Israel eta Gaza, gerran

Summary: Israel eta Gaza, gerran. Hamasek ezusteko eraso bat abiatu du, inoiz ez bezalakoa; Jihad Islamikoa oldarraldira batu da, eta gutxienez hirurehun israeldar hil dituzte.

Ezusteko eraso bat abiatu zuen Hamasek atzoko ordu txikietan. Inoiz ez bezalakoa da, airekoa, itsasokoa eta lurrekoa: besteak beste, 5.000 suziritik gora jaurti dituzte Gazatik, eta dozenaka milizianok une hori baliatu zuten muga pasatu eta zenbait herriren kontrola bereganatzeko. Hango hedabideen arabera, militarrak bahitu eta hil dituzte —tartean, komandanteak, organizazio politiko islamistak esan duenez—, eta, denera, behin-behineko datu ofizialen arabera, gutxienez hirurehun israeldar hil dituzte, eta 1.590 baino gehiago zauritu. Jihad Islamikoa ere oldarraldira batu da, «batailaren» parte dela ziurtatuta. Hori ikusirik, Israelgo armadak gerra egoera deklaratu du.

Hamasen adar militarreko —Izz ad-Din al-Qassam Brigadetako— buru Mohammed Deifek bideo batean azaldu duenez, operazio militarrak hainbat arrazoi ditu: batetik, «erantzun bat» da, Jerusalemgo Meskiten Zelaigunearen kontrako «erasoen» aurkakoa; eta, bestetik, preso palestinarren egoera geroz eta okerragoaren ondorio bat —horietako batzuk gose greban daude—. Gerora, Ghazi Hamad Palestinako organizazio politiko islamistaren bozeramaileak Al-Jazeera telebista kateari esan dio gaur abiaturiko operazioa «mezu bat» ere badela Israelekin harremanak normalizatzen ari diren herrialde arabiarrentzat: «Uste dut hori egitea lotsagarria dela haientzat». Hain justu, hilabeteak dira Saudi Arabia negoziazioetan ari dela hori egiteko.

Erasoaren eskalak eta koordinazioak, eta lehen erreakzioek agerian utzi dute Israelgo zerbitzu sekretuek ez zutela horren arrastorik, eta gobernuak eta armadak erantzuna inprobisatu behar izan dute. «Etsaiak inoiz ikusi gabeko prezioa ordainduko» duela adierazi du Benjamin Netanyahu Israelgo lehen ministroak, eta herritarrei esan die «gerran» daudela, eta gatazka hori «irabaziko» dutela. Horretarako, zera jarri du helburutzat Netanyahuk: erasoa jasan duten eremuetan «bakea eta segurtasuna berriz ezartzea», eta zona horiek «infiltraturiko etsaiez garbitzea».

Israelgo oposiziotik, Yair Lapid gobernuburu ohiak batasun gobernu bat eratzea proposatu dio lehen ministroari, betiere eskuin muturreko alderdiak koaliziotik botatzen baditu, eta Netanyahuren Likud alderdiak baiezkoa erantzun dio. Hori baino lehen, gobernuak jakinarazi du Gazarako elektrizitate hornidura etetekoa zela.

Bien bitartean, Israelgo armadak ahalik eta azkarrena hasi du kontraerasoa. Gazako osasun iturrien behin-behineko datuen arabera, gutxienez 313 palestinar hil ditu bonbardaketetan, eta beste 1.990 zauritu. Middle East Eye atariaren berriemaileek esan dute zerrendako herritarrak «egoerarik okerrenerako» prestatzen ari zirela, eta askok etxetik ihes egin dutela, «leku seguruagoetara». Al-Jazeera telebista kateak, berriz, esan du zibilek «luzera begirako» eraso bat espero dutela Israelgo militarren partetik.

Zisjordanian, PAN Palestinako Aginte Nazionalak premiazko bilkura bat egin du, eta PANeko presidente Mahmud Abbasek «terrorismotik eta okupazio indarretatik» defendatzeko eskubidea aldarrikatu du. Palestinari «babes emateko» beharraz ere aritu da, eta «duintasuna berreskuratzeko» erasoalditzat deskribatu du Gazako milizien operazio militarra, Al-Aqsa uholdea deiturikoa. Gainera, PANen segurtasun indarrei «palestinar guztiak babesteko» agindua eman die.

Hamasen eta Israelgo goi kargudunen adierazpenak ikusirik, badirudi gatazka armatuak luze iraungo duela. Horren erakusle, batetik, Deifen adierazpen bat: «Lurreko azken okupazioa amaitzeko borrokarik handienaren eguna da»; eta, bestetik, Al-Jazeera telebista kateari Palestinako organizazio politiko islamistaren buruzagiorde Saleh al-Arurik esandakoa: «Espero dugu borrokak segituko duela, eta borroka frontea zabaldu egingo dela. Helburu nagusi bat dugu: gure askatasuna eta gure leku sakratuen askatasuna». Estrategia hori baieztatu du Hamasen buruzagi Ismail Haniyehk, azaldu baitu borroka Zisjordaniara eta Jerusalemera «zabaldu» nahi dutela.

Gerora, Al-Aruri berriz mintzatu da telebista kate horrekin, eta mezu bat helarazi die preso palestinarrei: haiek askatzeko «nahikoa» militar israeldar bahitu dituztela. «Esku artean dugunak aske utziko zaituzte». Hamasen bozeramailearen arabera, «dozenaka» dira, eta Gazako tuneletan dituzte; Tel Avivek baieztatu egin ditu bahiketak, eta esan du zibilak ere badirela tartean.

Nazioarteko erreakzioak

Hamasek abiaturiko erasoaldiak denetariko erreakzioak eragin ditu nazioartean. Batzuk palestinarren alde agertu dira, eta beste batzuk, Israelen alde. Ekialde Hurbileko estatuei dagokionez, esaterako, Irango Atzerri Ministerioaren bozeramaile Nasser Kanaanik esan du bere herrialdeko gobernuak Hamasen eta Jihad Islamikoaren operazioa babesten duela, eta adierazi du eraso hori «mugarri» dela Palestinaren eta Israelen arteko gatazkan. «Honek berriz ere erakusten du sionistak zeinen hauskorrak diren operazio serio bat dagoenean, eta ez dutela erresistentziarako beharrezko izpiriturik», Kanaaniren ustetan.

Hezbollah Libanoko talde xiitak ere babesa helarazi die Palestinako miliziei, eta esan du «Israelen okupazio iraunkorrari erantzun irmoa» eman diotela; talde horrek ere adierazi du Israelekin harremanak «normalizatzen» ari diren eta hori egin nahi duten herrialde arabiarrentzako «mezu bat» ere badela erasoaldia.

Erreakzioak ugaritzen ari ziren bitartean, Egiptoren erantzunak bereganatu du arreta, iraganean izandako borroketan bitartekari lana egin baitu. Oraingoan ere horretan ari dela ziurtatu du Kairok, eta arrakasta izateko «moderaziorik handiena» eskatu die bi aldeei; azaldu duenez, harremanetan da Israelekin eta Gazarekin oldarraldia baretzen saiatzeko, eta nazioarteko eragileek esku hartu dezaten galdegin du.

Beste herrialde batzuek Palestinako milizien erasoa salatu dute. Kasurako, AEB Ameriketako Estatu Batuek, Israelen aliatuetako batek; Antony Blinken Estatu idazkariak helarazi du mezu hori, eta gerora argitara atera dute Joe Biden AEBetako presidentea eta Israelgo lehen ministroa telefonoz mintzatu direla. Elkarrizketa horretan, Bidenek Netanyahuri esan dio «eskubidea» dutela «beren burua defendatzeko», eta Israelgo lehen ministroak erantzun dio borroka «luze eta sendoa» beharko dutela «irabazteko»; horren ondoren, Israelgo lehen ministroak Emmanuel Macron Frantziako presidentearekin eta Mark Rutte Herbehereetako gobernuburuarekin ere hitz egin du, kasurako.

Europako Batasunari dagokionez, Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidentea ere izan da Hamasen eta Jihad Islamikoaren erasoa gaitzetsi duten beste agintarietako bat; hark ere esan du Israelek «defendatzeko eskubidea» duela milizien operazioan. Recep Tayyip Erdogan Turkiako presidenteak, aldiz, «eusteko» eskatu die bi aldeei: «Baztertu ditzatela tentsioa okertzea ekarriko duten neurriak». Bide beretik, NBE Nazio Batuen Erakundeak «indarkeria amaitzeko» eskatu die Israelgo armadari eta Palestinako miliziei, eta Brasilek jakinarazi du erakunde horren Segurtasun Kontseiluaren bilera batera deitu duela —bihar elkartuko da—.

Maiatzeko erasoaldia

Atzo abiaturiko borrokaren aurretik, azken talka armatua joan den maiatzekoa izan zen, Israelgo armadak Jihad Islamikoaren kontrako Ezkutua eta gezia operazioa abiatu zuenekoa —hilketa selektiboen» zerrendan jasotako izenak zituen helburu—. Bost egun iraun zuen, eta 30 palestinar baino gehiago hil zituzten tarte horretan; biktima guztiak ez ziren talde armatuko kideak, zibilak izan baitziren gehienak, adingabeak tartean. Egiptok lortu zuen bi aldeek menia adostea.

Baina baliteke gaurkoaren eskala iragan maiatzekoarena baino handiagoa bilakatzea, eta antzekotasunak izatea 2021eko maiatzean gertaturikoarekin, edo hura ere gainditzea. Hamar egun iraun zuen borrokak orduan, eta Israelgo armadak gutxienez 230 palestinar hil zituen Gazan, eta 1.700dik gora zauritu; kalte materialak ere handiak izan ziren, bonbardaketek 264 milioi euroren kalteak eragin baitzituzten, Gazako Informazio Ministerioaren datuen arabera. Israelen, berriz, hamabi lagun hil eta 336 lagun zauritu zituzten Hamasen suziriengatik.

Jerusalemgo Al-Aqsa meskitaren inguruan izandako tentsioaren ondorioz lehertu zen indarkeria hori duela bi urte inguru, eta oraingoan ere horrek eragin du Palestinako milizien erasoa.


Summary: Otegik elkarlanerako eskua luzatu du nazio auziari «herri gisa» erantzuteko. Koalizio subiranistak konferentzia politikoa egin du Gasteizen, eta urte politikorako plana onetsi du, aho batez.

Urte politiko berriari so jarri da EH Bildu. Datozen hilabeteetako estrategia politikoa ardaztuko duen plana eztabaidatu eta bozkatu dute Gasteizko Europa jauregian bildutako bostehun bat militantek, eta aho batez onetsi dute. Euskal Herriko egungo «une historikoari» erantzuna emateko bide orria finkatu dute batzarrean, eta, Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzaile nagusiak jakinarazi duenez, lurraldetasunari buruzko eztabaidari «herri gisa» erantzutea izango dute lehentasuna. Horretarako «elkarlana» funtsezkoa dela esan du Otegik. Bide horretan, eskua luzatu die Euskal Herria nazio bat dela sinesten duten eragile politiko, instituzional eta sindikalei estatus politikoaren inguruan «adostasun zabalena» erdiesteko. Otegik azaldu du ezker subiranistaren «erronka eta ardura» dela Espainian gobernu aurrerakoi bat ezartzea, baina nabarmendu du abagune hori baliatu behar dela Madrilek urratsak egin ditzan nazio auziari erantzuteko bidean. Izan ere, argi du datozen hilabeteetan agenda politikoan sartuko dela nazio auzia, eta lurraldetasunari buruzko eztabaidari ateak zabalduko zaizkiola. Abagune horri begira, EH Bilduk «errezeta» bakarra duela gogoratu du Otegik: «Herri gisa hitz egin behar dugu estatuarekin». Ziurtatu du koalizio subiranistak «arduraz» jokatuko duela Espainian irekiko den aukera leihoaren aurrean, eta betiko «lemari» eutsiko diola, norabidea aldatu gabe. «Beste batzuen aldean, guk ez dugu espekulatzen. Ez dugu txikikerietan jokatzen». Espainiako gobernabideari begira, Otegik argi utzi du herritarren mandatua beteko duela EH Bilduk, eta «eskuin muturra» geldituko duela bere botoekin. Horixe baita koalizioak «une historiko» honetan duen erantzukizun behinena: bloke atzerakoien gobernurik ez egotea. «Askatasunaren eta autoritarismoaren» arteko lehia estua den honetan, lehengoaren aldeko hautu argia egingo du koalizioak, «espekulaziorako tarterik gabe».

Azken hauteskunde zikloan EH Bilduk lortutako babesaz harro mintzatu da Otegi, halaber. Eta eskerrak eman dizkie «konfiantza» eman dieten guztiei: «Haiek dira gure gasolina aurrera egiteko». Are, ezker subiranistari kritika eraikitzaileak egiten dizkietenentzat ere izan ditu esker oneko hitzak, haiei esker lortzen baitu EH Bilduk bere «bertsio hoberena» ematea.


Summary: Parke eolikoak jartzearen kontrako protestak egin dituzte Araban eta Bizkaian. Azazetako parke eolikoaren proiektua gelditzeko eskatu dute Maeztun. Balmasedan, Enkarterrirako aurkeztu diren bi proiektuak gaitzetsi dituzte. Herritarrek adierazi dute parke horiek «mehatxu handia» direla ingururako; are, «txikizioak» eraginen dituztela.

Parke eolikoak eraikitzeko zenbait proiektuk duten babesik eza agerian gelditu da gaur. Araban eta Bizkaian protestak izan dira eguerdi partean. Horietan, dozenaka herritarrek irmo nabarmendu dute halako parkeek «sekulako kaltea» egiten diotela inguruari, eta garbi adierazi dute agintariek zenbateko erantzukizuna duten auzi horietan. Zehazki, eskatu dute «behingoz» gelditzeko Azazetako parke eolikoaren proiektua (Araba) eta Enkarterrin egin asmo diren bi parkeena (Bizkaia).

Araban, Arabako Mendiak Aske plataformak deiturik, dozenaka lagun Maeztuko udaletxearen parean bildu dira protesta egiteko. Gasteizko Mendietan espoliaziorik egon ez dadila eskatu dute. Zehazki, Azazeta-Laminoriako zentral eolikoaren proiektua gelditzea galdegin dute. Horretarako, gogor kritikatu dute auzi horretan arabako aldundiak izandako jokabidea. Izan ere, herritarrek gogora ekarri dutenez, proiektua aldundiak emaniko onespenari esker dago abian. «Enpresari baimena eman diote negozioa non eta nola egin erabakitzeko, landa eremuaren kontura izan arren», salatu dute.

Arabako Mendiak Aske plataformakoek beste bide batzuk hartu beharra aldarrikatu dute, «lurraldea suntsitzen duten oligopolioen eskuetan egon beharrik ez izateko». Azaretarako diseinatutako proiektuaren arabera, asmoa da zortzi sorgailuko parke eoliko bat sortzea, 40 kilowatt sortuko lituzkeena.

Mendi gailurretik, salaketa ozena

Bizkaian, Danimarkako Vlue Viking Barbara enpresak Enkarterrin eraiki nahi dituen bi parke eolikoen proiektuek dauzkate suminduta herritarrak. Balmasedan egin dute protesta, Kolitza mendiaren gailurrean. Ozen, dozenaka lagunek salatu dute enpresek «sakrifizio gune» bihurtu nahi dutela Enkarterri, parke horiek jarrita.

11 haize errotako bi parke eraikitzea da asmoa. Kolitza, Garbea eta Peña Levante mendiei eraginen die, eta baita hamar udalerriri ere: Balmaseda, Artzentales, Sopuerta, Zalla, Gueñes, Alonsotegi, Arrigorriaga, Ugao eta Basauriri Bizkaian, eta Okondori Araban. Enpresaren aurreproiektuak dagoeneko erdietsi du tramiterako onartua izatea.


Euskara, euskal errepublikaren zain

Summary: Euskara, euskal errepublikaren zain. Euskarak estatu bat behar ote duen, horixe izan dute hizpide Estitxu Garai, Lorea Agirre, Amets Aranguren, Eneko Bidegain eta Amets Arzallusek Euskaltzale Independentiston Topaketetan, Euskal Herrian Euskaraz-ek antolatuta. Bazterketa den hori «pribilegio gisa» gizarteratzen ari direnen «azpikeria» salatu dute.

Euskararen egungo errealitateaz gogoetan eta euskarak gain behera ez jarraitzeko estatu bat behar ote duen hausnartzen aritzen direnean bost hizlari trebatu, bi orduko eztabaida sakonean, asko eta askotarikoak gertatzen dira edukiak, kontzeptuak eta ideiak; horietako bat da euskara «diskriminazio ardatz bat» dela, eta, aitzitik, «pribilegio» esaten diotenen ildoa nagusitzen dela sarri, euskal hiztunen eskubideak betetzeko aukerak aldenduz. «Biktimak» dira hiztun horiek, ez «pribilegiatuak», baina estaturik ez duen hizkuntza bateko hiztunek «gezur handi» horri eta beste hainbati egin behar diete aurre «egunero». Horregatik, euskararen geroa bermatuko luketen «lege ausartak betearazteko gaitasuna» edukitzea «oinarrizkoa» da euskararentzat, eta gaitasun hori «estatu batek» ematen du.

Euskal Herrian Euskaraz-ek antolatuta, Euskaltzale Independentiston Topaketak egiten ari dira Villabonan (Gipuzkoa), eta Euskararen errepublika eraikiz izenburupean aritu dira gaur, Gurea antzokian, Estitxu Garai politologoa, Lorea Agirre Jakin aldizkariko zuzendaria, Amets Arzallus bertsolari eta idazlea, Eneko Bidegain idazle eta kazetaria, eta Amets Aranguren Kontseiluko proiektuburua. Ekhiñe Atorrasagasti kazetariak egin ditu aurkezle lanak. «Euskal errepublika bat tresna izugarria litzateke euskararentzat, sinbolikoki, aitortzari begira, estatu hizkuntza litzateeke eta. Estatuak subiranotasun politikoa dakar, eta, horrek, hizkuntza politika eraldatzaileak aplikatzeko aukera». Garaik oso garbi dauka estatu batek «eragin izugarria» lukeela euskararen alde, baina prozesu horren zain egon gabe «helburu txikiagoak» bazterrean ez uztera deitu du; alegia, «bitarteko lan horri» eustera, hala nola «herrigintza lanari».

«Ni abertzalea naiz»

Bidegainek esplikatu du nola «nortasun intimoa» abandonatu behar izan duten euskaldun askok «nortasun kolektiboan» sartzean, eta horrek zer «sufrimentu» ekarri dien euskaldun askori. Euskararen herriak duen zatiketa administratiboa «normalizatu» egin dela salatu du, eta euskal gizarteaz hitz egiten dela «EAEko gizarteari» erreparatzeko. Finean, uste du «bi gu» daudela Euskal Herrian eta «hiru milioi nii», eta galeran den herri ikuspegiak aurrera egin dezan euskarak bere estatua izatea dela biderik eraginkorrena.

Agirre, berriz, estatu baten «ezaugarri nagusiari» begira jarri da, «legeak betearazteko gaitasunari» begira; eta garbi utzi du euskararen normalizaziorako beharrezkoa dela hori. Ohartarazi du ez dagoela «modan» esan behar zuena, eta jarraian ozen aldarrikatu du «abertzalea» dela. Galdera bat baitzuen jira-biran buruan: «Estatugintza prozesu bat posible al da abertzaletasunik gabe?».

Arzallusek hartu dio lekukoa berehala: «Ni ere abertzalea naiz»; eta erantsi zuen abertzaletasunaren «muinean» dagoela hizkuntza. Gogora ekarri zuen Jose Luis Alvarez Enparantza Txillardegik aspaldian gizarteratu zuen ideia bat: «Estatu batekin, agian, euskara ez da salbatuko, baina estaturik gabe, ziur ezetz». Bada, azken zatiarekin ez da ados Arzallus, «estaturik gabe iritsi baikara iritsi garen lekura». Bertsolariak, ordea, garbi utzi du «arnas estuka» iritsi dela euskara dagoen lekura, «korrontearen kontra igeri eginez» eutsi zaiola eutsi zaionari. Aitortu du «itolarrian» sentitzen dela askotan, eta «beste buelta bat» eman behar diotela egoerari siglen bidez politika egiten dutenek.

Eta, horra iritsita, aktualitateko erreferentzia batek hartu du eztabaidaren ardatz bat: EAEko Hezkuntza Legean EAJk eta PSE-EEk hizkuntza ereduei eusteko egin berri duten akordioak. Espresuki aipatu gabe, PSEko idazkari nagusi Eneko Anduezari erreparatu dio Bidegainek, «euskararen etsaien» inguruan aritu denean. Helarazi du «azpikeriaz» jokatzen dutenak direla arriskutsuenak, eta ez ageriko «bortizkeria» erakusten dutenak. Salatu du alderdi abertzale nagusiak «azpikeria» horretan dabiltzanekin batera egin nahi dutela bidea. «Presarik gabe» baina «lotsarik gabe» esan behar da, haren ustez, «independentzia» behar dela euskara eta nazio ikuspegia salbatuko badira.

Pribilegioaren «falazia»

Garaik ere heldu dio hizkuntza ereduen hariari: «Elebitasun orekatuaz hitz egitea zer da egoera erabat desorekatua denean?». Haren ustez, jarrera hori «euskararen zapalkuntza betikotzea» da, eta «askatasunaren izenean» egiten dela erantsi du. Estatu «bizigarriago baten bidez» egin behar zaio aurre horrelako egoera bati, haren irudiko.

Agirrek, berriz, euskaldun pribilegiatuei buruz aritzen direnei esan die «falazia» bat dela hori gizarteratzea, euskara «diskriminazioaren ardatz bat» dela gaur egun, eta euskarak izan behar duela «antidotoa edo soluzioa» talde desjabetuak osotasun batera erakartzeko. «Borroka emanzipatzaileak» euskaratik pasatu behar dutela gaineratu du. Esplikatu du euskararen eskubideak «hiztunen eskubideak» direla, pertsonenak, eta euskaldunak ez direla «inposatzaileak», baizik eta «baztertuak».

Eta Arzallusek osatu du diagnosia: «Nola esan dezake Anduezak ezin direla egon eredu elebakarrak? Nor dira elebakarrak Eusko Legebiltzarrean?». Haren ustez, «gezur handi bat» gizarteratzen ari dira, «euskaraz ez dakienaren ez jakiteko eskubidea babesten ari baitira». Estatuek «inposizioz» ezarri dituzte euren hizkuntzak, Arzallusek azaldu duenez, eta euskarari eskatzen diote orain «sedukzioz» aritzeko. Euskal errepublika, inoiz izatekotan, «munduko estaturik jatorrena» izan daitekeela erantsi du, eta entzuleei barre eragin.

Baina, umoretik harago, Arzallusek argi azaldu du euskararen inguruko betebeharren alorrean «behartzeko bidea» irekiko lukeela, eta hautu horrekin bat etorri da Agirre. «Hizkuntza borrokari» azken hitza kendu diotela nabarmendu du Jakin-eko zuzendariak, «itsusia delakoan-edo», eta, orain, euskara «erakargarri» izan behar duelako ildoa nagusitu dela erantsi du: «Euskal hiztunok gara biktimak, ez inposatzaileak». Eta tesi hori behin ezarri ondoren hitz egiten has daitekeela azaldu du.

«'La vasca' eta musika»

Arangurenek ere adierazi du euskara estatu hizkuntza egingo lukeen errepublika bat behar dela, baina euskara hiztunen «forma» izan dadin, ez hiztunen «eduki». Iruñeko musika eskolan «la vasca» esaten ziotela kontatu du, eta esan du euskaldun batek musika egiteak ez duela zertan ekarri euskal musika egitea nahitaez, haren irakasle batek behin iradoki zion moduan. «Errepublika behar dugu Euskadi hitza erabiltzeari uzteko ere», bukatu du, eta barre gehiago eragin.

Umoret gutxi izan du, berriz, eztabaidaren bukaeran eta publikoaren artetik Sagrario Aleman euskaltzain osoak utzi duen abisuak: «Zer da lehenago, independentzia ala euskarak duen menpekotasuna gainditzea? Itzulerarik gabeko momentu batera iristeko arriskua dugu, estatuaren zain gauden bitartean».


Summary: Lasa eta Zabala oraindik ez dituztela «terrorismoaren biktima» gisa aitortu gogoratu dute Alacanten. Laster beteko dira 40 urte bi gazteak bahitu, torturatu eta hil zituztenetik. Busoten oroitu dituzte gaur: lore eskaintza bat egin dute euren gorpuak ezkutatu zituzten tokian.

Duela 40 urte hil zituen GALek Joxean Lasa Arostegi eta Joxi Zabala Artano. Hain zuzen, Baionan desagerrarazi zituzten 1983ko urriaren 15eko gauean, errefuxiatu batek Arrangoitzeko festetara joateko utzi zien autoa hartzerakoan. Donostian torturatu eta Alacanten (Herrialde Katalanak) hil zituzten, buruan tiroa jota. Bahiketaren urteurrenaren harira, Egiari Zor fundazioak ekitaldi bat antolatu du gaur gorpuak aurkitu zituzten tokian: Busoten. Bertan izan dira Lasa eta Zabalaren senideak eta lagunak, baita ordezkari politikoak ere. Salatu dute, 40 urteren ostean, oraindik ez dituztela «terrorismoaren biktima» gisa aitortu.

Lore eskaintza batekin oroitu dituzte 50 pertsona inguruk bi gazte tolosarrak, eta algarrobo bat landatu dute. Horrez gain, hitza hartu dute Pili Zabalak –Joxi Zabalaren arreba– eta Axun Lasak –Joxean Lasaren arreba–. Zabalak «estatuaren hurbilketa zintzo» bat aldarrikatu du, bertan gertatutakoa aitortzeko eta bere neba eta Lasa «biktimak» direla onartzeko. Azaldu duenez, hilobien ondoan landatutako algarroboarekin «etorkizun baketsu bat» irudikatu nahi izan dute.

Andu Martinez de Rituerto Tolosako alkatea (Gipuzkoa) ere bertan izan da, eta esan du ezin dela ahaztu 1983an gertatutako «ankerkeria» hura. «Hilabeteetako desoseguaren ondoren, gorpuak agertu zirenean, estatu indarkeriaren gordintasuna parez pare ikusi genuen». Alkateak «biktima guztien erreparazio integrala» exijitu du, eta gogoratu du Espainiak oraindik ez diela biktima izaera aitortu Lasari eta Zabalari: «Senideek ez dute inolako aitortza ofizialik». Sortuko Haimar Altunak, bere aldetik, gogoratu du «gatazka politikoak sufrimendu ugari» eragin duela Euskal Herrian. Eta euskal gizarteak bizikidetzaren eta bakearen alde egindako aurrerapausoak nabarmendu ditu, gaineratuz ahalegin horretan ezker abertzaleak «urrats sendo eta zintzoak» eman dituela «zauri horiek sendatu eta biktima guztien mina aitortzeko».

Era berean, Egiari Zor-ek X sare sozialean salatu du, gaur gaurkoz, Lasa eta Zabala ez dituztela «terrorismoaren biktima» gisa aitortu. Eta Espainiako Gobernuari dei egin dio «Estatu terrorismoak eragindako giza eskubideen urraketa guztien erantzukizunak» bere gain har ditzan eta «eragindako mina» aitor dezan. Fundazioaren arabera, beharrezkoa da sekretu ofizialen legeak babesten duen dokumentazioa argitara ateratzea: «Giza eskubideen kontrako jarduerak sekretupean mantentzea biktimei eskubideak ukatzea da, inpunitatea iraunkortzea eta estatu bortxa legitimatzea».

Gaurkoa ez da izan Lasa eta Zabala oroitzeko egingo duten jarduera bakarra. Urriaren 10ean, fundazioak Lasa eta Zabala filmaren proiekzioa eskainiko die Tolosako hainbat institututako ikasleei. Ostean, Martxelo Otamendi kazetari eta BERRIAko zuzendari ohiak Axun Lasa eta Pili Zabala senideen arteko solasaldia gidatuko du. Egiari Zor-ek ekitaldiaren «eragin positiboa» azpimarratu du: «Horrelako egitasmoek agerian uzten dute errealitate horren aurrean gizarte gisa blindatu egin behar garela etorkizunean berriz horrelakorik gertatu ez dadin». Urriaren 20an, hirugarren eta azken ekitaldia egingo dute Tolosako Topic Aretoan, 19:30ean.

12 urte ezer jakin gabe

Bi gazte tolosarrak 1983an hil bazituzten ere, euren arrastoak 1985ean topatu zituzten Busoten. Are, ez zuten jakin haiek zirela 1995era arte: Pako Etxeberria antropologo forentseak baieztatu zuen orduan. Gorpuak identifikatu eta lau urtera egin zuten GALen aurkako epaiketa, eta 2000ko apirilean eman zuen auziko epaia Espainiako Auzitegi Nazionalak. Legez kanpoko atxilotze eta hilketa delituengatik, bost lagun zigortu zituzten: Angel Vaquero, Enrique Dorado eta Felipe Bayo guardia zibilak, Julen Elgorriaga Gipuzkoako gobernadore zibila eta Enrique Rodriguez Galindo komandantea. 67 eta 71 urte arteko zigorrak jarri zizkieten. Alabaina, inork ez zuen zigorra osorik bete: 2005erako, kalera irteteko aukera zuten denek, libre edo hirugarren graduan.


Summary: Osasunak zaku bete gol jaso du Real Madrilen zelaian. Gorritxoak kamuts eta bigun aritu dira Ligako liderraren kontra, eta porrot mingarria jaso: 4-0. Bellinghamek gol bana egin du zati bakoitzaren hasieran, eta partidari azkena eman diote Viniciusek eta Joseluk

Osasuna umore onean zen, Alavesen zelaian bolada txarra eten eta gero, eta pozarren joan nahi zuen geldialdira. Horretarako, gorritxoek balentria egin behar zuten Real Madrilen aurka, Santiago Bernabeun irabazi eta ia hogei urte geroago. Bada, itxaroten jarraitu beharko dute, gaur gainetik igaro baitzaie Espainiako Lehen Mailako liderra. Hainbestean eutsi diote lehen zatian, lehen gola berehala jaso duten arren. Neurketa berdintzear izan dira atsedenaren atarian. Haatik, harresia zuloz josi zaie aldageletatik itzuli eta gero. Azkenean, 4-0. Bekokia ondo ilunduta bukatu dute partida.

Hasieratik aritu dira Budimir eta Torro, Mendizorrotzan ordezko gisa jokatu ondoren. Areso ere titular izan da defentsako eskuin hegalean, eta Ruben Peñak metro batzuk aurrerago jokatu du. Eskuin hegala sendotzeko apustua izan zitekeen, baina Peña ezkerretik aritu da azkenean. Real Madrilen kasuan, Carlo Ancelottik premiazko konponbide bat inprobisatu beharra zeukan defentsako hutsuneen eraginez, eta Tchouameni erabili du adabaki bezala.

Aurkariaren atzeko lerroan arrakalak eragin zitzaketen gorritxoek, baina uzkur eta lotsati zelairatu dira. Eta hamargarren minutua betetzerako, lehen kolpea eman die Real Madrilek: Modricek Carvajal aurkitu du area barruan, honek Bellinghamekin jokatu du bizkarrez, eta ingelesak ez du barkatu Sergio Herreraren aurrean. Erdilaria esne mamitan dabil, eta nafarrek bakarrik iristen utzi diote.

Eszenatokirik okerrena zen Osasunarentzat. Haize kontra aritzea zegokion. Kontraerasoan min egiteko pare bat saiakera egin ditu, baina, bestelakoan, baloi jabetza oso luzeak izaten utzi dio Real Madrili. Etxekoek guztiz kontrolpean izan dute partida. Gorritxoen presioa ez da batere oldarkorra izan. Gainera, atzeko lerroan baloi arriskutsuak galdu dituzte.

Nolanahi ere, Ancelottiren taldeak ez du erritmoz aldatu, eta nekez sortu du arriskua Osasunaren arean. Kontrara, atsedena gerturatu ahala aurrerako urratsa egin du gaur Bittor Alkizak zuzendu duen taldeak. Erasoan agerraldiak pilatuz joan da, eta, luzapenean, Budimirrek bere oinetan izan du banakoa. Baloia area barruan jaso du, Torrok keinu egin eta gero, baina ez du ohi bezain zehatz errematatu.

Erauntsiari ezin eutsi

Berdinketa gertu ikusita, bestelako suhartasunez egin du eraso Real Madrilek bigarren zatian. Joselu 2-0ekoa egitear izan da aldageletatik itzuli eta berehala, baina gehiegi gurutzatu du baloia. Zentimetro kontua izan da. Hortik gutxira, eskuaira eta kartaboia atera ditu Bellinghamek. Ruben Garcia atzean utzi, Valverderekin hormarena egin, eta baloia Sergio Herreraren hanken artetik bidali du sareetara. Eskolako jolastokian balego bezala aritu da. Gaiztakeriak egiteko askatasuna izan du.

Gol horrek guztiz desitxuratu du Osasuna, eta hortik aurrera, jostailu hautsi bat izan da etxekoen eskuetan. Peña areaz kanpoko jaurtiketa batekin saiatu da, eta 63. minutuan, Carvajalek bultz egin dio Budimirri area barruan. Epaileak ez du ezer ikusi. Minutu bat geroago, neurketa guztiz erabakita utzi du Viniciusek, David Garciaren bizkarrera lasterka egin, Sergio Herrera gainditu, eta baloia emeki sareratuta. Oinazea ez da hor bukatu gorritxoentzat, 69. minutuan laugarrena egin baitie Joseluk, Viniciusen jokaldi ona baliatuta.

Emaitza are mingarriagoa zatekeen Herrerarengatik izan ez balitz. Izan ere, 84 minutuan penaltia gelditu dio Joseluri, eta luzapenean ondo erantzun dio Lucasek egindako jaurtiketari. Zaku bete gol jasota joango da Osasuna geldialdira. Badu zertaz


Summary: Istiluak izan dira Alaveseko eta Betiseko zaleen artean, eta lagun bat atxilotu dute. Beste hainbat ere identifikatu dituzte. Kalteak eragin dituzte taberna batean. Bi taldeek arratsaldean jokatuko dute elkarren aurka, Mendizorrotzan.

Alaveseko eta Betiseko zaleak elkar joka aritu dira gaur goizean Gasteizen. Emaitza: hainbat zauritu, atxilotu bat, eta kalteak taberna bateko terrazan. Bi taldeek gaur arratsaldean jokatuko dute elkarren aurka (18:30), Mendizorrotzan.

11:40ean hasi dira istiluak. Lehenik, Abendaño auzoko taberna baten barruan, eta, jarraian, haren kanpoaldean. Elkarri aulkiak eta mahaiak bota dizkiete.

Ertzaintzak eta Udaltzaingoak esku hartu dute, zaleak sakabanatzeko. Atxilotu dutenari autoritatearen aurkako erasoa egotzi diote, eta beste hainbat ere identifikatu dituzte. Besteak beste, labanak eta makilak kendu dizkie Poliziak.

Alavesek gertatutakoa gaitzetsi du ohar labur baten bidez. Klubak esan du «edozein indarkeria mota» gaitzesten duela, «are gehiago futbolarekin zerikusirik ez duten ekintzak badira».

Beste behin

Ez da Betiseko ultrek Euskal Herrian arazoak sortu dituzten lehen aldia. 2022ko apiriliean, adibidez, Ertzaintzak baieztatu zuen Alaveseko zaleek parte hartu zutela Donostian Betiseko eta Realeko ultren artean izandako liskar batean. 2015. urtean ere izan ziren istiluak Gasteizen.


Summary: Nafarroa Oinez-en lurralde osoan euskara ofizial izan dadila aldarrikatu dute. Etxarri-Aranatzen ari dira ospatzen Nafarroako Ikastolen aldeko jaia. Hasiera ekitaldiko aldarri nagusia izan da ofizialtasunarena.

«Nafarroan bizi diren pertsona guztien eskubide linguistikoak errespetatzea bermatu behar dugu, besteak beste, hezkuntza euskaraz jaso ahal izatearena. Euskal hiztunok euskara Europan ofizial izatea merezi dugu, eta, nola ez, Nafarroa osoan ere bai». Izaskun Errazkin Etxarri-Aranazko Andra Mari ikastolako zuzendariordearen hitzak dira, gaur ospatzen ari diren Nafarroa Oinez jaiaren hasiera ekitaldian esandakoak.

Errazkinenekin batera, hitza hartu dute Maria Saez de Albeniz alkateak, Nafarroako Gobernuko Ana Ollok eta Elena Zabaletak, Nafarroako Ikastolen Elkarteko lehendakariak. Haiez gain, Geroa Baiko eta EH Bilduko ordezkari politiko ugari izan dira ekitaldian.

Zabaletak, euskara Nafarroa osoan ofizial izan dadila aldarrikatzeaz gain, ikastolen konpromisoan egin du azpimarra: «Ikastolak Nafarroa osoan zabalduta gaude, eta, haizea alde ala kontra izan, hura mantenduko dugu. Lerro gorriak gaindituko ditugu: euskaraz hazi eta hezi nahi dutenei eskubide hori bermatuko diegu».

Ikusi gehiago: «Ikastolen eta ofizialtasunaren festa izan dadin nahi dugu»

Ollok, berriz, euskararen zonifikazioa gainditzeko erronka izan du hizpide. Adierazi du «aldarrikapen demokratikoa eta justua» dela, baina, gaur egun, Nafarroako Parlamentuan ez dagoela hori onartzeko behar den gehiengorik. Horregatik, esan du euskara sustatzeko abagune bakoitza baliatu behar dela, eta ikastolen lana goraipatu du: «Asko dugu egiteko, baina egindako lanari aitortza egin behar zaio».

Lekuko aldaketa irudikatzeko ekitaldia ere egin dute Etxarriko kultur etxean: datorren urtean Zangoza ikastolak antolatuko du festa. Gainera, parada baliatu dute Jexux Senarri eta Irene Lopez-Goñiri omenaldi bat egiteko, haien ibilbide profesionarengatik.

Ekitaldi ugari

Eguraldi onak lagunduta, jende ugari elkartu da Etxarri-Aranatzen. Antolatzaileen arabera, «sentsazioak oso onak izaten ari dira, eta egindako lanak merezi du».

Ibilbidea ia hiru kilometro luze da, eta hiru gunetan banatuta dago. Hirurak, herrian bertan: Utzubar Txiki, Arluzepe eta Batzeta. Horietan, zuzeneko musika emanaldiak izaten ari dira: besteak beste, Trikiteens, Nafarroa 1512, Gozategi, Alerta Gorria, Trikidantz, Alarma Morea, DJ Bull eta The Potes taldeak ari dira oholtza gainean. Gainera, aurtengo Nafarroa Oinez-en abestiaren musikagile Joseba Tapia zuzenean ikusi eta entzuteko parada izango da.

Zuzeneko musikarekin gozatzeaz gain, gazteek Erronkan parte hartu dute.

Urtero bezala, BERRIAk bat egin du Nafarroa Oinez festarekin, eta hainbat jarduera antolatu ditu, Andra Mari ikastolarekin elkarlanean. Atzo, esate baterako, Oinez-en bezperako jaialdia egin zuten herriko plazan. Gaur, berriz, Erronka jolasa prestatu du BERRIAk.


Summary: Israelgo armadak berreskuratu egin ditu Hamasek hartutako eremu gehienak. Hamasen erasoek gutxienez zazpiehun israeldar hil dituzte. Israelek Gaza bonbardatzen jarraitzen du, eta 413 palestinarretik gora hil ditu kontraerasoan.

Ezusteko eraso bat abiatu zuen Hamasek atzoko ordu txikietan. Inoiz ez bezalakoa da, airekoa, itsasokoa eta lurrekoa: besteak beste, 5.000 suziritik gora jaurti zituzten Gazatik, eta dozenaka milizianok une hori baliatu zuten muga pasatu eta zenbait herriren kontrola bereganatzeko. Hango hedabideen arabera, militarrak bahitu eta hil zituzten —tartean, komandanteak, organizazio politiko islamistak esan duenez—, eta, denera, behin-behineko datu ofizialen arabera, gutxienez zazpiehun israeldar hil dituzte, eta 2.200 baino gehiago zauritu. Beste ehun inguru bahituta daude. Jihad Islamikoa ere oldarraldira batu zen —baieztatu du 30 lagun dituela bahituta—, «batailaren» parte dela ziurtatuta. Hori ikusirik, Israelgo armadak gerra egoera deklaratu zuen.

Kontraerasoa ez da nolanahikoa izan. Israelek jada berreskuratu ditu atzo palestinarrek hartutako eremuetatik 29, eta Gaza bonbardatzen jarraitzen du, Burdinazko ezpata deitu dioten operazioan. Hainbat hiritan borrokan jarraitzen dute —Sderoten eta Beerin, besteak beste—, eta, tokiko hedabideen arabera, biktima asko izan dira.

Gazako osasun iturrien behin-behineko datuen arabera, gutxienez 413 palestinar hil ditu bonbardaketetan, eta beste 2.300 zauritu. Gainera, Israelek jakinarazi du ebakuatu egingo dituztela Gazatik gertu bizi diren israeldarren komunitate guztiak, «segurtasunagatik». Ondorioztatzekoa da, beraz, erasoak gogortuko dituztela. Etengabe ari dira eremua bonbardatzen atzotik.

Zehazki, Israelgo hegazkinek ustez Hamasenak diren 426 eraikini egin diete eraso; tartean base militarrei, arma biltegiei eta tunelei. Denera zortziehun helburu jo dituztela azpimarratu dute. Oraingoz ez dute erasorik egin lurretik. Gazako Osasun Ministerioak, ordea, ospitaleen aurka eraso egitea egotzi dio Israeli, baita hiru osasun langile hil eta bost anbulantzia suntsitzea ere.

Hamasen adar militarreko —Izz ad-Din al-Qassam Brigadetako— buru Mohammed Deifek bideo batean azaldu duenez, operazio militarrak hainbat arrazoi ditu: batetik, «erantzun bat» da, Jerusalemgo Meskiten Zelaigunearen kontrako «erasoen» aurkakoa; eta, bestetik, preso palestinarren egoera geroz eta okerragoaren ondorio bat —horietako batzuk gose greban daude—. Gerora, Ghazi Hamad Palestinako organizazio politiko islamistaren bozeramaileak Al-Jazeera telebista kateari esan dio atzo abiaturiko operazioa «mezu bat» ere badela Israelekin harremanak normalizatzen ari diren herrialde arabiarrentzat: «Uste dut hori egitea lotsagarria dela haientzat». Hain justu, hilabeteak dira Saudi Arabia negoziatzen ari dela hori egiteko.

Gaza ez da Israel bonbardatzen ari den leku bakarra: Libano hegoaldeari ere eraso egin dio. Izan ere, Hezbola talde xiitak gaur goizean bere gain hartu du Israelen aurka egindako eraso bat. Israelgo hedabideek baieztatu egin dute Libanon eraso hori izan dela, baina ez dute xehetasun gehiagorik eman.

Atzo, erasoaren eskalak eta koordinazioak, eta lehen erreakzioek agerian utzi zuten Israelgo zerbitzu sekretuek ez zutela horren arrastorik, eta gobernuak eta armadak erantzuna inprobisatu behar izan zutela. «Etsaiak inoiz ez bezala ordainduko» duela adierazi zuen Benjamin Netanyahu Israelgo lehen ministroak, eta herritarrei esan zien «gerran» daudela, eta gatazka hori «irabazi» egingo dutela. Horretarako, zera jarri zuen helburutzat Netanyahuk: erasoa jasan duten eremuetan «bakea eta segurtasuna berriz ezartzea», eta zona horiek «infiltraturiko etsaiez garbitzea».

Israelgo oposiziotik, Yair Lapid gobernuburu ohiak batasun gobernu bat eratzea proposatu zion lehen ministroari, betiere eskuin muturreko alderdiak koaliziotik botatzen baditu, eta Netanyahuren Likud alderdiak baiezkoa erantzun zion. Hori baino lehen, gobernuak jakinarazi zuen Gazarako elektrizitate hornidura etetekoa zela.

Zisjordanian, PAN Palestinako Aginte Nazionalak premiazko bilkura bat egin zuen, eta PANeko presidente Mahmud Abbasek «terrorismotik eta okupazio indarretatik» defendatzeko eskubidea aldarrikatu zuen. Palestinari «babes emateko» beharraz ere aritu zen, eta «duintasuna berreskuratzeko» erasoalditzat deskribatu zuen Gazako milizien operazio militarra, Al-Aqsa uholdea deiturikoa. Gainera, PANen segurtasun indarrei «palestinar guztiak babesteko» agindua eman zien.

Hamasen eta Israelgo goi kargudunen adierazpenak ikusirik, badirudi gatazka armatuak luze iraungo duela.

Babesa berretsi

Nazioartean, atzoko erreakzioei segida eman diete lider politiko gehienek. Joe Biden AEBetako presidenteak berriro hitz egin du Benjamin Netanyahu Israelgo lehen ministroarekin, «baldintzarik gabeko babesa» adierazteko. Ordu batzuk lehenago, Antony Blinken AEBetako Estatu idazkariak Israeli laguntza militar gehiago bidaltzea onartu du.

Netanyahurekin harremanetan da Volodimir Zelenski Ukrainako presidentea ere. Israelgo lehen ministroaren arabera, ez da izan babesa helarazi dion Europako agintari bakarra. Aipatu ditu, besteak beste, Olaf Scholz Alemaniako kantzilerra, Giorgia Meloni Italiako lehen ministroa eta Rishi Sunak Erresuma Batukoa.

Beste aldean, Iran da Palestinari babesa helarazten ari zaion herrialde nagusia. Ebrahim Raisi presidenteak berretsi du «Palestinako nazioaren defentsa» zilegizkoa dela, eta komunitate islamikoari eskatu dio palestinarren borroka babesteko.

Bide horretan, Palestinak ezohiko bilkura bat eskatu dio Liga Arabiarrari. Brasilek ere NBE Nazio Batuen Erakundearen Segurtasun Kontseilua bildu du; herrialde horrek du hango presidentetza. Gaur bertan egingo dute bilera.

Maiatzeko erasoaldia

Atzo abiaturiko borrokaren aurretik, azken talka armatua joan den maiatzekoa izan zen, Israelgo armadak Jihad Islamikoaren kontrako Ezkutua eta gezia operazioa abiatu zuenekoa —hilketa «selektiboen» zerrendan jasotako izenak zituen helburu—. Bost egun iraun zuen, eta 30 palestinar baino gehiago hil zituzten tarte horretan; biktima guztiak ez ziren talde armatuko kideak, zibilak izan baitziren gehienak, adingabeak tartean. Egiptok lortu zuen bi aldeek menia adostea.

Baina baliteke atzokoa iragan maiatzekoa baino handiagoa bilakatzea, eta antza izatea 2021eko maiatzean gertaturikoarekin, edo hura ere gainditzea. Hamar egun iraun zuen borrokak orduan, eta Israelgo armadak gutxienez 230 palestinar hil zituen Gazan, eta 1.700dik gora zauritu; kalte materialak ere handiak izan ziren, bonbardaketek 264 milioi euroren kalteak eragin baitzituzten, Gazako Informazio Ministerioaren datuen arabera. Israelen, berriz, hamabi lagun hil eta 336 lagun zauritu zituzten Hamasen suziriek.

Jerusalemgo Al-Aqsa meskitaren inguruan izandako tentsioaren ondorioz piztu zen indarkeria hori duela bi urte inguru, eta oraingoan ere horrek eragin du Palestinako milizien erasoa.


Summary: Realak penalti eztabaidagarri baten ondorioz galdu du Atleticoren aurka. Txuri-urdinek bigarren zati ona egin dute, baina erabakigarria izan da epailea. Lau garaipen jarraian zeramatzaten.

Zapuztuta. Horrelaxe agertu dira Realeko jokalariak gaur Madrilen jokatu duten partidaren ostean. Lehen zatian hobea izan da Atletico Madril, baina bigarrenean nagusitu egin dira txuri-urdinak. Epailearen bi erabakik, ordea, azken erabakia baldintzatu dute: epaileak ondorioztatu du ez zela penaltia Moratak bere arean eskuarekin baloia ukitu duen jokaldi bat, baina Carlos Fernandezi besoan jo dionean, ez du zalantzarik egin. Griezmannek sartu du penaltia. Amaieran, 2-1.

Salzburgoko hamaikakoa errepikatu du Imanol Alguacilek. Jokalariek bost egun izan dituzte atseden hartzeko, eta orain, gainera, bi asteko etenaldia izango dute ligan, selekzioen partidak direla eta. Oriokoak, beraz, onenak zelairatu ditu.

Lehen zatian, ordea, ez ohikoa gertatu da: markagailuan atzetik hasi da Reala. Azken 11 partidetan ez zitzaion gertatu hori. Kokek pase zoragarria egin dio Samu Linori Traoreren bizkarrera, eta brasildarrak ederki amaitu du jokaldia atzean itxaron dion Remiroren aurrean.

Reala hegaletatik saiatu da min egiten, Barrenetxearen eta Kuboren bidez, baina gaur lan zaila zuten. Atleticok jokalari asko jarri ditu euren gainean, eta ez du ia zulorik topatu Realak. Salbuespena, atsedenaldia heltzear zela: Kubok barnealdera jo du, erdiratu egin du baloia, eta Oiartzabalek kanpora bidali du burukada. Hori izan da Realak izan duen aukera argi bakarra.

Realaren minuturik onenak

Atsedenaldiaren ostean aldatu da partida. Realak, modu batera edo bestera, asmatu du Atleticori min egiteko modua. Aukera argiegirik sortu gabe —Oiartzabalek zutoinera bidali duen bat kenduta—, baina geroz eta gehiago iristen zen madrildarren areara. Alguacilek Pacheco, Zakharian eta Carlos sartu ditu Le Normand, Merino eta Kuboren tokian, eta aldaketek eman diote freskotasuna taldeari.

67. minutuan, lehen jokaldi eztabaidagarria. Braisek buruz errematatu du korner bat, eta baloiak Morataren eskuan jo du Oblakek hura jaso aurretik. VAR-ak deitu dio Munuera Montero epaileari, baina hark, jokaldi hamaika aldiz ikusi ostean, ez zela penaltia erabaki du.

Azkenean kontraeraso batean heldu zaio saria Realari. Zakharianek Carlosi eman dio baloia, eta Sevillakoak bikain ikusi du Oiartzabal beste aldean. Bikaina izan da eman dion pasea, baina are eta hobea kapitainaren kontrola eta jaurtiketa. Ezin izan du ezer egin Oblakek.

Golaren ostean ere gehiago ziren txuri-urdinek, baina epaileak 89. minutuan adierazi duen penaltiari esker bigarrena sartu du Atleticok. Nork, eta Griezmannek. Hortxe amaitu da realzaleen ametsa.

Atletico: Oblak; Azpilikueta (Savic, 78'), Witsel, Hermoso; Koke, Llorente (Riquelme, 71'), De Paul (Saul, 71'), Molina, Lino (Galan, 78'); Griezmann eta Morata.

Reala: Remiro; Traore, Zubeldia, Le Normand (Pacheco, 64'), Aihen; Zubimendi, Merino (Zakharian, 64'), Brais; Kubo (Carlos, 64'), Barrenetxea (Andre Silva, 90') eta Oiartzabal (Sadiq, 90').


Summary: Berako gazte bat hil da sakelakoa kargatzen ari zela hura lehertuta. Lo zegoela egin du eztanda telefonoak. Gurutzetako ospitalera eraman dute, baina zaurien ondorioz hil da.

Istripu lazgarria gertatu da Beran (Nafarroa): 25 urteko gazte bat hil da, lo zegoela haren sakelakoa lehertuta. Gau mahaian zuen telefonoa, kargatzen. Larrialdi zerbitzuek Gurutzetako ospitalera (Barakaldo, Bizkaia) eraman dute helikopteroz, baina hil egin da, zaurien ondorioz.

Guardia Zibilak 14:20ak aldera jaso du abisua. Leherketak sua piztu du, eta erre egin da biktima lo zegoen ohea. Hari erredura larriak eragin dizkio. Poliziak lehen arta eman dio osasun zerbitzuak heldu bitartean, eta haiek erabaki dute gaztea ospitaleratzea. Gurutzetako ospitaleak unitate berezi bat du erredurak tratatzeko, baina ezin izan dute ezer egin. Iluntzean baieztatu dute heriotza.


Summary: Israelek esan du Gazaren setioari eutsiko diola, Hamasek bahituak askatu arte. Egipto Rafahko korridorea eskaini du laguntza humanitarioa bideratze aldera, baina aurreratu du ez duela pasabidea zabalduko palestinarren irteerarako. Israelek bonbardaketekin jarraitu du, eta gutxienez 151 palestinar hil ditu gaurko erasoetan.

Israelen eta Hamasen arteko gerraren seigarren egunean, Gazak erabat blokeatuta jarraitzen du, eta Israelek segitzen du zerrenda bonbardatzen. Goizaldean, Israelgo armadak jakinarazi du «eskala handiko eraso bat» hasi duela. Tokiko hedabideen arabera, 151 palestinar hil dira gaurko erasoaldietan. Baina bonbek bezainbesteko kezka piztu du Israelek joan den larunbatetik Gazako herritarrei ezarri dien erabateko setioak. Israelek blokeatuta du eskualdea 2007tik, joan-etorriak ia erabat debekatzen dituzten kontrol neurri zorrotzekin, baina Hamasek Israeli egindako erasoaren harira, guztiz isolatu du Gaza. Atzo goizetik argindarrik gabe dago, zerrendako zentral elektriko bakarrari erregaia agortu zaiolako. «Gazan ez dute ez urik, ez janaririk, ez argindarrik izango», iragarri zuen Israelgo Gobernuak herenegun.

Israelgo Energia ministro Israel Katzek gaur adierazi du setioari eutsiko diotela Hamasek larunbatean Israelen bahitutako herritarrak askatzen ez dituen bitartean. «Laguntza humanitarioa Gazan? Ez da elektrizitaterik, ur edangarririk eta erregairik izango bahitu israeldarrak etxera itzuli arte», esan du X sare sozialean. Israelgo armadak baieztatu du talde islamistak gutxienez 97 pertsona dituela gatibu. Orotara, ehun eta 150 artean izan daitezkeela uste dute.

NBE Nazio Batuen Erakundeak herenegun ohartarazi zuen Gazako herritarrek «berehala» nozitzekoak direla edateko uraren eskasia; are, gaur adierazi du 650.000 lagunek dutela ur eskasia Gazan. Argindarrik gabe egoteak, gainera, nabarmen zaildu du «oinarrizko zerbitzuak eta baliabideak» herritarrei eskaintzea. Argindarrik gabe, ospitaleetan «larrialdietarako sorgailuekin» ari dira lanean. Gazako Osasun Ministerioak esan du osasun zerbitzuak «etapa kritikoan eta kolapso egoeran» daudela.

ICRC Gurutze Gorriaren Nazioarteko Batzordeak adierazi du «ordu gutxi» geratzen direla Gaza erregairik gabe geratzeko, eta, hori ez ezik, Gazako bost ur instalazioetako hiruk ez dutela funtzionatzen. Gazako Osasun Ministerioak nabarmendu du «berehalako desastre humanitario baten arriskua» dagoela Gazan.

Israelgo blokeoaren ondorioz, Gazako biztanleen —2,3 milioi— %80ri ezinbestekoa zaio laguntza humanitarioa jasotzea, bizirauteko. Zenbait gobernuz kanpoko erakunderen esanetan, elikagai biltegiak hustuta geldituko dira hamar eguneko epean Israelek laguntzarako korridore bat zabaltzen ez badu. NBEk hala egiteko eskatu badio ere, Tel Avivek berretsi du setioari eutsiko diola, «Hamasen mehatxua ezabatu arte». Munduko Elikadura Programak ohartarazi du ura eta elikagaiak «oso azkar» agortzen ari direla.

Egipto prest agertu da giza laguntza helarazten laguntzeko, Rafahko korridorearen bitartez. Gaza hegoaldean dago, eta hura da Israelen esku ez dagoen Gazako muga pasabide bakarra. Hala ere, Kairok ohartarazi du korridorea ez dagoela erabilgarri, Israelek bonbardatu duelako. Gazatik 45 kilometrotara dagoen Egiptoko Al Arish aireportua prestatu du Kairok laguntza humanitarioa jasotzeko, eta hiru hegaldiren zain dago: Qatarretik irtengo dira bi hegazkin eta beste bat Jordaniatik.

Egipto giza laguntzarako bidea zabaltzeko gertu dagoen arren, argi utzi du ez dutela zibilentzako korridore bat irekiko, «palestinarren exodoa» eragingo lukeelako, eta horrek «kalte» egingo liokeelako «Palestinako auziari». Hamas ere neurri horren kontra agertu da, Gazako herritarren «desplazamendua» eragingo lukeelako, eta «palestinarrak beren aberria uztera behartuko» lituzkeelako. NBEren datuen arabera, Israelen bonbardaketek 340.000 barne desplazatu inguru utzi dituzte oraingoz. Atzoko datuen aldean, 75.000 lagun gehiagok egin dute beren etxeetatik ihes.

«Neurriko» erantzuna

Benjamin Netanyahu Israelgo lehen ministroa eta Antony Blinken AEB Ameriketako Estatu Batuetako Estatu idazkaria bildu dira gaur Tel Aviven, eta Blinkenek berretsi egin du AEBek Israeli ematen dioten babesa: «Hemen gaude. Ez gara inora joango. Beti zuen ondoan izango gara». Netanyahuk eskertu egin dio «Hamaseko barbaroen aurka» egiteko ematen dion laguntza: «ISIS zanpatua izan zen bezala, zanpatua izan behar du Hamasek». Gainera, Israelgo Defentsa ministro Yoav Gallant NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundearekin bildu da gaur. «Israel ez dago bakarrik», esan du Jens Stoltenberg idazkari nagusiak.

Stoltenbergek Israeli «bere burua defendatzeko» eskubidea aitortu arren, atzo zehaztu zuen «erantzuna neurrikoa» izatea espero zuela, eta «garrantzitsua» dela «zibil errugabeen» heriotzak eragoztea. Antzera mintzatu da gaur Blinken, Netanyahuren aurrean. «Inporta du Israelek nola erantzuten duen». AEBetako Segurtasun idazkari Lloyd Austinek espero du Israelgo armadak «zuzen» jokatzea, baina argitu du Etxe Zuriak ez diola inolako baldintzarik jarri Tel Avivi laguntza militarra emateko. «Armada profesional bat da, buruzagi profesionalek gidatua». Israelgo zenbait hedabideren arabera, Pentagonoko burua Israelera bidaiatzekotan da, bihar.

PAN Palestinako Aginte Nazionaleko presidente Mahmud Abbas Jordaniako errege Abdullah II.arekin bildu da, eta zibilen kontrako erasoak gaitzetsi ditu, «bi aldeetan». Abbasek Israeli eskatu dio Gaza bonbardatzeari uzteko, eta baimendu dezala laguntza humanitariorako sarrera. Horrez gain, esan du PANek Palestina Askatzeko Erakundearen ildo politikoari jarraitzen diola, eta erakunde hori dela «Palestinako herriaren ordezkari zilegi bakarra». Nabarmendu du PAEk uko egin ziola indarkeriari, eta nazioarteko zuzenbidea, erresistentzia baketsua eta ekinbide politikoa onartzen dituela soilik Palestinaren helburu nazionalak lortzeko. Abbas Blinkenekin biltzekoa da bihar, Jordanian.

Palestinako giza eskubideen aldeko Al-Haq erakundeak gaitzetsi egin du Mendebaldeak azken egunetako gertaeren aurrean izan duen erreakzioa. AEBek, Erresuma Batuak, Alemaniak, Frantziak eta Italiak Hamasen erasoak salatzeko astelehenean kaleratu zuten adierazpen bateratua kritikatu du. Idatzia izenpetu zuten herrialdeek prestutasuna agertu zuten «Israel bere burua defendatzeko gai dela bermatzeko». Al-Haqen iritziz, adierazpen horrek ez ikusiarena egiten die «gatazkaren erroko kausei», eta ez du aintzat hartzen «Hamas eta Palestinako beste erresistentzia mugimendu batzuk Israelen okupazioaren ondorio» direla. Bestetik, salatu du ez dela onargarria Israelen erasoa defentsarako ekintza zilegi gisa aurkeztea. «Israel Palestinako lurraldea okupatzen ari da modu beligerantean. Apartheid erregimen koloniala hedatzen ari da Palestinako lurralde okupatuetan, Palestinarrak Gazatik indarrez lekualdatzen saiatzen ari da jazarpen baldintzen bitartez, urratsez urrats Palestina historikoko lurralde gehiago eskuratzeko». Al Haq-ek dei egin die hirugarren estatuei elkarlanean jardutera, «Israelek nazioarteko zuzenbidea modu jarraituan urratzearen ondorioz sortu den egoera amaitze aldera», eta gaitzetsi egin du AEBek Israeli laguntza militarra emateko hartu duen erabakia.

NBEren aditu independente talde batek Israelen erasoak salatu ditu adierazpen batean, eta nabarmendu du «zigor kolektibo bat» ari zaiela ezartzen Gazako herritarrei. «Ez dago inolako justifikaziorik zibil errugabeen aurkako indarkeriarentzako, izan Hamasen edo Israelgo indarren aldetik. Erabat debekatuta dago nazioarteko zuzenbidean eta gerra krimen baten parekoa da». Arabiar Ligak ere palestinarren kontrako «zigor kolektiboa» egotzi zion Israeli, atzo egin zuen bilkuran.

Israelgo presidente Isaac Herzogek gaur nabarmendu du gerra «luzea» izango dela, eta Israelgo armadak adierazi du uste duela Hamas ere «prest» dagoela gerra luze baterako. Larunbatean Hamasek egindako erasoari buruz, hau esan du: «Holokaustotik ez dituzte hil hainbeste judu egun bakar batean». Gainera, gatazka sakontzeko arriskuan da. Beste dimentsio bat hartuko du epe motzera, Gallantek asteartean iragarri zuenez: Israelgo armada «eraso integral bat» ari da prestatzen. Ofentsiba airetik hasiko dutela azaldu zuen, eta, «aurrerago», lurretik ere egingo dutela. Gaur esan du lurreko erasoa Israelen helburuak betetzeko egokia denean abiatuko dutela. Israelgo armadaren bozeramaile Daniel Hagaren arabera, Gazarekin muga egiten duen «komunitate bat ere» ez dago soldadu israeldarrik gabe. Hamasek, berriz, adierazi du ez duela lurreko eraso baten «beldurrik», eta «indartsu» daudela: «Lurreko erasoak kostu handia izango du Israelentzat».

Bonbardaketak

Gaza iparraldean gogortu dira erasoak bart, eta etxe ugari suntsitu dituzte Israelgo armadak jaurtitako bonbek, baita Gaza mendebaldeko errefuxiatuen esparru bat ere. Gazako epaitegia eta eraikitzen ari diren portu berria ere bonbardatu ditu Tel Avivek, eta gerra itsasontziak zerrendaren kostaldeari eraso egiten ari dira. Israelgo armadak adierazi du larunbatean haien lurraldean sartu ziren Hamaseko kideek egoitzak bonbardatu dituela. Gainera, GKE gobernuz kanpoko erakundeek salatu dute Israelek fosforo zuridun munizioa jaurti dutela Gazara: erredura larriak eta arnasketan arazoak eragiten ditu, eta hori erabiltzea «gerra krimentzat» jotzen du nazioarteko zuzenbideak. Zisjordanian ere bi palestinar hil ditu gaur Israelek.

Bestalde, Hamasen adar militarrak gaur goizean iragarri du misilak jaurti dituztela bart Israelera, «Gazako zibilen hilketengatik». Gaur Sderot hiriari egin diote eraso, eta lau lagun zauritu dituzte gutxienez. Gainera, Jerusalem kanpoaldeko Beit Xemex hirian —Israelen menpe dago— misil bat erori dela iragarri dute Israelgo hedabideek.

Erasoaldiaren mehatxupean, borrokak beste fronte batzuetara zabaltzen ari dira. Herenegun goizaldean, Libanotik Israelera zenbait misil jaurti zituzten. Hezbollah miliziak bere gain hartu zuen, argudiatuta Israelek taldeko hiru kide hil zituela astelehenean. Erantzun gisa, Libano hegoaldea bonbardatu zuen Israelek. Gaur, berriz, Siriak salatu du Israelgo armadak eraso egin diela Damasko hiriburuko eta Alepoko aireportuei, eta biak zerbitzua eman ezinik gelditu direla.

Larunbatetik hona gutxienez 1.400 palestinar hil eta 6.000 zauritu ditu Israelgo armadak, Gazako Osasun Ministerioaren arabera —horietatik 447 adingabeak—. Israelek jakinarazi duenez, bere aldean gutxienez 1.200 lagun hil dituzte, eta 3.300 baino gehiago dira zauritutakoak. Erasoaren tamainaren adierazle, datu hau: Bigarren Intifada osoan (2000-2005) Palestinako indarrek hil zituzten israeldarren kopuru bertsua hil du azken hiru egunetan Hamasek —1.010 hildako israeldar izan ziren Bigarren Intifadan, eta 2.700-3.200 palestinar—. Gazan ez ezik, Zisjordanian ere izan dira hildakoak. Gutxienez, 27: gehienak Israelgo indarren erasoetan, eta beste zenbait kolonoek egindakoetan.

Larrialdi gobernu bat osatzea adostu zuten atzo Netanyahuk eta oposizioko kide eta Defentsa ministro ohi Benny Gantzek. Haien hitzetan, alde batera utzi dituzte «diferentzia politikoak», gatazka «elkarrekin kudeatzeko».


Summary: Ibai Amillategi nagusitu da Bizkaiko Bertsolari Txapelketako bigarren kanporaketan. 479 puntu bildu zituen Gernika-Lumon jokatu zen saioan. Finalaurrekoetan izango da.

Atzo arratsaldean jokatu zen Bizkaiko Bertsolari Txapelketako bigarren kanporaketa, Gernika-Lumoko Lizeo antzokian. Ibai Amillategik irabazi zuen saioa, 479 puntu eskuratuta, eta, hala, zuzenean sailkatu da finalaurrekoetako saioetara. Azaroaren 25ean kantatuko du, Lemoan.

Bittor Altube izan zen bigarren, 472,5 puntu lortuta. Haren ondotik, honela geratu zen sailkapena: Mikel Retolaza (455 puntu), Arkaitz Zipitria (443,5 puntu), Julen Ibarguengoitia (438,5 puntu) eta Iker Garitagoitia (434 puntu).

Hurrengoa, Arrigorriagan

Igandean jokatuko da hirugarren kanporaketa, Arrigorriagako Lonbo aretoan. Honako bertsolari hauek arituko dira kantuan: Garikoitz Sarriugarte, Iker Uriarte, Inazio Vidal, Iruri Altzerreka, Josune Aramendi eta Lurdes Ondaro. Saioko irabazleak ziurtatua izango du hurrengo fasean kantatzeko aukera, eta gainontzekoak, berriz, puntuazioaren arabera sailkatuko dira.


Summary: 'Ez gatoz Paristik' podcasta emango du BERRIAk gaurtik aurrera. Kulturaren inguruko saioa izango da; Lanartean-ek ekoitzi du, eta Amagoia Gurrutxagak gidatuko du. Sei atal ditu guztira.

Beste podcast bat entzun ahalko da aurrerantzean BERRIAn: Ez gatoz Paristik. Kulturaren inguruko saioa izango da, Lanartean-ek ekoitzia. Gaur izango da entzungai lehen atala, eta guztira sei kapitulu izango ditu. Amagoia Gurrutxagak gidatuko du, eta Ander Mujika izango da soinu errealizazioan.

Ekoizleek azaldu dutenez, saioaren sintonia Iban Urizar Amorante-k egin du, baina ez da izango podcastean parte hartuko duen sortzaile bakarra: saio oro, musikari batek literatur lan batetik abiatutako kantua egingo du. Lehen saioan, Gartxot Usain izango da musikari hori. Horrez gain, atal bakoitzean, kulturan dabiltzan hainbat lagunek hartuko dute parte: testigantzak kontatzen, elkarrizketatuak izaten, iritzia ematen... Atal bakoitzak gai bat izango du hizpide.

Lehen atalaren izenburua zatiketak da. Liburuez eta diskoez jardungo dutela azaldu dute, «metaforikoki bada ere»: «Artefaktuon barrunbeak zatikatu ditugu, sortzaileentzako puska zehazteko ahaleginean. Gure kultur sistemaren bizi indarraren neurgailutzat nola, idazleen, ilustratzaileen eta musikarien egoeraren ispilutzat ere har daitezkeelako».

Estreineko horretan Patxi Zubizarretak emango du iritzia, eta Joseba Baleztena, Eider Eibar eta Miren Narbaiza Mice elkarrizketatuko dituzte. Usainek Gabriel Arestiren Apur dezagun katea eta Orixeren Neretzat ote haiz poesia musikatuko ditu. Eta parte hartuko dute Harkaitz Canok, Felipe Murillok eta Xanti Agirrezabalak ere.


Summary: Azpiazuk berriz eskatu die bankuei interes tasen igoera aurrezkien interesetan ere aplikatzeko. Bankuetako ordezkariekin bilera egin dute Pedro Azpiazu eta Javier Hurtado Jaurlaritzako sailburuek. Gogoratu diete euskal bankuek urtebete daramatela atzeratuta gordailuen ordainsariaren aferan.

Gordailuen ordainsaria izan da lehen puntua gaur Eusko Jaurlaritzako bi sailburuk bederatzi bankutako ordezkariekin egindako bileran. Izan ere, interes tasen igoera ederki igartzen ari da hipoteketan eta beste maileguetan, baina aurrezkiaren ordainsarietara, berriz, ez da iritsi oraindik. Hori esan die Pedro Azpiazu Ekonomia eta Ogasun sailburuak Kutxabank, Laboral Kutxa, Santander, BBVA, Caixabank, Sabadell, Abanca Bankoa, Nafarroako Rural Kutxa eta Bankinter entitateetako ordezkariei.

Azpiazuk uste du tasen igoera islatuko dela azkenean, «baina uste dugu finantza erakundeek orain egin behar dutela hori». Banku batzuek irailean iragarri dute hasiko direla gordailuak ordaintzen, eta, Ekonomia sailburuaren arabera, egia da bankuek eskaintzen dituztela aurrezteko beste aukera batzuk familientzat eta partikularrentzat, «baina pasiboak ordaindu egin behar dira, gaur egungo interes tasa altuekin bat etorriko diren tasetan».

Europan hori jada gertatu dela adierazi die Azpiazuk bankuei. «Europan, gordailuen ordainsaria goraka ari da; halaxe egin dute nazioarteko filialak dituzten banku nazionalek ere, eta aldaketa hori Euskadira ere eramatea espero dugu orain». Sailburuak azaldu nola Europako beste herrialde batzuetan «ordainsari zabala» ematen den, «%3an». Gordailuen ordainsarietan, «EBZren arabera, Espainiak eta Euskadik urtebeteko atzerapena daramate».

Javier Hurtadok, berriz, Kontsumobide kezkatzen duten gaiez hitz egin die bankuen ordezkariei, hala nola lehiatiletan aritzeko trabei buruz, gehiegizko komisioez, kobrantza bidegabeez, kontuak ixteko eragozpenez, eskudirua ateratzeko zailtasunez eta oinarrizko ordainketa kontuak eskaintzeko errezeloez. Gai horiez, Kontsumo sailak 2024rako ikuskapen kanpaina egingo duela iragarri die Hurtadok bankuei.


Summary: Israelen bizi den bilbotar bat desagertuta dago larunbataz geroztik. Desagertua 46 urteko gizon bat da, Bilbon jaioa baina Zarautz-Getariako gurasoen ondorengoa. Hego Euskal Herriko hiriburuetan mobilizazioak antolatu dituzte, Palestinari babesa helarazteko.

Asteburuan, Hamasek eraso egin dio Israeli ezustean, eta Israelgo armadak gerra egoera deklaratu du. Erasoa gertatuz geroztik, Zarauzko (Gipuzkoa) 46 urteko gizonezko bat desagertuta dago. Israelen bizi zen, Kissufim kibbutzean, bikotekidearekin. El Confidencial hedabideak jakinarazi duenez, palestinarrak gizonaren etxera sartzen saiatu ziren erasoa hasi zenean, eta segurtasun gela batean sartu behar izan zuen bikotekidearekin. Gurasoei deitu zieten, baina poliziak iritsi zirenerako etxea hutsik zegoen, odol arrastorik gabe. Bizi diren kibbutza Gazatik bi kilometro ingurura dago.

Zarauzko Hitza-k zabaldu duenez, Ivan Illarramendi Saizar eta haren emaztea dira larunbateko erasoaz geroztik falta direnak. Jose Manuel Albares Espainiako jarduneko Atzerri ministroak ez du zehaztasun handirik eman, baina familiarekin harremanetan daudela jakinarazi du.

Bilbotarra da sortzez Illarramendi, baina sustraiak Urola Kostan ditu, hedabidearen arabera: aita zarauztarra, eta ama, berriz, getariarra.

Egunkari horrek zehaztu duenez, senar-emazteen etxean ez dute antzeman indarkeria zantzurik, eta bahitu ote dituzten susmoa indartu du horrek.

Euskal Herrian ere isla izaten ari da gatazka, eta Bizkaiko BDS taldeak mobilizazioak antolatu ditu Palestinari babesa eta elkartasuna adierazteko. Hain zuzen, Iruñeko udaletxearen atarian elkartuko dira gaur, 18:30ean; bihar, Bilboko Areatzan, 20:00etan, eta Donostiako Bulebarrean, 19:30ean; eta etzi Gasteizko Andre Maria Zuriaren plazan, 19:00etan. Ohar bidez adierazi duenez, herenegun Palestinako herriak 75 urte baino gehiago iraun duen legez kanpoko okupazio baten joko arauak aldatu zituen: «Inoiz ez bezalako operazio batean, Hamasek Gazako zerrenda banatzen duen hesia hautsi zuen, Israelen infiltratu zen, eta hainbat lur berreskuratu zituen, ehunka kolono eta soldadu israeldar hil eta harrapatuz. Horri erantzunez, Israelgo estatu genozidak gerra egoera aldarrikatu zuen, Gazako zerrendaren aurkako bonbardaketak areagotuz. Orain arte laurehun zibil palestinar baino gehiago hil ditu Israelek».

Taldeak gogorarazi du Gaza «blokeo gogorra» jasaten ari dela 2007tik, eta ordutik 6.000 palestinar baino gehiago hil dituztela Israelgo okupazio indarrek hainbat erasotan. Hortaz, Gazak eusteko eskubidea duela uste dute: «Gaza gaur egun ezin da bertan bizi. Hango biztanleriak jasaten duen itomenak legitimoa bihurtzen du okupatzailearen aurkako edozein erresistentzia mota. Are gehiago, erresistentzia eskubidea da, zapaldutako, okupatutako eta bortxatutako herri orok duen eskubidea».

Horiek horrela, nabarmendu dute Euskal Herria palestinarraren alde dagoela: «Ez da gerra bat, baizik eta herri batek Israelen asentamendu kolonialismoaren eta apartheidaren aurka duen erresistentzia da». Halaber, eskatu dute Israeli boikota egiteko, desinbertsioak martxan jartzeko eta zigorrak ipintzeko.


Summary: Iranek erantzun du ez duela zerikusirik Gazako milizien erasoarekin. Teheranentzat, «arrazoi politikoak» daude akusazioaren atzean. AEBek esan dute ez dutela islamiar errepublikaren ustezko parte hartzearen frogarik, «oraingoz».

Gazako miliziek Israelen kontra abiaturiko erasoak berekin ekarri du arreta jartzea Ekialde Hurbileko aliantzetan eta interesetan ere; batez ere, ofentsibaren tamainagatik eta koordinazioagatik. Hipotesietako bat da talde armatu palestinarrek atzerriko aliatuen babesa jaso zutela joan den larunbatean hasitako erasoaldia prestatzeko, eta guztiak Iranera begira jarri dira, ezinbestean. Teheranek, ordea, esan du ez duela zerikusirik izan horretan.

Irango Atzerri Ministerioaren bozeramaile Nasser Kanaanik, gaur egindako agerraldi batean, adierazi du «arrazoi politikoak» daudela akusazio horren atzean, Teheranek Palestinaren aldeko jarrera duelako eta «erregimen sionistaren porrot handia justifikatu» nahi dutelako. Eta Kanaanik ez du uste Hamasek, Jihad Islamikoak eta beste talde armatuek islamiar errepublikaren laguntza behar dutenik, argudiatuta «nahikoa gaitasun eta borondate» badutela «beren nazioa defendatzeko eta beren eskubideak berreskuratzeko».

The Wall Street Journal egunkariak atzo argitaratu zuen Irango segurtasun agintariek Hamas lagundu zutela joan den larunbatean Palestinako miliziek abiaturiko erasoa prestatzen. Informazio horren arabera, abuztutik aritu ziren plana eztabaidatzen Libanoko hiriburuan, herrialde horretako Hezbollah talde xiitarekin besteak beste, eta Irango Atzerri ministro Hossein Amir-Abdollahianek bileretako bitan parte hartu zuen; hala, astelehenean Beiruten egindako bilkuran adostu zuten erasoaldia hastea, artikulu horrek dioenez.

Hamaseko eta Hezbollahko iturriak aipatuz eman zuen informazio horren berri egunkariak, baina, aldi berean, Palestinako organizazio politiko islamistaren goi kargudun baten esanak jaso zituen, eta hark dio beren kabuz antolatu eta prestatu zutela erasoaldia.

AEB Ameriketako Estatu Batuek ere palestinarren bertsioa defendatu dute. CNN telebista kateari atzo emandako elkarrizketa batean, Antony Blinken Estatu idazkariak adierazi zuen «oraindik» ez dutela Iranen ustezko parte hartzeari buruzko frogarik: «Ez Iranek erasoa zuzendu zuela, edo erasoaren atzean zegoela ere».

Israelek kontrakoa defendatzen du

Edonola ere, Israelek islamiar errepublikari bota dio errua —bi herrialdeak etsaiak dira—, eta iragan asteburuan hainbatetan esan du Palestinako milizien ekintza koordinatuarekin zerikusia duela, zeharka bada ere.

«Badakigu Sirian eta Libanon bilerak egin zituztela», adierazi zuen atzo Israelen Nazio Batuen Erakunderako enbaxadoreak. Palestinako organizazio politiko islamistak, gainera, esan izan du babesa jasotzen duela Iranen partetik, eta, atzo, Ebrahim Raisi presidentea Ismail Haniyeh Hamasen buruarekin eta Ziyad al-Nakhalah Jihad Islamikoarenarekin mintzatu zen.

Iranek Ekialde Hurbilean babesten dituen talde armatuak, oro har, xiitak dira, eta Israelen kontrako erasoaldia hasi dutenak sunitak dira; horren ondorioz, orain arte, Hamasen eta erakunde xiita horien arteko harremana ez da handia izan, baina baliteke orain hori aldatzea. Eta Irango Atzerri Ministerioaren bozeramaileak ohartarazpena bidali du Gazako milizien eta Israelen arteko borroka Ekialde Hurbilera zabalduko balitz ere: mugimendu «ergelik» izanez gero, erantzun «sendoa» emango du.


Summary: Claudia Goldinek jaso du Ekonomiako Nobel saria. Lan merkatuko genero arrakalen arrazoiak ikertzen egindako lana saritu diote Harvard Unibertsitateko ekonomista estatubatuarrari.

Munduan emakumeen %50ek parte hartzen dute lan merkatuan, eta gizonezkoen %80k. Eta arrakala horri soldatarena gehitu behar zaio; OCDEko herrialdeetan, emakumeek batez beste %13 gutxiago irabazten dute. Eta emakumeek oztopoak dituzte oraindik ere lidergo postuak lortzeko; kristalezko sabaia deiturikoa.

Nondik datoz, eta zergatik irauten dute genero arrakala horiek? Berdin dio herrialde askotan emakumeek gizonezkoak gainditzea hezkuntzan, edota legediek soldata berdintasuna jasotzea. Oraindik ere hor daude.

Galdera horien erantzunaren bila egin du lan Goldinek, eta aztertu du nola aldatu diren genero arrakalak azken berrehun urteetan AEBetako lan merkatuan. Hori saritu du gaur epaimahaiak Nobel sariarekin. Goldinen ikerketen arabera, emakumeek lan merkatuan izandako parte hartzearen bilakaera ez da beti goranzkoa izan AEBetan. Aldiz, u formako bilakaera izan du. Finean, nekazaritza oinarri zuen gizarte batetik gizarte industrialera igarotzean, XIX. mende hasieran, jaitsi egin zen emakumezko ezkonduek lan merkatuan zuten parte hartzea; gero, XX. mende hasieran, zerbitzuen sektorea indarra hartzen hasi zenean hasi zen berriz handitzen emakumeen presentzia lan merkatuan.

Orduan, emakumeen hezkuntza maila handituz joan zen. Eta gauzak are gehiago aldatzera etorri ziren, Goldinen arabera, antisorgailuak, emakumeei euren karrera planifikatzeko aukera eskaini baitzieten.

Soldata arrakalek, hala ere, hor diraute, eta, Nobel saridun berriaren arabera, neurri batean hezkuntza erabakiak daude haren oinarrian. Hala ere, Goldinek erakutsi du ekonomia aurreratuetan gaur egun soldata arrakalaren zatirik handiena okupazio bereko emakumeen artean gertatzen dela, eta lehen umea jaiotzen denean hasten dela.


Summary: Sarek «itxaropentsutzat» jo du Jaurlaritzaren espetxe eskumenaren garapena. Oraindik salbuespenezko espetxe politika aplikatzen bada ere, EAEko espetxe administrazioak «bilakaera geldo» bat izan duela ikusi dute. «Gutxienekoa» iruditzen zaie araua zentzuz eta malgutasunez aplikatzeko eskatzea. Mobilizatzen jarraituko dute, eta urrian ekinaldi bat iragarriko dute, herritar guztien giza eskubideen defentsan oinarritutako elkarbizitzaren aldekoa.

Bi urte iragan dira Eusko Jaurlaritzak espetxe politikaren kudeaketa bere gain hartu zuenetik, eta Sarek «itxaropentsutzat» jo du ibilbide hori euskal presoei dagokienez. Oraindik salbuespenezko espetxe politika aplikatzen bada ere, «bilakaera geldo» bat ikusi dute. «Ikusita aurreko egoeran salbuespenak zirela jarduteko arau komuna, eboluzioak balorazio horretara garamatza, non itxaropena zabaltzen baita, hainbat hamarkadatan esparru horretan jasan den bidegabekeriaren aurrean», adierazi dute ohar batean. «Sareren ustez, ezinbestekoa da, ausardiaz eta atzerapenik gabe, egoera normalizatzeko prozesu bati ekitea, bizi dugun aldian kokatuta, gertatutakoaz ezer ahaztu gabe, baina behar diren neurriak hartuta, gainditutako indarkeriaren faseari behingoz bukaera emateko, minik sor ez dadin».

Bi urteko epealdian, Eusko Jaurlaritzak 55 euskal presori onartu die hirugarren gradua, eta Espainiako fiskaltzak helegitea aurkeztu die horietatik 31ri. Espainiako Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentralak hamalau gradu aldaketa berretsi ditu –sei kasutan, apelazio errekurtsoa aurkeztu du fiskaltzak–, eta beste hamahiru preso bigarren gradura edo espetxera itzuli dira. Lau kasu ebatzi gabe daude oraindik. Sareren iritziz, «positibotzat» jo daiteke Eusko Jaurlaritzako espetxe administrazioa, onartutako errekurtsoen kasuan hirugarren gradura igarotzea proposatu baitute berriro.

Euskal presoen eskubideen aldeko sare herritarrak salatu du salbuespenezko espetxe politika aplikatzen dela oraindik ere. «Duela hogei urte baino gehiago sortu eta onartutako 'terrorismoaren aurkako' borrokan pentsatutako legediak jasaten ari gara, egungo egoerarekin zerikusirik ez duten legediak alegia. Bitxia badirudi ere, gaur egun, 2023ko urrian, ETAk 2011n bere jarduerak bertan behera utzi zituela eta 2018an desegin zela esan beharra dugu oraindik. Eta hori ez da batere logikoa. ETA jada ez da existitzen». egin dute aldarri.

Espetxea eta zigorra

Duela gutxi Jaime Tapia Eusko Jaurlaritzako espetxe gaietarako aholkulariak ETAko kide izateagatik edo erakunde horrekin kolaboratzeagatik zigortutako presoei buruz esandakoa azpimarratu du Sarek. «Baimenak izateko eskubidea badute, izan behar dituzte; erdi-askatasunean irten behar badute, irten egin behar dute, eta lehen ez bazen egiten, beste ikuspegi bat zegoelako zen», adierazi zuen.

Sareren hitzetan, badaude zigorra betetzeko beste modu batzuk, «espetxeko harresien barruan» betetzeaz bestelakoak. «Espetxealdia erdi-askatasunean edo erregimen irekian bete daiteke, eta hori da 'euskal espetxe eredu' deritzonaren ardatz nagusietako bat», adierazi dute. «Arazoa sortzen da jarrera oso kontserbadoreetatik abiatuz 'espetxe zigorra' eta 'espetxean egotearen zigorra' nahasteko joera dagoenean».

Espainiako Estatuko organo juridikoen «jarduera blokeatzaileak» sortzen duen kezka «handia» izanik ere, «oro har aurrera egiten ari gara», Sareren hitzetan. «Aurrerapen hori azkarrago egin nahiko genuke; izan ere, askatasunik gabeko pertsonak dira, urte askoko zigorrak betetzen ari direnak». Hori kontuan hartuta, «aspalditik» egin beharko zitzaien hirugarren gradura igarotzeko proposamena, Sareren ustez. «Ezinbestekoa da, ausardiaz eta atzerapenik gabe, egoera normalizatzeko prozesu bati ekitea».

Agirian adierazi dutenez, askotariko dinamikekin jarraituko dute. «Euskal gizartearen zati gero eta handiago batera» iristeko modua emango dute dinamika horiek, «eskubideen eremuari eragiten dion egoera hau amaitzeko konpromisoa» beharrezkoa dela helarazteko. «Giza eskubideez ari gara», nabarmendu dute. Mobilizatzen jarraituko dutela azpimarratu dute; erran dutenez, urrian bertan ekinaldi bat iragarriko dute, «guztientzako giza eskubideen defentsan oinarritutako elkarbizitzaren» aldekoa.


Summary: Gipuzkoako eraikinen eta lokalen garbikuntzan akordioa sinatuta, bertan behera utzi dute greba. ELAk eta ASPELek %20ko soldata igoera adostu dute. 5.000 langilek dihardute sektorean, eta %90 emakumeak dira.

Gipuzkoako eraikinetako eta lokaletako garbitzaileak greba egitekoak ziren urriaren 17tik 30era, baina bertan behera utzi dute, ituna berritzeko akordio batera iritsi baitira ELA sindikatua eta ASPEL patronala. 2026ra arte egongo da indarrean ituna, eta ELAk lortu du urte horretatik aurrera ere baldintzei eustea, aurrerako eraginaren inguruko klausularen bidez.

Erosteko ahalmena berreskuratzea da akordioaren puntu nagusienetako bat. Izan ere, azken urteetako inflazioa handia izan denez, soldatak %20 igotzea adostu dute sektoreko ia 5.000 langilerentzat. Bestalde, 2022 eta 2025 bitartean pilatutako inflazioa %7,7 baino handiagoa bada 2027an soldatak %3,9 igotzea jaso dute akordioan.

Sektoreko langileen %90 emakumezkoak dira, eta soldata arrakala txikitzeko urrats bat dela uste du ELAk —ordezkaritzaren ia %55 du sindikatu horrek—. Izan ere, garbikuntzaren sektorea ezberdina da lan esparruaren arabera: leku itxien garbikuntza sektore feminizatua da, baina kanpoko garbitzaile gehienak gizonezkoak dira. Azken horiek, orokorrean, baldintza eta soldata hobeak izan ohi dituzte.

Gipuzkoako eraikinetako eta lokaletako garbitzaileak 2018tik dabiltza itun berriaren alde borrokan, eta ordutik hainbat protesta eta greba egin dituzte, gaur akordioa lortu duten arte.


'Hotsein' euskararen alde

Summary: 'Hotsein' euskararen alde. Etxarri Aranatzen antolatutako Nafarroa Oinez bestarekin «oso pozik» daudela adierazi dute Andra Mari ikastolakoek. Eguraldia lagun izanik, jendetza bildu dela esan dute, eta boluntarioen lana goraipatu nahi izan dute. Zangozako ikastolak hartu du lekukoa, eta datorren urteko besta antolatuko dute.

Eguzki izpiak lagun izan zituzten igandean Etxarri Aranatzen (Nafarroa). Urte luze batez aritu dira aurtengo Nafarroa Oinez antolatzen Andra Mari ikastolan, baina egindako lanak bere fruituak eman ditu. Iñigo Orella Andra Mari ikastolako zuzendariak zoriontzeko mezuak jaso ditu asteburuan egondako giroagatik: «Oso pozik gaude, Etxarri Aranatzen sekulako giroa egon baitzen. Milaka pertsona egon ziren, eta jarrera ezin hobea izan zuten».

Hotsein izan da Nafarroa Oinez-en aurtengo leloa, eta bi esanahi ditu hitzak: batetik, zarata egin, eta, bestetik, deitu edo aldarrikatu. Euskararen ofizialtasuna aldarrikatu zuten Etxarri Aranatzen, baita ikasleen aniztasuna ere. Besta gozatzeko eguna izateaz gain, aldarrikapenak zabaltzeko eguna dela gogoratu du Orellak; euskarari bultzada emateko eguna, baita euskararen ofizialtasuna Nafarroa osoan bermatzeko eguna ere, euskaldun guztien hizkuntz eskubideak lurralde osoan errespeta daitezen.

Aurten laugarren aldiz hartu du Nafarroa Oinez-en lekukoa Etxarri Aranatzek. 1989, 1996 eta 2009 dira Andra Mari Ikastolako historian azpimarratutako urteak, eta 2023 gehitu da zerrenda horretara. Eguna antolatzea lan «luzea» eta «gogorra» dela adierazi du zuzendariak, eta berrehun pertsona inguruk parte hartu dutela urtebeteko prestakuntzan. Gainera, asteburuan bertan 1.000 boluntarioren laguntza izan dute. «Eskertu nahi dugu boluntarioen lana, izugarria izan baitzen. Eskerrak herritarrei ere. Bestan ikusi genuen ikastolok eragile aktiboa garela, eta herritarrei ekarpenak egiten dizkiegula», esan du Orellak.

Eguzkiak mezu horiek zabaltzen lagundu zuen. Giro «ederra» bermatzeko, antolatzaileek hiru gune osatu zituzten: Utzubar Txiki, Arluzepe eta Batzeta. Hirurak Etxarri Aranatzen zeuden, eta ia 3 kilometroko luzera zuen ibilbidearen parte ziren. Hiru guneetan aukera biziki interesgarriak prestatu zituen Andra Mari Ikastolak. Hasteko, oholtzara igo ziren, besatean beste, Trikiteens, Nafarroa 1512, Gozategi, Alerta Gorria, Trikidantz, Alarma Morea, DJ Bull eta The Potes, eta musikaz bete zuten besta.

Zuzeneko musikarekin gozatzeaz gain, Nafarroa Oinez-en izandako gazte eta haur guztiek Erronkan parte hartzeko aukera zuten. Euskara eta ohitura osasuntsuak sustatzeko asmoz antolatzen den jolas erraldoia da Erronka. Erronkalariek, gunez gune, hainbat kirol ekintza edo trebetasun proba gainditu behar zituzten. Proba horietan arauak errespetatzen zirela bermatzeko zegoen Asier Estarriaga, Nafarroa Oinez-en boluntario ari baitzen. Parte hartzaileek ura erabili zuten berotik babesteko, eta irristaka aritu ziren proba batetik bestera. «Giroa izugarria izan zen. Jendetza hurbildu zen guregana, eta musika zuen gurdi bat ere agertu zen», azaldu du Estarriagak.

Lekukoa pasatu

Txikientzako programazioa bereziki zaindu dute aurten. Kirol ekintzez gain, jolas gune ugari izan zituzten belaunaldi berriak erakartzeko asmoz: puzgarriak, jolas libreko guneak, aurpegia margotzeko eremua, bizikleta zirkuitua eta abar. Musika presente zegoen gune guztietan, noski, baina gonbidatu bereziak ere izan zituzten Etxarri Aranatzen: erraldoiak. Umeen aurpegi harrituen aurrean dantzatu zuten, gune batetik bestera. Utzubar Txiki gunean, «haurren hiria» eratu zuten, eta birziklatutako osagaiekin egindako txoko horretan hainbat materialekin esperimentatzeko aukera izan zuten haurrek, birziklatutako osagaiei beste bizialdi bat emateko aukera.

Aipatutako jarduerez gain, bestaren ardatzetako bat ingurumenarekiko eta iraunkortasunarekiko konpromisoa izan da aurten. «Beti saiatzen gara besta gero eta erosoagoa eta jasangarriagoa izan dadin. Ahalik eta gutxiena zikintzen, kontsumitzen eta kutsatzen», azaldu du zuzendariak. Horren harira sortu zen Oinez Basoa proiektua 2008an, bestak naturan duen inpaktu ekologikoaz jabetzeko. Egitasmoa abian jarri zenetik, hamaika baso berri sortu dira. Horregatik, plastikoaren kontsumoa apaltzeko proiektu bat aurkeztu zuten aurten, Nafarroa Oinez jasangarriagoa izan zedin. Gune guztietan iturriak jarri ziren plastikozko edalontzien erabilera murrizteko. Gainera, guneetako batean edalontzia erosterakoan, dirua Oinez Basoa proiekturako bideratzen zen.

«Urtez urte ikasten da. Gainera, besta aldatuz eta garatuz joaten da», esan du zuzendariak. Urteetan aldatu ez dena herrikoen eta boluntarioen prestutasuna izan da, Orellaren hitzetan: «Gure jendea inplikatu egin da guztiz, eta, haiei esker, dena ederki atera da». Oraindik ez da jakina alor ekonomikoari begira arrakastatsua izan den edo ez; oraindik hilabeteak beharko dira hori jakiteko, Orellaren ustez. Asteburuan lortutakoa DBHko eraikina berritzeko erabiliko da, 1960ko hamarkadan eraiki baitzen. «Zenbat eta gehiago, beti hobe. Baina nik uste dut jendeak oso ondo erantzun duela, eta horrek laguntzen du», esan du Estarriagak.

Ikasle ohiak eta gurasoak aritu ziren Estarriagarekin batera lanean. Aparkalekuak bete ziren, eta autokarabanak ere agertu ziren, asteburu pasa. «Mahai gainean jarri genituen aldarrikapenak garrantzitsuak dira, eta jendeak babestu ditu», esan du zuzendariak. Zangozako ikastolak hartu du lekukoa, eta haiek antolatuko dute 2024ko Nafarroa Oinez. «Arduraz betetako» lana dela esan du zuzendariak, baina «oso polita». Zangozarrek erronkari «ederki» erantzungo diotela uste du Estarriagak: «Oraindik garrantzitsuagoa ikusten dut Zangozan egitea zonifikazioari dagokionez. Gure herrira etortzea oso erraza da, baina Zangozak behar handiagoak ditu».


Summary: Anbulantzietako langileek hiru eguneko greba hasi dute Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. ELA, LSB-USO, LAB, UGT, CCOO eta ESK sindikatuek deitu dute lanuztera, argudiatuta patronalak «etengabe blokeatu» duela negoziazioa

Erosahalmenari eustea eta lan baldintzak Osakidetzako langileen baldintzekin parekatzea: horiek dira Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako anbulantzietako langileen eskariak. Baldintza horiek lortzeko, urte eta erdi daramate patronalarekin negoziatzen, baina, ezer ez dutenez lortu, greba egitea erabaki dute. Hala, ELA, LSB-USO, LAB, UGT, CCOO eta ESK sindikatuek deitu dute lanuztera; gaur, bihar eta etzi eginen dituzte.

Sindikatuek salatu dute patronalak «etengabe blokeatu» duela negoziazioa, beren eskaerei jaramonik egin gabe. Adierazi dute Eusko Jaurlaritzak %30 igo diela finantzaketa anbulantzien zerbitzua kudeatzen duten enpresei: Ambulancias Gipuzkoa Gipuzkoan, eta La Pau Araban eta Bizkaian. «Enpresek %2,5eko igoera eskaintzen dute datozen bost urteetarako, nahiz eta bi urtean erosahalmenaren %12 galdu dugun», adierazi du ELA sindikatuak. Gaur egun, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako anbulantzia zerbitzuen %95 pribatizatuta daude.

Egoera ikusita, ELAk anbulantzien zerbitzua publiko egin dezatela eskatu du, horrek zerbitzuaren kalitatean eragina duelako. Joseba Gorostiza ELAko kidea: «Eusko Jaurlaritzaren dirua anbulantzia pribatuak ordaintzeko erabiltzen da, eta diru hori enpresek beren onbiderako erabiltzen dute». Horrez gain, zerbitzua «prekarizatuta» dagoela salatu du Gorostizak, aldi baterako lan asko dagoela eta horrek zerbitzuaren kalitatea okertzen duela; eta, azken finean, zerbitzua jasotzen duten herritarrek pairatzen dituztela ondorioak.

Gaurko geldialdien erantzuna «positiboa» dela erran du sindikatuak, baina azpimarratu du administrazioak ezarritako gutxieneko zerbitzuak «gehiegizkoak» direla. Hala, Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak erran du gutxieneko zerbitzu horiek bete dituztela Gipuzkoan eta Araban, baina Bizkaian ez. Osasun Sailak adierazi du hirurogei anbulantziak lan egin behar zutela, baina berrogei irten direla soilik, manifestariek ez dietelako irteten utzi.

Gatazka

Azken egunetan, nahasi egin da gatazka. Atzo, adibidez, bideo anonimo bat zabaldu zuten sare sozialetan, grebalariek indarkeria erabil zezatela eskatuz. Horrez gain, bart Leioako (Bizkaia) anbulantzia bateko leiho bat hautsi dute, eta ibilgailua erabilezin utzi dute. Bai anbulantziarekin gertatutakoa eta bai sareetan zabaldutako bideoa gaitzetsi ditu Sagarduik.

Bien bitartean, ELA sindikatuak edozein indarkeriaren erabilera gaitzetsi du, eta bideoa sareetatik ezabatzeko eskatu. «Negoziazio erreala da egoera hau konpontzeko modu bakarra», erran du sindikatuak.


Summary: Xabier Silveirak uko egin dio Nafarroako Bertsolari Txapelketan parte hartzeari. Bere borondatez egin dio uko. Igande honetan zen aritzekoa, Uharten eginen den final-laurdenetako saioan. Ainara Ieregi lehiatuko da haren ordez.

Nafarroako Bertsolari Txapelketan ez parte hartzea erabaki du Xabier Silveirak (Lesaka, Nafarroa, 1976). Nafarroako Bertsozale Elkarteak iragarri duenez, Silveirak «borondate propioz» egin dio uko aurten txapelketan aritzeari. Elkarteak jakinarazi du Ainara Ieregik (Barañain, Nafarroa, 1996) hartuko duela haren lekua.

Ikusi gehiago: Sarai Robles garaile Nafarroako Txapelketako lehen saioan

Aurtengo Nafarroako Bertsolari Txapelketa herenegun hasi zen, Iruritan –Sarai Robles gailendu zen–. Guztira, final-laurdenetako lau saio izanen dira aurten, eta urriaren 14an eta 15ean jokatuko dira bigarrena eta hirugarrena, hurrenez hurren. Hain zuzen ere, Silveira 15ekoan zen kantatzekoa, Uharten. Ez da hala izanen. Elkarteak ez du zehaztu Silveirak zergatik erabaki duen txapelketari uko egitea, eta bertsolariak ere ez du erabakiaren gaineko adierazpenik egin oraingoz.

Hala, sei bertsolari hauek ariko dira igandean Uharten: Ainara Ieregi, Beñat Astiz, Eki Mateorena, Joanes Illarregi, Julen Zelaieta eta Mikel Lasarte.


Summary: UPNk ez dio uko egingo Foru Hobekuntza berritzeko eztabaidari. Aurreko astean egindako eskaerari bide eman diote Nafarroako Parlamentuko Mahaiak eta Eledunen Batzordeak. EH BIlduren arabera, «oso berri ona da», eta Geroa Baik gogorarazi du akordio programatikoko konpromisoa zela.

«Gure ikuspegiarekin ez da inor harrituko. Espainiaren barruko Nafarroa foral eta bereizia defendituko dugu». UPNko Javier Esparzak badaki aurrera aterako dela Foru Hobekuntza berritzeko lantaldea, eta gaur goizean aurreratu du ez diotela beldurrik eztabaidari: aldaketa teknikoak egiteko prest daude, baina gaur egungo estatusa ez dute aldatu nahi, «koma bat bera ere ez». Antzera, PSNk azaldu du egungoaren moduko Nafarroa nahi dutela.

Joan den astean PSNk, EH Bilduk, Geroa Baik eta Zurekin Nafarroak erregistratu zuten lantaldea osatzeko eskaera, eta gaur bide eman zaio Parlamentuko Mahaiaren eta Eledunen Batzordearen bileran. Hori eginda, foru erregimeneko batzordean eztabaidatuko da hura sortu edo ez. Sinatzaileek gehiengoa dutenez, lantaldeak aurrera egingo du. Bozketa horri begira, PPk baizik ez du aurreratu ezezkoa emango duela. Voxi galdetu zaionean, Maite Nosti parlamentariak ez zekien zein zen gaia.

Ikusi gehiago: Foru Hobekuntzaren erreforma aztertzeko lantaldea osatuko dute

Bileraren ostean, alderdi bakoitzak bere ikuspegia laburbildu du. EH Bilduko Laura Aznalen arabera, koalizio abertzalearen «aldarrikapen historikoa» da, eta, horregatik, «oso albiste ona da» legealdi honen hasieran lantaldea abiaraztea. Iragan legealdian, 2021eko azaroan, parlamentuak antzeko ebazpen bat onartu zuen, baina ez zen aurrera atera.

«Mugarik gabe»

Eztabaidari begira, Aznalek azaldu du «mugarik gabe» eztabaidatzeko prest direla, «erabakitzeko eskubidea defenditzeko neurriak adosteko» edo «egunerokotasunean eragiten duten gaietan erabakitzeko eskubidearen defentsan». Aznalek zehaztu du lantaldean aurkeztuko dituztela euren proposamenak.

Geroa Baiko Pablo Azkonak gogora ekarri du gobernukideen akordio programatikoan jasota datorrela lantaldea sortzeko proposamena. Halaber, iaz Foru Hobekuntzaren 40. urteurrenari buruz parlamentuak antolatutako jardunaldietan ondorioztatu zen haren atal batzuk ez dela betetzen ari estatua. «Guk aldarrikatzen dugu bere osotasunean betetzea, eta XXI. mendera egokitzeko eztabaidaren alde gaude. Nafarroak ahalik eta autogobernu handiena izatearen aldekoak gara, eta eskumenen garapen osoa izatea nahi dugu». Azkonak gaineratu du lantalde horrek «ahalik eta adostasun handiena» bilatu beharko duela.

Aldaketa sakonik ez

PSNko Ramon Alzorrizen arabera, prest daude Foru Hobekuntzaren edukia egungo garaira egokitzeko. Gai deserosoa izan daiteke sozialistentzat, eta hasieratik markatu nahi izan ditu bere marra gorriak: «Errealitate instituzionalari, sinboloei edo hizkuntzari dagokionez, oso argi dugu dena. Nafarroa den bezalakoa izatea nahi dugu. Gure sinboloak nahi ditugu, egungo bandera eta ereserkia. Hizkuntza sustatzearen aldekoak gara, baina gure errealitate soziolinguistikoaren barruan eta herritarren borondatea aintzat hartuta».

UPNren ikuspegitik, lantalde horrekin «independentistak eta nazionalistak gogobete nahi izan ditu. Aurreko legealdian ez zen egin, eta orain PSNk eztabaida horri ekin nahi izan dio». Javier Espazak azpimarratu du ez diotela beldurrik, eta prest direla testua XXI. mendera egokituko duten aldaketa teknikoak aztertzeko. «Baina ez dugu nahi eztabaida hori erabiltzea Nafarroaren errealitate instituzionala auzitan jartzeko».

Bere taldeko 15 parlamentarien botoak eskaini dizkio PSNri, gehiengoa osatzeko eta talde abertzaleen «abantaila ateratzeko asmoari» galga jartzeko. «Nortasun kontuekin eta obsesioekin jarraitu nahi dute. Nafarren %80k ez dute ezer jakin nahi Euskal Herri asmatuez, amets eroez. Oso eroso dago egungoaren moduko Nafarroarekin».

PPko Javier Garciak adierazi du ez daudela Foru Hobekuntza egokitzearen aurka, baina uste du ez dela garai egokia. «Parlamentuko egungo gehiengoa diferentea da duela 40 urte onartu zenarekin alderatuta. Orduan, EAJk kontra bozkatu zuen, eta HBk ez zuen parte hartu». Haren ustez, egungo Nafarroako Gobernua «ahula» da, eta «abertzaleen aurrean belaunikatuta dago». Horregatik, lantaldea osatzearen aurka bozkatuko dute, nahiz eta jakin lantaldea abian jarriko dela.

Zurekin Nafarroak uste du 41 urteotan Nafarroako gizartea asko aldatu dela eta hura egokitu behar dela. Carlos Guzman eledunaren arabera, euren asmoa izango da gizarte eskubideetan sakontzea. «Baikor goaz, eta jarrera onenarekin». Zehaztu du Nafarroako estatutuan egindako aldaketak «Nafarroako gizartearen adostasun zabala» lortu behar duela.


Summary: «Gizartearen aitortza» eskatu dute enpresaburuek Confebasken urteurren ekitaldian. Enpresariek «ongizate kolektiboari» egindako ekarpena goraipatu du Tamara Yague Confebaskeko presidenteak

Bilboko Guggenheim museoan egin du Confebask Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako enpresarien konfederazioak 40. urteurren ekitaldia, eta, han, Confebaskeko presidente Tamara Yaguek «gizartearen aitortza» eskatu du enpresaburuentzat: «Ziur gaude enpresarien zereginak, haien lanak eta konpromisoak gaur egun dugun baino onarpen sozial handiagoa merezi dutela». Yaguek goraipatu egin du enpresen «ongizate kolektiboari» egindako ekarpena, eta erantsi du gaur egungo gizartea ezin dela ulertu enpresarik eta enpresabururik gabe.

Laurehun gonbidatu inguruk parte hartu dute Confebasken urteurren ekitaldian. Besteak beste, han izan dira Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkullu, Bilboko alkate Juan Maria Aburto eta erakundeetako beste zenbait ordezkari. Espainiako errege Felipe Borboikoa ere egon da ekitaldian. Bideo baten bidez, konfederazioak 40 urte hauetan egindako ibilbidea laburbildu dute, eta omenaldia egin diete Confebaskeko sortzaile eta kide Adegi, Cebek eta SEA elkarteei, bai eta 1983tik hona Confebasken aritu diren zortzi presidente ohiei ere.

Yaguek ere gogoan hartu ditu bere hitzaldian konfederazioaren zuzendaritzan aritu direnak, eta «terrorismoaren urte amaiezinetan» haiek erakutsitako «ardura» goraipatu du. Haren esanetan, gaur egun Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan dagoen «ongizatea» enpresarien lanari zor zaio hein handi batean, eta haien «ekimena, lana eta konpromisoa» nabarmendu ditu: «Gizarte batek ez du aurrera egiten lehiakorrak izan, zergak ordaindu ahal izateko etekinak lortu eta enplegua sortzen duen enpresarik gabe».

CEOE Espainiako enpresarien elkarteko presidente Antonio Garamendik ere atzera begiratu du, eta gogora ekarri du Deustuko Unibertsitatearen ikerketa baten arabera ETAk 49 enpresaburu hil eta 52 bahitu zituela: «Egoera zail eta gogor hartan, euskal enpresariek argi erakutsi genuen zer den konpromisoaren eta askatasunaren aldeko lana». Haren ustez, komenigarria litzateke «norbaitek barkamena eskatzea» orduan gertatu zenagatik.

Gaur egungo egoerari ere erreparatu dio Garamendik, eta esan du enpresaburuak «elkarrizketaren aldekoak» direla: «Penagarria da Euskadin elkarrizketaren aldeko giro hori ez topatzea». Nabarmendu du Espainian hamasei hitzarmen sinatu dituztela langileen ordezkariekin: «Hemen, aldiz, [Espainiako] Estatuko grebarik handienak daude, eta ez dut uste hori harro egoteko modukoa denik».

Garai «zail eta gogorra»

Urkulluk ere 1983ra jo du Confebasken hastapenak gogora ekartzeko, eta esan du hura «garai zail eta gogorra» izan zela: «Urte hartan uholdeak izan ziren, baina hura ez zen izan gure arazo bakarra: krisi ekonomikoa, industriaren moldaketa eta terrorismoaren urte gogorrenak ere pairatu genituen». Hala ere, nabarmendu du «Euskadik aurrera» egin zuela «sektore, elkarte, enpresa eta erakunde askoren ekarpenari esker».

Aurrera begira, «arlo publikoaren eta pribatuaren arteko elkarlana» jo du Urkulluk aurrerapenaren giltzarritzat: «Gu saiatu gara beti zuen ondoan egoten, jarduerari, enpleguari eta ongizateari eusteko. Herri honek behar zaituzte eta babesten zaituzte».

Espainiako Ekonomia eta Enpresa ministro Nadia Calviño egotekoa zen ekitaldian, baina azkenean ez du bertaratzerik izan, eta Gonzalo Garcia Andres Ekonomia Estatu idazkaria bidali du bere ordez. Garcia Andresek ere arlo publikoaren eta pribatuaren arteko elkarlana eta gobernantza partekatua jo ditu aurrerapen ekonomikoaren gakotzat, eta Next Generation diru funtsen garrantzia nabarmendu du.


Summary: PSE-EEk hasi du prozesua lehendakarigaia hautatzeko. Anduezak esan du lehendakari izatea duela «anbizioa». EAJk eta EH Bilduk Espainiako gobernuburuaren inbestiduran dute arreta.

Datorren urterako aurreikusita daude Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeak, eta PSE-EEk martxan jarri du lehendakarigaia hautatzeko prozesua. Etzitik urriaren 18ra bitartean, bermeak jasoko dituzte. Hautagai bat baino gehiago aurkeztuz gero, hauteskunde primarioak urriaren 29an egingo dituzte; bigarren itzulia behar izanez gero, azaroaren 5ean egingo dute. PSE-EEren arabera, hauteskundeak «oso garrantzitsuak» izango dira, maiatzeko udal eta foru bozetan eta uztaileko Espainiako Gorteetarakoen emaitza «oso onak» lortu ondoren.

Bilboko Nueva Economia foroan, Eneko Andueza PSE-EEko idazkari nagusiak berretsi du prest dagoela lehendakarigai izateko. Haren ustez, sozialisten ereduak erantzungo die ondoena gizartearen beharrei: «Askok EAJren eta EH Bilduren arteko lehia moduan irudikatu nahi dituzte hauteskundeak, baina hori erredukzionismoa egitea da, eta ez du aintzat hartzen errealitate politikoa, ezta soziala ere». Bere asmoa argi utzi du: «PSE-EEk ez du [EAJren eta EH Bilduren arteko] balantza makurtuko: uste dut PSE-EEk gidatu egingo duela herri hau; nire anbizioa Euskadiko lehendakaria izatea da».

Argitzeko dago nortzuk izango diren EAJren eta EH Bilduren hautagaiak. Hainbatetan adierazi dutenez, Espainiako gobernuburuarem inbestidurarako negoziazioak dira orain lehentasuna, eta horren ostean abiatuko dituzte barne prozesuak lehendakarigaiak zehazteko. PPk, berriz, joan den astean iragarri zuen Javier de Andres izango dutela hautagaia.

«Euskara ez da katalana»

Anduezak hizpide izan du Hezkuntza Legea ere. Hizkuntzen ereduei erreferentzia eginez, Kataluniako murgiltze eredua baztertu du: «Euskadi ez da Katalunia, PSE-EE ez da PSC, eta euskara ez da katalana». Eredu «elebakarra» baztertu du, arrazoiturik gurasoek aukera izan behar dutela seme-alaben hezkuntzan egokiena izango den eredua aukeratzeko. Eta adierazi du «okerra» dela hizkuntzen auzian jartzea arreta: «Horren ondorioz, eztabaidan ibiltzen gara euskal abertzaletasunari eta independentismoari bakarrik interesatzen zaizkien identitate gaiei buruz».

Hezkuntza Legea dela eta, Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzaile nagusiak PSE-EEren jarrera kritikatu du gaur goizean, Radio Euskadin. PPk eta Voxek Balear Uharteetan duten jarrera bera izatea egotzi die sozialistei, eta gai ez izatea PSCk Katalunian duen jarrera defendatzeko. «Zeinek nahi du Euskal Herria elebakarra izatea? Izan ere, euskaraz hitz egiten dugun guztiok elebidunak gara».


Summary: FLNCk bere gain hartu ditu bart gauean izaniko hogei eraso: «Frantzia kanpora». Oporretarako etxeak eta zerga biltzeko bulego bat hartu dituzte jomugatzat, lehergaiz eginiko oldarraldi batean.

Aspaldiko partez, gau urdina deiturikoa izan dute Korsikan bart. Denera hogei bat leherketa gertatu dira, gehienak oporretarako etxe hutsetan. FLNC Korsikako Nazioa Askatzeko Fronteak bere gain hartu du oldarraldia, hedabideetara bidalitako agiri labur baten bidez.

«Ez daukagu etorkizun komunik Frantziarekin», idatzi dute frantsesez agirian, eta korsikerazko «A Francia Fora» esaldiarekin amaitu dute: «Frantzia kanpora».

Gau urdina esaten diete eraso olde handiei, Frantziako Poliziaren autoen argiei erreferentzia eginez. Igande gauean gertatu dira leherketak, uharte osoan. Oporretarako etxeez gain, eraikitzen ari diren etxebizitzetan eta Aiacciun zergak biltzeko erabiltzen zen bulego bati eragin diete, Nicolas Septe Aiacciuko fiskalaren arabera. Ez da inor larri zauritu, baina Coti-Chiavariko Pozzaccion 54 eta 57 urteko bikotekide batzuk erreskatatu behar izan dituzte suhiltzaileek, haien etxebizitzan leherketa bat izan ostean. Aiacciuko erietxera eraman dituzte.

Besteak beste gas bonbonak, eta sua itzaltzeko gailu manipulatuak erabili dituzte; «etxean eginiko» lehergailuak, François Thevenot Bastiako fiskalaren hitzetan.

FLNC-Borrokalarien Batasuna eta FLNC Urriak 22 taldeek armak utzi zituzten 2014an eta 2016an, hurrenez hurren, baina 2021eko irailean erasoak egiten hasi ziren berriz, FLNC izenarekin.

Bi taldeak FLNCtik ateratakoak dira: lehena taldearen Kanal Historiko adarraren ondorengoa da; bigarrena, berriz, Ohiko Kanala adarretik datorren jendeak osatzen du.

Baina, azken urteotan, euren arteko lehia baztertuz joan dira, eta aurtengo martxoaren 21ean agiri bat sinatu zuten elkarrekin, 17 eraso euren gain hartzeko.

Abuztuaren hasieran plazaratu zuten agiri batean, dei egin zuten «erresistentzia abertzalearen plataforma bat» eratzeko. «Frantziak onartzen ez baditu Korsikako herriak bere lurraldean dituen eskubideak, ez da akordio historikorik egongo Korsikaren eta Frantziaren artean».

Macronen bisitatik hamar egunera

Frantziako presidente Emmanuel Macronek uhartera bisita egin zuen iraileko azken astean. Irailaren 28an, Korsikako Asanblean mintzatu zen. Alderdi nazionalistak gehiengoa dira han, eta Macronek autonomia eskaini zien, Frantziaren barruan.

«Izan dezagun ausardia Korsikaren autonomia bat eraikitzeko, [Frantziako] errepublikaren barruan». Agintari frantsesak azaldu zuenez, «autonomia hori izango da tresna etorkizuna elkarrekin eraikitzeko, estatutik askatu gabe. Ez da estatuaren aurkako autonomia bat izango, ez eta estaturik gabeko autonomia bat ere, baizik eta Korsikarentzako autonomia bat errepublikaren barruan».

Frantziako Konstituzioan autonomia hori «berezko artikulu batean» idaztea proposatu zien. Horretan, Korsika «komunitate uhartetar historiko, linguistiko eta kultural» gisa onartuko litzateke.

Korsikako Asanbleari sei hilabete eman zizkion Macronek Frantziako Gobernuarekin «testu konstituzional eta organiko bat» hitzartzeko, Korsikako estatutua aldatzeko. Horretan oinarrituta, konstituzioa aldatzeko prozesuari ekingo liokete, eta, gero, Korsikan erreferendum bat antolatuko lukete.

Korsikarrek «transferituriko eskumenen» inguruan egin ahalko lituzkete arauak, baina, betiere, Frantziako Estatu Kontseiluaren eta Konstituzio Kontseiluaren «kontrolpean».

Horrez gain, Macronek esan zien «korsikera gehiago» erakutsi behar litzatekeela, eta «elebiduntasunaren aldeko hezkuntza zerbitzu publiko bat» sortuko litzatekeela. «Leku gehiago eman behar diogu korsikerari, hezkuntzan zein eremu publikoan».