Summary: Itziar Ituño kurduen borrokaren alde, Turkian. Istanbulen egindako elkarrizketa batean, aktore euskaldunak Kurdistango askapen borroka goraipatu du.

Munduko herrialde ugaritan ditu jarraitzaileak Itziar Ituñok, bereziki La casa de papel telesaileko Lisboa pertsonaiaren oihartzunaren eraginez. Zale taldeak ditu makina bat tokitan. Eta herrialde askotako hedabideetan egiten dizkiote elkarrizketak. Turkian izan berri da Basauriko (Bizkaia) aktorea, eta, elkarrizketa batean, Kurdistango askapen borroka goraipatu du. Kurdu askok pozez hartu dute keinua. Eta kurduen askapen mugimenduaren telebistan ere jaso dute Ituñoren elkartasun keinua.

Euskal Herriko gaien inguruan ere iritzia eman ohi du Ituñok sarri. Horren erakusgarri, joan den astean Bizkaiko Hitza-n egin zioten elkarrizketa. Natalia Salazarren galderei erantzunda, Euskal Telebistan gaur egun telesail gutxi egiten direla kritikatu du. «[Alardea, Altsasu, Hondar Ahoak eta antzeko telesailen inguruan galdetuta] Fikzioa berreskuratzeko saiakera izan da hori, baina orain berriro dena geldi dago. Saiakera hori gehiagora joan beharrean, desagertu egin da berriro ere. Oso penagarria da. Ez dakit norantz goazen ETB1 eta ETB2 kateekin. Ez dakit zer bide hartuko duten orain edo zer gauza berri egongo diren. Garai batean izan genuena berreskuratzea espero dut: programazio itxurosoa eta baliotsua».

Abenduaren 3an, Netflix plataformaren La casa de papel telesaileko bosgarren denboraldiaren azkeneko ataletan agertuko da Ituño. Azkeneko asteetan, Paul Urkijoren Irati filmean parte hartzen ari da, gainera. Datorren urteko udazkenean estreinatzea espero dute.


Summary: Baionako France Bleu irratiko bost kazetari zigortu dituzte, laneko sexismoagatik. Bi kazetariri abisu bat egin diete; beste bi hamalau egun kanporatuko dituzte; eta beste bat betiko kanporatu dute.

Je ne suis pas une salope, je suis une journaliste dokumentala (Ez naiz urdanga bat, kazetaria naiz) martxoan estreinatu zuen Marie Portolano gidoilari eta kazetariak. Kirol kazetari emakumezkoek jasaten duten indarkeria matxistak salatu dituzte bertan hainbat kazetarik, tartean Amaia Cazenave. France Bleu irrati publikoko sarean lan egin du; besteak beste, Baionako delegazioan. Filmaren ondotik, hainbat hedabidek barne inkestak eramanen zituztela hitzeman zuten. Radio France taldeak —France Bleu irratien sarea barnean du— Baionako delegazioko sei langile gizonezko baztertu zituen lanetik: bost kazetari eta animatzaile bat. Bada, taldeak zigorrak jakinarazi ditu gaur. Bi kazetariri abisu bat egin die zuzendaritzak, eta beste bi behin-behinean kaleratuko dituzte, hamalau egun. Azken bat behin betiko kanporatu dute, harekin akordioa lortuta; hala, kalte ordaina emanen diote, erretreta hartu bitarte. Animatzailearen zigorra ez dute oraino jakinarazi. Guztiei, lanean giro sexista batean parte hartzaile izatea egozten diete.

Dokumentala hedatu ondotik, Sibyle Veil Radio Franceko zuzendariak barne inkesta bat eramanen zuela hitzeman zuen: 2021eko martxoan abiatu zuten. Sophie Latraverse zuzenbide adituak egin du inkesta, 80 lekukotasun bildurik. Inkesta horren ondorioak ikusirik, Radio Franceko zuzendaritzak hartu ditu erabakiak. Giza baliabideetako batzarrak urrian entzun zituen bazter ezarritako langileak, Parisen.


Summary: Espezismoaren kontrako manifestazioa egingo dute astelehenean, Bilbon. «Gizakiz bertzeko animaliekin dugun harremanari buruzko gogoeta piztu» nahi dute antolatzaileek.

NOR Euskal Herria Antiespezista taldeak manifestaziora deitu du azaroaren 1erako, 12:00etan, Bilbon, Orroak plazara lelopean. Moyua plazatik atarako da, eta, amaierarako, jaialdi bat antolatu dute.

«Manifestazioaren bidez, gizakiz bertzeko animaliekin dugun harremanari buruzko gogoeta piztu nahi dugu». Argudiatu dutenez, animaliok «agentzia» dute, eta «egunero erakusten dute erresistentziarako gaitasuna dutela». Erresistentzia horren bozgorailu aritu nahi dute Bilbon, manifestazioaren bitartez.

Protestaren ondoren, bazkaria egingo dute Karmelan, eta, ondoren, kontzertua emango du No Name Tiriti taldeak.

Adierazi dutenez, autobusak antolatu dituzte Hegoaldeko beste hiriburuetatik.

NOR taldea espezismoaren aurkako Euskal Herriko eragileak koordinatzeko sortu zuten. Animalien askapenaren aldeko borroka kapitalismoaren aurkakoarekin lotzen dute. Besteak beste, hiltegien inguruko ikerketa lan bat egin dute.


Summary: Ontzat eman dute AEBetan haurrei txertoa jartzen hastea. FDA erakundeak onespena eman dio Pfizer botika etxeak haurrentzat ondutako txertoari; 5-11 urte artekoei jarriko diete

Pfizer eta BioNTech konpainiek COVID-19aren kontra umeekin erabiltzeko ondu duten txertoa erabiltzen hasteko eskea eginda zuten AEB Ameriketako Estatuetako Botiken Agentzia FDAn, eta gaur eman die onespena; has daitezke txertoa jartzen. 5-11 urte arteko 28 milioi ume daude AEBetan, eta horien txertaketa martxan jar dezakete orain.

FDAk argudiatu du txertoaren eraginkortasunean oinarritu direla onespena emateko; %90,7koa dela esan dute, eta nahi ez den ondorio «larririk» ez duela eragiten haurretan.

EMA Sendagaien Europako Agentziak jakinarazia du, baita ere, hasia dela ebaluatzen Pfizer-BioNtech botika konpainiak 5 eta 11 urte arteko umeentzat garatu duen txertoa. Egun, oraindik ez du baimenduta COVID-19aren kontrako txertorik adin tarte horretako haurrentzat. 12 urtetik gorakoentzat baimenduta dago txerto hori, Modernakoarekin batera; maiatzean eman zion nerabeei zuzendutako erabilerari oniritzia Europako Batzordeak.

Pfizerreko eledunek adierazi izan dute umeentzat garatu duten txertoa helduentzat garatu duten bera dela; RNA mezulariaren teknika erabiliz egindakoa da, baina dosi apalagoa erabiltzen dute haurrentzat.


Summary: BERRIA Ikasgela aurkezteko webinarra egingo dute 17:30ean. Joan den astean jarri zen abian 12 urtez gorako ikasleekin eskola orduetan erabiltzeko material osagarriak eskaintzen dituen BERRIAren proiektua. Gaur, asteazkena, aurkeztuko diete irakasleei, 17:30ean.

Webgunea aurkezteko eta irakasleen iritziak biltzeko, streaming bidezko saio bat antolatu dute gaurko, asteazkena. 17:30ean izango da, eta Zoom plataformaren bidez egingo dute. Parte hartu nahi duten irakasleek orrialde honetan eman behar dute izena. Gunea nola erabil daitekeen azalduko diete, eta ekarpenak eskatzeko ere baliatuko dute aukera.

BERRIAn argitaratzen diren artikuluetatik batzuk aukeratu, eskoletan lantzeko moduan egokitu, erabiltzaileek azkar topatzeko moduan sailkatu, eta material osagarri gisa eskaintzen ditu egunkari honek, joan den astetik, BERRIA Ikasgelan. Hezkuntza komunitateari aktualitatean eta Euskal Herrian zentratutako heldulekuak eskaini nahi dizkio, euskaraz, irakasleek ere hala aitortuta gabezia handia baitago arlo horretan. Irekia da gunea, eta nahi duten eskola guztiek erabil dezakete, egokien ikusten duten moduan.

Irakurri gehiago: Ainhoa Oiartzabal: «Euskarazko eduki egokituen hemeroteka izan nahi dugu»

Proiektuari gertutik erreparatu nahi diotenek aukera dute BERRIA Ikasgelaren buletinean izena emateko. Izena ematen dutenek astean behin, asteartean, Ikasgelan argitaratutako eduki berriak jasoko dituzte posta elektronikoz. Foro bat ere sortu dute, nahi duten irakasleek erabil dezaten materialei buruzko oharrak egiteko, elkarri erabileren berri emateko, ekarpenak egiteko... Horrez gain, ikasgela@berria.eus helbide elektronikora ere idatz daitezke ekarpenak eta proposamenak.


Guy Poulou Ziburuko auzapez ohia hil da

Summary: Guy Poulou Ziburuko auzapez ohia hil da. 2001ean hasi zen auzapez, eta kasik hogei urtez aritu zen jardunean; iaz utzi zuen politika. 80 urterekin zendu da.

Ia bi hamarkadaz izan zen Guy Poulou Ziburuko (Lapurdi) auzapez. Milurtekoaren hasieran hartu zuen kargua, 2001ean. Iaz, baina, hauteskundeetara ez zela aurkeztuko erabaki zuen politikari eskuindarrak. Dentista zen ikasketaz. 80 urte zituela hil da Poulou; atzo zendu zen, jakinarazi dutenez.

Eskuindar sutsua zen Poulou. Bere lehenbiziko bi hauteskundeetan, UMP Herritarren Mugimenduaren Aldeko Batasuna alderdiarekin aurkeztu zen auzapez aukeratua izateko. Egun, Errepublikanoak du izena alderdiak. Hirugarren aldiz hauteskundeetan aritu zenean, berriz, tirabirak tarteko, alderditik kanpo aurkeztu zen, Aupa Ziburu alderdian.

Maiz izan dira kritikatuak Poulouren egin-moldeak. Batik bat, sumina piztu eta hautsak harrotu zituen auzapezak Ziburuko Kaskarotenea ikastolaren auzian hartutako jarrerak. BERRIAk elkarrizketa egin zion auzia piztua zen orduko hartan. Eginiko adierazpenetan, azaldu zuen, hain zuzen, ez zela ikastolen kontra, baina nabarmendu zuen Ziburuko ikastolaren aferak ez zuela aterabiderik. 2012an sortu zuten ikastola, eta, handik bi urtera, hitzarmena ez zietela berrituko erabaki zuen Poulouk. Neurri gogorrak hartu zituen ikastolaren kontra: auzitara jo zuen orain dauden lur eremutik kanporatzeko, eta, azkena, argindarra kendu zien, zentroa hustu zezaten.


Summary: EH Bilduk salatu du «anbizio klimatikoa» falta duela Eusko Jaurlaritzak. EH bilduk ordezkariak bidaliko ditu Glasgown egingo duten COP26 klima larrialdiari buruzko nazioarteko goi bilerara

Glasgown COP26 klima larrialdiari buruzko nazioarteko goi bilera hasi bezperan, adierazpenak egin ditu Mikel Otero EH Bilduko legebiltzarkideak. Eusko Jaurlaritzari gai horren inguruko anbizioa falta zaiola salatu du: «Eusko Jaurlaritza honen —eta aurrekoen— anbizio klimatikoa azken urteotan eskatutakoaren oso azpitik egon da». Urte luzez energia politika «okerra» egin duela iruditzen zaio, eta energia berriztagarriak «gutxi garatu» dituela, erregai fosilekiko «mendekotasun izugarria» izan duela, eta hamarkadetan gas fosilaren aldeko «apustu irmoa» egin duela.

Datuen bidez berretsi ditu esandakoak. Oterok emandako datuen arabera, Europako Batasunean %24 murriztu dituzte berotegi gasak 1990etik; aldiz, isurketak %11 murriztu dira Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta %4,5 Hego Euskal Herrian. Horiek horrela, salatu du «oso urrun» daudela Europako datuetatik: «Oso urrun emisioen murrizketan, eta oso urrun energia berriztagarriaren garapenean eta autosufizientzia energetikoan».

Glasgowkoa «garrantzi bereziko hitzordua» da, Oteroren irudiko. Horregatik, ordezkaritza bat bidaliko du EH Bilduk. Agenda sozialari erreparatu nahi diote bereziki: «Agenda horrek mobilizazio masiboak biltzen ditu, gobernu ordezkaritzei aurrera egiteko presioa egiteko, nahiz eta hainbat alderdik edo egungo egoerari eusteko interesa duten korporazioek aurre egin. Gainera, lan mahaietan parte hartuko dugu Europako ezkerreko beste ordezkaritza batzuekin».


Summary: EAko zuzendaritzak EH Bildurekin duen jarrera mantentzea babestu du. EAk 'Alkar zainduz' lelopean egingo du XIII. Biltzar Nagusia, otsailean eta martxoan; besteak beste, asmoa da «zaintza politikaren erdigunean» jartzea. Hala ere, sektore kritikoak «zentzugabekeria demokratikotzat» jo du erabakia.

EAk datorren urtearen hasieran egingo du biltzar nagusia, eta bertako zuzendaritzak jakinarazi du orduan eztabaidatuko den txosten politikoaren zirriborroan EH Bildurekin duen jarrera mantentzea babestu duela, besteak beste «euskal errepublikaren bidean tresnarik eraginkorrena» dela iritzita: «Gure ustez, bilkideek diseinatu eta onartutako egungo EH Bildu da gure estatutuen lehenengo artikulua gauzatzeko dugun tresnarik eraginkorrena; hau da, Europako Batasunean euskal errepublika askea lortzea, justizian, elkartasunean eta bakean oinarrituko dena».

Leire Pinedo Biltzar Nagusiko Prestaketa Batzordearen buruak eta Iker Ruiz de Egino EAko bozeramaileak gaur goizean eman dute horren berri, Gasteizen eginiko agerraldi batean. Alkar zainduz lelopean egingo da hamahirugarren kongresua, otsailaren 19an eta 20an, eta martxoaren 5ean eta 6an, Araban; eta, aurrez, herri batzarrak egingo dira. «Zaintza «politikaren erdigunean» jartzea da asmoetako bat, «bizitza zaintzeak» garrantzia duela iritzita, besteak beste. Eta ideia hori bera eraman nahi izan dute alderdi barnera ere. «Betidanik eztabaidatu dugu alderdian, baina, lau urtetik hona, eztabaida hori larregi garraztu da; alderdikideak eta alderdia bera zaintzeko eta errespetatzeko deia ere bada».

Hala ere, sektore kritikoko kideek ere hitz egin dute, eta «zentzugabekeria demokratikotzat» jo dute sektore ofizialak hartutako erabakia. «Zentzugabea da kongresu bat egin nahi izatea afiliazioari aukerarik eman gabe bozkatzeko nork gidatu alderdia eta nork egon behar duen Idazkaritza Nagusian». Haren ustez, afiliazioa «albo batera utzi» eta «alderdia kontrolatzeko» modu bat da, EAren «desegitea» gauzatzearekin batera. Are, Ezker Abertzaleari eta «EH Bilduren egiturei» ere eskatu die uzteko «edozein demokrata lotsarazten duten ekintzak» babesteari, eta Eba Blanco idazkari nagusiari ere mezu bat helarazi diote: «Hitz egiteko eseri, eta afiliazioak bere sentimenduak adierazteko oinarrizko baldintza demokratikoak adostu».

Txostenaren zirriborroa

Txosten politikoaren zirriborroari dagokionez, jakinarazi dute horretarako propio izendatutako lantalde batek ondu duela, eta Kontseilu Nagusiaren oniritzia duela. Horren helburua da EAk hurrengo lau urtetan izango duen bidea markatzea, baina, oinarrian, orain dela lau urte Donostian onartutako dokumentu bat dago. «2025era arteko erabilgarritasuna gaurkotzea izan da asmoa; ponentziak bizirik dauden hitzarmenak dira, zaindu, moldatu eta eguneratu beharrekoak».

Txosten hori sei ataletan banatuta dago. Lehenak 2020ko hamarkadako sozialdemokrazia du hizpide, eta EAren printzipio ideologikoak daude segidan. Euskal errepublika sortzeko beharrezkoak iruditzen zaizkien zutabeak jasotzen dira hirugarren puntuan, eta, horren ostean, «Euskal Herri aske eta burujabearen eraikuntzarako» bide orri baten proposamena. Are, adierazi dute Ipar Euskal Herriak eta diasporak «inoiz baino presentzia handiagoa» dutela, eta horretarako atal propio bat sortuta dagoela. Azkenik, EH Bildurekin eta EH Bairekin izan beharreko harremana jorratzen da.

Dena dela, sektore ofizialeko bi alderdikideek nabarmendu dute hau zirriborro bat dela, eta espero dute «eztabaidarako abiapuntua» izatea, «afiliatu guztien parte hartzearekin». Era horretan, alderdi barneko egoera ere hobetu nahi dute: «Ziur gaude prozesu hau aberasgarria izango zaigula guztioi, eta batez ere EAri; behin ponentzia hauek otsaileko eta martxoko biltzarrean onartuta, izan dadila guztiok babestuko gaituen abaroa, eta barne gatazkak amaitzeko balioko duen txostena».


Summary: Elkar babestearen beharra aldarrikatu dute Lanartearen bigarren batzarrean. Lanartea Euskararen Langile Profesionalen Elkarteak 40 bat kulturgile eta kulturzale batu ditu Azpeitiko Sanagustin kulturgunean.

Elkartearen deiari erantzunez, eta Arkaitz Minerren eta Joseba Tapiaren doinuek lagunduta sartu dira 40 kulturgile eta kulturzale inguru Azpeitiko (Gipuzkoa) Sanagustin kulturgunera, gaur goizean. Bertan ziren Joxean Agirre, Mikel Peruarena Ansa, Yolanda Arrieta eta Yurre Ugarte idazleak; Andoitz Antzizarri, Amets Aranguren, Maite Arroitajauregi Mursego, Itsaso Etxebeste, Idoia Hernandez Hatxe, Miren Narbaiza MICE, Txuma Murugarren, Ibai Osinaga eta Juantxo Zeberio musikariak; Beñat Gaztelumendi, Unai Iturriaga eta Aitor Mendiluze bertsolariak; Eñaut Aiartzaguena, Joseba Beramendi Exprai, Begoña Durruty, Unai Gaztelumendi, Patxi Huarte Zaldieroa, Joseba Larratxe Josevisky eta Iñaki Martiarena Mattin irudigileak; Joxemari Karrere kontalaria; Iñaki Ziarrusta antzerkilaria; Juanjo Elordi zinemagilea; Xabier Alkiza bikoiztailea…

Maite Gurrutxaga irudigileak egin die harrera denei, Lanarteako kide gisa. Eta berak aletu du elkartearen ohorezko kideen zerrenda: Ramon Agirre, Joxean Agirre, Irene Aldasoro, Xabier Amuriza, Jose Ignazio Ansorena, Eugenio Arozena, Bernardo Atxaga, Klara Badiola, Juan Mari Beltran, Natxo de Felipe, Niko Etxart, Luzien Etxezaharreta, Elixabete Garmendia Lasa, Mariasun Landa, Amaia Lasa Alegria, Anjel Lertxundi, Benito Lertxundi, Antton Luku, Kristina Mardaras, Mikel Martinez, Laura Mintegi, Koro Navarro, Antton Olariaga, Xabier Olarra, Joseba Sarrionandia, Josu Zabala, Josu Zabaleta, Jon Zabaleta eta Amaia Zubiria.

Lanarteak 2019ko maiatzean egin zuen bere I. Batzar Nazionala, eta ordutik egindakoak azaldu dituzte segidan elkarteko boluntarioek. «Aurretik genekiena berretsi digu pandemiak: euskararen langile profesionalok egoera zital batek gauzka harrapaturik aspaldi», esan du Joseba Tapia musikariak. Egoera horrek, erantsi duenez, ez du zerikusirik krisi ekonomikoarekin, klima aldaketarekin edo koronabirusarekin. «Ulertzen ez gaituzten legeek, ulertzen ez ditugun araudiek eta, batez ere, gure batasunik ezak gauzka gauden bezala. Babes gabe sentitzen gara: babes dezagun elkar».

Testuinguru horretan legeztatu dutela Lanartea ekarri du gogora Garbine Ubedak, eta elkartearen helburuak ere xehatu ditu: «Gure estatusa era arrazional batean antolatzea; gure eremu sozialaren jabe izatea; gure publikoa solidarizatzea; kultura agintari politikoen agendaren lehentasunetan izan dadin borrokatzea». Barne-lana gehi landa-lana egin beharraz mintzatu da idazlea: «Ikusgarritasuna behar dugu laguntzak batzeko». Eta informazioa, azterketa eta kritika, helburuak ezartzeko. «Eta elkartasunaren kultura sustatu kulturaren barruan: denok bat eta bakoitza bere, guztion onerako».

Dani Fano irudigile eta komikilariak hartu du hitza segidan, azaltzeko koordinatzaile bat kontratatu duela elkarteak, eta kontaktuak ugaritu egin direla azken hilabeteotan. Horri esker, teorikoak ziren planteamenduak gauzatu egin dira, haren hitzetan. «Euskarak pairatzen duen kultur sistemaren arrakalak detektatu, eta arazo espezifikoen gainetik euskararen lanbide profesional ezberdinak batzen gaituzten premiak azaleratu zaizkigu».

Orain arteko urratsak

Koldo Izagirre idazleak, berriz, Lanartearen orain arteko urratsak aletu ditu. Argitalpen kontratu eredu bat osatu du elkarteak idazleentzat, esaterako. Bi argitaletxeri proposatu diete oraingoz, eta biek ere baiezkoa eman dute. «Lan hau hasi besterik ez da egin». Halaber, Praktika Onen araubidea ixten ari dira irudigileak, gainerako diziplinetako profesionalentzako ere bidea irekiz. «Argitalpen kontratu eredu bat ondu dute irudigileek eta idazleek, elkarrekin. Eta literatura sarien eta beken eraberritzea abiatu dugu.(H)ilbeltza bekaren oinarrien aldaketetan eragin genituen, esaterako. Eta Lizardi sariaren berrikuntzan kolaboratu genuen».

Aldi berean, iritzi bilketa handi bat egin du Lanarteak bertsolarien artean. «Eta EIE, EIZIE, Galtzagorri eta Bertsozale elkarteekin hasitako harremanen ondorioz, fiskalitate arloko proposamen bat landu genuen». Eusko Jaurlaritzako Kultura Sailean aurkeztua du elkarteak proposamen hori.

Sektoreko profesionalek zailtasun handiak dituzte, Izagirreren esanetan, administrazioak eskatzen dizkien betebeharrak burutzeko. «Eta honi eransten zaio aholkularitza bulegoek ere nekez ulertzen dituztela bateko eta besteko administrazioek ezarritako arauak. Horren ondorioz, formakuntza eta aholkularitza zerbitzu espezialdu bat sustatzeko lanean ari gara».

Kultur mundura heldu berri diren egile eta artista gazteen inguruko ikus-entzunezko bat ere ari da lantzen Lanartea, beren kezkak eta arazoak jaso eta ezagutarazteko. Webgune bat ere sortu dute, sektoreko langileek beren eskubideen, beharren eta lanen berri emateko eta hartzeko tresna izatea nahi dutena. «Geuri dagokigu orain gune hori mamiz, kritikaz, eztabaidaz, lorpenez, ideiez, laguntza tresnez, babesez betetzea».

Koordinatzailearen hitzak

Lanartearen koordinatzaileak, Amagoia Gurrutxagak, udaberritik honainoko jardunaren errepasoa egin du. «Duela sei hilabete lan honetan hasi nintzenetik, hamaika elkarte eta banakorekin egin ditut bilerak, eta, bilera horiei esker, aurreikusten nuena baino egoera okerragoa ikusi dut euskarazko kultur panoraman. Ia inor ez da bizi sortze lanetik. Gehienek beste lan bat dute diru iturri, eta aparteko tarteetan sortzen dute. Autonomo egin eta sortzetik bakarrik bizitzea erabaki dutenek, berriz, hamaika lan onartu behar izaten dituzte hilabetea berdinduko badute, eta gero eta exijenteagoa eta ulergaitzagoa zaien papergintzan ematen dituzte orduak eta orduak».

Diziplina arteko trantsitoa gero eta ohikoagoa izanik ere, atomizazioa «beldurgarria» da, Gurrutxagaren esanetan. «Pedagogia lan handi bat egin behar da. Denean. Profesionalen artean, hasteko. Eta erakundeetan, sortzaileen egoera ezagutzen ez dutenak ez dira gutxi; urteetako ohiturak arau bihurtuak daude. Gainegitura handian, berriz, ogasunak, gizarte segurantzak, departamenduak dauzkagu, erabakitzaile ezezagunez, erabakitzaile ezjakinez –are, elebakarrez- beteak, beren leize-zuloetatik erabaki politiko-kultural-ekonomikoak hartzen… bakoitza bere aldetik».

Bada albiste onik, hala ere, Lanartearen koordinatzailearen arabera. Sektorearekin zerikusi zuzena ez duten hainbat eragile ere laguntzeko prest agertu zaizkie, hasteko: ELA, LAB, Kontseilua, UEMA… «Eurekin eta sektoreko hamaika elkarte eta banakorekin egindako bilera guztiei esker ikusi dut badirela elkarlanerako aukerak, borrokarako puntu komunak, eta, batez ere, behar gorria. Beharrak batzen gaitu». Eta bada zer egina, haren esanetan: kotizazio sistema arrazional bat pentsatu, epigrafe festa ordenatu, hedabideetan profesionalen lanei eskainiko zaien gutxieneko tokia zehaztu, kontratuak errepasatu, gutxieneko tarifak adostu, euskarazko kultur sistemaren errealitateari erantzungo dion artistaren estatutu bat landu, erakunde publikoak interpelatu, kultur sistema bizi eta bizigarri bat aldarrikatu…

Lanok zerrendatu ostean, profesionalei egin die dei Gurrutxagak: «Horiek denak ezin ditu pertsona bakarrak egin, bistan denez. Lanartea ez da eraginkorra izango zuen, profesionalon, ekarpenik, parte hartzerik eta babesik gabe. Zeuok zarete egungo panoramaren arrakalak eta ajeak, indarguneak eta ahalak ondoen ezagutzen dituzuenak, zeuok zarete egoera hau zuzenean nozitzen duzuenak, iraultzeko beharra daukazuenak».

Koordinatzailearen azalpenen ostean, kafe bat hartzeko geldiunea egin dute batzarrean. Ondoren, bosteko taldeak osatu eta lehentasun eta kezka nagusien inguruan aritu dira solasean. Bertan jasotakoak ordenatu eta buletin bidez zabaltzeko konpromisoa hartu dute elkartekoek.

Diruaz

«Subjektu kulturala da Lanartea, baina subjektu ekonomiko izateko helburua ere badu, estatutuetan jasoa den bezala. Hala behar du izan helburuak lortzeko. Udaberrian hartu du abiada gure lanak, eta horretarako ezinbestekoa izan da ELAren ekarpen ekonomikoa. Eskerrak eman nahi dizkiogu hemendik». Antton Olariagak heldu dio batzarrean elkartearen arlo ekonomikoari. «Ekarpen gehiago ere beharko ditugu, geure burua gobernatzeko gauza izateko erabat». Horretarako, elkarteko kideen kuotez eta babesle berriez gain, dirua biltzeko moduak pentsatu beharra nabarmendu du Olariagak. «Sortzaileon irudimena ekonomiaren zerbitzura…. Bai, bazkide egin zaitezten eskatzen dizuegu». 60 euroko gutxieneko kuota ezarri dute: 5 euro hileko. Gehiago emateko aukera itxi gabe. «Eta aukera dute lagundu nahi diguten kolektiboek ere». Laguntza eskatu die irudigileak batzarrera hurbildutako profesionalei: «Lagun iezaguzue bazkideen zenbakia handitzen, zuen lankideen artean elkartearen berri zabalduz. Lanartearen alde egiteko modu bat da hori ere».

Garbine Ubedak, berriz, elkartean parte hartzeko deia egin die sektoreko langileei: «Alor guztietako jendearen parte hartzea artikulatu behar da». Egoera aldatzen hasteko momentua dela azpimarratu du: «Pandemiak ikusgarritasuna eman dio sortzaileen egoerari. Artistaren estatutua berritzeaz mintzo dira zenbait arduradun politiko. Euskarak espazio publikoa berreskuratu behar du; kulturak zirkuitu alternatiboak. Ekarpen txiki askok emaitza handia ekar dezakete».

Bi hilabeteko epean elkartearen motore lana egingo duen taldea osatzeko eta antolatzeko konpromisoa hartu dute Lanarteako kideek.


Ezin zuen betiko iraun

Summary: Ezin zuen betiko iraun. Osasunak aurrenekoz galdu du etxetik kanpo, Sevillaren kontra bAkats larriak egin ditu atzean, eta erasoan ez du gaitasunik eduki aurkaria estu hartzeko

Orbanik gabea ari zen izaten Osasunaren etxetik kanpoko jarduna. Irabazi egin zituen Sadarretik urrun jokatutako lehen lau partidak, eta asteazkenean urrezko puntua urratu zuen Santiago Bernabeun. Haatik, boladak noizbait bukatu behar zuen, eta gorritxoei gaur bukatu zaie pagotxa, Sevillaren zelaian. Julen Lopetegiren taldea harkaitz hutsa da Sanchez Pizjuanen, eta nafarrek ez dute zirrikiturik topatu gotorlekuan. Kamuts aritu dira erasoan, baina bekatu nagusia, atzean egindako huts larriak izan dira. Erakustaldi defentsiboa eginak ziren Real Madrilen aurka, baina gaur, opari eman dizkiote golak aurkariari.

Jagoba Arrasatek txandakatzeak iragarri zituen neurketaren bezperan. Bada, esan eta egin: zortzi jokalari berri sartu ditu hasierako hamaikakoan. Taldea indarberritzea zen asmoa, Real Madrilen zelaian hartutako jipoiaren ostean. Gorritxoak beren estiloari leialak izaten saiatu dira gaur, baina ez dute beste egun batzuetako lehiakortasunik izan. Sevillak menperatu egin ditu, eta, gainera, gehiegizko erraztasunak eman dizkiote bi goletan. 60. minutura 2-0eko markagailuarekin iritsi dira, eta hortik aurrerako ahaleginak erabat alferrekoak izan dira. Kilimarik ere ez diete egin Lopetegirenei.

Osasunaren historian partida gehien jokatu duen seigarren jokalaria bihurtu da gaur Oier Sanjurjo, Miguel Flañoren 238 lehiako marka berdinduta. Kapitaina titular gisa aritu da, eta oso gertu izan du lehen gola norgehiagokaren hasieran. Lehen zutoinean errematatu du Roberto Torresek ateratako kornerra, baina burukada gehiegi gurutzatu. Osasunak aurkariaren arean sartutako baloi ugarietako bat izan da. Jokoa ez du askorik ehundu; horren ordez, erdiraketaz josi du Sevillaren area. Erremateak, ordea, oso bakanak izan dira, eta Oierrenak salbu, ez dute kolokan jarri Sevillako atzelarien nagusitasuna.

Haatik, aurkariaren erdiraketak sufrikarioa izan dira gorritxoentzat. Sevilla zorrotza eta sakona izan da hegaletan, eta 16. minutuan bidali du lehen abisua: Jordanek erdiratu, eta buruz kanpora jaurti du Mirrek. Hasieran larri izan da Osasuna, baina luzatu egin da gero, presio aurreratuaren bitartez. Sevillaren emaria etenda, neurria hartu dio neurketari. Alabaina, ez dio etekinik atera goraldiari, eta aurkaria oldartu egin zaio atsedenaren aurretik. Jordani zutoinera joan zaio burukada, eta 39. minutuan, 1-0ekoa iritsi da, Diego Carlosen sinadurapean. Sevillako defentsak bakar-bakarrik errematatu du Rakiticek ateratako kornerra. Ezer gutxi egin zezakeen Juan Perezek.

Kontrara, atezainaren hanka sartzen baten ondorio izan da bigarren gola. Luze jokatu du Bonok, Sevillako atezainak, eta Aresok abantaila garbia izan arren, atepetik ateratzea deliberatu du Perezek. Gorritxoek ez dute elkar ulertu, eta diru zorroa lapurtu die Ocamposek. Baloia sareetara bultzatu, eta kito; 59. minutuan, argentinarrak bi goleko errentarekin jarri du Sevilla. Denboraldiko lehen gola, nola ez, Osasunari egin dio. Bolada txarrean diren golegileak oso maiz suspertzen dira Iruñeko taldearen kontra.

Partidari azken ordu erdia gelditzen zitzaion oraindik, eta mirariaren bila, aldaketa hirukoitza egin du Arrasatek: Avila, Torres eta Iñigo Perez kendu, eta Kike Garcia, Moncayola eta Budimir zelairatu ditu. Aurrelari kroaziarra bi hilabete luzeko etenaren ostean bueltatu da lehiara. Alabaina, ez du Osasunaren jokoa berpizterik izan. Gainontzeko aldaketen eragina ere oso apala izan da. Arrasateren mutilek harresi baten kontra egin dute talka behin eta berriz. Sevillak, aldiz, aukera onak izan ditu hirugarrena egiteko, baina Juan Perezen eskuekin, eta aurpegiarekin, egin du topo.


Summary: Eneko Andueza izango da PSE-EEko idazkari nagusi berria, %95eko babesarekin. «Garai berri bat» hitzeman du Idoia Mendiaren ondorengoak. Afiliatuen %65,75ek eman dute botoa.

Ez da ezustekorik izan PSE-EEko idazkari nagusia hautatzeko bozketan, eta Eneko Anduezaren hautagaitza babestu du afiliatuen gehiengoak. Haren hautagaitzaren alde egin du %95,3k eta Soraya Morlarenari botoa eman dio %4,28k. 5.014 kidek zuten botoa emateko aukera, eta horietatik %65,75k egin dute.

Nagusitasun handiz gailendu da Andueza Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, baina azken horretan jaso du babes handiena: %98koa. Zenbateko hori %93koa izan da Araban eta Bizkaian.

Alderdiaren lidergo berriak «garai berri bat» zabalduko duela adierazi du goizean Anduezak, bere botoa eman ostean; «itxaropenez eta ilusioz beteriko garai bat». PSE-EEren «printzipioekin» bat datozen «praktika sozialistak» garatzeko aukera izango dutela nabarmendu zuen, eta horretan ariko direla, hala nola, «klima aldaketaren kontrako borrokan, berdintasunaren aldekoan, indarkeria matxiastaren aurka, hezkuntzan, osasunean, enpleguan eta etxebizitzan».

Idoia Mendiak utzitako kargua beteko du Anduezak. Irailean iragarri zuen orain arte idazkari nagusi izan denak ez zuela hautagaitza berrituko. Anduezak egin moduan, «garai berri bat» hizpide izan zuen atzo Mendiak. «Erronka berriak» izango dituztela, eta erronka horiei aurre egiteko «lidergo berri bat» behar dutela nabarmendu zuen.

Emantzat jotzen zen Anduezaren garaipena. Morlak esana zuen hautagaitza aurkeztea bera lorpena izan zela. PSE-EEk EAJrekin duen gobernu itunarekin kritikoa da Morla. «Alderdi Sozialistak denekin egiten du berba, baina oso kuriosoa da Euskadin beti berberekin egiten dituela itunak», adierazi zuen idazkari nagusirako hautagaitza aurkeztu ondoren, eta garden adierazi zuen Elkarrekin Podemos-IUrekin eta EH Bildurekin akordioa egitearen aldekoa dela.


Summary: Imanol Uria nagusitu da Elorrion, Bizkaiko bosgarren kanporaketan. Bizkaiko txapelketako finalaurrekoetan kantatuko du bertsolari algortarrak. Nafarroako txapelketako lehen finalaurrekoa, berriz, etzi jokatuko dute, Altsasun.

Bizkaiko Bertsolari Txapelketako bosgarren kanporaketa jokatu dute Elorrioko Arriola antzokian. Sei bertsolari aritu dira kantuan: Aitor Arrutia Azkueta, Igor Galarza Intxausti, Imanol Arrutia Azkueta, Imanol Uria Albizuri, Iñaki Iturriotz Zuluaga eta Peru de Pedro Larrea. Uriak batu ditu puntu gehien, 494. Hala, azaroaren 21ean Etxebarrian jokatuko den finalaurrekoan kantatuko du bertsolari algortarrak. Haren atzetik sailkatu dira Iturriotz (442,5 puntu), Galarza (427), Aitor Arrutia (419), Imanol Arrutia (415) eta De Pedro (394,5).

Hurrengo igandean jokatuko da txapelketako azken final laurdena, Getxoko Muxikebarri zentroan, 17:00etatik aurrera. Beste sei bertsolari ariko dira kantuan bertan: Enare Muniategi Etxabe, Eneko Aldana Carrasco, Josune Aramendi Perez, Koldo Muñiz Aldamiz-Etxebarria, Malen Amenabar Larrañaga eta Unai Mendiburu Valor. Saio horren ondotik helduko dira hiru finalaurrekoak, Etxebarrian ez ezik, Galdakaon (azaroaren 27an) eta Larrabetzun (abenduaren 4an) jokatuko direnak. Eta Bilbon izango da finala, abenduaren 18an.

Altsasuko saioa, etzi

Nafarroako Bertsolari Txapelketak, berriz, etzi ekingo dio finalaurrekoen faseari, Altsasun. Iortia Kulturguneak hartuko du hiru finalaurrekoetan lehena —Berriozarren (azaroaren 6an) eta Leitzan (azaroaren 14an) izango dira hurrengo biak—. 17:30ean hasiko da saioa, eta sei bertsolarik kantatuko dute: Eneko Fernandez Maritxalar, Erika Lagoma Pombar, Xabat Illarregi Marzol, Ekhiñe Zapiain Arlegi, Endika Legarra Nuin eta Oier Lakuntza Irigoien. Gaiak jartzen, berriz, Fernando Anbustegi Goñi ariko da.

Altsasun nagusitzen den bertsolariak zuzenean lortuko du azaroaren 28an Iruñean jokatuko den finalerako txartela. Gainerakoek finalaurreko guztiak bukatu arte itxaron beharko dute sailkatzen ote diren jakiteko. Denera, hemezortzi bertsolarik parte hartuko dute finalaurrekoetan, eta zortzi sailkatuko dira finalera.


Summary: Odei Barroso Gomilak irabazi du Xilabako azken finalerdia. Izpurako saioan erabakita geratu da azaroaren 13an Donibane Lohizuneko finalean kantatuko duen seikotea.

Erabakita geratu da 2021eko Xilaba Bertsolari Txapelketako finala. Odei Barrosok irabazi du Izpurako (Nafarroa Beherea) saioa, eta honako bertsolariek osatuko dute finaleko seikotea: Amets Arzallus Antia, Odei Barroso Gomila, Maddalen Arzallus Antia, Miren Artetxe Sarasola, Maddi Ane Txoperena Iribarren eta Patxi Iriart Hiribarren. Azaroaren 13an egingo dute Xilabaren banakako seigarren aldiko finala, Donibane Lohizunen (Lapurdi).

Taldekakoak izan dira azken bi txapelketak. Banaka jokatutako azkena 2016koa izan zen, eta Sustrai Colinak jantzi zuen txapela orduko hartan, buruz burukoan Amets Arzallusekin aritu ondoren. Aurtengo seikotetik lau lehen ere finaletan aritukoak dira, baina badira bi estreinakoz kantatuko dutenak: Maddi Ane Txoperena eta Patxi Iriart. Seigarren postua ez zegoen merke aurtengoan: puntu erdiren eta puntu eta erdiren faltan geratu dira Aitor Servier eta Egoitz Zelaia.

Izpurako azken finalaurrekoan, 150 entzuletik gora izan dira Faustin Bentaberri gelan. Joana Itzainaren esanetara, saio polita egin dute sei bertsolariek, eta hala geratu da sailkapena azkenean: Odei Barroso Gomila (516,5 puntu), Patxi Iriart Hiribarren (494,5), Egoitz Zelaia (493), Maindi Murua Berra (470), Gillen Hiribarren (468) eta Johaine Sarraillet (441,5).

«Hitza neurtzen hasten delarik ez da izaten librea/ baina libreki egin nahi nuke gaurko saioan nirea/ Lohizunek eta finalak ditu hainbat bertsolari beha/ baina helmugarik ez dut jarri nahi helmuga baitut bidea», kantatu du saioko irabazleak lehen agurrean. Eta egin du berea Barrosok. Hasieratik amaierara erakutsi du bere maila, eta nabaritu da azken emaitzan ere. Iriartek, berriz, berezko duen umoreari heldu dio ahal izan duen ariketa guztietan, baita bakarkako lanean ere, eta kolpe ederrak utziz, saio txukuna osatu du azkenean.

Eutanasiaren aldeko bi militanteren azalean jarri dituzte biak zortziko handian: «Gaur, lagun batek hiltzeko laguntza galdegin dizue». Egoeraren larria ondo irudikatu dute ofizioa hasterako. «Nahiz ideian arras sinplea galdegin digun gestua/ bere galdea aditu eta dardarka daukat eskua», kantatu du Iriartek. «Taupaka daukat bihotza», esanez hasi zaio erantzuten Barroso: «Bizi luzea ez du izan ta, nahi luke heriotz motza/ eutanasia batzuentzako nahiz ta dugun gai arrotza/ hari beraren bi punta dira bizitza ta heriotza». Egin beharrekoa nola egin, ados jarri dira biak. «Nik muxu emanen diot kopetan, zuk itzal zazu makina», proposatu du Barrosok, eta «atea zaindu ezazu zuk ta makina hori nire kondu», esanez amaitu du Iriartek.

Zelaia eta Sarraillet, berriz, etxeko terrazatik autoei begira jarri dituzte, eta ohartu dira gidaria besterik ez dela auto guztietan. «Natura oso jakintsua da, gizakia ez hainbeste», esanez hasi da Zelaia, eta bide beretik jarraitu dio Sarrailletek: «Keinu ttipiek ingüamenai untsa ez egiteko traba/ auto handiak ez du balio, hutsik-hutsik egoiten bada».

Hiribarrenek eta Iriartek saio polita egin dute zortziko txikian. Lehenak bigarrenari landareak eskaini dizkion guztietan, ihartu eta hil egin zaizkio. Gaur ere berriz heldu zaio landare bat eskuan. «Hortan ona zirela pentsatua dut nik/ Laborantza Ganberan langile izanik», zirikatu du laguna Hiribarrenek. Erantzuten asmatu du Iriartek: «Hau’re ustelduko da eta bapatean/ zuzenean ezarri zazu konpostean».

Bide ugari bakarkakoan

Hamarreko txikian, ikaskide izandako bi lagunen azaletik aritu dira Iriart eta Murua. Lehenak bi hamarkada igaro ditu preso, eta lehenengoz egin dute topo kafe baten bueltan. «Kafe hau berdin pixkat zaila izango da/ aipatu nahi al duzu lehengo denbora», galdetu dio Muruak. Iriartek: «Nik oraingo denbora nahi nuke aipatu/ mundua ez duzue biziki aldatu».

Kartzelako bakarkako gaiak hala zioen: «Suhiltzaile bolondresa izatea erabaki duzu. Lehen deia ukan berri duzu». Bide beretik hartu dute lehen bi bertsolariek: haurdun zen emakume bati laguntzeko deia jaso dutela kantatu dute Hiribarrenek eta Muruak. Pandemiaren testuingurua baliatuz osatu du haria Zelaiak: «Halakoetan pertsonak eman behar du bere onena/ eta nik ere egin nahi nuke nire esku dagoena». Sarrailletek, aldiz, familia bat laguntzeko deia jaso duela kantatu du, eta katu bat erreskatatu behar zuela eta, umorez heldu dio Iriartek.

Bakarka ere Barrosok egin du lanik osoena, sute batera deitu dutela azalduz: «Lehen deia izan da hau sua bertan eta ni han/ horrenbeste kezka daukat ene barnean dilindan/ sua itzaltzera noa ta sua daramat nigan». Hari berari tiraka biribildu du lana: «Erakutsi beharko nuke jarrera ona segurra/ mangera atera eta itzali suan muturra/ baina biak sentitzen ditut ardura eta beldurra».


Summary: Gizon bat atxilotu dute Laudion, emakume bat kristalezko edalontzi batekin jotzeagatik. Goizaldeko lauak aldera izan da erasoa, eta ospitalera eraman behar izan dute emakumea. Erasotua atxilotuaren bikotekidea da.

Bart gauean gizon bat atxilotu du Ertzaintzak Laudion (Araba), emakume bat kristalezko edalontzi batekin jo duelako. Zubiko-Kurajo kalean izan da erasoa, goizeko lauak aldera.

Poliziak Aiaraldea.eus hedabideari jakinarazi dionez, erasotua atxilotuaren bikotekidea da, eta Gurutzetako ospitalera eraman behar izan dute artatzeko.


Hasi da COP26 goi bilera Glasgown

Summary: Hasi da COP26 goi bilera Glasgown. Gaur hasi eta azaroaren 12 arte egingo dute. «Inflexio puntua» izan behar du, NBIPren esanetan, planetaren berotzea 1,5 gradura mugatzea ezinezkoa bihur ez dadin.

Ekin diote Glasgowko COP26ko lehen osoko bilkurari. Adituek mezu argia eman diete munduko agintariei, bilkuraren aurreko asteetan argitaratu diren txostenetan: ezinbestekoa da berehalako erabakiak hartzea, urrats eraldatzaileak egitea eta konpromisoak betetzeko neurriak zehaztea, mende amaieran Lurraren berotzea ez dadin 1,5 gradu baino handiagoa izan.

Mundua helburu hori lortzeko bidetik aldenduta dagoela ohartarazi zuen, joan den asteartean, NBIP Nazio Batuen Ingurumen Programak, COP26 biltzarraren antolatzaileak. Konpromiso ausartagoak behar dira, eta ausardiak neurtuko du gaur hasi eta azaroaren 12ra arte egingo den goi bileraren arrakasta. «Inflexio puntua» izan behar du, NBIPren esanetan, planetaren berotzea 1,5 gradura mugatzea ezinezkoa bihur ez dadin. Goi bilera iaz zen egitekoa, baina COVID-19aren pandemiak behartu zuen hura urtebete atzeratzera.

Hasiera

Irekiera ekitaldia ordubete inguru atzeratu da, eta lehenik eta behin minutu bateko isilunea egin dute koronabirusaren pandemiaren ondorioz hil direnen omenez.

Jarraian, Alok Sharma COP26ko presidenteak azpimarra egin du 2015eko Parisko Akordioan ezarritako helburuak betetzeak duen garrantzian, nagusiki planetaren berotzea 1,5 gradura mugatzeak: «Goi bilera hau gure azken itxaropena da. Herritarren eskariei erantzun behar diegu».

Datozen bi asteetan 200 herrialde ingurutako ordezkariak bilduko dira Glasgown, eta denera 25.000 kazetari inguru izango dira han, tartean, BERRIAko Iñaki Petxarroman. Gai nagusiak izango dira metano gasen isurketa, Parisko Akordioak ezarritako helburuak betetzeko ezarri beharreko araudia, edo basoak babestearen garrantzia.


Summary: 'Hipotesi demokratikoa' dokumentala ondu du Thomas Lacoste zinemagileak. Dokumentalak euskal gatazka du hizpide, zehazki, haren aterabide demokratikoa. Ofizialki 2022ko udaberrian estreinatuko dute. Trailerra, albistearen barruan.

«Dokumentalak lehen aldiz eskaintzen du Europa mendebaldeko azken gatazka armatuaren eta haren irtenbide politikoari buruzko kontakizun sentikor bat». Hala aurkeztu dute Hipotesi demokratikoa dokumentala, Thomas Lacoste zinemagile frantziarraren azken lana. Hainbat hilabetez jardun du proiektu horretan lanean, eta jada ikusgai dago trailerra.

Trailer horretan ikus daitezke dokumentalaren protagonistak. Tartean da Martxelo Otamendi BERRIAko zuzendaria, gatazkan zeresana izan duten beste hainbat pertsonarekin batera: Paul Rios Lokarriko koordinatzaile nagusi ohia, Eugenio Etxebeste ETAko kide ohia, Iñaki Anasagasti EAJko senatari ohia, Anaiz Funosas Bake Bideako presidentea, Gerry Adams Sinn Fein-eko presidente ohia, Brian Currin Hego Afrikako abokatua edota Amaia Muñoa ELA sindikatuko kidea.

Dokumentalaren aurrerapena, lehen aldiz, azaroaren 12an proiektatuko dute Baionan, eta urtarrilean gauza bera egingo dute Lapurdin, Behe Nafarroan eta Zuberoan. Ondoren, 2022ko udaberrian estreinatuko dute Ipar Euskal Herrian eta Frantzian.

Dokumentalari buruzko iritzia eman du Ken Loach zinemagile ospetsuak: «Pozik nago film hau ezagutu ahal izan dudalako. Lagungarria da bertan agertzen diren pertsonek euskal gatazka zergatik parte hartu zuten ulertzeko. Hausnartutako kontakizun bat da, sakrifizio asko egin dituztenen ahotik kontatutakoa. Nabarmena da haien zintzotasuna».

Hortaz gain, gehitu du dokumentalaren erdigunea dela demokraziaren gaia, eta protagonisten erritmoak errespetatzen dituela: «Oso baliagarria da, eta ziur nago hainbat urtetan zehar ikusia izango dela», amaitu du.


Summary: Altuna III.a, erakustaldia eman eta finalera. Amezketarrak ez dio aukerarik eman Ezkurdiari. Neurketa parekatuta hasi da, baina azkar hautsi du Altunak. Lasoren aurka jokatuko du lau eta erdiko finala.

Altuna III.a ez omen zegoen bere garairik onenean. Hori zioten adituek, hori erakutsi du txapelketak, hala aitortu zuen pilotariak berak ere, baina hauxe esan zuen partidaren ostean: «Hemen jokatu egin behar da». Bestelako jarrera batean iritsi zen Lau eta Erdiko Txapelketako finalerdira Joseba Ezkurdia; arbizuarra izan zen txapelketako pilotaririk onena —norgehiagokarik galdu gabe zen—, baina atzo ezin izan zion aurre egin Altunaren joari (22-10). Gipuzkoarrak jokatuko du finala Unai Lasoren aurka.

Ikusmin handia eragin zuen neurketak, eta lehen sei tantoek azaldu zuten zergatia: maila zoragarria erakutsi zuten bi pilotariek, eta tanto bakoitza egiteko gogor borrokatu behar izan zuten. Kontrola, dena den, gehiago zen Ezkurdiarena Altunarena baino; amezketarra aurretik jarri zen arte.

Orduan, maila zertxobait apaldu zuen nafarrak, eta Altuna ez zegoen akats bat bera ere barkatzeko. Maila beldurgarria erakutsi zuen. Lehenik 6-3 aurreratu zen, gero 9-3. Orduan hasi zen murmurra Gasteizko Ogeta pilotalekuan: Altunak partida apurtu zezakeela zirudien, eta hala izan zen.

Denetariko tantoak egin zituen gaur egungo txapeldunak. Pilota zoragarri irteten zitzaion eskutik, eta, berak neurketaren ostean azaldu zuen moduan, hori izan zen gakoa: «Pilotari asko eman diot, Ezkurdiak baino abiadura gehiago eman diot. Gozatu egin dut», aitortu zuen.

Zailtasunak

Hala heldu ziren 20-6raino, eta, azkenean, 22-10era. Egindakoaz harro agertu da Altuna, eta aitortu du zailtasunak izan dituela txapelketan zehar: «Lehen neurketetan ez zitzaizkidan gauzak nahi bezala atera, baina ilusioz etorri naiz gaur».

Finalean Unai Laso izango du parean. Lehenengo finala izango da harentzat, eta, amezketarraren iritziz, ez da azkena izango: «Banekien lehenago edo geroago finaletan sartzen hasiko zela. Betidanik izan da pilotari bikaina, baina orain lehen ez zuen heldutasun puntu hori irabazi du».


Summary: Realak gutxien espero zuenean berdindu du Athleticek. Muniainek 91. minutuan berdindu du Realak eskuetan zuen neurketa. Aurretik, Isakek sartu du txuri-urdinen gola, penaltiz, eta Iñigo Martinezek txartel gorria ikusi du. Donostiarrek lehen postuan diraute; bilbotarrek zortzigarren.

Garaipena ospatzen hasiak ziren Realeko zaleak. 1-0 aurretik, jokalari bat gehiagorekin, eta erasoan gauza gutxi egiten ari zen Athleticen aurka. Jokoa, ordea, ez da errenta, eta horrelako kontuak ditu futbolak. Muniainek, faltaz, eta Alex Remiroren huts bat tarteko, puntu bat lortu du Marcelino Garciaren taldearentzat. Ezbairik gabe, puntu bat irabazi du Athleticek, eta bi galdu Realak.

Bero hasi zen norgehiagoka atzo: Lehen minutuan gaizki irten zen Remiro areatik, Williamsi geratu zitzaion baloia, eta bultza soilik egin behar zuenean bikain kendu zion hanketatik Aritzek. Penaltia eskatu zuten zuri-gorriek. Gainontzean, ordea, lehen zatia espero bezalakoa izan zen: baloi jabetza Realari utzi zion Athleticek, eta kontraerasorako aukerak baliatzen saiatu zen. Realak aukera gutxi izan ditu —onenak Isaken bi jaurtiketa izan dira—, eta Athleticek, are eta gutxiago.

Bestela hasi zen bigarrena: Raul Garciaren burukada bati zoragarri erantzun zion Remirok, eta, handik gutxira, 58. minutuan, Iñigo Martinezek penalti egin zion Mikel Merinori. Isakek sartu zuen, atzo Anoetan bildu diren 37.000 zaleen zoramenerako. Estadioko errekorra hautsi dute.

Golaren ostean partida lasaitzea lortu zuen Imanol Alguacilek, eta erasora jo beharko zukeen taldeak, Athleticek, ezer gutxi sortu zuen. Hori erraztu zuen, gainera, 84. minutuan Iñigo Martinezek ikusi duen txartel gorriak, Isakekin izandako lehia bat tarteko. Ondarroako atzelariak epelak entzun behar izan zituen; Realeko zaleek argi utzi zioten Anoetan ez dela ongi etorria.

Realzale asko garaipena ospatzen ari zirela iritsi zen ezustekoa: Lobetek beharrezkoa ez zen falta bat egin zuen area ertzean, Muniainek amorruz jaurti zuen, eta Remirok ez zuen asmatu. Ordura arte bikain ari zen atezain nafarra, baina hutsegite horrek kondenatu zuen.

Gauzak hala, lider da Reala, 25 punturekin, eta Athletic zortzigarren da, 18rekin.

Urbizuren emanaldia

Atzoko neurketak, halako derbi batek izan ditzakeen beste hamaika berezitasunen artean, bazuen nabarmentzeko bat: Anoetan izan zen Gorka Urbizu, Berri Txarrak taldeko abeslari eta gitarra jotzailea zena, eta abesti batzuk jo zituen.

Partida hasi aurretik zelai erdira atera zen gitarra eskuan, eta euripean jo zuen Katedral bat abestia. Atsedenaldian, berriz, harmailetatik jardun zuen: Berri Txarraken Eskuak, Maravillas (Aitor Zabaletaren omenez) eta Lemak, Aingurak jo ditu, Peiremansen Zuretzako Hitz Ederrak eta Anoeta hunkitu zuen Txoriak Txori, Mikel Laboaren bertsioa.

Reala: Remiro; Gorosabel, Aritz, Le Normand, Rico (Aihen, 78'); Zubimendi, Merino, Silva (Zubeldia, 78'); Januzaj (Gebara, 78'), Isak (Lobete, 85') eta Sorloth (Portu, 68').

Athletic: Unai Simon; De Marcos (Petxarroman, 78'), Yeray, Iñigo, Lekue; Vencedor, Dani Garcia (Nuñez, 86'), Muniain, Berenguer (Nico Williams, 78'); Iñaki Williams eta Raul Garcia (Sancet, 65').


Summary: Aiora Renteriak musika utziko du aldi batez, minbiziagatik. Zea Mays taldeko abeslari eta konpositoreak jakinarazi du umetokiko minbizia duela; urgentziazko ebakuntza egin diote. «Ahalik eta arinen» bueltatuko dela azaldu die jarraitzaileei. Sare sozialen bitartez egin du iragarpena.

«Oholtzan eusten nauen gorputzak lehentasunez zaintzeko deia egin dit». Zea Mays musika taldeko abeslari Aiora Renteriarenak dira hitzak. Atzo iluntzean argitaratu zuen mezua, sare sozialetan. Taldearen Instagram kontuan, Renteriak iragarri du agertokiak utziko dituela aldi batez, minbizia duelako; umetokikoa, zehazki. Artista bizkaitarrak aditzera eman duenez, gaitzari kontra egiteko, urgentziazko ebakuntza bat egin behar izan diote berriki, eta, beraz, ez da kantuan arituko aldi batez

Iragarpenaren ondotik, hainbat herritarrek helarazi diote babesa Renteriari.

Gainera, besteak beste, elkartasun mezuak eskaini dizkiote Hatortxu Rock eta Iruña Rock musika jaialdiek, Twitter bidez.

Zea Mays taldeak 1997an bideari ekin ziotenetik, Aiora Renteriak jarri die ahotsa kantuei. Hasiera-hasieratik jardun du taldeko abeslari gisan. Arrakasta handiko taldea da Euskal Herrian; batik bat, sona handikoa da hamahiru urteko ibilbidea zutenean kaleratutako Negua joan da ta abestia. Joan den irailaren hondarrean kaleratu zituzten beren azken kantuak. Bi kantuko EP bat atera zuten argitara: Kemena.


Summary: Euskal Herriko Gazte Abesbatzak irabazi du Tolosako Abesbatza Lehiaketa. Abesbatza horrek 2023an egingo den Europako Abesbatzen Sari Nagusirako izendapena ere jaso du. Jaialdia urriaren 29tik gaur arte egin da, Tolosako Leidor antzokian.

Tolosako 52. Abesbatza Lehiaketako epaimahaiak jakinarazi du zeintzuk diren lehiaketako irabazleak: Euskal Herriko Gazte Abesbatzak irabazi du sari nagusia, eta, horrekin batera, 2023an egingo den Europako Abesbatzen Sari Nagusian parte hartzeko izendapena. Abesbatza hori Euskal Herriko parte hartzaile bakarra zen, eta beste bi sari ere lortu ditu: ganbera taldeen lehen saria, folklore eta polifonia modalitateetan.

Folklore modalitatearen bigarren saria Madrilgo gazteen abesbatzari eman diote. Hirugarrena, berriz, bi talderi eman diote Cantemus haurren abesbatzari (Hungaria) eta Missouri estatuko unibertsitateko abesbatzari (Estatu Batuak). Polifonia modalitatean, bigarren tokian gelditu da Missouri estatuko unibertsitateko abesbatza, eta hirugarrenean, Madrilgo gazteen abesbatza.

Euskal lan baten interpretaziorik onenaren Eusko Jaurlaritzaren saria Madrilgo gazteen abesbatzak irabazi du, Javier Bello Porturen Lastosko Zubiya lanarekin. Talde horrek entzuleen saria ere irabazi du.

Epaimahaiak Xabier Sarasola zuen buru, eta, harekin batera, honako hauek aritu ziren epaile: Helene Stureborgek (Suedia), Frieder Berniusek (Alemania), Alain Luisotek (Frantzia), Peter Phillipsek (Erresuma Batua), Mikael Wedarrek (Suedia) eta Marco Antonio Garcia de la Pazek (Espainia).

Jaialdia urriaren 29tik gaur arte egin da. Tolosako Leidor antzokian, ohi baino formatu murritzagoarekin.


Eskerrik asko, Araba

Summary: Eskerrik asko, Araba.

Joan den larunbatean, urriaren 23an, Araba Bizirik plataformak hainbat motatako elkarretaratze eta ekitaldiz betetako egun arrakastatsua ospatu zuen, eta, egunaren amaieran, manifestazio jendetsu eta koloretsu bat egin zen, milaka lagun bildu zituena Gasteizko erdialdean. Izan dadila sarrera zenbait hedabidek, ineteresagatik beharbada, bere benetako dimentsio eta garrantzian islatzen asmatu ez duten edo islatu nahi izan ez duten oihartzuna berresteko.

Izan dadila artikulu hau manifestari guztiek hiriburura eraman nahi izan zuten mezua indartzeko, eta, azkenik, bihotzez eskerrak emateko parte-hartzaile guztiei eta baita azken hiru urtaroetan garatu diren mendi-martxak, kontzentrazioak, proiektuei egindako alegazioak, hitzaldi-zikloak, kontzertuak eta abar antolatzeko gogo biziz onena jarri duten pertsona guztiei ere.

Araba Bizirik-ek herritik sortutako hainbat erakunde eta mugimendu biltzen ditu:

Arabako Mendiak Aske, zentral eolikoak euskal mendietatik kanpo uztea helburu duena.

AHTrik Ez, abiadura handiko trenaren proiektuak bertan behera uztearen alde eta benetako tren sare jasangarri eta bokazio sozialdun baten alde egiten duena.

Elikadura Iraunkorraren aldeko Mugimendua, lehen sektorearen iraunkortasuna eta makroernategi eta makrogranjen megaproiektuei uko egitea bultzatzen duena.

Proiektu Honi Ez, espazio naturalak eta biodibertsitatea kontsumitzen dituzten eguzki-energiako megaproiektuen ugaltze desordenatua saihesten saiatzen dena.

Ziur zerrenda hau irakurtzean irakurle batzuek pentsa dezaketela, hara!, jende honek ezetz esaten besterik ez daki, antolakunde hauek ez aurrera ez atzera utzi nahi gaituzte. Mugimendu horiek eten egingo dute gure aurrerabidea.

Ez, inola ere ez. Antolakunde horien guztien mezua honako hau da: «honela ez»; izan ere, beste modu batzuk aurkitu eta aplikatu behar ditugu aurrera egiteko, hitz horren benetako adieran, gure kapital naturala arriskuan jarri gabe, gure biziraupenerako ezinbesteko baldintza baita. Ez dugu esan behar aukera neoliberala dela etorkizunerako posible eta bideragarri den bakarra.

Plataforma horien izendatzaile komuna da eskaintzen dizkigun mota guztietako zerbitzuak eta natura babestea, baita gaur egun gure gizarteko lehen sektore zigortuaren euskarri diren lurraldeak ere. Salatzea lurralde honekiko eta bere benetako balioarekiko eraso maltzur, neurrigabe, suntsigarri, gupidagabe, arbuiagarri eta eskrupulurik gabeko hau. Exijitzea Lurralde Antolamendu eta Ingurumen arloan indarrean dagoen araudia egoki eta zorrotz betetzeko. Eta, zergatik ez esan, herritarren zati kezkagarri eta esanguratsu baten interesa piztea, naturarekiko kontaktua galdu baitu, zeinak, oharkabean, uste baitu bizi den ingurune artifiziala berarengandik buruaskia eta independentea dela, eta bertatik hartzen dituela, ezinbestean, gogotik kontsumitzen dituen baliabide guztiak. Nahi bat da, azken batean, gizartea, pertsonak, ustez aurreratua den gure herriaren bilakaeraren lehentasunen erdigunean jarri nahi dituena.

Araba Bizirik-ek hazkundearen megalomaniari eta etorkizunik gabeko sistema eta bizimoduari eusten saiatzen diren zentzurik gabeko azpiegitura handiekiko mendekotasunari emandako erantzuna sinbolizatzen du. Ingurunearekiko eta besteekiko orekan oinarritutako bizitzaren aldeko apustua da, ustez pertsonen bizitza errazteko asmatutako bitartekoak egiazkoak izan daitezen eta gizarte osoaren interesetarako baliagarri izan daitezen. Hori guztia elikadura-baliabideak, baliabide energetikoak eta abar sortzeko prozesuak deskontzentratuta daude, egituran eta jabetzan deszentralizatuta, eta gizarte-aurrerapen, -ongizate eta -berdintasunari lotuta burutzearen eraginkortasunarakin konbentziturik.

Antolakunde horiek osatzen dituzten pertsona guztiek, bitarteko minimoekin eta sormen handiarekin, gauza guztien gainetik beren emaitza-kontu oparoak loditu ahal izateko aukera, baliabide eta eragin amaigabeak dituzten erraldoiei egin behar diete aurre. Nabarmena delarik, tamalez, ordezkari politiko ospetsuen eta haien morroi mediatikoen arteko adostasuna.

Oso gai sakonak daudelako eztabaidan. Sinestezina da interes korporatibo latzen gainetik babestu behar gaituzten administrazioek gai horiek gutxiestea. Horietako batzuk dira, esate baterako, ingurumenari eta lurralde-antolamenduari buruzko estrategiak, planak eta araudia, ordenamendu juridikoaren muina osatzen dutenak, zeina, jakina, beti hobetu daitekeen. Hezkuntzari, zientziari, osasunari, gizarte-babesari eta berdintasunari dagozkienekin batera, haiek dira agian Garapen Iraunkorrera hurbil daitekeen zerbaiten bidean jar gaitzaketenak. Esparru hori lortzeko, oraindik ere oso perfekzionagarria dena, ahalegin handiak egin dira zientzia, teknika, ekonomia eta emandako giza baliabide ugariei dagokienez. Hamarkada askotan lan handia egin da hori lortzeko, bai administrazioan, bai gizarte-mugimenduetan. Adostasun ugari bildu behar izan dituzte, eta oreka eta konpromisoen sare korapilatsu bat eratu dute, batzuetan justu-justu baleko gutxieneko batzuetara iritsi ahal izateko.

Era berean, gure arbasoek, naturarekin zuten harreman eta menpekotasun estuaz konbentzituta, kudeaketa-mekanismoak asmatu zituzten, kudeaketa komunalaren bidez altxor ordezkaezin hori guregana iristea ahalbidetu dutenak, nahiz eta gutxitzen doan. Inguru natural horiek publikoaren, komunalaren balioaren eta ezinbestekotasunaren sinbolo menderaezinak dira. Araba horren adibide garbia da, erregimen publikoan dituen mendien ehuneko handi batekin.

Titulartasun publikokoak, Euskadiko biodibertsitatearen gordailu handiena eta ugariena bihurtzen dutenak, eta funtsezko papera dutenak dinamika ekosistemiko kontinentaletan. Eta horregatik guztiagatik, korporazio handientzat ere mokadu gustagarriegia bihurtu da.

Orain, administrazioaren zati batek, edo, hobeto esanda, administrazioaren estamentu politikoen zati batek, muzin egin nahi dio arautegi horri guztiari. Horren erakusgarri, Arabako Mendiak Askek parke eolikoei aurkeztutako alegazioetan 30 plan, programa, lege eta ingurumen eta lurralde-antolamenduko dekreturen baino gehiagoren ez-betetzeak hauteman ditu. Eta ez gara ari forma akatsez edo interpretazioari lotutako gaiez. Testu horien printzipio, helburu eta artikuluei zuzeneko traizioa egitea zaie.

Hor egon arren errespetatu beharreko baina betetzen ez diren legeak, azpiegitura horien inpaktu egiaztatuak, Europar Batasunak berak abiadura handiko sareen errentagarritasun faltari buruz egindako txostenak, lurraldean eragiten dituzten desegituraketak, energia berriztagarria banaketa-formatuan sortzearen eraginkortasun handiagoa, eztabaidaezina dena, makrogranjek eta makroabeltzaintzek inguruneari, animaliei eta lehen sektorean aritzen den biztanleriari eragindako ondorio kaltegarrien inpaktuak egiaztagarriak, bere horretan jarraitzen dute.

Batere lotsarik gabe, «beren» proiektuak jasango dituen gizartearen erabateko errefusa ere mespretxatuz, esaten jarraitzen dute ingurunea txikitzen duten «beren» proiektuentzako kokalekuak bilatzen jarraituko dutela. Ez izan zalantzarik. Aurrean izango gaituzte.

Artikulu honek ezin ditu, espazio eta helburu arrazoiengatik, salatutako proiektuetan dauden inkongruentziak eta dislate guztiak aletu. Horregatik, irakurleak web-orriak bisitatzera animatzen ditugu eta sare sozialak planteatutako aldarrikapenak eta alternatibak zehatz-mehatz aztertzera.

Dialektika horren guztiaren ondorioz, mahai gainean dagoena da gure planetak (eta, ondorioz, guk guztiok) eskatzen dugun garapen-ereduari buruzko erabaki estrategikoa da. Ezinbestekoa da ia estamentu eta erakunde soziopolitiko guztientzat tabu bat den horretara iristea, hazkunde infinituaren ideia neoliberalari atxikitzen baitzaizkio Barne Produktu Gordinaren eta «garapenerako» bide bakar gisa. Lehenbailehen pregoilatu eta desmuntatu behar den falazia da. Lurrean ez organismorik ez sistemarik ezin da infinituraino hazi. Sistema ultrakapitalista horrek ere ez, jakina. Eta edozein irakurlek, jakin-min eta asepsia intelektual minez irakurtzen badu, gaur egun ere ikus ditzake sistemaren kolapsoaren zantzu larriak, planeta epe laburregi batean desagerrarazi dezaketenak. Oraintxe bertan ekin behar zaio.

Printzipio izendaezin horri desazkunde iraunkorra deitzen zaio. Aztertzen ari garen gaietan, kontzeptu hori, lurraldearen konkistari eta eremu naturalen erabilera itzulezinaren aldaketari muga kontziente eta planifikatuak jartzeko ezinbesteko beharrak eragiten du.

Amaitzeko, argi utziko dugu urriaren 23ko manifestazioa ezin dela izan bidearen amaiera. Asko dago egiteko, suminduratik, gogaitasunetik, baina baita ahal den guztia lan egin behar dela uste izatetik ere, estamentu guztiak, baita orain arte dislate horien sustatzaileak ere, onbideratu daitezen eta Lurra gure ondasunik handientzat har dezaten. Aldarrikatzen genuen bezala, zeren:

—Ez, ez dugu nahi Araba suntsitzerik, orain arte hartu gaituen lurra eta etorkizuneko belaunaldien babesa eta sostengua izan behar duena.

—Ez dugu nahi zentral eolikoek, instalazio fotovoltaikoek, trenbide-azpiegitura handiek edo nekazaritzaren industrializazioak Araba basamortu huts eta eremu triste bihurtzea, gainera zertarako eta inbertsio-funtsen eta energia-enpresen onura esklusiborako.

-Gure erakundeetako politikariei eskatzen diegu bete dezatela lurraldea eta bertan bizi diren pertsonak babesteko duten betebeharra..

—Arabak ezetz esan dio espolio honi.

Eta oraindik garaiz gabiltzalako. Garaiz gabiltza oraindik bide onari jarraitzeko… eta koherenteak izateko, «Lurra gure seme-alaben mailegua baita».


Summary: Astebetean 1.270 kasu baieztatu dituzte Hego Euskal Herrian. Gipuzkoan atzeman dituzte positiboen herenak baino gehiago. Erietxeetako ZIUetan 33 gaixo daude. Hamahiru lagun hil ditu koronabirusak.

Aurreko astelehenean argitaratutako datuek agerian utzi zuten urrian goranzko joera hartu zuela Hego Euskal Herrian atzemandako COVID-19 kasuek, eta gaur plazaratutakoek bilakaera hori berretsi dute. Azken astean 1.270 positibo zenbatu dituzte Osakidetzak eta Osasunbideak; urriaren 18tik 24ra bitarteko astean baino 77 kasu gehiago dira, eta 11tik 17ra bitartean baino 331 gehiago. Egoerak Gipuzkoan egin du nabarmen okerrera. Han atzeman dituzte kasuen herenak baino gehiago: 454 positibo astebetean.

Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak gaur zabaldu du urriaren 25etik 31ra arteko txosten epidemiologikoa, eta, haren arabera, hamalau eguneko intzidentzia tasak 23 puntu egin du gora Gipuzkoan, 100.000 biztanleko 116 positibora izateraino. Bizkaian, 75ekoa da, eta Araban, 54koa. Eremu gorrian dauden udalerriak, berriz, lau dira: Agurain (Araba), Azpeitia, Lazkao eta Zumarraga (Gipuzkoa).

Igandeko datuei erreparatuz gero, asteko datuen joera bera erakusten dute haiek. Hego Euskal Herrian baieztatutako 160 kasuetatik 94 Gipuzkoan erregistratu zituzten. Bizkaian 35 positibo atzeman zituzten, Nafarroan 26, eta Araban bost. Positibo tasari dagokionez, Araba, Bizkai eta Gipuzkoan %5,5 izan zen, Osakidetzaren arabera. Nafarroan, berriz, %3,4, lurralde hartako gobernuak zabaldu duenez.

Hego Euskal Herriko erietxeetan ere gora egin dute COVID-19agatik ospitaleratutako gaixoek. Denera, 136 lagun daude ospitaleetan; horietako 33 ZIU zaintza intentsiboetan. Gaitzarekin hildakoak, berriz, hamahiru izan dira azken astean. Txertaketari dagokionez, 2,3 milioi herritarrek baino gehiagok jaso dute pauta osoa Hego Euskal Herrian, Espainiako Osasun Ministerioaren arabera.


Summary: Guterres: «Utz diezaiogun gure burua karbonoarekin hiltzeari». Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusiak nazioarteari eskatu dio konpromisoa har dezala berotegi gasen isuria %45 murrizteko 2030 urterako. Indiak 2070 urtera arteko epea iragarri du karbonoan neutro bihurtzeko.

Mundu oso bat bildu da gaur Glasgown (Eskozia), COP26 klima larrialdiari buruzko nazioarteko goi bileran. 200 bat estatutako agintariak hasi dira iristen hirira, azaroaren 12ra arte luzatuko den bilkuran parte hartzeko, eta alertarako dei batekin hartu ditu Antonio Guterres NBE Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusiak. «Nahikoa da esateko unea da», nabarmendu du inaugurazio ekitaldian. «Utz diezaiogun biodibertsitatea zakar tratatzeari, utzi diezaiogun gure buruak karbonoarekin hiltzeari, utz diezaiogun natura komuneko zuloa bailitzan erabiltzeari [...] eta gure hilobiak zulatzeari».

COP26ren helburuak zein izan behar duen finkatu du agintarien aurrean: «1,5 graduren helburua bizirik mantentzea». Adituen ustez, Glasgowkoa azken aukera izan daiteke Lurraren berotzeak mende amaieran 1,5 graduko tenperatura gainditu ez dezan. Egungo konpromisoekin, helburu hori betetzetik urrun daude herrialdeak: 2,7 gradu beroagoa litzateke planeta 2100 urtean. Mendea amaitzen denerako Lurra gehienez 1,5 gradu berotu dadin —industriaurreko tenperatura hartzen da erreferentzia gisa— zientzialariek ezinbestekotzat jotzen dute 2050erako karbono neutraltasuna lortzea eta 2030erako berotegi gasen isuriak nabarmen murriztea. Indiak bestelako epe bat ezarri dio bere buruari. Neutraltasuna 2070erako beteko duela iragarri du gaur. 2060an dute ezarria muga Txinak eta Errusiak. Lau isurtzaile handienetan daude hirurak, AEBekin batera.

Hamarkada amaitzen denerako isuriak %45 murrizteko eskatu die Guterresek agintariei, eta itxaropen faltsuen arriskuaz ohartarazi du. «Klimari buruzko iragarpen berriek aditzera eman dezakete egoera gainditzen ari garela». Hori, baina, «ilusioa» besterik ez da NBEko buruaren esanetan. «Erregai fosilekiko daukagun mendekotasunak muturreko egoerara darama gizadia». NBEko buruak ohartarazi du estatuek egin dituzten azken promesak erabat beteko balituzte ere —eta horietako batzuen inguruan «zalantza argiak» daudela zehaztu du—, «egoerarik baikorrenean, tenperatura bi gradu baino dezente gehiago igoko litzateke»,eta horrek «hondamendia» ekarriko luke.

Agintariek klima larrialdiari aurre egiteko neurri ugari iragarri dituzte azken urteetan, baina horietako asko ez dituzte bete. Hori dela eta, herritarrek «sinesgarritasun defizita eta nahaste superabita» dute aurkezten diren konpromisoekiko. Guterresek isuriak murrizteko promesak neurtuko dituen irizpideak proposatzeko aditu talde bat sortuko duela jakinarazi du.

«Amaieraren hasiera»

Inaugurazio ekitaldian hitza hartu du Boris Johnson Erresuma Batuko lehen ministroak ere, goi bileraren anfitrioi gisa. Johnsonek adierazi du COP26k ez duela klima larrialdiaren amaiera ekarriko, baina «amaieraren hasiera» izan behar duela.

Parisko Hitzarmenak (2014) jarri zuen lehen mugarria, berotegi gasen isuriekin amaitu eta mende amaierarako berotzea 1,5 gradura mugatzeko helburuak ezarrita. Baina hitzarmen hori «berriketa besterik ez» da izango agintariek COP26 «errealistak izateko unea» bihurtzen ez badute. «Porrot egiten badugu, gure seme-alabek ez digute barkatuko. Saminez epaituko gaituzte, eta arrazoi izango dute».

Lurraren berotzeak izan ditzakeen ondorio larriak gogorarazi ditu Johnsonek. «Bi gradu gehiagorekin, arriskuan jarriko dugu elikagaien hornidura. Hiru gradu gehiagorekin, kontrolik gabeko sute gehiago izango dira eta bost aldiz lehorte gehiago. Lau gradu gehiagorekin, agur esango diegu Miami edo Alejandria bezalako hiriei».

Hartu beharreko neurririk garrantzitsuenak lau arlotan laburtu ditu COP26rako aukeratu duen leloan: «Ikatza, autoak, dirua eta zuhaitzak». Ikatza, erregai fosilak baztertzeko beharrarengatik; autoak, ibilgailuek erregai fosiletatik elektrizitatera jauzi egiteko beharrarengatik; dirua, klimaren kontrako konpromisoak betetzeko, garabidean diren herrialdeek estatu aberatsenen laguntza ezinbestekoa izango dutelako; eta zuhaitzak, basoak handitzea nahitaezkoa izango delako karbono isuriak neutralizatu ahal izateko». Helburuak lortzea «zaila» izango dela aitortu du Erresuma Batuko gobernuburuak, baina egingarria dela ziurtatu du.

Herrialdeek dituzten interes partikularrak oso desberdinak dira elkarren artean, eta hori oztopo handi bat izango da akordiorako. Aldea begi bistakoa da, esaterako, beren ekonomiaren zati handi bat erregai fosilen ekoizpenean oinarritzen duten estatuen eta klima larrialdiaren ondoriorik larrienak jasango dituztenen artean, edo orain arte karbono kopuru handiak isuriz garatu diren herrialde aberatsen eta garabidean daudenen artean. Horrez gain, COVID-19aren pandemiak ez ditu gauzak erraztuko. Agintarien arteko bilerak eten egin dira pandemia garaian, eta eztabaidarako agendak gai zerrenda luzeekin daude beteta. Neurriak hartzeko premiak bultzatu beharko ditu akordiora. Negoziazio horietan, ez dira presente izango Xi Jingping Txinako presidentea, Vladimir Putin Errusiakoa eta Recep Tayyip Erdogan Turkiakoa.

Fridays For Future mugimenduak, berriz, elkarretaratze bat egin du goi bilera egiten ari diren gunearen ondoan, eta, bertan, Greta Thunberg ekintzaileak nabarmendu du aldaketa ez dela bilkuratik etorriko. «Lidergoa hemen kanpoan dago, eta ez COP26aren barruan». Haren esanetan, Glasgowko konbentzioa aurrekoen «berdina» izango da. «Ez gaitu inora eramango». Egungo «eredu ustiatzailea» da aldatu beharrekoa, Karen Watson talde bereko kidearen iritziz.


Summary: Eneko Lazkoz nagusitu da Nafarroako Bertsolari Txapelketako lehen finalaurrekoan. Haren atzetik sailkatu dira Xabat Illarregi, Erika Lagoma, Ekhiñe Zapiain, Endika Legarra eta Oier Lakuntza. Altsasuko Iortia kulturgunean jokatu da saioa

Nafarroako Bertsolari Txapelketak badu lehen finalista: Eneko Lazkoz Martinez. Berak lortu du puntu gehien lehen finalerdian (489), eta Iruñean arituko da azaroaren 28an, beste zazpi bertsolarirekin batera. Sarrerak aurrez bukatuta, goraino betea egon da gaur Altsasuko (Nafarroa) Iortia kultur etxeko aretoa, 300 entzule ingururekin. Giroa ere bero nabari zen, eta lehen agurretatik hasita, txalo zartada beroak jaso dituzte Fernando Anbustegi Goñiren esanetara aritu ziren bertsolariek.

Saioko irabazleak Eneko Fernandezen ordezko kantatu du, hura osasun arazoekin baitzebilen. Bigarren abizena esatean aurkezlea nahasi dela eta, hari erreferentzia eginez hasi du saioa Lazkoz Martinezek, agurrean entzuleen lehen algarak eraginez. «Nahastu zara Lazkoz ta Fernandezen kontrastean / desberdin gara bertsotan desberdin janztean (...) nere amaren herrian zuendako abestean / zuei hitzak isurtzean nik listua irenstean / emaitza positiboa nahi nuke gaurko testean».

Lazkozekin batera, saio txukuna egin du Xabat Illarregi Marzolek ere, eta 465 puntu eskuratuta, finalera sartzeko moduan dagoela esan liteke. Berriozarko eta Leitzako puntuazioen zain geratu beharko du, dena den, gainerako bertsolarien gisan. Lehen bien atzetik, halaxe geratu da sailkapena: Erika Lagoma Pombar (442), Ekhiñe Zapiain Arlegi (427), Endika Legarra Nuin (392) eta Oier Lakuntza Irigoien (388,5).

Zortziko nagusian baino, hortik aurrerakoetan egin du gora saioak, eta neurri txikian iritsi dira ziztadarik onenak eta ofiziorik osoenak. Handian, Lagomak eta Illarregik gurasoen rolean egindakoa izan da aipagarriena. Azkenaldian alabarekin eztabaida gogorrak izan dituzte, eta bi egun dira hura etxetik falta dela. Gaiak egoera berean jarrita ere, postura ezberdina hartu dute; kezkatuago agertu da Lagoma, hotzago Illarregi. «Gauza bat argi dago laztana, ez dugula ongi egin / edozer gauza emango nuke etxera etorri dedin», hasi da Lagoma. «Etorri dedin nik ere emango nuke bai eta ez gutxi / baina ezingo diogu beti nahi duna egiten utzi».

Zortziko txikian, bertsolariek asmatu dute kolpe politak jotzen. Ultratrail batean atera, eta elkarrekin egin dute bidea Lazkozek eta Lagomak. Iristen azkenak izan arren, Lagomak esprinta egin du helmugara heltzean. «Esprinean joanda oraintxe jo ta su / motelenen artean txapeldunena zu», zirikatu du Lazkozek laguna. Hark, erantzuna: «Motibazioren bat behar nun ordea / oain badakit naizela zu baino hobea».

Legarrak eta Lakuntzak, aireportuan kafe bat hartzen hasi eta, oporretarako joateko hegaldia galdu dute. Shock egoeran geratu da Lakuntza, irriz Legarra. Egoerari punta ateratzen asmatu du azken hark: «Ahaztu Big-Ben ondoan bion argazkia / ta oroitu ordaindu dugun zenbakia / kafeana izan da bion erabakia / ta zuretzat izan da kafe ebakia». Lakuntzak, ordea, aurkitu dio aterabidea egoerari: «Londreseko bidaia guk orain galduta / goazen Berlinera Luftansa hartuta».

Illarregi euskara irakaslearen ahotik aritu da zortziko txikian; Zapiain ikaslea, seigarren urtez jarraian, lehen mailako klasera hurbildu zaio. «Xabat ez hartu gaizki hau diot benetan / igual problema dago zure azalpenetan», egotzi dop Ekhiñe Zapiainek. «Honekin klasea ez da joanen arina», erantzun dio Illarregik, haren izenarekin hitz jokoa eginez: «Eta izenak ere belarriko mina / zure ezina ez da ekinez egina».

Bakarkako txukunak

Ofizio gustagarriak utzi dituzte guztiek hamarreko txikian ere. Anai-arreben rolean Lazkozek eta Zapiainek egindakoa, esaterako: etxean aspaldiko arbasoen gauzak gordeta dituztela eta, bota egin nahi lituzke Lazkozek, ez, ordea, Zapiainek. Guztiak salduko lituzkeela bota dio lehenak, eta erantzuna, bigarrenak: «Utzi zazu dirua enago gustura / sentimendurik ere ez ote duzu ba?». Lazkozek, segidan: «Inork hustu ez eta etxea bete zen / orain saia gaitezke patrikak liraintzen / sentimenduak ez du sabelik betetzen».

Gai irekia izan dute bakarkakoan, hiru bertso osatzeko: «Erreparoa ematen dizun arren, baietz erantzun diozu». Lagun argazkilari batek barruko arroparekin argazkiak egiteko proposatu diola kontatu du Lazkozek. «Tripa beteta pentsatzen hasi ta konbentziturik nago / erakusteko gutxi dut baina estaltzeko gutxiago».

Bakarkako lan txukunak utzi dituzte Illarregik, Zapiainek eta Lagomak ere. Bertso ibilbidean izandako erreparoak hartu ditu gaitzat azken hark. «Bertso eskolan gazte-gazterik, gazteegi beharbada» hasi da gaia kokatuz, eta bigarren bertsoan, esplizituago: «Mutilek beti izaten zuten gogoa eta indarra / eta ni berriz kinkan negoen sentitzen nuen dardarra». Hirugarrenean, gaiak aipatutako eskaerari helduta, errematea: «Nere laguna nere maisua beti iristen zen garaiz / ta Manoloren animo ozen hoiek entzuten nitun maiz (...) Erika berriz kantatu zazu gainera aurpegi alaiz / eta Manolok eskatzen badit oholtzara irtengo naiz».

Hau izan da saioko puntuazioa

Eneko Lazkoz Martinez 489 puntu Xabat Illarregi Marzol 465 puntu Erika Lagoma Pombar 442 puntu Ekhiñe Zapiain Arlegi 427 puntu Endika Legarra Nuin 392 puntu Oier Lakuntza Irigoien 388,5 puntu

Bigarren finalaurrekoa Berriozarren jokatuko da, heldu den larunbatean, eta Alazne Untxalo Erregerena, Eneko Fernandez Maritxalar, Josu Sanjurjo Alzuri, Mikel Lasarte Cia, Patxi Castillo Graciarena eta Saioa Alkaiza Guallar ariko dira. Maialen Belarra Eneterreanak egingo ditu aurkezpen lanak.


Summary: Eremu bat okupatu dute Donamartirin, 5G sartzeko aukera emango lukeen antena bat galarazteko. Arberua Bizirik taldeak egin du ekintza. 50 bat pertsona bildu dira, estalpe bat jarri dute, eta borda bat bilkura gune gisa antolatu dute.

Behar den denbora egoteko prestatu dira. Gaur goizean, 50 bat ekintzailek Arberoako Donamartiriko (Nafarroa Beherea) lursail bat okupatu dute, 5G telefonia sartzea ahalbidetuko lukeen antena bat han jartzea galarazteko. Hilabeteak daramate eskualdeko hainbat herritar protestan, teknologia hori sar ez dezaten.

Afezetxe sendiaren eremua okupatu dute, jabeek eskatuta. Estalpe bat jarri dute, eta eremuan dagoen borda bat prestatu dute bilkuragune gisa. Arberua Bizirik taldeak gauzatu du okupazioa. Taldearen izenean Jon Eierabidek azaldu zien joan zen ostiralean Euskal Irratiei teknologia horren kontra dituzten arrazoiak: 5Gk ahalbidetuko duela, besteak beste, etxeko tresnak Internetera konektatuta egoteak eta komunikazio konpainiek norberaren datu pribatuekin egingo duten trafikoak kezkatzen duela. Horrez gain, osasunaren inguruko kezkak dituztela azaldu zuen. Teknologia horrek sortzen dituen «kalte ekologikoak» aipatu izan dituzte taldeko kideek: lehengaiak urrutitik ekarri behar direla, eta askoz energia gehiago kontsumitzen duela. Eskualdean 4G zabalduta dago, eta ondo funtzionatzen duela adierazi du Florient Afezetxe lurraren jabeak. 5G lantegi handientzat, gidaririk gabeko autoentzat eta droneen bidez egindako banaketarako dela nabarmendu du, eta Arberoan halakoren beharrik ez dagoela adierazi du.

Martxoaren 29an bilkura egin zuten bailaran, eta 5G teknologia zabaltzearen kontrako jarrera hartu zuten inguraturiko herritarrek.

Kontratua sinatuta

Afezetxe sendiaren afera 2016-2017an hasi zen. Free telekomunikazio konpainiarekin kontratua sinatu zuten, eremu horretan antena bat jartzeko. Adierazi dutenez, orduan, 4G teknologia izango zela esan zieten, eta telefono seinalerik ez duten guneetara hura heltzen lagunduko zuelakoan onartu zutela. 5G izango zela jakin zutenean, atzera egin nahi izan zuten, ordea. Baina konpainiak ez die onartu,

Donamartiriko alkate Antton Larraburuk adierazi du Departamenduko Kontseiluak esan diola ez dutela 5G antena eraikitzeko asmorik, baizik eta 4G Plus teknologiakoa, eta horrek funtzionatzeko aukera emango diela 5G teknologia erabiltzen duten sakelakoei. Ekintzaileentzat, berriz, 5G sartzeko Troiako zaldi bat litzateke hori.

Ekintzaileek adierazi dute okupazioari gau eta egun eusteko asmoa dutela.


Summary: Gizon bat tiroz zauritu dute Parisen, hainbat poliziari labana batekin mehatxu egin ondoren. Maskararik ez zeramalako hasi da eztabaida. Polizia batzuek maskara jartzeko eskatu diote gizonari, eta hark labana batekin mehatxatuz erantzun die.

Goizaldean gertatu da. Antza, gizona Saint-Lazare tren geltokian zegoen, Parisko ipar-mendebaldean, eta, maskararik ez zeramala ikusita, hainbat agente gerturatu zaizkio maskara jartzeko eskatzera.

Orduan, gizona, haserretu, eta agenteei oldartu zaie, labana bat eskuetan zuela, mehatxu eginez. Hainbat berri agentziaren arabera, islamari lotutako zenbait oihu egin ditu korrika ari zela, eta horregatik egin diote tiro poliziek.

Gizona oso larria dago ospitalean. BFM TV katearen arabera, aurrekariak ditu hainbat delitu egiteagatik, baina horietako bat bera ere ez dago jihadismoari lotuta. Kate horren arabera, Fiskaltza Antiterrorista aztertzen ari da kasua bere gain hartu edo ez.


Summary: 2030erako deforestazioa geldiaraztera konprometitu dira ehun estatu baino gehiago. Basoak babestu eta berreskuratzeko 19.000 milioi dolarreko inbertsioa aurreikusi dute. Brasil, Indonesia eta Kongoko Errepublika Demokratikoa daude horien artean.

Klima larrialdiaren aurkako COP26 goi bilera hasia da lehen emaitzak ematen. Atzo iluntzean heldu zen lehen akordioa, ehun herrialdek baino gehiagok sinatutakoa, eta basoak babestea helburu duena. Hitzarmenaren arabera, sinatzaileek konpromisoa hartu dute 2030erako baso eremuen suntsitzea eta lurren degradatzea geldiarazteko, eta helburu horrekin 19.000 milioi dolarren inbertsioak egingo dituzte.

Sinatzaileen artean daude Errusia, Indonesia, Brasil eta Kongoko Errepublika Demokratikoa. Soilik lau herrialde horiek biltzen dituzte mundu osoko basoen %85. Akordioa sinatu duten herrialdeetako basoek 33 milioi kilometro koadroko eremua hartzen dute.

Itunak jasotzen du, gainera, herrialde aberatsek 12.000 milioi dolarreko funts bat sortuko dutela 2021 eta 2025 urteen artean garapen bidean dauden estatuei laguntzeko; besteak beste, horiek lur kaltetuak lehengoratu ditzaten eta suteak gutxitzeko proiektuak abian jar ditzaten. Horrez gain, beste 7.200 milioi euro jarri beharko ditu arlo pribatuak, eta konpromisoa hartu beharko dute 2025erako basoen ustiaketarekin lotutako egitasmoak bertan behera uzteko.

Biomas Carbon Monitor proiektuaren arabera, 2011tik basoek 760 milioi tona karbono dioxido xurgatzen dituzte urtero; hau da, isurtzen denaren %8 inguru. Baina urtetik urtera baso eremua txikituz doa, eta horrek zuzeneko eragina du klima larrialdian. Greenpeacek gogor kritikatu du Glasgowko egitasmoa, eta salatu du basoak babesteko bainoago deforestazioari beste hamarkada bateko bizia emateko balio duela. «Indigenek eskatzen dute Amazoniako %80 babestuta egotea 2025erako, eta arrazoi dute. Hori behar dugu», argudiatu du Greenpeaceren Brasilgo zuzendari Carolina Pasqualik.


Summary: Gazteentzako konpromiso kontratuak 500 eurorainoko ordainsaria izango du. Frantzian martxoan ezarriko da lanik eta formakuntzarik gabeko gazteentzako kontratua. Ordainsaria baldintzatuta egongo da, astean hamabost-hogei ordu arteko lan formakuntza jasotzera eta enplegu eskaintzak onartzera.

Frantziako Gobernuak martxoan ezarriko du lanik eta formakuntzarik gabeko gazteentzako konpromiso kontratua; hilabeteko ordainsaria 500 eurorainokoa izan daiteke, astean hamabost-hogei ordu arteko lan formakuntza jasotzearen truke.

Lehen kalkuluen arabera, 16tik 25 urtera bitarteko 500.000-600.000 gaztek izango dute eskura kontratu berria, nahiz eta udan milioi bat gazteren kopurua aipatu zen, Emmanuel Macronek gaia aipatu zuenean. Sindikatuek jada orduan salatu zuten milioi batekin neurria ez zela iristen Frantzian lanik eta formakuntzarik gabe zeuden gazte guztiengana.

Gaur Gobernuak azaldutakoaren arabera, konpromiso kontratuaren hilabeteko ordaina 500 eurorainokoa izan daiteke; baina zenbateko hori familia bakoitzaren errentaren araberakoa izango da, eta baldintzatuta egongo da, formakuntza ikastaroen betetze mailara eta enplegu eskaintzen onarpenera. Macronen arabera, «neurri sinplea da: konpromisoa, maiztasuna, motibazioa, eta lagunduko dizun estatua».

Kontratu berria, beraz, hauteskundeak baino hilabete lehenago iritsiko da, eta, oposizioko alderdien arabera, gehiago du komunikazio operazio batetik egiazko enplegu politikatik baino. Eskuinetik, Xavier Bertranded Frantzia egunero txekeekin astintzen duen presidentea gaitzetsi du; ezkerretik, Jean-Luc Melenchonek esan du orduko bost euro ordainduko duen kontratu hori txantxa ankerra dela gazteentzat.


Summary: Migratzaileen karabanan zihoan migrante kubatar bat hil dutela salatu dute Mexikon. Migratzaile kubatarra karabanatik aldendu omen zen. Gerora topatu zuten, hilda. Zenbat aktibistaren arabera, Mexikoko Guardia Nazionala hainbat migratzaileri eraso egiten aritu da azken orduotan.

AEBetara bidean da migratzaileen karabana. Mexikoko hegoaldean dago, eta hamar eguneko nekeari ezbehar baten samina gehitu behar izan diote bertan diren guztiek. Migratzaile kubatar baten heriotza salatu dute, eta gertatu dena ikertzeko eta argitzeko eskatu diete giza eskubideen alde lan egiten duten eragile eta erakundeei. Salatu dutenaren arabera, migratzaile kubatarra karabanatik aldendu zen apur bat, aurreratu egin zen. Gerora topatu zuten, hilda, gorputzean su armekin eragindako hainbat lesio zituela.

Ministerio Publikoak agiri batean azaldu duenez, ikerketa bat ireki dute zer gertatu zen argitzeko, eta esan dute migratzaile kubatarraren heriotzaren erantzule edo erantzuleak zein izan diren ikertuko dutela. Gertatutakoari buruzko zenbait adierazpen egin ditu Irineo Mujica Pueblo Sin Fronteras taldeko kideak ere. AEBetara bidean den migratzaileen karabana horretan dago, eta, adierazi duenez, Mexikoko Guardia Nazionala hainbat migratzaileri eraso egiten aritu da azken orduotan. Xehatu duenez, gutxienez 13 zauritu dituzte dagoeneko, eta erantsi du tiroz zauritutako zenbait migratzaile osasun zentroetara eraman behar izan dituztela.

Hala, gertakarien inguruan erantzun bat emateko eskatu dio Pueblo Sin Fronteras taldeko kideak NBE Nazio Batuen Erakundeari, eta azaldu du CNDH Giza Eskubideen Batzorde Nazionalaren aurrean ere kexa bat aurkeztu duela. Mexikoko Guardia Nazionalaren izenean, aldiz, ohar bat plazaratu dute. Bertan, onartu egin dute agente batzuek tiro egin ziotela ibilgailu bati. Antza, hainbat migratzaile zeuden ibilgailu horren barruan, eta haiei oldartzera zihoazelako egin zieten tiro. Kontatu dutenez, horietako bat hil eta beste lau migratzaile zauritu zituzten, baina ez dute zehaztu horietako bat migratzaile kubatarra den edo ez.

Ibilbide gogor eta nekeza

Bost mila migratzaile inguru doaz migratzaileen karabana horretan. Amerika Erdialdeko herrialdeetakoak eta Haitikoak dira migrante horietako asko eta asko, eta, geldialdi baten ostean, astelehenean ekin zioten berriz ibilbideari. Ehun kilometro baino gehiago egin dituzte dagoeneko, eta Mexiko Hiria jarri dute hurrengo helmuga gisa. Era horretan, haien migrazio egoera erregularizatu nahi dute, eta ondoren iparraldeko mugara iritsi.

Eskualdean aurrez inoiz izan gabeko migrazio bolada batean daude urte hasieratik, eta, Mexikon soilik, dokumentaziorik gabeko 147.000 migratzaileren fluxu bat hauteman dute urtarriletik abuztura bitartean –2020ko hirukoitza–. AEBen eta Mexikoren arteko mugan izandako atzipenen datuek ere inoiz ikusi gabeko zenbakiak ekarri zituzten iaz: 1,7 milioi etorkin baino gehiago hauteman zituen CBP Aduanen eta Mugako Babesaren Bulegoak.

Irailaren hasiera aldean Mexikoko agintariek migratzaileen lau karabanen aurrerapena zapuztu ondoren jarri zen abian azken karabana hau. Guatemalarekin muga egiten duen Chiapasko Tapachula udalerritik abiatu ziren, eta, ordutik, kilometroak egin eta egin ari dira etorkizun hobe baten bila. Orduan, NBE Nazio Batuen Erakundeko eta GKE Gobernuz Kanpoko Erakundeetako hainbat agentziak kritikatu egin zuten segurtasun indarren operazioetan karabana horiek desegiteko indarra erabili izana.


Summary: Hiru urte barru CO2ari muga zergak ezartzen hasiko da EB. 2005etik, Europako Batasuneko 11.000 enpresak eta 500 aire konpainiak isurtzen duten karbono dioxido tona bakoitzeko zerga bat ordaindu behar dute. Europako Batzordeak araudi hori ezarri nahi die zenbait eraikini eta errepide bideko garraioari ere.

Europako Batzordeko presidente Ursula von der Leyenek iragarri du gaur hiru urte barru hasiko direla CO2ari muga zergak ezartzen, eta gauza bera egiteko eskatu zien gainerako herrialdeei ere. «Garrantzitsua da ahaleginak ez geldotzea karbono ihesen ondorioz», azaldu du Von der Leyenek.

2005etik, Europako Batasuneko 11.000 enpresak eta 500 aire konpainiak isurtzen duten karbono dioxido tona bakoitzeko zerga bat ordaindu behar dute —une honetan 60 euro ordaintzen dituzte— Europako Batzordeak araudi bera ezarri nahi die zenbait eraikinen klimatizazioari eta errepide bidezko garraioari.

Orain Europako Batzordeak proposatu die EB Europako Batasunari eta Europako Parlamentuari batasuneko merkatuan sartzen diren zenbait produkturi ere zergak ezartzea. «Hasieran, gai jakin batzuei bakarrik ezarriko zaie, isuri gehien eragiten dutenei; esaterako, zementua, altzairua, burdina, ongarriak eta argindarra».

Von der Leyenek zehaztu du mekanismoa hiru urtez probatuko dutela, eta ondo bidean indarrean jarriko dutela jarraian.


Summary: EAEko Auzitegi Nagusiak eutsi egin dio zinema aretoetan jateko eta edateko debekuari. Argudiatu du zinema aretoek ez dutela frogatu neurri horrek eragiten dien kaltea konponezina dela.

EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak atzera bota du Euskadiko Zine Aretoen Elkarteak eta Espainiako Zinemen Federazioak zinema aretoetan goxokiak eta freskagarriak jateko debekuaren kontra ezarritako helegitea. Gaur aztertu dute eskaera Luis Angel Garrido, Josean Angonio Gonzalez eta Emilio Lamo de Espinosa epaileek, eta atzera bota dute adieraziz ez dutela frogatu debekuak eragiten dien kaltea konponezina dela.

Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak urriaren 6an argitaratu zuen debeku hori ohiko programazioan sartzen diren kultur ekintzetan. Zehazki, prebentziorako bigarren eta bosgarren neurrietan jaso zuen Gotzon Sagardui Osasun sailburuak. Iñigo Urkullu lehendakariak amaitutzat emana zuen larrialdi egoera, baina «normaltasun berrian» zenbait neurrik indarrean jarraitu zuten. Horien artean, hainbat zinema areto biltzen dituzten bi elkarteek salatu zutena.

Bigarren puntu horretan adierazi zuen, hain zuzen, leku publiko itxietan maskara derrigorrezkoa dela sei urtetik gorakoentzat, metro eta erdiko distantzia mantendu ezin denean, eta bosgarren puntuan zehaztu zuen jateko eta edateko debeku hori kultur, kirol eta gizarte ekintzetan; soilik leku itxi horietan dauden ostalaritza guneetan baimendu zuen Eusko Jaurlaritzak.

Zinema aretoek goxokiak jateko eta freskagarriak edateko debekua kentzeko eskatu zuten, argudiatuz atzera ezineko kalte ekonomikoak ekarriko dizkiela, eta administrazioak ezingo diela horren ordaina eman. Jaurlaritzak erantzun zuen kalte hori ez dela konponezina, eta gune itxi horietan jateko eta edateko maskara kendu behar izateak han daudenak arriskuan jar ditzakeela.

Epaileek ebatzi dute debekuak zinema aretoei eragin diezaieken kaltea ez dela konponezina, eta administrazioak ordaindu ahal diela. Epaileek zehaztu dute, ez dutela frogatu konponezina dela kaltea, eta egindako kalkulu ekonomikoak ez duela oinarri dokumentalik. Gaineratzen du kalte hori kalkulatzeko aurkeztu duten txostena eurek auzi horretarako propio eginikoa dela.

Lehenago ere, hainbat zinema areto biltzen dituzten bi elkarteek neurri hori behin-behinean bertan behera uzteko eskatu zuten, baina urriaren 26an bota zuten eskaera hori ere atzera.


Summary: Jaurlaritzak %15era murriztu nahi ditu zabortegietara doazen hondakinak 2030. urterako. Hondakinen Prebentziorako eta Kudeaketarako Plan berriak jasotzen duenez, zerga bat ezarriko zaie zaborra eragiten eta erretzen duten enpresei.

Hondakinak Prebenitzeko eta Kudeatzeko plana aurkeztu du gaur Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen sailburuak gobernu kontseiluaren ostean. 2030. urtera bitartekoa da plana. Besteak beste, plan horren bitartez Jaurlaritzak datozen urteetan %30 murriztu nahi du sortzen den hondakin kopurua, eta birziklatutako hondakin ez-arriskutsuen proportzioa %85era iristea nahi du; bide batez, planak helburu gisa jarri du %15era gutxitzea zabortegietara doazen hondakinak. Hiri hondakinen gaikako bilketa %85eraino handitzeko helburua ere ezarri du Jaurlaritzak. Plana aurrera eramateko, 97 milioi euroko inbertsioa egitea aurreikusi du datozen urteetan. Planak jasotzen duenez, 2030. urtera bitartean 4 milioi metro kubo isurtzeko ahalmena egongo da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan irekita dauden hamar zabortegietan, Zaldibarko gertakarien eta Mutiloako eta Larrabetzuko zabortegiak itxi ostean. Jaurlaritzak aurreikusi duenez, 7,5 milioi metro kubo hondakinentzako lekua beharko du hiru herrialdeetako ekonomiak 2030erako. Hondakinen isurketa %37tik %15ra murriztu nahi du hamar urtean, eta horretarako egun martxan diren zabortegiak «egokitu» beharko direla dio Jaurlaritzak.

2030.urtera arte aurreikusita dauden jardueren artean, berriz, Jaurlaritzak kanon edo zerga bat ezarri nahi die hondakinak isuri eta errausten dituzten enpresei, «hondakin bat isurtzea birziklatzea baino merkeagoa» izan ez dadin. Halaber, helburuen artean jarri du inbertsioak egitea isurpenak gutxitzeko eta hondakinak bigarren mailako material gisa berrerabiltzea sustatzeko. Hala, xede nagusia da industria hondakin ez-arriskutsuak %60 murriztea. Industria hondakinak tratatzeko hamar proiektu edo planta eraikitzeko aukera aztertzen ari direla jakinarazi du Tapiak. Kluster eta sektore ezberdinekin elkarlanean egin nahi du hori. Aurreratu du plastikoak, fundizioko hondarrak, altzairutegietako eskoriak, papera eta lurrak kudeatzeko plantak izango direla, eta era askotakoak izango direla instalazioak– enpresa pribatuen eskutik etorriko dira batzuk eta publikoaren parte hartzea izango dute beste batzuk–. Bergaran (Gipuzkoa) paperaren industriak sortzen dituen hondakinak tratatzeko planta dago hamar horien artean. «Aurreratuen» dagoen proiektua da hori, Tapiak azpimarratu duenez.


Summary: Lau eguneko kanpalekua abiatu dute NUPen, euskaraz ikasteko eskubidea aldarrikatzeko. Ikasle mugimendu osoak babestu du egitasmoa, eta, Euskara gaia, bada garaia! Unibertsitatea euskaraz orain! lelopean, manifestaziora deitu dute larunbaterako.

Euskaraz ikasteko eta aritzeko eskubidearen aldeko kanpalekua abiatu du NUPeko euskara taldeak NUP Nafarroako Unibertsitateko Arrosadiko campusean (Iruñea). Gaurtik ostiralera bitarte egonen dira, eta, Euskara gaia, bada garaia! Unibertsitatea euskaraz orain! lelopean, manifestaziora deitu dute larunbaterako, 12:00etan, Baratxurien plazatik (Iruñea) hasita. Lau aldarrikapen nagusi egin dituzte: Euskara arautuko duen euskara plana martxan jartzea eta euskararen errektoreordetza sortzea; euskara kredituei dagokienez, aurreko ikasturtean emandako pausoei jarraitzea; irakasleen kontratazioetan euskara aintzat hartzea; eta unibertsitateko langileak kontratatzerakoan euskararen ezagutza bermatzea.

Goizean egindako agerraldian, Josu Garralda eta Libe Renteria NUPeko euskara taldeko kideek aldarrikatu dute borrokatzen jarraituko dutela: «Entzun gaitzatela, ikus gaitzatela, hemen badela euskaraz ikasi eta bizi nahi duen komunitate indartsu bat, eta gure eskubideak zapaltzen dituztenean ez garela geldirik geratzen».

Lau eguneko egitaraua sortu dute, eta Unai Irigarai NUPeko euskara taldeko kideak azaldu du gaua unibertsitatean pasatzeko intentzioa dutela: «Errektoretzaren zain gaude; goizean negoziatu behar izan dugu kanpalekua egin ahal izateko, eta ez dakigu gaua pasatzerik izan ahalko dugun». Saioa Zubiate musikariaren eskutik amaituko dute gaurko eguna. Gainerako egunetan mus txapelketa, euskararen inguruko hitzaldiak eta bertso saio bat antolatu dituzte.


Summary: PPren lan erreforma «indargabetuko» du Espainiako Gobernuak. Hitz hori aukeratu izanak iradokitzen du aldaketa sakona egingo dutela lan araudian, eta ez Calviñok hobesten zituen azaleko moldaketak.

Sindikatuekin eta patronalarekin negoziatzen jarraitu aurretik, Espainiako Gobernuak bere buruarekin negoziatu behar izan du zer egin lan erreformarekin. Eguerdian, bere jarrera behingoz bateratzeko bilera egin dute Pedro Sanchez gobernuburuak eta haren lehen bi presidenteordeek, Nadia Calviño Ekonomia ministroak (PSOE) eta Yolanda Diaz Lan ministroak (Unidas Podemos). «Giro onean eta jarrera eraikitzaileekin» egindako bileran, 2012an PPren gobernuak bultzatutako erreforma «indargabetzea» erabaki dute gaur egun gobernua osatzen duten bi alderdiek.

Ikusteko dago orain zer aldatuko duten zehazki —bihar dute beste negoziazio bilera bat CCOO, UGT eta CEOErekin—, baina hautatutako hitzarekin gusturago egongo da Diaz, eta ez hain gustura Calviño. Izan ere, UPk 2012ko erreforma indargabetu behar zela aldarrikatu du hasieratik, eta koalizio gobernua osatzeko itunean sartu zuen hori egiteko konpromisoa. PSOEk, berez, jarrera anbiguoa izan du: Sanchezek 2018an agindu zuen gobernura helduz gero lan erreforma «indargabetuko» zuela, eta promesa hori egin du beste hainbatetan, baina azkenaldian «haren punturik kaltegarrienak» moldatzeaz hitz egin du. Calviñok berak ez du indargabetzeaz hitz egin, eta orduan lan araudian egindako moldaketa batzuekin ados zegoela erakutsi du.

Jarrera kontraesanezko horiek tentsio handia sortu dute azken asteetan Espainiako Gobernuaren barruan, eta gaurko bilera giroa baretzeko eta Diazen eta Calviñoren arteko gatazka amaitzeko saioa izan da.

CEOEren babesaren bila

PPren lan erreforma indargabetuko dutela adostuta, aldaketa sakona izango dela erakutsi nahi du Espainiako Gobernuak, eta ez direla azaleko moldaketak izango.

Beste zehaztapen bat egin dute: «Koalizio gobernurako akordioak eta Europako Batzordera bidalitako Suspertze Planak finkatutako terminoetan» egingo da aldaketa. «Orain arte gizarte eragileekin egindako lana oinarri gisa hartuta, elkarrizketa sozialaren bitartez gobernuak bilatuko du alderdi guztiekin akordio justu eta orekatu bat», gaineratu du Espainiako Gobernuak kaleratutako oharrak.

Horrek esan nahi du patronalaren babesa bilatzeko ahalegin handia egin beharko duela Espainiako Gobernuak, eta horretan datza, hain zuzen ere, zailtasun nagusia. Izan ere, Diazen talde negoziatzailearen eta CCOO eta UGT sindikatuetako ordezkarien ikuspuntuak oso antzekoak dira gai batzuetan, baina askoz urrunago daude CEOEk dituenarekin. Azken finean, PPren lan erreformak indar handia eman zien enpresaburuei lan baldintzak ezartzeko, eta horiei uko egiteko interes berezirik ez dute.

Bruselara bidalitako agirian, lan araudi berrituak «gizarte eragileen babesa» izango zuela agindu zuen Madrilek. Erreforma hori egitea da Espainiak Next Generation funtsen bigarren ordainketa bat jasotzeko baldintzetako bat.

Neurri zehatzei buruz baino, «2012ko erreformaren desorekak» zuzendu nahi ditu oraingoak —sindikatuei indar gehiago emanez negoziazio kolektiboan—, eta aurre egin nahi die lan merkatuaren egiturazko arazoei: behin-behinekotasun tasa handia eta gehiegikeriak azpikontratazioen erabileran.


Summary: Gizon bat atxilotu dute Gasteizen, jendaurrean bere buruari ukituak egiteagatik. Exhibizionismoa egotzita eraman dute atxilo gizonezkoa; 63 urte ditu. Parke batean zen, eta bertan ziren hainbat laguni segika ibiltzea ere leporatu diote.

Gasteizko Udalak ohar baten bidez jakinarazi duenez, Udaltzaingoak gizon bat atxilotu zuen igande arratsaldean, exhibizionismo delitua leporatuta. Zehazki, Poliziak jakinarazi duenez, Judimendi parkean bere buruari ukituak egiteagatik eraman dute atxilo gizonezkoa; jendaurrean ari zen, hainbat herritar baitziren momentu horretan parkean. Gainera, udaltzainek jakinarazi dute hainbat laguni segika ere aritu zela. Atxilotuak 63 urte ditu.

Parkean zen herritar batek eman zien abisua poliziei. Hala, udaltzainak hara joan ziren. Gizonezkoa banku batean eseria zen, eta handik minutu batzuetara atxilotu zuten.


Daniel Mate, euskal herritar aberatsena

Summary: Daniel Mate, euskal herritar aberatsena. Forbesek Espainiako ondare handienen zerrenda argitaratu du beste urte batez. Zazpi euskal herritar daude ehun pertsona aberatsenen artean.

Aldaketa izugarririk ez dakar aurten Forbesek Espainiako ehun ondare handienekin urtero egiten duen zerrendak. Enpresa handien sortzaileak daude batetik, eta Amancio Ortega Inditexeko burua dago zerrendan lehena (67.000 milioi euro); bestetik, enpresa sortzaile handien seme-alabak, eta Sandra Ortega Mera dago zerrendan bigarrena. Amancio Ortegaren alabaren ondarea 6.300 milioi eurokoa da.

Daniel Mate donostiarra da lehen euskal herritarra zerrenda horretan. Orain gutxira arte Glencore meatzaritza multinazionaleko zuzendaritzako kide izan da, eta zerrendako 10. postura igo da, 2.200 milioi euroko aberastasunarekin. Lehengai industrialen prezioen igoera ikusgarrien ondorioetako bat meatzaritza konpainia handien balioa handitzea izan da. Adibidez, Matek Glencoren duen parte hartzeak iaz baino 1.000 milioi euro gehiago balio ditu orain.

Zerrendan 17. eta 18. Jon eta Francisco Riberas Mera anaiak daude, 1.300 milioi bana euroko aberastasunarekin. Riberas Mera anaiak ez dira euskal herritarrak, baina Gestamp multinazionala bai, haien enpresen artean ikurra.

Euskal Herrian jaiotako beste enpresa gizon baten izena irakur daiteke 27. postuan: Jose Maria Aristrainen aberastasuna 950 milioi eurotan neurtu du Forbesek, 2020an baino 350 milioi euro gehiagotan. Olaberriako (Gipuzkoa) Aristrain altzairutegiaren sortzailearen semea da, eta 2006an Arcelor taldea Mittali saldu zion; ordutik, Aristain Arcelor Mittalen %2ren jabea da, eta bereak dira Tubacexen enpresaren akzioen ia %15 ere. Aristrainen izena aldiro agertzen da hedabideetako titularretan, urteak daramatzalako auzibidean, Espainiako Ogasunak salatuta. Espainian zergarik ez ordaintzeko asmoz, itxuran Suitzan bizi baina egiaz Madrilen bizi dela leporatzen diote Aristraini.

Forbesen zerrendan behera, Juan Luis Arregi enpresaburu bizkaitarra dago, 600 milioi euroko ondarearekin (650 milioi 2020an; 700 milioi 2019. urtean). Gamesaren sortzaileetako bat izan zen, eta ENCE Energia y Celulosa taldearen ohorezko presidentea eta akziodun nagusia da.

Victor de Urrutia Vallejo enpresaburu arabarra dago Arregiren atzetik, aberatsenen artean 43. Haren ondarea 650 milioi eurokoa da, Asua Inversionesen jabe eta CVNE Compañía Vinicola del Norte bodegaren akzioen %50,02ren jabe delako.

Neguriko familiek, nola ez, ordezkaritza dute Forbesen zerrendan, haien garai bateko itzala lausotu den arren. Angel Galindez ezagunaren semea, Jose Maria Galindez Zubiria, aberatsenen zerrendako 71. postuan ageri da. Solarpacken sortzailearen ondarearen balioa 400 milioi eurokoa dela dio Forbesek; iaz 250 milioi eurokoa zen.

Orain gutxi baimendu du CNMV Espainiako Balore Merkatuaren Espainiako Batzordeak EQT funts suediarrak Solarpacken gainean egindako erosketa eskaintza publikoa. Funtsak 880 milioi euro ordaindu dizkie Solarpacken akziodun nagusiei: Galindez familiari, Pablo Burgos kontseilari ordezkariari, eta Onchena sozietateari; Solarparcken akzioen erdia baino gehiago zeuden haien esku. Operaziotik sortutako sozietate berriaren %5en jabe izango da Jose Maria Galindez.

Eta, hain zuzen, inbertsioak Onchena sozietatearen bitartez egiten dituen Ibarra Kareaga familia da Neguriko beste ordezkaria Forbesen zerrendan: zehazki, Carmen Ibarra, Arriluzeko markesa. Familiak inbertsio oparoak egin ditu azken urteetan, eta, adibidez, Solarpackekin bezala, MasMovilen jarritako diruari etekin polita atera dio geroko salmentan.

Dena den, Forbesek zehaztu duen moduan, Sendagorta, Ormazabal eta Zardoya itzal handiko familiak ehun aberatsenen zerrenda horretan ez egoteak badu esplikazio bat: familia oso zabalak direlako, eta kide askoren artean dutelako barreiatuta jabetza.

Espainiako ehun ondare handienen zerrendan mantentzen da oraindik Joseba Grajales, 250 milioi euroko aberastasunarekin. Guascorren sortzaileetako bat izan zen, Keralty taldearen akziodun nagusia da.