Summary: Zupiriak Anduezari esan dio 4. hizkuntza eskakizuna Osakidetzako 27.000 langiletatik hogeiri baino ez zaiela eskatzen. PSE-EEko idazkari nagusiak adierazi du ezin zaiela mediku guztiei eskatu laugarren hizkuntza eskakizuna. Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza sailburuak erantzun dio 27.000 langiletatik hogeiri baino ez zaiela eskatzen laugarren hizkuntza eskakizuna: euskararen zaintzaren ardura duten profesionalei, hain zuzen.

Eneko Andueza PSE-EEko idazkari nagusiak, Herri Irratian eginiko elkarrizketa batean, euskara eskakizunekin lotu ditu osasun sistemak sendagile nahikoa edukitzeko dituen zailtasunak: «Familia medikuen eta beste espezialitate batzuetakoen defizit bat baldin badago, baldintzak egokitu egin beharko dira sendagileak sartzeko. Ezin dugu espero izan Euskadin lanpostuak betetzeko mediku guztiek laugarren hizkuntza eskakizuna izatea, eta eskakizun jakin batzuek asko zailduko dute hori».

Anduezaren hitzetan, «ezin da gauza bat eskatu eta, gero, ziur asko ezinbestekoak edo hain erabakigarriak izango ez diren baldintza batzuen eskakizuna handitu». Gaineratu du osasungintza dagoela «jokoan», eta «denek» jarri behar dituztela «beharrezko tresnak hori birbideratzeko».

Ikusi gehiago: Osakidetzako sindikatuek manifestaziora deitu dute ekainaren 26rako Bilbon

Anduezak azaldu du bera «euskararen defendatzailea eta euskalduna» dela, baina hau erantsi: «Osasun arloko lan eskaintza publiko batean, elementu inportanteetako bat ezin da izan hizkuntza eskakizuna, arriskuan jartzen baitira zenbait zerbitzu». Anduezaren iritziz, «lehentasunak» jarri behar dira lanpostu horiek «lehenbailehen» betetzeko: «Ezin da eduki hamarreko osasun sistema bat, hori eragozten duten exijentziak jartzen badira».

Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza politikako sailburuak erantzun dio arratsaldean, zorrotz idatzitako ohar batean. Uste du Anduezaren adierazpenen atzean egoeraren «ezagutzarik eza» dagoela. «Gaur egun Osakidetzako plantilla osatzen duten +/- 27.000 lanpostuetatik, 4. hizkuntza eskakizuna (HE) soilik euskararen zaintzaren ardura duten profesionalei eskatzen zaie: hogei inguru (bost itzultzaile eta hamabost euskara teknikari inguru) eta guztiak, Osakidetzan bertan». Lanpostua lortzeko hizkuntza eskakizuna egiaztatu behar duten kasuetan gehienezko maila B2a dela zehaztu du oharrean: «Horrek esan nahi du osasun arloko lanpostu bakar batean ez direla eskatzen edo baloratzen C1 (EGA) edo C2». Are gehiago, C1 profila egiaztatua duten hainbat mediku badaudela gehitu du, eta horrek ez diela puntuazio gehiago ematen. Zupiriak uste du Anduezaren esanek «alarma» eragin dezaketela horretarako arrazoirik ez egonda ere. «Osakidetzako hizkuntza eskakizunen araubideak ez du lan arloko gatazkarik sortzen profesionalen artean, progresibotasun printzipioak gidatu duen normalizazio araubidea baita. Andueza jaunaren baieztapenek gaur ez dagoen kezka sor lezakete».

Zupiriak arrazoitudu zein irizpideren arabera dagoen finkatuta hizkuntza eskakizuna: «Errealitate soziolinguistikoa (euskara eskatzen da euskaldun kopuru handiena duten eremu soziolinguistikoetan; eskakizuna askoz ere txikiagoa da euskara gutxiago dagoenetan) eta osasun arretaren mota (euskara eskatzen da ahozko arreta handiena ematen den zerbitzu eta arreta unitateetan (lehen mailako arretan), eta haurren arreta zerbitzuetan, besteak beste)». Halaber, zehaztu du pazienteak artatzeko osasun zerbitzuetako lanposturik ez dela geratu bete gabe euskara eskatzearen ondorioz.


Summary: Inflazioa goititu egin da maiatzean, %8,3raino. Elikagaien prezioen gorakadak ez du etenik; iaztik %10etik gora garestitu dira Hego Euskal Herrian. Azpiko inflazioak ere goraka jarraitzen du, %4,5era igota.

Maiatzarekin berehala eten da kontsumo prezioek martxoan goia jo ostean hasitako apalaldia, eta inflazio tasa berriz goititu da Hego Euskal Herrian, %8,3ra, apirileko %8tik.

Herritarren poltsikoak jada igartzen duena berretsi dute estatistikek, eta elikagaiek eta erregaiek garestitu dute gehien erosketa saskia.

Erregaiek igoarazi dute gehien indizea: iazko prezioekin alderatuta, gasolinak eta dieselak %31,2 garestiago salerosi dira joan den hilabetean Hego Euskal Herrian. Apiriletik maiatzera %3,5ekoa izan da igoera.

Aipagarria da elikagaien garestitzea ere: etengabea izan da azken hilabeteetan. Ondorioz, elikagaien prezioak jada iazkoak baino %10,2 garestiagoak dira Hegoaldean. Azken hogei urteei erreparatuta ere ez da ikusten halako igoerarik elikagaietan.

Zerealek ederki igarri diote Ukrainako gerrari, eta iaz baino %15 inguru garestiago daude. Ogia ere gero eta garestiago dago. Eta pentsuaren prezioen eragina ere zabaldu da haragietara eta esne eta esnekietara.

Aldiz, argindarraren prezioak apaltzen jarraitu du maiatzean, nahiz eta horrek ez duen esan nahi merke dagoenik. Eta gasa ere heren bat inguru garestiago dago iaz baino. Ondorioz iazko maiatzarekin alderatuta, berokuntza eta argiztapena %31 garestiago ordaindu dituzte kontsumitzaileek, martxoan iritsitako %68ko tasatik urrun, baina garesti oraindik.

Azpiko inflazioa

Elikagai eta erregaiek erosketa saskia kariotu dute, baina ez horiek bakarrik: prezioen igoerak beste kontsumo gaietara zabaltzen ari dira. Horren erakusgarri azpiko inflazioaren igoera etengabea. KPIko aldagairik aldakorrenak (elikagai freskoak eta erregaiak) kanpoan uzten dituen azpiko inflazioa %4,5eraino iritsi da maiatzean, martxoko %3,5 eta apirileko %4,3ko tasak gaindituta.


Summary: Decathlonek «euskararen aurka eginiko erasoa» salatu dute. Usurbilgo Gazte Asanbladak protesta ekintza bat egin du saltokian, horrek ordainketak euskaraz egin ahal izateko aukera kendu duelako.

Usurbilgo Gazte Asanbladak galdegin du Decathlonen ordainketak euskaraz egin ahal izatea, «euskara babestu, eskubideak defendatu» aldarripean bideratu duen egitasmoan.

Ordainketak gazteleraz edo ingelesez egiteko aukera dago, baina euskaraz ez. Ezin ordainketak euskaraz egin Belartzako Decathlon saltoki ezagunean.

Irakurri albistea 'Noaua' aldizkarian: Erosketak euskaraz egin ahal izatea bermatzea eskatu du Aztarrikak Belartzan


Oier Sanjurjok Zipren jokatuko du

Summary: Oier Sanjurjok Zipren jokatuko du. Osasunako kapitain ohiak denboraldi baterako kontratua sinatu du AEK Larnaka taldearekin.

Oier Sanjurjok jokatzen jarraituko du, gutxienez beste urtebetez. Atzerrian egingo du, Zipren, AEK Larnaka taldean. Osasunako jokalari ohiak denboraldi baterako kontratua adostu du herrialde horretako Lehen Mailako txapeldunordearekin. Hitzarmena beste denboraldi batez luzatzeko aukera du.

Oierrek Osasuna utzi berri du, lehen taldean hamalau denboraldiz jokatu eta gero. 36 urterekin, ikusteko zegoen ea jokatzen jarraituko zuen edo erretiroa hartuko zuen. Eskaintza batzuk jaso ditu; garrantzitsuak, bi: Sporting Gijon Espainiako Bigarren Mailako taldearena eta AEK Larnakarena. Lehenak, etxetik gertu egoteko aukera ematen zion, eta, bigarrenak, maila nagusian, baita nazioarteko txapelketetan ere.

Oierrek beste euskal jokalari bat izango du taldekide: Mikel Gonzalez erdiko atzelari arrasatearra. Realeko jokalari ohiak lau denboraldi daramatza AEK Larnakan jokatzen. Jose Luis Oltra espainiarra da taldeko entrenatzailea.


Summary: Sexu transmisio bidezko infekzioek gora egin dutela ohartarazi du Osakidetzak. Iaz areagotu egin ziren diagnostikoak infekzio mota guztietan. GIBarekin kutsatutakoen kopurua, berriz, egonkor dago.

Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak eta Osakidetzak argitara atera dituzte Hiesaren eta Sexu Transmisiozko Infekzioen Planaren ondorio nagusiak. 2021. urtekoak dira datuak. Txostenean jaso dutenez, iaz gora egin zuten sexu transmisio bidezko infekzioen diagnostikoek. Zehazki, Osakidetzak hiru lurraldeetan dituen kontsulta espezifikoetako datuek islatzen dute hori: 976 klamidia kasu atzeman zituzten (679 kasu izan ziren 2020. urtean); 797 infekzio gonokoziko (aurreko urtean baino %66 gehiago); sifilis goiztiarraren 273 kasu (aurreko urtean baino %37,2 gehiago), eta herpes genitalen 160 kasu (2020an 158 izan ziren). Iaztik, Basurtuko eta Donostiako ospitaleetako mikrobiologia zerbitzuen diagnostikoak zenbatzen dira, bai eta Mendaroko ospitaleko kontsultak ere. Beraz, horietan diagnostikatutako kasuak aintzat harturik, 2021. urtean 1.479 klamidia kasu diagnostikatu zituzten, 988 infekzio gonokoziko, 294 sifilis kasu, eta herpes genitaleko 199. GIBari dagokionez, berriz, 119 pertsonari atzeman zitzaien birusa; 105 izan ziren 2020. urtean, 147 2019an, eta 171 2018an. Datuek erakusten dute GIBaren infekzioak egonkor daudela hiru lurraldeetan, Osakidetzak jakinarazi duenez. Birusa atzeman zaienen artean, %84 gizonezkoak dira, eta batez besteko adina 38,9 urte da. GIBak eragindako infekzio gehienak sexu transmisiokoak dira, eta nagusiki gizonekin sexua duten gizonen artean transmititzen da: diagnostiko guztien erdiak dira. Diagnostiko berantiarra Beste datu bat eman du Osasun Sailak: GIBarekin kutsatutakoen erdiek (%52) diagnostikoa berantiarra izan zuten, hau da, immunitate sistema jada oso kaltetuta zegoenean detektatu ziren. Erretrobirusen aurkako tratamenduak erabiltzen dira nagusiki GIBarekin kutsatutako pertsonekin, eta Osakidetzak, guztira, 6.122 pazienteri eman zien gisa horretako tratamendua 2021ean. 16,8 milioi euro bideratu zituen tratamenduetarako, 2020an baino %1,5 gehiago. Erretrobirusaren aurkako tratamenduak eraginkorrak izaten dira hiesa ez garatzeko; hain justu ere, iaz 25 hies kasu diagnostikatu zituen Osakidetzak.


Lehen fitxaketa: euskara

Summary: Lehen fitxaketa: euskara. Gipuzkoako Futbol Federazioak Euskararen Plan Estrategikoa egin du, lehen aldiz. Zuzendaritza berria 2020ko abenduan iritsi zen kargura. Emun taldearekin diseinatu du plana, 2025era artekoa.

Euskara erdigunean jartzea. Horixe zen 2020ko abenduaren 23an Gipuzkoako Futbol Federaziora iritsi zen zuzendaritza berriaren oinarrietako bat. Federazioaren barruan, Euskara Batzordea sortu zuten kargura iritsi eta berehala, eta UEFAk homologatutako entrenatzaile tituluak euskara hutsean ateratzeko akordioa lortu zuten Eusko Jaurlaritzarekin joan den otsailean. Orain, berriz, lehen aldiz lau urterako Euskararen Plan Estrategiko bat egin du federazioak, Emun aholkularitza taldearekin elkarlanean. “Bide luze batean beste pauso bat da hau, pauso garrantzitsu bat”, adierazi du Beñat Larrañaga Gipuzkoako Futbol Federazioko presidenteordeak eta Euskara Batzordeko arduradunak.

“Inoren aurka egiteko asmorik ez daukan egitasmoa da”, argitu du Larrañagak. “Azken urteotan aldaketa eta aurrerapauso batzuk izan dira federazioaren barruan, baina orain arte ez zegoen Euskararen Plan Estrategikorik edo antzekorik. Horregatik, beste pauso bat eman beharra geneukala ikusi genuen”.

Kanpo aholkularitza bat eskatzea izan zen federazioaren lehentasunak finkatzen hasteko lehen egitekoa, eta horregatik jo zuten Emunengana. “Guretzat garrantzitsua zen elkarlan hori, futbolari prestigioa itzultzeko”, zehaztu du Larrañagak. Emunen kasuan, Lehior Elorriaga Azpitarte ari da federazioan aholkulari lanetan: “Zuzendaritza berriaren kontua izan da Euskararen Plan Estrategikoa egitea, eta txalotzekoa da hori”. Federazioaren deia jasota, gaur egungo errealitatea ezagutzeko diagnostiko bat egitea izan zen lehen pausoa. “Horretarako, klub guztiei galdetegi bat bidali genien zuzendaritza batzordeko kide batek, jokalari batek eta entrenatzaile batek erantzuteko”. Ehun bat erantzun jaso zituzten. “Eta horiek aintzat hartuta ari gara euskararen alorrean lehentasunak finkatzen”. Larrañagak jakinarazi duenez, Euskararen Plan Estrategikoa pixkanaka gorpuztuta, federazioko zuzendaritza batzordeak berretsi eta urteko kudeaketa planean sartu dute.

Hainbat gai lantzeko, “gizarte eragile aktiboa izatea” da Gipuzkoako Futbol Federazioaren helburuetako bat. “Alde horretatik, hiru oinarri dauzkagu: parekidetasuna, inklusioa eta euskara”. Hirugarren oinarriari dagokionez, Larrañagak aurreratu du azken urte eta erdian “ekintza zehatz batzuk” gauzatu dituztela. “Gure bilera eta batzar orokorretan edo klubekin izaten ditugun bileretan euskararen presentzia areagotzen saiatzen ari gara; kanpoko komunikazioan arreta berezia jartzen saiatzen ari gara; entrenatzaile batzordeko eta entrenatzaile eskolako arduradunak euskal hiztunak jarri ditugu; Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikarako Sailarekin ere lankidetza hitzarmen bat martxan jarri dugu; Korrika bezalako egitasmo batean parte hartu dugu; Euskaraldian parte hartzea sustatuko dugu…”.

Hizkuntza irizpideak falta

Horiek guztiak aintzat hartuta ere, Elorriagak argitu du “hizkuntza irizpideak” falta dituela federazioak. “Gaur-gaurkoz, ez daukate irizpiderik, eta langile berrientzat garrantzitsua da hizkuntza politika bat edukitzea”. Larrañagak ere ezinbestekotzat jo du hizkuntza irizpideak zehaztea eta idatziz jasotzea. “Eta klubekin harremanak zer hizkuntzatan egingo ditugun ere aztertu eta definitu behar dugu, agian ez delako beharrezkoa izango defektuz klub guztiei informazio guztia ele bitan bidaltzea; batzuekin euskara hutsean funtziona dezakegu, akaso”.

Epaileei dagokienez, hizkuntza ezagutzaren datu base bat sortu nahi du Gipuzkoako Futbol Federazioak, “partida batean bi klubek epaile euskaldun bat nahi badute, aukera hori ere bermatuta egoteko”. Barrura begira, berriz, federazioko langileekin eta zuzendaritzako kideekin “hausnarketa saioak” egingo ditu Emunek, “euskararen inguruan kontzientziazioa eta motibazioa sustatzeko”.

Larrañaga jakitun da hizkuntzaren kontuarekin “kontuz” ibili beharra dagoela. “Aintzat hartuta hizkuntza errealitatea zein den, inori ez diogu ukatuko zerbitzua gaztelaniaz jasotzea; ezinezkoa litzateke hori”. Haren hitzetan, “hizkuntza talka” kluben batzarretan islatzen da nabarmenen. “Argi dago gaztelania hutsean ezin ditugula egin, baina euskara hutsean ere ez; itzulpen sistema beharko genuke, eta oso garestia da. Ele bitan egin ditugu batzar batzuk, baina orduan ere kexak izaten dira, eta baita bi deialdi egindakoan ere, bat euskaraz eta bestea gaztelaniaz. Zaila da asmatzea, baina gehienek ulertzen dute euskararen alorrean bidea egin beharra daukagula”.

Bileretan, “askatasuna”

Federazioaren barruan bilera guztiak, gaur-gaurkoz, ez dituztela euskara hutsean egiten aitortu du Larrañagak. “Zuzendaritzaren egunerokoan areagotu egin da euskararen presentzia, eta euskara hutsean funtzionatzen dute batzorde batzuek. Baina zuzendaritzaren bileretan oraindik ere zaila da pauso hori ematea, Gipuzkoako errealitate berbera daukagulako: zuzendaritzako kide guztiak ez dira euskal hiztunak. Hori bai, askatasuna daukagu nahi duenak nahi duen hizkuntzan hitz egiteko”.

2025era artekoa da Gipuzkoako Futbol Federazioak martxan jarri duen Euskararen Plan Estrategikoa, baina 2024an amaituko da egungo zuzendaritzaren legealdia —zehaztu gabe dago hauteskundeak noiz izango diren—. “Iruditzen zitzaigun euskara ezin dela egon pertsonen baitan; euskararen presentzia areagotzea zuzendaritzako kideetatik haragoko kontua da, gure ustez. Horregatik luzatu dugu plana gure legealditik harago”.

Elorriagak garrantzi handia eman die aisialdia eta kirol arloa euskalduntzeko egitasmoei. “Eredugarria da federazioak eman duen pausoa”.


Summary: «Bizitza soziala erabat normala daukat gaur egun; lehen, ez». Oso gazte zela hasi zen tik handiak egiten Sergio Aierra tolosarra, eta etxean geratzera bultzatu zuen horrek. Adinean aurrera egin ahala, sintoma horiek gutxitzea da ohikoena, eta hala gertatu zaio hari ere.

Tiken konbinazioa da Touretteren sindromearen ezaugarri nagusia; aldatuz ere joaten dira tik horiek, eta, maiz, antsietatea edo nahasmendu obsesibo konpultsiboa ere ekar ditzakete. Sergio Aierra (Tolosa, 1979) da gaitza dutenetako bat. Azaldu du tikak ezin direla kontrolatu, eta kontrolatzeko ahaleginak ere ondorio kaltegarriak izaten dituela. “Denbora osoan zaude tik horren kontra borrokan, eta horrek antsietatea sortzen du”.

Joan den asteartean izan zen Touretteren Sindromearen Nazioarteko Eguna. Oraindik ere ez da oso ezaguna gizartean. Zein dira gaixotasunaren ezaugarriak?

Ez da oso ezaguna, ez; gaixotasun arrarotzat hartzen da. Lehenik eta behin, tikak dira tourettearen ezaugarri nagusia: alde batetik, tik fonikoak, ahotsarekin egiten diren soinuak eta abar, eta batzuetan koprolalia ere bai, hau da, hitz itsusiak edo irainak esatea; bestetik, tik motorrak edukitzen dira, begiak, ahoa, sorbalda edo beste edozer mugitzea. Urteek aurrera egin ahala, beste gauza batzuk ere agertzen dira; nire kasuan, adibidez, antsietatea. Nahasmendu obsesibo konpultsiboa ere ohikoa izaten da; esate baterako, kalean farola bat ikusiz gero, hiru buelta eman beharra nahitaez. Nik neuk, ordea, aldi labur batzuetan baino ez dut izan nahasmendu obsesibo konpultsiboa.

Tikak dituzten guztiek, ordea, ez dute Touretteren sindromea, ezta?

Ez, bizitzako uneren batean tikak edukitzea oso normala da. Tourettea diagnostikatzeko, tiken arteko konbinazio batek egon behar du derrigor, eta eboluzio bat ere izaten da; aldatuz joaten dira tikak. Diagnosia izateko, urtebete edukitzen zaituzte behaketan, eta dituzun tik guztiak kontrolatzen dizkizute.

Nola eragiten dio touretteak sindromea duenari?

Fisikoki, tik bat asko errepikatuz gero, giharretako mina-eta izaten dira, baina, batik bat, ondorio sozialak izaten dira. Bakartu egiten zara. Nire kasuan, adibidez, oso gazte hasi nintzen tik handiekin. 12-13 urterekin, kalean nindoanean makurtu, lurra ukitu, buelta bat eman eta saltotxo bat egiten nuen. Eskolatik ateratzean, zain egoten zen jendea nitaz barre egiteko, beste eskola batzuetakoak ere bai, eta etxean geratzen hasi nintzen. Botikak hartzen ere hasi nintzen, ez nuelako nahi tikak egitea. Haurtzaro gogorra izan nuen.

Norbera jabetzen da tikak egiten dituela?

Bat-batean agertzen dira, eta, tik berri bat bada, lehen egunetan agian ez zara jabetzen, ingurukoek esaten dizute, baina gero bai.

Badago kontrolatzerik?

Ezinezkoa da saihestea. Erlaxazioarekin, irakurketarekin eta beste gauza askorekin, tik batzuk kontrolatzea lortu nuen nik. Baina ateratzen ez zaizkizun tik horiek lan bat sortzen dute zure buruan. Denbora osoan zaude tik horren kontra borrokan, eta horrek antsietatea sortzen du.

Umetan agertu ohi da Touretteren sindromea. Ikertu izan da zein den haren jatorria?

6-9 urte bitartean agertzen da gehienetan, eta 18-19 urtera arte ager daitekeela esaten da. Baieztatuta dago genetikoa dela. Gure burmuinak dopamina gehiegi sortzen du, eta, horregatik, ezberdin funtzionatzen du. Ez dakigu, ordea, zerk eragiten duen dopamina gehiegi sortzea.

Umetan agertzen da, eta zer bilakaera izan ohi du urteek aurrera egin ahala?

Normalean, gutxinaka-gutxinaka, ahultzen joaten dira tikak. Nire kasuan, nire borrokagatik sortu zen antsietatea mantentzen da, baina tik motorrak eta fonikoak ahultzen joan dira, eta gutxiago dauzkat. Komertziala naiz, enpresa bat daukat, asko bidaiatzen dut, bezeroekin egoten naiz, eta bizitza soziala erabat normala daukat gaur egun; lehen, ez. Normalena gutxitzea da, baina badaude bestelako kasuak ere, gaztetan ez zirenak hain larriak izan eta gerora konplikatu direnak. Nahiko zaila izaten da eguneroko bizitza mantentzea tik pila batekin. Horregatik saiatu behar gara gauzak normalizatzen: eskoletan, kalean… Ez da ondo pasatzen.

Badago botikarik tourettearen sintomak arintzeko?

Gaur egun, touretteak ez du sendabiderik. Medikazioa badago, eta, dakidanez, asko hobetu da, baina ez dugu ahaztu behar neurokimikoei buruz ari garela; gainera, zaila izaten da medikamentu eta dosi zuzenak aurkitzea. Duela hogeitaka urte medikazioa oso gogorra zen, albo ondorio izugarriak zituen: botika batzuekin, egun osoa lo pasatzen nuen nik, beste batzuekin ezin lorik egin, gizendu egiten nintzen, argaldu… Ez nintzen batere ondo egoten medikazioarekin. 16-17 urte nituenean erabaki nuen uztea, eta hala iraun dut gaur arte.

Badago lagungarria den zerbait?

Haurren kasuan, adibidez, sozialki gauzak ondo badoaz umearentzat, lagunekin ondo badago eta abar, kito, hori da garrantzitsuena. Gainerakoan, meditazioa, tai txia, yoga…; gauza asko probatu ditut, eta niri ez zidaten asko lagundu. Hori bai, erlaxazioaren bidez, gauza asko lortu nituen. Kirolak asko lagundu dit, eta gaur egun ere asko egiten dut. Fisikoki eta mentalki oreka ematen dizun edozerk on egiten du.


Summary: Osakidetzako sindikatuek manifestaziora deitu dute ekainaren 26rako Bilbon. Sagarduiren adierazpenei kalean «irmotasunez» erantzuteko eskatu dute ELAk, LABek, SATSEk, CCOOk, UGTk eta ESK-k. Osasun etxeetan itxialdiak ere egingo dituzte hilaren 22an.

Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu Gotzone Sagarduik azken egunotan Osakidetza «berrantolatzeaz» egindako adierazpenak «oso larritzat» jo dituzte sindikatuek, eta kalean «irmotasunez» erantzutera deitu dituzte langileak eta herritarrak. ELA, LAB, SATSE, CCOO, UGT eta ESK gaur goizean bildu dira Bilbon, eta, batzarra amaitzean Esther Saavedra ELAko arduradunak denen izenean iragarri duenez, manifestazioa egingo dute ekainaren 26an, igandearekin, Bilbon, «lehen arretaren alde eta Osakidetza desegitearen aurka»; Jesusen Bihotza plazatik aterako dira, 12:00etan. Era berean, hilaren 22an kontzentrazioak eta itxialdiak egingo dituzte lehen arretako zentro batzuetan, «udari begira murrizketak aplikatzen eta zentroak ixten ari direla» salatzeko.

Ikusi gehiago: Andueza: «Ezin dugu espero izan lanpostuak betetzeko mediku guztiek 4. hizkuntza eskakizuna izatea»

Langileen ordezkarien ustez, sailburuaren adierazpenek agerian utzi dute Jaurlaritzaren asmoa dela «lehen arreta desegitea, gainerako arreta mailak prekarizatzea, eta, beraz, pribatizazioari bide ematea». Izan ere, sindikatuon arabera, murrizketak ez dira etorkizuneko mehatxu bat, baizik eta egungo errealitatea: «Ez dago ordezkapenik, langileek lankideen lana hartu behar dute beren gain, eta izugarrizko gainkarga izaten dute. Hori bereziki larria da udan: zentro batzuk zuzenean itxi egiten dituzte, eta beste batzuetan ordutegiak mugatu».

Arazoa zabalagoa dela berretsi du Saavedrak: «Lehen arreta desegite bidean da aspalditik: murrizketak egiteaz harago, ez dago beste planik. Pandemia aurretik jada egoera oso larria zen, eta horregatik egin genituen 2019ko grebak». Era berean, gogora ekarri du sindikatuak aspalditik ari direla ohartarazten Osakidetzaren egiturazko arazoez: «Guretzat, Sagarduiren adierazpenak ez dira berriak, baina oraingoan sailburuak hitzez adierazi du zein den Jaurlaritzaren bide orria. Eta lehen aldiz argitu du zergatik dauden hain tematuta Basurtuko ospitaleko [Bilbo] bihotz kirurgia ixtearekin: plan orokor bati erantzuten dio, haiek aipatutako erietxe espezializazio horren bidez ospitale zerbitzuak ere murrizteko».

Sindikatuek gogora ekarri dute osasungintza «funtsezko zerbitzu publikoa» dela, eta arriskuan ikusten dutela: «Pandemia eta medikuen falta aitzakia gisa erabiltzen ari dira, baina bazekiten gabezia hori iritsiko zela eta ez zuten neurririk jarri, asmoa zelako puntu honetara heltzea eta horrelako politikak martxan jartzea». Erantsi dute EAJren eta PSE-EEren gobernuaren jardun eta erabaki politikoak horretara bideratuta egon direla: «Mediku egoiliarrei dagokienez, Jaurlaritzak adierazi du Madrilen eskumena dela mediku berrien kopuruak zehaztea, baina ez du ezer egin kopuru horiek handitzeko edo arazoa behintzat mahai gainean jartzeko. Gainera, profesional gazteak kriminalizatu nahi ditu, konpromisorik ez dutela esanez».

EH Bildu ere, kritiko

EH Bildu ere gogor mintzatu da Sagarduiren adierazpenez. Eusko Legebiltzarreko ordezkari Maddalen Iriartek eta Rebeka Uberak agerraldia egin dute gaur, eta bertan gogora ekarri dute Osakidetzaren gaitz ugari azaleratu direla azken urteetan: etenik gabeko arreta guneen itxiera, langile falta, lan gainkarga handia, ordutegi murrizketak, gaixo kronikoen jarraipena egiteko zailtasunak, txanda presentzialak lortzeko trabak... «Azken urteotan pairatu dugun egoera araua izango da Osakidetzan aurrerantzean», gaitzetsi du Uberak. Iriartek, berriz, Jaurlaritzari egotzi dio «planifikatu nahi ez izatea», eta jarrera horrek helburu jakin bat duela salatu du: «Argi ikusten dugu estrategia bat martxan dagoela aspaldidanik, osasun sistema publikoa ahultzeko, sare pribatua indartzeko. Eta hau guztia lehen arretan hasten da. Negozioa egin nahi dute jendearen oinarrizko eskubideekin, eta hori ezin dugu onartu».


Summary: «Duela 60 urte, etxean ezkutatzen zituzten elbarri intelektualak». Gorabide elbarri intelektualen aldeko Bizkaiko elkarteak 60 urte bete ditu. Bide horretan, elbarriek ikusgai izatea lortu dute, eta elkarteak askotariko zerbitzuak jarri dizkie eskura, Gorbeñak adierazi duenez.

Igarotakoak oroituz, eta aurrera begirako erronkak jopuntuan jarriz: horrela ari da ospatzen 60. urteurrena Gorabide elbarri intelektualen aldeko Bizkaiko elkartea. Atzera begiratzen duenean, gurasoek kontatutakoaz oroitzen da elkarteko presidente Susana Gorbeña Etxebarria (Bilbo, 1962): duela sei hamarkada, elbarriek eta haien senideek ezer gutxi zutela eskura. Familiek Gorabide sortu zuten 1962an, eta, harrezkero, asko ugaritu dira baliabideak. “Gure misio nagusia da elbarriei eta haien familiei zerbitzua ematea”, Gorbeñaren hitzetan. Lan mundurako sarbidea eta aholkularitza eskaintzen dituzte, baina bizitzan oinarrizkoak diren beste gai batzuei ere heltzen diete, hala nola sexualitateari eta doluari. 2019an izendatu zuten elkarteko buru Gorbeña, eta bigarren agintaldia hasi berri du orain.

Gorabidek 60 urte bete ditu. Zein da egoera?

Batetik, iraganera begira gaude, lortutakoak aitortzeko, asko izan baitira. Bestetik, etorkizunera begira ere bagaude, erronka asko ditugulako, eta are gehiago pandemiarekin. Jakitun gara badagoela zer hobetu.

Zergatik sortu zen Gorabide? Zer helburu zituen hasieran?

Ni ez naiz elbarri intelektual baten ama, arreba baizik. Beraz, nire gurasoei entzundakoa dakit: 1960ko hamarkadan ez zegoela ezer, hain zuzen. Pertsona elbarri baten senideek ez zekiten nora joan, ez zegoen espezializatutako profesionalik, medikuek eta psikologoek oso gutxi zekiten gaiaz, irakastetxeetan are gutxiago, eta ez zegoen aholkularitzarik. Familiek batzea erabaki zuten, zerbitzuak eskatzeko eta sortzeko euren seme-alabek zituzten beharretarako.

Nolakoa da egoera orain? Aldatu dira Gorabideren helburuak?

Bai, lehen urteetan dena eraiki zen eta. Orain Gorabidek zerbitzu asko ditu. 60. urteurrenaren harira antolatu genuen familien arteko topaketan, senide batek zera esan zidan: “Gorabidera sartu nintzenean, supermerkatu bat iruditu zitzaidan”. Pisuak daude, babesa bizitza independentea egiteko, egoitzak, eguneko zentroak, familiak laguntzeko eta aholkatzeko oso zerbitzu sendo bat… Eta, 1970eko urteetatik, aisialdirako zerbitzu bat ere bai, urte osoan funtzionatzen duena; boluntarioen laguntzarekin egiten da, eta hori da gehien harrotzen gaituzten aldeetako bat. Familiak babesteko zerbitzua dago, elkar ezagutu, lan egin eta interesak partekatu ditzaten. Hirugarren sektorea indartzeko egiten dugu behar, eta Bizkaiko Foru Aldundiarekin kolaborazio eredu berezia dugu, azken batean ardura publikoko zerbitzuak kudeatzen ditugulako. Ezagutza, berrikuntza eta praktika onak sortzen ditugu.

Beharretara egokitu zarete, ezta?

Gorabide espezializatu egin da behar soziolaboralei erantzuteko. Eta horrek indarra hartu zuenean lantegien bidez, Lantegi Batuak erakundea sustatu genuen. Beste momenturen batean, familiek ikusi zuten kezka handi bati erantzun beharra zutela: beraiek hildakoan zer gertatuko zen euren seme-alabekin. Erantzuna Futubide fundazioa izan zen. Hark du erronkarik handienetakoa orain, Tutoretza Legea aldatu egin delako: jada ez daude tutoretza peko pertsonak, baizik eta laguntza jakin batzuk behar dituztenak.

Nolakoa izango da aldaketa?

Erakunde guztiak ari dira horretan lan egiten, baita sistema judiziala ere. Epaileek hiru urte dituzte Bizkaiko 8.000 tutoretza ebazpen inguru berrikusteko eta lege berrira doitzeko. Jendea jada ez da izango legalki ezgaitua eskritura bat sinatzeko, etxe bat saltzeko, edo, lehen gertatzen zenez, bozkatzeko. Orain, jende horrek gauza horiek guztiak egin ahalko ditu duintasuna eta eskubideak dituelako, nahiz eta laguntza behar kudeatzeko. Lege berriarekin, ez dago ezgaiturik gizartean.

Egun, zer arazo ditu elbarri intelektual batek gizarteratzeko?

Pertsonaren arabera, segun zer autonomia duen… Hezkuntzari dagokionez ere bide luzea egin da, adibidez. Eta lortu dugu gure hiriak eta inguruak fisikoki irisgarriak izatea. Baina lan egin behar dugu pertsonak ere izan daitezen irisgarriak. Oztopoak Hausten eta Goratu programetan, elbarriak eurak joaten dira bankuko profesionalengana, edo behar egiten dute administrazio publikoko erakundeekin, azaltzeko zer behar duten gizartean erabat parte hartu ahal izateko. Horiei deitzen diegu pertsona irisgarriak. Kasu gutxi batzuetan, norbaitek trufa egiten die. Lehen, egoera izugarriak gertatzen ziren: ez zieten uzten hoteletan eta tabernetan sartzen, adibidez.

Beste jomugetako bat lan esparrua da, ezta?

Beste erronketako bat da lortzea elbarriak sar daitezen lan eremu guztietan, ez soilik propio sortutakoetan. Lantegi Batuetako programa batek lagundu egiten die ohiko lan batera jauzia egiteko kapazak direnei eta euskarria behar dutenei.

Sektore batzuetara heltzea konplikatuagoa zaie?

Lantegi Batuen leloa da %100 gai. Alde industrial bat du, eta beste bat zerbitzuena. Lan asko egin dugu sektore elektrikoan, oso indartsua izan baita Euskadin eta, batez ere, Bizkaian. Adibide bat jartzearren, itxialdian, elbarriak oinarrizko langileak ziren, maskarak egin eta adinekoen egoitzak garbitzen baitzituzten. Esaterako, adimen artifizialean egiten ari diren garapenak bai direla erronka bat guretzat, batez ere zerbitzu okupazionalak mantendu nahi ditugulako. Batzuetan konplikatua da, baina borrokatu behar dugu lan eta aisialdi integratuago baten alde.

Halere, joera positiboa da?

Lehen lantegi okupazionaletan, kasik erregutu egin behar zitzaien enpresei eta instituzioei lana eman zezaten. Orain, oso erakunde lehiakor bat bihurtu da, fakturazio esanguratsua duena, bere misioa ahaztu gabe.

Oro har, elbarriak ikusgaiagoak dira orain?

Duela 60 urte, elbarri intelektualak etxean ezkutatzen zituzten; oraingo belaunaldikoek, aldiz, eskolan ere egin dute bat haiekin. Erabateko aldaketa da. Gero eta ikusgaitasun handiagoa dute, gero eta toki gehiagotan daude, eta egon behar dute. Komunikabideei dagokienez, mugarria iruditu zitzaigun Campeones filma. Gero eta elbarri gehiago agertzen dira pelikuletan.

Gorabideren beste zutabeetako bat sexualitatea da. Elbarrien kasuan, tabua bikoitza da?

Gai delikatua da. Baina Gorabiden ikaragarrizko zortea dugu, sexologian espezializatutako psikologo bat daukagulako, urteak daramatzana gai hori jorratzen. Familientzat delikatua da, eta hark oso ondo aholkatzen die. Eta Gorabide programak eta esku hartzeak egiten ari da horren inguruan, bizitzako beste esparru bat delako. Elbarriek ere gura dute euren behar sexualak ase, besteek bezala.

Zailagoa da normatiboak ez diren sexualitateei dagokienez? Ezkutatuago daude?

Esango nuke ez dutela zailtasun handiagorik heterosexualak ez diren gainontzekoek baino. Gaia hizpidera ekarri eta asko landu da Gorabiden. Nik ezagutzen ditut heteronormatiboak ez diren elbarriak, eta berdin-berdin saiatzen dira euren sexualitatea adierazten. Gorabidek aintzat hartzen ditu giza sexualitatearen adierazpen guztiak.

Elkartearen beste jopuntu bat: dolua eta heriotzarekiko harremana. Nola kudeatzen da?

Familiek, oso borondate onarekin, oso babesleak izatera jo dute, seme-alabek sufritu ez dezaten, ez daitezen prozesu batzuetatik igaro… Eta, ondorioz, galdu egin dituzte bizitzak eskaintzen dizkien gauza batzuk. Doluari dagokionez ere beste horrenbeste gertatu da: aita edo ama oso gaixo egon denean azalpenik ez ematea, aurrea ez hartzea, ez laguntzea gai horiei heltzen… Nire amak dependentzia handia du orain, eta ni saiatzen naiz nire nebari azaltzen, ikusten ea nola sentitzen den… Hura ere bere ibilbide emozionala egiten ari da amaren gaixotasunean zehar, gainontzeko anai-arrebak bezala. Asko entzunez kudeatu behar dira halako kontuak, lekua emanez beren zalantzak eta beldurrak adieraz ditzaten; guztiok ditugun zalantzak eta beldurrak, bide batez. Elbarrien dolua ez da zailagoa.


Summary: Lehen izenak azaldu dira Athleticen: Josh Schirmer eta Ramon Planes. Aretxabaletak lehendakaritzarako hauteskundeak irabaziz gero, teknikari estatubatuarrak zuzenduko luke emakumezkoen harrobiaren metodologia, eta Barkalak irabaziko balu, kataluniarra izango litzateke kirol zuzendaria

Beharrezkoak ziren bermeak lortu eta ofizialki Athleticeko presidentegai bihurtu ondorengo egunean hasi dira hautagaiak lehen izenen berri ematen. Hala, Iñaki Aretxabaletak hilaren 24ko hauteskundeak irabaziz gero, Josh Schirmer entrenatzaile estatubatuarrak zuzenduko luke emakumezkoen harrobiaren metodologia.

Schirmerrek Sparta Pragaren emakumezko taldea zuzendu zuen, eta, hura aulkian izanda, taldeak Txekiar Errepublikako liga eta kopa irabazi zituen. Horri esker, Txapeldunen Liga jokatu zuen. Sasoi honetan, gizonezkoen taldearen analista lanetan aritu da.

Ikusi gehiago: Uriartek lortu du berme gehien, eta Aretxabaletak gutxien

Hiru hautagaien artean, Aretxabaletak lortu ditu berme gutxien, baina, hala ere, baikor dago. «Bermeena langa bat pasatzea da, eta pasatu dugu. Orain, azken fasea da, eta horretan jokatzen da dena. Bermeak ez dira gerta daitekeenaren adierazle. Ezustekoa emango dugu».

Haren ustez, Athleticek «zorra» du zaleekin. «Haurrek ez dute Athletic txapeldun bat ikusi, eta zor hori kitatu behar dugu, eta kluba haren historiaren eta zaleen altueran jarri. Gure egitasmoa gaindiezina da, eta inori lotuta ez dagoen lantaldea dugu. Klubaren alde lan egitera gatoz. Jende zuzen eta garbia gara».

Kirol egitasmo «anbiziotsua eta ilusionagarria» eraiki nahi du, «profesional onenekin», eta Lezama «munduko harrobi onenen mailara igo». Egoera ekomikoa «ona» dela dio, baina zehaztu du «kontuak orekatu» behar direla, «jokalari garrantzitsuak saldu gabe talentuari eusteko».

Ricardo Barkalak, berriz, haren lantaldea aurkeztu du goizean, eta arratsaldean jakinarazi du hark irabaziz gero, Ramon Planes izango litzatekeela kirol zuzendari. Tottenhameko eta Bartzelonako idazkari teknikoa izan da.


Mugimendua indartu beharra

Summary: Mugimendua indartu beharra. Baigorri-Ortzaize-Garaziko espekulazioaren kontrako taldeak zortzi proposamen helarazi dizkie diputatugaiei. Udazkenean elkartea sortu nahi luke, mugimendua egonkortzeko.

Joan den urtetik jada, hamar bat laguneko batzorde bat sortu zuten Baigorrin, hautetsi eta herritar artean, lurra eta etxebizitzaren gaiari lotzeko. COVID-19aren garaian, prezioak sekulako abiaduran goiti ari ziren, eta Ipar Euskal Herri osora hedatua zen fenomenoa. Lehen lana trebatzea izan zuten, gaia lege mailan eginahala menperatzeko, eta diren tresnen ezagutzeko. Lurren Tokiko Erakunde Publikoarekin bildu ziren, Etxalde elkartearekin, eta bizilagun kooperatibak zer ziren ere aztertu zuten. “Hortik erabaki genuen inkesta baten egitea etxebizitzari buruz”, esplikatu du etxebizitza batzordeko Bixente Hirigaraik. Helburua da jakitea Baigorrin zenbat bizitegi den hutsik, erdi hutsik, eta zergatik hala diren: turistikoak direlako, bigarren egoitzak direlako eta kanton. “Inkestaren emaitza udazkenean aurkeztuko dugu”, dio Hirigaraik.

Ondotik jin ziren baigorriar franko asaldatu zituen espekulazio handiko etxe saltzeak, hala nola Ameztoiarenak, zeinaren aitzinean elkarretaratzea antolatu baitzuten iazko irailaren 20an. Hortik sortu zen kolektibo zabalago bat, Baigorri-Ortzaize-Garazi aldeko herritarren artean. Gogoeta taldean dago Jojo Bidart, eta erran du Ameztoia kasu bat dela beste zenbaiten artean: “Beste etxe batzuk badira prezio ikaragarrietan joan direnak. Ingurumen hurbil batean sekulako gauzak gertatzen ari dira, bi urte barne”. Berriki, beste bat Bastida auzoan. Duela bi urte, Bordele (Okzitania) aldeko norbaitek, 250.000 euroan erosi etxe bat, eta kasik doblea saldu du. “Ez du kasik zangorik sartu etxe horretan, ez obrarik egin, eta berriz saldu du 400.000 euroz goiti”.

Proposamenak

Baigorri aldeko etxebizitza kolektiboak, “egoera horri buru egiteko”, Frantziako Legebiltzarrean har daitezkeen erabaki batzuk zerrendatu ditu, eta diputatu hautagaiei igorri. Zortzi proposamen, espekulazioa mugatu eta haren ondorioei jalgibidea bilatzeko.

Trebatzeari esker ohartu dira arazo batzuez, Hirigaraik kontatu duenez. “Hortik dugu jakin fiskalitate aldetik [jabe batentzat] interesgarriagoa zela sasoika alokatzea, urte osoan baino. Segidan ikusi dugu arazo bat zela”. Ondorioz, kolektiboak proposatzen du udatiarrei alokatu bizitegien gaineko zerga urte osoko alokatzeena baino gorago izatea, konparazione. Ikusiz nolako kinkan den merkatuaren meneko den auzia, Hirigaraik argi du neurri horiek gutieneko aitzinamenduak liratekeela: “Uste dugu neurri horiekin gauzak doi bat bederen aldatzen ahal direla”. Nahiz argi duten beste mugimendurik beharko dela kalteen geldiarazteko. “Arazoa da espekulazioa legala dela”.

“Espekulaziotik begiratu nahi diren etxebizitzak ez daitezen erori kanpotik etorri erosle sosdunen eskuetarat”, egoiliar estatutua ezartzearena aipatzean, estatutua ukaiteko hiru urtez bertan eta urte osoan bizitzea eskatzen du taldeak. Hautsi-mautsi bat izan da taldean, eztabaidan, batzuek urte gehiago jarri nahi baitzuten; beste batzuek gehiegi zela zioten. “Hiru urte gutienez” trenkatu dutela aitortu du Hirigaraik.

Konpentsazio araudia barnealdean ere aplika dadin galdegiten dute tentsio gune edo eremua ez dadin Lapurdi itsasaldean mugaturik egon eta Ipar Euskal Herri guzira heda dadin. “Oinarrian, egoera bera da, eta ez dugu goaitatu behar kostaldeko prezio berak izatea; berantegi izanen da”, adierazi du Bixente Hirigaraik.

Mugimendua errotu

Arbonatik jalgi Ostia kolektiboa lurra eta etxebizitzaren arazoari buru egiteko herri taldeen bilgune da, artetan. Herritar multzoak sortu dira, baina mugimendu orokorrik ez oraino. “Beharra badela argi da, baina momentuan gure ahalak zein diren ikusten dugu”, dio Bidartek; Baigorri aldean duten lantaldea errotzea nahi lukete. “Fisikoki biltzen garenen artean, jada, ari gara nola mugimendu hori iraunarazi, egonkortu”. Bizitegien inguruko inkesta, besteak beste, inguruko herrietan ere egiteko.

Higatzen hasia zen dinamika ikusirik, Baigorri aldeko multzoko jarraikienek proposatu dute azken deialdi bat egitea: irailaren 1ean berriz biltzera deitu dituzte herritarrak, gaia eskuetan hartuko lukeen elkarte bat sortzeko udazkenean. “Edo egiazko tresna eraginkor bat sortzen dugu, edo ez du balio bil gaitezen”, erran du Hirigaraik. Hiru helburu jarri dituzte: legez kanpoko jabeen jokamoldeak agerian ezartzea; salmenta guzien gaineko label bat sortzea —hainbat irizpideren arabera— errateko salmenta bat onartezina denetz; eta bizitegien inkesta Baigorri-Ortzaize-Garazi eskualdeko ahal bezainbat herritan egitea.


8 proposamenak

Summary: 8 proposamenak.

8 PROPOSAMENAK

Baigorri-Ortzaize-Garaziko espekulazioaren kontrako taldearen Frantziako diputatugaiei bidali proposamenak:

• Bigarren egoitzen salmentetan egin gainbalio zergaren doblatzea.

• Etxe nagusi saltze orotako gainbalioari zerga bat jartzea.

• Egoiliar estatutua plantan ematea.

• Bizitegien zinezko prezioa ebaluatzeko egitura independente baten sortzea.

• Egoiliar kooperatibei alokatzaile sozial izatea ezagutzea.

• Alokatze kontratuen legalitatea kontrolatzeko neurri gehigarriak hartzea.

• Udatiarrei alokatu bizitegien gaineko zerga, urte osoko alokatzeena baino handiago izatea.• Tentsio-gune izaera Ipar Euskal Herri osora hedatzea, konpentsazio araudia barnealdean ere aplikatzeko.


Summary: Zuberoan ere kolektibo bat mobilizatu da.

Iragan martxoan, Lakarriko Herriko Kontseiluak salatu zuen herrian 8.000 euroan erosia izan zen borda bat, berriturik, 350.000 euroan salgai zela. Beste gisako espekulazio handi bat badela Mitikilen salatu du Zuberoako Espekülazioaren Kontrako Kolektiboak, eta mobilizaziora deitu du. «Hiru urte barne, ber etxea bi aldiz salgai» jarri dela salatu du, bideo baten bidez; aldi honetan 130.000 euro karioago dela (%53): gainera, batere obrarik egin gabe. Orotara: 367.500 euro.

Aipatu kolektiboak halako jokamoldeekin ados ez diren herritarrak deitu ditu Mauleko Hemengo etxe agentziaren aitzinean biltzera, gaurko, 11:00etan.


Summary: Basquevolt aurkeztu dute, bateria elektrikoak ekoizteko egitasmoa. Proiektua babestuko duen partzuergoa eratu dute erakundeek, ikerketa zentroek eta enpresek. 2027rako martxan egongo da Miñaoko fabrika; 700 milioi euroko inbertsioa egingo dute, eta 800 lanpostu sortu nahi dituzte.

Abian da Basquevolt. Bateria elektrikoak ekoizteko lantegi handiak lehen urratsa egin du gaur asmo huts izateari utzi eta errealitate bilakatzeko. Proiektua babestuko duen partzuergoa aurkeztu dute Miñaon, Arabako teknologia parkean. Eusko Jaurlaritzak CIC Energigunerekin batera sustatu duen egitasmoan parte hartuko dutela iragarri baitute Iberdrolak, CIE Automotivek Enagasek eta EIT InnoEnergyk.

Asmo handiko proiektua da Basquevolt, 700 milioi euroko inbertsioa egingo baitu datozen lau urteetan energia biltegiratzeko teknologia propioa erabiliz egoera solidoko bateriak ekoizteko. Fabrika bat eraikiko du horretarako Miñaon; gisa horretako Europako lehena eta bakarra izango da, eta 2027rako martxan nahi du 10GWh ekoizteko helburuarekin. Zuzeneko 800 lanpostu sortu nahi ditu, gainera.

Bi urte baino gehiago iraun duen lanaren emaitza da Basquevolt, Nuria Gisber CIC Energiguneko zuzendariaren hitzetan. Ikerketa zentroa izan da proiektuaren bultzatzaile nagusia, hark garatu baitu orain arte inon erabiltzen ez den teknologia. «Teknologia propioa daukagu, hemen egindakoa, Europara eta mundura zabaltzeko, eta horrek harro sentiarazten gaitu, historia egiten ari garelako», azpimarratu du Gisbertek.

Askotariko gailuek behar dituzten baterien hornitzaile izango da Basquevolt, garraioaren sektoretik hasi eta kontsumorako gailu elektroniko aurreratuenetara, baita energia leku finko batean biltegiratzeko beharra dutenena ere. Bateria horiek «seguruagoak eta merkeagoak» izango baitira, eta, auto elektrikoen kasutan esaterako, «autonomia gehiago ahalbidetuko dute». Hain zuzen, Basquevolten bezero izateko konpromisoa azaldu du berriki Mercedes Benzek.

Mundura begira dago proiektua, edonola ere, eta 2030erako %10eko merkatu kuota izan nahi du Europan Basquevoltek. «Anbizio handiko helburua da, baina hori lortzeko bide egokian gaudela uste dugu», esan du Gisbertek. Datorren astean jakinaraziko dute proiektuaren kontseilari ordezkaria nor izango den.

Eusko Jaurlaritzarentzat estrategikoa da proiektua, eta teknologia bertan garatu eta ekoizteak duen garrantzia nabarmendu du Arantxa Tapia Garapen Ekonomikorako sailburuak. Izan ere, energiaren menpekotasuna murrizteko ez ezik, deskarbonizazio prozesuari eta trantsizio energetikoari aurre egiteko «tresna garrantzitsu bat» izango da Basquevolt.

Proiektua hasi besterik ez dela egin esan du Tapiak, baina helburua dela Europa osoan erreferente izatea. «Basquevolt autogintza sektoreari laguntzeko jaio da, bai, baina ez hori bakarrik; hainbat alorretako fabrikatzaileei irtenbide bat ematea nahi eta espero dugu».

Jaurlaritzak Next Generation Europako funtsetarako aurkeztu duen egitasmo nagusietako bat da Basquevolt. Handik lortu nahi du finantzaketaren zati bat, 200 milioi inguru, nahiz eta Tapiak behin baino gehiagotan azpimarratu duen baliabide faltarik ez duela izango dirua iristen ez bada ere.


Summary: Estrasburgoko epaia nola aplikatu erabaki arte Atristain askatzeko eskatu du defentsak. Defentsak dio Espainiako Estatuak Giza Eskubideen Europako Auzitegiaren epaia bete behar duela, eta hiru bide ireki ditu horretarako.

Ekainaren 2an atxilotu zuten Xabier Atristain euskal preso donostiarra, Espainiako Auzitegi Gorenaren erabaki baten harira. Hala, Espainiako justiziak ez dio men egin Giza Eskubideen Europako Auzitegiaren epaiari, eta, Zigor Reizabal abokatuaren arabera, Estrasburgoren epaiak betetzen ez dituzten estatuen zerrendan lehen postuan dago Espainia. Auzitegi Gorenaren erabaki horri aurre egiteko, hiru bide hartu ditu Atristainen defentsak: «Auzitegi Nazionalean eskatu dugu libre gera dadila berriro, Europako sententzia nola aplikatu erabakitzen den bitartean. Bigarrenik, Auzitegi Gorenari eskatu diogu bere autoa deuseztatzeko; onartuko ez balu, Xabierrek Auzitegi Konstituzionalera jo beharko luke babes bila. Azkenik, Europar Kontseiluko Ministro Komiteari eskatu diogu ahal dituen neurriak har ditzala egoera konpontzeko», adierazi du Reizabalek Donostian egindako agerraldian, baina ez du bide horien inguruko informazio gehiagorik eman nahi izan.

Estrasburgok Espainiako Estatua kondenatu zuen urtarrilean, Xabier Atristaini «epaiketa justua eta ekitatezkoa» izatea eragotzi ziola egotzita. Izan ere, Atristainen defentsak salatu zuen bi eskubide ukatu zizkiotela: prozesu justu bat izateko eskubidea eta defentsarako eskubidea. Estrasburgoko auzitegiak arrazoia eman zion Atristaini. 2010ean atxilotu eta inkomunikatu zutenean, ez zioten utzi abokatua aukeratzen, eta horrek «prozesuari modu orokorrean eragiten dio». Hau da, Atristainen aurkako prozesu osoa «hasieratik izan zen urratua».

«Zer egin behar du estatu kontratugile batek urraketa hauen harira?», galdegin du Reizabalek, eta Espainiako Estatuak hiru gauza egin behar dituela nabarmendu du. Lehenik eta behin, Giza Eskubideen Europako Auzitegiaren sententzia bete behar du: «Hitzarmenaren 46. artikuluaren arabera, alde kontratugile guztiek Estrasburgoko auzitegiaren behin betiko sententziak betetzeko konpromisoa hartzen dute, eta estatuek sententzia horien arabera moldatu behar dute beren jarrera».

Bigarrenik, Europako hitzarmena urratu dela dioen sententzia bat dagoenean, estatuek hartu behar dituzten neurriek bateragarriak izan behar dute epai horrek dioenarekin. Azkenik, Espainiako Estatuak neurri efektiboak eta aproposak hartu behar ditu Atristaini eragindako kalte moralak erreparatzeko: «Hau ez da ustezko urratze bat: Giza Eskubideen Europako Auzitegiak berretsitako urratze bati buruz ari gara. Beraz, estatuaren ardura da hauste horrek eragindako kalteak erreparatzea, eta hori egiteko betebehar juridikoa du», dio Reizabalek.

Auzitegi Gorenaren jarrera

Atristainen abokatuak adierazi du Espainiako Auzitegi Gorenak ez diola men egin Europako sententziari, eta bizkarra eman diola Estrasburgok berretsitako urratzea amaitzeko duen betebehar juridikoari: «Mina handitu du, Atristain jaunari sufriarazten ari zaio, eta, dirudienez, aurrerantzean ere kalte moral hori pairaraztea erabaki du. Nola da posible estatu bat kondenatua izatea eta erabakiari men egin beharrean kalte egiten jarraitzea?».


Summary: Laboaren eta Artze anaien 'Ikimilikiliklik' emanaldiaren jatorrizko grabazioa berreskuratu dute. Artze hil ostean topatu zuten haren paper eta grabazioen artean, eta Elkar argitaletxeak eman du argitara. CD bikoitz batean kaleratu du orain lana, eta udazkenean emango du argitara, LP bikoitz formatuan.

«Ikimilikiliklik». Beste hamaika bobina, liburu, kasete eta orri solteren artean, boligrafoz idatzitako hitz bakar hori zuen bobina bat ere topatu zuten Elkar argitaletxeko kideek, Joxean Artze zenaren etxean. 2018ko urtarrilean hil zen poeta eta txalaparta jotzailea, eta urte bukaeran hasi ziren material hura guztia antolatzen eta digitalizatzen. Hitz bakar hark arreta piztuta, bobina huraxe izan zen estudioan entzun zuten lehena. Justifikatuta zegoen interesa. Ez Dok Amairu bereizi ostean, Mikel Laboak eta Joxan eta Jesus Artze anaiek 1975etik 1978ra bitartean hainbat lekutan taularatutako Ikimilikiliklik ikus-entzunezkoaren zuzeneko grabazioa baitzen. «Altxor bat», argitaletxeko ordezkariek azaldu dutenez. «Garai hartako erresistentzia kultural eta politikoaren isla zen zuzeneko hura». CD bikoitz batean argitaratu dute orain, eta LP bikoitz batean kaleratuko dute udazkenean.

Badok atarian ere entzun daiteke aurrerapen abestia.

Xabier Montoia idazle eta musikariak idatzitako hitzaurrea ere gehitu dio Elkar argitaletxeak publikazioari. «Bi disko hauek gordetzen dutena, garai bateko giroaren lekukotza adierazgarria izateaz gain, kultura baten berpizkundearen isla izateaz gain, hasieran uste nuen bezala, beren sorkuntza gorenean zeuden hiru artista handiren lan zintzoa baita, oroz gain». Montoiak deskribatzen duenez, publikoaren oihuekin hasten da grabazioa, garai hartako aldarri politikoekin; pixkanaka agertzen da txalaparta, eta gero Laboaren ahotsari bide eman. «Hala, ahots aratz bat entzun zen txalaparta isildutakoan, ur garbi baten jario apala irudi: xori erresiñula... Aski. Istantean denok sorginduak».

'Izarren hautsa'-k emandako pista

1975ean estreinatu zuten emanaldia, Algortan (Bizkaia), eta 1978ean taularatu zuten azkenekoz, Parisen amnistiaren alde antolatutako jaialdi batean. Eta grabazioa 1975 edo 1976koa dela ondorioztatu dute argitaletxeko kideek. Izarren hautsa abestiak eman die pista. Argitaletxeko ordezkariek zehaztu dutenez, oraindik «biribildu gabe» dagoelako grabazioan, eta bukaerako zati instrumentalik ere ez duelako. Eta Laboak 1975 eta 1976 bitartean kantatu ohi zuen abestia era horretan. 1976an Veneziako Biurtekoan Euskal Herria ordezkatu zuten ikuskizunetako bat ere izan zen Ikimiilikiliklik, eta Euskal Herrian ere hamaika herritan eskaini zuten. Horregatik, ezin izan dute ondorioztatu grabazioa zehazki non egindakoa den.

Poesia, musika eta proiekzioak uztartzen zituen emanaldi hark. Joxan Artzek egin zituen muntatze lanak. Laboak, kantu tradizionalak ez ezik, autore garaikideen poemak ere musikatu zituen. Artzeren zazpi poema, Leteren bi eta Brechten bat, tartean. Bi pieza esperimental eta instrumental bat ere gehitu zituen. Artze anaiek txalaparta ere jotzen zuten, Bixente Karda aritu zen argi teknikari, Jose Luis Zumetak margotu zituen programetan eta proiekzioetan ikusten ziren txoriak, eta Jose Luis Zabalak egin zituen soinu teknikari lanak, eta hari esker existitzen da grabazioa ere.


Summary: Ertzaintzak 23 urteko gizon bat atxilotu du Bilbon, sexu eraso bat egitea egotzita. Biktima osasun etxe batean artatu behar izan dute.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, Ertzaintzak 23 urteko gizonezko bat atxilotu du Bilbon, emakume bati sexu eraso bat egitea egotzita. Gaur goizaldean jazo da, Abando auzoan: andre batek Ertzaintzaren patruila bati abisatu dio bere lagun bati sexu erasoa egin diotela. Biktima osasun etxe batean artatu behar izan dute.

Orduan, Ertzaintza gizonezkoaren bila hasi da, eta aurkitu dutenean atxilo hartu dute sexu eraso bat egitea egotzita. Epailearen aurretik igarotzeko zain dago.


Emakume langileon askapena gauzatzeko

Summary: Emakume langileon askapena gauzatzeko.

Pasa den asteburuan Itaiatik jardunaldi nazionala burutu genuen Hernanin. 1.000 pertsonatik gora bildu ginen emakume langileon zapalkuntzaren inguruan hausnartu, eztabaidatu eta horri erantzungo dion proposamen politikoaz jarduteko. Urteko lanaren emaitza izan zen jardunaldia. Hitzaldietan hainbat auzi jorratu genituen: zapalkuntzak kapitalismoan duen formaz, egun emakumeon zapalkuntzak dituen joerez eta prozesu politikoan emakumeok dugun parte hartzeaz eta horretarako gaitasunak eskuratzeaz aritu ginen.

Kapitalismoak berezko ditu zapalkuntzak. Kapitalismoaren aurretik sorturiko zapalkuntzak kapitalismoak bere egin ditu, bere interes ekonomikoak bermatzeko baliagarri zaizkiolako. Emakumeon egoerari dagokionez, ikus genezake lan baldintzak okerrera doazela, gero eta pobreago garela eta, ondorioz, instituzio burgesekiko dugun dependentzia handiagoa dela: bizi baldintzak bermatzeko gero eta beharrezkoago ditugu Administrazioaren ogi apurrak. Gainera, gaur egungo joera kultural sexualizatuek emakume langilea oraindik gehiago azpiratzen dute. Testuinguru ekonomiko-kultural horrek emakumeon antolakuntza politikoa zailtzen du.

Egoeraren analisiak aukera ematen du ulertzeko zapalkuntzaren amaiera forma berau betikotzen duen sistema kapitalistaren gainditzeak soilik ekar dezakeela. Zapalkuntza horiek lekurik izango ez duten gizarte antolaketa berri bat gaurdanik eraikitzen hastea beharrezkoa da. Horregatik, emakumeon antolakunde sozialistaren sorreratik emakumeon zapalkuntzari aurre egiteko bitarteko eta borrokak abiarazteari ekin diogu, emakumeon ahalduntze politikoa garatzearekin batera.

Zapalkuntza egiturazkoa dela aitortzeak, egitura hori amaitzea eskatzen du. Horregatik, emakumeon askapena Estatuaren baitako aitortza formalera eta aberastasunaren itxurazko banaketara mugatzen duen proposamen feminista ez da nahikoa. Diskurtso feminista gizarteko esparru askotan zabaldu da: hezkuntzan, zuzenbidean, ekonomian... Horren adibide esanguratsuena dugu Espainiako Estatuko politika feminista. Emakumearen aitortza sozialean aurrerapausoak eman direla ezin dugu ukatu. Hala ere, horrek ez du ekarri emakume langilea bere kateetatik askatzea: kapitalaren eta estatuaren momentuko gaitasun ekonomikoen eta interes politikoen araberakoak direlako aldaketa horiek, eta, gainera, aldaketa formalek ez dutelako zapalkuntzaren erroa zalantzan jartzen.

Emakume langileon askapena gauzatu ahal izateko proposamen ezberdinak eztabaidatu behar direla uste dugu, baita feminismoarenak ere, norabide egokia hautatzea baita helburua. Feminismoa ideologia gisa eta emakume langilearen askapenerako proposamen komunista bi proposamen ezberdin izan dira beti: lehenak emakumeen arteko klase interes antagonikoak aparte utzita subjektu banaezin gisa hartzen du hori; bigarrenak, aldiz, emakume langilearen askapena proiektu komunistaren baitan eta bertan emakume zein subjektu zapaldu ororen askapenerako edukiak integratuta soilik etorriko dela galdegiten du. Komunismoaren baitan kritika horiek emakumeok askatzeko proposamen eraginkorrak gauzatzeko egiten dira, eta ez gizonen gailentasuna mantentzeko. Langileriaren izenean hitz egiten duten baina emakumeon auziak gutxiesten dituzten proposamenak ere badaude, baina uste dugu horiek gutxi dutela komunistatik eta asko erreakzionariotik, eta horregatik borrokatu behar direla. Komunismoa gizatasuna askatzeko proposamen integrala delako, eta horrek ezin duelako bazterrean utzi jendarte honek eragiten duen zapalkuntza bat bera ere. Horrek guztiak elkarren ideiekiko zintzotasuna eskatzen du, karikaturak eta aurreiritzietan oinarritutako kritikak aparte utzita.

Itaiatik komunismoaren hautua egiten dugu emakume langileon askapena bere muturreraino eraman nahi dugulako. Lanean ari gara emakume langileok zein subjektu zapaldu orok egunerokoan bizi ditugun zapalkuntzei erantzuteko tresna eta borrokak martxan jartzeko eta gero eta emakume langile gehiago antolakuntza politikora batzeko.


Summary: Hamar urteko kartzela zigorra ezarri diote Añez presidente ohiari. 2019ko azaroan, Añezek Boliviako presidente izendatu zuen bere burua. «Konstituzioaren aurkako erabakiak hartzea» egotzi diote.

Jeanine Añez Boliviako presidente ohiaren aurkako epaiketak badu ebazpena: hamar urteko kartzela zigorra ezarri diote agintari ohiari, «eginkizunak ez betetzeagatik eta konstituzioaren aurkako erabakiak» hartzeagatik.

Horrez gain, zigor bera ezarri diete Williams Kaliman armadako buru izandakoari eta Yuri Calderon poliziaburu ohiari. Calderon ihes eginda dago.

2019ko azaroan, Añezek Boliviako presidente izendatu zuen bere burua. Hauteskundeen ostean, Evo Morales presidenteak herrialdetik ihes egin behar izan zuen aurretik, bere segurtasuna arriskuan zegoela argudiatuta. «Historiako kolperik maltzurrena» egin ziotela esan zuen orduan.

Parlamentuaren herenaren babesa bakarrik jaso zuen Añezek. MAS Sozialismorako Mugimenduak, Moralesen alderdiak, ez zuen parte hartu bozketan. Moralesek asilo politikoa eskatu zion Andres Manuel Lopez Obrador Mexikoko presidenteari.

Baina iazko martxoaren 13an, egoerak buelta hartu zuen. Boliviako Fiskaltzak Añez presidente ohia atxilotzeko agindu zuen. Estatu kolperik ez zela egon esan zuen Añezek.

«Ez zen gobernu erraza izan, neuk agintea izan nuelako, baina ez boterea», esan zion Añezek epaileari.


Summary: AEBen esanetan, defentsa politikan Indopazifikoa dute «lehentasun». Lloyd Austin Defentsa idazkariak nabarmendu du Txinaren eskarien ikuspegia «gero eta oldarkorragoa» dela. Iruditzen zaio Taiwango egoera «bereziki larria» dela.

AEBen lehentasunak zeintzuk diren zalantzan jarri dute Indopazifikoko herrialdeek azken urteetan. Batetik, Donald Trump Etxe Zuriko maizterra izan zenean (2017-2021), AEBek gehiago begiratu zutelako barrurantz kanporantz baino. Eta, bestetik, Ukrainako gerrak militarki konpromiso bat hartzera behartu duelako. Txinak, gainera, Asia-Pazifikoko zenbait herrialderekin segurtasun eremua zabaltzeko asmoa dauka. Horren aurrean, AEBek mezu bat bidali nahi izan dute: defentsa politikan Indopazifikoa dute «lehentasun». Hori nabarmendu du Lloyd Austin Defentsa idazkariak gaur, Singapurren, segurtasunari buruzko nazioarteko Shangri-la goi bileran. «Gure lagunen ondoan egongo gara haien eskubideak defendatzeko. Are inportanteagoa da Txinaren eskarien ikuspegia gero eta oldarkorragoa den honetan», nabarmendu du, diskurtso batean.

Txinako Defentsa ministro Wei Fengherekin bildu zen Austin atzo, eta gaur gogorarazi du Errusiak Ukraina inbaditu zuela, eta Txinak antzeko ekintza bat egin dezakeela Taiwanen. Austinen hitzetan, hori gertatzen da herrialde batek «gogo inperialista bat» duenean eta nazioarteko arauak «urratzen» dituenean. «Egoera bereziki larria da Taiwanen». Iruditzen zaio Pekin mugimendu «arriskutsuak» egiten ari dela; kasurako, armadako hegazkinak bidaltzea Taiwango itsasartera. Pekinek ez du aitortzen Taiwanen subiranotasuna, uste du bere parte dela, eta, horregatik, Weik atzo nabarmendu zuen Taiwanek independentzia lortzeko egiten duen edozein ahalegin «birrinduko» duela. Taiwango Atzerri Ministerioko bozeramaile Joanne Ouk AEBen babesa eskertu du gaur —armak ematen dizkio—, eta Txinaren esan «zentzugabeak» salatu ditu. «Taiwan inoiz ez da egon Txinaren Gobernuaren jurisdiskziopean, eta ez die amore emango mehatxuei».

«Grabitate zentroa»

Austinek ez du argitu kasu horretan AEBek militarki esku hartuko ote luketen, eta adierazi du AEBek azken hamarkadetan posizio gisa aurkeztu duten «anbiguotasun estrategikoa» mantenduko dutela, eta Washingtonek «Txina bakarraren» politika defendatzen duela. Bide batez, eta erakusteko Indopazifikoa dela AEBen defentsa politikaren «grabitate zentroa», gogoratu du Washingtonek sakontzen jarraitzen duela Asian saretu dituen aliantzetan; bai Quad-en Japoniarekin, Indiarekin eta Australiarekin; baita Australiarekin eta Erresuma Batuarekin iazko irailean sinatutako AUKUS aliantza militarrarekin ere. Pentsatzen du Austinen «mehatxu batzuk» badirela eta AEBek presentzia bat mantendu behar dutela eskualdean.

Nolanahi ere, eta ikusita Txinaren «hedatze militarra» nolakoa izaten ari den —«Bigarren Mundu Gerra amaitu zenetik herrialde batek egindako handiena»—, Australiako Atzerri ministro Richard Marlesek Singapurren ohartarazi du horrek «armen lehiaketa bat» eragin dezakeela Asia-Pazifikoan.


Summary: Esnalen eta Paroten libertatea «mendeku» gisa ez erabiltzeko eskatu dute Baionan. Bi euskal presoek 32 urte daramatzate espetxean, eta Bake Bideak eta Bakegileek salatu dute Frantziako Gobernuak duela hautu «onartezin» horren «ardura». Antolatzaileen arabera 1.100 lagun elkartu dira Baionan eginiko manifestazioan.

Ehunka lagun elkartu dira gaur Baionan Jakes Esnal eta Ion Parot euskal presoak aske uztea eskatzeko. «Bi gizon hauen askatasunaren aldeko erabakiak hartuko ez balira, egiazko estatu mendeku baten parean aurkituko ginateke», Anaiz Funosas Bake Bideko eta Bakegileen bozeramailearen arabera. Izan ere, Frantzian espetxeratuak dauden bi euskal presoek eta garai berean atxiloturiko Unai Parotek 32 urte daramatzate jada kartzelan. Funosasek salatu du hirurek aske behar luketela ez balitzaie «salbuespen» neurririk aplikatuko.

Baldintzapean aske uzteko eskaerak eginak dituzte hala Esnalek nola Ion Parotek, baina bide judizial korapilatsu eta luzeak izan dituzte biek ala biek. Hemendik egun gutira emanen dute Paroten auziaren erabakia: ekainaren 15ean. Esnalena, ordea, gibelatu egin dute berriro: uztailaren 21era arte. Funosasek salatu du zigorrak ezartzeko auzitegiak «terrorismoaren» aurkako fiskaltzaren eta fiskaltza orokorraren «logikan» jokatu duela, CPMS Segurtasun Neurrien Diziplina Anitzeko Batzordeak presoaren «arriskugarritasunari» buruz emanen duen iritziaren zain baitago. Egoerak eskatuko lukeenaren aurka, Funosasen ustez: «Lehen instantzian epaileek kontuan hartzen duten Euskal Herriko testuinguruaren bilakaera baikorra ukatzea onartezina da». Bake Bideko bozeramaileak salatu du «deriba hiltzaile» hori «justifikatu» egin beharko dutela Euskal Herriko gizartearen aitzinean.

Macroni deia

Antolatzaileen arabera, 1.100 lagun bildu dira gaurko manifestazioan. Lauga gelatik abiatu dute protesta, aitzinean «Orain presoak» zioen bandera handi bat zabalduta. Banderola nagusian «Ion, Jakes, Unai gurekin» mezua zabaldu dute Bake Bideko kideek eta Bakegileek, baita Inaxio Oiartzabal Sareko kideak eta Gorka Garcia Etxerat euskal presoen senideen elkarteko ordezkariak ere. Gibelerago, hainbat hautetsi: bertzeak bertze han ziren Jean Rene Etxegarai Baionako auzapez eta Euskal Hirigune Elkargoko lehendakaria, Joseba Erremundegi Euskal Elkargoko eta Pirinio Altantikoetako departamenduko kontseilaria, Frederique Espagnac Frantziako senataria, Filipe Aramendi Urruñako auzapeza eta Peio Etxeleku EAJren IBB Ipar Buru Batzarreko lehendakaria.

Bake Bideak eta Bakegileek Emmanuel Macron Frantziako lehendakariari luzatu diote zuzenean deia, euskal presoen arazoa konpon dezan. Funosasen hitzetan, izan ere, «bake prozesuan ez inplikatzeko hautua» egina baitu presidenteak. «Macron jauna, noiz babestuko dituzu lurralde honetako jendarte zibila eta hautetsiak eramaten ari diren dinamika baikorra?», egin dio galde Bake Bidekoak. Funosasen hitzetan, herritarrengan «umiliazio sentimendua» eragiten du Frantziako presidenteak euskal presoen gaiarekiko duen «isiltasunak eta aintzatespen faltak», eta sentimendu hori «belaunaldiz belaunaldi» transmititzen dela ohartarazi du: «Euskal Herriaren geroa eta zure agintaldia markatuko duen bake prozesu honen segidaren edo blokeoaren arduraduna zara».

Orain arteko protestetan iragarri bezala, Funosasek iragarri du Esnal eta Parot aske utzi ezean udan Ipar Euskal Herria «blokeatuko» dutela.

Jean François Mignard Giza Eskubideen Ligako kidea ere Baionan izan da, eta hark ere salatu ditu epaileek jarritako «oztopoak». Frantziako Gobernuari zuzendu zaio hura ere: «Hau guztia Frantziako Estatuaren ezaxolagabekeriaren begipean gertatzen ari da, zeina itsu eta gor baita blokeatuta dagoen prozesu baten aitzinean».


Summary: BERRIAk zuzenean emango du Frantziako Asanblearako bozen berri. Kontaketaren berri izan ahala plazaratuko ditu datuak BERRIAk. Euskal Irratiak hedabideak bozei buruz egingo duen mahai ingurua ere entzungai izango da webgunean.

Hauteskunde eguna dute gaur Ipar Euskal Herrian: Frantziako Asanblearako bozen lehen itzulia dute –bigarren itzulia datorren asteburuan egingo dute, hilaren 19an–. BERRIAk goizetik iluntzera emango du hauteskunde egunaren berri, eta kontaketaren berri izan ahala zabalduko ditu Ipar Euskal Herriko hautesbarruti bakoitzeko, Korsikako eta Frantziako datuak zein datu horiekin xehatutako albisteak.

Horrez gain, Euskal Irratiak hedabideak bozei buruz egingo duen mahai ingurua ere emango du webgunean BERRIAk. Emaitzei buruz nahiz kopuru horiek Ipar Euskal Herrian izango duten eraginari buruz hitz egingo dute solaskideek.

Hiru hautesbarruti, bi itzuli

Iparraldean hiru hautesbarruti daude, eta lehen itzulian 32 diputatugai egongo dira: 4. hautesbarrutian, bederatzi hautagai izango dira; 5. hautesbarrutian, 11; eta, seigarrenean, berriz, hamabi. Lehen itzulian diputatu izateko, bi baldintza bete beharko dituzte hautagaiek: botoen erdiak baino gehiago lortu beharko dituzte, eta boto kopuruak erroldaren laurden bat gainditu beharko du. Hautesbarruti bakoitzean inork ez baditu betetzen baldintza horiek, bigarren itzulian aukeratuko dituzte diputatuak.

Bigarren itzulian, baina, ez dira hautagai guztiak izango. Lehen itzulian erroldaren %12,5 baino gehiago lortu duten hautagaitza guztiak egongo dira bigarrengoan. Hori hautagai bakar batek lortzen badu, boto gehien lortu duen hurrengo hautagaia ere bigarren itzulira pasatuko da. Ostera, %12,5eko langa inork gainditzen ez badu, zuzenean boto gehien lortu duten bi hautagaiak pasatuko dira bigarren itzulira.

Ikusi gehiago: Asanblearako bozak, hamar gakotan


Summary: Eskola txikien balioak goraipatu dituzte Errezilen, Eskola Txikien 34. Jaian. Errezilgo San Martin herri eskolako ikasle, irakasle, guraso eta boluntarioek antolatu dute jaia. Jarduera askotarikoak egin dituzte goizean goizetik.

Eskola txikiak bizirik lelopean egin dute beste behin Eskola Txikien Jaia, aurtengoan, Errezilgo (Gipuzkoa) San Martin herri eskolan. Joan den urtean Aizarnako eskola txikiak emandako lekukoari jarraikiz ospatu dute Eskola Txikien 34. Jaia, eta bigarrenez egin dute Errezilen: 1995. urtean ere bertan egin zen. Goizean goizetik askotariko jarduera eta ekitaldiak izan dituzte, eta ehunka lagun bildu dira, guztiak «eskola berezitu diren herri nahiz auzoen biziraupena» sustatzeko aldarrian.

Harrera ekitaldiarekin eman diote hasiera jaiari, eta bertan izan dira, besteak beste, Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburu Jokin Bildarratz eta Gipuzkoako Ahaldun Nagusi Markel Olano. Ekitaldian, eskola txikien nortasuna goraipatu du Hezkuntza sailburuak: «Bihotza eta arima dute, aurreratuak dira, eta jasangarriak». Bestalde, herri txikiek Gipuzkoako lurraldearen orekan duten garrantzia nabarmendu du Gipuzkoako Ahaldun nagusiak: «Gure lurraldean, Gipuzkoan, herri txikiek garrantzia dute, lurraldeari oreka ematen diote, eta horri heldu beharra daukagu».

Ondoren, batukada, herriko produktuen azoka, herri kirolen erakustaldia, puzgarriak, trebezia zirkuitua, zirku tailerra, eskalada, sormen tailer askotarikoak eta jolas ugariak egin dituzte goiz osoan zehar.

Arratsaldean ere ekintza ugari izango dituzte. Bazkalostean, adibidez, Andoni Ollokiegiren kontzertua izango dute, eta ondoren Lehen Hezkuntzako 5. eta 6. mailako ikasleek antzerki bat eskainiko dute Maria Dolores Agirre euskal idazle, itzultzaile, irrati esatari eta euskara irakasleari buruz. Baserriko porrusalda deituriko clown emanaldi bat ere izango dute ondoren, eta hori amaitzean musikaren txanda izango da berriro: 18:30etik aurrera Argizulo Dub Station taldearen emankizuna izango da.

Gorka Rubio / FOKU

Auzolana, oinarrizko

Beste urte batez, eskola txikiek herri nahiz auzo txikietan duten eragina goratu nahi izan dute jaiaren bidez. «Errezilen dugun eskola txikiari esker, gure haurrek euren herrian hazi eta hezteko aukera dute. Adin askotariko ikasleen arteko harremanetan murgiltzen dira, euren jaioterrian kokatuta abiatzen dira ikaskuntza prozesuan, eta lehen mailako harremanetan sakontzeko aukera ematen diegu herriarekiko harremanetan» azpimarratu zuten antolatzaileek maiatzaren 28an, jaiaren aurkezpenean.

Iazko ekainean hasi ziren prestakuntza lanetan, eta, ordutik hona, jende andana aritu da lanean arloz arlo bereizitako taldetan banatuta. Oihana Trula Errezilgo Toki Alai guraso elkarteko ordezkariak nabarmendu zuenez, auzonala izan da horretarako giltza: «Auzolana gailendu da ikasturte osoan zehar gure artean. Eta pozik gaude egindako bidearekin. Pozik eta esker oneko, gainera, Gipuzkoako eskola txikietako irakasle, ikasle eta gurasoek ere eman diguten erantzun bikainarengatik ere».

Gorka Rubio / FOKU


Summary: Nekazaritzako elikagaien euskal industria bultzatzeko lankidetza. Eroskik eta Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen Sailak lankidetza hitzarmen bat sinatu dute nekazaritzako elikagaien tokiko industria sendotu eta garatu dadin Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan.

Eroski kooperatibak eta Eusko Jaurlaritzak tokiko nekazaritzako elikagaiak sustatzeko konpromiso argia eta irmoa dute. Horren ispilu da Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen Sailak eta Eroskik maiatzaren 27an Donostian sinatu duten lankidetza hitzarmena, nekazaritzako elikagaien tokiko industria sendotu eta garatzeko Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Horrela, konpromisoa hartu dute nekazaritzako elikagaien industriaren iraunkortasuna bermatzeko Euskal Autonomia Erkidegoan (EAE), berrikuntza programetan parte hartuz eta tokiko produktuen bilakaera eta banaketa erraztuko duten hitzarmenak sustatuz. Bi erakundeek 2013ko abenduan sinatu zuten lehen lankidetza hitzarmena, eta hau izan da bigarrena.

Hiru urteko iraupena izango du hitzarmenak, eta Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen kontseilariak eta Rosa Carabel Eroskiko zuzendari exekutiboak sinatu dute. Halaber, ekitaldian izan dira Bittor Oroz Eusko Jaurlaritzako Nekazaritza, Arrantza eta Elikagaien Politikako sailburuordea, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Foru Aldundietako ordezkari politikoak, Peli Manterola Hazi Fundazioko zuzendaria, eta nekazaritzako elikagaien euskal industriako elkarte nagusietako arduradunak.

Hitzarmenean zehazten da elkarrekin zuzeneko lankidetzan arituko direla Eroski eta Nekazaritza, Arrantza eta Elikagaien Politikako Sailburuordetza, eta hainbat ekintzaren bidez, sustatu egingo dituztela produktuen kalitate zigiluak, elkarrekin jardungo dutela produktu berriak merkaturatzen eta kalitatearen arloan ikerketa eta garapena bultzatzen, eta lehen sektorean ekintzailetza, eraldaketa digitala eta merkaturatze iraunkorragoa sustatzen, besteak beste.

Elikadura osasungarria eta iraunkorra sustatu

Helburua da plan espezifiko bat lantzea euskal elikagaiek leku eta salmenta handiagoak izan ditzaten Eroskiren saltokietan. Hori lortzeko, Eroskik urtero egutegi bat landuko du euskal elikagaiak sustatzeko, prestakuntza jardunaldiak antolatuko ditu kontsumitzaileentzat, elikadura osasungarria eta iraunkorra sustatzeko jarduerak egingo ditu, tokiko produktuetan oinarrituta, eta komunikazio eta formazio ekintzak antolatuko ditu produktu ekologikoen inguruan.

Berritasun gisa, Eroskik bi mugarri jarri ditu hitzarmen honetan: tokiko ekoizleei lagun egiteko programa bat, ekoizpen iraunkorragoa lortzeko eta elikagaien kalitatea bermatzeko, eta Eroski Azoka (azoka.eroski.es) online plataforma, ekoizle txikienek beren produktuak bezeroen eskura jartzeko balioko duen gune digitala.

Eusko Jaurlaritzak, berriz, konpromisoa hartu du Eroski partaide egiteko elikagaien sustapenaren eta banaketaren inguruko eztabaidaguneetan, eta erraztasunak emateko Eroski lankidetzan aritu dadin Azti eta Neiker zentro teknologikoekin, elikagaien segurtasunari buruzko ikerketak gauzatzen eta produktu berriak lantzen.

Tapiak ekitaldian azpimarratu duenez, hitzarmena «herri ikuspegiz» egina dago: «Apustua egiten dugu sektore profesional eta lehiakor bat izan dezagun, Euskadiko ekonomia produktiboaren zati handi bat ordezkatzen baitu, eta 0KM-ren aldeko apustu argia ere bada, lantzen ari garen Euskadiko Itun Berdearen oinarrietako bat baita. Hitzarmen honen bidez, hainbat ekintza landuko dira kalitate eta jatorri zigiluenpean dauden produktuak sustatzeko, produktu berriak ikertzeko eta merkaturatzeko, eta lehen sektorean ekintzailetza, eraldaketa digitala eta merkaturatze iraunkorragoa sustatzeko, besteren artean».

Horrez gain, Tapiak dei egin dio gizarteari: «Lehen sektore estrategiko, lehiakor eta bizia duen herrialdea izateak ahalegina, erantzukizuna eta konpromisoa eskatzen digu gutako bakoitzari gure erosketa eta kontsumo ohituretan».

Carabelen aburuz ere, oso garrantzitsua da hitzarmena, eta nabarmendu egin du Eroskirentzat balio handikoak direla tokiko produktuak. «Gaur sinatu dugun hitzarmenak indartu egiten du Eroskik tokiko euskal produktuaren kontsumoa sustatzeko egin duen apustua eta hartu duen konpromisoa. Badira ia hamar urte bi erakundeak elkarrekin ari garela sektorearen alde. Orduz geroztik, Euskadiko tokiko hornitzaileei egiten dizkiegun erosketak asko ugaritu dira, kooperatiba gisa dugun misioaren helburuetako bat bete ahal izateraino: lan egiten dugun inguruneetan aberastasuna sortzea. Horrekin batera, ongi asmatu dugu tokiko produktuen balio erantsia kontsumitzaileei ikusarazten: 2013. urteaz geroztik, %282 handitu dira produktu freskoen salmentak eta %149 elikadurakoak».

Tokiko plan estrategikoa

Eroskik jardunaldi bat egin du maiatzaren 27an Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 250 hornitzailerekin baino gehiagorekin Donostiako Tabakalera gunean, eta hor bertan sinatu da hitzarmena. Ekitaldian, Eroskik jendaurrean aurkeztu ditu tokiko produktuaren inguruan landu duen estrategia komertzialaren ardatz nagusiak.

Janari banatzaile nagusia

Kooperatiba izaera duen lehen banatzailea da Eroski, eta liderra EAEko elikagaien banaketan. Bertako 9.000 produktu inguru merkaturatzen ditu, eta 1.700 euskal hornitzailerekin lankidetzan dihardu, haiei 770 milioi eurotik gorako erosketa eginez urtero. EAEn 412 saltoki ditu guztira. Hala nola, supermerkatu eta hipermerkatu propioak nahiz frankiziatuak, cash & carry-ak, gasolindegiak, optikak, bidaia bulegoak eta Forum Sport eta Dooers dendak, baita online supermerkatua ere. Eroski Cluben fidelizazio programak milioi bat Bazkide Bezero inguru ditu EAEn.


Summary: Hondarribia, Orio, Urdaibai eta Ondarroa txapeldun Gipuzkoako eta Bizkaiko traineru txapelketetan. Hamairugarren aldiz irabazi dute txapelketa Hondarribiak eta Urdaibaik. Oriok hirugarren aldiz irabazi du, eta Ondarroak, bigarrenez.

Garaipen gozo batekin hasi dute traineru denboraldia Hondarribiak, Oriok, Urdaibaik eta Ondarroak: Gipuzkoako eta Bizkaiko txapelketa irabazi dute –aurtengoan, liga hasi aurretik jokatu dira biak–. Hondarribian (Gipuzkoa) jokatu da lehena, eta Lekeition (Bizkaia) bigarrena. Gipuzkoako txapelketari dagokionez, Hondarribiak irabazi du gizonezkoen norgehiagoka, eta Oriok emakumezkoena. Bizkaiko txapelketan, berriz, Urdaibaik irabazi du gizonezkoena, eta Ondarroak emakumezkoena.

Gipuzkoan, Hondarribia izan da gizonezkoen sailkapenean hogei minuturen azpitik estropada amaitu duen traineru bakarra. Donostiarra saiatu da distantzia hori mantentzen, baina azkenean Ama Guadalupekoak gailendu dira, non eta etxean. Atzetik sailkatu dira, hurrenez hurren, Donostiarra, Orio eta Getaria. Emakumezkoetan, nagusitasunez gailendu dira Orioko arraunlariak, eta bigarren postuan gelditu da Tolosaldea, Arraun Lagunak eta Donostiarra elkarteen aurretik. Garaipen sortari so, hamahirugarren garaipena izan da Hondarribiarena; hirugarrena, berriz, Oriorena.

Bizkaian, Urdaibai eta Zierbena traineruek soilik bukatu dute estropada 21 minuturen azpitik. Hasieran, nahiko parekatuta ibili dira Ondarroarekin, baina azkenean Bermeoko arraunlariak gailendu dira. Atzetik sailkatu dira, hurrenez hurren, Zierbena, Ondarroa eta Kaiku. Emakumezkoen sailkapenean, Ondarroako arraunlariak gailendu dira. Bigarren eta hirugarren egin dute, hurrenkera honetan, Deustuko eta Portugaleteko traineruek. Garaipen sortari so, hamahirugarren garaipena izan da Urdaibairena; bigarrena, Ondarroarena.

Gaurko berotuaren ondoren, datorren astean etorriko da ligen txanda: KAEko lehen maila eta ETE gaur zortzi hasiko dira, eta astebete geroago, berriz, KAEko bigarren maila. Euskolabel eta Euskotren ligen txanda, bestalde, uztaileko lehen asteburuan izango da.

Ikusi gehiago: Aurreneko berotu handia


Summary: Ensemble eta NUPES ariko dira bigarren itzulian Ipar Euskal Herrian. %48,7koa izan da abstentzioa Ipar Euskal Herrian, duela bost urte baino 2,5 puntu handiagoa. Hirugarren indarra da EH Bai, Ensemble eta NUPES koalizioen atzetik.

Frantziako Asanblearako bozen lehen itzuliko botoak zenbatuta, emaitza argia da: Ipar Euskal Herriko hiru barrutietan NUPESeko eta Ensembleko hautagaiak lehiatuko dira bigarren itzulian. Laugarrenean Annick Trounday (Ensemble) eta Iñaki Etxaniz (NUPES) izanen dira hautagai; bozen %26,6 bildu ditu Troundayk, eta %24 Etxanizek. Bosgarren hautesbarrutian, Florence Lasserre (Ensemble) eta Sandra Pereira (NUPES) orain arteko diputatua izanen dira lehian; bozen %34 erdietsi ditu Lasserrek, eta %25,1 Pereirak. Seigarren hautesbarrutian ere alderdi beren artekoa izanen da lehia, Vincent Bru (Ensemble) eta Tom Dubois-Robin (NUPES) izanen dira bigarren itzulian; bozkatzaileen %28,5ek egin dute Bruren alde, eta %19,5ek Dubois-Robinen alde.

Ipar Euskal Herriko emaitza orokorrei begiratuta, Ensemble izan da boto gehien bildu dituen alderdia (37.920 boz), eta NUPES bigarrena (26.198). Lehen aldiz aurkeztu dira koalizio horiek, eta haien emaitzak ezin dira zuzenean duela bost urtekoekin alderatu. Dena den, Modemek eta Errepublika Martxan alderdiek 43.174 boto jaso zituzten 2017an —aurten, elkarrekin, 5.000 gutxiago—. NUPES osatu duten alderdiek —Frantzia Intsumisoa, EELV, PCF eta PS—, berriz, 28.499 boto lortu zituzten 2017an; aurten, elkarrekin aurkeztuta, 2.300 boto gutxiago atera dituzte.

Bi koalizio horien atzetik, EH Bai kokatu da hirugarren indar gisa Ipar Euskal Herrian. 16.046 boz eskuratuta. Puskaz hobetu ditu duela bost urteko emaitzak, orduan baino 3.400 boto gehiago lortu baititu aurten. Boto guztien %13 eskuratu ditu koalizio abertzaleak.

Batasun Nazionala laugarren lekuan geratu da, 13.978 boz lortuta. Eric Zemmourren Errekonkista, berriz, seigarren indarra izan da, 5.510 bozekin. Bien artean, muturreko eskuindarrek 19.488 boz lortu dituzte Ipar Euskal Herrian, baliozko boto guztien %15,82.

Horien artean da Eutsi, 7.633 boz lortuta, bosgarren indarra. Errepublikanoak, berriz, hustu egin dira. Seigarren hautesbarrutian soilik aurkeztu dira, baina han ere bozen %5 eskas baizik ez dituzte lortu (2.618 boz).


Summary: Izeta VI.a eta Etxeberria nagusitu dira Binakako III. Euskal Pentatloian. Bikoteak 40 segundoan hobetu du aurrez ezarria zegoen marka. Izeta VI.ak hirugarrenez irabazi du Binakako III. Euskal Pentatloia.

Gorka Etxeberriak eta Andoni Iruretagoiena Izeta VI.ak irabazi dute Binakako III. Euskal Pentatloia. Tolosako (Gipuzkoa) zezen plazan jokatu da, gaur goizean. Irabazleek erakustaldi galanta oparitu diete hara bildu diren guztiei: nagusitasunez irabazi dute norgehiagoka, eta 40 segundotan hobetu dute aurrez ezarria zegoen marka.

Bigarren txandan aritu dira, Xabier Zalduak eta Jagoba Otaegik osatutako bikotearekin batera. Gizon probaren ondoren, dagoeneko argi samar utzi dute lehen tokitik hurbil zirela, eta aizkorarekin amaitzerako bi minutu eta 40 segundoren aldea zuten beste lehiakideekiko. Lau kilometroko lasterketa saiora iritsi direnerako, aurtengo txapela beraiena zen jada.

Izeta VI.a lasterketako azken buelta amaitu aurretik hasi da txapela ospatzen. Binakako Euskal Pentatloian janzten duen hirugarren aldia da; izan ere, hirutik hiru irabazi ditu –bikotekide desberdinekin horietako bakoitza–. Gaurkoan, Gorka Etxeberria izan du bidelagun, eta pozik eta eskertuta mintzatu da bikotekideari buruz galdetu diotenean.

Bigarren tokian Xabier Zaldua banakako txapelduna eta Jagoba Otaegi sailkatu dira, hiru minutu eta hiru segundora.


Summary: Bru eta Dubois-Robin leihatuko dira bigarren itzulian. Orain arteko diputatu eta Elkarrekin-eko hautagaiak lortu du lehen lekua, eta bigarren lekuan da Dubois-Robin (NUPES). Hirugarren lekua kausitu du EH Baiko Dufauk, eta 2017tik ia 1.500 boz gehiago eskuratu ditu koalizio ezkertiar abertzaleak.

Vincent Bru (Ensemble) oraingo diputatuak bigarren itzulirako lekua lortu du. Haren ondotik sailkatu da Tom Dubois-Robin NUPES Frantziako ezkerreko alderdien aliantzaren hautagaia. Bien artekoa izanen da, beraz, bigarren itzulia. Hirugarren lekua lortu du Peio Dufau EH Baiko kideak. Bruk lortu du boz gehien (%28,5), eta Dubois-Robinek %19,5. Dufauk bozen %14,5 bildu ditu.

Honela mintzatu da Vincent Bru Euskal Irratietan: «Pozik naiz, nire aurkariak arras atzean dira. NUPESen hautagaiaren kontra baldin banaiz bigarren itzulian, oroitarazi nahiko nuke biziki arriskutsua dela Frantziarentzat, baina Euskal Herriarentzat ere bai. NUPES eta bereziki Frantzia Intsumisoa zentralista da, jakobinoa da, eta Europarentzat ere arrisku bat litzateke».

Peio Dufau EH Baiko kideak, hala eta guztiz ere, balorazio ona egin dio emaitzari. «Bozen kopuruan anitz igo gara. Ezkerreko aliantza horrek lortu du bigarren lekua; [Jean-Luc] Melenchonek kanpaina ona eraman du, eta horrek emaitza ekarri du Dubois-Robinentzat. Guk mahaigaineratzen ditugun kezkak beste guziek ere hartzen dituzte: etxebizitza, natura, lurraldearen arazoak, laborantza, euskara... denek bat egiten dute horrekin, eta erakusten du ideietan irabazten ari garela eta aurrerapausoak eman ditugula». Bigarren itzuliari begira, ez daki oraino zer eginen duen EH Baik, eta «talde gisa erabakiko» dutela erran du. Izan ere, 2017an 6.191 boz lortu zituen EH Baiko hautagaiak, eta, egun, 7.667 boz eskuratu ditu Dufauk.

Laugarren lekuan da Batasun Nazionaleko Monique Becker hautagaia, (%9,9). Ondotik dira Bertrand Soubelet eskuineko hautagaia (%5,9); Fabrice Sebastien Bach (Errepublikanoak), bozen %4,5 bildurik; Christiane Neel Errekonkista alderdikoak bozen %4,2 lortu ditu. Bozen %4 baino gutxiago lortu dituzte Marielle Goitshellek (Eutsi), Kevin Briolaisek (Animalien Aldeko Mugimendua), Mathis Tennessonek (zentro-eskuina), eta Jacqueline Uhartek (Langile Borroka). Horiek horrela, eskuin muturreko bi hautagaien emaitzaren batuketa eginez, %14,1 eskuratzen dute.


Trounday eta Etxaniz bigarren itzulira

Summary: Trounday eta Etxaniz bigarren itzulira. Annick Troundayren (Ensemble) eta Iñaki Etxanizen (NUPES) artekoa izanen da lehia laugarren hautesbarrutian. Egoitz Urrutikoetxea (EH Bai) bosgarren lekuan jalgi da.

Annick Trounday (Ensemble) Emmanuel Macronen sostenguarekin aurkeztu den hautagaia, eta Iñaki Etxaniz Frantziako ezkerreko alderdien aliantzako hautagaia sailkatu dira bigarren itzulirako; bozen %26,6 bildu ditu Troundayk, eta %24 Etxanizek. Hautesbarrutiko orain arteko Jean Lassalle diputatua ez da berriz aurkeztu, baina haren anaia bai: hirugarren lekua erdietsi du (%20,3). Laugarren lekuan da eskuin muturreko Batasun Nazionaleko Sylviane Lopez (%11,6). Bosgarren lekuan da Egoitz Urrutikoetxea EH Baiko hautagaia, bozen %10 lorturik.

Ipar Euskal Herriko barnealdea eta Biarnoko zati bat hartzen ditu laugarren hautesbarrutiak, eta, Ipar Euskal Herriko zatiari so eginez, bestelakoak dira emaitzak. Annick Trounday da lehena, Julien Lassalle bigarrena, eta, Urrutikoetxea hirugarrena.

Dena den, hautesleak eskertu ditu Annick Troundayk (Ensemble), laugarren hautesbarrutiko hautagaiak. Lehen postuan iritsi da laugarren hautesbarrutian, eta Iñaki Etxaniz NUPESeko hautagaiaren kontra lehiatuko da heldu den igandean. «Biziki umilki hartzen ditut emaitzak. Ez da deus irabazirik, eta lanean segitu beharko dugu», adierazi du Euskal Irratietan. Julien Lassallen hautesleengana joko duela iragarri du. Etxanizen kontra jo du, hizkuntzen kontrakoa dela erranez: «Euskalduna naiz, euskaltzalea. PSko Etxaniz, batere ez. Berak borroka hori ez du eramanen». Pour Que Vivent Nos Langues (Gure hizkuntzak bizi daitezen) kolektiboaren galdetegia ez zuen erantzun Troundayk; Etxanizek, bai.

Egoitz Urrutikoetxeak, berriz, emaitza «baikorki» baloratu du, hala eta guztiz ere. Guk karrikan eramaten diren borroken bozeramaile izan nahi genuen hauteskunde horietan; lerroak mugitzeko beharrezkoa da zango bat karrikan ukaitea eta beste bat instituzioetan. Dena den, pozten gara 2017ko emaitzei so eginez gero, EH Baik gora buruzko bidean segitzen baitu». 2017an 3.912 boz lortu zituen koalizio ezkertiar abertzaleak; Urrutikoetxearen alde egin dute 4.333 hauteslek egun.


Summary: Pereiraren eta Lasserreren artekoa izanen da bigarren itzulia. NUPESeko Pereira hautagaiak «ezker errepublikanoaren batasunaren» arrakasta goraipatu du. Hirugarren lekua kausitu du Lesellier Batasun Nazionaleko hautagaiak. Laugarren postuan jalgi da Mathilde Hary EH Baikoa.

«Lasaiturik» agertu da Florence Lasserre (Ensemble) emaitzak ikusita. Orain arteko diputatuak lekua izanen du bigarren itzulian, eta Sandra Pereira (NUPES) izanen du parean. Bozen %34 erdietsi ditu Lasserrek, eta %25,1 Pereirak. Hirugarren lekura jalgi da Pascal Lesellier Batasun Nazionaleko hautagaia (%13,9). EH Baiko Mathilde Hary da laugarren (%8,9).

«Lan handia egin dugu hauteskunde kanpainan ahal bezainbat jende ukitzeko. Egia erran, Frantziako ezkerraren batasunaren indarra ez genuen ezagutzen, eta orain badakigu zer indar duten. Emmanuel Macroni gehiengoa eman beharko zaio Frantziako Asanblean, bestela herrialdea blokeo egoeran izanen da», erran du Lasserrek.

Pereira ere «oso gustura» agertu da lehen itzulian lortu dituen emaitzekin. «Garaipen bat da, biziki baikorki hartzen dugu». Presidentetzarako hauteskundeetatik azken hilabeteetan egin duten kanpaina nabarmendu du. «Oso gustura gaude ezkerrak lortu dituen emaitzekin, ezker errepublikanoaren batasunak lortu dituen emaitzekin». Abstentzio maila «dezepzio» bat dela erran du, nahiz eta entseatu diren hautesleak interesatzen. «Argi da ez dugula lortu. Bihar goizetik herritarrak konbentzitzera joko dugu».


Frantzia eta Euskal Herria

Summary: Frantzia eta Euskal Herria.

Frantziako ezkerrak amestutako agertokia utzi dute Frantziako Asanblearako bozek. NUPES koalizioak emaitza biziki onak lortu ditu Frantziako Estatuan, eta parekatua gelditu da Emmanuel Macronen Ensemble koalizioarekin. Bien arteko lehia izanen da bigarren itzulian; erabat kontrakoak diren bi proiekturen arteko talka. Lehen itzulian izandako emaitzen proiekzioak Macroni gehiengo bat eman liezaioke, baina, heldu den igandean, lehen itzulian bozkatzera joan ez den jendea mobilizatuko dela irudika daiteke. Hori izanen da parioa, behintzat. Macronen aldekoak burumakur agertu dira telebistan; Frantziako ezkerrekoak, ilusioz.

Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan pareko irudia utzi du hauteskundeen lehen itzuliak. Heldu den igandean, Ensemble eta NUPES lehiatuko dira Ipar Euskal Herriko hiru hautesbarrutietan. EH Baik emaitza onak lortu ditu, baina, boz kopuruan emendatu bada ere, ez du hautagaietako bat bigarren itzulira pasatzeko helburua kausitu. 12.778 boz lortu zituen 2017ko bozetan; 16.385 lortu ditu aurten. Igoera nabarmena.

6. hautesbarrutian zuen esperantza gehien EH Baik; Peio Dufau bigarren itzulira pasatzeko aukerak ikusten zituzten. Izan ere, eremu horretan izan dute bilakaera baikorrena azken urteetan ezkerreko abertzaleek. 2020ko herriko bozetan hainbat herriko etxe eskuratu zituzten (Urruña, Ziburu, Itsasu, Biriatu) eta Departamenduko bozetan garaile atera ziren Hendaiako (Lapurdi) hautesbarrutian. Hautagaiaren soslaiak ere badu garrantzia: Ziburuko (Lapurdi) hautetsia CGT sindikatuko kide ezaguna ere bada; ezkerreko bozak zakuratzeko egokia. Baina ez da aski izan.

Departamenduko bozek erakutsi zuten Frantziako ezkerra prest dela EH Bairi botoa emateko ezkerraren ordezkari bakarra denean. Hala interpreta litezke behintzat Peio Etxeberri-Aintxartek eta Leire Larrasak Donibane Lohitzuneko hautesbarrutian 2021eko ekainean lortutako emaitzak. Haatik, badirudi Frantziako dinamika gailendu dela oraingoan; Frantziako erronkak Euskal Herrikoen aitzinetik. Ondoriozta liteke, garai bateko mamuak desagertzen ari badira ere, EH Baik ez duela lortu herritarrak proiektu abertzaleaz konbentzitzea.

Euskal Herriko markoa

Alde horretatik, bosgarren hautesbarrutiko emaitzak ere kontuan hartzekoak dira. Boz kopuruan anitz emendatu dira ezkerreko abertzaleak. Orain dela bost urte, 2.675 boz lortu zituen EH Baik; aurten, 4.385. Sandra Pereira NUPESeko hautagaiaren soslaia izan liteke azalpenetako bat: Frantziari begirako diskurtso nazionalista batekin agertu da, tokiko errealitateari muzin eginez: hizkuntza gutxituen irakaskuntzari koadro egonkorrago bat eman nahi zion Molac legearen kontra da, eta Euskal Hirigune Elkargoaren sorrera ahalbidetu zuen Notre legea ezeztatzea defendatu du, besteak beste. Bi gai horietan abertzaleengandik hurbilagoko posizioak ditu EELVk, eta argumentu hori erabili dute PSko zenbait arduradunek ere Frantzia Intsumisoko kidearen kontra egiteko. Pentsa liteke eremu horietatik jaso duela babesa EH Baik, bereziki ekologistetatik.

«Guk mahaigaineratzen ditugun kezkak beste guziek ere hartzen dituzte, [...] eta erakusten du ideietan irabazten ari garela eta aurrerapausoak eman ditugula», adierazi du Peio Dufauk. Egia da, urteetan ezkerreko abertzaleek bakarrik eraman dituzten gai batzuk beste alderdietako hautagaiek bereganatu dituzte, baina agerikoa da Frantziako logika gailendu dela beste behin. Abertzaletasunak aitzina egin dezan, Euskal Herriko markoan finkatu beharko ditu herritarrak EH Baik. Oraindik badute lana ezkerreko abertzaleek.

Alarma gorria

Parte hartze apala izan dute aurten ere Frantziako Asanblearako bozek. Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan herritarren kasik erdiak (48,69%) ez dira bozkalekuetara agertu. Baina bada datu bat alarma gorri guziak piztea merezi duena: Eskuin muturrak asko ugaritu du boz kopurua bost urtean Ipar Euskal Herrian. 2017an 8.657 hauteslek egin zuten Le Penen alderdiaren alde; bost urte berantago, Batasun Nazionala eta Errekonkista alderdiek lortutako babesa batuta, 19.496 boz eskuratu ditu eskuin muturrak. Bilakaera oso kezkagarria da, beldurgarria, eta ezinbestekoa da horri begirako gogoeta sakon bat eramatea.


Macronen gehiengoa, kolokan

Summary: Macronen gehiengoa, kolokan. Botoen %96 zenbatuta, Macronen Ensemble aliantzak eta Melenchonen NUPES koalizioak lehen posturako lehia handia dute bozen lehen itzulian; botoen %25,68 eta %25,15 eskuratu dituzte, hurrenez hurren.

Frantziako presidente Emmanuel Macronen Ensemble aliantzak gehiengo osoa galtzeko arriskua dauka Frantziako Asanblea Nazionalean. Botoen %96 zenbatuta, Ensemble babesten duten zerrendek botoen %25,68 eskuratu dituzte legebiltzarrerako bozen lehen itzulian. Halere, Macronen aliantzak gain-gainean dauka Jean-Luc Melenchonen NUPES Herri Batasun Ekologista eta Sozial Berria koalizioa; botoen %25,14 lortu ditu.

Abstentzioak nabarmen egin du gora, eta azken urteetako handiena izan da: %52,5. 2017an, %51,3koa izan zen; 2012an, %42,8koa. Horiek horrela, abstentzio historikoari aurre egiteko deia egin zuen atzo Elisabeth Borne Frantziako lehen ministroak: «Uste dut gure lehen betebehar kolektiboa abstentzioa murriztea dela».

Zundaketen arabera, Ensemblek 270 eta 310 diputatu artean lortuko lituzke legebiltzarrean dauden 577 diputatuetatik, eta horrek esan nahi du aliantzak ez lukeela gehiengo osoa bermatua: 289 ordezkari eskuratu behar ditu; lehen, 350 eserleku zituen. Gehiengo osorik gabe, Macronek zailtasun handiak izango lituzke duela zazpi aste presidentetzarako bozak irabazi zituen hauteskunde programako gai asko aurrera ateratzeko.

Beraz, Frantziako lehen ministroak atzo hautesleei eskatu zien Ensemble aliantzari babesa emateko datorren igandean, Asanblea Nazionalean gehiengo osoa lortzeko, eta «ezegonkortasunaren eta erradikalismoaren arriskua» saihesteko. «Erradikalismoaren aurka proiektu koherente, argi eta arduratsu bat duten bakarrak gara».

Melenchon: «Ensemble garaitu dugu»

NUPEsek, berriz, 150 eta 210 eserleku artean lortuko lituzke (2017an 58 eskuratu zituen) zundaketen arabera, eta oposizioko indar nagusia izango litzateke. Gisa horretara, LR Errepublikanoak alderdia gaindituko luke, orain arte asanbleako bigarren indarra izan dena; 50 eta 80 diputatu artean eskuratuko lituzke —112 lortu zituen azken bozetan—.

Melenchonen esanetan, Ensemble «garaitu eta hondoratu» dute lehen itzuli honetan. Halaber, nabarmendu zuen NUPESeko hautagaiak 577 barrutietatik 500etan lehiatuko direla bigarren itzulian, eta bere alderdiak gehiengoa lortzea «posible» dela adierazi zuen. Ildo horretan, Melenchonek hautesleei eskatu zien NUPES babesteko, Macronek lehen ministro izenda dezan eta bere «proiektu kaltegarriak» aplikatu ez ditzan.

Duela hilabete pasa, Marine Le Penen Batasun Nazionala igaro zen bigarren itzulira, baina, legebiltzarrerako bozetan, hirugarrena izan da, botoen ia %19 jasota. Zundaketen arabera, hamar eta 45 diputatu artean izango lituzke. Le Penek hautesleei galdegin zien Macronek bigarren itzulian gehiengo osoa lor dezan galaraztea, baita NUPES koalizioaren alde ez bozkatzea ere.

«Datorren igandean garrantzitsua izango da Emmanuel Macronek gehiengo absoluturik ez izatea. Gehiegikeriaz jokatuko du bere metodo basatiak eta bere proiektu antisoziala aplikatzeko», adierazi zuen Le Penek, Henin-Beaumont herrian egindako agerraldian.

Le Penek ohartarazi zuen, halaber, Frantziako presidenteak gehiengo absolutu hori lortzen badu «argirik gabeko tunel batean sartzeko arriskua» dagoela.

Errekonkista alderdiko Eric Zemmourrek porrot handia izan du, ez baitu bigarren itzulira pasatzea lortu Var hautesbarrutian. Hirugarren postuan geratu da, eta haren alderdia ordezkaritzarik gabe gera daiteke Asanblea Nazionalean. Botoen %4 jaso ditu.

Emaitzak jakin berritan mintzatu zen Zemmour: «Gure alderdiaren izenean, frantsesei esan nahi diet borrokan jarraitu behar dugula, gure seme-alaben alde, eta Melenchonen aurka». Haren esanetan, Melenchon eta Macron «txanpon beraren bi aldeak» dira: «Macronek identitate frantsesa desegin nahi du, eta Melenchonek, suntsitu».

Kaledonia Berria

Kaledonia Berrian, Macronen aliantzaren (Ensemble) eta koalizio independentistaren (FLNKS) hautagaiak lehiatuko dira 2. itzulian.


Summary: Sagarduik azalpenak emango ditu Eusko Legebiltzarrean, proposatutako eredu aldaketari buruz. Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak mobilizazioak bertan behera uzteko deia egin die sindikatuei, dioenez «ez delako egia» Osakidetza «eraisteko» planik dagoela.

Polemika apaldu nahi izan du Gotzone Sagarduik. Lehen Mailako Arretaren Udako Ikastaroa inauguratu du goizean Bilbon, eta bertan adierazi du Osakidetzak baduela «profil profesional batzuen defizita», baina «ateak irekita» dauzkala lehen mailako arretan lan egin nahi duten profesional guztientzat: «Familia eta pediatria mediku egoiliar guztiek lan eskaintza bat dute praktikak amaitu aurretik».

Legebiltzarrean azalpenak ematera joatekoa dela ere esan du sailburuak Onda Vasca irratian, gaur goizean bertan. Haren hitzetan, ezin da esan Osakidetza «eraisten» ari direnik edo murrizketak egiten ari direnik: «Euskadin 1.980 euroko inbertsioa egiten dugu biztanleko, eta gobernu honen apustua da osasungintzan inbertitzea».

«Aldaketa kultural bat»

Hautsak harrotu zituzten Sagardui Osasun sailburuaren berbek joan den astean. «Aldaketa kultural batez» ohartarazi zuen, Osakidetzako osagile faltak eragingo dituen arazoei aurre egiteko: «Eskualdeko ospitale eredu batetik ospitale espezializatu batera pasatzeak mugimendu handiagoa ekarriko du».

Segituan erantzun zioten sindikatuek. ELA, LAB, SATSE, CCOO, UGT eta ESK joan den ostiralean bildu ziren Bilbon, eta manifestazio batera deitzea erabaki zuten, «lehen arretaren alde eta Osakidetza desegitearen aurka». Sindikatuek «oso larritzat» jo zituzten adierazpenak, eta kalean «irmo» erantzutera deitu zituzten langileak eta herritarrak. Ekainaren 26an izango da manifestazioa, Bilbon, eta 22an ere protestak eta itxialdiak egingo dituzte lehen arretako zentro batzuetan.

«Dena ez da langile gehiagorekin konpontzen»

Azken hiru urteetan egiturazko 196 lanpostu sortu dituztela adierazi du Sagarduik lehen mailako arretako langileen aurrean. Esan duenez, medikuntza espezializatuan formazioa egiteko eskaintzen marka «hautsi du» Osakidetzak «berriro ere». 2021eko otsailean Jaurlaritzak Eusko Legebiltzarrean aurkeztutako datuen arabera, behin-behineko 24.600 langile zeuden orduan Osakidetzan: %58.

Sailburuaren datuen arabera, Osakidetzak eskaini ditzakeen trebatze postu guztiak eskaini ditu, eta horietako 109 familia medikuen lanpostuak dira. Ez da arazoaren gakoa, haren ustez. «Nahiz eta neurri horiek hartu, egia da hutsuneak dauzkagula, baina okerra litzateke pentsatzea dena langile gehiagorekin konpontzen dela».

Sagarduik azaldu du egungo gizartea ez dela orain dela 20 edo 30 urtekoa, eta «hausnartu beharra» dagoela «antolakuntza neurriei» buruz. Sailburuaren berbetan, «diziplina anitzeko lantaldeen» alde egingo dute, baina ez dute nahi lanbide batek bestea ordezkatzea: «Profesional bakoitzak bere gaitasunak dauzka, eta denak dira beharrezkoak eta osagarriak biztanleak modu eraginkorrean artatzeko».


Summary: Behatokiak derrigortasun datak eskatu dizkio Jaurlaritzari lanpostu publiko guztietan. Eusko Jaurlaritzak lan deialdi publikora aterako dituen lanpostu berrien %11ri ez zaio inolako hizkuntza eskakizunik esleituko, Behatokiak salatu duenez. Gainera, ohartarazi du eskatuko duten kasuetan gutxieneko ezagutza baino ez dela kontuan hartuko: lanpostuen %5,82k soilik izango dute ezarria hirugarren hizkuntza eskakizuna.

Eusko Jaurlaritzak iragarri dituen lan deialdi publikoetan ez da eskatuko «euskarazko gaitasun egokirik», Hizkuntz Eskubideen Behatokiak ohar bidez ohartarazi duenez. Salatu duenez, maiatz amaieran argitaratutako deialdietan, esaterako, lanpostuen %11,55etan hautatzaileei ez zaie eskatuko inolako hizkuntza eskakizunik, eta eskakizuna duten lanpostuetan «gutxieneko ezagutza» baino ez da kontuan hartuko: lanpostu horien %17tan lehen hizkuntza eskakizuna eskatuko dute, eta %67tan, bigarrena. Hirugarren eskakizuna, berriz, lanpostu guztien %5,82ri bakarrik esleituko zaie. Gainera, datozen hilabeteetan lan eskaintza publiko gehiago ere izango dira. Jaurlaritzak iragarria du 8.764 lanpostu publiko betetzeko deialdiak aterako dituela.

Gutxieneko euskarazko ezagutza eskatuko ez duten lan eskaintzak egiteak «herritarren eskubideen bermean izango dituen ondorio kaltegarriez» ohartarazi du Behatokiak. Horren jatorrian derrigortasun datarik ez ezartzea dago, haren ustez: «Administrazio publikoetarako lanpostu guztietan euskararen ezagutza nahitaezkoa izan ezean, herritarren hizkuntza hautua baldintzatzen da, eta, ondorioz, herritarrek ezin dute eremu guztietan euskara eroso, berdintasunean eta inolako albo kalte edo atzerapenik gabe erabili». Horixe eskatu du, hain justu: lanpostu guztiek derrigortasun datak eta profil elebidunak izatea. «Urraketak gainditzeko aurrerapausoak eta neurriak» ezarri behar direla gaineratu du.

Egungo egoera iraunaraztearen ondorioez ere aritu da Behatokia. Osasun etxe nahiz espezialitate hainbatetan osasun zerbitzuak euskaraz jasotzeko dauden zailtasunak jarri ditu adibidetzat. «Eskubideak bermatzeko neurriak hartu beharrean, egungo urraketen egoera erreproduzitzeko neurriak hartzen dira oraindik», salatu duenez.

Kalitatea, eskubideen araberakoa

Halaber, Behatokiak azpimarratu du egungo deialdiek hurrengo urteetarako zerbitzu publikoak baldintzatuko dituztela, eta, alde horretatik, kezkagarritzat jo du hizkuntza eskubideak «zerbitzuen kalitatearen eta herritarren aitortzaren muina» ez izatea, «herritarren hizkuntza eskubideen bermean aurrerapauso sendoak behar diren honetan». Alde horretatik, hizkuntza eskubideak aitortuta edukitzea osasunerako eta informazioa berdintasunean jasotzeko eskubideekin «erabat lotua» dagoela gogorarazi du.