Summary: LABek ere mobilizatzera deitu du arlo publikoan, hiriburuetan martxak antolatuz. Ez du onartzen Madrilen erabakitako soldata igoera, «ezta negoziazio markoa ere». ELAk salatu du CCOOk eta UGTk beste urrats bat egin dutela «pobretze prozesuan».

Gehiengo sindikalaren haserrea piztu du Espainiako Gobernuak, CCOOk eta UGTk Hego Euskal Herriko langile publikoentzat Madrilen lotutako soldata igoerak. ELAk asteon jakinarazi du grebak bultzatuko dituela, eta LABek mobilizaziora deitu du segidan, manifestazioak antolatuz Hegoaldeko lau hiriburuetan, hilaren 14rako. «Espainiako Ministro Kontseiluak onartu du langile publikoen lan baldintzen markoa, eta, aurten ere, aurrekontuen legearen bitartez estatu osoko sektore publikoan inposatuko duela ematen du», azaldu du sindikatu abertzaleak, abisu argi bat emanez: «Ez dugu inondik inora onartzen ez negoziazio markoa, ezta bertan erabakitako murrizketak ere».

Madrilgo itunaren arabera, langile publikoek %2,5eko igoera izango dute 2023an, eta %2koa 2024an. 2022rako aplikatu zitzaien %2ko igoerak %1,5eko osagarri bat izango du, gainera, atzerako eraginez: ordain bakar bat izango da. Halaber, 2023an %1 gehiago jasotzeko aukera izango dute, BPGaren eta KPIaren arabera; eta 2024an ere izan daiteke osagarri hori, baina %0,5ekoa.

LABek dio langile publikoek ez dutela erosteko ahalmena berreskuratuko; 2010ean jasan zuten %5eko murrizketaz geroztik pilatuz joan dira erosteko ahalmen horren galera. «Langileok eztabaida antzuen markoan edukitzeko formula bitxiak erabili dituzte berriro, soldata igoerak beti KPIaren azpitik egongo direla bermatzeko».

2010eko kolpe hura

Jose Luis Rodriguez Zapatero Espainiako presidente zen aroan iritsi zen euskal langile publikoen soldata igoerak Madrilen ezartzeko aldaketa. Atzeraldi Handiaren oldarraldian, 2010ean, %5eko soldata jaitsiera aplikatu zuen orduko PSOEren gobernuak; geroztik, murrizketa gehiago ezarri zituen Madrilek, legezko zenbait aldaketaren bidez. Horietako batek bide ematen du Estatuko administrazio guztietako langile publikoen soldata igoera Espainiako Aurrekontu Orokorren araberakoa izateko. Alegia, Madrilek erabakitzen ditu Hegoaldeko langile publikoen igoerak.

Eta 2024ra arte behintzat Espainiako Gobernuak ezarriko ditu, baldin eta Hegoaldeko gobernuek ez badute urratsik egiten soldata igoeren erabakigunea aldatzeko. Ez dute erakutsi, ordea, norabide horretan joateko asmorik. Eusko Jaurlaritzako bozeramaile Bingen Zupiriak esan du ELAren greba asmoak «harriduraz» hartu duela, baita «euskal sindikalismoaren errealitateak ere». LABek «interes korporatiboa» egotzi dio ELAri, greba dinamika bere kabuz erabakitzeagatik, eta Zupiriak kritika horri erreparatu diola ematen du. Baina LABek ere mobilizatzeko urratsa egin du, urriaren 14rako eremu publikoko delegatuak deituz manifestatzera, lau hiriburuetan: IruÃ±ean, Nafar Gobernuaren aurrean (11:00); Gasteizen, Plaza Berrian (11:30); Donostian, Gipuzkoa Plazan (11:30), eta Bilbon, Eusko Jaurlaritzaren ordezkaritzan (11:30).

Arabako, Bizkaiko, Gipuzkoako eta Nafarroako 160.000 langile publiko ingururi eragingo die Madrilgo erabakiak, eta horiei gehitu behar zaizkie elkarte publikoetako beste 40.000 langile inguru. ELAk berriro ohartarazi du mobilizazioak bultzatuko dituela akordio hori Euskal Herrian aplikatu ez dadin. Mitxel Lakuntza buru duen sindikatuak uste du Espainiako Gobernuak, UGTk eta CCOOk «langile publikoen pobretze prozesuan beste urrats bat» egin dutela.


Summary: Jatorriz Hazparnekoa zen gazte bat hil da Frantzian. Auto istripua izan zuen atzo goizean

Hazparnen (Lapurdi) sortutako 20 urteko gazte bat zendu zen atzo goizean auto istripu batean, Sud Ouest egunkariak jakinarazi duenez. Autoa errepidetik atera, eta zuhaitz baten kontra jo zuen. Harekin zihoan laguna, jatorriz Aiherrakoa (Nafarroa Behera), larri eraman zuten sokorri zerbitzuek.


Summary: Petronorrek baieztatu du erregai sintetikoen plantaren lanak amaituko dituela. Zabaldu zen Repsol azpiegitura egin ala ez aztertzen ari zela petrolio enpresen irabaziei ezarritako zergengatik. Bilboko portuan egongo da.

Petronorrek ez du alboratu Bilboko portuan erregai sintetikoen planta bat eraikitzeko egitasmoa. Duela aste pare bat zabaldu zenez, Repsol petrolio konpainia, Petronorren jabea, hainbat egitasmo amaitu edo ez aztertzen ari zen Espainiako Gobernuak petrolio konpainien ezohiko irabaziei jarritako zorrarengatik, eta horien artean zegoen erregai sintetikoen planta. Mehatxua, baina, ez da egia bihurtuko, eta enpresak baieztatu du 103 milioi euroko egitasmoa amaituko duela. Airean dagoena egitasmo hori handitzeko aukera da, erabaki hori une horretako «egonkortasunaren» menpe egongo baita. Jose Ignacio Zudaire Petronorreko departamentu ekonomiko finantzarioaren zuzendariak baieztatu du ez dagoela aldaketarik Petronorren erregai sintetikoen plantan. Iragan irailaren 20an El Correo kazetak zabaldu zuen Repsol norabidez aldatzea aztertzen ari zela. Artikuluaren arabera, Espainiako Gobernuak energia enpresen ezohiko irabaziei jarritako zerga zen zalantzaren arrazoia. Irabaziak zergapetuko dituztenez, Repsol «errentagarritasun txikiagoa» duten egitasmoetan «murrizketa» posible bat egitea aztertzen ari zen. Zalantzak, baina, bi aste baino gutxiago iraun du, Zudairek aurkakoa esan baitu Bilboko Portuko Agintaritzak antolaturiko jardunaldi batzuetan. Ekoizpena 2024rako hasiko dela nabarmendu du, hasieran ezarritako epea, eta berretsi du portuko deskarbonizazio indarguneko azpiegitura estrategiko bat dela. Hitza hartu zuten beste hizlariek ere, tartean portuko agintaritza, ez zuten auzitan jarri egitasmoa. Petronorrek BERRIAri baieztatu dio horrela dela, erregai sintetikoen lehen planta izango den hori amaituko dela. Dena den, konpainiak azaldu du Bilboko portuan eraikiko duen planta esperimentala dela, «demostrazio bat». Urtean 18.000 upel erregai sintetiko bakarrik ekoitzi ahal izango ditu, eta ekoizpen horrek duen ibilbidearen arabera handiago bat egitea aztertuko luke, Bilboko portuan ere bai. Handitze posible horrek inbertsio askoz handiagoa beharko luke, mila milioi euro izan daitezke, eta pauso hori eman aurretik enpresak, besteak beste, erabateko «segurtasun juridikoa» eta «egonkortasuna» bermatu beharko lituzke. Alegia, baliteke legediak baldintzatzea egitasmoaren bigarren fasea. CO2a eta hidrogenoa Petronorrek iragan maiatzean eman zuen erregai sintetikoen plantaren berri. Azaldu zuen Muskizko (Bizkaia) findegiak isurtzen duen CO2a bildu eta hidrogenoarekin nahastuz erregai sintetiko garbiago bat osa zezakeela. Hidrogeno hori sortzeko 10 MWko elektrolizagailuak erabiliko ditu. Iñigo Urkullu lehendakariak jarri zuen lehen harria, eta enpresak aurreratu zuen bi urteko epean lanean egongo zela.

Zudairek iragarri du hidrogenoaren zabalkundea baino lehenago iritsiko direla merkatura erregai sintetikoak, eta haren «abantaila» batzuk azaldu ditu: «Erregaia saltzeko puntuak, gasolindegiak, ez lirateke aldatu beharko, ezta konbustio motorrak ere. Kontuan izan behar da dena ezin dela elektrifikatu, eta hidrogenoak denbora beharko du zabaltzeko».

Erregai sintetikoen planta ez da Petronorrek portuan duen egitasmo bakarra. Bioerregaiak ekoizteko beste planta bat era badu, eta hor eraiki nahi du hidrogenoa ekoitzi eta banatzeko egitasmoaren erpina. Enpresak baieztatu du horiek aurrez ezarritako epean egingo dituela.


Summary: Siemens Gamesak 352 langile kaleratuko ditu bulegoetan. Lehen bilera egin du sindikatuekin, baina oraindik ez du argitu non izango diren kaleratzeak.

Iragan astean Espainiako Estatuan 475 kaleratze egingo dituela iragarri ondotik, gaur izan du lehen bilera sindikatuekin. Bertan, zuzendaritzak zehaztu du ez diela kontratua berrituko Agredako (Soria, Espainia) lantokiko behin-behineko 80 langileri.

Gainera, 352 kaleratze bulegoetan izango dira –Sarrigurenen, Zamudion eta Madrilen–, baina oraindik ez dute zehaztu lantoki bakoitzean zenbat. Hurrengo bilera urriaren 13an egingo dute. Sindikatuek espero dute hurrengo bileran zehaztasun gehiago ematea.

ELAk «kezka handiz» ikusten du egoera, 2018tik hona kaleratzeen inguruko beste hiru negoziazio prozesu izan dituztelako. «Horiek izan ditugun bitartean, enpresak kontratatzen jarraitu du etengabe. Guretzat horrek esan nahi du kaleratze horiek ez direla behar», adierazi du Puy Remirezek, ELAren Industria Federazioko ordezkariak.

Lana eta lan baldintzeko bermatzeko konpromisoa eskatu diote enpresari. Sindikatuak «egonkortasuna eta industria plan zorrotz bat» aurkeztea galdegin dio etorkizuna bermatzeko. «Hortik ez gara mugituko, bizi izandakoak erakusten baitu kaleratze horiek ez direla beharrezkoak».

CCOOko Miguel Garcia Adaneroren arabera, kaleratzeak batik bat bulegoetan izango dira, baina zuzendaritzak bileran ez du jakinarazi zenbat izango diren Sarrigurenen, Zamudio eta Madrilen. «Ez digute argitu, eta datorren asteko enplegu mahaia osatu arte itxarongo dute».


Summary: Elon Muskek Twitter erosteko asmoa erakutsi du berriro. Uztailean bertan behera utzi zuen sare sozialaren erosketa, baina iritzia aldatu du, 'Bloomerg' atariak argitaratu duenez. Hasierako eskaintza bera egin du: 44.000 milioi dolar.

Kontratua sinatu zuen, baita hura eten ere. Gorabeheratsua izan da Twitter sare sozialaren erosketa Elon Musken partetik —munduko pertsonarik aberatsena da, eta Tesla enpresaren sortzaile eta buru—. Uztaileko erabakiaz damutu da Musk, eta Twitter erosteko asmoa erakutsi du berriro, Bloomerg atari digitalak jakinarazi duenez.

Eta lehenbizikoan eskainitakoa pagatuz erosi nahi du: akzio bakoitzeko 54,20 dolar. Hau da, Twitter 44.000 milioi dolarren truke eskuratu asmo du (39.803 milioi dolar, hain zuzen). Eskaintzaz berri izan bezain laster, Twitterren akzioek %18 egin dute gora.

Apirilaren hasieran, Twitterren akzioen %9 erosiak zituen Muskek. Hilabetea amaitu aurretik, sare soziala bere esku zuen, 44.000 milioi dolarren truke (39.803 milioi euro). Uztailean atzera egin zuen, argudiaturik Twitter ez zela betetzen ari kontratuan jasotako baldintzak. Hainbat aldiz eskatu zion Teslaren buruak sare sozialeko kontu faltsuen informazioa, baita horiek zenbatzea eta bertan behera uzteko modua topatzea ere. Garesti atera zitzaion erosketa ez egitea: kontratuan jasota zegoen 987 milioi euro ordaindu behar zirela bi aldeetako batek kontratua bertan behera utziz gero.


120 urte bete ditu San Telmo museoak

Summary: 120 urte bete ditu San Telmo museoak. Ate irekien eguna egingo dute bihar Donostiako museoan.

DonostiakoâSan Telmo ireki zutela —artean Museo Historiko, Artistiko eta Arkeologikoa izenarekin— 120 urte beteko dira bihar, eta, hori ospatzeko, bazkideei, patronoei eta gaur museoa osatzen duten pertsonei zuzendutako ekitaldi bat egin dute gaur, museoan bertan. Bihar, berriz, urtemugaren egunean bertan, ate irekien eguna izango da, «San Telmora joan nahi duten pertsona guztiekin ospatzeko». Euskal Herriko museo zaharrena Donostiakoa.

Bi ospakizun horiez gain, urrian doako bisita gidatuak eskainiko dira museora, eta sarrera ere doakoa izango da bisitetan parte hartzen dutenentzat. Asteartean, larunbatean eta igandean izango dira, aldez aurretik museoaren webgunean izena emanda: asteartean eta igandean, 12:00etan euskaraz, eta 18:30ean gaztelaniaz; larunbatean, 12:00etan gaztelaniaz eta 18:30ean euskaraz. Gainera, urriko larunbatetan, hilaren 1ean hasita, familientzako artista tailerrak egingo dira, Paperezko museo bat izenburuarekin. Horietan, Aran Santamariaren laguntzarekin, parte hartzaileek beren museoa sortu ahal izango dute pop-up teknikaren bidez. Bestalde, urrian zehar museoak kanpaina bat egingo du bi helburu nagusirekin: museoa gizarteari hurbiltzea eta ahalik eta pertsona gehien animatzea museoaren parte izatera.


Summary: ELNk eta Kolonbiako Gobernuak bake elkarrizketak hasiko dituzte berriro azaroan. Gerrillak eta Bogotak oinarri gisa hartuko dute orain arte adostu dutena. Bi aldeen arteko elkarrizketak 2019an geratu ziren bertan behera. Petrok esan izan du «erabateko bakea» nahi duela

ELN Kolonbia Askatzeko Armadak eta Kolonbiako Gobernuak gaur jakinarazi dute 2019an bertan behera utzitako bake elkarrizketei helduko dietela azaroan. Horren berri emateko agerraldia egin dute bi aldeetako ordezkariek Caracasen. Horretan parte hartu dute, gainera, Venezuelako, Kubako eta Norvegiako ordezkariek, negoziazioen herrialde bermatzaile moduan.

Orain arte bi aldeek adostu dutena oinarri hartuta hasiko dute elkarrizketen fase berria. Ez alde batek ez besteak ez du zehaztu noiz hasiko diren bilera sailak, ezta non egingo diren ere. Adierazi dutenez, egoitzak «txandakatuko» dituzte.

Gustavo Petro Kolonbiako presidenteak sare sozialetan zabaldu du bi aldeek sinatutako dokumentua, eta, horren arabera, azaroko aurreneko astea igarota batzartuko dira atzera. Dokumentu hori sinatu dute, gainera, Eliza Katolikoak eta NBE Nazio Batuen Erakundearen auzirako misio batek ere.

Ikusi gehiago: Haize aldaketa Kolonbian

2018an Ivan Duque eskuinekoa Kolonbiako presidente aukeratu zutenean, hoztu egin ziren akordio bat lortzeko aukerak, eta 2019an bertan behera geratu ziren, gerrillak Bogotako polizia eskola baten kontra atentatu bat egin eta 23 pertsona hil eta gero. Baina Gustavo Petro ezkerrekoa Kolonbiako presidente izendatu zuten joan den abuztuan, eta behin baino gehiagotan adierazi izan du «erabateko bakea» duela helburu.


Summary: Basoko langile bat hil da Aulestin, istripu batean. 60 urte zituen, eta makina batek harrapatuta hil da. Aurten beharrean zela hil den 60.a da Euskal Herrian.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, 60 urteko basoko langile bat hil zen atzo Aulestiko Urriola auzoan (Bizkaia), makina batek harrapatuta. Iturri horren arabera, zuhaitzak mozten ari zen behargina. Medikuak istripuaren gunera iristerako hilik zen langilea. LAB sindikatuaren zenbaketaren arabera, aurten beharrean zela hil den 60.a da Euskal Herrian, basoan lanean hil direnetan hirugarrena. Idiazabalen (Gipuzkoa) hil zen lehenengoa, ekainean, eta Zeanurin (Bizkaia) bigarrengoa, abuztuan. Mobilizazioak antolatuko dituela jakinarazi du LABek.

Gainera, salatu du basoko lanetan jarduten diren enpresa gehienek ez dituztela betetzen «euren betebeharrak» segurtasunaren arloan: «Osalanek, Lan Ikuskaritzak eta Eusko Jaurlaritzak dute egoera aldatzeko giltza», amaitu du sindikatuak.


Summary: Frantziako Poliziak gazte bat atxilotu du Urruñan, etxe agentzien aurkako pintaketei lotuta. Euskal Irratien arabera, Pauera eraman dute. Elkarretaratzera deitu dute arratsalderako.

Frantziako Poliziak Senpereko (Lapurdi) gazte bat atxilotu du gaur goizean Urruñan (Lapurdi). Euskal Irratien arabera, «higiezinen aurkako azken pintaketei lotuta» atxilotu dute, eta Pauera (Okzitania) eraman.

Arratsalderako elkarretaratzera deitu dute, 19:00etan Senpereko herriko etxearen parean, «gazteriaren kontrako eraso hori» salatzeko.

Gaurkoa ez da aurten pintaketak egiteagatik Poliziak atxilotu duen lehen gaztea. Ekainean lau lagun atxilotu zituzten, eta, iragan apirilean, beste lau. Orain arte atxilotutako zortziak egunean bertan utzi zituzten aske, kargurik gabe. Pauera eraman zituzten haiek ere.


Summary: Julien Charles izanen da Pirinio Atlantikoetako prefet berria. Eric Spitz ordezkatuko du karguan, Polinesia Frantseseko kolonian izendatu baitute, Frantziako Errepublikaren goi komisario. Charles Saona eta Loirako prefet izan da orain arte.

Charlesek ordezkatuko du Spitz. Abuztuaren hondarrean, Frantziako Gobernuak iragarri zuen Eric Spitzek utzi eginen ziola Pirinio Atlantikoetako prefet izateari. Kargutik kenduko zuen Parisek, beste rol bat betetzeko gobernuarentzat: Polinesia Frantseseko kolonian izendatu dute, Frantziako Errepublikaren goi komisario gisa. Gaur jakinarazi dute nork beteko duen Spitzen hutsunea Pauen (Okzitania): Julien Charles du izena.

Julen Charles Saint-Flourren (Okzitania) jaioa da, 1975ekoa, eta Saona eta Loirako prefet izan da orain arte. Historia ikasketak ditu eginak, eta zenbait kargu izan ditu Frantziako Gobernuko Barne Ministerioan.


Summary: Salatu dute litekeena dela Bardeako sutea Espainiako armadak sortu izana. Joan zen astelehenean piztu zen sua. Poligonoaren Aurkako Asanblearen arabera, «hauek dira Europa mailako kontserbazio bereziko eremu batean tiro poligono bat edukitzearen kalte larriak»

Joan zen astelehenean sua sortu zen Bardeako (Nafarroa) kontserbazio bereziko gunean. Poligonoaren Aurkako Asanbleak agiri baten bidez salatu duenez, Espainiako armadak lehergailuekin eginiko maniobrek sortu zuten sua, «aurreikus daitekeenez». Nafarroako agintariek ez dute esan nola piztu zen sua.

Astelehenean hasita, ostiralera arte, tiro eta bonbardaketa praktikak programatu ditu Espainiako Armadak Bardean.

Astelehenean piztu zen sua, eta, arratsaldean, haizea aldatu egin zen, eta horrek sua zabaldu zuen. Orduan, beste helikoptero bat jarri behar izan zuten itzaltzeko lanetan. Azkoiengo (Nafarroa) suhiltzaileekin indartu behar izan zuten taldea. 22:00etarako amatatutzat eman zuten sua. Besteak beste, zuhaixkak erre ziren sutean.

«Hauek dira Europa mailako kontserbazio bereziko eremu batean tiro poligono bat edukitzearen kalte larriak», adierazi du taldeak. Horien arabera, ez da ulertzekoa kontserbazio bereziko eremu batean tiro ariketak egitea. Suteak ingurumenean eragin dituen kalteak azaldu dituzte. Gogoratu dute ingurune horretan dagoela Portugalgo pirripioa (Chersophilus duponti) hegaztiaren Nafarroako populazio bakarrenetako bat. Horrez gain, landarediak, intsektuek eta anfibioek kalteak pairatuko zituztela adierazi dute.

Espainiako Armadak benetako munizioa erabili izana salatu dute. «Leherkaririk gabeko maniobrak arriskutsuak badira, are arriskutsuagoak dira benetako munizioarekin eginikoak». Horrez gain, erakunde militarraren «erabateko isiltasuna» deitoratu dute, ez baitu informaziorik edo azalpenik eman gertatutakoaren inguruan.

Halako maniobrek bakerik ez dakartela adierazi dute, eta «gerraren suak eraginikoak itzaltzeko diru publikoa erabili behar izana» gaitzetsi dute. Konponbidea eskatu diete Bardeako batzarrari eta Espainiako Defentsa Ministerioari, eta lan gehiago egiteko Nafarroako Gobernuari eta Aragoikoari (Espainia), «populazioak pairatzen duen arriskuarengatik». Poligonoa desegiteko eskatu dute, «bakea bultzatzeko», eta «Bardearen ingurumen balio handiak» babesteko.

EAJren galdera

Gaia Espainiako Kongresura heldu da gaur. EAJko diputatu Joseba Andoni Agirretxeak galdera aurkeztu du, Espainiako Gobernuak azal dezan sutea Espainiako Armadaren maniobrek eragin ote zuten. «Benetako sua erabili zuten Bardean data horietan? Egokia iruditzen zaio Gobernuari maniobrak egitea kontserbazio gune berezi batean, UNESCOk Biosferaren Erreserba izendaturikoan?», galdetu dute jeltzaleek.


Summary: Errusiako petrolioaren prezioari muga bat jarriko dio EBk. Saudi Arabiak, Errusiak eta LPEE+ taldeko ekoizleek bi milioi upel gutxiago merkaturatuko dituzte, salneurria igotzeko.

Europako Batasuna Errusiaren aurkako zortzigarren zigor sorta onartzear dago. Neurri nagusia da gehienezko prezio bat jarriko diotela Errusiaren petrolioari, eta, hartara, txikitu egingo dute Vladimir Putinen gobernuak Ukrainaren inbasioa finantzatzeko jasotzen duen dirua.

Prezio muga horrek ez dio berez eragingo EBk Errusiatik inportatzen duen petrolioari, erosketa horiek erabat geratzeko asmoa baitauka abenduaren 5etik aurrera. Beste herrialdeek Errusiari erosten dioten eta EBko kideen banderapeko itsasontzietan garraiatzen den petrolioari dagokio. Petroliontzi horietako askok Greziako, Zipreko eta Maltako bandera dute. Itsasontzi horiei bandera aldatzeko trikimailuei jazarriko zaie EBk, eta laguntzak emango dizkie petroliontzi asko dituzten kideei.

Ekainean, EBko kideek debekatu egin zuten beren eremuko konpainiek aseguruak eta beste finantza zerbitzuak ematea Errusiako petrolioa garraiatzen zuten ontziei.

Prezio muga hori zehazki zenbatekoa izango den ez dute oraindik erabaki, eta aste batzuk beharko dituztela jakinarazi dute AEBek.

LPEE+ taldearen bilera, Vienan

Ekainean jo zuen goia petrolioaren prezioak, Brent upela 125 dolarrera hurbildu baitzen. Baina Ukrainako gerrak eta inflazio handiak atzeraldi bat ekar dezakeen beldurrak merkatu egin du urre beltza, eta azken hilabetean 90 dolarren bueltan izan da. Gaur goizean, esaterako, 91,5 dolarrean salerosten ari da, aurreko astean baino %8 gehiago. Prezio txikiagoa jasotzen du Errusiak, bezero nagusia galdu ahala (EBko kideak), deskontuarekin eskaini behar baitie balizko bezeroei.

Petrolioaren prezioa txikiegia delakoan, ekoizpena gutxitzea aztertzen ari dira Lurralde Petrolio Esportatzaileen Erakundea eta haren aliatuak, Errusia buru dutela. Vienan egin dute bilera, aurrez aurreko lehenengoa COVID-19aren pandemia hasi zenetik, eta erabaki dute bi milioi upel kenduko dituztela merkatutik.

Halako mugimendua egiteak Saudi Arabiaren eta AEBen arteko harremanak are gehiago okertuko ditu. Uztailean, Joe Biden AEBetako presidenteak irentsi egin zituen aurretik Saudi Arabiako agintarien aurka egindako adierazpen gogorrak, eta bisita egin zion Mohammed bin Salman de facto Saudi Arabiako buru denari, petrolio ekoizpena handitzeko eskatzeko.

Fruiturik apenas izan zuen bilera horrek —abuztuan pixka bat igo zuten ekoizpena, eta irailean pixka bat jaitsi—.

Petrolioaren prezioa oso gai arantzatsua da AEBentzat. Batetik, mesede egiten die hango ekoizleei —munduko ekoizlerik handiena bilakatu da azken urteetan—, baina herritarren patrikari kalte handia egiten dio, eta hori arma politiko arriskutsu bat da Bidenentzat, hilabete eskas barru agintaldi erdiko hauteskundeak dituelako eta demokratak ez daudelako oso indartsu. Senatuaren herenak, Ordezkarien Ganbera osoa (435 kide), 39 gobernadore eta beste hainbat kargu politiko hautatuko dituzte azaroaren 8an.


Summary: Adegik «sakrifizioa» eskatu die langileei ere, «okerraldia» iritsi baita. Konfiantza jaitsi egin dela esan du Gipuzkoako patronalak, eta enpresa osatzen duten guztiak «batera» aritzera deitu ditu. Konfiantzak «nabarmen» jaitsi arren, datu ekonomikoak ez dira oraingoz askorik hondatu.

Adegi Gipuzkoako patronalak ez du batere argi ikusten etorkizun hurbila, eta, enpresarien konfiantzak «nabarmen» behera egin duela oinarri hartuta, mezu ezkorra helarazi du: «Okerraldia iritsi da». Konfiantza indizeak jaisteak ez ditu ezinbestean erakusle okerrak ekartzen, ordea, eta Adegik jakinarazitako kopuruak ez dira gehiegi aldendu bere azken inkestakoengandik. Adibidez, hamar enpresatatik zortzik uste dute oraindik egoera normala dela edo susperraldikoa. Hala ere, patronalak «enpresa zaintzera» deitu ditu «administrazioak eta sindikatuak», enpresa osatzen duten guztiak bezalaxe: «jabeak, zuzendariak eta langileak».

Adegik azaldu du %20ra iritsi direla ekonomia atzeraldian dagoela uste duten Gipuzkoako enpresariak, baina %80 dira oraindik egoera normaltzat jotzen dutenak edo susperraldia ikusten dutenak. Enpresen %15ek aurreikusten dute, gainera, langile kopurua handituko dutela. Apirilean, ia %25 ziren, eta jaitsi egin da portzentajea, baina %17 besterik ez dira lantaldea murriztuko dutela uste dutenak. Dena den, enpresen fakturazioaren igoerak indarra galdu du azken hilabeteotan eta eskaera mailak atzera egin du (-%4)

Horiek horrela, Adegik garbi esan du oso erne begiratu behar zaiola etorkizun hurbilari: «Gogorra izango da». Eta, horregatik, enpresak babesteko dei egin du, «inoiz baino gehiago». «Haien iraunkortasuna babestu behar dugu, gizartearen aberastasuna, enplegua eta ongizatea sortzeko ordezkaezinak direlako», esan du Adegiko zuzendari nagusi Jose Miguel Aierzak. «Enplegua bermatzeko», jabeekin eta zuzendariekin batera lan egiteko esan die langileei. Uste du enpleguari egungo mailan eustea ez dela posible izango «sakrifiziorik eta ahaleginik gabe».

Argilunak enpleguan

Hain zuzen, enpleguari buruz ere dudaz beteriko usteak aurreratu ditu Adegik: «Badirudi enpleguaren sorrera moteldu egin daitekeela, batez ere industrian, merkataritzan eta ostalaritza zerbitzuetan». Baina 2022an, Gipuzkoan, aurreko urtean baino 5.000 enplegu garbi gehiago sortuko direla uste du patronalak.

Itunpeko soldatak inflazioaren oso azpitik handitzen ari dira, eta, galdetuta ea langileak ez ote diren jada sakrifizioa egiten ari, Aierzak baietz erantzun du: «Hori sakrifizio bat da, bai: egia da». Eta jarraian erantsi du enpresen jabeak ere egiten ari direla bere sakrifizioa, «errentagarritasun marjinak asko txikitu direlako, adibidez». Enpresen %52an, izan ere, errentagarritasun horrek behera egin du: %44k eutsi egin die marjinei; eta soilik %3k ikusi dute irabazien tartea handitzen.

Errentagarritasun marjinaren apaltzea, lehengaietan eta energiaren horniduretan eta prezioetan bilatu behar da. Gipuzkoako enpresarien «kezka nagusia» da une honetan ez alferrik. Hamarretik zortzik aipatzen dute energia kezka iturri nagusi gisa; industriaren alorrean, berriz, hamarretik bederatzik kokatzen dute lehen arazo gisa.

Lan kostuak dira kezkarik handienetan bigarrena Gipuzkoako enpresentzat: soldatak, alegia. Joan den urtearekin alderatuta, «nabarmen» handitu da soldata igoeraren kezka, Adegik esan duenez. «Azken hamarkadako ziurgabeena eta konplexuena da Europako testuinguru geopolitikoa eta ekonomikoa», esan du zuzendari nagusiak, eta testuinguru hori batik bat «ekonomiarekin zerikusirik ez duen faktore baten mende» ikusten du: «gerra».

Alemaniaren itzala

Beraz, gaur arte enpresek eutsi egin diete gutxi gora-behera pandemia osteko berrindartzeari, baina datozen hilabeteek beste agertoki bat ekar dezakete, eta horrekin kezka bizia dauka Gipuzkoako patronalak. «Zain ditzagun enpresak eta enpresariak», errepikatu du Aierzak: «Zorigaiztoko garai nahasi hauek gainditzea lortuko dugula guztiz sinesten dugu. Garai oso gogorra izango dira, eta, haiek gainditzeko, batera aritu behar dute enpresetan lan egiten dutenek, sindikatuek, administrazioek eta gizarteak».

Hain zuzen, administrazioei egin die eskaera bat Adegiko presidente Eduardo Junkerak: «Zuzeneko laguntzak enpresentzat beren energia faktura ordain ahal dezaten, Alemanian hartu duten neurriaren antzera». Berlinek 200.000 milioi euroko laguntzak prestatu ditu; «Europako funtsetatik Espainiak jasoko duena baino gehiago» dela gogorarazi du Junkerak: «Ukrainako gerra dagoen bitartean egoerak okertzen jarraitzen du».


Summary: Carolyn R. Bertozzi, Morten Meldal eta K. Barry Sharpless ikerlariei eman diete Kimikako Nobel saria. 'Click Kimika' arloan egindako aurrerapenengatik saritu dituzte.

Carolyn R. Bertozzi, Morten Meldal eta K. Barry Sharpless ikertzaileek irabazi dute Kimikako Nobel saria. Carolyn R. Bertozzi eta K. Barry Sharpless Estatu Batuetakoak dira, eta Morten Meldal, Danimarkakoa. Sharplessek eta Mendalek Click Kimika izeneko eredu berriari bidea ireki diote, «non molekulekin eraikitako blokeek elkarrekin azkar eta modu eraginkorrean ahokatzen duten», azaldu du Stockholmeko Karolinska institutuak. Bertozzi ikerlariak, berriz, «Click Kimika dimentsio berri batera eraman du, eta organismo bizidunekin erabiltzen hasi da», gehitu du institutuak. Bertozzik lortutako azken erreakzio horiek, bertzeak bertze, «minbiziaren kontrako tratamenduak bideratuagoak izaten laguntzen du», azaldu du Karolinska institutuak.

Kimikako Nobel saria izan da banatu den hirugarrena. Aste honetan zehar jakinarazi dira Medikuntzako Nobel sariaren irabazlea —Svante Paabo suediarra— eta Fisikako Nobelaren irabazleak ere —Alain Aspect, John F. Caluser eta Anton Zeilinger—. Datozen egunetan jakinaraziko dira gainerakoak —literaturakoa, bakearen arlokoa eta ekonomiakoa—.

Kimikako saria

Kimikako 113 Nobel sari banatu dira 1901 eta 2021 bitartean, eta saritu horietatik zazpi bakarrik izan dira emakumeak —Bertozzirekin bederatzi izanen dira—. Frederic Joliot izan da historian sari hori jaso duen pertsonarik gazteena: 35 urterekin saritu zuten, 1935. urtean. John B. Goodenough izan da sari hori irabazi dutenetan zaharrena, eta baita Nobel sari bat irabazi duen pertsonarik zaharrena ere: 97 urterekin saritu zuten. Frederick Sanger izan da Kimikako Nobel saria bi aldiz irabazi duen pertsona bakarra.


Summary: Hertzainak-ek beste kontzertu bat emango du BECen, abenduaren 17an. Abenduaren 16ko emanaldirako sarrera guztiak amaitu dira dagoeneko.

Hertzainak taldeak bi kontzertu emango ditu, azkenean, Barakaldoko (Bizkaia) BECen. Hilaren 16ko kontzerturako sarrera guztiak amaitu ostean, hurrengo egunean (17, larunbata) beste bat ematea erabaki dute. Antolatzaileek jakinarazi dutenez, 16ko kontzerturako 16.000 sarrera inguru saldu dituzte.

Josu Zabala, Iñaki Igon Garitaonandia Gari eta Luis Javier Sainz Txanpi taldeko jatorrizko kideek joan den astean aurkeztu zuten zeintzuk izango diren taldearen amaierako kontzertuak. Orduan iragarri zuten, BECen kontzertuaz gain, urtarrilean Gasteizen beste bat egiteko asmoa dutela, baina ez zuten zehaztu ez zein aretotan ez zein egunetan izango den taldearen agurreko kontzertu hori.

BECeko bigarren kontzerturako sarrerak www.hertzainak.eus helbidean daude salgai.


Summary: IAk grebara deitu ditu bigarren hezkuntzako ikasleak urriaren 27rako. EAEko Hezkuntza Legearen eta erreformen kontra eta langile klasearen interesen alde antolatzeko deia egin dute, eta mobilizazioak egingo dituzte Hegoaldeko lau hiriburuetan.

Ikasle Abertzaleek grebara deitu dituzte Hegoaldeko bigarren hezkuntzako ikasleak urriaren 27rako. Bilbon, Gasteizen, Iruñean eta Donostian egingo dituzte mobilizazioak. Uste dute Eusko Legebiltzarrean tramitatzen ari den Hezkuntza Legea «elite ekonomikoek bideratutako eta politikari profesionalek gauzatutako» adibidea dela. Segregazioan sakontzen duelakoan daude, eta modu «inposatzaile» batean egindako prozesu bat dela salatu dute. «Aldaketon ondorioz, are sakonagoak izango dira heziketaren desegitea, segregazioa, hezkuntzaren burokratizazioa eta inposizioa», IAren ustez.

Inposatzailea dela adierazi dute. «Politikoki oso ezberdinak omen diren lau alderdi parlamentario nagusiak berehala ados jarri dira aipatu ditugun aldaketak inposatzeko. Hezkuntza komunitatea osatzen duten beste sektore batzuk, berriz, guztiz baztertuta gelditu dira». Sindikatuen jarrera ere kritikatu dute, Hezkuntza Legeari kritikarik egin ez diotelakoan, langile asko «ados ez» egonda ere. «Progresismoaren izenean, argi gelditu da politikariek hezkuntzaren gainean duten interesa komuna dela. Argi gelditu da, era berean, interes horiek proletariotzaren interesei kontrajarriak direla». Horrenbestez, doako eta kalitatezko hezkuntza unibertsala defendatzera deitu dute, «politikarien iruzurretik at, Hezkuntza Legearen eta erreformen aurrean langile klasearen interesen defentsan antolatzeko».


Summary: Amiantoaren biktimen funtsa sortu dute, eskatu eta 11 urtera. Eusko Legebiltzarraren eskaerari azkenean baiezkoa eman diote Espainiako Gorteek. Hasiera batean 25 milioi izango ditu funtsak

Hamaika urteko tramite luzea amaitu du amiantoaren biktimei kalte ordaina emateko legeak. Espainiako Senatuak gaurko saioan onartu du biktimei laguntzeko funtsa, ia aho batez: aldeko 259 boto izan dira, eta aurkako bakarra.

Hasiera batean 25 milioi euro izango ditu funts horrek, baina hilabete batzuk beharko dituzte ehunka biktimak lehen ordainak jasotzeko, funtsaren araudia egin gabe dagoelako. Hiru hilabete dituzte horretarako.

Biktimen elkarteak Madrilen izan dira gaur, eta hainbat euskal senatariren esker ona jaso dute, haien presioa ezinbestekoa izan delako legea egin ahal izateko.

Nerea Ahedo (EAJ) eta Idurre Bideguren (EH Bildu) senatariek gogorarazi dutenez, atzo onartutako legearen lehen urratsa Eusko Legebiltzarrak egin zuen, funtsa aztertzeko lantalde bat eratu zuenean. Eusko Legebiltzarrak 2016ko urrian egin zien lehen aldiz eskaera Espainiako Gorteei.

Eusko Legebiltzarreko talde guztiek egindako eskaera izan arren, proposamenak ez zuen gainditu Kongresuko Mahaiaren galbahea, defizita handituko zuela argudiatuta. 2017ko martxoan itzuli zen Gorteetara, baina saio horrek ere ez zuen aurrera egin. 2021eko apirilean itzuli zen gaia diputatuen mahaira, eta orduan bai, orduan jaso zuen haien oniritzia, aho batez gainera.

Funtsa Espainiako Gizarte Segurantzak kudeatuko du, eta, estatuko aurrekontuetako diruarekin ordaindu beharrekoak ez ezik, langileak amiantoaren kalteez babestu ez zituzten enpresek ordaindu behar dituzten zigorrak ere funtsera bideratzea da asmoa.

Hiltzaile isila

«Hiltzaile isila» izena jasotzen du amiantoak, haren kalteak ez baitira berehala agertzen, produktu horren hautsa arnastu eta urte batzuetara baizik. Hori dela eta, askotan ez dira ohartzen amiantoak eragindako kaltea dela. Horregatik oso zaila da jakitea zehazki zenbat lagun hil diren amiantoak eragindako minbizien ondorioz.

Milioika dira munduan, eta milaka izan daitezke Euskal Herrian. Amiantoaren biktimek bildutako datuen arabera, 1999tik 2018ra bitartean gutxienez 825 pertsona hil ziren amiantoaren ondorioz Hego Euskal Herrian. 2019an, 30 hil ziren, baina Asviamie biktimen elkarteak ohartarazi du kasu guztien %10 baizik ez direla horiek. Amiantoa zuten produktuekin lan egindako industriako eta eraikuntzako langileak dira gehienak, gizonak batik bat, baina biktimen artean badaude amiantoz kutsatutako arropak garbitzeagatik hildako emakumeak ere.

Horiei ere biktima izaera onartzen die legeak, Ahedok eta Bidegurenek azpimarratu dutenez. Izan ere, legeak biktimatzat ditu amiantoarekin lanean ez ezik, etxean tratatu zuten guztiak ere.

Legeak «eskaera historiko bati» heltzen diola nabarmendu du Ahedok, eta gaineratu du «erantzukizuna publikoa» izan dela, amiantoa kaltegarria zela jakin arren «neurriak atzeratu zirelako». Bidegurenek gogorarazi du Frantzian halako funtsak dagoeneko hogei urte dituela. «Ezer ez egiteak kostuak izan ditu. Jakina zen, baina ez zen ezer egin enpresei kalte ez egiteko».


Summary: Osasun publikoaren lege egitasmoari «gabeziak» ikusi dizkiote EH Bilduk eta EP-IUk. Osasuna «politika publiko guztien» oinarrian jarri nahi dutela azaldu du Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak, eta EH Bilduk eta Elkarrekin Podemos-IUk esan dute lan egingo dutela Eusko Legebiltzarrean Osasun Publikoaren Lege egitasmoa «hobetzeko».

«Gabeziak» sumatu dizkiote, eta «hobetzen» saiatuko dira. EH Bildu eta Elkarrekin Podemos-IU taldeek uste dute funtsezkoa dela Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan osasun publikoaren lege bat izatea, baina ez dute erabat babesten Eusko Jaurlaritzak ondu duen proiektua. Gaur ekin diote Osasun Publikoaren Lege egitasmoa Eusko Legebiltzarrean tramitazioari, eta Gotzone Sagardui Osasun sailburuak proiektuaren nondik norakoak azaldu ditu goizean batzordean. Haren azalpenak entzun ostean, Rebeka Ubera EH Bilduko legebiltzarkideak «zalantzak» agertu ditu lege proiektuari buruz, eta Iñigo Martinez Zaton Elkarrekin Podemos-IUkoak hainbat «gabezia» atzeman ditu. Lege egitasmoaren inguruan jarrera kritikoa agertu dute bi taldeek, baina akordiorako atea ez dute itxi; lege egitasmoa «hobetzeko» ekarpenak egingo dizkiotela iragarri dute biek ala biek. PPren ordezkariak, berriz, ezin izan du gaurko batzordean parte hartu. Gotzone Sagardui Osasun sailburuak batzordean azaldu duenez, legearen bitartez osasun sistematik haratago zabaldu nahi dute osasun publikoaren kudeaketa, gizartearen premiei «erantzun eraginkorra eta integrala» emateko. Azken 25 urteetan osasun publikoaren kontzeptuak izandako bilakaerari eta COVID-19aren pandemiaren ondorioei erantzuteko tresna izan nahi du legeak. Osasuna osasungintzaren esparrutik haratago ulertzeko beharra azpimarratu du Sagarduik, osasun larrialdiei erantzuteko eta osasun publikoko aferak tratatzeko. Bi helburu nagusi ditu legeak, sailburuak azaldu duenez. Batetik, osasuna «politika publiko guztietan» presente egotea, «euskal herritarren osasuna, interes goreneko ondasun publiko gisa, ahalik eta maila gorenean babesteko eta sustatzeko». Eta, bestetik, osasun arloko ezberdintasunak murrizteko lan egitea, pertsonen «aukera berdintasuna eta ekitatea» bermatuz. Lege egitasmoak osasun publikoko sistemaren funtzio eta jarduera nagusiak definitzen ditu, 96 artikuluren bitartez. Funtzio horietako batzuk hauek dira: osasun arazoak prebenitzeko jarduerak, diru laguntzak, zerbitzuak eta programak zehaztea, eskola eta lan osasuna bermatzea, osasun publikoaren arloko ezagutza kudeatzea eta herritarren osasuna babesten eta hobetzen duten legeak eta araudiak sustatzea. Bi organo berri sortzea aurreikusten du lege proiektuak, halaber. Batetik, Osasun Publikoaren Erakunde Arteko Batzordea: Eusko Jaurlaritzako, foru aldundietako eta udaletako ordezkarien koordinaziorako gunea izango litzateke, eta lankidetzarako eta partaidetzarako organo gorena izango litzateke osasun publikoko jardueretan. Bestetik, Osasun Publikoaren Euskal Kontseilua legoke: «gizarte zibilaren» partaidetzarako organo gorena litzateke, eta aholkulari funtzioa izango luke. Arlo ugaritako gizarte eragileen presentzia izango luke: unibertsitateak, Emakunde, gobernuz kanpoko erakundeak, Osakidetza, kontsumitzaileen elkarteak, pentsiodunen elkarteak... Oposizioa, kritiko Legebiltzar taldeen txandan, EH Bilduk eta Elkarrekin Podemos-IUk hainbat kritika egin dizkiote lege egitasmoari. Rebeka Ubera EH Bilduko legebiltzarkidearen ustez, proiektuaren edukiari erreparatuta ez dago argi zer arautu nahi duen, osasun publikoa ala osasun publikoaren zerbitzuak. Alde horretatik, «nahasgarria» dela eta «koherentzia» falta duela salatu du Uberak. «Zalantzak sortzen dizkigu». Gabeziak ere sumatu dizkio EH Bilduk testuari: «Osasunaz hitz egiten duenean, gaixotasunez hitz egiten du, baina ez osasuna eraikitzeaz, arlo soziosanitarioaz edota zaintzaz. Horren falta sumatu dugu». Legearen inguruko beste «kezka» batzuk ere agertu ditu Uberak; besteak beste, arlo publikoaren eta pribatuaren arteko lankidetzaren alde egiten duela «publikoa lehenetsi beharrean», eta osasun publikoko egituran aldaketarik ez duela aurreikusten. Halaber, salatu du testuan ez dela txertatu ikuspuntu feminista eta ekologistarik. Lege egitasmoa «orokorregia» dela salatu du Elkarrekin Podemos-IUko legebiltzarkide Iñigo Martinez Zatonek. Gainera, salatu du ez duela jasotzen osasun arretan «ekitatea» lortzeko neurri nahikorik, eta ez duela finkatzen nola bermatuko diren eskubide berdintasunak osasun publikorako sarbidean. Gabezia gehiago sumatu dizkio taldeak arauari: besteak beste, osasun komunitarioan urrats nahikorik ez duela egiten, Osakidetzako profesionalen lan baldintzei buruz ez duela aipamenik egiten, eta genero ikuspegia ez duela behar bezala txertatzen. Nolanahi ere, Martinezek iragarri du bere taldeak jarrera «eraikitzailea» izango duela eta egitasmoa «hobetzeko» lan egingo duela. Lege egitasmoari erabateko babesa agertu diote gobernuko bi bazkideek. Ekain Rico PSE-EEko legebiltzarkideak esan du hobekuntzak egiteko prest daudela, betiere ikuspegi «eraikitzaile batetik».


Summary: Justizia «azkarrago eta ulergarriago» egiteko plan estrategikoa aurkeztu dute. 2028ra arte Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako justiziaren ibilbidearen noranzkoa adieraziko duen plan estrategikoa aurkeztu dute. 1.500 milioiko gastua aurreikusi dute.

Datozen urteotako Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako justiziaren ibilbide orria aurkeztu dute gaur Bilboko Auzitegi Nagusian. Justizia organoen eta Eusko Jaurlaritzaren arteko lankidetzaren ondorioz sortu da Gure justizia: guztiontzako justizia. Plan estrategiko hori 2022 eta 2028an zehar egongo da indarrean, eta 1.500 milioi euroko gastua aurreikusi dute zazpi urteetarako. Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak aurkezpenean azaldu duenez, planaren xedea justizia «jendearekin eta jendearentzako» egitea da. Horregatik, eta edonorentzat eskuragarri egoteko, justizia ulergarriago bat sortu nahi da.

Artolazabalekin batera, EAEko Auzitegi Nagusiko presidentea Iñaki Subijana, EAEko fiskal Nagusia Carmen Adan eta EAEko Justizia Auzitegi Nagusiko Gobernu Idazkaria Blanca Rosa Barbero egon dira plan estrategikoaren aurkezpenean. Denak ados etorri dira justiziak zenbait arazo dituela, eta aurkeztutako plan berria horiei erantzuna emateko eratu dela baieztatu dute. Azaldu dutenez, hainbat gizarte eragilerekin batu ziren organo judizialak eta administrazio publikoa, guztien artean egun justizian dauden arazoak topatu eta horiei ahalik eta erantzunik hoberena emateko era aurkitzeko.

Subijanak adierazi duenez, «justiziaren ahulguneak ezagutzea nahitaezkoa da». Bi ahulgune azpimarratu ditu Auzitegi Nagusiko presidenteak: justiziaren abiadura eta herritarrek ulertzeko dituzten zailtasunak. «Berandu egiten den justizia ez da justizia», baieztatu du Subijanak, eta, horregatik, prozedura judizialen abiadura azkartzearen beharra azpimarratu du. Aurkeztutako ekintza planean aurreikusita dago justizia azkarrago bat eratzea. Horretarako, prozedurak eta betearazpenak bizkortuko dira eta etendako epaiketen kopurua murriztuko da, besteak beste.

Justizia ulerterrazagoa bihurtzeari dagokionez, azpimarratu du justizia «herritarrentzat» dela eta horien «egonezinei erantzuna ematea» duela helburu. Horregatik, helarazten zaien mezuen kalitatea hobetu behar dela adierazi du: «Mezua ulertu ezean, hausnarketa ezinezkoa da, eta horrek justizia herritarretatik aldentzen du». Justizia ulergarria ahalbidetzeko, beti era berean ekitea gomendatu du Subijanak. Horretarako, «erantzun homogeneoak» ematearen garrantzia adierazi du. Ekintza planean Subijanak adierazitakoa berresten da: «Antzeko gaiei epaileek emandako erantzunaren segurtasun juridikoa eta koherentzia bermatu behar da».

Justiziaren etxe berria

2022-2028ko ekintza planean egoitza jasangarriak eratzea aurreikusten da. Horretarako, eraikin eta instalazio judizialak eguneratuko dira, baliabide materialek «zerbitzuaren beharrizanei eta funtzioari erantzuteko». Zerbitzua hobetze aldera, instalazio «seguruagoak, irisgarriagoak, jasangarriagoak, funtzionalagoak eta erosoagoak» egingo dira.

Gainera, zerbitzuaren beharrei erantzungo dieten instalazio judizialak izateko proiektuaren barruan, Bilboko Ibañez kaleko Mapfre eraikinaren erosketa dago. Bertan, justizia jauregia eraikiko da. Urte hasieran bereganatu zuen Eusko Jaurlaritzak eraikina, 41 milioi euroren truke. Artolazabalek adierazi duenez, urte bukaeran izango dute eraikuntza lanen proiektua, eta hurrengo legealdirako prest egotea espero dute.


Summary: Korsikako hautetsien eta Frantziako Gobernuaren arteko negoziazioak, oinarri bila. Darmaninek atzeratu egin du bihar uhartera egitekoa zuen bisita, «eztabaida bare baterako baldintzarik» ez dagoela argudiatuta. Protestak antolatu dituzten gazte mugimenduek aho batez eskatu dute elkarrizketak hausteko.

Bi hilabete eta erdi besterik ez da pasatu Korsikako hautetsiek eta Frantziako Gobernuak uhartearen etorkizun instituzionalari buruzko negoziazio sorta hasi zutenetik, baina dagoeneko sentsazio ezkor bat finkatzen ari da uharteko mugimendu nazionalistan: elkarrizketetarako estrategia aldatu beharra dagoela, edo, behintzat, solasaldien oinarriak moldatu behar direla. Pierre Alessandri preso nazionalistari baldintzapeko askatasuna hirugarrenez ukatu izanak haserrea eragin du irlan, eta, herritarren eta Asanblearen kexen ostean, Gerald Darmanin Frantziako Barne ministroak erabaki du Korsikara bihar egitekoa zuen bisita atzeratzea, argudiatuta ez dagoela «baldintzarik eztabaida bare baterako».

Darmaninen erabakiak, Gilles Simeoni Korsikako gobernuburuarekin batera harturikoak, ez luke eragin nabarmenik izan beharko elkarrizketa sortan, eta espero da bi aldeek egutegiari eta negoziazioen helburuei eutsiko dietela. Halere, hilabeteotako adierazpenek, aurrerapausoek eta gertakariek uharteko mugimendu nazionalistako sektore batzuen ezinegona eta zalantzak elikatu dituzte, batez ere Frantziako Estatuari begira; Simeoni jakitun dago horretaz, eta solasaldietan parte hartzen ari diren hautetsiekin berriz biltzeko asmoa du, «jarrera komun bat» finkatze aldera.

Korsikako gobernuburuak ez du egiteko erraza izango, tentsioa pixkanaka handitzen ari baita oposizioko alderdi nazionalisten artean. Kasurako, Core in Fronte independentistaren jarrera, Alessandriri buruzko erabakia jakin eta berehala azaldu baitzuen, iragan astean, Parisekin abiaturiko elkarrizketetatik aterako zela; Corsica Libera independentistak jarrera moderatuagoa hartu du, eta mahaiaren inguruan jarraitzeko asmoa du, nahiz eta adierazi zuen oraingoz negoziazioek bertan behera geratu behar dutela.

Femu a Corsica autonomista –Simeonirena— elkarrizketekin segitzearen alde agertu da, eta, printzipioz, jarrera hori gailenduko da, nahiz eta aurtengo manifestazioak antolatu dituzten gazte mugimenduek ere aho batez eskatu zuten, atzo gauean, negoziazioak behin betiko hausteko. Ultimatum bat ere eman diote Korsikako gobernuburuari: «Bide bakarra da posible: indar harremana. Boterean daudenek ez dezatela ahatz agintean daudela militanteak borrokatu direlako eta ondorio larriak jasan dituztelako. Haiek ez dute ahaztu. Guk ere ez».

Egoera bideratzeko, Simeonik «adierazpen indartsu bat» nahi du Frantziako Estatuaren, Barne ministroaren eta gobernuaren partetik, argi uzten duena gaur egun Korsikan badaudela «baretzerako baldintzak». Korsikako gobernuburuaren ustetan, Alessandriren eta Ferrandiren «berehalako» askatasunak egon beharko luke tartean, «modu naturalean eta zuzenbidea aplikatuta».

Bi militante nazionalista horiek Claude Erignac prefetaren hilketagatik zigortu zituzten, 2003an, eta, baldintzapean aske geratzeko aukera duten arren, ezetza eman diete behin eta berriz; hori bai, Yvan Colonnaren heriotzaren ondoren, uharteko kartzela batera lekualdatu zituzten, iragan apirilean.

Macroni eskaria

PNC Korsikako Nazioaren Alderdia autonomistaren buruzagi Jean-Christophe Angelinik ere keinu bat espero du Parisen partetik. Are, Emmanuel Macron Frantziako presidenteak esku hartzea ere nahiko luke: «Badakigu prozesuak hasieratik enbarazu forma bat sortu duela, eta horrek funtzionatzeko eta arrakasta izateko trinkotasun politiko handiagoa behar duela. Adierazpen presidentzial bat behar da».

Angeliniren ustetan, Frantziako presidentearen «adierazpen indartsuaz» harago, Korsikako herritarrek «ahots indartsu batez» hitz egin behar dute egungo egoerari erantzuteko, Frantziako Estatuari «determinazio mezu bat» bidaltzeko, Alta Frequenza irratian adierazi duenez.

Aldiz, Korsikako Asanblean eskuin erregionalista eta jakobinoa elkartzen dituen Un Soffiu Novu talde parlamentarioaren buruzagi Valerie Bozzirentzat, «domaia» da Darmaninek bisita atzeratu behar izatea. Hura ere negoziatzen jarraitzearen alde agertu da, eta esan du beharrezkoa dela «prozesuaren esparrua zehaztea» elkarrizketek «hobeki» segitzeko.

Darmaninek bi eguneko bisita bat abiatu behar zuen bihar, eta Korsikako auzapezekin zen biltzekoa energiaz eta uraren eta zaborren kudeaketaz aritzeko. Christophe Bechu Trantsizio Ekologikorako ministroa ere parte hartzekoa zen bilkura horietan.


Summary: Danimarkako bozak azaroaren 1era aurreratu ditu lehen ministroak. Gobernu sozialdemokrata babesten duten alderdiek behartuta hartu du erabakia Mette Frederiksenek.

Danimarkako lehen ministro Mette Frederiksenek hauteskundeak aurreratu ditu azaroaren 1era, aurreikusi baino zazpi hilabete lehenago, gobernu sozialdemokrata babesten duten alderdiek hala behartuta. Hain zuzen, Alderdi Sozial Liberalak ohartarazi zuen Frederiksenen aurkako zentsura mozioa aurkeztuko zuela baldin eta urte politikoaren hasieran bozetara deitzen ez bazuen.

Alderdi Sozial Liberalak gobernua kritikatu zuen ekainean, koronabirusaren mutazio baten ondorioz gobernuak milioika bisoi sakrifikatzeko egindako kudeaketa desegokiagatik.

Frederiksenek, berriz, esan du «bitxia» egin zaiola hauteskundeak aurreratzea «nazioarteko krisi «energetiko, ekonomiko eta seguru baten erdian egonda». Bozak irabaziz gero bere alderdiak gobernu zabal bat osatzearen alde egingo duela ziurtatu du. «Prest gaude bai konpromisoetarako, bai lankidetzarako, bizi dugun garai zailari aurre egiteko. Unea heldu da Danimarkan gobernu berri bat osatzeko», nabarmendu du Frederiksenek.

Sozialdemokratak alderdiak parlamentuko 149 eserlekuetatik 49 eskuratu zituen azken bozetan, 2019an, eta Alderdi Popular Sozialistaren (15), Alderdi Sozial Liberalaren (14) eta Aliantza Gorri-Berdearen (13) babesa izan du gehiengoa osatzeko.


Summary: Kataluniako berrehun udalerri daude amnistiaren eta autodeterminazioaren alde. Hirurehun erakundek eman diote babesa Autodeterminazioaren eta Amnistiaren Aldeko Akordio Sozialari, tartean alderdi politiko independentistak, zenbait sindikatu eta ikasle antolakunde.

Autodeterminazioaren eta Amnistiaren Aldeko Akordio Sozialak Kataluniako hirurehun erakunderen eta berrehun udalerriren babesa jaso du. Tartean dira alderdi independentista nagusiak – ERC Esquerra Republicana, JxC Junts Per Catalunya eta CUP–, Omnium Cultural, USTEC eta CGT sindikatuak, eta Bartzelonako eta Gironako merkataritza ganberak, eta hainbat ikasle antolakunde, besteak beste. Udalerriei dagokienez, Girona, Tortosa (Tarragona) eta Arenys de Mar (Bartzelona) dira autodeterminazioaren eta amnistiaren alde egin duten berrehun udalerrietako hiru.

Carme Forcadell Kataluniako Parlamentuko presidente ohia, David Fernandez CUPeko parlamentari ohia eta Joaquim Forn Kataluniako Barne kontseilari ohia dira Autodeterminazioaren eta Amnistiaren Aldeko Akordio Sozialaren bultzatzaileetako batzuk. Iazko udan hasi ziren elkartzen, eta apirilean plazaratu zuten Akordio Sozialaren manifestua, Kataluniako gatazka politikoarentzako irtenbide bat proposatu nahian. Bi ardatz ditu manifestuak: amnistia eta autodeterminazio eskubidea. «Errepresaliatu, auzipetu eta erbesteratu guztientzako irtenbidea» da amnistia, Akordio Sozialarentzat. Autodeterminazioa, berriz, «gatazka politikoaren irtenbide demokratiko» moduan ulertzen dute.

Gaur egin duten prentsaurrekoan, babesa eman dieten erakundeak eta udalerriak aipatzeaz gain, babestu ez dituztenez ere jardun dute. ANCren babesa ez du jaso manifestuak, baina David Fernandezek adierazi du Diadaren eta urriaren 1eko ekitaldien antolakuntzan «murgilduta» zeudelako izan dela. CCOO eta UGT sindikatuek ere ez dute Akordio Sozialarekin bat egin. «Ez zuten argi», azaldu du Fernandezek.

Bartzelonako Udala helburu

Akordio Sozialekoen helburu nagusia Bartzelonako Udalaren babesa jasotzea da. Urriaren 29an bozkatuko dute udaleko indarrek manifestuarekin bat egitearen inguruan. En Comu Podem alderdiak «baietz bozkatuko duela edo abstenituko dela» uste du Fernandezek. Oraingoz berrehun udalerriren babesa jaso dute, baina zortziehun udalerrik manifestuarekin bat egitea da Autodeterminazioaren eta Amnistiaren Aldeko Akordio Sozialaren helburua, Kataluniako herrien %80k, hain zuzen.

Erakunde eta udalerriekin izandako bileren ondorioak bilduko dituen txosten bat argitaratuko dute abenduan.


Summary: Gipuzkoako Batzar Nagusiek beharrezkotzat jo dute «estatus politiko berri bat lortzea». EAJk eta EH Bilduk mozio bat onartu dute, «Euskal Herriak, bere nazio nortasunaren adierazpen gisa, bere eskubide historikoak garatu eta eguneratzearen» alde.

Gipuzkoako Batzar Nagusiek mozio bat onartu dute politika orokorreko eztabaidaren bigarren saioan; horretan, beharrezkotzat jo dute «estatus politiko berri bat lortzea, Euskal Herriak, bere nazio nortasunaren adierazpen gisa, bere eskubide historikoak garatu eta eguneratzeko». Testuan jaso dutenez, «estatutu politiko hori euskal herritarren erabaki aske eta demokratikoan» oinarritu behar da.

EAJren eta EH Bilduren babesarekin egin du aurrera mozioak, eta PSE-EEk eta PPk kontrako botoa eman dute. Elkarrekin Podemos, berriz, abstenitu egin da. Saioa Bandres EAJko batzarkidearen esanetan, erabakitzeko eskubidea «ez da soilik aldarrikapen legitimoa»; are, «ezinbesteko tresna» da autogobernua sendotzeko: «Kontzeptu horrek egituratzen du ongizatea sortzeko gure gaitasun politiko eta ekonomikoa. Beste behin ere, Herri gisa dugun eskubidea aldarrikatzen dugu, nazioen arteko berdintasunetik abiatuta geure instituzionalizazioa artikulatzeko, eta ez mendetasunetik».

EH Bildu, ordea, kritiko agertu da EAJren jarrerarekin; izan ere, indar subiranistak beste mozio bat proposatu du, eskatzeko Eusko Legebiltzarrak prozesu bat abiatu dezala Autogobernu Lantaldeak 2018ko uztailean adostutako oinarri eta printzipioak testu artikulatu batean biltzeko. EAJk, ordea, ez du babestu mozio hori.

Estitxu Elduaien indar subiranistako batzarkideak adierazi du EH Bilduk «burujabetzarako bidea abiarazteko herri akordioetan» sinisten duela, eta EAJk kontrako botoa eman izana kritikatu du; ezezko hori «PSEko gobernu sozioek EAJri ezartzen dioten betoan» kokatu du.


Summary: 20 urte Athleticek lehen partida jokatu zuela. Bihar beteko dira 20 urte talde zuri-gorriaren emakumezkoen taldeak lehen partida ofiziala jokatu zuenetik. 7-1 irabazi zion Torrejoni. 5 liga titulu ditu irabaziak. Baina hortik harago, emakumezkoen futbolean aitzindarietako bat izan zen, baita ondoren izan den profesionalizazioan ere.

Hogei urte beteko dira bihar Athleticeko emakumezkoen taldeak lehen partida ofiziala jokatu zuenetik. 7-1 amaitu zen neurketa, eta Torrejon izan zuen aurkari. Lezama lepo bete zen, eta askoren gogoan geratu da lehen hamaikako hura: Capa, Uriageraka, Gaztelu, Tzibi, Vanesa, Itziar Gurrutxaga, Iraia, Lorena, Eli Ibarra, Nerea Onaindia eta Eba Ferreira. Talde hura ondoren iritsiko zenaren hazia izan zen. Izan ere, denboraldi hartan bertan liga irabazi zuen talde zuri-gorriak. Ondoren, beste lau iritsi ziren: 2003-2004, 2004-2005, 2006-2007 eta 2015-2016 denboraldietan. Jokalari horiek omenaldi beroa jaso zuten igandean.

Javier Uria zen orduan Athleticeko presidentea, eta Andoni Zubizarreta kirol zuzendaria. Egun gizonezkoen taldeko lehen entrenatzaile den Ernesto Valverdek egin zuen emakumezkoen talde bat sortzeko proposamena. Garai hartan kirol zuzendaritzan ari zen lanean Valverde. Uriak berak horretarako proposamena egina zuen hauteskunde kanpainan. Hala, Leioako emakumezkoen taldearekin harremanetan jarri ziren, eta Athleticeko parte izatera pasatu zen. Iñigo Juaristi zen taldeko entrenatzailea. Zalantzak izan zituzten Leioakoek, aurretik arazoak izan zituztelako Sondikarekin. Baina aurrera egin zuten. Denboraldi hartan, gainera, Leioak Lehen Mailara—Superliga deitzen zitzaion orduan—igotzea lortu zuen. Aldaketa handia izan zen jokalarientzat: 300 lagunen aurrean jokatzen zuten horren aurretik, baina 2.000 zale izan zituzten lehen partida hartan. Bete egin zen Lezama. Gainera, denboraldi hartan balentria egin zuten liga irabazita. Artean oso klub profesional gutxi ziren emakumezkoen talde bat sortzearen alde egiten zutenak. Athletic aitzindarietako bat izan zen. Horrek modua eman dio urte hauetan profesionalizazioaren bidean beste klub batzuen aurretik joateko.

Lehen mugarri hura ondoren etorriko etorriko zenaren hasiera izan zen. Hurrengo bi denboraldietan ere liga irabazi baitzuten, eta, besteak beste, San Mamesen jokatu zuten. Laugarren titulua 2006-2007 denboraldian ailegatu zen. Bost urtean lau liga irabazi zituzten. Txapeldun izateak Europan aritzeko aukera eman zien, Txapeldunen Ligan. 2003-2004 denboraldian izan zen estreinakoa. Bigarren kanporaketako multzoen fasean parte hartu zuen. 2-0 irabazi zioten SV Neulengbachi, 5-2 Dezembrori eta 8-1 galdu zuen Frankfurten kontra. Bigarren izan zen multzoan talde zuri-gorria, eta txapelketatik kanpo geratu zen.

Baina ezusteko handiena 2016-2017 denboraldian eman zuten. Joseba Agirreren eskutik berriro ere txapeldun izan ziren. Hori izan da taldeak lortu duen azken titulua, baina beti egon da sailkapenaren goialdean, harrobiko lana oinarri hartuta. Hain zuzen ere, Levanterekin batera, denboraldi guztietan Lehen Mailan egon den taldea izan da, eta egun talde zuri-gorria da Espainiako emakumezkoen futboleko hiru kategoria nagusietan taldeak dituen klub bakarra. Sorreratik jokalari asko igaro dira klubetik. Golegile nagusia aurreko sasoian erretiroa hartu zuen Erika Vazquez da, 264 golekin. Atzetik datoz Nekane (160) eta Eli Ibarra (111). Nafarrak jokatu du elastiko zuri-gorriarekin neurketa gehien: 423. Ibarra dago bigarren (413) eta taldeko egungo entrenatzaile Iraia Iturregi hirugarren (402).


Summary: Egiturazko neurriak sustatzeko hitzarmen bat proposatu du EH Bilduk. Ongizate Hitzarmenak hamar neurri jaso ditu: bost «ongizatearen oinarri materialak bermatzeko» eta beste horrenbeste aberastasuna banatzeko.

«Garaia da eztabaida ekonomiko handi bat irekitzeko, gure historia modernoan aurrekaririk ez daukan eztabaida bat». Hala azaldu du EH Bilduko Programa zuzendari Pello Otxandianok. Koalizio subiranistak hamar puntuko Ongizate Hitzarmena aurkeztu du Donostian, zerbitzu publikoen «degradazioari» eta desparekotasun sozialen gorakadari aurre egiteko. Aurkezpenean, «gizarte itun handi baten» alde egin dute: «Errenta itun espainiarren aurrean, ongizate itun handi bat Euskal Herrian».

EH Bilduko koordinatzaile nagusi Arnaldo Otegik egungo egoeraren irakurketa orokor bat egin du, Ukrainako gerraren ondorioei, joera autoritario eta neofaxisten gorakadari, eta «atarian» dagoen errezesio ekonomikoari erreferentzia eginda. «Gerra gelditu, aberastasuna banatu eta burujabetza defendatu», borobildu du. Izan ere, «eskema zaharrak» atzean utzi eta erronka berriei erantzuteko egiturazko neurriak hartzeko garaia dela uste du Otegik: «Neurri aringarriak bai, baina berandu goaz neurri estrukturalei dagokienez».

«Mundu berri baterantz goaz», gehitu du Otxandianok, «baliabide ekonomikoak urriak izango diren» garai baterantz. EH Bilduko kideak uste du Euskal Herria ez doala «bide onetik» erronka berriei erantzuteko, eta begirada lau arlotan jarri du: egitura demografikoa, erabakimen ekonomiko falta, eta energia eta elikagai krisiak. Hala, «eztabaida ekonomiko bat» irekitzeko garaia dela azaldu du, hiru ardatz hartuta: «baliabide urriko eta karbono gutxiko ekonomia batean» ekoitzi beharrekoa, aberastasunaren birbanaketa politikak eta inbertsio politikak. «Lehentasunak birdefinitu behar dira. Garapen eredua egokitzera behartuta gaude».

EH Bilduk aurkeztutako neurriak luze gabe egingarriak direla uste du Otxandianok, baina azaldu du horretarako borondate politikoa behar dela: «Erantzukizun partekatu bat eskatzen digu eragile guztiei». Izan ere, adierazi du alderdi politiko eta instituzioek soilik ez, enpresek, sindikatuek eta bestelako eragileek ere parte hartu behar dutela, eta bide horretan eragile ekonomiko eta sozialekin hitz egingo dutela esan Otxandianok.

Proposamenean jasotako neurrietako bost «ongizatearen oinarri materialak bermatzera» zuzenduta daudela azaldu du Otxandianok. Horien artean, energia «prezio justuan» lortzeko helburua nabarmendu dute; besteak beste, energia enpresa handien irabaziak zergapetuz, eta norbanako, enpresa txiki eta autonomoentzat laguntzak ezarriz. Horrez gain, baliabide ekonomikoak etxebizitzen efizientzia energetikoa hobetzera bideratzea eta energia berriztagarrien azpiegituren jabego eredu publiko-komunitarioa garatzea ere jaso ditu hitzarmenak.

Zerbitzu publikoei dagokienez, hezkuntza, osasungintza eta garraioa dira ardatzetako batzuk. Hezkuntzaren alorrean, proposatu dute 24.000 eurotik beherako errententzat 0-3 zerbitzua doakoa izatea, eta bekak eta laguntzak areagotzea. Era berean, EH Bilduk adierazi du EAEko Hezkuntza lege berria «Euskal Hezkuntza Sistema Propiorako trantsizioa» egiteko erabili behar dela. Osakidetzari eta Osasunbideari dagokionez, behin-behinekotasuna %8ra murriztea proposatu du. Garraio publikoan, berriz, 12 urtetik beherakoei, ikasleei, langabeei eta diru sarrera bermatzeko errenta jasotzen dutenei zerbitzua doan ematea.

Etxebizitzaren arloan, Espainiako Etxebizitza Legearen inguruko eztabaidan fronte komun bat adostearen alde egin du, etxebizitza «eskubide gisa» uler dadin. Hala, jabego publikoko alokairuko etxebizitza parkea handitzea, alokairuen prezioa mugatzea, hipoteken igoerari «sabaia jartzea» eta alternatibarik gabeko etxegabetzeak debekatzea jarri ditu helburu gisa.

Ongizatea bermatzeko neurri sortaren barruan aipatu dute soldaten eta pentsioen igoera ere, KPI kontsumo prezioen indizearen gorakadaren eraginei aurre egiteko. Batetik, «soldaten debaluazioari buelta emateko» akordio interprofesionalak jorratzea proposatu du koalizioak; bestetik, 1.080 euroko gutxieneko pentsioak ezartzea, eta haiek KPIaren arabera igotzea.

Banaketa «arduratsua»

Aberastasuna banatzeko neurriek ere bost ardatz nagusi dituzte. Koalizio subiranistak «zerga sistema justu eta progresibo bat» du helburu, eta horretarako erreforma fiskal bat egitearen aldekoa da; besteak beste, Aberastasunaren eta Fortuna Handien Zerga bat ezartzeko, zerga guztien eskumenak Hego Euskal Herriko instituzioen esku egoteko eta PFEZ pertsona fisikoen errentaren gaineko zergan zenbait neurri berri txertatzeko. Azken horren kasuan, 1.200 euroko diru laguntzak ezarriko lituzke 20.000 euro baino gutxiagoko diru sarrerak dituztenentzat, eta errekargu progresibo bat 60.000 eurotik gorako sarrerak dituztenentzat.

Erreformarekin batera, enpresen irabazien banaketa «arduratsu eta eraginkor baterako akordio interprofesional bat» bultzatzea proposatu du, langileen soldatak eta enpresaren inbertsio beharrak kontuan hartuko dituena. Hala, EH Bilduk «Euskal Enpresa Eredua» sustatu nahi du: «kanpoko kapitalari saltzen ez dena», «langileen parte hartzea sustatzen duena» eta «Euskal Herriaren garapen endogenoarekin konprometitzen dena».

Erakunde publikoen inbertsio politiketan, berriz, lehentasun berriak ezarri behar direla uste du koalizioak: elikadura, klima larrialdia, industriaren eraldaketa, trantsizio energetikoa eta zerbitzu publikoak. Kontrara, AHTaren obrak baztertu behar direla uste du, haien kostu handia dela eta. Izan ere, Otxandianok adierazi du euskal Y-a osatzeko lanetan oraindik 5.000 milioi euro inguru falta direla gastatzeko.

Koalizioak 1.400 euroko gutxieneko soldata ezartzeko negoziatzera ere deitu ditu Hego Euskal Herriko gobernuak, eta diru sarrerak bermatzeko eta inklusiorako sistemaren erreforma eskatu du. Erronka demografikoari eta haur pobreziari aurre egiteko, berriz, hileko 200 euroko diru laguntza ezartzea babestu du, haurrek 18 urte egin arte jasoko litzatekeena.


Hitzarmenaren gakoak

Summary: Hitzarmenaren gakoak.

EH Bilduk aurkeztutako Ongizate Hitzarmenak hamar neurri jaso ditu, bi ataletan banatuta: ongizatea bermatzea eta aberastasuna banatzea.

Energiaren prezioa

Soldatak eta pentsioak

Etxebizitza

Zerbitzu publikoak

Garraio publikoa

Erreforma fiskala

Irabazien banaketa

Gutxieneko soldata

Inbertsio politika

Gutxieneko diru sarrerak


Summary: LPEE Moskurekin lerrokatu da, eta petrolio ekoizpena murriztuko du. Erabaki «tekniko» bat dela argudiatu du taldeak, motelaldi ekonomikoak prezioan izan dezakeen eragina txikitzeko. Bi milioi upel gutxiago ekoitziko dituzte, munduko produkzioaren %2 inguru.

Gerrak Ukrainan jarraitzen duen bitartean, energiaren merkatu globalean beste bat garatzen ari da, eta, gasarekin gertatzen ari den bezala, petrolioa ere ez dago hortik salbu. Europako Batasunak AEBekin eta Erresuma Batuarekin batera Errusiako petrolioari prezio muga ezarriko diola berretsi eta egun berean, LPEE+Lurralde Petrolio Esportatzaileen Erakundean biltzen diren arabiar herrialdeak eta haien aliatuak —tartean Errusia— Moskurekin lerrokatu dira, eta ekoizpena murriztea erabaki dute: bi milioi upel gutxiago ekoitziko dituzte egunean, munduko produkzioaren %2 inguru. Murrizketa handia da, eta horrek luze gabe petrolioaren prezioaren handitzea ekarriko du, eta aztoratuta dabilen energien merkatuari beste kolpe bat eman.

Esanahi politiko handia du erabakiak; dena den, karteleko kideek nabarmendu dute neurri «tekniko» bat dela: inflazio handiak eragin dezakeen atzeraldi ekonomikoari erantzuteko egin dutela, motelaldi horrek petrolioaren kontsumoa asko jaitsiko duelakoan, bai eta prezioa ere.

Izan ere, ekainean 120 dolarrak gainditu ondoren, azken hilabeteetan nabarmen merkatu da Brent upela, 90 dolarrera jaitsi baita. Gehiago ez merkatzea litzateke helburua, baina, analisten arabera, ezin da baztertu erabakiaren ondorioz ekaineko kopuruetara berriz itzultzea. Karteleko kideak abenduaren 4an bilduko dira berriro.

Ohi bezala Vienan elkartu dira asteazken honetan, lehenengo aldiz aurrez aurre COVID-19aren pandemia hasi zenetik, esku artean pisu handiko erabaki bat zuten seinale. Bileraren aurretik ziurtzat ematen zen produkzioa murrizteko erabakia hartuko zutela, 500.000 eta milioi bat upel artekoa, baina, azkenean, bi milioikoa adostu dute. Edonola ere, ikusteko dago hori nola gauzatuko duten, gauza bat delako hitzez adosten dutena, eta beste bat herrialde bakoitzaren benetako produkzio gaitasuna.

Bidenen presioak

Pandemiaren gogorrena igaro ostean, LPEE+eko kideak ekoizpena apurka handitzen aritu ziren —100.000 upel gehiago egunean—, baina hori gutxiegi izan zen orduko eskariari erantzuteko. Ukrainako gerra hastearekin batera, beharra handitu egin zen, eta, ordutik, AEBek beren erreserbetan duten petrolioa saltzen aritu dira —milioi bat upel gehiago egunean—, bereziki Europan. Hori gelditzeko asmoa zuen Washingtonek, baina LPEE+ taldearen erabakiak berea berrikustera eraman dezake.

Gainera, petrolioaren prezioa oso gai arantzatsua da AEBentzat. Batetik, mesede egiten die hango ekoizleei —munduko ekoizlerik handiena bilakatu da azken urteetan—, baina herritarren patrikari kalte handia egiten dio, eta hori arma politiko arriskutsu bat da Joe Bidenentzat; are gehiago orain, hilabete eskas barru agintaldi erdiko hauteskundeak dituelako.

Biden udatik aritu da LPEEko kideen erabakietan eragin nahian. Uztailean, irentsi egin zituen aurretik Saudi Arabiako agintarien aurka egindako adierazpen gogorrak, eta bidaia egin zuen herrialdera, petrolio ekoizpena handitzeko eskatzeko. Bilera horrek fruiturik apenas izan zuen: abuztuan pixka bat igo zuten ekoizpena, eta irailean pixka bat jaitsi. Azken erabakiak bi herrialdeen arteko harremanak gaiztotu ditzake.

Gaur egindako adierazpenetan ondorio ekonomikoei heldu die Bidenek. Azpimarratu zuen orain produkzioa mantendu behar dela eta gutxitzeak bereziki «diru sarrera txikiko eta ertaineko herrialdeei» eragingo diela.


Summary: Espainiako Senatuak Memoria Demokratikoaren Legea onartu du, eta datozen egunetan sartuko da indarrean. Espainiako Kongresutik jasotako testua aldaketarik gabe onartu du Senatuak. Aldeko 128 boto izan ditu legeak, aurkako 113, eta hemezortzi senatari abstenitu egin dira.

Gaurko bilkuran, Espainiako Senatuak Memoria Demokratikoaren Legea onartu du, Kongresutik jasotako testuari aldaketarik egin gabe. PP, Vox, Ciudadanos eta UPN alderdien betoak ukatu ditu kamerak, baita 521 emendakin ere. 128 senatarik bozkatu dute legearen alde, 113k aurka, eta hemezortzi izan dira bozkatu ez dutenak. Jose Luis Zapateroren Gobernuak 2007an onartutako Memoria Historikoaren Legea ordezkatuko du gaur onartutako legeak, eta datozen egunetan sartuko da indarrean, Estatuko Aldizkari Ofiziala eguneratu ostean.

Legearen alde bozkatu dute EAJk eta EH Bilduk, Kongresuan eta Senatuan, eta bi alderdiek aurkeztutako hainbat zuzenketa onartu egin dituzte Gobernuko alderdiek, PSOEk eta Unidas Podemosek, legea onartzeko nahikoa boto izateko. Legea «urrats garrantzitsu» bat dela uste du EAJren Senatuko bozeramaileak, Estefania Beltran de Herediak, baina egiten jarraitu behar den bidea dela gehitu du. 2007ko legea hobetzen duela ere esan du jeltzaleak. Hala ere, oraindik botere publikoen jardunari buruzko informazioa desklasifikatzeko «mugak eta oztopoak» daudela salatu du Beltran de Herediak, eta 1976ko martxoaren 3an Gasteizen Poliziak hildako bost langileen kasuari eta Mikel Zabalzaren hilketari buruzko informazioaren gainean dagoen sekretua kentzeko eskatu du.

«Frankismoaren eta haren gertukoen biktimek merezi duten justiziaren, egiaren eta erreparazioaren zati bat aitortzeko urrats bat egin dugu», adierazi du Gorka Elejabarrieta EH Bilduko senatariak. Hala ere, esan du bidea ez dela amaitu: «Bihar lan egiten jarraitzeko eguna izango da, oinez, memoriaren aldeko mugimenduarekin batera, orain arte egin dugun bezala». Legea aurrera ateratzea aurrerapauso bat dela uste du Elejabarrietak, baina oraindik nazioarteko giza eskubideen parametroetatik «urrun» dagoela gehitu du: «Inbidiaz begiratzen diegu amnistia legeak indargabetu dituzten herrialdeei. Izan ere, amnistia legeak baino, ezkutuko inpunitate legeak ziren, 1977ko Amnistia Legea ere bai; garbigailu politiko eta penala izan zen».

Espainiako 1978ko Konstituzioaren aurka ere egin du Elejabarrietak: «Inbidiaz begiratzen diegu diktadoreek egindako edo diktadoreekin adostutako konstituzioak indargabetzeko prozesu konstituziogileak martxan jartzen ari diren herrialdeei».

Ondorengoak dira lege berriaren berrikuntza garrantzitsuenak:

BIKTIMA IZAERA BERRIA

Jose Luis Rodriguez Zapateroren 2007ko Memoria Historikoaren Legea ordezkatuko du onartu berri duten testuak. Lege berriaren xedea biktimak ekintza politikoaren «erdigunean» jartzea da, eta, horretarako, biktima izendapena nazioarteko giza eskubideen parametroen arabera definituko dute hemendik aurrera. Hala, hildako arbasoen gorpuak berreskuratzea eskubide bat izango da, eta DNA banku bat sortuko dute, lana errazteko. Urriaren 31, Espainiako Gorteek konstituzioa onartu zuten eguna, biktimak omentzeko egun ofiziala izango da, eta maiatzaren 8a, berriz, erbesteratutako biktimen eguna.

Lege berriaren bidez, memoria demokatikorako politiken irizpideak ere ezarriko dituzte. Hala, estatuaren esku geratuko dira desagertutako herritarrak bilatzeko lanak, eta hainbat ikerketa bultzatuko dituzte, indarrez kendutako ondasunen inguruan gehiago jakiteko eta lan behartuak egin zituztenei aitorpena egiteko. Bestalde, nazioarteko brigadetan parte hartu zuten milizianoek eta erbestera joan behar izan zuten pertsonek espainiar herritartasuna lortzeko eskubidea izango dute.

Horrez gain, 1936ko estatu kolpearen biktimak «gutxiesteko eta umiliatzeko helburua» duten eta frankismoa goraipatzen duten fundazioak debekatuko ditu lege berriak. Erorien Harana kudeatzen duen fundazioa ere desegingo du legeak, eta mausoleoaren esanahia eta helburua aldatuko dute. Aurrerantzean, 1936ko gerrako bi bandoetan ariturikoei egingo dio omen, eta mausoleoaren eraikuntzaren zergatiak eta orduko egoera historikoa gizarteratzea izango du helburu.

HIZKUNTZAK BIKTIMA

Hizkuntzei dagokienez, euskara, katalana eta galiziera, eta hizkuntza horien komunitateak frankismoaren biktima izango dira oraindanik, eta diktadura frankistan pairatu zuten jazarpena aitortuko du legeak.

LA CUMBRE ETA EZKABA

EH Bilduk egindako proposamenari esker, Ezkabako gotorlekua (Nafarroa) eta Donostiako La Cumbre jauregia memoria gune izendatuko dituzte. Gotorlekua Espainiako eta Nafarroako gobernuen arteko hitzarmen baten bidez kudeatuko dute, eta La Cumbre Donostiako Udalaren esku geratuko da. Bestalde, legeak baditu diktadura frankistaren garaiko Parisko Eusko Jaurlaritzaren egoitza ohia berreskuratzeko mekanismoak ere, eta, EAJk lortzen badu frogatzea egoitza hori Eusko Jaurlaritzarena zela, egoitza berreskuratzeko edo konpentsazioa jasotzeko aukera izango du.

1978TIK 1983RA

Giza eskubideen urraketaren bat izan dezaketen kasuen ikerketa judiziala 1978ra mugatuko da, konstituzioa onartu zen urtera. Hori dela eta, GAL talde armatuaren krimenak eta Joxean Lasa eta Joxi Zabalaren hilketak ez dituzte ikertuko. Hala ere, EH Bilduren zuzenketak bidea irekiko du 1978tik 1983ra bitartean 2007ko legetik kanpo geratu ziren gertakariengatik aitortza eta erreparazioa lortzeko. Horretarako, batzorde tekniko bat sortuko dute, legea indarrean sartzen denetik gehienez urtebetera, eta «demokrazia egonkortzearen eta oinarrizko eskubideen alde borrokatu ziren» pertsonen aurkako eskubideen ustezko urraketak ikertuko dituzte.

EPAI FRANKISTAK, BALIOGABE

Erregimen frankista eta, beraz, diktadura garaiko organo judizialak ez-legitimoak eta legez kontrakoak izango dira hemendik aurrera. Neurri horri esker, Espainiako Konstituzioa onartu baino lehen epaitegi frankistek zigortu zituzten pertsonek eskatu ahal izango dute epaiak legez kanpoko izendatzea. EH Bilduk, PDeCATek eta Mas Paisek lortu dute neurri hori aurrera ateratzea.

ONDASUNEN ITZULKETA

EAJren proposamenez, alderdi politikoek eta sindikatuek eskubidea izango dute 1936ko gerran kendu zizkieten agiri, ikur, kartel eta banderak bueltan jasotzeko, betiere Estatuaren Administrazio Orokorraren esku badaude ondasun horiek.

IKERKETARAKO BATZORDEA

Memoriaren Kontseiluak estatu mailako batzorde bat sortu beharko du, akademikoa, aldi baterakoa eta ez-judiziala. Batzorde horrek gerran eta diktaduran jazotako giza eskubideen urraketak ikertuko ditu. EH Bilduk egin du zuzenketa, eta «bizikidetza demokratikoari» mesede egitea nahi dute. Horretarako, giza eskubideen esparruan eta akademian ibilitako pertsonak egongo dira batzordean.

DATU BASEAK, ESKURA

1936ko gerrari eta diktadurari buruzko dokumentazioa errazago eskuratu ahal izatea lortu du EAJk. Legeak xedapen berri bat izango du, interesa duen edonork informazioa errazago lortzeko. Hala ere, ez dira eskuragarri jarriko agiri historiko guztiak, sekretupean mantendu beharrekoek horrela jarraituko baitute.


Summary: Julen Lopetegik utzi egin dio Sevillako entrenatzaile izateari. Bart kargugabetu dute euskal teknikaria, taldearen bolada txarra dela eta. Klubak ez du iragarri Lopetegik utzitako hutsunea nork beteko duen.

Baieztatu da susmoa: Sevillak ez du nahi Julen Lopetegik segitzea taldearen lemazain gisa. Sasoia hasi zenetik, bolada nabarmen ilunean da taldea. Hamar partida jokatu dituzte, eta bakarra irabazi. Atzo, Sevillak 1-4 galdu zuen Borussia Dortmunden kontra, Txapeldunen Ligako ligaxkan, eta, hain zuzen, hori izan du Lopetegik azken neurketa taldearen gidari. Partida bukatu eta minutu batzuetara iragarri zuen klubak kargugabetzea.

Asteasuko entrenatzailea 2019an ailegatu zen Sevillara, emaitza aski onak zakuratu zituen taldeak orduan, nahiz eta COVID-19aren pandemiak erdiz erdi baldintzatu liga. Iaz, 2021-2022an ere denboraldi ona egin zuen taldeak. Ordea, sasoiaren bukaeran puntu askok egin zieten ihesi, eta ez zuten erdietsi sailkapenean nahi bezain ongi gelditzea. Bolada txar hori ez da eten udan, eta aurten ere ezinean aritu da Sevilla, emaitzek agerian uzten dutenez. Besteak beste, zail dute Txapeldunen Ligan aurrera egitea.

Oraindik ez dute iragarri nor izanen den Sevillaren entrenatzaile berria. Hala eta guztiz ere, bada zurrumurrurik: Jorge Sampaoli argentinarraren izena du jendeak ahotan.


Summary: Ipar Koreak bertze bi misil jaurti ditu Japoniako itsasora. Misiletako batek 350 kilometro egin ditu Japoniako itsasora erori baino lehen, eta bertzeak, 800 kilometro.

Ipar Koreak irismen laburreko bi misil jaurti ditu Japoniako itsasora gaur goizean –asteazken gaueko bederatziak aldera Euskal Herrian–, herenegun irismen luzeko misil balistiko bat jaurti eta gero. Hego Koreako armadaren erranetan, Ipar Koreak bi misil mota berri erabili ditu, horietako bat Errusiako iskander jaurtigaiaren bertsio hobetu bat. Ibilbide irregularra izatea eta altuera txikian ibiltzea dira misil horren ezaugarririk nabarmenenak. Yonhap albiste agentziaren erranetan, misiletako batek 350 kilometroko ibilbidea egin du, eta 80 kilometroko altuera hartu du: bertzeak 800 kilometro egin ditu, eta 60 kilometroko altueraraino iritsi da. Ekintzaren ondorioz, areagotu egin da bi eremuen arteko tentsioa.

Azken hamar egunetan Ipar Koreak egin duen seigarren jaurtiketa da gaurkoa, Ameriketako Estatu Batuek eta Hego Koreak egindako azken jaurtiketari erantzuna emateko. «Koreako Herri Errepublika Demokratikoa ikusten ari da AEBak mehatxu larria direla Koreako penintsularen egonkortasunerako», azaldu du Ipar Koreako kanpo ministerioak. Izan ere, Ipar Koreak herenegun egindako jaurtiketaren ondoren, Hego Koreak eta AEBek osatutako aliantza militarrak irismen ertaineko lau misil balistiko jaurti zituen atzo Japoniako itsasorantz. Hego Koreako armadak ohar batean jakinarazi zuenez, «aurreikusitako helburu birtualak» jo zituzten misilek. Ez dirudi, horrenbestez, alde guztiak Koreako penintsularen desnuklearizazioan aurrerapausoak emateko moduan direnik.

Japoniaren jarrera

NBE Nazio Batuen Erakundearen Segurtasun Kontseilua Piongiangek jaurtitako azken misilaz hitz egiteko bildu zen atzo arratsaldean New Yorken. Japonia Kontseiluaren banaketaz kexatu zen: «Tamalgarria da Kontseiluak ekintza probokatzaile horiei ezin aurre egin ahal izatea; beraz, nazioartearekin lankidetzan jarraituko dugu, Ipar Koreak Kontseiluaren ebazpenen betebehar guztiak bete ditzan», adierazi du Seiji Kihara Japoniako Gobernuko bozeramaile ordeak prentsaurreko batean.


Summary: Chiapasen desagertu diren bi euskal herritarrak aurkitzeko laguntza eskatu dute haien familiek. Gutxienez hilabete daramate desagerturik, Frantziako Enbaxadak jakinarazi duenez. Bat Donibane Lohizunekoa da; bestea, Ziburukoa.

Bi pertsonaren desagerpena salatu du Frantziaren Mexikoko Enbaxadak. Euskal herritarrak dira biak, Donibane Lohizunekoa bata, eta Ziburukoa bestea. Parisek zabaldu duenez, eta Mexikoko zenbait hedabidek emandako datuen informazioaren arabera, hilabete da desagerturik direla. Iragan den irailaren 12tik ez dute izan haien inolako berririk. Chiapasen ziren orduan.

Ordutik, bi pertsona horiei buruz jasotako informazioa lausoa da oso. Reforma hedabideak jakinarazi du San Cristobal de Las Casaseko zentro izpiritual batean ikusi zituztela azkenekoz. Ordea, ez da horren inguruko informazio gehiago plazaratu.

Desagertuen familiak herritarren laguntza eskatu du bilaketarako.


Summary: Gizon bat atxilotu dute Baionan bilobei sexu erasoak egin izan dizkielakoan. Haren biloba batek baino gehiagok haren kontrako salaketa jarri dute. Hamar urteko epean sexu erasoak egin izana leporatzen diote.

60 bat urteko gizon bat atxilotu du aste honetan Frantziako Poliziak bilobei sexu erasoak egin dizkielakoan. Atzo pasatu zen epailearen aitzinetik, Baionako Auzitegian, eta, atxiloaldiaren ondotik, behin-behinean kartzelatzea agindu zuen epaileak. Izan ere, gizon horren biloba batek baino gehiagok —ez dute zehaztu zenbat diren— salaketa jarri dute haren kontra.

Sexu erasoak pairatu zituztelarik denak adingabeak zirela esan dute, eta, orain, helduak direnez, prozedura ireki dute. Hamar urteko epean sexu erasoak jasan dituztela salatu dute, horietako batzuk «berriki».

Heldu den astean askatasunen eta atxiloketen epailearen aitzinean pasatuko da berriz: hark erabakiko du behin-behineko kartzelaldia luzatu ala ez, auzia etorri bitarte.


Summary: Polizia ohi batek gutxienez 34 pertsona hil ditu Thailandiako haurtzaindegi batean. Besteak beste, 23 haur hil ditu. Agintarien arabera, erasotzaileak bere emaztea eta hiru seme-alabak ere hil ditu; ondoren, bere buruaz beste egin du. Thailandiako lehen ministroak agindu du erasoa «lehenbailehen» ikertzeko.

Gertaera latza jazo da gaur goizean Thailandiako haurtzaindegi batean. Herrialdeko agintariek baieztatu dutenez, Polizia ohi batek gutxienez 34 pertsona hil ditu tiroz Nong Bua Lamphu probintziako (iparraldea) Na Klang herrian. Besteak beste 23 haur hil dituela ziurtatu dute. Horrez gain, beste hamabost lagun zauritu ditu, eta horietatik zortzi «larri» ospitaleratu dituzte.

Gobernuak zehaztu duenez, ustezko erasotzailea —Poliziako teniente jeneral ohia—, arma batekin eta arma zuri batekin sartu da zentroan. Hil dituenak hil eta gero, ihes egin du. Hain zuzen, agintarien arabera, 34 urteko gizonezkoa etxera joan da, eta, bertan, bere emaztea eta hiru seme-alabak hil ditu. Jarraian, bere buruaz beste egin du.

Aurretik, Pratuyh Chan Ocha Thailandiako lehen ministroak Polizia buruari agindua emana zion erasotzailea aurkitzeko eta atzemateko. Lehen ministroak erasoa «lehenbailehen» ikertzeko agindu du, eta doluminak eman dizkie biktimen familiei. Ustezko egilea Polizia kargutik kendu zuten joan den urtean, droga trafikoko kasu batekin zerikusia izatea egotzita.

Tiroketa masiboak ez dira oso ohikoak izaten Asiako herrialde horretan. 2020an, soldadu batek 21 pertsona hil eta beste dozenaka zauritu zituen Nakhon Ratchasima hirian (erdialdea).


Summary: Miren Etxebestek iragarri du aurkeztuko dela Gipuzkoako Ahal Dugu-ren hautagai izateko primarioetan. Donostiako alkategai izateko, Victor Lasak ere aurkeztu du hautagaitza.

Egunetik egunera, gero eta izen gutxiago gelditzen dira argitzeko. Gutxika-gutxika alderdi politiko bakoitza ari dira jakinarazten nor izanen duen hautagai 2023ko hauteskundeetan. Hala ari da Ahal Dugu ere. Hain zuen, koalizioak joan diren bi asteetan eman du Bizkaiko eta Arabako hautagaien berri, baina Gipuzkoa zuen faltan; gaur arte. Miren Etxebestek bere burua aurkeztu du Gipuzkoako ahaldungai nagusi izateko.

Egun, Irungo Udal Gobernuko kide da Etxebeste, zinegotzi, eta bere gain ditu Berdintasun eta Euskara ordezkaritzak. Itzulpengintza ikasketak ditu eginak, irakasle aritu da urteetan. Ahal Dugu-k zabaldutako informazioaren arabera, Etxebeste M-15 mugimenduaren ondorioz murgildu zen politikagintzan.

Halaber, beste hautagaitza baten berri ere eman du Ahal Dugu-k. Victor Lasa aurkeztuko da primarioetara Donostiako alkategai izateko. Nazioarteko aholkulari eta analista akademikoa da, eta 2019tik dabil Ahal Dugu-rekin kolaboratzen. Dioenez, «Donostian paradigma aldaketa bat eragitea» du helburu, «herritarrak benetako protagonista bihurtuz garapen ekonomikoa, jasangarritasuna eta eredu turistikoa zer den erabakitzeko orduan».


Summary: ELAk uste du inoiz baino premiazkoagoa dela zerga erreforma bat. Eusko Jaurlaritza, Nafarroako Gobernua eta aldundiak kritikatu ditu kapitalaren gaineko zergak handitu nahi ez dituztelako.

Sindikatuen ohiko eskaera da zerga erreforma sakon bat egitea, errenta handia dutenek eta enpresek beren mozkinen zati handiago bat ordain dezaten. Erreforma hori, baina, «inoiz baino premiazkoagoa» iruditzen zaio Mitxel Lakuntza ELAko idazkari nagusiari, salatu ohi duen betiko arazoari —zerbitzu publikoen hobekuntzaren finantzaketa eskasa— beste bat gehitu baitio: funts publiko handiak behar direla trantsizio ekologiko eta energetikoa «kontrol sozialarekin egiteko».

Sindikatuaren Bilboko egoitzan egindako agerraldian, Lakuntza bereziki kritikoa izan da Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariarekin. «Geldikeria» egotzi dio, eta gaineratu du horren onuradunak enpresa handiak direla. «Hitz hutsak erabiltzen ditu, erantzukizuna edo ondorioak neurtzeko premia aipatzen du, adibidez, neurriak hartzeari uko egiteko».

Bi izen espresuki aipatu ditu ELAko idazkari nagusiak: Iberdrola eta Petronor: «Mozkin handiak izanik, ez dute ia ezer ordaintzen zergetan, eta uko egiten diote gizarte beharrei eta politika publikoen finantzaketari egiten dieten ekarpena handitzeari». Egoera are mingarriagoa egiten zaio orain ELAri, Mikel Noval azterketa bulegoko buruaren hitzetan, «Nazioarteko Diru Funtsa eta Europako Batzordea erakundeak energia enpresek ordaintzen dituzten zergak handitzeko beharrean planteatzen ari direnean».

Sozietate zergan, %7,6

ELAko ordezkariek 2021 hasieran zabaldutako datu bat gogorarazi dute: Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 22 enpresa handienek beren irabazien %7,6 soilik ordaintzen dituzten sozietate zergan. Horren ondorioz, sozietate zergan biltzen den dirua barne produktu gordinaren zati txikia da —%1,5 Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta %1,3 Nafarroan—, eta EBko batezbestekotik oso behera dago, han %2,4 baita. Europako batezbestekoarekin berdinduz gero, 926 milioi euro gehiago bilduko lituzkete Hegoaldeko ogasunek.

Azken urteetan sozietate zergaren bitartez bildutako dirua asko txikitu dela nabarmendu du ELAk: 2007tik 2021era 1.170 milioi euro jaitsi da zerga horren bilketa. Diru horrekin bi aldiz ordaindu ahal izango lirateke oinarrizko gizarte prestazioak (EAEko DSBE eta gizarte larrialdietarako laguntzak, eta Nafarroako errenta bermatua).

Datuok ikusita, ondorio garbi bat atera du Novalek: «Gure agintariak kapitalarekin aliatuta daude: enpresa handiek ez dute zergarik ordaintzen, baina gobernuari diru laguntzak eskatzen dizkiete etengabe, eta AHTa eta alferrikako beste azpiegitura batzuetan milaka milioi xahutzen dituzte».

ELAren proposamenak

ELAk salatu du Urkulluk hainbat gairi buruzko itunak eskaintzen dituenean beti alde batera uzten duela zerga erreforma, eta ez zaio «kasualitatea» iruditzen. «Indar politikoek ez dute gai nagusi hori eztabaidatu nahi».

Edonola ere, sindikatuak hiru proposamen nagusi biltzen dituen zerga erreforma bat eskatu du: enpresek beren mozkinen %25eko gutxieneko tasa efektiboa ordaintzea sozietate zergan; errenta guztiek, kapitalarenak barne, PFEZ errenta zergaren tarifa orokorraren arabera ordaintzea eta ondare zerga bikoiztea.


Summary: Bizkaiko AP-8a eta Supersurra %10 merkeagoak izango dira kamioientzat. Horrez gain, erabilera maiztasunaren araberako deskontuak %13rainokoak izango dira, eta motor alternatiboak erabiltzen dituzten kamioiek %25ekoa izango dute gehienez. Aldundiak 5,5 milioi gutxiago jasoko ditu.

Bizkaiko AP-8 eta Supersur autobideak %10 merkeagoak izango dira kamioi astunentzat. Deskontua 2023ko urtarrilaren 1ean jarriko da indarrean, eta mugagabea izango da. Aldundiak kalkulatuko du hiru milioi euro biltzeari utziko diola horregatik.

Deskontu horrez gain, diputazioak beste batzuk aplikatuko ditu, erabilera maiztasunaren eta motor motaren arabera. Erabileragatik, gehieneko deskontua %13koa izango da; hori da Europako Batzordeak baimentzen duen muga. Supersurren aplikatzen da jada, eta lurraldeko ordainpeko errepide guztietara zabalduko da, baita datozen hilabeteetan kamioientzat ordainpekoak izango diren bost errepideetan ere.

Motorrari dagokionez, %25eko deskontua egongo da O eta ECO etiketa duten kamioi elektrikoentzat, hibridoentzat eta gasa erabiltzen dutenentzat; % 20koa EURO 6 etiketa dutenentzat; eta %15ekoa EURO 5 etiketa dutenentzat. Neurri horiek direla eta, diputazioak ez ditu jasoko beste 2,5 milioi euro.

Imanol Pradales Azpiegitura eta Lurralde Garapeneko foru diputatuak esan duenez, neurri horiekin sektoreari lagundu nahi zaio kostuen igoerei aurre egiteko eta flota modernizatzeko. Eusko Jaurlaritzak 34.000 eurorainoko laguntzak emango ditu kamioiak berritzeko.

Martxoan bi astez egon zen geldirik garraioaren sektorea Hego Euskal Herrian, erregaien prezioaren igoeragatik protestan.


Summary: EBko Justizia Auzitegiak adierazi du atzeraldi handia duten zuzeneko hegaldiek konpentsazio eskubidea dutela. Hainbat hegaldiz osatutako ibilbiderako txartel bakar bat sortzen duten agentziek bermatu beharko dute konpentsazioa.

Europar Batasuneko Justizia Auzitegiak hegaldien atzerapenei lotutako sententzia bat argitaratu berri du. Dokumentuaren arabera, enpresa desberdinek kudeaturikoak eta hainbat hegaldiz osaturikoak diren ibilbideek konpentsaziorako eskubidea izanen dute hegaldietako batean atzeraldi handia egonez gero. Aunitzetan, bidaia agentziek hegaldi andana txartel bakar batean biltzen dituzte, zuzeneko hegaldi bat izanen balitz bezala. Kasu horietan, agentzia horiek bermatu beharko dute kontsumitzaileak konpentsazio bat jasotzea, hegaldiak kudeatzen dituzten enpresen artean harreman juridikorik ez badago ere.

Sententzia oinarritzen da 2018an emakume batek Stuttgart (Alemania) eta Kansas City (Ameriketako Estatu Batuak) bitarte egin zuen ibilbidean. Emaztekiak bidaia agentzia baten bidez erosi zuen bi herrialdeen artean bidaiatzeko txartela. Hiru hegaldik osatzen zuten ibilbidea, eta bi enpresa ziren horien arduradunak: Swiss International Air Lines enpresak kudeatzen zuen lehenbiziko hegaldia, eta American Airlinesek bertze biak. Lehenbiziko bi hegaldietan arazorik egon ez bazen ere, hirugarrenak lau orduko atzerapena izan zuen, eta emaztekiak konpentsatzeko eskatu zuen.

Kasua Alemaniako Auzitegi Gorenera iritsi zen, eta, jarraian, EBko Justizia Auzitegira bideratu zuten. Bertan ebatzi dute inon ez dela zehazten bidaiariak konpentsazio bat jasotzeko beharrezkoa denik harreman juridikoa egotea hegaldiak kudeatzen dituzten enpresen artean. Beraz, bidaiariari eman diote arrazoia, eta American Airlines enpresak kalte ordaina eman beharko dio.


Summary: Salomon Uharteetako lehen ministroak esan du herrialdeak ez duela «inoiz» atzerriko base militarrik onartuko. Australiako lehen ministro Anthony Albanesekin batzartu da Manaseeh Sogavare, Canberran. «Bakearen aldeko konpromisoa» berretsi dute.

Manasseh Sogavare Salomon Uharteetako lehen ministroak beste behin esan du herrialdeak ez duela «inoiz» atzerriko base militarrik onartuko. «Ez dugu egingo gure segurtasun nazionala ahulduko duen eta Pazifikoko uharteetako herrialde baten edo guztien segurtasuna arriskuan jarriko duen ezer. Izan ere, hori ez da Salomon Uharteen intereserako», berretsi du Sogavarek, Anthony Albanese Australiako lehen ministroarekin batzartu aurretik ABC Australiako kate publikoari egindako adierazpenetan. Canberra hiriburuan egin dute bilkura.

Ohar labur batean, Albanesek eta Sogavarek azpimarratu dituzte, besteak beste, «bakearen aldeko konpromisoa» eta Australiak klima krisiaren aurka hartu duen jarrera, Ozeano Bareko uharteetako nazioen eskakizun nagusietako bat baita.

Irailean, Sogavarek Salomon Uharteetako barne auzietan «esku hartzea» egotzi zion Australiari, Canberrak bere burua eskaini zuelako uhartediak 2023ko azaroan egin behar zituen hauteskundeak finantzatzeko. Sogavarek 2024ko hasierara arte atzeratu nahi zituen bozak, argudiatuta herrialdeak Pazifikoko Jokoak hartuko dituela 2023ko azarotik abendura bitartean, eta gobernuak ez duela aldi berean hauteskundeak antolatzeko baliabiderik. Bozen atzerapenak haserrarazi egin zuen oposizioa, Sogavareri aukera ematen diolako boterean luzaroago egoteko, baina lehen ministroak data aldatzea lortu du azkenean.

Ameriketako Estatu Batuek eta Ozeano Bareko hamabi estatuk lankidetza adierazpen bat sinatu eta astebetera izan da, hain zuzen, Albanesen eta Sogavaren arteko batzarra. Washingtonen helburua argia zen: estatu horiekin harremanak estutzea, eta AEBen interesak defendatzea. Salomon Uharteek, baina, uko egin zioten Etxe Zuriak proposatu zuen akordio diplomatikoa sinatzeari. Pazifikoko zenbait herrialdek salatu zuten AEBek eskainitako laguntza ekonomikoa ez zela nahikoa.

Txinarekin bai, href="https://www.berria.eus/paperekoa/1834/014/001/2022-04-20/txinaren-eta-salomon-uharteen-arteko-itunak-ez-du-beste-alderik-jomugan.htm">ituna sinatu zuten Salomon Uharteek apirilean, eta akordioak Australiaren, AEBen eta Zeelanda Berriaren kritikak eragin zituen, Pazifikoko egonkortasuna «arriskuan» jarriko zuela iritzita, baita Asiako erraldoiak eremu horretan duen eragina handitzeak tentsioa eragingo zuela argudiatuta ere. Akordio horrek bide emango dio Salomon Uharteen eta Txinaren arteko lankidetzari, besteak beste, uhartediko «ordena sozialari eusteko, herritarren segurtasuna bermatzeko, laguntza emateko eta hondamendi naturalei aurre egiteko». Itun horrek, ordea, mesfidantza eragin du Asia-Pazifikoan, eta Quad aliantzak —AEBek, Japoniak, Indiak eta Australiak osatzen dute— Txinari leporatu izan diote «Indo-Pazifikoan bereziki» statu quo-a «indarrez» aldatu nahi izatea.


Summary: Annie Ernauxek irabazi du Literaturako Nobel saria. Stokholmen eman du sarituaren berri Suediako Akademiak, eta literatura fikzioaz harago zabaltzeko egindako lana laudatu dio idazleari. Iaz Abdulrazak Gurnah eleberrigileak irabazi zuen saria.

«Idazketaren botere askatzailean sinisten du». Literaturako Nobel sariko batzordeko kideek hitz horiekin deskribatu dute gaur Stokholmen Annie Ernaux idazle normandiarra. Berak jasoko du 2022ko Literaturako Nobel saria. «Memoria pertsonalak dituen muga kolektiboak, urruntasunak eta sustraiak azaleratzeko duen ausardiagatik eta zorroztasun klinikoagatik». Batzordeak azaldu duenez, telefonoz saiatu dira autorearekin hitz egiten, baina ezinezko suertatu zaie, oraingoz. Idazlearen lau obra, behintzat, badira euskaraz irakurtzeko moduan. Begira zenbat argi, maitea (Igela), Emakume bat (Txalaparta), Gertakizuna (Igela), Lekua (Igela) eta Pasio hutsa (Igela).

Idazle izateko egindako bide «luze eta zaila» nabarmendu dio akademiak Ernauxi, eta haren literatura zeharkatzen duen joera analitikoa ere laudatu du. «Bere idatzietan, Ernaux-ek etengabe eta angelu askotatik aztertzen du, besteak beste, generoak, hizkuntzak eta klaseak eragindako desberdinkeria latzek markatutako bizitza». Literatura «fikzioaz harago zabaltzeko asmoa» ere nabarmendu diote idazleari, eta haren lanen errepaso labur bat eskaini dute horren frogatzat, Suediako Akademiako kideen hitzetan, memoria lantzeko modu hori baitu bere lanaren konstanteetako bat.

Lehenago jadanik hasia zen liburuak argitaratzen, baina 1983an argitaratutako Lekua liburuarekin piztu zuen nazioarteko irakurleen eta kritikaren arreta; lan horrekin, Suediako Akademiako kideen hitzetan, bere aitaren erretratu «haluzinatu» bat egin baitzuen. Prosa «autobiografikoa» izanik ere, haren eduki «sozial zabalagoa» ere aipatu nahi izan dute.

Haren eragina Euskal Herrian Bere ama ardatz duen Emakume bat, eta berriz ere bere aitaren erretratuarekin jarraitzen duen La honte (Lotsa) heldu ziren gero, eta 2000. urtean ezarri dute haren ibilbideko hurrengo mugarri garrantzitsua. Orduan eman zuen argitara Gertakizuna, eta gazte zela izandako abortu baten nondik norakoak kontatzen ditu egileak bertan. 2008ko Les annes (Urteak) liburua ere nabarmendu dute, bestalde, hura delako, akademiaren hitzetan, haren proiekturik «anbiziotsuena», «autobiografia kolektibo bat» egiteko saiakera bat den neurrian.

Euskaraz irakur dakizkiokeen lanen kopuruak erakusten duenez, Euskal Herrian ere agerikoa da haren eragina. Miren Agur Meabe idazleak, esaterako, espresuki aipatzen du haren izena Kristalezko begi bat liburuko azken atalean. Zuzeneko erreferentziatzat. «Bereziki aipatu behar dut Annie Ernauxen Pasio hutsa. Istorio horrek irakatsi dit onartzen maitasun batzuk itzuli beharrik gabeko inbertsioak direla. Inoiz ez dut izango egile horren argitasuna, baina harengana atxikirik sentitzen naiz halabeharrez, nire anabasak askatzeko orduan gerizatu nauelako». Eta sariak sentiarazitako poza zabaldu dute sarean, besteak beste, Kattalin Miner eta Katixa Agirre idazleek ere.

Sariketak jaso ohi duen arretarekin batera, apustu etxeek ere urtero egiten dituzte irabazleari buruzko hipotesiak. Aurtengoan, klasikoz beteta egon da zerrenda hori, tartean, Michel Houllebecq, Liudmila Ulitskaia, Joyce Carol Oates, Ngugi wa Tiongo, Anne Carson, Ismail Kadare, Adonis, Antonio Lobo Antunes eta Chimamanda Ngozi Adichi zituela. Eta hor zegoen Ernaux bera ere. Salman Rushdie idazlea izan da zerrendako faboritoen artean faboritoena, ordea. Bestela ere, maiz egoten da haren izena zerrenda horietan, baina indar berezia hartu du aurten, abuztuan hitzaldi batean jasandako erasoaren eraginez, besteak beste, hainbat idazle esanguratsuk ere, jendaurrean defendatu dutelako Nobel saria aurten hari eman beharko litzaiokeela.

Zor historikoak

Akademiak baditu hainbat zor historiko, eta haietako bi konpontzeko urratsa egin zuen iaz, esaterako, Gurnah sarituta, eta aurten Ernaux hautatuta. Eta ia hitzez hitz onartu du hori gaur Anders Olsson Literaturako Nobel sariaren batzordeko buruak. «Iaz egile afrikar bat saritu genuen, eta aurten emakumezko bat». Eta Europakoak ez diren zein emakumezkoak diren «saritu oso gutxi» dituztela ere esan du. Haren hitzetan, sariaren ikuspegia «zabaltzea» du buruan batzordeak, baina, esan duenez, «literarioa» da beti euren «lehen kezka».

1901ean saria sortu zenetik 119 idazle saritu dituzte, guztira, eta haietariko 16 izan dira emakumezkoak orain arte. Ernaux izango da hamazazpigarrena. Bestalde, Europakoak edo Ipar Amerikakoak dira saritutako idazleen %80, eta, gainerako hizkuntzekin alderatuz gero, gehiengo argia dira ingelesez idatzi duten idazleak: 31. Frantsesez idazten duten 14 idazle, alemanez idazten duten 14 eta gazteleraz idazten duten 11 ere badaude.


Summary: Urriaren 16an izango da Nafarroa Oinez ikastolen jaia. Hilaren 16an ospatuko dute aurten Nafarroa Oinez jaia, Tafallan. Igandea izango da egun nagusia, baina larunbatean, urriare 15ean, tailerrak, kontzertuak eta jolasak ere egongo dira.

Tafallako Garces de los Fayos ikastolak antolatuko du urriaren 16an Nafarroa Oinez jaiaren 41. edizioa. Ikastolak berak 50. urte bete ditu aurten, eta Erdian Erein lelopean, mende erdiz euskararen alde egindako lana eta gaur egun seme-alabak euskaraz hezten jarraitzeko eskubidea aldarrikatu nahi dute. Era berean, gogorarazi nahi dute ikastolek hezkuntza eredu berrietara egokitzeko tresnak behar dituztela, baita ikasleentzako espazio ireki gehiago izan beharko liratekeela ere.

Asteburu osoko jaia izango da aurtengoa, nahiz eta egun nagusia igandea, urriaren 16a, izango den. Gozatzeko aukerak, hori bai, anitz izango dira bi egun horietan. Hasteko, urriaren 15ean, dianak izango dira 10:00etan; artisauak eta taloak ondoren. Eguerdian, erraldoiak, euskal dantzak eta herrian zeharreko kantupoteoa izango dira. Arratsaldea ere tailerrez beteta egongo da: umeentzako ipuinak, Pasadizoko kontzertuak, liburu aurkezpenak, eta abar.

Igandean, lau eremutan bananduko dute Tafalla –Sustrai, Hazi, Zuhaitz eta Kimu–, eta eremu bakoitzean ikuskizun eta ekintza desberdinak izango dira. Irekiera ekitaldia, adibidez, Zuhaitzen egingo dute. Sustraien, bestalde, jota tailerrak, txalapartariak edota herri kirolak izango dira. Horrez gain, musikaz gozatu ahalko dute bisitariek Kimuan, eta Skabidean edota Rotten XIII taldeen kontzertuetara joan. Amaitzeko, zirkua eta ingurumen eta zoru margotze tailerrak izango dira, besteak beste, Hazin.

Oinez Berdea

Topaketa handiek, askotan, ingurunea hondatu besterik ez dute egiten. Ondorioz, natura babesteko helburuarekin, eskaera zerrenda bat argitaratu dute antolatzaileek. Bizikleten antzeko garraio iraunkorrak erabiltzeko, hondakinen edukiontziak erabiltzeko, birziklatzeko eta uraren eta energiaren kontsumo arduratsua egiteko eskatzen diete bertan jaiaz gozatu nahi dutenei.