko Karen estatuko gerrillen aurka ere ari dira borrokan. Eremu hartan aire erasoak egin ditu armadak, eta gutxienez hamalau lagun hil dituzte. Free Burma Rangers gobernuz kanpoko erakundearen arabera, bonbardaketek eskolak, osasun etxeak eta urre meategi bat suntsitu dituzte.

Erakundeak gehitu du, su-etena aldarrikatu arren, milaka herritar ezkutatuta daudela oraindik, «geroratze-taktika bat» delakoan. Orain arte, 20.000 herritar baino gehiago desplazatu dira; horietatik 2.500 inguruk Thailandiako muga zeharkatu dute.

Gutxiengo etnikoek Myanmarko biztanleriaren %30 inguru osatzen dute, eta herrialdeko militarren eta gerrillen arteko gatazkak ohikoak dira. CRPH Batasunaren Biltzarreko Ordezkarien Batzordeak, estatu kolpearekin euren kargua galdu zuten hautetsiek osatuak, eta bere burua «gobernu legitimotzat» jo duenak, «indarrak batzeko» deia egin zien horiei, junta militarrari aurre egiteko. Bide horretan, batzordea Myanmarri «izaera federal bat» ematearen alde agertu da orain, «justizia eta berdintasuna» lortzeko bidea dela argudiatuta.

Ez da hori CRPHk jaurtitako mezu bakarra. Batzordeak adierazi du «bertan behera» utzi duela 2008ko Konstituzioa, junta militarraren «diktadura» mantentzea baimentzen duelako. Konstituzioa militarrek idatzia da —agintean egon ziren 1962tik 2011ra bitartean—, eta haren 417. artikulua baliatu zuten otsailaren 1ean estatu kolpea emateko. Artikulu horren arabera, armadak botere politikoa bere gain hartzeko eskubidea du, «Myanmarren batasuna» arriskuan badago. Horrez gain, Konstituzioak parlamentuko eserlekuen %25 izatea, eta Barne, Defentsa eta Muga ministerioak kontrolatzea ere baimentzen dio armadari.

Estatu kolpea emateko ustezko hauteskunde iruzurra argudiatu zuten militarrek. Azaroan, Aung San Suu Kyiren NLD Demokraziarako Liga Nazionalak aise irabazi zituen bozak, 2015ean egin bezala. Aung San Suu Kyi otsailaren 1ean atxilotu zuten, eta haren aurkako lau akusazio egin ditu junta militarrak: istiluetara bultzatzea, ustelkeria, koronabirusaren aurkako neurriak ez errespetatzea eta inportazio eta esportazio legeak urratzea. Ordutik, estatu kolpearen aurkako protestetan, gutxienez 536 lagun hil dituzte segurtasun indarrek, eta 2.600 atxilotu.

NBE Nazio Batuen Erakundeko mandatari berezi Christine Schranerren arabera, gerra «erabatekoa» izatetik gertu dago, eta erakundeko Segurtasun Kontseiluaren esku hartzea exijitu du: «Huts egindako estatu bat bihurtzear dago».


Summary: EAJk beharrezkotzat jo du «euskal nazio eraikuntzaren» estrategia bat osatzea. Ahal Dugu-k «jendearen bizitzan eragina duen edozein gairi buruz erabakitzeko eskubidea» defendatu du.

«Etorkizunari heltzeko», EAJk uste du «aberrigintzaren euskal estrategian sakondu» beharra dagoela, bi mailatan: «euskal nazio eraikuntzaren barne estrategia bat, euskal nazioa XXI. mendeko eskakizunen argitan sendotzeko», eta «kanpoko bat, erabakitzeko eskubidearen instituzionalizazio progresiboa ezartzeko». Hala adierazi du Euzkadi Buru Batzarrak Aberri Egunaren harira argitaratutako manifestuan.

Aurtengo adierazpenean ere COVID-19aren izurriak hartu du testuaren parte esanguratsu bat, baina haren ondorioak autogobernua indartzeko beharrarekin lotu du EBBk: «pandemiak euskal komunitatearen berezko erakundetzearen balioa eta garrantzia ziurtatzera etorri da, halako egoera batek eskatzen duen osasun, ekonomia eta gizarte arloko erantzun eraginkorra bermatzeko». Izan ere, EAJren esanetan, «Euskadin zenbat eta gai gehiago erabaki, orduan eta egoera hobean» egongo da «etorkizun hobea eraikitzeko» eta euskal nazioa osatzen duten pertsonen «borondateari erarik egokienean erantzuteko».

«Nazioa, Euskal Aberria», ez da «kontzeptu politiko zehaztugabea» , EAJren arabrera: «Identitate kolektibo nazional baten adierazpena da, subiranotasun eskubide politikoak erabat aitortzea eskatzen duena, komunitate demokratiko, aurreratu, plural, sozialki berdinzale eta kohesionatu bat eraikitzen jarraitzeko, non pertsona bakoitzak bere bizi proiektua bakean eta askatasunean garatu ahal izango duen».

Jeltzaleek manifestuan adierazi dute «erabateko askatasuna lortzeko bidea latza eta gogorra» izango dela, baina egin daitekeela: «Buru argitasuna eskatzen digu hurrengo bihurgunetik harago dagoena ikusteko eta bidean aurkituko ditugun oztopoen edo arazoen aurrean eusteko». Eta, ildo horretan, dei egin dute Aberri Eguna «denok bat eginik» ospatzera, iritzita ez dela «ika-mika antzuekin tematzeko garaia, ezta bereizketa partidistarik egitekoa» ere: «Herri honetako hiritargoak gugandik espero ditu akordioak, errespetua eta eraikitzeko gaitasuna. Banatzen gaituena albo batean utzita, egin dezagun denon artean Euskal Herri sendo, aske, osasuntsu eta baketsua».

Ahal Duguren aldarria, publikotasuna

Araba, Bizkai eta Gipuzkoako Ahal Dugu-k ere argitaratu du Aberri Egunari lotutako manifestua, nabarmenduz, «urtean behin» ospatu arren, «egunez egun» lantzen dutela, eta «Euskadiren subiranotasuna batez ere publikoa den guztiaren defentsa» egitea dela. Horren harira, uste du, «ikuspegi feminista eta ekologistatik, aberria birdefinitu» beharko litzatekeela, «eta berekin daraman tradizio paternalista, baztertzaile eta gerlaria kendu».

Adierazpenean, Ahal Dugu-k erabakitzeko eskubidea babestu du: «Eraikitzen jarraitzeko, printzipio demokratikoetatik abiatu behar dugu, bere heterogeneotasuna eta aniztasuna onartuz, hor baitago bere aberastasuna. Horregatik defendatzen dugu erabakitzeko eskubidea; jendearen bizitzan eragina duen edozein gairi buruz erabakitzeko eskubidea. Asko dago erabakitzeko, esan diezaguketenaren kontra».

Autogobernu gaitasunaz harago, ordea, hura kudeatzeko moduaz ere mintzatu da Ahal Dugu, eta galdetu du: «Zertarako balio digu dagozkigun eskumenak gure gain hartzeak, gero haien kudeaketa inbertsio funtsen jabe diren enpresa multinazionalei saltzen badiegu?». Horregatik, erantsi du «aberria defendatzeak zaintza zerbitzu publiko bat sortzea» dakarrela, «euskal herritarrei pandemiaren ondorio tragikoez urratu zaien oinarrizko eskubide bat bermatzeko».


Summary: Ostiralean egingo diote harrera Kutxa Birari, Baionan. Astebetez aurreratu dute ekitaldia, Frantziako Gobernuak neurri murriztaileak zorroztu dituela eta. Ondoren, kutxak aurreikusitako bidea egingo du Euskal Herrian.

Barruan euskarari lotutako hainbat mezu izango dituen kutxa batek herriz herri ibilbide bat egitea. Horixe da Kutxa Bira ekinbidearen funtsa. Carmen de Patagonesen (Argentina) ekin zion martxoaren 20an ibilbideari, eta Euskal Herriko eta diasporako 70 bat herritatik igaroko da, maiatzaren 30ean Seguran (Gipuzkoa) amaitu arte. Kutxa gaur iritsi da Euskal Herrira, eta, lehen ekitaldia apirilaren 8an egiteko asmoa bazuten ere, Ipar Euskal Herrian ezarri berri dituzten neurri murriztaileek planak aldarazi dizkie. Izan ere, herritarren mugimenduak murriztuko dituzte hilaren 6tik aurrera.

Hala, bihar egingo dute datorren astean egin behar zuten ekitaldia, Baionan. «Hasieratik bagenekien ekimena egokitzeko arriskua bazela, eta hala gertatu bada ere, aitzina egitea erabaki dugu», adierazi du Iparra Hegoa elkarteak, antolatzaileak. Euskal Herrian egingo duten lehen ekitaldia izanik, mantendu nahi izan dute. Horren ondoren, aurreikusita zuen bidea egingo du kutxak, aurreikusitako egunetan.

Harrera 15:30ean egingo diote kutxari, Bernat Etxepare Lizeoan. Bi ikaslek agurra dantzatuko dute, eta ikasle batek Amets Arzallusek kutxarako idatzi zuen olerkia irakurriko du. Ondoren, ikusgarri bat egingo dute, dantza, bertso, kantu eta antzerkiarekin.

Izan ere, kutxak, barruan, Amets Arzallus bertsolariaren Hitza da gure lurra mezua eramango du. «Hizkuntza da oraingoz munduak eskaini digun bizileku bakarra; hitza da gure lurra», adierazi du Arzallusek testuan, besteak beste. Kutxa gelditzen den herri guztietan irakurriko dute, eta herri bakoitzak bere mezua ere sartuko du, Aranzabalek azaldu duen gisan: «Nahi duguna da herri bakoitzak bere ametsak sartzea kutxa honetan». Kutxari ongi etorria emateko, beste ekitaldi batzuk ere antolatuko dituzte herrietan.

Behin egiteko asmoa

Iparra Hegoa elkarteak 26 urte daramatza euskal nortasuna, euskararekiko atxikimendua eta herri izatearen kontzientzia pizten eta sendotzen. Hala ere, antolatzaileek argi dute Kutxa Birak ez duela urteetan iraungo: «Datorren urtean gure ohiko formatura itzultzea da helburua; izan ere, gure herria oso aberatsa da festa eredu propioa duten ekitaldiak antolatzen, eta ez dugu beste baten beharrik ikusten». Hortaz, osasun krisiak eragindako egoerari erantzuteko sortu den egitasmo bat da: «Ez dugu errepikatzeko asmorik».

Urterik urte haziz joan da Iparra Hegoa elkarteak antolatzen duen ekitaldi kulturala. Izan ere, oihartzun nagusia Segurako Euskal Asteak hartu badu ere, lurralde osoko euskaldunen eta elkarteen arteko harremanak saretzen aritu dira Iparra Hegoa elkarteko kideak. Horrez gainera, azken urteetan Baionako Bernat Etxepareko ikasleak ere bete-betean murgildu dira elkartearen dinamikan. «Egun-pasa gisa abiatu zen ekitaldi kultural hak ia bi hilabete iraun zuen duela bi urte. Indarra hartzen ari gara, eta hori oso aberasgarria da».


Summary: Neurri murriztaile gehiago hartzeko prest azaldu da Urkullu. Jaurlaritzako lehendakariak kezka azaldu du COVID-19aren izurria «etengabe hazten» ari delako.

Eusko Jaurlaritzak «ez du zalantzarik izango» COVID-19ren izurriaren hazkundea eteteko «beharrezko neurriak» hartzeko. Hala adierazi du Iñigo Urkullu Jaurlaritzako lehendakariak, sare sozialetan zabaldutako mezu batean. Urkulluren esanetan, datu epidemiologikoek adierazten dute pandemia «etengabe hazten» ari dela egunotan, eta, beraz, kezka azaldu du joera hori eta neurri murriztaileen betetze maila dela eta.

Urkulluk azaldu du hartutako neurriak «soilik osasun irizpideetan oinarrituta» daudela, baina «arriskuak hartu» dituztela, oreka bat lortzeko «osasunaren, arlo emozionalaren eta ekonomikoaren artean».

Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak emandako datuen arabera, 12.278 PCR proba eta antigeno proba egin zituzten atzo Hego Euskal Herrian, eta 809 positibo atzeman zituzten, herenegun baino hamabost gehiago. Positiboen joerak, beraz, martxoaren 11n hasi zen goranzko joerari eusten dio. Positiboen portzentajea, berriz, %6,59 da.

Hori ikusirik, Urkulluk esan du izurriaren bilakaeraren adierazle guztiak «egunero» aztertzen ari direla.


Summary: Udaltzainek isun ugari jarri dituzte Tuterako festa batean. 2.000 ikasle inguru kalean ospatzen ari ziren azterketa garaiaren amaiera.

Ikasle ugari, 2.000 inguru Udaltzaingoaren arabera, kalean bildu ziren atzo Tuteran (Nafarroa), azterketak amaitu zirela eta oporrak hastekoak zirela ospatzeko. Udaltzainek esandakoaren arabera, dei eta salaketa ugari jaso zituzten, horietako batzuk maskara gaizki erabiltzen ari zirelako, kalean edaten ari zirelako eta elkarren arteko distantziari ez ziotelako eusten.

Udaltzaingoak emandako datuen arabera, gutxienez hiru lagun artatu behar izan zituzten gehiegi edateagatik, eta bi adingabekoren arteko liskar batean parte hartu zuten. Isun ugari jarri zuten; horietako bat goizaldean izan zen, kaleko jaia amaituta zegoelarik, etxebizitza batean festa bat egiten ari zirelako.


Summary: Athleticen agur jendetsuak kezka eragin du. 2.000 zaletik gora bildu dira Lezaman, eta Jaurlaritzak kezka azaldu du gertatukoagatik. Zale ugari bildu dira ondoren errepide bazterretan, taldeak Loiu arteko bidea egiten zuen bitartean, baita aireportuan ere. Bihar antzeko deia dago eginda Realaren agurrerako.

Athletic Sevillan da, larunbateko Espainiako Kopari begira. Talde zuri-gorria goizean abiatu da Lezamatik, eta zale talde handi bat bildu da jokalariak agurtzera. Hainbat iturriren arabera, 2.000tik gora. Errepide bazterretan ere jende dezente bildu da, taldearen autobusak Loiuko aireportura arteko bidea egin duenean, kamiseta eta bufanda zuri-gorriekin. Eta motorzale batzuek ere haiekin egin dute bidea. Klubetik eskertuta agertu dira, baina eskari bat egin diete zaleei, ikusi diren pilaketa irudien ondorioz: «Badakigu oso une bereziak direla, eta emozioei eustea zaila dela. Baina zaleei eskatzen diegu betetzeko segurtasun neurriak».

«Lezamatik aireportura, Athleticekin» azaldu du zale honek. Era honetako bideo mordoska bat grabatu eta zabaldu dute zaleek, eta baita jokalariek ere sare sozialetan:

Beste hau Lezaman bertan grabatu dute, jokalariak irten aurretik. Autobusa agertu denean jendetza jauzika eta builaka hasi da, eta bengalak ere piztu dituzte zenbaitek:

Maskarak jantzita joan dira zale horiek guztiak edo ia gehienak, baina pilaketak gertatu dira leku batzuetan, Lezaman eta Loiuko aireportuan batez ere. Eusko Jauritzarako Segurtasun sailburu Josu Erkorekak ere mezua zabaldu du Twitterren. «Kezkatu egiten naute gaur Lezaman ikusi diren milaka lagunen irudiek, osasun neurriak errespetatu gabe eta eman diren zuhurtasun mezuei kasurik egin gabe».

Bidean zehar ere bildu dira zaleak, errepide bazterrean. Multzo txikiagoak osatu dituzte hor, klubak berak zabaldutako bideo honetan ikusten denez:

Baina bidean ere sortu dira pilaketak:

Marcelino Garciaren taldea arratsaldean entrenatuko da Sevillan, eta taldearekin batuko dira Espainiako selekzioarekin jokatzen aritu diren Iñigo Martinez eta Unai Simon.

Realak bihar egingo du bidaia, eta gaur entrenatuko da Zubietan. Bihar ere agurra egiteko deia egin dute, taldea 10:45ean abiatuko da, eta Zubietako aparkalekutik N-1 errepidera bidean batzea da asmoa, Taldeari Hondarribiko aireportura arteko bidea egiten laguntzeko. Taldeak entrenamendu bakarra egingo du Sevillan, bihar bertan, Cartujan.


Ez gara uniformeak, ez uniformistak... Agian horregatik asmatzen dugu gure ospakizunak modu multiformean egiten, eta gauzak era multiformean sentitzen, eta lekuei eta jendeei eta garaiei argi multikolorez begiratzen.

Salbuespeneko egoeran ospatzen dugu Aberri Eguna aurten, iaz bezala. Baina salbuespeneko egoeran ospatu zen Aberri Eguna 1963an Itsasun edo 1965an Bergaran, eta 1972an herri guztietan eguerdiko hamabietan mobilizatuz ospatzera behartu zuen salbuespeneko egoerak, eta 1980an eta 1990ean eta 2000. urtean, eta iaz ere. Salbuespeneko herri honetatik, gure nortasun aldarrikapena egiten ikasi behar izan. Aberri Egun hau ere elkarrekin ospatuko dugu Euskal Herria Bateraren deiarekin bat eginez. Gure aniztasunean batuz, munduak ikus gaitzan, munduan Herri bat izan gaitezen. Lur bat dugun Herria, Euskal Herria. Ez dugu mundu bat eskatzen gure herriarentzat; mundu askok osatzen dutelako gure herri hau, eta kolore askok, maitasun ugarik eta mila itxaropenek osatutako Herri izatea nahi dugu.

Inoren katerik gabe izan nahi dugu libre, eskubideak inork kendu edo eman beharrik gabe, burujabe izango den komunitatea eta nazioa osatuz denon artean, denok batera. Inor ez da inoren eskubideen jabe, ez jendarte justu batean. Ez dugu inoren eskubideen mugatzaile izan nahi; baina ez dugu nahi mugakide ditugun Estatuek gure eskubideak mugatzerik ere.

Munduan eta gure inguruan, Europan bertan, Estatu izan nahi duten eta izateko bidean diren herrietako mugimenduekin bat egin behar du Euskal Herriak. Asko garelako etorkizun aske eta hobe bat amesten dugun herriak, eta asko eta handiak direlako etorkizunari begiratzean azaltzen zaizkigun erronkak eta lanak. Batera aritu behar dugu erronkei heltzean, batera aritzean indarrak bikoizten ditugulako.

Batera aritu eta burujabe izan nahi dugu; burujabe izanez soilik erantzun eta aurre egin ahal zaielako gaur jendarte osoa kolpatzen duten arazoei, osasuna eta ongizatea baldintzatzen digun pandemiari. Batera arituz erantzun eta aurre egin behar diegu orain eta etorkizunean bidea zailduko diguten krisiei. Ezin baita herririk eraiki gure ondorengoentzat etorkizunik ez bada, geroari begiratu gabe lurra ustiatzen badugu, ondorengoengan pentsatu gabe ura agortzen badugu, biharkoen arnasa kontuan hartu gabe airea itotzen badugu. Eta hizkuntzak ere egiten du Herria, eta, bihar Euskal Herririk izango bada, geure ardura da euskara duen Herria eraikitzea egunero, etengabe. Geroari begiratu eta etorkizuneko askatasuna aldarrikatzen dugu Aberri Egun honetan. Europa zahar honetako antzinako herri bat, beste mila urte igarota ere geroan Herri izaten jarraituko duena. Gure sustrai zaharren gainean jarraitu nahi dugu etorkizun berria eraikitzen.

Jendeak egiten du Herria eta Herriak egiten du jendea. Bihar eta etzirako nahi dugun Herria eraikitzeko eta jendartea osatzeko helburuen aurrean, grinaz eta erantzukizunez aritzeko momentua dugu, eta guztiona da ardura da, guztiona zeregina.


Summary: Auto berrien salmentak %10 egin du behera urtea hasi denetik. Martxoko bilakaerak datozen hilabeteetarako joera ezarriko ote duen beldur dira sektorean. Erositako hiru autotik batek motor alternatiboa dauka; gasolinari jan dio merkatu kuota handiena.

Pandemiak kontzesionarioetatik urrundu ditu erosleak eta burua altxa ezinda dabiltza sektorean. Ibilgailu berriak erosteko gobernuek iaz eman zituzten laguntzak ez ziren aski izan egoerari buelta emateko, baina saltzaileek lortu zuten, neurri batean behintzat, eustea, bereziki bigarren lauhilekoan. Dena den, laguntza horiek gabe eta urte hasieran gasolinazko autoei ezarritako zerga berriak direla eta, are gehiago aldendu dira balizko bezeroak, eta urduritasuna nagusitzen ari da sektorean.

Urte hasierako datuak «oso ezkorrak» direla azaldu dute Faconauto kontzesionarioen elkarteko kideek: %10,1 egin du behera auto berrien salmentak Hego Euskal Herrian lehenengo hiru hilekoan: iaz epe berean baino 831 auto gutxiago saldu dituzte. Datu hori bere horretan ez da ikaragarria, baina kontuan hartu behar da iazko salmenta gehienak lehenengo bi hilabeteetan egin zirela, martxoaren 16tik aurrera kontzesionarioek beste sektore batzuek bezala itxi egin behar izan zutelako pandemiarengatik. Hori dela-eta iazko martxoan baino %135 gehiago saldu dute aurten: 1.712 auto gehiago.

Saltzaileek, haatik, azpimarratu dute «zuzenagoa» litzatekeela 2019ko datuekin egitea konparaketa, eta kasu horretanâ%43,8koa izan da jaitsiera bai martxoan, bai lehen hiruhilekoan: duela bi urteko hil berean baino 2.327 auto gutxiago saldu dituzte aurtengoa, eta 5.787 gutxiago lehen hiru hilabeteetan.

Gainera, saltzaileek gogoratu dute 2019. urtea ere ez zela haiek espero zuten modukoa izan, auto berrien matrikulazioak behera egin baitzuten lehen aldiz 2012az geroztik (-%6,8). Iazkoa, are okerragoa izan zen: laurden bat jaitsi ziren salmentak. Aurtengoa nola hasi den ikusita, alarmak piztu dituzte. Martxoko bilakaerak datozen hilabeteetarako joera ezarriko ote duen beldur dira. Azpimarratu dute herritarren txertaketa uste baino motelago doala, eta oraindik mugikortasun murrizketak daudela; hortaz, bigarren seihilekorako aurreikusten zuten gorakada «zalantzan» jarri dute.

Joerak sendotzen

Martxoko datuek beste joera bat erakusten dute: gero eta gehiago dira motor alternatiboen alde egiten duten erosleak: hirutik bat ia (%31,8). Kopuru horrek 20 puntu egin du gora 2019ko martxotik hona. Gasolinari jan dio zatirik handiena. Azken urteetan ohi den moduan, horiek saldu dira gehien (%50,8), baina hamahiru puntu jaitsi da duela bi urteko datuekin alderatuta. Dieselaren kasuan, berriz, hiru puntu baino ez. Dieselak badirudi behea jo duela edo jotzen ari dela. Joan den hamarkadaren erdialdetik kuota galdu eta galdu aritu da diesela, baina jaitsiera hori mantsoago izaten ari da azken urteetan.


Summary: Txapeldunen zerrenda, Erriberritik Ormaiztegira. Aurten 91 urte beteko dira Euskal Herriko Itzulia etxeko txirrindulari batek lehenbiziko aldiz irabazi zuenetik. Mariano Cañardo nafarra nagusitu zen, 1930ean, eta, guztira, bederatzi Itzuli irabazi dituzte euskal herritarrek. Azkenekoz, azken ekitaldian, Ion Izagirrek.

Euskal Herriko Itzulia historiako hirugarren etenetik bueltatuko da gaur. Duela 97 urte jokatu zuten lehenbizikoz, baina 1931-1934 bitartean ez zuten antolatu, eta, 1935eko ekitaldiaren ondoren, 36ko gerra garaian ez zen egin. 1969an antola zuten berriro, eta, ordutik, lehenbiziko etena izan du iazkoa, COVID-19aren pandemiak eragindakoa. 97 urte eta 59 ediziotan, etxeko txirrindulariek bederatzi bider irabazi dute. Mariano Cañardo erriberritarrak lortu zuen lehenbizikoa, aurten 91 urte, eta Ion Izagirre ormaiztegiarrak itxi zuen garaipenen zerrenda, duela bi urte, jokatu zen azkenekoan. Euskal ziklismoaren hamargarren garaipena ikusteko aukera hagitz garesti egonen da, bertze behin nazioarteko tropeleko izarrak izanen baitituzte kontrario etxeko errepideetan.

Garaipenak herrialdeka zerrendatuz gero, espainiarrek lortu dituzte Itzuli gehien, hamasei guztira, eta bigarren daude euskal herritarrak, bederatzirekin. Italiarrak dira hirugarren, zazpi garaipenekin. Nahiz eta euskal herritarrek etxean korritu, nazioarteko lehiakidetza gogorrari aitzin egin behar izan diote beti, lehenbizikoz egin zutenetik. Horren erakusgarri, 1924-1935eko aldi hartako zortzi Itzulien erdiak irabazi zituzten lehenago edo geroago Frantziako Tourrean ere gailendu ziren txirrindulariek —Nicolas Frantz luxenburgotarrak, Mario De Waele belgikarrak bi bider, eta Gino Bartali italiarrak—, eta ekitaldi haietako podiumetan ere Frantziako Tourreko irabazleak sailkatu ziren —Henri Pelissier frantziarra bigarren 1924an, Andre Leducq herrikidea bigarren 1927an eta 1928an, Lucien Buysse belgikarra hirugarren 1927an, Frantz hirugarren 1929an…—.

Zazpigarrenean, lehenbizikoa

Cañardo izan zen lehiakide horiek garaitu ahal izan zituen lehenbiziko euskal txirrindularia, 1930ean. Hirugarren egina zuen behin, De Waeleren eta Leducqen gibeletik (1928), eta bi urte geroago Antonin Magne frantziarraren aitzinetik irabaztea lortu zuen. 1930ean, irailean korritu zuten Itzulia, eta, bi hilabete lehenago, Magnek hirugarren egina zuen Frantziako Tourrean —hurrengo urtean irabazi egin zuen Tourra, eta 1934an berriz ere nagusitu zen munduko lasterketa handienean—. Cañardok azken etapan irauli zuen sailkapen nagusia, Donostia eta Bilbo artekoa irabazita.

Nafarrak Tourrik ez zuen irabazi, baina halako ziklisten mailan lehiatzeko gai zen. Hura da II. Mundu Gerraren aitzineko garaian lorpenik nabarmenenak dituen euskal txirrindularia, Roger Lapebie baionarraren ondoren. Harekin batera, Tourra lehen hamarretan bukatu zuen lehenbiziko euskal herritarra izan zen Cañardo, 1934an —hirugarren izan zen baionarra; bederatzigarren, erriberritarra—. Handik bi urtera, Tourrean postua hobetzea lortu zuen —seigarren izan zen—, eta 1937an etapa bat irabazi zuen. Espainiako Vueltan, bigarren izan zen 1935ean, itzuli horren historiako lehenbiziko edizioan, baina Cañardoren izena bereziki lasterketa bati lotuta dago: Kataluniako Voltari. Zazpi bider irabazi zuen, gaur egun oraindik inork hurbiltzerik ere izan ez duen marka. Hain zuzen, Katalunian hango txirrindularitzaren txapeldun handitzat dute Cañardo. Izan ere, 13 urte zituela Bartzelonara joan zen bizitzera; han egin zen txirrindulari, eta Katalunian bizi izan zen hil arte, 1987an, 81 urterekin.

Santamarina, aro modernoko lehenbizikoa

1936an galdutako Itzulia 1969an berreskuratu zuten, gaur egungo egutegiarekin, apirilean. Parte hartzea goi mailakoa izan zen lehenbiziko ediziotik. Berreskurapenekoaren irabazlea horren adierazle: Jacques Anquetil, Frantziako bortz Tour irabazi zituen lehenbiziko txirrindularia, baita hiru itzuli handiak irabazi zituen lehenbizikoa ere.

Euskal garaileen artean, Luis Pedro Santamarina gallartarrak hartu zuen Cañardoren lekukoa, 1970eko Itzulia irabazita. Urte horretan podiumeko hiru postuak bete zituzten euskal herritarrek, inoiz gehiago lortu ez den marka —Santamarina txapeldun, Jesus Aranzabal bigarren eta Andres Gandarias hirugarren—.

Itzulia irabazi zuen bigarren euskal herritarra bizkaitarra izan bazen ere, probintzia horretako ziklistek ez zuten etaparik irabazi 1973ra arte, Javier Elorriagak Iruñea eta Lekunberri (Nafarroa Garaia) artekoa irabazi zuen arte. Ordura arte, 1924ko ekitaldiaz geroztik, gipuzkoarrek, nafarrek eta lapurtarrek lortu zituzten garaipenak —lapurtarren kasuan, historian lortu duten bakarra, Sauveur Ducazeaux miarriztarrak 1935ean, Baiona eta Donostia artekoa esprintean irabazita—. Helmugan besoak altxatu ahal izan zituen lehenbiziko euskal ziklista, gipuzkoarra izan zen: Ricardo Montero ordiziarra, 1928an, Bilbo eta Gasteiz artean jokatu zuten lehenbiziko etapan. Arabarrek, berriz, 1980ra arte esperatu behar izan zuten —Felipe Yañezek Zornotzan (Bizkaia) irabazi zuen arte, 128 kilometro ihesean bakarrik egin ondoren—. Nafarroa Behereko eta Zuberoako inork ez du etaparik irabazi Euskal Herriko Itzulian —Pierre Cazaux donapaleutarrak 2010ean parte hartu zuen, eta Marcel Queheille zalgiztarrak korritu zuen garaian (1957-1963) ez zen Itzulirik egin—.

Euskal herritarrek guztira 51 etapa irabazi dituzte; hau da, 1924tik lehiatu diren 339 garaipen partzialen %15. Garaileak nazioka sailkatuz gero, bigarrenak dira, espainiarren gibeletik (73 garaipen) eta italiarren aitzinetik (47 garaipen). Laugarren dira frantziarrak, urrutiago (32 etapa). Euskal herritarrek 24 ziklistaren artean irabazi dituzte 51 etapak, eta garaipenen banaketan bi izen nabarmendu behar dira: Txomin Perurena eta Miguel Mari Lasa, oiartzuarrak biak. Perurenak 11 etapa irabazi zituen sei itzulitan —1969 eta 1976 artean—, soilik Sean Kelly irlandarrak berdindu ahal izan duen marka. Lasak, berriz, sei irabazi zituen guztira, baita Itzuli bat ere, 1974koa. Bi oiartzuarrek egundoko marka egin zuten edizio hartan, jokoan izan ziren sei etapetatik bortz irabazi baitzituzten —Perurenak lau, eta Lasak bat—.

Bi gipuzkoarren arrakasta urte horiei bi bizkaitarrek eman zieten erreleboa 1980ko hamarkada hasieran: Julian Gorospek eta Marino Lejarretak. Gorospek 1983ko Itzulia irabazi zuen, 23 urterekin, aitzineko urtean bigarren egin ondoren. Lejarretak, berriz, 1980. eta 1985. urteen artean bortz bider bukatu zuen hirugarren sailkapen nagusian. Podiumen marka Alberto Contador espainiarrak du, seirekin —lau aldiz irabazi, eta aldi banatan bigarren eta hirugarren—, eta haren gibeletik gehien igo diren lau txirrindularien artean dago Lejarreta, bortzekin; baina berezitasun batekin, Itzulia inoiz irabazi gabe podiumera aldi gehienetan igo den ziklista baita. Berrizko txapeldun handiaren palmares bikainak duen arantza da Itzulia, inoiz ez irabazteaz gain, ez baitzuen lortu etaparik zakuratzea.

Gorospe, errepikatu duen bakarra

Podiumera Lejarreta adina aldiz igo den lau ziklista horietako bat da Gorospe —Jose Antonio Gonzalez Linares eta Laurent Jalabert dira bertze biak—. Mañariakoak Itzulia bi aldiz irabaztea lortu zuen, 1990ekoan ere gailendu baitzen. Hori egin duen euskal herritar bakarra da. Gorospek bigarren Itzulia eskuratu baino bortz urte lehenago bertze euskal herritar batek irabazi zuen: Peio Ruiz Cabestanyk, 23 urte zituela, Greg Lemond txapeldun handi estatubatuarrari sailkapen nagusian 29 segundoko aldea aterata.

1990eko Itzuliak mugarri bat ezarri zuen, edizio arrakastatsua izan baitzen euskal herritarrentzat, eta, hain zuzen, urte luzetan ez baitzen halakorik errepikatu. Gorosperen garaipenaz gain, bortz urtean lehenbiziko aldiz bi euskal herritar igo ziren podiumera —Miguel Indurainek hirugarren bukatu zuen—, eta 1974az geroztik etxeko txirrindulariek etapa gehien irabazi zituzten aldia izan zen: hiru. 2002ra arte ez ziren bi gertakari horiek errepikatu. Etapetako bat Gorospek irabazi zuen —haren palmareseko laugarrena—, eta bertze biak, berriz, Fernando Martinez de Gereñuk eta Indurainek. Indurainen hori da nafarren azken etapa garaipena.

1990eko hamarkada orain arteko antzuena izan da, Itzuliak osoki hartu dituen hamarkadak kontuan hartuz gero. Sailkapen nagusian garaipenik ez —Mikel Zarrabeitiaren eta Abraham Olanoren hirugarren postuak, emaitzarik onenak; 1992an eta 1996an, hurrenez hurren—, eta zakuan bi etapa baino ez: Fede Etxabek 1993an Ibardinen irabazitakoa, eta Agustin Sagastik hurrengo urtean Bera (Nafarroa) eta Azpeitia (Gipuzkoa) artean lortutakoa —Euskadi Fundazioaren historiako lehen garaipena—.

Mende hasiera oparoa

XXI. mende hasieran, ordea, 180 graduko aldaketa bat gertatu zen, neurri batean Euskaltel-Euskadi taldearen garapenak eragindakoa. Lehenbiziko aldiz, bi urtez jarraian etxean gelditu zen Itzulia, Aitor Osak 2002an eta Iban Mayok 2003an irabazitakoekin. Bietan, gainera, euskal herritarrek hiruna etapa irabazi zituzten: 2002an, Osak bat eta David Etxebarriak bortzgarren etapako bi sektoreak; 2003an, Mayok lehen etapa eta bortzgarreneko bi sektoreak. 2004an, berriz, garaipena ez, baina 2002an bezala bi euskal herritar izan ziren podiumean: Mayo bigarren, eta David Etxebarria hirugarren —Etxebarriak bigarren egina zuen 2002an, Osaren gibeletik—.

Aitor Osa liderraren maillot horiarekin, 2002ko Itzuliko azken etapan, Elgoibarren jokatu zen erlojupekoan. ANDONI CANELLADA / FOKU

Urte horietako euskal zikloiaren ondoren, ordea, bertze idorte aldi bat hasi zen, 1990eko hamarkadakoaren parekoa. Bortz urte igaro behar izan ziren euskal herritar batek etapa bat irabazi arte —David Herrerok, 2008an—, eta bertze zazpi hurrengora arte —Landak 2015ean Aian (Gipuzkoa) lortutakoa—. Sailkapen nagusian, berriz, sei urtean etxeko inork ez zuen podiuma zanpatu —Beñat Intxausti bigarren izan zen arte, 2010ean—, eta bertze bortz igaro ziren euskal herritar bat berriz ere goiko mailaren batean ikusi arte —2015ean, Ion Izagirre hirugarren izan zenean—.

Irakurri gehiago: Valverde gaztearen garaipena

Joan den hamarkadaren bigarren erdia, ordea, emankorragoa izan da. Inportanteena, Itzulirik irabazi gabeko aldirik luzeena bukatu zela, Izagirreren garaipenarekin. Gainera, 2015az geroztik, soilik 2016an ez da egon euskal txirrindularirik podiumean —Izagirrek, irabazteaz gain, hirugarren egin du hiru aldiz, eta 2018an Landa bigarren izan zen—, eta hiru etapa garaipen lortu dituzte —Landak bi, eta Omar Frailek azkena, duela hiru urte—. Gaur, 23 euskal txirrindulari izanen dira Bilboko irteeran, ia mende beteko euskal palmaresa gizentzeko prest.

Omar Fraile Eibarren etapa irabazten, 2018an. Euskal ziklisten azken etapa garaipena da Itzulian. JAIZKI FONTANEDA / FOKU


Finalaz galdezka

Summary: Finalaz galdezka. Athletic-Reala finalaren atarian, Onaindia, Clemente, Soldevilla, Zarrabeitia, Iriarte, Lopez Ufarte, Fuentes eta Zamoraren iritziak bildu dituzte 'Bizkaiko eta Gipuzkoako Hitzek'.

Bihar jokatuko dute Realak eta Athleticek Espainiako Kopako finala (21:45, Sevilla; ETB1), eta Gipuzkoako Hitza egunkariak inkesta bat egin du, eta Bizkaiko Hitza egunkariak inkesta bana egin dute.

ATHLETIC Athleticek Espainiako Kopako bi final jokatuko ditu apiril honetan. Bizkaiko Hitza-k taldearekin harreman berezia duten lau lagun elkarrizketatu ditu, taldearentzat historikoa den une honen atarian zer sentitzen duten azaldu dezaten.

1. Nola ikusten duzue aurten bi final jarraian jokatzeko aukera? 2. Zela ikusten duzu Athletic biharko finalerako? 3. Zure ustez, bi partidetako zeinetan dauka aukera handien? Zergatik? 4. Espainiako azkeneko Kopa 1984an irabazi zuen; denbora asko igaro da geroztik... Zer datorkizu gogora? 5. Zer garrantzi du garaipena berritzeak garaipen hura ezagutu ez zuten belaunaldientzat? 6. Finalak non eta norekin ikusiko dituzu? 7. Ausartuko zinateke emaitzen bat esatera?

Nerea Onaindia Athleticeko jokalari ohia

«Garaipenak guk 1984an bizi izandako parte bat berritzea ekarriko lieke hainbati»

1. «Aurten Kopako bi final jarraian jokatzeko aukera oso gauza berezia izango da, halakorik ez delako inoiz gertatu, eta horrek bereziago bilakatuko gaitu».

2. «Athletic oso egoera positiboan ikusten dut momentu honetan. Jokalariak joko eta presio ona egiten ari dira, eta ausart jokatzen ari dira. Beraz, partida biak irabazteko gai ikusten dut taldea, eta hala izatea espero dut».

3. «Agian, Realaren aurka aukera handiagoa izan dezaketela uste dut. Partida bakarrera jokatuz, aukera handitu egiten da, eta, momentu onean gaudenez, aprobetxatu behar dugu».

4. «Kopa beti izan da berezia Athleticentzat. Gure filosofiarekin ligak irabaztea zaila izan da beti, baina Koparen formatuak aukera asko eman dizkigu, eta gure kasta aterata aukera horiek aprobetxatu ditugu. 1984ko Kopa irabazi zutenean, aita eta lagun batzuekin Areetara joan nintzen gabarra ikustera. Aitaren lagun baten bulegotik ikusi genuen, eta zoragarria izan zen. 13 urte neuzkan, eta egun ahaztezina izan zen».

5. «Gaur egun garaipena lortzeak hainbat belaunaldik guk urte hartan bizi izandakoaren parte bat berritzea ekarriko luke. Eta gure filosofiarekin zalantzak dituztenei, ilusioa berriro piztuko lieke. Zoritxarrez, ospakizunik egin ezinak dena oso ezberdina izatera derrigortuko gaitu, baina benetako balioa hor egongo da».

6. «Finalak etxean ikusiko ditut, etxekoekin».

7. «Lehen partidako emaitza esango dizut, familiarekin egindako porran jarri dudana: Athleticek 3, Realak 2».

Javier Clemente Athleticeko entrenatzaile ohia

«Etxean ikusiko dut; zaleek joateko aukerarik ez badute, ez dut uste ni joan behar naizenik»

1. «Athleticentzat positiboa izango da, bere historiari beste garaipen bat gehitzeko bi aukera izango dituelako. Futbola taldeen historiekin osatuta dago, eta hori tituluek osatzen dute».

2. «Oso pareko ikusten ditut biak. Aurkaria dena delakoa izanik ere, finaletan gauzak orekatu egiten dira asko, eta, kasu honetan, derbi batekin, are gehiago».

3. «Uste dut bietan dituela aukera berak, baina, une honetan, lehengoa izan behar da garrantzitsuena guretzat. Gero gerokoak».

4. «Ez dut oso ondo gogoratzen: urte hartan liga ere irabazi genuen, eta, beraz, Kopako garaipena bigarren mailan geratu zen. Baina zure afizioaren aurrean lortzen duzun garaipen bat da, eta, alde horretatik, aurten zalerik ez egotea tristea izango da, haiek baitira finalaren atalik garrantzitsuena».

5. «Athleticen zaleentzat, Realekoentzat bezala, oso garrantzitsua da zale gazteek ere bizi izatea txapelketa bat irabazteak dakartzan sentimendu horiek guztiak. Jendearen ilusioa berpiztu beharra dago. Gazte gehienek ez dute inoiz halako ezer bizi izan».

6. «Etxean ikusiko dut. Sevillara joateko gonbidapena jaso nuen, baina etxean geratzea erabaki dut; zaleek joateko aukerarik ez badute, ez dut uste ni joan behar naizenik. Arduraz jokatu behar dugu, eta eredu izan, etxean geldituz».

7. «Ezinezkoa egiten zait emaitza ematea. Biek dute irabazteko gaitasuna. Finalak duen alderik okerrena, eta, are gehiago derbi bat dela kontuan izanda, zera da: galtzaileari tonto aurpegia geratuko zaio».

Garazi Soldevilla Zazpiak bat peñako kidea

«Gazteok badakigu zer den galtzea; orain irabazten ikasi behar dugu»

1. «Aukera ikaragarria da. Bi final ditugu jarraian. Gogo handiarekin goaz, oso momentu onean gaude, eta, nire ustez, aurreko finalekin alderatuz ezberdina izango da».

2. «Azken urteetan, Bartzelonaren aurka jokatutako Kopako finalak galdu ditugu, baina, orain dela gutxi, Superkopako finala irabazi genien; ondorioz, badakigu ez dela ezinezkoa. Realaren aurka gogotsu goaz, eta irabaziko diegu».

3. «Nire iritziz, bietan ditugu aukerak. Partida bakarra da, eta edozer gauza gerta daiteke; azkeneraino ez dago ezer galduta. Bat aukeratu behar badut, nahiago dut Realari irabaztea, baina, egia esan, klub moduan hobeto izango litzateke Bartzelonaren aurka irabaztea, horrek Europan lehiatzeko aukera emango digulako».

4. «Gure filosofiagatik, liga bat irabaztea oso zaila da. Kopak beste formatu bat du. Betidanik lehiaketa hau berezia izan da Athleticen zaleentzat, eta sentimendu eta gogo horiek jokalariek era jaso dituzte. Kopa gurea da».

5. «29 urte ditut, eta ez nuen garai hori bizi izan. Jokatutako azken lau finaletan estadioan egon naiz, eta guztietan galdu dugu. Aurten ezingo gara egon, baina ziur nago kopa altxatuko dugula, eta ahal denean gabarra aterako dugula. Gazteok momentu hori bizitzea merezi dugu: badakigu zer den galtzea; orain irabazten ikasi behar dugu, eta momentua iritsi da».

6. «Etxean ikusi beharko da, ezin dugu besterik egin une hauetan. Amarekin eta nebarekin ikusiko dut, eta haiekin ospatuko dut».

7. « Azken momentuan irabaziko ditugu biak. Realaren aurka 1-2, eta Bartzelonaren aurka 2-3».

Beñat Zarrabeitia Kazetaria

«Athleticek badu DNA lehiakor bat eta hamarkadetan landutako sen irabazle bat»

1. «Pozgarria da. Zalantza barik, kirol alorrean erakusten du taldeak baduela goi mailan lehiatzeko indar nahikoa. Hala ere, izurriak gure bizitzak markatzen ditu eta sekulako inpaktua izango zukeen euskal finala beste modu batean bizi izan beharko da».

2. «Sendo eta tituluak lortzeko aukera garbiarekin. Superkopan hala erakutsi zuen, eta kanporaketetan ere une zailak gainditzen dakien talde bat dela erakutsi du. Athleticek badu DNA lehiakor bat eta azken hamarkadan landutako sen irabazle bat».

3. «Aukerak baino gehiago, lehentasunak markatu behar dira. Aurrenekoa, biharkoa da, eta, irabaziz gero, Athleticek optimismoz beterik jokatuko luke bigarrena».

4. «Historia hor dago, baina lupa jarrita ñabardura batzuk topatzen ditugu: besteak beste, 1985 eta 2009 bitartean, klubak ez zuela finalik jokatu edo 1969tik gaurdaino Kopako hiru titulu soilik eskuratu dituela. Ostera, azken hamabi urteetako bederatzigarren finala du Athleticek biharkoa, eta hori ez da kasualitatea. Taldeak lehiakortasuna berreskuratzen duenean, Kopan isla positiboa izaten du».

5. «Garai errepikaezina da hori, kirol alorrean, eta baita sozialki, kulturalki edo politikoki ere. Paralelismo nagusia da, nire ustez, garai zailetan klubak elementu kohesionatzaile gisa duen gaitasuna. Badu gaitasuna herritarrak elkartu eta albiste positiboak emateko».

6. «Biharkoa, jaioberria den alabarekin eta neska-lagunarekin, etxean. 17koa, ziurrenik, Sevillan».

7. «Asko poztuko nintzateke Asier Villalibrek Endika Guarrotxenaren lekukoa hartuko balu».

REALA

1. Nola bizi izan zenuen finalera arteko bidea? 2. Zein talderi egin dio mesede finala urtebete atzeratzeak? 3. Zein izango dira finaleko gakoak? 4. Zein aholku emango zenieke jokalariei?

1987an Espainiako Kopa irabazi zuenetik ia 34 urtera, Kopako finala jokatuko du Realak bihar. Baikor daude Salva Iriarte, Roberto Lopez Ufarte, Miguel Fuentes eta Jesus Mari Zamora. Haiengana jo du Gipuzkoako Hitza-k.

Salva Iriarte Realeko jokalari eta entrenatzaile ohia

«Banakako lehia horiek irabazten baditu, kalitate handiagoa du Realak»

1. «Zale sutsu baten moduan. Real Madrilen aurkako garaipena izan zen unerik gorena. Sasoi guztian erakutsi zuena elkartu zen Madrilen, eta partida harrigarria egin zuten; ez dugu ahaztuko».

2. «Ezinezkoa da jakitea, baina egia da Reala oso momentu onean zegoela, Athletic baino hobeto, agian. Derbietan eta finaletan, ordea, horrek ez du garrantzirik».

3. «Partidak berak eta talde bakoitzaren estiloak markatuko ditu gakoak; funtsezkoa izango da egiten ari diren horretan sinestea. Sufritzeko momentuak ere izango dira, eta une horiek kudeatzen jakin beharko dute jokalariek. Jokamolde jakin bat dauka talde bakoitzak, eta bata edo bestea ez da hobea, denak balio baitu futbolean. Realaren jokoa askoz gehiago gustatzen zait niri, baloia mugitzen duelako, aukerak sortzen dituelako trantsizio azkarretan eta joko estatikoan... Jokoan aukera asko dauzka gaur egungo Realak. Athletic, berriz, lehiakorragoa da une oro. Realak Athleticen parean jarri beharra dauka borrokari, grinari eta lehiari dagokionez; banakako lehia horiek irabazten baditu, kalitate handiagoa du Realak».

4. «Goza dezatela. Euren kirol ibilbidean, ziurrenik, ez dituzte jokatuko horrelako partida asko, eta aprobetxa dezatela momentu bakoitza. Partida zoragarria izango da, ziur nago, baina horrelako helburuak ez dira lortzen sufritu gabe».

Roberto Lopez Ufarte Realeko jokalari eta bigarren entrenatzaile ohia

«Realak normalean baino indartsuagoa izan beharra dauka buruz»

1. «Final bat jokatzeko aukerak sortzen duen ilusioarekin. Kopa da tituluren bat lortzeko biderik laburrena, ligan zailagoa delako dena. Real Madrilen aurkako kanporaketan iritsi zen ginga; orduan ikusi genuen Reala Kopa irabazteko moduan zegoela».

2. «Finaletan ez da izaten faboritorik, baina duela urtebete %60ko aukera ematen nion Realari, eta %50ean dago orain. Gora egin du Athleticek, eta egonkor edo pixka bat behera eginda dago Reala».

3. «Hainbat gako egongo dira. Athleticek asko hobetu du defentsako lana, oso indartsu dago eta erasoan aldea egiten duten hiru jokalari dauzka: Muniain, Williams eta Raul Garcia. Realak dinamita dauka erasoan, eta zelai erdian ere asko jokatzen du, hor baitauzka Silva eta Merino. Baina oreka da garrantzitsuena. Reala hobea da erasoko jokoan, eta Athletic, defentsakoan. Taldeak atzetik hasten dira indartzen, baina aldea egiten duten jokalari asko dauzka Realak erasoan. Aritz Elustondok jokatzen badu, asko izango du irabazita Realak».

4. «Buruz indartsuen dagoenak irabaziko du finala. Realak normalean baino indartsuagoa izan beharra dauka buruz; egoerarik txarrenean, ezer ez du galdutzat eman behar 90. minutura arte. Zirraragarria izango da finala».

Miguel Fuentes Realeko jokalari eta presidente ohia

«Dakiten hori egin dezatela jokalariek, oso onak baitira»

1. «Hainbeste denbora igaro da...; ia-ia ahaztu egin zaigu! Baina Realak oso lehiaketa ona egin zuen aurreko denboraldian Kopan, ondo jokatu zuen, eta erabat merezita iritsi zen finalera. Aho zapore ona utzi zigun finalera arte egindako bideak, eta finalak ere hala uztea espero dugu».

2. «Ez dakit... Reala momentu onean zegoen aurreko denboraldian, baina taldea ondo dago orain ere. Oso talde ona dauka eta ondo ari da jokatzen. Futbolean Athletic baino gehiago da Reala, eta erabat gai da finala irabazteko».

3. «Derbi bat da, eta derbietan asko berdintzen dira indarrak. Oso lehiatua eta borrokatua izango da, ziur, baina Realak dakien hori ondo egitea izango da gakoa; futbolean jokatzea eta zelaian nagusi izatea. Athleticek itxaron egingo dio, itxi egingo da atzean, falta asko egingo ditu..., baina Reala gai bada bere jokoa egiteko, finala berea izango duela uste dut. Reala hobea da baloiarekin, baina Athleticek argi utzi du oso lehiakorra dela. Aurreko denboraldian bizpahiru aldiz Kopatik kanpo gelditzear egon zen, baina finalera iritsi zen azkenean. Azken minutura arte jarraituko dute borrokan, eta arlo horretan maila berean jarri beharko du Realak».

4. «Dakiten hori egin dezatela jokalariek, oso onak direlako».

Jesus Mari Zamora Realeko jokalari eta administrazio kontseiluko kide ohia

«Adi txartelekin ere; erabakigarria izan daiteke txartel gorri bat»

1. «Ilusio handiarekin eta oso sentipen onekin. Realak oso ondo jokatu zituen kanporaketa guztiak, eta iazkoa momentu ona izango zen finala jokatzeko».

2. «Zalantzarik gabe, Athletici. Momentu hartan baxu samar zeuden haiek, eta orain baino hobeto zegoen Reala. Finaletan zaila da faboritoez hitz egitea, baina duela urtebete uste dut Realak Athleticek baino aukera gehiago zuela finala irabazteko. Orain? %50ean dago dena».

3. «Hain final arraroa da... Zalerik gabe, urtebete geroago... Oso estilo desberdineko taldeak dira; baloia gustatzen zaio Realari eta hobea da horretan; Athleticek, berriz, bizitasuna eta zuzeneko jokoa lehenesten ditu. Garrantzitsua izango da lehen 15-20 minutuetan aurkariak golik ez sartzea eta jokoan nagusitzen hastea; arrisku pixka bat sortzea, agintzen ari zarela sentitzea eta aurkaria beldurtzea. Momentu desberdin asko egoten dira finaletan, bat-batean aldatzen da partida, eta azterketa horretan ere asmatu egin beharko dute jokalariek eta entrenatzaileak. Eta adi txartelekin ere; erabat ezinbestekoa denean egin beharko dira txartela merezi duten faltak, beste aukerarik ez dagoenean, erabakigarria izan daitekeelako txartel gorri bat».

4. «Orain arte izan diren hori izateko aurrerantzean ere, eta finalean momentu bakoitzaren azterketa argia eta egokia egiteko».


Summary: Gizon bat hil dute Santurtzin, labankadaz. Hiru pertsona atxilotu dituzte hilketarekin lotura dutelakoan. Bart gauean hil dute gizona, portuaren inguruan.

Udaltzainek hiru pertsona atxilotu dituzte Santurtzin (Bizkaia), bart gertatu den hilketa batekin lotura dutelakoan, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez.

23:00 aldera izan da gertaera, Viktoria Erregina pasealekuan, portutik gertu. Gizon bati arma zuriz egin diote eraso, eta hil egin da. Ertzaintza gertatutakoa ikertzen ari da.


Summary: Gizon bat atxilotu dute Orkoienen, neska lagunari min emateko istripu bat izatea egotzita. Positibo eman du alkoholemia proban.

Foruzaingoak 42 urteko gizonezko bat atxilotu du Orkoienen (Nafarroa) trafiko istripu bat eragitea egotzita. Poliziek adierazi dutenez, neska lagunari min emateko asmoz izan du istripua. Iritsi direnean, autoa bidetik irtenda zegoen, eta barruan zegoen bikoteak ez zuen zauririk. Halere, 43 urteko emakumeak azaldu die gizonak «hiltzeko mehatxua» egin diola eta istripua izan duela «ahalik eta min handiena emateko» berari.

Gainera, lekuko batek adierazi du gidariak ez duela balaztarik sakatu bazterra jo aurretik. Azkenean, bi delitu leporatuta atxilotu dute gidaria: hilketa saiakeragatik eta bideko segurtasunaren kontrako delituarengatik, 0,80 mg/l-ko alkohol tasa detektatu baitiote proban.


Summary: Illarramendik oso zail du jokatzea, atzoko lan saioan ziztada bat nabaritu ostean. Imanolek eta Marcelinok bat egin dute: «Goza dezatela finalarekin».

Imanol Alguacil Realeko entrenatzailea itxaropentsu agertu da Espainiako Kopako finalera begira, eta mezu bat argi zuela agertu da hedabideen aurrean: «Gauza handiak egin ditugu, baina, talde honen historian sartu nahi badugu, irabazi egin behar dugu». Mezu hori transmititu nahi zuen, eta behin baino gehiagotan errepikatu du kazetarien aurrean. Partidari buruz mintzatzean, jokalari guztiak sasoiko daudela esan du, eta Mikel Merino, Martin Zubimendi eta Aritz Elustondoren inguruan egon zitezkeen zalantzak uxatu ditu. Era berean, zaleei eskatu die, irabaztekotan, «zentzuz» ospatu dezatela titulua.

«Gaur arte, maleta egin eta zaleek agurtu gaituzten arte, aste oso arrunta izan da», azaldu du Imanolek. Gaur, baina, dena aldatu da, eta zaleengandik jasotako agurra eskertu du. Iaz, Mirandes kanporatu ondoren, esan zuen kanpoko zirrara horrek taldeari eragin ziola, baina egun ez da horren beldur. «Urte eta erdi honetan taldeak heldutasun handia lortu du, eta horrek ez nau arduratzen. Kudeatuko du». Zaleei buruz hitz egiten jarraitu du, eta patxada eskatu die: «Irabazten badugu zentzuz ospatu dezaten eskatzen diet. Zein egoeratan gauden ez da ahaztu behar».

Partida aztertzean, Athleticek eta Realak elkar oso ondo ezagutzen dutela nabarmendu du. Alde horretatik, jokoaren ekimena hartzearen garrantzia nabarmendu du: «Bere jokoaren nortasuna zelai gainean inposatzen duenak irabaziko du». Eta Realak hori egiteko ezin da kikilduta irten: «Gure jokoa zein den badakizue. Gozatzera eta lehiatzera irten behar dugu, eta irabaztera, taldearen historian sartzeko».

Marcelino: «Amets bat betetzen ari dira»

Marcelino Garcia Athleticeko entrenatzaileak larunbatean zelaira irten aurretik jokalariei esango dizkien azken hitzak antzekoak izango dira: «Gozatzeko esango diet. Pribilegiatuak direla. Futbolari profesional gehienek ez dute horrelako partidarik jokatzeko aukerarik. Nik 17 urteko entrenatzaile ibilbidearen ondoren lortu nuen aurrenekoz». Motibazio mezuak bidali ditu, eta ez du alor emozionala saihestu final bezperako prentsaurrekoan: «Amets bat betetzen ari direla jakin behar dute jokalariek. Umetako euren amets handiena Athleticen jokatzea zen, eta bete dute. Eta hurrengoa final batean sartzea, eta hemen daude».

Partidari dagokionez, «xehetasunen» garrantziaren topikoa errepikatu du, baina bati garrantzi berezia eman dio: «Aukerak hobekien baliatzen duenak irabaziko du. Biok izango ditugu aukerak, gainera. Aukerak baliatzea, eta erabaki onak hartzea». Duela hiru hilabete Espainiako Superkopa irabazi zuen Athleticek Sevillan, eta ez du ezkutatu oroitzapen onak mesedegarriak direla. Halere, ez dio garrantzi berezirik eman, eta nabarmendu du Reala «talde oso-oso ona» dela, eta Imanolek zuzentzen duenetik «nortasun berezia» duela. Illarramendi, min hartuta

Asier Illarramendik ere hitz egin du finalaz, baina min hartu aurretik. Prentsaurrekoaren osteko entrenamenduan ziztada bat nabaritu du eskuineko izterrean, eta oso zail izango du jokatzea. Kapitainak, halere, oso motibatuta ikusten ditu taldekideak, eta zaleen babesa goratu du: «Pena da haien aurrean ezin jokatzea. Urtebete itxaron dugu horretarako, baina ezinezkoa da. Dena den, Gipuzkoako herri guztietako banderak dakarzkigu gure alboan daudela ez ahazteko». Ez du ukatu bere burua trofeoa altxatzen irudikatu duela, eta zergatia azaldu du: «Lorpen bat buruan irudikatzea hura lortzeko lehen pausoa da. Eta bai, irudi hori pasatu da nire burutik». Imanolek egin bezala, Athleticen Iker Muniain izan da zaleei «erantzukizunez» jokatzeko eskatu diena. Partida orekatua espero du, «final guztiak bezala», eta aitortu du azken egunetan Realaren jokoari aurre egiteko arlo bereziak landu dituztela.


Summary: Positibo tasa ia %9ra igo da Hego Euskal Herrian. 721 kasu atzeman dituzte denera, bezperan baino gutxiago, baina egindako test kopurua ere nabarmen apalagoa izan da. Zupiriak errepikatu du Jaurlaritza prest dagoela neurriak zorrotzeko, adituak hala gomendatuz gero.

Positibo tasak gorakada izugarria izan du Hego Euskal Herrian. Eusko Jaurlaritzak eguneratu ditu koronabirusaren gaineko datuak, eta, albiste hau idaztean, Nafarroako Gobernuak behin-behineko datuak besterik ez zituen argitaratuak artean. Dena dela, nahikoa da egoeraren larriaz jabetzeko. 8.075 PCR eta antigeno proba egin zituzten atzo —bezperan baino 4.000 gutxiago—, eta horietan 721k eman dute positibo. Positiboen ehunekoa bi puntu eta erdi handitu da egun batetik bestera.

Bizkaian atzeman dute kasu gehien: 264; Gipuzkoan, 207 detektatu dituzte; Nafarroan, 154; eta Araban, 92. Gaur ere ez dute Ipar Euskal Herriko daturik eman.

Oraingoz, soilik Osakidetzak eguneratu du ospitaleetako informazioa, eta ez osorik, jaiegunetan ez duelako txostenik argitaratzen. Azken egunean, beste 46 lagun ospitaleratu dituzte Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan COVID-19ak jota. Egun, 91 paziente daude lurralde horietako zainketa intentsiboetako unitateetan; azken bi asteetan izandako kopururik larriena da hori.

Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramaileak adierazi du oso litekeena dela datuek okerrera egitea datozen egunetan ere, eta errepikatu du gobernua prest dagoela neurri murriztaile gehiago hartzeko, Iñigo Urkullu lehendakariak atzo esan zuen moduan. Athleticeko eta Realeko zaleek taldeak agurtzean erakutsi duten jarreraren inguruan, esan du horrelako jende pilaketak «lekuz kanpo» daudela, eta ertzainek hainbat isun jarri zizkietela Lezaman (Bizkaia) elkartutako zaleei.


Valverde gaztearen garaipena

Summary: Valverde gaztearen garaipena.

Hamazazpi urte beteko dira gaur Euskal Herriko 44. Itzulia hasi zenetik. Bergaran (Gipuzkoa) hasi eta bukatu zen lehenbiziko etapa, eta BERRIA egunkaria lehenbiziko aldiz agertu zen Itzuliko irteerara. Euskaldunon Egunkaria-k ezin izan zuen aitzineko urtekoa kontatu, 2003ko aldia, Espainiako Guardia Zibilak otsailean itxi baitzuen, lasterketa hasi baino hilabete eta erdi eskas lehenago. Hala ere, Egunkaria-ko langileek larrialdi egoeran sortu zuten Egunero-k bermatu zuen urte hartan euskarazko berripaper batek aldi hura ere kontatu ahal izatea.

2004koan, berriz, 24 urte betetzear zen txirrindulari gazte batek irabazi zuen hasierako etapa, 21 ziklistak osatutako talde baten esprintean. Hirugarren urtea zuen profesionaletan, eta ezaguna zen jada: Alejandro Valverde. Espainiarra Kelme taldean zegoen orduan, eta bigarren urtez jarraian lortu zuen Itzulian etapa bat irabaztea. Bergarakoarekin, jada hemeretzi garaipen zituen pilatuak ibilbide profesionalean. «Orain non dagoen badakigu, baina etorkizunean noraino hel daitekeen jakitea zaila da. Auskalo!», idatzi zuen Xabier Usabiagak BERRIAko biharamuneko Ziztu bizian zutabean. Hamazazpi urte geroago jakin dena da mota guztietako dozenaka eta dozenaka lasterketa handi irabazi dituela, eta, 41 urte betetzear dela, punta-puntan jarraitzen duela.

Txirrindularitzako giroa itsustu xamar zegoela hasi zen 2004ko Itzulia, egun batzuk lehenago Jesus Manzano Kelmeko txirrindulari ohia elkarrizketa batean dopin praktiken inguruan mintzatu baitzen, eta ondoren luzea utzi zuen horrek. Helmugan, horri buruz galdetu zioten Valverderi: «Adierazpenek ustekabean harrapatu gaituzte, baina denok dakigu adierazpen horiek ez direla egia, eta lehenbailehen dena konponduko da». Ondorengo urteetan lehertuko zen erauntsi baten hasiera baino ez zen.

Mentxov, azken garailea

Valverde horiz jantzi zen lehenbiziko etapan, eta saiatu zen Itzulian lehiatzen, baina aurkari gogorregia atera zitzaion: Denis Mentxov errusiarra. Laugarren egunean, Gasteiz eta Lekunberri (Nafarroa) artekoan, Mentxovek etapa irabazi eta sailkapen nagusiko lehenbiziko tokia kendu zion Valverderi. Azken eguneko bi sektoreetan, espainiarra seigarren lekuraino gibelatu zen.

Mentxovek bi kontrario nagusi izan zituen azken egunean, euskal herritarrak biak, eta Euskaltel-Euskadiko taldekideak: Iban Mayo, 2003ko Itzuliko irabazlea, eta David Etxebarria, 2002ko bigarrena. 2004koan, postu bat gibelera egin zuten podiumean: igorreztarra bigarren, eta abadiñoarra hirugarren.

Bi euskal herritar podiumean zirela bukatu zen BERRIAk kontatu zuen lehenbiziko Itzulia, baina azken egun hori ez dago hemerotekan, Ostiral Santuarekin bukatu baitzen lasterketa.


Hamarkadako lehen euskal garaipena

Summary: Hamarkadako lehen euskal garaipena.

Euskal Herriko 33. Itzuliak bigarren etapa bete zuen gaur 28 urte, Errenteria (Gipuzkoa) eta Ibardin (Bera, Nafarroa) artean. Lasterketa hamabortzgarren urtez jarraian ailegatu zen Nafarroaren eta Lapurdiren artean dagoen mendatera, eta euskal ziklista batek irabazi zuen: Fede Etxabek. 1990eko hamarkadan euskal ziklistek irabazi zuten lehenbiziko etapa izan zen.

Etxabe errege Ibardinen izan zen Euskaldunon Egunkaria-k etaparen kronikari eman zion titulua biharamuneko alean. Egunkaria-k kontatu zuen hirugarren Itzulia izan zen 1993koa. «Askotan saiatu naiz, eta bazen garaia suertea izateko», adierazi zuen Kortezubikoak helmugan. Jaizkibelen beheiti ihes egin zuen Alberto Elli italiarrarekin batera, eta, Aritxulegin goiti, Ellik ezin izan zion Etxaberen erritmoari eutsi. Helmuga urruti zegoen oraindik, baina bizkaitarra sailkapen nagusirako lehian ari zirenekiko abantaila handiz ailegatu zen Ibardinera: bi minutu eta hiru segundo atera zizkion bigarrenari, Tony Rominger taldekideari.

Rominger suitzarra, aitzineko urteko Itzuliko irabazlea, lider zen sailkapen nagusian, bezperako etapa irabazi zuelako. Faboritoen artean azkarrena izan zen bigarrenean ere, eta, sailkapen nagusian alde erabakigarririk lortu ez bazuen ere, argi utzi zuen Itzulia bigarrenez irabazteko aukera handiak zituela. Garai hartako txirrindularirik onena, Frantziako azken bi Tourren eta Italiako azken Giroaren irabazlea, Miguel Indurain, ia bortz minutura ailegatu zen helmugara. Giroa prestatzen ari zen, eta argi gelditu zen ez zuela Itzulian lehiatzeko asmo berezirik.

Romingerren eta Etxaberen garaipenekin, Clas-Cajastur taldeak bitik bi irabaziak zituen ekitaldi hartan, eta Egunkaria-k lasterketa kontatzeko lekuko ezin hobea zuen, Juan Fernandez zuzendariaren zutabea: «Atzo Rominger eta gaur Etxabe. Gauza handia da bi etapa irabaztea, baina argi esan behar dut gure helburua Itzulia irabaztea dela, eta horretan saiatuko gara».


Gosta ahala gosta, besta

Summary: Gosta ahala gosta, besta. Besta ezkutu andana bat antolatu dute Free Party edo gazte besta librezaleek Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan azkenaldian, neurri hertsatzaileei buru eginez.

Koronabirusaren iritsierarekin bukatu ziren bestak. Lehengo eguneroko bizitzako gauza batzuen legezko bueltatze progresiboa izan den arren, bestak ez dira horien parte izan. Alta, ez diote gazteen nahikari izateari utzi. Hirugarren konfinamendu baten susmoaren atarian, sare sozialetan Ni Ez Naiz Konfinatuko eta Desobedientzia Zibila lelopean, aurrerantzean ezarriko ziren neurriei men ez egiteko deia zabaldu zen. Christophe Castaner Frantziako Barne ministro ohiak aurreikusi zuen «itxialdiaren arriskua hainbaten desobedientzia zibila» dela. Ipar Euskal Herriko gazteek aldarrikapen hauekin bat egin dute, eta bestak antolatzen hasi dira. Martxoaren 6an, musika besten aldarrikatzeko manifestaldia egin zuten 600 bat lagunek, Baionan.

Ipar Euskal Herrian talde ezberdinak izan dira bestak antolatu dituztenak, «bakoitzak bere ahalen arabera». Legez kanpoko jarduerak direla eta, ez dute izenik eman nahi izan. «Hastapenean, lehen konfinamendua errespetatu genuen, baina lege zentzugabe horiek errespetatzeaz aspertu ginen. Talde ttipia ginen hasieran, inguruko jendea heldu zen soilik. Gero, ahoz aho eduki da besten berri, eta jendea naturalki agertu da azken larunbatetan», dio kide batek.

Horrela, hiru probintzietan borda duten lagun taldeek prestatu dituzte bestak, aurretiko bilkurak eginez. Hortik gutxira, desafiorako sarea sortu zuten, erronka bestarik handiena nork antolatzen duen ikustea dela. Gaualdi hauetan 300 bat pertsona ere elkartu zirela kalkulatzen da. Sartuz gero, osasun neurriak errespetatuko ez direla onartzea da baldintza, eta pozik zirela adierazi dute, baldintza hori onartu zutenen artean ez delakoan kasu positiborik egon. Sozializatzeko giza beharra asetzearekin batera, aldarrikapen gisa ikusten dituzte besta horiek gazteek. «Batzuek uste dute birusa hasi zenetik onartu genuen paktu soziala apurtzen ari garela. Guk uste dugu ongizate soziala bermatzen hasi garela, bai bestazaleena, bai egoera hau bukatzea nahi dutenena. Gonbidatu guztiak biziki uros ziren aspaldiko partez lehen bezala sentitzeaz, besta lehen bezala egiteaz, eta gazteen urostasuna ikusteak plazer handia eman digu denei», azaldu dute arduradunek.

Salaketen mamua

Zuberoako gaualdiak egin dituztenek esan dute hilabete asko zirela ez zutela bestarik egin. «Nahiz eta egoerak hobera egin neurriak inoiz malgutzen ez zirela ikusita, zilegitasuna sentitu genuen». Hori ikusita, lehen bestatik etxeratze agindua aintzin finkatu zuten ordua lagunekin, Poliziak ez harrapatzeko, batez ere antolatzaileei begira, jaso zitzaketen isunen beldur. «Egia erran, azken hilabeteotan jasaten ari garen neurriek desorekatu didate bizia», esan dio Hitza-ri besta ezkutuen antolatzaile batek; «ikasle izaki, bizitza ikasketen inguruan daramat, kurtsoetatik kanpo jendeaz gozatzeko aukera guttirekin, kirola egiteko aukera gutirekin eta besta egiteko aukerarik ez. Egoera ez da erreza, eta ez dakigu noiz arte iraunen duen. Leporaino asea naiz, eta desadostasunaren aldarrikatzeko aukera ona izan da. Gainera, ongizate mentala mantentzeko lagungarria da gaualdi batez koronabirusa ahanztea».

Lapurdiko bestetan izan direnek ere antzeko iritzia dute. Asteburu batez, leku eta ordu jakin bat zuten zehaztua, eta hainbat antolatzaile ziren bidean, autoak zein pertsonak besta lekura bideratze aldera. «Amets batean egotea zen, aske ginen berriz». «Berriz arnasa hartzeko momentu bat» izan dela aitortu du batek; «hain handia da euforia, berdin zaizula birusa harrapatzea. Noski, hurrengo egunetan ez ditut inguruko helduak ikusten, etxean egoten naiz».

Jendarmeen esku hartzea

Ez dira asteburu asko pasatu jendarmeek eskua sartzea erabaki zutela. Izan ere, joan den martxoaren 20an Uztaritzen antolatutako gaualdian 135 euroko isunak jarri zizkieten harrapatu zituzten gazteei. Egun berean, Ozaze inguruan, jendarmeak gisa bereko lanetan aritu ziren. Izan ere, ehun bat gazte borda batean besta egiteko elkartu zirela informatu zituzten, helikoptero eta guzti inguratu zuten borda, eta hainbat gaztek basotik ihes egin zuten. Poliziek bordako aterabidean itxaron zuten egunsentira arte, gidariak kontrolatzeko asmoz: alkoholemia eta zirkulazio-kodearen arau hausteengatik ezarri zizkieten isunak. «Bestak normalizatzea lortu genuelarik erabaki zuten jendarmeek eskua sartzea, normalizazio honen alde eta kontra zirenen artean istorioak sortu zirelako», esan dute bestako antolatzaileek.

Martxoaren 27an, Free Party delako taldeak besta bat antolatu zuen Makean. Besta tokiaren nagusiak gaualdiaren antolaketarako oniritzia eman izanagatik, berau gehiegizkotzat hartu eta jendarmeengana jo zuen. Hirurogei bat pertsona izan ziren kontrolatuak orduan.

Alabaina, Frantziako Poliziaren esku hartzeek ez dute gazteen iritzia aldatu: «Esku hartze horien ondoriorik ez da, ulertu behar dutena da estatuak ezin duela gure egoera hobetzeko deus ere zin egin. Beraz, ez badugu guk antolatzen, gibeletik beste norbaitek hartuko du segida». Gainera, geroz eta jende gehiago alde dutela ziurtatu dute. «Nahiz eta nire gurasoek neurriak aski zorrozki errespetatu, bestaren zehaztasunak kontatu nizkienean, gazteek horrelako gauzak egiteko arrazoia dugula esan zidaten», dio besta egin zuen batek. Ildo beretik mintzatu da antolatzaile bat: «Krisi honen hastapeneko ikuspuntua aldatu da: lehen konfinamenduan lotsagabekotzat hartuko gintuzten, baina, kudeaketaren garapena ikusita, horietako gehienak gure aldera pasatu dira, gurekiko pena baitute. Aitona-amonen bizimodua onartu dugula ikusi dute, eta, gure artean elkartu ezean, gaztetasuna desagertzekotan da. Beraz, soluzio bat emateko presioa egitea halabeharrezkoa da».


Keinu erosoa bezain «etikoa»

Summary: Keinu erosoa bezain «etikoa». Multinazional handiek ematen duten etxeko banaketa zerbitzua eraldatzeko erronka dauka Bidasoko Badoa kooperatibak. Banaketa «etikoa eta iraunkorra» eskaintzen hasiko dira aurki.

Etxetik bazkaria edo afaria eskatzea, erosoa izateaz gain, «etikoagoa» izango da aurki Bidasoa inguruan. Erabat normalizatuta dagoen orain arteko banaketa zerbitzuari 360 graduko bira bat emateko pausoa eman du Bidasoko Badoa kooperatiba berriak. Banaketa zerbitzu «etikoa eta iraunkorra» eskaintzeko, «oso egitasmo berezia» sortzen ari dira, eta Irunen, Hondarribian eta Hendaian (Lapurdi) ekingo diote bideari.

Multinazional handietako langileen «prekaritatearekin» eta horien jardunak «ekologian eragiten dituen kostuekin» oso kezkatuta dagoen lagun talde batek sortu du kooperatiba. «Azken urteetan eta bereziki pandemia heldu zenetik, asko ugaritu da banaketa mota hori, eta ezin da sostengatu, galkorra da erabat. Hemengo ekonomia sustatu behar da, alternatibak bilatu behar dira», azaldu du Badoa kooperatibako kide Nestor Urangak.

Lehenik eta behin, «langileen duintasuna bermatzea» da kooperatibaren xedea. Horretarako, ordu bakoitzeko diru kopuru bat jasoko dute denek, eta ez banaketa bakoitzeko diru kopuru bat. «Horrelako enpresetan ez dute fitxatzen. Ez dute soldata duinik, ez eskubiderik. Hemen, aldiz, denok berdin kobratuko dugu, langilearen duintasuna lehen lerroan jarri behar baita». Gaineratu duenez, kooperatibaren helburua ez da etekinak lortzea, «langile guztien ongizatea bermatzea» baizik.

Pandemia garaian biral bihurtutako argazki bat jarri du Urangak adibide modura: emakume bat ageri da, trenean, seme-alabekin batera, soinean banaketa kutxa horietako bat daramala. «Lotsagarria da, horrelako asko ikusi ditugu azkenaldian; pentsa zein prekarioak izan daitezkeen lan horiek».

«Ekologikoa» izatea. Hori ere bada kooperatibaren helburu nagusietako bat, «banaketa zerbitzu garbia» erabiliko baitute, «eta ohikoak baino seguruagoa» izango dela ziurtatu du Urangak. Hala, bizikleta elektriko bidez egingo dute banaketa hiru udalerrietan, eta ez edonolako bizikletekin. Bigarren eskuko bizikletak biltzen ari dira, eta buru-belarri ari dira horiek egokitzen eta konpontzen. Ondoren, motor bana jarriko diete bizikletei. «Bizikleta duinak nahi ditugu, baina guk eginak, berrerabiliak. Autoekin edo motoekin alderatuta, bizikleta bidez eraginkorragoa da banaketa; kutsadura minimoa da horrela. Eta herrietan barrena azkarrago mugituko gara».

Abantaila hori ere izango du Badoa kooperatibak, «kudeaketa eta ibilbideen optimizazioari esker» eraginkortasunean hobera egingo duela baitio Urangak. Coopcycle softwarea erabiliko dute herritarrek eskaerak egiteko, eta, kooperatibako kidearen hitzetan, «banatzaileen arteko koordinazioa» erraztuko du horrek, eta ibilbideak optimizatuko ditu. «Banatzaile batek punta batera eraman behar badu eskaera bat, eta besteari ondoko leku batean tokatzen bazaio, gertuen duenak eramango ditu biak». Sistema horren arrakasta «langileen soldata ereduan» dagoela nabarmendu du Urangak.

Apiril erdialdean, martxan

Dagoeneko Irungo eta Hondarribiko zenbait tabernarekin lanean hasteko prest daudela aurreratu du Urangak, eta haien asmoa apiril erdialdean hastea dela. «Pixkanaka» hasiko direla aitortu du, hasieratik proiektua «ahalik eta organikoena» izan dadin nahi baitute. «Beharren arabera moldatuko dugu, bai banatzaileen kopurua, bai eta taberna eta jatetxeena ere». Alde horretatik, «janari banaketatik harago» ere joateko asmoa dutela aurreratu du. Aldizkari bat banatzen hasiko dira aurki, eta etorkizunean bestelako produktuak ere irundarren, hondarribiarren eta hendaiarren etxeetara eramateko prest daude. «Azken milia izeneko teknika baliatu nahi dugu; edonolako banaketak».

Finean, «sinbiosi» moduko bat lortu nahi dute. Izan ere, pandemiak gogor astindu duen sektore bat lagundu nahi dute, alde batetik; langileak «duin» ariko dira, beste alde batetik; eta herritarrek etxean jasoko dute hori guztia —janariaz gain, noski—. «Gero eta jende gehiagok du horrelako zerbitzu prekarioak ez erabiltzeko kontzientzia. Taberna baten irudia zikintzen du banaketa enpresa handi horien eranskailuak, eta askok hori kontuan hartuko dutela uste dut».

Urangak azaldu du proiektua biribiltzeko asmoz BDS Koop eraldaketa fabrikarekin «lanketa handia» egin dutela azken hiru hilabeteotan. Diru bilketa bat hasi dute orain, «proiektuari azken zertzeladak emateko». Guztira 4.000 euro biltzea da asmoa. Badoa.eus webgunean egin daitezke donazioak; 5 eurotik 50 eurorainokoak izan daitezke.