Summary: Ager topaketak, euskaltzaleen elkargunea. Nafarroako erdialdeko eta hegoaldeko euskaldunak eta euskaltzaleak elkartuko dira Ager topaketetan Azkoienen, azaroaren 5ean.

Ager topaketen helburua da Nafarroako erdialdeko eta hegoaldeko euskaldunak eta euskaltzaleak batzea, eremu horretan euskarak dituen erronken aurrean lehentasunak adosteko eta norabidea bateratzeko, esperientziak trukatzeko eta helburuez mintzatzeko. Ager topaketak azaroaren 5ean izango dira Azkoienen (Nafarroa).

Agerraldia mugimendua da antolatzailea. Nafarroako erdialde eta hegoalde zabalean, erromatarrek Ager vasconum deitu zuten eremuan, alegia, euskarari hauspo berria eman nahi dion mugimendua da Agerraldia. Horretarako, ekitaldiak eta jarduerak antolatzen ditu, euskararen ezagutza bultzatzeko, euskararen erabilera sustatzeko, euskararekiko jarrera baikorrak birsortzeko eta, bidenabar, eremu horretan euskararen alde ari direnak saretzeko eta indarrak batzeko.

Errigoraren eskutik jaio da Agerraldia, baina izaera propioa du, bertatik bertarako mugimendua baita. Agerreko euskaltzaleen mugimendua izan nahi du, baina inor ordezkatzeko asmorik izan gabe, ezta beste inori dagokion lekua hartzeko xederik ere. «Agerreko euskararen aldeko indarrak batu eta biderkatzea da gure nahia; orain arteko euskalgintzaren ahaleginak sendotu eta ahalegin berriei bide egin nahi diegu».

Agerreko euskaldun eta euskaltzaleak bat egiteko garaia dela uste dute. «Ez, noski, denok berdin aritzeko, baizik eta nork bere eremuan eta bere tresnen bidez sokaren mutur beretik tira egiteko. Izan ere, gure eremu zabalean euskarak dituen erronka erraldoiei eusteko ezinbestekoa izanen zaigu euskalgintzaren lehentasunak adostea eta norabidea bateratzea».

Azkoienen burutuko diren Ager topaketak baliagarriak izango dira horretarako. «Galderak mahai gainera ekarri eta erantzunak topatzen hasteko lehen saiakera izatea nahi genuke. Esperientziak trukatzeko eta helburu konpartituez eztabaidatzeko giroa sortu nahi dugu, iraganetik ikasteko eta etorkizuna elkarrekin asmatzeko. Argi dugu bertatik zehaztu behar direla Agerrean euskarak dituen erronkak, eta erantzunak ere Agertzaileen eskutik etorri behar direla. Geuk ezagutzen ditugu gure beharrak, gaitasunak eta aukerak, eta geuk erabaki behar dugu horiekin zer egin».

Beraz, Azkoienen Agerreko euskaldunak eta euskaltzaleak elkartzea da asmoa. «Tokian toki euskararen alde ari garenak zein aritzeko prest gaudenak. Guztiok batu eta elkar ezagutzea dugu asmo, elkarrekin pentsatzeko eta elkarrekin gozatzeko».

Ager topaketetan parte hartu nahi duenak agerraldia.eus webgunean eman dezake izena. Egitaraua ere, webgune horretan ikus daiteke.

Errigoraren udazkeneko kanpaina

Nafar hegoaldeko uzta euskarari puzka kanpaina abiatu du Errigorak. Azaroaren 10era luzatuko den auzolan-ariketa erraldoi horretan Nafarroako hegoaldeko eta erdialdeko produktuz osatutako hiru saski eskainiko dira eta horien balioaren %25 zonaldeko euskalgintzari bideratuko zaio. Euskal herritarrek ere bat egitea beharrezkoa dela gogorarazi du Errigorak, eskualdean AEK-k eta ikastolek euskaldunak sortzen jarrai dezaten, eta Sortzen elkarteak sare publikoan D eredua indartzeko lan egin dezan, baita Agerraldia egitasmoak Agerrean euskararentzako aro berri bat ireki dezan ere.

Bat egiteko garaia da da kanpainaren aurtengo leloa. Izan ere, Errigorako kideek azaldu dutenez, «bada garaia euskarak lurraldean mugarik izan ez dezan, zonifikazioa gainditu eta herritar guztiek eskubide berberak izan ditzaten». Era berean, Nafarroako hegoaldeko eta erdialdeko sektore zabalak euskararekin berradiskidetzeko eta euskararentzako aldekotasun berriak biltzeko garaia dela diote, gogoratuz, Agerreko lurretan orain mende gutxira arte euskaraz hitz egin dela eta orain hamarkada gutxira arte tradizio euskaltzale handia mantendu dela.

Era berean, Agerreko euskaltzaleek bat egiteko garaia ere badela azpimarratu dute: «Indarrak batzeko egin behar dugu bat; eremu zabal horretan euskalgintzak izan beharreko lehentasunak adosteko eta norabidea bateratzeko». Halaber, Euskal herritarrek eta eragileek, orokorrean, Nafarroarekin bat egiteko garaia ere badeela diote, «zonifikazioaren afera ez baita nafarren arazoa, euskararena baizik».

Horrela, Errigoraren udazkeneko kanpainak eskaintzen du, elkartasuna adieraztetik harago, Nafarroako hegoaldeko eta erdialdeko euskalgintzari baliabide ekonomikoak emateko bidea, «baita haien eguneroko batailetan gainontzeko euskaltzaleen babesa eta arnasa sentitzekoa ere».

Aipagarria da 2013tik Nafarroako hegoaldean eta erdialdean eginiko lana: «Euskaldunak sortzeko, herritik jaiotako egitasmoak sustengatzera 1.600.000 euro baino gehiago bideratu ditugu, milaka lagunen elkartasunari esker. Eta, aldi berean, diru ekarpen hori sortzeko bidea elikadura-burujabetzara pausoak emateko baliatu dugu».

Diru-ekarpen hori ezinbestekoa izan da bertako ikastolek eta AEK-k herritarrak euskalduntzen jarrai dezaten eta sare publikoan gero eta guraso gehiagok D ereduaren aldeko hautua egitea helburu duten Sortzen elkartearen kanpainak laguntzeko.

Euskal Herri osora zabaldu nahi dute kanpainarekin bat egiteko deia. Azaroan eskuz esku banatuko dituzten milaka kutxa horiek osatzeko inoiz baino auzolangile gehiago elkartu dira, eta hurrengo asteetan ehunka herri eta auzotan ariko dira are eta auzolangile gehiago saski eskariak jasotzen.

Azaroaren 10a baino lehen izango da saskiak eskatzeko aukera (beltza, berdea eta zuria). Online eskatu beharko dira, www.errigora.eus webgunearen bidez, eta nahi adina saski aukeratu, eta, nork bere datuak jarri ostean, saskiak jasotzeko tokia aukeratu behar da. Toki bakoitzak saskiak jasotzera joateko bere egunak eta orduak izango ditu.


Summary: Enkarni Genuak jasoko du Manuel Lekuona saria. Txotxongilo sortzailea, idazlea eta kultur dibulgatzailea da Genua, eta, besteak beste, Tolosako Titirijai nazioarteko jaialdiaren eta Topic txotxongiloaren nazioarteko zentroaren bultzatzaileetako bat izan da.

Enkarni Genua antzerki sortzaile, idazle eta kultura dibulgatzaileak (Donostia, 1942) jasoko du aurten Manuel Lekuona saria. Eusko Ikaskuntzak 1983an sortu zuen sari hori, euskal kulturaren alde egindako lanagatik nabarmendu diren pertsona ospetsuen obra osoa goratzeko.

Horrela, Eusko Ikaskuntzak orain arte saritu ez duen sormen esparru bat aitortu nahi izan du, eta Genuaren ekarpenari balioa eman. «Txotxongiloen bidez, Enkarni Genuak euskal mitologiaren kondairak biziberritu eta gizarteratu ditu: ahozko transmisioaren bidez haurrenganaino heldu da, euren iruditeria aberastu du, eta ahozko euskal tradizioari balioa eman dio», nabarmendu du Eusko ikaskuntzak ohar baten bitartez. Baldintza zailetan eta baliabide gutxirekin «txotxongiloen euskarazko emanaldiak nazioarteko jaialdietara eraman ahal izan dira, euskal kulturaren sustraiak ederki islatuz», adierazi dute Eusko Ikaskuntzako kideek.

Filosofia eta Letretako lizentzia eskuratu zuen Deustuko Unibertsitatean, eta, 1971n, Txotxongillo taldea sortu zuen Manolo Gomezekin batera. Talde horrekin, 50 urte baino gehiagoan, txotxongilo antzerkia euskaraz egin du hainbat herrialde, hiri, eskualde, herri eta auzotan. 2015ean Berria-ri emandako elkarrizketa honetan aletu zituzten Genuak eta Gomezek Txotxongilloren hastapenak eta bilakaera.

Idazle gisa, hainbat generotako haur eta gazte literaturako lanak (antzerkirako eta telebistarako gidoiak, ipuinak, diskoak...) eta material didaktikoak argitaratu ditu. Haren sorkuntzetan, ahozko literaturaren eta euskal mitologiaren elezaharrak suspertzeko ahalegina nabarmentzen da, irakurle berrientzat egokituta.

Tolosako (Gipuzkoa) Titirijai Nazioarteko Txotxongilo Jaialdia martxan jartzen lagundu zuen 1992an, eta, ondoren, Topic txotxongiloaren nazioarteko zentroaren sorreran ere parte hartu zuen, hori ere Tolosan. «Sormen gaitasuna eta ezagutzak ere partekatu ditu, aisialdiko begiraleen, irakasle eskolako ikasleen eta eskola tailerretako ikasleen prestakuntzaren bidez».

Hainbat aitorpen eta sari jaso ditu: besteak beste, Bilboko Udaleko Ercilla saria (1980) eta arte eszenikoetako ibilbidea aitortzen duen Viktoria Eugenia saria (2007). Donostiako Udalak hiritar merezimenduaren domina eman zion Txotxongillo taldeari 2013. urtean.

Remigio Mendibururen eskultura

2014az geroztik, Lekuona saria ebazteko, Euskal Komunitate Globalaren iritzia eskatzen da, bozketa ireki bidez. Ondoren, epaimahai instituzional batek balioztatzen du emaitza. Aurten, Eusko Ikaskuntzaz gain, Soinuenea fundazioa, Euskalerriko Adiskideen Elkartea, Barandiaran fundazioa, Euskal Kultur Erakundea, Unesco Etxea, Etxepare Euskal Institutua eta Euskarabidea erakundeetako ordezkariek osatu dute.

Remigio Mendiburuk sortutako brontzezko eskultura ekitaldi publiko batean emango diote Genuari; eguna zehaztu gabe dago oraindik.

Manuel Lekuona saria jaso duten azkeneko lagunak hauek izan dira: Fermin Leizaola (2017), Mari Jose Azurmendi (2018), Xabier Amuriza (2019), Jose Ramon Etxebarria (2020) eta Jon Bagues (2021).


Summary: NBE: CO2 isurketak murrizteko egungo konpromisoak ez dira nahikoa muga ez gainditzeko. Azterketa batek dioenez, herrialdeek klima larrialdiari aurre egiteko dituzten programak aintzat hartuta, 2010eko datuekin alderatuta CO2 isurketak %10,6 inguru handituko dira 2030ean.

2015eko Parisko Hitzarmenak zehazten du XXI. mendearen amaieran planetaren tenperatura ez igotzea 1,5 gradu baino gehiago, industrializazioaren aurretiko garaiarekin alderatuta. 193 herrialdek sinatu zuten itun hori, baina, NBE Nazio Batuen Erakundeak gaur ohartarazi duenez, CO2 karbono dioxido isurketak gutxitzeko hartutako konpromisoak ez dira nahikoa berotze globalaren muga ez gainditzeko.

NBEren klimarako bulegoak zehaztu du aurreikusten duela 2,5 gradu igotzea tenperatura, aintzat hartuta 193 herrialdeek eremu nazionalean isurketak murrizteko dituzten planak. Bulegoaren arabera, egungo programak aintzat hartuta, CO2 isurketak %10,6 inguru handituko dira, 2010eko datuekin alderatuta; iaz aurreikusten zuen %13,7 handituko zirela. Nolanahi ere, IPCC Klima Aldaketari Buruzko Gobernu Arteko Taldeak nabarmendu izan du planeta berotzen duten gasen isurketa %45 inguru murriztu beharko litzatekeela hamarkadaren amaierarako.

«Oraindik ez gaude berotzea 1,5 gradukoa izango den egoerarako erritmoan», kritikatu du NBEren bulegoko zuzendari Simon Stiellek. «Helburu horri eusteko, gobernuek ekintza klimatikorako haien planak berrindartu beharko lituzkete, eta datozen zortzi urteetan ezarri». 1995az geroztik klima larrialdiari aurre egiteko NBEk antolatzen duen COP goi bileraren 27. aldia dira egitekoak Sharm El Sheikhen (Egipto), eta Stiellek azpimarratu du COP26az geroztik —iaz egin zuten, Glasgown (Eskozia)— 24 herrialdek «soilik» aurkeztu dituztela klima larrialdiari aurre egiteko plan berriak edo berrituak. «Gobernuen ekintzek eta erabakiek islatu behar dute zenbateko urgentzia maila dagoen eta zein denbora gutxi daukagun klima aldaketaren ondorio suntsitzaileak eragozteko».


Summary: Tenperaturak 30 graduraino igoko dira bihar eta etzi Euskal Herrian. Haize bolada handiengatik alerta laranja ezarriko du gauerditik aurrera Eusko Jaurlaritzak

Urria: hostoak erortzen hasten diren urtaroa, sutondoan sasoiko lehenbiziko gaztainak jaten diren momentua, eta botek udako sandaliak ordezkatzen dituzten garaia. Aurten, bada, apur bat itxaron beharko da termometroen jaitsierak dakarren goxotasunaz gozatzeko. Izan ere, Onintze Salazar Euskalmeteko meteorologoaren erranetan, bihar eta etzi termometroak 30 graduraino igoko dira Euskal Herriko txoko batzuetan, batez ere isurialde atlantikoan. Gaueko tenperaturak ere ez dira urrun ibiliko, 20 graduren bueltan kokatuko baitira. «Gauean, hego haizearekin jarraitzen dugunean, ez du freskatzen», nabarmendu du Salazarrek.

Aunitzendako udaren luzapen ezohikoa albiste pozgarria bada ere, udazkenerako tenperatura horiek ez dira ohikoak. Salazarren erranetan, «depresio guneak atlantikoan daude, eta, hor kokatuta egonda, gurean hego haizean dago». Gainera, Europan dagoen «antizikloi sendoak» ez du uzten depresio hori asko mugitzen. Euri falta hori bada larrialdi klimatikoaren ondorioetako bat; aurtengo udan, idortea Euskal Herriko arazo nabarmenetako bat izan da.

Nafarroan, adibidez, Esako urtegiaren edukiera %12 azpitik zegoen duela bi aste. Hortaz, 2012tik aktibatu ez zuten Lehortearen Mahaia aktibatu zuen Nafarroako Gobernuak joan den irailean. Bertan, INTIAk adierazi zuen lehorteak laboreen ekoizpena murriztea eragin duela: bazka artoaren ekoizpena, erraterako, %44 apalagoa izan da aurten. Araban ere nabaritu dituzte idortearen ondorioak, batez ere zereal, ekilore, patata eta erremolatxa ekoizpenetan.

Urtaro edo sasoi bakoitzean ohikoa den eguraldia ez egiteak, baina, eraginak ditu gizartearen egunerokoan. Laborariek urtaroen arabera egiten dute lan, eta tenperatura beroek eta lehorteek nabarmen eragiten dute uztan. Gainera, tenperatura altuek gehiago irauten badute, hala eginen dute eltxoek, eta horiek ere laborarien uztan eraginen dute.

Udazken ezohiko horren ostean nolako negua etorriko ote den zalantza aunitzen ahotan dabil egunotan. Salazarrek, ordea, argi du oraindik goiz dela edozein aurreikuspen egiteko: «Kontuan hartu behar da egoera batek ez duela zerikusirik bestearekin. Udazkena oso lehorra izan delako, horrek ez du esan nahi neguan euri asko etorriko denik».

Haizeagatik alerta laranja

Beroak eta euri eskasiak bat egiten duten momentuan, kalteek nabarmen egiten dute gora. Suteak, erraterako, konbinazio horrengatik gertatzen dira. Uda hasieran, Nafarroa hegoaldeko herritar eta laborariak izan ziren kaltetuenak, eta joan den asteburuan, berriz, Balmasedakoak (Bizkaia). Datozen egunetan sute arrisku handia dagoenez, Salazarrek eskatu du «kontu handiz» ibiltzeko. Eusko Jaurlaritzak alerta laranja ezarri du gauerditik igandera bitarte, haize bolada handiengatik.

«Datozen egunetan edozein arrazoirengatik sua piztuko balitz, egoerarengatik sua azkar hedatuko litzateke, haizeak lagunduta», adierazi du Salazarrek. Hortaz, alerta egoera ezartzearekin batera, Jaurlaritzak zenbait jarduera debekatu ditu, barbakoak egitea eta material piroteknikoa erabiltzea, adibidez. Murrizketa horiek Bizkai eta Gipuzkoako kostaldean eta Aiarako eskualdean (Araba) ezarriko dira. Rodrigo Gartzia Segurtasun sailburuordeak adierazi du isunak 1.500 eta 30.000 euro artekoak izan daitezkeela.


Summary: Iberdrolak 3.014 milioi irabazi ditu aurten, iaz baino %29 gehiago. 890 milioi euro ordaindu dizkie akziodunei dibidendutan, iaz epe berean baino %59 gehiago.

Iberdrolak mozkin ikusgarrien berri eman du. Argindar konpainiak 3.104 milioi euroren irabaziak eskuratu ditu aurtengo lehen bederatzi hilabeteetan, iaz epe berean baino %29 gehiago. Eta datu horiek hobeak izan zitezkeen, aurten diru sarreren %61 erabili baitu hornitzeko; iaz, ordea, %55 izan zen kopuru hori. Emaitza onen erakusgarri, akziodunek jasotako dirua. Iaz, bederatzi hilabetean 570 milioi euro banatu zituen akziodunen artean; aurten, berriz, 890 milioi izan dira, %56 gehiago.

Iberdrola urte historikoa izaten ari da, inoizko onena, edo hori diote behintzat Espainiako Balore Merkatuaren Batzorde Nazionalari aurkeztu dizkion datuek. Iberdrolak 38.408 milioi euroren diru sarrerak izan ditu aurten mundu zabaleko negozio guztietan, eta horietatik 3.014 dira irabaziak. Datu horiek hobeak izan zitezkeen, enpresak 23.600 milioi euro jarri baititu aurten hornikuntzarako, jasotako guztiaren %61. Erabaki hori boluntarioa da; iaz, esaterako, %55 jarri zuen hornikuntzarako, 15.600 milioi. Alegia, aurten %51 gehiago gordetzea erabaki du.

Eta nola banatu da irabazi hori? Hego Euskal Herriko eta Espainiako negozioekin, 1.616 milioi euro irabazi ditu; Erresuma Batukoarekin, 409 milioi euro; AEBetakoekin, 713 milioi euro; Brasilgoarekin, 400 milioi euro, eta Mexikokoarekin, 350. Iaz, Hego Euskal Herriko eta Espainiako negozioekin 1.699 milioi euro irabazi zituen irailera arte.

Iberdrolak datuen osagarri gisa bidalitako oharrean dio Espainian iaz baino %14 gutxiago irabazi duela; ondo xehatu gabeko kontzeptuengatik izan daiteke. Baina zehaztu behar da 206 milioi euro ordaindu behar izan dituela aurkako ebazpen judizial baten eraginez. Alegia, ebazpen hori gabe Espainiako datuak iazkoak baino hobeak liratekeela. Era berean, nabarmendu beharrekoa da iaz Espainiako negozio bolumenaren %66 jarri zuela hornikuntzarako, eta aurten, %75.

Inbertsioei dagokienez, 7.600 milioi euroren inbertsioak egin ditu irailera arte, eta %90 energia berriztagarrietarako eta sareen berrikuntzarako jarri du. Zergei dagokienez, 7.800 milioi euro ordaindu ditu mundu osoan, horien erdiak Hego Euskal Herriko eta Espainiako ogasunei.


Summary: «Aurrerapauso hau egia bihurtzeko lan handia falta zaigu oraindik». Euskadiko Pilota Federazioak positibotzat jo du Kirolaren Legearen inguruan lortutako akordioa, baina aitortu du galdera asko daudela airean: «Legea onartutakoan jarraitu beharreko prozedura zein izango den ere ez dakigu».

Oraindik ere, euskal selekzioek bide luzea egin beharko dute ofizialki lehiatu ahal izateko. Baita surfekoak eta euskal pilotakoak ere. Atzo EAJk eta PSOEk Kirolaren Legearen inguruan lortutako akordioa «aurrerapauso handi bat» dela diote federazioetako arduradunek, baina aitortu dute aurrerantzean egin beharreko bidea zaila izango dela.

Aitor Erauzkin Euskadiko Euskal Pilota Federazioko zuzendari teknikoa, adibidez, pozik agertu da legearen edukiarekin, baina esan du galdera asko daudela airean: «Aurrerapauso hori egia bihurtzeko lan handia falta zaigu oraindik». Dena den, gehitu du «lehengoa baino hobea» dela egoera orain.

Azaldu du zeintzuk diren eman beharreko hurrengo pausoak: lehenik eta behin, legea onartu beharko du Espainiako Senatuak, ondoren Espainiako Kirol Kontseilu Gorenaren oniritzia jaso beharko du, eta, azkenik, Nazioarteko Euskal Pilota Federazioak ofizialtasuna aitortu beharko dio euskal selekzioari. Oraindik, ordea, ez dakite legea onartutakoan jarraitu beharreko prozedura nolakoa izango den ere.

Gakoa, haren iritziz, Nazioarteko Euskal Pilota Federazioaren erabakia izango da: «Azken finean, onartu behar gaituena erakunde pribatu hori da. Orduan, behin unea iristen denean, ikusiko dugu ea onartzen gaituzten ala ez», esan du.

Nafarrak eta Iparraldekoak

Airean dauden beste galderetako bat da zer gertatuko den Nafarroako eta Ipar Euskal Herriko kirolariekin. Hala aitortu du Erauzkinek ere. Gaur egun, Euskadiko Euskal Pilota Federazioak ofizialtasunez hartzen du parte nazioarteko beste erakunde batzuen lehiaketetan —CIJB konfederazioak antolatutakoetan eta Joko Zuzenetan—, eta, haietan, euskal selekzioarekin jokatu izan dute Nafarroako eta Iparraldeko pilotariek.

Erauzkinek aitortu du, ordea, ez dakiela zer gertatuko den etorkizunean: «Nazioarteko Euskal Pilota Federazioan sartzeko aukera izaten badugu, ez dakigu nola lehiatuko garen, ezta norekin lehiatu ahal izango garen ere. Ez dakigu Espainiako Pilota Federazioak zer egingo duen, lehiatuko den, ez den lehiatuko… eta hor daude, noski, Nafarroako Euskal Pilota Federazioa eta Iparraldeko Batzordea ere». Horregatik, azpimarratu du oraindik azkarregi dela erantzun bat emateko.

Nafarroako eta Ipar Euskal Herriko federazioekin, bederen, harreman estua du Araba, Bizkai eta Gipuzkoakoak. Antolatzen dituzten txapelketa nagusietan hirurek hartzen dute parte, eta azken bi urteetan metodologia eta prestakuntza lantzeko proiektu bat ere garatu dute elkarlanean.


Summary: Nafarroako bandera erraldoia arraildu dute haizeteek. Iruñeko Udalak Nafarroako bandera mastatik kendu zuen atzo, kaltetu ostean. Ekainetik zeraman altxatuta; bandera egiten eta hura jartzen 180.000 euro inguru gastatu zituzten.

Lau hilabete pasatxo. Denbora hori iraun du osorik joan den ekainean Iruñeko Foruen plazan jarri zuten Nafarroako banderak. Erraldoia bandera bera (zortzi metro luze eta hamabi metro zabal, 30 metro luze den mastatik zintzilik), baita Iruñeko Udalak horretara bideratutako dirua: 180.000 euro inguru. Hasierako aurrekontua (100.000 euro) ia bikoiztuta ere, bandera ez da ongi ohitu Iruñeko eguraldira. Joan den irailean hura eraitsi behar izan zuten, izan ziren haizeteengatik. Garaiz ibili ziren, eta bandera ez zen kaltetuta irten.

Ez, ordea, oraingoan. Egunotako haize zakarrak mastaren puntan harrapatu du bandera, eta arraildu egin da. Atzo bertan eraitsi zuen Iruñeko Udalak.

Ikusteko dago zer gertatuko den hilabete batzuez astindu duten bandera erraldoiarekin. Iruñeko EH Bilduk galdera egin dio zuzenean Enrique Maia UPNko alkateari: «Maia jauna, zuk nahi zenuen bandera ordezkatzekotan: zuk ordainduko duzu? Aseguruak ordainduko du? Ala, beti bezala, iruindar guztion artean ordaindu beharko dugu?».


Summary: Amatasuna, sorkuntza eta euskara izango ditu ardatz Sormenek. Euskal kulturaren transmisioan eragiteko asmoz, euskarazko hamaika kultur emanaldi eskainiko ditu Sormene jaialdiak Galdakaon, azaroaren 10etik 13ra bitartean.

Amatasuna, sorkuntza eta euskara. Hiru kontzeptu horiek osatutako hirukia izango du ardatz aurten Sormene jaialdiak, Galdakaon (Bizkaia). Gotzon Barandiaran zuzendari artistikoak azaldu du horretarako motiboa. «Badira zenbait urte kultur adierazpide batean baino gehiagotan gai horri buruzko lanak plazaratzen ari direna, bereziki 2021ean eta 2022an, eta, bistakoa denez, emakume sortzaileak dira lan horien egileak. Horregatik bururatu zaigu udazkeneko Sormenek plaza eman behar diela lan horiei guztiei». Azaroaren 10etik 13ra bitartean, hainbat antzerki, bertso, eta arte eta zinema emanaldi biltzen dituen programa antolatu dute horretarako. Torrezabal kultur etxean egingo dira saio guztiak, eta www.sormene.eus webgunean ere ikusi ahalko dira haietako batzuk. Guztia, ideia nagusi bakar baten aterkipean: transmisioarenean, zehazki.

Barandiaranek «pil-pilean» ikusten ditu amatasunaren eta sorkuntzaren gaia euskal kulturgintzan. Eta datu batzuk ere eman ditu hori frogatzeko. «Literaturan, adibidez, azkeneko urte eta erdian dozena erdi bat liburutik gora argitaratu da gai horri buruz. Sormene egingo den egunetan ere, Emagin elkarteak jardunaldi bat egingo du Tabakaleran [Donostia], amatasunari buruz. Itziar Elias aktoreak ere idatzi dit, Larhungo gainetik, esanez [Kaiola bentan] amatasunari eta sorkuntzari eskainitako egonaldi bat egiten ari direla han. Aiaraldeko sormen faktorian ere ziklo bat egiten ari dira gai horren inguruan».

Etorkizuneko sortzaileak

Ikasleentzako tailer sorta bat antolatu dute goizetarako, eta arratsaldez izango dira ikus-entzule guztientzat zabaldutako saioak. Eider Eibar ilustratzailea arituko da, esaterako, ostegun goizeko tailerrean, eta Oier Araolaza dantzari eta dantza ikerlaria ostiralekoan. Edurne Espilla Galdakaoko Udaleko Euskara zinegotziak azaldu du bi multzoko programa hori antolatzeko motiboa zein den, eta transmisioaren gaiarekin lotu du zuzenean. «Guretzat, garrantzi berezia dauka goizean egiten den lan horrek, ikasle horiek baitira etorkizuneko euskal sortzaileak».

Euskaraz sortu. Izenburu hori izango du ostegun arratsaldeko emanaldiak, eta Euskaraldiaren aldeko saio bat izango dela zehaztu dute antolatzaileek. 19:00etan hasiko da, eta bertsolaritza, musika eta zinema uztartuko ditu. Ane Labaka eta Miren Amuriza bertsotan arituko dira, emanaldia gidatzen eta iruzkintzen; Esti Markez eta Danae Riaño musikariek Hitzekin jolasean diskoko hainbat kanta joko dituzte, eta Nagore Muriel zinemagileak Erro bi film laburra aurkeztuko du.

Euskaraz sortzearen alde

«Euskaraz sortzearen aldeko emanaldi bat izango da», laburbildu du jaialdiko zuzendari artistikoak. Barandiaran: «Badaude belaunaldi berriak euskaldunak izan eta sormenerako beste hizkuntza bat aukeratzen dutenak. Guk gai hori jarri nahi dugu mahai gainean, eta eztabaida sustatu, sorkuntzaren esparrutik».

Hibridoa izango da ostiral arratsaldeko emanaldia ere. Oihana Iguaran bertsolariak eta Amaiur Luluaga dantzariak AMAraun ikuskizuna egingo dute, 20:00etatik aurrera. Eta larunbatean bi emanaldi izango dira. 17:30ean Marie De Jongh konpainiak Amour taularatuko du, eta 22:00etatik aurrera Neomak taldekoak arituko dira oholtzan. Igandean, Lore More konpainiaren Trapu zikinak antzezlanarekin amaituko da programa. Udalbiltzaren Geuretik Sortuak programarekin elkarlanean egingo dute azken saio hori.

Herritarrak, antolakuntzaren parte

Euskara erdigunean jartzea da Sormeneren azken helburua, Iñigo Hernando Galdakaoko alkateak esan duenez. «Uste genuen hor hutsune bat zegoela, eta Galdakao, apurka-apurka, erreferentziazko toki bat bilakatu da euskal sortzaileentzat». Jaialdiak jarraipena edukitzea eta herrian errotzea dira gakoak, haren ustez, eta, bide horretan doa festibala.

Antolakuntza talde teknikoak ez ezik, herritarrek osatutako talde eragile batek ere diseinatzen du programa urtero, eta talde eragile horretako kideek ere hartu dute hitza jaialdiaren aurkezpenean. Sormenek emakumezkoen lanari balioa aitortzeko egiten duen lana aipatu du, esaterako, Ane Legarreta orkestra zuzendari, ESAS Emakumezko Sortzaileen eta Artisten Sareko lehendakari eta talde eragileko kideak. Eta talde eragileak herriko sortzaileei eskaintzen dien lekua eskertu du Gaizka Chamizo aktoreak.

Pandemiaren trabak

2020an abiarazi zuen Sormene Galdakaoko Udalak. Eta oztopo lasterketa bat izan du aurrean geroztik. Euskal kulturarentzako plaza bat zabaltzea izan zen asmoa hasieratik, eta udaberria zuten buruan horretarako. Koronabirusak eragindako osasun krisiak, ordea, hankaz gora jarri zizkien planak, eta unean uneko aukeren arabera moldatu behar izan dute hasierako asmo hura. Murrizketekin eta udazkenean egin dituzte 2020ko eta 2021eko jaialdiak.

Aurtengo maiatzean berreskuratu dute udaberria. Orduan iragarri zuten udazkenerako ere beste emanaldi sorta bat prestatzekoak zirela, eta, aurrerantzean ere, urtean bi agerraldi egiteko asmoa dute antolatzaileek: udaberrian bata, eta udazkenean bestea.


Summary: «Pribatizazioak langileen lan baldintzen urraketa eta prekaritatea dakartza». Zahar etxeetako langileek grebak antolatu dituzte Hego Euskal Herrian. Besteak beste, lurraldeko hitzarmenak eta ratio duinak exijitu dituzte.

Zahar etxeetako langileek egunero pairatzen dituzten prekaritatea eta lan eskubide urraketak salatzeko, grebak antolatu dituzte Hego Euskal Herrian. Lurralde bakoitzeko egoera desberdina da. Hori dela eta, bakoitzak aldarrikapen eta behar ezberdinak defendatu ditu. Bizkaian, Nafarroan eta Araban greba egin dute gaur, eta LAB sindikatuak agerraldia egin du Donostian. Adierazi duenez, patronalak eta instituzioak dira Hego Euskal Herriko egoeraren errudun zuzenak, zaintza sistema etengabe pribatizatzen ari direlako. «Zaintza sistema publikoa eta komunitarioa izan arte, ez dira bermatuak egongo egoiliarren eta langileen duintasuna eta bizi eta lan baldintzak», azpimarratu dute.

Parekatzea eta ratio duinak ezartzea exijitu dute Bizkaian

Hirurogei pertsona baino gehiago bildu dira gaur Bizkaiko Foru Aldundiaren aurrean, Esentzialak gara. Erresidentzietako langileak borrokan leloko oihalaren atzean. LABek zazpi greba egun antolatu ditu Bizkaiko nagusien egoitzetan, eta gaur izan da lehenengoa. Aldundiari eta patronalei bi eskaera egin dizkiete: ratio duinak ezartzea eta lan baldintzak parekatzea. Portugaleteko Aspaldiko erresidentzian biharko egin dute deialdia.

«Erresidentzietan dagoen langile falta izugarria da», adierazi du Ane Escondrillas LABeko kideak. Langile bakar batek hamabost pertsona dutxatu behar ditu ordu batean, eta gauez langile bakar bat dago hogei egoiliar baino gehiago zaintzeko. Horrez gain, bajak ez dituzte lehen egunetik betetzen, eta horrek egoiliarrak zaintzeko langile gutxiago egotea esan nahi du. Beste egoera batzuk salatu dituzte bozgorailutik: «Giharretako lesioak ditugu» eta «Zortzi pertsona baino gehiagoren bazkariak kontrolatu behar ditugu aldi berean». Lan baldintza horrekin, egoiliarrek ezin dute zaintza duinik jaso. Hitzarmena blokeatuta dagoela esan du Escondrillasek.

Horrez gain, langileen baldintzak egoitza publikoetako langileen baldintzekin parekatzea nahi dute. «Egoitza publikoetako langileek itunpekoetakoek baino %50 gehiago kobratzen dute», entzun da gaur bozgorailuan. «Lan baldintzak oso desberdinak dira, bai soldata aldetik, bai lizentzien aldetik», azpimarratu du LABeko kideak.

Salatu dute Bizkaiko zehar etxeak pribatizatuak daudela, eta aldundia dela horren erantzule: «Diputazioa ari da zaintza lanaren pribatizazioa bultzatzen; diru publikoa enpresa pribatuei ematen die, haiek erresidentziak kudeatu ditzaten». Hori dela eta, aldundiaren aurrean egin dute elkarretaratzea gaur. «Pribatizazioak langileen lan baldintzen urraketa eta prekaritate hutsean lan egitea esan nahi du», azpimarratu du Escondrillasek.

LABek argi du batasun sindikalak onura ekarriko diela langileei, Escondrillasen hitzetan. Hala ere, zazpi greba egunak LABek bakarrik antolatu ditu: «Oraintxe batasuna ez da posible izan». Zaintza sistema publiko komunitario eta duinaren alde borrokan jarraituko dute.

Beste ziklo bat abiatuko dute Gipuzkoan

Gipuzkoako adinduen egoitzetako langileek urteak daramatzate hitzarmen baten alde grebak egiten, bi helburu argirekin: lan baldintzak duinak lortzea eta sektore feminizatu eta prekarizatu horri gizartean behar duen lekua eta aintzatespena ematea. Azken hilabetean, UGTk, %8ko ordezkaritzarekin, hitzarmena gutxiengoan sinatu zuen. Horrek egoera okertu duela azpimarratu du gaur LABek, Gipuzkoako Foru Aldundiaren aurrean egindako agerraldian. Nafarroan, Araban eta Bizkaian greban daude langileei elkartasuna adierazi diete.

LABek uste du sinatutako akordioa ez dela langileek behar dutena. Hori dela eta, Gipuzkoako zahar etxeetan «borroka ziklo berri bat» abiatuko dutela adierazi du eta azpimarratu du «zaintza komunitario eta publiko batean oinarrituta sistema ezarri arte ez dela egoiliarren eta langileen duintasuna bermatuko, ezta bizi eta lan baldintzak ere». Sindikatuak bilera eskaera egin dio Gipuzkoako Foru Aldundiko Gizarteko Zerbitzuetako Sailari, «hitzarmena sinatu ez duten patronalen menpe dauden egoitzetan langileen baldintzak eta merezitako soldata igoerak nola kudeatuko diren galdetzeko».

Langileen prekarizazioaren «erantzukizun zuzena» Aldundiak eta patronalek dutela esan du sindikatuak, zerbitzu publikoen pribatizatzen dutelako. Horren aurrean, ziklo berria abiatuko dute aliantzak eraikiz eta mugimendu sozial eta feministarekin euren borroka eta ildoak partekatuz. Kurtso berri honetan sektoreko langileak aktibatu, antolatu eta borrokatzeko markoak eta tresnak eraiki nahi dituzte.

Lurraldeko hitzarmena eskatu dute Nafarroan

Nafarroako adinekoen egoitzetako lehen hitzarmenaren negoziazioa geldirik dago, patronalaren blokeoa dela eta. Horren aurrean, aste honetako astelehen, asteartea eta asteazkenean greba egin dute, sektorean gehiengoa duten LAB, ELA eta UGT sindikatuek deituta. Argi dute Nafarroako langile guztientzako hitzarmen duina posible dela eta elkarrekin lor dezaketela.

Urtebete daramate sektorearentzat baldintza duinak bermatzeko hitzarmen bat eskatzen: hilabetearen amaierara iristeko soldatak handituz, bizi-baldintza materialak hobetuz eta horrela bizitzaren kalitatea hobetuz. Adierazi dutenez, Nafarroako Gobernuak ez du haien alde ezer egin eta sektoreko bi patronalek ezezkoa ematen dute etengabe.

Herrialdeko hitzarmena eta baldintza duinak exijitzeko, manifestazioa egin zuten astelehenean Tuteran, asteartean Tafallan, eta, gaur, berriz, Iruñean. Argi utzi dute hitzarmena lortu arte ez direla geldituko.

Gasteizen, kalean

Gasteizen, etxebizitza komunitario eta zahar etxe pribatuetako lan baldintzak hobetzeko «edozer» onartuko ez dutela ohartarazi dio Adrian Garcia ELAko kideak Arabako Foru Aldundiari. LAB sindikatuarekin batera eta Arabako pentsionisten laguntzarekin, sektorearen prekarizazioa salatzeko manifestazioa egin dute gaur Gasteizen «erresidentziak borrokan» lelopean. 60 lagun inguru bildu dira guztira eta lan baldintza «duinak» eskuratzeaz gain, baldintza horiek adosteko «negoziazio mahaia behingoz desblokeatzea» eskatu diote sindikatuek patronalari.

Otsailean bildu ziren lehenengoz Arabako Foru Aldundiarekin eta patronalekin, lan hitzarmen hori «hobetzeko» asmoz, baina ez zuten akordiorik lortu. Tamara Letamendi LABeko kideak azaldu duenez, mahaitik altxatu ziren «patronalak hobekuntzarako aurrerapausorik ematen ez zuelako». Era berean, Bizkaiko eta Gipuzkoako baldintzekin alde handia dagoela azpimarratu du. «Lurraldeotan 1.400 euro ari dira kobratzen urtean 592 orduko lanaldiak egiteagatik; 1.200 euroko soldatak eskaini zizkiguten guri, eta 2026ra arteko iraunaldia». Ez zuten onartu.

Uztailean bildu ziren berriz ere, eta irailean «proposamen berri bat» helaraziko ziela zin egin zien patronalak. «Oraindik gaude horren zain», salatu du Letamendik. Garciak, berriz, sektorea «duintzeko» ordua dela adierazi du, eta «oso lan prekarioa» dela. Hain zuzen, langileek zahar etxeetako 15 erabiltzaile zaindu behar izaten dituzte eta, langile nahikorik ez dagoenez, ordaindu gabeko aparteko orduak sartu behar dituzte askok. Garciaren iritziz, «ez da kasualitatea hain feminizaturik dagoen sektorea horren prekarioa izatea».

Gasteizko protestei dagokienez, gaur ez da greba egun bakarra izango. Atzo kontzentrazioak izan ziren zenbait zahar etxetan eta bihar ere auto karabanak egingo dituzte 11:00etan. Garciak argi utzi nahi izan du langileen baldintzen alde «borrokatzeko prest» daudela.


Summary: EH Bilduk energiari buruzko konferentzia bat egingo du, Bilbon. Iberdrolaren irabaziak ia %30 igo izana salatu du Mikel Otero legebiltzarkideak, «onartezina delako garai hauetan». Konferentzia azaroaren 26an egingo dute, Bizkaia aretoan.

EH Bilduk Euskal Herrirako energia estrategiari buruzko konferentzia bat antolatu du Bilboko Bizkaia aretoan, azaroaren 26rako. Etorkizunera begira energiaren arloan Euskal Herriak izango dituen erronken inguruan hausnartu eta horiei aurre egiteko plana azalduko du koalizio abertzaleak ekitaldi horretan.

Bilboko Iberdrola dorrearen alboan eman du konferentzia horren berri Mikel Otero EH Bilduko parlamentariak. Oterok enpresa energetikoaren irabazi handiak salatu ditu; 2022ko lehen bederatzi hilabeteetan, 3.104 milioi euroren mozkinak lortu ditu Iberdrola konpainiak, aurreko urtean baino %29 gehiago. «Euskal Herritarrok pobretze masibo baten aurrean gaude, eta hori, neurri handi batean, energiaren eskandaluzko prezioekin lotua dago», azaldu du. Milaka herritarrek fakturei aurre egiteko zailtasunak dituztenean, «milaka milioiren irabaziak iragartzea onartezina» dela azpimarratu du, era berean. Merkatu energetikoetan «esku hartu» behar dela gaineratu du koalizio abertzaleko legebiltzarkideak.

Euskal Herrian estrategia energetiko «justu eta demokratiko baten bidea azkar zabaltzeko» deia egin du Oterok. Plan estrategiko bat lantzen aritu da EH Bildu azken hilabeteetan, eta ondorioztatu du «efizientzia energetikoaren eta kontsumoen murrizketa» bultzatu behar dela lehenbailehen. «Baliabide fosilen aroa gainditu behar da, eta berriztagarrien sustapen ausarta egin». Energiaren «kontrol publikoa» ere eskatu du.


Summary: Bi gizonezkok lapurreta egin dute banku batean, Bilboko Abusu auzoan. Benetako armak erabili dituzte lapurreta egiteko. Ustezko bi ebasleak atxilotu ditu Ertzaintzak

Gaur 14:15 aldera, burua estalia zuten bi pertsona sartu dira CaixaBankek Bilboko Abusu auzoko Zamakola kalean duen bulegoan, eta lapurreta egin dute.

Ertzaintzak zabaldu duenez, benetako armak zituzten, eta horiekin egin diete mehatxu bankuko langileei, dirua eskuratzeko.

Poliziak operazioa zabaldu du lapurretaren ostean, eta Segurtasun Sailak esan du atxilotu dituztela ustez horretan parte hartu duten bi gizonezkoak.


Summary: Pierre Soulages artista hil da, 102 urterekin. «Beltzaren margolaria» ere deitzen zioten, kolore horren ardatzean garatu zituen hamaika lan abstrakturengatik.

Frantziako arte garaikidean letra larriz idatzi den izena izan da Pierre Soulagesena. 1919an jaio zen, Rodez herrian (Okzitania), eta, batik bat, kolore beltzean eta argiak haren gainean sortzen dituen izpietan jarri zuen begirada bere margolanetan. Frantsesez outrenoir (beltzaz haraindikoa) izendatzen zuen kontzeptua erabiltzen zuen bere lanaz hitz egiteko, iluntasunean datzan argitasuna margotzen zuela azaltzeko. Pinturaz gain, eskultura eta grabatua ere landu zituen.

Abstrakzio lirikoan, informalismoan eta espresionismo abstraktuan kokatu izan du kritikak Soulagesen lana, baina ez zitzaizkion erosoak egiten margolariari etiketa horiek; outrenoir-aren kontzeptura itzultzen zen halakoetan.

Munduko hamaika herrialdetan erakutsi zuen bere lana, eta, halaber, haren izena daraman museo bat ireki zuten 2014an, haren jaioterrian. Azken erakusketa handia, bestalde, 100 urte bete zituen urtean eskaini zioten, Parisen, Louvre museoan: atzera begirako zabal bat izan zen, eta erakunde frantsesaren eskutik halako omenaldi bat jasotzen zuen hirugarren artista izan zen —Marc Chagallen eta Pablo Picassoren ondotik—.


Summary: Irango Poliziak tiro egin die manifestariei, milaka pertsona Aminiren hilobian bildu ostean. «Emakumea, bizitza, askatasuna» oihuarekin gogoratu dute emakume gaztea, Irango Moralaren Poliziak hil eta 40 egunera.

Irango agintariek debekatu arren, milaka pertsona bildu dira gaur Mahasa Amini gaztearen hilobiaren inguruan, Kurdistango Sekiz hirian. Amini 22 urteko emakumea irailaren 13an atxilotu zuen Poliziak, Teheranen, «janzkera desegokia» eramateagatik. Polizia etxera eraman zuten, «heztera». Gaztea handik hiru egunera hil zen, koman egon ostean. Aminiren aitak salatu zuen alabak kolpeen markak zituela hanketan, eta Poliziari egotzi zion hura hil izana. Poliziak ukatu egin du halakorik, eta ziurtatu zuen bihotzekoak jota hil zela Amini. Sendiak nabarmendu du gazteak ez zuela osasun arazorik.

Gaur egun berezia zen gaztearen familiarentzat, musulman xiitentzat heriotzatik 40 egunera ospatzen da hildakoarengatik eginiko dolua. Irango agintariek debekatu egin dute hilerrian egin beharreko zeremonia. Haatik, milaka pertsona joan dira kanposantura, «Emakumea, bizitza, askatasuna», eta «diktadorea akabatu» oihukatzen, Irango buruzagi gorena Ali Khamenei gogoan. Gehienak oinez heldu dira, Poliziak bidea blokeatuko zuelakoan.

Aminiren heriotzak protesta jendetsuak piztu ditu azken asteotan Irango ehun hiritan baino gehiagotan. Emakumeek kaleak hartu dituzte. Askok beren hijabak erre edo ilea moztu dute herrialdean indarrean den emakumeentzako janzkera kodea gaitzesteko. Protestak piztu zirenetik, 234 manifestari baino gehiago hil dituzte, 29 haur tartean, ehunka zauritu eta milaka atxilotu, giza eskubideen aldeko zenbait elkartek salatu dutenez.

Hilerriko ekitaldiaren ostean, istiluak gertatu dira hiriko erdigunean, eta giza eskubideen aldeko taldeek esan dutenez, Irango Poliziak tiro egin die manifestariei Zindan enparantzan, eta negar gasa erabili du.


Summary: EAJ ez da PPren bazkide izango «eremu autonomikoa» ukatzen duen bitartean. PPren eta EAJren artean ez da hurbilketarik egon, Koldo Mediavilla EBBko Harreman Instituzionalerako idazkariaren arabera, baina «normaltasunera itzuli dira»

EAJko presidente Andoni Ortuzarrek eta PPko presidente Alberto Nuñez Feijook bilera bat egin zuten atzo, eta batzar horrek piztu ditzakeen errezeloak uxatu nahi izan ditu gaur Koldo Mediavilla EBBko Harreman Instituzionalerako idazkariak: «PPk ez du bazkide bat aurkituko EAJn eremu autonomikoa ukatzen duen bitartean». Alderdi bien buruzagien arteko bilera horren helburua izan da alderdien arteko harremana «normaltasunera» itzultzea, Mediavillak Herri Irratian azaldu duenez.

«Apartekoa dena da bi alderdi egotea bata besteari bizkarra emanda», esan du, baina garbi utzita PPk zentralismoan jarraitzen duen bitartean ez duela bazkide gisa izango EAJ. Alegia, alderdi jeltzalea ez da prestatzen ari etorkizun desberdin baterako: «Asteazkeneko bilerari aparteko izaera bat eman nahi izan diote batzuek, etorkizunerako balorazioak eginez, nahiz eta horrek ez duen zerikusirik errealitatearekin».

EBBko kideak uste du hala EAJk nola PPk «gobernatzeko bokazioa» dutela, eta apartekotzat jo du «komunikaziorik ez egotea» horien artean; «elkarrizketarik ez edukitzea, alegia». Harreman hori PPk hautsi zuela azaldu du Mediavillak, Mariano Rajoyren aurkako zentsura mozioaren harira. «Ez zuen ulertu bakoitzaren posizioa, baina ematen du normaltasunera itzultzen ari garela».

'Gurtel auziaren' lurrikara

2018ko maiatzaren 24an, Gurtel auziko epaia ezagutarazi zuen Espainiako justiziak, eta epai horrek aldaketa handi bat ekarri zuen EAJren orduko itunen estrategian. Izan ere, Mariano Rajoyren aurrekontuak aurrera ateratzeko ezinbesteko laguntza eman berri zion EAJk. Araba, Bizkai eta Gipuzkoarako 540 milioi euroren inbertsioak jaso zituzten PPren gobernuaren azken aurrekontuek. Handik egun gutxira, ordea, Gurtel auziaren epaiaren irakurketak ez zuen zalantzarako tarterik utzi Rajoyren eta PPren posizioari zegokionez. Eta Sabin Etxean erabaki bat hartu zen Pedro Sanchezek, ordu arte ezkutu antzera ibilitako PSOEren buru biziberrituak, Rajoyren aurkako zentsura mozioa iragarri zuenean.

Hala, lehenik Rajoyren aurrekontuei babesa eman, eta, astebeteko tartean, Rajoy bera gobernutik bota zuen EAJk. PPk oso gaizki hartu zuen EAJren erabakia, hura bazkidetzat jotzen baitzuen. Haren botoak ezinbestekoak izan ziren Espainian gobernua alda zedin. Andoni Ortuzar presidente duen alderdiak Pedro Sanchez eraman zuen Moncloara, Rajoyren aurka bozkatu zuten gainontzeko talde parlamentarioekin batera bozkatuta.

Orain, Nuñez Feijooren ekimenez alderdi bien buruek izandako bileran, «adeitasun politikoaren itzulera» lortu dela uste du Koldo Mediavillak: «Ez zuen inoiz ere hautsi behar izan».

Marra gorria

«Normaltasuna» eta «adeitasuna» ahoskatu ondoren, baina, Koldo Mediavillak marra gorri bat jarri du EAJk PPrekin izan dezakeen hurbilketari dagokionez. «Ez dago ezer esan duten horri buruz»; alegia, gezurra da EAJ PPren posizioetara hurbildu dela, EBBko kidearen arabera.

«Atzoko bileran zerbait argi geratu bada, argi geratu dena izan da adeitasunez egin zela eta oso alde handiak daudela alderdi bien artean; eta, beraz, alderdi bien posizioek oso urrun egoten jarraitzen dutela». Eta non dago arrakala handia EAJren eta PPren artean? Mediavillaren arabera, eremu autonomikoan. «PPk eremu autonomikoa ukatzeko diskurtsoan jarraitzen duen bitartean, eta zentralismoaren bila doan bitartean, ez du EAJn aliantza bat edo etorkizunerako bazkide bat aurkituko».


Summary: «Erabatekoa» da Bizkaiko metalgintzaren lehen greba eguneko erantzuna. 52.000 langile daude deituta lanuzteetara. Erantzuna %85ekoa da, sindikatuen arabera. «Giro lasaia» izan da goizekoa, baina Ertzaintzak «presio» egin du piketeetan, CCOOren arabera.

Bizkaiko metalgintzako langileak mobilizatu egin dira goizean, akordioa «kalean» lortze aldera. Izan ere, gaur bertan hasi dute CCOO, LAB eta UGTk hiru eguneko greba aldia —bihar eta azaroaren 2an egingo dituzte hurrengo lanuzteak—. ELAk bere deialdi propioa egin du Bizkaian, egun horietarako. Guztira, sektoreko 52.000 langile daude deituta lanuztera.

Iratxe Azkue LABko metaleko ordezkaria piketeetan izan da. Lehen lanuzteen erantzuna «erabatekoa» ari da izaten; «Durangalde ia osoa itxita dago». Oro har, %85ekoa da erantzuna, sindikatuen arabera. Langileak «indarrez eta gogotsu» elkartu dira goizean goizetik, Hamaika Telebistari azaldu dionez. Izan ere, Azkueren hitzetan, jendea «konbentzituta» atera da kalera, eta, hainbat enpresatan, aurreko greba deialdietan baino jende gehiago bildu da. Hala, hainbat enpresaren produkzioa bertan behera geratu da: Tecuni, Arteche, Bombardier, DYF eta Vicinay, esaterako.

Horiek horrela, lehen hiru sindikatuak Durangaldean biltzen hasi dira 12:00etarako, Iurretako kultur etxean, hain zuzen. Dena dela, langileak aldez aurretik kalean dira, 05:00etatik, pikete informatiboetan. Goiza «lasai» igaro da Unai Orbegozo CCOOko industria arduradunaren arabera. «Piketeak baketsuak izan dira, baina egon dira tentsio momentu batzuk Ertzaintzaren presioa dela eta. Bueno, betikoa: Eusko Jaurlaritzak Ertzaintza bidali du greba eskubidea oztopatzen saiatzeko». Orbegozok Hamaika Telebistari egin dizkio adierazpen horiek.

LAB sindikatuak ere salatu du Ertzaintzak izan duen jarrera: «05:00etatik piketeen atzetik ibili da, piketearen lana oztopatzen eta jendea identifikatzen. Are gehiago, jendea identifikatu du kafea hartu bitartean».

ELAk bere aldetik antolatu ditu datozen egunetarako mobilizazioak. Gaur Erandiora deitu dituzte langileak, 11:30ean. Mobilizazioen erantzuna «oso zabala eta oso garrantzitsua» izan da, sindikatuaren arabera. Ohar bidez jakinarazi duenez, protesta «patronalaren jarreraren ondorioa» izan da: «Nahikoak ez diren edukiekin eta sektoreko langileak pobretuz blokeatzen du negoziazioa». Bihar, ordu berean elkartuko da ELA, Basaurin; azaroaren 2an, berriz, Bilbon.p>

Araba eta Nafarroa

Aurrerantz doaz Arabako eta Nafarroako metalgintza sektoreak: denera 60.000 langileri eragingo dieten lan itunak sinatu berri dituzte (25.000ri Araban, 2025 arte; Nafarroan, berriz, 35.000ri, bost urterako). Bien bitartean, ordea, Bizkaiko metalgintzaren negoziazioak ez doaz bide onetik. CCOO, LAB, UGT eta ELA sindikatuak eta FVEM patronala hamasei bider bildu dira, eta momentuz ez da emaitzarik. Negoziazio mahaian dauden sindikatuen iritziz, patronala «ez da gai» sektorearen proposamenei erantzuteko, ez baitu «pertsonen erosahalmena bermatzen».

Mobilizazioak ikusirik, patronalak negoziazioen «estrategia aldatzeko» eskatu die sindikatuei, sektoreak behar duen akordioa lortzeko «bide bakarra» baita. FVEMek baieztatu duenez, «agerikoa da» duen negoziatzeko asmoa, nahiz eta bi alderdiak ez duten gerturatzea lortu.

Azken bileran, FVEMek beste eskaintza bat egin zuen: %6,5eko soldata eguneraketa 2022an (iazko KPIa), %2,5ekoa 2023an, %2koa 2024an, eta %1ekoa 2025ean. Patronalak, halaber, beste aldagai bat erantsi zuen: lau urte horietan KPIa %12 baino gehiago igotzen bada, %2rainoko igoera bat gehituko du 2025ean. Sindikatuek ez zuten hori onartu, ezta patronalak langileen eskakizunak ere. Hamalau puntu aurkeztu zituzten sindikatuek, eta horietatik bi ziren deigarrienak: soldata KPIaren arabera igotzea eta ABLE aldi baterako laneko enpresen erabilera hiru hilabetera mugatzea. Patronalak ez zituen onartu.


Summary: Siemens Gamesak salgai jarri ditu Asteasuko eta Mungiako lantegiak. Osagai batzuk ekoizteari utzi nahi dio enpresak, kostuak murrizteko. Eusko Jaurlaritzak eskatu dio kontuan har ditzala aurrena euskal enpresen eskaintzak.

Siemens Gamesak haize erroten osagai batzuk ekoizteari utziko dio, eta zerbitzu hori beste enpresa batzuen eskuetan utziko du. Hala, Eusko Jaurlaritzako iturriek baieztatu dutenez, orain arte pieza horiek egiten zituzten lantegiak salgai jarriko ditu; tartean, Asteasun (Gipuzkoan) eta Mungian (Bizkaia) dituenak. Gauza bera egingo du Espainian dituen beste sei lantegiekin ere. Asteasuko lantegian 250 beharginek egiten dute lan; Mungiakoan, 70 inguruk.

Hilabeteetan galerak izan ondoren, estrategia erabat aldatu eta enpresa berregituratzeko prozesua abiatu zuen urtearen hasieran Jochen Eickholt Siemens Gamesaren buruak. Prozesu horren harira, irailean jakinarazi zuen munduan 2.900 langile kaleratuko zituela, horietatik 475 Espainiako eta Euskal Herriko lantokietan. Gerora jakin denez, 475 horien artean bulegoetako langileak daude batez ere, Zamudion, Sarrigurenen (Iruñea, Nafarroa) eta Madrilen dituen egoitzetakoak.

Berregituraketa prozesu horren barruan kokatzen da, bada, osagaien ekoizpena ere kanpora ateratzeko erabakia. Enpresak ez du erabakiaren berri eman, baina, dirudienez, osagai horiek merkatuan aurki ditzake jada, eta, beraz, kostuak murriztu nahi ditu ekoizpena etenda. Edonola ere, Siemens Gamesak osagai horiek erosten jarraitzeko konpromisoarekin egingo lirateke salmentak, lantegien etorkizuna bermatu ahal izateko. Dena dela, prozesua azterketa fasean dago oraindik.

Siemens Gamesak ez du adierazpenik egin erabakiaren inguruan, baina Eusko Jaurlaritza jakinaren gainean dago. Are gehiago, Ekonomiaren Garapenerako sailburu Arantxa Tapiak enpresari eskatu dio entzun ditzala aurrena euskal enpresen eskaintzak, beste konpainia bati saldu baino lehen. Jaurlaritzak ez du jakinarazi enpresa horien izenik, baina zehaztu du jada hornitzaile duen enpresaren bat izan litekeela. Eusko Legebiltzarreko osoko bilkuraren atarian egin ditu adierazpenak Tapiak; ez du «kezka» ezkutatu, baina nabarmendu du ez dela «enpresa itxiera bat, salmenta bat baizik». Sailburuak esan du asmo guztien berri eman diela enpresak, eta prozesu guztiaren berri badutela. Aurreko astean bildu ziren enpresako ordezkariak Jaurlaritzarekin, Gasteizen. Euskal enpresekiko «konpromisoa» azaldu zieten enpresako arduradunek bilera hartan. Hiru urteko epea Asteasuko lantegian urriaren hasieran egin zuten zuzendaritzarekin lan hitzarmena berritzeko akordioa, eta orduan jakin zuten langileek enpresaren asmoen berri. Mikel Irastorza langile batzordeko kideak (LAB) BERRIAri azaldu dionez, enpresak hiru urteko epea jarri du salmenta egiteko, eta urrian egindako akordioa jaso beharko luke. «Itunari esker lortu genuen lanpostuak, lan baldintzak eta lan karga bermatzea, eta, beraz, erosleak baldintza horiek errespetatu beharko lituzke, bost urtez gutxienez», esan du Irastorzak. «Lasaitasuna ematen digu horrek».

Erantsi du, hala ere, langileek nahiago dutela eroslea bertakoa izatea, eta hala jakinarazi zioten Eusko Jaurlaritzari ere. «Gamesa diru publikoarekin sortu zen; beraz, Jaurlaritzak ardura dauka honetan guztian. Horregatik eskatu genion presio egiteko, eroslea industria proiektu bat duen euskal enpresa bat izan dadin, eta ez soilik etekinak hartuko dituen kanpoko beste edozein». Ikusteko dago oraindik, ordea, Siemens Gamesak salmenta hori nola egingo duen; hau da, enpresa guztiak batera salduko dituen ala zatika.


Summary: Hamarretik lau pasatxo dira gai euskaraz hitz egiteko Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. Euskararen ezagutza Araban handitu da gehien azken hamarkadan, Eustaten arabera. 46 udalerritan, apaldu egin da euskara dakitenen proportzioa.

Euskaraz zerbait zekitenak biztanleen %62,4 ziren iaz Araba, Bizkai eta Gipuzkoan (1.349.808 lagun), baina «euskaraz ongi ulertu eta hitz egiten dutenak», ia 20 puntu gutxiago: %43,3 (936.812). 2 urtetik gorako herritarren euskararen ezagutza mailari buruzko datuak ezagutarazi ditu Eustat estatistika institutuak, erroldan oinarritutakoak. Azken hamarkadako bilakaera aztertu du, eta agerikoa da euskaraz dakitenen zenbatekoa gora doala, datuek berresten dutenez. Zortzi puntu handitu da 2011tik: %35,2tik %43,3ra. Euskaldunak eta ia euskaldunak bereizi ditu Eustatek, eta bigarren zakuan sartu ditu «ulermen ona edo hala moduzkoa dutenak» eta «zailtasunez hitz egiten dutenak». Horien proportzioa 6,5 puntu jaitsi da.

Azpikategoriak ere badira bakoitzaren barruan. Euskaldunen artean, 798.564 euskaldun alfabetatutak dira, eta 138.248 erdizka alfabetatuak edo alfabetatu gabeak. Ia-euskalduntzat hartutakoen artean ere badira desberdintasunak. Alfabetatutakoak 302.487 dira, alfabetatu gabeak 85.168, eta «pasiboak» 78.975. Lehen hizkuntza zein duten, hori ere jasota dago datuetan. %69,9k gaztelania dute lehen hizkuntza, eta %17,8k euskara. Biak batera jaso dituztenak %7,01 dira.

Herrialdeen araberako banaketari dagokionez, Gipuzkoan da handiena euskaldunen proportzioa (%57,5), Bizkaian ondoren (%37,9), eta Araban azkenik (%31). Hala ere, azken hori da gehien euskaldundu den herrialdea. Han 7,1 puntu handitu da euskaldunen proportzioa, Bizkaian (6,7 puntu) baino zertxobait gehiago, eta Gipuzkoan (4,3 puntu) baino nabarmen gehiago. Enkarterri da euskaldun kopurua gehien hazi den eskualdea (8,8 puntu), Bilbo Handiaren (7,6 puntu), Aiaraldearen (7,5 puntu) –Eustatek Arabako Kantaurialdea deitzen dio– eta Arabako Lautadaren (7,3 puntu) aurretik.

Euskaldunen kontzentraziorik handiena duen herrialdea Gipuzkoa da, baina, horrez gain, han daude herririk euskaldunenak ere. Hala ere, eta azken urteotan arnasguneen inguruan egindako ikerketen emaitzak berretsita, ezagutzaren igoerarik handiena ez da herri horietan izan. Herri koxkorretan eta hirietan izandako gorakada nabarmendu du Eustatek. Bost puntutik gorakoa izan da Zumarragan, Donostian, Pasaian eta Errenterian, adibidez.

Bizkaian, 26 udalerrik gainditzen dute euskaldunen %80ren atalasea. Han, 21 udalerritan egin du behera euskaldunen portzentajeak. Hazkunde handiena izan dutenen artean daude Enkarterrikoak.

Herrietako bilakaera ikustea lagungarria da ezagutzaren gorabeheren atzean dauden arrazoiak ulertzeko. Eustatek ez ditu herri guztietako bilakaeraren datuak eman, baina, 2016ko emaitzekin erkatuta, ikus daiteke euskaldun dentsitate handiko herri batzuetan moteldu edo jaitsi egin dela ezagutza. Denera, 46 herritan egin du behera euskaldunen proportzioak; hirutan ez da aldaketarik izan; eta gainerako 202 herrietan gora egin du. Eskualdeei erreparatuta, bakarrean egin du behera, gutxi bada ere: Eustatek Markina-Ondarroa deiturikoan. Adierazgarria da, kaleko erabileraren neurketaren arabera Lea-Artibai baita kalean euskara gehien entzuten den eskualdea.

Bilbon igoerarik handiena

Hiru hiriburuetan egin du gora euskaldunen proportzioak, baina gehien, Bilbon. 7,66 puntu igo da han, eta, gaur egun, 103.631 euskaldun bizi dira han, hiru hiriburuetako kopuru osoaren ia heren bat. Gasteizen heren bat inguru dira euskaldunak Eustaten arabera (72.778 lagun), eta 7,4 puntu igo da horien proportzioa. Donostian, berriz, 6,1 puntu hazi da, eta biztanleen erdiak baino gutxixeago dira euskaldunak (%46,7): 83.866 lagun.

Adinaren eta sexuaren arabera ere xehatu ditu datuak Eustatek, eta horiek berretsi egin dute azkenaldiko beste ikerketek euskararen ezagutzari eta erabilerari buruz esandakoa. Batetik, adinean behera egin ahala euskaldunen kopurua handiagoa dela. 15-19 adin tartean, esaterako, %87koa da euskaldunen proportzioa; 40-44 tartean, %38koa; eta 70-74 tartean, %22koa. Ikerketak erakusten du, bestetik, emakumeek ezagutza handiagoa dutela, baina aldea, argazki orokorrari erreparatuta behintzat, ez da handia, Eustaten arabera: emakumeen %43,4 dira euskaldunak, eta gizonezkoen %43,2.

Bestalde, erabilera datu orokorrak eratortzen ez badira ere, etxean zer hizkuntza darabilten jasota dago. Ezagutzaren eta erabileraren arteko aldea nabarmena da horretan: %13k jarduten dute euskaraz, eta %71,5ek gaztelaniaz. Ia %12k bi hizkuntzak tartekatzen dituzte.

Euskara zenbat herritarren lehen hizkuntza den ere argitzen dute Eustaten datuek. %17,8rentzat soilik da lehen hizkuntza euskara. %69,9k gaztelania du lehen hizkuntza, eta %7k biak. Euskalduntzat jotakoen hizkuntza gaitasunetan aldaketak gertatzen ari direla iradoki lezakete datuek; hots, geroz eta gehiago direla euskaraz dakitenak, nahiz eta gazteleraz errazago moldatu. Eta, halaber, lotuta egon liteke hizkuntzaren transmisioarekin, eta horretan familiak pisua galtzearekin, eskolaren mesedetan.


Summary: Langabeziak beherantz jarraitu du Hego Euskal Herrian. Bigarren hiruhilekoan baino 2.200 langabe gutxiago egon dira hirugarren hiruhilekoan Hego Euskal Herrian. Langabezia tasak %8,8tik %8,5ra egin du behera.

Beheranzko joerarekin jarraitzen dute langabezia datuek Hego Euskal Herrian, gutxinaka bada ere. INE Espainiako Estatika Institutuaren datuen arabera, 2021. urtearen amaieratik 2022aren hasierara igoera itxiki bat egon bazen ere, 2022ko bigarren eta hirugarren hiruhilekoetan behera egin du langabezia tasak. Urte hasieran, %9,1 zen datua; apiriletik ekainera, %8,8; eta uztailetik irailera, %8,5. 115.600 langabe daude Hego Euskal Herrian, 2.200 gutxiago. Pertsona aktiboen eta landunen kopuruek ere gora egin dute, 22.900 gora lehen kasuan, eta 24.900 gora bigarrenean.

Sexuka, emakumezkoen langabezia tasa gizonezkoena baino handiagoa da oraindik ere. Irailaren amaieran 58.000 emakume langabe zenbatu zituzten —%8,9ko tasa—, eta 57.600 gizon langabe —%8ko langabezia tasa—.

Lan sektoreari begiratuz gero, zerbitzuetan lan egiten dutenak dira gehienak. Landunen %71,1k jarduten dute zerbitzuetan, eta %21,8k industrian. Eraikuntzako langileak landunen %5,6 dira, eta %1,5, berriz, lehen sektorekoak.

Hala ere, herrialdeka ez da parekoa izan langabeziaren beherakada bigarren hiruhilekotik hirugarrenera. Izan ere, Araban eta Gipuzkoan behera egin du, baina Bizkaian eta Nafarroan gora egin du langabeziak. Araban %9,4tik %8,6ra jaitsi da, eta Gipuzkoan, berriz, %7,6tik %6ra, 0,8 eta 1,6 puntuko jaitsierak. Bizkaian 0,3 puntu igo da langabeen ehunekoa, %9,3tik %9,6ra, eta Nafarroan, berriz, portzentaje horrek %8,8tik %9ra egin du gora, 0,2 puntu.

Urte artean, 137.400 langabe zeuden 2021eko iraileko neurketan, aurten baino 21.800 gutxiago. Tasa %10,1 zen orduan, aurten baino 1,6 puntu gutxiago. 7.100 pertsona gehiago daude aktibo, eta landunak, berriz, 28.800 gehiago dira orain.

Pandemia aurreko datuen pare

COVID-19aren pandemiak kaleratze masiboak eta jarduera ekonomikoaren beherakada ekarri zituen, eta langabezia tasak gora egin zuen etengabe urte oso batez. 2020ko lehen hiruhilekoaren amaieran etorri zen itxialdia, eta martxoaren amaieran %8,7 zen langabezia tasa. 2019aren bigarren erdian tasa igo ostean, 0,4 puntu egin zuen behera 2020aren hasieran. Ondoren, apiriletik ekainera, 0,6 puntu egin zuen gora langabeen ehunekoak, %9,3ra igoz, eta hurrengo hiruhilekoan ia puntu bat handitu zen, %10,2raino. 2020ko azken hiruhilekoan %10,3ra igo zen, 0,1 puntu gehiago soilik, baina 2021. urtearen hasieran berriro egin zuen gora nabarmen, %11,1ra. Hortik aurrera, beheranzko joera hartu zuen berriro langabezia tasak, gorabeherekin betiere.

Hala, lan merkatua suspertu egin da pandemiak eragindako ezinegonetik, eta itxialdiaren aurreko datuak hobetu ditu langabezia tasak, %8,7 baitzen 2020 hasieran, eta %8,5 orain.


Summary: Merezi izan zuen, izan du eta izango du. Aurrera!.

Gure herrian, gurea dugun eta gure izena daraman kirolean hau gertatzea lotsagarria eta penagarria dela deritzogu. Horrela zioen Durangon urriaren 12an eta Biarritzen urriaren 23an Euskal pilota selekzioa kolektiboak antolatutako agerraldietan irakurritako idatziaren pasarte batek. Biarritzen jokatzen ari den Munduko euskal pilota txapelketaz ari natzaizue.

Euskal pilota selekzioaren aldeko aldarrikapenak urte asko daramatza gure artean. Kronologia labur eta azkar bat eginez, aipatu 1990ean, Euskadiko pilota federazioak bultzatuta eta Nazioarteko Federazioak onartuta, Munduko euskal pilota txapelketa Kuban jokatu zenean euskal selekzioa gonbidatu gisa bertan egon zela, eta hasierako desfilean eta ondoren erakustaldi modura antolatu ziren lehiaketetan parte hartu zuela. Ekimen hura ofizialtasunaren aldeko abiapuntua garrantzitsua izan zen, guretzat behintzat.

Ordutik, hogeita hamabi urte pasa dira eta berdin jarraitzen dugu, alegia, ofizialtasunik gabe. Eta hau diot, asteartean Madrilgo Kirol Batzordean hitzartutakoa alde batera utzi gabe, txikia eta korapilatsua izan arren, pertsonalki aurrerapauso gisa hartzen dudalako eta, etorkizunari begira, urrats garrantzitsua ere bihur daitekeelako. Baina zoritxarrez, oraingoz, Euskal Herriko selekzioaren ofizialtasuna, nazioartean zein etxean, tamalez urrun ikusten ditut. Errealitatea baino ez da.

Munduko euskal pilota txapelketak lau urtean behin jokatzen dira eta ondorioz, 1994an jokatu ziren hurrengoak eta Biarritzen antolatu ziren aurtengoak bezala. Baina zoritxarrez, euskal selekzioak ez zuen inongo aukerarik izan Kubako esperientzia errepikatzeko eta itxaropenarekin jarraitzeko, Nazioarteko euskal pilota federazioak Euskadiko pilota federazioa ez zuelako bertara gonbidatu. Kuban bai eta Euskal Herrian ez, zergatik ote galdetzen genuen orduan. Ulertezina, gure herrian, gurea dugun eta gure izena daraman kirolean hau gertatzea. Eta horrek, gure haserrea sortzearekin batera, ofizialtasunaren aldeko irrintzia kaleratzera bultzatu gintuen. Eta horretarako kirola eta kulturako jende ezagunekin, Kultur Gizakera izena zeraman plataforma irekia sortu zen. Egia esan ez zuen gehiegi iraun eta aldarrikapenak indarra eta ezagutza hartu zezan, ESAIT (euskal selekzioaren aldeko iritzi taldea) sortzea erabaki genuen.

1998an, berriz, Mexikon jokatu zen Munduko euskal pilota txapelketa. Eta horren harira, Donostian, Anoetan, ESAITek bultzatutako agerraldian, euskal pilotari batzuk Espainiako eta Frantziako selekzioari uko egiten ziotela adierazi zuten. Anoetako adierazpena izenarekin bataiatu genuen eta idatzian, besteak beste, Euskal Herriak, nazio den heinean, duen eskubide kolektiboa eta euskal pilotariak beraiek sentitzen duten koloreekin eta ereserkiaren doinupean lehiatzeko duten eskubide indibiduala aldarrikatzen zen. Orain Durangon eta Miarritzen egindako agerraldietan aldarrikatu dugun modura.

Ondorengo urteetan ere Euskadiko pilota Federazioaren aldetik saiakerak egon dira euskal pilota selekzioaren ofizialtasuna nazioartean lortzeko. Eta zorionez, lortu ere bai kide izatea joko zuzeneko modalitateak kudeatzen dituen Nazioarteko pilota Konfederazioan ( CIJB).

Baina gurean ezagunak ditugun modalitate indartsu horietan eta Nazioarteko euskal pilota federazioak kudeatzen dituenetan, ( esku-pilotan, zesta-puntan, palan… trinketan zein ezkerparetan) oraindik ez da ofizialtasun hori lortu eta, ondorioz, aldarrikatzen jarraitu behar dugu, orain Durangon eta Biarritzen egin dugun modura.

Espainiarekin edo Frantziako selekzioarekin aritzeko euskal pilotari batzuek egindako ukoa baloratu eta txalotzekoa bada ere, ez da nahikoa izan nazioarteko txapelketetan ofizialetan euskal selekzio gisa aritzeko. Ikusi baino ez da egin behar zer egoeratan gauden, ofizialtasunik gabe eta burumakur, etsipenetik gertu. Bitartean, guk hemen diru publikoarekin interes gutxiko Espainia eta Frantziako txapelketak jokatzen, antolatzen eta babesten jarraitzen dugu eta, modu batera edo bestera, egungo egoera makur hori «normalizatzen». Horrela doakigu!

Baina ezin dugu etsi eta egungo egoera lotsagarri honi, ahal dugun neurrian, aurre egin behar diogu eskura ditugun baliabide guztiak erabiliz, aldarrikapena barne. Bestela, kirola erabiliaz, gure bi etsai potente horiek, Espainiak eta Frantziak, lortuko dute egoera guztiz «normalizatu» batean bilakatzea eta gu hor eroso sentitzea. Eta hori da zoritxarrez gertatzen ari dena.

Horregatik inoiz baino garrantzitsuagoa da herri, nazio bezala dagokigun eskubide kolektibo eta indibidualen defentsa egitea. Euskal Herria betidanik dago murgilduta borroka horretan eta ez dugu zalantzarik horretan jarraitu behar duela, dugula.

Zentzu horretan, uste dut merezi izan zuela 1990ean Kuban abiatu genuen horrek, merezi izan duela orain artekoak, azken bi agerraldiak barne eta mereziko duela datozen urteetan aldarrikatzen jarraitzeak. Konbentzituta nagoelako bide horretatik bakarrik lor daitekeela egun euskal herritar gehienen ametsa errealitate bihurtzea.

Inposaketarik EZ, OFIZIALTASUNA!

Gora Euskal Herriko selekzioak!

*Martxelo Toledo Garmendia Euskal pilota selekzioa kolektiboko kidea eta ESAITeko kide ohia da.


Summary: IAk mobilizazioak egin ditu gaur Hego Euskal Herriko hiriburuetan. Doako eta kalitatezko hezkuntza unibertsala defendatzeko egin dituzte mobilizazioak, EAEko Hezkuntza Legeak segregazioan sakontzen duelako.

Ikasle Abertzaleek Hezkuntzan ofentsiba kapitalista gelditu lelopean antolatu dituzte gaur goizean Hego Euskal Herriko lau hiriburuetan egin diren mobilizazioak. Aste honetan mobilizaziorako prestatzen egon direla iragarri du antolakundeak bere sare sozialen bidez. Hala, gaur goizetik, Iruñerriko zenbait ikastetxetan pankartak jarri eta elkarretaratzeak egin dituzte.

Mobilizazioak 11:30ean hasi dira Gasteiz eta Donostian; Bilbo eta Iruñean, berriz, ordu erdi beranduago. Bilboko Plaza Eliptikoan egin dute bat Errekaldeko eta Deustuko blokeko ikasleek, eta Hezkuntzan ofentsiba kapitalista gelditu lelopean abiatu dute manifestazioa. Unamuno ikastetxearen paretik pasatu dira ikasleak; aurrekoan salatu zuten grebarako eskubidea urratu zietela. Manifestazioa amaitu ondoren, adierazpenak egin dituzte, hezkuntza «doakoa eta kalitatezkoa» nahi dutela aldarrikatuz: «Hezkuntzaren norabidea eliteen eskuetan dago, proletarioak hezkuntza sistematik kanporatzeraino. Antolatzeko garaia da».

Doako hezkuntza defendatzeko

EAEko Hezkuntza Legearen eta erreformen kontra eta langile klasearen interesen alde antolatzeko deia egin zuten ikasleek mobilizazioak antolatzerakoan, doako eta kalitatezko hezkuntza unibertsala defendatzeko. Izan ere, haien arabera, «modu inposatzaile batean egindako prozesu baten emaitza» da legea.

Adierazi zuten Hezkuntza Legeak segregazioan sakontzen duela. «Langile klaseko ikasleak baztertu eta hezkuntza elitizatzeari egiten dio erreferentzia», gehitu zuten. Azpimarratu zuten EAE dela Espainiako segregazio tasarik handiena duen eremua, legea «norabide horretan sakontzeko asmoz» datorrela, eta «ikastetxe pribatu eta kontzertatuei ateak irekitzen» dizkiela. Hortaz, diotenez, beharrezkoa da «doako eta kalitatezko hezkuntza unibertsalaren eraikuntzan aurrerapausoak egitea».


Summary: Eusko Jaurlaritzak ITP Aeroren akzioen %6 erosi ditu. Finkatuz funtsari esker egin du erosketa, baina ez du esan zenbat ordaindu duen. Ordezkari bat izango du administrazio kontseiluan.

Eusko Jaurlaritza ITP Aeroren akziodun bilakatu da, Bain Capital egungo jabearekin akordioa eginda. Akzioen %6 bereganatu ditu Finkatuz funtsari esker, zeina Finantzen Euskal Kontseiluak kudeatzen duen. Ohar bidez jakinarazi duenez, helburua da aeronautika konpainia horren «industria eta enpresa proiektua bermatzea eta babestea». Dena dela, ez du esan zenbat ordaindu duen akzioen horiengatik.

Jaurlaritzak baieztatu du partaidetza horri esker ordezkari bat izango duela administrazio kontseiluan, aurrez behin eta birritan eskatu duen bezala, eta eskubidea izango du erabaki batzuetan eragiteko: besteak beste, enpresaren erroei eutsi ahal izateko. Horrekin batera, «industria proiektu bat sustatu» nahi du gobernuak, eta «kalitatezko» enplegua sortzen lagundu. Enpresak martxan duen hazkunde plan «anbiziotsua» ere babestu nahi du Jaurlaritzak, horrek erraztu egingo duelakoan inguruko enpresa txiki eta ertainekin izan dezakeen elkarlana.

Jakina zen lehendik ere Jaurlaritzak ITP Aeron sartu nahi zuela. Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapeneko sailburuak iazko irailean azaldu zuenez, akordio baten aurrekoa egin zuten funtsarekin, eta 2022ko ekainera arteko epea hitzartu zuten hura behin betiko akordio egiteko.

Ez zen eman kopuru ofizialen berri, baina Jaurlaritza prest zegoen 60 milioi euroko inbertsioa egiteko, akzioen %3-4 bereganatuta. Beraz, baliteke Bain Capitali 90 milioi euro inguru ordaindu izana orain. AEBetako funtsarena da ITP Aero egun, hark erosi zion hegazkin turbinen enpresa Rolls Royceri 1.700 milioi euroren truke. 1.600 milioi euro ordaindu zizkion funtsak, eta beste ehun milioi ITPren kutxatik jaso zituen.

CAF aurrekari Ez da Eusko Jaurlaritzak euskal enpresa baten partaidetza eskuratzen duen lehen aldia. Aurrez, Kaikuren %7 bereganatu zuen Finkatuz funtsaren bidez, eta, irailean, CAF konpainian zuen jabetza publikoa %1,76tik %3ra handitzea erabaki zuen. Izan ere, funtsa «euskal enpresa handien errotzea sustatzeko eta indartzeko» diseinatu zuen Gasteizko gobernuak. 160 milioi euroko kapital sozialarekin abiarazi zuten, baina Jaurlaritzaren borondatea da 300 milioi euroraino handituz joatea, eta, joan den urtearen hondarrean, 260 milioira iritsi zen. Hain zuzen, beste 60 milioi jarriko ditu datorren urteko aurrekontuen bidez.

Dena den, ez da ahaztu behar Finkatuz funtsa erabili gabe ere eskuratu duela partaidetza Jaurlaritzak Euskal Herriko enpresa handietan. Urtarrilean iragarri zuen Ulma taldean sartu zela, Finantzen Euskal Kontseiluaren bitartez. Mondragon taldeko kooperatiba talderik handienetako bat da Ulma, eta haren inbertsioen ataleko kooperatiban jarri zuen kapitala Jaurlaritzak.


Summary: Karbono dioxido isuriek goia joko dute 2025ean. Erregai fosilen erabilera gailurrera helduko da, Ukrainako gerrak bultzatutako energia politikari eutsiz gero, IEAren arabera.

Mundua «une historiko» batean dago, IEA Nazioarteko Energia Agentziaren arabera. Erregai fosilen erabilerak sortzen dituzten karbono dioxido isuriek goia joko dute 2025ean, eta petrolioaren, gasaren eta ikatzaren erabilera gailurrera helduko da 2030ean, IEAk gaur argitaratu duen txostenaren arabera. «Industria iraultzatik lehen aldiz ikusiko dugu erregai fosilen gailurra. Azken hiruzpalau hamarkadetan, energia iturrien %80 erregai fosilak ziren, eta 2030 inguruan %70 azpikoa izango da, gaur egungo energia politika mantentzen baldin bada», adierazi du Fatih Birol IEAko zuzendari exekutiboak. Txostenak ondorioztatu du 2050erako %60koa izan daitekeela erregai fosilen erabilera, egungo energia politikak indarrean jarraitzen badu.

Ukrainako gerrak sortu du horretarako abagunea. Izan ere, Errusiak ekoizten duen gasaren prezioen igoerak eta horrek eragin duen inflazio orokortuak «energia garbiak» erabiltzera «behartu» ditu munduko herrialde gehienak, Birolek azaldu duenez. Energia «garbiak» karbono dioxido isuri murritzak dituztenak dira; energia berriztagarriak eta energia nuklearra, alegia. IEAren txostenak nabarmendu du trantsizio energetikoaren «mugarri historiko batean» dagoela mundua, «epe ertainean» elektrizitatea lortzeko iturri nagusiak energia «garbiak» izango baitira.

«IEAk sinisten du segurtasun energetikoa lortzea eta klima larrialdiari aurre egitea bateragarriak direla. Energia garbien teknologiak areagotu behar dira horretarako: mundu seguruago bat izateko», esan du Birolek.

«Industria aro berria»

IEAko zuzendari exekutiboak esan du hiru arrazoik bultzatuta egin dutela munduko herrialde gehienek karbono dioxido gutxi isurtzen duten energia iturrien alde: «Energia seguruagoa delako, klimaren inguruko erantzukizuna dutelako, eta gobernu askok parte hartu nahi dutelako datorren industria aro berrian, zeina energia garbien industrian oinarrituko baita». Ukrainako gerrak bultzatu du trantsizio energetikoa, IEAren txostenaren arabera. «1,3 trilioi dolar inbertitzen dituzte orain munduan energia garbietan. Oraingo energia politikari eutsiz gero, 2030ean inbertsioa 2 trilioi dolarrekoa izango da», ondorioztatu du Birolek. Hala ere, nabarmendu du inbertsioak hori halako bi izan beharko lukeela 2050ean karbono dioxidorik ez isurtzeko: 4 trilioi dolarrekoa. «Hori lor dezake energiaren sektoreak», gehitu du.

IEAko ikertzaileek ondorioztatu dutenez, egungo energia politikei eutsiz gero, 37 gigatona karbono dioxido isuriko ditu munduak 2025ean, eta orduan murrizten hasiko da, 2050ean 32 gigatona isurtzen hasi arte. Horrek eragingo luke munduko tenperatura 2,5 gradu igotzea.

2021ean Glasgown (Eskozia) egindako COP26 Nazio Batuen Erakundearen klima larrialdiari buruzko goi bileran ehun herrialde inguruk adostu zuten beren helburua izango zela munduko tenperatura gehienez 1,5 gradu igotzea 2050erako. Hori lortzeko, 23 gigatona karbono dioxido isuri beharko lirateke 2030ean, eta karbono neutraltasuna lortu beharko litzateke 2050ean, txostenaren arabera.

Energia berriztagarrien eta nuklearraren erabilera handitzeak ez du esan nahi erregai fosilen erabilera desagertuko denik, Birolek azaldu duenez. Gasaren, petrolioaren eta ikatzaren erabilera murriztu egingo da, ordea, txostenak aurreikusi duenez. «Motel» murriztuko da erabilera: egunean milioi bat barril gutxiago erabiliko dituzte munduan, 2050era arte. Ikatzaren erabilera murriztu egingo da datozen urteetan, eta gas naturalaren salmentek goia joko dute hamarkada honen amaieran, IEAko zuzendari exekutiboaren esanetan: «Gasaren urrezko aroaren amaierara gerturatzen ari gara. Eskaria murrizten ari da».

Petrolioaren sektorea «egonkortu» egingo da 2035 inguruan, eta salmentak murriztu egingo dira gero, txostenaren arabera. Auto elektrikoen salmentaren hazkunde posible baten ondorioa izango da hori, IEAren ustez.

Gainera, munduko hainbat herrialdetan karbono dioxido gutxi isurtzen duten energia iturrien aldeko apustua egiten ari dira: esaterako, AEB Ameriketako Estatu Batuetan, EB Europako Batasunean eta Japonian. IEAren txostenak ere garrantzia eman die Indian eta Txinan «energia garbien alde» ematen ari diren pausoei, baita Hego Korearen energia politikari ere: energia nuklearra eta berriztagarriak indartzen ari dira, txostenak azpimarratu duenez.

Errusiak, berriz, energiaren sektorean duen lidergoa «laster» galduko duela ohartarazi du Birolek: «Otsailaren 24ra arte Errusia zen munduan erregai fosil gehien esportatzen zituen herrialdea, baina Errusiak galdu egin du bere merkatu garrantzitsuena: Europa. Errusiak ekoizten duen gas naturalaren %75 eta petrolioaren %55 Europak inportatzen du. Oso zaila izango da Errusiarentzat Europa ordezkatuko duen bezerorik aurkitzea».

Are, Birolek adierazi du Errusiaren petrolio eta gas ekoizpena eta esportazioak murriztu egingo direla «datozen zortzi urteetan», eta gehitu du horrek ia bilioi bat euroko galera eragingo diola Errusiari 2030erako. «Nazioarteko energia gaietan asko gutxituko da, beraz, Errusiaren rola», IEAko zuzendari exekutiboaren ustez.


Summary: Mendia izango da 2023ko Frantziako Tourraren gakoa. Euskal Herrian abiatuko da datorren urteko Frantziako Tourra, eta hiru etapa jokatuko dira hemen. Erlojupeko bakarra izango du ibilbideak, eta, 35 urteren ostean, Puy de Domera itzuliko da.

Euskal Herriko txirrindularitza zaleek bertatik bertara biziko dute datorren urteko Frantziako Tourra. Bilbotik abiatuko da, eta, hiru egunez, Euskal Herriko errepideetan barrena arituko dira txirrindulariak. Erlojupeko saio bakarra izango du ibilbideak, eta Frantziako mendaterik gogorrenak igo beharko dituzte. Gaur eguerdian egin dute 2023ko Tourraren aurkezpen ofiziala, Parisen, eta han izan dira, besteak beste, Iñigo Urkullu lehendakaria, Eneko Goia Donostiako alkatea, Juan Mari Aburto Bilboko alkatea eta Gorka Urtaran Gasteizko alkatea. Urkulluk hitza hartu du, eta adierazi du aspaldiko ametsa «egia» bilakatu dela. Lehendakariaren hitzetan, helburua da munduari erakustea «Euskadi zer den, eta zer izan nahi duen».

Taldeen aurkezpena ekainaren 29an egingo da, Bilbon, eta lehenengo etapa San Mamesetik abiatuko da, uztailaren 1ean. Bilbon bertan izango du helmuga, eta, aurretik, erasoa jotzeko toki aproposak izango dituzte Morgan, Gangurenen eta Pike bidean. Bigarren etapa Gasteiztik abiatuko da, eta Donostian izango du amaiera. Lau mendate igo beharko dituzte txirrindulariek, baina Jaizkibel izango da mendate erabakigarria, helmugatik hogei kilometrora. Hirugarren etapa izango da Frantziako Tourrak Euskal Herrian egingo duen azkena. Zornotzatik abiatuko da, eta Baionan izango du helmuga. Esprinterrek lehen aukera izango dute garaipenaren lehian aritzeko.

Ikusi gehiago: Raisa Alava ilustratzaile arabarrak egin du 2023ko Tourraren kartela

Euskal Herria atzean utzi, eta Pirinioetarako bidea hartuko du tropelak aurreneko astean bertan. Bosgarren etapan izango da mendiko lehen etapa, Soudet eta Marie Blanque igoko baitituzte. Baina seigarren etapa izango da aurreneko asteko egun handia. Aspinetik eta Tourmaletetik igaroko da tropela, Cauteretseko azken igoerara iritsi aurretik. Egun aproposa izango da maillot horia helburu dutenen artean aldeak ikusteko.

Zaleek bederatzigarren etapara arte itxaron beharko dute mendiko beste etapa bat ikusteko. Lehen atseden egunaren aurretik, eskalatzaileek garaipena lortzeko egun aproposa izango dute. 35 urteren ostean itzuliko da Frantziako Tourra Puy de Domera, eta etapa han amaituko da.

Bigarren astea gogorra izango da txirrindularientzat: Frantziako Tourra Alpeetara iritsiko da. Ziklistek askotariko etapei aurre egin beharko diete, eta mendiko etapa gogor batekin amaituko dute astea. Morzinen abiatuko da hamalaugarren etapa, eta Saint-Gervais Mont-Blancen amaitu. Txirrindulariek hainbat mendate igaro beharko dituzte, baina Le Bettexeko igoeran aukera izango da taldeburuen arteko lehia estua ikusteko. Azken mendate horretan, %17ko pendiza duten aldapetan sufrituko dute gehien txirrindulariek.

Hirugarren asteari ekin aurretik azken atseden eguna izango dute txirrindulariek. Erlojupeko batekin itzuliko dira lehiara azken astean. 22 kilometro izango ditu datorren urteko Tourreko erlojupeko bakarrak, eta mendian ondo aritzen diren txirrindularientzat aproposa da saioa. Aukera polita izango da Tadej Pogacarren eta Jonas Vingegaarden arteko lehia bizia ikusteko.

Lasterketaren azken txanpan murgilduta, hamazazpigarren etapa izango da hirugarren asteko gogorrena. La Loze mendate mitikoa igo beharko dute txirrindulariek (28,4 kilometro luze eta %6ko pendiza). Azken maldek %24ko pendizak dituzte, eta gailurretik sei kilometro eskasera egongo da Courcheveleko helmuga.

Etapa motz baina gogor batean jakingo da nor izango den 2023ko Frantziako Tourreko garaile birtuala. Marksteinen amaituko da etapa, baina aurretik Alsazia, Moinats, Grosse Pierre, Schluchtik, Petit Ballon eta Platzerwasel igo beharko dituzte txirrindulariek.

Tourmaletek egingo ditu epaile lanak

Emakumeen Tourra hilaren 22an hasiko da, gizonezkoen lasterketa azken astean murgilduta dagoen bitartean, eta gizonekin inoiz gertatu ez dena gertatuko da: Tourra ez da pasatuko Paristik. Cleremont Ferranden abiatuko da lehenengo etapa, eta han izango du helmuga ere. Esprinterrek aukera bat baino gehiago izango dute garaipena lortzeko, baina, Pirinioetan, taldeburuen txanda izango da.

Asteburuan erabakiko da Tourra, azken bi etapetan. Zazpigarren etapa irabaztea izango da maillot horia helburu dutenen nahia. Tourmalet handian amaituko da, eta munduko eskalatzailerik onenak bakarrik izango dira han gailentzeko hautagaiak. Hala ere, ezin izango dituzte indar guztiak xahutu, hurrengo egunean jokatuko baita azken etapa: 22 kilometroko erlojupekoa, Pauen. Han jakingo da nor izango den txapeldun handia.


Summary: Bilbon eta Gernikan jokatuko da 2030eko Munduko Txapelketa. Lorea Bilbao Bizkaiko Aldundiko Kultur, Euskara eta Kirol diputatuak aurkeztu du hautagaitza Nazioarteko Euskal Pilota Federazioaren batzarrean, eta haren babesa jaso du.

Hogei urte itxaron behar izan da Munduko Euskal Pilota Txapelketa berriro Euskal Herrian joka dadin. Miarritzek hartu dio lekukoa 2002an Iruñean egindako ekitaldiari. Ez da horrenbeste itxaron behar izango Euskal Herrian beste Munduko Txapelketa bat joka dadin. Izan ere, Nazioarteko Euskal Pilota Federazioak gaur jakinarazi du 2030eko Munduko Txapelketa Bilbon eta Gernika-Lumon (Bizkaia) jokatuko dela. Lehen aldia litzateke Bizkaian, eta hamargarrena Euskal Herrian.

Nazioarteko Euskal Pilota Federazioak batzarra egin du gaur goizean Kanbon (Lapurdi), Arnaga jauregian. Batzar horretan baieztatu dute Argentinan jokatuko dela hurrengo Munduko Txapelketa, 2026an, San Luisen. Aspalditik zen jakina hori. Ez, ordea, Bizkaiko Aldundiak hautagaitza aurkeztuko zuela 2030eko ekitaldia antolatzeko. Lorea Bilbao Bizkaiko Aldundiko Kultur, Euskara eta Kirol diputatuak aurkeztu du proiektua, eta Nazioarteko Euskal Pilota Federazioaren babesa jaso du.

«2026ko ekitaldia antolatuko du Argentinak, eta, beste norbait tartean sartu aurretik, guk aurkeztu nahi izan dugu gure hautagaitza. Itxaropentsu gaude. Nekez egon daiteke hautagaitza hobeagorik», esan dio bertan zegoen BERRIAko kazetariari. Itxaropentsu zegoen, baina baita zuhur ere. «Ez dakigu selekzioaren inguruko azken berriek mesede edo kalte egingo diguten», aitortu du. Zalantzak zalantza, Nazioarteko Euskal Pilota Federazioaren babesa jaso dute.


EBZk %2ra igo ditu interes tasak

Summary: EBZk %2ra igo ditu interes tasak. Inflazioa apaldu nahian, diruaren prezioa garestitu eta garestitu ari da Europako Banku Zentrala. Gainera, esan du igoera gehiago etorriko direla; horrek kredituak eta hipoteka maileguak zurruntzea eragingo du.

Ustekabekorik ez du eman Europako Banku Zentralak gaur, eta inflazio handia makurrarazteko dirua garestitzen jarraitzea erabaki du, nahiz eta jakin diru politika zurrunagoek atzeraldia bultza dezaketela eurogunean, zeina energia krisian baitago.

EBZk 0,75 puntu igo ditu interes tasak, %2raino. 2009. urteaz geroztik, ez ziren iritsiak %2ra.

Ez da erabaki erraza izan. EBZk eurogunearen %9,9ko inflazioa dauka, batetik, bankuak epe ertainerako ezarrita daukan %2ko inflazioa halako bost. Eta tasa «handiegiek» ekonomiari kalte egiten diotela dioten agintari politikoak dauzka bestetik, hala nola Giorgia Meloni Italiako lehen ministroa eta Emmanuel Macron bera, Frantziako presidentea.

Edonola ere, banku zentralak interes tasak igotzen jarraitzea hobetsi du –hirugarren igoera du gaurkoa–, eta oraindik igoera gehiago etorriko direla ere iragarri du bere oharrean. Analistek jada ziurtzat jotzen dute EBZk %2,5era igoko dituela tasak abenduan.

«Inflazioa oso altu dago oraindik ere, eta luzaroan jarraituko du [%2ko] helburuaren gainetik», azaldu du Christine Lagarde EBZko lehendakariak. Ekonomiaren bilakaeraren inguruan ere ezkor agertu da. «Hirugarren hiruhilekoan, eurogunearen jarduera ekonomikoa modu esanguratsuan geldotu da; urte honen bukaeran eta hurrengoaren hasieran, are gehiago ahulduko da, eta handitu egingo da atzeraldiaren arriskua». EBZko buruak uste du balitekeela langabezia igotzea.

Edonola ere, haren ustez «ez gaude agertokirik okerrenean», eta azpimarratu du lehengaien prezioak merkatu egin direla.

Panorama horrekin, eta aldi berean inflazioa ez areagotzeko, Lagarderen ustez, euroguneko gobernuen laguntzek «mugatuak eta behin-behinekoak» izan behar dute energia krisiari aurre egiteko, «herritar kalteberenei zuzenduak».

Bitartean, Europako Banku Zentralak «bileraz bilera» erabakiko du bere diru politika. Hitz horiek irakurrita, analistek ulertu dute interes tasak agian ez direla hainbeste igoko, batez ere hurrengo urtearen hasieran.

Likidezia

Beste bi aldaketa handi ere erabaki ditu EBZk gaur Frankfurten. Gordailuen tasan ere beste 0,75 puntuko igoera egin du, tasa %1,5era igoz. Azken urteetan, negatiboan egon izan da tasa hori, bankuek ez zezaten bilatu etekinik sobran zuten dirua EBZren gordailuetan edukitzeagatik, eta maileguak emateko erabil zezaten. Orain, kontrakoa nahi du EBZk. Irailean, gordailuen tasa %0,75era igo zuen banku zentralak, eta, beraz, jarraian egindako bigarren igoera da gaurkoa.

Hala ere, eta bankuen etekinei lotuta zuzenean, likidezia izan da gaur Frankfurten hizpidera ekarri duten gairik arantzatsuena. Zer egin behar zuen EBZk LTRO tresnarekin? Bankuei likideziagatik mailegu izugarri merkeen bidez egindako aparteko ordainketak apaltzera ausartuko ote zen?

Izan ere, banku zentrala tasak igotzen hasi den honetan, espero gabeko diru iturri bat topatu dute bankuek aparteko diru horretan, eta ez nolanahikoa. 20.000 milioi euroko etekinak sor zitezkeen, diru hori EBZren kontuetan jarrita. Baina, horrez gain, EBZrentzat ez zuen zentzu handirik baldintza horiekin jarraitzeak, kontuan hartuta likidezia sustatzen, beste eskuarekin interes tasak igotzen eta likidezia zurruntzen ari dela.

Azkenean, EBZk erabaki du interes tasa bat ezartzea LTRO III tresnari, hots, duela bi urte eskainitako baldintzak aldatzea bankuei, nahiz eta horrek arazoren bat sor diezaiokeen bankuekin segurtasun juridikoaren aldetik.

Lagardek argudiatu du erabakia: «Diru-politika arrazoiengatik hartu dugu erabakia. LTRO III pandemiarekin sortu genuen, kredituak bultzatu nahi genituelako. Eta, orain, inflazio handiarekin helburuak aldatu egin dira erabat; egoera aldatu egin da, eta baldintzak aldatu egin ditugu, gure diru politikaren transmisioa ziurtatu beharra daukagulako».

EBZko presidenteak ez die erantzun bankuen irabaziei buruzko galderei. «Gure arrazoi bakarra izan da diru politikaren transmisioa; ahalik eta transmisio onena nahi dugu, eta horregatik aldatu ditugu duela bi urte jarritako baldintza erakargarriak».


Summary: 'Irati' filma bihar estreinatuko dute Donostian. Istorioa VIII. mendean kokatuta dago, kristautasuna hedatzen ari zen garaian

Paul Urkijok Irati filma aurkeztu du Fantasiazko eta Beldurrezko Zinemaren astean, gaur, Donostian. VIII. mendean eta nafar Pirinioetan kokatutako istorioa da, kristautasuna Europan barrena hedatzen denean, paganismoa desagertuz doan bitartean. Urkijok adierazi du filmaren helburua dela «euskal kultura eta mitologiari ohore egitea». Nabarmendu du gidoia «lotzeko zaila» izan dela, euskal mitologiako pertsonaiak «ezpatak eta sorginkeria» nagusi diren film batean sartu dituelako.

Prentsaurrekoan izan dira Josemi Beltran ekitaldiko zuzendaria, Eneko Sagardoi eta Edurne Azkarate aktoreak eta Manu Paino produktorea. Filma bihar estreinatuko da Donostian, eta datorren azaroaren 4rako bigarren pase bat antolatu dute. Zinemetan datorren urteko otsailaren 24an estreinatuko da. Edurne Azkaratek adierazi du «zailtasunak» izan dituzten arren «esperientzia positiboa» izan dela. Urkijok adierazi duenez, «zaila» izan da finantzen arloa, batez ere, istorioa «euskaraz eta genero minoritarioan» dagoelako. «Ekoizleak konbentzitu behar izan ditut gaztelu hau eraikitzeko», adierazi du Urkijok.

Filmaren atal garrantzitsuenetako bat borroka eszenak dira, zeinak Urkijori aunitz gustatzen zaizkion. «Borroketan estruktura narratiboek egon behar dute», nabarmendu du. Eneko Sagardoik adierazi du irudi horiek filmatzeko hamar kilo loditu behar izan dela, eta zaldian ibiltzen ikasi behar izan duela.


Summary: Gimenok ez du oztoporik ikusten Larragan D ereduko lerro bat jartzeko. Uztailetik, Hezkuntza Departamentuaren erantzun baten zain zeuden familiak, baina kontseilariak esan du «normaltasunez» ari direla lanean.

Nafarroako Gobernuko Hezkuntza kontseilari Carlos Gimenok ez du uste «inongo oztoporik» dagoenik Larragako San Miguel ikastetxe publikoan euskarazko ikasgela bat irekitzeko. Herriko 12 familiak egina zuten eskaera: iragan uztailean aurkeztu zuten instantzia, baina ikusita ez zutela Hezkuntza Departamentuaren erantzunik, agerraldia egin zuten, auzia salatzeko. Horren ostean, galdera parlamentarioa aurkeztu zuen EH Bildu taldeak Nafarroako Legebiltzarrean, eta horri erantzunez egin ditu adierazpena Gimenok. Kontseilariak, baina, ez du uste departamentuaren erantzunik eza ezohikoa denik: «Normaltasunez eta segurtasun juridikoz ari gara lanean».

Azaldu duenez, D ereduko ikasgela jartzeko «aurretiazko tramiteak» egiten hasia da gobernua: «Ikuskaritzaren behin betiko txostena, hezkuntza azpiegiturena, zerbitzu osagarriena, eta hortik aurrera, 12 eskaera direla aintzat hartuta, plangintza zerbitzuaren txostena izanen dugu». Izan ere, 8 haur behar dira gutxienez D ereduko ikasgela bat irekitzeko. «Departamentuak ohi legez eginen du lan: eskola publikoarekin eta udalarekin harremanetan jarriko da, eta foru agindu bat eginen du prozesuari ekiteko, ziurrenik datorren astean».

Gimenok esan du departamentua lanean ari dela «berme guztiak emateko, arriskurik gabe», baina ohartarazi du aurrematrikula epea bukatuta jakinen dutela «zehazki zenbat diren» herrian D eredua eskatzen dutenak, eta horren arabera erabakiko dutela «unitatea martxan jarri ala ez».

EH Bildu: «Denboraz gabiltza oraindik»

EH Bildu taldeko bozeramaile Bakartxo Ruizek «poza» adierazi du, «arazorik ezean, Larragako familien eskariari erantzuna eman ahal izanen zaiolako, antza». Azaldu duenez, «kezka» zen nagusi gurasoen artean, «Mendigorrian gertatutakoaren ostean, auzia atzeratu zitekeelakoan». «Familia hauek ongi egin dute eskaera: 8 eskaera dira gutxieneko langa , eta 12 aurkeztu dituzte; denboraz egin dute, gainera, D ereduan izena emateko aukera izan dezaten irailetik aurrera».


Summary: Raisa Alaba ilustratzaile arabarrak egin du 2023ko Tourraren kartela. Euskal Irudigileak ilustratzaileen elkarteak antolatutako lehiaketa irabazi du.

Ilustratzaile arabar batek jarriko dio irudia 2023ko Frantziako Tourrari. Gaur goizean egin dute aurkezpena, eta, iragarri dutenez, Raisa Alaba ilustratzaile amurrioarraren kartela izango da lasterketako kartel ofiziala. Egileak aurkezpenean azaldu duenez, «mugitzeko eta bizikletan ibiltzeko gogoa» islatu nahi izan du, eta, horretarako, lan koloretsu eta alai bat egin du.

Euskal Irudigileak ilustratzaile elkarte profesionalak antolatutako lehiaketa irabazi du Alabaren kartelak. «Lehiaketa edo deialdi zabal bat egin zuten, eta nire proposamena aurkeztu nuen. Bost finalisten artean aukeratu zuten nire kartela», kontatu dio egileak Aiaraldea.eus atariari. Kartela ekainean egin zuela azaldu du Alabak, eta Tourraren irudi gisa aukeratu izana erantzukizun handia iruditzen zaiola.

Kartelean Bilboko Guggenheim museoa, itsasadarra eta Parisko Garaipenaren Arkua uztartu ditu, Tourraren 110. aldiak Bilbo eta Paris lotuko baititu; lehen hiru etapak Euskal Herrian jokatuko dira. Egileak aitortu du komiki trazak dituela, hori delako gehien eragin dioten estiloetako bat.

Raisa Alabak La Taller Bilboko galerian egiten du lan. Arte Ederretan lizentziatua da EHUn, zeramikan masterra egin zuen, eta Bartzelonako Elisava eskolan Ilustrazioa eta Komikia graduondokoa egin zuen. Polonian egonaldi artistiko bat egina da, eta Artium museoak beka bat eman zion Eskualdea lanagatik.


Summary: Bizkaiko metalgintzaren laugarren greba egunean erantzuna «ia erabatekoa» izan dela adierazi dute sindikatuek. Durangon egin dute manifestazioa, negoziazio mahaiko gehiengo sindikalak deituta. Goizeko piketeetan Ertzaintzaren jarrera salatu dute. Akordiorik lortu ezean, mobilizazioekin jarraitzeko prest daude.

Bizkaiko metalgintzak laugarren greba eguna izan du gaur. Lan hitzarmenaren negoziazioan FVEM patronalaren «blokeoa» dela eta, CCOO, LAB, UGT, ESK, CGT eta CNT sindikatuek greba deialdia egin dute gaurko, biharko eta azaroaren 2rako. Unai Orbegozo CCOOko kideak aditzera eman duenez, «oso pozik» daude grebak izan duen erantzunarekin: «%85 ingurukoa izan da, eta Durangaldean, gainera, ia erabatekoa». Manifestazioa antolatu dute eguerdian, Iurretatik Durangora, Hitzarmen duin baten alde. Bizkaiko metala greban lelopean. ELA sindikatuak, berriz, beste manifestazio bat antolatu du Erandion. Grebara 52.000 langile zeuden deituta. Ohi bezala, oso bestelako irakurketa egin du patronalak; ohar batean azaldu duenez, sektoreko langileen %27k soilik egin dute bat lanuzteekin, eta adierazi du sindikatuek beren «estrategia aldatzea» espero duela.

Gaurko deialdiaren «arrakasta» ikusita, sindikatuek berretsi dute ez dutela horretarako asmorik. «Enpresa garrantzitsu eta potenteek produkzioa gelditu dute», esan du Iratxe Azkue LABeko kideak. Izan ere, manifestazioaren aurretik, piketeak antolatu dituzte lantegietan. Ertzaintzak izan duen jarrera salatu du Azkuek: «Goizeko bostetatik piketeen atzetik ibili da, piketearen lana oztopatzen eta jendea identifikatzen». Are gehiago, jendea identifikatu dute «kafea hartzen zuen bitartean». Horren harira, Eusko Jaurlaritzari «isilik» egotea aurpegiratu dio: «Ez dute eser esaten, baina, aldi berean, Ertzaintza bidaltzen dute mobilizazioak oztopatzeko eta langileak kriminalizatzeko».

Mezu argia bidali diote patronalari, CCOOko eta LABeko kideek azaldu dutenez. «Langileek ez dute erosteko ahalmena bermatzen ez duen soldata igoerarik onartuko, eta atzera pausorik ere ez», argi utzi du Azkuek. Lan eta bizi baldintza duinak exijitu dituzte. Horrez gain, Orbegozok adierazi du «egiazko proposamenak» nahi dituztela, «behingoz» negoziazioa behar den bezala hasteko. «Langileek krisi berri hau ez dute ordainduko» azpimarratu du.

«FVEMek ikusi behar du langileok kalean gaudela lan baldintzak modu duinean berritzeko eskubidea defendatzeko», esan du Jose Maria Rojo UGTko Industria Federazioko kideak. Haren iritziz, patronalak planteamendu bat egin behar du, langileek erosteko ahalmena galdu ez dezaten eta aurreko hitzarmenetan eskuratutako eskubideak murriztu ez daitezen.

Ekainaren 23an, 30ean eta uztailaren 1ean egin zituen Bizkaiko metalaren sektoreak lehenengo hiru greba egunak. Ordutik, patronalak eta sindikatuek negoziatzen jarraitu dute. Metalgintzako lan hitzarmena berritzeko azken bilera aste honetan egin dute. FVEMek eskaintza berria jarri du mahai gainean, baina sindikatuek ez dute onartu, ez duelako erosteko ahalmenaren galera eragozten. CCOOk, LABek eta UGTk ere hamalau puntuko agiria aurkeztu dute. Bertan, soldata KPIaren arabera igotzea eta ABLE aldi baterako laneko enpresen erabilera hiru hilabetera mugatzea eskatu dute. FVEMek eskaera ukatu du. Hori dela eta, sindikatuek aurretik ezarrita zeuzkaten hiru greba egunak mantentzea erabaki dute. Rojok adierazi duenez, «patronalak eskatzen dugun planteamendua egiten badu, hitzarmen kolektibo bat sortzeko bat egin ahal izango du. Ez bada horrela, mobilizazioekin jarraituko dugu».

ELA, berriz, Erandion mobilizatu da. Ohar batean adierazi dutenez, lanuzteak «patronalaren jarreraren ondorio» dira, eta salatu du FVEMek «negoziazioa blokeatzen» jarraitzen duela. ELAk azpimarratu du sektoreko enpresak «mozkin handiak» izaten ari direla eta beharrezkoa dela langileen erosahalmena igotzea, lanaldiak murriztea eta prekaritatearen eta behin-behinekotasunaren aurkako neurriak hartzea.

Gaurko protestak Basaurira eramango dituzte bihar, eta hurrengo hitzordua azaroaren 2an izango da, Bilbon.


Summary: Israelek palestinarren kontra «apartheidaren krimena» egiten duela salatu dute bost Atzerri ministro ohik. Tartean dago Mogens Lykketoft NBEko Batzar Nagusiko presidentea. Ukrainako egoerarekin parekatu dute Palestinakoa, eta nazioarteari galdegin diote Tel Avivi kontuak eskatzeko bere politika eta praktikengatik

Gutun bat sinatu dute bost herrialdetako Atzerri ministro izandako bost politikarik, salatzeko Israelek palestinarren aurka ezarritako «zapalkuntza sistema, batez ere lurralde okupatuetan, apartheidaren parekoa» dela, eta Europari galdegiteko Israeli kontuak eskatzeko bere politika eta praktikengatik.

Hauek dira sinatzaileak: Mogens Lykketoft, Danimarkako Atzerri ministro ohi, eta NBE Nazio Batuen Erakundeko Batzar Nagusiko gaurko presidentea; Finlandiako Atzerri ministro izandako Erkki Tuomioja; Ivo Vajgl, Esloveniakoa; Frantziako Hubert Vedrine; eta Sayeeda Warsi, Erresuma Batuko ministro eta Atzerri Ministerioko NBErako kabineteburu ohia.

Frantziako Le Monde egunkarian argitaratu dute gutuna.

Horretan, Ukrainako egoera ekarri dute gogora. Adierazi dute kasu horretan zuzenbidearen eta giza eskubideen defentsan bat egin duela nazioarteak. Haatik, gogoratu dute beste testuinguru batzuetan nazioarteko komunitatea askotan «isilik» geratu dela, eta ez duela eskurik hartu nazioarteko zuzenbidea «modu larrian bortxatu» dutenean. Nazioarteko legedia gordetzekotan, «arauak berdin eta koherentziaz» ezarri behar direla nabarmendu dute.

«Ukrainako herritarrak babesteko erabilitako arau berberak eta gogo bera» erabili behar da mundu osoan, baita «Israelen eta Palestinaren arteko gatazkan ere».

Atzerri arduradun ohik salatu dute EBk jarraitzen duela proposatzen bi estaturen konponbidea, hau da, israeldarrak eta palestinarrak elkarren ondoan bizitzea, bakoitza bere estatuarekin, baina errealitatea «kontrako norabidean» doala.

Israelgo gobernuek, egungoak barne, argi utzi dute ez dutela asmorik okupazio luzea amaitzeko, sinatzaileek adierazi dutenez. Gogoratu dute Israelek «ehunka mila» herritar israeldar eraman dituela lurralde okupatuetara. Kalkulatu dutenez, 650.000 kolono bizi dira legez kanpoko kokalekuetan Zisjordanian eta Jerusalem Ekialdean. Haien ustez, kolonia horiek, gainera, kolokan jartzen dute etorkizuneko Palestinako estatuaren bideragarritasuna.

Israelek bi sistema legal erabiltzen dituela salatu dute: bat, zibila, israeldarrentzat, eta beste bat, militarra, palestinarrentzat. Gogora ekarri dituzte azken urte eta hilabeteotan Israelek «palestinarren eskubideak murrizteko» hartu dituen neurriak eta gauzatu dituen operazioak. Tartean aipatu dute Al-Jazeera telebistako Shireen Abu Akleh kazetariaren hilketa. Israelgo armadak hil zuen tiroz, maiatzaren 11n, lanean ari zela.

Gogoratu dute azken urteotan Israelgo eta nazioarteko hainbat erakundek bat egin dutela «ondorioztatzeko palestinarren aurkako zapalketa sistema, batez ere lurralde okupatuetan, apartheidaren parekoa dela». Baieztapen hori «lege azterketa sendoetan» oinarritzen dela gaineratu dute.

Europako Batasunari eskatu diote bi estaturen konponbidearen alde egiteko, eta Israeli kontuak eskatzeko «giza eskubideak eta palestinarren eskubideen bortxaketa jarraituengatik».

Amaitzeko, adierazi dute Israelek Zisjordanian, Jerusalem Ekialdean eta Gazan bizi diren palestinarrei ezartzen dizkien politikak eta praktikak «apartheidaren krimenaren parekoak» direla ondorioztatu dutela eurek ere, eta dei egin diete Europako diplomaziakideei bat egiteko ekintzak eskatzeko, halako politika injustuak amaitzeko eta bi estaturen konponbideari aukera bat emateko.


Summary: Urria sail historikoetako beroena izan da, Euskalmeten arabera. Araba, Bizkai eta Gipuzkoako batez besteko tenperatura baino 4ºC beroagoa izan da urrikoa: «urteko anomaliarik handiena»

Euskalmet Euskal Meteorologia Agentziaren arabera, urria, oraindik amaitu ez bada ere, «sail historikoetako beroena» izan da: Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako tenperaturen urteko batezbestekoa baino 4ºC beroagoa. Agentziaren esanetan, urteko edozein hilabetetan izandako anomaliarik handiena izan da. Bestalde, jasotako euri kopurua kontuan hartuta, sail historikoetako urririk lehorrena ere izan da.

Euskalmeten datuen arabera, urriko batez besteko tenperaturak 20 gradutik gorakoak izan dira itsasertzean, eta Arabako lautadan, esate baterako, 16 ºC ingurukoak. «Balio horiek 1981-2010 aldiko batezbestekoak baino nabarmen beroagoak dira. Horrela bada, urririk beroena izan da».

Hiriburuei dagokienez, Bilbon eta Donostian, tenperatura anomalia 4 ºC ingurukoa da, eta Gasteizen, berriz, nabarmen gaindituko da langa hori. «Orain arteko anomaliarik handienak 1989ko abendukoak eta 1990eko otsailekoak ziren (3,8 ºC-ko anomalia), eta, ondoren, 2011ko apirilekoa (3,7 ºC) eta 2003ko abuztukoa (3,6 ºC).

Tenperaturen igoera, gainera, jarraitua izan da, txostenaren egileen arabera: «Urriko egun gehienetan izan dira tenperatura beroak, hilaren hasieran izandako egun hotz batzuk salbu. Azpimarratzekoa da 30 ºC-tik gorako tenperatura maximoak izan dituzten egunen kopurua, bai eta hilaren amaieran itsasertzeko tenperatura maximoak 30 ºC inguruan ibili izana ere». Egunak ez ezik, gauak ohi baino dezente beroagoak izan direla ondorioztatu du Euskalmetek: «Deigarria da izan ditugun gau tropikalen kopurua ere, hau da, 20 ºC-tik gorako tenperatura minimoak izan dituzten gauen kopurua». Urriaren 18ko eta 27ko goizaldeko tenperaturak nabarmendu dituzte: 25,8 °C Oiartzunen, 25,5 °C Donostian, eta 24,3 °C Mutrikun, besteak beste.

Euri gutxieneko urria

Prezipitazioari dagokionez, urria hilabete «oso lehorra edo erabat lehorra» izan dela azaldu du Euskalmetek 1981-2010 aldi normalarekin alderatuta. «1981-2010 aldiarekin alderatuta, urria sail historikoetako lehorrena izan da, eta batez besteko prezipitazioa 10 l/m²-koa izan da. Euri egunak oso gutxi izan dira: bakar bat Bilbon, lau Donostian eta hiru Gasteizen».

Muturreko egoera meteorologikoei dagokienez, Eusko Jaurlaritzak urrian, orain arte, 15 abisu hori aktibatu ditu, horietatik 11 basoko sute arriskuagatik, hiru haizeagatik eta bat galernagatik. Horrez gainera, lau alerta laranja ere aktibatu ditu basoko sute arriskuagatik.