Summary: Araba, Bizkai eta Gipuzkoako langabezia tasa %8,9ra jaitsi da. 2010. urtera egin behar da atzera horren tasa txikia ikusteko. Hirugarren hiruhilekoan15.900 langabe gutxiago daude bigarrenean baino. Okupatuen kopurua handitu egin da, 9.300 pertsonatan.

Udako hilabeteak eztiak joan dira enplegu datuentzat, eta aspalditik, 2010. urteaz geroztik, ikusi gabeko mailara apaldu dute langabezia tasa. Eustaten arabera, urteko bigarren hiruhilekoan %10,3an zegoen langabezia tasa, eta uztailetik irailera artean %8,9ra jaitsi da. Kontuan izan behar da, hala ere, aktiboen tasak ere behera egin duela hiru hilabeteetan (%56,3tik %55,8ra), eta horrek eragina duela langabezia tasaren apaltzean.

Uztailetik irailera, 15.900 pertsona murriztu da Araba, Bizkai eta Gipuzkoako langabeen zerrenda. Horrela, 92.700 pertsona daude orain langabeen kolektiboan, enplegua bilatzen ari diren, bilaketarako kudeaketa aktiboak egiten dituzten eta, gainera, lan egiteko prestasuna duten pertsonen zerrendan. Horietatik 48.200 dira gizonezkoak (aurreko hiruhilekoan baino 7.400 gutxiago), eta 44.600 emakumeak (-8.400).

Langabezia tasarik txikiena Gipuzkoak du, %7koa (24.100 langaberekin). Araban, tasa %9,2koa da, eta langabeak 14.900. Eta Bizkaian langabezia tasa %9,9ra apaldu da, 53.800 langaberekin.

Eustatek langabeen nazionalitatea ere begiratu du. 92.700 langabeetatik 71.100ek dute nazionalitate espainiarra eta 21.600k atzerritarra.

Okupazioa gora, industrian ezik Edonola ere, landunen kopuruak igoera esanguratsua izan du hirugarren hiruhilekoan, 9.300 okupatu gehiagorekin; aurreko hiru hilabeteetan zenbatutakoak baino %1 gehiago. Horrekin, okupazio tasak 0,6 puntu egin du gora, %68,3raino. Emakumezkoen jarduera tasa %65,2koa da, eta gizonezkoena %71,4koa.

Biztanleria okupatuak sektore guztietan egin du gora hirugarren hiruhilekoan, industrian izan ezik. Industrian 1.700 landun gutxiago zenbatu dira. Aldiz, zerbitzuen sektorean 8.600 okupatu gehiago daude; eraikuntzan 1.900 gehiago; eta lehen sektorean 400 gehiago.

Hirugarren hiruhilekoan okupazioaren gorakadarik handiena gizonen artean gertatu da: 6.600 okupatu gehiago daude. Emakumeen kasuan, 2.700 okupatu gehiago daude.

Okupazioa Bizkaian hazi da gehien, 5.000 pertsona okupatu gehiagorekin; Araban, 3.000 okupatu gehiago daude; eta Gipuzkoan, 1.400 gehiago daude. Hiriburuetan, Gasteizen 2.800 okupatu gehiago daude, Donostian 2.100 gehiago eta Bilbon 500 gutxiago.

Eustatek neurtu du hirugarren hiruhilekoan erkidegoan 902.200 etxe inguru daudela, eta haietatik, heren batek pertsona aktiborik ez duela, aurreko hiruhilekoan baino 4.500 etxe gehiago; hamar etxetik ia seitan pertsona aktibo guztiak daude okupatuta, aurreko hiruhilekoan baino 7.400 familia gehiago. Eta, aldiz, etxeko pertsona aktibo guztiak langabezian dituzten 33.500 etxe daude, aurreko hiruhilekoan baino 2.400 gutxiago.


Summary: Ikas daiteke euskara astebetean? Bi ingelesek proba egin dute. Bi youtuber gaztek astebeteko bidaia egin dute Euskal Herrian, herritarrekin hitz eginda euskara ikasteko, eta bideo batean kontatu dute.

«Zoraldi batean, pentsatu genuen ideia ona litzatekeela hizkuntza bat ikastea astebetean». Hala aurkeztu dute erronka Ollie eta Sebastian youtuber ingelesek. Zein aukeratu, eta euskara. Euskal Herrian zazpi egunetan eginiko bidaia kontatu dute bideo baten bidez. Hizkuntzaren inguruko hausnarketa egiten dute, eta egunez egun egiten duten aurrerapena entzun daiteke.

«Euskara altxor bat da, milaka urtez iraun duena eta batez ere gazteen artean bizi-bizi dabilena», adierazi dute. «Ohore bat izan da ikastea, eta espero dugu jende gehiagok gauza bera egitea». Batez ere bidaien inguruko bideoak egiten dituzte, abentura puntu batekin.

Urriaren 15ean, Europako hizkuntzarik zaharrena zazpi egunetan ikasten saiatu gara izenburuko bideoa argitaratu zuten. Horretan erakusten dute besteak beste Gasteizen, Donostian, Bergaran eta Bilbon eginiko bidaia, eta bertakoekin euskaraz hitz eginikoa.

Egunez eguneko eboluzioa erakusten dute. Kaixo hitza besterik ez zuten ezagutzen, eta, jendeari galdetuta, beste berbak eta esamoldeak ikasiz joango dira. Tabernetan, jaietan eta, oro har, kalean jendeari galdetuta eta haiekin hitz eginda ikasiko dute.

Noski, ondorio argia atera dute: «Ezinezkoa da zazpi egunetan euskara ikastea». Adierazi dute hori ez zela euren helburua. «Baina, ikasi dugun gutxiarekin, erosoago sentitzen gara euskaraz hitz egiten, formalki hainbat urtez ikasten aritu garen gaztelaniaz baino».

Euskaldunekin edukitako harremanei esker, eta haiekin komunikatzeko premiak bultzatuta, oinarria jarri dutela esan dute, «orain ondo ikasteko».


Summary: Sortuk dio kontuan hartzen dituela «fede onez» eginiko eskaerak. Arkaitz Rodriguezek azaldu du ezker abertzaleak «bere esku dagoena» egingo duela biktimen eskaerei erantzuteko.

Ezkerreko independentismoak «bere esku dagoena» egingo du ETAren biktimen eskaerak asetzeko, eta, euskal presoen harrera ekitaldien kasuan, jarrera ez da «ezberdina» izango. Hala azaldu du Sortuko idazkari nagusi Arkaitz Rodriguezek. Haren hitzetan, «zubiak eraikitzea» da helburua, «aurrera egiteko».

Rodriguezek Radio Euskadin azaldu du ezker abertzalea biktimen sufrimendua arintzeko lanean aritu dela azken hamar urteetan, eta horren adibidetzat jo du Urriaren 18ko Adierazpena. Hala, azken egunetan esandakoen bide beretik, nabarmendu du kontuan hartzen ari direla «jarrera eraikitzailearekin eta fede onez» egindako eskaerak: «Ziurtatu dezaket ezkerreko independentismoa ez dela albo batean geratuko eta ez dela soraio izango eskaera horiekiko. Bere esku dagoena egiten saiatuko da eskaerak asetzeko». Testuinguru horretan, aipatu du gaiaz hausnartzen ari direla.

Hainbat alderdik eginiko «autokritika» eskaeren aurrean, berriz, Sortuko idazkari nagusiak azaldu du horretarako prest dagoela, eta hala egin duela azken urteetan: «Ezker abertzaleak bere unean egin zuen imajina daitekeen autokritikarik handiena: ETAren indarkeria euskal politikaren ekuaziotik kanpo uztea izan zen». Halere, uste du hainbat eragilerentzat sekula ez direla nahikoa izango eman ditzaketen pausoak: «Sinpleki, ez dutelako nahi hala izatea».

Asteleheneko adierazpenaren inguruan, Rodriguezek uste du herritarren artean «alaitasun orokor bat» eragin duela, eta horren lekuko direla «eragileen gehiengo handi baten» erantzunak. Kontrakoa adierazi dutenei, berriz, haserre horren arrazoiak plazaratzeko eskatu die, «ulertezintzat» jo baitu haien jarrera. Tartean daude EAJ eta Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkullu. Haiei dagokionez, Sortuko idazkari nagusiak azaldu du ez zaiola «buruan sartzen» nola egin dezaketen bat PPrekin, Ciudadanosekin eta Voxekin, «bakea eta elkarbizitza eraikitzeko oztopoak jartzen dizkietenekin».

Izan ere, Sortuko buruaren hitzetan, adierazpenaren «zintzotasuna» zalantzan jarri dutenak ETAren behin-betiko su-etena, armagabetzea eta disoluzioa dudan jarri zituzten berberak dira. «Gizarteak aurrera egin nahi du, elkarbizitza demokratiko bat, eta bake egonkor eta iraunkor bat eraiki nahi du. Ez genioke faborerik egingo herriari bakearen etsaien agenda elikatuko bagenu», gehitu du. Hala nola azken egunak «EH Bilduri, baina baita PSEri, EAJri eta [Espainiako presidente Pedro] Sanchezen gobernuari erasotzeko» erabili izana leporatu dio PPri.

Aurrekontuen eztabaida

EH Bilduko koordinatzaile Arnaldo Otegik koalizioko militanteen aurrean eginiko hitzei erreferentzia eginez, Rodriguezek esan du ez duela «burbuila elikatzen» lagundu nahi. «Inor ez du harrituko EH Bilduk bere lehentasunen artean izateak salbuespenezko espetxe politikaren amaiera», azaldu du. Hura oinarrizkotzat jo du elkarbizitza eraikitzeko, eta herritarren gehiengoak babesten duen zerbait dela gehitu.

Halere, adierazi du EH Bilduk ez duela asmorik Espainiako aurrekontu orokorrak presoen etorkizunarekin nahasteko, «ezta hipotesi gisa ere». Haren hitzetan, «giza eskubideekiko errespetua» ez litzateke negoziazio parlamentarioarekin lotu beharko.


Summary: Gipuzkoak beste sei hilabetez atzeratu du Ticket Bai sistema. Derrigorrezkotasuna 2022ko uztailaren 1ean hasiko da, eta ez urtarrilean.

Gipuzkoako Aldundiak ere atzeratu egin du Ticket Bai sistema indarrean jartzeko data. Urtarrilaren 1ean ezarri beharrean, uztailaren 1etik aurrera izango da derrigorrezkoa lurraldeko dendarientzat, autonomoentzat eta jarduera ekonomiko bat duten besteentzat.

TicketBai sistemaren bitartez, enpresa handiek eta txikiek egiten dituzten faktura guztiak automatikoki iritsiko dira ogasunera. Horren bitartez zerga iruzurra borrokatu nahi dutela argudiatu dute sistemaren bultzatzaileek: Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako foru aldundiek, eta Eusko Jaurlaritzak.

Sistemak sortu ditu kexu batzuk, batez ere dendari txikien artean, ordenagailu bat eta software berezi bat eskatzen dielako. Inbertsioak merezi ez ziela eta, adineko merkatari batzuk beren negozioa itxiko zutela iragartzera iritsi dira. Kexu horiek direla eta, Jokin Perona Gipuzkoako Ogasun diputatuak iragarri du erretiroa gertu dutenak salbuetsiko dituela.

Uztailean, Bizkaiak erabaki zuen beste bi urtez atzeratzea Ticket Bai sistema, COVID-19ak eragindako krisi ekonomikoak zailtasun gehigarriak ekarri dizkielako merkatariei.


Summary: Nafarroako ekonomiari 3,4 puntu falta zaizkio pandemia aurreko egoerara heltzeko. Laboral Kutxak uste du BPGa %6,4 handituko dela aurten eta %6,7 datorren urtean, baina Joseba Madariaga ekonomistak ohartarazi du balitekeela inflazioak susperraldia moteltzea, lehengaiak garestitzearen ondorioz

Gutxi falta zaio Nafarroako ekonomiari pandemia aurreko egoerara ailegatzeko. Laboral Kutxak Iruñean egin duen topaketa batean azaldu duenez, berez, 3,4 puntu falta zaizkio barne produktu gordinari 2020ko otsaileko mailara itzultzeko. Datorren ostiralean kaleratuko da hirugarren hiruhilekoko hazkundearen datua, eta Elma Saiz Ekonomia eta Ogasun kontseilariak aurreratu du tartea are gehiago estutzea espero dutela (beste 1-2 puntu inguru, zehazki). Hala, 2022ko lehen edo bigarren hiruhilekoan lortuko litzateke helburu hori.

Tres Reyes hotelean egindako agerraldian, Nafarroako Gobernuko Elma Saiz eta Mikel Irujo kontseilaria izan dira. Bertan zen lurraldeko enpresaburuen ordezkaritza bat. Lehenik, Madariagak egungo egoeraren gakoak eman ditu, eta, ondoren, Saizek, Irujok eta Javier Kortajarena Laboral Kutxako lurraldeko zuzendariak parte hartu dute.

Bere aurkezpenean, Joseba Madariaga Laboral Kutxako Ikerketa zuzendariak ohartarazi du egungo «egoera konplikatua» dela, mundu osoan hazkundearen eta inflazioaren arteko tentsioa dagoelako, eta horrek zenbat iraungo duen antzematerik ez dagoelako oraintxe.

Adituek espero zuten konfinamendutik atera ahala suspertuko zela ekonomia. «Krisi hau aurrekoaren desberdina da. Osasun larrialdi batek eragin du, eta, krisiak oro har txarrak badira ere, baikor geunden. Pentsatzen genuen pasatu ahala azkar suspertuko ginela. Ez da horrela izan», esan du Madariagak.

Errealitateak erakutsi du ekonomia ez dela piztu eta itzal daitekeen makina bat, eta neurri handi batean, pandemiaren ondorioek eragin dute. Iazko udan eta udazkenean, konfinamendua atzean utzi eta jarduera bere onera itzuli zenean, azaldu ziren arazoak. Indarrez suspertu zen eskariari erantzun nahi izan zioten enpresek, baina, biltegietako stockak agortu ahala, munduko hornidura katea ez zen gai izan haien beharrak betetzeko. Iragan urtearen amaieran hasi zen eskasiak gaurdaino iraun du, eta ez dago argi noiz amaituko den. Madariagaren arabera, txertaketaren inguruko desorekek eragiten dute: herrialde garatuetan pauta osoa dute herritarren %60k —Hego Euskal Herrian %80tik gertu dago—, baina garabideko herrialdeetan, %20 inguruk.

Eskasiaren adibiderik argiena erdieroaleen krisia da. Nafarroako industria %2,2 handitu da 2019ko jarduerarekin alderatuta; autogintza, berriz, %25 beherago dago, Volksawegenek aurten hainbat egunez gelditu egin behar izan baitu produkzioa —urrian, kasurako, lau egunez—. Alemaniako auto industriak egindako azterketa batek arazoa aurten amaitu daitekeela kalkulatu badu ere, Madariaga ezkorrago azaldu da, eta 2022an ere nabarituko dela uste du.

Erdieroaleen krisiaz gain, beste lehengaietan ere izan dira hornidura arazoak. Mikel Irujo Garapen Ekonomikoko kontseilariak uztailean izandako bilera batean, industriako enpresek «kezka handia» dutela helarazi zieten: «Zamaontzietako edukiontzi bat 1.000-2.000 euro kostatzen zen lehen, eta 20.000 euro kostatzen da orain, edo zuzenean ez dago ontzirik eta hegazkinez egin behar da. Mundu osoko arazo bat da. Txinak munduko altzairuaren bi heren esportatzen zuen, eta, orain, aldiz, inportatu egiten du. Eskasia erabatekoa da. Asteon bertan, jakin da Los Angelesko portua erabat kolapsatuta dagoela».

Inflazioaren eragina

Egoera hori jada eragiten ari da ekonomian. Hornidura arazoek lehengaien eta energiaren kostuak garestitzea eragin dute, eta horrek inflazioa igotzea ekarri du. Uztailetik, berriz, salneurrien tenkatzeak kontsumoaren beherakada txiki bat ekarri du; hots, ekonomia moteltzen hasi da.

Norantz joko du, baina, ekonomiak? Madariagaren arabera, egungo mundu mailako hornidura arazoak bizpahiru hiruhilekotan, 2022 erdialderako, konponduz gero, ekonomiak abiada hartuko du berriz;âÂÂaldiz, lehengaien eskasia eta inflazioaren arriskua iraunkorra bada, susperraldia baldintzatu dezake.

Horregatik, Laboral Kutxako Ikerketa zuzendariaren arabera, inflazioaren gorakadaren aurrean, diru politikaren kontrola duten banku zentralek kudeatzeko egoera zaila dute aurrean. «Diru politikaren aldaketa albiste txarra da. Etorri, etorriko da, baina ez dut uste berehalakoan helduko denik, EBZk oraindik ere erantzuteko tartea baitu», adierazi du Madariagak. Izan ere, %1,8koa da egun euroaren eremuko azpiko inflazioa — prezioetan berehalako eragina duten elikagai eta energia kostuak aintzat hartzen duen datua—, eta EBZk prezioen kontrolerako %2ko langa jarri ohi du xede gisa . Bestalde, pandemiaren ondorioz estatuen zorra erosteko programak martxorainoko epea du.

Martxotik aurrera, adi egon beharko da. Gakoa da inflazioaren mehatxua behin-behinekoa edo iraunkorra ote den. Iraunkorra bada, ekonomia gehiegi berotzeko arriskua dago, eta EBZ interes tasak igotzen eta zorra erosteari uzten has daiteke. Dena den, Madariagak uste du EBZk «malgu» jokatzeko aukera duela.

Aurreikuspenak

Oraingoz, uztaileko aurreikuspenei eutsi egin die Laboral Kutxak. Uste du aurten %6,4 haziko dela Nafarroako ekonomia, eta datorren urtean 6,7. Enplegua, berriz, %4,2 eta %4,8 handitzea espero du. Abenduan berrikusiko ditu, eta orduan ikusiko da egungo testuinguruak zenbateraino iraun duen.

Dena den, Elma Saiz kontseilariak datu baikor batzuk eman ditu. Zerga bilketa iaz epe berean baino %19 gehiago eta 2019an baino %7 gehiago handitu da. Langabezia, berriz, «2020ko otsailekoaren antzekoa da». Saizek onartu du gobernua kezkatua dagoela inflazioarekin, eta datorren urterako zerga neurrietan hori aintzat hartuko duten neurriak hartzeko prest azaldu da. Ez du zehaztu nondik nora joan daitekeen zerga arloko proposamen hori.


Summary: Jolasgaraian 12 urtetik beherakoak maskara janztera derrigortzen dituen aginduari eutsiko dio Jaurlaritzak. Gotzone Sagarduik argudiatu du haurrak babesteko neurri bat dela, eta esan du gaur egungo egoera ez dela ona.

Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak esan du 12 urtetik beherakoek jolasgaraian maskara janzten jarraitu beharko dutela, «beste olatu bat» eragin dezakeen egoera bat delako oraingo hau. Esan du maskara ez dagoela pentsatua inor izorratzeko, baizik eta «babesteko». «Pandemiaren amaiera honetan normaltasuna mantentzen saiatzen ari gara», adierazi du.

Bilbon 2021-2024 aldirako estrategia soziosanitarioaren aurkezpenean egin dituen adierazpenetan, argudiatu du pandemiak utzi duen lezioetako bat dela birusak «bizirik irautea" bilatzen duela, eta hori herritar zaurgarrienekin lortzen duela: «Orain 12 urtetik beherako haurrak dira zaurgarrienak, ez daukagulako haiei jartzeko txertorik».

Sagarduik iradoki du, gainera, maskarak lagundu egiten diela haurrei, elkarrekin jolasteko aukera ematen dielako, distantziarik gorde behar izan gabe. Gogoratu du protokoloak ezartzen duela maskara janzteko beharra distantziarik mantendu ezin denean, eta gaur egungo egoera ez dela ona, beste olatu bat eragin dezakeelako.

Aste honetan, Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza Sailean 7.000 sinadura aurkeztu dituzte ikastetxeetan maskararen erabilera malgutzeko eskatuz. Besteak beste, eskatzen dute umeek maskara kentzeko aukera edukitzea patioan daudenean, ariketa fisikoa egiten ari direnean eta irtenaldietan.

«Azken hezkuntza protokoloaren ostean, zur eta lur gaude; ez diogu zentzurik ikusten 6-12 urte bitarteko haurrek aire zabalean maskara jantzita egon beharraren argudioari, haurrak herriko parkeetan eta plazetan maskararik gabe baitabiltza», zioten protesten deitzaileek.

Sinatzaileek argudiatu zuten agindua diskriminatzailea dela, ikastetxeetako protokoloa ez datorrelako bat ikastetxeetatik kanpo aire zabalean maskara erabiltzeko dagoen araudiarekin. Gogorarazi dutenez, «biztanleria ahularen» gehiengoa txertatuta dago egun, eta horrek modua ematen du ikasleei aplikatzen zaizkien neurriak «ahalik eta lasterren» malgutzeko.

Astelehenean, hainbat ikastetxetan eserialdiak egin zituzten haur eta gurasoek eskoletako atarietan, protesta egiteko: «Ez dugu onartzen maskararen derrigorrezko erabilera haurretan». Salatu zuten umeen beharrak ez direla aintzat hartzen: «Haien garapenari dagozkion beharrak kontuan hartu gabe hartzen dira erabakiak».


Summary: Zaintza ereduaren «paradigma aldaketa» jaso du Jaurlaritzaren estrategia soziosanitario berriak. 2021-2024 aldirako estrategia soziosanitarioa aurkeztu dute Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako instituzio nagusiek. Besteak beste, «adinekoak beren etxean edo etxe baten antzekoak diren zentroetan» bizitzea sustatuko dute.

2021-2024 urteetarako estrategia soziosanitarioaren ildo nagusiak aurkeztu dituzte gaur goizean Araba, Bizkai eta Gipuzkoako instituzioek Barakaldoko BECen, Iñigo Urkullu lehendakaria buru izan delarik. Gizarte eta osasun zaintzen ereduaren «paradigma aldaketa» baten beharra jaso du estrategiak berritasun gisa. Plangintza berriaren bitartez, erakundeek aurre hartu nahi diete COVID-19aren pandemiaren krisiak eragindako behar soziosanitarioei, eta pandemiaren ondorioz sorturiko «kalteberatasun» egoerei. Horretarako, behar soziosanitarioei modu koordinatuan erantzuteko ildo estrategikoak diseinatu dituzte. Besteak beste, ondorioztatu dute etorkizuna COVID-19aren pandemiari lotutako beharrak eta baliabideak baldintzatuta egongo dela, eta, bide horretan, zaintzen eremuan «erantzukizun publikoa» hedatzeko konpromisoa hartu dute. Jose Antonio de la Rica arreta soziosanitarioko koordinatzaileak azaldu duenez, pandemiak agerian jarri du iraupen luzeko zaintzen eredua «jasangarri» egin behar dela. Izan ere, egungo zaintza eredua nagusiki familia eremuan oinarrituta dago, ordaindu gabeko lanarekin, eta, oro har, zaintza lan ez-profesionala «ikusezina» izan da. Nabarmendu duenez, aldaketa demografikoak eta izurriaren ondorioek agerian jarri dute zaintza eredua «sakontasunez berrikusi» behar dela eta ezinbestekoa dela zaintzak emateko eskema berriz diseinatzea. Urkullu lehendakariak zehaztu du ideia: «Prebentzioa eta autonomia pertsonala sustatzea xede duten zaintza ekosistemak sustatuko ditugu». Azaldu duenez, ekosistema horiekin erantzuna eman nahi diete adinekoek «beren etxean edo etxe baten antzekoak» diren zentroetan bizitzen jarraitzeko duten nahiari. Gaurko aurkezpenean nabarmendu dutenez, izurriak agerian utzi du egoitza zentroetako zaintza profesionalen eredua «eraldatu» behar dela, lehen eta bigarren mailako arreta indartuta eta pertsonak «beren ohiko gizarte-ingurunean geratzearen alde eginez». Estrategia soziosanitarioak zehazten duenez, aurrerantzean erantzukizun publikoa eta zaintza instituzionala indartuko dira, lehen mailako arretaren eta bigarren mailakoaren arteko oreka sustatuko da, eta sektore publikoaren, pribatuaren, gizarte ekimenaren eta familia eta komunitate sektorearen arteko lankidetza bultzatuko da. Halaber, helburuen artean ezarri dute bermatzea mendekotasun egoeran dauden, desgaitasuna duten edo gaixotasun larriak, kronikoak edo degeneratiboak dauzkaten pertsonen familiako zaintza «aukera informatua, kontzientea, librea eta egokia» izango dela beti, eta zaintza jasotzen duenari eta zaintzaileei «babesa» ematen zaiela. Aintzat harturik izurriak gogor jo dituela adinekoen egoitzak, azpimarratu dute adinekoentzat eta desgaitasunen bat dutenentzat egoitza zentroetako «kalitatea» bermatzeko mekanismo batzuk aktibatu eta indartu dituztela. Adibidez, abian jarriko dituzte foru aldundiko gizarte eta osasun zerbitzuetako profesionalez osaturiko «ikuskapen talde mistoak».


Summary: Nafarroako Bertsozale Elkarteak eta Iruñeko Udalak otsailera atzeratu dute Bertsoaroa. Nafarroako Bertsolari Txapelketa jokatzen ari delako atzeratu dute zikloa. Iruñeko Bertsopaper Lehiaketako irabazleen berri eman dute, eta Saioa Alkaizaren bertso sorta batean oinarritutako 'Biziraute saiakera' ikuskizuna aurkeztu dute.

Nafarroako Bertsozale Elkarteak eta Iruñeko Udalak agerraldia egin dute Iruñeko Kondestablearen jauregian, hurrengo Bertsoaroa noiz egingo den iragartzeko, bai eta Iruñeko II. Bertsopaper Lehiaketako irabazleak jakinarazteko ere. Saioa Alkaiza bertsolariak, halaber, Biziraute saiakera ikuskizuna aurkeztu du.

Ander Perez Argote Nafarroako Bertsozale Elkarteko ordezkariak jakinarazi du aurtengo Bertsoaroa datorren urtera atzeratzea erabaki dutela: otsailera. Izan ere, udazkenean egin ohi da, baina Nafarroako Bertsolari Txapelketa ere atzeratu zen, eta orain jokatzen ari da; horrek eragin du zikloa aurreragorako uztea: «Ikusita orain txapelketa jokatzen ari dela, komenigarria da eskaintza orekatzea eta, dena hilabete hauetan kontzentratu beharrean, Bertsoaroa aurrerago egitea», adierazi du. Oraindik ez dakite zehazki noiz izango den, baina «laster» jakinaraziko dituzte egutegia eta programazioa.

Perezek gogora ekarri duen moduan, hiru hamarkada dira Iruñean Bertsoaroa antolatzen hasi zirela, iruindarrei erakusteko bertsolaritzan unean-unean jazotzen ari zena, eta egun topaketa garrantzitsua da: «Iruñeko euskarazko programazioan erreferentziazkoa da, eta Euskal Herriko bertsolaritza zirkuituan ere ezaguna da».

Loitzate Goñi, Nora Mendia eta Saioa Alkaiza irabazle

Bestetik, Jokin Campion Gaston Iruñeko Udaleko Kultura teknikariak ezagutarazi du nortzuk diren aurtengo Iruñeko Bertsopaper Lehiaketako irabazleak. Hiru kategoria daude: 2008tik aurrera jaiotakoak A kategorian sartzen dira; 2005 eta 2007 artean jaiotakoak, Bn; eta 2003an edo lehenago jaiotakoak, berriz, Cn.

A kategorian, lehen eta bigarren sariak Loitzate Goñi Elortzak irabazi ditu, Xauli eta Baratzea lanengatik, hurrenez hurren. Xauli txakur bati eskainita dago, eta «mimoz eta goxotasunez» osatua dago, epaimahaiaren hitzetan; Baratzea-n, berriz, egileak bere baratzeari buruz idatzi du, «umorez». Hirugarren tokian gelditu da Ekhi Rojo Rodriguez, Garai berriak bertso sortarekin, zeinean autorea «bere bizitza zeharkatzen duten garai berriei eta fase aldaketei» buruz mintzatu den.

B kategorian Nora Mendia Zabalza gailendu da, Barnez/hormez bertso sortarekin; lanak etxea du oinarri, eta «ironia ukituak» ditu. Beñat Astiz Isasi bigarren tokian gelditu da, fabriketako errealitateaz mintzo den Kea darion bizitza honi obrarekin.

Azkenik, C kategorian Saioa Alkaiza Guallarrek irabazi du, Habitat lanarekin. Epaimahaiak «deskribapenen kalitatea» nabarmendu du, baita lanak «etxeko sofatik atera gabe» jorratzen duen gai sorta ere: maitasun amorratua, indarkeria matxista eta bakardadea, besteak beste. Eneko Fernandez Martixalar gelditu da bigarren tokian, Olinpora bidean lanean aktualitateko gai bat modu «egokian» jorratzeagatik: eliteko kirolean izaten den presioa. B eta C kategorietan, hirugarren sariak hutsik gelditu dira.

Bertsopaper lehiaketa iaz sortu zuten; aurretik, Egile Berrientzako Euskarazko Literatur Lehiaketaren barruko modalitate bat zen, eta «bertso jarriak sustatzeko» sortu zuten lehiaketa berezitua, Campionek zehaztu duenez. Bigarren aldian, guztira 22 lan aurkeztu dituzte: bederatzi A kategorian, bi Bn, eta hamaika Cn. Hogei pertsonak egindako lanak dira; hamabi gizon eta zortzi emakume. Epaimahaikideak Amaia Telletxea, Sustrai Colina eta Mikel Beaumont izan dira, Nafarroako Bertsozale Elkarteak proposatuta.

Bertso jarriak oholtzara

2003. urtean edo lehenago jaiotakoen kategorian gailendu den sortzaileak, Saioa Alkaiza Guallarrek, iazko lehiaketan ere irabazi zuen, Hiru pena mota lanarekin. Orain, urtebete geroago, bertso horiei beste ibilbide bat emateko eta jendearengana gerturatzeko, emanaldi bat prestatu du: Biziraute saiakera. «Sorta horrek hiru pertsonaren bizitza jorratzen zuen, aitarena, amarena eta alabarena, eta haien arteko interakzioa nola gertatzen zen. Ez zen familia gatazkaren inguruko zerbait, baizik eta norbanakoaren barne munduari buruz hitz egiten zuena, eta galdera existentzialak zituena oinarrian», azaldu du Alkaizak.

Proposamen hori abiapuntu hartuta, diziplinarteko emanaldi bat osatu dute: Haize Agirre eta Itsaso Agirre musikariek bertsoak kantatuko dituzte, eta ohiko bertso saio bat ere egingo dute, Maite Berriozabalek gidatuta, Julio Soto, Sarai Robles, Sustrai Colina eta Uxue Alberdi bertsolariekin. «Penaren gaia egonen da, baina pixka bat alboratuta: pena horiek etxean gertatzen direnez, eremu domestikora egingo du salto emanaldiak, barne eremuan gertatzen direnak ardatz hartuta», zehaztu du bertsolariak. «Barnerako bidaia bat» izango da, beraz, eta umorearentzako tokia ere izango du.

Nafarroako Antzerki Eskolan taularatuko dute emanaldia, datorren asteazkenean, urriak 27, eta sarrerak salgai daude: bost euro balioko du. Emanaldiaren kartela eta diseinua Maider Aldairenak dira.


Summary: EHUk espediente informatibo bat zabaldu dio eraso sexista batengatik salatu duten irakasleari. Arkitektura Fakultateko irakasle batek ikasleei eraso sexista bat egin ziela salatu dute UIB Unibertsitateko Indar Batasunak eta Arrakala emakume taldeak. Gertakariari buruzko «informaziorik» ez ematea leporatu diote EHUri.

Urriaren 4an izan zen erasoa, EHUren Ibaetako campuseko Arrakala emakume taldeak eta UIBk azaldu dutenez. Ikasleei zakila «bortizki» erakutsi ziela esan dute, eta gaineratu dute ez dela lehen aldia irakasle horrek ikasleei antzeko erasoak egiten dizkiena. Salatu dute erasotzaileak klaseak «normaltasun osoz» ematen jarraitzen duela. «Unibertsitateko langile sektorearen aurka egiten diren erasoak salatzeko beharrean gaude», gehitu dute.

Eldiario.es atariak jakinarazi duenez, unibertsitateak barkamena eskatu diela erasoaren biktimei eta haien senideei, eta irakasle horri espediente informatibo bat ireki diola gertatutakoa ikertzeko.

«Gertakaria ez dugu lehenago salatu EHUk informaziorik eman ez duelako horren inguruan. Unibertsitatearen irudia ez zikintzearren, ezkutatu egin dute larritasun handiko eraso hau», jakinarazi dute sareetan zabaldu duten bideo batean. «EHUren organoen eta bere berdintasun politiken itxurakeria» ere salatu nahi izan dute.

Elkarretaratzera deitu dute astelehenerako: 14:30ean izango da, Arkitekturako Fakultatearen aurrean.


Summary: Espejel eta Saez Valcarcel, Espainiako Auzitegi Konstituzionalera. PSOEk eta PPk hainbat organutako karguak berritzeko akordioa egin dute. Angel Gabilondo donostiarra Espainiako Arartekoa izango da.

Hainbat hilabeteren ostean, PSOEk eta PPk botere judizialeko zenbait organu berritzeko akordioa erdietsi zuten atzo iluntzean, eta eurek proposatukoek ordezkatuko dituzte orain arteko kargudunak. Auzitegi Konstituzionalean kargua hartuko dutenen artean daude Concepion Espejel eta Juan Ramon Saez Valcarcel Auzitegi Nazionaleko epaileak.

Espejel Auzitegi Nazionaleko Zigor Aretoko presidentea da eta PPk proposatuta sartuko da Konstituzionalean. Bera izan zen Altsasuko auziko epaileetako bat. Gazteen defentsak kasutik ateratzeko eskatu zuten Guardia Zibileko koronel batekin ezkonduta dagoela argudiatuz, eta, «agerikoa» delako «lotura psikologiko edo afektibo sendoak» dituela haren bikotekidea kide den erakundearekin. Gainera, gogoratu zuten Guardia Zibilaren Meritu Ordenaren domina eman ziola Espainiako Barne Ministerioak Espejeli.

Espainiako Botere Judizialaren Kontseilu Nagusian ere PPren eskutik sartu zen. Horregatik, alderdi horren ustelkeria argitzeko Gurtel auziko epaile izendatu ondoren, aldeetako batek apartatzeko eskatu zutenean, Ustelkeriaren Aurkako Fiskaltzak bat egin zuen eskaerarekin.

Juan Ramon Saez Valcarcel PSOEk proposatuta egongo da Konstituzionalean, baina zenbaitzuek adierazi dute Podemosei utzitako kuota betetzen duela. Euskaldunon Egunkariaren auziko epailea izan zen, Javier Gomez Bermudezekin eta Manuela Fernandezekin batera.1996tik 2001era Espainiako Botere Judizialaren Kontseilu Nagusia bokala izan zen Izquierda Unidak proposatuta.

Egunkaria auziko auzipetuak absolbitzeaz gain, Josep Lluis Trapero Kataluniako Poliziaren burua ere absolbitu zuen, 2017ko erreferendumean izan zuen parte hartzeagatik epaitu zutenean (Espejel ere epaile izan zen epaiketa horretan eta absoluzioaren kontrako boto partikularra eman zuen). 2011n Kataluniako Parlamentua blokeatu zuten antisistemak ere absolbitu zituen.

Memoria historikoari buruzko hainbat artikulu idatzi ditu, auzitegi frankisten epaien baliogabetzea defendatu zuen eta diktadurako krimenei nazioarteko legedia ezarri behar zitzaiela ere bai.

Bi horiez gain, Inmaculada Montalban Huertas eta Enrique Arnaldo Alcubilla ere izango dira Auzitegi Konstituzionalean.

Espainiako Ararteko, berriz, Angel Gabilondo donostiarra izango da, Jose Luis Rodriguez Zapateroren garaian, 2009 eta 2011 artean, Espainiako Hezkuntza ministro izandakoa.

Kargu berri guztiak Espainiako Kongresuak onartu beharko ditu.


Summary: AEBetako epaile batek ebatzi du afganiar bat legez kanpo daukatela Guantanamon atxilotuta. Asadullah Haroon Gulek hamalau urte daramatza preso atxilotze gunean. Gobernuaren argudioak atzera bota ditu Washingtoneko epaile federal batek, eta defentsaren habeas corpus eskaera onartu du.

AEBetako epaile baten arabera, hango gobernuak ez du lege oinarririk gizonezko afganiar bat Guantanamoko atxilotze zentroan (Kuba) preso edukitzeko. Washingtongo epaile federal Amit P. Mehtak ebatzi du, horrenbestez, legez kanpokoa dela Asadullah Haroon Gulen atxiloketa. 2007an hartu zuten atxilo Jalalabaden (Afganistan), kargurik gabe, eta epaileak gobernuaren argudioak atzera bota ditu eta defentsaren habeas corpus eskaera onartu du. Epaiaren xehetasunak sekretupean dauden oraingoz, baina Tara Plochockik, atxilotuaren abokatuetako batek ohar baten bidez adierazi duenez, «legea ezartzeko bidean garaipen garrantzitsua» da. Iruditzen zaio gainera, modu horretan gogorarazten zaiola AEBetako Gobernuari mugak daudela «segurtasun nazionalaren izenean» egin dezakeenaren inguruan. Azken hamar urteotan Guantanamoko preso batek Washingtonen aurkako auzi bat irabazten duen lehen aldia da.

Reprieve AEBetako GKE gobernuz kanpoko erakundeak Gul lagundu du, eta nabarmendu du atxilotua izan eta ondorengo bederatzi urteetan abokatu bat edukitzeko aukera ukatu ziola Washingtonek, nahiz eta horretarako ahaleginak egin zituen. 2016an eskaera bat aurkeztu zuen bere defentsak Washingtongo auzitegi federal batean, argudiatuz bere atxiloketa legez kanpokoa zela.

Oraindik ez dute aske utzi, baina, bere abokatuaren esanetan, epaileak emandako agindua gauzatu eta «berehala» askatu beharko luke AEBetako Gobernuak, «konstituzioak agindutakoari jarraiki»

The Washington Post egunkariak kaleratutako informazioaren arabera, orduan Al-Qaedaren aliatu zen talde paramilitar baten kidea zen Gul atxilotu zutenean. Talde hark Mendebaldeak babestutako Afganistango Gobernuarekin bakeak egin zituen 2016an, eta Afganistango kartzeletan zeuden ehunka militante aske utzi zituzten.

Kasuaren dokumentuek diotenez, Gulek adierazi zuen atxilotu zutenean Afganistanen zegoela bere beharrarekin lotutako arrazoiengatik, baina bere familiarekin bizi zela Pakistanen, errefuxiatuentzako kanpaleku batean.

2001eko irailaren 11ko erasoen ondoren zabaldu zuten atxilotze zentroa, 2002an, «atzerriko susmagarriak» hara eramateko. Han atxilotuta egondako dezentek torturak salatu dituzte. Barack Obamak 2009 eta 2017 artean AEBetako presidente izandakoak behin baino gehiagotan agindu zuen gunea itxiko zuela, eta Joe Biden egungo presidenteak ere asmo hori adierazi du. Noizbait 700 preso zeuden han, baina gaur egun 50 bat daude han atxilotuta. AEBek han preso egondako dozenaka taliban askatu dituzte azken urteotan.


Summary: «Besta ez-komertziala izanen da; egiazko hartu-eman bat». Urriaren 31n Arimen Gaua lehen aldikoz ospatuko dute Itsasun, ikastolako eta beste bi eskola elebidunetako haurrekin. Trukea, harremana eta euskal kultura landu dituzte haurrekin.

Aitak aipatu zion Antton Moustiratsi (Itsasu, 1983), bere sorterrian, Izuran, haurrean ikusi zuela Omiasaindu bezperako ospakizun hori: kuiak hustu eta barnean xirio bat pizturik ezartzen ziren. Azken urteetan AEBetako Halloween jaia Itsasuraino heldua zela ikusirik, 92 haur dituen Itsasuko ikastolako buraso batzuekin lan bat abiatu zuten Euskal Herrian sineste zaharretan ospatzen zen Arimen Gaua, larrazkeneko besta, berriz ekartzeko, beste mami batekin. Urriaren 31n eginen dute.

Nondik etorri zaizue Arimen Gaua berriz sortzeko nahikaria?

Hastapena da gure etxeetarat jiten zirela haur batzuk frantsesez Halloween ospatzera, un bonbon ou un sort [goxoki bat ala zorte bat] erranez, goxoki eske. Ikastolan buraso multzo bat bagara Euskaraz Bizi batzordean; hausnarketa bat egin genuen: gogo guti genuen holako besta batean parte hartzeko, holako baldintzetan eta holako funts eskasarekin; beste zerbait asmatu behar zen.

Behiala zerbait egiten zela entzuna zenuten?

Bai buraso batzuen artean, bai Gure Irratian entzunik, jakin genuen Euskal Herrian bazela beste ospakizun mota bat. Iaz, Jaime Altuna antropologoa [Itzalitako kalabazen berpiztea liburuaren egilea, Josu Ozaitarekin batera] etorrarazi genuen jakiteko zer zen xuxen besta hori eta nola egiten zen. Esplikatu zuen Europa guzian heriotzaren inguruko ospakizun bat egiten zela, udazkenean; gauak gero eta luzeago, hotzago; iluna; baratzeak hiltzen ari; uztak fini. Hilak omentzeko besta pagano bat bazen, eta, gero, giristinoek Omiasaindu sortu zuten. Euskal Herrian ere ospatzen zen: sukaldeetan kandelak pizten zituzten arimak berotzeko, urteko hilak berriz etortzeko sukaldera; kuiak beldurgarri egiten arima txarrak kanporatzeko, eta holako. Horretan lanean hasi ginen beste zerbaiten antolatzeko.

Halloween ere halako zerbait zitekeen?

Jatorriz Irlandakoa da; irlandarrak Estatu Batuetara joanik, Estatu Batuek beren nortasuna azkartzeko berriz atera zuten, eta beren modelo kapitalistan barreiatu munduan zehar. Gaur egun ospatzen dena hango egiteko maneraren erreprodukzioa da, arrunt. Iparraldean ere egun manera horretan ospatzen da, beste funtsik gabe.

Euskal gisara egin nahi duzue?

Halloween bezala eske bat nahi dugu egin, haurrak mozorrotu besta giroan, jendeengana joan, baina ez un bonbon ou un sort funtsik gabeko esaldiarekin; gure gisara, gure mamiarekin, garenarekin apainduz. Gure haurrek horretan ez parte hartu ordez, besta hori geureganatu nahi dugu.

Zer forma luke?

Pixka bat desberdina izanen da aurtengoa. Ez da baitezpada eske bat izanen, hiru eskolak [ikastola, elebidun giristinoa eta elebidun publikoa] arrunt bereizirik egon baitira COVID-19arekin; ez dute ospatu Olentzerorik, ez inauteririk. Haurtzaindegiak ere lehen elkarrekin ziren, eta, orain, bereiz. Haurrak berriz batzeko, haien artean euskara eta euskal kultura berriz partekatzeko, IDB Iparraldeko Dantzarien Biltzarreko dantza irakasleak etorri dira —haiek galdeturik—, eta sorkuntzak lantzen dituzte hiru eskoletan. Egun horretan, desfile bat eginen dugu sorkuntzak plazaratzeko.

Itsasuarrak gomitatuko dituzue?

Inguruko biztanleak gomitatuko ditugu. Plazatik abiatu, eta Atharrira ailegatuko gara; hara jinen direnek jatekoa eta edatekoa ekarriko dute, partekatzeko. Ez da izanen sos istoriorik. Besta ez-komertziala izanen da. Mozorroak ganerretako zerekin eginen dira. Bertsolariak izanen dira. Eske ttipia izanik ere, nahi genuen haurrek zerbait presta zezaten beste haurrei eta herritarrei eskaintzeko. Herritarrak etxetik ekarri gauzekin etorriko dira. Egiazko hartu-eman bat izanen da.

Errotzeko xedea zenukete?

Helburua da haur besta baten berrasmatzea. Otsail-apiriletan egiten da nerabe eta heldu gazteen besta inauteri inguruan, kaskarotekin; basagoa edo. Hor, sei hilabete lehenago, heriotzaren ziklo horretan, haur besta bat izanen da; urtez urte moldatuko dugu. Aurtengo eredua ez da izanen heldu den urtekoa.

Hezkuntzan ere landu dute?

Arimen Gaua eskoletara sartu da, eta haurrak gaiaz jabetzen ari dira: heriotza aipatzen dute, zeina tabu bat den; baratzea landu dute, eta mozorroak egiten dituzte. Haien irudimen kolektiboan sartzen da besta hori; badu hilabete bat eta erdi aipatzen dutela: kontent dira, arrunt sartuak.

Baldintzak baziren Itsasun obra zedin?

Argi da herriko etxea ere alde dugula. Segidan presentatu genien xedea laguntza galdetuz; kostu bat baitu IDBko irakasleen jinarazteak. Izaten ahal zen muga bat eskola batzuendako. Herriko etxeak lagundu eta sostengatu gaitu; ber proiektuan gara, arrunt. Hemen, begi biziki onez ikusi dute, bai eskoletako burasoek, bai irakasleek, bai eta herriko etxeak ere.


Summary: Ordutegia kontrolatzeko lanabes bat jartzen dugu edozein tamainatako enpresen eskura. Oreka IT-k eskaintzen duen enpresa txiki eta ertainen zerbitzu informatiko integralaren barneAN (ETEeKIN by Oreka IT), cloud lanabes bat garatu eta eskaintzen dugu: edozein tamainatako eta motatako enpresek langileen ordutegien derrigorrezko kontrola digitalki kudeatzeko tresna bat.

Orain dela bi urte baino gehiagotik, 2019ko maiatzetik alegia, enpresa guztiak behartuta daude euren langileen ordutegiaren kontrola nola edo hala aurrera eramatera. Araudiak nahiko irekia uzten du kontrol hori egiteko prozedura, baina argi eta garbi eskatzen du eguneroko erregistroa izan behar dela, eta langileek edonoiz eskuratu edo kontsultatzeko gai izan behar dutela, bai egindako erregistroak eta bai lanorduen kopurua.

Horiek horrela, Oreka IT-n ordutegiak kontrolatzeko bi lanabes mota eskaintzen ditugu edozein tamainatako enpresek kudeaketa hori digitalizatu dezaten: alde batetik, jada aurretik eskaintzen genuen sakelakoetarako aplikazioa, SAPekin integratzen dena; beste aldetik, enpresa txiki eta ertainentzako espresuki garatu duguna, fitxaketak egiteko web zerbitzua.

Oreka IT-n segmentu horretarako zerbitzu informatiko integral bat diseinatu dugu, ETEeKIN (eteekin.eus), haien digitalizazioaren partaide eta laguntzaile izateko. Horregatik, web zerbitzu bat garatu dugu oinarrizko ordutegiaren kontrola egiteko, eskalagarria eta enpresa bakoitzera egokitu eta pertsonalizatu daitekeena. Lanabes hori cloud modalitatean eskaintzen da, edozein web esploratzailetatik kontsumitu daitekeena. Hala, Oreka IT-n gordetzen ditugu datu guztiak, eta enpresek ez dute erregistroen galeraz arduratu behar, behintzat legediak eskatzen dituen gutxieneko lau urte horietan. Zein da zerbitzu honen oinarrizko abantaila? Enpresa bakoitzak sarbide pertsonalizatu bat erabiliz, langileek segundo batean fitxatu dezakete edozein ordenagailu edo sakelakotatik.

Zer gehiago eskaintzen du lanabes honek? Fitxaketak erregistratzeaz eta kontsultatzeaz gainera, erregistroak lokalizatzea eta oporrak eta absentismoa kudeatzea ahalbidetzen du. Langileek oporrak eskatu ditzakete, baita urte osoko oporren laburpena kontsultatu ere. Lanabesak roletan oinarritutako erabiltzaile motak eskaintzen ditu; horrela, administratzaile motetako erabiltzaileek plantilla osoaren fitxaketak kontsultatu eta eratu ditzakete, urte osoko lanorduen txostenak ikusi eta esportatu, baita langileen oporren egutegi bateratua ikusi ere. Egun, euskaraz zein erdaraz eskaintzen dugu lanabesa, erabiltzaile bakoitzak nahi duen hizkuntzan erabil dezan.

Oinarrizko bertsioan, inplementazio eta lizentzien kostua ahalik eta gehien murrizten dira, aurrekontu mugatua duten enpresa txikientzat eskuragarria izan dadin. Hortik aurrera, aktibatu nahi diren funtzionalitateen eta garatu nahi diren hobekuntza eta egokitzapen guztien arabera, lanabesaren kostua enpresen aurrekontura moldatuz joaten da.

Garapenean eta integrazioan adituak diren Oreka IT-ko profesionalei esker, cloud zerbitzuan gordetzen diren datuak beste aplikazio eta lanabesekin konektatu daiteke, baita enpresa bakoitzaren berezitasun bakoitzera moldatu daitekeen ad-hoc funtzionalitateak garatu ere.

ETEeKIN zerbitzuaren parte den lanabes honen informazioaren eta nobedadeen inguruan gehiago jakin nahi baduzu, eteekin.eus/eu/ordutegi-kontrola/ esteka bisita dezakezu. Gainera, momentu paregabea da ERP SAP Business One-rekin enpresa prozesuen digitalizazioaren bidea hasteko, egun eskaintza eta deskontu bereziak eskaintzen ari baikara.

Zerbitzu informatikoetan hornitzaile bakarra izateak aurrezpen ekonomikoa eta denborazkoa dakar. Oreka IT-ko ETEeKIN zerbitzuan hori eskaintzen dizugu: enpresa txiki eta ertainak eraldaketa digitalera hurbiltzeko zerbitzu bat, ez baita beharrezkoa enpresa handientzat soilik. Edozein motatako eta tamainatako enpresek baliatu ditzakete digitalizazioak eskaintzen dituen abantailak, eta horixe eskaintzen dugu zerbitzu integral honetan.


Summary: Irain eta mehatxuen kontrako protokoloen beharra, agerian. Osasuna B-ko jokalari Karolina Sarasuak jasotako irain eta mehatxuek agerian utzi dute kirolean matxismoa badela, oraindik ere. Gisa horretako erasoei aurre egiteko protokoloak behar direla nabarmendu dute zenbait eragilek, erasoa jasan duenak salatzeko ardura hartu behar ez izateko.

Pozgarria da gertatu denaren berri zabaldu izana; hori behar dugu, salatu eta zabaldu, garbi utzi horrelakorik ezin dugula onartu”. Nafarroako Kirol Institutuko Kirola Sustatzeko Ataleko bitartekari Edurne Bejarano Elizagarairenak dira hitzak, eta Osasuna B taldeko jokalari Karolina Sarasuak Santanderko (Espainia) Nueva Montaña taldearen zelaian jasandako erasoaz ari da.

Gorritxoak irain eta mehatxu sexistak jaso zituen, urriaren 9an, partida ikusten ari ziren zenbait gazteren aldetik. Norgehiagokaren amaieran, Lucia Fernandez epaileari eman zion gertatu zenaren berri, eta hark partidako aktan jaso zuen Sarasuak entzun behar izandakoa: “Aldagelan sartu eta bortxatu eginen zaitut; zure amak zupatu egiten dit; altxatu elastikoa, eta erakutsi titiak eta ipurdia”. Bertze irain eta mehatxu anitzen artean.

“Emakumeon aurkako indarkeria da gertatu dena”, erran du, zalantzarik gabe, Nafarroako Berdintasunerako Institutuko zuzendari kudeatzaile Eva Isturizek, eta Bejarano Elizagarai bezala, “poztu” egin da Sarasuaren aurkako erasoak oihartzuna izan duelako. “Emakumeon aurkako irainak ohikoak dira, tamalez, kirolaren esparruan, baina ezin dugu isilik jarraitu, ezin dugu gertatzen dena normaltzat jo”, berretsi du Isturizek.

Administrazioak lan egin behar du kirolaren esparruko matxismoari aurre egiteko. Ardura hori onartu egin dute Bejarano Elizagaraik eta Isturizek, nork bere esparruan. Agerian utzi dute, batetik, irainak eta mehatxuak gertatzen direnean “azkar eragiteko” protokolo baten beharra; eta, bertzetik, heziketa eta formakuntza sustatzekoa, eta emakumeen kirolari “duen garrantzia” ematekoa ere.

Gizonen esparru

Duela gutxira arte, kirola ere gizonen esparru bat izan da. 1900. urtean parte hartu zuen emakume batek aurrenekoz Olinpiar Jokoetan —Charlotte Cooper Ingalaterrako tenislaria; erakustaldia egin zuen—. 1975ean, emakume bat aurrenekoz ailegatu zen Everest mendiko gailurrera: Junko Tabei japoniarra. Everestetik jaitsi zenean, “ama arduragabeaÌ¶#8221; zela leporatu zioten hedabideek, Tabeiren hilabete gutxiko haurra aitarekin gelditu zelako. 2019an, Azkoitiko (Gipuzkoa) Pelota Eguneko gizonezkoen lehia bertan behera utzi zuten, Whatsapp talde batean emakume pilotarien aurkako iruzkin matxistak egin zituztelako gizonek: “Neska pilotariak? Eta orduan nor ariko da sukaldean?”.

“Penagarria da horrelakoak gertatzea; eta penagarriak dira horrelakoak erraten dituztenak. Zer irakatsi diete?”. Maite Ruiz de Larramendi Ados klubeko pilotariak egin du galdera. Sarasuaren aurkako irainek eta mehatxuek “amorratu eta haserretu” egin dute: “Muga guztiak gainditu dituztela iruditzen zait; beldurgarria da futbolean gertatzen dena. Nik inoiz ez dut horrelakorik entzun frontoi batean; entzun izan banu, partida gelditu izanen nukeen”.

Nafarroako Kirol Institutuko bitartekari Edurne Bejarano Elizagaraik garbi du hori dela bidea; partida edo lehia horiek etetea, irainak edo mehatxuak gertatzen direnean, alegia. Gaur egun, baina, norgehiagoka amaitzeari ematen zaio lehentasuna, eta hori “arazo bat” dela nabarmendu du Bejarano Elizagaraik. “Horrek ekarri du partidetan denetarik entzutea, eta hori ohiko bilakatzea; publikoak, jokalarien senideek, bai eta zelaian ez diren jokalariek ere botatzen dituzte irainak”, salatu du.

Nafarroako Kirol Institutuko Kirola Sustatzeko Atalean badute kirolaren balioak jorratzeko zerbitzu bat; herrialdeko klubekin eta federazioekin egiten dute lan. Bertzeak bertze, kirolaren esparruan sortzen diren gatazkak kudeatzeko baliabideak eskaintzen dituzte. Urtarriletik, 70 kexa jaso dituzte zerbitzuan, partidetan gertatu diren gatazkengatik. “Irain sexistak, arrazistak eta homofoboak izaten dira, bertzeak bertze”, zehaztu du Bejarano Elizagaraik. Gisa horretako jarrerak “onartezinak” direla berretsi du.

Horien kontra egiteko, hain zuzen ere, balioen ordezkariak trebatzen dituzte Nafarroako Kirol Institutuan, zelaietan eta pistetan egoteko. “Federazioekin elkarlanean aritzen gara, haiek badakitelako non sor daitezkeen arazoak. Trebatutako ordezkariak partidetara joaten dira, gatazkaren bat sortuz gero, modu egoki batean kudeatu ahal izateko”, kontatu du Bejarano Elizagaraik.

Kirolaz harago

Institutuko baliabideak herrialdeko talde eta federazio guztien esku dira; oraingoz, halere, futbol, eskubaloi eta saskibaloi federazioekin ari dira lanean. “Egia da horietan gertatzen dela gatazka gehien”. Klubekin aritzea “zailagoa” dela erantsi du Bejarano Elizagaraik. “Ahalegina egiten ari gara klubetara ere ailegatzeko”. Nafarroako Kirol Institutuko kideak garbi du kirolariekin hasieratik lan egitea dela gakoetako bat, eta, horretarako, hain zuzen, ikastetxeetan ere garatzen dute erakunde horretako programetako bat.

Arazoa ez da kirolaren esparrukoa bakarrik; harago doa. Horixe gaineratu du Bejarano Elizagaraik. Nafarroako Berdintasunerako Institutuko Eva Isturizek ere bat egin du, eta Sarasuari gertatu zaionak “gizarte osoaren gogoeta” piztu beharko lukeela aipatu du. “Ez da heziera txarreko kontu bat; mehatxu sexistak egin dizkiote emakumea delako; sexu indarkeria da”.

Karolina Sarasuak egindako salaketak lortu du kirolaren arloan dagoen matxismoa erdigunean jartzea, eta agerian utzi du emakume kirolari anitzen errealitatea. Erasoaren berri eman eta gero, babes zabala jaso du jokalari gorritxoak; Nafarroako Gobernuak salatu du gertatu dena, eta Nafarroako Gobernuko presidente Maria Txibitek berak elkartasuna agertu dio Sarasuari, adibidez.

Osasunak ere salatu ditu bere jokalariaren aurkako irainak eta mehatxuak, baina gorritxoak lehenbiziko urratsa egin eta gero. “Harritu nau horrek, Osasunak ederki jorratzen baititu kirolaren arloko balioak”, onartu du Bejarano Elizagaraik.

Osasunak kirolaren arloko balioak jorratzeko programa propioa du. Ekainean, hain zuzen, irain arrazistak egitea egotzi zioten Patricia Zugasti gorritxoari —aktaren arabera, Yuki Togawari “txinatar zikina” erran zion—, eta egoera argitu bitartean, entrenamenduetatik baztertu zuten jokalaria. Zikin hitza erabili izana ukatu zuen Zugastik. Hutsa onartu, eta barkamena eskatu zion Oviedo taldeko jokalariari.

Sarasuak jasandako mehatxuen inguruko salaketa taldeak berak egitea espero zuen Nafarroako Kirol Institutuko kideak, eta bat egin du Eva Isturizek ere. “Karolina Sarasuak erasoa jaso du, eta ez da bere ardura salatzea. Finean, arrisku handia hartu du gertatu zaiona jendaurrean azaldu duenean”.

Isturizen ustez, “bada garaia” erasotzaileak seinalatzeko. “Kirol jarduera batean irain edo mehatxu matxistak gertatuz gero, berehala gelditu beharko genuke partida. Eta irainak edo mehatxuak egin dituztenak agerian utzi, haiek seinalatu. Denon ardura da hori; kirol jarduera batean parte hartzen duten guztiena, alegia. Lekuko izan den inork ezin du onartu gisa horretako eraso bat”, gaineratu du Isturizek.

“Errotik moztu”

“Hagitz larria da; ez dugu zertan horrelako egoera bat onartu emakume izateagatik. Gisa horretako jarrerak errotik moztu behar dira. Argi dut horrelako egoera batean partida gelditu izanen nukeela”. Osasunako kapitain Mai Garderenak dira hitzak. Karolina Sarasuaren “ausardia” nabarmendu du, eta taldekide guztien “erabateko babesa” agertu dio.

Gardek ez du Sarasuak sufritutako erasoaren gisakorik jasan zelaietan, baina emakume kirolarien kontrako irainak “ohiko” kontu bat direla erran du. Sare sozialetan gertatzen dena jarri du adibide. “Egia da gizon kirolarien aurkako iruzkinak ere egiten direla, baina gure kasuan, emakume izateagatik dira beti, iruzkin matxistak, alegia”.

Emakumeen kirola “bigarren mailakotzat” du egungo gizarteak, oraindik ere, Garderen hitzetan, eta horrek lotura zuzena du emakume kirolarien kontrako irain matxistekin. “Zor zaigun tokia ematen digutenean, egoerak hobera eginen du”.

Bertzeak bertze, hedabideek emakumeen kirolari ikusgaitasuna emateko duten ardura jarri du Mai Gardek erdigunean. Auzi horretan, Osasunako kapitainarekin bat egin du Maite Ruiz de Larramendi pilotariak, eta frontoietan gertatu dena jarri du egoera horren adibide. “Emakume pilotariok erabaki dugu klub profesional bat sortzea, bertze inork egiten ez zuelako. Zain gelditu ordez, aurrera egin dugu”.

Sarasuaren aurkako erasoaren gisakorik ez du sufritu pilotariak. Nabarmendu du, halere, “jarrera paternalistak” izan dituztela, behin baino gehiagotan, gizon pilotariek. “Ematen du emakumeon kirolari bertze etiketa bat jarri behar zaiola beti; ezin da bakarrik kirola izan”, erantsi du.

Gauzak aldatu nahi ditu Ruiz de Larramendik, eta aldatzen hasiak direla uste du Bejaranok, hain zuzen. Indarkeria oro dagoelako jokoz kanpo.


Argindar fakturak beldurtuta

Summary: Argindar fakturak beldurtuta. Azken hilabeteetan izugarri handitu da argindarraren prezioa; markak hausten ari da. Etxeetako fakturetan ez ezik, enpresetakoetan ere igarri dute. Sidenorrek, adibidez, lan egiteari utziko dio hogei egunez, urtea amaitu arte, aurrezteko. Enpresa eta negozio txikiak ere ahal duten moduan ari dira aurre egiten.

Joan den astean eman zuen Sidenorrek berria: urtea bukatu bitartean, gutxienez hogei egunez etengo du ekoizpena Basaurin duen plantan. Zortziehun langilek egiten dute behar han. Urtea amaitu bitartean, lan egunen %30etan itxita izango da. Langile batzordeari eta langile guztiei jakinarazi zieten ezin dutela jarraitu egungo ekoizpen erritmoan, argindarraren prezioaren “neurrigabeko” igoeraren ondorioz: “galerak” eragiten dizkio. Enpresak emandako datuen arabera, megawatt-ordua 260 euro ordaintzen ari da orain; duela urtebete, 60. Ondorioz, ekoizpen kostuak %25 garestitu zaizkio, 200 euro baino gehiago altzairu tonako.

Argindar kontsumitzaile handia da altzairugintza, eta Sidenorrek, beste altzairugile guztiek bezala, labe elektrikoak darabiltza mea eta txatarra urtu, eta altzairua sortzeko. Jose Antonio Jainaga Sidenorreko burua AEGE Espainiako energia kontsumitzaile handien elkarteko presidentea da. Salatu du argindarrak handizkako merkatuan duen prezio gero eta handiagoak zuzen-zuzenean egiten ziela kalte, enpresa gehienek ez dutelako epe luzerako preziorik hitzartuta.

Gainera, Iberdrolak ohartarazi du bezero handiekin dituen kontratuak berriro negoziatuko dituela edo bertan behera utziko dituela, kostuaren azpiko prezioetan ari delako saltzen. Kontratu finkoetan megawatt-ordua 70 eta 100 euro artean garestitzen ari dira. Izan ere, Espainiako Gobernuak isurketa askeen gainean ezarri duen zigor-saria industria handiak ordain dezan nahi dute.

Altzairugintzan eta industrian, oro har, nabarmen igarri dute argindarraren prezioak azken urtean izan duen gorakada; batez ere, udatik hona. Baina ez dira bakarrak. Enpresa eta negozio txiki asko ari dira egundoko sustoak hartzen argindar faktura iristen zaien aldiro, berria aurrekoa baino handiagoa delako. Sidenorrek nabarmendu du fabrikak ixteak funtsean ez duela arazoa konpontzen, eta iragarri du “argindarraren prezioaren kontrolik ezak jarraituz gero” beste neurri batzuk hartu beharko direla. Adituek egindako kalkuluen arabera, gainera, eraginkortasun energetikoari lotutako neurriak hartuz gero, gehienez fakturaren %4 baino ezin daiteke aurreztu.

Leticia Barreras «Ordu merkeenetan gabiltza, eta hara zenbateko faktura» Zapatuan iritsi zitzaion Leticia Barrerasi Karrantzan duen Matxako gozogintza lantegiko iraileko argindar faktura: «Urte hasieran ordaintzen genuenaren bikoitza baino gehiago da. Otsailean, abenduaren 31tik urtarrilaren 31ra artekoa, 850 euro ordaindu genuen; abuztuaren 31tik irailaren 30era arteko kontsumoagatik, 1.750 euro kobratu dizkigute oraingoan». Faktura ikusi eta berehala, argindarra merkaturatzen duen enpresara deitu zuela esan du, konponbideren bat emango ziotelakoan. «Hainbat ekoizleren argindarra saltzen dute, eta ez omen dago guk duguna baino aukera merkeagorik. Gainera, azaldu zidan iraila ez dela bereziki garestia izan. Guk sei prezio tarte ditugu, eta hilabeteka txandakatuz joaten dira, hirunaka. Esan zidanez, irailekoan ez dugu prezio tarterik garestiena izan; abenduan egokituko ei zaigu. Zenbat ordaindu beharko dugu orduan?». Gutxienez, 2022ko martxora arte prezioak gorako bideari eutsiko diola ere azaldu zion telefonoz arreta eman zion langileak. Kontratua prezio finkoarekin egiteko aukera ere hor duela esan zion, baina ez zion halakorik egitea gomendatu, martxotik aurrera prezioak jaisten hasiko balira, hark ordura arteko garestiarekin jarraituko lukeelako. «Kontratua amaitzear dagoenean, harrapariak bezala, merkaturatzaile denak hasten zaizkigu deika, bateko eta besteko eskaintzak eginez. Orain ez al dute eskaintza berezirik egiteko? Orain behar dugu guk merkatzea. Ez dituzte bezeroak zaintzen». Gozogintza lantegietan, batez ere, gauez egiten dute lan, goizerako oreak prestatzen, produktu fresko eta egin berriak merkaturatzeko. «Ustez, argindarra merkeen dagoen orduak dira, eta, hala ere, hara zelako faktura jaso dugun. Gehienbat egunez egingo bagenu lan, ez dut pentsatu ere egin nahi zenbatekoa iritsiko litzaigukeen». Badu gasolioz dabilen argindar sortzaile bat. Bururatu zaio hura erabili dezakeela. «Badakit gasolioa ere garesti dagoela, baina probatzea litzateke. Gastuak merkatzea lortuz gero, aurrera». Lehengaiak ere, gora Familia negozioa da eurena. Abenduan hartuko du erretiroa aitak. «Herentzia ederra hartuko dut. Lehengaien prezioak ere goraka dabiltza. Etorkizun hurbilak asko kezkatzen nau. Ez dakit nola egingo diogun aurre hainbeste gasturi». Esaterako, gurina eta gari irina ere gora eta gora doaz. «Hornitzaileari deitu nionean, esan zidan irin kamioia garestiago etorriko zaidala. Berriro? Duela hilabete ere garestitu zenuten eta!». Aitortu du azkenean ogiaren prezioa igotzea beste erremediorik ez duela izango. Urtarrilean, seguruenik.

Xabier Aranburu «Prezioak igo beharko ditugu, nahiz eta beldurra eman» Hozkailuak, garagardo txorrotak, kafe makina, labeak… Basauriko Erretoki Arin taberna eta jatetxean ezinbestekoak dira tresna elektrikoak. Xabier Aranburu ugazabak esan du den-dena izaten dutela piztuta, 12:00etan hasi eta 16:00ak arte, eta 19:00etatik gauerdira arte. Negua gerturatu ahala, gainera, terrazan erresistentzia berogailuak erabiltzen dituzte. «Imajinatu dezakezu zenbat argindar kontsumitzen dugun gurean». Beraz, nabarmen igarri dute azken hilabeteetan prezioak izan duen gorakada: hilean 700-800 euro ordaintzetik, 1.800 ordaintzera igaro dira urte hasieratik. «Oraingoz ez ditugu gure produktuen prezioak igo, eta irabazien marjina are gehiago txikituta ari gara aurrera egiten. Baina horrela ezingo dugu iraun luzaroan; laster igo beharko ditugu». Euren arazoa tresna elektrikoena da, eta esan du horien kontsumoa ezin dutela gutxitu. «Gainera, [Espainiako] Gobernuak egin duen ordukako erregulazio berri honekin, justu argindarra garestien dagoenean kontsumitzen dugu guk gehien. Berez, egun osoan kontsumitzen dugu, eta tarte merkeak eta tarte garestiak harrapatzen ditugu. Baina batezbestekoak gora egiten digu. Horregatik ez dugu aurrezteko modurik». Familia negozioa da eurena. Azken egunetan izan duten eztabaida bat kontatu du: ogitartekoen eta hanburgerren ogia labean sartzen dute aurretik, zerbitzerakoan bero eta kurruskatsu egoteko. «Labea behin eta berriz erabiltzea esan nahi du horrek, ogi bat berotzeko. Amak esan dit hori egiteari utzi beharko geniokeela, argindar gutxiago kontsumitzeko. Ezetz erantzun diot nik. Kostuak gutxitzeak ezin dio eragin produktuen kalitateari. Prezioak igo beharko ditugu, nahiz eta beldurra ematen digun». Krisialdi batetik bestera Esan du eurentzat kolpe bikoitza dela argindarra garestitzea: «Batetik, guk geuk gehiago ordaindu behar dugulako, eta, bestetik, bezeroek ere gutxiago kontsumituko dutelako etxetik kanpo, euren faktura garestitu delako eta gure produktuak garestiago daudelako. Azkenean, gutizia bat da kanpoan jatea». Pandemiak eragindako krisitik «irteten hasita» zeudela harrapatu ditu argindarraren prezioaren igoerak. «Orduan ere ez zigun inork lagundu. Geure aurrezkiekin egin diogu aurre. Guk negozioa handitu dugu, etxera eroateko jatekoa eskainiz, baina geure diruarekin egin dugu». Azken bost urteetan energia aholkularia dutela esan du, eta hari esker «egonkortasuna» lortu dutela. Hark lagundu die pandemian itxita egon diren hileengatik argindar konpainiak kobratu diena berreskuratzen. Orain ez daki zer aholkatuko dien. Aitortu du beldur dela, kezkatuta dagoela: «Orain prezioak igo? Eta garestitzen jarraitzen badu? Berriro igo eta bezeroak galdu?».

Itxasne Gorostiza «Lanean ezin diogu utzi tresna elektrikoak erabiltzeari» Gurea da, seguruenik, argindar gehien kontsumitzen dugun negozio mota», esan du Bermeoko Goros ile apaindegiko Itxasne Gorostizak. Argiak ispiluetan, ile lehortzaileak etengabe martxan, ilea lisatzekoak, toallak garbitzeko garbigailuak eta lehortzaileak… Ile apaindegietan denak kontsumitzen du argindarra, etengabe. Eta eurenean ere igarri dute fakturak gora egin duela. «Lehen baino 50 euro gehiago kobratzen digute hilean, eta guretzat asko da hori! Eta gutxiago kontsumitzeko ezin dugu ezer egin. Ezin diogu utzi tresna elektrikoak erabiltzeari; lanerako tresnak dira». Esan du behar egitea dela egoerari aurre egiteko modu bakarra: ahalik eta bezero gehieni eman nahi diote zerbitzua, sarrerak handitzeko. «Zer beste egin dezakegu? Iberdrolara deitu kexatzeko? Badakigu ez duela ezertarako balioko». Oraingoz, bere negozioa ez du kolokan ikusten, lan aldetik ondo dabiltzalako. Gastuei aurre egiteko gai da gaur-gaurkoz. Izan ditzakeen aukerak aztertuta, erabat baztertu du orain baino volt gutxiago kontratatzea, orduan ezingo lituzkeelako erabili tresna elektriko guztiak aldi berean. Negozioaren ordutegia murriztea ere alboratu egin du. «Astegunetan ordutegi berezia dut. Ez naiz egoten, aitzina legez, 20:00ak arte. 16:00etan zarratzen dut. Ezin dut gehiago murriztu eta eguerdietan zerbitzua emateari utzi. Bezeroekin konpromiso bat dut». Ordu kopuru bera, baina beste ordutegi batean egitea ere aztertu du, argindarra merkeago dagoenean lan egiteko, baina ez du bideragarri ikusi. «Ezin naiz egunero ordutegi merkea zein den begira ibili. Etxean, bai, baina hemen, ez. Adibidez, inoiz ipini izan dut garbigailua gauerdian, baina hori ere ez da konponbidea. Gu etengabe gabiltza toallak zikintzen eta garbitzen. Gauez garbitzen baditut, gero noiz sikatuko ditut hurrengo goizean erabiltzeko prest izateko?». Prezioak gora Egoera ikusita, Gorostizak argi du urtarrilean prezioak igo beharko dituela. «Zerbitzu guztiak garestitzen ari dira, eta gurea ere egin beharko da. Ez gara salbuespena izango. Bestela, hainbeste gasturekin, ez dugu irabazietarako tarterik izango». Oraindik ez du ezer zehatzik erabaki; badu astia urtarrilera arte, baina argi du ez dela igoera handia izango: «Zentimoren batzuk edo euroren bat izango da, baina, zerbait, bai». Kezka du datorren urterako. Lanerako erabiltzen dituzten produktuak urte osorako ezarritako prezioarekin erosten dituzte. Azken hileetan KPI kontsumorako prezioen indizea gora doala ikusi du, eta seguru dago datorren urteko prezioa «nabarmen handiagoa» izango dela. «Gero eta zailagoa izango da hainbeste gasturi aurre egin ahal izatea. Momentuz, gu ondo gabiltza, eta espero dut aurrera egiteko arazorik ez izatea».


Summary: «Gure taldearen gisakoek alde egitea nahi du Greziako Gobernuak». Elkarte gastronomikoetako lapiko eta zartaginen artean hasi zen sukaldean Garcia Amiano; gaur egun, Europara sartzeko zain dauden milaka iheslariri ematen die jaten. Gastronomia bokaziotik militantziara eramanez egin du ibilbide luzea.

Gastronomia du pasio, ogibide eta militantzia eremu Peio Garcia Amianok (Donostia, 1953). Donostiako Intxaurrondo auzoko Artzak Ortzeok elkartean hasi zen kozinatzen, eta gastronomiaren munduan bide oparoa egin du. Alabaina, 2015ean, bere ibilbidearen garairik «gozoenean», herrialde pobretuetako egoerarekin topo egin, eta Zaporeak proiektua jarri zuen martxan. Lesboseko uhartean (Grezia) egindako lanagatik egin dira ezagun, baina Zaporeak elkartekoak beste hainbat lekutan ere aritu dira iheslariekin lanean.

Sukaldean hasi zinen gaztetan. Ordutik, ibilbide oparoa izan duzu gastronomiaren munduan.

Elkarte gastronomikoan hasi nintzen kozinatzen, gustuko nuelako. Zenbait txapelketatara aurkeztu ginen, eta pare bat irabazi genituen. Gero, Antena 3 irratian programa bat eman zidaten, Los secretos de la cocina vasca izenekoa [Euskal sukaldaritzaren sekretuak]. Eta, azkenik, egunkarietan hasi nintzen lanean; lehenengo, El Mundo-n, eta gero, El Diario Vasco-n. Azken horretan, larunbatero jatetxe baten kronika bat egiten nuen. Baina ni ez naiz kazetaria. Mekanika ikasi nuen, eta oso gazte hasi nintzen lanean, 14 urterekin. Sukaldaritzak beti erakarri izan nau, ordea, eta barruraino sartuta bukatu nuen azkenean.

Eta gastronomiako kritikari izaten bukatu zenuen, ezta?

Tira, inoiz ez zait gustatu izan “kritikari” izena; nik beti esaten nuen gastronomoa nintzela, sekula ez dudalako kritika kaltegarririk egin. Jatetxeren bat gustatzen ez bazitzaidan, kritika hori ez nuen argitaratzen, beste aukera bat edo bi ematen nizkion, banekielako zer den sukaldean lanean aritzea; familia askoren diru sarrerekin ari zara jolasten. Epaimahaikide ere izan naiz milaka lehiaketatan. Edozein jakiren lehiaketatan hartu dut parte: urarenean ere izan nintzen behin.

Lehen urteak oso politak izan ziren, baina egia da gero nekatu egiten zarela: egunero jatetxe garestietan jaten, bete egiten zara, loditu, osasunari kalte egiten zaio… Hala ere, oso lan polita da, esker oneko lana da, eta jende mordoa ezagutzen duzu. Funtzio bat egiten ari zarenaren sentsazioa duzu, ostalaritzaren aldeko apustua dela. Oso urte politak izan dira, egia esan; beti entzun izan diot Juan Mari Arzaki zure lanak zure zaletasuna izan behar duela, eta horixe izan zen niretzat.

Horretan izango zuen eragina donostiarra izateak, ezta?

Bai, noski. Gipuzkoa beti izan da aitzindari; elkarte gastronomikoek garrantzi handia izan dute. Gaur egun gainontzeko lurraldeak ere nahiko aurreratuta daude, baina lehen, aldea handia zen. Gainera, euskal sukaldaritza berria hemen sortu izanak ere eragiten duela uste dut.

Hortik, iheslarien eskubideak bermatzeko sortutako elkartera pasatu zinen. Bokazioa eta militantzia batu zenituen?

Bai. Beti kontatzen dut hau: nire gastronomia ibilbidearen garairik gozoenean nengoenean, Etiopiara egin nuen bidaia bat; Angel Olaran misiolaria dago han, eta elkartean egin izan ditugu dirua lortzeko bazkariak. Hara gonbidatu ninduen, eta han aldatu zen nire ikuspuntua: egunero ari nintzen jatetxerik garestienetan jaten, eta han ez zuten jatekorik ere. Olaranekin lanean hasi ginen; gure helburua zen han sukaldaritza eskola bat sortzea. Eta horretan genbiltzala ikusi genituen Siriako errefuxiatuen irudiak, eta erabaki genuen haiei laguntzeko zerbait egin behar genuela, eta, kozinatzen baino ez genekienez, lau lagunek furgoneta bat hartu genuen, eta Kioseko uhartera, Greziara, joan ginen laguntzera. Itsas salbamendukoei jaten ematera gindoazen hasieran, baina hara heldutakoan ikusi genuen errefuxiatuek ere ez zutela ezer jaten: biei ematea erabaki genuen orduan.

Proiektua nola jarri zenuten martxan?

Donostiara bueltatu ginen, eta hilabeteko epea eman genion geure buruari dena martxan jartzeko. Enpresekin harremanetan jarri, eta materiala lortu genuen. Hasieran, ia 2.000 bazka ematen genituen egunean. Hor egon ginen Kioseko kanpalekuak itxi arte. Beste bat sortu zuten, baina ez ziguten uzten haiei jaten ematen; hasieran, hesiaren zulo batetik sartzen genien edalontzi bat ogi zati batekin, baina menua handitu egin genuen gero, eta ez zen sartzen zulo horretatik. Polizia konturatu, eta bota egin gintuen.

Eta orduan joan zineten Lesbosera?

Ez, Atenasera joan ginen, SOS Errefuxiatuak elkartearekin batera, eta han ere janaria prestatzen hasi ginen; baita Patrasen ere. Peloponesoko penintsula eta Grezia kontinentala lotzen dituen zubia dago han, eta gazteak bakarrik zeuden, ez zegoen familiarik. Borrokak ere izan ziren. Oso gogorra izan zen hangoa.

Azkenean, ikusi genuen Lesboseko kanpalekuan zegoela premiarik handiena, eta hara joan ginen. 3.000 pertsonarentzako tokia zegoen, baina heldu ginenean 13.000 inguru zeuden; guk ezin genituen elikatu 2.500 baino gehiago. Egun 7.000 inguru daude, kanpaleku berri batean, lehengoa erre egin baitzen. Hala ere, baldintza negargarrietan bizi dira orain ere.

Nola hartu zaituztete kanpalekuetan?

Hasieran izan genuen gertaera bitxi bat: boluntarioak eskatu genituen kanpalekuetan, eta hiru etorri ziren. Gurekin aritu ziren sukaldean. Kanpalekuetan jaso, eta gure sukaldera eramaten genituen. Janaria banatzera joan ginen behin, eta kanpalekuetatik manifestazio bat atera zen guri garrasika, janaririk ez zutela nahi, soluzioa nahi zutela esanez. Hiru boluntarioak aurreratu ziren, eta azalpenak eman zizkieten; azaldu zieten ez ginela Greziako Gobernukoak, euskal sukaldariak baino. Harrezkero, oso harreman ona izan dugu haiekin. Boluntario gazteak kanpalekuetara joaten dira haiekin tea hartzera; harreman ona egiten dute.

Erasoak ere izan dituzue: talde ultraeskuindar bat jazarri zitzaizuen kanpalekutik bueltan.

Bai. Normalean sukaldean bertan egiten zizkiguten erasoak: silikona jartzen zuten sarrailetan, hildako katuak eskegi zizkiguten sarreran behin, janari guztia lurrera bota beste behin… Baina jazarri zitzaizkigunean izan zen erasorik larriena. Egun hartan Egunsenti Urrekerako kontzentrazioa izan zen uhartean, eta giroa nahasita zegoen. Horregatik, arratsaldean, janaria kanpalekura eraman aurretik, kotxe bat bidali genuen bidea libre zegoela ziurtatzera, eta hala zegoela esan zigun. Baina bueltan bide desberdina hartu genuen, eta han aurkitu genuen erreten bat, poliziarena balitz bezala. Hurbiltzean, ordea, konturatu ginen ultraeskuindarrak zirela. Gure zain zeuden. Heldu ginenean berrehun pertsona inguru agertu ziren, beisboleko bateak eskuan. Furgonetatik atera gintuzten, gure sakelakoak nahi zituzten. Gurekin zegoen Estrella Vallejo El Diario Vasco-ko kazetaria, eta kamera puskatu zioten. Gu erasotzen ere hasi ziren gero, lurrera bota gintuzten… Bat-batean, gazteleraz hitz egiten zuen batek esan zigun alde egiteko handik, eta furgonetan sartu eta berehala alde egin behar izan genuen.

Nola sentitu zineten horren ostean?

Oso gogorra izan zen. Nola da posible jendea elikatzen aritzea eta horregatik erasotzea? Jo gintuztenok alde egin genuen hurrengo egunean. Bartzelonako aireportura heldu eta gaztelera entzutean, lasaitu handia hartu genuen; Atenasen, oraindik, greziera entzuten genuen, eta erasoan entzundako garrasiak etortzen zitzaizkigun burura. Orduan esan genuen ez ginela gehiago bueltatuko; hurrengo asterako jada pasatu zitzaigun egonezina, baina gogorra izan zen. Zenbait herritar nekatuta daude, denbora asko pasatu delako errefuxiatuak han daudenetik. Baina Greziako Gobernuak du ardura hor: Europarekin duen zorra errefuxiatuak kanpalekuetan mantenduz ordaintzen ari delako; hori da arazoa.

Greziako Gobernuarekin harreman txarra duzuela esan izan duzue.

Greziako Gobernuarekin arazo larriak izan ditugu, bai. Gure taldearen gisakoek alde egitea nahi du. Oztopoak jartzen ari dira; orain diote greziarrak ez diren elkarteak bota nahi dituztela. Hala ere, guk beste elkarte eta GKEek baino pribilegio gehiago ditugu, gobernuak badakielako ematen dieten jatekoa eskasa dela; zizareak ere ikusi izan ditugu haien cateringean. Guri ez digute jartzen besteei adina oztopo, baina edozein momentutan hortik atera gaitzakete.

Lau lagunek osatutako elkartea zen zuena hasieran. Zer dimentsio duzue orain?

Mila boluntariotik gora pasatu dira gure elkartetik; bi milioi errazio baino gehiago banatu ditugu guztira. Baina, gaur egun ere, herritik sortutako proiektua da: ez gara GKE bat; irabazi asmorik gabeko elkartea gara. Beti nahi izan dugu lagunen arteko proiektua izatea, jendeak ondo pasatzea; horregatik, boluntarioei bidaia ordaintzen diegu, edonork parte hartzea nahi dugulako. Oso polita da jende gaztearen eta nagusiaren artean sortzen den harremana.

Gipuzkoako gizarteak nola erantzun dio proiektuari?

Euskal Herriak, eta, batez ere, Gipuzkoak sekulako erantzuna eman dio, elkartea bertakoa delako. Euskal Herria oso solidarioa da: arropa eskatu genuen behin, eta hamazazpi trailer bete genituen; imajinatu zenbat eman zuten. Berdin esnearekin, urarekin, janariarekin… Eta Moriako kanpalekua erre zenean eta eraso egin zigutenean diru sarrerak asko hazi ziren, guk eskatu gabe. Izan ere, guk, behar ez dugunean, ez dugu eskatzen; behar duguna bakarrik eskatzen dugu. Jendeak, gainera, ikusten du gutxienekoa eskatzen dugula, eta erantzun ona ematen digu. Nik uste dut jendeak Zaporeak elkartean sinesten duela, beti izan garela oso gardenak, eta herriarengandik oso hurbil gaudela; herriari begirako ekitaldiak egin izan ditugu beti. Edozein ekitaldi dagoenean, jendea oso prestu agertzen da.

Nola ikusten duzu etorkizuna kanpalekuetan?

Oso zaila. Europaren esku dago: haien errefuxiatu egoera onartu behar dute; bestela, ez dago zereginik. Interes ekonomikoen gainean dago eraikita dena, Turkiak eta Greziak interesak dituztelako horiek kontinentera sar ez daitezen. Oso soluzio zaila du. Sei hilabeterako joan ginen gu, sei urte daramatzagu, eta falta zaiguna oraindik. Ez diogu soluziorik ikusten. Guk partxe bat jartzen diogu egoera horri. Hutsune bat tapatzen ari gara, Greziako Gobernuak emandako janaria kaka delako, baina ez dugu hor muturra sartu nahi, mafia bat delako cateringaren kontua. Gu pozik gaude, ordea, herri moduan bertakoak elikatzen ari garelako.


Falta duten segurtasunaren bila

Summary: Falta duten segurtasunaren bila. Lurraldebuseko langileak geldialdiak egiten hasi dira astean bi aldiz. Segurtasuna bermatzeko neurri hobeak eskatu dituzte, gauetako txandetan ez ezik, aste osoan ere bai.

Amaitu zaie pazientzia autobus gidariei, eta, horregatik, astelehen eta ostiraletan geldialdiak egingo dituzte, 06:00etatik 08:00etara eta 18:00etatik 20:00etara. Lurraldebusekoak dira autobus gidari horiek, zehazki Avanza enpresaren soldatapekoak. Nagusiki Debagoieneko ibilbideen esleipena dauka enpresak, baina ez hangoa bakarrik. Gidariek eskatu dute lana segurtasunez egin ahal izateko neurriak indartzeko, baina zerrenda ez da hor bukatzen.

Lurraldebusena da zerbitzua, baina enpresa batek ematen du zerbitzu hori: Avanzak. Historikoki, Pesa konpainia egin izan da zerbitzuaren kargu, baina 2019an Avanzak erosi zuen hura. Beraz, Avanzak dauka Debagoieneko autobus zerbitzuen esleipena, mankomunitate horren eta Debabarrenaren eta Bilbo, Donostia eta Gasteizen arteko konexioarena, eta Donostia eta beste hiriburuetako loturarena. Horrez gain, baita Loiuko aireportura doan zerbitzuarena ere. Egungo egoera aztertuta, geldialdiak deitu dituzte langileek, segurtasunaren gaiari heldu artean behintzat —Eusko Jaurlaritzak %30eko gutxieneko zerbitzua jarri du—.

Segurtasun handiagoa aspalditik ari direla eskatzen argitu du Galder Arrillagak, Avanzako autobus gidari eta ELAko kideak. Zenbait arrisku izan zituzten duela hamabost urte inguru ere, Elgoibarren parranda izaten zen garaietan eta Azpeitiko jaietan. Arazoa bideratu beharrean, —Pesa zen orduan— zerbitzuak eten zituen enpresak. Handik denbora batera berreskuratu ditu.

Segurtasun neurriak hobetzeko eskaerak bere hartan dirau ordutik, baina egoerak okerrera egin gabe, harik eta pandemia iritsi den arte. “Ez dakit zer gertatu den, ez naiz psikologoa, baina errespetu falta eta gidarien aurkako jarrerak asko handitu dira”, salatu du Arrillagak.

Oñatin jazotako kasuak piztu zuen alarma. Urriaren hasieran herriko jaiak ziren Oñatin, eta gidari bati talde bat sartu zitzaion autobus barrura, oldarkor, gaueko zerbitzuan. Lapurreta egin zioten, eta astindu egin zuten, botila hautsi bat lepoan jartzeraino. Protokolo bat dute horrelako kasuetan babestu ahal izateko, Izuaren botoia eta ertzainei deitzea, besteak beste. Poliziarekin harremanetan jarri bazen ere, erantzun zioten ezin zutela bidali patruilarik.

Gauetik kanpoko kasuak

Pentsa liteke parrandaren, alkoholaren eta bestelako drogen bueltan jazotako gertaerak izan daitezkeela. Baina izan dira beste zenbait kasu ere: Eibarren, ostiral batean, 17:00etan, eta Bergaran, 08:00ak aldera, asteazken batean. Labana atera izan diete gidariei. Arrillagak nabarmendu du erasotzailea ez dela adin jakin batekoa ezinbestean. “Edozein izan daiteke erasotzailearen profila, edozein linea edo ordutan”, esan du. “Gazteak arretagunean daude pandemia garaitik, baina, zorionez, oso jatorrak dira gehienak”.

Txoferrek edozein ordu eta lineatan izan dute egoera arriskutsuren bat; ez daukate horri aurre egiteko bitartekorik, ordea. Gidariak jasan behar duenaz gain, bezeroekin ere gogoratu da Arrillaga, eta gaineratu du horrelakoak gertatzen direnean azken lerroan lo zegoenak ere gorputzaldi txarrarekin bukatzen duela bidaia.

Baina zein bitarteko behar dira egoera iraultzeko? Langileen artean ez dago erantzun bateraturik. Bada egoera autobusetan itxitura blindatua jartzearekin konponduko lukeenik, eta baita ertzainen presentzia areagotu nahiko lukeenik ere. Segurtasun pribatuaren alde egin du ELAk. “Ez dugu jarri nahi behin betiko segurtasuna”, esan du Arrillagak. “Baina bai egoera aldatu arte, behintzat”.

Geldialdiez gain, elkarretaratzeak egiten ere ari dira Arrasaten eta Donostian, 13:30etik 14:30era. Protesta horiek martxan dira jada, eta mantendu egingo dituzte gaiari heltzen dioten arte. Gaiari heldu behar zaiola uste dute langileek, ondoren bide zehatz bat aukeratzeko; hain zuzen, falta duten elkarrizketa horrek zerbait probatzera eramango dituelakoan daude.

Erabiltzaileei, barkamena

Bestalde, Eusko Jaurlaritzak jarritako gutxieneko zerbitzuekin kexu da ELAko kidea, gutxienekoa baino gehiago delako. Protestek eraginik ez badute, gogortzeko asmoa daukatela gaineratu du, eta bi orduko geldialdiak egin ordez luzeagoak egingo lituzketela. Erabiltzaileak izan ditu gogoan: “Barkamena eskatzen diegu sortu diezazkiekegun arazoengatik, baina, ate guztiak jo ostean, ez dugu beste aukerarik”.

Segurtasunaren gaiari heltzea eta erantzun bat ematea premiazkoa da gidarientzat; hala ere, ez da hori duten arazo bakarra. Avanzak Pesa erosi zuenetik, lan baldintzetan galerak izan dituztela diote langileek; esaterako, autobusen mantenu lanak gutxitu egin dira, eta presiopean aritzen dira txandak betetzeko. Segurtasunaren aferari konponbidea aurkitzeko asmoz bideratuko dituzte mobilizazioak. Hori bai, behin hori eginda, beste gaiei ere aurkitu nahi diete aterabidea.


Summary: EITBren 'streaming' plataformari 'Primeran' izena jarriko diote. Andoni Aldekoa EITBko zuzendari nagusiak taldearen asmoen eta lehentasunen berri eman du gaur, Bilbon, Seriesland websailen jaialdian. «Kontsumo eta euskarri digital berrien aurrean, euskarazko edukiak bermatu behar ditugu», esan du

«Gure garai honetan, ikus-entzunezko produkziorik gabeko herrialde batek ez du errelatorik». Andoni Aldekoa EITBko zuzendari nagusiaren esaldia da. EITB 2030 estrategia planaren berri eman du gaur, Bilbon, Seriesland nazioarteko jaialdian, Basque Egunaren bigarren aldian. Nabarmendu du etorkizunean funtsezkoa izango dela «partekatzea», baita «elkarrizketak sortzea» ere. «Kontsumo berrien eta euskarri digital berrien aurrean, euskal ikus-entzunezkoak eta euskarazkoak bermatu behar ditugu. Eta horiek ez badaude presente, belaunaldi batzuek ez dute euskaraz kontsumitzeko aukerarik izango», azaldu du. Gazteekin «konektatu» beharra aipatu du betekizunen artean.

Orain, talde publikoa Nire EITB izeneko proiektuan ari da lanean. Horren bitartez, herritarrek erregistratzeko aukera izango dute, izena emanda. Eta behin erregistratzea nahikoa izango da komunitate digital horretakoa izateko.

Aldekoaren arabera, EITBrentzat garrantzitsua da jasangarritasun ekonomikoa. Baita egokitzapen teknologikoa, profesionaltasuna eta kalitatea ere, eta hurbiltasuna eta informazioa.

Europako ingurune mediatikoa ezagutzeko zenbait datu bildu ditu talde publikoak. Ikerketa asko eskatu dituzte, halaber, sektorearen egoera hobeto ezagutzeko. «Dilema nagusia» detektatzea funtsezkoa da, Aldekoaren aburuz. «Desafioa» honako hau dela aipatu du: «Digitalizazioaren eta globalizazioaren aroan eta Europako esparruaren barruan, zer esan nahi du herri txiki bateko ikus-entzunezko talde publiko izateak, berezko kultura eta hizkuntza gutxitua zaintzeko helburua edukita?». EITB taldearen nortasunak honakoei erantzun behar die: «Euskara, kultura, Euskal frame-a eta zerbitzu publikoa».

Ildo nagusiak finkatuta, ekintza planari ekingo dio EITBk datozen urteetan. Lehentasunen artean, zuzendari nagusiak aipatu du konpromiso soziala dagoela. «EITB euskal ikus-entzunezko talde erreferente moduan duen posizio soziala indartzea». Etorkizuneko telebista izateko asmoz, «frankiziak finkatu eta komunitate digitalak sortuko dituen estrategia digitala sustatzea» egongo da. Etorkizuneko irratiari dagokionez, irratia «digitalizatzea» eta EITBren «proiektu crossmedia-k» sustatzea daude asmoen artean.

Primeran plataforma Maiatzaren 19an, Aldekoak Eusko Legebiltzarrean iragarri zuen «euskal Netflix» bat sortzeko asmoa duela EITBk. Primeran izena jarriko diote plataforma horri. Aldekoaren arabera, EITBko edukiak izango dira garrantzitsuenak plataforma horretan. «Baina beste eduki batzuk ere egongo dira. Euskal Herriko produkzioentzat eta jaialdientzat leiho bat izatea nahiko genuke. Bideragarria izatea nahiko genuke, baita gazteentzat erakargarria ere». Eszenaren munduko edukiak etorkizunean sartzeko aukera aipatu du Aldekoak: «kontzertuak eta bestelakoak».

Hedabide gisa, informazioarekiko EITBren konpromisoa indartzea da lehentasunetako bat. «Informazio digitalean eta hedabide berrietan liderra izatea» ere bai. Aldekoak azaldu du «EITB agendaren» alde egingo dutela, «talde moduan indartzeko». Kirolean erreferenteak izatea da beste jomuga bat. Zuzendari nagusiaren ustez, teknologia berriek aurrerapauso berriak emango dituzte kirol emankizunetan.

Aldekoak garrantzia eman dio euskal ikus-entzunezko ekosistemarekin aliantzak egiteari ere. «Berrikuntza eta sormena indartuko dira Euskadiko ikus-entzunezko ekoizpenean». Horretarako, EITB Miramon Faktoria proiektua jarriko dute martxan Donostiako egoitzan. Miramongo egoitzako zuzendaria Maite Iturbe da –EITBko zuzendari nagusia izan zen 2013tik 2020ra, eta taldean ari da lanean 1984tik—.

Kudeaketa teknologiko berria behar dutela uste du Aldekoak. Halaber, EITBren egoitzak modernizatzeko plan bat izango dute. «Bidea» hasteko proiektuen artean, Primeran plataformaz eta EITB Miramon Faktoriaz gain, edukien politika berrian egongo da fikzioa lortzea eta bikoiztea, eta euskarazko produkzioen eskubideak babestea. Nafarroako egoitza zabaltzen ari dira, eta herrialde horretako audientziak hobetu nahi ditu taldeak.

Aliantzen eta nazioartekotzearen bideari ere ekingo diotela iragarri du Aldekoak. Zeregin horretan, eta plataforma teknologikoekin izango dituzten harremanak lantzeko, Izaskun Ozerin iritsiko da ETBra BBCtik. Azaroaren lehen hastean hasiko da EITBn lanean.

Aldekoak ekarpenak jasotzeko prest izango du epe batez egitasmoa, oraindik ez baitago behin betiko onartua. Hemendik aste batzuetara egingo dute publiko dokumentua.


Summary: LABek salatu du EAJk «lotsagabeki defendatzen dituela» enpresa elektrikoak. Iberdrolaren «xantaia» agerikoa dela uste du sindikatu abertzaleak, «eta baita euskal patronalaren lankidetza ere» estrategia horren alde

Iberdrola eta oro har oligopolio elektrikoa egiten ari diren «xantaia» salatu du LABek, eta uste du Confebask xantaia horren aldeko «lankidetzan» dabilela. Gainera, ozen esan du EAJk konpainia elektrikoen interesak «lotsagabeki» defendatzen dituela. «Energia sektorearen jabetza eta kontrol publiko eta soziala hartzea urgentea eta estrategikoa da», esan du ohar batean.

LABek gogorarazi du Iberdrolak 3.610,7 milioi euroko irabaziak izan zituela 2020. urtean. «Urtero etekin ekonomiko izugarriak dituen oligopolio elektrikoak hartutako jarrera oldarkorrak eta beren inbertsioak mugatzeko mehatxuak argi adierazten du lapur banda horrek duen botereari muga jarri behar zaiola». LABek dio trantsizio energetikoa ezin dela konpainia horien esku utzi, «Next Generation funtsekin egin nahi duten bezala». Sindikatuak uste du «bertako patronala» jokoan sartu dela auzian, eta egoera baliatu nahi duela. «Sidenor gelditzeko erabakia lotsagabekeria hutsa da. 2016tik 103,6 milioi euro banatu ditu bere bazkideen artean, eta sinetsarazi nahi digu fabrika etetea besterik ezin duela egin?».

Erantzuna: greba orokorra

Konpainia elektrikoek, patronalak eta enpresa jakin batek hartu duten estrategia gogor salatu eta gero, EAJri begira jarri da LAB: «Beste behin ere, patronala non, EAJ hor», esan du; «argindarraren prezioaren inguruan zerbait esan duenean, enpresa handi horien alde egiteko izan da. Beste behin langileok ordaindu beharko dugu putre hauen diru gose aseezina?».

LABen ustez, egoerari erantzuteko garaia da, «hemen eta orain». «Langileoi dagokiguna eskuratzeko unea da. 2008ko krisitik atera gabe, pandemiaren ondorioak gure bizkarrean jarri nahi dituzte: argindarra, gasolina eta oinarrizko ondasunen prezioa gora doa, eta oro har langileon bizi baldintzak okertzen ari dira, gutxi batzuen poltsikoak betetzen jarraitzeko». Horregatik, sindikatu abertzaleak uste du langileek arrazoiak «sobera» dituztela greba orokorrerako.


Summary: Hipika txapelketa bukatu eta hilabete eta erdira, Iruñeko Ziudadela hondarrak hondatua dago oraindik. Iruñeko Udalak antolaturiko hipika txapelketak irailaren 12an izan zuen azken eguna. Ordea, txapelketarako erabilitako Ziudadelako zuloguneak hareaz beteak dira oraindik. Navarra Sumak salbu, udaleko talde politikoek adierazpen bat onartu dute eremua berehala egokitu dadila eskatzeko.

Iruñeko hipika txapelketa polemika iturri izan da hura antolatzeko asmoa iragarri zenetik. Hasieratik, ugariak izan ziren kritikak. Hala eta guztiz ere, udalak aurrera segitu zuen bere asmoan, eta, hala, Iruñeko Harresien I. Hipika Sariketa Nagusia egin zuten irailaren 2tik 12ra, Ziudadelan. Orain, txapelketak utzitako arrastoek gaiztotua daukate giroa. Izan ere, bertan izan ziren zaldiek orain hilabete luze egin zituzten azken trostak Iruñean; ordea, Udalak oraindik ez du kendu Ziudadela hipikarako atontzeko erabilitako materiala. Hondarrak hantxe dirau.

Ziudadelak duen itxura ikusirik, herritarrak kexu dira Iruñean. Asteak dira protestan hasi zirela, sare sozialen bidez batik bat. Gainera, zenbait alderdi politikok ere adierazi dute egoerak eragindako sumina. Besteak beste, Joseba Asiron EH Bilduko zinegotziak egin du kritika, irmo.

Larritasunak bultzatuta, urratsak egin dituzte udalari erantzunak galdegiteko. Hain zuzen, Iruñeko EH Bilduk adierazpen bat aurkeztu du berriki Iruñeko Udaleko Hirigintza Batzordean. Haren bidez, Iruñeko Udalari eskatu diote «segituan jar dezala eremua egokitzeko egun jakin bat». Hondarra kentzea nahi dute, baita han botatako gainerako materialak ere, eta, gainera, berriz belarra jartzeko ere exijitu du EH Bilduk. Navarra Sumak salbu, udaleko gainerako talde politiko guztiek babestu dute eskabidea. Halaber, adierazpena onartzearekin batera, taldeek baimena eskatu dute Ziudadelara bisita bat egiteko. Adierazi dutenez, egoera zehatz-mehatz nolakoa den ikustea da helburua.


Summary: EBk zigor gehiago ezarriko dizkio Bielorrusiari, milaka migratzaileri batasunean sartzea errazteagatik. Bruselak Lukaxenkoren gobernuaren kontrako neurri «murriztaileagoak» hartuko ditu, migratzaileei EBrako bidea errazteagatik. Mugetan hesiak finantzatzearen aurka mintzatu da Von der Leyen.

Europako Kontseiluaren goi bilerako bigarren egunean, migrazioaren auzia izan da eztabaidagai nagusia. Estatu kideetako agintariek berehalako neurriak hartzeko premia nabarmendu dute, Bielorrusiatik EBra iristen ari diren asilo eskatzaileen kopuruak nabarmen gora egin duela ikusita. Horien iritziz, Bielorrusiako Gobernuarena da migrazio jarioa biderkatu izanaren ardura. Aleksandr Lukaxenko Bielorrusiako presidenteak «migratzaileak helburu politikoetarako erabiltzen» dituela uste du Kontseiluak, eta EB desegonkortzea duela helburu. Estatu kideek Lukaxenkori ohartarazi diote ez dituztela Minsken «eraso hibridoak» onartuko, eta «erantzun» egingo dutela. Bileraren ostean iragarri dute lehen erantzuna: zigor gehiago ezarriko dizkiote Bielorrusiari.

Europako Batzordeak Bielorrusiako Gobernuko kideei eta bestelako goi karguei EBrako bisak ukatzea proposatu zuen irailaren amaieran, eta gaur EBko agintariek adierazi dute «pertsona eta erakunde gehiagoren kontrako neurri murriztaileagoak» hartuko dituztela, «premiaz».

Milaka migratzaile iritsi dira EBra haren ekialdeko mugetatik azken hilabeteetan, Lukaxenkok horien bidea ez zuela oztopatuko iragarri zuenetik, joan den ekainean. Bielorrusiatik Poloniara, Lituaniara eta Letoniara gurutzatzen ahalegintzen dira. Lituaniara, adibidez, 2020 urte osoan heldu zirenak baino 50 aldiz asilo eskatzaile gehiago iritsi ziren uztailean eta abuztuan. Letoniako mugako indarrek jakinarazi dutenez, berriz, 1.800 pertsona baino gehiago kanporatu dituzte mugan, joan den abuztuaren 10ean larrialdi egoera ezarri zutenetik. Poloniak muga gurutzatzeko 9.500 saiakera baino gehiago zenbatu ditu urria hasi zenetik.

Lukaxenkok EBk Bielorrusiari jarri zizkion zigorren erantzun gisa hartu zuen migratzaileei bidea errazteko erabakia. Bruselak hainbat zigor ezarriak zizkion aurretik Bielorrusiako Gobernuari, ez ziolako 2020ko bozetan Lukaxenkori garaipena aitortu, oposizioa jazartzea egotzi ziolako eta Minskek oposizioko kazetari bat atxilotzeko Ryanair konpainiaren hegazkin bat desbideratzera behartu zuelako.

BBC hedabideak jakinarazi duenez, Bielorrusiak bisa turistikoen bidez lagundu die migratzaileei EBren mugetara iristen. Zazpi egunerako bisa turistikoa lortzeko aukera erraztu die EBra joan nahi duten migratzaileei, eta baimen horrekin modua izan dute, lehenik, Minskera hegaldi bat hartu, eta, ondoren, autoz hiriburutik Poloniako, Lituaniako edo Letoniako mugarainoko tartea egiteko. Irakek Bagdadetik Minskerako hegaldi zuzenak bertan behera utzi zituen abuztuan, EBren presioen ondorioz, baina iheslariek beste estatu batzuetako hirietatik bidaiatu dute Bielorrusiara; izan Istanbuldik, Dubaitik edo Damaskotik.

Muga gogortzeko eskariak

Bielorrusiako migrazio bideak Mediterraneoa zeharkatzeak baino arrisku txikiagoa izan dezakeen arren, ez dago oztopoetatik salbu. Lituaniak, Letoniak eta Poloniak burdin harizko hesi labandunak altxa dituzte mugetan, eta Varsoviak 6.000 soldadu inguru bidali ditu muga zaintzera. Mugetako indarrek Frontex Muga eta Kostaldeetako Guardiaren Europako Agentziarekin elkarlanean atzematen dituzten migratzaileetako asko mugan bertan kanporatuak dira, eta beste hainbat atxilotze zentroetan ixten dituzte. Gutxienez 10.000 migratzaile daude herrialde baltikoetako, Poloniako eta Alemaniako zentroetan itxita. Horrez gain, Bielorrusiatik EBrako migrazio bide hori ere ez dago giza trafikoan aritzen diren mafien eraginetik salbu.

Mugako bidea ixteko neurri zorrotzagoak behar direla uste dute Poloniak, Lituaniak eta Letoniak, eta mugan hesi bat altxatzeko dirua eskatu diote Bruselari. Hainbat estatu kideren babesa jaso dute horretan. Besteren artean, Austriarena, Danimarkarena, Hungariarena eta Greziarena. Ursula von der Leyen Europako Batzordeko buruak, ordea, baztertu egin du aukera hori bileraren ostean. «Adostasun bat dago Europako Parlamentuaren eta batzordearen artean hesiak eta labandun burdin hariak ez finantzatzeko» EBren aurrekontuarekin.

Adostutako testuan, EBko «kanpoko mugen kontrol eraginkor bat bermatzeko erabakimena» agertu dute EBko agintariek. Kontseiluak gaineratu du «bigarren mugimenduak» murrizteko ahaleginak ere beharrezkoak direla. Auzi horrek bereziki kezkatzen ditu Alemania, Austria eta Europa erdialdeko beste estatu batzuk, EBren kanpoko mugarik ez duten arren migrazio fluxuen eraginpean daudelako.


Summary: Ekoizle txikien produktuen banaketa errazteko proiektu pilotu bat hasi dute. Gipuzkoako EHNEk, Ederto harakinen taldeak eta Gipuzkoako hainbat ekoizlek eta harakinek Azpeitian aurkeztu dute egitasmoa gaur, ostirala. Gaurtik aurrera, Gipuzkoako hamabost saltokitan 11 ekoizleren askotariko produktuak eskuratu ahal izango dira.

Gipuzkoako saltoki txikietan ekoizle txikien produktuen banaketa sistema errazteko xedez, Baserritik zuretzat, zentzuzko merkataritza proiektu pilotua jarri dute martxan Gipuzkoako EHNE sindikatuak, Ederto harakinen taldeak eta Gipuzkoako hainbat ekoizlek eta harakinek. Gaur aurkeztu dute proiektua, Azpeitian, egitasmoan parte hartuko duen Odriozola harategiaren atarian, eta han izan dira erakundeetako eta proiektuan parte hartuko duten eragileetako ordezkariak, hala nola Garikoitz Nazabal Gipuzkoako EHNEko presidentea, Jexux Odriozola Edertoko kidea, Luixa Uzkudun Mahala enpresako kidea eta Bittor Oroz Nekazaritza, Arrantza eta Elikagaien Politikako sailburuordea.

Gaurtik aurrera, Gipuzkoako hamabost saltokitan 11 ekoizleren askotariko produktuak eskuratu ahal izango dira. Saltoki horietan hainbat produktu eskuratu ahal izango dituzte herritarrek, hala nola barazkiak, esnekiak, edariak, janari kontserbak, eta abar. Egitasmoarekin ekoizpen, banaketa eta merkaturatze eredu jakin bat sustatu nahi dute, COVID-19aren pandemiak are ageriago utzi duelako ekoizle eta saltoki txikien elkarlanerako beharra. Hala azaldu du Luixa Uzkudun Mahalako ordezkariak: «Duintasunez lan egiteko modua emango digu proiektuak, eta herritarrek prezio jasangarrietan eskuratu ahal izango dituzte Gipuzkoako ekoizle txikien produktuak».

Proiektuan parte hartuko duten eragileek produktuen balioen katea adostu dute, «askotan» beste baten bidezko banaketek «errentagarritasun txikia» sortzen dietelako ekoizleei. «Hori saihesteko, ekoizle askok beren gain hartu izan dute banaketa. Kasu batzuetan, banaketa guk egitean sarrera ekonomiko handiagoak izan arren, logistika eta banaketa kostuek zati handia kendu izan diote gure errentari, norbanakook inbertitu behar izan dugun denbora aparte utzita», azaldu du EHNEko presidenteak. Martxan jarri duten proiektua halako egoerak bizi dituzten ekoizleentzako «alternatiba» izan daitekeela esan du hark.

Horrez gain, baina, bertako produktuen «eskaintza bateratua» kudeatuko du proiektuak: «Espezializatutako komertzio txikiek arazoak izaten dituzte bertakoak diren produktuak aurkitzeko, bertako produktuen eskaintza anitza eta bateratua duen merkaturatzaile gutxi dagoelako». Martxan jarri duten egitasmoarekin eskaera horri aterabidea eman nahi diote. Alde horretatik, bertako ekoizle txikien produktuen salmentarako gune nagusi bilakatu nahi dituzte herrietako saltoki txikiak. «Bi agenteen etorkizuna bermatu nahi dugu, gaur egungo erronka nagusiei aurre eginez eta merkatuaren nahiak asetuz. Helburua da katea osatzen dugun elementu guztiak onuradunak izatea: baserritarrak, harakinak, dendariak eta eroslea».

Proba pilotua

Urtebeteko epealdian probaldian izango da proiektua, eta, hastapenetan, 11 ekoizlek –Igeldoko esnea, Arriatzu barazkiak, Larreta esnekiak, Mahala esnekiak, Behieko esnekiak, Zelaieta gaztak, Baztarrika gaztak, Isastegi sagardoa, Lizeaga sagardoa, Gaintza txakolina eta Akarregi Txiki txakolina– eta hamabost harategik –Odriozola (Azpeitia), Txantxiku (Oñati), Javi Vadillo (Legazpi), Jon Diaz (Aretxabaleta), Agirre-Etxe (Arrasate), Igarza (Bergara), Salegi (Bergara), Arozena (Zarautz), Otar Goxo (Usurbil), Uzkudun (Zestoa), Gabilondo Arregi (Antzuola), Leturia (Bergara), Iñaki (Beasain), Iturralde (Tolosa) eta Arriatzu (Hernani)– parte hartuko dute.

Teorian egin duten banaketa errealki «jasangarria» al den frogatu nahi dute. «Neurtu beharko dugu jarduna errentagarria al den, eta ziurrenik aldaketak egin beharko ditugu; beraz, gauzak nola egin aztertzeko balioko digu urte honek». Dena den, egitasmoa Gipuzkoa osora zabaltzea dute helburu. «Herritarrek proiektua bere egitea lortzen badugu, hau da, herritarrek bertako produktuen aldeko egitasmotzat hartzen badute martxan jarri duguna eta produktuak erosteko ohitura hartzen baldin badute, aurrera egiteko bultzada jasoko dugu».


Summary: Martin Villak helegitea aurkeztu du Servini epaile argentinarraren autoaren kontra. Atzo aurkeztu zuten helegitea Espainiako Barne ministro ohiaren abokatuek. Haren bidez, argudiatu dute Maria Servini epaileak «bere egin duela» kereila bultzatu dutenen bertsioa. Salatu dute prozesu juridikoan «partziala eta bidegabea» izan dela.

Maria Servini epaile argentinarrak asteburuan kaleratutako autoak dagoeneko jaso du lehenbiziko kolpea.1976 eta 1978 bitarteko zenbait hilketa egotzi dizkiete Espainiako Barne ministro ohiari. Gainera, besteak beste, autoan frogatutzat eman dute trantsizioa «egitura frankistaren kontrolpean» egin zela, eta «Espainiako Estatuak biztanleria zibilaren aurkako plan kriminal bat» antolatu zuela. Autoan jasoa den edukiaren kontra egiteko asmotan, helegitea aurkeztu zuen atzo Rodolfo Martin Villak.

47 orrialdeko dokumentua aurkeztu dute epaileen aurrean. Horietan, abokatuek sutsuki adierazi dute Maria Servinik eginiko autoa ez dela zuzena. Besteak beste, salatu dute bide judizialean ez dela egon inpartzialtasunik eta «bidegabea» izan dela, baita «funtsik gabea» ere. Diotenez, ez da froga nahikorik ministro ohiaren kontra hala aritzeko. «Ministro karguan zegoelako baizik ez diote egotzi erantzukizuna», diote helegitean.


Summary: «Nire aita erabat independentista zen, beste ezeren gainetik». Joseba Elosegi militante abertzalearen seme Ales Elosegi elkarrizketatu du Irutxuloko Hitza-k. Aitaren jardun politikoa, kontu pertsonalak eta beste aletu ditu semeak, bizitzari atzera begirakoa eginez.

Historiako militante eta borrokalari abertzalerik ezagunenetako bat izan zen Joseba Elosegi donostiarra (1915-1990). 36ko gerran frontean izan zen EAJko gudari gisa, eta espetxean eta erbestean eman zituen hainbat urte. Ez zion inoiz utzi Euskal Herriaren alde borrokatzeari, eta ekintza politiko entzutetsu batzuk egin zituen: 1946an, ikurrin bat zintzilikatu zuen Artzain Onaren katedralean; 1970ean, bere buruari su eman zion, eta Francoren aurrera jauzi egin zuen Atano III.a pilotalekuan; eta 1984an, EAJko senatari zenean, Madrilgo Armadaren Museoan zegoen Intxarkundia batailoiaren ikurrina berreskuratu zuen. Ezaguna da Elosegiren ibilbide politikoa, baina ez da horren ezaguna haren alderdi pertsonala. Ales Elosegi (Donostia, 1951) Joseba Elosegiren semea da, eta bere aitaren historia errepasatu du hedabide honekin, baita zenbait bitxikeria kontatu ere.

Zure aitaren ibilbide politikoa aski ezaguna da, baina ez da horren ezaguna haren alderdi pertsonala. Nolakoa zen etxean?

Aitaren jardun politikoa zela eta, oso urte mugituak izan ziren 36ko gerraren ondorengoak. Horregatik, 1952. urtean, Marokora joan ginen bizitzera. Nire haurtzaro guztia han pasatu nuen. Garai hartan, aitak ez zeukan lanik, eta lan egiten zuena gure ama zen; kimikaria zen, eta laborategi bat zuen etxean bertan. Aitak laborategiko lanetan laguntzen zion, asko egoten baitzen etxean. Gizon maitekorra zen, baina baita izaera handikoa ere. Izaera horrengatik, noizean behin liskarren bat sortzen zuen etxean, baina amak bazekien aita ondo eramaten.

Zure aita asko markatu zuen 36ko gerrak eta, bereziki, Gernikako bonbardaketak. Gaia oso presente zegoen etxean?

Presente zegoen, baina ez pentsa horri buruz asko hitz egiten genuenik ere. Amak erabat onartuta zeukan aitak gerran bizitakoa eta haren pentsatzeko modua, eta, gainera, harekin ados zegoen. Gurasoen lagunak etxera etortzen zirenean, adibidez, ez zen gaiaz hitz egiten, lagunak madrildarrak zirelako. Bestela, etxean noizean behin gerraren gaiari buruz hitz egiten zen, baina ez gehiegi. Hori bai, denok txikitatik izan dugu presente aitak gerra garaian izandako militantzia politikoaren gaia.

Zure aitaren ekintza ezagunenetako bat da 1946an Artzain Onaren katedralean ikurrina jarri zuenekoa. Zer kontatzen zuen etxean horri buruz?

Ez dakit etxean horri buruzko azalpen handirik eman zuen; nik behintzat ez dut gogoan. Azken finean, sinbologia kontu bat zen: hiriko eraikinik altuenean ikurrin bat jartzea. Horren ondoren, atxilotu egin zuten, baina ez dakit nola lortu zuen horren azkar libratzea, handik gutxira Iparraldera alde egin baitzuen.

(Jarraitu irakurtzen Irutxuloko Hitzan)