Summary: Miel A. Elustondok BERRIAn argitaratutako erreportaje sorta, Rikardo Arregi sarietan finalista. Azaroaren 30ean banatuko dituzte sariak, Andoainen, eta «ohorezko mugarri» bana entregatuko diete Elixabete Garmendiari eta Patxi Baztarrikari

Rikardo Arregi Kazetaritza sariaren epaimahaiak izendatuak ditu aurtengo finalistak. Azken urteetan bezala, bi sari nagusi emanen dira, bederatzina mila eurokoak: Kazetaritza saria eta Komunikazio saria. Kazetaritza saria irabazteko finalisten artean dago Miel A. Elustondo kazetari eta idazle azpeitiarrak BERRIAn argitaratutako Tonban ehortzirik erreportaje sorta. Ez da Elustondoren lehen izendapena: 2020an ere, finalistetako bat izan zen erreportaje sail horrexegatik, eta aurreko urtean ere hautagai izan zen, BERRIAn argitaratutako Zozoen elean elkarrizketa sortagatik.

Elustondorekin batera, Kazetaritza sariko beste hiru hautagaiak dira Amaia Lekunberri Ansolaren Anorexia, bestelako gerturapen bat: Zer dio jateari uzten dionak, jateari uzten dionean? monografikoa (Argia aldizkariko Larrun gehigarrian argitaratua), eta ETBren bi saio: Aske bizi dokumentala eta Biba zuek magazina. Komunikazio atalean, berriz, Enpresabidea.eus, Aiaraldea proiektua, Aiora Probatxoa-ren Youtube kanala eta Aikotaldea.eus webguneek jaso dezakete saria.

Azaroaren 30eko sari banaketan jakinaraziko dute zortzi finalista horietatik zeintzuk izanen diren bi saridunak. Urtero bezala, Andoainen eginen dute ekitaldia (Gipuzkoa), Bastero kulturgunean. Ohiko sariez gain, ordea, omenaldi berezia eginen diete beste bi pertsonari, beren ibilbideagatik: Elixabete Garmendiari eta Patxi Baztarrikari. «Ohorezko mugarri» izendatuko dituzte biak ala biak. Garmendiari, «euskarazko kazetaritzan izandako ibilbide oparoa» aitortu nahi izan diote antolatzaileek. «Zeruko Argia-ren zuzendari izan zen, eta berari esker aldizkari zorrotz, moderno eta irekia plazaratzen zen asterik aste. EITBn ere aritu zen luzaz, telebistan nahiz irratian, baina asko izan dira bere partaidetzarekin kontatu eta kontatzen duten hedabideak». Patxi Baztarrikari, berriz, Rikardo Arregi saria sortzeko bidean eginiko ekarpena saritu nahi izan diote antolatzaileek. «Berak sortu zuen teknikoki Rikardo Arregi Kazetaritza saria, 1988an, Andoaingo Udaleko euskara teknikari gisa. Sari hauen sorrera landu, bideratu eta hauspotu zuen, eta hari zor zaio sariari behar beste eduki eta irismen eman izana».

Hauek osatu dute finalistak izendatu dituen eta sariak erabakiko dituen epaimahaia: Itxaro Borda eta Aingeru Epaltza idazleek, Pantxika Maitia kazetariak, Miren Gabantxo EHUko Gizarte eta Komunikazio Zientzien Fakultateko irakasleak, Ion Muñoa Dustuko Unibertsitateko Komunikazio graduko irakasleak eta Jon Sarasua Mondragon Unibertsitateko Huheziko irakasleak. Epaimahaiburua Andoaingo Udaleko Euskara zinegotzi Alexander Huitzi da, eta idazkaria, berriz, Arantza Aguado euskara teknikaria.


Summary: Ia 30.000 lagunek eman dute izena Behobia-Donostian. Igandean jokatuko dute Euskal Herriko lasterketarik jendetsuenaren 57. ekitaldia. 29.732 lagunek eman dute izena, eta, proportzioan, inoiz baino gehiago dira emakumezkoak: %28,81

Gozatu da aurtengo Behobia-Donostia herri lasterketaren leloa. Eta asmo horrekin ariko dira milaka eta milaka korrikalari igande goizean: Euskal Herriko lasterketarik jendetsuenaren 57. ekitaldian hartuko dute parte.

Jendetsua izango da aurtengoa ere. Probaren antolatzaile Fortuna kirol elkarteak jakinarazi duenez, ia 30.000 lagunek eman dute izena; 29.732k, hain zuzen ere. Iaz baino ia lau mila gehiago dira; iaz, 25.802k eman zuten izena. Koronabirusaren pandemian jokatutako lehen ekitaldia izan zen, eta horrek eragina izan zuen jende gutxiagok izena eman zezan. Aurten, ordea, osasun egoera askoz hobea denez, kopuruak gora egin du maila guztietan. Muga 30.000 lagunetan dagoenez, berriro dago itxaron zerrenda.

Gizonezkoak dira gehienak berriro: 21.166 (%71,19). Emakumezkoak, berriz, 8.566 dira (%28,81). Halere, gutxigatik ez da inoizko emakumezkoen kopururik handiena; 2019an, 38 gehiagok eman zuten izena. Baina proportzioan, inoiz baino gehiago dira, 2019an %25,77 izan baitziren. Antolatzaileak «oso pozik» daude, haien helburua baita gizonen eta emakumezkoen kopurua parekatzea.

Azken urteetako ohiturari jarraituz, Euskal Herritik kanpokoak dira parte hartzaile gehienak. Espainiakoak (9.387) eta Herrialde Katalanetakoak (7.915) nabarmentzen dira. Hego Euskal Herrikoak, berriz, 9.320 dira —ez dago Ipar Euskal Herrikoen daturik—. Horiez gain, hainbat herrialdetako korrikalariak ariko dira. Antolatzaileen ustez, horrek esan nahi du probak «ospe oso ona» duela.

Lasterketaren ibilbidea azken urteetako bera da: hogei kilometro ditu; Behobian hasiko da, eta Donostiako Bulebarrean amaituko da. Ordutegiak ere iazko berberak dira: esku bizikletakoak irtengo dira lehenbizi, 09:30ean. 66 ariko dira, 26 gidek lagunduta; eta 09:35ean, patinatzaileen txanda izango da. 154 lehiatuko dira.

Silvestre, Latxgar...

Korrikalariei dagokienez, emakumeen proba 09:55ean hasiko da, eta gizonena, 10:00etan. Aurrenekoan, Elena Silvestre eta Mireia Guarner nabarmentzen dira: bigarren eta hirugarren izan ziren iaz —ez da ariko iazko irabazlea: Nuria Lugueros—. Gizonezkoetan, berriz, iazko irabazleak hartuko du parte: Eneko Agirrezabalek. Baina ez da garaipenaren lehian ibiliko. Lesioa izan du, eta, horren ondorioz, geldirik egon da hiru astez. Entrenamendu moduan hartuko du proba, sasoiko jartzeko. 2019ko irabazlea ere ariko da, Txakib Latxgar. Sasoiko dago: Hiru Hondartzetako Krosa, Donostiako 15 Kilometroko Klasikoa eta Euskal Herriko Kros Txapelketa irabazi ditu. Behobia-Donostian lehiatu bezperan Atapuercako (Espainia) krosean ariko da. Jesus Olmos espainiarra ere aurrean ibiliko da: iaz, bigarren izan zen.

Bezperan, Behobia Txikia izango da, Anoetako estadio txikian, 15:00etatik aurrera. 4 eta 13 urte arteko 2.000 haur eta gaztek egingo dute korrika.


Summary: Zimitz kirasdun marroien populazioak «eztanda» egin duela jakinarazi du Parkea Bizirik-ek. Pertsonei ez die kalterik eragiten, baina laboreei bai. AEBetan, Txilen eta Argentinan izurritetzat jo dute espezie hori. Euskal Herrian, 2018. urtean topatu zuten lehen aldiz.

«Zirikatzen bada edo mehatxatuta sentitzen bada, usain gogaikarri eta iraunkorra isurtzen du; horren ondorioz, animaliak zein gizakiok urrundu egiten gara». Horregatik izena du zimitz kirasdun marroia (Halyomorpha halys) Euskal Herriko hainbat herritan agertu den intsektuak. Agertu, 2018. urtean agertu zen lehen aldiz, baina azken hilabeteetan «eztanda» egin du Asian jatorria duen intsektu horren populazioak, Parkea Bizirik taldeak jakinarazi duenez.

Zimitz horiek ez dira arriskutsuak pertsonentzat, baina laboreentzat bai. Horregatik, AEBetan, Txilen eta Argentinan ebatzi dute espezie horren gehiegizko presentzia izurrite bat dela: «Ikus ditzakegu eraikinen arrailduretan, etxe eta autoen barnealdeetan, edota hiriko zuhaitzen izerdia xurgatuz. Herrialde horietako batek ere ez du desagerraraztea lortu», azaldu du Parkea Bizirik taldeak.

Gehitu dutenez, urrian agerian geratu da populazioaren gorakada, «nonahi» ikusi baitute hibernatzeko aterpe bila. Dena den, azpimarratu dute ez dituela ez pertsonak ez animaliak ziztatzen: «Ohe zimitzak ez bezala, ez du odolik xurgatzen eta ez du ziztadarik eragiten». Zuhaitz, landare apaingarri, fruta eta barazki espezie askoren hostoez elikatzen da.

Tamainari dagokionez, 1,2-1,7 zentimetro luze eta 0,7-1,0 zentimetro zabal da intsektua; laua da. «Antenetan banda argiak eta ilunak dauzka tarteka: horrela bereiz daiteke. Laukizuzen formako orban argiek markatzen dute sabelaldetik irteten zaion alde laua, orban beltzekin tartekatuta».

Azkenik, zimitza etxean topatuz gero zer egin daitekeen ere esan du Parkea Bizirik-ek: «Katilu bat ur eta koilarakada bat usain iltze nahasten baditugu, zimitza bere gordelekuetatik irtenarazi dezakegu. Ez du batere gustuko espezia horren usaina».


Summary: Zenbait LGTBI kolektibok euskal diputatuei eskatu diete trans legea «berehala» onartzeko. Espainian tramitatzen ari diren arau hori gehiago ez atzeratzeko eskatu diete. Legearen bozketan transen eskubideak murrizteko zuzenketarik ez babesteko galdegin diete, eta, beharrezkoa balitz, boto diziplina hausteko.

Euskal Herriko LGTBI kolektibo batzuek manifestu bat adostu dute Espainiako Kongresuan tramitatzen ari diren trans legea lehenbailehen onar dadila eskatzeko, «epeak gehiago luzatu gabe». Talde hauek sinatu dute agiria: Loratuz lotu, Siendo Tu, Dekumas, Fenix, Lumagorri, Transkolore, Kattalingorri, EHGAM, Ozen LGTB, Sare Lesbianista eta Safikak taldeek. Agirian, hiru eskaera egin dizkiete Espainiako Gorteetan ordezkaritza duten euskal diputatuei. Batetik, trans legearen onarpena «bultzatzea» galdegin diete, «atzerapenik gabe» eta «egoeraren premia» kontuan hartuta. Bestetik, transen eskubideak zabaltzea helburu duten zuzenketak babesteko eskaera egin diete, eta, aldi berean, transen «eskubideak edo duintasuna» murrizten dituztenak baztertzeko. Legea bozkatzeko garaia iristen denerako, berriz, Hego Euskal Herriko diputatuei eskatu diete beren alderdien boto diziplina hausteko baldin eta beraien botoarekin araua oztopatuko edo transen eskubideak murriztuko dituen zuzenketaren bat onartzekoak badira. Are, PSE-EEko eta PSNko diputatuei eta senatariei eskatu diete transen eskubideak «beste interes batzuen gainetik» defendatzeko eta eskaera horiei atxikitzeko. Izan ere, Madrilgo Kongresuan trans legeak «oztopo asko» gainditu behar izan dituela gogora ekarri dute kolektiboek agirian: «Lehenik eta behin, trans elkarteek 2021eko maiatzaren 17an proposatzen zuten testuaren tramitazioa baztertu zen. Ondoren, Ministroen Kontseiluak proposamen berri bat egin zuen, hasierako testuarekin alderatuta eskubideen murrizketa argia jasotzen zuena. Geroago, Estatu Kontseiluak hilabeteak behar izan zituen loteslea ez zen txosten bat egiteko, nahiz eta Berdintasun Ministerioak lege hori urgentziaz tramitatu. Azkenik, legebiltzarreko tramitazioa hasi da, eta alderdi sozialistak behin eta berriz luzatu du, eskuinaren eta ultraeskuinaren babesarekin». LGTBI kolektiboek gogoratu dute ezen, legearen tramitazioa oztopatzen den bitartean, transek «indarkeria ugariri» aurre egin behar izaten dietela egunero. «Transfobia gure bizitza une oro zeharkatzen duen egiturazko indarkeria bat da; bai lanaren, eskolaren, osasunaren, erakundeen eta abarren esparruan». Horregatik, salatu dute legearen tramitazioa luzatzeak transen aurkako indarkeria areagotu baino ez duela egin: «Trans identitateak solasaldien xede dira, non mundu guztiak duen iritzia emateko eskubidea, eta hori gertatzen den bitartean, indarkeria giroa hazten doa gure aurka». LGTBI kolektiboek uste dute «gezurrez betetako eztabaida bat» sortu dela, transak baztertzeko helburu argiarekin. Horren aurrean, «jarrera irmoa» izatea funtsezkoa dela esan dute agirian. «Trans kolektiboa eskubideen subjektu gisa aitortzea behar dugu, eta, horrela, indarkeria giro horri amaiera ematea. Ezinbestean, trans ume eta nerabeei, migratzaileei, eta bitarrak ez diren pertsonei eskubideak eman eta aitortu behar dizkiegu». Uste dute genero autodeterminazioaren eskubidea «inolako mugarik gabe» onartzea bermatu behar dela, eta gogora ekarri dute eskubide hori EAEko eta Nafarroako legeetan jasota dagoela. «Posible izan bazen Iruñeko eta Gasteizko legebiltzarraren gehiengo politikoak eskubide hori onartzea, zergatik orain ez da horrela?», galdetu dute.


Summary: Fiskalitatearen gaia mahai gainean jartzeko eskatu dio oposizioak Jaurlaritzari. Zupiriak azaldu du aurrekontuen testuingurura mugatuko dutela negoziazioa. Azpiazuk bihar egingo ditu lehen bilerak oposizioarekin.

Eusko Jaurlaritzako kideek xehetasunak eman dituzte 2023ko aurrekontu proiektuaren inguruan, eta Pedro Azpiazu Ogasun sailburua bihar hasiko da oposizioko alderdiekin biltzen. Bingen Zupiria gobernuko eledunak adierazi du prest daudela hitz egiteko, negoziatzeko eta akordioak egiteko. Alderdiei gogorarazi die, ordea, Jaurlaritzak ez duela mahai gainean jarriko fiskalitatearen inguruko eztabaida. Gai horren inguruan hitz egiteko prestasuna da, hain zuzen, EH Bilduk, Elkarrekin Podemos-IUk eta PPk egin dioten eskaera nagusia.

«Akordioetara iristeko borondate argia dugu», azaldu du Jaurlaritzako bozeramaileak, eta gehitu du aurrekontu proiektua «oinarri sendo bat» dela elkarrizketei ekiteko. Lehen bilera sortaren helburua oposizioko alderdiek zer jarrera duten jakite izango da, eta, hortik aurrera, negoziazioak «modu diskretuan» garatzeko asmoa dute, akordioak lortzeko helburuarekin. Halere, bide horretan muga batzuk daudela azaldu du Zupiriak. Horietako bat litzateke negoziazioa aurrekontuen testuingurura mugatzea, eta Eusko Jaurlaritzaren eta Eusko Legebiltzarraren eskumenetara. Era berean, adierazi du fiskalitatearen inguruko eztabaida ez dutela mahai gainean jarriko.

Azpiazuk aurreko urteetan egindako akordioak ere izan ditu hizpide. Azaldu du 2019an Elkarrekin Podemosekin hartutako konpromisoak bete zituela, eta aurten ere ahalegina egin duela iaz EH Bildurekin adostutakoak betetzeko.

EH Bilduko bozeramaile Maddalen Iriartek, baina, balantze «gazi-gozoa» egin du akordio hartaz. Haren ustez, Jaurlaritzak hartutako konpromiso ekonomikoak bete ditu, «maila batean behitzat». Konpromiso politikoei dagokienez, baina, kontrakoa egitea leporatu dio: «Ez du inolako ahaleginik egin betetzeko: ez gutxieneko soldata euskal errealitateari egokitzeko, ez alokairu pribatuen prezioak arautzeko eta mugatzeko».

Iriartek uste du iaz aipatutako «egiturazko gabeziek» bere horretan jarraitzen dutela; gainera, egoera konplexuago batean. Hala, uste du Jaurlaritzaren aurrekontu proiektu «kontinuista eta kontserbadoreak» ez duela balio egungo gaur egoerari erantzuteko: «Neurri paliatiboak hartzeaz gain, egiturazko neurriak hartzea eskatzen du».

Koalizioaren Eusko Legebiltzarreko koordinatzaile Nerea Kortajarenak gehitu du Azpiazuri bost edo sei ildotan banatutako proposamen sorta bat aurkeztuko diotela: «Zerbitzu publikoen gainbeherari, etxebizitzaren prezioari, gazteen emantzipazioari, krisi energetikoari, lehen sektorearen egoera larriari, enpresa estrategikoen egoerari… Eta, noski horiek denak finantzatu ahal izateko, fiskalitatearen bueltako proposamena ere egingo dugu». Proposamen horiek «errealismoz» egingo ditu koalizioak. «Arrazoituak, neurtuak eta bideragarriak» izango direla esan du Kortajarenak. Era berean, baina, argudiatu du «aro aldaketa honetan norabide aldaketa eta eraldaketa» ardatz gisa hartutakoak direla.

Hezkuntza ituna betetzeko

Elkarrekin Podemos-IUko Miren Gorrotxategik azaldu du aurrekontu proiektuak eskainitakoak duena baino erantzun sakonagoak behar direla. Halere, eta osoko zuzenketa bat aurkeztea baztertu ez duen arren, proiektuaren inguruan «negoziatzeko borondatea» azaldu du. Hala, azaldu du «proposamen zehatzak» aurkeztuko dizkiotela Azpiazuri; besteak beste, osasungintza, etxebizitza eta energia alorretan. Baina baita hezkuntza ituna betetzeko beharrei erantzuteko ere: «Guk sinatu genuen itunak eskola publikoaren perimetroa zabaltzeko aurreikuspena dakar, baita eremu guztietan eskolaratzeko behar adinako eskaintza publikoa existitzea ere».

Fiskalitatearen inguruan ere «marra gorririk gabe» negoziatzeko prest agertu da Elkarrekin Podemos-IU. «Gobernuak erreforma fiskal bat planteatuko balu, ez litzateke izango aurrekontu negoziazioetako beharrezko puntuetako bat», adierazi du Gorrotxategik. Hark, EH Bilduk egin bezala, arlo horretan orain arte hartutako neurriak «erregresiboak» izan direla txarretsi dio Jaurlaritzari.

PP+CSko Luis Gordillok kontrako bidetik jo du fiskalitateren arloan. «Arintze fiskal» bat eskatu dio Azpiazuri, argudiatuta Jaurlaritza ez dela iristen aurrekontuetan ezarritako gastu kopuruetara. Azaldu duenez, eskuineko koalizioa «borondate onez» bilduko da Ogasun sailburuarekin, baina uste du «urteroko erritua» errepikatuko dela: «Gehiengo osoa dute, eta euren artean negoziatzen dituzte aurrekontuak; gero, oposizioari deitzen diote, denoi egun berean, eta bileren artean ia denborarik utzi gabe».


Summary: Kiev berriro prest dago Moskurekin negoziatzeko, Putin agintean egonda ere. Errusiak eta AEBek beren arma nuklearrez hitz egiteko bildu asmo dute. Bilera azaroaren amaieran edo abenduaren hasieran egingo dute, Errusiako zenbait hedabidek kaleratu dutenez. Zelenskik «ziurrenik» telematikoki parte hartuko du G20koen bileran.

Ukrainan partzialki okupatutako lau eskualde anexionatu zituen Errusiak urriko aurreneko egunetan. Volodimir Zelenski Ukrainako presidentea esaten hasi zen inoiz ez zuela Moskurekin negoziatuko Vladimir Putin Errusiako presidente zen bitartean. Betoa jarri zion Kremlineko buruari. Baina neurri batean, behintzat, azken orduetan beto hori kendu dio. Anexioen aurretik zuen jarrera du berriz Kievek, eta adierazi du, atzera, bi baldintza bete beharko direla Moskurekin negoziatzeko: Ukrainaren lurralde osotasuna berrezartzea eta Errusiak tropak ateratzea okupatutako lurretatik.

Hori adierazi du gaur Oleksii Danilov Ukrainako Segurtasun eta Defentsa Nazionalerako Kontseiluko idazkariak txio sorta batean. Bide batez, arma gehiago eskatu ditu: «Aire defentsa modernoa, tankeak, hegazkinak eta irismen luzeko misilak». Mikhailo Podoliak Zelenskiren aholkulariak Ukrainako irrati batean egin dioten elkarrizketa batean zehaztu du Errusiako tropek atera egin behar dutela are 2014an okupatutako lurretatik; alegia, baita Krimeatik ere.

The Washington Post AEBetako egunkariak duela hiru egun kaleratu zuenez, AEBek Ukrainari eskatu diote negoziazioetarako prest ager dadila eta ken diezaiola betoa Putini. Podoliaki horri buruz galdetu diote, eta ukatu egin du Washingtonek hori eskatu dienik. Errusiako TASS berri agentziak jaso duenez, Andrei Rudenko Errusiako Atzerri ministrordeak azpimarratu du Kremlinek ez duela aldez aurreko baldintzarik jartzen hitz egiteko: «Bat eta bakarra da baldintza: Ukrainak borondatea ager dezala».

Eta testuinguru horretan, Errusiak eta AEBek elkarri leporatu izan diote erretorika nuklearra hauspotzea. Kremlinek esana du eskura dituen baliabide guztiak erabiliko dituela bere lurrak defendatzeko, eta Washingtonek erantzun izan dio horren ondorioak «larriak» izango liratekeela. Bada, joan den otsailean Ukrainako inbasioa hasi zenetik aurreneko aldiz, bi herrialdeek beren arma nuklearrez hitz egiteko bildu asmo dute, Errusiako Kommersant eta Izvestia egunkariek gaur kaleratu dutenez.

START Berria itunaren barruan dira batzartzekoak. 2010ean sinatu zuten bi herrialdeek, eta bide ematen die elkarri armak ikuskatzeko. Moskuk eten egin zuen akordioa abuztuan, ez dagoelako konforme inbasioaren ondotik Washingtonek ezarri dizkion zigorrekin. Nolanahi ere, itunari berriro atea irekitzekotan da. Informazioa eman duten Errusiako bi hedabideen arabera, bilera azaro bukaeran edo abendu hasieran egingo dute. START Berriko batzarrak Genevan egin ohi dituzte, Suitzan, baina, Errusiako komunikabideek adierazi dutenez, Kremlinek eremu neutral batean mintzatu nahi du AEBekin. Horregatik, Ekialde Hurbileko herrialderen batean biltzeko asmoa dute.

AEBetako egunkariek azkeneko egunetan argitaratu dutenez, Jake Sullivan AEBetako Segurtasun Nazionalerako aholkulariak Errusiako Segurtasun Kontseiluko idazkari Nikolai Patruxevekin hitz egin du tarteka azkeneko hilabeteotan, eta elkarrizketa horiek tentsioa baretzea izan dute helburu; ez, ordea, su eten bat negoziatzea. Sullivanek berak atzo onartu zuen elkarrizketa horiek izan direla.

Errusiako Atzerri Ministerioko bozeramaile Maria Zakharovak gaur baieztatu du elkarrizketa bide batzuk irekita dauzkatela Washingtonekin. «Harreman puntualak ditugu AEBekin, haien parte hartzea beharrezkoa den gaietan. Prest gaude biontzako onuragarria den edozein motatako elkarrizketetarako», nabarmendu du gaur, Errusiako telebista batean egin dioten elkarrizketa batean. Hori bai, adierazi du elkarrizketa horiek ez dutela zerikusirik «benetako harremanekin».

Barack Obama AEBetako orduko presidenteak eta Dmitri Medvedev Errusiakoak sinatu zuten START Berria akordioa, 2010ean: batetik, elkarri arma nuklearrak ikuskatzeko baldintzak ezarri zituzten; bestetik, zehaztu zuten potentzia bakoitzak zenbat buru nuklear izango zituen, eta horientzako jaurtigailuak mugatu zituzten.

Khersonen, ukrainarrak gehiago

Errusiak Ukrainan okupatutako Kherson eskualdeko agintari errusiazaleek gaur adierazi dute Ukrainako armadak Errusiakoak baino soldadu gehiago dituela han. Kiril Stremusoven arabera, milaka ukrainar daude eskualdearen kanpoaldean. «Halere, Errusia aurre egiten ari zaie eraso guztiei». Gehitu du espero duela hurrengo egunetan «gertakariak amaitzea».

Bestalde, Zelenskik bi lege proposamen erregistratu ditu parlamentuan, horien bidez gerra egoera eta mobilizazio orokorra beste 90 egunez luzatzeko. Errusiak inbasioa hasi zuen egun berean, otsailaren 24an, ezarri zuen gerra egoera, eta, orduz geroztik, hirutan luzatu du; azkena, abuztuaren 15ean. Luzapen hori hilaren 21ean bukatuko da.

G20koen taldeko herrialdeek datorren asteartean eta asteazkenean Indonesian egingo duten goi bileran parte hartzekoa da Zelenski, «ziurrenik» telematikoki. Ukrainako telebista publikoak eman du horren berri, presidentearen bozeramaile Serhi Nikiforoven hitzak aipatuz. Iragan astean, esan zuen ez zuela parte hartuko munduko potentziarik industrializatuenen bileran, baldin eta Putinek ere parte hartzen bazuen. Putinek, hain zuzen, aste honetan jakinaraziko du zer egingo duen.


Summary: Europako Parlamentuak ez du egiaztatu zelatatutako kataluniarrak «mehatxu» zirenik Espainiaren segurtasunarentzat. 'Pegasus auziari' buruzko zirriborroak ziurtzat jotzen du estatuan 65 espioitza kasu izan direla, eta ez hemezortzi, Madrilek orain arte esan moduan. «Opakutasunez» jokatzea leporatu dio CNIri.

Europako Parlamentuko Ikerketa Batzordeak txosten bat egin du Pegasus software bidezko espioitza auziari buruz, eta lehen zirriborroak zehazten du ez dutela egiaztatu zelataturiko Kataluniako buruzagi independentistak «mehatxu» zirenik Espainiako Estatuaren segurtasunarentzat. Bide horretan, Sophie in 't Veld Herbehereetako eurodiputatu liberalak idatzitako zirriborroaren arabera, ez dirudi espioitza kasuek «berehalako eragina izan zutenik edo segurtasun nazionalerako edo estatuaren integraziorako berehalako mehatxua izan zitezkeenik». Hala, azpimarratu du ez dela nahikoa argudiatzea Pegasus programa segurtasun nazionaleko arrazoiengatik erabiltzen dela, baizik eta frogatu behar dela zelatatuak «benetako arriskua» direla herrialdearentzat.

Katalunian «eredu argi» bat ikus daitekeela dio zirriborroak, buruzagi politikoengan eta herritar independentistengan gertatzen diren eraso gehienak bat datozelako «garrantzi politikoa» zuten garaietan; esaterako, Kataluniako prozesuaren aurkako epaiketan. Gainera, In 't Veldek dio abokatuen eta auzipetutako buruzagien arteko komunikazioetan ere esku hartu zuela Espainiako Poliziak.

Halaber, txostenak ziurtzat jotzen du Espainiako Estatuan 65 espioitza kasu izan direla, eta ez hemezortzi baino gehiago, Espainiako Gobernuak orain arte esan duen moduan. Gainera, baieztatu duenez, Pegasus programaren zerbitzuak kontratatu eta erabili dituen Europako Batasuneko lehen estatu kidea izango da Espainia.

Hala ere, eurodiputatu liberalak onartu du batzordeak ezin izan duela segurtasun osoz baieztatu, Espainiak uko egiten diolako ikerketa batzordeak eskatzen duen informazioa emateari. «Oso informazio gutxi dugu, baina zantzu batzuk ere baditugu. Estatuek informazioa eskuratzeko urratsari aurka egiten badiote, ikusaraz dezakete ez dutela ikusten», azaldu du In 't Veldek, Bruselan emandako prentsaurrekoan.

Bestalde, Herbehereetako eurodiputatuak alderatu egin ditu Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidentearen eta Madrilgo auzitegietan salaketa jarri duten ministroen kasuen ikerketen «erritmo azkarra» eta Kataluniako independentistek Bartzelonan aurkeztutako salaketen tramitazioaren «geldotasuna». Hain zuzen ere, adibide gisa jarri du ERC Esquerra Republicanako presidente Oriol Junquerasen abokatu Andreu van der Eyndek egindako salaketa, eta kasua «geldiaraztea» leporatu dio Espainiako justiziari.

Kataluniako Generalitateko presidente Pere Aragonesek, Espainiako espioitzaren biktimetako batek, batzordearen aurretiazko txostenari erantzun dio, eta kritikatu du «demokrazia batean» ezin dela egon «arerioaren zain». Europako Parlamentuak Pegasus auziari buruzko batzordea eratzea onartu bazuen ere, uztailean hasi ziren lanean, eta talde bat Grezian, Polonian eta Hungarian izan zen, baina ez Espainian. In 't Veldek berretsi du misio bat bidali nahi duela Espainiara Kataluniako independentisten aurkako espioitza ikertzeko, baina batzordeko gainerako kideak aurka azaldu dira.

Txostenean egin duten gomendioetako bat da, hain zuzen ere, «segurtasun nazionala» espioitza bat justifikatzeko arrazoi gisa definitzeari buruzkoa, eta adierazi dute frogatu beharra dagoela segurtasun nazionalerako arriskua dagoela. «Beharrezkoa da segurtasun nazionalari buruzko Europako definizio komun bat, gai horietan zer lege araubide aplikatzen den zehaztuko duena, bai eta araubide berezi hori aplika litekeen eremuaren mugaketa argi bat ere», eskatu du testua idatzi duen eurodiputatuak.

«Gardentasun txikia»

Nahiz eta txostenean ez duten aipatu espioitzaren egiletza Kataluniako buruzagien kasuan, ondorioen zati handi bat CNI Espainiako zerbitzu sekretuen egitekoan zentratu dute, eta «zaintzarekin lotutako eskandalu batzuetan sartuta egotea» eta «opakutasunez» jokatzea leporatzen diote. Bide horretan, azpimarratu dute Espainiako Konstituzioak ez duela baimentzen zerbitzu sekretuei buruzko dokumentuak edo informazioa eskuratzea, eta zerbitzu sekretua ez dagoela gardentasun legearen esparruan. «CNIren lanaren zati handi bat isilpean gordetzen da, eta ez du gardentasunik», zehaztu dute zirriborroan.

1968ko Sekretu Ofizialen Legean ere jarri dute arreta; hain zuzen, deitoratu egin dute «frankismoaren garaian» sortu zela eta haren erreforma «aspalditik» eztabaidatu dela Espainian. «Neurri handi batean zaharkituta dagoen legedi horrekin dagoen arazorik handiena da ez duela deskribatzen ezarritako sekretua noiz iraungiko den», dio aurretiazko txostenak.

Ikerketa batzordeko presidenteorde eta ERCko eurodiputatu Diana Ribak adierazi du albiste «oso ona» dela «hain ondo landutako» txosten batekin abiatzea, eta uste du «garrantzi handia» izango duela nazioartean. RAC irratiari egindako adierazpenetan, Ribak «oinarri oso sendoa» ikusten du batzordean. «Horrek itxaropenez betetzen gaitu», erantsi du.

Txostenaren argitalpenak bide bat ireki du Europako Parlamentuko Pegasus auziko ikerketa batzordean. Hurrengo urratsa izango da argitaratutako txostenaren zirriborroari buruz eztabaidatzea. Ondoren, kide guztiek zuzenketak egiteko aukera izango dute, baita testuaren azken formari buruzko behin betiko botoa emateko ere.


Summary: Gizon bat hil da Zornotzan, trenak harrapatuta. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, trenbide pasagunean gertatu da ezbeharra.

Lagun bat hil da gaur Zornotzan (Bizkaia), trenak harrapatuta.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak emandako xehetasunen arabera, trenak trenbide pasagunean harrapatu du gizonezkoa, eta hil egin da.

Antzeko heriotza bat izan zen urriaren 12an Anoetan (Gipuzkoa), Renferen geltokian. 18 urteko gazte bat hil zen ordu hartan, trenbidea zeharkatzen ari zela. Ikerketen lehen zantzuen arabera, ez zen ohartu trena bazetorrela, eta horregatik harrapatu zuen.


Summary: Zestoako alkateak herritarrei esan die egungo datuekin ezin dutela babestu Piaspeko egitasmoa, baina aztertzeko prest daude. Alkateak herritarrekin ostiralean egindako bileran onartu zuen «kezka handia» eragiten diela haize erroten proiektuak. Ohar bat atera du proiektua aztertzeko «prestasuna» dutela adierazteko.

Azpeitiko Udalaren ostean, Zestoako Udala ere bildu da herritarrekin, Statkraft enpresak Azpeitia, Errezil eta Zestoa (Gipuzkoa) artean eraiki nahi duen Piaspe proiektu eolikoaren inguruko azalenak emateko. Azpeitiko Udalak esan zuenez, ez daude proiektuaren alde «itsu-itsuan», baina nabarmendu zuen klima larrialdiaren aurrean ekiteko garaia dela eta Statkraften proiektuak eredu propio bat lantzeko aukera eman dezakeela, jabetza partekatuaren bidez. Ordea, Zestoako Udalak gogorrago hitz egin du; webgunean berri bat jarri dute batzarrean hitz egin zirenak azaltzeko; hor jartzen duenez, alkateak esan zuen gaur egun eskura dauzkaten «datu urriekin» ezin dutela babestu haize erroten proiektua. Ondoren, ohar bat atera du udalak, eta proiektua aztertzeko «prestasuna» nabarmendu du.

Statkrat enpresa norvegiarrak Azpeitian azaldu zuenez, gehienez 205 metro luze izango diren bost errota jarri asmo dituzte, Azpeitia, Errezil eta Zestoako lurretan. Alabaina, erroten piezak Zestoatik garraiatuko lituzkete, Akoako bidetik gora. Horrek udal gobernuari «kezka handia» eragiten diola adierazi du Mikel Arregi alkateak. Izan ere, izango du ondoriorik herrian, haren hitzetan: «Proiektu honek sortuko lukeen ingurumen inpaktua, inpaktu bisuala eta bertako bizilagunekiko eragina handia izango da».

Dena den, momentuan babesten ez badute ere, aztertzeko prest agertu da Arregi. Izan ere, azaldu duenez, proiektuan badaude «energiaren jabetzaren inguruko berritasunak», eta, halaber, trantsizio energetikoa egiteko beharra ikusten dute; horretarako, iruditzen zaie intentsitate handiko ekipamenduak ere beharko dituztela. Ordea, uste dute aztertu beharra dagoela intentsitate handiko ekipamendu horiek nolakoak eta zenbat izan behar duten, eta, horretarako, ezinbestekotzat daukate «estrategia orokor bat» sortzea Euskal Herrian eta Zestoan bertan: «Planifikazio orokorrik ez dago, eta hori ezertan hasi aurretik egin beharreko kontua da. Estrategia integralik gabe, haize errotak besterik gabe jartzea ez da soluzioa. Egia da hemen dugun energia berriztagarri bideragarri eta eraginkorrena haizea dela, baina aerosorgailuak jarrita bakarrik ez goaz inora: bestelako etxeko lanak ere egin behar dira. Ez dakigu zenbat parke eoliko eraikitzea den beharrezkoa, justua eta jasangarria»


Summary: Imanol Larzabal oroitzeko ekintzak egingo dituzte ostiralean eta larunbatean. Imanolen jaiotzaren 75. urteurrena da aurten, eta omenaldia egingo diote: besteak beste, haren inguruko dokumental bat aurrestreinatu eta kontzertu bat eskainiko dute.

Etzi beteko dira 75 urte Imanol Larzabal abeslaria jaio zela —2004ko ekainaren 25ean hil zen—, eta, urteurrenaren karietara, hura oroitzeko omenaldia egingo dute ostiralean eta larunbatean: besteak beste, abeslariaren inguruko dokumental bat proiektatuko dute etzi, On Time ekoiztetxeak sortu berri duena, eta kontzertu berezi bat ere egingo dute larunbatean. Bederatzi artistak hartuko dute parte: Amaia Zubiriak, Olatz Salvadorrek, Maria Amolategik, Olatz Pratek, Joxan Goikoetxeak, Txema Garcesek, Iosune Marinek, Telmo Trenorrek eta Beñat Mujikak. Imanolen kantuen bertsioak egingo dituzte. Bi ekintzak Donostiako Lugaritz kultur etxeko Imanol Larzabal aretoan izango dira.

Kontzerturako sarrerak salgai daude Viktoria Eugenia antzokian, Antzoki Zaharrean eta Lugaritz kultur etxean, baita Donostia Kulturaren webgunean ere. Dokumentalaren emanaldia, berriz, doakoa izango da —gonbidapenak eskuragai daude, toki beretan—. Larunbatean kantu jira eta herri bazkaria ere egingo dituzte. Imanolen Lagunak kolektiboak antolatu du haren oroimenezko ekitaldia, Donostia Kultura bidelagun. Bestalde, Elkar argitaletxeak Imanol. Kantatzen du kantuz disko-liburua aurkeztuko du etzi; Imanolen ondarearen antologia biltzen du lanak.

Ez da lehen aldia Imanolen inguruko dokumental bat egiten dutena. Kasu honetan, hemeretzi pertsonaren lekukotzak bildu dituzte, eta bederatzi musikarirekin bertsioak sortu. Imanol: azken kontzertua izenburupean aurrestreinatuko dute. 70 minutu irauten du dokumentalak, eta sortzaile eta abeslariaren ibilbidearen errepasoa egiten du, «batez ere haren kultur ekarpenari garrantzia emanez». Lekukotzen artean, bat ekarri du gogora Joxan Goikoetxea musikariak, Xabier Amurizarena hain zuzen: «Hark esaten du: ‘Ez gara futurologoak, baina hemendik 40 edo 50 urtera zer geratuko den galdetzen badiogu geure buruari, nik ziur daukat: Imanolen ahotsa eta Imanolen kantuak'. Nireak egiten ditut hitz horiek».

Goikoetxearen arabera, garrantzitsua da perspektiba edo distantzia batetik neurtzea zein den Imanolek utzitako legatua, eta uste du, denboraren galbahea pasatuta, haren errepertorioko kantu «asko eta asko» geratu direla. «Bisio horrek ematen duen emaitza izan daiteke dokumentala». Aipatu duenez, hiru belaunalditako jendea agertzen da. Transmisioari ere garrantzia eman dio, eta poesia musikatzeko orduan Imanolek zuen abilezia goraipatu du. Baita lanerako zuen grina ere.

Iñigo Kintana aritu da dokumentala editatu eta muntatzeko lanetan, eta adierazi du Imanolen bizitza «bidaia» bat izan zela. «Horrela osatu eta tratatu dugu dokumentala». Hainbat kokaleku ageri dira. Piezarekin jendea hunkitu egingo dela iritzi dio.

Memoriaren alde

Imanol hil zen urtean eratu zuten Imanolen Lagunak elkartea, 2004an, helburu «argi» batekin: haren memoria aldarrikatzea eta egindako lana merezitako tokian jartzea. Maite Berzosa kolektiboko kideak esan duenez, «ahanzturaren kontrako jardunari» ekin zioten: «75 urte beteko zituen aurten, eta iruditu zitzaigun une egokia zela berriro halako omenalditxo bat egiteko». Haren auzoa, Antigua, eta aretoa aukeratu dituzte horretarako: «Haren kantuek aberastu egin gintuzten, eta hori da zabaldu nahi duguna».

Jon Insausti Donostiako Kultura zinegotzia ere aurkezpenean izan zen atzo, eta adierazi zuen Donostia hiri «emankorra» dela sortzaileen aldetik: «Imanolek ere utzi zigun bere legatu propioa: musikala, intelektuala eta etikoa». 1969an grabatu zuen Imanolek bere lehen disko txikia, magnetofoi batekin, Antiguako parrokiako sotoan: Michel Etxegaray ezizenaz atera zuen, frankismo garaian. Diktadura betean, 1971n Ipar Euskal Herrira erbesteratu zen, eta Ziburun jarri zen bizitzen. Parisera ere joan zen sarri.

Bere ibilbidean, hainbat musika mota jorratu zituen: kantagintza, jazza, rocka, musika tradizionala... Harenak dira disko hauek, besteak beste: Herriak ez du barkatuko (1974), Lau haizetara (1977), Sentimentuen hauspoz (1979), Muga beroetan (1989) eta Versos encendidos (2003).

ETAko militantea izan zen 1976ra arte. 1986an, Dolores Gonzalez Katarain Yoyes ETAko buruzagi ohiaren hilketa zela-eta Ordizian kantatu zuen, eta, harrezkeroztik, haren kantaldi kopurua murriztu egin zen. Kantariari babesa eta elkartasuna azaltzeko, Beldurraren kontra kontzertua egin zen Belodromoan, eta Imanolen adiskideek eta Espainiako hainbat kantarik parte hartu zuten. Kontzertuaren antolakuntzak polemika bizia piztu zuen euskal kulturgileen artean. Euskal Herritik Alacantera (Herrialde Katalanak) joan zen bizitzera, eta Orihuelan hil zen.


Summary: GHK-k gezurtatu egin du Zubietako erraustegiko ura Monpaseko hustubidetik desbideratuko dutela. GHKren esanetan, «prebentziorako eta segurtasunerako» sistema bat baino ez dute eraiki nahi

Joan den astean GuraSOS taldeak jakinarazi zuenez, GHK Gipuzkoako Hondakinen Kontsortzioak baimena eskatu dio Uraren Euskal Agentziari Zubietako erraustegitik Arkaitzerrekara isurtzen diren urak ponpatu eta saneamendu sistemarekin konektatzeko, Añarbeko hodi biltzailearen bidez. GuraSOSek GHKren asmoak salatu zituen, eta esan zuen ponpaketa sistema hori eraikitzeko 369.087, 50 euroko aurrekontua izango duela, eta bi hilabeteko epean egitea espero dela. Plataformak azaldu zuen ponpatutako ur hori Monpaseko hustubidetik irtengo litzakeela, Donostiako Zurriolako hondartzaren ingurura. GHK-k ohar bidez erantzun du, eta esan du Monpaseko hustubidera ura desbideratzeari buruz argitaratutako albistea «faltsua» dela.

Gertatutakoaren beste bertsio bat eman du GHK-k. Haren esanetan, baimena eskatu du instalazioaren azpitik doan sakoneko drainaren irteeran segurtasun sistema bat jartzeko. Azaldu duenez, sistema horretan ponpaketa bat jarriko da, «etorkizunean beharrezkoa izanez gero plantaren azpian biltzen den lurpeko ur emari txikia Añarbeko ur beltzen sarera eramateko».

Kontsortzioaren arabera, «prebentzio eta segurtasun jarduera hutsa» da, eta gaur egun ez da beharrezkoa. Eta helburua da, haien hitzetan, instalazioen segurtasuna are gehiago areagotzea. Gainera, ziurtatu dute informazio guztia Gipuzkoako Hondakinen Kontsortzioko Batzarretan jakinarazi dutela.


Summary: Castroko hilketaren egileak esan du ez ziola burezurrik eman bizilagunari. Carmen Merinoren aurkako epaiketa hasi da Santanderren. Haren bikotekide Jesus Mari Baranda bizkaitarra hil izana egozten diote.

Hasi da Santanderren Carmen Merinoren aurkako epaiketa. Fiskaltzak 25 urteko kartzela zigorra eskatu du harentzat, ustez Jesus Mari Baranda bizkaitarra hil eta burua mozteagatik. Haren bikotekidea zen Baranda, 67 urtekoa. Lehen saioan, ordea, hori egin izana ukatu zuen Merinok.

Akusatuak esan du ez ziola garezurra barruan zuen kutxarik eman bere bizilagun bati, eta Interneten ez zuela bilaketa susmagarririk egin. Ikerketak agerian utzi zuen, besteak beste, «gorpu batek zenbat denbora behar du desegiteko» eta halako bilaketak egin zituela Merinok, baita motozerra bat erabiltzeko argibideen inguruko bilaketak ere. Motozerra Barandak erosi zuela azaldu du, «altzari batzuk egiteko».

Kutxari dagokionez, adierazi zuen jostailu sexualez betetako nezeser bat utzi ziola bizilagunari. Epaiketan adierazi du nezeser hori bere senarrarentzako opari bat zela, etxera itzultzen zenerako. Lagunari zergatik utzi zion galdetuta, esan du lotsa ematen ziola Poliziak bere etxea erregistratu eta hori topatzeak.

Merinok gaur amaitu du bere deklarazioa, eta, jarraian, hainbat lekukok hitz egin dute. Azaldu dute txarra zela Merinoren eta Barandaren arteko harremana.

Ikerketaren arabera, diru kontuengatik hil zuen Merinok Baranda: hildakoak sei hilabete lehenago aldatu zuen testamentua. Merinok, ordea, esan du ez zuela bere bikotekidearen diruaren dependentziarik.

Hilabeteak desagertuta

2019ko otsailean desagertu zen Baranda. Hurrengo hilabeteetan Baranda zenaren plantak egiten zituen Merinok, haren lagunei eta senideei mezuak erantzunez eta bidaliz. Hainbat hilabeteren ostean, ordea, salaketa ipini zuten gizonaren ingurukoek.

Merinoren kutxa jaso zuen bizilagunak, berriz, 2019ko irailean erabaki zuen hura zabaltzea, usain txarra zuela eta. Garezurra topatu zuen barruan, plastikozko poltsa batean eta egunkari orri batean bilduta. Gorpua ez dute topatu oraindik. 64 urte ditu Merinok, eta, izatez, Sevillakoa (Espainia) da.


Summary: Presoen esklabotzaz bozkatuko dute AEBetako bost estatutan. Alabaman, Louisianan, Oregonen, Tennesseen eta Vermonten epaituak eta zigortuak izan diren presoei eginarazten dizkieten lanei buruz galdetuko diete herritarrei.

Kongresurako eta Senaturako hauteskundeak ez dira izango gaur AEBetan egingo dituzten bozketa bakarrak. Ekitaldi hori baliatuta, galdeketak egingo dira zenbait estatutan. Horietako bostetan esklabotzari buruz galdetuko dute. Izatez, 1863an utzi zuten bertan behera esklabotza AEBetan. Oraindik badirau, ordea, espetxeetan. Estatu gehienetan, epaituak eta zigortuak izan diren presoak lana egitera behartuta daude. Alabaman, Louisianan, Oregonen, Tennesseen eta Vermonten lan horiei buruz galdetuko diete herritarrei.

BBCren arabera, AEBetan 800.000 presok egiten dute lan zentimo batzuen truke edo, zazpi estatutan, ezer kobratu gabe. Preso horietatik %80 beltzak dira, Innocence Project elkarteak salatu duenez. Hainbat ikerlarik argudiatu dute Afrikatik esklabo eraman zituzten pertsonen zapalkuntzan duela jatorria espetxeetako lan sistema horrek: esklabotza kendu zutenean, hainbat estatuk beltzen kontrako jazarpena bermatzeko legeak onartu zituzten, eta, besteak beste, presoak lan egitera behartu zituzten.

157 urte pasatu diren arren, afrikar horien ondorengo diren hainbat preso kotoia biltzera edo bestelako lanak egitera behartzen dituzte, soldatarik jaso gabe, espetxe zigorra betetzen duten bitartean. Curtis Ray Davis II.a preso izandakoak 25 urte pasatu zituen espetxean, Louisianako estatu espetxean. «25 urtez egin nuen lan nire borondatearen kontra arma baten mehatxupean, eta, atera nintzenean, 124 dolarrekin atera nintzen», dio. Orduko hogei dolar zentimo ordaindu zizkioten, harik eta 2019an, indultu bati esker, espetxetik atera zen arte. Preso ohi horrek dio, gainera, herritarrak atxilotzeko arrazoi direla kartzelan derrigorrez egin beharreko lanak.

Denetariko lanak

BBCren arabera, presoek egiten dituzten lanen artean daude espetxearen garbiketa, liburutegiko eta bestelako lanak, eta kanpoko enpresentzakoak: betaurrekoak, matrikulak eta esertzeko bankuak egitea, haragia eta esnea prozesatzea, udan suteak itzaltzea, gobernuko eta enpresa handietako telefono arreta zerbitzuan deiak hartzea, eta hondamendi naturaletako eta kale istiluetako larrialdi planetan parte hartzea. Lan horiek azpikontraten bitartez egiten dituztenez, ez da erraza izaten jakitea zer enpresarentzat ari diren, baina Utahn, esate baterako, Apple, Pepsi-co, American Express, FedEx eta beste etxe batzuentzat aritu izan dira lanean presoak, behartuta.

Espetxeetako esklabotza bertan behera utziz gero, lanbide arteko gutxieneko soldata ordaindu beharko liekete presoei. Lan horiengatik ordaindu beharko liratekeen soldatek estatuei ekarriko lieketen gastua darabilte argudio gisa gaur egungo legeak mantentzearen aldekoek. Gainera, «gizarteratzeko» ere balio duela diote, eta egoki portatzen laguntzen diela.

Presoen esklabotzari buruz bozkatuko duten bost estatu horietan egoera aldatzen bada, epaileek zehaztu beharko dute zer eskubide dituzten presoen hortik aurrera, baina aldaketa ez da berehalakoa izango. Aurretik lege horiek bertan behera utzi dituzten estatuetan, presoek estatuaren kontra jo dute: kasu batzuetan, epaileek atzera bota dituzte presoen eskaerak, baina, beste batzuetan, asteko 20 eta 30 dolar ordaintzen hasi dira, The New York Times-en arabera.


Summary: Euskaraldian «masiboki» parte hartzera deitu dute antolatzaileek. Izen ematea «martxa onean» doala jakinarazi dute, baina ariketa soziala are gehiago hedatzeko baliatu nahi dituzte azken egunak. Txapak janzteko eskatu dute, ikusgaitasuna eta kolektibotasuna lagungarriak direla argudiatuta.

Izen ematearen azken txanpan eta hamar egunen faltan, Euskaraldian parte hartzeko deia berritu diete antolatzaileek herritarrei. Agerraldia egin dute Donostiako San Telmo museoan, eta eskatu dute ariketa are «masiboagoa» izan dadin baliatzeko azken egun hauek. Izan ere, azken olatua «erabakigarria» izango dela esan du Goiatz Urkijo Euskaraldiaren koordinatzaileak, eta aurreratu «martxa onean» doala izen ematea.

Hizkuntza ohituretan eragin nahi du Euskaraldiak, eta, horretan «zailtasunak» daudela aitortu du Miren Dobaran Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikarako sailburuordeak. Alta, hizkuntza gaitasunaren aldetik datuak «onak» direla nabarmendu du, Eustatek euskararen ezagutzaz eta etxeko erabileraz iragan astean emandako datuetan oinarrituta: «Lehen hizkuntza euskara ez duten gazteek transmisioaren aldeko hautua egin dute. Transmititzen ari dira euskara, eta, orain, guztion artean lortu behar duguna da etxean euskara jasotzen ari den belaunaldi horrek, inoizko handiena denak, esparru gehiago edukitzea euskaraz egin ahal izateko». Euskaraldia, bide horretan, «entrenamendurik onena» dela esan du, modua ematen duelako ariketa masiboki, eroso eta era kolektiboan egiteko.

Ariketa ikusgarri egitearen garrantzia azpimarratu du, bestalde, eta txapa jartzearen garrantzian zentratu da Mikel Arregi Euskarabideko zuzendaria. Adierazi du txapa janzteak «babesa» ematen diela parte hartzaileei: «Ikusgarri egiten gaitu ariketa egiten ari garenok; hizkuntza portaerak aldatzeko lagungarriak dira, eta estres linguistikoa murrizten dute. Ikerketek, gutxienez, horixe adierazi digute. Herri guztietara txapak banatzen hasiak direla zehaztu du, eta herri bakoitzeko batzordeak zehaztutako banaketa puntuan jaso ahalko dela».

Eraginkortasuna, zehaztasunean

Kike Amonarriz Euskaltzaleen Topaguneko lehendakariak erantsi du txapa janzteak «bizipenen bat» ematen diela parte hartzaile guztiei. Hain justu, lorpenetan jarri nahi dute arreta aurten, norbanakoek nahiz entitateek euren buruari ezarritako erronketan. «Euskaraldia ez da euskararen aldeko kanpaina bat", gogorarazi du Amonarrizek: «Hizkuntza ohituretan aldaketak egiteko egitasmoa, ariketa soziala da».

Amonarrizek gaineratu du herritarren bizipen horiekin konektatzea dela Euskaraldiaren indargune nagusia, eta parte hartzaileei eskatu die ahalik eta zehatzenak izateko egin nahi duten ohitura aldaketari dagokionez: «Zenbat eta zehatzago pentsatu non egin nahi dugun urrats hori, orduan eta eraginkorragoa izango da Euskaraldia, bai maila pertsonalean eta baita ariguneetan ere». Halaber, erronka horietatik eratorritako esperientziak sareetan jartzeko eskatu die herritarrei, #HitzezEkiteko traola erabilita eta Euskaraldiaren Twitter kontua aipatuta.

Ariketa hori bera egin dute Joseba Usabiaga aktoreak, Maialen Chourraut piraguistak, Xabier Saldias abeslariak eta Zilia Heredia Ipar Euskal Herriko Euskaraldiaren koordinatzaileak. Lehen hiruek euren buruari jarritako erronkak aurkeztu dituzte, eta Herediak, berriz, ariketa sozialak Ipar Euskal Herrian dituen helburuak azaldu ditu: «Iparraldean errealitate linguistiko bat badugu, eta zaila da egunerokoa euskaraz eraikitzea. Euskaraldiak aukera politika eskaintzen digu, behintzat, lehen hitzak euskaraz errateko, eta euskaraz ulertzen duten guztiekin euskaraz aritzeko».


Summary: Baldintzapean aske utzi dute Egoitz Coto euskal presoa. Hogei urte egin ditu preso, eta azaroaren 16an beteko du zigorra osorik

Etxerat elkarteak jakinarazi duenez, Egoitz Coto euskal presoari baldintzapeko askatasuna eman diote. Barakaldarra (Bizkaia) gaur utzi dute aske, hogei urteko espetxealdiaren ostean.

Dueson (Espainia, 170 kilometrora) preso zegoela jaso zuen Cotok hirugarren gradura aldatzearen aldeko proposamena, Kantabriako espetxeko tratamendu batzordearen partetik, baina Espainiako Espetxe Erakundeko Idazkaritza Nagusiak uko egin zion hura onartzeari, eta iazko uztailean ebatzi zuen Coto Basaurira (Bizkaia) bigarren graduan lekualdatzea. Azkenean, iazko abuztuan Euskal Herriratu zuten, eta aurtengo otsailean eskuratu zuen hirugarren gradua. Ordutik, etxean egon da preso. Azaroaren 16an beteko du zigorra osorik.


Summary: Bizkaiko metalgintza, beste greba baterako bidean. FVEMek bere eskaintzan eginiko hobekuntzak ez dira nahikoa izan lan hitzarmenaren korapiloa askatzeko. Langileen ordezkariek ez dute indargabetu azaroaren 28ko asterako greba deialdia

Bizkaiko metalgintza greba dinamika berri baterako bidean da. Sindikatuetako ordezkariek eta FVEM patronalak lan hitzarmena berritzeko negoziazioaren hamabosgarren bilera egin dute gaur, eta ez da akordiorik izan. Patronalak soldata eguneraketari dagozkion bi aldaketa egin ditu: 2025eko soldata igoera %1etik %2ra handitu du, eta 2026an egiteko prest dagoen soldaten berrikuspenaren muga %3ra igo du. Doikuntza horiek tauletan egingo lirateke, ez soldatetan.

Eskaintza horiek ez dituzte gogobete sindikatuak, eta, oraingoz, indarrean dago azaroaren 28tik abenduaren 2ra arteko greba deialdia. Bi aldeak hilaren 15ean bilduko dira berriz.

Iragan asteko grebaren ondoren, ikusmin handia sortu du gaurko bilerak. FVEMen erreakzioa zein izango zen ikusteko zegoen, eta negoziazioan aurrerapauso bat egon zitekeela espero zen. Bilera, baina, ez da ordubetera iritsi.

CCOOk, LABek eta UGTk (ordezkaritzaren %59,5 dute) bihar egingo dute beren analisia, baina hedabideetara bidalitako ohar batean zehaztu dute ez direla lortu «espero zituzten emaitzak».

ELA (ordezkaritzaren %40,5), berriz, argigarriagoa izan da: «Patronalak apenas aurkeztu duen negoziazioa desblokeatzeko hobekuntzarik». ELAk berretsi zuen ez duela baztertzen greba mugagabea deitzea.

FVEM: beste itunetatik oso gertu

FVEMek bileraren bestelako analisia egin du. Patronalak azaldu du eskaintza berriarekin %16rainoko soldata igoerak eskaini dituela —2022an, %6,5; 2023an, %2,5; 2024an, %2; 2025ean, %2; eta beste %3 2026an, baldin eta urte horietako KPIa %13tik gorakoa balitz—, eta «beste herrialde batzuetan sindikatuen gehiengoarekin onartu diren eskaintzetatik oso gertu» dagoela.

Patronalaren arabera, edozein mugimendu egin ahal izateko, sindikatuek bere eskaera batzuk kentzera behartzen dute FVEM, eta hori «xantaia» da, «enpresetako hauteskunde kanpainetara begira eginikoa».

Lan hitzarmena negoziatzeko garaian, soldatak izan ohi dira gatazka handiena, baina kasu honetan pisu handiko beste auzi batzuk daude. Sindikatuek, esaterako, aldi baterako lan enpresen erabilera murriztu nahi dute, eta subrogazio eskubidea azpikontrata askotara zabaldu. Enpresariek, berriz, uste dute baldintza horiek murriztu egiten dutela beren erabaki ahalmena. Bizkaiko metalgintza itunak 52.000 langileri eragiten die, eta Euskal Herrian gehien zabalduta dagoena da.


Summary: Urkulluk Madrili eskatu dio jarrera hartzeko Barrionuevok esandakoaz. Jaurlaritza prest agertu da ministro ohiaren hitzen harira ireki daitezkeen auzibideak babesteko.

Erreakzio soka eragiten jarraitzen du Jose Barrionuevok, Espainiako Gobernuko Barne ministro ohiak, GALen ekintzak justifikatu izanak. Gaur, Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkullu Madrilera zuzendu da: Espainiako Gobernuari, eta hura gobernatu izan duten alderdiei —UCDri, Alianza Popularri, PSOEri eta PPri— nahiz Felipe Gonzalez eta Mariano Rajoy presidente ohiei esan die uste duela komenigarria dela gaiaren inguruko jarrera hartze publiko bat egitea.

Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramaileak eman du lehendakariaren jarreraren berri, gobernu kontseilua amaitu ostean egindako prentsaurrekoan. Bertan azaldu duenez, Eusko Jaurlaritzak arbuiatu egiten du GALen ekintzez Barrionuevok egindako «justifikazio esplizitua». «Ona litzateke estatuaren botereen aldetik aurrera egitea biktima hauen eta beraien eskubideen errekonozimenduan», erantsi du.

Gainera, arlo judizialean egon daitezkeen ekinbide oro babesteko prest agertu da Zupiria, betiere, helburua «eragindako minaren injustiziaren errekonozimendua eta indarkeria terroristaren ondorioz izandako giza eskubideen urraketen egiaren ezagutza» bada.

Halaber, Urkulluren hitzak ez ezik, Idoia Mendia lehendakariordearenak ere eraman ditu Zupiriak prentsaurrekora. Zupiriaren hitzetan, Mendiak adierazi du PSE-EEk «posizio argia eta irmoa» duela ministro ohiak esandakoaren aurka.

Egia aitortzeko eskea

EH Bilduren bozeramaile Bakartxo Ruizek ere erantzun diete Barrionuevoren esanei. Esan du hitz batzuk «arbuiatzeaz» harago joanda, Barrionuevoren hitzen atzean dagoena dela «benetan larria»; izan ere, uste du adierazten dutela «zein merke» estatuari indarkeria erabiltzea: «Halako hoztasunez aitortzea estatuak berak muntatutako indarkeria izan dela eta erabaki politikoak egon zirela horren atzean... Uste dut horrek aurrera begira ere eskatzen duela bestelako hausnarketarik» Eta, ildo horretatik, egia aitortzeko eskatu du: «Uste dut estatuak berak momenturen batean aitortu beharko duela egia zein izan den, aitortu beharko duela gertatutakoa eta aitortu beharko duela eragindako mina eta sufrimendua».


Summary: Negoziazioak «blokeatzea» egotzi diote Ibermaticako zuzendaritzari. Bigarren greba eguna egin dute gaur informatika enpresa horretan, eta ostegunean dute hirugarrena.

Ibermatican bigarren greba eguna egin dute gaur, eta etzi ere egingo dituzte lanuzteak, biharko bileran zuzendaritzak bere jarrera zeharo aldatzen ez badu.

Astelehenean bildu ziren azkenekoz, eta, sindikatuek berretsi dutenez, bilera batetik bestera «are eskaintza okerragoak» aurkezten ari da. Hau da azkeneko proposamena: aurten, %3ko ordainsari bat ematea urtean 27.000 euro baino gutxiagoko soldatetan, eta %1ekoa besteetan; eta 2023. urterako, soldatak %4 eta %3,2 igotzea, hurrenez hurren. 2024 eta 2025ekoak, berriz, hurrengo urteko irailean negoziatu beharko lituzkete, enpresaren jabe berriarekin.

Sindikatuen arabera, «onartezina» da eskaintza, eta salatu dute zuzendaritzak ez duela hori hobetzeko asmorik eta negoziazioak amaitutzat emateko «mehatxua» egin diela.

Euskal Herritik kanpo

Informazioen teknologietako euskal enpresarik handiena da Ibermatica, eta urte hasieratik ari dira negoziatzen lan hitzarmen berria, baina gertakari batek elkarrizketak baldintzatu ditu: ekainean, Sevillako (Espainia) Ayesa taldeak konpainia erosteko akordioa erdietsi zuen oraingo jabeekin: Madrilgo Pro A Capital arrisku kapitaleko funtsarekin (%55), ONCErekin (%14) eta Kutxabankekin (%11). «Ibermaticaren zuzendaritzaren arabera, gure egoera ez zen ezer aldatuko salmentarekin. Baina orain Ayesak duen kontsultoria hitzarmenera pasatuko garen mehatxua egin digu», salatu dute sindikatuek gaur, ONCEren Bilboko erakinaren aurrean eginiko elkarretaratzean.

Ibematicak Donostian du egoitza, eta bulegoak ditu Zamudion eta Gasteizen. Guztira 1.800 langile ditu Euskal Herrian, baina gehiago ditu kanpoan —4.000 inguru guztira—. Zentro guztiak ordezkatzen dituen batzorde bat ari da zuzendaritzarekin negoziatzen, eta hor CCOO eta UGT sindikatuek dute gehiengoa.

Aurreko astean, proposamen hau igorri zioten zuzendaritzari: aurten, %3ko soldata igoera 27.000 euro baino gutxiagoko soldatetan eta %,2,3ekoa besteetan; 2023rako, %4ko eta %3,2ko igoerak, hurrenez hurren. Eta 2024 eta 2025erako, %4ko igoera lantalde osoarentzat. ELAren iritzian, ez da nahikoa; KPIak izan beharko luke marra gorria.


Summary: Siemens Gamesak aurreratu du langile gehiago kaleratzea aztertuko duela. Iragarri du litekeena dela erosteko eskaintza publikoan «beste doikuntza bat» egitea. Langileak «gogaituta» daude mehatxuekin, eta mobilizatzeko prest.

Kolpe baten ondotik, beste kolpe bat. Siemens Gamesaren akzioak erosteko eskaintza publikoaren barruan, Siemens Energy Group taldeak iragarri du kaleratze gehiago egitea aztertuko duela: «Siemens Gamesaren negozio ataletako lanpostuen inguruan, langilerian beste doikuntza bat egiteko aukera aztertuko da». Gaineratu duenez, irailaren 29an iragarritako 2.900 kaleratzeei gehituko litzaizkioke beste horiek.

Oraingoz hipotesi gisa planteatzen bada ere, asmoa adierazte hutsa esanguratsua dela iruditzen zaie sindikatuei, eta nekea eta haserrea azaldu dituzte. Langileak mobilizatzeko prest direla aurreratu dute.

2018. urteaz geroztik, enplegua murrizteko hainbat plan aurkeztu ditu Siemens Gamesak. Azkena, irailaren 29an: 2.900 langile gutxiago. Horietatik 350 Zamudioko egoitza nagusian (Bizkaia), Sarrigurengo ikerketa eta ingeniaritza zentroan (Eguesibar, Nafarroa) eta Madrilen izango dira, baina oraindik ez da zehaztua bakoitzean zenbat kaleratze izanen diren.

Geroztik egin diren hiru bileretan, sindikatuek enpleguari eusteko eta etorkizuna bermatzeko industria plan baten beharra azaldu dute, baina konpainiak bilkuratik kanpo ezagutarazi ditu bere asmoak. Batetik, duela bi aste iragarri zuen Euskal Herrian geratzen zaizkion azken bi fabrikak (Asteasukoa eta Mungiakoa) saldu nahi dituela, beste seirekin batera. Bestetik, erosteko eskaintza publikoan aipatu du prest dela langile gehiago kaleratzeko.

Langileen haserrea

Etorkizuna etengabe mehatxatuta ikustearekin «gogaituta», eta ikusita konpainiak muzin egiten diela egonkortasuna lortzeko eskaerei, Zamudioko eta Sarrigurengo langileak mobilizatzeko prest dira, ELAko Puy Remirezek esan duenez. Datorren astean xehetasun gehiago emango dituztela gaineratu du.

CCOOko Clara Fernandezek onartu du langileen artean haserrea orokorra dela, baina zehaztu du mobilizazioen aukera ez dagoela definituta oraindik. CCOOk uste du «lantoki guztietan» egin beharko litzatekeela.

Akzioa, 18 euroren truke

Siemensek Gamesa bereganatu zuen unetik beretik, 2017an, enpresa likidatzen ari dela ikusten dute langileek. Egun, Siemens Energy taldeak konpainiaren akzioen %67,07 ditu, eta gainerako 224,3 milioi akzioak erosteko eskaintza egin du, titulu bakoitzaren truke 18,05 euro eskainita. Xedea da partaidetzaren %75 lortzea gutxienez, baina %100eraino ailegatu nahi du.

Azken helburua da «Siemens Energy taldearen antolamendua hobetzea, egitura sinpleagoa eta zuzendaritza bateratua ezarriz». Siemens Gamesa osorik xurgatuta, taldearen logistika kateak eta ikerketa eta garapena bateratu, administrazio kostuak murriztu eta proiektuen adjudikazioa hobetuko dela uste du taldeak, eta, sinergia horiekin, 300 milioi euro aurreztea espero du. Gainera, «400 eta 600 milioi euro arteko salmentak» egitea espero du.

PwC aholkularitza etxeak konpainiaren egungo egoera ekonomikoa aztertu du, eta 2027ra bitarteko proiekzioari buruzko hiru agertoki marraztu ditu. Horiek kontuan hartuta, 18,05 euro eskaini ditu akzioko. Horrek esan nahi du 4.000 milioi euroko inbertsioa egingo duela falta zaion partaidetza (%33) lortzeko.

Akziodunak ez daude behartuta saltzera, baina, akzioak erosteko asmoa iragarri aurreko eguneko kotizazioarekin alderatuta, %27ko gainbalioa irabaz dezakete. CNMVk Balore Merkatuaren Espainiako Batzordeak oniritzia eman dio eskaintzari, eta akziodunek 36 egun dituzte erantzuteko.


Summary: Hiru zauritu Iruñeko Ezpala tabernan izandako eraso batean. Indar Gorrik eta Osasunak Bartzelonako «ultrei» egotzi diete erasoa, baina, oraingoz, ez dute inor atxilotu. Gaurko auzo batzarra deitu dute Iturramako hainbat bizilagunek.

Aurki zen hastekoa Osasunaren eta Bartzelonaren arteko partida, Sadarren. Zazpiak baino lehen, ordea, Iruñeko Iturrama auzoko Ezpala tabernan hainbat txanodun sartu ziren; han elkartu ohi da Indar Gorri Osasunaren zaleen taldea. Erasotzaileek bengalak jaurti eta kalteak eragin zituzten tabernan, eta hiru zauritu izan ziren. Horietako bi ospitaleratu egin zituzten. Indar Gorrik Bartzelonako «ultrei» leporatu die erasoa.

Lekukoen arabera, alokatutako hiru furgonetatan eta hainbat autotan iritsi ziren Ezpala ingurura, eta gizon andana bat hara zuzendu zen, makilekin eta bateekin armaturik. Iruñeko Udaltzaingoa tabernara joan zen, baita anbulantziak ere, eta sokaz hesitu zuten. Geroago agertu zen Espainiako Polizia. Erasoa ikertzen ari dira, baina oraingoz ez dute inor atxilotu.

Erasoa dela dela, Iturramako hainbat bizilagunek auzo batzarrera deitu dute gaurko. 19:30ean egingo dute, San Joan Bosco plazan, Ezpala tabernaren ondoan.

Osasunak «Bartzelonako ultrek Iruñean egindako istilu bortitzak» gaitzetsi zituen, eta elkartasuna adierazi die kaltetuei. Era berean, kirolean indarkeria, arrazakeria, xenofobia eta intolerantziaren aurka agertu da. Iruñeko Sortuk ere «eraso faxista» gaitzetsi du, eta «elkartasun osoa» adierazi die langile eta herritar zaurituei. Gauza bera egin du Iruñerriko GKSk: «Faxismoaren aurrean antolakuntza komunista hedatu!», idatzi dute.


Summary: Maider Galardi F. Agirrek «euskarazko kazetaritza feminista» aldarrikatu du. ‘Berria FM’ podcastari Kazetaritza Digitala eta Narratiba Berriak saria eman diote Kazetarien Euskal Elkargoak eta Euskal Kazetarien Elkarteak, Bilbon. Saritu askok Pablo Gonzalez kazetaria askatzeko eskatu dute.

«Hau ez litzateke posible izango BERRIAk azken urteetan egin duen norabidetza feministarik gabe, eta bide horretan aitzindariak eta erreferenteak izan direnak gogoan eduki nahi ditut». Hala esan du saria jaso berritan Maider Galardi F. Agirrek gaur, Bilbon, Euskal Kazetaritza Sariak banatzeko ekitaldian. «Kazetaritza feminista egitea kalitatezko kazetaritza egitea da». Berria FM podcastean egindako lanari esker, Kazetaritza Digitala eta Narratiba Berriak kategorian saritu dute Galardi Kazetarien Euskal Elkargoak eta Euskal Kazetarien Elkarteak.

Berria FM euskarazko egunkariak hilean behin sareratzen duen podcast feminista da. Galardik egunkariko lantaldeari eskerrak eman dizkio Bilboko ekitaldian: «Duela hiru urte abiatu genuen bide hau, podcastak gurera iritsi berri zirenean, eta apustua egin genuen formatu berriaren alde, gure baliabide guztiez gain gogo eta indar handia jarrita». Proiektuan bidelagun dituenak aipatu zituen kazetari eta esatariak: «Editore lana egin didan lantaldea, Lara Madinabeitia Berria Telebistako kidea, Bea Egizabal eta Intza Alkain umoregileak, eta Araiz Mesanza ilustratzailea».

Bazterreko ahotsei ere eskerrak eman dizkie Galardik. Eta gogoan izan du Pablo Gonzalez kazetaria. Hain zuzen ere, Gonzalezen hitzak haren emazte Oihana Goirienaren hitzetan entzun dira ekitaldian, Adierazpen Askatasunaren Jose Maria Portell saria Gonzalezi eman baitiote. «Asko eskertzen dut sari hau, baina egiazki ez nuke saria jaso nahiko, ez bainago aurreko sarituen mailan». Gonzalezek Poloniako espetxean idatzitako hitzak irakurri ditu Goirienak. «Bizi garen krisiaren erdian, prentsa eta adierazpen askatasuna defendatzen jarraitzen dut. Eskerrik asko denoi». Otsailaren 28tik dago kazetaria preso Polonian, eta Goirienak gogoratu du zortzi hilabete daramatzala inkomunikaturik. «Kazetarien lana funtsezkoa da gure gizartean, baina haien lana ezin da egon beti susmopean», esan du Goirienak.

Martin Ugalde zena gogoan Beste sari batzuk ere banatu dituzte gaurko ekitaldian. Hala, Martin Ugalde zenari Ohorezko Saria eman diote. Haren seme Unai Ugalde eskertuta mintzatu da. Idazlea, kazetaria, politikaria eta makina bat proiektutan aritutako euskaltzalea izan zen Ugalde, eta Euskaldunon Egunkaria-ren sorreran parte hartu zuen. Irene Larrazak zera esan du: «Guztiok gara Ugalderen lanaren onuradunak». Ugalderen semeak gogorarazi du bere aitaren «proiektu kutuna» Euskaldunon Egunkaria izan zela. «Martinek gaur saria jasoko balu, helduko lioke gaur egungo egoerari, eta lankideak gogoraraziko lituzke. Euskarazko kazetaritzak pauso berriak eman behar ditu, euskarazko kazetaritzak bere izaera propioa baitu».

Euskal Kazetariak saria Luis Rodriguez Aizpeoleak jaso du. «Pozten nau sariaren pluraltasunak. Kazetariek kazetariei emandako saria da. Berriki hil diren Ander Landaburu eta Patxo Unzueta kazetariak gogoratu nahi ditut, baita Ramon Gorriaran ere», adierazi du. «Eskatu nahi dut Pablo Gonzalez ahal den bizkorren etxera itzultzeko».

Juantxu Rodriguez Fotokazetaritza saria Maite Bartolomerentzat izan da. Ibilbide Osoaren saria Florencio Torre Lledo irrati esatariari eman diote —SER irratian eta Radio Euskadin egin du lan urte luzez—. «Pablo Gonzalez etxera bizkor etorri dadila: hemen du zain emaztea», adierazi du Torre Lledok.

EITB ere saritu zuen kazetari elkargoak, «euskal komunikazioaren eta kulturaren alde» egindako 40 urteko lanaren aitortza gisa. Ingurumen kazetaritzako saria Ramon Bustamante irrati esatariak jaso du.

Ekitaldia Xabier Madariagak eta Marta Madrugak aurkeztu dute.


Summary: Jesus Astigarraga hil da, Gerediaga elkartearen sortzaileetako bat. Durangoko Kurutziaga ikastola eta Hitz liburu denda sortzen ere aritu zen.

Gerediaga elkarteak jakinarazi duenez, Jesus Astigarraga hil zen atzo, 90 urte zituela. 1965. urtean, elkartearen sortzaileetako bat izan zen, orain astebete hildako Leopoldo Zugazarekin eta beste 11 lagunekin batera. «Itzalean lan asko» egin zuela nabarmendu dute. Durangoko Udaleko (Bizkaia) bulego teknikoan lan egin zuen, 70 urterekin erretiroa hartu zuen arte.

Gerediaga elkartearen hasierako urteetan «oso baliotsua» izan zen Astigarragak egindako lana; «beti diskrezioz», elkartekoen hitzetan. Gerediagan bakarrik ez, Durangoko Kurutziaga ikastola sortzen ere «ekarpen handia» egin zuen, baita Hitz liburu denda sortzen ere, Zugazarekin batera.


Summary: Guruzetaren bolada ona baliatu du Athleticek garaipena lortzeko. Iragan ostiralean Gironan 1-2 galdu ostean, hiru puntu bildu ditu Athleticek Valladoliden aurka, San Mamesen

Neurketa hotz hasi badu ere, garaipen handia lortu du Athleticek, gaur, Valladoliden aurka. Garaipen horrekin Txapeldunen Ligako postuetan dago Ernesto Valverdek zuzentzen duen taldea. Gorka Guruzetak egin ditu lehen bi golak, eta Dani Vivianek biribildu du gaua. Guruzeta lehen aldiz aritu zen hasieratik Lehen Mailako neurketa batean, eta hemezortzi minutu behar izan ditu gola egiteko. Donostiarra une gozoan dago. Europako ligetatik gol bat sartzeko denbora gutxien behar duen bigarren jokalaria da gaur-gaurkoz: gol bat 36 minuturo.

Lanak izan ditu Athleticek hasierako minutuetan. Valladolidek oso ondo hasi du neurketa, eta hiru aukera izan ditu hamabost minutuan. Sergi Guardiolaren oinetan izan du lehen aukera garbia. Aurrelariak Yeray aurrean zuela jaurti du Unai Simonen atera, eta ezker zutoinaren ondotik kanpora joan da baloia. Hala ere, bost minutu beranduago iritsi da zuri-gorrien gola. Iñaki Williamsen pasea jaso eta gero, Guruzetak errematea egin du ezkerrez. Masipek gola saihestea lortu du aurreneko saiakeran, baina aldaratzea Guruzetak berak bidali du sareetara.

Valladolid oso ausart hasi da San Mamesen. Lehen minutuetan gola gertu izan du, baina oso aurrean ipini du defentsako lerroa, eta Williams anaien abiadura ondo baliatu dute zuri-gorriek hegaletatik min egiteko. Golaz gain, beste zenbait aukera iritsi dira, baina bizkaitarrek ez dute ate aurrean asmatu. Iñaki Williamsek lortu du baloia sareetara bidaltzea; baina jokoz kanpo zegoen errematea egin duenean, eta epaileak baliorik gabe utzi du jokaldia.

Bigarren zatia hasi eta berehala sartu du Guruzetak zuri-gorrien bigarren gola. Vesgak Valladoliden area inguruan lapurtu du baloia, eta Guruzetari eman dio baloia area barruan. Aurrelariak ez du birritan pentsatu, eta jaurtiketa gurutzatu batekin bidali du baloia sareetara. Donostiarra «oso pozik» agertu da neurketaren ostean: «San Mamesen golik sartu gabe nengoen, eta oso berezia izan da», aitortu du.

Valladolidek ez du lortu aurreneko minutuetan erakutsitako jokoa egitea, eta Simonek oso lan gutxi eduki du bigarren zatian. Jose Rojo Pacheta saiatu da aldaketak egin eta neurketaren norabidea aldatzen, baina ez du inondik inora lortu. Oso aurrean egin du presioa, baina horrela hutsune handia utzi du atzean. Athleticek, zaleen aupada aprobetxatu du, eta presiotik irtetea lortu duen bakoitzean arrisku handiarekin iritsi da Masipen ate ingurura. Falta jaurtiketa batean iritsi da Athleticen hirugarren gola. Iker Muniainek egin du erdiraketa, eta Vivianek, buruz, ginga jarri dio erdiraketa eder bati. Beste hainbat aukera izan ditu etxeko taldeak, baina 3-0 amaitu da neurketa San Mamesen.

Gauzak horrela, aste honetan jokatuko diren partiden esperoan, Txapeldunen Ligako postuetan dago Athletic, 24 punturekin. Qatarko Munduko Kopagatik egingo den geldialdira iritsi aurretik, azken neurketa bat jokatu beharko du Valverderen taldeak, Espainiako Kopan. Valentziara egingo dute bidaia zuri-gorriek, igandean Alziraren aurka jokatzeko .


Summary: Alderdi Demokrata espero baino hobeto ari da, baina ez nahikoa Kongresuaren kontrolari eusteko. Errepublikanoak aurretik doaz Ordezkarien Ganberan, eta demokratak Senatuan, alde txikiz, behin-behineko emaitzen arabera.

Aurtengo agintaldi erdiko hauteskundeek aspaldidaniko garrantzirik handiena dute AEB Ameriketako Estatu Batuetan, herrialdea erabat polarizatuta dagoen honetan, bi errealitate neurtzekotan baitira: batetik, Joe Biden presidentearen eta haren neurrien ospea, eta, bestetik, Donald Trump estatuburu ohiaren eta haren aldekoen indarra. Hori kontuan harturik, bozek balioko dute Bidenen agintaldiaren bigarren zatia zailtzeko eta Trumpen itzuleraren oinarriak finkatzeko, eta, behin-behineko emaitzen arabera, badirudi bi gertakari horiek baieztatu egingo direla, hein batean bada ere.

Hala ere, oraingoz, hauteskunde gaua ez doa errepublikanoek espero bezala, ez baitirudi aurreikusitako garaipen lasai eta handia lortuko dutenik, lehen zantzuen eta analisien arabera. Ordezkarien Ganberan aurretik doaz, eta dena dute aldeko gehiengo osoa lortzeko, nahiz eta ziurtzat zeuzkaten lehietako batzuk ez dituzten irabazi, eta, beraz, aurreikusi baino alde txikiagoa aterako dieten demokratei; Senatuan, berriz, Alderdi Demokrata espero baino hobeto ari da, eta eserlekuen gehiengo osoa biltzea ez zaio ezinezko bilakatu, nahiz eta oraindik goizegi den behin betiko emaitza ziurtatzeko.

Kevin McCarthy errepublikanoen Ordezkarien Ganberako buruzagia ez da mintzatu goi ganberako emaitzez, baina behe ganberakoez esan du «gehiengoan» izango direla, eta «demokratak eta Nancy Pelosi [ganbera horretako presidentea] gutxiengoan» geratuko direla. Alderdi Errepublikanoak gehiengoa lortzen badu, Pelosiren tokia hartzeko hautagai izango dela iragarri du McCarthyk.

Donald Trump AEBetako presidente ohiak sare sozialen bidez zabaldu duen mezuan adierazi du errepublikanoen emaitzak «etsigarriak» izan direla «neurri batean», nahiz eta bere «ikuspuntu pertsonalaren» arabera, arrakasta izan diren.

Herritarrak Ordezkarien Ganberako 435 aulkiak eta Senatuaren herena berritzeko joan dira botoa ematera, eta, bozen aurreko inkesten arabera, ekonomiaren egoera izan dute kezka nagusi; inflazioa batez ere, azken 40 urteetako handiena baita —%8,2—. Hori bai, 2020ko presidentetzarako hauteskundeetako esperientzia kontuan harturik, horietako askok esan dute demokraziaren egoera ere badela beren lehentasunetako bat, AEBetako presidenteak ohartarazi bezala; hortaz, badirudi mezu horrek zenbait boto emaile erakarri dituela.

Hain justu, 345 hautagai Bidenen duela bi urteko garaipena onartzen ez dituzten trumpzaleak dira, eta horietatik 200 baino gehiago erabakiguneetan egongo dira, behin-behineko emaitzen arabera. Horren inguruan bada kezka bat ere: lehia estua izan den edo izaten ari den barrutietan galtzaile errepublikanoek ez dituztela emaitzak onartuko, are gehiago kontuan harturik zenbait estatutan egunak edo asteak beharko dituztela behin betiko datuak emateko.

Batez ere Senatuaren kasua da hori. Arizonan eta Nevadan, esaterako, egunak beharko dituzte —botoen %68 eta %75 zenbat dituzte, hurrenez hurren—, eta itxaropena horietan dute jarria demokratek —batez ere posta bidezko botoekin—, nahiz eta Nevadan duten hautagaia euskal jatorriko Adam Laxalt errepublikanoaren atzetik doan.

Georgiaren kasuan, bigarren itzulian erabakiko dute; bi alderdi nagusietako hautagaietako batek ere ez baitu lortu botoen %50 biltzea, 2020an gertatu bezala. Hortaz, baliteke asteak behar izatea argitzeko nork duen kontrola behe ganberan. Abenduaren 6an egingo dute bigarren bozketa Georgian.

Alaskakoa da Senaturako erabakitzeke dagoen beste ordezkaria, eta soilik botoen %74 zenbatu dituzten arren, argia da errepublikanoen nagusitasuna, alderdi horretako bi hautagairen artean baitago lehia.

Alderdi Demokratan pozik daude behintzat, New Hampshireko aulkiari eutsi baitiote, eta Pennsylvanian, erabakigarriak diren beste estatuetako batean, errepublikanoak garaitzea lortu baitute, 110.000 boto eskasen aldeaz. Errepublikanoek eskuratu dute, aldiz, lehia estuan izan den Wisconsingo eserlekua, botoen %51arekin.

Historikoki, agintaldi erdiko hauteskundeak txarrak izaten dira presidente karguan dagoenaren alderdiarentzat, Kongresuko bi ganberetako baten kontrola galtzen baitu gutxienez. Badirudi joera hori bere horretan mantenduko dela aurten ere, baina, aldi berean, Alderdi Demokratak agintaldi erdiko bozik baikorrenak izango dituela babesen ikuspuntutik —2002tik honako emaitzarik hoberena agintean dagoen alderdiarentzat—.

Pelosi, pozik, aurreikuspenak «gainditzeagatik»

Pelosi pozik agertu da demokraten orain arteko emaitzekin, komunikatu baten bitartez adierazi duenez. Hura da behe ganberarako aulkiari eutsi dioten hautagaietako bat, baina haren senarrak bozen aurretik jasandako erasoaren ondorioz, ez du argitu politikan jarraituko duen. Edonola ere, AEBetako Ordezkarien Ganberako presidenteak esan du demokratek aurreikuspenak «gainditu» dituztela.

Besteak beste, behin-behineko emaitzek iradokitzen dute Bidenen alderdiak espero baino boto emaile gehiago erakarri dituela, eta gehiengo kontserbadorea duen Auzitegi Gorenak uda hasieran abortatzeko eskubideari emandako kolpeak —abortatzeko eskubide konstituzionalean atzera egin zuen– milaka herritar mobilizatzeko balio izan duela.

Gainera, hautagai errepublikanoen soslaiek —ohi baino muturrekoagoak eta ez hain sendoak— ere kalte egin diete arrakastarako aukerei, batez ere Senaturako bozetan baitute garrantzi handia aurkezten direnen profilek. Horietako asko esperientzia politiko gutxikoak dira, eta badirudi hori guztia ere erabakigarria izan dela milaka herritarrentzat.

Horri lotuta, Trumpek kanpainan izandako protagonismoak —iradoki du datorren asteartean iragarriko duela 2024ko presidentetzarako bozetarako hautagaitza— ez dio mesede egin Alderdi Errepublikanoari, presidente ohiak babestu dituen hautagaietako askok ez baitute irabazi, edota galtzear baitira; besteak beste, Trumpek hilabeteotan izan dituen eskandaluengatik eta haren aurkako ikerketengatik.

Gainera, Ron DeSantis errepublikanoak Florida estatuko gobernadore izateko hauteskundeak berriz ere irabazi izana albiste txarra da Trumpentzat eta haren aldekoentzat, lehiakide bat izan baitaiteke Alderdi Errepublikanoaren presidentegaia aukeratzerakoan. DeSantis aukera horretaz aritu da, zeharka bada ere: «Borrokan hasi baino ez naiz egin».

Demokraten kasuan, berriz, baliteke aurreikusi baino emaitza hobeak lortu izanak Biden konbentzitzea bi urte barru berriz aurkezteko estatuburutzarako hauteskundeetara.

Ikusi gehiago: Lau estatuk abortatzeko eskubidearen alde bozkatu dute


Summary: Osasunak azken txanpan galdu du Bartzelonaren aurka. Nafarrak 1-0 jarri dira aurretik, eta 30. minututik jokalari bat gehiagorekin aritu dira. Buruz buruz lehiatu dira Bartzelonaren kontra, baina bigarren zatian bi gol sartu dituzte kataluniarrek, eta hiru puntuak eraman ditu Sadarretik.

Osasunak eskura izan du Bartzelonaren kontra punturen bat lortzea, baina, azkenerako, ezinezkoa izan da. Kataluniarrek 1-2 irabazi dute, eta hiru puntuak urratu dituzte. Jagoba Arrasateren taldeari oso alde jarri zaio neurketa hasieran. Izan ere, 5 minutuan David Garciak gola sartu du buruz, korner batean.

Nafarren plana argia zen: Bartzelonari presio estua egitea baloia irteeran. Hala, baloia Ter Stegenen atetik ahalik eta gertuen berreskuratzeko eta bizi jokatzeko. Apustu ausart hori ondo atera zaio, eta hurrengo jokaldi batean bigarrena egitear egon da Chimy Avila. Aurrelariak hiru gol zeramatzan azken bi partidetan, baina errematea kanpora joan zaio. 30. minutuan Bartzelona jokalari bat gutxiagorekin geratu da, epaileak Lewandowski egotzi baitu, bigarren txartel horia aterata.

Neurketa maldan gora izan arren, Xavi Hernandezen taldeak ondo eutsi dio, eta, aparteko arriskurik sortu ez duen arren, pixkanaka baloi jabetza gehiago izaten joan da, eta horrek lagundu egin dio. Partida atsedenaldira iristear zela, gertu izan du berdinketa. Jordi Albak erdiraketa on bat egin du, eta Ferran Torresek gola sartu du Osasunako atzelariei aurre hartuta. Epaileak balio gabe utzi du, jokoz kanpo baitzegoen.

Bigarren zatia antzera hasi da, Bartzelonaren gol batekin. Oraingoan, epaileak ez du baliorik gabe utzi. Lehen zatiko jokaldian bezala, Albak egin du erdiraketa, Ferran Torresek ondo eutsi dio baloiari, eta Pedriri iritsi zaio. Erdilariak ez du barkatu. Bartzelona jakitun zen partidaren garrantziaz; irabaziz gero, lider joango zen etenera. Hala, hamarrekin egon arren, partidaren bila joan da. Osasuna ere ez zegoen atzera egiteko prest. Bi taldeek sortu dituzte aukerak, baina asmatu duena Bartzelona izan da. 85 minutuan izan da. De Jongek pase luze neurtua egin du, eta Rapinhak buruz sartu du gola. Hala garaipena kataluniarrentzat izan da. Osasuna 23 punturekin doa etenera.


Summary: Amaia Egaña etxegabetzeen biktima gogoratu dute Barakaldon. Hamar urte bete dira bere buruaz beste egin zuela, etxetik kaleratu behar zuten unean. Salatu dute murrizketak egin dituztela larrialdi egoeran dauden familiei laguntzeko zerbitzuetan.

Barakaldoko (Bizkaia) gizarte taldeek eta hainbat sindikatuk Amaia Egaña gogoratu dute, hil zeneko hamargarren urteurrenean, hiri horretako justizia jauregiaren aurrean. 2012ko azaroaren 9an bere buruaz beste egin zuen, kaleratu behar zutenean, kendu zioten etxebizitzatik salto eginda.

Ekitaldiaren antolatzaileek salatu dutenez, azken hamar urteotan 2.027 familia etxegabetu dituzte Barakaldon bakarrik. Gaineratu dute larrialdi egoeran dauden familiei laguntzeko zerbitzuetan eginiko murrizketek zaildu egin dutela egoera.

Ekitaldia hauek antolatu dute: Argitan emakumeentzako aholkularitza zentroak, pobreziaren aurkako Berri-Otsoak plataformak, eta ELA, LAB, ESK, Steilas, CGT eta CNT sindikatuek.

Azaldu dutenez, hirian lau familia ari dira pairatzen arazo hori, batez beste, eta horietako %87k alokairuan zuten etxea. Horietako batzuek gela bakar bat zuten errentan, familia osoarentzat.

«Etxegabetzeen aurkako protokoloa ezartzeko eskatzen dugu», adierazi dute, eta gogoratu dute hori indarrean jarri zutela Egañaren heriotzaren ostean, 2013. urtean. Protokolo horren arabera, gizarte zerbitzuek «berehalako erantzuna» eman behar diete halako egoeretan daudenei, eta «gizarte alokairuko etxebizitza bat eskuratzea bermatu». «Egiazko inplikazioa» eskatu diete erakunde publikoei. Arazoak «pertsona zaurgarrienei» eragiten diela azaldu dute: besteak beste, andreei. Gogoratu dute etxebizitza «oinarrizko eskubidea» dela, eta herrian asko daudela hutsik.

Arartekoak eta nazioarteko justiziak eta erakundeek gaiaren inguruan emaniko ebazpenak aintzat hartzeko eskatu diete erakundeei.

Amaia del Campo Berasategi (EAJ) buru duen Barakaldoko udal gobernuari eskatu diote «atzera egiteko larrialdi laguntzak murrizteko politikan». Horrez gain, gizarte alokairua bultzatzeko eta udal etxebizitza gehiago prestatzeko eskatu dute, kaleraturiko familiak berehala aterpetzeko.


Summary: Etruskoen eta erromatarren garaiko 24 estatua aurkitu dituzte Italian, kaltetu gabe.

Sienako San Casciano dei Bagni termetan atzeman dituzte, lohi azpian. Estatuak brontzezkoak dira, K.a. II. eta K.o. I. mendeen artekoak. Bestelako objektuak ere topatu dituzte: urrezko, zilarrezko eta brontzezko 5.000 txanpon inguru tartean. «Historia berridazteko moduko aurkikuntza da», adituen iritziz.

Antzinaroari loturik sekula egindako aurkikuntza inportanteetariko bat da. Brontzezko 24 estatua etrusko eta erromatar atzeman dituzte Sienan, indusketa lanetan ari zirela. Estatuak lohiz estalirik ziren, eta kaltetu gabe atera dituzte azalera. Hala, estatuak hain ongi kontserbaturik direnez, horietan zizelkaturiko esaldi batzuk irakurtzea ere badago; etruskoz eta latinez.

Etruriaren barrenaldean bizi ziren familia boteretsuenen izenak ageri dira idatzirik: Velimna de Perugia eta Marcni, esaterako. Beste mezu esanguratsurik ere irakur daiteke: «aquae calidae». Adituek eginiko kalkuluen arabera, estatuek K.a. II. mendearen eta K.o. I. mendearen artekoak behar dute izan. Gainera, litekeena da hango artisauek eginak izatea.

Hain zuzen, atzemandako 24 piezen eta horietan zizelkaturiko idazkien balioa nabarmendu dute azterlanetan aritutako ikerlariek. «Historia berridazteko moduko aurkikuntza da hau», Jacopo Tabolli indusketen zuzendariak adierazi duenez. Halaber, zehaztu du hirurogei aditu dagoeneko ikerlanetan dabiltzala horren gainean. Dioenez, Italian sekula ez da topatu garai etruskoari dagokion halako ondarerik.

«Santutegi hau ikerketarako laborategi gisako toki bat bihurtu zaigu. Antzinako aniztasun kulturala ikertzen ahalko dugu, eta giltzarri izanen da etruskoen eta erromatarren arteko mugimenduei buruzko informazioa eskuratzeko», zehaztu du Tabollik.


Summary: Beñat Lizasok ez du gehiago eginen bertsotan plaza publikoan. Haren aita Sebastian Lizasoren eta aitona Joxe Lizasoren «itzaletan» aritzeak eragindako zamak bultzatu du, batik bat, plaza uztera. 'Bertsolari' aldizkariaren 'Makarrizketak' podcastean jakinarazi du erabakia.

Konparazioak pisutu dizkio pausoak, abizenaren zamak nekatu bidea. Eta gelditzea erabaki du, hala. Beñat Lizaso bertsolariak iragarri du utzi eginen diola plaza publikoan kantuan aritzeari. Bertsolari aldizkariaren Makarrizketak podcastean eman du erretiroaren berri, eta iradoki du etenaldia ez dela izanen behin-behinekoa. «Iritsi da garaia atea ixteko, eta giltzaz ixteko gainera. Mila esker oholtzakide eta bertsozale guztiei».

Beñat Lizasok bost minutu eskaseko ahots mezu batean aletu ditu plazari agur esatea erabakitzeko arrazoiak. Dena dela, bakar batean bildu litezke denak, kontatu duenaren arabera: konparazioek ekarri dute haren agurra.

«Gorroto ditu konparazioak. Konparazio bat dagoen bakoitzean beti dagoelako bat bestea baino hobea, bat bestea baino gehiago», azaldu du Lizasok, eta ziztuan onartu du berak etenik gabe sentitu dituela halakoak bertsolari ibilbidean. Itzulingururik gabe aitortu du gertatua: dioenez, jendeak beti alderatu izan du aitarekin, baita aitonarekin ere. «Neure larruan bizi izan dut konparazioen zartailu mingarri hori. Lizaso abizena izate hutsak nire aurretik izan diren bi bertsolari handiren itzalera narama».

Gainera, Beñat Lizasok zehaztu du ez duela uste denboraren joanak konparazioak etengo dituenik. «Hala izan da, eta hala izango da», adierazi du, eta hainbat alditan gertatu zaizkionetako batzuk zerrendatu ditu ondotik. Kontatu duenez, sarri aditu ditu bertsozale batzuen iruzkinak, zuzenean berari eginak. Era berean, askotan sentitu du «abizenagatik» deitu izan diotela bertso saio batzuetarako. «Abizenak ate asko ireki dizkit, aukera asko, baina jendeak Lizaso entzun nahi du, eta ez Beñat».


Summary: Bruselak lau urteko planak negoziatu nahi ditu zorra %60tik behera jaisteko. Egonkortasun Ituna erreformatzeko proposamena aurkeztu du Europako Batzordeak. Zigor arinagoak nahi ditu betetzen ez dutenentzat, baina errazago jartzea.

Egonkortasun Ituna izozkailutik ateratzeko prestatzen ari da Europako Batasuna. 2024an gertatuko da hori, Ukrainako gerra dela medio, zeren EBk ordura arte luzatu baitu COVID-19aren aurkako borrokan eskuak libre izateko arauak ez betetzeko bere buruari emandako eskubidea.

Eraldatuta itzuliko da Egonkortasun Ituna, «garaia aldatu egin baita», Paolo Gentiloni Ekonomia komisarioak onartu duenez. Itun berritua malguagoa izango da, «sinpleagoa», eta estatu kideetako erakundeek zeresan handiagoa izango dute beren kontuak orekatzeko moduak erabakitzeko tresnetan.

Hori da behintzat Europako Batzordearen asmoa. Gaur aurkeztu ditu bere proposamenak, azken hilabeteetan gobernuetako ordezkariekin bilera sorta izan ondoren. Aurrekontuetan zorroztasuna eskatu dutenak entzun ditu, baita arau zorrotzak jartzeak ezertarako balio ez duela esan dutenak ere. Azken hitza estatu horiek berek dute, Batzordearena ez baita eztabaidarako oinarri bat baizik.

Egonkortasun Ituna 1997an hitzartu zuten EBko orduko hamabost kideek eta hurrengo urtean hasi zen indarrean jartzen. Horren bitartez, EBko kideek beren kontu publikoak orekatzeko konpromisoa hartu zuten, bi zenbaki oinarri gisa hartuta: defizit publikoak beti egon beharko du %3tik behera, eta zorrak ezingo du gainditu BPGaren %60ko muga. Alemania eta Frantzia izan ziren defizitaren muga hausten lehenak, eta orduz gero ia guztiek hautsi dituzte noiz edo noiz. Pandemiaren aurretik, defizita beheranzko bidean zegoen herrialde guztietan —askok superabita zuten—, baina COVID-19ak dena aldatu zuen: osasun gastua izugarri handitu zen, eta koronabirusak eragindako krisia gastu publikoaren bidez borrokatzea erabaki zuen EBk.

Espainia eta Frantzia, gaizki

Eurostaten azken datuen arabera, gaur egun EBko 27 kideetatik hamarrek gainditu egiten dute BPGaren %3ko muga —Espainia (%4,2) eta Frantzia (%3,9) barne—. Zorrari dagokionez, EBk berak BPGaren %86,4ko zorra du, eta hamalau herrialdek dute %60tik gorakoa.

Muga horiek arbitrarioak diren arren, Europako Batzordeak ez aldatzea erabaki du. «Oro har, ongi funtzionatu dute», ziurtatu du Valdis Dombrovskis lehendakariordeak. Baina ez aldatzeko beste arrazoi bat ere badago, pragmatikoagoa: muga horiek ukitzeak itunak aldatzea ekarriko luke, eta hori urte eta neke askoko lana da. Horren ordez, bigarren mailako arauen bitartez erreformatu nahi du Egonkortasun Ituna.<br />Kontu publikoak orekatu behar direla dioen ideiari eutsi dio Bruselak, baina sistema malguago bat proposatu du horretarako, zorra gradualki murrizteko aukera eman beharko lukeen sistema bat.

Hiru taldetan banatu ditu estatuak, haien zorraren neurriaren arabera. Zor handia dutenek lau urte izango dituzte hura beheranzko bide jarraitu eta jasangarri batean jartzeko, eta defizita %3tik behera uzteko. Hiru urteko luzapena eskatu ahal izango dute, erreforma gehiagoren truke. Bruselarekin negoziatu ondoren, gobernuek beren planak aurkeztu beharko dituzte, eta hor zehaztu zer erreforma eta inbertsio egingo dituzten helburua lortzeko. Beste gobernuen oniritzia jaso beharko dute. Talde horretan egongo dira Grezia (%182,1), Italia (%150,2) eta Portugal (%123,4), baina ziur aski baita Espainia (%116,1) eta Frantzia ere (%113,1).

Zor moderatua dutenentzat, epea hiru urtekoa izango da, eta zor txikia dutenek, berriz, defizit publikoak %3tik behera jarraitzen duela ziurtatu beharko dute.

Kontrol gehiago

Malgutasunaren eta gradualtasunaren trukean, Europako Batzordeak indartu egin nahi du zorra murrizteko planak betetzen ez dituzten herrialdeen gaineko kontrola. Zigorrak, berriz, orain indarrean egon bai baina inoiz ezarri ez direnak baino txikiagoak izango dira, baina errazago inposatu ahal izango dira.

Ekonomikoak izango dira —isuna zuzen pagatzea eta funtsak galtzea—, baina baita zigortuaren izen ona zikintzekoak ere: plana betetzen ez duenak Europako Parlamentuan azaldu beharko du zergatik ez duen hala egin, eta, horrekin, merkatuen erantzuna arriskatuko du.


Summary: Bizkaiko metalgintzako enpresak «irabaziak metatzen» ari direla gogoratu diote FVEMi. CCOOk, LABek eta UGTk ofizialki erregistratu dituzte azaroaren 28tik aurrerako greba egunak. Lan ituna berritzeko aukera on bat alferrik galdu dela iritzi diote.

Ofiziala da: CCOO, LAB, UGT eta ESK sindikatuek astebeteko greba deialdia erregistratu dute azaroaren 28tik aurrera Bizkaiko metalgintzan, eta, bide batez, pixka bat gehiago tenkatu dute korapiloa. Astelehenera arte mehatxu zena errealitate bilakatu da, eta hiru asteko erlojupekoa hasi da hura eragozteko. Deitzaileen arabera, FVEM patronalak «alferrik galdu du» lan hitzarmenaren inguruan akordioa lortzeko aukera bat, haren azken eskaintzak hobekuntza txikiak egiten dituelako erosahalmenaren inguruan, eta akordioko beste esparru batzuk ez ditu ukitu ere egin. Besteak beste, subrogazio eskubidea eta aldi baterako enpresen erabilera.

Sindikatuek «etekinak metatzen» ari diren enpresei egotzi diete eta eredu bezala FVEMeko zuzendaritzan ordezkarien aurtengo mozkinak esan dituzte. Haien arabera, Tecunik 3 milioi euro baino gehiagoren irabaziak ditu, Artechek ia 9 milioi eurorenak, Sidenor taldeak 25 milioi euro baino gehiagorenak, Ormazabal taldeak 11 milioi inguruko irabaziak, eta Elduk 6 milioi eta erdiren irabaziak. Iratxe Azkue LABeko ordezkariak onartu du datu horiekin ez dute ulertzen patronalaren jarrera: «Grebara deitzera behartzen gaituzte. Gatazka gogortu egingo da; FVEMen jarrerak eskatzen duena da».

Patronalak bere aurreko eskaintza hobetu zuen astelehenean, lau urterako KPI igoera aurreikuspena bi puntu hobetuz. Sindikatuentzat, baina, eskaintza horrek ez du erosahalmena bermatzen, eta, era berean, patronalak mantendu egin ditu malgutasunean, gutxieneko bermean eta osagarrietan emaniko atzerapausoak. Aldi baterako enpresen mugan eta azpikontrataturiko langileen kontratuen subrogazioan ere urrun daude jarrerak.

FVEMek esan zuen ez duela ulertzen greba deialdi hau, antzeko baldintzekin itunak berritu direlako beste lurralde batzuetan, eta sindikatuei leporatu zien enpresetako hauteskundeei begira eginiko mugimendua dela. Sindikatuek, baina, gezurra dela esan dute, eta «batasun sindikalak» erakusten duela banakako interesen gainetik daudela; nabarmendu dute ELAk «atea irekia» duela haiekin itzuli nahi badu.

Sindikatuek Jaurlaritza ere gogor kritikatu dute, duela bi asteko grebetako azken egunean Ertzaintzak izandako jarrerarengatik. Bi langile ospitalean artatu behar izan zituztela eta asko jipoitu zituztela salatu dute. Era berean, azaldu dute isun gehiago hasiak direla iristen. Hurrengo greba deialdia hilaren 28an hasiko da, eta abenduaren 2an amaituko, eta piketeekin jarraitzeko asmoa dute. Greba eskubidea errespetatzeko eskatu diote Jaurlaritzari.

Greba mahai gainean dago, baina aurretik bilera bat egingo dute gutxienez, eta litekeena da bakarra ez izatea. Heldu den asteartean dute hitzordua. Aurten dagoeneko hiru eguneko hiru grebaldi egin dituzte; abendukoa, baina, jauzi kualitatiboa litzateke protestetan. Are gehiago kontuan izanda abenduaren 5eko astean bi jai egun daudela Hego Euskal Herrian eta ekoizpen etena asko luzatu daitekeela.


Summary: AEBetako lau estatutan abortatzeko eskubidearen alde bozkatu dute. Kalifornian, Michiganen, Vermonten eta Kentuckyn baiezkoa gailendu da; Montanan, behin-behineko emaitzek ere aldeko garaipena iragarri dute. Presoen esklabotzaz galdetutako bost estatutan zuzenketak egitearen alde azaldu dira.

AEB Ameriketako Estatu Batuetako Auzitegi Gorenak ekainaren 24an 1973ko Roe v Wade —abortu eskubide konstituzionala— baliogabetu ondorengo lehen hauteskundeak izan ziren atzo. Hain zuzen, Ordezkarien Ganbera eta Senatuaren herena berritzeaz gain, galdeketak egin dituzte zenbait estatutan, eta, bostetan, abortatzeko eskubideari buruz galdetu dute. Bada, Michiganen, Vermonten, Kalifornian eta Kentuckyn haurdunaldia etetea babestu dute. Montanan, berriz, behin-behineko emaitzek ere aldeko garaipena iragarri dute.

Michiganen —gobernadore demokrata nagusitu da—, AEBetako mendebalde erdian, abortatzeko eskubidea estatuko konstituzioan sartzea lortu dute, eta, beraz, blindatuta geratu da etorkizunean abortua ezabatzeko ahalegin kontserbadoreen aurrean. Haurdunaldia etetea legezkoa den estatu horretan, hori guztia egin dute erabat debekatuko lukeen 1931ko lege bat indarrean sar ez dadin, salbu eta amaren bizitza «arriskuan» badago.

Mendebaldeko kostaldean, Kaliforniako herritarrek —han gobernadore demokratak irabazi du— ugalketa askatasuna «beren erabaki intimoetan» babesteko proposamenaren aldeko botoa eman dute, abortatzeko eskubidea eta antisorgailuak barne. Era berean, ipar-ekialdean, Vermonten —gobernadore errepublikanoa gailendu da—, Ugalketa Askatasunaren Zuzenketa deiturikoa onartu dute, bere estatuko konstituzioan aldaketa bat egiteko, estatuko herritar guztiek ugalketa eskubideak dituztela ziurtatzeko, abortatzeko aukera barne.

Kentuckyn (hegoaldea) debekatuta dago abortatzea, salbuespen gutxi batzuetan izan ezik, hala nola amaren bizitza «arriskuan» dagoenean. Bada, behin betiko emaitzen arabera, hautesle gehienek ezezko botoa eman diote estatuko konstituzioaren 2. zuzenketari. Errepublikanoek proposatutako ekinaldi horrek konstituzioan jaso nahi zuen, esplizituki, ez zegoela abortatzeko eskubiderik.

Bitartean, behin-behineko emaitzen arabera, Montanak, abortua are gehiago murriztu nahi duten estatuak, errefusatu egin du haurdunaldiaren edozein unetan «bizirik jaiotako» edozein haur legezkotzat joko zukeen lege bat promulgatzea.

Joan den ekainean herrialdeko Auzitegi Gorenak abortuaren aurkako babes federala ezabatu ostean egin dira abortuari buruzko bozketa horiek, eskubide hori legeztatu zuen 1973ko Roe v Wade epaia indargabetu baitzuen.

Planned Parenthood erakundeak AEBetako sexu eta ugalketa osasuneko kliniken sarerik handiena du, eta, haren datuen arabera, abortua guztiz debekatuta dago herrialdeko hamabi estatutan. Alexis McGill Johnson erakundeko presidenteak ohar batean azaldu duenez, «Kentuckyk, Michiganek, Vermontek eta Kaliforniak erakutsi dute ugaltze askatasuna galdeketen bidez erabakitzen denean boto emaileek beti aukeratzen dutela beren gorputzen, bizitzen eta etorkizunen gaineko kontrola». Jarraian, hau erantsi du: «Abortatzeko eskubidea garaile».

Sei estatutatik hiru, kalamuaren alde

AEBetako sei estatutan, kalamua aisialdian kontsumitzeari buruzko galdeketak egin zituzten, eta hirutan bakarrik babestu dute legeztatzea: Marylanden, Missourin eta Coloradon. Aldiz, ezetza nagusitu da Arkansasen —gobernadore errepublikanoa—, Ipar Dakotan eta Hego Dakotan —gobernadore errepublikanoa—.

Bost estatutan jada baimenduta zegoen kalamua «sendabelar» gisa erabiltzea, eta Marylandeko eta Missouriko herritarrek soilik egin dute apustua beste urrats bat egiteko eta aisialdirako babesteko —gobernadore demokrata izango dute—. Coloradon, berriz —gobernadore demokratak irabazi du—, 21 urtetik gorakoentzat landare eta onddo psikodeliko jakin batzuen jabetza eta erabilera despenalizatzearen alde bozkatu dute. Hiru lurralde horiekin, dagoeneko 21 estatuk dute legeztatua kalamua aisialdian kontsumitzea.

Esklabotza

Esklabotzari buruz ere galdetuko dute. Izatez, 1863an utzi zuten bertan behera esklabotza AEBetan. Oraindik badirau, ordea, espetxeetan. Estatu gehienetan, epaituak eta zigortuak izan diren presoak lana egitera behartuta daude. Alabaman —gobernadore errepublikanoa—, Louisianan, Oregonen, Tennesseen —gobernadore errepublikanoa— eta Vermonten lan horiei buruz galdetu diete herritarrei, eta bost estatuetako konstituzioak zuzentzearen alde bozkatu dute.

Alabamak, herrialdearen hego-ekialdean, bere konstituzioko «hizkera arrazista oro» aldatzearen alde bozkatu du, baita zenbait senideren morrontza babesten duen salbuespen klausula kentzearen alde ere, Tennesseeren gisan.

Bestalde, Vermontek, esklabotza debekatu zuen lehen estatuak (1777), aldaketa konstituzionalaren aldeko apustua egin du. Aldaketa horrek esplizituki baieztatuko du estatu horretan «esklabotza eta nahi gabeko morrontza betiko debekatuta daudela».

Oregonek proposatutako aldaketak (ipar-mendebaldean dago estatu hori) beste aukera batzuk ematen dizkie errudunen esklabotza edo bortxazko lana gainditzen ez duten auzitegiei. Louisianan onartutako oinarrizko gutunak jasotzen duenez, berriz, «esklabotza eta nahi gabeko morrontza debekatuta daude, baina hori ez zaio aplikatzen justizia penalaren administrazioari, gainerakoan legezkoa baita».

Nolanahi ere, oraingoz proposamenetako batek ere ez luke behartuko estatu horietako kartzeletan berehalako aldaketak egitera, baina ekar litzake espetxeetan lana erabiltzeko moduarekin lotutako lege erronkak.


Summary: Galdakaoko ospitaleko larrialdietan ere medikuak falta direla salatu dute. Zerbitzuaren eskaera %20 handitu arren sei mediku kaleratuko dituztela berretsi dute ELAko ordezkariek; haietako batzuei kontratu mistoak eskaini izana gaitzetsi dute

Galdakao-Usansoloko ospitaleko (Bizkaia) larrialdi zerbitzuaren «prekarizazioa» jendaurrean salatzeko pausoa eman dute gaur bertako medikuek, ELA sindikatuaren egoitzan egin duten agerraldian. Osakidetzako lehen mailako arretan ez ezik, erietxeetan ere sendagileak falta direla nabarmendu dute, eta lan taldea osagilez hornitzea galdegin dute: «Nahitaezko zerbitzua gara urteko 365 egunetan». Izan ere, urrian larrialdietako asistentzia eskaera pandemia aurrekoa baino %20 handiagoa izan zen, baina aurki langile gutxiagorekin egin beharko diote aurre lan zama horri: 65 mediku daude Galdakaoko larrialdietan, eta seiri kontratua etengo diete.

Kaleratzear diren medikuetako bik hartu dute hitza agerraldian, eta azaldu dute azken egunetan kontratu misto deituriko bat eskaini diela Osakidetzako zuzendaritzak: lanorduen erdiak erietxearen larrialdietan egingo lituzkete, eta beste erdiak lehen arretako zentroetan, ESIaren eremu osoan, «Ondarroatik Amurriora». Ez dute onartu kontratu hori, Nuria Calderon osagileak arrazoitu duenez: «Egun bakoitzean leku batean lan egiteak desegonkortasun handia dakar, eta bi egutegi paralelo eramateak izugarrizko zailtasunak sortzen ditu, bai guretzat, bai antolatzaileentzat».

Erantsi du sistema horrek arretaren kalitatea murriztea dakarrela, bi zerbitzuotako lan mota oso desberdina delako: «Ospitaleko larrialdietan lan egitea ezin da estrapolatu lehen mailako arretan lan egitera: zeregin bat edo bestea betetzeko behar diren ezagutzak guztiz desberdinak dira. Paziente kritiko eta ezegonkorrak daude batean, eta patologia kronikoak bestean; ez du zerikusirik. Larrialdietan aritzeko, ezinbestekoa da eguneroko praktikak dakarkigun ezagutza eta segurtasuna; ordu horiek kentzen badizkigute, esperientzia kenduko digute, eta horrek asistentzia kalitatea gutxitzen du. Berdin gertatzen da lehen arretan: egunero aritu ezean, trebetasunak herdoildu egiten dira».

«Hutsuneak betetzeko fitxak»

Etsita mintzatu dira sendagileok: «Hutsuneak betetzeko balio duten fitxak besterik ez garela iruditzen zaigu, kontuan hartu gabe lanpostu baterako edo besterako gaitasun nahikoa dugun edo eroso sentitzen garen». Halere, ulergarri jo dute profesionalak lehen arretara bideratu nahi izatea: «Gure formakuntza Familia Medikuntzaren eremukoa da, baina profesional faltaren arazoa larrialdietara ere hedatu da. Eta gure formakuntza sisteman ez dago aitortua larrialdietako espezialitatea».

Ildo horretan, Maitane Gallarreta larrialdietako medikuak berretsi du asistentzia maila bateko arazoek beste mailei eragiten dietela, eta gaitzetsi du larrialdiak «komodin» bihurtu direla beste zerbitzuetan langileak falta direnean: «Ospitaleetako larrialdietako osasun eskaria handitu egiten da, lehen arretako edo EAG etengabeko arreta guneetako kontsultak ixten direnean; paziente kronikoak lehen arretan beharrezko denboretan artatu ezin direnean, gaixoek larrialdietara jotzen dute».

Osakidetzan pertsona gehien artatzen dituen larrialdi zerbitzuetako bat da Galdakaokoa: 310.000 herritar dauzka bere eragin eremuan. Gainera, Gernikako ospitaleko larrialdietako arreta ere bere gain hartzen du, besteak beste. «Langile berberak izanda, asistentzia karga handiagoa hartzen ari gara, eta horrek dakar pazienteek denbora gehiago itxarotea, asistentzia kalitatea murriztea eta pazienteekiko segurtasun arazoak areagotzea». Beraz, Gallarretak ezinbesteko jo du langile kopurua handitzea, baina gogora ekarri du 65 medikuetatik erdiak behin-behinean daudela. Ez da Galdakao-Usansoloko erietxeko arazoa soilik: «Osakidetzako beste ospitale batzuetan antzera edo okerrago daude».

Lan baldintzak, arazo

Arkaitz Herreros ELAk Bizkaiko Osakidetzan duen arduradunak «lan baldintzei» egotzi die profesional faltaren arazoa: «Ikusi izan dugu lehen arretako medikuek erabaki dutela asistentzia maila hori uztea, baina orain ikusten ari gara hori larrialdietan ere gertatzen ari dela. Asko erabakitzen ari dira atzerrira joatea, lana Osakidetzatik kanpo bilatzea edo medikuntza uztea». Herrerosek uste du Osakidetzako zuzendariak hainbat neurri har ditzakeela egoera iraultzeko, baina ez du «borondate politikorik» antzeman. Behin-behinekotasuna jarri du horren adibide: «Osakidetzan 24.600 langile daude behin-behinean, eta 3.700 postuko lan eskaintza publikoa egingo dute. Familia medikuentzat 336 leku eskaini dituzte, eta 1.320 lagun aurkeztu dira. Arazoa ez da profesionalik ez dagoela, baizik eta ez dituztela Osakidetzaren lan baldintzak onartzen».