Erretzeari utzi nahian, taldean

Summary: Erretzeari utzi nahian, taldean. Minbiziaren aurkako AECC elkartearen terapietan, alde psikologikotik eta fisikotik lantzen dute tabakoarekiko mendekotasuna. Gipuzkoako zazpi herritan antolatzen ditu erretzeari uzten laguntzeko saioak. Batez beste, hamarretik seik lortzen dute helburua.

Zerk bultzatzen dituen erretzera, zerk gogorarazten dien erretzea, noiz erretzen duten, zer egoeratan… Horien eta beste hainbat gairen inguruan hitz egiten dute minbiziaren aurkako AECC elkarteak antolatzen dituen erretzeari uzten laguntzeko talde terapietan. «Mendekotasun bat da erretzea, eta, mendekotasun guztietan bi arlo daude: fisikoa eta psikologikoa. Saioetan, biak kontuan hartzen saiatzen gara», esan du Maider Sierra elkarteko prebentziorako psikologoak. Urte hasieran eta irailean joan ohi zaie jende gehien terapietara; orain ari dira talde berriak osatzen. Donostian, Irunen, Zarautzen, Eibarren, Azpeitian, Zumarragan eta Tolosan antolatuko dituzte.

Ikusi gehiago: Bakarrik ez, lagunekin bai

Aurrez aurreko zortzi saiok —ordubetekoak edo ordu eta erdikoak izaten dira, astean behin— eta jarraipeneko beste hiruk osatzen dituzte AECCk eskaintzen dituen terapiak. Lehenik eta behin, elkarrizketa txiki bat egiten diete izena ematen dutenei, bai elkarteko profesionalek haien espektatiben berri izan dezaten, bai parte hartu nahi dutenek terapiaren nondik norakoen berri izan dezaten. «Terapiak funtzionatzeko, funtsezkoak dira motibazioa, indarra edukitzea eta denbora bat eskaini ahal izatea. Esan ohi dugu hilabete batean burua horretan jarri behar dela», azaldu du Sierrak.

Elkartera jotzen dutenen artean, 50 urtetik gorakoak izan ohi dira gehienak. Batzuek erretzeari uzteko lehen ahalegina izaten dute, %20 inguruk; beste batzuek, berriz, aurrez ere utzi izan diote erretzeari, baina berriro hasi dira. «Erretzeari uzteko prestaketa egiten dugu talde hauetan, baina prebentzioa lantzen dugu bereziki, berriz ez erortzeko; hau da, zer estrategia egon daitezkeen berriro erretzen ez hasteko».

Taldearen garrantzia

Taldean egiten dute terapia. Eta taldearen indarra nabarmendu du elkarteko psikologoak. «Badaude bakarka erretzen dutenak, baita erretzaile direla inork ez dakienak ere, baina, normalean, oso soziala izaten da erretzea; taldean hasten gara erretzen, eta taldean erretzen da. Alde horretatik, interesgarria da taldea». Horrez gain, azaldu du antzeko egoeran daudenekin elkartzea ere lagungarri izaten dela, «taldekideen artean konpromisoak ere sortzen baitira». Astez asteko etxeko lan txiki batzuk ere ematen dizkiete parte hartzaileei. «Izan daiteke kontsumoaren erregistro bat egitea, ibiltzera ateratzea… Baina ez da gauza handirik izaten».

Taldean lan egin arren, Sierrak esan du partaide bakoitzaren ezaugarriak eta esperientziak kontuan hartzen saiatzen direla. Adibidez, batzuek denbora behar izaten dute aldaketetara ohitzeko, «eta horiei ondo etortzen zaie kontsumoa jaitsiz joatea, gorputza ohitzeko»; beste batzuk oso antolatuak dira eguneroko bizimoduan, eta gauzak kontrolpean edukitzea gustatzen zaie, «eta horiei ezaugarri horiek indartzen laguntzen diegu, erretzeari errazago uzteko»; beste batzuentzat, bat-batean uztea izaten da errazena…

Ikerketek esaten dutenez, lau eta sei aste artean behar izaten dira nikotina gorputzetik ateratzeko eta mendekotasun fisikoari aurre egiteko. Lo egiteko arazoak, komunera joateko arazoak, antsietatea eta abar ohikoak izaten dira erretzeari uzten zaionean, eta psikologoak horien berri ematen die terapiako saioetan.

Urtebeteko jarraipena

Elkarteak dituen datuen arabera, parte hartzen duten hamar lagunetik seik lortzen dute tabakoa uztea. «Normalean, terapian izena eman, saioetara etorri eta gauzak taxuz egiten badituzte, erortze tasa ez da oso handia izaten». Lehen urtea izaten da zailena. «Egoera guztietatik pasatu behar da: lehen Gabonak erre gabe, lehen inauteriak, laneko gorabeherak…». Horregatik, behin asteroko saio horiek amaitu ostean, elkarteak jarraipen bat egiten die urtebete igaro arte.

Ordutegiengatik edo saioak egiten diren herrietara joateko zailtasunengatik aurrez aurreko terapietara joan ezin direnentzat, AECCk baditu beste aukera batzuk. Besteak beste, online saioak antolatzen ditu, eta astean behin izaten dira horiek ere. «Ikerketek esaten dutenez, erretzeari uzteko prozesua profesional baten laguntzarekin eginez gero, hamar aldiz handitzen da helburua lortzeko aukera». Era berean, Respirapp aplikazioa martxan du elkarteak. Doako aplikazio horrek hiru faseko prozesu bat proposatzen die erabiltzaileei, tabakoa uzten laguntzeko.

Legediari dagokionez, erretzea debekatzeari lotutako aldaketa ugari izan dira azken urte hauetan. «Eraginkorrak dira neurri horiek, baina ez nahikoak», nabarmendu du Sierrak. Zalantzarik egin gabe adierazi du neurri horiek tabakoa uztera bultzatu dutela jendea. Nabarmendu du lantokietan erretzea debekatu zenean «aurrerapauso handia» egin zela; beste pauso handi bat ikusi zuten toki itxietan erretzea debekatu zutenean. «Jendeari lagundu diote kontsumoa murrizten, eta erretzeari uzten ere bai».

Hala ere, neurri gehiago eskatu ditu elkarteak. Esate baterako, begi onez ikusten du zigarreten prezioak igotzea. «Batzuek muga bat jartzen diote beren buruari, eta esaten dute halako preziotara iristean utzi egingo diotela erretzeari, eta hala egiten dute». Halaber, elkarteak eskatu du tabakoaren kaxak ez daitezela erakargarriak izan. «Herrialde batzuetan, jada indarrean dago neurri hori. Hemen ere grisak izateko konpromisoa hartu zen orain dela pare bat urte, baina, hala ere, konpromiso hori ez dute bete».

Horrez gain, oso garrantzitsutzat jotzen du kerik gabeko gune gehiago sortzea. Legearen arabera, besteak beste, parkeak hala dira. «Teorian bai, baina legea ez da oso ondo betetzen. Gune gehiago irabaztea oso ondo legoke guztiontzat, eta, bereziki, haurrentzat». Sierraren esanetan, udalekin elkarlanean ari dira, kerik gabeko gune gehiago sortzen ahalegintzeko, eta gazteekin ere egiten dute lanketa hori.

Elkartearen beste lan ildoetako bat da gazteekin egiten dutena. Sierrak gogoratu du tabakoak «gaixotasun mordoa» sortzen dituela, eta gazteei horren berri ematen dietela. «Badakigu nerabezaroa gauzak probatzeko garaia dela, eta saiatzen gara kontsumo arriskuei buruz hitz egiten. Erretzen hasten ez badira, hobeto, eta hastekotan, zenbat eta beranduago, orduan eta hobeto».

Zigarreta elektronikoak

Gazteek erretzaileen inguruan duten ikuspegia aldatu ote den galdetuta, zalantza egin du Sierrak. «Esan nahi nuke baietz, baina olatuak ikusten ari gara». Esan du legeak gogortu zirenean gazteek gehiago barneratu zituztela erretzeari lotutako kalteak. «Baina zigarreta elektronikoen gorakada etorri zen gero. Nerabeek uste dute horrek ez duela arriskurik, uraren baporea dela, eta ez da egia». Zigarreta elektronikoen eraginez, zigarreta arrunten kontsumoa ere ugaritu egin ohi da. «Zigarreta elektronikoak merkeagoak dira, eta gazteak horiekin hasten dira nikotinarekin kontaktuan; eta, ondoren, erretzeari ekiten diote. Gaur-gaurkoz, kontsumoa igotzen ari da berriz ere».

Sare sozialek ere badute eragin kaltegarririk, Sierraren hitzetan. Gazteekin egoten direnean, haiek kontatu ohi diete zigarretak asko erabiltzen dituztela sare sozialetara igotzen dituzten argazki gehienetan. «Kea oso ondo etortzen da itxurakeria horretarako, tamalez».


Summary: Azazetako parke eolikoa geldiarazteko eskatu du Gasteizko udalbatzak. Udal gobernuak mozioaren aurka bozkatu du. Oposizioak Gasteizko Mendien babesa areagotzea galdegin dio Eusko Jaurlaritzari.

Gasteizko udalbatzak mozio bat onartu du gaur, eta Eusko Jaurlaritzari eskatu dio Gasteizko Mendien babesa areagotzeko eta Azazetarako parke eolikoa «berehala» geldiarazteko. EAJk eta PSE-EEk mozioaren aurka bozkatu dute. EH Bildu, Elkarrekin eta PP alderdiek, berriz, alde.

Mozioan, Jaurlaritzari exijitu diote tramite guztiak egin ditzala Gasteizko Mendiak parke natural izendatzeko. Eta esan diote bertan behera uzteko parke naturalean eragin negatiboa izan dezaketen proiektuak, bereziki Aixeindarrek Azazetan sortu nahi duen parke eolikoa gelditzeko. Iberdrolak eta Eusko Jaurlaritzak Energiaren Euskal Erakundearen bitartez osaturiko elkartea da Aixeinder. Eta, mozioan azpimarratu dutenez, eraiki nahi duten parke eolikoak Gasteizko Mendien «balio naturalak hondatu» ditzake.

Zortzi sorgailuko parke eoliko bat sortzea da asmoa, 37 milioi euro baino gehiagoko aurrekontuarekin. Jaurlaritzak asteartean adierazi zuen laster onartuko duela ingurumen inpaktuaren adierazpena. Eta aldekoa izango da. Kautelazko neurri batzuk proposatu ditu, fauna eta flora babesteko. Besteak beste, sistema batzuk instalatzea hegaztiak hurbiltzen direnean errotak gelditzeko.


Bakarrik ez, lagunekin bai

Summary: Bakarrik ez, lagunekin bai. Tolosako Uzturre alkoholiko anonimoen taldeak 30 urte bete ditu, eta ospakizunak egin berri ditu. Astero biltzen dira taldeko kideak San Esteban auzoan duten lokalean.

Elkarren «esperientzia, indarra eta itxaropena» partekatzen dutenen komunitatea da alkoholiko anonimoen talde bakoitza. Munduan 116.000 baino gehiago daude, eta Gipuzkoan berrogei inguru biltzen dira astero. Tolosako Uzturre alkoholiko anonimoen taldeak 30 urte bete ditu egunotan, eta lagunartean egin dituzte ospakizunak. Aurreko larunbatean alkoholismoaren inguruko hitzaldi bat egin zuten Tolosako kultur etxean, eta elkarrekin afaltzera joan ziren taldean ibilitako hainbat lagun.

Ikusi gehiago: Erretzeari utzi nahian, taldean

«30 urteotan hemendik pasatu diren guztiak elkartuko bagenitu, ez ginateke kabituko areto honetan», esan du taldekide Joxe Elduaienek —asmatutakoak dira erreportajeko izen-abizen guztiak—. «Anonimotasuna da gure oinarrietako bat. Hona etortzen denak lasai bota ditzake bileran esan nahi dituen guztiak, lau pareta hauetatik ez baita txintik aterako». Taldeko kideek familia handi bat osatzen duten irudipena du Arantxa Gomezek ere, nahiz eta ez dakien alboan dituenen izen-abizenik: «Kide berriei ez diegu fitxarik egiten. Ez dugu inon apuntatzen zein etorri den eta zein ez. Norberaren borondatean oinarrituta dago taldea; alkohola utzi nahi izatea da parte hartzeko baldintza bakarra».

Tolosan du egoitza nagusia Gipuzkoako alkoholiko anonimoen koordinakundeak, eta gaixoak handik bideratzen dituzte herriz herriko taldeetara. «Medikuak esanda, psikologoarenetik pasatu ondoren, familiakoak konturatuta… Modu askotara iristen dira herritarrak alkoholiko anonimoen talde batera. Norberari kostatu egiten zaio bere buruarekin zintzoa izatea eta arazo bat duela aitortzea», nabarmendu du Elduaienek.

Astearte eta ostegunetan 19:30ean biltzen dira Uzturre taldeko kideak San Esteban auzoko 20. zenbakian udalak utzi dien lokalean. Bilera bakoitzean gutxienez hamabost laguneko taldea biltzen dela esan du Gomezek. Azken astean beste bi kide joan zaizkie. «Trago bakarrekoa da etorri berria denaren eta urteak daramatzagunon arteko aldea. Badakigu berriro edango bagenu, zulo berera jausiko ginatekeela». Urteak pasatuta bileretara joaten jarraitzeak pauso horren laburraz ohartarazten dituela azaldu du Gomezek. «Hemen biltzen garenak beti gaude edateko pronto, edozein egunetan eta edozein ordutan».

Emakumezkoak, itzalean

Gomezek urte asko daramatza taldean. 27 urte zituela utzi zion edateari, eta denbora askoan bera izan zen taldeko emakumezko bakarra. «Garai hartan, emakumezkook ez genuen jendaurrean edaten, eta isilean pasatzen zen gure alkoholismoa. Gaur egun, ikusgarriagoa da problematika, eta emakumezko gehiago etortzen da taldera».

Uzturre taldeko kideek ez dute uste alkoholismoak behera egin duenik azken 30 urte hauetan, baina ezagunagoa da, besteak beste, OME Osasunaren Mundu Erakundeak 1953an gaixotasun bezala aitortu zuenetik. «Alkoholismoa gaixotasun progresibo bezala definitzen du mundu erakundeak, eta askotariko ondorioak ekar ditzake: emozionalak, familiakoak, osasun arlokoak… Heriotza ere eragin dezake», aipatu du Rosa Etxebestek, Uzturre taldeko beste kideetako batek. Gomezek azaldu du sarritan esan izan duela ama izatea dela bizitza honetan egin duen gauzarik handiena, baina aldatuta dauka iritzia. «Alkoholiko anonimoen taldera etortzea izan da gauzarik handiena. Hona etorri izan ez banintz, gaur egun ez nengokeen hemen, eta nire umeak ama gabe leudeke».

Alkoholismoak jotakoen estigman egin du azpimarra Elduaienek: «Bi trago hartu eta pertsona bat bertsotan hasten denean, laster arrimatuko zaio jendea eta harentzako txaloak izango ditu. Baina pertsona bera, handik pare bat ordura, total eginda lurrean botata badago, inor gutxi gerturatuko zaio». Etxebestek zehaztu du edana beti dagoela eskura alkoholikoarentzat. «Guk alkoholaren kontra ez dugu ezer, baina argi dugu ezin dugula tantarik probatu. Inauterizale amorratua naiz, esate baterako, eta festa gozatzen ikasi behar izan dut berriro, edanari eman gabe».

Oinarriak ondo zehaztuta

Uzturre taldean 36 oinarriri jarraitzen diete kide guztiek, gainerako alkoholiko anonimoen taldeetan gertatzen den moduan: hamabi urrats, hamabi tradizio eta hamabi kontzeptu dauzkate. Irabazi asmorik ez duen erakunde bat da, eta argi utzi dute ez duela loturarik inolako erlijio, alderdi politiko edo erakunderekin. Talde bakoitzak finantzatzen du bere burua, eta Uzturren ere horrela egin dute azken 30 urteotan. Urteurreneko ospakizunen ondoren, elkarri laguntzen jarraitzeko borondatea azaldu dute Uzturreko kideek. «Elkar babestu, elkarri entzun eta inor ez juzgatu. Hori da gure taldearen gakoa», laburbildu du Etxebestek.


Summary: Jaurlaritzak 11 proiektu sustatuko ditu adinekoen bizi kalitatean eragiteko. «Ikuspegi aldaketa bat» egin nahi izan dutela esan du Beatriz Artolazabal sailburuak, eta «zahartze aktibotik» harago joan.

«Etorkizuna hobea izan daiteke, baina hobea izan daitekeela uste badugu soilik hartuko ditugu horretarako ardurak». Bi aldiz errepikatu du esaldi hori bere hitzaldian Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak, iradokitzeko eta azpimarratzeko hori dela Jaurlaritzak aurkeztu duen Adineko Pertsonekiko Euskal Estrategiaren oinarria. Are, estrategia horrek begiak «iraultzan» jarriak dituela ere esan du, «bizitza luzeraren iraultzan». 2024ra arteko epea izango du estrategiak, eta gai berari buruzko hirugarrena da. Baita «osoena» ere, Artolazabalen esanetan, «ikuspegi aldaketa» bat jasotzen duelako, eta «zahartze aktibotik bizitza osoko formulazio berri baterantz» egiteko asmoa. Halaber, estrategia jasotzen duen txostenaren arabera, helburu du zahartzean adinekoek «protagonismo aktiboagoa» izan dezaten.

Zaharrentzako politikak egiten dituzten zenbait erakunde eta enpresarekin batera landu du Jaurlaritzak estrategia, baita Euskadiko Adinekoen Batzordearekin ere. Jaurlaritzak berak sortu zuen batzordea, 2021ean, zaharrak ordezkatzen dituzten elkarteei ahotsa eman eta politikak diseinatzeko. Hain justu, batzorde hori eratzea da estrategiaren proiektuetako bat. Horrez gain, beste hamar izango ditu: Helduak Zabaltzen, Agenda Nagusi, Euskadi Lagunkoia, Altxor, Bizitza Betea, Beti On, gizarte zaintzako politika, Zaintza Lurraldea, zahartzeari eta zainketei buruzko azterketa eta Next Care proiektua.

«Zahartze prozesuari ekiteko eredu berri bat» garatu nahi du Jaurlaritzak, «adinekoen protagonismoa oinarri hartuta». Bost lan lerro zehaztu ditu horretarako: «herritartasun aktiboa sustatzea, eskubideen, parte hartzearen eta komunitate adeitsuen bidez»; «trantsizioak eta bizitza proiektuaren garapena erraztea»; «autonomia aurreratzean, prebenitzen eta sustatzen laguntzea»; «gizarte zaintzako politika eta iraupen luzeko zainketa eredu berri baterako trantsizioa sustatzea»; eta «ezagutza sortzea ikerketatik eta berrikuntzatik, eta silver economy sustatzea». Temino anglosaxoi horrek zer esan nahi duen ere azaldu du: 50 urtetik gorakoen beharrak asetzeko ekonomia.

Bizitza «luzatzen» ari dela gogoratu du Artolazabalek, eta horrek erronka handiak dakartzala. Datuetan oinarrituta, esan du 2020an 65 urte edo gehiagoko 500.000 pertsona zeudela Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, eta horietatik 150.000 80 urtetik gorakoak zirela. Kopuru hori datozen urteetan handituz joango dela diote aurreikuspenek, azaldu duenez. Horrek «erronka» handiak sortuko dituela esan du.


Izokina egoera «kritikoan» da Bidasoan

Summary: Izokina egoera «kritikoan» da Bidasoan. 90 izokin baino ez dituzte zenbatu Berako presako zentroan, 2022an. Adituek ohartarazi dute azken 37 urteotako daturik txarrena dela.

«Goiti, goiti Bidasoan». Hori kantatu zuen Negu Gorriak taldeak, 1994. urteko Berako Nafarroa Oinez bestan. Gero eta gutxiago dira, ordea, ibai horretan gora egiten duten izokinak. Nafarroako Gobernuko Landa Garapen eta Ingurumen Departamentuak ohartarazi du animalion egoera «kritikoa» dela.

Nafarroako Ingurumen Kudeaketa enpresa publikoak txosten bat egin du, eta Ingurumen kontseilari Itziar Gomezek Nafarroako Parlamentuan aurkeztu ditu ondorio nagusiak: 2022an, 90 izokin baino ez dituzte zenbatu Berako presako zentroan. Hau da, 90 izokin baino ez dira abiatu Bidasoan gora, erruteko. Adituek nabarmendu dute azken 37 urteotako daturik txarrena dela. Gomezek lehortea eta uraren tenperaturaren igoera aipatu ditu oraingo egoera azaltzeko.

Izokinen egoerari buruzko kezka aspaldikoa da, halere; animalion populazioaren azken hiru hamarkadotako bilakaerak eragin du kezka hori. Gorabeherak izan dira bilakaera horretan. 2007ra arte, izokinek hamaika oztopo fisiko aurkitu dute Bidasoan gora egiteko bidean; urte horretan, baina, Nafarroako Gobernua hasi zen Bidasoko presa eta gainerako oztopo nagusiak kentzen, edo, gutxienez, arrainek gaindi zitzaten moldatzen. Ondorioz, gora egin zuen Berako izokinak zenbatzeko zentrotik gora pasatzen ziren animalion kopuruak.

Presak bota aurretik, urtean 200-300 izokin igotzen ziren, batez beste, Bidasoan gora. Presak bota eta geroko urteetan, berriz, 400. Azken urteotan, Life Irekibai proiektuaren barruan egin dituzte Bidasoko presak behera botatzeko lanak.

Bostehun, seiehun eta zazpiehun izokin ere igo izan dira, 2010. urtetik aurrera, Bidasoan gora. 2020an, laurehun baino gehiago izan ziren, eta 2021. urtean, berriz, 212. Azken bi urteotako datuek piztu dute alarma, batez ere. Adituek ibaian gora egin duten izokin emeen kopuruari erreparatu diote, bereziki, eta egoera «larria» dela nabarmendu dute.

Itziar Gomez kontseilariak parlamentarien aurrean eman du datu horien berri: 2021. urtean, 59 emek lortu zuten Bidasoan gora egitea; eme kopuru horrek 440.000 arrautza jar ditzake. 2022. urtean, berriz, hamasei emek baino ez dute lortu ibaian gora egitea, erruteko. Nabarmen jaitsi zen iaz, ondorioz, emeok egin zezaketen arrautza kopurua: 110.000.

Izokinen zikloa

Bost urtekoa izaten ohi da izokinen zikloa. Jaio eta gero, sortu diren errekan bi negu ematen dute, eta, ondoren, Ipar itsasorako bidea hartzen dute. Itsasoan bertze negu bat edo bi ematen dute errekara itzuli aurretik. Itsasoan hiru negu egoten diren izokinak ere badira, baina gutxi dira. Errekan, arrautzak jarri eta gero, izokin gehienak hil egiten dira. Bakar batzuek, dena den, itsasorako bidea egiten dute bigarrenez.

Klima aldaketako egungo jokalekuak harreman zuzena du izokinen egoerarekin, Nafarroako Ingurumen Kudeaketa enpresa publikoak egindako txostenak agerian utzi duenez, lehortea eta uraren tenperaturaren igotzea jarri baititu erdigunean. Itziar Gomez kontseilariak bertze faktore bat nabarmendu du, halere, Nafarroako Parlamentuan egindako agerraldian: arrantza. «Arrantzak are larriago bilakatu du izokinen populazioaren egoera», erran du Gomezek. 2021ean, hogei izokin eme hil zituzten arrantzaleek, Bidasoan; joan den urtean, berriz, hamabost.

Gomezek garbi utzi nahi izan du arrantza ez dela «arazoaren muina». Arrantzak egungo egoerari nola eragiten ahal dion «kontuan hartu» behar dela ohartarazi du, baina. Nafarroako Gobernua, hain zuzen, izokinen arrantza debekatzeko aukera aztertzen ari da.

Aukera hori ez dute berdin hartu Nafarroako Parlamentuko talde guztiek. PSNk eta Geroa Baik, adibidez, «irizpide teknikoak eta zientifikoak lehenetsi» behar direla azaldu dute, eta izokinen populazioa lehengoratzea dela helburua. Navarra Suma, berriz, arrantza debekatzeko aukeraren aurka agertu da. EH Bilduk ere ez du uste debekua konponbide egokia denik.

Ingurumen Departamentuari dagokio arrantzari buruz erabakitzea. Arduradunek erran dute «izokinak aurrera egin dezala bermatzea» duela lehentasun administrazioak.


Summary: Osasuna-Sevilla, Bartzelona-Reala eta Valentzia-Athletic Espainiako Kopako final-laurdenetan. Txuri-urdinek Nou Campen jokatuko dute, hilaren 25ean, 21:00etan; gorritxoek, egun berean, Sadarren, 22:00etan; eta zuri-gorriek, hilaren 26an, Mestallan, 20:00etan

Espainiako Kopako final-laurdenetan ez da derbirik izango. Zortzitik hiru talde Euskal Herrikoak izan arren, Osasuna, Reala eta Athletic ez dira elkarren aurka ariko. Osasunak Valentzia hartuko du etxean, Realak Bartzelonaren aurka jokatuko du, han, eta Athleticek Valentzia izango du aurkari, Herrialde Katalanetan hark ere.

Sergio Herrera Osasunako atezaina pozik agertu da zozketan, kanporaketa etxean jokatuko delako: «Iruñean gogoz daude Espainiako Kopako kanporaketa bat etxean ikusteko». Hauek dira lau kanporaketak:

Osasuna-Sevilla

Valencia-Athletic

Barcelona-Reala

Real Madril-Atletico Madril

Gaur eguerdian egin dute, Madrilen, final-laurdenetako zozketa, eta datorren astean jokatuko dira final-laurdenetako partidak, asteartea eta osteguna bitartean. Arratsaldean zehaztuko dituzte egunak eta orduak.

Reala eta Athletic 1-0 irabaziz sailkatu ziren final-laurdenetarako, Mallorca mendean hartuta Reala, eta Espanyoli gailenduta Athletic. Osasuna, berriz, ozta-ozta sailkatu zen, Betis penaltietan kanporatuta. Alavesek 0-1 galdu zuen Mendizorrotzan, Sevillaren aurka.

Final-laurdenetan, lehen aldiz, Espainiako Kopa irabazi duten zazpi talde egongo dira. Gorriak dira, hain zuzen, txapelketa irabazi ez duten talde bakarra. Partida bakarrera jokatuko den azken kanporaketak izango dira hauek. Finalerdiak bi partidara jokatuko dira.


Summary: Alemaniak ez du argi ikusten Ukrainari tankeak ematea: «Erabakia ez dago hartuta». Ukrainak erasorako armak eskatu ditu, eta AEBek Mendebaldeko aliatuei esan diete ez dela «mantsotzeko» garaia, «harago joatekoa baizik». Berlinen esku dago Leopard 2 tankeak Ukrainara bidaltzea.

Europar Kontseiluak, NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeak eta AEBek argi dute: Ukrainari emandako laguntza militarra beste fase batera eraman behar da, eta Mendebaldeak armamentu astunarekin hornitu behar du. Kievi laguntza militarra ematen dioten herrialdeak koordinatzen dituen Ukrainaren Defentsarako Bitartekarien Taldeak bilera egin du Ramsteinen, AEBek Alemanian duten base militar batean, eta eztabaidagai izan dute, nagusiki, Alemaniak fabrikatutako Leopard 2 tankeak Ukrainara bidali edo ez. «Ez da mantsotzeko garaia, harago joatekoa baizik. Une erabakigarria da», eskatu dieLloyd Austin AEBetako Defentsa idazkariak 50 bat estatutako Defentsa ministroei, batzarra hasteko . Washingtonek atzo iragarri zuen beste 2.400 milioi euroko diru sail batez hornituko duela Kiev, militarki; ez dira, orain arte nagusiki izan diren bezala, aireko defentsa sistemak soilik izango, baizik eta baita tankeak, misilak eta munizioak ere.

Baina Alemaniak zalantzak dauzka beste pauso bat emateko. Uzkur jokatzen ari da, eta, Boris Pistorius Defentsa ministro berriak bileraren ondoren adierazi duenez, oraindik ez dute erabaki bat hartu. Alemaniak ez ezik, Kanadak, Espainiak, Danimarkak, Finlandiak, Greziak, Norvegiak, Poloniak eta Suediak ere badituzte tanke horiek, baina Berlinen, ekoizlearen, baimena behar dute Ukrainari tanke horiek uzteko. Poloniak eta Finlandiak dagoeneko jakinarazi dute haiengatik balitz Ukrainara bidean jarriko lituzketela. Merkatu militarreko sofistikatuenetakoak dira 1970eko hamarkadaren amaieraz geroztik Alemanian fabrikatutako tanke horiek.

Pistoriusen esanetan, badaude arrazoiak Ukrainara bidaltzeko, baina baita, «gerra nola joan den ikusita», kontrako hautua egiteko ere. Halere, azpimarratu du horiek Ukrainara bidaltzeko prest daudela, «aliatuekin akordio bat eginez gero». Aurretiko pauso gisa, tankeak nola dauden berrikusteko agindu du. Nabarmendu du, nolanahi ere, Ukrainaren aireko defentsa sistemak izan beharko lukeela Mendebaldearen lehentasuna.

Volodimir Zelenski Ukrainako presidentea, ordea, aspalditik ari da erasorako armamentu astuna eskatzen, eta gaur ere, telematikoki, hori berretsi du Ramsteinen. AEBena ere erasorako deia da, eta, hain justu, Oleksii Reznikov Defentsa ministroak Ramsteinen zerrendatu ditu zeintzuk diren Ukrainaren lehentasunak. Batetik, aireko defentsa sistema gehiago jasotzea. Bestetik, Ukrinform berri agentziak adierazi duenez, Mendebaldeko aliatuek «erasorako» arma gehiago ematea: «Obusak, munizioa, erregaiak...». Eta, «hirugarrenik», munizio hornikuntza sistematikoa eta armen eta ekipamenduaren mantentze lana bermatzea. Zelenski harago joan da egin duen eskaeran, eta F-16 gerra hegazkinak eta irismen luzeko misilak eskatu ditu.

Ikusi gehiago: Ukrainari tankeak ematearen alde agertu dira NATO eta Brusela

Alemaniako zenbat hedabidek kaleratutako informazioaren arabera, Olaf Scholz Alemaniako kantzilerra prest dago tanke horiek gerrara bidaltzeko, baina baldintza batekin: AEBek Abrams tankeak bidaltzea Ukrainara. Pentagonoak jakinarazi du, ordea, orain ez duela horretarako asmorik. Defentsa Departamentuko bozeramaile Sabrina Singhek arrazoia logistikoak planteatu zituen atzo, prentsaren aurrean, erabakia justifikatzeko: «Abrams baten mantentze lanen kostuaren ondorioz, zentzugabea da orain ukrainarrei ematea». Zehaztu zuen errazagoa dela Leopard 2en eta Challengerren mantentze lana —Erresuma Batuak Ukrainara bidaliko dituen tankeak—, ez dutelako, Abramsek bezala, hegazkinentzako erregaia behar. Nolanahi ere, Alemaniako Gobernuko bozeramaile Steffen Heberstreitek ukatu egin du Alemaniak baldintza hori jarri duela.

Joan den abenduan AEBek erabaki zutenean Ukrainari Patriot aireko defentsa sistema bidaltzea, Joe Biden Etxe Zuriko maizterrak nabarmendu zuen sistema «defentsiboa» dela, eta horrek ez zuela esan nahi horren ondorioz gerra areagotuko zenik. Baina Pentagonoak beste fase batera eraman nahi du laguntza militarra. «Errusiarrak berriro elkartzen ari dira, errekrutatzen, eta hornitzeko ahaleginean», ohartarazi du Austinek, erabakia argudiatzeko.

Ikusi gehiago: Putinek AEBei esan die Patriot misilen aurkako «antidotoa» topatuko duela

Ez da «esajeratu» behar

Errusiako Gobernuaren arabera, ez da «esajeratu» behar arma astun horiek gerran aldea egiteko duten gaitasunaren inguruan. «Adituek badakite zein arazo egon daitezkeen. Tanke horiek guztiek mantentze lanak eta konponketak behar dituzte», nabarmendu du Dmitri Peskov Kremlineko bozeramaileak gaur, egunero egiten duen prentsaurrekoan. Iruditzen zaio arma horiek buruhausteak eragingo dizkiotela Ukrainari eta ez dituztela oztopatuko «Errusiaren aurrerapausoak». Ohartarazi du, bide batez, Mendebaldeko aliatuen erabakiek «ondorio negatiboak» izango dituztela.


Summary: Euskararen alde elkarlanean aritzeko asmoa erakutsi dio Nafarroako Gobernuak Kontseiluari. Ana Ollok Idurre Eskisabeli adierazi dionez, eragileen arteko adostasuna da «hizkuntzaren etorkizuna eraikitzeko tresna».

Ana Ollo Nafarroako Gobernuko Herritarrekiko Harremanetako kontseilariak eta Mikel Arregi Euskarabidea institutuko zuzendari kudeatzaileak bilera izan dute gaur Idurre Eskisabel Euskalgintzaren Kontseiluko idazkari nagusiarekin. Paul Bilbao idazkari nagusi izandakoa ere han egon da. Ollok Eskisabeli esan dionez, Nafarroako Gobernuak elkarlanean aritzeko asmoa du, «euskarak dituen erronkei» erantzuteko. Izan ere, adierazi du eragileen arteko adostasuna dela «hizkuntzaren etorkizuna eraikitzeko tresna». Bat etorri da Eskisabel. Eta Ollok gehitu du erronka bateratu bat dela «herritarren hizkuntza eskubideak» defendatzea.

Euskalgintzaren Kontseiluak 25 urte bete zituen joan den urtean, eta joan den urtean izendatu zuten Eskisabel idazkari nagusi. Bileran, Ollok aukera izan du Kontseiluaren proiektuak hurbiletik ezagutzeko.

«Euskarak Nafarroako gizartearen balioa handitzen du», azpimarratu du Ollok. Eta Herritarrekiko Harremanetako Departamentuaren lan ildoak azaldu ditu: «Hizkuntza Gutxituen Europako Itunak adierazten duen bezala, hizkuntzak babestu eta bultzatzeko betebeharra dugu, erakunde gisa».


Summary: Boluarteren aurkako aldarriak gailendu dira Liman. Gutxienez 40 lagun zauritu dira, eta zibil bat hil, Lima hartu izeneko manifestazioan. Boluartek esan du ez duela dimititzeko asmorik.

Giro nahasia gailendu zen atzo Peruko hiriburuan. Lima hartu izeneko protesta masiboan milaka manifestari irten ziren kalera. Beste behin eskatu zuten Dina Boluarte Peruko presidenteak kargua uzteko, hauteskundeetara deitzeko eta Kongresua desegiteko. Dena den, protestari ekin baino lehen hasi ziren berotzen Limako kaleak. Izan ere, azken egunotan herrialdeko txoko guztietatik iritsi dira manifestariek antolatutako autobusak. Gobernuaren aldetik ere egon da mugimendua. Aste hasieratik 11.000 polizia eta segurtasun agente baino gehiago jarri dituzte hiriburua patruilatzen.

Arratsaldeko laurak aldera bildu ziren manifestariak. Limako zenbait gunetan elkartu, eta Peruko Gobernu Jauregirantz eta Errepublikaren Kongresurantz abiatu ziren, Dina, hiltzailea eta Dina, utzi kargua leloak oihukatuz.

Protesta masiboa «baketsua» izan zedin eskatu zuen gobernuak. Baina mobilizazioak hasi eta berehala piztu ziren manifestarien eta Poliziaren arteko liskarrak. Sua eta kea gailendu ziren hiriburuan. Poliziak negar gasa jaurti zien manifestariei, eta haiek su eman zieten hiri altzariei.

Limako erdigunean ere, Justizia Jauregitik gertu, su hartu zuen San Martin plazako eraikin batek. Sua zerk piztu zuen ikertzen ari dira. Barne ministro Vicente Romeroren arabera, herritar bat hil zen atzoko protestan, eta gutxienez 22 polizia eta hamasei zibil zauritu ziren.

Hiriburuan bakarrik ez, Cuzco, Puno eta Arequipa eskualdeetan ere izan ziren istiluak. Gobernuaren arabera, ehunka herritar hiru eskualde horietako aireportuak hartzen saiatu ziren. Arequipan 300 lagun inguru atxilotu zituzten.

Bestalde, gobernuak alarma egoera ezarri zuen atzo Amazonia, La Libertad eta Tacna eskualdeetan. Horiek hala, dagoeneko zazpi dira alarma egoeran dauden eremuak —Cuzco, Puno, Lima eta Callao dira beste laurak—.

Iragan abenduaren 7an atxilotu zuten Pedro Castillo presidente ohia, hark Kongresuaren desegitea iragarri eta gutxira kargutik kendu zutenean. Ordutik, ezegonkortasuna da nagusi han. Protestetan 50 hildakotik gora eta ehunka zauritu izan dira.

Karguari eutsiko dio

Protestak protesta, Boluartek ez du presidente kargua uzteko asmorik. Horixe berretsi zuen atzo, telebistan plazaratutako mezu batean. Agerraldian, gainera, manifestariei ohartarazi zien «delitu ekintzak» egiten ari diren guztiak zigortuko dituztela.

Bada, Boluarteren ustez, Liman eta herrialdeko beste zenbait eremutan izandako manifestazioak ez dira «baketsuak» izan. Iritzi dio manifestariek «zuzenbide estatua apurtu eta kaosa piztu» nahi dutela, kaos horretan «nazioaren agintea eskuratzeko». Halere, ziurtatu zuen «inoiz baino elkartuago» dagoela Peruko Gobernua, eta «kontrolpean» dutela egoera.

«Giza eskubideen urraketa sistematikoa» salatu du Castillok

Castillok hari bisita egiteko eskatu zion atzo NBE Nazio Batuen Erakundeko Giza Eskubideetarako goi komisario Volker Turki. Sare sozialetan argitaratutako gutun baten bidez plazaratu zuen eskaera. Gaur-gaurkoz, Barbadilloko espetxean dago.

Presidente ohiak azken asteotako «giza eskubideen urraketa sistematikoa» salatzeko baliatu nahi du bisita hori. Gainera, Peruko gertakariak ikertzeko nazioarteko misio bat sortzeko eskatu zion goi komisarioari.

«Peru diktadura bat bizitzen ari da. Protestarako eskubidea duten herritarren aurka estatuko agenteak bidaltzea da diktadura horren estrategia. Ehunka herritar zauritu eta 50 inguru hil dituzte protestetan», adierazi du Turki zuzendutako gutunean.


Summary: Londresek ez du Ipar Irlandako hauteskundeetara deituko, oraingoz. Gobernua osatzeko epea amaituta, Erresuma Batuaren Ipar Irlandarako ministroak esan du datozen asteetan «arretaz» aztertuko dituela «aukera guztiak». Baliteke bake itunaren 25. urteurrena agintaritzarik gabe ospatzea.

Gauerdian bukatu da Ipar Irlandan gobernua osatzeko epea, eta, berriz ere, ez da adostasunik izan, orain arteko arrazoi berberagatik: DUP Alderdi Demokrata Unionistaren blokeoa Ipar Irlandarako Protokoloaren aferan. Hortaz, azken urte erdian bigarrenez, Asanblearako hauteskundeetara deitzeko tartea abiatu da. Londresek, ordea, ez du bozetarako datarik emango, oraingoz; Erresuma Batuaren Ipar Irlandarako ministro Chris Heaton-Harrisek atzo argudiatu zuenez, datozen asteetan «arretaz» aztertuko dituelako «aukera guztiak».

Legearen arabera, Heaton-Harrisek martxoaren 5erako eman behar du hurrengo bozen dataren berri; hori kontuan harturik, hauteskundeak, beranduenez, apirilaren 13an egin beharko lituzkete. Baina baliteke Erresuma Batuaren Ipar Irlandarako ministroak iragan azaroan erabilitako estrategia bera erabiltzea eta, Erresuma Batuko Parlamentuan legedia aldatzeko testu bat aurkeztuta, bozak antolatzeko epemuga luzatzea.

Erresuma Batuko hedabideen arabera, azken asteotan Londresek eta Bruselak aurrerapausoak eman dituzte protokoloaren inguruko negoziazioetan, eta, hortaz, Heaton-Harrisek iradoki du laster adostasun bat espero dutela, DUPentzat onargarria den itun bat aurkezteko. Hori gertatuko balitz, berez, Ipar Irlandako alderdi unionista nagusiak baiezkoa eman beharko lioke egoera desblokeatzeari; hau da, gobernua osatzeari eta Asanbleak berriz funtzionatzeari.

Leo Varadkar Irlandako Errepublikako lehen ministroa ere nahiko baikor dago protokoloaren inguruan ados jartzea lortuko dutela, uste baitu «datozen bi hilabeteetan posible» izango dela; betiere, «zentzuz jokatzen» badute eta «malgu» aritzen badira. «Rishi Sunak [Erresuma Batuko lehen ministroa] agintari serioa da, eta arreta jarria du arazoak konpontzean», esan dio Varadkarrek gaur BBC telebista kateari.

Dena den, Ipar Irlandako bozak berriz atzeratzeak zailtasunak eragingo lituzke, aurten ekitaldi garrantzitsu asko baitaude. Apirilaren 10ean, esaterako, 25 urte beteko ditu Ostiral Santuko Akordioak, eta mahai gainean dago Joe Biden AEB Ameriketako Estatu Batuetako presidentea Ipar Irlandara joatea data horren inguruan; alegia, baliteke bake itunaren urteurrena gobernurik gabe ospatzea. Maiatzaren 4an, gainera, udal bozak egingo dituzte Ipar Irlandan, eta, hilabete horretarako, Charles III.a koroatzeko ekitaldia aurreikusi dute.

Gobernurik gabe iazko otsailetik

Ia urtebete da Ipar Irlanda gobernurik gabe dagoela. Iazko otsailaren 3an, DUPeko Paul Givanek dimisioa eman zuen lehen ministro karguan, protokoloaren inguruko desadostasunak argudiatuta —Ipar Irlandaren eta Britainia Handiaren artean «muga bat» sortu duela esaten dute—; gerora, maiatzaren 5ean, Asanblearako hauteskundeak egin zituzten, eta, lehen aldiz, alderdi errepublikano batek lortu zuen ordezkaritzarik handiena, Sinn Feinek. Eta, beraz, lehen ministroaren kargua izateko eskubidea.

Emaitza horiek beste arrazoi bat izan dira DUPentzat gobernabidea blokeatzeko, lehen aldiz gobernuburuorde postua dagokiolako, eta ez gobernuburuarena. Horretaz, Sinn Feineko presidente Mary Lou MacDonaldek atzo esan zuen alderdi unionistak «iraganean zuena» nahi duela, baina hori gaur egun ez dela «posible». Michelle O’Neill alderdiko presidenteordeak, berriz, adierazi zuen «onartezina eta bidegabea» dela «alderdi bat erakundeen funtzionamendua» blokeatzen aritzea.


Zuria belztera heldu da

Summary: Zuria belztera heldu da. Astelehenetik igandera eginen dute (H)ilbeltza euskal nobela beltzaren astea, Baztanen. Ohiko formatuan eginen dute; aurten, mugarik gabe

Aurki esaten ahalko da: hatxerik gabea eta hatxeduna elkarrekin dira berriz. «Ilbeltza hemen da, (h)ilbeltza ere bai. Negua heldu da horiekin, eta Baztango lagunak elur zuria belztera gatozkizue». Zurian beltz, eta argiaren eta itzalaren arteko jolasa ahotan egin du iragarpena (H)ilbeltza euskal nobela beltzaren astearen antolatzaileetako batek, Ernesto Pratek. Ezin azalpenak gehiago atzeratu, parez pare baita aurtengo zikloa: astelehenetik igandera eginen dute, hilaren 23tik 29ra, Baztanen (Nafarroa). Antolatzaileek herenegun plazaratu zituzten hastear den aldiaren xehetasunak, Iruñeko Karrikiri elkartean. Egitaraua aletu zuten, eta bistan gelditu zen aurtengoak zer itxura izanen duen: formatua izurritearen aurrekoen gisakoa da. Egonen dira solasaldiak, izanen dira liburu aurkezpenak, baina baita kontzertuak, bazkariak eta ibilaldi jostalariak ere. Are, iaz faltatu zen bat ere berreskuratuko da aurten: Susmagarrien gaua. 2015ean (H)ilbeltza abian jarri zenetik, ekintza hori da zikloaren egitarauko jarduerarik handienetako bat. Eneko Barberena idazlearen Suak erreko ez balu (Txalaparta, 2023) liburuaren aurkezpenak zabalduko du egitaraua, astelehen iluntzean. Barberenak (H)ilbeltzaren V. beka irabazita argitaratu du liburu hori. Arizkungo Medikuaren Etxean aurkeztuko dute, 19:30ean. Asteazkenean, Joseba Sarrionandiak Odol bearbaguea, agirtuco da eguia eurea hitzaldia emanen du 19:00etan, Anizko Mendiarte elkartean. «Euskal zinema beltza?» Ohi bezala, ostirala zinemari eskainitako eguna izanen da (H)ilbeltzan. Kareletik filma emanen dute Iruritako Gizarte Bilgunean, 19:00etan. Film hori 1987an kaleratu zen, eta gidoia Anjel Lertxundik idatzia da. «Azken urteotan, joera izan dugu kanpoko filmak ekartzeko, estatubatuarrak bereziki. Aurten, euskal zinemari egin nahi diogu txokoa», zehaztu du Pratek, eta, gainera, nabarmendu du galdera bat planteatu nahi dutela film horrekin: «Badago euskarazko film beltzik?». Ohi bezala, egitaraua asteburuan izanen da beteen. Herritarrek jardueraz lepo izanen dituzte agendak, nahi izatera. Larunbatean, literatur itzulpenei buruzko mahai ingurua eginen dute Elizondoko Arizkunenea kultur etxean, 11:00etan. Zurian beltz jarri diote izenburu, eta Garazi Arrula eta Garazi Ugalde itzultzaileek parte hartuko dute. Amaia Apalauza itzultzailea arituko da moderatzaile lanetan. Iaz ez bezala, aurten bazkaria ere antolatu dute larunbaterako. Erratzuko elkartean eginen dute, 14:00etan. Hain zuzen ere, horren ondotik eta elkarte berean, hiru libururen aurkezpenak eginen dituzte: Jon Alonsoren Amaiur bat urtero (Gaztelu elkartea eta (H)ilbeltza, 2022); Mikel Alvarezen Euskalia (Elkar, 2022); eta Todo modo (Erein eta Igela, 2022), Gaizka Ugaldek itzulia. Iluntzean eginen dute Susmagarrien gaua, Erratzun barna. Igandean, ibilaldi batek abiatuko du eguna, eta kontzertu batek itxi. Goizean Itzuli beltza eginen dute, 11:00etan Oronozko aparkalekutik abiatuta. 19:00etan, Ruper Ordorikak kontzertua emanen du Arizkunenea kultur etxean, Elizondon. Aurten ere Bira Produkzioak ekoiztetxeak ondu du (H)ilbeltza iragartzeko ikus-entzunezko edukia. Oraingoan, hiru bideo pilula sortu dituzte, Barrexerka kolektiboarekin batera. Ohartarazpen bat dakarte bideoek: «Beltza Baztanen argitzen da».


Summary: TVEk 'El conquistador del fin del mundo' egiteko eskubideak erosi ditu. ETB2k reality-a egiten jarraituko du. TVEk datozen hilabeteetan grabatuko du bere bertsioa, eta Julian Iantzi izango da aurkezlea.

Euskal Herritik kanpo jarraitzaile asko ditu ETB2ko El conquistador del fin del mundo abentura lehiaketak. Eta hemendik aurrera gehiago izango ditu: Espainiako TVE telebista publikoak reality-aren eskubideak erosi ditu. Horrek ez du esan nahi ETBk programari uko egingo dionik —hemeretzigarren denboraldian da saioa, eta astelehenean %26,7ko ikusle kuota lortu zuen Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan—. Hainbat hedabidek zabaldu duten informazioaren arabera, TVEko edukien estrategia zuzendari Jose Pablo Lopezek akordio bat itxi du reality-a emateko, eta datozen hilabeteetan grabatuko dute. Asmoa litzateke La1 kateak datorren denboraldian estreinatzea Espainiako bertsioa. The Mediapro Studiok —berea da Hostoil— albistea baieztatu du.

Julian Iantzi izango da TVEko bertsioaren aurkezlea. ETB2 kateko saioan hemeretzi urte daramatza Iantzik aurkezle lanak egiten. Iaz, TVErentzat lan bat egin zuen Iantzik: Iruñeko sanferminetako entzierroak kontatu zituen.

TVEk berrikuntza gehiago estreinatu nahi ditu datozen hilabeteetan. Besteak beste, Pekin Express abentura lehiaketa emango du —Cuatro kateak hainbat edizio eman zituen—.

El conquistador del fin del mundo Hostoil ekoiztetxeak egiten du; azkeneko sei urteetan, El conquistador del Caribe du izena. Ekoiztetxe hori Globomediaren menpeko enpresa bat da, eta horrek berak ekoitzi zuen joan den udazkenean Naufragoak euskarazko reality-a, Karibe itsasoko uharte batzuetan —ez zituen esperotako ikusle datuak lortu—. Aldiz, El conquistador del Caribe-k sekulako ikusle datuak bereganatu ditu azkeneko urteetan: 2021eko finalak %38,1eko ikusle kuota izan zuen —batez beste, %26,3ko ikusle kuota izan zuen—, eta iazko finalak, %28,8ko kuota —batez beste, %24,4ko kuota—. Gainera, ikus-entzule euskaldunen artean harrera oso beroa du programak: %29ko kuotaren bueltan ibiltzen da. Aurten, Iantziren alboan Lur Errekondo kirolaria ari da aurkezle lanetan —Naufragoak saioan ere aritu zen—.


Summary: Amaia Agirre eta Iker Bilbao mendizaleak desagertu dira Argentinako Fitz Roy mendian. Patagoniako gailurra igo ostean, elur jausi batek harrapatuta desagertu dira. Josu Linazak, taldeko hirugarren mendizaleak, eman du abisua

Urnietako (Gipuzkoa) emakume bat eta Durangoko (Bizkaia) gizon bat—Abadiñon (Bizkaia) bizi da— galdu dira Patagonian izandako mendi istripuan. Amaia Agirre eta Iker Bilbao dira. Fitz Roy mendia eskalatu ostean, jaistean ezbehar bat izan zuten herenegun, mendiko glaziarrean: elur jausi batek harrapatu zituen mendizaleak. Berez hiru zihoazen soka batean —denak ere halako igoeretan arituak—, eta haietako bat onik irten da ezbeharretik. Hori dela eta, El Chaltenera (Santa Cruz, Argentina) jaitsi ahal izan da abisua ematera. Mendizale hori Josu Linaza da, Igorrekoa (Bizkaia). FEDME Espainiako Mendi eta Eskalada Federazioak argitaratutako oharraren arabera, El Chaltengo Sorospen Batzordeak ez du bi mendizaleak «bizirik aurkitzeko esperantzarik», eta ez dago eremura erreskate talde bat bidaltzeko baldintzarik ere. Igandera arte ez dira hasiko mendizaleak bilatzen, Patagoniako Fitz Roy mendian elurbizi gehiago gerta daitezkeelako, erreskate taldeen arabera. Orduan espero dute egoera egonkortzea.

Ikusi gehiago: Eñaut Izagirre, glaziologoa: «Klima oso-oso muturrekoa izan daiteke; ez dira mendi errazak»

Espainiako Gobernuko Atzerri Ministerioak baieztatu du gertaeraren berri badutela, eta Buenos Airesko enbaxadako eta Bahia Blancako kontsulatuko ordezkariak gestioak egiten ari direla ezbeharraren inguruan. Oraingoz jakin den informazioaren arabera, erreskaterako baldintza meteorologiko txarrak daude mendi inguru horretan. Hala baieztatu du Euskal Mendizale Federazioak ere. Haiek ezbeharraren jarraipena egiten ari dira, FEDMErekin batera. Erakunde hark krisi kabinete bat ere martxan jarri zuen egoera zertan zen jakiteko, eta harremanetan dago erreskate lanen ardura hartu duten eremuko autoritateekin. Agintari horiek jakinarazi zioten FEDMEri atzo arratsaldean —Euskal Herriko ordua— egoera ez zela egokia erreskate lanei modu seguruan ekiteko.

Fitz Roy, Chalten ere deitua (3.405 metro), Argentinako Patagoniako mendirik ezagunenetako bat da. Patagoniako izotz zelaiaren ekialdean dago, Bernardo O’Higgins (Txile) eta Los Glaciares (Argentina) parke nazionalek muga egiten duten eremutik gertu. Mendizaleen ohiko jomuga izaten dira hango hormak, baina zailtasun teknikorik ez du falta. Besteak beste, Iker eta Eneko Pou eskalatzaileek igo zuten 2015ean, 7 pareta 7 kontinente proiektuaren barruan, eta Martin Zabaleta alpinistak 2019an.

Uda da hego hemisferioan, eta garai honetan joaten dira mendizale gehien tontorrera iristen saiatzera. Halere, eguraldia oso azkar aldatzen da han, haizearen norabide aldaketen ondorioz, eta istripu larriak izaten dira askotan. Iazko otsailean, mendizale bat hil zen tontorrerako bidean, eta beste bi zauritu ziren.

Mediku eta eskalatzailea

Amaia Agirre Gonzalez Urnietan jaio zen, eta 31 urte ditu. Eskalatzaile trebea da, eta Espainiako Federazioko Emakumezkoen Taldeko kidea da, aspaldi bizi delako Huescan (Espainia). Izan ere, Zaragozan (Espainia) ikasi zuen medikuntza. Haren aita Urnietako ikastolako zuzendaria izan zen.

29 urteko suhiltzailea

Iker Bilbao suhiltzailea da, eta Laudioko parkean (Araba) egiten du lan, baina Abadinon bizi da.

Mendian esperientzia handia dauka. Alpeetan ibili izan da, eta baita Kalifornian (AEBak), Marokon eta Norvegian ere. Durangoko Tabira mendizale klubean hasi zen, txikitan.


Summary: Bi etorkinek istripua izan dute Urruñako autobidean. Bi etorkinek eta auto gidari batek istripua izan zuten atzo A63 autobidean, eta etorkinetako bat larria dago. Bidasoa Etorkinekin elkarteak elkarretaratzera deitu du biharko, Urruñako herriko etxean.

Bidasoa Etorkinekin elkarteak jakinarazi duenez, istripu bat izan zen atzo autobidean, eta tartean ziren bi etorkin eta auto gidari bat. A63 autobidean jazo zen istripua, Urruñaren mailan (Lapurdi). Etorkinetako batek haustura bat baino gehiago dituela adierazi du elkarteak; gidariak, berriz, besoa hautsi du. Elkarteak ez du etorkinaren berri gehiagorik.

Bidasoa Etorkinekin elkarteak «presentzia orotako polizia kontrol arrazistak» dituzte erruduntzat. «Ibilbidearen segurtatzea» aldarrikatzeko eta «politika inhumanoa» salatzeko, elkarretaratzera deitu dute bihar arratsaldeko 17:00etarako, Urruñako herriko etxean.


Summary: «Klima oso-oso muturrekoa izan daiteke; ez dira mendi errazak». Zientzialariak ondo ezagutzen ditu Fitz Roy ingurua eta hango baldintzak, urte luzez aritu baita han ikertzen.

Eñaut Izagirre glaziologoak (Elgoibar, Gipuzkoa, 1990) hamar urte darama Patagonian ikerketa zientifikoak eta espedizioak egiten.

Ikusi gehiago: Desagerturiko bi euskal mendizaleak «bizirik aurkitzeko esperantzarik ez» dagoela esan dute sorosleek

Zer ezaugarri ditu Fitz Royk?

Patagonian kokatu behar dugu, Argentinan. Andeetako mendikateari jarraituz, ipar-hegoko noranzkoa daukan mendikate honetan, justu ekialderantz dago Fitz Roy-Chalten mazizoa. Badira mendi oso-oso ezagunak: Cerro Torre, Fitz Roy... Granitozko mendi oso-oso malkartsuak dira, glaziarrek orain dela milaka urte landutakoak. Gutxi gorabehera, hegoaldeko 50 graduko latitudean dago. Munduan latitude horretan daukagun lurrazal bakarra Hego Amerikako kontinentea da, Hegoafrika eta Zeelanda Berria pixka bat iparralderago baitaude. Horrek meteorologia eta klima oso-oso jakinak sortzen ditu. Han uda da; elurra egiten jarraitu du, ordea, eta, are, elur jausiak ere egon dira.

Zergatik?

Segur aski, haize bortitzagatik. Fronte guztiak mendebaldetik sartzen zaizkigu, Txileko fiordoetatik, eta hortik dator hezetasun guztia: Andeetako mendikatea jotzen du, eta barrera orografiko bat dauka; aire masa horiek altxatzen dira, eta prezipitazio itzelak egoten dira. Hein handi batean haizeagatik, posible da elurra nahiko arriskutsua izatea batzuetan.

Elur jausiak ohikoak dira?

Bai, bai. Ez da bat-batean gertatu den zerbait. Fitz Royra edo eremuko beste edozein orratzetara igotzeko, glaziarrak daude tartean; glaziarrak egoteak zera esan nahi du: izotzaz gain elurra ere badela. Elurra behar da glaziarrak handitzeko. Nahiko goian gaude: 3.000 metrotik gorako mendiak dira. Eremu hauek beti daude elurtuta. Patagonia guztian ohikoa da elur jausien kontua.

Udan nola egoten da mendia?

Normalean, elur maila nahiko goian egoten da, baina glaziarren eremua ia guztiz hartzen du elurrak. Kasu honetan —azken egunetako eguraldia begiratu behar da—, esango nuke posible dela udan ere elurra egitea.

Fitz Roy zailtasun tekniko handikoa da, ezta?

Bai, oso. Fitz Roy eta inguruan daukan Cerro Torre edo beste edozein orratz mundu mailako eskalatzaileentzako eremuak dira. Exijentzia oso handia da, klima oso-oso muturrekoa izan baitaiteke eremu horietan: ez dira mendi errazak. Askotan, udan baino nahiago izaten dugu udazkenean edo neguan lan egin, eguraldia askoz egonkorragoa baita. Urri-azaroetatik otsailera, klima oso aldakorra izan ohi da.

Ez da mendi horretako lehen istripua. Zein da arrisku nagusia?

Arriskua jendeak jartzen du. Mehatxurik handiena arrokak erortzea da; granito eremuak oso-oso pitzatuak daude, diaklasaz beteak. Elur jausiak, goi mendiez hitz egitean, beti hartu behar dira kontuan. Gero, noski, baldintza meteorologikoak daude.

Esperientzia handia duten mendizaleentzat izango dira, ezta?

Bai horixe, esperientzia behar da: teknikoki oso-oso ondo entrenatutako jendea joan izan da mendi horietara. Han arrisku handiak hartzen dira, denoi pasatzeko modukoak.


Summary: Bertan behera utzi dute Patagonian desagertutako bi alpinisten erreskatea. «Desagertuta» ez, arrail batean «lurperatuta» daude bi mendizaleak, El Chaltengo Sorospen Batzordearen arabera. Bilaketa lanak egitea arriskutsuegia litzatekeela azaldu du.

Patagoniako Fitz Roy menditik jaisten ari zirela elur jausi batean desagertutako bi alpinisten erreskate lanak bertan behera utzi zituzten «behin betiko» larunbatean, El Chaltengo Sorospen Batzordeak jakinarazi zuenez. Batzordearen arabera, bi mendizaleak ez zeuden «desagertuta»: 48 ordu zeramatzaten arrail batean «lurperatuta». Haien gorpuak bilatzeak erreskate taldea «arrisku oso handian» jarriko lukeela azaldu zuen, eta horregatik eman zutela amaitutzat operazioa.

Ikusi gehiago: «Klima oso-oso muturrekoa izan daiteke; ez dira mendi errazak»

Iker Bilbao eta Amaia Agirre dira elurpean dauden bi alpinistak. Bilbao, Durangoko (Bizkaia) bizilaguna, eta Agirre, Urnietakoa (Gipuzkoa), ostegunetik desagertuta daude, Argentina eta Txile arteko mugan. Fitz Roy mendia eskalatu ostean, jaistean ezbehar bat izan zuten ostegunean, mendiko glaziarrean: elur jausi batek harrapatu zituen mendizaleak. Berez hiru zihoazen soka batean —denak ere halako igoeretan arituak—; Linaza onik irten zen ezbeharretik. Hori dela eta, El Chaltenera (Santa Cruz, Argentina) jaitsi ahal izan zen abisua ematera.

El Chaltengo Sorospen Batzordeak zehaztu zuen 100 metroko luzera, zortzi metroko zabalera eta hamabost metroko sakonera dituela arrailak, baina, hala ere, ez dakite zenbateko hondoa duen arrailaren azpialdeko elurrezko «tapoiak». Azaldu zuenez, mendizaleak erreskatatzeko, arrailaren barruan arakatu beharko litzateke hainbat orduz, eta horrek arrisku handia du.

Esperientzia duten alpinistak

Urnietan jaio zen Agirre, eta 31 urte zituen. Eskalatzaile trebea zen, eta Espainiako Federazioko Emakumezkoen Taldeko kidea zen, eta aspalditik bizi zen Huescan (Espainia). Izan ere, Zaragozan (Espainia) ikasi zuen, Medikuntza. Haren aita Urnietako ikastolako zuzendaria izan zen.

Suhiltzailea zen Bilbao, eta Laudioko parkean (Araba) egiten zuen lan, baina Abadiñon bizi zen. Mendian esperientzia handia zuen. Alpeetan ibili izan zen, eta baita Kalifornian (AEBak), Marokon eta Norvegian ere. Durangoko Tabira mendizale klubean hasi zen, txikitan.


Summary: Foro Sozial Iraunkorrak egindako lanaz «harro» amaituko du bere ibilbidea. Martxoan bukatuko dute lan etapa, VI. Foro Sozialarekin. Erronka berriei aurre egiteko tresna berriak behar direla adierazi dute.

Martxoan hamarkada bat beteko da Foro Soziala sortu zenetik, eta data hura baliatuko du Foro Sozial Iraunkorrak bere lan etapari amaiera emateko, VI. Foro Sozialarekin. Hala jakinarazi dute Agus Hernan eta Nekane Altzelai bozeramaileek, Durangon (Bizkaia), foroan parte hartu duten norbanakoekin eta eragileetako kideekin egindako agerraldian. Bide kolektibo bat: harrotasunerako arrazoiak adierazpena argitaratu dute, foroak egindako ekarpenen errepaso bat emateko. Egindako lanaz «harro» agertu dira, I. Foro Sozialean aurkeztutako hamabi gomendioetatik 11 beteta edo betetzeko bidean baitaude.

Ikusi gehiago: Korapiloak askatu nahian

Aieteko Konferentziaren hamargarren urteurrenaren ostean, Foro Sozial Iraunkorrak gogoeta prozesu bati ekin zion, «aurrerapenak» eta «oraindik irekita» zeuden erronkak identifikatzeko. Eztabaidan sakontzeko, hogei bilera egin zituzten foroko kideek; denera, 69 lagunek hartu zuten parte, eta prozesu horretatik ateratako ondorioak dira argitara eman dituztenak.

Azken hamarkadako «aurrerapen garrantzitsuen» oinarrian «konfiantzazko espazioak» sortzeko heldutasuna dagoela azaldu dute Hernanek eta Altzelaik. Haien esanetan, eragile instituzional, politiko, sindikal eta sozialak euren «erosotasun eremuetatik» ateratzeko gai izan dira, «gizarte kohesioa eta bizikidetza demokratikoa lehenetsita». Horiei guztiei eskerrak ere eman dizkie Hernanek, azken urteetan erakutsitako konfiantzagatik.

Foro Sozial Iraunkorraren ezaugarriak dira hura osatu duten eragileen aniztasuna eta hartatik kanpo dauden eragileekin eratu duten «lan harreman sare zabala», bozeramaileen esanetan. «Elkarrizketaren kultura berri bat eraikitzeko» egindako lanaren frogatzat jo dituzte horiek.

«I. Foro Sozialean aurkeztutako hamabi gomendioetatik 11 bete dira, edo oso aurreratuta daude eta konponbiderako markoak definituta dituzte», azaldu dute Hernanek eta Altzelaik. Hala, adierazi dute «belaunaldi berriei gizarte hobea uzteko ekarpena» eginda amaituko duela bere ibilbidea foroak.

Ikusi gehiago: Foro Sozialaren hamabi gomendioak

Bakea eraikitzeko prozesua, ordea, ez du amaitutzat eman Foro Sozial Iraunkorrak, eta oztopo berriei aurre egiteko beharra adierazi du: «Indarkeria zikloaren ondorioen konponbiderako prozesuaren fase berriak erronka berriei aurre egin beharko die, eta horretarako tresna berriak sortu beharko ditu». Izan ere, gaur egungoa «trantsizioan» dagoen gizarte bat dela azaldu dute eledunek, eta hari dagokiola etorkizun komunaren oinarriak finkatzea. «Gure gizarteari bizikidetza demokratikoan oinarritutako konponbiderako marko integral bat emango dion etorkizuna», zehaztu dute.

Erronka nagusietako bat da estatuaren biktimek jasaten duten «tratamendu asimetrikoa» gainditzea. Asimetria horren adibidetzat jo dituzte azken hilabeteetanko zenbait gertaera; hala nola Jose Barrionuevo Espainiako Barne ministro ohiak gerra zikina antolatu izanaz esandakoak eta Voxeko Macarena Olona diputatuak torturatuez eginiko burlak. Halere, egoera onbideratzeko urratsak ere egin direla azaldu dute: azkena, Kriminologiaren Euskal Institutuak Nafarroan egindako torturen inguruan egindako ikerketa, 1.068 tortura kasu baieztatu dituena.

Ateak irekitzen

Ibilbide oparoa izan du Foro Sozial Iraunkorrak. Nazario Oleaga eta Espe Iriarte kideek gogoratu dute 2016an, Aieteko Konferentziaren bosgarren urteurrenaren testuinguruan, bake prozesua ez zegoela «batere ondo», besteak beste, Espainiako Gobernuaren «jarrera oztopatzailea» zela medio. Pausoz pauso, ordea, lortu dute «ate berriak ireki» eta eragile ugariren agendan oinarrizko lau alderdi txertatzea: ETAren desegite eta armagabetze prozesu bat garatzea, preso eta iheslarien itzulera erraztea, giza eskubideak bermatzea, eta egia eta memoria babestea. Horren adibide dira egindako azken foroak. Horietan, hizpide izan zituzten armagabetzea, preso, iheslari eta deportatuen egoera, eta biktimen eskubideak. «Memoria kritiko inklusiboa» garatzeko hamar gomendio ere plazaratu zituzten abenduan.

Horiez gain, beste dinamika ugari garatu dituzte: sufrimenduaren kartografia integrala, Entzunaz bizikidetza eraiki, biktimekin egindako mahai inguruak, Motibazio Politikoko Presoei Aplikatutako Politikaren Behatokia, Ustekabean topo...

Oleagak eta Iriartek azaldu dute lan egiteko «estilo propioa» izan duela Foro Sozial Iraunkorrak, «berritzailea, eraikitzailea eta krispaziotik ihes egin duena», eta haren ekarpenak «zirimiria bezala» sartu direla eztabaida publikoan. Uste dute Foro Sozialak erreferentziazko leku bat izan duela bakea eraikitzeko prozesuari ekarpenak egiteko orduan, eta hura agenda propio batekin eta hiru lerroko bide bati jarraituz egin dutela: batetik, Araba, Bizkai eta Gipuzkoa; bestetik, Nafarroa; eta, azkenik, Ipar Euskal Herria. Hala, adierazi dute kontuan izan dutela lekuan lekuko errealitatea, baina «helburu komun batekin».

Zailtasunak ere izan dituzte bidean. Eneko Calle foroko kidearen hitzetan, Foro Sozial Iraunkorrak «gehiegizko zuhurtziaz» jokatu du memoriaren arloan. Azaldu du ez direla «sentsibilitate politiko guztietako» kideak batzeko gai izan, «nahiz eta ia guztiekin kontaktuan egon», eta arazoak izan dituztela belaunaldi berriekin konektatzeko. Orain, baina, bestelako bide bati ekin behar zaiola nabarmendu du Callek: «Etapa bat ixten ari da, eta erronka berriak dituen beste bat irekitzen ari da. Horretarako, beharrezkoa izango da helburuak egokitzea».


Summary: Espainiako gobernuak barkamena eskatu du 'Almeria aferarengatik'. Guardia Zibilak hiru gazte torturatu eta hil zituen 1981. urtean, ETAko kideekin nahastuta, ustez

Espainiako Gobernuak ekitaldia egin zuen atzo Almerian duen ordezkaritzan, barkamena eskatzeko 1981. urtean Guardia Zibilak atxilotu, torturatu eta hildako hiru gazteren senideei.

Juan Mañas, Luis Cobo eta Luis Montero biktimen ahaideek esan zutenez, «beranduegi» heldu da aitorpena.

«Estatuaren bihotzetik» eskatu zuen barkamena Fernando Martinezek, Oroimen Demokratikorako Estatu idazkariak. Martinezek nabarmendu du erakundeek «bidegabeki abandonatu» zituztela senideak «hamarkada luzez». Onartu du barkamena eskatzeko ekitaldia berandu heldu dela.

Guardia Zibilaren zuzendari Maria Gamezek diploma bat eman zieten Mañasen amari, anaia-arrebei eta iloba bati. «Almeriako gertakari ikaragarri haiek ez zuten gertatu behar», esan zuen Gamezek.

Senideek nabarmendu zuten kostata egin zela epaiketa, erantzuleak zigortzeko, eta epaia ez zela bidezkoa izan. Arrazoia eman zion Oroimen Demokratikorako Estatu idazkariak.

1981. urteko maiatzaren 10ean, Guardia Zibilak hiru gazte atxilotu zituen Roquetas de Marren (Espainia). Santandertik Almeriara joan ziren auto batean, Mañasen anaia txikiaren jaunartzera.

Hurrengo egunean hilda agertu ziren, erreta ibilgailuaren barruan, tiroekin eta tortura aztarna nabarmenekin.

1982. urtean epaitu zituzten Carlos Castillo Quero teniente koronela eta beste bi guardia zibil. Epaiketan ondorioztatu zutenez, ETAko kideak zirelakoan atxilotu zituzten gazteak. Abandonaturiko kuartel batean torturatu zituzten, hiltzeraino, eta, aztarnak ezabatzeko, autoa amildegi batetik behera bota eta su eman zioten.

Querori 24 urteko espetxe zigorra ezarri zioten, baina aske utzi zuten 1992. urtean. Beste guardia zibilei 15 eta 12 urteko zigorra ezarri zieten, hurrenez hurren.


Summary: «Justizia geldoa ez da justizia», salatu du Sanferminak 78 Gogoan elkarteak. Lau urte igarota, Iruñeko epaitegian jarritako kereilari buruzko erantzunik ez duela jaso salatu du elkarteak. «Egia, justizia, ordaina eta berriro ez gertatzeko bermeak» exijitu ditu.

Duela lau urte Sanferminak 78 Gogoan elkarteak eta Iruñeko Peñen Federazioak kereila bat jarri zuten Iruñeko epaitegian, eskatuz berriz zabaltzeko 1978ko sanferminetako gertakariei buruzko sumarioa, 1983an behin-behinean itxitakoa, eta kontuan hartzeko froga eta lekukotza berriak. Epaitegi berean agerraldia egin du gaur elkarteak, eta salatu lau urte hauetan ez dela aurrerabiderik izan auzian. «Erran dezakegun gauza bakarra da aurkeztu genuen egunean bezalako egoeran gaudela: aurkeztu zenetik iragandako denbora luzea izanda ere, ez dugu behin betiko erabakirik izapidea onartua izan den ala ez jakiteko».

Elkarteak ohartarazi duenez, «justizia geldoa ez da justizia», eta horren adibide agerikoa da euren kasua. Horregatik, «babes judizial azkarra eta eraginkorra» aldarrikatu dute gaur goizeko protestan: «1978ko sanferminetan pairatutako indarkeria polizialaren biktimek eskubidea dute justizia egin dakien. Horrek erran nahi du erantzuleak identifikatu behar direla, eta bidezko epaiketa egin behar zaiela». Elkartearen arabera, «egia, justizia, ordaina eta berriro ez gertatzeko bermeak lortzeko bidea ezin daiteke atzeratu beste egun bat gehiagoz ere».

Are, 1978ko gertakariak auzitara eramatea egungo gizarteari "ordaina" ematea dela uste du elkarteak, «justifikaziorik gabeko erasoarengatik». Halaber, hori da, haren arabera, «zuzenbide estatu bat finkatzeko modua» ere.

Aurtengo uztailean 45 urte beteko dira 1978ko gertakari haietatik. 1978ko uztailaren 8an, gazte batzuek amnistiaren aldeko pankarta bat zabaldu zuten Iruñeko zezen plazan, eta une horretan Espainiako Polizia indarkeria handiz sartu zen bertara. Su armekin tiro egin zuten, eta hainbat lagun zauritu zituzten. Plazatik kanpo ere tiroka jarraitu zuen Poliziak, eta, gauean, German Rodriguez 23 urteko gazte eta LKIko militantea hil zuen. Euskal Herri osoa astindu zuten gertaera haiek. Handik hiru egunera, Donostian izandako protestetan, Joseba Barandiaran Astigarragako gaztea erail zuten poliziek.


Summary: Tankeei buruzko erabakia «azkar» hartzeko eskatu dio Ukrainak Mendebaldeari. Kievek esan du Ukrainako tropek Leopard 2 tankeekin prestakuntza jasoko dutela Polonian. Estoniak, Lituaniak eta Letoniak esan diote Alemaniari ibilgailu horiek «berehala» bidaltzeko gerrara.

Mendebaldeko herrialdeak ez dira ados jarri Leopard 2 tankeak Ukrainara bidaltzerakoan. Alemania ari da erabakia blokeatzen, horien ekoizlea izaki teknikoki bere baimena behar baita horretarako. Kiev erasorako armak eskatzen ari da aspalditik, eta Europar Kontseilua, NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundea eta AEBak transferentzia hori ahalbidetzeko prest daude; Berlinek ez du argi ikusten, ordea. Boris Pistorius Defentsa ministroari iruditzen zaio Ukrainaren erasorako gaitasunaren gainetik defentsarakoa lehenetsi beharko luketela. Hori mahaigaineratu zuen, atzo, AEBek Ramsteinen (Alemania) duten base militarrean, Kievi laguntza militarra ematen dioten herrialdeak koordinatzen dituen Ukrainaren Defentsarako Bitartekarien Taldearen bilera amaitu ondoren —ez dute beste batzar baterako datarik adostu—. Washingtonek eta beste aliatuek adierazi dute erabakia errespetatzen dutela.

Eta Ukraina baikorra da, Volodimir Zelenski presidentearen aholkulari Mikhailo Podoliaki iruditzen baitzaio Mendebaldeak bukatuko duela Ukrainari ematen «beharrezkoak» diren armak. Dena den, gaur sare sozialetan idatzitako mezu batean etsipena ere agertu du, ohartarazi baitu Mendebaldearen «erabakitasunik ezaren ondorioz» gero eta ukrainar gehiago ari direla hiltzen, eta, orduan, tankeei buruzko erabakia «azkar» hartzeko eskatu die.

Ikusi gehiago: Alemaniaren ustez, aliatuek defentsan aritu beharko lukete Ukrainan, ez erasoan

Alemaniako Defentsa ministroak adierazi zuen, hori bai, tanke horiek zein egoeratan dauden aztertzeko agindu duela. Eta Oleksii Reznikov Ukrainako Defentsa ministroak esan du Voice of America irratian Ukrainako tropek Leopard 2 tankeekin prestakuntza jasoko dutela Polonian. «Horrekin hasiko gara eta gero harago joango gara. Eman da lehen pausoa».

Eta Estoniako, Letoniako eta Lituaniako Atzerri ministroek mezu bateratu bat plazaratu dute, gaur, sare sozialetan, eskatuz Alemaniari «berehala» bidali ditzala tankeak Ukrainara. «Beharrezkoa da Errusiaren erasoa gelditzeko, Ukrainari laguntzeko, eta Europan azkar batean bakea berrezartzeko», argudiatu dute. Iruditzen zaie Alemaniak «erantzukizun berezia» duela zentzu horretan, «Europako potentzia nagusia» den neurrian.

ZER DA LEOPARD 2?

1970eko hamarkadaren amaieraz geroztik Alemaniak fabrikatzen duen tanke bat da. 500 kilometroko autonomia du eta 68 kilometro orduko abiadura har dezake. 120 milimetroko kanoi bat da bere arma nagusia, eta bi metrailadore arin ere badauzka. Alemaniak ez ezik, Kanadak, Espainiak, Danimarkak, Finlandiak, Greziak, Norvegiak, Poloniak eta Suediak ere badituzte tanke horiek. Erabili izan dira, esaterako, Kosovon, Bosnian, Sirian —Turkiak—, eta Afganistanen.

UKRAINAK ZERGATIK NAHI DITU?

Ukraina aspalditik ari da esaten armamentu astuna behar duela Errusiari aurre egiteko. Ukrainako armadak ez ditu tanke asko, eta horiek dira Sobietar Batasunaren garaikoak edo hori desegin ondorengoak.

Zelenskik tanke horiek nahi ditu. Batetik, iruditzen zaiolako Errusiak hurrengo hilabeteetan erasoaldi esanguratsu bat hasiko duela; eta bestetik, aliatuk askok moduan pentsatzen duelako gerra lehenago bukatuko dela Errusia gudu zelaian mendean hartuz gero. Ukrainak esan izan du 300 tanke behar dituela lurrak berreskuratzen joateko; Mendebaldeko hainbat adituren arabera, berriz, 100 nahikoa izango lirateke horretarako.

Ukrainak Errusiaren indarrei aurre egin zien inbasioaren hasieran Kiev hiriburuan, eta, gero, kontraerasora jo du bai Kharkiv eskualdean, baita Khersonen ere, gerra frontean garaipen adierazgarriak lortuz.

Ikusi gehiago: Kontraerasoa zerk bultzatu duen

ZEIN DA ARAZOA?

Alemania da tankeen ekoizlea, eta dozena bat inguru herrialdetara esportatu ditu. Herrialde horiek tankeak berriro esportatzeari betoa ezar diezaioke Berlinek, nahiz eta Poloniak iradoki duen beto hori saihestu daitekeela besterik gabe tankeak Ukrainara bidaliz. Dena den, gainera beste bi aldagai hartu behar dira kontuan. Batetik, Alemaniak material militar ugari eman diola Ukrainari azken hilabeteetan —ibilgailu blindatuak barne—, nahiz eta herrialdeak tradizio antimilitarista bat duen Bigarren Mundu Gerraz geroztik; hau da, diskurtsoan ekilibristarena egin behar izan duela gobernuak. Horrekin lotuta, Alemanian problematikotzat jotzen dutela tankeak ematea, argia baita horiek erasorako duten gaitasuna. Eta, bestetik, inbasioa hasi aurretik baino txikiagoak diren arren, Berlinek oraindik energiaren alorrean lotura batzuk dituela Errusiarekin.

ZEIN DA HORIEK ERABILTZEAREN KONTRAKO ARGUDIOA?

Kontra daudenen esanetan, Ukrainari tanke horiek uzteak areagotuko luke NATOko kideak gatazkan izaten ari diren parte hartzea, gerra Ukrainatik kanpo zabaltzeko arriskuarekin. Kievek azpimarratu izan du nazioarteak aitortutako mugen barruan soilik erabiliko lituzkeela tankeak.


Summary: Realak geldiezin segitzen du, eta marka berria ezarri du. Txuri-urdinek irabazi egin dute Rayoren aurka, eta bederatzigarren garaipena eskuratu dute jarraian. Klubaren historiako boladarik onena da. Sorlothek eta Barrenetxeak egin dituzte golak, lehendabiziko zatian

Reala suziri baten gisan ari da. Gora eta gora eginez, lehertzeko beldurrik gabe. Txuri-urdinen aldi onak garaipenak ditu sinonimo, eta Rayo Vallecanoren zelaian gailenduta, bederatzigarrena eskuratu du jarraian. Imanol Alguacilen taldea 0-2 nagusitu da gaur Madrilen, eta marka berria ezarri du klubaren historian, inoiz baino garaipen gehiago kateatuta. Aurrez, donostiarren garairik onenek ez zuten halako boladarik izan.

Teknikari oriotarrak zenbait aldaketa egin ditu Rayoren aurkakoan. Egoerak hala behartuta gehienak, egokieraren ustean besteak. Esaterako, Ander Barrenetxea, Asier Illarramendi eta Pablo Marin hasieratik aritu ditu, besteren artean, Mikel Merino min hartutakoaren eta Martin Zubimendi zigortuaren ordez. Take Kubo ere deialdian izan da, baina ez da aritu, azken orduko arazo batzuengatik. Realaren garai onaren erantzule dira hiru jokalari horiek, baina haiek gabe ere gailendu egin da taldea.

Multzoaren kudeaketa gako izaten ari da Realaren aldi bikainean, halaxe ari baita azkenaldian, irabazi eta irabazi. Sailkapenari erreparatu besterik ez dago horretaz jabetzeko, Real Madrilekin berdinduta baitago bigarren postuan, espainiarrek Athleticen aurka bihar egiten dutenaren zain. San Mamesen zer gerta ere, Vallecaseko garaipenak hirugarren postuan indartu ditu Zubietakoak.

Realak ez ditu 90 minutu distiratsu behar irabazteko. Nahikoa ditu bi bristada. Sendo ari da, eta elegantziarik ez duenean, ofizioa du berme. Hala izan da oraingoan ere. Estutasun gehiegirik ez du izan atzeko lerroan, eta azeriaren pare aritu da erasoan. Azken metroetan azti jokatzeari etekina atera dio enegarren aldiz, eta hasi eta gutxira egin du, gainera.

Izan ere, txuri-urdinak nagusi izan dira estreinako minutuetan, eta berandu baino lehen jaso dute saria. Alexander Sorlothek sasoiko zortzigarren gola egin du 15. minutuan. David Silvaren oinetan abiatu du jokaldia; erdilariak maisuki ostu du baloia hiru laurdenen eremuan, eta Rayoko jokalarien artetik gidatu ostean, lerro arteko pasea eman dio Sorlothi. Puntakoa izan da norvegiarraren errematea ere; lehen ukituan jo du baloia, eskuineko oin-muturrarekin, eta Dimitrievski atezainaren zango artetik igarota sareratu du. Zailena egin dute bisitariek; aurrea hartzea. Behin markagailua estreinatuta, eroso aritu dira aurrerantzean.

Norgehiagokak ondo hasi ohi ditu Realak, eta Vallecasekoa beste adibide bat izan da. Horren jakitun, Rayo saiatu da lehen minutuetan aurre egin eta hortzak erakusten, baina Realak ondo lotu du Andoni Iraolaren taldea. Ez hori bakarrik; abantaila eskuratu orduko aurrerako urratsa egin du, eta sendotasuna erakutsi du jokoaren alor gehienetan.

Baita geldikako jokaldietan ere. Halako batean ailegatu da bigarren gola, 36. minutuan. Brais Mendezek egindako korner jaurtiketa bat Aritz Elustondok loratu du, eta Barrenetxeak eroso errematatu du sarera. Golak biribildu du donostiarraren eguna; lesio luze baten ostean hasierako hamaikakora itzultzeaz gain, bere aletxoa jarri du markagailuan aldea handitzeko.

Bigarrenean ere, kontrolpean

Ordutik aurrera, egoera kontrolpean izan du Realak. Rayori utzi dio jokoaren gidaritza, bigarren zatian batik bat. Baloi jabetza galdu arren, ordea, bururik ez du galdu. Rayok estutu du atsedenalditik itzultzean, baina eta Alex Remirok gogotik egin behar izan du lan Florian Lejeuneren erremate bat geratzeko.

Nolanahi ere, txuri-urdinek kontrolpean eduki dute norgehiagoka, zer esanik ez minutuek aurrera egin ahala, eta eta Imanolek Espainiako Kopako partidan jarri du arreta. Bost aldaketak egin ditu; Mikel Oiartzabal eta Carlos Fernandez zailduez gain, Robert Navarro, Jon Ander Olasagasti eta Ander Martin zelairatu ditu. Zenbait minututan, harrobikoak izan dira zelaiko 11 jokalarietatik bederatzi. Horra gaurko beste garaipena. Imanol pozik bezain zuhur mintzatu da neurketaren amaieran: «Indarrak ahitu artean eutsi behar diogu bolada onari. Aldi onak ahalik eta gehien luzatu behar dira, eta une onean gaude. Dena den, min hartutako jokalari asko ditugu, eta ez da erraza luzatzea». Realak garai ona luzatu nahi du datorren astean, Bartzelonaren aurka, Espainiako Kopan, eta Real Madril kontra, ligan. Parean edonor jarrita ere, suziriak ez du geratzeko asmorik.


Summary: «Foro Sozialaren eginbeharra beharrezkoa izan da euskal gizartean». Hainbat izan dira Foro Sozial Iraunkorraren ekitaldira joan diren norbanakoak eta eragileak. Haietako hainbaten iritziak bildu ditu BERRIAk.

Anaiz Funosas, Bake Bideko presidentea «Eraiki diren foro edo topaketa guztiak izan dira ulermenerako giltzarri»

«Hasteko, aukera paregabea izan da Hego Euskal Herriko egoeraz jabetzeko eta problematikak ulertzeko. Jende biziki ezberdina bildu du foro honek, eta hori oso aberasgarria izan da. Eraiki diren foro edo topaketa guztiak izan dira ulermenerako giltzarri. Horrez gainera, uste dut egindako gogoetei eta dinamikei esker ikasi dugula Ipar eta Hego Euskal Herria etengabe elkar elikatzen. Elkarlana ezinbestekoa izan da».

Ikusi gehiago: Foro Sozial Iraunkorrak egindako lanaz «harro» amaituko du bere ibilbidea

Mikel Casado, Hitz&Hitz fundazioko ordezkaria «Bizikidetza demokratikoa zer den eta nola gauzatu irakatsi digu»

«Bizikidetza demokratikoa zer den eta nola gauzatu irakatsi digu Foro Sozialak. Besteak beste, elkarrizketak sustatzea, pazientzia, entzumena, eta, batez ere, borondatea. Sekulakoa izan zen Euskal Herriko sufrimendua eta, etorkizun hurbil batera begira, horri irtenbidea ematea zen foroaren helburu nagusia».

Ariane Alberdi, Steilas sindikatuko ordezkaria «Hitz egiteko eta entzuteko espazio seguru bat izan da Foro Soziala»

«Ezberdinak elkartzeko leku bat sortu du Foro Sozialak. Hitz egiteko eta entzuteko espazio seguru bat izan da, eta, alde horretatik, aurrerapauso handiak eman dira. Gatazka handi bat zegoen euskal gizartean, eta horri konponbidea emateko giltzarri izan da».

Ainara Esteban, Egiari Zor fundazioko kidea «Oso bazterrean zeuden kokalekuak erdigunera ekarri ditu, hurbildu egin ditu»

«Oso bazterrean zeuden kokalekuak erdigunera ekarri ditu Foro Sozialak, hurbildu egin ditu. Oso ekarpen positiboa izan da, eta estatuaren biktimak erdigunean jartzeko ere balio izan du».

Ramon Zallo, EHUko katedraduna «Urratsak egin ditu indarkeriaren albo kalteak konpontzeko bidean»

«Elkarrizketak sozialki instituzionalizatzea lortu du Foro Sozialak, normalizatzeraino. Askotariko pertsonak elkartu diren topagune bat izan da. Eta, oraindik egiteko asko badago ere, urrats asko egin ditu indarkeriaren albo kalteak konpontzeko bidean».

Oihana Lopetegi, LAB sindikatuko ordezkaria «Gizarte zibilaren eta eragile politikoen artean zubi lan bat egitea lortu du»

«Gatazkaren konponbidean egin du ekarpenik garrantzitsuena. Beste era batera funtzionatu du, eta, horri esker, gizarte zibilaren eta eragile politikoen artean zubi lan bat egitea lortu du. Enpatiari esker, besteak entzunez... gerturatze bat izan da, eta herritarrak beste posizio batean jartzea ekarri du».

Ainhoa Gomez, Euskadiko Gazte Kontseiluko kidea «Gertakizunen argazki poliedriko bat ateratzeko aukera eman du»

«Asko izan dira; baina, batez ere, gizarte zibilari dagokionez. Alde batetik, gertutasuna ekarri du: gertakizunen argazki poliedriko bat ateratzeko aukera eman du. Bestetik, topagune bat izan da pertsona eta entitate askorentzat; bai eta gainontzeko gazteontzat edo belaunaldi berrientzat ere: lan asko egin dute beren lana ezagutzera emateko».


Titulu gabe geratu da Reala

Summary: Titulu gabe geratu da Reala. Partida duina jokatu arren, Realak 0-3 galdu du Espainiako Superkopako finala, Bartzelonaren aurka. Beste final bat jokatzeari balioa eman nahi izan dio Nerea Eizagirre kapitainak.

Asko bai, baina aski ez. Partida duina jokatuagatik, Espainiako Kopako titulurik gabe geratu da Reala gaur, Meridan (Espainia). Hasi eta buka, ongi lehiatu dira txuri-urdinak, baina ezin izan dute ezer egin Bartzelona ahaltsuaren aurka. Gaur-gaurkoz, munduko talderik indartsuenetako bat da Bartzelona, indartsuena ez baldin bada, baina Natalia Arroyoren taldeak bazuen itxaropena ezustea emateko. Hots, ohiko erakustaldirik egin gabe jokatu du Kataluniako taldeak, ziurrenik Realaren lan onagatik. Ordea, Aitana aurrelariaren bi golek erabaki dute lehia. Ondorioz, txapeldunorde izatearekin konformatu behar izan dute donostiarrek.

Hasierako hamaikakoari begira, zeuzkan arma guztiak zelairatu ditu Arroyo entrenatzaileak. Atzeko sendotasunari eutsi eta erasoan Nerea Eizagirre ardatz harturik, oso ongi jokatu du Realak hasieran. Zelai erdian egoki ordenatuta aritu da, eta ailegaera onak izan ditu, gainera. Talde handiek horixe dute, ordea, ezer gutxi nahikoa dutela arriskua sortzeko, eta horixe egin du Bartzelonak. Lehenbizi abisua eman du Aitanak, baina haren burukadari ongi erantzun dio Lete Realeko atezainak. Bigarren aukeran ezin izan du ezer egin, baina. Lerro artean emandako pasea jaso, eta azpi-azpitik 0-1ekoa lortu du Aitanak, 13. minutuan.

Golak ez dio gehiegi erasan Realaren jokoari ondorengo minutuetan, eta oso burutsu jarraitu dute txuri-urdinek. Ez dute burua galdu, eta Bartzelonak ezin izan du nahi bezala kontrolatu partida. Gol arriskurik sortu ez arren, itxura ona eta sendoa eskaini du Realak, eta, batez ere Jenssenen lan onari esker, partidan sartuta jarraitu dute donostiarrek. Realeko aurrelariak goraipatzeko lana egin du unerik zailenetan, hark bizkarrez kontrolatutako baloietan min egitea lortu baitu Realak. Akaso, azken metroetan inspirazio gehixeago falta izan zaie. Dena den, atsedenaldi aurreko azken zortzi minutuak ez dira onak izan. Bigarren golaren bila jo du Bartzelonak, eta eraso erauntsian ibili da une oro. Emaitza bera izan da azkenean lehen zatiko albisterik onena.

Hasi orduko, 0-2koa

Bigarren zatiari begira, itxaropena bazen Realaren inguruan, eta Arroyok berak ere baikortasuna zabaldu izango du jokalarien artean. Ordea, hasi eta berehala egin du 0-2koa Bartzelonak, eta horrek guztiz baldintzatu du partida. Berriz ere Aitana izan da golegilea; oraingo honetan, areaz kanpoko jaurtiketa batekin gainditu du Lete atezaina. Golaren ondoren, intentsitatez jokatzen jarraitu dute kataluniarrek, eta, minutak igaro ahala, fisikoki nekatzen hasi dira txuri-urdinak. Zailtasunak izan dituzte aurkariaren areara gerturatzeko. Gainera, zailtasunak gutxi ez, eta 65. minutuan min hartu du Gabyk. Arazo serioak izan ditu zelaia uzteko, eta baliteke larria izatea.

Freskotasun bila, aldaketak egin ditu Arroyok, eta, hurrenez hurren, Franssi, Andreia eta Mirari Uria zelairatu ditu. Lehia betean jarraitu dute txuri-urdinek, eta Franssik berak partidako aukerarik onena izan du, 71. minutuan. Haren jaurtiketa arazorik gabe geratu du Bartzelonako atezainak. Kataluniarek kontrolpean izan dute neurketa amaierara arte eta, gainera, 0-3koa egin du Oshoalak azken jokaldian.

Titulurik gabe geratu arren, taldearen bilakaera goraipatu du Nerea Eizagirre kapitainak partida amaitu berritan. «Fisikoki nekatuz joan gara, korrika asko egin behar izan baitugu, baina uste dute duintasunez galdu dugula. Zaila da Bartzelonari aurre egitea, baina urtez urte aldea txikitzen ari gara, eta beste final batean egon izana oso pozgarria da».


Osasunak berdindu egin du Elxen

Summary: Osasunak berdindu egin du Elxen. Lehen zatian hobeak izan dira gorriak, baina bigarren zatian joera aldatu du Elxek, eta gehiago estutu du azken minutuetan. Osasunak zazpigarren postuan jarraitzen du sailkapenean.

Puntu gazi-gozoa poltsikoratu du Osasunak Elxen (Herrialde Katalanak). Osasuna denboraldi bikaina egiten ari da, eta bete-betean dabil Europan jokatzeko modua ematen duten postuetan sartzeko lehian. Elx, berriz, azken postuan dago, eta mailari eusteko mirari bat beharko duela dirudi: gaurkoarekin, sei puntu soilik dituzte. Zelaian, ordea, Osasunak ez du erakutsi halako diferentzia dagoenik (1-1).

Lehen zatian, bai. Errege Kopan Betisen aurka lortutako garaipen handiak hauspotuta edo —egun hartako hamaikakoarekin alderatuta bederatzi aldaketa egin ditu Jagoba Arrasatek—, indartsu zelairatu da taldea, eta azkar jaso du saria: 20. minutuan, Chimy Avilak sareetara bidali du Kike Barjaren erdiraketa bat, buruz. Ez hori bakarrik: gol aukera gehiegi sortu ez dituzten arren, jokoan ere nagusi izan dira gorriak.

Atsedenaldiak, ordea, etxekoei egin die mesede. Zelairatu eta berehala izan du lehen aukera Lucas Boyek, eta jarraian iritsi dira gehiago ere. Elxek atzean sartu du Osasuna, eta Carmonak merezita lortu du gola 66. minutuan. Azkenean, etxekoek gertuago izan dute garaipena bisitariek baino. Horrelakoa da futbola.

Sailkapen nagusian zazpigarren postuan dago oraindik Osasuna, 28 punturekin.

Elx: Edgar; Palacios, Enzo Roco, Bigas; Mascarell, Gumbau, Carmona (Tete Morente, 87'), Blanco (Clerc, 68'); Pere Milla (Raul Guti, 79'), Fidel (Ponce, 68') eta Lucas Boye (Roger, 86').

Osasuna: Aitor; Moreno, Aridane, David Garcia, Manu Sanchez; Ibañez (Moncayola, 64'), Moi Gomez (Aimar Oroz, 56'), Brasanac; Chimy Avila (Ruben Garcia, 64'), Kike Barja (Abde, 73') eta Budimir (Kike Garcia, 73').


Summary: Peña II.ak eta Eskirozek laugarren puntua lortu dute. Lehia handiko partida jokatu dute Jaka eta Arangurenen aurka, baina azken tantoetan hautsi dute. Mariezkurrenaren ordez jokatu du atzelari nafarrak.

Garrantzitsua zen gaur Etxebarrin (Bizkaia) jokoan zegoen puntua. Sailkapenean seigarren dira Peña II.a eta Mariezkurrena (Eskirozek jokatu du gaur haren lekuan), eta zortzigarren, berriz, Jaka eta Aranguren; hori tarteko, tentsioa nabaria izan da lehen tantoetan. Pixkanaka, ordea, faboritoek lortu dute partida haustea, eta tarte erosoarekin heldu dira azken tantoetara (15-22). Laugarren puntua dute.

Gaur bere atzelari titularra falta zuela jakitun, Peñak hasieratik hartu du bere gain bikotearen pisua. Asko sartu da jokoan, eta sendo jokatu du, huts gutxi eginez. Atzean ere ez du aitzakiarik izan: neurketa serioa jokatu du Eskirozek, eta, pilotari altuera emanda, ez dio jokoan nahi bezainbeste sartzen utzi Jakari.

Gauzak horrela, lehen tantoetan oso parekatua izan da lehia. Urdinek hainbat aldiz hartu dute aurrea, baina berehala gerturatzen ziren gorriak. Lanerdietatik aurrera apurtu da lehia; fisikoki osoago zeudela erakutsi dute Peñak eta Eskirozek, eta hasieran baino gehiago hutsegin dute gorriek.

Azkenean, garaipena eta lehian bizi-bizirik jarraitzeko balio dien puntua Peña eta Eskirozentzat. Jakak eta Arangurenek azken postuan jarraituko dute, puntu bakarrarekin. Bederatzigarren jardunaldiko azken partida zen gaurkoa.


Summary: Athleticek gehiago merezi izan du Real Madrilen aurka. Benzemak 24. minutuan sartu du lehen gola, eta Kroosek 89. minutuan erabaki du neurketa. Egun handietako giroa izan da San Mamesen, eta inoiz baino lagun gehiago elkartu dira: 49.316.

Real Madrilek gogotik sufritu behar izan du San Mamesen hiru puntuak lortzeko. Gauzak zail jarri dizkio Athleticek Carlo Ancelottiren taldeari, baina ez du asmatu ate aurrean, eta esku hutsik geratu da. Karim Benzemak 24. minutuan sartu du norgehiagokako lehen gola, eta hastapenean heldu da bigarrena, Toni Kroosena. Sailkapen nagusian 8. jarraitzen du Athleticek, 26 punturekin.

Hamaikako ausarta atera du Ernesto Valverdek. Defentsan dituen hutsuneak tarteko, harrobiko Aitor Paredesek jokatu du hasieratik; zelaierdian Zarragak jokatu du Vesgaren ondoan; eta aurrean, berriz, aulkian geratu da Guruzeta. Bi taldeak ausart zelairatu dira, aurkaria goian presionatuz. Egun handietakoa zen San Mameseko giroa, eta inoiz baino jende gehiago elkartu da estadioan: 49.316 lagun.

Lehen minutuetan bizpahiru gol aukera izan ditu Athleticek; argienak, Williams anaiek eta Paredesek berak, buruz. Courtoisek gelditu du atzelariaren errematea. Valverdek, ordea, eman zuen abisua partidaren atarian: «Ondoen ari zarela uste duzunean sartzen dizkizu golak Real Madrilek». 15. minututik aurrera hasi da gerturatzen Espainiako taldea Athleticen areara, eta 24.goan heldu zaio saria: arean baloi bat heldu zaio Benzemari, eta hark bikain errematatu du. Aukera bat, gol bat. Denera, Benzemak Athletici sartu dion hamazazpigarren gola da gaurkoa.

Golak ez dio mesede egin Athletici, eta Real Madrilek ezarri du erritmoa atsedenaldira arte. Bigarren zatian, ordea, beste jarrera batekin zelairatu dira etxekoak, eta, azken metroetan argitasun apur bat falta izan zaien arren, atzean sartzera behartu dute Real Madril. Gol bat ere baliogabetu diote Iñakiri 75. minutuan, Guruzetaren jokoz kanpoko bategatik. Williams anaiak izan dira gehien saiatu direnak.

Azken minutuak presa apur batekin jokatu ditu Athleticek, hiru aurrelari zelaian zituela, eta hori baliatu du Real Madrilek partida erabakita uzteko. Rodrygok gidatutako kontraeraso bat sareetara bidali du Kroosek 89. minutuan.

Athletic ez dabil bolada onean. Munduko Kopa zela eta izan zen geldialditik ez du partida bat bera ere irabazi Valverderen taldeak ligan. Real Madrili dagokionez, Athleticek 2014-2015ko denboralditik ez dio San Mamesen irabazi.

Athletic: Unai Simon; De Marcos (Lekue, 76. min), Vivian, Paredes, Yuri; Zarraga (Herrera, 67. min), Vesga (Raul Garcia, 85. min), Sancet (Muniain, 67. min), Nico Williams, Berenguer (Guruzeta, 67. min); eta Iñaki Williams.

Real Madril: Courtois; Nacho, Militao, Rudiger, Mendy; Camavinga, Valverde, Ceballos (Kroos, 85. min); Asensio (Modric, 73. min), Vinicius (Rodrygo, 83. min) eta Benzema.


Summary: Uxue Barkos izanen da Geroa Bairen lehendakarigaia, berriz ere. Lehendakarigaiak ohartarazi duenez, «gehiengo aurrerakoi eta anitz bat gabe, aise gal daiteke 2015ean erdietsitako aldaketa». Talde politiko horrek joan den ostiralean iragarri zuen alkatetzarako hautagaia: Koldo Martinez.

Bide bera hartzea erabaki du talde politikoak. Atzera ere, Geroa Baik Uxue Barkos aukeratu du Nafarroako lehendakarigai izateko. Hala, iruindarra hirugarrenez izanen da kargu horretarako hautagai. Talde politikoak 2014an aukeratu zuen aurrenekoz lehendakarigai –lehendakari izan zen agintaldi horretan–, berdin egin zuen 2019an ere. Damurik ez, eta erabaki bera hartu dute orain. Igandean eman dute notizia, Iruñean eginiko ekitaldi batean.

Maiatzerako aurreikusitako hauteskundeei so, Barkos baikor antzean azaldu da, baina ohartarazpen ugari egin du izendapenaren ondoko hizketaldian. Batik bat, ohartarazi du «arrisku handia» dagoela azken urteotan eginiko zenbait aldaketa lehengoratzeko. «Gehiengo aurrerakoi eta anitz bat gabe, aise gal daiteke 2015ean erdietsitako aldaketa. Arrisku handia dago zerbitzu publikoetan lortutako guztia galtzeko, aniztasunaren aitortzan galerak izateko, azken urteotan eraikitakoa galtzeko». Gainera, nabarmendu du Geroa Bai «beharrezkoa» izan dela eraikuntza horietarako.

Halaber, zorrotz mintzatu da Nafarroan gaur egun dagoen giro politikoari buruz: «Nafarroak eskuinaren arteko gatazken agertoki izaten segitzen du». Atzera ere zuzendu du soa: «Nafarroan elkarrizketarik izateko kapaz izan ez denetan, eskuinak ez du lotsarik izan Moncloara, Genovara edo Ferrazera jotzeko, hemen lortu ez dutena han lortzen saiatzeko. UPNk ezin du jarraitu hala engainatzen». PSOEri ere hartu dio kargu. Barkosek azpimarratu du PSN «otzan» azaldu dela Espainiako Gobernuaren aginduen aurrean, eta kritikatu du 2019ko hauteskundeetan alderdia ez zela gai izan Iruñerriko zenbait udalen gainean negoziatzeko. «Zenbait alkatetza oparitu egin zituen, hala nola Eguesibarkoa eta Lizarrakoa».

Martinez: «Ez dut nahi Iruñea liskargune izatea»

Geroa Baik ostiralean iragarri zuen alkategaiaren izena: Koldo Martinez. Hark ere atzo egin zituen jakinarazpenaz geroztiko lehenbiziko adierazpen ofizialak. «Pozik» dagoela adierazi du, «konfiantzagatik». Halaber, dioenez, «alkate ona» izateko konpromisoarekin izanen da alkategai. Bazter utzi nahi du «polarizazioa», «dena gaiztotzen baitu». Argi aldarrikatu du hori: «Ez dut nahi Iruñea liskargune izatea».

Ikusi gehiago: Itzal luzeko alkategaiak Iruñean

Halaber, Martinezek aitortza egin die aurretik alkate izandako guztiei, bai Erinque Maiari, bai Joseba Asironi. Maiaz, esan du «asko» eman duela, nahiz eta haren gobernatzeko manera «guztiz kontrakoa» den Geroa Bairenarekin. Asironi buruz, Martinezek gogorarazi du 2015ean Geroa Baik «goraipatu» egin zuela haren izendapena, nahiz eta izan diren «zenbait desleialkeria».

Izen abizenak, argitzen

Maiatzekoak udal hauteskundeak eta gobernu hauteskundeak izanen dira Nafarroan. Hauek dira alderdi eta talde politikoek jakinarazitako hautagaitzak: UPNk Cristina Ibarrola aukeratu du alkategai, eta Javier Esparza lehendakarigai; PPNk Carlos Garcia Adanero hautatu du alkategai, Javier Garcia lehendakarigai; PSNk Elma Saiz baterako, eta Maria Txibite besterako; EH Bilduk Joseba Asiron hautatu du alkategai, eta Laura Aznal lehendakarigai. Azkenik, Zurekin Nafarroa talde politikoaren lehendakarigaia Begoña Alfaro izanen da, eta Iruñeko alkatetzarako hautagaia, berriz, Txema Mauleon.


Summary: Protestei eutsiko diete Donostia ospitaleko langileek. Donostialdeko ESIko zerbitzuburuek batzarra egin dute gaur, eta erabaki dute mobilizazioei eustea, Osakidetzarekin hitzartutako konpromisoak gauzatu arte

Aurrerapausoak onartuta ere, ez dituzte protestak etengo. Donostia ospitaleko krisia konponbidean jartzeko oinarriak adostu zituzten joan den astean langileen ordezkariek eta Osakidetzako zuzendaritzak. Gaur goizean, Donostialdeko ESIko zerbitzuburuek batzarra egin dute ospitaleko langileekin, bilera hartan adostutakoak jakinarazi eta hurrengo urratsak zehazteko, baina, Eitb.eus-ek aurreratu duenez, mobilizazioek ez dute etenik izanen, oraingoz.

Langileen ordezkarien esanetan, protestei eutsiko diete datozen egunetan, Osakidetzarekin hitzartutako aurreakordioak ezartzen ari direla egiaztatu arte. Hori gertatzen denean, bertan behera utziko dituzte elkarretaratzeak. Are: joan den asteko bileran «ahoz» adierazitako konpromisoak «idatziz eta sinatuta» jasotzea galdegin dute langileek.

Eskaerak eta konpromisoak

Osakidetzako zuzendaritzak eta Donostia ospitaleko langileek ia lau orduko bilera egin zuten abenduaren 18an, Donostia ospitalean bertan. Krisia bideratzeko asmoz azken hilabetean egindako bigarren bilera izan zen hura. Medikuek esana zuten beraien helburua zela Osasun Saila «hitzetatik ekintzetara» pasatzea, eta abenduan mahai gainean jarritako bost eskariei erantzuna ematea espero zutela. Hain justu, bost eskaera eraman zituzten batzarrera: Donostialdeko ESIaren erreferentzialtasunari eustea eta Onkologikoa ESIan integratzea, profesionalak egonkortzeko neurriak hartzea, zerbitzuetan egiten den lana «maiztasunez» ebaluatzea, mahai tekniko bat eratzea ESIaren estrategia definitzeko eta zuzendaritzak bertako profesionalak ezagutzea.

Eskaera horien inguruan akordiorik lortu ote zuten ez ez zuten argitu, baina Osasun Sailak ohar bidez jakinarazi zuen «antolaketarekin eta zerbitzuekin» lotutako hainbat gai jorratu zituztela, eta horietako batzuk «konponduta» geratu zirela, eta beste batzuk aurrerago lantzekotan geratu zirela. Hala ere, orokorrean, bilera «positiboa» izan zela nabarmendu zuten Gotzone Sagarduiren departamentukoek.

Abendutik protestan

Abenduaren 2an hasi zen krisia Donostialdeko ESIan: Osakidetzak kargutik kendu zituen Itziar Perez erakunde sanitario horretako zuzendari kudeatzailea eta Idoia Gurrutxaga Donostia ospitaleko zuzendari medikoa, eta ESIko hainbat langilek egun hartan bertan egin zuten elkarretaratzea erietxeko atarian, haiei babesa emateko. Kide kargugabetuak euren postuetara itzultzeko eskea egin zuten. Kontrara, Gotzone Sagardui Osasun sailburuak esan zuen kargugabetzeak «antolakuntza aldaketa» soilak zirela.

Abenduaren erdialdean bildu ziren aurrenekoz Osakidetzako zuzendaritza eta Donostiako ospitaleko zerbitzuburuak. Bazirudien egoera bideratu egingo zela. Izan ere, zerbitzuburuei jakinarazi zitzaien euren erreibindikazio nagusiak errespetatuko zituela Jaurlaritzako Osasun Sailak. Besteak beste, zuzendariek eta langileek osatutako batzorde bat eratzeko bidea zabalduko zela, eta Donostia aurrerantzean ere erreferente bakarra izango zela peritoneoko minbizian.

Negoziazio batzuk tarteko, protestak eten egin zituzten bolada batean, baina abenduaren 23an berriz ekin zieten bilkurei. Handik bost egunera, bost eskari «zehatz» egin zizkioten Osakidetzari, eta aitortu zuten «jarrera ona» antzeman zutela Osakidetzako zuzendaritzarekin zituzten elkarrizketetan, baina «ekintzak» nahi zituztela.


'Sorioneku' azala, 2022ko gustukoena

Summary: 'Sorioneku' azala, 2022ko gustukoena. Botoa eman dutenen artean egindako zozketan, Arantza Arregi Trojaola eta Ainhitze Kalonje izan dira sarituak. BERRIAren bi produktu sorta eskuratuko dituzte: BERRIA botila, motxila, kamiseta, bisera, 'Kurdistan' liburua eta 2023ko agenda.

BERRIAren irakurleek aukeratu dute 2022ko azal gustukoena: Irulegiko Eskua aurkeztu ondorengo azala aukeratu dute, Sorioneku izenburua zeramana eta lehen orrialdean esku hori bera jaso zuena; azaroaren 15ean argitaratu zen. Azal horrek 173 boto eskuratu ditu guztira. Alde handiz aukeratu dute irakurleek. Gustukoenetan bigarrena urtarrilaren 30ekoa izan da: Zaldibarko hondamendiaren perituen txostenak zer zioen argitaratu zuen BERRIAk, eta, azalean, BERRIAko diseinu taldeak egindako muntaketa bat ageri zen. 99 boto jaso ditu.

Ikusi emaitza guztiak bozketaren orrialdean.


Summary: Gaurtik, kamioiek bidesariak ordaindu beharko dituzte Gipuzkoan. Bizkaian, berriz, asteazkenean piztuko dituzte N-240 eta N-625 errepideetako arkuak, kamioientzat soilik.

N-1 eta A-15 autobideen Gipuzkoako zatiko ordainketa arkuak zabalik dira berriz, hamabost hilabetez itxita egon ondotik. Gipuzkoako Foru aldundiak argudiatu du bidesarietan bildutako dirua premiazkoa dela herrialdeko errepideen mantenurako, eta, beraz, azaldu dutenez, «ezinbestean» zegoen berriz martxan jarri beharra. Lehendik, 2018ko urtarriletik 2021eko urrira arte kobratu zitzaizkien kamioiei –3,5 tonatik gorakoei– bidesariok. Espainiako Auzitegi Gorenak agindu zuen, diskriminatzailetzat jo baitzuen haiek ordaindu beharra.

Edonola ere, neurria abian da berriz, eta erabakiak nabarmen eragin du garraiolarien sumina, Fenasdimer garraiolarien elkarteak eta Hiru garraiolari autonomoen elkarteak azaldu dutenez.

Ikusi gehiago: Astelehenean hasiko dira berriz kamioiei bidesariak ezartzen Gipuzkoan

Edonola ere, Markel Olanoren gobernuak abian jarri du berriz ere bidesariak kobratzeko neurria. Dena dela, neurriak zenbait aldaketa ditu: aurrekoak hemeretzi kilometro ordainarazten zituen, baina oraingoak, berriz, N-1 eta A-15 autobideek Gipuzkoan egiten duten ibilbide osoa hartzen du: 76,35 kilometro. Sistema berrirako, beste lau arku jarri dituzte (Belabietan, Lasarte-Orian, Tolosan eta Ordizian), baina bi autobide horien sarrera eta irteera guztietan jarri dituzte kobratzeko modua ematen duten tresnak. 104 dira guztira. Bidesariak Free flow sisteman oinarritzen dira. Hau da, ez da kobratzeko kabinarik. Ibilgailuak arkuen azpitik igarotakoan, arkuetan jarritako kamerek haien matrikulak irakurriko dituzte, eta kobratzea abiatuko dute, kamioiek izan beharko duten ordainketa sistema telematikoaren bitartez. Gainera, aurretik ez bezala, oraingoan Gipuzkoako Aldundiak deskontua emanen die autobideak asko erabiltzen dituztenei.

Bizkaian, etzi

Gipuzkoan bakarrik ez, Bizkaian eta Nafarroan ere ibilgailu astunek autobideak eta bide lasterrak erabiltzeagatik ordaindu beharko dute laster. Bizkaiko Foru Aldundiak gaur bertan jakinarazi du asteazkenean jarriko duela indarrean sistema. Lurralde hori Arabarekin lotzen duten errepide nagusiekin hasiko du: Barazarko errepidea (N-240), eta Basauri eta Arakaldo artekoan (BI-625). Aurrerago piztuko ditu arkuak Txorierriko autobian, Abanto eta Kantabria arteko A-8aren zatian eta Kanpazarko bidean (Gipuzkoako mugatik Abadiñoraino).

Urtarrilaren 1ean zuen sistema abian jartzekoa Bizkaiko Aldundiak, baina garraiolariei aste batzuk gehiago ematea erabaki zuen, ordainketak egiteko gailu elektronikoak lor zitzaten eta deskontuen berri emateko. %25 gutxiago ordainduko dute kamioi elektrikoek, hibridoek eta DGTren 0 eta ECO labela duten kamioiek; %20 gutxiago Euro 6 labela dutenek; eta %15 gutxiago Euro 5 dutenek. Bideak sarri erabiltzeagatik ere emango dituzte deskontuak.

Nafarroan, urtearen amaieran

Nafarroako Gobernuak ere progresiboki ezarri nahi ditu bidesariak gaur egun kamioien trafiko handia duten bideetan. N-1eko bere zatiarekin hasi nahi du, Gipuzkoako mugatik Arabakora, Etzegaratetik Ziordiara. 2023. urtea amaitu aurretik piztu nahi ditu arkuak, Bernardo Ziriza Lurralde Kohesioko kontseilariak urrian parlamentuan azaldu zuenez.


Summary: Argentinako Gobernuak hiltzat eman ditu Iker Bilbao eta Amaia Agirre alpinistak. Iñigo Urkullu lehendakariak jakinarazi duenez, bi alpinisten heriotzak «medikoki ziurtatu» dituzte, eta «heriotza agiria» sinatu dute.

Argentinako Gobernuak «medikoki ziurtatu» ditu Iker Bilbao eta Amaia Agirre euskal mendizaleen heriotzak, Iñigo Urkullu lehendakariak jakinarazi duenez. Bilboko Euskalduna jauregian Deia egunkariak antolatutako jardunaldi batean eman du berria Urkulluk. Azaldu duenez, Jaurlaritzak Argentinan duen ordezkaritzaren eta Espainiako Gobernuak Argentinan duen enbaxadaren bidez jakin du hiltzat eman dituztela bi mendizaleak.

Heriotza agiria sinatu dutela zehaztu du, eta orain Argentinako enbaxadari dagokiola «dagozkion izapideak» egitea. Halaber, doluminak eman dizkie Bilbaoren eta Agirreren sendiei, baita euskal mendizaleei eta Euskal Mendizale Federazioari ere.

Herenegun, El Chaltengo Sorospen Batzordeak jakinarazi zuen bi mendizaleak erreskatatzeko lanak bertan behera utzi zituztela. Batzordearen arabera, bi mendizaleak ez zeuden «desagertuta»: 48 ordu zeramatzaten arrail batean «lurperatuta». Azaldu zuenez, haien gorpuak bilatzeak «arrisku oso handian» jarriko luke erreskate taldea, eta horregatik eman zute amaitutzat operazioa.

Ostegunetik zeuden desagertuta Bilbao eta Agirre, Argentina eta Txile arteko mugan. Fitz Roy mendia eskalatu ostean izan zuten ezbeharra, mendiko glaziarrean: elur jausi batek harrapatu zituen mendizaleak. Berez hiru zihoazen soka batean —denak ere halako igoeretan arituak—; Linaza onik irten zen ezbeharretik. Hori dela eta, El Chaltenera (Santa Cruz, Argentina) jaitsi ahal izan zen abisua ematera.

El Chaltengo Sorospen Batzordeak zehaztu zuenez, arraila 100 metro luze da, zortzi metro zabal, eta hamabost metro sakon, baina, hala ere, ez dakite zenbateko hondoa duen arrailaren azpialdeko elurrezko «tapoiak». Azaldu zuenez, mendizaleak erreskatatzeko, arrailaren barruan arakatu beharko litzateke hainbat orduz, eta horrek arrisku handia du.


Summary: Baliogabetu egin dute atzerriko ikastetxeak euskarazko ordu batzuk ematera behartzen dituen agindua. EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak hartu du erabakia, Bilboko Eskola Amerikarraren eskaerari erantzunez. Hezkuntza Sailak esan du ez dela «aldaketa nabarmenik» egongo, «forma akats bat dela-eta» hartu dutelako erabakia.

EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak baliorik gabe utzi du atzerriko ikastetxeei curriculuma eta eman beharreko gutxieneko euskara zein gaztelania orduak zehazten dizkien agindua. Horrela, arrazoia eman diote Bilboko Eskola Amerikarrari, eta baliorik gabe geratu da Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailaren 2021eko martxoaren 24ko agindua.

Gaur egun, agindu horren bidez, ikastetxeok behartuta daude gutxienez 1.050 orduan Euskara eta Literatura ikasgaia ematera, etapa guztietan, eta beste 1.050 orduan Gaztelania eta Literatura ematera. Alabaina, Bilboko Eskola Amerikarrak helegitea ipini zion, eta baliorik gabe geratu da. Hauxe EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak eman duen arrazoia: Eusko Jaurlaritzak ez ziela aurrez kontsultarik egin aginduak eragindakoei.

BERRIAri Hezkuntza Sailekoek esan diotenez, epaiak ez du «aldaketa nabarmenik» ekarriko ikastetxe horietara; izan ere, haien esanetan, epaitegiak «forma akats bat» dela-eta utzi du baliorik gabe, eta ez da edukietan sartu. 2021eko agindua baliogabetuta, aurrerantzean 2012ko martxoaren 12koa egongo da indarrean. Hauxe dio ordutegien inguruan: «Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzan, Gaztelania eta Literatura eta Euskara eta Literatura irakasgaietako curriculuma emateko 2.380 ordu erabili behar dira, gutxienez». Hauxe dio baliorik gabe utzi dutenak: «Atzerriko hezkuntza sistema bat irakasten duten unibertsitatez kanpoko ikastetxeetan Gaztelania eta Literatura, Euskara eta Literatura eta Geografia eta Historia irakasteko gutxieneko ordutegia Euskal Autonomia Erkidegoan Lehen Hezkuntza eta/edo Derrigorrezko Bigarren Hezkuntza ematen duten gainerako ikastetxeentzat abenduaren 22ko 236/2015 Dekretuak ezartzen duena izango da. Dekretu horretan ezarritakoaren arabera, Gaztelania eta Literatura irakasteko gutxieneko ordutegia 1.050 ordukoa izango da. Euskara eta Literaturako curriculuma emateko gutxieneko ordutegia 1.050 ordukoa izango da. Hezkuntza Sailak esan du beste agindu bat prestatzeko lanean ari direla.