Summary: Joanes Illarregik irabazi du Arrasateko saioa. 678 puntu bilduta lortu du lehen postua. Saioa Alkaiza izan du atzetik, bost punturen aldearekin.

Goia jo jabe aritu dira gaur sei bertsolariak Arrasateko (Gipuzkoa) saioan. Jausi dira tarteka, baina utzi dituzte ariketa bakoitzeko ale politak ere. Nolanahi ere, atzoko saioan baino puntu gutxiago izan dira gaur. Joanes Illarregi izan da denetan nagusi, hark lortu baitu puntu gehien: 678. Ez da aise gailendu, ordea; Saioa Alkaiza izan baitu atzetik, 673 puntu eskuratuta. Koska handiagoa izan da ondorengoentzat: 664 punturekin egin baitu hirugarren Iñaki Apalategik. Xabat Illarregi izan da laugarren, 659 puntu bilduta. 12,5 puntutara geratu da bosgarren Miren Amuriza, 646,5 puntu lortuta, eta haren atzetik, seigarren, Gorka Pagonabarraga, 616 punturekin.

Puntuazioa kontuan hartuta, Joanes Illarregik Elizondoko (Nafarroa) finalaurrekoan kantatuko du urriaren 22an, Unai Agirrerekin eta Alaia Martinekin batera, eta gaurko beste bost bertsolariek puntuazioaren arabera izango dute finalaurrekoetara sailkatzeko aukera.

Goraino bete da Arrasateko Amaia antzokia. Are, ostegunean iragarri zuen Bertsozale Elkarteak agortuta zeudela sarrerak. Gaur izan da azken unean erosteko aukerarik, baina berehala agortu dira horiek ere. Bertsolariak animoz betetzeko bi pankarta handi izan dira oholtzarekin parez pare, eta baita bere funtzioa bete ere. Joanes Illarregirentzat zen bata: «Joanes ikasten da, eta ez begira. Jarri mingañe saltsan!». Lelo horretxen gainean jarri dute txikiago bat azken orduan: «Ta aupa Xabat!». Izan ere, azken orduan iritsi zaio Bertsozale Elkarteari albistea ere. Alegia, Xabier Silveirak ezin izan duela kantatu arrazoi pertsonalak tarteko, eta Xabat Illarregi sartu da haren ordez. Alkaizaren pankartak, berriz, horrela zioen: «Madame Alkaiza, atera zure erregaia!».

Gaiak etorri moduan erantzun dituzte sei bertsolariek, baina erori gabe eutsi die Joanesek. Ganbarako lanean nagusitu da gehienbat. Hau zuten gaia: «Autoa hartu duzu bila joateko. Iristear zinela, ordea, buleta ematea erabaki duzu». Semea ordu txikitan parrandara joana zuenaren aitaren papera hartu du irabazleak, eta horrela borobildu du bertsoaldia:

Kotxean sartu giltzari eman eta jaitsi dut kristala andreari diosala ta pentsatu dut nere semeak ederki entzun nazala baina bidean heltzear nintzen herria zen berehala ta buelta eman dut hala bere adina genuenean egiten ginun bezala parrandarako heldua bada modua aurki dezala.

Puntu gehien berak bildu dituela jakitun, asteburuero gozatzeko deia egin du Illarregik: «Gaurkoa bukatu da/gerokoak gero/segi zagun gozatzen asteburuero». Izan ere, saio bikoitza izango da datorren asteburuan ere.

Datorren asteburuan, beste bi saio

Getxoko eta Arrasateko saioen ondoren, hurrengo asteburuan ere beste bi final-laurdenekin jarraituko du txapelketak. Larunbatean Gotaine-Irabarnen izango da saioa, herriko gelan. Igandean, berriz, Gasteizko Europa jauregian izango da. 17:00etan hasiko dira biak.

Ikusi gehiago: Alaia Martinek irabazi du lehenengo final-laurdena


Summary: Ultraeskuindarrak buru dituen gobernu bat aldarrikatu du Melonik. Koalizio eskuindarrak irabazi ditu Italiako Parlamenturako bozak, botoen %44 inguru bilduta, behin-behineko emaitzen arabera. Abstentzioa inoizko handiena izan da: %36.

Kanpainan erakutsi ez duen tonu lasai eta instituzionala erabilita, Giorgia Meloni FdI Italiako Anaiak alderdi ultraeskuindarraren buruzagiak mezu argi bat bidali die bai haren herrialdeari, baita EB Europako Batasunari ere: eskuin muturraren garaia da, FdI buru duen gobernu batena. «Erantzukizunaren garaia da. Italiar guztientzat gobernatuko dugu», esan du Melonik haren alderdiaren garaipena ziurtatu denean.

Italiako eskuin muturrak lehen aldiz irabazi ditu parlamenturako hauteskundeak, eta, hortaz, herrialdeak Bigarren Mundu Gerraz geroztik izan duen gobernurik eskuindarrena izango du. Besteak beste, FdIk, Matteo Salviniren Legak eta Silvio Berlusconiren FI Forza Italiak osatu duten aliantzak botoen %44 inguru bildu ditu Diputatuen Ganberan eta Senatuan, behin-behineko emaitzen arabera, eta, printzipioz, gehiengo osoa izango du bi ganberetan; hori bai, ez dira aulkien bi herenera iritsi, aldaketa konstituzionalak egiteko gutxiengo kopurura.

«Oroitu behar dugu ez gaudela amaieran, hasieran baizik. Bihartik aurrera gure merezimendua frogatu behar dugu. Italiak gu aukeratu gaitu, eta ez diogu traizio egingo», adierazi die Melonik haren jarraitzaileei gaurko ordu txikietan. Oposizioan geratuta, FdIk sekulako gorakada izan du azken agintaldian: 2018an %4ko babesa lortu zuen, eta atzoko bozetan, %26 inguru. Batez ere koalizioko haren aliatuei botoak kenduta egin du gora, Legak (%8,8) eta FIk (%8,1) duela lau urteko babesaren erdia galdu baitute.

Halere, Salvinik eta Berlusconik zeresan handia izango dute datorren legealdian, ez baitaude ados Melonirekin hainbat auziren inguruan. Errusiari ezarritako zigorrak, zergak txikitzea eta pentsioen erreforma izango dira eztabaida iturrietako batzuk, eta horrek agerian utzi du, beste behin ere, koalizio gobernua osatzea baino zailagoa izango dela agintean irautea. Batez ere FIren buruzagia agertu da pozik emaitzarekin, eta aliantzan izango duen rol «erabakigarriarekin»; Salvinik, berriz, lasaitasun mezua helarazi du gaur, «bost urteko egonkortasuna» bermatuko dutelakoan.

Oposizioa, berriz, nahiko ahulduta atera da atzoko parlamenturako hauteskundeetatik. Zentro-ezkerreko koalizioaren parte den PD Alderdi Demokratikoak ez du esperotako baina gutxik aurreikusitako garaipenik lortu, eta aliantza horrek botoen %26,15 bildu ditu, FdIk bakarrik baino pixka bat gehiago. Enrico Letta gobernuburu ohiaren PDk ez zuen bozetarako akordiorik egin Giuseppe Conte lehen ministro izandakoaren M5S 5 Izar Mugimenduarekin, eta horrek nabarmen egin die kalte arrakastarako aukerei, batez ere kontuan harturik M5Sk kanpaina ona egin duela; gauza bera gertatu da zenbait indar politiko txikik —tartean, Matteo Renziren IV Italia Bizirik alderdiak— osatu zuten Hirugarren Poloarekin, zeinak %7,8ko babesa lortu duen.

Behin-behineko emaitzen arabera, PDk botoen %19,1 bildu ditu, eta espero baino zailtasun gehiagorekin lortu du bigarren indarra izatea, Conteren alderdia %15,4ra igo baita, inkestek aurreikusitakoa baino askoz ere gehiago; Lettaren alderdiak pixka bat gora egin du duela lau urteko emaitzekin alderatuta, baina ez dio etekin handirik atera kanpainako estrategiari, hau da, eskuin muturraren garaipenaren beldurrari. Debora Serracchiani PDren Diputatuen Ganberako presidentea argi mintzatu da eskuineko koalizioaren garaipena aitortzerakoan: «Hauteskunde lege honekin eskuinak gehiengoa du parlamentuan, baina ez du herrialdearen gehiengoa».

M5S, espero baino hobeto

Conte ere antzera aritu da emaitzen balorazioa egiterakoan, eta arreta jarri du, kanpainan egin bezala, urteotan sustatu duten oinarrizko errentan, hori defendatuko duelakoan datorren legealdian ere. M5Sk jarrera horri esker lortu du berriz ere gora egitea, batez ere pobreagoa den herrialdearen hegoaldean, eta agintaria horretaz jakitun dago datozen lau urteei begira.

Halere, alderdi horrek kexa agertu du PDk ez zuelako nahi izan elkarrekin aurkeztu, hori baitzen eskuineko koalizioaren garaipena eragozteko aukera bakarretako bat. Riccardo Ricciardi M5Sren presidenteordeak Lettaren kontrako mezuak helarazi ditu horregatik, eta argudiatu du PDk duela «erantzukizunik handiena» ultraeskuindarren garaipenean. Luigi Di Maio M5Sren buruzagi ohi eta Atzerri ministro izandakoarentzat ere gau txarra izan zen atzokoa, alderdi berri bat sortuta ez baitu lortu berriz ere diputatu kargurik; zentro-ezkerreko koalizioan parte hartu du, baina horrek ez dio askorako balio izan.

Oro har, alderdi guztiek asko dute egiteko boto emaileei begira, abstentzioa inoizko handiena izan baita (%36), herritarren haserrearen eta politikarekiko geroz eta interes txikiagoaren erakusle. Berritasuna izateak ere mesede egin dio Meloniri, baita ultraeskuina eta bere ideiak pixkanaka normalizatu egin direla ere.

Diputatuek eta senatariek datorren urriaren 13an hartuko dituzte beren karguak, egun horretan osatuko baitira bi ganberak; oraingoan, ordezkari politikoak gutxiago dira, hori egitea onartu baitzuten 2020ko irailean, erreferendum bidez —Diputatuen Ganbera 630 aulkitik 400era jaitsi da, eta Senatua, 315etik 200era—. Ekitaldi horren ondoren, Sergio Mattarella presidenteak alderdiekin hitz egingo du, erabakitzeko nori emango dion gobernua osatzeko ardura; printzipioz, Meloniri eskatuko dio, eta hurrengo pausoa izango da buruzagi ultraeskuindarrak lantaldea osatu eta parlamentuko bi ganberen inbestidura botoei aurre egitea. Ziurrenik, bozketa horiek urri amaiera aldera egingo dituzte, eta orduan izango da buruzagi utraeskuindarra ofizialki lehen ministroaren karguan.


Summary: Denboraldiko lehen porrota Athleticentzat. Levantek kontrolatu du neurketa, eta Redondoren eta Mayra Rodriguezen golei esker lortu ditu hiru puntuak.

Lehen jardunaldiko garaipenari ezin izan dio jarraipena eman Athleticek. Atzo erronka zaila zuten zuri-gorriek Valentzian, Levanteren aurka, eta etxeko taldeak merezimendu osoz utzi zituen saririk gabe Iraia Iturregik prestatutako neskak. Haiek kontrolatu zuten neurketa, eta haiek sartu zituzten golak. F Ligako hirugarren jardunaldiko neurketa izan zen.

Euripean, lehen minututik izan zuen baloiaren jabetza Levantek. Lehen gol aukerak etxekoen bi aurrelariek izan zituzten, Mayra Ramirezek eta Alba Redondok; gutxigatik joan ziren kanpora, baina estuasunetan jarri zuten Mariasun Quiñones. Athleticen aukerarik onena Ane Azkonak izan zuen. Azkenean, ordea, 38. minutuan heldu zitzaion saria Levanteri: Redondok sartu zuen gola, ezkerraldetik egindako erdiraketa bat baliatuta.

Bigarren zatia hasi eta gutxira, 55. minutuan, bigarren kolpea hartu zuen Athleticek: korner batean, buruz, gola sartu zuen Ramirezek. 2-0. Levanteko atzelarien bizkarra aurkitzen saiatu zen Athletic, eta horrela heldu zen izan zuen gol aukerarik argiena, baina ez zuen asmatu Mariana Cerrok. Luzapenean ere izan zituen pare bat aukera Athleticek, baina ez zuen golik sartu.

Denboraldiko lehen porrota izan da Athleticentzat, eta hiru puntu ditu sailkapen nagusian.

Levante: Tarazona; Antonia Silva (Julia, 92. min), Mendez, Calligaris, Paula; Baños, Fernandez (Tatiana, 78. min), Andonova; Carol (Bascu, 78. min), Redondo eta Ramirez (Erika, 86. min).

Athletic: Quiñones; Oihane, Valdezate, Bibi, Nerea Nevado; Itxaso (Ogiza, 69. min), Sara Ortega (Marta Unzue, 46. min), Mariana; Azkona, Arana (Amezaga, 57. min) eta Peke (Pinedo, 57. min).


Summary: Donibane Lohizunen 24 urteko gazte bat hil da auto istripuz. 23 eta 25 urteko beste bi lagun egoera larrian ospitaleratu behar izan dituzte.

Atzo arratsaldean 24 urteko gazte bat hil zen Donibane Lohizunen (Lapurdi), auto istripu batean. Poliziak ikerketa bat zabaldu du gertatutakoa argitzeko, eta jakinarazi dute auto berean zihoazen beste bi gazte ere, 23 eta 25 urtekoak, ospitaleratu egin behar izan dituztela. Larri daude biak.


Summary: Hamahiru urterainoko zigorrak onartu dituzte adingabeei sexu abusuak egiteaz akusaturikoek. Hasi da Sansoheta zentroan Arabako Foru Aldundiaren zaintzapean zeuden adingabeak prostituitu zituen sare bateko ustezko kideen aurkako epaiketa. Lauk egin dute akordioa fiskaltzarekin; hamar dira denera.

Hasi da Arabako Probintzia Auzitegian Sansoheta zentroko adingabeei sexu abusuak egitea egotzita auzipetutako hamar pertsonen kontrako epaiketa. Denera hamar gizon daude akusatuta, eta haietako lauk akordioa lortu dute fiskaltzarekin, errua onartu eta zigorra arintzeko.

Lau horietako hiru izan dira epailearen aurretik igaro diren aurrenekoak. Lehengo akusatuak onartu egin du adingabe batekin sexu harremanak izan zituela; damutzen dela esan du, eta urtebete eta egun bateko zigorra ezarri diote.

Kontatu du behin bakarrik geratu zela gazte batekin, sexu harremanak izateko webgune batean egin zuela kontaktua, eta berak ez zekiela adingabea zela. Gehitu du hark masturbatu egin zuela, berak 20 euro ordaindu ziola, eta ez duela haren aurpegia oroitzen. Gertatutako guztiak «kalte psikologiko handia» eragin diola ere esan du, eta berretsi du ez zekiela adingabe batekin egon zenik.

Bigarren akusatuak ere onartu egin du bi adingaberekin sexu harremanak izan zituela, eta trukean dirua eta marihuana ematen ziela. Hari ezarri diote zigorrik gogorrena: hamahiru urteko espetxe zigorra.

Hirugarren akusatuak ere onartu ditu akusazioak. Zazpi urteko espetxe zigorra ezarri diote, eta barkamena eskatu die biktimei.

Hasieran hiru zirela uste zen arren, azkenean laugarren akusatu batek ere lortu du aurreakordioa fiskaltzarekin, eta zigorra arinduko diote. Asteazkenean deklaratuko du, eta orduan jakingo da zer zigor jarriko dioten.

Bosgarren akusatu batek ere deklaratu du gaur. Esan du harremanetarako webgune batzuen bidez lortu zuela gazteekin geratzea, eta ez zekiela adingabeak zirenik.

Hamar akusatu

Hamar akusatuei Arabako Foru Aldundiaren zaintzapean zeuden adingabeak prostituitu zituen sare bateko kide izatea leporatzen diete.

Orduan 14 eta 17 urte bitartean zituzten neska eta mutil batzuek egin zuten salaketa, 2016. urtean. Gasteizko Sansoheta zentroan bizi ziren. Akusatuetako asko horko langileak dira, eta, besteak beste, ustelkeria, sexu abusua, adingabekoei pornografia erakustea eta osasun publikoaren aurkako delituak leporatzen dizkiete. Guztira 214 urteko zigorra eskatu dute akusatuen aurka.

Gaurtik urriaren 3ra arte egingo dituzte epaiketaren saio publikoak, denera bost. Gaur, akusatuek deklaratzea espero da. Asteazkenean eta ostegunean zazpi biktimak mintzatuko dira, ateak itxita, ez dadin jakin nor diren.

Gasteizko instrukzio epaitegiak eta Ertzaintzak eginiko ikerketaren arabera, akusatuek eduki sexualeko webgune baten bitartez kontratatu zituzten adingabeak sexu harremanak izateko. Jarduera horrek hamar hilabete iraun zuen.

2016ko urriaren 6an, gertatzen ari zena salatu zuen adingabe batek tutoretza batean. Orduan, psikologo bat espetxeratu zuten, eta zentroko langile bat identifikatu. Ramiro Gonzalez diputatu nagusiak, orduan, adierazi zuen halakoak «edonon» gerta zitezkeela.


Summary: Soraluzekoa zen Benidormen hil duten emakumea. 'Plaentxi.eus' herri komunikabideak BERRIAri baieztatu dionez, M. L. L. da hildakoa. 68 urte zituen. Benidormen zuen etxean topatu du Poliziak, harengana joan denean esatera senarra auto istripu batean hil zaiola. Gorpuak indarkeria zantzuak ditu, eta senarra da susmagarri nagusia.

Soraluzeko (Gipuzkoa) Plaentxi.eus herri komunikabideak BERRIAri baieztatu dionez, soraluzetarra da bart gauean Benidormen (Herrialde Katalanak) hilik aurkitu duten emakumea. Plaentxi.eus-en arabera, M. L. L. da. 68 urte zituen. Hasieran Zarauzkoa zela zabaldu den arren, Zarauzko Hitza-k azaldu du jatorriz ez zela han sortua, Zarautzen sei urtez bizi izandakoa baizik, 1990etik 1996ra bitartean.

Emakumearen hilketa ikertzen ari da Espainiako Polizia. Indarkeria zantzuak zituen gorpuak aurkitu dutenean, bi sastakada, eta goizean horren berri eman dutenean jakinarazi dute litekeena dela hilketa matxista izatea. Emakumearen senarra trafiko istripu batean hil da bart gauean, eta horren berri ematera joan direnean aurkitu dute emakumearen gorpua etxean; Espainiako Poliziak zabalik topatu du etxeko atea.

Susmagarri nagusia biktimaren senarra da, 73 urtekoa. Trafiko istripuz hil da gizona, baina, jakinarazi dutenez, lehen zantzuen arabera, litekeena da bere buruaz beste egin izana. Gidatzen ari zen autoak garabi bat jo du bart La Vila Joiosa parean (Herrialde Katalanak), 22:10ean. Bikoteak hainbat urte zeramatzan Benidormen bizitzen. Plaentxi.eus-en arabera, Elgoibarren ere bizi izandakoa zen emakumea.

2003tik indarkeria matxista dela-eta hildako 115. emakumea litzateke, aurtengo hirugarrena. Aurtengo lehen hilketa matxista Tuteran izan zen (Nafarroa), urtarrilaren 10ean, eta bigarrena, Barakaldon (Bizkaia), apirilaren 26an.


Summary: Gutxienez hamairu pertsona hil dituzte Errusiako eskola batean, zazpi haur tartean. Errusiako erdialdeko Izhevsk hirian tiroketa bat izan da. Hiltzaileak bere buruaz beste egin duela esan dute agintariek, eta neonaziekin lotu dute.

Bi tiroketaren berri heldu da Errusiatik. Larrienean, gizon armatu batek gutxienez hamahiru pertsona hil ditu Errusia erdialdeko Izhevsk hiriko eskola batean. Hildakoen artean zazpi haur daudela zabaldu dute agintariek.

Azaldu dutenez, hiltzailea bi pistolarekin sartu da eskolan. Ikasle, irakasle eta langileen aurka tiro egin ostean, bere buruaz beste egin du.

Oraindik ez dute esan nor zen, edo zergatik egin duen sarraskia, baina zabaldu dute «ikur naziak» zituen elastiko bat zeukala soinean, eta aurpegia estaltzen zion txano bat. Zabaldu duten bideo batean, gizonezko bat agertzen da eskola bateko gela bateko lurrean, odolez inguraturik itxuraz, eta svastika bat duen elastiko beltz bat jantzita.

Gutxienez bi irakasle eta segurtasun zaindari bat hil dituela zabaldu dute.

Mila neska-mutil inguruk ikasten dute eskola horretan. Hiriko erdialdean dago. 650.000 biztanle inguru ditu hiriak.

Errekrutatze zentro batean

Bigarren tiroketa Irkutsk eskualdeko Ust-Ilimsk hirian gertatu da. Errusiako armadak Ukrainako gerrarako soldaduak errekrutatzeko duen bulego batean gertatu da. 25 urteko Ruslan Zinin armaturik sartu da hara, eta gutxienez tiro bat egin du. Iturri batzuen arabera, bulegoko nagusia tirokatu du.

Sarean gertaeraren bideoak zabaldu dituzte, baina ez dute oraindik baieztatu benetakoak ote diren, edo gaurko tiroketari dagozkien.

Edonola ere, Irkutskeko gobernadore Igor Kobzevek adierazi du bulegoko burua hil edo bizi dagoela, eta tiratzailea atxilotu egin dutela.

Joan zen asteazkenean 300.000 erreserbista mobilizatzeko agindu zuen Vladimir Putin Errusiako presidenteak, Ukrainako gerrara bidaltzeko. Geroztik, protestak izan dira hainbat eskualdetan, besteak beste Dagestanen eta Jakutian. Herrialde horietan kexu dira, proportzioan beste eskualdeetatik baino soldadu gehiago bidali dituztelako handik Ukrainarako gerrara.


Summary: Jaurlaritzak zazpi milioi euro jarri ditu kamioiak berritzeko planerako. Asteartean hasiko da eskaerak egiteko epea. 34.000 eurora arteko laguntzak banatuko dira.

Iragan irailaren 1ean, Eusko Jaurlaritzak adierazi zuen kamioien Renove plan bat abiarazteko asmoa zuela. Energia Kontingentziako Planaren ekinbideetako bat zen, eta asteartean hasiko da eskaerak egiteko epea. Jaurlaritzak zazpi milioi euro jarriko ditu funts horretarako, eta azaroaren 15era arte egin ahal izango dira eskaerak. 2019ko urtarrilaren 1a baino lehen matrikulaturiko kamioiak aldatu ahal izango dira, betiere zaharrak txatartegi bidez suntsitzen badira.

Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapen sailburuak eman du laguntzen berri, garraiolari elkarteekin eta kamioilarien klusterrarekin bildu ondoren. Laguntza horiekin, garraio sektorea gero eta «jasangarriagoa» eta «eraginkorragoa» bilakatu nahi du Jaurlaritzak. Alde horretatik, gutxiago kutsatzen duten ibilgailuak nahi dituzte errepidean, haien erregai mota edozein izanda: gas likido edo konprimatua, biometanoa edo diesela.

Gauzak hala, autonomoentzako eta enpresentzako laguntzak egin dituzte publiko. Autonomoek, esaterako, 14.100 eta 34.000 euro arteko laguntzak lortu ahal izango dituzte, betiere kamioi berriaren ezaugarrien arabera. Enpresa handien kasuan, 13.500 eta 30.500 euro arteko laguntzak lortu ahal izango dituzte. Azken horien kasuan, asko jota hamar kamioirentzako laguntzak lortu ahal izango dituzte, eta horietatik bost baino ezingo dira izan dieselak. Muga horren arrazoia da «petrolioarekiko menpekotasuna» murriztea.


Summary: Putinek Europari eskatu dio Errusia «errespetuz» tratatu dezala. Kazakhstanek eta Serbiak ez dituzte aitortuko Ukrainan okupatutako lurretako galdeketen emaitzak. Errusiaren aliatuek eskatu diote Kremili errespetatzeko estatuen «lurralde batasunaren printzipioa». Putinen inguruko agintariek errekrutatzean gertatzen ari diren «hutsegiteak» salatu dituzte.

Arrakala batzuk ikusten hasi dira Ukrainako gerraren testuinguruan Errusiaren aliatuek Moskuri orain arte erakutsi dioten babesean. Kremlinek hauspotuta, galdeketa batzuk egiten ari dira Ukraina hegoaldean eta hego-ekialdean partzialki okupatuta dituen eremu batzuetan, eta bozketa horien azken helburua da Errusiak lur horiek anexionatzea, 2014an Krimearekin egin moduan. Serbiak nabarmendu du ez dituela «erreferendum» horien emaitzak aitortuko, eta Kazakhstanek ere Errusiaren jarrera zalantzan jarri du, eta «estatuen lurralde batasunaren printzipioa» errespetatzeko eskatu.

Errusiak Europan dituen aliatu gertukoenetako bat da Serbia, eta Nikola Selakovic Atzerri ministroak adierazi du Donetsk eta Luhansk herri errepubliketan, eta Zaporizhia eta Kherson eskualdeetan egiten ari diren bozketak ez datozela bat «subiranotasuna, mugen bortxaezintasun printzipioa eta lurralde batasunaren politika» ulertzeko duen moduarekin. Kazakhstanek ere «lurralde batasunaren printzipioa» aldarrikatu du, eta ez du galdeketetako emaitzak aitortzeko asmorik, Atzerri Ministerioaren bozeramaile Aibek Smadiyaroven arabera. Elkarrizketarako deia egin du, eta nabarmendu «eskualde mailako edo munduko egonkortasuna» mantentzea dela beren helburu nagusia. Errusiaren bazkide nagusietako bat da Kazakhstan, eta biak OKDB Segurtasun Kolektiboko Itunaren Erakundea aliantza militarreko kideak dira, Sobietar Batasun ohiko beste lau errepublikarekin batera: Tajikistan, Bielorrusia, Armenia eta Kirgizistan. Bihar da galdeketa horietan bozkatzeko azken eguna.

Txinak agertu izan duen antzeko jarrera dauka Kazakhstanek. Hala, Pekinek gerrari buruz zalantzak dituela esan zion Xi Jinping presidenteak Vladimir Putin Errusiakoari, duela bi aste, SCO Shanghaiko Lankidetza Erakundearen goi bileran. Foro berean, Narendra Modi Indiako lehen ministroak adierazi zion Kremlineko buruari ez dela gerrarako garaia.

Mongoliara, 3.000 bat

Eta Errusia barruan ere arrakala horiek nabarmenago ikus daitezke, Putinek lehengo astean iragarri zuenetik gerrarako 300.000 erreserbista mobilizatuko dituztela. Batetik, horren kontrako protestak egin dituzte herrialdearen luze zabalean, eta horietan 2.000 pertsona baino gehiago atxilotu dituzte, OVD-Info gobernuz kanpoko erakundeak emandako informazioaren arabera. Gainera, errekrutatzea dela eta Errusiatik alde egiten ari dira herritar ugari. Finlandiak jakinarazi zuen ostiralean Putinek iragarpena egin zuenetik bikoiztu egin dela Errusiatik hara iristen ari den errusiar kopurua. Sare sozialetako bideoetan auto ilarak ikus daitezke Georgiako, Finlandiako, Kazakhstango eta Mongoliako mugetan, eta, AFP berri agentziak jaso duenez, Mongoliako mugazainek adierazi dute «areagotu» egin dela herrialdera ailegatutako errusiarren kopurua: asteazkenetik 3.000, eta horietatik 2.500 gizonezkoak. Sergei Tsekov Errusiako Senatuko kideak esan du Errusiako mugak ixteko, hala «militarra izateko adinean» daudenei atzerrira joatea «debekatzeko».

Joan den asteazkenean Putinek mobilizaziorako deia egin zuenean, Sergei Xoigu Defentsa ministroak zehaztu zuen «gaitasun militar bereziak» dituztenak edo borrokan eskarmentua zuten 18 eta 35 urte arteko gazteak deituko zituztela. Baina hedabide askok frogekin erakutsi dutenez, eskarmenturik gabekoak ere deitzen ari dira. Horregatik, Putinen gertuko aliatu batzuk kontra azaldu dira. «Gehiegikeria horiek guztiz onartezinak dira. Erabat zuzena da erreakzio indartsu bat eragitea gizartean», idatzi du Telegramen, Valentina Matviyenko Senatuko presidenteak. Eskatu die Errusiako eskualdeetako gobernadoreei bermatu dezatela mobilizaziorako deia «zehaztutako irizpideen arabera» egitea, «inolako hutsegiterik gabe». Ildo beretik mintzatu da Duma edo behe ganberako presidente Viatxeslav Volodin, Telegramen: «Akatsak egiten badira, beharrezkoa da horiek zuzentzea».

Arma nuklearren erabileraz

Errusiako Gobernuak gaur adierazi du AEBetakoarekin hitz egin duela arma nuklearren erabileraz. Joan den asteazkenean, mobilizaziorako deia egitearekin batera, Putinek iradoki zuen arma nuklearrak erabiltzeko prest legokeela bere herrialdea defendatzearren. Hurrengo egunean hori bera berretsi zuen Kremlinek, eta AEBek jakinarazi zuten «ohar pribatuak» bidali zizkiotela Moskuri, eta ohartarazi zein ondorio edukiko lituzkeen arma nuklearrak erabiltzeak. Jake Sullivan Etxe Zuriaren Segurtasun Nazionalerako aholkulariak atzo ahoratu zuen horrek «ondorio katastrofikoak» edukiko lituzkeela Errusiarentzat, AEBen «erantzun erabakigarri bat» eragingo lukeelako. Dmitri Peskov Kremlineko bozeramaileak gaur esan du auziari buruz «noizbehinka» hitz egiten dutela AEBekin. «Elkarrizketarako kanal horrek balio du, gutxienez, elkarri urgentziazko mezuak bidaltzeko norberaren jarreraren berri emanez».

Alesandr Lukaxenko Errusiako presidentearekin batzartu da Putin gaur, Sotxin, eta bilera hasi aurretik Europari eskatu dio Errusia «errespetuz» trata dezala. Volodimir Zelenski Ukrainako presidentearen arabera, bestetik, jakinarazi diote Kharkiv eskualdeko Izium hirian beste bi hobi komun topatu dituztela. Han, hobi komun batean, laurehundik gora gorpu agertu ziren duela bi aste. «Esan didate ehunka pertsona daudela bi hobi horietan», azaldu zuen Zelenskik, atzo, AEBetako CBS katean egin zioten elkarrizketa batean.


Summary: Berriro ireki dute Kolonbiaren eta Venezuelaren arteko muga, zazpi urteren ondoren. 2015ean igarobidea itxia izan ostean, orain lurreko eta aireko merkataritza trukeetarako erabili ahal izango da bi herrialdeen arteko muga. Kolonbiako gobernu aldaketak aukera eman du bi lurraldeen arteko harreman diplomatikoak leheneratzeko.

Gaurtik aurrera, posible izango da autoz Kolonbiaren eta Venezuelaren arteko muga igarotzea. Irekiera ekitaldi sinbolikoa egingo dute 09:00etan, Simon Bolivar zubian, hemengo 14:00ak aldera. Oraingoz, ez Nicolas Maduro Venezuelako presidenteak eta ez Gustavo Petro Kolonbiako presidenteak ez dute baieztatu ekitaldira joango direnik.

Azken zazpi urteetan, oinezkoentzako igarobidea izan da bi herrialdeen arteko muga. Madurok 2015ean debekatu zuen ibilgailuen joan-etorria, anbulantziak eta hileta orgak salbu. Gaurtik aurrera, ordea, merkataritza trukeetarako erabiltzea baimenduta egongo da Santanderko Iparraldeko departamentua (Kolonbia) eta Venezuelako Tachira estatua lotzen dituen mugan.

Hain zuzen, karga igarotzeko baimendu dituzten lehen bi zubiak aipatutako Simon Bolivar eta Francisco de Paula Santander izango dira. Bi horietan, baimenduta egongo da gauean karga alde batetik bestera igarotzea, hots; arratsaldeko 19:00etatik goizeko 06:00etara. Egunean zehar, oinezkoentzako pasabide gisa mantenduko dira.

Lurreko pasabideaz gain, airez ere lotuta egongo dira Kolonbia eta Venezuela. Gaur irtengo da Caracas eta Bogotaren arteko lehen hegaldia, eta Turpial Airlines lineak egingo du. Abenduaren 30era arte, 27 hegaldi antolatu dituzte, eta hegazkin konpainia gehiago zerrendara gehitzeko zain daude.

2.200 kilometro luze den mugako pasabidea Hego Amerikako aktiboenetako bat izan zen 2015ean itxi zuten arte. Esaterako, 2008an 7.000 milioi dolarretik gorakoa izan zen Kolonbiaren eta Venezuelaren arteko merkataritza trukea. Bi herrialdeen arteko tirabirak areagotu ostean, baina, azken urteetan behera egin dute datu horiek. 2020an erregistratu zuten orain arteko kopururik txikiena, hots: 222 milioi dolar.

Zazpi urteko etena

Madurok 2015ean igarobidearen gaineko debekua ezarri ostean, 2019an hautsi zituzten Kolonbiak eta Venezuelak beren arteko harreman diplomatikoak. Orduko presidente Ivan Duqueren gobernuak Juan Guaido oposizioko burua Venezuelako presidente gisa onartu izanak eragin zuen behin-behineko haustura hori.

Kolonbiaren gobernu aldaketarekin batera, baina, bi herrialdeen arteko harreman diplomatikoak adosteari ekin zioten berriro iragan abuztuan. Eman zituzten lehen pausoetako bat izan zen bi herrialdeetan enbaxadoreak izendatzea.

Kolonbiako Merkataritzako, Industriako eta Turismoko ministro German Umañak atzo adierazi zuen Kolonbiako Gobernuak «itxaropen eta fede handiz» hartuko duela mugaren irekiera. Hala ere, bi gobernuek adierazi dute lanean ari direla irekiera «progresiboa, produktiboa eta zoriontsua» izan dadin, «luzera begira ere» iraun dezan.


Summary: 2037an Araba, Bizkai eta Gipuzkoako administrazio publikoa euskaldunduta egotea nahi dute Kontseiluak, ELAk eta LABek. Bederatzi ekarpen egin dizkiote administrazioan euskararen erabilera arautuko duen dekretuari. Derrigortasun indizearen sistema «gainditzea», euskarazko zirkuituak sortzea, eta langileen «egonkortasuna» bermatzea daude horien artean.

Neurri sorta bat eta epe zehatzak proposatu dituzte Euskalgintzaren Kontseiluak, ELAk eta LABek, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako administrazio publikoa euskalduntzeko. Xede hori duen proposamena adostu dutela azaldu du Paul Bilbao Kontseiluko idazkari nagusiak: «Nork bere proposamen propioak egin baditu ere, gai izan gara hiruron arteko ekarpen bat publikoki aurkezteko eta defendatzeko».

Administrazioan euskararen erabilera arautuko duen dekretua lantzen ari da Eusko Jaurlaritza, eta hari egindako ekarpena da hiru eragileek aurkeztutakoa. Era berean, alderdiei ere bidaliko dietela jakinarazi dute. Martxoan ezagutu zen dekretuaren lehen zirriborroa. Herritarrekiko harremanaren araberako hizkuntza eskakizun «asimetrikoak» izango direla dio, besteak beste, eta euskara eskakizun izango ez duten lanpostuen proportzioa orain arteko bera izango dela. Berriki, ordea, bigarren zirriborro bat publiko egin da. Ez da aldaketa nabarmenik, baina bada aldaketa esanguratsu bat: salbuespenezko zenbait egoeratan, «lanpostua bete gabe gelditzeak ekarriko lituzkeen kalteak ekiditeko», lanpostuari dagokion euskara maila baino bat edo bi baxuagoa duen hautagaia praktikaldian hartzeko aukera zabaltzen du —aurreko zirriborroak gehienez ere maila bat baxuagoa onartzen zuen—.

Sektore publikoa euskalduntzeari «determinazio osoz eta atzerapenik gabe» heltzeko beharra dagoela adierazi du Bilbaok gaur, eta momentuaren garrantzia nabarmendu. «Kontuan izan behar dugu datozen urteotan langile publikoen erdiak hartuko duela erretiroa, eta belaunaldi aldaketa hori abagune aparta da administrazioa euskalduntzeko, langile guztiei erreparatuko dien trantsiziorako prozesu batekin».

Proposatutako prozesuaren funtsa «eskubideen bermea erdiestea» dela azpimarratu du, gainera, Bilbaok, eta ez inoren kontra egitea. Alde horretatik, ziurtatu du «euskararen ezagutza jasotzeko bide eta baliabideak» jasotzen dituela proposamenak, euskararen ezagutzarik ez duten langile publikoentzat, baita «salbuespenak» ere, «adin edo bestelako arrazoiengatik» bide hori egin ezin dutenentzat.

Administrazioa euskalduntzea langileen eskubideak bermatzearekin bateragarria dela gaineratu du Bilbaok, eta, hain justu, «lan baldintza duinak» administrazioa euskalduntzeko «beharrezkoak» izango direla erantsi du Mitxel Lakuntza ELAko idazkari nagusiak: «Behin-behinekotasuna euskararentzat oztopo delako administrazioaren euskalduntzeko prozesuak aurrera eramateko, are gehiago Hego Euskal Herriko administrazioan behin-behinekotasuna %40koa denean».

Bi epe jomugan

Hiru eragileek adostutako bide orriak bederatzi neurri jasotzen ditu. Bi epe ezartzen ditu, batetik: bost urtean herritarrekiko euskarazko harremana bermatuta egongo dela dio, eta hamabost urtean sektore publikoak euskaraz jardungo duela. Langileen hizkuntza gaitasunari dagokionez, lanpostuei hizkuntza gaitasuna esleitu beharko zaiela dio, «herritarren eta lankideekin duten harremanaren» araberakoa.

«Euskarazko zirkuituak eta unitateak sortzea» ere aurreikusten du proposamenak, arta eta lan jarduna bereizita. Lehenengoaren kasuan, «euskaraz jardungo duen zerbitzu katea» definitu beharra dagoela dio. «Lan jarduna euskaraz garatuko duten unitateak» sortzeko, berriz, langileek lan harremanak euskaraz garatu ahal izateko besteko gaitasuna bermatu beharko dela dio proposamenak.

Hizkuntza eskakizuna duten lanpostu publikoak derrigortasun indizearen arabera kalkulatzen dira egun. tokian tokiko errolda edo biztanleria eta etxebizitza estatistikan jasotako azken datuak erabilita, eta kalkulu matematiko bat eginda: euskaldunak + (ia euskaldunak/2). Sistema hori «gainditzea» proposatu dute Kontseiluak, ELAk eta LABek, «hala egin ezean beti geratuko baita aukera sektore publikora beharrezko hizkuntza gaitasunik ez duten langileak sartzeko. Eta langile horien euskalduntzeak gainkostua ekarriko du». Halaber, derrigortasun data ez betetzearen «ondorioak eta salbuespenerako aukerak» ere jasota daude proposamenean.

Formazioa ere ezinbestekotzat jo dute hiru eragileek, eta, zentzu horretan, «langileen formaziorako programa sendoa garatzea» proposatu dute, hezkuntzako formazioan ispilatuta.

B2a, gutxienez

Lan poltsetan sartzeko irizpideen eta gutxieneko hizkuntza eskakizunen gaineko eztabaida epaitegietara iritsi den honetan, argia da Kontseiluaren, ELAren eta LABen posizioa: «Ezinbestekoa da lanpostuen deialdi berri guztietan B2 hizkuntza eskakizuna, gutxienez, ezarrita izatea, eta lanpostuaren funtzioari edo betekizunari lotutako proba bat, gutxienez, euskaraz izatea».

Administrazio publikoko langileen egonkortasunik eza ere aipatu dute, sektore publikoa euskalduntzeko oztopo gisa. Horregatik, «langileen mugikortasunari buruzko irizpideak» proposatu dituzte. «Langileen mugikortasunak administrazioaren euskalduntze prozesuari ahal den neurrian laguntzeko, eta, edozein kasutan, ez kaltetzeko irizpideak finkatu behar dira», adierazi du Garbiñe Aranburu LABeko idazkari nagusiak.

Azkenik, «hizkuntzaren erabilera irizpideak arautu» beharra ere jaso dute, kontuan hartuta euskara gutxiagotutako hizkuntza dela, eta, beraz, «hizkuntza hegemonikoa boterez eta baliabidez nagusi» dela.

CCOO, «euskaldun agrafoez»

CCOO sindikatuak ere aurkeztu dizkio zuzenketak dekretuari, baina, kontrako norabidean. Ziurtagiri ofizialen bidez «hiztun pasiboak edo euskaldun agrafoak» —euskaraz hitz egin bai, baina idazten edo irakurtzen ez dakitenak— kontuan hartzeko eskatu du, ohar baten bidez jakinarazi duenez.

Egun indarrean dagoen dekretuak zehazten dituen derrigortasun proportzioak «errespetatzeko» eskatu du, gainera, sindikatuak. Haren arabera, 80ko hamarkadan «adostu» zituzten proportzio horiek, eta herri bakoitzaren «errealitate eta garapen soziolinguistikora egokitzen» dira. Azken urteetan, gainera, zenbait administrazio —«ez gutxi»— proportzio horietatik aldendu izan direla salatu du. Alde batetik, Espainiako Administrazio Orokorrak Araba, Bizkai eta Gipuzkoan «arreta elebiduna» emateari «bizkar eman» diola deitoratu du, baina, horrekin batera, beste zenbait kasutan hizkuntza eskakizunen proportzioak «errealitate soziolinguistikoaren oso gainetik» jarri izan direla salatu du.

Gainera, EAJri eta PSE-EEri egotzi diote ELAren eta LABen «presio baztertzaileetara» makurtu izana, zeinak «Gernikako Estatutuak zehaztutako adostasun linguistikoetatik aldentzen» baitira, haren arabera.

Hain justu, Espainiako Auzitegi Gorenak ostiralean erabaki zuen Irungo Udalak jarritako kasazio helegitea ez onartzea, herri horretako udaltzainei ezarritako hizkuntza eskakizunen aferan. CCOOk jarritako salaketa batek eraman zuen auzi hori epaitegira. Izan ere, sindikatuak salaketa jarri zuen, argudiatuz Irungo hamabi udaltzain postutarako euskaraz jakitea eskatzea «diskriminatzailea» zela euskara ez zekiten hautagaientzat.

Epaitegiaren erabakia salatu dute egunotan Kontseiluak eta Hizkuntza Eskubideen Behatokiak, baita epaileak hizkuntza politikan «esku hartzen» ari direla ere. Gaia hizpide izan du gaur ere Bilbaok, baina, botere judizialetik harago, hizkuntza eskubideen kontra helegiteak jartzeko joera gaitzetsi du: «Badakigu epaitegiek jarraituko dutela hizkuntza politikak judizializatzen, gertatzen ari delako. Baina joera bat ezarri da helegiteak jartzeko, eta badakigu zein izaten den auzitegien jokaera hizkuntza eskubideen bermeei dagokienez».


Summary: Metalgintzako negoziazioak: Nafarroan akordioa gertuago dago; Bizkaian, urrun. Nafarroako metalgintzako patronalak UGTren eta CCOOren eskaintzak aztertuko ditu. Bizkaikoak, berriz, ez du aldatu lan ituna berritzeko eginiko azken eskaintza.

Bilera eguna zen gaur Euskal Herriko metalgintzan. Nafarroako eta Bizkaiko lan hitzarmenak negoziatzeko bilerak egin dira, eta Iruñeko eta Bizkaiko juntadizoek doinu oso ezberdina izan dute. Nafarroan, patronalak astebeteko epea eskatu du CCOOren eta UGTren eskaintzak aztertzeko, eta, bi sindikatu horiek gehiengoa dutenez, baliteke akordioa gertu egotea. Bizkaian, berriz, FVEM enpresarien elkarteak ez du aldatu bere azken eskaintza, eta ez da egon negoziatzeko tarterik. Litekeena da sindikatuek borroka dinamikaren bat aktibatzea.

Iragan astean Arabako metalgintzako patronalak lurraldeko lan ituna berritzeko akordioa lortu zuen LABekin, CCOOrekin eta UGTrekin. Gaurko bilerak aurrenekoak ziren haren ondoren, eta akordio giroa kutsatzen zen ikusteko lehen aukera zen. Bi bilerak amaituta, Nafarroan akordioak gertuago dirudi. Patronalak (APNEM eta ANEM) sei urterako akordioa nahi du, baina UGTk eta CCOOk eginiko eskaintzak aztertzeko prest dago, biak bost urtekoak. Bi sindikatu horiek launa ordezkari dituzte mahaian, ELAk adina. LABek, berriz, hiru ditu; beraz, UGTrekin eta CCOOrekin sinatuta nahikoa luke onartzeko. 35.000 langileri eragiten die itunak.

Nafarroako UGTk %20ko inguruko soldata igoera proposatu du bost urterako, eta gero KPIaren bilakaeraren arabera berrikustea. CCOOren eskaintza, berriz, lehen hiru urteetako bakoitzean %5 igotzea da, hirugarrenaren ondoren KPIra egokitzea, eta hurrengo bi urteetan KPIaren araberako igoerak. ELAk eta LABek esana dute KPIaren araberako igoerak nahi dituztela, eta subrogazioa bestelako beste eskubide batzuk. Era berean, uste dute trabak jarri behar zaizkiela ituna erortzeko aukerari eta gehiegizko malgutasunari. Hurrengo bilera urriaren 4an izango da, eta ez litzateke harritzeko izango akordioa gertu egotea.

Ordu erdiko bilera Bilbon Bilboko bilerako giroa oso ezberdina izan da. Sindikatuen —ELA, %40; CCOO, %25; LAB, %21,5, eta UGT, %13— eta FVEMen arteko bilera ordu erdikoa izan da. Sindikatuek jakinarazi dutenez, FVEMek ez du aldatu soldatak eguneratzeko bere azken eskaintza: %3,25eko igoera 2022an, %3koa 2023an, eta %2,5ekoa 2024an. Kopuru horiek Arabako akordioan onarturikoetatik oso urrun daude, eta ez dirudi adostasuna lortzea erraza izango denik. Urriaren 13an berriz bilduko dira bi aldeak. Bizkaiko metalgintzako lan itunak 52.000 langileri eragiten die.


Summary: Europako eskuin muturrak beso zabalik hartu du Meloniren garaipena. «Merezitako garaipena» lortu duela adierazi dute haren aliatuek. Bestalde, hauteskundeen emaitzak «tristeak eta kezkagarriak» direla adierazi du Yolanda Diaz Espainiako Gobernuko presidenteordeak.

Italiako eskuin muturraren gorakada nahikoa eta soberakoa izan da parlamenturako hauteskundeak irabazi eta gobernua eskuratu dezan. Botoen %43 inguru eskuratu ditu koalizio eskuindarrak, behin-behineko emaitzen arabera. Giorgia Meloni FDI Italiako Anaiak alderdi ultraeskuindarrak gora egin du bozetan —botoen %4 eskuratu zituen duela laur urte; orain, laurdenak baino gehiago—.

Ikusi gehiago: Ultraeskuindarrak buru dituen gobernu bat aldarrikatu du Melonik

Europan, beso zabalik hartu du eskuin muturrak Meloniren garaipena. Mateusz Morawiecki Poloniako lehen ministroa ez da batere berandutu, eta gauerdian bertan zoriondu du FDIko burua, lehen emaitzen berri izan bezain laster. Alderdi biak ala biak daude ECR Europako Kontserbadore eta Erreformisten koalizioan Europako Parlamentuan. Talde komunitarioko eztabaidei begira, Melonik argi du zeintzuk izango diren bere aliatuak.

Marine Le Pen Frantziako RN Batasun Nazionalaren buruzagi ohi eta Asanbleako diputatua ere gogobeteta agertu da Italiako bozen emaitzarekin. Meloni eta Lega alderdiko buru Matteo Salvini zoriondu ditu Le Penek, «Europako Batasuna antidemokratiko eta harroputz baten mehatxuei aurre egiteagatik». Italiarrek «gobernu abertzale eta subirano» bat aukeratu dutela ere gehitu du mezuan.

Hungariako lehen ministro Viktor Orbanek ere FDIko burua goratu du sare sozialetan; «merezitako garaipena» lortu duela adierazi du. Orbanen Fidesz alderdiko kideek ere izan dute tarterik eskuin muturreko koalizioa zoriontzeko. «Gure helburuak komunak dira: bakea eta familiei laguntzea, [eta] gure mugak babestea», adierazi du Szilard Nemeth alderdiko presidenteordeetako batek. Balazs Orban lehen ministroaren politika zuzendariak ere ohartarazi du «inoiz baino gehiago» lagundu behar dituztela «ikuspegi komun bat» dutenak.

Espainiako Vox alderdiak ere bide beretik jo du, eta komunikatu baten bitartez adierazi du «Italiak nazio aske eta subiranoen Europa berri baterako bidea finkatu» duela. Antzera mintzatu da Juan Guaido Venezuelako oposizioko liderra, Meloni zorionduz. Halaber, Guaidok eskerrak eman dizkio FDIko liderrari Venezuelaren askatasuna «babesteagatik».

Balantzaren beste aldea

Italiar ultraeskuinaren garaipenak Europako hautsak errotu ditu, eta, aliatuak bezala, bestelako iritzidunak ere izan dira. Espainian ere, gobernuko presidenteorde Yolanda Diazek esan du emaitza «tristeak eta kezkagarriak» direla. Dena dela, ez du etsi; «alboan beharko dugu Italia Europa sozialago eta demokratikoago bat eraikitzeko, Hungariaren eta Poloniaren bideari jarraitu ez diezaion», erantsi du. Espainiako Atzerri ministro Jose Manuel Albaresek FDIren garaipena gaitzetsi du, eta haren ondorioez ohartarazi: «Populismoak beti hauspotzen dira, eta beti berdina dute amaiera: hondamendia. Iraganera itzultzearen aldeko apostua egiten dute».

Frantzian, Elisabeth Borne lehen ministroak azaldu duenez, «erne» izango dira giza eskubideak errespetatu daitezen bai Italian, bai Europako Batasuneko kide diren estatuetan. Are gehiago: abortu eskubidea nabarmendu du eskubideen artean. Horrez gainera, ez du ezer esan parlamenturako hauteskundeen inguruan.

Bestalde, Europako Batzordea neutral agertzen saiatu da. Eric Mamer bozeramaileak azpimarratu du ez dagokiola batzordeari Italiako kanpainaz iruzkinik egitea. Haren lana gobernuekin elkarlanean aritzea dela azaldu du, eta oraingoan ez dela «desberdina izango». Talde komunitarioko eztabaidei dagokienez, iritzi dio «hauteskunde hauetan Europari buruzko epaiketa moduko bat ikustea muturreko sinplifikazioa» dela.


Summary: Gauean ontzi kamikaze batekin joko dute asteroide bat, Lurra defendatzen ikasteko. Historian lehen aldiz, gailu bat jaurtiko dute espazioko objektu baten kontra, hura desbideratzerik ote dagoen jakiteko. Lurretik 11 milioi kilometrora gertatuko da talka.

Gaur da eguna. Teknikoki, bihar. Izan ere, Euskal Herrian 01:14ak direnean espero dute talka eragitea. Gizateriaren historian mugarri bat jarriko du egingo duten probak. Lehen aldiz, gizakiek jaurtitako gailu batekin asteroide bat joko dute, ikusteko kolpeak ahalmena duen hura desbideratzeko.

Lurra Defendatzeko Programaren barruan pentsatu eta gauzatu dute DART misioa. Dimorphos asteroidea da helburua. Ez dago Lurraren ibilbidean, eta ez dago hark planeta suntsitzeko arriskurik. Baina esperimentu interesgarria egingo dute, ikasteko etorkizunean Lurra nola defendatu arriskua ekar dezaketen espazioko objektuetatik.

Iazko azaroaren 23an jaurti zuten DART zunda, Kaliforniatik (AEB). Asteroide Bikoitza Birbideratzeko Proba moduan euskaratu daiteke haren izena, baina dardo gisa itzul daiteke akronimoa. DARTek arazorik gabe egin du ia urtebeteko bidaia kamikazea.

Itsu samar dabil une honetan dardoa. Izan ere, bakarrik kolpea eragin baino 50 minutu lehenago bereizi ahalko du asteroidea. Lurretik 11 milioi kilometrora gertatuko da talka, orduko 20.000 kilometroko abiadan.

Didymos eta Dimorphos asteroide bikote bat dira, eta Eguzkiaren inguruan orbitatzen dute. Didymos da bikoteko asteroide nagusia: 780 metro pasatxoko diametroa du. Dimorphos haren inguruan biraka dabilen ilargitxoa da, ia 162 metroko diametrokoa. Beraz, esan daiteke prezisio handiko tiro ariketa bat egingo dutela.

DARTek 570 kilo ditu, eta, abiada horretan, kolpea ez da ahuntzaren gauerdiko eztula izango. Ilargiaren erdi-erdian joko du, segundoko 6,6 kilometroko abiadan. Krater bat sortuko du.

Kalkulatu dutenez, horrek segundoko 0,4 milimetroko abiadura aldatuko dio Dimorphosi. Beraz, asteroidearen orbita apur bat bakarrik aldatzea espero dute.

Baina, horren bidez, kalkulatu ahalko dute etorkizunean nolako dardoa beharko den Lurra mehatxupean jartzen duen objektu bat desbideratzeko. Halako distantzia handietan, ibilbidea apurtxo bat aldatzea nahikoa da objektua erabat desbideratzeko.

Talka zuzenean emango dute NASAren webgunean. Aurreratu dutenez honelakoa izango da ikuskizuna: hasieran, Didymos eta Dimorphos puntutxo distiratsu bat baino ez dira izango pantailan. Minutuek aurrera egin ahala, handituz joango da, eta, une batean bi objektuak bereizi ahalko dira. Gero, Dimorphos gero eta handiago ikusiko da, eta azkeneko segundoetan pantaila osoa beteko du. Gero, iluntasuna, DART hauts bihurtuko delako talkaren eraginez.

Lur planetako teleskopio ugari puntu horretara begira egongo dira, eta NASAk esan du talkaren irudiak lortu ahalko direla. Baina zundarekin batera bidaia egin duen Italiako LiciaCube sateliteak 50 kilometrotik ikusi eta neurtuko du gertatuko dena. Horrek harturiko irudiak bidaliko ditu Lurrera, hurrengo egunetan.

Baina neurketa zorrotzak Hera zundak egingo ditu, bost urte geroago. ESA Europako Espazio Agentziak 2024an jaurtiko du zunda, eta 2027. urtean helduko da. Orduan jakingo da nola aldatu duen talkak asteroideen ibilbidea.

ESA eta NASA 2015. urtetik ari dira elkarlanean AIDA programan, planeta asteroideen mehatxuetatik defendatzeko.


Zero Kilometro

Summary: Zero Kilometro. Bertan eta bertako sortzaileei esker osatu ahal izan dugu aurtengo leloa, logoa eta ‘Irribarra’ abestia, guztiak zero Kilometro.

Irribarra da Gipuzkoako ikastolen aurtengo festarako aukeratutako leloa. Ibarrako Uzturpe ikastolak eskaini nahi zuen mezua, eta irribarreak ikusezin izan diren garaietan ikastolari garrantzitsua iruditu zitzaion irribarrearen balioa azpimarratzea, irribarreak zabalduaz, eta Irribarra leloa da emaitza. Izan ere, Irribarra izan daiteke komunikatzeko modua eta etorri berriari harrera egiteko modua. Lurrari begiratu, eta jatekoa ematen digunean, sortzen diren sentsazioen bizipena. Edo triste dagoenari animatzeko bidea, ikastolen lana egiteko modu berritzailea. Izan daiteke ere Euskal Herria eta euskara sentitzeko jarrera. Azken finean, Irribarra da guztion bizipoza.

Irribarra zaindu behar den hazia da, bere fruituak ematen dituena, eta hori da logoan islatu nahi izan dena. Ibarran, baratze herrian, irribarrearen haziak bota, eta elkar zaintzearen garrantziaz aritu dira azken urtebetean: balioen hostoak, errespetua eta elkarbizitzaren loreak, eta ikasle aktibo eta kritikoen fruituak gogora ekarri nahi izan dituzte. Lurra eta baratzearen marroia, bizitza eta piperraren berdea. Ibarran, irria, barra-barra: irribarra.

Kantua eta bideoklipa

Bizipoz hori islatu nahi izan dute, eta kantua da horren beste emaitzetako bat. «Ibarra da Irribarra. Euskara da, ikastola gu gara», diote Maider Eraunzetamurgil Elustondok eta Ane Zubia Aranaldek prestatutako hitzek. Irribarra kanta eta bideoklipak badu berezitasun bat, herritik herrira eta bertatik bertara sortua izan dela eta lanketa horretan herritar batek baino gehiagok hartu dutela parte. Musika sortzen Enrikko Rubiños Rezola aritu da, eta hitzak Maider Eraunzetamurgil Elustondok eta Ane Zubia Aranaldek jarri dizkiote. Abeslaria Eneritz Jauregi Lopetegi da, eta musikariak ere gertukoak izan dira; Unai Artola Eguren baxuan aritu da, Saioa Ugowe Balza teklatuan, Ander Zubillaga Artano gitarran, Rubiños bera baterian, Jon Garmendia Anfurrutia albokan, eta Rubiños eta Garmendia txalaparta jotzen.

Grabazio eta nahasketak Bonberenea estudioan egin dituzte, Karlos Osinaga Txap-ekin. Eta bideoklipari dagokionez, produkzioaz eta edizioaz Arri Studioa arduratu da.

Abestiak badu koreografia ere, eta herriko Alurr dantza taldea arduratu da horretaz. Zeinu hizkuntza ere ageri da bideoklipean, eta Julia Rodriguez Rojok, Maddi Ibarburuk eta Aransgi elkarteak hartu dute horretarako ardura.

Hezur haragitzen den txorimalo bat da bideoklipeko protagonista, eta panpina sortzen Aloña Peñagarikano Mujika aritu zen. Mugimendu artistikoa Nagore Leon Plazak eman zion, eta Uxue Murua Renobalesek gorpuztu zuen azkenean. Guztiak bertakoak, etxekoak, zero kilometro.

Esan bezala, Enrikko Rubiñosek ondu du kanta, eta oso esperientzia polita izan dela dio. «Lehen aldia izan da abesti bat hasieratik bukaeraraino neronek egin dudana. Vendettan eta La Topadoran, esaterako, konposizioak eginda etortzen ziren, eta bururatzen zitzaizun detaileren bat eransten nion, baina lan guztia neure gain hartzen nuen lehen aldia zen. Hasieran kezkaz begiratu nion proposamenari, baina erantzunarekin gustura geratu naiz. Hori bai, sekulako ekipoa izan dut aldamenean, musikari onak izan ditut ondoan».


Summary: Kubatarrek baiezkoa eman diote sexu berekoen ezkontzari. Botoen bi heren baino gehiago aldekoak izan dira Familien Kodearen erreferendumean. Sexu bereko bikoteek adoptatu ahal izatea eta haurdunaldi subrogatua arautuko dituzte, eta adingabeen arteko ezkontzak debekatuko.

Kubatarrek bozkatzeko aukera izan zuten atzokoan, 1959ko iraultzatik herrialdean antolatu duten hirugarren erreferendumean, Familien Kodea izeneko lege multzoaren onarpenaz erabakitzeko. Baietza irten da garaile, botoen bi heren baino gehiagorekin (%66,87). Kode horrek bide emango du, besteak beste, Kuban sexu berekoen ezkontza arautu dezaten.

Ia 8.500.000 pertsona deitu zituzten botoa ematera, eta 6.250.000 inguruk parte hartu zuten erreferendumean —abstentzioa %25ekoa izan da—. Baliozko aldeko botoak ia lau milioi izan dira; kontrakoak, berriz, ia bi milioi.

Kodeak dakartzan neurriak

1975ekoa da egun indarrean dagoen araudia. Horiek horrela, LGTBI mugimenduaren eta feminismoaren hainbat eskakizun sartu dituzte. Sexu berekoen ezkontzaz gain, bikote horiek haurrak adoptatzeko aukera izango dute, eta osasun sistema publikoak ugalketa lagundua eskainiko die.

«Familiaren barruan» indarkeria matxista jasaten duten emakumeak judizialki babestuko ditu legeak aurrerantzean. Mugimendu feministak «aurrerapen garrantzitsutzat» jo du neurria, baina lege sortak aurreikusten ez dituen mekanismoak galdegin ditu, «erreparazio integrala» egiteko.

Adingabeen arteko ezkontzak ere debekatuta egongo dira aurrerantzean —orain arte, 14 urte baino gehiago dituzten emakumeek eta 16 urte baino gehiago dituzten gizonek ezkontzeko aukera izan dute—.

Familien Kodearen pean sartzen diren beste neurrietako bat haurdunaldi subrogatuarena da; «haurdunaldi solidarioa» deitu diote. Metodo hori legezkoa izango da haurdun gelditu ezin direnentzat: gaixotasun bat dutenentzat edo gizon bat edo bi gizonezko izanik guraso izan nahi dutenentzat. Onartu berri duten kodeak jasotzen duenez, haurdun geratuko den emakumeak guraso izan nahi dutenen senidea edo «gertukoa» izan beharko du, eta ezingo da transakzio ekonomikorik egin, «haurdunaldiak eragindako gastuak kenduta». Emakumeen sexu esplotazioa eta haurren salerosketa eragozteko kontrolak aurreikusten ditu legeak.


Summary: ETAren 2002ko atentatu batean parte hartzeaz absolbitu dute Garikoitz Aspiazu, froga faltagatik. 2002an Bilbon izandako atentatu bat egin izana egotzita epaitu dute Espainiako Auzitegi Nazionalean; bonba-auto bat lehertu zen, eta hainbat zauritu eragin. Aspiazuk ukatu egin zuen atentatuan parte hartu zuela.

Espainiako Auzitegi Nazionalak ebatzi duenez, Garikoitz Aspiazu ez da 2002an ETAk orain hogei urte Bilbon eginiko atentatuaren errudun. Zehazki, 2002ko urtarrilaren 12an zartatu zen bonba-autoa prestatzen jardun izana leporatuta epaitu dute Aspiazu. Euskal presoak dagoeneko deklaratua zuen akusazio horren harira, ukatu egin zuen atentatuan parte hartu zuela, eta gaur absolbitu egin du epaileak, «froga faltagatik».

Auzitegi Nazionalak jakinarazi duenez, epaiketan bildutako frogak eta hartutako deklarazioak ez dira nahikoa akusatuaren errugabetasun presuntzioa indargabetzeko. Froga falta «nabarmena» da, diotenez. «Dauden frogak ez dira aski baieztatzeko akusatuak zernahi parte hartze izan zuenik atentatuan».

Delitu berari loturik, Auzitegi Nazionalak dagoeneko zigortua du beste euskal preso bat: Gorka Martinez Arkarazo. Ordea, Aspiazuren kontrako epaiketan ondorioztatu dute, akusatuaren deklarazioei segika, atentatua egin zenean bi euskal presoek artean ez zutela elkar ezagutzen. Horrek, epaiaren arabera, nabarmen lausotzen du Aspiazuk atentatu horretan parte hartzeko aukera. Gainera, akusatuak nabarmendu du delitu honen gaineko deklarazioak torturapean hartu zizkiotela.


Summary: EH Bilduk bermatu nahi du hezkuntza komunitateak Hezkuntza Legearen eztabaidan parte hartzea. Koalizio abertzaleak Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza Legearen aurreproiektuaren lehen zirriborroaren balorazioa egin du. Iragarri du «zuzenketa asko» egingo dizkiotela.

Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza Legearen aurreproiektuaren lehen zirriborroa zeresana ematen ari da. Gaur, EH Bilduk egin du bere lehen balorazioa, gaia Mahai Politikoan aztertu ostean Donostiako egoitzan egin duten prentsaurrekoan. Aurreproiektua irakurrita, orain eztabaida «sakona, gardena eta zorrotza» egiteko unea dela aipatu du koalizio abertzalearen programa zuzendariak, Pello Otxandianok. Eta, horretarako, nahitaez hezkuntza komunitatearen parte hartzea sustatu behar dela iruditzen zaio: «Ezinbestekoa da hezkuntza komunitatea parte egitea; deliberazio prozesu bat martxan jarri beharko litzateke».

Izan ere, ikusten dute badagoela arrisku bat arlo horretan: eztabaida politikoaren eta egunero ikastetxeetan dauden profesionalen jardunaren, kezken edo arazoen artean distantzia dago. Hala azaldu du Otxandianok: «Oso urrun ikusten ari dira eztabaida hau, edo ez dago behar den konexiorik, gertutasunik edo sintoniarik hezkuntza komunitatearen eta eztabaida politikoaren artean». Dena den, gogorarazi du oraindik urtebete inguru iraungo duen eztabaida daukatela aurretik: «Lasaitasuna behar dugu, anbizioa behar dugu eta patxada hartu behar dugu, ahalik eta eztabaida sakonena, gardenena eta zorrotzena egiteko».

Hezkuntza Legearen lehen oinarriak jarrita daude dagoeneko: Eusko Legebiltzarrean lau alderdi nagusiek apirilean sinatu zuten hezkuntza akordioa eta berriki Eusko Jaurlaritzak publiko egin duen Hezkuntza Legearen aurreproiektuaren lehen zirriborroa. Lehenengoa bigarrenean islatuta ote dagoen galdetuta, Otxandianok erantzun du oraindik ez dela garaia eduki zehatzen balorazioa egiteko, baina aurrerapen bat egin du: «Ez gara hasi oraindik [aurreproiektuaren zirriborroaren] zuzenketak idazten, baina seguru gaude zuzenketa asko egingo dizkiogula». Arrazoiak eman ditu: «Uste duguna da hezkuntza akordioaren letrari dagokionez zer hobetu asko dagoela, baita hezkuntza akordioaren izpirituari dagokionez ere». Adibide bat ere eman du. Otxandianoren hitzetan, hezkuntza ituneko «muina» Euskal Hezkuntza Zerbitzu Publikoaren sorrera da. Bertan sartuko lirateke baldintza batzuk betetzen dituzten ikastetxe guztiak —publikoak nahiz itunpekoak—, eta betebehar nahiz eskubide berdinak edukiko lituzkete. Alabaina, Otxandianok gaitzetsi du itunean jasota zeudela bertan sartzeko betebeharrak, baina aurreproiektuan ez dela horrelakorik.

Sistema eraldatzeko aukera

Koalizioaren programa zuzendariak nabarmendu du hezkuntzarena ez dela «edozein eztabaida politiko», eta Hezkuntza Lege berriaren garrantzia nabarmendu du: «Iruditzen zaigu oso kontziente izan behar garela zer den jokoan dagoena, eta horren araberako politikagintza bat behar dugula, ez baita edozein lege». Aurrez azaldu izan duten bezala, Otxandianok gogorarazi du EH Bildurentzat «euskal hezkuntza sistema propio baterako» trantsiziorako lege bat izan behar duela.

Hori buruan, bi norabidetan lan egingo du EH Bilduk. Batetik, hezkuntzaren gaineko «mugarik gabeko eztabaida bat» egin asmo dute. Bestetik, koalizioak hitzeman du beraiek izango direla «letra eta izpiritua» legean jasota geratuko dela bermatuko dutenak. Gaur egun hezkuntzaren arloan dagoen aukera galdu ezin dutelakoan daude: «Gure onena jarriko dugu aukera hau baliagarria izan dadin».


Summary: Luis Iriondo hil da, Gernikako bonbardaketen azken lekukoetako bat. Hainbat lan idatzi zituen, eta memoriari loturiko ekintzetan aktiboki jardun zuen. 100 urte bete eta hiru aste eskasera hil da.

14 urteko gazte bat zen Luis Iriondo Gernikako bonbardaketa bertatik bertara bizitzea egokitu zitzaionean. Aterpe batean hartu ahal izan zuen babes 1937ko apirilaren 26 hartan, eta bonba jasaren ostean bizitakoak idatziz jaso zituen gero, besteak beste El chico de Guernica (2011) memoria lanean. Gertakari haien azken lekukoetako bat izan da, eta 100 urte bete eta aste gutxira zendu da, gaur, Gernikan bertan —udalak omenaldia egin zion, hain justu, irailaren 3an—.

Ikusi gehiago: «Zakuen atzetik irten nintzenean, Gernika osoa erreta zegoela ikusi nuen»

Herriko kultur bizimoduari loturiko gizona ere izan da Iriondo. Mende erdi pasa egin zituen kultur etxeko pintura eta marrazketako arduradun lanetan, eta, idazketaren alorrean, ipuinak, antzerkia, Amatxu zarzuela eta Francisco Escuderoren Gernika (1987) operarentzako gidoia osatu zituen.

Halaber, bakearen aldeko ekintzaile modura ere izan da ezaguna Iriondo. Munduko beste bonbardaketa batzuetatik bizirik ateratako herritarrekin izan zuen harremanik, eta, 2014an, gutun bat ere igorri zion Barack Obama AEBetako presidente ohiari. «Hiroshimako, Nagasakiko, Dresdengo, Tsuchisakiko eta Gernika-Lumoko bonbardaketen biktimek gerraren kontrako oihartzuna zabaltzeko konpromisoa hartu dugu. Etorkizuneko belaunaldiei guk bizi izan genuenaren berri ematen diegu. Ipar eta Hego Korearen arteko istiluak eta Siriako gerra bukatzea eskatu dugu azkenaldian, idatzi bidez», kontatu zion orduan Bizkaiko Hitza-ri.


Summary: Cabezudok ezingo du kartzela utzi du epai behin betikoa jaso arte. Fiskaltzak eta akusazio partikularrak egindako eskea ontzat jo du Gipuzkoako Probintzia Auzitegiak, eta beste sei urtez luza daiteke behin-behineko espetxealdia

Epaiketa amaitu zenean argi utzi zuten Fiskaltzak eta akusazio partikularrak «arriskutsua» izan zitekeela Kote Cabezudo argazkilaria libre uztea. Bere biktimen irudiak dituela esan zuten, eta horiek erabiltzen hasi daitekeela. Argazkilari ezaguna izan zen Cabezudo aldi batean, eta argazki erotikoek eman zioten fama handia. Kartzelan dago 2018tik. 28 urteko kartzela zigorra ezarria diote bere modeloei egindako erasoengatik eta haien argazkiei emandako erabilera okerrarengatik, eta orain Gipuzkoako Probintzia Auzitegiak ontzat jo du joan den astean akusazio partikularrak eta Fiskaltzak egindako eskea; ez du libre geratzeko erarik izango Cabezudok.

Ez da irmoa haren kontrako sententzia, Auzitegi Gorenak ebazpenaren gainean jarritako helegiteak erantzun zain daude aldeak, baina, hala ere, datozen sei urteetan ezingo du kartzelatik irten, Gorenak epaiaren gainean deus ebazten ez duen bitartean, behintzat. Lehendik lau urte egin ditu behin-behineko espetxealdian, baina beste sei urtez luzatzeko bidea ireki du epaitegiak eman duen ebazpenak, Efe albiste agentziak jakitera eman duenez.

Lehengo astean berretsi egin zuten akusazioek susmoa: uste dute Cabezudo aske geratzen bada modeloen argazkiak berriz Interneten zabaltzen has daitekeela. Pentsatzen dute kartzelatik ateratzen uzten badiote, halaber, ihes egiteko ahalegina egingo duela. Defentsak, aurrez egin izan duen eran, argazkilaria libre uzteko eskatu zuen, eta horren kontrako motiborik ez dagoela argudiatu zuen.

Auzibidearen gakoak

Kote Cabezudoren kontrako auzibideek bederatzi urte pasako bidea egin dute auzitegietan. Honatx mugarriak: 2013 urtarrilaren 13an Cabezudoren aurkako lehen kereila jarri zuten. 2018ko maiatzaren 4an Cabezudo kartzelan sartu zuten. 2019 urtarrilaren 16a haren aurkako lehen epaiketa egin zuten. Bi urte eta hiru hilabeteko zigorra jarri zioten lekuko bat hertsatzegatik eta justizia trabatzeagatik.

2022ko martxoren 7an hasi zen auzibide nagusiko epaiketa. Fiskalak 121 urteko kartzela zigorra eskatu zuen; akusazio partikularrak, 2.338 urtekoa. Martxoaren 31an fiskaltzak eskaria 250 urtera handitu zuen. Apirilaren 13a. Epaiketa bukatu zen. Maiatzaren 3an Cabezudo ez askatzea ebatzi zuten eta ekainaren 27an 28 urteko eta bi hilabeteko zigorra ezarri zioten.

Zigor horren kontrako helegitea jarrita dute Auzitegi Gorenean akusazio partikularrak eta defentsak.


Summary: Arrakastaz lortu dute asteroide bat tirokatzea, egunen batean Lurra salba lezakeen ariketa batean. Asteroidearen erditik 17 metrora jo dute. Zuzenean ikusi ahal izan da proba. Orain, kalkuluak egin beharko dituzte, jakiteko zenbat desbideratu den kolpaturiko objektuaren orbita. BIDEOA albistearen barruan.

«Lurtarrok lasaiago egin dezakegu lo orain», esan du Elena Adams Johns Hopkins Unibertsitateko fisikariak. Izan ere, egunen batean gizakiak —eta Lurreko gainerako biztanleak— salba ditzakeen esperimentua egin dute bart, gure planetatik 11 milioi kilometrora. NASAk arrakastaz lortu du espaziontzi bat asteroide baten kontra jaurtitzea, horren orbita aldatzeko asmoz. Horren bidez, etorkizunean Lurra mehatxupean jar dezaketen espazioko objektuak desbideratzen ikastea espero dute.

Zuzenean ikusi ahal izan da proba, segundoko irudi bat bidali baitu zundak. Hasieran, Didymos eta Dimorphos asteroide sistema puntutxo distiratsu bat baino ez da izan pantailan. Minutuek aurrera egin ahala, handituz joan da, eta, une batean, bi objektuak bereizi ahal izan dira. Gero, Dimorphos gero eta handiago ikusi da, eta azkeneko segundoetan pantaila osoa bete du. Gero, irudi hautsi bat bidali du DARTek, azkenekoa, talkaren eraginez erabat suntsitu baita.

Gizateriaren historian mugarri bat jarri probak. Lehen aldiz, gizakiek jaurtitako gailu batekin asteroide bat jo dute, ikusteko kolpeak ahalmena duen hura desbideratzeko.

Lurra Defendatzeko Programaren barruan pentsatu eta gauzatu dute DART misioa. Dimorphos asteroidea izan da helburua. Ez dago Lurraren ibilbidean, eta ez dago hark planeta suntsitzeko arriskurik.

Lurrarentzat arrisku izan daitezkeen asteroideak zaintzeko ATLAS sistemak dituen teleskopioekin ikusi ahal izan dute DARTen talka, eta horrek eragin duen hauts hodeia.

Iazko azaroaren 23an jaurti zuten DART zunda, Kaliforniatik (AEB). Asteroide Bikoitza Birbideratzeko Proba moduan euskaratu daiteke haren izena, baina dardo gisa itzul daiteke akronimoa. DARTek arazorik gabe egin du ia urtebeteko bidaia kamikazea.

Didymos eta Dimorphos asteroide bikote bat dira, eta Eguzkiaren inguruan orbitatzen dute. Didymos da bikoteko asteroide nagusia: 780 metro pasatxoko diametroa du. Dimorphos haren inguruan biraka dabilen ilargitxoa da, ia 162 metroko diametrokoa. Beraz, esan daiteke zehaztasun handiko tiro ariketa bat egin dutela.

DARTek 570 kilo ditu, eta, abiada horretan, kolpea ez da ahuntzaren gauerdiko eztula izan. Ilargiaren erditik 17 metrora jo du, segundoko 6,6 kilometroko abiadan. Krater bat sortuko zuen, ziurrenera, baina hori datozen orduetan ikusi ahalko da.

Kalkulatu dutenez, horrek segundoko 0,4 milimetroko abiadura aldatuko dio Dimorphosi. Beraz, asteroidearen orbita apur bat bakarrik aldatzea espero dute.

Baina, horren bidez, kalkulatu ahalko dute etorkizunean nolako dardoa beharko den Lurra mehatxupean jartzen duen objektu bat desbideratzeko. Halako distantzia handietan, ibilbidea apurtxo bat aldatzea nahikoa da objektua erabat desbideratzeko.

Lur planetako teleskopio ugari puntu horretara begira egon dira, eta NASAk esan du talkaren irudiak lortu ahalko direla. Baina zundarekin batera bidaia egin duen Italiako Licia Cube sateliteak 50 kilometrotik ikusi eta neurtu behar zuen gertatutakoa. Horrek harturiko irudiak bidaliko ditu Lurrera, datozen ordu eta egunetan.

Baina neurketa zorrotzak Hera zundak egingo ditu, bost urte geroago. ESA Europako Espazio Agentziak 2024an jaurtiko du zunda, eta 2027. urtean helduko da. Orduan jakingo da nola aldatu duen talkak asteroideen ibilbidea.

ESA eta NASA 2015. urtetik ari dira elkarlanean AIDA programan, planeta asteroideen mehatxuetatik defendatzeko


Summary: Soraluzeko andrearen hilketa gaitzetsi dute dozenaka lagunek Elgoibarren. Soraluzeko Udalak elkarretaratzera deitu du biharko, 19:00etarako.

Soraluzeko (Gipuzkoa) andrearen hilketa matxistak atsekabea eragin du, eta hura gaitzesteko kontzentrazioak antolatu dituzte. Elgoibarko mugimendu feministak deituta, elkarretaratzea egin dute arratsean dozenaka bizilagunek; udalak bat egin du harekin. Soraluzeko Udalak, berriz, biharko deitu du, 19:00etarako, Plaza Berrian.

Elgoibarren, herritarrek irmoki salatu dute gertatua, eta aldarrikatu dute ez dela izanen erantzunik gabeko erasorik: gogor eginen dute, aldiro, indarkeria matxistaren kontra, nabarmendu dutenez. Suminez egin dute oihu bizilagunek.

Elkarretaratzean izan da, besteak beste, Eusko Jaurlaritzako Berdintasun sailburu Beatriz Artolazabal. Gogor gaitzetsi du hilketa hark ere, eta babesa azaldu die biktimaren hurbilekoei. «Ez zait buruan sartzen nola hil daitekeen inor emakume izate hutsagatik», adierazi du sailburuak. Harridura ere azaldu du, dioenez ez baitu ulertzen «horrelako arazoak nolatan ez dituzten pertsonen barrenak nahasten».

Halaber, Soraluzeko Udalak gogorki «kondenatu» du andrearen heriotza. Gogorarazi du emakumeen aurkako indarkeriaren «parte bat soilik» erakusten dutela hilketa matxistek. «Tragedia horrek euskal erakundeok eta gizarte osoak berdintasuna gauzatzeko dugun erantzukizunarekin aurrez aurre jarri gaitu», erantsi du.

Eusko Jaurlaritzako bozeramaile Bingen Zupiriak «onartu ezinezkotzat» jo du Benidormeko hilketa. Halakoak «giza eskubideen urraketa handienak» direla azpimarratu du, eta tamalez nahi baino gehiagotan jazotzen direla. Jakinarazi du instituzioko ordezkariek parte hartuko dutela hilketa matxista salatzeko deialdietan.

Espainiako Poliziak herenegun gauean topatu zuen andrearen gorpua, Benidormeko bere etxean (Herrialde Katalanak), bi labankada eta indarkeria zantzuak zituela. Plaentxia.eus herri komunikabideak BERRIAri baieztatu dionez, hildako andrea M.L.L. da, soraluzetarra, eta 68 urte zituen. Elgoibarren ere bizi izan zen luzaz.

115 hilketa 2003tik

2003tik indarkeria matxista dela-eta hildako 115. emakumea litzateke Soraluzekoa, eta aurtengo hirugarrena. Aurtengo lehen hilketa matxista Tuteran izan zen (Nafarroa), urtarrilaren 10ean, eta bigarrena, Barakaldon (Bizkaia), apirilaren 26an.


Summary: Berlinek eta Moskuk «sabotajetzat» jo dituzte Nord Streameko isuriak. Gertakariak ez du eraginik izango Europarako gas horniduran, gaur egun bi gasbideak zerbitzuz kanpo baitaude. Zer gertatu den ikertzen ari dira.

Nord Stream gasbidea Ukrainako gerraren xake partidako piezetako bat izan da gatazka hasi zenetik eta aurretik ere. Errusia eta Alemania lotzen ditu hoditeria horrek, Ukraina zeharkatu gabe, eta gatazkaren jo puntuan egon da. Moskuk iturria itxiko ote zuen mehatxua, balizko matxurak... Orain, Nord Streameko bi gasbideetan aste honetan izandako hiru isuri ikertzen ari dira. Gertakariak ez du eraginik izango Europarako gas horniduran, zerbitzuz kanpo daudelako, baina Danimarkak energiaren arloko larrialdi egoera ezarri du herrialdean, handik gertu gertatu direlako isuriak. Hango gobernuak eta Alemaniak ez dute baztertzen sabotaje ekintza bat izatea, ezta Errusiak ere.

Nord Stream 1 irailaren 2an itxi zuen Errusiak, konpresore batean matxura bat zegoela argudiatuta, eta ez du esan noiz abiaraziko duen berriz—uztailean 10 egunez itxi zuen, mantentze lanengatik eta Alemania turbina baten bidalketa blokeatzen ari zela argudiatuta—; Nord Stream 2, berriz, ez da inoiz martxan egon, Alemaniak bertan behera utzi baitzituen gas garraioari ekiteko baimenak, Errusiak Ukrainan esku hartu baino aste batzuk lehenago; hala ere, bi gasbideek gasa dute hodietan. Orain izandako isuriak konpontzeko gutxienez hilabete bat beharko da.

Nord Stream 1ean eta 2an izandako isuriak Danimarkako uretan gertatu dira, Bornholm uhartetik gertu.

Danimarkak larrialdi egoera ezarri du argindar eta gas sektoreetan, eta enpresa horiek neurri zehatzak ezarri beharko dituzte instalazioen segurtasuna bermatzeko. Gobernuak aitortu du ezohiko gertakaria dela. «Hodiak oso gutxitan hausten dira; hor ikusten dugu larrialdi maila handitzeko arrazoia. Azpiegituraren zaintza ziurtatu nahi dugu, horniduraren segurtasuna indartzeko», adierazi du, ohar batean.

Oraingoz, Danimarkako agintariek baztertu egin dute gertakariak segurtasunerako eta osasunerako ondoriorik izan dezakeenik. Dena den, eremutik urrun mantentzeko ohartarazi diete itsasontziei, eta hegazkinei eskatu diete 1.000 metroko segurtasun garaiera mantentzeko.

Gobernuaren arabera, «goizegi» da zergatik gertatu den esateko. Ekainean, Danimarkako armadak salatu zuen Errusiako gerraontzi batek birritan igaro zituela itsas mugak Bornholm uhartearen iparraldean. Mette Frederiksen lehen ministroak adierazi duenez, «zaila da imajinatzea» isuriak «ustekabekoak» direla, eta azpimarratu du sabotajearen hipotesia ezin dela baztertu.

Europako Batzordeak ez du balizko sabotajeei buruz «espekulatu» nahi izan. «Ez dugu nahikoa informaziorik isurien arrazoia zehazteko», esan dute Eric Mamer bozeramaileak prentsaurreko batean.

Ezohiko gertakaria

Bi gasbideen operadoreak, Suitzan egoitza duen Nord Stream AGk, azaldu duenez, egun berean eta ia aldi berean gertatu ziren kalteak, hodietan izandako presio beherakadaren abisua jaso zutela bere kontrol zentroetan, eta arrazoiak ikertzen ari direla. Aitortu du aurrez sekula ez zela gertatu halakorik.

Berlinen, Alemaniako Ekonomia Ministerioak esan du Danimarka eta Suediako gobernuekin eta operadorearekin harremanetan dagoela zer gertatu den argitzeko.

Klaus Mueller energia sareen agentzia federaleko presidentearen arabera, Nord Stream 1 zerbitzutik kanpo geratuko da gutxienez hilabete batez. «Alderdi positibo bakarra da Alemania eta Europako Batasuna jada ez daudela Nord Stream 1 gasbidearen menpe», adierazi du Twitter sare sozialean idatzitako mezu batean.

Alemaniako Tagesspiegel egunkariaren eta Der Spiegel astekariaren arabera, gobernuak ez du uste gertatutakoa «kasualitate» bat denik, eta ez du baztertzen sabotaje ekintza bat izatea: Errusiak «bandera faltsuz» egindakoa ala Ukrainak edo herrialde horrekin zerikusia duten indarrek egindakoa.

Errusiako Gobernua ere «oso kezkatuta» agertu da gertatutakoarekin, eta ez du baztertu kausei buruzko «bertsiorik». «Ikerketaren emaitzak izan arte, ezin dugu ezer baztertu», adierazi du Dmitri Peskov Errusiako Presidentetzako bozeramaileak prentsaurreko batean.

Ukrainak eta Poloniak Moskuri leporatu diote «eraso terrorista».

Nord Streamen isuriak gertatu dira, Norvegia –Europako gas hornitzailerik handiena– eta Polonia arteko gasbide bat inauguratu baino ordu batzuk lehenago. Urriaren 1ean jarriko dute martxan gasbide berri hori.


Summary: «Ikurrina hartu izan banu, ez nintzateke Europako txapelduna izango». Helene Alberdi triatloilaria nagusitu zen larunbatean Distantzia Erdiko Europako Txapelketan. Korrika ari zela, ikusle batek ikurrina eskura eman zion; ezin izan zuen hartu.

Garaipenekin hasi zuen Helene Alberdik aurtengo triatloiko sasoia, eta hala jarraitu du ordutik. Maiatzean, Iruñean Distantzia Erdiko Espainiako domina eskuratu zuen; joan den larunbatean, berriz, Distantzia Erdiko Europako lasterketan muga zeharkatzen lehena izan zen, Bilbon. Lehendabiziko aldia zuen Alberdik Europa mailako triatloi batean, eta urrezko domina eskuetan zuela amaitu zuen. Lasterkari guztiak atzean zituela hasi zuen triatloia; lehena atera zen Bilboko itsasadarretik, 1.900 metro igeri egin ostean. Raquel Rocha portugaldarrak aurrea hartu zion bizikletaz —82,5 kilometroko ibilbidea zuten—. Hirugarren eta azken zatian buelta eman zion bilbotarrak: korrika eginez, lehen postuan jarri eta helmuga zeharkatu zuen—18,4 kilometro egin zituzten lasterka—.

Ikusmina, ordea, Alberdik Twitter sare sozialean txiokatu duen mezu batek eragin du. Igandeko ordu txikietan argazki bat igo zuen, garaipena ospatuz. Argazkian Alberdi agertzen da, bizkarrez. Besoak zabalik ditu, eta ikurrina bat ari da ukitzen, seguruenik ikusleren batek luzatuta. Triatloizale batek ondorengoa erantzun zion txio bidez: «Pena ikurrina hori lurrean gelditu izana».

Triatloilari bilbotarrak aitortu du Ikurrina erortzen uztea ez zela izan ustekabez harturiko erabakia. Hala esan zion zaleari: «Pena bai, baina hartu izan banu ez nintzateke Europako txapelduna izango...».

Ikusi gehiago: Ikurrina eta Nafarroako bandera eskuetan helmugaratu da Juan Martin Elexpuru

Ez da antzeko zerbait gertatzen den lehen aldia. Irailaren 17an, beteranoen Europako Duatloi Txapelketan egin zuten, Bilbon hori ere. Juan Martin Elexpuruk uko egin zion Espainiako jantziak eramateari, eta are gehiago: ikurrinarekin eta Nafarroako bandera eskuetan zituela zeharkatu zuen helmuga. «Ez du merezi duintasuna horrela galtzea, eta noizean behin hortzak erakutsi behar dira. Eta kaleratzen bagaituzte, zer egingo diogu!», adierazi zion BERRIAri. Gu Ere Bai euskal selekzioen ofizialtasunaren aldeko elkarteak babesa eman zion Elexpururi, eta gonbita egin zien euskal kirolariei berdin egin zezaten.


Summary: EH Bilduk «eskua luzatuta» dauka Nafarroako aurrekontuak negoziatzeko. Laura Aznalek ohartarazi dio gobernuari «exijenteak» izango direla, eta galdegin dio egoeraren arabera ardura izatea.

Legealdiko azken aurrekontuak aurrera ateratzeko, EH Bildurekin lortu beharko du akordioa Nafarroako Gobernuak, aurreko hiru urteetan bezala. Astelehenean, Javier Esparza Navarra Sumako lehendakariak adierazi zuen koalizio abertzalearekin hautsi ezean ez duela negoziatuko. Jarrera horrek EH Bildu bihurtu du beste behin solaskide nagusi.

Posizio horren jakitun, Laura Aznal EH Bilduko hautagaiak eta Bakartxo Ruiz eledunak iragarri dute «eskua luzatuta» daukatela. Asteazkenean bilduko da gobernua EH Bildurekin, eta, bilkura horren harira, EH Bilduk gobernuari eskatu dio azken urteetan erakutsi duen jarrera berarekin jokatzeko. «Egoeraren araberako erantzukizunez jokatu behar du».

Iragan astean onartu zuen 5.216 milioi euroko gastu muga Nafarroako Gobernuak. Uneotan, gobernu barruan, departamenduz departamendu bakoitzaren muga zehazteko lanketan ari dira. Elma Saizen arabera, urriaren erdialderako prest eduki nahiko lukete aurrekontuaren aurreproiektua.

Hiru akordio «onak»

EH Bilduko ordezkarien arabera, orain arteko aurreko hiru akordioak «onak» izan dira, eta euren ekarpenekin hobetu da azken testua. Hauteskundeak ate joka izanik eta egungo testuinguru ekonomikoan, EH Bilduk ohartarazi du «exijenteak» izango direla eta zerbitzu publikoak sendotzea izango dutela ardatz: «Hain egoera zailari aurre egiteko neurriak izan beharko dituzte, baina baita egiturazko neurriak ere». Hurrengo asteak intentsitate handikoak izango direla iragarri du Aznalek.

Hizpide izango dituzten gaien artean, honako hauek aipatu ditu: osasun arloko lehen arreta indartzea, itxaron zerrenden epea murriztea, garraio arloan enpresa publiko bat sortzea, 0-3 urteko haur eskolen egoera hobetzea eta eskubide sozialak, batik bat errenta bermadunaren inguruan. Gainera, beharrezkotzat jotzen dute pobrezia energetikoaren inguruko laguntzak ematea, hizkuntz eskubideetan aurrera egitea, eta aldaketa klimatikoaren aurkako zein trantsizio energetikoaren inguruko neurriak hartzea.

Aznal kezkatuta azaldu da, hainbat gai ez baitira bete aurtengo aurrekontuaren inguruko akordioan. Adibidez, estatuarekin hitzarmen ekonomikoaren zein inguruko negoziazioen egutegia eta sozietate zergako kenkarien azterketaren ingurukoa. Zerga arloan, «anbizioz» negoziatzeko gertu agertu da Bakartxo Ruiz.

Bileraren atarian, Navarra Sumak uko egin dio gobernuarekin negoziatzeri. Jarrera hori ikusirik, Bakartxo Ruizek salatu du eskuineko koalizioak «Ikuspegi alderdikoia» duela: «Bere helburu bakarra da egoera politikoa baldintzatzea. Orain arte ez dute lortu, eta ez dirudi lortuko dutenik».


Summary: Paris 365: «Dohaintzak eta kolaborazioak gutxitu egin dira, baina gastuak eta arreta, handitu». 378 pertsona artatu dituzte: gutxiago dira, baina egoera zailagoan daude.

Azken urteko balantzea aurkeztu du Paris 365 jangela solidarioak, Iruñean. Egiten duten lana beharrekoa den edo ez aztertzeko tresna bat dela azaldu du Maite del Campo Viguerak, Gizakia Herritar fundazioko presidenteak: «Desagertzeko sortu ginen, baina zoritxarrez, oraindik, ez gara desagertuko». 2021. urtean 378 pertsona artatu dituztela esan du Myriam Gomez Garcia Gizakia Herritar fundazioko koordinatzaileak: «Joan den urtean baino gutxiago dira, baina denbora gehiago geratzen dira: pertsona horien egoera kronifikatzen ari da». Hortaz, argi dauka «beharrezkoak» direla: «Egoera soziopolitikoaren eta gerraren ondorioz, atzerago geratzen ari dira».

Azken urtean izan dituzten erabiltzaileetatik, 122 familiak dira, eta horien %54 baino gehiago, adin txikikoak; gehienak haurrak. Guztira, 98.000 kilo elikagai inguru jaso dituzte, baina Gomezek nabarmendu du dohaintzak eta kolaborazioak gutxitu direla, eta gastuak eta arreta handitu: «Orekan gaude, baina ez dugu sarerik».

Guztira, zazpiehun bazkide eta laurehun boluntario dituzte, eta datorren krisiari aurre egiteko mila bazkide lortu nahi dituztela esan du Gomezek: «Ziurgabetasuna areagotzen ari da, baina elkartasun uholdeak handiak dira».

Horrekin batera, kultura sustatzearen garrantziaz ere mintzo dira. Joan den urtean Aporofobia stop antzezlana sortu zuten. Helburua zen baztertuta edo arriskuan daudenen kontrako gaitzespena salatzea, eta kulturaren kontsumitzaile eta sortzaile izatea. «Oinarrizko beharrak bermatzeko tresnak eman nahi dizkiegu, eta Brigitte Vasallo idazleak esaten duen bezala: 'Kultura oinarrizko ondasuna da'».

Antzezlanean, gehienbat, Paris 365 jangelako erabiltzaileek parte hartu zuten, eta bizipen propioetan oinarritu zuten. «Behin eta berriz erakutsi behar izan dut nor naizen: lanean, denak gizonak zirelako, eta gainetik pasatzen saiatzen zirelako; Iruñera iritsi nintzenean; eta, azkenik, antzezten», azaldu du Iris Mapaly Cardenas Aporofobia Stop antzezlaneko aktore eta Paris 365 jangelaren erabiltzaileak. Antzezlana berriz egiteko asmoa daukate, eta horren berri emanen dute ostiralean, 10:30ean, Nafarroako Antzerki Eskolan. Bertan, 2022ko Teatrodix jaialdia aurkeztuko dute.

Horrez gain, datorren urteari begira eginen dituzten beste ekitaldi batzuk iragarri dituzte; besteak beste, futbol talde bat sortu dute Paris 365 jangela solidarioaren erabiltzaileekin, eta Gizarte erakusketa eginen dute Geltokin. Bertan jasotako dirua jangelarentzat izanen da.


Summary: Erreferendum bat noiz eta nola egin zehazteko argitasun akordio bat proposatu du Aragonesek. Proposamen horren aldeko akordioa jostera deitu ditu Kataluniako alderdiak eta gizartea. JxCk gobernu akordioa betetzeko eskatu dio; bestela, konfiantza arazo batera aurkeztea galdegingo diola ohartarazi du.

«Kataluniak bere etorkizuna noiz eta nola erabaki dezakeen zehazten hasi behar dugu». Pere Aragones Kataluniako presidenteak gatazka politikoaren sakoneko korapiloa askatzeko negoziazioa prestatzera deitu ditu alderdi politikoak eta gizartea bera. Argitasun akordio bat adostu nahi du, Kanadaren eta Quebecen ildotik, gizartearen «aniztasuna» aintzat hartu eta autodeterminazioaren aldeko «adostasun zabala» bilduko duena. «Akordio hori indar guztiarekin defendatuko dut [Espainiako] estatuaren aurrean».

Kataluniako politika orokorreko eztabaidan egin ditu adierazpen horiek Generalitateko buruak. Eztabaida ireki du bere hitzaldiarekin, eta taldeek arratsaldean erantzungo diote, handienetik txikienerako ordenan, JxCren eta ERCren txandak amaierarako utzita.

Aragonesen esanetan, beharrezkoa da aintzat hartzea 2017ko urriaren 1eko erreferendumak utzitako «ikasgaiak», eta adierazi du argitasun akordio batek duela bost urteko erreferendumaren mugak gaindituko dituela. «Mundu guztia parte sentituko den erreferendum eraginkor bat» egin ahal izateko akordioa litzateke, haren esanetan, eta oraingo «blokeo politikoa» gainditzeko tresna egokia litzatekeela gaineratu du.

Ikusi gehiago: Seriea. U-1etik bost urtera: Atarikoak eta ondorena.

Kataluniako Gobernuak eta Espainiakoak abian dituzten negoziazioetan «errepresioa amaitzeko neurriak» aztertzen ari direla azaldu du Aragonesek. Errepresioa bukaraztea da gatazka konponbidean jartzeko «lehen urratsa», negoziazioa «politikara itzultzeko», eta elkarrizketak «aukera berdintasunean» egin daitezen. Madrilek konpromisoa hartua du urtea amaitu baino lehen gatazka politikoaren «desjudizializazioa» bultzatzeko, eremu horretan neurriak hartzeko.

Aragonesek ohartarazi du amnistia lortzeko bidean urrats bat izango dela hori, baina gatazka konpontzeko «sakoneko gatazka politikoari heldu» behar zaiola, eta Kataluniak zehazten hasi behar duela negoziazio politikoati nola aurre egin. Presidentearen iritziz, gizartearen gehiengo zabal baten babesa lukeen argitasun akordio bat izango da estatuarekin negoziatzeko erremintarik indartsuena.

Larunbatean bost urte beteko dira U-1eko erreferenduma egin zutela Katalunian, eta alderdi eta eragile independentistak elkarrekin mobilizatuko dira autodeterminazioaren alde. Aragonesek adierazi du U-1a estatuarekin adostutako erreferendum eraginkor batek soilik ordezka dezakeela, eta independentismoak orain arte egin duen bideari «uko egin gabe» negoziatuko duela Espainiako Gobernuarekin.

Argitasun akordioa nazioarteko eragileek ontzat joko duten proposamena ere badela gaineratu du Kataluniako gobernuburuak. «Orain arte itxita eduki dituen ateak irekiko ditu».

Koaliziokideen arteko krisia

Politika orokorreko eztabaida ERCren eta JxCren arteko ika-mikek baldintzatuta egiten ari dira aurten. Bi alderdi independentista nagusien arteko desadostasunek kolokan jarri dute Generalitateko kolazio gobernuaren etorkizuna. JxCk gobernu akordioa ez betetzea leporatzen dio ERCri, eta hiru eskari egin dizkio bien arteko krisia gainditzeko: prozesu independentista bultzatzeko zuzendaritza estrategiko bat eratzea, Espainiako Gorteetan bi alderdiek fronte bakarra osatzea, eta Kataluniako eta Espainiako gobernuen arteko elkarrizketa mahaiaren edukia amnistiara eta autodeterminaziora mugatzea. JxCk uztaileko ponentzian onartu zuen gobernu akordioaren betetzea aztertu ondoren, militanteei galdetuko die alderdiak koalizio gobernuan jarraitu behar duen ala ez.

ERCk ez die erantzun koaliziokidearen eskariei, eta adierazi du ez duela «ultimatumik» onartuko. JxCri egotzi dio alderdi barruko zatiketa gobernura hedatzea eta hura desegonkortzea. Carles Puigdemont Kataluniako presidente ohiak sortutako alderdian, bi sektore nagusi daude: batetik, Laura Borras JxCko presidenteak gidatzen duena, ERCk JxCren eskariei muzin eginez gero gobernutik ateratzearen aldeko jarrera argia babesten duena; eta, bestetik, Jordi Turull JxCko idazkari nagusiarena, ERCri exijentziak egin bai, baina koalizio gobernua apurtzeko aukera gustuko ez duena.

Gobernua, kolokan

JxCren erantzun txandan, Albert Batet diputatuak Aragonesi eskatu dio gobernu akordioa betetzeko, eta bere alderdiarentzat «oinarrizkoak» diren hiru eskariak gogorarazi dizkio. Presidenteak akordioa betetzeko borondatea agertu dio, baina akordioa «osorik» bete behar dela ohartarazita. Aragonesen esanetan, JxCk ez duelako bete negoziazio mahaia babesteko konpromisoa. Batetek erantzun dio akordioa betetzeko borondatea ondo dagoela, baina JxCk «bermeak» behar dituela, eta halakorik ezean parlamentuaren aurrean konfiantza arazo batera aurkeztea galdegingo dio.

Hain justu, CUPek mozio bat erregistratu du Aragonesi konfiantza arazo batera aurkezteko eskaria egiteko, iritzita ez duela bete gobernu akordioa eta aldatu egin direla inbestidura ahalbidetu zuten aliantzak.

Batetek gaineratu zuen batasuna ezinbestekoa dela prozesu independentista garatzeko, eta zuzendaritza estrategiko bat behar dela. «Alderdi bat besteari bere estrategia inposatzen saiatzen bada, ez dugu aurrera egingo». Diputatuak «konfrontaziorako estrategia bat» aldarrikatu du, zehaztasunik eman gabe, eta ez dio babesik eman Katalunian argitasun akordio baten bueltako adostasun bat josteko Aragonesek egin duen proposamenari. «U-1a da bidea markatzen duena».

Espero moduan, Salvador Illa Kataluniako oposizioko buru eta PSCko liderrak errefusatu egin du argitasun ituna, eta erantsi du Kataluniako Gobernua «jostailu apurtu bat» dela: «Ez du balio». Illak esan du «akordioak» bozkatzearen aldekoa dela, baina ez «hausturak» sortzearena. Halaber, nabarmendu du ez dagoela ados «ezer konponduko ez duen» proposamen horrekin.

PSCko buruaren arabera, Generalitatea «etengabeko zurrunbilo batean» murgilduta dago, «ziurgabetasunez josita», eta gehiago arduratzen ari da «hor mantentzeaz eta bizirik irauteaz, Kataluniaren eraldaketei aurre egiteaz baino». Kritiko mintzatu den arren, Aragonesi eskatu dio Kataluniako alderdien arteko elkarrizketa «abiatzeko».

Eulalia Reguant CUPeko talde parlamentarioko bozeramaileak politika orokorreko eztabaidan parte hartu du, eta argi mintzatu da Generalitateko presidenteak egindako proposamenari buruz, esanez alderdi antikapitalistak ez diola ibilbiderik ikusten ekinaldi horri, eta ez duela «sinesten konponbide magiko eta alferrikakoetan». CUPeko bozeramaileak nabarmendu duenez, Espainiako Gobernuak ez du ordu erdi ere behar izan proposamena baztertzeko, eta elkarrizketa mahaitik altxatzeko eskatu dio Aragonesi: «Horrek berriro ikusarazten digu elkarrizketa mahaia alferrikakoa dela garai politiko honetan».

CECP Catalunya en Comu-Podemeko lider Jessica Albiachek ziurtatu duenez, Generalitateko presidenteak proposatu duen argitasun akordioa 2017an jarri zuen mahai gainean, urriaren 1eko erreferenduma egin zen urtean; hain justu, CECPk hauteskunde programara eraman zuen. «Ongi etorri En Comu Podemek duela bost urte egin zuen proposamenera», esan du Albiachek. «Nik neuk defendatu nuen [Quim] Torra presidentearen aurrean». Aragonesi aurpegiratu dio akordioa zehazteko proposamena «atril batetik» egin izana: «Hitz eginez eta adostasuna lortuz gobernatzen da».


Summary: %97k Errusiako Federazioarekin bat egitearen alde bozkatu dute, lehen emaitzen arabera. Donetsk, Luhansk, Zaporizhia eta Kherson Ukrainan Errusiak partzialki okupatutako eremuetan egin dituzte galdeketak. Ukrainak jakinarazi du traizioa egotziko dietela bozketetan «moduren batean» parte hartu duten ukrainarrei.

Ukrainan partzialki okupatutako Kherson, Zaporizhia, Luhansk eta Donetsk eskualdeak anexionatzeko Moskuk hauspotutako galdeketak bukatu dira gaur arratsaldean, eta deitzaileek eman dituzte lehen emaitzak: %97 Errusiako Federazioarekin bat egitearen aldekoak dira. Errusiako Interfax berri agentziaren arabera, botoen %16 zenbatu dituzte Donetsken, %14 Luhansken, eta horietan %98k eta %97,8k bozkatu dute alde, hurrenez hurren. Khersonen, botoen %12 zenbatu dituzte, eta %97,5ek egin dute Errusiaren parte bihurtzearen alde; Zaporizhian, botoen %20 kontatuta, %98k.

Bozkatzeko azken eguna zuten gaur. Ostiralean hasi ziren bozkatzen, eta, gaur, 08:00etatik 16:00ak arte irekita egon dira hauteslekuak. TASS Errusiako berri agentziak jaso duenez, Luhanskeko hauteskunde batzordeko buru Yelena Kravtxenkok uste du egunaren bukaeran azken emaitzen berri emango dutela. Nazioarteak esana dauka bozketa horiek ez dutela zilegitasunik, eta ez dituela emaitzak aitortuko. Errusiako hedabideen arabera, Vladimir Putin Errusiako presidentea parlamentuko bi ganberetan mintzatzekoa da ostiralean, eta Ukrainan partzialki okupatutako eremu horien anexioa iragarriko du —Ukrainaren azaleraren %15 inguru— .

Ikusi gehiago: Berlinek eta Moskuk «sabotajetzat» jo dute Nord Streameko isuria

Galdeketa horiekin lotuta, Ukrainako Gobernuak gaur jakinarazi du traizioa leporatuko dietela bozketetan moduren batean parte hartu duten ukrainarrei, eta gutxienez bost urteko kartzela zigorrei aurre egin beharko dietela. «Moduren batean parte hartu dutenen zerrendak dauzkagu», adierazi du Volodimir Zelenski presidentearen aholkulari Mikhailo Podoliakek Suitzako Blick egunkarian emandako elkarrizketa batean. Zehaztu du ez dituztela zigortuko bozkatzera behartuak izan diren ukrainarrak. Hain zuzen, Ukrainako funtzionarioek salatu dute lau eskualde horietako herritarrak bozkatzera behartu dituztela.

Errusiako komunikabideek kaleratu dute bozketetan emaitzak ontzat emango dituztela deitzaileek, lauretan %50etik gorakoa izan baita parte hartzea. Atzo gaueko kopuruen arabera, Donetsken %87 zen; Luhansken, %83; Zaporizhian, %66; eta Khersonen, %64.

Ukraina hegoaldean eta ekialdean daude Errusiak partzialki okupatutako lurralde horiek. Donbassko Donetsk eta Luhansk herri errepublika errusiazaleak 2014az geroztik dira de facto independenteak, gerra hasi zenetik. Gaur egun, Luhansken %66 inguru du kontrolpean Errusiak, eta Donetsken %60. Zaporizhiaren eta Khersonen kasuan %66 dago Errusiako indarren menpe.

Hauteslekuetan, gaur

Mendebaldeak —batez ere AEBek— emandako armei esker Ukrainak bere lurrak atzera bereganatzeko hasitako kontraerasoa indartu denean heldu dira Errusiari lur horiek anexionatzeko modua emango dioten galdeketak. Ostiralean hasi ziren bozkatzen, baina, gaur arte, eta, deitzaileen arabera «segurtasuna bermatzeagatik», bizilekuetan edo horretarako propio prestatutako lekuetan soilik bozkatu ahal izan dute herritarrek —autobusetan, esaterako—. Gaur, 08:00etan, 450 hautesleku ireki dituzte Donetsken, 461 Luhansken, 394 Zaporizhian, eta 198 Khersonen.

Arma nuklearrez

Errusiak Ukrainako gerran arma nuklearrak erabilita ere, NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeak ez du horretan zuzenean esku hartuko. Hori uste du Kremlinek, eta hala esan du gaur, Telegramen, Dmitri Medvedev Errusiaren Segurtasun Kontseiluko presidenteorde eta 2008 eta 2012 artean herrialdeko presidente izandakoak. Vladimir Putin Errusiako presidenteak azken egunetan ohartarazi izan du prest daudela arma nuklearrak erabiltzeko beren herrialdea defendatzearren.

Medvedevi iruditzen zaio aliantza militarrari Washingtonen, Londresen eta Bruselaren «segurtasunak» axola diola, eta Europako eta «ozeanoaz [Ozeano Atlantikoa] haratagoko demagogoek» ez dutela «apokalipsi nuklear batean» hiltzeko asmorik. «Horregatik irentsiko dute edozein armaren erabilera gatazka honetan».

Bestalde, Giza Eskubideen Nazio Batuen Goi Mandatariaren arabera, Errusiaren inbasioa hasi zenetik «izugarria» da giza eskubideen egoera Ukrainan. NBE Nazio Batuen Erakundearen agentziak gaur kaleratutako txosten batean nabarmendu duenez, urraketa sorta zabala da, eta «bereziki kezkatuta» daude atxilotuek pairatutako tratu txarrekin zein torturekin. Zehaztu du urraketak egin dituztela bai Errusiako indarrek, baita Ukrainakoek ere.

Eta mobilizaziorako deiak eragin duenarekin lotuta, Georgiako Barne ministro Vakhtang Gomelaurik gaur azpimarratu duenez, Putinek jakinarazi zuenetik, lehengo asteazkenetik alegia, bikoiztu egin da Errusiatik Georgiara sartzen diren herritarren kopurua. «Lehen, 5.000-6.000 ziren egunero, eta orain, 10.000 bat». Kazakhstango presidente Kassim-Jomart Tokaievek gaur adierazi du azken egunetan «Errusiako jende asko» iritsi dela beren herrialdera. Horrekin lotuta, Kremlinek atzo jakinarazi zuen ez duela alde egin dutenen estradizioa eskatzeko intentziorik.


Summary: Sindikatuek ordezkarien erdiak izango dituzte jokoan hurrengo hilabeteetan. ELAk %36ko ordezkaritza du Hego Euskal Herrian, eta kopuru hori hobetzeko asmoz aurkeztuko da hauteskunde sindikaletara. Ordezkarien %47 berrituko dira urritik ekainera arteko tartean.

Mugimendu eta ardura handiko hilabeteak datozkie Hego Euskal Herrian ordezkaritza duten sindikatuei. ELAk publiko eginiko datuen arabera, aurtengo urritik 2023ko ekainera arteko epean Hego Euskal Herriko lantokietako delegatuen %47 berrituko dira. Egun, ELAk du gehiengoa (%36), eta kopuru hori handitzeko asmoz aurkeztuko da, Gehien behar duzunean... lelopean.

Urrian hasiko da hauteskunde sindikalen epe trinkoa delakoa. Lantoki gehienen bozketak pilatzen diren hilabeteak dira. «Hauteskunde sindikaletara deitu zen lehen aldian, tarte horretan egin ziren bozketetako asko, eta lau urtean behin errepikatzen den hauteskunde pilaketa bat da», azaldu du Joseba Villareal ELAren hauteskunde arduradunak. Eta ordezkarien beste %53a? Hauteskunde sindikalak bederatzi hilabeteko tarte horretatik kanpo egiten dituzten lantokiak dira.

Epe trinkoan lantoki handi gehienetako hauteskundeak egiten dira, publikoak zein pribatuak. Eremu publikoan, esaterako, Eusko Jaurlaritzako barne langileenak egiten dira, udaletakoak... Osakidetza eta Ertzaintza dira salbuespena, tarte horretatik kanpo egiten baitira. Eta pribatuan? «Imajinatu daitezkeen metalgintzako enpresa handi guztiak daude. Esaterako, urrian Bellotan edo Cie Automotiven egingo dira. Gasteizko Mercedesekoak ere aurki dira, eta Nafarroako VWekoak, maiatzean», aletu du Villarealek. Azken bi horiek langile gehien dituzten Euskal Herriko lantegiak dira.

Hego Euskal Herriko lantokietan 24.335 ordezkari daude egun, eta 11.591 jarriko dira jokoan ekainera arte. Egun —ekainekoa da azken neurketa— ELA da ordezkari gehien duen Hego Euskal Herriko sindikatua (%35,95), CCOO da bigarrena (%20,06), LAB hirugarrena, (%19,08) eta UGT laugarrena (%14,31). Sindikatu txikiagoek edo enpresa edo sektore jakin batzuetakoek %10,57ko ordezkaritza dute. ELAk da ordezkari gehien duen sindikatua, eta baita epe trinko honetan, batezbestekoetan, gehien jokoan jartzen dituena ere. Berriz hautatu behar diren ordezkarien %37 haienak dira, %21,6 LABenak, %17,8 CCOOrenak, eta %13 UGTrenak.

ELA kopuru hori handitzeko asmoz aurkeztuko da hauteskundeetara. «Gehien behar dutenentzat benetako tresna bat izan nahi dugu», nabarmendu du Mitxel Lakuntzak idazkari nagusiak. Alde horretatik, nabarmendu du akordio guztiak ez direla berdinak, eta «akordio onak» ELAren bitartez lortzen direla: «Esperientziak erakutsi digu borroka eta grebarik gabe ezin dela akordio onik lortu. ELAk bakarrik du patronalaren xantaiari aurre egiteko gaitasuna».


Summary: Eskola publikoetako zuzendariek baimena izango dute urtebetean eskolarik ez emateko. Jaurlaritza ontzen ari den dekretu batean jaso dutenez, zortzi urte karguan egon ostean eskola publikoetako zuzendariek ez dute eskolarik eman beharrik izango urtebetean. Gainera, ikastetxean nahitaez egon beharreko ordutegia malgutuko diete, eta lehentasuna izango dute beste ikastetxe bat aukeratzeko.

Ez da erabaki finkoa; asmo bat erakusten du, ordea. Ikastetxe publikoetako zuzendaritza eginkizunetarako sarbidea, prestakuntza, ebaluazioa, aintzatespena eta zuzendaritzen kargu uzteak arautu asmo ditu Eusko Jaurlaritzak, dekretu bidez, eta horren zirriborroa eskuratu du BERRIAk. Zenbait berrikuntza jaso dituzte testuan, baina bat da bereziki aipagarria: zuzendari postuan zortzi urte igarotzen dituzten ikastetxe publikoetako zuzendariek urtebetean ez dute irakaskuntzarik eman beharko.

Jokin Bildarratz Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburuak Gobernu Kontseiluaren osteko agerraldian azaldu duenez, «funtsezkoa den figura baten lana aitortzea» dute xede. Besteak beste, zuzendaritzak aukeratzeko prozesuak, haien prestakuntza eta ordainsariak arautuko dituzte oraindik onartzeko dagoen dekretuaren bidez, eta prestigioa eman nahi diote postuari. Izan ere, sarri arazoak edukitzen dituzte ikastetxeetarako zuzendariak aurkitzeko. Hori horrela izan ez dadin, Jaurlaritzak neurri sorta bat proposatu du. Esaterako, eskola publikoetan bi agintaldi bete dituzten zuzendariek, hau da, zortzi urtean postuan egon direnek, urtebetean ez dute eskolarik eman beharko, betiere haien lanaren balorazio positiboa izaten badute. Bildarratzen hitzetan, baina, ez da atsedenerako urtea izango, eta beste lan batzuk egin behar dituzte. Hala jaso dute dekretuan ere. Bertan ageri denez, «hobekuntza profesionaleko ikasketak» egiteko edota hasiberriak diren zuzendaritza taldeak prestatzeko erabiliko dute urte hori. «Irakaskuntza kargarik gabeko» urtea izan arren, ordainsaria jasoko dute.

Beste pizgarri batzuk ere aipatzen ditu dekretuak. Hala nola kargua utzitakoan ikastetxea aukeratzeko lehentasuna edukitzea. Hain zuzen ere, jarraian egindako bigarren agintaldia amaitzean ebaluazio positiboa jaso duten zuzendariek lehentasuna izango dute, ikastetxez aldatzea aukeratzen badute, beste eskola publiko bat aukeratzeko «Eusko Jaurlaritzak egindako deialdiko lehenengo bi lehiaketetan, libre dauden lanpostu hutsen arabera». Eta zuzendaritza karguan daudenentzat ere badago aipamenik: jaso dute ikastetxean nahitaez egon beharreko egutegia eta ordutegia malgutu ahal izango dutela. «Karguari dagozkion zereginak egiteko ikastetxearen ohiko ordutegi eta egutegitik kanpoko jardueretan emandako denbora konpentsatzeko». Gainera, Hezkuntza Sailak sariak eta aipamen espezifikoak sortzea sustatuko du. Ordainsariei dagokienez, orain arte bezala, zuzendaritza kargua dutenek aparteko ordainsariak jasoko dituzte.

Prestakuntzari ere erreparatu diote. Hezkuntza Sailak zuzendaritza funtzioarekin, hezkuntza kudeaketarekin eta hezkuntza lidergoarekin lotutako prestakuntzak eskainiko ditu, eta, zuzendaritza funtzioa betetzen hasteko, beste ikastaro bat ere gainditu beharko dute.


Summary: Pablo Gonzalezen atxiloaldia ez luzatzeko eskaera atzera bota dute berriro ere. Abuztuaren amaieran beste hiru hilabetez luzatu zioten zigorra kazetariari, eta hari eustea erabaki du Rzeszoweko Dei Auzitegiak. Ostegunean zazpi hilabete beteko dira atxilotu zutenetik.

Oraingoan ere ez. Saiatu dira eragozten, baina kartzelan jarraituko du Pablo Gonzalez euskal kazetariak. Rzeszoweko Dei Auzitegiak atzera bota du berriro ere Gonzalezen abokatuek jarritako helegitea, behin behineko atxiloaldia beste hiru hilabetez luzatzeko erabakiaren aurkakoa. Przemysl eskualdeko auzitegiak abuztuaren 24an jakinarazi zuen espetxealdia luzatuko ziotela kazetariari.

Bartosz Rogala da helegitea jarri duen abokatua, eta, adierazi duenez, epaileak «partzialki» onartu ditu emandako argudioak, baina erabaki du behin behineko atxiloaldiaren luzapena mantentzea. Oraindik ez dute zehaztu Fiskaltzak zein egunetan aurkeztuko duen kazetariaren aurkako akusazioa.

Otsailaren 28an atxilotu zuen kazetaria Poloniako Poliziak, Przemyslen; beraz, ostegun honetan zazpi hilabete beteko dira atxilotu zutenetik. Errusiako zerbitzu sekretuen alde lan egitea egozten diote, nahiz eta haren abokatuek behin eta berriz ziurtatu duten ez dagoela horretarako arrazoirik. Gonzalez Errusiak Ukrainari egindako erasoak sortutako errefuxiatu krisiaren berri ematen ari zen han.

Atxilotu zutenean hiru hilabeteko espetxe zigorra ezarri zioten, beste hiru hilabete luzatu zioten maiatzaren amaieran, eta beste hiru abuztuaren amaieran. Hamar urteko kartzela zigorra jar diezaiokete.

Ikusi gehiago: Egunkarietako zuzendariak Pablo Gonzalezen eskubideen alde