Summary: Donostiarra eta Orio izan dira garaile Donostiako badian. Gaur eguerdian jokatuko da aurtengo estropada denboraldiko bigarren bandera, eta garaileak ez dira urrutitik iritsi. Eusko Label ligan Donostiarrak eskuratu du bandera, eta Euskotren ligan, Oriok.

Garaipenak gaur ez dio ihes egin Donostiarrak arraun taldeari. Atzo estropada ona egin zuen Bilbon, baina kateatu egin zen une batean eta bigarren izan zen, Orioren atzetik. Gaur, baina, lehen postuan helmugaratu dira eta bandera eskuratu dute, non eta etxean. 20:35eko denbora egin dute etxekoek, eta bost segundoko aldea atera diote bigarren sailkatuari, Hondarribiari. Hirugarren Urdaibai izan da, hamabi segundura, eta laugarren Orio, 25 segundora. Eusko Label Ligako sailkapenaren buru jarri da, gainera, Donostiarrak.

Hondarribiarekin aritu da nor baino nor Donostiarrak ohorezko txandan. Lehen ziabogara iristerako soilik hondarribitarrak erakutsi dute donostiarren pare joatzeko gai zirela. Orio zortzi segundora zuten ordurako, eta Zierbena, hamabostera. Bigarrenean Hondarribiak aurrera egiten du eta parez pare iritsi dira lehen bi ontziak. Hondarribiak bi segundoko aldea izan du hirugarren luzean.

Azken ziabogatik ere ia batera atera dira Donostiarrak eta Hondarrribia. Etxeko taldeak, ordea, olatu bat baliatu du aurrea hartzea, eta bi segundo aurreratu dira. Alde hori eskuan, ahalegin handia egin dute arraunlariek eta azkenean handitzea ere lortu dute azken luzean.

Eusko Label Ligako bigarren txandan Urdaibai eta Santurtzi aritu dira aurrez aurren. Bermeotarrek irabazi dute bigarren txanda hori, eta gertu izan dute Getaria ere. Urdaibai bikain aritu da ziabogetan. Estropadako lehen txandan Lekittarrak hobera egin duela baieztatu da. Txanda, ordea, Kaikuk irabazi du, zigortu egin duten arren.

Eusko Label Ligako Bandera Fabrika sailkapena

1 Donostiarra 20:35,57 2 Hondarribia + 05.44ra 3 Urdaibai +12.19ra 4 Orio +25.54ra 5 Getaria +30.52ra 6 Kaiku +38.45era 7 Lekittarra +39.81ra 8 Cabo da Cruz +44.91ra 9 Zierbena +46.97ra 10 Itsasoko Ama +47.01ra 11 Ares +56.90ra 12 Ondarroa +1:01.80ra

Euskotren ligan atzoko erlojupekoaren ondoren, gaur Donostian jokatu dute bigarren bandera, eta Orio nagusitu da Kontxako badian. Laugarren kalean aritu dira arraunean oriotarrak, eta lehia estua izan dute atzoko garaileekin, Arraun Lagunakeko arraunlariekin. Azken metroetan, ordea, indatsuago aritu dira oriotarrak, eta bost segunduko aldea atera diete donostiarrei.

Euskotren ligaren Bandera Fabrika sailkapena

1.- Orio 11:17,54 2.- Arraun Lagunak +04.58ra 3.- Donostiarra +30.36ra 4.- Tolosaldea +31.06ra

Denboraldiko lehen estropada jokatuta, sailkapen nagusian Orio eta Arraun Lagunak daude lehen bi postuetan, zapina punturekin berdinduta. Donostiarra da hirugarren, lau punturekin, eta Tolosaldea, laugarren, bi punturekin.


Summary: Groenewegenek irabazi du hirugarren etapa, esprintean. Wout van Aerti irabazi dio azken metroetan. Flandiarrak maillot horia jantziko du bihar ere.

Dylan Groenewegen herbeheretarrak irabazi du (BikeExchange Jayco) Frantziako Tourraren hirugarren etapa. Danimarkan jokatu da gaurkoa ere, eta Sondeborgen amaitu da. Groenewegen esprintean nagusitu da, Wout van Aert flandiarrari gailenduta (Jumbo-Visma). Azken horrek maillot horiari eutsi dio. Hirugarren Jasper Phililpsen izan da (Alpecin Deceuninck).

Gaurkoa izan da Danimarkako azken etapa. 182 kilometro izan ditu. Eguneko protagonista Magnus Cort Nielsen izan da. Bakarrik egin du ihes, mendiko sailkapenerako puntuak batu nahian, eta lortu du helburua, eguneko hiru mendatetan (laugarren mailakoak) izan baita lehena.

Bihar atseden hartuko du tropelak, eta Danimarkatik Frantziara bidaiatuko du. Asteartean 171 kilometroko etapa korrituko dute, Dunkerke eta Calais artean.


Summary: Zazpi behintzat badira Dolomitetako glaziarrean hildakoak. Punta Rocca tontorrera igotzeko bidean jausi zen Marmolada glaziarra, igandean. Erreskate zerbitzuak biktima gehiagoren bila ari dira; hamahiru lagun daude harrapatuta.

Ezbehar larria izan zen igandean Dolomitetan, Italian. Marmolada glaziarraren zati bat jausi egin zen arratsalde hasieran. Gutxienez zazpi pertsona hil dira –hiru italiar eta txekiar bat identifikatu dituzte oraingoz–, bederatzi zauritu dira —horietako bat larri— eta hamahiru desagertu egin direla uste dute eskualde horretako larrialdi zerbitzuek –hamar italiar eta hiru txekiar–. Lau lagun atera dituzte bizirik, baina Alex Barattin salbamendu taldeetako bozeramaileak aitortu du «ia ezinezkoa» izango dela beste inor bizirik aurkitzea. Bila jarraitzen dute hala ere, helikopteroekin eta droneekin, arriskutsuegia baita lekura bertara joatea.

Punta Rocca tontorretik gertu zen ezbeharra, eta bete-betean harrapatu zuen tontorrera igotzeko erabiltzen den ohiko bidea; ondorioz, hainbat mendizale harrapatu zituen azpian. Lekukoen arabera, glaziarra bitan zatitu da, eta 300 metro zabal zen izotz geruza bat jausi da, bidean harrapatzen zuen guztia aurretik eramanez.

«Hots handia entzun dugu, eraisketa baten modukoa. Gero, elur eta izotz jausi bat ikusi dugu ziztu bizian, eta hor konturatu naiz zerbait larria zela», adierazi zuen atzo Castiglioni Marmolada aterpetxeko kudeatzaileetako batek.

Ikusi gehiago: Eñaut Izagirre: «Izotz urtzearen eta prezipitazio uren presioak eragin du hondamendia»

Atzo Marmoladan inoiz erregistratu den tenperaturarik beroena izan zuten: 10 gradu. Elur geruzak urtuz joan dira azken egunetan:

Helikopteroekin eta txakurrekin ari dira bila

Biktima gehiagoren bila ari dira erreskate zerbitzuak; gutxienez bost helikoptero eta txakurrekin lagundutako hainbat talde dabiltza lan horretan.

Ingurua hustu egin dute, Marmolada glaziarraren zati gehiago eror daitezkeelakoan. Gorpuak izotzetatik atera, eta Canazei herriko kirol jauregira eraman dituzte. Psikologo talde bat eraman dute hara, hildakoen senideak artatzeko. Zaurituak Trento, Bolzano, Belluno eta Treviso hirietako ospitaletara eraman dituzte.


Summary: Luhansk eskualde osoa kontrolpean duela jakinarazi du Errusiak. Lisitxansk hiria eta inguruak bereganatu ondoren egin du iragarpena Sergei Xoiguk Defentsa ministroak.

Ukrainako inbasioaren 130. eguna da gaurkoa, eta Sergei Xoigu Errusiako Defentsa ministroak jakinarazi du Lisitxansk hiria bere egin dutela, eta horrekin kontrolpean duela Errusiak Luhansk eskualde osoa. Gaur 183 kilometro koadro bereganatu dituela gaineratu du. Ukrainako Gobernuak dio Lisitxansk ez dela erabat erori, eta Donbassen borrokak ez direla amaitu. Luhansk Ukraina mendebaldean independentzia aldarrikatu zuten bi herri errepubliketako bat da, Donetskekin batera. Errusiak inbasioa hasi baino hiru egun lehenago aitortu zien independentzia.

Vladimir Putin Errusiako presidenteari eman dio azken mugimendu horren berri Xoiguk. Azaldu dio soldadu errusiarrak eta Luhanskeko herri errepublikako soldaduak Lisitxansken sartu direla eta hiria eta inguruko herriak bereganatu dituztela. Sievierodonetsken ondoan dago Lisitxansk. Beste hiri horretatik duela hamar egun erretiratu ziren soldatu errusiarrak, eta hori kontrolpean hartuta jarri ziren errusiarrak Lisitxanskera bidean.

Lenoid Pasetxeknik Luhanskeko herri errepublikako buruak Telegramen zabaldu duen mezu batean dio gaurko eguna gorriz margotuta geratuko dela, «zortzi urtez borroka egin ondoren». «Festa honek ere, 1945ekoak bezala [naziak menperatu zituzteneko urtea], negar eragiten digu pozaren pozez».

Ordu batzuk lehenago, Xoiguk esan du Errusiako eta herri errepublikako soldaduak hiri barruan ari zirela borrokan, eta garaipena lortzear zirela. Atzo zabaldu zituzten bideo batzuetan ikus zitezkeen jada haien banderak hiriko erakundeen eraikinetan. Juri Sak Ukrainako Defentsa Ministerioko bozeramaileak, ordea, ukatu egin du Errusiak eta Luhanskeko soldaduek hiria erabat kontrolpean dutenik, eta iradoki du soldadu ukrainarrak beste posizio batzuetara erretiratu direla. «Ukrainarrentzat, pertsonen biziak du lehentasun erabatekoa, eta batzuetan atzera egiten dugu, geroago kokapen horietara itzultzeko», adierazi du Sakek.

Edonola ere, Donbassko borroka ez dela amaitu azpimarratu du Ukrainako bozeramaileak. Pavlo Kirilenko probintzia horretako gobernadorearen hitzetan, Ukrainak oraindik Luhansken eta Donetsken %45 kontrolatzen du. Gaur, Errusiak Sloviansk bonbardatu du: Kramatorskekin batera Ukrainak Donetsken kontrolatzen duen hirigune handiena da. Erasoan sei pertsona hil dira. Kramatorski ere eraso egin dio Errusiak gaur.


Summary: Donostiarra eta Orio izan dira garaile Donostiako badian. Gaur eguerdian jokatu da aurtengo estropada denboraldiko bigarren bandera, eta garaileak ez dira urrutitik iritsi. Eusko Label ligan Donostiarrak eskuratu du bandera, eta Euskotren ligan, Oriok.

Garaipenak gaur ez dio ihes egin Donostiarra arraun taldeari. Atzo estropada ona egin zuen Bilbon, baina kateatu egin zen une batean, eta bigarren izan zen, Orioren atzetik. Gaur, baina, lehen postuan helmugaratu dira, eta bandera eskuratu dute, non eta etxean. 20:35eko denbora egin dute etxekoek, eta bost segundoko aldea atera diote bigarren sailkatuari, Hondarribiari. Hirugarren Urdaibai izan da, hamabi segundora, eta laugarren Orio, 25 segundora. Eusko Label Ligako sailkapenaren buru jarri da, gainera, Donostiarra.

Hondarribiarekin aritu da nor baino nor Donostiarra ohorezko txandan. Lehen ziabogara iristerako soilik hondarribiarrak erakutsi dute donostiarren pare jotzeko gai zirela. Orio zortzi segundora zuten ordurako, eta Zierbena, hamabostera. Bigarrenean, Hondarribiak aurrera egiten du, eta parez pare iritsi dira lehen bi ontziak. Hondarribiak bi segundoren aldea izan du hirugarren luzean.

Azken ziabogatik ere ia batera atera dira Donostiarra eta Hondarribia. Etxeko taldeak, ordea, olatu bat baliatu du aurrea hartzeko, eta bi segundo aurreratu dira. Alde hori eskuan, ahalegin handia egin dute arraunlariek, eta azkenean handitzea ere lortu dute azken luzean.

Eusko Label ligako bigarren txandan Urdaibai eta Santurtzi aritu dira aurrez aurre. Bermeotarrek irabazi dute bigarren txanda hori, eta gertu izan dute Getaria ere. Urdaibai bikain aritu da ziabogetan. Estropadako lehen txandan Lekittarrak hobera egin duela baieztatu da. Txanda, ordea, Kaikuk irabazi du, zigortu egin duten arren.

Eusko Label Ligako Bandera Fabrika sailkapena

1 Donostiarra 20:35,57 2 Hondarribia + 05.44ra 3 Urdaibai +12.19ra 4 Orio +25.54ra 5 Getaria +30.52ra 6 Kaiku +38.45era 7 Lekittarra +39.81era 8 Cabo da Cruz +44.91ra 9 Zierbena +46.97ra 10 Itsasoko Ama +47.01era 11 Ares +56.90era 12 Ondarroa +1:01.80ra

Euskotren ligan, atzoko erlojupekoaren ondoren, gaur Donostian jokatu dute bigarren bandera, eta Orio nagusitu da Kontxako badian. Laugarren kalean aritu dira arraunean oriotarrak, eta lehia estua izan dute atzoko garaileekin, Arraun Lagunak taldeko arraunlariekin. Azken metroetan, ordea, indartsuago aritu dira oriotarrak, eta bost segundoren aldea atera diete donostiarrei.

Euskotren ligaren Bandera Fabrika sailkapena

1.- Orio 11:17,54 2.- Arraun Lagunak +04.58ra 3.- Donostiarra +30.36ra 4.- Tolosaldea +31.06ra

Denboraldiko lehen estropada jokatuta, sailkapen nagusian Orio eta Arraun Lagunak daude lehen bi postuetan, zazpina punturekin berdinduta. Donostiarra da hirugarren, lau punturekin, eta Tolosaldea, laugarren, bi punturekin.


Hiru sute piztu dira Nafarroan

Summary: Hiru sute piztu dira Nafarroan. Bihar sartuko da indarrean uzta biltzeko araudi berria. Makinak erabiltzen dituztenek sua itzaltzeko ura izan beharko dute eskura.

Nafarroako suhiltzaileek jakinarazi dutenez, igandean hiru sute piztu dira, Gatzolatzen, Añorben eta Melidan. Gatzolatzen zuhaizti bat erre da, eta Cordovillako suhiltzaileak aritu dira itzaltzeko lanean. Aurretik beste bi suak itzali dituzte. Melidan tximista batek piztu du sua, Nafarroako suhiltzaileen arabera. Añorbekoa, berriz, uzta biltzeko lanetan ari zen makina batekin piztu da. Tafallako, Cordovillako eta Azkoiengo suhiltzaileek itzali dituzte.

Hain zuzen, bihar jarriko da indarrean labore lanak makinekin egiteko araudi berria. Muturreko beroa denean, sute arriskuaren abisu horia dagoenean, debekatuta egongo da makinekin landa lanak egitea, tartean baita uzta biltzea ere, 14:00ak eta 18:00ak bitartean. Gainera, nekazariek traktorera egokitutako gailu bat izan beharko dute su ebakiak egiteko, edota traktoreak mila ur litroko biltegi bat izan beharko du suak itzaltzeko. Makinaren gidariaz gain, beste pertsona batek atzean utzitako arrastoa zaindu beharko surik piztu den jakiteko.

Abisu gorriarekin, erabat debekatuko dira landa lan horiek. Bi kasuetan, debekuak alerta emanda dagoen udalerriei eragingo die soilik. Abisuak hedabideen bitartez eta ohiko bideetatik zabalduko dira.


Summary: Tiroketa bat izan da Kopenhagen, eta hainbat hildako eta zauritu daude, Poliziaren arabera. Danimarkako Poliziak 22 urteko daniar bat atxilotu du, eta eraso terroristatzat hartuta ari da ikertzen gertatutakoa.

Danimarkako Poliziak baieztatu duenez, igande arratsaldean Kopenhagen merkataritza gune batean izan den tiroketan hainbat pertsona hil eta zauritu dira. Soran Thomassen poliziaburuak jakinarazi du 22 urteko daniar bat atxilotu dutela. Beste daturik ez du eman. Ez du argitu zeintzuk izan daitezkeen tiro egin duenaren arrazoiak, baina eraso terrorista bat balitz bezala ari dira ikertzen.

Tiroketa 17:30ean gertatu da, baina nahasmen handia izan da lehen orduetan, eta gauera arte ez dute baieztatu inor hil denik. Atxilotu bakarra egon arren, erasotzaileak bat baino gehiago izan litezkeela uste du Poliziak, hipotesi hori baztertu arte.

Amager distrituan izan da tiroketa, hiriaren erdigunearen eta aireportuaren artean. TV2 Danimarkako telebistak hasieran esan du hiru pertsona zauritu dituztela, Rigshospitalet ospitaleko prentsa arduraduna iturri hartuta. Sophie Andersen Kopenhageko alkateak esan du oso larria izan dela gertatutakoa, baina daturik ez du eman.


Metalararen dardara bizia Bilbon

Summary: Metalararen dardara bizia Bilbon. Zalantza egunen ondotik, Metallicak kontzertua eman du bart San Mamesen, 45.000 lagun aurrean. Niña Coyote eta Chico Tornado, Nothing But Thieves, eta The Hellacopters ere aritu dira.

Eta askatu zen korapiloa, eta azkenik bai, heavy metalak San Mames izan zuen etxe egun batez. Metallicak kontzertua eman zuen atzo Bilbon, azken egunotako dudak guztiz uxatuta. Taldeko kideetako baten senide batek positibo eman zuen COVID-19aren proba batean, eta, ondorioz, zalantzan handiak izan dira kontzertua egitea posible izanen ote zen. Bada, bai: egin egin da azkenean. Guztira 45.000 zale inguruk gozatu dute metalaren astinaldiaz.

Zale gehienek Metallica taldearen kontzertua itxaron zuten irrika gehienaz. Hala eta guztiz ere, ez zen izan oholtza dardarka jartzen talde bakarra: Niña Coyote eta Chico Tornado, Nothing But Thieves, eta The Hellacopters taldeak ere aritu ziren atzo, Live Nation promotoreak antolaturiko jaialdian.


Summary: Atzeraldiaren hotsek oraindik ez dute eten langabeziaren apaltzea. 2.423 langabe gutxiago daude Lanbiden eta Nafar Lansaren. Enplegua handitu egin da, baina aurreko urteko ekain gehienetan baino gutxiago. Mugagabeak dira kontratuen %27.

Gero eta ozenago entzuten ari dira atzeraldiaren danborrak astintzen dituzten hotsak, nahiz eta iragarle gehienek hazkunde datu positiboei eutsi. Azken horiei arrazoi ematen diete, oraingoz, lan merkatuari buruzko estatistikek.

Izan ere, maiatzean bezainbeste izan ez bada ere, ekainean ere emaitza positiboak eman ditu Hego Euskal Herriko lan merkatuak: behera egin du langabeziak, gora egin du langileen kopuruak, eta kontratu mugagabeak izan dira sinatutakoen laurdena baino pixka bat gehiago.

Aurki guztiak badu bere ifrentzua, eta Hegoaldeko lan merkatuarena ezaguna da: emakumeen langabezia tasa gizonena baino lau puntu handiagoa da —%12,7 emakumeek, eta %8,4 gizonek—, prekaritate handia dago oraindik ere, eta langabezia sariak ez du langabeen erdia hartzen.

2020an baino 42.000 langabe gutxiago

SEPE Espainiako enplegu erakundearen datuen arabera, ekainean 142.991 langabe zeuden Hego Euskal Herriko enplegu bulegoetan, maiatzean baino 2.423 gutxiago. 2019ko ekainera arte egin behar da atzera hori baino kopuru txikiagoa aurkitzeko. Duela bi ekain, konfinamenduak amaitzen ari zirela, 42.000 langabe gehiago zeuden.

Lurralde guztietan gutxitu dira langabeak: 834 gutxiago Gipuzkoan, 804 gutxiago Bizkaian, 713 gutxiago Nafarroan, eta 72 gutxiago Araban.

Uda hasiera izanda ohikoa denez, zerbitzuetan gutxitu da gehien langabezia (-1.851), baina datu onak izan dituzte eraikuntzak (-141) eta industriak batez ere (-488). Industria izan da urte hasieran euskal ekonomiaren motorra, hornidura arazoak desagertu ez diren arren.

Langabe kopuruak gora egin du, berriz, lehen sektorean (+43) eta aurretik enplegurik ez zutenen artean (+15). Enplegua aldi baterako erregulatzeko espedientearekin dauden langileak ez dira asko: ekainaren 30ean 1.176 langile zeuden egoera horretan. Oso urrun daude itxialdian izandako 250.000etatik, baina baita duela urtebete eskas zeuden 22.000etatik.

Laugarren aldiz, marka

Langabeziak behera egin du, eta gora egin du, berriz, lanean daudenen kopuruak. Hori diote, behintzat, Gizarte Segurantzaren afiliazio datuek. Horien arabera, batez beste maiatzean baino 1.077 lagun gehiagok kotizatu dute ekainean. 1.288.318 lagun daude Gizarte Segurantzan kotizatzen, duela urtebete baino 29.000 gehiago.

Igoera ez da oso handia, kontuan hartuta ekaina hilabete ona izan ohi dela afiliazioarentzat —iaz lau mila gehiago batu ziren—, baina, nolanahi ere, marka berri bat jarri du, laugarrena jarraian. Baliteke hurrengo hilabeteetan marka berririk ez egitea, ekonomiaren bilakaeraren ondorioengatik ez ezik, uztaila eta batez ere abuztua oso hilabete kaskarrak izaten direlako afiliazioarentzat, hezkuntzan batez ere milaka lanpostu galtzen direlako udako oporren hasierarekin batera.

Finkoak, baina ez hainbeste

Ekainean 111.148 kontratu egin dira, eta horietatik 30.221 izan dira mugagabeak, hau da, sinatutakoen %27,1. Azken lan erreforma indarrean jarri eta aldi baterako kontratazioari muga bat jarri zionetik, asko ugaritu dira kontratu mugagabeak, haren aurretik %7-8 izaten baitziren. Edonola ere, kontratu horietako asko aldizkako finkoak dira, eta ez dute urte osoko jardunaldia bermatzen.


Summary: Gizon bat hil da Miarritzen izandako auto istripu batean. Miarritzeko ordainlekuan gertatu zen istripua, atzo. Bi emazte Baionako ospitalera eraman behar izan dituzte, larri. Bi haur arinki zauritu dira, eta Baionako ospitalera eraman dituzte horiek ere.

Miarritzeko ordainlekuaren heinean (Lapurdi) ezbehar bat gertatu zen atzo arratsean, 20:00 aldera. Auto batek ordainlekuko pareta bat jo zuen bortizki, eta bost lagun zituen barnean. 28 urteko gizon bat hil da, 26 eta 64 urteko bi emakume larriki zauritu dira, eta, 5 eta 2 urteko bi haur arinki kolpatu dira. Laurak Baionako ospitalera eraman zituzten berehala larrialdi zerbitzuek.


Estatuaren babes bila

Summary: Estatuaren babes bila. Ezkerrera egin dute Latinoamerikako hainbat gobernuk beren herrialdeetako azken bozetan. Adituen ustez, mende hasieran izan zen aldaketa politikoaren bigarren oldea iritsi da.

Latinoamerikak ezkerrera egin du berriz ere. Azken urteetako joera argia da. Andres Manuel Lopez Obradorrek hauteskundeak irabazi zituen Mexikon 2018ko uztailean, eta hasiera eman zion ezkerraren garaipen sorta bati. 2019an, presidente hautatu zituzten Laurentino Cortizo, Panaman, eta Alberto Fernandez, Argentinan; 2020an, Evo Moralesen MAS alderdia boterera itzuli zen Bolivian, Luis Arceren garaipenarekin. 2021ean, eskuinetik ezkerrera aldatu ziren Peru, Honduras eta Txile, Pedro Castillo, Xiomara Castro eta Gabriel Boric presidenteekin, hurrenez hurren. Eta ekainaren 19an, gauza bera egin du Kolonbiak, Gustavo Petro presidente aukeratuta. Ikuskizun dago Brasilek bide horri jarraituko ote dion Luiz Inacio da Silva Lula-rekin. Urriaren 2an egingo dituzte hauteskundeak.

Hainbat analistak ikusi dute gobernu aldaketa horietan Marea arrosa izenez ezagutzen denaren bigarren olatu bat. Izen hori erabili izan da sarri Hugo Chavez Venezuelako presidente izendatu (1999) ondorengo urteetan Latinoamerikako beste hamalau herrialdetan hedatu zen ezkerreko eta zentro-ezkerreko indarren gobernu multzoari aipamen egiteko —ezkerraren espektro zabal bat hartzen duelako hautatu zuten arrosa, eta ez ezker klasikoaren gorria—. Gorakadaren ostean etorri zen gainbehera. Hondurasko estatu kolpearen ondotik (2009), eskuineko gobernuak ugaritu ziren 2010eko hamarkadan. Azken urteetan, joera hori eten du berriz ere ezkerrerako beste bira batek. Aldaketaren oinarrian dagoena herritarren sumindura da, Silvina Romano Zientzia Politikoko doktore eta Celag Latinoamerikako Geopolitika Zentro Estrategikoko ikerlariaren iritziz: pobreziaren eta gizarte desberdintasunen areagotzeak eragindakoa. «Gogoan izan behar ditugu 2019an Txilen eta Ekuadorren izan ziren protesta jendetsuak. Sistema aldaketa bat eskatzeko mobilizazioak izan ziren. Ekuadorren petrolioaren garestitzeagatik piztu ziren, eta Txilen hamarkadetan jasan duten neoliberalismoarengatik».

Egoerak okerrera egin du ordutik, pandemiaren ondorioz. Nazio Batuen Erakundearen CEPAL Latinoamerikarako eta Kariberako Batzorde Ekonomikoaren arabera, muturreko pobrezia duela 27 urteko mailara itzuli zen iaz: 86 milioi herritar zeuden behar larrian —biztanleen %13,8—, eta pobrezian ziren beste 200 milioi herritar baino gehiago. Halaber, txostenak jasotzen du desberdintasun ekonomikoak handitu egin zirela pandemiaren eraginez. «Demokraziaz hitz egiten duen edonor justizia sozialaz hitz egitera behartuta dago Latinoamerikan. Biak lotuta daude ekonomian esku hartuko duen estatu batekin», adierazi du Romanok. Demokrazia eta justizia soziala binomio banaezina direla aldarrikatu zuten Marea arrosaren lehen olatuko gobernuek, eta lortu zuten «demokraziaren ideiaz jabetzea», «prozedura huts gisa» ulertu beharrean, «edukiz bete» zutelako. «Egun, inoiz baino argiago dago sistemak desberdintasunak eragiten dituela». Romanoren esanetan, horrek azaltzen du jendeak estatuaren esku hartze handiago bat eskatu izana eta, finean, ezkerreko aukeren alde bozkatu izana hainbat estatutan.

Gustavo Petro Kolonbiako presidente hautatuaren jarraitzaileak haren hauteskunde garaipena ospatzen, ekainaren 19an, Caliko kaleetan. ERNESTO GUZMAN JR / EFE.

Azken lau urteetan gobernura iritsi diren ezkerreko indarren ikuspegi politikoa askotarikoa da, herrialde bakoitzak bere erronkak dituelako, eta ezkerra bera ulertzeko modu desberdinak dituztelako. Baina, Angelica Rodriguez Zientzia Politikoetako doktore eta Kolonbiako Iparraldeko Unibertsitateko irakaslearen iritziz, badituzte bi ardatz komun: batetik, jarrera kritikoa dute, Washingtongo Kontsentsuaren errezetei segituz, Latinoamerikan azken hamarkadetan ezarri diren erreforma neoliberalen aurrean pobrezia eta desberdintasun ekonomikoa areagotu dituztelako. Neurri horiek ikusita, estatuaren esku hartze handiagoa proposatzen dute, botere publikoak gizarte babeserako sareak eratu ditzan. Bestetik, estatuen subiranotasunean oinarritutako integrazioa dute helburu, AEBen neurriko globalizazioaren ordez. Marea arrosaren lehen olatuko gobernuek lortu zuten, estatuaren esku hartzearen bidez, babes sare publiko bat eraikitzea sektore zaurgarrienen mesedetan, asmo handiko laguntza programak martxan jarriz. Milioika lagun irten ziren urte horietan pobreziatik. Orduan, aldeko izan zuten testuinguru ekonomikoa, eta diru sarrera garrantzitsuak jaso zituzten lehengaien esportazioari esker.

Gustavo Petro Kolonbiako presidente hautatua, Gabriel Boric Txileko presidentea, eta Luiz Inacio da Silva 'Lula' Brasilgo presidentegaia. EFE

Azken urteetan, baina, Latinoamerikako estatuek diru gutxiago bildu dute esportazioetatik, lehengaien prezioek behera egin dutelako. Bigarren olatuan boterera heldu direnek baliabide mugatuagoak izango dituzte epe laburrera. Gizartearen beharrak, berriz, handitu egin dira pandemiak are larriago bihurtu duen krisi ekonomiko betean. Horri gehitu behar zaio estatuen zorpetze maila altuak inbertsioetarako ahalmena murriztuko diela. «Aldaketa estrukturalak egitea oso zaila izango da», ohartarazi du Rodriguezek. Banatzeko gutxiago dagoenean gobernatzea lan nekezagoa dela adierazi du Romanok, «eliteak oldarkorrago jartzen direlako, eta zailagoa delako haiekin negoziatzea». Beraz, ezkerreko gobernuen erronka nagusietako bat izango da bultzatu nahi dituzten aldaketak finantzatzeko diru iturriak bilatzea. Dena den, Romanok nabarmendu du iraganean izan direla superabit urteak «inolako gizarte politikarik gabe», eta ezkerrak «dagoena ondo banatu» behar duela. Gobernu berriek ez dute izango promesetan huts egiteko tarte handirik, Rodriguezen arabera. «Herritarrak prest daude kanpainan emandako hitza jaten duten agintariak azkarrago zigortzeko». Pobreziak, gizarte arrakalak, ustelkeria kasuek eta pandemiaren ondorioek herritarren haserrea eragin baitute, eta ezkerraren aldeko hautua ez delako atxikimendu baten ondorio izan, kasu askotan. «Herritar ugarik oposizioan zegoenaren alde egin dute, agintean zegoena ez delako gai izan egoerari erantzuteko. Oposizioan ezkerra zegoenez, ezkerra babestu dute». Agintariekiko konfiantza faltak «ordezkaritza krisi bat» eragin du, Rodriguezen iritziz, eta lider berri batzuek jakin dute tokia egiten. «Hainbat lider ditugu beren burua ez eskuineko ez ezkerreko gisa aurkezten dutenak. Ni naiz behar dena, diote. Harrera ona izan dute herritar askoren artean». Figura «oso pertsonalistak» dira, orain arte ezaguna denarekiko «haustura bat» irudikatzen dutenak. «Horrelako lidergoak agertu dira, eskuinean zein ezkerrean». Rodriguezek adibide gisa aipatu ditu Nayib Bukele El Salvadorko presidentea (eskuinekoa) eta Daniel Ortega Nikaraguakoa (ezkerrekoa).

Txileko, Ekuadorko, Boliviako, Peruko, Kolonbiako protesten irudiak. EFE

Alde horretatik, aipatzekoa da eskuin muturreko zenbait buruzagik Latinoamerikan lortu duten indarra. Kasurik argiena da Jair Bolsonaro Brasilgo presidentearena, baina ultraeskuinaren eragin politikoa nabarmen handitu da Txilen, Argentinan eta Perun, besteak beste. Herritarren eta agintarien arteko zatiketaren harira, Romanok adierazi du Marea arrosaren lehen gobernuak «oinarriei oso lotuta» egon zirela, eta horregatik lortu zutela lidergo sendo bat eraikitzea. «Jendeak hau esaten du, adibidez, Evo Moralesi buruz: ondo hitz egiten du. Baina horrek ez du zerikusirik lidergoaren zilegitasunarekin. Evo Moralesek daukana da sektoreak artikulatzeko izugarrizko gaitasuna. Esperientzia politikoa duelako, jendearekin egoten dakielako, kalean ibili delako». Romanoren iritziz, bigarren olatuko liderrak «desberdinak» dira horretan, baina «kontaktuan» daude oinarriekin ere, eta adierazi du lotura hori lantzea ezinbestekoa izango dutela ordezkaritza krisia gainditzeko. Txinarentzako aukera Bi adituak bat datoz: jokalekua aldeko jarri zaio Txinari Latinoamerikan presentzia indartzeko. Besteak beste, gobernuek inbertsioetarako dirua behar dutelako. «Txina bihurtuko da kreditu emaile nagusia Latinoamerikan datozen urteetan. Gainera, NDFk [Nazioarteko Diru Funtsak] baino errazago negoziatzen du zorra, Latinoamerikan egon nahi duelako, egon behar duelako». Bidea are gehiago zabalduko dio Txinari AEBen urruntzeak. Donald Trump AEBetako presidente ohiak argi utzi zuen Latinoamerika ez zegoela bere lehentasunen artean, eta, Joe Biden egungo presidenteak berriz ere Latinoamerikako agintariekin harremanak berreskuratu dituen arren, ez du eskualdea bere atzerri politikaren lehen lerroan jarri. «Txinak hainbat proiektu finantzatu ditu Nikaraguan, luzera begirako harreman bat hasi du Venezuelarekin, eta orain arte AEBak ohoratzen zituzten zenbait gobernu ere hasi dira Txinarekiko interesa agertzen, enplegua eta ekonomia suspertzeko dirua behar dutelako», azaldu du Romanok.

AEBek Latinoamerikan duten pisua txikitu izana «aukera bat» izan daiteke bigarren olatuko ezkerreko gobernuentzat, «tarte handiagoa izango dutelako nazioartean harreman pragmatikoak bilatzeko, horrenbesteko kostu politikorik gabe».

Romanoren iritziz, «globalizazioaren sistema asimetrikoan harreman orekatuagoak bilatzeko modu bakarra integrazioa da». Marea arrosaren lehen gobernuek integrazio hori bultzatzeko zenbait erakunde sortu zituzten, baina ez dute arrakastarik izan. «Zer gertatuko da Lulak irabazten badu? Unasurren [Hego Amerikako Nazioen Batasunaren] aldeko apustua egingo al du? Latinoamerikarako txanpon bakarra sortzearen alde dagoela esan zuen [maiatzaren hasieran]». Integrazioaren aferan, baina, desberdintasun garrantzitsuak ikusten ditu Rodriguezek lehen olatuko eta bigarren olatuko gobernuburuen artean. «Ez dut uste agintari berriek lehentasuntzat daukatenik eskualdeko integrazioa. Ikusi dute ahalegin hori ez dela emankorra izan eta batzuetan kostu handikoa dela». Rodriguezen iritziz, apustua gehiago izango da Pazifikoko Aliantzaren aldekoa. «Boricek hainbatetan aipatu du bere diskurtsoetan. Mexiko haren parte da, eta Kolonbia ere bai». Politologoak azaldu du, aliantzak ez bezala, Unasurrek Hego Amerikako herrialdeen arteko «hurbiltze politiko bat» zuela helburu, «oinarri ideologiko jakin batzuetatik abiatuta». Aliantzak, berriz, xede ekonomikoak ditu soilik, eta Pazifikoko herrialde guztiei dago irekita. Rodriguezek nabarmendu du eskema horrek gehiago begiratzen diola Txinaren gorakadari.


Summary: Errigorak diru bilketa bat antolatu du Nafarroako suteengatik. Etorkizunean halakorik berriz ez gertatzeko erabiliko dira irabazi guztiak.

15.000 hektarea inguru erre zituzten ekainean Nafarroan gertatu ziren suteek. Berriz horrelakorik ez gertatzeko diru bilketa antolatu du Errigora herri ekinaldiak, eta uztailaren 15a bitarte iraunen du. Irabaziak bi helbururekin erabiliko dira: subeldi berdeak sortzeko, eta abeltzaintza estentsiboa sustatzeko.

Errigorak berak 10.000 euro jarri ditu, eta euskal herritarrei ekarpena egiteko eskatu die, bakoitzak ahal duena emanez. Dirua egitasmo horren webgunearen bidez bidaltzen ahal da, txartelarekin edo kontu korronte batean dirua sartuz.

Irabaziak ahal bezain ongi kudeatzeko, arlo desberdinetako profesionalez osatutako mahai bat prestatu dute. Hauek dira kideak: Mirian Otxotorena (NNPEK), Mikel Tabar Tafalla-Zangozaldeko basozaina, Victor Rubio suhiltzailea, Patxiku Irisarri Nafarroako EHNEko kidea, Juan Carlos Castillo Azkoiengo alkate eta Nafarroako Udal eta Kontzejuen Federazioaren lehendakaria, eta Imanol Ibero nekazari eta Errigorako kidea.


Summary: Gure Esku: «Gure gailurra zortzimilakoa da». Pirinioetako Bideak «herri gogoa hauspotu» duela uste du Gure Esku-k. Herritarrei dei egin diete erabakitzeko eskubidearen alde urratsak egitera.

Pirinioetako Bidea ekinaldia «magikoa» izan dela adierazi dute gaur Gure Esku-ko bozeramaile Amalur Alvarezek eta Josu Etxaburuk: «Pentsatze hutsa euskal herritar asko etxetik 300 kilometrora joan direla hirumilako bat egin eta gailurrean argia piztera... hunkigarria da». Donostian egindako prentsaurrekoan, etorkizunera begira ere jarri dira, eta «burujabetzaren alde aktibatzera» deitu dituzte euskal herritarrak: «Bidea urratzeko, ez baita nahikoa ekintza handi bat; eguneroko jarduna da gailurrera eramango gaituena».

Larunbatekoa «herri gogoa hauspotzeko» ekinaldi gisa definitu dute eledunek, eta erronka hori bete dutelakoan daude: «Erabakitzeko eskubidearen argia piztuta dago». Hala, adierazi dute larunbateko ekinaldiak kontra egin diela erabakitzeko eskubidea gauzatzeko baldintzak falta direla argudiatzen dutenei. «Askotan entzuten dugu, gehiegitan, ez dela girorik. Ez dagoela baldintzarik», kritikatu dute, eta gehitu «milaka eta milaka herritarrek» adierazi dutela hori posible dela. Gure Esku-ko kideen hitzetan, herritarrek berek sortuko dituzte erabakitzeko eskubidea gauzatzeko baldintzak, eta «anbizioz jokatzeko» prest daude. Helburua, ordea, Pirinioetako hirumilakoak igotzea baino handiagoa dela gogoratu dute: «Zortzimilakoa da».

Eskoziako lehen ministro Nicola Sturgeonek egindako iragarpena ere aipatu dute bozeramaileek. Hark 2023ko urriaren 19a proposatu du Eskoziak bigarren independentzia erreferenduma egiteko. «Ikusgai dago euren asmoa nola bideratu ahal izango duten, baina badute, bederen, plan bat. Badute anbizioa», azaldu dute. Eta anbizio bera eskatu diete euskal herritarrei ere: «Geure buruari galdetu beharko genioke orain ez bada noiz izango den une aproposa».

Eledunen esanetan, «olatu demokratizatzaile berri bat» etor liteke Europatik, eta ezinbestekoa da hura iristean «igerian» egotea: «Ez genuke nahi olatu horrek hondartzan harrapatzerik». Hala, prozesu propio bat «landu, adostu eta sustatu» beharra adierazi dute. Plataformak bide horretan «temati» jarraituko du, gainerako eragileei «eskua luzatuz». Berdin egiteko eskatu die herritarrei ere, helburuak lortzeko «herri mugimendu indartsu bat» behar delako: «Denon artean, urratsez urrats, zortzimilakoa ere egingo dugu».

Gure Esku-k eta Kataluniako zenbait eragilek Jaizkibeldik (Gipuzkoa) Cap de Creusera (Katalunia) bitarteko hirurehun tontor argiztatu zituzten larunbat gauean. Europari mezu bat bidaltzeko baliatu zuten ekinaldia: «Gure herrientzat errespetua eskatzen dugu; gure hizkuntzarentzat eta kulturarentzat begirunea exijitzen dugu; gure herritar guztien eskubide zibil eta politikoak errespetatzeko eskatzen dugu. Gure herrien borondate demokratikoa errespetatzeko exijitzen dugu».


Summary: Baztertu egin dute Kopenhageko tiroketa eraso terrorista bat izatea. Hiru hildako eta lau zauritu izan dira merkataritza gune batean izandako erasoan.

Danimarkako Poliziak baztertu egin du eraso terrorista bat izan dela atzo Kopenhagen izaniko tiroketa. Ustezko egilea atxilotuta dago oraindik ere. Soren Thommassen Danimarkako poliziaburuak jakinarazi duenez, atxilotua 22 urteko danimarkar bat da. Prentsaurrekoan adierazi dutenez, gazteak arazo psikiatrikoak ditu, eta tiroketa egitea aldez aurretik zeukan pentsaturik. Atxilotu zutenean errifle bat eta munizio bat zituen. Gaur egingo diote galdeketa. Oraingoz, erasoaren arrazoiak ikertzen dihardute.

Hiru pertsona hil eta lau zauritu dira tiroketan. Hildakoak 17 urteko bi danimarkar eta 47 urteko suediar bat izan dira; hirurak Danimarkan bizi ziren. Zaurituei dagokienez, 19 eta 40 urteko bi emakume egoera larrian daude, eta beste bi zaurituak 16 urteko neska bat eta 50 urteko gizon bat izan dira, suediarrak biak ere.

Poliziak lekukoei eskatu diete harremanetan jartzeko haiekin. Gainera, biktimen familien dolua errespetatzeko, argazki eta bestelako edukiak sare sozialetara ez igotzea galdegin du.


Summary: NBEk azalpenak eskatu dizkio Frantziako Gobernuari hizkuntza gutxituei buruz. NBE beldur da Frantziako Konstituzio Kontseiluak 'Molac legearen' kontra hartutako erabakiak Frantziako gutxiengo linguistikoen giza eskubideei kalte garrantzitsuak eragiten ahal dizkiela

NBE Nazio Batuen Erakundeak azalpenak eskatu dizkio Frantziako Gobernuari, hizkuntza gutxituei buruz duen jarreraren inguruan. Maiatzaren 31n bidalitako gutun batean, «kezka» agertu zion Parisi nazioarteko erakunde horrek, Frantziako Konstituzio Kontseiluak Molac legearen kontra hartu zuen erabakiak kalte garrantzitsuak eragin diezazkiekeelakoan Frantziako gutxiengo linguistikoen giza eskubideei. Hiru txostengilek izenpetu dute gutuna: Fernand de Varennes gutxiengoen gaietako adituak, Alexandra Xanthaki kultur eskubideetako adituak eta Koumbou Boly Barry hezkuntza eskubideetako adituak. «Frantziako hizkuntza eta kultura historiko gutxituetako pertsonen identitateari, duintasunari, askatasunari, berdintasunari eta diskriminaziorik ezari kalte egin diezaioke erabaki honek», hiru txostengileen hitzetan.

2021eko maiatzaren 21ean zentsuratu zuen hizkuntza gutxituen aldeko legea Frantziako Konstituzio Kontseiluak, hilabete eta erdi Frantziako Asanblearen gehiengo batek babestu zuena edukiz hustuz. «Funtsezko» bi artikulu bertan behera utzi zituela azpimarratu dute txostengileek: hizkuntza gutxituen murgiltze eredua Frantziako Hezkuntza Kodean integratzen zuen 4. artikulua, eta estatu zibileko dokumentuetan 'ñ' eta halako zeinu diakritikoak onartzen zituen 9. artikulua. Hiru txostengileek zehazten dute murgiltzea dela elebitasunera iristeko irakasmolderik «eraginkorrena», eta erabaki horrekin, hezkuntza publikoan ez ezik, itunpekoetan ere debekatzen dutela hizkuntza gutxituak murgiltze ereduan irakastea. Horiek horrela, NBEren arabera, «tratu ezberdina» du Frantziak, hizkuntza gutxituetan ala inglesez egiten diren irakaskuntzen artean.

NBEko hiru txostengileek Frantziako Gobernuari oroitarazi diote nazioarteko hainbat hitzarmen izenpetuak dituela; besteak beste: eskubide zibil eta politikoen nazioarteko hitzarmena; haurren eskubideen nazioarteko hitzarmena; nazio, etnia, erlijio edo hizkuntza gutxiengo baten parte direnen eskubideen adierazpena; eta abar. Horietan oinarrituta, «azalpenak» emateko eskatu diote Frantziako Gobernuari hiru txostengileek: Konstituzio Kontseiluaren erabakiaren gauzatzeari buruz, inglesaren eta hizkuntza gutxituen tratu ezberdinari buruz, eta hizkuntza gutxituen irakaskuntza eta erabilpena bermatzeko Frantziak hartu dituen neurriei buruz.


Bolsonaro, Lula eta zentroa

Summary: Bolsonaro, Lula eta zentroa. Urriaren 2an, Brasilen historiako boz orokorrik garrantzitsuenetako batzuk egingo dira. Ekonomikoki ezin okerrago dago herrialdea, eta, hori gutxi balitz bezala, bizimodu soziala erabat militarizatuta dago.

Urriaren 2an, Brasilen historiako hauteskunde orokorrik garrantzitsuenetako batzuk egingo dira, eta elkarren aurka ariko dira Jair Bolsonaro egungo presidente ultraeskuindarra eta Luiz Inacio da Silva Lula estatuburu ohi ezkertiarra. Bolsonaroren kudeaketaren ondorioz egoera ikaragarri zailean dagoela erabakiko du Hego Konoko erraldoiak bere etorkizuna. Ekonomikoki ezin okerrago dago herrialdea, eta, hori gutxi balitz bezala, bizimodu soziala erabat militarizatuta dago, hau da, zapalduta.

Bolsonaroren gobernuan beti egon dira militarrak. Lulak, berriz —Dilma Roussef bezala, azpijoko judizialen biktima izan zen, eta horrek lehia politikotik kanpo utzi zuen—, oraintsu arte inkesta guztietan faborito zen arren —Lulak %46 eta Bolsonarok %39—, gaur-gaurkoz ez dauka ziurtatua toki hori. Bai Bolsonarok, Alderdi Liberaleko kideak, eta bai Lulak, Langileen Alderdikoak (PT), zentroaren botoak lortzeko borrokatu beharko dute. Lulak ahaleginak egingo ditu bigarren itzulirik ez izateko; izan ere, bigarren itzulia egiteak esan nahiko luke beste aukeraketa bat egin beharko litzatekeela, eta ez luke batere erraza izango. 'Lava Jato'

2007an, Brasilek jakinarazi zuen petrolio hobi erraldoi bat aurkitu zuela, herrialdearen erreserbak bikoiztuko zituena, eta, horri esker, munduan erreserbarik handiena duten herrialdeetako bat da orain. Horrek aldarazi egin du munduko mapa, eta, gainera, batzuen ustez hor izan zuen jatorria Lava Jato operazioak (2014), diru zuriketari buruzko auzi baten ikerketak.

«Lava Jato operazioaren bitartez, eskuin muturreko taldeek garai modernoetako Kondor operazioa egin zuten», esan du Adriano Diogo geologo eta PTko Giza Eskubideen idazkariak. «Beste hainbeste pasatu zen Ekuadorren eta Argentinan. Kanpotik prestatutako ekintza bat da, AEBek antolatua, eta, hain zuzen, petrolio oso puruz betetako hobiak aurkitu zirelako egin zen. Horrek aldarazi egin zuen nazioarteko politika, eta, gerraontziak bidali beharrean, Lava Jato operazioa jarri zuten abian. Lula eta Dilma petrolioaren ondorioz erori ziren: horixe izan zen egin zuten krimen bakarra».

Ikerketaz arduratzen zen epailea Sergio Moro zen: Bolsonarok Justizia ministro izendatu zuen 2018an, hauteskundeen bigarren itzulia irabazi eta gero. Gainera, Lula presidentetzarako lehiatik kanpo uzteaz ere arduratu zen Moro: eroskeriaz akusatu zuen, frogarik izan gabe; hain zuzen, zera leporatu zion, hiru solairuko apartamentu bat jaso izana, Petrobrasen y OAS eraikuntza enpresa handiaren arteko zenbait kontraturi bidea zabaltzearen truke.

Lula ez zen inoiz apartamentuaren jabe izan, baina, horretan oinarrituta, hura espetxeratzeko agindu zuen Morok. Lau urte geroago, Auzitegi Goren Federalak bertan behera utzi zuen zigorra, baina kondena horrek presidentetzarako bidea zelaitu zion Bolsonarori. Bestalde, The Intercept-ek egindako ikerketa batek frogatu zuenez, Lava Jato operazioko fiskalek bilera eta akordio sekretuak egin zituzten AEBetako Justizia Saileko zenbait funtzionariorekin, eta Brasilgo Gobernuak ez zuen horren berri izan Rousseff boterean zegoen bitartean. Presidenteordeak

Rousseff kargutik kendu izana ere (2016) erabakigarria izan zen Brasilgo politika instituzionalean. Parlamentuko kolpearen egileetako bat bilakatu zen presidente: Michel Temer, Rousseffen presidenteordea. Lulak jarri nahi izan zuen presidenteorde karguan, Kongresuan gobernuaren babesa handitzeko itxaropen ustelaz.

Ekonomia Ministerioa zuzentzeko, Temerrek Henrique Meirelles izendatu zuen, Lularen urteetan Banku Zentraleko presidente izandakoa. Ministro berriak azkar lortu zuen konstituzioan zuzenketa bat egitea 2036ra arte gastua mugatzeko, eta, ondorioz, ia ezinezkoa da inbertsio publiko handirik egitea. Horrek guztiak gauza bat baino ez du eragin: herritarrek mesfidantzaz hartzea Gerardo Alckmin aukeratu izana Lularen presidenteorde izateko hautagai. Alckmin Sao Pauloko gobernadore ohia da, Lularen etsai historikoa, elite paulistako kidea eta katoliko kontserbadorea.

Estrategia handiago baten parte bada ere, mesfidantza sortu du PTko kideen artean ere, eta alarma piztu die beste batzuei, mehatxutzat hartzen baitituzte hark gobernuan sartuko balitz aurrera eramango lituzkeen politika kontserbadoreak. Monica Benicio da haietako bat: PSOL ezkerreko alderdiko zinegotzia da, eta haren bikotekide Marielle Franco hil zutela-eta (2018) hasi zen politikan modu aktiboan. «Alckmin Opus Deiri lotutako gizon bat presidenteorde izateko hautatua bada, zer ondorio izango du horrek LGBT taldeentzat? Zer gertatuko da abortua legeztatzearekin? Horrek asko kezkatzen nau». Zentroa

Joan den maiatzean, boto asmoaren inguruko inkestetan bi hautagai nagusiek bildutako emaitzen berri jakinarazi zenean , Lulak, argi eta garbi zentroaren botoak eskuratzen saiatzeko, martxan jarri zituen beste estrategia batzuk, horrela boto horiek lortu eta bigarren itzulirik egin behar ez izateko. Izan ere, Diogok ohartarazi duenez, Bolsonarok hainbat aldiz esana du ez duela emaitza txarrik onartuko, eta «matxinada giroa» sortuko duela.

Panorama polarizatuegi dagoen honetan, askoren ustez, zentroaren botoak erakartzea baina aldi berean bere oinarria ez galtzea lortzen duen hautagaiak irabaziko ditu hauteskundeak. Lularen beste apustuetako bat ebanjelikoengana berriz hurbiltzea da; izan ere, ebanjelikoek bizkarra eman zioten 2018ko hauteskundeetan, baina ez dira beti PTren aurkakoak izan.

Are, inkesta batzuen arabera, bi hautagaiak berdinduta egongo dira hautesle horien botoetan. Beste sektore bat ere erakarri nahian ari da Lula: enpresari eta finantzen sektorea.

Lula 2018ko apirilaren 7an atxilotu zuten, presidentetzarako hauteskundeak izan baino sei hilabete lehenago, hain zuzen inkesta guztiek garailetzat jotzen zutelarik; haren hautagaitza bertan behera uzteko maniobra argi bat izan zen. Bolsonaro, abagunea aprobetxatu, eta garaile izan zen bigarren itzulian. Gainera, lehendik Lularen alde bozkatutako boto emaileetatik 7,5 milioik bizkarra eman zieten PTri eta Lularen ordezko hautagai Fernando Haddadi. Bolsonaro

Boterera iristean, Bolsonaro ospetsu egin zen etengabe erasotzen zielako komunismoari, feministei, herri indigenei, beltzei, gay eta lesbianei, eta are NBEri. Beste gauza batzuek ere eman zioten ospea: Rio de Janeiroko miliziekin harremanak izateak, diktadura militarra goraipatzeak, torturari gorazarre egiteak, armak eta indarkeria erabiltzeak, eta talde ebanjelista fundamentalistekin harreman estuak izateak. Haren gobernuan 600 ofizial daude, administrazio publiko osoko lanpostuetan eta are ministro karguetan, eta hori aurrez inoiz gertatu gabea da herrialdearen historia demokratikoan.

Jair Bolsonaro, hainbat zale agurtzen, Orlandon (AEB). Alan Santos, EFE

«Brasil egoera dramatiko eta perbertso batean dago, bereziki emakumeak, LGTB herritarrak, beltzak eta indigenak», azaldu du Beniciok. «Gero eta handiagoa da indarkeria, eta gobernuak faxismoa bultzatzen du egunero. 2018ko martxoan, Rio de Janeiroko esku hartze federalaren eta Marielle Francoren hilketaren harira —feminizidio politiko bat izan zen—, bestelako politika bat abiatu zen, erregimen demokratikoan arrakala bat sortu zuena. Latinoamerikako beste herrialde batzuek ez bezala, Brasilek ez zuen erreparaziorako politikarik izan diktadura garaiaren ondoren, eta hori da gure demokraziaren oinarria: beltzen eta indigenen odolaren gainean eraiki zen».

Gainerakoan, Bolsonaroren gobernuak are gehiago sakondu du eredu ekonomiko neoliberala, eta gastu publikoa murriztu. Pandemian egindako kudeaketa ere desastre hutsa izan da: Brasil da munduan biktima gehien izan dituzten herrialdeetan bigarrena, AEBen atzetik. Hiri handietako faveletan, biztanleen ia erdiek lana galdu dute. Populazio aktiboaren parte diren 90 milioi brasildarren ia herenak guztira 213 milioi lagun dira lanik gabe geratu dira, aldizka egiten dute lan, edo lana bilatzeari utzi diote.

2014an, Brasil aterea zen NBEren Nekazaritzarako eta Elikadurarako Erakundeak egindako gosearen munduko mapatik, baina, Bolsonarorekin, berriz sartu da. Diogoren ustez, «egoera katastrofikoa da, eta instituzioetan antolaketa falta erabatekoa dago. Diktaduraz geroztik ez da izan azken lau urteetakoa bezain egoera kezkagarririk. Bolsonaroren gobernuak, pandemian, gauza bakarrarekin izan zuen konpromisoa: heriotzarekin». Benicio bat dator Diogoren iritziarekin: «Demokrazia mespretxatzen duen gobernu bat da. Klase politikoak sinesgarritasun osoa galdu du, eta herritarrek ez dute inongo konfiantzarik politika instituzionalean. Ikaragarri aldendu dituzte agintarien klasea eta herritarrak, eta horrek modua ematen die jendea are errazago kontrolatzeko». Demokrazia

Bai Diogo eta bai Benicio bat datoz kalean egoera horrek izan duen erantzun soziala ez dela izan egoerak eskatzen duen adinakoa. Benicioren ustez, mobilizazio gutxi badago ere, mugimendu sozialetan antolamendu handia dago. Gizarte arloan egiten diren aurrerapen guztiak emakumeei eta LGTB komunitateari dagozkie: feminismoak mugimendu sozialen antolatzaile gisa aritzen dira».

Diogori, berriz, arriskutsua iruditzen zaio herria sozialki pasibo izatea, kontuan hartuta gizarte hori ohituta dagoela kalera jotzera arazoak konpontzeko, eta arriskutsutzat dauka parlamentuko akordioen bitartez hartzea erabaki politikoak, gaur egun gertatzen den bezala.

Bruno Pereira indigenista eta Dom Phillips kazetari britainiarra desagerrarazi eta hil izanak alarma piztu du herrialdean jasaten duten indarkeriari dagokionez. «Giza eskubideen defendatzaileentzat, munduko herrialderik arriskutsuenetako bat da Brasil. Batez ere lurra defendatzen eta herri indigenak babesten aritzen direnentzat», nabarmendu du Beniciok.

«Marielle hil zutenetik lau urte pasatu diren honetan, ez daukagu inongo erantzunik; talde politiko horiek estatuaren babespean daude, politika egiteko erailketa erabiltzen duen estatu baten babespean hain zuzen, eta ziur daude ez dituztela zigortuko».

Benicio baikor dago: uste du Lulak baduela irabazteko aukera. «Baina ez da erromantizatu behar. Asko poztuko naiz Bolsonarok boteretik alde egin behar badu, eta, gaur egun, Lulak baino ezin du lortu hori. Lula aukeratuz gero, prozesu demokratiko baterako bidea hasiko da».

Diogorentzat, Lulak irabazten badu, litekeena da horrek eragina izatea Latinoamerikako herrialde gehienetan. «Latinoamerikako egungo jazarpen judizialak zera dira, bere garaian izandako diktadura militarren ondorengo fase modernoa. Baliteke Lula itzultzeak bide ematea Latinoamerika baketzeko eta demokratizatzeko prozesu bat abiatzeko, Hego Kono osoan gobernu militarrak bertan behera geratu zirenean gertatu zen bezalaxe».


Hasi dira lanean zuri-gorriak

Summary: Hasi dira lanean zuri-gorriak. Valverderen gidaritzapean lehen lan saioa egin du Athleticek, Lezaman. Bigarren taldeko zortzi jokalari aritu dira. Muniain itxaropentsu mintzatu da.

Kito. Amaitu zaizkio oporrak Athletici. Hasi da denboraldiaurrea zuri-gorrientzat, eta, horrekin batera, Jon Uriarte presidente hautatu berriaren aroa, baita Ernesto Valverde entrenatzailearen hirugarren aldia ere; sasoi baterako sinatu du. Ekaina hilabete benetan zoroa izan da Bizkaiko taldearentzat, eta, urak zertxobait baretu badira ere, Uriarte buru duen zuzendaritzak lan franko du egiteko.

Txingurri-k 32 jokalari izan ditu bere esanetara Lezaman; tartean, Gorka Gurutzeta. Klubak herenegun iragarri zuen aurrelari donostiarra fitxatu zuela, eta aurtengo denboraldian fitxatu duen lehena da. Amorebietan aritu zen azken sasoian, Bigarren Mailan, eta hamahiru gol sartu zituen.

Aitzitik, Lezamara bertaratu diren mila jarraitzaile zuri-gorriek ez dute ikusi Ander Capa. Portugaleteko jokalaria eta kluba kontratua berritzeko negoziatzen ari dira; ekainaren 30ean amaitzen baitzitzaion. Capak bi urterako kontratua luzatzeko eta soldata handitzeko eskatu du, baina klubak ezezkoa eman dion zurrumurruak zabaldu dira.

Capaz gain, Unai Simon, Iñigo Martinez, Unai Vencedor eta Julen Agirrezabalaga ere ez dira Lezaman izan; horiek, ordea, oraindik oporretan daude, Espainiako selekzioarekin aritu direla eta.

Utzita aritu direnak, bueltan

Valverdek bigarren taldeko zortzi jokalari igo ditu lehen taldera denboraldiaurrea egiteko: Beñat Gerenabarrena, Malcom Adu Ares, Luis Bilbao, Aitor Paredes, Beñat Prados eta Ander Iru, Alex Padilla eta Ibon Ispizua atezainak. Ez zen bertan Jokin Ezkieta atezaina; Athletic utzi du iruindarrak, klubarekin akordioa etetea adostu ondoren.

Azken sasoian utzita jokatu zuten Peru Nolaskoain, Jon Morcillo, Iñigo Vicente eta Imanol Garcia sasoi-aurrera batu dira; ez, ordea, Iñigo Cordoba. Herbehereetako Go Ahead Eagles taldean aritu zen.

«Punta-puntako» teknikaria

Lehen entrenamenduaren ostean, Iker Munian prentsa agerraldian izan da, eta, aurreratu duenez, Uriarterekin bilera bat egitekoa da, datorren denboraldiko helburuak finkatzeko. «Anbizio handiko helburuak izango direla uste dut. Urte asko daramatzagu Europara sailkatu gabe, eta Kopan behin baino gehiagotan erakutsi dugu amaiera arte borrokatzen dugula».

Bestalde, Athleticeko kapitainak nabarmendu du jokalarien «erabateko babesa» dutela Uriartek eta Valverdek. «Urte gozoak igaroko ditugula espero dut. Denboraldi zirraragarri bat hasi berri dugu. Itxaropentsu gaude».

Txingurriren inguruan, «punta-puntako» teknikaria dela esan du, «lana oso ondo egiten duena». Valverdek talde zuri-gorria bigarrenez zuzendu zuen aldian (2013-2017), Europa Ligara lau aldiz sailkatu ziren, eta behin Txapeldunen Ligara. Horrez gain, Superkopa bat irabazi zuten. Muniain «pozik» dago Valverde berriz Athleticera itzuli delako. «Pertsona gisa, berdin-berdin jarraitzen du. Oso gertukoa da».


Summary: Mercedeseko zuzendaritza bihar eseriko da sindikatuekin. ELAk, LABek eta ESK-k uztailaren 6ko, 7ko eta 8ko greba egunei eutsiko diete. UGTk, CCOOek, Ekintzak eta PIMek bihar erabakiko dute deialdiei buruz.

Ekaineko lanuzte jendetsuak atzean utzita, ziurgabetasuna nagusi da Mercedeseko langile batzordean. Gaur bildu dira sindikatuak, uztailaren 6ko, 7ko eta 8ko deialdiei buruz eztabaidatzeko. Bi jarrera nagusitu dira bertan: batetik, ELAk, LABek eta ESK-k hiru egun horietan kalera irtetearen alde egin dute; bestetik, UGTk, CCOOek, Ekintzak eta PIMek bihar arte itxaron nahi dute ezer erabaki aurretik.

Izan ere, Mercedeseko zuzendaritza bihar goizean eseriko da sindikatuekin. Ekainaren 17an jakinarazi zuen greba deialdiak bertan behera geratu ezean ez zela langile batzordearekin bilduko; ordea, iritzia aldatu eta negoziazioekin jarraituko du. Bilkuran hitz egindakoak zeresana izango du aste honetara begira, orduan erabakiko dute-eta zalantzati dauden sindikatuek lanuzteekin zer egin. Hain zuzen, UGTk, CCOOek, Ekintzak eta PIMek.

Lehenbailehen hartu beharreko erabakia da, Igor Gebara ELAko ordezkari eta langile batzordeko presidentearen ustez: «Denbora bat dakar dena prestatzeak. Ezin da hilaren 5ean erabaki 6an manifestazioa egitea, langileei aurretik informatzeke».

Langile batzordeak ez daki zer asmo duen zuzendaritzak biharko bilerarekin. Gebarak dio bi aukera daudela: «Edo plantillaren mezua ulertu dute eta proposamenekin datoz, edo –eta ez nuke baztertuko– mehatxu handiago batekin». Zuzendaritzaren elkartzeko deia, baina, seinale ona da: «Negoziatzen ibili ostean, beste aldeari berriro elkartzeko eskatzen badiozu, irtenbideak bilatzeko izaten da».

Aurretik bi deialdi bateratu egin dituzte sindikatuek, ekainaren 22an eta 30ean. Hasieran, uztailaren 6an ere kalera irtetekoak ziren guztiak. ELAk, LABek eta ESK-k hilaren 7ra eta 8ra zabaldu zuten deialdia, langile batzarrean eztabaidatu ostean. Erabaki irmoa da hiru sindikatuena.

Urkullu, Alemanian

Erabakitzen dutena erabakitzen dutela, uztailaren 6a egun berezia izango da Mercedesen Gasteizko lantegiarentzat. Iñigo Urkullu lehendakaria eta Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapeneko sailburua autogintza multinazionaleko zuzendaritza nagusiarekin bilduko dira Stuttgarten, Alemanian. 1.200 milioi euroko inbertsioa lortu nahi dute, lantegiko instalazioak berritzeko eta produkzioa bikoizteko.


Summary: Eusko Jaurlaritzak familia zaintzaileak laguntzeko bi zerbitzu aurkeztu ditu. Mendeko pertsonak zaintzen dituztenen eguneroko bizitza erraztea da helburua

Beatriz Artolazabalek, Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak, bi zerbitzu aurkeztu ditu: Zaintel eta Etxean Zaindu. Helburua da bai zaintzaileen eta bai mendekotasunen bat dutenen bizi kalitatea hobetzea.

Zaintel doako telefono bat da, eta Bizitzen fundazioak koordinatuko du. Familia zaintzaileak informatu, orientatu eta aholkatzeko prestatuta egonen da. Nerea Fernandez arduradunaren erranetan, ezaugarri askotarikoak izanen ditu zerbitzuak: «Informazio pertsonalizatua, zainketei buruzko aholkuak, zaintzaileen ongizatea eta autozainketa sustatzeko jarraibideak, laguntza emozionala eta laguntza psikologikoa».

Erabiltzaileek eskura izanen dute 900-100 356 telefonoa, zeina astelehenetik ostiralera egonen den martxan, 10:00etatik 16:00tara. Arreta euskaraz eta gaztelaniaz jasotzen ahalko da. Whatsapp zenbaki bat (619-419 628), helbide elektroniko bat (zaintel@euskad.eus) eta Facebook eta Twitterreko kontuak ere izanen ditu.

Etxean Zaindu, berriz, familia zaintzaileen lan zama arintzeko garatu dute, eta Laguntzabide programaren barnean egonen da. Egitasmo horrek barnean hartzen ditu familia zaintzaileak, mendekoak, diru sarrerak edo prestakuntza bermatzeko errenta jasotzen dutenak eta bazterketa arriskuan dauden profesionalak. Ascudean Familia Zaintzaileen eta Mendekotasunen bat duten Pertsonen Elkarteak kudeatuko du zerbitzua.


Summary: Zazpi protestari atxilotu zituzten igandean Silverstoneko zirkuitura sartzeagatik. 1 Formulako lasterketa jokatzen ari zirela egin zuten protesta Just Stop Oil taldeko kideek. Errepide erdian eseri ziren bost lagun, eta atera egin behar izan zituzten. Denera, zazpi ekintzaile atxilotu zituzten.

Britainia Handiko 1 Formulako sari nagusia martxan zela, bost lagun sartu ziren atzo Silverstoneko zirkuitura, Birminghamen, Southamptonen, Essexen eta beste hainbat hiritan egin asmo dituzten petrolio findegien aurka protestatzeko. Guanyu Zhou gidariak istripu bat izan zuen, eta lasterketa etenda zegoen unea aprobetxatu zuten Just Stop Oil taldeko ekintzaileek pistara salto egin eta errepide erdian jartzeko. Berehala atera eta atxilotu zituzten denak.

Erregai fosilen erabileraren aurkako mugimendu ekologista bat da Just Stop Oil; zehazki, Erresuma Batuan dozena bat petrolio findegi eraikitzeko proiektuaren aurka ari dira. Aldarri horri eusteko, aurrerantzean ere kirol eta kultur ekitaldien aurka egiten jarraituko dutela ohartarazi dute ekintzaren ondoren.

Hiru egunez, 400.000 lagun bildu ditu Silverstoneko 1 Formulako sari nagusiak. Poliziak bazuen susmoa zirkuitua hartzeko planak egiten ari zirela, eta ekitaldiaren arduradunek eskatu zuten halako «arriskurik» ez hartzeko. «Oso arriskutsua da pistan sartzea autoak martxan dauden bitartean», adierazi zuten, eta prest agertu ziren ekintzaileekin «protesta baketsu bat» egiteko modua adosteko. Just Stop Oil taldeko kideek, ordea, aurrera egin zuten protestarekin, eta zirkuituaren erdira sartzea lortu zuten azkenean. Ez zen inor zauritu.


Summary: 50.000 lagunek baino gutxiagok jasotzen dute DSBEa.

Udazkenean enpleguarekin «zailtasunak» egon daitezkeela uste du Eusko Jaurlaritzak, nahiz eta ekainak langabeziaren eta enpleguaren datu «onak» ekarri dituen, Alfonso Gurpegi Enplegu eta Gizarteratzeko sailburuordearen hitzetan.

Gurpegiren arabera, kontratu mugagabeak ugaritu dira lan erreformaren ondorioz eta, enplegu aukerak handitzearekin batera, gutxitu egin dira diru sarrerak bermatzeko errentaren (DSBE) jasotzaileak. Lehen aldiz Lanbideren eskumena denetik50. 50.000tik jaitsi da kopurua : 49.472 dira onuradunak, iaz baino 4.045 gutxiago.

Aldi berean, handitu egin da IMV bizitzeko gutxieneko diru sarrera egokitu zaienen kopurua. 19.258 dira eta haien erdiak baino gehiagok DSBEa ere jasotzen dute. Eusko Jaurlaritzak apirilean eskuratu zuen diru sarreraren eskumena, eta sailburuordeak horrekin lotu du jasotzaileen igoera.

Nafarroako Gobernua ere gustura dago ekaineko datuekin, «areago garaiko ezegonkortasun ekonomikoa kontuan izanik». Inoiz ikusi gabeko enplegu tasarik handiena du Nafarroak, eta kontratu mugagabeek ere orain arteko marka hautsi dute.

Sindikatuek bestelako irakurketa egin dute. Kontratu mugagabeek gora egin badute ere, ELAk salatu du haien artean lanaldi partzialeko eta aldizkako kontratu finkoak gehitu direla. Hortaz gain, langabeen prekaritatea ere ekarri du gogora: erdiak baino gehiagok ez dute langabezia prestaziorik kobratzen.

LABek adierazi du langileak erosahalmena galtzen ari direla. Oinarrizko produktuak garestitzen ari dira, baina soldatak edota pentsioak KPI-aren azpitik eguneratzen ari dira. UGT-Euskadik ere soldaten igoera eskatu du, aipatuz hiru langiletik bik lan baldintzak gaurkotu gabe dituztela.


Summary: Gutxienez sei lagun hil dira AEBetako tiroketa batean, Independentzia Egunaren ospakizunetan. Erasoa Illinois estatuko Highland Parken gertatu da, uztailaren 4ko desfile batean. Lehen informazioen arabera, dozenaka lagun ospitaleratu dituzte zaurituta.

Gutxienez sei pertsona hil dira AEBetan, tiroketa batean. Herrialdearen Independentzia Eguna ospatzeko desfile batean gertatu da erasoa, Illinois estatuko Highland Park hirian.

Hiriko udalak jakinarazi du Polizia erasotzailearen bila ari dela, eta herritarrei eskatu die eraikin barruetan babes hartzeko, oraindik tiroketa gehiago izateko arriskua badelakoan. Chicago Times egunkariak argitaratu duenez, Poliziak uste du erasotzaileak teilatu batetik egin diola tiro desfilearen bueltan batu den jendeari.

«Susmagarria 18 eta 20 urte bitarteko gizonezko zuri bat bezala deskribatu dute, ile beltz luzearekin, gorpuzkera baxukoa, eta kamiseta zuri edo urdin bat zeraman soinean», azaldu du Chris O'Neil komandanteak.

Tiroketa desfilea hasi eta hamar bat minutura gertatu da, Illinoisen 09:10ak inguru zirenean —Euskal Herriko 16:10ak aldera—, EFE albiste agentziak adierazi duenez. Tiro hotsak hasi direnean, korrika hasi dira desfilean parte hartzeko edo hura ikusteko bilduta zeudenak.

Tokiko zenbait lekukotzen arabera, hogei tirotik gora entzun dituzte. North Shore unibertsitateko osasun sistemak adierazi du gutxienez 31 lagun eraman dituztela zaurituta inguruko ospitaleetara. Gehienak tiroz zaurituta, eta beste batzuk tiroketak eragin duen nahasmenean min hartuta.

Highland Park Chicagotik 40 kilometro ingurura dago, eta 30.000 biztanle inguru ditu.


Summary: 'Ahomentan' elkarrizketa sorta, igandetik aurrera BERRIAn. Igande honetan argitaratuko da lehen 'Ahomentan' elkarrizketa. Naima el Bani Altuna eta Sergio Henrique Faria ikertzaileak izango ditu protagonista. Igandero argitaratuko dira, uda osoan.

Udarekin eta oporraldiarekin batera iritsiko da beste urte batez BERRIAren Ahomentan elkarrizketa sorta. Elkarrizketa sakon eta mamitsuak dira, normalean bi pertsonari egindakoak, eta protagonista horien hartu-emana dute helburu.

Batzuetan, esparru berean lan egiten duten edo loturaren bat duten norbanakoak batu ohi ditu BERRIAk, hari mutur bati buruz hitz egiten hasi eta gai askotarikoen inguruan mintzatzeko. Beste batzuetan, lehen begi kolpean lotura nabarmenik ez duten norbanakoak batu ohi ditu, elkargune horiek hizketaldian topatzeko.

Igande honetan argitaratuko da lehen elkarrizketa, hilaren 10ean. Lehen ale horretan, Naima el Bani Altuna eta Sergio Henrique Faria ikertzaileak batu ditu BERRIAk. Artikoan eta Antartikan bildutako datuak ikertzen dituzte, eta klimaren azken ehunka mila urteetako bilakaera argitzen saiatzen dira.

Biek ala biek ohartarazi dute planetaren ipar eta hego poloak espero baino azkarrago berotzen ari direla, eta jarrera aldatu behar dela ere azpimarratu dute. «Iruditzen zait sormen handiagoa behar dugula egoerari aurre egiteko, ikusi delako orain daukagun sistema ez dela bateragarria ez planetarekin, ez klimarekin, ezta gizakion bizitzarekin ere», azaldu du el Bani Altuna ikerlariak.

Lehen ale horren ondotik etorriko dira gainerako guztiak, igandero-igandero. Eskaintza horren parte izango dira, adibidez, Ibai Zabala eta Larraitz Lucas kirolari ohi eta irakasleei eta gurpil aulkian dauden Telmo Iruretari eta Juncal Cepedari egindako elkarrizketa luzeak.


Summary: Euskaraz erantzuniko brebetako azterketak zuzentzen ari dira Baionan. Zuzenketa zentroa antolatu dute Baionako Arteen Hirian, Euskal Hirigune Elkargoaren babesarekin. Adierazi dutenez, sinetsiak dira ekintzak «ondorioak» izanen dituela. Donibane Garaziko zuzenketa zentroan protesta egin dute sare publiko eta pribatuetako irakasleek, Seaskari babesa erakusteko.

Joan den astean egin zituzten Seaskako ikasleek brebetako azterketak. Frantziako Hezkuntza Ministerioaren debekuen gainetik, horietako askok euskaraz erantzun zuten zientzietako azterketa, Frantziako Hezkuntza administrazioak frantsesez egitera behartzen baditu ere. Bada, gaur, proba euskaraz egiteko hautua egin zuten ikasleen azterketak zuzentzen hasi dira Baionan. Hain zuzen, Seaskakoek zuzenketa zentroa antolatu dute Baiona Arteen Hirian. Goizetik dira zeregin horretarako lanean.

Euskal Hirigune Elkargoaren babesarekin antolatu dute zentroa. Seaskakoek azaldu dutenez, horrek aski nabarmen lagundu du prozesuan. Babes horren garrantzia azpimarratu du, besteak beste, Seaskako lehendakari Peio Jorajuriak.

Ikusi gehiago: Frantziaren kontsuletxeetan sartu dira, euskarazko azterketak itzul ditzatela eskatzeko

Halaber, gaurko ekintza «sinboloaz harago» doa, dioenez. «Badakigu aldarrikapena legala dela, arautegian sartzen dela, eta dekretuak baimentzen duela akademiak azterketak euskaraz eginaraztea. Arazoa da akademiak ez duela nahi».

Gainera, aurrera begira, zehaztapena egin du: «Dudarik gabe, horrelako ekintza batek ekarriko ditu ondorioak». Nabarmendu duenez, elkargoaren babesa bakarrik ez, jendearena ere badute: «Lurralde honetan denek kontsideratzen dute zilegi dela azterketak euskaraz egitea; horrek aitzinaraziko ditu gauzak».

Mañolo Espelet da Baionako Arteen Hirian antolatu duten zuzenketa zentroko zuzendaria –Estitxu Robles Arangiz kolegioko zuzendaria ere bada–. Espeletek nabarmendu du ikasleentzat euskararen aldeko engaiamendu bat erakusteko aukera dela. «Ez ditugu ikasleak behartzen, haiek bizi dute euskara. Heldutasunez jokatzeko eskatzen diegu».

Publiko eta pribatuaren babesa

Zuzenketa zentro bat baino gehiago dago Ipar Euskal Herrian; horietako bat Donibane Garaziko zitadelako kolegioan da. Goiz bukaeran, zuzenketan parte hartzen ari ziren ikastetxe publiko eta pribatuetako hogeita hamar bat irakasle kanpora atera dira, Seaskari babesa erakustera. «Negu honetan hiru sareetako irakasleak juntatzen hasi ginen, elkarrekin zerbait egiteko ideiarekin», esplikatu du Edurne Apezetxea Mauleko Argia kolegioko irakasleak. Izenpe biltze bat egin zuten lehenik, euskarazko kopiak zuzentzeko zuzentzaile eskasiarik ez zela erakusteko. Gaur, gutuna bidali diote Bordeleko errektoreari «ikasle euskaldunen hizkuntza eskubideak errespetatuak» izan daitezela eskatzeko. Halaber, aurten ere Frantziako hezkuntza administrazioak euskaraz erantzundako Zientzietako probak bahitu dituela esplikatu du. «Euskaraz eginak izan diren kopia horiek ez dakigu non diren. Pentsatzen dut Bordelera-edo eramanak izan dira», adierazi du. Zuzentzaile erdaldunen esku utzi izana deitoratu du: «euskaraz zuzenduak izaten ahal ziren».

«Guk uko egin diogu zuzenketan parte hartzeari, baina horrek erran nahi du [publikoko eta pribatuko] irakasleek kopia gehiago dituztela zuzentzeko», adierazi du Celine Tourreuil, Larzabaleko (Nafarroa Behera) Manec Erdozaintzi Etxart kolegioko zuzendariak. «Hala ere sostengu osoa izan dugu haien partetik, bai publikotik eta baita pribatutik ere. Badakite zer den erronka eta bat egiten dute gure aldarrikapenarekin». Ildo beretik jo Maider Hariñordoki irakasleak ere. «Bagenekien bazirela batzuk gurekin borrokan, baina goiz honetan banaka banaka zuzentzaile guziei aipatu diegu prentsaurrekoa eginen genuela, eta anitz agertu dira. Sorpresa bikaina izan da».


Summary: 'Popa', 'estatxa', 'estropua'... arraunaren hiztegia osatu du BERRIAk. Traineru denboraldia hastearekin batera, gai horren inguruko hiztegia osatu du BERRIAk. Hitz ezagunak eta ezezagunak aurki daitezke.

Hasi da aurtengo traineru denboraldia, eta BERRIAk bilduma bat osatu du arraunean erabiltzen diren hitzik esanguratsuenekin. Askotan erdarazko hiztegira jo izan da arraunaz hitz egiteko, baina euskarak ere hiztegi zabala dauka arlo horretan.

Bideoan branka-tik hasi eta popa-rainoko hitzak aurki ditzakegu. Lehena, esaterako, ontziaren aurreko aldeari dagokio. Bigarrena, berriz, patroia aritzen den lekua izendatzeko erabiltzen da, ontziaren atzeko aldea, hain zuzen ere.

Arraunaren inguruko hiztegiak bilakaera nabarmena izan du urteek aurrera egin ahala, baina, hiztegia ez ezik, kirola bera ere asko aldatu da.

Gaur egun, bi arraunketa mota nagusi daude: eserleku finkokoa eta mugikorrekoa. Azken mota hori ez dago noranzko aldaketak egiteko diseinatuta; ondorioz, ur bareetan bakarrik erabiltzen da, hau da, ibaietan eta aintziretan. Eserleku finkoa dutenak, aldiz, edozein uretan nabigatzeko diseinatuta daude. Halakoak erabiltzen dira traineru estropadetan lehiatzeko, eta garai bateko arrantzontzietan dute jatorria. Hamahiru arraunlarik eta patroi batek osatzen dituzte taldeak.

Uda iristearekin batera, martxan da jada arraun denboraldia. Joan den asteburuan ekin zioten sasoiari lehen mailako taldeek. Gizonezkoen Euskolabel ligan, Orio izan zen garaile larunbatean, eta Donostiarra igandean. Emakumezkoen Euskotren ligan, berriz, Arraun Lagunak taldeak irabazi zuen larunbatean, eta Oriok igandean.

Ikusi gehiago: Zinemaldia, uztailean


Summary: Euskadiko Filmategiak Antxon Ezeiza zinemagilearen lana katalogatu du. Zinemagilearen funts dokumentala, bibliografikoa eta grafikoa gorde dituzte Euskadiko Filmategiaren artxiboan. 2020an, Errenteriako, Pasaiako, Hernaniko eta Andoaingo Udalek Ezeizaren ondarea filmategian uztea erabaki zuten.

2011. urtean hil zen Antxon Ezeiza zinemagilea (Donostia, 1935). Aitzindaria izan zen euskal zinemagintzan, eta haren material osoa bildu dute orain Euskadiko Filmategian. Bilduma material bibliografikoz, zinematografikoz eta audioz osatuta dago, eta guztira 257 erregistro sortu dituzte; haien artean, Ezeizak idatzitako gidoiak, sinopsiak, testuak, gutunak eta artikuluak daude. Gehienak mekanografiatuak badira ere, eskuz idatzitako batzuk ere gorde dituzte. Gainera, Eresbil Musikaren Euskal Artxiboak digitalizatu dituen 51 audio zinta magnetiko bildu dituzte, baita Ikuska sailaren filmetako irudiekin eta baztertutako eszenekin sortutako sei bobina ere.

Euskadiko Filmategiaren artxiboan funts dokumentala, bibliografikoa eta grafikoa kontserbatuko dira, eta komunitate zientifikoaren eskura egongo da aurrerantzean. Josefina Rubiok, Antxon Ezeizaren alarguna zenak, Errenteriako, Pasaiako, Hernaniko eta Andoaingo Udalei (Gipuzkoa) eman zien zinemagilearen materiala, eta 2020. urtean sinatu zuten hitzarmena filmategiarekin.

Donostiako Zinemaldiak eta Elias Kerejeta zinema eskolak lankidetza «oso aktiboa» izan dute Ezeiza funtsa osatzeko lanetan. Euskadiko Filmategiko zuzendari Joxean Fernandezek defendatu du funts hori osatzen duten lehen mailako iturriak ikertzaileentzat eskuragarri jartzea urrats garrantzitsua dela euskal zinemaren historia hobeto ezagutzeko. Horretaz gain, euskal ondare zinematografikoa babesteko, erakundeen arteko lankidetzaren adibide ona ere badela gaineratu du zuzendariak.

Ezeizaren Funtsa kontsultatu nahi duenak ordua hartu beharko du aldez aurretik, Euskadiko Filmategiaren egoitzan, Donostian.


Summary: Whatsappek aukera emanen du norbera online den ezkutatzeko. Aplikazioak beste urrats bat egin du herritarren pribatutasuna zaintze aldera. Aurrerantzean, erabiltzaileek ez dute zertan erakutsi beharko konektatuak diren ala ez.

Azken konexioa zer ordutan izana zen ezabatzeko aukera eman zuen lehenbizi Whatsappek, bai eta hartzaileak mezua irakurria ote zuen adierazteko ikur urdina itzaltzekoa ere; neurriok batzuen zorionerako izan dira, beste batzuen endredorako. Hala eta guztiz ere, ezinbestean, erabiltzaileen pribatutasuna zaintzeko pauso inportanteak izan ziren orduko horiek, eta, geroztik, bide beretik segitu du aplikazioak. Orain gutxi egin du azken aldaketa: erabiltzaileak ezkutatu egiten ahalko du online dagoen edo ez.

Orain arte, ezinezkoa zen informazio hori desagerraraztea. Azken konexioaren ordua ez ematea posible izanik ere, elkarrizketaren beste aldean zen pertsonak aise ikus zezakeen une horretantxe bestea konektaturik zen edo ez. Aurrerantzean, norberak hartuko du horren gaineko erabakia.

Halaber, ez da Whatsappek iragarritako neurri bakarra. Oraindik indarrean ez bada ere, aplikazioak jakinarazi du iraungitze datadun mezuak bidaltzeko aukera zabalduko duela aurki. Hau da, erabiltzaileak posible izanen du zehaztea zer denbora tartetan izanen den posible mezua irakurtzea. Epemuga hori igarota, idatzitakoa desagertu eginen da elkarrizketatik.


Summary: Sare Herritarrak abuztuaren 20an Donostiako kaleak hartzera deitu du. Azken hilabeteetako urratsak «trabaz josita» egon direla salatu dute. Ezinbestekotzat jo dute herritarrak aktibatzea, bidea «muturrera eramateko».

Pandemiak eragindako etenaren ostean, Sare Herritarrak berriz baliatuko ditu Euskal Herriko hiriburuetako festak «salbuespen legedia salatzeko» eta «euskal presoen euskal herriratzea bere osotasunean gauzatzeko» eskatzeko. Gaur goizean egindako prentsaurrekoan, Donostiako Aste Nagusiko mobilizazioa aurkeztu dute: abuztuaren 20an egingo dute, Etxera bidea gertu lelopean.

Azken hilabeteetan «salbuespenezko espetxe politikak amaitzeko» egin diren urratsek «poza, esperantza eta gogoa» piztu dizkietela azaldu dute Inaxio Oiartzabal eta Nahikari Iturbe bozeramaileek, eta gaineratu dute bide horrek «aukera berri bat» zabaldu duela: «Aprobetxatu behar dugun aukera bat».

Halere, adierazi dute pausoak «geldoak eta trabaz josiak» direla, eta «bide luzea» geratzen dela egiteko. Izan ere, baimenak eta espetxeko hirugarren graduak lortzeko «oztopoak» jartzen dizkiete euskal presoei. Araba, Bizkai eta Gipuzkoako espetxeetan dauden presoen kasuan, kritikatu dute baimenak eta gradu aldaketak onartu arren Auzitegi Nazionala haiek atzera botatzen ari dela. Gorka Martinez Ahedo eta Iñaki Bilbao Gaubeka presoena izan da azken kasuetako bat. Ekainaren amaieran Basauriko kartzelara (Bizkaia) itzuli behar izan zuten, fiskaltzak haien gradu aldaketari errekurtsoa jarri eta epaileak espetxeratzeko agindu ostean.

Sare Herritarrak gogoratu du oraindik ere euskal presoen %36 Euskal Herritik kanpoko kartzeletan daudela. «Lau urte bete dira Pedro Sanchez presidenteak publikoki esan zuenetik Espainiako Gobernuak prozesu bati ekingo ziola hiru hamarkada luzez aplikatutako salbuespeneko espetxe politika kentzeko eta espetxe politika arrunta ezartzeko», salatu zuten ekainaren 18ko mobilizazioan, Iruñean.

Egoera horren aurrean, «herri aktibazioa eta bultzada» ezinbestekotzat jo dituzte, «hasitako bidea muturrera eramateko». Hala, Donostiako mobilizazioan parte hartzeko deia egin diete donostiarrei eta Gipuzkoako gainerako herritarrei: «12:30ean Bulebarretik jai giroan abiatuko dugun manifestazio koloretsuan, etxera bidea egiteko prest gaudela eta etxera bidea gero eta gertuago dagoela aldarrikatuko dugu». Manifestazioarekin bat egin dute Donostialdeko jai batzordeak eta Donostiako Piratek ere, «jaia eta aldarria» uztartuta.


Summary: Frantziaren kontsuletxeetan sartu dira, euskarazko azterketak itzul ditzatela eskatzeko. Bilboko eta Iruñeko egoitzetan egin du protesta Ehun mugimenduak: baxoan ikasleek euskaraz erantzundako azterketak itzultzeko exijitu diete hainbat irakaslek.

Frantziak Bilbon eta Iruñean dituen kontsuletxeetan sartu dira hainbat irakasle gaur goizean, Frantziako Estatuak «bahitutako» azterketak itzul ditzatela eskatzeko. Izan ere, brebeta euskaraz egin duten ikasleei hizkuntza eskubideak urratu dizkietela salatu du Ehun mugimenduak, eta azaldu du euskaraz erantzundako azterketak «Euskal Herritik kanpora» eraman dituela Frantziako Estatuak, «irakasle euskaldunen esku eror ez daitezen eta, ondorioz, zuzendu ez ditzaten».

Eskuan «euskal errepublika orain» zioten kartelak zituztela sartu dira kontsulatuetara. Pap Ndiaye Frantziako Hezkuntza ministroari zuzendutako gutun bana utzi dute Bilbon eta Iruñean, «lapurtutakoa itzultzeko» eskatzeko. Dena den, Ehunek adierazi du hizkuntza eskubideen aldeko borroka ezin dela ulertu «euskal errepublikaren aldarritik bereizita» . «Euskal errepublikarik gabe, etengabean, behin eta berriz tupust egingo dugu erdaren inposizioaren paretarekin».

Orain dela hilabete Irun eta Hendaia artean egindako «lehen burujabetza ekintzaren» segida izan da gaurkoa. Orduko hartan, zenbait migratzaileri muga zeharkatzen lagundu zieten hainbat lagunek, mozorrotuta.

Seaskak, bestalde, euskaraz erantzundako brebetako azterketak zuzentzeko zentroa antolatu du gaur Baionan, Euskal Elkargoaren babesarekin.


Summary: Realaren babesle berria, gaztelera hutsean. Datorren denboraldiko kamisetak aurkeztu ditu talde txuri-urdinak, eta, haiekin batera, Cazoo babesle berria. Elastikoetan, ordea, 'Cazoo. Encuentra. Conduce. Disfruta' leloa irakur daiteke, eta hainbat zalek euskararen falta gaitzetsi dute.

Futbolzaleek, udan, gogoz itxaron ohi dute euren taldeak hurrengo denboraldiko elastikoa aurkezten duen unea. Polita izango al da? Mereziko al du erosteak? Realzaleei tokatu zaie gaur: Macron enpresa italiarraren diseinu berriak aurkeztu ditu talde txuri-urdinak. Diseinuak gehiago gustatu zaizkie zale batzuei, gutxiago besteei, baina bularraldean jokalariek eramango duten publizitateak inor gutxi utzi du gustura.

Babesle berria du Realak: Cazoo, bigarren eskuko autoak saltzeko plataforma britainiar bat. Haren logoa, ordea, ez dute oso ondo integratu etxeko kamisetan; «adabaki bat» edo «petatxu bat» dirudiela kritikatu dute askok. Ez hori bakarrik: publizitatea gazteleraz dagoela ere gaitzetsi dute hainbat zalek. Cazoo. Encuentra. Conduce. Disfruta dio publizitateak (Cazoo. Aurkitu. Gidatu. Gozatu), eta gaztelera hutsean ageri da etxeko zein kanpoko elastikoan. Hori zuzendu ezean kamiseta ez erosteko asmoa azaldu dute sareetako hainbat erabiltzailek.

Alex Chesterman ekintzaileak 2018. urtean sortu zuen enpresa da Cazoo, eta aurten sartu da lehen aldiz Hego Euskal Herriko eta Espainiako merkatuetan. Azken urteetan, besteak beste, Premier Leagueko Aston Villa eta Everton taldeen babesle nagusia izan da, eta beste dozenaka kirol jarduera ere babestu ditu. Aurten egin du salto nazioartera, eta babestuko dituen futbol taldeen artean daude Marseilla, Valentzia, Lille, Bologna eta Freiburg.

Euskararekin bat

Realak gutxienez 2025. urtera arteko akordioa sinatu du Cazoorekin, eta hiru urtean 8-10 milioi euro artean jasoko ditu tratu horri esker.

Azken urteetan hainbat marka erakutsi ditu Realak bere kamisetan: Finetwork, Iconiq, Goodball, Qbao, Euskaltel... eta gaur hainbat zalek gogoan izan dutena, taldeak Lehen Mailara itzuli zenean jantzi zuena: Gipuzkoa, euskararekin bat zioen hura.


Summary: Mercedeseko langile batzordearen gehiengoak ez du babestuko biharko greba. UGTk, CCOOk, Ekintzak eta PIMek ez dute parte hartuko biharko protestan; ELAk, LABek eta ESK-k, berriz, hiru protesta egunei eustea erabaki dute. Zuzendaritzak proposatu die soldata %5 igotzea eta malgutasuna arautzea.

Mahaiaren bueltan eseri dira berriz Mercedes Benzen Gasteizko lantegiko zuzendaritza eta langileen ordezkariak. Ekaineko lanuzte jendetsuak hasi zituztenetik, etenda eduki dituzte elkarrizketak, baina gaur negoziazioei berrekin diete. Ez da egon aurrerapausorik bileran, eta akordioa urrun dago oraindik, baina jarrerak hurbiltzeko balio izan du gutxienez. Izan ere, lan gatazkaren korapilo nagusien inguruko proposamena egin die zuzendaritzak sindikatuei. Hori dela eta, UGTk, CCOOk, Ekintzak eta PIMek erabaki dute biharko iragarrita zuten protesta bertan behera uztea; ELAk, LABek eta ESK-k, berriz, uste dute ez dituela beren eskakizunak aintzat hartzen, eta hiru greba egunei eustea adostu dute.

Mercedeseko zuzendaritzak proposatu du langileen soldata %5 igotzea aurten, eta beste %2 handitzea 2023. eta 2026. urteen artean, hau da, lan hitzarmenak irauten duen bitartean. Horrez gainera, ekoizpen helburuak lortzeagatik jasotzen duten ordainsaria ere 537 eurotik 700 eurora handituko litzateke datorren urtetik aurrera. Ordainsari berri bat ere jasoko lukete urtero irailean, 750 eurokoa, aurten hasita. Gainera, lan hitzarmena sinatuz gero, langileek 2.000 euroko aparteko sari bat jasoko lukete uztaileko nominarekin batera, iazko urteari dagokiona –iraungita zegoen hitzarmena ordurako–.

Lan malgutasunari dagokionez, ordea, ez du baztertu seigarren egunez lan egitea. Zuzendaritzak proposatu du asteburuetako txanda arautzea; hala, hilabetea hasi baino hamar egun lehenago jakinarazi beharko luke enpresak asteburuetan lan egingo duten edo ez, eta soilik «salbuespen gutxi batzuetan» baino ezingo litzateke egokitu egutegi hori. Era berean, proposatu du hamazazpigarren txanda egin ahal izateko, aurretik hilabete horretako larunbat guztietan lan egitea; 100 euroko hobaria izango lukete langileek kasu horretan, gaueko txandaren plusak eta lan jardunean hamalau orduko konpentsazioa izateaz gain.

Hala ere, zuzendaritza prest dago langile gehiago kontratatzeko larunbatetan, igandeetan eta jaiegunetan lan egiteko, Gasteizko lantegian urtean 190.000 furgoneta baino gehiago ekoitziko badira. Langile horiek asteburuetako txandan ariko den taldearen %80 izango lirateke; gainerakoa gaur egungo beharginekin osatuko litzateke. Urtean 4.500 euro gehiago jasoko lukete langile horiek, eta 200 ordu gutxiagoko lanaldia izango lukete.

Langile batzordea, zatituta Sindikatuen artean, askotariko iritziak izan dira, eta agerian geratu da ostera langile batzordearen zatiketa. Aurrerapausoak izan direla aitortu dute UGTk, CCOOk, Ekintzak eta PIMek, eta, ondorioz, erabaki dute bertan behera uztea biharko iragarrita zuten greba deialdia. Negoziazioei «aukera bat» eman nahi diete sindikatu horiek, eta hurrengo bilerara itxarongo dute, mobilizazioekin jarraitu edo ez erabakitzeko.

ELAk, LABek eta ESK-k, berriz, ez dute begi onez hartu enpresaren proposamena. Uste dute ez dituela beren eskariak aintzat hartzen; are gehiago, marra gorri gisa dituzten puntuak gainditu ere egiten dituela azpimarratu dute. Izan ere, soldata KPIaren arabera eguneratzea eta gaueko seigarren txanda ez ezartzea eskatzen dute. Hori dela eta, adostu dute datozen hiru egunetarako greba deialdiri eustea.


Summary: Gipuzkoako Aldundiak baliogabetu egin ditu funtzionarioen erretiro sari gehigarriak. Espainiako Auzitegi Gorenaren ebazpenetan oinarrituta, diputazioak «legez kanpokotzat» jo ditu erretiroa aurreratzeagatik orain arte eman dituen konpentsazioak.

Erretiroa aurreratzen duten Gipuzkoako Aldundiko funtzionarioek ez dute sari gehigarririk jasoko. Eider Mendoza bozeramailearen arabera, Espainiako Auzitegi Gorenak «behin eta berriz» adierazi du sari horiek ez dutela legezko babesik eta justifikaziorik, eta nabarmendu du administrazioek bete egin behar dituztela epai horiek: «Ez dago beste aukerarik. Jurisprudentzia alde batera uzteak prebarikazioa edo funts publikoak bidegabe erabiltzea ekarriko luke».

EAEko 1989ko Funtzio Publikoaren Legeak sari gehigarri horiek emateko aukera ematen die administrazioei, lan hitzarmen propioak negoziatzeko aukera aitortzen baitie. Horren bitartez konpentsatu nahi da tokiko erakundeetako funtzionarioek txandakako kontratuak lortzeko eskubiderik ez izatea. Hala, erretiro aurreratua hartzen dutenek eskubidea dute sari gehigarria jasotzeko, ordainketa bakarrean, kasu batzuetan pentsioaren %100 jaso zein ez; Gipuzkoako Aldundiko funtzionarioen kasuan, adibidez, konpentsazioa gehienez 40.000 eurokoa izan zitekeen.

Gipuzkoako Foru Aldundia da neurria indargabetu duen lehen euskal erakundea, eta Bizkaiko Aldundiak eta udal batzuek gauza bera egiteko asmoa agertu dute. Adibidez, Donostiako Udaleko bozeramaileen batzordeak sari gehigarriak indargabetzeari oniritzia eman dio astearte honetan.

Aurreko astean, Gipuzkoako Aldundiko 250 bat funtzionariok protesta egin zuten diputazioaren egoitzan, eta diputatuen bulegoak dauden solairua okupatu zuten tarte batez. Astearte honetan, berriz, Bizkaiko Aldundiko 200 bat langile mobilizatu dira. Aldundiak sindikatuei jakinarazi berri die Giza Baliabideen Plan Estrategikoari lotutako kalte ordainak indargabetzeko asmoa duela, eta, hala, kendu egingo dituela erretiro aurreratuen, uko egitearen eta eszedentzia pizgarridunaren, ezintasunen eta txanda kontratuaren kalte ordainak.

Sindikatuen arabera, Auzitegi Gorenak ez du jurisprudentzia «zehatza» ezarri, eta salatu dute neurria indargabetu duten erakundeek ez dietela txosten juridikorik aurkeztu. ELAk salatu du diputazioak ez direla autogobernua defendatzen ari eta Espainiako auzitegiek hartutako erabakiak «aitzakia» gisa erabiltzen ari direla «murrizketa gehiago ezartzeko».


Summary: Italia iparraldean larrialdia ezarri dute, lehortea dela eta. Azken 70 urteotako idorterik gogorrena pairatzen ari dira Po ibaiaren ibarrean. Gobernuak aukera dauka etxeetan eta enpresetan ur kontsumoa mugatzeko.

Azken 70 urteotako lehorterik gogorrena pairatzen ari dira Italia iparraldean, Po ibaiak bustitzen dituen eskualdeetan, eta, horregatik, Erromak larrialdia ezarri du horietako bostetan: Emilia-Romagnan, Friuli-Venezia-Julian, Lombardian, Piamonten eta Veneton. Mario Draghi lehen ministroa buru duen kabineteak atzo iluntzean sinatu zuen dekretua, eta, horri esker, ez du tramite burokratikorik egin beharko berehalako neurriak hartzeko; esaterako, etxeetan eta enpresetan ur kontsumoa mugatzea. Abenduaren 31ra arte egongo da indarrean neurria, eta gobernuak, gainera, 36,5 milioi euroko funts bat onartu du lehorteari aurre egin ahal izateko.

Po ibaiaren inguruan daude eskualde horiek, eta Italiako nekazaritza produkzioaren heren bat, gutxi gorabehera, horietan ekoizten dute. Herrialdearen ipar-mendebaldean, Alpeetan du sorburua Pok, 650 bat kilometro luze da, eta Adriatikoan itsasoratzen. Ibaiaren ibilgu asko lehortu egin dira, eta, laborariek nabarmendu dutenez, emaria hain eskasa izanik itsasoko ura bera barnerantz iragazten ari da, eta uztak hondatzen.

Coldiretti da Italiako nekazaritza sindikaturik handiena, eta ohartarazi du lehortearen ondorioz Poren ibarreko uzten erdiak arriskuan daudela. Italiako ur gordailu nagusia da Po, eta nekazariek baliatzen dute arroz sailak, soro landuak eta artzaintza eremuak ureztatzeko.

Oso lehorrak izan ziren negua eta udaberria Italian, eta udaren hasiera ohi baino beroago. Horren ondorioz, Maggiore eta Garda lakuetako—ez daude Milandik oso urrun— ur maila ohi baino txikiagoa da. Horren guztiaren ondorioz. Milanen apaingarri gisa erabilitako iturriak itxi dituzte, eta Veronan ur edangarria mugatzen ari dira.

Gutxienez zazpi pertsona hil ziren herenegun Dolomitetan (Italia) glaziar bat jausi zenean, eta Draghik adierazi zuen «zalantzarik gabe» klima larrialdiarekin lotuta zegoela gertatutakoa.


Summary: Zientzia ikuskizunak, bisita gidatuak, saioak planetariumean eta errealitate birtualeko simulagailuak. Udara honetan hainbat jarduera berezi eskaintzen dizkiegu Eureka! Zientzia Museoan haurrei eta helduei, familian edo lagun artean ondo pasatzeko.

Zer bisitatu Eureka! Zientzia Museoan

8 areto desberdinek osatzen dituzten erakusketa iraunkorra.

Animalia aretoa daukagu, publiko mota guztietara zuzendua eta gune honetan ekosistema desberdinak eta bertan bizi diren animalia ezberdinenak ezagutzeko prestatua.

Planetarium digitala ere badaukagu, askotariko karteldegia duena, familientzako eta astronomia zaleentzako modukoa eguzki-sisteman bidaiak egin ahal izango ditutu, eta kupula osoan ikusi.

Simulagailuak, 300m2-ko eremu ludikoa dugu, bisitaria sentsazioz beteriko mundu batera eramaten duena. Familia eta gazteentzako ezin hobea da. Gure eskaintzan: MAXFLIGHT hegaldi-kabina eta errealitate birtualeko azkenengo simulagailuak. Eta ez ahaztu gure errusiar mendian ibiltzea!

Jardueraz betetako programa

Gure udako agendan askotariko zientzia ikuskizunak, animazioak, Animaliarako bisita gidatuak eta planetarium digitaleko proiekzioak 4 hizkuntzetan eskaintzen ditugu.

Kokapena eta zerbitzuak

Eureka! Zientzia Museoa, Donostiako erdigunetik 15 minutura eta ingurune natural batean kokatzen da. Bere zerbitzuen artean jatetxea eta doako aparkalekua nabarmentzen dira. Gainera, gertu, hiriarekin lotzen dituzten autobusak daude L17, L28, L31 eta L35.

Eureka! Zientzia Museoa publiko guztiarentzat da (4 urtetik gorako haurrak). Gure eskaintzaren artean museorako sarrera, planetariumerako sarrera, konbinatua, Lego tailerrak eta simulagailuen sarrerak ditugu.

Kanpoko lorategietan Gipuzkoako ondare-eraikinei dagozkien maketa batzuk ikus daitezke, baita lorategi botaniko txiki bat ere. Horrez gain, haurrentzako parkea, kafetegia eta doako aparkalekua ditu. Eureka! Zientzia Museoan familia edo lagun arteko plan batez goza dezakezu.

Museoak egunero irekitzen ditu ateak, 20:00ak arte.


Summary: «Narkodiktaduratik» demokraziarako bidea. Estatu kolpe batek Zelayaren gobernua eten zuenetik, sistema autoritario batean kateatuta egon da Honduras, hamabi urtez. Aginte horren kontra sortu ziren mugimenduek indarrak batu dituzte azken bozen ostean, eta Xiomara Castro presidenteak ezkerreko gobernu bat altxatu du adostasun zabal horren gainean.

Demokrazia da Hondurasen jokoan dagoena, Xiomara Castrok iazko azaroan hauteskundeak irabazi zituenetik. Garaipenak amaiera eman zion hamabi urteko aro autoritario bati: armadak 2009an estatu kolpea eman ondoren ezarri zenari. Manuel Zelaya kendu zuten orduan boteretik, Castroren senarra dena. Orain, herritar askorengan itxaropena piztu duen aro berri bat hasi da Hondurasen, eraldaketa sakonak iragarri dituen gobernu baten gidaritzapean. Latinoamerikan azken urteetan ezkerrera egin duten herrialdeetako bat da Honduras, baina ezkerretik harago doan askotariko sektoreen babesari esker lortu du hori. Akordio zabal batek lehenetsi du Juan Orlando Hernandez aurreko presidentearen «narkodiktadurarekin» amaitzea. Castrok urte erdi darama boterean. Orain arte egindakoaz eta Hondurasek dituen etorkizuneko erronkei buruz mintzatu da BERRIA Ramon Romero UNAH Hondurasko Unibertsitate Nazional Autonomoko irakasle, filosofian doktore eta ikerlari politikoarekin. Castroren garaipenaren garrantziaz jabetzeko, ezinbestekotzat du kolpearen ondorengo aro autoritarioan herrialdeak jasan zituen aldaketak ulertzea. Joan den asteartean bete ziren hamahiru urte Zelayaren kontrako estatu kolpetik. Gobernuak kontsulta bat antolatu zuen egun horretarako: herritarrei galdetu behar zien azarorako deituta zituen bozetan hautetsontzi bat gehitu nahi zuten ala ez. Baiezkoak irabaztekotan, konstituzio berri bat idatzi ala ez erabakiko zuten herritarrek. Baina armadak galdeketa eragotzi zuen kolpearekin. Romeroren iritziz, «eskuin muturrak ez zuen sekula ere ulertu Zelayaren eraldaketak ez zirela arriskutsuak enpresarientzat, ezta ideologikoki kaltetuta sentitzen zirenentzat ere». Baina haren «intrantsigentziak» behartu zuen kolpea. Zelaya kanporatuta, lau urtez agindu zuen Porfirio Lobok (2010-2014), eta hura presidente karguan ordezkatu zuen Juan Orlando Hernandezek (2014-2022), joan den apirilean, narkotrafikoagatik AEBetara estraditatu zutenak. «Lobo ez zen heldu narkodiktadura bat ezartzera, baina Orlando Hernandez boterera heltzeko oinarriak jarri zituen», azaldu du Romerok. Orlando Hernandezena bai, «narkodiktadura» izan zen, ikerlariaren esanetan.

Halako erregimen batek funtsezko bi ezaugarri ditu. Batetik, diktadura bat da; botere abusua. Bestetik, krimen antolatua —bereziki, narkotrafikoa— gobernu aparatuan txertatuta egotea du bereizgarri. «Aurretik, beste herrialde askotan bezala, narkotrafikatzaileek eragina zuten gobernuarengan, baina Orlando Hernandezen agintean gobernura iritsi ziren. Narkotrafikatzaileek karguak hartu zituzten; garrantzitsuena barne: errepublikako presidentearena». AEBek Orlando Hernandez narkotrafikoagatik epaituko badute ere, Romerok argitu du presidente ohiak Washingtonen babesa izan zuela. Agerikoa izan zen 2017ko hauteskundeetan, Etxe Zuriak Orlando Hernandezen garaipena ontzat eman zuenean, nahiz eta nazioarteko zenbait ikuskarik iruzurra salatu zuten; besteak beste, Europako Batasunak eta Amerikako Estatuen Erakundeak. Aldiz, Donald Trumpek AEBetako hauteskundeak galdu eta Joe Bidenek presidente kargua hartu zuenean, «narkotrafikoarekin lotutako ikerketak indartu ziren».

Ordutik, Romerok gogorarazi du AEBek urrats «esanguratsua» eman dutela Orlando Hernandezen agintea amaitze aldera. Washingtonek «presio egin» zuen iazko azaroko hauteskundeak «garbiak» izan zitezen. Jarrera aldaketa horren atzean migrazioaren auzia dagoela adierazi zion, urtarrilean, Rodolfo Pastor de Maria Hondurasko Presidentetzaren Estatu idazkariak BERRIAri. Haren esanetan, migrazioa «arazo politiko bat» bihurtu da AEBentzat, eta Washingtonek mintzakideak behar ditu arazo hori konpontzeko. Baina Orlando Hernandez kanporatzeko bultzada herrialdean bertan sortu da. Neurri handi batean, «bizimoduaren okertze azkarrarengatik». Aurreko gobernuak gizarte laguntzak murriztu zituen, eta pribatizazio prozesuak abiarazi. Tartean, osasun arloan. «Horrek min handia egin dio biztanleriari». Are gehiago pandemia gaian. Horrez gain, gobernuak «errepresio prozesu geroz eta itogarriagoa» ezarri zuen ekologisten aurka, auzi sozialak defendatzen zituzten abokatuen aurka, gizarte liderren aurka, eta emakumeen nahiz LGTBI komunitateko kideen aurka. Estatuko indarren jazarpenari gehitu behar zaizkio «narkotrafikatzaileen mehatxuak». Batez ere, landa eremuetako komunitate txikietan.

Hondurasko poliziak 3,3 tona kokaina erretzeko prestaketa lanetan, iazko urrian, Tegucigalpan. Gustavo Amador, EFE

Herritarren erreakzioa eragin duen beste arrazoietako bat estatuko lurren salmenta izan da, ZEDE Garapen Ekonomikorako Eremu Bereziak delako figuraren bidez. «Lurralde subiranotasuna galtzea ekarri du. ZEDEetan ez zuten agintzen ez Poliziak, ez armadak, ezta legeek ere. Han kokatzen ziren enpresek beren araudia ezar zezaketen, eta zergak ordaintzetik salbu zeuden». Romerok nabarmendu du lur salmentak herritarren eta enpresen lekualdatze behartuak eragin zituela, eta, ondorioz, enpresari asko jarri zirena gobernuaren aurka; ez lekualdatzerngatik soilik, baizik eta ZEDEetako jabeei aukera eman zitzaielako merkatuan aparteko abantailekin lehiatzeko. Antzeko zerbait gertatu zen ustelkeriarekin ere. «Imajina ezinezko mailara iritsi zen. Herritarrak, lehenengo aldiz ohartu ziren ustelkeriak egiten dien kalteaz». Baina herritarrak ez ezik, enpresari asko ere asaldatu ziren. «Ustelkeria hain handia izatera heldu zen, ezen argi gelditu baitzen ez ziela enpresari gehienei mesede egiten, enpresari kupula jakin bati baizik». Filosofoaren esanetan, egoerak bultzatu zuen enpresa sektorearen zati handi bat gobernuaren aurka mugitzen hastea, eta sortzen ari ziren indar politiko berriekin itun bat bilatzera. Aliantzari eutsi, eraldatzeko Loboren eta, batez ere, Orlando Hernandezen kontrako erreakzioak zenbait alderdi berriren sorrera ekarri zuen Hondurasen. Horien artean, ordezkari independentez osatutako aliantza bat eta Salvador Nasrralla telebistako aurkezle ohiak, ustelkeriaren kontrako borroka bandera hartuta, gidatutako indarra. Castrok horien eta beste alderdi batzuen babesa izan du presidentetza eskuratzeko. «Boterera heldu dena sektore askotariko koalizio bat izan da: izaera desberdineko aurrerakoiak ?—ezker erradikalenetik sozialdemokraziaraino— eta zentro-eskuineko taldeak». Romeroren iritziz, sektore horien arteko «aliantza nazional handi bat eraikitzea eta mantentzea da gobernuaren erronka garrantzitsuena», hori gabe «kolokan» egongo delako herrialdearen eraldaketarako proiektu osoa. «Badirudi ultraeskuinak ulertu duela, eta akordioari boikota egiten ari da. Gobernuaren kontrako kanpaina bat dago abian hedabideetan. Muturrekoa dela diote, ezgaia, eta aurreko politikarien jardun ustelekin jarraitzen duela». Bestalde, patronalak jarrera aldatu duela ohartarazi du. «Zuzendaritza berritu du, eta oraingoek interes handiagoa dute eskuin muturrarengana hurbiltzeko». Beraz, Castrok gobernuaren eta bere lidergoaren inguruko batasuna indartzea lehentasun izan behar duela uste du Romerok, nahiz eta oraingoz «sinesgarritasun handia» duen.

Oinarri horren gainean, presidenteak «narkodiktaduraren» hainbat neurri desegin beharko dituela adierazi du filosofoak, «zuzenbide estatua berreraikitzeko». Ustelkeriak eta giza eskubideen urraketek «erakundeak suntsitu» dituzte Hondurasen. «Orlando Hernandezek erabateko agintea zuen estatuko botereen gainean, eta ustelkeria zen harreman horiek lotzen zituen zementua». Castrok administrazio «eraginkorra eta gardena» beharko du agindutako aldaketak bultzatzeko, baina bide horretan aurrera egitea ez da erraza izaten ari. Besteak beste, Romerok adierazi duenez, «langile publiko gehienak ustelkeriarekin nahastuta egon direlako».

Helburu hori betetzeko, ikerlariak ezinbestekotzat du «estatua narkotrafikatzaileengandik askatzea». Bereziki, Poliziari, armadari, botere judizialari eta fiskaltzari dagokienez. Parlamentua eztabaidatzen ari da Auzitegi Goreneko magistratuen independentzia bermatuko duen hautaketa prozesu bat, eta eztabaida berari helduko dio aurrerago fiskaltzaren hautaketarekin ere. Orlando Hernandezek bultzatu zituen zenbait lege bertan behera utzi ditu Castrok agintaldiko lehen hilabeteetan: ZEDEak indargabetu ditu, herrialdeko lan merkatua prekarioago bihurtu duen ordukako lanpostuen legea baliogabetu du, baita sekretuen legea ere, gobernuaren edozein ekintza konfidentzial izenda zezakeena. Horrez gain, herritarren behar ekonomiko larriak leuntzeko berehalako neurriak hartzearen garrantzia nabarmendu du Romerok. Arlo horretan, bi neurri nabarmendu ditu: Gobernuak eskoletan haur guztientzako bi jatordu bermatu izana, eta ekintzailetza sustatzeko laguntza programa. Baina asmo handiagoko neurriak bultzatzeko, estatuaren finantzak orekatu beharko ditu Castrok. Gaur gaurkoz, Hondurasek bere aurrekontuaren erdia baino gehiago bideratzen du kanpo zorra ordaintzera. «Gobernuak zorra negoziatu beharko du hartzekodunekin, baina faktorerik erabakigarriena lapurreta etetea da, ustelkeriarekin amaitzea», adierazi du Romerok. Orain arteko urratsak Castroren gobernuak bere lehen urte erdian egindakoa aztertuta, Romerok uste du herrialdeak behar dituen aldaketak gidatzeko «borondate nahiko sendoa» duela. Presidenteari erreformen abiada azkartzeko eskatzen diote zenbait analistek, argudiatuta Orlando Hernandez babestu zuten sektoreak orain daudela ahulen, eta aldaketak azkar gauzatu ezean gobernua arriskuan egon daitekeelako. Romero ez da iritzi berekoa. «Asmo onak ez dira nahikoa, egin daitekeena egin behar da».

Ikerlariak ohartarazi du erreformen abiada gehiegi bortxatzeak sektoreen arteko «batasunerako mekanismoak apurtu» ditzakeela, eta gobernuak «nazioartearen konfiantza» gal dezakeela. «Gustatu ala ez, AEBak aliatu garrantzitsua dira Hondurasentzat. Ezin daiteke ahaztu pobrezia murrizteko baliabide nagusia AEBetan legez kanpo bizi diren milioi bat hondurastar baino gehiagoren diru bidalketak direla. Gurea ez da inbertsio handiek eusten duten estatu bat, migratzaile pobreek eutsitakoa baizik». Romeroren esanetan, AEBek migrazio politika gogortzea erabakiko balute, Hondurasek askoz ere zailtasun handiagoak izango lituzke eraldaketak bultzatzeko. «Lau urte dauzkagu justizia sozialerantz pausoak egin eta erakundeak berreraikitzeko. Beharrezkoa da irmo egitea aurrera, eta aldaketak sendotzea, horrela lortuko dugulako soilik gobernuaren kontra sortzen ari den konspirazioa geldiaraztea». Baina Romerok argi du: «Estatuak modu estrategikoan jokatzen asmatzen ez badu, arma gehiago emango dizkie konspirazioa bultzatzen ari direnei».


Summary: 2008ko legearekin DSBEa 291 euro handiagoa litzatekeela salatu dute. Euskal Herriko Eskubide Sozialen Gutunak «propaganda egitea» egotzi dio Jaurlaritzari, eta gogoratu du onuradunek erosahalmena galduko dutela hurrengo urtean

Euskal Herriko Eskubide Sozialen Gutunak diru sarrerak bermatzeko errentaren (DSBE) egitasmo berria bertan behera uzteko eskatu dio Jaurlaritzari, eta haren harira egin asmo dituen murrizketekin ez jarraitzeko. Izan ere, Gutunaren ustez, Jaurlaritza ez da ari betetzen 2008ko legea, eta, horren ondorioz, onuradunak ordain txikiagoa jasotzen ari dira. Kalkulu horren arabera, DSBEa jasotzeko eskubidea izan eta pentsioduna ez den pertsona batek 727 jasotzen ditu hilabetean; aldiz, 2008ko legea aplikatuko balitzaio, 1.028 eurokoa litzateke ordainketa.

Gutuna osatzen duten zenbait erakundetako ordezkariek Eusko Jaurlaritzak Bilboko Kale Nagusian duen egoitzaren aurrean plazaratu dute kexa. Kritikatu dutenez, Jaurlaritza «garaipen sozial» moduan saltzen ari da DSBEaren bilakaera, baina haiek ez datoz bat, 2008ko legea ez betetzea «murrizketa» delako. «Propaganda» egitea egotzi diote: «Sistema honekin, onuradunen %33 baino ez dira irteten pobreziatik; beraz, ez ditu asetzen eskatzen duten gehienen premiak».

Baina zeintzuk dira benetako datuak? Pentsioduna ez den DSBEaren onuradun batek 737,44 euro jasoko ditu hilero 2023an, aurten jaso duen baino %1,4 gehiago, eta, ondorioz, ez du konpentsatuko pertsona horrek inflazioaren eraginez galdu duen erosahalmena. Gutunaren eskaera nagusia, dena den, 2008ko legea aplikatzea da; izan ere, haren arabera, onuradunak 291 euro gehiago jasoko lituzke. Era berean, uste dute eztabaida sakonagoa behar dela jendea duin bizi dadin lortzeko, eta DSBEaren auzia esparru horren barruan sartu beharko litzakeela. Haien ustez, egungo sistemak pobrezia «kronifikatu» baino ez du egiten.