20 urte tokikoari euskaraz eusten

Summary: 20 urte tokikoari euskaraz eusten. Duela 20 urte sortu ziren 'Aikor', 'Anboto', 'Begitu', 'Bizkaie!' eta 'Prest' tokiko aldizkariak. Eskualdeko, lurraldeko eta auzoko informazioa euskaraz zabaltzea zen hedabide horien asmoa, eta oraindik ere horretan dabiltza. Ibilbidearen inguruko gogoeta egin dute hedabideetako zuzendariek.

Bizkaiko euskarazko tokiko hedabideentzat sasoi oparoa izan zen 2001. eta 2002. urteen artekoa. Nolabaiteko loraldia izan zen, eta hainbat izan ziren lurralde osoan sortu ziren tokiko komunikabideak. Besteak beste, Aikor, Anboto, Begitu, Bizkaie eta Prest.

Horien artean, Bilboko Deustualdeko Prest aldizkaria izan zen sortzen lehena. 2001eko martxoan kaleratu zuen 1. zenbakia, Deustuko Berbaizu euskara elkartearen eskutik, eta, ordutik, hilabetero ari da tokiko informazioa euskaraz lantzen. Urte bereko azaroan, Durangaldeko Anboto astekariak bere 0 zenbakia kaleratu zuen. Hark Eraz aldizkariaren lekukoa hartu zuen.

Sasoi hartan, Arratian, Begitu-ren 1. zenbakia prestatzen ari ziren: 2002aren hasieran ikusi zuen argia. Aikor-ek ere urte hasieran kaleratu zuen 1. zenbakia, Txorierrin. Apirilean sortu zen Bizkaie ataria ere, lurraldeko euskalkiari lekua emateko asmoz.

1. Zer ekarpen egiten dio zuen hedabideak lurraldeari, eskualdeari edo auzoari?

2. Nolako bilakaera izan du aldizkariak hasierako urteetatik gaur egunera?

3. Nola dago osasunez zuen hedabidea?

4. Pandemiak zer-nolako eragina izan du?

5. Aurrera begira, baduzue erronkarik?

XABIER GOIENETXE (Txorierriko Aikor aldizkariko zuzendaria)

“‘Aikor’-i esker, Txorierriko herrien artean kohesioa izan da”

1. “Aikor sortu arte, Txorierrin ez zegoen euskaraz irakurtzeko ia ezer. Hortaz, gure asmoa euskarazko komunikabide bat sortzea izan zen, informazioa euskaraz emateaz gain, euskara eta euskal mundua bultzatzeko. Era berean, hilabetekariari esker, Txorierriko herrien artean nolabaiteko kohesioa eman dela uste dut”.

2. “Hasierako urteetan 24 orriko aldizkaria argitaratzen genuen, baina haziz joan gara, eta, egun, 40 orriko hilabetekaria publikatzen dugu. 8.000 ale inguruko tirada dugu, eta eskualdean ere nabaritu dugu oihartzun nahikotxo dugula. Gainera, aro berrira egokituz ere joan gara, eta Aikor.eus webgunean eskualdeko albisteak publikatzen ditugu”.

3. “Gure kasuan, Aikor nahiko osasuntsu dagoela esango nuke. Hasieratik gaur egunera hainbat gorabehera izan ditugu, baina egoera berrietara egokituz osasuntsu mantentzea lortu dugu”.

4. “Itxialdi garaian, hiru edo lau hilabetez egon ginen etxetik telelana egiten, eta horrek asko zaildu zuen hedabidearen funtzionamendua. Kalera atera gabe ez zen erraza informazioa behar bezala biltzea eta eduki osoak argitaratzea. Publizitate aldetik ere ez zen erraza izan. Gure kasuan, publizitatea jartzen duten gehienak merkatari txikiak dira, eta horiek ere denbora luzez egon ziren itxita. Hala ere, aurrera egitea lortu dugu, eta bagoaz pixkanaka egoera zail hori gainditzen”.

5. “Etengabe hazten eta hobetzen jarraitzea da erronka nagusiena. Aurrez saiatu izan gara beste eskualde batzuetara zabaltzen, baina ez da posible izan. Orain, beraz, eskualdean lan egiten duten horiengan jarri nahi dugu arreta, sendotzen jarraitzeko”.

JONE GUENETXEA (Durangaldeko ‘Anboto’ astekariko burua)

“Durangaldean erreferente izatea lortu du ‘Anboto’-k”

1. “20 urte hauetako lorpenik handiena komunitate bat sortzea izan dela esango nuke. Hau da, tokiko hedabide bat izanda, komunitate bat sortzea eta indartzea lortu dugu, eta zero kilometro horren inguruan informazioa euskaraz zabaltzea izan da ekarpenik handiena. Horrez gainera, beste helburu batzuk ere izan ditugu, gainerako hedabideekin bat etor daitezkeenak. Besteak beste, feminismoa, euskararen erabilera eta digitalizazioaren erronka”.

2. “Anboto sortu aurretik, Eraz deituriko herri aldizkaria zegoen Durangaldean, eta, nolabait, hedabide horren lekukoa hartu zuen Anboto-k. Hasiera hartan, aldizkari formatu izateari utzi, egunkari formatua hartu genuen, eta, ordainpeko aldizkaria barik, doan banatzen hasi ginen. Ahalik eta irakurle gehienengana heltzea zen gure asmoa, eta lortu dugu. Izan ere, gaur egun, Durangaldean erreferente da Anboto. Ibilbide horretan ikur asko daude, baina, oro har, kazetaritzak eta hedabideek izan duten bilakaerarekin paralelo joan garela iruditzen zait. Zehazki, aro digitalak ekarri ditu aldaketa gehien: informazioa kontsumitzeko modua aldatu da, baina baita informazio hori eskaintzeko modua ere”.

3. “Oro har, sasoi onean gaudela esango nuke. Anboto Tokikom sarearen barruan dago, eta emandako aurrerapauso guztiak haren eskutik eman ditugu. Batez ere, digitalizazioari dagokionez. Nire ustez, jakin izan dugu sasoi berrietara moldatzen, eta, denon artean, aurrera egitea lortu dugu. Baina ezin gara lasaitu, hedabideen mundua etengabe ari da aldatzen, eta, hobetzen jarraitzeko, olatu guztiak hartu behar dira”.

4. “Guk bi alde azpimarratuko genituzke. Irakurleei dagokienez, izugarrizko datuak lortu ditugu, eta hori pozgarria da: zero kilometroko informazioak herritarrentzako eta gure komunitatearentzako zer-nolako garrantzia duen ikusteko aukera izan dugu. Hala ere, txanponaren beste aldean dago alde ekonomikoa. Sektore guztietan eragin negatiboa izan du, eta hedabideen munduan ere asko nabaritu dugu hori”.

5. “Gure erronkak gainerako hedabideekin bat datozela esango nuke. Hau da, ez gara desberdinak tokiko hedabide izanagatik. Hori bai, webgunean ikus-entzunezkoek gero eta garrantzi handiagoa dutela ikusi dugu, eta horretan lana dugu egiteko. Ezin dezakegu ezer egintzat eman; etengabeko bilakaeran gaude”.

IÑIGO IRUARRIZAGA (Arratiako ‘Begitu’ aldizkariko zuzendaria)

“Arratiarron parte da ‘Begitu’, eta Arratia bera egituratzen lagundu du”

1. “Nire ustez, Begitu-k esparru bitan egin ditu ekarpenak batez ere. Alde batetik, eskualde izaeraren alde egin du: eskualdeari ikusgaitasuna eman dio, eta ikusgaitasun hori Arratia moduan hedatu da, eta ez herri solte moduan. Bestetik, ahalegin handia egin du euskararen bizkaierazko erregistro idatzia ezagun egiten. Begitu bizkaieraz egiten da, baina eskualdeko aldaera batzuk erabiltzen ditu. Hala, bailaran egiten den euskara eta Begitu-k eskaintzen duena ez daude horren urrun. Bizkaiko euskara idatzia zabaldu du, eta horrek nolabaiteko alfabetatzea eragin du”.

2. “Hasieran Begitu kultur aldizkaria zen nagusiki, baina, pausoz pauso, informazio orokorra eskaintzen duen hedabide izatera igaro gara. Horrez gain, 2010ean, hilabetekari izateari utzi, hamaboskari izatea erabaki genuen, eta, webgunean ere, egunero ari gara eskualdeko albisteak publikatzen. Egun eskaintzen den informazioa zabalagoa da, eta horrek lan taldean ere ekarri ditu aldaketak: soldatapeko langile bi izan beharrean, hiru daude. Mundua, gizartea eta gure eskualdea asko aldatu dira, eta Begitu ere, bere esentzia galdu gabe, beste sasoi batean sartuta dago”.

3. “Urteurrenera sasoiko heldu garela esango nuke. Aldizkaria arratiarron bizitzaren parte da, eta Arratia bera egituratzen lagundu digu. Tokikomen saretuta egoteak ere asko lagundu digu. Izan ere, sarritan, Begitu-k dituen beharrizanak ez dira Begitu-renak bakarrik, eta sare indartsu baten parte izateak baliabide asko jarri dizkigu eskura”.

4. “Kazetarion lanean, bereziki, eragin nabarmena izan du: telelanean ibiltzen ginen, eta informazio iturriekin izandako harremana ere nahiko birtuala zen. Ekonomikoki ere eragina izan du. Gainera, Eusko Jaurlaritzak diru laguntzak eman dizkie hedabide batzuei, baina guk ez dugu horren berri izan. Pandemiak hedabide guztiongan izan du eragina, eta ez bakar batzuengan bakarrik. Ziurgabetasuna da nagusi, baina baita etorkizunaren alde lanean jarraitzeko gogoa ere”.

5. “Teknologiak, komunikazio tresna berriak eskaini ez ezik, komunikazioa bera ulertzeko modua ere aldatu du. Egun, pentsaezina da komunikabide batentzat sarean ez egotea. Eta, proiektu guztiei gertatzen zaien legez, gure hedabideari ere ezinbestekoa zaio aurrerapausoak ematea. Paperezko aldizkarien ondoan, sareko Begitu eraginkor eta indartsua behar dugu. Webguneaz gainera, Begitu-ren presentzia indartu behar dugu sare sozialetan”.

KOLDO ISUSI (‘Bizkaie!’ aldizkari digitaleko zuzendaria)

“Hasieran makinatxo bat buruko min izan genituen, baina pozarren gaude”

1. “Interneteko hedabidea garela aintzat hartuta, Bizkaian eta munduan ditugu irakurleak. Hasieran, makinatxo bat buruko min eta solasaldi izan genituen, baina, azkenean, paperean argitaratzeko aukera baztertu, eta Interneten sartzea erabaki genuen. Pozarren gaude egindako hautuarekin. Duela 20 urte ez zegoen halakorik bizkaiera normalizatuan, eta, gaur egun ere, bakarrenetarikoak gara”.

2. “Sekulakoa. Hasieran hamabostero argitaratzen genituen artikuluak, eta, aurrerago, astero. Hurrengo pausoa etenik gabeko ataria martxan jartzea izan zen, eta, ordutik, gustura gabiltza, baina sano lanpetuta. Hasierako kolaboratzaileak ere orduantxe hasi ziren, eta, hala, bizi osorako lagunak egin ditugu. Euskalkia erabiltzeko hautua ere hasieran egin genuen: bizkaitarrei askotariko gaiak jorratuko zituen produktu duina eskaini nahi genien”.

3. “Ondo. 20 urte daramatzagu martxan, eta horrek erakusten du Bizkaie-ren osasuna ona dela. Jakina, guretzako aurrekontua osatzea buruko min handia izaten da. Baina, zorionez, erakundeen aldetik polito gabiltza, eta publizitateari esker ere dirutxoa jasotzen dugu, gehiago beharko genukeen arren. Eten digitalak ere ez digu onik egiten, eta gure erabiltzaile izan daitezkeen adinekoen artean badugu lana jendea erakartzeko. Horrez gainera, kolaborazioak ere izan ditugu hainbat erakunderekin, eta sarritan pentsatu izan dugu bizkaiera ardatz duten beste medio batzuk ere badaudela, eta ez dugula bizkaieradunentzako behar eta merezi duten lanik egiten”.

4. “Jota utzi gaitu, eta lan egiteko moduan ere aldaketak eragin ditu. Hala ere, aurrera egiten ari gara, eta, ahal den neurrian behintzat, albisteak etxetik, kaletik, menditik zein edozein lekutatik argitaratzen ahalegintzen ari gara. Gure arteko solasaldietan sarritan pentsatu izan dugu, oro har, gizartearen sektore guztietan lehengora bueltatzea oso zaila izango dela, eta, ziurrenik, beste errealitate bat biziko dugula. Hankaz gora dago dena, eta, diskoetxeak eraberritu diren moduan, denok suspertzeko bideak landu beharko ditugu akaso”.

5. “Erronkak ugari, eta denbora urri: podcasten munduan burua sartzea, albiste potoloak baina lekuan lekukoak jorratzea, kolaboratzaileen zerrenda handitzea, irudiari indar handiagoa ematea…”.

NEREA CUBILLO (Deustualdeko ‘Prest’ aldizkariko zuzendaria)

“Auzoan euskaraz bizi eta informa daitekeela erakutsi du ‘Prest’-ek”

1. “Prest Bilbora eta Euskal Herriko beste hainbat txokotara heltzen den arren, irakurle gehienak Deustu, San Inazio, Ibarrekolanda, Arangoiti eta Deustuko Erriberakoak dira. Oraindik ere etxe askotan sartzen den euskarazko komunikabide bakarra da, eta hori izan zen, batez ere, hasierako asmoa eta ekarpena: Deustualdeko etxeetara euskara eramatea. Era berean, ez dira gutxi izan Deustualdeari buruz bi hamarkada hauetan idatzitakoak, eta, agian, horregatik uste dut gure auzoa hobeto ezagutzeko aukera ere eman diola jende askori. Auzoan euskaraz bizi eta informatu daitekeela erakutsi du Prest-ek, eta hori euskaldun komunitatearentzako sekulako ekarpena da”.

2. “Nik oso hilabete gutxi daramatzat Prest koordinatzen, baina txikitatik jaso dut aldizkaria etxean, eta tamaina izan da aldaketarik nabarmenena. 2008. urtera arte aldizkaria tamaina handiagoan argitaratzen zen, baina krisiaren ostean txikitu egin zuten. Edukiei dagokienez, berdinak edo antzekoak mantendu direla esango nuke. Gainera, teknologiaren aurrerapenekin batera aldaketa asko etorri dira: lehen, esaterako, aldizkaria editatzen eta maketatzen amaitzen zutenean, zuzendariak berak eramaten zuen maketa disko batean inprentara; orain, berriz, Wetransfer bidez eramaten dugu. Beste bilakaera bat bloga eta sare sozialak sortzea izan zen”.

3. “Hobeto egon zitekeen nire ustez, baina egia da ekonomikoki oso txarto ibili garen garaiak izan direla. Gure helburu nagusia jasotzen ditugun diru laguntzetatik independenteagoak izatea da, eta horretan ari gara. Hala ere, lan talde parte hartzaile eta indartsua dauka Prest-ek atzean, eta nik uste dut horri esker ateratzen dugula hilero aldizkaria aurrera; baita babesleei esker ere, noski”.

4. “2020ko apirilean argitaratu genuen zenbakia online baino ez genuen argitaratu, Correos eta inprenta itxita zeudelako. Era berean, beste langile bat kontratatzeko asmoa ere atzeratu behar izan genuen. Baina ez ginen geratu, eta online zein paperean lanean jarraitu genuen berdin-berdin”.

5. “Oro har, osasuntsu mantentzen eta hasierako helburuei eusten jarraitzea dira gure erronkak. Euskara Deustualdeko etxeetara eramaten jarraitu nahi dugu, euskaraz informatzea posible dela erakusteko, eta babesletza handitzea ere asko gustatuko litzaiguke, diru laguntzetatik nolabait askatzeko, besteak beste. Hala ere, erronka nagusia, beste 20 urtez bizirik mantentzea da”.


Summary: Gomendatu dute Hegoaldeko ikasgelak ez ixtea gutxienez bost positibo egon arte. Osasun Publikoko Batzordeak gomendatu du ikasleak ez konfinatzea bost ikaslek edo ikasgelaren %20ak zazpi egunen buruan positibo ematen ez duenean.

Osasun Publikoko Batzordeak Hego Euskal Herriko ikastetxeetan berrogeialdiak ezartzeko irizpideak malgutzea gomendatu du: aurrerantzean, ikasgela osorik ez konfinatzea gomendatu du, zazpi egunean bost ikaslek edo gehiagok edo ikasgelaren %20ak positibo ematen ez badu. Espainiako Gobernuko eta autonomia erkidekoetako ordezkariek parte hartu dute bileran.

Neurri berriaren bidez, pandemiaren egungo egoerara egokitu nahi dute, Espainiako Gobernuko Osasun Ministerioaren esanetan. Txertaketa aurreratuta dagoela aipatu dute, baita ikastetxeak leku seguruak direla nabarmendu ere.

COVID-19a goraldi betean dagoela itzuliko dira Hego Euskal Herriko haurrak eta gazteak ikasgeletara. Hori horrela, Eusko Jaurlaritzak, esaterako, asteon iragarri du neurriak zorroztuko dituela: Lehen Hezkuntzako ikasgela bateko eta besteko ikasleak ezingo dira elkartu patioan, 6 urtetik gorako ikasleek maskara jantzita edukiko dute uneoro eta eskola kiroleko lehiaketak ere bertan behera utzi dituzte. Azken erabaki horri jarraiki, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Foru Aldundiek gaur esan dute ez dela eskola kiroleko lehiarik izango urtarrilaren 28ra arte.

Nafarroako Gobernuak ere bide beretik joko du. Carlos Gimeno Hezkuntza kontseilariaren hitzetan, hezkuntzako protokoloak indartzeko asmoa dute. Astelehenean helaraziko dizkiete ikastetxeei.


Summary: Hiru gizon atxilotu dituzte indarkeria matxista egotzita. Portugaleten, Barakaldon eta Gsteizen gertatu ziren erasoak, atzo.

Hiru gizon atxilotu zituzten atzo, indarkeria matxista leporatuta. Haietako bat Gasteizen atzeman zuten, beste bat Barakaldon (Bizkaia) eta beste bat Portugaleten (Bizkaia). Hiru erasoak atzo gertatu ziren.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, Portugaleten 37 urteko gizon bat atxilotu zuten, sexu askatasunaren aurkako delitu bat egotzita. Erasoa gizonezkoaren etxebizitzan gertatu zen, eta, ondoren, biktimak salaketa jarri zuen. Handik gutxira atxilotu zuten ustezko erasotzailea. Datozen orduetan utziko dute gizona epailearen esku.

Gasteizen 30 urteko gizon bat atxilotu zuten neska lagunari eraso egitea egotzita. Erasoa 19:00 aldera izan zen, taberna batean. Arabako hiriburuko Udalak jakinarazi duenez, gaur utzi dute atxilotua epailearen esku.

Barakaldon, aldiz, gizonezko bat atxilotu zuten neska lagun ohiari eraso egiteagatik. Angel Madrazo Udaleko Hiritarren Segurtasuneko eta Babes Zibileko zinegotziak adierazi duenez, erasoa gizonaren eta emakumearen etxebizitzan gertatu zen, eta, ondoren, biktimak salaketa bat jarri zuen. Emakumeak azaldutakoaren arabera, bikotekide ohiaren tratu txarrak «etengabeak ziren aspalditik». Beharrezko datuak bildu ondoren, udaltzainek ustezko erasotzailea atxilotu eta epailearen esku utzi zuten.


Summary: Espetxe legedia aplikatzearen alde egin du Grande-Marlaskak. Espainiako Barne ministroaren ustez, «zuzenbide estatu batean beste edozein lege aplikatzen den moduan» ezarri behar zaie euskal presoei ere espetxe legedia. Biharko deialdiak ikertzeko eskatu dio PPk Fiskaltzari.

Hainbat kazetarik euskal presoen hurbiltze eta Euskal Herriratzeez galdetu diote gaur Fernando Grande-Marlaska Espainiako Barne ministroari, eta, hark erantzun dienez, euskal presoei ere espetxe legedia aplikatu behar zaie, «zuzenbide estatu batean beste edozein lege aplikatzen den moduan, lege parametrotan eta beharrezko jurisdikzio kontrolpean».

Ministroak jakinarazi du biktimen elkarteekin harreman estua eta zuzena duela, eta haren «erreferente etikoa» direla eta izanen direla, «begien bistako arrazoi objektiboengatik».

PPk ikertzeko eskatu du

Bihar egitekoak diren 200 manifestazio baino gehiago Espainiako Fiskaltzan salatu ditu PP alderdiak.

PPk Espainiako Kongresuan duen eledunak, Cuca Gamarrak, eman du ekimenaren berri. Alderdiak abenduaren 28an salatu zuen Iñaki Etxeberria presoari hilaren 23an Iruñean eginiko ongi etorria. Gaurko salaketa, haren luzapena litzateke.

«Onartezinak dira pasibotasuna eta isiltasun konplizea», idatzi du Gamarrak. Salaketan PPk adierazi du manifestazioetan «espetxe onura gehiago» eskatuko dituztela presoentzat, eta deialdia ikertzeko eskatu dio Fiskaltzari.

Debeku eskea Tuteran

Alejandro Toquero Tuterako alkateak hirian Sarek biharko deituriko manifestazioa debekatzeko eskatu dio Jose Luis Arasti Espainiako Gobernuak Nafarroan duen ordezkariari. Navarra Sumako politikaria AVT biktimen elkarteak egindako eskariari batu zaio, uste duelako «justua eta koherentea» dela biktimen galdea. Toqueroren ustez, manifestazioaren helburua «ETAkoak izateagatik edo harekin kolaboratzeagatik zigortuak izan direnak eta talde terroristaren historial kriminal odoltsua goratzea baino» ez da.

Tuterako mobilizazioa Jan Jaime plazatik abiatuko da bihar, Euskal Herriko gainontzeko herri gehienetan bezala, 17:00etan.


Sidney Poitier aktorea hil da

Summary: Sidney Poitier aktorea hil da. Beltzen eskubideen aldeko borrokaren ikurretako bat bilakatu zen, eta Oscarra irabazi zuen lehen aktore afroamerikarra izan zen

Sidney Poitier aktore estatubatuarra (Miami, 1927) 94 urterekin hil dela jakinarazi dute bere ingurukoek. Poitier erabateko aitzindaria izan zen XX.mende erdialdeko Hollywooden, beltzak rol bazterreko eta estereotipoetara mugatuta zeudenean, berak aukera izan zuelako nortasun handiko rol protagonistak betetzeko. Hain zuzen ere, eskubide zibilen aldeko mugimendua ernatzen ari zenean, 1964an, lortu zuen bere lehenengo Oscar saria Lillies of the Field filmagatik.

Artean kredituetan agertu gabe ere, 1947an egin zuen debuta kameren aurrean Poitierrek Sepia Cinderella filmean. Extra huts gisa. Hiru urte geroago, ordea, Joseph Leo Mankiewicz zinemagile prestigiodunarentzat egin zuen lan No Way Out draman, eta handik aurrera garatuko zuen pertsonaiaren trazak erakutsi zituen. Izan ere, anaia arrazista bi artatu behar dituen mediku beltz bat izan zen Poitier Mankiewiczen film horretan. Mende bukaerara arte aktore gisa egin zituen 50etik gora filmetako lehendabizikoak izan ziren.

50eko hamarkadan bere lekua egin zuen Poitierrek hala zineman nola telebistan, eta baita arrakasta handia lortu ere zenbait filmekin. Horietako bat izan zen Richard Brooksen Blackboard Jungle (1955), eskola bateko borrokak islatzen zituena, eta aktorearen film ezagunenetako bat bilakatu dena denborarekin. Beste bat The Defiant Ones (Stanley Kramer, 1958) izan zen, lehenengoz Oscar saria irabazteko hautagaia izan baitzen Poitier.

Berehala, beltz komunitatearen erreferente bilakatu zen Poitier; bai bere komunitatearen borrokaren alde lerratu zelako, bai zinemara ere eraman zuelako borroka hori. Nolanahi ere, kritikak ere jaso zituen, beltz zintzo eta atsegina-ren rolari lotu zitzaiolako sarritan (Guess Who's Coming to Dinner, Stanley Kramer, 1967).

Drama izan zuen lan eremu nagusia, baina beste genero batzuk ere landu zituen, besteak beste, thrillerra (In The Heat of the Night, Norman Jewison, 1967).

Beste ezeren gainetik, aktorea izan zen Poitier, baina zuzendari lanak ere egin zituen. Buck and the Preacher western-arekin estreinatu zen 1972an, eta 1990era arte beste zortzi film zuzendu zituen.


Summary: Sakelako telefonoen eta beste gailu berrien bermeak hiru urtekoa izan beharko du Hegoaldean. Urtarrilaren 1az geroztik Hego Euskal Herrian erositako produktuek berme luzeagoa dute: bi urtetik hirura igaro da. Etxe ekoizleek hamar urtez bermatu beharko dute produktu horren ordezko piezak daudela. Konponketa sustatu nahi duen lege aldaketa da, eta zaharkitze programaturikoaren aurkakoa.

Urtarrilaren 1az geroztik Hego Euskal Herriko kontsumitzaileek eskubide gehiago dituzte. Espainiako Gobernuak, Kontsumo Ministerioak bultzatuta, produktu berrien bermea luzatu du: bi urtetik hirura. Ipar Euskal Herrian, aldiz, bi urtekoarekin jarraituko dute oraingoz. Era berean, produktuen ekoizleek hamar urtez bermatu beharko dute ordezko piezak daudela. Kontsumitzaile elkarteak alde agertu dira; ekoizleenak, aldiz aurka. Ordezko piezen araudiak sortu du kexa gehien. Bi urtetik hirura Lege aldaketaren goiburu nagusia da: produktu berrien bermea bi urtetik hirura igaro da. 2020ko azaroan Europako Batasunak «konpontzeko eskubidea» aldarrikatu zuen, eta Europako hainbat gobernuk berme legeak aldatzeari ekin zioten. Zaharkitze programatu izenekoari mugak jartzea eta hondakin elektronikoak murriztea dira lege aldaketaren beste helburuak. Kexatzeko bi urte Lege berriak beste eskubide bat luzatu du: ados ez egoteko epea. Erosleak, lehen, sei hilabeteko epea zuen erositako produktuarekin gustura ez zegoela argudiatzeko. Betiere, produktuak jatorrizko baldintzak beteko ez balitu. Desadostasun epe deritzo, eta, orain, bi urtera luzatu dute. Era berean, orain, erosleak erabaki dezake epe horren barruan gailua konpon diezaioten nahi duen edo berria nahi duen. Autoetan ere bai? Bai, eta kilometro mugarik gabe. Lehen bi urteetako matxura guztiak, aurkakoa frogatu ezean, jatorri huts gisa joko dira. Hori bai, jabeak etxearen ikuskapen ofizial guztiak egin beharko ditu. Dena den, auto ekoizle gehienek berme luzeagoa eskaintzen dute. Hamar urte, asko al dira? Eztabaida gehien sortu duen aldaketa da: ordezko piezak bermatzeko epea bost urtetik hamarrera igaro da. Ekoizleen arabera, bermea bi urtetik hirura luzatzeak ez du egoera asko aldatuko; diotenez, arraroa delako gailu bat bere kasa hain bizkor matxuratzea. Ordezko piezen arauak, aldiz, sestra gehiago sortu du. Sakelako telefonoen konpainiek, esaterako, argudiatu dute haien merkatua oso bizkor garatzen ari dela, eta duela hamar urteko gailuen piezak (pantailak, argiak...) gordetzeak ez duela zentzurik. Izango al du eraginik? Ekoizle elkarteek diote prezioak igotzeko beste arrazoi bat izan daitekeela. Salmenta osteko zerbitzua indartu beharko dutela eta, batez ere, piezak gordetzeko tokia beharko dutela. Kontsumitzaile, elkarteek berriz, lanpostuak sortuko direla diote, konponketetarako jende gehiago beharko delako. Itsasgarri berria Baina gailu guztiak konpondu al daitezke? Bai, edo konpon ahal beharko lukete. Hemendik aurrera, Hego Euskal Herriko gailuek konpongarritasun maila zehazten dien itsasgarri bat izan beharko dute kutxan. Ipar Euskal Herrian iaztik existitzen da. 0tik 10erako eskala batean zehaztuko da zenbateko zailtasuna duen hura konpontzeak matxuraren bat gertatuz gero. Eredu batzuk jartze aldera, Iphone 12 sakelako telefonoak 6ko konponketa indizea du, Xiaomi 10ak 7,3koa eta Huawei P20ak 5,8koa. Eta Europan, zer? Europako Batasunak bi urteko gutxieneko bermea ezartzen du, eta hortik gorakoak herrialde bakoitzak zehazten ditu. Denetariko ereduak daude. Esaterako, Frantzian eta Italian bi urtekoa da; aldiz, Suedian, Portugalen eta Espainian hirura igo da aurten. Norvegian eta Erresuma Batuan —ez daude EBn— bost urteko bermea dute, eta Irlandan, seikoa. Herbehereetan produktu bakoitzaren gehienezko iraupen teoriko baten arabera ezartzen da.


Summary: Euroguneko inflazioa %5ekoa da, eta EBZk uste du «goia jo» duela. Mende honetan prezioak gehien igo den urtea izan zen iazkoa, baina Europako Banku Zentralaren arabera, 2022an beheranzko joera nagusituko da.

Urte berriarekin batera ahoz aho dabil prezioen igoera, inflazioa. Orain arte gehien zabaldutako ustea zen pandemiarekin batera etorri eta joango zela, baina gero eta indar handiagoa hartzen ari da denbora batez maila altuan mantenduko dela, analistek idealtzat jotzen duten %2tik gora, edo jaitsiera mantsoa izango dela.

Euroguneko urte arteko inflazio tasa %5ekoa izan zen abenduan, 1997tik izandako prezioen garestitzerik handiena. Europako Banku Zentralak (EBZ) espero zuen abenduan hasiko zela jaitsiera, baina horrek itxaron egin beharko du. Dena dela, azarotik abendura hamarren bat baino ez da igo; hazkunderik txikiena iazko ekainetik. Inflazioak «goia jo» duela uste du EBZ, eta aurten modu naturalean jaisten joango dela.

Eurostaten datuen arabera, igoera, batez ere, energiaren prezioen garestitzearen ondorio da, udatik hona gertatzen ari den bezala: % 26koa izan da 2020ko abenduarekin alderatuta. EBZk espero du 2022ko bigarren hiruhilekotik aurrera apaltzea. Energiaren eragina kalkulutik kanpo uztean, euroguneko urte arteko inflazio tasa %2,8koa da eurogunean. Energiaren atzetik elikagai freskoak (%4,6), eta alkohola eta tabakoa (%3,2) garestitu dira gehien.

Herrialdeen artean, igoera handienak Estonian ( %12), Lituanian ( %10,7) eta Letonian (% 7,7) izan dira. Eta gutxien Maltan (% 2,6), Portugalen (% 2,8) eta Finlandian (% 3,2). Espainian % 6,7koa izan da eta Frantzian % 3,4koa. Datorren astean jakingo da Hego Euskal Herriko tasa. Azaroan % 5,2koa izan zen, mende honetako altuena.

AEBeek oraindik ez dute jakinarazi abnduko inflazio tasa, baina azaroan %6,8koa izan zen;%5,1ekoa Erresuma Batuan.

Pizgarri gutxiago

EBZk prezioen igoera koiunturala dela pentsatzen jarraitzen du, eta urte honetan murrizten hasiko dela. Hori horrela, 2022an interes tasak ez igotzeko erabakiari eusten dio, hori egiteak susperraldia kaltetuko lukeelakoan; dena den, pandemiaren ondorio ekonomikoei aurre egiteko abian jarritako pizgarri batzuk, bereziki herrialdeen zorren erosketa, murrizten joango da. AEBk, ordea, dagoeneko interes tasen hiru igoera iragarri ditu urte honetarako, eta Ingalaterrako Bankuak %0,25era igo zituen abendu erdialdean.


Summary: EH Bilduk bat egin du Sareren manifestazioekin. Maddalen Iriarte EH Bilduren Eusko Legebiltzarreko bozeramaileak adierazpenak eginen ditu Euskalduna jauregiko ekitaldiaren atarian. Julen Arzuaga eta Laura Aznal parlamentariak ere ekitaldian izanen dira.

EH Bilduk bat egin du biharko Sarek Hego Euskal Herriko hiri eta herrietan deitu dituen mobilizazioekin. Koalizio subiranistak jakinarazi duenez, EH Bilduko kideek herriz herri parte hartuko dute manifestazioetan, eta goizean ere izanen dira Bilbon, Sarek Euskalduna jauregian antolatu duen mahai inguruan.

10:30ean hasiko da alde guzietako biktimek eginen duten mahai ingurua, eta haren aitzinetik adierazpenak eginen dituzte hainbat alderdi politiko, sindikatu eta gizarte eragileetako ordezkariek. Bada, EH Bilduk jakinarazi du Maddalen Iriarte Eusko Legebiltzarreko koalizioko bozeramaileak hartuko duela hitza. Julen Arzuaga legebiltzarkidea eta Laura Aznal Nafarroako Parlamentuko parlamentaria ere ekitaldian izanen dira.


Summary: Indarkerien biktimekin eta euskal presoekin «diskrezioz» bilduko dela iragarri du Sarek. Ekitaldia egin du elkarteak Bilboko Euskalduna Jauregian, gaurko mobilizazio egunaren harira.

Sarek presoen eskubideen aldeko mobilizazioak deitu ditu gaurko, Hego Euskal Herriko hiri eta herrietan. Hainbat alderdi politiko, sindikatu eta gizarte eragilek parte hartu dute Bilboko Euskalduna Jauregian Sarek antolaturiko ekitaldian. Ondoren, alde guzietako biktimek mahai inguru bat egin dute, eta ekitaldia amaitzeko, adierazpena egin du Arantza Aldezabalek Sareko eledunak.

2021a «argi-ilunez betetako urtea» izan dela adierazi du Aldeazabalek. «Aurrera egin da, baina gai batzuetan atzera egin da». Argien artean, Valentzia aldeko (herrialde Katalanak), Galiziako eta Andaluziako espetxeetan dagoeneko euskal presorik ez egotea aipatu du eledunak, eta horrek familia askoren egoera «asko arindu» dela gaineratu du.

Edonola ere, gogoratu du presoen erdia inguru oraindik ere urrunduta dituztela. «Premiazkoa da urruntze horri amaiera ematea, eta preso guztiak Euskal Herrian egotea, legeak hala diolako, baita gizatasunagatik ere».

Hori lortzeko, elkarteak «diskrezioz» jarraituko duela lanean, urruntzea amai dadin. Era berean, eta berriz ere «diskrezioa» aipatuta, indarkerien biktimekin eta euskal presoekin bilduko dela iragarri du. «Uste dugulako oso garrantzitsua dela biktimei buruz gutxiago hitz egitea eta haiekin gehiago hitz egitea eta esateko dutena entzutea. Eta gauza bera euskal presoen kasuan».

Bide horretan lagundu duten hainbat pertsona aipatu ditu: Rosa Lluch, Robert Manrique, Naiara ZamarrenÌÂo, Maider Gacia eta Idoia Zabalza. Eta eskerrak eman dizkie eman duten «ereduarengatik».

Aldezabalek gogoratu du euskal presoek adierazi dutela «indarkeria horren biktimen sufrimendua sentitzen eta aitortzen dutela, eta beren nahia dela beren esku dagoen guztia egitea bizikidetza eta bakea lortzeko». Horren adibide gisa aipatu du ongi etorri ekitaldien inguruan harturiko erabakia.

«Aurrerapen positibo horiek, ordea, batzuentzat ez dira nahikoak. Euskal presoen kolektiboak adierazpenen bat egiten duen bakoitzean, jarraian beste eskakizun bat dator. Hori guztia, ez ahaztu, legeak ezer eskatzen ez badu ere». ETA desegin zela urteak igaro direla gogoratu die «eskuinari eta eskuin muturrari». Alderdi horiei iraganean geratu izana leporatu die, eta esan die eurek aurrera jarraituko dutela, «bake justu bat» eraikitzeko, «memoriarekin, baina faktura gehigarririk eta interesik gabe». Garaile eta garaituen eskema gainditzeko eskatu du.

Sarek hausnarketa egin du egungo egoeraren inguruan, eta egun batzuk barru argitaratuko duela iragarri du. Edonola ere, ondorio batzuk aipatu ditu Aldeazabalek: salbuespen-erregimena oraindik araua dela ondorioztatu dute; preso gehienak bigarren graduan blokeatuta jarraitzen dutela; salbuespen erregimenik gabel presoen herenak etxean egon beharko luketela; eta iaz Fiskaltzak eta Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentralak harturiko jarrera, atzera botatzeagatik espetxeetako tratamendu-batzarrek euskal presoei onarturiko gradu-progresioak eta baimenak.

Espetxeen eskuduntza Hegoaldeko gobernuen esku geratu dela baliatuta, bestelako espetxe-politika egiteko «aukera eta betebeharra» dutela esan die Sareren eledunak Iñigo Urkulluri eta Maria Txibiteri, eta gainera du euren laguntza edukiko dutela horretarako.

Euskal Herrian gertatutakoari buruzko kontakizun bakarra ezartzeko saioen kontra mintzatu da ondoren. «Memoriak eta kontakizunak pluralean izango dira denbora luzean, identitate nazional, sozial eta politikoen subjektibotasunetik abiatuta, besteak beste». Edonola ere, «puntu komun egiaztatuak» ere izatea posible izango dela adierazi du.


Summary: Donostiako Udalak bertan behera utzi du aurtengo danborrada. Dagoeneko 30 bat konpainiak adierazia zuten ez zutela parte hartuko, izurria dela eta.

Espero zena baieztatu da. Donostiako Udala danborradetako arduradunekin bildu da gaur arratsaldean, eta erabaki du aurten ere ez dela danborradarik egongo San Sebastian egunean, bigarren urtez jarraian.

Izan ere, azken orduetan 30 bat konpainiak iragarri dute ez direla aterako kaleetan danborra jotzera, izurria dela eta. Datorren astelehenean ziren aldeak biltzeko, baina jaian parte hartzeari uko egitea erabakita zuten konpainia kopurua ikusita, bilera gaurkorako aurreratzea erabaki zuen udalak.

Oraindik ez dute erabaki ordezko ekitaldiren bat antolatuko duten, eta zer gertatuko den Urrezko Danborra emateko ekitaldiarekin.

Erabakia ezagutarazi ostean, Eneko Goia alkateak esan du datorren astean berriz bilduko dela hiriko ikastetxeetako ordezkariekin, haurrek jaia ospatzerik eduki dezaten «beste aukera batzuk» aztertzeko.


Summary: Pirritx, Porrotx eta Marimototsen ibilbidea omendu dute AEK-k eta Korrikak. Amondok nabarmendu du pailazoak «eragile aktibo bat» izan direla euskararen transmisioaren aldeko lanean.

HitzEkin izango da 22. Korrikaren leloa, hizkuntza bat hitzekin osatzen den arren, ekintzek eraikitzen baitute hizkuntza baten komunitatea. Horrexegatik, AEK-k eta Korrikak Pirritx, Porrotx eta Marimotots omendu dituzte, euskararen alde «azken 34 urteetan adierazi duten konpromisoagatik eta ekinagatik». Gure Zirkuaren karpan eginiko ekitaldian, Tolosan (Gipuzkoa), Korrikako koordinatzaile Asier Amondok nabarmendu du Aiora Zulaikak, Joxe Mari Agirretxek eta Mertxe Rodriguezek osatutako hirukotearen jardunak «zuzeneko eragina» izan duela gurasoengandik umeengana eta umeengandik gurasoengana euskara transmititzeko garaian: «Haiek transmisioa goitik behera eta behetik gora landu dute; haiek, haien hitzekin, euskarari ekin zioten, eta eutsi egin diote».

«Eragile aktiboak» izan dira pailazoak euskararen sustapenerako, 1987ko abenduaren 24an lehen ekitaldia egin zutenetik, Lasarte-Orian (Gipuzkoa); Takolo, Pirritx eta Porrotx ziren orduan. Amondoren hitzetan, euskara ez zutenean, hizkuntza «ikasteari eta hobetzeari ekin zioten», eta, geroztik, «ahoan ibili dute» hiru hamarkadatik gorako ibilbidean.

Zulaikak, Agirretxek eta Rodriguezek oroigarri bana jaso dute ekitaldian, AEK-ko eta Hik Hasiko kideen eskutik. Modu horretan eskertu nahi izan diete pailazoei azken elkarte horrekin izaniko elkarlana. Pailazoek, berriz, Korrikak eginiko lana txalotu dute, eta euskararen aldeko mezua bidali: «Munduak txorien kantuak behar ditu, baita herrien hizkuntzak ere».

Ekitaldiak, baina, gutxi izan du ohiko omenaldi baten itxuratik, Korrikako Gipuzkoako arduradun Xabier Artolak Gipuzkoako Hitza-ri adierazi dionez, pailazoen «giroko zerbaitetan txertatzea politagoa» iruditu baitzaie: «Pailazoak izanda, haiengana hurbiltzeko edo haiei ere keinu bat egiteko aukera polita zela iruditu zitzaigun Gure Zirkuarekin elkarlanean omenaldia egitea». Hartara, karpara joandakoek —40 minutuan saldu zituzten sarrera guztiak—, Gure Zirkuko lantaldearen ikuskizunaz gain, Pirritx, Porrotx eta Marimototsen Kuikui lan berriaren lagin bat ikusteko aukera izan dute: taldeak azken urteetan izaniko kolaboratzaileen laguntzarekin aurkeztu dute, hain zuzen.

Ekitaldian izan dira euskalgintzako eragile ugari ere, hala nola Topaguneko lehendakari Kike Amonarriz, Bertsozale Elkarteko lehendakaritza taldeko Maialen Lujanbio, Behatokiko zuzendari Agurne Gaubeka, Ikastolen Elkarteko lehendakari Koldo Tellitu eta Kontseiluko idazkari nagusi Paul Bilbao. Han izan dira Gipuzkoako Foru Aldundiko, EH Bilduko, ELA, LAB eta Steilas sindikatuetako, Gure Esku-ko eta Udalbiltzako ordezkariak ere, besteak beste.

Amurriotik

Iaz ziren egitekoak 22. Korrika, baina COVID-19ak eragindako egoerak hura atzeratzera behartu zituen antolatzaileak, eta Bultza euskaltegiak! Bultza euskara! dinamikak hartu zuen haren lekua. Joan den azaroan, ordea, jakinarazi zuten Amurrion (Araban) abiatuko dela hurrengo ekitaldia, martxoaren 31n, eta, apirilaren 10era bitarte, Donostiara arteko ibilbidea egingo duela. Aurkezpen ekitaldian presente izan zuten pandemia, eta hark euskararen alorrean izan duen eragin kaltegarria. «Jakitun gara pandemiak euskara ia ezabatu duela errotik plaza ugaritan eta askoren bizitzan», adierazi zuen Alizia Iribarren AEK-ko koordinatzaile nagusiak. Hori ikusita, baina, euskararen «aldekotasuna eta harrotasuna» aldarrikatzeko beharra nabarmendu zuen. Asmo bera du HitzEkin leloak ere: «Euskarak aurrera egin nahi badu, euskaldun (pro)aktiboak behar ditu, konbentzimendutik ekintzara, praktikara, jauzi egingo dutenak».

Doinua ere badu egitasmoak. Nere Urbizuk zuzendu du leloaren izen bereko abestia, eta Sustrai Colina bertsolaria arduratu da hari hitzak jartzeaz. Urbizurekin batera, Ane Garciak eta Anarik jarri diete ahotsa hitz horiei. Hala, hiru belaunalditako abeslariak batuta, «helduen eta txikien arteko katearen sostengua eta bitartekaritza irudikatu» nahi izan dituzte.


Summary: PPk fiskaltzaren aurrean salatu ditu Sareren martxak. «ETAko presoen aldeko mobilizazioek» biktimak iraintzen dituztela ohartarazi du. Deialdiak ikertzeko eskatu dio fiskal nagusiari.

Abenduan kartzelatik atera zen Iñaki Etxeberria presoari ongi etorri bat egin ziotela eta auzitara jo zuen PPk abenduaren 28an, eta salaketa bat jarri zuen, eta orain salaketa hori zabaldu egin du, Sarek «ETAko presoen aldeko» 200 mobilizazio baino gehiago antolatu dituelako. Manifestazio horiek biktimak iraintzen dituztela iruditzen zaio PPri.

Cuca Gamarra PPren Espainiako Kongresuko bozeramaileak eman du salaketaren berri, Twitter sare sozialean. «Ez dago lekurik pasibitatearentzat eta ezta isiltasun konplizearentzat ere», idatzi du. Larunbatean Euskal Herrian barrena antolatutako mobilizazioetan «ETAko presoentzako kartzela onurak eskatuko dira, eta haietako askok odol delituak dituzte». Horregatik, manifestazioak ikertzeko eskatu dio Espainiako fiskal nagusiari.


Summary: U-8ko mobilizazioak horrela kontatu ditu BERRIAk. Euskal Herriko hamaika herri eta hiritan barreiaturik, baina aldarri batek elkartuta atera dira karrikara gaur milaka eta milaka herritar: euskal presoek eskubideak dituztela aldarrikatzeko, eta horiek bete egin behar direla eskatzeko.

→ Ipar Euskal Herriko manifestazioa 15:00etan abiatu da, Baionako hiru tokitatik. Bakegileek Parisera buruz helaraziko dute mezua: presoen gaian dagoen blokeoa salatzeko, eta, bereziki, kartzelan 30 urtetik goiti daramatzaten Ion Parot eta Jakes Esnal baldintzapean aske uztea galdegiteko.

→ Otsailaren 18tik aurrera mobilizazio «fase berri bat» hasiko dutela iragarri dute, eta ez dute baztertu desobedientzia ekintzak egiten hastea.

→ Hego Euskal Herrian, Madrili eta Eusko Jaurlaritzari begira egin du Sarek deialdia: euskal preso guziak Euskal Herriratzeko eskatuko du, eta gradu progresioan dagoen blokeoa askatzeko. 17:00etan izan dira mobilizazio gehienak.

→ Goizean mahai ingurua egin dute bost biktimarekin, eta alderdi eta sindikatuetako ordezkari ugari izan da. EAJk adierazi du ez dela mobilizazioetarako garaia, «negoziazio politikorakoa» baizik. EH Bilduren, gehiengo sindikalaren eta Kataluniako ordezkaritza ugariaren babesa izan du Sarek.

→ Inaxio Oiarbide Sareko bozeramaileak BERRIAri aste honetan adierazi dio espero duela 2022an euskal preso guztiak Euskal Herrian egotea.


Summary: Euskal presoak hurbiltzearen alde egin dute Sareren mahai inguruan parte hartu duten biktimek. Rosa Lluchek, Robert Manriquek, Maider Garciak, Idoia Zabalzak eta Naiara Zamarreñok parte hartu dute mahai inguruan, eta elkarbizitzaren alde urratsak egiten jarraitzera dei egin dute.

Arratsaldeko manifestazioen aurretik mahai ingurua antolatu du Sare Herritarrak Bilbon, Euskalduna jauregian. Gatazka politikoaren lau biktima elkartu ditu mahaiaren bueltan: ETAk hil zuen Rosa Lluchen aita, Hipercorren ETAk egindako atentatuan zauritua izan zen Robert Manrique, GALek hil zuen Maider Garciaren aita, polizien eskuetan hil zen Idoia Zabalzaren anaia Mikel eta ETAk hil zuen Naiara Zamarreñoren aita. Minak elkartzen ditu, eta biktima guztientzako aitortza bera eskatu dute. Pilar Kaltzada kazetariak moderatu du hitzaldia, eta eskerrak eman dizkie parte hartzeagatik: «Beharrezkoa da elkarbizitzarako».

Manriquek adierazi du legeak euskal presoak Euskal Herrira ekartzea ahalbidetzen badu, egin behar dela. «Niretzat, legea ez aplikatzea indarkeria modu bat da. Delitugileen hurbiltzea aholkatzen bada, kasu honetan terroristen hurbiltzea, nik ez dut arazorik. Baina zigorra bete dezatela».

Zamarreñok erantsi du zilegia dela presoek euren familiengandik gertu egon nahi izatea. Beretzat ametsa litzatekeena ere azaldu du: euskal presoak eurak bihurtzea «bortizkeriaren deslegitimatzaile», birgizarteratu ostean. «Presoek lagundu ahalko lukete egiarako eskubidea duten biktima askoren zauriak sendatzen». Gradu progresioaren alde agertu da Zamarreño, gainera, «baldintzak betetzen dituztenean», baina egindako krimenak deitoratzeko eskatu du.

Garciak ohartarazi du «orriak azkarregi» pasatzen ari direla, eta estatu indarkeriaren biktimak baztertuta daudela. «Ikasi behar dugu biktimak denak igualak garela. Ez da zenbatu behar, denok berdin sufritu dugulako. Aitortza bat behar dugu; nik behar dut, aurrera egin ahal izateko, GALeko biktimek ez daukagulako ezer, eta badira justizia egin ez zaien ETAren biktimak ere».

Biktima guztien aitortza

Hizlariek gizartearen rola nabarmendu dute. Manriqueren esanetan, instituzio publikoen aurretik doaz herritarrak, askotan horiek egiten dituzten urratsak ezkutatu nahi izaten diren arren. Zamarreñok Errenteriako (Gipuzkoa) adibidea jarri du —hangoa da bera eta bere familia—, eta nabarmendu du ezker abertzaleko kide batzuen gertutasuna ere sentitu izan duela. Maider Garciak, berriz, ohartarazi du «berdinak» direla biktima guztiak: «Inor ez dago inoren gainetik. Horrekin hautsi behar dugu. Guk ere errekonozimendua behar dugu».

Lluchek aipatu irakurtzeko, ikusteko eta entzuteko behar handia dagoela, gertatutakoa hobeto ulertzeko. Elkar ulertzeko ezinbesteko jo dute biktimek. Bide beretik, Garciak esan du ikastetxeetan egindako lana inportantea izan dela, eta Espainiara zabaldu beharko litzatekeela lan hori, «biktima guztiekin, denak irakurri eta entzunez, pluraltasunez».

ETAri buruz oraindik ere hitz egin behar dela nabarmendu dute. Zamarreño: «ETA agenda publikoan dago, hamar urte igaro direlako desagertu zenetik. Ez da denbora asko. ETAz hitz egitea beharrezkoa da, ez helburu politikoekin, baizik zauriak sendatzeko». Zabalzak erantsi du baietz, hitz egin behar dela ETAz. «Baina ez orainaldian. ETAren jarduna bukatu denetik, ostrazismoan bizi izan gara. Anaiaz hitz egitea tabua zen».

Biktima gisa «erabiliak» sentitu izan direla ere aipatu dute Lluchek eta Manriquek. «Biktima askok irizpide propioa dugu», adierazi du Manriquek: «Helburua da hau beste inori ez gertatzea, eta hortik aurrera dena hobekuntza izango da». Lluchek erantsi du «ohikoa» dela biktimen minaren erabilera, eta nekatuta ere badaudela horrekin: «ETAren biktima guztiek ez dugu pentsatzen ustez biktimak defenditzen dituzten elkarteek bezala. Baina inork ez digu galdetzen zer sentitzen dugun, zer behar dugun. Babes indartsu bat dugula dirudi, baina babes hori ez dugu ia inoiz sentitu».

Beste biktima batzuek ere parte hartu dute saioan, entzule gisa, Maria Jauregik esate baterako. Alderdi eta sindikatu ugaritako ordezkariak ere izan dira ekitaldian, eta baita Kataluniako alderdi eta eragile independentisten ordezkariak ere.


Summary: Azpeitiko umeen danborrada bertan behera utzi du udalak. Osasun baldintzek eta neurriek aukera ematen dutenean ospatuko da jaia. Helduen danborradari buruz heldu den astelehenean erabakiko dute.

San Sebastian egunean ez da umeen danborradarik izango Azpeitian ere. Ostiralean Donostiako danborrada eten zuten, eta larunbat goiz honetan Azpeitiko Udalak gauza bera jakinarazi du. Atzo arratsaldean bilera bat egin zuten herriko ikastetxeetako, guraso elkarteetako eta udaleko ordezkariek, eta horrela erabaki zuten.

Azkeneko hamalau egunetan herrian 1.309 positibo agertu direla eta 100.000 biztanleko intzidentzia tasa 8.600ekoa dela gogorarazi dute. «Danborrada egitea izan da eta da denon nahia, baina osasun egoera eta ezarrita dauden neurriak aintzat hartuta, San Sebastian egunez ez da haurren danborradarik egingo», azaldu dute.

Haurren danborradan 600 eta 650 ume artean ateratzen dira, eta haiek ikustera zein laguntzera atzeratzen diren herritarren, 2.000 lagun edo gehiago elkartuko lirateke, eta momentu honetan hainbeste jende elkartzea ez dela egokia iruditu zaie. Eusko Jaurlaritzaren Labi batzordeak abenduaren 18an zehaztu zuen kanpoan 800 lagun baino gehiago ez direla elkartu behar.

Gainera, danborrada prestatzeko haurrek elkartu egin beharko lukete datozen egunetan, entseguetarako-eta. Egoerak eta neurri murriztaileek aukera eman bezain pronto jaia egiteko prest agertu dira.


Summary: EH Bildu «aliantzak zabaltzeko prest» dagoela adierazi du Otegik. Barakaldoko BEC erakustazokan egindako ohiko biltzar nagusian, arlo nazionalean subiranotasunerazko planteamendua laburbildu du koordinatzaile nagusiak, eta iragarri du Aberri Egunean, Iruñean, konkistaren bosgarren mendeurrenean, «nafar burujabetza defenditzen duen mugimendu politiko gisa» agertuko direla.

Ordu erdiko hitzaldian, Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzaile nagusiak sendotasun eta lasaitasun mezua helarazi nahi izan die militanteei. «Ozen aldarrikatu nahi dugu ziklo politiko honetan. Gobernatzeko gertu gaude eta horretarako prestatuta gaude. Gobernatu egin nahi dugu, baina ez interes pertsonal edo politikoak asetzeko, baizik eta herrialdeak behar duelako lidergoa berritzea, arlo estrategiko guztietan proposamenak egitea: hezkuntzan, osasunean, segurtasunean, zaintzan, arlo energetikoan, aldaketa klimatikoan...»,

Horri begira, diskurtsoaren amaieran, Otegik ohartarazi du etor daitekeena «oso larria» dela, balio autoritarioak «gero eta zabalduago» baitaude Europan. Horri aurre egiteko, «inongo beldurrik gabe, eta konfiantza guztiarekin», adierazi du, «politikokerietatik harago eta lehia txikietatik harago, gutxieneko akordioen» defendatzaile dela EH Bildu, bai arlo sozialean bai nazionalean. «Ez inori kalte egiteko, ez inoren aurka, herri hau askatzeko eta berdinago egiteko baizik», gaineratu du.

Ildo beretik, nabarmendu du aliantzak zabaltzeko prest dagoela koalizioa: «Zer esan nahi dugu horrekin? Epe ertain, motz eta luzera, herri honetan EH Bilduk prest egon behar du batzuekin eta besteekin akordioak egiteko». Horrek kontraesanak eragingo dituela argi du Otegik. Haren ustez, arazoa ez da hori, baizik eta «kontraesanak kudeatzen jakitea». «Hori kudeatzen jakin behar da jendearekin hitz egiten, kontrastatzen eta umiltasunez onartuz inork ez duela arrazoi osoa». Haren ustez, erratu egin liteke, baina uste du arriskatuz huts egitea hobe dela, ezkutatzea baino. «Politika likido honetan, errazagoa da ezkutatzea. Lau kontsigna bota, eta kito. Gu ez gara ezkutatzen den ezkerra».

Gobernu bokazioaz

Gobernu eta estatu bokazioa duen mugimendu politiko gisa definitu du EH Bildu. Gobernu bokazioari begira, arlo sozialean eta estrategikoetan alternatibak proposatuko dituztela iragarri du, eta, arlo bakoitzean, eragileekin batera iritziak partekatuz arituko direla zehaztu du. Hezkuntzan jada egin dute proposamena sektoreko ordezkariekin batera. Haren ustez, «herrialdeak lidergo kolektiboak berritu behar ditu», eta horretarako prest ikusten du EH Bildu.

Gaineratu du proposamenak ez direla muturrekoak. « Proposamenak egiten dira, bidaiatzen dugulako eta nazioarteko sare sendoak ditugulako eta ikasten dugulako. Ez gara onenak. Beste herrialde batzuetara joaten gara, eta saiatzen gara han ikasitako hona ekartzen. Gure alternatiba munduari irekia da; ikasi, eta hemengo espazioetan zehazten du. Horregatik dugu gobernu eta estatu bokazioa». Hala, hauek izan dituzte erreferente: hezkuntzan Finlandia, etxebizitzan Irlanda, energia trantsizioan Danimarka eta eredu zirkularrean Estonia.

Burujabetzarantz

Aurten, Amaiurko gudaren 500. urteurrena izango dela gogorarazi du Otegik. Haren irudiko, mendeurrenak gogorarazten du Euskal Herria «bizirik» dela, eta, gertaera haren omenez, erresumako bandera atera du. Haatik, Otegik gogora ekarri du une historiko bakoitzean une horretako erronkei aurre egin behar zaiola, eta argi adierazi du burujabetzaranzkoa dela euren noranzkoa. «Batzuek diote burujabetzaz hitz egitea ez duela zentzurik. Nolatan ez du zentzurik izango pandemian erabakiak hartzerik ez badugu edo lan harremanetan?».

Ideia hori azpimarratu nahirik, aurtengo Aberri Eguna Iruñean egingo dela aurreratu du. «Ikur hau defenditzera joango gara. Han, nafartasuna euskalduntasunaren aurka eraikitzen duten lurralde horretara joango gara batzuk, esatera gu garela nafar burujabetza defenditzen duen mugimendu politikoa».

Burujabetzaren eztabaida hori gerarazi nahi dutenei, berriz, hori ez dutela utziko ohartarazi du. Arlo horretan duten proposamena lau ardatzetan oinarritzen dela azaldu du. «Oso erraz laburbiltzen da: gure nazio izaera aitortzea, gure eskumen panela gero eta gehiago izatea, horiek ukiezinak izateko bermeak izatea eta euskal lurraldeen erabakitzeko ahalmena». Zehaztu duenez, edozein estatus politikok nazio aitortza izan behar du kontuan, arlo nagusietan erabakiak hartzeko erremintak izatea funtsezkotzat jotzen dutelako. Halaber, bermeak nahi dituzte eskumenak inork ez ditzan uki, eta erabaki ahalmena instituzionalizatzea aldarrikatu du.

Osasun egoera Erakustazoka betea egon bada ere, biltzarra modu telematikoan ikusi eta entzun dute militante askok. Otegiren diskurtsoa irekian eskaini dute, eta, hasieran, osasun egoera ere izan du hizpide. EH Bilduren posizioaren inguruan, hiru ideia nabarmendu ditu. Lehenik, osasun arloko langileen lanak errespetua eta gorazarrea merezi duela. «Haiek daude nekatuta, eta haiei dagokie gure txalo eta onespena jasotzea». Bigarrenik, bereizketa egin du farmazia industriaren interesen eta lorpen zientifikoen artean. Azkenik, adierazi du EH Bildurentzat bizitza «pluralean deskodetzen» dela. «Ardura nagusia administrazio publikoena da, eta ez norbanakoena». Haren esanetan, administrazioek ardura bere gain hartu behar dute, eta ez hartu «neurri kosmetikoak, zerbait egiten dela irudikatzeko».


Summary: Txirrindulari bat hil da Irunen, auto batek jo ondotik. Eguerdi inguruan gertatu da istripua. Hildakoak 43 urte ditu.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Departamentuak jakinarazi duenez, 43 urteko txirrindulari bat zendu da auto istripu batean, ibilgailu batek jo ondotik. Gi-636 errepidean gertatu da ezbeharra, eguerdi partean, Irun (Gipuzkoa) inguruan.

Istripuaren lekuko izan diren zenbait herritarrek larrialdi zerbitzuei eman diete abisu, eta anbulantzia eta Ertzaintza joan da bertara. Ordea, ez dute lortu txirrindularia salbatzea, eta minutu batzuen buruan hil da. Ertzaintzak ikerketa hasi du gertatutakoak zer-nola jazo diren argitzeko.


Summary: Sareren ustez, «argi-ilunez betetako urtea» izan da 2021a. «Aurrera egin da, baina gai batzuetan atzera». Batasunerako deia egin du «konpondu» beharreko «egoera konplexuak» ebazteko: «Elkarrekin baino ezin izango ditugu lortu helburu horiek».

Bilboko Euskalduna jauregian eginiko ekitaldian azken urtearen balorazioa eta aitzina begirako erronkak xehatu ditu Sare plataforma herritarrak. Mugimenduaren izenean, Arantza Aldezabalek adierazi du «argi-ilunez betetako urtea» izan dela 2021a: «Aurrera egin da, baina gai batzuetan atzera». Bertzeak bertze, Aldezabalek nabarmendu du «pozgarria» dela euskal presoak Euskal Herri ingurura eta Euskal Herrira bertara ekarri izana: «Asko arindu da familia askoren egoera». Baina harago joan behar dela ohartarazi du: «Urratsak ematen jarraitu behar da, guztion artean konpondu behar ditugun egoera konplexu ugari baititugu aurrean». Eta, horiek konpontzeko, batasunerako deia egin du: «Elkarrekin baino ezin izango ditugu lortu helburu horiek».

Euskal presoen egoeraren argazkia egin du Aldezabalek Euskalduna jauregian. Salatu duenez, «salbuespen erregimena estatuko botereek euskal presoen aurka erabiltzen duten araua» da oraindik ere. Espetxeko graduen egoera da horren erakusle, Sareko kidearen ustez: «Gaur egun, soilik 11 presok lortu dute espetxeko hirugarren gradua. Gainerakoek bigarren graduan blokeatuta jarraitzen dute, kondenak osorik betetzera behartuta, nahiz eta estatuan espetxeratuta dauden gainerakoen %95ek normal egin gradu batetik besterako progresioa». Sareren arabera, espetxe politika «normalizatua» izanen balitz, etxean beharko lukete euskal presoen herenak.

Aldezabalek gaitzetsi duenez, gainera, espetxe politika normalizatzeko prozesua «desitxuratzeko» elementu bat agertu zen iaz: Espainiako Auzitegi Nazionaleko fiskaltzaren eta Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentralaren jarduna. «Etengabe atzerako ispilutik begiratzen ari da justizia», Aldezabalen hitzetan, «zeina atzera botatzen ari baita espetxeetako tratamendu batzarrek euskal presoei emandako gradu progresioak eta baimenak». Azaldu du preso batzuek espetxera itzuli behar izan dutela hirugarren gradua lortu ondoren berriz bigarrenera itzularazi dituztelako.

«Diskrezioz» lanean

Alde guzietako biktimek eginiko mahai inguruaren ondotik hartu du hitza Aldezabalek, eta eskerrak eman dizkie horiei. Plataforma herritarrak jakinarazi du haiekin eta euskal presoekin lanean jarraituko duela, «diskrezioz»: «Uste dugu oso garrantzitsua dela biktimei buruz gutxiago hitz egitea eta haiekin gehiago hitz egitea, eta esateko dutena entzutea. Eta gauza bera euskal presoen kasuan. Garrantzitsuagoa da haiekin hitz egitea haietaz hitz egitea baino».

Azken hilabeteotan izandako hainbat eztabaidaren harira, berriz, Sarek adierazi du badakitela ez dutela «jakin» euren «aldarrikapenak edota zioak behar bezala transmititzen edo komunikatzen»: «Baina, hala gertatu izan denetan, zuzentzen jakin dugu, eta edonori sortu ahal izan dugun mina sortu izana sentitzen dugula adierazi dugu, zintzotasun osoz».

Sarek uste du euskal presoek ere egin dituztela urratsak biktimekiko: erraterako, ongietorriei buruz hartutako erabakiak. «Aurrerapen positibo horiek, ordea, batzuentzat ez dira nahikoak. Euskal presoen kolektiboak adierazpenen bat egiten duen bakoitzean, jarraian beste eskakizun bat dator. Hori guztia, ez ahaztu, legeak ezer eskatzen ez badu ere». Aldezabalek gogoratu du urteak joan direla ETA desagertu zenetik, eta, beraz, ezin dela gaur egun hari buruz orainaldian hitz egiten segitu: «Aurrera egiteko ordua da. Elkartzeko ordua da. Zubiak berregiteko ordua da. Eta eurak horrela iraganean jarraitu nahi badute, ez gaitzatela gu oztopatu. Gu gurera. Aurrera eta aurrera. Aurrera inor ahaztu gabe eta gorrotorik gabe».


Summary: EAJk adierazi du negoziatzeko garaia dela, ez mobilizatzekoa. EH Bilduk, gehiengo sindikalak eta Kataluniako ordezkaritza zabal batek bat egin du Sareren eskariekin, baina alderdi jeltzaleak ez du parte hartuko larunbat arratsalde honetako mobilizazioetan.

Goizean Euskalduna jauregian indarkeriaren bost biktimarekin mahai ingurua egin du Sare Herritarrak, eta alderdi zein sindikatu ugaritako ordezkariak izan dira bertan. Ekitaldia hasi aurretik mintzatu dira gehienak, halaxe Irune Berasaluze EAJko kidea. Aipatu du «negoziazio politikorako, akordiorako eta lan parlamentariorako garaia» dela orain, euskal presoen «salbuespen egoera» amaitu nahi bada. EAJk ez duela gaurko mobilizazioetan parte hartuko gehitu du, bide horri kalterik ez egiteko.

Sarek edo beste edonork egindako presoen aldeko mobilizazioak errespetatzen dituela esan du Berasaluzek. «Baina presoen eskubideen aldeko mobilizazio batzuek, momentu jakinetan, lan politiko hori oztopatu dezakete, eta horregatik ez dugu parte hartuko Sarek arratsaldean antolatutakoetan». Dena den, euskal presoek ezarria duten «espetxe politika salbuespenezkoa» amaitzeko eskatu dio Espainiako Gobernuari.

Maddalen Iriarte EH Bilduko ordezkariak, kontrara, bat egin du manifestazioekin, eta «salbuespen politika» amaitzearen alde hitz egin du, «presoak Euskal Herrira itzul daitezen eta espetxe graduetan aurrerabideak egon daitezen». Elkarbizitzan urratsak egitera ere dei egin du: «Eta horretarako nahitaezkoa da kartzeletako salbuespen egoera amaitzea». Horrekin batera, «biktima guztien» aitortza beharrezkoa dela gehitu du.

Gehiengo sindikaleko ordezkariak ere Sarek antolatutako mahai inguruan izan dira. ELAko Mitxel Lakuntzak eta LABeko Igor Arroyok, besteak beste, nabarmendu dute euskal presoen urruntzea eta sakabanaketa bukatzeko pausoak eman direla azkeneko urteetan, baina ez direla aski, eta gehiago egin behar dela.

Kataluniatik babesa ematera

Kataluniako ordezkaritza politiko zabal ere Bilbon izan da, mahai inguruan ez ezik mobilizazioetan ere parte hartzeko asmoz. Carme Forcadell Kataluniako Parlamentuko presidente ohi eta preso ohiak Sare zoriondu du, biktimak omentzeko eta presoen egoera salatzeko eginiko lanagatik. Gatazka politikoak konpontzeko, adiskidetzearen bidean urratsak egitea garrantzitsua dela nabarmendu du, eta horretarako beharrezkoa dela biktimak errespetatzea, ahotsa ematea, eta, aldi berean, euskal presoen egoera salatzea.

Jordi Sanchez parlamentari eta preso ohiak, berriz, Espainiako Gobernuari urratsak eskatu dizkio, eta bide horretan laguntzeko prest agertu da. ANC Asanblea Nazional Katalaneko buru Elisenda Paluziek, berriz, Madrili eskatu dio uzteko ETA desegin ez balitz bezala aritzeari. Albert Botran CUPeko diputatuak, berriz, euskal presoen aurkako «salbuespenak» deitoratu ditu, «errepresio gehigarri bat» direlako: «Bukatu behar du espetxeetako salbuespenak. Preso asko kalean egon zitezkeen, zigor gehigarriak erantsiko ez balitzaizkie».


Summary: 90 ekintzaile prest agertu dira euskal presoak etxeratzearen aldeko ekintzetan parte hartzeko. Bakegileek iragarri dute otsailaren 18an eginen dutela lehen desobedientzia ekintza. Frantziako presidentetzarako eta legebiltzarrerako hauteskundeen atarian Frantziako Estatuko «maila gorenean entzunak izatea» lortu nahi dute. Euskal preso eta iheslarien egoera konpondu nahi dute, eta Jon Parot eta Jakes Esnalen askatasuna erdiestea izanen da helburu nagusia.

Euskal Herriko gatazkaren konponbidean Frantziako Gobernuarekin duten «blokeo egoera» gainditzeko «ekintza azlarako, ausartago eta ikusgarriagoetan» oinarritutako fase berri batera pasatuko direla iragarri zuten Bakegileek abenduan. Gaur, lehen ekintzaren data eman dute: otsailaren 18an izanen da, eta bertan parte hartzera deitu dituzte herritarrak. Gaurdanik, eremu anitzetako 90 ekintzaile prest agertu dira ondoko hilabeteetan egin gogo dituzten ekintzetan parte hartzeko, horien artean, politika, sindikalgintza, kirola, kultura eta elkarte munduko aurpegi ezagunak. Eta beste anitzek ere izena eman dute Bakegileek horretarako prestatutako guneetan. Anaiz Funosas Bake Bideako presidenteak argitu du Frantziako Estatuko «maila gorenean entzunak izatea» lortu nahi dutela. «Ez diegu utziko etorkizuneko belaunaldiei guk burutu ez dugunaren ardura».

Ehunka pertsona bildu dira, gaur arratsaldean, euskal presoen etxeratzearen alde Baionan egin duten mobilizazioan. Forma berezia hartu du aurtengoak, Denbora eskasten ari da! Ion, Jakes eta Unai gurekin! lelopean hiru leku ezberdinetatik abiatu diren hiru manifestazio izan baitira hiriko karriketan. San Andres plazan elkartu dira hiru zutabeak, eta han hartu du hitza Funosasek. Oroitarazi du bertan egin zutela 2017ko apirilaren 8an ETAren armagabetze eguna markatu zuen ekitaldia. «Geroztik, nahiz eta urrats handi eta eraginkorrak egin diren, presoen gaiari doakionez, bake prozesuaren blokatze fase batean gara», ohartarazi du Funosasek.

Bakegilearen hitzetan, azken urteetan Espainian bilakaera bat eman da presoen gaiaren inguruan, eta «perspektiba berriak» ireki dira. Baikorki aipatu ditu azken hilabeteetan izan diren hurbilketak eta gradu aldaketak. Baina, Frantzian kontrakoa gertatzen ari dela deitoratu du, Ion Parot eta Jakes Esnalen kasuak aipatuta: 70 urte baino gehiago dituzte eta 31 urte daramatzate preso; terrorismoaren kontrako Frantziako fiskaltzak behin eta berriz jarri izan ditu helegiteak haien baldintzapeko askatasun eskaerak oztopatzeko. «Ele argiz mintza gaitezen: bizi osorako kartzela zigorra inposatuz, heriotz zigorrera kondenatzen ditu fiskaltzak», salatu du Funosasek. «Jarrera mendekatzaile hori onartezina, umiliagarria eta hilgarria da. Injustua da!».

Blokeo egoera horri aurre egiteko abiatuko dute fase berria, Esnal eta Paroten askatasuna «lehen bai lehen» lortzeko. «Fase berri hau ekintza azkarrago, ausartago eta ikusgarriagoek markatuko dute», argitu du Funosasek. «Ekintza pertsonalak dira, kolektibo baten baitan burutuak, publikoki asumituak, gardenak eta bortizkeriarik gabekoak, bakoitzaren eta demokraziaren errespetuan». Hala, herritarrei dei egin die haiekin batera desmartxa horretan parte hartzeko: «Gaur taula gainean garenak fase berri honetan inplikatzeko engaiamendu publikoa hartzen dugu. Baina fase berri horrek ekintzaile nahianta guzien inplikazioa behar du. Bakoitza bere neurrian eta maila ezberdinetan. Baina eraginkorra izan dadin, ikusgarria eta anitza izan behar da, bateratua eta determinatua. Engaiamanedu maila guztiak beharrezkoak izango dira».

Gaurko mobilizazioaren leloa eta irudia daraman tixerta urdina soinean zutela, Funosasen gibelean agertu dira ondoko hilabeteetan eginen dituzten ekintzetan parte hartzeko prest agertu diren ekintzaileak. 90 dira jadanik, horien artean Ipar Euskal Herriko hainbat pertsona ezagun: batzuk aipatzearren, Aurore Martin eta Christiane Etxaluz militante ezagunak, Jenofa Berhokoirigoin kazetaria, Luzien Betbeder Auzapezen Biltzarreko lehendakari ohia, Michel Veunac Miarritzeko auzapez ohia, Manex Fuchs antzerkilaria, Mikel Hiribarren Itsasuko (Lapurdi) auzapeza, Paio Ospital kantaria eta Xabier Manterola euskal preso ohia. Luhusoko operazioan atxilotu zituzten Beatrice Molle, Stéphane Etxegarai Etxe eta Jean Noel Etxeberri Txetx ere zerrendan ageri dira. Ekitaldia bukatzerako, herritar andana ekintzetan parte hartzeko izena ematen hasiak ziren eszenatoki inguruan jarritako mahaitxoetan.

Macroni zuzenean

Emmanuel Macron Frantziako presidenteari zuzendu zaio Anaiz Funosas, eta G7koen goi bileraren harira Miarritzera (Lapurdi) egin zuen bisitan izan zituen hitzak gogoan hartu ditu, beste behin. Historia ez-errepikatzeko beharra azpimarratu zuen orduan Frantziako agintariak. «Macron lehendakari jauna, elkar entzunez bakarrik elkar ulertu gaitezke: Miarritzeko adierazpenez geroztik atxiki duzun isiltasunak, bake prozesuak aitzina egin dezan keinu baikorrik ez izateak... erakusten digute gure ohiko manifestaldi eta elkarretaratzeak ez direla nahikoak dosierra zuregana dezazun konbentzitzeko», erran dio Funosasek. «Zure ardura da keinu bat egitea, eta hautetsi eta eragile ezberdinek osatzen duten euskal gizartearen dinamikan engaiatzea. Hori egin ezean, eztabaida demokratiko batean existitu beharko ez litzatekeen mesprextu baten aitzinean ginateke».


Summary: Sare: «Ez dugu pribilegiorik eskatzen; justizia baino ez». Presoak «eskubideen subjektuak» direla ohartarazi du Sarek manifestazioen akaberan: «Ezin dira izan sistema politiko-judizialak gauzatutako mendekuaren bahi». Euskal presoen urruntzea bukatzea eta gradu progresioak desblokeatzea eskatu dute milaka lagunek karrikan. Biktimei «errespetua, laguntza, aitorpena eta elkartasuna» erakutsi diete.

Milaka lagun elkartu dira berriro Euskal Herri luze-zabalean euskal presoen eskubideen alde eginiko 200dik goiti manifestazioetan. Arantza Aldezabalek Bilbon irakurri du mezu nagusia, Sareren izenean, eta euskal presoek giza eskubideak dituztela onartzeko eta horiek errespetatzeko eskatu du: «Ez dugu pribilegiorik eskatzen. Justizia eskatzen dugu, justizia baino ez». Adierazi du «zaila» egiten dela «sinestea», «ageriko indarkeriarik gabeko hamarkada luze baten ondoren», oraindik ere «oinarrizko aldarrikapen bat» defendatu behar dutela: «Kondena ordaingarriak betetzen ari diren presoak eskubideen subjektu direla, hala ezarrita baitago nazioarteko itunetan, Espainiako Konstituzioan, legeetan eta xedapenetan, eta ezin direla izan sistema politiko-judizialak gauzatutako mendekuaren bahi».

Aldezabalek ohartarazi du, ezen, urrunen zeuden presoak hurbildu eta Euskal Herriratu badituzte ere, oraindik ere ez dela bukatu euskal presoen urruntzea: «Erregimen horrek indarrean dirau». Horrek senideei eragiten diela salatu du: «Gaur egun, oraindik ere, astebururo, senide asko eta asko, adingabeak eta adindunak barne, jarri behar dira ibilgailuaren bolantearen aurrean Aragoiko, Gaztelako, Asturiaseko eta Madrileko errepideetan edo Frantziako errepideetan, istripuak izateko arriskua hor dutela». Horri «amaiera» emateko eskatu du: «Euskal preso guztiak Euskal Herriko espetxeetan egon behar dute, batetik, eskubide bat delako, eta, bestetik, espetxeetako eskumena transferitu ondoren, jarraipen positiboa eta humanitarioa egiteko aukera dagoelako, euskal gizarteak bereganatutako legezkotasuna errespetatzen duten jokabideak espetxeak kudeatzeko protokoloetan jasota».

Aldezabalek zehaztu du duela ehun egun jaso zuela Eusko Jaurlaritzak espetxe eskumena, eta nabarmendu du oraindik «zain» daudela: «Espetxe politika humanizatua eta legea errespetatzen duena aplikatzeko jarduketa irizpide berriak errealitate bihurtu behar dira, eta, aldi berean, irizpide horiek espetxean dauden euskal herritar guztiei aplikatu behar zaizkie, lekualdatze orokor baten bidez». Hori hala izatea eskatu du: «Espero dugu gauzatzea, eta, gauzatzen ez bada, behin eta berriro gogoraraziko diegu benetako bakeak ausardia, gizatasuna, legearekiko errespetua eta askatasunarekiko konpromisoa behar dituela».

Gradu aldaketak, «blokeatuta»

Aldezabalek gogoratu du gradu progresioak «blokeatuta» daudela eta espetxe baimenak ukatzen dizkietela euskal presoei, nahiz eta «erdiari baino gehiagori» hirugarren gradua edo baldintzapean aske egotea dagokion: «11 preso baino ez daude espetxeko hirugarren graduan. Salatu du, gainera, atzera egiten ari direla batzuk, Espainiako Auzitegi Nazionalaren jarreraren ondorioz: «Kasu batzuetan, hirugarren graduan zeuden presoak espetxeratu egin dituzte eta bigarren gradua ezarri diete. Jokabide hori salbuespen erregimen bati dagokiona da, eta oso urrun dago justizia proportzionatutik eta espetxe sistema integratzailetik».

Aldezabalek adierazi du giza eskubideak direla eskatzen dituztenak: «Ez dira aldarrikapen politikoak». Nabarmendu duenez, «herritar gisa» eskubide horiek defendatu behar dira, «ezin baita eraiki gizarte adiskidetu bat zigor oinarri bidegabe eta mendekari batetik abiatuta, eta gatazkaz edo desadostasunez betetako hainbeste hamarkadek eragindako zauriak eta ondorio txarrak sendatu gabe».

Sareko eledunaren ustez, bide hori «lehentasunezko erantzukizuna» izan behar da erakunde politikoentzat: «Baina guretzat ere bai». Herritarrei mobilizatzen jarraitzeko deia egin diete: «Bizikidetzarako, bakerako eta etxerako bide honi bultzada ematen jarraitzeko eskatzen dizuegu. Jarrai dezagun pausoka, elkarbizitzarako, bakerako eta etxerako bidean. Elkarrekin, lortuko dugu».


Summary: Macronen aurka protestak egin dituzte Frantzian. Txertatu gabekoak «izorratzeko» gogoa zuela esan zuen presidenteak, eta larunbat honetan COVID-19aren kontrako neurrien aurkako mobilizazioetan milaka lagun elkartu dira kaleetan.

Frantzian luze-zabalean egin dituzte protestak, gobernua koronabirusaren aurka hartzen ari den erabakien kontra. Protestak iazko uztailean hasi ziren berez, COVID ziurtagiria indarrean jarri zutenetik, baina larunbat honetan indarra hartu dute mobilizazioek, Emmanuel Macronek esan berri baitu, elkarrizketa batean, txertatu gabeko jendeak «izorratzeko» gogoa duela, elkartasunik ez dutelako batere. Barne Ministerioaren arabera, 105.000 lagunek parte hartu dute dute manifestazioetan. Liskarretan 34 manifestari atxilotu dituztela eta hamar polizia zauritu direla jakinarazi du Barne Ministerioak.

Larunbat honetako protesta batzuetan liskarrak ere izan dira, Parisen eta Montpellierren esaterako. Poliziek negarra eginarazteko gasa bota die manifestariei. Parisen, Patriotak ultraeskuineko Florian Philippotek hauspotu du protesta, besteak beste. Askatasuna idatzia zuen pankartaren atzean ibili dira milaka manifestari, Macronen aurkako oihuak eginez. Beste martxa batzuk ere egin dituzte Parisen, antifaxistek deituta horietako bat behintzat. Guztira, hiriburuan 18.000 lagun elkartu dira protestetan, Poliziaren arabera.

Estrasburgon, Marseillan, Lyonen, Tolosan, Montpellierren eta Chamberyn egin dituzte manifestazioak, beste leku askoren artean. Iazko udan hasi ziren herritarrak kexuka, eta larunbatero antolatu dituzte ziurtagiriaren aurkako mobilizazioak. Baina indarra galtzen joan dira, Macronek aste honetan bertan hitz egin duen arte: iazko abuztuan 235.000 lagun elkartu ziren larunbat batez, baina abendu erdian hamar aldiz gutxiago ziren protestariak, 25.000. Macronek hauspotu egin ditu, beraz.

Presidenteak, joan den asteartean, Le Parisien egunkariari emandako elkarrizketa batean, esan zuen txertatu gabe dauden jendeak arduragabeak direla, eta haiek «izorratu» egin nahi dituela. Asanblea Nazionalak, eztabaida handien artean, COVID ziurtagiria aldatzea erabaki du aste honetan. Aurrerantzean, txertatze ziurtagiria eskatuko dute hainbat ekitaldi eta lekutan sartu edo parte hartu ahal izateko. Asanbleak onartu ostean, Senatuak aztertuko du testua orain.

Europako beste hiri askotan ere aspaldian ari dira koronabirusaren kontrako murrizketak salatzen. Larunbat honetan Alemaniako eta Italiako hainbat herritan ere egin dituzte protestak.


Summary: Realak Celtari irabazi dio, eta bolada txarra eten du. Txuri-urdinek gol bakarra nahikoa izan dute gailentzeko; Mikel Oiartzabalek egin du, 13. minutuan. Rafael Alcantarak lehen aldiz jokatu du taldearekin, eta Alexander Isakek min hartu du.

Zazpigarrenean, bai. Realak irabazi egin du ligan, azaroaz geroztik estreinako aldiz. Txuri-urdinek Celta menderatuta lortu dute bolada eskasa etetea. Gol bakarra nahikoa izan dute donostiarrek, hiru puntuak bildu eta mamuak uxatzeko. Mikel Oiartzabal kapitainak egin du, partida hasi eta gutxira. Lehen zatian partida bideratuta, bigarrenean sendo jokatu eta garaipena lotu dute donostiarrek. Merezita irabazi du Realak.

Ezusteko batek zipriztindu du neurketaren atarikoa. Norgehiagokaren aurretik antigeno probak egin dizkiete jokalariei, eta David Silvak positibo eman du koronabirusean. Erdilaria deialditik kanpo geratu da. Kontuak horrela, asmoak moldatu egin behar izan ditu Imanol Alguacil teknikariak, eta Rafael Alcantarari hasieratik jokatzeko aukera eman dio. Brasildarrak lehen aldiz jantzi du elastiko txuri-urdina, eta sarri parte hartu du jokoan. Bere balioa erakusteko nahia eduki du.

Imanolek hura, eta Ander Gebara hautatu ditu berritasun gisa. Gasteiztarrarekin zelai erdiko lehia irabaztea izan du xede, eta eremu horretan gailenduta heldu da garaipenaren gola. Mikel Merinok pase luzea eman dio Oiartzabali, eta eibartarra, baloia oinei itsatsita, areara gerturatu da. Haren lehen jaurtiketa Dituro atezainak geratu du, baina alderatzea sareetara bota du kapitainak. Neurketako 13. minutuan aurreratu da Reala.

Behin abantaila hartuta, jokoak moteltzera egin du. Celtak baloi jabetza handiagoa izan du lehen zatian, baina eroso aritu dira etxekoak. Are, kontrarioaren atera jaurti duen talde bakarra izan da Imanolena.

Hala igaro da lehen erdia. Arrisku gehiegirik gabe. Saiatu dira txuri-urdinak, bai hegaletatik, bai zelai erditik. Jokaldi haietako batean min hartu du Alexander Isakek. Eskuin hegalean baloi bat lehiatzen ari zela lurrera jausi da. Handik minutu gutxira aldatu egin behar izan dute. Cristian Portuk ordeztu du. Hortik eta atsedenaldira artean ez da deus aldatu partidan. Reala ondo kokatuta egon da zelaian, eta Merinok aldea handitzeko aukera izan du etenaren atarian, baina haren errematea kanpora joan da.

Sendo, baina tentuz

Bigarren zatiari ere ondo ekindio Realak. Txuri-urdinek kontrolpean eduki dute Celta, eta galiziarrek gutxi egin dute erasora. Lasai antzean aritu da Alex Remiro neurketaren zati handi batean. Aldiz, donostiarrek aldez edo moldez egin dituzte saialdiak, eta errenta handitzear izan dira. Aritz Elustondok gola egin du 60. minutuan. Beasaindarrak sareetara errematatu du Adnan Januzajek egindako erdiraketa, baina jokoz kanpokoa adierazi du Cuadra Fernandez epaileak. Aritz apur bat aurreratuta zegoen.

Sendo aritu da Reala. Celtak ez du estutu, eta gertuago egon da etxekoen bigarrena, berdinketa baino. Rafaelek eduki du bere lehen gola egiteko abagunea, 66.ean, baina ez du lortu. Hortik aurrera ere nagusi izan dira Imanolenak, baina abantaila murritza zen, eta bisitarien eraso bakoitzak sufrituarazi egin du, nahiz arriskua tantaka sortu.

Azken minutuetan apur bat estutu du Celtak, baina txuri-urdinek eutsi diote. Remiro ere ondo aritu da atepean. Azkenerako, Oiartzabalen golak balio izan du, eta irabazi egin du Realak. Zazpi partidaren ostean garaipenaren bidera itzuli da.

Clemente, Realera

Partidako atsedenaldian fitxaketa baten berri eman du Realak. Enrique Clemente Donostian ariko da sasoia amaitu artean, Zaragozak utzita. Ekainean erdiko atzelaria erosteko ahalmena izango du klubak. Hasiera batean, Reala B indartzeko xedez ekarri dute, baina bai jokalariak, bai klubak, zabalik dute hura lehen taldearekin aritzeko aukera. 22 urteko futbolaria da, eta erdiko atzelari gisa nabarmendu den arren, ezker hegalean ere jokatu dezake.


Summary: Kazakhstango segurtasunerako buru ohia atxilotu dute, istiluekin lotuta. Purga bat hasi dute, eta Massimovi goi traizioa eta manifestariei buruzko informazioa ezkutatzea leporatzen diote. Tokaiev presidenteak adierazi dio Putini egoera «egonkortzen» ari dela

Kazakhstanen azken astean gobernuaren aurka piztu diren protestekin lotuta, Karim Massimov herrialdeko Segurtasun Nazionalerako Batzordeko buru ohia atxilotu dute estatuko indarrek, goi traizioa leporatuta. Kassim-Jomart Tokaiev presidentearen aholkulari Ermujamet Ertisbaevek herrialdeko telebista kate publikoari gaur adierazi dionez, manifestariek prestakuntza jaso dute entrenamendu gune batzuetan, eta segurtasunerako burua izandakoari informazio hori ezkutatzea egozten diote. «Hori estatu krimen izugarri bat da», nabarmendu du. Tokaievek purga bat hasi du, beraz.

Asteazkenean eta ostegunean lehertu ziren manifestazioak, batez ere Almaty hirian, herrialdearen ekialdean. Gobernuak dimisioa eman zuen, eta SESB Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuneko errepublika ohiko presidenteak laguntza eskatu zien eskualdeko aliatuei. ODKB Segurtasun Kolektiborako Itunaren Erakundeko kide da Kazakhstan, Errusia, Armenia, Bielorrusia, Kirgizistan eta Tajikistanekin batera, eta aliantza horrek babes militarra eman dio. Horren ondorioz, uste du egoera «egonkortzen» ari dela. Hori adierazi dio Vladimir Putin Errusiako presidenteari, telefonoz, Kremlinek ohar baten bidez jakinarazi duenez.

Tokaieven esanetan, ODKBren laguntza ezinbestekoa izan da, modu horretan errefortzuak bidali ahal izan baitituzte Almatyra. Efe berri agentziaren arabera, indar militarrek hiria hartu dute, baina atzo, oraindik ere, tiroak entzuten dira kaleetan. Udalak jakinarazi du laster irekiko dituztela supermerkatu handiak, eta aireportua ere datozen egunetan zabaltzekoak direla. Herrialde osoan dituzte, gainera, bai sarera konektatzeko, bai telefono bidez komunikatzeko zailtasunak.

Barne Ministerioak liskarrei buruzko zenbakiak berritu ditu, gaur, eta jakinarazi guztira 26 zibil eta estatu indarretako hemezortzi kide hil direla. Tokaievek Polizia indarrei eskatu zien, atzo, abisurik eman gabe «hiltzeko» tiro egiteko mobilizazioetan parte hartzen duten manifestariei. 1.000tik gora dira zaurituak, 500 bat ospitaleratuak, eta 4.400 lagun inguru atxilotuak.

Atxilotuetako bat da Massimov. 2016tik joan den asteazkenera arte izan zen batzordeko burua. Batzordeak berak gaur kaleratutako oharrean azpimarratu zuenez, gobernuak dimisioa eman ondorengo egunean Segurtasun Kontseiluaren bilerara deitu zuten, eta horretan parte hartu zuten presidenteak eta, besteak beste, Massimovek berak. Bilera bukatuta atxilotu zuten. Kazakhstango Zigor Kodearen 175. artikuluak zehazten du goi traizioagatik zigortuak direnei hamabost urteko kartzela zigor jar diezaieketela. Batzordeak adierazi du atxilotze gune batean dagoela «beste batzuekin» batera; ez du, zehaztu, ordea, beste horiek ere batzordeko funtzionario ohiak ote diren.

Azkeneko hiru hamarkadetan hainbat kargu eduki ditu Massimovek: Garraio ministroa izan zen (2000-2001), Ekonomiakoa (2006), baita lehen ministro ere, bi aldiz: 2007tik 2012ra, eta 2014tik 2016ra. 1990etik 2019ra herrialdeko gobernuaren presidente izandako Nursultan Nazarbaiev en aliatua izan da, horrenbestez. Eta azken egunotako zurrumurruek zioten Nazarbaiev, hain zuzen, erbestera alde egina zela, segurtasunagatik. Baina presidente ohiak jakinarazi du Kazakhstanen dagoela, eta, gainera, babesa agertu dio Tokaievi. Presidente ohiaren bozeramaileak Errusiako Interfax berri agentziari adierazi dionez, «harreman zuzena» du bai Tokaievekin, baita «herrialde lagunetako» liderrekin ere. Hain justu, Nazarbaieven beraren kontrako oihuak entzun dira azken egunetan herrialdean egindako mobilizazioetan.

Alde egiteko baimena AEBetako Gobernuak Almatyn duen kontsuletxeko langile ez-ezinbestekoei eta langile guztien senideei Kazakhstandik alde egiteko baimena eman die estatu departamentuak. «Manifestazioak, protestak eta grebak gerta daitezke, abisurik eman gabe», azaldu du, ohar batean. Washingtonek tentsioa baretzera deitu du azkeneko egunetan. EB Europako Batasuna, Erresuma Batua, NATO eta NBE Nazio Batuen Erakundeak ere ere ildo beretik mintzatu dira, eta giza eskubideak errespetatzeko eskatu dute.


Summary: Berbaxerka, euskaldunak biziatu dituen azken jokoa. Kataluniako Paraulogicen euskarazko bertsioa da. Jokoak ematen dizkizun letrekin euskarazko ahalik eta hitz gehien osatzean datza. Ez du egile jakinik.

«Engantxatu naiz droga berri honetara». «Kontuz, adikzioa sortzen du». «Menpekotasuna sor dezake, ez erabili lanean». Sare sozialetako erabiltzaileek eman dute abisua: kontuz Berbaxerkarekin. Kataluniako Paraulogic jokoaren euskarazko bertsioak zale ugari lortu ditu tarte laburrean, eta batzuk hasiak dira jada euren buruari egunean jokatu dezaketen denbora mugatzen.

Sinplea da jokoaren funtzionamendua: egunero zazpi letra ematen ditu abaraska moduko batean, erdiko letra nabarmenduta. Hura derrigorrez erabili behar da, eta, beste letren laguntzaz, ahalik eta euskarazko hitz gehien osatu behar dira. Euskaltzaindiaren hiztegian agertzen diren hitzak baino ez dira onartzen, gutxienez hiru karakterekoak.

Horrek, ordea, ez du esan nahi euskarazko hitz guztiak onartzen dituenik jokoak. Egileek hala azaldu dute: «Okerra mezuak ez du esan nahi hitza okerra denik: badago Euskaltzaindiaren hiztegian agertzen ez den hitz zuzen asko. Mezuak esan nahi du osatutako hitzak ez dituela betetzen jokoaren arauak, besterik ez».

Hitz guztiek ez dute berdin puntuatzen: hiru letra dituzten hitzekin puntu bat lortzen du jokalariak, eta lau letra dituztenekin, bi puntu. Zenbat eta hitz luzeagoa, orduan eta puntu gehiago. Hamar puntu extra lortzeko modu bat ere badago, guztitz-a asmatuta: jokoak emandako letra guztiak erabiltzen dituen hitza.

Egilea eta aurrekariak

Eta nor da, ba, jokoaren sortzailea? Erabiltzaileek ez dakite. BERRIAk ere ez. Urtarrilaren 6an agertu zen, Errege Magoek ekarri balute bezala. ETBk pentsatu du Egunean Behin garatzen duten Code Syntaxekoak izan zitezkeela... baina ezetz diote haiek. Nortzuk diren ere ez dakitela: «Ager zaitezte, oi druida ezezagunok!», idatzi diete Twitterren.

Sustatu.eus atariak azaldu duen moduan, jokoak erreferentzia argiak ditu: ingelesez, The New York Times-ek sortutako Spelling Bee, eta Katalunian, lehen aipatutako Paraulogic. Besteak beste, Vilaweb egunkari digitalaren webgunean jokatu daiteke joko horretara. Berbaxerkara, berriz, ordenagailuan edo sakelakoan joka daiteke, esteka honen bidez. Zenbat hitz asmatzeko gai zarete zuek?


Summary: Nerea Eizagirreren gol batek erabaki du derbia. Realeko jokalariak gol ikusgarria sartu du 22. minutuan. Bigarren postuan sendotu da Reala, eta bosgarren da oraindik Athletic.

Ezin hobeto hasi du urtea Realak. Urteko lehen derbia jokatu dute gaur, Anoetan, Realak eta Athleticek, eta etxekoak gailendu dira (1-0), Nerea Eizagirrek 22. minutuan sartutako gol bikain bati esker. Ligan jokatu dituzten hamasei neurketetatik hamahiru irabazi dituzte txuri-urdinek.

Athleticek ez dio erraz utzi, ordea. Partida indartsu hasi dute bi taldeek. Amaiurrek eman du etxekoen lehen abisua, eta Luciak gola ere sartu du Athleticentzat, baina jokoz kanpo zegoela adierazi du epaileak. Berehala heldu da Eizagirreren gol erabakigarria, area kanpotik. Hegan egin du Mariasun Quiñonesek, baina ez da heldu Realeko atezain ohia. Bere buruari urtebetetze oparia egin dio Eizagirrek.

Atsedenaldira bitartean hobea izan da Athletic, eta estutu du Reala, baina golik sartu gabe. Unzue izan da zuri-gorrien jokalaririk arriskutsuena minutu horietan.

Bigarren zatian are eta hobeto zelairatu dira bisitariak. Lehen zatian nagusiki Realarena izan da baloi jabetza, baina ez bigarrenean, eta sufritu egin dute etxekoek. Aukerarik argiena 71. minutuan izan du Luciak, baina baloia bultza besterik egin behar ez zuenean ez du asmatu aurrelariak. Hortik aurrera, pixkanaka, motelduz joan da norgehiagoka.

Gauzak hala, sailkapeneko bigarren postuan sendotu da Reala; bederatzi punturen aldea du Atleticorekiko. Athleticek, berriz, bosgarren jarraitzen du, Real Madrilekin berdinduta.

Reala: Lete; Iraia, Vanegas, Etxezarreta, Rabano; Gemma (Jensen, 79'), Arnaiz; Amaiur (Izarne, 90'), Gaby, Eizagirre (Allegra, 63') eta Franssi.

Athetic: Quiñones; Oihane, Valdezate, Garazi, Moraza; Istillart, Unzue (Itxaso, 81'); Azkona, Erika (Pinedo, 71'), Lucia (Eunate, 81') eta Peke (Arana, 70').


Punta-puntako berrikuntza

Summary: Punta-puntako berrikuntza. Bizkaiko Satlantis ETEak satelite bidez irudiak hartzea irauli du, Nazioarteko Estazio Espazialean dagoeneko probatu dituzten belaunaldi berriko kamerak erabilita.

Izarrei begiratu ez ezik, izarretatik gu ikusi ere bai, perspektiba eta zehaztasun osoz. Kameren bereizmen ahaltsuaz baliatuta, hor goitik beste inondik baino hobeto ikus dezakegu isuri baten edo sute baten garapena. Eta hori guztia Lurra behatzeko Satlantis enpresak sateliteentzat garatu dituen belaunaldi berriko kamerei esker; ondorioz, Bizkaiko ETEa sektore aeroespazial osoaren jomugan jarri da, ekipamendu optikoetan bereizmena eta arintasuna uztartu dituelako. Haren balio-proposamena Algortako lokal txiki batean sortu zen, 2014an, Europar Batasunaren babesa lortu zuen ikerketari laguntzeko aurreko esparru programan, eta, gaur egun, Berrikuntzaren Euskal Agentzia-Innobasqueren Berrikuntzako Kasu Praktikoen Bankuan dago.

Orain arte satelite bat espaziora bidaltzea oso garestia zenez, espaziotik irudiak hartzeko aukera enpresa handi gutxi batzuen esku zegoen. Enpresa horiek baino ezin zuten, esaterako, itsasoen, basoen edo atmosferaren egoera kontrolatu. Beraz, ingurumen arazoetarako irtenbide berritzaileak garatzeko beharrezko informazioa lortzeko beraien irudiak izango zituzten eragile berriek tokia izateko, funtsezkoa zen espaziorako misioak merkatzea. Satlantisek helburu horri laguntzen dio, ekipamendu optikoen eta argazki ekipamenduen pisua arinduz. Ehun kilo baino gehiago pisatzen zuten kamerek orain hamabost kilo pisatzen dituzte Satlantisi esker, kalitate handiagoko irudiak eskaintzen baitituzte, eta, sateliteen ordez, berrogeita hamar kilo baino gutxiagoko mikrosateliteak erabil daitezke. Hau da, aldaketa horrekin % 80ko aurrezpena egiten da; izan ere, kentzen den kilo bakoitzeko 30.000 euro txikitzen da aurrekontua.

Enpresa hau Rafael Guzman astrofisikariak sortu zuen, Floridako Unibertsitatean egindako ikerketa lana oinarri hartuta, eta, kamera horiek garatzeko, hainbat esparrutan paraleloan egin diren berrikuntzak uztartu ditu. Adibidez, miniaturizazioko teknikak erabiltzeaz gain, irudien prozesu digitalean adimen artifiziala ezarri da, eta, amaitzeko, beraien prozesu guztiak berriro aztertu dituzte, estandarizatu ahal izateko eta, horren ondorioz, gastuak eta epeak murrizteko.

Emaitza? iSIM (Integrated Standard Images for Microsatellites) sorta, eta sorta horretako modelo nagusia, iSIM-170, izan da mikrosateliteentzako lehenengo kamera, metrotik beherako zehaztasunarekin irudiak hartu dituena (irudi azpimetrikoak). Zehatz esateko, 500 kilometroko distantziatik gai da bereizmen espazialeko 80 zentimetro eskaintzeko, hau da, lurraren azaleran proiektatutako objektuak bereizteko 80 zentimetroko gaitasuna du. 2020ko maiatzean lortu zuen, Nazioarteko Estazio Espazialean egindako erakustaldian, Japoniako start-up baten eta Japoniako Agentzia Espazialaren lankidetzarekin.

Hurrengo zedarria hilabete honetan bertan izango da; izan ere, Kennedy Space Center-etik (Florida) beste satelite bat bidaliko da espaziora Satlantisen teknologiarekin; oraingo honetan, Estatu Batuetako Defentsa Departamentuaren eta Nasaren bidez, eta, hastear garen urtean, ilusiorik handiena egiten dien misioa gauzatzea espero dute: 550 kilometrotik Euskadi ikustea, Spacex eta NanoAvionics enpresen lankidetzari esker.


Summary: Luis Aldazabal Eltziegoko alkatea hil da, 42 urterekin. Ia hamabi urte alkatetzan zeramatzala, bihotzeko baten ondorioz hil da. Zieko-Bai plataforma independentearen zerrendaburua zen Aldazabal.

Albiste ezin okerrago batekin esnatu dira gaur Eltziegoko (Araba) bizilagunak: gaur goizean hil da Luis Aldazabal herriko alkatea, 42 urte zituela, bihotzeko baten ondorioz. Zieko-bai plataforma independentearen burua zen Aldazabal, eta hirugarren agintaldia betetzen ari zen alkatetzan. 2011. urtean irabazi zituen hauteskundeak lehenbiziko aldiz.

Albistea jakin bezain laster izan dira erreakzioak. Ramiro Gonzalez Arabako ahaldun nagusiak, adibidez, esan du «gaztea eta bere herriari emana» zela Aldazabal: «Kolpe gogorra da maite genuen guztiontzat, baita Eltziegorentzat eta Arabako Errioxarentzat ere. Gertuko alkatea zen, bizilagunen arazoak ezagutzen zituena. Goian bego, Luis», idatzi du Twitterren.

Izatez, nekazaria zen Aldazabal, eta turismoarekin lotutako ikasketak ere bazituen.


Gogorrak dira Peña II.a eta Albisu

Summary: Gogorrak dira Peña II.a eta Albisu. Bigarren astez jarraian markagailua irauli, eta irabazi egin dute Peña II.a-Albisuk. 10-1 eta 18-10 galtzen aritu dira.

10-1. 18-10. Eta 20-22. Joan den asteko gidoi bera izan du Pena II.aren eta Albisuren neurketak: makal ekin diote norgehiagokari, baina, tantoek aurrera egin ahala, partidan sartu dira, eta bikain amaitu dute. Joan den igandean, Irribarria eta Rezusta izan ziren biktimak, eta oraingoan, Urrutikoetxea eta Aranguren.

Getarian (Gipuzkoa) jokatu dute Binakako Txapelketako zortzigarren jardunaldiko neurketa. Frontoi bizia da, eta Peñak eta Albisuk aitortu dute hasieran hari neurria hartu ezinda ibili direla. Ohartzerako, 10-1 irabazten ari ziren Urrutikoetxea eta Aranguren. Gutxi geroago, 18-10.

Orduan hasi da Albisu atzean nagusitzen, eta Peña, berriz, aurrean asmatzen. Azken tantoetan bikain aritu da aurrelaria, eta tanto ederrak utzi ditu. Presioak, berriz, kalte egin die gorriei, ikusleen gozamenerako.

Dena den, irabazleek aitortu dute asko dutela hobetzeko: «Irabaztea beti da garrantzitsua, baina bi aste jarraian daramatzagu neurketa oso gaizki hasten, eta hori aldatu beharra dago», adierazi du Peña II.ak. Aipatu dute ongi-ongi ere ez direla sentitu.

Modu batera edo bestera, seigarren posturako borrokan jarraitzea ahalbidetzen dien puntu bat lortu dute. Zortzigarren jardunaldia amaituta, borroka berean sartuta dabiltza Urrutikoetxea eta Aranguren.

Sailkapena

1. Elezkano II-Zabaleta, 7 puntu 2. Laso-Imaz, 5 3. Altuna III.a-Martija, 5 4. Irribarria-Rezusta, 4 5. Urrutikoetxea-Aranguren, 4 6. Peña II.a-Albisu, 3 7. Jaka-Mariezkurrena II.a, 3 8. Ezkurdia-Tolosa, 1


Summary: Hutsean berdindu dute Alavesek eta Athleticek. Neurketa gogorra eta berdindua jokatu dute bi taldeek, baina inork ez du asmatu ate aurrean. Behin-behinean jaitsiera postuetatik irten da Alaves.

Ur asko eta futbol gutxi. Partida gogorra jokatu dute Alavesek eta Athleticek Mendizorrotzan, baina inork ez du asmatu azken metroetan. Aukera gehiago izan ditu Athleticek, baina zutoinera baloia jaurti duena Alaves izan da. Zuri-gorriak bederatzigarren postuan daude, 28 punturekin, eta Alaves hamazazpigarren, hamazazpi punturekin. Behin-behinean jaitsiera postuetatik irten dira gasteiztarrak.

Itzuli da Mendilibar ligara, eta, ondorioz, baita haren zigilua ere. Sendotasuna berreskuratu du Alavesek, presioa oso goian eginez. Horrek aukera bikaina zirudien Iñaki Williamsentzat, baina ez da aurrelariaren partidarik onena izan. Ez du atera jaurtiketa bat bera ere egin, ezta lehengoan heroia izan zen Sancetek ere. Dena den, lehen zatian Athletic gertuago ibili da Alavesen areatik, Alaves Atheticen areatik baino.

Gola gertuen Duartek izan du. 55. minutuan, baloi bat berreskuratu eta zuzenean atera bota du urrutitik, baina Unai Simonek ukitu ostean zutoinean jo du baloiak. Berehala heldu da Athleticen aukerarik onena: erdiraketa gaiztoa egin du Raul Garciak, eta gutxigatik ez dira heldu Muniain eta Nico Williams.

Azkenean, berdinketa, eta bi taldeak hotz utzi dituen puntu bana.

Alaves: Pacheco; Agirregabiria, Miazga, Lejeune, Duarte; Moya, Manu Garcia, Jason (Escalante, 40'), Rioja (Mendez, 64'); De La Fuente (Pellistri, 84'), eta Joselu.

Athletic: Unai Simon; De Marcos, Yeray, Iñigo Martinez, Balenziaga; Vencedor (Zarraga, 3'), Dani Garcia (Vesga, 82'), Berenguer (Serrano, 82'), Muniain; Sancet (Raul Garcia, 59'), eta Iñaki Williams (Nico Williams, 59').


Garaipenaren bidera itzuli da Osasuna

Summary: Garaipenaren bidera itzuli da Osasuna. Nafarrek ia hiru hilabeteren ostean lortu dute partida bat irabaztea. Budimir eta Barja izan dira golegileak.

Berpiztu da Osasuna. Bolada txarrean zen Jagoba Arrasateren taldea, baina okerrago dago sailkapenaren zuloan den Cadiz. Ia hiru hilabeteren ostean hiru puntuak lortu dituzte nafarrek, eta, psikologikoki laguntzeaz gain, sailkapenean ere arnasa apur bat hartzeko balioko die.

Baloiaren jabetza Osasunak izan du, eta 30. minutuaren inguruan hasi dira etxekoak bisitariei min egiten. Gertu izan dute gola Moncayolak eta Budimirrek, eta azkenean kroaziarrak eskuratu du saria: ondo harrapatu du Kike Garciaren erdiraketa bat, eta gola sartu du. Aurrelariak aurrelariari.

Bigarren zatia hasi eta gutxira, berriz, bigarrena sartu du Barjak, aldaratze bat ahal zuen moduan errematatuz. Gola ez da ikusgarria izan, baina berdin-berdin igoarazi du markagailua. 2-0. Cadizek ezin izan du joera aldatu, eta gertuago izan du Osasunak 3-0ekoa bisitariek lehen gola baino.

Sailkapenean 12. postuan da Osasuna, 25 punturekin.

Osasuna: Herrera; Juan Cruz, David Garcia, Jose Angel, Nacho Vidal; Torro, Ruben Garcia (Manu Sanchez, 75. min), Barja (Roberto Torres, 76. min), Moncayola (Oier, 87. min); Kike eta Budimir (Brasanac, 80. min).

Cadiz: Ledesma; Chust, Espino, Cala, Fali; Alarcon, Chapela (Andone, 59. min), Jens Jonsson (Alejo, 45. min), Arzamendia (Osmajic, 71. min); Sobrino eta Alex Fernandez (Bastida, 71. min).


Summary: Euriteek arazoak sortu dituzte errepidean, baina ez orain dela hilabete adinako uholderik. Nafarroako Gobernuak larrialdi aurreko plana du ezarrita. Berako (Nafarroa) 24 familiak beren etxetik atera behar izan dute, ubide batek gainezka egin ondotik. Alerta gorria ezarri dute Iparraldean.

Azaro-abenduetan bezala, Euskal Herriko ibaiei begira daude begi guztiak jarrita izan dira gaur, goizaldetik. Atertu gabe egin du euria asteburuan, batez ere atzo, eta hainbat lekutan izan dira arazoak uholdeak direla eta.

Nafarroaren iparraldean hainbat ibai atera egin ziren atzo iluntzean, besteak beste Arga, Arakil, Burunda, Larraun eta Ultzama. Egun osoan zehar, herritarrek arretaz egin behar izan diete so horiei guztiei. Batik bat, Beran (Nafarroa) da piztua alarma: eraikin multzo bateko 24 familiak beren etxebizitzak utzi behar izan dituzte, ubide batek gainezka egin ondotik. Ubidea trabatua gelditu da, urak indarrez egin du gainezka, eta, ondorioz, lurra ailegatu da, arrastaka, etxebizitzen oinarrietaraino. Arriskua ikusirik, etxetik ateratzeko eskatu diete dozenaka herritarri.

Eguerdi aldera, kezka nagusia batik bat Arga ibaian zegoen, behin Iruñerria igarota. 13:00etako datuen arabera, 5,8 metroko maila du ibaiak Etxaurin, eta segundoko 900 metro kubikoko ur emaria —17:00etan, 5,5 metro—. Arratsaldean, alerta gorritik laranjara pasatu da inguru hori, eta alerta laranjan dago Arakil ere, Asiain aldean.

Duela hilabete inguru gertatutakoaren oroitzapenak azkarrago erreakzionatzea eragin du oraingoan. Nafarroako Gobernuak larrialdi aurreko egoera ezarri zuen atzo ibaien emaria asko handitzen ari zela ikusita. Edonola ere, ibaien emaria ez da heldu abenduko emarietaraino, eta ez da espero tamaina hartako uholderik eragitea orain.

Arratsaldean, gobernuak baieztatu du ibaiak egonkor daudela eta ez dutela kalte handirik eragin. Dena den, erabaki du larrialdi aurreko egoerari eustea, oraindik ez delako amaitu eta ikusteko dagoelako zer bilakaera duen ur emari handia Faltzes eta Funes aldera iristean. Aurreko uholdeak kalte handiak eragin zituen uholdeari aurre egiteko egituretan, eta azken orduetan emaria handituz doa. Funesen, segundoko 633 metro kubikokoa zen 17:00etan –segundoko 961 metro kuboko mailara heldu zen abenduaren 11n—

Edonola ere, Iruñean, Burlatan, Atarrabian eta Uharten autoak erreka bazterretatik kentzeko esan zieten herritarrei. Hiriburuan, Landaben industrialderako N-30eko sarrera trabatu zuten.

Arakil ibaiak gainezka egin du Arruazun. Han, Sakanako NA-2410 errepidea itxi zuten atzo. Lesaka eta Oiartzun (Gipuzkoa) arteko errepidea ere trabatu zuten 12-13 kilometroen artean, zuhaitzak erori zirelako. Bidasoa ibaiak lau metroko altuera hartu du goizaldean, baina beherantz ari da.

Tuteran, berriz ere, beste lekuetan baino geroago espero dute uholdea, astearterako hain zuzen ere. Edonola ere, ez dute espero aparteko uholderik. Izan ere, segundoko 1.250 metro kuboko emaria aurreikusi dute, eta horrek bakarrik eragingo lioke ur azpian geratzeko prestatzeko dauden guneei. Edonola ere, udalak larrialdi aurreko plana piztu du.

Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakaria Teresa Riberarekin Funesera joatekoa zen goizean, abenduko uholdeaz hitz egiteko, baina bidaia atzeratu dute, egoera aztertzeko. Txibitek azaldu du ibaien bilakaera gertutik zaintzen ari direla eta alerta aurreko egoeran daudela: «Aurreikuspenek ez dute zerikusirik abendukoekin. Baldintzak ez dira berak».

Azken egun eta batez ere orduetan euri ugari egin du Euskal Herriko bazterretan. Kintoan (Nafarroa), esaterako, azken 24 orduetan metro karratuko 142 litro bildu dira, abenduaren 10eko datuen pare. Dena den, orduko egoeraren aldean, ez da elur kantitate handirik urtu mendietan.

Trafiko arazoak Gipuzkoan

Hala, eurite horiek ez dute uholde handirik eragin oraingoz, baina errepide ugari itxi dituzte Gipuzkoan. Bergaran, N-636 errepidea itxi zuten atzo, luizi batek eraginda.

Oraintxe ez dago ibiltzerik Zarautz eta Getaria artean, N-634 errepidean, luizi batengatik. Trafikoa Meagatik desbideratzen ari dira. Usurbilen ere gainezka egin du Oriak.

Mendaron, errekak gainezka egin du Garagartza auzoan.

Bizkaian, Trabakuako mendatea itxita dago, Markina-Xemeinen. Euriak atzo arazoak sortu zituen trenbideetan. Bilbo-Balmaseda arteko trenak Basurtutik atera behar izan zuten, aurretik dagoen tunela hartu zuelako urak. Azaroaren eta abenduaren arteko uholdeetan ere, arazoak egon ziren tunel horretan.

Hala Bizkaian nola Gipuzkoan, ibaien maila egonkor dago orain. Dena den, zenbait puntutan, Urumea eta Ibaizabal alerta gorrian izan dira une batez: Ibaizabal, Lemoan, atzo gaueko 22:00etan, eta Urumea, Ereñozun, eguerdian. Apurka, beherantz egiten ari dira.

Alerta gorria Ipar Euskal Herrian

Banka eta Baigorri (Nafarroa Beherea) artean arazoak sortzen hasi dira, baita Akamarre eta Bidaxune artean ere (Nafarroa Beherea) bidea itxi behar izan dute. Atzo arratsetik prefeturak alerta gorria ezarri du Iparralde osoan. Atharratze (Zuberoa) inguruan arrisku maila handia da, prefeturaren erranetan. Haurrak eskolara ez eramateko eskatu diete gurasoei, eta prefeturak eskola garraioa ezeztatzea deliberatu du. Bestalde, Senperen (Lapurdi) hainbat etxe elektrizitaterik gabe gelditu dira. Prefeturak uste du arratsalde honetan Baionan Errobi eta Aturri gainezkatzen ahal direla; Maule inguruan, berriz, prefeturak uste du iragan abenduan baino uholde handiagoak gertatzen ahal direla. Herritarrei eskatu diete «ahal den heinean» etxean gelditzeko, eta ur bazterretara ez hurbiltzeko.

Oraintxe, errepide hauek daude itxita: Uztaritzeko bidea, Bidaxune eta Akamarre artekoa, Bidaxune eta Peyrehorade (Biarno) artekoa, Labetze-Bizkaikoa, Bidarraikoa, eta Barkoxe ingurua.

Prefeturak ohartarazi duenez, okerrena arratsaldean iristea espero da, hala nola Maulen (Zuberoa) edo Baionan (Lapurdi). Aturri ibaiaren goratzeari aurre egiteko, hainbat kale hetsi dituzte Baionan, ura aterako ote den beldurrez.


Summary: 'The Power of The Dog' eta 'West Side Story' garaile, inoizko Urrezko Globorik polemikoenetan. Telebistarik gabeko gala batean eta zinema munduak bizkarra emanda banatu dituzte Hollywoodeko atzerriko prentsaren sariak

Aspalditik zetorren polemika. Hollywoodeko Atzerriko Prentsaren Elkartea (HFPA) behin baino gehiagotan salatu dute aniztasunik ezagatik, baita ustelkeriagatik ere. Eta aurten boikota izan du ordainean. HFPAk banatzen dituen Urrezko Globoak Oscar sarien atarikorik garrantzitsuenak izaten dira, faborito nagusiak bideratzen dituztenak, baina aurten telebistaren eta zinema munduaren bozgorailurik gabe banatu dituzte. Gala Los Angelesko (AEB) Beverly Hilton hotelean egin dute, baina ateak itxita. Telebista kamerarik, alfonbra gorririk, gonbidaturik, izarrik eta akreditatutako prentsarik gabe.

Gauzak horrela, The Power of The Dog westerna eta West Side Story musikala nabarmendu dira Urrezko Globoen palmaresean, biek ala biek hiru sari eskuratuta. The Power of The Dog-ek garaikur hauek irabazi ditu: film dramatikorik onenarentzakoa, zuzendaririk onenarentzakoa (Jane Campion) eta taldeko gizonezko aktorerik onenarentzakoa (Kodi Smit-McPhee).

Steven Spielbergek zuzendutako filmak ere hiru Urrezko Globo eskuratu ditu: komedia edo musikalik onena, emakumezko aktorerik onena (Rachel Zegler) eta taldeko emakumezko aktorerik onena (Ariana DeBose).

Interpretazioei dagokienez, benetako bi pertsonaiaren azalean jarri diren Hollywoodeko bi izar saritu dituzte Urrezko Globoek. Emakumezko aktorerik onena Nicole Kidman izan da, Being The Ricardos filmean egindako lanagatik. Film horretan, Lucille Ball telebistako izarra izan zenaren rola bete du Zeelanda Berriko aktoreak. Gizonezko aktorerik onenaren saria, berriz, Will Smithentzat izan da, King Richard filmagatik. Venus eta Serena Williams tenis jokalarien aitaren rola jokatu du Smithek film horretan.

Komedia edo musikaleko gizonezko aktorerik onenaren Urrezko Globoa, bestalde, Andrew Garfieldek jaso du, Tick, Tick… Boom! filmagatik.

Ingelesez besteko filmik onenaren saria Ryusuke Hamaguchiren Drive My Car-entzat izan da.

Soinu bandarik onenaren saria eskuratzeko hautagaien artean Alberto Iglesias donostiarra zegoen, Madres paralelas filmarentzat egindako lanagatik, baina, azkenean, Urrezko Globoa Hans Zimmerrentzat izan da (Dune).

'Succession' eta 'Hacks' telebista sarietan garaile

Oscarrek ez bezala, Urrezko Globoek telebistako ekoizpena ere aitortzen dute, eta, aurten, HBO katea izan da, berriro ere, garaile nagusia. Succession-en bigarren denboraldiak telesail dramatikorik onenaren saria jaso du, eta baita interpretazioari lotutako beste bi ere: Jeremy Strong (gizonezko aktorea) eta Sarah Snook (taldeko emakumezko aktorea). Kate bereko Hacks telesaila, berriz, komediazko telesaili onena izendatu dute, eta serie horretan egindako lanagatik emakumezko aktorerik onenaren saria bereganatu du Jean Smartek.