Mendia

Summary: Mendia. Oeste herrixkan (Pontevedra, Galizia) jaio zen Anxos Sumai, Ulla ibaiaren ondoan. Culturagalega.gal atarian hasi zen argitaratzen, eta Anxos e Diaños, Anxo de garda eta Crítica da memoria pura atalen arduraduna izan zen. Narratzaile modura zenbait liburu argitaratu ditu; besteak beste, Anxos de garda, Melodía de días usados, Así nacen as baleas, Perigosamente normais, Fedya Sergeevich derreteuse de amor, A lúa da colleita eta Sendas de Ons. Liburu kolektiboetan ere parte hartu izan du: Fisuras no cotiá, Ghats, 241006, Educación e paz, Camiñan descalzas polas rochas, cartas de amor, Cociñando ao pé da letra, Contra o vento, O libro dos libros, Libres e vivas, Entre donas… Galiziako Kritikaren saria jaso zuen Anxos de garda liburuagatik; Narrativa Breve Repsol eta Arcebispo San Clemente sariak, Así nacen as baleas lanagatik; Garcia Barros de Novela, Critica de Narrativa Galega e AELG-ren sariak, A lúa da colleita liburuagatik, hala nola Blanco Torres de Xornalismo saria, culturagalega.gal atarirako eta Radio Galega-ren kultur albistegirako kolaborazioengatik.

Zaldiek ez zuten zirkinik ere egin, baina gu ikaratu ginen arrainek salto egin zutenean. Lehendabizi batek, eta jarraian, beste batek. Gero, hamabi zenbatu genituen ur uherren azpian, kolore gris berdexkakoak. Tarteka jauzi egiten zuten, eta airean inarrosten ziren berriro murgildu aurretik. Ez da arraroa urmael batean arrainak ikustea, baina hura mendi erdian zegoen, soilgune batean.

-Karpak dira! —egin nuen oihu, sinesgogor.

-Badira, bai. Bitxia da gero karpek jauzi egitea, ez dute eta akrobazietarako gorputzik —zehaztu zuen aitak—. Gehienik ere, ahoa ateratzen dute uretatik.

Goizean goiz hartu genituen zaldiak Xiabre gailurreraino joateko. Azken garaiotan, irtenbiderik gabeko eztabaida bat genuen aitak eta biok, zein baino zein egoskorrago. Ni tematuta nengoen herrixkako etxearen parean altxatzen zen mendi horren tontorra Compostelako nire pisutik ikus zitekeela, distantziak urdindurik. Aitak ezinezkoa zela zioen behin eta berriro, hiritik berrogei bat kilometrora zegoela eta ez zela nahikoa garaia hain urrunetik ikusteko.

-Muralla mendia ikusten duzu zuk, handiagoa baita —esaten zidan.

Hala, mendira zaldiz igotzea erabaki genuen, prismatiko on batzuk hartuta, zalantzak argitzeko. Gailurretik hiria ikusten bazen —ez dut esaten nire balkoia, nire katua balkoiko geranioen artean—, logikaz, nik nuen arrazoia. Baina ez genuen egiaztatzerik izan, animalientzako uraska bat izan behar zuen urmael haren ondoan jaitsi baikinen zalditik, eta, karpek jauzi egiten zuten edo ez eztabaidatzen ari ginela, aitak irrist egin eta hanka apurtu zuen. Eromena izan zen handik ateratzea, orduak behar izan zituzten gu erreskatatzeko. Aita minak akiturik zegoen ospitaleratu zutenean.

Leihoa luzea zen, baina estua. Horma osoa hartzen zuen, ezkerretik eskuinera, liburu ilara baten antzera. Testu lerro bat, non paisaiak bere kontakizuna kontatzen zuen. Atzean, itsasoa, esmeralda koloreko zerrenda bat zeruertzean. Itsasoa baino lehenago, hondartza eta itsasertzeko eraikinak. Eraikinen atzealdean, pinudiak eta buztinezko teilen itxurako estalki metalikodun industria-pabilioiak. Gero, errepide bat. Gero, astigar zurien ilara bat eta anil koloreko aparkalekua. Eta, azkenean, ospitalea eta leihoa.

Aita ohean igeltsaturik zegoela, barealdi bat egon zen, ustekabeko amildegirik gabekoa, eta, laguntzailearen eserlekua utzita, leihotik begira jarri nintzen. Logela mendebaldera orientatuta zegoenez, ordubete baino lehen jaitsi beharko nituen estoreak, abuztuko eguzkiak ez zezan gorputz mindua nekarazi. Lotan zegoen, patxadan, eroritako urki bat bezain lirain. Zango immobilizatuak halako pisu eta zurruntasun moduko bat ematen zioten. Itzartzen zenean hura entretenitu eta adoretu beharrak kezkatzen ninduen. Ez genuen hitz askorik egiten gure artean, eta, egiten genuenean, arrantza izaten genuen mintzagai. Hori zen eztabaidarako tokirik uzten ez zuen eta oroimen beti zoriontsuak ekartzen zizkigun gai bakarra.

Berez neurritsua izan arren, gizon ameslaria zen aita, eta harrapaketak puzteko edo asmatzeko joera zuen. Eskuin eskuko hatz erakuslea eta nagia moztuta zituen. Arrantza hariak ebaki zizkiola esaten zuen, izokin batekin borroka latza izan zuen batean. Izokinaren tamaina pasadizoa kontatzen zuen bakoitzean handitzen zen. Baina aitak ez zituen hatzak arrantzan galdu. Zerratoki batean egin zuen lan, eta eskuak hondatuta zituen zuhaitzei azala kendu eta arbolen ordez bera zatikatu behar zutela ematen zuten makinak erabiltzearen eraginez. Zerra mekanikoarekin galdu zituen hatz muturrak, baina askoz heroikoagoa zen Ulla ibaian inoiz ikusi den izokin handiena arrantzatzen ari zela hariak eraman izana. Nik ez nuen istorio hura gezurtatzen, jakina. Asmazioa gure arteko kontua zen, eta konplizitatez barre egiten genuen entzuleek miretsita aditzen zutelarik.

Gogoan ditut harekin arrantzan emandako gauak, Esne Bidearen baretasun apartaren azpian ibaian gora eta behera. Behin, bokaleko hareatza batean, bi arrain harrapatu nituen batera, amu biko kanabera batekin: lehendabizikoari helduta, lupia bat agertu zen, bizkar hegal urrekaraduna, erradioak tente zituela, eta haren azpian, bigarren amuari helduta, askatzeko baino lupia jateko gogo handiagoa zuen aingira bat. Lupiaren izua antzeman genuen aita eta biok.

-Beldurrez hil da, aingira itsatsita zuela ikusita —esan zuen, uste osoz.

Frijituta jan genituen, arrantzatik bueltan. Zer inporta zion hiltzeko moduak? Arrainak ez du zapore mikatzagorik beldurrez hiltzeagatik, eta ez da elikagarriagoa borrokan hil ezkero. Heriotzak zapore gozoa eta hutsa du. Hustasun horrek —heriotzaren kasuan, ernaldu gabeko arrautza huts baten modukoa— gosea pizten du, edo, gure egoeran, harrapatzeko grina. Baita, agian, sabelkeria ere.

Eguzkia leiho-hegian pausatu zen. Estorea jaitsi aurretik, paisaiak proposatzen zidan kontakizuna osatzen saiatu nintzen. Ospitale batean ezinezkoa da jardun sortzailerik gauzatzea. Ezinbestean geldi, esekita uzten zaituen toki bat da. Gaixotasunen antzera. Aita esnatu arte itxaron nuen. Arratsalde erdian zaldiak gobernatzera joan beharko nuen, eta gero, Compostelara itzuliko nintzen, Xiabreko obsesiora.

Miru baten hegaldiak beste mendi bateraino eraman ninduen, mendi urruna, hura ere urdina. Bokaletik harago zegoen, horregatik ez nuen herrixkako etxetik ikusten. Bat-batean, desengainu zorrotza sentitu nuen. Nire Xiabreren antzeko itxura zuen, tontorra goi-lautada zabal eta koskadun batez moztua. Ez zegoen zalantzarik, altuagoa zen, eta kokapen hobea zuen Compostelako nire balkoitik ikusteko. Hura zen, seguru, aitak aipatzen zidan lehiakidea. Nahigabetu nintzen, ez hainbeste aitari arrazoia eman behar niolako, ezpada herrixkan bezala hirian ere besarkatzen ninduen mendia Xiabre ez izatearen desilusioagatik.

Aita esnatu zen, eta begira geratu zitzaidan. Porrota ezagutu zuen nire aurpegieran, eta begiekin egin zidan galde. Ez nion erantzun. Meriendarako ekarri zioten sagar konpota hurbildu nion, eta koilarakada txiki motelekin jan zuen. Leihoaren bestaldeko kontakizuna osatzen ari nintzela buruan bueltaka ibili nuen zer bat galdetzea erabaki nuen.

-Eta zergatik zeuden karpak mendian, aita?

Koilara kikaran utzi, eta bekokian kolpeka hasi zen hatz moztuekin, erakuslea eta luzea, niri pentsarazi nahian edo.

-Hara, neska, ni kezkatzen nauena ez da mendian karpak egotea. Baten batek eramango zituen. Benetako jakin-mina pizten didana da zergatik egiten zuten salto.

Itzultzailea: Bego Montorio.


Summary: Indarkeria matxistari lotutako salaketak «lehentasunez» tratatzeko eskatu du Darmaninek. Elkarte feministek salatu dute baliabiderik gabeko «komunikaziorako neurriak» direla

Indarkeria matxistari aurre egiteko neurri sorta bat aurkeztu du Gerald Darmanin Frantziako barne ministroak. 2020an 120 feminizidio gertatu ziren Frantzian, Frantziako barne ministerioaren arabera. Urte berean, Ipar Euskal Herrian 83 urteko andre bat hil zuen haren senarrak, tiroz, Angelun (Lapurdi). Aurten, Bordele (Okzitania) inguruan gertatutako feminizidio baten harira, ikerketa batzorde bat osatu zuen Frantziako Gobernuak: Chahinez Daoud zuen izena biktimak, eta haren bikotekideak kalean su eman zion, maiatzean. Emakumeak hainbat salaketa jarri zituen aldez aurretik, jasaten zuen bortizkeria matxistarengatik.

Elkarte feministek afera horretan izandako «disfuntzioak» salatu zituzten, eta horren harira osatu zuen ikerketa batzordea Frantziako Gobernuak. Le Canard Enchaine kazetak, gainera, jakinarazi zuen Daouden salaketa hartu zuen polizia indarkeria matxistagatik kondenatua izan zela iragan otsailean, baina ez zuela Frantziako Polizian lan egiteko debekurik izan.

Polizia gehiago

Ikerketa batzordeak Frantziako barne ministroari eman dizkio eramandako azterketaren ondorioak. Hala, Darmaninek iragarri du indarkeria matxistarekin lotutako salaketa kasuek «lehentasunez» tratatuak izan beharko dutela, araberako neurriak ezarriz. Polizia eta Jendarmeria etxeetan indarkeria matxista kasuez arduratzen den Polizia buru bat ezarriko dute, agorriletik aitzina. Bestalde, Frantziako Estatu mailako arduradun bat izendatuko du Frantziako barne ministroak, «terrorismoaren eta droga aferen kasuan egiten den bezala». Oro har, indarkeria matxista kasuez arduratzeko polizia gehiago ezarri nahi du Darmaninek, «kasuen gorakadari» aurre egiteko. Datuen arabera, 2020an Frantziako Poliziak 395.207 esku hartze egin zituen indarkeria matxista kasuekin lotuta. Nous Toutes elkarte feministak galdera egin du: «Zer erran nahi du? Orain arte indarkeria matxista kasuak ez direla lehentasunezkoak?».

Bestalde, Polizia behartua izanen da biktimen salaketa hartzera. Izan ere, Frantziako justizia antolaketan, delitu txikietan kasua «seinalatzea» posible da, salaketarik ezarri gabe. Elkarte feministek salatzen dutenez, Polizia etxeetan indarkeria matxista kasuak seinalatzera bultzatzen dituzte biktimak, salaketarik ezarri gabe, «froga faltagatik». Hala, Darmaninek beharrezkoa bilakatu du salaketa hartzea: indarkeria matxista kasuetan seinalatzeak saihestu beharko dituzte poliziek. Nous Toutes elkarte feministak neurri horren harira salatu du «jadanik martxan» den neurria dela, eta «komunikazio operazio» bat dela. «Neurri gehienak dagoeneko indarrean beharko lukete, komunikazio efektu bat da: ekintzak behar ditugu. Polizia Etxeetan kontsigna da salaketa hartzea, eta, ez seinalatzea soilik. Errealitatean, leku anitzetan oraino seinalatzera mugatzen dira biktimak».

Armak jomugan

Azkenik, ikerketa batzordearen arabera hiru feminizidioetarik batean tiroz hiltzen dute biktima, gehienetan ehizako arma batekin. Hala, indarkeria matxistagatik kondenatuak izan diren gizonen fitxategia, eta, armak legalki dituzten herritarren fitxategia «sistematikoki konparatzeko» eskatu du Darmaninek. Bi zerrendetan agertzen diren herritarrei arma kentzen ahalko die Frantziako Poliziak.


Summary: Thalesen seinaleztapen adarra erosteko lehiatik kanpo geratu da CAF. Frantziako konpainiak Hitachiri salduko dio filiala, 1.660 milioiren truke. Merkatuetako analista askok ziurtatu dute CAF Talgo erosten saiatuko dela

CAFek huts egin du bere dibertsifikazioan aurrera egiteko emandako azken pausoan. Thalesen seinaleztapen adarra erosteko lehiaketan parte hartu du, baina Frantziako konpainiak haren lehiakide bat hautatu du, Hitachi japoniarra. CAFek baieztatu ez duen arren, merkatuko analista askok ziurtatu dute beste aukera bat aztertzen ari dela Beasaingo konpainia: Talgo erostea.

Thalesen seinaleztapen adarra erosteko saioa urrats ausarta zen CAFen aldetik, arrain handia baita bere neurriko konpainia batentzat. Izan ere, Thalesen filial horrek 1.700 milioi euro inguru fakturatzen ditu urtero, eta 9.000 langile ditu; CAFek berak, berriz, 2.762 milioi euroren salmentak izan zituen iaz, eta 13.000 langile ditu.

Aipatu izan denez, operazioa egin ahal izateko, CAFek kapitala handitu beharko zuen, eta finantza bazkide bat lortu halako inbertsio bat partekatzeko.

Baina arriskuak merezi zuela uste zuen CAFeko zuzendaritzak, lor zezakeen etekina are handiagoa izan zitekeelako: kontratu gehiago eta mamitsuago. Kontua da trenen gero eta lehiaketa gehiagotan bezeroak zerbitzu osoa eskatzen duela. Hau da, trena hornitzeaz gain, trengileak seinaleztapen sistema gero eta konplexuagoak eta mantentze lanak eskaini behar dituela lehiaketak irabazteko.

CAFek badu bere seinaleztapen adarra, CAF Signalling izenekoa, baina Thales bereganatuta gaitasun askoz handiagoa izango zukeen arlo horretan. Berez, CAFek eta Thalesek elkar hartuta joan dira lehiaketa askotara, eta bien arteko ezagutza ona faktore bat izan zitekeen bi konpainien bat egite bizkor baterako.

Hitachi lehiakidea, indartuta

Thalesentzat ere erabakigarria izan da bezeroen eskaera bere seinaleztapen adarra gainetik kentzeko, Patrice Caine Thalesko kontseilari ordezkariak onartu duenez. Thales zen trenbideen seinaleztapenaren arloan bakarrik aritzen zen aktore bakarra, eta kontratuak lortzeko zailtasunak eta bazkideak etengabe bilatu beharrak bultzatu du saltzera, eta ez filialaren errentagarritasun falta. Aurrerantzean, honako hiru sektore hauetan arituko da Frantziako konpainia: militarra (fakturazioaren %53), aeronautika (%28), eta zibersegurtasuna (%19). Arlo horietan inbertsio gehiago egiteko aukera izango du Thalesek, Hitachiren eskutik jasoko dituen 1.660 milioi eurorekin.

Japoniako enpresarentzat, berriz, sektoreko Europako erraldoiekin —Alstom eta Siemens—, eta neurri txikiagoekin —CAF eta Stadler— hobeto lehiatzeko tresna bat da seinaleztapen adar sendo bat izatea.

Talgoren aukera

Thales erosteko aukera galdu ondoren, ikusteko dago zer egingo duen CAFek. Azken urteetan hedapen betean dago Gipuzkoako konpainia, trenak egite hutsetik atera nahian. Erosketarik esanguratsuena Solarisena izan zen, 2018. urtean. Autobus elektrikoen arloan Europako konpainia liderra zen poloniarra, eta bide horretatik doa CAFen eskutik ere. Aurtengo lehen sei hilabeteetan, CAF taldearen negozioaren laurden bat ekarri dio Solarisek, eta portzentaje hori handitzen ari da. 2019an, berriz, Suediako Euromaint trenen mantentze enpresa erosi zuen.

Hurrengo erosketa zein izango den espekulatzen ari dira azkenaldian burtsako analistak, eta kinielatan asko agertzen den izena Talgorena da. Espainiako tren konpainiaren akziodunak hiru funts dira, eta haien ez saltzeko konpromisoa 2022an bukatuko da. CAFentzat izan dezake interesa Talgo erosteak, haren indargunea —abiadura handiko trena— delako, hain zuzen ere, CAFen ahulgunea —kontratu bakarra lortu du, Norvegian—. Talgok lantegi bat du Madrilen, eta bestea Ribabellosan (Araba).


Summary: Fabrega, Vigas eta Ruizpalacios Horizontes Latinos sailean lehiatuko dira. Donostiako Zinemaldiak Latinoamerikako ekoizpenei eskaintzen dien atalean hamar film bildu dituzte. Maximiliano Schonfeldek irekiko du saila, ‘Jesús López’ filmarekin

Zuzendari berrien lehenbiziko lanak, baita egile ezagunen azken obrak ere. Orotara, hamar film lehiatuko dira Donostiako 69. Zinemaldiko Horizontes Latinos sailean. Latinoamerikako herrialdeetan ekoitzitako filmak biltzen ditu atalak, eta hangoak dira zuzendari gehienak ere: aurten, Argentina, Brasil, Kolonbia, Costa Rica, Mexiko, Suitza, Uruguai eta Venezuelako zinemagileen lanak lehiatuko dira –zortzi gizonezko eta bi emakumezko—. Jorratutako gaien artean diktadura, gatazka armatuak, dolua edota indarkeria matxista daude, besteak beste. 35.000 euro jasoko dituzte film irabazleko zuzendariak eta obra Espainian merkaturatzeko ardura duen banatzaileak.

Maximiliano Schonfeld argentinarraren Jesús López pelikularen mundu mailako estreinaldiak inauguratuko du saila. Filmak izen bereko lasterketetako pilotu gaztearen heriotza du abiapuntu. Ezbeharraren ondoren, hildakoaren tokia hartzen saiatuko da haren lehengusu Abel: Jesusen gurasoekin bizitzera joango da, haren arropa jantziko du, eta haren lagunekin eta bikote ohiarekin irteten hasiko da. Herrian Jesusen omenez antolatutako lasterketa batean, desagertutako senidearen autoarekin lehiatuko da Abel. Gaztearen grina onartu egingo dute hasieran ingurukoek, baina kezkagarri bilakatuko da gero.

Gatazka du oinarrian, berriz, Simon Mesa Sotoren Amparo-k. Izen bereko protagonistaren istorioa kontatzen du: Elias semea errekrutatu eta frontera bidal ez dezaten, haren artxiboak aldatuko ditu, eta herrialdetik ateratzea eskainiko dion gizon batekin jarriko da harremanetan Amparo. Kolonbian, Suedian eta Qatarren ekoitzi dute obra. Senidearen bizitza salbatzeko ezer gutxi egin ahal izango du, ordea, Lorenzo Vigas venezuelarraren La caja-ko protagonistak: Hatzinen aitaren gorpua Mexiko iparraldeko hobi komun batean aurkitu dute, eta haren bila joan da gaztea. Bat-batean, aitaren antz handia duen gizon batekin egingo du topo, eta horrek zalantza eta itxaropena eragingo dizkio.

Desagerpenaz dihardute Madiano Marchetiren Madalena, Andreas Fontanaren Azor eta Tatiana Huezoren Noche de fuego ekoizpenek. Marchetiren lanean, izen bereko emakume bat da biktima, Brasil mendebaldeko landa eremuko herri batean bizi zena. Bertakoei nola eragiten dien agertzen du pelikulak, batez ere Luzian, Cristiano eta Bianca protagonistengan ardaztuta. Azor-en, bankari bat desagertuko da diktadura garaiko Argentinan. Eta Huezorenean, neska gazteak izango dira bahituak: narkotrafikatzaileek kontrolatutako Mexikoko gune batean kokatzen da istorioa, eta umeek sufritutako indarkeria matxista du hizpide.

Intrigarantz jotzen du Ivan Funden Piedra noche lanak, eta kutsu fantastikoa ere antzematen zaio. Gretaren seme bakarra itsasoan hil zen, kostaldean duten udako etxetik gertu. Jabetza saltzen lagunduko dio Sina lagunak, baina, etxea utzi baino lehen, inguruan izaki bitxi bat dagoen zurrumurruaz jabetuko dira. Paz Fabregaren Aurora askotariko haurdunaldiez mintzo da, eta Alonso Ruizpalaciosen Una película de policías esperimentu dokumental eta narratiboa da poliziaz eta zigorgabetasunaz.

Manuel Nieto Zasen El empleado y el patrón filmak itxiko du aurtengo Horizontes saila. Osasun txarra duen haur bat du patroiak, eta ume jaioberria mantentzeko beharra enplegatuak. Istripu batek kolokan jarriko du bien harremana.

Aspaldikoak eta berriak

Zuzendarietako hirurentzat ezaguna da jaialdia dagoeneko: Fabrega, Ruizpalacios eta Vigas errealizadoreak sailaren parte izandakoak dira aurretik ere. Fabrega 2010eko festibalean lehiatu zen Agua fría de mar lanarekin; Ruizpalaciosek 2014ko Horizontes saria irabazi zuen bere lehen lanarekin, Güeros; eta Vigasek Desde allá obrarekin hartu zuen parte 2015eko Zinemaldian.

Aldiz, formatu berri batean eginiko lanaren lehen emaitza erakutsiko dute jaialdian zuzendarietako hiruk: izan ere, Marchetiren lehen film luzea da Madalena, eta beste horrenbeste da Azor Fontanarentzat. Bestalde, Huezok badu ibilbidea zinemagintzak, hainbat dokumental egin baititu, baina bere fikziozko lehen film luzea da Noche de fuego —hau ere jaialdian egona da: 2011n, El lugar más pequeño ez-fikziozko pelikularekin—.

Zinemaldiak lagundutako bost lan ere lehiatuko dira sailean. 2002tik, Latinoamerikako filmen postproduzioak finantzatu izan ditu jaialdiak Zinema Eraikitzen programaren bidez; Marchetiren eta Fabregaren filmak babestu ditu egitasmoak. 2020an, hura bertan behera utzi eta WIP Latam programarekin ordezkatzea erabaki zuten, eta hark lagundutako beste hiru lan bildu dituzte sailean: Schoenfelden Jesús López, Nieto Zasen El empleado y el patrón, eta Funden Piedra noche.


Summary: Gizon bat hil da Oiartzunen, autoarekin errekara erorita. 57 urteko alaba autoan zihoan gizonarekin, eta zaurituta ospitaleratu dute.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, 89 urteko gizon bat hil da auto istripuan Oiartzunen (Gipuzkoa). Autoan 57 urteko alabarekin zihoan, eta emakumea ospitaleratu egin dute, zaurituta. Gizona suspertzen saiatu dira, baina ezin izan dute ezer egin.

Gizona errekara zergatik erori den ikertzen ari dira, baina Segurtasun Saileko iturriek diotenez, baliteke autoarekin maniobraren bat egiten ari zela kontrola galduta erori izana.


Summary: OMEk eskatu du atzera egin dezatela txertoaren hirugarren dosia jartzeko urratsetan. Hainbat herrialdetan txerto oso gutxi jarri dituztela oroitarazi du, «babesik gabe» daudela, eta haien txertaketa lehenetsi behar dela.

COVID-19aren kontrako txertoaren hirugarren dosia jartzeko urratsetan atzera egiteko eskatu du OME Osasunaren Mundu Erakundeak. Herritarren erantzun immunitarioa sendotze aldera, hasiak dira hirugarren dosia jartzen hainbat herrialde, Israel eta Alemania, besteak beste, eta Erresuma Batuak ere adierazia du irailetik aurrera hasteko asmoa. OMEren aburuz, ordea, oroitu behar da ezen, hirugarren dosirako bidean dauden herrialdeetan jende ugari txertatuta badago ere, txertatutakoen ehunekoa oso apala dela beste herrialde batzuetan, eta toki horietako txertaketa planak bultzatu behar direla aurrena.

«Ulertzen dugu gobernuek herritarrak delta aldaeratik babesteko duten kezka, baina ezin dugu onartu txerto baliabide gehienak erabili dituzten herrialdeek oraindik ere gehiago erabiltzea, eta munduko populaziorik zaurgarrienek babesik gabe jarraitzea», adierazi du erakundeko Tedros Adhanom Ghebreyesusek. Izan ere, jarri diren txertoen %80 diru iturri handiak eta ertainak dituzten herrialdeetan jarri dira, eta txertaketa planak oso atzeratuta doaz baliabide urriagoak dituzten herrialdeetan. OMEko zuzendariak esan du irailaren bukaera arte eskatu dutela moratoria hau; izan ere, orduan espero da lortzea herrialde bakoitzeko populazioaren %10 gutxienez txertatuta egotea. Nazioarteko Covax programa dago martxan helburu horren inguruan, eta nahi baino motelago doala onartu dute gaur OMEko arduradunek. Izan ere, ohartarazi dute egoera okerrera ari dela hobera egin beharrean, eta gero eta handiagoa dela txertaketa politiken eraginkortasunaren arteko aldea, baliabide gutxien dituzten herrialdeen kaltetan. Afrikan, adibidez, soilik herritarren %2k burutu dute txertaketa prozesua, eta %5ek jaso dute txertoaren dosi bat. Mendebaldeko herrialdeetan, oro har, biztanleen %70k hartu dute txertoa.


Summary: Nafarroan etxeratze agindua astebete luzatzea erabaki du justiziak. Nafarroako Gobernuak eskatutako neurria onartu egin du Auzitegi Nagusiak, «kutsatutakoen kopurua jaisteko eraginkorra» delakoan

Nafarroako Auzitegi Nagusiak baimena eman du beste astebetez, abuztuaren 6tik 12ra arte, gaueko etxeratze agindua indarrean egon dadin. Neurri horrek 01:00etik 06:00etara kalean ibiltzea galarazten du asteburuetan, jaiegunetan, usadioz herrietan festak ospatzen diren egunetan eta jai horien bezperatan.

Nafarroako Gobernuak neurri hori indarrean jartzeko eskumenik ez duenez, Nafarroako Auzitegi Nagusiari eskatu behar izan dio baimena. Egun gutxi igaro dira auzitegiak neurri hau lehenengoz baimendu zuenetik, eta, haien iritziz, egun hauetan «kutsatuen datuak hobera egiten duela dirudien arren, ZIUetan geroz eta gaixo gehiago daude», eta hori ere saihestu nahi dute neurri horrekin.

Auzitegi Nagusiaren ustez, «kutsatutakoen kopurua jaisteko eraginkorra» da neurri hau, «prebentzio neurriak (maskararen erabilera eta distantzia soziala, adibidez) lasaitzen direnetan interakzio soziala saihesten delako».


Sorbaldak ezetz esan dio Tokion

Summary: Sorbaldak ezetz esan dio Tokion. Odei Jainagak nahi baino lehiaketa okerragoa egin du, ezin izan baitu xabalina ohikoak dituen distantzietara jaurti, sorbaldako minaren eraginez. Lesioa osatzea izango du orain lehentasun.

Odei Jainagaren aurpegian ez zegoen tristurarik. Etsipen pixka bat bai. Inork baino hobeto zekien nola iritsi zen Tokioko Olinpiar Jokoetara, eta bazekien gaur gertatu dena gerta zitekeela: nahi baino xabalina jaurtiketa kaskarragoak egitea eta etxera bueltatu behar izatea.

Eskuineko sorbalda mindua du aspalditik. Hautsia du sorbaldako zurda bateko zatitxo bat, eta minduta, berriz, sorbaldako lotailuen kapsula. Horrek xabalina botatzeko orduan gorputza ondo blokeatzea eragozten dio, hau da, abiadura hartu eta gero, gorputza guztiz geratzeko eta inertzia baliatzeko prozesua.

Jainagaren itxaropena zen sorbalda gaizki edukita ere jaurtiketa onak egin izan dituela Tokiora joan aurreko lehiaketetan, eta halako zerbait gerta zitekeela gaur goizean olinpiar estadioan ere. Baldintza horietan lortu zuen, esaterako, 84,80 metroko marka. Aintzat hartu behar da azkeneko hiru hilabeteetan lehiaketetan soilik jaurti duela xabalina, ez entrenamenduetan.

Gaur ez da egun horietako bat izan, ordea. Anestesia jarri diote eskuineko sorbaldako bi lekutan, mina sentitu duenetan. Anestesiak ez du bere funtzioa guztiz ondo bete, eta lehiaketako emaitza ez da ona izan: «Espero baino dezente okerrago atera da».

Berotzen hasi denerako sentitu du mina. Ez da seinale ona izan. Lehen ahaleginean 73,11 metrora jaurti du xabalina. Finalera zuzenean sailkatzeko 83,50 metroren marra horitik urrun. Jainagak aurten ia beti gainditu izan dituen 80 metroetatik ere urrun.

Bigarrena motzagoa izan da: 70,77 metro. «77 metroren bueltan jaurti ahal izatea espero nuen», azaldu du Jainagak. Baldintza egokietan hori eta gehiago jaurti beharko luke: «Hainbatetan jaurti izan dut xabalina 77 metroraino, edozein txapelketatan eta edozein modutan».

Gaur, ordea, ez. Jainagak nahi zuen, baina haren buruak eta sorbaldak ez: «Buruak mina sentitzen zuen, eta gorputza argia da: nik hala nahi gabe ere, gorputza blokeatu egiten du, eta ez dio uzten».

Hirugarren jaurtiketa ez botatzear egon da, lehiaketa uztear. «Baina», argitu du, «neure buruari esan diot jaurtiketa bakarra geratzen zela eta saiatu behar nuela». Jaurtiketa baliogabea izan da azkenean.

Plazagizona da Jainaga, eta plazagizonaren patxadarekin eta aldartearekin agertu zen prentsa eremura. Ez zegoen triste. Xabalina nahi baino gertuago botata ere, gozatu zuen atzoko txapelketaz eta testuinguruaz: «Giroa, estadioa, estadioaren estalkia, zerua...». Parte hartzaileek soilik duten ikuspegiaz.

Oso garbi dauka zein den Tokio eta geroko lehentasuna: sorbalda osatzea. Batetik, sorbalda indartu beharko luke, inguruko giharrei hobeto eusteko. «Bestetik, zurda leundu», zehaztu du. «Esan zidaten zurda arruntak 0,8 zentimetroko luzera duela, baina nireak 1,2koa, eta jada loditzen hasita dago». Zurda leundu egingo liokete, osasuntsuak ez diren zuntzak kentzeko.

Osatu eta gero, bi lehiaketa ditu buruan: datorren urteko Munduko Txapelketa, AEBetan, eta 2024ko Parisko Olinpiar Jokoak. «Gustatuko litzaidake Parisen lan txukuna egitea eta goian ibiltzea».

Bitartean, gaur gauean, anestesiak arindutako baina atzoko jaurtiketek zigortutako sorbaldako minak jasan behar izan ditu.


Summary: «Jokoak oso gogorrak izan dira; hustuta amaitu dut». «Triste eta hustuta»: halaxe amaitu ditu Tokioko Olinpiar Jokoak Nerea Penak, multzoko fasean kanpoan geratu eta gero. Aitortu du etxera itzuli eta gertukoen babesa sentitzeko beharra duela.

Gosaldu berri dago Nerea Pena (Iruñea, 1989). Ez du ohiko alaitasuna. Ahots serioa du, eta batzuetan hunkitu ere egin da.

Bi egun pasatu dira Jokoetatik kanpo geratu zinetenetik. Lo gutxiko egunak izango dira, ezta?

Bai. Ez dut lo askorik egin. Bagenekien multzo zaila genuela, baina helburua gutxienez final-laurdenetarako sailkatzea zen. Triste eta desilusio handiarekin nago. Dolu egunak dira, gogorrak. Batetik, bakoitzak egin behar du dolu hori, eta, bestetik, taldean. Eta horretan ari gara: elkarrekin hitz eginez eta babesa emanez.

Zuri egokitu izan zaizu halakoak bizitzea. Errazago eramaten da?

Badakizu zer den, baina horrek ez du arintzen tristura eta desilusioa. Baina dolu hori bizi egin behar da, sentitu, eta gertatutakoaren inguruan hausnartu. Badira hausnarketa batzuk unean egin beharrekoak, bestela, ahaztu egiten dira. Horrek kolpea gainditzen laguntzen dizu, ikasten, eta, baldin badu, alde onak ateratzen. Egiten ez baduzu, arantza hor geratzen da.

Zer ondorio atera duzu?

Asko aipatu dute galdu ditugun baloiak erabakigarriak izan direla Hungariaren eta Errusiaren kontrako partidak galtzeko. Baina uste dut ez dugula horretan jarri behar arreta. Gure jokatzeko era bizkor eta zuzenagatik ohikoa izan da hori, eta urruti iritsi izan gara txapelketetan. Uste dut gakoa izan dela Hungariaren aurka ez genuela gure maila eman. Horrek kondenatu gaitu. Izan ere, irabazita, final-laurdenetan ginen. Bagenekien gero beste aukera bat genuela, Errusiaren kontra. Oso harro nago Errusiaren aurka erakutsitako jarrerarekin, baina askoz zailagoa zen irabaztea, multzoko bigarren izateko lehian zegoelako. Hausnartu egin behar dugu zer gertatu zen Hungariaren kontra.

«Hanka sartze handia egin dugu», esan zenuen partidaren amaieran.

Dudarik gabe. Jokoan genuena kontuan hartuta, hasieratik intentsitate handiz irten behar genuen, partida erabakitzera. Baina ez genuen egin. Ez dut esango erlaxatuta irten ginenik, baina ez genion partidari behar bezala heldu. Eta, hain zuzen, gure indargunea beti izan da aurrean zegoen selekzioa edozein izanda ere beti lehiatu garela. Beti topatu izan ditugu baliabideak horretarako. Baina oraingoan ez genuen lortu.

Azalpenik baduzu?

Egia esan, ulertezina da. Gertatzen denean, etsipena handia da. Gogoa eta energia duzu, baina halako batean blokeatu egiten zara, eta amorratuta amaitzen duzu. Izan ere, ez duzu ulertzen zergatik. Kirola horrela da.

Hala ere, oso ondo aritu zara partida batzuetan: Brasili zazpi gol sartu zenizkion. Horrek ez dizu aho zapore txarra gozatuko?

Ez. Partida hori ondo joan zen, baina uste dut oro har ez dudala nire maila eman. Jokoen aurretik nioen bezala, azken urtea ez da erraza izan niretzat. Aurrena, itxialdia izan zen, eta gero, talde aldaketa. Ez dut ohiko erregulartasuna izan. Jokoetan gauza bera gertatu zait. Oso gogorrak eta zailak izan dira, eta hustuta amaitu dut, fisikoki, baina batez ere psikologikoki. Nire onena ematen ahalegindu naiz. Beti esaten dut badudala arantza Jokoekin. Izan ere, lesio batengatik huts egin nuen aldian domina lortu zuten.

Zer behar duzu indarberritzeko?

Etxera joan, eta senideen eta lagunen babesa jaso [hunkituta]. Berez, hilabete beharko nuke. Baina ez dakit bi astera ere iritsiko den oporraldia. Jendea askotan ez da jabetzen, baina hau da goi mailako kirola. Gero sasoia hasten dut klubarekin, Vipersekin. Herrialdez eta taldez aldatuko dut. Energia beharko dut, exijentzia handia izango baita. Goi mailako kirola oso konplexua da. Berdin dio une zail batetik etorri edo ez, hor egon behar duzu. Hori da gogorrena.

Zer da Jokoek utzi dizuten gauzarik onena?

Gai izan gara talderik indartsuenen aurrean buruz buru lehiatzeko. Urte asko ziren Frantziari irabazi ez geniola, eta lortu dugu. Errusiaren aurka ere oso ondo lehiatu ginen. Horregatik geratzen zait horren arantza handia Hungariaren kontrako porrotarekin. Gainera, pertsonalki multzo oso polita osatu dugu, eta ederra izan da esperientzia multzo honekin partekatzea. Murrizketak murrizketa, olinpiar hiriko giroa ere oso polita izan da.


Summary: Arabako Mahastien tramitazioa aurrera doa, Jaurlaritzak Errioxaren helegiteak atzera bota ondoren. Arabako sor-marka propioaren eskaera Bruselara bidaltzeko eskatu dio Espainiako Gobernuari.

Arabako Mahastiak sor-marka sortzeko eskaera Madrilera iritsiko da. Eusko Jaurlaritzak atzera bota du Errioxa Jatorri Izena Arautzeko Kontseiluak tramitazioaren onarpenari jarritako helegitea, eta, hortaz, tramitazioak aurrera jarraituko du. Espainiako Nekazaritza Ministerioaren esku dago orain eskaera Europako Batzordeari helaraztea, hark duelako azken hitza.

Behin eskaera Bruselara iritsita, sor-marka propioa eskatu duten upategiek eskubidea lukete behin-behinean marka hura erabiltzeko. Ikusteko dago, ordea, EBra noiz iritsiko den. Errioxako Kontseilu Arautzaileak iragarri du irailean auzitara joko duela tramitazioa galarazteko, bere iritziz, inguru berean bi jatorri izen izateak «kontsumitzaileak nahastuko dituelako» eta bere bazkideen eskubideak bortxatuko.

Espainiako Nekazaritza Ministerioak ere ez du ezkutatu begi txarrez ikusten duela Arabako sor-marka propioa. Uztailaren hasieran jakinarazitako txostenean, ziurtatu zuen sor-marken Europako Legearen lau artikulu urratu ditzakeela. Txostenaren egileen iritziz, Arabako Mahastiak eta Arabako Errioxa ardo «bera» dira, «eremu geografiko berekoak, mahats bera darabilte, eta bilketa eta zukutze teknika berak erabiltzen dituzte». Are gehiago, azken horren «prestigioa» usurpatzea egozten die bultzatzaileei. Txosten hori Jaurlaritzaren eskaerarekin batera da Bruselara joatekoa.

2016an eskatu zuten Arabako Errioxako 40ren bat upeltegi txikik Arabako Mahastiak-Viñedos de Alava sor-marka sortzea. ABRA Arabako upeltegi txikien elkarteko kideak dira eskatzaileak, baina ez dira kide guztiak —120 inguru ditu—. Are gehiago, ardogile gutxi batzuk elkartetik atera dira, babes horren kontura. Eskatzaileen argudioa da azken urteetan asko handitu dutela ekoizpena upeltegi handiek, eta euren produktua bereizteko eta negozioa egiteko aukerarik ez dutela.

Matxinada zabaltzeko arriskua ikusita, Errioxako kontseiluak bere araudia moldatu zuen, eta aukera handiagoa eman zuen ardoa zein herritakoa edo eskualdetakoa zen nabarmentzeko. Keinu horrek tramitazioa etetera eraman zituen Arabako Mahastiaren bultzatzaileak, baina berriro abiatu zuten, Errioxak bere promes guztiak betetzen ez zituela ikusita.

Kutsu politikoa

Sor-marka berriaren inguruko eztabaidari kutsu politikoa eman diote Errioxako erkidegoan. Hango gobernuak eta alderdi politikoek «proiektu nazionalistatzat» jo dute Arabako Mahastiak, eta argudio horiek darabilzki kontseiluak ere. Azken organu horretan pisu handia dute ardogile handiek, Arabakoak barne, eta denak kontra dira.

Euskal Herrian, berriz, osagai politikoak indar txikiagoa izan du gaiari buruzko eztabaidan, baina iritzia ematera behartu ditu alderdiak. Marka berriaren aurka azaldu dira PP eta PSE-EE, eta alde EH Bildu eta Elkarrekin Ahal Dugu. EAJn, berriz, zatiketa dago: Jaurlaritzak, Arantxa Tapiaren taldeak, ez dio trabarik jarri, baina uzkurrago jaso du ekinaldia Ramiro Gonzalez Arabako ahaldun nagusiak. Arabako ardoak Errioxaren barruan gehiago bereiztu ahal izatea da haien apustua, eta horretan dabiltza neurri erdiko upeltegiak ere.


Summary: Hego Euskal Herriko estadioetan publikoa egongo da berriro. Espainiako Osasun Ministerioaren eta erkidegoen arteko bileran estadioetako gehienezko edukiera adostu dute: %40 edo %30 izango da, estalduraren arabera.

Aire zabalean dauden Hego Euskal Herriko estadioetan gehienezko edukiera %40 izango da abuztuan, eta kopuru hori %30era murriztuko da estalita dauden estadioen kasuan.

Espainiako Osasun Sistemako Lurralde Arteko Kontseiluan adostu dute neurria, eta hilaren 13tik aurrera izango da indarrean, Espainiako futbol ligaren hasierarekin batera. Neurria abuztuaren 29ra arte mantenduko dute. Egun horretan, ehuneko horiek aldatu edo bere horretan mantentzea erabaki beharko dute, bilkura berri batean.

Bitartean, ikusleei debekatuko zaie estadioetan jatea eta erretzea, eta ura besterik ezingo dute edan. Maskara eraman beharko dute, eta metro eta erdiko tartea mantendu beharko dute.


Summary: Iñigo Peña seigarren izan da K2 1.000 metroko finalean. Zumaiarrak eta Paco Cubelosek osatutako ontziak ezin izan du estropadaren lehen zatian galdutako denbora azkeneko metroetan berreskuratu.

Domina irabazteko itxaropena bazuten, baina ezin izan dute. Iñigo Peña eta Paco Cubelos seigarren izan dira K2 1.000 metroko proban. Ohi bezala, gainerakoen atzetik abiatu dira, bukaeran estutzeko asmoz. Aurrekoek atera dieten aldea handia izan da, bi segundotik gorakoa hasieran, eta hiru segundo ingurukoa 250 metroren faltan. Azken esprinta izan da haien itxaropena, besteen indarrak agortzen direnean Peñak eta Cubelosek abiadura bizkortzeko gaitasuna baitute, baina Tokion ez dute lortu. Gerturatu dira aurrekoen multzora, baina hasieran galdutako aldea handiegia izan da. Australia izan da aurrena, Alemania faboritoa bigarren eta Txekiar Errepublika hirugarren. Iñigo Peña bosgarren izan zen Rioko Olinpiar Jokoetan.

Finalerdian laugarren izan dira. Bazirudien indar pixka bat gorde dutela finalerako, eta kontrolatuz joan direla. Bi ordu eta erdi geroago, finalean, bost ontzi izan dituzte aurretik.

Ohiko estrategia erabili dute Iñigo Peñak eta Paco Cubelosek: atzetik aurrera egitea. Piraguek elkarrekin lehiatzen dute estropadetan, baina erlojuaren kontrako ahaleginak izaten dira praktikan. Piragua bakoitzak erabakitzen du mila metroko distantzian indarrak nola banatu, noiz joan azkarrago, noiz polikiago. Peñaren eta Cubelosen kasuan, hasiera bizkorra egiten dute, gero erritmo sendo eta egonkor bat hartu, 500 metroren bueltan azkartzen hasi eta azkeneko 200 metroetan esprinta jo. Ez dute estrategia aldatzen ondoko piraguen arabera.

Irten eta berehala minutuko 160 palakadako erritmora iristen dira; lehen 500 metroetan 105-107ra jaisten dute; 500 metroak pasatu eta gero, 110-112ra igotzen dute; eta azken 200 metroetan 120-122 inguruan ibiltzen dira. Segundoko bi palakadaren bueltan ia estropada guztian.

Peña eta Cubelos aspalditik daude Japonian. Ohituta daude bertako berora eta hezetasunera. Horrek ez du esan nahi eragiten ez dienik. Peña gustura zegoen, sasoi onean iritsi direlako Tokiora. Hala zioen Tokion bertan: "Oso entrenamendu onak egin ditugu azken bizpahiru hilabeteetan; ondo sentitu gara. Oso gorputzaldi ona dugu; sasoirik onenean iritsiko gara".

2017an osatu zuten K2 1.000 ontzia. Iñigo Peñak K4 1.000 metroan lehiatzen zuen, baina ontzi mota hori kendu egin zuten Olinpiar Jokoetatik (K4 1.000 metrokoa jarri zuten). Peñak distantzia berean jarraitu nahi zuen, distantzia horretan espezialista dela dio, eta bikotekidea topatu zuen: Paco Cubelos urte askotan K1ean lehiatutakoa. Hasiera-hasieratik moldatu ziren oso ondo: lehen urtean distantziako munduko marka hobetu zuten, baita Munduko Kopako zenbait proba irabazi ere. Munduko txapeldunorde izan dira 2018an eta 2019an, bietan alemaniarren atzetik.


Summary: Asier Martinezek seigarren egin du, eta bere marka hobetu du. 110 metroko hesiduneko finalean 13.22ko denbora egin du nafarrak, eta olinpiar diploma lortu du. Lasterketa amaiera oso ona egin du.

Asier Martinezek modu bikainean biribildu ditu bere lehen Olinpiar Jokoak. Seigarren izan da 110 metroko hesiduneko finalean, 13.22ko denborarekin. Hala, beste bost ehunen hobetu du bere marka pertsonala. Beste behin aurkariak baino apur bat mantsoago atera da, baina azken 55 metroak oso onak izan dira: buruz buru aritu da beste lasterkariekin, eta olinpiar diploma eskuratu du. Olinpiar Joko hauetan hamar ehunen hobetu du bere marka pertsonala. Izan ere, aurretik 13.31 zen bere markarik onena. Finalerdietan 13.27 egin zuen, eta gaur 13.22. "Ordu batzuk beharko ditut hau dena barneratzeko. Ezin dut sinetsi oraindik. Oso eskertuta nago etxetik babestu nauten guztiei. Etxera iristeko irrikaz nago, senideekin eta lagunekin ospatzeko", adierazi du lasterketa amaitu bezain laster.

Bigarren kaletik irten da Martinez. Finaleko lasterkarien artean markarik kaskarrena zuen. Baina ohikoa duen ausardiarekin aritu da. Lehen metroetan atzetik joan da, kontrarioek berak baino irteera indartsuagoa baitute. Baina ondo eutsi dio, eta azken 55 metroetan estutu egin du, eta azkenean bi lasterkariri aurre hartzea lortu du, Andrew Pozziri (Erresuma Batua) eta Aurel Mangari (Frantzia). Finaleko garailea, ezustean, Hansle Parchment izan da. Jamaikako hesi jauzilariak 13.04 egin du, eta urrea kolkoratu du. Zilarra Grant Holloway estatubatuarrarentzat izan da, eta brontzea Ronald Levy Jamaikarrarentzat. 13.09ko denbora egin du Hollowayk, eta 13.10ekoa Levyk.

Lasterketa amaitu berritan "oso pozik" zegoen Martinez. "Gozatu egin dut gaurko lasterketan. Helburu horrekin atera naiz, eta ahal bazen nire marka pertsonala hobetzearekin. Lortu dut. Ez sinesteko modukoa da. Munduko onenekin lehiatu naiz". Aurkariak bera baino hobeto ateratzen direla onartu du. "Baina horrek ez du esan nahi ni gaizki ateratzen naizenik. Pozzi nuen alboan, eta lehen hiru hesietan 2-3 metro kendu dizkit". Alde horretatik psikologikoki lasterketa gogorra izan dela onartu du: "Eutsi egin behar izan diot. Baina uste osoa izan dut azken txanpa oso on bat egin nezakeela, eta hala izan da. Azken hesiak erabakigarriak izan dira". Finalaren zailtasunaren adibidea jarri du. "Hau da hesien gogortasuna. Holloway zen faborito argia. Nik neuk munduko marka egingo zuela uste nuen. Eta ez du irabazi".

Azken bi urteetan izan duen bilakaeraz hau adierazi du: "Kirolari esker naiz naizen modukoa. Pandemiaren ostean arreta osoa kirolean jarri nuen, eta ondo atera da. Iaz oso marka onak lortu genituen, eta aurten entrenamenduak askoz zorrotzagoak eta hobeak dira. Emaitzak iritsi dira". Orain bi aste hartuko ditu atseden hartzeko. "Gaztea naiz, eta merezi dudan moduan ospatu nahi dut. Denetarako dago denbora. Gero berriro ere zorrotz helduko diet entrenamenduei eta ikasketei". Zientzia politikoak ikasten ari da Martinez.

Mugarriz mugarri Olinpiar Jokoetan

Izugarria izan da Olinpiar Joko hauetan Martinezek izan duen bilakaera. Lehenbizi, sailkatze lasterketa irabazi zuen. 13.32ko denbora egin zuen, eta bere marka pertsonal onenetik segundo batera geratu zen. Hala, finalerdietara sailkatzea lortu zuen. Beste mugarri bat ezarri zuen finalerdietan. Hirugarren izan zen bere lasterketan, eta bost ehunen hobetu zuen bere marka pertsonala: 13.27. Hala sailkatu zen finalera. Eta gaur beste bost ehunen bizkorrago korritu du: bere marka pertsonala hainbeste jaistea espero zuen galdetuta, hauxe izan da Martinezen erantzuna: "Bagenekien 13.30etik behera korrika egin nezakeela, baina marka hamar ehunen hobetzea izugarri da".


Ziganda, sailkapenean behera

Summary: Ziganda, sailkapenean behera. Ondo hasi zituen Jokoak golf jokalari nafarrak, baina gaurko txapelketan 73 kolpe egin ditu, bi parraren azpitik. Laugarren postutik 30. postura jaitsi da.

Ondo hasi zuen Kasumigaseki zelaiko txapelketa Carlota Zigandak: 68 kolpe eman zituen, parraren azpitik hiru. Laugarren tokian geratu zen sailkapenean, Madeleine Sagstromengandik (Suedia) bi kolpera. Gaurkoan, ordea, ez du horrenbesteko zortea izan. 73 kolperekin bukatu du txapelketa, bi parraren azpitik. Eagle bat eta lau birdie egitea ere lortu du, baina bi bogey bikoitzekin eta lau bogey-rekin bertan behera geratu zaio jokaldia. Lehenengo egunean laugarren postuan geratu bazen ere, 30. postuarekin konformatu behar izan du oraingoan.

Munduko zerrendan lehen postuan dagoen Nelly Korda estatubatuarrak dauzka domina lortzeko aukera guztiak. 62 kolpe eman ditu, eta 129 kolpe lortu ditu guztira, 13 parraren azpitik. Ko Jin Young hego korearra ere lehen postuetan dabil, baina sei kolpe falta izan zaizkio Kordaren markara heltzeko. Park Imbee ere txapeldunaren atzetik geratu da, hamar kolpeko aldearekin.


Summary: Mauleko bi zinegotzi kargutik kendu dituzte. Jean-Patrice Bassano finantza zinegotziaren eta kulturako Clement Pottierren hautaketa baliogabetu dute, herriko bozetako zerrendetan egon ahal izateko baldintzak betetzen ez zituztela argudiatuta.

Frantziako Estatu Kontseiluak Mauleko bi zinegotziren hautaketa baliogabetu du, eta kargutik kendu ditu. Argudiatu du ez zituztela bete herriko bozetako zerrendetan egon ahal izateko baldintzak, hautatu zituzten urtean (2020) ez zeudelako hiriko zergak Zuberoako hiriburuan ordaintzen zituztenen zerrendan, ezta botorako erroldatuenen artean ere.

Jean-Patrice Bassano finantza zinegotzia eta kulturako Clement Pottier dira kargugabetuak. Michel Etxebeste alkate ohiak salatu zuen haiek Louis Labadoten zerrendan aurkeztu izana.

Etxebestek pozik hartu du erabakia: «Gezurrak eta agiri faltsuak zeudela onartu dute, eta horrek zalantzan jartzen du agintean dagoen taldearen sinesgarritasuna», esan du.

Labadot alkateak, berriz, haserre hitz egin du Etxebesteren aurka, salaketa jartzeagatik. Haren arabera, «Mauleri kendu egin diote hiriaren zerbitzu esklusibora zeuden bi langile trebe».

Estatu Kontseiluak Labadoten zerrendan zeuden hurrengoak izendatu ditu kargugabetuen ordez, hau da, Christine Lougarot eta Stephane Lambert. Atzo bildu zuen Labadotek bere taldea, behin betiko ordezkoak nortzuk izango diren eztabaidatzeko.


Summary: Suteak Ipar Mazedoniara, Albaniara eta Kosovora zabaldu dira. Lau dira hildakoak Albanian, Bulgarian eta Kosovon. Europako Batasunak laguntza bidali du kaltetutako eremuetara.

Europa hego-ekialdea inoizko bero boladarik larriena jasaten ari da. Muturreko tenperaturek suteak piztu dituzte azken egunotan; milaka hektarea baso eta etxe erre, eta ehunka zauritu utzi dituzte Turkian, Grezian eta Bulgarian. Azken orduetan, eremu horietako suek alboko herrialdeen mugak igaro dituzte, eta Albaniara, Kosovora eta Ipar Mazedoniara iritsi dira.

Albanian, Itsaso Jonikoaren kostaldean nagusitu dira suteak, Greziarekin mugan dauden Vlora eta Gjirokastra hiri turistikoen eremuan. Agintariek atzo eman zuten lehen hildakoaren berri; 64 urteko gizon bat hil zen, bere etxeko atarian zegoela. Kosovon, berriz, 50 sute zenbatu dituzte aste honetan, eta horietatik lau piztuta daude oraindik ere. Atzo 57 urteko gizon baten heriotzaren berri eman zuten, Novo Selo eremuan, keak itota. Egoera bertsua bizi dute Ipar Mazedonian, dozenaka suteetatik bi kontrolatzea lortu dute; oraingoz ez da hildakorik egon.

Halaber, azken orduetan bi hildako egon dira Bulgarian. Biktimak sute bat itzaltzeko lanetan ari ziren, baina haizearen norabidea aldatu eta sugarrez inguratuta gelditu ziren. Erreskate zerbitzuek ezin izan zieten lagundu.

Grezian eta Turkian hildakorik egon ez den arren, suak piztuta daude oraindik ere. Greziako agintariek kezka adierazi zuten atzo, fokuetako bat Olinpiar Jokoen jaioterrira azkar hurbiltzen ari delako, eta ohartarazi zuten sugarrek Antzinako Olinpia monumentu arkeologikoa kaltetu dezaketela. Handik gertu dauden dozenaka etxe erre dira dagoeneko.

Egoeraren larritasuna ikusita, EB Europako Batasuneko hainbat estatu kidek aireko eta lurreko baliabideak bidali dituzte hegoaldera: Frantziak, Ziprek, Herbehereek, Esloveniak eta Txekiak, besteak beste. EBko Babes Zibilerako Mekanismoak kudeatu ditu laguntzak, eta Europako Batzordeak garraio eta logistika gastuen %75 ordainduko ditu. Krisiaren Kudeaketarako Janez Lenarcik komisarioaren hitzetan, Europako herrialdeek emandako laguntza «elkartasunaren adibide bikaina» da.

EBko zientzialarien arabera, joan den hilabetea munduko uztailik beroenetako bat izan zen, 2019ko eta 2016ko uztailen atzetik. Europan, berriz, erregistratutako bigarren uztailik beroena izan zen, 2010ekoaren ondoren. Freja Vamborg adituaren arabera, tenperaturek gora egin dute mundu osoan, eta ohartarazi du datozen urteetan joera horrek hazten jarraituko duela. Gainera, adierazi du uztailean munduko hainbat eremutan jasandako muturreko eguraldiak, hala nola bero boladak eta uholdeak, Lurraren berotzearen ondorio direla.


AEBek lortu dute brontzea futbolean

Summary: AEBek lortu dute brontzea futbolean. Lau puntu lortu dituzte estatubatuarrek, Australiako taldeak baino bat gehiago. Rapinoek gol ikusgarria sartu du.

Puntu baten aldea izan dute. Markagailuak 3-4 erakusten zuenean bukatu da partida, Ameriketako Estatu Batuen alde. Lloydek bi gol sartu ditu, ordulariak 51. eta 45. partidaren minutuak jotzen zituela, eta Rapinoerenak izan dira beste bi golak, 21. eta 8. minutuetan. Azken horrek, gainera, ikuskizun ederra eskaini die ikusleei, kornerretik gol bat sartu duenean, zuzenean sarera. Australiarren golak, berriz, Gielnikek, Foordek eta Kerrek sartu dituzte. Gielnikek 90. minutuan igo du markagailua, baina ez da nahikoa izan partida irabazteko.

Gauzak horrela, Estatu Batuek brontzearekin konformatu beharko dute aurtengoan. AEBetako emakumezkoen futbol taldea finalerdietan erori zen Kanadaren kontra (1-0). Gaur egungo munduko txapeldunak espero baino gehiago sufritu zuen Herbeheren aurka ere, final-laurdenetan. Kanadarrek zilarrezko edo urrezko domina irabazteko asmoa daukate 2020ko Tokioko Olinpiar Jokoetan, 2012an Londresen egindakoetan eta Rio de Janeiron bi brontze lortu ondoren.


Summary: Pandemiak bizi eta osasun aseguruen salmenta handitu du. Kutxabankek bikoiztu egin ditu asistentzia sanitariokoak. Auto aseguruetan oso txikia izan da hazkundea, Mapfreren arabera.

COVID-19aren pandemiak aseguruen salmenta handitu du, eta, bereziki, bizitzarekin eta osasunarekin loturikoenak. Hala erakusten dute sektoreko enpresen emaitzek. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, Kutxabank da aseguru gehien saltzen duen finantza erakundea. %92 gehitu dira haren asistentzia sanitariokoak aurten, eta langile autonomoen artean bereziki (+%71). Bizi aseguruek, berriz, %54ko hazkundea izan dute.

Ostegun honetan kaleratutako ohar batean, bankuak azaldu du 71.900 aseguru berri saldu dituela urteko lehen seihilekoan, aurreko urteko epe berean baino %14,1 gehiago. Osasun arlokoekin batera, nabarmen gora egin dute etxe aseguruek (+%65) eta eraikinetakoek (+%45). Gaur egun, 931.000 poliza inguru ditu Kutxabankek.

Mapfre aseguru etxeak ere eman ditu urteko lehen seihilekoaren emaitzak: %17,4 handitu du bere negozio bolumena Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Hari ere bizi eta osasun aseguruak ugaritu zaizkio gehien: +%79,6 bizi aseguruak, eta +%9,7 osasun aseguruak. Etxeetakoak, berriz, +3,4, eta autoetakoak +%2. Azken horietan du bezero gehien konpainiak, eta, pandemia hasi zenetik, arlo horretan izan du hazkunderik txikiena, auto berrien matrikulazioan izan den beherakadagatik, bereziki. Mapfrek %11,6ko merkatu kuota du hiru lurraldeetan, 300.000 bezero inguru.


Summary: «Pandemian oso argi ikusi da kapitalaren eta biziaren arteko gatazka». Ekonomia, ekologia eta feminismoa uztartzen ditu Perez Orozkoren jardunak, eta gurutzaketa horretan gogoeta ugari ekarri ditu COVID-19aren izurriak. Interdependentziaz, mundu konpartituaren gaineko erantzukizunaz eta elkarbizitza onaz hausnartu beharra aldarrikatu du.

«Ez dut uste ezer amaitu denik: COVIDaren urteetan gaude». Pandemiak aldaketa sozioekonomiko ugari ekarriko dituelakoan da Amaia Perez Orozko (Burgos, Espainia, 1977). Ekonomia ekofeministaren ahotsik nabarmenetako bat da, eta XXK kolektiboan dihardu alorreko gogoetetan eta praktiketan sakontzen. Kezkaz mintzatu da izurriaren ondorioez: «Gauza asko dakizkigu, baina oraindik proposamen asko ditugu pentsatzeko eta egiteko».

Maiz esan da pandemiak berretsi egin duela feministek urteetan zaintza krisiaz ohartarazitakoa. Zer ondorioztatu duzu zuk? Pandemian oso argi ikusi da kapitalaren eta biziaren arteko gatazka. Merkatuaren makineria osoa gelditu behar izan dugu bizia berreskuratzeko, baina, aldi berean, guztia gelditzean, bizia hondoratu egin da. Hortaz, agerian geratu da kapitalismoaren gurpila: kapitalismoak funtzionatzen badu, gure kontura da, biziaren kontura; baina kapitalismoa geratzen bada, bestelako espazioak eraikitzen ez ditugun bitartean, herrestan eramaten gaitu. Hasieran, ikusi zen bizia bera zela lehentasunezkoa, baina soilik bizia oso arriskuan egon denean agertu da sistema prest gauza batzuk berraztertzeko, eta, aldiz, bizia pixka bat berreskuratu denean itzuli da makineria osoa. Era berean, ikusi da etxeetan sartu direla kolektiboki kudeatu ez ziren zaintzak, etxeko atea ixtean arazo guztiak konponduko balira bezala. Eta ikuspegi ekologistatik? Pandemia kolapso ekologikoaren parte ere bada; horretaz ere aspaldi ohartarazi genuen. Krisi ekologikoa klima aldaketa baino askoz sakonagoa da: ekosistemen kolapso bat da. Mundua ez da bat-batean amaituko, baina gauza asko gertatuko dira, eta ez gara prestatuta egongo, ezta politikoki ere: hainbat egoerari aurre egiteko argitasun politikoa falta zaigu. Era berean, pandemian, halako batean ikusi genuen nolakoa izan zitekeen bestelako mundu bat: harreman hurbilagoetan oinarritua, kutsadura eta auto gutxiagorekin... Desazkunderantz abiatutako gizartearen pintzelkada batzuk antzeman genituen. Baina, gero, normaltasun zaharrera itzultzeko grina gailendu da, eta, aldi berean, biziaren hauskortasunetik eta heriotzatik ihes egitekoa. Ematen du ezer gertatu ez balitz bezala jardun nahi dugula, ez dugu pentsatu nahi minean, gaixotasunean, heriotzan... Politikoki prest egote horretaz ari zarenean, beraz, ez zara bakarrik politikariez ari? Ez, politikaz zentzurik zabalenean ari naiz, bizi kolektiboaren gainekoaz. Pandemiak arrazoia eman digu gauza askotan —bizia ez dela lehentasuna, ez dagoela ardura kolektiborik zaintzan, biziarekin negozioa egiten dela...—, baina ikusi dugu parametroak falta zaizkigula aurreikusi gabeko egoerei aurre egiteko; ez dugu indar kolektiborik izan horretarako.

Interdependentziaz kontzientzia hartzeko aukera galdu da? Bai. Ezinbestekoa da interdependentziaz ohartzea, baina interdependentzia hori nola kudeatu ere eztabaidatu behar dugu: orain bezala, desberdintasun, esplotazio eta asimetria terminoetan segituko dugu, ala modu konpartituago eta simetrikoago baterantz abiatuko gara? Horrekin lotuta dago, adibidez, osasun neurriak direla-eta agertzen ari diren jarrera batzuk: kutsatzeekiko erantzukizuna hartzearen eta askatasun eremuak babestearen arteko orekan, tranpa batean gaude. Zer zentzutan? Uler dezakegu estatuak behartu egiten gaituela, goitik ezarriz obligazio diziplinatzaile eta homogeneizatzaile bat, eta estatu autoritario eta pribatizatu horren aurrean koka gaitezke subjektu indibidual gisa, eta borroka gaitezke gure askatasun txikien alde; ala, bestalde, saia gaitezke erantzukizun propioak artikulatzen, beste pertsona batzuekin bizi garela kontuan hartuz. Ez hainbeste, adibidez, maskara jartzeko edo kentzeko aginduak betez, baizik eta gaitasuna garatuz jakiteko zein egoeratan jantzi behar dugun. Interdependentzia onartzea ez datza arau bat betetzean, baizik eta bizitzaren alde komunari erantzutean. Mundu konpartitu baten gaineko erantzukizun propioaren ikuspegitik ulertu behar dugu: mundu hori ezin dugu zaborrez bete, ezin dugu nahi beste energia kontsumitu, ezin dugu desberdintasun sozioekonomikoetan oinarritutako turismoa sustatu, ezin ditugu etengabe sentsazio berriak kontsumitu...

Joan-etorria mugatu du pandemiak, eta muga horiek mesede egin diote ingurumenari, baina turismoari lotutako sektore ekonomikoak hondoratu dira, adibidez. Auzi horrek giltzaren bat eman dezake desazkundeari buruzko eztabaidan? Hor oso argi ikusten da lehen aipatutako tranpa: turismoa erdi mailako klase globalarentzat hedatzea ez da iraunkorra, inola ere; baina, era berean, hori desagertzen bada, sektore pila bat hondoratuko da, eta, haiekin batera, jende pila baten bizibidea. Hor aldaketak egin behar dira, ezinbestean. Giltzarrietako bat da pentsatzea noren esku geratzen ari diren jarduera horren etekin ekonomikoak: herritarrek ez dute ia mozkinik ikusten, botere korporatiboaren eskuetan pilatzen baitira. Eta eredu produktibo ez-iraunkor batetik eredu erreproduktibo iraunkor baterako jauzia egitean, baliabideak birbanatu behar dira. Ez naiz ari zorpetzeaz, baizik eta birbanatzeaz, ehun sozioekonomikoaz aldatuz, eta zerga erreforma sakonen bidez lagunduz. Bestalde, landa eremua nekazaritza turismoaren bidez berrindartzeko joerak kezkatzen nau: munduko beste puntara bidaiatzea baino iraunkorragoa da, baina berdin dakar landa eremua urbanizatzea eta turismora bideratzea, elikadura subiranotasunaren aldeko apustua egin ordez. Lurrak jana emateko erabili behar dira. Ildo horretan, nola liteke itxialdian zehar supermerkatuak zabalik egotea eta kaleko merkatuak ez? Janaria ezinbestekoa da, beraz, ezin da banatzaile handien esku egon: ekoizleen eta kontsumitzaileen arteko zuzeneko harremanak babestu behar dira. Itxialdian oso agerian geratu ziren zaintza premiak kudeatzeko zailtasunak. Zenbateraino du zaintzak egiturazko arazo bat? Zaintzaz ari bagara, zaurgarritasun handiko garaietan —haurtzaroa, zahartzaroa edota aniztasun funtzionala— bizitzek behar duten arta ri dagokionez, ez daukagu ia egitura kolektiborik, eta dauzkagun apurrek —batez ere adinekoentzat— huste moduko bat dakarte: edo zure etxean zaude, edo makroinstituzio batean, zeinetan zure pertsona desagertzen den; eta horren erdian ez dago ezer. Egitura kolektiboak eguneroko zaintza horren lagungarri izan behar lirateke; haurren kasuan, izan daitezke haurtzaindegiak eta jantokiak, baina izan daiteke kalea bera ere, baldin eta ez bada leku arriskutsu bat auto batek harrapa zaitzakeelako. Adinekoen kasuan, egitura kolektibo bakarra ezin da zahar etxea izan: izan daitezke etxe konpartituak, edo atarian saretxo bat osatzea bizilagunei eskatu ahal izateko zerbait erostea edo zaborra ateratzea. Ez naiz ari dena etxetik ateratzeaz, baizik eta sare zabal bat osatzeaz, eguneroko kontuak konpartitzeko, eta etxe nuklearren eta eremu publiko-instituzionalaren artean dagoen espazioa betetzeko. Zahar etxeetan gertatutakoaren harira, eredua berraztertzeko aldarria ozendu da, eta erakunde publiko batzuek eskaerari heldu diote, baina silver economy eta antzeko kontzeptuak erabiliz. Bateragarriak al dira zaintza eta etekin ekonomikoak? Ez, ezin dira zahartzaroa eta zaintza jorratu merkatu ekonomiko gisa hartuta. Nire ustez, botere korporatibo globalaren azken erasoa arlo horretara doa, etekin berriak lortzeko. Azken batean, silver economy betikoa da: eskubideen subjektu izango zara, kontsumitzaile zaren neurrian. Zahartzea bizitzaren parte bat da, baina, ez dugunez zaurgarritasuna ikusi nahi izan, oso interpretazio negatiboa egin da adinekoez, «klase pasiboa» direlakoan; ikuspegi hori irauli egin behar da, eta zahartzaroa bizitzan integratu, baina ez eskubideak eskuratuz kontsumitzaile bihurtuta. Adinekoen zaintzan, nolako eredua hobetsiko zenuke? Lau faktore daude eztabaidagai. Batetik, auzitan jartzen ari da zahar etxe handien eredua, norbere intimitatea eta indibidualtasuna galtzen delako bertan; baina horrez gain, aztertu behar da noren esku dagoen zerbitzu hori: pertsonan zentratutako arretaren eredua ez da bateragarria negozioarekin. Irabazi asmoa hortik kendu behar da: zerbitzu guztiz publikoak edo publiko-komunitarioak izan behar dira. Bestetik, pertsonan zentratutako zaintza hori emantzipatzailea izan behar da, eta, ildo horretan, aldatu egin behar da nola zaintzen den, baina baita ere nola espero duen jendeak zaindua izatea; izan ere, askok uste dute zaindua izateak dakarrela zerbitzari bat edukitzea, izan ama, emaztea, alaba, langilea edo erizaina. Lan baldintzak ere hobetu behar dira: horiek duindu gabe ez dago zaintza duinik. Bestetik, teknologiarekin zer egin ere pentsatu behar dugu: berez zain dezake ala zaintzen lagun dezake? Arlo horretan asko dago jokoan, adibidez, datu pribatuen kudeaketari lotuta. Nola eragiten die zaintzaileei genero eraikuntzak? Eraikuntza heteropatriarkalak berekin dakar emakumeak besteentzat izatea eta egotea: zu baliotsua zara, besteentzat baliagarria zarelako, besteek baloratzen zaituztelako eta zentzua ematen diotelako zure bizitzari. Sakrifizioaren etika bat dakar, perbertsoa, langileak zukutzeko erabiltzen dena, haiek badakitelako biziak daudela arriskuan. Baina generoak ez ezik, klaseak eta arrazak ere eragina dute: sakrifizioaren etika hori, nolabait, munduan egoteko modu bat da zerbitzari klaseentzat. Alegia, batzuek uste dute munduak zerbait zor diela eta besteak euren zerbitzura daudela, eta beste batzuek uste dute besteei zerbitzatu behar dietela. Horregatik aldatu behar da zaindua izateko ikuspegia ere.

Nola duindu daitezke zaintza lanak? Zaintza lan guztiak duindu behar dira, eta horietako batzuk profesionalizatu. Ordainpean jarri behar dira, batez ere, ezagutza espezializatuak edo dedikazio oso intentsiboak eskatzen dituztenak —eta, beraz, bizitzaren beste dimentsioekin bateraezinak direnak—. Horietarako egitura kolektiboak egon behar dira, zaintza horiek modu profesionalean egiteko, lan baldintza duinekin, sektoreotako borroka sindikaletik aldarrikatzen ari direnaren ildotik: ratio handiagoak, soldata hobeak, langileen kontziliazioa eta funtzioak bizi zikloetara egokituta... Dena den, zaintza lanak ez dira soilik eremu profesionalean duindu behar, baizik eta orokorrean, eta, horretarako, haien garrantzia aitortu behar da, eta lanak birbanatu, hau da, egiazko erantzukidetasuna eraiki, denok har ditzagun ardurak: ekonomikoki aukera izan bezain laster etxeko lanen zerbitzua kanpora ateratzeko logika horiek hautsi behar dira. Hortaz, zer egin etxeko enpleguarekin? Nire ustez, desagertu egin behar da, egun ezagutzen dugun moduan behintzat, dena sartzen den saski-naski bat delako. Lan horiek aletu egin behar dira, eta hainbat ogibidetan banatu: geriatria, garbiketa... Eta parte bat desagertu behar da: nik zuri dena egingo dizut etxean, zuk etxetik kanpo nahi duzuna egiteko modua izan dezazun. Izan ere, etxeko enpleguaren parte hori, egun, bikote heterosexualen gatazken irtenbidea da, edo norbere denbora kudeatzeko zailtasunena. Zaintza sistema publiko-komunitarioa aldarrikatzen ari da mugimendu feminista. Nola definituko zenuke? Zer eremu jorratu behar ditu? Pentsatu behar dugu nola lagundu bizitza-heriotza zikloa, zer sare eta babes kolektibo mota ezarri bizitzea merezi duten bizitzak edukitzeko. Zaintza sistema horrek kontuan hartu behar luke haurtzaroa, zahartzaroa modu zabalean —ez soilik mendekotasunak agertzen direnean— eta aniztasun funtzionala —ez mendekotasun gisa, baizik eta beste zaurgarritasun mota baten moduan—; eta ezarri behar genuke nolako zerbitzu publikoak behar ditugun, babes komunitariorako zer sistema sortu behar dugun —adibidez, belaunaldi arteko etxeak—... Baina, era berean, sistema hori espazio bat ere izango litzateke, galdetzeko nolako biziak bizi eta antolatu nahi ditugun kolektiboki, eta zaintzeko norantz doazen instituzio publikoak, zenbateraino oinarritzen diren sistemaren esfera ikusezinenetan.

Zaintza erdigunean leloa oso lagungarria izan da eztabaida hori lehen lerrora ekartzeko, eta instituzioek ere bere egin dute. Era berean, zaintzaren definizio oso zabala erabili da; dena da zaintza horrek eragotzi al du proposamen zehatzagoak egitea? Nik uste dut oso lelo indartsua izan dela, aukera eman digulako sistemaren inguruko kritika egiteko eguneroko bizitzarik. Sistema sozioekonomikoaren dimentsio eta gatazka ezkutuak argitara ateratzeko modua eman digu. Hau da, Zaintza erdigunean sistemaren aurkako inpugnazio erradikala da. Denborarekin, ordea, egia da arazo batzuk agertu direla leloarekin. Batetik, dena zaintza bada, ezer ez da zaintza ideiarekin lotuta, eta proposamen zehatzik ez egitearekin: politika publikoak mendekotasunera murriztu dira, eta inpugnazio erradikal hori egiteko gaitasuna galdu egin da. Eta bestetik: zaintzak erdigunera bai, baina zeintzuk: sistema honetan daudenak edo nahiko genituzkeenak? Hitz bera erabili dugu desagerrarazi nahi dugunaz eta eraiki nahi genukeenaz aritzeko; horrek nahasmena eragin du, eta hortik etorri da botere faktikoen erabilera: leloaren gatazka dimentsioa galtzen bada, edozeinek har dezake beretzat. Leloa birformulatu behar da? Nik orain hitz egingo nuke ez hainbeste zaintza jartzeaz erdigunean, baizik eta elkarbizitza ona, biziaren iraunkortasuna; hau da, modua jartzeaz bizitzea merezi duten bizitzak kolektiboki eraikitzeko. Eta hori, azken batean, eztabaida kolektiborako prozesu gisa ulertu behar dugu: elkarrekin dugun bizitza horren gaineko egiazko erantzukidetasuna sustatuko duen egitura sozioekonomikoa eraikitzea.


Summary: Macronek txertoaren hirugarren dosia jartzeko kanpaina hasiko dutela baieztatu du. Irailetik aitzina adinekoek eta herritar zaurgarriek koronabirusaren kontrako txertoaren hirugarren dosia jartzen ahalko dutela erran du. OMEk, ordea, horren inguruko moratoria eskatu du, txertaketa kanpainaren desoreken ondorioz.

COVID-19aren kontrako erantzun immunitarioa sendotzeko, hirugarren dosia jartzen hasiak dira zenbait herrialdetan, hala nola Israelen eta Alemanian. Goizean, Emmanuel Macron Frantziako presidenteak baieztatu du irailetik aitzina hirugarren dosia jartzeko kanpaina hasiko duela Frantziak. Macronen asmoa da adineko herritarrak eta herritar zaurgarriak lehenestea hirugarren dosia jartzeko, eta adierazi du Frantziako Gobernua dagoeneko hasia dela kanpaina prestatzen. Instagram sare sozialean argitaratutako bideo batean eman du horren berri Macronek. «Dirudienez, hirugarren dosia beharrezkoa izanen da, ez berehala, eta ez denentzat, baina adinekoentzat eta birusaren aurrean zaurgarri direnentzat, bai», azaldu du.

Macronek, beraz, OME Osasunaren Mundu Erakundeak eskatutako moratoriaren kontra egin du. Izan ere, atzo, OMEk txertoaren hirugarren dosia jartzeko urratsetan atzera egiteko eskatu die horretan ari diren herrialdeei. «Ulertzen dugu gobernuek herritarrak delta aldaeraren aurrean babesteko duten kezka, baina ezin dugu onartu txerto baliabide gehienak erabili dituzten herrialdeek oraindik ere gehiago erabiltzea, eta, bitartean, munduko populaziorik zaurgarrienek babesik gabe jarraitzea», adierazi zuen erakundeko Tedros Adhanom Ghebreyesusek.


Summary: «Ezin ulertuzkoa da gai honetan egon den legegintza nagikeria». Erronka zaila izan da ordenamendu juridikoan izurriari aurre egiteko tresnak aurkitzea; kamutsak izan dira usu, eta eraginkorrak izan direnetan, zalantza handien sorburua izan dira. Zuzenbidean katedraduna izanik, Alvarezek adi-adi begiratu dio paradoxaz jositako amaraun horri.

Izurriari aurre egiteko neurriak hartzeko eskumenen gaineko albisteak, horien egokitasunaren gaineko iritzi eta adierazpenak, hedabideetan naro ibili dira osasun krisi honetan, zalaparta artean usu. EHU Euskal Herriko Unibertsitatean Zuzenbide Pribatuko katedradun Juanjo Alvarezek onartu du (1964, Zumaia, Gipuzkoa) COVID-19aren pandemia erronka zail askoren sorburua izan dela beste alor askotan bezala zuzenbidearenean ere, eta motel ibili dela askotan. Zuzenbideak «erreminta kaxa» izan behar duela defendatu ohi du, konponbideetan lagundu behar duela; aldiz, errealitate berri eta korapilatsu honetan askotan «murru» izan dela ikusi du. Arranguraz egin du adierazpena; izan ere, inoiz baino garrantzi handiagoa izan dute erantzunaren egokitasunak eta doitasunak, izurria hesitze aldera neurri zorrotzak hartu behar izan baitira, herritarren oinarrizko eskubideak mugatu dituztenak, aurrez irudikatzen ere zail zen modu batean. Alarma egoeraren aldeko hautua egin dute hainbat administraziok bide horretan; Espainiako eta Frantziako gobernuek, adibidez. Izurriaren hastapenetan, hautuak dudak eragin zizkiola onartu du: «Lehen sentipena izan zen: proportzionala ote da? Ez zen bermeak bilatzen zituen ikuspegi bat antzematen hor, baizik eta salbuespenera begirakoa». Jardun legegileari begira kritikoa da, egoerari erantzuteko ordenamendu juridiko bat ehuntzen ez delako asmatu.

Juanjo Alvarez, Zuzenbide Pribatuko katedraduna. Jon Urbe, FOKU

Alarma egoeraren bitartez, eskubide ugari mugatu dira iragan hilabeteotan. Espainiaren kasuan, auzitan jarri du orain Auzitegi Konstituzionalak gobernuak ezarritako lehen alarma egoera, eta haren ondoriozko konfinamendua. Halako zerbait egiteko, salbuespen egoera ezarri behar litzatekeela ebatzi du. Zer iritzi duzu epaiaz?

Burugabekeria bat iruditzen zait ebazpen hori. Izan ere, itxura batean bermeen izenean, auzitan jartzen ditu gure askatasunak eta betebeharrak, eta atea irekitzen dio salbuespen egoerari. Ematen duen argudioa, gainera, oso pobrea da. Zera esan da ebazpen horretan: konfinamendua konstituzioaren kontrakoa izan zela alarma egoerak ez zuelako hori egiteko biderik ematen, baina hori ez da egia. Eta Auzitegi Konstituzionalaren beraren jurisprudentzia dago horren inguruan. Eskubidearen murrizketa, oso larria izanda ere —eta kasu honetan etxean utzi gintuen, etxeko balkoian jarri eta txaloka— kontrol bati lotua zegoen: ez zen desagertu. Konstituzionalaren ebazpenak dio marra gorri bat igaro zela: eskubidea mugatu ez, bertan behera utzi zela. Eta hori okerra da. Bertan behera uzten bada, eskubide bat desagertu egiten da; kasu honetan, ordea, erreklamazioak egiteko aukera eta bermea hor daude. Ebazpen horren argudioak nik ezin ditut estatu demokratiko batekin lotu.

Salbuespen egoera aipatzeak egiten du bereziki larria?

Guztiz. Ez dela hori gertatuko esaten ari dira. Ja, eta Vox gobernura heltzen bada? Baina, horretaz aparte ere, niri ez zait diskurtso hori gustatzen: nik nire eskubideak badiren bermea izan nahi dut. Ebazpena esaten ari da berme gehiago leudekeela salbuespen egoerarekin? Bada, behin egoera hori ezarrita, gobernuak nahi duena egiteko era du: nahieran. Ebazpena ikaragarria da, eta ez dakit zer-nolatan ez den horren aurrean erantzun legegile bat emateko urratsa egin. Legegileari dagokio bermeak ematea.

Eta kasu honetan ez dira eman?

Espainiako botere legegileak nagikeria erakutsi du alde horretatik. Aurrera egite aldera, bi bide leudeke. Baga: pandemiaren kontrako lege bat egitea. Biga: egun osasun arloan dagoen legeria organikoa moldatzea. Espainiako Parlamentuko gehiengoak alarma egoeren luzapenak onartu bazituen, izan zen ikusi zuelako ez zegoela beste biderik. Hara, ba egin zezatela urratsa era ordenatuago batean, eta izan zitezela proaktiboak. Aurrea hartu behar zaio egoerari, eta alderdikerietatik aparte egon behar luke horrek; zuzenbideak erantzun egin behar du. Arduragabekeria izan da hori. Eta areago, burutazio bat dela esango dute hainbatek, baina nire ustez Eusko Legebiltzarra ere erabili behar litzateke bide horretan, hantxetik Espainiako Gorteei lege proposamen bat helarazteko. Ados, ez dute eskumenik legea aurrera eramateko, baina proposamena egin dezakete: hori ere bide erakargarri bat izan zitekeen. Baina, oro har, laburbilduz, ezin ulertuzkoa izan da gai honetan egon den legegintza nagikeria. Eta oraindik nabarmenagoa da hori Auzitegi Konstituzionalaren ebazpenaren ostean.

Lege propio bat egitea, edo daudenak moldatzea. Bi aukera daudela esan duzu. Horiek garatuta, alarma egoerarik ez litzateke behar ja gehiago?

Salbuespenekoa litzateke. Egokiena litzateke propio pandemiaren kontrako lege bat egitea: gaiari buruz beste lege batzuetan jartzen duena jasoko lukeen lege bat. Beste lege horiek zentzua izaten jarraituko lukete, baina ad hoc egindako lege batek esparru juridiko arautzaile garrantzitsu bat emango luke. Horixe litzateke niretzat formularik egokiena.

Eusko Legebiltzarrak lege propio bat onetsi du pandemiei aurre egiteko. Zer moduzkoa da?

Sistematikoki oso zuzena da, aseptikoa, garbia; baina ez du egun daudenetatik aparteko erremintarik ematen, eta, beraz, ez da eraginkorra. Argia da hori. Erreminta juridikoak emate aldera, ez da eraginkorra.

Autonomia erkidegoen eskumenak bere ahultasunean erakutsi ditu krisi honek, ezta?

Areago, estatuak ere badira txikiegiak tamainako zerbaiti aurre egiteko. Pandemia bati aurre egiteko, dimentsio global batean jardun behar duzu, eta gero moldatu egin behar da beheragoko errealitateetara egokitzeko. Alde horretatik, Alemanian, lander-etan eta, hemengo arazoen antzekoak izan dituzte; politikoki era zuzenago batean bideratu dituzte, baina arazoak antzekoak izan dira. Euskadin, adibidez, pandemiari aurre egiteko eskumenak baditugu: testuinguru guztietan, gainera. Babes zibilean, osasungintzan, osasun publikoan... Eskumenak baditugu. Arazoa dator juridikoki murrizketak ezartzeko orduan; ezar daitezkeen murrizketa bakarrak lotuta daude tokietako edukierekin eta ordutegiekin. Besterik ez: populazio orokorrari begira, beste neurririk ezin da hartu.

Horiek horrela, auzitegietara jo dute behin baino gehiagotan autonomia erkidegoek, jarduteko baimen eske. Nafarroako Gobernua eta Eusko Jaurlaritza ataka horretan ikusi ditugu. Ez da koherentziarik egon emandako epaietan: aski erantzun ezberdinak egon dira. Nolatan?

Askotan gertatzen da auzitegietan epaileek hartu behar dituztela erabakiak arrastorik ere ez duten gaiez; orojakitea jakintsuen kontua da. Epaileen lana izaten da errealitate bat hartu, eta errealitate juridiko batera eraman, iragazki horretatik igaro, eta ebazpen bat ebaztea. Kasu honetan argia ez den errealitate normatibo batekin egin dute topo: anbiguoa. Batetik, «behar adina neurri» hartzeko era ematen duen lege multzo bat; bestetik, eskubideak bermatzera egiten duen legeria bat, esaten dizuna kontuz ibiltzeko populazioari, era orokorrean, eskubideak murriztea ekarriko duten legeekin. Bi errealitate horiek aurrez aurre jartzen ditu epaile batek, proportzionaltasun irizpidea ere hor dago eta aztertzen du: «Hau egin dezaket? Eta beste hau?». Gero, zera hartu behar da kontuan baita ere, normalean epai on baten atzean, auzi eske on bat dago; ematen diren argudioek garrantzi handia dute.

Eusko Jaurlaritzak, adibidez, ezezko ebazpenak jaso ostean, utzia du oraingoz auzitegietako bidea. Berriz hartu behar luke?

Nire ustez, bai; Jaurlaritzak muturreraino eraman behar luke bide judiziala. Batetik, argudioen mailan. Bestetik, EAE Euskal Autonomia Erkidegoko Justizia Auzitegi Nagusiak ez badu argi, zoaz Auzitegi Gorenera. Hartara, gero herritarrei azaldu ahal izateko zein den zure erantzukizuna. Batetik, politiko-instituzionala: alegia, kasu honetan Pedro Sanchezi eskatzea alarma egoera bat. Bestetik, lege bat egitea bultzatzea; ordezkari kopuru handi samarra dugu Madrilen, hor bultza zitekeen lege proposamen bat. Zergatik ez? Lortu akordio bat, eta sustatu. Ahalegindu: muturreraino. Eta esan bide guztiak erabili dituzula. Azaldu Sanchezengana jo duzula, eta atearekin eman dizula muturretan. Parlamentuan bidea egiteko ahalegina egin duzula, eta ez zaituztela aintzakotzat hartu, eta bide judiziala ere erabili duzula, eta ezin izan duzula gehiago egin hor ere. Baina ahalegindu.

Espainiako Gobernuko presidente Pedro Sanchezek berak esan zuen Gorenak jurisprudentzia jar zezakeela auzi hauetarako, eta jorratzeko bide hori. Zer iruditzen zaizu?

Nire ustez, hor Espainiako Gobernuak egin zuena lardaskeria bat izan zen: hor lasterbide bat bilatu nahi izan duzu, epaile batek konpon dezan legearen bidez konpondu ez dena. Konpon ezazu lege baten bidez, eraman ezazu gaia parlamentura, eta bidera ezazu han. Hortxe dago lehen aipatu dudan nagikeria. Auzitegi Gorena ahalegintzen da erabaki koherenteak ebazten, baina Auzitegi Gorenak ez du erantzunaren filosofoen harria aurkituko. Hala ere, niri iruditzen zait merezi duela ate hori ere jotzeak.

Auzitegiek gaiaz eman dituzten sententziak taxu diferentekoak izan dira hilabeteotan, eta horren motiboak zein diren azaldu dituzu. Halakoek, hala ere, ez dute okertzen justiziarekiko ikuskera?

Bai, eta mesfidantza sortzen dute justiziarekiko. Baina esan dut, hori bestela ere gertatzen da: dibortzioetan, enplegua aldi baterako erregulatzeko espedienteetan, bestelako auzitan... Zer egin behar da hori urritzeko? Esparru normatibo bat eman behar duzu. Edozein arautan orientabide interpretatibo oso ezberdinak daudela ikustean, Auzitegi Gorenera jotzea izaten da hautu bat, jurisprudentzia harmonizatu bat eman dezan. Baina, bide batez, normalean botere legegileak lege ere bihurtzen du Gorenak emandako irizpide interpretatibo hori.

Beste herrialdeek nola bideratu dituzte murrizketak? Zer euskarri juridikorekin egin dituzte? Zer zailtasun izan dituzte?

Inork ez du hagaxka magikorik izan. Oro har, prozedurei dagokionez, neurrien egokitzapen hobe bat egon da; hemengo egoerarekin alderatuta, hori nabarmenduko nuke, batez ere. Baina, gero, kontraesanak mundu osoan egon dira. Begiratzeko ispilua Australia izan liteke? Ez dakit. Han hainbat neurri prebentibo hartu dituzte hemen bai botere legegileak, eta bai exekutiboak, asko pentsatu dituztenak. Estatu deszentralizatuetatik egin beharreko gogoeta bat bada hor, kogobernantza deitua behar dugunona. Nik ez dut gogoko hitz hori: kogobernantza. Ez da kogobernantza: gobernantza da, gobernu konplexu baten gobernua da, eta helburua da, betiere, erabaki eraginkorrak hartzea erabakiak hartzeko maila ezberdinetan. Nola uztartu hori dena? Alemaniak, esate baterako, nahiko ondo antolatu du. Errealitate zentralizatua duten herrialdeetan, berriz, bestelakoa da egoera; esaterako, Emmanuel Macron atera zen esaten txertatu gabeak ez zirela garraiobideetan sartuko, eta protestak izan dira, noski, baina politikoki inork ez du ezer egin. Jakina, Parisen erabakitzen duzuna Miarritzeraino heltzen da.

Espainiako Kongresuan ordezkaritza duten alderdien partetik, hartu behar izan diren neurrien inguruko eztabaidak politizatzera egin da sarri, ezta?

Guztiz ados, politizatu egin da, eta judizializatu, eta hori, maila horretan, ez da ikusi gainerako estatuetan. Debatea guztiz politizatu egin da, eta auzitegietara eraman. Eta horrek ekarri du segurtasun juridikoaren defizit bat. Politikoen arteko politikaren kutsadura ere heldu da eremu judizialera, eta ingurumari horretan, zer geratu da? Zuzenbideak, eraginkorra izateko ahaleginean, hutsaren hurrengo jardun du.

Prozesu honen ostean egon daiteke eskubideen galera bat? Eskubideak ahulago egite bat?

Ez nuke hori esango. Bueno, jakina, Auzitegi Konstituzionalak orain eman duen irizpidea nagusituko balitz, bai. Baina, oro har, esango nuke tentsio bat egon dela; gure oinarrizko eskubideak ukitzeak argudiatze juridiko irmo bat eskatzen duelako, eta legeak ez digulako eman. Debate hori konpontzeko dago, baina debate sano bat dela uste dut: dagoeneko konponduta behar luke, aspaldi, baina argi uzten du eskubideak erabaki politiko-publiko baten ondorioz ukitu nahi direnean, kortse asko daudela hor. Eta hori ez da txarra. Arazoa da dagoeneko konponduta behar lukeen debate bat kronikoa bihurtzea.

Zer ikasbide atera behar da?

Zuzenbideak produktu sozial bat izan behar duela, eta pandemiaren ondoriozko arriskua da zuzenbidea baliogutxituta geratzea gizarteko bizitza antolatzeko funtzio arautzailean. Horregatik, niretzat legegileek arduratsuak izan behar dute, aurrea hartu behar diete egoerei. Zuzenbideak ezin du zientzia forentse bat izan; sendatu egin behar du, prebenitu. Eta berandu gabiltza.


Summary: Afganistanen 18 milioi pertsona daude giza laguntza beharrean. Helmanden egoera larria da. Lekukoek salatu dute herritarrek ezin dutela etxetik irten, tiroz hilko dituzten beldur.

IRC Erreskaterako Batzorde Nazionalaren arabera, Afganistanen 18 milioi pertsona daude giza laguntza beharrean. Erakundeak kezka agertu du herrialdean indarkeriak okerrera egin duelako azken bi egunetan, eta gogorarazi du aurtengo legen seihilekoan hildako zibilen kopurua azken urteetako altuena izan dela —1.649 zibil hil dituzte ekainaren amaierara arte, iazko tarte berean baino %47 gehiago—. Desplazatu kopuruak ere gora egiten du oraindik ere; IRCren datuen arabera, egunero 30.000 pertsonak egiten dute ihes beren etxeetatik; hala, Afganistan da, Siriaren atzetik, desplazatu gehien dituen herrialdea.

AEBek azken egunetan iragarri dute bisa bereziak emango dizkietela herrialdeko albiste agentzia eta giza laguntzarako erakundeentzat lan egin duten afganiarrei, baina zehaztuta lehenik eta behin herrialdetik irten beharko dutela, eta hirugarren estatu batean egon beharko direla prozesua amaitu arte —urtebete inguru—; bitarte horretan, ez dute Washingtonen laguntzarik izango. Etxe Zuriak berak aitortu du «zaila» izango dela afganiarrentzat baldintza horiek betetzea, eta eskatu dio Pakistani utz diezaiela iheslariei herrialdean sartzen.

Azken egunetan talibanek gogortu egin dituzte hiri nagusien aurkako erasoak, gobernua haiei aurre egiteko ezinean ari den bitartean. Izan ere, Kabulek ez du nahikoa baliabide miliziei aurre egiteko, eta dituenak Kabulen eta inguruetan daude gotortuta. Helmand probintziako diputatu Karim Ataalek kritikatu egin du Asharf Ghaniren gobernuaren jarduna, eta egotzi dio Helmand, eta Laskar Gah hiriburua, urte luzez alde batera utzi izana: «Herritarrak infernu bat bizitzen ari dira orain. Ez dira etxetik irteten ausartzen, tiroz hilko dituzten beldur. Denetarik falta dute; ez dute ez jatekorik, ezta botikarik ere».

Azken orduetan, ordea, kontraerasoari ekin diote gobernuko indarrek AEBen laguntzarekin. Goizaldean, talibanek Lashkar Gahn zituzten kokaguneak bonbardatu dituzte AEBetako droneek. Militarrek eskatu diete herritarrei euren etxeetatik ihes egiteko, eta «toki seguruetan» babesteko.


Summary: Aske gelditu da Igor Suberbiola euskal presoa. Gaur goizean atera da Mont-de-Marsango espetxetik. Hamahiru urte egin ditu preso.

Igor Suberbiola euskal presoa aske gelditu da gaur goizean. Mont-de-Marsanen (Okzitania) egin ditu azken urteak preso, eta, handik aterata, kartzelaren atarian egin diote harrera senide eta lagunek.

Guztira hamahiru urte egin ditu espetxean preso donostiarrak, 2008an Bordelen atxilotu zutenetik (Frantzia). 2018an hurbildu zuten Mont-de-Marsango espetxera, Arlesetik (Frantzia, 750 kilometro).


Summary: Onkologikoko langileak osasun sare publikoan integratzeko eskatu du EH Bilduk. Koalizioak salatu du Osasun Sailak «eskura dituen osasun profesional eta baliabideak ez erabiltzea eta utzikeriaz jokatzea»

Donostiako ospitale Onkologikoko langileak mobilizaziotan ari dira, osasun sistema publikoan integratu ditzaten eskatzeko; eta EH Bilduk bat egin du aldarri horrekin. Rebeka Ubera koalizioko legebiltzarkidea eta Juan Karlos Izagirre Gipuzkoako batzarkidea izan dira bertan, eta lehenak salatu du «onartezina» dela Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak Onkologikoarekin duen atxikimendu hitzarmena ez betetzea, bertako langileak sare publikoan ez sartuta; eta «eskura dituen osasun profesional eta baliabideak ez erabiltzea eta utzikeriaz jokatzea». Hori horrela, jakinarazi du prozesua azkartzeko exijituko duela, eta ekinbideak antolatuko dituela horren alde.

Onkologikoko Enpresa Batzordeak denbora darama haien egoera salatzen; azaldu dute 2019an hasi zutela Osakidetzako sare publikoan integratzeko plana, eta hiru urteren buruan bukatuta egon behar zuela, aurten alegia. Hala ere, hori ez dela gertatu adierazi dute, eta, zerbitzuak publikoak badira ere, zenbait langile Onkologikoa Fundaziokoak direla oraindik ere, eta ez Osakidetzakoak. Uberak azaldu du Osasun Sailari horren azalpenak eskatu zizkiotela, eta «kezkagarria» dela hitzarmenak aurrera egin ez duela ikustea.

Legebiltzarkideak, bestalde, salatu du ospitaleko baliabideak ez erabiltzea, argudiatuta hori egitea diru publikoarekin egiten den urteroko 23 milioi euroko inbertsioa «zakarrera» botatzea dela. Izan ere, batzordeko langileek salatu dute ospitaleko jarduna murrizten ari direla, eta eskaintzen dituzten oheen %40 ere ez dituztela betetzen.


Summary: Egindako testen %12,4 dira positibo, baina intzidentzia apaltzen ari da. 11.147 test egin dituzte Osakidetzak eta Osasunbideak, eta horietako 1.383 positiboak izan dira.

Osakidetzak eta Osasunbideak azken datuak argitaratu dituzte: atzo berriro 1.383 kasu positibo atzeman zituzten. Bizkaian 608, Gipuzkoan 319, Nafarroan 281 eta Araban 143. Aurreko asteetako ildoan, mila kasu baino gehiago berriz, eta oraindik ere osasun publikoaren irizpideen arabera izurria kontrolpean jartzen hasteko oinarrizkoa den %5eko portzentajetik oso gora: testen %12,4 izan ziren positiboak. Osasun agintariak 100.000 biztanleko hamalau eguneko intzidentzia tasa metatuari erreparatzen diote adi-adi, izurriaren eboluzioa erakusteko aldagai egokia dela iritzita, eta hor beherakada bat agerikoa da; herrialde guztietan ari da kurba beheraka. Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu Gotzone Sagarduik asteartean egin zuen agerraldian erreparatu zion datuari, horren atzean «joera» aldaketa bat dagoen esateko goiz zela esan zuen, baina beherako joeran jarraitzen dute grafikoek. Horra alderaketa bat, egunotakoa. Hilaren hasieran Araban 664 zen; orain, 616. Bizkaian, 938; orain, 847. Gipuzkoan, 804; orain, 709. Nafarroan 818; orain, 769.

Osasunbideko erietxeetara atzo lau pertsona eraman zituzten, osasun egoera larriagotuta. Osakidetzakoetara, 56.

Nafarroako Gobernuak jakinarazi du pertsona bat hil dela birusaren ondorioz.


Munarriz finalerdian lehiatuko da gaur

Summary: Munarriz finalerdian lehiatuko da gaur. Serbiaren aurka jokatuko du, 12:50ean, eta, aurrera egiten badu, igandean jokatuko du finala.

Alberto Munarriz, waterpoloko finalerdietan lehiatuko da gaur Serbiaren aurka, 12:50ean. Aurrera egiten badute, abuztuaren 8an jokatuko dute finala, 09:30ean. AEBen aurka aritu ziren final-laurdenetan, eta Munarriz erabakigarria izan zen norgehiagokan: minutu gehien jokatu zituen uretako jokalaria izan zen, eta bi gol sartu zituen.

Tokio 2020ko egutegia eta proben ordutegia kontsultatu hemen: Egutegia eta proben ordutegiak, egunez egun


Biribiltzea falta

Summary: Biribiltzea falta. Iñigo Peña eta Pablo Cubelos seigarren izan dira K 1.000 metroko finalean, eta ezin izan dute domina batekin amaitu ziklo olinpiko arrakastatsua. Estropada ona egin dutela uste dute. Haizeak lana zaildu die.

Finalaren zati handi bat finalerdietan galdu dute Iñigo Peña zumaiarrak eta Paco Cubelos espainiarrak, gaur. Laugarren izan dira K2 1.000 metroko bigarren finalerdian. Laugarren, nahikoa zelako laugarren izatea finalerako sailkatzeko. Estropada kontrolatuz joan dira, bosgarrenarekiko aldea neurtuz, eta helburua lortu dute, finalean sartzea. Hala egin dute, bi ordu geroagoko finalerako indarrak gordetzeko. Finalerdian erabili gabeko indarra ondo etorriko zitzaielako estropada erabakigarrirako.

Erabaki horrek, ordea, beste ondorio bat ere eragin du: finalerdietako denborarik okerrenek estropada eremuaren alboetan arraun egiten dute, igeriketan gertatzen den moduan. Eta Peñari eta Cubelosi zortzigarren kalea egokitu zaie finalerako.

Finalerdietako estrategia erabaki aurretik, bazekiten hala jokatuta alboko kale bat egokituko zitzaiela finalean. Eroso sentitzen dira alboko kaleetan. «Gustatzen zaigu izkinatik arraun egitea», Peñaren esanetan. «Batzuetan abantaila izan ohi da, gustatzen zaigun moduan, gure lanean bakarrik zentratzeko, ondokoek egiten dutenak eragin gabe».

Zortzigarren kalean uste baino haize gehiago topatu dute, eta ezin izan diote aurre egin Sea Forest Waterwayko estropada eremuan. Tokio kanpoaldean prestatutako kirol azpiegitura bat da, industrialdeen, kontainerren eta birziklatze enpresen inguruan dagoena. Ezerezaren erdian ia. Arraun pista haizetsu bat eta aldamioz eta etxola prefabrikatuz eraikitako azpiegitura handi bat.

Peñak eta Cubelosek, biek, aipatu dute haizea. Garbi utzi nahi izan dute, ordea, ez diotela aitzakiarik jarri nahi gaurko emaitzari: «Piraguismoa aire libreko kirola da, eta haizea egiten du; batzuetan alde, besteetan kontra». Kito.

Lehen kaleak babestuago zeuden. Haizeak estropada eremuaren ertzeko buietara bidaltzen zituen Peña eta Cubelos, eta Cubelosek lemarekin zuzendu behar izan du piraguaren noranzkoa.

Atzetik aurrera

Haien jarraitzaileei bihotza ahoan jartzeko moduko estrategia erabiltzen dute Peñak eta Cubelosek. Emaitza oso onak eman dizkie. Gaur ere hala egin dute. Atzetik aurrera: hasiera bizkorra; gero erritmo sendo eta egonkor bat hartu; 500 metrotik aurrera erritmoa azkartzen hasi; eta azkeneko 200 metroetan esprinta jo. Horrek esan nahi du haien jarraitzaileak azken txanparen zain egoten direla, Peña eta Cubelos aurkariak noiz pasatzen hasiko.

Finala abiatu orduko, erritmo bizia hartu dute kaiak guztiek. Peña eta Cubelos 160 arraunkada ingurura iristen dira, ia hiru arraunkada segundo bakoitzeko. Lehen txanpa eta gero erritmoa egonkortzen dute. Tarte horretan, finalerdian gertatu zen bezala, atzean geratu dira gaur ere. 250 metroan bosgarrenak ziren, lehenengoengandik, australiarrengandik, 1.20 segundora. Ez zen kezkagarria.

Estropadaren buruan zihoazen kaiakek, ordea, aldea handitu egin dute, nabarmen. Estropada erdirako australiarren aldea hiru segundorena zen, eta australiarren atzean zihoazen ontzi indartsuetatik Alemania, Hungaria eta Txekiar Errepublika bi segundo ingurura zeuden. Alde handia sendotasun eta kalitate horretako ontziekiko.

Erritmoa bizitzeko unea zen, eta hala egin dute Peñak eta Cubelosek. Pixkana-pixkana. Hala ere, estropadaren hiru laurdenak beteta, Australiaren eta Alemaniaren aldeak hiru segundorena zen artean ere. Txekiar Errepublikarenak eta Hungariarenak bi segundo ingururena. Alde handia, eta metro gutxi estropada iraultzeko.

Piraguak abiada bizian pasatu dira harmailen aurretik. Ura egongo ez balitza bezala, hegan. Ura mozten. Peñak eta Cubelosek hasi zuten azken txanpa, esprinta. Aurrekoengana hurbiltzen ari ziren, baina gutxika-gutxika, eta metroak bukatzen ari ziren.

Zaleak, oihuka, animatzen. Zaleak kazetariak, herrialdeetako ordezkariak eta gainerako kirolariak ziren. Pandemiarik gabeko garaietan bezala.

Helmugako seinalea jotzen hasi da. Australiaren eta Alemaniaren soinuak elkarren segidan, urrezko eta zilarrezko dominak. Tarte batera, Txekiar Errepublika brontzezko domina eta Hungaria. Bukatu dira dominak. Beste tarte batera, Zeelanda Berria eta Espainia, hau da, Peña eta Cubelos. Seigarren. Peña bosgarren izan zen Rioko jokoetan.

Gutxi gorabehera segundo bat jan diete gainerako ontziei azken 250 metroetan, baina ordurako atzerapen handia zuten pilatuta. Jean van der Westthuyzen eta Thomas Green australiarrengandik bi segundora sartu dira.

Gehiago nahi

«Pena dugu», deskribatu du bikotearen sentipena Peñak. «Helburua domina bat irabaztea zen, eta seigarren bukatu dugu. Uste dut gehiago egiteko moduan geundela, ontziak baduela horretarako maila». Hortik aurrera, egindako lanarekin gustura daude, postua espero eta nahi baino okerragoa izan bada ere: «Estropada oso ona egin dugu. Kontzientzia lasai dugu, guztia eman dugulako eta gure esku zegoen guztia egin dugulako. Ezin zen azkarrago joan zortzigarren kalean». «Estropadak gure lekuan jarri gaitu», gehitu du Cubelosek.

Bikoteak Tokion biribildu nahi zuen olinpiar zikloa. Emaitza bikain batekin, domina batekin. Ez dute lortu domina, baina horrek ezin du itzalean utzi urteotan egindako lana: bi aldiz izan dira munduko txapeldunorde, 2018an eta 2019an, eta Munduko Kopako hainbat proba irabazi dituzte. Emaitza onak lortu dituzte lehiatu diren lehiaketa gehienetan.


Summary: Gurbindo eta Aginagalde ez dira finalerako sailkatu. 23-27 galdu dute finalerdietan, Danimarkaren aurka. Gurbindok jokatu du; Aginagalde ez du deialdian sartu hautatzaileak. Larunbatean lehiatuko dira Egiptoren kontra, brontzezko dominaren bila

Finalera sailkatzeko urrats bat falta zitzaion Espainiako eskubaloi selekzioari, baina ez du lortu. Ez zuen erronka makala. Danimarkaren aurka jokatu ditu gaur finalerdiak, eta 23-27 galdu du. Partida ona jokatu dute, baina aurrean zuten egungo munduko eta olinpiar txapelduna, eta ezin izan dute hura mendean hartu. Danimarka da urrerako faboritoa. Eduardo Gurbindo eskuin albokoak minutu batzuk jokatu ditu, baina ez du protagonismorik izan neurketan. Julen Aginagalde deialditik kanpo zegoen.

Larunbatean izango dute brontzezko domina jokoan dagoen partida, Egiptoren aurka. Izan ere, beste finalerdietan, Frantzia nagusitu da: 27-23 amaitu da lehia hori ere.

Lehiakor aritu da Espainiako selekzioa, eta estu jarri dizkio gauzak Danimarkari. Horren seinale da, amaierarako bost minuturen faltan, 22-24 zegoela markagailua. Hala ere, Danimarkakoek kontrolpean izan dute garaipena azken unera arte.

Partida orekatuta joan da. Danimarkak hartu du aurre, eta Espainia ez da gai izan markagailua iraultzeko, nahiz eta gertutik jarraitu dion. Erasoan egindako huts batzuek kondenatu dute. 5-5eko berdinketaren ondoren, 1-5eko partziala lortu du Danimarkak, eta 6-10 jarri dira aurretik. Lortu du tarteka aldea gutxitzea Espainiak, baina 10-14 iritsi dira atsedenaldira.

Bigarren zatiak gidoi antzekoa izan du. Azken txanpara arte itxaropenarekin heltzea lortu du Espainiak, baina ihes egin dio finalerako txartelak. Saiatu dira, baina hobea izan da aurrean zuten selekzioa. Biek gol kopuru berdina sartu dute bigarren zatian: 13.

Hori horrela, larunbatean brontzezko domina irabazten saiatuko dira Gurbindo eta Aginagalde. 10:00etan jokatuko da partida.


Summary: Hamaguchi, Verhoeven eta Sciamma, Perlak saileko lehian. Donostiako Zinemaldiak aurten nabarmendu diren hamabost lan bildu ditu atalean. Julia Ducournauren ‘Titane’ emango dute lehiaketatik kanpo, Cannesko aurtengo irabazlea.

Cannesko, Veneziako edota Berlingo jaialdietan programatuak izan ondotik, besteak beste, Donostiako Zinemaldian erakutsiko dituzte. Hamabost pelikulak osatuko dute Perlak saila, eta horietako hamabi lehiatu egingo dira. Celine Sciammaren Petite maman, Paul Verhoevenen Benedetta eta Ryusuke Hamaguchiren Guzen to sozo izango dira maskorra lortzeko hautagaien artean, baita Emmanuel Carrere idazlearen Ouistreham ere; lehiaketatik kanpo emango dute hala nola Julia Ducournau zuzendariaren Titane obra, Cannesko aurtengo zinemaldiko irabazlea.

Gaston Duprat eta Mariano Cohnen Competencia oficial filmarekin inauguratuko da saila. Ospea eta prestigioa lortzeko helburuarekin, pelikula gogoangarria ekoitzi nahi du enpresaburu batek, eta, horretarako, punta-puntako zinemagilea eta aktoreak kontratatuko ditu: Penelope Cruz, Antonio Banderas eta Oscar Martinez ditu aktore taldean. Hamaguchiren lanean, bestalde, hiru emakumeren istorioak gurutzatuko dira; Guzen to sozo-rekin Berlinaleko Epaimahaiaren Sari Berezia eskuratu zuen zuzendariak. Beste bi andre jarri dira aurrez aurre Charlotte Gainsbourgen lehen filmean, Jane par Charlotte-n: zuzendaria beraren eta haren ama Jane Birkinen arteko elkarrizketa sakona agertzen du ekoizpenak.

Denboran nabarmen egiten dute atzera Verhoevenen Benedetta-k eta Xavier Giannoliren Les illusions perdues-ek. Lehenengoa XV. mendeko Italian dago girotuta, izurrite garaian, eta nobizia sartu den andre baten istorioa du hizpide: gazte-gaztetatik mirariak egiteko ahalmena izan du Benedettak, eta hasieratik izango du eragina komentuko bizilagun berriengan. XIX. mendean dago kokatuta Giannolirena, eta poeta gazte bat du protagonista: familiaren inprenta utzi, eta Parisera joango da mezenas baten eskutik. Balzacen izen bereko eleberriaren egokitzapena da.

Kontakizun garaikideak dira, aldiz, Louis Garrelen La croisade eta Sciammaren Petite maman; gainera, umeek ardazten dituzte bi istorioak: Garrelenean, mundu osoko ehunka ume batu dira planeta salbatzea helburu duen proiektu misteriotsu batean, eta, Sciammarenean, amona galdu berri duen neskato batek beste bat ezagutuko du, eta etxe bat eraikitzen hasiko dira gertuko zuhaitz batean.

Buruko gaitzez dihardu Joachim Lafossen Les intranquilles obrak, eta agertzen du horiek nola baldintzatzen duten bikote harreman bat. Ezaguna zaio Zinemaldia egile frantziarrari: izan ere, zuzendaririk onenaren Zilarrezko Maskorra irabazi zuen 2015ean Les chevaliers blancs lanarekin, eta hurrengo urtean Perlak sailean hartu zuen parte L’économie du couple-ekin.

Eutanasiaren gaiari heltzen dio, berriz, François Ozonen Tout s’est bien passé lanak. Garuneko istripu baskular baten ondorioz ospitaleratu dute Emmanueleren aita; esnatzean oso ahul sentituko da, eta ez da gai izango bere kabuz moldatzeko. Hortaz, alabari eskatuko dio hiltzen lagun diezaion. Ozoni ere ez zaio arrotz Donostiako zinema jaialdia: 2012an Urrezko Maskorra eta gidoi onenaren Epaimahaiaren Saria eskuratu zituen Dans la maison pelikularekin, eta Sail Ofizialean lehiatu izan da beste zenbait urtetan ere.

Carrereren fikziozko bigarren filma Florence Aubenasen Le Quai de Ouistreham libruan dago oinarrituta. Marianne Winckler autore sonadunak lan prekaritatearen inguruko liburu bat idatzi nahi du, eta egoera hori gertutik ezagutzeko ahalegina egingo du: garbitzaile hasiko da lanean. Bestalde, Sean Bakerren Red Rocket-ek arrakasta galdu duen aktore porno bat du hizpide: Mikey Saber jaioterrira itzuliko da, Texasko (AEB) herri batera, baina ez da ongi etorria izango.

Polizia ikerketaren trazak ditu Shipei Wenen Re dai wang shi lanak. Gazte bat konbentzituta dago norbaiten heriotza eragin duela ustekabean. Ezbeharraren ikerketak bizitza aldatuko dio, eta biktimaren alargunarekin harreman anbiguoa izango du. Gainsbourgen kasuan bezala, Wenen debuteko pelikula da Zinemaldian erakutsiko dena.

Lehiatuko ez direnak

Lehiaketatik kanpo, Todd Haynesen The Velvet Underground dokumentalak itxiko du saila. Rock talde famatuaz dihardu lanak. Lehiatik at izango da, orobat, Ducournauren pelikula: aita batek hamar urtez desagertuta egondako semea aurkituko du krimen batzuk jazo ondoren. Hamaguchik bigarren obra bat izango du sailean: Drive My Car. Haruki Murakamiren narrazio bat du oinarri, eta antzerkiarekin lotutako senar-emazteak dira protagonistak. Egun batean, emaztea desagertu egingo da argitu gabeko sekretu bat utzita.