Summary: Atristain eta Inziarte kartzelan dira, hirugarren gradua kenduta. «Haserre» dago Etxerat, presoei jartzen dizkieten «oztopoek» ez dutelako etenik; protestak iragarri dituzte.

Martuteneko espetxera itzularazi zituzten atzo Xabier Atristain eta Juan Manuel Inziarte euskal presoak. Etxerat-ek herenegun azaldu zuenez, Eusko Jaurlaritzako Justizia Sailak hilaren hasieran bi presoei hirugarren gradua jartzearen alde egin bazuen ere, Auzitegi Nazionaleko Espetxe Zaintzako Epaitegiak ontzat hartu zuen Fiskaltzak erabaki horren kontra jarritako helegitea, eta horren ondorioa da bi presoen egoera aldaketa: hirugarren gradua eteteko eskaera onartzen da, helegitearen gainean ebazpen bat eman arte.

Aldaketa horren harira, «haserrea» adierazi nahi izan du Etxerat-ek. Gogoratu du Atristaini iazko uztailean ere kendu ziotela hirugarren gradua. Inziartek orain dela gutxi iktus bat izan zuela adierazi dute, eta kaltegarria izango dela hau haren osasunarentzat. «Oztopo» hauek salatzeko protestak iragarri dituzte.

Atristainek hamabi urte eta erdi egin ditu preso. Duela urtebete Giza Eskubideen Europako Auzitegiak ebatzi zuen Espainiak prozesu «justu eta ekitatezkoa» izatea egotzi ziola presoari, ez ziolako utzi inkomunikatuta egon zen aldian konfiantzazko abokatu bat aukeratzen.

Inziartek 68 urte ditu, eta hamalau urte daramatza preso. Datorren urtean zigorraren hiru laurdenak beteko ditu.

Etxerat-ek adierazi du preso asko «askatasunerako» bidea egiten ari direla, horietako askori «dagokien« neurria dela, eta arbuiatu egin behar direla tankera honetako erabakiak. Gogoratu du iazko uztailean ere «salbuespenezko auzitegiaren» erabakiaren ondorioz itzularazi zutela Atristain bigarren gradura.


Summary: Elur astuna izan dute Belaguan, Euskal Herriko Txapelketetan. Larunbatean iraupen eskiko sprint modalitateko lasterketak jokatu ziren eta igandean distantziako probak, biak teknika librean. Euriaren eta tenperatura altuen ondorioz, elur astuna eta motela izan zuten eskiatzaileek. Txiki Plazas federazioko arduradunari aitortza egin zioten.

Iraupen eskiko Euskal Herriko Txapelketak jokatu dira asteburuan Larra-Belaguako pistetan, teknika librean. Bigarren fasea izan da asteburu honetakoa. Aurreko fasea, otsailaren 11-12an jokatu zen Candanchun. Orduko hartan, teknika klasikoko erlojuaren kontrako probak eta errelebo mistoetako probak jokatu ziren.

Asteburu honetan, larunbatean, sprinteko lasterketak jokatu ziren modalitate librean, Ferial gunean, 1,2 km-ko distantzian seniorrak, 20 urtez azpikoak, 18 urtez azpikoak eta 16 urtez azpikoak, eta 500 metroko distantzian txikienak (14, 12 eta 10 urtez azpikoak). Igandean, berriz, teknika libreko distantziako probak jokatu ziren, erlojuaren aurka. Master, senior eta 20 eta 18 urtetik gorakoek 10 kilometroko distantzia osatu behar zuten, 16 eta 14 urtez azpikoek 5 km eta txikienek (12 eta 10 urtez azpikoek) 2,5 km.

Era berean, asteburu honetako probak Espainiako Koparako puntuagarriak eta FIS lasterketak izan dira maila absolutuetan, eta, ondorioz, partaidetza zabalagoa izan da. Hala, Eukadiko eta Nafarroako federazioetako ordezkariez gain, Aragoitik eta Kataluniatik ere eskiatzaile ugari bertaratu da Larra-Belaguara. Eta igandean, Argeles eta Azuneko frantsesak ere lehiatu ziren.

Euriak, lainoak eta tenperatura altuek nabarmen baldintzatu zituzten bi egunetako probak. Elur geruza fintzeaz gain, elurraren kalitatea ere dezente kaskartu zuen eguraldiak. Erorketa ugari izan zen baldintza horien ondorioz, eta probetako denborak ere ohikoak baino motelagoak izan ziren. Eskiatzaile gehienek azpimarratu zuten elurra «oso astuna eta arriskutsua» zegoela. Dena den, Belaguako estazioko langileek ahalegin eskerga egin zuten pista ahalik eta baldintza onenetan izateko. Klubetako partaideek ere goizean goizetik lagundu zuten pistak atontzeko lan horretan.

Larunbatean, sari banaketarekin hasi aurretik, azken lau urtetan Neguko Kirolen Euskal Federazioko Iraupen Eskiko batzordeko arduraduna eta urte askotan Tolosako Uzturre Elkarteko entrenatzaile, skiman etab. izan den Miguel Angel Txiki Plazasi esker ona adierazi zioten eskiatzaileek eta taldekideek, eta Uzturre elkartekoek txapela jarri zioten, urteotan guztiotan egindako lanaren aitortza: "zurekin ikasi eta gozatu dugu Eskerrik asko Txiki".

Denboraldia amaitzeko, martxoaren 19an Belaguan Uharte Martxa dago aurreikusia. Martxoaren 24, 25 eta 26an, berriz, Espainiako Txapelketak izango dira Bereten (Katalunia). Ikusi beharko da ea eguraldiaren eta elurraren baldintzek uzten duten denboraldi amaierako proba horiek egiten.

Hemen dituzue Hego Euskal Herriko eskiatzaileen sailkapenak bateratuta: Sprint modalitatea (Larunbata, martxoak 11) Emakumezkoak U10- 500 m 1- Xare Garcia-Fresca Zoroquiain (Uharte) 3:47.83

U12-500 m 1- Iradi Elvira Diaz (Irrintzi) 2:30.84 2- Itzel Redrado Calvo (Erronkari) 3:22.71

U14-500 m 1- June Aranburu Arregi (Uzturre) 2:14.76 2- Helene Bueno Alberdi (Erronkari) 2:29.53 3- Inge Arin Salazar (Uzturre) 2:30.34

U16-1200 m 1-Ainhoa Montoya Uriarte (Uharte) 6:50.13 2- Nerea Cestona (Uzturre) 6:59.36 3- Laia Azpilgain Maiza (Uzturre) 7:20.15

U18-1200 m 1- Ainara Sarrias Garces (Erronkari) 6:07.23 2- Nahia Iturria Eslava (Uharte) 6:32.51

U20-1200 m 1-Alaia Juaristi Etxabe (Uzturre) 5:51.60 2- Laia Arakama Gutierrez (Uzturre) 6:57.55

Seniorrak-1200 m 1- Irati Cuadrado (Irrintzi) 5:03.72 2- Cynthia Martinez Ibero (Irrintzi) 5:45.40

Gizonezkoak U10- 500 m 1- Beñat Gonzalez Villanueva (Uharte) 3:48.66

U12-500 m 1- Beñat Irigoien Garro (Erronkari) 2:40.87 2- Julen Zabala Thimm (Irrintzi) 2:45.11 3- Inhar Rosado Azkoiti (Irrintzi) 2:47.28

U14-500 m 1- Izei Irigoien Garro (Erronkari) 1:58.74 2- Adur Redrado Calvo (Erronkari) 2:03.86 3- Jon Bea Otermin (Irrintzi) 2:14.20

U16-1200 m 1- Luka Garcia-Fresca Zoroquiain (Uharte) 5:09.93 2- Ibai Letona Garaikoetxea (Irrintzi) 5:05.57 3- Aitor Maeztu Purti (Irrintzi) 5:40.70

U18-1200 m 1- Hodei Juaristi Etxabe (Uzturre) 4:51.75 2- Urtzi Goñi Ros (Irrintzi) 5:11.02 3- Mikel Portillo Samper (Uharte) 5:18.37

Master 1- 1200 m 1- Harkaitz Labeaga Tarrega (Uzturre) 5:21.99 2- Igor Aranburu Eskisabel (Uzturre) 5:28.44 3- Koldo Rosado Martinez (Irrintzi) 6:19.47

Master 2- 1200 m 1- Iñigo Aldaz Oroz (Erronkari) 5:01.83 2- Jesus Beltran de Lubiano Gonzalez de (Uharte) 7:46.89 Seniorrak-1200 m 1- Lander Martin (Irrintzi) 4:07.96 2- Alejandro Razquin Mangado (Uharte) 4:41.68 3- Unai Sanz Valles (Uharte) 4:45.93

Distantziako modalitatea (Igandea, martxoak 12) Emakumezkoak U10- 500 m 1- Xare Garcia-Fresca Zoroquiain (Uharte) 15:30.5

U12-2.500 m 1- Itzel Redrado Calvo (Erronkari) 13:39.0

U14-2.500 m 1- June Aranburu Arregi (Uzturre) 16:57.4 2- Helene Bueno Alberdi (Erronkari) 19:37.2 3- Inge Arin Salazar (Uzturre) 20:24.5

U16-5.000 m 1-Ainhoa Montoya Uriarte (Uharte) 21:03.3 2- Irati Larramendi Lorente (Uzturre) 23:16.7 3- Laia Azpilgain Maiza (Uzturre) 25:53.4

U18-10.000 m 1- Ainara Sarrias Garces (Erronkari) 35:22.2

U20-10.000 m 1-Alaia Juaristi Etxabe (Uzturre) 33:44.1 2- Naroa Amantegi Larrea (Uzturre) 41:05.9 3- Laia Arakama Gutierrez (Uzturre) 50:19.9

Seniorrak-10.000 m 1- Irati Cuadrado (Irrintzi) 27:37.3 2- Cynthia Martinez Ibero (Irrintzi) 33:23.5

Gizonezkoak U12-2.500 m 1- Beñat Irigoien Garro (Erronkari) 10:33.9 2- Oihan Capel Gaston (Uharte) 10:41.7 3- Inhar Rosado Azkoiti (Irrintzi) 10:58.9

U14-2.500 m 1- Adur Redrado Calvo (Erronkari) 14:09.6 2- Izei Irigoien Garro (Erronkari) 15:20.9 3- Andde Elizburu Azpiazu (Irrintzi) 16:14.4

U16-5.000 m 1- Luka Garcia-Fresca Zoroquiain (Uharte) 15:47.5 2- Ibai Letona Garaikoetxea (Irrintzi) 16:57.7 3- Aitor Maeztu Purti (Irrintzi) 18:19.7

U18-10.000 m 1- Hodei Juaristi Etxabe (Uzturre) 31:33.4 2- Urtzi Goñi Ros (Irrintzi) 36:17.6 3- Mikel Portillo Samper (Uharte) 36:58.0

U20-10.000 m 1- Jurgi Irurieta Echeveste (Urdab) 30:35.1

Master 1- 10.000 m 1- Harkaitz Labeaga Tarrega (Uzturre) 31:02.6 2- Igor Aranburu Eskisabel (Uzturre) 34:06.4 3- Koldo Rosado Martinez (Irrintzi) 40:35.9

Master 2- 10.000 m 1- Iñigo Aldaz Oroz (Erronkari) 29:29.3 2- Peru Esteban Esparza (Uharte) 37:26.0 3- Jesus Beltran de Lubiano Gonzalez de (Uharte) 50:38.7

Seniorrak-10.000 m 1- Lander Martin (Irrintzi) 25:47.3 2- Unai Sanz Valles (Uharte) 30:17.8 3- Daniel Martinez Ibero (Irrintzi) 30:26.0


Bidaia sentimental bat

Summary: Bidaia sentimental bat.

Gaur goizean, ohiko legez egunkariak ikuskatzen hasi naizenean, Oscarrek betetzen zituzten orrien segidan Oe Kenzaburoren heriotzaren berria ere topatu dut. Astindutxo bat eragin dit horrek barrenetan, zenbait urtetako nagikeria sendoa, are ezinkizuna, gainditzeko gai izan dena. Beraz, nire esperientziaren zertzelada batzuk biltzera jarri naiz. Abiapuntua, zalantzarik gabe, 1994ko urriko egun batean dago irmo finkatuta. Mainzen nengoen, Immanuel Kanti buruzko doktoretza tesi bat aurrera ateratzeko ahaleginetan, eta irratian entzun nuen lehenengo aldiz Oeren izena: Nobel saria eman berri zioten. Geroxeago telefono kabina batera joan nintzen, pentsatuz tesi idazlanetan kide nuen Junichirori eman behar niola berria, emozio eta jeloskortasun puntu batekin, saria jasotzen zuen bigarren japoniarra baitzen, pentsatuz poztuko zela itzel. Baina guztiz erratuta nenbilen, saria Oeri eman ziotela esan nionean haserre bizia erakutsi zidan eta. Ez nuen ulertzen zergatik orduan, noski, baina egun hartan japoniera ikasteko matrikulatu nintzen: aspalditik nuen interesa, Mizoguchiren film zaharretan eta Imamuraren gazteagoetan oinarritua (geroago etorriko zen Kitano). Gainera, Oeren idazlanak aurkitzen eta irakurtzen hasi nintzen, hasieran alemanez, geroago gaztelaniaz, itzulpenak ugaritu zirenean, eta bakanen bat ingelesez, hutsune batzuk betetzeko. Urtebete geroago, Frankfurtera hurbildu zen Oe irakurketa publiko bat egitera, eta ekitaldiaren amaieran zeharo harritu nuen gizona hiru hizkuntzetako itzulpenak sinatzeko eskatu nionean. Harribitxiak balira bezala dauzkat gordeta.

Ikusi gehiago: Idazle humanista saritua

Kojintekina taiken (1964) izan zen nire bataioa, Oeren eleberri esanguratsuena ziurrenik. Esperientzia pertsonala, izenburuak dioen moduan, lazgarria, Hikari seme gaixoaren jaiotza erdigunean, hiri moderno estresagarri baten zurrunbiloan, eta dena ezusteko metaforez jositako prosa indartsu, koloretsu batean idatzia. Oek ahots desoroso bat garatu zuen Japonia berri aberats hartan, gaietan zein estiloan. Nestbeschmutzer adierazgarria erabiltzen dute alemanez (Bernhard datorkit burura), etxekalte edo, etxearen irudi oso zehatza eta mugatua dutenen begietan betiere. Beraz, Junichiroren atsekabea partekatu baino, zaletu egin nintzen izugarri; ez zen hain arraroa ikuspuntu ezberdinak izatea, Schopenhauer baitzuen ikergai.

Geroko irakurketen artean, Xiiku (1964) da agian nire idazlan kuttunena. Paraxutista beltz bat harrapatzen dute japoniar mendialdeko herritxo batean Bigarren Mundu Gerran. Kultur talka bortitza garatzen da orduan tokiko haur txikitxo baten eta harrapakin estralurtar erraldoi haren artean, natura gordin batek eskaintzen duen antzeztokian. Urte batzuk geroago, lehen orriak irakurri nituen japonieraz, Oeren esperientzia zuzena izateko eta itzulpen saio bat egiteko, hau baita aukeran itzuliko niokeen/nukeen idazlana, fedea (edo kemena) galdu ez banu. Ironiaz, Kawabata Nobel saridun ez hain kuttuna itzultzea egokitu zitzaidan gero, baita Murakami ere, Nobel saridun izateko hautagai eternala.

Azken irakurketa aipagarria Natsukaxii toxi e no tegami izan zen, 1997an, argitaratu zenean, gaztelaniaz oraingoan. Idazlearen eskutitzak edo, jaioterrian, Tokion, Okinawan bizitakoak ekarriz gogora. Hilabete batzuk geroago, nire lehen egonaldia egin nuen Japonian; Osakako nazioarteko aireportuan hartu nuen lur, orain itsasoaren erdian hegazkin-ontzi abandonatu bat baino ez den horretan, eta astebeteko kultur bidaia egiteko denbora hartu nuen, Fukuzawaren jatorriaren bila Kyuxu uhartean, eta Oeren jatorriaren bila Xikoku uhartean, besteak beste. Itsasontzi bat, zenbait tren eta autobus baten laguntzaz iritsi nintzen Ose herrixkara. Gipuzkoar bailara estu tropikala aurkitu nuen han. Umeak ibaian jolasten ikusi nituenean, Oeren oroimina nire bihurtu zen egiaz liburuaren benetako agertokian. Egiten ari nintzen hizkuntz eta kultur ikastaroari amaiera emateko, idazlan bat idatzi eta 5 minutuko hitzalditxo bat egin behar genuen japonieraz, eta, noski, Oeri eskaini nion, eta saritxo bat eman zidaten, gainera, Oe, oe, oe... Ahaztuxea nuen aspaldiko laguna hil zait bart.


Summary: Elikagai garestiek inflazioa igo dute berriz ere. Otsailean %5,9ra igo da KPI kontsumorako prezioen indizea Hegoaldean. Elikagaiak %15,8 garestitu dira azken urtean. Azpiko inflazioa aspaldiko handiena da: %7,5.

Urtea hasi zenetik, Hego Euskal Herrian gora egin du inflazioak bai urtarrilean, bai otsailean, nahiz eta erritmo apalean igo den. INE Espainiako Estatistika Institutuaren arabera, urtarrilean %5,6tik %5,8ra egin zuen gora KPI kontsumorako prezioen indizeak, eta otsailean, berriz, %5,9ra iritsi da. Elikagaien prezioaren igoera kezkagarria da; izan ere, iazko otsailean baino %15,8 garestiago izan ziren elikagaiak joan den otsailean. 2021ean inflazioa nabarmen gora egiten hasi zenetik jakien tasa handiena duen hilabetea izan da otsaila.

Azpiko inflazioaren datua ere deigarria da, %7,5 izan baita otsailean, azken urteetako handiena. Prezio aldakorrenak —elikagaiak eta energia— kontuan hartu gabe kalkulatzen da azpiko inflazioa, eta prezioen garestitzea ekonomiaren atal gehienetara zabaldu dela iradokitzen du ehuneko altuak.

Hala ere, erregaien prezioen eta etxeko bestelako gastuen —berokuntza, argiztapena eta ura— igoera moteltzen ari da pixkanaka. Abendutik urtarrilera %6,2tik %12,5era egin zuen gora erregaien prezioen garestitzeak, Espainiako Gobernuaren litroko hogei zentimoko diru laguntzaren amaierak eraginda batez ere. Prezioen garestitzeak, baina, %5,5era egin du behera berriro; oraindik ere handia den arren, urtarrilean baino txikiagoa da. Etxebizitzako bestelako gastuak, berriz, iazko otsailean baino %13,8 merkeago izan ziren joan den hilean; azarotik otsailera atal horren inflazioa negatiboa izan da.

Elikagaiak, inoiz baino garestiago

Erosketa saskiaren garestitzea etengabea izaten ari da azken hilabeteetan, eta ez dirudi behera egingo duenik epe motzean. Izan ere, Espainiako Gobernuak oinarrizko elikagaien BEZa kendu edo jaitsi egin zuen urte hasieran, baina neurri hori ez da nabaritu prezioen garestitzean. Abenduan %15,4tik %15,2ra egin zuen behera elikagaien garestitzeak, baina hurrengo bi hilabeteetan gora egin du berriro, eta joan den otsailean %15,8 garestiago izan dira jakiak iazkoarekin alderatuta.

Ikusi gehiago: Eroskik inflazioari aurre egiteko saski bat eskainiko du.

Azukrea da gehien garestitu den elikagaia, iaz baino %68,8 garestiago baita orain. Olioen prezioak %37,8 igo dira, eta arrautzak eta esnea pareko garestitu dira; %30,3 eta %32,3, hurrenez hurren. Patatak %23,5 garestiago dira orain, eta barazki freskoak, berriz, %17,7; esnekiak %16,8 igo dira.


Summary: Ez dago adostasunik, eta ‘mozal legea’ ez dute aldatuko legegintzaldi honetan. Espainiako Gobernuak bozkatzera eraman du idatzia, Kongresuko Segurtasun Batzordera, baina ez da osoko bilkurara iritsiko, EH Bilduk eta ERCk ezezkoa eman diotelako «erreforma ‘light’» bati. EAJk baiezkora jo du, «orekatua» delakoan.

Bost hilabete geroago PPk sarritan baliatzen zuen gehiengo absolutua galduko zuen Espainian Kongresuan, baina 2015eko ekain hartan berriro gehiengoaren alperra pasatu zuen Mariano Rajoyren gobernuak, eta mozal legea onartzeko beta izan zuen. Ezkerreko oposizioak Herritarren Segurtasun Legea baliogabetuko zuela agindu zuen, eta Pedro Sanchezek (PSOE) promes hori berretsi zuen presidente izendatu zutenean egungo legegintzaldiaren hasieran. Ez du hitza beteko.

Urte eta erdian ia 50 bilera egin dituzte PSOEk, Unidas Podemosek, EAJk, ERCk, EH Bilduk eta Juntsek, baina ez dute lortu adostasunik, eta, gaur, Segurtasun Batzordean, lurperatu egin dute mozal legearen erreforma, gehiago izan direlako erreforma proposamenari Espainiako Kongresuko osoko bilkurarako bidea moztu dioten ezezkoak (hemeretzi) baiezkoak baino (hemezortzi). Ezezko horien artean, funtsezkoak izan dira EH Bildurena eta ERCrena.

Koalizio abertzaleak goizetik jakinarazi du mozal legea «guztiz indargabetzeari uko egiten dion proposamenaren aurka» bozkatuko zuela Segurtasun Batzordean, eta horrela egin du eguerdi aldera. «Ez gara izango PPk ezarritako neurri kaltegarrienei eusten dien erreforma light baten konplize», azaldu du Jon Iñarritu legebiltzarkideak. Azpimarratu du Espainiako Gobernuak Batzordera eramandako idatziak ez dituela debekatzen gomazko pilotak. Marra gorrietako bat zen hori.

EAJk bai; EH Bilduk ez

EAJ baiezkoen taldean jarri da, PSOE eta Unidas Podemosekin batera. Mikel Legarda jeltzalea goibel azaldu da batzordean, uste duelako mozal legea aldatzeko trena galdu dela. Legardaren ustez, «aukera alferrik pasatzen» utzi dute ezezkoan daudenek: «Ez da beti gertatzen postariak bi aldiz deitzea, filmean esaten den moduan». EAJko kongresukideak esan du arautegiaren erdia adosturik dagoela, «modu orekatu batean». Legean egindako aldaketek «gizarte moderno baten beharrei eta proportzionaltasun printzipioari» erantzuten diote, haren arabera.

EH Bilduko Mertxe Aizpurua kongresukideak, aldiz, gogor kritikatu du bozkatzera eramandako idatzia. Garbi utzi du mozal lege gisa izendatzera eraman zuten arrazoiak «bere horretan» daudela oraindik proposamenean: «Errespetu faltak nahieran eta justifikatu gabeko desobedientzia». Bi aldagai horiei loturik jarri dituzte zigorren %70 baino gehiago, Aizpuruak esplikatu duenez. «Soilik Poliziak esandakoan oinarriturik erabakitzen dute errespetu falta zer den, eta herritarrak babesik gabe daude Poliziaren iritziaren aurrean».

EH Bilduko eledunak adibideak jarri ditu PPk onartutako legea azaltzeko: «Begirada batengatik, pin bat edo elastiko bat jartzeagatik ezartzen dituzte zigorrak, edota Poliziari azalpenak eskatzeagatik, haien jarrera dela eta. Adibide horiek guztiek indarrean jarraituko zuten batzordean eztabaidatu den proposamena aurrera atera izan balitz ere».

Aizpuruak erantsi du «protesta sozialen, sindikalen eta politikoen aurka egiteko erabiltzen den legeak» bere horretan jarraitzen badu ez dela izan EH Bilduren oniritziarekin; «ez gara horren konplize izan». Hala ere, EH Bilduk onartu du «aurrerakuntza batzuk» badirela erreforman, baina PPren legearen «oinarri errepresiboak» hor jarraitzen duela uste du, lau artikulu «gogorrenak» azaltzen baitira dagoeneko baztertu den erreforman.

Lau eduki adostu gabe

Aizpuruak gogorarazi du alderdi horrek galarazi egin duela gomazko pilotak erabiltzearen debekua ezartzea. «Ez dugu babestuko lege bat ez baditu gomazko pilotak debekatzen, ez badu zuzentzen desobedientziaren delitua, ez baditu objektibatzen agintarienganako errespetu faltak eta ez badu amaiarazten mugan bertan jendea kanporatzeko neurria».

EAJren Espainiako Kongresuko bozeramaile Aitor Esteban, berriz, kexu ibili da azken asteetan Espainiako Gobernuari babesa eman ohi dioten talde batzuen jarrerarekin. «Egungo gehiengoekin eta lortu diren aurrerapausoekin mozal legea aldatzen ez bada, argi geratuko da jarrera batzuen zurruntasuna», ohartarazi zuen duela aste batzuk. Estebanen hitzetan, helburua zen «segurtasunaren eta askatasunaren artean oreka» bat bilatzea, eta uste du baztertu den erreforman bazegoela proportzionaltasun hori.


Summary: Ipar Euskal Herrian etxegabetze ugari egiten direla salatu du Aldak. Etxejabeak bizitegia berreskuratu edo saldu nahi duelako, alokairu kontratua eteten diete urtero herritar andanari, eta aterabiderik gabe gelditzen dira. Neurriak hartzeko eskatu dio Aldak Frantziako Estatuko administrazioari.

2019. urtean, 302 prozedura izan ziren Baionako Auzitegian alokairua eten ondotik bizitegia utzi ez zuten maizterren kontra. «Horiek dira auzitara iritsi diren kasuak, baina kanporatze agindua jasotzen duten anitzek besterik gabe uzten dute bizitegia», esplikatu du Xebax Christy Alda-ko bozeramaileak. Azken bi urteetan, astero jasotzen dituzte halako egoera baten biktima diren herritarrak. Batzuetan, kanporatze agindua bertan behera uztea lortzen dute, eta beste batzuetan beste bizitegi bat lortzen laguntzen dituzte «ahal bezain fite eta baldintzarik onenetan». Aldaren iritziz, Ipar Euskal Herriko etxebizitza krisiaren erakusgarri da fenomenoa.

Ekintza egin dute astearte goiz honetan Baiona iparraldeko langile auzo batean. Zinta zuri eta gorri batekin inguratu dituzte eraikin guziak, 302 pertsonaren kanporatzea bizitegika irudikatuko balitz har lezakeen dimentsioa erakusteko. «Salmentarako kanporatzeak zinezko Damoklesen ezpatak dira Ipar Euskal Herriko parke pribatuan alokairu bat duten herritarrentzat. Isilpean emendatzen ari den fenomeno bat da». Baionako Auzitegiko datua Frantziako Estatuko hiri nagusi batzuetakoarekin alderatu dute: Paris kontuan hartu gabe Frantziako bost hiri nagusietako prozedura kopurua batu ezkero, Baionakoak baino gutxiago dira.

Karine Laugaren adibidea eman dute. Haurtzaina da lanbidez, eta auzo horretako bizitegi bat alokatzen zuen 2021eko udaberrira arte. Bere lan lekua ere bazen, zaintzen zituen haurrak bere etxean hartzen baitzituen. Baina kanporatze agindua eskuratu zuen, etxejabeak bizitegia saltzea erabaki zuelako. Erosteko aukera bazuen, baina 240.000 euro eskatzen zizkioten; gehiegizkoa bere irabazientzat. Baina beste bizitegi bat atzematea ere kasik ezinezkoa zitzaion, agentzia ia guziek alokairuaren prezioa baino hiru aldiz lansari handiagoa eskatzen baitute gaur egun.

Kanporatze data hurbiltzear zela, Aldarengana jo zuen, eta mugimenduak agentziari egindako presioari esker, Laugak beste bizitegi bat atzeman bitartean kanporatze agindua etetea lortu zuten. Gaur egun, beste bizitegi bat lortua du Laugak. Aitzineko bizitegia Paris inguruko bikote bati saldu zion etxejabeak, eta gaur egun bigarren etxebizitza bat da. «Ez da itsas bazterrean gertatu: Baiona iparraldeko langile auzo batean gertatu da. Horrek erakusten digu denen arazoa dela: betidanik bizi izan garen auzo edo herritik kanporatuak izan gaitezke, gure lanetik eta eguneroko jardueretatik urrun, eta alokairu garestiagoarekin». Hainbat etxejabek alokairua eteteko iruzurra egiten dutela ere salatu izan du Aldak azken asteetan.

Zazpi proposamen

Salmentarako edo berreskuratzeko kanporatze baten biktima izan diren hainbat herritar kolektiboan bildu ditu Aldak, eta Pirinio Atlantikoetako prefekturak Ipar Euskal Herriko etxebizitzaren egoera aztertzeko sortu duen gidaritza batzordeari idatzi diote arazoaz jabetu daitezen. Zenbait proposamen plazaratu ditu Aldak; horietan lehena, kanporatze agindu bakoitza administrazioari jakinaraztea baliozkoa izan dadin. Zenbat kanporatze dauden neurtzeko balioko lukeela uste dute. Halaber, etxebizitzen tentsio eremuan kanporatze horiek mugatzeko neurriak hartzeko eskatu dute, hala nola kanporatze epeak luzatzea.

Horrez gain, bizitegi sozialen kopurua emendatu behar dela uste du Aldak, eta beharrezkotzat jo du horietako batzuk kanporatzeen biktima direnentzat atxikitzea. Pertsonarik zaurgarrienek kanporatze arriskuaren aitzinean babes handiagoa izan beharko luketela ere uste du. Bestalde, bizitegi berri bat atzematea ez litzateke maizterraren esku bakarrik izan behar Aldaren ustez: haren iritziz, etxejabeek, agentziek eta botere publikoek ere erantzun beharko lukete.

Azkenik, Aldaren ustez, salmentarako kanporatzeak debekatu beharko lirateke bizitegia bigarren etxebizitza bilakatzeko asmoz eginak badira. Horrez gain, iruzurrezko alokairu eteteak zaintzeko ere eskatu du.


Summary: Uemak ehun kide baino gehiago izango ditu martxoaren 25etik aurrera. Arrankudiaga, Arruazu, Doneztebe eta Etxebarria gehituko dira mankomunitatera. Langa sinbolikoa gainditu izana ospatzeko, ekitaldia egingo dute Azpeitian.

Arrankudiaga (Bizkaia), Arruazu (Nafarroa), Doneztebe (Nafarroa) eta Etxebarria (Bizkaia) Uema Udalerri Euskaldunen Mankomunitateko kide bihurtuko dira martxoaren 25ean. Udal horiekin, ehun kide baino gehiago izango ditu Uemak, eta langa sinbolikoa gaindituko du. Zehazki, 101 udalek osatuko dute mankomunitatea, eta guztien artean 305.000 biztanleko lurgunea osatuko dute. Hori ospatzeko, ekitaldia egingo dute Azpeitian (Gipuzkoa) martxoaren 25ean, «udalerri euskaldunek euskararen biziberritzeari eta herri honi egiten dioten ekarpena nabarmentzeko».

101 udal horiek «euskaratik eta euskaraz herri honi egiten dioten ekarpena» aitortzea eta eskertzea izango da Azpeitiko ekitaldiaren helburuetako bat, Iraitz Lazkano Uemako lehendakariaren arabera. Horregatik, udaletako alkate eta ordezkariez gain, herri horietako euskalgintzako kideak ere izango dira Soreasu antzokian egingo duten ekitaldian. Gaur, Arrankudiagako, Arruazuko, Doneztebeko eta Etxebarriako alkateak Uemako arduradunekin elkartu dira Arruazun, eta lau alkateek adierazi dute «gogotsu» daudela Uemarekin lanean hasteko. Azaldu dute udalei «eredugarri» izatea dagokiela, eta, horretarako, hainbat neurri areagotuko dituztela, udalerriak euskalduntzeko zerbitzuak Uemarekin landuta.

Udalerri euskaldunek eta euskararen arnasguneek duten garrantzia nabarmendu du Lazkanok: «Euskararen erdia udalerri euskaldunetan ekoizten dela adierazten dute adituek eta soziolinguistek. Ekoitzi ez ezik, biziberritu ere egiten da euskara udalerri euskaldunetan, belaunaldiz belaunaldi, modu naturalean». Erantsi du horrek «egundoko eragina» daukala euskararen erabileran, udalerri euskaldunetan herritarrek beste herri batzuetara zabaltzen dutelako euskara. Horregatik, Lazkanok adierazi du «ezinbestekoa» dela herri horiek zaintzea, babestea eta garatzea.

Lazkanok azaldu du udalerri euskaldunak aldatu egin direla azken urteotan, eta erronka berriak dituztela euskararen ezagutzaren eta erabileraren arteko arrakala leuntzeko. Uema bera ere aldatu egin dela esan du lehendakariak: «Gaur egun, Ueman daude euskararen arnasguneak, baina badakigu Uemako kide diren udal guztiak ere ez direla euskararen arnasguneak. Udalerri euskaldun horiek ere, ordea, giltzarriak dira euskararen etorkizunerako. Udalerri horiek datozen urteetan izaten duten bilakaera garrantzitsua izango da euskararen biziberritzean; eta guztietan, arnasguneetan zein udalerri euskaldunetan, izango da beharrezkoa politika ausartak egitea eta euskara nagusituko den eremua indartzea».

Horretarako, konpromisoa hartu dute Uemako udalek, Lazkanok azaldu duenez: «Gure egitekoa izango da arnasguneei eustea eta gainerako udalerri euskaldunak ere arnasgune izan daitezen lan egitea».

Euskaltzaleei deia

Martxoaren 25ean, 11:00etan, Azpeitiko Soreasu antzokian egingo duten ekitaldira joateko deia helarazi die Uemak euskaltzaleei. Ilaski Serrano eta Antton Telleria kazetariek aurkeztuko dute, eta Ines Osinaga eta Estitxu Pinatxo musikariak, Elene Carreto eta Ioar Labat dantzariak, Jon Maia bertsolaria eta Imanol Epelde musikaria izango dira oholtza gainean, besteak beste. Euskal Herriko erakunde nagusietako ordezkariak ere izango dira Soreasun.

Ekitaldia hasi baino lehenago, batzar berezia egingo du Uemak antzoki berean. Arrankudiagako, Arruazuko, Doneztebeko eta Etxebarriako udalek Uemako kide izateko egindako eskariak onartuko dituzte batzar horretan, eta orduan gaindituko dute ehun udalerriren langa.


Summary: Euskararen «hiztegirik zehatzena» sortu dute. Egungo Euskararen Hiztegiak 70.000 sarrera baino gehiago ditu, eta hamabost urte behar izan dituzte bukatzeko. EHUko Euskara Institutuak garatu du lana, eta Ibon Sarasola EHUko irakasle ohi, hizkuntzalari eta euskaltzain emeritua arduratu da proiektuaz.

«Hiztegia paperean argitaratuko balitz, 16.000 orrialde baino gehiago izango lituzke». Egungo Euskararen Hiztegia aurkeztu dute gaur Bilbon, eta Eva Ferreira EHUko errektoreak haren dimentsio fisikoa azpimarratu du. Izan ere, 70.000 sarrera baino gehiago aurki daitezke hiztegian. EHUko Euskara Institutuak garatu du lana: «Institutuak bere historia luzean izan duen proiekturik zabalena, sakonena eta handiena da». Proiektuaren arduradun nagusia, bestalde, Ibon Sarasola EHUko irakasle ohi, hizkuntzalari eta euskaltzain emeritua da. Gaur-gaurkoz, Egungo Euskararen Hiztegia euskara-euskara «hiztegirik zehatzena» da.

Lana 2008. urtean abiatu zuten, eta hamabost urte behar izan dituzte bukatzeko. Hiztegiaren oinarria Ereduzko Prosa Gaur corpusa da, hori ere Euskara Institutuak garatua. Hartan bildutako hitz guztiak jaso, eta Egungo Euskararen Hiztegia sortu dute: 70.751 sarrera, 251.153 adiera, 529.227 adibide eta 663.172 hitz multzo. «Interesa duen edonork kontsulta dezake lana», azaldu du Ferreirak. EHUren webgunean dago eskuragarri.

Hiztegiak badu berezitasun bat, Miren Azkarate EHUko Euskara Institutuko zuzendari ohiak adierazi duenez: «Hitzak zein testuingurutan erabiltzen diren deskribatzen du hiztegiak». Hau da, hiztegiak ez du soilik hitzaren definizioa ematen. «Kontrolatzen ez dudan hizkuntza baten hiztegia kontsultatzen dudanean, ikaragarri eskertzen dut hitzaren testuingurua azaltzea eta adibideak ematea». Izan ere, adibideak ere ageri dira Egungo Euskararen Hiztegian; eta adibide horien iturburua kontsultatu daiteke. Horrez gain, hitz multzoen maiztasuna ere ageri da: «Hitz jakin bat zer beste hitzekin erabili ohi den ageri da baldin eta multzo hori gutxienez hiru aldiz erabili bada».

Sarasolarekin batera, Josu Landa ibili da buru-belarri lanean. Eta hiztegiaren formatua landu du. «Haren laguntzarik gabe, ez nuke hiztegia egingo», nabarmendu du Sarasolak. Eta teknologiaren garrantzia ere azpimarratu du: «Gaur egun, horrelako hiztegi bat ezin duzu teknologiarik gabe egin».

«Kasualitatez» hiztegiak sortzen

Sarasola Koldo Mitxelenarekin batera hasi zen lanean Euskaltzaindiaren Orotariko Euskal Hiztegian. «Kasualitatez nago hemen; Mitxelenak laguntza eskatu zidan, eta zaletu egin nintzen», gogoratu du Sarasolak. Eta gehitu du ordutik ez duela besterik egin. Mitxelena hil zenean, proiektuaren arduradun egin zen; eta, 2005ean argitaratu zuen hiztegi horren azken liburukia. 2007an, Euskal Hiztegia zabaldu, eta Hiztegi Batua Euskal Prosan hiztegiaren lanketan parte hartu zuen. 2021ean, Euskaltzaindiko euskaltzain emeritu bihurtu zen. Adierazi duenez, «oso ondo» pasatu du hiztegia egiten: «Orain, jostailua kendu didate».


Summary: Itsaspeko nuklear mota berri bat garatzea adostu dute AEBek, Erresuma Batuak eta Australiak. AUKUS aliantzaren erabakiaren helburua da Txinak Asia hego-ekialdean eta Ozeanian duen gaitasun militarrari aurre egitea. Pekinek eta Moskuk kritikatu egin dute.

Garrantzi militar eta geopolitiko nabarmeneko akordio bat lortu dute AEBek, Erresuma Batuak eta Australiak, hau da, AUKUS aliantzako hiru herrialdeek: adostu dute propultsio nuklearreko itsaspeko mota bat garatzea. Hori da, hain zuzen, Asia hego-ekialdean eta Ozeanian Txinak duen presentziari kontrapisua egiteko 2021eko irailean martxan jarritako egitasmoak orain arte eman duen pausorik argiena. San Diegon (AEB) egin dute iragarpena goizaldean —atzoko arratsaldea han—, AEBen armadaren ontzidiak Ozeano Barean duen base militar nagusietako batean, eta ekitaldian parte hartu dute Joe Biden Etxe Zuriko maizterrak, Rishi Sunak Erresuma Batuko lehen ministroak eta Anthony Albanese Australiakoak.

Adierazpen bateratu batean zehaztu dutenez, fase asko edukiko ditu garapen prozesuak, eta bukaerara iritsiko da Australiak eta Erresuma Batuak propultsio nuklearreko SSN-AUKUS itsaspeko berriak egiten dituztenean, AEBen teknologia baliatuta. Izan ere, Bidenek azaldu duenez, 65 urtean lehen aldiz beren itsaspeko nuklearrek duten teknologiari buruzko informazioa emango dute.

Hasteko, Australiak Virginia motako propultsioko hiru itsaspeko erosiko dizkie AEBei 2030eko hamarkadan, eta beste bi gehiago erosteko aukera izango du, gainera. Horietako bakoitzak 3.200 milioi euro inguru balio du. Oharrean jaso dutenez, Erresuma Batuak hamarkada horren amaierarako prest edukiko ditu itsaspeko berriak, eta Australia, berriz, 2040ko hamarkadan bukatzekoa da.

Erresuma Batuak propultsio nuklearreko zazpi itsaspeko ditu orain, baina, adostu dutena aintzat hartuta, berriek horiek ordezkatuko dituzte, eta asmoa da hemeretzi ontzi nuklear edukitzea. Sunakek azaldu duenez, helburua da, batetik, hiru armadek gaitasuna edukitzea batzuen zein besteen ontziak erabiltzeko, eta, bestetik, horretarako teknologia partekatzea. Downing Streeteko 10. zenbakiko ugazabak ohartarazi du, bide batez, «Txinaren asertibitate gero eta handiagoa» eta Iranen eta Ipar Korearen jokabide «ezegonkorra» «mehatxu bat» direla munduarentzat. «Errealitate horren aurrean, inoiz baino garrantzitsuagoa da gure herrialdeen erresistentzia gaitasuna sendotzea».

Ikusi gehiago: Zer da AUKUS?

Itsaspeko arrunten aldean, zeintzuek diesel erregaia baliatzen duten funtzionatzeko, erreaktore nuklear batek propultsatzen ditu iragarritakoak, eta denbora gehiago iraun dezakete ur azalera atera gabe. AEBek, Errusiak, Txinak, Erresuma Batuak, Frantziak eta Indiak badituzte jada propultsio nuklearreko itsaspekoak, eta, iragarritakoa betez gero, Australia bilakatuko da gisa horretako itsasontziak dituen zazpigarren herrialdea.

Finean, eskualdean Txinaren gaitasun militarrei aurre egiteko erabaki bat da hartutakoa. Bidenek justifikatu du esanez AEBek hamarkadatan «babestu» duela «Indo-pazifikoko egonkortasuna», eta eskualdeko herrialdeek «etekin handia» atera diotela horri.

Txinaren eta Errusiaren kritikak

Iazko otsailean batzartu zirenean, Xi Jinping Txinako presidenteak eta Vladimir Putin Errusiakoak adierazi zuten kezka sortzen ziela AUKUSek, eta gaur, aliantzako herrialdeen iragarpenaren ondoren, antzera mintzatu dira Pekin eta Mosku. Txinaren Atzerri Ministerioko bozeramaile Wang Webinek agerraldi batean esan du erabakiak eskualdeko «egonkortasuna eta bakea» kaltetuko dituela, eta soilik balioko duela «arma lasterketa bat» elikatzeko. Penny Wong Australiako Atzerri ministroak, ordea, Wangen hitzak deitoratu ditu, iritzita ez direla gertaeretan oinarritzen. Erresuma Batuko The Guardian egunkariari emandako elkarrizketa batean adierazi du «argi» dagoela Australia ez dela ari arma nuklearrak erosten, eta bakea duela akuilu.

Kremlineko bozeramaile Dmitri Peskovek auzitan jarri du AUKUSekoen asmoa, eta Sergei Lavrov Errusiako Atzerri ministroak ekitaldi publiko batean nabarmendu du «mundu anglosaxoia» ari dela horrekin, eta, NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundearen Asiaranzko hedatzearekin, «urte askotarako gatazka baterako» oinarriak ezartzen.

Bestalde, IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziak iragarri du, gaur, Australiak egin duela eskaera bere kontroletarako akordioa egokitzeko, modu horretan material fisionagarria erabiltzeko aukera eduki dezan itsaspekoak egiterakoan.


Summary: ‘Abiapuntua’ saioaren bigarren denboraldia ostegunean hasiko da ETB1en. Zortzi atal emango dituzte, bakoitza gai bati buruzkoa. Gorputz ez-normatiboen ingurukoa izango da lehen atala. Sei gazte protagonistak aldatuz joango dira astero.

Lehen denboraldian bezala, aurreiritziak kolokan jarri eta horiek apurtzen laguntzeko xedea du ETB1eko Abiapuntua saioak. Baina, oraingoan, berrikuntza batekin dator saioa: astero, sei gazte ezberdin izango dira protagonistak —aurreko denboraldi osoan sei gazte izan ziren atal guztietako parte hartzaileak—.

Binaka, zenbait gairekin lotutako errealitateak ezagutuko dituzte gazteek; eta, jakin gabe norekin topo egingo duten, galdera sorta bat erantzungo dute, gaiari buruz dituzten aurreiritziak eta pentsamoldeak azaleratzeko. Errealitate horietan murgildu ostean, sei gazteak Xabier Madariagarekin elkartuko dira, eta bizi izan duten esperientzia ikusteko, aztertzeko eta eztabaidatzeko aukera izango dute. Bertan jakingo dute ikus-entzuleek gazteen iritziak eta pentsamenduak aldatu diren ala ez. Etzi hasiko da ETB1 bigarren denboraldia ematen, 22:30ean.

Unai Iparragirre ETBko zuzendariak zera nabarmendu du: «Denboraldi honek saioaren mamiari eta espirituari eusten dio: gazteek errealitate diferenteak bizitzea da funtsa, eta, ondoren, hausnarketa egitea. Horretan dago, gainera, saioaren arrakastaren gakoa».

David Castaño Abiapuntua-ko zuzendariak iragarri duenez, landuko dituzten gaien artean hauek egongo dira: gorputz ez-normatiboak, maitasuna, arrazakeria, bizitzeko ereduak, sare sozialak, genero berdintasuna, genero identitateak eta animaliak.

Esperimentuak Denboraldi berriko lehen atalean, gorputz ez-normatiboak dituzten zenbait pertsonaren errealitatearen berri izango dute. Horretarako, Madariagak sei gazte gonbidatuko ditu pertsona horiek jasaten dituzten aurreiritzien eta oztopoen inguruan hausnartzeko.

Akondroplasia duen 29 urteko gazte baten errealitatea gertutik ikusiko dute, eta loditasunagatik bizitzako hainbat esparrutan epaituta sentitu den 25 urteko emakume baten testigantzak ere ezagutuko dituzte. Horrez gain, ezkerreko besoa ondo garatu ez zitzaiolako hura ebaki behar izan zioten 30 urteko gazte batekin egongo dira. Esperimentu baten bitartez, gainera, sei gazteek beraien larruan biziko dute zer den itxura fisikoagatik epaitua izatea.

Castañok azaldu duenez, esperimentuek tarte garrantzitsua beteko dute bigarren denboraldian: «Herritarren jokabideak eta aurreiritziak azaleratuko dira. Ondorio batzuk harrigarriak egin zaizkigu». Esperimentu horiek EITBren webgunean ere ikusi ahalko dira, zatika.

Programako zuzendariak aipatu du errealitate desberdinen aurreiritziak apurtu nahi dituztela. «Saioaren helburua da gure aurrean ispilu bat jartzea». Era berean, Castañok azaldu du Madariaga gazteekin elkartzen denean «hausnartzeko gune bat» sortuko dela. «Iritzi trukean arituko dira gazteak saioan».


Summary: Non eta nola ikus daiteke gaur 'Bi arnas' dokumentala TV3n?. Telebistan Kataluniako kate publikoan emango dute lehen aldiz torturaren gaia jorratzen duen lan hori, 22:05ean. Bikoiztuta emango dute.

Irunen (Gipuzkoa) estreinatu zuten Bi arnas dokumentala iazko maiatzean, eta, proiekzio batzuen ostean, Zinemaldiko Zinemira sailean erakutsi zuten. Ondoren, Europako hainbat herri eta hiritan ere bai. Ordutik, herriz herri eta jaialdiz jaialdi aritu dira emanaldiak egiten –60 proiekzio baino gehiago eskaini dituzte–. Bada, gaur emango dute lehen aldiz telebistan: Kataluniako TV3 kate publikoan ikusi ahalko da, 22:05ean. Sense ficció programaren barruan emitituko dute. Iratxe Sorzabal presoak jasandako torturak ditu abiapuntu lanak, baina, horrez gain, haren amak dituen zauriak eta beste preso batzuek pairatutako torturak ageri dira. Katalanera bikoiztuta emango dute.

Eta, beraz, nola eta non ikus daiteke dokumentala Euskal Herrian? Zenbait konpainiaren bidez egongo da kable bidezko telebistan ikusteko aukera. TV3ko webgunearen arabera, Hego Euskal Herrian, hauekin: Euskaltel, Guuk, Movistar+, Yoigo, Orange eta Vodafone –Nafarroan baita Perseon konpainiarekin ere–. Ipar Euskal Herrian ere izango da aukera: SFR, Orange eta Free operadoreekin ikusi ahalko da, hain zuzen. Horrez gainera, online ere emango dute.

Torturari buruzko testigantzak jasotzen ditu Bi arnas dokumentalak. Bi protagonista ditu: Iratxe Sorzabal euskal preso torturatua, eta haren ama, Maria Nieves Diaz, torturaren aurkako ekintzailea. Horiez gain, Nekane Txapartegi, Paco Etxeberria eta Serge Portelli ere ageri dira. Txapartegi euskal preso ohia da, 1999. urtean torturatua. Etxeberria auzi medikua da, eta Eusko Jaurlaritzak sustatuta Euskal Herrian izandako tortura kasuak ikertu dituen txostenaren egilea. Eta Portelli, berriz, Versaillesko Dei Auzitegiko magistratu ohia da, baita abokatua eta torturaren kontrako ekintzailea ere.

Sense ficció programan, emakumeak ardatz dituzten dokumentalak emango ditu Kataluniako kateak martxoan, eta hor botako dute Bi arnas. Dokumentalean, salatu nahi dute torturak eragindako zauria «itxi gabe» dagoela.

Euskal Herrian baino lehenago, Katalunian

Jon Mikel Fernandez Elorz dokumentaleko zuzendariak dio lantaldearentzat «ohore handia» dela dokumentala Kataluniako kate publikoak ematea. «Sense ficció saio prestigiotsuak gure alde egin izanak poza eragiten digu». Fernandez Elorzek aitortu du «arraro» egiten zaiola dokumentala lehenago ematea Katalunian Euskal Herrian baino.

Hain zuzen, BERRIAk berriki ateratako erreportaje batean jasotakoaren arabera, ikus-entzunezko zenbait ekoizlek diote ETBk ez dituela memoria historikoarekin eta euskal gatazkarekin lotutako lanak laguntzen edo ematen baldin eta Gogora institutuaren babesa ez badute.

Hala adierazi zuen Bi arnas dokumentalaren ekoizle Imanol Arzuaga Kima-k: «Bi arnas dokumentalari diru laguntza emateari ezezkoa eman zion ETBk, horrek gurea bezalako proiektu xume batentzat dakarren galera ekonomikoarekin». Filma ETBn emateko eskariari dagokionez, hasieran ezezkoa jaso zuten. «Esan ziguten EITBko administrazio kontseiluak erabakia duela memoriaren eta gatazka politikoaren gaiak jorratzen dituzten ekoizpenak emititzeko baldintza nagusia Gogora institutuak parte hartzea edo ekoiztea dela. Beraz, Gogora-k ez badu parte hartzen, ETBk ez duela emitituko».

Dokumentala Kataluniako TV3k emango duela argiratu eta bi egunera, ETBren deia jaso zuen ekoizleak. «Azkenean, ETBren Primeran plataformarako emisio eskubideak erosteko proposamena egin digute». Egoerarekin kritikoa da Arzuaga, edonola ere.

Aurrekontu txikiko lana da Bi arnas dokumentala, Arzuagak ekoitzia, eta Fernandez Elorzek zuzendua. Esanguratsua da dokumentaleko pasarte bat: 2001ean, torturak sufritu eta berehala, elkarrizketa bat eman zuen Sorzabalek. Euskaldunon Egunkaria-ko Eneko Bidegainek eta Torturen Aurkako Taldeko kamerari Axier Aritzetak grabatu zioten elkarrizketa hura. EITBk ez zuen elkarrizketa hura eman, baina Bi arnas dokumentalean ikus daiteke.


Summary: Desberdintasun sozialak «eraikiak» direla azaldu du Ikuspegik txosten batean. Aniztasunaren inguruko monografiko sorta bat argitaratuko du Ikuspegi Immigrazioaren Euskal Behatokiak, eta lehen zenbakia kaleratu dute. «Berdintasunik eza» izan dute hizpide, eta ikuspuntu ezberdinetatik heldu diote gaiari.

Araba, Bizkai eta Gipuzkoako «aniztasunari buruzko hausnarketa soziologikoa egitea». Hori izan du helburu Ikuspegi Immigrazioaren Euskal Behatokiak, egin duen azken ikerketarekin. Azterlanaren emaitza argitaratu du gaur behatokiak Zabaldu #1 monografikoaren bidez, EHUk antolatu duen Dimentsioak desberdintasunetik jardunaldian. Monografiko sorta baten lehen atala da, eta «berdintasunik eza» landuko dute zenbaki horretan. Aniztasuna aztertzeko, «kolektibo, gizarte talde eta pertsona jakin batzuei eragiten dieten desberdintasun ardatzak» hartu dituzte mintzagai Ikuspegiko ikertzaileek.

Desberdintasunak, aniztasunak eta diskriminaziorik ezak gorroto delituekin daukan loturan sakondu dute ikuspegi ezberdinetatik: «Generoa, LGTBI, desberdintasun ekonomikoa, immigrazioa, ijitoak, erlijio aniztasuna, ezgaitasuna edo adina».

Luis Sanzo Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politika Saileko Estatistika Organo Bereziaren arduradun ohiak ekarri du «desberdintasun ekonomikoa» edo pobreziak eragindako bereizkeria txostenera. Azaldu duenez, 2008-2012 aldiaz geroztik gora egin dute nabarmen desberdinkeria adierazleek arlo horretan. Aberatsenen eta pobreenen arteko desberdintasuna ere handitu dela dio txostenak, eta horrek, era berean, parte hartzearekin lotu du: «Desberdintasunaren hazkundea partaidetzaren beherakadarekin lotzen duen adierazleari dagokionez ere, emaitzak argigarriak dira: euskal gizartean guztira eskuragarri dauden diru sarreren kasuan, %3,88koa zen biztanleria %10 behartsuenaren ekarpena 2008an, eta, 2020an, % 3,18koa besterik ez». Txostenaren arabera, desberdinkeria adierazleak geroz eta handiagoak dira, gehiago direlako «atzerritar jatorriko pertsonak, seme alabak dituzten emakume bakarrak eta nukleorik gabeko pertsona anitzeko etxeak».

Askotarikoak edo desberdinak

Imanol Zubero soziologoak izan du aniztasunaren kontzeptuaren inguruan idazteko ardura. «Aniztasunak ez du per se desberdintasuna adierazten. Edozein desberdintasun sozialki eraikia da», azaldu du txostenean. Izan ere, azaldu du denborak aurrera egin ahala desberdintasuna gauza «natural» edo «normaltzat» hartzen dela, «gizartea sortu aurreko egitatetzat».

Andrea Ruiz de Balzola Begirune fundazioko kideak osatu ditu ondorioak txostenaren azken kapituluan: «Zer esan nahi dute, berez, orinek edo azalaren koloreak? Ezer ez. Baina espezie gisa forma ematen diguten eta garen hori bihurtzen gaituzten gizarte prozesuen bidez, halabeharrez, esanahi bat hartuko dute, eta sailkatzeko erabiliko ditugu». Era berean, azaldu du desberdintasun horietako batzuek azkenean desberdinkeria justifikatuko dutela.

Hain zuzen, desberdinkeria hori arlo juridikotik aztertu du txostenean Jon Mirena Landak, «berdintasunaren aldeko eta diskriminazioaren aurkako araudia» aztertu eta berrikusita. Ondorioztatu duenez, legeak jokabide jakin batzuk zigortzeko ez ezik «prebenitzeko» ere erabiltzen da, eta horrek diskriminazioaren aurkako araudi osoa «arriskuan» jar dezake.


Summary: «Egoera penagarrian» bizi ziren Bizkaian pertsonen salerosketan ari zen eta atzeman duten sareko emakumeak. Denis Itxasok eman ditu xehetasunak: «Pilatuta bizi ziren, zikinkeriaren eta janari arrastoen artean». Egunean ordubetez soilik uzten zieten kalera irteten, eta noiznahi bezeroak hartzera behartzen zituzten. Hamahiru emakume askatu dituzte.

Baldintza erabat penagarrietan bizi ziren joan den astean Bizkaian desegin zuten gaizkile sarearen biktimak. Hamahiru emakume zeuzkaten bahituta Bilboko Zorrotza auzoko etxe batean, «pilatuta, zikinkeriaren eta janari arrastoen artean». Bainugela bakarra zuten guztientzat; segurtasun kameren sare baten bidez kontrolatzen zituzten; prostituziorako erabiltzen zituzten, eta behartuta zeuden drogak hartzera eta noiznahi bezeroak onartzera. Egunean ordubetez soilik uzten zieten etxetik irteten. Gaur eman ditu xehetasun horiek Denis Itxasok, Espainiako Gobernuak Araba, Bizkai eta Gipuzkoan duen ordezkariak.

Guardia Zibilak asteartean askatu zituen emakumeak, Barakaldon, Fruizen eta Bilbon egindako operazio batean. Bahituta zeuzkan sareari hainbat delitu egotzi dizkiote: tartean, emakumeen salerosketa, sexu esplotazioa, kapitalak zuritzea eta atzerriko herritarren eskubideen aurka egitea. Gutxienez 2017. urtetik funtzionatzen zuen sareak, eta zazpi kidek osatzen zuten, sei emakumek eta gizon batek. Guztiak atxilotu dituzte.

Lekuko babestu baten testigantzari esker abiatu zuten ikerketa. Itxasok azaldu duenez, sareak Hego Amerikako herrialdeetan batzen zituen emakumeak, nagusiki Paraguain eta Kolonbian. Lan eta bizi baldintza hobeak hitzematen zizkieten, zaurgarriak zirela eta jatorrizko herrialdeetan pobre bizi zirela baliatuta.

Joan den asteko operazioan konfiskatutakoen berri ere eman du: 35.000 euro eskudirutan, kokaina, marihuana, hainbat sakelako, sildenafilo (Viagra) eta amoxizilina «kantitate handia», eta «ikerketarako baliagarri izan den dokumentazioa». Hainbat kontu korronte, auto eta higiezin ere atxiki dizkiete.

Putazaleen kontzientzia

Operazioaren berri emateaz gain, putazaleei mintzatu zaie Itxaso. Eskatu die ez egiteko ez ikusiarena prostituzioan gogoz kontra eta bortxaz jarduten dutenen egoera ikustean, haien jarrerak «gizatasuna kentzen baitie emakume horiei»: «Erabiltzaileen kontzientziari dei egin nahi diogu, zerbitzu horiek erabiltzeari utz diezaioten, edo, behintzat, salaketak jar ditzaten jarduera hori sexu esplotazioa izan daitekeela uste dutenean».

Azpimarratu du «giza eskubideen urraketarik ilunenetako bat» direla sexu esplotaziorako erabiltzen dituzten pertsonen salerosketa kasuak: «Gure inguruan gertatzen da; gugandik gertu dago, etxe alboko pisuan». Gehitu du sexu esklabotzak ezbaian jartzen duela praktikatzen dutenen gizatasuna, eta «zigorrik handiena» merezi duela.

Azkenik, Madrilen ordezkariak eskerrak eman dizkie biktimak artatu dituen Fiet Gratia GKEari eta sarea desegin duten poliziei. Itxasok emandako datuen arabera, Guardia Zibilak gisa horretako sei operazio egin ditu azken bost urteetan Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Horietan, 134 lagun atxilotu dituzte, eta 72 biktima askatu.


Summary: SVBren porrotak %3,5era jaitsarazi du Euriborra. Egun batetik bestera 0,346 puntu galdu ditu Euriborrak. Baliteke interes tasak igotzen jarraitzeko asmoak apaltzea.

SVB Silicon Valley Banken porrotaren lehen eraginak nabaritzen hasi dira Europan ere. Hilabete osoa egunez egun igotzen ari zen Euriborra —tasa aldakorreko hipoteka gehienak kalkulatzeko erabiltzen den indizea—, baina joan den ostegunean SVBren porrotaren lehen hotsak entzuten hasi zirenean, lehen beherakada izan zuen, eta ostiralean %3,953ra jaitsi zen. Ostegunean %4tik oso gertu zegoen, %3,978an, 2008ko azarotik altuena. Atzo hamarren bat jaitsi zen, baina gaur 0,346 puntu galdu ditu kolpe batean.

Hala, ia puntu erdia jaitsi da Euriborra bost egun eskasean; joan den apirilean igotzen hasi zenetik izan duen jaitsiera handiena da. Hala ere, hilabeteko batezbestekoa handia da oraindik ere (+%3,840), otsailean baino 0,306 puntu gehiago.

Beherakada horrek eragina izan dezake interes tasen igoeran. Azken hilabeteetan asko handitu dira EBZ Europako Banku Zentralak ezartzen dituen interes tasak: iazko uztailean %0tik %0,5era igo zituen, eta %3an daude orain. Etzi bilduko da EBZ, Frankfurten (Alemania), eta ziurrenik %3,5era igoko dituzte interes tasak.

Ameriketako Estatu Batuetako Erreserba Federala ere datorren astean da biltzekoa, baina Goldman Sachs bankuaren aurreikuspenek diote ez dituztela interes tasak igoko. Izan ere, inflazioa %6,4tik %6ra jaitsi da otsailean, eta horrek, besteak beste, bultzatu lezake interes tasen igoera geratzea.


Summary: 'Simpsondarrak' filma bere kabuz bikoiztu du gazte donostiar batek, ahots guztiak berak eginda. Laster estreinatzea espero du Ander Torregarai bikoizketa ikasleak, 20th Century Foxi «grazia askorik egingo ez badio ere».

Ander Torregarai du izena, eta 17 urte ditu. Donostiarra da, eta urtebete darama bikoizketa ikasten Binnahi eskolan. Sentitu, pentsatu eta egin: laster amaituko du The Simpsons Movie filmaren euskarazko bertsioa bikoizten: Simpsondarrak. Ez da lan makala, hark egin baititu pertsonaia guztien ahotsak.

Torregaraik berak apaltasunez esan du azken batean originalean ere sei aktoreren artean egin zituztela ahots guztiak, eta, horren ondorioz, «karikatura» modukoak dira. «Beraz, imitatzea nahiko erraza da», adierazi du. «Baina egia da ez ditudala erregistro asko, eta ahots batzuk antzekoak dira».

Asko zabaldu da azken hamarkadotan fandub deituriko zaletasuna. Zaleek, ez-profesionalek, eginiko bikoizketa da, azken batean. Horietako batzuek zehatz-mehatz errespetatzen dituzte jatorriko elkarrizketak, baina, beste batzuk jostalariagoak dira, eta aldatu egiten dituzte, parodia egiteko, edo bestelako mezuak sartzeko –batzuetan, gordinak ere izaten dira–.

Film, telesail eta batez ere marrazki bizidun kutunak euren hizkuntzara ekartzeko hasi ziren zaleak etxean halako bikoizketak egiten.

Torregarai ere horrela hasi zen. «Ondo pasatzeko hasi nintzen bikoizketan: nire etxean memeak eta gauzak egin ahal izateko eta ondo pasatzeko». Edonola ere, adierazi du ez zuela bikoizle bihurtzeko asmorik. Beste zale batzuek egiten dituzten parodiak ikusita piztu zitzaion gauza bera egiteko gogoa.

Halere, oraingoan, pentsatu zuen gauza motz asko egin beharrean egitasmo luzeago batean murgildu nahi zuela. «Justu hori pentsatu nuenean, simpsondarren filma jarri zuten telebistan». Hori nola eginda zegoen ikusita, pentsatu zuen aukera zeukala lan guztia berak egiteko.

Azaldu duenez, Marge simpsondarren amaren ahotsa kostatzen ari zaio gehien, hura imitatzen saiatzean «kibo modukoak» ateratzen zaizkiolako, goiko notak jo nahian huts egiten duten abeslariei bezala, alegia. «Beraz, askotan errepikatu behar dut, ondo geratu arte».

Txisteak asmatzen

Itzulpena ere hark egin behar izan du, gaztelerazko azpidatzietan oinarrituta. «Badaude itzuli ezin izan ditudan hitz joko asko. Baina, ezin bada, beste txiste bat sartzen saiatzen naiz».

2007ko uztailean estreinatu zuten The Simpsons Movie filma. Telesailaren sortzaile Matt Groening bera aritu zen gidoia egiten, besteak beste. 75 milioi euro kostatu zitzaien filma egitea, baina 500 milioi baino gehiago bildu zituzten zinemetan.

Filmak 87 minutu irauten du, eta Torregarairi 20 bat minutu falta zaizkio euskarazko bertsioa amaitzeko. «Bukatu ondoren filma osorik ikusi, eta gustatzen ez zaizkidan gauzak berriz bikoiztuko ditut». Esan duenez, litekeena da datorren asterako prest edukitzea, eta, bestela, martxoa amaitu aurretik.

Estreinaldia Twich sare sozialean egitea pentsatu duela adierazi du, «nahi duenak zuzenean ikusteko», eta gero euskal-encodings.eus gunean jartzea. Euskarazko ikus-entzunezko asko bildu dituzte zaleek han azken urteotan.

Filma ekoitzi zuen 20th Century Fox konpainiari «ez dio grazia handirik egingo», esan duenez. Baina, gogoratu duenez, bikoizle amateurrek askotan lantzen dituzte film osoak, eta Interneten jarri; halakoetan, mezu hau jartzen dute: «Fandub hau aberasteko asmorik gabe egin dugu, praktikatzearren».

Zer egin dezake konpainiak, azken batean, zaleen zaletasuna mugatzeko? Asko jota, Torregarai zigortu arbelean ehun aldiz zera idaztera: Ez dut 'Simpsondarrak' filma euskarara neure kabuz bikoiztuko.


Summary: Herri Urratsek aurtengo abestia aurkeztu du: 'Urratsak zubi'. Su Ta Gar musika taldeak egin du abestia, eta, adierazi dutenez, «mundu guztiarentzat egokia den kantu bat» sortu nahi izan dute. Maiatzaren 14an egingo dute ikastolen aldeko 40. jaia, Senperen.

«Kaixo esanik elkarreri, helduko diogu etorkizunari, eman hegoak euskarari, bihurtu ditzagun urratsak zubi. Kaixo esanik elkarreri, helduko diogu etorkizunari, Herri Urratsen zuk eta nik, bihurtu ditzagun urratsak zubi». Hala dio Herri Urratsen aurtengo kantak. Su Ta Gar musika taldeak ondu du, eta gaur aurkeztu dute abestia eta bideoklipa, Baionako Züzülü tabernan egindako agerraldian. Urratsak zubi du izena, leloak bezala; Elkar Estudioetan grabatu dute. Maiatzaren 14an egingo dute ikastolen aldeko 40. jaia, Senperen (Lapurdi), eta Seaskaren bosgarren kolegioa laguntzeko izango da dirua. Egitaraua oraindik zabaldu ez duten arren, Seaskako antolatzaileek iragarri dute bertan izango dela Eibarko taldea.

Abestiaren aurkezpenean izan dira Aitor Gorosabel eta Xabi Bastida Su Ta Gar taldeko kideak, baita Inge Arin bideokliparen egilea ere. Bastidaren esanetan, gustura jaso zuten abestia egiteko proposamena. Aldarrikapenekin bat egiten dutela aitortu du. Gorosabelentzat ere «ohorea» da Herri Urratsen kanta egitea. Hala, haien estilotik gehiegi urrundu gabe, «mundu guztiarentzat egokia den kantu bat» sortu nahi izan dutela azaldu dute.

Koldo Rodriguez Herri Urratseko koordinatzaileak musika taldearen lana goraipatu du, eta esan «historiara pasatuko den beste abesti bat» izango dela. «Esanahi berezi bat du Su Ta Garrek. Urratsak zubi dugu lelotzat, eta uste dugu belaunaldien arteko zubia eraiki duela».

Bideoklipari dagokionez, collage teknika erabili du Arinek. Hasieratik argi izan zuen zerbait desberdina egin nahi zuela, musikariak musika jotzen erakustetik aparte.

Abestiaren letra osoa

Amaren bularretik jaso nituen kontzientziarik gabe lehenengo hitzak Aitaren besoetara jauzi eginik eman zizkidaten unibertsoak Amonaren eta aitonaren kontuetan jakinduri xamur baten beroa Zetorkidan bideari ekiteko behar nituen indarra eta arnasa

Kaixo esanik elkarreri helduko diogu etorkizunari Eman hegoak euskarari bihurtu ditzagun urratsak zubi

Iraganeko soinuak dira entzuten hemen gauden gehienon ahotsetan Gure bihotzak aske dira sentitzen maitatzeko era desberdin honetan Badaukazu begiradan distira bat ez dudana aurkitzen beste hizkuntzetan Egin nauzun argia eta sua zara maite zaitut esna eta ametsetan Kaixo esanik elkarreri helduko diogu etorkizunari Eman hegoak euskarari bihurtu ditzagun urratsak zubi Kaixo esanik elkarreri helduko diogu etorkizunari Herri Urratsen zuk eta nik bihurtu ditzagun urratsak zubi.


Summary: Bruselak nahi du migratzaileak kanporatzeko emandako aginduak betetzea estatu batetik bestera. Europako Batzordeak EBren kanpo mugak kudeatzeko printzipio komunak zehaztu ditu. Barne komisarioak esan du sistemak «askoz hobeto» funtziona dezakeela.

Margaritis Schinas Europako Batzordeko presidenteorde eta Europako Bizimodua Babesteko komisarioak aitortu duenez, EB Europako Batasuna, orain arte, «suhiltzailearena» egiten aritu da migrazioaren aferan, «arkitektoarena» bainoago. Hori eta datorren urtean Europako Parlamenturako bozak egingo dituztela kontuan harturik, Bruselak hilabeteotan aurkeztu, negoziatu eta adostu nahi du EBren kanpo mugak kudeatzeko estrategia. Pixkanaka ari dira lan horretan, eta horren inguruko aurrerapausoak ere banan-banan jakinarazten ari dira; edonola ere, Europako Batzordeak, Europar Kontseiluaren eskariari erantzunez, gomendio sorta bat aurkeztu du gaur, auzi horretarako. Zera sustatzea jarri du helburutzat: migratzaileak kanporatzeko emandako aginduak betetzea estatu kide batetik bestera.

Oraingoz, badirudi Bruselaren lehentasuna iheslariak itzultzea dela, batez ere, EBko estatu kideen arteko koordinazioa hobetuta. Ylva Johansson Europako Batzordeko Barne komisarioak urtarrilean egin zuen ohartarazpen hori, eta gehitu zuen kanporaketen kopurua «txikia» dela eta handitu beharra dagoela. Gaurko agerraldian ere horietan jarri du arreta, Schinas alboan zuela, argudiatuta estatu kideek iazko %21eko tasa «hobetu» behar dutela, eta, beraz, sistemak «askoz hobeto» funtziona dezakeela.

Migratzaileak kanporatzeko emandako aginduen aferan, Bruselak «hutsune bat» ikusten du. Datu zehatzik ez duen arren, Europako Batzordeak uste du agindu hori jasotzen duten migrante batzuk beste estatu kide batera joaten direla EBtik atera beharrean, eta, herrialde horrek aginduaren berri ez duenez, iheslariek ezjakintasun hori baliatzen dutela berriz hasteko asiloa edo babesa eskatzeko prozedura.

Hortaz, Bruselak nahi du EBko estatu kideen arteko komunikazioa hobetu dadila, horrek eragingo duelakoan migratzaileen itzulera tasa handitzea. Berez, bazen kanporatze aginduen berri izateko aukera, baina herrialdeek ez zuten ia erabiltzen; orain, ordea, bestelako egoera bat espero du Europako Batzordeak, joan den asteartean indarrean sartu baitzen Schengen Informazio Sistema. Horrek alerta bat sortuko du kanporaketa bat agintzen den bakoitzean, eta, beraz, gobernuek errazago izango dute migratzaileen egoeraren berri jakitea.

Schinasen ustetan, horrek modua emango du itzulera prozesuak «errazagoak» izan daitezen, eta EBko estatu kideen erabakiak indarrean sar daitezen; Johanssonek, berriz, gehitu du herrialdeek «hobeto aztertu ahalko» dutela «zein den egoera». Asmoa da, koordinazioa eta komunikazioa hobetzeaz gain, Frontex Mugak eta Kostaldea Zaintzeko Europako Agentziaren parte hartzea are gehiago handitzea.

Hamabost neurri koordinaziorako

Kanporaketa aginduak errespetatzea sustatzeko asmoaren berri emateaz gain, Europako Batzordeko presidenteordeak eta Barne komisarioak jakinarazi dute lehen aldiz Bruselak hainbat urtetarako kudeaketa plan bat egin duela EBren kanpo mugak kudeatzeko. Proposamen horrek bost urteko estrategia bat aurreikusten du, 2027ra artekoa, eta hamabost neurri ekarri ditu hizpidera.

Besteak beste, Europako Batzordeak kanpo mugetako kontrola hobetu nahi du teknologiaren eta agentzien arteko lankidetzaren bitartez; beste estatuekin duten kooperazioa «areagotzea» proposatu du; eta mugen kontrola «oinarrizko eskubideen errespetuaren» araberakoa izatea ere nahi du. Hamabost neurriko proposamen sorta hori erakundeen eta gobernuen iritzia entzun ondoren osatu dute, eta balio behar luke, Johanssonek eta Schinasek esan modura, estatu kideek esparru komun bat izan dezaten migrazioaren afera kudeatzeko EBren kanpo mugetan. Hori lortzeko, baina, ezinbestekoa izango da «talde lana», Europako Batzordeko Barne komisarioak ohartarazi duenez.

Negoziazioen garaia da orain. Printzipioz, asmoa da migrazioaren aferaren inguruan ados jartzea legealdia amaitu aurretik; hau da, gehienez, datorren urteko ekainerako. Horren harira, Maria Malmer Stenergard Suediako Barne ministroak —herrialde horrek du EB Europako Batasuneko Kontseiluaren presidentetza aurtengo lehen seihilekoan— ostegunean esan zuen espero duela gobernuburu eta estatuburuek ekainean hartuko dituztela «erabakiak», asteotan «elkarrizketa eraikitzaileak» izaten ari baitira. Hain justu, hilabete horren amaieran Europar Kontseiluaren goi bilera bat dute, eta baliteke migrazioaren auzian aurrera egitea datorren astekoan ere, nahiz eta bilkura horren behin-behineko agendan ez duten aipatu gaia.

NBE Nazio Batuen Erakundearen arabera, iaz 160.000 lagun iritsi ziren Europara Mediterraneotik, hori baita bide nagusia Afrikako, Ekialde Hurbileko eta Asia hego-mendebaldeko migratzaileentzat. Horiez gain, Errusiaren Ukrainako inbasioaren ondorioz, gutxi gorabehera beste zortzi milioi pertsona lekualdatu ziren Europan.


Summary: Eusko Jaurlaritzak 293 milioi euro jarriko ditu 2025era bitartean Kultura 2028 Plan Estrategikorako. Gasteizko gobernuak gaur onartu du datozen sei urteetan kultur politikaren lehentasunak markatuko dituen plana. Zeharkako bi konpromiso ezartzen ditu: euskararen normalizazioa eta sustapena, nahiz emakume eta gizonen arteko berdintasuna. Guggenheim Urdaibai proiektuaren oinarriak finkatzea ere aurreikusten du.

Eusko Jaurlaritzak Kultura 2028 Plan Estrategikoa onartu du Gobernu Kontseiluaren gaurko bileran. Plan horrek hurrengo sei urteetarako markoa finkatzen du, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako kultura politika publikoei dagokienean. Plan horrek aurreikuspen ekonomiko bat egiten du 2023-2025eko aldirako —293 milioi eurokoa—, baina 2025ean berrikusi eta osatu egingo dute 2026-2028ko aldirako. Bingen Zupiria Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburuak aurkeztu du plana, bileraren ostean.

Planak hiru ardatz orokor finkatzen ditu. Batetik, sorkuntza sustatu nahi du. «Sorkuntzarako aukerak handitzea eta talentu sortzailea sustatzea da lehen ardatza». Planaren arabera, «kultura bizia» izan nahi duen herriak eta «bizirik iraun nahi duen herriak» kultura sortzea «ezinbestekoa» da. Bestetik, euskal sortzaileen ekarpena euskal gizartearentzat eskuragarri jartzea eta kulturaren eta kultur ondarearen transmisioa bermatzea ere helburu nagusiak izango ditu planak: «Alegia, herri batek, bere iraganaz gorde nahi duen eta hurrengo belaunaldiei transmititu nahi dien hori babestu, zaindu eta gizarteratzea».

Plan estrategikoak zeharkako bi konpromiso ere ezartzen ditu: euskararen normalizazioa eta sustapena, eta emakumeen eta gizonen arteko berdintasuna. «Euskadin kultura ezin da ulertu euskaraz sortu, euskaraz eskaini eta euskaraz gozatzen den kulturarik gabe. Halaber, euskararen biziberritzea ezin da ulertu euskarazko kultura sorkuntza eta eskaintzarik gabe». Gizon eta emakumeen arteko berdintasunari dagokionean, planak aitortzen du emakumeek kulturan ere «bazterkeria» pairatu dutela. «Egoera horrekin amaitu eta aukera berdintasunean aurrera egitea, emakume sortzaileen lana ikusaraztea eta emakumeek utzi duten kultura ondarea aitortzea» izango du planak helburu.

Xede horiekin, lau helburu estrategiko zehaztu ditu Jaurlaritzak. Lehenengoa talentua garatzeko aukerak ugaltzea izango litzateke, eta hori lortzeko proposamen zehatzak egiten ditu planak: trebakuntza eta erresidentzia programak indartu eta horien nazioartekotzea areagotzea, sortzaileen lan baldintzak hobetzea (fiskalitatea, kontrataziorako gida eta errolda), euskarazko idazleentzako beka programa, pizgarri fiskalak eta mezenasgoa sustatzea, aldebiko nazioarteko programak garatzea Quebec, Flandria eta Japoniarekin eta ikus-entzunezkoen sistema garatzea, beste batzuen artean.

Bigarren helburua kultura eskaintza aberastu eta gizarteratzea izango du planak, eta lau jardun lerro zehazten ditu: euskal kulturaren ikusgaitasuna eta hedapena areagotzea, irakurzaletasuna bultzatzea, artearen sistema garatu eta sendotzea eta eskaintza sendotzea euskal gizarteari eta nazioarteari begira. Helburu horiek lortzeko neurrien artean egongo lirateke, besteak beste, Guggenheim Urdaibai proiektuaren oinarriak finkatzea, Liburutegien Aholku Batzordea bultzatzea, Bilboko Arte Ederren Museoaren zabalpena, Arteder proiektu berria, Euskal Artista Emakumeen Dokumentazio Zentroa, museoetan eta arte zentroetan genero ikuspegia txertatzea (hezkuntza programetan, obren erosketan, erakusketetan, egituren osaeran...) eta Gasteizko Principal antzokia berritzea.

Eusko Jaurlaritzaren planaren hirugarren lerro estrategikoa kultura ondarea eta komunitateen garapena uztartzea izango litzateke, eta horretarako hainbat proposamen egiten ditu: Dokumentu Kudeaketa Integralaren eta Dokumentu Ondarearen Legea garatzea, Bizkaiko Labe Garaien ondare izendapena eta gizarteratzea, inbertsio bereziak egitea, besteak beste, Albaolan, Urduñako (Bizkaia) harresian, Iruña-Veleian eta Donostiako Miramar jauregian, Elkanoren memoria zentroa sortzea Getariako Zarautz jauregian eta klima larrialdiaren aurrean ondarea zaintzeko planak eta neurriak ezartzea.

Laugarren helburua jauzi digitala sustatu eta ahalbidetzea izango da, eta horretarako, eLiburutegia hobetuko da, Euskariana gizarteratuko da, eta Taula arte eszenikoen ondarearen bilgune digitala nahiz Museotik plataforma sortuko dira.

Kultura 2028 Plan Estrategikoak «auzolanean jarduteko konpromiso eta egiteko moduaren printzipioari jarraiki», gobernantzari lotutako mugarriak ere identifikatzen ditu. Hain zuzen ere, arlo horri lotutako helburu batzuk ere finkatzen ditu: Kulturaren Euskal Kontseilua berrantolatzea eta indartzea, kultur sektorearekin etengabeko harremanean sakontzea, sektoreak sistema modura antolatu eta lan egitea, Kulturaren Euskal Behatokia indartzea eta beste behatoki batzuekin parekatzea, kulturaren balioaren eta eraginaren neurketa sistematizatzea eta kulturako adierazleen neurketarako tresna informatiko bat sortzea.

Gobernu Kontseiluak onartuta, Bingen Zupiria Kultura sailburuak Eusko Legebiltzarrean aurkeztuko du plana.


Summary: Jose Luis Barberia 'Zili' bertsolari leitzarra hil da. 2010eko hamarkadan aritu zen batez ere bat-bateko jardunean, bai Nafarroako Bertsolari Txapelketan, bai bestelako sariketetan ere. 41 urte zituen.

Gaixotasun baten ondorioz, atzo hil zen Jose Luis Barberia Villabona Zili bertsolari leitzarra, 41 urte zituela. Txapelketetan eta sariketetan ibilitakoa zen, nagusiki 2010eko hamarkadan: Nafarroako Bertsolari Txapelketan parte hartu zuen 2010. eta 2011. urteetan.

Urte horietan, finalista izan zen bertsolari gazteentzako Izeta eta Xalto sariketetan, hurrenez hurren. Bardoak Nafarroako taldekako bertsolari txapelketan ere ibilitakoa zen Leitzako taldearekin, bai kantari, bai aurkezle.


Summary: Europako Batzordeak epe luzeko kontratuekin merkatu nahi du argindarra. Eguneroko merkatua bere hartan uztea proposatu du Bruselak, baina haren eragina txikituko dela uste du. Frantziako Gobernua gustura azaldu da, erreaktore nuklear berriei mesede egiten dielako.

Argindar merkatuaren aldaketa sakon eta motelaren ordez, erreforma arin eta bizkorra hobetsi du Europako Batzordeak. Energia berriztagarriak azkarrago heda daitezen, instalazio berriei prezio egonkor bat bermatzen dieten epe luzeko kontratuak bultzatzea proposatu du.

Bruselaren asmoek aurrera egingo balute, aurrerantzean ere iturririk garestienak finkatuko luke prezioa epe laburreko merkatuetan (gasak, alegia), baina haren pisua txikiagoa izango litzateke eta, oro har, prezio apalagoak eta egonkorragoak ordainduko lituzkete herritarrek eta enpresek.

Kadri Simson Energia komisarioak gaur aurkeztutakoa Batzordearen proposamena baizik ez da, eta haren gainean negoziatuko dute orain Europako Batasuneko 27 kideetako gobernuek. Alemaniaren, Herbehereen eta oraingo sistema asko ez aldatzeko eskatu zutenen aldera lerratuta dago proposamena, eta motz geratzen da Espainiak, Portugalek, Italiak eta ekialdeko beste herrialde batzuek eskatzen zuten sakoneko erreformatik.

Parisen erantzuna

Azken talde horretan zegoen Frantzia ere, baina begi onez hartu du Simsonek aurkeztutakoa, uste baitu erreaktore nuklearrak eraikitzeko inbertsioak bermatuko dituela.

Frantzia da energia nuklearraren menpekotasun handiena duen EBko kidea —argindarraren %70 sortzeko gai dira erreaktore guztiak martxan ari direnean—, eta beste sei erreaktore eraikitzeko asmoa azaldu du Emmanuel Macron presidenteak.

Bruselaren proposamenarekin, erreaktore berri horiek baliatu ahal izango lituzkete instalazio berriztagarri berrientzat proposatutako epe luzerako kontratuak. Dagoeneko indarrean dauden baina gutxi erabiltzen diren bi kontratu dira: PPA eta CfD, ingelesezko laburduretan.

CfD kontratuak (Contracts for Difference) estatuek eta energia hornitzaileek sinatutako kontratuak dira, sortutako argindarrari prezio finko bat emateko balio dutenak; merkatu librean prezioa handiagoa bada, erosleak (estatuak) aldea ordaindu behar dio argindar konpainiari; azken prezioa txikiagoa bada, konpainia da estatuari aldea itzuli behar diona, eta estatuak diru hori erabiliko du fakturak txikitzeko inbertsio berrientzat ez ezik potentzia handitzen duten zentralentzat ere balioko lukete CfD horiek.

Bigarren kontratuak PPA izena du (Power Purchase Agreement) eta energia sortzen duen enpresaren eta merkaturatzen duenaren artekoa da. Haren bidez, epe jakin baterako prezio bat hitzartu dezakete bi konpainiek.Talde bereko enpresen arteko kontratua izan daitekeenez, gardenago egitea eskatu zuen Espainiako Gobernuak bere proposamenean.

Madrilek urrunago joan nahi du

Madril ere epe luzeko kontratuen aldekoa da, baina urrunago joan nahi du: prezio finkoak ezarri hidraulikoen eta nuklearren elektrizitateari, enkanteak bultzatu ziklo konbinatuko zentralentzat, eta estatu kideei aukera eman beren merkatuetan esku hartzeko. Azken aukera hori soilik sekulako igoerak daudenerako uztea proposatu du, kontrara, Europako Batzordeak.


Summary: Andoni Aldekoak 'Akelarre' saioa defendatu du, ikusle datu txikiak izan arren. Saioa «euskal gizartearen erreferentzia eta kidetasun elementuekiko maitasunean eta errespetuan oinarritua» dagoela adierazi du EITBko zuzendari nagusiak

Duela hilabete, hautsak harrotu zituen sare sozialetan ETB2ko 'Akelarre' saioaren pasarte batzuk biltzen zituen bideo batek. Ehunka euskaltzalek salatu zuten saioa «iraingarria» dela, eta euskal kulturari barre egiten diola. EITBko LAB sindikatuak adierazi zuen «nabarmen» geratu dela «saioaren zuzendaritzak eta aurkezleak jarrera iraingarria dutela euskaldunokiko eta euskal kulturarekiko».

Horren harira, hiru galdera egin zizkion Jasone Agirre Garitaonandia EH Bilduko legebiltzarkideak EITBko zuzendari nagusi Andoni Aldekoari: alde batetik, ea uste duen saioaren ildoa bat datorrela ETBren sorrera legean jasotako printzipioekin, eta, bestetik, ea ez ote duen uste milaka ikusle minduta senti daitezkeela «Euskal Herriaz eta haren kulturaz eskaintzen duen ikuspegiagatik».

Horrez gain, zer neurri hartu asmo duen galdetu zion.

Idatziz jaso du erantzuna legebiltzarkideak. «Akelarre umorezko programa bat da, bere horretan ulertu behar dena, eta euskal gizartearen erreferentzia eta kidetasun elementuekiko maitasunean eta errespetuan oinarritua dago», idatzi du Aldekoak. «Balio horiek ahalik eta mailarik handienean jarri nahi ditu, publiko berriek ikus eta jarrai ditzaten. Eta umoretik eta ironiatik abiatuta egin nahi du, guztiontzat garrantzitsuak diren elementuak sartuz, hala nola gure kirolariak, artistak, musikariak, eta abar».

Ika-mika handia sortu arren, saioak oso ikusle gutxi erakarri ditu azken asteotan. Otsailaren 23ko atalak Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikusleen %3,3ko tasa baino ez zuen lortu; martxoaren 2koak, %4,9; eta 9koak, %4,6. Datuok perspektiban ikusteko, gogoratu behar da ETB2k %8,7ko ikusle tasa izan duela, batez beste, urteko lehenengo hilabeteetan.

Aldekoak esan du EITBko zuzendaritza nagusiak lan egingo duela «euskal kultura eta hizkuntza ondarea indartzen» jarraitzeko, horretarako «modu berriak sustatuz, aniztasunetik», eta prest agertu da «arrakasta handiagoa izateko beharrezko doikuntzak» egiteko.


Summary: Industriari zibersegurtasun zerbitzuak eskainiko dizkie Orbik enpresa eratu berriak. Ikerlan zentro teknologikoak sortu du, eta produktu elektronikoen segurtasuna bermatzen duen ziurtagiria eskainiko die fabrikatzaileei. Bost urte barru bi milioi euro fakturatzea espero du.

Zibersegurtasunaren arloan beste urrats bat egin nahi du Ikerlan zentro teknologikoak, eta Orbik sortu du horretarako, industriari zibersegurtasun zerbitzuak eskaintzeko enpresa bat. Mondragon taldeko kooperatibak hamar urte baino gehiago daramatza alor horretako proiektuak garatzen, eta jarduera hori osatuko du orain konpainia berriak. Aitzindaria izango da zibererasoen aurkako segurtasuna bermatzen duten ziurtagiriak eskaintzen.

Produktu elektronikoen segurtasuna bermatzea izango du erronka, eta hori da, hain zuzen ere, Orbik bereizgarri egiten duena. Nazioarteko arauekin bat datorren segurtasun ziurtagiri bat eskainiko die fabrikatzaileei. Zigilu horrek ahalbidetuko die edozein produktu merkaturatu aurretik seguruak direla bermatu ahal izatea. Horretarako, proba egiaztatzaileak egingo ditu ebaluazio laborategi batean.

Gaur-gaurkoz hautazkoak dira berme horiek, baina bi urte barru derrigorrezko egingo ditu Bruselak. Une honetan, gutxi dira zerbitzu hori eskaintzen dutenak munduan, eta, beraz, kanpora joan behar dute enpresek homologazio hori lortu ahal izateko. Bada, «gertuko eta konfiantzazko» zerbitzua eskaini nahi du Orbikek euskal enpresei, Ion Etxeberria Ikerlaneko zuzendari nagusiak azaldu duenez.

Gainera, bestelako zerbitzuak ere eskainiko die fabrikatzaileei, hala nola produktuei etengabeko jarraipena egitearena, erasoak izateko dituzten ahultasunak identifikatu ahal izateko. Izan ere, digitalizazioari esker zerbitzu gehiago eskaintzeko aukera dute makinek eta erremintek, baina gero eta konektatuago dauden heinean, arriskua ere gero eta handiagoa da mehatxuak eta erasoak jasateko. Bada, hutsune bat, «negozio aukera bat» ikusi du hor Ikerlanek.

Hazteko aurreikuspenak Laborategiaren homologazioa lortzen ari dira orain, eta pare bat hilabete barru espero dute martxan jartzea. Sei langilerekin hasiko dira, baina espero dute bost urte barru hogei izatea. Halere, aurrera begira talentua erakartzea izango da Orbiken beste helburuetako bat. Salvador Trujillo izango da zuzendari nagusia.

Arrasaten (Gipuzkoa) izango du egoitza nagusia, Ikerlanek iazko abian jarritako Digilab teknologia aurreratuen laborategian, baina bi urteko epean nazioarteko merkatura zabaltzea nahi dute. Ordurako jada bi milioi euro inguruko fakturazioa lortzea espero dute. Gaur egun, Ikerlanek lau milioi euro fakturatzen ditu zibersegurtasuneko proiektuen bitartez; erdiak dira enpresekin egindako kontratuenak.


Summary: AEBek salatu dute Errusiako hegazkin batek bere drone bat suntsitu duela Itsaso Beltzean. Etxe Zuriak adierazi du Moskuk «zuhurtziagabekeriaz» jokatu duela. Errusiako Gobernuak ukatu egin du dronea jo duenik.

Errusiaren gerra hegazkin batek AEBen drone bat suntsitu du, AEBetako armadaren Europako komandantziak gaur arratsaldean adierazi duenez. Haren esanetan, Itsaso Beltzaren gainean atzeman du Errusiaren hegazkinak MQ-9 dronea, nazioarteko aire espazioan.

«Gure MQ-9 aireontzia ohiko operazioetan ari zen, nazioarteko aire espazioan, Errusiako aireontzi batek hura atzeman eta jo duenean, hura suntsituz», esan du James Hecker AEBetako aire armadaren Europarako eta Afrikarako komandanteak. Armada estatubatuarrak azaldu du Errusiaren hegazkinak erregaia isuri duela dronearen gainean, eta ondoren jo egin duela.

AEBen arabera, gertaera horren aurretik Errusiako armadako pilotuek portaera «arriskutsuak» izan dituzte, AEBen eta haren aliatuen hegazkinetatik gertu jardunez. Etxe Zuriak adierazi du Errusiako hegazkinek AEBen droneen hegaldiak oztopatu dituztela iraganean, baina gaurko gertakaria «arriskutsua eta profesionaltasun gabea» izan dela. Modu horretara, istripu bat izan dela eman du aditzera.

Washingtonek Errusiak AEBetan duen enbaxadorea deitu du bilera batera, gertaeraren gaineko kexak helarazteko.

AEBek «nazioarteko aire espazioan» hegaldiak egiten jarraituko duela ohartarazi du John Kirby AEBen Segurtasun Nazionalerako Kontseiluko bozeramaileak. «Ez dugu behar errusiarren baimenik».

Errusiako Defentsa Ministerioak ukatu egin du haren hegazkin batek AEBetako drone bat suntsitu duenik. Aldiz, adierazi du identifikatu gabeko aire ibilgailu bat itsasora erori dela ausarkeriazko maniobrengatik. «Hegazkin errusiarrek ez dituzte beren armak erabili, ez dute identifikatu gabeko aire ibilgailuarekin kontakturik izan eta modu segurua itzuli dira beren aire basera», esan du ministerioak.


Summary: Bilboko irakasle bati salaketa jarri diote adingabe bati eraso egitea egotzita. Ertzaintza ikertzen hasi da, zer gertatu den argitzeko

Bilboko ikastetxe bateko irakasle bati salaketa jarri diote adingabe baten gurasoek, ikasleari sexu erasoak egitea egotzita. Segurtasun Departamentuak jakinarazi duenez, joan den ostiralean jarri zuten salaketa, eta egun horretan bertan atxilotu zuten gizona.

Epailearen esku gelditu bazen ere, kautela neurririk gabe aske utzi zuten. Hala ere, Ertzaintzak ikertzen jarraitzen du, zer gertatu den argitzeko.


Summary: Felix Linaresek 'La noche de…' saioa utziko du, 28 urteren ondoren. ETB2k apirilaren 11n emango du aurkezle horrek gidatutako azken atala, 1.500.a. Saioak aurrera jarraituko du, casting bidez hautatuko duten aurkezle batekin.

ETB2 utziko du kate horretako aurkezle mitikoenetako batek: Felix Linaresek, La noche de... saioaren aurkezleak. Linaresek berak eman zuen albistea bart gaueko atalean. Saioa 1995. urtean estreinatu zuten, eta, 28 urteren ostean, 1.500.a izango da 75 urteko aurkezleak ahotsa jarriko dion azken atala.

Michael Caine aktorearen bizitzari errepasoa egin eta gero eman zuen albistea Bilbokoak: «Agurrei buruz ari garenez, hau izango da aurkeztuko ditudan azken La noche de... saioetako bat. 28 urte dira jada, 1.500 saio, adinean gora noa —ez Cain bezainbeste, baina bueno, adin bertsua dugu—, eta uste dugu agur esaten hasteko une egokia dela». Ez zen gehiago luzatu.

Saioa, ordea, ez da amaituko. Linaresen hitzetan, lantaldeak lanean segituko du ikusleei «astearte gau ahaztezinak» eskaintzen jarraitzeko. Iragarri duenez, casting bat egingo dute aurkezle berria hautatzeko: hautagaiak saioan izango dira datozen asteetan, postua lortzeko ahaleginetan.

Ibilbide luzea

La noche de... saioa 1995eko irailaren 19an estreinatu zuten, jarraian botatzen zituzten filmen atarikoak egiteko. Ikusle datu onek bultzatuta, ordea, zinemari buruzko saio zabalago bat bilakatu zen. Saioaren 25. urteurrenean, 2020. urtean, Donostiako Zinemaldian omenaldia egin zioten.

Linaresi dagokionez, telebistan egin duen ibilbide luzea amaituko du. Irratian jarraituko du; gehienbat medio horretan ibilia da, kulturari buruzko saioetan, Bilboko Herri Irratian eta Radio Euskadin. Besteak beste, literaturaren inguruko Pompas de papel saioaren zuzendarietako bat izandakoa da, 30 urtean baino gehiagoan.


Summary: Hezkuntza soziolinguistikorako materialak, eskura. Soziolinguistika Klusterrak, Huhezik eta Ikastolen Elkarteak bultzatuta, bilduma bat osatu dute «sakabanatuta» zeuden edukiekin.

Euskararen soziolinguistikaren alorreko denetariko materialak eskura jarri dituzte Soziolinguistika Klusterrak, Mondragon Unibertsitateko Huhezi Fakultateak eta Ikastolen Elkarteak, sarean, hezkuntza material gisa erabili ahal izateko. Webgune bat sortu dute horretarako, eta soziolinguistikaren, munduko hizkuntzen, hizkuntza ekologiaren eta euskararen biziberritzearen inguruko teoria eta praktika biltzen ditu. «Proiektu honen jatorrian funtsezko ideia bat dago: bere burua eraldatu nahi badu, hizkuntza gutxituaren komunitateak ezagutza soziolinguistikorako sarrera bermatu behar die bere kideei», azaldu du Soziolinguistika Klusterrak, ohar baten baten bidez.

Izaro Arruti eta Sandra Prieto ikerlariek osatu dute bilduma, eta beren lana jarri dute eskura. Zehazki, haiek egindako master amaierako lana izan da bildumaren oinarria; Bigarren Hezkuntzan, Lanbide Heziketan eta hizkuntzen irakaskuntzan aritzeko Huhezik eskaintzen duen masterra egin dute biek. Klusterrak nabarmendu du «sakabanatuta» zegoen informazioa bildu dutela.

Soziolinguistika Klusterrak adierazi du ezagutza soziolinguistikoaren hedapena «estrategikoa» dela euskara biziberritzeko: «Bere burua eraldatu eta bere inguruan eragin nahi duen komunitateak hizkuntzaren eta gizartearen arteko harremana ulertzen lagunduko dioten tresnak behar ditu. Hezkuntza norbanakoak gizarte bizitzarako prestatzeko mekanismoa den heinean, hizkuntza gutxitu baten komunitateko kideok hezkuntza soziolinguistikoa jasotzea funtsezko beharra da».

Arruti bera arduratu da datu basea egokitzeaz, Soziolinguistika Klusterrak egin ditu koordinazio lanak, eta Huhezik eta Ikastolen Elkarteak finantzaketan parte hartu dute, besteak beste.


Summary: 'Bi arnas' dokumentalak 193.000 ikus-entzule izan ditu TV3en. Bart eman dute telebistan lehen aldiz torturaren inguruko lana. ETB dokumentalaren eskubideak erosteko prozesuan da, telebistaz zein Interneten emateko.

Katalunian ikusmina piztu du Bi arnas dokumentalak. Atzo gauean eman zuten filma TV3 kate publikoan, eta %10,1eko ikusle kuota bereganatu zuen (193.000 ikus-entzule). Datu horri gehitu beharko zaio datozen egunetan Interneten izango dituen ikusleak; izan ere, TV3en webgunean ikusgai dago filma. Telebistako estreinaldia izan zen atzokoa, eta, horrenbestez, lehenago ikusi da Kataluniako telebistan Euskal Herrikoetan baino.

Imanol Arzuaga Kima dokumentaleko ekoizleak BERRIAri esan dio, bestalde, ETB filma erosteko prozesuan hasi dela, bai telebista konbentzionalean, bai Primeran plataforman jartzeko. Horrez gain, Ameriketako Estatu Batuetako telebista kate batek —hezkuntza arloan ari den kate bat da— dokumentala erosteko interesa azaldu du.

Torturari buruzko testigantzak jasotzen ditu Bi arnas dokumentalak. Bi protagonista ditu: Iratxe Sorzabal euskal preso torturatua, eta haren ama, Maria Nieves Diaz, torturaren aurkako ekintzailea. Horiez gain, Nekane Txapartegi, Paco Etxeberria eta Serge Portelli ere ageri dira. Txapartegi euskal preso ohia da, 1999. urtean torturatua. Etxeberria auzi medikua da, eta Eusko Jaurlaritzak sustatuta Euskal Herrian izandako tortura kasuak ikertu dituen txostenaren egilea. Eta Portelli, berriz, Versaillesko Dei Auzitegiko magistratu ohia da, baita abokatua eta torturaren kontrako ekintzailea ere.

Aurrekontu txikiko lana da Bi arnas, Arzuagak ekoitzia, eta Jon Mikel Fernandez Elorzek zuzendua. Esanguratsua da dokumentaleko pasarte bat: 2001ean, torturak sufritu eta berehala, elkarrizketa bat eman zuen Sorzabalek. Euskaldunon Egunkaria-ko Eneko Bidegainek eta Torturen Aurkako Taldeko kamerari Axier Aritzetak grabatu zioten elkarrizketa hura. EITBk ez zuen elkarrizketa hura eman, baina Bi arnas dokumentalean ikus daiteke.


Summary: Elgarrestak esan du Irungo alkateak aintzat hartu behar duela alardea aipatzeko «gomendioa». Eusko Legebiltzarrean lehen aldiz mintzatu da gaur Emakundeko zuzendari Miren Elgarresta; nabarmendu du jaiak ezin direla «estatikoak» izan

Galdera egin diote gaur Eusko Legebiltzarrean, Giza Eskubide, Berdintasun eta Justizia Batzoerdean, EH Bilduk eta Elkarrekin Podemos-IUk Emakundeko zuzendari Miren Elgarrestari; esan diote azaltzeko zer ikuspegi duen jai eremua berdintasun politiketan sartzeari buruz, eta zer gomendio egiten dien jai eremuan desberdinkeria egoera bat duten udalerriei. Propio aipatu dute, galdera egitearekin batera, Irungo Udaleko kasua; izan ere, Irungo alkateak ahaleginak egin ditu hirian ontzen ari diren berdintasun planean alardearen gaia ez aipatzeko, hirian duten berdintasun arazo agerikoenetarikoa bada ere. Horren harira, Elgarrestak gogora ekarri du Emakundek Irungo alkate Jose Antonio Santanoren bidez jasotako dokumentu horri erantzun diola, eta «argi» adierazi diotela «ezinbestekoa» dela alardea planean aipatzea. «Gure eskumenetan, gomendiora iristen gara», nabarmendu du: «Baina gomendioa jaso beharko luke».

Elgarrestak Eusko Legebiltzarrean egindako lehen agerraldia izan da gaurkoa, urrian hartu baitzuen Emakundeko zuzendaritza, Izaskun Landaiaren tokian. Egina zioten galderari helduta, adierazi du «jaiak eta traidizioak» ezin direla «estatikoak» izan; gogoratu du garrantzi handia dutela «sinbolikoki» herrien «kohesiorako», eta horregatik daudela berdintasun politiketan txertatuta horiek ere. Udaletan ere ikuspegi hori txertatze aldera, Berdinsarearen bidez urteotan egin den lana goraipatu du. Zenbait herritan, ordea, arazoak agerikoak dira; Irunen eta Hondarribian, adibidez, urtero herriko jaietan egiten diren alardeetan desfile parekideek ez dute inoiz alkateen babesik izan, eta jai eredu baztertzaileen aldeko keinuak, aldiz, ohikoak dira urtero.

Galdera egin dutenen izenean, EH Bilduko legebiltzarkide Oihana Etxebarrietak estimatu egin ditu Elagarrestaren hitzak, baita Emakundek oro har jai parekideagoen alde egiten dituen urratsak ere. Alardeen auzian, ordea, askotan aldaketaren kontra dauden jarreren irmotasunak bidea zailtzen duela gogoratu du. «Zer gertatzen da batzuek entzun ere egin nahi ez dutenean? Batzuek ez dute hori ere egin nahi». Elkarrizketaren eta elkar ulertzearen garrantzia nabarmendu ditu Elgarrestak bere hitzaldian, eta horiek txalogarriak direla onartu du Etxebarrietak, baina ohartarazi du arriskutsua dela aldaketa oro «blokeatzen» dihardutenen «esku» uztea aldaketa prozesuak. Nolanahi ere, onartu du «ezberdinen arteko» elkarrizketak garrantzitsuak direla, eta Emakunde hor «lider» izatea nahi dutela.

Alardeen auziari begira, Emakundek urteotan egindako lana goraipatu du Elgarrestak; bide berean jarraitzen dutela esan du, eta lanean jarraitzeko asmoa dutela. «Oso inportantea da lan egitea. Irun eta Hondarribia aipatu dira: oso garrantzitsuak dira belaunaldi berriak». Jaien «antolakuntzan» pertsona gazteak sartzeak aldaketa erraztu dezakeela adierazi du. Bat etorri da Etxebarrrieta: «Bada garaia ahots horiek entzuteko, asko baitute esateko».

Jai parekideak lortzeko ez ezik eraso matxistarik gabeko jaiak lortzeko ere urteotan Emakunderen bidez egin diren urratsak nabarmendu ditu Elgarrestak, eta xeheki zerrendatu ditu. Aho batez goraipatu eta eskertu dute talde politiko guztiek Emakunderen ekarpena.

Miren Elgarresta Gipuzkoako Foru Aldundiko Berdintasun zuzendaria izan zen 2015etik iaz arte. Urte horietan ez zen inoiz joan Irun eta Hondarribiko desfile parekideei babesa ematera; beti ondoan izan dituzte hautu parekidearen aldekoek Emakundeko zuzendaria, EAEko Arartekoko ordezkariren bat eta hainbat talde politikotako ordezkariak, baina bera ez zen agertu.

Santanoren testua

Gaur Elgarrestari egin dioten galderaren atzean dauden gakoetako bat, horra. Abenduan egin zuen salaketa Irungo Elkarrekin Podemos-IUk. Esan zuen Irungo alkateak «ezabatu» egin nahi duela «alardea» V. Berdintasun Planetik. Bereizgarritasun bat izan dute orain arte Irunen ondu diren berdintasun planek: ez dute inoiz «alardea» aipatu ere egin.

Iaz, urtarrilean abiatu zen plan berria egiteko prozesua; hiriko eragile askok hartu zuten parte prozesuan, eta agertu egin zen berriro «alardearen» auzia. Miren Etxebeste Berdintasun ordezkariak (Elkarrekin Podemos-IU) abenduan propio gaiari buruz aritzeko egin zuen agerraldi batean azaldu zuenez, gaia jasota dago iazko urriaren 27an egin zen Berdintasun Mahaian onetsi zen testuan. Aldeko 11 boto jaso zituen testuak, eta hiru abstentzio: hiriko emakume talde batena, eta PSE-EE eta PPrena. Etxebesteren aburuz, aldeko boza ez emateaz gain, Irungo alkate Jose Antonio Santanok ordezko testu bat garatzeko prozesua gidatu zuen, xede nagusi batekin: «Alardearen elementua ezabatu nahi du V. Berdintasun Planetik».

Etxebestek salatu zuen Santanok «udal arautegitik» kanpo egin zuela prozedura hori guztia, eta ez zela onargarria hori.

Hala eta guztiz ere, Irungo V. Berdintasun Planaren bi bertsio jaso zituzten Emakunden; prozesu parte hartzailean hitzartutakoa, eta gero Santano alkatearen ekimenez ondutakoa. Bakar bat hautatzeko eskatu zion erakundeak Jose Antonio Santano Irungo alkateari. Udaleko Berdintasun ordezkari Miren Etxebestek (Elkarrekin Podemos-IU) eman zuen horren berria, urtarrilean. Otsailean beste agerraldi bat egin zuen Etxebestek gaiaz aritzeko; azaldu zuen Santanok bidalitako testua lehenetsi zuela Emakundek, baina berdintasun planerako gomendatutako aldaketen artean jarri zuela «ezinbestekoa» dela alardea aipatzea. Alkateak zer egiten duen ikusi beharko da orain, udalbatzak eman behar baitio azken oniritzia planari.


Summary: Frantziako Parlamentuko batzorde paritarioak erreformaren testu bateratu bat onartu du. Erreformaren aurkako zortzigarren protesta egunean 5.000 lagun inguru bildu dira Baionan.

Bere lana amaitu ahal izan du erretretaren erreformaren azken testua landu behar duen Frantziako Parlamentuko CMP batzorde misto paritarioak. Asanbleako zazpi kide eta Senatuko zazpi kide daude batzorde horretan, eta haien lana da testu bateratu bat jostea bi ganberek proiektu beraren moldaera desberdinak onartzen dituztenean. Goizeko bederatzietan hasi dute bilera, eta 17:30 aldera amaitu dute, akordioarekin.

Emmanuel Macron sustengatzen duten zentro-eskuineko alderdien bost kideen eta LR Errepublikanoak eskuineko alderdikoen bosten arteko negoziazioa izan da nagusiki, erreformaren erabat aurka daudelako beste lau ordezkariak: PSko bi, LFI Frantzia Intsumisoko bat, eta RN Batasun Nazionaleko beste bat.

Testua gaur bukatu ahal izan dutenez, bihar iritsiko da parlamentuko bi ganberetako osoko bilkuretara: goizean Senatuan (09:00) eta arratsaldean Asanblea Nazionalean (15:00).

Baina oraindik ez dago guztiz garbi saio horiek egingo ote diren. Izan ere, Frantziako Gobernuak badu aukera bat bozketa eragozteko, galdu egingo duela uste badu: konstituzioaren 49.3 artikulua. Artikulu horrek aukera ematen dio gobernuari aurrekontuekin lotura duen legegai bat bozketarik gabe onartzeko, betiere trukean zentsura mozio bat jasotzeko prest badago.

Legealdi honetan jada hamar aldiz erabili du prozedura hori Elisabeth Borne lehen ministroak, eta kosta ahala kosta eragotzi nahi du oraingoan, uste duelako erreformak legitimitate handiagoa izango duela parlamentariek onartuko balute. Iritzi publikoaren legitimitatea galdua du gobernuak, kaleko mobilizazioetan eta inkestetan ikusten denez.

«Gehiengoa badago»

Goizean, Europe 1 irratian, Olivier Veran gobernuko eledunak esan du azkenera arte itxarongo dutela artikulu hori berriro erabili ala ez erabakitzeko. Bitartean, erreformaren aldeko nahiko boto dituela ziurtatu nahi du gobernuak. Ez luke arazo handirik izango Senatuan —dagoeneko onartu zuen erreforma, joan den igande goizaldean—, baina gauza ez dago hain garbi Frantziako Asanblean. Gehiengo macronistari (250 diputatu) boto batzuek ihes egin diezaiokete, baina arazo nagusia LR taldearen barruan dago. 61 diputatu ditu, eta horietatik berrogei ingururen botoa beharko luke erreformak. Gehiengo osoa 286 boto dira, baina kopuru hori apaldu egiten da abstentzioak handitu ahala.

Astearte arratsean, Asanblean ari zela, «gehiengoa badago» azaldu zuen Bornek, eta hori bera esan zuen Olivier Dussopt Lan ministroak. Zalantzak izan ditzaketen LRko diputatuak limurtu nahian, lehen ministroak argitu zuen botoa ez zela gobernuaren aldekoa, erreformaren aldekoa baizik.

Hori bezain garrantzitsua izango da azken testuan eskuinak nahi dituen aldaketa batzuk onartzea, hala nola, lan ibilbide luzeak dituzten guztiek 43 urte kotizatu ondoren erretreta hartu ahal izatea, eta adineko langileentzat kontratu bereziak sortzea (CDI senior deitutakoak).

Baionan, beste aldietan baino gutxiago

Erreformaren aurka, sindikatuek manifestazioa egin dute gaur ere Baionan. Jende andana bildu da, baina beste aldietan baina gutxiago: 5.000 inguru. Protesten ondotik batzarra egingo dute, datozen egunetarako blokeatze ekintzak antolatzeko.

Manifestazioaren amaieran, Frantziako Gobernuaren «mespretxua» salatu du intersindikalak, eta herri galdeketa bat egiteko eskatu diote Macroni. Izan ere, Florence Lasserre diputatuarekin baizik ez dira bildu ahal izan intersindikaleko kideak. Erreformaren alde bozkatuko duela erran die. Max Brisson eta Denise Saint-Pe senatariek ere erreformaren alde bozkatu dute.

LAB sindikatuko Eñaut Aramendik esan du Frantzian borroka galtzeko arriskua «begi bistakoa» dela. Gertatuko balitz borrokan segitu beharko litzatekeela erran du: «64 ez dugu onartu nahi; 62 ere ez dugu onartu nahi. Guk pentsatzen dugu atzera egin behar dugula eta 60 urte eskatu behar dugula». Euskal Herritik alternatibak sortzera deitu du: «Hemen borrokatu eta erabaki nahi dugu».

Manifestazioan, Frantziako Poliziak hurbiletik segitu du gazte blokea. Uniformez eta zibilez jantzitako agentez inguratuta joan dira protesta abiatu denetik.

Aurrez, goizean, energia sektoreko grebalariek Baionako herriko etxeko elektrizitatea eten dute. Halako ekintzak ugarituko dituztela erran dute: «Bururaino joanen gira!», oihukatu dute.

Mugerren ere (Lapurdi) pleita gunea blokeatu dute hainbat grebalarik. FSU, Solidaires eta Tarnose-Bokaleko CGTk ere parte hartu dute protesta horretan.


Summary: Ikastolek eta Euskaltzaindiak giza kate bat eginen dute euskara batua omentzeko. Martxoaren 24ean Errenteria (Gipuzkoa) eta Donostiako 8.000 lagun inguru bilduko dira.

Euskara batuak Euskal Herriaren «garapenean izan duen balioa azpimarratzeko eta euskara batuaren sorreran bultzatzaile izan zirenak oroitzeko» giza katea eginen dute martxoaren 24an. Egitasmoa Euskaltzaindiak eta Ikastolak Herriari taldeak antolatu dute.

Datorren ostiralean, hilaren 17an, ekitaldia aurkeztuko dute, Donostian. Bertan izanen da Nekane Artola Ikastolen Elkarteko bozeramaile gisa, eta Miriam Urkia Euskaltzaindiaren izenean. Horrez gain, Errenteriako Orereta ikastolako haur batzuek testu musikatu bat irakurriko dute.


Summary: NBErentzat, Siriako gerra «ankerra eta zentzugabea» da. Nazio Batuen Erakundeak ohartarazi duenez, arazo guztiak konponduko dituen irtenbide politiko osorik gabe, «herrialdearen minak bere horretan jarraituko du». Gutxienez 162.390 zibil hil dira 2011n Siriako gerra piztu zenetik, GKEaren arabera.

Sirian gerra hasi zenez geroztik hamabi urte bete diren honetan, NBEk Damaskon duen ordezkari berezi Geir Pedersenek dei egin die gudan parte hartzen ari diren alde guztiei bakea lortzeko ahalegin gehiago egiteko. Haren iritziz, «gaur egungo egoeran jarraitzeak ez du zentzurik, eta gizateriaren aurka doa». Hori aski ez, eta otsailaren 6an jazotako lurrikarak are gehiago okertu du Ekialde Hurbileko estatu horretako herritarren bizimodua; 7.250 izan ziren hildakoak. «Seismoek eragindako ondorio katastrofikoei erantzuteko orduan izandako zailtasunek gogorarazi ziguten egungo statu quo-a jasanezina eta defendaezina dela», adierazi du diplomazialari norvegiarrak ohar batean.

Siriako gerra hamahirugarren urteurrenean sartzear dela, NBEk «min handiz» gogoratzen ditu galdutako bizitza kontaezinak, baita milioika zibilek jasandako gehiegikeriak eta sufrimendua ere. «Eta ez bakarrik desplazatuek, baita modu arbitrarioan atxilotuta edo desagertuta jarraitzen duten milaka pertsonek ere», nabarmendu du Pedersenek. Haren esanetan, Siria «suntsituta, zatituta eta pobretuta» dago, «bere subiranotasunaren, independentziaren eta lurralde osotasunaren egoera larrian». Halaber, NBEko ordezkariak ohartarazi duenez, arazo guztiak konponduko dituen irtenbide politiko osorik gabe, «herrialdearen minak bere horretan jarraituko du».

Gerra zibila 2011ko martxoaren 15ean hasi zen, Alepon eta Damaskon, manifestariek demokrazia aldarri zutela, Udaberri Arabiarraren olatuaren barruan. Siriako indarrek bortizki erantzun zieten herritarrei, eta manifestari askoren aurka tiro egin zuten. NBEko eta GKE gobernuz kanpoko zenbait erakundeko iturrien arabera, gutxienez 613.000 pertsona hil eta 2,1 milioi zauritu dira azken hamabi urteetan gerraren ondorioz; hildako guztietatik 162.390 zibilak dira, tartean 25.546 haur. Horrez gain, gudak hamahiru milioi lagun desplazatu ere eragin ditu, eta 6,7 milioi errefuxiatu daude gaur egun.

Diplomaziaren atea irekita

Damaskok zibilen aurka egindako jazarpenaren ondorioz, Ekialde Hurbileko herrialde askok harremanak eten zituzten Siriako estatuburuarekin. Bada, joan den otsailaren hasieran lurrikarek Siria gogor astindu ondoren, zenbait estatu arabiarrek urratsak egin dituzte Damaskorekin adiskidetzeko, agintarien hainbat bisita eta keinu sotilak eginez.

«Lurrikarak bide eman zien Siria boikotatzen ari ziren estatu arabiarrei Al-Assadekin harreman diplomatikora itzultzeko, hilabeteak zeramatzatena», esan dio Oklahomako Unibertsitateko (AEBak) Ekialde Hurbilari Buruzko Ikasketa Zentroko zuzendari Joshua Landisek Efe agentziari. Hondamendiaren ondorioz, herrialde batzuek iragarri zuten salbuespenak egingo zituztela Siriako goi kargudunen aurkako nazioarteko zigorretan; besteak beste, Washingtonek, sei hilabetez, kaltetuei laguntza humanitarioarekin lotutako transakzio guztiak ahalbidetu zizkien.

Nazioarteko begi guztiak Saudi Arabiara begira daude orain; Ekialde Hurbileko potentzia sunitak azken asteetan onartu du Siriarekiko ikuspegia aldatu egin behar duela; mundu arabiarrak oro har babesten duen iritzia, Riaden arabera.

Oklahomako Unibertsitateko adituak interpretatzen du planteamendu berri hori Siriako goi agintarien eta «batez ere Al-Assaden» galbahetik igaroko dela. Dena dela, Damaskok aurrebaldintza gisa ezarritako eskaerei nola erantzungo dien, horren araberakoa izango da hori guztia, haren ustez. Esan duenez, eskaera horiek negoziazio «serioak» ekarriko lituzkete Siriako oposizioarekin, gatazkari irtenbide politikoa emateko —orain arte ez dute fruiturik eman— eta Iranekin —Siriako Gobernuaren aliatu nagusietako bat da— dituen harremanak «murrizteko». Halere, Landis zuhur mintzatu da: «Damaskok aurrera egin ahal izateko, eskari horiek guztiak zalantzagarriak dira».

Hain zuzen ere, Siriarentzat oztopo nagusietako bat zen Teherandik hurbil egotea, zehazki, Ekialde Hurbileko gainerako herrialdeekin eta, bereziki, Saudi Arabiarekin harremanak normalizatzeko, estatu horrek tratua eten baitzuen Iranekin 2016an. Dena den, Riadek eta Teheranek, eskualdeko potentzia sunita eta xiita handienek, akordio bat sinatu zuten iragan ostiralean atzera harreman diplomatikoak ezartzeko. Txinak egin zituen bitartekari lanak. Hitzarmen horrek bidea errazteko aukera emango luke Riad eta Damasko elkarrengana hurbiltzeko.

Ikusi gehiago: Riaden eta Teheranen arteko itunak Txina eragile bihurtu du eskualdean

Bide horretan, Landisen ustez, Persiar golkoko herrialdea «giltzarria» izango da Siria Arabiar Ligara itzultzeko; Damasko erakunde horretatik behin-behinean kanporatu zuten 2011n, gobernuak protestei emandako erantzun bortitzaren ondorioz. Alta, Riadek aurreko astean ziurtatu zuen goiz dela oraindik Siriari oniritzia emateko.

Azken hilabetean, Arabiar Ligako kide diren zenbait herrialdek Al-Assadi diplomaziarako atea irekitzeak kritika gogorrak eragin ditu Siriako oposizioaren eta GKE batzuen artean. «Damaskorekin harremanak normalizatu nahi dituzten estatu arabiarrek aitortu behar dute Siriako Gobernuan egun dauden goi kargudunak dozenaka mila lagunen desagerpenen, hilketen eta giza eskubideen urraketen erantzuleak izan direla», ohartarazi du berriki HRW Human Rights Watchek.

Bien bitartean, Turkiak —Siriako oposizioa babesten du— aurrera jarraitzen du itxurazko normalizazio prozesu batekin, zeina 2022aren amaieran hasi baitzen; Damaskok eta Ankarak lehen gobernu bilera izan zuten Moskun —Al-Assaden aliatu nagusia da—, gerra piztu eta hamarkada batera. Hain zuzen, Errusiako presidente Vladimir Putin eta Al-Assad gaur dira batzartzekoak, Kremlinen.