Summary: Urkulluk Manu Castilla izendatu du Lehendakaritzako idazkari nagusi. Jesus Peña ordezkatuko du, hark erretiroa hartu baitu. Castilla Azterlan kabineteko zuzendaria izan da azken urteetan.

Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluk aldaketak egin ditu bere konfiantzazko postuetan. Gobernu Kontseiluak berretsi du Manu Castillak ordezkatuko duela Jesus Peña Lehendakaritzako idazkari nagusiaren karguan, Peñak erretiroa hartu ostean. Castillo Jaurlaritzako Azterlan kabineteko zuzendaria izan da orain arte.

Peña Eusko Jaurlaritzako Lehendakaritzako idazkari nagusi izan zen 1995etik 2009ra, eta kargu bera izan du 2012tik gaur arte. Hau da, EAJko azken hiru lehendakarien konfiantzazko karguduna izan da. Jose Antonio Ardanzaren azken legealdian iritsi zen kargura, eta han mantendu zuen Juan Jose Ibarretxek bere agintaldian ere. Patxi Lopezen agintaldiaren ostean, Urkulluk berriz ere izendatu zuen Lehendakaritzako idazkari nagusi.

Idazkari nagusi gisa, «lehendakaritzaren koordinazioa» izan du lanbide. «[Lehendakariari] Bere ardurak betetzen laguntzen diot, eta, horretarako, Jaurlaritzari bere ekintza zuzentzeko eta koordinatzeko babesa ematen diot, eta, gainera, lehendakaritzaren jarduera eremu guztiak gainbegiratzen ditut», dio Irekian. Kargu hartan, besteak beste, Zaldibarko hondamendiaren inguruko batzorde teknikoaren buru izan zen.

Peñaren ordezkoa, Castilla, Soziologiako eta Enpresa Zientzietako lizentziaduna da. Hark ere Urkulluren konfiantzazko zenbait kargu izan ditu azken urteetan. 2012tik 2014ra, lehendakariaren kabineteko zuzendaria izan zen, eta, ordutik, Azterlan kabineteko zuzendaria izan da. Irekiaren arabera, haren erantzukizunen artean izan dira «lehendakariaren lan programaren jarraipena egitea» eta Prospekzio Soziologikoen Kabineteak egindako lanen ardura.

Castillak ibilbide luzea du EAJk zuzendutako erakundeetan. Besteak beste, Bizkaiko Foru Aldundiko kabineteko ikerketa arduraduna izan zen (2009-2012), eta Bilboko Udaleko komunikazio arduraduna (1991-1995). EITBn, ikerketa eta audientzia teknikariaren kargua izan zuen (1988-1991), eta komunikazio zuzendaria izan zen (1995-2009).


Summary: Jaurlaritzak espero du Labrazako eta Azazetako parke eolikoak 2025a amaitzerako martxan egotea. Arantxa Tapiak iragarri du Labrazako haize erroten proiektuak (Araba) jaso duela ingurumen inpaktuaren adierazpena eta aldekoa izan dela; Azazetako parke eolikoak «berehala» jasoko du. Nafarroan, hiru parke eoliko eraikitzen hasi dira.

Eusko Jaurlaritzak energia berriztagarrien inguruan dauden nobedadeak jakinarazi ditu, Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumeneko sailburuaren bidez. Aurreratuen dauden bi proiektu eolikoak Labrazakoa eta Azazetakoa dira (Araba). Lehenak aldeko adierazpena jaso du ingurumen inpaktuari dagokionez, eta «berehala» emango diote bigarrenari. Tapiak esan du 2024 amaierarako edo 2025 hasierarako hasita egongo direla errotak eraikitzeko lanak, eta espero dute 2025 amaierarako bi proiektuak martxan egotea. Berriztagarrien aldeko apustua egiten dutela nabarmendu du: «Lehendabiziko bi berri positiboak dira, eta espero dugu hemendik aurrera beste batzuk izatea». Hauxe Jaurlaritzaren helburua: Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan kontsumitzen den energiaren %15 baliabide berriztagarriak erabiliz sortzea 2030erako —gaur egun, %10 sortzen da modu horretara—.

Proiektu bataren zein bestearen xehetasunak ere eman ditu Tapiak. Oionen egongo da Labrazako parke eolikoa, eta zortzi haize errota izango ditu, 40 megawatteko energia sortzeko ahalmenarekin. Ingurumen arloan Espainiako Gobernuaren aldeko txostena jaso berri du. Azazetan ere zortzi haize errota ipiniko dituzte, eta 40 megawatteko energia ekoitziko dute. Dulantzin, Iruraiz-Gaunan, Donemiliagan, Arraia-Maeztun eta Bernedon egongo dira. Eusko Jaurlaritza instalazioari dagokion ingurumen inpaktuaren adierazpena amaitzen ari da, eta aldekoa izango da. Aixeindar da bi proiektuen sustatzailea.

Alabaina, ingurumen inpaktuaren adierazpentan kautelazko neurriak proposatu dituzte bi parkeentzat. Tapiak azaldu duenez, «oso antzekoak» dira bientzat, fauna eta flora babesteari lotutakoak: «Logika baten barruan dauden neurriak dira, eta proiektuak aurrera eramateko gauza ginateke». Horri lotuta, azaldu du hegaztien paseari erreparatu beharko zaiola, baina badaudela moduak, adibidez, hegaztiak gerturatutakoan errotak geratzeko. Gainera, erantsi du, paisaiari lotuta, haize errotak zahartutakoan beste batzuk jar daitezkeela edo jaso eta eraman egin daitezkeela.

LPSa, bidea egiten

Tapiak LPS energia berriztagarrien lurralde plan sektoriala zertan den ere azaldu du. LPSak instalazio eoliko eta fotovoltaiko handietarako egokiak diren lurraldeak zehazten ditu, baina, gero, ez du esan nahi bertan kokatuko dituztenik, zenbait betekizun bete beharko baitituzte horretarako. Tapiak esan du LPSa bidea egiten ari dela eta Lurraldearen Antolamendurako Batzordearen eskuetan utzi dutela.

Nafarroan, eraikitzen

Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, bidean; Nafarroan, berriz, eraikitzen: Alfanar taldeak aginduta —saudiarabiar jatorrikoak dira—, Gestacur enpresak ekin die hiru parke eoliko martxan jartzeko lanei: Linte, Jenariz eta San Markos II. Orotara, hamabost haize errota ipiniko dituzte, eta 53,1 megawatt sortzeko gauza izango dira. Haize errotak Larragan, Berbintzanan eta Miranda Argan egongo dira.


Summary: Europak Hidrogenoaren Euskal Korridorea babestuko du, «printzipioz» behintzat. Batasunari «interesgarri» iruditu zaio egitasmoa. Korridorearen bultzatzaileek espero dute Europan lortzea finantzaketaren %30etik gora.

Europako Batasunak begi honez ikusten du BH2C Hidrogenoaren Euskal Korridorearen egitasmoa, eta «printzipioz» behintzat babestu egingo duela azaldu du Maciej Berestecki bozeramaileak. Haren hitzetan, egitasmo «interesgarria da», baina zehaztu du babes hori, bereziki ekonomikoa izan beharko lukeena, azterketa fasean dagoela. Korridorearen bultzatzaileek azaldutakoaren arabera, proiektu gehienetan inbertsioaren %30-40 inguru lagundu beharko litzateke gutxieneko errentagarritasuna izateko.

Hurrengo bost urteetan 1.500 milioi euroko inbertsioa egingo dutela kalkulatu dute Korridorearen bultzatzaileek. 124 erakunde publiko eta pribatu daude BH2Cren atzean, eta tartean daude Repsol edo Arcelor Mittal bezalako enpresak. Aurrekontu hori kontuan hartuta, 450-600 milioi euro iritsi beharko lirateke Europatik. Beresteckik, baina, ez du halako zehaztasunik eman Bilbon eginiko bilera informatiboan. Dena den, eta daturik ez aipatu arren, zehaztu du gaur egun Euskal Herriak funtsen eskutik bere gain har dezakeen erronka handiena industriaren deskarbonizazioa dela, eta hori da korridorearen helburu nagusietakoa.

Europako funtsek Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan izango duten eraginaz mintzatzera etorri da Berestecki. Azarora arte 838 milioi euro iritsi dira zenbait egitasmotarako. Horiei, euskal enpresek sektore planen bitartez jasotako laguntzak gehitu behar zaizkie. Esaterako, Mercedesek, Volkswagenek, Sapak, Fagorrek eta Irizarrek ibilgailu elektrikorako laguntzen zati handi bat jaso dute.


Summary: Oroimenezkoaren ohorezko presidentetza Martxoaren 3ko biktimentzat izateko eskatu dute. Memoria Gara-k eta Martxoak 3 elkarteak ekarpenak egin dizkiete fundazioaren estatutuei. Gogora institutuarekin adostu zuten lankidetza hitzarmena sinatzea galdegin dute.

Gasteizko Udalak jaso ditu Memoria Gara-k eta Martxoak 3 elkarteak 1976ko gertakarien inguruan eraikiko den Biktimen Oroimenezko Zentroaren fundazioaren estatutuei egindako ekarpenak. Atzo ekarpenak egiteko epea luzatu ostean, elkarte memorialistek eurenak aurkeztu dituzte gaur. Hiru dira, nagusiki, elkarteek egin dituzten eskaerak: fundazioaren ohorezko presidentetza biktimen elkarteko kide baten esku geratzea, Gogora institutuarekin adostutako lankidetza hitzarmena sinatzea, eta memoria zentroari «ikuspegi dinamikoagoa» ematea. Lehen eskaerari dagokionez, Memoria Gara-k eta Martxoak 3 biktimen elkarteak proposatu dute fundazioaren estatutuetan ohorezko presidentetzaren figura sortzea, eta kargu hori Martxoaren 3ko biktimen elkarteko kideren baten esku geratzea. Ohorezko presidenteak ez luke bozkatzeko eskubiderik izango. Fundazioaren behin-behineko estatutuetan jasota dagoenez, patronatua hamasei kidek osatuko dute– hiruna kide izango dituzte Eusko Jaurlaritzak, Gasteizko Udalak, Arabako Aldundiak eta Gasteizko Apezpikutzak, eta bina Martxoaren 3ko biktimen elkarteak eta Memoria Gara-k– eta presidentetza Eusko Jaurlaritzaren esku egongo da. Elkarte memorialisten ustez, biktimek protagonismoa izan beharko lukete presidentetzan, eta, hargatik, «kutsu sinbolikoa» izango lukeen ohorezko presidente kargu bat sortu beharko litzateke biktimentzat. Ipar Irlandako Free Derry Museum zentroaren patronatuaren ereduari erreparatu diote, han Bloody Sunday Trust elkarteko kideek ohorezko presidentetza dute eta. Bestalde, Memoria Gara-k eta Martxoak 3 elkarteak eskatu dute Gogora institutuarekin adostutako lankidetza hitzarmena sinatzeko eta han jasotakoak betetzeko. Bi elkarteek eta Gogora institutuak 2021ean adostu zuten lankidetza hitzarmen bat sinatzea, bi helbururekin: formulak bilatzeko biktimen elkarteak azken hamarkadetan bildutako materiala Oroimenezkoari lagatzeko, eta zentroaren diseinuan eta definizioan biktimen parte hartzea bermatzeko. Hitzarmen hura, baina, ez zen sinatu, eta Eusko Jaurlaritzak ez zuen inbertitu aurreikusitako 35.000 euroko diru laguntza. Memoria Gara-k birritan eskatu dizkio hitzarmenari buruzko azalpenak Gogora institutuari, baina oraindik ez du erantzunik jaso, elkarteak salatu duenez. Beste ekarpen bat ere egin diete elkarte memorialistek fundazioaren estatuei: Oroimenezkoaren edukiak «ikuspegi dinamikoa» izatea nahi dute. Hain justu ere, galdegin dute memoria zentroan martxan jarriko diren jarduerak testuinguruarekin lotuta egotea, hau da, 1976ko sarraskiak, langile borrokak historian izan duen garrantziak eta garaian izandako antzeko gertaerek tokia izatea. Halaber, azpimarratu dute Gasteizko gertakarien biktimen «egiarako, justiziarako, aitortzarako eta erreparaziorako» eskubidea aldarrikatu beharko lukeela memoria zentroak.


Summary: Jada 80 inguru dira matxinoek Burkina Fason bahitutako emakumezkoak. Inork ez du gertatutakoa bere gain hartu, baina Al-Qaedarekin eta EI Estatu Islamikoaren lotutako muturreko talde islamisten erasoak ohikoak dira herrialde horren iparraldean.

Burkina Fasoko Gobernuak jakinarazi zuen, atzo, armatutako matxino batzuek 50 bat emakumezko bahitu zituztela joan den urtarrilaren 12an eta 13an, herrialdearen iparraldean, Arbinda eskualdean. Hango iturri ofizial batek Radio France Internacional irratiari gaur adierazi dionez, ordea, 80 inguru dira bahitutakoak. Inork ez du gertatutakoa bere gain hartu, baina Al-Qaedarekin eta EI Estatu Islamikoaren lotutako muturreko talde islamistak 2015az geroztik ari dira atentatuak eta bahiketak egiten Burkina Fasoko eremu horretan.

Iturri ofizialen esanetan, emakumeak Arbinda eskualdeko bi herrixkatako aldirietan bahitu zituzten, fruituen bila joanak zirela. Radio France Internacionalen zehaztu dutenez, hiru multzotan hartu zituzten gatibu: aurrenekoan 45 bat emakume; bigarrengoan, hogei inguru; eta hirugarrengoan, hamabost. Talde islamistek ezarritako blokeoaren ondorioz, elikagai eskasia pairatzen ari dira han herritarrak, eta Elikaduraren Munduko Kontseiluak azpimarratu du Burkina Fasoko 3,5 milioi biztanlek elikatzeko arazo larriak dituztela —23 bat milioi biztanle ditu—. Hain zuzen, joan den azaroan egoeraren larritasunaz ohartarazi zuen Arbindako gizarte zibileko lider bozeramaile batek: «Herritarrei erreserbak agortu zaizkie, eta katastrofe humanitario baten ertzean daude». Kontuan hartu behar da, gainera, gatazka dela-eta Burkina Fasoko toki askotan ezin dela lurra landu. NBE Nazio Batuen Erakundeak esan izan du milioi bat lagun inguru ari direla jasaten blokeoa.

Saharaz Hegoaldeko Afrikan dago Burkina Faso, mendebaldean, eta ez du itsasorako aterabiderik. Pobrezia handia da, eta egoera politikoa ez da inondik inora egonkorra. Militarrek bi estatu kolpe eman zituzten iaz. Urtarrilekoan kargutik kendu zuten 2015az geroztik herrialdeko presidente izandakoa, Roch Marc Christian Kabore, eta junta militarrak hiru urteko trantsizio epe bat onartu zuen. Irailean, baina, beste kolpe bat eman zuten militarrek, eta aurreko junta indargabetu zuen Ibrahim Traore kapitainak.

Lider berriak nabarmendu zuen lehentasun zuela matxinoek hartutako lurrak berreskuratzea. Ikerketa taldeen eta eskualdeetako buruzagien arabera, gutxi-asko herrialdearen erdia du kontrolpean gobernuak. Muturreko talde islamistak milaka lagun hil ditu azkeneko urteotan, eta bi milioi desplazatu eragin; hau da, herrialdeko biztanleen %10. Al-Qaedaren eta EIren adarren arteko borrokak ere ohikoak dira.

Ez da ohikoena

Segurtasun Ikerketen Institutua Malin dago —Burkina Fasoren mugakidea da—, eta hango ikertzaile Fahiraman Rodriguez Konek The New York Times egunkariari esan dionez, EIren tokiko adarrak, adibidez, emakumezkoak bahitu izan ditu Nigerian eta beste herrialde batzuetan, baina Burkina Fason ez da ohikoa izan. «Beharbada, xantaia estrategia bat da».

Hori bai, azken urteotan, islamistek aldika-aldika egin izan dituzte zibilen kontrako erasoak herrialdean. Bi adibide. Batetik, 2021eko abuztuan Arbindara bidean zihoan konboi bati eraso egin zioten, eta 65 zibil hil. Eta, bestetik, 2019ko abenduan, 35 zibil hil zituzten Arbindan bertan egindako eraso batean.


Summary: EHUk beste bi gradu eskainiko ditu datorren ikasturtetik aurrera. Lehenengoz, ikasleek aukera izango dute Bilbon Biomedical Engineering eta Donostian Haur Hezkuntza+Lehen Hezkuntza gradu bikoitza ikasteko. EHUk 107 titulu eskainiko ditu orotara.

Nahiz eta urtea hasi baino ez den egin, EHU Euskal Herriko Unibertsitatea irailera begira jarrita dago: gaur jakinarazi du, ohar bidez, zein ikasketa emango dituzten 2023-2024ko ikasturtean. Hauek nobedadeak: ikasleek aukera izango dute Bilboko Ingeniaritza Eskolan Biomedical Engineering oso-osorik ingelesez ikasteko, eta Donostiako campusean Haur Hezkuntza+Lehen Hezkuntza gradu bikoitza eskainiko dute. Guztira, 107 titulu emango ditu EHUk.

Ikasketa berrien xehetasunak ezagutarazi ditu Eva Ferreira EHUko errektoreak. Biomedical Engineering graduak prestakuntza duala eskainiko du —unibertsitatean ikasiz eta enpresetan lan eginez—, eta osasun zientzien arloko irtenbide teknologikoak garatzea izango du helburu. EHUk osorik ingelesez eskaintzen duen bigarren titulua izango da, Business + Economics gradu bikoitza eskaintzen baitu jada. Egun, 800 irakasgai inguru ematen dituzte ingelesez, eta 180 inguru euskara, gaztelera eta ingelesa ez diren beste hizkuntza batzuetan.

2023-2024ko ikasturterako beste berrikuntza Haur Hezkuntza+Lehen Hezkuntza gradu bikoitza izango da. Euskaraz eskainiko dute. Ikasleek egindako eskaerari erantzun nahi diote horrela, EHUk ohar bidez azaldu duenez: «Eskaera akademiko eta sozialari erantzuten dio, ikasle talde handi batek Haur Hezkuntza eta Lehen Hezkuntza egiteko interesa adierazten baitzuen». Gradua bost urtekoa izango da, ikasleek lau aldiz egingo dituzte praktikak, eta, azken urtean, Lehen Hezkuntzako aipamenetako bat lortuko dute. Titulu horrekin, EHUk hamabost gradu bikoitz izango ditu.

EHUk azken ikasturteko matrikulazio datuak ere ezagutarazi ditu: 2022-2023ko ikasturtean, 8.300 ikaslek eman dute izena lehen mailan. Horietatik %76,1ek izan zuen aukeratutako lehen ikasketak egiteko aukera.


Summary: EH Bilduk eskatu du debekatzeko administrazio publikoek Stoa enpresarekin kontratuak egitea. 'De Miguel auzian' zigortu dute Sergio Fernandez Oleaga enpresako administratzaile ohia. Amvisa ur sozietateak bi kontratu adjudikatu zizkion Stoari, EH Bilduk gogora ekarri duenez.

Administrazio publikoek Stoa Studio Tecnico de Obras y Arquitectura enpresarekin kontratuak egitea debekatzeko eskatu du gaur Gasteizko EH Bildu udal taldeak. Izan ere, enpresa horren administratzailea Sergio Fernandez Oleaga ustelkeriagatik zigortu dute De Miguel auzian, komisioak ordaintzeagatik –urtebete eta sei hilabeteko kartzela zigorra ezarri diote–. Rocio Vitero zinegotziak proposatu du ustelkeriagatik zigortutako enpresa hori kontratatzeko debekua jasotzea EAEko Lizitatzaileen eta Enpresa Sailkatuen Erregistroan eta ROCELE Espainiako erakundean. Gasteizko Udaleko sozietate publikoen batzordean egin du eskaera Viterok. Han gogoratu du Amvisa ur sozietateak bi kontratu esleitu zizkiola Stoari, «enpresa ustelkeriagatik ikertzen ari zirenean», baina epaia irmoa ez zela argudiatu zuen Gorka Urtaran alkateak haren defentsa egiteko. «Orain, epai irmoarekin, ez dago zalantzarik, udal honek argi eta garbi jokatu behar du ustelkeriaren aurrean», azpimarratu du EH Bilduko zinegotziak. Hala, «interes publikoaren aurka doazen eta horrekin legez kanpoko onurak atera nahi dituzten praktikak dituztenekin» kontratuak egitea debekatzeko eskatu du.


Summary: Euskaltzale Independentisten Topaketak egingo dituzte, «Euskararen Errepublika» eraikitzeko. Udazkenean egingo dituzte, Euskal Herrian Euskaraz-ek antolatuta. Euskaltzale eta independentistek elkarrekin pentsatzeko «elkargunea» izango dira.

Euskaltzale Independentisten Topaketak antolatuko ditu Euskal Herrian Euskaraz-ek udazkenean. Eta «Euskararen Errepublika» eraiki nahi duten horiek guztiak batzea izango da helburua. Asteburu batean egingo dituzte, eta bi egun iraungo dute: «Formakuntzarako eta hausnarketarako aukera izanen da, baita adin guztietarako aisialdi-eskaintzaz gozatzekoa ere».

Euskaltzale eta independentistek elkarrekin pentsatzeko «elkargunea» izango dira topaketak. Horretarako, Euskal Herriko hainbat hizlari gonbidatuko dituzte, baita euskalgintzako eta beste mugimenduetako kideak ere. Besteak beste, euskararen aldeko mugimenduak dituen indarguneak nola baliatu eztabaidatuko dute, eta euskararen aldeko borrokan beste hainbatekin loturak nola landu ere bai, intersekzioaren ikuspegitik.

EHEren asmoa da Euskaltzale Independentisten Topaketak bi urtean behin antolatzea hemendik aurrera. Hori dela eta, lehen aldia «garrantzi handikoa» izango da haientzat, eta «buru-belarri» egingo dute lan. Lehenengo aldiaren xehetasunak aurrerago emango dituzte.

«Euskararen Errepublika» helburu

Euskal Herrian Euskaraz-ek hausnarketa prozesu bat abiatu zuen pandemia garaian: Astindu. Hartan zehaztu zuten hurrengo urteetarako apustu estrategikoa: «Euskararen Errepublika» eraikitzeko beharra. «Euskaldunok gure hizkuntza eskubideak bermatuak izango ditugun marko bat behar dugu, eta hori independentziak bere horretan ziurtatuko ez badu ere, independentzia nazionala ezinbestekoa dugu horretarako». Taldeak ezinbestekotzat jo du euskara ardatz izango duen «Errepublika propioa» eraikitzea.

Hausnarketa prozesu horretan, antolaketa ere moldatu zuen taldeak. Eta, orain, proiektu edo gai jakinak landuko dituzten lantalde nazionalek hartuko dute garrantzia. Hala ere, tokian tokiko taldeei eutsiko diete. Antolakuntza eredu berria dela eta, bilerak egingo dituzte lau hilean behin: Komunitatearen Bilkurak. Lehenengoa larunbatean egingo dute, 10:00etan, Senpereko Larraldean (Lapurdi).


Summary: Herkok biogasezko kamioiak ekoitziko ditu Zierbenan. Hamabost milioi euroko inbertsioa egin du, eta udazkenean hasiko da martxan muntatze planta. 75 langile izango ditu.

Zierbenako Herko etxea Begas eta Leciñena enpresen artean osatu zen 2021ean, eta gasezko kamioien ekoizpenari ekingo dio udazkenean Zierbenan (Bizkaia) alokatu duen pabiloian. Enpresaren helburua da Bios 35 modeloko 136 kamioi ekoiztea aurten, eta mila hurrengo hiru urteetan. Dagoeneko 650 saltzeko negoziazioetan dabil. Plantak zuzeneko 75 lanpostu sortuko ditu, eta zeharkako 150. Herkok kamioi arinak muntatuko ditu Zierbenan, eta 15 milioi euroko inbertsioa egina du. Motorra Begasek ekoitziko du, eta, gasaz gain, biogasa ere erabil dezake. Ekoizleen esanetan, Europan homologazioa lortu duen lehen automozio biogas motorra da eurena. Erregai horren erabilerak %80 murrizten ditu CO2 isuriak, eta %90 beste gasenak. «Banaketaren azken pausoa egiteko» kamioiak izango dira. Hiri barneko garbiketa lanetarako ere aproposak dira, ez baitu arazorik izango isuririk gabeko guneetan sartzeko. Motorrak 140 zaldiko potentzia du, eta tona eta erdi zama eraman dezake. Depositua betez gero, 800 kilometro egin ditzake, eta, hura gidatzeko, aski da B2 gidabaimena. Egitasmoak, besteak beste, Itzarri funts publikoaren, SPRIren eta Bizkaiko Aldundiaren laguntza izan du.


Summary: Sturgeonek Eskoziako trans lege proiektuaren blokeoa gaitzetsi du. Lege proiektuak Erresuma Batuko legediarekin talka egingo lukeela esan du Londresek. Sturgeonen arabera, aurrekari bat izan daiteke Eskoziako lege proiektu gehiago eteteko.

Erresuma Batuko Gobernuak bertan behera utzi du Eskoziako Parlamentuak onartutako trans lege proiektua, eta berehala erreakzionatu du Eskoziako Gobernuak. Nicola Sturgeon Eskoziako lehen ministroak erabakia gaitzetsi du, eta adierazi Londresek «ez zuela arrazoirik» lege proiektua bertan behera uzteko. «Demokratikoki aukeratutako Eskoziako Parlamentuari dagozkion alorretan erabakiak hartzeko daukan gaitasunari egindako eraso bat da hau», salatu du Sturgeonek. Gaineratu du «litekeena» dela auzitegietara jotzea, Londresek hartutako erabakia salatzera.

Izan ere, Charles III.a Erresuma Batuko erregearen sinadura behar du lege proiektu orok lege bihurtzeko —Royal Assent deitzen diote erregearen onespen sinbolikoari—, eta Rishi Sunak lehen ministroak gidatutako gobernuak Eskozia Legeko 35. sekzioa erabili du hori eragozteko. Horren bidez, Erresuma Batuko Gobernuak lege proiektu bat lege bihurtzeko prozesua bertan behera utzi dezake, Downing Streeten eskumenei eragiten badie. Horrela, Londresek bertan behera utzi du, gaur, Eskoziako trans lege proiektua lege bihurtzeko prozesua.

«Egun historiko bat da berdintasunarentzat». Horrela definitu zuen Sturgeonek abenduaren 22a. Izan ere, hark zuzendutako gobernuak bultzatutako trans lege proiektua egun horretan onartu zuen Eskoziako Parlamentuak. SNP Eskoziako Alderdi Nazionalak, Alderdi Laboristak, Berdeek eta Eskoziako Liberal Demokratak alderdiak babestuta onartu zuten lege proiektua, baina harrabotsa handia izan zen. 150 emendakin baino gehiago izan zituen lege proiektuak, bi egun oso igaro zituzten eztabaidatzen eta SNPko zenbait kidek ez zuten babestu. Hala ere, lege proiektua onartu zuten. «Pauso garrantzitsu bat da Eskozia parekideago bat eraikitzeko», esan zuen Shona Robison Eskoziako Justizia Sozialeko ministroak.

Lege proiektuak 16 urtera murrizten zuen administrazioari genero esleipenaren aldaketa eskatzeko gutxieneko adina —orain arte gutxienez 18 urte izan behar ziren eskaria egiteko—, eta atzera botatzen zuen mediku txosten bat aurkezteko beharra. Izan ere, orain arte «genero disforiaren diagnosi psikiatriko bat» aurkeztu behar zioten administrazio publikoari, eta lege proiektuak bertan behera uzten zuen «diagnosi hori» aurkezteko beharra. Gainera, orain arte bi urte pasa behar zituzten transek «hausnartzen» genero esleipenaren aldaketa eskatu arte. Lege proiektuarekin, hiru hilabetera murrizten zen epea 18 urtetik gorakoentzat, eta seira 16 eta 17 urtekoentzat.

«Eragin kaltegarriak»

Lege proiektu hori, baina, blokeatu egin du Londresek. Alister Jack Erresuma Batuko Gobernuko Eskoziarako ministroak gaur adierazi du bere gobernuak Eskozia Legeko 35. sekzioa erabili duela Eskoziako trans lege proiektuak, lege bilakatuko balitz, «eragin kaltegarriak» izango lituzkeelako emakumeengan eta haurrengan, eta «bi onarpen erregimen desberdin» ezarriko lituzkeelako «Erresuma Batuaren barruan».

Komunen Ganberan gaur egin duen mintzaldian, Jackek nabarmendu du Eskoziako trans lege proiektua «gatazkan» sartuko litzatekeela 2010ean onartutako Erresuma Batuko Berdintasun Legearekin. Gainera, eragina izango lukeela «sexu bakarreko klub, antolakunde eta eskoletan», baita «soldata parekideen babesean» ere. «Legeak emakumeengan eta haurrengan izango lukeen eraginarekin hainbat herritarrek eta taldek erakutsitako kezka» aintzat hartu duela ere esan du Erresuma Batuko Gobernuko Eskoziarako ministroak.

«Legezko sexua aldatzeko prozesuan dauden transek gure errespetua, babesa eta ulermena merezi dute», adierazi du Jackek.

Sturgeonek, ordea, argudiatu du Eskoziako trans lege proiektuak ez liokeela eragingo Erresuma Batuko Berdintasun Legeari. SNPko diputatu Philippa Whitfordek bat egin du Sturgeonekin, eta azaldu du badirela Erresuma Batuaren eta Eskoziaren artean legezko zenbait desberdintasun. Esaterako, Eskozian bozkatzeko 16 urte izan behar dira gutxienez, eta Erresuma Batuan 18. «Londresen betoak azpimarratzen du deszentralizazioa kontzeptu hutsal bat dela», esan du. Gaineratu du Sunaken gobernuak «gudu bat» abiatu duela Eskoziako Parlamentuaren aurka, eta salatu du horretarako «gizarteko talde zapalduenetako bat» aukeratu duela.

Maggie Chapman Berdeak alderdiko Berdintasunerako bozeramaileak ere gaitzetsi egin du Sunaken gobernuak hartutako erabakia, eta nabarmendu gaurkoa «egun beltz bat» izan dela «transen eskubideentzat, demokraziarentzat eta [eskumenen] deszentralizaziorako akordioarentzat».

Eskoziako Parlamentuaren autonomia arautu zuen 1998ko Eskozia Legeak, eta lege hartako 35. sekzioa erabili duten lehen aldia izan da oraingoa. Sturgeonek gaur adierazi du sekzio hori erabili izanak «aldapa oso irristakor bat» sortu duela, eta aurrekari bat izan daitekeela aurrerantzean Eskoziako Parlamentuak onar litzakeen lege proiektuak bertan behera uzteko.

Jackek adierazi du hartutako erabakia «beharrezkoa» zela, eta «prozedura zuzena» erabili dutela. «Ez dugu erabakia arinkeriaz hartu», nabarmendu du Jackek.


Summary: Realak aurrera egin du, baina Alavesek ezin izan du Sevillarekin. Reala Espainiako Kopako final-laurdenetara sailkatu da, Mallorcari 1-0 irabazita. Alavesek, berriz, ezin izan du Sevilla garaitu, eta 0-1 galdu du Mendizorrotzan

Realak 1-0 irabazi dio Mallorcari, eta Espainiako Kopako final-laurdenetan izango dira txuri-urdinak. Euskal Herrian egunean zehar izandako euri jasaren eta hotzaren ondorioz zale ugari zelaira joan gabe gelditu dira Donostian. Hala ere, Anoetara gerturatu direnak berehala berotu dira. Laugarren minuturako aurreratu du Reala Robert Navarrok, eta taldearen jokoarekin gozatzeko aukera izan dute zaleek lehen zatian. Bigarrenean gehiago sufritu dute txuri-urdinek, baina ez dute huts egin.

Euskal derbian hasieratik atera zuen hamaikakoarekin alderatuta bost aldaketa egin ditu Imanol Alguacilek. Mikel Oiartzabal izan da berritasun nagusia, ia urtebeteren ostean berriro ere hasieratik jokatu baitu. Kapitaina zelaian zela, hasieratik golaren bila irten da Reala, eta laugarren minuturako aurreratu dira txuri-urdinak. Ordurako bi aukera garbi ere sortu ditu Realak, baina hirugarrenean ez du huts egin. Navarrok Martin Zubimendiren pase bikain bat baliatu du erremate gurutzatu batekin arratsaldeko gol bakarra egiteko. Hirugarren gola du jada Kopan.

Berehala jarri zaio partida maldan gora Mallorcari, eta presioa aurreratu egin du Javier Aguirreren taldeak. Horrek motzean jokatzea asko zaildu dio Realari, baina baloia luze jotzeko arazorik ez du izan etxeko taldeak, eta Alexander Sorloth behin baino gehiagotan bilatu du Alex Remiro atezainak.

Hainbat aukera izan ditu Realak lehen zatian markagailuan aldea areagotzeko, baina ez da halakorik gertatu. Brais Mendezek eta Oiartzabalek gertu izan dute gola, baina gutxigatik kanpora bidali dute baloia areaz kanpotik egin dituzten saiakeretan. Eibartarrak lortu du baloia sareetara bidaltzea, baina marrazainak balio gabe utzi du gola, jokoz kanpo baitzegoen. Mallorcak, berriz, zailtasun ugari izan ditu Remiroren ate ingurura gerturatzeko. Balear Uharteetako taldeak ez du jaurtiketa bat bera ere egin lehen zatian.

Bigarren zatian, ordea, indarrak parekatu egin dira. Clement Grenier zelairatu du Javier Aguirrek azken metroetan argitasun gehiago izateko, eta aurrerapausoa eman dute. Lehen zatian baino lan gehiago egin behar izan du Realak defentsan markagailua bere horretan gera zedin, baina hori egiten ere badakiela erakutsi du Imanolen taldeak.

Bisitariak hainbat aldiz iritsi dira arriskuarekin bigarren zatian, eta 60. minutuan gertu izan dute berdintzeko gola. Grenierri area barruan iritsi zaio baloia, eta haren errematea taldekide batek bidali du langara. Aldaratzean izan du bigarren aukera Mallorcak, baina kanpora bidali dute baloia.

1-0 amaitu da partida, eta Realak hurrengo faserako sailkapena lortu du. Bolada ezin hobean jarraituko dute txuri-urdinek. Geldialditik bueltan jokatutako bost partidak irabazi dituzte; hiru ligan eta bi kopan.

Alaves; nahi eta ezin

Errespetuarekin, baina beldurrik gabe ekin dio Sevillaren aurkako partidari Alavesek. Valladolid kanporatzeak hauspoa eman zion gasteiztarrei, eta garaipenaren bila zelairatu dira gaur ere. Lehen zatian Sevilla baino gehiago izan da Luis Garcia Plazaren taldea, eta arriskua eraman dute Marko Dmitrovicen atera hegaletik egindako erdiraketekin. Luis Garcia eta Jason Remeseiro hainbat aldiz ahalegindu dira taldekideak area barruan aurkitzen, baina Sevillak ondo defendatu du bere area bost atzelariko lerroarekin.

0-0 amaitu da lehen zatia, eta atsedenalditik bueltan garaipena lortzea posible zela sinetsita zelairatu dira etxekoak. Hala ere, 48. minutuan Sevilla aurreratu da. Partidan lehen aldiz lortu dute bisitariek Alavesen zelai erdian hainbat pase egitea, eta Jesus Navasek egindako erdiraketa sareetara bidali du Rakiticek.

Alaves hegaletatik iristen ahalegindu da behin eta berriro, baina ez du erremate arriskutsurik egitea lortu. Falta jaurtiketa batean, ordea, gertu izan du berdinketa, baina Jasonen jaurtiketa zitala zutoinaren ondotik atera du atezainak.

Aukera garbienak Jasonek eta Salva Sevillak izan dituzte, biak luzapenean, baina Jasonena lehenik, eta Salva Sevillarena ondoren, kanpora joan dira gutxigatik. 0-1 amaitu da partida, eta etxeko taldeak pozik egoteko moduko partida jokatu badu ere, esku hutsik gelditu dira.


Summary: Foro Sozialak bukatutzat eman du bere ibilbidea. Uste du duela hamar urte zabaldutako hamabi gomendioak bete direla edo horretarako zumeak daudela, baina aitortu du egitekoak ere geratuko direla; batez ere, estatuen biktimen arloan.

Amaitu da Foro Sozial Iraunkorraren bidea, EITBk jakinarazi duenez. Gatazkaren ondorioen konponbidean aurrerapausoak emateko asmoz sortu zen, duela hamar urte, eta, hamarkada bat igarota, Foro Sozialaren fasea bukatutzat ematea erabaki du. Iazko ekainetik zabaldua zuen barneko eztabaida prozesu bat, eta horren emaitzaren berri datorren larunbatean emango dute, Durangon egitekoak diren ekitaldi batean.

Eztabaida prozesu horretan, Foro Soziala osatzen duten hamazazpi entitateek eta foroan parte hartzen duten herritarrek ondorioztatu dute «aurrerapauso esanguratsuak» eman dituztela foroak jorratutako lan ildoetan, eta aurrerapauso horien egonkortzeak bidea ematen duela «fase berri bat zabaltzeko konponbide prozesuan». Fase berri horrek, aldi berean, «erronka eta tresna berriak» eduki beharko ditu, Foro Sozialaren arabera.

Larunbateko ekitaldian, eztabaida prozesuaren ondorioen berri emateaz gain, zehaztuko dute zeintzuk izango diren luze gabe emango dituzten pausoak, foroaren egitekoak behin betiko amaitutzat emateko.

2013ko martxoan egin zuten aurreneko foroa, Bilbon eta Iruñean, konponbide prozesuan gizarte zibileko eragileen parte hartzea sustatzeko. Hamabi gomendio aurkeztu zituzten orduan: besteak beste, ETAren armak eta egitura militarrak desegiteko prozesu bat abiatzea, preso eta iheslarien gaiari buruzko «konponbide integral bat» adostea, estatuaren segurtasun indarren «kopurua eta eginkizuna birdimentsionatzea», eta erakundeek egia, justizia eta adiskidetze «prozesu zabal bat eta jendarte osoa barne hartzen duena» bultzatzea.

Ikusi gehiago: Foro Sozialaren hamabi gomendioak

Foroak ondorioztatu du hamabi aholku horietatik 11 bete direla edo betetzeko baldintzak daudela, eta lau lan ildotan eginiko aurrerapausoei erreparatu die: ETA 2017ko apirilean armagabetu zen, eta 2018ko maiatzean desegin zuen bere burua; biktimen arloan, «biktima guztiek egia, justizia eta erreparazioa izateko eskubidearen inguruko adostasuna zehazten» hasi da, eta baita «estatuaren biktimen tratamendu asimetrikoa gainditzeko beharra» ere; euskal presoen alorrean, sakabanaketa politika amaitzear dela, foroak uste du auziaren «konponbide markoa definituta» dagoela; eta memoriari dagokionez, «kontakizun bakarraren» ideia agortuta dagoela. «Ez gara ados jarriko gertatutakoaren zergatian, eta jada eragile guztiek aitortzen dute memoriak inklusiboa, kritikoa eta ez autojustifikaziokoa izan behar duela», erantsi du.

Hain justu, hamar urteko ibilbideari begiratu zion Agus Hernan Foro Sozial Iraunkorreko bozeramaileak iazko urrian, BERRIAk eginiko elkarrizketa batean: «Ez dakit inork espero zuen halako emaitzak izatea. Hamar urte asko da? Herriaren historian oso gutxi. Faktore asko egon dira, baina uste dut gizarte zibila izan dela sarri aleka hartzen zuen motor baten olioa. Proposamenak egin dira, malgutasunez, errealitatera egokituta». Orduko hartan, Hernanek azaldu zuen foroa presoen, biktimen eta memoriaren esparruetan lanean ari zela, lehen bietan konponbide markoak finkatuta edo finkatzeko bidean daudela, eta hirugarrenean ere urratsak egiten ari direla.

Ikusi gehiago: «Prozesu unilateral batetik multilateral batera igaro gara»

Edonola ere, bere lan ibilbidearen amaieraren berri ematekoan, Foro Sozialak aitortu du zereginak ere geratuko direla: presoen auzian, memorian eta, «batez ere», Espainiako Estatuaren biktimek nozitzen duten «diskriminazioan». Horietan «bidea egiteko» dago, baina, foroaren iritziz, «erronka berrientzat tresna berriak beharko dira».


Summary: Ukrainako Barne Ministerioko hiru buru nagusiak hil dira, haien helikopteroa amilduta. Kieveko haur eskola batetik gertu gertatu da ezbeharra, eta gutxienez hamabost pertsona hil dira. Agintarien arabera, lurra jo duen helikopteroa larrialdi zerbitzuak egiten ari zen. Ukrainako fiskal nagusiak ikerketa abiatu du, eta «hipotesi guztiak zabalik» dauzka.

Ukrainako Barne ministro Denis Monastirski eta gutxienez beste hamalau pertsona hil dira Kieven, gaur goizean, helikoptero bat haur eskola batetik gertu amilduta, Ukrainako agintariek jakinarazi dutenez. Fiskalaren arabera, helikoptero «istripua» izan da, baina zehaztu du zer gertatu den ikertzen ari dela: «Hipotesi guztiak zabalik ditugu».

Poliziak eman du gertaeraren berri. Monastirski, haren ordezko Jevhen Jenin, Barne Ministerioko idazkari Juri Lubkovitx eta beste goi kargudun batzuk zihoazen helikopteroan, eta haiek ere hil dira. Poliziaren arabera, gutxienez hiru haur ere hil dira. Horrez gain, eskualdeko gobernadoreak esan du gutxienez 29 lagun ospitalera eraman dituztela, zaurituta; horietatik hamabost adingabekoak dira.

Hasieran hildakoak hamazortzi zirela esan dute, baina gero kopurua jaitsi dute hamabostera.

Brovari auzunean amildu da helikopteroa, Kieveko aldirietan. Ukrainako aire indarreko bozeramaile Juri Ihnatek Unian berri agentziari adierazi dionez, lurra jo duen helikopteroa estatuko larrialdi zerbitzuak egiten ari zen. Lekuko batek BBC hedabideari azaldu dionez, helikopteroa amildu denean «lanbro itxia» zegoen, eta «ez zegoen argirik».

Ukrainako fiskal nagusi Andri Kostinek ikerketa abiatu du ezbeharra zerk eragin duen argitzeko. Kostinek esan du «hipotesi guztiak zabalik» dauzkala: «Ikertzaileak eta adituak lanean ari dira istripua gertatu den lekuan bertan. Premiazko neurriak hartzen ari dira. Oraintxe, hipotesi guztiak aztertzen ari gara». Zehaztu du, halaber, instrukzio sumarioa Ukrainako Segurtasun Zerbitzuaren (SBU) esku utzi dutela.

Hain zuzen, segurtasun zerbitzuek ezbeharraren hiru hipotesi dituzte esku artean, prentsa bulegoaren ohar baten arabera: pilotuak ez zituela segurtasun arauak bete, matxura batek eragin duela istripua, edo helikopteroa suntsitzeko nahita egindako ekintza bat izan dela.

Ukrainako presidente Volodimir Zelenskik Telegramean idatzi du Brovariko ezbeharra «tragikoa» izan dela, eta Ukrainarentzat «egun beltza» dela gaurkoa.

Ukrainako lehen ministro Denis Xmihalek, berriz, Barne ministroaren heriotzaren inguruan idatzi du sare sozialetan: «Hutsune handia utziko duzu. Nire doluminik sentituena biktima guztien familiei». Europar Kontseiluko presidente Charles Michel ere antzera mintzatu da: «Ukrainarekin bat egiten dugu, Brovarin izandako gertakari tragikoaren ondoren. Monastirski [Barne] ministroa [Europako Batasuna] EBren lagun handia zen. Gure doluminak biktimen senideei».

Mendebaldea eta Hitler

Errusiako Atzerri ministro Sergei Lavrovek urteko lehen prentsaurrekoa eman du gaur goizean, eta Mendebaldeak Errusiaren aurka duten politika Adolf Hitlerrek Sobietar Batasunarekin zuen politikarekin alderatu du: «Hitlerrek juduen auzia behin betiko konpondu nahi zuen gisan, Mendebaldeko aliantzako agintariak ere [...] Errusiaren porrot estrategiko baten beharraz hitz egiten ari dira», esan du.

Bake elkarrizketen harira, berriz, Lavrovek ziurtatu du Zelenskirekin hitz egiteko «aukera guztiak baztertu» dituela. Hori bai, gogorarazi du Mosku prest dagoela Mendebaldeak Ukrainari buruz egindako proposamenei erantzuteko. «Baina ez dugu proposamen seriorik ikusten», zehaztu du. Hori guztiarekin lotuta, Lavrovek Ameriketako Estatu Batuei egotzi die «gerra hibridoa» egitea Errusiaren aurka.

Errusiako Atzerri ministroaren arabera, Washingtonek Europa mobilizatu nahi du «Errusiaren auzia» konpontzeko. «AEBek koalizio bat sortu dute NATOko [Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundea] eta EBko kide diren herrialdeekin, eta Ukrainaren bitartez gure herrialdearen aurkako gerra egiten ari dira». Dena dela, Lavrovek adierazi duenez, «egunen batean gerra hori amaitu egingo da, eta Errusiak «bere egia defendatuko du».

Gerra frontean, Kievek jakinarazi du Ukrainako eta Errusiako armadek aurrez aurreko borrokak izan dituztela gaur goizaldean ere, herrialdearen ekialdean, Donbass eskualdean. Ukrainaren esanetan, bi aldeek galera handiak izan dituzte «irabazi gutxiren truke».

Bada, Errusiako Defentsa Ministerioko bozeramaile Igor Konaxenkovek gaur iragarri du armadak Soledar hiriaren ondoko Sil herriaren hartu duela. Konaxenkoven esanetan, Silen kontrola hartzeko borroketan gutxienez Ukrainako 90 militar hil dituztela. Errusiaren aldeko Wagner mertzenario taldeak aste honen hasieran jakinarazi zuen Soledar hiria konkistatu zuela, Kievek hori ukatu arren. Errusiak bi kokaleku horiek kontrolpean hartuta, Bahmut eta Siversk hirien arteko bidea mozteko aukera izango luke.


Summary: Algortako metro geltokian langile bati eraso diotela salatu du Bilboko Metroa enpresako batzordeak. Bilboko Metroa enpresari eskatu diote bere langileen segurtasuna eta ongizatea bermatzeko.

Joan den astelehenean Algortako metro geltokian (Bizkaia) langile bati eraso ziotela salatu du Bilboko Metroa enpresako batzordeak. Adierazi dute ez dutela onartuko horrelako ekintzak «zigorrik gabe» gelditzea, eta enpresari eskatu diote berma ditzala bere langileen segurtasuna eta ongizatea.

Hortaz, Garraio publikoan erasorik ez lelopean, elkarretaratze batera deitu du batzordeak, erasoa izan zen leku berean.

Gisa horretako ekintzak gaitzetsi ditu: «Nazkatuta gaude gure osasunean eragin handia duten eraso fisikoak eta hitzezkoak etengabe jasateaz, eta ostera gerta ez daitezela eskatzen dugu». Izan ere, orain dela hilabete bertze langile bati eraso zioten Basarrateko geltokian (Bilbo).


Summary: Facuak «neurri zehatzak» eskatu ditu Osakidetzako itxaron zerrendak murrizteko. 22.000 lagun daude presazkoak ez diren ebakuntza baten zain, eta 40.000 erabiltzaile ari dira itxoiten espezialista baten kontsultara joateko, kontsumitzaileen eskubideen aldeko elkartearen arabera.

Facua kontsumitzaileen eskubideen aldeko elkarteak idazki bat bidali dio Osakidetzari, itxaron zerrendak «lehenbailehen» murrizteko eskatzeko. «Neurri zehatzak» galdegin dizkio, osasun sistema publikoaren «kolapsoa» saihesteko eta herritarrei «kalitatezko» zerbitzua emateko. Espainiako Osasun Ministerioak itxaron zerrendei buruz ondu duen txostenean bildutako datuak gogora ekarri ditu Facuak. Txosten horren arabera, orain 22.000 lagun baino gehiago daude presazkoa ez den ebakuntza baten zain Osakidetzan, eta beste 40.000 mediku espezialista baten kontsultaren esperoan. Datuek okerrera egin dute azken urteotan, Facuak ohartarazi duenez. Hala, presazkoak ez diren ebakuntzen itxaron zerrendak %15,2 egin du gora 2021. urtearekin alderatuta, eta %30 2020. urtearekin konparatuz gero. Mediku espezialista batekin kontsulta izateko zain daudenen kopuruak ere nabarmen egin du gora 2021. urteko datuekin alderatuta: ia 40.000 herritar daude itxaron zerrendan, duela bi urte baino %60 gehiago. Traumatologiak eta oftalmologiak dituzte itxaron zerrendarik luzeenak: ekaineko datuei so, 6.340 lagun zeuden traumatologiako kontsulta baten zain, eta 6.001 oftalmologian. Kontsumitzaileen elkarteak gogora ekarri du Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako osasun antolaketari buruzko 8/1997 legeak ezartzen duela herritarrei osasun publikoari lotutako neurriak bermatu behar zaizkiela, eta, hori lortzeko, osasun zerbitzuak egoki antolatu behar direla. Horregatik, Jaurlaritzaren Osasun Sailari eta Osakidetzari eskatu die «beharrezko neurriak» har ditzatela itxaron zerrendak murrizteko.


Summary: Pazifikoko irlek Japoniari eskatu diote atzeratu dezala Fukushimako ur kutsatuaren isurketa. Eskualdeko hamazazpi uhartek argudiatu dute Tokioren planari buruzko «informazio eta datu gehiago» behar direla. Zentral nuklearreko edukiontzietan 1,29 milioi metro kubiko inguru daude pilatuta.

Kontuan harturik arrantza sektorean kalteak eragin ditzakeela eta Ozeano Barea kutsatzeko arrisku handia dagoela, PIF Pazifikoko Uharteen Foroak kezka helarazi du Japoniak asmoa duelako Fukushimako zentral nuklearreko ur kutsatua itsasora isurtzeko. Adituek diotena oinarri hartuta, nazioarteko erakunde hori osatzen duten hamazazpi irlek argudiatu dute «informazio eta datu gehiago beharrezkoak» direla plan horren inguruan, eta, horregatik, Tokiori eskatu diote operazioa atzeratzeko.

PIFeko herrialdeetako asko oraindik borrokan ari dira XX. mendean Ozeano Barean —AEBek eta Frantziak, adibidez— egin zituzten proba nuklearrek eragindako arazoak eta ondorioak konpontzeko, eta, beraz, uste dute Japoniaren planak are gehiago okertuko lukeela egungo egoera. Tokioren operazioak arrantza sektorean izango lukeen eragina da kezka iturri nagusia, irla horietako askoren ekonomiaren oinarri baita.

«Gure eskualdeak jarrera irmoa du: ez da isurketarik izan behar alde guztiek egiaztatzen duten arte hori egitea segurua dela», esan du PIFeko idazkari nagusi Henry Punak, auzi horretaz egin duten mintegi birtual baten ondoren.

Fukushimako zentraleko ura hondakin erradioaktiboz kutsatua dago, erreaktoreak hozteko eta instalazio nuklearren barruan iragazteko erabili baita; zehazki, edukiontzietan 1,29 milioi metro kubiko inguru daude pilatuta, 2011ko lurrikarak eta tsunamiak hondatutako instalazio atomiko batzuen barruan.

Japoniako Gobernuak iragan ostiralean berretsi zuen zentral nuklearreko biltegietan jasotako ur kutsatua Ozeano Barera isuriko zuela. Tokiok ez zuen esan zehazki noiz, baina adierazi zuen aurtengo «udaberri eta uda bitartean» egingo dutela operazio hori; berez, datorren apirilean isurtzea aurreikusi zuten, baina atzeratu egin behar izan dute, itsaspeko tunel bat egiteko lanak moteldu egin direlako. Tunel hori erabiliko dute Fukushimako ura itsasora botatzeko, lurretik kilometro batera.

IAEAren arabera, ez du «kalterik eragingo»

IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Erakundea gainbegiratzen ari da ur kutsatuaren isurketa plana, itsasora isuri aurretik urak dituen elementu erradioaktibo gehienak kentzeko, eta, adierazi duenez, Japoniako Gobernuaren planak nazioarteko estandarrak errespetatzen ditu, eta ez dio «kalterik eragingo ingurumenari».

PIFek eraturiko lantalde batek, aldiz, beste bertsio bat du. Erakunde horren mintegi birtualean, lantaldeko Ken Buesselerrek azaldu du Tokiori bere asmoak berriz aztertzeko eskatu diotela: «Erradioaktibitatea mareen eta ur-lasterren bidez mugitzen da ozeanoan, eta bada arrainak kutsatzeko arriskua».

Hortaz, Japoniari erreferentzia eginez, Punakek esan du «eragotzi egin behar» dituztela «besteek eragindako kutsadura nuklearreko hondamendi larri batera bideratuko edo desbideratuko» dituzten «ekintzak». Tokioren planak inguruko herrialdeen eta nazioarteko gobernuz kanpoko erakundeen kezka eta kritikak ere eragin ditu hasiera-hasieratik; Txina eta Hego Korea, esaterako, presio egiten aritu dira, baita Greenpeace ere.


Summary: Antonio Kintana hil da, EHGAMen sortzaileetako bat. «Gure mugimendua pizteko lehen hitzak egin zituena itzali da», adierazi du EHGAMek. Sexu askapenerako mugimendua Euskal Herrira ekartzeko ahaleginean engaiatu zen, Imanol Alvarezekin batera, 1970eko hamarkadaren amaieran.

«Eta zergatik ez dugu Euskal Herrian Gay Liberation Front bat egiten?». Antonio Kintanak bota zion proposamena Imanol Alvarezi, Erresuma Batutik itzuli berritan. Alvarezekin batera EHGAMen sortzaile nagusia izandakoa atzo zendu zen, EHGAMek berak jakinarazi zuenez: «Gure mugimendua pizteko lehen hitzak egin zituena itzali egin da gaur. EHGAM hegan egiten jarri zuen horrek oroitzapenen mundura egin du salto gaur. Betirako hor geratu dadila, gertu, EHGAMkide guztion memorian, sexu askapenerako borrokaren historian mugarri».

Hain zuzen, Kintanarekin lehen hizketaldia proposamen haren harira egin zuen Alvarezek. «Oker ez banago, Galestik itzuli berria zen. Han ezagutu zuen Gay Liberation Front, eta unibertsitatean bertan bazegoen gay talde bat. Hori ikusita, Euskal Herrian antzeko zerbait egiteko ametsa zuen», kontatu dio Alvarezek BERRIAri. «Ez dakit berak edo nik, bietako zeinek esan zuen ezin genuela berriro historiaren trena galdu, eta Euskal Herrian ere egin behar zela gay mugimendu bat —hala deitzen genion orduan—». Eszeptiko samarra zen orduan Alvarez, aitortu duenez. «Oso zaila ikusten nuen, Euskal Herria oso matxista zelako eta Elizak kristoren pisua zuelako». Alta, lagunduko ziola esan zion. 1976ko Durangoko Azokan izan zen hori. Garrantzia eman dio Alvarezek horri: «Beti gustatu izan zaigu gogoratzea EHGAMen sorrerak baduela harreman zuzena euskal kulturarekin. Hori garrantzitsua izan da guretzat, eta nik uste dut markatu egin gaituela».

Ondorengo urratsetan ere nabaritu zen lotura hori. Prentsan zerbait argitaratzen saiatu ziren, baina itxita aurkitu zituzten ateak. Azkenean, bien izenean gutun bat argitaratu zuten Anaitasuna aldizkarian, Joan Mari Torrealdairekin elkarrizketa izan ondoren, hura baitzen zuzendaria. Handik gutxira, hainbat lagunekin bildu ziren, mugimendua hedatzeko asmoz, Bilbon. «Frantziskotarrek Irala kalean zeukaten lokaletan bildu ginen, eta orduan izan zen sorrera ofiziala», azaldu du. Gerora, beste herrialdeetara ere zabaldu zela zehaztu du.

Behin mugimenduak martxa hartuta, «alde batera egitea» erabaki zuen Kintanak, Alvarezek gogoratu duenez: «Ertz horretatik beti jarraitu izan dio gure ibilbideari. Beti egon da presente, baina oso agerian egon gabe. Berak mugimendua martxan ikusi nahi zuen, eta kito».


Summary: Ibon Sarasolak euskara modernoaren hiztegirik zabalena argitaratu du. 'Egungo Euskararen Hiztegia' izena du, eta EHUko Euskara Institutuan garatu da proiektua.

70.700 sarrera eta 529.000 adibide biltzen ditu Egungo Euskararen Hiztegiak (EEH), euskara modernoaren hiztegirik zabalenak. Ibon Sarasola hizkuntzalari eta euskaltzainak hamabost urtez egindako lana da, eta berriki akitu du.

Euskal Herriko Unibertsitateko (EHU) Euskara Institutuaren barruan landutako proiektu bat da, eta Josu Landa idazle eta kazetariak ere lagundu du. Edonork kontsultatu dezake, EHUren webgunean baitago eskuragarri.

Ez da Sarasolak lantzen duen lehenbiziko hiztegia, 2005ean Orotariko Euskal Hiztegiaren lehenbiziko edizioa argitaratu baitzuen. 2007an, Euskal Hiztegia zabaldu zuen, eta, urte berean, Hiztegi Batua Euskal Prosan hiztegiaren lanketan parte hartu zuen.


Summary: ELAk Jaurlaritzari eskatu dio itxaroteko Energia Berriztagarrien Lurralde Plan Sektorialari instalazio berriak onartzeko. Azazeta eta Labrazako parke eolikoek ingurumen inpaktuaren adierazpena jaso dutela iragarri zuen Jaurlaritzak, eta dagoeneko gisa horretako beste 33 proiektu egiteko bidean dabiltza Hego Euskal Herrian. Nafarroan hiru parke eraikitzen hasi dira berriki: Linte, Jenariz eta San Markos II.

Energia Berriztagarrien I. Lurralde Plan Sektoriala onartu behar dute, eta horren ondoren eman behar dira berriztagarrien instalazioak eraikitzeko baimenak. Hori aldarrikatu du ELAk ohar baten bidez, eta Eusko Jaurlaritzari eskatu dio plan hori onartu arte itxaroteko baimen gehiago eman baino lehen. Izan ere, azaldu dute plangintza horrek zehaztuko duela instalazio horiek «non eta nola» eraiki ahalko diren. Atzo Jaurlaritzak Arabako Labrazako eta Azazetako parkeek ingurumen inpaktuaren adierazpena jaso dutela iragarri ondoren egin du eskaera sindikatuak; horiez gain Hego Euskal Herriko 33 lekutan dabiltza sortzen energia berriztagarria ekoizteko azpiegiturak.

Berriztagarrien Plan Sektoriala «gizartearen parte hartzearekin eta pertsonen eta ingurugiroaren onurak bilatuko dituzten irizpideak lehenetsiz» egitea ere galdegin du sindikatuak. Hala ere, plan hori onartu bitartean, ELAk adierazi du beharrezkoa dela «gizartearen energia beharrak aztertu eta egin beharreko kontsumo murrizketak zehaztea», eta, horrekin batera, berriztagarriekin sortuko den energia kontuan izanda, energia fosilen ekoizpena murrizteko plangintza ere egitea.

Hala ere, ohartarazi dute helburua ez dela energia fosila berriztagarriekin aldatzea: «Proiektu horiekin planteatzen ari dena energia gehiago ekoiztea da, ez energia fosila berriztagarriekin ordezkatzea».


Summary: Irunen beste osasun zentro bat eraikitzeko eskatu dio Osasun Bidasoa plataformak Jaurlaritzari. Egungo gabeziak konpontzeko, eskualderako osasun azpiegitura plan bat egitea galdegin dio Osasun Sailari.

Bidasoaldeko eta Nafarroako Bortzirietako berrogei elkartek osatzen dute Osasun Bidasoa plataforma. Diotenez, osasun arretan gaur egun dauden gabeziak konpontzeko ezinbestekoa da Irunen (Gipuzkoa) beste anbulatorio bat eraikitzea, bereziki «kalitatezko» lehen arreta zerbitzu bat izateko. Uste dute premiazkoa dela Oinaurre auzoan osasun etxe bat jartzea, eta gogoratu Irungo Udalak gordea duela lur eremu bat horretarako. Ez da hori plataformak egin duen eskaera bakarra. Osasun Sailari eta Osakidetzari eskatu die osasun azpiegituren plan bat egin dezatela eskualdeko gabeziak konpontzeko, eta bertan jasoa egon dadila Bidasoa ospitalearen bloke kirurgikoa berritzea, Irunen hirugarren osasun etxe bat eraikitzea, eta Irun erdiguneko eta Dunboako osasun zentroak berritzea. Plataformak ohartarazi du luze gabe konpondu behar direla Bidasoko eta Bortzirietako herritarren osasun artan diren arazoak; besteak beste, osasun langileen falta eta itxaron zerrenda luzeak aipatu ditu.


Summary: Euroguneak %9,2ko inflazioarekin amaitu zuen urtea. Azarotik abendura puntu bat baino gehiago apaldu zen datua. Espainiak izan zuen daturik txikiena, eta Hungariak handiena.

Euroguneak %9,2ko inflazioarekin itxi zuen 2022a. Abenduan inoiz izandako daturik handiena da, baina azaroan zuena baino puntu bat apalagoa (%10,3). Europako Batasuneko herrialdeei erreparatuz gero, %10,4koa izan zen, eta hark ere jaitsiera handia izan zuen azaroaz geroztik (%11,3). 29 herrialdeen artean alde handiak egon ziren. Tasa baxuenak Espainiak (%5,5), Luxenburgok (%6,5) eta Frantziak (%6,7) izan zituzten; altuenak, aldiz, Hungariak (%25), Letoniak (%20,7) eta Lituaniak (%20).

Inflazioaren datua kalkulatzeko erabiltzen diren salgaien araberako azterketa eginez gero, energia izan zen prezioen igoeraren eragile nagusia: %25,5. Dena den, zazpi puntuko jaitsiera izan zuen azaroko datuarekin alderatuta (%34,9). Jakiek, edari alkoholdunek eta tabakoak, berriz, gora egin zuten abenduan, azaroko %13,6tik %13,8ra. Zerbitzuen prezioaren bilakaera ere gorakoa izan zen: %4,2tik %4,4ra. Azpiko inflazio deritzonak ere —ez ditu kontuan hartzen energiaren eta elikagai freskoen prezioak— gora egin zuen abenduan: %5etik %5,2ra.


Summary: Osakidetza zigortu dute langileen greba eskubidea urratzeagatik. ELAk Osakidetzaren aurkako salaketa jarri zuen, 2022ko otsaileko greba deialdietan gutxieneko zerbitzuak «gehiegizkoak» zirela iritzita, eta epaitegi batek arrazoi eman dio.

ELA sindikatuak auzitara jo zuen argudiatuta lehen arretan eta arreta espezializatuetan 2022ko otsailaren 25erako eta 28rako deitutako grebetan Osakidetzak urratu egin zuela langileen grebarako eskubidea. Ezarritako gutxieneko zerbitzuak baino zentro gehiago irekita egon zirelako jo zuen ELAk justiziara. Bada, Bilboko epaitegi batek arrazoia eman dio sindikatuari, eta Osakidetza zigortu du. Zehazki, epaitegiak dio Osakidetzak grebarako eskubidea urratu zuela Bilbo-Basurtu, Ezkerraldea-Enkanterri-Gurutzeta eta Barakaldo-Sestaoko erakunde sanitario integratuetan. Sindikatuak gogora ekarri du otsaileko greba deialdiek erantzun zabala izan zutela, baina Jaurlaritzako Lan Sailak eta Osakidetzak ezarritako gutxieneko zerbitzuak «gehiegizkoak» izan zirela, eta osasun zentro gehienak irekitzeko agindu zuela Osasun Sailak. Ez da lehen aldia Osakidetzak langileen greba deialdia urratzen duena eta epaitegiek zigortzen dutena, ELAk salatu duenez. Sindikatuak ohartarazi du langileak mobilizatzen jarraituko duela, eta «irmo» jokatuko duela Osakidetzak edozein mobilizazio «neutralizatzeko» hartutako erabakien aurka.


Summary: Garraio publikoan ere maskara «laster» kentzea aurreikusi du Dariasek. Espainiako Osasun ministroak esan du datu epidemiologikoen eta Txinako egoeraren bilakaeraren arabera hartuko dutela erabakia, baina «gero eta hurbilago» dagoela.

Garraio publikoan maskara janzteko derrigortasuna kentzear da Espainiako Gobernua, Carolina Darias Osasun ministroak adierazi duenez. «Laster» izango da, haren hitzetan, baina ez du zehaztu noiz. Egoera epidemiologikoa «gero eta hobea» dela esan du, baina erantsi du oraindik datuei adi egon behar dela, baita Txinako egoerari ere: «Gero eta hurbilago gaude, baina ikusi behar dugu zer bilakaera duten garai hauek eta zer gertatzen den Txinan».

Dena den, Dariasek nabarmendu du halako erabakiak «beti adituen esku» egongo direla. Farmazietan maskara eramateko derrigortasuna kentzea ere «aztertzen» ari da ministerioa.


Sergio Sayasek UPN utzi du

Summary: Sergio Sayasek UPN utzi du. «Ez nuen uste behin alderditik kanporatuta alderdia uzteko eskatu behar zenik», erantzun dio Esparzari, gutun batez

Euren burua UPNtik kanpo ikusten zuten, baina Sergio Sayasek alderdia uzteko urratsa egin du orain. Bezperan, Carlos Garcia Adanerok eta Sayasek iragarri zuten hurrengo udal eta foru hauteskundeetan PPrekin aurkeztuko direla, eta, hori ikusirik, UPNren Berme Batzordeak eskatu die 24 ordu igaro baino lehen euren borondatez alderdia uzteko.

Iaz, UPNren Berme Batzorde horrek berak ebatzi zuen bi urte eta erdiz alderditik kanpo zeudela Sayas eta Adanero. Haiek ulertu dute betiko kanporatuak izan direla, eta hala erantzun dio Sayasek gutun bidez Berme Batzordeari. Alderdia «penaz» uzten duela aipatu du.

Esparzari kritika

Gutuna Javier Esparza kritikatzeko ere baliatu du. Anbizio pertsonalista izatea eta alderdia modu «egozentrikoan» zuzentzea leporatu dio. «Ez nuen uste behin alderditik kanporatuta alderdia uzteko eskatu behar zenik», mintzatu zaio Esparzari. «UPNtik ez noa nire borondatez: UPNtik zuk bota nauzu. Bota egin nauzu hala eskatzen zizulako PSOEk. Enbarazu egiten genizun Sanchezengana gerturatzeko zure estrategia berri horretan. Hala hitzartu zenuen Felix Bolañosekin eta Santos Cerdanekin Madrilen, lan erreforma bozkatu baino egun batzuk lehenago».

Hala, utzi berri duen alderdia kritikatzeko baliatu du Sayasek, eta otsailaz geroztik argudiatutakoa errepikatu du. Haren ustez, Esparzak akordio hori ezkutatu egin zien boto emaileei eta bi diputatuei, eta helburua zen sozialistengana hurreratzea. «Haiek Nafarroako Gobernura heltzea promes egin zizuten, eta, eurengana gerturatzen diren guztiei egiten dieten bezala, iruzur egin zizuten. Zu tranpan erori zinen, eta geroztik indar guztiz Sanchezek eta Txibitek Bildurekin eta nazionalismoarekin duten hitzarmenari eraso egin beharrean, haien babesaren bila ari zara, emango ez dizuten etorkizun baten erreguan».

Estrategia horretan, alderdiaren bazkide historikoekin elkar ulertzeko zubiak haustea egotzi dio Esparzari. «Zuregan konfiantzarik ez duten boto emaile asko urruntzen ari dira, zure kontraesanekin eta norabide aldaketekin nekatuta».


Summary: Jarrerak hurbildu dituzte Osakidetzak eta Donostia ospitaleko langileek. Ia lau orduko bilera egin dute bi aldeek, eta Osasun Sailak jakinarazi du bideratuta geratu direla ospitaleko langileek Osakidetzako buruzagitzarekin dituzten desadostasunak.

Donostialdeko ESIan piztutako krisia bideratzeko bilera egin dute gaur bertako zerbitzuburuek eta Eusko Jaurlaritzako Osasun Saileko arduradunek, eta, bi aldeek jakinarazi dutenaren arabera, jarrerak hurbiltzeko urratsa egin dute. Medikuek esana zuten beraien helburua zela Osasun Saila hitzetatik ekintzetara pasatzea, eta espero zutela gaurko batzarrean erantzuna ematea abenduan mahai gainean jarritako bost eskariei. Ia lau orduko bilera egin dute bi aldeek, eta Osasun Sailak ohar bidez esan du «positiboa» izan dela gaurko batzarra. Antolakuntzarekin eta ematen diren zerbitzuekin lotutako hainbat gai jorratu dituzte bi aldeek, eta, Osasun Sailak dioenez, gai horiek «konponduta» edo bi aldeak aurrerago jorratzekotan geratu dira. Donostia ospitaleko iturriek BERRIAri esan diotenez, aldarte onean egin dute bilera eta aurrerapausoak eman dituzte.

Donostia ospitaleko zerbitzuburuek bost eskaera eraman dituzte gaurko bilerara: Donostialdeko ESIaren erreferentzialtasunari eustea eta Onkologikoa ESIan integratzea, profesionalak egonkortzeko neurriak, zerbitzuetan egiten den lana «maiztasunez» ebaluatzea, mahai tekniko bat eratzea ESIren estrategia definitzeko eta zuzendaritzak bertako profesionalak ezagutzea.

Gaurko batzarrean jasotako informazioa aztertu ostean, erietxeko zerbitzuburuek batzarra egingo dute astelehenean langileekin informazio guztia partekatzeko.


Bertsoa eta gorputza, banaezin

Summary: Bertsoa eta gorputza, banaezin. ‘Kantatu ezin denaz’ izenburupean, bertsolaritzan dauden gorputzez eta kantatzeko zilegitasunaz aritu dira Irati Majuelo, Onintza Enbeita, Saioa Alkaiza eta Maider Arregi, San Telmo museoan.

«Bertsolaria ez da ahotsa, hitza eta ideiak bakarrik: gorputz oso bat da oholtza gainean. Baina orain arte bertsolariak buru hiztunak bailiran behatu dira, eta bertso jardunaz aipatu diren ezaugarririk gehientsuenak lepotik gora kokatu dira: inteligentzia, arrazoiketarako gaitasuna, memoria, dialektikarako trebetasuna...». Uxue Alberdiren hitz horiekin abiatu zuen Irati Majuelok Kantatu ezin denaz mahai ingurua, atzo, Donostiako San Telmo museoan. Askotariko diziplina artistikoen arteko elkarrizketa xede duen EHUko Gorputza, egiletasuna eta generoa euskal kultur sorkuntzan ikerketaren barruan antolatu zuten mahai ingurua.

Zein gorputz daude bertsolaritzan? Zein gorputzetatik da zilegi kantatzea? Nola ireki bideak errealitate aberatsagoei kantatzeko? Horrelako galderak egin zizkien Majuelok mahai inguruan parte hartu zuten Maider Arregi, Saioa Alkaiza eta Onintza Enbeita bertsolariei. Horretarako, ordea, eta Alberdiren hitzei tiraka, bertsotan ari direnean beren gorputzarekin duten harremanaz aritu ziren lehen-lehenik. Enbeitak hartu zuen hitza: «Uste dut, ezinbestean, gorputza ikusi egiten dela, eta besteek zure gorputza irakurtzeko duten modu horrek zugan eragiten duela publikoaren aurrean jartzen zarenean. Gainera, jakinda gizarte zoragarri honetan lodia izatea lotuta dagoela alferkeriarekin, utzikeriarekin, osasunik ezarekin eta beste hainbat gauzarekin... publikoak nigan hori ikusten duela pentsatzeak eragin negatiboa izan du nire kasuan». Gaineratu zuen, beraz, zerbaitek huts egiten zuela jendaurre horretan. «Ni bertsotan egitera noa; teorian, gorputzarekin beharrean, buruarekin egin behar den zerbait egitera».

Bat egin zuen Alkaizak Enbeitak esandakoekin. «Bertsotan egiteak oso jardun arrazionala ematen du, baina, nire ustez, fisikoa da; orduan nabaritzen baitut gehien nire gorputza». Itxurarekin lotu izan du hori: «Gero eta itxura kanonikoki heterosexualago bat agertu, orduan eta errazago egokitu naiz espazio batzuetara. Aldiz, normatik geroz eta gehiago aldendu, orduan eta zailagoa izan zait egokitze hori». Bestalde, gaineratu zuen gizonezkoen gorputzak «desagertu» egiten direla bertsotan ari direnean. «Oso gutxitan entzun ditut gizonen itxuraren, janzkeraren edota egoteko moduaren gaineko irakurketak». Nolanahi ere, horretaz kontziente dela azaldu zuen Alkaizak, eta, hain justu ere, kontziente izate horrek ahalduntzen duela bera.

Alkaizaren antzera, bera ere egoera horretaz «kontziente» dela adierazi zuen segidan Arregik. Are, bertsotan hasi aurretik ere ohartua zela azaldu zuen, bera bertsotan hasterako feminismotik interpretazio asko eginda zeudelako. «Orduan, bertso mundura sartzen zara abisu moduko batekin: ‘Bueno, sartu, baina kontuz ibili, badakizue-eta hemen zer gertatzen den’». Horren guztiaren jakitun izateak, ordea, ez duela epai horietatik «libratu» azaldu zuen. «Jakiteak aktibatzen du kontra egiteko aukera bat, baina gure artean elkarrekin baliatzeko espazioak sortu ditugun arte, jakitearekin edo kontziente izatearekin bakarrik ez da nahikoa izan».

Bertsolariek, gaia jarrita kantatzen dutenetan, rol edo pertsonaia batzuk gorpuzten dituzte kantuan. Eta, hain zuzen ere, rol horien eta euren gorputzen arteko talkaz aritu ziren ondotik. «Bertsotara goazenean, askotan, jartzen diguten identitateak ez du bat egiten gure gorputzarekin», adierazi zuen Arregik. Gaiak bertsolariari esleitzen dion identitatearen araberakoa izaten da, ordea, talka hori. Arregik, esaterako, azaldu zuen beregandik urrun geratzen diren identitateetatik kantatzea kosta egiten zaiola. «Sozialki eta politikoki nik baino botere gutxiago duen jendearen rola hartzea da gehien kezkatzen nauena: pertsona migranteak, arrazializatuak, presoak... Horrelakoetan blokeatzen naiz, ez dudalako horrelako identitate baten jabe egin nahi».

Enbeitari eta Alkaizari ere gatazka handia sortu izan die kontu horrek. Izan ere, azaldu zuten zaila zaiela beren buruei zenbait rol hartzeko zilegitasuna ematea. Enbeita: «Nik gai baten aurrean erabakitzen badut izatea ez naizen zerbait, adibidez, ama bakarra, prostituta, migrantea... askotan erreakzioa izaten da: ‘Ya estamos...’». Aldiz, Enbeitaren ustetan, «hegemonian dagoenak» edo «ustez neutroa denak» erabaki dezake nahi duen edozer izatea. «Plazan politikoki zuzenak dira, baina desmelenatzen direnean, lehenengo kaxoian daukatena da oso egoera pribilegiatu batetik kantatu daitekeen hori guztia».

Gaietan non kokatu, pertsonaia horiek noiz, non eta zein helbururekin eraiki... Askotan hausnartu dute horren inguruan. Ordea, Enbeitaren hitzetan, euren inguruko askok —«gehienak, gizonak»— ez dute hausnarketa hori egiten. Bat dator Enbeitarekin Alkaiza: «Ez zait kasualitatea iruditzen zeinek kuestionatzen duen hau guztia».

Bertsotan epika egitea Alkaizaren hitzetan, epika txalotzen da gehien bertsotan, nahiz eta, haren ustetan, bertso berak ez duen berdin balio ahots batetik edo bestetik kantatuta. «Izan behar zara oso-oso ona epikari ihes egin eta publikoa jartzeko alternatiboak diren diskurtsoak txalotzen».

Enbeitak erantzun zion Alkaizak esandako horri: «Kontua ez da hori egiteak egiten gaituela on, baizik eta onak garenean onartzen digutela hori egitea». Maialen Lujanbio jarri zuen horren adibide gisa: «Lehenengo erakutsi zuen oso ona zela, eta gero lortu zuen zenbait gauza kantatzeko zilegitasuna».


Reala, Superkopako finalera

Summary: Reala, Superkopako finalera. Txuri-urdinek 1-0 irabazi dute Sporting Huelvaren aurka, finalerdietan. Bernabek sartu du gol erabakigarria, 64. minutuan. Igandean jokatuko du finala, eta Bartzelona edo Real Madril izango du kontrario.

2019tik finalak jokatzera ohitu da Reala. Taldeak izan duen hazkundearen adierazgarri da. Lehenena Granadan izan zen. Final gogoangarri hartan txuri-urdinek Espainiako Kopa irabazi zuten Atletico Madrilen aurka: 2-1. Oso bestelako izan zen 2020an jokatutakoa. Salamancan izan zen, eta, kasu honetan, Espainiako Superkopakoa. Artean Gonzalo Arkonadak zuzentzen zuen taldeak 10-1 galdu zuen Bartzelona ahaltsuaren kontra. Hiru urteren ostean, beste titulu bat irabazteko aukera du igandean. Berriro ere Superkopako finala jokatuko dute, gaur Sporting Huelva 1-0 menderatu ostean. Natalia Arroyoren aroko lehena izango da, eta aurkaria Bartzelona edo Real Madril izango da. Bihar jokatuko dute finalerdia bi talde horiek.

Aurreko astean jasotako bi kolpeen ostean, txuri-urdinek sendagairik onena jaso dute garaipena lortuta. Lehen zati gris baten ostean, bigarrenean nagusi izan da Reala, eta Bernaberen golak eman dio finalerako sailkapena. Ohi bezala baloi jabetza izan du Realak hasieratik, eta saiatu da hegaletik aurkariari min egiten. Baina fisikoki fresko egonda, Sporting Huelva ondo jarrita egon da berdegunean, eta ondo itxi dizkio erasorako bideak Arroyoren taldeari, bai erditik, bai eta hegaletatik ere. Laguntzetan ere fin aritu dira. Realak zailtasunak izan ditu aurkariak jarritako armiarma sarea zulatzeko. Sormenean argitasun gehiago lortzeko asmoz, Iris Arnaiz erdiko atzelariengana jaitsi da behin baino gehiagotan, eta baloia igo du.

Sporting Huelva eroso zegoen horrela jokatzen, eta aurreratuen zeuden hiru jokalarien abiadura baliatu nahi zuen aukeraren bat sortzeko: batez ere, Agustsdottirena eta Edgrenena. Hala iritsi zaie, hain zuzen, lehen aukera. 33. minutuan izan da. Simonssonek bizi eraman du baloia. Baina haren errematea Elene Letek geratu du. Realak lehen zatiaren hasieran izan du berea, 6. minutuan. Baina Gabyren errematea ondo oztopatu du Ojedak, eta Chelsea atezainak ez du arazorik izan baloia geratzeko.

Distirarik gabekoa izan da, oro har, lehen zatia. Hala 0-0 amaitu da. Bigarren zati hasieran joko zuzenagoa egiten saiatu da Reala, hegaletara baloia gehiago zabalduz, eta erdiraketa gehiago eginez. Arroyorenek beste abiadura bat eman diote baloiari. Nekea tarteko, Sporting Huelva ez zen horren eraginkorra laguntzetan eta bigarren jokaldietan. Arroyok Jensen zelairatu du Mirariren ordez 58. minutuan, eta atera eta berehala abagune argia izan du Reala aurretik jartzeko. Bernabek erdiraketa neurtua egin dio, baina punpa lasterrean egindako errematea kanpora joan zaio. Behartuta iritsi da norvegiarra errematera, baina abagunea garbia zen. Hurrengo bi jokaldietan ere Realak gertu izan du gola. Gabyk bi erremate egin ditu, bata oinarekin eta bestea buruz. Baina Chleseak ondo geratu ditu.

Nagusitasun horrek izan du saria. Izan ere, 64. minutuan gola sartu zuten. Rolak aldatu dituzten Bernabek eta Jensenek. Jensenek egin du erdiraketa, eta, atzetik sartuta, Bernabek zulatu du Chelsearen atea. Hunkitu ere egin da ospakizunean. Sporting Huelva ez zuen jada ezer eusteko, eta arriskatu beharra zuen. Hala, zulo gehiago utzi ditu. eta Reala bigarrena sartzear egon da 68. minutuan. Baina Khunek gol arrastotik atera du Jensenen errematea. Espainiako taldeak, ordea, ez du burua jaitsi, eta bigarren zatian zelairatutako Ana de Teresaren txinpartaren bidez pare bat aldiz gerturatu zen Elene Leteren atera. Baina arriskurik gabe. Arroyoren taldea, gainera, bigarrena sartzear egon da 89. minutuan. Gabyk pase sakona eman dio Amaiur Sarriegiri, baina aurrelariaren errematea zutoinera joan da. Gol bat nahikoa izan da finalerako sailkatzeko.


Summary: Athleticek eten du bolada txarra, eta aurrera egin du Kopan. Athleticek aurrera egin du Espainiako Kopan, Espanyol 1 eta 0 menderatu eta gero. De Marcosek sartu du neurketako gol bakarra. Zuri-gorriek nahieran kontrolatu dute neurketa hasi eta buka.

Ostiralean egingo den Kopako final laurdenetako zozketan izango da Athletic. Oscar de Marcosen golari esker, zuri-gorriek 1 eta 0 menderatu dute Espanyol San Mamesen. Hasi eta buka, Ernesto Valverderen taldea nagusi izan da joko zelaian. Ohikoa duen moduan, Athleticek intentsitate eta erritmo handia sartu dizkio neurketari, eta gol gehiagorekin partida biribiltzea baino ez zaio falta izan. Espanyol, aldiz, nahi eta ezin aritu da: lehen zati eskasa jokatu ostean, bigarrenean itxura hobea eman du Diego Martinezen taldeak, baina ez da nahikoa izan kanporaketa orekatzeko. Bigarren zatian, Athleticek neurketa batere arazorik gabe kontrolatu ahal izan du, eta gertuago egon da etxeko taldearen bigarren gola, berdinketarena baino.

Joan-etorri eta erritmo handikoak izan dira partidako lehen minutuak San Mamesen. Ernesto Valverderen taldeak beste behin erakutsi du gustura sentitzen dela mota horretako partidetan, eta, presioa aurrean eginez eta trantsizio azkarren bitartez, Espanyolek baino askoz ere hobeto ekin dio neurketari. Atzean sartzera behartu du Bartzelonako taldea, eta baloia azkar eta Espanyolen areatik gertu berreskuratzen zuen behin eta berriro talde zuri-gorriak.

Hala, lehen ordu erdira iritsi aurretik ailegatu da zuri-gorrien gola: jokaldi landu batean, ateari bizkarrez zegoen Oihan Sancetek orpoz pase dotorea eman dio De Marcosi, Guardiako atzelariak, area barruan, Joan Garcia Espanyoleko atezaina gainditu zezan: 1 eta 0, 28. minutuan. Batak eta besteak egindakoa ikusita, golak justizia egin du. Gehiagoren bila segitu du Valverderen taldeak, baina lehen zatian markagailua ez da gehiago mugitu. Espanyol oso deseroso egon da lehen zati osoan, atzean sartuta, eta arriskurik sortzeko batere gaitasunik gabe.

Atsedenaldian sistema aldatzea beharrezkoa zela iruditu zaio Diego Martinez Espanyoleko entrenatzaileari —bost atzelarirekin jokatu du lehen zatia—, eta Kataluniako taldeak hobera egin du. Hobekuntza, ordea, ez da behar adinakoa izan Athletic estu hartzeko. Are gehiago, Athleticek bi hegaletatik min egiten jarraitzen zuen, eta Sancetek gertu izan du bigarren gola.

Neurketako azken ordu laurdenean sartuta, erritmoa apaltzeko hautu nabarmena egin du etxeko taldeak. Hegaletan zuen bizkortasuna ustiatu beharrean, baloi jabetza luzeagoak erabili ditu Athleticek, erasoari erabat uko egin gabe. Horretarako, Raul Garcia, Ander Herrera eta Iker Muniain zelairatu ditu bigarren zatian Ernesto Valverdek, eta zuri-gorrien entrenatzaileari ondo baino hobeto atera zaio apustua. Luzapenean sartuta, kontraeraso batean bigarrena egiteko aukera ona ere izan du Raul Garciak, baina ez da halakorik gertatu. Neurketa, oro har, kontrolpean izan du taktikoki Athleticek; lan bikaina egin du, eta batere sufritu gabe amaitu du neurketa.

Orain, asteburuko partidari begira jarriko dira Valverderenak. Real Madril hartuko dute igandean San Mamesen (21:00), eta azkenean Yerayk ezin izango du jokatu, Anoetan txartel gorria ikusi ostean.


Summary: Osasunak penaltietan lortu du final-laurdenetarako sailkatzea. Osasunak ere aurrera egin du Kopan Benito Villamarinen penaltietan irabazita, eta Realarekin eta Athleticekin batera izango da ostiraleko zozketan.

Osasunak penaltietan lortu du Espainiako Kopako final-laurdenetarako sailkatzea. Betis aurreratu da lehenbizi partidan, baina 90. minutuan egin du David Garciak berdintzeko gola. Luzapenean gol bana egin dute bi taldeek, eta penaltietan Sergio Herrera azaldu da. Gorritxoek ez dute jaurtiketarik huts egin, eta Herrerak Sergio Canalesen penaltia gelditu du. Hortaz, hiru euskal taldeek lehiaketan jarraituko dute.

Betisek eta Osasunak oso neurketa berdindua jokatu dute Benito Villamarinen hasiera-hasieratik. Etxekoak hobeto hasi dira lehen hamar minutuetan, baina ez dute aukerarik sortu. Pixkanaka-pixkanaka, ordea, Osasunak nahi zuena lortu du. Presio gogorra egitea erabaki du Jagoba Arrasatek, eta oso aukera gutxi izan dituzte lehen zatian bi taldeek. Betis oso deseroso aritu da lehen 45 minutuetan, eta, Osasunak gol aukerarik izan ez badu ere, gorritxoen presioak ez dio utzi Manuel Pellegriniren taldeari ohi duen bezala jokatzen.

Arrasaterenek ederki zaindu dituzte Sergio Canales eta Luiz Henrique, Betiseko jokalaririk arriskutsuenak, eta zirrikituak aurkitu ezinda aritu dira. Lehen zatian jaurtiketa arriskutsu bakarra egin dute etxekoek Sergio Herreraren atera, eta azken minutuan izan da; Willian Josek eraman du arriskua falta jaurtiketa baten bidez, baina Realeko aurrelari ohiaren jaurtiketa ukabilekin atera du Herrerak.

Hamabost minutuko atsedena ondo baino hobeto etorri zaie bi taldeei, eta aldageletatik bueltan lehen zatian izan ez dituzten aukerak izan dituzte bi taldeek. Osasuna arriskua sortuz iritsi da Kike Garciaren bitartez, baina etxekoak aurreratu dira azkenerako. Willian Carvalhoren erdiraketa Luiz Henriquek errematatu du, eta David Garciak atepetik atera badu ere, aldaratzea Carvalhok berak bidali du sarera.

Golaren ostean, aldaketak egin ditu Jagoba Arrasatek. Ante Budimir, Chimy Avila eta Kike Garcia zelairatu ditu, eta azken horrekin lortu du min egitea Osasunak. Barja ezker hegalean kokatu da, eta erdiraketa arriskutsuak egin ditu Claudio Bravoren areara. Hala ere, beste hegaletik iritsi da Osasunaren gola, neurketako azken minutuan. Avilak lapurtu du baloia Betisen area ertzean, eta Aimarren erdiraketa bikaina David Garciak bidali du sarera, buruz. Ez da gehiagorako astirik gelditu, eta luzapenera joan da partida.

Bertan partida eroa ikusi dute zaleek. Kolore guztietako aukerak izan dituzte bi taldeek, eta biek lortu dute gol bana egitea. Betis aurreratu da lehenbizi; Borja Iglesiasek Yousouff Sabalyri opari ederra egin dio area barruan, eta atzelariak baloia sarera bultzatu besterik ez du egin behar izan, atezaina lurrean baitzegoen. Zaleen bultzadarekin, markagailua hala mantentzeko aukera galanta zeukan Betisek, baina luzapeneko bigarren zatia hasi eta berehala lortu du Osasunak berdintzeko gola. Ruben Garcia izan da golegilea.

Penaltien estatistikek diote aurrenekoa jaurtitzen duen taldeak aukera handiagoa duela irabazteko; eta hala izan da. Osasunak bota du lehena, eta gorritxoek ez dute bat bera ere huts egin. Sergio Herrrerak hirugarren penaltia gelditu du, Canalesek jaurtitakoa, eta laugarrena kanpora bidali du Guido Rodriguezek. Hala, Osasuna, Athletic eta Realarekin batera izango da ostiraleko zozketan.


Summary: Jacinda Ardernek iragarri du lehen ministro postua utziko duela. Adierazi du ez duela karguan jarraitzeko indarrik. Sei urtez egon da agintean, eta, pandemia tarteko, gaineratu du «oso zailak» izan direla. Igandean hautatuko dute haren ordezkoa Alderdi Laboristako legebiltzarkideek.

Malko artean esan du adio Jacinda Ardern Zeelanda Berriko lehen ministroak. Otsailaren 7an agintea utziko duela iragarri du gaur, Alderdi Laboristaren urteko lehen bilkuran. «Erantzukizun handia dakar lan pribilegiatu honek, eta ez dut lan hori behar bezala betetzeko adina indar», esan du. Uda da orain hego hemisferioan, eta adierazi du oporretan indarberritzea espero zuela, baina ez duela lortu: «Jarraituko banu, kalte egingo nioke Zeelanda Berriari». Hala ere, parlamentari postuari eutsiko dio datorren urrira arte.

Harrabotsa handia eragin du haren erabakiak. Dimitituko zuen zurrumurruak zabaldu ziren iazko urte amaieran, baina Ardernek horiek gezurtatu, eta esan zuen ez zuela kargua uzteko asmorik. Handik aste gutxira, ordea, «akituta» dagoela adierazi du. Gaineratu du agintean egin dituen sei urteak «oso zailak» izan direla, eta horrek asko eragin diola.

Lehen ministro karguan egon den sei urteotan, aurrekaririk gabeko zenbait egoerari egin die aurre Ardernek. Haren agintaldiaren erdi-erdian egin zuen eztanda COVID-19aren pandemiak. 2019an eskuin muturrak bi meskitei egin zien eraso Christchurchen, eta, urte berean, White Island sumendia piztu zen —22 hildako utzi zituen—.

Koronabirusaren pandemiaren kudeaketarengatik mehatxuak jaso ditu azken bi urteotan. Zehazki, txertoen aurkako taldeen aldetik. Hala ere, adierazi du politikan jasan dituen oztopoak eta zailtasunak ez direla «haren erabakiaren arrazoi nagusia». Adierazi du bere bizitzako «urterik oparoenak» izan direla.

Herritarrek ontzat eman dute haren lana. 2020ko hauteskundeetan gehiengo handia eman zioten, eta haren alderdiak bakarrik gobernatzeko aukera. Inoiz ez da halakorik gertatu herrialdean 1996. urtetik. Dimisioaren berri ematean, honako mezu hau plazaratu die herritarrei: «Espero dut nire agintaldiaren ondoren herritarrek jakitea posible dela atsegina baina indartsua, ulerkorra baina irmoa, optimista baina errealista izatea».

37 urterekin herrialdean inoiz aukeraturiko emakumezko lehen ministrorik gazteena bihurtu zen, 2017. urtean. Karguan zegoela, ama izan zen, eta bi eginkizunak normaltasunez bateratzen saiatu zen; besteak beste, haur txikia Nazio Batuen Erakundearen Asanblea Nagusira eramaten, 2018an. Halakorik egiten lehenengo buruzagia izan zen, eta irudiak zeresana eman zuen.

Igandean bozkatuko dute Alderdi Laboristako legebiltzarkideek haren ordezkoa. Hautagaiak ez badu lortzen bi herenen sostengua, alderdiko militanteek bozkatuko dute. Foku mediatikoa alderdiko zuzendariorde eta Finantza ministro Grant Robertsoni zuzendu da. Baina hark adierazi du ez duela Alderdi Laboristako lidergoa nahi.

Hauteskundeetara begira daude

Datorren urriaren 14an dituzte hauteskundeak Zeelanda Berrian, eta, irudi du laboristek ez diotela eutsiko orain arte izan duten nagusitasunari. Azken hilabeteotan egindako inkesten arabera, aurrea hartuko die oposizioko Alderdi Nazionalak.

Hala ere, Ardernek adierazi du beherakada horrek ez duela eraginik izan haren dimisioan. Are, gaineratu du «erronka horri aurre egiteko aurpegi berriak behar» dituztela.

Nazionalen buru Christopher Luxonek ez du adierazpenik egin bozen harira. Baina lehen ministroaren ibilbidea txalotu du: «[Ardernek] ekarpen esanguratsua egin dio herrialdeari. Mundu mailako paisaia politikoan Zeelanda Berriko ordezkari indartsua izan da».

Nazioarteko zenbait agintarik ere omendu dute haren lana. Australiako lehen ministro Anthony Albanesek hitz hauek eskaini dizkio haren Twitterreko kontu ofizialaren bidez: «[Arnerdek] inteligentzia eta indarrarekin nola agindu erakutsi dio munduari. Inspirazio iturri handia izan da askorentzat, eta, niretzat, oso lagun on bat».


Elurrak arazoak eragin ditu errepidean

Summary: Elurrak arazoak eragin ditu errepidean. Gutxienez hamabost mendate daude itxita elurragatik. Garbitu dute A-15 eta N-121-A errepideetan zegoen elurra, eta irekita daude jada.

Elurra da gaurko protagonista. Anitz pozik dauden arren, lanera edo ikastetxera joan behar duten horiek ez dute berdin pentsatzen. Izan ere, eguraldiaren ondorioz, zenbait errepide itxi behar izan dituzte, eta bertze hainbatetan trafikoa mugatu dute.

Orain, hamabost mendate behintzat itxita daude eguraldiagatik Euskal Herrian: Aiurdin, Bernedo, Gasteizko mendatea, Herrera, Opakua, Urduña, Zaldiaran (Araba), Bizkaiko behatokia, Lekoizgana (Bizkaia), Udana (Gipuzkoa), Belagua, Artesiaga, Urkiaga, Urbasa eta Larrañe (Nafarroa). Beste mendate batzuk, berriz, autoentzat soilik daude irekita, baina kateak erabiltzea derrigorrezkoa da: Ganguren (Bizkaia), Eitzaga, Gatzaga, Lizarrusti, Otsaurte eta Urraki (Gipuzkoa). Beste zenbait mendate kateak erabiltzen dituzten ibilgailu guztientzat daude irekita: Kurtzeta (Araba), Aritxulegi, Artikutza eta Bidania (Gipuzkoa).

A-15 errepidean, trafikoa eten dute tarteka goizaldean, elurra garbitzeko. Hala ere, Nafarroako Babes Zibileko eta Larrialdietako Zerbitzuak jakinarazi duenez, 08:30 aldera bi noranzkoetan ireki dute zirkulazioa. N-121-A errepidean ere trafikoa gelditu dute, baina jada irekita dago, eta arretaz gidatzeko eskatu dute. Iruñea eta Gasteiz lotzen dituen bidean (N-240-A) ezin dira ibilgailu astunak ibili, istripu bat egon baita. N-135ean, berriz, kateak erabiltzea derrigorrezkoa da.

Iruñean ere elurpean hasi dute eguna, baina ez da aparteko arazorik egon. Autobus zerbitzuetan atzerapenak egon diren arren, trafikoak irekita jarraitzen du, baina tentuz gidatzeko eskatu dute.

Alerta laranja luzatzea erabaki zuten atzo Hego Euskal Herrian. Eusko Jaurlaritzak erabaki zuen gaur 09:00ak arte luzatzea. Nafarroako Gobernuak, berriz, 18:00ak arte eutsiko die neurri, bereziei erdialdean eta isurialde atlantikoan, elur gehiago espero baita. Pirinioetan, berriz, gauerdira arte luzatuko dute. Bideoa: elurra, atzo.


Summary: Penaltien azterketarako, txuletarekin hobeki. Osasunak penaltien tartean erdietsi zuen Espainiako Kopan aurrera egitea, Betisi irabazita. Sergio Herrerak eginiko geldialdia izan zen giltzarri. Partida bukatutakoan, argitara atera zen atezainaren sekretua: xehe ikasita zeuzkan aurkarien jaurtiketa klaseak.

Pozez ezin kabiturik oheratu ziren bart zale gorritxoak. Ez da harritzekoa: Osasuna Espainiako Kopako final-laurdenetarako sailkatu da, Betis mendean harturik. Partida zinez zirraragarria jokatu zen Benito Villamarinen, eta penaltietan lortu zuen garaipena Osasunak. Tarte horretan, protagonista argi bat izan zen: Sergio Herrera. Atezainak ederki gelditu zuen Sergio Canalesen jaurtiketa. Inork pentsa lezake zorte kontua ere badirela horrelakoak, baina neurketaren ondotik zabaldutako irudi batek guztiz baztertu du aukera hori: Sergio Herrerak paper bat zuen itsatsia ur botilan. Paperean, ohar bat. Oharrean, penaltiak botatzeko aurkarien ohiko estiloak.

Ikusi gehiago: Osasunak penaltietan lortu du final-laurdenetarako sailkatzea

Irudia Osasunaren Twitter kontuak zabaldu zuen, mezu batek lagunduta: «Penaltiak ez dira zorte kontua. Entrenamendua eta ikastea dira».

Oharrean, marrazkiak ikus daitezke, jokalari bakoitzaren izenaren ondoan. Idazki batzuk ere bai: «Ezker», «eskuin», «gogor, oinbularraz»... Betiseko jokalari batzuen izenak marratuak ageri dira, adierazteko jokalari horiek jadanik ez zirela jokatzen ari, eta, beraz, horiek ez zutela botako penaltirik. Agerian da: behaketa lan sakona zen egina partidaren aurretik. Atezainak kontatu duenez, atezainen entrenatzaile Richard Sanzolekin batera egiten dute aurretiko lan hori.

Orain arteko emaitzak ikusirik, bistakoa da atzeko lan hori eraginkorra dela. Penaltien %52 gelditu ditu.

Aurreikuspenak eta gertatuak

Normalean, txuletak ez dira izaten guztiz fidatzekoak, eta hala ondorioztatu daiteke atzokoa ikusirik ere. Atezain gorritxoak erdizka asmatu zuen iragarpenetan. Borja Iglesiasek jaurti zuen Betisen lehenbizikoa: ezkerreko angelura bota zuen. Txuletaren arabera, aurreikusia zegoen atearen goiko aldera botako zuela; asmatua, beraz. Betisen bigarrena Lorenek bota zuen, ezkerra. Baina honela zioen Herreraren txuletak: eskuinera, altu, eta oinbularraz; kale, beraz. Hirugarrena Sergio Canalesek bota zuen, ezker angelura, eta orduan bai, Osasunako atezainari zinez balio izan zioten hari eginiko behaketek, eta gelditu zuen baloia.

Betisen azken jaurtiketa Guidok bota zuen. Baloia ez zen sartu atean, baina, kasu horretan, jokalari horren hutsa izan zen erruduna. Betisekoa labaindu egin zen, eta baloia zuzenean joan zen kanpora.


Summary: Erretretaren erreforma «injustua» erretiratzeko eskatu dute 10.000 pertsona inguruk Baionan. Sindikatuek segida emango diote protestari: urtarrilaren 31n egingo dute bigarren mobilizazio eguna.

Espero bezala, jende andana bildu du gaur, Baionan, erretretaren erreforma planen aurkako mobilizazioak. Milaka pertsona bildu dira Baionako geltokiaren aitzinean, 10:30ean. Erreforma «injustu» hau erretiratzeko eskatu dute, pankarta nagusiaren mezuari erreparatuta.

Ikusi gehiago: Bi pentsio sistema aldaketa betean

Euria goitik behera ari badu ere, aspaldi ikusi gabeko manifestazio sindikal jendetsuenetakoa da gaurkoa.

Gaur egungo erretreta sistema ez ukitzeko eskatu du LAB sindikatuko Iparraldeko koordinatzaile Argitxu Dufauk, «osasuntsua» delakoan.

CDFT, CGT, FO, CFE CGC, CFTC, UNSA, Solidaires eta FSUren artean osatu dute intersindikala Pirinio Atlantikoetako Departamenduan. LAB ere batuko da Baionako mobilizaziora, eta ELBk eta EH Baik ere deitu dute parte hartzera.

«Banaketan oinarritutako erretreta sistema ez dago arriskuan. Ezerk ez du justifikatzen hain erreforma bortitza», adierazi dute sindikatu nagusiek ohar bateratu batean. Salatu dute erretretak finantzatzeko proposamen bat baino gehiago egin zituztela Frantziako Gobernuarekin izandako elkarrizketetan, baina ez dutela horietako bakar bat ere serioski aztertu nahi izan. «Erreforma honek bete-betean joko ditu langileak», deitoratu dute. LABen hitzetan, «interes kapitalistei bakarrik erantzuten dien gobernu liberal baten hautu politikoa da». Erretiro adina 60 urtera itzultzeko eskatu dute, 37,5 urte sarirekin eta gutxieneko soldataren heineko pentsioarekin.

Jean Pierre Etxeberri CFDTko kideak salatu du ez dela negoziaziorik izan, eta hitza jatea leporatu dio Macroni.

Peio Dufau CGTko kide eta trenbideetako langileak salatu du erreformarekin «lan gehiago» egin beharko dutela, eta «gutxiago irabazi».

Ipar Euskal Herrian ez ezik, Frantziako hiri gehienetan ere egin dituzte erretretaren erreformaren aurkako manifestazioak. Jendetsuak izan dira gutiz gehienak. Sindikatuek diote bi milioi lagunetik gora izan direla protestetan, eta poliziak 1,12 milioira apaldu du kopuru hori. Eguna arrakastatsua izan dela iritzita, mobilizazioei segida ematea erabaki dute Frantziako zortzi sindikatu nagusiak biltzen dituen intersindikalak. Urtarrilaren 31n jarri dute hurrengo hitzordua.

Protestaren «legitimotasuna» onartuta ere, Emmanuel Macron presidenteak ziurtatu du ez duela amore emango, eta aurrera egingo duela erreformarekin, «bidezkoa eta demokratikoa» iruditzen zaiolako.


Summary: Kataluniako independentismoak bere «eskubideen urraketa» salatu du. Madrilek eta Parisek gatazkaren konponbidean duten jarrera kritikatu dute 30.000 lagunek, Bartzelonan egindako manifestazio batean. Sanchezek eta Macronek Adiskidetasun Hitzarmena sinatu dute.

Espainiako presidente Pedro Sanchez eta Frantziako estatuburu Emmanuel Macron Bartzelonan batzartu dira gaur, bi herrialdeen arteko lehen adiskidetasun ituna sinatzeko eta, gisa horretara, Moncloak eta Eliseoak gaur egun duten harremana sendotzeko. Kataluniako Arte Museo Nazionalean egiten ari dira goi bilera, eta, handik gertu, Montjuiceko Iturri Magikoan, batzar horren aurkako protesta egin dute milaka independentistak, Hemen ez da ezer amaitu! lelopean. Mobilizazioan izan dira, besteak beste, Junts Per Catalunyako buru Laura Borras eta ERC Esquerra Republicanako presidente Oriol Junqueras. Azken horrek bere aurkako txistuen artean utzi behar izan du manifestazioa; hain justu, Generalitateko presidente Pere Aragonesek goi bilera horretan parte hartu du, eta manifestariek ERCren «kontraesanak» kritikatu dituzte. Madrili eta Parisi begira, independentismoaren «oinarrizko eskubideen urraketa sistematikoan» bi estatu horiek duten jarrera salatu dute protestariek.

ANC Biltzar Nazional Katalanak, Omnium Culturalek eta Errepublikaren Kontseiluak deituta, 30.000 bat lagun bildu dira —udaltzainen arabera, 6.500 inguru— Bartzelonan, bi estatuen kontrako postura agerian uzteko. «Espainiak eta Frantziak ez dute inolako asmorik Kataluniako gatazka politikoa modu demokratikoan gainditzeko», adierazi dute antolatzaileek manifestuan.

Toni Castella Errepublikaren Kontseiluko kideak esan duenez, independentismoak «historia» egin du gaur, Espainiako eta Frantziako gobernuen arteko goi bilerari erantzuteko manifestazioan: «Pedro Sanchez barregarri geratu da. Prozesu subiranista ez da amaitu», nabarmendu du.

Xavier Antich Omnium Culturaleko presidenteak, berriz, adierazi du Katalunian ez dela ezer amaitu, eta normaltasun demokratikorik ere ez dagoela. Antichentzat, prozesu subiranistak «bizirik» jarraitzen du: «Errealitatea burugogorra da. Ez dago anomalia demokratikoa konpon dezakeen irtenbide pertsonalik. Amnistiak eta autodeterminazioak bakarrik konponduko dute gatazka», esan du, eta Sanchezi ohartarazpen hau egin dio: «Berriro egiteko prestatzen ari gara».

Dolors Feliu ANCko presidentea ere antzera mintzatu da: «Hemen ez da ezer amaitu», berretsi du. Feliuren ustez, Kataluniak bere etorkizuna erabaki nahi du, baita Espainiaren eta Frantziaren arteko goi bileran jorratzen ari diren politika guztiak ere: «Ez da harrera ona», esan du. ERCri kritika egiteko ere tartea izan du Feliuk, alderdi errepublikanoaren «kontraesan handiengatik».

Junquerasek 08:30ean hitz egin du kazetarien aurrean, Montjuicen bertan, eta, esan duenez, errepublikanoek «argi» utzi nahi diote Espainiako presidenteari independentismoa «bizirik» dagoela eta gatazka ez dela amaitu. Horiek horrela, ERC manifestazioan egotea defendatu du, baita Generalitateko presidentea goi bilera horretan izatea ere. «Kataluniaren eskubideak defendatuko ditugu, barruan nahiz kanpoan».

Borrasek, berriz, «probokaziotzat» jo du Espainiaren eta Frantziaren arteko goi bilera, eta Sanchezi mintzatu zaio: «Ez dugu desjudizializaziorik eta umiliazio publikorik nahi, independentzia baizik», adierazi du protestaren aurretik. Mobilizazio bateratua izatea ere txalotu du Juntseko presidenteak, ERCri aipamena eginez: «Ongi etorria izan dadila zuzenketa», esan du, errepublikanoak Diadako manifestazio nagusian egon ez zirela gogoratuz. Aragonesek goi bileran parte hartuko duela eta, Borrasek nabarmendu du azalpenak eman beharko dituela gero.

«Puigdemont presidente»

ERC goi bileraren aurkako manifestazioan izan da, eta Aragones presidentea Espainiako eta Frantziako gobernuen arteko bilerara joan da. Hori dela eta, protestan parte hartu duten zenbaitek Junquerasi txistu egin diote, eta «Puigdemont gure presidente» oihukatu diote. ERCko presidenteak gisa horretara utzi du manifestazioa.

Gertakari horren harira, CUPeko diputatu Carles Riera ez da bat etorri manifestari batzuek Junquerasen aurka izan duten jarrerarekin. Hori bai, Catalunya Radiori egindako adierazpenetan, oso kritikoa izan da ERCk gaur egun duen jarrerarekin, bai prozesu subiranistari dagokionez, bai gaurko goi bilerari dagokionez. Rierak «etsaiz ez nahasteko» deia egin die errepublikanoei. «Argi izan behar dugu zein den gure etsaia, zein den borrokaren helburua. Ezin gara erori Espainiako Estatuaren tentazioan».

Bestalde, CUPeko diputatuak adierazi du espero duela gaurko manifestazio bateratua «mugarria» izatea, autodeterminazioaren aldeko borroka bizirik mantentzeko.

Bien bitartean, Belgikatik, Generalitateko presidente ohi Carles Puigdemontek goratu egin du independentismoak gaur egin duen «indar erakustaldia»: «Aurkariek datuak manipulatuko dituzte, mugimendu independentistaren indarrari buruzko gezurrak esango dituzte, pasadizo arriskutsuak zabalduko dituzte, baina badakite gaur independentismoak kolpe bat eman duela mahai gainean», idatzi du Twitterren, eta erantsi «mespretxatzea eta egoera nahaspilatzea oso akats larria» dela. Era berean, Junquerasi txistu ez egiteko eskatu die manifestariei.

Katalunia, «Europako bazkide»

Kataluniako Arte Museo Nazionalean, manifestariak aldarrikatzen ari diren mezu bera helarazi dio Aragonesek Sanchezi, prozesu subiranista ez dela amaitu, presidentetzako iturrien arabera. Palauk jakinarazi duenez, bi gobernuburuek gaur egungo egoera politikoaz hitz egin dute, eta Aragonesek Sanchezi gogorarazi dizkio gutun bidez igorri zizkion gaiak, gatazka politikoan «mugaz gaindiko urratsak egiteko».

Generalitateko iturrien arabera, Aragonesek Macroni adierazi dio Kataluniak «Europako bazkide» izan nahi duela. Haren ustez, «ezinbestekoa» da gaurko topaketa baliagarria izatea, besteak beste, Europako erakundeetan katalana erabiltzeko, Mediterraneoko euroeskualdea indartzeko .eta Mediterraneoko korridorea osatzeko. «Lurraldea gehien ezagutzen dugun erakundea gara», nabarmendu du.

Bestalde, Generalitateko presidenteak «errespetua» adierazi dio goi bileraren aurka egindako mobilizazioari, eta esan du Katalunian oraindik ez dagoela normaltasunik: «Independentziaren aldeko borrokak bere horretan jarraitzen du». Junquerasek manifestazioa utzi duenean herritar batzuek jotako txistuei dagokienez, presidenteak adierazi du «gutxiengoa» izan dela, eta ez dutela «independentismo osoa ordezkatzen».


Summary: Errefuxiatuak hartzeko zentroak aurrez aurre jarri ditu EAJ eta PSE. Urtaranek Madrili aurpegiratu dio «alde bakarreko» erabakia hartzea, eta Anduezak esan du Jaurlaritzak «aspaldi» ezagutzen zuela egitasmoa.

Errefuxiatuak hartzeko Espainiako Gobernuak Gasteizen eraiki nahi duen zentro berriak polemika bizia sortu du EAJren eta PSE-EEren artean. Aste hasieran jakin zen Espainiako Gobernuko Migrazioen Estatu Idazkaritzak erabaki duela Nazioarteko Babeserako Harrera Zentro bat irekitzea Gasteizen, Arana Klinikaren eraikin zaharrean. Eusko Jaurlaritzak, Bingen Zupiria eledunaren ahotik, eta EAJk berak egitasmoa baztertu dute; besteak beste, errefuxiatuei harrera egiteko Jaurlaritzaren ereduaren aurka doalako. Polemika ez da oraindik baretu. Gorka Urtaran Gasteizko alkatea elkarrizketatu dute gaur Radio Vitoria irrati katean, eta salatu du Espainiako Gobernuak «alde bakarrez» hartu duela zentroa eraikitzeko erabakia. Adostasunaren eta elkarlanaren bidea jorratzearen alde egin du Urtaranek, baina deitoratu du Madrilek Aranako egoitza zaharrean eraiki nahi duen zentroa kontrako norabidean doala. Errefuxiatu eta asilo eskatzaileei harrera egiteko bestelako eredu bat defendatu du Urtaranek, «arta pertsonalizatua» sustatzen duena, hain justu. Aranan eraiki nahi den «makrozentroek», ordea, ez dute eredu hori bermatzen: «Gisa honetako makrozentroek pertsonen biltegiak dirudite, eta ez dute lortzen pertsona horien gizarteratzea». Urtaranek ez du uste polemika honek gobernu itunari eragingo dionik, baina eskatu du aurrerantzean bi bazkideren arteko «talkak» alboratu beharko liratekeela. Radio Euskadin izan da Eneko Andueza PSE-EEko idazkari nagusia eta hari ere galdetu diote zentroaren inguruan. Anduezak zehaztu du ez dela etorkinentzako gunea, errefuxiatuentzat baizik, eta bertan «banakako arreta» emango dietela, eta, babesa emateaz gain, formazioa eskainiko zaiela, «integrazioa» errazteko. «Europak ezarritako irizpideei erantzuten die». Gaineratu du polemikaren atzean EAJren hauteskunde interesak daudela, eta Iñigo Urkullu lehendakariak eta Beatriz Artolazabal Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak «aspaldi» ezagutzen zutela proiektua, baina orain arte «isilik» egon direla. Jeltzaleen argudioak «eskuin eta eskuin muturretik oso hurbil» ikusten dituela gaineratu du. Hala ere, ez du uste proiektuak jeltzaleen eta sozialisten arteko gobernu ituna arriskuan jarriko duenik. Elkarrekin Podemos-IU proiektuaren aurka agertu da. Miren Gorrotxategi bozeramaileak esan du «makrozentroek» ez dutela balio errefuxiatuei behar bezalako harrera egiteko, eta ez dela eredu aproposena pertsona horiei harrera egiteko Itxaso: «Harrera sistema sendotuko du»

Denis Itxaso Espainiako Gobernuak Araba, Bizkai eta Gipuzkoan duen ordezkariak ere zentro berria izan du mintzagai. Kritikak alboratu ditu; bereziki azken egunetan proiektua izendatzeko erabili diren hainbat hitz gaitzetsi ditu: «Makrozentroa, ghettizazioa edo pertsonen biltegia bezalako hitzek bizikidetza hondatu dezakete, eta ez diote erantzuten Europak onartutako harrera sistemaren errealitateari, ezta etorkizuneko proiektuei ere. Gainera, Espainiako eta Euskal Herriko gizarteak Ukrainako errefuxiatuen etorrera bezalako fenomenoen aurrean erakutsitako elkartasun eredugarria iluntzen dute». Zentro berriaren ezaugarriei dagokienez, Itxasok azaldu du 350 plaza izango dituela, familiei arreta emateko pentsatuak egongo direla, lantalde profesional bat arituko dela lanean, eta prestakuntzarako, kirolerako eta ostaturako instalazioak izango dituela. Harrera sistemako baliabideen zerbitzuak ere eskainiko dira bertan, hala nola aholkularitza juridikoa, arreta psikologikoa, enplegurako orientazioa eta prestakuntza. Espainian beste hainbat harrera zentro eraikiko dira, eta guztiak, Gasteizkoak barne, Espainiako harrera sistema «sendotzen» lagunduko dute, Itxasoren arabera. Molde horretako Hego Euskal Herriko lehen gunea izango da Gasteizkoa, eta Europako funtsekin finantzatuta egongo da. 14,1 milioi euro jarriko dira, eta 2024an zabalik egotea espero dute.


Summary: 22 urte gizon bat hil da Arrangoitzen, autobidean jazotako istripu batean. Lau autok eta kamioi batek talka egin dute atzo arratsean autobidean. 22 urteko gizon bat zendu da; gainontzekoak ez dira larriki zauritu.

Atzo arratseko zortzitan, 22 urteko gizon bat hil da auto istripu batean. A63 autobidean jazo da ezbeharra, Arrangoitzen (Lapurdi). Lau autok eta kamioi batek egin dute talka. Gainontzeko lagunak ez dira larriki zauritu, SMUR Larrialdi eta Erreanimazio Zerbitzu Mobilak aztertu ondoren estimatu duenez.

Istripua zergatik jazo den ikertzeko dago oraindik. Hala ere, errepidean egon zitekeen izotza da hipotesi nagusia.

Autobidea itxi behar izan zuten hegoaldetik iparralderako zentzuan.


Summary: Hego Euskal Herriko esportazioak %23,9 hazi ziren azarora bitarte. 40.087 milioi euroko salmentak egin ziren, 2021eko epe beran baino baino 9.592 gehiago. Inportazioek, berriz, 33.693 euroko balioa izan zuten.

2022. urtea oparoa izan zen Hego Euskal Herriko ekonomiarentzat. Pandemiaren osteko susperraldia asko nabaritu zen, eta esportazioetan nabaritu zen. Azarora arteko datuak kontuan hartuta, atzerrira bidalitako salgaiak %23,9 hazi ziren, 2021ekoekin alderatuta. Balantza komertziala delakoa ere positiboa izan zen, inportazioek 33.693 milioi euroko balioa izan zutelako. Alegia, salmentak erosketa baino 9.592 milioi handiagoak izan ziren. Azaroari bakarrik erreparatuta, datuak apalagoak dira, hazkundea %18,9koa izan baitzen. 4.101 milioi euroren esportazioak egin ziren, 2021eko hilabete berean baino 778 milioi euro gehiago.

Lurraldekako entresaka eginda, Nafarroak izan zuen urte arteko hazkunderik apalena: %11,9. Beste hiru lurraldeetan, berriz, bilakaera dezentez hobea izan zen: %23,8 Gipuzkoan, %28,9 Araban, eta %31 Bizkaian. Inportazioei dagokienez, Bizkaia izan zen esportatu baino gehiago inportatu zuen lurralde bakarra. Bilboko portuaren eragina antzematen da horretan, eta bereziki energia produktuen inportazioak izandako gorakada (%85 azaroan bakarrik).

EAEri dagokionez, hamar pertsonatik beherako ibilgailua izan zen esportazio bolumen handiena izan zuen salgaia: 2.495 milioi euro (+25,7). Trengintza sektorekoak ere izugarri handitu ziren: %1.139 (426 milioi euro); baita metalezko tutuak (%111) eta petrolio olio finduak (%125) ere. Azken horien bidetik, eta esportaturiko energia produktuei dagokienez, 2021ean baino 1.357,6 milioi euro gehiago izan ziren. Erosleei dagokienez, bezero onenak ohikoak izan ziren: Alemania (4.731 milioi) eta Frantzia (4.580 milioi) —Espainia ez da ageri estatistikan—.

Nafarroako sektorekako entresaka egitean agerian gelditzen da autogintzak ekonomian duen pisua. Esportazioen %37,5 muntaturiko ibilgailuak, eta haien zati eta osagaiak izan ziren, 3.702 milioi euro guztira. Horiek %10etik gora igo ziren, 2021arekin alderatuta. Inportazioetan ere ikusten da autogintzaren arrastoa, autoen zati eta osagaiak guztien %15,5 izan baitziren, eta motorrak, %7,3. Eroslerik handiena, alde handiz, Alemania izan zen.