Summary: Serbiako tropak «borrokarako prest» jarri dituzte Kosovoko mugan. Belgradek alerta maila gorenean ezarri du bere armada asteotako tentsioarengatik, eta soldaduen kopurua 1.500dik 5.000ra igo du.

Serbiak ez die jaramonik egin Mendebaldeko erakundeen eta herrialdeen lasaitasunerako deiei, eta «borrokarako prest» jarri ditu bere armadako soldaduak Kosovoko mugan. Hilabeteotan nabarmen handitu da bi herrialdeen arteko tentsioa, eta zortzi egun dira jada Kosovo iparraldeko trafikoa blokeatuta dagoela, hango serbiarrek —50.000 inguru dira— kamioiak geldituta eten baitute zirkulazioa; Pristinak diskriminatu egiten dituela argudiatzen dute, besteak beste.

Belgradek iragarritako neurri horren bidez, Kosovoko mugan dauden soldaduen kopurua 1.500dik 5.000ra igo dute, eta, Bratislav Gasic Serbiako Barne ministroak azaldu zuenez, segurtasun indarrak —Polizia ere bai— armadaren buruzagitzaren agindupean daude gaurtik. Serbiako presidente Aleksandar Vucicek agindurikoa bete du Gasicek: «neurri guztiak» hartu behar direla Kosovoko serbiarrak «babesteko».

Milos Vucevic Serbiako lehen ministrorde eta Defentsa ministroak, berriz, gaineratu zuen bere herrialdearen lurralde osotasuna babesteko «beharrezko neurriak» hartzen ari direla, eta Kosovoko Gobernuari leporatu zion mugatik gertu armamentua biltzen aritzea, eta eremu hori militarizatzea: «Ez dago beldurrerako arrazoirik, baina bada kezkarako arrazoirik».

Erabaki horien aurretik, Milan Mojsilovic Serbiako armadako burua bi herrialdeen arteko mugara bidali zuten iragan igandean, eta, hain justu, hango egoera «oso zaila» dela azaldu ondoren, gobernuari eskatu zion soldadu gehiago bidaltzeko eremu horretara. Belgradek baiezkoarekin erantzun dio, eta, oraingoz, Mojsilovic zona horretan dago.

Autoen matrikulen aferak are gehiago gaiztotu zuen bi herrialdeen arteko giroa, eta, azaroaren 24an horren inguruan ados jarri ziren arren, Kosovo iparraldeko serbiarrek ez dute begi onez ikusi erabakia; besteak beste, tokian tokiko epaileek eta 600 bat poliziak dimisioa eman zuten akordio horren aurretik, protesta gisara.

Gerora, hilaren 10ean, berriz handitu zen tentsioa, Kosovon polizia ohi serbiar bat atxilotu zutenean —Mitrovica iparraldeko bozak antolatzeko bulegoei eraso egin izana leporatzen diote—; protesta gisara, barrikadak jarri zituzten mugako errepideetan, eta, harrezkeroztik, egoerak okerrera egin du. Kossev atariaren arabera, gaurko ordu txikietan beste bi barrikada eraiki dituzte, eta Kosovoko Poliziak gertakari hori baieztatu du, adierazita «pertsona eta talde kriminalek» jarri dituztela.

Jokaleku horretan, Serbiak NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundea buru duen KFOR misioari —1999tik dago Kosovon— eskatu zion, hilabete hasieran, mila soldadu hedatzeko bi herrialdeen arteko mugan Kosovoko serbiarrak babeste aldera, baina misioak ezetz erantzun zion. Eta, beste aldean, Kosovoko Gobernuak mehatxu egin du indarkeria erabiltzearekin, KFORek barrikada horiek desegiten ez baditu.

Tiroketak

Hilabete hasieran, Poliziaren eta EB Europako Batasunaren diplomazialarien kontrako tiro batzuk izan ziren mugatik gertu, eta KFORek atzo jakinarazi zuen iragan igandean izandako «gertakari bat» ikertzen ari dela, mugatik gertu dagoen Zubin Potok herrian gertaturikoa; kasu horretan ere, «ezezagun batzuek» tiro egin zieten NATO buru duen misioko soldaduei, baina ez zuten ez inor hil, ezta zauritu ere.

«Garrantzitsua da gatazkan sartuta daudenek tentsioa eragin eta egoera okertu ez dezaten ekintza edo erretorika oro saihestea. Espero dugu eragile guztiek ez dutela indar erakustaldi probokatzailerik egingo, eta komunitate guztien segurtasuna bermatzeko irtenbiderik onena bilatuko dutela», esan zuen KFORek prentsa ohar baten bitartez.

Hain justu, Albin Kurti Kosovoko lehen ministroa, Angelo Michele Ristuccia KFOReko komandantea eta Lars-Gunnar Wigermark EBren misioko burua elkartu egin ziren atzo afera horretaz aritzeko, baina ez zuten eman bileraren edukiaren berri. Zera besterik ez zuen esan Pristinak: «Bilkura honetako ondorio komuna izan zen mugimendu askatasuna berriz ezarri behar dela, eta ez dela barrikadarik izan behar».

Kosovok 2008an aldarrikatu zuen independentzia, baina Serbiak ez zuen aitortu erabaki hori, ezta nazioarteko hainbat estatu eta erakundek ere, tartean Txina, Errusia, Nazio Batuen Erakundea eta Espainia.


Summary: 10.000 artikulu ezinbestekoen langara heldu da euskarazko Wikipedia. Abenduaren 1ean bota zuten erronka, urte bukaerara bitartekoa; orduan, 378 artikulu falta zituzten. Euskarazkoaren aurretik, soilik serbierazkoak zuen lortua helburua. Guztira, 403.220 artikulu daude euskarazko Wikipedian.

Lortu dute: euskarazko Wikipediak jadanik baditu «Wikipedia guztiek izan beharreko 10.000 artikuluak» sarean. Kalitatea aztertze aldera, Wikipediak berak zerrenda bat du hizkuntza bakoitzaren atarian irakurgai dauden artikuluak «aski» ote diren neurtzeko. Sistemak irizpide nagusi bat du oinarri: zehaztua dago gai bakoitzeko –hala nola teknologia, historia eta artea– zenbat artikulu egon beharko liratekeen argitaratuta. Abenduaren 1ean, euskarazko Wikipediak zerrenda horretako 9.622 zituen sarean plazaratuak, eta argi zuten erronka: 378 gehiago izatea urtea bukatu aurretik. Esan, eta egin.

Erronka bota zuten egunean zehaztu zutenez, orain arte serbierazko Wikipediak baizik ez zuen lortua 10.000 artikuluak edukitzea. Dena dela, ikusgai dago langa horretatik hurbilen dauden hizkuntzen sailkapena. Egunek aitzina egin ahala, apurka, euskarazkoak gora egin du nabarmen. Esaterako, japonierazko Wikipedia aurreratu zuen abenduaren 9an.

Twitter bidez, ia egunero eman dute eginiko urratsen berri.

Erronka bete dadila erdiesteko argitaratutako azken artikulua taldeen errepresentazio teoriari buruzkoa izan da, matematikari buruzkoa alegia. Halaber, euskarazko Wikipediak aipamen berezia egin dio Joxan Garaialderi. Atariak azpimarratu duenez, azken 27 egunotan 89 artikulu idatzi ditu Garaialdek euskaraz. Guztira, 403.220 artikulu daude euskarazko Wikipedian plazaratuta. 400.000 artikuluren langa urriaren 19an gainditu zuen.


Summary: Eguzkiaren ibilbideari urtebetez jarraikiz. Gorka Zabaleta kazetari eta argazkilariak egunero egin die argazkia egunsentiari eta ilunabarrari leku beretik, Eguzkiak zer bide egiten duen erakusteko.

Neguko solstizioa abenduaren 21ean heldu zen, hau da, Lurreko Ipar hemisferioan Eguzkia ortzi mugako punturik baxuenean ikusten den eguna. Egunotako ospakizunen funtsean dago gertaera astronomiko hori, gero kristautasuna hori moldatzen eta bereganatzen saiatu bazen ere. Eguzkiak jaisteari utzi eta egunak berriz luzatzen hasiko direla ospatu izan dute gizakiek planeta osoan, horrek berriz piztuko baitu natura, hurrengo udaberrian.

Eguzkiaren ziklo hori euskal kostaldean nola gertatzen den argi erakusten duen bideo bat egin du Gorka Zabaleta kazetari eta argazkilariak. Lanak hartu ditu horretarako.

Baleike herri aldizkarian kontatu duen bezala, iazko azaroan heldu zitzaion Eguzkiari jarraitzeko erronka. Ana Galarraga zientzia dibulgatzaileak halako ariketa baten emaitza zabaldu zuen Twitterren, eta Xabier Azkue Ibarbia txiolariak erantzun zuen Zumaiako (Gipuzkoa) Itzurun hondartza leku aproposa izan zitekeela antzeko zerbait egiteko. Azkenean, Joni Ubedak zuzenean egin zion erronka Zabaletari.

«Eta neuk amua jan; bi aldiz pentsatu gabe, lanari ekin nion. Hilero, egunsentian eta ilunabarrean eguzkia agertzen eta ezkutatzen den unea jasotzea izan da nire erronka, kamera beti leku berean kokatuta».

Lan nekeza dela gaineratu du, baina «gozamena» izan dela.


Summary: Espetxe politika salatzeko elkarretaratzeak egingo dituzte Nafarroako 44 herritan. Ia kontzentrazio denak ostiralean eta larunbatean egingo dituzte. Urtarrilaren 7an Bilbon Etxera bidea gertu lelopean egitekoa den manifestaziora deitu du Nafarroako Sarek.

«Une honetan inoiz baino beharrezkoagoa da Euskal Herriko emakume eta gizonak modu masiboan mobilizatzea presoen etxeratze bidean jartzen ari diren oztopoak kentzeko». Nafarroako Sarek ezinbestekotzat jo du konponbidearen bidean aurrera egiten jarraitzea, eta datozen egunetan elkarretaratzeak egingo ditu lurraldean barna. Deialdien berri emateko agerraldia egin du Nafarroako Sarek, Karmele Solagurenen senideekin eta Hatortxu Rockeko antolatzaileekin batera.

Lehen kontzentrazioa etzi egingo da, Burlatan, 19:30ean. Ostiralean egingo dira elkarretaratze gehienak (30), 19:00 eta 20:00 artean: Iruñekoa, esaterako, 20:00etan egingo da, Sarasate pasealekuan; Altsasukoa, 19:30ean, udaletxe aurrean; Berriozarren, 20:00etan, udaletxe aurrean; Etxarri Aranatzen, 20:00etan, plazan; Leitzan, 19:00etan, plazan; Lesakan, 20:00etan, plazan; Beran, 20:00etan, Mukixu zubian; Tafallan, 20:00etan, Lau Iskinetan; Tuteran, 20:00etan, San Jaime plazan.

Larunbatean, beste 11 herritan elkarretaratuko dira: besteak beste, Agoitzen, 19:00etan, udaletxe aurrean; Antsoainen, 18:30ean, Lapurbide plazan; Elizondon, 20:00etan, plazan; Garesen, 19:00etan, plazan. Urtarrilaren 4an, berriz, Lodosan egingo dute kontzentrazioa.

Bi urte manifestazioa egin gabe

Iparraldetik hegoaldera lurraldean egingo diren elkarretaratze guztiotan, Bilboko manifestazio nagusirako deia ere egingo da. Sarek gaur prentsaurrekoan gogoratu du pandemiaren ondorioz aurreko bi urteetan ez dela manifestazio hori egin.

Autonomia kaletik Bilboko udaletxeraino joango da, eta garrantzitsua deritzote euskal gizarteak mezu argia emateari: «Ezin dugu pentsatu arazoak bulego eta instantzia judizialetan bakarrik konponduko direla». Mikel Mundiñano Sareko kideak funtsezkotzat jo du elkarbizitzan aurrera egitea oztopatzen ari diren bulegoetara iristea «gizartearen gehiengoaren borondatearen oihartzuna».

Izan ere, Sarek uste du «ezer ez aldatzea nahi duten indarrak» badirela, eta indar horiek konfrontazioa eta sufrimendua betikotzeko interes handia dutela deritzote. Horietako bat Auzitegi Nazionala da. Fiskaltzaren bitartez presoen etxerako bidea oztopatzen ari dela salatu du Sarek: hala nola zigorrak luzatuz, ia bizi osoko zigor luzeak ezarriz edo hirugarren gradura igarotzeko eskaerak oztopatuz eta baimenak lortzea blokeatuz. «Herri honetan elkarbizitzaren eta bakearen alde ematen ari diren aurrerako urratsak oztopatzeko asmo garbia dute.

Oztopoak oztopo, Sareren arabera, hamarkada luzeetan euskal presoek eta familiek pairatutako urruntze politika amaitzear dago. «Aurrera egin dugu, eta aurrera egiten segitu behar dugu, etxeratze prozesua amaierara eraman arte. Horretarako, euskal presoei aplikatzen zaizkien salbuespen neurriak indargabetu behar dira. Lehenbailehen».


Summary: EAJ nagusi eta EH Bildu gora, Gipuzkoako Soziometroaren arabera. Botoen %36,7 eskuratuko lituzkete jeltzaleek herrialde horretan, eta %34 EH Bilduk.

Gipuzkoako Soziometroaren udazkeneko emaitzen berri jakinarazi du Gipuzkoako Foru Aldundiak. Haren arabera, Euzko Alderdi Jeltzaleak irabaziko lituzke hauteskundeak datorren urteko maiatzean; botoen %36,7 eta 21 eserleku lortuko lituzke. Hori 2019ko bozetan lortu baino zortzi hamarren eta eserleku bat gehiago da, baina soziometro horretan bertan iazko azaroan iragarri baino 0,2 gutxiago.

2019ko emaitzekin alderatuta, EH Bildu ere goranzko joeran legoke; Soziometroaren arabera, %34 boto eta 19 ordezkari eskuratuko lituzke; alegia, duela hiru urteko hauteskundeetan baino 2,1 puntu eta bi eserleku gehiago. 2021ko azaroko neurketak, ordea, emaitza hobea iragarri zuen EH Bilduri dagokionez ere: %34,5.

Beheranzko joeran daude gainerako alderdiak, 2019ko emaitzekin konparatuz gero; PSE-EEk 1,3 puntu (%16) eta batzarkide bat (8) galduko lituzke, eta Elkarrekin Podemosek, 1,7 puntu (7,3) eta bi ordezkari (2). Sozialistei dagokienez, iazko azaroko neurketan baino 0,7 puntu gehiago dituzte oraingoan, eta Elkarrekin Podemosek, duela urtebete baino %0,7 gutxiago. PPk, berriz, duela hiru urte lortutako batzarkideari eutsiko lioke, 0,9 puntu galdu arren (%3,9), eta Voxek ez luke ordezkaririk lortuko.


Summary: Donostian gazte bat hiltzea egotzita atxilotutakoek bihar deklaratuko dute. Elkarretaratzea egin dute eguerdian Donostian, hilketa arbuiatzeko. Donostiako Udalak, Hernanikoak eta hildakoaren familiak parte hartu dute.

Donostiako Udalak deituta, elkarretaratze isila egin dute gaur eguerdian 24 urteko gaztearen hilketa salatzeko eta familiari elkartasuna adierazteko. Hernaniko Udalak bat egin du agerraldiarekin, eta bertan izan dira udal ordezkariak. Gaztearen familiak ere parte hartu du agerraldian, baina ez du adierazpenik egin.

Ustezko hilketagatik atxilotutako hirurak, berriz, Donostiako guardiako epaitegian daude jada. Gaur ziren epailearen aurrean deklaratzekoak, baina biharko egunera atzeratu dute, atxilotuetako baten abokatuak hala eskatuta. Efe agentziak auziko iturriak aipatuta zabaldu duenez, abokatuetako batek eskatu du deklarazioak atzeratzeko auzia konplexua eta atestatua oso zabala direlako, eta ez dutelako nahikoa denborarik izan horiek behar bezala aztertzeko.

Atxilotuak 28 urteko emakume bat, 26 urteko gizon bat eta 24 urteko beste bat dira. Ertzaintzak 24 urteko mutil bat hilda topatu zuen Eguberri egunean Donostian. Poliziak 06:20 aldera izan zuen erasoaren berri, eta Okendo plazan aurkitu zuen Hernaniko mutila, Victoria Cafe diskotekatik gertu. Sastakadak zituen lepoan eta gorputzaren beste zenbait ataletan. Larrialdi zerbitzuak saiatu ziren hura suspertzen, baina ez zuten lortu.

Egunean bertan, Ertzaintzak hiru lagun atxilotu zituen, gertatutakoarekin zerikusia dutelakoan. Atzo polizia etxean pasatu zuten egun osoa.


Summary: Gazteek soldataren erdia baino gehiago erabili behar dute etxea erosi edo alokatzeko. Eusko Jaurlaritzak Gazteen Euskal Behatokiaren txostena aurkeztu du: 'Etxebizitza-emantzipazioaren kostua Euskadin 2021'. Besteak beste, txostenean azpimarratu dute emakumeek gizonek baino zailtasun handiagoak dituztela beren kabuz emantzipatzeko.

«Gazteek zailtasun handiak dituzte etxebizitzen merkatu librean emantzipatzeko». Hori adierazi du Jonan Fernandez Eusko Jaurlaritzako Trantsizio Sozialaren eta 2030erako Agendaren idazkari nagusiak, Gazteen Euskal Behatokiak egindako Etxebizitza-emantzipazioaren kostua Euskadin 2021 txostenaren aurkezpenean. «18 eta 34 urte bitarteko soldatapeko gazte batentzat bakarrik emantzipatzea zer den baloratzea da helburua», azaldu du. Txostenaren arabera, 2021ean, soldatapeko gazte batek bere soldata garbiaren %52,9 erabili behar zuen etxebizitza libre bat erosteko, eta soldataren %51,1 alokatzeko. «Finantza erakundeek eskatzailearen kaudimena zehazteko ezarritako muga soldata garbiaren %30 da, eta ehuneko horretatik oso urrun gaude».

Aurreko urtearekin alderatuta, ehunekoa txikiagoa da. 2020an, etxebizitza libre bat erosteko, gazte batek soldata garbiaren %58,7 erabili behar zuen, eta %54,7 alokatzeko. «Etxebizitza eskuratzeko kostuak behera egin du, soldaten igoera etxebizitza libreen prezioena baino zertxobait handiagoa izan delako», zehaztu du Fernandezek.

Etxebizitza babestu batek «aukera hobeak» eskaintzen ditu, Fernandezen arabera. Izan ere, kostu «onargarriagoak» ditu: «2021ean, soldataren %28,8 bideratu behar zuten hipotekara, eta %28,1 alokairura». Hala ere, arazo bat dago: «Etxebizitza babestuan, eskaintza eskaria baino txikiagoa da». Aurreko urtearekin alderatuta, etxebizitza babestu bat erosteko bideratu beharreko soldataren ehunekoa ez da asko aldatu; %28,9 zen 2020an. Alokairuari dagokionez, ehunekoa puntu bat handitu da, %27,2tik %28,1era.

Nahiz eta ehunekoak aldatu, 2020an kostu handienak zituzten gazteak dira 2021an kostu handienekin jarraitzen dutenak. Lurralde historikoei erreparatuz, merkatu librean sartuz gero, Gipuzkoako gazteek ordaindu behar dituzte kostu handienak, lurralde horretan garestiagoak baitira etxebizitza libreak. Emakumeek gizonek baino zailtasun handiagoak dituzte euren kabuz emantzipatzeko, emakume eta gizon gazteen arteko soldata desberdintasuna dela eta. Horrez gain, nagusiagoak diren gazteek kostu txikiagoa izaten dute etxebizitza eskuratzeko. Izan ere, adinak gora egin ahala, soldatek ere gora egiten dute. Hala ere, merkatu libreak etxebizitza ordaintzeko gehiegizko zorpetze egoeran jartzen ditu 30 eta 34 urte bitartekoak.

Gazteen emantzipazioa laguntzeko estrategia

Zailtasun horiei aurre egiteko, Eusko Jaurlaritzak Gazteen emantzipazioa laguntzeko 2030 euskal estrategia aurkeztu zuen abenduaren 7an. 2030ean gazteen emantzipazio adina 28 urtera jaistea du helburu. «Gaur egun, emantzipatzeko batez besteko adina 30,2 da; Europan baino lau urte beranduago», adierazi du Fernandezek. Horrez gain, 25 eta 29 urtekoetan artean emantzipazio tasa handitu nahi dute, egungo %39,5etik %50era. Gazteen enpleguan, etxebizitzan eta errentan esku hartzen duten neurrien bidez lortu nahi dute helburua. 2023ko otsailaren 7ra arte, ekarpenak jasoko dituzte.


Summary: Eliza atzera egitera behartzeko konpromisoak hartzeko eskatu diete alderdiei. Nafarroako Ondarearen Defentsarako plataformak ikatza banatuko dio ostiralean Artzapezpikutzari.

Urteko balantzea egin du Nafarroako Ondarearen Defentsarako plataformak. Elkarteak lanean jarraitu du Elizak bere asmoetan atzera egin dezan, eta, Andres Valentin eledunaren arabera, gaiari garrantzia ematea lortu dute. Hala ere, Zangozako baselizaren, Otsagabiko Muskilda baselizaren eta Uxueko baselizaren jabegoa Artzapezpikutzarena dela ebatzi dute epaitegiek. «Zartako judizialtzat» jo dituzte epaiak.

Iruñean agerraldia egin dute plataformako kideek. Politikoki, gogorarazi dute Espainiako Gobernua osatzen duten bi alderdiek, PSOEk eta Unidas Podemosek, ez dutela hitza bete. Andres Valentinen arabera, bi alderdien egitarauetan zetorren immatrikulazioetan atzera egiteko lege aldaketak bultzatuko zituztela, baina «horren inguruan ez dago ezer». «Egoera hau salatu duten norbanakoak eta tokiko erakundeak bakarrik utzi dituzte immatrikulatutako ondareak berreskuratzeko auzietan».

Hala, datorren urteko foru eta udal hauteskundeetan egoera horretan atzera egiten laguntzeko konpromisoak hartzeko eskatu diete taldeei, eta Madrilgo gobernuan diren alderdiei «azalpenak ematea» galdegin diete.

Agerraldian gogora ekarri dute ostegunean ikatza banatuko diotela Iruñeko eta Tuterako Artzapezpikutzari. Nabarmendu dutenez, «Nafarroak estatuko informazio hoberena du». Plataformaren arabera, Espainian «hutsune handiak» daude, 1998tik aurrerako jabegoen izen-emateak baino ez baitira ezagutarazi. «Badakigu, baina, askoz ere immatrikulazio gehiago egin zirela aurretik. Nafarroan, berriz, garai osoa dugu».

Prentsaurrekoan parte hartu du Jose Mari Esparzak. Hark ohartarazi du ondarearen egoera «inoiz baino okerragoa» dela, «Elizak ez baitu euro bat bera ere jarriko zaharberritze lanetan». Esparzak espero du herriek konponduko dutela egoera. Dena den, plataformak eskatu die udalei ondare hori ez zaharberritzeko, «presio egiteko modu bat izan daitekeelako». Esparzaren ustez, Elizaren ahulgunea da «3.000 ondare» dituela egoera txarrean. «Ezin dio eutsi horri».


Summary: Madrilek oinarrizko elikagai guztien BEZa kenduko du urte erdiz. 27.000 eurotik beherako diru sarrerak dituzten familiek 200 euroko txeke bat jasoko dute. Alokairu kontratu berriak izoztuko dira. Garraio publikoaren laguntzei eutsiko die.

Inflazioaren ondorioak arintzeko laguntza sorta bat onartu du Espainiako Ministroen Kontseiluak astearte honetan. Aurten hartutako hainbat neurri luzatuko ditu dekretu berriak, eta beste batzuk gehituko ditu. Urtarrilaren 1etik aurrera egongo da indarrean.

Onartutako neurriek aldaketa batzuk dakartzate. Kendu egingo da erregai litroko 20 zentimoko hobaria, baina profesional edo sektore ekonomiko batzuentzat mantenduko da. Bestalde, bi neurri berri egongo dira: alokairuei loturikoa bata, eta erosketa saskiari loturikoa bestea.

Alokairuen prezioa izoztuko da kontratuak berritzean, eta indarrean daudenen eguneraketetan ezingo da %2 baino gehiago garestitu. Erosketa saskiaren kasuan, produktu batzuen BEZa murriztuko da. Oinarri-oinarrizko elikagaiek %4tik %0ra bitarteko jaitsiera izango dute datozen sei hilabeteetan, eta %10etik %5erakoa olioak eta pastak. Horrekin batera, 200 euroko txeke bat emango zaie 27.000 euro baino gutxiagoko diru sarrerak dituzten familiei, haien ondarea 75.000 eurotik gorakoa ez bada.

Alokairua

Gobernuko bi kideen arteko negoziazioak tentsio handikoak izan dira azken egunetan, eta etxebizitzaren gaia, beste behin ere, punturik beroenetako bat izan da. PSOEk azkenean onartu egin du alokairuen prezioa izozteko Unidas Podemosek egindako eskaera.

Azaroaren amaieran, aurrekontuen negoziazioetan, Espainiako Gobernuak EH Bilduren eskaera bat onartu zuen indarrean dauden alokairuen eguneraketetan %2ko mugari eusteko beste urtebetez, 2023 osoan zehar. Kontratua indarrean dutenei eta errenta urtero eguneratzen dutenei aplikatzen zaie muga hori –ohikoena da KPIaren arabera eguneratzea, eta %6,8 da gaur egun–.

Arazoa hau zen: zer gertatzen den kontratu bat amaitzen denean eta bi aldeek berritu nahi dutenean. Halakoetan, jabeak askatasuna du maizterrari beste prezio bat eskatzeko, eta, Unidas Podemosek ohartarazi zuenez, azken hilabeteetan %20 inguru ari dira garestitzen alokairuak. Dekretuan jasotako neurri berriarekin, kontratua urtarrilaren 1etik ekainaren 30era bitartean amaitzen zaien maizterrek beste sei hilabetez luzatu ahal izango dute, baldintza berberetan.

Ez da Espainiako Gobernuak alokairuak izozteko erabakia hartzen duen lehen aldia. Halaxe egin zuen COVID-19 pandemiaren garairik gogorrenetan; orduan, ezohiko luzapena sei hilabetekoa izan zen, eta justifikatu egin zen, mugimenduen neurri murriztaileek maizter askori eragozten zietelako beste etxe baten bila hastea.

Horrez gain, etxegabetzeak egiteko debekua ere beste sei hilabetez luzatuko da.

Elikagaiak

Akordioa errazagoa izan da erosketa saskiaren prezioa arintzeko neurrietan. Oinarri-oinarrizko produktuen BEZa kentzea izan da erabaki nagusia. Gaur egun, %4ko zerga dute arrautzek, barazkiek, frutek, lekaleek, ogiak, gaztak eta esnekiek, besteak beste. Datozen sei hilabeteetan, %0koa izango dute. Olioari eta pastari dagokienez, %10etik %5era jaitsiko da. %10ean mantenduko dira, berriz, arraina, jogurtak, botilako ura, kafea eta kontserbak, adibidez.

Horrekin batera, 200 euroko txeke bat emango die Madrilek 27.000 euro baino gutxiagoko diru sarrerak dituzten familiei, haien ondarea 75.000 eurotik gorakoa ez bada. Gobernuaren kalkuluaren arabera, 4,1 milioi etxetara iritsiko da diru laguntza hori. Unidas Podemosen hasierako proposamena zen 300 euro ematea eta 10 milioi etxetara iristea.

Elikagaien industriarako ere laguntzak iragarri ditu, ongarrien prezioen igoerari aurre egiteko. Pedro Sanchez gobernuburuak ez du zehaztu laguntza horren zenbatekoa, baina ohartarazi du ekoizleak «behartuta» egongo direla laguntza horiek prezioetan islatzera.

Erregaiak

Erosketa saskian laguntzeko neurrien bidez erregaien hobarien amaiera konpentsatu nahi izan du gobernuak. Nolanahi ere, garraiolari profesionalek eta lehen sektoreko langileek laguntza hori jasoko dute aurrerantzean ere.

Joan den apirilaren 1etik, gasolina zerbitzugune batera joan den edozein bezerok 20 zentimoko deskontua jaso du gasolina edo diesel litro bakoitzeko. Ukrainako gerraren ondorioz erregaien prezioek gora egin ondoren onartu zen laguntza. Neurriak kritika ugari jaso ditu bezero guztiek jasotzen dutelako, errentagatik bereizi gabe. Gainera, gasolinaren prezioak behera egin du azkenaldian, eta, gaur egun, hobaria aplikatzen hasi zireneko antzeko prezioetan dago.

Energien prezioarekin loturik, beste sektore batzuek ere jasoko dituzte laguntzak; hala nola gas industria intentsiboek eta, bereziki, zeramika fabrikatzaileek. Madrilek 450 milioi euro banatuko ditu laguntza zuzenetan, eta beste 500 milioi ICO kredituetan.

Garraio publikoa

Duela aste batzuk iragarri bezala, beste urtebetez doakoak izango dira aldiriko eta distantzia ertaineko trenen txartelak. Argitzeke zegoen zer gertatuko zen hiri garraioen laguntzekin, hala nola autobusenekin edo metroarenekin, eta gobernuak %50eko beherapenei eustea erabaki du. Kasu horretan, laguntzaren %30 hark ordainduko du, eta beste % 20a, tokiko erakundeek, orain arte bezala. Baina lehen ez zegoen baldintza bat jarri du: dagokion ehunekoa ematen ez duenak ez du estatuaren laguntza jasoko. Hego Euskal Herriko erakunde gehienek dagoeneko iragarri dute hori egingo dutela.

Etxeko energia

Elektrizitate fakturaren beherapena ere luzatu egingo da beste sei hilabetez, honako neurri hauei eutsita: argindarraren ordainagiriaren BEZak %5ean jarraituko du, 10 kilowatt arteko potentzia kontratatua duten kontsumitzaile, enpresa edo partikularrentzat —2021ean, %21ean zegoen, eta bitan jaitsi du—; elektrizitatearen gaineko zerga bereziaren tasa %0,5ean egongo da aurrerantzean ere; eta energia elektrikoaren ekoizpenaren balioaren gaineko zergaren etetea luzatuko da.

Gasari dagokionez ere, beste sei hilabetez luzatu dira bonu soziala jasotzeko baldintzetan eta kopuruetan egin ziren aldaketak. Eta azken baliabideko tarifako (TUR, gaztelerazko laburduran) laguntzak luzatuko dira.

Horrekin batera, gobernuak beste sei hilabetez luzatu egin du energia elektrikoaren, gasaren eta uraren hornidura eteteko debekua.


Summary: Jaurlaritzak pandemiaren ondoriotzat jo du itxaron zerrenda handitu izana. Bingen Zupiriak nabarmendu du EAE dela «daturik onenak ematen dituzten erkidegoetako bat»

Eusko Jaurlaritzako bozeramaile Bingen Zupiriak adierazi du Osakidetzako itxaron zerrenda handitu izana «oraindik amaitu ez den pandemia egoeraren ondorio» dela neurri handi batean. Edonola ere, nabarmendu du atzerapen horrek ez duela eraginik izan gaixo larrienengan, eta «ahalegin handia» egin dela itxaron zerrenda horiek murrizteko eta lehen arretan ordua hartzeko denbora laburtzeko.

Osakidetzaren egoera Espainiako osasungintzan dagoenarekin alderatu du Zupiriak, eta adierazi du EAE dela «daturik onenak ematen dituzten erkidegoetako bat», pandemiaren aurreko egoerara itzultzeko ahaleginari dagokionez. «Jaurlaritzaren helburua da Osakidetzak osasun zerbitzu publikorik onena eskaintzea», erantsi du: «osasun arloko sail guztiak gogor ari dira lanean itxaron zerrenda horiek laburtzeko».


Summary: Juan Luis Goenagak jaso du dedikazio artistikoaren Xabier Saenz de Gorbea saria. Miguel Zugazak, Beatriz Herraezek, Frantxis Lopez de Landatxek eta Sonia Ruedak osatutako epaimahaiak «munduaren irudikapenaren alde egindako apustu erradikala» aitortu dio artistari

Xabier Saenz de Gorbea (Getxo, Bizkaia, 1951-Bilbo, 2015) historialari, kritikari eta ikertzailearen figura gogorarazteko eta hark artearen munduari egindako ekarpenak betikotzeko, 2020an haren izena daraman lehiaketa jarri zuten abian Saenz de Gorbearen lankide Sonia Ruedak eta Bilboko Arte Ederren Museoak. Lehiaketa horren helburua da arte bisualen edozein arlotan (sorkuntza, azterketa, ikerketa, promozioa, hedapena) izandako dedikazioa aitortzea, eta 10.000 euroko saria du. Lehenengo edizioan, 2020-2022koan, Marta Cardenas margolariak jaso zuen (Donostia, 1944).

Bigarren deialdia da aurtengoa (2022-2024 urteei dagokiena), eta Juan Luis Goenaga margolariari ematea erabaki dute epaimahaikideek, hau da, Miguel Zugaza Arte Ederren Museoko zuzendariak, Beatriz Herraez Gasteizko Artium museoko zuzendariak, Frantxis Lopez de Landatxe Donostiako Koldo Mitxelena Kulturuneko zuzendari ohiak eta Ruedak. «Euskal Herriko eta Espainiako arte garaikidearen testuinguruan oso ibilbide berezia» egin duelako erabaki dute saria Goenagari ematea: «1970eko hamarkadan hasita, land art deritzonaren barruko praktika artistiko baten bidez, estatu osoan aurretik ezagutu gabekoa, munduaren irudikapenaren alde egindako apustu erradikala, funtsezkoenetik hasi eta garaikidetasun hertsira arte, laster eta behin betiko finkatu zen pinturan, zeina bost hamarkadatik gorako etengabeko lanean haren obraren adierazpide nagusia izan den».

Ibilbide luzeko artista, Goenagari buruzko atzera begirakoa antolatu zuen 2020an Donostiako Kubo Kutxa aretoak. Erakusketa hura prestatzen igaro zituen aurreko hilabeteak, eta erreportaje batean jaso zuen BERRIAk.


Summary: Donostian pertsona bat hil da trenak harrapatuta. Martutene auzoko geralekuan izan da ezbeharra.

Pertsona bat hil da gaur Donostiako Martutene auzoko tren geltokian, trenak harrapatuta. Ertzaintzak BERRIAri azaldu dionez, 12:30 aldera gertatu da ezbeharra. Hildakoa identifikatzen ari dira.

Ezbeharraren ondorioz, tren zerbitzua etenda egon da tarte batez, 15:20 aldera arte.


Summary: «EH Bilduren errepresioa» salatu du Mugimendu Sozialistak. Elkarretaratzea egin zuten atzo, Hernaniko Udalak 3.168 euroko isuna jarri diela eta.

MS Mugimendu Sozialistak elkarretaratzea egin zuen atzo iluntzean Hernanin (Gipuzkoa), herri horretako udalak 3.168 euroko isuna jarri diela salatzeko, sanjoanetan txosna bat jartzeagatik txosnen gunetik kanpo. MSk EH Bildu egin du gertatutakoaren erantzule, eta haren «errepresioa» salatu du: «MSren posizio politikoa dela eta, hura zokoratzen eta itotzen saiatzen ari da EH Bildu, eta horren adibide dira beto eta bazterketa politiko oro».

MSren ustez, EH Bilduren jarrera ez da harritzekoa: «Espainiako Estatuko erregimen burgesean instalatu den alderdi bat da, eta adierazpen politiko iraultzaileak itzalarazteko ardura dauka».

Elkarretaratzean, MSk «Euskal Herriko edozein jaitan txosnak jartzeko eskubidearen defentsa» berretsi zuen, eta Hernaniko Udalari exijituko zion isuna kentzeko eta datozen sanjoanetan txosna jartzeko bermea emateko.


Summary: CGPJk aukeratu ditu Konstituzionalerako bere bi hautagaiak. Cesar Tolosa kontserbadorea eta Maria Luisa Segoviano progresista dira. Konstituzionala berritu egingo da izendapen horien bitartez.

Espainiako CGPJ Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiak aho batez hautatu ditu Auzitegi Konstituzionalerako bere bi hautagaiak. Kide kontserbadoreek proposatutakoak dira biak: Cesar Tolosa kontserbadorea eta Maria Luisa Segoviano progresista. Lehena Auzitegi Goreneko magistratua da, eta bigarrena, berriz, izana da. Bi kide berrien hautaketaren ondorioz, Konstituzionala berrituta geratuko da. Izan ere, CGPJk bere bi hautagaiak aukeratu izanak modua emango dio Espainiako Gobernuari bere biak proposatzeko. Azaroan jakinarazi zituzten jendaurrean izenak: Juan Carlos Campo Justizia ministro ohia da bat, eta Laura Diez katedraduna bestea; biak dira progresistak.

Aho batez hartu dute erabakia CGPJko hemezortzi kideek. Izan ere, zortzi kide progresistek beren hautagaiari uko egin diote —Manuel Bandres progresistari—, eta hamar kide kontserbadoreek proposatutako bi kideak proposatzearen alde egin dute. CGPJko iturriak aipatuz hainbat hedabidek argitaratu dutenez, «erakundeen hobe beharrez».

CGPJren agintaldia iraungita dago duela lau urtetik hona, eta PP haren berritzea blokeatzen ari da; hortaz, Konstituzionalaren berritzea bera ere blokeatzen ari da. Eta berritzeko dauden postuek berebiziko garrantzia dute, egindako izendapenen arabera gehiengo progresista edukiko baitu Konstituzionalak —azken hamarkadan gehiengo kontserbadorea eduki du—.

Orain, Konstituzionalari dagokio aztertzea CGPJk eta Espainiako Gobernuak proposatutako lau kideak egokiak diren edo ez auzitegiko kide izateko. Laurak onartuko balitu, Konstituzionaleko hamaika kideetatik sei progresistak izango lirateke, eta bost, kontserbadoreak. Egun, kontrakoa da botere banaketa.

Konstituzionala berritzeko beharrak harrabotsa sortu du azken egunotan. PSOEk eta UP Unidas Podemosek hauspotutako lege erreforma bat onartu zuen Espainiako Kongresuak, modu horretan Konstituzionalaren berritzea desblokeatzeko. Konstituzionalak berak, ordea, auzitegi horretako kideak berritzeko eginkizunaren derrigortasuna ezartzen zuten bi zuzenketak baliogabetu zituen, PPren helegite bat ontzat emanez.

Hori ikusita, Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidenteak erabaki zuen indargabetutako zuzenketen edukia lege proposamen batean jasotzea, «urgentziaz». Gaur goizean, Sanchezek esan du CGPJk Konstituzionalerako bere bi hautagaiak proposatuko balitu lege proposamenaren urgentzia ez dela berbera izango. Arratsaldean hartu du erabakia Botere Judizialak.


Summary: Errusiak Kievi eskatu dio bere baldintzak «gogo onez» onartzeko. Ukrainak «bakerako goi bilera bat» antolatzeko asmoa du, 2023ko otsailerako. Moskuk esan du ez dituela Kieven baldintzak negoziatuko

Urtea amaitzear da, baina, dirudienez, Ukrainako gerrak segituko du 2023. urtean ere. Sergei Lavrov Errusiako Atzerri ministroak Ukrainako Gobernuari atzo eskatu zion «gogo onez» onar ditzala Moskuk «bakea lortzeko» ezarri dituen baldintzak. «Bestela, Errusiako armada arduratuko da gai horretaz», gehitu zuen Lavrovek. Errusiak bi baldintza nagusi ezarri ditu Ukrainako gerra amaitzeko, Lavroven arabera: «Kievek kontrolatutako lurraldeak desmilitarizatzea eta desnazifikatzea, eta segurtasunaren mehatxuak ezabatzea».

Orain arte, Errusiak baldintza hauek ezarri ditu bakea lortzeko: Ukrainak Krimearen, Donetsken, Luhansken, Khersonen eta Zaporizhiaren anexioak aitortzea, eta NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundea Europa ekialdean egiten ari den hedatzea geldiaraztea.

Dena den, Ukrainak adierazi izan du ez dagoela prest baldintza horiek betetzeko. Dmitro Kuleba Ukrainako Gobernuko Atzerri ministroak gaur adierazi du Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak zuzendutako gobernuak «bakerako goi bilera bat» antolatzeko asmoa duela. Associated Press agentziak egindako elkarrizketan, Kulebak nabarmendu du 2023ko otsailaren amaieran egingo luketela —otsailaren 24a Ukrainako gerraren hasieraren urteurrena izango da—.

NBE, «lekurik egokiena»

Kulebaren ustez, NBE Nazio Batuen Erakundea da goi bilerarentzako «lekurik egokiena», eta nabarmendu du «pozik» hartuko luketela Antonio Guterres idazkari nagusiaren bitartekaritza. «Alde guztiek nahi badute baino ezin da bitartekaritzarik egin», erantzun dio Florencia Soto NBEren bozeramaileak.

Izan ere, goi bilera horretan Errusiak izango lukeen parte hartzeaz galdetuta, Kulebak esan du Moskuk gerra krimenak epaitzeko nazioarteko auzitegi batetik igaro beharko lukeela. «Era horretan gonbidatu genezake soilik», Kulebaren ustez.

Horrekin lotuta dago Zelenskik proposatutako «Ukrainaren bakearentzako formula». Bakea lortzeko baldintzetako bat «Errusiaren gerra krimenak epaituko dituen nazioarteko auzitegi bat sortzea» da. Ukrainako lurraldearen «osotasuna berreskuratzea» da beste baldintza bat: hau da, Errusiak anexionatutako Krimea, Donetsk, Luhansk, Kherson eta Zaporizhia eskualdeak Kieven esku egotea berriz ere. Errusiako tropak Ukrainatik erretiratzea, preso ukrainarrak askatzea eta Ukrainarentzako «segurtasun bermeak» ezartzea ere «bakearentzako formularen» parte dira.

Dmitri Peskov Kremlineko bozeramaileak, ordea, gaur adierazi du Mosku ez dagoela prest «Kieven baldintzak negoziatzeko».


Summary: Errusiako petrolioari muga ezarri dioten herrialdeetara esportatzea debekatu du Putinek. Europako Batasunak hirugarren herrialdeei ezarritako 60 euroko mugari aurre egin dio Vladimir Putinek, dekretu bidez.

Putinek debekatu egin du Errusiako petrolioari gehienezko prezioa ezarri dioten herrialdeetara esportatzea, gaur sinatu duen dekretu baten bidez. Abenduaren hasieran, Europako Batasunak hirugarren herrialdeei debekatu egin zien Errusiako petrolioa upeleko 60 euro baino gehiago ordaintzea, eta komunitateko herrialdeei Errusiako petrolio oro inportatzea, salbuespenak salbuespen. 2023ko otsailaren lehenean sartuko da indarrean dekretua, eta bost hilabete iraungo du gutxienez, uztailaren lehenera arte.

Hala, Putinen gobernuak «kontratuetan Errusiako petrolioari eta eratorriei gehienezko prezioa ezarri nahi dietenak» hornitzea debekatu nahi du. Errusiako Energia Ministerioaren esku egongo da kontrolatzea kontratuetan presidentearen dekretua betetzen den edo ez.


Summary: Araba, Bizkai eta Gipuzkoako foru ogasunek kudeatuko dute fortuna handien zerga. Enpresa energetikoen eta banketxeen gaineko zerga Espainiako Ogasunak jasoko du, eta bildutakoaren %6,24 emango die Araba, Bizkai eta Gipuzkoari

Espainiako Gobernuko, Eusko Jaurlaritzako eta Araba, Bizkai eta Gipuzkoako Foru Aldundiak ados jarri dira Madrilek sortu dituen behin-behineko zerga berriak kudeatzeko. Hala, banketxeen eta enpresa energetikoen zergak Espainiako Ogasunak jasoko ditu, eta hiru herrialdeetako erakundeei emango die bildutako diruaren %6,24 (kupoa kalkulatzeko erabiltzen den koefiziente bera). Bestalde, fortuna handien gaineko zerga foru ogasunek kudeatuko dute. Gutxienez bi urtez egongo dira indarrean zerga berri horiek.

Azaroaren amaieran onartu zituen Espainiako Diputatuen Kongresuak «elkartasunezko» hiru zerga berriak, baina hori baino lehenago hasi ziren alde bietako agintaritzak horien kudeaketari buruz negoziatzen. Azkenean, honela egitea erabaki dute: hiru zergetako bi Espainiak jasotzea eta zati proportzionala Araba, Bizkai eta Gipuzkoako erakundeei ematea, eta zerga bat hiru foru ogasunek biltzea.

Hala, Madrilek urtean gutxi gorabehera 200 milioi euro bidaliko ditu Gasteiza, Espainiako Ogasunak kalkulatu baitu urtean 3.500 milioi euro inguru bilduko dituela Madrilek bilduko dituen bi tasa berriei esker.

«Elkartasun zergak»

Azaroaren 24an onartu zuen Espainiako Kongresuak neurri berria, gauerdira arte luzatu zen eztabaida luze baten ostean. Zerga berriek bi urte iraungo dute, eta «elkartasun zerga tenporal» gisa sailkatu ditu Madrilek.

Enpresa energetikoen gaineko zerga ez da salmenta guztien gainekoa izango, merkatu erregulatua eta atzerrian egindako salmentak atera egin baitituzte. Hala ere, enpresa hauek ez dute etekinen zati bat ordaindu beharko, salmenta guztietatik lortutako diruaren zati bat baizik; %1,2, zehazki. Bestalde, banketxeek interes tasen marjinen eta komisioen %4,8 ordaindu beharko diote Espainiako Ogasunari. Lehen zergatik urtean 2.000 milioi euro inguru biltzea espero dute, eta bigarrenetik, berriz, 1.500 milioi.


Summary: Emakume bat hil dute Bilboko San Frantzisko auzoan. Gizonezko batek udaltzainei deitu die hiltzailea bera dela esanez, eta atxilotu egin dute. 2003tik 117 emakume eta 11 ume hil ditu bortxa matxistak, Bilboko hau ere aintzat hartuta. Indarkeria matxistaren mapa.

44 urteko gizonezko batek 45 urteko emakume bat hil du Bilboko San Frantzisko auzoko taberna batean. 09:00etan, gizonak berak udaltzainei deitu die, eta atxilotu egin dute. Albiste agentziek emandako informazioaren arabera, gizona hildakoaren senarra da, baina Ertzaintzak ohartarazi du oraindik ez dakitela zein den biktimaren eta ustezko hiltzailearen arteko harremana. Bilboko Udalak indarkeria matxistaren kontrako protokoloa aktibatu du.

Larrialdi zerbitzuek gaur goizean topatu dute gorpua, baina, zenbait informazioren arabera, litekeena da hilketa bart gertatu izana, hildakoak eta gizonak San Frantzisko auzoan duten Hilargi tabernan. Gorpuak labankada zauriak ditu.

Hauxe da 2022an indarkeria matxistak Euskal Herrian utzitako bosgarren biktima, eta bigarrena oso egun gutxiren buruan. Izan ere, abenduaren 19an Cortesko emakume bat (Nafarroa) kolpeka hil zuen senarrak Zaragozan (Espainia). 2003tik, 117 emakume eta 11 ume hil ditu bortxa matxistak, Bilboko hau ere aintzat hartuta.

Erreakzioak

Urteko azken batzarra egin dute gaur Bilbon, aurrekontuak onartzeko. Hasi aurretik, minutu bateko isilunea egin dute, eta Juan Maria Aburto Bilboko alkateak «gaitzespenik irmoena» azaldu du «indarkeria matxistak eragindako hilketa honengatik». Bilboko Udala akusazio partikular gisa aurkeztuko dela iragartzeaz gain, elkarretaratzera deitu du biharko, 12:00etarako, Bilboko Udaletxeko eskaileretan.

Bizkaiko Batzar Nagusiek adierazpen instituzionala egin dute «edozein motatako indarkeria eta, bereziki, genero indarkeria» arbuiatzeko, eta hildako emakumearen senide, lagun eta auzokoei elkartasuna eta doluminak helarazteko. «Indarkeria matxista ez da hori pairatzen duten pertsonen arazo pribatua, ezpada herritar guztiena, desberdintasunaren agerpenik bortitzena delako», adierazi dute.

Antzeko mezua eman du Bilboko Udalak bere adierazpen instituzionalean: «Milaka emakumek zuzenean pairatzen dituzten egoera horiek gure gizartean eta gure eguneroko bizimoduan txertatuta daude. Heriotza hau indarkeria matxistaren adierazpiderik larriena da, baina egunez egun asko dira emakumeen kontra zuzentzen diren jarrerak eta adierazpenak, eta horiek guztiak gaitzestekoak eta arbuiatzekoak dira».

PSE-EEko idazkari nagusi Eneko Anduezak ere gaitzetsi egin du hilketa, eta esan du aurtengo hilketa matxisten kopuru handiak «gogoeta eginarazi» beharko liekeela «genero indarkeria ukatzen tematzen direnei».

Emakundek bere «gaitzespen irmoena» adierazi du gertatutakoaren inguruan, eta elkartasuna erakutsi die biktimaren familiari eta senideei. «Emakumeen aurkako indarkeria mota hau menpekotasunaren eta emakume eta gizonen arteko ezberdintasunaren adierazgarri latz eta gogorrena» dela adierazi du erakundeak, eta bihar eginen den kontzentrazioan parte hartuko dutela erran du. Beatriz Artolazabal Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburua ere bertan izanen da. Artolazabalek hilketa gaitzetsi du, eta urtea «modu okerrenean» amaituko dela deitoratu du. Azaldu du indarkeria matxista «giza eskubideen urraketa nabarmenena eta gaitz soziala» dela.

Beste ikerketa bat zabalik

Era berean, Ertzaintza beste emakume baten heriotza ere ikertzen ari da. 40 urte inguruko emakume baten gorpua agertu zen joan den larunbatean Bilboko itsasadarraren uretan, Bizkaiko Zubiaren inguruan, Portugalete eta Getxo artean (Bizkaia). Hura identifikatzeko lanetan dabiltza oraindik, baina, zenbait hedabidek zabaldutako informazioaren arabera, baliteke Getxokoa eta transexuala izatea. Hala ere, Ertzaintzak ez du emakumearen identitatearen inguruko informaziorik baieztatu. El Correo egunkariak asteon argitaratu du bortxaz hil zutela andrea, baina poliziek ez dute inolako xehetasunik eman oraingoz.


Summary: Zentral eolikoen tramitazio «bidegabea» salatu du Arabako Mendiak Aske plataformak. Ingurumen legeak urratzea leporatu diote Arabako Aldundiari, Labrazako eta Gasteizko Mendietako parke eolikoei baimena emateagatik

«Arabako Mendiak Askek zentral eolikoen tramitazioa gure lurraldean kudeatzeko modu ilegala, ez-legitimoa eta bidegabea salatzen du». Plataformak prentsaurrekoa eman du gaur Gasteizen, eta adierazi du administrazio publikoak energia enpresen «eskarien alde» agertu direla, «natura eta landa eremu zabalak industrializatzen jarraitzeko».

Labrazarako eta Gasteizko Mendietarako egitasmoez aritu dira, batez ere. Parke eoliko horiek eraikitzeko baimena eman izana txarretsi diete erakundeei. Ramiro Gonzalez Arabako Ahaldun Nagusiari leporatu diote «Iberdrolari» inolako oztoporik jarri ez izana, nahiz eta egitasmoak, haien arabera, ingurumen legeak urratzen dituen.

Joan den astean, Azazetako parke eolikoa eraikitzeko ingurumen baimena eman du Arabako Foru Aldundiak.

«Aitortzen dute kalteak latzak eta oso larriak izango direla faunarentzat, bereziki hegazti harrapari oso babestuentzat, hala nola arrano errealarentzat, Bonelli arranoarentzat, miru errealarentzat, ugatzarentzat eta sai arrearentzat», azaldu dute, eta txosten ofizialen arabera kalteak paira ditzaketen beste hainbat animalia eta landare espezie zerrendatu dituzte.

Ikusi gehiago: Aztertzen ari dira 43 parke eoliko egiteko eskariak

«Badakigu zortzi aerosorgailu horien atzetik beste hainbeste etorriko direla, inguru honetako lur azalerak jasan dezakeen maximoraino».

Oso larritzat jo dute Arabako Foru Aldundiak edo Eusko Jaurlaritzak kontzejuen esanak kontuan hartu ez izana. «Herrietan bizi garenak ez gaituzte aintzat hartzen, gure erabakiak ezkutatzen dituzte, eta zapaldu egiten gaituzte».

Deialdia egin dute urtarrilaren 14an elkarretaratzea egiteko, 18:00etan, Gasteizko Probintzia plazan.


Summary: Migratzaileak kanporatzeko neurriak indarrean jarraitzea ebatzi du AEBetako Gorenak. Zigor Kodeko 42. artikuluak modua ematen du hegoaldeko mugatik iristen diren migratzaile eta asilo eskatzaileak automatikoki herrialdetik kanporatzeko.

Euskal Herriko ordu txikietan iritsi da AEB Ameriketako Estatu Batuetako Auzitegi Gorenaren ebazpena: indarrean jarraituko du Zigor Kodeko 42. artikuluak. COVID-19a hasi eta gutxira hartu zuen neurria AEBetako presidente ohi Donald Trumpek. Horren arabera, Washingtonek eskumena du toki eta herrialde jakinetako migratzaileak herrialdetik kanporatzeko, irizten badio «osasun arriskuek gora egin dezaketela».

2020ko martxoan hartutako neurria aldi baterako bertan behera uztekoa zen, iragan abenduaren 21ean Emmet Sullivan epaile federalak legez kanpokoa zela ebatzi ostean. Bi egun lehenago, ordea, AEBetako Auzitegi Goreneko presidente John Robertsek baliogabetu egin zuen Sullivanen ebazpena.

Izan ere, AEBetako hemeretzi estatu errepublikanoetako zenbait taldek 42. artikuluari eusteko eskatu zuten. Haien arabera, artikulua bertan behera utziz gero, herrialdean «migrazio krisi» bati egin beharko diote aurre, eta iritzi zioten gobernua ez dagoela horretarako «prest».

Auzitegi goreneko bederatzi kideetatik bostek 42. artikulua mantentzearen alde bozkatu zuten atzo, eta beste laurek, berriz, aurka. Gaur-gaurkoz, neurriak indarrean jarraituko du, baina datorren urteko otsailetik aurrera beste estatuen iritziak entzungo ditu gorenak. Azken erabakia 2023ko ekainean hartzea espero da.

Neil Gorsuch kontserbadorea izan zen neurria mantentzearen aurka bozkatu zuten epaileetako bat. «Egun AEBetako eta Mexikoren arteko mugan dagoen krisia ez du COVID-19ak eragin. Muga kontrolatzeko ez zaio osasun neurri horri jarraitu behar», salatu zuen.

Joe Biden AEBetako presidentearen administrazioak esan du bete egingo duela gorenaren erabakia, baina migrazio politikaren erreforma egitera deitu du. «Aurrera doaz 42. artikulua bertan behera geratzen denerako muga modu seguruan eta humanitarioan kudeatzeko prestakuntzak, eta migrazioaren aldeko ibilbide legalak eraikitzen jarraituko dugu».

Bill Cassidy Louisiana estatuko senatariak, berriz, iritzi dio 42. artikulua baliogabetzeak «okertu» egingo lukeela migrazioaren krisia, eta, auzitegi gorenaren erabakia txalotu duen arren, «behin betiko irtenbideak» eskatu ditu Twitterreko kontu ofizialaren bidez.

Milaka lagun ebazpenaren zain

Egunotan migratzaile andana bildu da Mexikoren eta AEBen arteko mugan, gorenak zer erabakiko zain. Abenduko hiru egunetan, 9.000 lagundik gora bildu ziren hegoaldeko mugan.

Abenduaren 21ean, neurria bertan behera utzi behar zuten, eta, hortaz, jende uholdea espero zuten AEBetako mugan dauden estatuko agintariek. Texasko agintariek, adibidez, alarma egoera ezarri zuten iragan astean, eta indartu egin dute Ciudad Juarezen eta El Pasoren arteko mugako kontrola.

Giza eskubideen aldeko erakundeek gaitzetsi egin dute gorenaren erabakia. International Rescue Comitte erakundearen arabera, «42. artikulua mantentzea asilo eskatzaileei eta migratzaileei lege babeserako eskubidea ukatzeko aitzakia bat» besterik ez da.

Duela bi urte indarrean sartu zenetik, 2,5 milioi inguru aldiz aplikatu dute. AEBetatik kanporatu dituztenen artean, gehienak Mexikotik, Hondurastik, Guatemalatik eta El Salvadortik iritsiak ziren.


Summary: Nafarroak espero du zerga berrien bidez beste 104 milioi biltzea hurrengo bi urteetan. Fortuna handien zerga ez da aplikatuko, ondare zerga duelako Nafarroak. Bankuen eta energia enpresen zerga berezia Madrilek bilduko du, eta diru sarreren %1,6ren bidez konpentsatuko du foru ogasuna.

Bezperan Eusko Jaurlaritza, eta orain Nafarroako Gobernua. Azken asteetan Espainian onartu diren zerga berriak kudeatzeko eta biltzeko akordioa hitzartu du Nafarroak estatuarekin, Madrilen Hitzarmen Ekonomikoaren negoziazio batzordearen eta gero koordinazio batzordearen bileren bitartez.

Fortuna handien zerga Nafarroako ondare zergaren osagarri izango da, eta praktikan ez da bertan aplikatuko, ondare zergak indarrean jarraituko baitu. Bankuen eta energia enpresen gaineko zergari dagokionez, Madrilek hartuko du bere gain bilketa, eta diru sarreren %1,6 itzuliko dio Nafarroari hiru hilean behin, ekarpenaren ordainketako doikuntzen bidez —%1,6ko ehunekoa; ekarpena kalkulatzeko erreferente gisa erabiltzen den egozpen indizeko zifra bera da—. Jasotako diru hori Ukrainako gerraren ondorioei aurre egiteko eta oro har testuinguru ekonomikoaren eragina leuntzeko neurriak finantzatzeko erabili beharko du Nafarroako Gobernuak. Saizek zehaztu du laguntza horien definizioa eta kudeaketa bere gain hartuko duela «osorik».

Ikusi gehiago: Fortuna handien zerga Araba, Bizkai eta Gipuzkoaren esku egongo da

Gainera, ingurumen arloko bi zergen kudeaketaren gaineko baldintzak ere hitzartu dituzte. Alde batetik, berrerabil ezin daitezkeen plastikozko edukiontzien gaineko zergan, Nafarroan salgaiok ekoizten dituzten enpresen zerga bilketaz arduratuko da foru gobernua.

Bestetik, berotegi efektuko gas fluoratuaren gaineko zeharkako zerga irailean sartu zen indarrean Espainian, eta funtsean produktuak ekoiztean gas fluoratua —HFC hidrofluorokarburoak, PFC perfluorokarboroak eta SF6 sufre hexafluoruroa— txertatu duten enpresak zergapetzen ditu. Akordioak jasotzen duenez, ekoizpena Nafarroan denean, foru ogasunak bilduko du zerga.

«Egun handia da», azpimarratu du Madrildik telekonferentzia bidez Elma Saiz Nafarroako Gobernuko Ekonomia eta Ogasun kontseilariak. Haren hitzetan, «Nafarroaren autonomia sendotu egingo da sortzen ari diren zerga berriak kudeatu eta biltzeko orduan». Akordioaren xehetasun teknikoak irakurri ostean, aurreratu du datozen bi urteetan zerga horiekin 104 milioi euro gehiago bilduko direla, eta jarraian zehaztu du «kalkulu bat» besterik ez dela.

Hitzarmen Ekonomikoaren egituraren barruan, bi bilera egin dira. Alde batetik, bi gobernuen arteko ordezkariez osatutakoa. Bertan, fortuna handien zergaren eta ingurumen arloko bi zergen akordioak hitzartu dira. Bestetik, koordinazio batzordea, Nafarroaren aldean, kolore politiko desberdinetako parlamentuko ordezkariek osatzen dute, eta bertan bankuen eta energia enpresen zergaren inguruko akordioa eta ingurumen arloko zergen doikuntzak adostu dira. Saizen arabera, bilera horietan, guztiak ez dira Madrilen izan, eta Iruñetik aritu direnek bideokonferentzia bidez hartu dute parte.


Summary: Foro Sozialak azaldu du «aurrerapauso garrantzitsuak» eman direla biktimen, presoen eta memoriaren arloetan. Aurrerapenekin batera «zailtasun berriak finkatzen» ari direla dio Foro Sozial Iraunkorrak.

Foro Sozial Iraunkorrak 2022. urteko balantzea egin du, eta biktimen, presoen eta memoriaren arloak aztertu ditu. Azaldu dute «aurrerapauso garrantzitsuak» egon direla, baina aldi berean «zailtasun berriak finkatzen» ari direla. «Indarkerien zikloaren ondorioak konpontzeko prozesuaren fase bat ixten ari da, eta fase berrirako ateak irekitzen ari dira», ondorioztatu dute.

Biktimei dagokienez, Foro Sozialak nabarmendu du egokitzat jotzen duela Espainiako Estatuko «biktimek sufritu duten eta sufritzen jarraitzen duten tratamendu asimetrikoa gainditu beharraren inguruko adostasunak finkatzen aritzea». Hala ere, azpimarratu dute «GALen bultzatzaile izan zirenek eta tortura babestu» zutenek «autojustifikazio publikoa» egiten dutela, eta horrek ondorioak dituela biktimengan.

Presoez mintzatzean, aipatu dute iheslari eta deportatuen gaiaz ez dela solastatzen. Esan dute Auzitegi Nazionalaren Fiskaltzak «jarrera oztopatzailea» duela, zeina «baimenen eta hirugarren graduen aurkako helegiteetan islatzen» den.

Memoriaren arloan, berriz, aurrerapenak egon direla azaldu du Foro Sozialak, eta azpimarratu «memoriaren ardatza garaileen eta garaituen markotik ateratzen ari» dela. Hala, honako aurrerapauso hauek aipatu ditu: Begiradak dokumentua, Nafarroan egin den Memorien elkarrizketa egitasmoa edota beraiek bultzatutako Ustekabean topo dinamika. Arlo horretan alde negatiboak ere egon direla azaldu du Foro Sozialak: «Madrilen eztabaida politikoaren polarizazio arriskutsuak eta haren erabilerak gai horretan duten eragina».


Summary: Torturaren biktimak aitortzeko eta erreparatzeko eskatu dute Vicente Lertxundiren heriotzaren 60. urteurrenean. Egiari Zor fundazioak Donostian egindako ekitaldian salatu du hamarkadetan «sistematikoki» torturatu izan dela, eta aldarrikatu hori aitortu gabe ezingo dela «elkarbizitza demokratikorik» eraiki

Vicente Lertxundi Donostiako militante anarkista hil eta 60 urtera, ekitaldia egin du Egiari Zor fundazioak. Salatu du haren egiak «ezkutuan» dirauela eta inork ez duela bere gain hartu gertatutakoaren inolako erantzukizunik. Gaurko egunez hil zen Lertxundi, 1962an. Martuteneko presondegian sartu zuten, Alferren eta Gaizkileen Legea aplikatuta. Bertsio ofizialaren arabera, espetxeko erizaindegian bihotzeko gaitz bat diagnostikatu zioten, eta egun horretan bertan utzi zuten libre.

Oso bestelakoa da haren gertukoen testigantza, ordea. Pilar Garaialde Egiari Zor fundazioko kideak gogorarazi duenez. «Beren esanetan, espetxeko kartzelariek modu basatian jipoitu zuten Vicente. Jasotako kolpeen ondorioz presoa hain egoera tamalgarrian zegoela ikusi zutenean, espetxetik kanporatzea erabaki zuten bertan hil ez zedin, horrek eragingo zuen eskandalua ekiditeko». Artean hilzorian zela, Txomin Enea auzoko bizilagun batzuek aurkitu zuten Lertxundi, eta garai hartako erresidentziara eraman zuten. Han hil zen. Orduko testigantzen arabera, «hil egin naute» esan zuen hil aurretik. Lertxundik salatu du inongo erakunde ofizialek ez zuela Lertxundiren heriotza argitzeko ikerketarik zabaldu.

Euskal Herriko gatazkaren testuinguruan pertsona asko, «gehiegi», hil direla adierazi du Garaialdek, baina salatu du Espainiako Estatuaren aparatuaren indarkeriak kaltetu egindakoentzat ez dela inolako aitortzarik izan. Premiazkotzat jo du hori: «Aldarrikatu nahi dugu ezinezkoa dela etorkizuneko elkarbizitza demokratikoa eraikitzea heriotza horiek, eskubide urraketa larri horiek, aintzat hartzen ez baditugu, aitortzen eta erreparatzen ez baditugu». Torturaren erabilerari aipamen berezia egin dio, eta esan du «hamarkadetako praktika sistematikoa» izan dela, «ongi diseinatutako egitura» bati esker egindakoa: «Ez zen polizia jakin batzuen kontua izan. Tortura posible izan zen mediku forentseen, epaileen, abokatuen, hedabideen, garaian garaiko gobernu ordezkarien, alderdi batzuetako buruen eta abarren kolaborazioari esker».

Lertxundirena eta torturen ondorioz hildako besteen kasuak «ikertzeko eta argitzeko» beharra azpimarratu du Garaialdek, eta gogorarazi hamalau direla hala hildakoak, eta 5.657, guztira, dokumentatutako tortura testigantzak. «Beharrezkoa da biktima horien guztien esku beharrezkoak diren baliabide instituzionalak uztea», aldarrikatu du.

Erantzukizunei, «aitzakiak»

Ildo beretik, Iñaki Revuelta Lertxundiren senideak —haren osaba zaharra zen Lertxundi— ohartarazi du torturaren ondorioz hildakoek «egiarik eta aitortzarik» gabe jarraitzen dutela, eta, halaber, tortura horien erantzuleek «inpunitate osoa» dutela. Erantzule politiko eta instituzionalek beren erantzukizunak «diluitzeko aitzakiak» darabiltzatela ere salatu du.

Era berean, Revueltak nabarmendu du indarkeria mota guztien biktimei trataera berbera eman behar zaiela, «indarkeriaren gaitzespena sinesgarria izango bada». Alde horretatik, Donostiako udal gobernuari zuzendu zaio, eta «inplikazio handiagoa» eskatu dio «ahaztutako eta baztertutako» biktimak «erreparatzeko».


Summary: Eneko Anduezak esan du urteko balantzea «positiboa» dela, «politika sozialistei esker». Besteak beste, txalotu du fortuna handien zerga Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan aplikatzea, eta datorren urtean garraio publikoen laguntza mantentzea.

Urteko balantzea egin du Eneko Andueza PSE-EEko idazkari nagusiak, eta datorren urterako helburuak finkatu, gaur Bilbon egin duen agerraldian. Haren arabera, pandemiak eta Ukrainako gerrak «intentsitate handiko» urte bat eragin dute. Horri aurre egiteko, urtean zehar onartutako «politika sozialistek» gizartearen arazoei erantzuna ematen jakin dute: «Erakutsi dute badagoela gobernatzeko beste modu bat, lan merkatuan, energian eta fiskalitatean erreformak eginez». Gauzak horrela, urteko balantzea «positiboa» dela esan du. Eta jarrera baikorra erakutsi du datorren urteari begira: «Egoera itxaropentsua da, nahiz eta eskuinak kontrakoa esan».

Garraio publikoen beherapena nabarmendu du Anduezak. Izan ere, atzo adierazi zuen Espainiako Ministroen Kontseiluak garraio publikoaren laguntzei eutsiko diela. 2023an ere, beherapena %50ekoa izango da: laguntzen %30 Espainiako Gobernuak ordainduko ditu; %10, Eusko Jaurlaritzak; eta beste %10, tokiko erakundeek. Anduezak txalotu egin du erabakia: «Urrian esan genuen gure helburua zela beherapenak 2023an bere horretan jarraitzea, eta lortu dugu; gainera, garraio sail askotako arduradun gisa, erakunde bakoitzaren konpromisoa lortu dugu hori posible egiteko». EAJren jarrera salatu du, eta «ustekabeko erresistentzia» jarri duela adierazi: «Laguntza horiekin, gure trenak, tranbiak, metroak eta autobusak betetzen dituzten langileengan pentsatu dugu».

Fortuna handien zerga Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan aplikatzea «ezinbestekotzat» jo du Anduezak. «Hemen ere agerian geratu dira gerraren ondorio ekonomiko eta sozialak, eta hemen ere kargen banaketa bidezkoago bat egin behar da». Haren irudiko, justizia fiskalik gabe, ezinezkoa da justizia soziala lortzea. «Energiak zerutik eroritako onurekin egin dugun bezala, fortuna handiek ere ekarpena egin behar dute guztion onurarako, haien baliabideen arabera».

Hezkuntza Legearen proiektuarekin «pozik»

Hezkuntza Legea ere izan du hizpide idazkari nagusiak, eta legealdi honetan onartzeko asmoa dutela berretsi du. «Pozik» daude, legea «bide onetik» doalako: «Testu horren ildo nagusiak sozialistek egindako eskaerak dira: eskola publikoaren zentraltasuna, eleaniztasuna eta ikasleen eskola arrakasta; baina, bereziki, hezkuntza erreformaren erronka nagusiari erantzuten dio, egungo sistemari falta zaion berdintasunari».

Datorren urteari begira, itxaropen mezu bat bidali du Anduezak: «Helburuak argi ditugunean, erabakitasunarekin, dena da posible». Eta, esan duenez, nahiz eta intentsitate handiko urtea izan, sozialistek jakin izan dute gizartea eta euren arazoak agenda politikoaren erdian kokatzen.


Summary: Bost puntu «zehatz» eskatu dizkiote ESIko langileek Osakidetzari. Osakidetzako zuzendaritzarekin dituzten elkarrizketetan «jarrera ona» dagoela esan dute, baina «ekintzak» nahi dituztela

Hiru medikuk hartu dute hitza, azaltzeko zertan den hilaren hasieran Donostialdeko ESI erakunde sanitario integratuan Osakidetzarekin dituzten desadostasunak tarteko sortu zen krisia. Felix Zubia, Manuela Perez eta Cristina Calvo izan dira, baina argi nabarmendu dute «langileen batzar» baten izenean ari direla. Batzar horretan gehienak medikuak diren arren, beste langile taldeetako ordezkariak ere badirela esan dute. Onartu dute aparteko oihartzuna hartu dutela Donostia ospitaleko zerbitzuburuek Osakidetzari egindako hainbat kritikak, baina «batzarra» zabalagoa dela esan dute, eta «irekia». Osakidetzari bost «eske zehatz» egin dizkiote. Ozen zabaldu dira hedabideetan Osakidetzak ESIan jarri dituen arduradun berriekin dituzten «interlokuzio» arazoak, «tirabirak» onartu dituzte, baina ororen gainetik, «ESI hobe bat» ekarriko duten eskeen inguruan jardun nahi dute. Ustez Donostialdeko ESIaren eta Gurutzetakoaren arteko dema baten gisara ere aurkeztu da hainbat tokitan krisi hau, eta horri ere uko egin diote. «Ez daukagu inolako arazorik Gurutzetako gure kideekin». Krisia bideratzeko elkarrizketak hasiak direla esan dute, «jarrera ona» dela, baina «ekintza konkretuak» falta direla. Urtarrilaren 18an dute hurrengo bilera, eta bitartean jarraituko dute astelehenero Donostia ospitaleko atarian elkarretaratzeak egiten. Horra egin dituzten bost eskariak:

Zuzendaritza, barrutik «Ospitaletik datorren zuzendaritza mediko bat»: hortxe lehen eskea. «Eta hor ez dugu aurrerapausorik izan», zehaztu du Perezek. «Baina esan eta esan ari gara: garrantzitsua da zuzendaritza medikoak gure ESIa ezagutzea eta ematen den artaren jarraikortasuna bermatzea». Krisia piztu zuen motiboetako bat izan zen Osakidetzak kargugabetu egin zuela Donostia ospitaleko zuzendari mediko Idoia Gurrutxaga. «Jarduneko» beste arduradun batzuk daude orain, eta behin betiko tokia beteko duenaren izenaren bila «pertsonalismotan» ez direla galduko esan du Zubiak, baina erietxearen «ezagutza» ona izatea ezinbesteko ezaugarria dela. Eskatu dute, halaber, integraziorako zuzendaritza ESIaren lehen arretatik izendatzeko. Mahai tekniko bat Donostialdea ESIaren geroko estrategia «erabakitzeko» gaitasuna izango duen «mahai tekniko bat» ere nahi dute. Dekretuz, egun «kontseilu kliniko asistentzialak» martxan direla azaldu du Zubiak, baina «bakanak» izan direla orain arte egin dituzten bilerak, eta beti «informatzeko» helburua izan dutela. Harago egingo duen organo bat nahi dute. «Langile guztiek» ordezkaritza izatea proposatu dute: langileek beraiek hautatutako ordezkaritza bat izatea. Era berean, «puntu jakin batzuk» aztertzen direnean organo horretan «arazoan tarteko diren pertsonak» ere egotea da egin duten eskariaren helburua. Orain martxan dituzten negoziazioez haragokoa izango litzateke mahai tekniko horren eginkizuna: «ESIaren etorkizuneko estrategia ontzea nahi dugu guk ere parte hartuta». Ebaluazioa, norabide bitan Zerbitzuetan egiten den lana maiztasun jakin batekin «ebaluatzea» da hirugarren eskea. Perezek azaldu duenez, Osakidetzak jakinarazi die Osakidetzako zerbitzuburuen ebaluaziorako modelo bat garatzen ari direla. «Gure proposamena da, ordea, ebaluazioa norabide bikoa izatea; profesionaletatik zerbitzuburuetara, eta estamentu guztietako erdi karguak eta zuzendaritza ere sar daitezela bertan». «Egonkotasuna» helburu Hainbat eske sartu dituzte eskari honen barruan. Batetik, ESI bakoitzeko osasun arloko giza baliabideen zerrendak argitaratzea nahi dute, informazioa «gardena» izateko. «Osakidetzak erantzun digu lanpostu finkoen zerrenda publikoa dela. Baina bertako argazkia ez da erreala», adierazi du Calvok: «Lanpostu finkoak bakarrik biltzen baitira, eta behin-behinekotasuna oso altua baita». Horri lotuta, langileak «egonkortzeko» neurriak ere eskatu dituzte %30-40ko behin-behinekotasunak dakartzan arazoak handiak badira. Bestetik, «ESI bakoitzaren giza baliabideen analisia» nahi dute, «bere zerbitzu kartera kontuan hartuta». Bide horretan, «erreferentzia unitateak» non jarri behar diren erabakitzeko, «txosten tekniko independenteak» behar direla esan dute. Atal hau biribiltzeko «gaitasun berezia eskatzen duten lanpostuen profila» ezartzeko eskatu dute. «Ez dugu hautatzen diren pertsonengan eraginik izan nahi, baina bai beren gaitasunean», zehaztu du Calvok. Martxan jarria du hurrengo LEPa Osakidetzak, hor zentzu horretan gabeziak ikusi dituzte, eta horiek konpontzeko eskatu dute. «Kopuruz lanpostu gutxi dira, baina asistentzia duten eragina handia da, eta horregatik iruditzen zaigu garrantzitsua». Azalpenak Onkologikoaz Krisia piztu zenetik usu aipatu dituzte ESIko profesionalek Onkologikoari buruzko eskeak. Zentro hori guztiz ESIaren barruan txertatuta nahi dute. Justu Osakidetzak findu berria du harekiko «binkulazio hitzarmen berria», eta iruditzen zaie «antolakuntzaren alderdia» ez dela batere argia. Azalpenak nahi dituzte horregatik: «Izan ere, pazienteen zirkuituetan eta asistentziaren kalitatean eragina izan dezake».

Krisia, abenduaren 2tik

Abenduaren 2an hasi zen Donostialdea ESIko krisia. Osakidetzak ESIko zuzendari kudeatzaile Itziar Perez eta Donostia ospitaleko zuzendari mediku Idoia Gurrutxaga kargutik kendu zituen, eta egun hartan bertan egin zuten ESIko hainbat langilek erietxeko atarian lehen elkarretaratzea, haiei babesa erakusteko. Ordutik, gatazkak hainbat mugarri izan ditu, eta agerian utzi ditu Osakidetza barruan dauden desadostasunak. ESIen arteko tirabirak geratu dira agerian, goi agintarien inguruko mesfidantzak, eta gainezka ari den sistema batek sortutako zailtasunak.

Abenduaren 3an bertan kargua utzi zuen Adolfo Begiristain erietxeko kirurgia zerbitzuko zuzendariordeak. Hitz gogorrak izan zituen; salatu zuen Osakidetzak Gotzone Sagardui Osasun sailburuaren «apeten arabera» hartzen dituela erabakiak. Erabakiak hartzeko «era diktatorial» bat ere deskribatu zuen. Abenduaren 5ean, Donostialdeko ESIko 30 bat zerbitzuburuk gutun bat kaleratu zuten; Osakidetzaren «politika suizida» salatu zuten, eta «sektarismoz eta trakeskeriaz» aritzea leporatu zioten. Kargugabetutako zuzendaritzako kideak berriz ere euren postuetara itzultzeko eskea mahai gainean jarri zuten. Kontrara, Sagarduik esan zuen kargugabetze horiek «antolakuntza aldaketa» soilak izan zirela: «Aldaketa bat behar zen. Eta horixe egin dugu».

Aldaketa hori bideratzeko, Agustin Agirre jarri zuten zuzendari kudeatzaile Donostialdea ESIan, eta Ana Bustindui zuzendari mediko. Agirreren izendapenak berehala sortu zuen ezinegona hainbat sektoretan; hari egotzi diote, besteak beste, 2018ko oposizioetan izan ziren irregulartasunak salatu zituzten Arrasateko erietxeko profesionalek (Gipuzkoa) beren aurkako jazarpena sustatzea. Krisiaren harira, oposizioko taldeak Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailaren aurkako adierazpenak egiten hasi ziren, eta oihartzun handia izan dute iragan asteotan.

Elkarretaratzeen dinamika

Abenduaren 7an, langileek esan zuten kargugabetuak berriz integratzen ez ziren bitartean egunero erietxe atarian protesta egiten jarraitzeko asmoa zutela. Jaurlaritzaren izenean, Bingen Zupiria eledunak adierazi zuen elkarrizketarako «prest» zegoela Osasun Saila. Eta elkarrizketek fruituren bat ematen zuten. Abenduaren 13an, osasun profesionalen eledun Adolfo Lopez de Muniainek jakinarazi zuen egoera onbideratzen ari zela administrazioarekin zituzten elkarrizketetan, eta elkarretaratzeak eten egingo zituztela. Hilaren 19an, halaber, Donostialdeko ESIaren krisia «normalizatzeko bidean» zela esan zuen Sagarduik. Baina zerbait okertu egin zen bidean. Abenduaren 23an, langileek jakinarazi zuten berriz hasiko zirela elkarretaratzeak egiten erietxe atarian. Zerbitzuburuek propio Agustin Agirre zuzendari kudeatzaileak izandako jarrera salatu zuten, eta esan zuten hura ez dutela solaskide izan nahi negoziazioetan. Salatu zutenez, El Diario Vasco egunkariak egindako elkarrizketa batean Adolfo Begiristain ospitaleko zuzendariordeak Osakidetzari egindako kritiken harira, Agirrek eskatu zien kritika horiei erantzuteko. Zerbitzuburuek, ordea, ez zuten begi onez hartu eskakizun hori.


Summary: Sagardo botilaren prezioa %25 inguru igoko da 2023an. Euskal Sagardoa jatorri izeneko ekoizleek produkzio kostuen garestitzeari egotzi diote igoera, eta aurtengo sagar uzta «oso txarrari».

Euskal Sagardoa jatorri izeneko ekoizleek batez beste %25 inguru igoko dute botilaren prezioa datorren 2023an. Erakundeak ohar batean azaldu duenez, gaur egungo egoera ekonomikoa eta, bereziki, inflazio handia eragin zuzena izaten ari dira sagardoaren produkzio kostuetan, «batez ere beiraren, kartoiaren, energiaren eta gasolioaren prezioen igoeragatik». «Sektore gehienetan gertatu den bezala, sagardoaren sektoreak ere bere prezioak eguneratu behar ditu egungo egoerari aurre egiteko», azpimarratu dute elkarteko ekoizleek.

Euskal Sagardoa jatorri izena duela bost urte sortu zuten: Araba, Bizkai eta Gipuzkoako 49 sagardotegi biltzen ditu, eta bertako 250 sagargileren sagarrak erabiltzen dituzte. Aurten, 3,5 milioi litro merkaturatu dituzte.

Urte txarra

Oso bestelakoak dira hurrengo urteari begirako aurreikuspenak. Unai Agirre Euskal Sagardoa jatorri izenaren koordinatzaileak BERRIAri azaldu dionez, aurtengo sagar bilketa «oso txarra» izan da, udako beroaldiengatik sagar gutxiago egon baita, eta hori sagardo produkzioan islatu da. Agirrek aurreratu duenez, Euskal Sagardoa jatorri izeneko kideen ekoizpena «aurtengoaren heren bat inguru» izango da, eta produkzio eskasagoak prezioan ere eragina izango du.

Urtarrilaren 11n hasiko da sagardo garaia Gipuzkoan.


Summary: Les Embruns zentroaren egoeraz ohartarazi dute langileek. Les Embruns errehabilitazio zentroko langileek salatu dute lan baldintzek kalte psikologikoa eragin dietela zuzendaritzagatik mediku berezituak ez daudenetik

Bidarteko (Lapurdi) Les Embruns errehabilitazio zentroko langileek, CFDT sindikatuaren laguntzarekin batera, zentroaren egoeraz ohartarazteko eta langileen lan baldintzen berri emateko agerraldi bat egin dute. Langileek salatu dute ahalmen berreskurapenetan berezituak diren medikuak falta direla azaroaren 23tik.

Izan ere, estrukturaren zuzendariak eta zentroa kudeatzen duen elkartearen bulegoak erabaki zuten mediku berezituetako bat kanporatzea, eta bigarren mediku berezitu bati abisu bat jartzea. Betty Rives kinesiterapeutaren hitzetan, ez dute «medikuntza akats batengatik» kanporatu, «izaera administratiboko kexengatik» baizik: «Pentsatzen dugu gure eta zuzendaritzaren artean komunikatzen ahalko bagenu lehenagotik konpontzen ahal izango zela».

Zuzendaritzaren eta elkarteko bulegoaren erabakiak ondorio larriak izan zituen zentroarentzat. Kanporatua izan zen medikuarekin batera, bi medikuk dimisioa eman zuten, eta gainontzeko bi medikuak eritasun geldialdian jarri ziren. Zentroa ahalmen berreskurapenetan berezituak diren medikurik gabe gelditu zen horrela. «Bat batean ahal zuten pazienteak etxera itzuli behar izan genituen, eta beste batzuk beste erietxe batzuetara bideratu genituen», azaldu du Pantxika Dagerre erizain laguntzaileak, «biziki bortitza izan zen». Gaur egun hogei bat paziente daude soilik 80 paziente artatzen ahalko lituzkeen zentroan.

Mediku berezituen falta gainditzeko, zuzendaritzak mediku jeneralistak enplegatu ditu. Hala ere, urtarrilaren 3rako, ARS 64 Pirinio Atlantikoetako osasun agentziari krisi egoeratik ateratzeko plana aurkeztu beharko dio zuzendaritzak. Baina, konponbiderik aurkitu ezean, langileek ez dakite zer gertatuko den. «Langabezia partziala aipatua izan da, baina ez dakigu gauza askoz gehiago. Gure soldata abenduaren 30a arte mantendua izango da, baina, urtarrilaren lehenetik aurrera ez dakigu zer gertatuko den. Aldi baterako kontratuak ere ez dira berrituak izan», aitortu du Pantxika Dagerrek. Lanaldi osoan dauden 110 langile ditu Les Embruns errehabilitazio zentroak.

Sindikatuak dio egoerak «kalte psikologiko handiak» sortu dituela langileengan eta pazienteengan. Arrisku psikosozialek ARS 64 Pirinio Atlantikoetako osasun agentziara, laneko medikura, CARSAT laneko osasun eta erretreta segurantza kutxara eta lan ikuskaritzara bideratu ditu zentroko langileak. Ikerketa bat eskatu dute langileek, objektiboki zuzendaritzarekin duten harreman zailtasuna frogatua izan dadin. Hain zuzen, langileek «errespeturik gabeko hierarkia, biziki zurruna, infantilizagarria eta intimidagarria» salatu dute, eta zuzendaritza jo kalte psikologikoen erantzuletzat. «Zuzendaritzaren rola zen disfuntzionamendu bat ikusiz gero alerta bat jartzea eta elkarrizketak hastea. Ez gure gibeletik inkesta dudakorra eramatea eta bat-batean lankide bat kanporatzea. Ez dago gehiago konfiantzarik», erran du Betty Rivesek.

Alta, «gertaera grabe batzuk jazo ziren, elkartearen ardura jokoan jarri zezaketena», azaldu du Christelle Leleu Les Embruns zentroko zuzendariak: «Orduan neurriak hartu behar izan ditugu».

Prentsaurrekoa egitekoak zirela, Leleuk bilkura bat egitea eskaini die langileei. Ordu bat eta erdiko bilkuratik nahiko positibo atera dira; langileen ordezkariek erran dute zuzendariak haien kezkak entzun zituela.

Les Embruns zentroan, istripu ala gaixotasunek eragindako patologia funtzionalak dituzten pazienteei errehabilitazio jarraipenak eskaintzen zaizkie. Nerbio sistemako eta lokomozio aparailuko gaitzetan berezitua da.


Summary: Olentzeroren irudia lapurtu eta erre dute Lezon. «Ekintza bandalikoak» gaitzetsi ditu Jesus Mari Martiarena alkateak

Astearte goizaldean, Lezoko udaletxean (Gipuzkoa) ikusgai zen Olentzeroren irudia lapurtu, eta herriko orube batean erre zuten. Udalak jakinarazi duenez, alokairuko 52 apartamentu eta anbulatorio berria eraikitzen ari diren orubean agertu dira panpinaren hondarrak. Ez da Lezoko Olentzero lapurtzen duten lehen aldia: iaz ere bere tokitik eraman, eta herrian agertu zen. Orain honetan, baina, kiskali egin dute.

Jesus Mari Martiarenak, Lezoko alkateak, gertatutakoa txarretsi du: «Bigarren urtez jarraian, bandalismoa egin dute Olentzerorekin, euskal kulturaren ikurretako batekin. Ekintza hauek irmoki gaitzesten ditugu, eta zentzuz eta errespetuz jokatzeko eskatzen dugu». Udalak jakinarazi du gertakariak, «kalte sozialaz gain, karga ekonomikoa ere» eragin duela.


Summary: Espetxeratu egin dute Donostian gazte bat hiltzea egotzita atxilotuetako bat. Beste bi atxilotuak aske utzi ditu epaileak. 24 urteko mutil hernaniar bat hil zuten abenduaren 25ean. Elkarretaratzea egin zuten atzo Donostian, hilketa arbuiatzeko.

Gaur bertan deklaratu dute Donostian 24 urteko gazte hernaniar bat hiltzea egotzita atxilotutako hirurek. Berez atzo deklaratu behar zuten, baina, atxilotu baten abokatuaren eskaeraz, gaur arte atzeratu zieten epailearen aurrean jartzeko unea. Atxilotuetako bat espetxeratzea erabaki du epaileak; hain zuzen, igandean bertan, hilketaren egunean, bere burua Antiguako komisarian entregatu zuena. Hilketagatik atxilotutako beste biak, 28 urteko emakume bat eta 26ko gizon bat, aske utzi ditu epaileak.

Poliziak 06:20 aldera izan zuen erasoaren berri, eta Okendo plazan aurkitu zuen Hernaniko mutila, Victoria Cafe diskotekatik gertu. Sastakadak zituen lepoan eta gorputzaren beste zenbait ataletan. Larrialdi zerbitzuak saiatu ziren hura suspertzen, baina ez zuten lortu.

Donostiako Udalak deituta, elkarretaratze isila egin zuten atzo eguerdian gazte hernaniarraren hilketa salatzeko eta familiari elkartasuna adierazteko. Hernaniko Udalak bat egin zuen agerraldiarekin, eta bertan izan dira udal ordezkariak.


Summary: 'Eraztunen jauna' telesaila euskarazko bikoizketarekin ikusgai dago Amazon Primen. Telesaila estreinatu eta hiru hilabetera jarri du plataformak bikoizketa. Orain arte, jatorrizko bertsioan euskarazko azpidatziekin ikus zitekeen.

Abenduaren 28an etorri da, Hego Euskal Herrian txantxak egiteko egunean. Amazon Prime plataformaren Eraztunen jauna telesaila euskaraz bikoiztuta ikus daiteke —The Lord Of The Rings: The Rings Of Power, jatorrizko izenean—. Inoiz egin den telesailik garestiena da J. R. R. Tolkienen liburuetan oinarritutako fantasiazko istorioa. Irailaren 2an estreinatu zuten, 30 hizkuntza baino gehiagotara bikoiztuta —besteak beste, katalanera eta galegora—. Amazonek orduan adierazi zuen euskarazko bikoizketa ez zegoela prest, eta «egun batzuk barru» aterako zirela lehenbiziko atalak. Telesaila urrian bukatu zen, ordea, euskarazko bikoizketarik gabe. Azpidatziak, baina, lehenbiziko egunetik izan dira eskuragai.

Atzerapen horrek zeresan handia eman du hilabete hauetan superprodukzio hori euskarazko audioarekin gozatzeko prest zeudenen artean, eta ezinegona ere sortu du, Amazon Primek ez baitu azalpen argirik eman.

Hain zuzen, plataformetako euskarazko edukien katalogoa egiten duen Zer Non Ikusi taldeak txantxa batekin hasi du abenduaren 28a, goizean Twitter sare sozialean idatzi baitu bikoiztutako atalak sarean zeudela, hiru hilabeteko itxaronaldiaren ondotik, baina mezuari atxiki dion lotura batek Mr. Bean pertsonaiaren irudira zeraman. Iluntzean, ordea, ohartarazi du oraingoan benetan ari zela, bikoiztutako atalak Amazon Primen zeudela.


Summary: Sarek askotariko biktimak elkartuko ditu urtarrilaren 7an. Elkarbizitzarantz aurrera eginez izeneko mahai ingurua antolatu dute goizerako, eta 17:00etan hasiko da euskal presoen eskubideen aldeko manifestazioa.

Sare plataformak Bilbon egingo du euskal presoen eskubideen aldeko urteroko manifestazioa; 17:00etan abiatuko da, La Casillatik. Baina, goizerako, mahai inguru bat prestatu du, eta bertan elkartuko ditu ETAren, GALen, presoen sakabanaketa politikaren eta torturaren biktimak. Solasaldia 10:30ean izango da, Euskalduna jauregian.

Elkarbizitzarantz aurrera eginez izena jarri diote hitzaldiari, eta sei lagun ariko dira hizketan: Rosa Rodero, ETAk hildako Joseba Goikoetxearen alarguna; Rosa Lluch, ETAk hildako Ernest Lluchen alaba; Maider Garcia, GALek hildako Juan Carlos Garcia Goenaren alaba; Irantzu Benito, zeinak bi lagun galdu baitzituen auto istripuan, espetxerako bisita batean; Mari Nieves Diaz, torturak salatu zituen Iratxe Sorzabal presoaren ama; eta Tamara Muruetagoiena, torturen ondorioz hildako Esteban Muruetagoienaren alaba. Moderatzaile lanetan Maider Galardi kazetaria ariko da.

Duela bi aste, Sarek iragarri zuen indarkeriaren zenbait biktimak babesa adierazi ziotela urtarrilaren 7ko manifestazioari. Aurrez, Urtezahar egunerako, beste mobilizazio batzuk ere antolatu ditu plataformak:

Bizkaian, manifestazio bat egingo dute Basaurin, kartzelatik abiatuta, 12:00etan. Gipuzkoan, Donostiako Martuteneko espetxetik hasiko da mobilizazioa, 11:00etan, eta Nafarroan, ostiralerako eta larunbaterako zenbait deialdi egingo dituzte, herriz herri.


Summary: Sagarduik dio elkarrizketarako bidea zabalik dagoela eta proposamenak aintzat hartzen dituztela. Donostialdeko ESIko langileek egindako eskakizunez mintzatu da Gotzone Sagardui sailburua.

Osasun Sailean elkarrizketarako bidea zabalik dagoela eta alde guztiek egiten dituzten proposamenak aintzat hartzen dituztela azaldu du Gotzone Sagardui Osasun sailburuak. Gaur goizean elkarrizketa egin diote Euskadi Irratiko Faktoria saioan. Atzo arratsaldean, Donostialdeko ESIko langileek bost eskakizun «zehatz» egin zituzten prentsaren aurrean, eta, bertzeak bertze, horietaz jardun da Sagardui. Azaldu du atzo egindako eskakizunak ezagunak zituela jada, eta horien inguruan «lan egiten» ari direla.

Ikusi gehiago: Donostialdeko ESIko langileek bost eskakizun «zehatz» egin dituzte

«Ospitaletik datorren zuzendaritza mediko bat» ezar dezatela eskatu zuten agerraldian, eta Sagarduik azaldu du Osakidetzan «ibilbide batean» daudela, eta erabaki horietara iristeko «pausoak» eman behar direla. «Nire zeregina da sare guztia ahalik eta ondoen antolatzea, herritar guztiek ahalik eta zerbitzu onena izan dezaten, eta horri ekiten diogu», gehitu du. «Erabakitzeko gaitasuna» izanen duen mahai tekniko bat ere eskatu zuten atzoko agerraldian, eta horri buruz ere galdetu diote Sagarduiri. Azaldu du proposamenak aintzat hartu izan direla, eta elkarrizketarako bidea zabalik dagoela: «Akordioak guztiok nahi ditugu».

Espezializazioen barnean espezializazio bereziak ere badira, eta horiek lan eskaintza publikoan ez egoteari buruz galdetu diote Sagarduiri. Egoera horiek aztertzeko lana «abian» dagoela azaldu du, baina legeak mugak dituela. Onkologikoaren integrazioaz mintzatzean, erabakia bera prozesuaren lehen pausoa izan dela azaldu du Sagarduik. Ez du epeen inguruan azalpenik eman nahi izan, integrazioak «behar duen prozesua» zein den ez baitakite oraindik.

Pribatizazioa

Zerbitzu publikoen pribatizazioaz eta aseguru pribatuen kontratazioen igoeraz ere mintzatu da Sagardui. Azaldu duenez, oposizioko zenbait alderdi osasun zerbitzu batzuen pribatizazioaz mintzatzen badira ere, Osasun Sailean ez dute «horren asmorik». Aseguruei dagokienez, argi du: «Herritarrek badakite Osakidetzak osasun zerbitzu publiko indartsu bat izaten jarraitzen duela».


Summary: Kosovoko serbiarrek mugako barrikadak kenduko dituzte. Serbiako presidenteak esan duenez, Kosovok «bermeak» eman dizkio bi herrialdeen arteko errepideak blokeatu dituztenak auzipetuak ez izateko.

Erabakiak, teorian, bi herrialdeen arteko tentsioa baretzen lagunduko du. Kosovoko serbiarrak mugan jarri zituzten barrikadak kentzen hasi dira gaur, Serbiako presidente Aleksandar Vucicek haien ordezkariekin batzartu ostean jakinarazi duenez. Hemeretzi egun dira trafikoa blokeatuta dagoela Kosovo eta Serbia lotzen dituzten errepideetan, baina orain zirkulazioa berreskuratu ahalko dute, pixkanaka; Vucicek azaldu duenez, prozesua «luzea» izango baita, eta «24 edo 48 ordu» iraungo baitu. «Barrikadak kenduko dituzte; mesfidantza, aldiz, ez», ohartarazi du Serbiako presidenteak.

Manifestariek zenbait baldintza ezarri zituzten bi herrialdeen arteko trafikoa desblokeatzeko; garrantzitsuena, barrikadak ezarri dituzten protestariak auzipetuak ez izatea. EB Europako Batasuna eta AEB Ameriketako Estatu Batuak bitartekari lanetan aritu dira, eta, Serbiako presidenteak jakinarazi duenez, Kosovok «bermeak» eman dizkio hori ez gertatzeko.

Horri begira, komunikatu bateratu baten bidez, EBk eta AEBek ongietorria eman diete barrikadak kentzeko erabakiari eta bermeak izateari, baina, aldi berean, esan dute «legedia errespetatu» behar dela, eta «edozein motatako indarkeria onartezina» dela. NBE Nazio Batuen Erakundeak ere begi onez ikusi du erabakia; Caroline Ziadeh Kosovorako ordezkariaren bitartez, adierazi du hurrengo pausoak Pristinaren eta Belgraden arteko elkarrizketei berriz ekitea izan behar duela.

Serbiako estatuburuak, Kosovoko serbiarren ordezkariekin elkartu ostean, azaldu du horiek ez dutela konfiantzarik Pristinarekiko. Kosovoko serbiarrentzat —50.000 inguru dira—, Kosovo Serbiaren parte da, eta Vucici eskatu zioten Kosovok 2008an aldarrikatu zuen alde bakarreko independentzia ez onartzeko —hori da Belgraden egungo jarrera—; hori gertatu denetik, protestariek salatu dute Pristina haien kontrako diskriminaziozko erabakiak hartzen ari dela, baita haien eskubideak murrizten ere.

«Gure aurkako beldurrak eta atxiloketek bere horretan jarraitzen badute, betirako itxiko dugu Kosovo iparraldea Pristinako erakunde baztertzaileentzat», esan dute Kosovoko serbiarrek, Serbiako presidenteak irakurritako ohar baten bidez. Are, jakinarazi dute ez direla herrialde horretako erakundeetara itzuliko sistema autonomiko bat ematen dieten arte.

Autoen matrikulen aferak are gehiago gaiztotu zuen bi herrialdeen arteko giroa, eta, azaroaren 24an horren inguruan ados jarri ziren arren, Kosovo iparraldeko serbiarrek ez dute begi onez ikusi erabakia; besteak beste, tokian tokiko epaileek eta 600 bat poliziak dimisioa eman zuten akordio horren aurretik.

Polizia ohi baten atxiloketa, tentsioaren gorakadaren arrazoia

Gerora, hilaren 10ean, berriz handitu zen tentsioa, Kosovon polizia ohi serbiar bat atxilotu zutenean —Mitrovica iparraldeko bozak antolatzeko bulegoei eraso egin izana leporatzen diote—; protesta gisara, barrikadak jarri zituzten mugako errepideetan, eta, harrezkeroztik, egoerak okerrera egin du. Orain, badirudi egoera lasaitu egingo dela, besteak beste polizia ohi hori etxera itzuli baitzen atzo, atxiloaldi prebentiboan jarraitzen duen arren.

Hori bai, justiziaren erabaki horrek haserrea eragin du Kosovoko Gobernuan. Albulena Haxhiu Justizia ministroak, esaterako, atzo esan zuen ez duela «ulertzen terrorismoarekin lotura duen hain delitu serioaz» akusatu duten pertsona bat «zergatik ezarri duten etxeko atxiloaldian».

Ikusteko dago, gainera, Serbiako Gobernuak zer erabaki hartzen duen armadari begira, herenegun tropak alerta gorenean jarri baitzituen Kosovoren mugan, eta soldaduen kopurua 1.500dik 5.000ra igo baitzuen.


Summary: Garraio publikoko deskontuen gaineko zenbait gako. Hegoaldean gaur zabaldu dute Renferen abonuak berritzeko aukera. Orain eskuratutakoek urtarrilaren 1etik apirilaren 30ra bitarte iraungo dute.

Urtearen hondarrean izanik, ailegatu da garaia datorrenerako kontuak lotzen hasteko. Garraio publikoak eta haren gaineko kudeaketek korapilo ugari sortu dituzte azken hilabeteotan, Madrilek zehaztutako deskontuak tarteko. Hego Euskal Herriko biztanle askoren zorionerako, Espainiako Gobernuak ebatzi zuen neurriok 2023an ere izanen direla indarrean, eta, hortaz, heldu da abonu horiek eskatzeko garaia. Renfeko zerbitzu batzuei dagokiena gaurtik galdegin daiteke.

Zer neurritakoa da deskontua?

Abonuek irizpide berberak izanen dituzte urtarrilaren 1etik aurrera ere. Renferen aldiriko eta distantzia ertaineko trenen zerbitzua doakoa izanen da. Dena dela, orain arte gisan, 10 euroko bermea ordaindu behar da aldirikoetan, eta 20 eurokoa distantzia ertainekoetan. Gutxieneko bidaia kopuru bat eginda –hamasei–, dirua itzuliko zaio erabiltzaileari.

Zenbatean behin berritu behar da abonua?

Deskontu abonuek lau hilabete irauten dute, urteko hiru lauhileko naturalak oinarri harturik. Hau da, gaurtik eskura daitekeenak urtarrilaren 1etik apirilaren 30 funtzionatuko du. Epe hori iraungita ere deskontua izaten segitu nahi duenak berritu egin beharko du atzera ere, eta, hala, beste bat eskuratuko du, maiatzaren 1etik abuztuaren 30era arte balioko duena. Gauza bera egin beharko da abenduaren 31ra arteko abonu bat nahi izanez gero.

Non eskura daiteke?

Oro har, eskaerak Renferen aplikazioan egin daitezke. Halaber, distantzia ertaineko trenei dagokienez, Renferen webgunean eta ohiko bulego fisikoetan ere izanen da horretarako aukera.

Ikusi gehiago: Christian Kisters, Gea 21, Geko kide eta mugikortasunean aditua: «Prezioak jaiste hutsa ez da nahikoa autoaren erabilera apaltzeko»


Summary: Mugimendu feminista ere kalera atera da Bilbon atzo izan zen hilketa matxista gaitzesteko. 'Indarkeria sexistari aurre egin' leloa plazaratu dute, kasu bakar bat gehiago ere ezin dela onartu ohartarazita

Mugimendu feministak iragarria zuen gaur kalera irtengo zela Bilbon atzo gertatu zen hilketa matxista salatzeko. Bilboko Mariaren Bihotza plazan, Donostiako Bulebarrean, eta Iruñeko udaletxe plazan jarri dituzte topalekuak. Gasteizen bihar egingo dute protesta. Bilbon euritan egin dute kontzentrazioa, eta izan dira aldarri batzuk. Esaterako: «Legeak ere konplize dira». Edota: «Erasorik ez erantzunik gabe». Emakume batzuk Boliviako banderarekin agertu dira, han baitzuen jatorria biktimak. Bikotekideak atzo goizean jo zuen Poliziarengana, hil egin zuela esanez, eta atxilotuta dago ordutik. Elkarretaratzean justizia eskatu dute biktimarentzat. Gaur jakin da hildakoaren izena: Rebeca Huayta Huacan. 45 urte zituen.

Bilboko kontzentrazioa egin duten tokitik gertu dago hilketa gertatu zen tokia, Hilargi taberna. Han xingola beltz bat jarri dute, eta justiziaren eta autodefentsa feministaren aldeko aldarriak ozendu dituzte. Oihuak egin dituzte atxilotuaren estradizioaren eske ere.

Ehunka lagun elkartu dira Bilbon mugimendu feministak egin duen elkarretaratzean. Indarkeria sexistari aurre egin lelodun pankarta erakutsi dute. Elkarretaratzearen amaieran agiri bat irakurri dute. Atzo gertatu zen hilketa matxistaz gain, Bizkaia zubipean asteburuan hilik agertu zen emakumearen kasua ere aipatu dute. Polizia ikertzen ari da heriotza hori, eta baieztapena falta bada ere, bortxaz eragindakoa izan zela dirudi, eta transexuala zela, gainera, biktima. Hilketak emakumeen kontrako indarkeriaren «muturreko adibide gordinena» direla esan dute agirian, eta sistema bera irauli behar dela. «Indarkeria matxistari aurre egitea lehen mailako arazo politikotzat hartua izan dadin eskatzen dugu», adierazi dute. Egun jarrera «konplize» askok indarkeria hori hauspotzen dutela uste dute. Bide batez, «autodefentsa feministaren» aldeko deia egin dute.

Erantzun instituzionala

Elkarretaratze isila egin dute gaur eguerdian Bilboko udaletxeko eskaileretan ere atzo San Frantziskon hil zuten emakumearen hilketa salatzeko. Bilboko Udaleko talde politikoek sinatuta, adierazpen instituzional bat zabaldu zuten atzo. Bertan elkarretaratzera dei egiten zuen udalak, baita hilketa gaitzetsi eta familiari eta senideei hurbiltasuna erakutsi ere.

«Emakumeen kontra zuzentzen den indarkeria haien duintasun eta osotasun fisiko eta moralaren aurkako atentatua da, hots, giza eskubideen urraketa larri eta onartezina, salatu beharrekoa, isilik gelditu gabe, eta biktimen aldeko sostengua adieraziz, indarkeria pairatzen duten emakumeak babestuz», dio idatziak.

Elkarretaratze jendetsua izan da, non, udaleko taldeaz gain, bertze zenbait eragile politikok ere parte hartu duten. Hala nola Beatriz Artolazabal Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak, Eudelek –Euskadiko udalen elkarteak– eta Miren Elgarresta Emakundeko zuzendariak. Nardi Suxo Boliviako enbaxadoreak ere parte hartu du ekitaldian.

Ekitaldiaren amaieran Ninfa Salazar Boliviako komunitatearen bozeramaileak «justizia» eskatu du hildakoarentzat, eta gizona Boliviara estraditatzeko, bertan «epaitu eta kondenatu» dezaten.


Summary: Maialen Lujanbioren eta Joanes Illarregiren bertsoak larunbateko derbian. Bertsolari Txapelketa Nagusiko finalistak omenduko dituzte Realaren eta Osasunaren arteko derbiaren hasieran

Tradizioa bihurtu da dagoeneko: Bertsolari Txapelketa Nagusiko finalistak Anoetako futbol zelaiaren erdiguneaz jabetuko dira, futbolarien eta futbolzaleen omenaldia jasotzeko. Larunbatean, Maialen Lujanbiok eta Joanes Illarregik bertso bana kantatuko dute estadioan. Gainera, Lujanbiok —txapelketaren irabazleak— ohorezko sakea egingo du, Realaren eta Osasunaren arteko derbia hasteko. Illarregi txapelketa nagusiko final batean parte hartu duen lehenengo nafarra da.

Realak gaur zabaldu duenez, Amets Arzallus, Aitor Mendiluze, Sustrai Colina, Alaia Martin, Beñat Gaztelumendi eta Nerea Ibarzabal egongo dira zelaian, Lujanbio eta Illarregirekin batera.

Azken egunotan askok gogora ekarri duten irudi bat ekarri zuen tradizioak 2018an. Orduko txapelketa ere irabazi zuen Lujanbiok, eta ohorezko sakea egin zuen, Realaren eta Bartzelonaren arteko partidan. Lionek Messi futbolariak agurtu zuen han, eta bolo-bolo zabaldu zen irudia sare sozialetan. Duela astebete berriz hedatu zen, Messiren Argentinak Futboleko Munduko Kopa irabazi zuelako abenduaren 18an, Lujanbiok Bertsolari Txapelketa Nagusia bereganatu zuen egun berean.


Ziburuko etxe batek su hartu du bart

Summary: Ziburuko etxe batek su hartu du bart. Ziburuko (Lapurdi) Sainte-Therese etxeak su hartu zuen atzo gauean. Hogeita hamar suhiltzailek bertaratu behar izan zuten sutea menperatzeko; bat arinki zauritu zen.

Atzo gaueko bederatziak aldera, Ziburuko (Lapurdi) Saint-Therese etxeak su hartu zuen. Donibane Lohizune (Lapurdi), Hendaia (Lapurdi), Senpere (Lapurdi) eta Angeluko (Lapurdi) suhiltzaileek bertaratu behar izan zuten. Etxeko biztanleak suz gaindituak izan baino lehen etxetik atera ahal izan zuten. Suhiltzaileetako bat berriz, arinki zauritua izan zen. Hala ere, suhiltzaileaz eta etxeaz gain ez zen beste kalterik izan.


Summary: Okupazioa «Israelen eremu osora zabaltzea» da Israelgo Gobernu berriaren helburua. Netanyahu seigarren aldiz izendatu dute lehen ministro. Eskuin muturreko koalizioa eta alderdi ultraortodoxoak izango ditu bidelagun.

Benjamin Netanyahuk bere seigarren agintaldiari hasiera eman dio gaur. Azken hiru urte eta erdian, bost aldiz segidan egin dituzte hauteskundeak Israelen, gehiengo garbia osatu ahal izateko. Paralisi politikoaren ostean, Netanyahu eskuin muturrarekin elkartu da. Gobernu berriaren asmoek hautsak harrotu dituzte, batek bereziki: «okupazioa Israel osora zabaltzea». Horretarako, legealdirako akordioan adostu dute juduen legez kanpoko kokalekuak legeztatzea eta Zirsjodaniako okupatutako lurraldeak anexionatzea.

Knesseten, egin dute kargua hartzeko zeremonia, Israelgo Parlamentuan. Netanyahuk bere gobernukideak aurkeztu ditu, eta ministro karguak izendatu ditu: 30 ministroetatik bost bakarrik dira emakumeak. Goizeko agerraldian bi helburu nagusi iragarri ditu: «Iranen mehatxu nuklearrari eustea eta eskualdeko komunitate arabiarrekin bakea lortzea».

Xas eta Tora Judaismo Batua talde ultraortodoxoak eta Botere Juduak, Noamek eta Alderdi Sionista Erlijiosoak osatzen duten eskuin muturreko koalizioa izango ditu bidelagun. Supremazistek, kolonoek eta homofoboek osatutako aliantza hori izan zen azken hauteskundeetan boto gehien lortu zituzten indarretan hirugarrena.

Hain justu, Hebrongo kolono juduen komunitate batean bizi da Alderdi Sionista Erlijiosoko kide Itamar Ben-Gvir. Bozetako ibilbidean gehien nabarmendu diren pertsonaietako bat da, eta toki bat izango du Netanyahuren gobernuan: Segurtasun Nazionaleko ministro izango da. Israelgo Poliziaren kontrola izango du, baita mugako poliziarena ere. Bada, atzo onartu zuten parlamentuan lege hori. Agintaldia hasi eta 90 egunera mugako polizia erakunde independente bilakatuko da, eta Ben-Gviren ardurapean egongo da.

PAN Palestinako Aginte Nazionaleko bozeramaile Nabil Abu Rudeinehk atzo adierazi zuen Israelgo Gobernuaren asmoak «arriskutsuak» direla. «Ondorio larriak izango dituzte eskualdean», esan zuen.

Halaber, gobernu kontserbadoreak jopuntuan jarri ditu LGTB kolektiboko kideak. Diskriminazioaren aurkako legea aldatzeko klausula bat aurkeztu dute, zeinak zerbitzuetako sektoreko langileei aukera ematen dien «arrazoi erlijiosoengatik» LGTB kolektiboko kideak ez artatzeko. Netanyahuk esan zuen ez zuela utziko lege hori indarrean sartzen, baina koalizio homofoboarekin adostutako akordioaren parte da.

Sistema judizialean ere zenbait erreforma egin nahi dituzte. Deuseztapen klausula delakoa arautu nahi dute. Klausula hori indarrean jarriz gero, parlamentuko gehiengoak Auzitegi Gorenaren epaiak baliogabetu ahal izango lituzke.

Horiez guztiez gain, xede dute soldaduei soldata %20 igotzea, eta armadan ibili direnei lehentasuna ematea unibertsitateko zenbait gradutan sartzeko: hala nola medikuntzan, zuzenbidean, informatikan, ekonomian eta ingeniaritzan. Baita lan egin beharrean ikasi nahi duten gizon ultraortodoxoentzat ordainsariak eta bekak ematea ere.

Giro gazi-gozoa izendapen egunean

Oposizioko hainbat kide ekitalditik kanporatu dituzte, Netanyahu hitz egiten ari zela mahaiei kolpeak emateagatik eta hari «ahul» deitzeagatik. Hark oposizioko legegileei esan die «errespetatzeko boto emaileen nahia eta onartzeko galdu» egin dutela.

Ehunka lagun bildu dira Knessetaren eraikinaren aurrean, Jerusalemen, gobernu berriaren aurka protesta egiteko. «Gobernu kriminala» eta «homofobia eta arrazismoa indarkeria bera dira», zioten zenbait kartelek.

Hamasei urtez izan da lehen ministro Netanyahu, 1996tik 1999ra eta 2009tik 2021era. Urtebete oposizioan egon ostean, berriz izendatu dute gobernuburu. Hala ere, zama astun batekin hartuko du kargua, hiru ustelkeria kasu baitaude zabalik haren aurka, iruzurra eta eroskeriak onartzea egotzita. 2020ko ekainean immunitate eskaera aurkeztu zuen parlamentuan, baina ez zituen haren aldeko nahikoa boto lortu. Beraz, lehenago edo beranduago, auzitegian aurkeztu beharko da.


Summary: Ernaik «gazte independentisten topaleku» bihurtu nahi du Elorrio apirilaren 6tik 9ra. Gazte antolakundeak 10 urte egingo ditu martxoan. Hori dela eta, hamar urte barruko Euskal Herria «imajinatzeko eta irudikatzeko» baliatu nahi du topagunea. Merina Gris, Zetak, Brigade Loco eta Olaia Inziarte bertan izango dira, besteak beste.

Duela bi hamarkada egindakoari keinu egin dio Ernai gazte antolakundeak 2023an egingo duen Gazte Topagunearen kokalekuarekin. 2002an Elorrion (Bizkaia) antolatu zuten topagunea, eta han egingo du Ernaik 2023koa ere, apirilaren 6tik 9ra. «Gazte independentisten topalekua» izatea nahi du. Iraganari bainoago, etorkizunari begira jarri nahi du antolakundeak, hala ere. Azaldu du «bestelako etorkizun bat imajinatu eta egia bihurtzeko momentua» izatea nahi duela, eta «bizitzeko modu bati» heltzekoa. «Bidean egindako guztiak, bizipen, irakaspen zein hausnarketek egiten dute Ernai gaur egun den modukoa. Baina gure antolakundeak batez ere egin duena burua altxatu eta euskal gazteriari ilusioa piztea izan da, baita momentu gogorrenetan ere», azaldu du antolakundeak.

Garai berezian iritsiko da topagunea, martxoan hamar urte izango baitira Ernai sortu zutenetik. «Urte luze hauetako ibilbidea» gogoratzeko baliatuko dute egitasmoa, baina, batez ere, «hamar urte barruko Euskal Herria imajinatu eta irudikatzeko». Bada horretarako beharra, dioenez, gazteak «belaunaldi krisi baten aurrean» daudela uste baitu antolakundeak, «bizi baldintzen erabateko prekarizazioan». Alta, ez da «geldirik geratzeko» garaia, haren arabera: «Bizitzeko beste modu bat da Euskal Herriko gazteriarena: komunitatean antolatzen dena, munduari begirada kritikoz begiratzen diona, harremantzeko espazio osasuntsuak eraikitzen dituena». Bizimodu hori «apalkuntzarik gabeko Euskal Herri bat» eraikitzera bideratu nahi dutela azpimarratu du gazte antolakundeak.

Halaber, «galdera berri eta garrantzitsuen garaia» ere badela ohartarazi du. Horregatik, topagunean horiez eztabaidatzeko espazioak sortu nahi dituela azaldu du Ernaik, eta gazteei «formakuntzarako, ikasteko eta desikasteko, hausnartzeko eta eztabaidatzeko» aukera eman. Asmo horrekin, Euskal Herriko nahiz nazioarteko hizlariak izango dituztela aurreratu du. Horietako batzuk izango dira Jordi Borras, Kattalin Miner, Joseba Sarrionandia, Mikel Antza, Jule Goikoetxea, Albina Stardust eta Garbiñe Aranburu. Antolakundeak aurreratu du ekologismoaz, hezkuntzaz, antifaxismoaz, migrazioaz, komunikazio politikoaz, lodifobiaz eta euskal kulturaz jardungo dutela, beste hainbat gairen artean.

Lehen iragarpenak

Izan ere, topagunearen helburuak ez ezik, egitarauaren zati bat ere aurkeztu du Ernaik. Musika eskaintza «oparoa» izango dela iragarri du, eta, horretarako, Elorrion hainbat gune jarriko dituztela. Horietan joko dute, besteak beste, Merina Gris, Brigade Loco, Toc, Olaia Inziarte, Odei eta Zetak taldeek.

Ohiko moduan, apirilaren 8an, larunbatez, ekitaldi nagusia egingo dute, eta hurrengo egunean Aberri Eguna Iruñean ospatzera deitu dute. Dagoneko salgai dira topagunerako hiru eguneko bonuak, BIBE plataforman eta «ohiko tokietan».


Summary: Arata Isozaki arkitekto japoniarra hil da. Isozaki Atea deituriko obra inauguratu zuen, 2007an, Bilboko Abando auzoan. Pritzker saria eman zioten 2019an.

Arata Isozaki arkitekto japoniarra 91 urterekin hil dela jakinarazi du haren estudioak. Ehunka obraren egilea izan da Isozaki, eta haren lanak mundu osoan barreiatuta daude, baita Euskal Herrian ere. Izan ere, 2007an inauguratu zuten Bilbon Isozaki Atea deituriko etxebizitza multzoa, zeina bi dorrek eta altuera txikiagoko hiru eraikinek osatzen duten. Arkitekto japoniarraren eta Iñaki Aurrekoetxea euskal arkitektoaren arteko elkarlanaren emaitza izan zen Isozaki Atea.

1931n jaio zen, eta, Oitan (Japonia) eta Tokion Arkitektura ikasi ondoren, Kenzo Tange arkitektoarekin egin zuen lan. Orduz geroztik, haren lana mundu osora zabaldu da, eta haren gaineko erakusketak ere hainbat herrialdetan egin dituzte. Haren lanen artean daude, besteak beste, Bartzelonako Palau Sant Jordi, Oitako liburutegia, New Yorkeko Palladium dantzalekua, Milango Alliance dorrea (Italia), Shenzhengo Kultura Zentroa (Txina), Dohako Batzarren Zentroa (Qatar) eta Los Angelesko Arte Garaikideko Museoa (AEB).

2019an Pritzker sari ospetsua eman zioten, eta orduan epaimahaiak «obra emankor eta polifazetikoa ondu izana eta ekialdeko eta mendebaldeko kulturen harremanean egindako lana» aitortu zion.