Summary: Jatorrizko herrien «lur, lurralde eta baliabideetarako eskubidea» jasoko du Txileko konstituzio berriak. Maiatzaren 16an amaituko du Biltzar Konstituziogileak konstituzio berriaren zirriborroa idazten. Irailaren 4an bozkatuko dute herritarrek erreferendum batean.

«Historikotzat» jo dute Txilen konstituzio berri baten zirriborroa idazten ari diren hautetsiek eta herri indigenen ordezkariek asteazken gauean Biltzar Konstituziogilean onartu zuten puntuetako bat. Aldeko 106 botorekin (103 ziren beharrezkoak), konstituzio berriaren zirriborroaren artikuluetako batean sartu dute «jatorrizko herrien lur, lurralde eta baliabideetarako eskubidea». Txalo artean hartu zuten bozketaren emaitza jatorrizko herriek biltzarrean dituzten hamazazpi ordezkariek. «Gatazka historikoak eta jatorrizko herriei kendu digutena konpontzeko bidea jarri du gaur Biltzar Konstituziogileak», adierazi duen Rosa Catrileo maputxeen ordezkariak.

Artikuluaren arabera, jatorrizko herrien erreparaziorako mekanismo bat ezarriko da, eta aitortu egingo zaie euren izaterako ezinbestekoak dituzten euren lurraldeetako baliabideak erabiltzeko eskubidea. «Guk kolektiboak diren espazioak dauzkagu: aintzira bat, adibidez, santutegi bat da guretzat. Guk soilik uler dezakegu aintzira horrek arima bat duela. Leku horiek autonomoak izan behar dute eta komunitatearen eskura egon behar dute, ospakizunak egiteko, hor bizitzeko. Lurraldea behar dugu bizi ahal izateko, eta autonomia behar dugu lurraldeari zentzua emateko», zioen Elisa Loncon konstituziogile maputxeak iaz BERRIAn.

Gaur egungo konstituzioa 1980ean Pinochetek idatzi zuena da, eta, askoren ustez, herrialdean dauden desberdintasun handien iturburua da, neoliberala izateagatik. Ura, adibidez, ondasun pribatu bat dela jasotzen du konstituzio horrek; Txileko Unibertsitate Katolikoko Uraren Eskubiderako eta Kudeaketarako Zentroaren arabera, munduan kasu bakarra da hori. Orain, ordea, lehen aldiz hartu dute parte jatorrizko herrietako ordezkariek Txileko konstituzioa idazteko prozesuan. Zazpi hautetsi maputxe daude, bi aimara, eta beste zortzi herritako bana. «Ez da egia jatorrizko herrien eskakizun handiek Txileko gizartea zatitzen dutenik, eta hau da horren adibide», zioen atzo Lonconek pozik, artikulua zirriborrora eramatea onartu ostean.

«Albiste on bat», Boricentzat

Gabriel Boric Txileko presidentearen arabera, «albiste on bat da» artikulu hori Konstituzioaren zirriborroan sartu izana: «Estatuak lurrak itzultzeko mekanismo justuak sortzea, horien gaur egungo jabeei dagokiena ordainduz, albiste on bat da herrialdearentzat». Boricek gaineratu du horrek aurrera egitea ahalbidetzen diola «oso zatituta dagoen gizarteari». Azpimarratu du zenbait sektoretan biolentzia areagotu egin dela eta akordio transbertsalak izatea espero duela.

Oposizioan, ordea, ez dute hala ikusten. Bernardo Fontaine Goazen Txile taldeko konstituziogileak dio jatorrizko herrien aldeko joera erakustean duela artikulu horrek, baina zentzu negatiboan: «Zergatik izan behar dute jabetza berezi bat?». Haren ustetan, lurrak jatorrizko herriei itzultzeak gatazkak eta injustizia sortuko ditu. Ignacio Brionesek, Piñeraren Gobernuan Ogasun ministro izan zenak, dio baliabideen erabilera arautzea izango dela zailena. Txile oso aberatsa da baliabide naturaletan, mineralak batez ere, eta munduko litio erreserbarik handienetako bat dauka. Enpresa askok ustiatzen dituzte garai batean jatorrizko herrienak izan ziren lurretan, eta horrek gatazkak sortu ditu. Wallmapu maputxeen lurraldean, esate baterako, azken urteetan areagotu egin da estatuaren eta zurgintza enpresen eta maputxeen arteko gatazka.

Azken zirriborroa, astelehenerako

Iazko uztailaren 4an osatu zen Biltzar Konstituziogilea, eta maiatzaren 16an amaituko du konstituzio berriaren zirriborroa idazten. Artikuluak banan-banan ari dira onartzen. Lehenengo batzorde batean adosten eta idazten dituzte, eta horren ondoren osoko saioan onartzen dira. Horretarako biltzarraren bi herenak onartu behar du; hori lortzen ez badu, batzordera itzultzen da. Hautetsiak aukeratzeko bozetan eskuinak ez zuen lortu heren batera iristea, eta horrek ahalbidetu egin du konstituziogile ezkertiar eta independenteek testu aurrerakoi bat ateratzea aurrera. Eskuinak beto bat jarri dietela irudikatu nahi izan du. Aipatutakoaz gain, azken egunetan adostu dute Konstituzioan jasoko dutela Bioetika Kontseilu bat eratzea, kaleko eta hurbileko elikagai azokak sustatzea, ingurumen auzitegiak eratzea, indarkeria matxistarik gabeko bizitza baterako eskubidea eta animaliak babestea, besteak beste.

Behin zirriborroa idatzi ostean harmonizazio batzorde batek ordenatu egingo ditu puntuz puntu onartutako artikulu guztiak, koherentzia izan dezaten. Batzorde hori 40 konstituziogilek osatuko dute, eta ekainaren 6rako amaitu beharko du lan hori. Tarte horretan, beste batzorde batek hitzaurrea idatziko du, konstituzioa bere osotasunean aintzat hartuz. Hirugarren batzorde batek konstituzio berria ezartzeko beharrezkoak izango diren trantsiziorako arauak jaso beharko ditu, eta aztertu beharko du gaur egun indarrean daudenetatik zer legek betetzen duten konstituzio berria eta zeintzuk ez.

Hiru batzorde horiek lana amaitzen dutenean, euren proposamenak Biltzar Konstituziogilaren osoko bilkura, bozkatuko dira. Hor onartzen dutenean konstituzio berria Txileko presidentearen esku utziko dute konstituziogileek, uztailaren 5ean, eta biltzarra desegin egingo da. Herritarrek irailaren 4an bozkatuko dute konstituzio berria, irteerako erreferenduma deiturikoan (konstituzio berri bat egin behar ote zen galdetzeko egin zen sarrerako erreferendumetik bereizteko).


Summary: Soziolinguistika Klusterrak eta EHUk gida bat sortu dute, enpresetan «erantzukizun linguistikoa» lantzeko. 'EEL Eredua'-k baliabideak eskainiko ditu «euskara indargune duen hizkuntza aniztasunaren kudeaketa aurreratua» enpresen sistema orokorrean txertatzeko. Klusterraren arabera, enpresa bakoitzaren ezaugarrietara moldatu ahalko da.

Eremu sozioekonomikoan euskararen erabilera sendotzeko tresna berri bat sortu dute Soziolinguistika Klusterrak eta Euskal Herriko Unibertsitateak: EEL Eredua. Enpresaren Erantzukizun Linguistikoa Kudeatzeko Eredua. Klusterrak azaldu du «edozein ingurune soziolinguistikotan kokatutako enpresetan» aplikatu ahalko dela gida. Klusterrak nabarmendu duenez, haren bidez, enpresek baliabideak izango dituzte gizarte erantzukizuneko gaien artean «erantzukizun linguistikoa» txertatzeko, «hizkuntzak kudeatzeko arau etikoen eta sozialen araberako onurak agerian jarrita». Alde horretatik, helburutzat jo du «esparru sozioekonomikoan euskara indargune izango duen hizkuntza-aniztasunaren kudeaketa aurreratua abian jartzeko tresna bat eskaintzea».

Enpresek euren borondatearen arabera erabakiko dute gida erabiltzea, klusterrak zehaztu duenez. Hala eginez gero, hizkuntzaren gaia kudeaketa sistema orokorrean integratzea proposatzen du ereduak. «Ez da, beraz, erantsitako jarduera soil bat; aitzitik, enpresaren helburu estrategiko orokorrak aberastera datorren egitasmo multzo bat da. Zehazki, kalitate sistemaren parte da. Ereduak ibilbide bat proposatzen du enpresek dagoeneko martxan dituzten etengabeko hobekuntza prozesuetan eta gizarte erantzukizuna lantzeko metodologietan txertatzeko erantzukizun linguistikoa», azaldu du klusterrak.

Euskara biziberritzeko ikergunearen arabera, gidak aukera ematen du enpresa bakoitzaren ezaugarrietara «moldatzeko», eta horixe du «bertute nagusietako bat». Gaineratu du ereduaren zenbait atal lantzeko modua ematen duela, eta hala egin dezaketela, esaterako, enpresa txiki eta ertainek. Bestalde, EEL Eredua aplikatzeko prozesuan «aholkularien» parte hartzea izatea gomendatu du. Hala ere, nabarmendu du gidan zehaztutako jarraibideak euren kabuz ere aplika ditzaketela enpresek.

Proiektuak 2008an dauka jatorria, Eralan proiektua jarri baitzuten abian urte hartan, «lan munduan euskararen erabilera sendotzeko helburuz». Proiektu haren 5. fasean sortu dute EEL Eredua, Auxkin Galarraga Eralan proiektuaren zuzendari eta EHUko Soziologia doktoreak eta Belen Uranga Soziolinguistika Klusterreko ikertzaileak. Horiez gain, klusterrak azpimarratu du «akademiaren eta enpresaren esparruko hainbat aditu eta eragilek» ere parte hartu dutela eredua sortzeko prozesuan. Eusko Jaurlaritzaren nahiz Gipuzkoako Foru Aldundiaren babesletza ere izan dute.


Summary: Bidelagun gehiagoren bila ari da Mintzanet, euskara ikastaroetarako. Sareak adierazi duenez, pandemia garaian nabarmen handitu da mintzapraktikak izan nahi dituztenen kopurua; horregatik behar dituzte hizlari gehiago. Helburu bat zehaztu dute: beste 50 bidelagunek egitea bat.

Hamar urteko bizialdia du orain arte Mintzanet sareak, helburu berberari estuki loturik: euskarazko mintzapraktikak jartzea martxan, lotsak galtzen eta jariotasuna erdiesten laguntzeko herritarrei. Euskara bizi dadin eta euskaraz bizi dadin jendea. Hala bada, hamar urteko bidea egina duelarik, bidelagun gehiagoren premian da egitasmoa; ez giharra galdu duelako, izurritean eskaria nabarmen handitu delako baizik. Gero eta gehiago dira mintzapraktiketan parte hartu nahi dutenak, eta, hortaz, hizkuntza menderatzen duten euskal hiztun gehiagoren bila ari da Mintzanet, horiei laguntzeko. 50 behar dituzte, ikastaroak bermatzeko.

Bakarrik bainoago bidea beste norbaitekin egitea errazagoa delakoan da Mintzanet. Hain zuzen ere, horregatik, bi alderen arteko elkarlanean oinarritu du sareak bere funtzionatzeko manera: Bidelariak eta bidelagunak. Euskara praktikatu nahi duten horiei esaten zaie bidelari; berriz, euskara maila ona izan, eta besteei laguntzeko prest diren horiek dira bidelagunak. Bigarren talde hori handitu dadin da orain Mintzaneten interesekoa.

Orain arteko ereduarekin segituko dute aurrerantzean ere. Saioak online bidezkoak dira, doakoak, astean behin egiten da hitzordua, eta ordubeteko iraupena izan ohi dute. Pantailaren alde bietan, Euskal Herriko zein diasporako pertsonak izaten dira; mingaina euskaraz astintzeko gogoz guziak.


Summary: Beñat Irastorza Ugaldek irabazi du aurtengo (H)ilbeltza beka. Fred Vargasen 'Debout les morts' eleberria euskaratuko du

Goiz batez lehenago ikusi gabeko zuhaitz bat deskubritu zuen Sophia Simeonidis abeslariak bere baratzean. Pago bat zen. Kezka sortu zitzaion abeslariari, loa galarazteraino. Hura hor landatu zuenaren bila ibili zen, beraz, batetik bestera. Hiru bizilaguni eskatu zien laguntza, lurra haztaka zezaten. Egun batetik bestera, desagertu zen Simeonidis, ordea. Eta, handik egun batzuetara, erretako gorpu bat agertu zen. Harena ote? Istorio hori kontatzen du Fred Vargas idazle frantsesak Debout les morts eleberrian. Euskaraz irakurtzeko aukera izango da aurki, Beñat Irastorza Ugaldek irabazi duen (H)ilbeltza bekari esker.

Nobela beltzaren arloan, gehien itzuli diren idazleetako bat da Vargas. Euskarara ekarri gabe zeuden, ordea, haren lanak. Beraz, VI. (H)ilbeltza bekak beteko du hutsune hori, Baztango Udalari, (H)ilbeltza elkarteari eta Txalaparta argitaletxeri esker.

Antolatzaileek jakinarazi dutenez, euskarazko nobela beltza sustatzea da bekaren helburua, eta, aldi berean, baita sormen eta itzulpen lana saritzea ere. «Baztan euskal nobela beltzarekin lotuta egon da denbora luzez», adierazi dute, euskarazko nobela beltzaren erreferentziazko eskualdetzat baitute Baztan antolatzaileek.

Joseba Otondo Baztango alkateak, Koldo Biguri (H)ilbeltzako ordezkariak eta Garazi Arrula Txalapartako ordezkariak osatu dute epaimahaia. Frantsesezko obraren erritmoari «tentuz eta zentzuz» jarraitu izana erabili dute Irastorzaren itzulpena aukeratzeko irizpideen artean. Izan ere, haien hitzetan, «nabarmentzekoa da erabilitako joskera, euskaraz testu irakurgarria egin nahian. Orobat, hizkuntzaren erregistroak zaindu ditu, eta euskara aberatsa darabil; irakurketa gozagarria eta bizia eragiten du, ondorioz».

Horrenbestez, 6.000 euroko saria jasoko du irabazleak. Erdia orain emango zaio, eta gainerako 3.000 euroak, eleberria itzultzen amaitzen duenean; Txalaparta argitaletxeak argitaratuko du liburua, 2024ko urtarrilean.

Aurreko aldiak

Euskal Nobela Beltzaren Astearen harira sortu zen beka. Eta, antolatzaileek jakinarazi dutenez, urte batean sormenari ematen diote beka, eta hurrengoan, itzulpenari. Sormenari eman zioten, esaterako, lehendabiziko aldian. Miel. A. Elustondo izan zen irabazlea eta Kezko bola batek itoak birikak eleberria argitaratu zuen 2019. urte hasieran. Hurrengo deialdia itzulpenari egokitu zitzaion, eta Patricia Highsmith estatubatuarraren Lardaska nobela euskaratu eta 2020an aurkeztu zuen Josu Barambonesek. Hurrengo sormen beka Miren Gorrotxategik irabazi zuen, eta Sotoan gordeak izenburupean argitaratu zuen liburua. Aurtengo urtarrilean kaleratu da Massimo Carlottoren Agur, maitea, ikusi arte, Koldo Bigurik egindako itzulpena, eta, azkenik, iazko sormen beka Eneko Barberena idazlearen proiektuak jaso zuen; dena ondo bidean, urte amaieran kaleratuko du Txalaparta argitaletxeak.


Summary: Bildarratzek esan du Googlerekin sinatutako akordioak ez duela urratzen hezkuntza akordioa. EH Bilduk eta Elkarrekin Podemos-IUk «kezkagarri» iritzi diote Jaurlaritzak Googlerekin lortutako hitzarmenari, eta akordioaren oinarrien aurka doala salatu dute. «Pegasus eramango duzue eskoletara», salatu du EH Bilduk.

Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak akordioa lortu du Googlerekin ikastetxeetan Google Workspace for Education zerbitzuak erabiltzeko, eta gaia hizpide izan dute gaur Eusko Legebiltzarreko kontrol saioan. EH Bilduk eta Elkarrekin Podemos-IUk egindako galderei erantzunez, Jokin Bildarratz Hezkuntza sailburuak esan du Jaurlaritzak Googlerekin sinatutako akordioak ez duela urratzen hezkuntza akordioa. Oinarrien akordioa «bermatuta» dagoela esan du, baina ohartarazi teknologia digitaletan egindako aurrerapenek errealitate ezberdin bat ekarri dutela, eta erantzuna eman behar zaiela «erronka teknologikoei, etikoei eta sozialei». Hor kokatu du akordioa. Jaurlaritzak «digitalizazio etiko eta arduratsuaren» aldeko apustua egiten duela azaldu du, eta hezkuntza sistemak teknologia digitalek eskaintzen dituzten aukerak baliatu behar dituela. Bildarratzen esanetan, Euskal Hezkuntza Sistemaren Eraldaketa Digitalerako Plana berrikuntza pedagogikoan «palanka» egiteko asmoz sortu da, eta trebetasun digitalen garapena indartuko du. «Hezkuntza sistema aro digitalera moldatzea da planaren ardatza, etapa guztietan». Zehaztu du zentroek «autonomia» dutela hezkuntza proiektuetarako egokien deritzoten plataforma digitala aukeratzeko, eta autonomia hori errespetatuko dela, betiere «erabiltzeko errazak diren tresnak eta pribatutasuna eta arau etikoak errespetatuko dituzten plataforma seguruak baldin badira». Alde horretatik, argitu du Hezkuntza Sailak ez duela inor behartuko plataforma digital espezifiko bat aukeratzera, eta Googlerekin sinatutako akordioa ikastetxeen esku utziko den «tresna bat gehiago» izango dela. Are, azaldu du Datuak Babesteko Euskal Agentziaren oniritzia duela akordioak, eta hitzarmenean berariaz dagoela jasota ez dela publizitaterik sartuko produktuetan. «Digitalizazio etiko eta arduratsuaren ikuspuntutik plataformak elkarren osagarri izatearen aldeko apustua egin behar dugu, software librea eta pribatua erabiliz». Gaineratu du ez direla tresna digital batzuk «estigmatizatu» behar, eta, eskola gizartearen isla den heinean, ikasleak prestatu behar direla «eguneroko bizitzan aurkituko dutenari aurre egiteko».

«Bidean jarritako harri bat da» EH Bilduk eta Elkarrekin Podemos-IUk kritikatu egin dute Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak Googlerekin sinatutako akordioa. Elkarrekin Podemos-IUko legebiltzarkide Isabel Gonzalezek salatu du akordioa «bidean jarritako harri bat» dela eta ez duela hezkuntza akordioan jasotakoa betetzen. Uste du hitzarmena kontraesanean dagoela hezkuntza akordioarekin, zehazki hitzarmenaren 16. puntuarekin; puntu horrek dio ikasleen eskubide digitalak eta pribatutasuna errespetatuko direla «baliabide teknologiko auditagarri, berrerabilgarri, libre eta gardenak erabiliz». Baina Googlerekin sinatutako akordioak hezkuntza hitzarmena «modu agerian» urratu dela salatu du, eskubide digitalen aurka doala iritzita. Estandar libreetan oinarritutako plataforma bat eraikitzen inbertitu beharrean, multinazional batekin akordioa egitea lehenestea gaitzetsi du, halaber. «Adarjotze hutsa da». EH Bilduko Lore Martinezen iritziz ere, Jaurlaritzak Googlerekin sinatutako hitzarmena ez da bateragarria hezkuntza itunarekin. «Auditagarritasuna eta berrerabilgarritasuna ez dira betetzen». Salatu du ezagutza eta hobekuntza enpresa multinazionalari transferituko zaizkiola «negozioa egiten jarrai dezan», eta hezkuntza komunitatearen kalterako izango dela. «Kezkagarri» eta «mingarri» iritzi dio hitzarmenari, eta irmo mintzatu da haren aurka: «Pegasus eramango duzue eskoletara, Pegasusen bertsio berria. Euskal hezkuntzako irakasle, ikasle eta familien datuen pribatutasun osoa Googleren eskuan geldituko da, gobernuaren onespenarekin».


Tinta morez idazten da BERRIA

Summary: Tinta morez idazten da BERRIA. Emakunderen berdintasun saria jaso du egunkari honek, feminismotik egindako lanagatik. Astelehenean izango da sari banaketa, Euskaldunan

Emakundek joan den abenduan iragarri zuen Berria zela aurtengo berdintasun sariaren irabazlea. Hain zuzen, astelehenen honetan emango dio saria, Bilboko Euskalduna antzokian, 17:00etan. Pikara Magazine aldizkaria eta Lucia Martinez Odriozola kazetaritza irakasle izandakoa—iazko abuztuan hil zen— dira beste bi sarituak. Aspalditik dator Berriak berdintasunaren alde egindako lana: Euskaldunon Egunkariak eman zituen lehen pausoak, eta pauso horien arrastoak baziren moreak jada. Horren erakusgarri da, esaterako, 1994. urtean Emakundek berak Euskaldunon Egunkariari emandako berdintasun saria, «komunikabide horren lan iraunkorragatik, emakumezko kirolarien albisteak jasotzen».

BERRIAk ere, urte luzez jarraitu die lorratz horiei, eta egin ditu pauso berriak ere: berdintasunean sakontzeko; Euskal Herriko egunkari feminista bat sortzeko. Gizartea nola, horrela moldatu du bere jarduna egunkariak ere; baina beti gizarte berdinzale bat helmuga gisa hartuta.

Egunero eta modu transbertsalean. Horrela aplikatzen du feminismoa BERRIAk. Horren adibide dira, besteak beste, hilketa matxistei buruzko Euskal Herriko datu guztiak biltzen dituen datu basea sortzea, esaterako. Arazoaren tamaina bere neurri osoan erakutsi eta memoria ariketa kolektibo bat egiteko tresna da datu basea; ez baitago Euskal Herriko osoko datu horiek biltzen dituen beste gunerik. Egunkaria 2003an sortu zen, eta orduan hasi zen hilketa matxisten datuak biltzen. Hamabost urte beranduago, datu guztiak herritarren eskura jarriko zituen webgunea sortu zuen. Berria FM podcast-a da beste adibideetako bat. 2019. urtean jaio zen, eta denetariko gaiak sustatzen ditu; hori bai, genero ikuspegitik landuta.

Hala ere, feminismoaz eta feminismotik idatzitako eduki espezifikoaz gain, beste edozein gai ere begirada berdinzale batetik lantzen du komunikabideak. Albiste, erreportaje, elkarrizketa edota azalean agertzen diren emakume kopurua gizonekin berdintzeko ahaleginez gain, estereotipoak deseraikitzeko saiakera etengabea egiten dute BERRIAko kazetariek, eta hizkuntza eredu feminista bat garatzeko lanketa etengabea egin du euskara taldeak ere. Horrez gain, ez du soilik kazetaritza testuetan erreparatzen; Begira komunikazio eta publizitate ez-sexisten kode deontologikoaren eta Bai sarerako kide ere bada.

Baina kanpora begirakoa feminista izateko, ezinbestean izan behar ditu barrenak ere halakoak. Enpresa barneko II. Berdintasun plana aurkeztu berri du, eta lan talde batek hartzen du ardura hedabidea geroz eta feministagoa izateko: kudeaketan, marketinean, diseinuan edo kanpo harremanetan, besteak beste.

Bide luzeak eraman du egunkaria errealitate feminista baterantz; BERRIAri berdintasun saria emango zitzaiola iragarri zutenean, Maite Asensio Lozano kazetariak gogoratu zuen hedabideak aspaldi duela konpromisoa berdintasunarekin, eta Euskaldunon Egunkaria-n emakume feministen talde batek bidea urratu zuela. «Haiei zor dizkiegu egun dauzkagun oinarri sendoak. Sari hau Euskaldunon Egunkaria-rena ere bada». Baina bidea ez da amaitu; etorkizuna ere tinta morez idatziko du BERRIAk.


Summary: Antxoa 1,08 euroan saltzen ari da euskal lonjetan, eta berdela, berriz,1,41ean. Berdelak asko hobeto du iazko batez besteko salneurria eta antxoaren kanpaina ekainera arte luza daiteke. Jaurlaritzak 3,6 milioi euroren laguntzak jarriko ditu sektorerako.

Baxurako euskal arrantzaleek 4.620 tona antxoa eta 7.945 tona berdel arrantzatu dituzte maiatzera arte. Antxoa kanpaina ekain hasierara arte luza daitekeela uste du Jaurlaritzak, besteak beste garraiolarien grebarengatik bi astez geldituta egon zelako. Berdelarena, berriz, azken txanpan sartuta dago, eta ona izaten ari da. Asko hobetu du iazko prezioa: iaz, 1,14 euroan saldu zen lonjan; aurten, berriz, 1,41 euroan Euskal Herrian eta 1,44 euroan kanpoan.

Antxoaren kanpaina «ona» izaten ari dela azaldu du Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapen sailburuak, baina nabarmendu du kontserba enpresek eskatzen dute tamaina handiko antxoa urruneko uretan agertzen ari dela, eta horrek erregai kostua handitu duela. Era berean, nabarmendu du kanpaina zaila izaten ari dela erregaiaren kostuarengatik eta garraiolarien grebarengatik. Gauzak horrela, Tapiak aurreratu du Jaurlaritzak sektoreari laguntzeko 3,6 milioi euroko laguntza lerro bat prestatuko duela.

Euskal arrantzaleek 4.600 antxoa tona harrapatu dituzte maiatzera arte. Horietatik 2.653 tona euskal lonjetan deskargatu dute, kiloko 1,08 euroko prezioan. Beste 2.000 tonak, berriz, kanpoan, kiloko 1,91 euroko prezioan. Hori da kontserbetarako erabiltzen dena. Iaz 8.112 tona harrapatu zituzten kanpainan; beraz, arrantza erritmoa errepikatuz gero, oraindik kanpainaren %44 legoke harrapatzeke. Iaz batez besteko prezioa kiloko 1,55 euro izan zen.

Berdelari dagokionez, euskal arrantzaleek 7.944 tona harrapatu dituzte. Horietatik 5.380 euskal lonjetan deskargatu dituzte. Kostera ona izan da, aurten kostera «kolokan» egon bada ere, batez besteko prezioa «azken urteetako handiena izan delako». Euskal herriko eta kanpoko lonjetako deskargak bateratuz gero 1,40 euro inguruan ordaindu da berdela; iaz, berriz, 1,14 euroan saldu zen (%22 gutxiago).


Summary: EH Bilduk Laura Aznal proposatu du Nafarroako lehendakarigai izateko. Indar subiranistako zuzendaritzak Joseba Asiron proposatuko du Iruñeko alkatetzarako. Bakartxo Ruiz Nafarroako Parlamentuko bozeramaileak asteartean jakinarazi zuen ez dela berriro bozetara aurkeztuko.

«Ilusioz eta kompromisoz, EH Bilduren Nafarroako zerrendaburua izateko hautagai gisa aurkezteko erronka onartzea erabaki dut, EH Bilduren oinarri sozialak hala erabakiko balu». Mezu horrekin jakinarazi du Laura Aznalek bere burua hautagai aurkeztuko duela datorren urteko hauteskundeetan EH Bilduren lehendakarigaia izateko. Aznal ekonomista da, eta Nafarroako parlamentaria 2019tik. Ezkabarteko zinegotzi ere izana da. 50 urte ditu, eta Iruñekoa da.

«Beti pentsatu dut EH bildu tresnarik hoberena eta eraginkorrena dela beste Nafarroa bat lortzeko; Nafarroa aske, justuago, feminista, sozial, inklusibo, jasangarri, eta ekologista», esan du sare sozialetan zabaldutako bideo batean. Harekiko konfiantza eskertu du, eta erantsi ilusioz ariko dela, hala berresten badute.

EH Bilduren Nafarroako Mahai Politikoak azaldu du Aznalek «solbentzia politiko eta profesional egiaztatua» duela, «azken urteotan EH Bildun erakutsi duena, Ezkabarteko zinegotzi eta parlamentari gisa, eta Volkswagenen egin duen 20 urteko ibilbidean».

Bakartxo Ruiz Nafarroako Parlamentuko EH Bilduren bozeramaileak asteartean jakinarazi zuen ez dela 2023ko hauteskundeetara aurkeztuko, eta, beraz, hiru egun geroago heldu da Aznalen jakinarazpena. «Ziklo bat amaitzeko unea da. EH Bildun lanean jarraituko dut, militatzeko modu asko daude eta [...] Pribilegioa izan da Nafarroan aldaketa prozesua bizitzea», adierazi zuen Ruizek. 2011n aurkeztu zen aurreneko aldiz EH Bilduren zerrendetan, bigarren postuan. 2015ean berriro aurkeztu zen, Adolfo Araizen atzetik, eta zerrendaburu izateko ardura hartu zuen 2019ko bozetan.

Iruñean, Asiron

EH Bilduko Iruñeko Mahai Politikoak Joseba Asiron proposatu du berriro Iruñeko alkategai izateko. Asiron alkate izan zen 2015etik 2019ra, eta egun zinegotzia da Nafarroako hiriburuko udalean. EH Bilduren barne prozesuan, Nafarroarako eta Iruñerako hautagaiak aurkezteko epea igandean itxiko da. Hautagai bakarra balego, datorren astean egingo litzateke bozketa, ostegun, ostiral eta larunbatean. Aldiz, hautagai gehiago baleude, eztabaida prozesu bat egin beharko lukete hilaren 11tik 25era bitartean, eta 26tik 28ra egingo litzateke bozketa.

EH Bilduko Nafarroako Mahai Politikoak uste du Asiron dela «IruñÂerako hautagairik egokiena» nahi duten hiria «eraikitzen jarraitzeko. Etorkizuneko Iruñea, aniztasuna errespetatzen duena eta jasangarritasunaren alde egiten duena. Iruñea ezkertiarra, feminista eta arrazakeriaren aurkakoa».


Summary: Bilbo-Getxo bulebarra 2024rako egingo du diputazioak. Bi udalerriak lotuko ditu itsasadarraren ertzetik. 6,8 kilometro luze izango da, eta hiru bide izango ditu: bat oinezkoentzat, bat bizikletentzat eta beste bat ibilgailuentzat. Trafikoa moteltzeko neurriak hartuko dira.

Datorren urtean hasiko da Bizkaiko Foru Aldundia Getxo eta Bilbo lotuko dituen itsasadar ertzeko bulebarra eraikitzen: apirilean ekingo dio Erandio eta Getxo arteko zatiari, eta uztailean, Erandiotik Bilborainokoari. Ia hogei milioi euroko inbertsioa egin du. Ondo bidean, 2024. urtearen bukaerarako egongo da erabiltzeko moduan. Bilbon, Erandion, Leioan eta Getxon bizi diren 600.000 herritarri emango die zerbitzua.

Unai Rementeria ahaldun nagusiaren esanetan, “iraultza” eragingo du azpiegitura berriak: “Ekarriko duen aldaketa definitzeko, ez dut topatu berba egokiagorik; erabat aldatuko ditu bizitzeko eta mugitzeko moduak”. Bilboko itsasadarraren eskuin ibarra eraldatuko duela uste du, jada Bilbon egiten den bezala, beste hiru hirietan ere “itsasadarrari begira bizitzen hasiko direlako”. Itsasadarra “Bizkaiko etorbide handia” dela esan du, neurri handi batean herrialdearen historia “harilkatu” duena.

Zirgarien bidea izandako BI-711 errepideak lotzen ditu Getxo eta Bilbo. Imanol Pradales Azpiegituretarako eta Lurralde Garapenerako foru diputatuaren berbetan, inguru hori garatzeko oztopo nagusia izan da bide hori. Lan hauekin, oinezkoentzako bidea eta bidegorria gehituko dizkiote. Horretarako izango duten erronka nagusia lekua lortzea da. “Gaur egungo plataforma ez da nahikoa hiru bideak egiteko; horregatik, uretarantz zabalduko dugu”. Irabazitako eremu hori ur gainean airean egongo da, eta, behar denetan, uretan ipiniko diren zutabe batzuen gainean. Guztira, 1,8 kilometroan erabiliko dituzte hegalak; 5,9 metroko zabalera izango dute, gehienez.

Bulebarra 6,8 kilometro ingurukoa izango da. Tarte bakoitzean duten lekuaren arabera egokitu beharko dute, baina gutxi gorabehera zabalera hau izango du: hiru metro izango ditu ur ertzean egongo den oinezkoen bideak, lau metro haren jarraian joango den bidegorriak, eta 6,8 metro bi norabideko errepideak —orain baino gutxiago, ibilgailuak motelago ibiltzera behartzeko—. Espazioak baldintzatuko du hiru bideen arteko banaketa ere: lekua duten inguruetan berdeguneak, lorategiak eta arbolak erabiliko dituzte.

Bidean hainbat aldaketa egongo dira. Esate baterako, Asuako bidegurutzea seguruago bihurtuko dute Erandion, biribilgune batekin, eta arbolekin tokia atseginagoa izatea lortu nahi dute. Aitziber Oliban alkateak eskerrak eman dizkio diputazioari, inguru horretan Erandioko Udalak eskatutako hobekuntzak kontuan hartu dituztelako proiektua diseinatzeko orduan.

Udondoko bidegurutzean ere biribilgune bat sortuko dute, Asuakoa baino apalagoa, baina han egingo duten eraldaketa askoz handiagoa izango da. Izan ere, 800 metroan errepideak itsasadarraren ertzetik joateari utziko dio. Leioako Felipe del Rio kaletik pasatuko dira ibilgailuak, Lamiakoko padurak saihesteko. Gainera, hortik, Leioa erdigunearekin lotuko da bulebarra. “Herria eta itsasadarra batu nahi ditugu”, azaldu du Pradalesek. Oinezkoen bideak eta bidegorriak, berriz, itsasadarraren ertzetik joko dute aurrera, eta, gero, errepidearekin bat egingo dute berriro. Hartara, aisialdirako gune zabal bat sortuko dute Lamiakon.

Historia handiko zubia

Udondoko bidegurutze horretan egin du azpimarra Rementeriak ere. Udondo errekaren gainean badago zubi berezi bat. Europan burdinurtuarekin eraikitako lehen zubietako bat izan zen. Jatorriz Bilbon egon zen, baina gero Leioara eraman zuten haren zati bat: han dago orduz geroztik. Ahaldun nagusiak kontatu du historia: “Bilboko Areatzan zegoen Isabel II.a zubiaren arkuetako bat dago Udondokoan. Bilboko zubia eraitsi egin behar izan zuten azken gerra karlistan. Bilborako zubi berria eraiki zuen Pascual Landa arkitektoak egin zuen Udondorako zubia ere, eta hark ipini zuen han, balioa eman nahi izan ziolako. Guk ere hori egingo dugu orain Udondon”.

Bulebarra egitearekin batera, lau hiriek bidegorrien sarea egokitu beharko dute, harekin lotzeko. Amaia Agirre Getxoko alkateak, berbarako, esan du Kale Nagusia oinezkoentzako kale bihurtu eta Zugazarte etorbidea egokitzean txirrindulariek aukera gehiago izango dutela haienean.


Summary: «Interesatzen zait umorea, boterea eta ahaltsuak kritikatzeko». Ibilbide luzeko komikigilea da Urmeneta, eta liburu bat atera berri du Amaiurko batailari buruz. Azken urteetan egin dituen lanen hariari segitzen dio: historia «bulgarizatu» eta mezu politikoa landu.

Marrazkilaria da Asisko Urmeneta (Iruñea, 1965; Hoztan bizi da). Lagunekin Napartheid fanzinea sortu zutenetik, aski obra egin ditu argi uzteko bere mundua komikitik harago doala. Sugarren mende, Azti Hitza eta Eusklabo alaiak komikiekin, besteak beste, historia landu du, eta mezu politiko bat plazaratu beti. Gartxot filmarekin berdin, eta antzerkiratu dituen lan batzuekin ere bai. Beti umorea arma gisa baliatuz. Amaiur! Libera state plazaratu berri du orain, Amaiurko Gaztelu elkartearen eskariz, eta bidelagun dituen Herrima eta Erroa argitaletxeak eta Gure Berriak elkarteak lagundurik.

Zergatik Amaiur?

Aurten betetzen baitira bost mende bataila hartatik, eta herri horretako Gaztelu elkarteak ekimen batzuk antolatu ditu; Amaiurren aurten, kasik asteburu guztiz bada zerbait programatua. Antolatu dituzten gauzen artean, bazen komiki baten bidez kontatzea bataila hura. Amaiur erreferente azkarra da Euskal Herrian, baina, egia erran, oso ideia lausoa dugu horretaz. Gaztelua bera, espainolek zapartarazi zuten uda hartan, duela bostehun urte, eta eskerrak duela ehun urteko intelektual eta herritar batzuek eraiki baitzuten orduko monolito hori. Horrek zer indar hartu duen ehun urte hauetan! Sinbologiaren aldetik oso gauza azkarra da, gutxi edo aski badakigu azken gaztelua izan zela independentziaren alde borrokatzen, eta hori guztia liburu batean kontatua da. Nire lana izan da dokumentazio historiko eta grafiko aunitz erabili, destilatu, eta komikiaren bidez kontatzea.

Ezaguna zara marrazkilari gisa, baina zure azken urteetako lanen hari bat da historia lantzea.

Adinak ematen dituen abantaila bakanetako bat da norbait etortzen bazait proiektu bat manatzera, badakiela zer estilo dudan, bai grafikoa eta baita testuaren edo ideiaren aldetik ere. Ene alde dut ez naizela historialaria formakuntzaz: ez dut ikertzen, bigarren eskuko materiala baliatzen dut. Argitaratuak diren liburuak irakurri eta destilazioa egiten dut nolabait, bulgarizatzeko. Kazetari batek, kamioilari batek edo garbitzaile batek ez dute denborarik, segur aski, liburu pila hori irakurtzeko. Ene lana hori da: irakurriko ez dituzten liburu horiek guztiak hartzea, eta handik giltzarri batzuk ateratzea. Eta nola ez naizen historialaria, lotura batzuk egiteko askatasun osoa dut: lotura izugarri ebidenteak egiten zaizkidanak, baina historialariak ezin egin. Komikia ere transgresiorako esparru bat baita…; nik ez dut gezurrik erraten hor, baina lan hipotesi batzuk egiten ahal ditut, eta oraingo egunera ere eramaten naute. Historialari guztiek presentismo erraten den hori egiten dute. Erraten da komedia dela tragedia gehi denbora; niri egiten zait historia dela politika gehi denbora, eta, alderantziz, oraingo politika orduko historia gehi denbora ekuazioa dela.

Usu erraten da garaileek idazten dutela historia. Zuk idazten duzuna, ordea, ez da garaileen historia.

Herri normal batean, lan hauek eginen lituzkete funtzionario zenbaitzuek, ministerio aunitzetakoek. Oso gauza normaldua litzateke eta herritarrari irudiko litzaioke zerbait naturala dela. Herri honetan ezagutzen ditugu inperioaren alde egin duten euskaldunak (Harizpe, Loiola, Elkano), baina herriaren alde egin dutenak edo ez ditugu ezagutzen, edo baztertuak edo kriminalizatuak dira… hori konstante bat da. [Joseba] Sarrionandiari lapurtu diot esaldi bat oso zuzena dena: “Galtzailearen historia eta askatasun esperantza errekuperatu behar dira. Iragana, etorkizunerako nahi denaren arabera konprenitzen da”. Liburuaren azkenengo partean printza batzuk ematen dira, errateko nola izaten ahal garen, hain zuzen ere, normalak eta libre berriz.

Hori egiten duzu liburuetan, baita hitzaldi sorta batekin ere, Eneko Bidegainekin batean.

Batzuek politika egiten dute erakundeetatik edo; nik kulturatik egiten dut politika. Mende hauek zailak dira, baina tokatu zaigu, gainera, bi urte hauetan desmobilizatze oso azkarra. Galtzen ari gara elkarrengana biltzeko ohitura, jendea erosoago dago etxeko kanapean serieak ikusteko eta gutxiago biltzeko, ez bada festarako. Bada diskurtso bat niri falta zitzaidana: konplexurik gabe, duintasunezkoa eta normaltasunera joateko bidea; normaltasuna da guk agintzea gure baratzean. Sentsazioa da orain arteko egoera bat ari dela amiltzen eta desagertzen, faktore aunitz oso berriak direla: pandemia, immigrazioa, ETAren gelditzea… Herri hau ez dago prestatua erantzun bat emateko. Ari gara beti zer gertatzen den eta horri azken momentuko erantzun bat ematen. Erantzun hori, geroz eta lausoago, geroz eta domestikoago da. Gu saiatzen gara, egoera nahasi horretan, mezu argia eta baikorra ematen. Arras etsitua ikusten dut panorama: euskalgintzan, hezkuntzan; beldurgarria da. Horren aitzinean ez egitea diagnosi honesto eta zintzoa egoeraren larritasunaz ohartzeko… Niri autokonplazentzia autonomiko horrek nazka ematen dit. Beti datu baikorrak, Disneylandian biziko bagina bezala, zer ongi bizi garen zatikatuak, menperatuak eta agindu gabe gure herrian. Ba ez! Nik uste dut diagnosia behar dela asumitu, eta diagnosia, izaten ahal den larriena da. Hori da Herri Existentzian egiten dugun lana.

Haatik, diskurtso hori ez da diruz lagundua. Artista gisa, zure ideiak defendatuz, pagatua izateko parada duzu, halere?

Aurten Espainiako zortzi ministerio ari dira jo eta su lanean, diru publikoa xahutzen, opera, marrazki bizidun eta sei mila gauza egiten Elkanoren inguruan. Hori normala da: ministerioak horretarako dira. Aurten Loiola ere omenduko da… Nik bestelako bide bat aukeratu dut; orduan, ministerioa etortzen ez den bitartean, eskerrak herri honetan, zorionez, argitaletxe asoziatiboak, elkarteak eta abar dauden. Hor aipatuko nituzke Bilbo inguruko Erroa argitaletxea, euskararen aldeko sekulako lana egiten duena, Herrima argitaletxe politikoa eta Pol.len izenekoa Katalunian, izugarri plurala eta irekia holako proiektuetarako. Autoedizioan balitz, aurre egin beharko nioke beste manera batez eta beste insomnio batekin. Hemen badakit badirela argitaletxe horiek, eta egiten da. Batetik, ez naiz ohiko komikilari bat bezain ongi pagatua, baina, bestetik, erabateko askatasuna dut: sekula inork ez du sartu izan muturra nire gidoian. Kontratu perfektua!

Napartheid fanzinean hasi zinenetik, marrazki anitz egin dituzu.

Napartheid izan zen gure lehenbiziko fanzinea edo topagunea; interesatzen zait alde kolektibo hori, zeren bestela gure lana oso bakartia baita. Lehenagotik hasia nintzen Nafarroako egunkari batzuetan argitaratzen, baina beti bestearen menpean, horrek dakarren arrisku guztiarekin: batzuetan zentsuratua izan naiz, beste batzuetan bideratzen saiatu dira… Hori ikusita hartu nuen betiko punk maxima hori erranez: “Egin ezak herorrek”.

Marrazki batzuk film bilakatu dira; besteak, antzerki.

Beste egunean irratian entzun dut, burua ongi kableatua ez dugunok badugula beharra zerbait sortzeko beti, dementziaren eta zentzutasunaren arteko bide horretan. Zerbait sortzeko beharra, beti. Industria nazionalik baldin bagenu, igual zinemagintzan emanen nuke izena oraintxe berean. Gazteek geroz eta gutxiago irakurtzen dute, normal, eta geroz eta irudi gehiago kontsumitzen dira, normal. Nik horretan ikusiko nuke nire burua. Komikiaren abantaila zein da? Merkea dela. Netflixen serie bat edo komiki bat zuri-beltzean: momentuz, gure helmenean dagoena da komiki bat ateratzea. Ordu aunitz sartu, gozatu eta sufritu. Haurduntze eta erditze bat bezala da: nik maite dut, baina filma batean ariko nintzateke super gustura. Aukera izatea gero pertsonaia horiek animatuak ikusteko eta bizirik; adibidez, Gartxot, hori sekulako pribilegioa izan zen enetako. Antzerki egokitzapen dramatizatua egin dugu Sugarren mende, Azti Hitza eta Eusklabo alaiak komikiekin. Hori ere plazer bat da. Hori ikaragarri gustatzen zait. Egiten dudan lan hori, kultura, historia eta politika, transmititzeko beste bide bat da, eta bide azkarragoa, dudarik gabe.

Umorea da zure ezaugarrietarik bat, hastapenetik. Azken urte hauetan iduri luke panoramatik desagertu dela.

Duela urte batzuk, norbaitek erran zuen, eta arrazoia ematen diot, inperio garaietan umorea sekula baino beharrezkoago dela. Enetako umorea, hain zuzen, autodefentsarako arma bat da. Ni ez naiz aditu horietarik, baina satira da oso inportantea: boterea kritikatzeko akuilu bat. Interesatzen zait umorea, boterea eta ahaltsuak kritikatzeko. Bai lanean, baina pertsonalki ere bai; terapeutikoa da. Ni Iruñean sortu, Iruñean bizi… Gure gag txiki baten arabera, Iruñean bizizale guztiak euskaldunak dira, baina oso zaila da Iruñea atzematea Pamplona-ren barnean. Egunerokoari buru emateko, niretzat, ezinbestekoa da umorea. Bidegabekeriaren normalizazioan bizi gara, eta eguneroko frustrazioei aurre egiteko balio dit. Ari da panoramatik desagertzen eta hori marka da, eta ez da marka ona.

Kolektiboaren inportantzia aipatzen duzu. Azken hau ere lan kolektiboa da?

Bai, enetako bai. Bigarren orrian agertzen dira nire esker onak, nork hartu duen parte artez edo zuzenez, liburu honetan. Batetik, historialari batzuekin ukan dut hari zuzena beti, galderak pausatu eta fite erantzuteko beti; Peio Monteano bezalako bat ezagutu izana enetako luxu bat da, nik uste historiara pasatuko dela historialari handi bezala. Alvaro Adot, Roldan Jimeno, eta abar… Gero, Euskaltzaindiko batzuk ere torturatu ditut, zeren nire lana, bizitza honetan, gune sinbolikoak sortzea ere bada: euskara da horietariko bat. Patxi Salaberria euskaltzainak bere liburuan erraten du izendegian badela bilakaera natural bat, eta XVI. mendean bat-batean sartzen da espainolena… Gune sinboliko hori, enetako, inportantea da, eta horregatik ibili naiz euskaltzain bat masakratzen: izenak, deiturak, herriak euskaraz emateko. Momentu horretan, gainera, oso argi erraten dute kronikek, eta ez bakarrik nafarrenak, espainola arrotza zela herri honetan. Naturala zen bertakoa, eta arrotza espainola, frantsesa edo albaniarra.


Motzean

Summary: Motzean.

Napartheid? Informatika aitzineko maketatze-gaupasa kolektibo haiek…

Konkista? Preskripziorik ez duen bortxazko delitua.

Iruñea? Euskal Herriko Jerusalem arroztua.

Hozta? Orotan bezala, kolonoz betetzen ari.

Zinema? Komiki aberastua, aberatsaren komikia.

Kukuxumusu? Klub batek ez dio pilotariari haren eskuairea debekatzen ahal…

H28? Internet aroan, leheneko fanzineen izpiritua!

Euskara? Sismografo zehatza gure menpekotasunaren neurtzeko.

Hezkuntza? Domestikatzea, heztearen sinonimoetako bat da.

Historia? Frantziakoa, ikastoletan. Euskal Herrikoa, non?

Sorkuntza? Aixolbea.

Independentzia? 2029an.


Summary: «Ezagutu dut futbolean ezagutzen ahal nuen guztia». Futbol profesionala utzi berritan, Bilboko Athletic bere azken taldeko errekrutatzaile ari da, Ipar Euskal Herrian emazte jokalariak xerkatzen. Ibilbidea Athleticen bukatu izana «harrotasun» gisa aipatzen du.

2004an hasi zen futbolean Sophie Istillart (Hendaia, 1996), eta, Bilboko Athleticen taldean ari zela, iragarri berri du goi maila utzi duela. Blanquefort (Frantzia) eta Girondins Bordeaux (Okzitania) taldeetan aritu zen aurretik. Futbolari profesional izan da orain arte, eta Athleticentzat Ipar Euskal Herriko jokalariak bilatzen dihardu orain.

Nahiz eta goi mailako kirola ez den sekula zahar bukatzen, 26 urte ez dea gazte gelditzeko?

Gauzak nola ikusten diren… Niretzat, gazte da, baina, aldi berean, ez hain goiz. Iragan ditut hemezortzi urte futbolean jokatzen, eta sentitu dut gelditzeko mementoa zela. Ez dut uste badenik adinik ibilbide bat gelditzeko. Gauzak nola ikusten diren, denak desberdinak gara. Aurten mementoa dela sentitu dut, eta, aldi berean, bigarren aldiz lotailu etendura ukan dut eta horrek anitz gogoetatzera bultzatu nau. Gauza anitzek eraman naute erabaki hori hartzera, baina sekula ez dut adinari pentsatu.

Futbolarien artean ere diferentziak badira sexuaren arabera. Nola bizi izan duzu gizonen futbola pribilegiatua izatea?

Gaur egun, ez dut gogoetatzen ere zergatik hola den. Maluruski gauzak hola diren mundu batean gaude, eta horrekin egin behar da. Gauzak hobetu behar dira, eta uste dut duela hogei urte sekula ezin nukeela erran futboletik bizi nintekeenik ere. Mutilen futbola anitzez mediatizatuagoa da, telebista eskubideak… Beraz, bortxaz, gibeletik, finantza aldetik ondorio handiagoak badira. Nesketan ez gara hain segituak, ez da hain mediatizatua; beraz, bortxaz, diru aldetik ez dira ber ondorioak. Ezin gara mutilekin lehiatu, baina zergatik lehiatu? Hola da, orain saiatu behar da gerora begiratzen, eta lan egiten, gauzak garatzeko. Gaurko gazteek guk ukan dugun baino zerbait hobea ukan dezaten.

Frantziako eta Espainiako ligetan aritu zara. Bien arteko diferentziak badira?

Argiki, Espainian futbol mentalitatea bada. Frantzian ez da hala; bada errugbia anitz segitua dena. Emazte gisa, ez da diferentziarik. Aldiz, sailkapeneko lehen postuetako talde batean izateak edo azken postuetako batean izateak diferentziak ekartzen ditu maila guztietan: izan diru aldetik, azpiegitura aldetik… Baina, orokorki, diferentzia ttipia da, salbu kultura desberdinak direla. Bat bestea bezainbeste maitatu izan dut.

Taldea aldatzeko hautuak zeren arabera egin izan dituzu?

Ikusi behar da nolako ibilbidea nahi den: mugitu nahi dugun edo ez. Nire hurbilekoak Hendaian direnez, beti saiatu naiz sobera urrun ez jokatzen. Nire sustraiei lotua naiz, eta ezinbestekoa zait hurbilekoak sobera urrun ez ukaitea. Kirolari bakoitzak bere lehentasunak baditu. Nik ez banitu hautu horiek egin, ez nukeen hainbeste prezatuko bizi izan dudan guztia.

Logikoa dirudi Bilboko Athletic zure azken taldea izatea.

Bai, ezin zen bestela izan.

Erran ohi da klub berezia dela. Zuretzat ere hala izan da?

Zinez berezia da, lotzen zara segidan. Zinez harritua izan naiz hara heltzean; iduri zuen hangoa nintzela aspalditik. Harrera beroa da, dena egiten dute ontsa senti zaitezen. Harrigarria da, sekula ez dut hain klub eskuzabala ezagutu: kirol mailan eta maila humanoan… Egia da berezia dela, zinez berezia! Han zaudenean, ez duzu joateko gogorik.

Harrotasun bat da ibilbidea han bukatu izana?

Bai, dudarik gabe. Ezin zen gauza hoberik gertatu.

Hendaiarra izanik, pentsa daiteke Donostiako Reala hurbilago dela.

Egia da Hendaian Realaren zale anitz badirela. Ez nuen uste, baina Athleticen zale anitz ere badira. Bien arteko lehia aipatu bainoago, euskal futbol talde batentzat aritzea harrotasun bat da; arrastakoa, kolore istorio bat baizik ez da.

Selekzioetan ere ari izan zara.

Joan den urtean euskal selekzioa ezagutu nuen, eta 23 urtez behekoen selekzioak egin izan ditut Frantziarekin.

Ibilbide osoa, beraz.

Bai, egun ez dut damurik batere. Ezagutu dut futbolean ezagutzen ahal nuen guztia. Beraz, harrotasunez bukatu dut.

Futbola utz daiteke jokalari gisa, baina osoki ere bai? Amateurretan aritzeko edo trebatzaile bilakatzeko ideiarik baduzu?

Oraindik ez dut hori guztiari pentsatu, pausa egiten dut. Athleticekin harremanetan naiz oraino, errekrutatzaile postu bat badut. Lotura eginen dut Iparraldearen eta Athleticen artean. Horretan ari naiz. Berriz futbolean jokatzeari ez dut batere pentsatzen, zauritua naizelako. Gerokoak gero.

Zure lanpostu berriarekin loturik, zu ere lehendik begiz jo zintuzten Athleticen aritzeko?

Bai, baziren urteak segitzen nindutela; ene ikustera jin ziren Bordelera, eta lehenago Hendaiara ere. Erraten delarik klub berezia dela, hori ere parte da: bakarrik euskal herritarrak hautatzen dituztela. Kultura eta historia bat da, eta emazteetan berdin da; euskal neska guztiak bilatzen dituzte, eta, Maulen xerkatu behar bada, xerkatzen dute. Euskal jokalariak bakarrik hartzea aski mugatua da; beraz, bila joan behar.


Summary: Transnistriak eskatu du independentzia aitor diezaiotela «modu baketsu batean». Herrialdeko presidente Vadim Krasnoselskik nabarmendu du prozesuak «guztiz demokratikoa» izan behar duela. Indarkeria erabiltzearen kontra azaldu da: «Inork ez du gerra bat nahi».

Nabarmen gaiztoturik segitzen du Errusiaren eta Ukrainaren arteko gerrak, erasoaldiak apenas izan duen etenik. Hala izanik, Transnistrian ere ez da bakerik. Are, azkenaldian franko larriagotu dira erasoak Moldavia eta Ukraina artean den herrialde horretan, eta piztuak dira alertak. Berriki, baina, Transnistriako presidente Vadin Krasnoselskik eske bat egin du ozen, gatazkak ez baitu isildu aspaldian duten aldarrikapena: independentziaren aitorpena nahi dute, eta «modu baketsu batean» nahi dute hura erdietsi, zehaztu dutenez.

Negoziazio bideak zabaldu nahi dituztela azpimarratu du Krasnoselskik. Dioenez, nahiago dute borrokarik ez hasi. «Sarritan egin dute galdera: zein da aukera hobea, gerraren bidez lortutako aitortza, odola isuriz, edo nazioarteko aitortzarik gabe baina baketsu bizitzea?», adierazi du presidenteak, eta segidan erantsi: «Erantzuna garbi dago». Hala, nabarmendu du Transnistriak inoiz izanen duela aitortza hori, baina elkarrizketaren bidez ahaleginduko direla horretan, Telegramen zabaldu duen mezu batean: «Soilik demokratikoa eta ebolutiboa izan behar duen prozesu bat izan behar du, inolako ekintza militarrik gabe eta biktimarik gabe. Inork ez du gerrarik behar».

Arreta erdietsi dute

Gerrarik abiatuko ez dutela argitu du herrialdeko presidenteak. Ordea, kritikarako ere baliatu ditu berriki eginiko adierazpenak. Dioenez, azkenaldian izandako erasoaldien ondorioz, «badirudi mundua Transnistriarekin akordatu dela». Sumindurik azaldu da inguruan sentitutako joera aldaketa horrekin: «Zergatik egon dira gor azken hiru hamarkadetan? Zergatik egin zuten entzungor atez ate laguntza eske aritu ginenean?».

Apirilaren 25etik 27ra zenbait eraso gertatu ziren Transnistrian; segurtasun ministerioari, irrati estazio bati eta militarren etxe batzuen inguruari egin zieten eraso. Krasnoselskik adierazi zuen Ukrainan antolatu zituztela eraso horiek, eta lurraldea fokupean jarri du azken egunetan, Ukrainako gerraren hurrengo kapitulua Transnistrian gertatuko ote den zurrumurruak eraginez. «Probokazioei» surik ez emateko eskatu du orain.

Transnistria aitortzarik ez duen estatu bat da. Moldavia eta Ukraina artean dago, eta 1991tik, Sobietar Batasuna desegin zenetik, independentea da de facto. Gerra zibil bat irabazi ondotik aldarrikatu zuen independentzia, eta Errusiaren babesa eduki zuen. 520.000 bat pertsona bizi dira 4.100 kilometro koadroko eremuan, eta gehienak errusiazaleak dira.


Summary: Ekitaldi instituzional bat egingo dute Miguel Angel Blanco hil zutela 25 urte betetzean. Ekitaldiaz gainera, bost erakusketa, hitzaldiak, solasaldiak eta dokumentalen proiekzioak prestatu dituzte, besteak beste, Blanco, Sotero eta «terrorismoaren biktima guztiak» oroitzeko.

Datorren uztailaren 12an 25 urte beteko dira ETAk Ermuko (Bizkaia) PPko zinegotzi Miguel Angel Blanco hil zuela. 1997ko uztailaren 10ean bahitu zuen Blanco, Ermuan. 16:00etan egindako dei baten bitartez, 48 orduko epea eman zion Jose Maria Aznarren gobernuari euskal presoak Euskal Herriratzeko, zinegotzia aske uztearen truke. Espainiako Gobernuak entzungor egin zion ETAren exijentziari. Lasarte-Oriako kanpoaldean agertu zen Blanco, bi bala zaurirekin.

«Gertakari hura ez ahazteko», Juan Carlos Abascal Ermuko alkateak «anbizio handiko baina beharrezko programa» aurkeztu du gaur goizean, Ermuko Izarra Centre eraikinean. Datozen hilabeteetan bost erakusketa egingo dituzte: El terror a portada, egunkarietako azalez osatuta; ETAren biktimekin eta ETA amaitzeko lanean aritu ziren gizarte-mugimenduen testigantzen inguruko erakusketa; Miguel Angel Blanco bahitu eta hil zuteneko egunetan herrian bizitako uneen inguruko argazki erakusketa; Udalak jasotako elkartasun adierazpenen erakusketa; eta, azkenik, Espainiako Estatuko segurtasun indarrak omentzeko erakusketa. Horrez gainera, hainbat hitzaldi, solasaldi eta dokumentalen proiekzio ere egingo dituztela aurreratu dute. Egitaraua ekitaldi instituzional batek borobilduko du, baina oraindik lanean dabiltzala kontatu du Ermuko alkateak: «Dena prest dugunean emango dugu ekitaldiaren berri, baina indartsua izango da».

Alkatearen hitzetan, «askatasunerako eta demokraziarako bidean egindako egunak» gogoratzeko balioko du urteurrenaren inguruko egitarauak, baina, gertakari horrek, «itxaropenerako aukera» ere eman zuela nabarmendu du: «Miguel Angel Blancoren hilketak eragin handia izan zuen herrian, baina egoerari aurre egin, eta beldurra gainditzeko balio izan zuen».

Urteurrenaren bitartez, Sotero Mazo ETAren Ermuko biktima ere omenduko dute, «baita terrorismoaren biktima guztiak ere». Izan ere, alkatearen hitzetan, «oroimena berreskuratzeko ariketa» izango da programa, eta belaunaldi berriengana ere iritsi nahi dute: «Ondarea, memoria eta gertatutakoa transmititzeko ardura dugu, berriro gerta ez dadin». Era berean, Florencio Dominguez Terrorismoaren Biktimen Oroimenerako Zentroko zuzendariak adierazi du gazteriaren zati handi batek ez duela «terrorismoaren historia» ezagutzen, eta azpimarratu du «indarkeriaren justifikazioa ezjakintasuna baino askoz kaltegarriagoa» dela. Programak, beraz, «terrorismoari legitimitatea kentzeko» balioko duela uste du.


Summary: Etengabeko berrikuntza Inmakulada Ikastolan. Tolosako Inmakulada Lanbide Ikastolaren ezaugarri izan dira beti etengabeko hobekuntza eta berrikuntza, bai kudeaketan eta bai hezkuntza metodologian, eta gaur egun ere ikastolako ardatz izaten jarraitzen dute. Horrela, eraldaketa digitalari eta osasun mentalaren erronkari aurre egiten ari da.

Profesional prestatuak ateratzeko etorkizuna aurreikusteak duen garrantzia oso presente dute Tolosako (Gipuzkoa) Inmakulada Lanbide Ikastolan, eta Europara begira egiten dute lan handik datozen zuzentarau eta esperientzia aurrerakoiak ikastolan integratuz eta ikaslearen irteera profila etengabe eguneratuz. Arloko enpresa erreferenteak eta gizartearen eskutik datozen ideia eta eskakizunak ere kontuan hartzen dituzte ikasle profila osatzeko garaian. Jakina da hurrengo hamarkadak esparru guztietan eraldaketa digital bat ekarriko duela, eta baita gizarte arloan ere. Osasun-sistemaren tentsionamenduak eta medikuntzako joera berriak osasun digitalaren aplikazioa azeleratzen ari dira. Alde horretatik, Inmakulada Lanbide ikastolan adi daude garapen teknologikoak eta digitalizazioak ekarriko dituen hobekuntza aukerei (big data, adimen artifiziala, Gauzen Internet, telemedikuntza), eta etorkizuneko profesionalen konpetentzia digitalak bermatzeko erronkari aurre egingo diote berrikuntza horiek gelara ekarriz. Ospitale birtuala, bizi historia digitala, aste teknologikoa, edota ikasleak modu inklusiboan proiektu bidezko metodologian sartzea sustatuko duen errealitate birtualeko vet reality proiektuaren gisako egitasmoek Inmakulada Lanbide Ikastolaren apustu teknologikoa berresten dute. Ikastolan egiten ari diren eraldaketa digitaleko planak eskatuta, ekipamendu eta instalazioak egokitzeko inbertsio esanguratsua egin dute, biomodeloekin, teleasistentzia aurreratuarekin eta errealitate birtualarekin lan egiteko baliabideak ikasleen eskura jarriz, esaterako. Pertsona erdigunean Inmakulada Lanbide Ikastolaren jardueraren erdigunean pertsona dago, eta, Suhar ereduaren bidez, ikaslearen trebetasunak eta garapen pertsonala lantzen dituzte, horretarako beharrezkoak diren ikasketa esperientziak sortuz. Erronkak, hazitokia, boluntariotza eta ikasketa zerbitzuak, besteak beste, ikasketa testuinguru horren adierazgarri dira. Halaber, pertsonaren ongizatea oinarri izanik, aurten osasun mentalaren proiektua abiarazi dute, eta, duen garrantziaren jakitun, indarrez eutsiko diote etorkizunean. Nerabeen eta gazteen osasun mentalean eta suizidioaren prebentzioan eragin positiboa izango duten jarduerak eta gune lagunkoiak sortu eta sustatzea da helburua, gazteek erronken edo ezbeharren aurrean egokitzeko duten gaitasuna hobetuz. Horretarako, eta adituen laguntzarekin, une honetan 30 ikaslek osatzen duten batzorde bat sortu dute ikastolan. Hezkuntza marko eleaniztun, kooperatibo eta digital batean, ikaslearen garapen pertsonal eta profesionala sustatu nahi dituzte Inmakulada Lanbide Ikastolan. Bai eraldaketa digitalak eta bai osasun mentalaren proiektuak ikastolaren Suhar eredu propioa elikatzen dute, eta, aliantzekin dituzten beste proiektu estrategikoekin batera, ikaslearen irteera profila aberastea dute azken helburu. Kalitatezko eta gertuko hezkuntza Kalitatezko eta gertuko hezkuntza bermatu, eta berrikuntzan eta profesionaltasunean erreferente izateko lanean jarraitzen dute etengabe Inmakulada Lanbide Ikastolan. Etorri ezagutzera! Inmakulada Lanbide Ikastola Tolosako Kondeko Aldapako 5. zenbakian dago. Argibide guztiak atsegin handiz ematen dituzte 943-67 36 29 telefono zenbakira deituz gero.


Baliabide gehiago behar dituzte

Summary: Baliabide gehiago behar dituzte. Etxegabeei laguntzeko plataforma bat da Beste Bi; 22 eragilek osatzen dute, eta hamabost urte bete berri ditu. Premiazkotzat jo dute etxegabeei erraztasunak ematea diru sarrerak bermatzeko errenta jasotzeko, errolda lortzeko, eta etxebizitza bat eskuratzeko. Beste bi etxegabe hil dira Bilbon aste honetan.

Ez da erraza etxegabe bat kaletik ateratzea. Gutxik lortzen dute prozesua burutzea. Hala azaldu du Borja Agirrek; Zubietxe elkarteko kidea da, eta uste du baliabide gehiago jarri behar direla. Haren elkarteak eta etxerik gabeko pertsonen alde lanean diharduten beste 21 eragilek osatu zuten Beste Bi plataforma duela hamabost urte, ordura arte ikusezinak ziren etxegabeak ikusarazteko eta haiei laguntzeko. “Bazterketa sozial larria bizi dute; oso egoera berezia da, oso bitxia. Jendea ezer gabe bizi da, eta horra heltzeko pasatu dituzten krisiek arrasto sakonak uzten dituzte eurengan”, esan du Agirrek.

Egoera korapilatsuak izaten dituztela gaineratu du. “Hori gertatzen zaie bizitzako arlo guztietan: ekonomikoan zein sozialean; harremanak apurtzen dituzte, familiarekin ere urruntasuna egoten da sarri, eta gizartean parte hartzeko moduak ere hautsita egoten dira”. Beraz, “oso zaurgarriak” dira. “Nahiz eta etxe bat edo baliabide batzuk lortu, erraztasuna dute beren bizitza minutu gutxi batzuetan pikutara bidaltzeko; beren ingurua halakoa delako”. Hala, kaletik aterata ere, beharrezkotzat jo dituzte prozesuan laguntzeko baliabideak.

Egoeron aurrean, duela hamabost urte bazterkeriaren aurka borrokatzeko pertsona eta gizarte eragile batzuk elkartzen hasi ziren Beste Bi plataforman, uste zutelako posible zela bestelako Bilbo eta Bizkaia bat sortzea. Jabetu ziren etxegabeak hiltzen zirenean, edo eraso egiten zietenean ere, heriotzok edo erasook oharkabean pasatzen zirela gizartean. Eta etxegabeak eta haien egoera ikusarazteko lanean hasi ziren. Baita XXI. mendean pertsonak kalean hiltzen jarraitzea “astakeria” dela erakusteko ere. Heriotzak ez dira eten, ordea. Asteon beste etxegabe bi hil dira Bilbon; bata, Zabalgarbi hondakinen tratamendurako plantan aurkitu dute; bestea, Casilda Iturrizar parkean. Plataformak datorren eguaztenean egingo die omenaldia, 11:30ean, Bilboko Areatzako estalpeetan.

Urteurrenaren harira, gaur egungo egoeraren erradiografia egin du taldeak. Baina “datu zehatzik jasotzea ezinezkoa” dela dio Agirrek. Hori ere bada haien ikusezintasunaren seinale. Gainera, azaldu du udalerri batzuetan bi urtean behin egin ohi diren zenbaketek erakusten dituzten kopuruak ere zorrotz aztertu behar direla. Etxegabeen ohiko azken zenbaketa 2018an egin zuten, eta kale gorrian 267 lagun aurkitu zituzten Bizkaian. Hala ere, aterpetxeetan eta eskaintzen diren bestelako baliabideetan zeudenak zenbatuta, 1.362ra arte hazi zen kopurua.

2020ko maiatzaren 4tik 10era ere jo zuten etxegabeen erradiografia egitera. Dena den, konfinamendu garaia izanik, kale gorrian egoten direnetako asko “pandemiarako egokitu ziren egoitza anitzetako batera bideratu zituzten”. Etxerik ez zuten 1.468 pertsona antzeman zituzten 2020ko hartan Bizkaian.

Pandemiako ahalegina

Agirrek azaldu du pandemian “ahalegin berezia” egin dela kalean inor ez egoteko. “Ahalegin hori bereziki Bilbon egin da, eta horrek eragin du Bilboko zenbakiek gora egitea”. Gorakada horren arrazoiei buruz galdetuta, erantzun du “baliabide gehiago” jarri dituztela martxan hiriburuan. “Horrek eragin du jende gehiago etortzea”. Horrez gain, kalean zenbat jende zegoen sakonago ikertzean, pertsona gehiago aurkitu dituztela ere argitu du.

Kalean bizi den jendea asko mugitzen dela ekarri du gogora: “Sarri, errolda da haien arazo nagusia. Ez daukate non bizi, ez daukate erroldarik. Beraz, berdin zaie leku batean edo bestean bizi. Herritartasuna galtzen dute, erroldarik ez dutelako”. Egoera horren ondorioz, etxegabeak baliabideak eskaintzen dituzten leku eta herrietara mugitzen dira. Horregatik, Beste Bik, Bilboko Udalaren antzera, eskaera zuzena egin izan du sarri, “baliabideak lurralde guztian banatzeko”.

Hamabost urteotako ibilbidean martxan jarritako baliabiderik lagungarriena diru sarrerak bermatzeko errenta (DSBE) finkatu izana da, Agirreren ustez. “Oso garrantzitsua da gure inguruan bazterketa saihesteko”. Hala ere, kexatu egin da laguntza horiek “oso mugatuak” direlako. “Laguntza horiek jasotzeko hiru urteko errolda izan behar duzu. Kalean dagoen jendearentzat hori da arazo nagusia. Epe hori betetzea zaila da; atzerritarra bazara batez ere”.

Gogora ekarri du DSBE horri esker lortzen dutela herritarrek “diru sarrera propioa izatea eta etxebizitza bat edo, gutxienez, gela bat alokatzeko erraztasunak. Horrekin lortzen duzu pertsonak egonkortzea eta arazo larrienak, gutxienez, saihestea”.

Horren harira, kaletik ateratzeko baliabiderik garrantzitsuena “etxebizitza” dela azpimarratu du Beste Bi plataformako kideak. “Hori baino lehen erroldatzeko erraztasunak, noski”. Dena den, bestelako babesa ere behar dutela ekarri du gogora: “Kalean bizi den jendearen arazoa ez da bakarrik pobrezia, ez da bakarrik arazo ekonomiko bat. Beste zama batzuk ere izan ohi dituzte; esate baterako, buruko gaitzak, adikzioak edo bestelako arazoren bat. Eta horiei aurre egin behar zaie”.

Bi baliabide mota

Beraz, bi baliabide mota planteatu ditu: “Batetik, kale gorrian daudenentzako baliabide zuzenak: ohe bat aterpetxe batean edota jantokiak, besteak beste. Bestetik, pertsona horrek aurrera pauso bat eman nahi duenean dagoen egoeratik ateratzeko laguntza behar du. Prozesuaren une horretan garrantzitsuenak ez dira baliabide fisikoak, baizik eta laguntza, denbora eta pazientzia eskainiko dien norbait. Baita eurekin prozesu bat abiatzea ere”.

Eskaera horri lotuta, osasun mentaleko arazoak artatzeko baliabide gehiago aldarrikatu ditu plataformak. “Psikiatra batzuk joaten dira aterpetxeetara. Zerbitzu hori badago Bizkaian, baina oso zerbitzu txikia da”.

Beste Bi plataformako kideak azpimarratu du etxegabeek aterpetxe bat baino zerbait gehiago behar dutela bizimodua garatzeko, eta sabai batek ez duela bermatzen etxe bat izatea. “Etxe bat da seguru sentituko zaren leku bat; leku fisiko batekin eta inguruan dagoen jendearekin lotura sorrarazten dizuna. Etxe bat aterpe bat baino gehiago da”.

Lan horretan guztian, erakunde publikoei “koordinazio” gehiago eskatu die, “Eusko Jaurlaritzak, Bizkaiko Foru Aldundiak eta udalek sarri euren artean ez baitute adosten zer egin, nola egin, nora joan edota nork daukan erantzukizuna”.


Summary: Errenteria, hizkuntza aniztasunaren hiriburu. Badalab egitasmoak etxe berria izango du datorren ekainean. Orain arte bezala, Errenterian egongo da euskararen erabilera areagotzeko Hizkuntza eta Gizarte Berrikuntzarako Laborategia.

Badalab egitasmoa martxan da dagoeneko. Hizkuntza eta Gizarte Berrikuntzarako Laborategiak ekainean irekiko ditu ateak. Hurrengo asteetan behin betiko egoitzara lekualdatuko da laborategia: Errenteriako Madalen kalera, hain zuzen ere, helduentzako liburutegi izandako eraikinera. Gaur-gaurkoz, herri horretako Torrekua eraikinean du behin-behineko egoitza. Aizpea Otaegi Errenteriako alkatea pozarren da egitasmoak herrian bertan izango duelako behin betiko etxea: “Kokapen fisikoa edukitzeak ikusgarritasuna emango dio egitasmoari. Gainera, oso testuinguru interesgarria eskainiko dio Errenteriak egitasmoari, gure udalerria plurala delako”. Izan ere, aniztasunaren erakusgarri, azken azterketaren arabera 70 hizkuntza hitz egiten dira bertan.

Aniztasuna hizketagai hartuta, iritzi berekoa da Goiatz Oiartzabal Badalaben zuzendari nagusia: “Errenteria herri handia da, urbanoa eta plurala”. Oiartzabalen esanetan, behin betiko egoitza Errenterian egotea “askok buruan duten estereotipo bat hausteko baliagarria” izango da: “Euskara barnealdeko herri txikietan hitz egiten dela, eta ez hainbeste zona urbano eta jendetsuetan”.

Badalaben zuzendariak argi dauka orain arte paperean idatzi duten guztia gauzatu behar dutela; “errealitate bihurtzeko garai horretan gaude”. Zuzendariak ilusioa hitza aipatu du behin eta berriz proiektuari buruz hitz egin duenean: “Gauzak modu desberdin batean egiteko irrika eta ilusioa eskaini nahi ditu Badalab laborategiak, euskaraz eta euskaratik ere momentu zirraragarri, polit eta esanguratsuak bizi daitezkeelako”.

“Nola garatzen da aniztasunean eragile eta erreferente izan nahi duen hiztun komunitatea gizarte digitalaren garaian?”, galdetu du Oiartzabalek. Galdera hori abiapuntu hartuta, desiratutako etorkizuna irudikatu nahi izan du Badalaben zuzendariak. Hori lortzeko, jakinarazi du proiektuak, lankidetza, jardunaldiak, tailerrak eta bestelakoak sustatuko dituztela.

Otaegi alkateak ez du ahaztu nahi gizarte eragileek Errenterian egin duten lana: “Komunitate trinkoa eta sendoa dugu herrian. Eragileak oso aktiboak dira, eta beti egoten dira prest proiektu berrietan inplikatzeko”. Badalaben zuzendariak ere ezinbestekotzat jo du eragileen lana: “Haiengandik zera nabarmenduko nuke: deserosotasunak deserosotasun, denek asmatu dutela eskuzabal izaten. Ondorioa? Proiektu sendo bat dugula esku artean”.

Aldundiak bultzatuta

Gipuzkoako Foru Aldundia eta hainbat gizarte eragile euskararen esparruan berrikuntzarako hainbat ikuspegi uztartuz joan dira 2015etik aurrera. Prozesu parte hartzaile horren ondorioa izan da Badalab proiektua, eta Sebas Zurutuza Gipuzkoako Foru Aldundiko Estrategia zuzendariak baikor baloratu du Badalaben barruan egindako lana: “Berrikuntza jorratu nahi du laborategiak, baina laborategia bera ere berrikuntza da gobernantza alorretik”.

Laborategiak “gogoetarako foro bat” izango duela ere jakinarazi du Zurutuzak. Laborategia gauza berritzailetzat du aldundiko Estrategia zuzendariak, eta, orain arte egindako urratsei begiratuz gero, argi dauka “oso arrakastatsua” izan dela.

Antzera hitz egin du Garbiñe Mendizabal Gipuzkoako Foru Aldundiko Hizkuntza Berdintasunerako zuzendariak. Etorkizunera begira egitasmoak zer erronka nagusi izango dituen zerrendatzean, esan du “euskararen erabilera areagotzeko esperimentazio berritzaileak eta ausartak ahalbidetzea eta gauzatzea” izango dela laborategiaren erronka nagusia, “horri esker euskal hiztunen hizkuntza berdintasuna lortzeko”.

Eragileen eta instituzioen arteko lankidetza ezinbestekoa dela uste du Mendizabalek. “Herri administrazioen, unibertsitateen, teknologia eta ikerketa zentroen, aholkularitzen, gizarte eragileen nahiz enpresen arteko lankidetza bultzatuko duen espazio ireki eta dinamikoa izango da Badalab”.

Gipuzkoako Foru Aldundiak azken urteotan hainbat esparrutan egin duen hausnarketaren harira jaio zen Badalab, iaz. Aldundia gogoeta prozesuan murgilduta dabil oraindik, Etorkizuna eraikiz egitasmoaren bidez. Prozesu horretatik jaiotako egitasmoetako bat da Badalab —besteak beste, baita Pasaiako Adinberri zentroa ere—.

Badalabek euskara izango du oinarri, eta hizkuntzen aniztasunaren hiriburu bihurtu nahi du Errenteria.


Summary: Sobietar Batasuneko banderak erakustea debekatu dute Berlinen. Igandean eta astelehenean ospatuko dute naziei irabazi izana, eta hiriburuko Poliziak esan du eragotzi egin nahi duela Ukrainako gerraren inguruko goraipamenik egitea.

Maiatzaren 9an, astelehenean, Garaipenaren Eguna ospatuko dute Errusian, gogoratzeko halako egunez 1945an naziek amore eman ziotela Sobietar Batasunari. Ekialdeko Alemanian bezperan ospatu izan dute Askapenaren Eguna, nazien agintea amaitu zela gogoratzeko. Tradizio handiko datak dira Berlinen, eta zeremonia arranditsuak egiten dira hiriko hainbat oroimen lekutan. Ekitaldi horietan garai hartako ikurrak eraman ohi dituzte parte hartzaileek. Aurten, ordea, ezingo dira Sobietar Batasunarekin loturiko ikur batzuk eraman, Berlingo Poliziak debekatu egin dituelako, Ukrainako inbasioa aitzakia hartuta.

Poliziak agiri bat plazaratu du debekuaren berri emateko. Igandeko 06:00etatik asteleheneko 22:00etara, debekatuta egongo da Sobietar Batasunaren bandera erakustea hiriburuko hamabost gunetan. Horrez gain, galarazi egin dute uniforme militarrak eramatea, edo horien zatiak, eta «Errusia eta Ukraina arteko gerra goraipatzeko modukoak izan daitezkeen ikurrak erakustea».

Alfabetoko hizki batzuk ere ezingo dira «modu nabarmenean erakutsi»: V eta Z hizkiak, alegia. Izan ere, hizki horiek erabili izan dituzte Errusiako tropek Ukrainaren inbasioan parte hartzen ari diren ibilgailuak identifikatzeko. V hizkia erabiltzen da Errusian garaipena adierazteko. Z hizkia ez erabiltzeko arrazoirik ez dute argitu.

Debekuak espresuki aipatzen ditu Sobietar Batasunaren bandera eta San Jorgeren zintak. Azken horiek hiru marra beltz eta hiru hori dituzte, eta Errusiako Armadan ikur nagusia da Bigarren Mundu Gerrako garaipena oroitzeko. 2014. urtetik, berriz, Vladimir Putin Errusiako presidentearen politikei sostengua agertzeko ikur bilakatu da.

Debekatuta egongo da, era berean, «Errusiaren edo Ukrainaren erreferentziak dituzten banderak» erakustea. Azkenak eta San Jurgiren zintak, ordea, salbuetsita egongo dira gerran hildakoen oroigarrietan jartzeko lore koroetan edo sortetan baldin badaude. Sobiet Batasuneko banderekin, ordea, ez dago salbuespenik.

Poliziak gaineratu duenez, misio diplomatikoetako kideak salbuetsita egongo dira debeku orotatik. Bigarren Mundu Gerrako beteranoek euren uniformeak eta San Jurgiren zintak eraman ahalko dituzte; ez, ordea, Sobietar Batasunaren banderarik.

Neurriokin «probokazioa eta gatazka» ekar dezaketen ikurrak galarazi nahi dituztela azaldu dute.

Treptow-Koepenick, Friedrichshain-Kreuzberg, Lichtenberg, Marzahn-Hellersdorf, Mitte, Reinickendorf, Pankow eta Spandau barrutietako eremuetan ezarri dute. Naziei irabazi izana gogoratzeko ekitaldi nagusietako bat Treptower parkean soldadu sobietarrari eskainiriko monumentu gunean egiten dute, eta horri eragiten dio debekuak, besteak beste.


Duela mende erdi

Summary: Duela mende erdi.

70eko hamarkada, Europa osoan, hamarkada nahasia bezala kalifikatua izan zen, bai maila sozialean eta baita politikoan ere. Espainiako Estatuan ere bai: Burgosko Prozesuarekin hasi zen, frankismoak 16 euskal militante desagerrarazi nahi zituenean, eta, azkenean, inoiz ikusi gabeko mobilizazio sozialak sortu zituen, bai Euskal Herri osoan, bai Espainiako Estatuan eta Europan, eta horietako sei hiltzeko saiakera bertan behera uztea lortu zuen.

Mobilizazio haietatik aurrera, bultzada handia izan zuten frankismoaren aurkako herrikoi eta langile borrokek —aurreko hamarkadaren erdialdetik iragartzen ari zirenak...—, eta oposizio-mugimendu antolatu asko sortu zirenez, indar errepresibo frankistak ere lanean hasi ziren: 1972an, El Ferrolen, Amador Rey eta Daniel Niebla langileak hil zituzten; 1973an, Granadan, Antonio Huertas Remigio, Cristobal IbanÌez Encina eta Manuel Sanchez... Luis Carrero Blancok ere hegan egin zuen ETAren eraginez... 1974an Salvador Puig Antich militantea exekutatu zuten Bartzelonan... Hondarribian (Gipuzkoa) Jose Luis Mondragoon Elorza eta Xabier Mendez Villaba militanteak hil zituzten 1975ean... Madrilen, nahiz eta jasan zituzten gerra-kontseiluen aurkako mobilizazio gogorrak izan, frankismoaren aurkako bost militante hil zituzten: Txiki Paredes Manot, Angel Otaegi, Jose Humberto Baena, Jose Luis Sanchez Bravo eta Ramon Garcia Sanz... Urte berean, InÌaki Etxabe Orobengoa hil zuten Kanpazarren (Arrasate), eta German Agirre Irasuegi taxilaria Legution (Araba). Gernikan Jesus Maria Markiegi Aiastui, eta InÌaki Garai eta Blanca Saralegi ere hil zituzten... Azaroan Franco hil zen, baina frankismoak azkar tronuratu zuen bere ondorengoa, egungo emeritua...

1976an, Fraga Iribarnek eta enparauek martxoaren 3an sarraskitu zituzten langileak Gasteizen, Pedro Maria Martinez, Francisco Aznar, Romualdo Barroso, Jose Castillo eta Bienvenido Pereda erailez eta ehunka zaurituz; Juan Gabriel Rodrigo Tarragonan eta Vicente Anton Basaurin martxoaren 6an eta 8an hil zituzten, hurrenez hurren, Gasteizko manifestazio solidarioetan. Apirilean, 29 preso politikok ihes egin zuten Segoviako espetxetik, baina haietatik lau lagunek bakarrik lortu zuten ihes egitea, gainontzekoak Nafarroako mendietan guardia zibilek harrapatu zituzten eta Oriol SoleÌ Sugranyes erail. Maiatzean ere, kontrolik gabekoek bi militante karlista hil zituzten Montejurran: Ricardo Garcia Pellejero eta Aniano Jimenez Santos...

Horiek guztiak Estatu osoan frankismoaren errepresioaren ondorioz 1976an hil ziren 28 manifestari eta militanteetako batzuk baino ez dira: Madrilek, Andaluziak, Kataluniak, Valentziak, Kanariek eta Euskal Herriak eman zuten gainerakoa.

Eta 1977 iritsi zen. XX. mendeko zazpigarren hamarkada hartako aurreko urteetan erregimen frankistaren berrantolaketa eta trantsizio-prozesu bakezale baterako negoziazioaren hasiera markatzen bazuten, frankismoak lanean jarraitzeko aukerarekin jarraitu zuen, eta 1977ak arrasto horrekin jarraitu zuen, modu basatian handitzera iritsiz, Estatu osoan 31 hilketarekin:

• Urtarrilean Madrilen Arturo Ruiz hil zuten manifestazio batean, eta egun horretan bertan hil zen Mari Luz Najera Julian ere, Arturoren heriotza salatzeko protestetan. Jose Vicente Carabany ere hil zen Valentzian, errepresioaren aurkako beste manifestazio batean. Eta Sestaon (Bizkaia) Juan Manuel Iglesias Sanchez hil zen, 15 urtekoa, amnistiaren aldeko manifestazio batean poliziatik ihes egin zuenean. Urtarrilaren 24an bost abokatu laboralista hil zituzten Madrilgo bulegoan: Enrique Valdelvira IbanÌez, Luis Javier Benavides Orgaz, Francisco Javier Sauquillo, Serafin Holgado eta Angel Rodriguez Leal.

• Otsailean Pancho Egea hil zuten Cartagenan (Murtzia), poliziaren pilotakadekin, langile manifestazio batean. • Martxoan Angel Valentin Perez hil zen Bartzelonan, ultraeskuindarrek manifestazio batean hil ondoren. Gipuzkoan Sebastian Goikoetxea eta Nicolas Mendizabal militanteak erailtzen dituzte errepide-kontrol batean. Handik egun gutxira, Jose Luis Aristizabal Lasa hil zen Donostian, errepresioaren aurkako manifestazio batean. Hilaren amaieran Isidro Susperregi Aldako ere hil zen Donostian, beste manifestazio batean. • Maiatzaren 12tik 17ra Euskal Herrian deitu zen Amnistiaren Aldeko Astea izugarria izan zen: Rafael Gomez Jauregi, Clemente del CanÌo eta Gregorio Maritxalar Aiestaran Errenterian hil zituzten; Jose Luis Cano Perez eta Luis Santamaria Mikelena IrunÌean; Manuel Fuentes Mesa Ortuellan; Francisco Javier NunÌez Fernandez Bilbon. Bost egunetan zazpi hildako frankismoaren errepresioaren ondorioz. • Ekainean, aurreko bi hilabeteetan preso politiko guztiak askatu ondoren, lehenengo hauteskunde demokratikoak egiten dira, baina 77. urteak polizia eta guardia zibilaren hilketa-arrosario batekin jarraitu zuen: Francisco Rodriguez Ledesma uztailean, El Cerro del Aguilan (Sevilla); Carlos Gustavo Frecher Solana eta Juan PenÌalver Sandoval irailean, Bartzelonan; urrian Miquel Grau, Alacanten; David Salvador Andoainen (Gipuzkoa); eta Gonzalo PequenÌo Lutxanan (Bizkaia); azaroan Fermin Maria Gomez Mata, Bilbon; abenduan Manuel Jose Garcia Caparros Malagan eta Jesus Fernandez Trujillo Tenerifen...

Eta hamarkada amaitu zen urteetan, 1978a eta 1979a, manifestarien eta militante antifrankisten beste 26 hilketarekin agertzen zaizkigu: Agustin Rueda eta Andres Fraguas, Madrilen; Francisco Rodriguez Ledesma eta Manuel Medina, Sevillan; Gustavo Adolfo MunÌoz, Bartzelonan; Elvira Parcelo Rodriguez, Vigon; Jose Luis Escribano, Sorian; German Rodriguez, IrunÌean; Joseba Barandiaran, Donostian; Efren Torres Abrisketa, Arrigorriagan; Martin Merkelanz Rodriguez, Irunen; Jose Emilio Fernandez Perez Elorrion (Bizkaia); Jokin Perez de VinÌaspre eta Xefe Sarasola Arregi, IrunÌean, David Alvarez PenÌa, Basurtun (Bizkaia); Alberto Garcia eta Jesus Mari Arrazola, Gernikan; Felipe Carro, Sestaon; Fermin Arratibel Bikuña, Ataunen (Gipuzkoa); Agurtzane Arregi, Donibane-Lohitzunen (Lapurdi); Ricardo Gomez Goikoetxea, Bilbon; Jose Maria Iturrioz Garmendia, Roberto Aranburu Uribarren eta Emilia Larrea Saez de Adacia, Arrasaten; eta Jose Migel Ordeñana, Angelun (Baiona).

Hirurogeita hamarreko hamarkadako frankismoaren krimen horiek guztiek markatu zuten egungo erregimen politikorako izan ziren asaldura sozial eta politikoak. Deriba horretarako hamarkada horren erdialdean legeztatuak izan ziren alderdi batzuk izan zuten erantzukizun politikoei buruz egin daitezkeen gogoetez harago, kontua da frankismoak, nahiz eta gizartean eta nazioartean oso kuestionatua egon, bere botereak finkatzea lortu zuela, Trantsizio prozesuaren bidez 1936ko bere matxinadaz geroztik gertatutako guztiaren aurrean zigorgabetasuna finkatzea ahalbidetuz, 1977ko urriko Azken Puntuaren Legeari esker (gaizki deitua izan zen Amnistiaren Legea).

Eta horretarako Rodolfo Martin Villak funtsezko papera jokatu zuen Trantsizioaren Borra gisa. Bere agintaldian, 1976tik 1979ra bitartean, indar errepresiboek (uniformedunak eta izen desberdinekin kamuflatuak) 89 hilketa egin zituzten Espainiako Estatu osoan. Horietatik 59 Euskal Herrian. Eta hauetatik, 1977ko maiatzeko amnistiaren aldeko astean, bost egunetan bakarrik 7 erailketa, gorago zehaztu dugun bezala.

Urte haietan gertatu ziren krimen frankisten errealitatea kokatu dugu. Hamarkada hartatik mende erdira gaude. 45 urte igaro dira maiatz odoltsu hartatik, eta gaur, 2022ko maiatza, bost egun haietan erori ziren zazpi pertsona gogoratu nahi ditugu. Justizia, letra larriz, berandu dabil, oso berandu... nahiz eta krimen sistemikoak, gizateriaren aurkakoak, frankismoarenak bezala, preskribaezinak diren Nazio Batuen Giza Eskubideen Batzordeko Espainiarako Kontalari Bereziek askotan baieztatu duten bezala.

Horregatik gaur Martin Villak Servini epaileak inputatuta jarraitzen du, krimen haietako batzuen harira. Egungo zigorgabetasun-sistema hau babesten duten komunikabide boteretsuek informazioa desitxuratzeaz arduratu diren arren zera iragarriz, Argentinako Ganberak Servini behartu duela auzipetzea baliogabetzera, esan beharra dago Ganbera hark egin duen gauza bakarra izan dela egotzitako delituei buruzko informazio gehiago eskatzea. Bere auzipetzea, oraingoz, geldituta dago; baina Martin Villak hamabi krimenengatik inputatuta eta beste bosti buruz ikertua jarraitzen du, eta orain epaileak ikerketa-eginbide gehiago ireki ditu Espainiako hainbat lurralde-fiskaltzatan, informazio eta xehetasun gehiago biltzeko.

Egia goian zehaztutako kasu guztietan bezain irmo azaleratzen denean, Justiziari, benetako Zuzenbidezko Estatu guztiz demokratiko bateko tresna bada, irmotasun handiz jokatzeko exijitu beharra diogu. Izan ere, krimen horiek oraindik salatzen eta frankismoaren biktima guztien justizia eta duintasuna eskatzen jarraitu behar izate honek, berez, demokrazia oso ahul eta kikilduaren agerpen nabarmena da.

Justiziaren eskakizun hori da Euskal Herriaren eta Espainiako Estatuko gainerako Herrien askatasun osoen alde borrokatu zutenei egin diezaiekegun omenaldirik onena.


Summary: Bilboko hilketekin lotutako «sei kasu» ikertzen ari direla esan du Erkorekak. Josu Erkoreka Segurtasun sailburua eta Josu Bujanda Ertzaintzako burua prentsaren aurrean agertu dira Bilbon, kasuaren inguruko azalpenak emateko. Atzo atxiloturiko gizonezkoa «informazioa ematen» ari dela esan dute.

Bilbon hil dituzten gizonezkoen ustezko hiltzaileak bere burua entregatu zuen atzo arratsaldean Ertzaintzaren komisaria batean, Ertzaintzak BERRIA-ri baieztatu zionez. Gaur, 16:30ak aldera, Josu Erkoreka Segurtasun sailburua eta Josu Bujanda Ertzaintzako burua prentsaren aurrean agertu dira, Bilbon, kasuaren inguruko azalpenak emateko, baina ez dute datu askorik eman epaileak kasua sekretupean duela argudiatuta. Edonola ere, denera sei kasu ikertzen ari direla esan dute.

Gaztea berehala hartu zuten preso, haren kontrako atxilotzeko agindu bat zegoelako. Azaldu dutenez, ikertzen ari diren kasu guztiak Bilbon gertaturikoak dira, baina ikertzen ari dira Euskal Herriko beste lekuetan edo Espainian antzekoak egin diren. Erkorekak esan du saiatzen ari direla susmagarriak «daturen bat eman» dezan. Edonola ere, atxilotutakoa «informazioa ematen» ari dela gaineratu du. Eskatu du presiorik ez egiteko ikerketa azkartzeko, «zuhurtzia handiz» jokatzen ari direlako. «Lana koordinatua da, eta zorrotza, eta emaitzak ditu».

«Kasu bat daukagu esku artean ustezko homizidioarena, eta kasu horretan badaude froga toxikologikoak bermatuta», esan du sailburuak. Horrez gain, badituzte beste bi ustezko homizidio saiakera, eta beste hiru kasu ikertzen ari dira. Sei kasu ikertzen ari dira denera. Kasu guztiak «hari berekoak» ote diren aztertzen ari dira, Fiskaltzarekin eta Bilboko instrukzio epaitegiarekin batera.

Zenbait hedabidek zabaldu zutenez, Irungo komisarian aurkeztu zuen bere burua gizonak atzo, bere kontrako karguak ukatu zituen, eta «ikerketan laguntzeko» prest agertu zen. Ertzaintzak ez du halakorik baieztatu, ezta gezurtatu ere. Ordurako zenbait hedabidek emana zuten hilketen ustezko egilearen identitatearen berri, eta haren argazki bat ere zabaldua zuten.

Printzipioz bi hilketarekin erlazionatzen dute gizona, baina zantzuak badira gutxienez beste birekin ere lotzeko. Harekin harremanak izateko kontaktuetarako aplikazio baten bidez jartzen zen harremanetan biktimekin, ikerketak aurrera egin ahala argitu dutenez.

Nelson David M.B. gisa identifikatu du Ertzaintzak gizonezkoa. Zabaldu dutenez, 25 urte ditu, eta kolonbiarra da. Iruzurra egiteagatik aurrekariak ditu. Lehen ere atxilotuta egon da, baina larriak ez diren delituengatik. Bi urtez Bilbon bizi izan zen, baina Herrialde Katalanetan ere ibili zen, eta han Bilbokoa bezalako kasuak gertatu ote diren ikertzen ari dira.

Iaz, Espainiako agintariek kanporatzeko agindua eman zuten haren kontra.

Hainbat hedabidek zabaldu dutenez, kreditu txartelen bidezko iruzurrarengatik atxilotu zuten. Bikotekideei kontuetatik dirua ateratzen zien, ohartzen ez zirenean, euren txartelak erabilita.

Ertzaintza haren atzetik zebilen abendutik, baina atxilotzeko agindua martxoan eman dute azkenean.

Susmoa dute gizonezkoekin harremanetan jartzeko aplikazioetan harremanetan jarri zen beste bi gizonen heriotzarekin ere lotuta dagoela gizonezko hori. Izan ere, antzeko heriotzak izan ziren. Madrilen eta Valentzian (Herrialde Katalanak) ere ari dira susmagarriari buruz ikertzen, Efek zabaldu duenez, ez baitute baztertzen han beste delitu batzuk ere egin izana.

Joan den urteko irailetik urrira bitartean hilda agertutako kasuekin lotzen dute. Hasieran, familiartekoek eta Poliziak pentsatu zuten denak modu naturalean hil zirela. Ikerketak aurrera egin ahala egiaztatu zuten guztiek erabili zutela gizonezkoekin harremanak izateko Wapo aplikazioa, eta hil ondorengo egunetan dirua desagertu zen gizon horien kontu korrontetik. Eferen arabera, susmagarriak bere objektu pertsonalak eta substantzia estupefazienteak zituen motxila bat utzi zuen Bilboko Alde Zaharreko etxe batean, eta horrek erraztu du haren identitatea jakitea.

Beldurra erauzteko deia

Gertakarion harira, Bizkaiko E28 koordinakundeak LGTBI+ komunitatea jasaten ari den «indarkeria bolada» salatu du, eta azken egunotan Getxon eta Zornotzan izandako erasoak ere gogorarazi ditu. Erasoei aurre egiteko eta «beldurra alde batera uzteko», elkarretaratzera deitu du. Maiatzaren 17an egingo dute, Bilboko Arriaga antzokiaren aurrean, 20:00etan.

Bestalde, Gasteizko Ikusgune LGTBI+fobiaren Behatokiak, Homofobiaren Kontrako Kataluniako Behatokiak eta Espainiako Trans Plataformak ohar bidez esan dute kezka eta sumindura sortu dietela Bilboko hilketek. Gertatutakoa gaitzetsi dute, eta gune «seguruak» eskatu.

Auziaren arretagunea hiltzailearen estrategian jartzeko eskatu dute, eta hildakoak ez «birbiktimizatzeko». Taldeek nabarmendu dute LGTBI kolektiboko kideek beren sexualitatea adierazteko askatasuna izan behar dutela, «inolako diskriminazio edota erasorik jasateko arriskurik gabe».


Summary: Sinn Fein doa aurretik, hamasei eserleku lortuta. 90 eserlekuetatik 34 banatu dituzte, eta alderdi errepublikanoak hamasei parlamentari eskuratu ditu; zazpi Aliantza Alderdiak; sei DUP Alderdi Demokratiko Unionistak; hiru UUP Ulsterko Alderdi Unionistak; bana Independenteak eta SDLP Alderdi Sozial Demokrata Laboristak. Parte hartzea %63,6koa izan da.

Ipar Irlandako Asanblearako hauteskundetako lehen emaitzak hasi dira apurka-apurka heltzen. Behin betiko emaitzak bihar arratsalderako espero badituzte ere, jada 90 eserlekuetatik 34 banatu dituzte, eta inkesten arabera bozak irabaztekoa den Sinn Fein alderdi errepublikanoak eskuratu ditu parlamentari gehien: hamasei; zazpi legebiltzarkide lortu ditu Aliantza Alderdiak; sei DUP Alderdi Demokratiko Unionistak; hiru UUP Ulsterko Alderdi Unionistak; eta bana Independenteak eta SDLP Alderdi Sozial Demokrata Laboristak. Parte hartzea %63,61ekoa izan da; 2017ko bozetan %64,8koa izan zen.

Lehenbiziko aukerako botoen artean, Sinn Feinek jaso ditu bozka gehien, alde handiarekin, gainera: %29 lortu ditu, 2017ko bozetan baino 1,1 puntu gehiago; DUPek, berriz, jaitsiera nabarmena izan du, eta %21,3 eskuratu ditu, aurrekoan baino 6,7 puntu gutxiago; aldiz, Aliantza Alderdiak gorakada esanguratsua izan du: lehenbiziko aukerako botoen %13,5 jaso ditu, orain dela bost urte baino 4,5 puntu gehiago.

Michelle O'Neill Sinn Feineko presidenteordea eta lehen ministro izateko hautagaia arratsaldean aukeratu dute Ulster Erdia barrutian, 10.845 botoekin. «Eskertuta» mintzatu zaie jarraitzaileei, eta, aurrenekoz, Irlanda iparraldeak irlaren batasuna nahi duen lehen ministro izateko aukeraz galdetuta, zuhurtziaz erantzun du: «Oso goiz da horretaz hitz egiteko. Boto guztiak zenbatuko ditugu». Halaber, nabarmendu du prest dagoela gainerako alderdiekin batera gobernua partekatzeko, «herritarren mesederako baita». Alderdiko presidente Mary Lou McDonaldek, aldiz, gogor du DUP alderdi unionistaren aurka; besteak, beste, «negoziatzeko, lan egiteko eta elkarlanean aritzeko ezintasuna» izatea leporatu dio, BBC hedabideari emandako elkarrizketa batean.

Bestalde, hauteskunde kanpainan egindako lanari balio handia eman dio O'Neillek. Hain zuzen ere, Sinn Feinek auzi sozioekonomikoetan jarri du arreta berezia, Irlandaren batasunean edota Ipar Irlandarako Protokoloan baino. Herritar askoren kezka nagusiak baitira osasun sistemaren egoera, etxebizitza lortzeko zailtasunak eta erosteko ahalmena.

Jeffrey Donaldson DUPeko liderra ere hautatu dute, Lagan bailaran, 12.626 bozkekin. Hauteskundetako emaitzak «oso estuak» espero ditu, eta, beraz, «elkarlanerako» deia egin die gainontzeko alderdi unionistei. Ildo beretik mintzatu da Paul Givan alderdi unionistako kide eta Ipar Irlandako lehen ministro ohia. Adierazi du hauteskunde kanpaina «zaila» izan dela. Horrez gain, Ipar Irlandako Protokoloaz ere hitz egin du: «Gobernuak egoki funtzionatzea nahi dut. Horregatik, Londresi behin baino gehiagotan esan diogu hesiak eraitsi behar ditugula».

Aliantza Alderdiko buru Naomi Long Belfast ekialdean aukeratu dute, 8.195 botoekin. Haren hitzetan, «lan serio eta duina» egitera joango dira Asanbleara: «Ez gaude jolasetarako», ohartarazi du.

Sinn Feinek bozak irabazten baditu ere, ikusteke dago DUP O'Neill errepublikanoa buru duen gobernuan sartuko litzatekeen. Izan ere, alderdi unionistako buruzagi Donaldsonek mehatxu egin du, esanez Asanblean gobernabidea blokeatuko duela baldin eta Sinn Feinek ordezkaritzarik handiena lortzen badu, eta Erresuma Batuko Gobernuak eta Europako Batzordeak ez badute Ipar Irlandarako Protokoloa aldatzen. Hala, jarrera horri eusten badio, herrialdea blokeo politikora itzul daiteke. Horiek horrela, giltzarri izan daiteke bozetan emaitza bikoiztea lor dezakeen Aliantza Alderdia; aste honetako inkesta batek parez pare jarri ditu Aliantza Alderdia eta DUP, %18,2an.

Hain justu, Paul Givanek iragan otsailean eman zuen dimisioa lehen ministro kargutik, DUP haren alderdiak protokoloaren inguruan dituen desadostasunengatik. Londresek eta Bruselak adostu zuten testu hori brexit-aren negoziazioetan, eta, horren bidez, Ipar Irlandak merkatu bakarrean jarraitzen du ondasunentzat, eta Europako Batasunaren aduana legeak errespetatu behar ditu bere portuetan.

2017ko bozetan, ozta-ozta irabazi zion DUPek Sinn Feini; 90 eserlekuetatik 28 eskuratu zituen alderdi unionistak; bat gutxiago errepublikanoek. Alderdi unionistentzat, oro har, emaitza txarra izan zen: lehenbiziko aldiz, gehiengoa galdu zuten parlamentuan, UUP Ulsterko Alderdi Unionistak hamar eserleku baino ez baitzituen lortu. Azken horren aurretik SDLP Alderdi Sozial Demokrata Laborista geratu zen hirugarren, hamabi legebiltzarkiderekin; gaurko bozetan ezustea eman dezakeen Aliantza Alderdia izan zen bosgarren indarra, zortzirekin; Alderdi Berdeak bi parlamentari eskuratu zituen; eta bana TUV Ahots Tradizional Unionistak, Independenteak eta People Before Profitek.

Zerrendak irekiak dira: herritar bakoitzak nahi adina alderditako nahi adina hautagai aukera ditzake, baina zenbakiekin ordenatu behar ditu, gustukoenetik hasita. Botoen lehenbiziko zenbaketan, puntuazio gorena (1) jaso duten botoak soilik hartzen dira kontuan, eta beharrezko kuota betetzen duten hautagaiak zuzenean sartzen dira parlamentura. Kuota gainditzen badute, «sobera» dituzten botoak zerrendako bigarren hautagaira igarotzen dira, eta horrela 90 eserlekuak bete arte.


Summary: Van der Poelek irabazi du Giroko lehen etapa. Aldapan gora izan da azken esprinta, eta herbeheretarra izan da azkarrena. Biniam Girmay sailkatu da bigarren, eta Pello Bilbao, hirugarren

Nekez izan zezakeen estreinako hoberik Mathieu van der Poelek (Alpecin) Italiako Giroan. Herbeheretarrak lehen etapa irabazi du gaur, Budapesten hasi eta Visegraden amaitu dena (Hungaria). Aldapan gora izan da azken esprinta, eta halakoetan, espezialista bikaina da Van der Poel. Berriro erakutsi du gaur. Garaipenari esker, lehen maglia arrosa jantzi du. Antzekoa egin zuen iaz, Frantziako Tourrean estreinakoz aritu zen aldian. Bigarren etapa irabazi zuen, eta maillot horia jantzi zuen.

Biniam Girmay (Intermarche-Wanty-Gobert) sailkatu da bigarren gaur, eta Pello Bilbao, hirugarren (Bahrain). Gernikarra oso adi ibili da, eta mesede egin dio Caleb Ewan (Lotto Soudal) azken metroetan erori egin izanak. Bilbao izan da onena Giroa irabazteko hautagaien artean. Haren denbora bera egin dute Wilco Keldermanek (Bora) eta Richard Carapazek (Ineos). Beste faboritoak lau segundora helmugaratu dira. Sailkapen nagusian, berriz, Bilbao hirugarren da, Van der Poelengandik sei segundora. Lau segundo ateratzen dizkie Keldermani eta Carapazi, eta zortzi beste faboritoei.

Mattia Bais eta Filippo Tagliani izan dira eguneko beste bi protagonistak. Drone Hopper-Androni taldeko bi txirrindulariek hasi eta berehala egin dute ihes, eta 180 kilometro pasatxo egon dira lasterketa buruan. Hamar minutu pasatxoren taldea izan dute, baina tropelak helmugarako hamalau kilometroren faltan harrapatu ditu.

Bihar, lehen proba izango dute Giroa irabazteko hautagaiek. 9,2 kilometroko erlojupekoa jokatuko dute Budapesteko kaleetan. Ibilbideak bi zati ditu: lehen zortzi kilometroak lauak dira, eta bihurgune bihurri bat baino gehiago dago; azkeneko kilometro pasatxoa, berriz, goraka da: %14ko pendizako aldaparen bat igo beharko dute txirrindulariek. Beraz, ondo kudeatu beharko dituzte indarrak.


Summary: Euskaltzaleen Topagunea zazpi herrialdeetara hedatu da. Zazpi bazkide berri izango ditu euskara elkarteen mugimenduak; horietatik bost, Ipar Euskal Herrikoak. Kongresua egingo du hurrengo urteko udazkenean, eta, bitartean, helburutzat jo ditu aktibazioa eta euskararen aldeko dinamikak areagotzea.

Gaurtik aurrera, Euskaltzaleen Topagunea Euskal Herri osoan egongo da saretuta. Batzar nagusia egin du gaur arratsaldean, Hendaiako Ondarraitz estadioko aretoan (Lapurdi), eta, horren ostean, jakinarazi dute zazpi euskara elkarte berri batu zaizkiola mugimenduari. Ipar Euskal Herrikoak dira horietatik bost: Amikuzeko Zabalik, Baionako Biltxoko, Biarritzeko Mintzalasai, Izturitzeko Artetxea eta Larresoroko Ote Lore. Horiek guztiek Ipar Euskal Herriko Euskaltzaleen Topagunea osatuko dute aurrerantzean. Topagunera batu diren beste bi bazkideak Zumaiako Larraina eta Iruñeko Laba dira. Eragileak «oso pozgarritzat» jo du Euskal Herriko lurralde guztietan presentzia lortu izana.

Euskara elkarteez gain, espresuki aisialdia lantzeko asmoz eratutako Kukulaisi elkartea ere aurkeztu dute batzarrean. Horrez gain, Tokikom tokiko hedabideen sarearen aurtengo asmoen berri eman dute.

Aurten 25 urte dira tokian toki eratutako euskara elkarteak Euskaltzaleen Topagunean egituratu zirela, eta hamar eragile horrek lehen eta bigarren kongresuak egin zituela. Hain justu, 2023ko udazkenean egingo dute hirugarrena, bazkideek gaur erabaki dutenez. «Azken hamar urteetan Euskaltzaleen Topaguneak eta euskara elkarteek egindako ibilbidea aztertu, eta hurrengo urteetarako erronken inguruan gogoeta egitea», horixe izango du helburu. Halaber, kongresura arte egingo duten «hausnarketaren egutegia» ere onartu dute batzarrean.

Euskara elkarteen egoera ere izan dute hizpide batzarrean. Topaguneko ordezkariek nabarmendu dute euskara elkarteek nozitu dutela «bi urtetan pandemiak gizartean izan duen eragina». Hala nola aisialdian, kulturgintzan, mintzapraktiketan eta hizkuntza aniztasuna lantzeko egitasmoetan nozitu dutela aipatu dute. Horregatik, garrantzi berezia eman diote aurtengo urteari. Helburu nagusitzat jo dituzte «euskaltzaleen aktibazioa eta kaleetan euskararen normalizazioaren aldeko dinamikak areagotzea». Alde horretatik, bi helburuokin guztiz bat egiten du Euskaraldiak, nabarmendu dutenez. Azaroaren 18tik abenduaren 2ra egingo dute hizkuntza ohiturak aldatzea helburu duen ariketa, hirugarren aldiz. Halaber, kudeaketa planean zehaztutako bestelako egitasmoek ere xede horien bidean lagungarri izango direla uste dute Topaguneko kideek.

Zuzendaritza berritua

Topagunearen zuzendaritza batzordean ere badira berritasunak, hiru kide berri egongo baitira organo horretan: AED Arrasate Euskaldundu Dezagun elkarteko Karmele Perez, Bilboko Zenbat Gara elkarteko Isabel Isazelaia eta Gasteizko Geu elkarteko Jon Ajuria. Orotara, hamabi kidez osatuta egongo da zuzendaritza batzordea.


Summary: Gutxienez 22 pertsona hil dira Habanan, hotel batean gertaturiko gas leherketan. Eraberritzen ari ziren eraikina, hiriburuko gunerik turistikoenetako batean. Gas isuri bati egotzi diote leherketa. Hotelaren lau solairu amildu dira, eta baliteke guztiz erortzea.

Leherketa handi batek astindu du Kubako hiriburua, han goizeko ia hamaikak zirela —Euskal Herrian 17:00ak—. Saratoga hotelean gertatu da eztanda, eta haren sei solairuetatik lau suntsitu ditu. Leherketak hainbat auto eta autobus ere deuseztatu ditu. Kubako agintariek emandako azken datu ofizialen arabera, gutxienez 22 pertsona hil dira ezbeharrean, tartean adingabeko bat, eta 60 lagunetik gora zauritu dira. Horrez gain, 13 pertsona desagertuta daude.

Hondamendia askoz handiagoa izan zitekeen: hotela hutsik zegoen, eraikina eraberritzen ari zirelako. Barruan bakarrik langile batzuk eta segurtasuneko kideak zeuden. Datorren asteartean zabaldu behar zuten.

Habanako turismo gune nagusietako batean dago eraikina, Kapitolioaren aurrean. Eztandak kalteak sortu ditu inguruko etxebizitza batean eta eskola batean.

Agintariek esan dutenez, gas isuri batek eragin du leherketa, eta litekeena dela hotelaren sukaldean pilatu izana. Ohartarazi dute balitekeela eraikin osoa hondoratzea. Adierazi dutenez, hoteleko biltegiak gas likidoz betetzeko unean gertatu da eztanda. Gas kamioia hondakinen azpian dagoela adierazi dute, eta haren gidariaren arrastorik ez dagoela.

1880. urtean altxatu zuten eraikin dotorea. Hotel gisa 1933. urtean hasi ziren erabiltzen. Izurriak turismoa galarazi zuenez, azken bi urteotan horretaz baliatu dira hotela eraberritzeko. Bost izar zituen.


Summary: Angeluko gizon bat atxilotu dute bortxaketa batengatik. Urrian Angelun gertatutako bortxaketa baten harira atxilotu dute.

Frantziako Poliziak 27 urteko gizon bat atxilotu zuen iragan asteazkenean, Angelun (Lapurdi). Iragan urrian andre bat bortxatzea egozten diote. Gaur pasatu da prokuradorearen aitzinetik, eta behin-behineko atxiloaldian ezarri dute. Datorren asteartean pasatzekoa da epailearen aitzinetik; orduan erabakiko dute epaiketa izan arte espetxealdian segitu beharko duen ala kontrol judizialpean ezarriko duten.

Sud Ouest egunkariaren arabera, urrian gertatu zen erasoa, ustez gizonaren etxean, Angelun. Asteazkenean atxilotu zuten, eta atxilotuta egon da harrezkero. Oraindik ez dute erran noiz izanen den haren epaiketa.


Summary: Kolpe latza jaso du Realak, eta atzerapausoa eman. Talde txuri-urdinak galdu egin du Levanteren zelaian, eta aurkariei aukera eman die are eta gehiago gerturatzeko. Aspaldian ate aurrean duen ezinak eta 87. minutuan epaileak adierazitako penalti eztabaidagarri batek kondenatu du Imanol Alguacilek entrenatutako taldea

Esku hutsik eta burumakur itzuliko da Reala etxera, galdu egin baitu gaur gauean Valentzian (Herrialde Katalanak), Levanteren aurka: 2-1. Emaitza txarra da, eta Europarako sailkatzea zailduko dio talde txuri-urdinari. Beste emaitzen zain, ia ezinezko jarri zaio Txapeldunen Ligarako sailkatzea, eta gogor borrokatu beharko da Europa liga jokatzeko. Lau puntu ateratzen dizkio Vila-reali, eta bost Athletici, baina bi talde horiek ez dute oraindik jokatu jardunaldi honetan. Beraz, gehiago gerturatu ahal zaizkio.

Azken-aurrena da Levante, eta, beraz, hark zuen premia gehien irabazteko. Hasieratik geratu da argi. Gogotsu zelairatu da, presioa oso aurrean eginez. Realari kosta egin zaio hasieran presio horri aurre egitea, eta larri ibili da lehen minutuetan. Argi zegoen talde bakoitzaren nahia: etxekoek bizi-bizi jokatu nahi zuten, eta bisitariek, patxadaz.

Helburua lortu du Realak, eta baloiaren jabe eginda, aginte makila hartu du. Lehen aldiz, aurkariaren areara gerturatzen hasi da. Isakek lehen abisua eman du hamalaugarren minutuan, baina Cardenasek kornerrera bidali du baloia. Sorlothek eman du bigarrena, 30. minutuan. Gorosabelek erdiraketa neurtua egin du, norvegiarrak buruz errematatu du, baina baloiak zutoina ukitu du, eta kanpora joan da. Hurrengo jokaldian, berriz, langara bota du baloia Isakek, area barrutik. Baina Realak ez ezik, Levantek ere izan du aukera gola sartzeko. Moralesek izan du lehena. Area barrutik jaurti du, eta Remirok urrundu egin du hankarekin lehenbizi, eta eskuarekin gero.

Joan-etorrikoa bilakatu da partida, eta hurrengo jokaldian Gorosabelek gertu izan du gola, baina indarrik gabe jaurti du, eta Soni denbora eman dio baloia Cardenasi emateko. Jarraian, Moralesek bigarren aukera garbia izan du, Merinok atzera egindako pase txar bat baliatuta, baina Remirok berriro zapuztu du Levanteko aurrelariaren ahalegina. Hutsean amaitu da lehen zatia. Sinestezina zirudien, dozena erdi aukera garbi egon baitira: Realak lau izan ditu, eta Levantek bi. Baina eskas aritu dira bi taldeetako aurrelariak.

Etenak ez du ezer eten, eta errimo bizian hasi da bigarren zatia ere. Hasi eta gutxira, zutoinera bota du berriro baloia Sorlothek, baina jokoz kanpo zegoen Realeko aurrelaria. Bost minutu geroago iritsi da partidako lehen gola. Miramonek sartu du, area ertzetik jaurtita. Remirok ukitu egin du baloia, baina alferrik. 1-0. 52. minutua zen. Etxekoek helburua bete zuten: gola sartzea. Txuri-urdinek kontrakarrean aritu beharko zuten.

Beharrak aurrera egitera eraman ditu, eta Diego Ricok gertu izan du berdinketa, baina haren jaurtiketa gutxigatik joan da kanpora. Gertuago izan du Isakek banakoa, baina langara bota du bigarrenez baloia. Zorionez, Gorosabelek jaso du aldaratzea, erdiratu egin du, eta Silvak bikain errematatu du buruz area txikian. 66. minutua zen. 25 minutu falta ziren, eta itxura zen ez zela azken gola izango.

Halaxe izan da, eta Levantek bigarren gola sartu du, Rogerrek, baina epaileak baliorik gabe utzi du, aurrelaria jokoz kanpo baitzegoen. Ia jarraian, Silva bigarren gola sartzekotan izan da, baina Levanteko atzelari batek urrundu du baloia azken unean.

87. minutuan izan da partida erabaki duen jokaldia. Baloia bere egin nahian, Diego Ricok nahigabe eman dio ukabilkada bat Rogerri, eta epaileak penaltia adierazi du. Oso zorrotza izan da erabakia. Melerok bota du penaltia, eta 1-2koa lortu du. Bost minutu eskas falta ziren, eta Zubimendik azken aukera bat izan du berdintzeko, baina alferrik. 2-1ekoarekin amaitu da neurketa. Kolpe latza da Realarentzat.