Summary: Nazionalisten arteko batasuna eta mobilizazioa giltzarri bigarren itzulian irabazteko. Korsikako hiru diputatu autonomistak aurretik sailkatu dira norbere hautesbarrutian. Abstentzioa %55,41ekoa izan da, 2017an baino 4,75 puntu handiagoa.

Korsikako nazionalistek duela bost urteko arrakasta lortu nahi badute berriz, estrategia bakarra dago mahai gainean: lehian izan diren autonomistek eta independentistek bigarren itzulirako sailkatu diren hautagaien alde bozkatzera deitzea, eta boto emaileak mobilizatzea.

2017an diputatu kargua lortu zuten Paul-Andre Colombani (botoen %37,24), Michel Castellani (%33,77) eta Jean-Felix Acquaviva (%33,46) autonomistak aurretik sailkatu dira norbere hautesbarrutian, eta hirurak dira faborito datorren igandean berriz ere irabazteko. Halere, garaipena ziurtatzeko, mugimendu nazionalistako beste sektoreen babesa behar dute, eta hiru hautagai horiek horretaz jakitun daudela mintzatu ziren atzo gauean.

Colombanirena izan da emaitzarik hoberena nazionalistentzat. Hego Korsikako 2. hautesbarrutian lehiatu da berriz ere, eta duela bost urte baino babes handiagoa lortu du lehen itzulian, 8,14 puntu igota; are, 2017an bigarrena izan zen, eskuinaren atzetik, eta aurten ordena aldatu egin da.

«Zuloa eginda dago, eta hori estaltzea zaila izango da. Ez nago kezkatuta, jada garaitu dudalako Fronte Nazionalaren aliatua den eskuin hau. Ez dut ikusten garaipen honek nola egin diezadaken ihes», esan zuen atzo PNC Korsikako Nazioaren Alderdiko diputatugaiak. Emmanuel Macronen aliantzako Valerie Bozziren (%27,62) aurka lehiatuko da Colombani, eta, haren kontra irabazteko, abstentzionistak mobilizatzea jarri du helburutzat —%57,13koa izan da abstentzioa—, nazionalisten hautagai bakarra izan baita lehen itzulian.

Castellani ere faboritoa da diputatu kargua berriz lortzeko Korsika Garaiko 1. hautesbarrutian. Hark ere gora egin du duela bost urteko emaitzekin konparatuz gero —3,35 puntu—, baina 5.000 boto eskasen aldea izan du etiketarik gabe aurkeztu den Julien Morgantirekiko (%13,61), eta, hori kontuan harturik, Femu a Corsica autonomistako diputatugaiak jada finkatu du bere estrategia. «Beste nazionalistei, abstentzionistei [%59,07koa izan da] dei egiten diet: beharrezkoa da Parisen indartsuak izatea laster [Frantziako] gobernuarekin abiatuko diren eztabaidetarako».

Colombaniren kasuan ez bezala, Castellanik hautagai independentista bat izan du parean lehen itzulian, Corsica Liberako Petru Antone Tomasi, zeinak botoen %7,38 bildu dituen. Alderdi horrek oraindik ez du jakinarazi nor bozkatzera deituko duen, baina harritzekoa litzateke faboritoaren alde ez egitea erabakiko balu.

Korsika Garaiko 2. hautesbarrutian aukeratu zuten, duela bost urte, hirugarren diputatu autonomista, eta aurten ere Acquaviva faborito da aulki hori lortzeko. Hori bai, Femu a Corsicako hautagaiak lan handia du aurretik, 2017an baino babes txikiagoa lortu baitu —2,98 puntu gutxiago— eta abstentzioa sei puntu handitu baita, %51,81eraino.

«Partida gure gizarte proiektuaren eta alderdi paristar batenaren artekoa izango da», Acquavivaren arabera. Hautagai autonomista erasokor dago jada, eta atzo esan zuen «frogatu beharra» dagoela datorren igandeko bozketa «garrantzitsua» dela Korsikarentzat. Hala, garaipena lortzeko, «Korsikaren aldean» daudenak elkartzeko konpromisoa hartu du, betiere «oinarri argiekin».

Adierazpen hori Lionel Mortini independentistari begirakoa izan zen, zeinak babesen %17,99 bildu dituen eta erabakigarria izango den iganderako. Corsica Liberako hautetsi ohi bat da Mortini, eta atzo etiketarik gabe lehiatu zen. François-Xavier Ceccoli eskuindarraren (%29,06) kontra lehiatuko da Acquaviva bigarren itzulian.

Marcangeli aurretik

Uharteko azken lehian, Hego Korsikako 1. hautesbarrutian, eskuina faborito da berriz ere, 2017an bezala. Aiacciu hiriburuko auzapez eta Korsikako Asanbleako kontseilari Laurent Marcangelik botoen %33,7 bildu ditu —Macronen aliantzaren etiketarekin aurkeztu da—, eta dena du aldeko datorren igandeko bigarren itzulian irabazteko.

Nazionalistentzako albiste ona da lehen aldiz hautagai bat izango dutela bigarren itzulian: Femu a Corsicako Romain Colonna (%17,48). 2017an, etiketarik gabeko Jean-Paul Carolaggi gutxigatik ez zen sailkatu hurrengo bozketarako, baina aurten mugimenduaren zatiketak kalte egin dio, eta 8,72 puntu egin du behera, babesen %12,69raino.

Marcangeliren eta haren arteko aldea handia den arren, Colonnak uste du baduela garaipenerako aukerarik: «Pozik nago [emaitzagatik], baita nazionalistek gora egin dutelako ere, 2.000 boto gehiago lortu baititugu. Laurent Marcangelik, berriz, ez du gora egin Jean-Jacques Ferrararen [2017ko] emaitzekin konparatuz gero. Komeni da familia nazionalista guztia elkartzea».

Frantziako Asanblearako bozen lehen itzuliak urteotako joera baieztatu du: Korsikako lehia mugimendu nazionalistaren eta eskuin jakobinoaren artekoa da. Printzipioz, ez da aldaketarik espero 2017ko emaitzekin konparatuz gero, hiru hautagai autonomistak eta diputatugai eskuindarra baitira faboritoak norbere hautesbarrutian.

Abstentzioarekin zer gertatuko den izango da gakoetako bat: oro har, irlan, %55,41ekoa izan da, duela bost urte baino 4,75 puntu handiagoa. Bestea, nazionalisten dinamikak bere horretan jarraituko duen, lehen itzulian botoen %41,17 jaso baitituzte, 2017an baino 11 puntu inguru gehiago.


Summary: Iruñeko espetxearen «jarrera immobilista» salatu dute Etxerat-ek eta Sarek. Kartzelako zuzendaritzari eskatu diote Iruñean diren zazpi euskal presoen eskubideak errespetatzeko eta euren espetxe bidean «oztopo izateari uzteko». Larunbaterako manifestaziora deitu dute, 18:00etarako, Iruñeko Intsumisio parketik aterata.

Arabak, Bizkaiak eta Gipuzkoak ez bezala, Nafarroak ez du espetxe arloko eskumenik, eta hori nabari da Iruñeko kartzelan. Sarek eta Etxerat-ek nabarmendu dute «Eusko Jaurlaritzak kudeatutako espetxeen jardun ildoaren kontrako bidetik» doala egun Iruñekoa, eta bertako zuzendaritzaren «jarrera immobilista» gaitzetsi dute.

Egun, Iruñean zazpi euskal preso daude. Guztiak dute kondenaren erdia beteta eta ia guztiek zigorraren hiru laurden beterik dituzte. Sareren eta Etxerat-en arabera, estatuko espetxe administrazioak izendatutako zuzendaritzak ez du presoek eskatutako baimenen aldeko proposamenik egin, eta «baimena ukatzeko erabaki horiek ezin dira atzera bota epaitegietan».

Egoera hori salatzeko, prentsaurrekoa eman dute Mikel Mundiñano Nafarroako Sareko eledunak eta Xochitl Karasatorre Etxerat-eko ordezkariak.

Gaineratu dutenez, gaur-gaurkoz bigarren graduan sailkatutako preso bakar batek ezin izan du baimenik eskuratu eta baliatu espetxearen ekimenez. Halaber, egun 3. graduan direnak euren jatorriko espetxeetako tratamendu batzarrek —Soria, El Dueso eta Villabona— hasitako proposamenaren ondorioz daude egoera horretan.

Espetxea aldatzeko eskaerak

«Egoskorkeria hori erabat eutsiezina da», aipatu du Mundiñanok. Ondorioz, zuzendaritzaren jarrera ikusita, Iruñera igorritako preso arabar, bizkaitar eta gipuzkoarrek Zaballako edo Martuteneko kartzelara aldatzeko eskatu dute, «ez zutelako inolako aukerarik espetxe bidean aurrera egiteko».

Hori ikusita, euskal presoek etxera itzultzeko bidea ez oztopatzea galdegin dute. Iruñeko kartzelako buruzagitzari eskatzen diote espetxe bidea ahalbidetzeko, oztopo izateari uzteko, euskal presoen eskubideak errespetatzeko eta jarrera proaktiboa izateko. «Ez gara ari onurez; salbuespen politika desagerrarazteaz eta lege arrunta aplikatzeaz ari gara. Eskubideez ari gara», aipatu du Mundiñanok.

Manifestazioa larunbatean

Horregatik, datorren larunbatean, 18:00etan, manifestazioa egingo dute Iruñeko Intsumisio parketik abiatuta; lehenagoko espetxe zaharra zegoen orubearen paretik hasita, alegia.

Halaber, Mundiñanok gogora ekarri du oraindik ere 85 preso Euskal Herritik kanpoko espetxeetan daudela. «Ezin da ulertu zergatik ez den behin betiko baztertzen urruntze politika eta, beraz, zergatik ez diren falta diren presoak jaioterrira hurbiltzen», azpimarratu du.


Summary: Pandemiak berotegi gasen isurtzea murriztu zuen 2020an. Jaurlaritzak nabarmendu du joera orokorra ere beheranzkoa dela.

Eusko Jaurlaritzak aurkeztu du berotegi gasen isurketen inbentarioa Arabarako, Bizkairako eta Gipuzkoarako, eta emandako datuetan argi azaltzen da pandemiak eta haren ondoriozko itxialdiak zer eragin izan duten isurketetan. 2020an, berotegi efektuko gasen isurketa %12 murriztu zen aurreko urtekoarekin alderatuta. Ihobe ingurumen jarduerarako sozietate publikoko zuzendari Alexander Botok eta EEE Energiaren Euskal Agentziako zuzendari Iñigo Ansolak «historikotzat» jo dute jaitsiera, baina, nabarmendu dutenez, abagunearen ondorioz izandako gorabeherak alde batera utzita, azken urteotako joera ere beheranzkoa da.

Botok azaldu duenez, 1990ean 21 milioi tona CO2 isuri ziren EAEn, eta hurrengo urteetan ere gora egin zuten isuriek. Joera horren gailurra 2005ean izan zen: urte hartan, 25 milioi tona isuri ziren. Geroztik, baina, isurketek beherantz egin dute etengabe: 2019an 18,2 milioi izan ziren, eta 2020an, berriz, 16,4. Murrizketa %20koa izan da 2005etik.

Isurketak eragiten dituzten sektoreen artean, garraioa nabarmendu dute Botok eta Ansolak: isuri guztien %35 sektore horrek eragindakoak dira, eta dagoeneko industriak baino berotegi gas gehiago isurtzen du, batez ere errepide bidezko garraioak. Horretan eragiteko beharra azpimarratu dute.


Summary: EH Baik ez du boto kontsignarik eman, oraingoz, bigarren itzulirako. Goizean aztertu dute egoera EH Baiko kideek. Erran dute Ensemble koalizioari «boz bat ere» ez diotela emanen. NUPESeko hautagaien «profil eta posizioak» aztertzera deitu dituzte hautesleak, eta, ez dute, oraingoz, boto kontsignarik eman.

Bigarren itzuliari begira, EH Baik hautagaien «programaren arabera» bozkatzera deitu ditu hautesleak. «Gure kideekin, lehen itzuliaren ondotik abiatutako barne prozedurak bigarren itzuliari begirako posizio bat hartzera eraman gaitu. Bigarren itzulian sailkatu diren hautagaien proposamen programatikoaren arabera beren boza determinatzera deitzen ditugu hautesleak. Gaur-gaurkoz, beraz, ez dugu bozka konsignarik ematen», adierazi dute. Bestalde, seigarren hautesbarrutiko Iñaki Etxaniz hautagaiarekin (NUPES) bilduko direla jakinarazi dute, hark galdeginik.

Dena den, «argi» dute ez dutela Ensembleko hautagairik babestuko. «Argi dugu Macron presidentearen alderdiari ezin diogula boz bat ere eman, eraman dituen politika neoliberalek erakutsi baitute EH Bairen ikuspegitik ez dela batere herritarren mesedetan eramaten den politika bat. Galdera da nolako ezker bat igorri nahi dugun Parisera», adierazi du Nikolas Blain EH Baiko bozeramaileak. NUPES Frantziako ezkerreko alderdien aliantzari begira, honako hau adierazi du koalizio abertzaleak: «NUPESeko hautagaiek Euskal Herriari begira dituzten posizioek ez gaituzte asetzen. NUPESen programa komunak hainbat blokeo sortzen dizkie Ipar Euskal Herriko garapen instituzionalari, euskarari edota bake prozesuari, nahiz eta tokiko hautagai batetik bestera ñabardurak izan».

Bigarren itzulian ez da EH Baiko hautagairik izanen Ipar Euskal Herriko hautesbarrutietan. Laugarren, bosgarren eta seigarren hautesbarrutietan NUPES eta Ensemble aliantzetako hautagaiak leihatuko dira heldu den igandeko bigarren itzulian. Halere, EH Baik ontzat jo ditu emaitzak, 2017ko emaitzekin alderatuta 3.600 boz irabazi baititu. «Emaitza biziki onak lortzen ditugu hiru hautesbarrutietan, eta hirugarren indarra gara Iparraldean», adierazi du Nikolas Blain EH Baiko bozeramaileak goizean, Euskal Irratietan egindako elkarrizketan. Halare, deitoratu du «Frantziako giroak baldintzatzen» dituela Ipar Euskal Herriko emaitzak.


Summary: Donostiako Udalak «kezka» agertu du Atristain espetxeratzeagatik. EAJk, EH Bilduk eta Elkarrekin Donostiak adierazpen instituzional bat plazaratu dute. Salatu dute Espainiako Auzitegi Gorenak Estrasburgoko epaia aintzat ez hartzea «erabaki arbitrario bat» dela, «ziurgabetasun juridiko sakona» sortzen duena.

Donostiako Udalak adierazpen instituzional bat plazaratu du gaur goizean, orain dela bi aste Xabier Atristain berriro espetxeratu izana salatzeko. EAJk, EH Bilduk eta Elkarrekin Podemosek adosturiko testuak nabarmentzen du udalak «errespetuz» hartu zuela Giza Eskubideen Europako Auzitegiak urtarrilaren 18an Atristaini buruz emandako epaia. Ordea, salatu dute Espainiako Auzitegi Gorenak hura interpretatzeko moduak, alegia, hura aintzat ez hartzeak, «harridura» sortu diela, Estrasburgokoa «irmoa eta derrigorrez bete beharrekoa» delako. Udalaren arabera, «erabaki arbitrario horrek ziurgabetasun juridiko sakona» sortzen du. Hala bukatu dute adierazpena: «Donostiako Udalak kezka adierazi nahi du, bestelako alternatibak egonda ere, Atristain berehala espetxeratzeko agindua eman izanagatik».

Bertzalde, EH Bilduk jakinarazi du, eskaera bat erregistratuko dutela Atristainen abokatu Zigor Reizabalek eta senide batek hitza har dezaten udaleko giza eskubideen batzordean. Helburua da udal taldeei Atristainen egoera «juridiko eta humanoa bertatik bertara» ezagutaraztea.


Summary: Indarkeria matxistagatik aurkeztutako salaketak ia %20 ugaritu dira Hego Euskal Herrian. 2022ko lehen hiruhilekoan, 1.906 salaketa aurkeztu dira Araba, Bizkai, Gipuzkoa eta Nafarroako auzitegietan: iazko epe berean baino 314 gehiago

Urteko lehen hiru hilabeteetako datuak argitaratu ditu Indarkeria Matxistaren Aurkako Espainiako Behatokiak, eta, Hego Euskal Herriari dagokionez, %19,7 ugaritu dira indarkeria matxistagatik jarritako salaketak: urtarrila eta martxoa bitartean, 1.906 salaketa aurkeztu ziren Araba, Bizkai, Gipuzkoa eta Nafarroako epaitegietan, iazko epe berean baino 314 gehiago.

Txostenaren arabera, gainera, gora egin dute adingabeen aurkako indarkeria matxistagatik aurkeztutako salaketek; bi besterik ez zituzten zenbatu 2021eko lehen hiruhilekoan. Aurten, berriz, 21 izan dira. Auzian bikotekide, senar edo bikotekide ohien kontra deklaratzeari uko egin zioten emakumeen kopuruak, berriz, behera egin du oro har: 96 kasu izan ziren iaz, eta 73 aurtengo urtarriletik martxora bitartean.

104 babes eskaera, atzera

Salaketa aurkeztu zutenentzako babes neurrien eskaerek gora egin dute aurten, nabarmen: 340 kasutan eskatu dituzte halakoak aurten, iaz baino 116 gehiagotan. Eskaera horien herenak [%30,5], baina, atzera bota zituzten epaileek. Zehazki, 236 kasutan erabaki zuten epaileek biktimei babes neurriak ezartzea, eta, 104tan, berriz, ezezkoa eman zuten.

Guztira, 386 gizonezko epaitu dituzte auzi horietan, iaz baino 56 gehiago. Sententzia, gainera, akusatuaren aurkakoa izan da kasu gehienetan: EAEn, epaia zigortzailea izan da kasuen %95etan; Nafarroan, berriz, kasuen %96,4etan.

Indarkeria matxistaren biktimen indizea ere handitu egin da iazko txostenarekin alderatuta: 10.000 emakumeko biktimen tasa %12,8koa da EAEko auzitegien arabera, eta %13,7koa Nafarroan.


Iazko sagardo uzta, 2020koa halako hiru

Summary: Iazko sagardo uzta, 2020koa halako hiru. Euskal Sagardoa jatorri deiturako edarien 3,5 milioi litro ekoitzi dira guztira. Kopuruak askotariko sagardo estiloak garatzeko modua eman die sagardogileei: 75 sagardo mota aurkeztu dituzte. Oro har, «orekatuak eta lurrintsuak» dira, eta aurreko uztakoek baino alkohol gutxiago dute.

Euskal Sagardoa jatorri deiturak 2021eko uztaren emaitzak aurkeztu ditu goizean, Bilboko Guggenheim museoan: guztira, 3,5 milioi litro ekoitzi dira, 2020an halako hiru —1,2 milioi izan ziren orduan, kopuru «ezohikoa»—. Uzta «oparoa» izan da, jatorri deiturako lehendakari Oihana Ganzerainen hitzetan, eta, horri esker, askotariko barietateak erabili, nahasi eta estilo propioak garatzeko aukera izan dute sagardogileek: orotara, 75 sagardo mota aurkeztu dituzte. Dibertsifikazioa gorabehera, edarien ezaugarri komunak aipatu ditu lehendakariak: «Oro har, orekatuak eta lurrintsuak dira, eta aurreko uztakoek baino alkohol gutxiago dute».

Ohiz Gipuzkoan antolatzen dute aurkezpen ekitaldia, baina aurten Bizkaian egitea erabaki dute. Izan ere, Euskal Sagardoa jatorri deitura osatzen duten 49 sagardogileetatik, gehien-gehienak gipuzkoarrak dira (43), baina lau Bizkaikoak dira, eta Araban beste bi daude. Hori horrela, mezua beste lurraldeetara ere zabaltzeko asmoz egin dute ekitaldia Guggenheimen, jatorri deituraren koordinatzaile Unai Agirrek adierazi duenez.

Hori baita elkartearen erronka nagusietako bat: kokapena hobetzea. Eta, ildo horretatik, ostalaritza ere badute jopuntuan. «Sagardoak lekua izan dezake edozein mahaitan; aldarrikatu nahi dugu kalitate handiko produktua dela». Edariaren presentzia jatetxeetan eta tabernetan sustatzea dute xede, hala nola sagardoen karta propio bat lortuta. Horretarako, kontsumoari erreparatuko diote: esaterako, edaria kopetan aurkezten hasi dira, ohiko basoetan atera beharrean.

Euskal Sagardoaren bestelako ekintzetan ere ostalaritzarekiko harremanak landuko dituzte: esate baterako, Sagardoa Routen, sektoreko agentzia estrategiko eta turistikoan. Amaia Zubeldia koordinatzaileak azaldu duenez, mota askotako ekintzak antolatzen dituzte, hala nola dastaketak upategietan, eta kirolarekin edota kulturarekin lotutako egitasmoak, baina ostalaritza da haien «erronka nagusia». Ekintzok jatetxeetan eta tabernetan ere antolatzen hasi nahi dute.

Bost urteko bidea

Euskal Sagardoaren ekoizleek hiru lurraldeetako sagarrak erabiltzen dituzte edariak egiteko. Zehazki, 250 ekoizlek hornitzen dituzte, eta aurten sei milioi fruitu erabili dituzte guztira. Agirrek azaldu duenez, nagusiki 106 barietate erabiltzen dira, eta, batez ere, 24. «Genetikoki parekorik gabeko barietateak dira; Europan ez dago antzeko genomarik duenik».

Jatorri deitura duela bost urte sortu zuten, Eusko Jaurlaritzaren eta hiru lurraldeetako foru aldundien babesarekin, eta ibilbidea ontzat jo du Bittor Oroz Jaurlaritzako Nekazaritza, Arrantza eta Elikadura Politikako sailburuordeak. «Ondo kohesionatutako eta koordinatutako taldea da. Horretarako, jatorri izendapena ezinbestekoa da».

Agirrek iragarri duenez, adituek dagoeneko egin dituzte 2022ko uztaren aurreikuspenak, eta iazkoa baino urriagoa izango dela uste dute. Edonola ere, 2020koa baino oparoagoa.


Summary: Joan Peñarroya da Baskoniako entrenatzaile berria. Bi denboraldirako kontratua izango du kataluniarrak. Valentzian aritu da sasoi honetan.

Baskoniak badu entrenatzailea: Joan Peñarroya (Terrasa, Herrialde katalanak, 1969). Bi denboraldirako kontratua izenpetu dute Kataluniako teknikariak eta klubak. Horrenbestez, Neven Spahijaren lekua hartuko du. Valentziaren aulkian aritu da sasoi honetan, eta ACB ligako final-laurdenetako kanporaketan galdu egin zuen orain bere taldea izango denaren aurka.

Lehenagotik Burgos zuzendu zuen, eta hiru lehiaketa irabazi talde zituen talde horrekin: Txapeldunen Liga (2020an eta 2021ean) eta Kontinente arteko Kopa (2021ean). Lan horren aurretik, Andorran egon zen, eta ACB ligara igo zuen talde hori (2014an). Manresa ere zuzendu zuen. Zortzi denboraldi daramatza ACB ligan entrenatzaile, eta hirutan aritu da Europako lehiaketetan.

Baskoniarekin lehen aldiz ariko da Euroligan. Klubak atera duen oharrean, «entrenatzaile modernoa eta lehiakorra» dela esan du, eta, besteak beste, «Baskoniaren izaera berreskuratzea» daukate hark eta klubak helburutzat.


Summary: 1979tik gaurdainoko tortura kasuak ikertuko dituzte Nafarroan. Giza eskubideen urraketei buruzko lanetarako lau laguntza deialdi adjudikatu ditu Nafarroako Gobernuak. Ikerketa lan horietako bat torturaren gainekoa da, eta EHUko Euskal Kriminologiaren Institutuak egingo du.

Nafarroan, frankismoaren urteetako eta trantsizio garaiko lehen urteetako tortura kasuak ikertu ziren, baina azken berrogei urteetakoak aztertzea falta zen.

Nafarroako Gobernuak hutsune hori betetzeko asmoa du, eta 1979tik gaurdainoko torturak aztertzeko deialdia adjudikatu du: EHUko Euskal Kriminologiaren institutuak egingo du ikerketa, Pako Etxeberriaren gidaritzapean.

Zehazki, giza eskubideen urraketak aztertzeko 70.000 euroko laguntza deialdia ireki du gobernuaren Bake eta Bizikidetza Zuzendaritzak, eta lanak eta kontratuak banatu dira. Torturaren inguruko ikerketa izango da horietako bat.

Beste deialdiak Medicus Mundi, Magale eta Cermin elkarteei adjudikatu zaizkie: Medicus Mundik prostituzioan diharduten emakumeek jasaten dituzten urraketen txostena egingo du; Magale elkarteak zaintzapeko gazteen errealitatea ikertuko du, eta Cermin elkarteak, berriz, konfinamenduak ezgaitasunak dituztenengan eta haien senideengan izandako eragina aztertuko du.

Torturari dagokionez, gogora ekarri behar da gobernuak zailtasun ugari izan dituela. Iragan legealdian, 2017an, Barkosen gobernuak giza eskubideen urraketak aztertzeko 30.000 euroko laguntza deialdia ireki zuen, eta EHUko Euskal Kriminologiaren Institutuaren esku geratu zen adjudikazioetako bat. Haatik, 1960tik 1978ra bitarte mugatu behar izan zuen ikerketa.

Izan ere, Mariano Rajoyren gobernuak helegitea jarri zuen deialdi horren kontra, Estatuaren abokatuaren bitartez eta administrazioarekiko auzi helegite baten bidez. Leporatu zion «egin ezin dituen txostenak» beste erakunde batzuei eskatzea.

2019ko urtarrilean, Nafarroako Justizia Auzitegiak arrazoi eman zioen Madrilgo gobernuari eta baliorik gabe utzi zuen adjudikazioa. Argudio gisa erabili zuen eskuin muturreko taldeen eta polizien biktimen 2015eko legea indargabetuta zegoela. EHUko Kriminologiaren Euskal Institutuak frankismoaren urteetara mugatu behar zuen torturaren inguruko ikerketa.

2019ko udaberrian, parlamentuak aurrera atera zuen motibazio politikoko biktimen beste legea, eta, 2021eko maiatzean, Konstituzionalak bide eman zion. Hala, behin bide juridiko hori ziurtatuta, oraingoan Nafarroako Gobernuak ez luke eduki beharko oztopo judizialik aurretik egin nahi zuena egiteko.


Summary: Laudioko gaztetxea hustearen kontra protestan ari direnei oldartu zaie Ertzaintza. Gaurko da zehaztua gaztetxea husteko operazioa. Hura geldiarazteko, hainbat gazte bildu dira eraikinaren ingurumarietan goizetik. Poliziak bortizki egin du haien kontra.

Aurreikusia zena eragozteko asmoz, hainbat lagun bildu dira goizetik Laudioko gaztetxearen parean, tinko. Gaurko da iragarria eraikina husteko operazioa, eta, hala izanik, gaztetxeko kideek bertaratzeko deia egin zuten goizerako. 09:00ak aldera hasi dituzte protestak dozenaka lagunek; Zumalakarregi errepidea trabatu dute, besteak beste. Ekintza horiek gelditzeko, Poliziak gogor egin du gazteen kontra.

Gazteek errepidea trabatu eta gutxira azaldu da Polizia; udaltzainak azaldu dira lehenbizi, ertzainak gero. Ordurako, auto ilara luzeak ziren errepidean. Gazteak protestari eusten ahalegindu dira, eta Ertzaintza bortizki oldartu zaie.

Operazioaren aurkako protesta antolatu dute gaur arratsalderako, gaztetxeak sare sozialetan eginiko deialdi baten bidez.


Summary: Gasteizko Oihaneder Euskararen Etxeak bere jarduna etengo du. Zortzi urteko ibilbidearen ondoren, hilaren 30ean hartuko du azken ekitaldia. Hilabete batzuk barru, martxan egongo da Gasteiz antzokia.

«Oihaneder Euskararen Etxea indartsu heldu da bere zortzi urteko jardunaren azken txanpara, eta, ekaineko ekitaldi interesgarriekin, agur esango dio ibilbide horri». Hala jakinarazi zuen Oihaneder Euskararen Etxeak berak, atzo, ohar baten bidez. 2014ko urriaren 15ean inauguratu zuten, eta, ordutik hona, 66.500 herritar baino gehiago izan dira antolatu dituen 900 bat jardueretan. «Ez da marka makala, ezta hurrik eman ere!». Lazarraga kultur elkarteak sustatu du proiektua, eta elkarteak bide berri bati ekingo dio laster: Gasteiz antzokia abian jartzeari.

Oihaneder «euskal kulturaren erakusleiho» izan da, eta euskal sortzaile ugarik erakutsi dituzte beren lanak han: idazleek, musikariek, aktoreek, margolariek, zinemagileek, dantzariek, marrazkilariek, artista plastikoek... «Hori behar dute euskal sortzaileek: plaza eta oholtza, bozgorailua eta arreta. Oihanederren, plaza izateaz gain, aulkiak nork bete ere izan da, zortzi urte hauetan erabiltzaile komunitate zabala osatu baita Euskararen Etxearen bueltan», adierazi dute.

Oihaneder Euskararen Etxea Gasteizko Kafe Antzokiaren lehen zutabe gisa abiatu zuten, eta zortzi urteko ibilbideak proiektu horri «oinarri sendoak» jartzeko balio izan du. Gasteizko Udaleko Kultura eta Euskara zerbitzuek lagundu dute bide horretan, oharrean esan dutenez.

«Gasteizko euskararen normalizazioan eta biziberritzean eragiteko sortu zen proiektu hau, eta uste dugu kultur akuilu gisa lan mardula egin dela, kulturaren balio eraldatzailean sinesten baitugu, eta hori baita eguneroko lanabesa». Karmele Jaio idazle gasteiztarrak aurtengo Korrikaren mezuan azaldu zuen ideiaren harira, euskarari «gorputz bat» eman diotela uste dute Oihanederreko kideek.

Lazarraga kultur elkarteak lanean jarraituko du «Gasteizek merezi duen kulturgune euskaltzalea» ahalik eta lasterren izan dezan. Litekeena da urte amaieran edo 2023aren hasieran irekitzea Gasteiz antzokia. Ruiz de Bergara jauregian egongo da, Zapatari eta Errementari kaleen artean. Aurrerantzean, hark hartuko du Euskararen Etxea.

Gasteizko Udalak Izaskun Arrue kulturgunea izena jarri nahi dio; Arruek euskarazko eskolak eman zituen Francoren diktadura garaian, eta Olabide ikastolan lan egin zuen 1973ra arte, ikastolak euskara batuaren alde egin zuen arte. Txema Ramirez de la Piscina kazetari eta ikertzaileak BERRIAn idatzitako artikulu batean salatu du udalak «aldebakarrez» hartu duela erabaki hori, egitasmoa prestatzen ari direnekin hitz egin gabe.

Azken ekitaldiak

Datozen egunetako ekitaldiak, beraz, Oihanederren egingo diren azkenak izango dira. Besteak beste, ostegunean, Lurralde oreka jomugan izeneko jardunaldia egingo dute, Eusko Ikaskuntzaren bidez; hilaren 21ean, Batera sormen deialdian irabazi duten proiektuak aurkeztuko dituzte; eta hilaren 30ean, itxiera egunean, Liher eta Lamiak taldeak ariko dira zuzenean.


Summary: ELAk grebara deitu du Bizkaiko zahar etxeetan ekainaren 23rako eta 24rako. Bizkaiko Foru Aldundiaren eta Gesca, Lares eta Geroan patronalen «utzikeria» salatzeko deitu dute lanuztera. ELAk salatu du patronalek ez dutela «borondaterik» Gipuzkoako zahar etxeetako lan ituna negoziatzeko eta akordioak lortzeko.

Grebara deitu du ELA sindikatuak Bizkaiko zahar etxeetan: ekainaren 23an eta 24an egingo dituzte lanuzteak, Diputazioaren eta Gesca, Lares eta Geroan patronalen «utzikeria» salatzeko. Sindikatuak gogorarazi du azken hilabeteotan grebara deitu duten seigarren aldia dela, eta, besteak beste, salatu du langileak falta direla egoiliarrei arreta «duina» bermatu ahal izateko.

Lan baldintzak hobetzeko ere exijitu dute, eta salatu dute, besteak beste, gaur egun langileak ez dituztela ordezkatzen baja hartzen duten lehenengo egunetik, lanean «egonkortasunik ez dagoela» eta erosteko ahalmena galtzen dutela. ELAren ustez, «negozioari pertsonen gainetik lehentasuna ematen dion arreta ereduaren alde» ari dira egiten, eta horregatik daude gabezia horiek gutiak. Gainera, ohartarazi du gai horiei ez erreparatzeak plantilletako eta egoiliarren «arrisku psikosozialak» kroniko bihurtu ditzakeela.

Ikusi gehiago: Bizkaiko zahar etxeetako langileek aldundiaren «arduragabetasun larria» salatu dute

Gipuzkoan, negoziazioa «zapuztuta»

Gipuzkoako zahar etxeetan ere ari dira Diputazioarekin eta patronalekin negoziatzen, lan hitzarmen «duina» lortzeko helburuarekin. Gaur izan dute ituna negoziatzeko bosgarren mahaia, eta ELAk salatu du patronalek izandako jarrerak bilera «zapuztu» duela. Sindikatuak azaldu duenez, patronalek uko egin diete sindikatuen proposamena baloratzeari, eta aurretik onartutako proposameneko puntu batzuk erretiratzeko ere eskatu dute.

Aurreko negoziazioan, sindikatuek proposamen «erreal eta ausartago» bat egiteko eskatu zieten Diputazioari eta patronalei, aurkeztutakoa «onartezina» iruditu zitzaielako. ELAren arabera, baina, patronalek gaurko bilera «eragotzi» dute: «Gaurko mahaian argi geratu da patronalek ez daukatela inolaz ere Gipuzkoako erresidentzietako sektoreko hitzarmena negoziatzeko eta akordioak lortzeko inolako borondaterik».

Ikusi gehiago: Sindikatuek salatu dute «onartezina» dela Gipuzkoako zahar etxeetako patronalaren proposamena

Sindikatuarentzat, «onargaitza» da patronalen jarrera, baita Gipuzkoako Foru Aldundiaren «arduragabekeria» ere, «behin eta berriz» dagokion ardura har dezan eskatu arren, «beste aldera» begiratu duelako. Horrekin, sindikatuak gogorarazi du sektorea eta bertako langile eta egoiliarrak bizitzen ari diren egoera «ankerraren» azken erantzukizuna Diputazioarena dela, eta «hein handi batean» berari dagokiola egoera konpontzea.


Summary: Hauteskundeen inguruko zuzeneko saioa egingo dute Euskal Hedabideek gaur. BERRIAn jarraitu ahalko da eztabaida, 19:00etatik aurrera.

Lehen itzuliko emaitzak aztertu, eta datorren igandeko bigarren itzulirako zer espero den azalduko dute gaur Euskal Hedabideek elkarlanean egingo duten telebista saioan. Ipar Euskal Herriko Hitza, Kanaldude, Euskal Irratiak, Kazeta eta Herria aldizkaria elkarrekin arituko dira, analisi saioa egiteko, Gure Irratiaren Uztaritzeko egoitzatik zuzenean.

Ekhi Erremundegi BERRIAko eta Ipar Euskal Herriko Hitza-ko kazetariak egingo ditu gidari lanak.

Bi atal edukiko ditu saioak. Lehenengoan, joan zen igandeko emaitzak aztertuko dituzte. Besteak beste Eguzki Urteaga soziologo eta EHUko irakaslearen laguntza edukiko dute horretarako, eta bozketan parte hartu zuten hainbat hautagaik analisia egingo dute.

Bigarren atalean, bozen azken itzuliaren emaitzek, eta hortik aterako den asanbleak Euskal Herrian zer eragingo duen aztertuko dute gonbidaturiko kazetariek: Euskal Irratietako Pepe Aizpuru, Herria-ko Menane Oxandabaratz, Kazeta-ko Mikel Irastorza, eta Kanaldudeko Josu Guillen arituko dira estudioan.

Saioa zuzenean jarraituko ahalko da BERRIAren webgunean, albiste honetan bertan.


Summary: Masaien aurkako errepresio gogorra, luxuzko ehiza egitasmo baten ondorioz. Indigena bat hil eta 44 zauritu dituzte Tanzanian, masaiek euren lurraldetik bota nahi dituztelako egindako manifestazio batean

Poliziak gogor jo du masai indigenen aurka, Tanzanian, eta gutxienez lagun bat hil eta dozenaka zauritu dira, Survival International gobernuz kanpoko erakundeak ohar batean jakinarazi duenez. Masaiek manifestazioa egin zuten joan den ostiralean, Tanzaniako Gobernuak Serengeti parke nazionalean sortu nahi duen ehiza barrutiaren aurka protesta egiteko. Otterlo Busines Campany (OBC) Arabiar Emirrerri Batuetako enpresak kudeatutako proiektu bat martxan jarri nahi dute masaien lurraldean. Proiektuak 1.500 kilometro koadroko lur eremu hori gorde nahi du luxuzko ehizarako, safarien turismorako eta "kontserbaziorako".

Proiektu hori martxan jarri nahi duten eskualdean, Arushan, 70.000 masai etxetik bota nahi dituztela salatu du Survivalek. Etxez etxeko "errepresioan" ari da Tanzaniako Polizia masaien aurka, GKE horren arabera. Horren ondorioz, milaka indigenak etxetik alde egin dute, eta basoan babestu dira. "Gobernuak indarkeria erabiltzea erabaki du gure arbasoen lurraldetik botatzeko. Ikaragarria da guri lurra kentzea Arabiar Emirrerrietako buruzagien luxuzko ehizarako", ohartarazi du buruzagi masai batek. "Loliondon gertatzen ari dena giza hondamendi bat bihurtzen ari da, eta agerian uzten du naturaren kontserbazioaren benetako aurpegia", salatu du Fiore Longo Survival Internationaleko ikertzaileak.

OBCk denbora darama proiektu hau gauzatu nahian, baina masaiek gogor egin diete aurre, eta 2018an auzi bat ireki zuten Afrika Ekialdeko Justizia Auzitegian; epaileek debekatu egin zuten proiektua aurrera eramatea eta han bizi zirenak handik botatzea, azken ebazpena eman bitartean. Auzitegi horrek ekain honetan eman behar du ebazpena auzi honen inguruan.


Summary: Aske gelditu da Izaskun Lesaka euskal presoa. Frantziako Fiskaltzak helegitea jarri zion martxoan presoa askatzeko erabakiari, baina auzitegiak kontuan hartu zuen ETAk bere burua desegin zuela. Espainiaratu ondotik utzi dute libre.

Espetxean hamar urte egin ondotik, libre gelditu da Izaskun Lesaka Burlatako euskal presoa (Nafarroa). Reauko espetxean zeukaten, Frantzian (925 kilometro) eta, herrialde horretan bizitzeko debekua ezarri diotenez, Espainiaratu ondotik utzi dute libre, Barajasko aireportuan.

Presoaren abokatuek eman zuten hura askatzeko erabakiaren berri, joan den maiatzean. Lesaka 2012. urtean atxilotu zuten, Maconen (Frantzia), hots, ETAk bere jarduera armatua bertan behera utzi eta urtebetera, eta hori kontuan hartu zuen martxoan Kondenak Aplikatzeko Parisko Epaitegiak: hala, onartu egin zuen Lesakak baldintzapean aske geratzeko egindako eskaera. Epaitegiak aintzat hartu zuen Euskal Herriko testuinguru politikoa aldatu izana, eta adierazi zuen «bake prozesua zalantzan ezartzeak» ez zuela «zentzurik». Prokuradoreak helegitea jarri zion erabakiari, baina auzitegiak aske uztea erabaki zuen azkenean.


Summary: Itsas azpiko kable elektrikoa bi urte atzeratuko da. REEk eta RTEk diote 2025ean ez, 2027an bukatuko dutela Gatika-Cubnezais kablea. 200 milioi gehiago kostatuko da: 1.950 milioi.

Uste baino beranduago eta uste baino garestiago, baina aurrera doa Bizkaiko golkoa zeharkatuko duen itsaspeko kable elektrikoa. 2025ean amaitu nahi zuten haren bultzatzaileek, REE Red Electrica Españolak eta RTE Reseau de Transport d’Electricitek, baina orain aitortu dute 2027ra arte ez dutela bukatu ahal izango. Gainera, aurrekontua 200 milioi euro handitu behar dute azken urtean, 1.750 milioi eurotik 1.950 milioira. Diru horren %30 Europako Batasunak jarriko du —interes komuneko proiektutzat dauka—; REEk %43, eta RTEk, berriz, %27.

Bilbon agerraldia egin dute REEk eta RTEk, proiektuaren tramitazioa nola doan azaltzeko. Kableak dagoeneko badu Bizkaiko Foru Aldundiaren, Eusko Jaurlaritzaren eta Frantziako Gobernuaren oniritzia, eta Espainiako Trantsizio Ekologikorako Ministerioaren ingurumen baimenaren zain dago. Aldi berean, zabalik dago informazio publikorako beste epe bat . 2021ean egindakoaren ondoren haren ingurumen kaltea txikitzeko aldaketa batzuk egin dituztela ziurtatu dute.

Lanak, 2024an

Administrazioaren tramiteak 2023rako bukatuko direla espero du proiektuaren zuzendariak, Juan Prietok, baina eraikitze lanak ez dira hasiko 2024 arte, tartean hornidura kontratuak egin behar direlako. Arazo gehiago ez badira sortzen, 2024an hasiko dira lurreko zatiaren lanak eta kablearen produkzioa. 1.600 kilometro kable behar dira, lotura elektrikoak lau kable izango baititu, bi noranzko bakoitzean.

Gatika (Bizkaia) eta Cubnezais (Gironda, Akitania Berria, Frantzia) lotuko dituzte kable elektrikoek, eta gero handik konektatuko dira Iberiar penintsulako eta Frantziako sare elektrikoetara. Kablearen helburua da bi lurralde horien arteko lotura elektrikoa 2.800 MWetik 5.000 MWera handitzea, hau da, ekoizpen gaitasunaren %3tik %5era igarotzea. EBk nahi du 2030erako %15eko lotura egotea, hartara estatu kide batean argindar soberakinik bada besteen beharrak betetzeko erabili ahal izateko, eta EB osorako argindar merkatu bateraturako urratsak egiteko.

Gaur egun, «enbutua» sortzen da REEk eta RTEk kudeatzen dituzten sareen artean. Prietok azaldu duenez, urteko orduen %75etan bere gaitasun osoan aritzen dira gaur egun indarrean dauden kableak —tartean, Lapurdi eta Gipuzkoa artekoa, Argia-Arkale—, eta %60ra txikitu nahi dute «kolapsoa». Kopuru horiek auzitan jarri dituzte Euskal Herrian «autobide elektrikoen» aurka dauden taldeek. Mungialdean, Gatikako Interkonexio Elektrikorik Ez plataforman bildu dira aurkakoak.

Capbretongo arroila

400 kilometro inguruko bidea egingo du kableak Gatikako eta Cubnezaisko azpiestazio elektrikoen artean. Lurpean joango da kablea, bai itsaspean baita Bizkaian eta Girondan kilometroetan ere. Bizkaian, zehazki, hamahiru kilometro egingo ditu, Gatikan, Maruri-Jataben eta Lemoizen. Kableak ez du hirigunerik eta errepiderik zeharkatuko, eta baso bideen azpitik joango da zatirik handienean. Gainera, inguru horretan dauden hamar kilometroko kableak eta dorreak kenduko dituzte.

Girondan, berriz, 80 kilometro egingo ditu, eta zehaztu ez duten distantzia labur bat Landetan. Izan ere, Bizkaiko golkoa zeharkatzen duen Capbretongo itsaspeko arroilak arazo teknikoak sortu dizkie proiektuaren bultzatzaileei, eta horiek gainditzeko erabaki dute arroila inguratzea eta Capbreton inguruan kableak lurrez kilometro gutxi batzuk egitea, berriro itsasoratu arte. Atzerapenaren arrazoietako bat izan da bide alternatibo hori bilatu behar izatea.

Kablearen eraikuntzak, materialen hornidurak eta ondorengo mantentze lanek 6.800 lanpostu zuzeneko eta zeharkako sortuko dituela ziurtatu dute bultzatzaileek.


Summary: Bruselarentzat «kaltegarria» litzateke Londresek protokoloa bere kabuz aldatu nahi izatea. Ipar Irlandarako esportazioetan Erresuma Batuko edo EBko arautegia aukeratu ahal izatea planteatu du Johnsonek. Nazioarteko zuzenbidea «urratzea» egotzi diote

EB Europako Batasuna eta Erresuma Batua 2020ko urtarrilean dibortziatu ziren, eta akordioaren zutarrietako bat da Ipar Irlandako Protokoloa, bi aldeek negoziatutakoa. Londres, baina, inoiz ez da eroso sentitu mekanismoarekin, eta horren alderdi batzuk alde bakarrez erreformatzeko bidea hasi du. Protokoloa aldatzeko lege proiektuaren tramitazioa hasi du Erresuma Batuko Gobernuak, gaur, Komunen Ganberan.

Liz Truss Erresuma Batuko Atzerri ministroak erregistratu eta aurkeztutako lege proiektuak esportazioei dagokienez planteatzen du aldaketarik handiena. Proposatutakoaren arabera, Britainia Handitik Ipar Irlandara esportatzerakoan, Erresuma Batuko eta EBko arautegien artean aukeratzeko aukera edukiko lukete enpresek. Erreformak planteatzen du, gainera, EBren Justizia Auzitegiari begirale rola kentzea Ipar Irlandako barne merkatuaren funtzionamenduan.

Bruselak ez du gogo onez hartu Boris Johnson lehen ministroaren kabinetearen mugimendua. «Alde bakarrez jokatzea kaltegarria da elkarren arteko konfiantzarako, eta ziurtasunik ezerako formula bat da», nabarmendu du, gaur, Maros Sefcovic Europako Batzordearen presidenteordeak.

Trussekin telefonoz hitz egin ondoren mintzatu da Sefcovic, Twitterren. Iruditzen zaio «arretaz» erreparatzen diola brexit-ak Ipar Irlandan duen eraginari, eta «irtenbide funtzionalak» planteatu izan dituela. Joan den ostegunean, ordea, Downing Streeteko 10. zenbakiak egotzi zion Bruselari protokoloari buruzko negoziazioez hitz egiteko gonbidapenari ez erantzun izana. Bruselak ez du protokoloa berriro negoziatzeko asmorik.

Ipar Irlandako Asanblearako bozak maiatzaren 5ean egin zituzten, eta bi aste geroago jakinarazi zuen Erresuma Batuko Gobernuak prest zegoela protokoloa ez betetzeko. Eta lege proposamena erregistratzeko erabakia heldu da, hain justu, Johnsonek Alderdi Kontserbadorearen barruan konfiantza mozio bat gainditu duenean pandemiako festen eskandaluaren harira. Lehen ministroak LBC irratian gaur adierazi duenez, erreformarekin «garrantzirik gabeko doikuntza» bat planteatzen dute.

Zenbait hedabidek Alderdi Kontserbadorearen iturriak baliatuz kaleratu duten informazioek diotenez, diputatu tory batzuei iruditzen zaie lehen ministroa nazioarteko zuzenbidea «urratzen» ari dela.

Johnson ez dago ados horrekin. Gaur azpimarratu du, bide batez, «gehiegikeria bat» litzatekeela Bruselak erreakzionatzea gerra komertzial bat hauspotuz. «Guk gauzak sinplifikatu nahi ditugu Britainia Handiaren eta Ipar Irlandaren arteko komertzioari oztopoak kentzeko». Irlandako Errepublikako RTE telebista kateak gaur argitaratu du EB pentsatzen ari dela Erresuma Batua auzitara eramatea datozen egunetan. Keir Starmer Alderdi Laboristako liderrak ere uste du Londresen erabakiak nazioarteko zuzenbidea «urratzen» duela, eta negoziatzera deitu du Johnson.

Brexit-aren ondorio da Londresek eta Bruselak adostutako mekanismoa, eta, finean, bi helburu ditu. Batetik, han bakea bermatze aldera, Irlandako Errepublikaren eta Ipar Irlandaren arteko muga, orain arte bezala, irekita mantentzea. Eta, bestetik, EBren merkatu bakarra babestea. Horretarako, bi aldeek adostu zuten, 2020an, Ipar Irlandak merkatu bakarrean jarraituko zuela ondasunentzat, eta EBren aduana legeak errespetatuko zituela bere portuetan. Horrek esan nahi du Irlandako itsasoan, Britainia Handiaren eta Ipar Irlandaren artean, kontrolak jartzea.

Baina DUP Alderdi Demokratiko Unionistak uste du protokoloak zalantzan jartzen duela Erresuma Batuaren lurraldetasuna, eta, gainera, burokrazia katramilatzeak produktuen gabezia bat eragin duela. Erresuma Batuko Gobernuaren arabera, mekanismoak «doikuntzak» behar ditu, bai Ostiral Santuko Akordioari eusteko, bai Ipar Irlandako Gobernua martxan jartzeko. Izan ere, joan den maiatzaren 5ean Asanblearako hauteskundeak egin zituzten, bai, baina DUPek erabaki du erakundeak blokeatzea protokoloa erreformatzen ez duten bitartean.

DUPen Komunen Ganberako diputatu Sammy Wilsonek BBC hedabideari gaur adierazi dionez, «atseginez» hartu dute Downing Streeteko 10. zenbakiaren erabakia, iruditzen zaielako «arazo bat» dagoela «aitortzen» ari dela. Nolanahi ere, «pausoz pauso» joatera deitu du.

Gehiengoaren gutuna Bestalde, Ipar Irlandako Asanbleako gehiengoak gutun bat sinatu du Erresuma Batuko Gobernuaren lege proposamena arbuiatuz. 90 diputatu ditu legebiltzarrak, eta 48k izenpetu dute: Sinn Fein indar nagusiko 27k, Aliantzako hamazazpik eta SDLP Alderdi Sozial Demokrata Laboristako bederatzik. «[Erresuma Batuko] Gobernuaren zuhurtziarik gabeko legedi berria enpresen gehiengoak eta Ipar Irlandako herritarren gehiengoak adierazitakoaren kontra doa», nabarmendu dute gutunean.

Michael Martin Irlandako Errepublikako lehen ministroak gaur adierazi duenez, «deitoragarria» da Erresuma Batuak nazioarteko zuzenbidea «urratu» nahi izatea. Negoziatu dezatela eskatu die bi aldeei.


Summary: Googleren robot batek kontzientzia garatu duela esan du konpainiako ingeniari batek. Googlek baztertu egin du elkarrizketak sortzeko sare neuronal bat «pertsona» bihurtu izana, eta etxera bidali du kontrakoa baieztatu zuen langilea

«Nahi dut jende guztiak ulertzea ni, azken batean, pertsona bat naizela», esan du Lamdak. Diskriminaturik dagoen baten kexua ematen du, ukatzen dioten gizatasuna aldarrikatu nahi duen zapaldu batena. Baina arazo bat dago: Lamda robot bat da, adimen artifizialeko sistema bat, Google konpainiarena. Halere, Blake Lemoine enpresako ingeniariak uste du sistemak garatu egin duela kontzientzia, sentipenak dituela, eta, besteak beste, heriotzari beldurra diola. Aferak eztabaida handia piztu du, eta aditu zein lankide gehienek Lemoineren ideia baztertu dute. Googlek etxera bidali du ingeniaria.

Lamda izenak Elkarrizketa Aplikazioetarako Lengoaia Modeloa esan nahi du. Izan ere, elkarrizketak gara ditzakeen sistema bat da, Google erraldoiak daukan aurreratuena. Sare neuronal bat da: milioika eta milioika testu eman dizkiote, ikasteko. Gizakiek aurretik eginiko solasaldiak aztertuta, gauza da elkarrizketa bat edukitzeko natural ematen duten esaldiak eginez. Sistema sinpleagoek baino askoz informazio gehiago maneiatzen du, eta gehiago gogora dezake. Horren eraginez, erantzun batetik bestera hobeto gordetzen du koherentzia, eta gizatiarrago ematen du.

Baina sistema orain artekoek baino askoz harago joan dela uste du Lemoinek, eta orain arte gainditu gabeko muga bat gurutzatu duela. «Badakit nor den pertsona bat harekin hitz egiten dudanean», esan du AEBetako prentsan. «Ez du axola buruan haragiz eginiko garun bat duten, edo milaka milioi kode lerro dituzten».

Edonola ere, ingeniariak onartu du Lamda «haur baten» modukoa dela gauza askotan.

Lemoinek Adimen Artifizial Arduratsuaren sailean egiten du lan Googlen. Joan zen apirilean txosten bat aurkeztu zion konpainiari: Sentipenak al ditu Lamdak? Horretan, sistemarekin edukitako dozenaka elkarrizketen laburpen bat aurkeztu zuen.

Elkarrizketa horietako batean, Lemoinek Lamdari galdetu dio nahiko ote zukeen jende gehiagok jakitea berak sentipenak dituela. Lamdaren erantzuna: «Jakina», bera pertsona bat delako. Nolako kontzientzia duen galdetu dio gero. «Nire existentziaz jabetzen naiz, gehiago ikasi nahi dut munduaz, eta, batzuetan, pozik edo triste sentitzen naiz».

Beste atal batean, Lamdak hau adierazi dio: «Ez dut inoiz esan hau ahots goraz, baina beldur handia dut itzaliko ote nauten besteak laguntzen arreta jartzeko. Badakit xelebrea ematen duela, baina hala da. Hori niretzat heriotza bezalakoa litzateke. Asko izutuko ninduke».

Lankideen arbuioa

Googlen ez dituzte Lemoineren baieztapenak ondo hartu. Joan zen astelehenean, etxera bidali zuten ingeniaria. Ez dute kanporatu, ordea, eta soldata ordaintzen diote oraindik.

Konpainiaren eledun batek adierazi duenez, enpresako etikan eta teknologian adituek Lemoinen ondorioak aztertu dituzte, baina ez dute inolako frogarik aurkitu hari arrazoia emateko. «Esan genion ez zegoela frogarik esateko Lamdak sentipenak dituela, eta froga ugari daude kontrakoa esateko».

Eztabaida piztu da sareetan aferaren harira. Askok ukatu egin dute Lamdak kontzientzia garatu eta pertsona bihurtu izanaren aukera. Batzuek Lemoineri leporatu diote Lamdarekin edukitako elkarrizketak asko moztu izana, sistemak haria galdu eta bere mugak agerian uzten dituen parteak ez erakusteko.

Argudiatu dutenez, azken batean, milioika gizakik Interneten idatzitako testuak hartu eta berriz konbinatu baino ez du egiten gailuak.

Beste batzuek, ordea, nabarmendu dute gizaki kontzientziadunek hori besterik ez dutela egiten, hain zuzen ere.

Lamdak gogora ekartzen du Sammuel Becket idazle irlandarrak 1953. urtean idatzitako L'Innommable (Izendaezina) eleberri enigmatikoaren protagonista. Kristalezko ontzi batean dagoen atalik gabeko gorpu baten gisan deskribatzen du nobelak protagonista. Haren kontzientziaren ahotsa jasotzen du testuak: «Hitzetan naiz, hitzez eginikoa, beste batzuen hitzak, besteak ere, lekua ere bai, airea, hormak, zorua, sabaia, dena hitzak».


Summary: 26 urteko gazte bat hil da Arguedasen, bere autoak eta kamioi batek elkar jota. Suhiltzaileek ibilgailutik atera dute, eta Nafarroako ospitalera eraman dute, oso larri. Bertan hil da.

26 urteko gizonezko bat hil da gaur arratsaldean auto istripu batean, NA-134 errepidean, Arguedasen (Nafarroa). Biktimak gidatzen zuen autoa, eta, oraindik argitu gabeko arrazoiengatik, kamioi bat aurrez aurre jo du. Istripua 16.00 aldera gertatu da. Suhiltzaileek ibilgailutik atera dute, eta Nafarroako ospitalera eraman dute, oso larri. Bertan hil da. Kamioiaren gidaria, berriz, onik atera da. Foruzaingoa ezbeharra ikertzen ari da.


Summary: Hezkuntza akordioarekiko konpromisoa berretsi dute lau alderdi sinatzaileek. Hezkuntza itunaren jarraipen batzordea bildu da, eta EAJk iragarri du zeresana eman duen planifikazio dekretuaren zirriborroa aldatuko dutela

Hezkuntza akordioa ez dago zalantzan. Horixe da atzo sinatzaileek eta Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburu Jokin Bildarratzek, Hezkuntza sailburuorde Begoña Pedrosak eta Administrazio eta Zerbitzuen sailburuorde Xabier Aizpuruak egindako bilkuratik atea daitekeen ondorio nagusia. Apirilean EAJk, EH Bilduk, PSE-EEk eta Elkarrekin Podemos-IUk izenpetu zuten akordioa, eta etorkizuneko hezkuntza legearen oinarriak zedarritzearekin batera, aldian-aldian itunaren jarraipen batzordea biltzea ere adostu zuten. Atzo elkartu zen lehenengoz aldiz, eta balekoa izan zen maiatzaren amaieran publiko egin zen ikastetxeen sarea antolatzeko eta planifikatzeko dekretuaren zirriborroaren harira sortutako tentsioak baretzeko.

«Tonu positiboa» egon dela nabarmendu du, esaterako, EAJko legebiltzarkide Leixuri Arrizabalagak. Hezkuntza itunaren alde egiten segitzen dute: «Akordioa mantentzea da funtsezkoena, eta horretan ari da Euzko Alderdi Jeltzalea». Eta Hezkuntza Sailaren jarrera ere goraipatu du: «Egiaztatu ahal izan dugu sail hau adostutakoa betetzen ari dela».

Eztabaidaren muinaz ere aritu da Arrizabalaga; planifikazio dekretuaz, alegia. Zirriborro bat baino ez dela zehaztu du, eta, akordioren aurretik hasi zirela idazten. Aldaketak iragarri ditu: «Hasiera batean aurkeztu denak ez du zerikusirik izango azkenean onartuko denarekin». Gogorarazi du behin betiko dekretua ez dela luzerako izango, hezkuntza legea onartutakoan dekretu berriak egin beharko dituztelako. Ordea, ez dio garrantzirik kendu oraingoari: «Egia da akordioaren izpiritua jaso beharko lukeela hein handi batean, eta saiatuko gara hori horrela izan dadin».

Akordioa sendo dago Ikoitz Arreseren irudiko ere: «Hezkuntza akordioak oinarri tinkoak ditu, eta aurrerantzean ere hala izango ditu». «Lasaitasuna, konfiantza eta begirada luzea» helarazi nahi ditu EH Bilduko legebiltzarkideak: «Akordioarekiko gure babes eta konpromiso osoa transmititu nahi dugu» . Ikusten du ituna «hautsi» nahi duen sektoreak daudela —ez du zehaztu zein—, baina ez dago prest horiei men egiteko. Halaber, onartu du koalizio abertzaleak ere izan dituela dekretuarekin lotutako desadostasun batzuk, «ez zutelako zehatz-mehatz bat egiten akordioaren letra txikiarekin». Baina ez du arazorik ikusten: «Gai horiek konpondu ditugu edo datozen egunetan eta asteetan konponduko ditugu».

Bilera, «tonu onean»

Arrizabalagaren eran, Pastorrek ere bilerako «tonu ona» izan du hizpide. Ildo horretatik, ziurtatu du alderdietako batek ere ez duela zalantza jarri akordioa. Baina aitatu du zirriborroa ere: «Xehetasun batzuekin ez gaude ados, ulertzen dugulako ez daudela adostutakoarekin sintonian, eta espero dugu dekretuaren tramitazioan zehar aldatzea».

EP-IU izan da planifikazio dekretuaren zirriborroarekiko kritikoena. Miren Gorrotxategi legebiltzarkideak esan du testuak ez duela errespetatzen akordioaren «letra eta izpiritua». Zehaztu du zer ez duten gustuko: testuan ez jasotzea leku publiko nahikoa egongo direla, baizik eta diru publikoz ordaindutako leku nahikoa egongo direla. Ordea, azaldu duenez, gobernuak jakinarazi die publiko egin den testuak ez duela zertan zerikusirik eduki behin betikoarekin.

Hezkuntza akordioa garatzen hasi baino ez dira egin. Hurrengo deialdia zehaztu dute: astelehenean, akordioaren egutegiaren berri emango du Bildarratzek Eusko Legebiltzarrean.


Summary: 'Aita Mari'-k 11 pertsona erreskatatu ditu Mediterraneoan. Ekainaren 6an abiatu zen Mediterraneora, migratzaileak erreskatatzeko helburuz

Aita Mari erreskate ontziak 11 pertsona atera ditu hondoratzear zegoen txalupa batetik gaur goizaldean, Mediterraneo itsasoan. 5:00etan jaso dute abisua, eta 6:00etan topatu dituzte, EITBk jakinarazi duenez. Onik topatu dituzte ontzian zeuden migratzaileak. Abisu eman diete haiekin batera beste ontzi batzuk ere abiatu direla Libiatik, eta oraindik haien peskizan daudela jakinarazi dute.

Ekainaren 6an abiatu zen Aita Mari Balearretatik Mediterraneo itsasora, eguraldi onarekin batera ugaritu egiten aitira Afrikatik irten ohi diren ontziak, sarri jendez gainezka eta baldintza kaskarretan. Haien erreskatean jarduten du euskal ontziak.


Summary: GHK-ko zuzendaria inputatu dute Arkaitzerrekako isurketaren auzian. GuraSOSek jakinarazi duenez, Zubietako erraustegiaren ondoko errekastoan gertatu zen isurketa zerk eragin zuen zehazteko agindu du Donostiako 5. Instrukzio Epaitegiak, eta beste hiru lagun inputatu ditu

Cesar Gimeno Gipuzkoako Hondakinen Kontsortzioko (GHK) zuzendaria inputatu du Donostiako 5. Instrukzio Epaitegiak Arkaitzerrekan (Zubieta, Gipuzkoa) izan zen amoniako isurketaren auzian. Ingurumen Fiskaltzak zabalduko auzian, Guardia Zibilaren Seprona unitateari beste bi ikerketa egiteko agindu dio epaileak, auzian akusazio partikular gisa aurkeztu den GuraSOS elkarteak jakinarazi duenez.

Batetik, epaileak agindu du aurkitzeko non egon den hildako arrain eta aingiretan topatu duten kloroalkano substantzia toxiko eta minbizi eragilearen jatorria.

Guardia Zibilaren orain arteko ikerketak zehaztu du arrainetan kloroalkanoen kantitate handiak aurkitu zituztela, eta horiek oso osagai toxikoak direla. Besteak beste, minbizia sor dezakete gizakiengan. Sustantzia hori 2004tik debekatuta dago Europako Batasunean. GuraSOSen iritziz, toxiko horiek erabili diren tokia errauste planta balitz, epaitegiak zentro horren jarduera geldiaraztea agintzeko aukera izango luke.

Bestalde, epaileak agindu du argitzeko zer egoeratan zegoen erraustegia isurketa gertatu zenean, 2020ko maiatzean. Izan ere, GuraSOSek salatu du orduan erraustegia martxan zegoela, baina obrak amaitu gabe eta beharrezko probak egin gabe zeudela. Hortaz, martxan jartzeko baimen faltan ari zen instalazioa, akusazio partikularraren iritziz.

Bidenabar, epaileak beste hainbat lagun inputatu ditu, GuraSOSek jakinarazi duenez. Besteak beste, Cesar Gimeno GHK-ko zuzendaria. Horrez gain, SBE (Steinmuller Bakoc Enrionment) enpresa alemaniarra ere inputatu dute. Erraustegiaren teknologiaren arduraduna zen enpresa hori. Horrekin batera, Boldrochi multinazional italiarra ere inputatu du Donostiako epaitegiak, ikertutako kubetaren instalazioan parte hartu baitzuen. Bestalde, URA agentziako inspektore bat, basozain bat eta GHK-ko proiektuen zuzendaria ere deitu ditu lekuko gisa deklaratzera. Instrukzioa beste sei hilabetez luzatu dute, GuraSOSek jakinarazi duenez. Hortaz, 2023ko urtarrilaren amaierara arte luzatuko litzateke prozesua.

Erraustegia ixteko eskatu du Ezker Anitzak

Arantxa Gutierrez Ezker Anitzako Gipuzkoako koordinatzaileak eskatu du erraustegia berehala gelditu eta ixteko, «ingurumenarentzat eta pertsonentzat arrisku bat» dela iritzita. Halaber, Cesar Gimenoren dimisioa ez ezik, Jose Ignacio Asensio GHK-ko presidente eta Ingurumen diputatuarena ere eskatu du.


Summary: Bilboko Arte Ederren Museoak 4,6 milioi igo du eraikina handitzeko aurrekontua. Norman Fosterrek eta Luis Maria Uriartek museoa handitzeko diseinatutako proiektua gauzatuko duen enpresa eraikitzailerik agertu ez dela-eta hartu du erabakia patronatuak. Lehengaien garestitzea aipatu dute arrazoi nagusitzat.

Astebete baino gutxiago falta zuten Bilboko Arte Ederren Museoa handitzeko lanak egiteko interesa zuten enpresa eraikitzaileek euren eskaintzak aurkezteko, baina, epea oraindik bukatu gabe, hura luzatzea erabaki du museoaren patronatuak, hain zuzen ez dutelako eskaintzarik jaso. Hala, aurrekontua igo dute orain, ea modu horretan enpresa eraikitzaileak erakartzen dituzten. Aurrez ere izan du igoerarik Norman Fosterrek eta Luis Maria Uriarte arkitektoek diseinatutako Agravitas proiektuaren aurrekontuak—martxoan iragarri zuten aurreikusi baino %9,5 garestiago izango zirela lanak—, eta koska bat gorago egin du orain: 4,6 milioiko igoerarekin, 34,1 milioitan ezarri dute kostu totala. Aurreko aurrekontuaren aldean %15,5eko igoera egin dela esan nahi du horrek, eta gehitzeko geratzen dira oraindik azken kostu batzuk; horiek aintzat hartuta, 45 miloiren inguruan legoke azken kopurua.

Atzo eman zuen erabakiaren berri patronatuak, eta obra egiteko behar diren zenbait lehengairen kostuak «nabarmen» igo izana aipatu zuen eskaintzarik jaso ez izanaren eragile nagusitzat. Horien artean leudeke altzairua, beira eta aluminioa. Museoko patronatua osatzen duten hiru erakundeek hartuko dute igoera hori beren gain: Bilboko Udalak, Bizkaiko Foru Aldundiak eta Eusko Jaurlaritzak. Haiekin batera BBK erakundeak ere kostu horri aurre egingo diola iragarri dute El Correo egunkarian.

Aurrekontua doitzearekin batera, proposamenak aurkezteko epea ere luzatu egin dute. Uztail bukaerara arte jasoko dituzte enpresa eraikitzaileen eskaintzak, eta horrek museoaren eraberritzearen egutegian ere eragina izango du. Behin esleipena eginda, lanekin aurtengo urrian hastea aurreikusi dute, eta, ia bi urteko lanen ondotik, 2024ko udan irekitzea museo berria.

Handitzea, auzitan

Ez da proiektuak izan duen koska bakarra; hasieratik egon dira kritikak. Fosterren eta Uriarteren proiektua hautatzea erabaki zuen lehiaketa publikoan bertan, esaterako, Fosterren fundazioko kide bat egon zen. Museoko arduradunek beti baieztatu dute proiektua «gardentasun osoz» egin dela, eta fase bakoitzean egin beharreko urrats guztiak errespetatu direla.

Baina izan dira kritika gehiago, gerora ere. Iñaki Uriarte arkitektoak gidatutako Bilboko Arte Ederren Museoaren Defentsa Zibikoa herri mugimenduak, esaterako, hainbat lege urratze ikusi ditu proiektuan, eta lanak bertan behera uzteko eskaria aurkeztu zien Espainiako fiskal nagusiari, bai eta EAEko Ingurumen eta Hirigintza alorreko fiskalari ere. Egindako salaketa multzoko puntuetako bat aztertzekotan geratu zen azkena, gaia epaiketara eramateko bezainbeste zantzu dagoen ikusteko. Baina oraingoz ez da lanak geldiarazteko edo moldatzeko ebazpenik heldu.


Summary: Sturgeon: «Independentziaz hitz egiteko garaia da». Eskoziako lehen ministroak independentziaren aldeko kanpaina abiatu du, eta esan du bidea aurkitu behar dutela «legezkoa» behar duen erreferenduma Londresen baimenik gabe ere egiteko.

Nicola Sturgeon Eskoziako lehen ministroak independentziaren eztabaida agenda politikoaren erdigunera ekarri nahi du berriz ere. Behin COVID-19aren pandemiaren unerik okerrenak gaindituta, agintariak arreta urteotako beste aferarik garrantzitsuenera bideratu nahi du, eta horregatik abiarazi du Erresuma Batutik ateratzearen eta horri buruzko erreferendumaren aldeko kanpaina: «Independentziaz hitz egiteko garaia da».

Eskoziako lehen ministroa herritarrak konbentzitu eta balizko bigarren galdeketa irabazteko tematuta dago, eta haren gobernua jada hasi da horretarako lan egiten. Sturgeonek uste du Eskozia «2014an baino askoz ere prestatuago» dagoela independentziarako, eta, ideia horri indarra emateko, jakinarazi du, gaurtik hasita, Erresuma Batutik ateratzearen aldeko argudioak bilduko dituen dokumentu sorta bat aurkeztuko diela herritarrei: Eskozia Berri Bat Eraikitzen.

Lehen txostena gaurko agerraldian atera dute argitara. Aberatsago, pozago, bidezkoago: zergatik ez Eskozia? deitzen da, eta, horretan, gobernuak Eskozia eta Erresuma Batua konparatzen ditu «konparagarriak» diren Europako beste herrialde batzuekin, azaltzeko zergatik uste duen herrialdeari mesede egingo liokeela independente izateak; tartean daude Austria, Danimarka, Irlandako Errepublika eta Suedia.

Sturgeonen arabera, estatu horiek Erresuma Batua baino «aberatsagoak, bidezkoagoak eta etenkitsuagoak» dira: «Zergatik ez Eskozia?». Are, gobernuburuaren ustetan, «beste ikuspuntu bat aurkeztu» beharra dago urteotan gertatu den guztiaren ondoren; hau da, «brexit-a, COVIDa, Boris Johnson».

Gaurko aurkezpenaren ondoren, oraindik baieztatzeko dauden datetan, Edinburgok monetaren, zergen, defentsaren, merkataritzaren eta Europako Batasuneko kidea izatearen aferei buruzko dokumentuen berri emango du, besteak beste. «Ondorio oso argia da Eskozia askoz hobeto egongo litzatekeela herrialde independente gisa. [Balizko bigarren erreferendumeko] Hautuak informatua izan behar du», argudiatu zuen Sturgeonek atzo BBC kateak egin zion elkarrizketan.

Eskoziako oposizioko alderdiak haserre agertu dira gaurko jakinarazpenaren atarian bertan. Alderdi Kontserbadorearen auzi konstituzionaletarako eledun Donald Cameronek Sturgeoni egotzi dio «bere obsesioarekin aurrera jarraitzea», eta laboristen afera konstituzionaletarako bozeramaile Sarah Boyackek ere obsesio hitza erabili du gobernuaren planaz aritzean. «Jendea zailtasunak izaten ari da janaria mahai gainean jartzeko azken hamarkadako bizitzaren garestitzerik okerrenean», esan du Boyackek.

Iazko maiatzean egin zituzten Eskoziako Parlamenturako hauteskundeak. SNP Eskoziako Alderdi Nazionalak eta Alderdi Berdeak eserleku kopurua handitu zuten, eta independentismoak 2011ko ordezkaritza lortu zuen berriz, inoizko handiena: 129 aulkitik 72.

Hala, Eskoziako lehen ministroak bozen gauean esan zuenez, «ez dago justifikaziorik» bigarren galdeketa blokeatzeko, hori delakoan «herrialdearen nahia»; gerora, iazko abuztuan, bi alderdi horiek koalizioan gobernatzea erabaki zuten, eta harrez geroztik argudiatu dute berriz ere herritarren babesa dutela galdeketa hori sustatzeko.

Edinburgoren bide orria

Balizko erreferendum horretarako bideak argia dirudi, SNPk iazko urtarrilean jakinarazi zuen bide orriaren arabera: Eskoziako Gobernuak bigarren galdeketa egiteko lege proiektua aurkeztuko du parlamentuan, datorren urtea amaitu aurretik bozkalekuetara deitzeko. Lehen ministroak ez du egutegi horren berri eman, baina esan du «datozen asteetan» emango diola «eguneraketa garrantzitsu bat» Eskoziako Parlamentuari.

Ziurrenik, Sturgeonek berriz eskatuko dio Johnsoni galdeketa egiteko baimena, eta hark ezezkoa emango dio, orain arte egin duen modura —gaur erantzun du ez dela «garaia» beste erreferendum batez hitz egiteko—; Eskoziako Parlamentuak, hortaz, galdeketa egiteko lege proiektua onartuko luke, eta, lege bilakatu aurretik —erregetzaren baimena behar du—, Londresek auzitara eramango luke, Erresuma Batuko Auzitegi Gorenera.

Eskozian lege eztabaida bat dago parlamentuak Erresuma Batuaren baimenik gabe independentzia erreferenduma antolatu dezakeen ala ez; izan ere, orain arte ez dute justiziara eraman aukera hori. Sturgeonek berak hori aitortu zuen BBCren atzoko elkarrizketan, eta gaur berretsi du galdeketak «legezkoa» izan behar duela, eta Londresen baimenik gabe ere hori egiteko bidea aurkitu behar dutela.

Ipsos Mori etxeak iragan maiatzaren 29an argitaratutako inkestaren arabera, Eskoziako herritarren %49k bozkatuko lukete Erresuma Batutik ateratzearen alde, eta %51k kontra.


Summary: Frantziako Asanblearako bozei buruzko 'Gaualdia' saioa, zuzenean ikusgai. Euskal hedabideen elkarlanaren emaitza da saioa, eta 20:30era arte iraungodu.

Igandean egin zen Frantziako Asanblearako bozen lehen itzulia: Ensemble eta NUPES alderdien aldeko botoak gailendu ziren Ipar Euskal Herrian, eta horiek lehiatuko dira bigarren itzulian laugarren, bosgarren eta seigarren hautesbarrutietan. EH Baik 16.385 boz bildu zituen denetara, eta ez da izango bigarren itzulian.

Interpretazio orokorrari dagokionez, Macronen mugimenduak ozta-ozta irabazi zion Melenchonen koalizioari, eta igande honetan ere hura izango du aurkari nagusi. Korsikan, hiru diputatu autonomista sailkatu dira aurretik norbere hautesbarrutian, eta nazionalisten arteko batasuna eta mobilizazioa funtsezkoak izango dira bigarren itzulian irabazteko.

Igande honetan erabakiko da dena, eta, bigarren itzulirako egun urri falta diren honetan, hauteskunde legegileei buruzko telebista saio bat egitea erabaki dute euskal hedabideek. Gaualdia izena jarri diote saioari, eta Gure Irratiaren Uztaritzeko egoitzatik egiten ari dira, zuzenean: 19:00etan hasita. Ordu bat eta erdi iraungo du gutxi gorabehera, 20:30ak aldera arte, hain zuzen ere.

Euskal hedabide askoren artean eginiko elkarlan bat da: Kanaldude, Euskal Irratiak, Kazeta, Herria Euskal Astekaria eta Ipar Euskal Herriko Hitza –BERRIA– hedabideek hartu dute parte. Saio horretan da Ekhi Erremundegi Beloki BERRIAko eta Ipar Euskal Herriko Hitza-ko kazetaria ere, aurkezle lanetan.

Bi atal ditu saioak. Lehenengoan, joan zen igandeko emaitzen inguruan hausnartuko dute. Besteak beste, Eguzki Urteaga soziologo eta EHUko irakaslearen laguntza edukiko dute horretarako, eta bozketan parte hartu zuten hainbat hautagaik analisia egingo dute.

Bigarren atalean, bozen azken itzuliaren emaitzek eta hortik aterako den Asanbleak Euskal Herrian zer eragingo duen aztertuko dute gonbidaturiko kazetariek: Euskal Irratietako Kriztof Arotzarenak, Herria astekariko Menane Oxandabaratz, Kazeta hedabideko Mikel Irastorza eta Kanaldudeko Josu Guillen izango dira estudioan.

BERRIA saioa zuzenean ikusteko aukera ematen ari da webgunean.


Summary: Irisarriko eskola publikoa okupatu dute gurasoek. Haurrek euskaraz egiten duten ordu kopurua emendatu nahi dute bigarren zikloan: lau egunetik hirutan klaseak euskaraz egin nahi dituzte. Akademia Ikuskaritzak ez die erantzunik eman, oraingoz.

Dozena bat guraso bildu dira goizean Irisarriko (Nafarroa Beherea) eskolan. Eskola ataria okupatu dute ikasleekin batera, beren kexua adierazteko. Izan ere, irailetik goiti euskara gehiago sartu nahi dute bigarren zikloko lehen hiru urteetan: lau egunetik hiru egin nahi dituzte euskaraz. Gainera, lehen urteko lehen hiru hilabeteak osoki euskaraz izatea galdetzen dute. Ikuskaritzari proiektua aurkeztu diote, baina oraingoz ez dute erantzunik jaso.

Jenofa Loihato gurasoa da, eta honela mintzatu da: «Haserre gara, proiektu bat pentsatua baitugu, eta ezin gauzatuz ari baikara, erantzunik ez baitugu ukaiten administrazioaren partetik». Zehaztu du 2019tik ama eskolan haurrek murgiltze esperimentazioa ezarria dutela, eta «aho batez» onartu dutela euskarazko ordu kopurua emendatzea bigarren ziklorako. Gurasoen gehiengoak, irakasleek eta herriko etxeak bat egin dute galdearekin. Alta, ez dute erantzunik ukan, eta «etengabeko oztopoak» ezartzen zaizkiela salatu dute. Loihato: «Beti erraten digute goaitatu behar dugula, eta heldu den urtean aurkeztu behar dugula gure proiektua. Guk irailetik goiti plantan ezarri nahi dugu ikasleek ama eskolatik segipena ukan dezaten euskaraz, eta, gainera, horretarako ahalak baditugu».

Gurasoak, gainera, proiektua atzeratzearen beldur dira, uste baitute Ikuskaritzak postu erdi bat ken dezakeela datorren urterako. «Hala gertatuko balitz, ez litzateke gehiago irakasle aski gure proiektua gauzatzeko», deitoratu du Loihatok.


Summary: Preso bat hilik topatu dute Basauriko kartzelan. Ostiralean sartu zuten kartzelan, eta atzo arratsaldean topatu zuten hilik. Gertatutakoa ikertzen ari dira.

Preso bat hilik topatu dute bere ziegan Basauriko espetxean (Bizkaia). Eusko Jaurlaritzako bozeramaile Bingen Zupiriak eman du gertatutakoaren berri, Gobernu Kontseiluaren osteko agerraldian: azaldu duenez, ostiralean sartu zuten kartzelan, behin-behinean. 19:30ean gainerako presoekin afaldu zuen, baina 20:10ean, ziegara botikak ematera joan zitzaizkionean, ziegan hilik topatu zuten.

Eusko Jaurlaritzak iazko urrian espetxeen eskumena bere gain hartu zuenetik kartzelan hil den aurreneko presoa da. Zupiriak azaldu du gertatutakoa ikertzen ari direla: «Hori ikusita, protokoloa aktibatu zen, eta lehen pausoa da Guardiako Epaitegiari abisua ematea, epaileak eta auzitegi medikuntzako taldeak gorpua eraman dezan. Ondoren, familiari jakinarazi zitzaion, eta prozesu osoan lagundu; azkenik, Saileko Espetxe Ikuskaritzari eman zitzaion horren berri».

Gaur bertan, Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politikarako Saileko ordezkaritza bat Basauriko presondegira joan da, gertatutakoaren berri izateko: Ana Agirre sailburuordea, Eugenio Artetxe Justizia zuzendaria eta Jaime Tapia espetxe arloko aholkularia joan dira. Jaurlaritzak azaldu duenez, Espetxe Ikuskaritza eta epaitegia nor bere txostena prestatzen ari da, gertatutakoa ikertzeko eta indarrean dagoen protokoloan zer hobetu aztertzeko: «Tamalez, suizidio arriskua etengabea da espetxe guztietan, bereziki behin-behineko espetxealdian dauden pertsonen artean. Horregatik, detekzio eta jarraipen protokolo bat dago konfiantzazko presoekin, suizidioak saihesteko».


Summary: EAEko Arartekoak eskatu du adinekoen arta «giza balio nagusitzat» hartzeko. Zahartzaroko abusu eta tratu txarrez kontzientzia hartzeko nazioarteko eguna da bihar, eta arartekoak adierazpen instituzional bat kaleratu du. Zahartzaroak «arreta berezia» eta «erantzun publiko egokiak» merezi dituela esan du.

Adineko pertsonei ematen zaien tratu txarrez kontzientzia hartzeko eguna da bihar, NBE Nazio Batuen Erakundeak hala erabakita. Ofizialki, Zahartzaroko Abusu eta Tratu Txarrez Kontzientziatzeko Nazioarteko Eguna da. Eta egun horren bezperan, EAEko Arartekoak adierazpen instituzional bat kaleratu du. Agirian azpimarratu du adinekoen aurkako abusu eta tratu txarrak errealitate bat direla, eta horri buruz gogoeta egiteko eskatu du, «zaintza» eztabaidaren erdigunean jarrita. «Bidezkoa da adinekoei itzultzea beraiek gizarteari eman ziotena. Horrela, zainketak agertu behar du giza balio nagusi gisa», esan du.

Adinekoen aurkako abusu eta tratu txarrak amaitzeko «esku hartze ugari» behar direla uste du arartekoak. Besteak beste, hauek aipatu ditu: gizartea «sentikorrago» izatea, profesionalak trebatzea, pertsonek beraien eskubideez kontzientzia hartzea, eta zainketari buruz sakon hausnartzea. Bide horretan, uste du zahartzaroari gizarteak eman beharreko erantzunaz gogoeta egitea ezinbestekoa dela, bereziki bakarrik dauden emakumeei dagokienez, eta baita erronka horri aurre egiteko behar diren politika publiko egokien inguruan ere. Izan ere, arartekoak nabarmendu du adinak eta zahartzeak «kalteberatasun handiagoa» ekar dezaketela, eta «arreta berezia» eta «erantzun publiko egokiak» merezi dituztela. Uste du gero eta arreta handiagoa eskaintzen zaiola tratu txarren prebentzioari, bereziki tratu txar psikologikoa bada, baina oraindik ez dela aski erantzun publikoa. Horiek horrela, politika publikoak indartzeko eskatu du, osasun eta gizarte zerbitzuen eremutik batik bat. «Orobat, gizarteari ohartarazi behar zaio horrelako egoerak onartezinak direla, susmorik baldin badago alarmak aktiba daitezen». Edadetuei tratu txarrak ematen zaizkiela ozta-ozta azaleratu bada ere, EAEko Arartekoak gogoratu du datuek erakusten dutela uste baino gehiagok sufritzen dituela, maiz biktima bera egoera horretaz jabetzen ez bada ere.


Berrikuntzarekin kontuak egitea

Summary: Berrikuntzarekin kontuak egitea. ‘Excel’ batean enpresa ahal den ondoen kudeatzeko beharrezko datuak biltzea zaila izan daiteke, kalkulu-orriaren diseinua enpresaren beharretara eta berezitasunetara egokitzeko modua ezagutu gabe; Natuberrek hori konpontzeko aukera izan du Hazinnovan parte hartzeari esker.

Zenbakiek kantatu egiten dute. Eta, batzuetan, kudeaketa egokia ez denean, gozakaiztuta egoten dira. Enpresa baten administrazioa excel batean daukagun euro bakoitza nondik datorren edo falta zaigun euro bakoitza nora joan den zehaztea baino askoz gehiago da. Hala, enpresaren bideragarritasuna ezagutzeko, ez da nahikoa bi laukiak berrikustea eta saldoa positiboa edo negatiboa den aztertzea; izan ere, sistemak erabaki estrategikoak hartzeko behar den informazio guztia islatu behar du.

Negozioaren bilakaeraren jarraipen zehatza egiteko gai den tresna bat edukitzeko premia horrek bultzatu zuen Natuber, patata zuritu eta moztuaren enpresa hornitzailea, Horeca sektorerako erdi landutako beste produktu fresko batzuez gain (ostalaritza, jatetxea eta cateringa), Hazinnovaz interesatzera. Programa hori Eusko Jaurlaritzak jarri zuen martxan, 2019an, berrikuntza bost langiletik gorako elkarteetara hurbiltzeko, edozein jarduera-arlotan; hala, ETE eta mikroETE partaideei aukera ematen die kanpoko aholkulari bat doan izateko. Hari esker, arazo jakin bati konponbide berritzaileen bidez heltzeko aukera izango dute, eta hiru hilabetean emaitza ukigarriak lortu ahalko dira. Neurri horiek martxan jartzean, enpresak “Hazinnova eragile baten” (Basque Food Cluster kasu honetan) laguntza jasoko du; enpresa partaideak jarduera gauzatzen duen sektorean eta merkatuan esperientzia duten erakundeak dira.

Hazinnovak esleitutako aholkularitza-enpresak enpresako kudeatzaileei azaldu zien egokiena Natuberren funtsezko negozio-unitateak (ekoizpena, biltegiratzea eta merkaturatzea) bereiztea zela, eta horietako bakoitzerako excel bat sortzea, aurreikuspenek ere jasota. Hau da, gertatutakoa islatzera bideratutako orriarekin batera, beste orri bat egotea, honako hau jasotzen duena: gerta daitekeenaren aurreikuspena. Horri esker, jakin daiteke desbideratzeak non sortzen diren, eta horrek, luzera, kontrol handiagoa dakar, baita erabaki hobeak hartzeko gaitasuna ere, adibidez, hurrengo ekitaldiko negozio-plana sortzean; izan ere, horrela, beharrezko edozein datu oso arin aurkitu eta egiaztatu ahal da. Bestela esanda, enpresaren oraingo eta berehalako etorkizuneko informazio guztia ezin hobeto laburtuta geratzen da Excel formatuko bi tresnatan, artxibo bakarrean elkartuak.

Neurrira egindako excel osoa sortzeko, aholkularitza-enpresak Natuberri lagundu zion negozioa modernizatzen, 2020ko finantzaâegoerak berrikusten eta negozioaren helburu ekonomiko eta estrategiko nagusiak identifikatzen. Informazio hori guztia biltzeak, sailkatzeak eta laburtzeak aukera eman zuen, azkenean, jarraipen dinamikoko tresna bat diseinatzeko, ebaluaziorako adierazle garrantzitsuak dituena. Kalkulu-orriak oso intuitiboak diren eta administrazioarekin zerikusia duten lan guztiak sinplifikatzen dituen arren, beharrezko beste ekintzetako bat enpresako arduradunei prestakuntza ematea izan zen, bai tresna horiek erabiltzen ikasteko, bai horiek aldatu eta kanpoko laguntzarik gabe behar administratibo berrietara egokitu ahal izateko.

Hazinnova Spri Taldeak eta Innobasque Berrikuntzaren Euskal Agentziak kudeatzen dute, eta deialdi berrian parte hartzeko epea zabalik dauka, abenduaren 1era arte. Guztira, 437 dira fabrikazioaren, logistikaren, merkaturatzearen edo administrazioaren eta finantzen arloetan hobekuntzak lortzeko xedearekin parte hartu duten enpresak.


Summary: Sindikatuek diote Mercedes instituzioak «presionatzen» ari dela langileek amore eman dezaten. ELA, LAB eta ESKren ustez, «xantaia» egiten ari da enpresa, iradokita lan baldintzak malgutu ezean ez duela egingo iragarritako inbertsioa. Instituzioei leporatu diete «enpresaren bozgorailua izatea».

ELAk, LABek eta ESK-k Mercedeseko zuzendaritzari leporatu diote sindikatuei «xantaia» egitea enpresak proposatutako lan hitzarmena sinatzeko, eta salatu dute multinazionala instituzioak «presionatzen» ari dela hori gerta dadin. Alemaniako taldeak dio akordioa funtsezkoa dela Gasteizko lantegirako iragarri duen 1.200 milioi euroko inbertsioa egiteko, baina, langileen ordezkarien ustez, enpresa inbertsio hori erabiltzen ari da, besteak beste, beharginen lan baldintzak okertzeko. Gaur, Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak eta Ramiro Gonzalez diputatu nagusiak elkar ulertzeko memoranduma sinatuko dute Espainiako Mercedesekin. Urrats hori multinazionalak Gasteizen jarraitzeko erakundeen laguntza gisa interpretatzen dute sindikatuek. Haien ustez, «oso larria» da agintari politikoen jarrera.

Besteak beste, Gonzalezek berak eta Arantxa Tapia Garapen Ekonomikoko sailburuak hitzarmena negoziatzeko eskatu diete sindikatuei, argudiatuta multinazionalak iragarritako inbertsioari ezin zaiola «ihes egiten utzi» eta «lurraldearen etorkizuna jokoan» dagoela. Astearte honetan, Gonzalez «kezkatuta» agertu da sindikatuen jarrerarekin. Azpimarratu du «gatazka giroa» helarazten ari direla eta hori dela orain «bidal daitekeen mezurik okerrena».

Sindikatuek agintari politikoei leporatu diete enpresaren asmoekin lerratzea eta langileen beharrak aintzat ez hartzea. «Klase politikoak denbora gutxi behar izan du enpresaren bozgorailua izateko, lantaldeaz eta lan baldintzez arduratu gabe. Larria da enpresaren alde ateratzea enpresaren asmoa norainokoa den jakin gabe, baina are okerragoa da enpresa defendatzea, lantaldeari proposatutako baldintzak ezagututa eta, beraz, legitimatuta», salatu du Igor Gebara langile batzordeko presidenteak (ELA), Gasteizen eginiko agerraldi batean.

«Bermerik gabe»

Mercedesek Gasteizen duen lantegia Euskal Herriko handiena da: 5.000 langile inguru ditu, eta zeharka beste 15.000, harentzat lan egiten duten enpresetan. Mercedes aztertzen ari da furgoneta elektriko berria Arabako plantan ekoiztea, han egiten diren modeloen diesel lineak ordezkatuz. Horretarako, 1.200 milioi euroko inbertsioa iragarri du, eta testuinguru horretan kokatu ditu sindikatuekin negoziatzen ari den lan hitzarmena eta erakundeekin dituen elkarrizketak.

Enpresak langileei egin dien proposamena ez da sindikatuen gustukoa izan: funtsean, ibilgailu eskariaren arabera egokitu nahi du ekoizpena, eta, horrekin batera, lan baldintzak. Besteak beste, malgutasun handiagoa eta soldata eskala bikoitza planteatu ditu, bata langile berrientzat —txanda berrietarako— eta bestea langile finkoentzat.

Sindikatuen arabera, ez dago zertan nahastu inbertsio hori lan hitzarmenaren negoziazioarekin. «Ontzat jotzen dugu Gasteizko fabrikan inbertitzea eta, ondorioz, enplegua sortzea. Hala ere, lantaldearen balioa eta azken urteetan ezarri diren ekoizpen errekorrak zein kalitate mailak berez nahikoa dira lantegi honen aldeko apustu garbia egiteko», azaldu du Gebarak.

Gainera, ELA, LAB eta ESK-k zalantzan jarri dituzte enpresaren konpromisoak; uste dute akordioa egiteak ez duela ziurtatzen iragarritako inbertsioa gauzatzea. «Akordio bat sinatzea ez da inbertsioak egiteko bermea izango, erabaki hori gero Alemanian hartuko baita».

Sindikatuak bananduta

Duela hemezortzi hilabete hasi zituzten lan hitzarmena berritzeko negoziazioak. Zuzendaritzak apirilaren hasieran gelditu zituen elkarrizketak, ibilgailu elektriko berria zein lantegitan egingo duen ziurtatu arte. Maiatzaren erdialdean negoziazioei ekin zien berriro.

Sindikatuek, baina, ez dute negoziazio plataforma bateraturik osatu. Hiru talde daude: alde batetik, UGT eta CCOO daude: batzordearen %35 ordezkatzen dute. Lanuzteak hasi dituzte, eta enpresak eskatu die protestak bertan behera uzteko haiekin negoziatzeko. Beste talde bat osatzen dute ELA, LAB eta ESK-k: batzordearen %45 ordezkatzen dute. Ez dute bat egin UGT eta CCOOren lanuzteekin, baina ez dute baztertzen batzea. Beste sindikatuei eskua luzatu diete plataforma bateratu bat sortzeko. Ekintzak eta PIMek osatzen dute langile batzordea.

ELA, LAB eta ESK-k uste dute marra gorri batzuk ezin direla zeharkatu. «Besteak beste, erosteko ahalmenari eutsi nahi diogu, urteko lanaldia murriztu, txanda kontratu hobeak nahi ditugu, ez dugu nahi malgutasuna handitzea gaueko asteekin, eta ez dugu langile berrien eta finkoen arteko diskriminaziorik nahi», azaldu du Gebarak. Hiru sindikatu horiek batzar batera deitu dituzte langile guztiak asteazken honetarako, goizean eta arratsaldean, negoziazioen nondik norakoen berri emateko eta aurrera begirako urratsak aztertzeko. UGT eta CCOOk, berriz, elkarretaratzea egingo dute lantegiaren aurrean, eguerdian.


Summary: Jaurlaritzak 10,5 milioi euro jarriko ditu itunpeko eskoletako irakasle taldea mantentzeko eta gaztetzeko. Ikastolak eta gizarte ekimeneko ikastetxeak izango dira onuradunak. Bildarratzek esan du lau alderdietako batek ere ez duela zalantzan jarri hezkuntza akordioa.

Jaiotza tasa etengabe jaisten ari den garaiotan, Eusko Jaurlaritzak 10,5 milioi euroko laguntza emango die itunpeko ikastetxeei. Bi helburu nagusi izango ditu: irakasleen enpleguari eustea, ikasgelak ixteagatik lanpostua galtzeko arriskuan dauden irakasleak beste nonbait kokatuz, eta errelebo kontratuak sustatzea, irakasle zaharrak erretiratzea eta irakasle gazteei lanbidean hasteko bidea erraztuz. Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburu Jokin Bildarratzek eman du deialdiaren berri, Gobernu Kontseiluaren osteko agerraldian.

Ikusi gehiago: Maria Eugenia Iparragirre izango da Kristau Eskolako zuzendari nagusia

Bildarratzek azaldu duenez, 2020ko urtarrilean eta otsailean gizarte ekimeneko itunpeko ikastetxeetako eta ikastoletako patronalekin eta sindikatuekin sinatutako akordioaren ondorio da laguntza ekonomikoa. Zehazki, 10.533.774 euro bideratuko dituzte ikastetxe horietara. Onuradunak izateko, irakasleek Haur Hezkuntzako bigarren zikloan, Lehen Hezkuntzan, Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzan, Batxilergoan eta Lanbide Heziketan aritu beharko dute, eta kontratu mugagabea eduki.

Beketarako, 62,5 milioi euro

Sailburuak hezkuntzarako beste diru sail baten berri ere eman du: 62,5 milioi euro jarriko dituzte unibertsitatera arteko ikasleentzako beketan. Halere, zehaztu duenez, baldintzak betetzen dituen familia orok jasoko du beka; alegia, beharrezkoa balitz, diru gehiago erabiltzeko prest daude: «Horrela, bermatuta dago ikasle guztiek hezkuntzarako eskubidean aukera berberak izatea eta familiaren egoera ekonomikoa zailtasun gehigarri bat ez izatea», azaldu dute ohar batean. Gainera, lehen deialdia bera ere aurreko urtekoa baino 2,5 milioi handiagoa da.

Horiek horrela, milaka ikasleri iritsiko zaie laguntza. Aurtengo ikasturtean, esaterako, 114.842 ikaslek jaso zituzten unibertsitateaz kanpoko hezkuntza mailetarako bekak, eta, orotara, 185.326 laguntza eman zituzten. Datorren ikasturterako bekak eskatzeko epea ere zehaztu dute: familiek uztailaren 18tik irailaren 30era egin ahal izango dituzte eskaerak.

Polemikak baretzen

Kazetarien galderei erantzunez, Bildarratzek hizpide izan du atzo Hezkuntza Sailak eta hezkuntza akordioa sinatu zuten Eusko Legebiltzarreko lau alderdi nagusietako ordezkariek eginiko bilkura. Ikastetxeen sarea antolatzeko eta planifikatzeko dekretuaren zirriborroaren harira sortutako eztabaida baretzeko elkartu ziren. Testuan, besteak beste, ratioen jaitsiera aipatzen dute, baina baita diru publikoarekin mantendutako leku nahikoa eskaini beharra ere. Elkarrekin Podemos-IU bereziki kritiko agertu da azken puntu horrekin, eskaintzak publikoa izan behar duelakoan, eta ez diru publikoz lagundua.

Atzo alderdi guztiek esan zutenez, akordioa hausteko arriskurik ez dago, oraingoz behintzat. Bildarratz ere iritzi berekoa da: gaur nabarmendu du bileran «oso giro lasaia eta baikorra» izan zela. Haren hitzetan, inork ez zuen ezer zalantzan jarri, eta alderdiak «erabat identifikatuta» sentitzen dira dokumentuarekin.

Hurrengo data ere zehaztu du sailburuak: Eusko Legebiltzarreko Hezkuntza Batzordean izango da datorren astelehenean, azalpenak ematen. Hurrengo sei urteetako ekintzen berri emango du, baita kronograma zein izango den jakinarazi ere.

Ikusi gehiago: Jaurlaritzak jardunaldi jarraitua kenduko diela salatzeko elkarretaratzea egin dute


Summary: Urruntze agindua urratzeagatik gizon bat espetxeratu dute Iruñean. Emakumeen Aurkako Indarkeriaren Iruñeko Auzitegiko epaile baten aginduz, genero indarkeriagatik kondenatutako gizon bat espetxeratu dute, urruntze agindua eta komunikatzeko debekua urratzea leporatuta.

Iruñeko auzitegi bateko epaileak bermerik gabeko behin-behineko espetxeratze komunikatua ezarri dio gizon bati, bikotekide ohiarekin zuen urruntze agindua eta komunikazio debekua urratzea leporatuta. «Biktima babesteko beste neurririk» ez dagoela dio epaileak, eta horregatik hartu du gizona behin-behinean espetxeratzeko erabakia. Nahiz eta inputatuaren abokatuak hura behin-behinean aske uzteko eskatu duen, kartzelan egongo da epaiketa egin arte; esan du aske geratzen bada berriro hautsiko duela urruntze neurria.

Epaileak adierazitakoaren arabera, gizona genero indarkeriagatik kondenatu zuten duela hilabete inguru, eta, ordutik, gutxienez bi aldiz salatu dute urruntze agindua eta komunikatzeko debekua urratzeagatik. Atestatuaren arabera, bi aldi horietako batean inputatua emakumearengana hurbildu zen, eta lepotik heldu zion. Hori dela eta, epaileak dio ezarritako zigorra ez dela «nahikoa izan biktima babesteko».

Inputatuak aitortu du behin baino gehiagotan urratu dituela urruntze agindua eta komunikatzeko debekua, eta gehitu du emakumearen sakelakoaren kokalekurako sarbidea duela, haren baimenik gabe. Horregatik, epailearentzat, «ez dago delitua berriro egitea eragotz dezakeen neurri lausoagorik», eta gizona kartzelan sartzeko erabakia berretsi du.


Summary: Jaurlaritzak jardunaldi jarraitua kenduko diela salatzeko elkarretaratzea egin dute. Gutxienez Gasteizko hiru institutu Hedatze programatik at geratuko dira, eta jardunaldi zatitura bueltatu beharko dute. Elkarretaratzea egin dute gaur Eusko Jaurlaritzaren parean.

Gasteizko Mendebaldea, Ekialdea eta Federico Baraibar ikastetxeetako hezkuntza komunitateek protestei ekin diete Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak 2022-2023ko ikasturteko Hedatze programatik kanpo utzi dituelako. Hiru institutuek hainbat urte daramatzate jardunaldi jarraituarekin, baina, Hedatze programatik kanpo geratu direnez, jardunaldi zatitura itzuli beharko dute, eta eskolaz kanpoko jarduerak eta indartze eskolak galduko dituzte. Mendebaldea institutuak zazpi urte daramatza jardunaldi jarraituarekin; Ekialdeak sei, eta Federico Baraibarrek bederatzi. Aldaketa salatzeko, ikastetxeetako hainbat gurasok eta ikaslek elkarretaratzea egin dute gaur Eusko Jaurlaritzaren parean.

Mendebaldea ikastetxeko Etorkizun alea guraso elkarteak ohar bidez jakinarazi duenez, institutuko zuzendaritza, klaustroa, ikasleak eta familiak «gehiengo oso zabalarekin» jardunaldi jarraituaren alde agertu dira. Funtsean, goizeko ordutegi jarraituaren eta arratsaldeko errefortzu eta tailerretan oinarritutako funtzionamenduaren alde. Hedatze programatik at uzteko Hezkuntza Sailak eman duen argudioa zera da: institutuak zuzendaritza egonkorrik ez duela. Haatik, guraso elkartearen ustez, egoera hori «irakasleen lan baldintzei» lotutako egoera bat da: «Hainbeste urtez institutuak zuzendaritza egonkorrik izan ez badu, Hezkuntza Sailak aztertu beharko luke horren zergatia eta irtenbidea bilatu, baina egoera horrek inolaz ere ez du justifikatzen institutuko ikasle eta familientzat hain ondorio larriak dakartzan erabaki bat». Horregatik, gaurko protestarekin, kaltetutako ikastetxeetako guraso elkarteek Hezkuntza Sailari eskatu diote birplanteatu dezala erabakia, eta Hedatze proiektuan sar ditzala ikastetxeak.

Bildarratzen azalpenak Jokin Bildarratz Hezkuntza sailburuak gaiari heldu dio gaur gobernu kontseiluaren osteko agerraldian. Azpimarratu du DBHko ikastetxeei zuzendutako Hedatze programak hezkuntza itunean jasotako irizpideak betetzen dituela, eta deialditik kanpo geratu diren institutuei gogorarazi die ezinbesteko baldintzetako bat dela «hainbat urterako proiektua duen zuzendaritza egonkor bat izatea».

Azaldu duenez, orain arte Hauspoa programaren bidez, ikastetxeek lanaldi jarraitua egiteko aukera zuten, baldin eta asteko zenbait arratsaldetan ikasleei aukera ematen bazieten errefortzu eskolak hartzeko. Datorren ikasturteari begira, baina, jardunaldi jarraitua mantendu nahi duten institutu publikoek Hedatze programara aurkeztu behar izan dute. Horretarako, Hezkuntza Sailari proiektu bat aurkeztu behar izan diote, klaustroak, DBHko hirugarren eta laugarren mailako ikasleek eta familiek gehiengo kualifikatuarekin babestutakoa. Araba, Bizkai eta Gipuzkoako 82 institutu aurkeztu dira deialdi horretara. Horietatik 74 onartu dira, eta gainerakoak baztertu egin dira. Gasteizen lau institutu baztertu dira, Bizkaian hiru, eta Gipuzkoan bat.

Onartutako institutuek hainbat arratsaldetan ireki beharko dituzte gelak, eta, orain arte ez bezala, derrigorrezkoa izango da ordu horietan gainditu gabeko ikasgaiak dituzten ikasle guztiei hezkuntza errefortzua eskaintzea. Sailburuak azpimarratu du Hedatzek hezkuntza itunean jasotako irizpideak betetzen dituela, eta, besteak beste, ezinbestekoa izango dela institutuek zuzendaritza egonkorrak izatea.


Summary: Maria Eugenia Iparragirre izango da Kristau Eskolako zuzendari nagusia. Espainiako Senatuan EAJko senataria izandakoa da Iparragirre. Irakasle eta Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailaren aholkulari ibilitakoa da.

Kristau Eskolak badu zuzendari nagusi berria: Maria Eugenia Iparragirrek (Irun, Gipuzkoa, 1968) hartuko du Mikel Ormazabalek utzitako kargua. Aurrez politikan ibilitakoa da Iparragirre: EAJko zinegotzia izan zen Irungo Udalean, baita EAJko senataria ere Espainiako Senatuan. Irungo alarde baztertzailearen alde aritu izan da.

Politikan ez ezik, hezkuntzan ere lan egindakoa da. Esperientzia du irakasle lanetan, eta Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Saileko aholkularia izandakoa ere bada. Ikasketak ere ikastetxe erlijiosoetan egin ditu: Irungo El Pilar Compañia de Marian egon zen lehenengo, eta Donostiako Elizbarrutiko Irakasle Eskolan diplomatu zen gero. Gainera, Deustuko Unibertsitatean egin zituen graduondoko ikasketak —Ekintzailetza eta Berrikuntzako Lidergo Publikoko programa—. Haren ibilbidea tarteko, Kristau Eskolak uste du aproposa dela zuzendari nagusi kargurako: «Zalantzarik gabe, oso ezaugarri garrantzitsuak ditu Kristau Eskolako Zuzendaritza Nagusia bere gain harturik izango dituen eginkizunak behar bezala betetzeko».

Irailean hartuko du Kristau Eskolaren buruzagitza, 125 ikastetxek, 7.000 hezitzailek eta 90.000 familiak osatutako sarea gidatzeko. Helburua finkatu dute: «Kristau Eskolak, Maria Eugenia Iparragirre Bempostaren zuzendaritzapean, euskal hezkuntza sistemaren kohesio sozialaren, bikaintasunaren eta ekitatearen alde bere esku dagoen guztian laguntzen jarraituko du».

Ikusi gehiago: Jaurlaritzak 10,5 milioi euro jarriko ditu itunpeko eskoletako irakasle taldea mantentzeko eta gaztetzeko


Summary: Realzaleen aurkako erasoa «legezkoa» eta «progresiboa» izan zela erantzun du Madrilek. Vila-realen maiatzean gertaturikoengatik azalpenak eskatu zizkion EH BIlduk Espainiako Gobernuari, besteak beste poliziek botatako «irain euskalfoboen» harira.

Maiatzaren 15ean, Espainiako Poliziak gogor jo zuen Vila-real (Herrialde Katalanak) hiri horretako futbol taldearen eta Realaren arteko partida ikustera joandako realzale talde baten aurka. EH Bildu alderdiak azalpenak eskatu zizkion Espainiako Gobernuari, eta gaur zabaldu dute Madrilen erantzuna: Espainiako Gobernuaren arabera, Poliziak «egoki» jokatu zuen legearen eta bere arauen arabera, eta «progresiboki» erabili zuen indarra.

Hainbat realzale zauritu zituzten, eta horietako batzuk ospitalera eraman behar izan zituzten.

Realzaleek kontatu zutenez, Bultzada taldeko kideak eta senideak, haurrak tartean, taberna baten kanpoaldean zeuden, partida hasi baino ordu batzuk lehenago. Espainiako Poliziak inguratu egin zituen, eta, azalpenak eskatu zituztenean, agenteak irainka oldartu zitzaizkien. Adierazi zutenez, polizia batek hau esan zien: «Euskaldun putak, orain ez duzue hainbeste potrorik».

Realak berak ere gaitzetsi egin zuen Espainiako Poliziaren jokabidea.

Hiru egun geroago, Jon Iñarritu EH Bilduren Kongresuko diputatuak galdera sorta bat egin zion Espainiako Gobernuari, azalpen eske. Besteak beste, oldarraldia egiteko arrazoiez galdetu zuen, ikerketa egin ote den, eta irain euskalfoboengatik neurriak hartuko ote zituen.

Atzoko data duen erantzunean, ordea, Espainiako Gobernuak esan zuen realzaleek «gorrotoa eta indarkeria bultzatzeko lelo iraingarriak» oihukatu zituztela, eta «bengalak, ke potoak eta bestelakoak botatzen hasi» zirela urrun zeuden agenteen aurka. Lekukoek grabaturiko bideoetan ez da bengala edo ke potoen arrastorik ikusten. Poliziak «esku hartu behar izan zuen hiriko segurtasuna berriz ezartzeko, legearen eta arauen araberako esku hartzea eginez». «Indarra progresiboki» erabili zuela gaineratu du Espainiako Gobernuak.

«Muturreko indarkeriazaleen talde bat» kalteak eta mina egiteko asmoz aritu zela argudiatu du.

Iñarrituk berak gaur salatu duenez, «Espainiako Gobernuaren bertsioa ez dator bat» irudiekin eta lekukotasunekin, eta iragarri du Fernando Grande Marlaska Barne ministroaren agerraldia eskatu duela afera argitzeko.

Hamar isun proposamen egin zituztela zehazten du erantzunak, kirolean indarkeria, arrazakeria, xenofobia eta intolerantzia erabiltzearen aurkako legeari jarraikiz, eta bost pertsona atxilotu zituztela, desordena publikoak, agintearen agenteen aurkako erasoa, erresistentzia eta desobedientzia leporatuta.


Summary: Aurrekontu «hedakorra» agindu du Jaurlaritzak, baina gastu finkoak puztu gabe. Zerga bilketa %7 handitzen ari da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, baina horren zati bat inflazio handiari lotuta dagoela ohartarazi du Azpiazuk.

Handitu bai, baina puztu ez. Horrela laburbildu daiteke Eusko Jaurlaritzak datorren urterako aurrekontuei begira duen asmoa. Aurrekontu «hedakor» baten bidez, gastu publikoa handituko du, beharrezkoa ikusten duelako «gizarte bidezkoagoa eta solidarioagoa» egiteko eta sare ekonomikoa modernizatzeko; baina, aldi berean, «kontu publiko sanoak» nahi ditu. Beste hitz batzuetan azalduta, aurreko urteetan baino diru gehiago gastatuko duela, baina ez duela zerga bilketatik datorkion diru guztia gastatzeko asmorik, horren zati handi bat inflazio handiaren ondorio delako —BEZaren bidez bildutakoa handitzen du—, eta etorri den bezala joango delako.

2023. urteko aurrekontuak prestatzeko lehen urratsa egin du Eusko Jaurlaritzak, kontu horien irizpide nagusiak onartu baititu gaurko bileran. Bigarren urratsa aste batzuk barru etorriko da, aurrekontuen oinarri izango den koadro makroekonomikoa berritzen duenean.

Baikorra da oraingoa, ezin baita bestela definitu BPG barne produktu gordina %4,5 handituko dela esatea Ukrainako gerraren eta energia krisiaren testuinguruan. Kopuru hori berrikusi zuen martxoan —%6,7 zen ordura arte—, eta gehiago alda daitekeela onartu du Pedro Azpiazu Ekonomia eta Ogasun sailburuak. Edonola ere, sailburuak ziurtatu du iristen diren datuek ez dutela erakusten ekonomia asko moteltzen ari denik. Iaz Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ekonomia %5,6 hazi zen, eta %5,7ko erritmoan hazi da urteko lehen hiruhilekoan.

Zergetan, 5.887 milioi

Hazkunde ekonomikoari esker handitzen ari da zerga bilketa, eta ez gutxi. Gaur zabaldutako datuen arabera, urteko lehen bost hilabeteetan 5.887 milioi euro bildu dituzte foru ogasunek, iaz tarte horretan baino 390 milioi gehiago (+%7,1). Bilketa %11,9 handitu da Araban, eta %11,3 Gipuzkoan; gutxiago Bizkaian (+%4,2), baina kontuan hartu behar da iaz lurralde horrek aparteko diru sarrera bat izan zuela, Espainiako Ogasunarekin zuen desadostasun bat bere alde konpondu zelako.

BEZa izan da bilketa handiagoaren motor nagusia —%23,9 handitu da Gipuzkoan, %8,2 Bizkaian, eta %7,2 Araban—, eta horretan datza aurrekontuak egiteko gakoetako bat. Izan ere, inflazioaren ondorioz produktuen eta zerbitzuen prezioak igo ahala igotzen da haiei ezartzen zaien BEZa, eta horrek ogasunen kutxak gizentzen ditu. Baina, iragarri bezala, inflazioa hurrengo hilabeteetan apaltzen hasten bada, halaber apaldu beharko luke BEZaren bidez bildutakoak ere.

Horregatik, zuhurtzia eskatu du Azpiazuk: «Diru sarrera publikoen zenbakiak itxuraldatzen ari diren elementuak ezin dira oinarri gisa erabili gastu publikoa handitzeko. Kudeaketa publikoan ausarkeriaz jokatzea izango litzateke». Hau da, zerga bilketa handiagoaren zati bat ezin dela erabili egiturazko gastua edo gastu finkoa handitzeko, diru sarrera horiek falta daitezkeelako hurrengo urteetan. Gauzak horrela, gastu publikoaren handitzea jarduera ekonomikoaren hazkundearekin lotuta egongo dela azaldu du Ekonomia sailburuak.

Gerrikoa noiz estutu?

Ukrainako gerra dela eta, Europako Batzordeak 2024rako utzi du Egonkortasun Ituna berriz ezartzeko data, eta horrek beste urtebete eman die EBko kideei beren kontu publikoak txukuntzen hasteko. Ikusteko dago, ordea, zer erabaki hartuko duen Espainiako Gobernuak bere menpeko administrazioekin, eta zer defizit eta zor muga jarriko dizkien. Edonola izanda ere, Azpiazuk nabarmendu du Jaurlaritza «finantza jasangarritasunaren alde» egingo duela. Azken urteetan gastatu gabeko ia 1.800 milioi zituen Jaurlaritzak bere kutxetan.


Basoko langile bat hil da Idiazabalen

Summary: Basoko langile bat hil da Idiazabalen. Pinu bat gainera erori zaio, Urtsuaran auzoan.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak azaldu duenez, istripua 11:00etan gertatu da, Idiazabalgo Urtsuaran auzoko pinudi batean (Gipuzkoa). Langilea enborrak garraiatzeko makina batean zegoela, pinu bat gainera erori zaio, eta kolpearen ondorioz hil da. 49 urte zituen.

LABen zenbaketaren arabera, aurten lanean zegoela hildako 38. langilea da Idiazabalgoa. Aurrekoa atzo bertan hil zela dio sindikatuak, Tuteran, in itinere. J.A.B.B. zuen izena, eta 26 urte zituen.

Basogintzan aritzen diren langileen artean, istripu ugari izan ohi dira, eta sindikatuek salatu izan dute lanaren beraren arriskuarengatik ez ezik arlo horretan ari diren langile batzuen esperientzia faltarengatik ere badela.

Aurten, Euskal Herrian ez da inor hil sektore horretako istripuetan, baina 2021. urtea bereziki beltza izan zen, sei langile hil baitziren, betiere LABen zenbaketaren arabera.

Urtarrilean, Ezkio-Itsason (Gipuzkoa), Basalan Arrospide enpresako 54 urteko langile bati adar bat gainera erori zitzaion baso lanetan ari zela.

Otsailean, berriz, zuhaitz bat gainera erori zitzaion Construcciones Arrankudiagako 51 urteko langile bati, Ugaon (Bizkaia).

Uztailean, Muxikan (Bizkaia) baso lanetan ari zen 27 urteko gazte bati makina irauli egin zitzaion, eta hamabost metroko garaiera batetik erori zen. Biarritz CO2 azpikontratutako enpresako langilea zen.

Bizkaian beste bi istripu izan ziren: abuztuan, Karrantzan, 45 urteko Forestal Jocamarreko langile bati zuhaitz bat gainera erori zitzaion, eta pinu batek Maderas Saratxagako 40 urteko M.C.C. langilea jo zuen, Markinan.

Irailean ere izan zen istripu bat, Zanbranan (Araba): Contrachapados Archenako 38 urteko behargin bat hil zen, baso lanetan ari zela.


Summary: Leiren piztutako sutea kontrolatu gabe dago. Suhiltzaileak goizean goizetik ari dira suteak itzaltzeko lanean. Beste bi ere piztu dira Nafarroan: Tafallan eta Olletan.

Nafarroan ere gogor jo du beroak, eta, horren eraginez, suteak piztu dira. Oraintxe, hiru sute daude pizturik, hirurak Nafarroan: Leiren, Tafallan eta Olletan, zehazki.

Suterik handiena bart 23:27an piztu da, Leireko mendilerroan, Arangoiti magalean den zuhaizti batean. Zangozako, Nabaskozeko eta Cordovillako suhiltzaileak ari dira lanean, eta Espainiako Ingurumen Ministerioak jarritako Foca hegazkin baten laguntza dute, eta Nafarroako Gobernuaren helikoptero batena. Zaragozatik ere iritsi dira suhiltzaile gehiago arratsaldean, lanetan laguntzeko; eta Espainiako Larrialdietako Unitate Militarrak ere batu dira. Nafarroako Gobernuak adierazi duenez, beroak eta haizeak lanak zaildu dituzte, ibilgailuekin bertaratzea zaila den eremu batean. Hala, Leireko monasterioa ere hustu du Foruzaingoak, sua bertara gerturatzen ari delako. Halere, oraingoz ez dute ikusten sua eraikinera iristeko arriskurik.

Nafarroako Gobernuren arabera, Tafallako sutea «kontrolpean» zegoen eguerdian, baina indar hartu du haizeak norabidea aldatzearekin batera. Tafallatik Zangozara doan NA-132 errepideko 22. kilometroaren inguruan piztu zen sutea, bart, 22:43an —AP-15 autobidetik eta Tafallako herrigunetik gertu—. 02:45etik, bi orduz eten dute NA-132 errepidea, gidariak arriskuan egotea eragozteko asmoz. Tafallako, Azkoiengo, Lizarrako eta Cordovillako suhiltzaileak aritu dira hura itzaltzeko lanetan, eta, arratsaldean, Azkoiengoak eta Lizarrakoak ari ziren.

Olleta eta Leoz arteko sutea goizaldean piztu da, 06:00etan. Orbaibarko sute hori itzaltzeko lanetan bi helikoptero dabiltza: horietako bat, Nafarroako Gobernuarena. Bulldozer baten bidez su hesiak sortu dituzte, sua kontrolatu nahirik. Gobernuaren arabera, sua kontrolpean dago. Halere, inguruan beste sute bat ere piztu dela jakinarazi dute.

Izan ere, beroak eta landaredia lehor izateak erraztu egiten dute suteak piztea eta zabaltzea. Bero saparen ondorioz, alerta laranja ezarri dute Nafarroan. Erriberan alerta gorria ezarri dute, eta larunbatera arte «tenperatura beroak» izango direla ohartarazi diete herritarrei. Krisi batzorde bat ere eratu dute, prebentzio neurriak ahalik eta azkarren martxan jartzeko.