Summary: Sindikatuek «erantzun zabalaz» hitz egin dute; Jaurlaritzak asko txikitu ditu datuak. Gutxieneko zerbitzuen ondorioz «milaka langileri greba eskubidea ukatzea» leporatu diote sindikatuek Jaurlaritzari.

Ohiko kopuru gerra Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako sektore publikoaren grebaren balorazioan. «Oso erantzun zabala» izan da sindikatu deitzaileen arabera —ELA, LAB, CCOO, SATSE, ESK eta Steilas—, baina datu gutxi eman dituzte. Horien artean, hezkuntzan %55ek bat egin dutela greba deialdiarekin, eta herenek justizia arloan.

Datu horiek ez datoz bat Olatz Garamendi Eusko Jaurlaritzako Gobernantza Publiko eta Autogobernuko sailburuak emandakoekin. Haren arabera, hezkuntzan, langileen % 29,4k egin dute bat lanuztearekin, eta justizian, berriz, % 2,84k.

Beste arloetan ere grebak erantzun txikia izan duela zabaldu du Garamendik: administrazio orokorrean, langileen %16,4k egin dute greba, eta %15,52k Lanbiden. Osakidetzan, are txikiagoa izan da erantzuna, %2,87koa. Hori bai, desberdintasunak daude kategorien arabera. Adibidez, erizainen artean %2,66k egin dute greba; medikuen %1,13k; eta gainerakoetan, %4,58k. Garamendi sailburuak nabarmendu du osasun zentro guztiak irekita daudela. «Herritarrei arreta normal ematen ari gara, eta, batez ere, COVID-19rekin lotuta dauden zerbitzu eta arreta guztiak eskaintzen ari gara», esan du.

Osakidetzako datuak gutxieneko zerbitzu oso handien ondorio direla erantzun diote sindikatuek, eta Jaurlaritzari egotzi diote «milaka langileri greba eskubidea ukatzea».

Haien datuen arabera, udalik handienetan, langileen erdiek baino gehiagok greba egin dute. Horien artean nabarmendu dituzte Bilbo, Donostia eta Gasteiz hiriburuak; Amurrio eta Laudio Araban; Basauri, Durango eta Sestao Bizkaian; eta Beasain, Bergara, Errenteria, Hernani eta Ordizia Gipuzkoan.


Summary: Otxandioko Udalak herrian baheketa bat egin dadila eskatu dio Jaurlaritzari. Kezkak harturik, udalak adierazi du egoera epidemiologikoa «kontroletik kanpo» dagoela herrian. 100.000 biztanleko intzidentzia tasa metatua 3.000tik gorakoa da.

Birusaren transmisioari buruzko datuek agerian uzten dutenez, kutsatzeen goraldia nabarmena da Otxandion (Bizkaia): azken hamalau egunetan 100.000 biztanleko 3.026 pertsonari atzeman diete COVID-19a. Ohar baten bidez, herrian baheketa bat egin dadila eskatu dio udalak Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailari.

Otxandioko Udalak azaldu duenez, ez da Osasun Sailari neurriak hartzeko galdegiten dioten estreinako aldia. Kutsatzea Aste Santua igaro eta hamabost egunera hasi zen larriagotzen, «kontrolik gabe». Ordutik, gaur argitaratutako oharra barne, udalak beste hirutan eskatu dio Jaurlaritzari neurriak ezartzeko eta «egoera sakonki aztertzeko».


Summary: «Inposatu nahi den irakurketa bakarraren kontra» egin du Bikilak azken liburuan. Eman Zesarri Zesarrena liburua argitaratu berri du, biolentziaren inguruko gogoetekin.

Aurreko hamarkadetan, euskal gatazkaren muina «terroristen» eta «demokraten» arteko borroka izan zen, eta azkenean «demokratak» gailendu ziren. Joxe Iriarte Bikila-ren ustez (Errenteria, Gipuzkoa, 1945), hori da euskal gatazkaren inguruan zenbait arlotatik «inposatu nahi den irakurketa bakarra». Horrekin ados egon ez, eta biolentziaren inguruko bere ikuspegi, gogoeta eta unean uneko jarrerak bildu ditu Eman Zesarri Zesarrena>> izeneko liburuan. Intxorta 1937 kultur elkarteak argitaratu du.

Ibilbide luzeko militantea da Bikila: 1960ko hamarkadan ETAren Langile Frontean jardun zuen, baina bere militantziaren zatirik handiena LKIn eta Zutik-en egin du. Gaur egun, Alternatibako kidea da, eta, beraz, EH Bildukoa ere bai. Esan duenez, EH Bildu «antolakunde askotariko eta zabala» da, eta han badago borroka armatuaren berri zuzena izan ez duen belaunaldi gazte bat, baina belaunaldi zaharragoak ere badaude: «Batzuk bere garaian ETAren aldekoak ziren, eta orain iraganaren irakurketa kritikoa egiten ari dira; beste batzuk Ajuriaeneko Ituneko kide izan ziren, euskal gizartea biolentoen eta demokraten artean banatzen zuen horretakoak; eta batzuekin zein besteekin ados ez geundenak ere bagara».

Bikilaren ustez, «gezur borobilak» barreiatzen ari dira iragan hurbilaren inguruan: adibidez, euskal idazleak «otzanak, faltsuak eta koldarrak» izan zirela indarkeriaren aurrean jarrerarik hartu ez zutelako, «gezur galant eta maltzurra dena»; edo ez dela zilegizkoa «euskal aberriaren alde» egitea aldarrikapen hori «terrorismoak kutsatua» delako, «Guardia Zibilaren kasernetako torturak Espainiaren alde egin zirela ahaztuta»; edo EAJren tesia, hau da, «ETA sortzea inoiz gertatu behar ez zuen zorigaitza» izan zela, Bikilak goitik behera errefusatzen duena: «ETA jaio zenean guztiz zilegizkoa izan zen gazte batzuek armak hartzea Francoren kontra egiteko»

Bikilaren iritziz, ETA «unean uneko jardueraren arabera» epaitu behar da. Dioenez, erakundeak «ekintza-errepresioa-ekintza» estrategiari eutsi zion bitartean, asko neurtzen zituen bere ekintzak, estatuak ez bezala, «hark erantzuten zuenean herri osoa kolpatzen zuelako». Estrategian negoziazioaren ideia gailentzeaz batera, eta estatuak amore ematen ez zuela ikusita, «militarizazioa» areagotu zen: indarkeria «modu neurtu gabean» erabiltzeari ekin zion, hautetsien kontra egiten ere hasi zen, eta «sufrimenduaren sozializazioa» iritsi zen.

Bikilak uste du jarduteko modu horrek «kalte handia» egin ziela jarrera iraultzaileei, eta, gainera, bilakaera hori ez zela «nahitaez gertatu beharrekoa»: Iraultza eta Iparretarrak erakundeen jarduera aipatu zuen horren adibidetzat.

Egilearen ustez, biolentzia politikoaren auzia ez da «zuriaren eta beltzaren artean» ebatzi beharrekoa, eta «grisaren ñabardura askotarako» lekua dago. Ez du uste indarkeria leku, garai eta adierazpide guztietan gaitzetsi behar denik: «Euskaldunako langileek ontziola defendatzeko bortxa erabiltzen zutenean, hura ez al zen zilegizkoa?», galdetu du. Alta, pentsatzen du gaur egungo egoeran bide baketsuek «etekin handiagoa» eman dezaketela, «Katalunian gertatutakoak erakusten den moduan».


Summary: Sarrionandia: eta itzuli izan balitz, zer?.

Ezinbestean izan da gai funtsezkoa itzuli nahi eta itzuli ezinarena Joseba Sarrionandia idazlearen literaturan (Iurreta, Bizkaia, 1958). 27 urterekin Martuteneko espetxetik ihes egin zuenetik (1985), urteak eman ditu eskapuan lehenik, ezkutuan ondoren, eta apartatuta bezala –parentesi artean akaso– azkenik, Habanako Unibertsitatean Etxepare Euskal Institutuarentzat lanean, Espainiako justiziarekikoak amaitu eta gero; erbestearen ondorioz, beti egon da erabat zehaztu gabeko han batean, eta bere liburuei esker, halere, beti nolabaiteko hemen batean; eta orain, 35 urteko bidaldiaren eta itzulerari buruzko hamaika testuren ostean eta deserriaren hamaika izen gurutzatu eta gero, ofiziala da, itzuli egin da: Euskal Herrian da Sarrionandia. Baina kasu honetan informatiboa bezain poetikoa denez albistea, berehala dator galdera: eta orain zer? Eta irudi luke kalean bere burua beste aztarnarik utzi gabe aurrerantz jarraitzen duen 63 urteko idazlearen ibilera isil eta patxadatsu hori dela erantzuna, urratsez urrats luzatzen eta luzatzen, itxiera argirik ez duen esaldi baten amaierako hiru puntu marraztu nahian bezala...

«Nazioa komunikazio espazio moduan definitzeko ideia. Aspaldikoa, gogotik kendu ezin dudana». Urte luzez bere lan guztiak ezlekuetatik bidali ostean, zehatz geolokalizatuta publikatutako lehen liburuan dator gogoeta hori: Habanan kokatutako bere hiru gaukarietako lehenengoan, hain zuzen, 2018an argitaratutako Bizitzea ez al da oso arriskutsua? liburuan, zehazki. Eta, ezin esan, ideia horri kasu egitera, Sarrionandiak sekula utzi dionik Euskal Herriaren parte izateari, deserritik ere beti izan baita berak aipatzen duen komunikazio sare horretako kidea, bere liburuen, poemen eta abestien bidez. Baina orain Euskal Herritik bertatik izango da komunikazio sare horren parte, eta berria da hori. Berdin geratzea erabakiko balu, edo denboraldi bat soilik pasatzera etorri balitz ere.

Normalizatzen ari zen hizkuntza eta lurralde bati erabateko askatasun kreatiboa amestu zion belaunaldi bateko ordezkari nagusietako bat da Sarrionandia. Hasiera-hasieratik igar daiteke haren lanetan bizitzari erreparatzeko modu oso literario baten arrastoa, eta hamarkadaz hamarkada elikatuko du bide hori gerora ere: liburuen eta kaleen arteko muga erabat bereizterik ez balego bezala. Horregatik, Joseba Sarrionandia hemen eta han dokumentalean, estu lotuta deskribatzen ditu idazleak berak Bilboko bilera klandestinoetako utopia politikoak eta Pott bandarekin egindako bilkuretako utopia literarioak. Orain, denborarekin begiratuta, ezin esan muturreko askatasun hura gauzatu ahal izan denik, baina hor geratzen da amets haren potentzialtasuna oraindik ere, aldiro asmo berak seduzituta abiatzen diren belaunaldi berri guztientzat pizgarri.

Literatura eta politika bestelakoak ziren sasoi batean egin zuen amets hura idazle belaunaldi hark, eta utopia haren ondorenak kudeatzea da erronka orain. Eta Sarrionandiaren itzulerak erronka hori ere jartzen du mahai gainean.

Ares ezizenez sinatzen duen umoregile grafikoaren pieza ezin ederragoa dakar Sarrionandiaren Habanako lehen gaukariak. Gezi erraldoi bat ikusten da irudian, eskuinerantz lerratuta, eta haren erdian, ñimiño, pertsona bat ageri da hatz puntekin geziaren azpian zer ezkutatzen den kuxkuxean, alfonbra batek gordetzen duen hautsa aztertzen duenaren keinu delikatu berarekin. Eta, agian, keinu horrek laburbiltzen du Sarrionandiaren azken urteetako literaturaren nondik norakoa; Moroak gara behelaino artean? saiakerarekin hasi eta gaurdaino. Mundua gidatzen duten hitz handien azpian ezkutatzen den hautsa aztertzen ibili baita idazlea azken sasoian. Horregatik idatzi du ekonomiaz, biolentziaz, independentziaz, kolonialismoaz, hizkuntzaz, literaturaz, estatuaz..., baina beti hitz horien alfonbra altxatzen. Etengabekoa da «hemengo» bizitzaren eta «hango» bizitzaren arteko tentsioa Sarrionandiaren literaturan, eta, tarteka, badirudi ezinezko zaiola bien artean benetakoagoa zein den bereiztea. Tituluetatik hasita dator jokoa, gainera: Ni ez naiz hemengoa (1985), Marginalia (1988), Han izanik hona naiz (1992). Eta poemak eta ipuinak ere halakoak hamaika. Ez da harritzekoa. Erbestean denbora luzea daraman jende askoren kasuan bezala, Sarrionandiaren bizitzan ere, une batetik aurrera, handiagoa bilakatu baita «kanpoan» egindako bizitza «herrian» egindakoa baino: urteen poderioz, lagunak egiten baititu, bizileku bat topatzen baitu, eta, esaterako, seme-alabak ere edukitzen baititu... Han eta hemen eskaini dituen elkarrizketetan publiko egin denez, besteak beste, Sarrionandiak familia ere baduelako Habanan.

Eta buelta, beraz, hasieran marraztutako itzultzeko nahiaren eta itzultzeko ezintasunaren arteko korapilo horretara. Eta orain zer? Urteetako joan-etorrien ostean, Kubako bizimodu anonimo eta bareak aurrez aurre egiten baitu talka idazleak Euskal Herrian daukan sonarekin eta karga sinbolikoarekin.

Espektakuluaren gizarteari zor zion zerga ordaindutzat eman nahi izan zuen bere argazkia publiko eginez, 2016ko egun haietan, baina edozer irensteko prest dagoen piztia gosetia da espektakulua, eta Euskal Herriaren egoeran den herri batean ez dira gutxi Sarrionandiaren figuraren gerizpe zabala legitimitate osoz baliatu nahiko duten aldarrikapen kultural, sozial eta politikoak.

Badaki hainbeste Sarrionandiak berak ere, eta bere irudi aktuala publiko egin zuenetik, bere indar sinbolikoaren aurkako auto-boikot kanpainan murgilduta dirudi idazleak. Bere fotoa eman zuen lehenik –bi foto–, eta gero heldu zen lehen bideoa. Jasoko zituen bateko eta besteko eskari handios eta errentagarriagoak, baina Habanako terraza batean jarri zen kamara aurrean lehenengoz, 2019ko uztailean, zertarako eta Ray Fernandez musikari lagunaren diskoaren crowdfunding kanpaina ezin umilagoa sustatzeko. Eta bere Habanako hirugarren gaukariko bideoa heldu zen, iaz, bere lehen bideo luzea, landare tropikal artean, Kuban idatzitako hirugarren gaukaria aurkezteko. Eta, ordukoan ere, nazioa –gutxi gorabehera– komunikazio espaziotzat definitzen zuen esaldiak atentzioa eman zien ikusleei: «Euskaraz idazten, ni behintzat, sentitzen naiz komunitate baten partaide. Niri, literatura egiteko orduan, ez zait interesatzen dirua, edo ez daukat espektakuluan parte hartzeko anbiziorik, baina pribilegiatua sentitzen naiz komunitate baten partaide sentitzearekin».

Utopia politikoa ere ez da ahaztekoa, hortaz. Sarrionandiaren itzulerarekin ez da soilik idazle bat itzuli: euskal preso eta iheslarien kolektiboko kide bat ere itzuli da herrira, eta garrantzitsua da kasu honetan aspektu politiko hori ere gogoratzea, zeren eta talde handiago horretan identifikatu baitu idazleak ere bere burua. Euskal preso eta iheslarien kolektiboko kidea da Sarrionandia. Eta hortik ere idatzi ditu bere testuak. Ozen salatu du, horregatik, estatuen biolentzia politikoaren monopolioa, baina kritiko azaldu da ETAren azken urteetako jarduerarekin ere behin baino gehiagotan. Hitz aski neurtuz, betiere, baina kritiko. Lapur banden etika ala politika saiakeran, esaterako, 2015ean: «Guk, borroka armatuarekin, geure intentzioen erabat aurka, Estatua legitimatzen genuen, azken batean, Estatuarekin kolaboratu duten 'damutuek' bezainbeste. Injustiziaren kontrako borroka batetik, ia oharkabean, ekintzen erritualtasun batera pasatu ginelako».

Habanako lehen gaukarian esaten zuenez, egin dutenarengatik daude euskal presoak kartzelan gaur egun, baina baita ere egin ez dutenarengatik. Egindakoagatik, agian atentatuengatik, inori tiro egiteagatik, enpresei bidalitako eskutitzengatik, ETAko kide izateagatik, hura laguntzeagatik beharbada, edo baita militantzia politiko soilagatik ere zenbait kasutan, egindako dena delako horregatik, beraz, baina egin gabekoagatik ere bai; independentzia ez lortu izanagatik, alegia, edo sozialismoa eta demokrazia ez gauzatzen asmatzeagatik, adibidez. Eta antzera Sarrionandia ere, ETAko kide izateagatik atxilotu, torturak pairatu, 27 urteko zigorra jaso, espetxetik ihes egin, eta ia 35 urteren buruan bakarrik bueltatu ahal izan baita Euskal Herrira. Egindakoagatik, beraz, eta baita ere egin gabekoagatik. Eta min hori ere bada bere literatur obraren motorretako bat. Baina nola azaldu Sarrionandiaren literaturan politikak duen pisua, ikuspegi hori prisma murriztaile bilakatu beharrean, prisma biderkatzaile bilakatuz?

Erresolbitu gabeko arazo baten ohartarazpena ere badira Sarrionandiaren ibiliak Euskal Herrian.

Eta berriz ere nahasian doaz literatura eta politika. Eider Rodriguez idazleak bere doktore tesian aztertua duenez, Sarrionandiaren obra alderik alde zeharkatzen duten itsasoari buruzko erreferentzietan ere ikusten da sortzaileak gatazkari buruz duen ikuskeraren bilakaera. Itsasoz itsaso. Olatuz olatu. Tantaz tanta. Itsasoa da bide bakarra: Joseba Sarrionandiaren lanetako itsas irudien irakurketa proposamen bat (2014, Utriusque Vasconiae).

Epaileen aginduz bere lana edozein unetan eten daitekeela ikasi duten lankideen artean idazten du bere testua hedabide honetan idazten duen edonork. Berriz hartara itzultzerik izango duen ziurtasunik ez edukitzen irakasten dio gertuko historiak euskal kazetaritzan daiharduen edonori. Eta muturreraino eraman daiteke prekarietate hori Sarrionandiaren kasuan: kartzelan lehenik, ihesean gero, ezkutuan ondoren eta apartatuta bezala azkenean. Akaso zalantzazkotasun horregatik izan dira 2001era arte poemak, ipuinak, testu laburreko saiakerak eta nobela motzak bere ekarpen literario nagusia, eta akaso egonkortasun egoera baten berri ematen dute, adibidez, 2001. urtean argitaratutako 400 orritik gorako Lagun izoztua eleberriak eta 2010ean kaleratutako 700 orritik gorako Moroak gara behelaino artean? saiakera liburuak.

Ezin ziur jakin. Baina hipotesien aldeko titularra zeraman 2016an Jose Goitiak BERRIA egunkariarentzat eta beste hainbat hedabiderentzat egindako elkarrizketak, Habanan Etxepare Euskal Institutuarentzat irakasle arituko zela jakin zenean: «Nire liburuak arreta apur batekin irakurtzen dituena ohartuko da non ibili naizen».

Iñigo Aranbarri idazleak ere harridura azaldu zuen Bilbon 2019ko Loraldia jaialdian eskainitako hitzaldian, Sarrionandiak 1981ean argitaratutako Izuen gordelekuetan barrena poema bilduman jadanik, nolabait ere, profetizatzen zuelako urte gutxi batzuk geroagotik hasita izango zuen ibilbide erraria. Liburu horretan kiribilduta dagoelako Sarrionandiaren ondorengo nondik norako alderraia: poema haiek historiak errebelatuko zain dauden negatibo sorta bat izan balira bezala. Eta ez da adibide bakarra. 1995ean jadanik poema forman utzi baitzuen idatzita Hnuy illa nyha majah yahoo liburuan, une honetan bere ibileraz Euskal Herriko kaleetan publikoki zabaltzen duen auzia: «Itsasoaz bestaldera joan ziren eta/ ez dira egundo itzuliko./ Izurdeek gidatu lekuraino baino/ ez ziren ailegatu./ Itsasoak bere sare larrietan/ gatibatu ditu./ Eta inoiz itzuliko balira ere/ ez dira joan zirenak izango».

Jarraitzen dute Sarrionandiaren urratsek, eta pausu bakoitzarekin doa errealago bilakatzen idazleak berak Martin Larralde poeman planteatutako galdera: Martin Larralde ez baita sekula itzuli, baina itzuli balitz... Itzuli izan balitz, zer? Eta irudi du Sarrionandiak Euskal Herriko lurretan uzten duen oinatz berri bakoitza dela galdera horren erantzuna.


Summary: Frankismoko eta haren osteko delituak epaitzeko eskatu dute eragile ugarik. Elkarretaratze bat antolatu dute larunbaterako Iruñean, frankismoko eta trantsizio garaiko «giza eskubideen urraketa larriak» epaitu daitezela eskatzeko.

Memoria historikoaren aldeko eragile, kolektibo eta sindikatu ugarik manifestu bat sinatu dute, Memoria Demokratikorako Legeak frankismoko eta trantsizio garaiko «giza eskubideen urraketa larriak» epaitzea berma dezan.

Agerraldi batean aurkeztu dute manifestua, eta bertan izan dira Ahaztuak-eko Carlos Otxoa, Steilasko Maider Lasa eta Sartaguda Alargunen Herria elkarteko Maximo Martinez. Adierazpena 31 taldek izenpetu dute: tartean, 78ko Sanferminak eta Sos Arrazakeria elkarteak eta ELA, LAB, ESK, Hiru, CGT eta EHNE sindikatuak.

Sinatzaileek elkarretaratzera deitu dute larunbaterako; 12:30ean jarri dute ordua, Nafarroako Justizia Jauregiaren aurrean, Memoria eta justizia: hemen eta orain lelopean. Horien asmoa da salatzea Memoria Demokratikorako Legeren aurreproiektuak «hutsuneak» dauzkala «frankismoaren zigorgabetasunari» dagokionez.

Lasak nabarmendu du lege egitasmoak ez duela «tresna politikorik» sortzen, adibidez, Amnistia Legea moldatzeko», eta gogorarazi du hori izan dela auzibidean egin diren saio guztiek aurkitu duten oztopo nagusia.


Summary: Migratzaile batek bere buruaz beste egin du Donostian, eta beste batek ezpainak josi ditu Hendaian. 18 urte zituen. Jaurlaritzak uste du bere buruaz beste egin duela. Ezpainak josi dituen gizonak 63 egun daramatza Hendaiako atxikitze zentroan, eta kanporatua izateko arriskuan da.

18 urteko mutil marokoar bat hilda aurkitu zuten atzo Eusko Jaurlaritzaren tutoretzapekoa den Donostiako etxe batean. Jaurlaritzak uste du bere buruaz beste egin duela. Jakinarazi duenez, egoitzako hezitzaile batek topatu zuen gaztearen gorpua, bere logelan. Suspertzen saiatu ziren, baina ez zuten lortu. Adingabe izanik iritsi zen gaztea Euskal Herrira; abendutik bizi zen etxe horretan, eta aurretik Ibaiondoko zentroan egon zen.

Jaurlaritzaren arabera, gorpua Marokora aberriratzeko izapideak hasi dituzte, han duelako familia. Beatriz Artolazabal Berdintasuna, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak doluminak eman ditu: «Nire babes osoa helarazi nahi diet gure zentroetako talde profesionalei. Hunkituta gaude denok». Artolazabalek adierazi du 30 urte baino gehiago daramatzatela gazte eta adingabeekin lan egiten, eta gaurkoa «egun gogorrenetariko bat» dela.

Antzeko beste albiste bat izan da azken egunotan, migratzaileekin lotuta. 21 urteko gizon eritrear baten gorpua aurkitu zuten igandean Irunen (Gipuzkoa), Bidasoa ibaiaren ertzean; bere buruaz beste egin zuen hark ere. Jaurlaritzak eta Irungo Harrera Sareak uste dute igarobidean zihoala. Gaur, 18:00etan, elkarretaratzea egingo dute Irungo San Juan plazan, sareak deituta: «Ez dugu pertsona errugabeen heriotza normalizatuko, ezta onartuko ere; harrerarako eta bizitzarako lurraldea gara».

Ezpainak josita Hendaian

Migranteei babesa eskaintzen dien Cimade elkarteak salatu du gizon batek bere ezpainak josi, eta, gose eta egarri greba abiatu duela Hendaiako atxikitze zentroan. «Kezka» agertu dute bere egoeragatik, eta Frantziako Justiziak bere kasuan izan duen jarrera salatu dute.

Tunisiar jatorriko gizona 2018an iritsi zen Frantziako Estatura, Maite Etxeberri Cimade elkarteko kideak azaldu duenez. Hendaiako atxikitze zentroan lan egiten duen juristaren arabera, Tulle (Frantzia) herrian bizi zen, eta familia zeukan han. Familia egoeragatik bizileku baimenaren agiria eskatu zuen, baina prefeturak uko egin zion. Abuztuan, Frantziako lurraldea uzteko agindua eman zioten.

Otsailean, atxilotu, eta Hendaiako atxikitze zentrora eraman zuten. 63 egun daramatza bertan. «Normalki, bi hilabetera Baionako auzitegiak atxikitze zentrotik ateratzen ditu, baina astelehenean hamabost egunerako luzatu zuten bere atxikitzea, lurraldetik kanporatzeko hegazkina erreserbatua dutelako», azaldu du Etxeberrik.

Frantziako Justiziaren jarrera salatu du. Hain zuzen, bizileku baimenaren agiriarentzat prefeturak emandako errefusari helegitea eman zioten Paueko Administrazio Auzitegian, baina hura oraindik aztertu gabe kanporatuko dute paperik gabeko gizona.

Bere egoera salatzeko, «desesperazioz», bere ezpainak josi eta gose eta egarri greba abiatu duela salatu du Cimadek. «Kezka» agertu dute, bere osasun egoera «oso fite» okertu daitekeelako. Atzerritarren oinarrizko eskubideen kontra Frantziako administrazioak daraman «errabiazko» politika salatu dute, eta haien kontrako «gehiegizko errepresioa» eteteko eskatu diote Frantziako Gobernuari. Egoera konpontzeko urgentziazko deia egin diote Frantziako Barne Arazoetako Ministerioari.


Summary: Pello Bilbaok irabazi du Alpeetako Tourreko laugarren etapa. Lasterketako saio nagusia zen gaurkoa. Bigarren jarri da Bilbao sailkapen nagusian, eta Simon Yatesek 58 segundo ateratzen dizkio orain. Michele Scarponi zenari eskaini dio garaipena, gaurko egunez hil baitzen duela lau urte.

Pello Bilbaok (Bahrain) erakustaldia emanda irabazi du gaur Alpeetako Itzuliko laugarren etapa, probako saio nagusia. Simon Yates (BikeExchange) eta Aleksandr Vlasov (Astana) zeuden lasterketaren buruan, Boniprati etapako azken mendatea jaisten. Ia hamar segundo atzerago ekin dio jaitsierari Bilbaok, baina maldan behera ikusgarri arituta harrapatu ditu, eta, indarrez eta konfiantzaz lepo, aurrea hartu die azken metroetan. Denboraldiko lehen garaipena du, eta profesionaletako hamabigarrena.

Garaipenari esker, gernikarrak postu bat egin du gora sailkapenean, eta orain bigarren da, Yatesengandik 58 segundora. Garaipena Michele Scarponi zenari eskaini dio, gaurko egunez duela lau urte hil baitzen txirrindulari italiarra, auto batek harrapatuta entrenatzen ari zela: "Scarpari [Scarponi] eskaini nahi nion gaurko etapa, eta dena eman dut horregatik jaitsieran. Ezin da egunero horrela jaitsi aldapetan". Lasterketa gustukoa duela kontatu du: "Niretzako modukoa da. Ez dira erabakigarriak norberaren hankak bakarrik, beste aukera batzuk ere joka baitaitezke garaipena lortzeko. Asko gustatzen zait lasterketa hau". Bihar jokatuko dute azken etapa.


Summary: 'Naparra auzia'-ri buruzko solasaldia egin dute Martin Ugalde Foroan. Jon Alonso idazlearen 'Naparra. Kasu irekia' liburua oinarri hartu dute eztabaidan. 19:00etan hasi da foroa, eta zuzenean eskaini du BERRIAk.

Jose Migel Etxeberria Alvarez Naparra (Iruñea, 1958) 1980ko ekainaren 11n desagertu zen, Ziburun (Lapurdi). Komando Autonomoetako kidea zen, eta 1978tik zegoen errefuxiatuta Iparraldean. Geroztik ez dago haren arrastorik.

Naparra. Kasu irekia (Elkar) liburua argitaratu zuen iaz Jon Alonso idazleak. Naparraren ibilbidea aztertu du Alonsok, haren desagertzearen inguruko hipotesiak, eta ekintzailearen gorpuzkiak topatzeko egin diren saioak. Espainiako eta Frantziako Poliziak eta justiziak desagerpena argitzeko egin dutena –eta egin ez dutena– aztertu du. Konpondu gabeko kasuaren eta horren aurrean etsi ez duen familia bat dagoela kontatu du.

Izan ere, Naparraren senide bat eduki du Alonsok aldamenean gaurko foroan: Eneko Etxeberria, ekintzailearen anaia. Elixabete Garmendia kazetariak gidatu du eztabaida.


Summary: Antzerkia ardatz duten beste hiru liburu plazaratu ditu Ganbila bildumak. Jon Gerediagaren Dama, Gaizka Sarasolaren Zerrakuretan eta Agus Perezen Aititaren betaurrekoak argitaratu ditu Susak, antzerkigintzari eskainitako sailaren laugarren labealdian

Proiektu «berri samarra» izanagatik, ibilbide bat egina du dagoeneko Ganbila bildumak. 2019. urtearen hondarretan abiatu zuten Susa argitaletxeak eta EHAZE elkarteak, arte eszenikoetako lanak papereratu eta arlo horretan egiten denari erretratua ateratzeko. «Ganbila bildumari esker, infinitua ez da arazo bat». Oier Guillan bildumako editorearen hitzetan, esaldiak umore puntu bat ere izan baduen arren, proiektuarekin bizitzen ari direna islatzen du. «Betidanik, euskal antzerkigintzan kezka handia egon da transmisioaren inguruan; berez, antzerkiak ez du euskarri fisikorik, hutsunez beterik ikusten dugu euskal argitalpengintza antzerkiari dagokionean, eta beti esaten genuen dena zegoela egiteko. Ganbilari esker, sentitzen dugu dena jada ez dela infinitua, eta infinitua ez dela iristen ez den etorkizun bat». Hamabi liburu plazaratu dituzte jadanik, eta orain arteko azken hiruak eman berri ditu laugarren labealdiak: Jon Gerediagaren Dama, Gaizka Sarasola eta Mairu antzerki tailerraren Zerrakuretan, eta Agus Perezen Aititaren betaurrekoak. Hiru egileak batzen dituen ezaugarri bat nabarmendu du Guillanek: «Esperientzia, eta esperientziak dakarren trebezia».

Dama, poesiatik poetikara bueltan

Aitziber Alonsoren azala eta Iñigo Martinezen hitzaurrea dakartza Gerediagaren liburu berriak. Antzeztu gabeko obra da Dama, baina aurrez oholtzara eramandako hainbat testuren egilea ere bada idazlea, Antzerkiola Imaginarioaren eskutik maiz. Guillanek bereziki gogoan du Fitola balba, karpuki tui (2004) haren poema liburua, taularatua izan zena eta «Antzerkiolaren estetika gordetzen zuen poesia bat» zekarrena. Akaso, liburu harekin «poetika batetik poesiara» egin zuen salto egileak, eta ordutik poesiari eta liburugintzari lotuta egin du bidea. «Kurioski, Dama honek alderantzizko bide bat proposatzen digu nolabait, hau da, poesiatik poetikara egiten du bidea berriz ere».

Hain zuzen, poesia da obraren protagonista, poeta baten bizitza kontatzen baitu. Edith Sodergran «poeta handiarekin» du zorra, Gerediagaren hitzetan. «Dama deitzen da pertsonaia nagusia, eta hark esaten dituen hitzen %90 Sodergranen poemetatik aterata daude. Hitz horiek eta bere lanaren izaerak erabat markatzen dute antzezlana bera». Beste poeta handi askoren bizitzen isla ere izan zitekeen obra, haren ustez, eta osagaiak tragedia bat idazteko modukoak izanik ere, «trikimailu» dramaturgikoei esker, tragikomendiarantz lerratzen da.

Halaber, testuan bi tentsio nagusi daudela azaldu du Gerediagak: gizartearen eta poetaren artekoa —gizartean leku bat izateari lotua—, eta poetak bere buruarekin duena. «Idaztean, niretzat azken asmoa beti izan da tentsioan dauden mutur horiek elkar ulertzea». Poetak gizartea behar baitu, eta alderantziz, haren ustez. «Biek onartu beharko dute edertasuna ez dela luxu bat; edertasuna, barre egitea bezala edo ogia bezala, ezinbestekoa dela mundu honetan bizirauteko».

Zerrakuretan, itxituren barruan edo kanpoan

Urteak daramatza Sarasolak bere testuak agertokietara eramaten, Mairu antzerki tailerrarekin batez ere. Erleak, satorrak, beleak liburua plazaratu zuen 2016an, zeinetan hiru obra bildu zituen. Eta lan hartan jada sumatzen ziren ildo batzuk «sakonago, konplexuago eta agian ederrago» ageri dira lan berrian, Guillanen iritzian. «Bere obretan bada sinbolismo bat gai politiko eta sozialen erraietatik datorrena, baina beti ere pertsonen, umorearen eta kontraesanen neurrira idatzia».

Antzerki talde berarekin taularatu ditu egileak Txoriak eta zauriak eta Iluntzen antzezlanak, eta biak bildu ditu liburuan. Nahikoa buruhauste eman zion titulua jartzeak, eta Maider Arrietak eginiko azalak ez ezik, bi obrek partekatzen duten ezaugarri batek eman zion ideia: «Zerrakuretan jartzea erabaki nuen, azkenean, bi obretan pertsonaiak itxitura batean kokatzen direlako. Lehenbizikoan, itxitura hori babes eta gordetzeko lekua dute, eta bigarrenean, aldiz, itxitura horren beste aldean bilatzen dute esperantza». Txoriak eta zauriak antzezlanak frankismoan errepideak egiteko lanetara behartutako bi presoren istorioa du abiapuntu; ihes egitea lortuko dute, eta basoan gordeko dira, gaur egunera arte. Iluntzen lanean, berriz, industriaren gainbeheragatik hustutako herri bat hartu zuen ardatz, eta horren ondorioez gogoeta eginarazteko alegiazko istorio bat sortu zuen.

Talde amateur batean aritzeak hainbat muga badakartzan arren, «askatasun osoz» sortzen dutela adierazi du Sarasolak, eta sortzen jarraitzea dela beren nahia. Eta Manex Fuchsek hitzaurrean egin bezala, txondor bat eraikitzearen ideia baliatu du antzerkigintzaren metafora gisa. Sua zaindu eta elikatu behar baita, haren hitzetan, oholtzan emaitza ikusteko.

Aititaren betaurrekoak, garai oso baten kronika

Lehen aldiz saiakerari leihoa zabaldu dio bildumak Perezen liburuarekin. Euskaldunon Egunkaria-n lehenik eta Berria-n ostean, Perez «30 urtez euskaraz eta euskarazko teatroaz idatzi duen kritikari ia-ia bakarra» izan dela gogorarazi du Guillanek, eta «garai oso baten kronika» ere egin duela horrela. «Hori sekulako altxorra da, eta liburuak horren lagin bat eskaini nahi du». Gogoeta eta memoria nahasten dituen lehen atal bat idatzi du egileak, eta kritiken aukeraketa bat bildu bigarrenean. Idoia Beratarbideren azala eta Mikel Lizarralde Berria-ko Kultura saileko arduradunaren hitzaurrea ere dakartza liburuak.

Lali Marimon bizikide eta lankideari eskerrak eman dizkio Perezek, «beragatik ez balitz hau guztia ez baitzen posible izango». Euskaldunon Egunkaria sortzean, kritikari baten bila zebiltzala ekarri du gogora, eta garai berean «ohiko kritikariaren irudia apurtu» nahian zebilela bera. «Eredu askoz horizontalago bat bilatzen nuen; ez konpainien epaile, baizik eta alboko partaide bat izatea, arte eszenikoen osasunerako». Euskarak arlo horretan zuen hutsuneaz jabetuta, «ekarpen bat» egiten saiatu dela gaineratu du.

Antzerkiarekin hasi, eta beste arte eszeniko batzuk deskubrituz joan zen bere ibilbidean, eta dantzaz, performanceaz eta zirkuaz ere maiz idatzi du urteotan. Hiru hamarkadako jardunean bildutako 2.000tik gora kritikak sailkatu eta orraztu ostean, libururako 30 hautatu ditu; lau diziplinetako aleak topatuko ditu irakurleak.


Summary: Maiatzaren 3tik aitzina irakaskuntza «hibridoa» izanen dute Ipar Euskal Herriko lizeoetan. Heldu den astean itzuliko dira ikasgeletara ama eskola eta lehen mailetan. Frantziako Gobernuak erran du osasun baldintza «zorrotzak» ezarriko dituztela

Osasun neurrien arintzea iragarri ondotik, ondoko asteetan hartuko dituzten neurriei buruzko xehetasunak eman ditu gaur Frantziako Gobernuak. Jean Castex lehen ministroak erran du osasun egoera «hobetzen» ari dela, baina «adi» egon behar dela, birusaren aldaerak arriskutsuagoak direlako. «Osasun-arrisku maila altuena» duten herrialdeetara joan-etorriak gogortuko dituzte: horien artean dira Brasil, Argentina, Txina eta India. Bidaia horiek egiteko aukera jadanik «oso mugatua» da. Hemendik aitzina, «sistematikoki» eginen dizkiete testak herrialde horietatik datozenei, eta hamar eguneko berrogeialdia atxiki beharko dute.

Heldu den astelehenean ama eskoletako eta lehen mailako ikasleak itzuliko dira ikasgeletara; maiatzaren 3an itzuliko dira kolegio eta lizeoetan. Jean Michel Blanquer Frantziako Hezkuntza ministroak azaldu duenez, irakaskuntza «hibridoa» izanen da lizeoetan: erdiak ikasgelan izanen dira, eta beste erdiak, etxean. Kutxatze kasu bat gertatuko den bakoitzean, ikasgela itxiko dute. Ahal den heinean, klaseak eta jarduerak aire zabalean antolatzera deitu du. Ikasturte bukaerako azterketak atxikiko dituztela erran du Blanquerrek: «Gure helburua da ahalik eta baldintza normalenak eskaintzea ikasleei».

«Entzuten ditut argumentuak erraten dutenak goizegi dela, baina eskolen ixtearen kalteak oso handiak dira, pedagogikoak eta psikologikoak. Erabaki hori asumitzen dugu», adierazi du Castexek. Baldintza «zorrotzak» ezarriko dituzte, «ahalik eta osasun neurri gehienekin». Ikasle, irakasle eta langileentzat testak indartuko dituzte. Listuaren bidez egiten diren 400.000 test eginen dituzte astero, eta ondoko asteetarako 64 milioi autotest izanen dira 15 urtetik gorakoentzat. Frantziako Osasun Goi Agintaritzak adin apalagokoei eman ala ez erabakiko du ondoko asteetan.

Irakaskuntza langileen txertatzea indartuko dutela ere erran du Castexek. Eta beste lanbide batzuetara ere zabalduko dute txertatzea: besteak beste, segurtasun indarrak eta garraio publikoetako gidariak txertatuko dituzte. Txertatze kanpaina «ongi» doala baieztatu du: «Aste baten buruan 14 milioi herritar txertatuak izanen dira, biztanleriaren laurdena. 75 urtetik gorakoen %70 eta osasun langileen %70». Gaur egun, milioi bat txerto inguru jartzen dituzte astean. «Harro» agertu da txertatze zentroetan lan egiten ari direnengatik.

Castexek esan du maiatzaren erditsutik aitzina saltegi eta kulturgune batzuen irekiera aurreikusten hasten ahalko dela. Zerrenda oraindik ez da finkatua.


Summary: Segurola-Larrañagak (Gaztañaga) eta Goikoetxea V-Aizpuruk (Gurutzeta) garaipenarekin hasi dute Sagardoaren Txapelketa. Etxarri-Barrenetxea IV (Oialume Zar) eta Juanenea-Zubirik (Larre Gain) bigarren partida galdu dute bi jardunalditan.

Segurola eta Larrañagak 26-30 garaitu zituzten Etxarri eta Barrenetxea V.a eta Goikoetxea V.a eta Aizpuru III.ak 24-30 irabazi zuten Juanenea eta Zubiriren aurka Sagardoaren Txapelketaren bigarren jardunaldian, Erremontari saioaren barruan.

Beraz Gaztañagak eta Gurutzetak lau puntu batu zituzten beraien lehendabiziko partiduan eta Oialume Zar eta Larre Gainek garaipena ezagutu gabe jarraitzen dute bigarren partidua jokatu eta gero.

Orain sailkapenean Urriza-Zaldua (Bereziartua), Ansa II-Labaka (Setien), Segurola-Larrañaga (Gaztañaga) eta Goikoetxea V-Aizpuruk (Gurutzeta) lau puntu dituzte partidu bakarra jokatu eta gero. Etxarri eta Barrenetxeak (Oialume Zar) hiru puntu dituzte atzo puntu bakarra gehitu eta gero eta Juanenea-Zubirik (Larre Gain) ixten dute sailkapena bi punturekin, puntu bana lortuta beraien bi partiduetan.

Erremontari saioaren lehenengo partiduan Segurola eta Larrañagak garaipena lortu zuten Etxarri eta Barrenetxearen aurka. Alternatiba asko izan zituen partiduak eta berdinketa ugari egon ziren. Partidua azken unean erabaki zen eta hor protagonista Larrañaga izan zen. 26nako berdinketa eta gero sakearekin bi tanto egin zituen eta partidua bikain amaitu zuen pilotakada batekin.

Etxarri eta Barrenetxeari, aurreneko partiduan gertatu zitzaien bezala, amaieran egin zien ihes partidak. Galtzen hasi ziren, baina Barrenetxea sakearekin asmatzen hasi zen. Bost tantogatik galtzen egon eta gero aurretik jarri ziren baina azkenean galdu egin zuen Oialume Zarrek eta Segurola eta Larrañagak garaipen garrantzitsua lortu zuten.

Bigarren partiduan oso berdindua izan zen, baina partiduaren erdialdean Juaneneak tanto batzuk erreskadan egin eta lau tantoren aldea lortu zuten, 21-17. Sakea lagun, urdinak pixkanaka aldea murrizten joan ziren eta 22na berdindu zuten. Momentu erabakigarrian Goikoetxeak gehiago gozatu zuen eta besoa astintzeko aukera gehiago izan zituen. Aizpuruk ongi atera zuen eta 2-8ko partizalarekin lau puntuak eta garaipena eskuratu zuten eta gorriek bigarren porrota batu zuten.


Summary: Frantziako Konstituzio Kontseiluan helegitea jarri dute hizkuntza gutxituen legearen kontra. 60 diputatuk jarri dute helegitea. Auzitegiak bi hilabeteko epea du erabakia hartzeko.

Arriskuan egon liteke Hizkuntzen Ondarea Babesteari eta Sustatzeari buruzko Legea. Frantziako Asanblean bozkatu eta bi astera, bihar bukatzen zen legea promulgatzeko epea. Baina azken orduan haren kontrako helegitea ezarri dute 60 diputatuk baino gehiagok. Bi hilabeteko epea izanen du orain Konstituzio Kontseiluak erabakia hartzeko.

«Harritua» agertu da legearen sustatzaile nagusi Paul Molac diputatu bretoia. Bere informazioaren arabera, Martxan eta Modem alderdietako diputatuak izan dira legearen kontra jazarri direnak. «Ez nuen espero, gehiengoko diputatu gehienek legearen alde bozkatu baitzuten». «Betiko jakobinismoa» salatu du. «Helegitea ezarri duten diputatuen lurraldeetan ez da hizkuntza gutxiturik, baina ez diete besteei eskubiderik eman nahi». Hizkuntza gutxituak «mespretxatu eta desagerrarazteko borondatea» salatu du.

Hala ere, konfiantzarekin mintzatu da: «Ez dut bereziki arriskurik ikusten, beharbada artikulu batzuk moldatuko dituzte, ikusiko». Berak argi du: legea konstituzionala da. «Konstituzio kontseiluak bi gauza erraten ditu: ezin da ikaslerik behartu hizkuntza gutxituak ikastera; legeak ez du behartzen. Eta ikasleek Hezkuntza Ministerioak finkatutako programa segitu behar dute; legeak ez du kontrakorik erraten».

Peio Jorajuria Seaskako lehendakariak ere ez zuen espero helegiterik, diputatuen erabakiak «argiak» izan zirelako. «Murgiltzea konstituzionala dela badakigu. Ikusi behar da zer interpretazio egiten duten orain». Hala ere, uste du «dena posible» dela. «Erraten badute ez dela arazorik murgiltzea Frantziako Hezkuntza Kodean sartzeko, sekulako indarra emanen digu; erraten badute ez dela zilegi, borroka segitu beharko dugu». Azken hilabeteetan osatu den «gehiengoa» azpimarratu du: «Senatuan irabazi genuen, Asanblean ere; 15 eskualdetako presidenteak alde agertu ziren, eta elkarteak ere inoiz baino indartsuago gara. Borrokatu behar bada, prest izanen gara»

Konstituzioaren 2. artikulua

Aukera ezberdinak izan daitezke Eneritz Zabaleta legelariaren hitzetan: legea bere horretan uztea, legea osoki bertan behera uztea, edo legearen artikulu bat edo esaldi bat ezabatzea. «Murgiltze eredua Frantziako Hezkuntza Kodean sartzeak eragin dezake arazo gehien. Frantziako Konstituzioaren 2. artikuluarekin bateragarria den ala ez erabaki beharko du auzitegiak». esplikatu du. Hain zuzen ere, Frantziako Errepublikako hizkuntza frantsesa dela zehazten du artikulu horrek.

Zabaletak ohartarazi du Konstituzio Kontseiluak ez duela sekula argiki erran murgiltzea konstituzioaren kontrako denik, «baina orain arte epai gehienak hizkuntzen kontrakoak izan dira azken urteetan». Era berean, 2001ean hartu zuten erabaki bat oroitarazi du: murgiltze ereduan funtzionatzen duten elkarte kontratupeko ikastetxeak laguntzea haizu zela erran zuen. «Ikusteko dago aldi honetan zer erabakitzen duten».

Bederatzi kide ditu Frantziako Konstituzio Kontseiluak eta Laurent Fabius Frantziako lehen ministro ohia da lehendakaria. Kideen artean da, besteak beste, Alain Juppe lehen ministro ohia ere. Alde hori azpimarratu du Zabaletak: «auzitegi bat izanik ere, biziki instantzia politikoa dela salatu izan da maiz».

Lege «historikoa»

Frantziako Gobernuaren borondatearen kontra, aldeko 247 botorekin onetsi zuten hizkuntza gutxituen aldeko legea, apirilaren 8an. Seinaletika publiko elebiduna eta estatu zibileko dokumentuetan ñ-a bezalako marka diakritikoak idaztea baimentzeaz gain, hizkuntza gutxituen irakaskuntzari koadro sendoago bat emanen dio: hizkuntza gutxituak murgiltze ereduan ikasteko aukera ofizialki agertuko da Frantziako Hezkuntza Kodean, ikastetxe guziek proposatu beharko dute lurraldeko hizkuntza gutxituen irakaskuntza eskaintza, eta elkarte kontratupeko ikastetxe pribatuen diruztatzean ere eraginen du, eskola elebakarrak dituzten herriko etxeak behartuak izanen baitira haien herriko haurrak doazen ikastetxeei laguntza ematera.

Hizkuntza gutxituen alde lanean ari diren eragileek «historikotzat» jo dute Frantziako Asanbleak legea onartu izana. Euskal Konfederazioak azpimarratu zuen 1951n bozkatu zen Deixonne legetik ez zela izan hizkuntza gutxituen aldeko halako legerik.

Frantziako Asanblean onartuta, Emmanuel Macron Frantziako presidenteak hamabost eguneko epea zuen legea promulgatzeko. Anartean, Konstituzio Kontseiluan helegitea ezar zezaketen legearen kontra. Hiru modu daude horretarako: Frantziako presidenteak edo lehen ministroak egin dezakete, edo, bestela, 60 senatari edo diputatuko taldea osatu behar da helegitea aurkezteko. Ekainean antolatu behar liratekeen departamenduetako eta eskualdeetako hauteskundeen testuinguruan, legea sustatu dutenek adierazi zuten ez zutela espero inork helegitea jartzerik. Azkenean, 60 diputatu baino gehiago elkartu dira asmo horrekin.


Joseba Sarrionandia Euskal Herrian da

Summary: Joseba Sarrionandia Euskal Herrian da. Durangaldeko Anboto atariak jakinarazi duenez, Joseba Sarrionandia idazlea Euskal Herrian dago gertukoak eta etxekoak bisitatzen. Herria aldatuta aurkitu duela adierazi dio astekariari, eta aitaren hutsunea, familiako beste batzuena eta hildako lagunena nabari duela. «Denborak pertsona asko jaten du. Apur bat arraroa da sobrebibiente sentsazio hau», adierazi du. Ongi-etorri erauntsia jaso du berehala.

Joseba Sarrionandia Euskal Herrira itzuli da. Durangaldeko Anboto.org atariak jakinarazi duenez, itzulia da erbestetik, eta Bizkaiko eskualde horretan dago. Elkarrizketa egin dio Anboto-k, sorterrian bertan, Iurretan (Bizkaia). Jone Guenetxea mintzatu da harekin, eta, sarreran dioenez, idazleak diskrezioz itzuli nahi bazuen ere, «hedabideetan eta halakoetan agertu barik», bolo-bolo zabaldu da albistea, eta Anboto astekariarekin elkartu dela. Gertukoak eta etxekoak bisitatzera etorri dela dio, eta «gustura» dagoela.

Sarrionandia, 'Anboto' Durangaldeko astekariak egin dion elkarrizketan. / AINHOA IRAOLA, Anboto.org

1985. urtetik, ETAko kide zela Martuteneko kartzelatik ihes egin zuenetik, hainbat urtez ez da izan haren arrastorik, haren liburuena izan ezik. 2016an jakin zen Kuban zegoela, Habanako Unibertsitatean eskolak ematen. Orain arte, baina, ez da itzuli Euskal Herrira. Elkarrizketan dioenez, Madrildik bueltan etorri da. «Zer aurkitu duzu hemen?», galdetu dio kazetariak: «Herri diferentea, plano baten bila nabil [barrez]. Jendea ere oso diferentea, ikusten denez, baina ezin dut esplikazio berezirik eman, gauza ezezagunak dira niretzat», erantzun du idazleak.

Sutautsa bezala zabaldu da albistea berehala. Euskal Herriko zein atzerriko komunikabideek eta kazetariek berria jaso eta oihartzuna handitu dute, eta sare sozialetako erabiltzaileak ekarpena egiten hasi dira.

Ongi etorri izan da sarrien entzundako mezua. «Ongi etorri etxera! Azkenean Euskal Herrira!!!», idatzi du Joseba Alvarezek.

Wikipediak idazleari eskainitako artikulua eguneratu behar izan du:

Donostia Bai taldeak musikarekin eman dio ongi etorria: Sarri, Sarri!

Txalaparta argitaletxeak ere dantza egitera gonbidatu ditu jarraitzaileak Twitterren. «Lagun izoztua Kalaportura bueltatzea lorpen kolektiboa da. Ongi etorri etxera», idatzi du Pernando Barrena Europako legebiltzarkideak. Zerekin harritu da gehien idazlea jaioterria berriz ikustean? Goizalde Landabaso idazle eta kazetariak argi dauka: biribilguneak.

«Mitotzat idazle bat izan genuen belaunaldikook zorioneko gaude», idatzi du Jasone Agirre Garitaonaindiak, Eusko Legebiltzarrean EH Bilduk duen ordezkarietako batek.

Iurretan bertan ongietorria egiteko jarritako pankarta bat zabaldu du Igor Meltxorrek.

Batzuek gogoratu dute Sarrionandiaz gain beste iheslari bat ere itzuli dela Euskal Herrira: Agustin Azkarate.

Katalunian ere oihartzun handia eduki du albisteak. Vicent Partal Vilaweb-eko zuzendariak ongietorria egin dio idazle iheslariari:

Eta Karma Puig katalanak euskarazko bertsoa osatu du.

Italiara ere heldu da albistea. Giuseppe Barbatok idatzi du: «Haren historian eta ihesaldi sinesgaitzean dago oinarrituta Kortaturen Sarri Sarri abesti legendarioa».


Summary: Juan Carlos Irizar pianista, konpositore eta orkestra zuzendaria hil da. Musika instrumental erromantikoko piezak biltzen dituzten 30 diskotik gora plazaratu zituen, baita askotariko ehunka pieza eta dozena bat partitura liburu eman ere.

Oñatin (Gipuzkoa) jaio zen Juan Carlos Irizar, 1951. urtean. Sorterrian solfeoa, akordeoia eta txistua ikasten hasi, eta pianoarekin eta organoarekin jarraitu zuen gero. Donostiako kontserbatoriora jo zuen ikasketak osatzeko, eta, gero, Madrilera, konposizioa amaitzera. Arlo horretan are gehiago sakontzeko, Pauen ikastaro bat egin zuen, eta bertan hasi zen orkestra zuzendaritza ikasten. 1980. urtean, Erromara joan zen, Santa Zeziliako akademian orkestra zuzendaritza eta musikaren pedagogia ikastera. Eta arlo horietan guztietan egin zuen lan bere ibilbidean.

Hainbat orkestra gidatu zituen, hala nola Bartzelonako Liceukoa, Paueko kontserbatoriokoa eta Erromako Santa Zezilia akademiakoa. Abesbatzak ere zuzendu zituen; besteak beste, Donostiako Schola Cantorum eta Galdakaoko Zaletasuna, eta Arrasateko Aita Menni erietxe psikiatrikokoa, baita azken horretan musika-terapia jorratu ere. Halaber, hainbat herritako musika bandak zuzendu zituen, hala nola Gasteizkoa, Zestoakoa, Getariakoa eta Galdakaokoa. Musika eskoletan ere jardun zuen irakasle, eta hainbat herritako organista ere izan zen urteetan.

1981ean grabatu zuen bere lehen diskoa, eta, hortik aurrera, beste 35 lan inguru eman zituen piano eta orkestrarako musikarekin, musika erromantikoko eta instrumentaleko piezekin osatuak, batik bat. Baina, horiez gain, beste konposizio ugari sortu zituen, askotarikoak gainera: haurrentzako kantu ugari sortu eta grabatu zituen, film eta dokumentaletarako musikak, antzezlanetarako, ballet ikuskizunetarako, hainbat jaialditarako... Dozena bat partitura liburu ere plazaratu zituen.

Euskadi Irratia-k eman du haren heriotzaren berri.


Summary: Ongietorri erauntsia jaso du Sarrionandiak. Sare sozialak sutan jarri ditu albisteak: lau hamarkadaren ondoren, Euskal Herrian da idazle iheslaria. Garai bat ixten dela nabarmendu dute batzuek, eta 'Sarri, sarri' doinua aireratu dute beste batzuek.

Apirilaren 22a, 19:30ak. Anboto.org atariak albistea argitaratu du: Joseba Sarrionandia Iurretara bueltatu da lau hamarkadaren ostean. Sutautsa bezala zabaldu da albistea berehala. Euskal Herriko zein atzerriko komunikabideek eta kazetariek berria jaso eta oihartzuna biderkatu dute, eta sare sozialetako erabiltzaileek ekarpena egiten hasi dira.

Ongi etorri izan da sarrien entzundako mezua. «Ongi etorri etxera! Azkenean Euskal Herrira!!!», idatzi du Joseba Alvarezek.

Wikipediak idazleari eskainitako artikulua eguneratu behar izan du:

Donostia Bai taldeak musikarekin eman dio ongietorria: Sarri, Sarri!

Txalaparta argitaletxeak ere dantza egitera gonbidatu ditu jarraitzaileak, Twitterren.

«Lagun izoztua Kalaportura bueltatzea lorpen kolektiboa da. Ongi etorri etxera», idatzi du Pernando Barrena Europako legebiltzarkideak.

Zerekin harritu da gehien idazlea jaioterria berriz ikustean? Goizalde Landabaso idazle eta kazetariak argi dauka: biribilguneak.

«Mitotzat idazle bat izan genuen belaunaldikook zorioneko gaude», idatzi du Jasone Agirre Garitaonaindia EH Bilduko ordezkaria Eusko Legebiltzarrean.

Iurretan bertan ongietorria egiteko jarritako pankarta bat zabaldu du Igor Meltxorrek.

Batzuek gogoratu dute Sarrionandiaz gain, beste iheslari bat ere itzuli dela Euskal Herrira: Agustin Azkarate.

Katalunian ere oihartzun handia eduki du albisteak. Vicent Partal Vilaweb-eko zuzendariak ongietorria egin dio idazle iheslariari:

Eta Karma Puig katalanak euskarazko bertsoa osatu du.

Italiara ere heldu da albistea. Giuseppe Barbatok idatzi du: «Haren historian eta ihesaldi sinesgaitzean dago oinarrituta Kortaturen Sarri Sarri abesti legendarioa».


Summary: Burua altxatu ezinik jarraitzen du Eibarrek. Gipuzkoako taldeak galdu egin du Granadan, eta gero eta zailagoa du mailari eustea. Sei jardunaldiren faltan, bost puntura du salbazioa, eta postu horretan dagoen Valladolidek partida bat gutxiago jokatu du.

Sekulako balentria egin beharko du Eibarrek beste urtebetez Espainiako Lehen Mailan jarraitu nahi badu. Gaur, laugarren aldiz jarraian galdu du, Granadan (Espainia), 4-1, eta beste atzerapausoa eman du mailari eusteko helburuan.

Liga amaitzeko sei jardunaldiren faltan, eibartarrek bost puntura dute salbazioa. 23 puntu dituzte, eta 28 Valladolidek, baina talde horrek partida bat gutxiago jokatu du. Beraz, handiagoa izan daiteke aldea. Falta zaizkion sei partidetatik gutxienez lau irabazi beharko ditu mailari eusteko. Ez dirudi halako susperraldi handia izan dezakeenik. Zuloaren zuloan dago, eta burua altxatu ezinik. Hamabost jardunaldi daramatza jada irabazi gabe. Duela ia lau hilabete lortu zuen azkeneko garaipena, Ipuruan, gaurko aurkariaren kontra.

Gaur, nagusi izan da Granada, eta batez ere, eraginkor. Atsedenaldian jada ia erabakita utzi du lehia: 2-0. Soldadok sartu du lehen gola, 21. minutuan, eta Puertasek, bigarrena, 38.ean. Eibarrek ezer gutxi egin du. Bigarren zatian, ordea, gogotsu zelairatu dira eibartarrak, eta aukerak sortzen hasi dira: Diopek izan du lehena, Sergio Alvarezek bigarrena, eta Pedro Leonek hirugarrena, azken hori oso argia. Laugarren ahaleginean lortu du Eibarrek helburua: gola. Kike Garciak sartu du, 64. minutuan. Ia ordu erdi falta zen. Bazegoen denbora. Baina bisitariek gehien estutzen zutenean hirugarren gola sartu du Granadak, 76. minutuan, Soldadok berriro. Lau minutu geroago, berriz, Kenedy izan da Dmitrovicen sarea zulatu duena. Gol horrek eman dio azkena Eibarri.


Realak kolpea jo du

Summary: Realak kolpea jo du. Irabazi egin dio Celtari (2-1), eta bosgarren lekuaren jabe egin da, sei partidaren faltan. Portuk eta Januzajk irauli dute kontrako emaitza.

Bost partida zeramatzan Realak Ligan irabazi ezinda, bi berdinketa eskasekin, eta garaipena behar zuen Celtaren aurka, Europarako bidean kolpea jotzeko. Baita lortu ere. Partidak nolakoak izango diren asma daiteke kasu batzuetan, aldagai batzuen arabera: bi taldeen jokatzeko modua, hamaikakoak eta abar. Gaurkoak bazuen ero samarra izango zen traza jokatzen hasi aurretik. Batez ere, Celtak erasoan jokatzeko duen moldeagatik, jokalari askorekin jotzen baitu gora, atzealdean zuloak utziz. Realak atera duen hamaikakoak sua harrotzeko bidea ireki besterik ez du egin, Imanolek batera jarri baititu Januzaj, Portu, Isak eta Carlos Fernandez, euskarriak Gebara eta Guridi zirela. Eta bai, ero hasi da partida. Horrelakoa izan da lehen zatia.

Paseak elkarri kateatu ezinda aritu dira bi taldeak. Normala ere bai, hain bizi jokatuta. Kontua da Celtak sartu duela lehen gola, 22. minutuan, Hugo Mallok, buruz korner batean. Berehala erantzun dio Realak, Portuk eraso bizi batean berdindu egin baitu. 25. minutuan gertatu da. Handik lau minutura, penaltia hutsegin du Isakek, gero Januzajk egin ez duena hamar minutu geroago. Irauli egin du emaitza Realak, Celtak utzitako zuloak baliatuz, Carlos Fernandez punta-erdi lanetan dotore ari zela, eta aldea handitzeko moduan ere izan da. Baina 2-1ekoarekin joan dira atsedenaldira. Realak ikusi du partidak kontrol handiagoa behar zuela, eta lehen zatian baino gorago sakatzen hasi zaio Celtari. Galiziarrak Remiroren atetik urrun ziren, eta etxekoak, aldiz, gertu Ivan Villarren atetik. Portuk zutoinera bota du, eta horixe izan da aukera garbiena. Baina emaitza ez da aldatu, eta, pixkanaka, galiziarrak baloiaren jabe eginez gorantz hasi dira. Aukera garbirik sortu gabe. Bosgarren lekuaren jabe egin da berriz ere Reala, eta bere esku du Europa ligan aritzea. Azkeneko sei partidetan kale ez egitea nahikoa du. Aukera ederra du.


Summary: Bi emakume hil dira auto istripu batean, Viana inguruan. N-111 errepidean izan da gertaera, Viana inguruan, eta bi autoetako bidaiariak hil dira.

Bart gertatu da ezbeharra: 22:18 aldera jazo da, eta bi autoek aurrez aurre egin dute talka N-111 errepideko 84. kilometroan, Viana (Nafarroa) inguruan. Talkaren eraginez, bi ibilgailuetako bidaiariak hil dira, emakumeak biak ala biak.

Istripuaren tokira gerturatu ziren larrialdietako langileek emakume bakar baten heriotza baieztatu zuten lehenbizi, eta bigarrena larri zegoela adierazi zuten. Azkenean, baina, bigarrena ere hil egin da.

LABek zehaztu du bi emakumeetako bat Vianako Mondelez lantegiko langilea zela eta lanetik etxerako bidean, in itinere, izan zuela istripua.


Summary: Enplegua ez da espero bezainbeste suspertu urte hasieran. Lehen hiruhilekoan %0,3 txikitu da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, baina biztanle aktiboak gutxitzeak eragin du langabezia murriztea, eta ez enpleguaren sorrerak. 31.800 langile daude oraindik aldi baterako erregulazioan

Urtearen hasiera ez da espero modukoa izan, eta, langabeziak apur bat behera egin duen arren, pandemiaren ondorioz, enplegua ez da espero bezainbeste suspertu. Zerbitzuen sektorea (ostalaritza eta merkataritza) izan da kaltetuena, Eustatek ostiral honetan argitaratutako datuetan azpimarratu duenez.

Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, langabezia tasa 0,3 puntu txikitu da lehen hiruhilekoan, aurreko urteko azkenarekin alderatuta, eta %11,1ekoa da gaur egun. Epe horretan 105.700 langabe egon dira; hau da, 3.900 gutxiago.

Lurraldeka, %1,4 egin du gora Araban, eta %11,8koa da, baina Bizkaian %0,7 txikitu da (% 12,1), eta Gipuzkoan, %0,3 ( %9,2).

Langabezia %0,8 jaitsi da gizonen artean, eta tasa %10,9an geratu da, baina emakumeen artean %0,3 handitu da, eta %11,3koa da langabezia. Langabezian dagoen lau langiletik batek 16-24 urte ditu; adin tarte horretan handitu da gehien langabezia.

Ikasketa maila kontuan hartuz gero, bigarren hezkuntza eta erdi mailako hezkuntza duten pertsonen artean jaitsi da gehien langabezia (-%0,8). Lehen mailako ikasketak dituztenen artean ere, behera egin du (-% 0,1), baina % 0,1 handitu da goi mailako prestakuntza dutenen artean.

Langile gutxiago

Langabeziak behera egin duen arren, biztanleria landuna ere %0,5 jaitsi da urte hasieran: 929.200 pertsona daude egoera horretan, aurreko hiruhilekoan baino 4.400 gutxiago. Industrian eta eraikuntzan lanean ari direnen kopuruak gora egin du, baina horrek ez du orekatu zerbitzuen sektorean eta lehen sektorean izandako beherakada.

Biztanleria landunaren eta langabeziaren bilakaeraren ondorioz, jarduera tasa %56koa da, 2020ko azken hiruhilekoan baino %0,3 txikiagoa.

Era berean, 31.800 pertsona daude oraindik aldi baterako erregulazioan; horietatik 3.400 daude Araban, 16.200 Bizkaian, eta 12.100 Gipuzkoan. Iazko maiatzean egon ziren langile gehien egoera horretan: 161.445, hiru lurraldeetan. Ordutik txikituz joan da kopurua, baina mantso. Iazko urrian 48.820 zueden.


Summary: Urkulluk gutun bat idatzi dio Sanchezi, alarma egoera luzatzeko eskatuz. Gogorarazi dio luzatzen ez bada ez dutela izango «berme juridikorik» izurria kontrolatzeko murrizketak ezartzeko

Maiatzaren 9an bukatzen da Espainiako Gobernuak izurria kontrolatze aldera neurriak hartzeko ezarritako alarma egoera, eta Espainiako Gobernuko presidente Pedro Sanchezi bidalitako gutun baten bidez luzatzeko eskatu dio Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluk. Lehendik ere Jaurlaritzako beste hainbat buruzagirekin batera adierazia zuen mezu hori bera, eta eskabide ofiziala egin nahi izan du orain Urkulluk eskutitz horren bidez. Adierazi dio Espainiako Gobernuko presidenteari gainerakoan gobernu autonomikoek ez dutela izango «berme juridikorik» izurriaren kontrolerako beharrezkoak diren murrizketak ezartzeko.

Lehendakaritzako informazio iturriek azaldu dutenez, Urkulluk gutunari erantsi dio Araba, Bizkai eta Gipuzkoarako murrizketak ebazten dituen batzordeko adituek atzo onartutako ebazpena; bertan jartzen du ez dela "egokia" alarma egoera bertan behera uztea, «eraginkorrak» diren hainbat neurri ezartzeko erarik gabe geratuko baitira erakundeak. Atzo bide eman zioten Eusko Legebiltzarrean izurriaren aurkako legea tramitatzeari. EAJ eta PSE-EE ari dira lege hori sustatzen; oposizioa aurka dago. Premiazko bidetik tramitatuko dute legea, eta, beraz, ohiko prozedurarako ezarritako epeak erdira murriztuko dira. Parlamentuko bilkuraldia amaitu baino lehen legea onartzea nahi dute, ekainean. Bitartean, ordea, maiatzaren 9an alarma egoera bertan behera geratzen bada, hainbat astetan neurriak ezartzeko muga handiak egon daitezkeela esaten ari dira Eusko Jaurlaritzako buruzagiak.

Nafarroako Gobernuko presidente Maria Txibitek, bestalde, esan du oraindik «egun asko geratzen» direla maiatzaren 9rako eta hortik aurrera hartu beharko diren neurriak aurreratzeko.


Summary: Foro Sozialak eskatu du konponbidearen agendan sartzeko motibazio politikoko iheslarien itzulera. Traba juridikoak jartzeari utz diezaiola eskatu dio Foro Sozialak Auzitegi Nazionalari

Joseba Sarrionandia eta Agustin Azkarate iheslarien Euskal Herrirako itzulerak eta Josu Lariz Iriondo deportatuak Kaxa hutsak dokumentalean aletzen dituen testigantzek agerian utzi dute 41 euskal herritarrek (8 deportatuk eta 33 iheslarik) bizi duten egoera, Foro Sozialaren esanetan. 1998an iheslarien kolektiboak erabaki zuen Euskal Herrira itzultzen hastea, eta geroztik 201 itzuli direla dio Foro Sozialak. Itzulera hori «jaioterrira itzultzeko borondatean» oinarritu da, baina ziurtasun juridikorik gabe.

Konponbidearen agendatik kanpo kokatu den gaia izan dela esan du Foro Sozialak, baina hizpide izan behar dela gogoratu du. Iheslariak etxera ez itzultzeko arrazoi nagusia Auzitegi Nazionalak iheslarien abokatuei jartzen dizkieten traba juridikoak eta balizko delituen «preskripzioaren erabilera bihurria» dira, Foro Sozialaren arabera.

Horregatik, erakundeei gomendio sorta bat igorri die: batetik, eskatzen du prozedura judizialik ez duten edo dagoeneko preskribatuta dauden prozedurak dauzkatenen itzulera erraztea; torturetan soilik oinarritutako testigantzekin irekitako prozedurak dituztenen itzulera bermatzea; «deportazio zigorra» dutenen kasuan irtenbide juridikoak artikulatzea justizia trantsizionalaren bidez; Auzitegi Nazionalak abokatuei informazio juridikoa helaraztea, iheslarien erregulazio juridikoa lortzeko; eta, azkenik, iheslariak eta deportatuak, presoen eta preso ohien modura, bake eta normalizazio prozesuan parte hartzaile aktibo izatea gomendatzen du Foro Sozialak.


Summary: Gaur gauean oxigenorik gabe geratuko den itsaspeko baten bila ari dira Indonesian. Bali iparraldean desagertu zen, astearte gauean, eta 53 soldadu daude barruan. Oxigenorik gabe geratuko dira gaur.

Geroz eta ordu gutxiago geratzen dira. Astearte gauean itsaspeko militar baten arrastoa galdu zuten Indonesian, Bali iparraldean, 60 miliara, eta hura erreskatatzeko lanak bizkortu dituzte gaur. Izan ere, urpekoan doazen 53 soldaduei gaur gauean amaituko zaie oxigenoa. KRI Nanggala-402 urpeko bat da desagertu dena; 1978an egin zuten, Alemanian, eta hiru urte geroago erosi zuen Indonesiak. Maniobra militarrak ari zen egiten desagertu zenean.

Joko Widodo Indonesiako presidenteak esan du behar diren baliabide guztiak erabiltzeko erreskatean. Indonesiako armadako 21 itsasontzi, hiru urpeko eta helikoptero bat ari dira itsaspekoaren bila. Yugo Margono itsas armadako buruak atzo azaldu zuen urpean sartu berri zela galdu zutela haren arrastoa, eta 72 ordurako oxigenoa duela urpekoak. Bost urpeko ditu Indonesiako armadak; bi, Alemanian egindakoak, eta hiru, Hego Korean eginak.

Militarrak mapa batean urpekoa galdu zen ingurua aztertzen, Balin. / MADE NAGI, EFE

Asteartean Euskal Herrian 22:46 zirenean urperatu zen azkenekoz ontzia. Indonesiako armadak azaldu duenez, ordu laurden geroago torpedo bat jaurtitzeko maniobra hasi zuen. 21:25ean jaso zuten azken mezua urpekotik, torpedoa jaurtitzeko baimena eman aurretik.

Komunikazioak eten ondoren, berehala hasi ziren urpekoaren bila. Lau ordu geroago, erregai orban bat aurkitu zuten itsasoan, urpekoa zebilen inguruetan. Itsas armadako buruak adierazi du uste dutela urpekoak erregaia nahita bota zuela, ontzia arintzeko, eta 50 edo 100 metrora ur azpian flotatzen egongo dela pentsatzen dutela.

Erregai biltegia apurtu izana beste hipotesi bat da; hala bada, 500 edo 700 metrora egongo direla uste dute. Singapurrek, Malaysiak, Australiak eta AEBek itsasontziak bidali dituzte inguru horietara erreskate lanetan laguntzeko.


Harmaila berria, hotz

Summary: Harmaila berria, hotz. Sadar futbol estadio berrituta ikusteko bisita gidatuak antolatu dituzte Osasunako bazkideentzat. Orain partidak ikuslerik gabe direnez, hara itzultzeko aukera bakarra da zaleentzat.

Tap, tap-tap. Maila gutxi batzuk igo, eta argia ikusi dute. Eta argiak erakutsi die zelai handi bat; ezaguna, bai, baina arras aldatua. Aspaldi ikusi gabeko adiskide bat balitz bezala, hor dute, begien aurrean. Gora so egin dute sei gizonek, alderik alde begiratu, baten batek ahoa zabalduta. «Polita, ezta?»; galdera erretorikoa bota die Peio Etxamendi gidak. «Bai, beste bat dirudi», erantzun dio, hala ere, bisitari batek. «Oso ongi gelditu da. Beteta dagoenean sekulakoa izango da», aurreratu du gidak. Harresi gorria proiektuaren emaitza dira Sadarreko harmaila berriak. Hotz dira, baina, zalerik gabe.

Osasunaren futbol estadio berritua ikusteko bisita gidatuetako bateko pasadizoa da. Pandemia dela-eta partidak ikuslerik gabe direnez, zelai eraberritua zaleei erakustea erabaki du Iruñeko klubak. Barrutik eta kanpotik, goitik behera zeharkatu dute estadioa agertu diren zaleek. Gehienek haien jarlekua bilatu dute, han jarraitzen duela segurtatu nahian edo. Bien bitartean, langileak dabiltza batetik bestera. Zelaian, bi lagun, belarra mozten. Bisitak euskaraz eta gaztelaniaz eskaintzen dituzte.

Etxeandiak ongi etorria eman die bisitariei. Ez da emakumerik taldean. «Gogoa genuen etortzeko; urte bat eta hilabete bat generaman hemen sartu gabe». Aldageletan sartu dira lehenbizi, eta batzuek aprobetxatu dute aukera beraien gogoko jokalariaren takilaren aurrean argazkia egiteko. «Sinplea da. Jendea Camp Nou edo Bernabeutik etortzen da eta galdetzen du ea non dagoen jacuzzia», kontatu du gidak.

Barrutik eta kanpotik, berri

Gero, zelaiko belarra zapaldu dute bisitariek; han dira Miguel Cuesta eta Fidel Medrano Osasunako zuzendaritza batzordeko kideak. «Ongi etorri gure etxe berrira», agurtu du Medranok. Azaldu du Sadarren 6.000 lagun gehiago sartzen direla orain, eta bideomarkadore erraldoiez harro da: «Hori egin dugu bi zaharrak batuta, eta beste hura berria da». Jarraian, argazkietarako tartea berriro, baina taldeen aulkian.

Barrura sartu dira berriro: egurrezko korridore argitsuak, gela zuriak eta eskailera zabalagoak. Prentsa aretoa txukundu dute. Eta, azkenik, gora, zaleen eremura. Izkina guzietatik ikusi dute estadioa, maila guzietarik ere. Hegoaldeko harmailan eserlekuak bilduta daude, Borussia Dortmund taldearen zelaian bezala. «Hemen futbola beti zutik ikusiko dute. Baina hori ez da problema, beti zutik ikusten dutelako». Indar Gorriko zaleen tokia da.

Igogailuak izkina guzietan daude, hamabost ostatu eta komun gehiago paratu dituzte. «71 komun daude: 33 gizonentzat, 23 emakumeentzat eta 15 mugikortasun murriztua dutenentzat», azaldu du Etxamendik. Esan duenez, bazkideen arabera egin dute banaketa, gizon gehiago direla iradokiz. «Nik uste futbola ongi ikusten dela hemendik», esan du gidak goiko harmailan. «Beti izan gara taldearen gainean egon garen zaleak, eta orain gertuago gaudela dirudi, harmaila berria makurtuago dagoelako».

Bitxikeria batekin bukatu da bisita. Pareta bat botatzean agertu da. 1967an ireki zuten Sadar, eta garai hartako kartela galdutzat jo zuten. Berritze lanek agertu dute plaka historikoa. Han utzi dute, agerian, zikin eta zahar, estadio berrituak betiko izaerari eusten diola irudikatuz. Agur esan diote elkarri, hurrengoan harmaila berotzen elkar ikusiko dutelakoan.

Datuak

21.000.000 euro, berritzearen kostua. Sadar berritzeko 15.998.225 euroko aurrekontua bazegoen ere, 21 milioi ingurura igo da dagoeneko.

23.516, zelaiaren edukiera. Iruñeko futbol estadioak 6.000 eserleku gehiago ditu orain, eta 23.516 ikusle sar daitezke.

24 metro, harmailaren garaiera. Orain arte 18 metroko altuera zuen harmailak; orain, 24 metrokoa, 30 graduko inklinazioarekin. Goiko zaleek hobeki ikusiko dute.

1967, zelaia ireki zuten urtea. Sadar futbol estadioa 1967ko irailaren 2an inauguratu zuten. Zaragozak eta Vitoria de Setubalek jokatu zuten estreinako partida.


Summary: Parke eolikoen eta eguzki zentralen proiektuak gelditzeko eskatu diote Nafarroako Gobernuari. Sustrai Erakuntzaren arabera, azpiegitura horietako gehienek «modu larrian» eragiten diote ingurumenari. Horien kontrako alegazioak aurkezten ari da fundazio ekologista

Sustrai Erakuntzaren arabera, Nafarroan egin nahi dituzten parke eolikoen eta eguzkia energia ekoizteko instalazioen proiektu «andanaren» berri ematen ari dira azken egunotan Nafarroako Gobernua eta Espainiakoa, eta fundazio ekologistak salatu du horietako gehienek «modu larrian» eragingo diotela ingurumenari. Horregatik, egitasmo guztiak gelditzeko eskatu die administrazioei. Horretarako, alegazioak aurkezten ari da. «Fundazioak hemeretzi alegazio aurkeztu dizkie, dagoeneko, beste hainbeste proiekturi», nabarmendu dute ekologistek, ohar batean.

Zehaztu dutenez, oraingoz 36 dira Nafarroan martxan jarri nahi dituzten «inpaktu eta tamaina handiko» proiektuak. «Baina kopurua askoz ere handiagoa da asteak eta hilabeteak pasatu ahala». Sustrai Erakuntzak azpimarratu du alegazioak aurkezten segituko dutela datozen asteetan, eta beste erakunde batzuk eta norbanakoak ere «antzeko» helegiteak erregistratzen ari direla jada.

Alegazioak egin «behar» izan dituzte, fundazioaren esanetan, parke eta zentral horiek «arrazionaltasunik gabe» planteatzen dituztelako, eta horien garapenak «inolako plangintza demokratikorik» ez duelako. Fundazioak salatu du, gainera, abian diren proiektuak «nabarmen» gainditzen ari direla Nafarroako Energia Planean proposatutakoa. «Une honetan ez dago berriztagarrien garapena antolatzen edo zuzentzen duen erakunde publikorik, ezta espekulazio burbuila berri hori gelditzeko asmorik ere».

Kalte «larriei» dagokienez, fundazioak aipatu du lurrean mugimendu handiak egin behar direla, eta, besteak beste, pista handiak ireki sail naturaletan; «kasu askotan, jende gutxi ibiltzen den eta natura balio handiak dituzten eremuetan». Sustrai Erakuntzak azpimarratu du, gainera, proiektu horiek «eremu babestuei» ere eragiten dietela.

Hori guztia aintzat hartuta, ekologistek beharrezkoa ikusten dute Nafarroan behar den eredu energetikoaren inguruko «hausnarketa eta plangintza prozesu egoki bat» irekitzea. «Eta bitartean, ez dira abian jarri behar molde honetako proiektu gehiago, ingurumenean, nekazaritzan eta gizartean dituzten eragin izugarriak direla eta».

Manifestazioa Araban

Eusko Jaurlaritzak lau parke eoliko eraiki nahi ditu Araban, eta, horren kontra protesta egiteko, manifestaziora deitu dute biharko Maeztun (12:30), Mendiak ez daude salgai! lelopean.


Summary: ITPko 83 langileren geroa epaileen esku geratuko da datorren astean. Asteartean, epaiketaren egunean, greba egingo dute, eta protestara deitu dute. Zuzendaritzaren «mehatxuak» eta Jaurlaritzaren «babes falta» salatu dute.

Asteartean Euskal Herriko hegazkingintza sektorearen geroarekin loturiko beste kapitulu bat idatziko da epaitegietan. ITP Aero taldearen erregulazio espedientea aztertuko dute Euskal Autonomia Erkidegoko Justizia Auzitegi Nagusian. Kaleratutako 83 langileen geroa izango dute epaileek mahai gainean. Halakoak pilatzen ari zaizkie azkenaldian. Aurreko astean Aernnovaren espedientea aztertu zuten, eta ebazpenaren zain daude oraindik Berantevillako (Araba) plantako 82 langile.

Astearteko hitzordu garrantzitsuari begira, ITPko langile batzordeak 24 orduko greba antolatu du Barakaldoko eta Sestaoko PCBren fabriketan. «Elkarretaratze zaratatsu batera» deitu ditu kaleratutako langileak eta lanpostuetan jarraitzen dutenak, eta hara joateko eskatu die Bizkaiko Ezkerraldeko biztanleei ere. Kaleratze horiek eta inguruan izandako beste batzuk salatu nahi dituzte mobilizazioarekin. Bilboko epaitegien aurrean elkartuko dira, Albiako lorategietan, 09:30ean.

Protesta iragartzeko eginiko agerraldian, sindikatuek salatu dute enpresa COVID-19aren osasun krisia baliatzen ari dela horren aurretik jada zehaztuta zituen kaleratzeak egiteko. Uste dute argudiatutako arrazoi ekonomikoak ez direla benetakoak, ez direla egiturazkoak, enpresak esan duen moduan. Haien iritzian, hegazkingintzaren sektoreak bizi duen krisia koiunturala da, eta luze gabe buelta eman diezaioke. Sindikatuek salatu dutenez, kaleratzeekin produkzio kostuak gutxitu nahi ditu zuzendaritzak, eta enpresak izandako galerak egungo buruzagiek egindako kudeaketa txarrarekin lotu dituzte. Kaleratzeen erabakia «doktrinatzailea, mendekuzkoa eta alferrikakoa» dela nabarmendu dute.

Kaleratutako langileek asko dute jokoan astearteko epaiketarekin. EAEko Auzitegi Nagusiak hiru ebazpen posible eman ditzake: bidezko kaleratzeak direla erabaki, bidegabeak direla esan, edo espedientea baliogabetu. Azken hori emango balu, ITPk berriro hartu beharko lituzke langileak. Kaleratuen %80ri balio diezaieke kaleratzeak bidegabeak direla ebazteak; izan ere, kontratuan duten klausula baten arabera, kasu horretan langileak berak erabakiko luke enpresa utzi ala ez. Urte gehien daramaten kaleratutako beharginei eragingo lieke horrek, ondorengoen kontratuetatik kendu egin zutelako klausula hori.

Sindikatuen arabera, zaila da aurreikustea zer gerta daitekeen. COVID-19aren garaian erregulazio handi batekin loturiko aurrekari bakarra egon da: Gestamp taldearena, GTS eta Matricerias Deustotik kaleratutako 200 langileena. Epaileak ebatzi zuen kaleratzeak bidegabeak direla. Deliberatu zuen neurria ez zela ez arrazoizkoa, ez proportzionala, baina, hala ere, ez zuen indargabetu erregulazioa.

«Jarrera gupidagabea»

Barakaldoko eta Sestaoko lantegietako beharginek eskertu egin dute «eragile sozial, politiko eta sindikal ugariren» partetik jasotzen ari diren babesa, baina salatu dute Eusko Jaurlaritzaren inplikazioari buruz ezin dutela gauza bera esan: «Gure egoerari enpleguaren defentsa eginez aurre egin beharrean, greba egun bakoitzean polizia dispositibo handi bat bidali zuen, borrokan ari ziren langileen aurka indarkeria erabiliz».

Batzordeak jakinarazi du gaur egun ere hara joaten direla poliziak, «enpresak eskatuta», eta, «hori gutxi balitz bezala», jakinarazi du zuzendaritzak ordezkari sindikal bat auzitara eraman duela. Greba mugagabean parte hartu zuten langileen aurkako «maniobrak» ere salatu ditu. «Lanpostuetan 15 urte baino gehiagoko esperientzia duten langileak mugitu dituzte».

ITPren historiako «zuzendaritzarik gupidagabeenetako bat» dela nabarmendu dute langileek. «Gure aurka modu diktatorialean jokatzen du, eta erabateko erantzukizun falta erakusten du enpresaren etorkizunaren aurrean». Gaur egun Rolls Royce da ITPren jabea, eta bi inbertsio funtsekin negoziatzen ari da enpresaren salmenta.


Summary: Istiluak izan dira Jerusalem ekialdean, arabiarren aurkako protesta batek eraginda. Eskuin muturreko Lehava taldeak deitutako martxa bat Jerusalemgo Hiri Zaharrera abiatu da bart gauean, eta auzo arabiarrera sartzen ahalegindu da. Palestinarrek aurre egin diote. 105 palestinar zauritu dira, Ilargi Gorriaren arabera.

Gau beroa izan dute bart Jerusalem ekialdean. Eskuin muturreko Lehava taldeak arabiarren aurkako protesta batera deitua zuen, «duintasuna berrezartzeko». Azken egunetan liskarrak izan dira israeldarren eta palestinarren artean hiri horretan, eta gertakari horien testuinguruan antolatu zuen protesta taldeak.

Sion plazatik Jerusalemgo Hiri Zaharrera abiatu zen martxa, Poliziak babestuta eta «heriotza arabiarrei» oihu artean. Damaskoko atearen kanpoaldean pilatu ziren protestariak, eta kontrolgunea gainditzen ere ahalegindu ziren, auzo palestinarrera sartzeko. Orduan lehertu zen egoera. Herritar palestinarrak pilatuta zeuden Damaskoko atean eta inguruetan, eta aurre egin zieten eskuin muturrekoei. Sare sozialen bidez zabaldu zuten euren burua «matoi kolonoetatik» defendatzeko deialdia. Shin Bet Israelgo barne zerbitzu sekretuak palestinarrei ohartarazi zien istiluak izango zirela manifestazioari aurre egiten bazieten.

Eta hala gertatu zen. Polizia oldartu egin zitzaien palestinarrei, eta manifestazioaren aurka egin zutenak disolbatzen saiatu zen, barreiatze granadak eta ur kanoidun kamioiak erabilita. Harriak jaurtiz erantzun zuten palestinarrek. Goizaldera arte luzatu ziren liskarrak, eta hiriko beste auzoetara ere hedatu ziren. Wafa albiste agentziaren arabera, manifestari israeldarrek Jerusalem ekialdea mendebaldearekin lotzen duen errepidea hartu zuten, eta eraso egin zieten autoetan zihoazen palestinarrei.

Palestinako Ilargi Gorriaren arabera, 105 palestinar zauritu dira istiluetan, eta horietatik hogei ospitaleratu dituzte; horietako bat, buruan tiro bat jasota. Israelgo Poliziak, bestalde, 50 lagun atxilotu dituela jakinarazi du, eta hogei agente zaurituta daudela.

Jerusalemgo Hiri Zaharreko atarian istilu gehiago ere izan dira azken astean, palestinarren eta Israelgo Poliziaren artean. Izan ere, ramadana da hiriko musulmanentzat, eta horietako asko Damaskoko atearen inguruan elkartzen dira, Meskiten zelaigunean errezoa egin ondoren. Pandemia argudiotzat hartuta, neurriak gogortu ditu Poliziak inguru horretan, eta argudio hori darabil han elkartzen direnak aldentzeko.

Eskuin muturra, goraldian

Eremua musulmanek euren topaleku bihurtu izanak haserretu egin ditu erakunde ultraortodoxoak. Haserrea handiagotu zuten sare sozialen bidez zabaldutako zenbait bideok. Horietan, otoitz egitera zihoazen judu ultraortodoxoen eta palestinarren arteko liskarrak ikus zitezkeen. Eskuin muturreko taldeentzako bazka bihurtu dira irudiok. Iraintzat hartu zituzten gertakari horiek, eta horiei erantzuteko asmoa zuen bart gauerako deitutako martxak.

Eskuin muturra indartzen ari da Israelen, eta, azkenaldian arabiar eta judu komunitateen artean zuzeneko liskarrak apalduta bazeuden ere, areagotzen ari dira ramadanaren jokalekuan. Benjamin Netanyahu lehen ministroak ere hauspotu du eskuin muturra, haren babesa beharrezkoa izan baitezake gobernua osatzeko. Sei parlamentari ditu eskuin muturreko talde ultraortodoxoek osatutako Alderdi Sionista Erlijiosoak, eta haren diskurtsoa geroz eta ozenagoa eta garrantzitsuagoa da Israelgo politikagintzan.


Summary: Beste 1.168 kasu zenbatu dituzte Hego Euskal Herrian. Ostegunean egindako proben %8,5ek eman dute positibo. Izurritearen bilakaera bereziki larria da Gipuzkoan: intzidentzia tasa 700dik gorakoa da herrialdean.

Osakidetzak eta Osasunbideak 13.619 test egin zituzten atzo COVID-19a atzemateko, eta 1.168 kasu positibo detektatu zituzten guztira. Hala, egun bakarrean Hegoaldean zenbatutako kutsatu kopurua hirugarren egunez jarraian da mila kasuren langatik goitikoa. Gainera, positiboen ehunekoak gora egin du berriz ere: %8,5 da, atzo egindako diagnostiko probak oinarri.

Herrialdez herrialde, Gipuzkoan atzeman da kasu gehien ostegunean: 431 izan dira. Hain zuzen, Osakidetzak hirugarren egunez detektatu ditu 400 kasu baino gehiago lurralde horretan. Joera antzekoa hartu du Bizkaiak ere: 425 positibo izan dira han. Halaber, Nafarroan 190 kutsatu zenbatu dituzte, eta Araban, berriz, 117.

Gipuzkoako datuak, gero eta ilunago

Osasun sistema egunetik egunera zenbatzen ari diren kutsatuez gainera, kezkagarria da Hegoaldeko lau lurraldeetako intzidentzia tasek hartutako joera. Dena dela, guztien artetik, birusa bereziki Gipuzkoa ari da zigortzen azkenaldian; hala erakusten dute datuek. Zehazki, azken hamalau egunetan 100.000 biztanleko 701 laguni atzeman diete COVID-19a Gipuzkoan. Tasa aski apalagoa da beste herrialdeetan, baina larri dira, halere: Bizkaian 455 da tasa; Araban, 440; eta Nafarroan, berriz, 385.


Summary: Azkoitiko Bizilore eskola itxi egin dute, koronabirusagatik. Hezkuntza Sailak ez du jakinarazi zenbat kutsatu dauden Azkoitiko Bizilore eskola aktiboan. 38 ikasleko eskola da. Nafarroako ikasleen %3,1 konfinatuta daude.

Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak jakinarazi duenez, COVID-19agatik aurrez aurreko eskolak etetea erabaki dute Azkoitiko Bizilore eskola aktiboan (Gipuzkoa). Jaurlaritzak ez du zehaztu noiz itzuliko diren eskolara hango 38 ikasleak, ezta zenbat positibo izan diren ere.

Gaur-gaurkoz, erabat itxita dagoen eskola bakarra da Bizilore, baina ikasgela batzuk itxiak dituzte beste zenbait ikastetxek. Orotara, 237 talde daude konfinatuta Hego Euskal Herriko 149 ikastetxetan; hots, ikasgelen %1,13 itxita daude. Nafarroako Gobernuko Hezkuntza Departamentuak beste datu bat ere eman du: azken orduetan beste 221 ikasle konfinatu behar izan dituzte, eta 1.913 ikasle daude egoera horretan; hau da, ikasle guztien %3,1.


Summary: Bi euskal preso Euskal Herrira, bertze bi hurbilera, eta bati hirugarren gradua. Iñaki Bilbao Gaubeka Basaurira ekarriko dute, eta Mikel Arrieta Llopis, Martutenera. Imanol Miner eta Unai Bilbao Solaetxe Granadatik hurbilduko dituzte: Dueñasera eta Darocara. Luis Mari Carrascori hirugarren gradua eman diote; Zaballan zegoen.

Ortziralero gisan, iritsi da Espainiako Espetxe Erakundeen iragarpena: oraingo honetan, bi euskal preso Euskal Herriratuko dituzte, bertze bi hurbildu, eta bati hirugarren gradua emanen diote. Iñaki Bilbao Gaubeka eta Mikel Arrieta Llopis dira Euskal Herriratuko dituztenak: Bilbao Gaubeka Zueran zegoen (Espainia, 245 kilometro), eta Basaurira ekarriko dute (Bizkaia); Arrieta Llopis, berriz, Soriatik (Espainia, 260 kilometro) Martutenera ekarriko dute (Donostia).

Hurbilduko dituztenak Imanol Miner eta Unai Bilbao Solaetxe dira: Granadan zeuden biak (Andaluzia, Espainia, 855 kilometro). Dueñasera mugituko dute Miner (Espainia, 310 kilometro), eta Darocara Bilbao Solaetxe (Espainia, 345 kilometro). Bi horiek mugitutakoan, gainera, euskal presorik gabe geldituko da Granadako espetxea, bi horiek baitziren kartzela horretan zeuden azken euskal presoak. Miner, bertzalde, bigarren graduan jarriko dute.

Hirugarren gradu bat ere eman dute Espainiako Espetxe Erakundeek: Luis Mari Carrascori — Zaballan zegoen, eta Langraiz bidea hartu zuenetako bat da—.

Miner 2002ko maiatzetik dago preso, eta 30 urteko zigorra du. 2024ko azaroan beteko ditu hiru laurdenak. Bilbao Solaetxe ere 2002tik dago preso, eta 40 urteko zigorra du. Bilbao Gaubekak 25 urteko zigorra du, eta 1998tik dago preso —beteak ditu hiru laurdenak, beraz—; eta Arrieta Llopisek 2020ko uztailean bete zituen hiru laurdenak: 35 urteko espetxe zigorra du.

38 preso Euskal Herrian

Euskal presoen hurbiltze eta Euskal Herriratzeak ari dira pixkanaka sakabanaketaren eta urruntzearen mapa aldatzen: 38 euskal preso daude dagoeneko Euskal Herriko kartzeletan, eta, azken hilabeteotako iragarpenen arabera, bertze bederatzik beharko lukete aurki —oraindik ez dituzte mugitu—. Hala, euskal presoen %18 daude dagoeneko Euskal Herrian, urrutien daudenak baino gehiago: %5 baino ez dira 900 kilometrora baino gehiagora dauden euskal presoak.

Euskal preso gehienak Euskal Herri inguruko kartzeletan daude: presoen erdiak. Eta Euskal Herriko edo inguruko kartzela hauek dira euskal preso gehien dauzkatenak: Logroñokoa (21 euskal preso), Duesokoa (19), Zaballakoa (17), Zuerakoa (14) eta Dueñasekoa (14). Logroño eta Dueso Altsasutik (Nafarroa) 170 kilometrora daude; Zuera, 245 kilometrora, eta Dueñas, 310 kilometrora.

Euskal presoen gutiengo bat dago 300 kilometro ingurura edo urrutiago: %32 dira. Horien artean, presoen %20 daude 300 eta 600 kilometro artean (43 preso); %8, berriz, 600 eta 900 kilometro tartean daude, eta, lehenago erran bezala, %5 daude 900 kilometrora baino gehiagora.

Bigarren graduan daudenak ere gehiengoa dira jada: BERRIAren azken datuen arabera, gutienez %58 daude erregimen horretan; alegia, 126 euskal preso. Hirugarren graduan oraindik bederatzi preso baino ez daude, ordea.

Guztira 197 izan dira Espainiako Espetxe Erakundeek egindako hurbiltze edo Euskal Herriratze iragarpenak —iragarpen horietako batzuk preso berei dagozkie, bi pausotan hurbildu eta Euskal Herriratu baitituzte anitz—. Guztira 154 euskal preso mugitu dituzte 2018ko irailetik: 128 hurbildu egin dituzte, eta 47, Euskal Herriratu —horietako batzuk aske geratu dira ordutik—.


Summary: Ertzaintzak SOS Ostalaritzako bost kide atxilotu ditu Donostian, diputazioko atean kateatu direla eta. Gipuzkoako Foru Aldundiaren egoitzako atean kateatu dira zenbait ostalari, murrizketek eragin dieten egoera salatzeko. Ertzaintzak kateak puskatu eta atxilotu egin ditu. Bilbon ere egin dute mobilizazioa, Sabin Etxearen parean.

Gipuzkoako SOS Ostalaritzako kideek haserrea erakutsi dute Gipuzkoako Foru Aldundiko egoitzan: atean kateatu dira bost lagun, eta Eusko Jaurlaritzaren kudeaketa «eskasa» salatu dute. Ertzaintza bertaratu da, eta, kateak kendutakoan, atxilo eraman ditu ostalariak. Kateatutakoei babesa adieraztera joan diren kideen eta Ertzaintzaren artean liskarrak sortu dira, eta ertzainek istiluen aurkako materiala erabili dute haien aurka.

Ostalaritzaren mobilizazioek arnasa luzea dute. Gaurkoan ere, salatu dute Eusko Jaurlaritzak ostalaritzari leporatzen diola pandemiaren eboluzioa, beren ustez «ostalaritza baita zigortzen duten sektore bakarra, eta laugarren olatua saihesteko egindako kudeaketa txarraren errua botatzen baitiote».

Horren harira, laguntzak eskatu dizkiete agintariei, zorpetzen jarraitu behar ez dezaten. Izan ere, salatu dute orain arte jasotako laguntzak ez direla nahikoa izan. Bestalde, gogoan izan dute maiatzaren 9an bukatzen dela Espainiako Gobernuak ezarritako alarma egoera, eta ordutik aurrera zer neurri jarriko dituzten galdetu diete agintariei.

Bilbon ere egin dute mobilizazioa, Sabin Etxean, EAJren egoitzaren parean. Datozen egunetan mobilizazio gehiago egongo direla aurreratu du plataformak.


Summary: Tigrayn esku hartu beharra adierazi du NBEren Segurtasun Kontseiluak. NBEk 800 sexu eraso baino gehiago zenbatu ditu eremuan. OMEk gehitu du milioi bat herritar desplazatu direla gatazkaren eraginez. Tropak eskualdetik ateratzeko eskatu dio Washingtonek Addis Abebari.

Gatazka hasi zenetik ia sei hilabete igaro diren honetan, NBE Nazio Batuen Erakundeko Segurtasun Kontseiluak «ardura» adierazi du Etiopia iparraldeko Tigray eskualdeko egoeraren harira. Herrialdeko gobernua «egoera bideratzen» ari dela azaldu du erakundeak, baina «erronka humanitarioa» hor dagoela oraindik. «Giza eskubideen urraketak» salatu ditu kontseiluko buruak, Vietnamgo presidente Dinh Quy Dangek; besteak beste, «emakume eta neskatoen bortxaketak». Horiek ikertzeko lanak hasi dituzte OCHA NBEren Giza Eskubideentzako Goi Ordezkaritzak eta EHRC Etiopiako Giza Eskubideen Batzordeak. Baliteke Tigrayko gatazkak eta herrialdeko beste hainbat eremutan bizi dituzten enfrentamendu etnikoek arriskuan jartzea ekaineko bozak.

Laguntza humanitarioa eremura «eragozpenik gabe» iritsi dadin ezinbestekoa da nazioartearen esku hartzea, kontseiluaren arabera. Horretarako, baina, beharrezkotzat jo du «normaltasuna berrezartzea». Hala, nazioarteko legedia betetzen laguntzeko konpromisoa adierazi du, segurtasunik eza beharrezko lanak egiteko «eragozpen bat» izan ez dadin.

Kontseiluak martxoan izan zuen lehen aldiz eztabaidagai egoera, baina adostasun faltak galarazi egin zien komunikatu bateratu bat egitea. Beraz, gatazkaz egiten duen lehen adierazpena da gaurkoa, nahiz eta NBEk eremuan dituen bidali bereziek bost aldiz eman dieten gertaeren berri. Azkenekoz, aurreko astean, NBEren kontalari berezi Pramila Pattenek adierazi zuen «emakume eta neskatoen aurkako sexu erasoak ulertzeko ezinezkoa den krudelkeria maila batera» iritsi direla. NBEren arabera, eremuko bost ospitaletan 800 sexu eraso baino gehiago zenbatu dituzte gatazka hasi zenetik; besteak beste, ehun bortxaketatik gora. Gobernuz kanpoko erakunde ugarik Etiopiako Gobernua jo dute egoeraren erruduntzat, eta «ankerkeriak» egiteaz akusatu dute.

Addis Abebaren eta mugimendu independentisten eta federalisten arteko gatazkak ez dira berriak. Gobernuak, baina, pauso bat gehiago eman zuen iazko azaroaren 4an. Ofentsibari ekin zion, eremuan agintean zen TPLF Tigrayren Askapenerako Herri Fronteak herrialdeko armadaren base bati eraso egin zion, Mekelen. Ordutik, OME Osasunaren Mundu Erakundearen arabera, milioi bat lagun desplazatu dira; horietako asko, Sudanera. Gainera, gutxienez 3.024 haur euren familiengandik banandu behar izan dira, Unicef NBEren Haurren Laguntzarako Funtsak gehitu duenez.

Ez dira, gainera, TPLF eta Etiopiako armada eremuan dauden indar armatu bakarrak. Addis Abebak Eritreako tropak eremuan sartzea baimendu zuen, eta, AEBetako Estatu Departamenduak salatu duenez, ez dago horiek Tigraytik atera izanaren frogarik, Etiopiako lehen ministro Abiy Ahmedek horretarako konpromisoa adierazi duen arren. AEBek Eritrean duten enbaxadore Steven Walkerren iritziz, Eritreako militarrek zaildu egin dute jada konplikatua zen egoera: «Muturreko egoera humanitarioa okerragotzen ari dira, eta Etiopia ezegonkortzen, babestu beharrean». Horiek horrela, «tropa guztiak berehala» atzera egin dezaten lanean ari da Washington, Estatu Departamenduko bozeramaile Ned Pricen esanetan, «bakea eta segurtasuna» berrezarri daitezen.

Ia herrialde osoan

Tigraykoa ez da Etiopiako Gobernuak irekita duen fronte bakarra. Hilaren 19tik, herrialdearen mendebaldeko Benishangul-Gumuz eskualdeko Sadal Woreda barrutiaren kontrol «ia osoa» du Gumuz Herriaren Mugimendu Demokratikoak, EHRCren arabera: «Talde armatuak jabetza publiko eta pribatuak erre eta arpilatu ditu, eta eskualdeko agintariek eta poliziek ihes egin dute». Erakundeak gaineratu du hainbat zibil hil dituztela, baita zenbait funtzionario bahitu ere.

Etiopiako armadak barrutiaren kontrola berreskuratzeko lanak hasi ditu, eremuko Bake eta Segurtasunerako buru Abiyot Alebarok Efe agentziari azaldu dionez: «Indar armatuak asteazkenean iritsi ziren, eta errebeldeak suntsitzeko eta ordena berrezartzeko lanean ari dira». Haren esanetan, erasoaren atzean gobernuak Nilo ibaian egin nahi duen presaren aurkako mugimenduak daude.

Izan ere, lurren eta baliabide naturalen kontrola bereganatzeko enfrentamenduak ugaritu egin dira hainbat talde etnikoren artean, nagusiki, Benishangul-Gumuz, Oromia eta Amhara eskualdeetan. Testuinguru horretan, OLA Oromo herriaren Askapenerako Armadak azken astean eginiko eraso «izugarriak» salatu ditu Etiopiako Gobernuak. Hura OLF Oromo herriaren Askapenerako Frontearen adar armatua da, eta TPLFren babespean aritzeaz akusatu dute.


Summary: Basoa erosi eta Bizkaian eukaliptoaren mozketa mugatzeko asmoa iragarri du Antxustegik. Bizkaiko Iraunkortasuna eta Ingurune Naturala Zaintzeko diputatu berriak eukaliptoa mozteko gutxieneko hamabost urteko epea ezarriko dutela esan du.

Amaia Antxustegik gaur azaldu du Bizkaiko Iraunkortasuna eta Ingurune Naturala Zaintzeko diputatu gisara zer asmo duen legegintzaldi honetan. Adierazi duenez, herrialdean eukaliptoa mugatu eta bertako espezieak aldatzea bultzatuko du, eta ez soilik foru jabetzako basoetan; jabetza pribatuko basoak erosteko plan bat antolatuko duela esan du.

Datozen hilabeetako lehentasunetako bat izango dela aurreratu du, eta horretarako hainbat neurri hartuko dituztela. Horietako bat da Bizkaiko Aldundiaren izenean basoa erostearena, "eskualde guztietan basoberritze eta lehengoratze natural proiektuak garatzeko". Klikatu irudia, handitzeko.

Horretarako plan bat egingo duela esan du Antxustegik. Izan ere, diputatuaren hitzetan, ez dago tresna juridikorik edo araudirik lur pribatuetan eukaliptoa landatzeko mugak ezartzea babesten duenik. Horregatik, gaur egun jabetza pribatuko basoak direnak erosi eta horietan bertako espezieak aldatuko dituela esan du.

Mozketak, hamabost urtera

Eukaliptoa mugatzeko, mozteko gutxieneko hamabost urteko epea ezarriko duela esan du. Gipuzkoako Aldundiak atzo hartu zuen neurri hori, baina gutxieneko epea hamarretik 25 urtera handituz eta pinuak duen mozketa epearekin berdinduz. Epe horiekin mugatu egiten da eukaliptadi batek izan dezakeen errentagarritasuna. Gainera, Antxustegik esan duenez, Bizkaiak ez du finantzatuko eukaliptoen laborantzatik datozen mozketa sanitarioak.

Horrez gain, Antxustegik iragarri du Bizkaiko Aldundiak diruz lagunduko duela "basoen kudeaketa iraunkorra, baso autoktonoen kontserbazioa eta baso aloktonoen ordez baso autoktonoak ezartzea bideratzen duten metodoen aplikazioa". Adierazi du Bizkaiko Foru Aldundiak hamabi urte daramatzala espezie horren landaketak diruz lagundu gabe eta esan du orain "beste pauso bat" emango dela. .

"Neurri horien helburua da espezie horren hedapena murriztea eta zuhaitz autoktonoen landaketa bultzatzea", esan du Antxustegik. Eukaliptoaren hedatzea mugatzeko neurriez gain, Bizkaiko baso ondarearen bilduma bat sortzeko asmoa ere iragarri du.


Summary: Nafarroan AstraZenecaren txertoa hartu duen pertsona baten garuneko heriotza ikertuko dute. Nafarroako Gobernuak arratsaldean jakinarazi du txertatua hil egin dela, baina informazioa zuzendu du ondoren. Apirilaren 7an txertoa hartu zuen 35 urteko gizonezkoak. Buruan odolbildu bat eta hemorragia bat izan ditu

Joan den apirilaren 7an AstraZenecaren txertoa hartu zuen 35 urteko gizonezko bat garuneko heriotzan dagoela jakinarazi du gaur Nafarroako Gobernuak, buruan odolbildu bat eta hemorragia bat izan ondotik. AEMPS Botiken Espainiako Agentziak protokoloa abiatu duela txertoaren eta heriotzaren artean loturarik ote dagoen ikertzeko.

Arratsaldean txertatua hil egin dela esan du gobernuak, baina informazio hori zuzendu du ondoren.

Garuneko heriotza egoeran dagoen pertsona Espainiako armadako kabo bat da. Hilaren 7an hartu zuen AstraZenecaren txertoa; 21ean ondoezik sentitu zen etxean, eta zorabiatu egin zen. Ospitaleratu egin behar izan zuten, eta ordutik larri egon da.


Festek itxaron egin behar

Summary: Festek itxaron egin behar. Pandemiaren datuei so, aurten ere ez da herriko jairik ospatuko. Jai batzordeetako kideekin eta festak hornitzen dituzten enpresekin hitz egin, eta egoera aztertuko du bihar Bizigiro gehigarriak.

Pandemiagatik ez balitz, herriko jaien denboraldiak ate joka behar luke. Egoera, baina, bestelakoa da, eta, bigarren urtez, herriko jai gehienak bertan behera gelditzeko arriskuan daude. Egoera honen aurrean, joan den urteko hutsunea berriz ez errepikatzeko nahiarekin, jaiak ordezkatu ditzaketen ekitaldi kulturalak egitea erabaki dute herri askok.

Hala ere, argi dago herri mugimenduaren bihotzik, txosna gunerik, ez dela egongo inongo plazetan. Hala, egoera honek zenbait ondorio dakartza. Zuzenenak antolakuntza lanetan, itzalean, aritzen direnei eragiten diete. Batetik, Jai Batzordeetako kideei, eta bestetik, festak hornitzen dituzten enpresei. Matiena (Bizkaia) eta Txantreako (Nafarroa) Jai Batzordeetako kideek festak bertan behera gelditzea auzoaren bizi izaeraren balizko desagertzearekin lotzen dute. Horregatik erabaki dute geldi egon aurretik ekitaldi kulturalak antolatzea. Festetako hornitzaileek, bestalde, ekitaldi horiei esker aurtengoa trantsiziozko urtea izango delako esperantza daukate. Joan den urte zailaren ostean, argi izpiak ikusten hasi nahi lukete.

Gastronomian, kanpoko zaporeak dakartza Iker Markinez sukaldariak. Xerra asiar ukituarekin nola prestatu daitekeen erakutsiko du. Ardoaren atalean, Huescako (Aragoi, Espainia) Barbenuta herriko upategi baten berri emango du adituak. Pilar Garcia eta Ernest Guaschek 2017. urtean abiatu zuten Bal Minuta proiektua. Oso ekoizpen txikiarekin hasi ziren, baina, egun, eskaintza zabala daukate: zuriak, beltzak, apardunak, gazteak, ehun urtetik gorakoak...

Telesailen atalean, The Handmaid´s Tale telesail ezaguna izango du hizpide Mikel Yarzak. Margaret Atwooden eleberrian oinarritutako telesailak laugarren denboraldia hasiko du, hain zuzen. Azken urteotan lan esanguratsuetako bat bihurtu da, eta denboraldi berria ez da atzean geldituko. Elisabeth Moss aktore protagonistak zuzendu ditu hamar atal berrietako hiru. Nagore Arinek, gainera, Nobody filma dakar zinema sailean. Gau batean, hainbat lapur protagonistaren etxera sartuko dira, eta protagonistak uko egingo dio bera eta bere familiako gainerako kideak defendatzeari, arazoak saihestu nahian. Bob Odenkirk aktoreak egiten du protagonista papera. Thriller bizi bat, ekintza indarkeria zentzugabez beterikoa da lya Naishullerrek zuzendutako filma. Datorren ostiralean estreinatuko dute Hego Euskal Herrian.

Azkenik, Adur rol jokoa ezagutu ahal izango da. Euskal Herriko Erdi Aroan kokatuta dago. Historiako gertaera miresgarriak eta mitologiako pertsonaiak nahasten dira bertan. Parte hartzaile bakoitzak rol bat izango du, eta helburua txandaka hitz eginez guztien artean istorio bat sortzea da. Eneko Andueza Adur rol jokoaren sortzaileak emango ditu xehetasunak.


Summary: Iban Arantzabal izendatu dute Tokikomeko presidente. ‘Tolosaldeko Ataria’ (Gipuzkoa) eta Arratiako ‘Begitu’ (Bizkaia) Tokikomen sartu dira, eta 70 hedabide dira orain sarean.

Jone Guenetxeak lau urtez bete du Tokikom toki komunikabideen sareko presidente kargua, eta orain Iban Arantzabalek hartu du haren lekukoa. Tokikomen sorreratik oso aktibo aritu da Arantzabal euskarazko hedabideen talde hori dinamizatzeko eta ordezkatzeko lanetan. Goiena taldeko zuzendari nagusia ere bada.

Arantzabalek, kargua hartu berritan, hala esan du: «Ez da zaila izango Tokikomen aro berri honetan ardura berri hau hartzea. Ez karguak ez duelako zailtasunik, baizik eta Tokikom osatzen duten hedabideetan talde humano bikaina dagoelako, presidentetza hau baino askoz ere garrantzitsuagoa den talde-giro profesionala». Arantzabalen arabera, antzerako beharrak eta antzerako erronkak dituzte mahai gainean herrietako eta eskualdeetako hedabideek. «Eta badakigu batuta eraginkorragoak garela norbere egitekoetan. Gainera, horrela bakarrik izango gara kapazak denborek eskatzen duten bizkortasunez aukera berriei erantzuteko». Aurtengo zereginen artean, hauek aipatu ditu Aratzabalek: itun berria sinatzea nahiko lukete Eusko Jaurlaritzarekin eta aldundiekin; Nafarroako Gobernuarekin ere harremanetan daude, eta proposamenak lantzen ari dira bertako bazkideekin batera; herriz herriko komertzioarekin elkarlanean jardun, eta zerbitzu berriak eskaini nahi dituzte; ikus-entzuleak eta irakurleak «mimatu» nahi dituzte, erdigunean jarriz, eta gaur egungo mundu aldakorra irakurtzeko testuingurua eman, «kazetaritza zintzoa» eginez: «Sinesgarri, gertuko, denentzako eta euskaldun». Hau gaineratu du Tokikomeko presidente berriak: «Ez litzateke txarra aurreko presidenteak egin duen beste lan eginda uztea Tokikom indartsu bat. Lantalde honek egingo du».

Guenetxeak, bere aldetik, azken urtearen balorazioa egin du: «Sektore guztietan legez, pandemiak gure egunerokotasunean ere eragin zuzena izan du. Alde ekonomikotik, egoera kezkagarria da. Hala ere, gure komunitateak kalitatezko informazioa behar duen sasoi honetan, gure lana inoiz baino garrantzitsuagoa dela ikusi dugu». Horren erakusle dira euskarazko tokiko hedabideek izan dituzten hartzaile datuak. Beste aurrerapauso bat nabarmendu du Guenetxeak: «Bizkaiko Foru Aldundiarekin harremanak estutzea lortu dugu. Elkarlanean, Bizkaiko euskarazko tokiko hedabideak indartzeko pausoak ematen hasi gara, eta hori albiste pozgarria da».

‘Ataria’ eta ‘Begitu’ Gainera, Tokikomek beste bi bazkide onartu ditu batzar orokorrean: Tolosaldeko Ataria (Gipuzkoa) —azken urteetan plataforma digitalaren erabiltzaile izan da, eta bazkide oso izatera pasatu da— eta Begitu hamaboskaria (Arratia, Bizkaia). Euskarazko 70 hedabide batzen ditu horrela sareak. Tokikom barruko hedabideen sarea egiten jarraitzea izango da urteko xede nagusietako bat; baita sinergiak baliatzea ere.


Summary: H&Mk 56 langile kaleratu nahi ditu Euskal Herrian. Gaur ere greba eguna dute langileek. Akordiorik ezean, lanuzte mugagabea hasiko dute maiatzaren 3an.

H&M arropa denden kateko kaleratze kolektiboaren negoziazio mahaia gaur osatu da. Suediako enpresak hor zehaztu die zenbat langile bota nahi dituen: 56 dira Euskal Herrian; launa Nafarroan eta Araban; hamasei Gipuzkoan, eta 30 Bizkaian.

H&Mko langileek grebarekin erantzun diote enpresaren asmoari: atzo eta gaur greba lanuzte «arrakastatsua» egin zuten, ELAren arabera, eta datorren ostiralean jarraituko dute. Enpresak jarrera aldatzen ez badu, greba mugagabea izango da maiatzaren 3tik aurrera.

ELAk haserre hartu du enplegu erregulazioa Madrilen negoziatzea, beldur baita «COOO eta UGT bezalako sindikatuek» oniritzia emango ote dieten kaleratzeei. Kontrara, jakinarazi du «sutsuki» borrokatuko duela «digitalizazio prozesuaren aitzakiapean» inor kaleratzea. Enpresak bota nahi dituen langileen artean ezaugarri «bitxia» aurkitu du ELAk: «Gehiengo ikaragarri bat zaintzagatiko lanaldi murrizketa eskatu duten amak dira. Aberrazio bat da, eta aurkako neurriak aztertzen ari da».


Summary: Arriolak aitortu du AHTaren epeak ez zituztela ondo kalkulatu eta «bihotzarekin» ematen zituztela. Espero du AHTa 2026aren amaierarako edo 2027aren hasierarako bukatzea. Ohartarazi du litekeena dela etxebizitzen alokairua arautzeak eskaintza murriztea.

Iñaki Arriola Eusko Jaurlaritzako Lurralde Plangintza, Etxebizitza eta Garraio sailburuak aitortu du AHTaren epeak ez zeudela ondo kalkulatuta eta arduradun politikoek «bihotzarekin» ematen zituztela, «haiek burutzeko aukera errealen arabera baino gehiago». Forum Europako hitzaldi batean nabarmendu duenez, orain «bultzada handia» eman nahi dio AHTari, «funtsezko proiektua» iruditzen zaiolako. Uste du bukatuta egongo dela 2026aren amaierarako edo 2027aren hasierarako.

Maiatzaren 10era begira jarrita dago Arriola. Azaldu duenez, bilera bat egingo dute Madrilen, proiektuaren epeak zehazteko eta Bilboko eta Gasteizko zatiaz aritzeko. AHTrekin batera, Bilboko eta Gasteizko tranbia sarea eta Donostiako metroa ere bultzatu nahi ditu Arriolak. Gainera, ziurtatu duenez, Mugikortasun Jasangarriaren Legea datorren urteko lehen hiruhilekorako egingo dute.

Prezioak arautzearen aurka

Hizpide izan du etxebizitzaren gaia ere. Arriolaren irudiko, baliteke alokairuen prezioak legez arautzeak —hala egin nahi du Espainiako Gobernua prestatzen ari den etxebizitza legeak— eskaintza murriztea eragitea. Haren esanetan, alokairuaren prezioa jaisteko ez dago «mirarizko konponbiderik», eta beste irtenbide batzuk proposatu ditu: besteak beste, zergak arintzea etxearen alokairuaren prezioa batezbestekoaren azpitik jartzen duten jabeei.

Zaldibarko (Bizkaia) zabortegiari buruz ere aritu da. Iruditzen zaio zabortegia kudeatzen zuen enpresaren ardura izan zela, eta Eusko Jaurlaritzak egindako lana goraipatu du: «Eusko Jaurlaritzak bere esku zegoen guztia egin zuen, Zaldibarko hondamendiak hasieran eragin zituen ingurumen kalteak baino gehiago eragin ez zitzan». Desagertuta dago oraindik Joaquin Beltran langilea, eta, haren bilaketa lanei dagokienez, esan du hura aurkitzea lortu ez izana ez dela izango Eusko Jaurlaritzak horretarako «baliabide guztiak eta bere esku zegoen guztia» jarri ez duelako. Esan du hura aurkitu arte lanean jarraituko dutela.