Panpi Ladutxe hil da

Summary: Panpi Ladutxe hil da. Ezkerparetako txapelketa nagusi bat irabazi zuen Ipar Euskal Herriko lehen pilotaria izan zen lapurtarra: 1987ko eta 1989ko binakako txapeldun izan zen Joxean Tolosarekin. Entrenatzailea eta kantaria ere bazen, besteak beste. 66 urterekin hil da.

Panpi Ladutxe pilotari ohia hil da, 66 urterekin. Hala jakinarazi berri du Xabier Euzkitzek Twitterren. Minbizia zuen, eta hainbat egun zeramatzan Baionako ospitalean. 1955ean jaio zen, Azkainen (Lapurdi), eta pilotaren munduan izan den izenik esanguratsuenetako bat da harena. Izan ere, besteak beste, ezkerparetako txapelketa nagusi bat irabazi zuen Ipar Euskal Herriko lehen pilotaria izan zen. Gerora ere pilota munduari lotuta jarraitu zuen Ladutxek, entrenatzaile modura, baina profesionalki kantaria izan da azken urteetan.

Gaztetan, Joseph Ladutxe aitarengandik jaso zuen pilotarekiko zaletasuna, hura ere pilotaria izan baitzen. Trinketean hasi zen jokatzen, eta berehala nabarmendu zen. 1974an, 19 urte zituela, afizionatuetako trinketeko munduko txapeldun izan zen Montevideon. Bi urte geroago, buruz buruko eta binakako txapelak irabazi zituen. Nagusi zen, eta horren erakusle izan zen hurrengo urtean beste horrenbeste egin zuela.

1977an, herriko trinketean jokatzeko desafioa bota zion Jose Ignacio Retegiri. Retegi I.ak sei aldiz irabazia zuen buruz burukoa ezkerparetan. Baina trinketean Ladutxe zen nagusi, eta irabazi egin zion. Haren maila ikusita, Retegi I.ak xaxatu egin zuen ezkerparetan hasteko, baita enpresek ere. Hark ere bazuen aspalditik probatzeko gogoa, eta baiezkoa eman zuen. Lehenbizi, ordea, horretarako prestatu beharra zuen: erronka handia zen, aurretik egin gabekoa.

1981ean egin zuen jauzia: trinketa utzi eta ezkerparetan hasi zen jokatzen profesional moduan. Berandu hasi zen, 26 urterekin. Haron (Espainia) egin zuen debuta, Hirugarren Mailan, eta sei urte geroago lortu zuen balentria: 1987an, binakako txapeldun izan zen Joxean Tolosarekin. Mugarria ezarri zuen: ezkerparetako txapelketa nagusietako bat irabazi zuen Ipar Euskal Herriko lehen pilotaria bilakatu zen. Beste bat irabazi zuen 1989an, orduan ere Tolosa bikotekide zuela. Tartean, txapeldunorde izan zen Jose Martin Martirikorenarekin bikotea osatuz. Trebetasun ikusgarria zuen aurrean, errematatzen. Hamahiru urteko ibilbidea osatu zuen ezkerparetan, 1994an erretiroa hartu zuen arte. 39 urte zituen.

Erretiroa hartu arren, pilotari lotuta jarraitu zuen Ladutxek, prestatzaile gisa. Hala, hura izan zen haren ondoren Ipar Euskal Herriak emandako ezkerparetako bi pilotaririk onenen entrenatzailea: Yves Salaberri Xala-rena eta Sebastian Gonzalezena. Bi pilotari horiek hartu zioten lekukoa: Xalak lau txapel irabazi zituen (bat buruz buru eta beste hiru binaka) eta Gonzalezek, bat (lau eta erdikoa). Beste hamaika pilotariren prestatzailea ere izan zen, trinketekoak eta ezkerparetakoak. Iaz Pilotarien Biltzarreko presidente ere hautatu zuten; erakunde horren helburua da Ipar Euskal Herrian pilota sustatzea eta horretan lanean jardun duten pertsonak omentzea.

Abeslaria izateagatik ere bilakatu zen ospetsu Ladutxe: 1995ean Aitari diskoa argitaratu zuen; 2002an, Chansons du Pays Basque; eta 2012an, Orhoit. Kantutik bizi izan da azken urteetan. Haren hitzetan, «urtean 120 bat musika emanaldi» eskaintzen zituen.

BERRIAk 2013an argitaratu zuen Ladutxeri buruzko erreportaje bat, Non da? sortaren barruan. Orduan Jon Eskudero kazetariari azaldu zionez, etxean zituen argazki guztietatik 1987ko txapelarena zuen kuttunena. «Joxean Tolosa eta biok ageri gara. Elkarrekin txapeldun izan ginen urte hartan, eta oso momentu bereziak bizi izan nituen. Oraindik ere, argazkia ikusi eta kilimak sentitzen ditut barrenean».

Erreportaje hartan zioenez, «heriotzari baino gehiago eritasunari» zion beldurra: «Gero eta kontu txarragoak entzuten ditut inguruko jendearengandik, eta horrek zer pentsatua sortzen du». Horregatik, momentua ahalik eta hobekien bizi behar dela nabarmendu zuen. «Umiltasunez beti, baina alai eta pozik bizitzea oso garrantzitsua da. Kantatzea eta dantzatzea terapia onak dira ongi bizitzeko».

«Min eta tristura handia dut. Banekien gaixorik zegoela, baina izugarria izan da kolpea. Oso harreman estua genuen. Niretzat, lagun bat baino gehiago zen. Oso alaia zen, eta bihotz handikoa». Tolosak egin du aitormena (Amezketa, Gipuzkoa, 1955), Ladutxeren heriotzaren berri izan eta gutxira. Makina bat partida jokatu zituzten elkarrekin, eta lorpenik handienetan Tolosa izan zuen ondoan. «Momentu oso politak bizi izan genituen, frontoian eta frontoitik kanpo. Bi txapel irabazi genituen elkarrekin, baina, niretzat, horren gainetik dago elkarren artean sortu zen harreman estu eta polita. Lagun handi bat joan zait».

Hitz bakarrarekin definitu du Ladutxe pilotaria: «Artista zen. Aurrelari harrigarria zen, jenio bat, pilotazalea berehala harrapatzen duten horietakoa». Haren ustez, egin zuenak «sekulako meritua» du. «Oso-oso zaila da trinketetik ezkerparetara pasatzea eta ondo moldatzea. Gogoratzen dut nola kontatzen zidan hasieran kantxa erdian jartzen zela, uste baitzuen pareta ukitu eta gero pilota harengana joango zela. Hasieran, kosta egin zitzaion, baina inoiz ez zuen etsi, eta, lanaren poderioz, lortu zuen ezkerparetan ere pilotari handia izatea».

«Tristuraz» hartu du berria Gonzalezek ere (Azkaine, 1977). «Hagitz ongi pasatu nuen harekin aritu nintzenean, eta asko lagundu zidan. Pena handia da». Bi Ladutxe ezagutu zituen hark: «Txikitan, hura pilotari zenean, gure idoloa zen; gero, harekin lan egin nuen, eta asko lagundu zidan, hobetu nezan. Asko zekien pilotaz». Nolako prestatzailea zen galdetuta, «gogorra» zela azaldu du, baina berehala gehitu du «gogorra» izan behar zuela, «lana serioski» egiteko. «Lan horrek saria izan zuen gero».


Summary: Nafarroako berdintasun planean «emakumeen hizkuntza eskubideak berma daitezela» eskatu du Behatokiak. Planari zenbait ekarpen eta zuzenketa egin dizkio Behatokiak, «emakume euskaldunen diskriminazioa» murrizte aldera

Hizkuntz Eskubideen Behatokiak hainbat zuzenketa aurkeztu dizkio Nafarroako Gobernuaren Emakume eta Gizonen arteko Berdintasunerako Plan Estrategikoaren zirriborroari. Erakundearen helburua da plan horrek jaso ditzala emakumezkoen hizkuntz eskubideak bermatzeko neurriak, «emakume euskaldunen diskriminazioa» gutxitzeko xedez.

«Nafarroako berezko hizkuntza izanik, euskaraz bizi nahi duten emakumeek oztopo bereziak dituzte berdintasunerako estrategikoak izan daitezkeen lerro batzuetan», azaldu du Behatokiak ohar batean. Hizkuntz eskubideak aintzat hartzeak, planean jasotako neurrien eraginkortasunean ez ezik, «emakumeen osasun eta segurtasunean» ere eraginen dutela uste dute Behatokiko arduradunek. «Ezin genezake berdintasunean jardun, administrazioak Nafarroako emakumeen arteko desberdinkeria areagotzen duten erabaki eta neurriak zilegiztatzen baditu».

Behatokiak aurkeztutako zuzenketen artean daude «euskara ikasteko baliabide nahikorik ez duten emakumeei bideratutako neurri eta baliabideak eskaintzeko azterketa bat egiteko proposamena», eta baita «hezkuntza sistemarako berdintasuna lantzeko sortzen diren baliabide eta informazio guztiak euskaraz ere sortuko direla bermatzeko» eskaera ere. Bestalde, emakumeen osasunari lotutako neurri eta baliabide guztietan «euskarazko arreta, informazioa eta zerbitzua ere eskainiko dela bermatzea» ere eskatu du erakundeak.

Bestalde, salatu dute berdintasun plana diseinatzeko prozesuan bertan ere ez direla hizkuntza eskubideak bete: «Gaztelania hutsean publikatu dituzte diagnostikoa, ekarpenak egiteko dokumentua eta ardatz bakoitzari dagozkion neurri proposamenak. Dokumentu batzuek azaleko orria bakarrik dute elebitan, eta eduki osoa gaztelaniaz dago». Diagnostikoaren atalean, bestalde, Behatokiak salatu du euskararen ezagutza eta erabilerari buruz jasotako puntuak ez direla «ez egokiak ezta nahikoak ere, beharrizanak eta oztopoak detektatzeko».

Planaren nondik norakoak gizarteratzeko modua ere kritikatu du hizkuntza eskubideen aldeko erakundeak: «Erabat deitoragarria da webgunearen euskarazko bertsioaren arabera ekarpenak egiteko epea itxita dagoela agertu, eta gaztelaniazkoa epea luzeagoa dela agertzea. Ulertezina da berdintasuna helburu duen plan baten prestakuntza berdintasunez ez jokatzea Nafarroako emakume guztiei dagokienez». Gabezia horiek planari «zilegitasuna kentzen diotela» uste dute Behatokiko kideek, «Gobernuak ez duelako benetako esfortzua egin herritar guztien parte hartzea baldintza berdinetan izan dadin».


Summary: Frantziako Gobernuak orotara berrehun euroko laguntza emanen die herritar «xumeei». 2.000 euro baino lansari apalagoa duten herritarrek jasoko dute laguntza: ehun euro energiaren prezioen emendatzearentzat, eta beste ehun euro inflazio orokorrarentzat.

Prezioen igoerari aurre egiteko, «irabazi ttipiak» dituzten herritarrei bi diru laguntza banatzea erabaki du Frantziako Gobernuak. Frantziako Gobernuaren hitzetan, «herritar xumeek» jasoko dute laguntza; hau da, hilabetean 2.000 eurotik beherako lansaria duten herritarrek eskuratuko dituzte. Lehenik, ehun euroko laguntza izanen dute energiaren prezioaren garestitzea dela eta; Frantziako Gobernuak energia txekeen bidez banatuko du laguntza hori. Hau da, energia fakturak pagatzeko baizik ez du balioko. Bestalde, beste ehun euroko laguntza ere izanen dute herritar xumeenek inflazio orokorrari aurre egiteko.

Energia txekea abenduaren 20aren eta 22aren artean eskuratuko dute Ipar Euskal Herriko herritarrek, gutun bidez. Inflazioari aurre egiteko diru laguntza, berriz, abendutik otsailera bitarte banatuko dute, lan sektoreen arabera. Sektore pribatuko langileek eta independenteek abenduan eskuratuko dute; sektore publikoko langileek, langabeek eta ikasleek, berriz, urtarrilean. Erretretadunek otsailean jasoko dute.

Azkenik, Eguberrietako saria ere izanen dute gutieneko laguntza sozialekin bizi diren herritarrek. Bakarrik bizi diren pertsonek 152 euroko laguntza eskuratuko dute; bikotekidearekin bizi direnek edo guraso bakar direnek, 228 eurokoa; eta hiru lagunez osaturiko etxeetakoek, 274 eurokoa. Gainera, haur bakoitzeko 60 euroko gehigarria izanen dute.


Summary: Milaka langile kalean, lan, pentsio eta bizi baldintza duinen alde. ELA, LAB, ESK, Steilas, Etxalde, Hiru, CGT eta CNT sindikatuek deituta, manifestazioak egin dituzte Hego Euskal Herriko hiriburuetan. Arratsaldean, martxa gehiago egongo dira hainbat herri eta auzotan, lan eta pentsio erreformen aurka eta bizitza duinaren alde.

Egungo egoeraren inguruko azterketa zabaldu ostean, ELA, LAB, ESK, Steilas, Etxalde, Hiru, CGT eta CNT sindikatuak ondorio bateratu batera heldu dira: «Garrantzi handiko garai bat bizi dugu, eta Europako funtsak Damoklesen ezpata bilakatzen ari dira». Hori ikusita, mobilizatzera deitu zuen gehiengo sindikalak, eta gaur goizean manifestazio jendetsuak egin dituzte Hego Euskal Herriko lau hiriburuetan. Martxek segida izango dute arratsaldean: 35 mobilizazio baino gehiago egingo dituzte hiri, herri eta auzoetan.

Bilbon izan dira sindikatuetako arduradun nagusiak. Manifestazioa hasi aurretik, udaletxearen aurrean egindako adierazpenetan, Mitxel Lakuntza ELAko idazkari nagusiak dei egin die EAJri eta EH Bilduri ez dezatela pentsioen erreformaren aldeko botorik eman bihar, Espainiako Kongresuan. «Erretiro aurreratuetan eta Belaunaldien arteko Ekitate Tresnaren bitartez murrizketak egingo ditu [erreformak], eta ez du bermatzen pentsioak KPIaren arabera eguneratzea. Pentsiodunen mugimenduak esan duen moduan, erreforma zakarrontzira bota behar da», azaldu du.

Halaber, EH Bilduri galdegin dio ez ditzala babestu Eusko Jaurlaritzaren aurrekontuak. «Oso argia da lehendakariak berak eta gobernuak emandako mezua», hau da, «ez dela ezer aldatuko aurrekontuekin. Irizpidea da gizarte kontuetan gehiago ez inbertitzea, gehiago ez gastatzea, eta ez dago jaisten diren diru sailak Osasuna eta Hezkuntza direla ikustea besterik; benetako eskandalu bat».

Garbiñe Aranburu LABeko idazkari nagusiak, bestalde, deitoratu du lan erreforma ez dela bertan behera geratuko bere osotasunean, eta pentsioenak murrizketak ekarriko dituela gaineratu du. «Madrilgo agendan» eragiteko unea orain dela uste du Aranburuk: «Eta tinko jokatu behar da, denbora pasatzen ari baita». Baina Aranburuk gogorazi du dena ez dela Espainiako hiriburuan erabakiko. «Egoerak behartzen gaitu Madrilera begiratzera, orain han negoziatzen ari diren oso gai garrantzitsuak daudelako, baina bokazioa eta anbizioa behar ditugu Madrilen ezinezkoa dena Euskal Herrian egiteko, bide orri propio bat elikatzeko, gobernu autonomikoak eta hemengo patronalak interpelatzeko».

Sindikatuek diote «urte bukaerarako hartu nahi dituzten erabakien araberakoak» izango direla «etorkizuneko bizi eta lan baldintzak», eta lan erreforma eta pentsioen erreforma "ezinbesteko baldintzak" direla Europako Funtsak jasotzeko. «Beltzez jantzitako gizon berriek transferentziaren bigarren zatiari oniritzia eman diezaioten, erreformak egin behar ditu Espainiako Gobernuak». Egoera hori iraultzeko asmoz, sindikatuek, gizarte eragile askoren babesarekin, mobilizazio egun bateratu bat antolatu dute gaur.

Mobilizazioetara deitu duten sindikatuak kezkatuta azaldu dira. «Pentsioen erreformarako lege proiektuan, erretiro aurreratuan murrizketak ezarri nahi dituzte; ez da inola ere bermatzen 1.080 euroko gutxieneko pentsioa, ez eta genero arrakala gainditzeko ere». Sindikatuek uste dute aurreko urteetan ezarritako murrizketak ez direla indargabetuko, eta pentsio sistema publikoa ez dela sendotuko. «Lan erreformaren nondik norakoak are ilunagoak dira, baina ez dirudi Euskal Herrian gure lan hitzarmenak negoziatzeko eskubidea bermatuko denik edota indargabetuko direnik aurreko erreformen funtsezko puntuak; esaterako, kaleratzeko erraztasuna». Gehiengo sindikalak dio erreforma horiek baldintzatu nahi dituela mobilizazioaren bidez.

«Pandemian ikasitakoa baztertzen ari dira»

Bestalde, Hego Euskal Herriko erakundeei erreparatu diete sindikatuek; uste dute ez dutela nahi aztertu «ereduaren oinarrizko zutabeak aldatzeko aukera»; esaterako, osasun, hezkuntza edo zaintza sistema publikoari dagokionez, «edo premiazko erreforma fiskalari dagokionez». ELA, LAB eta beste sindikatuak kexu dira enpresa eta kapital errentek ordaintzen dituzten zergak apaldu egin direlako, «batik bat enpresen etekinak, ondareak eta fortuna handiak». Haien arabera, Confebaskek eta CENek erabakitzen dute politika fiskala.

«Aurrekontu politika zekenak, zerbitzu publikoen pribatizazioaren aldeko politikak ... horrek guztiak adierazten du 2008ko krisialdian eta koronabirusaren pandemian ikasitakoa ez dutela aintzat hartu nahi». Halaber, krisi sanitarioaren kudeaketak «agerian utzi du», manifestarien ustez, sistema autonomikoa «zein hauskorra den». Estatuak bere irizpideak inposatzen dituela argi ikusten dute.

«Gutxi batzuen botere gosearen gainetik, pertsona guztien bizitzak eta gure herriaren eta planetaren beraren iraupena erdigunean jarriko dituzten neurri politikoak« aldarrikatu dituzte Bilbon, Donostian, Gasteizen eta Iruñean.


Summary: Euskara «eremu ez-formaletan» sustatzea eskatu dute hainbat erakundek. Jaurlaritzak, diputazioek, hiriburuetako udalek, Edelek eta Uemak adierazpen instituzional bat adostu dute Euskararen Egunaren harira.

Euskara lanabes, aro berrirantz. Erabilera eremu berri eta ez-formaletan ere, euskarak arnasa berri. Hori da aurtengo Euskararen Nazioarteko Egunari begira Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako erakundeek egindako adierazpenaren izenburua. Etzi ospatuko da Euskararen Nazioarteko Eguna, eta, egun horren harira, adierazpen instituzional bat irakurri dute Gasteizko Oihaneder kulturgunean Eusko Jaurlaritzako ordezkariek; Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako foru aldundietakoek; Gasteizko, Bilboko eta Donostiako udaletakoek; eta Eudeleko eta Uemakoek. Aldarrikatu dute «eremu ez-formaletan» ere euskarak lekua irabazi behar duela: «Hizkuntzaren erabilera formalarekin batera, eremu ez-formaletakoa landu beharra dago, behar besteko lehentasunez. Euskal hiztunak naturaltasun osoz gozatu behar du euskaraz bizitzeko aukera».

Bestalde, pandemiaren inguruko gogoeta egin dute adierazpenaren irakurketan: «Pandemiak agerian utzi du jakin bagenekiena: zenbateraino diren ezinbestekoak komunikazio ildo eta sareak». Uste dute hori dela pandemiaren osteko «aro berriaren» ezaugarrietako bat, eta euskarak «dagokion tokia» hartu behar duela nabarmendu dute erakundeek: «Eraginkorki. Tinko». Are, euskara lortzen ari dena goraipatu dute; izan ere, zaila da «hizkuntza ozeano erraldoian» horrelakorik lortzea.

Gainera, garrantzitsutzat jo dute gazteengan euskara sustatzea. Adierazi dutenez, «euskararen bizi indarra jokoan» dago. Gazteak aritzen diren esparruetan euskara sustatu eta indartu behar dela nabarmendu dute: federazioetan, klubetan, elkarteetan eta beste hainbat eremutan. Halere, ez bakarrik gazteena, erantzukizuna euskal gizarte guztiarena ere badela gaineratu dute. «Euskara prest dugu, gure gizartea gogotsu, gure herria erabaki bat hartuta: abia gaitezen!», amaitu dute.


Summary: Ernaik AP-1 errepidea trabatu du Eskoriatzan, «bizitza duinak» aldarrikatzeko. Gazteen «etengabeko prekarizazio egoera» eta «etorkizunik eza» salatu nahi izan dituzte ekintzarekin: «Bizitzen aurka egiten duen sistema gelditu beharra dago». Arratsalderako mugimendu sozialek hainbat herri eta auzotan deituriko protestekin bat egin dute.

Ernai gazte antolakundeko hogei bat kidek AP-1 errepidea trabatu dute gaur goizean Agozibar errekaren gaineko zubian, Eskoriatzan (Gipuzkoa). Gazteentzat «bizitza duinak» aldarrikatzeko egin dute protesta, eta «Euskal Herria kolpatuko duen krisi sozialari» aurre egiteko greba orokorraren «beharra» azpimarratu dute. «Etengabeko prekarizazioan murgilduta dago gazteria: ez enplegu duinik, ez emantzipatzeko eskubiderik, ez ikasketak modu duin eta doakoan egiteko aukerarik ere. Etorkizunik eza da gazteoi eskaintzen zaigun bakarra», salatu du gazte antolakundeak, ohar baten bidez.

Gaitzetsi dutenez, hain zuzen, «espektatiben krisi bete-betean» daude, eta «ezinegona eguneroko ogi» bihurtu zaie gazteei: «Gazteon bizitzak baliorik gabe utzi dituzte». Horrekin lotu dituzte osasun mentaleko arazoak eta «ospitalizazioen gorakada» ere: «Antsietatea, depresioa, elikadura nahasmenak, suizidioak... Gazteon ondoeza arazo garrantzitsua da euskal gizartean, eta hala izan beharko luke euskal instituzioentzat ere».

«Bizitzen aurka» egiten duen «sistema gelditu beharra» nabarmendu du Ernaik: «Euskal Herriak bere egoera iraultzeko beharra du, errotiko aldaketak behar ditugu herri gisa datorren krisi sozialari, ekologikoari, ekonomikoari... aurre egiteko». Horretarako «mugimendu sozial eta herritar indartsua» behar dela uste dute: «Kaleak hartu beharrean gaude, bizitzak erdigunean jarri eta bizimodu duinak eraikiko dituen Euskal Herria pausoz pauso aletzeko». Gaurko sindikatuek deituriko protestak ere «norabide horretan» kokatu dituzte.

Aldarrikatu dute «independentzia, sozialismoa eta feminismorako bidea halaxe» eginen dutela, «pausoz pauso», eta «eraldaketaren motore» gazteak izanen direla: «Herrietan, auzoetan, eragile, mugimendu eta mobilizazioetan geure alea jarriz. Antolatzen eta borrokatzen. Dena baitugu irabazteko».


Summary: Nafarroako ikastetxeetan orain arteko ordutegia izango dute ikasturtea amaitu arte. Ikasleek goizez soilik izaten dituzte eskolak, baina ikastetxeek astean lau egunetan eskolaz kanpoko jarduerak eskaintzen dituzte goizeko eskolen ondoren. Nafarroako Gobernuak ikastetxeei esan die ez antolatzeko Gabonei lotutako ekitaldirik.

Nafarroako Gobernuko Hezkuntza Departamentuak ikastetxeetako ordutegiari eustea erabaki du: orain arte bezala, ikasleek goizez soilik izango dituzte eskolak, eta astean lau egunez ikastetxeak antolatutako eskolaz kanpoko jarduerak izango dituzte aukeran.

Carlos Gimeno Hezkuntza kontseilariak ikasturte hasieran esan zuenez, birusaren bilakaera hobetuko balitz, urtarrilean ordutegia aldatzeko aukera egongo zatekeen. Ordea, ordutegiari eustea erabaki dute, ikusita «pandemiaren bilakaera negatiboa; konfinatutako ikasgelen eta positibo eman duten ikasleen igoera nabarmena; eta datozen zubiek, jaiegunek eta oporrek urtarriletik aurrera utzi ditzakeen osasun ondorioak». Gaur -gaurkoz, Nafarroako 97 ikasgela daude itxita, 52 ikastetxetan.

Gabonetara begira hartutako beste erabaki baten berri ere eman du Gimenok: ikastetxeei ohar bat bidali diete eskatuz Gabonei lotutako ekitaldirik ez antolatzeko.


Summary: Gazte bat atxilotu dute migratzaileak diru truke eramatea egotzita. Irundik Baionara eramaten zituen migranteak, Espainiako Barne Ministerioak jakinarazi duenez. Frantziako eta Espainiako Poliziak elkarlanean atzeman dute pasatzailea.

Frantziako eta Espainiako poliziek 20 urteko gizon baigorriar bat atxilotu zuten azaroaren 22an. Delitu hau egozten diote: migratzaileak Irundik (Gipuzkoa) Baionara autoz eramatea, diru truke.

Espainiako Barne Ministerioak jakinarazi du egunean batez bertze hiru bidaia egiten zituela, eta aldiro lau emakume migrante eramaten zituela autoan. Baionan atzeman zuten, hain zuzen migrazio ibilbidean zihoazen lau emakumerekin autoan zihoala. Haren etxea ere miatu zutela jakinarazi du Barne Ministerioak: 10.000 euro atzeman zizkioten, ustez pasatzaile gisa eskuraturikoak.


Summary: Etzi berrekingo diete Osakidetzaren auziko inputatuen eta ikertuen deklarazioei. Orotara, hogei herritar daude inputatuta Osakidetzan 2016-2017an egindako lan eskaintza publikoaren iruzurraren auziari lotuta.

ESK sindikatuak jakinarazi duenez, Osakidetzan 2016-2017an egindako lan eskaintza publikoaren iruzurraren auzia ikertzen duen epaitegian etzi ekingo diete berriz auziko inputatuen eta ikertuen deklarazioei. Zehazki, sei lagun daude deklaratzera deituta egun horretarako: kardiologiako eta traumatologiako epaimahaietako lau kide eta bi lekuko.

Sindikatuaren arabera, irailetik inor ez dute deitu deklaratzera. Irailaren hasieran, epaileak beste bederatzi lagun inputatu zituen; hau da, orotara, hogei herritar daude inputatuta. LAB sindikatuen eskaera, ordea, ez zuen onartu: Jon Darpon Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu ohia eta Maria Jesus Mujika Osakidetzako zuzendari nagusi ohia ere auzipetzeko eskatu zuen «asmo bidegabeetarako elkartzearen» delituagatik, baina aukera hori baztertu egin zuen epaileak.


Summary: Eusko Jaurlaritza eta EH Bildu akordio batera iritsi dira aurrekontuen inguruan. Pedro Azpiazuk eta Maddalen Iriartek sinatu dute. 253 milioi euroren neurriak adostu dituzte osasuna, klima larrialdia, ongizate energetikoa, politika soziala, I+G+B eta gazteria alorretan, eta, ondorioz, koalizioa abstenitu egingo da aurrekontuen bozketan.

Eusko Jaurlaritzak eta EH Bilduk akordio bat sinatu dute EAEko aurrekontuen inguruan, eta, horren ondorioz, koalizioa abstenitu egingo da abenduaren 23an horiek onartzeko egingo den bozketan. Pedro Azpiazu Ekonomia eta Ogasun sailburuak eta Maddalen Iriarte EH Bilduko bozeramaileak sinatu dute akordioa.

Akordioan jaso dutenaren arabera, batzorde bat eratuko dute, akordioan adostutakoa betetzen dela aztertzeko. Alde bakoitzeko hiru pertsonak osatuko dute, eta lau hilabetean behin bilduko da, hartutako konpromisoak ezartzeko prozesua jarraitzeko eta horiek betetzen diren aztertzeko.

Azpiazuk berak eta EH Bilduk sare sozialetan jakinarazi dutenez, 253 milioi euroren neurriak adostu dituzte honako alor hauetarako: osasuna, klima larrialdia, ongizate energetikoa, politika soziala, I+G+B eta gazteria. Horrez gain, EH Bilduk proposatutako sei neurri politikoetatik hiru adostu dituzte.

Hauek dira EH Bildurekin egindako akordioaren ondorioz Eusko Jaurlaritzak hartu dituen konpromiso politikoak:

1. Akordioan jasotakoaren arabera, Eusko Jaurlaritzak konpromisoa hartu du elkarrizketa sozialeko esparru guztietan eta hitzarmen kolektiboetan gutxieneko soldata bat defendatzeko eta sustatzeko, «Euskal Autonomia Erkidegoko batez besteko errentarekiko proportzionala izango dena».

2. Etxebizitzaren alorrean, alokairu pribatuaren prezioak kontrolatzeko sistema bat abian jartzeko konpromisoa hartu du Jaurlaritzak, etorkizunean Espainiako araudiak horretarako bidea ematen duenean. Gainera, Zerga Koordinaziorako Organoan etxebizitzaren alokairuaren prezioei eusteko balizko zerga neurriei buruzko txosten bat egitea proposatuko du.

3. 2022ko aurrekontuetan Eusko Jaurlaritzak %10 handituko du ikerketa, garapen eta berrikuntzarako dirua (70 milioi euro gehiago), eta urte horretatik aurrera %12 handituko du legegintzaldia bukatu bitartean, «lehenbailehen iritsi dadin gomendatutako BPGaren %3ra».

Klima larrialdiari aurre egiteko, 120 milioi

Neurri ekonomikoen artean, larrialdi klimatikoari aurre egitekoak nabarmentzen dira. 120 milioi euroren neurriak adostu dituzte akordioan. Osasunaren arloan, 30 milioi gehiago izango dira, eta gizarte politikan, hogei milioi gehiago. Ongizate energetikoaren alorrari dagozkio adostutako diruaren lau milioi euro, eta gazteen emantzipazioarenari, bi.

EH Bilduk iragan ostiralean erabaki zuen ez aurkeztea osoko zuzenketarik Jaurlaritzaren aurrekontuei, «elkarrizketarako borondate zintzoa» erakusteko. Eskertuta erantzun du Iñigo Urkullu lehendakariak: «Bide berri bat irekitzen da». EAJk eta PSE-EEk bestela ere ziurtatuta zituzten aurrekontuak, gehiengoa baitute Eusko Legebiltzarrean.


Summary: Eusko Jaurlaritzak irakasleak omendu ditu. Bilbon egin dute ekitaldia, eta bertan izan dira hezkuntzako hainbat eragiletako ordezkariak, Iñigo Urkullu eta Jokin Bildarratz. Hedabideetan kanpaina bat ere abiatu dute, «irakasleen lana aitortzeko».

Irakasleen lana eskertzeko ekitaldi bat egin dute, gaur, Bilbon, Eusko Jaurlaritzak antolatuta. Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakaria eta Jokin Bildarratz Hezkuntza sailburua ez ezik, bertan izan dira hainbat irakasle, familien eta sare publikoaren eta itunpekoaren ordezkariak eta EAEko Eskola Kontseiluko kideak ere.

Oholtza gainean izan dira erretiroa hartu berri duten lau irakasle, baita aurten lan horretan hasi diren beste lau irakasle ere. Horrela, «belaunaldi erreleboa» irudikatu nahi izan dute, Hezkuntza Sailaren hitzetan.

Gainera, kanpaina bat ere abiatu dute hedabideetan, «irakasleen lana aitortzeko»: «Bilbon egin den ekitaldiak, baita gaur bertan komunikabideetan abiatuko den kanpainak ere irakasleen lana, konpromisoa eta inplikazioa nabarmendu nahi dituzte, hainbat belaunalditako maisuek eta andereñoek irakasteko eta berritzeko erakutsi duten grina txalotzearekin batera». Azaldu dutenez, kultura, zientzia, komunikazio eta kirol arloetan ezagunak diren pertsonak dira kanpainako protagonistak, eta haurtzaroko edo nerabezaroko irakasleren batek utzitako «arrasto sakona» kontatzen dute bideo batzuetan.


Summary: Artolazabal: «55 eta 64 urte bitarteko emakumeak dira zahartzaroaz gehien kezkatzen direnak». 'Adinkeria, zahartzeari eta erretiroari buruzko pertzepzioak' txostenaren arabera, adineko pertsonei buruzko estereotipo negatiboak handitu egin dira azken hamar urteotan.

Euskal Autonomia Erkidegoko «55 urtetik gorako biztanleriaren erdia baino gehiago» dago zahartzaroaz «kezkatuta», adierazi du Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak. Nabarmendu du emakumeak direla «gehien» kezkatzen direnak; bereziki «lanean ari diren 55 eta 64 urte bitartekoak». Era berean, azaldu du «hezkuntza maila handiagoa eta egoera ekonomiko hobea» dutenek zahartzaroari «kezka txikiagoarekin» egiten diotela aurre.

Adinkeria, zahartzeari eta erretiroari buruzko pertzepzioak txostena aurkeztu du gaur Artolazabalek, Adiskidetasunari buruzko Europako Praktiken V. Jardunaldian. Adinkeria «adinaren arabera pertsonekiko estereotipo, aurreiritzi eta jarrera diskriminatzaileen multzo gisa» uler daitekeena da, eta, sailburuak nabarmendu duenez, gaur egun, «gizarteak adinekoak gaizki tratatzen dituen pertzepzioa handitu egin da».

Euskadi Lagunkoiak eta Matia institutuak egin dute txostena, Eusko Jaurlaritzaren laguntzarekin. Ikerketan ondorioztatu dutenez, «55 urtetik gorako biztanlerian oraindik ere adineko pertsonen irudia negatiboa da". Pertzepzio hori «nabarmen» handitu da azken hamar urteetan: «Gaur egun, hamar pertsonatik hiruk adierazten dute gizarteak gaizki tratatzen dituela adineko pertsonak, eta duela hamar urte, errealitate hori hamarretik bakar batentzat hautematen zela».

Artolazabalek azaldu duenez, adineko pertsonekiko dagoen «irudi negatiboa» osasunarekin du lotura, hau da, adinekoak menpekoak, gaixoak, ahulak eta sexualki ez-aktiboak irudikatzearekin, eta parte hartzaile gisa «herritar pasibo» moduan ikustearekin. Izaera eta segurtasuna, ordea, adinekoen «irudi positiboarekin» daude lotuta. Estereotipo horiek «jarrera negatiboak» eragiten dituzte adinekoen «zahartze prozesuaren inguruan», eta «ondorioak» eragin ditzakete; «independentzia galera goiztiarra, desgaitasun handiagoa, eta depresio eta heriotza indize handiagoak» eragin ditzakete.


Summary: Txinaren zetaren bideari aurre egiteko plana aurkeztu du Bruselak. Sei urtetan 300.000 milioi jarri nahi ditu garraio eta energia azpiegiturak finantzatzeko Europatik at.

Europako Batzordeak plan bat prestatu du datozen sei urteetan 300.000 milioi euro jartzeko Asiako hego-ekialdean, Afrikan eta Latinoamerikan azpiegiturak finantzatzeko. Ursula von der Leyen presidentearen arabera, Txinako Gobernuak bultzatu duen Zetaren bide berria deiturikoaren «benetako alternatiba» izan nahi du Europaren planak. Ziurtatu du EB gai dela Pekin 2013tik garatzen ari den proiektu geoestrategiko handiarekin «beste modu batez» lehiatzeko. «Herrialdeek beren esperientziak izan dituzte Txinako inbertsioekin, eta eskaintza hobeak eta desberdinak behar dituzte: horretara gatoz gu».

Europatik mesfidantzaz begiratu izan diote Txinak bultzatutako egitasmoari. Ofizialki, Europako eta Asiako herrialdeen arteko merkataritza handitzea da zetaren bidearen helburua, baina mundu osorako egitasmoak jasotzen ditu. Errepideak, trenbideak, portuak, zubiak, oliobideak, energia plantak eta horrelako azpiegiturak eraikitzen «lagundu» nahi die Txinak horien beharra duten herrialdeei, besteak beste, Europakoei. Horretarako, 115.000 milioi euroko diru poltsa bat sortu du, zuzeneko diru laguntzetan eta maileguetan, eta zenbait azpiegitura eraikitzen hasi dira dagoeneko. Aditu ugarik diote proiektuaren horren atzean Txinak bere eragin geopolitiko militar eta ekonomikoa handitzeko xedea dagoela.

Hainbat urtez Pekinen egitasmoaren aurrean geldirik egon ostean, Bruselak urratsa egitea erabaki du, eta proiektu propioa aurkeztu du, Txinak iragarritako inbertsioak txiki utzita. Batzordeak EBko finantza erakundeak, estatu kideak eta enpresa pribatuak mobilizatu nahi ditu. Guztira 300.000 milioi mobilizatu nahi ditu datozen sei urteetan.

Datu batzuk zehaztu ditu Von der Leyenek: Garapen Jasangarrirako Europako Funtsetik 135.000 milioi euro bideratuko dituzte planera; Europako Inbertsio Bankutik eta Berreraikuntza eta Garapenerako Europako Bankutik, 145.000 milioi; Europako kanpo laguntzako programetatik, 18.000 milioi —kasu horretan, itzuli beharreko diru laguntzen bidez—. Horietara batuko lirateke estatu kideek bideratutako funtsak eta sektore pribatuaren inbertsioak.

Erabaki geopolitikoa

Finantzatuko diren azpiegiturak bereziki garraioarekin, energiarekin eta digitalizazioarekin izango dute zerikusia. Von der Leyenek adibide gisa jarri ditu hidrogenoa ekoizteko plantak eta kontinenteen arteko datu trukerako itsaspeko kableentzako instalazioak, baina ez du egitasmo zehatzei buruz hitz egin.

Von der Leyenen hitzetan, Europaren egitasmoan parte hartu nahi duten herrialdeek baldintza onetan jasoko dituzte maileguak eta laguntzak; ez da «zor maila jasanezinik» izango haientzat, eta azpimarratu du proiektuak diseinatuko direla herrialdeetan. «Badakite guk haiekin batera egiten ditugula proiektuak, modu inklusibo, demokratiko eta gardenean, eta tokiko komunitateek inbertsioaren balio erantsiaren onura jasoko dutela».

Dena den, batzordeko buruak ez du ezkutatu planaren «esentzia geopolitikoa», eta nabarmendu du EBk inbertsio horiek egiten baditu haren onurako ere izango direla. Dokumentuak jasotzen duen pasarte bat azpimarratu du: «Beste batzuei laguntzean, EBk ere lagunduko du bere interesak sustatzen, bere hornidura kateen erresilientzia indartzen eta EBren ekonomiarako merkataritza aukera gehiago irekitzen».

Batzordeko presidenteak esan duenez, proiektuaren «lehen testa» EBren eta Afrikako Batasunaren arteko goi bilera izango da, datorren urteko udaberrian egingo dena. Von de Leyenek ziurtatu du EB prest dagoela 145.000 milioiren inbertsioak egiten hasteko.


Summary: Nafarroako Unibertsitate Publikoak 245 milioi euro jasoko ditu hurrengo hiru urteetan. Azken akordioan, 2018tik 2020ra 180,4 milioi euro jasotzea adostu dute; beraz, finantzaketa %36 handiagoa izango da hurrengo hiru urteetan.

NUP Nafarroako Unibertsitate Publikoak 245 milioi euroko finantzaketa izango du 2022tik 2024ra, hainbat urterako finantzaketa akordioaren bidez. Zehazki, Nafarroako Gobernuak 77,3 milioi euro emango dizkio 2022an; 2023an, 81,6; eta 2024an, 86,1. 2017koa da unibertsitatearen eta Nafarroako Gobernuaren arteko aurreko akordioa. Bertan jasotakoaren arabera, unibertsitateari 57,7 milioi euro emango zizkioten 2018an; 2019an, 60; eta 2020an, 62,7. Alegia, oraingo hitzarmenak %36 areagotzen du finantzaketa.

Akordioak unibertsitateari «finantzaketa nahikoa eta egonkorra» eskainiko dio epe ertainera, Juan Cruz Cigudosa Unibertsitateko, Berrikuntzako eta Eraldaketa Digitaleko Nafarroako Gobernuko kontseilariren arabera. Haren hitzetan, Nafarroako Gobernuak kalitatezko unibertsitate publiko baten aldeko apustua egiten du, eta urtez urte gero eta finantzaketa handiagoa edukitzeak erakusten du konpromisoa dutela gero eta unibertsitate «sendoagoa eta lehiakorragoa» izateko.


Summary: Erruduntzat jo dituzte Espainiako herri bateko zinegotzia hiltzegatik auzipetuak ziren Bizkaiko lau lagunak. 2018an hil zuten Javier Ardines Llanesko zinegotzia, eta azaroaren hasieran hasi zuten epaiketa, Oviedon (Espainia). Zinpeko epaimahaiak ebatzi du akusatuak gizonezkoa hiltzearen errudun direla. Zigorra zehazteko da oraindik.

2018ko abuztuaren 16an hil zuten Javier Ardines, 52 urte zituela. Llanesko zinegotzi zen orduan, Izquierda Unida alderdiko kidea. Etxe alboan auto barrenean zela egin zioten eraso: hesi batzuk jarriz, bidea oztopatu zioten, eta, ibilgailutik ateratakoan, jipoitu eta ito egin zuten, hil arte. Bizkaiko lau gizonezko atxilotu zituzten hilketa leporatuta. Gaur, zinpeko epaimahaiak ebatzi du errudunak direla.

Ardinesek kargu politikoa izanik, hasieran poliziek susmatu zuten arrazoi politikoak izan zitezkeela hilketaren atzean. Ordea, ikerketak aurrera egin ahala, beste hipotesi bat gailendu zen: fiskalaren arabera, emakume batekin zuen harremanagatik hil zuten Ardines, eta, hain zuzen, andre haren senarrak antolatu zuen hilketa, mendeku gisa.

Gaur-gaurkoz, zehaztu gabe da errudun jotakoek zer zigor bete beharko duten. Oviedoko (Espainia) Auzitegiaren esku da erabakia. Fiskaltzak 25 urteko kartzela zigorra galdegin du haietako bakoitzarentzat.


Gehiago merezi izan du

Summary: Gehiago merezi izan du. Athletic Real Madrilen areara heldu den bakoitzean txiki geratu da Courtoisen aurrean. Benzemak sartu du partidako gol bakarra.

Athleticentzat Santiago Bernabeun ezustekoa ematea izango zen ukendurik onena. Garaipen lehortea, baina, eten ezinik dabil. 1-0 galdu du Real Madrilen aurka, ligako bederatzigarren jardunaldi atzeratuan. Zuri-gorriek atea zulatzeko aukerak erruz izan dituzte, baina beste behin, agerian geratu da jokalarien zorroztasun falta. Porrot hori kontatuta, sei partida daramatzate irabazi gabe.

Marcelino Garcia Toral entrenatzaileak aurreko neurketatik hiru aldaketa egin ditu. Berritasunik handiena eskuin hegalean egon da: Oier Zarraga ipini zuen. Atzeko lerroan, berriz, Unai Nuñezek bete du Iñigo Martinezen hutsunea, eta aurrean, Iñaki Williams aritu da, Real Madrili kontraerasoetan min egiteko xedez.

Lehen abisua Real Madrileko jokalariek eman dute. Viniciusek ezker hegaletik erdiraketa egin eta Benzemak errematatu du, baina Unai Simon atezainak erantzun ona eman dio jaurtiketari. Bigarrena ere, Viniciusek eta Benzemak elkarren artean egindako jokaldi bizi baten ostean, sukalderaino sartu dira, baina berriz ere Simonekin egin dute topo. Carlo Ancelottirenak eroso zenbiltzan soropilean; Marcelinorenak, aldiz, gozakaitz, euren joko estiloa ezarri ezinik,

Harik eta zuri-gorriak suspertu diren arte. Kontraeraso batean. Williamsek bote lasterrean ongi eman dio baloiari, baina Militaoren hankan jo eta gutxigatik kanpora joan da. Hurrengo minutuan, Athleticeko jokalaria Courtoisekin aurrez aurre geratu da, baina ez du jokaldia biribiltzea lortu. Bizkaitarrak sarriago heltzen ziren Real Madrilen areara, baita abaguneak eduki ere; hala nola Raul Garciak area txikian bere kasa buruz errematatu du, baina Courtois erne ibili zen. Joaldiak, ordea, gutxi iraun dio Athletici. 39. minutuan, Benzemak 1-0ekoa egin baitu aldaratze batean. Maisua da horretan ere frantziarra. Zuri-gorriak kolpea hartuta heldu dira atsedenaldira.

Zuri-gorrien erauntsia Bigarren zatian, Athletic maiz heldu aurkariaren areara. Zarragak urrunetik lehor-lehor eman dio baloiari, baina ezkerreko zutoin ondotik joan da. Handik gutxira, De Marcosek area barruan errematatu baina baina Lucas Vazquezen hankan jo du baloiak. Aukera gehiago izan ditu Athleticek gola sartzeko. Nuñezek sekulako abagunea izan du, baina kanpora joan zaio buruz egindako errematea. Nahi eta ezinean aritu dira zuri-gorriak amaiera arte. Courtois Real Madrileko atezaina izan da Athleticen borrero.


Summary: Amorebietak eta Realak, aurrera; Tudelano eta San Juan, Kopatik at. Amorebietak 0-1 irabazi dio Europari, eta Realak 0-4 Pulidori. Tudelanok Bergantiñosen kontra 2-0 galdu du, eta San Juanek 1-2 Reyesen aurka.

Egun bete-betea izan da euskal taldeentzat Espainiakon Kopako lehen kanporaketan. Denetariko emaitzak izan dituzte. Amorebieta eta Reala hurrengo kanporaketarako sailkatu dira; Tudelano eta San Juani, ordea, amaitu zaie Kopako ibilaldi laburra.

Tudelanok 2-0 galdu du Bergantiñosen aurka, Galizian. San Juanek ere ezin izan dio irabazi San Sebastian de los Reyesi, etxean. Nafarrak atzetik hasi dira markagailuan, baina 36. minutuan, Buruscok etxekoen aldeko gola sartu du, eta lehia berdindu. 73. minutuan, ordea, Oier Retegik bere atean sartu du. Partida amaitu arte San Juanek bereak eta bi egin ditu gola sartzeko, baina ez dute atea zulatzea lortu. Gisa horretara esan diote agur Kopari. Amorebietak 0-1 irabazi du Europa talde mitikoaren zelaian, Bartzelonan. 35. minutuan heldu da bizkaitarren gola, Iker Amorrortuk sartuta.

Realak ez zuen ezustekorik nahi, eta goitik behera menderatu du Panaderia Pulido, Las Palmasen (Espainia). Imanol Alguacilen taldeak bikain ekin dio neurketari; izan ere, 7. minuturako markagailua 0-2koa zen, donostiarren alde. Portuk sartu du lehena, eta Aihen Muñozek bigarrena. Bigarren zatian, 60. minutuan Sorlothek sartu du txuri-urdinen hirugarren gola. Djouahrak bigarren taldeko jokalariak sartu du laugarrena 71. minutuan, Isakek eginiko pasea jaso ondoren.

Sei euskal taldeak Gainerako sei taldek bihar izango dituzte Kopako lehen kanporaketako partidak: Gernikak eta Eibarrek derbia jokatuko dute, Urbietan; Osasunak San Agustin de Guadalixen zelaian ariko da, Madrilen; Peña Sportek Malaga jasoko du Tafallan (Nafarroa); Real Unionek Cristo Atleticoren aurka neurtuko ditu indarrak, Palentzian (Espainia); eta azkenik, Leioak Elx hartuko du Sarrienan.


Summary: Castejongo emakume gazte bat hil da istripu batean, Cadreitan. Bi autok elkar jo dute aurrez aurre N-121 errepidean. Istripuan larri zauritu da Caparrosoko 23 urteko gazte bat.

Pertsona bat hil da gaur 05:22ean Nafarroan gertaturiko errepide istripu batean, eta beste bat larri zauritu. N-121errepidean jazo da ezbeharra, Cadreita parean. Zauritua Tuterako erietxera eraman dute, suhiltzaileen arabera.

Hildakoa Castejongoa da (Nafarroa), 23 urteko emakume bat. Zaurituak ere 23 urte ditu, eta Caparrosokoa da. Biak zihoazen autoetako batean.

Nafarroako Foruzaingoak zabaldu duenez, bi autok elkar jo dute aurrez aurre. Horren arrazoia ikertzen ari dira. Goizaldean itxita egon da errepidea Caparroson eta Los Abetosen.


Summary: Azaroan, 1.076 langabe gutxiago Hegoaldean. Gizarte Segurantzak beste 2.614 kotizatzaile irabazi ditu, eta inoizko kopururik handiena du.

Azaroak ez du etenik ekarri lan merkatuaren hobekuntzari. SEPE Espainiako Enplegu Zerbitzu Publikoaren arabera, hilaren amaieran 149.481 lagun zeuden langabe gisa erregistratuta Lanbideren eta Nafar Lansareren bulegoetan. Urrian baino 1.076 gutxiago dira, eta duela urtebete baino 22.482 gutxiago.

Azaroa hilabete ona izan ohi da lan merkatuarentzat, Gabonetako kanpainarako langile batzuk kontratatzea eragin ohi duelako merkataritzan, baina egia da lanpostu horietako asko galdu egiten direla urtarrilean. Gauzak horrela, zerbitzuetan jaitsi da gehien langabe kopurua (-873). Beste datu batean ere ikusten da merkataritzak azaroko datuetan izan ohi duen eragina: sektore horretan emakume gehiago aritu ohi dira lanean, eta haien artean gehiago txikitu da langabezia. Dena dela, emakumeak dira langabe erregistratuen %56,9 (urrian, %57,2 ziren).

Edonola ere, industrian ere oraindik jaisten ari da apurka-apurka langabe kopurua (-217), eta behera egin du aurretik lanik ez zutenen artean (-74). Hilabete okerragoa izan da, berriz, lehen sektorean (+55) eta eraikuntzan (+3).

Langabe kopurua jaitsi egin da Nafarroan (-426), Bizkaian (-401) eta Araban (-302); pixka bat igo egin da, ordea, Gipuzkoan (+53).

Inoiz baino langile gehiago

Langabeen zerrenda laburtu egin bada ere, luzatu egin da lanean daudenen zerrenda. Izan ere, Gizarte Segurantzak batez beste urrian baino 3.543 kotizatzaile gehiago izan ditu. Batez beste, 1.273.749 afiliatu ditu sistemak Hego Euskal Herrian, inoizko kopururik handiena.

Hego Euskal Herriko lan merkatuak urte eta erdi behar izan du konfinamenduari eta hark eragindako krisi ekonomikoari buelta emateko, kopurua osoetan behin-behinik. Urrian egin zuen, 2020ko otsaileko datuak hobetuta.


Summary: Hizkuntza gutxituen tokiko ituna izenpetuko dute 45 herrik. Euskal Konfederazioak eta Itsasuko hautetsiek hasi proiektuak Ipar Euskal Herriko 45 herriren babesa lortu du, euskarak «babes politiko» bat lor dezan Europako Kontseiluan.

Iragan urteko martxoan aurkeztu zuten proiektua Itsasuko (Lapurdi) hautetsiek eta Euskal Konfederazioak. Azaldu dutenez, Hizkuntza Gutxituen Babeserako Europako Tokiko ituna izenpetzearen helburua da Ipar Euskal Herrian euskarak Europako Kontseiluaren «babes politikoa» lortzea. Hala, Ipar Euskal Herriko hainbat Herriko Etxeri aurkeztu diote proiektua, azken hilabeteotan. Oraingoz, 45 herri prest agertu dira Tokiko Ituna izenpetzeko, tartean Baiona, Hazparne, Urruña (Lapurdi), eta Donapaleu (Nafarroa Beherea).

Tokiko ituna Hizkuntza Gutxituen Euroitunaren bertsio berezi bat da, non eta lurralde kolektibitateek izenpetzeko aukera duten; Frantziako Estatuak baizik ez baitu euroituna bera izenpetzeko eta berresteko eskumena. 1999tik Frantziako Estatuak izenpetua du, baina ez du berretsia, Frantziako Konstituzioaren kontrakoa delakoan. Alta, Tokiko itunaren bidez, Europako Kontseiluaren «babes politikoa» lor dezake euskarak lurralde kolektibitateetan. Zehazkiago, hizkuntza gutxituei babes politikoa ematen die hizkuntza politika hainbat arlotan garatzeko, hala nola hezkuntzan, justizian, administrazioan edota zerbitzu publikoetan. Horren gauzatzeko, 49 xedapen ditu itunak, norabideak finkatzeko. Herriko etxe batek horietarik 35 hautatu behar ditu, gutxienez, «bere ahalen eta beharren arabera» ituna izenpetzeko.

Euskararen egunaren karietara, bihar egitekoa zuten izenpetze ofiziala, baina «azken momentuko ustekabe» baten ondorioz, gibelatzera behartuak izan dira. Anartean, gainerako herriei dei egin diete ituna izenpetzeko, eta jada bat egin dutenak txalotu dituzte. «Euskara lau haizeetara zabaltzeko biharko eguna berezia izanik, garrantzitsua iruditzen zitzaigun parada baliatzea oroitarazteko euskararen berreskuratze prozesuan lurralde kolektibitateek duten funtsezko rola eta, bistan dena, Tokiko ituna ofizialki izenpetzea erabaki duten 45 herri horien lana goraipatzea».

Iragan uztailean, jadanik 29 herri agertu ziren Tokiko ituna izenpetzeko prest. Geroztik, lana segitu dute Itsasuko hautetsiek eta Euskal Konfederazioak, 45 herri lotu arte. Betetzeko xedapenak hautatu ondotik, Europako Kontseilura igorri dituzte, eta herriko kontseiluetan bozkatu, gauzatu daitezen.


Txandaka, baina Landakon

Summary: Txandaka, baina Landakon. Txanda sistema sortu dute Landako gunean eta Plateruenan sartzeko. Txanda bakoitzean 1.200 lagun sartuko dira, eta egunean bortz izanen dira.

Iaz langileek bete zuten Durangoko Azokaren bihotza den Landako gunea. Aurten, txandaka bada ere, kulturazalez beteko da Durango. Kulturazalez, liburuz, diskoz, eta erakusmahaiz. COVID-19ak eragindako pandemia dela eta, azken ordura arte duda zen aurtengo azokak zein itxura izango zuen. Iazko etenaren ostean, ordea, itzuli egingo dira erakusmahaiak erakustazokara, eta berriz aktibatuko dira azokaren parte diren gune guztiak ere.

«Agian ez da izango gurako genukeen modukoa, baina bada», nabarmendu zuen Beñat Gaztelurrutia Gerediaga elkarteko koordinatzaileak azokaren aurkezpen egunean.

Azokaren beraren barruan bi azoka izango dira: digitala eta presentziala. Hilaren 3tik 7ra egongo da martxan denda digitala, eta 4tik 8ra egingo dute aurrez aurreko azoka. Iazko arrakastaren ondotik, eta «normaltasun» guztia itzuli artean, behin-behineko neurri gisa denda digitala martxan mantentzeko erabakia hartu du Gerediagak. Beraz, Durangora joaten ez direnek ere bertako katalogo guztia erosteko aukera izanen dute. Eskaera egin, eta egun batzuetara etxera iritsiko zaie eskaria.

Guztira, 219 mahai jarriko dituzte Landakon, eta 990 nobedade izango dira salgai bertan. Pandemia aurreko azken azoketan izandako kopuruen antzekoak dira zenbaki horiek, eta horregatik «oso pozik» azaldu dira antolatzaileak jasotako babesarekin.

Osasun egoerak neurriak zorroztea eragin du, eta, hala, azoka presentzialera bertaratzeko ezinbertzekoa izango da aitzinetik txanda hartzea. Zehazki Landako gunera eta Ahotseneko kontzertuetara sartzeko hartu beharko da ordua. Azaroaren 29an ireki zuten txanda hartzeko epea. Antolatzaileek azaldu dutenez, azoka segurua izatea izango da aurten Gerediagaren helburu nagusia. Jendea ez pilatzea nahi dituzte horretarako. Horregatik ezarri dute txanda sistema bat Landako gunea bisitatu ahal izateko.

1.200 pertsona aldiro

Egunean bortz txanda antolatuko dituzte, bakoitza gehienez ere 1.200 pertsonakoa, eta ordu eta erdiko iraupenekoa. Txanda bakoitza bukatu orduko hustu egingo dute gunea, hurrengoa hasi artean. Gainera tarte bakoitzeko lau txartel hartu ahalko ditu bisitari bakoitzak, eta nahi bertze txandatan eman ahalko du izena. Horiek hartzerako orduan arduratsu jokatzeko deia egin du antolakuntzak, eta joateko asmoa duten herritarrek bakarrik izena emateko. Beraz, bertara joateko asmoa dutenek aitzinetik egin beharko dute plana. Izan ere Gerediagatik behin eta berriz egin diete eskari bera herritarrei: aurretiazko txandarik hartu ez badute Durangora ez bertaratzeko.

Behin Durangon, maskara jantzia izan beharko da beti barrualdeetan, eta baita kanpoan ere, segurtasun distantziak bete ezin direnean. Eta azokako bisita bukatu ostean, herrira joanez gero, orduan ere, arduratsu jokatzeko deia egin dute antolatzaileek.«Kulturaren alde egitea eta osasun neurriak betetzea gauza bera dira», nabarmendu zuten azaro hasieran Durangoko Udalak eta Gerediaga elkarteak batera argitaratutako oharrean.

Landako guneaz eta Plateruenaz gainerako espazio guztietarako ez da aurrez txandarik eskatu beharko, baina eserleku kopuru mugatua izango dute guztiek. Areto Nagusian —Aurten Talaia izena hartuko du— 70 pertsonakoa izango da muga. Szenatokian, 304 ikuslekoa. Saguganbaran, Bartolome Ertzilla musika eskolan, 100 pertsonakoa; Irudieneako areto txikian, 120koa, eta proiekzioa areto handian denean, doblea. 240koa. Plateruenan 410 pertsona sartu ahalko dira aldi berean, beti ere aitzinetik txanda hartuta.

Ikasle Goizik ez

Txanda sistema ez ezik, pandemiak bertzelako murrizketa batzuk ere hartzera behartu ditu azokako antolatzaileak. Esaterako, aurten ezin izanen da Ikasle Goiza egin. Historikoki azokako lehen egunean egin izan dute egun hori, Euskal Herri osoko hamaika ikastetxetako ikasleekin. Aurten ez dute halakorik antolatu, ordea, eta «pena» azaldu du horregatik Gerediaga elkarteko koordinatzaile Gaztelurrutiak: «Ez dugu antolatu uste genuelako testuinguruak ez zigula horretarako aukerarik ematen, eta gure konpromisoa da hurrengo urtean, ahal den neurrian, berriz ere martxan jartzea». Horrez ordez, PortaDa! erronka egin dute Lehen Hezkuntza, DBH eta Batxilergoko ikasleekin.

Guztira, 165 parte hartzaile izango ditu Durangoko Azokaren 56. aldiak: argitaletxeak, diskoetxeak, kultur elkarteak, erakundeak, banatzaileak... Horietatik hamazazpi autoekoizleak izango dira, hamar Durangaldekoak eta 28 lehenengo aldiz mahai bat jarriko dutenak. «Jabetzen gara erakusmahaia jarriko duten askok ahalegin handia egin behar izan dutela Durangora etortzeko. Erakutsi duten jarrera txalotzekoa eta eskertzekoa da».

Iaz egin bezala, aurten ere Ahotseneko kontzertu eta solasaldiak zuzenean ikusi eta entzun ahalko dira Durangoko Azokaren webgunean. Gainera, egunero Azoka telebistak eguneko laburpen saio bat egingo du ETBrekin batera.


Summary: Ziurtagiria ostatuetan eta gaueko aisialdian soilik ez erabiltzea aztertzen ari da Jaurlaritza. Iñigo Urkullu lehendakariak egin du iragarpena; onartu du erabilera zabaltzera egiten badute, auzitara jo beharko dutela berriro onespen eske.

Espainiako Auzitegi Gorenak auziaz emana duen ebazpen ofiziala jaso orduko, osasun ziurtagiriaren erabilera ezartzera doa Eusko Jaurlaritza. Gaueko aisialdian eta 50 bezero baino gehiago hartzen dituzten ostatuetan eskatzen hasi beharko da. Gaur goizean Iñigo Urkullu lehendakariak jakinarazi du, ordea, aztertzen ari direla erabilera hori beste alor batzuetara ere zabaltzea. Ez du zehaztu zein jarduera eremu dituzten buruan. Onartu du, hori bai, urrats hori egiten badute, auzitegien onespena beharko dutela aurrena. Osasun ziurtagiriari emango dioten lehen erabilerarako, EAEko Justizia Auzitegi Nagusira jo zuten aurrena onespen eske, ezezkoa jaso zuten han, eta Gorenaren baietzarekin egin ahal izango dute orain aurrera. Nafarroako Gobernua osasun ziurtagiriaren erabilera zabaltzea aztertzen ari dela adierazi du gaur Maria Txibitek ere. Zehaztu egin du zein eremutan erabiltzea pentsatzen ari diren: zahar etxeetan.

Datuak txarrera ari direla ohartarazita, beste neurri gehiago ere espero dira datozen orduetan. Asteartean Osasun sailburu Gotzone Sagarduik iragarri zuen osasun larrialdi egoera ezarriko dutela berriro. Gorenaren sententziaren zain daude urrats hori egiteko ere. Berriz martxan jarriko du lehendakariak pandemiaren kontrako neurriak ezartzen dituen Labi batzordea, bilera batera deituko du, eta han ebatziko dira hemendik aurrerako jarraibideak. Urkulluk gaur zehaztu du «neurrizkoak eta egokiak» izango direla neurri guztiak. Pandemien kontrako legea badu Eusko Legebiltzarrak, eta horrexek zedarrituko ditu neurriak.Urkulluk gogora ekarri du «ardura kolektiboa» eta «norbanakoaren ardura» biak hartzen dituela aintzakotzat lege horrek, eta horren araberako jarraibideak ezarriko direla. Gogora ekarri du Eguberriak hurbil daudela, eta tentuz jokatzeko eskaria egin du.


Iraganari erreferentzia eginez

Summary: Iraganari erreferentzia eginez. Leire Urbeltz artistak egin du Durangoko Azokako kartela, aurten. Kili-kili aldizkariko pertsonaia nagusia egokitu du queer ukitua emanda.

Bada! Horixe du Durangoko 56. Azokak leloa. Pandemiak pandemia, azokak bizirik dagoela erakutsiko du, baita koloretsua dela ere, eta hori erakusten du kartelak ere bere kolore ugariekin. Ukitu «retroarekin» eta atzera begira jarrita ondu du Leire Urbeltz Iruñeko diseinatzaileak aurtengo afixa. Kulturaren arloan ezereza zegoen garaiari erreferentzia eginez sortu du kartela Urbeltzek: «Denborarekin paralelismo bat eginez, urte edo garai gris bat pasatu dugu pandemiarekin, eta aurten azoka baldin bada ere, iaz ez zen egon. Nolabait, ezerezetik gertu dagoen pauso horretan inspiratu naiz. Erreferentzia egin nahi nien 60ko hamarkadako garai gris haietan —ezereza zegoenean— azoka sortu zuten gazte haiei. Omendu nahi nituen»

Kili-kili aldizkarian oinarritu da kartela egiteko eta , bertako pertsonaia nagusia izan du gogoan. Haren bi bertsio eguneratu ditu: Kili eta Kuir. «Iraganeko Kili-kili pertsonaia horri aipamena eginez baina gaur egungo queer teoriei lekua emanez. Gaur egungo berrikuspenak zeharkatuta», nabarmendu du.

Desipuindegia paratu dio izena kartelari. Rikardo Arregiren testu batetik hartu edo, berak erran gisan, «lapurtu» du kontzeptua: «Joseba Sarrionandiak azokari buruz idatzitako testu batean Rikardo Arregiren esaldi bat aipatzen du. Arregik esaten zuen garai hartako gazteak nolabaiteko desipuintzaileak zirela. Konberntzionalismo guztiak deseraiki behar zirela gauza berriak sortzen hasteko, eta asko gustatu zitzaidan hitza bera, desipuindegia».

Kartela egiteko ohorea

Pozez jaso du artista iruindarrak kartela egiteko eskaria. «Ohorea izan da», nabarmendu du. Azoka urteroko planetan presente izan duen egitasmo bat dela azaldu du, eta ez zukeela inoiz ere pentsatuko kartela egiteko aukera izango zukeenik. Irudia egiteko Sorland agentziarekin izandako elkarlanaz ere mintzo da: «Agentziako sormen taldeak leloa eta beren desioak definituak zituen, eta uste dut nire lana aukeratu zutela, zerbait koloretsua eta dibergentea egin nezakeelako, forma eta kolore askoko zerbait proposatu ahal nielako».

Paperean eta muralean lan egitera ohitua bada ere, bertze teknika bat erabili du afixa egitean: «Irudiak euskarri askotan izan behar du hedapena, eta interesgarria iruditzen zitzaidan tabletan egitea, marrazten duzuna oso fidel jasotzen duelako, oso organiko».


Profesionalei bidea errazteko

Summary: Profesionalei bidea errazteko. Lau eguneko jardunaldiak egingo dituzte 'DA! Pro' izenpean. Helburua profesionalizazioa bultzatzea da

Sortzaileei bide profesionalean laguntzea. Asmo hori bete nahi du aurten eraberrituta datorren DA! Pro sortzaileentzako azoka profesionalak. Duela hiru urte egin zuten lehen proba, eta sarea zabaltzea erabaki dute orain. Egun bakarreko jardunaldia zena lau eguneko topagune profesional bihurtuko da, eta, orain artean musika landu badu ere, ateak zabaldu eta bertze eremu batzuk hartuko ditu aurtengoan: musika bera, formatu txikiko familia ikuskizunak, literaturatik zinemara egiteko jauzia, eta sortzaileek bide profesionalak egiteko baliabideak.

Eremuak zabaldu ditu, baita formatua ere. Abenduaren 1ean hasi zen, eta 4an bukatuko da, azoka bete-betean. Lehen hiru egunak topaketak izango dira, eta beharrezkoa da izena ematea parte hartzeko —azaroaren 11n bukatu zen epea—. Azkena, aldiz, solasaldi irekia izango da, eta nahi duen orok parte hartzen ahal du. Azokaren programazioaren barruan, Landako guneko Areto Nagusian eginen dute solasaldia, eta zuzenean emango dute streaming bidez.

Beñat Gaztelurrutia Gerediaga elkarteko kudeatzailearen hitzetan, harrera ona izan du programak —41 sortzailek izena eman dute—, eta jardunaldiak egin aurretiko balorazioa «positiboa» da. Hemendik aitzinera ere, bidea egingo duen programa izango dela uste du Gaztelurrutiak: «Egonkortu nahi dugun programa bat da. Horregatik zabaldu dugu aurten. Zabaltzeak berak esan nahi du egonkortzera doala, eta asmoa etorkizunean programarekin jarraitzea dela».

Jardunaldiak diseinatzeko orduan, sortzaileen interesak kontuan izan dituztela nabarmendu du Gaztelurrutiak, eta jardunaldiek helburu argi bat dutela azaldu: «Beren ibilbide profesionalean aliantzak lortzeko eta hartu-eman berriak egiteko gunea izatea nahi dugu; finean, sortzaileei bide profesionalean laguntzeko programa bat izatea». Orain artean bezala, azokaren aurreko egunetan egingo dituzte jardunaldiak, azoka egunak ekitaldiz gehiegi ez kargatzeko, eta sortzaileek egun horiek bertze jardun batzuetarako bideratu ditzaten.

Lau gune, lau arlo

Lau egun diferente, lau arlo eta lau topagune izango ditu DA! Pro-k. Durangoko San Agustin kulturgunean egin zuten lehen jarduna hilaren 1ean, eta musika izan zuen ardatz. Musika Bulegoaren lankidetzarekin, 09:00etatik 14:00etara hamar minutuko aurkezpenak egin zituzten programan parte hartzeko izena eman duten musikariek, sektoreko profesionalen aurrean.

Hilaren 2an, formatu txikiko familia ikuskizunen eta tailerren txanda izango da Bizenta Mogel bibliotekan. Bezperako formatu bera izango du jardunaldiak, eta aurkezpenak izango dira eguneko ardatz.

Ikus-entzunezkoetara egingo du jauzi 3an jardunaldiak. Literatur sorkuntza lan batek zinemara eramateko egin beharreko urratsak eta osagaiak aletuko dituzte Durangoko Zugaza zineman egingo den jardunaldian. Helburua euskaraz jarduten duten eragileak harremanetan jarri, eta azokatik bertatik euskarazko literatura pantailetara egokitzeko lan ildo berezirik zabaltzeko aukerarik dagoen aztertzea izango da. Horretarako, Unai Elorriaga idazlea, Joanes Urkixo gidoilaria, Aizpea Goenaga zinema zuzendaria, Ander Barinaga Rementeria ekoizlea eta Gaizka Izagirre zinemazale eta kazetaria bilduko dituzte jardunaldi bakarrean.

Larunbatean, hilaren 4an, izango da azken eguna. Landako guneko Areto Nagusian Sortzaileek bide profesionala egiteko baliabideak izeneko topaketa egingo dute. Hiru alor landuko dituzte. EKKI Euskal Kulturgileen Kidegoak egile eskubideen ingurukoak aletuko ditu, Amaia Ocerin, kultur eta sormen arloko komunikazio aholkularia, marketin eta komunikazioaz mintzatuko da, eta Euskal Herriko Musikarien Elkarteko Myriam Miranda, berriz, sortzaileek lan bat egitean egin beharreko kontratazioez. Azken jardunaldi horretan, sortzaileek egunerokoan dituzten kezkak landu nahi dituzte.


Azokari arnasa ematen diotenak

Summary: Azokari arnasa ematen diotenak. Zazpi espaziok osatzen dute Durangoko 56. Azoka: Ahotsenea, Irudienea, Talaia, Kabi@, Saguganbara, Azoka TB eta Szenatokia. Ahotsenean egiten diren aurkezpenak zuzenean emango ditu Azoka TBk

Durangoko Azoka ez da Landako gunea bakarrik, eremu zabalagoa hartzen du azokak herrian. Egun zazpi gunek osatzen dute azokaren ekosistema, eta gune bakoitzak du bere izana, bere esentzia eta baita bere funtzionatzeko modua ere. Guztiak dira beharrezkoak azokaren taupada indartsua izan dadin.

Ahotsenea (kontzertuak eta bestelakoak)

Gunerik handiena da Ahotsenea, eta, anitzek musikarekin lotzen badute ere, hori baino gehiago da. Doinuek eta hitzek osatuko dute aurtengo programazioa, kontzertuek eta liburu aurkezpenek. Gainera, lehenengoz liburu aurkezpenak bi gunetan banatuko dira: Landako gunean eta Durangoko musika eskolan. 70 aurkezpen izango dira, literaturakoak gehienak, baina diskoei buruzko solasaldiren bat ere izango da. Besteak beste, Eider Rodriguez, Leire Vargas, Itziar Ugarte, Alaine Agirre, Lander Garro, Amaiur Epher, Alberto Barandiaran eta Aritz Galarraga izango dira beren liburuak aurkezten.

Musikari dagokionez, bigarren urtez jarraian Plateruena izango da gune nagusia, bertan izango dira musika taldeen zuzeneko emanaldiak. Denera 50 disko aurkeztuko dira bertan. Ibilbide luzekoak batzuk, hasiberriak bertzeak.

Miren Narbaiza Ahotseneko koordinatzaileak nabarmendu duenez, aurten musika talde asko geratu dira kanpoan, inoiz baino disko gehiago aurkeztu direlako. Landako guneko karpatik aterata, bigarren oholtza galdu du guneak. Hots, Plateruenan egiteak oholtza bakarra izatea dakar, eta aldi berean talde bakarra egoteko aukera: «Lehen askoz talde gehiago kabitzen ziren, orain kontzertutik kontzertura eten bat dago, eta dinamismoa pixka bat ere galtzen du, hoztu ere egiten da, eta noski jende gutxiago ere sartzen da», nabarmendu du Narbaizak. Hala ere, Plateruenan egiteak alde onak dituela argi adierazi du: «Plateruena antzoki eder bat da, eta hor era guztietako taldeak egoteko aukera, hasiberriak zein beteranoak, uste dugu oso aukera ona dela. Sentsazioa, beraz, gazi-gozoa da».

410 lagun sartzen ahalko dira Plateruenan, hori bai, kontzertuetara joateko aitzinetik txanda hartu beharko da —azaroaren 29an ireki zen epea—: «Aurrez plana egiteko ahalegin bat egin beharko du norberak, antolaketa bat eskatzen du, baina horrela egin ahal badugu, egin dezagun!», nabarmendu du Narbaizak.

Hala ere, Durangora bertaratzerik ez duenak, edo txanda hartzea lortu ez duenak ere izango du aukera Ahotseneaz gozatzeko Azokako telebistaren bidez. Iaz hasitako bideari jarraikiz, streaming bidez emango dituzte zuzeneko kontzertu eta aurkezpen denak. Gainera, iaz egin bezala, zuzeneko kontzertuetan soinu nahasketa berezia egingo dute, etxetik hobeki entzuteko. Sortzaileentzako saioak streaming bidez ematea plus bat dela uste du Narbaizak, batez ere jende gehiagorengana iristeko modua ematen dielako. Hala ere, argi du helburua zein den: « Nik ez dut sinisten birtualki aurrera egiten duen azoka batean. Lehengo azoka hori bizi nahiko genuke datorren urtean».

Narbaizak kulturazaleei atxikimendua eskatu die: «Uste dut kulturazaleei atxikimendua erakustea egokitzen zaigula, eta hemen sortzen den uzta ikustea. Ederra litzateke segurtasun neurri guztiak beteta ahal duenak bertaratzea eta ongi pasatzea».

Irudienea (ikus-entzunezkoen isla)

Irudienean, ikus-entzunezkoen plazan, 35 film egongo dira ikusgai, Zugaza zinemetan: hamabi film labur, hamaika dokumental, hiru film luze, bi aurkezpen, lau estreinaldi eta hiru film haur eta gazteentzat. Inoiz baino parekideagoa izango da Irudienea, zuzendaritza eta protagonistetan emakumeak izango direlako nagusi, eta hainbat gai jorratuko dira bertan: memoria historikoa, pantailak euskaraz egoteko aldarria... Iaz Sormen Beka irabazi zuen Bañolet websaila ere Irudienean aurkeztuko da, abenduaren 5ean..

Talaia (gogoeta sustatzeko)

Euskarazko literaturaz harago, Durangoko Azokan beste argitalpen askok daukate lekua: dibulgazio liburuek, ikerketa lanek, euskal gaiak lantzen dituzten argitalpenak… Horiek guztiak Talaia gunean batuko dira, espazio bitan: Landako guneko Areto Nagusian eta Musika Eskolan. Talaian gai anitz lantzen dituzten liburu ugari aurkeztuko dituzte, eta hainbat mahai inguru ere antolatuko dituzte: musika elektronikoaz, ilustrazioaren munduaz, gazte sortzaileen ikuspegiaz...

Kabi@ (hiru ardatz nagusitan)

2019an egin bezala, aurten ere Kabi@ Areto Nagusi barruan antolatuko dute, eta programazioa hiru ataletan banatuta egongo da: Geruza digitalak izeneko hitzaldi laburrak; sorkuntza digitalaren inguruko mahai inguru bat; eta Txikientzako lantegia izeneko jarduera. Diana Franco Kabi@ko koordinatzaileak nabarmendu duenez, programazioa ideia nagusi batekin lotuta egongo da: «eraldaketa digitalak balio dezake sortzaileak, sorkuntza lanak eta publikoa harremanetan jartzeko, eta, gainera, sorkuntzarako aukera ezberdinak zabal ditzake».

Saguganbara (haurrak protagonista eta ardatz)

Haurrek eta familiek euskal kulturaz eta literaturaz gozatzeko gunea da Saguganbara. Liburu aurkezpenak, haurrentzako ipuin-kontaketak eta ikuskizunak, denetariko eskaintza izango du guneak. Azken eguna, hilaren 8a, bereziki emankorra izango da haurrentzat. Dani Martirena idazleak Amonaren kea liburuaren kontaketa eginen du, eta Maite Franko, Bakarne Atxukarro, Izaskun Zubialde eta Raquel Samitier ipuin kontalariak ere bertan izango dira. Ohiko gunean egongo da Saguganbara, Elkartegian, Landako parean, baina saio batzuk Landako guneko Areto Nagusian ere antolatuko dira.

Szenatokia (bortz emanaldi)

Arte eszenikoak ardatz dituen programazioa eskainiko du Szenatokia guneak. San Agustin aretoan izango dira emanaldiak. Aurtengorako, denera, lau emanaldi antolatu dituzte. Larunbatean izango da lehena; Jon Ander Urresti antzerkigileak Txibirriz, baserri galdue obra emango du 18:00etan. Ondotik, igandean, Bagara kolektiboak I(n)tera(k)zioa antzeztuko du 18:00etan. Formol Laborategiaren txanda izango da astelehenean. 19:00etan estreinatu berri duten Album lana eskainiko dute. Laugarren emanaldia asteartean izango da. Mauma konpainia Galder Perezek zuzenduriko Lurrun minez obra taularatuko du 19:00etan. Iñigo Astizen eta Mikel Aierberen Högeitavat emanaldia izango da azkena. Asteazkenean izango da hori, 12:30ean. Emanaldi guztiak doan izango dira. Azoka TB (azokak eman duena kontatzen)

Azoka TBk Durangoko Azokaren berri emango du, luze eta zabal. Azokako webgunean streaming kanal bi egongo dira, Plateruenan eta Areto Nagusian gertatzen ari dena zuzenean ikusteko. Gainera, Azoka TBren eta EITBren arteko elkarlanari esker, Azoka TBk kulturaren plazaren bueltan gertatzen dena jasoko du, egunero.


Uzta berria ondu du BERRIAk

Summary: Uzta berria ondu du BERRIAk. Besteak beste, Joan Mari Torrealdaik zendu aitzinetik idatziriko azken liburua eramango du BERRIAk Durangora: 'Egunkaria, gizarte zibilaren arrakasta'.

Hizkuntza eta nazioa. Bi ardatz horiek oinarri hartuta, liburu uzta mardula eramango du BERRIAk Durangoko Azokara. Egunkaria, gizarte zibilaren arrakasta Joan Mari Torrealdai Nabeak hil aitzinetik idatziriko azken lana da azokan izango diren liburuetariko bat. Egunkaria-ren sorrera gatazkatsutik Guardia Zibilak kazeta itxi eta hainbat arduradun atxilotu, torturatu eta kartzelara bidali zituen arteko kontaketa egiten du liburuan Joan Mari Torrealdaik, zeinak prozesu hori dena bertatik bertara bizi izan zuen. Sorreratik hartu zuen parte Egunkaria Sortzen-en; hasieratik izan zen Administrazio Kontseiluko kide, bertako lehendakari ere izan zen azken urteetan, eta atxilotutakoen artean zegoen. Liburu honetan hori dena kontatzen du: sorreratik itxierara, eta ondorengo epaiketara arteko ibilbidea. Haren bizipenetik abiatutako kontaketa bat da, gogoeta pertsonalekin osatu eta aberastua. Euskal kulturaren ekintzaile eta protagonista baten lekukotasuna, zintzoa bezain jantzia, gure iragan hurbila ezagutzeko ezinbesteko tresna. Imanol Murua Uriak egin dio liburuari hitzaurrea, eta Torrealdairen lagun Joanmari Larrarte izan da liburua bukatzeko arduraduna.

Hizkuntzaren eta naziotasunaren ingurukoa da BERRIAk Durangora eramango duen bigarren liburua ere: Izan ala ez izen. Euskal Herriaren irudikapena euskal hedabideetan. 2019an Martin Ugalde beka irabazi zuten Eneko Bidegain Aire, Ainhoa Larrañaga Elorza eta Zuriñe Maguregi Sanchez Mondragon Unibertsitateko Huhezi fakultateko ikus-entzunezko komunikazioko kideek, eta orain argitaratutako liburua da horren emaitza. Azkenaldian kezka iturri izan da euskal hedabideek Euskal Herria nola irudikatzen duten, eta horixe da, hain zuzen, bekak ikertzeko eskatzen zuena. Horri lotuta, hainbat galdera egin dituzte liburuan: Izenik ez duenak ba al du izanik?, Izen asko dituenak, berriz, izan bakarra ote du? Euskal Herria, Euskadi, Nafarroa, Vasconia, Euskaria, euskal lurraldeak, euskararen lurraldeak, EAE, Baskongadak, Araba, Bizkai eta Gipuzkoa/Lapurdi, Nafarroa Beherea eta Zuberoa… Ikerketak agerian utzi du euskal hedabideek nola irudikatzen duten Euskal Herria, nola izendatzen duten euskal lurraldea, eta erabiltzen dituzten izenen azpian zein eremuz ari diren. Errealitatearen argazki hori erakusteaz harago, ikertzaileek arreta jarri dute arazo horren zergatietan, eta konponbide posibleetarako hainbat errezeta edo jorratzeko moduko bide seinalatu dituzte.

Zerura begira

Oso-osorik euskaraz idatzitako eta gure paraleloan, hau da, 43 º ipar latitudean kokatutako lehen planisferioa da BERRIAk azokara eramango duen hirugarren nobedadea: Elkano euskal planisferioa. Munduari emandako lehen itzuliaren 500. urteurrenaren harira sortua da. Hala, zerura begiratzean ikusten dituen izar guztiak identifikatu ahal izango ditu planisferioa eskuratzen duenak. Baina baita beste hiri batzuetatik ikusten direnak ere: Madril, Paris, Londres, Erroma, New York, Vancouver, Jerusalem, Beijing, Tbilisi, Sapporo eta beste batzuetatik.

Horiez gain, urteroko kontuak ere eramango ditu kazetak Durangora: egutegiak eta eguneko nahiz asteko ikuspegia duten agendak. Aurtengoan Ane Pikaza ilustratzaileak egin du azal koloretsua, eta lehenengoz asteroko ikuspegia duen agenda koloretsua ere egin dute. Horrekin batera izango dira BERRIAren erakusmahaian Aleka bildumako liburuak eta Anjel Lertxundiren zutabeak biltzen dituen Hitz beste 2003-2017 testu bilduma.


Summary: Mikel Alvarez Sarriegik irabazi du XXI. Agustin Zubikarai saria. 'Euskalia' izeneko zientzia fikziozko nobela proiektuarekin irabazi du saria Alvarezek. Ondarroako Udalak eta Elkar argitaletxeak antolatzen dute lehiaketa.

Nobela beltzaren eta umore tonuaren artean dabilen eleberri proiektu batekin irabazi du Mikel Alvarez Sarriegik (Beasain, Gipuzkoa, 1982) XXI. Agustin Zubikarai saria. Aurkikuntza harrigarri batzuei esker, euskaldunak unibertsoko potentzia nagusi bihurtuko dira, eta Euskalia deituko diote galaxiako erresuma horri. Pixkanaka, auzo herrietakoek euskaldunen kolonizazioaren biktima bihurtuz joan dira, baina denak ez dira gustura egongo, hala nola kultura espainiarraren berreskurapenaren alde ari diren Izar eta Ugutz.

Denera, hogei lan aurkeztu dira aurten sariketara, eta Leire Bilbaok, Xabier Mendigurenek eta Ana Urkizak osaturiko epaimahaiak hautatu du horien artetik Alvarezenari ematea saria. Abenduaren 3an emango diote, Ondarroako Kofradia Zaharrean (Bizkaia), Literatur Amuak jardunaldietan.

Bederatzi urtez nobela laburrentzako lehiaketa izan zena, formatuz aldatu, eta nobelak sortzeko beka bihurtu zen 2010ean. Ordutik, hauek izan dira sariaren bitartez argitaratutako zenbait liburu: Faith (Lander Garro), Mendiko gaitza (Idoia Garzes), Afrikanerrak (Eneko Barberena), Berriro itzuliko balitz (Xabier Etxeberria), Amek ez dute (Katixa Agirre) eta 33 ezkil (Miren Gorrotxategi), besteak beste.


Summary: Jaurlaritza eta EH Bildu pozik agertu dira lortutako akordioarekin. Ogasun sailburuak 2022rako kontuen «balio estrategikoa» nabarmendu du.Iriartek uste du ez direla«herriak behar dituen aurrekontuak».

Eusko Jaurlaritzaren eta EH Bilduren arteko akordioaren «garrantzi politikoa» nabarmendu du Pedro Azpiazu Ekonomia eta Ogasun sailburuak: «Benetako borondatea dagoenean, posible da ezberdinen arteko akordioak lortzea». Era berean, EH Bilduko eledun Maddalen Iriarte ere «pozik» agertu da emaitzarekin, «batez ere, beren bizi baldintzak hobetzen ikusiko dituzten pertsona eta kolektibo horiengatik». Bi aldeek atzo jakinarazi zuten 253 milioi euro balio duten hainbat zuzenketa txertatuko dizkiotela 2022rako aurrekontu proiektuari, baita adostasun politikoak lortu dituztela enpleguari, I+G+B inbertsioei eta etxebizitzari dagokienez ere. Hartara, koalizio subiranista abstenitu egingo da hilaren 23an Eusko Legebiltzarrean egingo duten bozketan.

PSEren eta EAJren gehiengoa medio, EH Bilduren babesa ez zen ezinbestekoa gobernuak aurrekontuak onartzeko. Halere, Azpiazuren ustez, lagungarri dira bi aldeen arteko akordioak kontuak «hobetzeko» eta «gizarteko kohesioa mantentzeko»: hain zuzen ere, «politika da, hizki handiz». Adostasunak lortzeko, gobernuak «apaltasunez eta eskuzabaltasunez» jokatu duela ere adierazi du, eta EH Bilduri «eginiko ahalegina» eskertu dio. Haren hitzetan, «Euskadik elkarrizketa behar du», eta akordioak nahi horri erantzuten dio.

Iriartek ere nabarmendu du adostutakoak «eragin zuzena» izango duela herritarrengan, eta, ondorioz, EH Bilduk ez duela «zalantzarik» izan hobekuntzak lortzearen alde egitean: «Guk herritarren ongizatea eta bizi kalitatea ditugu lehentasun, eta horretan oinarrituta hartu dugu abstenitzeko erabakia». Hala, harro agertu da «EAJ mugitzea» lortu dutelako, eta Jaurlaritzak «berebiziko garrantzia duten hainbat aldarrikapen» onartu dituelako.

Bi aldeek, ordea, ez dute bat egiten datorren urterako aurrekontuen balioaz hitz egitean. Azpiazuren hitzetan, «garrantzi estrategikodunak» dira, «pandemiak eragindako egoera latzari erantzuteko prestatuak. Hala, «aurrekaririk gabeko aukera bat» direla zehaztu du. Iriarterentzat, baina, ez dira izango «herriak behar dituen aurrekontuak».

Neurri sorta

Bi aldeek hogei egun behar izan dituzte adostasun bat lortzeko. Lehen bileran, EH Bilduk sei neurri ekonomiko eta beste horrenbeste politiko aurkeztu zizkion gobernuari, eta Azpiazuren lantaldeak kontraeskaintza batekin erantzun zion eskaerari. Hala, EH Bilduren Mahai Politikoak osoko zuzenketarik aurkeztu ez, eta negoziatzen jarraitzeko erabakia hartu zuen. Aurrekontuetan 253 milioi euroko balioa duten hainbat zuzenketa txertatzea izan da emaitza; hala nola ehun milioi euro tokiko erakundeentzako Jasangarritasun Energetikoaren Funtsa aktibatzeko, 77 milioi I+G+B inbertsioak handitzeko, 30 milioi Osakidetzako lehen arretara bideratzeko eta hogei milioi gizarte inklusioa bultzatzen duten proiektuetarako.

Koalizioaren eskaera politikoetatik hiruri ere erantzun die Jaurlaritzak, betiere, gobernuaren «eskumenetara mugatuta», Azpiazuk azpimarratu duenez. Horiek dira alokairuen prezioak kontrolatzeko sistema bat eratzea, 2023an eta 2024an I+G+B inbertsioetan erabiltzeko funtsak %12 handitzea, eta «defendatzea» hitzarmen kolektiboek gutxieneko soldatak Araba, Bizkai eta Gipuzkoako batez besteko errentara egokituta ezartzea. Azken alor horretan, sailburuakadierazi du Jaurlaritzak jarrera hori babesteko «asmoa» duela, baina aldeak «behartu gabe».

Neurri politiko horien artean, Ikerkuntza, Garapen eta Berrikuntza alorrean egingo den jauzia nabarmendu du Iriartek: «Gure herriaren garapen industrial eta teknologikorako funtsezkoa den arlo horretan, gobernuak inoiz egin duen inbertsiorik handiena egingo du akordio politiko zehatz honi esker». Halere, akordioak ez du koalizioa guztiz ase, eta gainerako neurri politikoen inguruan hitz egiteko «erabat itxi» izana leporatu dio gobernuari. EH Bilduk zerga politikan eta adinekoen egoitzen kudeaketan aldaketak egiteko beharra adierazi zion Jaurlaritzari, ikus-entzunezko sektorea indartzeko nahiarekin batera.

Orain bai

Azpiazuk gogoratu du azken urteetan PPrekin eta Elkarrekin Podemos-IUrekin ere itxi izan dituztela aurrekontuen inguruko akordioak. Azkena duela bi urte izan zen, ezkerreko koalizioarekin; iaz PSEk eta EAJk soilik babestu zituzten kontuak. Aurtengoan, baina, bi indar politiko horiek negoziazioetatik kanpo geratu dira, sailburuaren hitzetan, «motibazio politikoak» medio.

Urkulluren arabera, Jaurlaritzaren «elkarrizketarako gogoa» azken urteetako bera izan da aurtengo negoziazioetan ere, eta EH Bildurentzako mezua bota du: «Bakoitzak ikusiko du zein baldintzak eragin dion iraganean posible izan ez zena orain hala izateko». «Bere iraganari jarritako osoko zuzenketa bat da», esan du, berriz, PSEko idazkari nagusi Eneko Anduezak. Iriarte, baina, ez da iritzi berekoa, eta azaldu du koalizioak Madrilen, Nafarroan eta EAEn erakutsitako jarrerak argi utzi duela «akordioetara iristeko prest» daudela, «baldin eta akordio horiek pertsonen bizi kalitatea hobetzen badute».

Gobernuaren eta EH Bilduren molde honetako lehen akordioa da aurtengoa. Ezker abertzalea 2002an abstenitu zen azkenekoz aurrekontuen inguruko bozketa batean. Batasunaren erabaki hark Juan Jose Ibarretxeren gobernuak kontuak aurrera ateratzea ahalbidetu zuen. EAk, berriz, gobernutik babestu zituen aurrekontuak azken aldiz, 2008an.


Summary: Hainbat adituk gorroto diskurtsoei buruz jardungo dute Bilbon. Eusko Jaurlaritzaren ekimenez antolatu dituzte jardunaldiak. Gaur hasi eta bihar bukatuko da kongresua. Besteak beste, 'bullying'-ari, arrazakeriari eta berdintasunari buruz hitz egingo dute.

Eusko Jaurlaritzak tratu berdintasunari eta diskriminaziorik ezari buruzko II. kongresua inauguratu du gaur. Gorroto diskurtsoari aurre egiteko erantzunak izena du jardunaldiak, eta gaiaren inguruko zenbait adituk parte hartuko dute. Besteak beste, bullying-ari, arrazakeriari edo berdintasunari buruzko hitzaldiak zein mahai inguruak antolatu dituzte. Gaur eta bihar egingo dute kongresua, Deustuko Unibertsitateko entzungelan, Bilbon.

Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak parte hartu du kongresuaren inaugurazio ekitaldian. Sailburuak Jaurlaritzaren erronkez eta konpromisoez hitz egin du: «Datozen urteotarako, funtsezko erronka bat dugu: diskriminazioaren eta desberdinkeriaren aurka borrokatzea. Populismoko eta ultraeskuinaren goren uneko garai hauetan, irmo egon behar dugu. Atzerapauso bat ere eman gabe». Hala, Artolazabalek argi dauka «inor kanpoan utziko ez duen gizartea» lortzea izan behar dela helburua.

Sailburuaren iritziz, XXI. mendean elkarrekin bizitzeak, «aniztasunean bizitzea» esan nahi du. «Gorroto diskurtsoek eta, jakina, gorroto delituek honako bereizgarri hau dute: etniaren, erlijioaren, politikaren, generoaren, gizartearen edo jatorriaren inguruko etiketa baten balioa pertsonen balioaren eta haien duintasunaren aurretik jartzen dute». Horren aurrean, eskatu du «irmoak» izateko diskurtsoa mantentzen. «Gure ekintzekin konprometituak izan behar dugu», esplikatu du.

Azkenik, garrantzitsutzat jo du giza eskubideen errespetuan oinarritzen diren politika publikoak sustatzea, bizikidetzarako kultura eta hezkuntza sustatzen dutenak: «Gorrotoaren diskurtsoari aurre egiteko, gure erantzun ozena eta argia aniztasunaren diskurtso positiboa eta kudeaketa positiboa da».


Summary: Informazioaren balioa zure prozesuen kontrolean eta kudeaketan. Bizi ala hil? Arrakasta izan ala itxi? Zure enpresan sortutako informazioa kontrolatzeak zure prozesuen kudeaketa hobetzen lagunduko du, lan errepikakorrak eta garestiak aurreztuko ditu, eta gertaeretan oinarritutako erabaki hobeak hartzeko modua emango du.

Gaur egun, edozein enpresatan, txikietatik hasi eta handietaraino, informazio asko sortzen da, eta hori galdu egiten da negozioa hobetzeko duen gaitasun handia ez ezagutzeagatik.

Informazioaren kudeaketa XXI. mendeko kontua dela dirudi, teknologia aurreratuenak dituzten enpresen gauza, baina errealitatetik oso urrun dago baieztapen hori.

Informazioaren balioak erabakiak hartzen nola lagun dezakeen ikusteko, edozein adibide historiko bilatu eta azter dezakegu. Adibidez, Amundsen eta Scott esploratzaileek hego polora egin zuten espedizioa aztertuko bagenu, ikusiko genuke danimarkarra ikaragarri profesionala izan zela: izan ahal zituen arazoak aurreikusi zituen; aurreko espedizioetatik ikasi eta soluzio posible guztiak aurkitu zituen arazoak agertu aurretik. Scorrek aldiz, aurreko espedizio famatuen distira eta epika aukeratu zituen. Hau da, batak poloa konkistatu zuen, eta bestea zendu egin zen.

Balentria historiko handietatik enpresa txiki eta handietara, datuak eta datuetan oinarritzen diren erabakiak lagungarriak izan daitezke prozesuak hobetzeko, lan aspergarriak laburtzeko edo erabakiak hartzeko.

Oreka ITn, datuetan oinarritutako erabakiak hartzeko zikloei jarraitzea proposatzen dugu, Data Driven Decision Making (DDDM) ingelesez. Intuizioa edo erabaki kategorikoak bakarrik erabili beharrean, prozesu honek datuak, gertaerak eta neurgarriak diren helburuak erabiltzen ditu negozioaren erabaki estrategikoak hartzeko, lehenengo hauek uste okerretan oinarrituta edo partzialak izan daitezkeelako: “Hau horrela egiten zen orain dela urte bat”, “X enpresan horrela egiten da”.

Edozein enpresak egin behar duen lehen urratsa helburu batzuk zehaztea edo identifikatzea izango da. Helburuak zehaztu ondoren, dauzkagun datu-iturriak finkatu beharko dira, eta ikusi beharko da zeintzuk diren erabilgarriak. Identifikazio hori egin ondoren, datuak atera, garbitu eta eraldatu egingo dira egitura homogeneo batean kargatzeko. Hori guztia egin ondoren, informazio hori aurkeztu eta ustiatuko da. Ustiapen horretan oinarritutako ondorioak aterako dira, eta egin behar diren aldaketak proposatuko dira. Ziklo hau nahi bestetan errepikatu ahal izango da, azken emaitzak ezin izango baitira iterazio bakar batekin lortu, eta, lehen hobekuntza horri esker, helburu berriak ikusi ahal izango dira eta horrela negozioaren prozesuak hobetuko dira iterazioz iterazio.

Gaur egun atentzioa datu-iturrien identifikazioan, erauzketan, datuen garbiketan eta eraldaketan jarrita dago. Enpresa txiki edo handi guztietan egunero datu-bolumen handiak sortzen dira, baina askotan datu horiek ez dute inolako informaziorik ematen, edota galdu egiten dira, kaxoi batean edo ordenagailu batean ahazten direlako.

Informazio hori gal ez dadin eta erabakiak hartzen lagun dezan, zikloaren bi pauso horiek edo ETL (extraction, transformation and load process) oinarrizkoak dira. Prozesu honen bidez, hainbat datu-iturritatik datozen datuak mugi ditzakegu biltegi bakar batera: ERP baten datuak, robotek ematen dizkiguten datuak, excel bat, hodeia, IoT edo HRtik datozen datuak homogeneizatu ahalko dira. Informazio biltegi honi Data Warehouse deitzen zaio eta hau egin dezake:

- Datu-bolumen handiak tratatzea.

- Ingurune heterogeneoetatik datozen datuak prestatzea.

- Datu historiak gordetzea.

Data Warehouse informazioaren sarbide-puntu bakarra izango da enpresa barruan; horrela, erakunde osoak egiaren bertsio bakar bera izango du.

Honen adibide erraz bat ikusteko, zeina enpresa txiki zein ertain gehienetan ezarri daitekeen, fitxaketen gure aplikazioa izan daiteke. Gure langileek bulegoetan dauden makinetan fitxatzen dute, eta fitxaketen app-aren bidez. Informazio hau ez da galtzen; sistema barruan gordetzen da. Gainera, gure bezeroen kokapen geografikoa gordetzen dugu, fitxaketak eta sakelakoaren kokapena konbinatzea ahalbidetuz gure langilea zein bezerotan dagoen ezagutzeko. Horrela, informazio hori guztia aplikazio batean elkartu eta aurkezten da, lerro arduradunek jakin dezaten beren langileak non dauden eta norbait erabilgarri dagoen edo ez.


Summary: Munduko Kopako antolatzaileak gogorarazi du Qatarren ez daudela onartuta sexu bereko pertsonen arteko harremanak. Nasser al-Khater antolaketa batzordeko arduradunak esan du LGTBI kolektiboko pertsonak joan daitezkeela Qatarrera, baina maitasunik ezin dutela adierazi.

Jakina zen, 2010. urtetik jakin ere, ez zela erabaki ona Qatar aukeratzea Munduko Futbol Txapelketa bat antolatzeko. Hala gogorarazi zioten Joseph Blatter FIFAko presidenteari urte horretan, erabakia hartu berritan, prentsaurreko batean: herrialde horretan bost urtetik gorako espetxe zigorra ezartzen diete sexu bereko pertsonekin harremanak dituztenei, eta gay eta lesbianei heriotza zigorra ere ezar diezaiekete lege islamikoa argudiatuta. Hala eta guztiz ere, Munduko Futbol Federazioak aurrera egin zuen erabakiarekin, France Football aldizkariaren arabera, diru truke: harreman sexualak alde batera utzi beharko dituztela erantzun zuen Blatterrek orduan, irribarretsu.

Baina 11 urte pasatu dira, eta, munduko txapelketa jokatzeko urtebete besterik falta ez den honetan, hori bera gogorarazi du Nasser al-Khater txapelketako antolaketa batzordeko arduradunak, CNN telebista kateak egin dion elkarrizketa batean, galderarekin deseroso: Qatarren ez dira onartzen sexu bereko pertsonen arteko harremanak. LGTBI kolektiboko pertsonak Qatarrera joan daitezkeela esan du, horri buruz galdetuta, baina ezingo dutela publikoki maitasuna adierazi. Azpimarratu du maitasun adierazpenak egiteko debekuak harreman mota guztiei eragiten diela, baina bada aldea heterosexualen eta LGTBI kolektiboko pertsonen artean, esan ez badu ere: espetxe eta heriotza zigorrak.

Josh Cavallo futbolista australiarraren adierazpenei erantzunez hitz egin du Al-Khaterrek. The Guardian egunkarian Cavallok esan du beldurra ematen diola Qatarren jokatzeak gaya dela esan ostean. Munduko txapelketako antolaketa batzordeko zuzendariak erantzun dio ez duela zertan beldurrik izan. Baina kazetarien galderei erantzunez gaineratu du heterosexualak ez diren maitasun adierazpenak egitea «muga bat» gainditzea litzatekeela. Esan du Qatarrentzat «arazo bat» litzatekeela sexu bereko pertsonek maitasuna adieraztea jendaurrean. «Maitasun adierazpenak gaizki ikusiak dira, eta, guk beste kulturak errespetatzen ditugun bezala, gureak ere errespetatuak izatea espero dugu», adierazi du.

2022ko azaroaren 21ean hasiko da Qatarren Munduko Futbol Txapelketa, eta ez da hori horren inguruan dagoen eztabaida bakarra. The Guardian-ek salatu du eraikuntza lanetan 6.500 migratzaile hil direla azken urteetan. Lanaren Nazioarteko Erakundearen arabera, aurten soilik 50 pertsona hil dira, eta 500 inguruk lesio larriak izan dituzte lanean. Gehienak asiarrak dira. Horri buruz Al-Khaterrek esan du ez direla aintzat hartu lan legedian egiten ari diren lanak. Duela bi aste, ordea, Amnesty Internationalek salatu zuen arlo horretan iragarri zituen aldaketak ez direla gauzatzen ari, eta Munduko Txapelketaren hasiera hurbildu ahala iraganeko gehiegikeriak areagotzen ari direla.


Summary: Gipuzkoak hirugarren foru araua onartu du kamioientzako bidesariak legezko izan daitezen. EAJk eta PSEk aurrera atera dute arau berria A-15 autobidean eta N-1 errepidean bidesariak ezartzeko. Oposizio osoak ezezkoa eman dio proiektuari Batzar Nagusietan.

N-1 errepidean eta -15 autobidean kamioien joan-etorria zergapetzeko hirugarren foru araua onartu du Gipuzkoako Foru Aldundia osatzen duten alderdi biek Batzar Nagusietan, eta, horrenbestez, horien ibilbide osoan bidesaria ordaindu beharko dute kamioilariek, berriro. Uda partean urrats bat atzera egin zuen Aldundiak autobien bidesarien auzian, baina azken helburua aldatu gabe, uste duelako errepide horiek erabiltzen dituzten kamioiek bidesariak ordaindu behar dituztela. Hala ere, onartu zuen aldi batez ezingo zizkiela bidesariak kobratu, epaitegien aurkako ebazpenak tarteko. Lehen bi foru arauak atzera bota dituzte epaileek, eta Eider Mendoza bozeramaileak jakinarazi zuen hirugarren foru araua prestatu bitartean uko egingo ziotela behin-behineko formula batekin kobratzen segitzeari.

Gauzak horrela, EAEko Auzitegi Nagusiaren epaia argitaratu duenetik, kamioiek ez dute dirurik ordaindu behar izan N-1 errepidea eta A-15 autobidea erabiltzeagatik, urriaren 20az geroztik. Epaia irmoa da, Espainiako Auzitegi Gorenak ez zuelako aintzat hartu aldundiak haren aurka jarritako helegitea. Orain, ordea, hirugarren foru arauak martxan jarri du bidesariak berriro ezartzeko atzerako kontua. Aldundiak uste du 2022. urteko hondarrean edo 2023. urtearen hasieran prest izango direla jada. Aldaketa nabarmen bat edukiko du sistema berriak, epaileek baliogabetutako beste bien aldean: N-1 osoan eta A-15 osoan ordainduko dutela bidesaria kamioilariek, eta ez tarte jakin batzuetan soilik.

Hala, beste lau arku handi ezarriko ditu errepideetan diputazioak, eta beste 109 arku txiki. Urtebete beharko da lan horiek bukatzeko, eta 25,3 milioi euroko inbertsioa. Bide Azpiegituretako diputatu Aintzane Oyarbidek esan du arau berriak N-1 errepideko eta A-15 autobideko 76,352 kilometroak zergapetuko dituela. «Ez dago aukerarik bazterketa dagoela interpretatzeko, ez zuzenean ez zeharka, lotune guztiak eta mugimendu guztiak zergapetuko direlako».

Bidesaria 3,5 tonatik gorako kamioientzako izango da, garraiolaritzan aritzen direnentzat. 0,22 euro kilometroko tarifa izango dute kamioirik handienek, eta 0,28 eurokoa arinek.

Hiruren kexuak

Bidesarien aurkari sutsuenetako bat izan da Hiru garraiolari autonomoen sindikatua. Astelehenean, kamioi karabana batekin salatu zuen aldundiak ez diela 2018tik «irregularki» kobratutakoa automatikoki itzuli nahi, eta epaitegien eskaerei soilik erantzungo diela. Atzo, agiri baten bidez, «onartezintzat» jo zuen garraiolariek soilik hartu beharra beren gain errepideen mantentze lanen ordainketa, errepideak publikoak direlako eta salgaien errepideko garraioa «ezinbesteko zerbitzu publikoa» delako.

Hiruren argudioek ez dute itzal handirik izan errepideen jabe diren beste erakundeen artean. Bizkaiko Foru Aldundiak 2022ko udazkenerako agindu du hainbat bide kamioientzat ordainpeko egiteko asmoa. Nafarroako Gobernuak, berriz, «apurka» ordainpeko egin nahi ditu kamioientzat A-1a, A-10a, A-15a, A-68a eta N-121-A.


Summary: EBko abokatu nagusiak ontzat jo du aurrekontuak zuzenbide estatuaren balioekin lotzea. Poloniak eta Hungariak helegiteak aurkeztu zituzten EBren diru sailak «Europako printzipioekin» baldintzatzeko erabakiaren kontra. 2022an espero da EBko Justizia Auzitegiaren epaia.

EB Europako Batasunaren aurrekontuak zuzenbide estatuaren balioekin lotzeko mekanismoa ontzat jo du EBko abokatu nagusiak. Hari zegokion auzia aztertzea, eta, adierazi duenez, legezkoa da printzipio horiek ezinbesteko baldintza bihurtzea estatu kideentzat, batasuneko diru sailak jaso ahal izateko. Hala adierazi du organoaren hamaika abokatuetako batek, Manuel Camposek, EBren banaketa sistemari Poloniak eta Hungariak jarri zizkioten helegiteak aztertu ostean. Haren iritziak ez du zertan bat egin EBko Justizia Auzitegiak helegitearen gainean hartu beharreko azken erabakiarekin, baina ohikoa izaten da epaia ildo berekoa izatea. Kasuen %80tan gertatzen da hala.

Abokatuaren esanetan, EBren aurrekontu banaketa zuzenbide estatuaren balioen betetzeko baldintza jartzeak ez du urratzen EBren legedia. «Erregimenak oinarri juridiko egokia du; EBren itunaren 7. artikuluarekin bateragarria da, eta segurtasun juridikoaren printzipioa errespetatzen du», adierazi du Camposek.

Ia urtebete egin behar da atzera auziaren jatorria azaltzeko. Iazko abenduan, EBko estatu kideak 2021-2027ko aurrekontuen negoziazioetan ari zirela, Poloniak eta Hungariak kritikatu egin zuten diru sailak «Europako balioekin» lotzea. Bi herrialde horiek izan ezik, gainerako estatuek onartu zuten baldintza, 27 kideko bloke batean.

Onartu zen sistemaren bidez, Bruselak gaitasuna du estatu kide bati diru funts komunitariotik dagokion diru poltsaren ordainketa eteteko, baldin eta zuzenbide estatuaren irizpideak urratu dituela ebazten badu eta urraketa horiek kalte egiten badiote diruaren erabilera egokiari. Europako Batzordeak Polonia eta Hungariari egotzi die printzipio horien kontrako erabakiak hartzea; besteak beste, estatuko botere banaketa arriskuan jartzen duten eta gutxiengoak baztertzen dituzten neurriak onartu dituztela argudiatuta.

Varsoviak eta Budapestek mehatxu egin zuten blokeoa ezarriko ziotela pandemiaren kontrako ezohiko diru poltsaren onarpenari, Bruselak uko egiten ez bazion aurrekontuaren banaketa baldintzatzeari. Azkenean, ordean, bide eman zioten diru poltsa horri, eta gainerako kideekin adostu zuten helegiteak jartzea EBko Justizia Auzitegian.

EBko abokatu nagusiaren txostena prozesuaren azken urratsa izaten da, EBko Justizia Auzitegiak epaia eman aurretik. Ez da espero Luxenburgoko auzitegiak epaia ematea 2022. urtea baino lehen. Europako Batzordeak erabaki horri itxarotea erabaki du, Poloniaren eta Hungariaren kontrako espedienteak irekitzerako. Bruselaren jarrera kritikatu du hainbat talde politikok, eta Europako Parlamentuak batzordeari exijitu dio berehala blokeatzeko bi herrialde horientzako diru sailak.


Summary: Udalen eskumenak urratzen dituzten lege aldaketak arbuiatu ditu oposizioak. EAJk eta PSEk Ingurumen Administrazioaren lege proposamenari aurkeztutako zuzenketaren aurka agertu dira EH Bildu, Elkarrekin Podemos-IU eta PP-C´s taldeak Eusko Legebiltzarrean.

Ingurumen Administrazioaren Legearen inguruan sortu den eztabaida Eusko Legebiltzarreko osoko bilkurara iritsi da gaur, EH Bilduren mozio baten bitartez. Izan ere, lege proposamenari zuzenketa bat aurkeztu berri diote EAJk eta PSE-EEk, eta, haren bidez, figura berri bat sortu nahi dute: interes orokorreko proiektua. Horren bidez, gobernuak eskumena izango du proiektu bat «interes orokorrekoa» dela baieztatzeko, eta, hala eginez gero, udalek ezin izango diote uko egin proiektu hori beren herrietan ezartzeari. Zuzenketa horrekin toki erakundeen eskumenak «urratuko» direla salatu du EH Bilduk mozioan, eta haren kritikekin bat egin dute gaurko eztabaidan Elkarrekin Podemos-IUk eta PP-C's-k ere. Hala, EH Bilduk eta EP-IUk erdibideko zuzenketa bat adostu dute gobernuko bazkideen asmoen aurka. Testuak ez du nahikoa babes lortu gaurko bilkuran, eta atzera bota du plenoak: aldeko 31 boto lortu ditu (EH Bildu, Elkarrekin Podemos-IU eta PP) eta aurkako 41 (EAJ eta PSE-EE).

Mikel Otero EH Bilduko legebiltzarkideak EAJri eta PSE-EEri aurpegiratu die zuzenketa «atzeko atetik» onartu izana, eta haren bitartez botere banaketak «birrindu» nahi izatea. «Gure herrian aspalditik ezarrita dauden botere orekak apurtu nahi dituzue, boterea zentralizatu nahi duzue udalak ahulduta eta eskumenak urratuta». Antzera mintzatu da Miren Gorrotxategi Elkarrekin Podemos-IUko legebiltzarkidea ere, eta galdera egin die Jaurlaritzako bazkideei: «Nola azaldu diezaiekezue herritarrei udal hauteskundeetan bozkatzen dutenak ez duela balio eta Eusko Jaurlaritzak erabakitzen duena inposatuko dela?». Kritika horiekin bat egin du Muriel Larrea PP-C´sko legebiltzarkideak. Salatu du zuzenketak «errotik» aldatzen duela lege egitasmoaren edukia, eta udalen iritzia aintzat hartu gabe «inposatu» nahi dela.

EAJk eta PSE-EEk, berriz, egindako kritikak alboratu dituzte. Maria Eugenia Arrizabalaga EAJko legebiltzarkidearen hitzetan, zuzenketa horren edukiak bat egiten du legearekin eta «ezinbesteko tresna» da klima aldaketari lotutako erronkei lehenbailehen erantzuteko. Bide beretik Alberto Alonso PSE-EEko parlamentarioa: «Euskadik tresna eraginkor eta garantista bat behar du aldaketa klimatikoaren aurka borrokatzeko».

Protesta kanpoaldeanp>

Osoko bilkurari kasu egitera joan dira gaur Araba Bizirik plataformako eta beste hainbat taldetako kideak, eta kanpoan elkarretaratzea egin dute. Gainera, eztabaida amaitzear zela Jaurlaritzaren lege egitasmoaren aurkako kartelak erakutsi dituzte palkoan, protesta gisa. Bakartxo Tejeria Eusko Legebiltzarreko presidenteak aretotik bota ditu segituan.

Plataformako kideek agerraldia egin dute gero, eta gogor salatu dute EAJk Ingurumen Administrazioaren lege proiektua «maltzurki aldatu» nahi duela. Jeltzaleei leporatu diete aintzat ez hartzea herritarren iritzia, eta herri eredua «hazkundean» oinarritzea. «EAJk boteretsuak defendatzen ditu, parte hartzeko arauak eta tresnak mespretxatzen ditu, eta tokiko autonomia eta subiranotasuna baliorik gabe utzi», salatu dute.


Summary: 'Euskal Herrian euskaraz' kantatu? Orain, dantzatu ere bai. Iruña Dantza Taldeak koreografia sortu dio Oskorriren kanta klasikoari, bihar Nafarroaren eta Euskararen Egunean dantzatu ahal izateko.

Euskal Herrian euskaraz nahi dugu bizi eta jolas... bai eta dantzatu ere. Orain arte abestu egin izan da Oskorri taldeak Xabier Amurizaren hitzekin sorturiko kanta. Iruña taldeari, ordea, abestiaren doinuarekin dantzatzeko beharra zegoela iruditu zaio, eta koreografia sortu dio.

Euskararen eta Nafarroaren Eguna ospatuko da bihar, abenduak 3, eta kantarekin dantza egitea proposatu du taldeak. Dantza nola egin erakusteko bideo bat zabaldu dute. Xabierko gazteluan grabatu dute bideoa. Izan ere, han bizitoki izan zuen Jatsu-Azpilikueta familiako Frantzisko Xabierkoaren Egunean ospatzen da euskararen omenezko data.

Mikel Ripodas Iruña taldeko dantzariak garatu du koreografia, Baztango dantzetan oinarrituta.

Bihar ikusi ahalko dira dantzariak zuzenean Euskal Herrian euskaraz dantzatzen, 13:00etan, Nafarroako hiriburuko Mercaderes plazan.

Dantzan.eus guneak, zehatz-mehatz jarri ditu dantzaren urratsak, ikasi nahi duenarentzat.


Summary: Egun bakarrean 1.925 positibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian, daturik txarrena uztailaren 29tik. Osakidetzak eta Osasunbideak egindako proben %12,4k eman dute positibo. 349 gaixo daude COVID-19ak jota ospitalean, duela astebete baino %20 gehiago.

Birusa zeharo oldartuta dabil Hego Euskal Herrian. Positibo kopuruari dagokionez, azken lau hilabeteetako daturik txarrenaren berri eman dute gaur: egun bakarrean 1.925 lagunek eman dute positibo. Uztailaren 29ra egin behar da atzera datu okerrago bat ikusteko. Astelehenetik —orduan eguneratu zituen azken aldiz datuak Eusko Jaurlaritzak— 5.233 kasu atzeman dituzte, joan den asteko epe berean baino %49 kasu gehiago. Positiboen ehunekoak erakusten du birusaren hedapena kontrolatu ezinik ari direla: atzo COVID-19a atzemateko egindako 15.551 probetatik %12,4k eman dute positibo; hau da, OME Osasunaren Mundu Erakundeak pandemia kontrolpean edukitzeko ezarritako %5eko mugaren nabarmen gainetik.

Gipuzkoako egoera da bereziki gordina: beste 715 lagunek eman dute positibo —bezperan baino lauk gutxiagok—, eta azken hamalau egunetako 100.000 biztanleko intzidentzia metatua 971 kasukoa da. Gainerako lurraldeetako intzidentzia ere etengabe igotzen ari da: Nafarroan, beste 564 positibo atzeman dituzte —daturik okerrena uztailaren 16tik—, eta 658 kasukoa da intzidentzia; jakinarazi dute Araban 185 pertsonak eman dutela positibo —atzo baino 39k gutxiagok—, eta 517 kasukoa da intzidentzia; azkenik, beste 453 herritarrek eman dute positibo Bizkaian —daturik txarrena abuztuaren 13tik—, eta 343 kasuko intzidentzia dute. Gainera, Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak jakinarazi du Arabakoak, Bizkaikoak eta Gipuzkoakoak ez diren zortzi lagunek ere positibo eman dutela.

Positiboak areagotzearen ondorioz, Hego Euskal Herriko ospitaleetan gero eta gaixo gehiago ari dira artatzen. Azken datuen arabera, 349 pertsona daude ospitaleratuta. Atzokoak baino datu hobeak izan arren —22 gaixo gutxiago daude ospitaleratuta—, oro har, joera goranzkoa da: duela bi aste baino %92 gaixo gehiago daude ospitaleratuta, eta duela astebete baino %20 gehiago. COVID-19ak jota ZIUetan ere gero eta jende gehiago dago: orotara, 69 gaixo daude; hau da, duela bi aste baino %86 gehiago, eta orain dela astebete baino %44 gehiago.

Eragina ikastetxeetan

Haientzako oraindik txertorik ez dagoela eta, intzidentzia bereziki handia da umeen artean. Eusko Jaurlaritzak gaur emandako datuen arabera, 6-12 urte bitarteko umeen artean 1.686 kasukoa da intzidentzia, eta 780koa 3 eta 5 urte bitartekoetan. Intzidentzia orokorra, aldiz,577 kasukoa da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Nafarroan, joan den asteko datuen arabera, 5 eta 14 urte bitartekoen intzidentzia 786 kasukoa da; intzidentzia orokorra, aldiz, 336koa.

Horrek zuzenean eragiten die ikastetxeei. Egun, Hego Euskal Herriko 310 ikasgela daude itxita —atzo baino 24 gehiago—, eta 143 ikastetxek dute gelaren bat itxita —atzo baino bostek gutxiagok—.