Summary: Johnsonek iragarri du Afganistanen dituen azken tropak erretiratuko dituela. Erresuma Batuko armadako azken 750 soldaduak aterako dituela jakinarazi du lehen ministroak. Azaldu duenez, behin AEBetako tropak joanda, egoera ez da egokia bere herreialdekoak babesteko.

Boris Johnson Erresuma Batuko lehen ministroak amaitutzat eman du bere herrialdeko armadaren Afganistango «misio militarra», eta tropa guztiak erretiratuko dituela jakinarazi du. Ordezkarien Ganberan eman du erabakiaren berri, eta erantsi du hemendik aurrera lehentasuna «beste bazkideekin lan egitea» izango dela, «azken hogei urteetan izandako lorpenei eusteko».

Pixkanaka egin du tropen erretiratzea Londresek, eta azkenaldian 750 soldadu izan ditu Afganistanen, bertako armadari babesa eta formazioa emateko asmoz, Johnsonek azaldu duenez. Aitortu du horiek ateratzea erabaki dutela ezinezkoa izango litzatekeelako haiek babestea behin AEBetako tropa gehienak herrialdetik erretiratzen dituztenean. 2001ean iritsi ziren, AEBak Afganistan inbaditu eta gutxira. 150.000 soldadu izan dira bertan denera, eta 457 hil dira. Erresuma Batuko armadak 2014an eten zituen operazio militarrak, baina herrialdean segi dute gerora ere, NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundearen misioaren parte direla argudiatuta.

AEBetako eta NATOko beste herrialdeetako soldaduak erretiratzearekin batera, indarra hartzen ari dira berriz talibanak, eta gero eta eremu handiagoaren jabe egiten ari dira. Johnsonek onartu du «kezkatuta dagoela» horrekin: «Galdetzen badidazu ea pozik nagoen Afganistango egungo egoerarekin, ezetz erantzungo dizut, noski; kezkatuta dago», adierazi du. Herrialdea «arriskuz beteta» dagoela ohartarazi du, eta Erresuma Batuaren eta haren aliatuen etsai izan direnak barne hartuko diren bake akordio baten beharra azpimarratu du.


Summary: Krabelin gorri eta zuriak German Rodriguezen omenez. Espainiako Polizia Armatuak German Rodriguez tiroz hil zuenetik 43 urtera, «egia, justizia eta ordaina» eskatu du 78ko Sanferminak Gogoan taldeak.

Musika, txistuak eta txaloak. Banan banan jarri dituzte krabelin gorri eta zuriak German Rodriguezen oroigarriaren inguruan. Aurten berriz ere, 1978ko uztailaren 8an Rodriguez erori zen tokira jendea gerturatu, hura omendu eta «egia, justizia eta ordaina» aldarrikatu dituzte. Aurten hainbat memoria elkarteren sostengua izan dute; hala nola, Memoriaren autobusa, Altsasu memoria eta Ahaztuak 1936-1939 elkarteen babesa.

Orreaga etorbideko hilarriaren aurrean urtero 78ko Sanferminak Gogoan elkarteak ekitaldia antolatzen du. Egia eskuratzeko Sekretu ofizialei buruzko legea aldatzea eta indargabetzea eskatu dute 78ko Sanferminak Gogoan elkarteko kideek. Horrekin batera, bertan dauden artxiboetara libreki sartzea bermatuz, egia eskuratzeko «oinarrizko urratsa» delako. Horrez gain, besteak beste, Amnistiari buruzko 1977ko legea indargabetzea ere exijitu dute.

Bakoitzak bere erara omendu du, hala nola, bertso sortak kantatuz, aurreskua dantzatuz eta irrintziak botaz. Txalo artean eta ukabila altxatuta Rodriguezen omenaldiari amaiera eman diote, German, Joseba, gogoan zaituztegu! lelopean.


Summary: Olinpiar Jokoak ikuslerik gabe egingo dituzte. Jokoetarako ministro Tamayo Marukawak eman du behin betiko erabakiaren berri. Tokion koronabirus kasu positiboen kopurua handitu izana da arrazoia. Uztailaren 23tik abuztuaren 8ra egingo dituzte Olinpiar Jokoak.

Tokioko Olinpiar Jokoetan ez da publikorik egongo. Hala erabaki du Antolaketa Batzordeak, Tamayo Marukawa Japoniako Gobernuko Jokoetarako ministroak jakitera eman duenez. Azken egunetan koronabirus kasu positiboetan izandako gorakadaren ondorioz hartu dute behin betiko erabakia. Atzo 920 kasu positibo atzeman zituzten Tokion, eta gaur, 896. Maiatzaren erdialdeaz geroztik izandako kopururik handienak dira, eta Gobernuak larrialdi egoera ezarri du herrialdean, abuztuaren 22ra arte.

Aldi horretan jokatuko dira Olinpiar Jokoak. Uztailaren 23an ekingo diete, eta abuztuaren 8an amaitu. Egoeraren azterketa egiteko bilkura egin dute gaur Japoniako Gobernuak, Jokoen Antoketa Batzordeak, NOB Nazioarteko Olinpiar Batzodeak, NPB Nazioarteko Paralinpiar Batzordeak, eta Tokioko Metropoli Agintaritzak. Publikoari ateak ixtea onetsi dute.

Astean zehar, ixteko itxuran

Herenegun, Hokaiddo irlako eta Sapporo hiriko agintariek herritarren mugimenduak neurritzeko erabakia hartu zuten, infekzio arriskua gutxitzeko. Aldi berean, Naomichi Suzuki Hokkaidoko gobernadoreak Antolaketa Batzordeari eskatu zion 20 eta 50 kilometroetako eta maratoiko probetako kaleko ikusle kopurua murritzeko. Han jokatuko dira proba horiek, abuztuaren 5ean eta 8an.

Ikuslerik gabe aritzeko erabakia beste neurri batzuren segida da. Ekainean, estadioetako publiko kopurua 10.000 lagunera mugatzea erabaki zuten, eta martxoan, Japoniaz kanpoko zaleei ukatu egin zitzaien Olinpiar Jokoetara bidaiatzeko aukera.

Olinpiar suzia bihar ailegatuko da Tokiora. Metropoli Agintaritzak jakinarazi du hiriko kale nagusienak ibilbidetik kenduko dituztela, eta ikuslerik gabe egingo dutela bidea. Horrez gain, suzia eramateko aukeratutako 1.300 lagunik aukera hori kenduko diete.


Summary: Osakidetzak langileen garapen profesionaleko ituna hitzartu du CCOO, UGT eta LABekin. Akordioaren kontra dagoela adierazi du ELA sindikatuak: «Osakidetzak betikotu egin du garapen profesionalean ezarritako murrizketa»«»

Hitzartu duten akordioa abiapuntu bat da langileen garapen profesionalerako sistema bat ontzen hasteko, eta, itundutakoaren arabera, aurten bertan aparteko deialdi bat egitea da asmoa. Osakidetzak prentsa ohar batean adierazi du itun honen helburua dela langileen merituek eta esperientziak merezi duten aitortza izatea. Nabarmendu du adostasunerako bidean ezinbestekoa izan dela «aldeek» akordioa lortzeko izan duten «borondatea».

Akordioak era emango die orain lanean ez dauden langileei ere garapen profesionalerako prozesuetan sartzeko; 2019aren ostean erretiroa hartutako langileei ere irekiko die atea. Osakidetzak nabarmendu du otsailean plazaratu zuela arloko lehen proposamenaren zirriborroa, eta aldaketa ugari egin dituztela ordutik: horrek «elkarrizketarako» duten asmo sendoa adierazten duela erantsi du. Horiek horrela, aurki beste gai zenbaitetan ere sindikatuekin akordioak lortzeko esperantza duela adierazi du.

ELA sindikatuak akordioaren aurka dagoela esan du. «Osakidetzak betikotu egin du garapen profesionalean ezarritako murrizketa», deitoratu du. Zehaztu du 2013-2019 urteetan soldata osagarrietan egindako murrizketek bere horretan dirautela itunaren ondorioz. Horrez gain, erantsi du epealdi horretan erretiroa hartu zuten 6.000 langileak hitzarmenetik kanpo utzi dituztela. «Oso-osorik» pagatu beharreko zor bat dagoela uste dute, eta «bide juridikoa» hartu behar dela auzia bideratzeko.


Summary: Aldi baterako erregulazioan eginiko tartea kotizatutzat jo behar dela ebatzi du Bilboko epaile batek. LAB sindikatuak aholkaturiko ostalari bati arrazoia eman dio. SEPIk helegitea jarri dio ebazpenari

Ezinbesteko aldi baterako enplegu erregulazioan (ABEE) eginiko denbora tartea langabeziarako kotizatutzat jo behar dela ebatzi du gizarte arloko 6 zenbakidun Bilboko epaitegiak. Haren egoera salatu zuen ostalaritzako langile bati arrazoia eman dio, LABen aholkupean epaitegietara jo zuena. Sindikatuak aurrekaritzat jo du ebazpena, Hego Euskal Herrian eta Espainian erregulazioen egon diren langile guztiei eragiten dielako, «estatuak hartutako erabaki kaltegarri bat indargabetuta». Salaketa Espainiako enplegu zerbitzu publikoaren aurkakoa zen, eta hark dagoeneko helegitea jarri dio neurriari.

Ostalariaren kasua aztertu, eta erregulazioan eginiko tartea kotizatutzat hartu behar den ala ez zehazteko jo zuen epaitegira LABek. Sindikatuak baiezkoa defendatu zuen, bai behintzat langabezia ordainsarirako kotizazioari dagokionez, eta epaileak arrazoia eman dio. Espainiako Gobernuak enpresei laguntzeko neurriak txertatu zituen enplegua aldi baterako erregulatzeko espedienteetan. LABen ustez, baina, «enplegatzaileak laguntzeko neurriek ezin dute izan langilearen aurkako eraginik», eta hor oinarritu du bere defentsa.

Pandemia hasi zenean, Espainiako Gobernuak aldi baterako erregulazioen legea egokitu zuen. COVID-19aren eraginagatik hartzen baziren, enpresek kotizazio txikiagoa ordaintzeko aukera zuten, betiere kaleratzerik egiten ez bazuten. Horrek kotizazio epe horren inguruko zalantza batzuk sortu zituen: «Esaterako, SEPEk bere kabuz erabaki zuen tarte horiek ez zirela kotizatutzat jo behar langabezia diru sarirako», azaldu du Garazi Mendoza LABeko abokatuak. Eta epaileak ebatzi du hori ezin dela hala izan.

SEPEren helegitea

SEPEk, dena den, helegitea jarri dio ebazpenari, eta Xabier Ugartemendia LABeko ekintza sindikaleko ordezkariak gogor kritikatu du erabaki hori: «Langileen interesak defendatu beharrean, enpresak defendatzen ari dira, beharrik gabe kaleratzeak egiten ari dira». Era berean, nabarmendu du ebazpen horrek langile prekarioenei egingo diela mesede, eta helegite gehiago jartzera animatu dituzte: «Baldintza horietan dauden langile gehienak emakumeak edo gazteak dira, ostalaritzan eta merkataritzan dihardutenak»


Summary: EBZk malgutasun handiagoa eman dio bere buruari. Aurrerantzean %2ko inflazioa izango du helburu, baina onartu egingo ditu haren behetik eta goitik dauden aldiak.

Europako Banku Zentralak bere inflazio helburua aldatu du, lehen aldiz 2003az geroztik. Aurrerantzean ez du «%2ren azpitik baina gertu» dagoen inflazioa helburu izango, %2 «erraz» bat baizik. Kopuru hori «simetrikoa» izango da, hau da, goitik zein behetik egotea txartzat joko du, eta baten zein bestearen kontrako neurriak baimenduko dizkio bere buruari. Gainera, esan du une zehatz batzuetan onargarritzat joko duela inflazio helburura ez heltzea edo hura gainditzea. Epe erdia da garrantzitsuena, eta horretara iristeko bide guztiak erabiliko ditu, klasikoak (interes tasak) zein azken urteetan ekonomia suspertzeko erabili dituenak (zor erosketa masiboak, epe luzeko maileguak bankuei, interes negatiboak...)

Malgutasun hori sustatu dute azken urteetan EBZren usoek, Mario Draghiren eta Christine Lagarderen gidaritzapean, inflazioaren kontrol estuari lehentasun ia osoa ematen dioten Bundesbankeko belatzen aurrean.

2019an ekin zion EBZk estrategiaren aldaketari, Atzeraldi Handia eta zorraren krisia gaindituta, egoera bare samarra espero baitzuen. Pandemiak hankaz gora jarri zuen asmo hori, eta EBZ behartu du aurretik baino gehiago esku hartzea. PEPP edo zorra erosteko programa berezia jarri zuen martxan, eta bi helburu nagusiak lortu zituen: krisi ekonomiko bat ez bilakatzea finantza krisi bat, eta erakunde publikoek merke finantzatu ahal izatea egin behar izan duten gastu gehigarri guztia.

Baina koronabirusaren krisiaren aurretik ere argi zegoen EBZk aldaketak behar zituela, besteak beste, ez zelako gai izan bere inflazio helburua betetzeko. Horrela, 2009az geroztik bitan baizik ezin da esan helburua bete denik: 2010ean %1,6ko inflazioa izan zuen euroguneak, eta 2018an, berriz, %1,8koa. Bitan handik gora geratu da —%2,7 eta %2,5—, eta beste zortzitan, nabarmen edo dexente behera.

Gora egingo du

Une honetan, EBZ bere agindua betetzen ari da, inflazioa %1,9an baitago. Baina energia garestiagoaren eta industriaren hornikuntza arazoen ondorioz, espero da hurrengo hilabeteetan hortik gora egitea, eta ondoren berriro %1 ingurura jaistea.

Beste bi erabaki hartu ditu EBZk gaurko bileran. Batetik, larrialdi klimatikoaren aurkako borrokaren irizpideekin bat egiten ez duten sektoreen zorra ez du erosiko. Bestetik, etxebizitza jabetzan izateak dakartzan kostuak ere sartuko ditu inflazioaren kalkuluan.


Polita izan da iraun bitartean

Summary: Polita izan da iraun bitartean. Imanol Erbiti bigarren izan da Tourreko 12. etapan, ihesaldian bidea egin eta gero. Ezin izan dio Nils Polittek 12 kilometroren faltan jotako erasoari eutsi. Tropelak oso erritmo lasaian osatu du etapa.

Lantzean behin, bakarka distira egiteko aukera izaten dute tropeleko langileek. Imanol Erbitiren (Movistar) txanda izan da gaur, eta nafarrak oso gertu izan du bere ibilbideko garaipenik handiena. Baditu bi etapa Espainiako Vueltan, baina 2010ean lortu zuen azkena. Geroztik, pikotxa eta pala hartuta izan da, liderren aldeburu-belarri lanean. Gaur, aldiz, behatz puntekin ukitu du loria, eguneko ihesaldian sartu, eta izan diren ia eten guztiak gaindituta. Azkenean, baina, ametsetik esnatu du Nils Polittek (Bora), 12 kilometroren faltan jotako eraso indartsu batekin. Polita izan da iraun bitartean.

Etaparen hasieran alarmak piztu dira tropelean, haize babesen ondorioz. Ufadak berehala baretu dira, baita tropelaren joa ere, eta bidea egin du 13 txirrindulariko multzo batek. Bertan ziren Erbiti, Politt, Julian Alaphilippe (Deceuninck), Stefan Kueng (Groupama), Andre Greipel (Israel), Stefan Bissegger (Education) eta Harry Sweeney (Lotto Soudal), besteak beste. Errenta handiarekin iritsi dira azken 50 kilometroetara, eta Polittek egin du lehen ahalegina. Soka tenkatu egin du alemaniarraren erasoak, eta puskatu egin da Sweenyk erritmoz aldatzean. Eutsi egin dio Erbitik, Politt eta Kuengekin batera. 15 kilometroren faltan, berriro jo du Sweeneyk, eta jokoz kanpo utzi Kueng. Hiru onenen artean zegoen Erbiti. Politten azken erasoa, aldiz, gehiegizkoa izan da nafarrarentzat, eta bigarren postuarekin konformatu behar izan du.

Tropela ia 16 minutuko atzerapenarekin helmugaratu da. Inolako arazorik gabe eutsi dio lidertzari Tadej Pogacarrek (UAE). Pello Bilbaok (Bahrain) hamargarren jarraitzen du, 10.28ra. 219 kilometroko etapa luze eta laua jokatuko da bihar Nimes eta Carcasona artean. Esprinterrak lehiara itzuliko dira, beti ere euren taldeek ihesaldia kate motzean lotzen badute.

Vosen 30. garaipena Giroan

Bere ibilbide oparoan beste mugarri bat ezarri du Marianne Vosek (Jumbo), Giroko zazpigarren etapa irabazi, eta hala, proba italiarrean 30. garaipena lortuta. Maldan gora duen abiaduraz baliatu da, Elisa Longo Borghiniri (Trek) eta Anna van der Breggeni (SD Worx) gailentzeko. Munduko txapeldunak sendo jarraitzen du lidertzan.


Summary: Kanadako beroaldi bortitzean mila milioi animali hil direla uste dute adituek. Muturreko tenperaturetara ohituta ez dauden ekosistemen hauskortasuna agerian utzi du Ipar Amerikan gertatutakoak, adituen arabera.

The Guardian egunkariak gaur jakinarazi duenez, adituek uste dute Kanadako hego mendebaldean aurreko asteotan izan diren bero bortitzek sekulako triskantza eragin dutela itsasoko animalietan. Euren kalkuluen arabera, baliteke mila milioi baino gehiago izatea bero handiek hildako animaliak. Jakina denez, Kanadako eta AEBetako mendebaldeko kostan muturreko tenperatura altuak izan zituzten aurreko astean —50 gradura ere iritsi ziren une batzuetan—, eta 500 pertsona baino gehiago hil ziren beroaldi horren ondorioz. Orain, baso sute handiak pairatzen ari dira Kolunbia Britainiarreko probintzian.

The Guardian egunkariak hainbat adituri galdetu die beroaldiak eduki duen eraginari buruz, eta haiek nabarmendu dute litekeena dela mila milioi itsas animali baino gehiago hil izana. Christopher Harley Kolunbia Britainiarreko Unibertsitateko itsas biologoak triskantzaren tamaina nabarmendu du. Vancouverreko hondartzan paseatzea nahikoa da horretaz ohartzeko, haren esanetan. Hildako muskuilu, txirla, barraskilo, itsas izar eta bestelako animali ugari ikus eta zapal daitezke egunotan. Uraren tenperaturak egosi egin ditu, 30 gradura iritsi da, normalean hotz samar mantentzen den toki batean. Sakonera txikiko itsas inguru bat izateak ere erraztu du berotze azkar hori. Animali horientzat 30 gradutik gorako tenperaturei, are eta gehiago 40tik gorakoei, ordu askoan jarraian eustea ezinezkoa dela nabarmen du aditu horrek.

Bat-bateko berotze horiek ekartzen duten triskantzari buelta ematea kosta egingo dela uste dute adituek, bereziki espezie batzuentzat. Muskuiluek bi urteko epean berreskura dezakete lehenagoko egoera, baina itsas izarrek hamarkadak beharko dituzte. Meteorologoek ohartarazi dute hurrengo astean beste beroaldi gogor batek jo dezakeela Pazifikoko kostaldea.


Summary: Guardiako epailearen esku geratuko da gaur Maria Pilar Berrio Jimenezen ustezko hiltzailea. Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak esan du, antza denez, «harreman sentimentala» zutela ustezko hiltzaileak eta biktimak, eta, hala balitz, genero indarkeriatzat hartuko litzatekeela.

Donostiako guardiako epailearen esku geratuko da gaur Maria Pilar Berrio Jimenezen ustezko hiltzailea. Bestalde, baliteke Murchanteko hilketa genero indarkeria gisa ikertzen hastea. Hasiera batean, Poliziak «familia barruko delitu» gisara sailkatu zuen kasua, eta, beraz, ez zuen hilketa matxista gisa abiatu ikerketa. Gizonak eta hildako emakumeak gertuko harremana zuten: koinatu ohiak ziren. Espainiako Genero Indarkeriaren aurkako Legeak zehazten du emakumezkoen aurkako indarkeria genero indarkeriatzat hartuko dela, soilik erasoa bikotekidearen edo bikotekide ohiaren aurkakoa denean. Ordea, Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak gaur Radio Euskadin esan du badirudiela «harreman sentimentala» zutela, eta, kasu horretan, genero indarkeriatzat hartuko litzatekeela.

Asteazkenean Murchanten (Nafarroa) ustez emakume bat labanaz hil zuen gizonezkoa atxilotu zuen atzo arratsaldean Ertzaintzak Donostian. Hura bilatzeko operazioa egin zuten Zumarragan (Gipuzkoa), susmagarriak han senideak dituelako, baina, atzo arratsalderako bertan behera utzi zuten operazioa. Azkenean, Gipuzkoako hiriburuan aurkitu zuten haren arrastoa.

Zumarragako alkate Mikel Serranok esan zuen susmagarria ez dagoela herrian erroldatuta, eta ez dela inoiz egon. Eitza auzoan egin zuten bilaketa atzo. Alkateak azaldu zuenez, protokoloak agintzen zuen susmagarriaren senideekin zuzenean hitz egitea, eta horregatik egin zuen operazioa Ertzaintzak.

Hainbat hedabideren arabera, Legazpin agertu zen atzo goizean susmagarriaren autoa, eta, Polizia iturriak aipatuta, Donostiako pentsio batean hartu zuen ostatu, eta Seat Leon auto bat lapurtuta egin zuen ihes.

Bestalde, taxi gidari batek adierazi zuen susmagarriaren deskripzioarekin bat datorren gizonezko bat garraiatu zuela atzo goizean Donostian. Gaineratu zuenez, oso urduri zegoen gizonezkoa. Beste zenbait lekukok ere esan zutenez, gizona bigarren eskuko auto bat erosteko asmotan zebilen.

Donostiako Gros auzoko Pasaia kalean atzeman zuten gizona, 33 orduko bilaketaren ostean. Ile-apaindegi batean atzeman zuten, eta itxura aldatzeko asmotan ibil zitekeen. Erkorekaren arabera, ertzain batek identifikatu zuen ustezko hiltzailea, taberna batetik irteten; haren atzetik joan zen, eta gizonaren presentziaren berri eman zien lankideei. Horiek, azkenean, ile-apaindegi batean atxilotu zuten Murchanteko hilketaren ustezko egilea. Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak azpimarratu du «oso garrantzitsua» zela pertsona hori lehenbailehen bilatzea, itxura aldaketa bat egin eta ihes egiteko harrera sare bat topatu aurretik.

Elkarretaratzeak hirietan

Asteazken goizean gertatu zen hilketa, NA-6840 errepidean, Murchanteko futbol zelaiaren parean (Nafarroa). 10:24an, gizon batek autoarekin jo zuen emakume baten ibilgailua, eta errepidetik aterarazi zuen, arroilan erortzeraino. Gizona labana batekin joan zitzaion, eta autoan bertan hil zuen. Emakumea bere seme-alabekin zihoan autoan —9 eta 5 urte dituzte—, eta haien aurrean hil zuen gizonak. 43 urte zituen emakumeak, eta Maria Pilar Berrio Jimenez zuen izena. Gasteizkoa zen sortzez, baina lau urte zeramatzan Murchanten bizitzen.

Azken egunetan, erakundeek eta mugimendu feministak elkarretaratzeak antolatu dituzte Euskal Herriko zenbait herri eta hirietan. Asteazkenean, Murchanten eta Tuteran egin zuten protesta, eta atzo, berriz, Gasteizen eta Bilbon, besteak beste. Gasteizko Udalak hilketa «arbuiatu» zuen, «eta baita biktimaren gertukoei babesa eta hurbiltasuna adierazi ere». Gaur Iruñean eginen dute elkarretaratzea, 20:00etan, Udaletxe plazan.


Summary: Gaur 78.300 gaztek eman dute izena Osakidetzan txertatzeko. Hamabietan jarri du martxan osasun sistemak txertaketarako aukera, baina gazteen ikusminaren ondorioz itxarote-ilara bat antolatu behar izan dute.

Astearen hasieran eman zuen Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu Gotzone Sagarduik albistea: gaur martxan jartzekoak ziren gazteek, 16-29 urte arteko herritarrek, COVID-19aren aurkako txertaketarako ordua hartzeko sistema. Goizean ez da ibili, ordea. Izena eman ezinik ibili dira gazteak eta eguerdian jarri da martxan, baina traba handiekin. Hala ere, hainbat gaztek lortu dute txertoa hartzeko ordua hartzea. Denera, gaur 78.300 gaztek lortu dute izena ematea Osakidetzan txertatzeko, Sagarduik Ser irratian jakinarazi duenez. «Arrakasta» izan dela nabarmendu du.

Sailburuak argi utzi zuen, behin gazteei txertaketarako atea irekita ere, egun batetik bestera ezingo zirela denak txertatu; astia beharko zela esan zuen, eta txertoak iritsi ahala ikusiko zela zer gaitasun zegoen gazteak txertatuz joateko. Izan ere, onartu zuen oraindik ere burutzeko dagoela goragoko edade tarte guztien txertaketa prozesua.

Hainbat iturriren arabera, atzo gauerdian eskariak asko izan ziren, eta sistemak ezin izan zuen erantzun. Gaur goizean berriz, 16-29 urte arteko gazteak osakidetzaren webgunean sartu direnean, ez dute txertoa jartzeko aukerarik topatu. Eguerdiko hamabietan zabaldu du Osakidetzak txertaketarako aukera, baina minutu gutxiren buruan berriro kolapsatu da. Itxarote-ilara bat antolatu behar izan du Osakidetzak. Kontsulta arruntak eskatzeko ere arazo ugari izaten ari dira.

Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 16-29 urte arteko 270.000 pertsona daude, eta uztaila eta abuztua bitarte denek txertoa hartzeko era izango dutela adierazi dute osasun sistemako iturriek.

Gazteen txertaketak orain aparteko garrantzia du, birusaren aurrean babesik gabe dauden talde zabalena direlako, eta transmisioaren igoeran azken asteotan egon den gorakadan, batez ere, gazteen artean hedatu delako. Itxura guztien arabera, erietxeetara ez dakar horrek aparteko zamarik, baina transmisio datu altuen gainean kezka dago, eta adi-adi daude osasun agintariak.

Euskal Herriko gainerako herrialdeetan txertoa hartzeko atea irekita dute ja adin tarte horretako pertsonek. Osasunbidean lehengo astetik ari dira, eta txertoa hartzen hasiak dira dagoeneko hainbat gazte. Ipar Euskal Herrian aste ugari daramatzate txertoak ematen adin irizpiderik gabe: txertoa hartzea nahi duen orok du horretarako aukera.


Summary: Agustin Ibarrolaren 'Gernika' erosi du Bilboko Arte Ederren Museoak. Obra hamarkadetan egon da euskal artistaren estudioan ahaztua, eta Madrilgo Arco arte garaikideko azokan erakutsi dute orain. 300.000 ordaindu ditu museoak

Pablo Picassoren obrarekiko omenaldi gisa, Agustin Ibarrolak (Bilbo, 1930), 1977an margotu zuen Gernika, hamar mihisek osatu eta alturan bi metro eta zabaleran hamar hartzen dituen obra erraldoia. Urte hartan hainbat artista eta eragilek eskatu zuten Picassoren obra enblematikoa Gernikara (Bizkaia) ekartzeko, eta eskaera hari bultzada emateko egin zuen obra Ibarrolak. 1977an bertan Bilboko Arte Ederren Museoan erakutsi zuen artelana Ibarrolak, eta bi urte geroago berriro jarri zuten ikusgai museo berean, artistaren beraren beste lan batzuekin batera. Ordudanik, ordea, Ibarrolaren Gernika artistak lantegi gisa erabili izan duen Gametxoko (Ibarrangelu, Bizkaia) baserri bateko almazenean izan da, harik eta Jose de la Mano galeristak katalogo batean aurkitu, eta artistaren familiarekin harremanetan jarri ostean, Arco azokan erakusgai jarri duten. Han erosi du obra Bilboko Arte Ederren Museoak 300.000 eurotan. Horma-irudia museoa sustengatzen duten hiru erakundeen —Eusko Jaurlaritza, Bizkaiko Foru Aldundia eta Bilboko Udala— ekarpen berezi bati esker erosi ahal izan dute.

Museoak, bere aldetik, Gernika «euskal artearen obra enblematikoa» dela adierazi du, eta gogorarazi 1979an erakutsi izana museoaren hurbileko historiako une garrantzitsuenetako bat izan zela. Galeristak eta museoak jakinarazi dutenez, obra kontserbazio egoera bikainean dago. «Picassoren obraren motibo figuratiborik ikonikoetako batzuk ditu irudikatuta, Ibarrolaren sormenezko unibertsoaren berezko elementu batzuekin batera; esaterako, diktadurako jazarpen giroaren salaketa eta askatasunaren aldarrikapena sinbolizatzen duten burdin sare geometrikoak», adierazi du museoak, ohar bidez.

Ibarrolaren familiaren helburua zen obra erakunde publiko baten esku gelditzea, edo, hori ezinezkoa balitz, publikoarentzat ikusgai jarriko lukeen museo bat izango lukeen erakunde pribatu baten esku. Gernika erostearekin batera, Bilboko Arte Ederren Museoak Ibarrolaren beste bi obra jaso ditu dohaintzan, 1973 eta 1979an margotutakoak. Margolariak 1979an museoaren areto grisean egin zuen erakusketarako sortutako muntaketa bereziaren parte dira bi koadroak. Erakusketa hark Gernika bera eta urte haietako beste obra batzuk zituen abiapuntu.


Summary: Bederatzi lagun hil dira Suedian, hegazkin istripu batean. Aireratu orduko erori da hegazkina, eta su hartu du. Gutxienez beste lagun bat larri zauritu da.

Hegazkin txiki batek lurra jo du, Suediako Orebro hiriko aireportuan, eta, Poliziak Aftonbladet egunkariari jakinarazi dionez, hil egin dira barruan zihoazen bederatzi lagun: pilotu bat eta zortzi paraxutista. Istripua «oso larritzat» jo du Poliziak, eta argitu du ez duela istripua jasandakoen lesioen inguruko azalpenik emango.

Suediako itsasoko eta aireko erreskate taldeko bozeramaile Carl-Johan Lindek adierazi du «helizea zuen hegazkin txiki batek» izan duela istripua. Zehaztu du zaurituetako bat ospitalera eraman dutela, oso larri.

Zenbait hedabidek zabaldu dutenez, aireratu eta berehala izan du istripua hegazkinak, eta su hartu du. Erreskate taldea lanean ari da oraindik, eta ez dute baztertzen zauritu edo hildako gehiago izatea.


Summary: Pfizerrek txertoaren hirugarren dosi bat baimentzeko eskatuko du AEBetan. Produktuaren ekoizleek argudiatu dutenez, txertatuen babesa sendotze aldera mesedegarria izango da

Pfizer eta BioNTech botika konpainiek AEB Ameriketako Estatu Batuetan elikagaien eta botiken gaineko ardura duen FDA agentzian eskatuko dute COVID-19aren aurka ekoitzi duten txertoaren hirugarren dosi bat jarri ahal izatea baimentzeko. Adierazi dutenez, hirugarren dosi batek izan dezakeen eraginari buruzko ikerketak egiten ari dira, eta «esperantza» eragiten duten aurkikuntzak egin dituzte: horregatik eskaria egiteko asmoa. Txertatuen babesa sendotzeko ona izango dela adierazi dute. Hain zuzen ere, bigarren dosia jarri eta sei hilabetera beste bat jartzen bada, gaitzaren aurka egiteko antigorputzak bost-hamar bider ugariagoak izaten direla argudiatu dute.

Ikerketa horien emaitzak FDAra «datozen asteetan» helaraziko dituztela esan dute botika etxeek, eta orduan egingo dutela eskaria, baimena eskuratze aldera. Hainbat adituk dudatan jarri dute, hala ere, hirugarren dosi hori beharrezkoa den. Orain ari dira ateratzen plazara txertoen eraginari buruzko hainbat ikerketa, eta horien emaitzak xeheki aztertu beharko dira gaitzari aurre egite aldera, eta izurria behar bezala hesitzeko, zer babes maila behar den argitzeko.

Eta AEBetan arloan ardura duten erakundeek ere ez dute erantzun immunitarioa sendotzeko dosi gehigarri baten aldeko jarrerarik azaldu; botika etxeen asmoaren berri izan ostean, prentsa ohar bat atera zuten atzo FDAk berak eta gaixotasunen prebentzio eta kontrolerako CDC erakundeak. Hirugarren dosi baten beharrik ez dutela ikusten adierazi zuten: «Guztiz txertatuak izan diren AEBetako herritarrek ez dute sendotze dosi bat behar, oraingoz».


Summary: Haitiko Poliziak hamazazpi lagun atxilotu ditu Moiseren hilketarekin lotuta. Beste bederatzi lagunen bila ari da Polizia. Orain arte atxilotutakoetatik hamabost kolonbiarrak dira, Kolonbiako armadako kide izandakoak.

Joan den asteazkenean hainbat lagunek Haitiko presidente Jovenel Moise hil zutenetik, Haitiko Polizia operazio handi bat egiten ari da egileak atzemateko. Leon Charles Poliziaren zuzendari nagusiak jakinarazi du «jatorriz Haitikoak diren hamabost kolonbiar eta bi estatubatuar» atxilotu dituztela. 28 laguneko komando bat jotzen dute erasoaren egiletzat, eta zehaztu du horietatik 26 kolonbiarrak direla. Horrez gain, Charlesek esan du hiru kolonbiar hil dituztela, eta beste zortzi ihes eginda daudela. Atzo, berriz, Poliziaren iturriek zabaldu zuten lau lagun hil zituztela gertakari berarekin lotuta. Charlesek ez du argitu zergatik eman zuten atzo hildakoen kopuru handiagoa. Beranduago, Poliziak bere Twitter kontuan jakinarazi du «hilketa ankerrean parte hartu zuten» bederatzi lagunen bila ari dela oraindik.

Charlesen arabera, erasoa egin zutenak Poliziaren eskuetan daude dagoeneko, eta erasoaren «egile intelektualak» harrapatzea falta zaie. Gertatutakoaren inguruko ikerketa administratibo eta judizial bat egingo dutela ere aurreratu du.

Claude Joseph behin-behineko lehen ministroak esan du «erasotzaile gehienak» atxilotu dituztela, eta laguntza eskatu die herritarrei, «ihes eginda dauden beste zortzi erasotzaileak atzemateko». Poliziak ere «krimena argitzen» laguntzeko eskatu die herritarrei, eta horretarako baliagarria izan daitekeen edozein informazio beren esku uzteko. Halaber, nazioarteari ere dei egin dio, eginkizun horretan babesa eman diezaion. Atzo, nazioarteko hainbat erakundek gaitzetsi zuten Moiseren hilketa, eta baita oposizioaren gehiengo zabal batek ere, nahiz eta gobernuaren aurkako protesten sustatzaile nagusiak diren.

Hain justu, erasoa nazioarteko esku hartzeak lagunduta egina izan ote zen aztertzen ari da gobernua. BBC telebistari emandako elkarrizketa batean, Josephek iradoki du litekeena dela Haitiko «oligarkek» lotura izatea hilketarekin: «Moise herrialdeko zenbait oligarken kontra borrokan ari zen, eta ez dakigu loturarik egon ote daitekeen oligarka horien eta presidentea hil zuten atzerritarren artean». Haitik Washingtonen duen enbaxadore Bocchit Edmonen esanetan, baliteke egileak «bertako konplizeek lagundutako atzerritarrak» izatea.

Diego Molano Kolonbiako Defentsa ministroaren hitzek indar handiagoa eman diote teoria horri, Interpol nazioarteko Polizia erakundeak azalpenak eskatu ondoren egindako adierazpenean jakinarazi baitu Poliziak atxilotutako kolonbiarretako sei Kolonbiako Armadako kide izandakoak direla. «Egiaztapenak egiten ari gara Kolonbian, Haitiko agintariei txosten bat bidaltzeko», adierazi zuen lehenago Jorge Luis Vargas Kolonbiako Poliziaren zuzendariak. Momentu horretan Haitiko Poliziak hildako bi kolonbiarren inguruko informazioa zutela zehaztu zuen, eta baieztatu armadako ofizial ohiak zirela biak.

Armatutako hainbat lagunek hil zuten Moise, bere bizilekuan bertan, eta larri zauritu zuten Martine Moise haren emaztea. Dagoeneko arriskutik kanpo dago, AEBetako Miami hiriko ospitale batean. Bizilagun batek grabatutako bideo bat zabaldu zen erasoa izan eta gutxira, eta bertan hainbat lagun ikus zitezkeen presidentearen bizilekuaren kanpoaldean. AEBetako Drogen Aurkako operazio bat irudikatu zuten, baina agentzia horrek ukatu egin du erasotzaileak bertako kideak direnik.

Agintea, banatuta

Moiseren hilketak areagotu egin du aurrez ere handia zen krisi politikoa, eta ez dago argi nork hartuko duen estatuburu funtzioa. Josephek setio egoera ezarri zuen, eta armadari eskumenak eman zizkion. Hura izan zen hedabideen aurrean lehen adierazpenak egin zituena ere. Hala ere, behin-behineko lehen ministroa da Joseph, eta Moisek astelehenean izendatu zuen hura karguan ordezkatuko duena: Ariel Henry. Desadostasun agerikoak dituzte biek, eta gobernu baten faltak zaildu egiten du boterearen banaketan dauden zalantzak argitzea. Izan ere, parlamentua deseginda dago, eta Moisek urtebete zeraman dekretuz gobernatzen. Atzo, Helen La Lime Nazio Batuen Erakundeak Haitin duen ordezkari bereziak zilegitasuna aitortu zion Josephi herrialdea gidatu dezan. Azpimarratu zuen konpromisoa duela «elkarrizketarekin eta Moise presidenteak hauteskundeak egiteko aurreikusitako egutegia betetzearekin».

Hasieran, irailaren 26an egitekoak ziren presidentetzarako eta parlamenturako bozen lehen itzulia, eta egun berean egin asmo zuten konstituzioa berritzeko galdeketa ere. Presidentea hil ondoren, legediak dio 90 eguneko epearen barruan egin behar direla hauteskundeak. Horrek aukera emango luke orain arteko datan baino beranduago egiteko.


Summary: Ampok lantegi bat ireki du Saudi Arabian. Idiazabalgo kooperatiba nazioartekotzea sakontzen ari da, eta begiz jota ditu Afrika eta Kaspiar Itsasoa.

Ampok beste urrats bat egin du nazioartekotze prozesuan. Fabrika bat ireki du Dammamen, Saudi Arabian, bere produktuen kontsumitzaileengandik gertuago izateko. Teknologia handiko balbulak egingo ditu han, ez soilik erresumako hidrokarburoen energia indartsurako, baizik eta herrialde hartako eta Ekialde Erdiko beste sektore batzuetarako: kimika, petrokimika, ura eta meatzaritza.

Ampok nabarmendu duenez, Riadeko gobernuak bere ekonomia dibertsifikatzeko eta petrolioaren eta gasaren ustiakuntzarekiko menpekotasuna txikitzeko balioko du Dammameko lantegiak.

Planta orain ireki arren, oraindik denbora beharko du erabat martxan jartzeko, eta irailean hasiko da ekoizten. Orduan egingo dute inaugurazioa, eta gonbidatuen artean izango da Saudi Aramco petrolio konpainia, munduko energia enpresarik handiena.

Kanpora ateratzeak Idiazabalgo egoitza nagusiko enpleguak sendotuko dituela ziurtatu du Ibon Imaz kooperatibako koordinatzaile nagusiak, bezero berriak lortuko dituelako eta haiek izan daitezkeelako Gipuzkoan egiten dituen produktuen erosle. Izan ere, Idiazabalen jarraituko dute diseinatzen eta ekoizten «zerbitzu zorrotz eta konplexuenetarako balio erantsi handiagoko balbulak». Besteak beste, itsaso azpiko lanetarako balbulak egiten dituzte Idiazabalen.

Hidrogenoan ere bai

Enpresaren nazioartekotzea ez da Saudi Arabian bukatuko, hori baita 2021-2022 plan estrategikoaren helburuetako bat. Afrika eta Kaspiar Itsaso ondoko herrialdeak begiz jota ditu Ampok. Haietara ere joan nahi du, merkatu estrategikotzat jotzen baititu.

Ikusita azken urteetan «oil gas» izeneko atalean inbertsioak gutxitzen ari direla, Ampok parte hartu nahi du energia trantsizioan, eta espresuki aipatu du hidrogenoaren inguruan sortzen ari den mugimendua. «Sektoreko eragilerik nagusienekin batera lan egingo dugu, energia trantsizioa eta ekonomiaren deskarbonizazioa ikertuz eta sustatuz».

Indartu egin nahi du Ampo Service adarra ere. Hau da, bere bezeroei mantentze eta konponketa zerbitzuak ematen dizkien adarra. «Negozio unitate horrek berehalako erantzuna bermatzen die bere bezeroen beharrei, eta, munduko edozein txokotan, ondoko zerbitzuak eskaintzen: mantentze lan prediktiboak eta prebentiboak, martxan jartzeak, aholkularitza teknikoa, eta formakuntza».

2020a, urte ona

2020. urtea hidrokarburoen industriarako gogorra izan den arren, Ampok %20 handitu diru salmentak, 153 milioi euroraino. Horietatik %95 Hego Euskal Herritik eta Espainiatik kanpo saldu du. Esportazioen %70 Europako Batasunetik kanpora egin ditu, hala nola, AEBetan, Hego Korean, Japonian, Errusian, Ekialde Erdian eta Australian. Gaur egun 800 langile ditu Ampok.

Iazko emaitza «onak» 2016-2021 epean egindako 48 milioi euroren inbertsioekin zuzenean lotu ditu Ampok. Diru horrekin fabrika bat ireki zuen Indian, mekanizazioko planta handitu zuen Idiazabalen, digitalizazio plan bat abian jarri zuen, eta aldaketa teknikoak egin zituen balbulen fabrikazioan.


Summary: Abuztu amaierarako AEBetako tropa guztiak Afganistandik kanpo nahi ditu Bidenek. Etxe Zuriak aurreratu egin du irteera data. Bidenek esan du AEBek ez zutela Afganistan inbaditu «nazio bat eraikitzeko».

Talibanen erasoen areagotzeak aldarazi egin du Joe Biden AEBetako presidenteak Afganistanen dituen tropak erretiratzeko asmoa, baina ez askok uste zuten modura. Tropek utzitako zuloak bereganatzen ari dira talibanak, eta horrek Bideni bertan jarraitzeko bertan jarraitzeko justifikazioa eman ziezaiokeen arren, kontrakoa egin du, eta azkartu egin du erretiratzea. Atzo baieztatu zuen abuztuaren 31ra aurreratu duela soldadu guztiak herrialde horretatik kanpo izateko epemuga, aurrez horren inguruko informazioa zabalduta zegoen arren. Hasiera batean, irailaren 11n amaitu nahi zuen irteteko prozesua, New Yorkeko dorre bikien aurkako atentatuaren urteurrenean.

«Status quo-a» ez zela aukera bat, eta Afganistanen geratuz gero tropa estatubatuarrek "bajak" izango lituzketela esan zuen Bidenek. Afganistanen esku hartzeko arrazoia «Irailaren 11 hartan AEBetako bihotzean atentatua egin zuten terroristekin amaitzea», Osama Bin Ladenekin «justizia egitea» eta «Al-Qaedak AEBetako segurtasunari eragindako mehatxuarekin amaitzea» zirela adierazi zuen presidenteak, eta ez «nazio bat eraikitzera».

Asteon, Pentagonoak jakinarazi du tropen erretiratzeko prozesuaren %90 egin dutela, eta AEBetako armadak kontrolatutako zazpi instalazio militar Afganistangoaren esku utzi dituela.

Bitartean, geroz eta eremu handiagoa hartzen ari dira talibanak; batez ere, herrialdearen iparraldean. Barrutiak eta errepideak kontrolatzen ahalegintzen ari dira, eta horietako batzuk ia borrokarik egin gabe lortu dituzte. «Militarki, 2001etik izan diren indartsuen daude talibanak», aitortu zuen Bidenek, eta ez zuen baztertu herrialdearen kontrola hartzea. Hala ere, «ondo hornitutako 300.000 soldadu afganiarrekiko konfiantza» dutela nabarmendu du, zeinak, haren arabera, munduko beste edozein armadatakoak bezain onak diren.


Summary: Biktimak «umiliatzen» dituen ikur frankista. PSNk atzera egin du Navarra Sumarekin IrunÌeko Erorien Monumentua erakusketa areto huts bilakatzeko hitzartutako akordioan. Sozialisten eta udal gobernuko kideen arteko liskarrak erdigunean jarri du 1936ko altxamenduaren gorazarrerako egindako eraikina. Fusilatuen senideek botatzeko eskatu dute.

Navarra Sumaren eta PSNren arteko liskarra eragin du Iruñeko Erorien Monumentuak, azken egunotan: sozialistek akordioa egin zuten udal gobernua bere esku duen koalizioarekin, eraikinaren ingurua urbanizatzeko, eta monumentua erakusketa areto bilakatzeko. Hitzarmena ekainaren 30ean berretsi behar zuten bi taldeek, Iruñeko Udaleko Hirigintza Batzordean, baina sozialistek atzera egin zuten, azkenean. Navarra Sumaren proiektuaren aurka bozkatu zuten.

PSNren eta Navarra Sumaren akordioak hautsak harrotu zituen, hutsean gelditu aurretik. Iruñeko Udaleko oposizioko taldeek «alde bakarreko erabakia» kritikatu zuten. Memoriaren arloko elkarteek eta 1936ko altxamenduaren ondorioz fusilatutakoen senideek ere salatu zuten udalak aukeratutako konponbidea: monumentua erakusketa areto bilakatzea eta eraikinean taberna bat zabaltzea ez da biktimek behar dutena, inondik inora, agerian utzi zutenez.

Altxamenduari gorazarre egiteko eraikitako monumentua da Askatasunaren plazakoa; frankismoaren ikur. Eta hori da frankismoaren biktimek atzean utzi nahi dutena. Aspaldikoa da horren aldeko aldarrikapena, baina, orain arte, erakunde publikoak ez dira auzia konpontzeko gai izan. Urrats batzuk egin dira, baina Erorien Monumentuak ia bere horretan segitzen du, hirian, zutik. Kartel batek ez duela atzean dagoena aldatzen nabarmendu dute zenbait historialarik; aldaketak sakonagoa behar duela izan. Errotikoa eta benetakoa.

ORREAGA OSKOTZ Areka elkarteko kidea

«Biktimak umiliatzen ditu; etengabe umiliatzen gaituen toki bat da»

«Deus ez egitea ere bada zerbait egitea”. Horixe erran du Areka elkarteko kide Orreaga Oskotzek, Erorien Monumentuaren auziari buruz. Zehazki, azken sei urteotan «galdutako aukeraz» ari da Orreaga. «Aurreko legegintzaldian Emilioa Mola eta Jose Sanjurjo atera zituzten monumentutik; urrats garrantzitsua izan zen, baina erakunde publikoek ez zuten harago jo; ustez aurrerakoiak ziren gobernuek [Nafarroako eta Iruñeko Udaleko lauko gobernuak] ez zuten gehiago egin. Oraingo legegintzaldian ere ustez gobernu aurrerakoia dugu Nafarroan; bi urte joan dira jada, eta zain segitzen dugu».

Deus ez egiteak Erorien Monumentuari eutsi dieten «eskuinei» ematen die indarra, Oskotzek salatu duenez. «Guretzat, monumentua dagoen espazio hori eremu arrotz bat da”. Nabarmendu du Arekan bat egin duten guztiak 1936ko altxamendu militarraren ondorioz fusilatutakoen senideak direla: «Ilobak, bilobak, eta seme-alabaren bat ere bada». Oskotzek azaldu du denek ez dutela iritzi «monolitiko» bat, baina garbi erran du elkarteko kide gehien-gehienek monumentua behera botatzea nahi dutela.

«Hagitz gogorra da eraikin horri so egitea guretzat. Biktimak umiliatzen dituen toki bat da, etengabe umiliatzen gaituen toki bat; ezinezkoa da eraikin horren esanahia aldatzea», erran du, irmo, Orreaga Oskotzek.

Gakoa da, Areka elkarteko kidearen hitzetan, Erorien Monumentua ez dela «memoriaren toki» bat: «Frankismoa goraipatzeko toki bat besterik ez da; alda dezatela benetako memoriaren tokien esanahia: badugu zer ikasi Ezkabako gotorlekuan, bai eta eskolapioen eskolan ere. Hor desagertu ziren nire aitatxi eta haren bi anaia; hor jendea torturatu zuten. Bilaka dezatela hori memoriaren toki».

AMAIA LERGA Affna elkarteko kidea

«Ez da erraza eraikina eraistea, borondate politikorik ez dagoelako»

Arekako kide Orreaga Oskotzekin bat egin du Affna Nafarroako Fusilatuen Senideen Elkarteko kide Amaia Lergak: «Memoriarako tokiak dira Ezkaba eta fusilatuak hartu zituzten hobiak; Erorien Monumentua ikur frankista huts bat da, biktimarioen omenezko eraikin bat».

Affnako kideentzat ere monumentua behera botatzea da lehenetsitako aukera. «Ez dugu uste erraza denik hori gertatzea, baina ez berez zaila delako eraikina eraistea, baizik eta ez dagoelako hori egiteko borondate politikorik», azaldu du Lergak.

Borondaterik eza hori abiapuntu hartuta, Affnako kideak nabarmendu du «ezinbertzekoa” dela auziaren inguruko eztabaida bultzatzea. «Ez bakarrik Iruñean, aferak herrialde osoari eragiten baitio. Kontuan hartu behar da memoriaren arloko elkarteon eta herritarren iritzia», erran du Lergak.

Gizartearen iritziaren gainetik, Legak garbi dauka Erorien Monumentua ez datorrela bat Memoria Historikoaren legearekin. Ondorioz, eraikinari buruzko erabakia Iruñeko Udalari dagokion arren, Nafarroako Gobernuak zer erran baduela erantsi du. «Guk laneak jarraituko dugu auzi hau behingoz konpon dezaten», nabarmendu du Affna elkarteko kideak.

JOSEBA ASIRON Iruñeko alkatea 2015-2019an «Agerikoa da Navarra Sumak gobernu akordio bat duela PSNrekin»

Navarra Sumaren jarrerak ez du harritu Iruñeko EH Bilduko egungo zinegotzi eta alkate ohi Joseba Asiron. PSNrenak, ordea, ezustean harrapatu duela onartu du. «Agerian gelditu da PSNk eta Navarra Sumak aurrekontuez harago doan gobernu akordio bat dutela», erran du.

Fusilatuen senideek eta memoriaren arloko gainerako elkarteek egindako presioak eragin du sozialistek atzera egin izana, Asironen ustez. Elkarteon lana nabarmendu du, hain zuzen, eta erantsi du erakundeek kontuan hartu behar dutela. Asironen ustez, bada garaia Erorien Monumentuaren auziari konponbidea emateko, eta konponbide horrek bi arlo ukitu behar dituela azaldu du: «Memoriarena eta hirigintzarena».

Aurreko legegintzaldian Iruñeko Udaleko alkate izan zen Asiron (2015-2019), eta bere agindupean egindako urratsak oroitu ditu oraingo EH Bilduko zinegotziak: «Lehenbizi, plazaren izena aldatu genuen, eta Askatasunaren enparantza da orain; Mola eta Sanjurjo ere hobitik atera genituen, modu eredugarri batean; nazioarteko ideia lehiaketa antolatu genuen, gainera, monumentuarekin zer egin erabakitzeko».

Lehiaketa horri segida eman diezaion eskatu dio Asironek oraingo udal gobernu taldeari, hain zuzen ere —Affnak eta Arekak ez dute begi onez ikusten; Arekak uste du lehiaketa horrek hirigintzaren auziari egiten diola so, bereziki; Affnak erran du, bertzalde, senideen iritzia kontuan hartu gabe egin zela—. «Aurkeztutako 48 proiektuetatik zazpi aukeratu zituzten adituek», dio Asironek; «bide egoki bat izan daiteke zazpi horietatik hiru aukeratzea eta horien inguruan galdetzea herritarrei». Udaleko indar guztien eta herritarren iritzia kontuan hartu behar dela berretsi du Iruñeko zinegotziak. «Eraikina botatzea eta deus ez egitea alde banatan jarrita, aukera asko dago erdian».

FERNAN MENDIOLA Memoriaren Bideak elkarteko kidea «Esku hartze artistiko eta arkitektoniko ausarta behar da»

Historialaria da Fernan Mendiola, eta Memoriaren Bideak elkarteko kide. Caidos Irauli ekimenean ere parte hartu izan du, eta, horren barruan egindako lanaren ondorioz, garbi erran du Erorien Monumentuak hirian duen «nagusitasuna» hutsean utzi behar dela, baina horrek ez duela erran nahi eraikina eraistea: «Eraikinaren eraldaketa sakona eskatu genuen ekimen horren bidez; errotikoa; esku hartze artistiko eta arkitektoniko ausarta behar da, gerraren eta diktaduraren balioei aurre egiteko».

Iruñeko Udalak egindako ideien lehiaketak ez zuen hori lortu. Hori erran du Mendiolak: «Aukeratutako proiektuek ez dute faxismoaren memoria kritikoa egiten».

Mendiola are kritikoago agertu da Iruñeko Udalaren oraingo urratsekin. Eraikina erakusketa areto bilakatzeko eta barruan ostatu bat egiteko asmoa salatu du, eta nabarmendu du saio bat izan dela Erorien Monumentua bere horretan uzteko. «Larria da hori».

PSNk bete duen rola «negargarritzat» jo du historialariak. «Hasieran Navarra Sumaren laguntzaile gisa agertu zen». Atzera egin izana azaltzeko «zenbait faktore» badirela uste du Mendiolak; memoriaren arloko elkarteen presioa izan da bat, haren ustez; bertze bat, berriz, Navarra Sumarekin bat egin izanak talka eragin izanen lukeela Nafarroako Gobernuak egun indarrean dituen politikekin.

«Eraikinak berak talka egiten du Memoria Historikoaren legearekin Nafarroan; hori bada arrazoi nahikoa Nafarroako Gobernuak auzian esku har dezan», erantsi du Memoriaren Bideak elkarteko historialariak.

Gobernuak esku hartu ez izanak, hain zuzen, «gabezia bat» uzten du agerian, Fernan Mendiolaren ustez. «Erorien monumentua da nabarmenenetako bat faxismoaren apologia egiten duten eraikinen artean. Auzi horri heltzeko garaia da, eta Nafarroako Gobernuak ezin du beste alde batera begiratu», azaldu du Memoriaren Bideak elkarteko kideak.

FERNANDO MIKELARENA Historialaria

«Ez da eztabaida seriorik egin eraikinari buruz, eta hori behar da»

Fernando Mikelarenak La (des)memoria de los vencedores liburua (Pamiela) aurkeztu zuen 2020ko urtarrilean. «Irabazleena da kontakizun hegemoniko», erran zuen orduan, eta hegemonia horren adibide aipatu zuen Iruñeko Erorien Monumentua: «Bada garaia dauden tabuak gainditzeko eta ausardiaz jokatzeko. Eraikina eraitsi beharko lukete», erran zuen.

Iritzi horri eutsi dio historialariak. Aukerarik «egokiena» Erorien Monumentua behera botatzea litzatekeela erran du. «Ezin bada bota, alda dezatela guztiz eraikinaren esanahia”, erantsi du. Aukera hori ere ez dela erraza garbi du Mikelarenak, uste duelako eraikinaren esanahia guztiz aldatzeko ez dela nahikoa biktimak aipatzea: «Biktimarioak ere aipatu behar dira; ezin dugu ahaztu frankismoaren biktimak umiliatzeko eraikina dela Erorien Monumentua».

Iruñeko Udalak azken urteotan egindako urratsei buruz kritiko da Mikelarena. Aurreko legegintzaldian egindako ideien lehiaketa ere ez du egokitzat jo, eta, funtsean, monumentuaren etorkizunari buruzko «eztabaida serio bat» falta dela nabarmendu du. «Ez da horrelakorik egin; jendeari ez zaio ongi azaldu Erorien Monumentua zer den».

Hori eskatu du Mikelarenak, hain zuzen, auzia behingoz konpontzeko behar den eztabaida egin dezala Iruñeko Udalak.


Summary: "Preso politikoak" askatzeko eskatu du Txileko Biltzar Konstituziogileak. Indultu legea bizkortzeko eskatu diote Sebastian Piñerearen gobernuari.

Txileko Biltzar Konstituziogileak adierazpen batean 2019ko urriaz geroztik izan diren protestatan atxilotu eta espetxean dauden "preso politikoak" askatzeko eskatu du adierazpen batean. Horrez gain, maputxeen kasuan, 2001. urteaz geroztik atxilotutakoak askatzeko ere eskatu dute, eta maputxeen lurraldeak desmilitarizatzeko. Adierazpenean argudiatu dute prozesu historikoa ondo burutu dadin oinarrizkoa dela eratuta dauden botereek bidea erraztea, "demokrazia eta berdintasun bermeak emanez".

Fronte Zabalak, Kolektibo Sozialistak eta Alderdi Komunistak aurkeztu dute adierazpena eta 105 boto jaso ditu alde, 43 kontra eta hamar abstentzio (Biltzar Konstituziogilean botoen bi heren behar dira puntuak onar daitezen). Bigarren bozketan onartu da; lehenengoan hainbat taldek aurkeztuko dute eurena, eta gehiengorik ez denez izan, boto gehien jaso dituen adierazpenaren alde egin dute denek bigarrenean. Maiatzean egin zen Biltzar Konstituziogilea eratzeko bozak, eta eskuina ez da edozein puntu atzera botatzeko behar lukeen heren horretara iristen.

Adierazpenean Biltzarrak aitortu du 2019ko protestatan atxilotu dituztenen parte hartzea erabakigarria izan dela aldaketa prozesua abiatzeko. Estatuak hamarnaka lagun hil dituela dio, eta giza eskubideen hainbat urraketa izan direla. Atxilotuak milaka direla azpimarratu du, eta legez kanpoko atxiloketak ere izan direla. Biltzar Konstituziogileak argi uzten du ez dela bere eskumena atxilotuak askatzea, baina ezin duela gertatutakoaren aurrean isilik geratu gaineratzen du, bere zereginaren kontrakoak direlako horiek guztiak. Are gehiago, indultuak eskatzea bere erantzukizun politikoa dela gaineratu du.

Guzti horren ondorioz, senatuari indultu legea tramitatzeko eskatu dio Biltzar Konstituziogileak, eta gobernuari presaz jarduteko. Gainera, Lanaren Nazioarteko Erakundearen eta Nazio Batasunen Erakundearen herri indigenei buruzko araudia bere egiteko eskatzen du, batik bat, eskubide politiko eta kulturalei eta lurralde eskubideei dagokienez. Bozketa amaitu ondoren, hautetsiak kalera atera dira, eta pozik agertu dira lortutakoagatik.

Atxilotuen senideen elkarteak ere pozik agertu dira. Veronica Verdugok eskerrak eman dizkie txiletarrei eta iragarri du euren senideak lehenago edo beranduago utziko dituztela aske. "Gertakizun historiko bat da hau. Gaur irabazi egin dugu, senideek irabazi dugu, herriak irabazi du, gure eskaerak bete egin dira eta frogatu dugu lortuko dugula hainbeste desiratu dugun konstituziola". Juan Francisco Galli Txileko Barne idazkariordeak, berriz, esan du "saltokiak arpilatu" zituztenak ez direla preso politikoak: "Zigorrik gabe utzi behar al ditugu burdindegi batean sartu eta hango langileak jo zituztenak? Koktel molotov-ak botatzen dituztenak eta saltokiak arpiliatzen dituztenak ez dira preso politikoak".

Piñeraren gobernua, trabak jartzen

Igandean osatu zen Biltzarra, eta Elisa Loncon hizkuntzalari maputxea presidente hautatu ostean, aste honetan abiatu du Konstituzio berri bat idazteko prozesua. Bederatzi hilabete eta hiru hilabeteko luzapen bat dituzte horretarako 155. konstituziogileek. Sebastian Piñera buru duen gobernua, baina, bidea trabatu nahian ari da. Eskuina hasieratik izan da prozesu konstituziogilearen kontrakoa, eta hala jardun da Piñera aste honetan ere. Lehenik esan zuen ez zegoela osasun baldintza nahikorik konstituziogileak elkartzeko; horri erantzunez Txileko hainbat unibertsitateetako errektoreek euren azpiegiturak eskaina zituzten hautetsiak bildu ahal izan zitezen. Azkenean 1876tik 1973ra Kongresua izan zen eraikinean elkartu dira.

Azkenetan da Piñeraren Gobernua, eta luze ari zaio egiten legegintzaldia. Munduan herritarren artean babes gutxien duen gobernua da Txilekoa. OCDEren arabera: iaz soilik herritarren %15aren konfiantza zuen; 2007koan, %43. Udazkenean amaituko du agintaldia Piñerak, eta haugai izan nahi dutenak kanpaina betean ari dira. Uztailaren 18an egingo dituzte primarioak.

Gu Aurrera Txileren Alde eskuineko koalizioak lau hautagai aurkeztuko ditu primarioetara: Joaquin Lavin (UDI), Ignacio Briones (Evopoli), Sebastian Sichel (independentea) eta Mario Desbordes (Berritze Nazionala). Onartu Duintasuna ezkerreko koalizioak, berriz, bi hautagaien artean aukeratuko du: Gabriel Boric Konbergentzia Sozialeko hautagaia eta Daniel Jadue Alderdi Komunistakoa.

Alderdi Sozialista bere baitan hartzen duen koalizioak, Batasun Konstituziogileak, ez du primariorik egingo. Alderdi Sozialista Paula Narvaez aurkeztuko du koalizioko hautagai izateko, eta Alderdi Erradikalak, Carlos Maldonado.


Summary: 13/13 auzia «denboraz eta lekuz kanpo» dagoela adierazi dute EAJk, EH Bilduk eta Elkarrekin Podemos-IUk. Hiru talde parlamentarioek azaldu dute «beti» egon direla «salbuespenezko legediaren aurka», eta berretsi dute «oso larria» dela «13/13 sumarioa bezalako epaiketekin jarraitzea».

Datorren astelehenetik aurrera, Espainiako Auzitegi Nazionalak zortzi euskal herritar epaituko ditu, ETArekin lotura izan zutelakoan eta 2010ean egindako polizia operazio batean oinarrituta. Arantza Zulueta, Iker Sarriegi, Jon Enparantza, Julen Zelarain, Naia Zuriarrain, Saioa Agirre Arauko, Nerea Redondo Otamendi eta Juan Maria Jauregi dira auzipetuak; orotara, 77 espetxe urte eskatzen dizkiete.

Horren aurrean, EAJko, EH Bilduko eta Elkarrekin Podemos-IUko Eusko Legebiltzarreko talde parlamentarioek adierazpen bat adostu dute. Horretan, «estatuko sektore batzuek bultzatzen duten estrategia politiko-judiziala» salatu dute: «Gure herrian irekitako denbora berriaren ostean, sektore hauek jarduera honekin jarraitzen dute, 'dena ETA da' printzipio salatzailea oinarri hartuta». Gaineratu dute 13/13 auzia «denboraz eta lekuz kanpo» dagoela: «Gure herrian bizikidetza demokratikoa eraikitzeko kontrako norabidean doa».

Hiru talde parlamentarioek azaldu dute «beti» egon direla «salbuespenezko legediaren aurka», eta berretsi dute «oso larria» dela «13/13 sumarioa bezalako epaiketekin jarraitzea». Era berean, «konpromisoa» agertu dute «guztion artean eraikitzeko bake eta bizikidetzan oinarritutako etorkizuna, euskal gizarteak eskatzen duen norabidean aurrera egitea oztopatzen diguten iraganeko estrategiak, jarrerak eta jokabideak alboratuz».

Epaiketa hasi baino lehen, azken mobilizazio eta manifestazioak egingo dituzte asteburu honetan. Donostian eta Bilbon egingo dituzte, larunbatean, eta eguerdian izango dira biak, 12:00etan: Saguesetik irtengo da lehena, eta Jesusen Bihotza plazatik bigarrena.

Atzo, sumarioaren inguruko mahai inguru bat egin zuten Bilbon, eta akusatuek adierazi zuten auzia «torturak pozoituta» dagoela hastapenetatik. Hain zuzen, Guardia Zibilaren esku zegoela bizitakoa kontatu du Nahia Zuriarrain auzipetuak.


Summary: “Elkargoak ikusi behar du lurrekin zer gogo duen”. Lurzaindiak, ELBrekin, 3,2 milioi euroan saldu nahi den etxalde bateko laborantza lurrak salbatzeko okupazioa hasi zuen ekainaren 23an, Arbonan. Euskal Elkargoa nahi izan du akuilatu, baita parlamentariak ere.

Ekainaren 23an hasi ziren Lurzaindia eta ELB laborari sindikatua Arbonako Berruetako bideko etxaldeko lurrak okupatzen, laborantza lur horiekin egin espekulazioa salatzeko eta geldiarazteko. Pertsona dirudun batek, egoitzak eta hamabost hektarea laborantza lur 3,2 milioi euroan erostea adostua zuen jabearekin. Dominique Ameztoi Lurzaindiako laborari erretretatua (Ortzaize, 1953) lehen egunetik ibili da okupazioaren segitzen. Okupazio horrekin, zinezko laborantzatik ihes joaten diren lurren etengabeko galtzea geldiarazteko tirrinta nahi izan du jo lurraren herritar aurrezkiak. Atzo, okupatutako lurra lantzen hasi ziren ELB eta Lurzaindia.

Zerk ekarri zaituzte Arbonako lur horren okupatzerat?

Zerk deliberarazi gaituen? Anitz kasu badela hola, non laborantza lurrak saltzen diren etxe edo egoitza batekin. Anitz aldiz lur horiek abusagailu gisa erosten dituzte: etxe ondoan deskantsu egiteko, auzorik ez ukaiteko, eta istorio. Hola, laborantzak galtzen du anitz lur. Anitzetan kario saltzen dira, ardurenean dirua dutenei; bizia ez dutenak horretarik egin behar. Nonbait, Lurzaindiak ez zuen bere lana egiten ahal hor. Zati baten [laborantza lurrak] lehentasunez erosteko galdea egiten genuen, baina ilusio bat da, azkenean, saltzaileak eta erostunak onartu behar baitute. Beti eza ukaiten genuen eta anitz-anitz eremu galtzen genituen.

Ekintza batez behar zen markatu?

Bertze huts handi bat sendi genuen Ipar Euskal Herrian: ohartu gara Euskal Hirigune Elkargoak ez zuela laborantzako lurren gainean lan berezirik batere egiten. Lurzaindiarekin bakarrak ginen lur begiratze lanean ari ginenak. Sentitzen genuen, ondoan, SAFER [Lur Antolaketa eta Baserrialdeko Egituraketa Sozietatea] gu bezainbat jenatua zela horretaz, zerbait egin nahiz, ikusten baitute haiek ere problema badela. Haiek ere entseatuak ziren Euskal Elkargoarekin zerbaiten egitea, baina ez zen deus ere mugitzen. Biziki lur ederrak baitira hor [Arbonako Berruetako bidean], nahi genuen parte bat bederen salbatu. Okupazio hori egin dugu lehentasunez erosteko ahala onartarazteko.

Eta Euskal Elkargoa lot dadin lurraren gaiari?

Segidan galdegin dugu auzapezen sustengua, eta 24 oren barne 80 auzapezek egin dute. Elkargoaren aitzinera joan gara horrekin eta erantzun baikorra ukan dugu, Jean-Rene Etxegarai jin baita Arbonarat, sustenguaren ematera eta hitz ematera lan bat hasiko zutela buruilean. SAFER, Lurren Tokiko Erakunde Publikoa, laborari sindikatuak bilduko zituztela elkarrekin ikusteko zer egiten ahal den.

Zer egiten ahal luke Euskal Elkargoak?

Etxalde bat salgai ikusten delarik, nehork ez du ahalik lurren erresalbu baten egiteko, gazteendako behar-ordua jiten delarik eskaintza bat izateko. Horiek sosari lotuak dira eta Lurzaindiaren ahalak mugatuak dira. Elkargoak ikusi behar du zenbat sos ezarri nahi duen horretako, zer gogo duen; menturaz ez da ohartzen guk ikusten ditugun salmenta guziei. Anitz eremuk laborantzako erabilpena galtzen dute zenbait urteren buruan eta SAFER-ak ez du lehentasunez erosteko ahalik ere. Hautetsiak behar ditugu ohartarazi horri.

Arbonakoa erosi nahi duenarekin mintzatu zineten hastapen hartan.

Kontaktu batzuk ukan genituen, baina arrunt bertze mundu batean bizi dira; dirudun mundu batean. Ikusi dugu arranjamendu bat egiten badugu urrunetik jin behar duela. Ez dira ohartzen ez dutela legitimitaterik. Emazte horrek baditu 76 urte, ez da laboraria, erosi nahi du hori plazerarendako; lasterketa zaldiak baditu. Ez dira ohartzen prezio mailan zer ondorio duen; dirua badute eta arrunt bertze mundu batean bizi dira.

Laborari gazteendako badea lur beharra itsasalde hurbil horretan?

Bai, bada. Arrapitzeko sarean laborantza ikastarotan dabiltzanak badira. Ez dira oraino prest, baina prest izanen direlarik, lurrik ez bada berdin asto izanen dira. Hartako erresalbuak egin behar lirateke; jende horiek formazioa bururatzen dutelarik, gizarteak behar du kapable izan laneko lekua eskaintzeko.

Ez ote da legea aldatu behar laborantza lurren zinez gerizatzeko?

Bai. Horretan ari gara. Bazen lurren gaineko lege bat pasatu beharra zena legebiltzarrean; Hautes Pyrenees [Okzitania] aldeko [Jean-Bernard] Sempastous diputatua [Errepublika Martxan alderdia] ari zen horretan, [Emmanuel] Macronek hitzemana baitzuen, baina iduriz ez da eginen. SAFER-arekin ere bazituen harremanak gizon horrek. Arbonan izan da joan den egunean gurekin mintzatzen eta hemengo diputatuak ere jinaraziak genituen. Denekin aipatu dugu lege mailan den hutsune hori. Sempastous horrek hitzeman digu jinen zela gurekin eta SAFER-arekin mintzatzerat uztailaren 22an. Bada nahikari bat hor, senatari eta diputatuen artean lege hori aldatzeko. Horiek denak ekintza horren [okupazioa] emaitza baikorrak dira.

Zein lirateke lege berri batean ezartzeko baitezpadako neurriak?

Lurren gaineko lehentasunez erosteko ahalmena posible izatea. Arbonako kasuan, konparazione, etxea ez da lehentasunez erosten ahal galdua duelakoz laborantza ezaugarria. Etxalde bat da, halere, baina nehork ez duenez laborantzarako baliatzen egoitza [erakundeetan] nehork ez dezake lehentasunez eros. Ez du nehork prezioa jautsarazten ahal ere: herriko etxeak egiten ahal du eremu eraikigarrietan, baina hor ez du fitsik egiten ahal laborantza lurra delako. Eta SAFER-ak berdin egoitzarekin; laborantzarako ezaugarria galdua duelakoz etxeak. Behar dugu definitu zuzen zer galdegin behar dugun.

Ipar Euskal Herri mailan nolakoa litzateke antolakuntza hobea?

[Erakundeek] Aldi oro lehentasunez erostea galdegitea eta lurren aurrezki egitura handi bat. Gu [Lurzaindia] hala gara nolabait, baina handiagoa behar litzateke. Lurren erosteko eta begiratzeko ahalekin. Bestenaz, beti handitzeari joanen dira lurrak, itsusienak sasituko dira… Egitura azkar bat behar da Lurzaindiaren lana egiten duena. Izan daiteke Lurzaindia bera, baina behar zaizkio ahalak eman. Jada, nahikaria baldin bada, egiten ahal da anitz gauza; momentuan falta dena nahikaria da. Iduri luke ari dela zerbait sortzen, baina ageriko.


Kirolerako oztopoak, bistara

Summary: Kirolerako oztopoak, bistara. Gipuzkoako Kirol Egokituen Federazioak hamar barrera identifikatu ditu, eta dekalogo batean jaso ditu. Herritarrei eskatu die ikusten dituzten oztopoen eta hobekuntzen berri emateko, eta 'Kirolbarrerak.eus' ataria prestatu du ekarpen horiek guztiak biltzeko.

Gipuzkoako Kirol Egokituen Federazioak #kirolbarrerak izeneko sentsibilizazio kanpaina jarri du martxan. Kirola egin nahi duten pertsonek izaten dituzten oztopoak desagerraraztea da helburua. Webgune bat sortu du —Kirolabarrerak.eus—, eta herritarrei eskatu die barrerak kendu dituzten espazioen nahiz oraindik hobekuntzak behar dituzten espazioen berri emateko haren bidez, gizarte inklusiboago bat lortu ahal izateko.

Hamar barrera identifikatu ditu federazioak, eta haietako bakoitzaren deskribapen labur bat ere jaso du dekalogo batean. Blanca Aranguren federazioko lehendakariaren esanetan, barrerak esanda, gurpildun aulkia eta koskak etorri ohi dira burura, lehenik eta behin. «Barrera fisikoak, noski, badaude, baina badaude bestelako barrerak ere: mentalak, prestakuntzari lotutakoak, babes faltarenak…».

Adibide bat emateko eskatuta, guztiak ere garrantzitsuak direla azpimarratu ostean, langileen prestakuntzarena aipatu du. «Demagun desgaitasunen bat duen norbait joaten dela kiroldegira. Desgaitasuna agerikoa bada, laguntzeko jarrera izan ohi dute langileek, baina, desgaitasuna ez bada hain agerikoa —buruko gaixotasunen kasuan, adibidez—, portaera oker baten moduan interpreta dezakete kiroldegiko langileek, eta pertsona horiekiko jarrera ez da berbera izaten».

Prestatu duten dekalogoa hamar barreratara mugatu duten arren, oztopoak «askoz gehiago» direla nabarmendu du Arangurenek. Dena den, uste du azken urteetan, «pixkanaka bada ere», kirol egokituak aurrera egin duela etengabe. Hiru lan ildo nagusi dituzte federazioan: guztiek izatea kirola egiteko aukera, emakumeen presentzia sustatzea kirolean, eta jendearen ikuspegia zabaltzea, «desgaitasun mota asko baitaude».

Eskaintza zabala

Arangureni bereziki pozgarria iruditzen zaio kirol egokituak gaur egun eskaintzen duen aukera sorta: atletismoa indar handia hartzen ari dela dio, futbolean ere plan pilotu bat prestatzen ari dira Gipuzkoako Futbol Federazioarekin batera, eta eskrima, saskibaloia, eslaloma eta beste hainbat kirol egiteko aukera ere badago. «Horiez gain, desgaitasunen bat dutenentzat bakarrik diren kirolak ere baditugu; adibidez, boccia». 25 kirol elkarte daude federaziora atxikita, seiehun kirolarik dute lizentzia edo aisialdi txartela, eta kalkulatzen dute federazioak ematen dituen zerbitzuek 15.000 lagunengan dutela eragina.

Sentsibilizazio kanpainaren barruan, kamisetak, motxilak, txapak eta abar aterako dituzte udan, eta, irailetik aurrera, Prest gaude erakusketa ibiltaria izango da zenbait herritan. Urritik aurrera, prestakuntza tailerrak emateko asmoa ere badu federazioak.


Zentsura salaketa, Zornotzan

Summary: Zentsura salaketa, Zornotzan. Martzel Do Nascimiento grafitigile zornotzarrak eta hainbat eragilek salatu dute udalaren jokabidea, artistak 2012az geroztik margotutako irudiak ezabatu dituelako.

Zornotzako Kaitana plazako eraikin baten behealdean, horma gris batean, irudi bat margotzen ari zen Martzel Do Nascimiento Martz artista, Udal Hirigintza Batzordeko hautetsi batek gehiago ez pintatzeko esan zionean. Hala salatu du Martzek. Begi biziak zituen emakume baten aurpegia pintatu zuen. Hiru egunera, berriz, udalak margolana ezabatu zuen.

Haren ondoren, Sabino Arana kalean tximu bat beste bati arkakusoak kentzen ari zela erakusten zuen irudia ezabatu zioten. 2016an margotutakoa zen hura, eta, besteek bezala, Martzen sinadura zuen. Sinadura hori bera zuten hainbat horma-irudik janzten zituzten herriko kaleak 2012an artistak espazioak margotzeari ekin zionetik. Duela zenbait hilabete Zornotzako Udala margolan horiek ezabatzen hasi zen, ordea. Ez hori bakarrik: 2.000 euroko isuna ere jarri dio. Martzek «jazarpen eta zentsura moduan» interpretatu du gertatutakoa. Herriko hainbat eragilek babesa agertu diote.

2019ko udan hasi zen grafitigileak jazarpen gisa deskribatu duen prozesua. «Kalean nengoen margotzen, beste batzuetan egin dudan bezala». Eraikin pribatu baten horma pintatzen ari zen. «Bertan bizi ziren eta bertatik pasatu ziren bizilagunen aldetik erantzun positiboa izan nuen. Normalean, horrela izaten da. Bat-batean, margotzeari uzteko esan zidan gizon bat agertu zen». Bertako bizilaguna ote zen galdetu zion artistak. «Ezetz esan zidan, Zornotzako Hirigintza zinegotzia zela. Erantzun nion bera ez zelan inor han margotu ala ez esateko. Mehatxu egin zidan. Nik ez nion egin kasurik».

Handik aurrera, apurka ikusi zuen bere horma-irudiak ezabatzen hasi zirela. «Zornotzan 2013tik zeudenak ezabatzen hasi ziren, baina nireak bakarrik. Bien bitartean, kalean esbastikak, mezu matxistak zituzten pintaketak eta bestelakoak ezabatu barik ikusten genituen», adierazi du Martzek, eta, egoera horretan, kalean margotzen jarraitu zuen.

Iazko udan iritsi zitzaion hurrengo ezustekoa. «Udalak zigor espediente administratiboa ireki zidan, eta 2.300 euroko isuna ezarri». Isunak bi atal zituen. Batetik, artistak azaldu duenez, bere hamar horma-irudi aukeratu zituzten, eta horietako bakoitzarengatik 30 euroko isuna jarri zioten. «30 euro bider 10 lan, 300 euro. Obrak ezabatzeko lanen kostua ere nire gain jarri zuten: 2.000 eurokoa. Guztira, 2.300 euroko isuna ezarri zidaten».

Ez du ordainduko

Isuna ez ordaintzearen aldeko hautua egin du Martzek, eta helegiteak jarri ditu. Joan den apirilean Bizkaiko Foru Aldundiak enbargo agindua helarazi zion. Joan den astean, berriz, udalak jakinarazi zion isuneko 300 euro barkatu dizkiola. 2.000 eurokoa du orain zigorra. Kopuru horren kontra ere errekurtsoa jarriko du.

Artistak adierazi du ez dela egon bizilagunen salaketarik ez antzekorik horma-irudiak ezabatzeko eskatzeko. «Herritarren jarduna debekatzea, erreprimitzea, gustatzen zaie batzuei. Errepresioaren aldeko jarrera dute, zigortzearena».

Minduta mintzatu da artista: «Kaleko margolaria naiz ni. Ez diot inori errespetua galdu inoiz; ez dut egin inoren erretraturik, ez dut idatzi irainik. Kontuan hartzen dut norbaiti nire margolanak ez bazaizkio gustatzen, eta ezabatu ere egin izan ditut horrelakoetan, nik neuk. Normal ikusten dut. Baina jabea ados badago, zergatik sartu behar da udala ezabatzen eta niri isuna jarri?».

Udalak lan oro kontrolpean izan nahi duela uste du artistak. «Esan zidaten margotzen den guztiak euren filtroa pasatu behar duela, eta zirriborro bat aurkeztu behar dela. Nik hor ez dut ikusten askatasunik». Babes falta ere deitoratu du Martzek. «Gazteak sortzen ikusten gaituztenean, moztu egiten digute bidea. Babesa eman beharrean, segituan mozten digute bidea».

Babesa

Do Nascimientok gertatutakoa salatzeko agerraldia egin zuen joan den astean Zornotzan —mural bat ere egin du—, babesa adierazi zioten hainbat kulturgile eta kaleko artistarekin batera. «Niri zigorra kentzeko eskatu genuen, baina baita kaleko kultura defendatzeko ere. Gainera, artearen adierazpen askatasuna eskatu dugu». Herriko hainbat eragile ere bide beretik mintzatu dira, eta manifestu bat sinatu dute. «Martzel grafitigile gazteak jaso duen erasoa ez da eraso indibidual bat soilik. Eraso kolektibo gisa ikusten dugu, udal honen jarrera orokorraren erakusle baita. Zornotzan arazo handi bat daukagu herri mugimenduaren adierazpen askatasunarekin», esan dute manifestuan. Besteak beste, herriko gaztetxeak, Ernaik, elkartasun sareak edota talde feministak sinatu dute.

Artistak berak salatu du udala 1990eko hamarkadako ordenantza batean oinarritu dela berari isuna jartzeko. «Pintaketa esplizituki politikoak direnen aurkako ordenantza da. Nik ez dut egiten halakorik», esan du. Bizkaiko Hitza-k Zornotzako Udalari galdetu dio gertatutakoari buruz, baina ez du jaso erantzunik.


Summary: Petronorreko langileek greba egingo dute igandean. Sindikatuek salatu dute langile batzuk aldi baterako erregulazioan dauden bitartean beste batzuk aparteko ordu asko egiten ari direla

Ez da giro Petronorren, eta ez dirudi hurrengo egunetan baretuko denik. Muskizko (Bizkaia) plantako langileek greba deialdia egin dute iganderako, Petronor arraun bandera jokatuko den egunean. Langile batzordeak hilabeteak daramatza enpresak maiatzaren 3an onartu zuen aldi baterako erregulazioaren aurka mobilizatzen, eta orain berriz ere joko du lanuzteetara. Salatu du langile batzuk erregulazioaren eraginez etxean dauden bitartean –354, lantalde osoaren heren bat– beste batzuk aparteko ordu asko egiten ari direla. Batzordearen kalkuluen arabera, maiatzean 11.500 aparteko lan ordu egin ziren, eta, hala ere, hainbat lan egiteko gelditu ziren.

Petronorreko langile batzordearen ustez, enpresak onartua duen aldi baterako erregulazioak ez du zentzurik, eta bertan behera utz dezala eskatu diote zuzendaritzari. Salatzen dutenez, mantenu lan asko pilatzen ari dira. Besteak beste, erregulazioaren erruz, findegiko ekoizpen unitate batzuk zaintzarik gabe daude, eta segurtasun ikuskapen batzuk atzeratzen ari dira. Egoera hori «oso larria» dela uste dute, eta lan ikuskaritzari jakinarazi diote.

Egoera ikusita, langileen ustez, erregulazioaren atzean erabaki politikoak daude, lan baldintzak prekarizatzea bilatzen dutenak, eta horregatik egin dute greba deialdia iganderako. Enpresaren ikuskera, baina, oso ezberdina da, eta ostegunean publiko eginiko ohar batean esan zuen gaur-gaurkoz «ezinezkoa» dela erregulazioa noiz bukatuko duen zehaztea. Abenduaren 31ra arteko baimena eskatua du, baina erregaien merkatua «aurrekora» itzuli arte luzatuko dute. Enpresaren arabera, findegia bere ahalaren %60an ari da lanean.

Petronorreko langileek ekainaren erdialdera egin zuten azken grebaldia, eta istiluak egon ziren findegiko atean. Ertzaintza oldartu egin zitzaien, eta langile bat atxilotu zuen.


Summary: Beste 978 COVID-19 kasu izan dira Hegoaldean. Ostegunean egindako testen %8,7k eman dute positibo. 30 lagun erietxeratu dituzte gaitzarekin.

Hego Euskal Herriko kutsatuen kurba koska bat gorago da, berriz ere. Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako informazioaren arabera, atzo 11.259 test egin ziren COVID-19a atzemateko, eta horien %8,7 izan ziren positiboak: 978, alegia. Hain justu, apirilaren 29tik erregistratu den kutsatu kopururik handiena da hori. Egunek aurrera egin ahala, gero eta harrotuago da gaitza. Zehazki, Bizkaian 314 kasu izan dira; Nafarroan, 275; Gipuzkoan, 216, eta Araban, berriz, 92.

Kutsatzeei buruzko datuak aski ilunak izanik ere, Hegoaldeko osasun sistemek emandako datuek erakusten dute ospitaleen okupazioak egonkor segitzen duela oraindik ere. Osakidetzak eta Osasunbideak jakinarazi dutenez, atzo 30 pertsona ospitaleratu zituzten gaitzarekin eri, eta, horiek aintzat harturik, guztira 121 paziente dira Hego Euskal Herriko zentroetan sartuta. Horietako 38 ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan dira, larri. Bezperako datuen aldean, gorakada izan da unitate horietan, aurreko egunean 34 baitziren erietxeraturik.


Gizartea eraldatu nahi duen kluba

Summary: Gizartea eraldatu nahi duen kluba. Union Tutera sortu dute, euskara eta kirola tresna gisa hartuta, herritarrengan eragiteko asmoz. Berdintasunaren eta zapalkuntzarik ezaren bidean urratsak egin nahi dituzte; hasteko, futbol talde bat jarriko dute martxan.

Euskara, kirola eta gizartea eraldatzeko gogoa. Hiru osagai nagusi horiek ditu Tuteran martxan jarri berri duten proiektuak: Union Tutera kluba sortu dute. Hasteko, futbol talde bat osatu, eta finantzaketa kolektiboa abiatu dute egitasmo hori diruz hornitzeko, Itsulapikoa.eus plataforman. «Kirola bilakatu nahi dugu gizartean eragiteko tresna, eta euskaraz egin nahi dugu», azaldu du Union Tutera klubeko kide Beñat Jusuek.

Union Tuterako kideek joan den larunbatean egin zuten jendaurreko lehendabiziko agerraldia. Proiektua, halere, duela bi urte inguru hasi zen mamitzen. Errigorak 2019ko urrian sortutako Agerraldia elkartearen babespean garatu dute. Agerraldiaren helburua da Nafarroa erdialdean eta hegoaldean euskara ezagutzeko eta erabiltzeko aukerak sortzea eta hizkuntzaren aldeko jarrera indartzea. «Tuterako gazteak gogoz dira euskaldunen saretzean parte hartzeko, eta erraza izan da haien eta gure arteko elkarlana», erran du Errigorako Peru Aranburuk, Union Tutera proiektu sortu berriari buruz.

Tuterako zenbait gazteren esperientzia izan da Union Tutera proiektuaren oinarri. «Batzuk ohartu ginen kirolaren esparruan falta genuela beste batzuek beren hiriko edo auzoko taldearekiko zuten harrotasun edo batasun sentimendu hori», kontatu du Jusuek.

Ordezkatuko zituen kluba sortzeko ideia mamitzen hasi ziren gazteok, ondorioz. «Hiru pertsona ginen hasieran; hamar, gero; 50 inguru gara orain proiektuaren inguruan». Pertsona horiek «interes ezberdinak» dituzte; kirolaren esparruak ukitzen ditu zenbait, batez ere; bertze batzuek, berriz, egitasmoaren arlo sozialean eragin nahi dute, nagusiki. «Kontua da bat egin dugula denok, euskara eta kirola tresna eta zubi gisa baliatuz, gizartean lan bat egiteko», zehaztu du Jusuek.

Berdintasunaren eta aniztasunaren alde egin nahi dute lan, bertzeak bertze, errespetuaren, eta inklusioaren bidetik, eta hizkuntza hartuta ardatz gisa. «Hitzetatik ekintzetara egin nahi dugu jauzi». Agerraldiaren babesa jaso dute horretarako, eta Erriberako AEKrekin jada egin dute akordioa futbol taldeko kideek euskara eskolak hartzeko.

Autokritika eta pedagogia

Gizartean zer toki betetzen duten ere garbi dute Union Tutera proiektua sustatu dutenek. «Martxan jarri dugun futbol taldea, adibidez, zenbait gizon txurik osatzen dute; garbi dugu hori». Autokritikarako espazioa badutela azaldu du Jusuek, eta egin nahi duten pedagogia lana haiek ere behar dutela erantsi du.

Finean, Erribera den bezala ezagutzeko beharra jarri dute Union Tutera klubeko kideek erdigunean. «Erribera askotarikoa da, eta euskal kulturara batu nahi ditugu oraindik ezagutzen ez duten herritarrak». Aldi berean, euskal kulturatik Erriberan bizi diren gainerakoak ezagutzeko urratsa ezinbertzekotzat jo dute klubeko kideek. «Migratzaileak, pertsona arrazializatuak…; herritar guztiak erakarri nahi ditugu». Helburua da proiektua elkarrekin garatzea.

Ez da lan erraza. Horixe nabarmendu du Beñat Jusuek. Futbolaren esparrutik hasi dira, kirol horrek zale anitz badituelako, baina emakumezkoen talde bat sortzeko «zailtasun anitz» izan dute Union Tuterako kideek. Ez dute etsi nahi, halere. “Ahalik eta jende gehien erakarri nahi dugu, eta ahalik eta kirol gehien landu», erran du Jusuek.

Jada martxan diren bertze kirol klub batzuekin elkarlanean aritzeko aukera ez dute baztertzen. Betiere, Union Tuteraren oinarrian dauden balioak ahaztu gabe. Izan ere, kirol arlotik kanpo ere, elkarlana sustatzea dute xede proiektuko bultzatzaileek. «Gizarte eragile guztiekin egin nahi dugu bat, elkarrekin egin ditzakegun urratsak aztertzeko».


Summary: Artechek Turkiako Esitas enpresa erosi du. Burtsara ateratzean lortutako diruarekin ordainduko du erosketa, eta «lehen urratsa da» hedapen prozesuan.

Duela hilabete baino gutxiago burtsara atera zen Arteche, bere hedapena finantzatzeko kapitalaren bila. Ez du asko itxaron lehen erosketa egiteko: gaur jakinarazi duenez. Turkiako Esitas (Elektrik Sarrayi ve Ticaret Anomin Sirketi) enpresa erosi du. Tentsio txikiko eta erdiko transformagailuak egiten ditu Esitasek 1984. urteaz geroztik, 350 langile baino gehiago ditu, eta bi ekoizpen planta: bata Istanbulen eta bestea Jakartan (Indonesia). Iaz 11 milioi euroren salmentak egin zituen, eta bi milioi euroren irabazi operatibo bat izan zuen. «Enpresa sendoa da, eta marka ezaguna bere merkatuetan», Artechek nabarmendu duenez.

Artechek transformagailu eta gailu elektrikoak ekoizten ditu, eta iaz 265 milioi euroko fakturazioa lortu zuen. 2.000 langile ditu munduan dituen 11 plantetan, eta horietatik 600ek Mungiako eta Gasteizko lantegietan dihardute. Artechek 170 herrialdetan saltzen ditu bere produktuak, baina fakturazioaren %35 AEBetan eta Mexikon lortzen du, eta merkatu horietan sendotu nahi du. Burtsara irten ondoren, Artetxe familiak akzioen erdiari eutsi dio —lehen %66 zituen—, eta beste bi akziodun handi ditu: Damaso Casado enpresaria (%24), eta Eusko Jaurlaritza (%7).

Erosketak lehia agintarien babesa jasoz gero, Artechek sarbide handiagoa izango du Asiako merkatuetan, eta liderra izango da neurketen atalean. Haren merkatuak eta bereak osagarriak direla ziurtatu du Bizkaiko konpainiak, eta sinergia batzuk lortuko dituela.

Artechek iradoki du erosketekin jarraitu egingo duela —«lehen urratsa da hazkundearen bidean»—, eta Asia duela begiz jota. Erosketak «negozioaren epe luzeko jasangarritasuna bermatzeko formula da».


Summary: Gutxienez 52 lagun hil dira Bangladeshen, fabrika batek su hartu ostean. Poliziaren arabera, 250 lagun inguru ari ziren lanean sutea piztu zen unean. Suhiltzaileek gau osoa behar izan dute hura itzaltzeko.

Dacca hiriburutik gertu dagoen elikagai fabrika batek su hartu du, eta gutxienez 52 lagun hil, eta beste 25 zauritu dira. Sua atzo arratsaldean piztu zen sei solairuko eraikinean, eta suhiltzaileek gau osoa behar izan dute hura itzaltzeko.

Erreskate lanetan ari dira, baina ez dute desagertu kopuruaren inguruko informaziorik, Narayanganjko Suhiltzaileen Zerbitzuko zuzendariaren alboko Abdullak Arefinek jakinarazi duenez; ez dago sutea piztu zen unean lanean ari ziren langileen erregistrorik. Poliziaren bozeramaile Joytirmoy Saharen arabera, 250 lagun inguru egon zitezkeen eraikinean, baina guztiak ez ziren harrapatuta geratu: «Askok ihes egitea lortu zuten». Denera, hamazazpi unitate behar izan dira sua itzaltzeko.

Ez da Bangladeshko fabrika batean ematen den lehen sute handia. Duela bi urte, 70 lagun hil eta 44 zauritu ziren, produktu kimikoekin lan egiten zuen enpresa baten egoitzak su hartu ostean. Atzera beste zazpi urte eginez gero, 119 izan ziren hildakoak, arropa lantegi batean.


Summary: Neil Diamonden 'Sweet Caroline' da Ingalaterrako futbol selekzioaren ereserki ez ofiziala. Partidak hasi aurretik, baita ondoren ere, jarraitzaileek ahots bakarrez kantatzen dute Wembley estadioan. Diamondek aitortu du «hunkituta» dagoela.

Sweet Caroline abestiaz galdetu zioten Gareth Southgateri, Ingalaterraren eta Danimarkaren arteko Eurokopako finalerdiaren atariko prentsaurrekoan. «Abesti benetan alaia da, uste dut jendea batzen duela», erantzun zuen Ingalaterrako selekzioaren hautatzaileak. Ingalaterrako selekzioa etxean, Wembleyko estadioan (Londres), aritu da orain arte Eurokopan jokatu dituen sei partidetatik bostetan, eta lehiak hasi aurretik Neil Diamondek 1969an argitaratutako kantua jartzen dute bozgorailuetatik, eta estadioan bildutako jarraitzaileek ahots bakarrez kantatu dute, are a cappella abestiaren tarte batzuetan. Etxeko taldeak irabazi badu gauza bera gertatu da behin partidak amaituta, eta joan den asteazkenean, Ingalaterra Danimarkari nagusitu eta gero, selekzioaren jokalariek beraiek ere zaleekin bat egin zuten kantuan. The Telegraph egunkariak galdetu dio Diamondi ea zer sentitzen duen erreakzio hori ikusita, eta aitortu du «hunkituta» dagoela. Igandean Eurokopako finala jokatuko dute Ingalaterrak eta Italian Wembleyen (21:00), eta Sweet Caroline eternoa abestuko dute milaka pertsonak.

Esan daiteke, hortaz, Ingalaterrako selekzioaren ereserki ez ofiziala bilakatu dela —berez, God Save The Queen-en aldaera bat da ereserki—. Nolanahi ere, ez da estadioek edo pabilioiek, besteak beste, bere egindako lehendabiziko pop kantua. Adibide paradigmatikoa da, esaterako, You Will Never Walk Alone. 1945ean Broadwayeko musikal baterako osatua izan zen, baina Liverpoolen ereserkitzat har daiteke.

Diamonden kantuarekin egon daitezke, nolabait esatearren, jabetze arazoak. Ipar Irlandako futbol selekzioaren partidetan kantatu izan da lehenago, baita Aston Villaren eta Arsenalen estadioetan ere, esaterako, edo NFLko Carolina Panthersen zelaian. Eta futbol amerikarraren bidez ez, beisbolaren bidez sartu zen estadioetan.

Bostongo Red Sox taldearen langile batek Caroline izena jarri zion alaba jaio berriari, eta, sorpresa gisa, estadioaren DJak kantu hori jarri zuen bozgorailuetatik. 1997a zen. Orduz geroztik, Red Sox-ek etxean jokatzen duten aldiro kantu hori jartzen dute. Diamondek berak Fenway Park estadioan interpretatu zuen, 2013ko Bostongo maratoiean izandako atentatuko biktimak oroitzeko.

Zer du kantuak?

Galesko Unibertsitatean herri musika ikertzeko eskolak ematen ditu Paul Carr irakasleak, eta BBCren arabera, orain gutxi idatzi zuen artikulu bat, aztertuz zerk bihurtzen zuen kantu bat estadioetako ereserki. «Kantatzen duten pertsona askorentzako oihartzun nostalgiko bat eduki behar du. Inportanteena da melodia sinplea izatea, eta hitzek zerbait edukitzea».

Lelora iritsi aurretik, hau dio kantuak

Epela, hunkigarriki epela

Iritsi

Ni ukituz

Zu ukituz

Eta leloak

Caroline goxoa

Garai onek inoiz ez ziruditen hain onak

Makurtuta egon naiz

Pentsatzeko inoiz ez zutela egingo

Ez, ez, ez

'Beautiful Girls'-en eragina

Besteak beste karaokeetan kantatzen da, baita, Dublinen, esaterako, pubak itxi behar dituztenean. Halere, belaunaldi oso batek ezagutzen du Beautiful Girls (Ted Demme, 1996, AEB) pelikulako eszena batean abesten dutelako, eta nolabait, momentu horretan adiskidetasunari gorazarre egiten diotelako hainbat urteren ondoren atzera elkar topo egiten duten lagunek.


Summary: Kutxa Birako mezuak Lazkaon gorde dituzte eta kutxa bera Seguran. Iparra Hegoa Elkarteak Kutxa Bira ekimenean bildutako mezuak Lazkaoko Beneditarren artxibategian gorde ditu gaur goizean. Herriz herri ibili den egurrezko kutxa Segurako Turismo Bulegoan gordeko dute.

“Lazkaoko artxibategian [Gipuzkoa] gordetzea interesgarria iruditu zitzaigun ondo gordeak egongo direlako, eta etorkizunean, noizbait pandemiaren inguruko tesi bat norbaitek egin nahi badu, hor ikusiko duelako”, esan du Nagore Aranzabal Beitia Baionako Bernat Etxepare lizeoko kideak.

Gaur eraman dituzte Kutxa Biran bildutako mezuak eta “ametsak” Lazkaoko Beneditarren artxibategira. Bertan, Iparra Hegoa elkarteko kideek eta artxibategikoek hitzarmena sinatu dute. Ondoren, Segurara (Gipuzkoa) joan dira eta turismo bulegoan utzi dute kutxa.

Kutxa Bira martxoaren 20an hasi zen Argentinan. 80 herri baino gehiagotatik igaro ostean, Seguran amaitu zen maiatzaren 30ean. Amets Arzallusek idatzitako Hitza da gure lurra mezua kutxarekin batera ibili da bide guztian zehar. Horrekin batera, herri bakoitzeko biztanleek euren ametsak idatzi eta kutxan sartu zituzten. Orain, mezu guztiak ongi gordeak eta edonork kontsultatzeko moduan egongo dira.

Iparra Hegoaren hurrengo lana bildutako ametsak betetzen saiatzea izango dela adierazi du Euri Albizu Telleria elkarteko kideak. Ekimena Baionako Bernat Etxepare lizeoan sortutako ideia bati tiraka hasi zen.

Kutxa Bira pandemiaren testuinguruan sortutako ekimena izan da eta ez dute berriz antolatuko. Datozen urteetan euskararen eta Euskal Herriaren aldeko gainontzeko jaiak itzultzea espero dute antolatzaileek.


Summary: Fernando Cossio kimikariak 2020ko Euskadi Ikerkuntza Saria jaso du. Irakasle eta ikertzaile gisa urtetan zehar egin duen «ibilbide bikaina» saritu du epaimahiak. EHUko katedraduna eta Ikerbasqueko zuzendari zientifikoa da.

Eusko Jaurlaritzak 2020ko Euskadi Ikerkuntza Saria eman dio gaur goizean Fernando Cossio kimikariari, ikertzaile eta Euskal Herriko Unibertsitateko irakasle gisa urtetan zehar eginiko ibilbide oparoarengatik. Hala, saria emateko Gasteizen egin duten ekitaldian, Iñigo Urkullu lehendakariak esker ona adierazi dio Cossiori: «Sari honek, euskal gizartearen izenean, zure eskuzabaltasuna, jakintza, ekarpenak eta konpromezua aitortzen ditu».

Zientziaren eta teknologiaren arloan entzute handiko lau ikertzailez osatutako epaimahaiak egin du Cossioren aldeko ebazpena, sariaren 25. ediziora aurkeztutako hamabi hautagaien artean. Epaimahai horren lehendakariak, Maria Vallet ikertzaileak, azaldu du Cossio hautatu dutela «ikertzaile eta irakasle gisa egin duen ibilbide bikainarengatik», eta baita «nazioartean erreferente bilakatu den ikertzaile talde baten sortzaile eta zuzendari izateagatik» ere.

EHUko Kimika Organikoa I Saileko Katedraduna izateaz gain, Cossio Ikerbasqueko zuzendari zientifikoa da 2009tik, eta bere ikerketak nazioarte mailan garrantzi eta ikusgarritasun handia izan duten argitalpen ugaritan islatu dira. Hori azpimarratuta, Cossiok hamarkadetan eginiko lana «eredugarritzat» jo du ere Jokin Bildarratz Hezkuntza sailburuak.

Sarituak, bere partetik, eskerrak eman dizkie hamarkadetako ibilbidean zehar alboan izan dituen senide eta kideei, eta baita sostengua eman dieten erakundeei ere. Zentzu horretan, aipamen berezia egin dio unibertsitateari: «Egin dudan guztia Euskal Herriko Unibertsitateari esker izan da posible; ohoratua sentitzen naiz bere parte izateagatik eta dena zor diot».

Ibilbide luze eta emankorra

Bere ekarpen nabarmenenak kimika bioorganikoaren eta modelizazio molekularraren alorrean egin ditu Cossiok. Hain zuzen, bere lanaren ardatza karbono-karbono loturen erreakzio periziklikoak eta eraketa izan dira, konputazionalki zein metodologia esperimentalen bidezkoak. Baina, arlo horrez gain, onkologian erabilgarriak diren molekula bioaktiboen diseinu eta sintesi kimikoan ere jardun da, minbiziaren tratamendurako farmakoen aurkikuntzan eta sintesian bereziki interesatuta.

Cossio Kimika Zientzietan lizentziaduna da Zaragozako Unibertsitatean, eta Kimika Zientzietan doktorea EHUn (1986). Frantziako Zientzia Ikerketarako Gunean eta Los Angeleseko Kaliforniako Unibertsitatean (AEBB) ikerketa egonaldiak egin ondoren, 1988an Euskal Herriko Unibertsitateko Kimika Fakultatera itzuli zen, eta bertako katedraduna da 2002tik.

Geroztik, lurraldeko zientziaren aurrerabidean eta kudeaketan nabarmen inpikatu da ikerlaria, eta ardura handiko hainbat kargu bete ditu. Besteak beste, Kimika Zientzien Fakultateko dekanoa (1999-2001) eta EHUko Ikerketa eta Nazioarteko Harremanetarako errektoreordea (2001-2003) izan da. 2009an, berriz, erreleboa hartu zion Mari Carmen Gallastegiri Ikerbasque Zientziaren Euskal Fundazioko zuzendari zientifikoaren postuan.

Bere ibilbidean zehar jasotako aitorpenen artean, nabarmentzekoa da Cossiok berak gidatutako proiektu batek joan den urteko azaroan Europako Ikerketa Kontseiluaren eskutik jasotako Synergy Grant laguntza. Proiektuaren helburua barioaren ioia behatzeko gaitasuna duen detektore bat diseinatzea eta eraikitzea da, adierazle molekular fluoreszente batean eta mikroskopia teknika aurreratuetan oinarrituta egongo litzatekeena, eta, haren bitartez, neutrinoa bere antipartikula propioa den argitzen saiatuko lirateke, unibertsoaren jatorriari buruzko funtsezko galderei erantzuten jarraitu ahal izateko.


Gurpilaren logika

Summary: Gurpilaren logika. Gidoigilea lanbidez, Yurre Ugartek (Tolosa, Gipuzkoa, 1965) telebistarako eta zinemarako gidoiak idatzi ditu, baita antzerkirako testuak (Ezin ihesi), komikiak (Katu hegoduna, Joana Maiz) eta haur literaturako lanak ere (Naia eta Nabil detektibeak). 2010ean argitaratu zuen bere aurreneko narrazio bilduma (Gasolindegian), eta hamar urteren ondoren, joan den udazkenean kaleratu zuen bere bigarren ipuin liburua: Lilurabera.

Zoriontasunaren obligazioa, inon izatekotan, kanpin batean dago, oroitarazi nion neure buruari karabana honetan igaro genuen lehenengo gauean, azaroaren hamabian. Ez dira kopetilunen paradisua, ez horixe, karabanak, kanpin dendak, autokarabanak eta mobil home direlakoak, egunak aire zabalean gozo igarotzeko burbuilak baizik, zorion aldarteak automatikoki ziztatzen dizkizuten egonlekuak, gehien bat jabeen bigarren etxetxo-kapritxo udatiarrak. Zorionitis kroniko bat, geruza epidermikoan zein animikoan, behar nuen nik, eta esna-amesten nenbilen ohean sartuta. Haizeteak karabana jotzen zuen bakoitzean ongi etorri abisua zekarkidala iruditzen zitzaidan: lauki zuzena oso-osorik hegan eraman dezaket. Sabai-leihotik sartzen den zeru zatitxoa beltzetik urdingorrira igaro zenean lokartu gabe jarraitzen nuen.

Arratsaldean ginen etorriak. Kai eskolan jaso ostean, busa hartu eta farotik gertuen dagoen geltokian jaitsi ginen. Hor, paralizatuta geratu nintzen, errepidearen bestaldean zegoen kanpalekuko sarrerako kartelari adi-adi begira, Kairen eskuari indarrez eutsiz, oharkabean ia min emateraino estutuz. Haize ufada batek handik urrunduko banindu!Kaik nire eskua askatu eta korrika alde egin zuen harrera bulegoraino. Oinak geltokian iltzatuta neuzkan, hirira bueltatzeko tentazioak bat-batean harrapatuta, nik neuk erabaki, kalkulatu eta antolatutako mudantza izanagatik, atzera egiteko posibilitateak kolpatu ninduen istant batez. Zain neuzkan karabanaren barruan gure maletak eta nire marrazteko tresneria guztia, aurreko egunean Eleneren kotxean igo genituenak. Zain neukan Kai, parean, zatoz, zatoz, builaka, sei urteko alaba ni banintz bezala, begiradarekin gogoraraziz “zorretan itota zaude, ekainera arte utzi dizu karabana Elenek, ez dugu inora itzultzerik, ez dugu inora itzultzerik”. Haize ufakoak belarri zuloetan barrena eta ile nahasiak aurpegia estaltzen zidala, aurrera pausoa eman nuen.

Inork ez daki hemen gaudela. Tira, Kairen aitak izan ezik, zaintzaren zatitxo bat hari dagokiolako. Eta, nola ez, Elenek, karabanaren jabeak, aspaldiko kuadrillako lagunak, eskaera egin nionean erotzat hartu ninduenak.

—Faroko kanpina, neguan, dibortziatuen aparkalekua da. Ezin dezakezu alokairu sozial horietako bat lortu?

Brast. Ze pena ematen didazun, Olatz, esatea besterik ez zitzaion falta. Haren karabana nire azken aukera ez balitz bezala. Lurmuturreko kanpalekuan, itsaslabarretik hurbil, kokatua dagoen karabana bat. Elenek udako bi hilabeteetan soilik erabiltzen duen karabana.

—Gorkari galdetuko diot, biona baita.

Funtzionario baten bulegoan formularioa betetzen ari nintzela sentitu nuen. Alegazioak entzunarazi nizkion.

-Dirua eskatu behar izan dut alokairua ordaintzeko, eta urtebeteko zorrak ditut. Lan bat lortu dut etxeak margotzen eta ekainerako, karabana itzuli behar dizudanean, ahalko dut alokairu batean sartu. Horixe uste dut.

Ez dakit Gorkarekin eztabaidatu behar izan zuen edo aho batez errukitu ziren nitaz.

Laster, kuadrilla guztiak jakingo du. Kuadrillaren albo-kuadrilla kontzentrikoetan dabiltzanak ere, berandu gabe, nire aterpearen berri izango duten moduan. Lotsarik ez zait geratzen, zentzu horretan. Aldiz, nire baitako amorruarekin eta sentimendu kontrajarriekin borrokan nabil, ze beti gorrotatu izan ditut kanpinak. Bidaiatzerakoan, ostatuak, hotelak eta apartamentuak hobetsi izan ditut, nahiz eta askotan narrasak izan. Bidaia hitza bera mikatza gertatzen zait zazpi metroko teilape gurpildunean nagoenetik; auskalo noiz izan zen modu turistiko mendebaldarrean norabait mugitu nintzen azken aldia. Pandemia aurretik jada oporretako lekualdatzeak ez zeuden nire esku eta. Aurreiritzi praktikoak ere baditut; ea, zazpi metro hauetan, larrua joko dudanean nola moldatuko naiz Kai ez esnatzeko? Bestetik, lan domestikoak erabat murriztuko zaizkit hemen, bai pagotxa. Egia esateko, kanpalekuei diedan gorrotoa, batez ere, alde estetikotik dator. Kanpin edo karabana bat ageri den artelan gogoangarririk ez zait bururatzen. Orokorrean, historian zehar artistei ez zaie okurritu kanpalekuak errepresentatzea, ezta pop-aren maisu piszinazaleei ere. Eta, fikziozko zinemagintzan nahiz antzerkigintzan, ez dira ohiko eszenatokiak. Tira, Julio Medem ausartu zen La ardilla roja kanpin batean kokatzen, eta hura bera omen da hain justu haren film kaskarrenetakoa. Nik neuk ere ez dut inoiz karabana bat ageri den koadrorik margotu. Aspaldi ilustratu nuen ipuin bateko gazteen kanpalekua salbu. Burutazio horietan galduta nenbilen lokartu ezin nuen beste gau batez. Altxa eta mahaira eseri nintzen. Karabana bat marraztera. Argitxo baten pean, Kai ez esnatzeko. Boligrafo gorriz, lehenik, gurpil bat marraztu nuen. Jarraian, gurpilaren barruan beste gurpil bat egin nuen, eta gurpil horren barruan beste bat, eta gero beste bat, amaierarik gabeko kiribilean. Karabanaren bigarren gurpilak ere bere baitan hamaika gurpil zituen.

—Zure begiak dirudite.

Esan zuen Kaik gosaltzerakoan. Gero, gure ondoko karabanan bizi den Susanaren kotxean jaitsi ginen hirira. Hark ere seme-alabak eskolara daramatza lanari ekin aurretik. Elkarri laguntzen diogu. Lanean, etxejabe baten logelatako hormak bai pintura-arrabolarekin bai brotxakadaz brotxakada kolore alaiez margotzen nituen bitartean, paradoxikoki, pinturaren usain sarkorrak, sudur zuloetatik gora arnastean, esna mantendu ninduen. Bazkal orduko etenaldian lo kuluxka egiten hasia nintzen menua jaten dudan jatetxean, eta egun hartan ere, izkinako mahaian eseri eta flana irentsi ahala betazalak beheratu nituen. Burua paretaren kontra inklinatuta nuela esnarazi ninduen zerbitzariak, sorbaldan kolpetxo leunak emanda.

Gauean, beste bi gurpilak marraztu nituen, izan litezkeenak begiak, labirintoak, errotarriak, helizeak, espiralak, armiarma sareak. Hipnotizatuta lokartu nuen.

Gaur, abenduak hamabi dituen honetan, marrazki mordoa dut pilatuta mahaian. Erakusketa baterako adina. Kaik lagun bat gonbidatu du jolastera, eta kartulinarekin Gabonetarako apaingarriak prestatzen dabiltza. Harrera bulegoa espumilloiez apainduta dago, sarrerako hurritzean bolatxo distiratsuak daude zintzilik, eta arropa zabaltzeko sokatan, koloretako argitxoak. Honaino ere badatoz Gabonak, gorroto ditudan opor horiek. Zorionak blaituko gaitu agian. Ekaina azkarregi iritsiko ez ote den beldur naiz. Nire baitako kalaka hau entzun beharrean sikiera gertu dauden olatuak aditzea lortuko banu, desiratu dut sabai-leihotik sartzen diren izarrei begira, lotarako pilula irentsi ostean.


Summary: Diruen banaketa sisteman aldaketa handirik egin gabe itxi dute ekarpen lege berria. Aldundien ekarpena neurtzeko sistemak berdin segituko du, baina desorekak konpontzeko funtsa handituko dute bJaurlaritzak zati handiagoa jasoko du

Hamar urteko atzerapenarekin, baina azkenean lortu dute akordioa Ekarpen Legeari buruz. Aldaketa handirik ez duen akordio bat da, ogasun bakoitzak Eusko Jaurlaritzari eman beharreko ekarpena kalkulatzeko sistema ez baita aldatzen. Berritasun nagusia, sistemaren desorekak arintzeko sortutako Egokitzapen Funtsean izango da, haren neurria ia %50 handituko baita.

Gaur egun indarrean dagoen Ekarpen Legea 2007an hitzartutakoa da. Juan Jose Ibarretxe lehendakari zen garaian EAJ-EA-Ezker Batua koalizio gobernuaren botoa izan zuen, baita PSE-EErena eta Aralarrena ere. Beranduenik 2011n zen berritzekoa, 2012-2016 eperako beste bat indarrean jartzeko. Baina foru diputazioen arteko desadostasunek ezinezkoa egin dute akordioa, orain arte. Bi jarrera izan dira: batetik, Araba eta Gipuzkoa, kexu ez direlako iristen dagokien kopurura; bestetik, Bizkaia, sistema aldatzeko asmo berezirik gabe, on egiten baitio. Zertan datza aldea? Bizkaian zergak ordaintzen dituztela enpresa handi batzuek, eta haien diruei esker aise iristen dela bere portzentajera.

Erakunde bakoitzean alderdi politiko desberdina egoteak ez zuen akordioa erraztu luzapenaren lehen urteetan. Baina azken bi legegintzaldietan EAJk Jaurlaritzaren eta aldundien buruzagitza izatea ez da pagotxa izan. Horren erakusgarri da gobernu eta diputazio jeltzaleek sei urteko agintaldia ez dela nahikoa izan aldundi bakoitzak zenbat ordainduko duen kalkulatzeko sistema aldatzeko. Kalkuluaren %70 herrialde bakoitzak duen errenta erlatiboa erabilita ateratzen jarraituko dute, eta beste %30 zerga ahalegina eta bilketa ahalmena aintzat hartuta.Horrenbestez, Jaurlaritzari dagokion dirua horrela banatuko dute: %50,94 jarriko du Bizkaiak, %33,06 Gipuzkoak, eta %16 Arabak. Kopuru horri koefiziente horizontala deitzen zaio.

Diru gehiago Jaurlaritzarentzat

Are gehiago, Gasteizko gobernuari diru gehiago eman beharko diote aldundiek. Azken urteetan zergetan hiru aldundiek bildutako diruaren %70,04 joan da Jaurlaritzaren kutxetara. Orain, ordea, %70,81 izango da, gobernuak eskuduntza gehiago hartu dituelako. Koefiziente bertikala izena jasotzen du zati horrek.

Aldaketa, beraz, koefiziente horizontalaren desorekak mugatzen dituen atalean egingo dute, Egokitzapen Funtsa izenekoan. Funts hori lau erakundeek hornitzen dute: %70 jartzen du Jaurlaritzak, eta beste %30 aldundiek, bakoitzak koefiziente horizontalean duen pisuaren arabera. Azken urteetan bilketaren %1 joan da horretara; lege berria indarrean jartzen denean, berriz, %1,45 izango da. Diru horrekin bermatu behar dute aldundi guztiek bere koefizientearen %99 bete ahal izatea. Iaz, esaterako, funts horren diru guztia, ia 57 milioi euro, Arabarentzat izan ziren, hura geratu zelako urrunen bere koefizientetik.

Akordioak erakunde guztien aldarrikapenak betetzen dituela ziurtatu du Ogasun Sailak.

Kontseilua, ostegunean

Lau erakundeek Finantzen Euskal Kontseiluaren bilera berezi bat egingo dute hurrengo ostegunean, sistema berria onesteko. Ondoren, Eusko Jaurlaritzak hartuko du, lege proiektu bat egingo du eta Eusko Legebiltzarrera bidaliko. Legea urrirako indarrean egonez gero, hura hartuko dute oinarri hilabete horretako Finantzen Euskal Kontseiluan, datorren urterako diruak zehazki nola banatu erabakitzeko.