Summary: «Gutxiesten ari dira jende askoren sufrimendua». Iruñeko aurreko udal gobernuak hartutako azken erabakietako bat izan da diruz ez laguntzea Ana Jakak idazketa erotikoari buruz eman duen tailer bat. 'Erotiko' hitzak eragin du betoa. Jakak hitz hori eta bertze anitz aldarrikatu ditu.

Ana Jaka idazleak (Andoain, Gipuzkoa, 1973) Iruñeko Udalak ezarritako zentsura salatu du. E28 plataformak LGTBI Komunitatearen Nazioarteko Egunean parte hartzera deitu zuen Jaka: idazketa erotikoko tailer bat egin zuen idazleak, ekainaren 15ean. Udalak diruz laguntzeari uko egin zion, ordea, erotiko hitza zuelako izenburuan.

Zer moduz joan da idazketa erotikoko tailerra?

Oso ondo. Aretoa bete egin zen, eta jendea oso gustura aritu zen. 18:30ean hasi, eta 21:00etan bukatu genuen, Kondestablearen jauregia itxi behar zutelako. Pixka bat luzatzen utzi ziguten, halere.

Iruñeko Udalak ez du diruz lagundu nahi izan. Harritu zara?

Ez da hitz jakin batzuekin arazoak dituen bakarra. Zizur Nagusian Marikaroa zikloa egin dute azken urteotan, hain zuzen hango udalak Intsumisio marika izenburuko hitzaldi baten aurka egin zuelako, izenagatik. Pedagogia egiteko, Marikaroa antolatu zuten. Hitza hartu zuten aldarri gisa. Niri ere gertatu zitzaidan Marimutila naiz, eta zer? ipuinarekin.

Zer erran zizuten?

Ikastetxeren batean esan zidaten marimutil hitza jartzea ez zela egokia, akaso haurrei hitz hori erabiltzeko ideia ematen ahal dielako. Horregatik ez zutela liburua erosten. Beldur hori omen dute.

Zuk zer erantzun zenuen erabaki horren aurrean?

Nik uste dut gauzak izendatu egin behar ditugula; bestela, gaizki ari gara. Irain gisa erabili dituzten hitzak gure egitea da kontua, eta haien esanahia iraultzea. Nik uste dut ona dela haurrek horren berri izatea; hau da, jakitea zer hitz erabili diren pertsona batzuen aurka egiteko. Oraindik bada lana egiteko, eta haurrak gai dira ipuinak azaltzen duena ulertzeko.

Orain, Iruñeko Udalaren nolabaiteko zentsura sufritu duzu. Zer gertatu da, zehazki?

E28 plataformatik deitu ninduten tailerra egiteko, ezagutzen zutelako nire lana. Polita izan zitekeela pentsatu zuten; niri proposatu, eta baiezkoa eman nien. Azaldu zidaten Iruñeko Udalak zenbait ekinaldi egiteko diru laguntza emanen zuela; tartean, nirea egiteko. Handik zenbait egunera, baina, berriz deitu zidaten udalarekin arazo bat izan zela esateko.

Zein zen arazoa?

Ni ez nintzen izan udalarekin egindako bileran, baina esan didatenez, udalak ez zuen izenburua ontzat jo.

Taller de escritura erótica zen izenburua; idazketa erotikoko tailerra, alegia.

Iruñeko Udalak ez zuen izenburu hori nahi, eta, diru laguntza jasotzeko, izenburua aldatzea jarri zuten mahai gainean.

Aztertu zenuen aukera hori?

Plataformak ez zuen izenburua aldatu nahi, baina nire esku utzi zuen erabaki hori hartzea. Nik ere garbi nuen ez nuela izenburua aldatuko.

Zer du txar erotiko hitzak?

Nik ez diot txarrik ikusten. Kontua da sexua dela, eta sexuarekin beti dituzte arazoak.

Espero zenuen Iruñeko Udalak horrelako jarrera hartzea?

Une batez shock egoeran gelditu nintzen, baina, egia esan, ez nintzen gehiegi harritu. Ezagutzen ditugu, eta aurrekariak badaude. Niri berehala etorri zitzaidan arrakala orgasmikoaren auzia [Iruñeko Udalak Paola Damontik Emakumeen Etxean egin behar zuen eta izenburu hori zuen hitzaldia zentsuratu zuen, 2020ko urtarrilean]. Zalaparta sortu zen, eta Iruñeko Udalak kritika ugari jaso zituen.

Ez dute ikasi, ordea?

Berdin zaie esaten dietena.

Egin duzu tailerra, izenburua aldatu gabe, baina jendaurrean salatu duzu gertatu dena. Bazenuen jendeak gertatu denaren berri izateko beharra?

Bai, ez nuen gaia besterik gabe itxi nahi; plataformako jendeak ere ez. Plataformaren babesa jaso dut, baina erabaki nuen nik idaztea gertatu dena salatzeko testu bat, eta hedabideetara bidaltzea.

Isilarazi nahi dituzten hitz horiek aldarrikatu dituzu.

Gertatu denak erakusten du sexuarekin zerikusirik duen edozer ez dutela jendaurrean ikusi nahi. Denda erotikoek bezala, estalita egon behar dute. Iruñean bada jende bat oso sexufoboa, eta beldurra edo ez dakit zer dioten.

Beldurra zeri?

Kostatzen zait ulertzea, egia esan. Nik uste dut praktika oso mugatu batekin lotzen dutela sexua, eta hortik kanpo dagoen guztiak ezin du toki bat izan esparru publikoan. Homosexualitatea, adibidez, horrela tratatu dute askotan: egin nahi duzuena, baina etxean. Sexufobia da. Ez dute sexualitatea normal bizitzen. Egoera horren adibide dira ere Skolae programarekin izan dituzten arazoak. Pornografiarekin nahasten dute. Sexu heziketaren esparruan gabeziak nabarmenak dira, eta benetako sufrimendua eragiten diote jende askori. Nik asko sufritu dut, nire heziketa penagarria izan zelako arlo horretan; asko sufritu dut azkenean libre eta zoriontsu izateko. Jende askoren sufrimendua gutxiesten ari dira.

Kontua da erakunde publiko batek erabaki duela ekinaldi bat diruz ez laguntzea, erotiko hitza duelako izenburuan. Ez da larria?

Bai. Politika publiko bilakatzen dutelako beren pentsamolde hori. Harrotasunaren Eguneko zenbait ekinaldi laguntzen dituzte, hor egon behar dutelako, gizarteak behartzen dituelako, nolabait esanda, baina ez benetan hori babestu nahi dutelako. Edozein zirrikitu baliatzen dute hala ez egiteko.

Gizarteak urratsak egin ditu, baina gorroto mezuek gora egin dute azken boladan. Kezkatzen zaitu egoerak?

Sektore atzerakoienen hedapen mediatikoak kezkatzen nau, adibidez; askotan, benetan duten boterea baino handiagoa da hedatzeko duten ahalmen hori. Hedabide batzuk gorroto mezuen bozgorailu bilakatu dira, eta horrek badu eragina gizartean. Horrek kezkatzen nau. Nafarroan ere gero eta gehiago galtzen ari dira batzuk zenbait gauza esateko lotsa. Sare sozialetan ere egunero ikusten dugu; gorrotozko mezuak zabaltzen dira, inolako mugarik gabe.

Udalak zure tailerra diruz lagundu ez izana pasadizo bat dela pentsa dezake norbaitek; eraso gogorragoen ate izan daitezke halakoak, ordea?

Bai, zalantzarik gabe. Matxismoari buruz hitz egiten dugunean, mikromatxismoak ere aipatzen ditugu. Azkenean, dena da kate bat, eta arazo beraren aurpegi ezberdinak. Batzuk besteak baino bortitzagoak dira, baina jarrera bera dute atzean. Kasu honetan, nik aukera izan dut tailerra egiteko, diru laguntzarik gabe ere. Baina, agian, beste batek ezin du, eta gerta daiteke, diruz laguntzen ez bada, ez egitea.


Adikzioen inguruabarrak ezagutzen

Summary: Adikzioen inguruabarrak ezagutzen. Zenbait adikzio eta haien eragileak aztertu dituzte EHUren 'Adikzioak errealitatean' udako ikastaroan, Donostian. Adikzioei estigma kentzea izan da helburuetako bat.

Adikzio prozesuak identifikatzea; adikzioen ondorio soziosanitarioak ulertzea; adikzioen errehabilitazioan elkarri laguntzeko taldeek duten garrantzia nabarmentzea; eta adikzioari estigma kentzea. Helburu horiek zituen, besteak beste, EHUk Donostiako Miramar jauregian antolatutako Adikzioak errealitatean udako ikastaroak. Asteartean eta asteazkenean izan zen, eta zenbait adituk askotariko ertzetatik heldu zioten gaiari. Astearteko saioan, Gurutz Linazasoro Quiron Saludeko neurologoak garuneko sari sistemaren eta adikzioen arteko loturaz hitz egin zuen; Enrique Etxeburua EHUko Psikologia katedradunak, jokoaren nahasmenduaz; Francisco Pascual mediku eta Espainiako Socidrogalcohol elkarteko lehendakariak, kalamuari buruz; eta Elisa Garcia psikologo eta sexologoak, adikzioek sexu harremanetan duten eraginaz. Ikastaroaren zuzendaria, berriz, Jose Antonio Fernandez Gipuzkoako Alkoholikoak eta Menpekoak Birgaitzen (Aergi) elkarteko presidentea izan zen. Ehun lagun baino gehiago zeuden entzuleen artean.

Asteazkeneko saioan, berriz, generoaren aldagaiak adikzioetan duen eraginaz, alkoholismoaz, borondatearen kontrolaz eta teknologia berriekiko adikzioaz aritu ziren Miramarren.


Summary: Xabier Ezeizabarrena hautatu dute Gipuzkoako Batzar Nagusietako lehendakari. EAJren, PSE-EEren eta PPren botoei esker izendatu dute. Sozialistek eta EH Bilduk lehendakariordetza bana eskuratu dute. Popularrek eta Elkarrekin-ek, berriz, idazkari karguak hartu dituzte.

Gaur eratu dute Gipuzkoako Batzar Nagusien Mahaia, eta, berriro ere, Xabier Ezeizabarrena jeltzaleak hartu du lehendakari kargua. Ezeizabarrenak gehiengo osoa eskuratu du, aldeko 27 botorekin. Alderdi sozialistak eta popularrak jeltzaleen aukera babestu dute.

EH Bilduk Zelai Amenabarro aurkeztu du hautagai gisa. Elkarrekin Podemos - IU Equo Berdeak Alianza Verde koalizioak aukera hori babestu du. Halere, EH Bilduren 22 batzarkideen botoak eta Elkarrekin-eko bienak ez dira nahikoa izan hautagai jeltzalea gainditzeko.

Mahaiko gainerako karguak beste alderdien artean banatu dituzte. Lehendakariordetzei dagokienez, Jesus Zaballos sozialistak eskuratu du lehena. Bigarren lehendakariordea, ostera, Estitxu Elduaien izango da (EH Bildu). EAJ eta PSE-EEren babesarekin, PPk lehen idazkaritza lortu du, eta Jorge Motak hartuko du kargua. Bigarren idazkaria Elkarrekin-eko Marivi Eizagirre izango da.

Ezeizabarrena lehendakari hautatuak goraipatu egin du Mahaia bost alderdietako kideek osatzea : "Bila ditzagun akordioak guztion artean Gipuzkoaren alde, gipuzkoarrei aurrera egiten lagunduko dieten politiken bidez".

Gipuzkoako ganberan EH Bilduk du gehiengoa, 22 batzarkiderekin. Atzetik daude EAJ (17) , PSE-EE (7), PP (3) eta Elkarrekin (2). Halere, jeltzaleen, sozialisten eta popularren baturak gehiengo osoa lortzeko aukera eman die.

Maria Eugenia Arrizabalaga EAJko bozeramaileak eta Jose Ignacio Asensio PSE-EEren Gipuzkoako idazkari nagusiak aurreko astean egindako proposamena babestu dute. Jeltzaleen bozeramailearen arabera, EH Bilduk "zapuztu" egin du Batzar Nagusietako lehendakaritza eskuratzeko aukera. Izan ere, joan den astean, EAJko bozeramaileak esan zuen Batzar Nagusietako Mahaian bost alderdiek izango zutela ordezkaritza, «handienetik txikienera, hurrenez hurren aukeratuta». Hori gertatu izan balitz, Batzar Nagusietako lehendakaria EH Bildukoa izango litzateke.

Maddalen Iriarte EH Bilduko Gipuzkoako ahaldungai nagusiak, ordea, beste ikuspegi bat du, eta ez du eskaintza bezala ikusten joan den astean proposatutakoa: "Batzar Nagusietako lehendakaritza ezin dute eskaini; EH Bilduri dagokio", esan zuen BERRIAk eginiko elkarrizketan. Iriarteren esanetan, PP akordioetan sartu eta gero "aurpegia garbitzeko" modua zen proposamena. Azkenean, PP Mahaian sartu da, eta lehendakaritza jeltzaleek eskuratu dute, alderdi sozialistaren eta alderdi popularraren babesarekin.

EAJren, PSE-EEren eta PPren arteko akordioa gaitzetsi dute Elkarrekin Podemosek eta EH Bilduk. Koalizio subiranistak honakoa argitaratu du bere Twitter kontuan: «EAJk eta PSEek azaldu beharko dute zergatik nahiago izan duten Ayuso, Vox eta enparauak indartzea, m28an gipuzkoar gehienek erakutsitako nahia errespetatzea baino». Bestalde, Miren Etxebeste Elkarrekin-eko Gipuzkoako bozeramaileak salatu du EAJk, PSE-EEk eta PPk "akordio kontserbadore eta eskuindarra" lortu dutla Batzar Nagusien Mahaiaren aukeraketan gainera, gehitu du horrek lurraldea aurrerapen eta ezkerreko politika guztietatik urrunduko duela.


Summary: Gasteizko Udalak Fiskaltzari igorriko dio presoen aldeko topa bati buruzko informazioa. Judimendi auzoko San Joan jaietan egingo dute presoen aldeko ekitaldia, eta Covitek eta PPk debekatzeko eskatu dute. Maider Etxebarria alkateak kritikatu du «higuingarria» dela «ETAko kideak goratzea».

San Joan jaiak ospatuko dituzte asteburu honetan Gasteizko Judimendi auzoan, eta, besteak beste, presoen eskubideen aldeko kalejira eta topa antolatu dituzte gaurko 20:30erako. Asteon, Covite biktimen elkarteak eta PPk salatu izan dute «terrorismoa» goratzeko ekitaldiak egitekoak zirela jai horietan, eta instituzioei eskatu zieten horiek debekatzeko. Gaur jakin da Gasteizko Udalak Fiskaltzari helaraziko diola presoen aldeko topari buruzko informazio guztia, deliturik egingo ote den azter dezan. Gasteizko alkate Maider Etxebarriak esan du «guztiz higuingarria» dela «ETAko kideak goratzea», eta ohartarazi aztertu egingo dutela udalak ekitaldi horiek diruz lagundu dituen ala ez. «Fiskaltzari jakinarazi diogu, deliturik dagoen erabaki dezan, eta, hala bada, zigor arloko jurisdikziora eraman dezan», azaldu du. Fiskaltzari dagokion informazioa bidaltzeaz gain, auzo elkarteak presoen eskubideen alde deitutako kalejirari adi egongo da gaur Ertzaintza, Etxebarriak jakinarazi duenez. «Ez da lehen aldia Judimendiko jaietan horrelako ekitaldiekin lotutako polemika bat daukagula, baina ez ditu inolaz ere auzoko bizilagunak ordezkatzen», azpimarratu du. Covitek eskatua zien instituzioei «ETAri eta bere terroristei babes espliziturik» ez emateko. «Erakunde publikoek diru publikoaren erabilera hobeto kontrolatu beharko lukete, diru hori ETA goratzeko eta hiltzaileei laguntzeko erabil ez dadin», ohartarazi zuen. Gaiari buruz galdetuta, Ibon San Saturnino EH Bilduren Arabako koordinatzaile nagusiak esan du ez duela elikatuko eztabaida hori. Judimendin deitutako ekitaldiak euskal presoen eskubideak aldarrikatzeko eta salbuespeneko espetxe politika ezabatzeko direla gogoratu du Radio Vitorian egindako elkarrizketa batean. PPri, berriz, ez zaizkio nahikoa iruditu udalak hartutako neurriak.


Summary: Uztailaren 10ean txosnagunea izanen du Iruñeak. Herri Sanferminak plataformak salatu du UPNk «baztertu» egin dituela. Herri bazkaria eta kontzertuak antolatu dituzte egun horretarako.

Egun bakarrez, baina txosnagunea izanen du Iruñeak aurtengo sanferminetan. Uztailaren 10ean izanen da, O-ko Andre Maria plazan. «Herri sanferminen biziraupena bermatzeko, egun bakarrean bildu behar izan dugu egitaraua», azaldu dute gaur goizean Laban eman duten prentsaurrekoan. «Erresistentzian bizirik jarraitzen dugu, jai eredu kapitalistaren eta UPNk indartutako bazterketa politikoaren aurrean herri sanferminak eraikitzen». 14:30ean herri bazkaria eginen dute, eta, 17:00etan, kontzertuak: The Titanians, Alarma Morea eta Hofe.

Herri Sanferminak plataformak Iruñeko Udalaren jarrera salatu du: «Etengabe erdigunetik kanpoko espazioak eskaini dizkigute, eta guk erdiguneari eutsi diogu». Egun bakarrak ez ditu ase plataformaren nahiak: «Sanfermin hauek berriz ere egoera prekarioan ospatzera behartuta ikusten dugu gure burua, eta dinamika hau ezin dugu normalizatu». Hortaz, egun horretan jai gunea «goraino betetzera» deitu dute jendea. «Udalari mezu argi bat helaraziko diogu beste behin: hemen gaude, ez goaz bazterretara».

Herri sanferminek besta «antikapitalista, ekologista, feminista, euskaldun, kultural eta anitzak» antolatu nahi dituzte, eta «iruindar guztiok» sartzeko moduko lekua aldarrikatu dute. Argi utzi dute ere ez dutela inolako eraso matxista, arrazista edo LGTBfobikorik onartuko. «Zapalkuntzarik gabeko jaiak sortzeko bidean», herri bazkaria %100 begetala izanen dela esan dute, «gizakiz besteko animaliek ere aske eta duintasunez bizitzea merezi dutelako». Txartelak Katakraken eta Herriko Tabernan daude salgai.

Udalaren egitaraua

Iruñeko Udalak ere gaur aurkeztu du bere egitaraua, sanferminak hasi baino bi aste lehenago. Aurten 542 ekitaldi antolatu ditu. Berrikuntza nagusietako bat Foruen plazako DJ-ak izanen dira: arratsaldez eta gauez. Orain arte han egiten ziren kontzertu nagusiak, baina, aurten, Gazteluko plazan antolatu dituzte. Azken egunak ere badakar berritasunik: erraldoien eta kilikien konpartsak Gazteluko plazan eginen du azken agurra, eta ez Udaletxeko plazan. Egun horretan ikuskizun «berezia» antolatu du konpartsak, eta Nafarroako abeslari «ezagunek» parte hartuko dutela aurreratu dute. Udalak 1,8 milioi euro inguruko aurrekontua baliatu du sanferminak ordaintzeko.

Ikusi gehiago: Merina Gris, Olaia Inziarte, Skabidean eta ETS Iruñeko sanferminetan arituko dira


Summary: Olinpiar sua Euskal Herritik igaroko da 2024ko maiatzean. Gaur iragarri dute Parisko Olinpiar Jokoak pizteko erabiliko duten suak egingo duen ibilbidea: datorren urteko maiatzaren 20an, Lapurdiko bost herritatik pasako da

2024ko uztailaren 24ean hasiko dira Olinpiar Jokoak Parisen. Horiek pizteko erabiliko dute olinpiar sua apirilaren 16an piztuko dute Olinpian (Grezia), ohi bezala. Ondoren, eskuz esku eramango dute Pariseraino, 11.000 txanda inguru eginez. Korrikalari bakoitzak 200 metro inguru egingo ditu. Maiatzaren 20an, Euskal Herritik igaroko da sua.

Egun horretan, Donibane Lohizunetik, Miarritzetik, eta Angelutik igaro ostean, Baionarako bidea hartuko du zuziak, eta gero Hazparnera. Ondoren, Euskal Herritik aterako da, Biarno aldera.

Kostatik ibiliko da beraz, eta surfari eskainiko diote tarte hori. Hazparnen, berriz, pilota omenduko dute.

Sua igarotzeak «poza eta plazera ekarriko ditu, eta gogoetan geratuko da», idatzi du Pirinio Atlantikoetako kontseiluko presidente Jean-Jacques Lasserrek. Izan ere, suaren ibilbidean sartzeko ahalegin berezia egin du haren erakundeak. 180.000 euro ordaindu ditu horretarako, beste erakunde askok uko egin badiote ere halako gastua egiteari.

Kirolarekin lotuta ere, albiste izan zen Lasserre maiatzaren amaieran Baionako Aviron errugbi taldearen AB Etxea trebatokia zabaldu zutenean egin zituen adierazpen matxistengatik. Ez zuen barkamenik eskatu, eta «txantxa bat» izan zela adierazi zuen gero.


Summary: Osasuna zigortzeko gomendioa egin dute UEFAko ikuskatzaileek. Talde gorritxoa haserre agertu da erabakiarekin, eta berretsi du Apelazio Batzordera joko duela, helegitea jarri, eta Konferentzia Ligan ez parte hartzeko erabakia atzera bota dezaten.

Albiste txarrak Osasunarentzat. Astebeteko atzerapenarekin UEFAko Etika, Diziplina eta Kontrol Batzordeak eman du bere ebazpena, eta talde gorritxoaren aurkakoa da. Hala, Osasuna zigortzeko eta Konferentzia ligan ez parte hatzeko gomendioa egin du. Osasunak sei egun ditu orain erakunde horretako Apelazio Batzordean helegitea jartzeko, eta egingo duela iragarri du. «Ez gaude ados UEFAren erabakiarekin, eta azkeneraino iritsiko gara klubaren eskubideak defendatzeko. Izan ere, UEFAk ez du kontuan hartu nahi izan Espainiako epaitegiek beraiek ebatzitakoa. Osasuna kaltetua izan da guzti honetan, eta erabaki honekin zigorra bikoitza da», adierazi du klubak ohar batean. Apelazio batzordeak zigorra berretsiz gero, Osasunak Kirola Arbitratzeko Epaitegira jo dezake azken defentsa moduan. Erabakia abuztuaren 7a baino lehen izan beharko da, egun horretan egingo baita Konferentzia Ligako atariko kanporaketako zozketa. Osasunaren zigorra berretsiz gero, Athletic izango da Konferentzia Liga jokatuko duena. Izan ere, talde zuri-gorriak zortzigarren lekuan amaitu zuen sasoia.

Osasunak ekainaren 7an jakin zuen UEFAk espedientea ireki ziola, zalantzak zituelako Konferentzia llgan parte hartuko zuten kluben zerrendan onartzeko. Zergatik? Bada, UEFAk jakin nahi zuen ea Nafarroako klubak erakundearen diziplina arauak urratu zituen. Horretarako UEFAren Diziplinaren eta Etikaren Batzordeak Espainiako Auzitegi Gorenak ebatzitakoa hartu zuen kontuan. Urtarrilean, auzitegi horrek, frogatutzat eman zuen Iruñeko taldeak 2013-2014 denboraldiko Espainiako Lehen Mailako bi partidaren emaitzak adostu zituela. Ligako 37. eta 38. jardunaldietakoak ziren partida horiek; lehena Betisek eta Valladolidek Sevillan (Espainia) jokatu zutena; eta, bigarrena, Osasunak eta Betisek Sadarren jokatu zutena. Auzitegi Gorenaren arabera, Osasunako presidenteak, bi agintarik eta kudeatzaileak akordioa egin zuten Betiseko zenbait jokalarirekin, Espainiako taldeak bi partida horiek gal zitzan. Hori eginda, Osasunak aukera gehiago izango zuen mailari eusteko.

Talde gorritxoak hurrengo egunetan bidali zuen bere burua defendatzeko txostena UEFAra. Bertan gogoratu zuen kluba bera izan zela gertatutakoa salatu zuena, akusazio partikular gisa aurkeztu baitzen auzian. Gainera, berretsi zuen Auzitegi Gorenak zigortutako pertsonak klubetik kanpo zeudela, eta bazkide gisa ere kanporatu zituztela.UEFAk, ordea, ez ditu ontzat eman Osasunaren argudioak. Hala, duela egun batzuk San Marinoko Virtus taldearekin egin moduan zigortu egin du.

UEFAren arabera, Osasunak txapelketaren 4.1g artikulua urratu du. Horren arabera, «Klub batek ezin du zeharka edo zuzenean sartuta egon, partiden emaitzetan eragina izateko ekintzetan». Gainera, uste du Espainiako Auzitegi Gorenak emandako epaia nahikoa dela Osasuna zigortzeko. Klub gorritxoak, ordea, argi du, UEFAk zigor honekin ematen duen mezua «kaltegarria» dela futbolarentzat. «Txarrenerako prestatuta gaude, baina ez gure leloa alde batera uzteko: Osasunak ez du sekula amore ematen. Gure eta gure zaleen eskubideak muturreraino eta tinko defendatuko ditugu, astebururo gure jokalari eta teknikariek egiten duten indar berdinarekin. Izan ere, merezimendu osoz irabazi dute zelaian Konferentzia ligan egoteko eskubidea, Uste osoa dugu egiten dugunarekin, eta gauzak egiteko dugun moduarekin» Gainera, salatu du kaltea egin dela Espainiako Futbol erakunde nagusien "isiltasunarekin".«Horien artean Espainiako Futbol Federazioa. Flitrazio interesatuak izan dira hainbat hedabidetara».


Summary: Maskara ez da beharrezkoa izango osasun zentroetan. Espainiako Ministro Kontseiluak datorren astean onartuko du neurria.

Orain arte, maskara beharrezkoa izan da Hego Euskal Herriko osasun zentro, erietxe, botika eta antzekoetan, baina laster aldatuko da hori. Espainiako Osasun ministro Jose Miñonesek bilera egin du Espainiaren administraziopean dauden lurraldeetako osasun sailburuekin, eta erabaki dute neurri hori bertan behera uztea: maskara ez da derrigorrezkoa izango, baina erabiltzea gomendatuko dute arnasbideetako infekzio baten sintomak daudenean.

Hego Euskal Herrian esparruren batean maskara erabiltzeko beharra ezarri zenetik 1.140 egun igaro dira. Iazko otsailean kendu zuten maskara kalean eramateko derrigortasuna; apirilean, berriz, eraikin barruetan maskara eramateak derrigorrezko izateari utzi zion, eta aurtengo otsailaren 8an bertan behera utzi zuten garraio publikoetan maskara jazteko agindua. Aurrerantzean, maskara ebakuntza geletan, zainketa intentsiboetako unitateetan eta erietxeetako antzeko guneetan baino ez da beharrezkoa izango.

Neurria bertan behera utziko duen dekretua datorren astean onartuko du Espainiako Ministro Kontseiluak; seguru asko, asteartean egingo duen bileran.

PP agintean dagoen autonomia erkidegoak aspalditik ari ziren orain hartutako neurria eskatzen. Erkidego horietako zenbait osasun sailbururen iritziz, «hauteskundeei begira» egindako keinua izan da maskararen derrigortasuna orain kendu izana.


Summary: Hainbat andre gazte plazatik bota dituzte Irunen, alardearen entsegu batean. Atzoko entseguen amaieran gertatu zela salatu du Alarde Parekidearen Juntak. Mutil gazte talde bat oldartu zitzaien andreei, oihuka: «Joan daitezela, joan daitezela»

Ohar baten bidez jakinarazi du Alarde Parekidearen Juntak atzo Irungo alarderako entseguetan zer gertatu zen, hiriaren bihotzean, San Juan plazan: «Entseguen amaieran, txilibitua jotzen ari ziren emakume gazte batzuek San Juan plazatik alde egin behar izan zuten». Motiboa izan zen oldartu egin zitzaizkiela entseguan zebiltzan hainbat mutil gazte. Oihu egin zieten: «'Joan daitezela, joan daitezela''».

Betiko Bigotudak taldekoek ere salatu dute jazotakoa. Haien arabera, «behin entseguak amaituta» Irungo kaleetatik musika jotzen ari ziren gizon talde bati hiru emakume gazte batu zitzaizkien, eta orduan hasi zitzaizkien oihuka.

Ezagunak dira Irunen eta Hondarribian alarde parekideen aldeko aldarriek izan dituzten kontrakotasun handiak. Irunen ekainaren 30ean izaten da urtero usadio zaharra berritzeko eguna, eta aurten ere bi desfile egingo dira: andreak baztertuko dituzte batean eta parekidea da bestea. Parekidea bestea baino txikiagoa da, eta beti izan du udalaren partetik babes instituzional apalagoa, askotan ezdeusa. Adibide bat: alkateak ez die inoiz oles egin. Beste desfileari beti egiten dio harrera. Alarde parekidearen antolatzaileek urteak daramatzate udalari esaten desfilearen antolaketa bere gain hartu behar lukeela, eta egungo legeriek eskatzen duten eran, parekidea izan behar lukeela. Hor ikusten dute konponbidea. Zentzu horretan aurrera urratsik ez da egon, ordea.

Alarde Parekidearen Juntak «elkartasuna» adierazi nahi izan die kanporatuak izan ziren andreei, eta «jai eremuetatik kanpo» uzten dituzten gainerakoei. «Horrelako jarrerek, nahiz eta jakin gutxiengo bat baino ez dutela ordezkatzen, gizarte gisa kezkatzen eta interpelatzen gaituzte», adierazi dute.

Aurten berriro

Hautu parekidearen defendatzaileek alarde mistoa antolatzen bi hamarraldi pasa daramatzatela gogoratu dute, eta aurten ere berrituko dutela herritarren aurrean konpromiso hori. «Guk, hilaren 30ean, San Martzial Alardea antolatuko dugu, duela 25 urtetik egin dugun bezala. Alarde integratzailea, jai girokoa eta abegikorra da, eta pertsona guztiak daude parte hartzera gonbidatuta, inolako diskriminaziorik gabe».

Jai giroa zapuztea ez dela komeni gogoratu dute eta «inolako probokaziotan» ez erortzeko «borondate irmoa» dutela esan dute: «Jaiak berdintasunetik eta errespetutik gozatzera dei egiten dugu».


Summary: Salatu dute azken asteetan etxerik gabeko hiru lagun hil direla Bizkaian. Joan den astean emakume bat hil zen Santurtzin; aurreko asteetan, beste bi gizon, Bilbon. «Porrota kolektiboa» dela salatu du Bestebi plataformak.

Etxerik ez zuen emakume bat parke batean hilda aurkitu zuten pasa den astean Santurtzin (Bizkaia). Kalean bizi ziren beste bi gizon– Mohamed eta Iñaki– duela aste batzuk hil ziren, Bilbon. Etxerik gabeko pertsonen alde lanean diharduen Bestebi plataformak egin du salaketa, ohar batean. Zendutako pertsonen familia eta lagunen doluarekin bat egin du, eta salaketa ozendu: «Etxerik gabeko pertsona bat gure lurraldeko kaleetan hiltzen denean, porrota kolektiboa da». Etxegabeak ikusarazteko eta haiei laguntzeko plataforma da Bestebi. 22 eragilek osatzen dute, eta etxegabeen egoerari aurre egiteko baliabideak falta direla uste dute. Eta, horregatik, «gizarte bidezkoago» baten alde erantzukizunez jokatzera deitu ditu gizartea eta instituzio publikoak. «Ez dugu hiru pertsona horien heriotza saihestezinak bezala onartu nahi». Bestebi plataformako kideen iritziz, «porrot kolektiboa» da pertsona batzuk kalean bizi behar bizi izatea, eta gizarte osoak bere gain hartu beharko luke haien «sufrimenduaren» erantzukizuna. Bereziki instituzio publikoei zuzendu diete mezua, etxerik gabeko pertsonen arretarako estrategia ontzen dutenean, hainbat premia aintzat hartzeko eskatzeko. Batetik, galdegin diete hirugarren sektorearekin elkarlanean lantzeko estrategia hori, eta aurrekontu nahikoa bideratzeko, «beharrezkoak diren zerbitzuak eta jarduerak garatu ahal izateko». Halaber, etxerik gabeko pertsonen arta Bilbon, Donostian eta Gasteizen ez ezik, lurralde guztietara zabaltzeko eta lurralde bakoitzaren ezaugarrien arabera moldatzeko eskatu du plataformak. Genero ikuspegia kontuan hartzeko ere galdegin dute plataformakoek: zehazki, etxerik gabeko pertsonei zuzendutako estrategia emakumeen eta gizonen arteko berdintasun ikuspegitik lantzeko, eta genero aldagaia aintzat hartuta jarraipen eta ebaluazio sistema sortzeko. 2020ko martxoko datuen arabera, 3.000 pertsona inguru daude egun etxerik gabe Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Gizarte bazterkeria «egiturazko fenomeno gero eta handiagoa» dela salatu dute plataformako kideek eta euskal gizarteari eskatu die etxerik gabekoenganako begirada zabaltzeko, «ikusezin bilakatu ez daitezen».


Prigozhinek Moskurako martxa gelditu du

Summary: Prigozhinek Moskurako martxa gelditu du. Wagnerreko burua Bielorrusiako presidentearekin negoziatzen aritu da. Paramilitarrek Errusiako Rostov Don hiriaren kontrola hartu dute goizean, eta hiriburura bidean ziren, Defentsa Ministerioaren kontrako «matxinada» betean.

Kremlinen kontrako matxinadak ez du egun bat ere iraun. Jevgeni Prigozhin Errusiako Wagner talde paramilitarreko buruak onartu egin du Moskurako martxa gelditzea, Aleksandr Lukaxenko Bielorrusiako presidentearekin mintzatu ondoren; biek ala biek «egun osoa» pasatu dute hitz egiten, eta «onargarria den aukera bat» negoziatu dute Prigozhinek Errusiako Defentsa Ministerioarekin duen gatazka bideratu eta tentsioa baretzeko. «Ados jarri dira Errusiako lurraldean ezin dela sarraskirik izan», esan du Bielorrusiako presidentearen prentsa zerbitzuak Telegram bidez. Jakinarazpen horren ondoren, Wagnerreko buruzagiak berak baieztatu du adosturikoa, gaur arratsaldean: «Konboiak itzultzen ari dira, eta kontrako norabidean doaz [Ukrainara], planaren arabera».

Prigozhinek esan du «odol isurtzea» eragoztea dela erabaki horren helburua. Kremlinek gauean jakinarazi ditu akordioaren baldintzak: Dimitri Peskov bozeramaileak jakinarazi du delituak barkatuko dizkietela Wagnerreko kideei, eta buruari, Prigozhini Errusiatik ateratzen eta Bieloerrusiara erbesteratzen utziko diotela.

Wagnerren burua argi mintzatu da, gaur goizean, bere asmoez eta egungo egoeraz: ez du amore emango, eta Errusia «gerra zibil» betean dago. Hilabeteotan Errusiako Defentsa Ministerioa behin eta berriz kritikatu eta gero, Prigozhin, azkenean, matxinatu egin da; atzo gauean, Ukrainako muga gurutzatu, eta Roston Don hiriaren (Errusia) kontrola bereganatu zuten paramilitarrek —hiriburutik 1.270 kilometrora dago—. Eta hortik Moskura bidean jarri dira, «justiziaren aldeko martxa» delakoan; lerro hauek idazterako, Lipetsk eskualdean daude, hiriburuaren hegoaldean, 470 bat kilometrora; Wagnerreko buruaren arabera, 200 bat kilometrora hurbildu dira —hemezortzi orduan 800 bat kilometro egin dituzte—. Ia erresistentziarik gabe egin dute aurrera, Prigozhinek esan duen modura, «Errusiako herria askatzeko» egungo agintariengandik. Vladimir Putin presidenteak «traizioa» egotzi dio orain dela hilabete gutxira arte aliatu zuenari, eta esan du gerra zibila eragotziko zuela; badirudi hala lortu duela, Lukaxenkoren bitartekaritzari esker.

Talde paramilitarraren eta Errusiako Defentsa Ministerioaren arteko gatazka handituz joan da Ukrainako inbasioak aurrera egin ahala. Prigozhinek laguntza eta munizio falta, eta baliabideak «arpilatzea» leporatu dio Moskuri, eta kritiko agertu da orain arteko estrategia militarrarekin; azkenean, atzo, Wagnerreko buruak gerra frontean dituzten kanpalekuak bonbardatzea egotzi zion Defentsa Ministerioari —«hildako ugari» izan zirela aipatu zuen—, eta orduan iragarri zuen Moskuren kontra «matxinatuko» zirela.

Prigozhinek gaur eguerdian ohartarazi du ez dutela etsiko Errusiako armadaren buruzagitza eta batez ere Sergei Xoigu Defentsa ministroa «atxilotzen» dituzten arte. Paramilitarrek hiriburura heltzea zuten helburu; ehunka kamioi eta tanke bidali dituzte, eta dagoeneko Voronezh hiria pasatu zuten —Moskutik ia 600 kilometrora—, Reuters agentziari hainbat lekukok baieztatu diotenez. Voronezh eskualdeko gobernadore Aleksandr Gusevek informatu du «erasorako neurriak» hartu dituztela ofentsiba horren aurrean, eta herritarrei eskatu die etxetik ez ateratzeko.

Moskun, bien bitartean, barrikadak prestatu dituzte, eta «terrorismoaren kontrako erregimena» jarri dute martxan; gainera, hirian hegoaldetik sartzeko errepide batzuk suntsitzen aritu dira. Sergei Sobianin alkatearen arabera, egoera «zaila» da, eta hark ere etxean geratzeko eskatu die herritarrei.

Wagnerrek indar eta ospe handia bereganatu du Bakhmuteko (Ukraina) batailaz geroztik, eta hori garaipen bat izan da, batez ere, Prigozhinentzat —figura mediatiko bat bilakatu da—. Hark duen pisua ikusirik, agerian geratu da Putin une zail baten aurrean zegoela, eta Errusiako presidentearen sinesgarritasunarentzat kolpe handia izan dela paramilitarren erabakia.

Behintzat, Errusiako estatuburuak herrialdeko politikarien eta agintari ohien babesa jaso du —lerro hauek idazterako, Xoiguk eta Mikhail Mixustin lehen ministroak ez dute ezer esan jendaurrean—, baita Ramzan Kadirov Txetxeniako presidentearena ere, zeinak jakinarazi duen matxinoen kontra borrokatzera bidali dituela haren indarrak. Wagnerreko buruak gaurko ordu txikietan esan du 25.000 paramilitar daudela harekin, eta ez dutela amore emango; mezu hori berretsi du gaur arratsaldean, Moskuri erantzun dionean ez dutela onartuko egin duen eskaintza: amnistia ematearena armak berehala utziz gero. Azkenean, ordea, adostasunari buruzko xehetasunen zain, badirudi hala egin duela.

Auzi penala

Ikusteko dago Putinek goizean jakinarazitako asmoari eutsiko dion: «erantzuleak justiziaren aurrera» eramatea. Horri begira, Errusiako FSB Segurtasun Zerbitzu Federalak auzi penala abiatu du Wagnerren kontra, matxinada armatua hasteagatik. Honela aipatzen du Errusiako Zigor Kodeak matxinada armatua: «Errusiako Federazioaren sistema konstituzionala indarrez kendu edo aldatzea, eta lurralde osotasuna urratzea».

Bazirudien Prigozhinen helburua zela Errusiako armadako goi kargudunak aldatzea, eta horien ordez aliatuak jartzea postu horietan. Eta barne gatazka hori baliatu duena Ukrainako armada da; hango Defentsa Ministerioak «egoera aztertzen» ari direla besterik ez du esan, sare sozialen bitartez, baina Ukrainako albiste agentziek esan dute Krasnohorivka hiriaren inguruko eremuaren kontrola berreskuratu dutela, Donetsk eskualdean.

Bielorrusiari dagokionez, berriz, Lukaxenkoren aurkakoak ere mobilizatzen aritu dira: erbestean dagoen oposizioak plataforma bat sortu du «egungo egoerarekin konexioa duten erabaki operatiboak» hartzeko, eta batasunerako deia ere egin du. Ukrainan Errusiaren kontra borrokatzen ari diren Bielorrusiako boluntarioen Kalinuski erregimentuak ere «prest» egoteko eskatu du, «askatasuna gerturatzen» ari delakoan; hau da, iradoki du herrialde horretan ere antzeko erasoren bat egon litekeela. Eta Errusiako TASS berri agentziaren arabera, Georgiako presidente Salome Zourabitxvilik Segurtasun Nazionalerako Kontseiluaren bilkurara deitu du, Abkhaziaren eta Hego Osetiaren egoera aztertzeko —de facto independenteak dira, eta horien kontrola nahi du Tbilisik—.

Afera horietaz, Errusiako Atzerri Ministerioak Mendebaldeari ohartarazi dio, komunikatu baten bitartez, barne gatazka ez baliatzeko «Errusiaren kontrako helburuak» betetzeko. G7ko herrialdeak —AEB, Alemania, Erresuma Batua, Frantzia, Italia, Japonia eta Kanada—, esaterako, elkarren artean mintzatu dira, eta Europako Batasunak ere komunikazio horietan parte hartu du; halere, ez dute erreakzio esanguratsurik izan, eta egoera zein den aztertzen ari direla jakinarazi dute.

Ukrainan, berriz, hango presidente Volodimir Zelenski sakonago aritu da Errusian gertatzen ari denaz, eta adierazi du barne gatazka herrialdearen «ahultasunaren» erakusle dela, hori «agerikoa» delakoan. «Ukraina gai da Europa babesteko Errusiaren kaosetik», esan du.


Summary: «Gakoa ez da Sanchez ala Feijoo», EAJrentzat, «Madrilen Euskadi defendatzea» baizik. Euskadiren ahotsa izango da jeltzaleen goiburua uztailaren 23ko Espainiako Gorteetarako bozen kanpainan. «EAJ da Euskadiren ahotsa Madrilen», aldarrikatu du Andoni Ortuzar Euzkadi Buru Batzarreko presidenteak.

Euzko Alderdi Jeltzaleak uztailaren 23ko bozen kanpainara eramango duen lelo nagusia Euskadiren ahotsa izango da. Horrela eman du ezagutzera gaur Andoni Ortuzar EBBko presidenteak, Sabin Etxearen aurrean egin duten ekitaldi politikoan. Ortuzarrekin batera Mikel Legarda, Aitor Esteban eta Maribel Vaquero, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako zerrendaburuak egon dira. «EAJ da Euskadiren ahotsa Madrilen. Ahots propioa, bereizia, entzuten dena eta, are garrantzitsuagoa, kasu egiten diotena», ziurtatu du Ortuzarrek.

EH Bildu koalizioak azken legegintzaldian Espainiako Kongresuan egindako lanaz asko hitz egin eta idatzi den honetan, Ortuzarrek EAJren rola errebindikatu du eskarmentuari erreparatuta. «Madrilen, euskal herritarren interesak defendatzen mende oso bat daraman ahotsa gara. Ehun urte luze, pertsonen bizimodua hobetzen». EAJko presidenteak eraginkortasunean egin du azpimarra, lortzen duen alderdia azalduz: «Ahots eraginkorra gara, elkarrizketa zalea. Horixe delako herritarrek eskatzen digutena: akordioak eta lankidetza denon ongizaterako. Akordioak eta ez zarata. Elkarrizketa eta ez gatazka».

Dena den, Ortuzarrek gogora ekarri du iragan M-28ko hauteskundeetan bere alderdiak «ohartarazpen bat» jaso duela «abstentzioarekin», baina, era berean, gogoratu du «Euskal Autonomia Erkidegoan boto gehien» jaso dituen alderdia izan zela. Hala, jeltzaleen buruak espero du uztaileko bozetan ere «konfiantza bera jasotzea» hautesleen aldetik. Eta helburu argi bat ezarri du: «Euskadiko lehen indarra izatea eta Kongresuan eta Senatuan berriz ere Euskal Taldea osatu ahal izatea».

Abstentzioa apaldu nahi dute

Talde hori eratu nahi du alderdiak «eskubide eta askatasunak indartzeko, milaka euskal herritarren pentsioak bermatzeko eta kalitatezko enplegu duina finkatzeko, bereziki gazteentzat». «Gure industria» ere sartu du Ortuzarrek defendatuko dituenen artean, «gure enpresa txiki eta ertainak eta gure langile autonomoak».

EBBko buruak esan du EAJk «ahalegin guztiak» egingo dituela abstentzioa apaltzeko, «bozkatzera joateak daukan garrantzia» nabarmenduta. Beste alderdiekiko harremanei dagokienez abisua eman du Ortuzarrek: «EAJ ez da sartuko azken egunetako probokazioetan, ezta etorriko direnetan ere». Udal eta foru hauteskundeen osteko aliantzak eta, bereziki, PPren babesa sarri aterako da kanpainan, beharbada, baina EAJ Madrilera begira jarriko dela helarazi du Ortuzarrek: «Dena emango dugu Euskadiko herritarrei mezu argi bat bidaltzeko: hau ez da Sanchen eta Feijooren arteko borroka. Euskal herritarrek ez dituzte aurkituko Sanchezen edo Feijooren izenarekin hasiko diren zerrendak. Euskadiko zerrendetan agertuko dira Aitor Esteban, Maribel Vaquero eta Mikel Legarda».

Araba, Bizkai eta Gipuzkoako beste hautagai batzuekin ere gogoratu da, ordea, EAJko buruak: «Patxi Lopez eta Javier Andres izenak ere agertuko dira, jakina, baina inolaz ere Sanchez edo Feijoo». Batera edo bestera, argi azaldu du boto emaileek uztailaren 23an aukeratuko dituztela «Madrilen Euskadi defendatuko dituzten pertsonak, eta inolaz ere Espainiako Gobernuko presidentea». Hori hurrengo urrats bat dela esplikatu du. «Eta heltzen denean, EAJk bere botoen balioa aldarrikatuko du eta Euskadiren onerako erabiliko ditu» amaitu du Ortuzarrek.


Summary: Mendiak salatu du «eskubideak eserlekuen truke» aldatzen ari dela PP. Jaurlaritzako lehendakariorde Idoia Mendiak esan du PP «eroen etxea» dela, Nuñez Feijoo «oso ahula» delako Voxen aurrean. UPNk, berriz, «Madrilen Nafarroaren ahotsa» dela aldarrikatu du; eta Sumarreko Bizkaiko zerrendaburu Lander Martinezek ziurtatu du «herritarren benetako beharrak» asebeteko dituela koalizio horrek.

Maiatzeko udal eta foru hauteskundeen ostean, PSE-EEk Gasteizko alkatetza eskuratu berri du Maider Etxebarriarentzat, EAJren eta PPren babesari esker, baina aldagaia hori ez da oztopo izan Eusko Jaurlaritzako lehendakariorde Idoia Mendiarentzat PP salatzeko garaian, Espainiako Gorteetarako bozen kanpaina aurrean. Izan ere, gogor kritikatu du PSE-EEko kideak alderdi eskuindar hori, Espainiako erkide batzuetan gobernuak eratu dituelako Voxen eskuin muturrarekin batera. «Printzipioak gobernuen truke, eskubideak eserlekuen truke» aldatzen ari da PP, haren arabera. Alderdi hori «eroen etxea» dela esan du, Nuñez Feijoo «oso ahula» delako Voxen aurrean, haren irudiko.

PSOE «irabaztera» aterako direla helarazi du Mendiak, Errenterian (Gipuzkoa) egindako ekitaldi politiko batean, Rafaela Romero Kongresurako Gipuzkoako zerrendaburuarekin batera. «Herrialde honen lehen indarra izango da PSOE» bozetan, haren arabera. «Espainia aurrera doan hurrengo lau urteetan edo atzera lau hamarkada"; horixe da jokoan dagoena bozetan, Mendiaren esanetan.

Sumar

Sumar koalizioak ere egin du ekitaldi politiko bat kanpaina aurre honetan. Ione Belarra Podemoseko idazkari nagusiak eta Sumarreko Madrilgo hautagaiak «EAJren eta PSEren aliantza kontserbadorea haustera» deitu ditu hautesleak, «denak berdin jarrai dezan aritzen baitira». Eskuina Nafarroako Gobernutik ateratzeko «giltza» izan zirela gogoratu du, eta Jaurlaritzan ere izango direla ziurtatu. Lander Martinez Bizkaiko zerrendaburuak esan du «etorkizuna eta bermea» eskaintzen diela haren koalizioak «Euskadiri eta Bizkaiari, eskubideak konkistatzen jarraitzeko». Martinezek onartu du uztaileko hauteskundeak «bereziak» izango direla harentzat, politikaren «lehen lerrora itzuli» delako, Elkarrekin Podemos utzi ondoren. Sumar «proiektu zabala» dela azaldu du, Yolanda Diez Espainiako presidentegaiak «entzuketa prozesu bikaina» egin duela, eta Sumar gai dela «herritarren benetako beharrei erantzuteko».

UPN ere bai

UPNk ere ekitaldi politikoa egin du gaur, Iruñean. Alberto Catalan alderdiko zerrendaburua Espainiako Gorteetarako bozetan esan du UPN dela «Nafarroaren ahotsa Madrilen», eta ohartarazi du Nafarroa «porrotera» joango dela eta «beste erkide bat gehiago» izango dela, «ez bada defendatzen independentismoaren eta Madrilgo zentralismoaren aurrean». UPNko presidente Javier Esparzarekin batera azaldu da Catalan Iruñeko Gaztelu plazan, Espainiako Kongresurako eta Senaturako gainontzeko hautagaiekin. «Zentro eskuinaren botoa» biltzeko gaitasuna erakutsi du UPNk, haren arabera, azken udal eta foru hauteskundeetan, eta joera errepikatzea espero du, «nafarren interesa defendatzeko Madrilen».


Summary: Garaik eta Osesek irabazi dute Berria Txapelketa. Gasteiztarrak eta oñatiarrak Miren Larrarte eta Itxaso Erasun hartu dituzte mendean final oso estuan: 22-20.

Emozioa eta kalitatea izan ohi dira finalen aldagai nagusienetako bi, eta III. Berria Txapelketako finalak bietatik sobera du gaur, Andoaingo Arrate pilotalekuan (Gipuzkoa). Partida gogorra, ona eta emozioz betea jokatu dute lau pilotariek, eta azkenean Leire Garaik eta Uxue Osesek 22-20 menderatu dituzte Miren Larrarte eta Itxaso Erasun. Hasi eta buka, tanto distiratsuak ikusteko aukera izan dute pilotazaleek, eta bi bikoteek izan dute irabazteko aukera. Dezenteko gorabeherak izan dira markagailuan, baina inork ez du lortu tanto askoko alderik, eta azkenean opari gutxien egin duen bikoteak jantzi du txapela. Azken txanpan tentsioa eta urduritasuna hobeto kudeatu dituzte txapeldunek, eta merezita gailendu dira.

Finalari hasiera hobea eman diote Larrartek eta Erasunek. Batez ere, aurrelariak bizi-bizi abiatu du lehia, eta haren tantoei esker 3-0 aurreratu dira gorriak. Ez luzerako, ordea. Osesek neurria hartu dio kantxari, eta haren hobekuntzari etekina atera dio Garaik. Aurrean inspiraturik agertu da gasteiztarra, eta emaitza irauli dute urdinek: 3-6. Hori ikusirik, finala gogortzeko erabakia hartu dute gorriek, eta bete-betean asmatu dute. Bai, behintzat, epe laburrera, zortzina berdindu baitute. Gerora ere aldetxoak izan dituzte Garaik eta Osesek (11-8), baina hortzak estututa, aurkariei parean eustea lortu dute Larrartek eta Erasunek. Hamalauna zirela sartu dira azken txanpan bi bikoteak.

Ordurako oso gogortua zegoen finala, eta hauspoak ere garrantzia izango zuela begien bistakoa zen. Kikiltzetik urrun, ausart jokatu du Larrartek, eta batez ere, ezker airearekin min egin du. Pilotazale bat baino gehiago aho zabalik utzi ditu jokaldi horrekin. Gauzak hala, gorriak aurretik izan dira ia beti: 16-14, 17-16 eta 20-18. Txapela oso gertu izan duten Larratek eta Erasunek, baina azken lau tantoak Garaik eta Osesek egin dituzte. Ondo jokatuta, gainera. Oso gaztea izanagatik ere, nabarmentzekoa izan da Osesen patxada eta segurtasuna. Pilotarik galdu gabe aritu da bukaeran oñatiarra. Eta Garaik ere taktikoki egoki jokatu du, aurkarien artera pilota mozten asmatu baitu.

Bestalde, XVIII. Berria Txapelketako finala bihar jokatuko da, Hernanin (Gipuzkoa) 17:00etan. Iruñeko Oberena eta Ultzamako (Nafarroa) Buruzgain ariko dira aurrez aurre. Pronostikoen arabera, faborito garbi da Oberena.


Summary: 'Aita Mari' Salernon lehorreratu da, 172 migratzailerekin. Ostegunean egin zuen erreskatea, baina gaur arte ezin izan da portuan sartu, Italiako Gobernuak ez baitio baimenik eman.

Portuan da Aita Mari. ISH Itsas Salbamendu Humanitarioa gobernuz kanpoko erakundearen erreskate ontziak 172 pertsona erreskatatu zituen ostegunean Mediterraneo itsasoan. Saharaz hegoaldeko herrialdeetakoak dira gehienak, eta Tunisiatik abiatu zirela uste dute. Neurriz gain kargatutako txalupa kaskarretan zeuden, larrialdian, baina, zorionez, migratzaile guztiak daude arriskutik kanpo. Nadir monitorizazio ontziarekin eta Italiako kostazainekin batera egin dute operazioa.

Italiako Gobernuak Salernoko portuan lehorreratzeko baimena eman zion ontziari, beste hainbat portu gertuago zeuden arren. Aita Mari-ren arduradunen asmoa zen bidaia egun eta erdian egitea, ahalik eta azkarrena, baina hiru egun itxaron behar izan dituzte itsasoan, gaur arte ez baitzuten lehorreratzeko baimenik.

ISHren hitzetan, ostegunean eman zuen abisua Sea Watch behaketa hegazkinak. 294 pertsona zeuden txalupetan, Lampedusatik (Italia) hego-mendebaldera, Itsas Bilaketa eta Salbamendu eremuan. Maltako eta Erromako koordinazio zentroei «berehala» jakinarazi zieten zer egoeratan zeuden, baina Maltako agintariek «ez zuten erantzunik eman», eta hasieran «italiarrek uko egin zioten esku hartzeari». Ondorioz, salbamendu txalekoak banatu zizkieten migranteei, eta 170 pertsona Aita Mari ontzian sartu zituzten, segurtasuna bermatzeko.

ISHk gogoratu du itsasoko zuzenbideari buruzko nazioarteko hitzarmenaren 98. artikuluaren arabera itsasertzeko estatuek salbamendu zerbitzu egokia izateko betebeharra dutela, eta lankidetzan aritu behar dutela itsasoko segurtasuna bermatzen duten inguruko estatuekin. «Itsas Salbamendu Humanitarioak eskatzen du legea bete dadila, eta neurri instituzional eta proportzionalak aplika daitezela larrialdi humanitarioari arreta emateko». Babes eta asilo politikak betetzeko ere eskatu dute, nazioarteko itsasoko legeak, Giza Eskubideen Adierazpen Unibertsala eta Giza Eskubideen Europako Konbentzioa errespetatuta.

Horrez gain, asteazkenean izan zen beste larrialdi batean Italiak eta Maltak izan zuten jarrera salatu du ISHk. «Ez dute koordinaziorik eta erreakziorik izan, nahiz eta jakinaren gainean egon». Gobernuz kanpoko erakundearen erranetan, hiru pertsona hil ziren: gizon bat, emakume bat eta haur bat. «Airborne hegazkinak hainbat alerta jaso zituen, ontzian ura sartzeagatik laguntza behar zutela esanez, baina hegazkin hori berandu iritsi zen». Hildako hirurez gain, beste 44 erreskatatu zituzten azkenean. «Egun berean, Kanarietako ibilbidean 37 hildako izan ziren, eta, Espainiako eta Marokoko agintariek ez zutenez ezer egin, desagertuta daude».

Estatuei kritika

Gogor mintzatu da ISH Europako estatuen politikari buruz. «Lotsatu egiten gaitu ikusteak Europako Batasunak eta haren estatu kideek, Greziak, Italiak, Maltak eta Espainiak, migratzaileei eta errefuxiatuei sorospena ez emateko politika kriminalak dituztela». Gogorarazi dutenez, «laguntza ez eskaintzeagatik» bostehun lagun baino gehiago hil ondoren gertatu da ezbeharra, eta mundu guztiaren aurrean. «Horrelako krimen larriak gertatuta ere zigorrik behar ez dela uste dutenen ikuspegitik bakarrik uler daiteke».

Azken egunetako aktualitatearekin lotu dute albistea ISH erakundekoek, AEBetako eta Kanadako erreskate zerbitzuak beren baliabide guztiak erabiltzen ari baitira Titanic ontziaren hondakinak bisitatzera joan eta Atlantikoko iparraldean galduriko itsaspekoa aurkitzeko. «Milaka dolar erabiltzen dira, erlojuaren aurkako baliabideak mobilizatzen dira, eta ehunka ordu ematen dira albistegietan, konexioetan, elkarrizketetan, hipotesietan, mapetan, itsas hondoaren diseinua duten proiektuetan, urpeko turismoan istripua izan duten bost pertsonaren salbamenduaren berri emateko. Posible al da axolagabekeria maila honetara iritsi izana? Antzeko sakoneran geratuko dira mundu osoan senideek eskatzen dituzten bostehun gorpuak, eta badirudi erakunde batek ere ez duela interesik horiek berreskuratzeko».


Summary: Oier Lazkanok irabazi du errepideko Espainiako Txapelketa. Gasteiztarrak erasoa jo du 25 kilometroren faltan, eta bakarrik iritsi da helmugara. Alex Aranburu hirugarren izan da.

Euskaldunak protagonista izan dira Espainiako txirrindularitza txapelketan. Oier Lazkano 23 urteko gasteiztarrak (Movistar) garaipen ikusgarria lortu du, helmugarako 25 kilometro falta zirela ihes eginda. Denboraldi bikaina egiten ari da Arabakoa. Bakarrik iritsi da helmugara, Juan Ayusoren (UAE) eta Alex Aranbururen (Movistar) aurretik.

Gaurkoa, momentuz, Lazkanoren kirol ibilbideko garaipenik garrantzitsuena da, eta txirrindulariak uneotan duen sasoi bikaina baieztatzeko balio izan du. Ostiralean bertan bigarren izan zen erlojuaren aurkako Espainiako txapelketan —Jonathan Castroviejorengandik (Ineos) bi segundora—, eta duela hilabete etapa bat eta sailkapen nagusia irabazi zituen Boucles de la Mayenne lasterketan.

San Lorenzo de El Escorialen (Espainia) amaitu den etapak 178 kilometro izan ditu, eta oso mugitua izan da hasiera hasieratik. Eguneko ihesaldia helmugarako 42 kilometro falta zirela harrapatu du Lazkanok eta beste hainbatek osatzen zuten tropeltxoak. Ayuso, faborito nagusia, atzean zen, tropelean. Hura tarteak murriztu nahian zebilela, ihesaldiko nahastea baliatu du Lazkanok erasoa jo eta bakarrik alde egiteko. Amaierara arte bikain neurtu ditu bere indarrak, eta garaipena lortu du.


Summary: Jose Antonio Sistiaga hil da, Gaur taldekoen artetik bizi zen artista bakarra. 91 urte zituela hil da, Ziburuko (Lapurdi) bere etxean, bihotzekoak emanda.

Gaur goizean hil da Jose Antonio Sistiaga artista eta zinemagilea (Donostia, 1932 - Ziburu, Lapurdi, 2023), Ziburuko bere etxean, bihotzeko baten ondorioz. 91 urte zituen. Ezaguna da, besteak beste, 1966. urtean Gaur euskal artista taldearen sortzaileetako bat izan zelako Amable Ariasekin, Rafael Ruiz Balerdirekin, Nestor Basterretxearekin, Eduardo Txillidarekin, Remigio Mendibururekin, Jorge Oteizarekin eta Jose Luis Zumetarekin batera. Haien artetik bizirik zen bakarra zen.

Iaz, BERRIAri emandako azken elkarrizketan, hitz egin zuen talde hartaz: «Oteizak jarri zion izena, baina nirea izan zen ideia; egun bakarrean abisatu genituen kide guztiak», oroitu zuen. Taldearen helburua zen garai hartako molde estetiko eta artistiko konbentzionalak apurtu eta abangoardia berri bat sortzea, baina bi urte soilik iraun zuen haren jardunak, kideen arteko desadostasunak tarteko.

Ikusi gehiago: «Ez dut margotu nahi aurrez imajinatu dezakedana»

Sistiagaren ibilbidea, ordea, luzea izan da. Parisen egin zituen pintura ikasketak eta, 1955. eta 1964. urteen artean hango eta Euskal Herriko tendentziak nahasteagatik nabarmendu zen. Handik itzulitakoan ezarri zuen Lapurdi bizileku eta lantoki. Azken hamarkadetan, balio handiko hainbat margolan egin ditu, baita hamar bat film ere, gehienak pinturazkoak. Sistiagaren Ere erera baleibu izik subia aruaren (1968) eskuz margotutako film luze artistiko esperimental bakartzat jotzen da oraindik.


Summary: Andoni Unzalu politikari sozialista hil da. Patxi Lopezen gertuko aholkularia izan zen Jaurlaritzan eta Espainiako Kongresuan. Hainbat hedabidetan ere ohiko kolaboratzaile izandakoa da. 67 urte zituen.

Denbora luzez gaixorik egon ostean, gaur hil da Andoni Unzalu politikari eta idazlea (Abadiño, Bizkaia, 1956) 67 urte zituela. Besteak beste, ezaguna da Patxi Lopezek gertuko aholkularia izan zuelako, bai Eusko Jaurlaritzan, baita Espainiako Kongresuan ere. Hainbat hedabidetan ere ohiko kolaboratzailea zen Unzalu, besteak beste, EITBn.

ETA politiko-militarreko kide izandakoa zen Unzalu, eta 1990eko hamarkadan EAJtik gertu ibili zen, baina 2000ko hamarkadaren hasieran urrundu zen jeltzaleengandik, Juan Jose Ibarretxe lehendakaritzan zela. Haren nazionalismoarekin eta Lizarra-Garaziko akordioarekin kritikoa zen Aldaketa plataformaren parte izan zen, eta 2009. urteko hauteskunde autonomikoetan, lehen aldiz, PSE-EEren zerrenda batean agertu zen.

Lopez Jaurlaritzako lehendakari izan zenean (2009-2012), bere lantaldean eduki zuen Unzalu, eta, besteak beste, Herritarren Partaidetzarako eta Dokumentazioko idazkari nagusi izan zen, aurretik aste batzuez legebiltzarkide izan ondotik. Askoren arabera, itzalean, hura zen lehendakariaren estratega.

Lopez sozialista Espainiako Kongresuko presidente jarri bezain azkar ere deitu zion taldean sartzeko eskatuz. 2016ko urtarrilaren 13an izendatu zuten lehendakari ohia Kongresuko Mahaiko buru, PSOEren eta Ciudadanosen botoekin, eta astebeterako Madrilen zen Unzalu, hari laguntzeko. Aholkulari lanetan aritu zen, Lopez Kongresuko presidente izan zen zazpi hilabeteetan. Eusko Jaurlaritzara itzuli zen gero, turismoaren alorreko aholkulari.

Ordutik, hedabideetan izan du jardun publiko nagusia. Joan den urrian Mario Onaindia saria jaso zuen.

Lagun handia

Unzaluren heriotzak hainbat erreakzio eragin ditu, nagusiki PSE-EEren inguruan. Lopezek «lagun handia» zuela esan du, eta haren ibilbidea goraipatu du.

Eneko Andueza PSE-EEko idazkari nagusiak, berriz, «terrorismoaren aurkako urte gogorretan» Unzalurena «ezinbesteko ahotsa» izan zela azpimarratu du, baita «Euskadirentzat proiektu sozialdemokrata bat eraikitzera» bideratu zituen pentsalaria izan dela ere: «Gaur egun, horrenbeste zalantza ditugun garaiotan, zaila izango da haiei aurre egitea haren ikuspunturik eta indarrik gabe», adierazi du amaieran.


Summary: Iruñeko Oberenak irabazi du XVIII. Berria Txapelketa. Borrokatua izan da Ultzamako Buruzgainen aurkako finala. Hernanin elkartutako pilotazaleek eskerrak eman dizkiete Rufino Rekalde eta Martxelo Otamendi antolatzaileei; printzipioz, lehiaketa ez da berriz antolatuko aurrerantzean.

Pronostikoak bete dira XVIII. Berria Txapelketaren finalean: Iruñeko Oberena faboritoa izan da txapeldun, baina gogotik lan eginda. Ez dizkio gauzak erraz jarri Ultzamako Buruzgainek, eta emozioz betetako arratsaldeaz gozatu ahal izan dute pilotazaleek Hernaniko (Gipuzkoa) udal pilotalekuan.

Izan ere, lehen partidan, kadete mailakoan, Buruzgainek lortu du puntua, eta horrek bizia eman dio lehiari. Aldaz-Martikorenak 22-13 irabazi diete Rekalde-Olzari; partida gogorra izan da, baina bigarren zatian gehiago asmatu dute irabazleek.

Lehia gazte mailako norgehiagokari esker berdintzea espero zen, eta hala izan da: Oberenako Sarasibar eta Santestebanek 22-7 irabazi diete Buruzgaineko Barberena eta Garañori. Santestebanek erakustaldia eman du atzean, eta Sarasibar bikain ibili da tantoa amaitzeko orduan.

Finala, beraz, maila nagusiko partidaren esku geratu da. Oberenako Canabal-Aldabe eta Buruzgaineko Iriarte-Oliden izan dira aurrez aurrez, eta hasiera bereziki gogorra izan da (10-10). Bigarren zatian, ordea, Canabalek asko asmatu du, eta Iruñeko bikoteak erreskadan egin ditu azken hamabi tantoak (22-10). Titulua, beraz, Oberenak lortu du.

Finala bukatutakoan, pilotazaleek esker ona adierazi diete 18 urtez txapelketa antolatu duten Rufino Rekalderi eta Martxelo Otamendiri, eta txaloz agurtu dituzte. Txapelketa, inork segidarik eman ezean, ez da berriz antolatuko.

Ikusi gehiago: Emakumezkoen finalaren kronika: emozioa eta kalitatea, sobera


Summary: Bi pertsona hil dira Nafarroan, errekan itota. Irunberriko arroilan hildakoak 68 urte zituen, eta Melidan zendutakoak, 27.

Nafarroako Irati ibaian gizonezko bat hil zen, eta Aragoi ibaian beste bat, biak ere ur lasterrak eramanda.

Irunberrin hildakoak 68 urte zituen. Familiarekin bainatzen ari zen Irati ibaian, eta 16:30 aldera galdu egin zen. Senideek larrialdi zerbitzuei deitu zieten, eta ur lasterrak gizonezkoa eraman zuela adierazi zieten.

Besteak beste Zangozako suhiltzaileak mobilizatu ziren, eta urpekariak aritu ziren gizonezkoaren bila, hura galdu zen lekutik abiatuta, hau da, arroilako lehenengo tuneletik gertu.

19:00 aldera topatu zuten haren gorpua, ez oso urrun, baina bi metroko sakoneran.

Melidan, bigarrena

Baina arratsaldea ez zen hor amaitu urpekarientzat. 19:40 aldera beste dei bat jaso zuten, Melidatik. Han, Murillo El Fruto herriko mugatik gertu 27 urteko gizonezko bat falta zen. Aragoi ibaian bainatzen ari zela galdu zen, ur lasterrak eramanda, lekukoen arabera.

Tafallako suhiltzaileek aurkitu zuten, ordubete geroago, hura ere bainu lekutik gertu, baina ezin izan zuten suspertu.


Summary: Kontserbadoreek gehiengo osoa lortu dute Greziako hauteskundeetan. Demokrazia Berriak botoen %40 irabazi ditu, eta ezkerreko Syrizari 23 puntu atera dizkio. Eskuin muturreko hiru alderdi sartu dira parlamentura.

Kyriakos Mitsotakisen Demokrazia Berria alderdi kontserbadorea nagusitu da berriz Greziako hauteskundeetan. Maiatzean ere irabazi zuen, baina beste bozetara deitu zuen, gehiengo handiagoa nahi zuelako. «Aginte sendoa» lortu duela esan du bart.

Eskuindarrek botoen %40,5 lortu dituzte. Gehiengo osoa eman die horrek, eta ezkerreko Syriza taldeari 23 puntu atera dizkiote.

«Herritarrek gehiengo sendoa eman digute», adierazi du Mitsotakisek, eta ohartarazi du «erreforma handiak azkar» egingo dituela orain.

Izan ere, maiatzean ez zuen erabateko gehiengoa lortu, eta buruzagiak bakarrik gobernatu nahi zuela adierazi zuen. Horregatik deitu zituen berriz herritarrak bozkatzera. Ekonomia egonkortzea eta osasun eta hezkuntza sistema publikoak indartzea agindu zuen.

Emaitzak kolpe latza izan dira Syriza eta haren buruzagi Alexis Tsiprasentzat. Bi porrot pairatu ditu jarraian, eta bigarrenean are gehiago galdu du. Kargua bere alderdikideen esku utzi du Tsiprasek.

Eskuin muturreko beste alderdi bat

Atzoko bozetan bazegoen beste arreta puntu bat. Lortuko ote zuen Espartarrak eskuin muturreko alderdi berriak legebiltzarrean sartzea? Galdera hori ibili dute buruan analistek kanpainan zehar. Azkenean, bai. Alderdiak botoen %4,7 eskuratu ditu, eta, beraz, ganberan sartuko da, muga %3koa baita.

Greziako Auzitegi Nagusiak eskuin muturreko Greziarrak alderdia debekatu zuen. Ilias Kasidiaris horren buruzagia kartzelan dago, eta, orduan, Espartarren alde bozkatzeko eskatu zien jarraitzaileei. Egunsenti Urrekara alderdi neonaziko eleduna izateagatik dago espetxean Kasidiaris.

Breaz, Greziako Legebiltzarrean eskuin muturreko hiru alderdi daude orain: Konponbide Greziarra, Niki (Garaipena) eta Espartarrak. Denen artean, botoen %13 lortu dituzte, eta 34 aulki, 300 eserlekuko parlamentuan.


Summary: Belloch, beterano bat estatu indarkeriaren gorazarrean. Espainiako Justizia eta Barne ministro ohiak esan du «boluntario saldoa» zegoela GAL finantzatzeko, eta Galindo «zalantzarik gabe» igoko lukeela berriro jeneral kargura.

Juan Alberto Belloch Espainiako Justizia ministro izandakoak oihartzun mediatikoa eragin du berriro ere, estatu indarkeriaz eta GALez hitz eginda. «GALen kostua minimoa izan zen; boluntario saldoa zegoen hura finantzatzeko». Liburu bat argitaratu berri du Bellochek, eta haren inguruan elkarrizketatu dute El Periódico de Aragón-en. Ahobizarrik gabe mintzo da; adibidez, GALi buruz: «Orokorrean, eta hau oso ondo genekien inkestak Barne Ministeriotik irteten zirelako, jendea ez zegoen GALen kontra, baizik eta jardun zuten baldartasunaren kontra (…). Hasiera-hasieran ez zen kritika handirik egon GALengatik, ondorengo fase batean baizik, alderdikeriaz erabili denean».

1994tik 1996ra Barne eta Justizia ministro izandakoa da Belloch, eta, elkarrizketan, hizpide izan du Enrique Rodriguez Galindo Guardia Zibileko jenerala, Joxean Lasa eta Joxi Zabala bahitu, torturatu eta hiltzeagatik zigortutakoa; ez da damu jeneral izendatu izanaz: «bai, zalantzarik gabe», erantzun du, galdetuta berriro ere jeneral kargura igoko ote lukeen: «Nire posizioa zen bereizi behar zela Galindo ikertua (…). Agerikoa da Galindok merituak sobera eduki zituela igoerarako».

Edonola ere, Bellochen hitzak ez dira berriak; badu esperientzia Galindori gorazarre egiten. «Borrokalari antiterrorista moduan, onena zen», esan zuen elkarrizketa batean iazko abenduan. Eta erabiltzen zituen «metodoak» —hau da, torturak— gaizki egiten zuen «gauza bakarra» zirela. Hau da, Belloch Galindok egindako torturen jakitun zen —berak esan omen zion «tratu txarrak» emateari uzteko—, baina hura saritzea erabaki zuen. Are gehiago, elkarrizketa hartan, arazorik ez zuen izan adierazteko Espainiako Barne Ministerioak hilean 500.000 pezeta ematen zizkiela Espainiako Poliziaren Bilboko komisariorde Jose Amedoren eta Bilboko Informazio Brigadako polizia Michel Dominguezen emazteei, haien isiltasuna erosteko. Baina, berriz ere, bere burua aurkeztu zuen diru sari hori eten zuen buruzagitzat. Orain, igandeko elkarrizketan, bere burua du tortura etenarazi zuen ministrotzat.

Belloch ere ez da salbuespena; azken urteetan, maiztu egin dira estatu indarkeria justifikatu edo defendatu duten ordezkari politiko eta polizialak. Iazko urrikoa zen azken adibidea; «agindua eman nuen Alberto Martin Barriosen bahiketaren arduradun nagusia atxilotu eta Espainiara ekartzeko», esan zuen Jose Barrionuevo Espainiako Barne ministro ohiak. Edo, 2015ean, Rafael Vera Segurtasuneko Estatu idazkari ohia: «Legeari dagokionez, gerra zikina hutsegitea izan zitekeen, baina, praktikoki begiratuz gero, bere betekizuna izan zuen... Baliagarria izan zen [ETAren] ekintzak geldiarazteko eta Frantziaren elkarlana bultzatzeko». Jardunean zegoenean, Foro Sozial Iraunkorrak behin baino gehiagotan salatu zuen gisa horretako adierazpenek estatuaren biktimak «birbiktimizatu» egiten dituztela.

PSE-EEren haserrea

Bellochen adierazpenak zabaldu eta gero, Eneko Andueza PSE-EEko idazkari nagusiak nabarmendu du «inoiz» ez dela «justifikaziorik» egon «ezein indarkeria mota» erabiltzeko, eta «erabateko arbuioa» eta biktimekiko elkartasuna azaldu du «nazka izugarria» eragiten dioten adierazpen horiek direla eta. Antzera hitz egin du Denis Itxaso Espainiako Gobernuak Euskal Autonomia Erkidegoan daukan ordezkariak: «Indarkeriaren ezein adierazpide ezin da banalizatu edo gutxietsi, baina are gutxiago zuzenbide estatua irauli zuten aparatuek erabilitakoa. GALen biktimek errespetu osoa merezi dute, eta bihoakie guztiei gure oroimena».

EAJren «nazka»

U-23ko bozetarako EAJren Gipuzkoako zerrendaburu Maribel Vaquerok «oso larritzat» jo ditu Bellochen adierazpenak, GALen jarduera «justifikatu» egiten dituelako, haren arabera: «Nazka ematen du horrelako zerbait entzuteak». Vaquerok gogoratu du GAL «talde terrorista bat» izan zela, «Estatuaren babesa» izan zuena. Horregatik, Baquerori «nazka» ematen dio Bellochen hitzak entzuteak, «biktimak eta haien sentimenduak iraintzen dituztelako». EAJko hautagaiak erantsi du «jarrera horiek» ezin direla onartu «inolaz ere».


Summary: Arartekoak eskatu du torturaren biktimei laguntzeko politikak egiteko. Torturaren Biktimei Laguntzeko Nazio Batuen Nazioarteko Eguna da gaur. EH Bilduk salatu du «justizia eta ez errepikatzeko bermeak atzean» geratu direla.

Euskal Autonomia Erkidegoko Arartekoak erakundeei eskatu die jarrai dezatela torturaren biktima guztiei laguntzeko «politikak egiten eta babesa erakusten, modu inklusiboan eta giza eskubideen nazioarteko zuzenbidea errespetatuz, betiere indarrean mantenduz torturen biktimen eskubideen aitortza ezinbestekoa Euskadin». Horixe da, Manu Lezertua arartekoaren hitzetan, «bide bakarra hain egintza arbuiagarriak berriz ez gertatzeko». Arartekoak adierazpen bat zabaldu du Torturaren Biktimei Laguntzeko Nazio Batuen Nazioarteko Egunaren harira. Nabarmendu du tortura «gizon-emakumeen kontrako krimena» dela, «preskribaezina», eta Arartekoak «mandatu proaktiboa» eduki behar duela «giza eskubideak sustatzen eta babesten». Mandatu horren arabera, berari dagokio, «esku hartzeko duen eremuan, giza eskubideetan oinarritutako kultura zabaltzea, tortura bezalako delitu larriak betikotu ez daitezen; horiek ahaztea eta zigorrik gabe geratzea eragoztea; egiarako, justiziarako eta biktimen erreparaziorako eskubidea gauzatu dadin erraztea». Zeregin horretan, Lezertua buru duen erakundeak gogora ekarri du Giza Eskubideen Europako Auzitegiaren jurisprudentzia: alegia, tortura «zehatz-mehatz» ikertu behar dela, eta, beraz, arlo horretan «ikerketa oztopatzeko edo informazioa ezkutatzeko edozein egintzak» urratu egiten duela nazioarteko araudia. Arartekoak berariaz oroitu ditu Estrasburgok Espainiari jarritako zigorrak. «Nazioarteko zuzenbideak torturaren biktimaren benetako erreparazioa bultzatzen du, lehengoratzea, kalte ordaina ematea, birgaitzea, gogobetetzea eta berriro ez gertatzeko bermeak ematea barne direla», erantsi duenez: «Horrela, bateraezinak dira tortura goretsi edo justifikatzea eta hain egintza gaitzesgarriak ez errepikatzeko bermea. Are gehiago indultuak, ohore publikoak edo sustapen profesionalak ematea modu frogagarrian torturatzat jotako ekintzengatik kondenatuak izan direnei edo halako egoeretan nahastuta agertzen direnei». Lezertuaren iritziz, gizarteak «zigorgabetasun pertzepzioa izateak edo gizon-emakumeen kontzientziari nazka ematen dioten krimenak zuritzeak barrua jaten diete zuzenbideko estatu demokratikoaren oinarriei».

Bestalde, goretsi du EAEko botere publikoek «urrats egokiak» egin dituztela torturaren biktimei aitortza eta erreparazioa egiteko, eta testuinguru horretan aipatu du 1960tik 2014ra Euskal Herrian gertatutako tortura kasuen ikerketa proiektuaren amaierako txosten dokumentua.

EH Bilduk ere gogoan izan du eguna, eta babesa eskatu du «Euskal Herrian torturatutako guztientzat. Aitortzan lehenengo urratsak bai, baina justizia eta ez errepikatzeko bermeak atzean geratu dira».


Lurraren Altxamenduak, debekatuta

Summary: Lurraren Altxamenduak, debekatuta. Lurraren Altxamenduak mugimendua legez kanpo utzi du Frantziak. «Ekoterrorismoan» aritzea egotzi die Macronen gobernuak. Ahots ugari altxatu dira erabakiaren aurka.

Ekainaren 21ean sinatutako dekretu baten bidez, Frantziako Gobernuak legez kanpo utzi du Lurraren Altxamenduak (LSDLT) erakundea. Bezperan, talde horretako kide izatearen akusaziopean, 15 lagun atxilotu zituen Poliziak. Neurri horrek erreakzio soka luzea ekarri du Frantzian eta Ipar Euskal Herrian, eta Emmanuel Macronen gobernuaren joera «autoritarioa» salatu dute eragile askok, izan erakunde ekologista, sindikatu zein alderdi. Martxoan martxan jarri zuen gobernuak legez kanpo uzteko prozedura, orain arte Macronek gauzatu dituen dozenaka horietako azkena. Oraingo honetan, baina, ezkerreko mugimendu baten aurka jo dute. Zer dira Lurraren Altxamenduak?

Mugimenduaren webgunean dioenez, 110.000 kidek eta tokiko 180 batzordek osatzen dute Lurraren Altxamenduak legez kanporatutako mugimendua. Haren helburua da nekazaritza erauzketa ondasun komunalen gainetik lehenesten duen sistema ekonomikoa amaitzea, agroindustria nekazari txikien eta tokiko etxaldeen gainetik ezartzen duen sistemari aurre egitea. Partaide askotarikoen artean, mugimendu ekologista historikoetan aritutakoak —Europa Ekologia-Berdeetako kideak, haietako batzuk—, klima ekintzaile gazteak eta laborariak daude. «Bizitzaren arma suntsitzaile» diren industria-nekazaritza eta jarduera ekonomikoak —porlanaren industria, esaterako— izan dituzte jomugan Lurraren Altxamenduak taldekoek, bizidunen aurkako «suntsiketa handiko armak» direlakoan. Zer leporatu diete?

Olivier Veran Frantziako Gobernuko bozeramaileak prentsaurrekoan azaldu zuenez, «azken asteotan, hainbatetan, ondasunen eta pertsonen aurkako indarkeria» erabili izana da LSDLTri egozten dioten akusazio nagusia. Azken asteotan, gobernuak behin baino gehiago erabili du, mugimenduari buruz ari zelarik, «ekoterrorista» hitza, eta «sabotajeak» eta «indarkeria» baliatzea egotzi diote mugimenduari. Legez kanporatzeko agindua emateko Barne Ministerioaren oharrean, arma gisa erabilitako objektuak edukitzea leporatu diete; besteak beste, morteroak eta molotov koktelak. Funtsean, baina, mugimenduak sustatutako mobilizazioetan egotz dakiokeen indarkeria erabilera bakarra izan da liskarretan Poliziari aurre egitea. Esate baterako, Sainte-Solinen (Frantzia) istilu gogorrak izan ziren, uraren pribatizazioa salatzeko deitutako mobilizazioetan. Istilu horietan poliziei molotov koktelak eta beste jaurti izana egotzi zieten manifestariei. Zeren aurka egin dute?

Frantzia erdialdeko Sainte-Solineko agroindustriaren urtegien aurkako ekintzek egin zuten ezagun mugimendua, bereziki aurtengo martxoan jendarmeekin izandako liskarren ondorioz. Horrek indartu zion gobernuari mugimendua legez kanporatzeko asmoa. Uraren pribatizazioaren aurkako beste hainbat ekintza egin dituzte, Sainte-Solinen bertan iazko urrian. Horrez gain, kalte materialak eragin dituzte beste hainbat sektore ekonomiko-industrialetan. Ekainaren 10ean eta 11n hormigoiaren industriaren aurka zenbait ekintza egin dituzte; hondarra ebatsi dute eta hainbat kalte eragin lorezaintza industrialeko berotegi batean; sabotaje ekintzak egin dituzte harrobietan; Monsantoren egoitzan sartzeko eta okupazio bat egiteko ahalegina egin dute; eta manifestazioak egin dituzte Lyon-Turin abiadura handiko trenaren (AHT) proiektuaren aurka, Italian Val di Susan aspaldi borrokan ari diren taldeekin bat eginez. Zeresana eman zuen iazko abenduan berrehun bat ekintzailek Lafarge enpresaren Marseilla (Okzitania) inguruko zementu fabrikan egindako ekintzak ere. Lantergira sartu eta «armagabetu» egin zuten. Erraustegia eta gailu elektrikoa baliogabetzea, kableak moztea eta hainbat makina hondatzea aldarrikatu zuten. Sirian talde jihadistak diruz lagundu izana aitortu zuen Lafargek iazko udazkenean. Halaber, «kutsatzaile eta CO2 ekoizle handiena» da, aktibisten hitzetan. Ekain hasieran 15 pertsona atxilotu zituen Frantziako Poliziak ekintza harekin lotura zutelakoan; tartean, Euskal Herriko bi. Zenbat erakunde utzi dituzte legez kanpo Macronen agintean?

Emmanuel Macronek 2017an presidente kargua hartu zuenetik, 30 bat erakunde legez kanporatzeko dekretuak onartu ditu gobernuak. Horietako gehienei talde islamistekin loturak izatea egotzi diete, eta beste gehienak eskuin muturreko alderdi edo mugimenduak ziren. Ezkerreko eremuan, Lyon talde antifaxista legez kanporatzeko agindu administratiboa eman zuen 2022ko martxan gobernuak, baina estatu kontseiluak bertan behera utzi zuen. Orain, ezkerreko beste mugimendu baten aurka eman du kolpea Macronek, Lurraren Altxamenduak debekatuta. Nork azaldu die babesa?

Ezkerreko alderdiek, Frantzia Intsumisoa buru, babesa agertu diote legez kanporatutako mugimenduari, eta, horrez gain, baita ekologistek zein bestelako herri mugimenduek ere: Greenpeace, Amnesty International, Giza Eskubideen Liga, Solidarioak... Sindikatuek, Confederation Paysannek eta erreferentzia publiko diren hainbat ordezkarik, besteak beste, Greta Thunbergek eta Disha Ravi nekazarien altxamendua babesteagatik Indian atxilotu zuten ekintzaileak. Europa Ekologia-Berdeak alderdiko idazkari nagusiak ere babesa azaldu dio LSDLTri. Zer egingo dute orain?

LSDLTk jakinarazi du helegitea jarriko duela gobernuaren erabaki horren aurka, eta Frantziako justizian prozedura galduz gero Estrasburgoko Auzitegira joko duela. Horretan 2.000 erakunde eta lagunek babestu dutela adierazi du. Haren webgunea eta sare sozialak blokeatuta geratuko direnez, komunikaziorako beste kanal batzuen berri eman dio gizarteari, eta tokiko batzordeei errepresioari aurre egin ahal izateko hainbat gomendio zabaldu dizkie.


Summary: Espainiako Gobernuak ez du igoko elikagai batzuen BEZa. Nadia Calviñok ez du argitu zer gertatuko den garraiolarien gasolio deskontuarekin.

Ekainaren 30ean iraungiko da inflazioari aurre egiteko Espainiako Gobernuak urte hasieran indarrean jarritako neurri sorta bat, eta gobernuak zer egingo duen erabaki behar du.

Neurri horietako baten inguruan zer erabaki duten iragarri du gaur goizean Nadia Calviño Ekonomia ministroak: aurrerantzean ere ez dute BEZik izango ohikoan %4ko zerga duten oinarri-oinarrizko produktu batzuek: ogia, irina, esnea, arrautzak, barazkiak, fruta, patatak, lekaleak, zerealak... %10eko BEZa izan beharrean, %5ekoa izango dute olioak eta pastak.

Hego Euskal Herrian, elikagaien prezioen igoerak goia jo zuten otsailean eta martxoan, %15,8 garestitu baitzen aurreko urtearekin alderatuta. Baina beheranzko joera hasi zen apirilean (%12,8), eta sendotu egin da maiatzean (%11,9). Ostegunean jakinaraziko du INEk Espainiari dagokion datu aurreratua, eta horren arabera jokatuko dutela esan du Calviñok, baina elikagaien BEZarekin zalantza handirik ez du utzi: «Ikusten ari garenez, indarrean ditugunak [neurriak] luzatzea komeni dela esaten digu prezioen bilakaerak—.

BEZaren murrizketa arrainei eta haragiari zabaltzeko eskera asko jaso ditu Espainiako Gobernuak, baina hori egiteko asmo gutxi duela erakutsi du Calviñok, arraina merkatzen ari dela nabarmendu baitu.

Erregaien deskontua

Ministroak, ordea, ez du argitu zer gertatuko den profesionalen gasolioarekin. Urtea hasi denetik, garraiolariek, arrantzaleek eta nekazariek baizik ez dute deskontua erregaietan: hogei zentimokoa izan zen urtarrilaren 1etik martxoaren 31 arte, eta hamarrekoa orduz geroztik. 2022ko apiriletik abenduaren 31 arte, herritar guztiek izan zuten, baina, gasolina eta gasolioa asko merkatu zirela argudiatuta, haiena kendu egin zuen Madrilek.

CETM Espainiako garraiolarien patronalak eskatu du deskontua luzatzeko eta, are gehiago, hogei zentimora igotzeko. Justifikatu duenez, gasolioa 2022 hasieran baino garestiago dago oraindik, azken asteetan gora egin du berriro, eta haien aurreikuspenek diote goranzko joerari eutsiko diola. Hego Euskal Herrian, 1,432 euroan jo zuen behea gasolioak maiatzaren erdialdean, baina pixka bat garestitu da orduz gero, eta batez beste 1,464 euroan salerosi zen aurreko astean.

Inflazioa oro har apaldu egin denez, haren eragina gutxitzeko neurriak bertan behera uzteko eskatu die Europako Batzordeak EBko estatu kideei, eta soilik behar handia dutenei laguntzeko. Ildo horretan mintzatu da Calviño, esan baitu neurriek «gero eta kirurgikoagoak» izan beharko dutela.

Ez direnak aldatuko

2022ko abenduko dekretuak sei hilabeteko iraupena eman zien neurri batzuei, baina urtebetekoa beste batzuei. Horrela, abenduaren 31 arte merkeagoa da garraio publikoan ibiltzea. Doan da Renfeko aldirikoetan eta distantzia ertainekoan —hilabeteko bonuak izanez gero—, eta %30 eta %50 arteko deskontuak daude autobusetan.

Alokairuen prezioa gehienez %2 igotzeko agindua ere indarrean dago 2023 osoan, baina ez, ordea, etxegabetzeko debekua.

Energiari dagokionez, bonu soziala duten herritarrek deskontu handiagoak izango dituzte urtea amaitu arte —%25etik %65era handitu du Madrilek—, eta argindarraren eta gasaren gaineko zergek ere apalduta segituko dute.


Summary: Nerea Kortajarena da EH Bilduko bozeramaile berria. Maddalen Iriarte Gipuzkoako ahaldungai nagusiak orain arte egindako lanean hasiko da Kortajarena. Diana Urreak eta Roke Akizuk ordezkatuko dituzte Eusko Legebiltzarrean, Iker Casanova eta Maddalen Iriarte bera, hurrenez hurren.

EH Bilduk jakinarazi du Maddalen Iriartek eta Iker Casanovak legebiltzarkide karguari uko egin diotela ofizialki, maiatzeko hauteskundeetan batzarkide atera ostean, Iriarte Gipuzkoan eta Casanova Bizkaian. Talde parlamentarioan Diana Urrea Herrerak (Armenia, Kolonbia, 1987) eta Roke Akizu Aizpirik (Soraluze, Gipuzkoa, 1966) ordezkatuko dituzte.

Diana Urreak hirugarren aldia izango du Eusko Legebiltzarrean, legebiltzarkide izan baitzen aurreko bi legealditan, 2012tik 2016ra eta 2019tik 2020ra. Diplomaduna da Turismo ikasketetan, eta emakumeen eta gizonen arteko berdintasunaren arloko masterra egina du.

Roke Akizu mendiko ingeniaria da, ingurumenean espezializatua; zinegotzia izan da Soraluzen, eta Mendi eta Habitat Naturaleko zuzendaria ere izan zen Gipuzkoako Aldundian.

Barne aldaketa horiekin batera, taldeko bozeramailetza ere aldatu da: Nerea Kortajarena da orain EH Bilduko bozeramailea Gasteizko ganberan.


Summary: Hamar urtean %23 handitu da droga kontsumoa munduan. NBEk droga salmentari eta kontsumoari buruz egindako urteko txostenaren arabera, 296 milioi pertsonak kontsumitu zuten 2021ean; 2011n baino 56 milioi lagunek gehiagok. 500.000 lagun inguru hil ziren 2019an.

Drogak kontsumitzen dituzten pertsonen kopurua «nabarmen» handitu dela ohartarazi du NBE Nazio Batuen Erakundeko Droga eta Delituen Bulegoak. Atzo kaleratutako urteroko txostenaren arabera, 296 milioi lagunek hartu zuten drogaren bat 2021ean, eta, beraz, 2011tik urte horretara %23 handitu zen kontsumoa. Horrez gain, 13,2 milioi lagun inguruk injektatu zuten substantziaren bat, aurreikusitakoek baino %18 gehiagok.

Beste datu beltz eta kezkagarri bat ere ageri da ikerketan: 500.000 lagun inguru hil ziren 2019an droga kontsumoaren eraginez, 2009an baino %17,5 gehiago. C hepatitisarekin lotutako gaixotasunak dira drogen ondoriozko heriotzen kausa nagusia, guztizkoaren erdia baino gehiago. Gaindosiak heriotzen laurdenak dira, eta opioa da drogarik hilgarriena, «alde handiarekin», gainera. Zehazki, gaindosien epidemiak ez du mugarik AEB Ameriketako Estatu Batuetan; han, NBEren arabera, 80.000 pertsona inguru hil ziren opiodunen gaindosien ondorioz 2021ean, 2019an baino %60 gehiago. Opioa Afrikan eta Ekialde Hurbilean ere askok kontsumitzen dute.

Dena dela, kalamua da oraindik ere drogarik ezagunena; 219 milioi pertsonak kontsumitu zuten 2021ean. Opioa bigarren dago, 60 milioi kontsumitzaile baititu; ondoren, anfetaminak daude, 36 milioi lagunek kontsumitzen baitute; kokaina, berriz, 22 milioi herritarrek kontsumitu zuten; eta «estasi» motako estimulatzaileak, gutxi gorabehera, 20 milioi lagunek hartu zituzten. Kokaina, gainera, inoiz baino gehiago ekoitzi zuten 2021ean, 2.300 tona, eta eskaria sekula baino handiagoa da. Txostenaren arabera, fenomeno global horrek, «ziurrenik», bestelako merkatuak irekiko ditu Asian eta Afrikan. Aldiz, 2.026 tona kokaina konfiskatu zituzten, inoiz baino gehiago.

«Mundu osoan etengabe ugaritzen ari dira drogen kontsumoagatik nahasmenduak dituzten pertsonak, baina drogak ez dira heltzen berehalako tratamendua behar duten guztiengana», nabarmendu zuen NBEko Droga eta Delituen Bulegoko zuzendari Ghada Walyk. Egoera horren ondorioz, erakundeak aurre egin behar die munduko gatazkez eta krisiez baliatzen diren droga trafikoko sareei, zeinek legez kanpoko drogen ekoizpena hedatzen baitute, batez ere droga sintetikoena. Gisa horretako drogak ez datoz lursail handiak behar dituzten landareetatik, produktu kimikoetatik baizik. Droga sintetikoek, hain zuzen, «abantaila ugari» ekartzen dizkiete «talde kriminalei»: merkeagoak dira, eta errazago eta malguago fabrikatu ohi dira, ez baitaude kokaleku baten edo uzta denbora baten menpe. Gainera, ekoizpen denborak askoz laburragoak dira.

Droga kontsumoaren ondorioz nahasmenduak dituzten herritarren kopurua %45 handitu da 2010etik hona, 39,5 milioi kontsumitzaile izateraino. Txostenaren arabera, drogekin lotutako nahasmenduak zituzten bost pertsonatik bat baino ez zegoen tratamenduan 2021ean. Halaber, NBEk zehazten du gazteak direla «zaurgarrienak»; hain zuzen, Afrikan 35 urtetik beherakoak dira tratamenduan dauden pertsonen %70.

Erakundeak azpimarratu zuen, gainera, «benetan handia» dela garabidean diren herrialdeen eta aberatsen arteko arrakala, batez ere oinazearen tratamendurako sendagaiak eskuratzeko orduan. Herrialde garatuetan, adibidez, opioa eskuratzeko aukera berrogei aldiz handiagoa da errenta ertaina edo txikia dutenetan baino. Horiek horrela, munduko biztanleriaren %86 sendagaiak eskuratzeko zailtasunak dituzten estatuetan bizi da. Zehazki, txostenean aipatu dute hiru herrialde hauetan dutela egoera zaila: Brasil, Kolonbia eta Peru. Estatu horietan, hain justu, droga trafikoarekin lotutako delitu «ugari» egiten dituzte.

Droga trafikoa gatazketan

Talde kriminalak gatazkan dauden herrialdeetako «hutsune legalaz» baliatzen dira droga sintetikoak ekoizteko. Txostenak Afganistango kasuak dokumentatzen ditu, non metanfetaminaren ekoizpena handitu egin den, baita Sirian ere. Bestalde, Ukrainaren inbasioaren testuinguruan, gudak kokainaren eta heroinaren trafiko bideak aldatzea eragin badu ere, erakundeak esan du gatazkak «droga sintetikoen fabrikazioa eta trafikoa hedatzea» eragin dezakeela. Drogen sektorea gerra egoeretan eta estatu ahuletan lora daiteke, eta, era berean, gatazka luza edo elika dezake, NBEren txostenaren arabera.

Amazoniako arroko droga trafikoak beste delitu jarduera batzuk areagotu ditu, hala nola legez kanpoko mozketak, meatzaritza, lurren okupazioa edo basa bizitza trafikoa. Horrek «kalte handia» eragiten dio munduko oihan tropikalik handienari, baita bertan bizi diren herri indigenei eta haien defendatzaileei ere.

Haitin, bestalde, herrialdearen krisia handitu egiten da narkotrafikatzaileek herrialdearen mugen «porositatea» ustiatzen duten heinean, «negoziazioak indartzeko». Sahelen, gatazka armatuek gehien astindu duten eskualdean, droga trafikoak talde armatuak finantzatzeko balio izaten du.


Summary: EH Bilduk dio posta bidezko botoak «inoiz baino garrantzitsuagoak» direla. Espainiako Kongresurako Arabako zerrendaburu Iñaki Ruiz de Pinedok esan du «subiranotasunaren aldeko boto guztiak» zenbatu beharko direla. EAJko Gipuzkoako zerrendaburu Marinel Vaquerok, berriz, agindu du bere alderdiak «herritarren interesak erabakimenez» defendatu dituela.

Uztailaren 23ko hauteskundeei begira posta bidezko botoak garrantzi handia izango duela azpimarratu du EH Bilduk. Espainiako Kongresurako Arabako zerrendaburu Iñaki Ruiz de Pinedok gogoratu duenez, «garrantzitsua da boto subiranista eta ezkertiar guztiak hauteskunde gauean zenbatzea», eta, horregatik, azpimarratu du ezin dela bidean geratu «boto bakar bat ere».

Ruiz de Pinedok helarazi du, hain zuzen, maiatzaren 28an EH Bilduk «aurrerapauso handia» eman zuela herritarrek ezkerreko koalizio subiranistan jarritako «konfiantzari esker», eta uztailaren 23an «beste jauzi bat emateko aukera» duela EH Bilduk, «udal eta foru hauteskundeetan hasitako ziklo politikoaren aldaketa sendotzeko».

Hala, Ruiz de Pinedok adierazi du koalizio subiranista «zenbat eta indartsuagoa izan» Madrilen, «orduan eta sakonagoak» izango direla euskal gizarteak behar dituen aldaketak. Erantsi du azken lau urteetan EH Bildu Madrilen egoteak «eskubide sozialetan aurrera egitea» ahalbidetu duela. Uztaileko hauteskundeei begira, EH Bilduk informazioguneak jarri ditu bere egoitzetan, eta lau telefono ere jarri ditu posta bidezko botoaren inguruko zalantzak argitzeko.

EAJren «marra gorria»

EAJko Gipuzkoako zerrendaburu Marinel Vaquerok, berriz, gaur esan du EAJk «Euskadi Madrilen kokatu» duela eta kongresukide jeltzaleek euskal herritarren interesak erabakimenez» defendatu dituztela, «ahots propioarekin, menpekotasunik gabe eta motxilarik gabe».

Vaquerok nabarmendu du uztailaren 23ko bozak «ezberdinak» izango direla, eta, alde horretatik, hau gaineratu du: «hiritarrek jakin behar dute» hauteskunde horiak ez direla presidentetza hauteskundeak izango, «baizik eta beren ahotsa Madrilera eramango dutenak aukeratzeko». Aurreratu du aldagai hori behin eta berriro azpimarratu duela EAJk bere kanpainan, «berriz ere herritarren konfiantza irabaztera begira».

Horrez gain, Vaquerok oso argi esan du bere alderdiak «marra gorri bat» duela: «Vox». «Ez dugu inboluzio demokratikorik onartuko», azaldu du: «Gure DNAn daramagun zerbait da hori».


Summary: Zaldibarko zabortegian premiazko segurtasun neurriak hartzeko exijitu diote Jaurlaritzari. Zaldibar Argituk, Ekologistak Martxan-ek eta Euskal Herriko Eskubide Sozialen Gutunak elkarretaratzeak egingo dituzte hilaren 29an eta 30ean.

Eusko Jaurlaritzak Geologia y Geoteknia Larrea SM enpresari eskatutako txostenak agerian utzi du Zaldibarko zabortegiaren orubea ez dela batere egonkorra. Jaurlaritzak txostena fiskaltzari helarazi dion arren, Zaldibar Argitu plataformak, Ekologistak Martxan taldeak eta Euskal Herriko Eskubide Sozialen Kartak uste dute ez dela nahikoa. «Ikerketek adierazi dute berehala hartu behar direla zenbait neurri, ingurumenaren eta pertsonen segurtasuna bermatzeko», nabarmendu du Eneko Iraeta Zaldibar Argituko kideak gaur goizean Eusko Jaurlaritzaren ordezkaritzaren aurrean egindako agerraldian, Bilbon. Hori dela eta, kolektiboek eskaera bat erregistratu dute Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapen, Iraunkortasun eta Ingurumen Sailean.

Segurtasun faktorea txikitu dela ondorioztatu du txostenak: Zaldibarko zabortegia erori zenean, 1,6 puntukoa zen faktorea; orain, berriz, 1,15ekoa. Parametroa 1 baino txikiagoa izateak esan nahi du irristatze indarra handiagoa dela egiturari zutik eusten dioten indarrak baino. Egonkortasunari begiratuz gero, beraz, arriskua «handia» dela salatu du Iraetak. «Arrakalak daude». Arrisku hori, gainera, harago doa: «Gas isurketei, usainei eta suteei dagokienez ere arrisku handia dago». Era berean, salatu du egoera ez dela 2020ko otsailaren 6koa baino hobea. «Oso kezkatuta gaude». Ibaetak gogoratu du txostenak adierazi duela premiazkoa dela behin-behineko estaldura artifiziala jartzea eta zabortegia behin betiko zigilatzea.

Zabortegia erortzeko arriskuan; Jaurlaritza, bete zure ardura lelopean egin dute elkarretaratzea. Eta, orduan, Jaurlaritzaren ordezkaritzak ateak itxi ditu. Haren jarrera salatu du Javier Vazquez Ekologistak Martxan-eko bozeramaileak: «Gogoratu nahi diogu arriskua ez garela gu; arriskua Zaldibarren dago». Eta gaia saihesteari utz diezaiola exijitu dio. «Erakundeen betebeharra da lurraldea, ingurumena eta herritarren osasuna zaintzea; premiaz jardun behar dute, zabortegia berriro eror ez dadin».

Egoera salatzeko, hiru kolektiboek bi deialdi egin dituzte. Ostegunean, ekainak 29, elkarretaratzea egingo dute, 12:00etan, Eusko Legebiltzarraren aurrean. Eta hurrengo egunean, berriz, Zaldibarko Udaletxe plazan manifestazioa egingo dute, 19:00etan. Carlos Alonso herri akusazioko abokatuak –hiru kolektiboek abiatu dute– salatu duenez, erantzulea Verter Recycling 2002 SM den arren, erantzukizuna «subsidiarioki» Jaurlaritzarena ere badela. «Arriskua eragozteko, berehalako esku hartze bat behar da».


Summary: Prigozhinen eskaera gorabehera, Xoigu Errusiako tropekin bildu da. Errusiako hedabideen arabera, Wagnerrekoen buruaren aurkako zigor auzibidea irekita dago oraindik. Mertzenarioen liderrak esan du «protesta egitea» zela matxinadaren helburua. Putinek hiru aukera eman dizkie paramilitarrei: «familia eta lagunengana itzuli», armadan sartu edo Bielorrusian erbesteratu.

Jevgeni Prigozhin Wagner taldeko buruak ohartarazpen bat egin zuen larunbat eguerdian, Kremlinen kontrako matxinada artean martxan zegoenean: ez zutela etsiko Sergei Xoigu Errusiako Defentsa ministroa atxilotua izan arte. Errusia Wagnerrekoekin borrokatu da fronteko zenbait gunetan, eta, besteak beste, muniziorik ez ematea egotzi izan dio mertzenarioen buruak. Aleksandr Lukaxenko Bielorrusiako presidentearen bitartekaritzari esker, ordu batzuk geroago eten zuten altxamendua, baina Moskuk ez du Xoiguren aurkako neurririk hartu. Are, Errusiako Defentsa Ministerioak bideo bat zabaldu du gaur, zeinean Xoigu agertzen den buruzagi militarrekin hitz egiten. Ministerioak kaleratutako oharraren arabera, Ukraina ekialdean borrokatzen ari diren tropa batzuekin bildu da.

Orduan, ez dago argi ez zein ondorio ekarriko dituen joan den larunbatean gertatutakoak, ez, praktikan, zein konpromiso hartu dituzten batzuek eta besteek. Prigozhinek altxamendua eten zuen, Kremlinekin adostu zuelako, Lukaxenkoren bitartez, haren kontra matxinadagatik Errusiako FSB Segurtasun Zerbitzu Federalak hasitako zigor auzibidea etengo zuela —nazioari traizio egitea egotzi zion Vladimir Putin Errusiako presidenteak Wagnerrekoen buruari—. Matxinadagatik Errusian ezartzen dituzten kartzela zigorrak hamabi eta hogei urte bitartekoak izaten dira. Baina, RIA Novosti Errusiako berri agentziak fiskaltzaren iturriak aipatuz gaur kaleratu duenez, ez dute artxibatu Wagnerren buruaren aurkako auzibidea.

Ikusi gehiago: Lukaxenkorekin negoziatu ostean, Moskurako martxa gelditu du Prigozhinek

Gainera, akordioan jaso zutenez, eta Errusiako Gobernuak baieztatu zuenez, Prigozhin Bielorrusian erbesteratu ahal izango da. Dmitri Peskov Kremlineko bozeramailearen esanetan, «segurtasun bermeak» eskaini dizkiote. Ez dakit non dagoen. Hori bai, gaur audio bat zabaldu du, eta horretan esaten du, besteak beste, matxinadaren helburua ez zela «gobernua eroraraztea», baizik eta «protesta egitea». Larunbat gauean agertu zen azkeneko aldiz jendaurrean, Rostov Don hirian —hura kontrolpean izan zuten mertzenarioek—.

Larunbatean Moskutik 200 bat kilometrora gelditu ziren mertzenarioak non dauden ere ez dute zehaztu. Prigozhinek adierazi zuen atzera «baseetara» itzultzekoak zirela. Kremlinekin adostutakoaren arabera, horiek ere ez dira jazarriak izango. Larunbateko altxamenduan parte hartu ez zutenak, bestalde, Errusiako armadan integratu ahal izango dira. Izan ere, aintzat hartu behar da Errusiako Defentsa Ministerioak agindu bat kaleratu zuela duela bi aste pasa, eta, horren arabera, «boluntarioen taldeak» armadako parte bihurtzera behartuta daudela larunbata baino lehen. Prigozhinek erabaki hori kritikatu zuen, eta azpimarratu ez zutela urrats hori egingo. Txetxeniako Akhmat talde paramilitarrak, adibidez, kontratu bat sinatu zuen Errusiako armadan integratzeko.

Putin gaur gauean mintzatu da, eta hiru aukera dituztela esan die mertzenarioei: «familia eta lagunengana itzuli», Errusiako armadan sartu ala Bielorrusian erbesteratu. Aldiz, ez du argitu Prigozhinen eta Wagnerren etorkizuna zer-nolakoa izango den; hori bai, paramilitarren buruaz mintzatu da, haren izen-abizenak aipatu gabe, eta berriz adierazi du «traidore bat» dela.

Ikusi gehiago: Aliatuak desafio egin dio Putini

Eta larunbateko gertakarien eta erabakien harira, Sergei Lavrov Errusiako Atzerri ministroak azaldu du, RT Errusiako hedabideak jaso duenez, Wagnerreko kideek Afrikan jarraituko dutela. Errusiak mertzenarioak baliatu ditu kontinente horretan eragina handitzeko. Autokratek laguntza eskatzen zieten, eta, trukean, baliabide naturaletarako eta lehengaietarako sarbidea eman izan diete; besteak beste, Libian, Sudanen, Afrika Erdiko Errepublikan eta Malin, esaterako.

Bien bitartean, Errusiako FSBk jakinarazi du indargabetu egin duela joan den larunbatean Mosku hiriburuan ezarritako «terrorismoaren kontrako erregimena». Kremlinentzat, Errusiako barne egoera «ezegonkortzeko» saiakera bat izan zen larunbatekoa. Hori esan du gaur Mikhail Mixustin lehen ministroak bere kabinetearen bilera batean –telebista bidez eman dute bilkura–.

Borrellen kezka

Josep Borrell Europako Batasuneko diplomaziaburuaren esanetan, Errusian «ezegonkortasun politikoa» egotea ez da berri ona, aintzat hartuta «potentzia nuklear bat» dela herrialdea. «Horri ere erreparatu behar zaio», adierazi du, talde komunitarioko Atzerri ministroek Luxenburgon gaur duten bilerara iritsi berritan. Nabarmendu du, nolanahi ere, matxinada saiakeraren bidez Errusiaren «hauskortasuna» geratu dela agerian, eta hango botere militarra «arrakalatu» dela. Antony Blinken AEBetako Estatu idazkariak ere antzeko mezu bat plazaratu zuen atzo, AEBetako CBS telebista katean egin zioten elkarrizketa batean, eta gaineratu altxamenduarekin «desafio» egin diotela «Putinen autoritateari».

Jens Stoltenberg NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko idazkari nagusiak beste ikuspuntu batetik begiratu dio gertatutakoari, eta adierazi du, Lituaniako hiriburuan, matxinada saiakerak erakusten duela «hutsegite estrategiko bat» egin zuela Putinek 2014an Krimea anexionatuz eta iaz Ukraina inbadituz.

Txinak, bestalde, Errusiako «barne auzitzat» jo du larunbateko altxamendua, eta, Pekingo funtzionarioek hango hedabideetan azpimarratu dutenez, «ameskeria bat» da Mendebaldeak Kremlinen detektatutako hauskortasuna.


Mundu osoa sorgindu du aleak

Summary: Mundu osoa sorgindu du aleak. Afrikan du jatorria kafe landareak, eta, gutxienez VI. mendetik, handik kanpo ere ekoizten da: gaur egun, eremu tropikalean hedatuta dago haren produkzioa. Munduan 12,5 milioi nekazarik egiten dute behar horretan, eta plantazioen %90 familienak dira, txikiak. Kooperatibetan batzen dira zenbaitetan.

Sorginkeria bat, funtsean. Hori da kafea, haren aurkikuntzari buruzko kondairan iradokitzen denez. Etiopiako artzain bat omen zen Kaldi, bere ahuntzak mendira eramaten zituena bazkatzera. Egun batean, itzultzeko ordua zela, animaliok ez zioten kasurik egin haren deiari; ez ziren agertu, nahiz eta hainbatetan oihu egin. Fruitu gorri batzuk jaten topatu zituen Kaldik, haietatik ezin urrunduta. Eta hala geratu zen bera ere, probatu zituenean. Sorginduta.

Hutsune bat betetzen du kondairak, ohi bezala: ezezaguna baita noiz eta nork topatu zuen kafea, baina jakina da aspaldi atera zela jaioterritik, Afrikatik. Uncommon Grounds liburuan (1999), Mark Pendergrast ikerlariak azaltzen du batik bat kolonizazioaren bitartez hedatu zela alea, Arabiar penintsulara aurrena, VI. mendean. «Etiopiarrek Yemen inbaditu eta kontrolpean eduki zutenean 50 urtez, litekeena da kafe plantazioak kokatu izana deliberatuki». X. mendean aurkitu daiteke beste helduleku bat, ordukoa baita kafearen lehen aipamena, Al-Razi izeneko Persiako mediku batek egina: buncham edariak osasunean eragiten zituen onurak aletu zituen tratatu batean. Alabaina, orduko horrek zerikusi gutxi zuen egungoarekin: seguruenik, XV. mendean hasi baitziren aleak txigortzen, xehatzen eta infusioa egiten, Pendergrasten arabera.

Hedatuz joan zen kafearen produkzioa, baita kontsumoa ere: ikerlariak dioenez, XV. mende bukaerarako, erromes musulmanek eramana zuten Persiara, Turkiara eta Afrika iparraldera, eta ordurako ondasun preziatua zen merkataritzan; geroago heldu zen Ameriketara, XVIII. mendearen hasieran. Gaur egun, kafea ekoizten duten herrialdeek gerriko bat osatzen dute eremu tropikalaren luze-zabalean, eta eremu are handiagoa hartzen dute inportatzaileek; izan ere, ICO Kafearen Nazioarteko Erakundearen datuen arabera, tropikalak ez diren guneetan kontsumitzen da kafe gehien. Hala, diru asko mugitzen du nazioarteko merkataritzan, Juanjo Martinez Oxfam Intermon GKEko Bidezko Merkataritzako ekoizleen arduradunaren berbetan. Perdergrastek Uncommon Grounds-en 2019ko ediziorako hitzaurrean zehaztu duenez —Nazio Batuen Elikadura eta Nekazaritza Erakundearen datuetan oinarrituta—, nekazaritza arloko commodity-rik baliotsuenen artean, laugarrena da —prozesatu gabeko lehengaiak dira commodity-ak; hau da, balio erantsirik gabekoak, jatorriaz aparte—.

Familien kontua

Mugen barruan ere, munta handiko produktua da kafea: guztira, 12,5 milioi nekazarik egiten dute lan ekoizpenean, ikerlariaren arabera; herrialde batzuetan, ekonomiaren oinarrietako bat da, eta, zenbaitetan, baita diru sarrera iturririk behinena ere —Ugandan, esaterako—. Mendekotasun horrek arriskuak ditu, Martinezen esanetan. «Kafearen nazioarteko prezioa jaisten bada —hori gertatu zen 2000ko hamarkadaren hasieran eta orain dela lau urte, pandemia baino lehen—, oso arazo serioa izan liteke herrialdearentzat». Alabaina, eskariak leundu egiten ditu arriskuok, kafezaleek egunero hartu ohi baitute edaria; zail baztertuko lukete, nahiz eta prezioa igo.

Orobat, kontsumoa bezain egonkorra da ekoizpena; ez da, behintzat, beste landare batzuena bezain gorabeheratsua. «Azken bi urteetan, entzuten ari gara oliba olioaren ekoizpena ikaragarri jaitsi dela, lehorteak oliben uztan izandako eraginagatik. Baina herrialde tropikaletan beti egoten da urtaroren bat euri jasa indartsuekin, eta, hortaz, kafea beti ekoizten da, gehiago edo gutxiago». Alde horretatik, plagak dira mehatxua: kasurako, Erdialdeko Amerikan, gorrinak hamabost-hogei urte daramatza buruhauste izaten, dioenez.

Izurri batek erantzun bateratua behar du, baina, oro har, kafe plantazioak sakabanatuta egoten dira, kafearen gerrikoa txatal mordo batez osatuta baitago: hain justu, familien laboreetan ekoizten da munduko kafearen %90, gutxi-asko. Eremu txikiak dira, eta kide gutxik lantzen dute bakoitza. «Badaude salbuespenak: Asia, oro har, eta, bereziki, Vietnam. Han, tamaina ertain eta handiko plantazioak daude, kontratupeko beharginekin». Gehienetan, ordea, lagun gutxi batzuen gain daude zaintza, ekoizpena eta ekoitzitakoari aterabidea emateko ardura. Horiek horrela, fruituak merkeegi saldu behar izaten dituzte sarritan, baliabide faltagatik, batez ere.

Egoera paradoxikoa da, Martinezen irudiko. Commodity bat denez, kafeak nazioarteko prezio bat dauka ezarrita, baina prezio hori esportatzaileari ordaintzen zaio; esportatzeko ahalmenik eduki ezean, bitartekari batengana jo beharra dago, eta hark eskainitakoari men egin. Ekoizle familientzat, hori da ohiko bidea. Bitartekariak ez dira izaten konpainia handiak, edo horiekin erlazionatutako eragileak; kontrara, ñabardura txikiek bihurtzen dute norbait bitartekari. Esaterako, aski da furgoneta bat edukitzea, ezinbestekoa baita kafe aleak eramateko mendi puntako plantaziotik kooperatiba edo fabrika batera, haietan prozesatu eta ostean esportatu ahal izateko. Dena dela, nazioarteko prezioan saldu ahal izateak ez du bermatzen bidezko truke bat; sarri, baxuegi ezarrita dago, eta, bitartekariak bere zatia eskuratu ostean, oso urria da ekoizleek jasotzen duten kopurua.

Hartu-eman hori du jomuga bidezko merkataritzak, besteak beste. «Sustatzen dugu familiak batu daitezen kooperatibetan, eta izan daitezen esportatzeko bezain handiak; bai nazioarteko ordainsaria jasotzeko, bitartekaririk gabe; bai bidezko baldintzetan saldu ahal izateko, Fair Trade International erakundeak ezarritako prezio minimoetara helduta», azaldu du Martinezek. Kooperatibek ez dute zertan erraldoiak izan esportatzeko ahalmena edukitzeko: nahiko dira 1.000 kide inguru, haren iritziz. Zehazki, 8.000 lagun dira jada Ugandako hegoaldean 2008an Oxfam Intermonek sortu zuen kooperatiban. Gune horretan, robusta kafe asko ekoizten da, eta bereziki merke ordaintzen da merkatuan —kalitate eskasenekoa baita—, bidezko merkataritzak ezarritako langaren oso azpitik.

Bihar: Kafea (II): Prozesua.