Summary: Otsailean, 243 langabe gutxiago Hego Euskal Herrian. Urtarrilean galdutako lanpostuen ia erdiak berreskuratu dira: 5.768 afiliatu gehiago daude Gizarte Segurantzan.

Hego Euskal Herriko lan merkatuak motel amaitu zuen 2022. urtea, eta are motelago hasi zuen 2023. urtea. Otsaila, ordea, ez da hain kaskarra izan, behera egin baitu langabeen kopuruak, eta gora, berriz, landunenak.

SEPE Espainiako enplegu zerbitzuaren arabera, Hego Euskal Herrian 144.660 langabe zeuden erregistratuta Lanbideren eta Nafar Lansareren bulegoetan, urtarrilean baino 243 gutxiago.

Nafarroan soilik ugaritu dira langabeak (+366). Bizkaian, 167 gutxiago zenbatu dituzte; Araban, 194 gutxiago; eta Gipuzkoan, 248 gutxiago.

Otsaila, historikoki, ez da hilabete txarra izaten enpleguarentzat, langabeen kopuruak behera egin ohi duelako, krisi handirik ez badago. Iaz, ordea, 747 langabe gehiago batu zituen.

Halaber ohikoa izaten da urtarrilean Gizarte Segurantzak galdutako afiliatuen parte bat berreskuratzea, eta hori gertatu da aurten ere. Batez beste, Gizarte Segurantzak urtarrilean baino 5.768 kotizatzaile gehiago izan ditu; urtarrilean 12.537 galdu zituen.


Summary: Trenbide sarea zaindu ez izanari egotzi diote langileek Greziako tren istripua. Greba orokorrera deitu dute gaurko tren zerbitzuetako langileek, eta arduradunei egotzi diete ezbeharraren erantzukizuna. Atxilotu bakarra dago, 59 urteko Larisako tren geltokiko burua. 43 dira hildakoak.

Tren istripu larria gertatu zen herenegun gauean Greziako Larisa hirian. Bi trenek, bata bidaiariena eta bestea merkantzia trena, elkar jo zuten, eta gutxienez 43 pertsona hil ziren. Erreskate taldeek gorpuen bila jarraitzen dute hondakin artean. 130 lagun artatu behar izan zituzten larrialdi zerbitzuek, eta 66 eraman zituzten ospitalera; haietatik sei ZIU zainketa intentsiboetako unitatean daude. 350 pertsona zihoazen trenean, gehienak hogei urte inguruko ikasleak.

Trenbide sareko arduradunek «giza akats bat» izan zela esan zuten, eta Poliziak Larisako tren geltokiko burua atxilotu zuten. Fiskaltzak zuhurtziagabekeriazko giza hilketaren delitua egotzi dio 59 urteko gizonezkoari. Hark ukatu egin du egotzitakoa, eta esan du errailez aldatzeko agindua eman ziola trenari, baina sistemak ez ziola jaramonik egin.

Tren zerbitzuetako langileek agintariei egotzi diete gertatutakoa. Haien esanetan, oso egoera txarrean dago sarea, eta segurtasun sistemek ez dute behar bezala funtzionatzen. Egun osoko greba antolatu dute gaurko sindikatuek, gertatutakoa salatzeko. «Mina haserre bilakatu da, hildako eta zauritutako lankide eta herritarrengatik. Gobernuek hainbat urtez trenbide sarearen inguruan erakutsitako errespetu faltak ekarri gaitu honaino», salatu du trenbideetako sindikatuak komunikatu batean.

Greziako Garraio ministro Kostas Karamanlisek dimisioa eman zuen atzo, eta bere gain hartu zituen azken urteetako akatsak, eta aitortu egungo sistemak ez dituela betetzen «XXI. mendeko beharrak». Kiriakos Mitsotakis lehen ministroak, ordea, «zorigaiztoko giza akats» bat izan zela esan du, eta «ikerketa independente bat» iragarri.

Protestak

Salonikako ospitalearen kanpoaldean protestak piztu ziren atzo iluntzean. Herritarrak ez dira gobernuaz fidatzen, eta asko beldur dira agintariek ez ote duten baliatuko ikerketa gertatutakoa estaltzeko.

Trenean zihoazen bidaiari eta langileen senideak erietxera joan ziren atzo, euren DNA laginak emateko, hala desagertuak identifikatu ahal izateko. Baina prozedurek luze joko dute, trenetako lehen bagoiak ia erabat suntsituta geratu baitira talkaren eta haren ostean piztutako sutearen ondorioz.


Summary: Uliazpiko langileek protesta egin dute «epai euskarafoboaren» aurka. 'Defenda ditzagun hizkuntza eskubideak' lelopean bildu dira fundazioaren egoitza nagusiaren aurrean, ELA eta LAB sindikatuek deituta.

EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak atzo emaniko «epai euskarafoboa» salatzeko elkarretaratzea egin dute Uliazpi fundazioko langileek gaur, Donostiako Jose Maria Sert plazan, fundazioaren egoitza nagusiaren parean, LABek eta ELAk deituta. Uliazpi Gipuzkoako Foru Aldundiaren menpeko erakunde publiko bat da. Era guztietako desgaitasun neurologikoak edo fisikoak dituzten herritarrekin eta haien senideekin egiten du lan.

Fundazioak 34 zaintzaile kontratatzeko oposizioa antolatu du, eta euskarazko B2 titulua ezinbestekoa zen horietako 32 postutan, eta meritua beste bitan. Baina betekizuna bertan behera utzi du EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak, enplegu publikoa eskuratzeko eskubidea urratzen duelakoan.

Uliazpiko langileentzat «kolpe latza» izan da epaia, iruditzen zaielako hutsean uzten duela azken urteetan egindako lana. Jon Txasko LABeko ordezkariak azaldu du beren lanean oso garrantzitsua dela ama hizkuntza zaintzea, «askok zailtasunak dituztelako beste hizkuntza bat bereganatzeko»; artatzen dituzten pertsona asko dira euskaldunak, eta haien familiak ere bai: «Euskarazko zerbitzua ez ematea diskriminatzailea da haientzat». Artatzen dituztenekin lan egiteko ezinbesteko tresna da komunikazioa, Txaskoren esanetan, eta «ama hizkuntzan ezin jardun izanak asko mugatu dezake lana».

Raul Garro ELAko ordezkaria da, eta zaintzaile lanak egiten ditu Uliazpin: «Gipuzkoako herrietako pertsona asko euskaraz bizi dira, euskaraz jarduten dute, eta guk zerbitzua euskaraz eman behar dugu». Eta zeresan handia dute lana egiten dutenen beharrak ere: «Komunikazioa berez zaila da, desgaitasunen bat dutenak etortzen direlako gurera, eta, euskara buruan eta bihotzean dutelarik etortzen badira, gaztelania sartzeak komunikazioa zailtzen du».

Epai honek badu beste adar bat: lan eskaintza publikoetan egin beharreko hizkuntza eskakizunarena. Txasko: «Eusko Jaurlaritzak eta Gipuzkoako Foru Aldundiak egindako arautegian oinarritzen gara euskararen eskakizuna zehazteko. Jende askok egin ditu azterketak, ikasi dute euskara, eta izugarrizko ezustekoa izan da orain epai hau jasotzea». Garrok ere kezka agertu du datozen oposizioei begira. «Oposizio asko etortzekoak dira, ez bakarrik Uliazpin; ate joka dauzkagu beste asko, baina arriskuan ikusten dugu hizkuntza eskubideen alde egin den lan guztia». Azaldu du bazirela lankideak 34 urtez Uliazpin lanean ari zirenak eta plaza lortu berri dutenak. Orain kezkatuta daude, epai honek beren plaza airean jar dezakeelako. Kezka horren adierazgarri izan zen elkarretaratzera Gipuzkoa osoko langileak batu izana. Zizurkil, Bergara, Eibar eta Hondarribian ere baditu egoitzak Uliazpik.

Nerea Amenabar Uliazpiko langilearentzat ere kolpe handia izan da epaia, lan giroa euskalduna dutelako eta horrela izaten segitzea nahi dutelako. Bestalde, gogoan hartu ditu B2 maila prestatzeko lan handia egin duten lankideak: «Lankide askok esfortzu handia egin dute euskaraz ikasteko, azterketak gainditzeko, euskaraz arreta emateko. Eta orain dena difuminatuta geratu da».

Mirian Pinto da horietako bat: «B2a atera nuen. Eta nire lanean ikusi dut beharrezkoa dela, guregana datozen pertsonak eta haien familiak euskaldunak direlako. Euskaraz jakin behar dugu». Bestalde, kezka du bere lanpostuaren inguruan. Bergaran egiten zuen lana, eta Donostian lortu berri du postua, «eta orain, epai honekin, atera berri dudan plaza airean dago».

«Oldarraldi judiziala»

Markel Olano Gipuzkoako ahaldun nagusiak oso larritzat jo du epaia, lehen eta bigarren mailako herritarrak ezartzen dituelako, eta, haren hitzetan, «aldundiaren eginbeharra da guztien eskubideak bermatzea». «Aldundiak esfortzu handia egin du azken urteetan hizkuntz eskubideetan urratsak egiteko, eta ezin da atzera egin. Muturreraino eramango dugu», adierazi du Olanok Euskadi Irratiari egindako adierazpenetan, eta berretsi du helegitea jarriko dutela.

Unai Urruzuno EH Bilduko eledunak uste du euskararen aurkako «oldarraldi judizial oso larri baten aurrean gaudela». Horrekin lotu du EAEko Auzitegi Nagusiaren epaia. Haren irudiko, epaiak auzitan jartzen ditu hizkuntza eskubideak: «Ez gaude herri eleaniztun batean, gizarte diglosiko batean gaude, eta batzuen nahia da diglosia hori mantentzea, euskara bigarren mailako hizkuntza gisa mantentzea». Gogorarazi du hizkuntza eskubideak zenbait epaileren eskuetan daudela, eta, haren ustez, horrek erakusten du «zenbateko autogobernua daukagun». Horregatik eskatu du gogoeta sakon bat, epaile batzuk «ideologia bat» ezartzen ari direlako herritarren eskubideak bermatu beharrean. Herri gisa erabakiak hartzeko bidea urratzera ere deitu du Euskadi Irratian egindako elkarrizketan.

Gazte Euskaltzaleen Sareak ere salatu du epaia sarean. «Euskara ez da aurrera joango, aurrera eraman behar da, eta euskara jomugan duen administrazio batekin behintzat, ezin da. Aski da. Aski da euskaldunak zapaltzaile gisa saltzearekin. Aski da gure eskubideen aldeko borroka inposizio gisa kontatzearekin. Hau ez da justizia». Horregatik deitu du kontzientziak piztera, «ahalduntzera eta saretzearen bitartez euskararen borrokari bultzada ematera».


Summary: Uxue Rey eta Ane Eslaba izanen dira ‘Berria FM’ podcastaren aurkezleak. Martxoaren 8an, Emakumeen Nazioarteko Egunean argitaratuko da lehenbiziko saioa. Hamabostean behin zabalduko dira hortik aurrera.

Berria FM podcast feministaren «ziklo berria» datorren asteazkenean abiatuko da, Martxoaren 8an, Emakumeen Nazioarteko Egunean. Berrikuntzez josia dator saioa: Uxue Reyk eta Ane Eslabak eramanen dute gidaritza, eta sintonia, berriz, #mauriziakezdauinorhil taldeak egin du. 2019an sortu zen podcasta, Maider Galardi F. Agirre zuela gidari. Joan den urte bukaeran, baina, lekukoa Reyri eta Eslabari luzatu zien.

Hamabostean behin argitaratuko dira saioak, asteazkenetan. Edukian egonen da berrikuntza nagusia: orain arte gai jakin baten inguruan mintzatzen zen Galardi, saio monografikoak egiten zituen. Aurrerantzean, gaurkotasuna izanen da podcastaren gidari: bi astetan egon diren albisteen errepasoa eginen dute aurkezleek, eta, jarraian, gai batean sakonduko dute. Uxue Rey: «Ekarpenak eta aipamenak feminismotik eginen ditugu, eta gaurkotasunak aginduko digu zer gai landu sakonago».

«BERRIAk egunero duen begirada feminista» baliatuko dutela dio Reyk: «Uste dugu egunero paperean eta webgunean lantzen ditugula albiste asko ikuspegi feministatik». Hala, saio «goxoak, atseginak eta entzuteko modukoak» egin nahi dituzte. Hala ere, argi du beti ez dela horrela izanen: «Badakigu landuko diren gaiek inori azkuraren bat eraginen diotela, eta hori ez dugu ezaugarri txar bezala, baizik eta kontrakoa. Deseroso baldin bazaio norbaiti, hori positibotzat hartuko dugu».

Gaurkotasunaren eta saioen sakontasunaren ezaugarriez gain, aurkezleak nabarmendu du podcastaren bertze ñabardura nagusietako bat izanen dela «ahots askori» eginen dietela lekua, eta bozgorailua jarriko dietela. Izan ere, landuko dituzten gaiak «emakumeei eta genero disidenteei eragiten» dietenak izanen dira. Hori guztia «tonu arinean, baina arinkerietan erori gabe» eginen dutela adierazi du, «egoerak hausnarketa sakon eta zorrotzak» eskatzen baititu.


Summary: Bigarren Mundu Gerran borrokatu ziren euskal amerikarrak aitortu ditu Texasek. Estatuko Ordezkarien Ganberak ebazpen batean gogoratu ditu, Rafael Anchia kongresukideak bultzatuta, demokraten eta errepublikanoen babesarekin. Lore eskaintza bat egin dute Austingo Kapitolioan.

Texasko Ordezkarien Ganberak, ekitaldi batean, Bigarren Mundu Gerran AEBetako armadarekin batera borrokatu ziren euskal amerikarrak gogoratu ditu bart, Austinen. Rafael Anchia bizkaitar jatorriko kongresukide demokratak bultzatutako ebazpen bat babestu dute errepublikanoek eta demokratek, eta, banaka, Texaskoak ziren hamalau euskal amerikarren izen-abizenak esan dituzte ekitaldian: Manuel Abascal, Manuel Amestoy, Federico Bilbao, Frank Buldain, George Buldain, Louis Buldain, Eugenio Echaniz Eugene, Raul Echaniz, Valentin Elola, Alfonso Garde, Antonio Garibay Tony, Fernando Gil, Calixto Ochotorena eta Tony Uharriet.

Bigarren Mundu Gerran hil ziren Texasko hamalau euskal amerikarretako batzuen argazkiak eta izen-abizenak, lore eskaintzan. Sancho de Beurko elkartea

Horietako bakar bat ere ez dago bizirik gaur egun, baina haien ondorengoak egon dira Texasko Ordezkarien Ganberan. AEBetan Bigarren Mundu Gerran borrokatu ziren euskal amerikarrak omentzeko lehen ekitaldia izan da, bultzatzaileen arabera.

Ordezkarien Ganberako ekitaldiaren aurretik, lore eskaintza bat egin dute Texasko Estatuaren Kapitolioaren aurrean Bigarren Mundu Gerran hildakoak oroitzeko dagoen monolitoaren parean. Anchiak euskaraz hitz egin du lore eskaintzan, eta azaldu du gerran hil ziren Texasko gizon-emakumeak gogoratzeko ikurra dela hori. Ikurrinak, Texasko banderak eta omenduen argazkiak izan dira ekitaldian parte hartu dutenen artean. Han izan dira Unai Telleria Eusko Jaurlaritzaren AEBetako ordezkaria, Maggie Rivas Ahozkotasunaren Historiaren Zentroko ordezkaria eta Marie Petracek NABOko ordezkaria ere.

Sancho de Beurko elkartearen Fighting Basques ikerketaren arabera, 1.400 euskal amerikar ere izan ziren AEBen armadan Bigarren Mundu Gerran. Askok ez zuten AEBetako herritartasuna, eta gerra bukatzean eman zieten. Duela urte batzuk arte, ezezagunak ziren euskal amerikar horien biziak, baina ikerketa horrek 1.100 biografia jaso zituen.

Sancho de Beurko elkartearen izenean, Pedro J. Oiarzabalek hitz egin du ekitaldian. Adierazi du oraindik lan asko egin behar dela nazismoaren aurka AEBetako armadan borrokatu ziren euskal amerikar guztiak ezagutarazteko: «Kasu gehienetan, liburuetan izen pare bat besterik ez zen agertzen». Gaineratu du Sancho de Beurkorentzat errekonozimendu hau oso garrantzitsua dela, eta horri eta Anchiari esker belaunaldi oso bat emango dutela ezagutzera.


Summary: Berria Txapelketa aurkeztu da Galarretan lau debutarirekin. Sei bikoterekin jokatuko da txapelketa etzitik apirilaren 8ra arte. Aritz Eskudero, Aitor Aiestaran, Urtzi Gurrutxaga eta Jon Irazu dira txapelketan profesional bezala estreinatuko direnak

Berria Erremonte Txapelketa 2023 Galarretan aurkeztu berri da. Etzi hasiko da eta sei bikotek osatuko dute txapelketa. Gainera, horien artean lau debutari daude: Aritz Eskudero, Aitor Aiestaran, Urtzi Gurrutxaga eta Jon Irazu.

Berria txapelketak erremontista gazteenei ematen die aukera eta promoziorako da oso baliagarria pilotarientzat.

Txapelketa ligaxkarekin hasiko da eta sei bikoteak A eta B taldeetan daude banatuak. A taldea osatzen dute ondorengo hiru bikoteek: Goikoetxea V-Aiestaran VI, Urrutia II-Apezetxea eta Gurrutxaga-Zaldua I. B taldean ariko dira: Loitegi-Eskudero, Zaldua II-Odei eta Irazu-Zubiri. Ligaxka lau jardunaldik osatzen dute eta talde bakoitzean, denok denon aurka jokatuko dute.

Txapelketako partida guztiak 35 tantura jokatuko dira eta puntuaketa sistema erabiliko da: lau puntu irabazleak, 34tik 32ra 2 puntu, 31tik 29ra puntua, 28tik 23ra punturik ez eta 22 edo gutxiago puntu negatiboa.

Ligaxka etzi hasiko da bi partidarekin. Martxoaren 4an 16:30etik aurrera Goikoetxea V.a-Aiestaran VI.a, Gurrutxaga-Zaldua I.aren aurka ariko dira. Bestetik, Loitegi eta Eskudero, Irazu eta Zubiriren aurka ariko dira. Martxoaren 11n, 16:30etik aurrera bigarren jardunaldia jokatuko da. Martxoaren 4ko irabazleak Urrutia II-Apezetxea eta Zaldua II-Odei izango dituzte aurrez aurre. Larunbata honetan beraz lau erremontistak egingo dute debuta.

Martxoaren 18an, 12:00etatik aurrera, A taldean geratzen den partida jokatuko da (ETB1en eskainiko da 15:30etatik aurrera) eta martxoaren 25ean, B taldean jokatzeko geratzen den partida jokatuko da.

Talde bakoitzetik lehenengo biak sailkatuko dira finalerdietara. Honela, apirilaren 1ean, 16:30etik aurrera, A taldeko lehenengo sailkatuak B taldeko bigarrengoaren aurka jokatuko du lehenengo finalerdia eta B taldeko lehenengo sailkatuak A taldeko bigarrengoaren aurka jokatuko du bigarrengo finalerdia. Finalerdietako garaileak finalera sailkatuko dira.

Apirilaren 8an jokatuko da Berria Txapelketaren finala.

Aurkezpenean Oier Apezetxea erremontista mahaian eseri zen. Pasa den urtean egin zuen debuta atzelari goizuetarrak eta gainera txapela jantzi zuen. Aurten zaila izango dela errepikatzea aipatu zuen, «bikoteak oso parekatuak direlako».

Berria egunkariko zuzendaria Martxelo Otamendi izan zen aurkezpenean eta pozik agertu zen erremontea laguntzeagatik: «Ea beste lau urte gehiago irauten duen txapelketak». Xabi Gonzalezek ordezkatu zuen Oriamendi eta txapelketa oso interesgarri baten aurrean gaudela aipatu zuen.


Summary: Laboral Kutxak 150 milioi irabazi ditu, %38 gehiago. «Lider absolutua» da kaudimenean, %22,24raino iritsi baitzaio CET1 kapital ratioa.

Interes tasen igoeraren eskutik, pandemia aurreko emaitzak gainditu ditu Laboral Kutxak. 2022. urtean 150,5 milioi euro irabazi ditu, aurreko urtean baino 41,7 milioi gehiago (+%38,4). Beste finantza erakunde batzuen irabaziez bestera, Laboral Kutxarenak ez dira inoizko mozkinik handienak, baina ez da hain urrun geratu. 2006an, esaterako, 176,6 milioi irabazi zituen, eta 184,7 milioi 2007an.

Laboral Kutxaren arabera, «egokia» izan da 2022. urteko jarduna, «ekarpen orekatua» izan dutelako negozio arlo nagusiek, «ziurtasunik gabeko ingurune makroekonomiko aldakor batean».

Bi faktore aipatu ditu bere emaitzen hobekuntza azaltzeko. Lehenik, koronabirusaren krisiaren ondorengo hazkunde ekonomikoak «merkataritza jarduera gero eta biziagoak» eragin dituela. Hau da, mailegu gehiago eman dituela —batez ere kontsumorako eta enpresetarako—, komisioetatik etekin handiagoa atera duela, eta aseguru gehiago egin dituela.

Bigarrenik, EBZ Europako Banku Zentralak udan interes tasak igo izanak «ohiko banku negozioaren marjinak pixkanaka normalizatu» eta diru sarrerak handitu dituela urtearen bigarren erdian.

EBZk interes tasak zeroan izan dituen aldi luzean —2016ko martxotik 2022ko ekainera arte—, finantza erakundeen interesen marjinak apaldu egin ziren, edo oso gutxi handitu, baina 2022an egoera oso bestelakoa izan da: %17,1 handitu da, eta 281 milioi euroren sarrerak lortu ditu horren bitartez Laboral Kutxak. Aurrezkiei emandako interesak eta maileguen truke jasotako interesak dira interes marjina, eta bizkor handitu ziren iaz, maileguen interesak handitu egin zirelako, baina ezer gutxi gordailuena.

Inbertsio funtsetan, gora

Gutxiago bada ere, handitu egin dira komisioetatik lortutako sarrerak ere: 126 milioi izan dira, %4,3 gehiago. Arlo horretan nabarmendu dira inbertsio funtsen kudeaketak emandako komisioak. Gordailuen interesa oso apala denez, aurrezkiaren zati bat funtsetara bideratu dute aurrezleek, eta horren zati bat bereganatu du Laboral Kutxak: %20,8 gehitu zaizkio bezeroak, eta %7,8 kudeatutako ondarea.

Txikitu egin da berriz, kreditu kooperatibak egindako finantza operazioen etekina (-%17,1), finantza merkatuek galerekin itxi zutelako 2022. urtea.

Laboral Kutxak ematen dituen maileguen bolumen osoak egonkor jarraitu du 2022. urtean. 15.200 milioi dira orotara, aurreko urtean baino %0,28 gehiago.

Baina bada alderik mailegu horien hartzaileen eta izaeraren arabera. Horrela, hipoteka maileguetan utzitakoa %1,8 txikitu da, gehiago izan delako familiek itzulitakoa mailegu berrietan emandakoa baino. Baina, aldi berean, %4,4 handitu da kontsumorako maileguetan emandako dirua, kreditu berri asko eskatu direlako (+%11,3).

Handitzen ari da, berriz, enpresei emandako maileguen zenbatekoa: %39 handitu dira azken hiru urteetan, eta horrela «aise» bete du Laboral Kutxak bere buruari jarritako helburua.

Maileguen berankortasuna apaldu izanak (%2,8tik %2,7ra jaitsi da) horniduretarako diru gutxiago bideratzea erraztu dio Laboral Kutxari. Horrela, 14,75 milioi euro garbi jarri ditu horretarako, aurreko urtean baino %59 gutxiago.

«Liderra» kapitalean

Kapitala sendotzeko balio izan dio horniduretarako diru gutxiago jartzeak, eta arriskuen arabera neurtutako aktiboen %22,24ko CET1 ratioa du dagoeneko —%21,81 2021ean—, eta «lider absolutua da bere erreferentziazko merkatuan». Kutxabankek, esaterako, %17,6ko kapitala du, eta hark du kapital gehien Espainiako sistemako banku handien eta ertainen artean.

Zergetan 18,4 milioi euro pagatu ditu Laboral Kutxak, aurreko urtean baino %7,5 gutxiago.

Erakunde txiki samarra denez, Mondragon taldeko kooperatibak ez du ordaindu beharko finantza erakundeen gaineko zerga berria. 2019an interesetan eta komisioetan 800 milioi fakturatzen dutenek ordaindu behar dute, eta Laboral Kutxak horren erdia egin du aurten: 280 milioi interesekin eta beste 126 milioi komisioekin.


Summary: Finlandia berrehun kilometroko harresia eraikitzen hasi da Errusiarekin duen mugan. Segurtasuna bermatzeko eta errusiar errefuxiatuen iritsiera masiboa eragozteko hartu du erabakia Helsinkik. Hego-ekialdean hasi dira lehen kilometroak eraikitzen.

Finlandiak EB Europako Batasuneko mugarik luzeenetakoa du Errusiarekin: 1.340 kilometrokoa. Muga hori, gaur egun, nagusiki egur arineko hesiek eta hesolek finkatzen dute, ganaduak auzoko herrialdera ez igarotzeko. Bada, Errusiak Ukrainaren inbasioa hasi zuenetik, Finlandiako muga zeharkatu duten errusiar herritarren kopuruak gora egin du nabarmen, eta, beraz, Helsinkik berrehun kilometroko harresia eraikitzea erabaki du, segurtasuna bermatzeko eta errusiar errefuxiatuen iritsiera masiboa eragozteko.

Hain zuzen, Finlandiak herenegun ekin zion harresia eraikitzeari, Imatra herrian —26.000 biztanle ditu—, hego-ekialdean. Mugazain batek Yle herrialdeko irrati-telebista publikoari azaldu dionez, hego-ekialdean eraikitako horma —mugako gunerik basotsuena da— metalez egindakoa izango da, eta hiru metro garai izango da; goialdea txarrantxaz estalia egongo da. Eremurik «delikatuenetan», gainera, gauez ikusteko segurtasun kamerak, argi fokuak eta bozgorailuak ezarriko dituzte.

Hasieran, hiru kilometro luzeko hesi bat altxatu nahi dute, proba gisara, eta espero dute ekain amaieran bukatzea. Tarte horretan, agintariek aztertu nahi dute ea hesiak nola aurre egingo dien izozteei, elurteei eta ekialdetik irits daitekeen jende oldeari, The Odessa Journal egunkariak jakinarazi duenez. Beste 70 kilometro luzeko hesia 2023tik 2025era bitartean egingo dute. Berrehun kilometroko harresia eraikitzeak 377 milioi euro inguruko kostua izango du.

Finlandiak Errusiarekin duen mugan harresia eraikitzeko proposamena onartu egin zuen parlamentuko gehiengo handi batek, iazko urrian, Sanna Marin lehen ministroak gidatutako gobernu sozialdemokratak «legez kanpoko migrazioa» kontrolatu behar zela esan ondoren. Hilabete lehenago, zehazki, Helsinkik turista errusiarrei mugak ixtea onartu zuen, Vladimir Putin Errusiako presidenteak hil horretan iragarritako mobilizazio partzialaren ondotik —300.000 erreserbista mobilizatu zituen— Ukrainako gerran parte hartzeko. Hain zuzen, Putinek erabaki hura hartu eta hurrengo egunetan dozena bat mila errusiar sartu ziren auzoko herrialdera, hango agintariek emandako datuen arabera. Bide horretan, Baltikoko herrialdeek eta Poloniak bat egin zuten Finlandiak egindako murrizketekin.

Bulgariak ere asmo bera

Finlandiaren gisan, Bulgariak ere harresi bat eraikitzeko asmoa du Turkiarekin duen mugan. Hori bai: Europako Batzordeak diruz lagundu diezaion nahi du, nahiz eta batzorde horretako presidente Ursula von der Leyenek hil honen hasieran Sofiari proposatu zion Europako agentziako langileak bidaltzea droneak, radarrak eta Frontex migrazioa kontrolatzeko. Bulgariak, egun, 130 kilometrotik gora luze den harresi bat dauka Turkiarekin duen mugan, baina, herrialdeko presidente Katalin Novaken esanetan, etorkinek «zailtasun handirik gabe» igarotzen dute hesia.

Austriak proposatu zuen lehen aldiz EBko aurrekontuetako diruarekin ordaintzea hesi berri bat Bulgariaren eta Turkiaren arteko mugan; zehazki, iazko abenduan ekarri zuen hizpidera ekinbide hori, Vienak blokeatu ondoren Bulgaria eta Errumania Schengen eremuan onartzea.

Austriako Gobernua presio egiten ari da 2.000 milioi euro lortzeko EBren aurrekontutik, Turkiako mugan hesi «seguruagoa» eraikitzeko asmoz. Karl Nehammer Austriako kantzilerrak Bulgaria bisitatu zuen urtarril amaieran, eta Radeveko mugara joan zen. Nehammerrek orduan esan zuen ez zuela babestuko Schengen eremua handitzea, Balkanetako ibilbidean legez kanpoko immigrazioaren aurkako borrokan «benetako emaitzak» ikusi arte.

NATOtik gertuago

Errusiak iazko otsailaren 24an erasoaldia hasi ostean, Finlandiak eta Suediak utzi egin zioten hainbat hamarkadaz izandako neutraltasun estatusari, eta NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundera batzeko eskaera egin zuten iazko maiatzean. Eta atzo, Finlandiako Parlamentuak baiezkoa eman zion aliantza militarrean sartzeko prozesua azkartzeari; proposamenak legebiltzarreko berrehun kideetatik 184ren babesa jaso zuen; zazpik kontra egin zuten, eta batek abstentziora jo zuen.

NATOn sartzeko, ordea, erakundeko kide diren 30 estaturen oniritzia behar dute. Zehazki, Helsinkik eta Stockholmek Aliantza Atlantikoko kide guztien babesa dute, Hungariarena eta Turkiarena izan ezik. Halere, Finlandiak Suediak baino oztopo diplomatiko gutxiagori aurre egin behar dio, eta, beraz, apirileko hauteskunde orokorrak baino lehen batu nahi du NATOra.

Ankarak Eskandinaviako bi herrialde horien ekinaldiei oniritzia emateko asmoz, Finlandiako, Suediako eta Turkiako Atzerri ministroak martxoaren 9an dira biltzekoak. Turkiak betoa ezarria die bi estatu horiei, PKK-kotzat (Kurdistango Langileen Alderdia) eta YPGkotzat (Herriaren Babes Unitateak) jotzen dituen kideei babesa ematea egozten dielako. Turkiako Atzerri ministro Mevlut Çavusogluk astelehenean aurreratu zuenez, besteak beste, prozesua bideratzeko hiru aldeek joan den ekainean adostutako testua izango dute hizpide.


Summary: Etxe turistikoen plataformek erabiltzaileen datuak jakinarazi beharko dituzte. Maizterrak erregistratu egin beharko dira, eta plataformek ausazko kontrolak egin beharko dituzte, datuak bat datozela egiaztatzeko.

Europako Batasunak gardentasun handiagoa eskatuko die Airbnb, Booking eta epe laburrerako etxeak alokatzen dituzten enpresei. Horretarako, Brusela arautegi berria onartzeko bidean da. Lege berriari esker, Interneteko atariak behartu egongo dira erabiltzaileei buruzko datuak jakinaraztera. Edo zehatzago esanda: plataformek agintariei jakinarazi beharko diete zeinek zer eta zenbat egunez alokatzen duen, informazio hori eskatzen dietenean.

Europako Batzordeak egindako proposamena dago arauaren oinarrian. Iazko azaroan aurkeztu zuen, eta Europar Kontseiluaren babesa jaso du orain. Nolanahi ere, legeak ez du esaten sektorea zehazki nola arautu behar den. Plataformen, maizterren eta erakunde publikoen arteko harreman markoa zehaztu baino ez du egiten.

Zerga iruzurra eragozteaz gain, etxe turistikoen sektorea arautzeko ahalegina egin nahi du Europak modu horretan. Izan ere, gaur-gaurkoz, herrialde bakoitzak bere erara arautu du sektorea —herrialde berean, eskualde edo hiri bakoitzak lege propioa ere izan dezake—, eta horrek zaildu egin du zenbait kasutan enpresa horiei mugak jartzea. Hiri batzuetan alokairuzko etxebizitzek nabarmen areagotu baitute eskaintza turistikoa, turistifikazioa ere sortu dute, eta baita epe luzeko alokairuak gutxitu ere. Herri txikietan edota landa eremuetan, berriz, bisitari gehiago erakartzeko modu bat bilakatu dira. Batzordeak horregatik eman dio bereziki garrantzia arautegia bateratzeari.

Erregistro zenbakia Plataformek hilean behin eman beharko diete agintariei maizterren, etxeen eta alokairu egunen inguruko datuen berri. Bruselaren iritziz, informazio garrantzitsua da, legez kanpoko iragarkiei aurre egiteko balioko duelako, eta, aldi berean, sektorea orekatzen lagunduko duelako. Baita etorkizunera begira neurri gehiago hartu ahal izateko ere.

Etxebizitzen –edo logelen– maizterrek erregistratu egin beharko dute aurrena informazioa, gero jakinarazteko. Identifikazioaz gain, eskaintzen duten zerbitzuaren inguruko xehetasunak jakinarazi beharko dituzte herrialde bakoitzean sortuko den erregistroan —kokapena, kopurua…—, eta zenbaki bat emango zaio ondoren arduradunari. Matrikula gisako zenbaki horrek maizterra identifikatzeko bidea emango du, plataforma batean baino gehiagotan jardunda ere.

Gainera, arauak jasotzen du plataformek ausazko kontrolak egin beharko dituztela, eskaintzan adierazten dena eta erregistroan jasotzen dena bat datozela egiaztatzeko. Agintariek arau urraketaren bat atzemanez gero, eskaintza oro ezabatzeko eskatu ahalko diete plataformei. Kasurik larrienetan, erregistro zenbakia kentzeko aukera ere izango dute agintariek.

Oraindik ez dago argi araudi berria noiz jarriko den martxan. Europar Kontseiluaren oniritzia jasota, Europako Parlamentuak balioztatu behar baitu orain, eta estatu kideek bere egin beharko dute gero legea. Hori dela eta, litekeena da trantsizio epe bat izatea.

Parisen eta Bruselan, martxan Antzerako neurriak martxan daude jada Europako hiri batzuetan. Parisek, esaterako, maizterren erregistro sistema erabiltzen du, jakiteko nor dagoen etxe turistikoen atzean. Bruselak, berriz, Airbnb behartu zuen bere plataforman egiten ziren jarduera ekonomikoen inguruko informazioa ematera. Biek ala biek gogor egin dute epe laburreko alokairuak eskaintzen dituzten enpresen aurka, plataformek bidean oztopoak jarri dizkieten arren.

Bruselari dagokionez, Europako Batasuneko Justizia Auzitegiraino iritsi zen afera, Airbnb-k uko egin baitzion informazioa agintariei jakinarazteari, legea batasuneko zuzenbidearen aurkakoa zela iritzita. Belgikako Kontituzio Auzitegian helegitea jarri zuen orduan, eta haren galderari erantzunez eman zuen ebazpena Luxenburgoko auzitegiak. Bruselari eman zion arrazoia.


Summary: Donostiako Onkologikoko garbitzaileek %24ko soldata igoera lortu dute. Ilunion enpresak hemezortzi garbitzaileri igo beharko die soldata. ELAk sinatu du arrakala amaitzeko akordioa.

32 egun eman dituzte greban Donostiako Onkologikoko garbitzaileek, soldata arrakala amaitzeko asmoz. Gipuzkoako bide garbiketako langileei baino %25 gutxiago ordaintzen zieten, baina lortutako akordioak %24ko soldata igoera bermatuko die. ELA sindikatuak sinatu du akordioa, eta garbitzaileek greba amaitzea erabaki dute.

Akordioan sinatu dutenaren arabera, soldaten igoera progresiboa izango da, eta 2025ean lortuko dute igoerarik handiena. Aurten, 2023an, %10eko igoera izango dute, eta datozen bietan KPIa adina igoko diete soldata, betiere gutxieneko %7a bermatuta. Beraz, 2025erako gutxienez %24 handituko diete soldata. 2024ko eta 2025eko soldatak igotzeko, baina, Onkologikoak Osakidetzako sare publikotik kanpo egoten jarraitu beharko du. Horrez gain, ordaindutako sei eguneko lizentzia ere lortu dute. ELAk azaldu duenez, «aurrerapen hori funtsezkoa da lan baldintzak hobetzeko, eta lana eta bizitza pribatua bateratu ahal izateko».

Lortutako akordioaren harira, Onkologikoko grebalariak «sektore feminizatuen duintasunaren eta borrokaren adibide» ere badirela adierazi du sindikatuak. M-8a hain gertu egonda, gogorarazi du emakume langileak antolatzea ezinbestekoa dela soldata arrakala amaitzeko.


Summary: 750 euroko isuna jarri diete bi ekintzaile antimilitaristari. KEM Bilboko talde antimilitaristako bi kide epaitu zituzten urtarrilean, 2021eko abenduan egindako protesta baketsu batengatik.

Ekintza batengatik, KEM Bilboko talde antimilitaristako bi kide epaitu zituzten urtarrilean. Fiskaltzak 36 hilabeteko espetxe zigorra eta 9.000 euroko isuna eskatu zituen. Hala ere, Bilboko Zigor Arloko 5. zenbakiko Epaitegiak kalte delitu arinak egotzi zizkien, eta ekintzaile bakoitzari 360 euroko isuna jarri zien. Epaiketan, KEM Bilboko talde antimilitaristak bere posizioa berretsi zuen: «Dei egiten diegu Irala auzoari eta Bilbon bizi diren pertsonei bakearen alde eta gerraren aurka mobilizatzera, Juan de Garay kuartelaren salaketarekin bat eginez».

2021eko abenduan, Bilboko Juan de Garay kuartel militarra eraisteko eskatu zuten ekintzaileek, #BotaKuartela lelopean. Bi ekintzailek kuarteleko pareta kolpatu zuten, mailu handi batzuekin. Beste bik tindaketa bat egin zuten sarreran, eta beste biak ate nagusi gainera igo ziren, eta han kateatu, Gastu militarra 43.000 milioi euro zioen pankarta batekin. Gerra «hemen hasten» zela aldarrikatu zuten, eta azpimarratu zuten «6.500 metro karratu horiek» hirikoen bizi baldintzak hobetzeko erabili zitezkeela. Atxilotu egin bazituzten ere eta epaiketa baten zain bazeuden ere, 2022ko azaroan berriro ere egin zuten ekintza hori Bilboko Juan de Garay kuartel militarrean.


Summary: Greba amaitu dute Onkologikoko garbitzaileek, %24ko soldata igoera lortuta. 32 egun eman dituzte greba mugagabean. Gipuzkoako kale garbitzaileen soldata bera lortu dute akordioarekin.

ELA sindikatua eta azpikontratatutako Ilunion enpresa akordio batera iritsi dira Gipuzkoako Onkologikoko garbitzaileen hitzarmena berritzeko. Urtarrilaren 30etik greban egon dira zentroko hemezortzi garbitzaileak, baina lortu dute hasieratik eskatzen zutena: haien soldata Gipuzkoako kale garbitzaileenarekin parekatzea. 2025erako %24 handituko diete soldata.

2023 eta 2025 artean igoko diete soldata; lehen urtean %10eko igoera izango dute, eta datozen bietan KPIaren adina igoko diete soldata, beti ere gutxieneko %7ko lurzoruarekin. Beraz, 2025erako gutxienez %24 handituko diete soldata. Bestalde, ordaindutako sei eguneko lizentzia ere lortu dute bertako langileek; ELAk adierazi du lan baldintzak hobetzen lagunduko duela akordioak, bai soldata igoeragatik, baita lizentziagatik ere.

ELAk eta grebalariek hasieratik salatu dute Onkologikoko garbitzaileen lana debaluatua zegoela; sektore feminizatua izanda, lanaren banaketa sexualari eta emakumeen lanari ematen zaion balio txikiagoa jo zituzten egoeraren erantzule, eta Gipuzkoako kale garbitzaileen hitzarmenarekin alderatu zuten. Izan ere, kale garbitzaileek —sektore maskulinizatua— %25 gehiago irabazten zutela adierazi zuten, urtean 5.000 euro inguruko aldea.


Summary: Zortzi urtean zuzendari direnek aukera izango dute urtebetean eskolarik ez emateko. Eusko Jaurlaritzak zuzendaritza funtzioa eskuratzeari, prestakuntza jasotzeari, ebaluatzeari eta zuzendaritza jarduna aitortzeari buruzko dekretua onartu du. Besteak beste, ordainsariak hobetuko dizkiete. Ikastetxe publikoetan izango du eragina.

Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailaren irudiko, zuzendaritzen jarduna ikastetxeen funtzionamendua hobetzeko «eraginik handiena duten faktoreetako bat» da. Hori horrela, erabaki dute unibertsitatez kanpoko zuzendaritza funtzioa eskuratzeari, prestakuntza jasotzeari, ebaluatzeari eta zuzendaritza jarduna aitortzeari buruzko dekretu berri bat egitea. Irailean plazaratu zen zirriborroa, asteon onartu dute gobernu kontseiluan, eta Jokin Bildarratz Hezkuntza sailburuak eta Begoña Pedrosa Hezkuntza sailburuordeak gaur aurkeztu dute, Donostian egin duten agerraldian. Ikastetxe publikoetako zuzendaritza taldeen prestakuntza indartzea, zuzendaritzen funtzioa ebaluatzea eta haien jarduna aitortzea du xede dekretu berriak. Aitortza hori egiteko, besteak beste, zuzendari izateagatik jasotzen duten ordainsari ekonomikoa handituko diete, eta, gainera, behin zortzi urtean zuzendari izanda, aukera izango dute urtebetean eskolarik ez eman eta beste lan batzuk egiteko.

Dekretuaren «funtsezko» alderdietako bat zuzendaritza taldeen prestakuntza izango da, sailaren esanetan. Hala nabarmendu du Bildarratzek: «Gero eta hobeto prestatutako zuzendariak nahi ditugu». Prestakuntzak zuzendaritzako talde guztiarentzat izango dira, eta hasierako prestakuntza, eguneratzeko programak eta etengabeko prestakuntza jasoko dituzte. Gainera, lehenengoz, ezohiko bidetik izendatutako zuzendariek ere —zuzendari izateko inor borondatez aurkezten ez den eskoletan pasatzen da— prestakuntza jasoko dute. Askotariko formakuntzak egongo dira: irakasle guztiek jaso ahal izango duten aurretiazko prestakuntza, gerora hautagai izango direnei zuzenduta; zuzendari izaten hasterako jasoko den prestakuntza; eta esperientzia duten zuzendaritza taldeek eguneratzeko programak izango dituzte. Zortzi urte zuzendaritzan igarota, eguneratze programa espezifiko bat gainditu beharko dute.

Formakuntza emateaz gain, zuzendaritzen ebaluazioari ere erreparatu asmo diote. Hezkuntza ikuskaritzaren ardura izango da, eta bi motatako ebaluazioak egingo dituzte. Batetik, zuzendaritza funtzioaren jardunaren ebaluazio trebatzailea. Azaldu dutenez, etengabeko ebaluazioa izango da, agintaldi osokoa, eta zuzendaritza lana hobetzea izango da helburua. Bestetik, zuzendaritza taldearen agintaldia amaitutakoan ere ebaluatuko dituzte. Bertan emaitza positiboa edukiz gero, aukera izango dute karguan jarraitzeko.

Eta, azkenik, zuzendarien lana aitortuko dutela ziurtatu dute. Esaterako: zortzi urteko agintaldia amaituta ebaluazio positiboa jaso duten zuzendariek aukera izango dute urtebetean eskolarik ez emateko. Ikasturte hori zuzendaritza talde berriaren tutoretza lanak egiteko edo «hobekuntza profesionaleko ikastaroetarako» erabiliko dute. Horrez gain, ordainsaria ere igoko diete. Zuzendari kargua dutenek ordainsari osagarri bat jasotzen dute; zuzendaritza lanak amaitutakoan ere zati bat finkatzen diete, eta jasotzen jarraitzen dute erretiroa hartu arte. Orain arte, zuzendari lanak utzitakoan ordainsari osagarriaren %20 jasotzen jarraitzen dute zuzendaritzan lau urte pasatzen dituztenek; zortzi urte egiten dituztenek, %40; hamabi urte egiten dituztenek, %60; eta hamasei urte pasatzen dituztenek, %70. Zortzi urtean lan egiten dutenei hobetuko diete: %40koa izan ordez, %50ekoa izango da. Bestelako zenbait neurri ere badaude: besteak beste, ordutegi eta egutegi malguak izateko eskubidea aitortzen diete zuzendariei; zuzendaritza taldeko kide guztien ebaluazio positiboa irakaskuntza eta lanbide meritutzat hartuko dute; eta bigarren agintaldiaren ostean ikastetxez aldatu nahi duten zuzendariek lehentasuna izango dute eskola publiko bat aukeratzeko, deitzen diren lehenengo bi lehiaketetan.

Beste neurri batzuk

Zuzendaritza jardunerako «lagungarriak» izan daitezkeen beste proposamen batzuk ere badaude dekretuan, ohar bidez azaldu dutenez: zuzendaritzei autonomia emango diete berrikuntza proiektuak garatzeko; ikastetxeei baliabide materialak eta pertsonalak eskainiko dizkiete zeregin burokratikoak murrizteko; eta ordezkoak jarriko dituzte zuzendari lanak egin behar dituzten irakasleek ematen ez dituzten eskolak emateko.


Summary: Santi Cocaren heriotzaren epaiketa bertan behera utzi dute, akusatuetako batek ihes egiteagatik. Coca hiltzea leporatuta, sei lagun daude akusatuta. 2019an gertatu zen erasoa, Donostiako dantzaleku batean.

Gipuzkoako Probintzia Auzitegiak bertan behera utzi du Santi Cocaren heriotzagatik bihar egitekoa zen epaiketa. Coca hiltzea leporatuta, sei lagun daude akusatuta; horietako bat non dagoen ez dakite. Bai fiskaltzak eta baita hildakoaren familiak ere eskatu zuten neurri hori hartzeko, eta epaileak hala egin du: «Erabaki logiko, proportzional eta gomendagarria da atzeratzeko eskaera onartzea».

Auzitegiak pertsona hori bilatzeko eta atxilotzeko agindu du. Izan ere, behin-behinean aske egoteko ezarri zizkioten baldintzetako bat izan zen aldian-aldian epaitegietara joan behar zuela, baina baldintza hori betetzeari utzi zion.

2019an hil zen Coca, Donostiako dantzaleku batean egin zioten eraso baten ondorioz. Fiskaltzak eta akusazio partikularrak hogei urteko kartzela zigorra eskatzen dute sei akusatuendako, hilketa egotzita. Udalbatzak, berriz, hamabost urte eskatzen ditu bost akusaturendako eta hogei seigarrenarendako. 2020an, epaiketa egin bitartean behin-behinean aske utzi zituzten seiak, zenbait neurri ezarrita. Horietako batek, baina, ez zituen errespetatu baldintzak, eta kartzelara eraman zuten. Bi urte beranduago, baldintzapean aske gelditu zen, eta orain ez dakite non dagoen.


Summary: Osasuna-Athletic lehiak %31,1eko ikusle kuota izan du La1n, eta %8,4koa ETB1en. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako datuak dira horiek. Espainiako Kopako finalerdiaren itzulerako partida ere ETBk eta TVEk emango dute.

Osasunak eman du lehen kolpea, Athletici 1-0 irabazita. Ikusmina piztu zuen atzo futbol partida horrek. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, 299.000 herritarrek ikusi zuten Osasunaren garaipena. Askoz lagun gehiagok ikusi zuten emankizuna gaztelaniaz, euskaraz baino. La1 katean, 235.000 herritarrek ikusi zuten (%31,1eko ikusle kuota). Euskaraz ETB1en, berriz, 64.000 lagunek ikusi zuten (%8,4ko ikusle kuota).

EITB eta RTVE talde publikoak ados jarri dira bi kateetan euskarazko eta gaztelaniazko kontakizunak eskaintzeko. Espainiako Kopako finalerdiaren joanekoan hala izan da, eta apirilaren 4ko Bilboko itzulerako lehian ere bai. Hau da, San Mameseko partida erabakigarria ETB1en zein La1n ikusi ahalko da. Baita maiatzean Sevillan (Espainia) jokatuko den finala ere. Lehian diren bi euskal taldeetako bat finalean egongo da.

Hego Euskal Herritik kanpo ere ikusmina piztu zuen atzo gauean Iruñean jokatu zen partidak. Orotara, 6,2 milioi herritarrek egin zuten bat uneren batean partidarekin. Espainian, %14,8ko ikusle kuota bereganatu zuen lehiak.

Gaur Espainiako Kopako beste finalerdia jokatuko dute Real Madrilek eta Bartzelonak, eta La1 kateak emango du —Internet bidez ere ikusi ahalko da RTVE Playn—. 21:00etan hasiko da lehia.


Summary: Madrilek Maria Jose Beaumont espiatu zuela salatu dute, hura Nafarroako kontseilari zenean. 'Infolibre.com' atari digitalak eskuratu ditu Mariano Rajoyren garaian segurtasunerako estatu idazkari izan zenaren Whatsapp mezuak. Maria Jose Beaumontez gain, Ahal Dugu-ko hautagai batzuei eta EHUko doktore bati buruzko informazioa eskaintzen zioten polizia buruek. Maria Jose Beaumont: «Ez nau batere harritu; estatuaren estolderia beti existitu da».

Espainiako Infolibre.com atari digitalak atzo gauean jakinarazi zuenez, Espainiako Gobernuak Maria Jose Beaumont espiatu zuen, Nafarroako Gobernuko Presidentetza, Funtzio Publiko, Barne eta Justizia kontseilari izendatu berritan. Uxue Barkosen gobernuko kide izan zen Beaumont 2015 eta 2019 bitartean. Beaumontez gain, Infolibre-ren arabera, beste euskal herritar batzuk ere espiatu zituen Espainiako Gobernuak Mariano Rajoy presidente zen garaian.

Jorge Fernandez Diaz Espainiako Barne ministro zela, Francisco Martinez haren segurtasunerako estatu idazkariaren Whatsapp elkarrizketak eskuratu ditu Infolibre-k. Espainiako hainbat polizia bururekin izan zituen elkarrizketak dira. Atari digital horren arabera, Luis Barcenas PPko diruzain ohiaren kontrako espioitza kasuaren auziaren parte dira.

Elkarrizketa horietako batean, Martinezek galdetzen dio Enrique Garcia Castaño Guardia Zibilaren komisario eta UCOko buruari ea badituen «gauzatxoak Bilduren kontseilariaz». Eta horrek erantzun: «Galdetuko dut. Oso garbi dagoela aurreratzen dizut». Martinezek jarraitu egiten du: «Eta haren ingurua?». Poliziaren azken erantzuna: «Begiratuko dut». Infolibre-ren arabera, elkarrizketa hori Uxue Barkos Nafarroako presidente izendatu eta bi egunera izan zen, alegia, 2015eko uztailaren 22an.

«Susmoak beti izan ditugu»

Maria Jose Beaumont berak ongi gogoan ditu egun haiek, nolako kazetari pilak bildu ziren Barkosen kargu hartzeko ekitaldian, eta Beaumontek berak kargua zin egin zuenean. «2015ean, Nafarroan sortu zen aukera bat 78ko erregimenarekin hausteko, eta erabaki nuen aldaketa horri nire ekarpena egitea». EH Bilduk proposatu zuen kontseilari gisa, eta sail «zabal eta konplexua» egokitu zitzaion. Kazetarien jakin-mina gogoratzen du egun haietaz.

Horregatik, orain ez du batere harritu garai hartan espiatu zutela jakiteak. «Orain publiko egin da, norbaiti interesatu izango zaiolako, ikerketa horren barruan, baina susmoak beti izan ditugu». Izan ere, lehenago, Itoizko Koordinadorarentzat abokatu lanetan aritu zen Beaumont, eta horregatik ere ez du harritu espioitza kasu honek. Izan ere, gogoan du nola Nafarroako Gobernuak —UPN agintean zela— diru publikoa gastatu zuen ustez komunikazio enpresa bat zena kontratatzeko, baina nola geroago jakin zuten enpresa horrek espiatu egin zituela Itoizko urtegiaren aurka ari ziren hainbat pertsona, Beaumont bera tarteko.

Pegasus auzia eta halakoak ere ekarri ditu gogora, bestalde. Orain ezagutu den kasuarekin harritu, beraz? «Batere ez». Ez dio larritasunik kendu nahi, halere: «Lotsagarria eta onartezina da; estatuko instituzioetatik eta diru publikoarekin, gainera». Orain, iruditzen zaio garrantzitsua litzatekeela galderak egitea, gertatu dena gehiago argitzeko. Umorea ez du galdu halere, eta kezkarik ez du: «Nire ohorea lasai dago; gainera, garbi nagoela esan dute». Jende askoren deiak eta babesa jaso dituela azaldu du, bestalde. «Animatua nago, ez nago larriturik».

2015eko aldaketa hura bultzatu zuten alderdietako batzuk ere mugitu dira. EH Bilduk adierazi du «eraso oso larria» dela espioitza kasu hau: «Informazio horiek berresten dute botere faktikoek eta estatuaren estoldek euskal ezker subiranistaren aurka zein aldaketa politikorako edozein alternatibaren aurka nolako obsesioa duten; bereziki, Nafarroan». Koalizioak babesa agertu dio Beaumonti, eta jakinarazi du Bel Pozueta diputatuak Espainiako Kongresuan pausatuko dituela galdera batzuk, «Beaumoten espioitzari buruz dagoen informazio guztia ezagutzeko».

Geroa Bai koalizioak, berriz, gogor gaitzetsi du espioitza kasua. Ohar batean adierazi du «sistema demokratikoaren kontrako eraso bat» dela, «pribatutasunean eta sistema instituzional eta politikoan sartze larria delako». Espioitza kasu horren helburua Barkosen gobernuari zilegitasuna kentzea zela gaineratu du, eta gogoratu du gobernu hura «erabat progresista eta plurala» zela. Auzia ikertzeko eskatu du Geroa Baik, eta ardura nork duen argitzeko.

Araban, Ahal Dugu-ko kideen kontra

Arabako Ahal Dugu-ko kideak ere egon ziren espioitza sare horren jomugan, Infolibre-ren arabera. Kasu horretan ere Martinez eta Garcia Castañoren elkarrizketa bat da argitaratu dutena. «Erne Arabako Ahal Dugu-ko zerrendaren lehenengoarekin eta bigarrenarekin. Gaiztoetakoak direla esan didate», dio poliziak. Elkarrizketa 2015eko apirilaren 2koa da, udal eta foru hauteskundeak baino aste batzuk lehenagokoa. «Eman datua», erantzuten dio estatu idazkariak. «Ez daukat izenik; esan berri didate».

Egun berean, geroago beste pertsona bat izan zuten hizpide, baina ez dute izenik ematen kasu horretan ere. «Badakizu honetaz zerbait? Izan liteke Ahal Dugu-koa edo Bildukoa?», galdetzen du Martinezek. «Berehala esango dizut», erantzuten dio Garcia Castañok. Ordu laurdenera ematen dio informazioa: «2012an Askapenarekin kolaboratzen zuen; alegia, gehiago da Bildukoa. EHUko burua lokalizatu nahian nabil, horrek ziur jakingo baitu». Handik minutu batzuetara gehitzen du poliziak: «EHUko segurtasun buruak esan dit orain Ahal Dugu-rekin dagoela».

EHUko irakasle bat ere, espiatua

Infolibre-ren arabera, Whatsappeko elkarrizketa horrek ordu batzuk geroago jarraitu zuen. Aipatzen ez duten pertsona bat dute hizpide hor ere. «Ceutako istiluaren forentsea», esaten diote, odolzalea deitzen diote, eta botere politiko handia duela gehitzen dute. «Izan dezakegu odolzalearen informazio ukigaiagoa (artikulu, argazki...)?», galdetzen du Martinezek. «Badakit zer bilatzen duzun, baina oraingoz ondo estalita dago. Ez du ematen kutsatuta dagoenik», erantzuten dio Garcia Castañok. «Askapenako manifestuarena dago... Ez dago gaizki», gaineratu du Martinezek.

Infolibre-k dio elkarrizketa hori izan eta hamabi egunera La Razón egunkariak hala titulatu zuen artikulu bat: «Forentse abertzale batek Guardia Zibilari bota nahi dio Tarajalgo tragediaren errua». Egunkari hori Koldo Callado EHUko Medikuntza doktoreaz ari da artikuluan —Luis deitzen dute—. Calladok Tarajalgo tragediako akusazio partikularraren txosten bat sinatu zuen, eta egunkari horrek dio «ezker abertzalearekin eta muturreko ezker bolivarrarekin erabat» egiten duela bat. «2012an Askapenaren manifestu bat babestu zuen», dio artikuluak.

Tarajalgo tragedia 2014ko otsailean Ceutako hondartza batean gertatu zen. Migratzaile talde bat hondartzara iristen ahalegindu zen Espainiara heltzeko asmoz, baina 56 guardia zibilek 145 gomazko pilota eta bost ke pote bota zizkieten uretan zeudela. Eraso horren ondorioz, hamabost migratzaile itota hil ziren. 23k lortu zuten hondartzara iristea, baina berehala kanporatu zituzten. Hilketa delitua leporatu zieten hamasei guardia zibili, baina, lehenik 2015ean eta behin betiko 2022an, auzia zigorrik gabe artxibatu zuten.

Podemos nahasteko saiakerak

Euskal herritarren gainekoa ez ezik, politikari espainiarren gaineko interesa ere agertzen du Martinezek elkarrizketa horietan. Infolibre-k Juan Carlos Monedero eta Iñigo Errejon Podemoseko buru ohiak aipatzen ditu, baita Jose Maria Gonzalez Kichi 2015ean Cadizko alkate izendatu berria eta udal gobernuko kideak ere. 2015eko otsaileko mezuak dira Monederoren ingurukoak. Podemosek, orduan, Europako Parlamentuan soilik zuen ordezkaritza, eta boterera iristeko lehian ari zen Espainian, udal eta foru hauteskundeetan lehenik, eta gorteetarako hautekundeetan ondoren.

Monederoz galdetuta, hala erantzun zion Garcia Castañok Martinezi: «Luis Castro, Panal [Aliantza Berria] Mexikoko alderdiko presidentea, oso laguna da, Monederoren lagun mina; eskura utzi dit, zuk baimentzen badidazu». Eta estatu idazkariak erantzun: «Oso interesgarria kontatzen dizuten guztia, zalantzarik gabe...». 2015eko abenduan egin ziren Espainiako hauteskundeak, eta, udal hauteskundeetan hainbat hiri handitako alkatetzak eskuratu ostean, zenbait hedabide Podemosi zilegitasuna kentzeko kanpainan sartu ziren.

Hauteskunde horiek berriz egin behar izan ziren, inor ez baitzen gai izan Kongresuan gehiengo bat osatzeko. Gorteak desegin ondoren, 2016ko apirilaren 20an Eugenio Pino Espainiako Poliziaren zuzendariaren albokoa jarri zen harremanetan Martinezekin. «Nagusi, Errejonen kontua eskaintzen ari zaizkit, baina gaur goizean hitz egindako baldintzarekin», dio El País egunkariak aurreratu zuen mezuak. Baldintza zen, Infolibre-ren arabera, informazio hori El Mundo edo El País egunkariek argitaratzea. «Hori ez da arazo», erantzun zuen estatu idazkariak.


Summary: Eusko Legebiltzarrak oraingoz ez du onartu Martxoaren 8a jaieguna izendatzea. EAJk eta PSE-EEk aurrera atera dute beren osoko zuzenketa bat, eta 2024ko lan egutegian «efemeride feministak» izendatzeko eskaera jaso du idatziak, «Emakunderekin eta gizarte eragileekin» elkarlanean.

Idoia Mendia Eusko Jaurlaritzako lehendakariordeak 2024ko Martxoaren 8a jaieguna izateko egin duen proposamenak hautsak harrotu ditu Eusko Legebiltzarrean, oposizioko taldeen arabera proposamen hori ez baita egin «behar bezalako prozesu baten ondoren», baizik eta «oportunismoarekin».

Elkarrekin Podemosen legez besteko proposamen batek eraman du eztabaida legebiltzarrera; lan egutegian efemeride feministak aztertzeko proposamen horri EAJk eta PSE-EEk egindako osoko zuzenketa bat atera da aurrera, ordea. Idatzi horrek «emakumeen berdintasunaren aldeko borroka aitortzeko eta haien memoria historikoa berreskuratzeko konpromisoa» berresten du, eta, horrekin loturik, Eusko Jaurlaritzari eskatzen dio «hausnarketa prozesu bati ekiteko, Emakunderekin eta gizarte eragileekin batera, 2024ko lan egutegian efemeride feministak izendatzeko».

Hau da, ganberak ez du onartu 2024ko Martxoaren 8a lan egutegian jaieguna izatea, baina ez dio bidea itxi aukera horri, eta, hauteskundeen atarian, Mendiak egin duen proposamenak bere bidea egingo du, baina Emakunderen eta gizarte eragileen iritzia aintzat hartuz aurrerantzean.

EH Bilduk eta Elkarrekin Podemosek beste idatzi bat aurkeztu dute. Azaldu dute ondo deritzotela feminismoarekin lotutako jaiegun bat izendatzeari, baina horretarako «behar bezalako prozesua» egin behar dela. Oihana Etxebarrieta koalizio abertzaleko legebiltzarkideak esplikatu du eguna aukeratzea baino gehiago «prozesua bera» dela garrantzitsuena ekinbide horretan.

«Mugimendu Feminista zaintzarekin lotuta mobilizatzeko proposamena egiten ari da», gogoratu du, eta aditzera eman emakumeen aldeko borrokarekin lotutako beste egun askotan jar daitekeela jaiegun hori, eta ez bakarrik 2024an, urtero baizik. «Greba feministak ekarri gaitu gauden lekura, eta feministek ez dute nahi inoren zaintzarik festa egunak izendatzeko». Horregatik, EH Bilduk ez du baztertu efemeride feminista gisa jaiegun bat ezartzea, baina ez dator bat 2024ko Martxoaren 8a jaiegun izendatzearekin, nahi baitu jaiegun horrek «ahalmen eraldatzailea» izan dezala hurrengo urteetan ere. «Emakumeen aldeko borrokaren eguna herritarrena da, ez gobernuena. Herritarrek ez dute hau eskatu orain».

Elkarrekin Podemoseko bozeramaile Miren Gorrotxategik jakinarazi du beste idatzi bat aurkeztu duela koalizio subiranistarekin batera, uste duelako ez dagoela «denbora nahikorik» elkarlana eskatzen duen prozesu bat egiteko 2024ko Martxoaren 8a izendatu aurretik. Gorrotxategik azaldu du jaiegun hori ez dela nahitaez Martxoaren 8an ezarri behar, «beste efemeride asko» daudelako emakumeen borrokarekin loturik, eta feminismoaren barruan lan egiten dutenekin batera egin behar dela prozesua, baita Emakunderekin batera ere. «Zer nahi duzue, feministak lanera joatea Martxoaren 8an protesta gisa, jaieguna izendatzen bada haiek alde batera utzita?», galdetu die PSEko ordezkariei.

EAJko legebiltzarkide Maitane Ipiñazarrek adierazi du Mendiak eskuduntzak badituela Martxoaren 8a jaiegun izatea proposatzeko, eta, beraz, zilegi dela proposamena egitea, baina izendapen hori egiteko «hausnarketa prozesu bat» egin behar dela lehen-lehenik. «Eragileek diotena entzun behar dugu. Denon artean egin behar dugu, denok nahi dugulako jaiegun hori izendatu». EAJk, azkenerako, ez du argitu 2024ko Martxoaren 8a jaieguna izendatzearen alde ote dagoen, bere posizioa hausnarketa prozesu horren mende jarri duelako.

PSE-EEk ere horrela egin du, baina Mendiaren proposamena defendatu du, eta EAJrekin batera idatzi bateratu bat ateratzearen alde egin badu ere, Ekain Rico legebiltzarkideak argi utzi du 2024an Martxoaren 8a festa eguna izateko lan egingo duela.


Summary: «C1a atera? Egon hadi horretan»; haserrea piztu du erizain espainiar baten bideo katalanofoboak. Erizain andaluziar bat haserre mintzatu da Tiktoken, katalana eskatzen diotelako Bartzelonako erietxe batean postua lortzeko. Puigdemont presidente ohiak ere deitoratu du mezua.

Begoña Suarez du izena. Erizaina da Bartzelonako Vall d'Hebron erietxean, eta haserre oldea eragin du Tiktok sare sozialerako grabatu duen bideo bat dela eta.

Suarez erietxeko bulego batean ageri da bideoan, bi lankiderekin; horietako bat euskal herritarra da, antza, «Donostiakoa», erizainak berak azaltzen duenez. Suarezek Cadizkoa (Espainia) dela esaten du, eta Bartzelonan lanean ari dela. Sindikatu batek esku orri bat eman die erietxean postua lortzeko informazioarekin, eta horretan agertzen diren eskakizunetako batek piztu du emakumearen haserrea: «Esan digute oposizio zikin hori ateratzeko katalaneko C1 zikin hori eduki behar dugula», esaten du, ezin sinetsirik eta suminduta. «C1a atera? Egon hadi horretan!»

Bideoan donostiar gisa aurkezturiko emakumeak, berriz, ikastarorako izena eman duela adierazten du segidan, eta Suarezek harriturik begiratzen dio; «mesedez, horrela bideoa desmuntatuko didazu!», esaten dio. Euskal herritarrak, orduan, katalanez jarraitzen du. Orduan, Suarezek: «Utziko al diozu katalanez hitz egiteari, mesedez? Eskerrik asko».

Bideoa bolo-bolo zabaldu da, eta erreakzio oldea eragin du. Carles Puigdemont Generalitateko presidente ohi erbesteratuak ere plazaratu du iruzkin bat Twitterren. «Kataluniako hizkuntzarekiko gorrotoa etengabea da espainiar askoren artean. Batzuek (epaileak, poliziak, funtzionarioak) katalanofobiaren militanteak dira. Iraindu egiten gaituzte, laidotu, eta guk soldata ordaintzen diegu. Hizkuntza hilketa bat abiatua da». Kataluniako Osasun Departamenduari eskatu dio berehala esku hartzeko.

Manel Balcells Osasun kontseilariak adierazi du espediente bat irekiko diotela erizainari: «Onartezina da langile publiko batek horrelako adierazpenak egitea». Argi utzi du ziurtatu behar dela Kataluniako osasun sisteman arreta katalanez jaso ahal izatea. Izan ere, hizkuntza ikasteko doako formakuntza eskaintzen dute, betiere kontutan izanda helburua dela «herritarren ongizatea eta pazienteen eskubideak errespetatzea».

Erietxeko zuzendaritzak afera ikertuko duela adierazi du. Gaineratu dute onartezina dela egoitza eta uniformeak erietxearekin zerikusirik ez duten bideoetarako erabiltzea. «Bistan da ez dutela ordezkatzen ez erakundea ezta zentroa ere».

UGTren erantzuna

Kataluniako UGT, berriz, erizain euskaldunari mintzatu zaio: «Eskerrik asko, Clara, Katalunian katalanez hitz egitearen garrantzia baloratzeagatik, eta pazienteak errespetatzeagatik, eskubidea baitute erizainekin beren hizkuntzan komunikatzeko».


Summary: Errusiak salatu du ukrainar nazionalisten talde batek «sabotajea» egin duela Bryansk probintzian. Moskuren arabera, ukrainar talde armatu batek su eman dio auto bati, eta haur bat larri zauritu da; zenbait pertsona ere bahitu ditu. Putinek «atentatu terroristatzat» jo du. Kievek salatu du Errusiako armadak gutxienez bost zibil hil dituela Zaporizhian.

FSB Errusiako Segurtasun Zerbitzu Federalak jakinarazi duenez, Errusiako indarrak borrokan aritu dira ukrainar nazionalisten talde armatu baten aurka, Briansk eskualdean, Ukrainako mugatik gertu. Probintzia horretako gobernadoreak TASS berri agentziari adierazi dionez, Ukrainako «sabotaje talde batek» su eman dio auto bati, eta 11 urteko haur bat larri zauritu da. Horrez gain, agentziak aipatutako iturrien arabera, ukrainarrek zenbait pertsona bahitu dituzte. Hori ikusita, FSBk baieztatu du Bryansko mugan neurriak hartzen ari direla «estatuko muga urratu duten ukrainar nazionalista armatuak suntsitzeko». Errusiako presidente Vladimir Putinek «atentatu terroristatzat» jo du.

Bide horretan, Kremlineko eledun Dmitry Peskovek iragarri du Putinek bertan behera utzi duela Stavropolera egitekoa zuen bidaia (Errusia hego-mendebaldea), Briansk probintzian jazotakoagatik. Errusiak iazko otsailaren 24an Ukrainan abiatutako «operazio militar bereziaren» estatusa aldatuko ote duten galdetuta, Peskovek erantzun du oraingoz ezin duela deus esan. Ukrainako presidente Volodimir Zelenskiren aholkulari Mikhailo Podoliakek, berriz, garrantzia kendu nahi izan dio gaur goizean gertatutako erasoari, eta Errusiaren «probokazio klasikotzat» hartu du.

Gerra frontean, berriz, Errusiako armadak bost solairuko etxebizitza bat bonbardatu du Zaporizhian, eta, erasoaren ondorioz, gutxienez bost zibil hil dira, eta beste sei lagun zauritu. Eraikina erabat suntsituta geratu da, eta erreskate taldeak hondakinen azpian harrapatuta geratu diren herritarren bila ari dira. Hala azaldu du bertako alkate Anatoli Kurtevek. Zaporizhia eskualdeko administrazio militarraren arabera, badirudi Errusiako indarrek S-300 misil bat erabili dutela. Aldiz, Errusiak anexionatutako probintzian duen bozeramaile batek adierazi du Ukrainako aire defentsa-sistemak eragin duela erasoa.


Summary: Gizateriaren aurkako krimenen erantzule egin dituzte Ortega eta Murillo. Nikaraguako giza eskubideen egoera aztertzeko sortutako NBEren batzordeak bere lehen txostena aurkeztu du. Besteak beste, epaiz kanpoko exekuzioak eta sexu indarkeria egozten dizkiete.

NBE Nazio Batuen Erakundeak Nikaraguako egoera aztertzeko osatutako batzorde bereziak gaur aurkeztu du bere lehen txostena. Hartan, gizateriaren aurkako krimenen erantzule egiten dituzte Daniel Ortega presidentea eta Rosario Murillo presidenteordea, baita hainbat poliziaburu eta bestelako goi kargudun ere. Leporatzen dizkieten krimenen artean daude epaiz kanpoko exekuzioak, sexu abusuak, torturak eta atxilotze arbitrarioak.

Txostenaren arabera, herrialdean gobernuak ezarritako zentsura neurriak «oso handiak» dira, eta, ondorioz, herritarrek ezinezkoa dute modu askean adieraztea, eztabaida publikoetan parte hartzea, biltzea edota erlijio askatasuna edukitzea. «Herritarrak beldur dira gobernuak bere aurka hartu ditzakeen neurriez», salatu du batzordeko buru Jan Simonek.

Giza eskubideen urraketak «orokortuak» direla ohartarazi dute adituek, «arrazoi politikoetan» oinarrituak, eta helburu dutela «edozein oposizio desegitea, edozein bide baliatuta». Hori dela eta, nazioarteko komunitateari eskatu diote har ditzala zigor neurriak Nikaraguako agintarien eta instituzioen aurka.

«Botere legegilea, judiziala eta exekutiboa instrumentalizatu egin dituzte gobernuko agintariek, eta, modu horretan, oposizioko kideei jazartzeko eta oinarrizko askatasunak mugatzeko modua ematen dien lege testuinguru bat eraiki dute», adierazi du Simonek. Txostenak jasotzen dituen datuen arabera, 2018tik 3.100 gizarte erakunde desegin dituzte, eta giza eskubideak gainbegiratzen dituzten erakunde guztiek atzerrira jo dute, baita komunikabide askok ere.

Azken asteetan, egoerak okerrera egin du, eta 316 laguni herritartasuna kendu die Ortegaren gobernuak, herrialdeari «traizio» egitea leporatuta; haietatik 222 erbesteratu egin ditu. Adituen batzordeko kide Ana Maria Buitragok zehaztu du gobernuak bultzatu duela «ahots kritiko oro isiltzea, haiek kriminalizatuz eta haiei jazarriz», modu horretan instituzioak «tresna gisa» baliatu ahal izateko. Ondorioz, milaka izan dira herrialdea uztea beste aukerarik ikusi ez dutenak. «Desagertutzat geneukan figura bat sortu dute: erbesteratuarena. Baina, gainera, biktimek pentsioak jasotzeko eskubidea galdu dute, haien datuak estatuko sistematik ezabatu baitituzte, eta horrekin galdu egiten dute bizirik irauteko aukera ere», azaldu du Buitragok.

Oztopoak

Urraketen inguruan orain arte egin diren ikerketa saiakerak ere oztopatu egin ditu Ortegak, batzordeak jaso duenez. Besteak beste, 2018ko protestetan parte hartu zuten manifestarien hilketen gainekoa. Dokumentuak jasotzen duenez, Poliziako kideek epaiz kanpoko exekuzioak baliatu zituzten manifestarien aurka, baina, salaketa horren berri izan arren, Ortegak geldiarazi egin zuen ikerketa oro.

Gobernuarekin kritikoak zirenak atxilotu ostean ere, haien aurka torturak, tratu txarrak eta sexu erasoak baliatzea egozten die batzordeak bi buruzagiei. Dokumentuaren arabera, espetxeko funtzionarioek presoen eskubideak urratu dituzte, informazioa lortzeko. Atxiloketa askoren kasuan, «indarkeria» baliatzea ere leporatzen diete Poliziari eta gobernuaren aldeko miliziei, baita jendea atxilotze agindurik gabe atzeman eta hainbat egunez bakartuta edukitzea ere. «Hori guztia posible izan da estatua arma gisa baliatu dutelako herritarren aurka», salatu du Buitragok.

Urraketen atzean «estatuaren erantzukizuna eta errudun diren banakoena» dagoela nabarmendu du Simonek, eta horiek ikertu eta epaitzeko eskatu du, bai Nikaraguan bertan, bai nazioartean. Baina, atzerriko agintariei ez ezik, Nikaraguako Gobernuari ere eskari zuzena egin diote txostengileek: aska ditzala modu arbitrarioan askatasunik gabe utzitako pertsonak, eta eten ditzala gehiegikeriak, indarkeria eta, batez ere, jazarpen politikoa. Horretaz gain, eskatu diote Managuari egin dezala ikerketa independente bat urraketen erantzuleak aurkitu eta zigortzeko.


Mikel Martin EHGAMeko militantea hil da

Summary: Mikel Martin EHGAMeko militantea hil da. EGHAM, Zutik eta Munduan Elkarlanean elkarteetako kide izan zen. 2005ean, Espainiako armadako lau militarrek jipoitu egin zuten; erasoa izan eta sei urtera kondenatu zituzten.

Bera gabe gauza pilo bat ez lirateke egongo orain dauden moduan». Mikel Martin zendu da gaur goizean, Errenteriako (Gipuzkoa) eta Euskal Herriko sexu askapenerako mugimenduetako erreferentea, minbiziak jota. EHGAM Euskal Herriko Sexu Askapenerako Mugimenduaren sortzaileetako bat izan zen, beste hainbat kiderekin batean. 70eko hamarkadaren amaiera aldera hasi ziren antolatzen, eta haiek salatu zuten Francis trabestiaren hilketa: «Kikildu beharrean, kalera atera ziren; hura izan zen lehen aldia EHGAM bezalako talde batek eraso homofobo bat eta erailketa salatu zituena». Iñaki Queralt EHGAMeko kidearen hitzak dira horiek. Errenteriakoa Euskal Herriko «Stonewall txikia» izan zen, eta, egun hartatik aurrera, etengabe jarraitu zuen Martinek LGTBI pertsonen eskubideen eta beste «hamaikaren» alde.

Martinen heriotza jakin bezain laster, eskaera bat egin dio EGHAMek Errenteriari: begizta belztun ortzadarraren bandera balkoietan esekitzea. Euskal Herri osora ere hedatu dute eskaera aste amaiera zeharrerako; «ikus dadila elkartasun hori».

«Guretzat haren lekukoa hartzea kristoren zama izango da, baina hartu eta aurrera egingo dugu. Sikiera joan da jakinda jendea badela bere pausoei jarraitzeko», adierazi du Queraltek. Martin ez zen izan ibilbide motzekoa: 1970eko hamarkada amaierako mobilizazioetan hasi zen, «edozer borroka bere» egiten zuela, eta gaur egun arte hala segitzen zuen. Zutik eta Munduan Elkarlanean elkarteetan aritu zen Martin. Errenteriako Udaleko LGTBI+ Aholku Kontseilua sortzen ere lagundu zuen.

Martin, jipoituta

2005eko urtarrilaren 13an egin zen ezagun haren kasua. Egun hartan, Espainiako lau militarrek Martin jipoitu zuten Donostiako Urbieta kalean, konorterik gabe uzteraino. «Ziur ETArekin eta Ibarretxeren planarekin ados dauden horietakoa zarela», esan zioten militarrek eraso egin bitartean. Entzute handia izan zuen gertaerak, eta handik sei urtera eman zuten kasuaren epaia: bi militarri bina urteko espetxe zigorra eta 300 euroko isuna ezarri zieten —ez zuten espetxe zigorra bete behar izan—; beste bi akusaturi, 4.500 euroko isuna bakoitzari. 7.670 euroko kalte ordaina ere ezarri zieten akusatuei.

Lehen bi militar horiek erasoa izandako egunean bertan atxilotu zituen Donostiako Udaltzaingoak; epailearen aurrean deklaratu ostean, aske utzi zituzten. Alcala de Henareseko (Espainia) militarrak ziren, eta urte hasieran lekualdatu zituzten Donostiako Loiolako kuartelera, segurtasuna indartzeko —orduko Espainiako presidente Jose Luis Rodriguez Zapatero eta PPko buru Mariano Rajoy Euskal Herrian izan ziren erasoa jazo eta hurrengo asteburuan—.

Martinek erasoa salatu zuen, eta handik urtebete baino gehiagora jakin ziren epaiketako aldeen eskaerak. Fiskaltzak 18na hilabeteko espetxe zigorra eskatu zuen lehen bi militarrentzat, eta 6.000 euroko kalte ordaina. Beste bientzat, berriz, 4.200na euroko isuna, erasoa eragozten ez saiatzeagatik.

Zutik elkartearen iritziz, fiskaltzak eskatutako zigorra «ez zen nahikoa». Epaiketan, hiruna urteko zigorra galdegin zuen LGTBI aktibista jipoitu zuten bi militarrentzat. Beste bientzat, 7.200na euroko isunak. Baita 40.000 euroko kalte ordaina ere laurentzat.

«Ez nago erabat pozik»

2010eko urrian hasi zen lau militarren aurkako epaiketa. 2011ko urtarrilean eman zuten epaiaren berri, erasoaren seigarren urteurrenean. Martinekin hitz egiteko parada izan zuen BERRIAk: «Ez nago erabat pozik, gure zigor eskaera handiagoa baitzen, baina nahikoa hurbiltzen zaio».

Sei urteren buruan, arrazoia eman zioten EHGAMeko kideari. 2005eko urtarril hartan, Espainiako Defentsa ministro Jose Bonok adierazi zuen «ikerketa sakon bat» jarriko zutela abian, eta ezbaian jarri zuen erasorik jazo izana ere: «Ez da ezertxo ere gertatu». Bonori zuzendu zizkion Martinek hitzok, epaia argitaratu zuten egunean: «Galdetu nahiko nioke Bonori ea, epaia eskuan izanda, zalantzak dituen oraindik ere. Esan zuena zuzentzeko eskatuko nioke».

Beste bi kontu ere nabarmendu zituen aktibistak. Bata, erantzunik gabeko erasorik ez egotea lortu zutela «hainbeste denboraren ondoren»; «eraso bat dagoenean, zenbat eta azkarrago izan epaia, askoz hobe». Bestea, «inpunitatea haustea» lortu zutela: «Lau harroputz horiek uste zuten militarrak izateagatik edozer egin zezaketela, inork ezer esan gabe».

Erasoaren arrazoiaz, Maria Aleman epaileak ebatzi zuen ez zela argi geratu erasoaren larrigarriak izatea ez Martinen orientazio sexuala, ezta haren ideologia ere. Hark, ordea, kontrako iritzia zuen: «Haien ideologia faxistari erreparatuta, kaletik nirekin topo egin, eta pentsatuko zuten: 'Hara hemen euskalduntxo bat. [...] Herri baten parte izateagatik eta nire ideia politikoengatik jo nindutela agerian uzten du horrek».


Summary: Uste baino gutxiago jaitsi da inflazioa eurogunean, %8,5eraino. Azpiko inflazioa hiru hamarren handitu da, %5,6raino, eta EBZk interes tasak gehiago handitzeko arrazoiak indartu ditu.

Interes tasek gehiago igo behar dutela dioten mezuei erregaia bota diete inflazioari buruzko azken datuek. Eurostaten arabera, euroguneko hogei herrialdeetan hamarren bat baizik ez da jaitsi inflazioa otsailean, %8,5eraino.

Analisten espektatibetatik oso urrun geratu da beherakada; Reutersek galdekatutako ekonomistek %8,2 espero zuten, eta %8,3, berriz, Bloombergi erantzun ziotenek.

Urte arteko inflazioak urrian jo zuten goia eurogunean, %10,6an. Orduz gero pare bat puntu apaldu da, baina azken datuak erakusten du jaitsiera askok uste zutena baino motelagoa izango dela.

Are gehiago, gorabeheratsua izan daiteke: otsailean pixka bat igo zen Alemanian, Frantzian, Espainian eta euroguneko beste zazpi herrialdetan, eta jaitsiera orokorra Italian, Belgikan eta beste batzuetan izandako jaitsiera nahiko handiaren ondorio da.

Azpiko inflazioa

EBZko gobernu kontseilua bi aste barru elkartuko da, eta gaur jakinarazitako datuak sendotu egingo du interes tasak beste puntu erdi igotzeko asmoa, %3,5raino. Are gehiago kontuan hartuta azpiko inflazioak ez duela goranzko bidea eteteko itxurarik. Otsailean beste hiru hamarren hazi da, %5,6raino.

Christine Lagarde EBZko presidenteak uste du martxoan gehiago apalduko dela inflazioa, baina hala ere ezinbestekotzat jo du tasak gehiago igotzea, elikagaien garestitzeak inflazioa motelago apalduko duelako.

Eurostaten arabera, azken urtean %15 garestitu dira elikagaiak, alkohola eta tabakoa eurogunean. Energia %13,7 garestiago dago, baina datu hori apalena da 2021eko ekainaz geroztik. Zerbitzuen inflazioa %4,4tik %4,8ra igaro da azken hilabetean, eta horren ondorio da azpiko inflazioaren igoera, indize horren ia bi heren baitira zerbitzuak. Soldaten igoeraren eragina ikusi dute hor adituek; azken urtean batez beste %5 handitu dira.


Summary: Gorenak zigorra murriztu dio 'De Miguel auziagatik' epaitutako zinegotzi ohi bati. Iñaki San Juan Leioako Udalean EAJko zinegotzi izandakoak espetxera joateko aukera gutxiago izango ditu Espainiako Auzitegi Gorenaren erabakiarengatik.

De Miguel auziagatik zigortuta dago Iñaki San Juan Leioako Udalean EAJko zinegotzi izandakoa, baina Espainiako Auzitegi Gorenak haren zigorra murriztea erabaki du. Orain, Gorenak bi urteko espetxe zigorra ezarri dio diru publikoa bidegabe erabiltzeagatik, eta bederatzi hilabete eta egun batekoa dokumentuak faltsutzegatik. Bi zigor horiei dagokien kartzelaldia bi urte baino gutxiagokoa denez, baliteke San Juan espetxera ez joatea. Haren egoera berean zegoen Josu Azkarraga Leioako Udalean EAJko zinegotzi izandakoa —De Miguel auziagatik zigortu zuten—, eta hari epaileek egindako murrizketa bera egin diote San Juani.

Alfredo de Miguel Arabako foru diputatu eta EAJko Araba Buru Batzarreko arduradun izandakoaren kide zen San Juan, Errexal enpresan. Ustelkeriagatik epaitu dituzte San Juan, De Miguel eta EAJko beste hainbat kide.


Summary: Trafikoa %15 apaldu zen iaz Baionako portuan. Lehen aldiz bere historian, artoa inportatu dute Lapurdiko azpiegituran.

2022. urtea ez zen ona izan Baionako portuarentzat. Energia krisiari batu zitzaion Ukrainako gerraren kaltea, eta horren ondorioz %15,1 urritu da trafikoa Lapurdiko portuan. Guztira, 2,05 milioi tona iritsi dira portura edo handik atera dira.

Euskal Herriko portu handienetan hirugarren da Baionakoa, Bilbokoaren (563,5 milioi tona) eta Pasaiakoaren (3,3 milioi) atzetik.

Celsaren altzairutegiak ekoitzitako altzairuzko totxoak izan ohi dira Baionako portuaren karga nagusia, baina aurten %35,8 jaitsi da haien mugimendua, eta horrek markatu du hein handi batean trafikoaren beherakada. Halaber apaldu da petrolioaren produktu finduen inportazioa (-%39,8) eta ongarriena (-%29,6).

Emendatu egin da, berriz, artoaren trafikoa, Baionako portuko produktu nagusia bilakatzeraino: 397.000 tona, 2021ean baino %5,4 gehiago. Inguruan landatutako artoa esportatzeko portua izan da aspaldian Baionakoa, baina aurten, lehortearen ondorioz, lehen aldiz, artoa inportatu du, inguruko industria batek eskatuta.

Portuan 30 milioi euroren inbertsioak agindu dituzte haren kudeatzaileek, Akitania Berria eskualdeak eta Baionako Merkataritza Ganberak.


Summary: Osasunbideko intersindikalak mobilizazio sorta iragarri du «sistema publikoaren desegitea gelditzeko». Nafarroako Gobernuari galdegin diote, besteak beste, finantzaketa handitzea eta Lehen Arreta «birfundatzea»

Aldarrikapenei eutsiko diete, «benetako» urratsak ikusi arte. Osasunbideko intersindikala osatzen duten sindikatuek, LABek, SAEk, UGTk, ELAk eta CCOOk, mobilizazio sorta iragarri dute datozen asteetarako, «Nafarroako osasun sistema publikoak okerrera egin duela» eta «Osasun Departamentuak langileen eskariak aintzat hartu ez dituela» argudiatuta. Nafarroako Osasun Plataforma ere batu da protestara, eta sindikatuokin batera aterako da kalera, osasungintza publikoaren alde: martxoaren 15ean elkarretaratzeak eginen dituzte osasun etxe eta ospitale guztien aurrean; hilaren 18an, berriz, manifestazioa eginen dute Iruñean, 17:30ean, Golem zinema aretoetatik abiatuta; eta aurretik iragarria zegoen bezala, martxoaren 23an grebara deitu dituzte Osasunbideko langileak.

Mobilizazio sortaren aurkezpenean, «kezka» adierazi dute gehiengo sindikalak eta plataformak, sistema publikoa pixkanaka «desegiten» eta «pribatizatzen» ari dela sinetsita. Uste dute horrek eragina duela bai herritarrek jasotzen duten artan bai langileen lan baldintzen okertzean. «Narriadura hori ez zen atzo hasi; oinarria du 2008ko krisiaren murrizketa politiketan», azaldu du Begoña Ruizek, intersindikaleko bozeramaileak, gaur eginiko agerraldian. «Gerora ere, pandemia aprobetxa zitekeen sistemaren ahuleziei aurre egiteko, baina Osasun Departamentuak aitzakiatzat erabili du, bere estrategia pribatizatzailean sakontzeko».

Hain zuzen, «lankidetza publiko-pribatua sustatzea» egotzi diete Nafarroako Gobernuko arduradunei: «Negozio pribatuaren aldeko apustua besterik ez da, baina diru publikoarekin finantzatua». Horren adibidetzat jo dute, besteak beste, proba diagnostikoak sare publikotik kanpoko zentro pribatuetan egiten direla askotan, itunen bidez. «Urtero handitu egiten dute zentro pribatuetarako deribazio asistentzialen eta proba diagnostikoak kanpoan egiteko itunen aurrekontua».

«Pribatizazio prozesu» hori gelditzeaz gainera, osasun sistema publikoaren baliabideak handitzea eta langileen baldintzak hobetzea galdegin dute sindikatuek eta Nafarroako Osasun Plataformak. Lehen Arretan jarri dute azpimarra. Sarea «birfundatu» beharra dagoela uste dute, «behar adina baliabide eta finantzaketa nahikoa emanez, laguntza profil profesional berriak gehituz, laguntza jarduera guztiak garatu ahal izateko».

Soldata igoera ere eskatu dute LAB, SAE, UGT, ELA eta CCOO sindikatuek, «lantalde osoaren erosahalmena berreskuratzeko eta hobetzeko», eta baita lanpostuen egonkortzea ere: «Behin-behineko kontratuak %8 baino gutxiago izan beharko lirateke, baina %50tik gora daude».

Bilera, datorren astean

Mobilizazio sortaren aurkezpenean, Osasunbideko intersindikalak azaldu du Nafarroako Gobernuaren proposamen bat jaso berri dutela, eta «kontraproposamen bat» prestatzen ari direla, heldu den astean egitekoak diren bileran aurkezteko. Hilaren 7an batzartuko dira Osasun Departamentua eta sindikatuak.

Ikusteke dago bilera horretara Osasun Departamentuko zuzendari Carlos Artundo azalduko den ala ez. Sindikatuek esana dute negoziazio mahaitik at nahi dutela Artundo, uste baitute orain arteko negoziazioak «era ilunean kudeatu dituela» eta Sindikatu Medikoa lehenetsi duela.


Summary: Wayne Shorter saxo jotzaile ezaguna hil da. XX. mendeko bigarren parteko jazz musikari laudatuenetakoa izan da. Jazz Messengers eta Weather Report taldeetako kide izan zen, eta Miles Davisen boskotean ere aritu zen.

Wayne Shorter, jazzaren azken 60 urteetako ordezkari nagusietakoa, gaur zendu da, 89 urterekin. Haren managerrak baieztatu dio albistea The New York Times egunkariari.

Shorter AEBetan sortu diren jazz talde aurreratuenetako parte izan zen. 1950eko hamarkadaren amaieran, Art Blakey bateria jotzaileak gidatzen zuen The Jazz Messengers taldean sartu zen, eta hard-bop estiloan sakondu zuen banda ugari harekin. Ondoren, 1964tik hamarkada amaiera arte, Miles Davis tronpetistaren boskoteko parte ezinbesteko izan zen, eta bere garaian disko iraultzaileak izan zirenak grabatu zituen, Bitches Brew (1969), besteak beste. 1970eko urteetan, berriz, eta Davisekin egindako lanaren jarraipen gisa, jazz fusioaren talde esanguratsuenetakoa sortu zuen Joe Zawinul teklatu jotzailearekin: Weather Report. Talde horrekin, munduko musiken oihartzunak jaso zituen.

Nolanahi ere, bakarkako bidea ere egin zuen Shorterrek, eta, 1959tik 2014ra bitartean, 25etik disko argitaratu zituen. Era berean, beste hainbat jazz musikarirekin egindako grabazioez gain (Donald Byrd, Freddie Hubbard, Lee Morgan, McCoy Tyner), folkaren edo rockaren eremuko kantariekin egindakoak ere kaleratu zituen. Hain zuzen ere, Joni Mitchellen hurbileko kolaboratzailea izan zen hamar diskotan —besteak beste, Mingus (1978), Dog Eat Dog (1985) eta Both Sides Now (2000) lanetan parte hartu zuen—, eta Carlos Santana gitarristarekin ere behin baino gehiagotan lan egin zuen.

Euskal Herrian ere behin baino gehiagotan izan zen Shorter. 2008an, esaterako, Gasteizko Jazzaldian aritu zen Danilo Perez, John Patitucci eta Brian Bladek osatutako laukoteko buru zela eta hiru urte geroago Miles Davisen omenezko kontzertu batean parte hartu zuen bertan Herbie Hancock eta Marcus Millerrekin. 2012an Getxo Jazzen jo zuen, eta Donostiako Jazzaldian ere izan zuten saxo jotzailearen musikaz gozatzeko aukera. 2007an Donostiako Jazzaldiaren saria eman zioten, eta hamar urte geroago Kursaalean jotzeko itzuli zen.


Summary: Ikusi hemen ekologia eta klima krisiari buruzko Martin Ugalde foroa. 'Aldaketa prozesua, klima eta ekologia krisiaren testuinguruan' foroa antolatu dute. Itziar Gomez, Unai Pascual eta Lorea Floresek parte hartu dute; Iñaki Petxarroman BERRIAko kazetariak gidatu du solasaldia.

2020a Europako inoizko urterik beroena izan zen; iazkoa ere, beroenetakoa. Klima larrialdiaren eraginak agerikoak dira —eta izango dira, neurri zorrotzik hartu ezean—. Mende honen amaieran, Lurreko tenperatura ez litzateke 1,5 gradu baino gehiago berotu beharko, berotze globalaren ondorioak behin betikoak izan ez daitezen. Eta hamarkada hau da neurri horiek ezartzeko geratzen den epea. Euskal Herria ez dago auzi horretatik at, eta horretaz eztabaidatuko dute zenbait adituk gaur Martin Ugalde foroan. Aldaketa prozesua, klima eta ekologia krisiaren testuinguruan deritzo.

Hiru aditu izan Andoaingo (Gipuzkoa) Martin Ugalde parkean klima larrialdiaz aritzeko: Itziar Gomez Nafarroako Ingurumen kontseilaria, Unai Pascual BC3ko ikertzaile eta IPBESeko kidea, eta Lorea Flores Hego Euskal Herriko Greenpeaceko arduraduna. Iñaki Petxarroman BERRIAko kazetariak gidatu du solasaldia.

Ikusi gehiago: Harpidetu 'Kinka' buletinera

2005etik antolatu dituzte halako foroak BERRIA egunkariak eta Martin Ugalde kultur parkeak, elkarlanean. Horien helburua da aktualitatea lantzea, euskal pentsamendua garatzea, eta gizarte eraldaketari lotutako eztabaida sustatzea. Lehen forotik gaur egunera, hainbat gai izan dituzte hizpide Martin Ugalde foroetan, besteak beste, euskalgintza, feminismoa, sindikalismoa, euskal kultura, autodeterminazio eskubidea eta komunikabideen egitekoa.


Summary: 'Bichta éder' eleberria kaleratu du Eneko Bidegainek. Lapurdiko kostaldeko gaztelu batean gertatzen den intrigazko istorio bat kontatzen du liburuak

Kazetari gaztea da Eñaut Oihenart, nahiz eta ez den lanean hasiberria. Badira urte batzuk Euskal Herritik ihesi joan zela, «kosmopolita» edo «munduko hiritar» izateko asmotan. Berradiskidetu zen bere sustraiekin, antza; egun Gaur euskal kazetan egiten baitu lan. Lapurdiko kostaldean dagoen jauregi abandonatu batean asmo ezkutu bat dagoela jakin du, eta, eraikitzaile promotoreak eta tokiko agintariak lotzen dituen negozio ilun hori argitara eman nahian, ikerketa bat abiaraziko du. Horixe du abiapuntu Eneko Bidegainek Elkar argitaletxearekin ondutako Bichta éder nobelak.

«Ez da ohiko thriller bat, baina intrigazko istorio bat irakurriko du irakurleak liburu honetan». Argipen horrekin abiatu ditu egileak lanaren gaineko azalpenak. «Gazteluak uste baino sekretu gehiago gordetzen dituela ohartzen da protagonista, eta liburua aitzinatu ahala, lotzen joango dira hari mutur horiek denak».

Hiru geruzatan sailkatu du liburuaren egitura Bidegainek. Zer gertatzen da gaztelu horretan? Zer egin nahi dute bertan? Nor dago proiektu horren atzean? Bada, ageriko misterioaren gaineko galdera horiek denak kokatu ditu lehen geruzan.

Gazteluaren gaineko proiektu horrek eragindako gatazka soziala irudikatu du bigarrengoan. «Euskal Herriaren eta euskararen zapalkuntza aipatzen da bertan», azaldu du. «Lapurdin gertatzen da istorioa, eta kontatzen du, euskara gutxietsia izan den herrialde horretan, gure aitzineko belaunaldiei nola abandonarazi zieten euren hizkuntza». Belaunaldi horien ondoriozko mina azaltzen du, beraz, liburuaren bigarren plano horrek.

Alabaina, min horiek estaltzeko itxurakeriari eman ohi zaion garrantzia jarri du idazleak hirugarren geruzan. Alegia, nork bere izaerari uko egin eta gehiengoaren itxurako agertzearen joerari egiten dio erreferentzia plano horrek. «Euskal izaerari uko egin, eta beste itxura baten jabe egindako pertsonaia asko daude liburuan».

Hain justu, hiru geruza horien bateratzeak ematen dio zentzua istorioari. «Horietako bat kenduko bagenu, erori egingo litzateke istorioa», zehaztu du. Idazleak azaldu duenez, zutabe berak batzen ditu geruzok: nobelaren tituluak.

Bichta éder. «Askori arrotz egingo zaio izenburua horrela idatzita ikustea, baina badu, noski, bere arrazoia», aurreratu du Elkarreko editore Xabier Mendigurenek. Egileak adierazi du Lapurdin sortzen ari diren proiektu berrien izendapenak irudikatzen dituela izenburuak. Izan ere, euskarazko izena ematen zaie, baina frantsesez ortografiatuta. «Apropiazio kultural horrek trufa egiten dio euskarari», esan du egileak. Eta, hain justu, horixe erakutsi nahi izan du izenburuarekin.

Luzera ez da traba

Laurehundik gora orrialde ditu liburuak; gisa horretako intrigazko liburuak baititu gustuko Bidegainek. «Gustatzen zait nobelek konpainia luzea egitea; laburrek gosez uzten naute». Espazio zabal horrek, gainera, pertsonaia guztiei bizia emateko aukera eman diola gaineratu du.

Hizkuntza aldetik, Euskal Herri osoko euskaldunek irakurtzeko moduko liburu bat idaztea zuen xede. «Alde batetik, denentzat ulergarri izan zedila nahi nuen, baina, aldi berean, ni hazi nauen euskalkiari eta lexikoari uko egin gabe. Ulergarria behar du hegoaldean, baina iparraldean ez daitezela ahanzturik sentitu». Lan egin du horretan, eta uste du asmatu duela helburu zuen oreka hori lortzen.


Summary: Pintaketak egin dituzte emakume aitzindarien Iruñeko muralean. 47 emakumeren irudiz osatutako mural bat da 'Aitzindarien bidea'. Iruñeko Lezkairu auzoan dago.

Iruñean, Lezkairu auzora jaisteko bideetako batean, 150 metroko pareta margotu zuten iaz Variopintas taldeko emakume artistek: Aitzindarien bidea. Mundu osoko eta hainbat garaitako 47 emakume aitzindari irudikatu zituzten bertan, bakoitza bere jardunekoa. Honela margotu zuten. Urtebete pasa igaro da lanean hasi zirenetik; ia urtebete martxoaren 8an estreinatu zutenetik. Orain, pintaketak agertu dira muralean.

Variopintas taldeko artista bat ohartu zen, joan den urtarrilaren hondarrean, muralean bazirela pintaketa batzuk. Zuriguneetan agertu ziren, behintzat. Udalaren kontratuz egin zuten murala, eta, abisua eman ostean, pintaketa horiek konponduko zituztela esan zieten artistei. Bien bitartean, ordea, okerrera egin du hormaren itxurak: gaur arratsaldean, are pintaketa gehiago agertu dira, eta guztiz zapuztu dute 47 emakume aitzindarien artelana —bideoan, ikusgai hormaren egoera—. «Sinbolizatzen duenarekiko errespetu faltatzat» jo du Gabriela Barrio Variopintas taldeko artistak.

Teresa Catalan musikagile eta konpositore iruindarra Aintzindarien bidean bertan dago margotuta. Haren mezua jaso du Variopintasek; «indarra» bidali die Catalanek.

Honako hauek dira urtarrilean agertu ziren pintaketak.

Variopintas

Variopintas


Summary: Plateruen aterpeak argiak piztuko ditu berriro gaur. Bi urte eta erdiko etenaren ostean, gaur iluntzean irekiko ditu ateak Durangoko Plateruenak. Espazioak bere horretan dirau; hala, kudeaketan dago alde nagusia: publikoa izango da aurrerantzean, kultur mahai batek gidatuta.

Orri zuri batean letra gorri eta larriz idatzitako Taberna itxita dago esaldia nabarmentzen da Durangoko Plateruena kafe antzokia zeneko kristalean. 2020. urtean ateak itxi zituenetik, salbuespenak salbuespen, barruan ez da argirik, eta kanpoan ez da arimarik. Iluntasuna, areto hutsa eta hotza dira nagusi, hilabete hauetan pilatutako hautsarekin batera. Hala ere, errautsetatik berpiztuta, ostera hastera doaz gaur iluntzean, bi urte eta erdira. Argiak piztu, eta plateruen oinordekoak oholtzara igotzeko prest daude.

Poltsatik giltza atera, eta atea ireki du Maider Larrañagak. Azken hilabeteotan irekiera berriaren lanketa prozesuaren koordinatzaile aritu da. «Holakoetan esaten den bezala, urduritasun puntu bat, ardura sentsazio handia, ilusioa eta gogoa ditugu», adierazi du. Espazioak lehen begiratuan ez du aldaketarik: tabernako barra, oholtzara igotzeko zortzi eskailera, aulkiak bata bestearen gainean jasota dorre bat eraikiz, goiko solairua… Kanpoan, gizarteak pandemia bat eta herritarren bizitzek hamaika aldaketa jasan izan badituzte ere, argiak itzali ziren une berean bezala jarraitzen du barruan denak. «Itxura aldatu baino gehiago, beste inbertsio batzuk egitea izan da lehentasuna», aipatu du Larrañagak. Garai berria irudikatuko duten kartelak lurrean daude, kubo apaingarrietan jartzeko prest. Piztu argiak, poztu bihotzak eta puztu kultur aterpea leloa irakur daiteke. «Doinu polita izateaz gain, baikorra da», dio Larrañagak. Logoa ere aldatu dute. Durangoko Gakoa enpresa arduratu da horretaz. Espazioa irudikatzen du irudi berriak. «Kubo handi bat da, aterpe handi bat, gauza asko bere barnean hartu baina ateak zabalik dituena», Larrañagaren hitzetan.

Zerbitzuei dagokienez, ostalaritza zerbitzurik ez da izango orain. Hala, kulturgintza izango da ardatza. Hasteko, kafe antzoki izateari utziko dio, eta kultur aterpe bilakatuko da. «Aurreko aldian ostalaritzak bazuen lehentasuna, kulturgintzaren gainean. Baina ikusi zen elkarbizitza baterako ez zela marko erraza», adierazi du prozesuko koordinatzaileak. Horregatik, garai berri honetan kulturgintzak izango du lehentasuna. Era berean, proiektu berriari itxura ematekoan hainbat eredu eta erreferentzia izan dituztela aitortu du: Azpeitiko Sanagustin kulturgunea (Gipuzkoa), Gernika-Lumoko Astra, Madrilgo Matadero eta Zaragozako Harina (Espainia).

Publikoa

Aurreko garaian elkarte batek gidatzetik kudeaketa publiko komunitarioa izatera igaroko da espazioa, herritarren partaidetzarekin. Hori izango da ardatza eta aldaketa nabarmenena. Gaur-gaurkoz, hemeretzi parte hartzailek osatzen dute kudeaketa egituratuko duen Kultur Mahaia izeneko plataforma; partaide horietatik sei, herriko elkarteak dira, «espazioaren helburuekin lerrokaturik daudenak»: Gerediaga, Berbaro, AEK, Jaizale Durangoko txistularien elkartea, Euskal Herrian Euskaraz eta Durangaldeko Berbalagunak. Gainontzekoak kulturgintzan interesa daukaten herritarrak dira.

Hain zuzen ere, eredu baten beheraldia irudikatuta, arazo ekonomikoen ondorioz itxi zuten antzokia 2020. urteko irailean. Hala, Durangoko Udalak bere gain hartu zuen eraikinaren ardura, eta prozesu galdetzaile bat abiatu zuen, hutsune eta gabeziak azaleratzeko asmoz. Aurrerantzean, Kultur Mahaiak hartuko du Plateruenaren gidaritza, eta talde motorra udaleko teknikariak eta Kultur Mahaiko bi kidek osatua han erabakitakoa gauzatzen arituko da. Orain 312.000 euroko aurrekontua daukatela adierazi dute.

Itxieraren ostean, 2021. urtean herritarren bi hausnarketa prozesu jarri zituzten martxan. Bata, udalak dinamizaturikoa, eta, bestea, Plateruena eta gero, zer? egitasmoak aurrera eramandakoa. Biak ala biak konklusio antzekoetara iritsi ziren: euskara, kultura eta sorkuntza izango direla etorkizunean ere Plateruenak jarraitu beharreko norabidea markatuko duten lan lerroak, eta kudeaketa publikoa eta komunitarioa izan beharko dela.

Lanketa prozesuak bigarren fasea abiatu zuen orduan. «Komunitarioa gorpuzteko», Kultur Mahaia osatu zuten, eta joan den urtarriletik pare bat lan saio praktiko egin dituztela zehaztu du Maider Larrañagak. 70 bat partaideren proposamenak jaso zituzten. Batetik, espazioaren ikuskerak zehazteko, eta, bestetik, Kultur Mahaiaren zeregina erabakitzeko. Halaber, 2021eko txostenean agertzen ziren euskara, kultura eta sorkuntzaren «azpiko bost hankak» ere jorratu dituzte: harrobia landu beharra eta topagunea, erakusleihoa eta sormenerako zein esperimentaziorako espazioa izatea, hurrenez hurren.

Larragañak azpimarratu du lanketa prozesuko partaideen artean oso ordezkaritza plurala eta orekatua izan dela. «Interes guztiek indar edota errepresentazio maila antzekoa eduki dute». Hala, erabakiak kontsentsu bidez hartu dituzte. «Jendeak askatasunez hitz egiteko aukera eduki du. Eskolak, elkarteak edota sortzaileak aritu dira elkarlanean». Hemendik aurrera, barne araudi bat ezarri, eta prozesuan markaturiko lehentasunak lantzen hasiko dira, programazio txiki bat finkatzeaz batera. Halaber, oraindik ere epe zehatz batean zabalik egongo da Kultur Mahaian ekarpenak egiteko aukera.

Larrañagaren iritziz, proiektu honek badu beste gauza oso interesgarri bat: azpitalde jakinak lantzeko aukera. «Kultur Mahaiaren ikuspegi zabalak eskatzen duen maiztasunarekin batu ezin denak aukera izango du arlo espezifikoetan parte hartzeko eta proiektu konkretuen inguruan dinamizatzeko».

Argiak piztera

Gaur 20:00etan hasiko da Piztu argiak! izeneko ekitaldia, eta Leire Vargas idazle durangarrak gidatuko du. Besteak beste, gozatu ahalko da Anari Alberdi musikariak Peru Magdalena idazle durangarrarekin egingo duen kolaborazioaz, eta Odei Barroso rap abeslariaren eta Aitor Bizkarra bertsolari abadiñarraren arteko kolaborazioaz. Horiez gainera, Mockers musika taldeak, Garazi Abraldes dantzariak eta Durangaldeko bertso eskolako zein Bartolome Ertzilla musika eskolako ikasleek parte hartuko dute. Sorpresak izango direla ere aurreratu zuten astelehenean egindako prentsaurrekoan. Sarrera doakoa izango da, baina komeni da aldez aurretik eskuratzea.

Plateruenak ibilbide oparoa izan du luzaroan. Garai batean, Durangon zein Euskal Herrian oso erreferentziala izatera iritsi zen, erakusleiho gisa, euskalgintzaren inguruan. Ondorioz, herrian utzitako hutsunea oso nabarmena zela azpimarratu du Larrañagak. «Ikusten zen erakusleiho bat falta zela, entseguetarako leku bat, batzeko toki bat; premia hori durangar guztiok sentitzen genuen». Hala, ez dute soilik eraikin huts bat jaso; kontziente dira kultur ondare handi bat jaso dutela. «Helburua da epe ertain batean errautsak berpiztea eta berriz ere erreferentzialtasun hori eskuratzea». Sasoi batean erreferentzia izateko zuen gaitasuna berreskuratzeko ahalegina egin nahi dute.

Proposamenei irekia

Etorkizunera begira, maratoi bat bat balitz bezala planteatzen du Larrañagak Plateruenaren garai berria, eta lanketa prozesuko txostenetan agertzen diren helburuak jorratzea eta gauzatzea nahi luke. «Izen-abizen eta ekintza konkretuak jartzea, bide hori urratsen hastea». Berriro hasieran den proiektu bat dela nabarmendu du, eta hori dela bere indargune handi bat. Hala, helburu nagusiekin lerrokatuta, bisitari orok bere burua ordezkatuta ikusteko toki bat aurkitzea nahi luke. Kontzertuzale denak zein proposamen bat aurkeztera joaten denak edota sortzaileen arteko topagunean parte hartu nahi duenak, interes ezberdinak eduki arren, Plateruenan topatuko dute tarte bat.

Larrañagak azpimarratu du badutela datozen hilabeteetarako programazio bat. Egitarau finkoa bermatu nahi dute, eta maiatzera arteko ekitaldiak gaur ezagutaraziko dituzte: Andragunearen abesti finala, migrazioari buruzko ekitaldia, Xabier Amuriza… Baina hori errazena dela azpimarratu du: «Zailena hau arimaz janztea da». Iparrorratzak argia dauka, eta bidea egiten hastera doaz.