Summary: EAJk irmo jarraitzen du eta ez ditu arindu lan erreforma onartzeko eskakizunak. Tokian tokiko lan itunen lehentasunaren bermea eta IMVaren transferentzia «arin» lortu ezean ez dute babestuko. EH Bildu berretsi du egungo proposamena «oso urrun» dagoela iaz Espainiako Gobernuarekin hitzartu zutenarengandik.

EAJ ez dago oparitarako, edo hala dirudi behintzat. Espainiako Gobernuari lan erreformaren aldeko bozak lortzeko epea agortzen ari zaio eta jeltzaleek ez dute beren eskaeretan beherapenik egiteko asmorik. «Une honetan gure boza ezezko biribila litzateke», onartu du Aitor Esteban EAJk Kongresuan duen bozeramaileak. «Hitz egin dugu haiekin, baina oraindik ez dugu aurrera egin», gehitu du. Jeltzaleen eskakizunak ezagunak dira: autonomia eta lurralde mailako lan hitzarmenen lehentasuna eta gutxieneko errenta bermatzeko diru sarreraren (IMV) transferentzia «arin» egin dadila. Lan erreformaren bozketa egiteko atzera kontua hasia da. Muga otsailaren 7a da, baina Madrilgo hedabideetan zabaldu denez, 3an bozkatuko da, hurrengo asteko ostegunean. Espainiako Gobernuak aldeko 155 boz ziurtatuta ditu, PSOE eta Unidas Podemosenak, baina 176 behar ditu. Bide horretan EAJ eta ERC limurtzen saiatzen ari da. Sei eta hamahiru eserleku dituzte hurrenez hurren, eta haien baiezkoarekin erreforma onartua izango luke -pisu txikiagoko bazkide batzuk lotuak ditu dagoeneko-. Ciudadanos alderdi eskuindarrak ere bere bederatzi bozak eskaini dizkio erreformaren testua ez aldatzearen truke, baina Espainiako Gobernuak, momentuz, ez du bide hori urratu nahi Kongresuan dituen aliatuak ez haserretzeko. Nazionalisten babesa lortzea, baina, pentsa zitekeena baino gehiago kostatzen ari zaio. Bere garaian EAJk eta ERCk gobernuko inbestidura babestu zuten, baina lan erreformaren aldeko baietzari baldintzak jarri dizkiote. Estebanek Euskadi Irratian eginiko elkarrizketan zehaztu duenez, erreforma urgentziazko lege dekretu bezala bozkatzea nahiko luke, alderdiek aldaketak erantsi ahal izateko. Izan ere, Espainiako Gobernuari gogoratu dio sindikatu eta patronalaren adostasuna garrantzitsua dela, baina legeak Kongresuan erabakitzen direla. Korapiloaren lehen haria tokian tokiko lan itunen lehentasuna da, eta estatus hori legalki blindatzea balizko salaketen aurrean. Estebanek ez du ulertzen nola katramilatu den hainbeste auzi hori, besteak beste Espainiako sindikatu eta enpresariekin hitz egindakoa baita. Argitu duenez, CCOOk ez luke trabarik jarriko eta UGTk dagoeneko uxatu ditu hasieran zituen zalantzak. CEOE Espainiako enpresarien elkartean legoke oztopoa beraz, esana baitute erreformaren testua aldatzen bada ez dutela babestuko. Estebanek adorea eskatu dio Pedro Sanchez Espainiako presidenteari: «Eta kexatzen badira, zer? Egun bateko zarata eta bale. Kexa hori aitzakia hutsa da». CEOEren jarreraren inguruan ere zehaztasunak egin zituen Estebanek: «Beraiekin hitz eginikoak gara, eta ez diote garrantzirik ematen tokian tokiko lan itunen lehentasunari. Agian enpresari elkarte batzuk aurka agertu daitezke, Madrilgoa-eta, baina CEOEko buruek esan ziguten puntu hori gero politikariek aldatzen bazuten ez ziotela garrantzia emango». EAJko bozeramailearen ustez Europako Batzordeak ere ez luke oztoporik jarriko. Gauzak hala, ez ditu ulertzen Gobernuak aldaketa hori onartzeko dituen arazoak: «Gogorra litzateke itxura kontu bategatik lege hain garrantzitsu bat blokeatzea». Eta aurrerago? Zentzu horretan, eta El Pais Espainiako kazetak argitaratu duenez, Pedro Sanchezek eskatu dio Yolanda Diaz enplegu ministroari erreforma ukitu gabe konpromiso batzuk hitzartu ditzala EAJrekin eta ERCrekin aurrerago aldaketak egiteko, eta gero horiek onargarriak izatea CEOErentzat. Informazio horien arabera, Gobernuak bozketaren ondoren ere erreforma aldatzeko moduren bat izango luke. Ikusi behar balizko promesa hori nahikoa den EAJren irmotasuna leuntzeko. Korapiloko bigarren hari muturra IMVaren transferentzia da, eta gai horretan EAJ da Espainiako Gobernuari presio egiten diona, esku aldatzea iaztik onartuta baitago. «Arin egin ezean EAJk ez du lan erreforma onartuko», nabarmendu zuen Estebanek. Auzi horren inguruan epelkeriarik gabe mintzatu zen: «Noiz den arin? Hurrengo astean edo luze jota otsaileko lehen astean».

Mobilizazioetan parte hartzera deitu du EH Bilduk REH Bilduk bat egin du euskal gehiengo sindikalak lan erreformaren aurka igandean deituriko manifestazioekin. Hego Euskal Herriko lau hiriburuetan egingo dituzte, eguerdian. Koalizio abertzaleak dagoeneko esana du erreforma proposamenaren aurka bozkatuko duela, egun idatzita dagoen bezala «onartezina» delako. Iaz aurreko lan erreformak indargabetzeko konpromisoa adostu zuen PSOE eta Unidas Podemosekin, baina EH Bilduren ustez Espainiako Gobernuko kideek ez dute bete sinaturiko akordioa: «Yolanda Diaz ministroak berriki aurkeztutako erreforma proposamena urrun geratzen da agindutako horretatik, oso urrun».


Summary: Gutxienez zortzi lagun hil dira Afrikako Kopako neurketa batera sartu nahian zebiltzala. Beste 38 lagun inguru zaurituta daude. Jaunden gertatu da ezbeharra, Kamerungo selekzioaren partida baten aurretik. Norgehiagoka ezer gertatu ez balitz bezala jokatu da.

Afrikako Kopan gutxienez zortzi zale hil eta beste 38 inguru zauritu dira bart Jaunden, Kamerungo hiriburuan. Han ari dira jokatzen Afrikako futbol txapelketarik garrantzitsuena. Paul Biya estadioaren kanpoaldean gertatu da ezbeharra, milaka zale estadiora sartu nahian baitzebiltzan: bideoetan ikusten denez, jendetza pilatu da, eta zapalduta amaitu dute askok.

AFP berri agentziaren arabera, zauritutako 38 lagunetik zazpi, gutxienez, larri daude, eta ume bat ere hil da. Estadioak 60.000 lagun biltzeko gaitasuna du, baina COVID-19a dela-eta ezarritako neurriak direla medio, edukieraren %80 bete zezaketen atzo. 50.000 lagun inguru zebiltzan estadiora sartu nahian.

Buster Emil Kirchner kazetari danimarkarrak BBCri azaldu dionez, kaosa erabatekoa zen estadioaren kanpoaldean: «Jendea korrika zebilen, hesien gainetik salto egiten, barrikadak suntsitzen... haietako asko sarrerarik izan gabe estadiora sartu nahian zebiltzan», gehitu du.

Kamerungo eta Komoreetako selekzioen arteko neurketa, ordea, ezer gertatu ez balitz bezala jokatu zen, eta etxekoek irabazi zuten, 2 eta 1. Afrikako Futbol Federazioak ohar bidez esan duenez, oraindik ikertzen ari dira zer gertatu zen.


Summary: Espetxe zaintzako eskumena Euskal Herriratzeko eskatu du Sarek. Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentralaren jarrera salatu du euskal presoen eskubideen aldeko mugimenduak, hausnarketa txosten batean. 2003az geroztik dago Espainiako Auzitegi Nazionalaren esku.

Euskal presoek askotariko oztopoak dituzte gaur egun Espainiako Estatuan, baina bada bat Sare euskal presoen eskubideen aldeko mugimendua bereziki kezkatzen duena: gradu progresioak eman ezina. Izan ere, plataformak behin baino gehiagotan salatu duenez, preso anitzek kalean edo bederen baimenpean beharko lukete, salbuespenezko legedia ezarriko ez balitzaie: «Espetxe politika normalizatua aplikatu izan balitz, preso horien herenak baino gehiago beren etxeetan egongo ziratekeen gaur egun». Sarek eman berri dituen datuen arabera, hain zuzen, 11 euskal preso baino ez daude gaur egun hirugarren graduan, eta 155 bigarren graduan daude, kalifikazio horretatik «mugitu ezinik». Etxerako bidean galga zaie hori: «Baldintzapeko askatasunerantz aurrera egitea eragozten die kondenaren hiru laurdenak betetzen dituztenean».

Hausnarketa txosten batean plazaratu du gogoeta hori Sarek, eta gaur aurkeztu du prentsaren aurrean, Donostian. Sareko bozeramaile Bego Atxa eta Joseba Azkarragaz gain, han izan dira Ramon Zallo eta Iñaki Lasagabaster ere, txostena osatzen lagundu baitute.

Ikusi gehiago: Bertze zazpi euskal preso Euskal Herriratuko dituzte

Dokumentuan ohartarazi dute «inboluzio kezkagarri» bat gertatzen ari dela fiskaltzan eta Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentralean: «Espetxeetako Tratamendu Batzordeak poliki-poliki hirugarren gradurako progresioak eta espetxe baimenak onartzen ari diren bitartean, Epaitegi Zentrala neurri horiek errekurritzen ari da, eta hirugarren graduan zeuden presoak espetxera eta bigarren gradura itzuli dira». Hori ekiditeko, eskaera bat egin du Sarek: espetxe zaintzako epaitegien eskumena Euskal Herrira ekar dezatela berriro, 2003 aitzin zegoen bezala. Izan ere, Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentrala Madrilen dago, Espainiako Auzitegi Nazionalaren barnean, eta hark eramaten ditu motibazio politikoko euskal presoen aferak. Preso arrunten kasuak, aldiz, autonomia erkidego bakoitzeko epaitegiek kudeatzen dituzte. Eusko Jaurlaritzak espetxeak kudeatzeko eskumena lortu duen gisan, epaitegietan ere gauza bera gertatzea nahiko luke Sarek: «Hurbiltasun irizpidea funtsezkoa da, baina ez bakarrik administrazio jarduleari buruz hitz egin nahi denean, baizik eta baita espetxe zaintzako epaitegien esku hartzeaz ari garenean ere».

Mugimenduak uste du, hain zuzen, epaitegiek «duten errealitatea zehatz-mehatz ezagututa» jardun behar dutela, eta aztergai dituzten presoen «berri» izan behar dutela: «Premiazkoa da arlo horretan indarrean dagoen legeria aldatzea, espetxe zaintzako epaitegiek berriz ere erantzukizuna izan dezaten Auzitegi Nazionaleko espetxe zaintzako epaitegi zentrala eratzean, 5/2003 Legeari jarraikiz, zentralizazio prozesua hasi aurretik zuten antolaketan».

Legeak berrinterpretatzea

Eskaera gehiago ere egin ditu Sarek: erraterako, indargabetu ditzatela 7/2003 eta 7/2014 legeak. Lehenak «ezkutuko» bizi osorako zigorrak jartzea ahalbidetzen die epaileei, eta, bigarrenak, Frantzian betetako espetxe urteak Espainiako Estatuan ez kontatzea. Sareren ustez, horiek indargabetu eta «salbuespen legeak berrinterpretatu eta legearen, justiziaren eta espetxeen ohiko normalizazio eta funtzionamendu irizpideen ikuspegitik berrikusi» behar dira.

Sarek gogoratu du lege horiek indargabetzearen aldeko iritzia «gero eta handiagoa» dela. Hausnarketa txostenean gogora ekarri ditu, erraterako, Jose Antonio Martin Pallin Espainiako Auzitegi Goreneko magistratu emerituak 7/2003 legeari buruz egindako adierazpenak: «Lege krudel, anker eta iraingarria da, preso horiengan utz ditzakeen ondorio fisiko eta psikologikoengatik». Garbiñe Biurrun EAEko Auzitegi Nagusiko magistratuarenak ere bai: «Diputatuen Kongresuan gehiengo parlamentario nahikoa dago —gehiengo osoa— 7/2003 eta 7/2014 legeak indargabetzeko». Sarek, halere, azaldu du horrelako zerbait kudeatzea Espainiako Kongresuan ordezkatuta dauden alderdi politikoei dagokiela: «Haiek erabakiko dute ekimena aurkezteko modua eta unea, dauden indarren korrelazioaren arabera».


Summary: Senpereko lakura itzuliko da Herri Urrats. Gaur aurkeztu dute Ipar Euskal Herriko Ikastolen aldeko besta; Itzulera da 2022ko bestarako hautatu duten leloa. 2023ko ikasturte hasieran Senperen irekitzekoa duten bosgarren kolegioa eraikitzen laguntzeko izanen dira etekinak. Mobilizazioa ere iragarri du Seaskak azterketak euskaraz egitearen alde.

«Aurten bai, ikastolen besta Senpereko (Lapurdi) lakuan ospatuko dugu. Edo hala espero dugu behintzat». Ihintza Bidart Herri Urratseko antolakuntzako kidearen hitzak dira. Gaur goizean, aurkeztu dute 2022ko Herri Urrats, Kanbon (Lapurdi), eta ohiko formatura itzultzeko esperantza dutela adierazi dute. Hala, Itzulera izanen da 39. Herri Urratsen leloa. Eta aurten, Seaskako ikasleak omenduko dituzte: «Pandemia garaian ikasturte gogorrak bizi izan ondoan, haiek dira ikastolen bestaren protagonistak», adierazi du Bidartek. Leloa eta logoa ere ikasle batek proposatuak izan dira. Lehiaketa egin zuten Seaskako ikasleen artean, eta 235 proposamen eskuratu zituzten. Amaia Ampo Manex Erdozaintzi Etxart kolegioko ikasleak egindakoa hautatu dute: ikurrina marraztua duen zapeta bat. «1987an eta 2003an Herri Urratsek irudi gisa erabili zuen zapata berriz heldu zaigu. Aurten, diseinu berri batekin, baina beti prest urratsak emateko euskararen alde».

Oraindik badelako bidea egiteko. Azterketak euskaraz egin ahal izateko Bordeleko (Okzitania) akademiako errektorearekin dituzten solasen berri eman du Peio Jorajuria Seaskako lehendakariak. Hizkuntza gutxituen irakaskuntzari buruz Frantziako Hezkuntza ministerioak abenduan idatzitako zirkularrean baxoko azterketako ikasgai batzuk euskaraz pasatzeko aukera aipatua da, eta brebetako azterketari buruzko aipamenak kendu dituzte. Zehaztasun falta hori negoziaziorako baliatu nahi du ikastolen elkarteak.

Baina Seaskak eta errektoreak ez dute zirkularraren «irakurketa bera» egiten. Hala adierazi zien joan den astean egin zuten bilkuran. «Oraingoz azaldu digunaren arabera, ez omen da deus erabakirik azterketen hizkuntzari dagokionez, baina berekin izandako solasaldiak zinez kezkatu gaitu. Zirkularra aitzinatze bat izan ordez, gibelatze bat izateko arriskuan da». Seaskak 2019an EEP Euskararen Erakunde Publikoarekin eta Errektoretzarekin izenpetu zuen hitzarmenean ikasleek baxoan pasatu ohi duten Ahozko Handia partez euskaraz izanen zela adostu zuten Jorajuriaren hitzetan. Alta, errektorearen erranetan, euskara ikasgaia berezitasun gisa hartua dutenek baizik ez dute izanen aukera hori; hau da, aurten baxoa pasatzekoa duten ehun ikasleetatik hamarrek.

Brebetari buruz, zientzietako azterketa euskaraz egitea «zuzenketarako teknikoki konplikatuegia ote den» erran die Seaskaren arabera. «Ez dugu onartuko antolaketa teknikoaren aitzakiarik azterketetarako sei hilabete eskas direlarik» adierazi du Jorajuriak. «Guretzat, ez da dudarik: azterketak euskaraz egiteko eskubidea dugu, eta, brebetan eta baxoan ez badugu aitzinamendurik, gure eskubideak errespetatuak izan arte borrokatzeko prest gara».

Bordeleko errektoreak otsailaren 4a aitzin erantzuteko engaiamendua hartu duela azaldu du Jorajuriak. Eta egun horretarako deitu du mobilizaziora Seaskak: giza katea eginen dute Baionako tren geltokia eta suprefetura artean. «Guretzat erantzuna biziki argi da: EEPrekin izenpetu hitzarmena errespetatu behar dute, Ahozko Handia euskaraz egitera aukera ikasle guziek izan beharko dute, eta zirkularrak dioen bezala azterketa batzuk euskaraz egiteko aukera izan beharko dugu». Hori lortu ezean 30 urteko gibelapena litzatekeela erran du Jorajuriak, azken urteetan baxoko azterketan Historia-Geografia eta Matematika probak euskaraz erantzuteko parada izan baitute ikasleek.

Herri Urrats berotzen

Senpereko lakuan jendea biltzeko aukerarik gabe ospatu dute Herri Urrats azken bi urteetan. Iaz, Boga kanpaina egin zuten, eta 30 ekitaldi antolatu zituzten Ipar Euskal Herriko ikastolek. Urte osoan bildutako diruarekin, finkatutako helburuetara iritsi direla jakinarazi dute gaur: 300.000 euro eskuratu dituzte Seaskaren bosgarren kolegioaren gastuei aurre egiteko. Aurten ere, herritarren eta erakundeen babesa izanen dutela espero dute.

Baina maiatzeko lehen igandea itxaron gabe hasiko dira ekitaldiak antolatzen. ETB 1eko Go!azen telesail musikalaren emanaldi berezi batekin abiatu dute Herri Urratsen girotze kanpaina. Zortzigarren denboraldia otsailaren 4an bukatuko da, baina bezperan, otsailaren 3an, azken atalaren aurrestraeinaldia eginen dute Donibane Lohizuneko (Lapurdi) Les Select zinegelan. Bertsoak ere izanen du lekurik, martxoaren 13an bertso saio berezia antolatuko dutelako Senpereko Larreko gelan. Bizkaiko, Nafarroako, eta Xilabako txapelketetako sei finalista arituko dira: Miren Artetxe, Odei Barroso, Saioa Alkaiza, Eneko Lazkoz, Nerea Ibarzabal eta Jone Uria.

Azkenik, udaberrian aurkeztuko dute aurtengo Herri Urratseko kantua. Zetak taldeak ondu du aurtengoa.


Summary: Bizkaiko metalak 2023ra arte atzeratu du susperraldia. Jarduera maila %77,5 da gaur egun. Hiru enpresatik batek ez zuen irabazirik lortu iaz. 2022an 1.000 lanpostu sortzea aurreikusten dute. Patronalak «oso zail» ikusten du soldatak KPIaren igoerara egokitzea.

Iazko helburuak ez ziren bete, eta urte berriko aurreikuspenak ere okertu egin dira. Lehengaien faltak eta garestitzeak, energiaren kostuaren igoerak eta logistika arazoak ez dira konpondu, eta «eragin handia» izaten ari dira Bizkaiko metalgintzan: oraindik «ziurgabetasuna» da nagusi. Hori dela eta, sektoreko enpresek 2023. urtera atzeratu dute susperraldia. Hala ondorioztatu du FVEM Metalgintzako Enpresen Bizkaiko Federazioak, enpresen artean egiten duen inkestan oinarrituta.

2022rako «nolabaiteko susperraldia» espero du, baina normaltasun egoeratik urrun oraindik. Patronaleko presidente Tamara Yagueren arabera, enpresen batez besteko jarduera maila %77,5ekoa da gaur egun. Baina %50etik beherakoa dutenen kopurua 3 puntu baino gehiago igo zen urteko azken hiruhilekoan.

Merkatuetan ere atzerakada nabari da: enpresen %21ek uste dute egoerak okerrera egin duela (2021eko hirugarren hiruhilekoan baino %6,6 gehiagok). Hala ere, urte berriarekin batera %12k baino ez dute espero merkatuak atzeraldian jarraitzea. Autogintzan zabalduago dago uste hori, eta, sektore horretako enpresen arabera, 2022 osoan mantenduko da joera negatibo hori. Iaz, aurreikusi baino jarduera gutxiago izan zuen bitik batek. Yaguek nabarmendu du sektore guztietan nabari dutela ezkortasun puntu hori, eta handiagoa dela enpresa txikietan eta ertainetan: «Datu kezkagarria da hori, kontuan hartzen badugu Bizkaiko industrian %90 baino gehiago tamaina horretakoak direla».

Enpresen itxiera

Fakturazioak hobera egin du 2020aren aldean, baina, 2019arekin alderatuz gero, murriztu dutenen kopurua mantendu egin da. «2019ko itxieraren atzetik jarraitzen dugu, 4 puntu». Irabaziei dagokienez, 2021ean enpresen heren batek ez zuen irabazirik lortu iaz. Yague kezkatuta agertu da horregatik eta 2021ean oraindik ere enpresak itxiko direlako. «Industria da Euskadin enpresa gehien itxi dituen bigarren sektorea: guztizkoaren %2,6».

Patronaleko buruak nabarmendu du enpresen egungo egoeraren faktore nagusia lehengaien garestitzea dela (larria edo oso larria da %72,5entzat), eta 2022ra begira kezka nagusia dela oraindik ere. Enpresek bigarren lekuan aipatu dute kostu elektrikoen igoera: hala adierazi dute hamarretik seik. Eta, horrekin guztiarekin batera, gogorarazi dute KPIaren igoera handiak (+%6,5) asko garestitu dituela lan kostuak.

Metalgintzako enpresen elkarteko presidenteak aitortu du gai korapilatsua izango dela hori 2022an. Bizkaiko sektoreko lan hitzarmena berritzeko negoziazioak hasi dituzte, eta, Yaguek adierazi duenez, sindikatuen proposamenak aztertzen ari dira federazioaren jarrera finkatzeko. Azpimarratu du elkarrizketaren bidez adostasuna lortzea espero duela, «baina argi izanda oso zaila izango dela erregistratutako KPIaren igoera soldatetara eramatea».

Bestalde, inbertsioei buruzko datuak «positiboak» direla azaldu du Yaguek: hiru enpresatik batean handitu egin dira, eta ia erdiek mantendu egin dituzte. 2022ra begira, lau enpresatik batean I+Gko inbertsioak handitzea espero dute.

Enplegua sortzen

Enplegu sorrerari dagokionez, baikor azaldu da patronaleko burua. «Jardueraren susperraldia baino bizkorragoa» izaten ari dela nabarmendu du: lantalde eskasa dutela dioten enpresak %12,3 gehitu direla eta neurri berean jaitsi dela langile gehiegi dituztela uste dutenen kopurua.

Enpresen %29k esan dute 2022rako kontratazio berriak egitea espero dutela. «Mila lanpostu sortuko direla aurreikusten dugu, eta sektoreak 2019an zituen kopuruetara hurbiltzea», gehitu du Yaguek. Inkestaren arabera, kontratazio berrien %85 ekoizpen, muntaketa eta mantentze arloetan egingo dira, eta %75 lanaldi osoko kontratu mugagabeak izango dira.

Lau kontratutik hiruk erdi mailako edo goi mailako LHko titulazioa beharko dute. Enpresa askok ( %70) adierazi dute zailtasunak dituztela profil berriak bilatzeko, batez ere prestakuntza, espezializazio eta esperientzia faltagatik.


Summary: Zabaldu dute Osakidetzaren LEPeko lehen fasera aurkezteko epea. Eskabideak aurkezteko azken eguna otsailaren 24a izango da, eta 1.611 lanpostu eskainiko dira.

Osakidetzak gaur ireki du 2018-2019ko enplegu publikorako eskaintzaren lehen faserako eskabideak aurkezteko epea, eta otsailaren 24ra arte egongo da zabalik. LEPak 3.535 lanpostu izango ditu guztira, eta bi fase izango ditu. Lehen fasean 1.611 lanpostu eskainiko dira, eta horietatik 384 Lehen Mailako Arreta indartzeko izango dira; familiako medikuntzako 322 lanpostu eskainiko dira, eta pediatriako 62.

Osasun Sailak atzo adierazi zuen «zailtasun handiak» dituela lehen mailako arretan profil profesional jakin batzuk aurkitzeko, Osakidetzaren zerrendetan «ez dagoelako langilerik, ez Euskadi osoan, ez Estatuan». Horrela, planpostu horiekin, osasun sistema «osoari» egonkortasun «handiagoa» eman nahi diote.

Lanpostuak hemeretzi kategoriatan eskaintzen dira, eta horien artean daude, besteak beste, familiako medikuak, pediatrak, erizainak, laneko eta buruko osasuneko erizainak, terapeuta okupazionalak, gizarte langileak eta administrariak.


Summary: Downing Streeteko festak ikertuko ditu Poliziak. ITV telebista katearen arabera, 2020ko ekainean, konfinamendu betean, 30 lagun bildu ziren lehen ministroaren egoitzan, haren urtebetetzea ospatzeko.

Azken bi urteotan, Downing Streeteko 10. zenbakian eta gobernuaren egoitzan egindako festak ikertuko ditu Londresko Poliziak. Hala jakinarazi du gaur Cressida Dickek poliziaburuak: «Beldurrik eta begirunerik gabe egingo dugu ikerketa, eta haren emaitzen berri emango dugu».

2020ko ekainean egindako beste festa baten berri eman duten egun berean etorri da ikerketari buruzko albistea. Ordu hartan, konfinamendu betean, Boris Johnson lehen ministroaren urtebetetzea ospatzeko asmoz elkartu ziren 30 lagun, lehen ministroaren egoitzan. ITV telebistak eman du gertatutakoaren berri. Gobernuburuaren lankideek, ordea, esan dute «hamar minutu baino gutxiago» egin zituztela elkarrekin, eta helburu bakarra izan zela Johnson zoriontzea. Garai hartan, baina, gobernuak berak debekatu egin zituen bi pertsona baino gehiagoko bilkurak toki itxietan.

Telebistaren arabera, ekainaren 19an izan zen festa, 14:00etatik aurrera, eta ez zen izan egun hartako bilera bakarra. Arratsalde berean familiako hainbat kide bildu baitziren lehen ministroaren egoitzan. Downing Streeteko 10. zenbakiko eledun batek, baina, gezurtatu egin du halakorik: «Erabat faltsua da hori. Lehen ministroa familiako hainbat kiderekin bildu zen egun hartan, baina, arauak betez, kanpoan egin zuten bilkura».

Iazko abenduan jakin zen lehen ministroak eta haren kabineteko kideek konfinamenduko arauak urratu zituztela. Poliziak, baina, ez du ikerketarik abiatu orain arte. Dicken esanetan, hiru arrazoi nagusi daude horretarako: frogak daude esateko arau hausteetan nahastuta zeudenek bazekitela edo jakin beharko zuketela legea urratzen ari zirela; salaketak ez ikertzea legearen zilegitasuna kolokan jartzea litzateke; eta ez dago arrazoi sendorik egin zutena egiteko. Hala, ikerketak ondorioztatuko balu Johnsonek eta haren kideek arauak urratu zituztela, zigortuak izan daitezke. Dena den, ikertuak izateak ez du esan nahi guztien aurkako neurriak hartuko liratekeenik; Dicken arabera, izandako parte hartzearen araberakoa litzateke hori.

Johnsonek urtarrilaren erdian aitortu zuen berak ere hartu zuela parte lehen konfinamenduaren garaian Downing Streeten eginiko festa batean. Erresuma Batuko Komunen Ganberan onartu zuen gertatutakoa, urtarrilaren 11n. Ordea, festan egon izana nahasketa baten ondorio izan zela esan zuen Johnsonek; hala azaldu zuen hitza hartu duenean. «Lan kontu bat zela uste nuen», adierazi zuen. Polemika piztua da Erresuma Batuan. Ikerketa bat ere bada abian, argitzea helburu duena nork antolatu eta parte hartu zuen festa haietan. Haren emaitzak aste honetarako espero zituzten hasieran, baina orain atzeratu egingo da txostena, Poliziak ikerketa amaitu bitartean. Sue Gray gobernuko idazkariorde eta txostengileak berak segurtasun indarren esku utzi ditu orain arteko ondorioak.


Summary: Epaileak behin-behinean espetxeratu du Sara Pinaren senarra. Tuterako Auzitegiko 2. Instrukzioko Epaitegian deklaratu du gaur goizean, eta Pina hil izana onartu du. Dozenaka herritarrek protesta egin dute, hilketa gaitzesteko.

Joan den urtarrilaren 10ean hilik azaldu zen Sara Pina, Tuterako (Nafarroan) Iruñea etorbideko bere etxean. Hilotzak indarkeria zantzuak zituen, labankada arrastoak. Gorpua aurkitu eta berehala hasi zen Polizia Pinaren senarraren bila, hark hil zuela baitzen hipotesi nagusia; biharamunean atzeman zuten, Bordeletik hurbil. Ordutik, gizonezkoa preso izan da, Parisen. Atxiloketatik bi aste igarota, Pinaren senarra Madrilera eraman zuten atzo, eta ondotik Nafarroara ekarri. Hain zuzen ere, Tuterako Auzitegiko 2. Instrukzioko Epaitegian deklaratu du gaur, eta epaileak espetxera bidali du behin-behinean, fidantzarik gabe. Auzitegiak adierazi duenez, akusatuak onartu egin du Sara Pina hil izana,,hura «lo zegoen bitartean».

Defentsak behin-behineko askatasuna eskatu du akusatuarentzat. Fiskaltzak eta akusazio partikularrak, berriz, fidantzarik gabeko espetxealdia. Azken horien alde egin du epaileak, besteak beste, akusatuak ihes egiteko arriskua dagoela iritzita, gizonezkoaren aurrekariak direla medio. Atxilotuari Sara Pinaren hilketa leporatzen diote, hamabost eta 25 urte arteko espetxe zigorra lukeen delitu bat. Nafarroako Auzitegi Nagusiak jakinarazi duenez, gainera, gizonak bi gutun eman dizkio epaileari. Batean, hilketa egin izana onartu du, eta bestean, «barkamena» eskatu die Pinaren familiari eta bereari.

Auzitegiak jakinarazitako informazioren arabera, Sara Pinaren hilotzak indarkeria zantzuak zituen; zehazki, «indarkeria handiz egindako hainbat labankada». Kasuaren gaineko ikerketan aritutako iturrien arabera, Pinaren eta senarraren etxebizitzako ateak ez zeuden bortxatuta poliziek gorpua aurkitu zuten egunean. Halaber, 41 urteko gizonezkoa, sortzez Gallurkoa (Espainia), ihes egina zen haiek bertaratu zirenerako, sakelako telefonoa etxean utzita. Hala, gorpua aurkitu zuten egun berean hasi zuen Poliziak Pinaren senarra aurkitzeko operazioa, hipotesi nagusia baitzen emakumea hark hil izana. Tuterako Auzitegiko epaitegiak zabaldutako informazioaren arabera, gainera, zantzu batzuek adierazten dute gizonezkoak urtarrilaren 8an edo 9an hil zuela emaztea.

Pinaren senarra hilaren 11n atxilotu zuten, Boisredongo zerbitzugune batean, Bordeletik 65 kilometro iparraldera (Okzitania); hau da, Tuteratik ia 500 kilometrora zegoen. Hedabide batzuen arabera, ibilgailuaren GPSari jarraituz atzeman zuten jendarmeek.

Ikusi gehiago: 113 emakume eta 11 ume hil ditu indarkeria matxistak 2003tik

Gaitzespen irmoa

Sara Pinaren hilketak kasuaren berri izan zen egunetik bertatik piztu du sumina eta haserrea herritarrengan. Hainbat izan dira auziaren harira antolaturiko protestak. Besteak beste, azken asteotan mobilizazio jendetsuak izan dira Tuteran zein Euskal Herriko hiriburuetan. Tuterako Udalak hiru eguneko dolua ezarri zuen, baita Corteskoak (Nafarroa) ere —hangoa zen Pina—. Protestaz gainera, ezohiko batzarra egin zuten udalean, eta adierazpen bat adostu zuten alderdi guztiek. «Emakumeen aurkako indarkeriak oinarrian du plano sinbolikoan eta materialean gizonak emakumeen gainetik jartzen dituzten botere harremanak, eta emakumeek beti gizonen menpean jarraitzea dute helburu. Giza eskubideen kontrako bortxaketa larri bat da emakumeen aurkako indarkeria», adierazi zuten, besteak beste.

Protestak ez dira amaitu, baina: dozenaka lagun Tuterako auzitegi parean bildu dira gaur, Pinaren senarra deklaratzera deitua zen ordu berean. «Nazkatuta gaude indarkeria matxistaz. Justizia nahi dugu, bai Sararentzat, baita beste biktima guztientzat ere», nabarmendu dute Luchasmos por Sara plataformako kideek, irmo. Era berean, sisteman aldaketak egin beharra nabarmendu dute, «sistema patriarkalak hiltzaileei sostengua» ematen dielako.


Summary: CAFek 130 milioi euroko kontratua sinatu du Zeelanda Berrian. 23 tren elektriko egingo ditu Zeelanda Berriko Auckland hirirako.

Zeelanda Berriko Auckland hiriko trenbide sarerako 23 tren elektriko egingo ditu CAFek. 130 milioi euroko kontratua sinatu du, eta 2025aren amaierara arte ibilgailuen mantentze lanak ere hartuko ditu. Horrez gain, beste bost unitate gehitzeko aukera ere aurreikusi dute hitzarmenean. Beasaingo multinazionalak 2011. urtean 57 unitate saldu zizkion Auckland Transport garraio enpresari, eta beste 15, berriz, 2017an.

72 horien antzekoak izango dira unitate berriak. Bakoitzak 380 bidaiari garraiatu ahal izango ditu. Muturretako bi kabinetan eta tarteko unitateetan eramango dituzte motor elektrikoak. Bidaiarientzako kabinek bi ate izango dituzte alboetan. Tarteko unitatea beheko solairukoa izango da, mugitzzeko gaitasun urria duten pertsonei sarbidea errazteko. CAFek azpimarratu duenez, kontratu berriarekin Ozeanian duen presentzia sendotuko du; izan ere, Zeelanda Berrikoaz gain, Australian «proiektu ugari» adjudikatu dizkiote azken urteotan, bereziki 2010ean han filial bat sortu zuenetik (CAF RAIL Australia PTY LTD). Horien artean nabarmendu ditu Sydneytik gertu dagoen Parramatta hirirako egindako tren arineko hamahiru unitateak eta sare horren mantentze lanak, eta Australia Hegoaldean dagoen Gales Berriko eskualderako egindako tren hibridoaren (diesel-elektrikoa) 29 unitateak. Australiako hiriburu Canberrako metroaren mantentze lanak ere bere esku ditu, besteak beste.


Summary: Astelehenean hasiko da Egunean Behinen bederatzigarren denboraldia. Hamar astez luzatuko da denboraldia: urtarrilaren 31tik apirilaren 10era arte. Galderetan berrikuntzak izango direla iragarri dute, sailkapen nagusia izango du lehen aldiz, eta denboraldiaren amaieran finala egingo dute.

«Berbaxerka edo Egunean Behin?». Euskaldun askok egin dute galdera hori azken asteetan, baina orain arte ezin izan da bi jokoetara batera jokatu. Horri, ordea, datorren astelehenetik aurrera jarriko dio konponbidea CodeSyntaxek: bueltan da Egunean Behin. Bederatzigarren denboraldian hiru urte beteko ditu aplikazioak, eta ez da erronka makala izango aurreko denboraldiko emaitzak gainditzea: 60.000 lagunek baino gehiagok jokatu zuten egunero-egunero.

Hori ospatzeko, hainbat berrikuntza iragarri dituzte garatzaileek. Hasteko, galderetan: «Jakintza, trebezia, matematika… eta euskal gaiak beti herri ikuspegitik». Hamar asteko denboraldian sailkapen orokor bat izango da lehen aldiz, EITBk babestuta (hura da denboraldi berriaren babesle nagusia). Eta sasoiaren amaieran final bat ere egingo dute, «pandemiaren egoerara egokituta»: «Aurrerago jakingo dugu nolakoa izango den», azaldu dute.

Ohiko asteroko sariez gain, denboraldiko sailkapenak ere sariak izango ditu: Samsung LED telebista adimentsu bat, Vivo Y70 telefono bat, eta Xiaomi Redmi Note 8 telefono bat. Horiez gain, zozketaz, bi Chromecast banatuko ditu Egunean Behinek.

Esan bezala, EITB izango da denboraldiaren babesle nagusia (bi aste ere babestuko ditu), baina beste zortzi babesle ere izango ditu aplikazioak, aste bakoitzean bat. Tartean da BERRIA. Hauek dira gainontzekoak: Mondragon Unibertsitatea, Kaixo Maitia harremanetarako gunea, Eika sukalderako gailu elektronikoak, Mubil mugikortasun berriaren zentroa, Ekolurra kontseilua, 22. Korrika eta Euskaber arrautzak.


Summary: Zazpi migratzaile hilik aurkitu dituzte Mediterraneoan 'Aita Mari'-k parte hartu duen erreskate batean. Gauerdi inguruan izan da erreskatea: 280 migrante inguru hamabost metroko ontzi batean ari ziren bidea egin nahian. Italiako Lampedusa irlan lehorreratu dira.

Arrantzale ontzi baten eta Lampedusa Irratiaren arteko elkarrizketa baten filtrazioak eman dio bide bart Mediterraneoko uretan izandako erreskate operazioari. Hain zuzen, Aita Mari erreskateontziak irrati uhinen bidez jaso zuen abisua: arrantzale ontziak jakinarazi zuen txalupa bat ikusi zuela noraezean, barrenean jendea zuela. Aita Mari kokaleku horretara bertaratu zen. Behin txalupa aurkituta, Espainiako, Maltako eta Italiako agintariei eman zien gertatutakoaren berri.

Migratzaileak Lampedusa irlatik (Italia) hogei bat miliara aurkitu dituzte. Aita Mari-k eta Italiako Kostaldeko Guardiak zabaldutako informazioaren arabera, 280 migratzaile inguru ziren ontziaren barrenean; txalupa hamabost bat metro zen luzean. itsasoaren egoera franko konplikatua zela iritzita, Italiako agintariek Aita Mari-ri eskatu zioten ez zitezela txalupara gerturatu; Italiako Guardiako hiru erreskateontzik hartuko zuten ardura. Zazpi migratzaile hilik aurkitu zituzten ontziaren barrenean. Lehen zantzuen arabera, hipotermiagatik zendu dira. Kontrara, beste 270ek erdietsi dute lur hartzea. Lampedusan irlan porturatu dira.


Summary: Gaitza pasatu dutenei hirugarren dosia bost hilabeteren buruan jartzeko gomendatu die orain Espainiako Osasun Batzordeak. Espainiako Osasun Ministerioak irizpidea aldatu du: urtarrilaren hasieran, lau aste nahikoa zirela esan zuen.

Espainiako Osasun Batzordeak COVID-19a pasatu dutenei hirugarren dosia jarri aurretik bost hilabete itxoiteko gomendatu die gaur. Irizpide berria da hori, hilabetearen hasieran esan baitzuen lau aste nahikoa zirela. Zehazki, epea bost astetik lau astera murriztu zuen, eta erabakiak harridura sortu zuen zientzialarien artean: askok esan zuten zentzugabea zela, eta lortu nahi zuen helburuaren kontrakoa ere izan zitekeela.

Erabaki hori hartu zenetik, gaitza pasatu eta lau astera hirugarren txertoa jartzeko eskatzen zuen Osasun Batzordeak, betiere aurreko dositik sei hilabete pasatu badira. Bigarren baldintza hori ez da aldatuko orain, baina bai lehena, eta bost hilabeteren buruan txertatzeko eskatu dute, Espainiako Osasun Ministerioak ohar batean azaldu duenez.

Osasun Batzordea Espainiaren ministerio horretako adituek eta autonomia erkidegoetako ordezkariek osatzen dute. Espainiako Gobernuak dio hirugarren dosi horrek gorputzaren erantzuna indartzen duela eta aldaera berriak bertan behera uzteko gaitasuna handitzen duela.

Halaber, batzorde horrek txertaketa estrategian egindako azken eguneratzearen arabera, COVID-19aren aurkako txertoa hartu aurretik kutsatutako 5 eta 11 urte arteko haurrei dosi bakarra emango zaie, gaitza diagnostikatu eta zortzi astera. Infekzioa lehen dosiaren ondoren atzematen bada, berriz, bigarren dosia hartu ahalko dute hura diagnostikatu ondorengo zortzigarren astetik aurrera, eta zortzi asteko tarteari eutsiko zaio lehen dosiari dagokionez.


Summary: Aste honetan bilduko da Labi, indarrean diren neurriei eutsi ala ez erabakitzeko. Nafarroak urtarriletik harago luzatuko ditu neurri murriztaileak, EITBk aurreratu duenez. Osakidetza berreskuratzen hasi da bertan behera utzitako zenbait ebakuntza.

Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak gaur iragarri duenez, aste honetan da biltzekoa Labi, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan birusaren transmisioa eteteko asmoz indarrean diren neurrien inguruko erabakia hartzeko. Ostirala baino lehen batzartuko da Labiren aholku batzordea, orduan amaituko baita neurri murriztaile gehienak indarrean egoteko epea. Bilera noiz izango den Iñigo Urkullu lehendakariak erabakiko du. Sagarduik azaldu du batzorde zientifiko teknikoak helarazitako datuak kontuan hartuta hartuko duela lehendakariak neurriei buruzko erabakia. Ez du argitu hilaren 31z harago Jaurlaritzak COVID ziurtagiria eskatzen jarraitzeko asmorik ote duen.

Bestalde, EITBk aurreratu duenez, Nafarroako Gobernuaren asmoa da egun diren neurri murriztaileak urtarriletik harago mantentzea. Otsailaren erdira arte eutsi nahi die neurriei Maria Txibiteren gobernuak, eta, beraz, Nafarroako Justizia Auzitegiari baimena eskatuko dio urtarrilaren 31 arte indarrean den foru agindua luzatzeko. Bihar hartuko du erabaki ofiziala Nafarroako Gobernuak.

Ikusi gehiago: Eusko Jaurlaritzak eskola kirola baimendu du

Pandemiaren bilakaerari dagokionez, beheranzko joera erakusten dute datuek. Atzo, 5.412 positibo atzeman zituzten Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, 13.867 proba diagnostiko eginda. Erietxeetako presioan ere sumatzen hasi da arindua, baina oraindik oso handiak dira kopuruak, bai erietxeratuenak, bai hildakoenak, eta «zuhurtzia» galdegin du osasun sailburuak. Sagarduik jakinarazi duenez, 790 pertsona daude gaitzarekin erietxeratuta, horietatik 106 ZIUetan. Egoera apurka hobetzen ari denez, etenak zituzten ebakuntza batzuk egiten hasia da Osakidetza. Goizetan programatutako ebakuntza ia guztiak berreskuratu dituzte ospitale nagusietako batzuetan, eta izurritearen bilakaera gero eta hobea bada arratsaldean programatutakoak ere egiten hasiko direla jakinarazi du Sagarduik.

Nafarroan, berriz, azken orduetako datuek berresten dute kutsatzeek beheranzko joera hartu dutela: 1.836 positibo atzeman dira. Ospitaleetan egonkor dago egoera: 281 paziente daude gaitzak jota, horietatik 32 ZIUetan. Azken orduetan, lau heriotzaren berri eman du foru gobernuak.


Summary: Hiru urteko zigor eskaera zuen metalgintzako langilea ez da kartzelan sartuko. Fiskaltzarekin akordio bat lortu du, eta hamabi hilabeteko zigorra onartu. Beste bi akusatuen aurkako frogarik ez dute aurkeztu.

Hiru urteko zigor eskaera jaso zuen Bizkaiko metalgintzako langilea ez da kartzelan sartuko. Gaur zen haren aurkako epaiketa egitekoa, Bilbon, baina aurretik akordio bat lortu zuen fiskaltzarekin, eta hamabi hilabeteko zigorra onartu. Ondorioz, ez da espetxean sartuko, baina isun bat ordaindu beharko du. Beste bi langileren aurkako bi urteko eskaera ere egina zuen fiskaltzak, eta horiek epaitu dituzte, baina, haien defentsaren esanetan, akusazioak ezin izan du aurkeztu haien aurkako frogarik.

Hiru akusatuak 2019ko ekainean Bilbon eginiko manifestazio batean atxilotu zituzten. Greba egunera deituta zeuden Bizkaiko metalgintzakoak, lan hitzarmenaren negoziazioa blokeatuta zegoelako. Ia urte osoa iraun zuen gatazka izan zen. Manifestazio hartan, istiluak egon ziren Bilboko erdigunean, eta sindikatuek Ertzaintzak erabilitako indarkeria salatu zuten. Egun hartan bertan, ELAk, LABek, UGTk eta CCOOk idazki bateratua atera zuten Poliziaren jarduna deitoratzeko.

Epaibidea asko luzatu da, eta hiru akusatuak gaur zeuden deituta Bilboko Justizia Jauregirako. Hiruetako baten aurkako hiru urteko zigor eskaera egina zuen fiskaltzak, desordena publikoak eta hiri altzariei kalteak egitea egotzita. Bi urtetik gorako eskaera zenez, espetxean sartzeko arriskua zuen, baina akordio bat lortu zuten epaiketaren aurretik. Akusatuak ekintzetako batzuk onartu zituen, baita urtebeteko zigorra ere. Isun ekonomikoa ere ezarri diote, sei hilabetean ordaindu beharrekoa.

Beste bi atxilotuei desordena publikoa egotzi zieten, eta bina urteko zigor eskaera zuten. Biak ala biak epaiketa aretoan sartu ziren atzo, baina, haien defentsaren gertuko iturrien arabera, akusazioak ezin izan zuen frogatu egozten zitzaizkien ekintzak. Manifestazio hartan edukiontzi batzuk erre zituzten. Akusatuen defentsa LAB sindikatuko zerbitzu juridikoek egin zuten, eta orain epailearen ebazpena itxaron beharko da zigorrik duten jakiteko.

Bizkaiko metalgintzako sindikatuek babesa adierazi diete akusatuei. Duela bi aste eginiko agerraldi batean esana zuten langile horien aurkako akusazioak faltsuak zirela. ELAk, LABek, CCOOk eta UGTk elkarretaratzea egin dute gaur epaitegiaren kanpoan. Ertzaintzak lan gatazketan izandako jarrera salatu dute, eta lan sindikala «kriminalizatzeko» asmoa egotzi zioten Jaurlaritzari.

Hitzarmen berria

2019ko istiluak Bizkaiko metalgintzako aurreko lan hitzarmeneko negoziazioen testuinguruan gertatu ziren, eta, bi urte geroago, berria negoziatzeko epea hasi da. Tamara Yague FVEM patronaleko buruak atzo aurreikusi zuenez, ez da erraza izango akordiorik lortzea, batez ere KPIarengatik. Negoziazio berrian bi bilera egin dira dagoeneko.

Aurrenekoan negoziazio mahaia osatu zen, eta bigarrenean sindikatu bakoitzak bere plataforma aurkeztu zuen. Hurrengo bilera otsailaren 3an izango da. Hitzarmen horrek 48.000 langileri eragiten die.


Summary: Lautan Hiru antzerki jaialdia egingo dute laugarrenez Bilboko Zazpikaleetan. Euskaltzaindiak, Cafe Bar Bilbaok, Zazpi Katu gaztetxeak eta Bira kulturguneak antolatu dute egitaraua, elkarlanean, eta otsailaren 3an abiatuko da.

Otsailarekin batera, badator urtero legez Lautan Hiru: antzerki txiki, festibal handia jaialdia. Iaz, pandemiaren ondorioz, maiatzera atzeratu behar izan zituzten emanaldiak, baina aurten euren «hilabete naturalera» itzuli direla nabarmendu du Iñaki Mendizabal Euskaltzaindiko komunikazioko kideak: «Garai latzak bizi ditugu, baina ilusiorik ez zaigu falta». Izenak berak argi azaltzen du jaialdiaren muina, eta, gehienbat, formatu eta iraupen txikiko lanak egongo dira ikusgai. Aurreko aldietan bezala, Euskaltzaindiak, Bira kulturguneak, Zazpi Katu gaztetxeak eta Cafe Bar Bilbaok elkarlanean antolatu dute, eta, hain zuzen, horiek izango dira ikuskizunak taularatzeko lau agertokiak. Gaur goizean aurkeztu dute egitasmoa, Bilboko Euskaltzaindiaren egoitzan.

Aurtengoa da jaialdiaren laugarren aldia. Izatez, Euskaltzaindiaren mendeurrena ospatzeko ekitaldien barruan antolatu zuten 2019an, eta, emaitzak ikusita, urtez urte errepikatzeko erabakia hartu dute. Izan ere, Adolfo Arejita Euskaltzaindiko idazkariaren hitzetan, beharrezkoa da kulturak «arnasguneak» izatea: «Jaialdi honek plazak eskaintzen dizkie antzerkilariei, eta euren lana hauspotzeko aukera ematen die». Hala ere, hasierako helburu berberak mantentzen jarraitzen dute: euskarazko antzerkia indartzea, batetik; antzerkilariei beren lanak erakusteko espazioak eskaintzea, bestetik; eta Zazpikaleetako kultur giroan eragitea, azkenik.

Otsailaren 3an izango da lehenengo emanaldia, eta datozen hiru ostegunetan egingo dituzte hurrengoak: hilaren 10ean, 17an eta 24an. Guztira, hamaika ekitaldi antolatu dituzte: hamar ikuskizun eta txotxongilo tailer bat. Bakarrizketak, antzezlan laburrak, ipuin kontalariak eta magia daude, besteak beste, aurtengo programazioan. Horien artean, aurtengo Cafe Bar Bilbao sariduna: Bertol Arrietaren Zure sotoko ardoa obraren irakurketa dramatizatua egingo dute.

Berrikuntzaz josita

Aurten, berritasun gisa, haurrentzako egitaraua prestatu dute. «Izatez, bi emanaldi geneuzkan aurreikusita, baina, azken orduan, horietako bat bertan behera geratu da», azaldu du Mendizabalek. Zurrunka konpainiaren eskutik, txotxongilo tailerra egingo dute otsailaren 3an, Zazpi Katu gaztetxean. Bi txandatan egingo da, eta txanda bakoitzean 12 ume sartuko dira. Ondorioz, aurretik lekua gordetzeko gomendioa egin dute antolatzaileek.

Bestalde, EHAZE Euskal Herriko Antzerkizaleen elkartearekin batera, Ikusle kluba sortu dute. Ikusle talde batek Eneritz Artetxe aktorearen Lakoste antzezlana aztertuko du otsailaren 2an, eta emanaldia hurrengo egunean izango da, Biran. Hala, antzerkizaleen bizipenez hitz egitea lortu nahi da, eta, aldi berean, antzezlanez «gogotik gozatzea».

Era berean, Les Bobe Bobe konpainiaren Udaberria heldu da antzezlanak irabazi du Lautan Hiru, Euskaltzaindiak antzerki ekoizpena sustatzeko iaz abian jarritako laguntza. 1.400 euroko laguntza jaso du, eta antzezlana otsailaren 24an estreinatuko dute, Zazpi Katu gaztetxean.

Jaialdiko bonuak eta sarrerak bihar jarriko dira salgai, Cafe Bar Bilbaon eta Bira kulturgunean. Gainera, bonua erosi dutenen artean, Zazpikaleetan euskara eta euskal kultura sustatzeko opariak zozketatuko dira astero-astero.

Egitaraua

Otsailak 3:

- 17:30ean, haurrentzako txotxongilo tailerrak (60 minutuko bi txanda). Izen-ematea: info@euskaltzaindia.eus.

- 19:00etan, Susanaren iraultza (Esther Carrizo, 50 minutu), Euskaltzaindiaren egoitzan.

- 20:00etan, Lakoste (Eneritz Artetxe, 40 minutu), Bira kulturgunean.

Otsailak 10:

- 19:00etan, Zure sotoko ardoa irakurketa dramatizatua (Bertol Arrieta, 25 minutu), Cafe Bar Bilbaon.

- 20:00etan, Ogiak hizketan baleki (Mamiak kolektiboa eta Josune V. Mendizabal), Bira kulturgunean.

Otsailak 17:

- 19:00etan, Artistak eta kazetariak 1.0 (Kaitin Allende, 25 minutu), Euskaltzaindiaren egoitzan.

- 20:00etan, Maite Arrese ipuin kontalaria (35 minutu), Zazpi Katu gaztetxean.

- 21:00etan, Noiz utziko dio euria egiteari (Piszifaktoria Ideien Laborategia, 20-30 minutu), Euskaltzaindiaren egoitzatik abiatuta.

Otsailak 24:

- 19:00etan, Tribis-baserri galdue (Jon Ander Urresti, 50 minutu), Euskaltzaindiaren egoitzan.

- 20:15ean, Udaberria heldu da (Les Bobe Bobe, 35 minutu), Zazpi Katu gaztetxean.

- 21:15ean, Tatxan magia ikuskizuna (Imanol Ituño eta Yogurinha Borova, 40 minutu), Bira kulturgunean.


Summary: Eusko Jaurlaritzak eskola kirola baimendu du. Asteburu honetan, umeek eskola kiroleko lehiaketak egiteko aukera izango dute berriz ere.

Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak iragarri duenez, eskola kirola baimenduta egongo da ostiraletik aurrera. Gaur bildu dira Osasun, Kultura eta Hezkuntza Sailetako ordezkariak, eta erabaki dute orain arteko mugak bertan behera uztea.

Urtarrilaren 4an eguneratu zuen Eusko Jaurlaritzak ikastetxeetako protokoloa, eta orduan erabaki zuen eskola kiroleko lehiaketak bertan behera uztea; entrenamenduak, berriz, mantendu egin zituzten. Kirol federazioen artean haserrea eragin zuen erabakiak, eta Gipuzkoako hamazazpi federaziok Eusko Jaurlaritzari eskatu zioten lehiaketak berriz egin ahal izatea. Federazioen arabera, eskola kirola eten izanak ez du izan «oinarri zientifikorik», irailetik ez baita «ondorio ezkorrik» agertu. Arabako eta Gipuzkoako aldundiek ere eskaera bera egin zioten joan den astean.

Lehiaketak baimentzeko erabakiaren berri izan bezain pronto, Gipuzkoako Foru Aldundiak ohar bat kaleratu du. Harkaitz Millan Kultura eta Kirol diputatuaren irudiko, «albiste ona» da eskola kiroleko lehiaketak itzultzea, eta euren eskaerak kontuan hartu izana eskertu du: «Eusko Jaurlaritzak entzun ditu bai Gipuzkoako Aldundiaren eskaerak, bai lurraldeko federazioenak eta kirol eragileenak, eta pozik gaude asteburu honetan eskola kirolari berriro ekitearekin». Halaber, erantsi du «segurua» dela, protokoloetan ezarritako neurrien ondorioz.


Summary: Bertze zazpi euskal preso Euskal Herriratuko dituzte. Asier Garcia, Imanol Miner, Lierni Armendariz, Bittor Franco, Iñaki Reta, Gotzon Aranburu eta Xabier Zabalo dira Euskal Herrira ekarriko dituzten euskal presoak. Eusko Jaurlaritzak erabakiko du zer espetxetara lekualdatuko dituzten.

Espainiako Espetxe Erakundeek eta Eusko Jaurlaritzako Justizia Sailak elkarlanean bertze zazpi euskal preso Euskal Herriratzea adostu dute. Asier Garcia, Imanol Miner, Lierni Armendariz, Bittor Franco, Iñaki Reta, Gotzon Aranburu eta Xabier Zabalo dira Euskal Herrira ekarriko dituzten presoak, eta, zehaztu dutenez, Jaurlaritzak erabakiko du Martutenera (Donostia), Basaurira (Bizkaia) edo Zaballara (Araba) mugituko dituzten.

Garcia Asturiastik ekarriko dute Euskal Herrira, Miner eta Armendariz Duesotik, Franco eta Zabalo Logroñotik, Reta Soto del Realetik, eta Aranburu Dueñastik.

Euskal Herrira ekarriko dituzten preso horien artean, badira zigorraren zati handi bat jada betea dutenak. Armendarizek, erraterako, 2023ko uztailean beteko ditu zigorraren hiru laurdenak —2001ean atxilotu zuten, eta 30 urteko espetxe zigorra du—. Francok duela lau urte bete zituen.

Zazpi euskal preso horiek eta aitzinetik Euskal Herriratzea iragarria duten bertze sei euskal preso lekualdatzen dituztenean, 93 izanen dira Euskal Herriko espetxeetan dauden motibazio politikoko euskal presoak: Espainian egonen direnak baino gehiago. Gaur egun, 80 daude Euskal Herriko espetxeetan, eta 95 Espainiakoetan. Frantzian, berriz, 21 daude.

Hirugarren gradu eskaera Ramadari

Martuteneko espetxeko tratamendu batzordeak, berriz, hirugarren gradua eskatu du Francisco Jose Ramada Estevez euskal presoarentzat. Joan den astean ospitaleratu zuten, bihotzeko arazoak izan ondotik, eta Donostiako ZIU zainketa intentsiboetako unitatean dago geroztik. Eusko Jaurlaritzak onespena eman beharko dio Martuteneko tratamendu batzordearen eskariari, gradua aldatu ahal izateko. Ramadak 2020ko irailean bete zituen zigorraren hiru laurdenak.


Summary: Itsasondoar bat Euskal Herriko mugan aritu da bizikletaz, lau muturretatik igarota. Aitor Garmendiak Euskal Herriko lau muturrak lotzen dituen ibilbide bat egin du, mugetatik ahalik eta gutxien urrunduta: «Wikipedian begiratu nuen zeintzuk diren Euskal Herriko lau muturrak, eta egin nezakeen ibilbidea diseinatu nuen».

«Azterketak bukatu, eta sei egun libre nituen. Bizikleta gustatzen zaidanez, zakutoak hartu eta zerbait berezia egitea pentsatu nuen, eta horixe bururatu zitzaidan: Euskal Herriari buelta ematea». Horrela hasi zen Itsasondoko (Gipuzkoa) Aitor Garmendia Etxeberriak joan den astean egin zuen bidaia.

Bost egunez, bizikletaz, Euskal Herriko mugen inguruan ibili zen, lau muturretatik igarota: Samatze (Nafarroa Beherea) iparraldean; Eskiula (Zuberoa) ekialdean; Cortes (Nafarroa) hegoaldean; eta Lanestosa (Bizkaia) mendebaldean. Denera 1.050 kilometro, 41 ordu, eta 11.500 metroko desnibela.

Garmendiak joan den astean egin zuen erronka, urtarrilaren 17tik 21era. Bidaiari ekin aurretik planifikatu zuen etapa bakoitza: «Bost egunean egiteko moduan prestatu nuen, egun bat badaezpada gordetzeko». Ostatuak, ordea, ez zituen aurrez hartu: «Gutxi gorabehera bazkalorduan hasten nintzen non lo egin begiratzen, zenbat ordu neuzkan eta zenbat kilometro egin nitzazkeen kontuan hartuta». Nagusiki ostatuetan eta aterpetxeetan egin zuen lo, baina etapa bat Bilbon bukatzea aurreikusi zuen, han baitu ikasle pisua.

Banan banan, hauek izan dira bost etapak: Itsasondotik (Gipuzkoa) Barkoxera (Lapurdi), Barkoxetik Valtierrara (Nafarroa), Valtierratik San Vicente de la Sonsierrara (Errioxa), San Vicente de la Sonsierratik Bilbora, eta Bilbotik buelta Itsasondora.

Twitterren argitaratu dituen argazkietan, paisaia oso ezberdinak ikus daitezke: «Ikusi dut sekulako aldaketak daudela, bai. Euskal Herria txikia dela esaten dugu, baina denetarik dago», nabarmendu du.

Etaparik politena bigarrena izan zen Garmendiarentzat: «Barkoxetik abiatu eta Valtierraraino joan nintzen. Goizean goiz Pirinioetan ikusi nuen eguzkia irteten, eta sartzen, berriz, Bardean ikusi nuen. Oso polita izan zen hori».

Zailenak, berriz, hurrengo bi egunak izan ziren. Nafarroako Erriberan haizea kontra tokatu zitzaion, eta aitortu du egun hori «oso luzea» egin zitzaiola. Laugarren egunean, berriz, euriak zaildu zion bidea: «Arabako Errioxatik irten, eta Bizkairantz jo nuen. Bidean jaitsiera luze asko izan nituen, eta hotz handia pasatu nuen». Ibilbide ederra dela esan du, baina bakarrik egiteko ordu asko direla eta gogorra egin zitzaiola ere bai.

Ibilbide hori egiteko ideia norbaiti hartu ote dion galdetuta, ezetz dio Garmendiak; agian norbaitek egingo zuela, baina berak ez duela ikusi: «Wikipedian begiratu nuen zeintzuk diren Euskal Herriko lau muturrak, eta horietatik pasatuta eta mugetatik ahalik eta gertuen ibilita egin nezakeen ibilbidea diseinatu nuen», kontatu du. Tarte batzuetan Burgosen, Errioxan eta Kantabrian ere sartu da.

Sareetan hainbat erabiltzailek zoriondu dute egitasmoagatik, eta ibilbidea ere eskatu diote. Gehiago animatuko ote dira Euskal Herriari buelta ematera?


Summary: NDFk aurtengo hazkunde aurreikuspenak apaldu ditu. Kezka agertu du AEBetako eta Txinako ekonomien bilakaeraren eta inflazio tasa handien inguruan.

Nazioarteko Diru Funtsak (NDF) munduko hazkundearen aurreikuspena apaldu du, %4,9tik %4,4ra, batez ere AEBetako eta Txinako ekonomien bilakaerengatik. Eurogunean %3,9koa izango da batez beste. Espainiarena %5,8an mantendu du, eta Frantziarena 0,4 puntu jaitsi, %3,5eraino. NDFren ustez, koronabirusaren omikron aldaerak eragin ekonomiko handia izango du urteko lehen hiruhilekoan. Horri gehitu dio inflazio handia, bereziki AEBetakoa, eta Txinako etxebizitza merkatuaren krisia. «Hazkundea moteldu egin da, ekonomiek hornidura arazoei, inflazio handiari, errekorreko zorrari eta ziurgabetasun iraunkorrari aurre egin behar dietelako», adierazi du Gita Gopinathek, NDFko ekonomialari buruak.

2023rako hazkunde txikiagoa aurreikusten du erakundeak: %3,8koa, baina iaz iragarritakoa baino bi hamarren handiagoa da hori. 2022an gertatzen ez den hazkundearen zati bat hurrengo urtera atzeratuko dela uste du. Hala ere, NDF zuhur agertu da aurreikuspen horrekin, eta osasun krisiaren bilakaeraren araberakoa izango dela azpimarratu du.

AEBetako ekonomiarako % 3,9ko hazkundea aurreikusten du, urrian baino 1,2 puntu gutxiago. Arrazoi nagusiak: inflazioa, pandemian emandako pizgarrien amaiera, eta hornidura kateetan izandako arazoak. Halaber, NDFk kontuan hartu du Senatuak ez duela onartu Jode Biden presidenteak bultzatutako gizarte gasturako eta klima aldaketaren aurkako plan handinahia.

Txinari dagokionez, hazkundea % 4,8koa izango da, aurreikusi baino 0,8 puntu txikiagoa. Osasun eta hornidura arrazoiei higiezinen merkatuaren krisia gehitu die NDFk.


Summary: Maeztuk tutoretzapeko gazteen inguruko «polemika» bideratu nahi du. Enrique Maia Iruñeko alkatearekin bildu da Nafarroako Eskubide Sozialen kontseilaria. «Existitu beharko ez litzatekeen polemika hori» bideratzeko beharra nabarmendu du.

Iruñeko alkate Enrique Maiak Nafarroako Gobernuaren tutoretzapeko migratzaile adingabeen inguruan eginiko adierazpenen ostean iritsi da haren eta Eskubide Sozialen kontseilari Carmen Maezturen arteko bilera. Maiak kontseilariari adierazi dio arduratuta dagoela, gazteen aisialdiaren testuinguruan «segurtasunik eza areagotu» delakoan. Maeztuk, baina, «existitu beharko ez litzatekeen polemika hori» bideratu beharra nabarmendu du, eta alkateari adierazi dio behera egin dutela gobernuaren tutoretzapeko adingabeek eginiko delituek.

Prentsa ohar batean zabaldu denez, delituetan «inplikatuta egon daitezkeen kolektiboez» mintzatu da udala, adierazteko horiek izan dituztela hizpide. Hala, erakundeak jasotako datuak Nafarroako Gobernuaren esku utzi dituztela azaldu du, eta gehitu kontseilariak gauza bera egiteko konpromisoa hartu duela. Era berean, bi erakundeek elkarlanean aritzeko eta laster berriz biltzeko asmoa adierazi dute, udalaren arabera. Polizien arteko koordinazioa ere indartu dute Gaztelugibel kalean.


Summary: Errusia eta Ukraina Parisen bilduko dira bihar, tentsioa baretzeko ahaleginean. Frantziarekin eta Alemaniarekin batera elkartuko dira lau estatuetako ordezkaritza bana. Macronek «diplomaziaren baliabide guztiak» erabiltzera deitu du. Putinekin hitz egingo du telefonoz, aste amaieran.

Ukrainako krisiaren ondorioz, balizko gerra baterako mugimenduak bata bestearen ondotik gertatzen ari dira segidan, baina diplomaziaren bidea ez da agortu oraindik. Errusia zain dago AEBek eta NATOk bere eskariei zer erantzungo. Dmitri Peskov Errusiako presidentearen bozeramaileak adierazi duenez, «elkarrizketa amaituta dago oraingoz», Washingtonek eta Atlantikoko aliantzak Moskuren kezkei idatziz erantzun artean. Frantziak eta Alemaniak, baina, negoziaziorako beste esparru bat bultzatu dute alboko bidetik, eta lortu dute Errusiako eta Ukrainako ordezkaritza bana elkartzeko baldintzak sortzea. Bihar bilduko dira Parisen; bi herrialde horiek, Frantziarekin eta Alemaniarekin batera osatzen duten Normandiako laukoaren foroan. Ez dira agintari nagusiak elkartuko, baizik eta horien hurbileko aholkulariak.

Ukrainako presidentetzaren kabineteburu Andrei Iermakek adierazi duenez, «oso keinu esanguratsua» da, gutxienez, Normandiako laukoaren formatua «desblokeatu» egin delako. «Aukera izango dugu su-etenari buruz hitz egiteko, eta hori oso garrantzitsua da», nabarmendu du ICTV Ukrainako telebistan. Hala ere, Frantziari eta Alemaniari ohartarazi die ez dagoela «eztabaida luzeetarako» denborarik.

Ukraina ekialdeko gatazkari irtenbide adostu bat emateko sortu zuten Normandiako formatua, eta elkarrizketek lortu zuten Moskuk eta Kievek Minskeko akordioa sinatzea, 2015ean. Ordutik, baina, su-etena urratzea leporatu diote sarritan elkarri.

Emmanuel Macron Frantziako presidentea Moskurekin elkarrizketa indartzearen alde mintzatu ondorengo egunean iragarri dute bilera. Macronek «diplomaziaren baliabide guztiak» erabiltzeko beharra babestu zuen atzo, Mendebaldeko aliatuen aurrean, «Europan egonkortasuna bermatu ahal izateko». Frantziako presidentearen iritziz, beharrezkoa da Ukrainan giroa «azkar» baretzea. Horretarako, Errusiari ohartarazpen «irmoak eta sinesgarriak» egitea proposatu zuen, elkarrizketaren aldeko apustuarekin batera. Aldi berean, argi utzi zuen Frantziaren «elkartasuna eta laguntzeko prestutasuna beren segurtasunagatik kezkatuta dauden Europako Batasuneko estatuei».

Macronek eta Vladimir Putin Errusiako presidenteak telefonoz hitz egingo dute aste bukaeran, Eliseotik jakinarazi dutenez. Kremlinek baieztatu du elkarrizketa horretarako «prestaketa lanetan» ari direla.

Mosku, kezkatuta

Bide diplomatikoetako ahaleginek ez dituzte geldiarazi balizko gerra baterako mugimenduak. NATOk bere baliabide militarrak indartu ditu Europa ekialdean gerrarako ontzi eta hegazkin gehiagorekin, atzo adierazi zuenez. Eta AEBek esan dute 8.500 soldadu Europara bidaltzeko prest daudela. «Alerta gorenean» jarri dituzte, John Kirby Pentagonoko Prentsa idazkariaren hitzetan. Moskuk «kezka handiz» erreparatu die NATOren eta Washingtonen azken adierazpenei. Hala ere, Peskovek argitu du urrats horiek ez dutela eraginik izango Errusiaren eta Mendebaldearen arteko elkarrizketetan. Moskuk ez du bere jarrera finkatuko AEBek eta NATOk bere eskariei idatziz erantzun arte. «Espero dugu aste honetan izatea».

Errusiak akordiorako zirriborro bana helarazi zien AEBei eta NATOri, joan den abenduaren 17an, segurtasun berme eskeekin. Funtsean, NATOri galdegin zion Europan ekialderantz hedatzeari uzteko konpromisoa, Ukraina aliantzara batzeko aukera oro baztertzea eta erasorako ahal handiko armamentua Errusiatik urruntzea. Washingtonek idatziz erantzuteko konpromisoa hartu zuen joan den ostiralean, Sergei Lavrov Errusiako Atzerri ministroaren eta Antony Blinken AEBetako Estatu idazkariaren arteko bileraren ostean. Bi herrialdeetako diplomaziaburuak prest agertu ziren Moskuk erantzunak jaso ondoren berriro biltzeko.

Azken egunetan, AEBek zabaldu dute Errusiak erabakita duela Ukrainari eraso egitea. Gatazka lehertuko duen gertakari bat prestatzen aritzea ere leporatu diote Moskuri. Erresuma Batuak, berriz, Ukrainako Gobernua botatzeko estatu kolpe bat sustatzen aritzea egotzi dio. Kremlinek behin eta berriz gezurtatu ditu Washingtonek eta Londresek esandakoak.

Ukrainako defentsa ministro Aleksei Reznikovek ez du uste bere herrialdea Errusiaren berehalako inbasio baten mehatxupean dagoenik. «Gaur arte, Errusiako indar armatuek ez dute eratu erasorako talderik, bihar oldartzeko prest daudela adierazi dezakeenik», azaldu du gaur ICTV Ukrainako telebistan. Otsailaren 20an, Pekinen egitekoak diren Neguko Olinpiar Jokoak amaitzen diren egunean, Errusiak eraso egingo duela iruditzen zaion galdetuta, Reznikovek erantzun du probabilitate «txikia» duela aukera horrek, bere iritziz. NATOren arabera, Errusiako armadak 100.000 soldadu baino gehiago ditu pilatuta bere lurren mendebaldean, Ukrainako mugatik gertu, eta halako tropa kopurua muga ondoan pilatzea Ukrainaren aurkako mehatxutzat du.

Moskuk tropak bidali ditu Bielorrusiara ere, ariketa militarrak egitera, eta Bielorrusiako presidente Aleksander Lukaxenkok gaur esan du indartu egingo duela Ukrainarekin duen muga, hara soldadu gehiago bidalita, han egoera «txarra» delako, eta Bielorrusiak «edozertarako prest» egon behar duelako.


Summary: Jaurlaritzak 22 milioi euroren diru laguntzak emango dizkio ostalaritzari. Establezimendu bakoitzeko 2.000 eurotik 70.000 eurora bitarteko diru laguntzak eskainiko dituzte.

Eusko Jaurlaritzak 22 milioi euroren laguntza programa bat onartu du gobernu kontseiluan, ostalaritzarako eta gaueko aisialdirako. Javier Hurtado Turismo, Merkataritza eta Kontsumoko sailburuaren arabera, establezimendu bakoitzeko 2.000 eurotik 70.000 eurora bitarteko diru laguntzak eskainiko dituzte, langile kopuruaren arabera, betiere jarduerari «eusten laguntzeko» eta enplegua «babesteko» helburuarekin.

Hurtadok nabarmendu duenez, programak bi helburu ditu oinarrian. Alde batetik, laguntzak «ahalik eta bidezkoenak eta justuenak» izatea eta «kalitatezko enplegua defendatzea», eta, bestetik, enpleguari «eustea». Sailburuaren arabera, programan ezarri duten berrikuntza «nagusia» zera izan da, establezimendu bakoitzeko langile kopuruaren kalkulua. Aldaketa horrekin, enplegua «babestea» dute helburu. Laguntzen baldintzetako bat izango da jarduera sei hilabetez mantendu beharko dela – orain arte lau hilabete ziren—, eta helburu nagusia da «jarduerari eta enpleguei eusten laguntzea».

Sailburuak azaldu duenez, ostalaritzak 100 milioi euroren laguntzak izan ditu orain arte: 15 milioiren lehenengo COVID laguntzak, Euskal Autonomia Erkidegoko ostalaritzarako 30 milioirenak, gaueko aisialdirako zortzi milioiren laguntza espezifikoak eta Espainiako Gobernuaren Errege Dekretuaren ondorioz Ekonomia eta Ogasun Sailaren bidez ostalaritzarako emandako 45 milioiak.


Summary: Bi hilabeteko grebaren ondoren, konponbidea urrun dago Bernedoko Altan. Osakidetzak isuna jarri dio Arabako enpresari, gatazkaren ondorioz botikak jaso ez dituelako.

Bernedoko Altan enpresako langileek bi hilabete daramatzate greba mugagabean. Iazko azaroan hasi zituzten protestak, lan hitzarmena berritu eta soldatak KPIaren arabera eguneratu diezazkietela eskatzeko. Gasteizko Santiago ospitalearen aurrean egin dute elkarretaratzea gaur goizean, lan gatazka ikusarazteko. Izan ere, Osakidetza da enpresaren bezeroetako bat, eta gatazkak zuzenean eragin dio, grebaren ondorioz Arabako Bizkaiko eta Gipuzkoako osasun zentroek ez dutelako Altanen botikarik jaso. Hori dela eta, Osakidetzak isuna jarri dio enpresari, sindikatuek azaldu dutenez.

Gaur-gaurkoz, etenda daude negoziazioak. Langileek salatu dute zuzendaritzak ez diela ezer eskaini. «Lan baldintzetan murrizketak dakarzkieten neurriak baino ez ditu proposatu», adierazi du Liliana Villamor enpresa batzordeko kideak (ELA). Aldiz, azpimarratu du langileek beren eskari guztiak egokitu dituztela. «Eskatzen dugun bakarra da enpresa ituna berrestea. Soldatak ere gehienez %4 igotzea proposatu dugu, KPIa hori baino gehiago izan arren. Baina enpresak ezetz esan dio horri ere».

Enpresako itunari eutsi diote langileek orain arte, baina 2019an amaitu zen indarrean zegoena, eta lan hitzarmen berri bat adostu nahian ari dira ordutik. Akordiorik lortu ezean, ordea, Kimikaren sektoreko Espainiako lan hitzarmena aplikatuko zaie ekainetik aurrera, eta langileek ez dute hori nahi. «Lan baldintza kaskarragoak ekarriko ditu horrek: hiru lan egun gehiago, bajen osagarriak txikiagoak lirateke, soldata igoera soilik %1ekoa izango litzateke... Guk ez dugu hori nahi, argi eta garbi», azaldu du Villamorrek.

Langileek adierazi dutenez, gainera, ez dute lan faltarik; aitzitik, pandemia hasi zenetik nabarmen egin du gora lan kargak: «Izugarri aritu gara lanean, ekoizpen linea guztietan gainera». Nolanahi ere, langileentzat ezinbestekoa da oraingo baldintzei eustea. «Oraingo baldintzei eustea eskatzen dugu, ez gehiago, ez gutxiago. Horrek ez du dirurik eskatzen, baina enpresak ez du nahi».

Gertukoaren defentsan

Farmazia industriaren sektorean diharduen enpresa da Bernedoko Altan. eta Arabako Mendialdeko enpresarik handiena da. Gaur egun, 150 langile inguru ditu, eta gehien-gehienak inguruko herrietan bizi diren emakumeak dira. 1991. urtean sortu zuten, hainbat erakunderen kapital publikoarekin —Biomendi izena zuen orduan—, baina Altan Pharma taldeak erosi zuen gero, eta iazko ekainetik Frantziako Ethypharm funtsaren esku dago taldea.

Jabeak aldatu arren, langileentzat ezinbestekoa da bereziki eskualdearen errealitateari erantzungo dion ituna izatea. Hala azaldu du Ainara Elorza langileak: «Gurea bezalako eskualde batentzat enplegua izatea garrantzitsua da, baina are funtsezkoagoa da lan baldintza duinak izatea. Bizi garenoi bertan jarraitzea ahalbidetzen digulako, edota, akaso, bizilagun berriak erakar ditzakeelako».

Maiatzean hemezortzi urte egingo ditu Elorzak enpresan lanean hasi zela. Aitortu du gatazka «luzea eta gogorra» dela, baina lankideen arteko elkartasunari esker ari direla eusten: «Langile guztiak elkarrekin egoteak indarra ematen digu».

Aurre egiteko gogoz daudela azpimarratu dute langileek, eta enpresak aldarriei erantzun ezean protestekin jarraituko dutela. Etzi, esaterako, Gasteizko Txagorritxu ospitalearen aurrean egingo dute mobilizazioa.


Summary: Berrizko Sarrimendi tontorrean eskultura bat lapurtu dutela salatu dute mendizaleek. 1990eko hamarkadatik zegoen eskultura mendi tontor horretan

Berrizko (Bizkaia) Sarrimendi mendiaren tontorrean zegoen Txistularia eskultura lapurtu dutela salatu dute mendizale batzuek. Irudia 1990eko maiatzaren 27an jarri zuten Bizkaiko mendi horretan, eta Josu Maortua Zaldibarko bizilagunak sortu zuen.

Alejandro Aldekoa Txistularia-ren oroimenez jarritako obra horrek eskola kirolaren mendiko diziplina ere omentzen zuen, inguruko mendi taldeek sare sozialetan jakinarazi dutenez. Mendiko taldeek «lotsagarritzat eta penagarritzat» jo dute lapurreta, eta eskultura zegoen harriaren irudiak zabaldu dituzte. Bertan, Txistularia-ren irudia moztu egin dutela ikusten da.


Summary: Oreka izango du ardatz aurtengo dFeria jaialdiak. Arte eszenikoen dFeria jaialdia martxoaren 14tik 17ra bitartean egingo dute, Donostiako hainbat agertokitan. Festibala hasi baino bi egun lehenago, ‘pre-feria’ izeneko egitarau berezia izango da.

Koronabirusaren pandemia gogor ari da jotzen kulturaren industria, baina, aurten ere, dFeria arte eszenikoen jaialdia egingo dute Donostian. Antzerkia, dantza, musika eta ikus-entzunezko eskaintza barnebiltzen dituen festibalaren XXVIII. ekitaldia izango da 2022koa, eta martxoaren 14 eta 17 artean egingo dute. Gaur aurkeztu dute antolatzaileek eta sustatzaileek jaialdiaren aurtengo egitaraua, Donostiako Viktoria Eugenia antzokian.

Aurkezpen agerraldian izan dira, besteak beste, dFeriako zuzendari Norka Chiapussa, Eusko Jaurlaritzako Kultura sailburuorde Andoni Iturbe, Gipuzkoako Foru Aldundiko Kultura diputatu Harkaitz Millan eta Donostiako Udaleko Kultura eta Euskara ordezkari Jon Insausti, jaialdia babesten duten Kutxa, SGAE eta Tabakalerako ordezkariez gain.

Antolatzaileek azaldutakoaren arabera, oreka izango da 2022ko dFeria jaialdiaren oinarria: dantzaren eta antzerkiaren artekoa, intimismoaren eta handitasunaren artekoa, abangoardiaren eta ortodoxiaren artekoa, tokikoaren eta atzerrikoaren artekoa. Insaustik argitu gisa, «orekari eutsi dion jaialdi bakarra» da dFeria: «2020an, pandemiak eztanda egin zuenean, azken festibala izan zen ospatzen; 2021ean, berragertzen lehena izan zen; aurten, oreka eta konpromiso horri eutsiko zaio».

Halaber, oreka hartu dute aintzat aurtengo egitaraua osatzen duten 40 emanaldiak hiriko hainbat agertokitan banatzerakoan ere: Viktoria Eugenia, Kursaala, Antzoki Zaharra, Tabakalera, Intxaurrondo Kultur Elkartea, Gasteszena, Lugaritz Kultur Etxea eta abarretan izango dira emanaldiak.

Antzerkia

Chiapussa zuzendariak «gaien eta formatuen oparotasuna» izan du ahotan, aurtengo antzezlan nagusiak aurkeztean. Elephant in the Black Box konpainiaren Renaissance —Euskal Herriko estreinaldia izango da, martxoaren 14an, Viktoria Eugenian—, Marie de Jonghen Ama, Che y Mocheren El viejo y el mar eta Mostrenko kolektiboaren Espejismos, el lado epico aipatu ditu, batik bat, horien artean.

Orobat, antolatzaileek Euskal Herriko konpainien lanak aurkezteko tartea ere hartu dute; talde horien «konpromisoa eta maila» goraipatu dituzte, «esanguratsutzat» jo baitute Euskal Herriko antzerki kolektiboek dFerian duten presentzia. Hika taldearen La Tarara, Tanttakaren Mi hijo sólo camina un poco más lento, Erre produkzioak taldearen Fake Begirari Trampa / Fake Trampantojo eta Kulunka teatro etxearen Hegoak aipatu dituzte.

Dantza

Antzerkiarekin batera eta, zenbait kasutan, antzezlanekin uztarturik, dantza da dFeria festibalaren ardatzetako bat. Martxoaren 15ean, Oreka TX eta Harrobi dantza taldeak Kursaaleko fatxada hartu, eta Dendu dantza bertikaleko ikuskizuna eskainiko dute. Dendu, Insaustik azaldu legez, orekaren sinonimoa da, eta, beraz, «ezin hobe» islatzen du jaialdiaren aurtengo leitmotiva.

Horrez gain, hala Insausti, nola Chiapussa martxoaren 17an Viktoria Eugenia antzokian izango den Burgos-New York Dantz ikuskizunen serieaz mintzatu dira. Hiru obra aurkeztuko dituzte sail horretan, denak ala denak dantzaren lengoaiari buruzkoak: Robert Koch eta Carolina Isachen Gaslight, Sandra Egido Ibañez eta Carla Cervantes Caroren Cuando somos eta Alfonso Lopez eta Paula Fernandezen Desierto.

Era berean, Egia Kultur Etxeko Gasteszena dantzaren gordeleku izango da aurten ere: Gil Harushen Quo eta Fomo obrak eta Hilde Kochen Quorum estreinatuko dituzte bertan. Lehenengo bi ikuskizunek «dantzaren tradizioa eta modernitatea» landuko dituzte, Chiapussaren esanetan; Quorum, aldiz, «naturaren, gizakiaren eta bien arteko elkarreraginaren gaineko gogoeta» gisa aurkeztu dute antolatzaileek.

Diziplina anitzekoak

Antzerkiaren nahiz dantzaren alorrez harago, orotariko arte adierazpideak uztartzen dituzten obrak ere izango dira aurtengo dFerian. Horietako esanguratsuena, zuzendariak azaldu duenez, Vero Cendoya konpainiak martxoaren 15ean Viktoria Eugenian estreinatuko duen Bogumer (o hijos de Lunacharski) izango da.

Vero Cendoya konpainiak «Inklusibotasunaren alde egindako maila handiko lana» goraipatu du Chiapussak, eta ikusleak «historia, umorea, hausnarketa eta kalitatea uztartzen dituen obraz gozatzera» gonbidatu ditu, hau ere Euskal Herrian izango den estreinaldia izaki.

Bi eguneko ‘pre-feria’’

Aurtengo edizioa martxoaren 14an hasiko bada ere, astelehenez, jaialdia abiatu baino bi egun lehenago pre-feria bezala bataiatu duten egitaraua izango da, Viktoria Eugenia antzokian eta Gasteszenan. Martxoaren 12an Aukeran dantza konpainiaren Migratzaileak ikuskizunak jarriko du abian pre-feria, Viktoria Eugenian; migrazioa, mugimendua eta gorputzaren lekualdaketak jorratzen ditu. Hurrengo egunean, berriz, Egiako Gazteszenan, Marina Oteroren Fuck me lanaren Euskal Herriko estreinaldia izango da; fikzioa, dokumentala, dantza eta performancea uztartuko ditu Fuck me-k.

Jaialdiko ikuskizunetarako aldez aurretiko sarrerak jadanik salgai daude, Viktoria Eugeniako, Intxaurrondo Kultur Etxeko, Gazteszenako eta Lugaritz Kultur Elkarteko leihatiletan. Dena dela, jaialdia egingo den egunetan ere sarrerak erosteko parada izango da.


Summary: 71 urteko gizon bat atxilotu dute Sopelan, etxeko langile bati sexu erasoa egitea leporatuta. Gizonezkoak duela gutxi kontratatua zuen langilea; aske utzi dute, kargupean, eta emakumearengandik urruntzeko agindua ezarri diote.

Gaur goizaldean atxilotu dute Sopelan 71 urteko gizonezko bat, sexu eraso bat egitea egotzita. Berriki kontratatu zuen etxeko langile batek sexu erasoa egitea egotzi dio Ertzaintzaren aurrean.

Emakumeak adierazi duenez, duela gutxi hasi zen lanean gizonezko horren etxean, eta, beharrean ari zela, hark eraso egin zion astelehenean.

Emakumeak Getxoko polizia etxean jarri zuen salaketa.

Gizonezkoa atxilotu ostean, epailearen aurrera eraman dute. Ondoren, aske utzi dute, kargupean. Salatzailearengana hurbiltzea debekatu diote.


Summary: Frantziako Parlamentuak sexu orientazioa aldatzeko «terapiak» debekatu ditu. Frantziako Parlamentuak aho batez onartu du Frantziako Asanblearen lege proposamena. Aurrerantzean, hiru urterainoko kartzela zigorra ezarri ahalko diete praktika horiek egiten dituztenei.

Frantziako Asanbleak iragan urrian onartu zuen sexu orientazioa aldatzeko «terapiak» debekatzeko lege proposamena, eta, hainbat hilabete pasatu ondoren, Frantziako Parlamentuak aho batez onartu du lege hori. Hala, gaurtik aurrera hiru urte arteko kartzela zigorra ezarri ahalko diete sexu orientazioa aldarazi eta heterosexualitatea inposatzeko konbertsio terapiak egiten dituztenei, eta isunen bidez ere zigortuko dituzte praktika horiek. Ondorioz, aurrerantzean jarduera horiek legez kanpokoak izango dira Ipar Euskal Herrian ere.

Emmanuel Macron Frantziako presidenteak sareetan adierazi duenez, praktika «iraingarri» horiek ez dute lekurik Frantzian, «norbera» izateak ezin baitu delitu izan. «Ez dago sendatzeko ezer», nabarmendu du. Hain justu ere, homosexualitatearen aurkako jarrera despenalizatu eta 40 urtera hartu du Frantziako Parlamentuak erabaki hori, eta Goi Ganberako kide guztiek bozkatu dute lege berriaren alde. Zehaztekoa da Frantziako Senatuan legearen inguruko eztabaida eraman zutelarik, Ipar Euskal Herriko Max Brisson (Errepublikanoak) senatariak kontra bozkatu zuela. Sud Ouest kazetan egindako elkarrizketa batean zehaztu zuen "terapiak" debekatzearen aldekoa dela, baina lege proiektuan "genero identitate" terminoa behin eta berriz agertzen zela, eta horrexegatik bozkatu zuela kontra. "Genero identitatearen kontzeptuak gizonen eta emazteen arteko alteritatea desegiten du", erran zuen orduan.

Horrenbestez, bi urte inguruko espetxe zigorra eta 30.000 euroko isuna ezarriko diete erabiltzailearen osasun fisiko edo mentala aldatzen dutenei eta horiei kalte egiten dietenei. Halaber, zigor hori hiru urte inguruko espetxealdira eta 45.000 euroko isun batera igoko da erabiltzaile hori adingabe bat edo elbarritasunen bat duen pertsona bat denean.

Praktika arriskutsuak

Homosexualen eskubideen alde egiteaz gain, pertsona baten joera sexuala edo sexu nortasuna eraldatzeko asmoz egindako jarduera arriskutsuak zigortu nahi dituzte lege honen bitartez. Hipnosia, abstinentzia edota exorzismoa dira jarduera arriskutsu horietako batzuk, eta talde erlijiosoek sustatu izan dituzte nagusiki.

Taldeko terapiak erabiltzen dituzte konbertsio formarik ohikoen gisa, eta, haietan parte hartu izan duten hainbat lagunen testigantzen arabera, depresioa eragiten dute. Batzuek beren buruaz beste egiten ere amaitzen dute.


Summary: Australiak aborigenen banderaren copyrighta erosi du, lehia biziaren ondotik. Orain arte, banderaren egilearenak ziren sinboloaren gaineko eskubideak, eta muga ugari zen haren erabilerarako. Gobernuak 12 milioi euro baino gehiago ordaindu du Copyright baimenaren truke.

Aborigenen bandera libreago haizatuko da aurrerantzean Australian. Izan ere, askatu egin da 50 urte baino gehiago iraun duen korapilo legala: Australiako Gobernuak erosi egin du aborigenen banderaren copyrighta. Sinboloa Harold Thomas artista indigenak sortu zuen 1971n, protesta modura, eta, ordutik, berea zen haren gaineko eskubidea. Hala izanik ere, denboraren joanarekin batera, bandera horren erabilera nabarmen zabaldu da herrialdean, eta aborigenen sinbolo nagusi da egun, «kolonizazioaren kontrakoa», baita indigenen bandera ofizial ere. Orain, gobernuak azaldu duenez, bandera «herritar guztiena» da azkenik, baita legearen aurrean ere.

Bidea luzea eta oztopoz betea izan da orain arte. Australiako jatorrizko biztanleek hainbatetan salatu dute banderaren gaineko eskubideak artistarenak izateak franko trabatu dituela sinboloa askatasunez erabiltzeko aukerak.

Hain zuzen, muga horiei kontra egiteko aldarrikapenak aspaldi hasi ziren. Esaterako, herrialdeko zenbait kirolarik publikoki adierazi izan dute banderaren aldeko iritzirik. Nazioarteko txapelketetan partu hartu eta sinboloa erakutsita ere, uko egin diote jokabidea zigortzeko isunak ordaintzeari. Ika-mika horiek ez dira berriz gertatuko: gobernuak Copyright baimena eskuratuta, libreki ibiltzen ahalko da. Gainera, lehen ez bezala, banderaren kopiak egiteak ere ez du ekarriko inongo isun edo zigorrik.

12 milioi eurotik gora

Banderaren copyrighta eskuratzeko lehia franko gaiztotua izan da azken urteotan. Azkenik, gobernuak berak jakinarazi duenez, Australiako 20 milioi dolar baino gehiago ordaindu dute baimenaren truke. Diru kopuru hori 14 milioi dolar estatubatuarren baliokide da. Eurotan, 12 milioi euro inguru.


Summary: «Estatuko biktimen» argitu gabeko kasuak agendan kokatzea nahi du Foro Sozialak. 364 dira Espainiako talde parapolizial edo polizialek hildako euskal herritarrak, eta horietatik %38 daude argitu gabe. Egiaren batzordean, txosten ofizialetan eta sekretu ofizialen lege berrian «sakontzea» nahi du foroak, biktima «guztiek» izan dezaten «egia» jakiteko aukera.

Orain bi aste ohartarazi zuen Foro Sozial Iraunkorrak Espainiako estatuko hainbat taldek eragindako biktimek «diskriminazioa» jasaten zutela, eta, hori gainditze aldera, biktima horien artean argitu gabe dauden kasuak «agenda politikoan» sartzea galdegin du gaur foroak, prentsa ohar baten bidez.

Jakinarazi duenez, datu ofizialen arabera 364 dira GALek, BVEk, Triple Ak eta polizia mota ezberdinek hildako euskal herritarrak, eta horietatik %38 argitu gabe daude oraindik ere. Foro Sozialaren ustez, hori da biktima horien inguruan gaur egun dagoen «diskriminazio adierazpenik nabarmenenetako bat», eta, gaia «konplexua» dela aitortu arren, bideratzeko eskea egin die instituzioei, helburu gisa biktima guztiei egia ezagutzeko, justiziarako eta erreparaziorako eskubidea bermatzea jarrita.

Horretarako hainbat proposamen egin ditu foroak. Lehena, egiaren batzordea, txosten ofizialak, Espainiako sekretu ofizialen lege berria eta antzeko mekanismoetan «sakontzea». Bigarrena, argitu gabeko kasuak ikertzea. Zehaztu dute horretarako espetxeratzea ez den bertze bide bat bilatu beharko litzatekeela, «nazioarteko parametroen» barnean. Eta, hirugarrenik, foroak eskatu du erreparaziorako politika publikoetan erakundeak «eredugarriak» izan daitezela, «oraindik existitzen diren diskriminazio sentimenduetan ez sakontzeko eta biktima guztiak berdintasunez tratatzeko».

Helburuetatik «urrun»

Foro Sozialak uste du, hain zuzen, oraindik «urrun» dagoela biktimekiko «bereizkeria» gainditzea, nahiz eta «elkarbizitza demokratikoa eraikitzeko beharrezkoa» den: «Eredugarriak izan beharko luketenen aldetik —erakundeak eta alderdi politikoak, batez ere— berdintasunezko trataera erakustetik oso urrun gaude oraindik». Foroak nabarmendu du bereizkeria horiek «haustura sakona» eragin dutela estatuaren biktimek politika instituzionalarekiko duten konfiantzan, eta «areagotu» egin zaiela justiziarekiko duten «mesfidantza». Horren adibide da EAEko 12/2016 legea, zeinaren bidez biktima horiek aitortza jaso behar zuten: espero baino biktima gutiagok egin dute kalte ordaina jasotzeko eskaera.

Foroak proposatu du «eztabaida sakona» ireki dadila, estatuaren biktimen «arazo konplexuari irtenbide integrala» eman ahal izateko: «Horren helburu bakarra nazioarteko zuzenbidean oinarritutako biktimen eskubideak bermatzea izango litzateke».


Summary: Zerga bilketak iragarpenak hautsi ditu, eta 16.000 milioi euroren atarian geratu da. Urrian esandakoa baino 384 milioi gehiago bildu dituzte Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ogasunek. Errenta zergak gainditu egin du 2019ko maila, eta BEZa hurbil dago.

Inbertsioetan aurten jauzi handia egiteko eta %50 handitzeko haizea alde izango zela aldarrikatu zuen Pedro Azpiazu Eusko Jaurlaritzako Ekonomia sailburuak, 2022rako aurrekontuak aurkeztu zituenean. Diru itxura du haize horrek, ez soilik Europatik etorriko denak edo maileguen bitartez merke lor dezakeenak, baizik eta Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako zerga sistemetatik lor dezakeenak. Alde horretatik, kexurik ez du izango, bilketa historikoa izan delako 2021ekoa, eta hori hobetuko dela espero baita 2022an.

Gipuzkoako Ogasunak gaur eman du 2021ean bildutakoaren berri, eta Arabak eta Bizkaiak aurreratutakoa baieztatu zuen: zerga bilketa uste baino hobea izan da. Finantzen Euskal Kontseiluaren azken bileran, urrian, iaz 15.578 milioi euro bilduko zirela aurreikusi zuten hiru aldundietako ogasunek eta Azpiazuren sailak, baina abenduaren 31rako 15.962,2 milioi sartu dira kutxetan, hau da, 384,3 milioi gehiago. 2020an baino 2.013 milioi gehiago dira (+%14,4).

Bilketa horrek agerian utzi du Finantzen Euskal Kontseiluak oso zuhur jokatu zuela 2020ko urrian, 2021erako lehen aurreikuspena egin zuenean: 14.250 milioi jasoko zirela iragarri zuen, azkenean jaso dena baino 1.712 milioi gutxiago. Aurtengorako aurreikuspenak ere zuhurregia dirudi orain. Urrian iragarri zuten aurten 16.290 milioi euro sartuko zirela aldundien kutxetan, hau da, 2021erako kalkulatutakoa baino 712 milioi gehiago (+%4,5).

Baina 2021eko azken hiruhilekoan bilketak izandako bilakaerarekin, orain 300 milioi euro eskas beharko lirateke prebisio hori betetzeko, hots, %1,8 gehiago. Igoera apalegia dirudi, batez ere kontuan hartuta jarduera ekonomikoak jauzi handi bat egitea espero dela. Eusko Jaurlaritzaren beraren aurreikuspen berrituek diote aurten hiru lurraldeetako BPG barne produktu gordina %6,7 handituko dela.

Ezohiko sarrera bat

Gipuzkoak 5.340,1 milioi euro jaso zituen iaz zergetan, 2020an baino %15,2 gehiago. Bizkaiak 8.136,1 milioi bildu zituen (+%14,2) eta Arabak 2.486,1 (+%13,9). Hiruetan gainditu dituzte 2019ko datuak ere.

Enpleguak izan duen bilakaera onak errenta zergaren bilketa sendoa ekarri du, eta BEZak berreskuratu egin du 2020an galdutakoaren zati handi bat, kontsumoaren suspertzearengatik.

Edonola ere, izan da beste faktore koiuntural bat ere: Espainiako Estatuak 421 milioi eman dizkie foru ogasunei, hidrokarburoen BEZaren itzulketarekin zuten aspaldiko eztabaida batean galtzaile atera delako. Zerga nagusiei dagokienez, PFEZ errenta zergaren bitartez 6.114,3 milioi bildu dituzte hiru ogasunek, aurreko urtean baino %8,2 gehiago. Igoera handia da, batez ere kontuan hartuta errenta zerga izan zela 2020an gutxien sufritu zuena (-%1,1), neurri handi batean aldi baterako enplegu erregulazioek eragotzi zutelako hamarnaka mila langile langabezian geratzea aldi luze baterako.

Kontsumoak jauzi handia egin zuen 2021an 2020arekin alderatuta, itxialdiarik ez zelako izan, ostalaritzak muga txikiagoak izan zituelako, eta aurreko urtean pilatutako aurrezkiaren zati bat kontsumora bideratu delako. Horren ondorioz, aldundien kudeaketa zuzeneko BEZaren bidez 4.116 milioi jaso dituzte foru ogasunek, aurreko urtean baino 581 milioi gehiago (+%16,4). Horrenbestez, zerga horrek praktikoki berreskuratu egin du pandemian galdutakoa —4.129 milioi bildu zituen 2019an—.

Sozietate zerga, herren

Sozietate zergak, berriz, 2019ko kopuruetatik oso urrun jarraitzen du, orduan baino 159 milioi gutxiago bildu baitzituen iaz (-%12,1). Edonola ere, izan da hobekuntza bat 2020arekin alderatuta —103 milioi euro, +%9,9—, atzeratutako ordainketa batzuk gauzatu direlako. Bilketa uste baino handiagoa izan da, aldundiek %1,1eko hazkundea bakarrik espero zutelako.

Sozietate zergaren pisuak nahiko apala izaten jarraitzen du, bilketa osoaren %7,2ra ez baita heltzen. Ehuneko hamarretik gorakoa izan zen hainbat urtez, eta %8,6 izan zen 2019. urtean.


Summary: Ramon Diaz oroitu dute Loiolan, ETAk hil eta 21 urtera. Senide eta lagunek omenaldia egin diote Donostian, ETAk hil zuen lekuan.

2001eko urtarrilaren 26an, gaur duela 21 urte, ETAk Ramon Diaz Itsas Komandantziako sukaldaria hil zuen Donostian, haren autoan bonba bat zartarazita. Senideek, lagunek eta Loiolatarra elkarteko kideek omenaldia egin diote gaur, 08:00etan, ETAk hil zuen lekuan eta orduan, Loiolan. Paretan haren argazkia jarri dute, eta lore eskaintza egin diote, baita minutu bateko isilunea ere.

Donostiako Udaleko ordezkariak ere izan dira ekitaldian, baita Guillermo Etxenike Espainiak Gipuzkoan duen ordezkaria ere. Etxenikeren hitzetan, «ETAko pistolariak Euskal Herriaren traidore» bilakatu ziren Diaz hilda. Maria Jesus Idoeta Donostiako EAJko zinegotziak adierazi du «heriotza krudel eta injustua» izan zela Diazena.


Ordu erabakigarriak Johnsonentzat

Summary: Ordu erabakigarriak Johnsonentzat. Bertako komunikabideek aurreratu dutenez, gobernuko idazkariordeak amaitua luke Downing Streeteko festei buruzko txostena, eta datozen orduetan utz lezake gobernuaren esku. Johnsonek agerraldia du gaur parlamentuan.

Erresuma Batuko Gobernuak ez du oraindik jaso Sue Gray idazkariordeak osatutako txostena, baina hura bukatuta dagoela zabaldu dute dagoeneko hango komunikabideek. Orain, galdera nagusia da noiz ezagutaraziko duten, gaur ala bihar. Hori, burokraziak jartzen dituen baldintza guztiak betetzen baditu, eta txostenean jasotzen diren informazioek Poliziak atzo zabaldutako ikerketa oztopatzen ez badute. Dena den, hura jaso eta berehala ondorioak ezagutaraztea litzateke Londresen asmoa, betiere, «segurtasun arazorik» ez bada. «Oso argi esan dugu ondorioak jakinaraziko ditugula. Baina ez dakigu zer jasotzen duen txostenak, eta gerta liteke, adibidez, segurtasunarekin lotutako auziak jasotzea, eta horiek ezagutarazteko arazoak izatea. Baina ondorioak bai, ondorioak argitaratuko ditugu», azaldu du Liz Trussek, Atzerri gaietarako idazkariak.

Boris Johnson lehen ministroak berak esan du argitara emango dituela txostenean jasotako ondorioak, hura jaso eta «berehala», eta jarraian agerraldia egingo duela Komunen Ganberan. Hain zuzen ere, astero bezala, alderdikide eta, batez ere, oposizioko kideen galderak erantzun ditu gaur parlamentuko saioan. Hasiera batean zabaldu da orduan emango zuela gobernuburuak txostenaren berri, baina ez da hala izan. Hala ere, gertuko iturriek ez dute baztertzen arratsaldean lehen ministroak ezohiko agerraldi batera deitzea. Hala ez balitz, bihar arte itxaron beharko litzateke.

Parlamentuko saioan laboristek ez dute aukerarik galdu Johnsonen aurka jotzeko. Laboristen buru Keir Starmerrek legebiltzarrari gezurretan aritu izana egotzi dio lehen ministroari, aurreko hilean esan zuenean berak ez zuela araurik urratu, eta dimisioa emateko eskatu dio beste behin. «Lotsagarritzat» jo du oposizioko buruak Polizia lehen ministroa ikertzen aritzea, eta salatu du haren «gaizkide» direla gobernuko kideak ere, ez diotelako lehen ministroari azalpenik eskatu. Johnsonek, ordea, ukatu egin ditu bere aurkako akusazioak, eta ikerketa haren tokia hartzeko baliatu nahi izatea egotzi dio Starmerri.

Aldiz, nabarmentzekoa izan da Alderdi Kontserbadoreko diputatuen jarrera. Izan ere, ez dute hitzik egin abian den ikerketaz, baina aurreko agerraldietan eurak ere kritiko agertu izan dira gobernuburuaren jokabidearekin. Kontserbadoreek behin eta berriz berretsi dute «erabat independentea» izan dela Grayren ikerketa, eta han jasotakoetan ez duela beste inork esku hartu. Horiek hala, gerta liteke hura argitara atera eta gutxira kontserbadoreek eurek Johnsonen aurkako konfiantza mozio bat aurkeztea, eta hura dimititzera behartzea. Erresuma Batuko hainbat hedabidek ez dute baztertzen astea amaitu baino lehen gertatzea hori.

Itxialdi garaian lehen ministroaren eta gobernuaren egoitzetan egindako festek eragin dute Erresuma Batuko Gobernuaren azken krisia. Izan ere, dozenaka lagun elkartu ziren batzar horietan, gobernuak berak toki itxietan bi pertsona baino gehiago biltzea debekatua zuenean, pandemiaren unerik okerrenean. Johnsonek ukatu egin zuen hasieran festa horietan egon izana, baina aurten aitortu behar izan du baietz, parte hartu zuela, betiere nabarmenduta «lan bilerak» ziren usteetan joan zela. Hala, burua makurtu eta barkamena eskatu behar izan du lehen ministro kontserbadoreak oposizioa baretze aldera, baina ez du dimisioaz hitzik egin; aldiz, ikerketaren ondorioak ezagutu arte itxaroteko eskatu die batzuei zen besteei.

Une erabakigarrian dator Grayren dokumentua. Izan ere, kontserbadoreak beherantz doaz inkestetan —azken galdeketen arabera, bozak orain egingo balira laboristentzat izango lirateke botoen %41, 5 eta kontserbadoreentzat %31—, eta maiatzean eskualdeko hauteskundeak egingo dituzte Erresuma Batuan. Boz horietara aurkeztekoak dira aurten lehen legealdia duten diputatu asko, eta ikerketa honek bultza ditzake horiek Johnsonen aurka, karguari eutsi ahal izateko. Gobernuburuaren sostengua, baina, gainbehera zen lehendik ere, bere agintaldiko zutabe nagusiak, brexit edo Europako Batasunetik ateratzeko ekinbideak izandako gorabeheren ondorioz.

Alderdi batzuek eta besteek izan dezaketen babesa ez ezik, politikariekiko fedea ere beherantz doa. Ipsos etxeak argitaratutako azken galdeketen arabera, herritarren laurdenak ez luke politikariengan sinetsiko. 2016tik jaso den daturik okerrena da.


Summary: Hemezortzi pertsona hil dira Kanarietara bidean. Caminando Fronteras GKEak salatu du kostazainek bazutela haien kokapenaren berri, baina berandu heldu zirela.

Gobernuz kanpoko Caminando Fronteras erakundeko kide Helena Malenok eman du ezbeharraren berri Twitter sare sozialean. Gutxienez hemezortzi pertsona hil dira goizaldean Lanzarote uhartera bidean. Antza, kostazainek bazuten ontziaren kokapenaren berri, baina berandu heldu zen laguntza. «Ez badatoz, hilda gaude; ezin dugu ordu erdi gehiago ere iraun», esan zion ontziko bidaiarietako batek erakundeari.

Ordu batzuk lehenago Malenok berak abisatu zuen 68 pertsona arriskuan zeudela Atlantikoan, Kanarietara bidean; hamalau adingabe zeuden ontzian zihoazenen artean.


Summary: CCOOk eskatu du eskola publiko eta itunpeko guztiek leku kopuru jakin bat gordetzea ikasle zaurgarrienentzat. Eskola segregazioari aurre egiteko hamalau proposamen egin ditu sindikatuak. Euskarari dagokionean, proposatu dute ikerketa bat egitea, «egindako akatsak hautemateko eta ikastetxeetan metodo eleaniztunak proposatzeko».

Egun dagoen eskola segregazioa «onartezina» dela iritzita, egoerari buelta emateko hamalau proposamen egin ditu CCOO Euskadi sindikatuak. Gaur goizean egin ditu publiko, Bilbon emandako prentsaurreko batean. Haien irudiko, egoera ahulenean dauden ikasleak —maila sozioekonomiko txikia dutenak, behar bereziak dituztenak, hizkuntzarekin laguntza behar dutenak, etorkinak, gutxiengo etnikoak...— sare publikoko eta itunpekoko ikastetxeen artean banatu beharko lirateke, «modu heterogeneoan». Egungo egoera kritikatu dute: «Ez da justifikagarria EAEko ikasleak bi hezkuntza sareetan kopuru berean matrikulatu arren, sare publikoak ikasle zaurgarri horien % 80 baino gehiago hartzea». Aurrerantzean horrela izan ez dadin, leku erreserba sistema bat martxan jartzea nahi dute; hau da, ikastetxe publiko eta itunpeko guztiek leku jakin batzuk gorde beharko dituzte gabezia sozioekonomikoak edo hezkuntza premia bereziak dituzten ikasleentzat, baita matrikula bizia —ikasturtean zehar iristen diren ikasleak— kudeatzeko ere. Sindikatuak matrikulazio prozesuak «erabat» aldatzearen alde egin du, eta eskatu du «bidezkoagoa» izango den sistema horretan parte hartzeari uko egiten dioten itunpeko eskolei pixkanaka finantzaketa publikoa kentzeko.

Ikasle zaurgarrienei leku batzuk gordetzearekin batera, matrikulazioan beste aldaketa batzuk egitea ere sustatu nahi dute. Besteak beste, garrantzia txikiagoa izatea ikastetxean anai-arrebak izateak; eta, aldiz, garrantzitsuagoa izatea ikastetxetik gertu bizitzea: «Beti defendatuko dugu ikastetxea eskualdeko, udalerriko edo auzoko bizitzan txertatzea, hurbiltasunagatik eta ingurunea gizarteratzeagatik. Horregatik, aldaketa esanguratsuak egin behar dira matrikulazio prozesuan familiei eska dakizkiekeen betekizunetan, printzipio hori lehenesten laguntzeko». Ildo beretik, segregazioa murrizte aldera, eskatu dute itunpeko ikastetxeei kuotak kobratzea debekatzeko: «Itunpeko ikastetxeen 'borondatezko' hileko kuotak iruzur hirukoitza dira, Hezkuntza Sailak onartu egiten dituelako, familia gehienek ez dakitelako ez direla nahitaezkoak, eta nahi ez dituzten ikasleak baztertzeko erabiltzen direlako, Euskadiko eskola segregazioaren funtsezko faktorea izanik».

Euskarari dagokionez, beste hainbat hezkuntza eragilek egungo hizkuntza ereduak kendu eta euskarazko murgiltze orokortua ezartzeko eskatu badute ere, CCOOk ez du bide horretatik jo. Sindikatuak honakoa proposatu du: «Elebitasun ofizialaren errealitateari buruzko ikerketa analitikoa egitea, egindako akatsak hautemateko eta ikastetxeetan metodo eleaniztunak proposatzeko, testuinguru soziolinguistikoaren arabera». Haren esanetan, EAEko Eskola Kontseiluaren txostenek erakusten dute ikasleen euskalduntzean jaitsiera bat egon dela, baita D ereduan ari direnen artean ere. Hori horrela, hizkuntza gutxitua lehenetsi behar dela esan du, baina gainerako hizkuntzetako gaitasunak alde batera utzi gabe.

Bestelako hainbat proposamen

Segregazioari aurre egiteko bestelako hainbat eskaera ere egin ditu CCOO Euskadik, hala nola, 0-3 urteko etapa «zabaltzea eta orokortzea», bereziki egoera ahulenean dauden eremu edo auzoetan; hezkuntza premia bereziak dituzten ikasleak azkar hautematearen aldeko apustua egitea; eta Hezkuntza Ekitatearen Behatokia sortzea, «Hezkuntza Sailari urtero hezkuntza ekitatearen maila aztertzeko politikak bilatzen lagunduko dioten neurriak errazteko».

Eta hauek guztiak garatzeko, ezinbestekoa izango da finantzaketa. Hezkuntzan egiten den inbertsioa handitu beharra dagoela iruditzen zaie, ratioak jaisteko, eta, horrela, ikasgeletako aniztasuna hobeto kudeatu ahal izateko. Hain zuzen, inbertsioak Barne Produktu Gordinaren %7 izan beharko lukeela uste dute. «Oraindik % 5era iritsi gabe gaude».


Summary: Otsailaren 11tik 18ra egingo dute Emakumeak Zientzian egitasmoa. «Adin guztietako jendeak» izango du ekimenean parte hartzeko aukera. 25 ekintza baino gehiago antolatu dituzte, eta aurrez aurrekoak, birtualak edo hibridoak izango dira.

Zientzia «nesken kontua» badela ahalik eta «pertsona gehienei» zabaltzeko, Emakumeak Zientzian ekimenaren barruan programa «zabal bat» diseinatu dute, 25 ekintza baino gehiagorekin. Otsailaren 11tik aurrera antolatu dute proiektuaren seigarren edizioa, «batik bat» 11tik 18ra bitarteko astean. Gaur egungo osasun egoera dela-eta, aurrez aurreko jarduera guztiak «behar diren» osasun neurriekin egingo direla adierazi dute antolatzaileek, eta horietako batzuetan COVID txertaketa ziurtagiria aurkeztu beharko dela.

Proiektuaren helburua da, besteak beste, zientzian diharduten emakumeen lana ikusaraztea, jarduera zientifiko-teknikoak «gizonezkoen kontua direlako ustea apurtzea», eta neskek zein nerabeek zientziako ikasketak hauta ditzaten «sustatzea». Horretarako, «adin guztietako jendeak» izango du ekimenean parte hartzeko aukera; izan ere, familientzako, nerabeentzako, eskolentzako 55 urtetik gorako emakumeentzako eta publiko orokorrarentzako jarduerak antolatu dituzte. Ekintzak aurrez aurrekoak, birtualak edo hibridoak izango dira.

Programazio osoa eta izena emateko aukera gaur jarri dute ikusgai Emakumeak Zientzian proiektuaren webgunean. Eskainiko dituzten akintzen artean daude, besteak beste, esperimentu tailerrak, jokoak, antzezlanak, mahai inguruak, erakusketak eta filmen proiekzioak.

Horrez gain, seigarren edizioko berrikuntza eta «proba pilotu» gisa, ekimen bat jarriko dute martxan: Donostiako saltoki batzuen erakusleihoetan emakume zientzialari batzuk omenduko dituzte. Otsailaren 11tik 18ra bitarteko astean, gainera, proiektuaren webgunean dibulgazio materiala jarriko dute eskuragarri.

Erakundeen laguntza

Hamazazpi euskal erakunderekin elkarlanean antolatu da 2022ko Emakumeak Zientzian egitasmoa; iaz baino sei erakunde gehiagok hartu dute parte. Zehazki erakunde hauek eman diote bultzada proiektuari: Polymat, CIC Nanogunea, Donostia International Physics Center (DIPC), Materialen Fisika Zentroa (CFM CSIC-EHU), CIC Biomagune, Biodonostia, Tecnun-Ingeniaritza Eskola, Ceit, Eureka zientzia museoa, Gipuzkoako Ingeniari Industrialen Elkargo Ofiziala, Basque Center on Cognition, Brain and Language (BCBL), Lortek, EHUko Informatika Fakultatea, Gipuzkoako Ingeniaritza Eskola eta Kimika Fakultatea, Elhuyar eta Gipuzkoako Zientzia eta Teknologia Parkeak.


Summary: Nafarroako Gobernuak ostiralean aurkeztuko die Euskararen Dekretua sindikatuei. Funtzio Publikoko Mahai Orokorrean aurkeztuko dute. Ordutik aitzina, sindikatuek hamabost eguneko epealdia izanen dute alegazioak jartzeko. PSNk aurreratu du euskara ez dela balioetsiko eremu ez-euskaldunetan.

Jakinarazi dute data: Euskararen Dekretua etzi ailegatuko da Nafarroako Funtzio Publikoko Mahai Orokorrera, azkenik. Nafarroako Gobernuko presidenteorde Javier Remirezek iragarri du gobernuak ostiralean aurkeztuko diela dekretua sindikatuei. Prozedurak agintzen duenez, sindikatuek ondoko hamabost egunetan izanen dute dokumentuari alegazioak jartzeko aukera.

Ikusi gehiago: Ana Ollo, Nafarroako Gobernuko Herritarrekiko Harremanetarako Kontseilaria: «Euskararen inposizioaz hitz egitea gorroto diskurtso bat da»

Nafarroako Euskararen Dekretua aspaldi da polemika iturri. Gobernuak 2017an onartu zuen, baina epaileek baliogabetu egin zituzten zenbait puntu. Horien artean, administrazioari loturiko lan deialdietan euskara meritu gisan hartzea arautzen duena. Indargabetze horren ondorioz, Nafarroako eremu mistoan eta ez-euskaldunean egiten diren lan deialdietan euskara ez da balioesten; 0 puntu ematen dira hizkuntzaren ezagutzaren truke. Ingelesari, frantsesari eta alamenari, berriz, bai. Euskararen Dekretu berriak alderdi horretan eragitea espero dute askok, euskara meritu gisa aintzat hartua izan dadin. Ordea, aurrerapena egin du PSNk: arau berriak ez dakar aldaketarik eremu ez-euskaldunei dagokienez. Eremu horietan, euskara ez da meritu izanen.


Summary: Neurri murriztaileak beste bi astez luzatuko ditu Nafarroako Gobernuak. Ostalaritza 01:00etan ixteko arauari eta barran kontsumitzeko debekuari eutsiko diete, besteak beste.

Otsailaren 14ra arte. Nafarroako Gobernuak COVID-19aren aurkako neurri murriztaileak beste bi astez luzatzeko baimena eskatu dio Nafarroako Auzitegi Nagusiari. Epaileek oniritzia berretsiz gero, otsailaren 1etik aurrera ere indarrean izanen dira honako neurri hauek: ostalaritza lokalak 01:00etatik 06:00etara ixtea, mahaian eserita kontsumitu behar izatea, eta gehienera hamar pertsona elkartzeko muga.

Nafarroako Gobernuak abendu bukaeran ezarri zituen neurri horiek, eta urtarrilaren 14an luzatu zituzten lehen aldiz. Bietan, Nafarroako Auzitegi Nagusiaren onespena jaso zuen Maria Txibiteren gobernuak. Izan ere, epaileen iritziz, «beharrezkoak eta neurrikoak» dira.

Oraingo honetan ere, neurriei eustea «oso garrantzitsua» dela uste du Santos Indurain Osasun kontseilariak. «Beheranzkoa nabaritu dugu birusaren transmisioari dagokionez, baina joera hori sendotu beharra dago. Bestalde, ospitaleen okupazio maila ere oso handia da oraindik. Ez dugu atzera egin nahi», azaldu du gobernu kontseilu osteko agerraldian.

Indurainek azaldu duenez, neurri murriztaileen luzapenaz gain Nafarroako Gobernuak erabaki du «osasun sistema indartzen segitzea» eta «gaitzaren arakatze sistema egokitzen segitzea». Besteak beste, kontratua udara arte berrituko diete izurriagatik behin-behinean kontratatutako osasun langileei: «Horrek arnasa hartzeko aukera emanen dio gure osasun sistemari, oraindik indarrean den seigarren olatuaren ostean». Kontseilariak nabarmendu du gobernuak «apustu ekonomiko garrantzitsua» egin duela kontratu horiek berritzeko: «15 milioi euroko aurrekontua erabiliko da horretarako».

Hirugarren dosia, 18 urtetik gorakoei

Eusko Jaurlaritzak egin bezala, Nafarroako Gobernuak ere zabaldu egin du COVID-19aren aurkako txertoaren indartze dosia emateko adin tartea. Hala, otsailaren 1etik aurrera, 18 urtetik gorako guztiei hirugarren dosia jartzeko aukera emanen diete. Kontseilariak azaldu duenez, 60.000 bati emanen diete ordua hartzeko aukera, gaurtik aurrera.

Ordurik gabeko txertaketari ere eutsi nahi dio Osasun Departamentuak eta, otsailaren lehenetik aurrera, seminarioan eginen dute, Forem zentroko txertatze gunea itxita. 12.075 pertsona txertatu dituzte txertatze lerro hori abuztuaren bukaeran zabaldu zenetik.

Bestalde, LABI Babes Zibileko Planaren Aholku Batzordea datorren ostiralean biltzekoa da, COVID-19aren aurkako egungo prebentzio neurriei eutsi edo horiek aldatu erabakitzeko.