Soldatak, etxe barruko sekretu

Summary: Soldatak, etxe barruko sekretu. Ez da hitz egin ohi soldatei buruz, ez behintzat norbere soldataren zenbateko zehatzari buruz. Epaituak izateko beldurra eta gure aukeren gainetik bizi garela jakitea izan daitezke horren arrazoietako batzuk.

Soldatei buruzko informazioa jakin nahi izanez gero, estatistika erakundeetara jotzea da aukeretako bat. Aldi baterako enplegu enpresek ere aldiro egiten dituzte ikerketak, erakusteko, besteak beste, zer profilek duten arrakastarik handiena eta zer lanpostutan ordaintzen den gehien. Lan hitzarmenen erregistroa kontsultatuta, sektore horretan irabazten denari buruzko arrasto batzuk atera daitezke. Halaber, sortu dira gaian espezializatutako plataformak ere. Langileek emandako datuei esker, zenbait enpresatan zenbat irabazten den jakiteko aukera ematen dute batzuek. Beste batzuek, berriz, zeure datuak sartu eta zenbat irabazi behar zenukeen kalkulatzen dute, ea merkatuaren egoera kontuan hartuta goitik edo behetik zabiltzan. Baliabide horiek guztiak erabiltzen dira lansariei lotutako datuak lortzeko. Ez dagoelako beste modurik. Izan ere, oro har, gutxi hitz egiten da soldatei buruz, bai behintzat norbere soldatari buruz.

Josu Larrinaga Soziologiako doktore eta EHUko Gizarte Antrologia graduko koordinatzailearentzat, ulergaitz samarra da espezie hain enpatikoak eta lehiakorrak izan arren, hau da, onartuak eta goraipatuak izateari hainbesteko balioa eman arren —eta jakinik estatusaren adierazleetako bat dela soldata— zergatik ezkutatu ohi den norbere irabaziei buruzko informazioa. «Baina kontuan hartu behar da zer-nolako baldintzetan bizi garen gaur egun». 1980ko hamarkadara atzera eginda, azaldu du ordutik aurrerako politika neoliberal guztien ardatza izan dela kontsumoa sustatzea kredituaren bidez, eta, aldi berean, soldatak baxu mantentzea. «Kredituaren bidez, kontsumitu egiten du jendeak, eta horrela adierazten du estatusa, baina, segur aski, gehienok pentsatzen dugu kobratzen dugun soldata txikia dela, benetan txikia delako oro har».

Larrinagaren esanetan, herritar gehienak zorpetuta bizi direnez, berez apalak diren soldatak are xumeagoak bihurtzen dira kredituari dagozkion gastuak ordaindutakoan. «Irabazten dugun soldata txikia dela eta lotsatzekoa edo ezkutatzekoa dela pentsatzeko joera are gehiago indartzen du horrek». Soldatarekin gertatzen den bezala, bakoitzaren zorrari buruzko hizketagaiak ere ez dira ohikoak izaten lagunarteko solasaldietan. «Etxeko ekonomia estatu sekretua da; neurri handi batean, badakigulako gure aukeren gainetik bizi garela kredituaren bidezko kontsumo horrek bultzatuta».

Thorstein Veblen soziologoa ekarri du gogora (Manitowoc, Wisconsin, 1857 - Kalifornia, 1929), kontsumo arranditsua ideiaren sortzailea. «Haren esanetan, batez ere estatusa adierazteko kontsumitzen dugu; izan ere, egiten dugun kontsumoaren parte oso txikia da bizitzeko behar dugunari lotutakoa. Gure gizartean, autoa da horren adibiderik garbienetakoa».

Beste muturreko egoera dutenek, hau da, diru sarrera handiak dituztenek zergatik ez duten horiei buruz hitz egiten galdetuta, zenbait arrazoi aipatu ditu. Besteak beste, azaldu du aberats asko aberats direla badakitelako ogasunarekin nola jokatu eta ahalik eta zerga gutxien nola ordaindu. «Errenten batezbestekoak ematen direnean, altuak izan ohi dira, eta horren arrazoia da badagoela zati txiki bat, ez hain txikia, kristoren errentak dituena». Diferentzia sozialak oso nabarmenak direla zehaztu du, «eta oso mingarriak». Iaz, AEBetan, aberats talde batek ondasun handien gaineko zerga bat jartzeko eskatu zuen, behar baino gutxiago ordaintzen zutela iritzita. «Hori egiten dute ezegonkortasun soziala eta gatazkak sortzeko beldur direlako, dagoen pobrezia mailarekin badakitelako askok beren aurka jotzeko tentazioa izan dezaketela».

Epaitua izatearen kezka

Raquel Traspaderne soziologoaren ustez, «epaitua izateko beldurra» izan daiteke soldaten bueltan dagoen isiltasunaren arrazoietako bat. «Beldurra diogu dugun soldataren arabera epaituak izateari». Eta esan du beren ustez dagokien baino gutxiago irabazten dutenek sentitzen dutela beldur hori, baina baita dagokien beste edo gehiago irabazten dutela uste dutenek ere. «Adibide bat jarriko dut: demagun soldata txikia duen kontulari bat naizela. Badaukat rol bat, baina ez rol horri ustez dagokion soldata. Beraz, ez dut esango zenbat irabazten dudan, ez sentitzeko porrot egin duen pertsona moduan epaitzen nautela. Izan ere, geure burua asko definitzen dugu daukagun soldataren arabera». Lanpostuarekin bat datorren soldata dutela pentsatzen dutenek, berriz, horri buruz hitz eginez gero «harroputz moduan» hartzeko beldurra izaten dutela esan du. «Inbidiaren kontua sartzen da pixka bat hor. Ez baldin badakigu hizketakidearen baldintza pertsonalak zein diren, beldurra ematen digu gainetik begiratzen ari garela pentsatzeak».

Alabaina, bi egoerak alderatuz gero, uste du soldatari buruz hitz egiteko erreparo handiena ustez beren lanpostuari dagokion baino soldata txikiagoa dutenek izaten dutela. «Izan ere, porrot sentimendua izaten da barruan, eta norbere barruko epaiketa hori gogorra da. Soldata estandarra irabazten dugunean, edo handiagoa, kanpoko epaiketa baten beldur izaten gara, baina lasai egoten gara geure buruarekin».

Arlo pribatuan ez bezala, arlo publikoan soldatak publikoak izaten dira, egoten da modua jakiteko zenbateko ordainsaria dagokion lan kategoria bakoitzari. «Eta uste dut garrantzitsua dela hala izatea. Sektore publikoa, sortzez, ongizate estatuaren interpretazio moduko bat da; ongizate gizarte batean, halakoak izan behar lukete lanpostu guztietako soldatek». Haren iritziz, funtzionarioekiko batzuetan sortu ohi diren aurreiritziek badute horrekin zerikusia. «Izan ere, funtzionario baten parekoa izan daiteke gure rola, baina, askotan, enpresa pribatuek ez dute hainbeste ordaintzen».

Galdetuta ea jendeak frustrazioa sentitzen duen lankideek edo lagunek baino gutxiago irabaziz gero, batzuetan hala dela uste du Traspadernek. «Gutxiago gastatzeko aukera izango dugunez, garapen bital txikiagoa izango dugula pentsatzen dugu, gizarte kontsumista batean bizi garelako, eta, zoritxarrez, asko irabazten dutenei begi hobeekin begiratzen dielako gizarteak». Eta enpresak ere horrekin jolasten direla gaineratu du. «Neuri gertatu zitzaidan behin: esan zidaten ez esateko zenbat irabazten nuen, enpresan bazegoelako jendea nik baino gutxiago irabazten zuena denbora gehiago eman arren».

Arlo publikoko soldatei helduta, prestigioa eta soldata ez direla beti eskutik helduta joaten azaldu du Larrinagak, gertutik ezagutzen duen adibide bat jarrita: unibertsitatekoa. «Askotan, unibertsitateko irakaslea izatea estatusa ematen duen zerbait da, horrela dago zabalduta gizartean, baina askok oso gutxi irabazten dute, lotsatzeko moduko aldeak daudelako nolabaiteko ziurtasuna dugun langileen eta egoera prekarioan daudenen artean». Beste sektore askotan ere egoera antzekoa dela gaineratu du —administrazio publikoarentzat baina azpikontratatuta aritzen direnen artean, bankuetan..—, hau da, badutela estatusa, baina haien soldatak ez direla jendeak uste bestekoak.

«Enpresatik enpresara ere alde handiak daude, eta, gaur egun, segur aski, soldata ona edo txarra edukitzearen adierazlerik onena adina izango da, antzinatasuna». Ikerketa soziologikoetan eta abar, aldaketa bat igartzen duela dio, eta azaldu du jada ez dela soldata estatusa adierazten duen faktore bakarra, lan motak eta lanpostuaren ezaugarriek pisu handiagoa dutela.

Onuradunak, enpresak

Jabetza pribatuko ekonomia batean, pentsaezina iruditzen zaio enpresa bakoitzean ordaintzen diren soldatei buruzko informazioa edonoren esku egotea. «Segur aski, horrek berekin ekarriko luke soldatak antzekoagoak izatea. Baina ez da soldata bakarrik: gaur egungo ereduan, soldatak ezkutatzeko mekanismo ugari daude. Adibidez, zuzendaritzetako kideek akzioak erosteko lehentasuna izan dezakete, edo informazio pribilegiatua beren aukerekin ondo jokatzeko eta epe laburrean irabazi oso handiak lortzeko».

Soldaten inguruko gardentasun faltaren onuradun nagusiak, Traspaderneren iritziz, enpresaburuak dira, soldata baxuagoak ordaintzeko aukera izaten dutelako. «Eta kategorien truke bat egitea ere errazago dutelako: adibidez, kontulari bat edukitzea lantaldean baina administrari laguntzaile baten soldata ordaintzea». Alabaina, gizarte gisa «autokritika» egiteko premia ere ikusten du. Soldata baxuek produktu merkeen kontsumoa bultzatu dutela dio, eta, aldi berean, gaur egungo ekoizteko moduaren ondorio ere badirela soldata baxuak. «900 euroko soldatekin hiru euroko kamisetak erosten baditugu, ez gara aurrezten ari, gure soldatari dagokionaren arabera kontsumitzen baizik. Ondorioz, enpresa batzuek asko irabazten duten arren, besteei lana kentzen diegu, eta kontsumo merkeko eta soldata baxuko gurpil horretan sartzen gara».

Kontatu du beste herrialde batzuetan ez direla hainbeste ezkutatzen soldatak. «Nik Ingalaterrako kasua ezagutzen dut, eta han feedback-erako ohitura handia dago: asko estimatzen da lan baldintzen berri ematea». Lanez aldatu behar izanez gero eta lagunen bati lanpostua interesatuz gero soldataren berri ematea normala dela kontatu du. «Enpresek beraiek ere sustatzen dute hori, profesional onenak edukitzeko». Haren ustez, horren arrazoi nagusia da «soldatak bat datozela lanpostuen rolekin».

Hemen, berriz, lan eskaintzak argitaratzen direnean ere, askotan, ez da soldata zehazten. «Sektoreko hitzarmenari dagokion soldata», «20.000-26.000 euro bitartean», eta antzeko esaldiak ageri ohi dira, eta lan elkarrizketetan bertan ere, soldata zein den galdetzeko kezka izaten dute batzuetan hautagaiek. «Dirua behar dugulako egiten dugu lan; beraz, ez da galdera txarra. Diplomaziaz galdetzeko aholkatu ohi dut nik, ahal bada beste galderaren bat egin ostean galdetzea, eta soldata zehatzari buruzko galdera egin beharrean, soldata tartea aipatzea, urteko soldata zenbaten bueltan ibiliko den edo».

Bihar: Soldata baten osagai nagusiak.


Summary: Hiru euskal preso gerturatuko ditu Madrilek. Gorka Vidal Logroñoko kartzelara eramango dute Espetxe Erakundeek; Miguel Guillermo San Argimiro, Soriakora; eta Iñigo Vallejo, Dueñaskora.

Espainiako Espetxe Erakundeek Euskal Herriaren inguruko kartzeletara gerturatuko dituzte Gorka Vidal, Miguel Guillermo San Argimiro eta Iñigo Vallejo euskal presoak (EPPK), gaur jakinarazi dutenez: Vidal, Logroñokora; San Argimiro, Soriakora; eta Vallejo, Dueñaskora (Palentzia).

Vidal 2004an atzeman zuten, ETArekin lotuta, ustez furgoneta batean 500 lehergai zeramatzala. Kordobako kartzelan zegoen azkenaldian, 20 urteko zigorra betetzen. Iazko otsailean bete zituen hiru laurdenak. Madrilek esan du espetxe legedia onartu duela. Bigarren graduan jarriko dute. San Argimiro 2002an atxilotu zuten, hura ere ETAkoa zelakoan. Bonba-auto batekin harrapatu zuten, Polizia iturrien arabera. Caceresko kartzelan dago, lekualdatzearen zain. 25 urteko kondena jarri zioten, eta datorren otsailean beteko ditu hiru laurdenak. Espetxe Erakundeek diote hark ere onartu duela kartzelako legedia, eta bigarren gradua ezarriko diote.

Vallejo 2013an sartu zuten preso, ETArekin zerikusia zuelakoan —lehergai batzuk izatea egotzi zioten—. Sevillako espetxean da. 28 urteko zigorra jarri zioten. 2033an beteko ditu hiru laurdenak, eta Madrilek dio hark ere onartu duela espetxe legedia, eta eragindako mina aitortu eta biktimekiko enpatia agertu duela. Lehen graduan malgutasuna ezarri diote. AVT biktimen elkarteak Espetxe Erakundeen neurria salatu du. Haren arabera, ez dira presoak banan-banan gerturatzen ari: «Modu orokorrean egiten ari dira». AVTk dio euskal presoek justiziarekin kolaboratu behar duela kartzelako egoera hobetzeko.

Espainiako Gobernuan PSOE dagoenetik —2018ko ekainetik—, aipatutako hirurak kontuan hartuta, 36 euskal preso hurbildu dituzte Euskal Herrira, eta beste hamabi Euskal Herriratu.


Summary: Bulgariako Gobernuak zentsura mozioa gainditu du, kaleko protesten artean. Oposizioak ustelkeria leporatu dio gobernuari haren kontrako zentsura mozioa aurkeztu duenean. Kalean, protestak izan dira hamahirugarren egunez jarraian. Gobernu osoaren eta fiskal nagusiaren dimisioa exijitu dute.

Boiko Borisov Bulgariako presidentearen gobernuak parlamentuan duen babesari esker gainditu du oposizioko BSP alderdi sozialistak aurkeztu duen zentsura mozioa. Eskuineko gobernuari sostengua eman diote GERB eta Abertzale Batuak alderdiek. 124 botorekin, baztertu dute zentsura mozioa; 102 parlamentarik egin dute haren alde, eta 11 abstenitu egin dira.

Parlamentuan eztabaidatzen ari ziren bitartean, dozenaka manifestari elkartu dira ganberaren kanpoaldean, Borisoven gobernu osoaren eta fiskal nagusiaren dimisioa exijitzeko. Herrialdean ustelkeria errotuta dagoela salatzen dute, eta erreforma politiko sakonak galdegin dituzte. Goizean dozenaka batzuk elkartu dira, baina, protesta oldeak orain arte iraun duen hamahiru egunetan, mobilizazio jendetsuak izan dira gauetan. Milaka manifestari elkartu dira Sofia hiriburuan eta herrialdeko hainbat hiritan, ustelkeria salatzeko.

Protestak indartu egin ziren duela hiru egun, Poliziak Rumen Radev Bulgariako presidentearen bulegoa miatu ostean. Radev sozialisten hurbilekoa da, eta aurkari du Borisov lehen ministroa.

Manifestariek adierazi dute ez dutela amore emango gobernu osoak dimititu arte. Mafiaren eta herrialdeko oligarkiaren menpeko izatea leporatzen diote.

Borisovek bere gobernuan aldaketak egingo dituela hitzeman du. Aldaketa horiek «bi egun barru» jakinaraziko dituztela adierazi du Valeri Simeonov parlamentuko presidenteordeak. Haren esanetan, ezin da baztertu gobernu eraldaketak lehen ministro karguari ere eragitea.

Bulgarian datorren urterako daude aurreikusita presidentetzarako eta parlamenturako hauteskundeak.


Summary: Ezagutu Tolosaldeko gastronomiaren jatorria, ekoizleak bisitatuz eta beren produktuak dastatuz. Tolosaldeko gastronomia bikaina da. Dastatzen den mokadu bakoitzaren atzean artisau askoren kate lana dago: sukaldari handien plater elaboratu horiek lehengaiak ekoizten eta zaintzen dituztenen lanetik hasten baitira.

Euskal ondare gastronomikoa zaindu eta etengabe hobetzen duten artisauak dira. Batzuetan, inguruetako larre berdearen zaporea bere produktuan aurkitu dezakezu; beste batzuetan, belaunaldiz belaunaldi pasatutako egiteko modu baten goxotasuna, galtzear egondako arraza baten nortasuna, sagastietako zukua edota mendiko txakolina.

Alderantzizko esperientzia bizi izatea proposatzen dizugu: ekoizle baten lana lehen eskutik ezagutu, eta, ondoren, haren produktuak Tolosaldeko jatetxe batean dastatu.

Kontua ez da zaporeekin bakarrik gozatzea, baizik eta Rafa, Xabier, Josean, Leire, Andoni, Nekane, Aitor, Josu, Ainhoa eta Garaziren istorioak entzutea eta bizi izatea.

Proposamenak

Hona hemen hainbat proposamen Tolosaldeko gastronomiaren aberastasuna ezagutzeko. Bisita gidatu guztiak 12:00etan hasiko dira.

Gozoa: txokolatearen jatorrira bidaia Abuztuak 1 (larunbata), Tolosan, 10 euroren truke.

Rafa Gorrotxategi museoa. TOLOSALDEA GARATZEN

Primizian, Rafa Gorrotxategiren Museo berria ikusteko aukera izango duzu. Aitarengandik eta familiarengandik jasotako istorioak kontatzeko esku zabalik hartzen ditu bisitariak Euskal Herriko gozogintzan erreferente den gozogileak. Txokolatea du bere pasioa, baina sekretu gehiago ere kontatuko ditu bisitan. Osatu bisita, haren produktuak dastatuz: menua Botarri erretegian (31,90 euro), Iriarte jatetxean (54 euro) eta Orexako ostatuan (25 euro).

Babarruna: perla beltzaren ingurune pribilegiatua Abuztuak 8 (larunbata), Urkizun (Tolosa), 10 euroren truke.

Tolosako Babarrun Elkartearen bidez, Tolosako Urkizu auzoan dagoen babarrun landaketa bat ezagutu ahal izango da, eta produktu preziatu horren ereite prozesua. Abuztuan, landarea berde egongo da, eta, zein zainketa egin behar zaizkion ikusteaz gain, produktuari balioa eman eta ikur bihurtzeraino urteetan elkarteak egin duen lana jakinaraziko da. Osatu bisita, haren produktuak dastatuz: platera Bistro IJH - Iriarte jauregian (16 euro) eta menua Ama tabernan eta Iriarte jatetxean (54 euro).

Tolosako babarruna. Bisita gidatu bat, landaketa ezagutzeko. TOLOSALDEA GARATZEN

Babarrun jatea: mahaiaren bueltako heri ohitura Abuztuak 8 (larunbata), Urkizun (Tolosa) eta Amasan, 45,2 euroren truke.

Bisitatu Urkizu auzoko babarrun sail bat, eta dastatu babarruna eta haren sakramentuak oinarri dituen menua, Roberto Ruiz sukaldariaren Hika jatetxean.

Ibarrako piperra: Udako produktu izarraren aniztasuna Abuztuak 16 (igandea), Ibarran, 10 euroren truke.

Tolosako babarrunaren bikote izaten da ozpinetako Ibarrako piperra, urte guztian, baita antxoarena ere, hain ezaguna den gildan. Baina udako hilabeteetan piperra landarean ikus daiteke, berde-berde eta fresko. Ibarrako piperrak frijituta jaten dira udan, eta Tolosaldeko kutixirik kutunenetako bat dira. Txumitxa tabernari esker, piperraren sehaskan, Ibarran, landaketa bat ikustera joatea plan ederra da, eta hura jateko zenbat aukera dauden jakitea. Osatu bisita, haren produktuak dastatuz: menua Iriarte jatetxean (54 euro) eta Orexako ostatuan (25 euro).

Esnekiak: Txindoki magaleko landa bizitza Abuztuak 22 (larunbata), Orendainen, 10 euroren truke.

Txindokira begira dauden larreetako behien esnea da Larreta Esnekiak enpresak ekoizten dituen produktuen oinarria. Baserrian eta baserritik bizitzeko apustua egindako familia baten eskutik, beren eguneroko lana ezagutu daiteke, Orendaingo paraje ederrean. Beraien produktuen prozesua eta lan egiteko modu bat, beren txikian kalitatezko produktu preziatu bat egiten. Osatu bisita, haren produktuak dastatuz: menua Larraitz-Gain jatetxean (24 euro),

Larreta esnekiak egiteko esnea ematen duten behiak. TOLOSALDEA GARATZEN

Euskal Txerria: Bertako arraza leheneratuz Abuztuak 30 (igandea), Izaskunen (Ibarra), 10 euroren truke.

Ibarrako Izaskun auzoko mendietan libre dabiltza euskal txerriak. Daukaten itxuragatik erraz identifikatzen dira txerri pinto hauek. Euskal Herriko lurrera eta klimara ederki egokitzen diren txerri sendoak dira, baina ia galtzeko zorian izan ziren. Damasoro etxaldearen inguru ederretik, Tolosaldeko balkoi ere baden honetatik eskualdearen ikusmira ederra dago, eta arraza leheneratzeko Izaskungo familiak duen proiektu pertsonalaren nondik norakoak ezagutuko ditu bisitariak. Osatu bisita, haren produktuak dastatuz: menua Iriarte jatetxean (54 euro) eta Orexako ostatuan (25 euro).

Damasoro etxaldeko euskal txerriak. TOLOSALDEA GARATZEN

Sagardoa: barneratu sagardoaren kulturan Irailak 5 (larunbata), Adunan, 40 euroren truke.

Biztanleko sagardo litro gehien sortzen duen herrian, Adunan, Aburuzak familiako sagardotegiarekin segitzen du. Sagastiak zainduz, bilduz eta sagardogintzan arituz. Euskal Sagardoa jatorri izena duen sagardoa ere egiten dute. Aburuza sagardotegiko sagardogilearekin, sagastia ikusi, ekoizpen prozesua ezagutu eta, nola ez, txotx esperientzia bizi izateko aukera dago. Egin txotx, eta dastatu sagardotegietako ohiko menua.

Aburuza sagardotegia. NAGORE LEGARRETA

Txakolina: tradizioa eta berritasuna, elegantziarekin Irailak 12 (larunbata), Amasan, 57,2 euroren truke.

Hika txakolindegia upategi modernoa da, Amasa mendian dago, Tolosaldeko Aiztondo ibarrari begira. Paisaian txertatzen den eraikin modernoa da, eta mahastien goialdean dago. Tokiko bertako txakolina freskoa izateaz gain, gorpuzduna da, eta horrek botilan ontzeko bidea ematen dio. Ibili mahastietan barrena, eta dastatu euskal gastronomiako platerez osaturiko menu eder bat.

Hika txakolina dastatzen, txakolindegiko mahastien aurrean. TOLOSALDEA GARATZEN

Txakolina: barnealdeko txakolinaren berezitasuna Irailak 19 (larunbata), Alkizan, 55 euroren truke.

Inazio Urruzola txakolindegia familia upategi bat da. Garaikoetxea izeneko dolare baserri zahar baten inguruan sortua da, Hernio magalean. Euskal mahastietako altxorra den hondarrabi zuria mahatsa da osagai nagusia beraien txakolinean, baina txakolin bereziak ere egiten dituzte. Txakolingintzatik bizi izateko apustua egindako familia baten historiaren berri jakin daiteke, mahastietan barrena ibiliz eta dolare zaharrean bazkalduz eta gozatuz.

Inazio Urruzola txakolindegiko mahastiak ezagutzeko bisita gidatu bat. TOLOSALDEA GARATZEN

Erreserba egiteko

Erreserba egin daiteke Tolosako turismo bulegoan (Andre Mari plaza, 1), eta baita posta elektronikoz ere (tour@tolosaldea.eus), edota telefonoz (943-69 74 13) eta tolosaldea.eus webgunearen bidez. • Otorduetarako erreserbak jatetxean bertan egin beharko dira. • 4 urtetik beherakoek ez dute bisita ordainduko, eta 16 urtera artekoek, 5 euro. Otorduetarako, kontsultatu prezioa.

Gozatzeko, ardura eta segurtasuna

Bisita guztietan segurtasuna bermatuta egongo da. Hauxe da COVID-19 protokoloa: • Talde bakoitza gehienez 19 pertsonaz osatuko da. • Maskara erabiltzea derrigorrezkoa da. • 1,5 metroko tartea gorde beharko da une oro. • Eskuak desinfektatzeko hidrogela jarriko da eskura.


Summary: Puigdemont: «Gai izan behar dugu lurraldearen kontrola prestatzeko». Carles Puigdemont Kataluniako presidente erbesteratuak M’explico. De la investidura a l’exili liburua argitaratu du.

2017ko azarotik Belgikan erbesteratuta dago Carles Puigdemont Kataluniako Generalitateko presidentea, eta urte horretako urrian Katalunian izandako gertakarien inguruko azalpen bat argitaratu du M’explico. De la investidura a l’exili liburuan (Nire azalpena: inbestiduratik erbestera). Lanaren argitalpenaren harira, Vilaweb atariak elkarrizketa egin dio. Honako hau da elkarrizketa, osorik, euskaraz:

Zer espero duzu liburuak ulertzen laguntzea?

Erbestearen eta geratzearen erabakiak konfrontatzeko saio oso bat egon da. Eta erbestea oso modu lausoan azaltzekoa, susmoa edo akusazio zuzena utzita traizio bat izan zela, jendea botata uzteko eta aurpegia ez emateko balio izan zuela. Beharra nuen defendatzeko nik nola bizi izan ditudan gauzak.

Azaldu duzu Junquerasekin goiz galdu zenuela konfiantza, ez zizuenean jakinarazi Pedro Sanchezekin batzartu zela, edo abixatu gabe Ximo Puig presidentearekin egon nahi zuenean. Azaldu duzu ez duzula Junquerasekin konektatzen eta ez dakizula hura irakurtzen.

Azaldu dut oso leial izan behar dugula geure buruarekin, eta nabaritu dut ez dudala gauza bera jasotzen. Eta kezkatzen nau; ez soilik hori horrela delako, horrek osotasunean izan dezakeen eraginagatik baizik. Baina izan nuen konfiantza interesatzen zitzaidana zen; Urriaren 1ekoa. Gainerako desadostasunak, ez bazuten galarazi Urriaren 1a egitea, azaldu egin behar dira, erabaki edo adierazpen batzuk ulertu daitezkeelako, edo ulertzen lagundu dezaketelako, baina ez dira erabakigarriak.

Liburua irakurriz, zalantza da inoiz berreraiki ahalko duzun konfiantza Junquerasekin.

Konfiantza politikoa beti izan behar dugu. Bestela, ez genuke politika egingo. Niri ez zait interesatzen bueltaka ibiltzea Junquerasekin zer dauzkagun konpontzeko, baizik eta ez oztopatzea helburu orokorra. Hemen ez dago kontu pertsonalik.

Liburuan diozu irailaren 13an, lehen aldiz, aurreikusi zenutela Espainiako Estatuak erreferenduma geldiarazteko hipotesia. Oso berandu, ezta?

Gure eginbeharra zen planteatzea zer gertatuko zen aurreikusitako operatiboa mozten bazuten. Urduritasun eta espekulazio asko bazeuden ere, ziur geunden egingo genuela.

2017ko urrian Puigdemont zalantzati bat ageri da liburuan. Egun batzuetan txuri dio, beste batzetuetan beltz. Eskertzen da. Adibidez, hauteskundeak justifikatzen dituzu Urriaren 1ean %50ek baino gutxiagok eman zutelako botoa. Orain ez dut uste esaldi horiek esango zenituzkeenik.

Nik neure buruarekiko leiala izan behar dut. Ez dut egin nahi izan memoria moldatu bat, edo Photoshopetik pasatutako bat, zimur hau edo beste ukitzeko. Ez. Horrek egiazkotasuna ematen dio dokumentuari. Gizakiak gara, ahultasunak dauzkaten pertsonak. Norbere burua den bezalakoa erakustea ez da gaizki jokatzea politikan. Hori esanda, ez da kontraesankorra; izan ere, gogoan dut hilaren 26an talde parlamentarioak eginiko bileran erabili nituen argudioak hauteskundeetara deitzeko: estatua prestatzen ari zaigun konfrontazioa ez da aurre egin ahal izateko guk prestatu genuena. Beste bat da. Argi genuen nola garatu zitekeen errepublika posizioei eusteko giro batean, konfrontazio biolentorik gabe. Baina Espainiako Estatua indarkeriazko konfrontazio baterantz zihoan. Eta horrek beste erantzukizun bat exijitzen zuen erabakiak hartzen genituenon aldetik.

Bigarrenik: nazioarteko komunitatearentzat, ageriko da gabezia bat zela botoa ematera ez joan izana hautesleen %90 edo %50. Niretzat ez du baliogabetzen. Begiratzen badugu hautesleen zer portzentajek eman duten botoa Brexit-aren, Kataluniako Estatutuaren, Espainia NATOn sartzearen edo Europako Batasuneko Konstituzioaren alde, ikusiko dugu Urriaren 1ekoa baino apalagoak izan zirela. Baina ez nioen zentzu horretan. Esan nahi nuen, posizioari eutsi behar bagenion gurekin indarkeriaren bidez konfrontazioan aritu behar zuen estatu baten aurrean, jada ez zela berdin. Eta orduan talde parlamentarioari proposatu nizkion gogoeta batzuk; orain hausnarketa horiek entzuten dizkiet bere garaian erabat kontra agertu ziren batzuei.

Gatazkaren beldurra. Hildakoen beldurra. Konfrontazioaren beldurra. Nola gainditzen da? Izan ere, hori erabakigarria izan zen 2017an. Eta izan daiteke etorkizunean. Nola saihestu berriro ere galga izan dadin?

Beldurra normala da. Eta aurreikusgarria da pertsona batek, indarkeria eta biktimak eragin ditzakeen gatazka baten aurrean, beldurrak izatea. Nik beti izango ditut. Hildakoak eragin ditzakeen gatazka baterantz beldurrik gabe doana arduragabe bat edo sinple bat da. Ez nuen asumitu nahi. Gaur esan dezakegu osorik dugula Urriaren 1eko ondarea eta independentziaren alde guztia saiatu izanaren arrazoia; agian, izango ez genukeena biktimez betetako motxila bat izango bagenu, leku berera iristeko: espetxera eta erbestera. Independentzia prozesurako ez da gauza bera. Edozein agintarik izan behar du beldurra halako jokalekuen aurrean. Galdetu beharrekoa da zer egin behar da horrelako momentuen aurrean.

Eta zer egin behar da une horretan?

Ez dut aurreratuko. Baina gomendatzen dut, Errepublikaren aldeko Kontseiluaren Preparem-nos (presta gaitezen) agiria agertzen denean, hura irakurtzeko. Izan ere, Katalunia estatu independente izateko eta autodeterminazio eskubidea gauzatzeko Espainiak ezartzen digun bide bakarra baldin bada Espainiako Estatuarekin gatazka bat kudeatzea, 2017ko urriaren ikasgaiak oso erabilgarriak dira. Argi dugu konpromiso etiko bat: guk ez dugula jarri behar indarkeria. Eta indarkeria oso ezberdina dela erresistentzia aktiboarekin eta beste gauza batzuekin alderatuta. Guk egunero galdetu behar diogu Espainiako Estatuari asmorik baduen indarkeriari uko egiteko independentzia galarazteko. Ni neu prest bainago independentziara ailegatzeko indarkeriari uko egiteko.

Urriaren 10ean, aldebakarreko independentzia deklarazioarekin aurrera egin behar dela dioen bakarra Clara Ponsati da, eta pixka bat Lluis Puig. Azkenean, deklarazioa egun batzuetan bertan behera geratu zen. Zein klase politiko daukagu, kontuan hartuta argi ikusten dutenak iristen azkenak direla?

Argi, argi, ezin de esan denok argi genuenik. Ezta gainerakoek nire posizioa erraz babesten zutenik ere. Zalantza asko zeuden. Zentzuzkoa denez. Ni konbentzituta ikusteak eragin zuen kontseilu exekutiboaren gehiengoak berdin ulertzea. Azkenean, leiho oso definitu bat zegoen, Kataluniaren eta Espainiaren arteko elkarrizketa inoiz ikusi gabea zabalduko zukeena. Bide hori zeharkatzera behartua sentitu nintzen. Baina esan dudan bezala 10ean akatsa izan zela atzera egitea, badiot ongi egina egon zela. Akatsa litzateke lezio horretatik ezer ez ikastea.

Zein lezio?

2017ko lezioa da Espainiako Estatuak, hain une kritikoan ere, negoziazioaz hitz egiten duenean, ez dugula sinetsi behar. Hori ikasi behar dugu. Eta berriro ez egin hanka sartze bera. Ikaspen hori jartzen dut etorkizuneko belaunaldien zerbitzura: uler dezatela aurrean estatu tranpati bat dagoela. Espainiako Estatuarekin etorkizunean harremanak izateko lezio bat.

Liburuko bigarren mailako pertsonaiak komentatu ditzagun. Adibidez, Jordi Pujol; esan zizun DUIa egiteko, baina ez parlamentutik, gobernutik baizik, eta gero hauteskundeetara deitzeko. Topikoak dioenaren kontra, Pujol zure alboan izan zen, eta aurrera egiteko esan zizun.

Espainiako Gobernuak, oso modu arduragabean, ez zuenez jakin historiaren eta gertaeren neurrira egoten, ez zegoen beste ondoriorik. Ezin zer beste ezer egin. Pauso hori eman behar zen. Karpeta katalanean, horrelakoak errepublika independente baten une fundatzaileak dira. Agian urrun dagoela dirudi, eta arraroa dela, baina, azkenean, bide hau amaitzean, dosierrean, horietako bat urriaren 27a izango da.

Quim Arrufat. CUPekiko zubia.

Ez da bakarra, baina bai. Zubietako bat da. Uste dut CUPek esfortzu bat egiten duela zubiak eraikitzeko eta leial jokatzeko.

Cesar Alierta, Telefonicako presidentea. Elkarrizketan laguntzen saiatzeagatik erorarazi zuten.

Hori uler daiteke. Berak adierazi zidan. Nik ez ditut ezagutu akordioen xehetasunak, baina, dauzkadan testigantzen arabera, Espainiako Gobernuak konpromiso bat hartu zuen [2014ko] azaroaren 9aren aurretik. [Mariano] Rajoyk [Artur] Masekin. Konpromiso hori, beste behin, Espainiako tradizio politikoari jarraituz, ez zuen bete [Espainiako] Gobernuak. Balioa du Alierta bezalako pertsona batek, independentzia prozesuaren aurka egonagatik, gertaera hori azaldu izana.

[Ricardo] Alvarez Espejo goraipatu duzu; gatazkan Espainiako armadak ez zuela esku hartu behar esan zuen militarra.

Bai. Ezagutu ditudan maila horretako militarrak demokratak eta profesionalak iruditu zaizkit. Eta saiatu dira azaltzen armadak Europako estatu batean daukan rola ez dela armadak ohituratzat hartua zuena. Kasu zehatz horretan, ez zen militar kolpista bat.

«Ez egin atzera, president», esan zizun guardia zibil batek.

Guardia Zibilaz, izanak nituen eztabaidak jendearekin, ez zutelako ulertzen alkate nintzenean ez nuela arazorik Pilar eguneko ospakizunetara joateko. Urtero nindoan. Guardia Zibilaren parte bat, Espainiako Polizia ez bezala, hemen bizi dira eta euren senideekin integratzen dira. Beharrezkoa da jende horrek sentitzea errepublika independente bat eurena ere badela, eurek errepublika hori nahi ez badute ere.

Harrigarria da zenbat jendek presionatzen zaituzten hilabete horietan norabide berean: geratzeko. Salbuespen apurretako bat da Antoni Abad (CECOT). Zein punturaino baldintzatu zintuen presioa beti norabide batean izatea, eta ez bestean (desobedientzia zibila)?

Ni gobernu independentista batean nengoen, eta ez nuen behar inork norabide horretan presio egitea. Normala da kontraoreka egotea. Baina ziur nago, azkenean Espainiako Gobernuak hauteskundeetara deitzeko baldintzak onartu izan balitu, presio handia jasoko nukeela norabide horretan ere. Ziur nago.

Espainiako erregea. Liburuan diozu hasieran Rajoyk baino irekiago zirudiela.

Tratua izan nuenetan, erregeak garden eta informazioarekin hitz egiten zuen, eta baita Rajoyk baino interes handiagoarekin. Urriaren 3ra arte, uste nuen monarkia parlamentario batean, krisi konstituzional batean, erregeak epaile lana egin behar zuela. Esperantza hori urtu egin zen. Dezepzio izugarria izan zen. Bere aita militarrez jantzia irten zen diskurtso zibil bat egitera, eta bera zibileko jantzita irten zen diskurtso militar bat egitera. Hondamendia izan zen. Hala ere nahiago izan nuen zuzenean ez entzun, eta diskurtsoa ondoren eta hotzean aztertu.

Erbestean har zintzaketen balizko herrialdeak azaldu: Suitza, Belgika, Norvegia eta Uruguai. Uruguai?

Inoiz ez nuen aukera hori aurreikusi. Paperen bat izango zen, eta gestioren bat egin zuen baten batek. Baina inoiz ez nuen pentsatu erbestean estradizioa saihesteko modu gisa. Belgika zen aukera gehien zituena.

Liburuan, nekatuta eta aspertuta antzematen zaizu PDECAT barruko tentsioekin. Eta Marta Pascalekiko desadostasunekin.

Pentsatzea horren muturreko eta ezohiko testuinguru batean ez dela tentsiorik egongo inozoa izatea da. Beti egongo dira tentsioak, eta gehiago egongo dira. Normala da. Garrantzitsua ez da tentsioak ez egotea, horiek gainditzea baizik. Eta burua lasai mantentzea erabaki zuzenak hartzeko, horiek baitira azaldu daitezkeenak okerrak badira ere.

Artur Mas ageri da zure konfiantzazko gizon nagusietako baten gisara.

Konfiantza handia daukat, erakutsi didalako. Nire alboan egon zen une gogorretan. Eta eskertzen dut.

Orain, Masek ez du posiziorik hartu Junts alderdi berriari buruz. Nola interpretatzen duzu?

Ni ere ez naiz gehiegi posizionatu publikoki. Ez naiz deklarazioetan oparo aritu. Mas eta ni saiatzen gara 1974ko Convergencia hark ordezkatzen duen hura mantentzen; demokrata-kristauak, sozialdemokratak, PSUCetik zetorren jendea eta baita frankismoko batzuk ere biltzeko gai zen hura. Batzuetan, isiltasunak interpretatu behar dira ez garela gauzak apurtzekoak, batzekoak baizik.

Arerioak indarkeria erabili zuen Urriaren 1ean. Espero zenuten?

Bai. Horregatik nago Belgikan. Borroka desorekatua delako, dena erabiltzeko prest dagoen estatu batekin. Ez diot nik; haiek esan dute. Rubalcaba ekarriko dut gogora: «Behar den prezioa ordainduko dugu». Soilik Pegasus lizentziak 250 milioi euro dira. Urriaren 1a ez aipatzeagatik. Kontuan hartu behar dugu gure arerioak ez duela baliabiderik aurreztuko. Lehen ziurtasunak izan genitzakeen, orain datuak dauzkagu. Informazio oso baliagarria jakiteko baietz, estatuak izan dezakeela indarkeria baliatzeko tentazioa, baina ahultasun tentazioa da, alfertasun intelektuala, irtenbide konplexurik ez irudikatzeagatik. Eta horrek abantaila ematen digu.

Ezer erantsi nahi duzu?

Eskatzen dut liburua modu pausatuan irakurtzeko. Eta jendea irits dadila nor bere ondoriora, informaziorik aurreztu behar ez zaien pertsona heldu gisa. Elementuak eman behar dizkiegu beren ondorioak ateratzeko eta itzultzeko. Ezinbestekoa da indarguneak eta ahulguneak azaltzea; AMIA egoki bat (ahulguneak, mehatxuak, indarguneak eta aukerak) egitea, Espainiak Kataluniarentzat prest daukat horma horren aurrean gauden hurrengoan irabazteko.

Harrigarria da liburuan argitaratu duzun AMIA. Urri hartan, jendea zegoen, eta kito; ez mossorik. Zerorrek esana da.

Eta ez ditugu izango. Hori da liburuan azaltzen dudan gauzetako bat: inoiz ez genien eskatu. Gehien haserretu nauten gauzetako bat da; Mossos D’Esquadra auzipetu nahi izatea eskumenak hartzeagatik. Ez dago inolako oinarririk pentsatzeko estatuaren aurka ari zirela. Eta bidegabea iruditzen zait. Baina XXI. mendeko munduan, Polizia baino tresna boteretsuago bat izanik [sakelakoa erakutsi du], Polizia tentsioan jarri behar dugu lurraldearen kontrola izateko? Azken batean pertsonen kontrola da. Ez soilik kontrol fisikoa, pertsonena baizik. Gai izan behar dugu lurraldearen kontrola prestatzeko, eta dena prest izateko Espainiak prest duen hormaren aurrean berriro gaudenerako.


Summary: EH Bildu hasia da ezkerreko eragileekin biltzen, «alternatiba eraikitzeko». UGTrekin batzartu da gaur, Bilbon. Harremana izan nahi du eragile progresista guztiekin.

«Alternatiba progresista eraikitzeko» helburua izanda, EH Bilduk bilera sail bat hasi du ezkerreko alderdiekin eta sindikatuekin, lehendabizi UGTrekin bilduta. «Egoerari buruzko diagnostikoak kontrastatzea» da haren asmoa; datozen egunetan Ahal Dugu, ELA, LAB eta CCOOrekin ere batzartuko da, eta PSE-EErekin harremanetan da. EH Bildu gaur elkartu da EAEko UGTrekin, haren egoitza nagusian, Bilbon, eta Arnaldo Otegi koordinatzaile nagusiak, Maddalen Iriarte Jaurlaritzarako lehendakarigaiak eta Unai Urruzuno legebiltzarkide hautatuak osatu dute haren ordezkaritza. UGTren buru Raul Arza idazkari nagusia izan da. Otegik azaldu du espero duela hemendik aurrera «normala eta ohikoa» izatea halako harremana edukitzea UGTrekin.

«[Eusko Legebiltzarrerako] Hauteskunde gauean esan genuen hemen aldaketaren aroa jaio dela edo martxan egon daitekeela, eta horrek eskatzen du ezkerreko eta progresista diren ildo guztiekin gutxienez harremana izatea. Ikusiko da etorkizunean akordioak egongo diren ala ez», adierazi du Otegik bileraren ondoren, hedabideen aurrean. Hala, alternatiba eraikitzeko, guztiekin hitz egiteko prestasuna du EH Bilduk, Otegiren esanetan. UGTrekin «luze, serio eta sakon» hitz egin du gaurko batzarrean, eta COVID-19ak eragindako krisi sozial, ekonomiko eta sanitarioari buruz mintzatu dira. Ezkerreko talde subiranistak uste du egoerak elkarlanean aritzea eskatzen duela, «ezinbestean», eta «irtenbidea ezkerretik» etorriko dela.

EAJk eta PSE-EEk osa dezaketen Eusko Jaurlaritzari kritika egin dio Otegik, «ez delako ez abertzalea eta ez sozialista izango», eta galdetu du Idoia Mendia PSE-EEko idazkari nagusiak «giltza» zergatik eman behar dion «politika neoliberalak egingo dituen alderdi bati [EAJri]». «Parlamentuak jokoa ematen du gauza batzuetarako». Gogoratu du EH Bilduk, PSE-EEk eta EPk 37 legebiltzarkide lortu dituztela, eta «EAJk, 37ri irabazteko, 38 behar ditu, eta horretarako Vox behar du».


Summary: Lapurdiko Surf Park proiektua gelditzeko sinadurak biltzen hasi da Herri Berri. Hainbat elkarte agertu dira Donibane Lohizunen eraiki nahi duten surf parkearen aurka. Hura gelditzeko, Herri Berrik eskaera bat plazaratu du, eta mila lagunek sinatua dute jada.

Donibane Lohizunen (Lapurdi) Surf Park proiektua jarri nahi dute abian: olatu artifizialak sortzen dituen 155 metroko igerileku bat. Hainbat elkarte agertu dira egitasmoaren aurka, horien artean Herri Berri taldea, eta proiektua gelditzeko eskaera bat plazaratu du, lau egunean mila lagunek sinatu dutena.

Parkeak 1.500 metro koadroko azalera izatea aurreikusten da, eta bertan, 25.000 metro kubikoko edukiera duen —hamar igerileku olinpikoren baliokidea— igerilekuaz gain, 100 logelako lau izarreko hotela, salmenta eremua, taberna, jatetxea, igerilekura begira dauden terrazak, garagardo denda bat eta baratze bat eraikitzeko asmoa dute.

Proiektua Boardriders konpainiak eta Gipuzkoako Wavegarden enpresak gauzatuko lukete, itsasotik 1,5 kilometrora dagoen eremu batean. Helburu naturalerako eta nekazaritzarako erabiltzen diren lurretan eraikitzeko asmoa dute igerilekua, eta, bertako nekazari eta abeltzainak egitasmoaren aurka agertzeaz gain, zenbait elkartek ere erakutsi dute desadostasuna. Surfrider erakundeak, esaterako, ez ditu babesten «olatu artifizialak sortzen dituen proiektuak»; izan ere, «igerileku horien eraikuntzak lur naturalak artifizial bilakatzen ditu, funtzionatzeko ur kontsumo handia dute, eta energia ugari behar dute».

Euskal Elkargoak otsailaren 22an onartu zuen proiektua, eta herriko kontseiluan Herri Berri taldea izan zen igerilekuaren aurka agertu zen bakarra. Surf parkea gelditzeko sinadura bilketa hasi zuen Herri Berrik joan den ostiralean, eta «proiektu izugarri handia, inposatua eta debaldekoa» dela salatu du. Mila lagunek izenpetu dute. Eskaeran adierazi duenez, «herriko lurretan egindako proiektua da, baina ez dena herritarrekin aipatua eta adostua izan»; gainera, «zentzurik gabeko kokapena du», itsasotik eta «surf lekuetatik 1,5 kilometrora» baitago. Proiektua «ekologikoki zentzugabekoa» dela gaineratu du. Herri Berriren ustez, lur horiek «Donibandarrentzat eta etorkizuneko belaunaldientzat ondasun bat» izan behar dute, baita «natura eremuetarako bokazio ekologikoa atxikitzeko aukera» eta «laborantza herrikoiaren eta iraunkorraren aldekoak» ere.


Summary: Etxegarai: «Lurralde bakoitzak erabaki beharko du abertzaleei zer ordezkaritza eman». Euskal Hirigune Elkargoko lehendakariari eginiko elkarrizketa argitaratuko du bihar BERRIAk.

Joan den ostiralean izendatu zuten Jean Rene Etxegarai Euskal Elkargoko lehendakari, herriko bozetan Baionako auzapez karguari eutsi eta gero. Bigarren agintaldia izango du, 2017an erakundea sortu zenetik hura izan baita presidentea, eta beste sei urterako legegintzaldia du orain.

Etxegarairi eginiko elkarrizketa argitaratuko du bihar kazeta honek. Besteak beste, adierazi du ezin zaiola Euskal Elkargoko lehendakariari «zentralismoa leporatu, eta prozedura ez errespetatu. Lurralde bakoitzak erabaki beharko du abertzaleei zer ordezkaritza eman».

Ipar Euskal Herriaren estatusari dagokionez, azaldu du «estatus bereziko lurralde elkargoa urrunago» doala, «baina lege bat behar da, eta, beraz, gehiengo bat. Pragmatiko bat naiz. Saiatzen naiz ikuspegi buruargi batekin begiratzen nola aitzinarazi ditzakegun aferak».

Etxegaraik beste gai batzuk ere izan ditu hizpide; esaterako, euskal presoen egoera: «Badugu milaka pertsonako manifestazioak egiteko gaitasuna. Hori erakusten diegu. Gaur egun, blokeo egoera baten aitzinean gaude. Harrera egiten digute, baina ez gara entzunak».

Heldu den ikasturtean Hiriburuko (Lapurdi) eskola publikoan abiatu nahi zuten esperimentazioa ez onartzea erabaki du Bordeleko errektoretzak (Okzitania), guraso, irakasle eta hautetsien onespena izanik ere. Horren inguruan ere jardun du Etxegaraik: «Gibel egite baten sentimendua dut. Bordeleko errektoretzaren erabakia [Ipar] Euskal Herrian gertatzen denaz ezer ulertzen ez duen administrazio zentral baten arketipo bat da».


Summary: Positibo gehiagorik egon ez arren, egoera ezin da «kontrolatutzat eman», Bergarako Udalak esan duenez. Gipuzkoako herri horretan COVID-19 gaitzaren hamazazpi kasu baieztatu dituzte. Tolosako alkateak ere ez lasaitzeko eskatu die herritarrei.

Albiste ona zabaldu du Bergarako Udalak: Gipuzkoako herri horretan ez da positibo gehiagorik izan azken orduetan. Denera, 17 kasu baieztatu dituzte udalerrian.

Edonola ere, Osakidetzak probak egiten jarraitzen duela adierazi du udalak, eta ohartarazi du oraindik ezin dela «kontrolatutzat eman COVID-19aren agerraldia». Datozen egunetan edukiko dituzte azken orduetan eginiko proben emaitzak.

Beraz, udalak gogora ekarri du norberaren erantzukizuna: «Ezinbestekoa da norberak, zuhurtziaz, segurtasun neurriak bermatzen jarraitzea». Udalak adierazi du aste honetan erabakitako neurriei eutsiko diela, «egoera berriz egonkortuta dagoela ikusi arte».

Bergaran eginiko PCR azterketetan, 17 positibo atzeman zituzten ostiraletik igandera. Eusko Jaurlaritzak neurriak ezarri zizkien taberna eta jatetxeei: ezin da barran jan-edanik egin; edukieraren erdia bakarrik bete ahalko dute, eta ezin dute 23:30 baino beranduago itxi.

Udalak ere neurriak hartu ditu: kiroldegiko gimnasioa itxi du, eta ikastaroak bertan behera utzi. Igerilekuaren edukiera %40ra murriztu du.

Tolosan, antzeko mezua

Azken egunotako datuek tolosarrei «arnasa» eman badiete ere, Olatz Peon Ormazabal alkateak ohartarazi du «egoera oso aldakorra» dela eta «egunetik egunera kasu gehiago» agertzen direla. «Guztion esku dago aurrerapausoak ematea edo atzera egitea. Azken egunotako egoerak erakutsi digu ordu gutxiren bueltan erabat aldatu daitekeela egoera. Horregatik, tolosarrei elkartasunez eta erantzukidetasunez jokatzeko eskatzen diegu berriz ere; jende pilaketarik ez sortu eta zorrotz bete neurriak. Elkarlanean egin behar dugu lan, guztiok batera, bide berean, aurrera egiteko. Guztion ardura da».

#BabestuTolosa lelopeko kanpaina jarri du martxan Tolosako Udalak, «tolosarren artean kontzientziazioa sustatzea, guztiok, Tolosa babesteko dugun ardura eta elkarri lagundu eta zaindu beharra azpimarratzeko». Mezua 1.200 kartelen bidez zabaldu dute.

Uztailaren erdialdean detektatu zituzten izurriaren bigarren oldeko lehenengo kasuak Tolosan. Taberna batekin lotutako kutsatze kate batek piztu zuen alarma. Zerbitzari batek positibo eman zuen, eta, hilaren 13an egindako proben bidez, horrekin zerikusia zuten beste 28 kasu atzeman zituzten. Uztailaren 15ean hasi ziren PCR probak egiten Beotibar pilotalekuan. Uztailaren 18an, Nekane Murga Osasun sailburuak azaldu zuen apaltzen ari zela agerraldia.


Summary: Zaldibarko zabortegiko buruak atxilotu dituzte. Jose Ignacio Barinaga Zaldibarko zabortegiaren jabea, Arrate Bilbao kudeatzailea eta Juan Etxebarria ingeniaria hartu dituzte preso. Ostegunean deklaratuko dute epaitegian.

Verter Recycling 2002 SM enpresako buruak atxilo hartu zituen Ertzaintzak asteartean: Jose Ignacio Barinaga Egia, enpresaren sortzailea; Arrate Bilbao Barinaga, zabortegiaren kudeatzailea; eta Juan Etxebarria, azpiegituraren ingeniaria. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Saileko iturriek BERRIAri astearte iluntzean baieztatu zioten epaile baten aginduz egin dituela Polizia judizialak atxiloketak. Ikerketa ezagutzen duen beste iturri batek asteartean ere adierazi zion kazeta honi epaile baten aginduz egin zituztela atxiloketak. Baina EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak, asteazken eguerdian, BERRIAri jakinarazi dio «soil-soilik Ertzaintzaren polizia operazio batean» atxilotu dituztela, eta ez dakiela zergatik adierazi duen hori Segurtasun Sailak.

Otsailaren 6an kraskatu zen zabortegia, eta milioi erdi bat tona zakar inguru amildu ziren maldan behera, AP-8raino. Hurrengo astean hasi ziren lanean Durangoko epaitegiak. Bi delitu posible ari dira ikertzen, eta kasu bakoitza epaile batek darama: langileen eta pertsonen kontrako deliturik ba ote den ikertzen ari da Durangoko 1. Instrukzio Aretoa, eta ingurumenaren kontrako deliturik ba ote den ikertzen ari da Durangoko 2. Instrukzio Aretoa. EAEko Justizia Auzitegia Nagusiak zehaztu du bi kasuak ikertzen ari diren epaitegi horietako bakar batek ere ez duela atxiloketarik agindu, eta ez direla atxilotuen kargu egingo epailearen aurrera eramaten dituzten arte.

Kasua bi partetan eta bi aretotan zatitzeak bikoizketa batzuk ekarri ditu: esate baterako, lekuko batzuek bi aldiz deklaratu behar izatea; epaile bakoitzaren aurrean bereiz, alegia. Familien abokatuek eskatu izan dute bi kasuak bateratzeko eta epaitegi bakar batean ikertzeko, baina, oraingoz, bide bereizietatik doaz instrukzioak.

Hiru atxilotuak Eibarko komisarian dauzkate, eta espero da ostegunean eramango dituztela epailearen aurrera. Ezustekoa izan dira atxiloketak. BERRIAk jakin duenez, Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako jarduneko lehendakariak eta Iñaki Arriola Ingurumen sailburuak bisita bat egin behar zuten astearte goizean Zaldibarren, baina bertan behera utzi zuten atxiloketen berri izan zutenean.

Iñaki Arriolak ezaguna du atxilotuetako bat, Jose Ignacio Barinaga, Eibarko alkate zen garaietatik, nahiz eta azaldu izan duen ez dutela harreman esturik. PSE-EEko beste kide batzuk ere gertukoak ditu Barinagak; enpresa batzuetan —Zaldibarko zabortegian bertan— bazkide izan zuen Arriolaren alkate garaiko idazkaria, Javier Sanchez Martinez; Ernesto Martinez de Cabredorekin —orain Uraren Agentziako buru denarekin— ere interes partekatuak izan ditu Barinagak enpresa batzuetan. Harreman horietako batzuk esplikatu zituen BERRIAk artikulu honetan.

Ikertzeko soka luzea

Auzitegien ikerketari buruz apenas zabaldu den ezer bost hilabete hauetan. Ekainean jakin zen Ertzaintzak bukatuak zituela epaileek agindutako instrukzioak, eta «kriminalitate zantzuak» sumatu zituela zabortegiaren kudeaketan. Hortik aurrera, lekukoen eta hedabideen bitartez ezagutu dira zabortegian gertatzen ziren irregulartasun gehienak. Verter Recycling abiadura ikaragarrian hazi zen, eta uste baino lehenago ari zen betetzen: 2022rako ixteko bidean zeuden, nahiz eta 2046 arte jarduteko baimena zuen. Gero eta zabor gehiago hartzen zuen, gainera: azken bi urteetan bakarrik, ordura arteko zabor guztien %43 hartu zituen —milioi erdi tona baino gehiago, urteko—. Zabortegia egiteko gastua azkar amortizatu zuten, eta irabazi garbiak ematen ari zen ia hasieratik.

Jarduera azkar horretan irregulartasun ugari gertatzen zirela zabaldu zuten lekukoek eta hedabideen ikerketek: amiantoa nahasten zutela beste zakarrekin, baimendu gabeko lur eremuak erabiltzen zituztela, Eusko Jaurlaritzak baimendu gabeko zabor klase asko hartzen zituztela... Kamioilari batek BERRIAn kontatu zuen «inork nahi ez zituen hondakinak» hartzen zituztela Verter Recyclingen, batere bereizi gabe askotan. 2019ko ekainean Eusko Jaurlaritzako Ingurumen Saileko teknikariek egindako ikuskapenean ere agertu ziren irregulartasun batzuk.

Sektoreko langileen artean zuloa deitzen zioten zabortegiari. Oraindik ez da argitu zerk eragin zuen zabortegia amiltzea eta Alberto Sololuze eta Joaquin Beltran langileak azpian hartzea. Amildu baino egun batzuk lehenago sumatu zituen arrakala handi batzuk Beltranek; handik gutxira amildu zen maldan behera. Eta ikerketak argitu beharko duen arren, auzitan daude zabortegiak urteetan hartutako paper fabriketako lokatz metak, aditu batzuek uste baitute zabortegiaren egonkortasunari eragin ziezaioketela.

Zabortegiaren hondamendiaren inguruan krisiak pilatu ziren: aire kutsatua, ur lixibiatuak, informazio falta... Eta ezinegon handia sortu zen inguruko herritarren artean. Honela laburbildu zuen BERRIAk krisiaren aurreneko hilabetean zer gertatu zen; Google Earth erabiliz ere esplikatu zituen zabortegiaren inguruan gertatu zirenak. Eta zabortegiari buruzko historia ere bildu zuen kazeta honek, artikulu honetan.


Summary: Konstituzionalak ebatzi du polizia abusuen legeak ez duela eskumenik urratzen. Ciudadanosen helegitea atzera botata, Espainiako Konstituzio Auzitegiak ukatu egin du Eusko Legebiltzarrak onarturiko legeak epaileen eskuduntzetan sartzen dela.

Ciudadanos alderdiak bataila galdu du Eusko Legebiltzarrak 2016ko uztailean onartu zuen Poliziaren Indarkeriaren Biktimen Legearen kontra. Legearekin, onarpena eta erreparazioa eman nahi dizkiete arrazoi politikoengatik EAEn Espainiako Estatuko funtzionarioek eskuetatik giza eskubideak bortxaketak pairatu zituzten herritarrei, 1978tik 1999ra arte. Epaitegiak erabaki du legea ez dela epaileen eskuduntzetan sartzen.

Ciudadanos alderdiko 50 diputatuk helegitea jarri zioten iaz legeari, Espainiako Polizia eta Guardia Zibilaren «izena zikintzen» zuelakoan, eta haien «ekintzak zalantzan jartzen» dituelako. Argudiatu zutenez, legeak epaitegien eskumenetan sartzen zen, besteak beste, epaileek dagoeneko aztertutako auziak ikertzeko aukera ematen zuelako. Salatu zuten, hain zuzen, norbanakoak biktima gisatzat onartzeak errudunak ere egon zirela onartzea dakar, eta biktimei dedikaturiko batzorde batek halakorik egiteko eskumenik ez duela.

Gaur emaniko ebazpenean, Konstituzio Auzitegiak gogoratu du legeari helegitea jarri ziola Espainiako Gobernuak 2016. urtean, eta Espainiaren eta EAEren arteko bitako batzorde batek legearen alde batzuk aldatu zituela. Iazko apirilean Eusko Legebiltzarrean onarturiko azken testua negoziazio horren ondorioa da.

Epaitegiaren arabera, biktima batzordeak ez ditu gertaerak ikertzen, legeak espresuki galarazten diolako halakorik egitea. Gertaeratako asko preskribaturik daudenez, ezin dira dagoeneko auzitegietan ikertu. Batzordea ez duela gertaeren erantzulerik bilatuko nabarmendu du auzitegiak, eta erreparazioaren inguruan baino ez duela erabakiko.

Tentsio handiko saioan onartuta

Tentsio handiko saioan onartu zuten legea iazko apirilaren 4an, Eusko Legebiltzarreko osoko bilkuran. 1976 eta 1999 artean Poliziak eragindako biktimei aitortza emateko legea moldatzen zuen arauari buruzko behin betiko bozketa egin zuten, eta aurrera egin zuen, EAJren eta PSE-EEren botoei esker. Puntu gehienen aurrean abstenitu egin ziren EH Bildu eta Elkarrekin Podemos, eta kontra bozkatu zuen PPk.

EH Bilduko parlamentari Julen Arzuagak hitza hartu zuenean, liskarrak piztu ziren. Arzuagak «erabateko arbuioa« agertu ziela Espainiako segurtasun indarrei, eta «lobby nazkagarria» egitea egotzi zien segurtasun indarren biktimek aitortzarik jaso ez zezaten. Arzuaga hizketan ari zen bitartean, PPko ordezkariak protesta egin zuten eta Parlamentutik atera ziren. Bitartean, gonbidatu gisa aretora joandako Espainiako segurtasun indarretako elkarteetako ordezkariak zutitu egin ziren eta Arzuagari bizkarra ematen jarri ziren, eta keinuak egin zituzten legebiltzarkidearen aurka.

Arzuagak mehatxuak eta irainak egitea leporatu zien Jusapol, Jucil eta Sipe polizia sindikatuetako kideei, baina Gasteizko 4. instrukzio epaitegiak absolbitu egin zituen gero.


Summary: Nolatan ageri da Realaren pin bat Auschwitzen hil zuten gazte txekoslovakiar judu baten soinean?. Auschwitz Memorialak sare sozialetan jarri duen 1930eko hamarkadako argazki batek misterioa piztu du, eta hipotesiak zabaltzen hasi dira.

Auschwitz Memorialak bota du galdera: zein da Realaren eta Txekoslovakiaren arteko lotura? Ba al dago beste erakunderik antzeko ikurrik duenik? Lehen galdera zaila da erantzuten, baina bigarrenaren erantzuna argi dago: ez. Auschwitzeko kontzentrazio eremuko museoak txio batean nabarmendu duen gazte juduak soinean daraman pina Donostiako futbol taldearena da, Realarena. Erantzun horrek, ordea, galdera asko uzten ditu airean. Eta nagusia: nolatan ageri da Realaren pin bat 1930eko hamarkadako gazte txekoslovakiar judu baten soinean?

Jiri Popper da argazkiko gaztea, eta holokaustoa gogoratzeko Txekiar Errepublikaren webgunean dago irudia. Atzoko egunez jaio zen Popper, Txekoslovakian (Txekiar Errepublikaren eta Eslovakiaren arteko batasuna), 1923. urtean. Karel (1893-1941) eta Marie (1895-1943) zituen gurasoak. Amarekin batera, naziek Jiri semea Terezingo (Txekiar Errepublika) kontzentrazio esparrura deportatu zuten 1943ko uztailean, eta bi hilabete geroago, 1943ko irailaren 6an, Auschwitzera. Terezinerako bidean, beste 837 lagun izan zituzten bidaide amak eta semeak; 196k lortu zuten bizirik irautea. Auschwitzerakoan, berriz, 2.484 lagun joan ziren ama-semeak zenbatuta, eta 32 soilik atera ziren bizirik.

Jiri Popper eta Marie ama ez ziren bizirik atera Auschwitzetik, beste milioika judu, ijito, komunista eta gay —beste batzuen artean— atera ez ziren bezala. Aitaren izena ez dago jasota Jad Vashem holokaustoak hildakoen izenak gordetzeko erakundean, eta litekeena da 1941ean heriotza naturala izan izana. Jirik bazuen anaia bat ere, eta hura bizirik atera zen.

Pinaren inguruko hipotesiak asko dira. @atotxaorg Twitterreko erabiltzaileak azaldu du 1923an Realak lagunarteko bi partida jokatu zituela Pragako judu alemaniarrek sortu zuten talde baten kontra: Praga Futbol Klub Alemaniarra (DFC Praga). "Oroigarri bat izan daiteke. Jiri 1923an jaio zen. Agian senideren batengandik lortu zuen? Jokalari batengandik agian? Istorio txiki zirraragarri bat da", dio Auschwitz Memorialak.

Reala da, hain zuzen ere, lagunarteko partidak jokatzeko nazioarteko bira bat egin duen lehen taldea. Lippo Hertzka entrenatzaile hungariarraren eskutik egin zuen, 1924ko udan, eta Hungarian, Alemanian eta Austrian jokatu zuen. Ez, ordea, Txekoslovakian. Essener Turnerbund Alemaniako taldeak Donostian jokatu zuen lagunarteko batean ezagutu ondoren fitxatu zuen Realak Hertzka, eta txuri-urdinak entrenatu ondoren (1923-1926), Athletic ere entrenatu zuen (1926-1928).

Reala, bira hartan, Pragan aritu ez bazen ere. Hertzkaren bitartez, ezagun egin zen Donostiako taldea Europa erdialdean, eta DCF Praga taldea Donostian izan zen 1923ko abenduan, bi lagunarteko jokatzeko. Pragako taldeak irabazi zuen lehena, 1-3, eta Realak bigarrena, 0-3. Litekeena da argazkian ageri den Realeko pin hori orduko oroigarri truke batean eskuratzea Popperren senideren batek, eta gazteari ematea.

'SS' hizkiak, armarrian

Beste hipotesi batean, Memorialak berak dio Reala Euskal Herriko talde bat denez, eta 1936ko gerrarekin lotutako adierazpen politiko gisa izan zitekeela ikurra, Euskal Herriaren zati bat, tartean Gipuzkoa, faxisten aurka borrokatu zelako. Auschwitzeko museoak berak, ordea, aitortzen du hipotesi hori ez dela hain sinesgarria.

Ander Izagirre kazetariak detaile interesgarri bat gehitu du eztabaidara: Popperren argazkian ikusten ez den arren, garai horretan ere Realaren armarriak SS hizkiak zituen, Donostiaren erdarazko izenaren laburdura. Halaber, Schutzstaffel Alemaniako alderdi naziaren talde paramilitar garrantzitsuenaren akronimoa ere bada SS. Hitlerrek sarraski esparruen ardura eta konkistatutako herrialdeak kontrolatzeko lana eman zien, eta milioika ijito, judu, poloniar, komunista eta partisano hil zituzten, sarritan era basatian.

1910eko edo 1923ko ikurra, edo 1940koa edo 1942koa

Misterioa argitzeko, Auschwitz Memorialak II. Mundu Gerraren aurreko Txekolovakiako gizartean aditua den soziologoren baten laguntza eskatu du hurrena. Terezin, 1939tik aurrera, Bohemia eta Moraviako protektoratuaren barnean egon zen, eta nazien esku zegoen; Theresienstadt esaten zioten naziek. Auschwitz Memorialak egunero egun horretan jaio ziren presoen argazkiak ipintzen ditu sarean, eta horrela sortu da misterioa.

Ikurraren benekotasunaren inguruko eztabaida ere piztu da Twitterren. Auschwitz Memorialak ere honela galdetu du: zein zen klubaren ikurra 1930eko hamarkadan? Benekotasunaren eztabaidak, ordea, ez du bide luzerik. Realaren armarriaren bilakaerari erreparatuta, bi aukera daude, argazkia gutxienez 1943. urtea baino lehenagokoa dela aintzat hartuta: 1910eko edo 1923ko ikurra izatea edo 1940koa edo 1942koa. Tartean, Espainiako errepublika garaian Espainiako erresumaren koroa kenarazi zioten Realari, eta izena ere aldarazi zioten, faxistek Espainiako Gerra irabazi zuten arte: Donostia Foot-ball Club.


Summary: Koronabirusak 153 milioi euroko eragina izan du Iberdrolaren emaitzetan. Urteko lehen seihilekoan 1.845 milioi euroko irabazia lortu du, %12,2 gehiago.

Eskaeraren jaitsierak eta koronabirusak eragindako hornidurak egin beharrak eragin zuzena izan dute energia konpainiaren emaitza garbian. Iberdrolak esan du 153 milioi euro gutxiago irabazi dituela birusak eragindako egoera dela eta. Hala ere, etekin handiak izan ditu berriro, eta urtearen lehen erdian %12 baino gehiago igo ditu mozkinak, 1.845 milioi eurora arte.

Konpainiak dio ziurgabetasuna handia dela munduko merkatuetan, baina hazkunde aurreikuspenari heltzen diola urte amaierarako digitu bakarrean bada ere; burtsa arautzaileari igorritako oharrean dio zaila dela aurreikustea koronabirusak zenbateko eragina izango duen bere emaitzetan datozen hilabeteetan, baina uste du epe ertainera gainditu beharreko arazoa dela. Iberdrolak 8.237 milioi euroko inbertsioa egin du azken urtean eta beste 4.900 megawatt gehitu ditu bere ustiaketa negoziora.


Summary: Lurmenek «erabat desegokitzat» jo du gose grebara deitu izana. Eliseo Gilek eta Idoia Filloyk adierazi dute ez duela «inola ere» justifikatzen inork osasuna eta bizia arriskuan jartzea. Bihar dira greba hastekoak.

Bihar da hastekoa Iruña-Veleiako auzia argitzearen aldeko gose greba mugagabea. Hainbat herritarrek egingo dute bat deialdiarekin, auzia zientziaren bidetik argitu dadin eskatzeko. Ekinaldi horren bidez,salatu nahi dute epaiketan erabilitako azterketek ez dutela «inolako berme zientifikorik», eta indusketa kontrolatuak egiteko eta grafitoak datatzeko eskatzen dute. Indusketen ardura zuen enpresak, baina, Lurmenek ,«erabat desegokitzat» jo du greba, eta guztiz gaitzetsi du.

Eliseo Gilek eta Idoia Filloyk ohar bidez adierazi dute bat datozela auzia zientziaren bidetik argitu beharrarekin, baina erantsi dute horrek ez duela «inola ere» justifikatzen inork osasuna eta bizia arriskuan jartzea. Gainera, gogorarazi dute auzia ez dagoela oraindik erabat itxita, eta grebak ondorioak izan ditzakeela bide horretan: «Grafitoen auzia oraindik auzibidean dago, Probintzia Auzitegian errekurtsoa ebazteko zain, eta, gure ustez, ekimen hori nahi gabeko esku sartze gisa interpreta liteke, eta guk ere uko egiten diogu».

Ekain hasieran heldu zen sententzia: Iruña-Veleiako grafitoak faltsuak direla ondorioztatu zuen epaileak, eta bi urte eta hiru hilabeteko zigorra ezarri zion Eliseo Gil arkeologoari, iruzur egin eta ondarea hondatzeagatik.


Turismoa berpizten hasi da pixkanaka

Summary: Turismoa berpizten hasi da pixkanaka. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, guztira, bidaiarien 89.823 sarrera erregistratu ziren ekainean: haietako %15,6 atzerritarrak ziren. Joan den urteko datuetatik urrun dabiltza hotelak eta landetxeak, baina maiatzean baino hobea da egoera.

Hotelak eta landetxeak hasiak dira erritmoa berriro hartzen. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, aurtengo maiatzean, hoteletako sarrerak 7.764 ziren, eta ekainean, berriz, 47.669; ostatu gauak 30.049 izan ziren maiatzean eta 89.823 izan dira ekainean. Beraz, pixkanaka, baina ateak zabaldu dituzte establezimendu gehienek: ekainean, 372 hotelek jardun dute lanean, eta 246 egon dira itxita. Eustatek argitaratu ditu hotelen eta landetxeen inguruko datuak.

Dena den, joan den urteko datuekin alderatuz gero, nabarmena da jardueraren beherakada. Lurraldeka, sarrerak joan den urtean baino %78,3 gutxiago izan dira Araban, %85,2 gutxiago Bizkaian, eta beherakada %84,5ekoa izan da Gipuzkoan.

Hotelei eta landetxeei eragin die gehien bisitarien kopuruak behera egin izanak. Eustaten arabera, Nafarroatik eta Espainiatik heldu dira 74.998 bisitari, eta gainontzeko herrialdeetatik 14.825; kopuru osoaren %15,6. Joan den urtean, hil berean, %48,1 izan ziren. Beraz, «gertuko turismoaren» kuota nabarmen handitu dela dirudi.

Askorik aldatu ez dena egonaldien iraupena izan da. Joan den urteko ekainean, batez beste, bisitariek 1,95 egun ematen zituzten hoteletan, eta aurten, 1,88 egun.

Landetxeak, antzeko

Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan dauden 428 landetxeetatik 285 egon ziren zabalik joan den hilean. Jarduera joan den urteko ekainaren heren bat izan da —16.035 sarreratik 5.063ra murriztu da kopurua—, baina aurtengo maiatzean erregistratutako 996 sarrerak hobetu dituzte.


Summary: Jaurlaritzak dio epaiak memorian eta bizikidetzan aurrera egiteko aukera ematen duela. Jonan Fernandezek albiste garrantzitsutzat jo du Espainiako Auzitegi Konstituzionalak ebatzi izana polizia abusuen legeak ez duela eskumenik urratzen.

Jonan Fernandez Jaurlaritzako Giza Eskubide, Bizikidetza eta Lankidetzaren idazkari nagusiak ongi hartu du Espainiako Auzitegi Konstituzionalak ebatzi izana Eusko Legebiltzarraren polizia abusuen legeak ez duela eskumenik urratzen. «Biktimentzat albiste ona» dela esan baitu, eta, haren arabera, ebazpenak «inflexio puntu bat markatzen du; biktimen, memoriaren eta bizikidetzaren arloan modu partekatuan aurrera egiteko aukera bat da». Epaiaren inguruko iritzia emateko agerraldia egin du Fernandezek Gasteizen, Lehendakaritzan.

Motibazio politikoko giza eskubideen urraketen biktimei errekonozimendua eta erreparazioa emateko 12/2016 Legea aldatzeko 5/2019 Legearen aurka, Ciudadanos taldeko 50 diputatuk baino gehiagok helegitea aurkeztu zuten iazko maiatzean, «eskumenak gainditzeagatik», Espainiako Konstituzioaren aurkako legea delakoan, baina auzitegiak ez du aintzat hartu eskaera; ez du ontzat jo puntu bat bera ere. Ciudadanosen ustez, Espainiako Polizia eta Guardia Zibilaren «izena zikintzen» eta «ekintzak zalantzan jartzen» ditu legeak; «haien jarduera kriminalizatzeko helburua du». Espainiako Konstituzionalak ebazpenean gogoratu du Espainiako Gobernuak (PP) 2016an helegitea jarri ziola legeari, eta Madrilgo eta Gasteizko gobernuen arteko bitako batzorde batek testuaren eduki batzuk aldatu zituela, eta Eusko Legebiltzarrak aldaketa horiek onartu zituela iazko apirilean. Legeak ez du bilatzen gertakariak argitzea, baizik eta aitortzea biktimak daudela eta erreparaziorako eskubidea dutela.

Jaurlaritzaren «zilegitasuna»

Lege horrekin, beraz, Eusko Legebiltzarrak onarpena eta erreparazioa eman nahi dizkie arrazoi politikoengatik 1978-1999 artean EAEn Espainiako Estatuko funtzionarioen esku giza eskubideen bortxaketak pairatu zituzten herritarrei. Fernandezek esan du legea zuzentzen zaien biktimentzat pozgarria dela ebazpena. «Legearen konstituzionaltasuna baieztatzen duen epai garrantzitsua da, eta haren aurkako argudioak ezetsi ditu. Oso epai argia da edukiari dagokionez, ez du zalantzarik uzten, eta legearen garapena argitzen du une honetatik aurrera».

Ikuspegi juridikotik eta ondorio praktiko eta arauemaileetatik, Jaurlaritzako Giza Eskubideen eta Bizikidetza idazkari nagusiak dio baieztatuta geratu dela Jaurlaritzak «zilegitasuna» duela estatuko funtzionario publikoek edo partikularrek eragindako motibazio politikoko giza eskubideen urraketen biktimei errekonozimendua eta erreparazioa emateko. Gehitu du frogatu dela legezkoak direla erabilitako esparrua eta prozedura.

«Memoria kritiko argia eta zintzoa» ere bai

Haren esanetan, Konstituzionalaren epaiak aukera ematen du «giza eskubideen urraketa larri baten biktima orok» erreparazioa eta aintzatespena jasotzeko eskubidea duela partekatzeko, eta horrek «modu indibidualizatuan, bereizketarik egin gabe, biktimizazioaren kausak parekatu gabe, marjinaziorik gabe eta bazterketarik gabe» izan behar du. Era berean, azaldu du ebazpenak aukera bat ematen duela elkarrekin ondorioztatzeko giza eskubideen urraketa guztiek, «hilketa guztiek», «memoria kritiko argia eta zintzoa» izan behar dutela, «eta, nahitaez, haien bidegabekeria aitortu behar da, eragin duenak eragin duela, salbuespenik gabe, konpentsaziorik gabe eta inolako teoria justifikatzaile edo errugabetzailerik gabe».

EAJren eta PSE-EEren botoei esker onartu zuten legea Eusko Legebiltzarrean. EH Bilduk eta EPk abstentziora jo zuen, eta PPk aurka bozkatu zuen.


Summary: Mendillorrin gazte guztiei egingo dizkiete PCR probak. Iruñeko auzo hori bigarren fasera itzuliko da. Azken 24 orduetan 130 kasu atzeman dira, eta horietatik %58 aurretik atzemandako kasuen kontaktuak direla nabarmendu du Santos Indurainek. Jaurlaritzak 111 positibo zenbatu ditu azken kontaketan

«Ematen zuen pandemia iragan zela, baina ez da horrela eta ez da horrela izango». Santos Indurain Nafarroako Gobernuko Osasun kontseilariak agerian jarri du kasuek gorantz jarraitzen dutela, familia barruan eta batik bat aisialdi giroan. Azken 24 orduetan, 130 kasu azaleratu dira, eta, Indurainen arabera, horien %58 aurretik izandako kasuen kontaktuak dira. Indurainek nabarmendu du kutsatzeak ikertzen dituzten lan taldeak, bere txarrean, «oso ongi» ari direla lanean. Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak ere eman du azken kontaketaren berri: 111 positibo atzeman dituzte. Herrialdeka, aldea dago: 67 kasu Bizkaian atzeman dituzte, 37 Gipuzkoan eta zazpi Araban.

Oraintxe bertan Nafarroan 1.300 PCR egiten dira egunean, eta %10 inguruk positibo ematen dute. Azken kasuen %80 Iruñerrikoak dira, eta bi heren, gazteak. Goranzko joerak apurka eragina du ospitaleetan, eta, Santos Indurainen arabera, hogei lagun daude egun ospitaleratuta, bat larrialdietan.

Orain, foku nagusia uztailaren 11ko asteburuan Alde Zaharrean izandako agerraldia da, eta positibo gehienak (%60) Mendillorri auzoko gazteak dira. Dagoeneko 122 kasu daude, eta, gehienak gazteak (%98) direnez, gobernuak Mendillorri auzoan PCR probak egingo dizkie 17 eta 28 urte arteko auzoko gazteei: guztira, 2.400 dira. «Probak bigarren hezkuntzako institutuan egingo dira, eta telefono bat jarriko da txanda hartzeko. Gazteek deitu beharko dute. Borondatezkoa da», azaldu du Indurainek.

Beste foku bat Nafarroan Zarauzko Talai Mendi kanpina da. Uztailaren 8tik 15era bertan izan ziren nafarrei PCR proba egiteko telefono bat jarri zuen gobernuak, eta berrehun proba egin dituzte. Horietatik 11k positibo eman dute.

Kontseilariak nabarmendu du positiboak isolatzea oso garrantzitsua dela eta «gehienek» konpromiso hori betetzen dutela. «Dei egiten dut jarrera hori orokorra izan dadila, eta kontaktu batek hasiera batean negatibo emanagatik isolatuta jarraitzera». Neurri horrekin beste adin tarteei kutsatzea galarazi nahi dela nabarmendu du.

Mendillorri bigarren fasean

Horrekin batera, ikusita Mendillorrin zer eragina izan duen, gobernuak foru agindu bat onartu du, eta auzoa bigarren fasera itzuliko da; alegia, tokietako edukierak kontrolatu egingo dira berriro. Saltokiak, tabernak eta elizak %50 beteko dira gehienez, eta terrazak %75 beteko dira gehienez, eta erlijio guneen edukiera ere mugatuko da. Horrek, halaber, ezkontzetan eragin dezakeela zehaztu du Indurainen. Auzoko liburutegiaren jarduna ere mugatuko da. Neurriok hamabost egunez iraungo dute, eta pandemiaren bilakaerak baldintzatuko du noiz amaituko den. Aldizkari ofizialean argitaratzen den egunean sartuko dira ofizialki indarrean.

Halaber, gobernuak seigarren foru dekretua kaleratu du. Nafarroako osoko tabernen gaueko ordutegiak 02:00etara aurreratuko dira, eta hortik aurrera ezingo da botila festarik edo bilkurarik egin. Gainera, ordutegi horietatik kanpo, gehienez hamar pertsona elkartu daitezke, eta taberna barruan pertsona multzoak hamarrera mugatuko dira. «Helburua ez da edana mugatzea, baizik eta pertsonen pilaketak eragoztea», azaldu du Javier Remirez Nafarroako Gobernuko lehen presidenteordeak.

Araua betetzen ez duenari isuna jarriko zaio. Ez du zehaztu zenbatekoa, baina ohartarazi du poliziek agindu berezia dutela araua betetzen ez duenari zigor espedientea jartzeko, «arriskua eragozteko asmoz».


Summary: Tubacexek proposatu du 150 langile kaleratzea Amurrion eta Laudion. Urtean hamar milioi euro aurreztea da enpresa tutugilearen helburua, eta esan du hori lortzeko «beste bide batzuk» azter daitezkeela. Sindikatuek iragarri dute lanpostuak defendatzeko borrokatuko direla.

Amurrioko eta Laudioko fabriketan 150 langile kaleratzeko asmoa helarazi die gaur Tubacexeko zuzendaritzak hango langile batzordeei. Azaldu die enpresak 2021. urtetik aurrera Araban dituen fabriketan urtean hamar milioi euro aurrezteko beharra duela, eta gehitu du helburu hori lortzeko beste bide batzuk azter daitezkeela. Langileen soldatak eta lan baldintzak murriztea izan daiteke horietako bat.

Arabako tutugileak atzo eman zuen albistea: mundu osoan bostehun behargin kaleratuko ditu, bere lantaldearen %20, eta gaur zehaztu du horietatik zenbat izango diren Euskal Herrian. Duela hiru hilabete murriztu zituen Tubacexek zuzendaritzako kideen soldatak, eta enplegua aldi baterako erregulatzeko espedientea aplikatu zien Amurrio eta Laudioko seiehun langileri —guztira zortziehun inguru dira—. Mundu osoan 2.553 behargin ditu.

Tubacexek murrizketak eta dagoeneko hartzen ari diren beste neurri batzuekin 25 milioi euro baino gehiago aurreztu nahi ditu 2021ean. Haien arabera, soldadurarik gabeko tutu herdoilgaitzen sektorea, Tubacexek egiten duen produktuarena, krisian dago duela urte batzuetatik. Horregatik, gaur langile batzordeei azaldu dietenez, erabakia ez du COVID-19aren krisiak soilik eragin.

Enpresak dioenez, azken urteotan merkatuak bilakaera negatiboa izan du: %50etik gorako beherakada izan da, eta hori are gehiago okertu da petrolioaren prezioak behera egin duelako eta lehia handia delako.

Sindikatuak, borrokara

ELA sindikatuak adierazi du Tubacexek etekinak milioika pilatu dituela azken urteetan: «Kezkatzekoa da zuzendaritzak COVID-19aren osasun krisia baliatu nahi izatea era guztietako murrizketak egiteko». Sindikatuak argi utzi du enpresako zuzendaritza aberastu egin dela urte oparoetan, eta orain abagunea baliatu nahi duela lan baldintzei erasateko. Horregatik, borrokara joko duela iragarri du.

Horrez gain, ELAk kritikatu egin du Arantza Tapia Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapenerako sailburuak atzo erakutsitako jarrera; hark esan zuen Tubacexena oso albiste txarra dela baina «errealismoarekin» onartu behar dela. Sindikatuak enpresari kritikarik ez egin izana gaitzetsi du, baita langileekiko elkartasunik adierazi ez izana ere: «Tamalez, sailburua berriz ere patronalaren alde lerratu da».

TTI-Aceralava enpresako langile batzordearen iritziz ere diskurtso merkea da Tapiarena, eta euren lanpostuak defendatzeko eskatu diote. Haien iritziz, begi bistakoa da enpresaren asmoa dirua irabaztea dela, «euren esfortzuarekin enpresa mundu mailan kokatu duten langileak eta euren familiei garrantzirik eman gabe», eta enpresaren jokabidea harrigarria dela esan dute: «Berriz martxa hartu baino lehen erabaki dute bide erreza hartu eta langileak kaleratzea».

Langileen ordezkariek argi utzi dute ez dutela «neurri traumatikorik» onartuko, eta euren lanpostuak defendatuko dituztela: «Egungo hitzarmena betetzeko dago, eta Laudion eta Amurrion lana sortu eta inbertsioak egiteko hitza eman zuen zuzendaritzak; non dago haien hitza orain?»

Egoera txarra, zalantzan

Atzo, LAB Sindikatua izan zen Tubacexen asmoa gaitzetsi zuen lehena; haien iritziz ere, tutugilearen kontuen eta balantzeen azterketa eginda, «argi ikusten da nahiko ona dela enpresaren egoera ekonomikoa, berregituraketa prozesurik gabe langileen etorkizuna bermatzeko modukoa».

Urte hasieran, tutugileak 800 milioi euroren salmentak egitea jarri zion helburutzat bere buruari, baina gauzak erabat aldatu dira. Ekainaren bukaeran, taldeak esan zuen urtea galerekin itxiko duela, baina zehaztu zuen azken buruko galerak izango direla, amortizazio eta besteengatik, eta taldearen EBITDA positiboari eutsiko diotela, «kutxa erre gabe eta funtsezko inbertsioak gelditu gabe». Taldeak finantza egoera ona duela ere gaineratu zuen.

Beraz, LABen ustez, enpresa enplegua suntsitzera eraman duena ez da COVID-19ak sortutako egoera: «Tubacexek urteak daramatza barne mailan berregituraketa bat egingo duela iragartzen, lan harremanen eredu berri bat ezarri nahi baitu, langile merkeak eta malguak kontratatzeko modua emango diona»


Summary: EH Bilduko alkateek elkarlana eta gardentasuna eskatu dizkiote Eusko Jaurlaritzari. Pandemiaren aurkako kudeaketan «bakarrik» sentitu direla salatu dute; beharrezko baliabiderik eta informaziorik gabe.

COVID-19ak eragin duen pandemiaren aurkako kudeaketan Eusko Jaurlaritzak udalerriak ez dituela aintzat hartu adierazi du Adur Ezenarro Ordiziako (Gipuzkoa) alkateak gaur goizean EH Bilduko hainbat alkatek egin duten agerraldian. Ezenarrorekin batera izan dira Xabier Alvarez de Arcaya, Urkabustaizko (Araba) alkatea, eta Itziar Biguri, Urduñako (Bizkaia) alkatea, EH Bilduk gobernatzen dituen udalerrietan koronabirusaren harira egin duten hausnarketen berri emateko.

«Auzolanean» eta «gardentasunez» aritzeko garaia dela adierazi du Ezenarrok, baina Eusko Jaurlaritzak «abandonaturik» sentitu direla salatu du: «Gu lanean ari gara gure udaletan, erantzukizunez, dagozkigun eskumenak baliatzen, baina bakardadean ari garen sentipena dugu». Jaurlaritzari udalengan konfiantza gehiago izan dezan eskatu diote alkateek.

Era berean, Jaurlaritzaren informazioa falta izan dela adierazi dute. Alkateek azaldu dute komunikabideen bitartez jaso dutela haien udalerrietan izan duten egoeraren berri, eta baita Jaurlaritzak hartu dituen hainbat neurriren berri ere.

Hain zuzen ere, Ezenarrok gaitzetsi du udalerrietan eragin zuzena duten hainbat erabaki udalekin kontrastatu gabe hartu izana , eta gehitu du «aldebakartasunez» egoerari aurre egitea ezinezkoa dela: «Gure iritziak, irizpideak, baina batez ere baliabideak kontuan hartu gabe erabakiak hartzea ez da eraginkorra».

Izan ere, larunbatean, udalekuak bertan behera uzteko eta eguneko zentroak ixteko agindua eman zuen Jaurlaritzako Osasun Sailak, «modu nahasgarrian», alkateen iritziz. Horren harira, hainbat gogoeta plazaratu dituzte koalizioko alkateek. Eguneko zentroak premiaz irekitzeko beharra nabarmendu du Ezenarrok, tokiko errealitate immunologikora egokituta, betiere, eta zentroetako baldintza materialak eta profesionalak hobetuta. Haurren zaintzarako neurriak ere «ezinbestean» aktibatzea eskatu du, eta «plangintza integral bat» martxan jartzea, tokian tokiko beharrei egokitua eta haurren eta hezitzaileen osasun bermeak kontuan hartuko dituena.

Aztarnarien falta

Udazkenean etor litekeenarekin kezkatuta agertu dira alkateak. Ezenarrok adierazi du elkarlanean aritu ezean egoera are zailago bati aurre egitea «ezinezkoa» izango dela. Ordiziako alkatearen ustetan, positiboak atzematen direnean hasten da benetako kudeaketa, eta orduan beharrezkoak dira udalak, «herritarrengandik hurbilen» dauden erakundeak direlako.

Aztarnarien lantaldeak indartzeko ere galdegin diote alkateek Jaurlaritzari. Nekane Murga Osasun sailburuak jakinarazi du asteon 180 aztarnari ari direla lanean kutsatuak egon daitezkeen kontaktuak atzematen, baina EH Bilduren ustez «ez dira nahikoak»: «Ezinbestekoa da premiaz gutxienez 70 aztarnari gehiago kontratatzea, eta udazkenari begira kopurua are gehiago igotzea».


Summary: Pello Irazu, Laida Lertxundi eta Leopoldo Zugaza, Gure Artea saridunak. Ibilbide artistikoagatik saritu dute Irazu; sormen-jarduera aitortzeko modalitatean, berriz, Lertxundi; eta ikusizko arteak bultzatzeko egin duen lanagatik, Zugaza. Sariak emateko ekitaldia udazkenean egingo dute, Bilboko Guggenheim museoan.

Pello Irazu eta Laida Lertxundi artistek eta Leopoldo Zugaza kultur sustatzaileak jasoko dituzte aurtengo Gure Artea sariak. Eusko Jaurlaritzak arte plastikoen eta ikusizko arteen arloan egindako lanaren aitortza gisa banatzen ditu sariok, urtero, eta Bingen Zupiria Kultura sailburuak jakinarazi ditu aurtengo sarituen izenak, Mikel Onandia epaimahaiburuaren laguntzaz. Donostiako San Telmo museoan egindako agerraldian izan dira Irazu, Lertxundi eta Zugaza ere, eta bihotzez eskertu dute aitortza. Sariak banatzeko ekitaldia, berriz, udazkenean egingo dute, Bilboko Guggenheim museoan. Irabazle bakoitzak 18.000 euro jasoko ditu.

Zupiriak nabarmendu du bi helburu dituztela Gure Artea sariek: artearen arloko profesionalei aitortza egitea, batetik, eta haien lana ikusgarri egitea, bestetik. Ibilbide artistikoagatik saritu dute Irazu; sormen jarduera aitortzeko modalitatean, berriz, Lertxundi; eta ikusizko arteak bultzatzeko egin duen lanagatik, Zugaza. Onandiak azaldu ditu hiru sarituei aitortza egiteko epaimahaiak hartutako erabakiaren arrazoiak —harekin batera, Miren Arenzanak, Lucia Agirrek, Oier Etxeberriak eta Sahatsa Jauregik osatu dute aurtengo epaimahaia—.

Pello Irazu (Ibilbide artistikoa aitortzeko modalitatean)

Pello Irazu Mendizabal (Andoain, Gipuzkoa, 1963) artistari bere ibilbide osoa aitortu diote. Izan ere, epaimahaiaren aburuz, «funtsezko artista izan da euskal arte garaikidearen panoraman» eta 1980ko hamarkadan egin zen «euskal eskultura garaikidearen berrikuntzaren ordezkari nagusietako bat» ere bada. «Zer den artea eta zer ez den artea, horren arteko mugak gero eta lausoagoak diren testuinguru honetan, Irazuk artearen beraren esentzian jarri du arreta, eskulturaren praktikari dimentsio berri bat gehituta, eta horregatik da bere lana konplexu eta berezienetako bat euskal artearen panoraman», jaso dute ebazpenean. Epaimahaiak gogora ekarri du haren lanaren funtsa eskultura dela, argazki, marrazki eta pintura muralekin tartekatzen duena, «bere espektrorik zabalenean: tamaina txikiko hiru dimentsioko proposamenetatik hasi eta instalazio kolosaletaraino, hibrido objektualak tartean direla». Erabilitako diziplinaz aparte, epaimahaikideen hitzetan, Irazuren lanak «oso modu zehatz batean heltzen die gure gorputzen, objektuen eta espazioen arteko erlazio anitzetan sortzen diren arazoei». Eta gaineratu dute «halako begirada berezi bat» duela artistak: «Aurrez aurre jartzen gaitu obrarekin, erosotasun bitxi batez baliatuta: giza eskalatik eta eguneroko objektutik eratortzen den zera hori, lehenik mozorrotua, gero aldarazia eta azkenik transformatua».

Bere ibilbide luzean, nazioarteko hainbat arte ekitalditan parte hartu izan du Irazuk, tartean Veneziako Bienal, eta arte erakunde askok dituzte haren lanak beren bildumetan, bai Euskal Herrikoek —Gasteizko Artium, Bilboko Guggengeim eta Arte Ederren museoa nahiz Donostiako San Telmo, besteak beste—, bai nazioartekoek —Bartzelonako MACBA, Madrilgo MNCARS, Vienako MUMOK, Chicagoko Museum of Contemporary Photography, San Diegoko Museum of Contemporay Art...—. Halaber, hainbat erakusketa monografiko egin ditu artistak.

Laida Lertxundi (Sorkuntza-lana aitortzeko modalitatean)

Laida Lertxundi del Campok (Bilbo, 1981) jasoko du aurtengo saria, Sormen-jarduera aitortzeko modalitatean. Artistak bideotik eta idazketatik lan egiten du, «eta bere proposamen artistikoak instalazio eta proiekzio moduan gauzatzen ditu, nazioarteko arte bienaletan, galerietan, zinema aretoetan eta erakunde artistikoetan aurkeztuz», epaimahaiak bere ebazpenean azaldu duenez. Nabarmendu du Lertxundik erreferentzia gisa artearen eta zinemaren historiaren formatu tradizionalak hartu dituela, eta horien gaineko begirada kritikoa ere egin duela. «Haren obran etengabeak dira abangoardiako artearen korronte kontzeptualen erreferentziak, eta islatuta ageri dira bere obra osoa zeharkatzen duen minimalismo lirikoan, musika esperimentalaren erabileran edo Pop mugimenduaren berezko estrategietan».

Halaber, epaimahaiak azpimarratu du askotariko erreferenteak dituela: «Lertxundiren praktikan jatorri desberdineko erreferenteak batzen dira, bere bizi ibilbidearen parte diren tokien aipuak, bere irudiak, testuak eta soinuak sortzeko moduen bidez eraikitako bideak. Lofoten uharteetatik Kaliforniako basamortura, euskal mendietatik igaroz, bertako paisaiek kontakizun zatikatuen mundu bat eratzen dute».

Lertxundi New Yorkeko Bard Collegen lizentziatu zen Arte Ederretan, eta Maya Deren Film Award saria lortu zuen bertan graduatu zenean. Kaliforniako CalArtsen ere egin zituen ikasketak. Hainbat erakusketa izan ditu ikusgai nazioartean, tartean Madril, Stockholm, Milan, Seul, Los Angeles eta New Yorken, baina baita Bilbon eta Donostian ere. Bestelako arte ekitaldietan ere parte hartu du, horien artean Whitney Museum of American Arten Bienalean, Osloko LIAFen eta Lyongo Arte Garaikideko Bienalean.

Leopoldo Zugaza (Arte plastiko eta ikusizkoen arloan agenteek egindako lana aitortzeko modalitatean)

Leopoldo Zugaza Fernandez (Durango, Bizkaia, 1932) ere saritu du epaimahaiak, «Euskadin kultura eta arte plastikoak sei hamarkadatan sustatzearen eta zabaltzearen alde egin duen ibilbide oparoan oinarrituta. Artearen munduarekin lotutako hainbat elkarte eta erakunderen ekintzaile, editore eta sortzaile izan da Leopoldo Zugaza, eta haren jakin-mina eta lanerako gaitasuna nekaezinak izan dira, hain zuzen ere, bere inguruko kulturaren esparruan aurkitu diren hutsuneak betetzera bultzatu dutenak. Izan ere, artea eta kultura, orokorrean, jendearengana hurbiltzera bideratutako lana da, bai azpiegitura handietatik, bai tokiko espazio txikietatik», jaso du epaimahaiak bere ebazpenean.

Epaimahaikideen iritziz, «kalitate nabarmena erakutsiz» hartu du parte Zugazak kultura artistikoaren balio-katearen fase guztietan: ikerketan, prestakuntzan, sorkuntzan, sustapenean eta banaketan. Horregatik, epaimahaikideen ustez, «euskal arte-sistema garaikidea ezin da ulertu Leopoldo Zugazaren ekimen desberdinen ekarpenik gabe». Kulturari lotutako beste alderdi batzuen artean, «oso zeregin garrantzitsua» izan du arte plastikoak eta ikusizkoak sustatzeko bidean, eta «interes berezia» agertu izan du abangoardiako euskal artisten sorkuntza zabaltzeko zereginean.

Lan horretan ibilbide luzea egin du Zugazak. Gerediaga Elkartearen sortzaileen artean egon zen 1965ean, eta frankismo garai betean sustatu zuen Durangoko Euskal Liburu eta Disko Azoka, baita arte garaikideko lehen erakusketak antolatu ere. 1970ean, Durangoko Udal Kultura Aretoak bultzatu zituen, hurrengo 25 urteetan Euskal Eskolako ordezkari nagusiak eta promesa gazteak hartu zituztenak, Euskal Herrian abangoardia sortzeko ezinbesteko erreferentzia bilakatzeraino. 1978tik aurrera, erreferentziazko egitasmo eta erakusketa gune ugari, ikerketa bekak eta argitalpenak jarri zituen abian, Bizkaiko Aurrezki Kutxaren Kultura Saileko arduradun zela. Bestalde, Bilboko Arte Ederren Museoaren Patronatuko lehendakariorde gisa, erakundea handitzeko eta modernizatzeko proiektuaren buru izan zen. Horretarako, funtsak berregituratu, erakusketa programazio berri bat egin eta erosketa politika sustatu zituen. Hainbat museo erakunderen sorkuntza ere bultzatu zuen, hala nola Durangoko Arte eta Historia Museoarena, Gernikako Euskal Herria Museoarena eta Zarauzko Photomuseumarena. 1981ean, halaber, Arteder arte garaikidearen azoka antolatu zuen.

Edonola ere, editore gisa egindako lana goraipatu dio epaimahaiak, «bere fazeta garrantzitsuenetako bat» dela azalduz eta haren ezaugarri nagusiak «aniztasuna eta konplexutasuna» izan direla azpimarratuz: «Kultur ekoizpen eta erakusketa-ekimen ia guztiekin batera, oso argitalpen zainduak kaleratu izan ditu, arte plastikoei lotuta arreta berezia jarri izan baitu beti ekoizpen editorialean, eta horren erakusgarri dira hark editatu izandako aldizkariak, katalogoak, azterlan monografikoak eta ikerlanak artistei buruz».

Labayru Institutuko, Euskalerriaren Adiskideen Elkarteko eta Eusko Ikaskuntzako kide izan da Zugaza, eta azken urteotan Manuel de Larramendi Institutu Bibliografikoa eta De re bibliographica aldizkaria sortzeko lanetan jardun du. Eusko Ikaskuntzako ohorezko kide izendatu zuten 2006an, eta hainbat sari jaso izan ditu, tartean, Sabino Arana saria (2015), Urrezko Domina Arte Ederretako Merezimenduari (2016) eta Photoespañak emandako Bartolomee Ros saria (2018).


Summary: Siemens Gamesak dio Agoizko fabrikaren itxiera «saihetsezina» dela. Gaurko biltzarrean, Andreas Nauen presidenteak adierazi du «erabaki zaila» dela baina lantokia ez dela lehiakorra. Kanpoan, langileen batzordeak itxiera salatu du.

Siemens Gamesak bereari eusten dio. Uztailaren hasieratik, itxi egingo zutela iragarri zuenetik, atzera ez egiteko borondatea azaldu du. Gaur Bilbon egin duten biltzarrean, Andreas Nauen presidenteak azpimarratu du Agoizko fabrika itxi egin behar dela. Jose Manuel Alonso administrazio kontseiluko buruak, berriz, gaineratu du «saihetsezina» dela, eta lantokia ez dela lehiakorra. Bi agintariek nabarmendu dute sindikatuekin hitz egiten jarraitzen dutela, akordio batera iristeko. Hain zuzen ere, ostiralean dute kontsulta epe barruko hirugarren bilera.

Kanpoan, langileek protesta egin dute itxieraren aurka. Alfonso Poyo langileen batzordeko presidentearen hitzetan, enpresaren argudioak ez dira errealak, «ez dira objektiboak». Poyoren arabera, «deslokalizazioa argia da; beste herrialde batera doaz han lan kostuak merkeagoak direlako». Poyok nabarmendu du erakunde publikoen babesa dutela, enpresak «laguntza publiko ugari jaso baititu urte guztiotan». «Ez da posible apenas hamar urteko iraupena duen eta Nafarroako Gobernuaren laguntza jaso duen enpresa bat beste toki batera eramatea bat-batean hala nahi dutelako».

Enpresaren interpretazioa

Biltzar barruan, Nauenek argudiatu du «garai zaila» bizi duela enpresak, eta beharrezkoa dela «norabidea aldatzea eta etxea txukun jartzea». Arrazoien artean aipatu ditu COVID-19aren eragina eta Indiako operazioek uste baino geldialdi handiagoa izan dutela. Nauenen arabera, orain arteko ibilbidea geratu eta «hutsetik hasi behar dute», negozio atal guztiek beren onena eman dezaten. Moldaketak denbora beharko duela uste du. Nauenen iritziz, lur barruko on-shore delako atala «bereziki zigortua» izan da, eta han neurri gogorragoak hartu behar dituzte.

Datorrenari begira, lehiakortasuna pala eta turbina handiak egitean dagoela deritzo, eta, Nauenen iritziz, Agoizko lantokia ez dago prestatua agertoki horri begira. «Kostuak handiagoak dira, eta instalaziotik 200 kilometrora dago. Itxi egin behar dugu».


Summary: Zaldibarko atxiloketetan ez diote ohiko prozedurari jarraitu. Ertzaintzaren arabera, epaitegiek eta fiskaltzak «baimena» eman zuten Verter Recylingen jabea eta kudeatzailea polizia etxera eramateko. EAEko Justizia Auzitegi Nagusiaren esanetan, epaileak ez ditu inola ere agindu atxiloketak.

Zaldibarko Verter Recycling 2002 SM zabortegiaren (Bizkaia) jabea, kudeatzailea eta azpiegituraren ingeniaria atxilotuta daude astearte goizaz geroztik, Ertzaintzaren Eibarko komisarian (Gipuzkoa). Jose Ignacio Barinaga Egia enpresaren sortzailea; Arrate Bilbao Barinaga kudeatzailea eta haren iloba; eta Juan Etxebarria zabortegiko ingeniaria dira atxilotutakoak. Halere, ez dago argi nork eman zuen haiek atxilotzeko agindua, eta horrek nahasmena eragin du.

Eusko Jaurlaritzaren Segurtasun Sailaren arabera, Ertzaintzaren Polizia judizialak «aurrerapenen berri» eman zien auzian «eskumena» duten epaitegiei —kasua Durangoko bi epaitegitan dago zatituta— eta Fiskaltzari, eta «delituen ustezko egileak» atxilotzea proposatu zuen. Segurtasun Sailak, eguerdian helarazitako «azalpen» oharrean, nabarmendu du auzian eskumena duten epaitegiek eta Fiskaltzak «baimena» eman zutela hiru pertsona horiek atxilotzeko.

Baina EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak ere «azalpen» ohar bat plazaratu du, «hainbat hedabidetan kaleratutako informazioen harira». Auzitegiaren arabera, Durangok Instrukzioko 1. salak «argitu» du «soil-soilik Polizia operazio batean» egin zirela atzoko atxiloketak, eta berak ez duela «atxilotze agindurik» eman. Sala hori ikertzen ari da langileen eta pertsonen kontrako deliturik ba ote den joan den otsailaren 6an zabortegian gertatutako luizia dela eta. Durangoko Instrukzioko 2. sala, berriz, aztertzen ari da ingurumenaren kontrako deliturik ba ote den. Auzitegiak zehaztu du Durangoko Instrukzioko 1. sala atxilotuen kargu egingo dela epailearen aurrera eramaten dituztenean. Segurtasun Sailaren hitzetan, atxilotuak epailearen esku geratuko dira, «beharrezko argibideak egin ondoren».

Ohar horretan, azpimarratu du «gaizki-ulertu bat» izan dela atxiloketen inguruan. BERRIA Segurtasun Sailarekin harremanetan jarri zen atzo, eta adierazi zion «epailearen aginduz» egin zirela atxiloketak. Ez zuen zehaztu, ordea, zein epailek aginduta.

Ezohiko prozedura

BERRIAk kontsultatutako iturri juridikoen arabera, irregularra da Ertzaintzak epailearen eskaririk gabe inor atxilotzea, hura baita atxiloketa bat agindu dezakeen bakarra sumario edo instrukzio bat abian denean. Ildo horretan, ez da nahikoa Poliziak epaileari atxiloketaren berri ematea eta hark oniritzia ematea; Poliziak proposatu dezake herritar bat atxilotzea, baina epaileak agindu behar du. Terrorismoaren aurkako legerian dago salbuespena; kasu horietan, Poliziak bere kabuz atzeman dezake norbait, eta 24 orduko epean jakinarazi behar dio epaileari. Soilik terrorismo delituak egozten diren kasuetan.

Atxiloketa epaileak agindu gabe egin izanak ondorioak izan ditzake, gainera: bertan behera uzten du prozedura penalaren oinarrizko printzipio bat, eta legez kanpokoa izan liteke. Halere, ez luke eraginik izango auziaren instrukzioan, atxiloaldiak irauten duen bitartean ez bada egiten akusatuak babesgabe utziko lituzkeen izapiderik. Horiek egingo balira eta akusatuak babesgabe uztea eragingo balu, atxiloketek eragina izango lukete prozedura judizialean.

Espetxeratzeari ere ez diote aparteko zentzurik ikusten BERRIAk kontsultatutako iturriek. Izan ere, espetxeratzea justifikatzeko arrazoiak izan ohi dira ihes egiteko edo frogak desagerrarazteko arriskua; auzia abiatu zenetik, ordea, bost hilabete igaro dira; epe horretan atxilotuek ez dute ihes egin, eta, nahi izan badute, nahikoa denbora izan dute frogak deuseztatzeko.

Verterrentzat, «legez kanpokoa»

Verterrek ohar bat plazaratu du auzitegiak adierazitakoa berretsiz. «Poliziaren erabakiz egin dira atxiloketak». Enpresaren arabera, ez dago atxiloketak agintzeko auto judizialik, eta Ertzaintzak berak baieztatu die hori haien abokatuei. «Erabakia ez du epaitegiak hartu».

Joan den otsailaren 6an luizi baten ondorioz amildutako zabortegia ustiatzen duen enpresarentzat, Ertzaintzaren jokabidea «legearen kontrakoa» da, eta, hortaz, «legez kanpokotzat» jo ditu atxiloketak. «Legea aintzat hartuta, ez dugu informaziorik zehazten duenik inongo zantzurik dagoela hori [atxiloketak] justifikatzeko». Enpresak nabarmendu du, gainera, bost hilabete igaro direla ikerketa hasi zirenetik, eta bere jarrera «lankidetzakoa» izan dela dela «beti».

«Berri ona» Zaldibar Argiturentzat

Zaldibar Argituren ustez, atxiloketak «berri ona» dira, «berandu» eginak izanagatik. Herri plataformak ohar batean azpimarratu duenez, «urrats bat» egin da «erantzukizunak argitzeko bidean». Pentsatzen du, dena den, erantzukizun «pribatuak eta publikoak» daudela auzian. «Erantzukizun publiko-politikoei dagokienez, ez da ezer egin, eta, alde horretatik, urratsak egin behar dira higiene demokratikoagatik». Iñaki Arriola Eusko Jaurlaritzako Ingurumen, Lurralde Plangintza eta Etxebizitzako sailburuaren dimisioa eskatu izan du plataformak.


Summary: Epaileak kartzelara bidali du Itxaso Zaldua. ETAren 2001eko hilketa batean parte hartzea egotzi dio Pedrazek. Zalduak ukatu egin du atentatuan parte hartu izana. Euskal preso ohia atzo atxilotu zuten, Hernanin.

Santiago Pedraz Espainiako Auzitegi Nazionaleko epaileak baldintzarik gabe espetxera bidali du Itxaso Zaldua euskal preso ohia, ETAren 2001eko hilketa batean parte hartu zuela egotzita. Gutxienik, atentatuaren laguntzaile gisa jo du, Efe berri agentziak iturri juridikoak aipatuz zabaldu duenez. Epaileak oinarri hartu du atentatuaren lekuko batek argazki batean Zaldua identifikatu izana, eta Guardia Zibilaren txosten bat ere aintzat hartu du. Auto judizialean dio Mikel Karrerak eta Zalduak ETAren Basajaun komandoa osatzen zutela orduan. Zalduak ukatu egin du eraso hartan parte hartu izana.

Espainiako Poliziaren egoitza nagusian, Madrilen, goizeko hamarrak aldera deklaratu du: Poliziak gauza bera leporatu dio, eta atxilotuak gauza bera erantzun du. Pedraz epailearen aurrean, 13:00 aldean deklaratu du, Madrilen. Bietan harekin izan da Aiert Larrarte defentsa abokatua. Zaldua espetxera bidali ondoren kendu dio epaileak sekretua sumarioari.

Zaldua atzo goizean atxilotu zuten, Hernanin (Gipuzkoa), CAFen Beasaingo (Gipuzkoa) lantokira lanera zihoala, Manuel Gimenez Abad senatari eta Aragoiko (Espainia) PPko presidentearen hilketarekin zerikusia duelakoan. ETAk hil zuen Gimenez Abad, Zaragozan, 2001eko maiatzaren 6an, eta, erakundeari Frantzian ustez aurkitutako dokumentazioan, Zaldua atxilotzeko zantzuak aurkitu dituzte, Efe agentziak atzo zioenez.

2005ean ere atxilotu zuten, Lannemezanen (Okzitania), ETAko kidea izatea egotzita, eta hemezortzi urteko kartzela zigorra ezarri zioten. 2017ko abuztuan geratu zen aske, Frantziako zigorra bete eta Espainiaratua izan ostean.

Sare herritar plataformak deituta, atzo manifestazio bat izan zen Hernanin. CAFeko langile batzordearen eskariz, Beasaingo lantokiko hainbat beharginek ordubeteko lanuztea eta elkarretaratzea egin dituzte gaur.

Sorturen «kezka eta haserrea»

Sortuk adierazi du epaileak Zaldua espetxeratzeko aginduak «kezka eta haserrea» eragin dizkiola. «Kasu honetan ere, estatu sakonak erakutsi digu ez duela gatazka politikoa gainditzeko inolako borondaterik. Beste modu batean esanda, eskuin mutur polizial, judizial eta mediatikoak euskal independentismoaren kontra abian jarritako beste maniobra baten aurrean gaude; noiz eta orain, euskal jendartean espetxe politika aldatzeko inoizko adostasunik zabalena dagoenean eta independentismoak hautetsontzietan etenik gabe gorantz jarraitzen duenean». Bake, bizikidetza eta askatasun jokaleku berri bat aldarrikatu ditu Sortuk, eta Espainiako Estatuari eskatu dio egiteko bide politiko eta demokratiko hutsen alde. «Arduraz jokatzeko garaia da».

Zalduaren espetxeratzea salatzeko mobilizazioetan parte hartzera deia egiten du Sortuk, eta hura lehenbailehen askatzeko exijitu du.

Azken arnasa arte filmean partaide izan zen Zaldua. Kurkuluxetan elkarteak elkartasuna adierazi die hari eta haren senideei.


Summary: Patxi Ruizek «balio handia» eman die bere gose greba garaiko mobilizazioei. Euskal presoak artikulu bat bidali du Amnistia Ta Askatasuna webgunera. 31 egun egin zituen gose greban, Murtzia II-n, eta bere osasunaren «zorigaiztoko amaiera batek» sor zezakeen egoera dela-eta utzi zuen.

Patxi Ruiz euskal presoak (AEM ingurua) Amnistia Ta Askatasuna webgunera bidali duen artikuluan esan du bere osasunaren «larriagotze edo zorigaiztoko amaiera batek» sor zezakeen egoera dela-eta utzi zuela gose greba, joan den ekainaren 10ean. 31 egun egin zituen gose greban —haren esanetan, lehen hamabi egunetan egarri greba ere egin zuen—. «Zapore mingotsarekin» utzi zion protestari, ezarritako helburuak lortu ez zirela aitortuta, baina nabarmendu du «balio handia» ematen diela gose greba garaian izandako mobilizazioei. «Sortutako mugimendua hazteko garaia» dela adierazi du idatzian, eta xedetzat jarri du «preso politiko guztiak, militantzia politikoko ereduetan bereizketarik egin gabe, askatzea lortu arte» mobilizatzea. «Antolaketa eta borroka» aldarrikatu du helburu hori lortzeko.

Murtzia II (Espainia) kartzelan daukate Ruiz, eta «borroka politikoa» hasi eta egun batzuetara zabaldu zituen aldarrikapenak; besteak beste, espetxeak bere osasuna bermatzea eta euskal preso guztiak Euskal Herriratzea. Artikuluan esan du, «hormaren bi aldeetan egindako borrokari esker», bere bizitza orain ez dagoela lehengo «arrisku berean».

Azaldu du protestan hogei egun inguru zeramatzala hasi zela Euskal Herriko kaleetan gertatzen ari zenari buruzko «ideia argiagoa» izaten. «Balio izan du preso politikook jasaten dugun egoera berriz ere mahai gainean jartzeko, merezi duen ikusgarritasuna eta premia emanez».

Eskerrak

AEM Amnistiaren Aldeko eta Errepresioaren Aurkako Mugimenduaren, xede horien alde lan egiten duten beste talde batzuen eta «euskal gazteria errebeldearen» lana eskertu ditu euskal presoak. Halaber, «esker ona» agertu die Murtzia II-n dauden «lagunei»; «borrokan egon naizen denbora honetan eskaini didaten errespetu eta tratu onagatik». Ruizen iritzian, ezker abertzaleko «sektore ofizialistak» bere aferan egindako kudeaketak ez zuen »eraginkortasunik izan edo fruiturik eman».


Summary: Aldi baterako erregulazioak osatzeko laguntza datorren astetik aurrera eskatu ahal izango da. Ekainaren amaieran 65.000 langile zeuden oraindik lan erregulazioan Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Lanbidek emango ditu laguntzak: 150 euro gehienez.

Loli Garcia EAEko CCOOko idazkari nagusiak jakinarazi duenez, datorren astetik aurrera eskatu ahal izango dira enplegua aldi baterako erregulatzeko espediente batean dauden langileen soldatak osatzeko Eusko Jaurlaritzak emango dituen laguntzak.

Osagarria jasoko dute hilean 1.666 eurotik beherako kotizazio oinarria edo urtean 20.000 eurotik beherako soldata gordina duten langileek. Gehienez, 150 euro izango dira. Jaurlaritzaren kalkuluen arabera, 40.000 pertsona ingururi eragingo die neurriak, eta 15,4 milioi euro jarriko ditu horretarako. Lanbideren arabera, aldi baterako erregulazioan egondako langileen %40 inguru zeuden egoera horretan ekainaren amaieran: 10.661 Araban, 31.937 Bizkaian eta 22.114 Gipuzkoan. Lanbideren webgunean eskatu ahal izango dira laguntzak.

Ekainaren 18an adostu zuten neurria EAEko Elkarrizketa Sozialeko Mahaiko kideek, eta asteazken honetan berretsi dute. Mahai horretako kide dira, besteak beste, Eusko Jaurlaritza, Confebask eta CCOO eta UGT —ELAk eta LABek utzi egin zuten, propagandistikoa zela iritzita—.

Urrira arte

Garciak «oso positibotzat» jo du mahaiko kideek orain arte egin duten bidea. Legegintzaldiko azken bileraren inguruan, Garciak azaldu du kide guztiek ontzat jo dutela txosten bat egitea, hurrengo gobernuak ere jakin dezan zein puntutan geratu diren lanak.

Aurrera begira, gogoratu du adostutako egitasmoak garatu behar dituztela. Hala, azpimarratu du aldi baterako erregulazioak osatzeko akordioak eskatzen duela batzorde bat sortzea, eta irailetik aurrera berrikusi beharko dela osagarri horrekin zer egin, soilik hil horren amaierara arte luzatu ahalko baitira COVID-19arekin loturiko aldi baterako erregulazioak, egun Espainiako Gobernuak zehazten duen moduan.

Gogoratu du, halaber, Mahaiko kideek berdintasun plan pilotu bat adostu dutela halako plan bat egitera behartuta ez dauden enpresetan ezartzeko, baina hori oraindik ez dutela garatu. Era berean, azpimarratu du EAEko Industria Plana egin gabe dagoela.

Hori dela eta, «premiazkotzat» jo du ahalik eta azkarren osatzea Jaurlaritza eta Legebiltzarra, akordio horiek guztiak aurrera eramateko. Zehaztu duenez, CCOOri ez zaio «hainbeste interesatzen» gobernuaren osaera, «baizik eta gobernu horrek zer politika egiten dituen».