Summary: Hiru euskal bikote Pierra Mentaz «gozatzera». Bihar hasiko da mendiko eskiko munduko proba nagusia: Pierra Menta, 37. edizioa aurten. Hiru euskal bikote lehiatuko dira bihartik larunbatera Frantziako Alpeetako Beaufortain ibarrean: Asier Labairu eta Axier Alonso, Aitor Otxoa eta Aitor Ajuria, eta Angel Olaso eta Joseba Sarasola.

Ibilbide gogor eta ikusgarriak, ertz teknikoak eta dotoreak, igoera eta jaitsiera zoragarriak, jendearen animo oihuak, giroa, Beufortain, bailara oso bat mendiko eskiari emana... Horixe da Pierra Menta. Mendiko eskiko Frantziako Tourra, kirol hau maite duten guztien esanetan. Aurten, hiru euskal bikote lehiatuko dira, bakoitza bere helburuekin, baina ororen gainetik, “gozatzeko” asmo garbiarekin.

Asier Labairu - Axier Alonso (Iruñea, 26 urte - Oñati, 35 urte) «Ea aukera daukagun lehenengo 30en barruan sartzeko. Ederra litzateke»

Axier eta Asier, Alonso eta Labairu, lehen aldiz lehiatuko dira elkarrekin bikotea osatuz. «Ia asteburuero batera entrenatzen gara, baina lasterketan lehen aldiz ariko gara elkarrekin. Maila paretsuan gaude, bai gora eta bai behera, eta lasterketa polita egin dezakegula uste dut. Hortaz, helburu nagusia gozatzea da, eta, ahal den neurrian, aurreko Pierratan egin duguna hobetzen saiatzea», jakinarazi du Labairuk. Alonsok «bikote sendoa» osatzen dutela uste du, eta aurrera samar egon daitezkeela.

Axier Alonso oñatiarrak laugarren Pierra Menta du aurtengoa. Lehen aldian Angel Olasorekin egin zuen bikoa, eta «ikaragarri» gozatu zuen, eta ikasi ere asko. «Hurrengoa Aitor Otxoarekin egin nuen. Mendiko nire lehen lasterketa Aitorrekin egin nuen, Altitoy bat, lankideak gara, harreman handia dugu aspalditik, eta Pierra Mentan ere izugarri gozatu genuen elkarrekin». Iaz, berriz, Aitor Ajuriarekin hartu zuen parte, eta inoiz euskal bikote batek lortutako emaitzarik onena eskuratu zuten: 39 postua. «Hor ibili ginen etapa guztietan 30 eta 40 aurrenekoen artean, eta lasterketa polita osatu genuen. Materialarekin ez genuen arazorik izan, txakalaldirik ere ez, eta asko gozatu genuen».

Asier Labairuk iaz hartu zuen parte lehen aldiz Pierra Mentan, eta, beraz, aurtengoa bigarrena du. «Iazkoa esperientzia oso ona izan zen. Carlos Roy aragoiarrarekin osatu nuen bikotea, eta lehen 40en artean bukatu genuen. Lehena izateko, oso ondo amaitu nuen». Giroa azpimarratu du Labairuk: «Larunbatean flipatu egin nuen, batez ere Col de Forclazen zegoen jende pilarekin. Zirrara handia sortu zidan jendearen emanak, animoek...».

Aurten, ahal dela, emaitza hori hobetzea da bi Asierren helburua, baina itsutu gabe. «Lehiatzera goaz, baina batez ere gozatzera. Oporrak dira guretzat, zaletasun bat, eta astebeteko oporraldi moduan hartzen dut nik behintzat. Hala ere, lasterketan, beti saiatzen gara estutzen eta gure onena ematen. Ea aukera daukagun lehenengo 30en barruan sartzeko. Ederra litzateke», nabarmendu du Alonsok.

Neguko denboraldia Jacan egin du Labairuk. Lehiatzen bospasei urte daramatza, azken hirurak serioago, entrenamendu plangintza bati jarraituz. Labairu bera prestatzaile fisikoa da, eta berak jartzen dizkio entrenamenduak bere buruari, baita Nafarroako selekzioko beste kideei ere. «Tignesen hasi genuen denboraldia, 15 eguneko kontzentrazio batekin, eta geroztik gelditu gabe nabil, astero lauzpabost egun eskien gainean entrenatzen. Hortaz, sasoi puntu onean heldu naiz Pierrara», dio Labairuk.

Alonsok ere Tignesen hasi zuen denboraldia. Gero, ordea, pistako ordu asko sartu behar izan zituen halabeharrez, mendirako aukera handirik ez zegoelako, baina benetako negua heldu denean, egiazko asetua hartu du oñatiarrak. «Asteburu gehienetan Pirinioetan ibili naiz, eta astean zehar ere aukera asko izan dut etxe ondoan eskiatzeko, Aloñan. Aurten Asier Labairu bera dut prestatzaile, eta denboraldiaren hasieran lasaixeago ibili nintzelako edo, sasoi puntua beranduago hartu dut, baina hartu dudanean oso ondo, sentsazio oso onekin nago eta Pierrara ondo heldu naiz».

Aitor Otxoa – Aitor Ajuria (Oñati, 50 urte – Otxandio, 25 urte) «Mendiko eskia egin gura duenak, benetakoa, alpinoa, Pierra Menta egin behar du noizbait»

Aitor Otxoak 50 urte ditu, eta 18. Pierra Menta du. Aitor Ajuriak, berriz, 25 urte (Otxoaren erdia) eta bigarren Pierra Menta du. «Lagun batek esan zidan bezala, aurten Ajuria eta aguria goaz bikote, kar, kar, kar», dio Otxoak barre artean. Otxoak, hala ere, ilusio handiz hartzen du urtero Pierra Menta: «Azken urteotan bikote askorekin egin dut: Axirekin (Alonso), Joan Maria Vendrell katalanarekin bi... Vendrellek ere 20 Pierra ditu, eta behin esan genuen elkarrekin egin behar genuela eta halaxe egin ditugu bi. Eta aurten, jakin nuenean Ajuriak trankilago hartu behar zuela negua, aipatu nion elkarrekin egiteko aukera eta baietz. Espero dut benetan lasaixeago joango dela, kar, kar, kar». Ajuriak ere ilusio berezia du aurten, Otxoarekin bikotea osatuz Pierra egiteko.

Probaren bezperako astean minez ibili da Otxoa, giltzurruneko koliko batekin, baina igandean bota zuen harria, eta minik gabe gustura heldu da Areches-Beufortera, hain ezaguna eta maitea duen herrira. «Niretzat oso berezia da Pierra. Urtero opor hartzen dut aste hau, elurretarako. 2003an lasterketa hau ezagutu nuenean, Andoni Areizagarekin, Antxon Bandresekin... txoratuta geratu nintzen. Mendiko eskia egin gura duenak, benetakoa, alpinoa, Pierra Menta egin behar du noizbait. Antolakuntza, animatzera joaten den jendea, giroa... dena da izugarria. Mendiko eskiko Frantziako Tourra da hau», Otxoaren hitzetan.

Aitor Ajuriak joan den urtekoa izan zuen lehen Pierra Menta, Axier Alonsorekin. «Iaz lagun bat eta biok Italiako Alpeetara joan ginen bizitzera, eta asko eskiatu genuen. Horrek asko lagundu zidan Pierraz gozatzeko». Aurten, ordea, mendiko korrikako lasterketei lehentasuna ematea erabaki du Ajuriak, eta mendiko eskiko denboraldia lasaiago hartzea. «Iaz ikusi nuen eskiatzen ibili eta gero korrikara itzultzea asko kostatzen zitzaidala, eta aurten, urtearen hasieran, erabaki nuen korrikako probei lehentasuna ematea. Horregatik, aurten gutxiago eskiatu dut».

Gozatzea eta ahalik eta ondoena egitea dute helburu. «Beti daukazu aldamenean bateren bat, eta harekin lehiatzen zara nahi gabe. Ez dakit, gustatuko litzaiguke 100 aurrenekoen artean sartzea», azaldu digu Otxoak.

Eguraldi estalia, tenperatura altuak eta elurra eta euria eman dute datozen egunetarako, baina horrek ez ditu bereziki kezkatzen Otxoa eta Ajuria: «Pierrako antolatzaileek eta trazatzaileek eskarmentu handia dute, eta edozein baldintzatan, badakigu oso ibilbide onak, jaitsiera eta igoera teknikoak, prestatuko dituztela eta karrera polita aterako dutela».

Angel Olaso - Joseba Sarasola (Donostia, 59 urte – Donostia, 53 urte) «Leher eginda bukatzen dugu urtero, baina itzuli egiten gara»

Angel Olasok hainbat urte daramatza mendiko eskian lehiatzen, eta seigarren Pierra Menta izango du aurtengoa. Joseba Sarasolak, bederatzigarrena. Ondo baino ezagutzen dute, beraz, proba. Elkarrekin ere bi aldiz egina dute lasterketa, eta, beraz, hirugarrena izango dute bikoa osatuz. Candanchu Ski Alp taldekoak dira biak, Candanchu inguru hura dute leku kutuna eta han entrenatzen dute batez ere. «Guretzat mendiko eskiko lasterketetan lasterketa da Pierra Menta. Gehien maitemindu gaituena: lau egun dira, eskakizun handikoak, ibilbideak ederrak dira, giroa sekulakoa, lekua, jendea... horrek guztiak lasterketarik bereziena egiten du Pierra Menta».

Olasok nahiz Sarasolak urtero berdina esaten dute proba bukatu orduko: aurten azkenekoa! «Leher eginda bukatzen dugu, baina hurrengo urtean itzuli egiten gara, kar-kar-kar...», azaldu digute. Helburuei buruz galdetuta, garbi dute zertara doazen: «Maila antzekoa dugu igotzen eta jaisten, eta gozatzera goaz. Ikusiko dugu lehen egunean non gauden, eta, horren arabera, gure parean dabiltzanekin lehian arituko gara, baina itsutu gabe».

Entrenatu, aurreko urteetan bezalatsu entrenatu dira. «Eta lehiari dagokionez, hiru lasterketatan atera gara: Candanchuko Causiat proban, Bandres-Karolo Memorialean eta Panticosakoan. Bandres-Karolo ederra izan zen, ibilbidea zoragarria, eguraldia, elur baldintzak, dena aldeko. Antolakuntza ere bikain...».

Beteranoetakoak dira ateratzen diren proba gehienetan. Pierra Mentan, ordea, ez dago kategoriarik. «Han gazteekin egin behar dugu borrokan, Asier eta konpainiarekin, kar-kar-kar... 60 urte ingurukoak ez dira asko izango, eskakizun fisiko handiko proba da, jaitsierak ere ez dira nolanahikoak eta bukatzea ere ez da gutxi».


Summary: Zestoako lantegia itxi, eta 61 behargin kaleratu nahi ditu GRI Castingsek. Ekoizpen arrazoiak argudiatu ditu enpresak, eta esan du jarduera «bideraezina» dela orain.

GRI Castings enpresak jakinarazi du Zestoako (Gipuzkoa) lantegia itxi egingo duela, eta han lanean ari diren 61 behargin kaleratzeko erregulazio espediente bat aurkeztuko duela. Azken zazpi urteetan galera «handiak» izan dituela esanez arrazoitu du erabakia zuzendaritzak, eta argudiatu du jarduera «bideraezina» dela gaur egun.

Enpresak berak eman du erabakiaren berri, ohar bidez. Eta, hartan adierazi duenez, gaur bertan hasi da langileen ordezkariekin biltzen, itxieraren inguruko xehetasunak jakinarazteko. Zuzendaritzak azpimarratu du «akordio egoki bat» lortzen ahaleginduko dela alde guztientzat.

GRI Castingsek eolikoen sektorerako eta automoziorako piezak ekoizten ditu, eta, enpresak adierazi duenez, «ekoizpen arazo larriak» izan ditu azken urteotan. Haize errotentzako tamaina jakin bateko piezak –balio erantsi handiagoa izan zezaketenak– fabrikatzeko izandako zailtasunak azpimarratu ditu zuzendaritzak, esaterako; baita Asiako ekoizleak autogintzaren sektorean eragiten ari diren «lehia gogorra» ere, zeinak prezioak jaistea ekarri baitu. Hainbesteraino, non bateraezina den «jarduera bideragarria izatearekin», esan duenez.

Enpresak adierazi du ahalegindu dela egoerari buelta ematen, hala nola produktu eta merkatu berriak bilatuz. Baina «ezinezkoa» izan da egoera lehengoratzea, haren hitzetan, eta ez du lantegia ixtea beste aukerarik.

Bigarren itxiera

Garai batean TS Fundiciones zena da GRI Castings. 2014ko ekainean itxi zuten hura, eta ia bi urteren ostean zabaldu zuten ostera. Orduan ere, ekoizpen arrazoiak argudiatu zituen zuzendaritzak itxiera justifikatzeko; 85 langile kaleratu zituzten guztira. 2016an jarri zuten berriz martxan, Iraeta Windek hura erosteko egindako eskaintza onartu baitzuen epaileak: 5,1 milioi euro ordaindu zituen lantegiaren truke. Langile izandakoak berriro hartu zituzten lanerako. Gonvarri Taldearen eolikoen saila da Iraeta Wind, eta Gestamp konpainia da haren jabea.


‘Berria FM’-ren ziklo berria, martxan

Summary: ‘Berria FM’-ren ziklo berria, martxan. Gaur itzuliko da Ane Eslaba eta Uxue Rey kazetariek gidatuko duten podcast feminista. Bi astean behin entzun ahalko da

Abisua emana zuen Maider Galardi F. Agirre kazetariak: «Berria FM podcasta segitzeko etorri da». Eta, hain zuzen, gaur abiatuko da podcast feministaren ziklo berria, Martxoaren 8an, Emakumeen Nazioarteko Egunean. Bi gidari berri izango ditu: Uxue Rey eta Ane Eslaba. Eta, horrez gain, beste hainbat berrikuntza ere ekarriko ditu. Bi astean behin emango dute, eta plataformetan eta BERRIAn entzun ahalko da.

2019. urtean sortu zen Berria FM podcast feminista, eta Galardi ibili da hiru urtez gidaritza lanetan. Askotariko gaiak jorratu ditu, sakon eta begirada feministatik, eta ahots ugariri egin die tokia. Saritua ere izan da. Ibilbide oparo baten ostean, bukatutzat eman zen etapa hori, baina ez podcastaren bidea. BERRIAko lantaldeko emakumeak forma berritzeko eta bidea zehazteko asmoz elkartu ziren, eta bildutako ekarpenekin proposamen bat landu zuten. Bihar plazaratuko da emaitza.

Bi gidariek nabarmendu dute ez direla hutsetik abiatuko, podcastak bide bat egina eta aitortua baitu. Hala ere, berritzeko eta esperimentatzeko aukera izango dutela azaldu dute. Eslaba: «Niretzat opari bat da kazetaritza feministako podcast bat gidatu ahal izatea». Bistakoa da zein den aldaketa nagusia: bi ahotsera arituko dira. Reyren arabera, bien arteko solasaldiak osatuko du saioa, eta horrek berak badakar aldaketa: «Gure arteko harreman hori ere islatuko da, nolabait, uhinetan».

Edukiak antzekoak izango dira, baina forma edo formatua aldatuko da gehien. Arrasto batzuk eman ditu Reyk: «Edukiak laburragoak izanen dira, eta saio bakoitzak elementu gehiago izanen ditu, horrek dakarren dinamismoarekin». Atal bakoitzean gai bat joko dute begiz, baina ez dira saio monografikoak izango. Eslabak iragarri du aniztasuna bilatzen saiatuko direla.

Horiek horrela, gaurkotasunari helduko diote podcastean, eta atzera begirako bat egiten ahaleginduko dira bi astean behin. «Saio bakoitza baliatuko dugu zer gertatu den errepasatzeko, eta horrek aginduko digu ezinbestean zer landu behar den, horrela exijitzen dutelako errealitateak eta egunerokoak».

Elkarlanean egindako podcasta izango da, eta hainbat gonbidatuk hartuko dute parte. Tartean, genero gaiak lantzen dituzten BERRIAko kazetariak ere izango dira: «Haien ekarpena baliatuko dugu. Podcasta aberastuko dute». Eskerrak eman dizkiote atzean duten lantaldeari, eta Eslabak azpimarratu du «ezinbestekoa» dela haiek ondoan edukitzea.

Lehen atalean, M-8a

Aurkezpenerako saio bat izateaz gain, Martxoaren 8aren bueltako hainbat eduki landuko dituzte etapa berriko lehen atalean. Egun horrek izan duen bideaz eta haren dimentsioaz arituko dira, baita zaintzaz ere. Izan ere, zaintza sistema izango dute jomugan biharko mobilizazioek.

Podcastaren sintonia berria eta kareta nagusia Mauriziak Ez Dau Inor Hil taldeak egin ditu; grabaketak, gainera, Euskalerria Irratiaren estudioan egingo dituzte.


Summary: Frantziak egin duen moduan erosketa saskia merkatzeko eskatu diote Madrili. Nadia Calviño Ekonomia ministroak espero du Frantziako kate handiek Espainian ere mugatzea produktu batzuen prezioak

Frantziako Gobernuak herrialde hartako banaketa talde handiekin egin duen moduan oinarrizko erosketa saski bat osatuko luketen produktu batzuen prezioa mugatzeko eskatu diote Espainiako Gobernuari. Gobernuko kide Unidas Podemosek eta hari babesa ematen dioten beste talde batzuek —Compromis, Mas Pais eta BNG— egin dute eskaera, Espainiako legediak horretarako aukera ematen duela argudiatuta —aurretik ere mintzatu da horren inguruan Yolanda Diaz Lan ministroa, ezer lortu gabe—.

Patxi Lopez PSOEko bozeramaileak aitortu du aukera «aztertzen» ari direla, baina gogoratu du Frantzian Nicolas Sarkozyren agintaldia ere egin zutela hori eta ez zuela «emaitza oso ona izan». «Ideia ona irudi dezakeen arren, denda txikientzat suntsitzailea izan daiteke».

Antzera mintzatu da Eusko Jaurlaritzako bozeramaile Bingen Zupiria, eta nabarmendu du Madrilek duela halako neurri bat ezartzeko eskumena.

Nadia Calviño Espainiako Ekonomia ministroak, berriz, espero du Frantziako kate handiek Espainian ere mugatuko dituztela prezio batzuk. Hala ere, Elikagai jakin batzuen BEZa jaisteko Madrilek hartutako neurria babestu du hark, eta «eragina izaten ari dela» azpimarratu du, orain arte behintzat oso agerikoa izan ez den arren.

Eroskik esan du lanean ari dela erosketa saski «orekatu eta jasangarri» bat eskaintzeko. Efe berri agentziari egindako adierazpenetan adierazi duenez, 2022ko lehen seihilekoan irabazien marjina %11 murriztu zuen, «kostuen igoera osoa produktuen azken preziora ez eramateko erabakia hartu ondoren». Gogoratu du, halaber, Gabonetan hamar bat produktu lehengo prezio berean mantendu zituela, eta urtarrilean, bezeroen eskura jarri zuela 40 produktuko saski bat 70 euro baino gutxiagoren truke.


Summary: «Ez zaintzea gaur egun pribilegio bat da». Zaintza eskubidea unibertsala den sistema bat du jomugan Bilgune Feministak, baina ertz asko daude jorratzeko. «Urgentziak askotarikoak dira, zaintzak dena gurutzatzen duelako», ohartarazi dute Naia Torrealdai eta Elene Lopetegi Bilguneko kideek.

Martxoaren 8a da bihar. Zaintza sistema iraultzeko premia aldarrikatuko du Euskal Herriko Bilgune Feministak, eta, hain zuzen, horren eta beste hainbat eztabaidaren, ertzen eta korapiloren inguruan aritu dira Naia Torrealdai eta Elene Lopetegi Bilguneko kideak.

Zaintza erdigunean jartzeko eskatuko da. Zein dira aldarrikapenak?

Naia Torrealdai: Urte batzuk daramatzagu zaintzaren problematika mahai gainean jartzen. Gure aldarrikapen maximoa zera da, zaintza eskubide unibertsal izendatzea. Zaintzak erpin edo ertz asko dituela uste dugu, eta identifikatuta dauzkagu lehentasun edo urgentzia batzuk: zaintza erregimenaren erregularizazioa, Atzerritarren Legeagaz zerikusia duten kontuak eta zaintza komunitarioaren inguruko aldarrikapenak. Ez da baldintza batzuk lortzeko borroka soilik: sistema oso bat eraldatzekoa ere bada. Hezkuntzan ere behar ditugu aldaketak, zaintza curriculum bat akaso.

Elene Lopetegi: Lanketa ideologiko oso bat dago gizartea transformatzeko bidean.

Torrealdai: Berrantolaketa oso bat behar dugu. Beraz, urgentziak dira, baina askotarikoak, zaintzak dena gurutzatzen duelako.

Mugimendu feministak 2018ko eta 2019ko greben bidez plazaratu zuen zaintzari buruzko diskurtsoa. Mugarri bat izan zen?

Torrealdai: Lehenengoarekin, feminismoarekiko beste pertzepzio bat egotea lortu genuen; agian, feminismoarekiko deslotura hori lausotu egin zen. Bigarren grebak mugimendu feminista oso indartsua lortu zuen, eta benetako gutasunak sortzen hastea. Esparru guztietan azaleratu zen zaintzaren problematika. Bestalde, inportantea da behetik gorako prozesu bat osatu izana.

Lopetegi: Gainera, jendea antolatu zen, eta herri askotan lehenengo aldiz sortu ziren asanbladak eta taldeak, gerora ere iraun dutenak. Zentzu batean, politizatzailea ere izan zen, nahiz eta gero, beste zentzu batean, agian azaleko geratu. Beti gertatzen da: pausoak aurrera ematen ditugunean, gure diskurtsoa kapitalizatzeko ahalegin bat dago. Adibidez, Zarak Feminismoa jartzen duen kamiseta bat ateratzea.

Zein da ordutik egin den bidea?

Lopetegi: Pandemia bat pasatu da, eta, aktibazioari dagokionez, geldialdi edo apaltze bat ekarri du. Ez diskurtsoari dagokionez. Uste dut lehengo bide beretik jarraitzen dugula.

Torrealdai: Bazegoen anbizioa agenda feminista konpartitu bat eraikitzeko, eta nahi horrekin jarraitzen dugu. Hori da Denon Bizitzak Erdigunean plataformak egiten duen proposamena: berriro aktibatu eta indar metaketa hori norabidetzea. Pandemiak bistaratu du ez dela pandemiagaz ahuldu gure sistema, euskal oasi hori iruzur hutsa zela. Ezin izan zaio eutsi, eta kolapsatu egin da.

Izurrian asko hitz egin zen zaintzaz, eta agerian geratu ziren egiturazko gabeziak. Horri emandako erantzuna diskurtsora mugatu dela uste duzue?

Torrealdai: Bai, EAJren zaintza ekosistema oso familiarista da, eta orain arte egon dena birproduzitzen du, baina beste diskurtso polit batekin. Zaintzaren problematikarekin halako bandera more bat hartu dute, eta egiaz azaleko proposamenak izan dira.

Lopetegi: EAJ eta konpainia diskurtsora mugatzen dira. Egiten ditugun aldarriak kontuan hartuta hasiko balira aldaketak egiten, haien negozioa bukatu egingo litzateke, eta ez daude prest horretarako. Ez dute asmorik ezer publifikatzeko; alderantziz, gero eta gehiago pribatizatzen ari dira zaintzaren bueltako esparruak.

Borroka dinamika bati ekingo diozue: Denon Bizitzak Erdigunean. Nolako zaintza eredua nahi du mugimendu feministak?

Lopetegi: Zaintza eskubidea unibertsala den sistema bat nahiko genuke, eta denok aukera berak izatea zainduak izateko. Pribatua izango ez den sistema bat, zaintzaren kontura inor aberastuko ez dena... Ez zaintzea gaur egun pribilegio bat da.

Torrealdai: Eztabaidak ere baditugu egiteko: zer den zaintza sistema publiko-komunitario bat, zelan lotzen den, zer hibridazio dauden hor... Epe ertaineko eta luzeko prozesuak dira, baina argi dugu: zaintza aitortzea bada helburu bat, ulertzen dugulako bizitza bera sostengatzen duela. Batzuetan zaintza erromantizatzen dugu, baina orain berba egin behar dugu eta esan zaintza esplotazioa dela, zaintza pobrezia dela, zaintza migrazioa dela, zaintza 24 orduko lanaldiak egitea dela. Feminizatua eta familiarizatua dago, eta hori erdigunera ekartzea ere inportantea da.

Lopetegi: Eta ez bakarrik pertsonen arteko zaintzari edo enpleguari dagokionez.

Bilguneak hogei urte bete zituen iaz. Aldaketa asko izan dira Euskal Herrian eta feminismoan. Nola ikusten duzue bidea?

Torrealdai: [Arnasa sakon hartu ostean] Hogei urte. Bilgunea sortu zenean, bazegoen Euskal Herriko feminista ezberdinak saretzeko anbizioa. Hortik hasi zen bidea, trantsizio feminista baterako ardatzak zehaztu bitartean. Orain badago sare feminista bat, eta Bilgunearen nahia ere bada mugimendu feminista indartsua eta interpelatzailea izatea. Hogei urte hauetan, zorionez, gero eta feminista gehiago gaude, eta hori bada borroka feministaren ondorio.

Urteurren ospakizuna egin zenuten Oñatin, eta baita hainbat aldarrikapen ere. Pankartetako leloak gogoratu besterik ez: Inoiz ez da berandu bollera izatea erabakitzeko, Feminismoa klase borroka da eta Bizitzak erdigunean jartzea burujabetza kontua da, besteak beste.

Lopetegi: Pankartak baziren, nolabait, Bilgune Feminista ezaugarritzen dituzten esaldi nagusienak. Bollerena... Bilgunetik urte luzez egin zaio kritika heteroarauari, eta familiaren beste ulerkera bat egin da, gizartearen beste ulerkera bat, harremanak eraikitzeko beste modu bat, plazera beste leku batean jartzekoa... Klase borrokarena gehiago lotuta dago egungo testuinguruarekin.

Torrealdai: Klasearena hasieratik erdigunean egon da guretzat. Emakume langile eta abertzale moduan ulertzen genuen gure errealitatea, eta hortik eraiki eta kritikatzen genuen gure ingurua. Argi dugu: feminismoa, bere horretan, bada klase borroka bat. Ezin da gaur egun ulertu neoliberalismoa edo kapitalismoa bere erro patriarkala kontuan hartu barik: patriarkatuak berak esplotatzen du. Bizitzak erdigunean jartzea burujabetza kontua izatea, berriz, gure proiektu politikoaren oinarria da.

Hainbat ertz landu dituzue urte hauetan guztietan. Gogoeta horietatik sortu zen Lisipe bildumako liburua: Araka ditzagun gure bazterrak. Hainbat galderari tiraka ondutako obra da. Birpentsatzeko balio du?

Lopetegi: Erantzun baino galdera gehiago dituen liburu bat da. Nolabait, bada Bilguneak azken urteetan pribilegio zuriaz hausnartuz egin duen ariketa handi baten ondorio. Ez da bukaera bat: etengabe jarraituko dugu horren inguruan gogoetatzen; ohartzen gara gure zuritasunagatik pribilegio batzuk ditugula.

Torrealdai: Emakumeen Mundu Martxa espazio inportantea izan zen, eta interpelazio asko jaso genituen. Ez da bakarrik pentsatzea: ardura hartzea ere bada. Liburua batez ere emakume zuriontzako irakurraldi bat da, aliatu sare zuriekin gure hausnarketak konpartitzeko erreminta bat. Zer da Euskal Herri dekolonial bat? Zer imajinario berri behar ditugu? Zelan egiten dugu guk-zuek hori apurtzeko? Intersekzionalitateaz asko hitz egin dugu, pribilegioez, zapalkuntzez...

Feminismoak, hain zuzen, planteamendu intersekzionala proposatzen du. Bestela borrokak mailakatzeko arriskua dago?

Torrealdai: Intersekzionalitatea zapalkuntzen zeharkatzea identifikatzeko erreminta gisa ulertzen dugu. Gure kokalekuaren jabedun egiten gaitu, pribilegioak zeintzuk diren ulertzeko. Eskubideen lehia etengabe batean, guztia ezin da izan pribilegio, pribilegiotzat hartzen bada ere.

Lopetegi: Intersekzionalitatearen bidez ere ulertzen dugu jasaten ditugun zapalkuntza guztiak nola dauden dialektikan.

Euskararen inguruko gogoeta ere egin du mugimendu feministak. Nolako pisua izan behar du?

Torrealdai: Guretzat euskara bada zentrala den zerbait, eta euskaratik eta euskaraz egiten dugu praktika eta teorizazioa. Euskarak harrera hizkuntza izan behar du, eta hori gure ardura ere bada.

Laburbilduz, zer mezu helarazi nahi duzue?

Torrealdai: Martxoaren 8 honetan gure helburua bada esatea feminismoa alternatiba dela, eta ez dela, askok esaten duten moduan, jendartearen erdiaren kontu bat bakarrik. Lehen lerroan egon behar du borroka honek.

Lopetegi: Eta herri eta auzoetan antolatzeko deia egiten dugu. Ardurak hartu behar dituenari ere ardurak hartzeko exijitzen diogu; gizonei, adibidez. Gure aldarria ez da kaleak hartu eta batzea bakarrik: ardurak exijitzea ere bada.


Summary: M23k esan du su etena indarrean sartu dela Kongoko Errepublika Demokratikoaren ekialdean. Gerrillak argudiatu du Kinshasarekin «zuzeneko elkarrizketa bide bat irekitzeko» egin duela bat meniarekin. Herrialdeko armadak erantzun du borrokak ez direla eten.

Azken hilabeteetan izandako saiakerek huts egin dutenez, zalantza handiak daude Kongoko Errepublika Demokratikoaren ekialderako adostu duten azken su etenaren inguruan. Gaurko negoziatu dutenak, behintzat, izan du albiste esanguratsu bat: gatazka horren partaideetako batek, M23 Martxoak 23 Mugimendua gerrillak, esan du menia horrekin bat egin duela, eta indarrean sartu dela.

M23ren helburua argia da, eta hala jakinarazi du. Kinshasarekin negoziatu nahi du bake akordio bat adosteko, eta, horretarako, ezinbestekotzat jo du su etena iragartzea; gerrillaren iritziz, horrek «zuzeneko elkarrizketa bide bat» irekiko baitu Kongoko Errepublika Demokratikoko Gobernuarekin.

Kinshasak, ordea, orain arte esan du ez duela negoziatuko M23rekin. Halere, bada itxaropenerako tarterik, AB Afrikako Batasunaren bitartekari eta Angolako presidente Joao Lourençok ezinezkoa zirudiena lortu baitu: gerrako aldeek meniarekin bat egitea; neurri horrek arrakasta izaten badu, baliteke bakerako zirrikitu bat irekitzea. Batez ere, eskualdeko aliatuek presio egin diezaioketelako Kongoko Errepublika Demokratikoko presidente Felix Tshisekediri.

Edonola ere, jokaleku horretara iristeko, Lourençoren bitartekaritzari esker adosturikoa betetzea izango da lehen pausoa: hau da, besteak beste, talde armatuek Kongoko Errepublika Demokratikoaren ekialdean kontrolpean dituzten eremuetatik alde egitea, beranduenez hilaren 30erako. Su etena ere errespetatu beharko dute; herrialdeko armadak salatu duenez, gerrillak ez du hitza bete, eta adierazi du borrokak ez zirela eten gaur. Hildakoak ere izan direla esan dute militarrek.

Horren aurretik, ohar baten bidez bakea lortzeko konpromisoa helarazi duen arren, M23k ohartarazpen bat ere egin du, adierazi baitu bere burua defendatzeko «eskubidea gorde» duela badaezpada, eraso egiten baldin badiote: «Ahaleginak apaldu gabe defendatuko ditugu biztanleria zibila eta haren ondasunak». Halere, tentsioa baretzeko mezu gehiago ere jakinarazi ditu gerrillak, eskualdeko aliatuei eta Afrikatik kanpoko herrialdeei eskatu baitie ez eteteko bakea lortzeko ahaleginak.

Gerrilla, Gomaren ateetan

Gaurko su etena indarrean sartu aurretik, atzo, borrokak izan ziren Kongoko Errepublika Demokratikoaren armadaren eta gerrillaren artean, Ipar Kivun, eta, horietan, gutxienez bi lagun hil ziren, herrialde horretako gobernuak jakinarazi duenez. 2013ko abenduan, Kinshasak eta M23k bake itun bat adostu zuten, baina gerrillak hautsi egin zuen iazko martxoan, eta berriz ekin zion ofentsibari. Gaurko menia, berriz, une erabakigarrian iritsi da, gerrilla Gomako, Ipar Kivuko hiriburuko ateetan baitago.

Urteotan, Kongoko Errepublika Demokratikoak Kigaliri egotzi dio M23 babestea, eta hark Kinshasari leporatu dio Ruandako genozidioan parte hartu zuten gerrillariek osatutako Ruanda Askatzeko Indar Demokratikoak talde armatu hutuari babesa ematea. Biek ala biek ukatu dituzte kolaborazio horiek, baina NBE Nazio Batuen Erakundeak kontrakoa adierazi du, eta frogatutzat jo ditu harremanak.

Horrek bi herrialdeen arteko tentsioa handitu du, eta harremana are gehiago okertu da hilabeteotan. Joan den urtarrilean, esaterako, Kongoko Errepublika Demokratikoak «gerra ekintza bat» egitea egotzi zion Ruandari, bere hegazkin bati tiro egiteagatik; Kigalik argudiatu zuen «defentsa neurriak» hartu zituela, abioia beren aire eremuan sartu zitzaielakoan. Ez zen izan ez hildakorik ez zauriturik.

Testuinguru horretan, espero da gaur indarrean sartutako su etenak bi herrialde horien arteko harremana onbideratuko duela, eta zibilen egoera hobetzeko balioko duela. NBEren arabera, Kongoko Errepublika Demokratikoaren ekialdeko gatazkak gutxienez 600.000 desplazatu eragin ditu, eta 2.300 lagun hil dituzte iazko martxotik.


Eredua eraldatu beharra

Summary: Eredua eraldatu beharra. Gaurko Martxoaren 8ko mobilizazioek zaintza sistema izango dute ardatz, Euskal Herriko Mugimendu Feministak deituta. Zaintzaz hitz egitea «gorputzen, lurraldeen eta herrien arteko interdependentzia loturak jostea eta saretzea» dela iritzi diote. Euskal Herriko auzo, herri eta hiriburu gehienetan kaleak hartzeko deia egin dute, zaintzarako eskubide kolektiboaren alde.

Zaintza eredua eraldatu beharra aldarrikatuko du Euskal Herriko Mugimendu Feministak gaur, Martxoaren 8ko mobilizazioetan. Euskal Herriko auzo, herri eta hiriburu gehienetan egingo dituzte manifestazioak, eta kaleak hartzeko eta batzeko deia egin dute. Argi adierazi dute: «Egungo zaintza sistema irauli behar dugu. Emakumeak gara familian zaintzen ardura hartzen dugunak, zahar etxeetan eta haur eskoletan lan egiten dugunak; emakume migranteak gara etxeak eta ospitaleak garbitzen ditugunak, adinekoak egunero laguntzen eta zaintzen ditugunak. Baina nork zaintzen ditu zaintzaileak?». Horiek horrela, gaur egungo egoera salatu eta zaintzarako eskubide kolektiboaren alde hartuko dituzte karrikak.

Euskal Herri osoan izango dira mobilizazioak. Hiriburuei dagokienez, Baionako manifestazioa izango da abiatzen lehena: 15:00etan aterako da, Merkatuaren plazatik. Bilbokoa 19:30ean abiatuko da, Jesusen Bihotzetik. Gasteizkoa, 19:00etan, San Anton plazatik. Donostiakoa, 18:30ean, Antiguako tuneletik. Eta Iruñekoa, 20:00etan, Antoniutti parketik.

Herrietan eta auzoetan ere mobilizatuko dira. Besteak beste, Aiaraldeko Mugimendu Feministak auto karabana bat antolatu du Urduñatik Ibarrara; 12:00etan irtengo da. Arratsaldean, berriz, «zaintza eskubidearen alde» mobilizazioak egingo dituzte herrietan. Bidasoko M8 Asanblada Feministak eskualdeko herriak lotuko dituen manifestaziora deitu du. Hondarribitik eta Urruñatik aterako dira zutabeak, eta Irungo Istillaga plazan amaituko dute; komunikatu bat irakurriko dute.

Xulufrinak Lesakako Sare Feministak ere egitarau oparoa osatu du. Zaintza denen ardura dela aldarrikatzeko elkarretaratzeaz gain, poteoa, emakumeen afaria eta beste egingo dituzte. Manifestazioa antolatu dute Santurtzin ere; 19:00etan abiatuko da, Kabiezes plazatik. Zapalkuntzek eta erasoek etenik ez dutela azpimarratu eta sistemak «bere horretan» jarraitzen duela salatuko dute. Horren aurrean, askotariko babes sareak eraikitzeko asmoa berretsiko dute, «modu kolektiboan eta elkar zainduz, denon bizitzak erdigunean jarriz». Deialdi batzuk baino ez dira horiek, baina beste hamaika izango dira; gisa horretako aldarrikapenez josiko dituzte herri eta txokoak.

Borroka dinamika berri bat

Egoerak gainezka egin duela uste du mugimendu feministak: «Kolapsoa ez da krisi bat; Mendebaldetik, iparralde globaletik hartutako erabaki heteropatriarkalen, inperialisten, neoliberalen, arrazisten eta ijitoen aurkakoen multzo oso baten jarraipen logikoa da». Hala, zaintzaz hitz egitea «gorputzen, lurraldeen eta herrien arteko interdependentzia loturak jostea eta saretzea» dela iritzi diote.

Bestalde, borroka dinamika berri bati ere ekingo diote: Denon Bizitzak Erdigunean. Egungo zaintza sistema eraldatzeko asmoz epe luzerako sortutako prozesu bat da.


Summary: Kukai, Ttanttaka, Ane Pikaza eta Maria Goirizelaia, Max sarietako hautagaiak. Arte eszenikoen Max sarien arduradunek hogei kategorietako finalisten berri eman dute. Apirilaren 17an banatuko dituzte sariak, Cadizen.

Euskal Herriko sei artista eta konpainia izendatu dituzte SGAE fundazioak antolatutako Espainiako Arte Eszenikoen 25. Max sarietarako. 60 finalista hautatu dituzte, eta ekainaren 6an egingo dute sari banaketa ekitaldia, Cadizen (Espainia).

Maria Goirizelaiak lau izendapen jaso ditu bi ikuskizun ezberdinengatik. Batetik, antzerkigile onenaren eta antzerki ikuskizunik onenaren Max saria irabaz dezake Altsasu antzezlanagatik. Eta, bestetik, antzerki lan koreografikoaren egokitzapen edo bertsio onenerako eta eszena zuzendaritza onenerako finalista da, Yerma lanarekin.

Kukai dantza konpainia Eta orain zer? lanarekin dantza ikuskizun onena lortzeko lehian da, eta, horrekin batera, beste bi sari irabazteko aukera izango du: Pascal Gaignek ikuskizun eszenikoaren musika konposizio onena, eta David Bernuesek argiztapen diseinu onena.

Badira beste euskal ekoizpen batzuk saria irabazteko hautagaien artean: Tanttaka Teatroak, esaterako, Sexberdinak obrarekin ekoizpen lanik onenaren saria lortu dezake; Iñaki Rikartek, berriz, Supernormales filmarekin, eszena zuzendaritza onenarena; Ikerne Gimenezek, El cuaderno de Pitagoras filmarekin, espazioaren diseinu onena; Ane Pikazak, Yerma filmarekin, emakumezko aktore onenarena; eta Gorakada Teatroak, berriz, haur, gazte edo familientzako ikuskizun onenarena, Zuhaitzak landatzen zituen gizona obrarekin.


Summary: Israelgo armadak sei palestinar hil ditu Jeninen, eta hamasei lagun zauritu. Tel Aviven arabera, otsail amaieran bi kolono hil zituen ustezko egilea atxilotzera joan dira Israelgo indarrak Jeningo errefuxiatuen kanpalekura. Atzo, kolonoek sei palestinar zauritu zituzten Huwaran.

Palestinako Osasun Ministerioak jakinarazi duenez, Israelgo indarrek sei palestinar hil dituzte tiroz, Jeningo (Zisjordania okupatua) errefuxiatu kanpalekuan egindako sarekada batean. Horrez gain, beste hamasei lagun zauritu dituzte, eta horietatik bi «larri» daude, bularrean eta pelbisean jasotako tiroen ondorioz.

Israelgo indarrek Haaretz Tel Aviveko egunkariari azaldu diotenez, otsail amaieran bi israeldar hil zituen ustezko egilea atxilotzeko operazioa egin dute Jeningo errefuxiatuen kanpalekuan. Kazetaren arabera, une batez tiroketak izan dira militante palestinarren eta Israelgo armadaren artean. Wafa albiste agentziako berriemaile baten arabera, berriz, Israelgo armadak misil bat jaurti du etxe baten aurka.

Hain justu, oldarraldi horretan hil dira sei palestinar, tartean otsail amaieran bi israeldarri eraso egin zien ustezko egilea. Horrez gain, Tel Avivek bigarren operazioa egin du beste errefuxiatu kanpamentu batean, Nablus hiritik gertu, eta gutxienez hiru palestinar atzeman ditu; horietatik bi, otsaileko erasoko ustezko erasotzailearen semeak.

Bestalde, atzo gauean, kolono juduek palestinarrei eraso zieten Huwaran, Zisjordanian, Wafa agentziak Palestinako agintarien iturriak aipatuz jaso zuenez. Gertakari horretan, gutxienez sei palestinar zauritu ziren; besteak beste, adingabe bat.

Eta iragan ostegunean, Israelgo armadak 15 urteko palestinar bat hil zuen, tiroz, Azzoun herrian, Zisjordanian. Hala salatu zuten Palestinako agintariek. Herriko alkateak Al Jazzera telebista kateari azaldu zionez, Israelgo indarrak azken orduan sartu ziren Azzounera, eta gazteek harriak jaurti zizkieten; Israelgo agenteek, berriz, tiroz erantzun zieten, eta gisa horretara hil zuten palestinarra.

Joan den astean, istilu larriak egon ziren israeldarren eta palestinarren artean, Zisjordanian. Ekintzaile palestinar batek bi kolono hil zituen tiroz, eta, mendeku gisa, hainbat juduk palestinarren aurkako erasoaldia egin zuten Nablus hiriaren ondoko herri batzuetan: Huwaran, Burinen, Zataran, Odalan eta Asira al-Qabaliyyanen. Palestinako hedabideen arabera, pertsona bat hil zuten, eta hirurehundik gora zauritu. Horrez gain, gutxienez 75 etxe eta ehun auto erre zituzten.

Ikusi gehiago: Israelgo armadak bazekien kolonoek palestinarrei erasotzeko asmoa zutela Zisjordanian

Istilu horiek gertatu eta biharamunean, Wafa berri agentziak Israelgo zenbait hedabidetako iturriak aipatuz jaso zuenez, Israelgo armadak bazekien kolono juduek palestinarren aurka erasoaldia egiteko asmoa zutela. Israelgo indarrek, ordea, ez zuten «ezer egin» gertakari hura eragozteko.


Summary: 'Soilik baietz da baietz' legea aldatzeari atea ireki dio Espainiako Kongresuak. Erasotzaileen zigorren arintzeen auziak bultzatuta, PSOEk legea erreformatzeko tramitea abiarazi du, eta PP eta Vox aliatu izan ditu Kongresuan. EAJk eta EH Bilduk «ukituak» eskatu dituzte legearentzat, baina EH Bilduk ez du babestuko erreforma tramitatzea eta EAJk bai.

Sexu erasotzaile askoren zigor arintzeen auziak kolokan jarriko du feminismoaren lorpen handi bat Espainiako Kongresuan: Soilik baietz da baietz legea. Madrilgo gobernua osatzen duten bi bazkideen arteko handiena, PSOE, epaile askoren ebazpenetan islatu den legearen zuloa estali nahian dabil, nahiz eta lege aitzindari hori Berdintasun Ministerioaren ekimena den, Unidas Podemosena. Bada, 700 presori baino gehiagori zigorrak arindu dizkiete epaileek azken bost hilabeteetan, eta horrek muturreko egoera eragin du gobernuan, eskuineko hedabideek hauspotutako suteak eta hauteskunde garaiak berotuta. Hala, Espainiako Kongresuak tramitera onartu du Soilik baietz da baietz legearen erreforma, Martxoaren 8aren bezperan; eta onarpen horretan funtsezkoak izan dira PPren eta Voxen aldeko botoak.

EAJk legearen erreforma tramitera onartzearen alde bozkatu du, halaber. Mikel Legarda kongresukideak azaldu du biktimak «harriturik» daudela eta «erreakzionatu» egin behar dela. Sexu Askatasunaren legea «ahalmen handikoa» dela defendatu du, eta bermatu behar egin dela «onespenak legearen funtsean» jarraitzea; abusua erasotzat joko da aurrerantzean ere, Legardak helarazi duenez, baina uste du zigorren ehunka arintzeetan ez dela «epaileen arazo bat egon», eta aldaketak egin behar direla lehenbailehen, «indarkeria, intimidazioa edota biktimaren borondatea baliogabetzeko tresnen larrigarriak» ezartzeko. Finean, «ahalik eta irtenbide teknikorik onena» nahi du.

EAJko eledunak azaldu du egingo diren «ukituek» ez dutela ekarriko «atzera egitea berriro». «Ez da ezer aldatuko», haren arabera, soilik zigorren neurria: «Ez gara Iruñeko erasoaren taldera itzuliko, batzuek esaten duten moduan». Ez da momentua, Legardaren esanetan, «benetako feminismoa zer den eztabaidatzeko, delitu larrienentzako ukitu batzuk egiteko baizik».

EH Bilduren ezezkoa

EH Bilduk, berriz, ezezkora jo du, nahiz eta Bel Pozuetak «ukitu teknikoak» beharrezkoak direla esan duen. Kongresuko kideak garbi azaldu du epaileek «gaizki» interpretatzen ari direla lege berria, eta Soilik baietz da baietz legea «zigorretara» mugatzen duela egungo eztabaidak; hain zuzen, hori baino askoz gehiago dela erantsi du, «sinbolikoki eta emakumeen eskubideei begira».

Pozuetak azpimarratu du «emakumeei barre» egiten dieten botoekin atera dela aurrera erreforma tramitatzen hasteko eskaera. Legeak «balioen aldaketa bat» ekarri duela esplikatu du, «onespena» dela gakoa, eta lege horri eraso egiten ari zaienak «aldaketa gerarazi» nahi dutela. Horregatik, jotzen ditu beharrezkotzat EH Bilduk «ukitu teknikoak» egitea zigorren eskalan, gertatzen ari diren zigor arintzeak «erabiltzeko aukera izan ez dezaten legearen aurkakoek». Dena den, PSOEren erreforma «atzera joatea» da, harentzat, «erasoa egon den ala ez lehen bezala frogatu beharra dakarrelako berriro».

Hori dela eta, «akordioa» eskatu die PSOEri eta Unidas Podemosi, eta elkarri mokoka ibiltzeari uzteko, «feminismoaren argumentuak bata bestearen aurka baliatuta hedabideetan». Tramitera onartu den erreforma «eskuinak» atera duela aurrera gogoratu du: «Gaizki hasi da». Emakumeen sexu askatasuna «blindatzeko» adostasuna erdiesteko exijitu die gobernuko bi bazkideei.

PSOEren erreformak zigorrak handitzea jasotzen du, indarkeria edota intimidazioa dagoen eraso sexualen kasuetan. Horrek berak eragiten du, hein batean, Soilik baietz da baietz legearen aurreko zigor arautegira itzultzea; onespena legearen oinarrian utzita ere, biktimak berriro erakutsi behar izan baitezake indarkeria edo intimidazioa egon dela.

Ez lituzke arintzeak etengo

Egungo legean erasotzat hartzen dira lehen abusutzat jotzen ziren delituak, eta kartzela zigor apalagoak ezarri dira eraso gisa jota ere delitu arinagoak diren horientzat. Zigorren jaitsiera orokor horri heldu diote epaile batzuek Espainiako Estatuan zigortutako 700 presori baino gehiagori zigorrak arintzeko, eta egoera horrek ekarri duen presioak eraman du PSOE haren gobernu bazkidearen funtsezko lege bat zuzentzeko saiora.

Edonola ere, erreforma hori aurrera aterako balitz, hura indarrean sartu ondoren gertatzen diren eraso sexualetan soilik aplikatuko litzateke; beraz, ez luke bukaraziko arintzeen jarioa, oraindik badirelako abokatuen eskaerak erabaki gabe, eta epaiketaren zain dauden kasuak ere bai. Aldaketa nagusia litzateke eraso larrienek oraingo legeak jasotzen duen baino zigor handiagoa izango luketela, indarkeriaren edo intimidazioaren larrigarriak aplikatuko liratekeelako, aplikagarriak direla frogatu daitezkeen kasuetan. Aldaketak izango lirateke, halaber, adingabeen aurkako eraso sexualen kasuetan, egun baino zigor gogorragoekin.

Espainiako Gobernuko bazkideek, PSOEk eta Unidas Podemosek, edozer gerta ere exekutiboak aurrera jarraituko duela eman dute aditzera azken egunetan, baina beren arteko banaketaren atea ireki da parez pare, eta inbestidurako blokea ere apurtu egin da Madrilgo bozketan. Hauteskunde garaia eta ezkerreko boto-emaileen balizko desmobilizazioa alderdi biak baldintzatzen ari dira, marra gorriz beteriko gai baten barruan baitago ezin ulertua: feminismoan.

Orain, epe bat zabalduko da negoziazioaren bidez eta zuzenketen tresnarekin bien arteko akordio bat lortzeko, baina Espainiako Kongresuak islatu duen argazkia zauri handia da Unidas Podemosentzat, haren eraldaketa sozialerako gaitasuna zapuztu baitu hein handi batean gobernuan bazkide duenak, eta eskuinaren eta eskuin muturraren laguntzaz; ez edozein edukitan, gainera, Unidas Podemosek oinarrizkotzat duen batean baizik.

Koalizio moreak PSOEri egotzi dio «emakumeek kalean oihukatutakoari bizkarra» eman diola, «traizioa» egiten ari zaiela, eta «faxisten erasoaldia» dela legearen erreformaren saioa, «atzera bueltatzea». PSOEko ordezkariak, berriz, «nekaturik» daudela esan die Irene Montero Berdintasun ministroari eta haren koaliziokideei; «exajerazioak alde batera» uzteko eskatu die, eta «soluzioen inguruan» hitz egiten hasteko. Adostasunerako abiapuntua ez da onena, beraz.


Summary: Tiktokek zenbait bideo monetizatzeko aukera emango du. 'Series' du izena ezaugarri berriak; 20 minutura arteko bideoak argitaratu ahal dira horrekin. Erabiltzaileek ordaindu egin beharko dute ezaugarri horren pean argitaratutako bideoak ikusi ahal izateko.

Hasieran, hamabost segundokoak ziren; gero, minutu batekoak, hirukoak, hamarrekoak... Tiktok sare soziala ez da motz geratu: gero eta bideo luzeagoak egin daitezke bertan —eta iraupen hori are luzeagoa egin du berriki—. Ezaugarri berri bat ezarri dute, hogei minutura arteko bideoak argitaratzea ahalbidetzen duena. Series du izena.

Ezaugarri horrek, ordea, badu bere kostua. Hogei minutura arteko bideoak argitaratzea doakoa izango da; horiek ikusteko erabiltzaileek ordaindu egin beharko dute. Sortzaile bakoitzaren esku egongo da zenbatekoa aukeratzea.

Oraingoz, Tiktokeko kontu gutxi batzuek dute Series erabiltzeko aukera, hastapenetan baitago. Sortzaileek beraiek ezar dezakete bideoak ikusi ahal izateko zenbat ordaindu beharko duten ikus-entzuleek. Denbora batez, irabazien guztizkoa poltsikoratuko dute, plataformaren tasak-eta kendu ostean. Gerora, ez dute zehaztu zenbatekoa izango den sortzaileek kobratuko duten ehunekoa.

Series-ek, hain zuzen, telesailek bezala funtzionatuko du. Denboraldi bakoitzeko, hogei minutura arteko 80 bideo argitaratu ahal izango dira.

Erabilea «mugatzea»

Bideoen iraupena luzatuagatik ere, Tiktokek erabiltzailerik gazteenen erabilera murriztu nahi du. 18 urtetik beherakoek pantaila aurrean pasatzen duten denbora gehienez ordubetekoa izatea nahi du. Ordubete igarota, «erabaki aktiboa» hartu beharko dute aplikazio barruan jarraitzeko.

Astero, aplikazioaren erabileraren inguruko txostena ere bidaliko die aplikazioak, nabigatzen igarotako denboraren eboluzioa erakustearren. Helburua, nola ez, gazteenek sakelako telefonoaren aurrean igarotzen duten denbora kudeatzen jakitea izango da.

Ikusi gehiago: Tiktok: Algoritmoaren kolore grisak


Summary: Euskal emakume presoek jasaten duten «zigor hirukoitza» salatu dute Iruñean. Sarek eta Bilgune Feministak adierazi dute salbuespen politikek are «krudelago» bilakatu dutela euskal emakume presoen egoera.

Sare Herritarrak eta Iruñerriko Bilgune Feministak deituta, motibazio politikoko emakume presoen egoera salatzeko elkarretaratzea egin dute Iruñean. Salatu dute «gizonentzat soilik pentsatutako» eremu batean daudela, horrek eragiten dituen ondorio kaltegarriekin: «Ez leku batean aurkitzen dira, sistema patriarkal honetan onartezina baita emakumea delitugilea izatea».

Bi plataformek adierazi dute emakume presoek «zigor hirukoitza» jasaten dutela. Batetik, «zigor penala», eurentzat prestatuta ez dagoen espetxe sistema baten pean. Horri zigor «soziala» eta «pertsonala» batzen zaizkie. Lehena, presoek «patriarkatuak emakumeari ezartzen dion rol pasiboa apurtzen dutelako»; bigarrena, «emakume txar» gisa epaitzen direlako.

Euskal presoei, gainera, salbuespen politiken ondorioak batu behar zaizkie. Lehen graduen aplikazio orokortua eta urruntze politika kritikatu dituzte, urteetan espetxe zigorrak are «krudelago» bihurtu dituzten bi elementu: «Emakumeentzako izendatuta dauden espetxeen eskasia dela eta, euskal emakume presoen egunerokoa gizonezkoena baino zailagoa da».

Egun, ez dago emakumezko euskal presorik lehen graduan, eta gehienak —22 preso— Euskal Herriko kartzeletan daude. Halere, gogoratu dute lau direla oraindik ere Espainiako eta Frantziako kartzeletan preso daudenak; bina estatu bakoitzean, Euskal Herritik 400 kilometrotik gorako distantziara.

Kartzelak «sistema patriarkalaren adierazle garbienetako bat» dira, Sareren eta Bilgune Feministaren esanetan, eta «emakume onak birsortzeko fabrika» gisa erabiltzen dira: «Emakumea sistema patriarkalaren arabera dagokion tokian jartzeko erabiltzen dituzte lan eremuak, tailerrak, janzkera araudiak, sexualitatea bizitzeko mugak...».

Hala, plataformek adierazi dute espetxeen arloa ere jorratu beharreko eremua dela «emakumeen ahalduntzea» eta «sistema patriarkalaren desegitea» lantzean: «Espetxe errealitate gordina behin betiko amaitzea gizarte osoari dagokigu». Bide horretan, motibazio politikoko emakume presoen etxeratze prozesua garatzeko lan egiteko deia egin dute.


Summary: Frantzian, orain arteko manifestazio jendetsuenak.

Erretretaren erreformaren aurkako seigarren protesta eguna ere azkarra izan daFrantzian. Orain arteko jendetsuena izan dela aldarrikatu dute sindikatuek, eta parte hartzean marka onartu du Frantziako Gobernuak ere. Gainera, herrialdea guztiz geratzea lortu ez bazdute ere, grebak orain arteko jarraituenak izan dira.

Larunbatean izango da hurrengo mobilizazio egun handia, zazpigarrena, baina bihar ere entzungo dira erreformaren aurkako oihuak, Martxoak 8ko mobilizazioetan.

Seigarren protesta egunaren balantzea egitean, ohiko zenbakien gerra izan da: CGTk 3,5 milioi manifestari zenbatu ditu —2,5 milioi, urtarrilaren 31n—, eta poliziak 1,28 milioira jaitsi du kopuru hori —1,27 milioi, urtarrilaren 31n—.

Parisko manifestazioan izan da alde handiena bi kopuruen artean: 700.000 aipatu ditu CGTk, eta 81.000 poliziek. Parisen bildu dira protesta deitu zuten zortzi sindikatuetako buruzagiak ere, eta aurrekoetan baino borroka gehiago izan dira manifestarien eta polizien artean.

Tentsioa eta zenbait isitilu izan dira Bretainiako bi hiri nagusietan ere. Gainera, hainbat errepide moztu dituzte Roazhongo unibertsitateko ikasleek. Naoneden, berriz, aireporturako sarrera blokeatu dute; han kokatuak dira garraiolari enpresa gehienak.

Greba garraioan, hezkuntzan, EDFn...

Lanuzteek aurreko bost protesta egunetan baino jarraipen handiagoa izan dute. Irakasleen %60k egin dute bat, sindikatuen arabera, eta %40k, aldiz, Hezkuntza Ministerioaren arabera.

EDFko zuzendaritzak onartu zuen langileen ia erdia ez zela lanera azaldu lanera, baina hirutik bi izan dira, sindikatuen arabera.

Garraioan ere eragina oso handia izan da. SNCFk jakinarazi du abiadura handiko zerbitzuen %80 geldirik zeudela eta ibilbide luzekoen ia guztiak. Parisko aldirietan, lineen arabera, hirutik bat eta bostetik bat funtzionatu dute. Hiriburuko metroan bi linea automatikoetan bakarrik izan da zerbitzu normala. Beste guztiak geldirik izan dira, edo puntako orduetan bakarrik funtzionatu dute.

Aire garraioan, kontrolatzaileen grebak ehunka hegaldi bertan behera geratzea eragin du.

Sektore horietan grebak deituta daude hurrengo egunotan, baina arretaren zati handi bat findegietan kokatuko da. Izan ere, CGTk jakinarazi du azpiegitura «guztien» irteerak blokeatu dituela eta jarrera horri eutsiko diola gobernuak erreforma baztertu arte. Trantsizio Energetikoko Ministerioak eta konpainietako arduradunek lasaitasun mezuak zabaldu dituzte. «Gure estazioetan erregairik ez dela falta baieztatzen dugu», esan du gobernuak. «Biltegietako eta gasolina zerbitzuguneetako stockak maila altuan daude», gaineratu du Total Energiek.

Zazpigarren artikulua

Giro horretan, Frantziako Senatuak erreformaren eztabaidarekin jarraitzen du. Hogei artikuluetatik seigarrena gaur onartu du, eta zazpigarrenari heldu dio. Artikulu hark gibeleratzen du erretreta hartzeko adina 62 urtetik 64ra, eta hura da protestaren arrazoi nagusia.


Summary: Ziburuko 28 urteko langile bat hil da Landetan, garbiketa bertikal lanetan. Tartaseko (Landak, Frantzia) Ryam biofindegi bateko mantentze lanetan zebilen langilea. Baliteke hauts industrial toxikoak arnasteagatik hil izana.

28 urteko langile batek bizia galdu du gaur goizean Landetako Tartas herrian, garbiketa bertikaleko lanetan zebilela. Ziburukoa (Lapurdi) zen langilea, eta, Daxeko Fiskaltzak France Bleu hedabideari adierazi dioenaren arabera, hipotesi nagusia da hauts industrial toxikoen arnastearen ondoriozko bihotz-biriken gelditze bat dela heriotzaren zergatia. 10:00ak pasatuta izan da ezbeharra.

Zehazki, Fiskaltzak dio langilea industria inbutu handi batera erori dela, eta kedarraren eta industria hauts toxikoen azpian ehortzia geratu dela. Ryam biofindegiaren produkzioa etenda zegoen egun batzuez mantentze lan batzuengatik, eta langilea tximinia bat garbitzen ari zen.

Aurten lanean hil den bigarren langilea da Ipar Euskal Herrian; izan ere, joan den ostiralean lan istripu batean beste heriotza bat jazo zen, Baionako tailer batean. Auto tailer batean altuera batetik erori ziren bi langile, eta bat hil egin zen, eta bestea zauritu. Sindikatuen arabera, gaurkoa aurten hil den 11. langilea da Ipar Euskal Herrian.


Summary: David Chipperfield britaniarrak irabazi du Pritzker saria. Haren lanek parekorik ez dutela iritzita, Pritzker saria eman dio epaimahaiak Chipperfieldi

David Chipperfield arkitekto britaniarrari eman diote aurtengo Pritzker saria, arkitekturaren arloko saririk entzutetsuena. «Sotila baina boteretsua, moderatua baina dotorea, bere moderazioan erradikala den arkitekto emankorra da. Bere lanek historiarekiko eta kulturarekiko begirunea erakusten dute». Hala dio Pritzker sarietako epaimahaiaren erabakiak. Epai horren arabera, ez daude Chipperfielden bi eraikin berdin; izan ere, paisaia bakoitzerako diseinatzen zituen eraikinak, berariaz. Hain zuzen ere, horixe laudatu du aurtengo epaimahaiak.

Askotariko lanak sortu ditu bere ibilbidean zehar. Esanguratsuenen artean daude, besteak beste, Berlingo Museo Berria (2009), Arteen Errege Akademia (Londres, 2018), Amorepacific enpresaren Seulgo egoitza (2017), Bartzelonako Justiziaren Hiria (2002-2011) eta Berlingo Galeria Nazional Berria (2021).


Summary: Milaka emakume atera dira kalera zaintza sistema publiko komunitario bat eskatzeko. Euskal Herriko Mugimendu Feministak egin du iragarpenik handiena: greba orokor baterako prozesua abiatu dute.

*Mugimendu feministak greba orokor baterako prozesua abiatu du, zaintza eskubidearen alde

*Naia Torrealdai eta Elene Lopetegi Bilguneko kideak: «Ez zaintzea gaur egun pribilegio bat da»

*Entzungai da Berria FM berria: 'Martxoaren 8 (berri) batean'


Summary: Mugimendu feministak greba orokor baterako prozesua abiatu du, zaintza eskubidearen alde. Zaintzarako eskubide kolektiboa exijitu dute. Prozesu bat abiatu dute, herri mugimenduekin eta eragile soziosindikalekin aliantzak eta proposamenak bateratzeko.

Zaintza eskubide unibertsalaren alde, Euskal Herriko mugimendu feministak prozesu bat abiatuko du, greba orokor batera deitzeko asmoz. «Zaintza negozio izateari uztea nahi dugu; greba feminista orokor batera goaz, eta gaur, Martxoak 8, lehen urratsa da», iragarri dute gaur goizean Bilbon egindako agerraldi batean.

Zaintzarako eskubidea izango da gaurko mobilizazioetako ardatz nagusia, baina mugimendu feministak adierazi du bihartik aurrera ere lanean segituko duela horren bueltan. Otsailean abiatutako borroka dinamikari jarraikiz, Denon Bizitzak Erdigunean izeneko prozesua jarri du martxan, zaintzaren auzia erdigunean kokatzeko eta gaia herriz herri jorratzeko: «Aliantzak eta proposamenak bateratu nahi ditugu herri mugimenduekin eta eragile soziosindikalekin, eta horrela aldarrikapen agenda bat sortu». Argi dute helburua: «Borroka artikulatu bat planteatzen dugu gaurtik aurrera greba feminista orokor baterantz».

Ez dute greba orokorrerako egunik zehaztu, baina Martxoaren 8tik kanpo egingo dute. «Epe ertaineko prozesu bat izango da, eta indarrak artikulatu nahi ditugu; egun jakin bat dugunean, publikoki jakinaraziko dugu», argitu du Naia Torrealdai mugimendu feministako kideak. Julia Marti kideak, bestalde, gehitu du greba orokorra eraikitzeak aurretiazko lana ekarriko duela: «Greba orokorra ez da bakarrik egun jakin bat izango: aurretik mobilizatu beharko dugu, eta espero dugu prozesura jende asko batzea».

Greba orokorra izanik, gizonek ere «egiteko» bat izango dute, Torrealdaik adierazi duenez. Eta aurrerantzean eztabaidatuko dute zein izango den rol hori. «Zaintza guztion afera da, ez bakarrik emakumeena; sistema honetan, guztiok nahi dugu duintasunez zainduak izan, baina orain hori ez da gertatzen: orain, zaintzak erabat merkantilizatuak daude».

Erantzuleak

Feministek salatu dute historikoki emakumeek hartu izan dutela zaintzaren pisua, eta hori ez dela inoiz «lan gisa» aitortu: «Politikoki, sozialki eta ekonomikoki ikusezinak eta gutxietsiak izan dira». Are gehiago: zainketa lanak «sexuatuak, arrazializatuak eta estratifikatuak» daudela salatu dute: «Gaur egun, Euskal Herrian, zaintzak indarkeria eta desberdintasunaren ardatz dira emakume langileentzat»

Gogora ekarri dute, gainera, feminismoak aspaldi azaleratu zuela zaintza lanen «merkantilizazioa eta pribatizazioa». Izan ere, zaintzari zentraltasuna ukatu bazaio ere, «kapitalismo patriarkala» horren irabaziekin «aberastu» egin dela nabarmendu du mugimendu feministak: «Kolapso egoera batean bizi gara». Eta horren arrazoia «estruktura patriarkal eta kolonialetan oinarritzen den kapitalaren sistema metatzailea» da. Mugimendu feministak erantzuletzat jo ditu patronalak eta interes ekonomikoen menpe dauden erakundeak: «Euskal eta nafar gobernuekin zein instituzio frantses eta espainolekin batera, hainbat zaintza beharrizan merkantilizatzen eta pribatizatzen dituzte, eta horiekin espekulatzen dute».

Hala, «zaintzarako eskubide kolektibo baten» alde egin dute feministek: «Pertsona guztiek bizitza osoan zehar zaintzak baldintza duinetan eta konpromisotik emateko eta jasotzeko duten eskubidearen alde». Nabarmendu dute horrek erabakitzeko gaitasuna eskatzen duela: «Zenbat, nola eta nor zaindu nahi dugun; zenbat, nola eta nork zaindu behar gaituen; zaintzeari ezetz esateko eskubidea barne. Eskubide hori modu kolektiboan ulertzen dugu, eta ez indibidualizatuan».


Summary: Etxeen prezioak azken hamabost urteotako igoerarik handiena izan zuen iaz. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan %6,4 garestitu dira; Nafarroan, berriz, %7,3. Batez besteko inflazioaren azpiko igoerak dira.

Etxeen prezioak koska bat egin zuen gora iaz Hego Euskal Herrian. INE Espainiako estatistika erakundearen arabera, batez beste 2021. urtean baino %6,4 garestiago salerosi ziren 2022. urtean Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Are handiagoa izan da igoera Nafarroan: %7,3koa.

2007an etxebizitzen burbuila lehertu zenetik izandako prezio igoerarik handienak dira bata zein bestea. Berez, 2007-2014 aldian merkatu egin ziren, eta ez gutxi: %39,2 Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta %45,8 Nafarroan.

2015ean hasi ziren berriro garestitzen, baina 2007ko mailatik nahiko urrun daude oraindik: %33 garestitu dira EAEn, eta %24,6 Nafarroan.

2022. urtean salerositako etxebizitzetan ez da alde handirik bizitegi berrien eta bigarren eskukoen artean. Horrela, Nafarroan %6,9 garestitu ziren etxebizitza berriak, eta %7,4 bigarren eskukoak. Beste hiru lurraldeetan, berriz, %6,7 berriak, eta %6,3 besteak.

Inflazioaren azpitik

Edonola ere, etxebizitzen garestitzea inflazioaren azpikoa izan da. Urteko batez besteko prezioak dira INEk aipatutakoak, eta batez besteko inflazioa %8,2koa izan zen iaz Hego Euskal Herrian.

Prezioen igoerak ez zuen eten etxebizitzaren merkatua. INEren behin-behineko datuen arabera, iaz 30.330 etxe salerosi ziren Hego Euskal Herrian: aurreko urtean baino 2.097 gehiago (+%7,4). 2007. urteaz geroztik izandako kopururik handiena da.


Summary: Generoagatiko bazterketa krimentzat jotzeko eskatu dute Afganistango eta Irango emakumeek. Emakumeen Nazioarteko Egunean abiatu dute kanpaina, eta dagoeneko hainbat sinadura bildu dituzte; besteak beste, Shirin Ebadi abokatu eta Bakearen Nobel saridunarena.

Nazioarteko kanpaina bat abiatu dute Afganistango eta Irango hainbat emakumek. Kanpaina horren helburua da generoagatiko bazterketa krimentzat jotzea nazioarteko legedian. Dagoeneko hainbat pertsona ezagunen babesa jaso dute sustatzaileek; besteak beste, Shirin Ebadi abokatu eta Bakearen Noble saridunarena, Fawzia Koofi diputatu afganiarrarena eta Afganistango Giza Eskubideen Batzorde Independenteko kide Benafxa Yaqoobirena.

Kanpaina bultzatu duten taldeen arabera, gaur egun bazterketaren aurka indarrean dauden nazioarteko arauek ez dituzte aintzat hartzen bi herrialde horietan indarrean dauden emakumeen aurkako politika sistematikoak, helburu dutenak emakumeei bizitza publikoan parte hartzea debekatzea eta haiek umiliatzea. Idatzian nabarmendu dute bazterketa krimentzat jotzen dela egun, baina soilik arrazan oinarritua denean, ez generoan.

Zehazki, apartheid politikak jotzen ditu krimentzat nazioarteko legediak. NBE Nazio batuen Erakundeak 1973an erabaki zuen apartheida nazioarteko krimen izendatzea, eta 1998an hala jaso zuten Erromako Estatutuan. Baina kontzeptua ez dator bat generoagatiko bazterketarekin. «Nazioarteko legediaren arabera, apartheidaren krimenak soilik hartzen ditu aintzat arrazan oinarritutako hierarkia sistemak. Kanpaina honen helburua da tresna politiko eta legalak sortzea, genero bazterketa sustatzen duten sistemen aurka egiteko», azaldu dio Gissou Nia abokatuak Erresuma Batuko The Guardian egunkariari.

Afganistango sistema hartzen du oinarri idatziak. Han, emakumeek ezin dute bigarren hezkuntzan ikasi, ezin dira zenbait eremu publikotara joan, ezin dira euren etxeetatik 70 kilometro baino urrutirago joan mahram edo gizonezko senide batek lagunduta ez bada, eta, iragan abenduaren 22tik, ezin dituzte unibertsitateko ikasketak egin, ezta GKE gobernuz kanpoko erakundeetan lan egin ere. Iranen ere antzeko egoera bizi dute emakumeek. Han, segurtasun indarren ardura da emakumeek hijaba ondo daramatela «zaintzea», eta edonor atxilotu dezakete araua urratuz gero.

Emakume afganiarren martxa

Joan den igandean abiatu zen Afganistango emakume talde bat Berlindik Bruselara. Martxaren helburua da emakumeek euren herrialdean bizi duten egoera salatzea, eta nazioarteko agintariei eskatzea ez dezatela onartu talibanen gobernua, baita haien aurkako zigorrak eskatzea ere. Horrez gain, Qatarri eskatzen diote itxi ditzala talibanek herrialde horretan dituzten bulegoak, eta izoztu ditzala haien ondasunak. Martxa gaur iritsi da Bruselara.

Kabulen ere izan da protestarik. Dozenaka emakume kalera irten dira lan egiteko eta ikasteko eskubidea aldarrikatzera, talibanen debekuari aurre eginda. Izan ere, talibanak agintera heldu zirenetik 2021eko udan, emakumeek ia erabat debekatuta daukate lanean aritzea; lan jakin batzuk soilik egin ditzakete, eta horiek ere gizonekin egon gabe. Iazko azken hiruhilekoan jasotako datuen arabera, langabeziak %25 egin zuen gora emakumeen artean, eta %7 gizonezkoen artean. Lanaren Nazioarteko Erakundeak ohartarazi du zenbaki horiek ez direla une jakin baten isla, joera batena baizik.

Salaketa NBEraino heldu zen atzo. Antonio Guterres idazkari nagusiak salatu zuen neskak eta emakumezkoak «ezabatu» egin dituztela bizitza publikotik, eta etxean preso sartu. «Herrialdearen aurkako eraso bat da herritarren erdia baino gehiago etxean itxita uztea giza eta ekonomia krisi larrienetako bat duen herrialde batean. Horrek ez ditu bakarrik zigortuko emakume eta neskak, afganiar guztiak baizik», ohartarazi zuen Roza Otunbaievak, NBEren misioaren arduradunak.


Summary: Netflixek Kote Cabezudori buruzko dokumental saioa emango du. Disney Plus plataformak azaroan estreinatu asmo zuen 'En el nombre de ellas', baina abenduan adierazi zuten azkenean ez dutela emango. Dokumentalaren ekoizleek eta han ageri diren biktimek poza adierazi dute, «biktimen isiltasuna amaitu delako». Gorenak ez du onartu Cabezudoren azken helegitea.

Azkenean lortu dute: Netflixen ikusi ahal izango da En el nombre de ellas dokumental saioa. Disney Plus plataformak azaroaren 23an estreinatu asmo zuen Kote Cabezudoren biktimen testigantzak biltzen dituen ikus-entzunezkoa, baina estreinaldia atzeratu egin zen, eta abenduan adierazi zuten azkenean ez dutela emango. Sr. Mono ekoiztetxeak ordurako aurreratu zuen, ordea: beste plataformaren batean ematekoak dira lau ataleko dokumental saioa. Netflixen izango da, uztaila baino lehen.

Albistea jakin berritan, bi gutun argitaratu dituzte: bata, dokumentalean agertzen diren zortzi biktimak; bestea, Eduardo Mendoza dokumentalaren zuzendariak eta Iñigo Perez-Tabernero ekoizle eragileak. Biktimek adierazi dutenez, jaso zezaketen albisterik onena da Neflixek emandakoa: «Espero dugu gure istorioaren bidez jende askok indarra sentituko duela isiltasuna apurtzeko». Aitortu dute prozesua zaila izan dela: «Baina, dirudienez, badago argi apur bat tunelaren amaieran... Hau hasi besterik ez da egin».

«Heldu da nahikoa dela esateko garaia. Urte asko eman ditugu isilik, lotsak eta beldurrak ez digutelako utzi oihu egiten, nahiz eta askotan egin dugun oihu isilik. Hamar urte igaro dira, baina jada ez dugu ez lotsarik ez beldurrik».

Abusuen biktima diren edo izan diren guztiei eskaini diete dokumentala, eta eskerrak eman dizkiete Sr. Mono ekoiztetxeko kideei: «Esan ziguten ez zutela amore emango gure istorioa ezagutarazi arte, eta hala izan da». Baita Netflixi ere: «Ahotsa ematea erabaki duelako, egun batean kendu ziguten hura; haiei esker, beste inork ez du berriz halakorik egingo».

Istorio luzea

Ekoizleek, berriz, azaldu dute «30 urtez hainbat emakumez —hala nola adingabeez—abusatu zuen predatzaile sexual baten istorioa» dela Cabezudorena, baita «zentzugabeki» hamar urte baino gehiago luzatu zen prozesu judizial batena ere. Horrek «biktimak berriro ere biktima» egin izana gaitzetsi dute.

Haien arabera, kontatu dutenak «ez du inor epel utziko», eta eskerrak eman dizkiote «Netflix plataforma ausartari», hura emateagatik. Gaineratu dutenez, haien ibilbide profesionaleko esperientziarik gogorrena eta zailena izan da.

Dena den, azpimarratu dute garrantzitsuena dela «biktimei erakustea isiltasuna amaitu dela». Izan ere, azken urteetan ugari izan dira Cabezudoren auziaren inguruko isiltasunari buruzko kritikak. Badaude zergatiak: argazkilariaren kontrako lehen kereila 2013ko urtarrilean jarri zuten. Modeloetako batek jarri zuen, hiru delitu leporatuta: iruzurra, sekretuak agerraraztea eta irain egitea. Apurka-apurka, gero eta andre gehiagok jo zuten auzitara. Hala ere, 2018. urteko lehen hilabeteetara joan behar da argazkilariaren kontrako salaketen gaineko lehen albisteak irakurtzeko. Ordura arte, agerikoa izan zen isiltasun mediatikoa; politikariek egindako adierazpenetan ere, ia erabatekoa izan zen mututasuna, eta biktimei babesa ematen dihardutenek maiz salatu dute hori.

Cabezudoren helegitea

Gipuzkoako Probintzia Auzitegiak 28 urte eta bi hilabeteko espetxe zigorra ezarri zion Cabezudori. Jada lau urte bete zituen behin-behineko espetxealdian, hura libre uzteko eskeak egin ditu defentsak, baina ez dira onartu. Hamazazpi andrek jarritako salaketak aztertu ziren epaiketan; preskribatuta zeuden beste hainbatenak. Bortxaketa delitu bat, sexu abusuen beste bat, haur pornografiako sei eta bi iruzur delitu jo zituzten azkenean frogatutzat. Beste 217 delitu ere egotzi zizkioten, baina horietaz absolbitu zuten sententzian.

Egotzitakoen larritasuna agerian geratu zen epaiketan; fiskalaren jarreran, bereziki. Epaiketaren hasieran, 121 urteko kartzela zigorra eskatu zuen; epaiketa hasi eta hiru astera, 250 urtekoa. Auzibide gehiago ere badaude irekiak Cabezudoren aurka, eta zigor gehiago. Bi aldeek helegitea jarria zuten epaiaren kontra, eta Espainiako Auzitegi Gorenak gaur bertan eman du azken albistea: ez du onartu Cabezudok aurkeztutako helegitea. Ondorioz, 28 urte eta bi hilabeteko zigorra berretsi du. Cabezudoren defentsak soilik baietz da baietz legea baliatu nahi zuen zigorra murrizteko.

Zeukan itzalaz baliatuta

Argazkilari ezaguna izana da Cabezudo; modaren eta erotismoaren arloan sona izan zuen garai batean, Donostian eta inguruetan bereziki, eta modelo gehienen salaketek antzeko patroia erakutsi dute beti; zeukan itzalaz baliatuta, mendean hartzen zituen modelo gazteak argazki estudioan, eta, gero, haiei ateratako irudiak nahieran erabiltzen zituen. Biktimen lekukotasunek aparteko tokia dute dokumentalean. Besteak beste, akusatuak neska adingabeei eginiko sexu erasoak salatu dituzte.

Auzibideari buruzko isiltasuna ez da erabatekoa izan, ordea. Biktimak hainbat hedabidetan mintzatu dira, eta kasuaren berri ere eman da. Iazko martxoan hasi zen argazkilariaren kontrako auzibide nagusiko epaiketa, eta hartan ere, esaterako, hedabide asko izan ziren, eta luze eta zabal eman zen epaiketaren berri. Salaketa partikularrak propio eskatuta, ateak itxita egin ziren hainbat auzi saio: justu, biktimek hitz egin zuten saioak izan ziren horiek, eta haien ahotsa bakarrik entzuteko biderik ere ezin izan zen erabili, baina, gainerakoan, zabal erreparatu zitzaion epaiketari, eta oihartzuna izan zuen hedabideetan.

Gaiaren gaineko «isiltasun instituzionala» ere salatu izan dute biktimei babesa ematen ari direnek, eta, hor ere, 2018ra arte deus ez; urte hartako ekainean hitzartu zuen Donostiako Udalak biktimei «elkartasuna» erakusteko adierazpen bat. Udalak berretsi egin zuen argazkilariaren kontrako sententzia atera zenean.

Kote Cabezudoren auzia ulertzeko zenbait mugarri:

2013 Urtarrilaren 13a. Donostiako epaitegiak Cabezudoren kontrako lehen kereila jaso zuen.

2018 Maiatzaren 4a. Argazkilaria kartzelan sartu zuten, behin-behineko espetxealdian.

2022 Martxoaren 7a. Cabezudoren kontrako auzibide nagusiaren epaiketa hasi zen. Fiskalak 121 urteko kartzela zigorra eskatu zuen; akusazio partikularrak, berriz, 2.338 urtekoa. Martxoaren 31. Fiskaltzak zigor eskaria handitzea erabaki zuen: 250 urteko kartzela zigorra eskatu zuen. Ekainaren 27a. 28 urte eta bi hilabeteko espetxe zigorra ezarri zioten Cabezudori. Azaroaren 7a. Disney Plusek iragarri zuen Sr. Mono ekoiztetxeak auziari buruz egindako En el nombre de ellas lana estreinatuko zuela: azaroaren 23an estreinatzekoak ziren. Abenduaren 12a. Disney Plusek atzera egin zuen, eta eskubideak itzuli zizkion Sr. Mono ekoiztetxeari. «Kote Cabezudoren biktimen alde gaude, eta uste dugu haien historia kontatu egin behar dela», esan zuen plataformak. «Baina desadostasunak egon dira ekoiztetxearekin, eta akordio bat lortu dugu eskubideak haiei bueltatzeko».

2023 Martxoaren 7a. Netflixek iragarri du En el nombre de ellas emango duela.


Summary: Gas kontsumoa %39 jaitsi da 2022an Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Etxebizitzetako kontsumoak %53,1 egin du behera, industriaren sektorekoak %23,5, eta, zerbitzuetakoak, berriz, %20,2.

Iaz Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan izandako gas naturalaren kontsumoaren inguruko datuak plazaratu ditu EEE Energiaren Euskal Erakundeak: kontsumoak %38,9 egin zuen behera 2022an.

Ziklo konbinatuko zentral termikoetan izan da jaitsierarik handiena: %65,2 apaldu zen iaz. Zentral horietako kontsumoaren beherakada Espainiako batezbestekoa (%29,2) baino handiagoa izan da Hego Euskal Herrian, ziklo konbinatuko zentral termikoek pisu handiagoa dutelako hemen.

Etxebizitzetan, berriz, %53,1 jaitsi zen gas naturalaren kontsumoa, industriaren sektorean %23,5, eta zerbitzuetan, berriz, %20,2.

Argindarrak, gora

Argindarraren kontsumoak, aldiz, puntu bat (%1,1) egin du gora. Gorakada handia izan da industrian (+%6,5) eta siderurgian (+%165,5). Hala ere, gasarenaren antzera, etxebizitzetan behera egin du argindarraren kontsumoak ere (-%14,2); baita bulegoetan (-%9,8) eta zerbitzuetan ere (-%6).

Nafarroan ere gora egin du argindar kontsumoak. 2021eko datuekin alderatuta, %1,5 igo zen iaz. Pandemiaren bi urteetan, hau da, 2020an eta 2021ean izandako beherakadaren ostean, 2019ko datuetara itzuli da.


Summary: Deliberamendua eta arrangura erreformaren kontrako grebalarien artean. Greba iraunkorrarekin segitzea erabaki dute sektore anitzetan. Estrategiari buruzko eztabaida abiatu dute trenbideetako langileek. Baionako portua blokeatu dute goizean, eta 800 pertsonak manifestazioa egin du Baionan

Deliberamendua eta arrangura. Biak sentitu zitezkeen gaur goizean Baionako lan burtsan. Egunero bezala, batzarra egin dute trenbideetako langileek, eta greba mugimenduarekin segitzea erabaki dute %92k, baina greban irauteko eta eraginkorrak izateko estrategiari buruz eztabaida izan dute, eta agerian utzi dituzte hartu beharreko norabideari buruz izan daitezkeen desadostasunak. Frantziako Gobernuak egin nahi duen erretreten erreformaren kontrako mobilizazioa hasi zenetik, zazpigarren greba eguna dute gaurkoa trenbideetako langileek.

Mezu baikorra helarazi nahi izan zien langileei Julien Delion CGTko arduradunak. Sektore anitzetan bozkatu dute grebarekin segitzea, eta erantzuna «handia» izaten ari da. «Ez gara mugimenduaren lokomotiba». Baina batek baino gehiagok agertu zituen kezkak: «Ezin dugu bizpahiru aste iraun greba mugagabean», zioen batek, luza daitekeen mugimendu batek sortzen duen «beldurra» hizpide hartuta. Hainbat lanposturen artean koordinatuz, greba txandaka egin, eta egunero trenak geldirik egotea lor dezaketela iradoki zuen. «Bai, baina horrek ez digu ahalbidetzen denen artean bildu eta bestelako ekintzak egitea, beste sektoreetako langileekin elkartzea», beste langile baten erantzuna.

Baiona eta Hendaia arteko langileak bilduak ziren gaur goizean, baina federazioka antolatuak dira trenbideetako langileak. «Intersindikalean greba iraunkorra egitea erabaki dugu oraingoz», esplikatu du Delionek. «Gurea bezalako beste hogei batzar daude Akitania Berria eskualde guzian; ezin dugu guk bakarrik erabaki». Federazio mailan Baionan agertutako kezkak helaraziko dituela hitzeman du. Greba kutxa bat abiatzearen ideia ere zabaldu dute langile batzuek. Ez dute baztertu, baina oraingoz Frantziakoarekin arituko direla adierazi dute.

«Ikusi behar dugu nola egin ahal bezainbat indar emateko eta irauteko, ahal bezain diru gutxi galduta», esplikatu du Peio Dufau CGT sindikatuko kideak. Oroitarazi du duela hiru urteko mugimenduan bi hilabete oso eman zituztela greban. Ororen buru garaile atera baziren ere, markak utzi ditu langileengan. «Ondorioak izan ditu familia guzientzat», Dufauren hitzetan. «Helburua da aldi honetan hastapenetik mintzatzea estrategiaz. Garrantzitsua da guretzat, eta garrantzitsua da gure familientzat. Garaipena lortzeko, hortik pasatuko da».

Bihar Donibane Lohizunen (Lapurdi) elkartuko dira batzarra egiteko, eta ondoren elkarretaratzea eginen dute beste sektoreetako langileekin. Ikasleak ere mugimendura batuko direla espero dute, eta denen artean indartuko dutela mobilizazioa. Egunean zehar ekintza batzuk eginen dituztela ere iragarri dute.

Emazteen eskubideak

Goizean goizetik abiatu da protesta, Baionako portuaren blokeatzearekin. Zamaketariek barrikada jarri dute portuko sarreran, eta urrunago errepidea blokatu dute beste sektoreetako dozenaka langilek. Kamioi bat baino gehiago geldiarazi dituzte, eta auto lerroak eragin ditu inguruan.

Baionako manifestazioan 800 bat pertsona elkartu dira. Emazteen Nazioarteko Eguna izanik, horiek jarri dira lehen lerroan, eta aldarrikapen feministez girotu dute protesta. Baionako Bernat Etxepare lizeoko ikasle andanak parte hartu du manifestazioan. «Emazteen eskubide anitz urratuak dira oraindik, baina aurten kutsu berezia hartzen du erretreten erreformarekin. Gaur bereziki emazte langileak karrikan gara erreforma honen injustizia eta bortizkeria salatzeko», adierazi du Ainez Haristoi LABeko kideak.


Summary: Zupiriak dio euskarari buruzko sententzien atzean «sindikatu eta herritar batzuk» daudela. Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburuak nabarmendu du garrantzitsua dela hizkuntzari buruzko erabakiak ahalik eta «adostasun handienarekin» hartzea.

«Gai delikatua». Horrela definitu du Bingen Zupiria Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburuak euskarari buruzko sententzien eta hizkuntza eskakizunen sistemaren inguruko afera. Nabarmendu du «adostasun handia» dagoela alor horretan hartu izan diren erabakien inguruan, eta justiziak hori ere kontuan izan beharko lukeela. Hala ere, haren erranetan, sententzia horien atzean «ez dago justizia, sindikatu eta herritar batzuk» baizik. Uliazpiko sententziaren harira egin ditu adierazpen horiek.

Ikusi gehiago: Uliazpiko langileek, «epai euskarafoboa» salatu, eta oposizioen emaitza babestu dute

«Oso garrantzitsua da hartzen ditugun erabaki eta neurri guztiak adostasun handienarekin hartzea, guztiek onartutako bidean aurrera egin dezagun». Hortaz, adierazi du Kultura eta Hizkuntza Politikako saila «ahalegin ikaragarria» egiten ari dela etorkizunean hizkuntzaren normalizazioa gidatuko duen dekretuaren oinarria osatzeko alderdi politiko eta sindikatu guztiekin.

Zupiriak gogoratu du Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Euskararen Legearen ibilbidea 1982an hasi zela; eta hizkuntzaren normalizazioaren prozesuari esker lortu dela «administrazio desberdinetan lan egiten duten 100 pertsonatik 72k beren lanpostuetan euskara erabiltzeko jakintza eta gaitasuna» izatea. Hortaz, azaldu du instituzio bakoitzari dagokiola neurriak hartzea, «bakoitzak dituen errealitate soziolinguistikoak kontuan hartuz».

Haren aburuz, hori da «zalantzan jarri» dena: «Botere judizialeko auzitegi batzuek erabaki batzuk hartu dituzte, zeinek dioten gehiegizko baldintzak planteatzen ditugula, eta lan deialdi horietan eskatzen dena gehiegizkoa dela».


Summary: Grande-Marlaskak dio Beaumonten espioitza kasua «oso larria» dela. Espainiako Barne Ministroak gaitzetsi egin du Espainiak Maria Jose Beaumont espiatu izana hura kontseilari izendatu berritan. EH Bilduk eta ERCk Marlaskari gogorarazi diote bere mandatupean ere izan direla espioitza kasuak.

Joan den astean Espainiako Infolibre.com atari digitalak jakinarazi zuenez, Espainiako Gobernuak Maria Jose Beaumont espiatu zuen, hura Nafarroako Gobernuko Presidentetza, Funtzio Publiko, Barne eta Justizia kontseilari izendatu berritan. Uxue Barkosen gobernuko kide izan zen Beaumont 2015 eta 2019 bitartean. EH Bilduko Jon Iñarritu diputatuak gaia Kongresura eraman du gaur, eta azalpenak eskatu dizkio Fernando Grande-Marlaska Espainiako Barne Ministroari. «Espainiako demokraziako gertakaririk larrienetariko bat» izan zela esan du hark, baina, era berean, Espainiako Poliziak «ustelkeriaren aurka» egindako lana goraipatu du.

Luis Barcenas PPko diruzain izandakoaren kontrako espioitza kasuaren inguruko Kitchen auziaren barruan atera dira argitara Beaumonten espioitza kasua frogatzen duten Whatsapp elkarrizketak, Jorge Fernandez Diaz –Beaumont espiatu zuten garaian Espainiako Barne ministro zena– eta Francisco Martinez haren segurtasunerako estatu idazkariaren artekoak. Infolibre-ren arabera, Beaumontez gain beste euskal herritar batzuk ere espiatu zituen Espainiako Gobernuak Mariano Rajoy presidente zen garaian.

Iñarrituk Marlaskari leporatu dio «estatuaren estolderia» desegin zuela esan arren espioitza kasuetan parte hartu zutenak «beren postuetan» daudela oraindik. Horrez gain, EH Bilduko diputatuak eta ERCko Marta Rosiquek gogorarazi dute Marlaskaren agindupean ere izan dela antzerako espioitza kasurik; esaterako, Kataluniako herri mugimenduetan infiltratutako poliziena. Gainera, leporatu diote polizia horietako bat enbaxada batera lekualdatu izana, «sari» gisa.

Kitchen kasuaren inguruko batzordea handituko duela ere iragarri du Iñarrituk, Pegasus programarekin lotutako espioitza kasuak eta Kataluniako herri mugimenduetakoak aztertzeko.


Summary: Sindikatuek ere zaintza sisteman ipini dute arreta. ELAk eta LABek adierazi dute bat egingo dutela goizean Euskal Herriko mugimendu feministak egindako greba deialdiarekin. LABen arabera, zaintza sistemak «aldaketa erabatekoa» behar du.

Kalera atera dira sindikatuak. Mugimendu feministaren moduan, denek ala denek izan dute zaintza hizpide Emakumeen Nazioarteko Egunean.

Leire Gallegok ELAren izenean egin du berba; «kezka» adierazi du «azken urteotako murrizketen eta pribatizazioengatik», eta «doako» zaintza sistema «duin eta publikoa» aldarrikatu du. «Pribatizaziora jotzen denean, zaintza esfera pribatura mugatzen da; familietan geratzen da, emakumeen bizkar». Bilbon egin du ekitaldia sindikatuak, Campos antzokian. Ondoren, manifestazioa egin du hiriko kaleetan zehar.

Goizean iragarri du Euskal Herriko mugimendu feministak greba orokorra egingo duela zaintza eskubideen alde, eta ELAk eta LABek jada adierazi dute bat egingo dutela deialdiarekin.

«Ez dago aitzakiarik»

LABek Euskal Herriko hiriburu nagusietan egin ditu kontzentrazioak, eta Bilbon manifestazio nagusia, bandera gorriz eta morez lagunduta. «Borroka sindikalaren» garrantzia azpimarratu du Garbiñe Aranburu koordinatzaile orokorrak Bizkaiko Foru Aldundiaren jauregiaren aurrean, eta azaldu du zaintza sistema publiko-komunitarioaren bidean «ezinbestekoa» dela.

Bilboko udaletxetik ekin dio manifestazioari sindikatuak, eta Sabin Etxetik pasatutakoan «tentsio momentuak» egon direla adierazi du LABek, eta militante bi identifikatu dituela Ertzaintzak. Aranburuk dozenaka ertzainez inguratuta egin du berbaldia, eta kritikatu du «tamalgarria» dela horrela egin behar izatea.

Koordinatzaile orokorraren esanetan, egungo zaintza sistemak «aldaketa erabatekoa» behar du, eta andreen «plusbalioa lapurtzen» du. Gizonei ardurak beren gain hartzeko exijitu die: «Ez dago aitzakiarik».

UGTk eta CCOOk batera egin dute kontzentrazioa Iruñean. «Emakume nafarrok gizonek baino 7.000 euro gutxiago irabazten ditugu, uste dut salatzeko moduko zifra bat dela», esan du Marisol Vicentek, Nafarroako UGTko Politika Sindikal, Sozial eta Berdintasuneko idazkariak.


Summary: Emakume migranteek salatu dute «patriarkatuak ez ezik Atzerritarren Legeak ere» azpiratzen dituela. SOS Arrazakeriak eta mugimendu feministak arrazakeria instituzionala salatu dute, Espainiako Gobernuak Iruñean duen Atzerritarrentzako Bulegoan.

«Paperak eskatzea loteria hutsa da». SOS Arrazakeriak eta mugimendu feministak elkarretaratzeak egin dituzte gaur Iruñean eta Bilbon, salatzeko migratzaileek «arrazakeria instituzionala» sufritzen dutela egunero, eta paperak lortzeko bidea zailtzen dietela. «Patriarkatuak ez ezik Atzerritarren Legeak ere» azpiratzen ditu emakume migranteak, SOS Arrazakeriak nabarmendu duenez.

Iruñean, kale antzerki umoretsu baten bidez egin dute salaketa, Espainiako Poliziak Iruñean duen Atzerritarrentzako Bulegoaren aurrean: loteria bat irudikatu dute, eta bakoitzak txartel bat atera beharra zuen Espainiako banderaren koloreekin eta Osborneren zezenarekin apaindutako ontzi batetik. Bakoitzean, migratzaileek administrazioarekin aritzean pairatu ohi dituzten egoerak zeuden idatzita, tonbolako sariak balira bezala: «Txanda lortu duzu, baina hemendik hiru urterako», «paperak lortzeko, kontratu mugagabea erakutsi beharko diguzu», «deportatua izateko zitazio-tranpa eskuratu duzu: ekarri zure pasaportea, mesedez»...

Performancearen ostean, hitza hartu du Navarretek. Salatu du administrazioak gero eta gehiago atzeratzen dituela atzerritarrentzako txandak, eta «baldintza makurrak» ezartzen dizkietela paperak lortu ahal izateko. «Espainiako Atzerritarren Legea arrazista da, pertsona batzuei ez baitie uzten beren bizi proiektua garatzen, beren jatorriagatik eta egoera administratiboagatik. Ez die baldintza duinetan lan egiten uzten, eta ezkutuko ekonomiara bultzatzen ditu». SOS Arrazakeriako kideak adierazi du, gainera, egoerak okerrera egin duela 2018tik gaurdaino, baina jende ilarak ez direla lehen bezain ikusgarriak, «administrazioak bide telematikoa lehenetsi duelako». «Arrakala digitala handitu, eta beste dependentzia bat sortu dute horrela. Teknologiaren ondorioz, jada ez ditugu ikusten artatuak izateko zain daudenen ilarak kalean. Orain, ilara birtualak ditugu, eskubideak airean dituzten pertsona ikusezinek osatuak».

Mugimendu feministaren aldarrikapenak ere aintzat hartu dituzte elkarretaratzean, eta zaintza ereduaren auzia aipatu du Navarretek: «Soldatapeko zaintza lanak, gehienetan, emakume migratzaileen eta arrazializatuen bizkar daude. Emakume horien egoera oso prekarioa da, eta, etxeko lanen bidez, zaintzari eutsi diote pandemia garaian eta gaur egun ere». Emakume migratzaile eta arrazializatu horientzat Martxoaren 8ko mobilizazioetara joatea «ezinezkoa» izanen dela gaineratu du SOS Arrazakeriako kideak: «Emakume horiengatik gaude gaur hemen, kalera atera ezin direnengatik, preso daudenengatik, prostitutengatik eta gizartearen bazterretan diren emakume guztiengatik. Inork ez dituelako aintzat hartzen, ikusezin direlako».


Summary: Milaka emakume atera dira kalera, zaintza sistema publiko komunitario bat eskatzeko. Arratsaldeko manifestazioak oso jendetsuak izan dira aurten ere. Zaharren egoitzetako eta etxeetako langileak izan dituzte gogoan, eta emakume migratzaileek duten egoera salatu dute.

Greba orokor baterako prozesuaren iragarpenak esnatu du aurtengo Martxoaren 8a, eta, azken urteetan legez, milaka emakume atera dira kalera egunaren amaieran. Zaintza eredua aldatzeko beharra izan du ardatz Emakumeen Nazioarteko Egunak Euskal Herrian, eta goizetik gauera aldarrikapen hori entzun da ikastetxe, kale, auzo, herri eta hiri askotan. Guztietan zaintza lanak izan dituzte hizpide, eta zaintza sistema publiko komunitario bat aldarrikatu dute. «Zaintza iraultzea dena eraldatzea eta emakumeok beti bizi izan dugun indarkeriaren eta desberdintasunaren ardatz nagusietako bat jotzea eta astintzea da», adierazi dute Donostiako manifestazioaren amaieran. Horregatik, zenbat, nola eta nor zaintzeko erabakitzeko ahalmena izateaz gain, zenbat, nola eta nork zainduak izateko aukera ere aldarrikatu dute, baina zaintza lanei ez esatekoa ere.

Ikusi gehiago: Entzungai da Berria FM berria: 'Martxoaren 8 (berri) batean'

Euskal Herri osoan izan dira mobilizazioak. Nagusiak hiriburuetakoak izan dira, arratsaldean. Jendetsuena Bilbokoa izan da. Zaintza lanak emakumeen bizkar utzi direla salatu dute, eta, horrez gain, ikusezinak bihurtu dituela sistemak, ez direla lan gisa aitortzen. «Guk haien zentralitatea aldarrikatzen dugun bitartean, sistemak ikusezin bilakatzen ditu; hau da, heteropatriarkatuak familiaren instituzioan ezkutatzen ditu, arrazakeriak esklabotzaren ikur bihurtzen ditu, eta kapitalismoak negozio bihurtzen ditu».

Donostian esan dute hiria denontzako «hiri bizigarri bat izatea» nahi dutela, eta horretarako egungo zaintza sistema irauli behar dela. «Emakumeak gara familian zaintzen ardura gure gain hartzen dugunak eta zahar etxeetan zein haur eskoletan lan egiten dugunak. Lan horiek baldintza duinetan eta lan erregimen orokorraren barruan egiteko exijitzen dugu!», adierazi dute amaiera ekitaldian.

Manifestazioa Antiguako tunelean hasi da, eta, Bulebarrera bidean, Mirakontxa pasealekuan, pentsiodunek egin dute bat. Amaiera ekitaldian, halaber, zahar etxeetako eta etxez etxeko langileak izan dituzte gogoan, eta azpimarratu dute migranteak direla etxeak eta ospitaleak garbitzen dituztenak eta adinekoak zaintzen dituztenak: «Migratutako etxeko langile eta zaintzaile askok preso gisa lan egiten dute, eta ez dute eguneko atsedenik hartzeko eskubiderik, eta ez dute legezko soldata kobratzen; mehatxuak ere jasotzen dituzte, paperik ez dutelako. Baina nork zaintzen ditu emakume migratu eta arrazializatuak? Nork zaintzen ditu zaintzaileak?».

Atzerritartasun Legea indargabetzea eskatu dute manifestazioetan, eta Bilbokoan, emakume migratzaileek Mendebaldean egiten duten lana gogoratzeaz gain, jatorrizko herrialdeetan geratzen direnak ere izan dituzten gogoan. «Haiek ipar globaleko seme-alabak zaintzen dituzten bitartean, haien jatorrizko herrialdeetan lan karga handia duten beste emakume batzuek zaintzen dituzte haien alabak. Titulu akademikoak homologatzeko oztopo administratiboak ere haien historia eta epistemologia ezabatzeko saiakera dira. Nahikoa da! Birkolonizazio gehiagorik ez!».

Gaurkoa, mugarri

Iruñeko manifestazioan osasun sistema publikoa ere izan dute hizpide; salatu dute «lehertzear» dagoela, eta pribatizazio prozesuak bukatzea galdegin dute: «Lan eskubide duinak zaintzaileentzat, zaintzarako eskubidea guztiontzat». Aski dela esateko garaia dela adierazi dute. «Bizitzak erdigunean jarriko dituen komunitate batean bizi nahi dugu, guztion oinarrizko eskubideak bermatuko dituen jendarte batean, indarkeriarik gabeko jendarte batean».

Gaineratu dute Nafarroako hiriburuan gaurko eguna mugarri izatea nahi dutela: «Udazken honetan, grebara goaz. Gure neke, haserre, eta ezinetatik indarra atera eta greba bat antolatuko dugu. Zaintzak ardura kolektiboa izan behar duelako, zaintzea jendarteko pertsona guztion betebeharra delako. Zaintzak emakumeen gain uzteari utzi behar diogu. Argi diogu: gizon, hartu zure ardura! Eta grebara goaz ere zaintzak negozio izateari utzi behar diolako, zainduak izateko eskubidea dugulako guzti-guztiok».

Ikusi gehiago: Martxoaren 8ko zuzenekoa

Gasteizko manifestazio amaierako ekitaldian hainbat emakumek hartu dute hitza. Baserritar batek, esku hartze sozialeko langile batek, etxeko laguntzan aritzen den batek, Eginarez Eginez elkarteko kide batek eta zahar etxeetako bi langilek. Bakoitzak bere egoera azaldu du, eta beste zaintza sistema bat eta beste elikadura mota bat eskatu dute.

Ondoren, mugimendu feministako hiru kidek esan dute gaur egungo sistema kolapsatzen ari dela. «Kolapsoa ez da krisi bat, mendebaldetik, iparralde globaletik, hartutako erabaki heteropatriarkalen, inperialisten, neoliberalen, arrazisten eta antitziganisten multzo oso baten deriba logikoa da». Azkenik, esan dute «zaintza erregimenak guztiak gurutzatzen» dituela, eta horregatik herri mugimenduek bide partekatuari ekin behar diotela boterea eskuratzeko.

Baionan 300 lagun inguru bildu dira. Tokiko hainbat eragile feministak egin zuten dei «etiketarik gabeko» manifestaziora. Lilas Dinclaux Nous Toutes kolektiboko kideak azaldu zuen: «Martxoaren 8an, emazteek jasaten duten berdintasunik ezean jarri dugu arreta, baita hedabideetan zabaltzen den emazteen irudian ere».

Baionako merkatuan, hitzaldi irmo batekin eman diote hasiera mobilizazioari: «Nazkatuta gaude errespetu falta hauetaz, gizarte biolentziaz». «Borroka» egun gisa definitu dute Martxoaren 8a eta «aski» esateko bildu zirela azpimarratu dute: arlo intimoko biolentziari, lan arloko desberdintasunei eta botereguneetan ez aski errepresentatuak izateari, beste hainbat gaien artean.

Giro alaian ekin diote manifestazioari herriko etxeraino. Han berriro ere hartu dute hitza: Amaia Fontang Zutik talde feministako kidea aritu da euskaraz. Yves Ugalde Baionako kultur hautetsia seinalatu du, abenduan zakarrontziak «emazte ilehori» batekin alderatu baitzituen: «Horri misoginia deitzen zaio, eta usain txarra du». Kazetariak ere izan dituzte begi miran: «Ze ahalkea horrelako solasak hedatzen dituzten kazetariei». Yves Ugalde irudikatzen zuen kartoizko panpina bat hartu, eta herriko etxe aitzineko zakarrontzira bota zuten.

Ikasleak eta sindikatuak, goizean

Goizean kalera ateratzen lehenak ikasleak izan dira, eta mobilizazio jendetsuak egin dituzte, besteak beste, Bilbon eta Gasteizen. Baionako Bernat Etxepare lizeoko ikasleek greba egin dute.

Sindikatuak ere atera dira gaur kalera. ELAk «doako» zaintza sistema «duin eta publikoa» aldarrikatu du, eta adierazi bat egingo duela greba deialdiarekin. LABek «borroka sindikalaren» garrantzia azpimarratu du. «Emakumeoi ez digute ezer oparitu. Langile borrokaz konkistatu ditugu eskubideak», esan du Garbiñe Aranburu LAB sindikatuko koordinatzaile orokorrak.

LABek goizean zaintza duina eskatzeko protesta bat egin du Bilbon, Sabin Etxearen aurrean, eta Ertzaintza bortizki oldartu zaie egoitzetako langileei. «Langileak gara» eta «borroka da bide bakarra» oihu eginez erantzun dute egoitzetako langileek, eta ondoren Bizkaiko Aldundira joan dira. Donostian ere eserialdi bat egin dute Foru Aldundiaren egoitzaren aurrean.

SOS Arrazakeriak eta mugimendu feministak elkarretaratzeak egin dituzte gaur Iruñean eta Bilbon, salatzeko migratzaileek «arrazakeria instituzionala» sufritzen dutela egunero, eta paperak lortzeko bidea zailtzen dietela. «Patriarkatuak ez ezik, Atzerritarren Legeak ere» azpiratzen ditu emakume migranteak, SOS Arrazakeriak nabarmendu duenez.


Summary: Frantziako Senatuak arratsaldean ekin dio berriro 7. artikuluaren eztabaidatzeari. Erretretaren adina gibeleratzen duen artikuluaren debatea goizaldean eten du Senatuko presidenteak, ezkerreko senatariek saioa utzi ondoren.

Frantziako Asanblean bezala Senatuan ere, eztabaidatsua eta kalapitatsua gertatzen ari da erretretaren erreformaren eztabaida. Goizeko hirurak aldera eten dute eztabaida, eta 16:30an berriro hasi dira. Plater nagusia dute eztabaidagai: erretretaren adina 62 urtetik 64 urtera atzeratzen duen artikulua.

Erretretaren gibeleratzea da legearen funts nagusia, gobernuaren ustez hori baita tresna nagusia pentsio sistemaren kontuak orekatzeko 2030ean; gastu igoera handia espero da hurrengo urteotan, belaunaldirik jendetsuenak erretreta hartu ahala. Azken asteotan Ipar Euskal Herriko eta Frantziako kaleak bete dituzten manifestari gehienentzat ere erretretaren gibeleratzea «neurri basatia» da, eta hori oztopatzea da protestarako arrazoirik handiena.

Legegaiak dituen hogei artikuluetatik bi bakarrik bozkatzeko denbora izan zuten diputatuek, eztabaida luzatzeko asmoz ezkerrak egindako saioen eta debate zakarren ondoren. Gauzak beste modu batera egingo zituztela ziurtatu zuten Senatuko ordezkariek, baina han ere polemika nagusitu da. Aurreko astean ekin zioten eztabaidari, eta atzo arratsalde hasieran lortu zuten seigarren artikulua bozkatzea. Aurreko bostak bezala, gehiengo zabal batekin egin zuen aitzinera, haren alde bozkatu zutelako eskuinak eta zentro-eskuinak.

Baina zazpigarrenarekin iritsi ziren arazoak. Ezkerreko taldeek 1.100 zuzenketa jarri zituzten artikulu horren aurka, eta ehun senatarik baino gehiagok hitza hartu zuten eskatzeko artikulu hori bertan behera geratzeko. Ezkerraren jarrera «trabatzailea» ikusita, Bruno Retailleau LR taldeko buruak eskatu zuen Senatuko 38. artikulua erabiltzeko. Ordura arte inoiz erabili gabeko artikulu horrek aukera ematen du eztabaida bat eteteko, baldin eta aztertzen ari diren legegai baten aurkako bi hitzartze izan badira.

Artikulua berridatzi dute

Ezkerrak sutsuki egin zuen protesta, baina bitartean gizarte arazoen batzordea bildu zen, eta zazpigarren artikulua berridatzi zuen. Horren bitartez, ezkerraren 1.100 zuzenketak baliorik gabe geratu ziren, hasierako artikuluari zegozkiolako. Mugimendu hori geratu nahi izan zuten ezkerreko taldeek, baina haien saioa indargabetu zuen batzordeak, eskuineko eta zentroko senatarien botoekin.

Guztiz haserre, senatari sozialistek, komunistek eta ekologistek saioa utzi zuten, eta eskuinaren eta Gerard Larcher Senatuko presidentearen (LR hura ere) «maniobrak» salatu zituzten. «Eskuz esku, eskuinak eta gobernuak 'zuetaz trufatzen gara!» mezua bidali diete manifestatzen diren milioika frantziarrei», argudiatu zuen Melanie Vogel senatari sozialistak.

Beste aldean, zentroak eta eskuinak beren hautua babestu zuten. «Badira bost egun eta bost gau trabatze bati egin behar diogula aurre. Ez gaituzte hautatu mintza taldeak osatzeko, bozkatzeko baizik. Parlamentua trabatzea soldadu baten desertzioaren antzekoa da: bere misioa bera ukatzea», esan zuen Retailleauk.


Summary: Caja Rural Vueltan izango da; Euskaltel eta Kern Pharma ez. Caja Ruralez gain, Burgos BH gonbidatu du antolakuntzak. Lasterketa abuztuaren 26aren eta irailaren 17aren artean jokatuko da. Caja Rural «eskertuta» dago eman dioten aukerarekin. Euskaltel Euskadirentzat eta Kern Pharmarentzat sasoiko helburu nagusietako bat zen Vueltan egotea.

Espainiako Vueltak eman ditu jakitera zein bi talde arituko diren aurtengo lasterketan. Gonbidapenaren zain ziren hiru euskal talde: Caja Rural, Euskatel Euskadi eta Kern Pharma. Bada, Caja Rural zango da bakarrik lasterketan. Izan ere, hark eta Burgos BH-k jaso dute gonbidapena. Euskaltel Euskadi eta Kern Pharma, beraz, kanpoan gartu dira. Kolpe gogorra da, bi taldeen helburu nagusietakoa baitzen Vueltan egotea. Hori zen hiru itzuli handietako batean parte hartzeko zuten aukera bakarra. Azken urteetan Vueltako antolakuntzak egin dituen txandakatzeak kontuan hartuta, espero zen Burgos BH izango zela kanpoan geratuko zena. Baina ez da hala izan. Kirol emaitzak ere ez dituzte kontuan hartu. Izan ere, UCIko zerrendari erreparatuz gero Euskaltel da talde onena. 25. dago 367 punturekin. 28. Burgos BH 296rekin, 34.Caja Rural 214rekin eta 35. Kern Pharma 172rekin

Gonbidapenarekin pozik dago Caja Ruraleko managerra, Juanma Hernandez. «Vueltara itzultzea, izan genezakeen albisterik onena da. Oso eskertuta gaude antolakuntzak gugan izan duen konfiantzarengatik. Gure onena emango dugu, aukera berri hau baliatzeko. Beti egin ohi dugun moduan, ibilbide guztietan molda daitekeen talde bat osatzen ahaleginduko gara, eta gazteenei aukerak ematen». 11 urte dira Caja Ruralek lehen aldiz Espainiako Vueltan parte hartu zuela:«Orduko hura Iruñean atera zen, eta garaipena lortu genuen Covadongako lakuetan. Ederra izan zen. Oraingoan bi etapa igarotzen dira Nafarroatik, eta irrikaz gaude lehiatzeko».

Vuelta abuztuaren 27tik irailaren 16ra jokatuko da, eta UCI World Tourreko 18 taldeez eta Caja Rural nahiz Burgos BH-z gain, UCI Pro Team mailako bi talde onenak izango dira: Lotto Dstny eta Total Energie. Lasterketa Bartzelonan hasiko da, taldekako erlojupeko batekin, eta Madrilen amaituko da. Salbaterra Bearnotik Larra-Belaugara jokatuko da hamalaugarren etapa, eta Iruñetik-Lekunberrira hamabosgarrena.


Summary: Memoria demokratikoa bada antifaxista eta antiinperialista.

Horregatik bat egiten dugu espazio ezberdinetan lan egiten duten hainbat kolektibo sozialek datorren larunbatean, martxoak 11, 17: 30ean Bilbon NATO-EB ez! lelopean egin duten mobilizazio deialdiarekin. Euskal Herria antiinperialista!

Ahaztuak 1936-1977 ekimenean joan den mendeko 30eko hamarkadan faxismoa sortu zenetik eta ideologia horrek sortu dituen egoera historiko bereziki ilun eta zailetan zehar haren edozein aldaeraren aurka (faxismo italiarra, nazismo alemaniarra, faxismo espainiarra...) borrokatu diren pertsona guztien memoria geureganatzeak bereizi gaituelako.

Berriro ere, Europa eta mundua, Humanitatea, egoera historiko kezkagarri batean dagoelako. Egoera kezkagarria da, II. Mundu Gerraren ondoren sortu diren gatazka desberdinen ondorioa baita. Interes geoestrategikoen, ekonomikoen, politikoen, soziologikoen edota militarren gatazkak, planetako hainbat puntutan agertuz joan direnak tokiko gerren, iraultzen, estatu-kolpeen eta abarren bidez, gaur Europako lurretan kokatu dira berriz ere, Errusiaren eta Ukrainaren arteko gerrarekin. NATOk eta bere ekintza probokatzaile eta militaristak bultzatutako gerra da, AEBetako oligopolio armamentistiko, energetiko eta abarrei onura handiagoa ateratzeko, baina baita Europako eliteei ere.

Gerra hori Bakearen eta Askatasunaren aldeko borroka bat dela dioen diskurtso faltsu eta hipokritatik ihes egiten dugu, AEBen eta NATO den bere beso armatuaren probokazio-estrategia baten emaitza baita, estatuek eta gobernuek osatzen dutena, Espainiakoa barne. Egunero, NATOk edo haren estatu kideek eraso armatuak edo diplomatikoak eragiten dituzte edo laguntzen dituzte, zuzen edo zeharka, planeta osoko pertsonen eta herrien askatasunaren eta eskubideen aurka: Siria, Palestina, Yemen, Kurdistan, Kuba, Peru, Venezuela, Sahara... Ukrainan bertan, gerra ez da duela urtebete hasi, 2014an baizik. Urte horretan Kieveko gobernuko indar militarrak hasi ziren Donbasseko biztanleak erasotzen eta bonbardatzen, Europako, Espainiako eta Euskadiko gobernu guztien isiltasun konplizearen aurrean.

Gerrara eraman duen probokazio-estrategia hori gauzatzeko, AEB-NATO binomioak, Europako gobernuen adostasunarekin, ez du zalantzarik izan Ukrainako sektore faxistak sustatzeko eta erabiltzeko. Pertsona horiek, sarritan, nazien agurra egiten ikusten ditugu, svastika-banderekin, tatuajeekin, hala nola SS batailoien burezurrekin eta antzeko beste batzuekin, alemanen zuzendaritzapean 1943an Varsoviako ghettoa suntsitu eta antzeko izugarrikeriak egin zituzten ukrainar batailoiak gogora ekartzen eta goratzen dituztenak, 2014ko maiatzaren 2koa bezalako ankerkeriak. Sektore nazi-zale horiek 42 pertsona erre zituzten Odessako Sindikatuen Etxean, Kieveko gobernuaren jatorria den Maidanen estatu kolpearen aurka agertu baitziren.

Planeta osoko erresistentziaren eta borroka antiinperialistaren memoria gure egiten dugulako. Funtsean, AEBen eta haien esku-sartze politiko, ekonomiko eta armatuaren aurkako borroka izan da eta bada, gobernuen eta bidezko askapen-prozesuen aurka. Kasu horietan, yanki supremaziak eta haien interesek herrialde horiek zuzentzeari utzi zioten: Nikaragua, Vietnam, Txile, Argentina, El Salvador, Kuba, Guatemala, Kolonbia, Jugoslavia...

1986ko martxoaren 12ko memoria geure egiten dugulako, Hego Euskal Herriko herritarren %64k Ez eta %33k Bai esan baitzioten NATOri. Datorren igandean 36 urte beteko dira erreferendum hartatik. Denbora luze horren ondoren, Ez delakoaren arrazoiek badute erabateko indarra, argi baitago NATOk herriak suntsitu eta gutxiengo baten interesak inposatzen dituen erakunde kriminala izaten jarraitzen duela. Planeta osoan eta, orain ere, gure etxean, inposatutako gerra honen parte garela egiaztatzen jarraitzen dugu. Gerra hauxe gure baliabide eta zerbitzuen murrizketarekin finantzatzen ari gara, gure egungo ongizatea eta etorkizuna baldintzatzen ari gara, eta gure seme-alaben sufrimendua eta bizitza ere oparitu beharko dizkiogu. Gerrak hala elikatzen baitira... eta hauxe ere bai.

Oharra: Artikulu hau Ahaztuak 1936-1977 ekimeneko Diego Paredesek, Raul Gartziak, Idoia Aldamak, Txema Uriartek, Loli Pisonek, Fernando Bilbaok eta Itxaso Perezek ere sinatzen dute.