Summary: Inflazioak eragindako kontsumo-ohituren aldaketei aurre egin diela dio Uvescok. Inflazioak baldintzatutako urtean %5,3 handitu ditu salmentak supermerkatuen taldeak, eta 986 milioi euro fakturatu ditu. Prezioen murrizketak balio-katearen puntu guztientzat jasangarriak izan behar direla uste dute.

Prezioak hilabetez hilabete ari dira garestitzen 2021 amaieratik hona, elikagaienak bereziki. Otsailean, %15,8koa zen Hego Euskal Herrian elikagaien KPI kontsumorako prezioen indizea, inflazio orokorra baino ia hamar puntu gehiago. Egoera horretan, kontsumitzaileen ohiturak aldatu egin direla adierazi du Jose Ramon Fernandez de Barrenak, Uvesco (BM eta Super Amara supermerkatuen jabea) katearen zuzendari nagusiak. Hala ere, egoera horretan, 2022an %5,3 handitu ziren taldearen salmentak, eta 986 milioi euro fakturatu zituen. Irabazi marjinak %0,4 jaitsi direla gehitu dute.

Fernandez de Barrenaren arabera, iaz kontsumitzaileek supermerkatuekiko fideltasuna galdu zuten, eta erosketa dibertsifikatu zuten: «Prezioen igoera handi horren ondorioz, kontsumitzaileen portaera aldatzen ari da. Fideltasun txikiagoa dute, eta gehiagotan joaten dira supermerkatuetara, eta erosketa saskia gutxiago betetzen dute».

Ikusi gehiago: Europako PAI Partners inbertsio funtsak Uvesco taldearen kapitalaren gehiengoa eskuratu zuen 2021ean.

«Kontsumitzaileen erosketa saskia merkatzeko», 23 milioi euro inbertitu zituzten iaz deskontu kupoietan eta antzeko promozioetan, eta 2023an %20 gehiago inbertitzea aurreikusten dute. Frantziako supermerkatu kateek produktu apalagoen sorta bat eskainiko zutela iragarri zuten hilabete hasieran, eta, halako neurriak hartuko dituzten ala ez galdetzean, Fernandez de Barrenak adierazi du azken prezioak merkatzeko aldaketak «balore katearen puntu guztietan» egin behar direla, administrazioaren laguntzaz.

Nielsen aholkularitza taldeak egindako ikerketa baten arabera, Uvescok dendak dituen lurraldeetan (Hego Euskal Herria, Errioxa, eta Kantabria, Madril kontuan hartu gabe) %8,5 igo dira supermerkatuetako prezioak, baina Uvesco taldearen supermerkatuetan %7 igo dira prezioak.

Ia 6.000 langile

Enpleguari dagokionez, 2021ean eta gaur egun antzeko langile kopurua du taldeak; izan ere, 2021. urtearen balantzean 5.927 enplegatu zituztela adierazi zuten, eta 2022an «ia 6.000» langile izan direla adierazi dute.

Zazpi denda propio ireki zituzten iaz: Irunen bat (Gipuzkoa), Sopelan bat (Bizkaia), Kantabrian bat eta Madrilen lau, eta bost frankizia beren denda propioen sarera batu zituzten. Beste lau frankizia ireki zituzten. Aurten hedatzen jarraituko dutela iragarri dute, eta beste bederatzi denda propio irekitzea aurreikusten dute (Araban bat, Nafarroan bat, Gipuzkoan bi eta Madrilen lau).


Summary: Bilboko etxebizitza turistikoen prezioa gaueko 8.000 euroraino helduko da Tourraren aurreko egunetan. EH Bilduk eskatu du «beharrezkoak diren mekanismoak» ezartzeko etxebizitza horien legezkotasuna kontrolatzeko eta «prezioen igoera indiskriminatua» eragozteko. Bihartik aurrera hainbat ekitaldi antolatuko dituzte lasterketari ongietorria emateko.

Ehun eta bat egun falta dira Frantziako Tourra hasteko. Jakina denez, Bilbotik irtengo da aurtengo lasterketa, eta gisa horretako ekitaldi batek dituen albo ondorioek hirian izan ditzaketen eraginek sortu dute kezka. Hori dela eta, Bilboko EH Bilduk mozio bat erregistratu du martxoko Osoko Bilkuran eztabaidatzeko, eta hainbat eskari bildu ditu han.

Deigarriena da etxebizitza turistikoei dagokiena. Koalizio subiranistako Jone Goirizelaiak eta Asier Gonzalezek azaldu dutenez, sekulako prezioak ordaindu beharko dira Tourraren bezperan Bilbon gaua pasatzeagatik: 2022ko azaroan gaueko 6.200 euroren truke alokatzen ziren apartamentuak Tourra iristen den egunetan, eta aurtengo otsailean ere pisu turistiko asko 4.000 eurotik gorako prezioetan eskaintzen zituzten, «baten bat 8.251 eurora arte helduz».

«Zifra horiek guztiz neurrigabeak dira, eta horri gehitu behar zaio arautu gabeko edo legez kanpoko etxebizitza turistikoen iragarkien kopurua %59 hazi dela azken urteotan», adierazi dute. Horregatik, mozioan eskatu dute «beharrezkoak diren mekanismoak» ezartzeko etxebizitza turistikoen legezkotasuna kontrolatzeko eta «prezioen igoera indiskriminatua saihesteko».

Beste eskaerak

Ez da hori, ordea, EH Bilduren kezka bakarra: eskatu dute ere «lan-eskubideak bermatzeko, jarrera sexistak saihesteko eta aprobetxatzeko Tourrak ematen duen aukera Euskal Herria nazio bat dela erakusteko».

Koalizio subiranistaren arabera, «inork ez du zalantzan jartzen Tourra oihartzun handia izango duen ekitaldia izango dela», eta uste du «horrelako ekitaldi bat» Bilbon egitea ona dela «hiriarentzat, gure txirrindularientzat eta, oro har, kirolarentzat». Ekitaldiak «arlo guztietan onurak sortzea» nahi du, ordea.

Bilboko Udalak hainbat enpresa kontratatuko ditu zerbitzuak eskaintzeko, eta, EH Bilduren iritziz, «ezinbestekoa da beharrezko mekanismoak jartzea Udalak sustatutako beste ekitaldi batzuetan gertatutakoa saihesteko». Adibidez, BBK Live jaialdian: hango langileek sarritan salatu dituzte lan baldintza txarrak. Hortaz gain, eskatu du Tourrari lotutako ekitaldietan «eduki sexista duten irudiak ez erabiltzeko eta gorputz aniztasuna sustatzeko», eta «Euskal Herria nazio bat dela erakusteko aukera» ez galtzeko.

Atzerako kontaketa

Bihar ehun egun faltako dira Tourrari ekiteko, eta, atzerako kontaketa egiteko, hainbat ekintza antolatuko dituzte Bilbon, Donostian eta Gasteizen, bihartik ostiralera. Bilboko Ernesto Erkoreka plazan «erloju ofiziala» jarriko dute, eta ekitaldi bat egingo dute sakagailuari emateko, 19:30ean; han izango da, erakundeetako ordezkariekin batera, Christian Prudhomme Tourreko zuzendaria. «Hiru hirietako hainbat eraikin enblematiko» horiz argiztatuko dituzte ordu horretan.

Prudhomme Gasteizen izango da ostegunean, eta Donostian ostiralean. Tourrari ongietorria emateko ekitaldiak antolatuko dituzte bietan. Amaitzeko, igandean Tourraren Eguna ospatuko dute Bilbon. Gisa horretako egunak Durangon, Basaurin eta Getxon (Bizkaia) egin dituzte jada, eta datozen hilabeteetan beste hainbat herritan antolatuko dituzte. Ez dute ekintza hori bakarrik antolatuko; ikusi guztiak hemen.

Horiek amaitutakoan, uztailaren 1ean, 2an eta 3an, Euskal Herrian korrituko dira Frantziako Tourreko lehen hiru etapak: Bilbo-Bilbo, Gasteiz-Donostia, eta Amorebieta-Etxano-Baiona.

Ikusi gehiago: Frantziako Tourra Euskal Herritik igarotzean ikurrinak kalera ateratzeko deia egin dute


Summary: 100 film inguru emanen dituzte Ikuspuntu jaialdian, astelehenetik. Sail Ofizialean hemezortzi lan lehiatuko dira; Peru Galbeteren Bide bazterrean ni eta hi kantari tartean. Peter Nestler dokumentalgileari eskainiko diote festibaleko atzera begirakoetako bat.

Iragarria zenez, martxoaren 27tik apirilaren 1era eginen dute 2023ko Ikuspuntu Nafarroako Zinema Dokumentaleko Nazioarteko jaialdia; hurbil da hasiera, beraz. Festibalak XVII. aldia izanen du aurten, eta jadanik asteak dira egitarauaren gaineko xehetasunak plazaratzen ari direla, apurka. Azkenik, gaur argitaratu dituzte guztiak: 65 jarduera baino gehiago antolatu dituzte, 100 film inguru emanen dituzte guztira, eta hamalau herrialdetako hemezortzi pelikula lehiatuko dira Sail Ofizialean –hamar film luze eta zortzi film labur–. Sharon Lockharten Eventide (Ilunabarra) eta Comes Chanbazian Notre village (Gure herria) lanek zabalduko dute egitaraua, astelehen goizean.

Zazpi aretotan eginen dituzte egitarauan bildutako jarduera eta emanaldiak: Baluarten, Golem zinema aretoetan, Oteiza museoan, Iruñeko Planetarioan, Nafarroako Filmotekan, Kondestablearen Civivoxen eta Civicanen.

Jaialdiak iazko egiturari eutsiko, hau da, zazpi atal nagusi izanen ditu: Sail Ofiziala, Atzera Begiradak, Fokuak, X Films, Hezkuntza Programa, Lan, Kontaktuak. Azken biak iaz abiatu zituzten, eta, orduan erdietsitako «arrakasta» ikusirik, mantentzea erabaki dute antolatzaileek. Lehenbizikoak atalen sorkuntzako eta ekoizpeneko prozesuak ditu ardatz; eta, bigarrenak, aldiz, zinema sorkuntzaren eta ezagutzaren beste diziplina batzuetara irekitzea du helburu.

Edonola ere, festibaleko arduradunek nabarmendu dute Hezkuntza Programa indartzea dela aurtengo lehentasun nagusietako bat, «haur eta gazteengana gehiago hurbiltzeko». Horretarako, Programatzaile gazteak tailerra, Criaturas de la naturaleza (Naturako izakiak) haurrentzako filmaren emanaldia antolatu dituzte, besteak beste.

Sail Ofizial «indartsua» eta bi atzera begirako

Hemezortzi film lehiatuko dira Ikuspunturen Sail Ofizialean. Hamalau herrialdetan eginak dira; bi, Euskal Herrian: Peru Galbeteren Bide bazterrean hi eta ni kantari eta Maria Elorzaren eta Iñigo Salaberriaren Al borde del agua (Uraren ertzean). Behin baino gehiagotan emanen da bi film horietako bakoitza. Dena dela, hauek izanen dituzte estreinaldiak: Galbeterena hilaren 28an estreinatuko dute, 10:00etan, Baluarten; Elorza eta Salaberriarena, hilaren 29an, 10:00etan, Baluarten.

Ikusi gehiago: Hamalau herrialdetako hemezortzi film ikusgai Ikuspuntu jaialdiko Sail Ofizialean

Bi proiektuk osatzen dute aurtengo aldiaren Atzera Begirakoak atala. Batetik, Peter Nestler alemaniar zinemagilearen lanari eskainitakoa: Bestelako garaiak datoz. Hilaren 31n, ostiralean, zinemagilearen azken bi filmak estreinatuko dituzte Baluarten: Unrecht und Widerstand (Injustizia eta erresistentzia) eta Der offene Blick (Begirada irekia). Lanok komunitate sintien eta errumaniarren jazarpenaren eta historiaren gainekoak dira. Dokumentalgilea bertan izanen da, Baluarten, eta, emanaldien ondotik, solasean arituko da Gaz Kalo Nafarroako Ijito Elkarteen Federazioako koordinatzailearekin.

Festibaleko beste atzera begirakoa funtsezko ondasunen ekoizpenari buruzkoa da. Zuhaitzetatik urrun du izena, eta Miriam Martin zinemagile eta programatzaileak ondu du. Funtsezko osagaiak ekoizteko modua nola aldatu den erakusten duten filmak emanen dituzte, sei saiotan, Golem Yamaguchi zinemetan; Harun Farocki, Manoel de Oliveira eta Chick Strand egileenak izanen dira ikusgai, besteak beste. Solasaldiak izanen dira emanaldi guzien ondotik.

Musikaz ere bai

Zinemarekin loturiko jarduerak ez ezik, musika kontzertuak ere antolatuko ditu Ikuspuntuk aurten: Ikuspuntu gauak. Antolatzaileek jakinarazi dutenez, Navarra Music Commissionekin abiatutako lankidetzari esker antolatu dute egitaraua. Astelehenetik ostiralera, Nafarroako zenbait DJ arituko dira Nicolette tabernan: Dayanna, DJ Txino eta Nikka, adibidez. Bestelako artistak ere arituko dira programazioaren barrenean: Joseba Irazoki Txintxarri tabernan arituko da hilaren 30ean, eta DJ Göo arituko da haren ondotik.


Summary: Nafarroan salatzen diren arrazakeria kasuen %73 erakunde publikoek eragiten dituzte. SOS Arrazakeria elkarteak ohartarazi du bulegora iristen zaizkien salaketak errealitatearen «parte txiki bat» direla, eta arazoa «egiturazkoa» dela nabarmendu du.

Arrazismoari buruzko iazko txostena aurkeztu du Nafarroako SOS Arrazakeria elkarteak. «Gizarte osoaren erantzukizun politiko eta sozialaren gain jarri nahi dugu arreta». Elkarteak azpimarratu du arrazakeria «egiturazkoa» dela eta horrek berak eramaten dituela erasoak, diskriminazioak eta eskubide urraketak jasaten dituzten pertsona asko bizi izandakoa ez salatzera.

Izan ere, iaz elkartearen Salaketarako, Arretarako eta Sentsibilizaziorako Bulegoak 181 salaketa jaso zituen guztira, baina elkarteak argi du egiazki arazoaren tamaina askoz ere handiagoa dela. Gogora ekarri dutenez, maiz egoera hori jasaten duenaren gain jartzen da frogatzeko beharra: «Ez dugu onartzen alde ahulenaren gain jartzea ardura hori. Uste dugu nahikoa izan beharko lukeela gertaera arrazista bat salatzea haren testigantzari balioa emateko, eta edozein kasutan eragile diskriminatzaileari dagokio kontrakoa frogatzea».

Iruñeko agerraldian azaldu dutenez, eremu publikoan eta pribatuan gertatzen diren kasuok «min emozionala eta psikologikoa» egiten dute, eta hori jasaten duen pertsonaren bizitzari bete-betean eragiten diote.

Gaineratu dutenez, iaz jasotako kasuen %52 emakumeenak izan ziren; salaketak jarri zituztenen %55ek 40 urtetik behera zituzten, eta %39 egoera irregularrean zeuden; hots, ez zuten paperik, eta baimenik gabe egoteak zaildu egiten die zerbitzu publiko eta pribatuetarako sarbidea. «Murriztu egiten die arauzko lan bat izateko eta laguntzak jasotzeko aukera, eta zeharka etxebizitzarako edo osasunerako sarbidea ere zailtzen die».

Ikusi gehiago: Esplotaziora kondenatuak

Lau kasutik hirutan, diskriminazioaren eragilea administrazio publikoa da (%73, zehazki). SOS Arrazakeriaren arabera, atzerritartasun, nazionalitate edo asilo prozeduretan salatzen da gehienbat diskriminazioa (orotara, kasuen %30 dira).

Polizien jarduerek salaketen %16 eragiten dituzte. Bereziki gaitzetsi dituzte Atzerritartasun Polizia Taldearen aurrean aurkezteko ematen diren «hitzordu tranpak». Horrez gain, salatu dute poliziek maiz kontrolak egiten dituztela migrantearen «profil etnikoagatik», eta kasu batzuetan indarkeria erabiltzen dutela.

Horrez gain, kasuen %15 gizarte babeserako laguntzak lortzeko prozedurek eragin dituzte, eta beste %11 osasun arloan gertatu dira.

Arlo pribatuan, berriz, kasuen %6 finantza erakundeetan gertatzen dira, maiz oztopoak jartzen baitizkiete kontuak irekitzeko. Norbanakoen artean, berriz, kasuen %10 etxe barruan gertatzen dira. SOS Arrazakeriak esan du etxeko langileak kolektibo hauskor eta prekarizatua direla, eta iaz lantalde berezi bat sortu zutela kolektibo hori ahalduntzeko asmoz.

Elkarteak azpimarratu du txostenean bildu diren kasuak errealitatearen «oso parte txikia» direla oraindik, eta benetan askoz ere urraketa gehiago gertatzen direla. «Arrazismoa migrazio politiketan eta atzerritartasunaren moduko legeetan gauzatzen da».


Summary: Julen Apellak irabazi du Donostia Kultura poesia lehiaketako seigarren saria. 'Postal bat desertuan' lanagatik jaso du aitortza. Balea Zuriak maiatz aldera argitaratuko du liburua.

Poesiaren Nazioarteko Egunean jakinarazi dute Donostia Kultura poesia lehiaketaren seigarren aldiaren irabazlearen izena. Julen Apella Santamaria (Berriz, Bizkaia, 1998) saritu dute aurten, Postal bat desertuan lanagatik. Epaimahaiaren iritzian, «ahots gazte baina sendo bat dago liburuaren atzetik, erreferentzia eta eragin ugari erakusten duena. Trebeki uztartzen ditu metaliteratura eta kritika soziala, hizkera landuz eta irudi iradokigarriak erabiliz, gogoetari bideak irekiz». Halaber, «belaunaldi baten ahots gisa» ere altxatzen dela iritzi dio epaimahaiak, «baina aldarrikapena eta munduari modu kritikoan begiratzeko jarrera lirismoz lantzen du». Haren poema askotan «egunerokotasunaren ajeek eta paisaiak» bat egiten dutela gaineratu du epaimahaiak, eta, liburuari osotasuna emateko, hainbat osagai baliatu dituela Apellak, hala nola zapatak, oinak, bidea, hegoak, mugimendua, denbora eta erlojuak.

Donostia Kulturak eta Balea Zuria argitaletxeak elkarrekin antolatzen dute sariketa, euskarazko poesia zabaldu eta 35 urte bete gabe dituzten idazleen lanei bultzada emateko asmoz. Arantza Urkia Donostia Kulturako liburutegi zerbitzuko zuzendari teknikoak jakinarazi duenez, hamabi parte hartzailek aurkeztu dituzte aurten beren lanak lehiara —lau gizonezkok eta zortzi emakumezkok—, eta, sei urteren ondotik, sariketa «osasuntsu» dagoela iritzi dio. Antzera mintzatu da Felipe Juaristi Balea Zuria argitaletxeko kidea ere. Haren hitzetan, idazle gazteak idaztera animatzeko ere balio du haiei beren lanak argitaratuta ikusteko aukera emateak, eta, orain arte plazaratu dituzten liburuei erreparatuta —Estibaliz Martinez Diaz de Zerio, Gorka Salces, Lizar Begoña, Maialen Berasategi eta Izaskun Igoaren poesia bildumak eman dituzte gaur arte—, sariketa ibilbide oparoa egiten ari dela iritzi dio.

1.000 euroko saria ez ezik, Imanol Larrinagaren margolan bat jaso du Apellak. Halaber, Balea Zuriak haren liburua argitaratuko du; Juaristik iragarri duenez, maiatz aldera argitaratuko dute poesia bilduma. Eta ekainean, berriz, Poesia eta Pentsamendua zikloan bere poemak errezitatzeko aukera izango du.

Tentsioa eta desira

EHUn Euskal ikasketetan graduatua da Apella, eta Literatura Konparatua eta Literatur Ikasketak masterrak egin ditu. Euskara irakasle ari da gaur egun lanean, eta hau izango du literaturaren arloan argitaratuko duen lehen liburua. Bertan garai desberdinetako poemak bildu dituela azaldu du idazleak, baina azken urtebetean ondu dituela gehienak.

Izenburuak biltzen dituen bi elementuei ere egin die erreferentzia. «Desertua betidanik interesatu izan zaidan elementu edo eremu bat izan da ikuspuntu literariotik. Askotan erlazionatu izan da gabeziarekin, hustasunarekin, eta uste dut zentzu horretan eduki ahal duela gaur egungo errealitatearen oihartzun bat. Baina bestalde, uste dut askotan erlazionatu dela barne bilaketa batekin, bidaiaren ideiarekin, abenturaren ideiarekin, eta uste dut horregatik badaukala anbibalentzia moduko bat, niretzat oso interesgarria zena, baita liburua definitzeko orduan ere. Batetik, badagoelako errealitate latz bat, baina, bestetik, baita eremu horretan leku bat, zentzu bat, kolektibotasun bat bilatzeko kezka bat ere».

Bestalde, gaur egun postala hitzean pentsatuz gero, haren ustez «faltsukeria edo itxurakeria» bezalako ideiak etorri ohi zaizkio jendeari gogora, eta idazlearentzat kontzeptu horrek balio dezake islatzeko garaiotan zer nolako garrantzia hartu duen irudi fisikoak norbere identitatea eraikitzeko orduan. Baina baita partzialtasunaren ideia iradokitzeko ere, postal batek leku zehatz baten zati txiki bat besterik erakusten ez duen neurrian. «Eta uste dut poesia ere, poema bera, hizkuntza bera, hori dela gutxi gorabehera; poema adierazpide literario partzial bat dela kasu honetan, eta poema liburu bat, partzialitate txiki horiek guztiak batuta sortzen den halako mezu bat, diskurtso bat».

Gai horiek eta beste hainbat ez ezik, liburuan «tentsio moduko bat nahiko presente» dagoela uste du idazleak; gizartearekiko, norbere buruarekiko, kolektibotasun bat bilatzearekiko... «geruza askotan» azaleratzen den tentsio bat. Baina hori desirarekin, bizi-minarekin ere lotuta doala adierazi du, eta hala, bi elementuen artean «oreka bat» dagoela liburuan barrena.

Halaber, azaldu du poemetan «eguneroko hizkuntzatik aldentzen» saiatu dela; ez idazkera ilun edo kriptiko baten alde, ezpada jendeak hizkuntzarekin izan dezakeen harreman «naturalizatu edo automatizatu» hori zalantzan jartzeko, eta irakurlearengan «efektu bat» lortzeko. Horretarako, erreferentzia ugari biltzen ahalegindu dela gaineratu du.


Summary: Martins Licisek argitaratu du Euskal Herrian grabatutako dokumentalaren lehen atala. Munduko gizonik indartsuena izandakoak argitaratu duen ikus-entzunezkoak 'Harri jasotzaile onenen lurraldea?' izena du. Euskaldunen historiaz hitz egin du, eta, besteak beste, Iñaki Perurenarekin izan da.

Ikusmina sortu zuen Martins Licisek Euskal Herrira egindako bisitak, eta bidaia ikus-entzunezko formatuan bildu du 2019. urtean munduko gizonik indartsuenaren lehia irabazi zuenak. Herenegun argitaratu zuen Euskal Herrian grabatutako Strength Unknown erreportaje saioaren lehen atala, Harri jasotzaile onenen lurraldea? Euskal Herria, lehen atala (Land Of The Best Stone Lifters? Basque Country Ep 1) izenburuarekin. 32 urteko letoniar-estatubatuarrak 200.000 harpidedun baino gehiago ditu Youtuben, eta bideoak ia 35.000 ikustaldi ditu jada. Romark Weiss dokumentalgilearekin batera osatu du.

Ikusi gehiago: Munduko gizonik indartsuenak euskaldun asko harritu ditu, beste batzuk ez

Licis, Euskal Herrira egin zuen bisitan, harri jasotzen ibili zen nagusiki. Urtarrilaren hasieran Joseba Ostolazaren Harri Eskolan egon zen, Aian (Gipuzkoa), eta bost asteko trebakuntzaren ostean, Abadiñon (Bizkaia) egin zuen lehenengo jendaurreko erakustaldia. Urdax Magunazelaiarekin kartelburu zen Licis, eta ezin izan zuen poza ezkutatu, plaza betearen aurrean 252 kiloko harria altxatzea lortu zuenean.

Dokumentalaren lehen atalean, ordea, herri kirol guztiak izendatuz hasi da, eta Euskal Herriaren historia labur azaldu du: «Espainian eta Frantzia hegoaldean kokatzen den lurraldea da, baina bere identitate eta kultura propioa ditu. Ez erromatarrek, ezta beste inperio indartsuek ere ez zuten dominatu hango jendea, eta euren tradizioek erro indartsuak dituzte. Han hitz egiten den hizkuntza munduan hitz egiten den zaharrenetakoa da; ez du lotura jakinik hizkuntza indoeuroparrekin. Mendeetan zehar, euren eguneroko lanak lehiaketa bihurtu dituzte apustuak egiteko».

Jarraian, Licisek azaldu du nola piztu zitzaion harri jasotzearen inguruko interesa: Rogue Fitness enpresak 2015. urtean egindako Levantadores dokumentalaren bidez. Ikus-entzunezko hark 1,4 milioi ikustaldi baino gehiago ditu Youtuben.

Jada Euskal Herrian, Alex izeneko lagun bat izan dute gidari. Bilbon elkartu ziren harekin, eta handik Leitzara (Nafarroa) joan ziren, 301K dendara eta Peru-harri museora. Maite eta Iñaki Perurenarekin elkartu ziren han Licis eta Weiss. Iñakik bere ibilbidearen eta harri jasotzearen inguruko azalpenak eman zizkion.

Leitzatik, Getxoko (Bizkaia) probalekura. Han giza proba eta orga jokoa probatu zituen Licisek, bertako kirolarien laguntzarekin. Hurrengo atalen aurrerapenean, berriz, munduko gizonik indartsuena izandakoa ikus daiteke aizkoran, edota Karmele Gisasola Zelai III.a eta Urdax Magunazelaia harri jasotzaileekin lanean.


Summary: Jaurlaritzak iragarri du 'De Miguel auziarekin' lotutako beste langile bat kargugabetuko duela. Zupiriak adierazi duenez, Alfonso Arriola bere karguan mantenduko dute, sententziak ez duelako kontrakorik ezarri.

Eusko Jaurlaritzak De Miguel auziarekin lotutako Iratxe Gaztelu-Urrutia Arabako Osasun Lurralde Ordezkaritzako langilea kargugabetuko du, epaia irmoa egiteko autoa jaso eta gero. Hala adierazi du gaur goizean Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramaileak. Era berean, Alfonso Arriola bere karguan mantenduko dutela esan du, sententziak ez diolako gaur egungo plazari eragiten. Jaurlaritzaren garapen ekonomikoko teknikaria da Arriola.

Joan den astean jaso zituen Jaurlaritzak epaia irmoa egiteko hamahiru autoak. Zupiriak zehaztu duenez, sententzia baten argitze bat jaso dute: Iratxe Gaztelu-Urrutiari kargu publikoak izateko urtebeteko inhabilitazioa ezarri diote. Hori dela eta, Gaztelu-Urrutia kargugabetuko dute eta Medikuntzaren Poltsatik kenduko dute.

Bestalde, Arriola Arabako Teknologia Parkeko kudeatzaile ohiari kargu publikoak izateko lau urteko inhabilitazioa ezarri diote. Zupiriak azaldu duenez, Arriola Europar Batasuneko politiken teknikaria da, garapen ekonomikoaren sailean. Sententziak ez dio kargu horri eragiten. Hala ere, «bere kasua erregistratuta geratuko da, garapen profesionalean edozein kasu eragozteko, inhabilitazioak irauten duen bitartean».

Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapenerako sailburuak kaleratutzat jo zituen joan den astean Alfredo de Miguel eta Koldo Otxandiano EAJren Araba Buru Batzarreko kide ohiak ere. Biak ari ziren Jaurlaritzaren menpeko erakundeetan lanean. Hala ere, adierazi zuen epaia irmoa egiteko autoa beharrezkoak zirela kaleratzeak «segurtasun juridiko osoarekin» betearazteko. Behin autoak jasota, Zupiriak adierazi du Otxandiano goi mailako teknikarien kidego batean sartzeko hautaketa prozesu batean zegoela, eta bertatik kanpo geratuko dela. «Sententziak jasota, ondasun publikoak berreskuratzeko prozedurekin hasi behar gara orain».

Hamar urteko ikerketa

2009an atera zen argitara De Miguel ustelkeria auzia. Ainhoa Alberdi urbanista eta abokatuak salaketa bat jarri zuen. Eta, horren ondorioz, justiziak Araban egindako ehunka kontratu ikertu zituen. Hamar urte geroago, Jaime Tapia epaimahaiburuak sententzia kaleratu zuen: 26 akusatuetatik hamabost zigortu zituen, dirua bidegabe erabiltzea, dokumentuak faltsutzea eta influentzia trafikoa leporatuta. Auzitegiak frogatutzat eman zuen EAJn eta erakundeetan zituzten karguak baliatu zituztela komisioen truke nahieran banatzen zituztelako kontratuak.

Hamahiru lagunek helegiteak aurkeztu zituzten, eta kasua Auzitegi Gorenera iritsi zen. Aurtengo urtarrilean berretsi ditu zigorrik handienak, eta beste zenbait murriztu. Esaterako, Alfredo de Miguel Arabako foru diputatu eta EAJko Araba Buru Batzarreko arduradun izandakoari hamabi urte eta lau hilabeteko espetxe zigorra ezarri dio, eta Koldo Otxandiano eta Aitor Telleria Arabako EAJko kide ohiei zazpi urte eta sei hilabeteko espetxealdia eta bost urte eta sei hilabetekoa, hurrenez hurren.


Summary: EAJk 'Gure izaera. Gure aberria' lelopean ospatuko du Aberri Eguna. Apirilaren 9an Bilbon batuko dira. Andoni Ortuzarrek eta Iñigo Urkulluk hartuko dute parte emanaldian.

Aberri Eguna apirilaren 9an izango da aurten. Eta EAJk Gure izaera. Gure aberria lelopean ospatuko du, Bilbon. Plaza Barrian bilduko dira 11:30ean. Hizlariak Andoni Ortuzar EAJko Euskadi Buru Batzarreko presidentea eta Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakaria izango dira.

Aurreko egunean, Ortuzar Bizkargi mendira igoko da, afiliatuekin batera, Aberri Egunean parte hartzeko deia egiteko asmoz. Hori baino lehen, «Gerra Zibilean eroritako gudariak» omentzeko elizkizun batean hartuko du parte.


Summary: Jose Luis Mendilibar da Sevillaren entrenatzaile berria. Iaz Alaves entrenatu zuenetik talderik gabe zen Zaldibarko prestatzailea. Mailari eusteko lehian dabil Sevilla, eta Europa Ligako final laurdenetan Manchester Uniteden aurka jokatuko du.

Jose Luis Mendilibarri 62 urterekin heldu zaio bere ibilbideko erronka handienetako bat: Sevilla entrenatzea. Helburua, ordea, ohikoa izango da Zaldibarko (Bizkaia) entrenatzailearentzat: mailari eustea. Denboraldi eskasa egiten ari da Espainiako taldea, eta gaur goizean iragarri du Jorge Sampaoli argentinarraren kargugabetzea. Ordu batzuk geroago baieztatu du atzo zabaldu zen zurrumurrua: Mendilibar izango da haren ordezkoa. Denboraldi amaierara arte sinatu du, eta gaur bertan zuzenduko du taldearen entrenamendua.

Adituen arabera, Sevillak Mendilibarrengan erakutsitako interesa ez da berria, bizkaitarra betidanik izan baita Ramon Rodriguez Monchi kirol zuzendariaren gustukoa. Sampaoli kaleratzea, ordea, ez zen erabaki erraza izango: Sevillak hamar milioi euro inguruko kitapena ordaindu beharko dio prestatzaileari.

Mendilibarrek, berriz, azken bi denboraldiek utzitako aho zapore txarra kendu nahiko du. 2020-2021ko denboraldian maila galdu zuen Eibarrekin, eta gauza bera egin zuen iaz Alavesekin. Eibarren sei urte bikain egin zituen Zaldibarkoak, eta Alavesen, berriz, hamabi neurketa soilik zuzendu zituen; abenduaren 28an heldu zen, eta apirilaren 4an kargugabetu zuten, garaipen bakarra eskuratuta. Espainiako Ligan, denera, 448 neurketa zuzendu ditu Mendilibarrek.

Sevilla hamalaugarren postuan da sailkapen nagusian, 28 punturekin. Hemezortzigarren sailkatuak, Valentziak, 26 ditu. Azken jardunaldian Getaferen aurka 2-0 galdu zuen Espainiako taldeak, eta egun batzuk lehenago 6-1 Atletico Madrilen aurka. Horrek bultzatu du zuzendaritza entrenatzailea aldatzera, aurtengo denboraldian bigarren aldiz. Julen Lopetegiren ordezkoa zen Sampaoli. Denboraldia, beraz, entrenatzaile euskaldun batekin hasi zuen Sevillak, eta, ondo bidean, beste euskaldun batekin amaituko du.

Mailari eusteko erronka gogorra izango da, baina are gogorragoa Europa Ligakoa: final laurdenetan Manchester Uniteden aurka jokatuko du Sevillak. Txapelketa hori, gainera, berezia da taldearentzat: garaikurra sei aldiz altxatu du, beste inork baino gehiagotan.


Summary: Erregai sintetikoak darabiltzaten autoak saltzea baimenduko du Bruselak 2035etik aurrera ere. Alemaniaren eskaera onartzeko prest dago Europako Batzordea, trukean konbustio autoen debekuaren legea desblokeatzen badu.

Alemaniaren jarrera egoskorrak izan du emaitza. Europako Batzordea prest dago erregai sintetikoak erabiltzen dituzten autoen salmenta baimentzeko 2035etik aurrera ere. Hala jakinarazi du Ursula von der Leyen Batzordeko buruak Olaf Scholz kantzilerrari bidali dion azken proposamenean. Bruselak modu horretan desblokeatu nahi du konbustio autoen debekuaren legea.

Izan ere, baldintza hori jarri zuen Berlinek azken orduan legea ez onartzeko. Dena adostuta zegoen ordurako, eta estatu kideen oniritzia baino ez zen falta. Baina auto ekoizle handiek presio egin zuten, eta erregai sintetikoak debekutik kanpo uzteko eskatu zuten.

Brusela prest zegoen horien inguruko proposamen bat egiteko, baina legea onartu ondoren betiere. Horretarako babesik ez duela ikusita, ez du proposamena aurreratzea beste aukerarik izan. Alemaniaz gain, Italia, Hungaria eta Polonia ere aurka azaldu ziren.

Bada, Reuters berri agentziaren arabera, Batzordeak proposatu du auto mota berri bat sortzea Europako Batasunean. Ibilgailu horiek teknologia berezi bat izan beharko dute, erregai kutsatzaileren bat erabiliz gero haien funtzionamendua eragotziko duena.

Proposamena baino ez da oraingoz, baina badu garrantzia. Izan ere, salbuespen horrek ate bat zabal dezake auto ekoizleentzat elektrifikazioa atzeratu eta barne errekuntzako motorreko autoak ekoizten —eta saltzen— jarraitzeko. Bruselak esan du, halere, konbustio autoen debekuaren ondoren onartuko litzatekeela salbuespena.

Alemaniak aitortu du jaso duela proposamena, eta aztertu egingo duela. Begi onez hartu du, eta baliteke akordioa gertu egotea. Etzi elkartuko dira herrialdeetako buruak: Bruselan egingo dute goi bilera, hain zuzen ere.


Summary: 6,8 graduko lurrikara batek Pakistan eta Afganistan astindu ditu. India iparraldeko zenbait eskualdetan ere sentitu dute seismoa; 187 kilometroko sakonera izan du. Gutxienez hiru lagun hil dira, eta laurehundik gora zauritu. Alerta gorena ezarri dute Pakistanen eta Afganistanen.

Gutxienez 30 segundoko lurrikara handi bat sentitu dute gaur arratsaldean Afganistanen, Pakistanen eta India iparraldeko zenbait eskualdetan. Richter eskalako 6,8 gradukoa izan da seismoa, Alemaniako Geologia Zientzietako Ikerketa Zentroaren arabera. «Jendea korrika atera da etxetik», adierazi du AFP albiste agentziako berriemaile batek, Pakistango Rawalpindi hirian zela.

Islamabad hiriburuan eta Punjab eta Khyber eskualdeetan ere sentitu dute dardara, tokiko hedabideek jakinarazi dutenez. Agintarien arabera, gutxienez hiru lagun hil dira: horietatik bi —24 urteko gazte bat eta 10 urteko adingabe bat— Afganistango Laghman probintzian, eta hirugarrena —13 urte zituen— Pakistanen, haren etxebizitza eraikina seismoaren ondorioz eraitsi eta gero. Herrialde horretako Swat probintzian, halaber, 150 lagun zauritu dira, eta larrialdi egoera ezarri dute, Poliziak Reuters berri agentziari baieztatu dionez; Khyber Pakhtunkhwa probintzian, berriz, hirurehun herritar dira zaurituak, hango erreskate talde batek Al Jazeera hedabideari esan dionez.

Alemaniako Geologia Zentroak ziurtatu duenez, lehen lurrikara Afganistan ipar-mendebaldeko Jurm hiritik gertu jazo da, eta 187 kilometroko sakonera izan du. Adituen arabera, lurrikara epizentrotik 1.000 kilometro ingurura ere sentitu da; besteak beste, Uzbekistanen, Tajikistanen, Kazakhstanen, Kirgizistanen eta Turkmenistanen. Bestalde, dardara gertatu eta ordubetera, beste seismo bat nozitu dute Afganistan iparraldean, Richter eskalako 3,7 gradukoa, geologoen arabera.

Herrialde horretan maiz gertatzen dira lurrikarak, batez ere Hindu Kush mendilerroan, Eurasiako eta Indiako plaka tektonikoen loturatik gertu. Bada, iazko ekainean, 6,1 graduko lurrikara batek bortizki astindu zuen Afganistango Paktika probintzia, Pakistango mugatik gertu, eta mila pertsona baino gehiago hil ziren, baita dozenaka mila herritar etxerik gabe geratu ere. AEBetako Geologia Zerbitzuaren arabera, lurrikarak 50 kilometroko sakonera izan zuen.

2005ean, berriz, inoizko lurrikararik handiena izan zen Pakistanen; 80.000tik gora hil ziren.


Summary: Iruñeko Udalean, PSN «UPNren eta EH Bilduren alternatiba» izango dela aldarrikatu du Saizek. Publikoki bere hautagaitza eta taldea aurkeztu ditu alderdi sozialistak Iruñeko Lezkairu auzoan

«Emakume handia eta hurrengo Iruñeko alkatea». Maria Txibite PSNko presidentegaiak halaxe aurkeztu du Iruñeko Udaleko zerrendaburu izango dena, Elma Saiz. Aurkezpen horretan, Txibitek salatu du azken zortzi urteak «galdutako bi legealdi» izan direla hiriburuarentzat. Bereziki kritiko agertu da Enrique Maia egungo alkatearekin, eta haren jardunbidea aukera galdua izan dela uste du. «Elkarrizketarako gaitasuna falta izan zaio hiriaren mesederako proiektuak aurrera ateratzeko, eta hori ez da gertatuko Elma alkate denean»

Txibitek gaineratu du Iruñea ez dela «ez kontserbadorea, ez independentea», eta bi indar horien aurrean proposamen zentrista dutela uste du. PSNren apustua da hiria eraldatzea, «XXI. mendeko erronkei erantzuteko jauzi handia ematea». Hiriko bi indar politiko nagusien aurrean, «ezkerreko alternatiba» ordezkatzen dutela azpimarratu du, eta Nafarroako Gobernuan zailtasun handiak kudeatzeko ahalmena erakutsi dutela ere esan du.

Udal hauteskundeei begira, ilusioa transmititu nahi izan dute sozialistek Lezkairu auzoko La Fabrica de la Goma eraikinean egindako ekitaldi politikoan. Bertan izan dira alderdiko aurpegi ezagunak: hala nola Ramon Alzorriz, Martin Zabalza, Javier Ramirez, Jorge Agirre...

Saizek bere taldea aurkeztu du banan-banan: hala nola Xabier Sagardoi, Marina Curiel, Eloy del Pozo, Nuria Medina, Tomas Rodriguez eta Maria Jose Blasco. Poz berezia agertu du zerrendako azken postuan Julian Balduz duela 36 urte alkate izandakoa joango delako.

Proposamenari begira, zazpi helburu nagusi aurkeztu ditu: zaintzan oinarritutako hiria, eremu publikoa sozializatzea, hirigintza iraunkorra, desberdintasunak murriztu eta aberastasuna sortzea, kulturaren eta kirolaren sustapena, elkarbizitza eta berrikuntza.

Aurkezpenean, egitarauko ideia eta proposamen batzuk azpimarratu dira. Besteak beste, Saizek aldarrikatu du Iruñea berrikuntza arloan puntako hiria izatea dutela asmo, eta hala nola hiri osoan wifia jartzea bultzatuko duela, alkate izanez gero.

Nabarmendutako kontuen artean daude ondare gastronomikoa sustatzea, ibaiari begirako plana bultzatzea, oinezkoentzako guneak eta bidegorriak handitzea, haur eskoletako eskaintza handitzea eta hirigintza arloko planifikazioan gazteen parte hartzea aktibatzea. Hizkuntzen elkarbizitzarako plana ere jasotzen du egitarauak. «Euskara guztiona da», adierazi du Saizek.


Summary: Azkorbebeitia eta Zunzunegi Euskal Herriko Kopako lehen liderrak. Larunbatean, Bediako (Bizkaia) VII. Kolazino Mendi Egunean garaile izan ziren biak. Ibilbide lehorrean eta tenperatura altuekin, probaren errekorra minutu batean hobetu zuen Zunzunegik. Mendaroko Kilimon Trail izango da Kopako hurrengo proba, apirilaren 1ean.

Aurreko larunbatean abiatu zen Bedian (Bizkaia) mendiko lasterketen 2023ko Euskal Herriko Kopa, egutegiko lehen probarekin. Guztira 8 topaketa izango dira, eta Bediako VII. Kolazino Mendi Eguna izan da lehena. 400 partaide elkartu ziren Bedian, Ganguren MTk, Tiritu kultur elkarteak eta Euskal Mendizale Federazioak antolatutako lasterketan.

Nesketan lehena Oihana Azkorbebeitia izan zen. Aurreko urtean ere abadiñarra nagusitu zen Kolazino Eguneko proba honetan. Mutiletan, berriz, Aitor Zunzunegi legorretara (Gipuzkoa) izan zen Bediako plazan lehena, azken txanpa bikaina eginda.

Proba nagusian, korrikalariek 24 kilometro eta 1.700 metroko desnibela gainditu behar zituzten, eta lur lehorra, korrikarako oso bizia eta tenperatura altuak izan zituzten urte sasoi honetarako. Euriak, gainera, ez zituen harrapatu aurrenekoak, eta baldintzak lagun, Kolazino Mendi Eguneko errekorra minutu bat baino gehiago jaitsi zuen aurreneko mutilak.

Lehen kilometroak berotzeko izan ziren, harik eta lehenengo bi igoerak iritsi ziren arte: Eroso Mendi eta Santagozarko. Gizonezkoen kategorian, kronometratutako lehen puntuan, 8 kilometrora, Oier Ariznabarretak oso erritmo bizia ezarri zuen, eta atzetik Aitor Ajuria, Aitor Zunzunegi eta Ibai Makazaga etorri ziren. Probaren punturik garaienerako igoeran, Mandoian, Argiñatx mendiaren magaletik, hirukoteak jazarpen lanean jarraitzen zuen. Atzetik, Asier Larruzeak, iazko txapeldunak, bi posizio irabazi zituen Javier Goitiaren ondoan, eta Imanol Larrañaga ere erritmo onean zetorren.

Jaitsiera teknikoaren ondoren, bi gailur geratzen ziren igotzeko, Kastillozar eta Zeatakoa, eta bi igoera horiek aldaketa handiak eragin zituzten sailkapenean. Aitor Ajuria jarri zen probaren buru, eta Ariznabarreta garaipenerako borrokatik kanpo geratu zen. Atzetik zetozen Larrañaga, Larruzea eta Zunzunegi. Azken 5 kilometroetan, Ajuriak behera egin zuen, eta Zunzunegik, aldiz, azken txanpa bikaina egin eta proba irabazteaz gain, errekorra ere gainditu zuen: 2:08:24.

Emakumezkoetan, mugimendu gutxiago egon zen lasterketaren buruan. Kronometratutako lehen zatian hiru postuetan zeuden hiru lasterkariek beren posizioei eutsi zieten helmuga zeharkatu arte. Oihana Azkorbebeitiak Kolazinoarekin sintonia berezia duela erakutsi zuen, eta lehen postua eskuratu zuen aurten ere. Abadiñarra hasieratik bukaerara izan zen lasterketaren buru. Ainara Urrutia aretxabaletarra atzetik izan zuen ibilbide osoan, baina ez garaipena arriskuan jartzeko beste. Oihana Zubillaga anoetarra izan zen hirugarren.

Junior, gazte eta kadeteen 11 kilometroko lasterketan, Ion Kabada, Eneko Etxaniz eta Borja Utergo izan ziren irabazle gizonezkoen kategorietan, eta Irene Iturria, Alluitz de Bilbao eta Naroa Lopez nesketan.

EUSKAL HERRIKO KOPA 2023 Emakumezkoak 1. Oihana Azkorbebeitia 2. Ainara Urrutia 3. Oihana Zubillaga

Gizonezkoak 1. Aitor Zunzunegi 2.Imanol Larrañaga 3. Asier Larruzea

Beteranoak, emakumezkoak 1. Oihana Azkorbebeitia 2. Ainara Urrutia 3. Oihane Unzalu

Beteranoak, gizonezkoak 1. Imanol Larrañaga 2. Alexander Ordeñana 3. Unai Intxaurraga

Junior neskak (16 km) 1.- Irene Iturria 2.- Ania Hernandez 3.- Andrea Manzanal

Junior mutilak (16 km) 1.- Ion Cabada 2.- Ibai Angulo 3.- Eneko Olabarria

Gazte neskak (11 km) 1.- Alluitz de Bilbao 2.- Jone Oar-Arteta

Gazte mutilak (11 km) 1.- Eneko Etxaniz 2.- Aitor Guerra 3.- Urko Lozano

Kadete neskak (11 km) 1.- Naroa Lopez 2.- Naroa Arribas

Kadete mutilak (11 km) 1.- Borja Utergo 2.- Julen Dobarro 3.- Mikel Oar


Izurde bat hilda topatu dute Getarian

Summary: Izurde bat hilda topatu dute Getarian. Bi metro inguru neurtzen zituen, eta ikertu egingo dituzte heriotzaren zergatiak.

Izurde bat hilda agertu zen atzo Getarian (Gipuzkoa). Abisua 15:30 aldera jaso zuten, eta Gurutze Gorriak hilda atera zuen uretatik Malkorbe hondartzan. Bi metro inguru neurtzen zuen, eta erreskate lanetan jardun zen boluntarioetako batek uretara salto egin behar izan zuen, animaliari soka bat lotzeko; iristeko zaila zen leku batean zegoen izurdea, hilik.

Gisa horretako kasuetarako protokoloa beteta, izurdea EHUk Plentzian (Bizkaia) duen egoitzara eraman dute, heriotzaren zergatiak aztertzeko.

Urte garai honetan nahiko ohikoa da izurdeak agertzea euskal kostaldean, berdelak eta antxoak erakarrita. Iazko udan, adibidez, bi izurde agertu ziren Gipuzkoako hondartzetan, bizirik; laguntzarekin, uretara itzultzea lortu zuten biek. Zumaiako Santiago hondartzan agertu zen bat, eta Donostiako Zurriolan bestea.


Summary: Bruselaren zirrikitua errekuntza autoentzat. Alemaniak eskatu bezala, erregai sintetikoko autoak salbuetsita gera daitezke errekuntza motorren salmenta eteteko legetik. Batzordeak proposamen bat igorri dio Berlini.

Bruselak ate bat zabaldu diezaioke 2035etik aurrera ere errekuntza autoak saltzeko aukerari. Karbonoan neutroak diren erregai sintetikoak izan daitezke horretarako bidea. Izan ere, Europako Batzordea prest dago, salbuespena egin, eta erregai horiek darabilten autoak barne errekuntza motorreko ibilgailuak debekatu nahi dituen legetik kanpo uzteko. Hala eskatu zion Alemaniak, eta hala onar dezake orain.

Batzordeak gutun bat igorri dio Berlini horren berri emateko. Proposamen bat helarazi dio zeinetan zehazten dituen erregai sintetikoak darabiltzaten autoak karbonoan neutrotzat har daitezen epeak eta arauzko irtenbideak zeintzuk izan daitezkeen. Modu horretan konbentzitu nahi du Alemania, jarrera aldatu dezan, eta karbono isuriak murriztea helburu duen legeari oniritzia eman diezaion.

Reuters berri agentziak zabaldu duenez, salbuespen hori errekuntza motorren debekua ezarri ondoren jarriko litzateke indarrean. Eta baldintza bat izango luke: ibilgailu horiek teknologia berri bat izango beharko dute, erregai kutsatzaileren bat erabiliz gero haien funtzionamendua etengo duena. Horretarako, auto kategoria berri bat sortuko litzateke Batasunean.

Hori da berritasuna, hain zuzen ere: Batzordeak salbuespena idatziz aurkeztu izana. Izan ere, Bruselak inoiz ez die aterik itxi auto hibridoei edo erregai sintetikoei; konpromisoa hartu zuen isuririk gabeko ibilgailuen helburua betetzen duten edo ez aztertzeko eta proposamen bat aurkezteko. Baina argi adierazi zuen errekuntza autoen debekua onartu ondoren izango zela, 2026an.

Asko dago jokoan

Bruselak ez du nahi karbono isuriak murrizteko bere lege izarra ezerezean geratzerik. Are gutxiago baldintza hauetan, eta azken orduan. Eta horregatik erabaki dezake orain Alemaniaren eskaera onartzea. Ez baita ahaztu behar legea bozkatu bezperan aldatu zuela iritzia Berlinek; Batasuneko ingurumen ministroen eta Europako Parlamentuaren oniritzia baitzuen ordurako, eta Estatu kideek berrestea baino ez zen falta.

Batzordeak uste du legea ez onartzeak arriskuan jar dezakeela Europako Batasunak jarritako klima helburua, hots, 2030. urterako karbono isuriak %55 murriztea —Fit for 55 izena darama lege sortak horregatik—. Ez hori bakarrik: iritzi dio zalantzan jar dezakeela Europako autogintza industriaren etorkizunerako bide orria ere.

Izan ere, Batzordeak elektrifikazioarako apustua egin du, eta sektorearen trantsizioa bultzatu du, zuzentarauen eta diru laguntzen bidez. Errekuntza motorren salmenta 2035etik harago baimentzeak, ordea, kontrako bidean egingo luke bultza, auto elektrikorako aldaketa atzeratzea ekarriko lukeelako.

Aldiz, autogintzaren industriak denbora irabaziko luke, eta erabakigarria izan daiteke hori auto ekoizle handientzat. Horregatik egin diote presio Alemaniako gobernuari, eta hark, ondorioz, Batzordeari. Ez alferrik, Alemania da auto gehien ekoizten duen Europako herrialdea, Italiarekin batera. Biak azaldu dira debekuaren kontra, hain justu ere.

Jaurlaritza ere kontra

Errekuntza autoen debekuaren aurka azaldu da Eusko Jaurlaritza ere, eta «malgutasuna» eskatu du auto elektrikorako trantsizioa egiteko orduan. Euskal Herriko industriarentzat ere sektore estrategikoa baita autogintza. Petronorrek ere lantegi bat eraiki asmo du Bilboko portuan erregai sintetikoak ekoitzi ahal izateko.

Edonola ere, zalantza asko dago oraindik erregai horien inguruan ere, eta ikusteko dago Batzordearen proposamenak zein bide hartuko duen. Alemaniak aitortu du jaso duela, eta aztertu egingo duela. Begi onez hartu du, dena den, eta adierazi du hitz egiten jarraitzeko oinarri ona dela.

Bihar elkartuko dira herrialdeetako buruak Bruselan egingo dute goi bileran, baina, oraingoz, legea ez dago jasota gai zerrendan.


Haize berriak Aizkorriko eskaladan

Summary: Haize berriak Aizkorriko eskaladan. Joseba Iztueta, Unai Cobos, Ioseba Eskudero eta Mikel Mongelos alpinista eta eskalatzaile goierritar gazteek beste maila batera eraman dute Aizkorriko ipar hormako neguko eskalada, eta bi bide berri zabaldu dituzte: Akertegi (160 metro, M5) eta Hire amak baleki (330 metro, M6).

Alpinismoaren eboluzioa errelebo lasterketa baten modukoa izan da. Belaunaldi batek aurreko belaunaldiak utzitako testigua hartu izan du, eta ahal duen urrutien eraman izan du hurrengo belaunaldiari uzteko. Lasterketa hori historian zehar behin eta berriro errepikatu izan da, eta horrek ekarri du duela urte batzuk eskalaezin zirudiena eskalagarri bihurtzea.

Euskal alpinismoaren eboluzioan lekukoa urrun eramaten ari direnetako bat Mikel Saez de Urabain alpinista eta eskalatzaile ordiziarra da. Mikelek aire berri bat eman dio Larrunarriko neguko eskalada eta eskalada mistoari, eta inork uste ez zuen lekuetatik igotzeko trebetasuna izan du, baita udan eskalatzen diren eskalada bideak negu giroan eskalatzeko trebetasuna ere. Denbora kontua zen Mikelek Larrunarrira eramandako lekukoa Aizkorrira iristeko. Eta lekuko hori Joseba Iztueta, Unai Cobos, Ioseba Eskudero eta Mikel Mongelos alpinista eta eskalatzaile goierritar gazteek hartu dute, baita gogoz hartu ere. Estilo garbi-garbia erabiliz, Aizkorriko neguko eskalada maila berri batera eramaten ari dira. Horren adibide, otsailean mendilerroaren ipar aurpegian zabaldu dituzten bi bide zoragarriak. Akertegi, «bide dotorea»

Unai Cobosek eta Mikel Mongelosek bi saialdi behar izan zituzten lerro hau irekitzeko. Lehenengoan ez zuten elurra baldintza onetan aurkitu: «eskiatzeko eguna zen, ez alpinismorako», Unaik dioen moduan. Astebete geroago, otsailaren 4an, baldintzak zeharo ezberdinak topatu zituzten: «Egun zoragarria egin zigun, baldintza onak aurkitu genituen, eta gainera, aurreko asteburuan irekitako arrastoak gora azkar egiten lagundu zigun. Bide dotorea atera zen, eskalatzea merezi duen horietakoa; eta egia esan, bidearen azken zatian, uste dugu irteteko zeuden aukera guztietatik politena hautatu genuela».

Bide honi izen bat jartzeko garaian ere ez zuten buruhauste handirik izan Unairen hitzetan: «Akertegi hitz-jokoa proposatu nionean Mikeli, honek baiezkoa esan zidan. Ondo iruditzen zitzaiola. Akertegi, beraz».

'Akertegi' bidearen pasarteetako bat. MIKEL MONGELOS

«Hemen gaude, ta poztutzen naiz...»

Akertegi ireki zutenean topatu zituzten baldintzak aprobetxatu nahian, biharamunean, uztailaren 5ean, Unai Cobos eta Joseba Iztueta Aketegiko ipar horman ziren, berriro ere. Oraingoan, aldiz, eguraldia ez zuten lagun izan: «Etxeko sofaren eta goxotasunaren falta sumatzen dituzun egun horietako bat izan zen, hotza eta haizea ziren nagusi, baina aurrera egitea erabaki genuen».

Lerroa udatik zuten begiz jota. «Asko pentsatu gabe, lerro luze eta logikoena iruditu zitzaiguna igotzeari ekin genion. Bi luze oso onak atera ziren gandorrera irten aurretik; izotza ere aurkitu genuen bertan, baina bidean Aizkorriko eskalada estiloa nabarmentzen da: belarra, harria eta trakzio txarreko elurra. Gandorrera irten aurreko tximinia eskalatze hutsagatik merezi du bidea egiteak, azkeneko luzea eskalatzen ez bada ere. Azken luzea tximinia bertikal ikusgarri bat da, fisikoa eta sostengatua; bide guztiko luzerik onena dela esatera ausartzen gara».

Izenaren jatorriari dagokionez, Itoizen Lau Teilatu abestiak badu zer esana: «Joseba abestia abesten hasi zen, 'Hemen gaude ta poztutzen naiz…', baina nik amaitu nuen estrofa, 'ta ziur zure ama ezetz', esanez. Hortik etorri zen ondoren bidearen izena izango zena».

AKERTEGI, 160 metro, M5 Luzera: 160 metro. Luze kopurua: 3. Nork irekia: Unai Cobos eta Mikel Mongelosek, 2023ko otsailaren 4an. Zailtasuna: M5. Luzez-luze: 1ºL: M4+ (80 m), 2ºL: M5 (50 m) eta 3ºL: M4 (30 m). Materiala: 60 metroko bi soka, luzera ezberdineko 10-12 express zinta, 2 Totem sorta, 3 eta 4 zenbakiko Camalota, artaka-trabagailu sorta eta luzera ezberdinetako zinta-uztaiak harkaitz-zubi eta blokeetatik pasatu eta bilguneak muntatzeko. Lehenengo luzea, 80 metro, M4+: Diedroa ezkerrean utzita zuhaitza bilatu eta honen ezkerretik atera. Bi irtengune erraz eskalatu ondoren zirku moduko batean azalduko zara. Bigarren luzea, 50 metro, M5: Eskubiko kanal nabarmena hartu, eta orratz nagusiaren ezker tximinia bilatu: Goulotte fin bat da (80º-85º), sabaitxo bat gainditu ondoren dagoena. Kordino bat utzi dugu sabaiko pasagunea babesteko. Hirugarren luzea, 30 metro, M4: Pareko diedroa hartu beharrean ezkerrera jo elurretatik. Bilgunea tontorrean.

HIRE AMAK BALEKI, 330 metro, M6. Luzera: 330 metro. Luze kopurua: 5. Nork irekia: Unai Cobos eta Joseba Iztuetak 2023ko otsailaren 5ean. Zailtasuna: M6. Luzez-luze: 1ºL: M4+ (50 m), 2ºL: M5+ (40 m), 3ºL: M4 (55 m), 4ºL: Oinez (100 m) eta 5ºL: M6 (40 m). Materiala: 60 metroko bi soka, luzera ezberdineko 10-12 express zinta, 2 Totem sorta, 3 eta 4 zenbakiko Camalota, artaka-trabagailu sorta eta luzera desberdinetako zinta-uztaiak harkaitz-zubi eta blokeetatik pasatu eta bilguneak muntatzeko. Lehenengo luzea, 50metro, M4+: Hasiera bertikala, gero kanal erraz batetik jarraitu sabai moduko batea iritsi arte. Sabaiko pausoa kordino batez babestu da. Sabaitik ezkerrera egin eta bilgunea muntatu. Bigarren luzea, 40 metro, M5+: Bi irtengune erraz eskalatu ondoren, kanal nagusiko irteera da zailtasun nagusiena. Pasagune polita, izotza ez badago oso zaila izan daitekeena. Iltze batekin babestu da. Ondoren, 5m-ko tximinia ikusgarri bat, motxila kentzea gomendatzen duguna. Bilgunea tontorrean. Hirugarren luzea, 55 metro, M4: Gandorrera modurik errazenean igo eta goitik jarraitu. Pare bat pasagune dauzka. Bilgunea arista bukatutakoan. Laugarren luzea, 100 metro, 40-50º. Oinez ensanblean. Bosgarren luzea, 40 metro, M6: Piolet eta kranpoien puntak sartzeko zulotxo onak dauzkan tximinia bertikala eta fisikoa. Friend handiak eskatzen ditu orokorrean (5 zenbakiko Camalota eramanez gero erabiliko da). Goian dagoen bilgunea beste bide batekoa da. Bilgune hori atzean utzi eta goian muntatuko dugu gurea.


Summary: German Rodriguezen oroitarriko plakari eraso diote. Sanferminak 78 gogoan elkarteak gogoratu du Memoria Leku dela oroitarria, eta legeak agintzen duen modura jokatzeko eskatu die erakundeei.

Sanferminak 78 Gogoan elkarteak salatu duenez, joan den asteburuan Iruñean German Rodriguezen oroitarrian dagoen plaka kentzen saiatu dira ezezagun batzuk. Ohar batean adierazi dute palanka bat erabili dutela horretarako, eta, eramatea lortu ez badute ere, muturretako batean kaltetu egin dutela. «Germán Rodríguez Saizen oroimenez Poliziak tiroz hil zuen 1978ko uztailaren 8an», dio plakak.

Sanferminak 78 Gogoan taldeak gogoratu du oroitarria Memoria Leku izendatu zuela Nafarroako Memoria Historikoaren Lekuen Legeak 2019ko ekainaren 18an. Lege horren arabera, Nafarroako Gobernuari dagokio leku horiek babestea. Horregatik «dagokionari» eta Iruñeko Udalari eskatu die legeak dionaren arabera jokatzeko erasoaren ondoren.

Oroitarria bera Iruñeko Udalarena da. Herri ekimenari esker, udalbatza batean erabaki zuten Espainiako Poliziak 1978ko sanferminetan hil zuen LKIko gaztearen alde jartzea. Behin eta berriz egin diote eraso, eta eskuin muturreko talde parapolizialen gorrotoari eta udal agintari erregionalisten erdeinuari egin behar izan die aurre. Asfaltozko eta porlanezko ahanzturari gailendu zaio, urtez urte, herritarrek gordetako oroimena.

Mailu bat eta bonba bat, memoriaren aurka

Lehen aldiz mailu batekin egin zioten eraso. Lurrean botata agertu zen, hainbat puskatan birrinduta. Iruñeko Peñak saiatu ziren alanbre batekin zatiak lotzen, baina, ezinezkoa zenez, beste hilarri bat egitea beste erremediorik ez zitzaien gelditu. Iruñeko eskultore anonimo batek egin zuen lana. Brontzezkoa, oraingoan, kolpe eta erasoei eutsi ahal izateko. Lau zentimetro lodi zen piezak. Diseinatzeko, moldea egiteko eta galdatzeko denbora behar izan zen, baina jarri zuten. Kostuak beren gain hartu zituzten sanferminetako peñek, bizilagunek eta kultura elkarteek.

Oroitarri berriaren sustatzaileek espero bezala, brontzezko eskulturak ongi eutsi zien kolpeei eta pintura potoei. Ez, ordea, lehergailuei: 1980ko hamarkadaren hasieran, bonba bat jarri zioten. Lurrean ongi bermatua zegoen hilarria, baina, hala ere, okertu eta beheko aldea hondatu egin zitzaion, eztandaren ondorioz. Bonba nork jarri zuen ez zen inoiz argitu, baina lehergai karga handiak eta erasoaren kutsu «profesionalak» susmoak piztu zizkien Hilarria batzordeko kideei.

Bospasei urtez, erasoek ez zuten etenik izan, eta beste bi bonba jarri zituzten Orreaga etorbideko izkina horretan. Oroitarriak zutik iraun zuen, hala ere. Sanferminak 78 gogoan elkarteak gaur bidali duen oharrean nabarmendu du inoiz ez zutela ikertu nortzuk izan ziren erasotzaileak.

2005ean Barcinak Orreaga etorbidetik kendu zuen, lan batzuk egin behar zituztela argudiatuz. Soto batean gorde zuen. Oposizioko indarrek zazpi mozio aurkeztu zituzten udalbatzan, hilarria bere tokian berrezartze aldera, eta eragile sozialek ere protesta ugari antolatu zituzten. Alkatearen erantzuna: entzierroaren monumentu erraldoia paratu behar zutela oroitarria zegoen toki berean. 2007ko azaroan itzuli zen hilarria Orreaga etorbidera. Barcinak gehiengoa galdua zuen udalbatzan, eta Nafarroa Bai, PSN eta EAEren udal taldeek behartu egin zuten egoera lehengoratzera.

Oroitarritik metro batzuetara 1978ko sanferminetako gertaerak gogoratzeko jarri zuten Gogoan eskulturari ere hainbat aldiz egin diote eraso. 2018ko ekainean jarri zuen Sanferminak 78 Gogoan elkarteak, 40. urteurrenean. Dora Salazarren eskultura bat da, eta Iruñeak gertaera horietan jasan zuen erasoa gogoratzea du helburu. Horrek ere plaka bat du: «1978ko Sanferminetan pairatutako polizia erasoaren biktimen oroipenean», eta horri ere eraso egin diote hainbatetan.


Summary: 'Lavinia' obraren estreinaldia atzeratu du Arriaga antzokiak. Aktoreetako batek atzoko entseguan min hartu zuen, eta bertan behera utzi dituzte gaurko eta biharko iragarritako emanaldiak. Maiatzaren 22an estreinatuko du obra Kabia konpainiak euskaraz, eta 24an gaztelaniaz emango du.

Gaur zen estreinatzekoa Kabia antzerki konpainia Lavinia antzezlana Bilboko Arriaga antzokian, baina antzokiak berak jakinarazi duenez, aktoreetako batek min hartu zuen atzoko entseguan, eta ezinbestean atzeratu behar izan dituzte programatutako emanaldiak. «Zorionez, Arriaga antzokiaren eta Kabia Teatro konpainiaren arteko elkar ulertze onari esker, Lavinia antzezlana denboraldi honetan bertan oholtzaratu ahal izango da Arriagan», adierazi du antzokiak, ohar baten bitartez. Aste honetako emanaldietarako erositako sarrerek data berri horietarako balioko dute.

Edonola ere, inork bere sarrera itzultzea nahiko balu, eskaera «lehenbailehen» egiteko eskatu du Arriagak. Txarteldegian erosi zutenek leihatilan bertan edo Informazio Bulegoko 94-479 20 36 telefonora deituz eskatu beharko dute dirua itzultzeko. Sarrera online erosi eta dirua itzultzea nahi dutenek informacion@teatroarriaga.eus helbidera idatzi beharko dute itzulketa eskatzeko, eta erosketa egin zutenean beren helbide elektronikoan jaso zituzten sarrerak erantsi beharko dituzte. Dirua automatikoki itzuliko da sarrerak erosteko erabilitako txartelera.

Lavinia antzezlanak Ursula K. LeGuin-en izen bereko eleberria hartzen du erreferentzia gisa. Obra Eneida klasikoaren spin-off bat da.

Antzezlanaren zuzendaritza artistikoaz Juana Lor arduratu da, eta, Javier LinÌÂera-rekin batera, egokitzapenean eta dramaturgian ere jardun du; bestalde, Bettina Aragon Hillemann izan da musika arloko zuzendaria.

Antzezle taldea Yolanda Bustillo, Aitor Gisasola, Amets Ibarra, Karmele Larrinaga, Javier LinÌÂera eta InÌÂaki Urrutiak osatzen dute, eta iragana, oraina eta etorkizuna uztartzen dituen obra bat antzezten dute, aldi berean ipuin bat, kantu bat eta oinarri elektroniko bat ere badena.


Summary: ‘Unicorn Wars’ ezin da euskaraz ikusi Movistar Plusen, oraingoz. Plataformak iragarri du «hemendik gutxira» jarri ahalko dituztela filmak hiru edo lau hizkuntzatan. Netflix Euskaraz taldeak salatu du «onartezina» dela plataformak esatea teknikoki ez dela posible euskarazko bertsioa jartzea.

Movistar Plus plataforman film ugari ikus daitezke euskarazko azpidatziekin, baina euskarazko bikoizketarekin arazo teknikoak daudela jarri dute aitzakiatzat eta zailtasunak daude. Kasu argigarri bat Unicorn Wars helduentzako animaziozko filmarena da: otsailaren 8an, Movistar Plusek bere katalogoan jarri zuen animaziozko filma, gazteleraz eta galizieraz; euskarazko bertsiorik gabe, ordea. Zinema areto batzuetan euskarazko bikoizketarekin proiektatu zuten arren, plataforman ezingo da euskaraz ikusi. Oraingoz, bederen.

Filmaren ekoiztetxea Uniko da, eta ekoizleek adierazi dute duela bi hilabete bidali zutela euskarazko bertsioa, «konpromisoak betez». Movistar Pluseko iturrien arabera, ordea, euskarazko bertsioa geroago iritsi zitzaien, eta ordurako gaztelaniazko eta galizierazko bertsioekin osatua zuten filma zerbitzuan jartzeko. Eta gaur-gaurkoz plataformak ezin omen du film bat hiru hizkuntzatan jarri.

Egoera hori aldatu ahalko dela espero da. Izan ere, Movistar Plusek iragarri du «hemendik gutxira» teknikoki posible izango dela filmak hiru edo lau hizkuntzatan jartzea. Horrek modua emango luke Unicorn Wars euskaraz jartzeko, baita beste eduki batzuk ere.

Netflix Euskaraz herri mugimenduarentzat, «aitzakiak» dira horiek guztiak. «Ez dira argudio onargarriak», salatu dute. «Movistar Plusi dagokio konponbide teknikoa bilatzea. Onartezina iruditzen zaigu plataformak esatea euskarazko bertsioa jartzea teknikoki ez dela posible». Pantailetan euskara sustatzearen alde borrokan ari den taldeak uste du euskarazko bertsioak iritsi egin behar direla, gainerako hizkuntzetako bertsioekin batera, euskara hizkuntza ofiziala delako eta Espainiako Ikus-entzunezko Legea indarrean dagoelako. «Movistarrek, gainera, erakutsi izan du baduela oztopo hori gainditzeko modua: gaur egun bere katalogoan eskaintzen dituen hainbat eduki hiru bertsiotan ari da eskaintzen». Eduki bera bertsio desberdinetan ikusgai jarri ahal izateko, bertsioak eduki berezituak balira bezala jartzea da Movistarrek aurkitu izan duen konponbidea. Baby boss jarri dute adibidetzat; gaztelaniazko, katalanezko eta (gaztelerazko) keinu hizkuntzan dago ikusgai plataforman.

EITBri eta Jaurlaritzari deia

Netflix Euskaraz-ek, bestalde, kezka azaldu du euskarazko bertsioen aferaren harira, eta adibidetzat jarri du Irabazi arte telesaila Disney Plusen eta Amama filma Netflixen ezin direla euskaraz ikusi.

Horrenbestez, Netflix Euskaraz-ek «beharrezkotzat» jo du Eusko Jaurlaritza eta EITB publikoki agertzea eta euren asmoen berri ematea. «Publikoki argitu behar dute euskal ekoizpenen euskarazko bertsioak Primeran plataformara eta gainerako plataformetara batera iritsiko direla, inoiz ez geroago, eta euskarazko audioak plataformetara egokituta bidaliko dituztela». Herritar taldeak gogorarazi duenez, Espainiako legaren arabera, erakunde publikoei dagokie hori horrela dela gainbegiratzea.


Summary: Urkulluk «ahotsa eta erabakia» nahi ditu EBn estaturik gabeko nazioentzat. Jaurlaritzako lehendakariak beste gobernantza eredu bat eskatu du Europan, gaitasun legegilea duten eskualdeen «aniztasuna islatu dadin».

RLEG Lege eskumenak dituzten Europako Eskualdeen Ekinaldiko kideak Bilbon elkartu dira gaur, estreinakoz aurrez aurre, eta, bilkura horretan, Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluk beste gobernantza eredu bat eskatu du Europako Batasunerako, gaitasun legegilea duten eskualdeek eta nazioek «ahotsa eta erabakitzeko gaitasuna» izan dezaten. Europa «heterogeneoa eta askotarikoa» islatuko duten erabakitze organoak eskatu ditu EBn.

Eusko Jaurlaritza da RLEG ekinaldiko sustatzaile nagusia, eta, haren lehen batzarrean, Urkulluk «aitortza handiagoa» eskatu du lege eskumenak dituzten nazio eta eskualdeentzat. Bilboko RLEG Adierazpena onartu du batzarrak, eta estaturik gabeko nazio eta eskualde hauek sinatu dute hura: EAE, Katalunia, Korsika, Flandria, Sardinia, Azoreak, Behe Austria, Madeira, Piamonte, Salzburgo, Tirol, Valentzia eta Balear Uharteak. «Eskatzen dugu Europako gobernantzan rol berezi batekin aitor daitezela formalki lege-eskumenak dituzten eskualdeak eta nazionalitate konstituzionalak», adierazi du Urkulluk.

Jaurlaritzako lehendakariak gogora ekarri du 1947an Jose Antonio Agirre lehen Jaurlaritzako lehendakariak parte hartu zuela Nazioarteko Talde Berrietan; Europako Demokrazia Kristauaren aitzindarian, alegia. Europako integrazio politikoaren sustatzailetzat jo ditu demokrata kristauak. Azaldu du handik urtebetera Eusko Jaurlaritzak parte hartu zuela Hagako Biltzarrean, eta ordutik «Euskadi Europako Batasuneko eta haren balioen defendatzailea» izan dela; balio horiek zerrendatu ditu, halaber: «Askatasuna, demokrazia, bakea, berdintasuna eta giza eskubideen defentsa».

«Inoiz baino beharrezkoagoa»

Adierazpena sinatu duten nazio eta eskualdeek helburu komuna dutela esplikatu du Urkulluk: «Posible da, eta inoiz baino beharrezkoagoa, Europako beste gobernantza eredu bat sortzea; eredu bat zeinak ahotsa eta erabakitzeko gaitasuna emango dien herrialde txikiei, nazioei eta lege gaitasuna duten eskualdeei, ez bakarrik estatu kideei. Denok gara Europako proiektu honen kide. Beharrezkoak gara; gure ekarpena egin behar dugu».

Gasteizko gobernuko buruak uste du egungo eredua «eraginkorragoa» izango dela «aktore gehiago» sartzen baditu barrura, «aniztasunak aberastasuna ekartzen duelako Europara, apur bat txikiagoa dena baztertu ezin duen Europara».

2018an jarri zuten martxan RLEG, Europa «heterogeneoa eta askotarikoa» dela uste dutelako taldeko kideek, eta «Europako politikan zuzenean parte hartu» nahi dutelako. Gaur egun, EBko zazpi estatu kidetan daude «gobernuak eta parlamentuak dituzten eskualdeak, herritarrek zuzenean aukeratuak». 71 dira guztira, eta horiek denek dute ahalmen legegilea konstituzio batek jasoa. «Europako Batasuneko herritarren %45ek konfiantza dute gobernu horiengan politika sozioekonomikoak eta ingurumen politikak gara daitezen», esan du Urkulluk.


Summary: Implikako ehun langileren kaleratzea salatzeko mobilizazioa egin dute Bilbon. Sei greba egun egin dituzte jarraian. Bilboko 156 langileetatik 100 kaleratu nahi ditu enpresak enplegua erregulatzeko espediente baten bidez.

Implika enpresak Bilboko zentroetako 156 langileetako 100 kaleratu nahi ditu EE erregulazio espediente batekin. Martxoaren 16an hasi ziren espedientea negoziatzen, eta egun berean jo zuten langileek greba mugagabera. Seigarren greba eguna dute gaur, eta mobilizazioa egin dute Bilboko kaleetan.

MasterD enpresaren bulegoetatik abiatu dute mobilizazioa, Implikaren merkataritza talde berekoa da eta. Hortik Implikak Elkano kalean dituen bulegotetaraino egin du bidea mobilizazioak.

ELA sindikatuaren arabera, espedientea aurkezteko arrazoiak ez dira nahikoa, eta horregatik jo dute grebara; «EEa kentzea» eskatzen dute. Grebak «jarraipen garrantzitsua» duela adierazi du sindikatuak, eta mobilizazen jarraituko dutela iragarri dute. Martxoaren 27an izango da EEaren negoziazioaren bigarren bilera. Enpresak guztira 183 langile kaleratu nahi ditu, horietako 100 Bilboko bulegoetatik.


Summary: Indultu partziala eskatu dute De Miguelek eta Telleriak. Lortuz gero, ez dute espetxera sartu beharko.

De Miguel auzian zigortuetako bik, Alfredo de Miguel eta Aitor Telleria EAJren burukide ohiek, indultu partziala eskatu dute espetxera sartu behar ez izateko. Joan den astean, epaia irmotzat jotzen duen autoa plazaratu zuen Arabako Probintzia Auzitegiak, eta, ondorioz, zigortutakoek hamar eguneko epea zuten kartzelara sartzeko, baina De Miguelen eta Telleriaren abokatuek zenbait idazki aurkeztu dituzte auzitegian, hori eragozteko asmoz.

De Miguelek eskatu du legez kanpo elkartzeagatik ezarritako zigorra hiru urtetik bi urtera jaistea. Beste zenbait delitu ere egotzi zizkioten, baina kasu guztietan bi urte baino gutxiagoko zigorrak ezarri zizkioten. Bi urte baino gehiagokoa den zigor bakarra bi urtera jaitsiz gero, ez luke kartzelara sartu beharko. Haren abokatuak argudiatu du egotzi dizkioten delituak, banan-banan hartuta, ez direla «hain larriak».

Telleriaren abokatuak ere indultua eskatu du, auzibideak hamalau urte iraun duela argudiatuta. Edonola ere, indultuak emateko prozesuak luzeak izaten dira, eta eskatu izanak ez du geldiarazten espetxera sartzeko prozesua; beraz, ez dirudi eskaera horien bidez espetxeratzea eragotzi ahal izango dutenik.

Gaixotasuna

Telleriaren abokatuak beste eskaera bat ere egin du: zigorra bertan behera uztea gaixotasunagatik. Kasu horretan, Arabako Probintzia Auzitegiak datozen egunetan erabaki beharko du eskaera aintzat hartzen duen edo Telleria espetxean sartzea agintzen duen. Albiste agentzien arabera, litekeena da auzian zigortua izan den beste batek, Koldo Otxandianok, berdin egitea eta gaixotasuna argudiatzea espetxera ez sartzeko, azken hilabeteetan ez baita lanera joan, gaixo agiria lortuta.


Summary: Abortua hizpide izango du lehenbizikoz Giza Eskubideen Batzorde Interamerikarraren Auzitegiak. Gaur hasiko da El Salvadorko Estatuaren aurkako Beatriz auziaren epaiketa. Gobernuak abortatzea debekatu zion emakumeari, nahiz eta haurdunaldia harentzat arriskutsua izan eta fetuak garunik ez izan.

IACHR Giza Eskubideen Batzorde Interamerikarrak gaur hasiko du abortua hizpide duen lehen epaiketa. Beatriz auzian El Salvadorko Estatua da akusatua. Nayib Bukele buru duen gobernuari egozten diote 2013an Beatriz izeneko emakume bati abortatzea debekatzea, nahiz eta haurdunaldiak haren bizitza arriskuan jarri, eta fetoak garunik izan ez.

«Bizitzarako eskubidea, segurtasun pertsonala, berme judizialak, babes judiziala eta osasunerako eskubidea urratzea», horiexek egozten dizkiote El Salvadorri. Epaiketa 15:00etan hasiko da, gaur, batzordeak San Josen (Costa Rica) duen egoitza nagusian. Bi egunetan 42 testigantza entzungo dituzte magistratuek, epaia eman baino lehen.

Beatrizek 21 urte zituen bigarrenez haurdun gelditu zenean. Baina ordurako kolokan zegoen haren osasuna; lupus eritematoso sistematikoa, nefropatia lupikoa eta artritis erreumatoidea zituen. Gaixotasun horiek zuzenean eragiten diete sistema immunologikoari, eta nabarmen ahultzen dute gorputza.

Haurdunaldia etetea gomendatu zioten hamabost medikuk baino gehiagok. Izan ere, haren osasun egoera ahula alde batera utzita, fetua garezurrik eta garunik gabe jaiotzekoa zen. Hortaz, kostata iraungo zuen bizirik jaio ostean.

Gomendioei kasu egin, eta auzi eskaera bat aurkeztu zuen Beatrizek, haurdunaldia eteteko baimena eskatuz. Baina El Salvadorko Auzitegi Gorenak ezezkoa eman zion. 2013ko ekainaren 3an erditu zen, zesarea bidez. Jaio eta bost ordura hil zen umekia. Handik lau urtera zendu zen Beatriz, 2017ko urrian, osasun egoera ahularen ondorioz izandako moto istripu batean.

1998tik, abortatzea delitua da El Salvadorren. Horixe erabaki zuten urte hartan egindako lege erreforman. Herrialdeko Zigor Kodearen arabera, abortatzen duten emakumeak «hiltzaileak» dira. Haurdunaldia eteteagatik 50 urtera arteko espetxe zigorrak jaso ditzakete, eta abortuan parte hartzen duten medikuek, berriz, 12 urtera artekoak.

«Beatriz asko daude El Salvadorren»

Haren heriotzaren ostean, herrialdeko zenbait elkarte feministak eraman dute kasua IACHR-ren Auzitegira. Iritzi diote epaiketa «aitzindari» izan daitekeela, eta espero dute Auzitegiak Beatrizen aldeko epaia eman eta legedia erreformatzeko epe bat irekitzea.

«Epaiketa hau aukera bat da kalitatezko politika publikoak ezartzeko. Beatriz asko daude El Salvadorren. Estatuak kriminalizatu egiten ditu emakumeak», salatu du Angelica Rivas El Salvadorko Bilgune Feministako kideak.

Bada, elkarte feministetako kide ugarik eta dozenaka ekintzailek IACHR-ren Auzitegiaren aurrean igaro dute bart gaua. El Salvadorren abortua legeztatzeko eskatu dute. «Justizia Beatrizentzat eta emakume guztiontzat» eta «abortatu edo ez abortatu, hori nahiago nik aukeratu» oihukatu dute, besteak beste.

Hala ere, ez dira gutxi kontrako iritzia dutenak, eta beste hainbeste herritar bildu ziren kalearen beste aldean. Abortuaren aurkako mezuak irakur zitezkeen esku artean zituzten pankartetan.


Summary: Greba deialdi propioa egin dute SAEk, ELAk eta CCOOk Osasunbidean. Hiru sindikatuek «oso larritzat» jo dute LABek eta UGTk biharko greba bertan behera utzi izana: «Akordio eskasa eta zehaztugabea da»

Apurtu da batasun sindikala Osasunbidean. Nafarroako Gobernuarekin akordioa sinatuta, biharko greba bertan behera uztea erabaki zuten LABek eta UGTk, intersindikalean eta greba komitean gehiengoa dutela baliatuta. SAEk, ELAk eta CCOOk, baina, mobilizazioei eutsiko diete datozen egunetan, akordio hori «eskasa eta zehaztugabea» dela iritzita. Bihar eginen dute lehen protesta ekintza, M-23ko lanuztearen ordez: Nafarroako Legebiltzarraren aurrealdean elkartuko dira, 10:00etan, salatzeko LABek eta UGTk gobernuarekin sinatutako itunak «ez dituela hobetzen langileen lan baldintzak». Horrez gain, greba deialdi propioa erregistratu dute, apirilaren 4rako.

Protestari eutsiko dieten sindikatuen izenean, hedabideen aurrean azaldu dira Vito Astrain eta Patxi Larunbe (CCOO), Cati Jimenez eta Begoña Ruiz (SAE), eta Beatriz Rubio eta Josetxo Mandado (ELA). Ruizek adierazi du LABek eta UGTk sinatutako akordioak «ez dakarrela ezer berririk, ezta aurki parlamentuan aztertuko den foru legearen proposamenean jasota ez dagoen ezer ere». Haien ustez, gainera, LABek eta UGTk itunari baiezkoa eman diote «alderdi politikoekiko duten autonomia faltagatik»: «Leialagoak izan dira alderdi horiekin, ordezkatzen dituzten langileekin baino», gehitu du Mandadok.

SAEko ordezkariaren esanetan, akordioa sinatu duten elkarte sindikalek langileei azaldu beharko diete «zer hobekuntza ekarriko dien ituna sinatu izanak». Are: azpikeriaz jokatzea leporatu diete LAB eta UGTri, «joan den larunbateko manifestazioan parte hartu eta grebarako deia egin zutelako, sinatu berri duten dokumentua ordurako ezaguna izanda ere».

Zehazki, martxoaren 23ko greba bertan behera uzteko erabakia LAB sindikatuak eginiko urrats «aldebakarreko eta antidemokratikoa» dela esan dute SAE, ELA eta CCOO sindikatuetako ordezkariek: «LABek bere kabuz hartu zuen greba bertan behera uzteko erabakia, eta gainerako sindikatuei galarazi egin digu greba egitea». Ruizek esan du zilegi direla sindikatuen arteko desadostasunak, «baina grebarako oinarrizko eskubidea oztopatzea da ezein sindikatuk zeharkatu behar ez lukeen marra gorria».

Hori dela eta, greba deialdi propioa erregistratu dute Osasunbidean, apirilaren 4rako: «Mobilizazio horren helburua da osasun arloko langileen eta osasun arlokoak ez direnen lan baldintzak hobetuko dituen eta desberdintasunak zuzenduko dituen akordio bat lortzea».


Summary: Euskara-ingeles hiztegia online jarri du Elhuyarrek. Ingelesa «zubi hizkuntzarik» gabe ikasteko aukera eman nahi du. 2016. urtean kaleratu zuen papereko bertsioa.

Ingelesaren eta euskararen arteko zubia indartu eta erraztasunak emateko asmoz, Elhuyarrek beste baliabide bat jarri du eskuragai: gaurtik aurrera online egongo da Collins Elhuyar Euskara-Ingelesa hiztegia. Elhuyar.eus atarian kontsultatu daiteke. 65.100 sarrera ditu guztira, bi ataletan banatuta: euskara-ingeles atalean, 31.700; eta ingeles-euskara atalean, 33.400.

Elhuyarren arabera, baliabide honen bidez ingelesa ikasten ari diren euskaldunek ez dute ingeles-gaztelania edo ingeles-frantses hiztegien «beharrik» izango.

2016. urtean kaleratu zuen Elhuyarrek hiztegi horren papereko bertsioa. Merkatuan horrelako hiztegi baten premia zegoela adierazi zuen orduan Elixabete Etxeberria hiztegiko lantaldearen arduradunak. Collins Concise Spanish Dictionary hiztegia erabili zuten oinarritzat, eta Euskaltzaindiaren Hiztegia ere «ezinbesteko erreferentzia» izan zela azaldu dute.

Urteotan eguneratzen aritu dira, eta bertsio berritua dago sarean kontsultagai, euskara-gaztelania eta euskara-frantses hiztegiekin batera.

Elhuyarrek adierazi du hiztegi «dinamikoa eta bizia» dela, eta etengabe eguneratuz joango direla. «Hainbat erabiltzailerentzat baliagarria izango da eguneroko lanerako. Besteak beste, ezinbesteko tresna izango da itzultzaile, ikasle, irakasle eta, oro har, hizkuntzarekiko interesa duen edonorentzat».

Asmoa argi zuten: ingelesa «zubi hizkuntzarik» gabe ikasteko aukera eskaintzea. Hiztegia gailu mugikorretan eta ordenagailuan ere instala daiteke.

Modu horretara, urrats bat egin du Elhuyarrek; izan ere, apenas dagoen online euskara-ingeles hiztegirik. Morris da horietako bat.


Summary: DUPen kontrako botoarekin onartu dute 'brexit'-erako itunaren puntu esanguratsu bat. Sunakek nahikoa babes izan du Komunen Ganberan 'Stormont galga' onartzeko. Ipar Irlandako herritarren gehiengoa gobernu blokeoa desegitearen aldekoa da, inkesta baten arabera.

Brexit-aren osteko jokalekua finkatzen hasi da Erresuma Batua. Izan ere, Ipar Irlandaren estatusa arautuko duen Windsor Esparru Hitzarmena-ren puntu eztabaidatuena onartu du, gaur, Komunen Ganberak. Aise irabazi du baiezkoak: 515 diputatuk bozkatu dute alde, eta 29k bakarrik kontra —650 aulki ditu ganberak—. Ipar Irlandako DUP Alderdi Demokratiko Unionistaren zortzi diputatuetatik seik aurka bozkatu dute, iragarri bezala. Desadostasunak Stormont Galga delakoaren ingurukoak dira. Haren arabera, Ipar Irlandako Asanbleak aukera izango du EB Europako Batasuneko merkatu bakarreko lege berriak blokeatzeko, baldintza jakin batzuetan. Rishi Sunak Erresuma Batuko lehen ministroaren Alderdi Kontserbadoreko kide euroeszeptikoenek ere, 22k guztira, kontra bozkatu dute; tartean, Boris Johnson eta Liz Truss Downing Streeteko 10. zenbakiko azkeneko bi maizterrek.

Erresuma Batuko lehen ministroak brexit-ak ekarri duen urteetako gatazka itxi nahi du EBrekin. Auzia zen nola bermatu EBren eta Ipar Irlandaren arteko merkataritza arina, azken horren eta Britainia Handiaren artean muga gogor bat altxatu gabe. Windsor Esparru Hitzarmenean mamitu dute Londresek eta Bruselak bien arteko akordioa, eta Stormont galga da puntu esanguratsuetako bat. Komunen Ganberak hura onartzea da brexit-aren osteko jokalekua argitzeko lehen urratsa.

DUPentzat, baina, Stormont galga ez da berme nahikoa. Unionisten buruzagi Jeffrey Donaldsonek nabarmendu du azken egunetan ez dela ezarriko EBk jada indarrean duen araudiaren gainean. «Ez du oinarrizko arazoa konpontzen: EBren legediaren inposizioa». Ian Paisley diputatuak Johnsonen kontra egin du, eta haiei «traizio» egitea leporatu dio. «Boris Johnsonek esan zigun Irlandako itsasoan ez zela mugarik egongo». Johnson izan zen EBren eta Erresuma Batuaren arteko dibortzioaren bultzatzaile nagusietako bat.

Ondorioak Belfasten

Brexit-aren osterako hitzarmenek eragin zuzena izan dute Ipar Irlandaren gobernabidean. DUPek eskualderako protokoloaren aurkako argudioak erabili zituen iaz, Ipar Irlandako gobernu partekatuaren eratzea blokeatzeko. Alderdi unionistari Londresen, Dublinen eta Washingtonen presio egin diote blokeoa kentzeko Ostiral Santuko Akordioaren 25. urteurrenaren aurretik —apirilaren 10ean izango da—.

Akordioak Ipar Irlandako Gobernua abiarazteko balio behar duela nabarmendu du Sunakek; are gehiago, helburu hori izango da Windsor Esparru Hitzarmenaren neurgailua, Erresuma Batuko lehen ministroaren esanetan. «Ipar Irlandako gobernabidea berreskuratzea, hori izango da hitzarmenaren arrakastaren benetako froga», adierazi zion otsail amaieran BBCri.

Ipar Irlandako herritarren gehiengoa ados dago Stormonteko gobernua abiaraztearekin, The Irish News egunkariak gaur argitaratu duen inkestaren arabera. Datu horiek diotenez, DUPeko boto emaileen ia erdiak daude gobernua berreskuratzearen alde, eta soilik %13,8 aurka. Alderdi unionistaren boto emaileen hiru laurdenek uste dute DUPek protokoloaren aurka egin duen kanpainak emaitza oparoa izan duela, eta %56,2ren iritziz, Windsor Esparru Hitzarmenak protokoloaren ondorio kaltegarri asko ezabatu ditu.

Nazionalisten artean, babes antzekoa du hitzarmenak: %54,9. Gehiago dira Stormonteko gobernua abian jartzearen aldekoak. Bi herenek nahi dute DUPek blokeoa altxatzea. Beren burua nazionalistatzat edo unionistatzat jotzen ez dutenen artean, %55,8 dira gobernua berreskuratzearen aldekoak.


Summary: Bostetik batek ez du edateko ur nahikorik Afrika ekialdean. Etiopian, Kenyan eta Somalian uraren prezioak %400 egin du gora 2021eko urtarriletik, eta 22,7 milioi lagunentzat ezinezkoa da hura erostea. Somalian, iaz, 43.000 pertsona hil ziren lehortearen ondorioz.

Gobernuz kanpoko Oxfam erakundearen arabera, 33,5 milioi pertsonak —bostetik batek— ez dute edateko ur nahikorik Etiopian, Kenyan eta Somalian. Azken urteetako lehortearen ondorioz, gainera, uraren prezioak goia jo du, eta 2021eko urtarriletik %400 igo da, eta hura erostea ezinezko bilakatuz 22,7 milioi lagunentzat. «Aurreikusten dugu euri gutxi egingo duela aurten ere, seigarren urtez jarraian, eta aurreikuspen horiek betetzen badira inoizko lehorterik luzeenaz ariko ginateke hitz egiten», nabarmendu du Oxfam erakundeak ohar batean.

Afrikako adarrean ekainetik apirilera bitartean izan ohi da euri garaia, baina azken urteetan litro gutxi batzuk besterik ez du egin eskualdeko herrialdeetan, eta nekazaritzatik eta abeltzaintzatik bizi diren milaka lagunen biziak arriskuan jarri ditu. «Eskualdean gose handiena jasaten ari direnek dute egarri handiena. Beren uztak eta animaliak galduta, baliabide ekonomikorik gabe geratu dira, eta, orain, gero eta garestiagoa den urarengatik ere ordaindu egin behar dute», azaldu du Fati N'Zi-Hassanek, Oxfameko Afrikarako zuzendariak.

Ikusi gehiago: Leo Nyabaya, Somaliako Aussie elkarteko koordinatzailea: «Laguntzaren menpe gaude: ez dugu beste aukerarik»

Lehortea, ofizialki, duela bi urte hasi zen Afrikako adarrean, eta tarte horretan 13 milioi abelburu hil dira ur eskasiagatik, eta galdu egin dira milaka uzta hektarea ere. Ondorioz, 1,75 milioi lagunek euren bizitokiak utzi behar izan dituzte, ura eta janaria eskuratu ahal izateko. «Ehunka mila lagun bizi dira larrialdiko ur banaketari esker edo tratatu gabeko ura edan behar dute, eta hori, maiz, kutsatua dago. Kontsumitzeko urik gabe, gaitzak zabaltzeko aukerak gehiago dira», ohartarazi du N'Zi-Hassanek.

Herrialde gehienetan gosetea deklaratzea saihestu dute, baina ia erabat bizi dira nazioarteko laguntzaren menpe. NBE Nazio Batuen Erakundeak Afrikako adarreko hiru herrialdeentzako eskatutako 6.500 milioi euroetatik %20 soilik jaso dituzte orain arte. Gobernuz kanpoko erakundeek ohartarazi dute horrek asko mugatuko duela laguntza banaketa.

Hondamedia

Somalian bakarrik 7,1 milioi lagun zeuden berehalako laguntza beharrean iazko urte amaieran. Herrialdeko zortzi eskualdetan daude gosete egoera aldarrikatzeko zorian. Nazioarteko laguntza iristen ari den arren, ez da beharrak asetzeko adinakoa, eta indarrean den gatazkak are gehiago okertu du egoera.

Iazko irailerako, lehorteak 1,17 milioi desplazatu eragin zituen. Iazko urtean, berriz, ur faltak 43.000 lagun hil zituen, horietatik erdiak bost urtetik beherako haurrak. OME Osasunaren Mundu Erakundearen datuak dira. Haren arabera, aurreko sasoiekin alderatuta, Somalian egun duten lehortea da azken urteetako hilgarriena. OMEren aurreikuspenek jasotzen dutenez, larrialdiko neurriak hartu ezean, litekeena da aurtengo lehen seihilekoan egunean 135 pertsona hiltzea.

Somaliako Gobernuak nabarmendu du Bay, Bakool eta Banadir eskualdeetan dutela egoerarik okerrena. Osasun ministro Ali Hadji Abubakarrek nazioarteari eskatu dio laguntza, «gosete arriskua» alde batera uzteko. Harekin bat etorri da OMEko ordezkari Mamunur Rahman Malik, eta ohartarazi du «erlojupeko lasterketa bat» dela, eta elkarlanaren bidez milaka heriotza eragotz litezkeela, batez ere «kolektiborik zaurgarrienetan».

NBEren arabera, gosetearen mehatxua saihestu da giza laguntzari esker. Baina benetako krisia ez da konpondu, eta somaliarrek janari eskasiak dakarkien hondamendia jasan beharko dute aurrerantzean ere. Elikagairik gabe egongo den pertsona kopuruak gora egingo du, 214.000tik 727.000ra; hala iragarri du OCHA Gai Humanitarioak Koordinatzeko Nazio Batuen Bulegoko buru Jens Laerkek. Bost mailako eskalan, laugarren faseko larrialdi gisa kalifikatu dute Somalian duten egoera, eta uste da txarrera egingo duela ondoko hilabeteetan.

Laboreen galerak, abereen heriotzek, eta goseteak ehunka mila pertsona behartu ditu ihes egitera. Gobernuaren aurrekontu ia osoa hartzen dute Al Shabab gerrilla islamistaren aurkako erasoaldiak eta krisi humanitarioak, eta, beharrak handitu ahala, gobernuak gero eta ahalmen txikiagoa du arazoari aurre egiteko.

Dagoeneko iragarri dute apirileko euri sasoiak ere kale egingo duela. Somaliako laborariek eta artzainek janaria ekoizteko laguntzarik ez dutelarik jasotzen, segurtasunik ezak ez duelarik laguntzen, aurreikustekoa da uzta behin eta berriro behar baino txikiagoa izango dela, eta, beraz, datozen hilabeteotan are lagun gehiagok bizi beharko dute laguntza humanitarioaren zain.


Summary: Volkswagenek 87,4 milioi euro irabazi zituen iaz Iruñean. Iruñeko fabrikak 288.088 ibilgailu ekoitzi zituen iaz, eta guztira 4.158 milioi euro fakturatu zituen

Emaitza «ontzat» jo du Holger Schulz finantza zuzendariak. «Nahiz eta autogintzako sektorearen modura zailtasunak izan ditugun piezen horniduran, produkzioa handitu dugu, eta horri esker irabazi gehiago lortu ditugu», azpimarratu du.

Iazko emaitzak aurkeztu ditu Nafarroako Volkswagenek. Iragan urtean, 87,4 milioi euro garbi irabazi zituen: 2021ean baino 27 milioi euro gehiago. Schulzek azpimarratu bezala, horniduran izandako arazoak ez dira oztopo izan diru sarreretan igoera handia izateko: 2021ean, 2.924 milio euro fakturatu zituzten, eta iaz, 4.157,9 milioi euro; hots, urtebetean %43ko jauzia eman du negozio bolumenean.

Fakturazioaren %96 ibilgailuen salmentatik dator, eta gainerako %4a osagaien, karrozeriaren eta ordezko piezen salmentatik.

Ekoitzitako hamar ibilgailutik bederatzi Euskal Herritik eta Espainiatik kanpo saltzen ditu. Zehazki, Alemania da merkatu nagusia, ibilgailuen %18 saltzen baita han; Frantzian eta Italian, berriz, ibilgailuen %13 saltzen dira.

Ibilgailuen %99,6k errekuntza motorra dute, eta beste %0,4 konprimitutako gas natural bidezkoak dira.

Michael Hobusch Volkswagen Navarrako presidentea pozik azaldu da emaitzekin. Iragan udan hartu zuen postua. «Guztien lanaren emaitza da. Talde kontsolidatu, eraginkor eta produktiboa dugu, eta gai izan da osagai eskasiak eragindako ezegonkortasunera egokitzeko».


Summary: Maiatzaren 4an hasiko da Bizkaiko Bertsolari Txapelketaren sailkapen fasea. Zortzi saiok osatuko dute maiatzeko sailkapen fasea, eta 48 bertsolarik hartuko dute parte.

Udazkenean jokatuko da Bizkaiko Bertsolari Txapelketa, baina ohi bezala, maiatzean egingo dute lehen sailkapen fasea. Hargatik, Udabarria bertsotan izendatu dute lehen fase hori. Maiatzaren 4an hasiko dira kanporaketak.

Bizkaiko eskualde guztietako 48 bertsolari ariko dira kantuan, eta 24ko bi taldetan banatu dituzte: A taldea –Aissa Intxausti, Aitor Arrutia, Ander Sarriugarte, Asier Alcedo, Asier Galarza, Beñat Bilbao, Bittor Salterain, Eneko Aldana, Garazi Navarro, Igor Galarza, Iker Garitagoitia, Illart Gumuzio, Iñaki Iturriotz, Ion Barrocal, Irune Basagoiti, Izaro Bilbao, Janire Arrizabalaga, Jone Larrinaga, Julen Ibarguengoitia, Koldo Gezuraga, Lurdes Ondaro, Maider Altuna, Nagore Beitia eta Peio Lago–, eta B taldea –Ana Picallo, Ander Aldazabal, Ander Elorriaga, Ander Ezeiza, Araitz Katarain, Arkaitz Zipitria, Bikain Urkiri, Bittor Altube, Enare Muniategi, Garikoitz Sarriugarte, Ibai Amillategi, Iker Uriarte, Imanol Arrutia, Inazio Vidal, Iruri Altzerreka, Jokin Ansotegi, Koldo Muñiz, Maite Sarasola, Mikel Goiriena, Mikel Retolaza, Naroa Torralba, Peru Irastorza, Peru Vidal eta Unai Mendiburu. Apirilean jarriko dituzte salgai sailkapen faseko sarrerak.

Ostegunero, bi saio

Zortzi kanporaketa jokatuko dira denera, eta maiatzeko lau ostegunetan izango dira saiook –ostegun bakoitzean bi saio, bakoitza herri desberdinetan–. Puntuazioz sailkatuko dira udazkenean hasiko den Bizkaiko Bertsolari Txapelketarako, eta, gutxienean, multzo bakoitzeko hamahiru bertsolarik egingo dute aurrera.

Sailkatutako horiei, udazkeneko kanporaketetan batuko zaizkie 2018an finalista izandakoak eta 2021ean finalaurrekoetan aritutakoak, eta bigarrenean, aldiz, 2021eko finalean kantatu zutenak. Sei kanporaketa, hiru finalaurreko eta finala izango ditu, denera, udazkenak. Finalak, gainera, badu data: abenduaren 16an, Bilboko Miribillan.


Summary: Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako epaitegiek zortzi hilabeteko atzerapena dute lan kargari dagokionez. Zibil arloko eta zigor arloko auzitegietan dago atzerapenik handiena, Iñaki Subijana EAEko Justizia Auzitegi Nagusiko presidenteak jakinarazi duenez. Letraduen grebak ez du egoera arintzen lagunduko, haren esanetan.

Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako epaitegietan hiru eta zortzi hilabete arteko lan atzerapena dago, Iñaki Subijana EAEko Justizia Auzitegi Nagusiko presidenteak gaur jakinarazi duenez. Zigor arloko epaitegietan hiru hilabeteko atzerapena dago, batez beste; gizarte arloko epaitegietan, berriz, zortzi hilabeteko lan pilaketa dute, 2021 hasieran baino hilabete bat gehiago; zibil arloko epaitegietan sei hilabeteko atzerapena dute, eta Administrazioarekiko auzietako epaitegietan, berriz, bost hilabetekoa. Eusko Legebiltzarrean izan da gaur Subijana, EAEko Justizia Auzitegiaren memoria aurkezteko, eta azaldu du lan pilaketak justizia sistema guztiari eragiten diola, baina bereziki zibil arloko epaitegietan nozitzen dutela, hau da, «herritarren arteko liskarren» inguruan ebatzi behar duten arloetan. Gaur egun, Bilboko, Donostiako eta Gasteizko zibil arloko epaitegietan dago lan atzerapenik handiena, eta badago hori azaltzen duen arrazoi bat: Espainiako Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiak epaitegi bakoitzarentzat zehaztua duen lan karga baino heren bat gehiago jasotzen dutela epaitegi horiek, Subijanak jakinarazi duenez. Justizia Administrazioko letraduek urtarrilean hasitako greba mugagabeak egoera okertu dezakeela onartu du, gainera. Lan atzerapena arintze aldera, bi helburu ezarri dituzte: epaiketa azkarrak garatzea eta espediente judiziala orokortzea. Horrekin batera, aurrera begira dituzten hainbat erronka aipatu ditu Subijanak: besteak beste, desgaitasunen bat duten pertsonentzat justizia «eskuragarri» egin nahi dute, eta indarkeria matxistaren biktimen arreta hobetu. Sexu abusuen biktima diren adingabeen arretari dagokionez, Barnahus proiektuaren garrantzia azpimarratu du Subijanak: adingabeei «arreta integrala» emango zaie, eta han jasoko dute sexu abusuen biktima izan den haurraren testigantza, gerora aurretiazko froga osatuko duena. Gasteizen irekiko dute haurrak laguntzeko lehen etxea, urte amaieran, eta ondoren beste bi lurraldeetara ere zabalduko dute egitasmoa. Justizia euskalduntzea ere bada aurrera begira ezarritako helburuetako bat. EAEko Auzitegi Nagusiko presidenteak azaldu du azken urteotan gora egin duela epaile elebidunen kopuruak, ez zekitenek euskara ikasi dutelako eta belaunaldi gazteagoek hartu dutelako erreleboa. Hala ere, onartu du euskara «gutxi» erabiltzen dela justizian, eta lan handiagoa egin behar dela arlo horretan. Horretarako, abokatuak, fiskalak eta idazkariak euskalduntzea beharrezkotzat jo du.


Summary: Macron: «Bortxaz besteko haserre legitimoa entzun behar du gobernuak». Erretreten erreforma bozketarik gabe onartu ostetik lehen aldiz mintzatu da Frantziako presidentea. Egoera «lasaitzeko» eta «aurrera egiteko» beharra aldarrikatu du, baina ez du aldaketarik iragarri.

Manifestazioak kalean, aspaldidaniko haserrerik handiena herritarren artean, gehiengo osorik ez Asanblean, ahulduriko lehen ministro bat eta aldaketarako deiak. Zaila izan zitekeen arren, Emmanuel Macron Frantziako presidenteak beste krisi bat gehitu du bere agintaldira, Benalla auziaren, Jaka Horien protesten, koronabirusaren pandemiaren eta Errusiaren Ukrainako inbasioaren ostean. Oraingoan, erretreten erreforma bozketarik gabe onartzeak —konstituzioaren 49.3 artikulua erabilita— 2017tik honako buruhausterik handiena eragin dio Macroni, krisialdirik gatazkatsuenean murgildu baitu bere burua. Batzuentzat, Frantziako presidenteak gobernatzeko duen moduaren erakusle da; besteentzat, harago doa, sistemaren ahuleziaren beste adibide bat delakoan. Kasua edozein dela ere, Macronek egoera baretzeko beharra ikusi du berriz ere, eta urteotan ohi duen modura saiatu da, kameren aurrean azalpenak emanda. Eskua luzatu du, atzera egiteko asmorik erakutsi gabe: «Bortxaz besteko haserre legitimoa entzun behar du gobernuak».

Herenegun bi zentsura mozio gainditu ostean —horietako bat, bederatzi botoren aldeaz—, Frantziako Gobernua eta Macron sendotasun eta baretasun irudia transmititu nahian ari dira, kalean dagoen haserrearen aurrean. Bihar manifestazioen bederatzigarren eguna dute erretretaren erreformaren kontrakoek, eta Frantziako presidenteak, besteak beste, horregatik erabaki du bezperan ematea elkarrizketa, TF1 eta France 2 telebista kateetan. «Uste duzue plazer egiten didala erreforma hori egiteak? Ez. Baina erreforma hori beharrezkoa da. Interes orokorraren izenean egin dut. Erreformaren osperik eza nire gain hartuko dut, hala egin behar bada», esan die bi kazetariei. Hutsegiterik egin duen galdetu diotenean, erantzun argia eman du: «Bai, ez dut konbentzitzea lortu».

Ikusteko dago Macronen adierazpenek zer eragin izango duten, batez ere luzera begira, baina oposizioak argi utzi du protestan jarraitzea ezinbestekoa dela —287 lagun atxilotu zituzten herenegun gaueko manifestazioetan, eta 128 atzokoetan—. Behintzat, Frantziako presidenteari gutxi lagunduko diote atzo bere diputatu aliatuei esan zizkien adierazpenetako batzuek, horien berri izan ondoren gaur egon diren erreakzioak kontuan hartuz gero. Besteak beste, Macronek adierazi zuen «jendetzak, edozein dela ere», ez duela «zilegitasunik hautetsien bidez mintzatzen den herriaren aurrean».

Frantziako presidenteak gaurko elkarrizketa baliatu du, hain justu, bezperako adierazpen gatazkatsu horiez aritzeko, eta, bide batez, ordena publikoaren ideian sakontzeko: «Muturreko taldeek indarkeria erabiltzen dutenean ordezkari politikoen kontra egiteko, legerik gabe, hori ez da demokrazia. Ez dugu gehiegikeriarik onartuko». Harago ere joan da Macron, biolentziaz mintzatu denean 2021eko urtarrilean Ameriketako Estatu Batuetako Kapitolioaren kontrako erasoa aipatu baitu.

«Alternatiba politikorik» ez dagoelako ideia ere ekarri du hizpidera gaur Frantziako estatuburuak. Horrekin, agerian utzi du ez duela, oraingoz, parlamentua desegiteko eta bozetara deitzeko asmorik, ezta gobernua aldatzeko nahirik ere. Esan du Elisabeth Borne lehen ministroak bere «konfiantza» duela oraindik ere, erretreten erreforma bozketarik gabe onartu ondoren politikoki ahulduta dagoen arren. Macronen kalkulua zera baita: Asanblean gehiengo osorik ez duen arren, haren kontrako «gehiengo alternatiborik ez» dagoela.

Afera horretaz, deigarria izan da haren aliatu eta lehen ministro ohi izandako Edouard Philippek gaur egin dion ohartarazpena: ezin direla geldirik geratu. Le Figaro egunkariari emandako elkarrizketa batean, esan du «koalizio bat» osatu behar dutela «LRtik [Errepublikanoetatik] NUPESen [Herri Batasun Ekologista eta Sozial Berrian] ez dauden ezkerreko hautetsietaraino».

«Gehiengoa zabaltzea» helburu

Philippek geldi ez egotearen inguruan esandakoarekin bat egin duen arren, Frantziako presidenteak bestelako ikuspuntu bat du: blokeo politikoa gainditu nahi du, baina aldaketa handirik egin gabe. Ez du arinegi aritu nahi. Horren ordez, aliatuei eta kolaboratzaileei eskatu die proposamenak egiteko, agenda eta gobernatzeko modua aldatze aldera; bi eta hiru asteko epea eman die horretarako. Gaur azaldu du datozen hilabeteetan egin nahi dituen erreformetarako eskua ere luzatuta duela «nahi duenarentzat». Hori da lehen ministroari eskatu diona, «gehiengoa zabaltzea»; eta hori, «agian, testuz testu» izan beharko da.

Macronek argi utzi du gobernatzen jarraitu nahi duela. Egoera «lasaitzeko» eta «bortxazko urratsak eginez aurrera egiteko» beharra aldarrikatu du, eta jakinarazi du datozen asteetan gobernuak lege proiektu gehiagoren berri emango duela. Zenbait lehentasun zerrendatu ditu: «enplegu osoa eta berrindustrializazioa»; «ordena errepublikanoa», Poliziari eta armadari erreferentzia eginez; «hobeto bizitzeko garapena»; osasuna eta, azkenik, ekologia.

Bien bitarterako, oposizioak borrokan jarraitu nahi du erretreten erreforma indarrean ez sartzeko; hori baita, gaur-gaurkoz, borrokarako arrazoi nagusia —baina ez bakarra—. Konstituzio Kontseilura jo dute, batetik, eta neurriari buruzko erreferendum bat egiteko prozesua hasi dute, bestetik. Erabaki horiekin zer gertatuko den zain, kalean protestan segituko dute.

Macronek gaurko elkarrizketan esan du kontseilu horren baiezkoa jaso ostean sinatuko duela erreforma, eta beraz, orduan sartuko dela indarrean, «urtea amaitu baino lehen». Horretaz eta beste hainbat aferaz aritzeko, Frantziako estatuburuak eskua luzatu die sindikatuei ere, aurrez aipatu duen bi eta hiru asteko epe horretako elkarrizketatan izan daitezen.

Halere, gaurko agerraldiaren erreakzioak ez dira positiboak izan Macronentzat. François Ruffin NUPESeko diputatuak, esaterako, galdera ironikoa egin du: «Zer erantzun egungo krisi sozialerako? Ez dago ezer». CGT Lanaren Konfederazio Orokorreko idazkari nagusi Philippe Martinezek, bide beretik, esan du «karikatura bat» bilakatu dela Frantziako estatuburua, hark esan baitu sindikatuek ez dutela «konpromisorik» erakutsi: «Iseka egiten digu. Mespretxua erabatekoa da». LR-ren izenean, Fabien Di Filippo diputatuak ohartarazi du erretretaren afera «itxita egotetik urrun» dagoela, eta Macronek ez duela erreformaren «koherentziarik ezari buruzko ondoriorik atera».

Datorren astelehenean, Macron Erresuma Batuko errege Charles III.arekin bilduko da, Versaillesko jauregian. Frantziako presidentearen ingurukoek hedabideei esan diete hitzordu hori «sinbolo suntsitzaile bat» izango dela harentzat, urteotan jasan dituen autoritario izatearen kritikei erreferentzia eginez.


Summary: Artiumen jarriko dute Esther Ferrerren 'Zenbaki lehenak' obra. Gasteizko Prado parkean dago egun, eta aurki hasiko dituzte artelana lekualdatzeko lanak. Udarako amaitzea espero dute. 60.000 euroko kostua izango du, lana guztiz berregingo dutelako.

Duela hogei urte jarri zuten Esther Ferrerren (Donostia, 1937) Zenbaki lehenak obra Gasteizko Prado parkean. Artistak aire librean modu iraunkorrean jartzeko egin zuen aurrenekoa izan zen. Hogei urteren ondoren, ordea, nabarmen hondatu da artelana: denboraren higadura nabari zaio, eta pieza batzuk ere falta zaizkio. Bada, lekuz aldatzea erabaki du Gasteizko Udalak, lanari ikusgarritasuna emateko eta haren balioa nabarmentzeko. Artium museoaren kanpoaldean jarriko dute, eta aurki hasiko dituzte lanak.

Otsailean iragarri zuen udalak erabakia, eta gaur eman dituzte xehetasunak museoko arduradunek eta artistak berak. Artiumen izan baita Ferrer, lekualdatzearen inguruko azalpenak ematen. Adierazi duenez, proposamena egin ziotenean «ideia bikaina, zoragarria» iruditu zitzaion, eta ez zuen zalantza egin prozesuan esku hartzeko. «Parkean jarrita nahi nuena zen haurrek jolas egitea harekin; mundu guztiak nahi zuenerako erabiltzea. Orain, haren inguruan harmaila batzuk ere jarriko dutenez, jendea eseri ahal izango da, eta jarduerak ere egin ahalko dira haren gainean», esan du artistak.

Tamaina handiko zoruko instalazio bat da: zeramikazko 10.000 azulejo karratuk osatzen dute obra; horietako batzuetan zenbaki lehenak daude idatzita, 41etik hasi eta 10.03raino, biak barne. Gainerakoetan marra diagonal gorriak eta marra urdinak daude marraztuta. Artistak berariaz sortu zuen Prado parkerako, nahiz eta serie bereko hainbat egin dituen gerora. Izan ere, zenbaki lehenen gaia sarritan agertzen da haren artelanetan. «Zenbakiak garrantzitsuak dira gure bizitzan; beraz, normala da artea egitean ere zenbakietan pentsatzea», zehaztu du.

Obra bera, baina berreginda

Beatriz Herraez Artium museoko zuzendariak azaldu duenez, duela bi urte proposatu zioten artistari, eta orduz gero aritu dira proiektua nola gauzatu erabakitzeari buruzko elkarrizketan. Adostu dute museoaren bi eraikinen artean dagoen plazan kokatzea. Han jarri ditu museoak beste hainbat euskal artisten obrak ere: Oteiza, Txillida, Basterretxea... Orain arteko denak gizonezkoenak dira, ordea; Ferrer izango da aurreneko emakumezkoa. Hori azpimarratu nahi izan du Herraezek, bada.

«Artistaren eta museoaren arteko lotura estua da; beraz, zentzu guztia zuen obra hona lekualdatzeak», esan du Herraezek. Artelan «garrantzitsua» dela nabarmendu du, eta uste du baliagarria izango dela museoaren funtzioa ezaugarritzeko, bai eta hainbat arlotan egiten ari diren lana ulertzeko ere. «Pieza aktiboa izango da, beste artista, diziplina eta belaunaldi batzuk aktibatuko dituena», nabarmendu du Herraezek.

Kokapen berriak obra egokitzea eskatu du baina, lekua txikiagoa delako. Eta pieza egun zein baldintzatan dagoen ikusita, guztiz berregitea erabaki dute. Nolanahi ere, artistak azaldu du obra, irudia bera, berbera izango da, soilik zeramikazko laukiak txikiagoak izango direla. 60.000 euroko kostua izango du prozesu horrek. «Nik ez ditut ezta bost zentimo ere eramango», ohartarazi du Ferrerek, eta gogorarazi diru hori guztia lana berregiteko erabiliko dutela. «Eta ongi dago horrela».

Pieza zaharrekin zer egingo duten ez dute erabaki oraindik, baina artistak garrantzia kendu nahi izan dio horri. «Sukaldea berritu nahi duzu? Ba, hartu itzazu azulejo batzuk», erantzun dio galdera egin dion kazetariari. «Orain serio: horiek gordetzeak ez du inolako zentzurik», azpimarratu du.


Summary: «Hainbat lerro batu ditzakeen» Aberri Egun bateratua ospatzera deitu du Euskal Herria Batera-k. «Gure xedea da Aberri Eguna lurralde guztietan, zazpi lurraldeetan, modu bateratuan ospatzeko baldintzak jartzea», adierazi du Estitxu Garai unibertsitateko irakasleak

Aberri Egun bateratua ospatzera deitu du Euskal Herria Batera-k. Horretarako, ekitaldi bat egingo dute Donostiako Miramar jauregian, apirilaren 8an, Aberri Egunaren bezperan, Bagara, badugu lelopean. «Gure asmoa da Aberri Eguna berriro izan dadila batzen gaituen ekitaldi bat, ez banatzen gaituena», adierazi du Ibai Zabala pilotari ohiak. «Euskal Herri osoko eragile sozialak, politikoak eta sindikalak gonbidatu nahi ditugu ekitaldi honetara, baita kulturgileak, akademikoak eta kirolariak ere». Bilboko Done Bikendi Plazan egin dute aurkezpena goizean, lehen Aberri Eguna amaitu zen lekuan, 1932an.

Herritarrei dei egin diete «keinuen bidez» Aberri Eguna ospatzeko, balkoietan ikurrinak eta Nafarroako bandera ipiniz. 2020an egin zuen horretarako deia lehenengoz Euskal Herria Batera ekimenak, izurritearen mugak aintzat hartuta, eguna ospatu ahal izateko. «Etxean konfinatuta geunden, eta, horregatik, Euskal Herri osoan eta modu bateratuan ospatzeko deialdia egin genuen hainbat esparrutako herritarrok», azaldu du Estitxu Garai unibertsitateko irakasleak.

2021ean, oraindik izurrite betean, herri guztietako plazetan ospatzera deitu zuten. Garairen arabera, bi edizio horien ostean, Aberri Eguna herritarren agendan ezarri zen, «baita alderdien, sindikatuen eta bestelako eragileen irakurketa edo ekitaldien osagarri gisa».

«Gure xedea da Aberri Eguna lurralde guztietan, zazpi lurraldeetan, modu bateratuan ospatzeko baldintzak jartzea», adierazi du Garaik. Berba horiek osatu ditu gero Zabalak: «Azken hiru urteotan bateratasunaren alde lanean pilatutako esperientziak erakutsi digu posible dela diskurtso bakarretik aldentzea eta hainbat lerro batu ditzakeen proiektu bat eraikitzea».

Adierazi dutenez, iaz, 2022an, berriro ipini zuten «enfasia» bateratasunean, Urruñan, lehen Lore Jokoak egin ziren leku berean. Orduantxe aurkeztu zuten Abadia adierazpena, besteak beste, hizkuntzak eta kulturak «komunitatearen indartze integratzailean egindako ekarpenaren balioa» aitortzeko. Garaik, berbaz berba: «Aukera izan zen batzeko eta batera irudikatzeko etorkizuneko erronkak».

Bakoitzak beretik

Apirilaren 9an, urtero moduan, EAJk Bilbon egingo du ekitaldia, Plaza Barrian, Gure izaera, gure aberria leloarekin. EH Bilduk Iruñera joateko deia egin du, «Euskal Herriaren bihotzean, hiriburu historikoan» ospatzeko, eta egun osoko jaia izango dela aurreratu. Jardun koordinadorak Gernikan antolatuko du berea, «Euskal Herri langilearen identitatea» aldarrikatzeko.