Summary: «Saiatuz gero lortzen da euskaraz egitea». Gaztealdian parte hartu duten bost gaztek astebeteko ariketaren balorazioa egin dute Berria TBn.

Amaitu da Gaztealdia. Euskal Herriko bederatzi gaztek astebetez euskara hutsean bizitzeko erabakia hartu zuten, eta gaur amaitu da euren ariketa, Euskaraldia hasi bezperan. Horietako bostek astebetekoaren balorazioa egin dute Berria TBrako. Begoña Garaikoetxea iruindarrak esan du hiru ondorio atera dituela: normalizatu behar direla elkarrizketa elebidunak, aurreiritzi asko daudela eta alde batera utzi behar direla, eta garrantzi handiegia ematen zaiola hitzezko hizkuntzari, gorputz adierazpenak asko laguntzen duela. Maialen Arteagak azpimarratu du egunerokoan euskararen aldeko txip aldaketa egitearen garrantzia. Amaia Larruzeak erronkarekin jarraitzeko asmoa iragarri du, eta esan du ingurukoak euskaraz aritzera animatuko dituela. Maite Sarasolak adierazi du euskaraz egitea hautu politiko bat dela, eta gazteak hautu hori egitera deitu ditu: «Merezi du». Miren Balmasedak laburpen gisara adierazi du Erriberan zaila dela 24 orduz euskaraz bizitzea, baina hori egia izanda ere, saiatuz gero lortu daitekeela une jakin batean edo pertsona jakin batzuekin euskaraz egitea.

Azaroaren 12an hasi ziren, eta Euskaraz biziko gara lelopean, azaroaren 19ra arte euskaraz aritzeko konpromisoa hartu zuten Begoña Garaikoetxeak (Iruñea, Nafarroa), Xabier Karrilek (Lasarte-Oria, Gipuzkoa), Maialen Arteagak (Zornotza, Bizkaia), Ilargi Beaskoetxeak (Plentzia, Bizkaia), Maite Sarasolak (Deustu, Bizkaia), Xalbat Altzugaraik (Urepele, Nafarroa Beherea), Miren Balmasedak (Tutera, Nafarroa), Amaia Larruzeak (Sodupe, Bizkaia) eta Andrei Fuchsek (Donibane Lohizune, Lapurdi).

Aste honetan Berria TBk euren bizipenak jaso ditu hiru bideotan. Moderatzailerik gabe, euren artean hitz egin dute gazteek, bizipenei eta anekdotei buruz. Lehen saioan Balmasedak, Larruzeak eta Fuchsek parte hartu zuten.

Zer moduz joan zaie lehen egunetan? Nolako bizipenak izan dituzte? Bigarren bideoan Beaskoetxeak, Sarasolak eta Altzugaraik kontatu zituzten euren esperientziaren nondik norakoak.

Herenegun argitaratutako atalean, berriz, ariketa bera egin zuen Berria TBn parte hartzaileen azken hirukoteak: Garaikoetxeak, Karrilek eta Arteagak.

BERRIAk igandean argitaratu zuen Euskara eta Gazteak erreportaje sorta ere; tartean, Gaztealdiari buruzkoa; hiru parte hartzailerekin hitz egin zuten Maria Ortega Zubiate, Uxue Rey Gorraiz eta Ekhi Erremundegi Beloki kazetariek.


Summary: Zaporeak-en aldeko bilketak 3.020 euro jaso ditu oraingoz. Bihar 21:00etan amaituko da ekarpenak egiteko epea.

Moriako erretratuak dokumentala estreinatzearekin batera, eta Lesbosen (Grezia) harrapatuta dauden migratzaileei laguntzeko asmoz, Zaporeak elkarteak egiten duen lana sustatzeko diru bilketa bat hasi zuen BERRIAk. Aurreko astearte iluntzetik 3.020 euro bildu dira. Bihar bukatuko da epea, 21:00etan.

Iñaki Agirre kazetariak irailean eta urrian Lesbos uhartean hartutako irudiekin osatuta dago dokumentala. Ordu erdian, irlan harrapatuta dauden bost migratzaileren bizipenak kontatzen ditu. Moriako kanpalekua erre ondoren grabatuak. Agirrez gain, Lara Madinabeitia BERRIAko bideogileak, Andoni Imaz eta Jon Ordoñez kazetariek, eta BERRIAko euskara taldeak hartu dute parte. Agirrek Zaporeak elkarteari eskertu nahi izan dio Morian egoniko tartean haiengandik jasotako laguntza.

Dokumentalaren estreinaldiarekin batera, mahai inguru bat prestatu zuen BERRIAk, Lesboseko egoeraz, Euskal Herrira iristen diren etorkinez eta Europako immigrazio politikak hizpide. Jone Urionaguena SOS Arrazakeria elkarteko kideak, Irati Azkue Zaporeak elkarteko kideak, Josune Mendigutxia Irungo (Gipuzkoa) Harrera Sareko kideak eta Agirrek hartu zuten parte, Mikel Peruarena Ansa BERRIAko kazetariaren gidaritzapean.

Zaporeak elkarteak egunero 1.500 otordu inguru prestatzen ditu Lesbosera heldu diren errefuxiatuentzat. Oraintxe, irlan 12.000 migratzaile baino gehiago daude. Moriako kanpalekua kiskalita dagoenez, beste batean sartu dituzte 5.000 inguru. Orain arteko egoera txarrari, gainera, COVID-19ak eragindako osasun larrialdia batu zaie azken hilabeteetan.


Garaipena Realak, porrota Athleticek

Summary: Garaipena Realak, porrota Athleticek. Donostiarrek 1-0 hartu dute mendean Huelva, baina bilbotarrek ezin izan dute Real Madril gainditu (1-0). Eibar eta Bartzelonaren arteko partida atzeratu egin dute, armaginen taldean hainbat COVID-19 kasu antzeman dituztela eta.

1-0. Emaitza bera, baina alde batentzat eta aurka bestearentzat. Emakumezkoen Lehen Mailak emaitza kontrajarriak ekarri zizkien norgehiagoka jokatu zuten bi taldeei. Izan ere, hirugarrenak, Eibarrek, ez zuen jokatu jardunaldi honetan Bartzelonaren aurka jokatzea egokitzen zitzaion lehia, armaginen taldean hainbat koronabirus kasu agertu direlako.

Realak Andaluziako Sporting Huelva taldeari irabazi zion Zubietan, eta hirugarren da sailkapen nagusian. Partidako gol bakarra Maijak sartu zuen 58. minutuan, eta, ordutik aurrera, donostiarrek ondo defendatu zuten emaitza.

Athleticek, bestalde, ezin izan zuen punturik eskuratu Real Madrili egin zion bisitan. Lehen zatian, Espainiakoak nagusi izan ziren, eta, bat eta hutsekoaz gain, gol gehiago sartzeko aukera ere izan zuten. Bigarren zatian, hobetu egin zuten hobetu zuten Bilbokoek, baina ez zen nahikoa izan. 11 punturekin, sailkapenean zortzigarren da Athletic.


Tigrayko gatazka nazioartekotu egin da

Summary: Tigrayko gatazka nazioartekotu egin da. Etiopia iparraldeko eskualdeko indarrek Eritreako hiriburua bonbardatu dute. Milaka herritarrek Sudanera egin dute ihes; gerran sartzen hurrengo estatua bihur liteke.

Abiy Ahmed Etiopiako lehen ministroak operazio militar «azkar bat» hitzeman zuen iparraldeko Tigray eskualdean, baina, ia bi asteren ostean, agintariak espero baino gehiago zaildu da gatazka. Tigrayn agintean dagoen TPLF Tigray Askatzeko Herri Fronteak nazioartekotu egin du gobernu federalarekin duen liskarra, atzo Eritreako hiriburua bonbardatuta. Sudanek ere zeresana izan lezake gatazka horretan, milaka herritar herrialde horretan sartu baitira erasoetatik ihesi; eta, zeharka bada ere, gerrak eragina izan lezake Somalian ere; batez ere, Al-Shabaab milizia islamistaren aurkako borrokan. Finean, Afrikako Adarraren egonkortasuna dago jokoan.

Getachew Reda TPLFren bozeramaileak Twitter sare sozialaren bidez eman zuen gatazkaren noranzkoa alda dezakeen erasoaren berri: «Tigrayko Defentsa Indarrek Tigrayn erasoak egiteko erabili dituzten Eritreako instalazioak jo dituzte, Asmara [hiriburuko] aireportua tartean». Lau leherketa zenbatu zituzten Asmaran, baina oraingoz inork ez du eman hildakoren berririk. Etiopian bertan ere, liskarrak Tigraytik kanpora zabaldu dira, TPLFk Amhara eskualdea ere bonbardatu baitu asteburuan; zehazki, Bahir Dar eta Gonder hirietako aerodromoak. Azken horretan hamar lagun hil dituzte, osasun iturrien arabera.

Egoera militarra bestelakoa den arren, Etiopiako lehen ministroak uste du bere soldadu federalak «gai» izango direla «beren kabuz helburu militarrak lortzeko». Abiyek hilaren 4an eman zuen Tigrayren aurkako operazioaren berri, argudiatuta TPLFk armada federalaren base bati eraso egin ziola; Etiopiako Gobernuak salatu zuen Tigrayn egiten ari diren ekintza «oldarkor eta ilegalak» konstituzioa eta ordena konstituzionala «arriskuan» jartzen dutela, baita herrialdearen subiranotasuna mehatxatzen ere.

Horren harira, gobernu federalak sei hilabeteko larrialdi egoera ezarri zuen iparraldeko eskualdean, eta parlamentuak Tigrayko Gobernua desegin, eta legealdia «legez kanpokotzat» jo zuen hilaren 14an eginiko saioan; horren ordez trantsiziorako gobernu bat eratzea onartu zuten diputatuek.

Etiopia iparraldeko Tigray eskualdea. Nazio Batuen Erakundea

Gatazkak egunotan izan duen garapena ikusita, badirudi TPLF bere burua defendatzen ari dela. International Crisis Grouperen arabera, Tigrayko alderdiak 250.000 miliziano mobilizatzeko gaitasuna luke, eta horri gehitu behar zaio armada federalaren Iparraldeko Komandoko militarren erdiak aliatu egin zaizkiela, Foreign Policy aldizkariak jakitera eman duenez.

Eritreak harreman txarra izan du historikoki TPLFrekin, eta Isaias Afwerki herrialde horretako presidenteak harreman ona du Etiopiako lehen ministroarekin, bi estatuen arteko bake akordioa lortu zutenetik; Abiyek horren harira jaso zuen Bakearen Nobel saria, iaz.

Halere, Asmarak adierazia du ez duela gatazkan parte hartu; kontrako iritzia du, ordea, TPLFren buruzagiak, atzo adierazi baitzuen «hainbat frontetan» ari direla borrokan Eritreako soldaduen eta tankeen aurka. Horrekin batera, NBE Nazio Batuen Erakundeari eta AB Afrikako Batasunari eskatu zien Etiopiako lehen ministroaren erasoaldia salatzeko: «Abiy Ahmed da giza sufrimendua eragiten ari dena, Tigrayko herritarren aurkako gerra elikatzen ari dena».

Al-Faxqako muga

Mendebaldeko mugan, Etiopiaren eta Sudanen arteko mugan dagoen Al-Faxqaren egoera izan liteke gatazka are gehiago nazioartekotu dezakeen auzia. Egun, Addis Abebak Sudanen subiranotasuna aitortzen du eremu horretan, baina praktikan ez du pausorik eman muga zehazteko, eta horrek gatazka diplomatikoak eragin ditu.

Horri begira, Etiopiako lehen ministroak Amhara eskualdeko gobernuaren babesa espero lezake Tigrayko gerran, Al-Faxqa bere eskualdearen partetzat baitu. Baina Etiopiako lehen ministroak jarrera horri eusteak bizilagunaren haserrea eragin lezake, Al-Faxqako Triangelua deituriko eremuaren kontrola nahi baitu; alde horretatik, Khartumek Addis Abebari presio egin liezaioke Tigrayko mugan armen eta elikagaien joan-etorriak ahalbidetuz, eta, zeharka bada ere, TPLFren aldeko jarrera hartuz.

Gatazka hasi zenetik, 25.000 herritarrek egin dute ihes Sudanera, NBEren arabera, eta litekeena da datozen egunetan are gehiago iristea herrialde horretara. Hildakoen kopuruaz ez dago xehetasunik, ehunka izan direla jakinarazi da, baina errefuxiatuek aire erasoak deskribatu dituzte, eta matxeteak erabili dituztela aipatu; Amnesty Internationalek, gainera, mugako Mai Kadra herrian «zibilen sarraski bat» egon dela salatu zuen iragan astean.

Eraso horretaz, Michelle Bachelet NBEren Giza Eskubideen Batzordeko goi mandatariak iragan asteburuan adierazi zuen «egoeraren kontrola galtzeko arriskua» dagoela, eta horrek ondorio larriak eragingo lituzkeela herrialdean. Horregatik, eraso horiek ikertzeko eskatu zuen, eta «gerra krimenak» izan daitezkeela adierazi.

Etiopiako giza eskubideen batzordeak, iragan astean jakinarazi zuenez, Tigrayra talde bat bidaliko du hilketa horiek ikertzeko helburuarekin.

Somalian, aldiz, beldur dira Tigrayko gerrak eragina izango duela Al-Shabaab milizia islamistaren kontrako borrokan. Izan ere, Etiopiak milaka soldatu ditu bi herrialdeen arteko mugan milizia horri aurre egiteko, baina dagoeneko 600 inguru handik atera ditu, bere iparraldeko eskualdera bidaltzeko.

Muqdishoren kezka da inguruan soldadu gutxiago izateak Al-Shabaabi balioko diola bere burua berriz antolatzeko eta indarra berreskuratzeko, nahiz eta ABren misioak han jarraitu.

Tentsioa, aspaldidanik

Talde etniko nagusiak tentsio handiko botere lehian bizi dira Etiopian. 1991tik TPLF gobernu nazionalean egon zen, harik eta 2018an EPRDDF Etiopiako Herriaren Fronte Iraultzaile Demokratikoa koalizio gobernuak agintari berria izendatu zuen arte: Abiy.

Izan ere, lehen ministroak Oparotasunaren Alderdia sortu zuen, eta EPRDDF frontea amaitutzat jo. Koalizioa osatzen zuten alderdi etniko guztiak batu ziren erakunde berri horretara, TPLF izan ezik. Haustura horretaz geroztik, Tigrayren eta gobernu nazionalaren arteko tentsioa nabarmena izan da.

Berez, aurtengo abuztu amaieran ziren Etiopian hauteskundeak egitekoak, baina gobernuak horiek atzeratzea erabaki zuen, COVID-19aren pandemiak sortutako egoera dela medio. Aldiz, Tigray eskualdean bai, han egin zituzten parlamenturako bozak, iragan irailean, herrialdeko lehen ministroari pultsu argia botaz. Etiopiako Gobernuak legez kanpokotzat jo zuen bozketa, eta tentsioa are gehiago areagotu zen.


AEMko bi kide atxilotu ditu Ertzaintzak

Summary: AEMko bi kide atxilotu ditu Ertzaintzak. AEMren arabera, Espainiako Auzitegi Nazionalak agindu ditu atxiloketak, eta atxilotuen etxeak ere miatzean ari dira. Valentina Morisolli eta Gaizka Astorkizaga dira atxiloturikoak.

AEM Amnistiaren Aldeko eta Errepresioaren Aurkako Mugimenduak jakinarazi du taldeko bi militante atxilotu dituela Ertzaintzak Bizkaian. Espainiako Auzitegi Nazionalak agindu izanen lituzke atxiloketak, eta atxilotuen etxeak ere miatzen ari da Ertzaintza, AEMren arabera.

Usansoloko (Galdakao, Bizkaia) Valentilla Morisolli eta Ibarrangeluko (Bizkaia) Gaizka Astorkizaga dira atxilotuak; Astorkizaga euskal preso ohia da. AEMk jakinarazi du euren senideen bidez izan dutela atxiloketen berri, eta elkartasuna adierazi diete: «Euren senitarte eta lagunei animo erraldoi bat igortzen diegu, eta baita Euskal Herriko Langileari adi egoteko bai atxiloketa hauen inguruan burutuko diren mobilizazioak zein Txikitorenak direla eta». Atxilotuak askatzeko eskatu dute.


Summary: Ostalaritzaren itxierari eta konfinamendu perimetralari eutsiko diete Nafarroan. Txibite lehendakariak aurreratu du Gabonetan ez dituztela baimenduko «jende anitzeko afariak», baina ez du baztertu debekua kentzea etxe berekoak ez direnen artean biltzeari dagokionez.

Oraingoz, itxita. Nafarroako Gobernuak erabaki du ostalaritzaren itxierari eta konfinamendu perimetralari eustea. Taberna eta jatetxeen itxiera bi astez luzatuko dutela jakinarazi du Javier Remirezek, Nafarroako Gobernuko bozeramaileak, baina gaineratu du balitekeela zenbait neurri «malgutzea», «datuen bilakaeraren arabera». Besteak beste, terrazak zabaltzeko aukera aipatu du.

Bestalde, azaroaren 29tik abenduaren 8ra arteko zubian, itxita egonen dira Nafarroako mugak. Maria Txibitek aurreratu du erabakia, SER irrati katean eginiko elkarrizketan. «Ezin gara lasaitu: arrisku handia litzateke neurri murriztaileak abenduko zubi luzearen aurretik kentzea, kutsatuen kopuruek gora eginen luketelako Gabonen aurretik, eta horien ostean gorakada nabarmena izanen genukeelako».

Nafarroako Gobernuko buruak «zuhurtziaz» hartu du azken asteotako datuen hobekuntza: «Egia da lortu dugula positiboen kurba apaltzea. Beheranzko joera nabaria eta jarraitua da azken bi asteotan, baina zuhurrak izan beharra dugu, jaiegun luzeak datozelako: ez da komeni lasaitzea. Tentsioari eutsi behar diogu».

Lehen olatuaren ostean konfinamendua arintzeko neurriak «azkarregi» ezarri zirela aitortu du Txibitek: «Horregatik, bigarren olatu honen arintzea mantsoago egin nahi dugu, zuhurrago, ez dugulako atzera joan nahi. Presaka ibiltzea ez da ona». Horregatik, «zuhurtzia eta pazientzia» eskatu dizkie herritarrei, «normaltasunera bueltatu ahal izateko».

Gabonetan, ospakizun jendetsurik ez

Gabonetan indarrean egonen diren debeku eta neurri murriztaileei buruz, Nafarroako Gobernuko lehendakariak esan du «ikusteko» dagoela zer erabaki hartuko duten, baina «neurriak arintzera» jo nahi dutela: «Argi dago aurtengo Gabonetan ez ditugula ospakizun eta afari jendetsuak ikusiko. Seguruenik, familia osoa ezinen da mahaiaren bueltan egon, baina saiatuko gara neurriak arintzen, etxe berekoak ez diren pertsonak elkartzeari dagokionez». Izan ere, Nafarroan indarrean den foru dekretuaren arabera, elkarrekin bizi ez diren pertsonak ezin dira etxe berean bildu.


Summary: Ernesto Gasco: «Nik ere sexu abusuak jasan nituen nire eskola erlijiosoan». PSE-EEko politikaria da Gasco, eta Haur Pobreziaren Kontrako Borrokarako goi mandataria da egun. Donostiako Mundaiz ikastetxean ikasi zuen Gascok, eta eskolak esan du gertatutakoa ikertzeko prest daudela.

Ernesto Gascok erabaki du orain arte isilik eduki duena kontatzea: «Nik ere sexu abusuak jasan nituen nire eskola erlijiosoan». 8 edo 9 urte zituenean izan zirela zehaztu du, eta Donostiako ikastetxe erlijioso bateko apaiz batek egin zizkiola. «Lehenengo aldiz erabaki dut kontatzea, orain arte ez dut kontatu. Oso txikia nintzen, 8 edo 9 urte izango nituen, eta adin horrekin oso zaila da ondo edo gaizki dagoen jakitea eta salatzea, nora jo jakitea». Salatzeko pausoa emateko eskatu die bere egoeran daudenei: «Adingabe denei esaten diet beldurrik ez edukitzeko, ez dagoela ondo: heldu batek haiekin jolastu nahi duenean, ezin da edozertan jolastu, eta salatu dezatela».

Donostiako Mundaiz ikastetxean ikasi zuen Gascok. Eskolako zuzendaritzako kide Javier Marquinezek ziurtatu du ez zutela gertatutakoaren berri, eta prest daudela ikertzeko: «Horrelako zerbait gertatzen den bakoitzean, derrigortuta gaude fiskaltzari eta Ertzaintzari jakinaraztera. Kasu honetan, ezer gutxi egin ahal izan dugu, ez genuelako horren berri».

PSE-EEko kide esanguratsua izan da urteetan Ernesto Gasco, eta, besteak beste, alkateorde izan zen aurreko udal agintaldian. Gainera, Eusko Jaurlaritzako Garraio sailburuordea ere izandakoa da. Egun, Haur Pobreziaren Kontrako Borrokarako goi mandataria da Espainiako Gobernuan. Ostiralean Haurren Nazioarteko Eguna izango dela eta, kargu horren harira Efe berri agentziak egindako elkarrizketa batean egin ditu adierazpenok.

Gascok badaki bere erasotzailea ez dutela zigortuko: «57 urte dauzkat, 50 urte pasatu dira. Jada ez da delitua, eta ez da izango lege berriarekin ere —preskribatuta egongo litzateke—. Nire bizitzatik aparte utzi nuen, aurrera egin ahal izateko, gertatu izan ez balitz bezala». Halere, kontatzea erabaki du, bere egoeran egon daitezkeenei laguntzeko: «Kargu garrantzitsu bat daukat, eta, armairutik atera nintzenean bezala, uste dut jendaurrean adierazteak orain gaizki pasatzen ari direnei lagun diezaiekeela».

Uste du Espainiako Kongresuan tramitatzen ari diren legeak bide bat irekiko diela sexu abusuak jasan dituztenei: «Oso lege garrantzitsua da, indarkeria edo sexu abusuak jasan dituzten umeei salatzeko leku bat izatea ahalbidetuko dielako». Besteak beste, delituok preskribatzeko epea biktimak 30 urte betetzen dituenetik hasiko dira kontatzen, eta ez 18 dituenetik.


Ilusioa berritzera

Summary: Ilusioa berritzera. Costa Ricaren aurka adiskidantzazko partida jokatuko du gaur euskal selekzioak, Ipuruan (20:45). FIFAko daten barruan jokatzen duen hirugarrena da.

Zalerik gabe bada ere, urte eta erdi geroago euskal selekzioa lehian ikusteko aukera izango da gaur, Ipuruan, Costa Ricaren kontra (20:45, ETB 1). Ikuskizun on bat eman, eta erakundeei ofizialtasunaren bidean urrats zenbait eginaraztea izango da helburua. Costa Rica 50. postuan dago UEFAren zerrendan, eta Europan hainbat partida ari da jokatzen.

Clementek 22 jokalariz osatutako zerrenda eman zuen aurreko astean. Baina, azkenean, hemeretzi izango ditu jokatzeko moduan. Ostiralean, Jokin Ezkieta Athleticeko atezainak positibo eman zuen COVID-19an, eta ezingo du jokatu. Ezta Dani Garciak ere, haren kontaktu zuzena izateagatik bakartuta baitago. Realak, gainera, larunbatean jakinarazi zion federazioari Zaldua eta Zubeldia giharretako arazoekin daudela, eta ez direla partidan izango. Hala, hauek osatzen dute deialdia: Athelticeko Herrerin, Yeray, Yuri, Balentziaga, Villalibre, Morcillo, Muniain eta Williamsek; Realek Aihen, Bautista eta Geberak; Alaveseko Manu Garcia, Martin Agirregabiria eta Aritz Castrok; Osasunako Oier Sanjurjo eta RobertoTorresek; eta, Eibarreko Arbillak.

FIFAk selekzioen lehietarako gordeak dituen datetan selekzioak jokatzen duen hirugarren partida da gaurkoa. 2018ko urriaren 12an Venezuelaren aurka jokatu zuen Mendizorrotzan, eta 4-2 irabazi zuen. Ibai, Bautista, Arbilla eta Elustondo izan ziren golegileak. Iazko maiatzaren 29an, berriz, 0-0 berdindu zuen Panaman. «Partida hauekin helburu hirukoitza dugu: selekzio lehiakor bat osatzea, aurkariek gure aurka jokatu nahi izatea eta ofizialtasunaren bidean urrats batzuk egitea», adierazi du Clementek.

Gaurko aurkaria, Costa Rica, 50. postuan dago FIFAren zerrendan, eta lagunarteko hainbat partida jokatzen ari da Europan. Larunbatean 1-1 berdindu zuen Austrian Qatarren kontra. Coel Campbell izan zen golegilea. Bera da Keylor Navas eta Celso Borgesekin batera selekzioko izarra. Ronald Gonzalez hautatzailea belaunaldi aldaketa bat egiten ari da 2022ko Qatarreko Munduko Kopari begira. 2014an Brasilen jokatutako Munduko Kopan lortu zuen emaitzarik onena halako txapelketa batean. Final-laurdenetan kanporatu zuten Herbehereetako selekzioak penaltietan.


Summary: Beheranzko joerari eutsi diote Hego Euskal Herriko datuek. Milatik behera positibo atzeman dituzte Hegoaldean: 73 Araban, 407 Bizkaian, 307 Gipuzkoan eta 142 Nafarroan.

Azken hilabeteetako daturik apalenak eman dituzte atzoko proba diagnostikoek Hego Euskal Herrian: 943 positibo, guztira. Asteburua izanda, PCR eta antigeno proba gutxiago egin dituzte Osasunbideak eta Osakidetzak: 11.981, aurreko egunetan baino dezente gutxiago.

Herrialdeka, jaitsiera nabarmena antzeman dute Araban (73, bezperan baino 43 gutxiago), Bizkaian (407, aurreko egunean baino 46 gutxiago) eta, batez ere, Gipuzkoan (307, bezperan baino 124 gutxiago). Nafarroan, apalagoa da beherakada: 142 positibo atzeman dituzte, aurreko egunean baino bat gutxiago. Aintzat hartzekoa da, ordea, azken asteetako positibo kopururik txikiena eman zutela Nafarroan atzo.

Ospitaleetan ere hasi da nabaritzen beheranzko joera. Osakidetzak eta Osasunbideak adierazi dute COVID-19 gaitza duten beste 61 gaixo ospitaleratu zituztela atzo, aurreko egunean baino bost gutxiago. ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan ez da aldaketa handirik egon bi erakundeen esku dauden zentroetan: 203 gaixo ari dira artatzen egun.


Summary: Modernak adierazi du bere txertoak %95eko eraginkortasuna duela. Txertoaren garapenerako hirugarren fasean, 95 gaixorekin egin dituen probetan oinarritu du datua.

COVID-19 gaitzari aurre egingo dion txerto eraginkor bat lortzeko lasterketan, bere txertoa besteen aurretik kokatu du Moderna farmazia enpresak. Adierazi duenez, garatzen ari den txertoak %95eko eraginkortasuna du, orain arte egin dituen ikerketen arabera. 95 gaixori egindako probetan oinarritu du datua.

Modernaren txertoa hirugarren faseko probak egiten ari da. Beste bederatzi txerto daude garapen fase berean.

Joan den astelehenean, Pfizer eta Biontech botika enpresek iragarri zuten koronabirusaren kontrako %90eko eraginkortasun tasa lortu zuela garabidean duten txertoak. Asteazkenean, berriz, Sputnik V txertoaren eraginkortasuna %92koa dela adierazi zuen Errusiako osasun agintaritzak.

Pfizer eta Biontech enpresen kasuan, eraginkortasun tasa 94 gaixorekin egindako probetatik ondorioztatu dute. Txertoaren garatzaileek gaineratu zuten azterketekin jarraituko dutela, 164 gaixori egindako azterketen emaitzak izan arte. Errusiako Gamaleya institutuaren Sputnik V txertoari dagokionez, berriz, hogei gaixori egindako probetan oinarritu da Errusiako osasun agintarien iragarpena.

Txertoa lortzeko bidean egin diren urratsak ikusita, «baikorrak izateko eran» gaudela adierazi zion Francisco Borrego Biocruces Bizkaiko immunopatologoak BERRIAri, joan den astean. Hala ere, saiakuntza klinikoak oraindik amaitu gabe daudenez, haragoko ondorioak ateratzeko «oso goiz» dela zehaztu zuen.

Eraginkortasun tasaz gain, beste hainbat aldagai ere kontuan hartu beharrekoak direla ohartarazi zioen Gorka Oribe EHUko Farmazia irakasleak BERRIAri. «Ez dakigu zein den segurtasun soslaia, hori ere jakin beharko genuke». Adibidez, zenbait talde espezifikotan zein portaera duen ere argitzea falta da. «Galdera asko daude».

Pfizerrek eta Biontechek beren saiakuntza klinikoen lehen emaitzak ezagutarazi eta berehala, hazkunde handia izan zuten bi enpresen akzioek. Egun horretan, 4,76 milioi euro poltsikoratu zituen Albert Bourla Pfizerreko zuzendari nagusiak, bere akzioen %62 salduta. Enpresaren arabera, salmenta hori erabakita zegoen abuztutik.

Modernarena, RNA bidezkoa

Pfizer eta Biontech enpresen txertoa bezala, Moderna AEBetako enpresarena ere RNA bidezkoa da. Hau da, birusaren material genetikoa bakarrik erabiltzen du, nanopartikula lipido artifizial baten barruan garraiatuta. Hartara, birusaren ordez, «birusaren eskuliburu genetiko bat» txertatzen du gorputzean, hark alarma piztu eta immunitate sistemak antigorputzak sor ditzan.

Hain justu, Moderna izan da metodo hori gizakietan erabiltzen lehena, SARS-CoV-2 birusaren sekuentzia genetikoa ezagutarazi zenetik 66 egunera. Horrez gainera, Inovio (AEB), Pfizer (AEB) eta Biontech (Alemania) enpresak ere ari dira ikuspuntu bereko txertoak fase klinikoan ikertzen.

Aldiz, Gamaleya institutuaren Sputnik V txertoa adenobirus bektore bidezkoa da. Oinarri teorikoa da zabaltzeko gaitasun urria duen birus bat hartzea —adenobirus bat, esaterako—, eta horretan SARS-CoV-2aren proteinak txertatzea, gorputzean erantzun immunitario bat eragiteko. Oxford Unibertsitateak eta Astra Zeneca multinazionalak (Erresuma Batua) elkarlanean sustatutako proiektua ere mota horretakoa da. Oxford Unibertsitateak, adibidez, txinpantzeei eragiten dien adenobirus bat hartu du txertoaren bektore gisara. Ikerketaren arduradunen arabera, adenobirus bidezko txertoak gai lirateke babes «iraunkor eta sendo bat» eragiteko.


Summary: Pentsioen bidez konpentsatuko ditu Madrilek seme-alabak izan ondorengo kotizatu gabeko aldiak. Arau berri bat prestatzen ari da Espainiako Gobernua, eta datorren urte hasierarako indarrean egongo da.

Espainiako Gobernuak pentsioen bidez konpentsatuko ditu seme-alabak izan ondoren kotizatu gabe emandako hilabeteak. Modu horretan, erretiroa hartu eta pentsioak kalkulatzeko orduan, lan bizitza osoa hartuko da erreferentzia gisa, eta seme-alabak izan edo adoptatu dituztenei kotizatu gabeko aldi horien ordez osagarri bat ordainduko zaie.

Jose Luis Escriva Espainiako Gizarte Segurantzako ministroak jakinarazi du aldaketa hori ahalbidetuko duen araua prestatzen ari direla gobernua, eta datorren urte hasieran egongo dela indarrean. Egungo pentsioen amatasun osagarria moldatzea ekarriko du horrek; izan ere, Europako Justizia Auzitegiak gizonak diskriminatzen zituela adierazi zuen iazko abenduan.

«[Neurri berria] Ez da diskriminatzailea gizonen eta emakumeen artean, baina ziurtasun osoa dugu ehuneko handi batean emakumeei lagunduko dien eta pentsioetan dagoen genero arrakala murrizten lagunduko dien diru laguntza izango dela», azaldu du Escrivak.

Amatasunaren osteko lanaldi murrizketak edo kaleratzeak konpentsatu nahi ditu Madrilek horrela, emakumeak baitira kotizazioetan ondorioak jasaten dituzten gehienak. Zehazteke dago, halere, osagarria kalkulatzeko zein epe hartuko den kontuan.

Amatasun osagarria 2016an onartu zuen Espainiako Gobernuak, baina seme-alaba kopuruaren arabera kalkulatzen zuen ehuneko gehigarria: % 5 gehiago ordaintzen zitzaien bi seme-alabako, % 10 hiru seme-alabako eta % 15 lau seme-alaba edo gehiago izanez gero. Bada, seme-alaba bakarra duten milaka emakumek ezin zuten osagarririk jaso, bi edo bi baino gehiago zutenei bakarrik aplikatzen baitzitzaien.


Summary: Langileak babesteko neurriak har ditzala eskatu dio Lan Ikuskaritzak Osakidetzari. SATSE sindikatuak jakinarazi duenez, Lan Ikuskaritzak ebatzi du Osakidetza ez dela «zuzen» jokatzen ari langileen segurtasuna eta osasuna bermatzeko.

Osakidetzako langileen segurtasun eta osasun neurriak eskasak direla iritzita, SATSE Euskadiko Erizainen Sindikatuak Osakidetzaren aurkako salaketa bat aurkeztu zuen Eusko Jaurlaritzaren Lan Ikuskaritzan eta EAEko Laneko Segurtasunaren eta Osasunaren Institutuan, eta bi erakundeek aintzat hartu dituzte sindikatuaren eskaerak. Sindikatuak gaur jakinarazi duenez, Lan Ikuskaritzak adierazi du Osakidetza ez dela betetzen ari bere langileak babesteko araudia, eta COVID-19aren arriskua ez duela sartu langileen arriskuen ebaluazio prozesuetan. SATSE sindikatuaren arabera, Lan Ikuskaritzak ebatzi du Osakidetza ez dela «zuzen» jokatzen ari langileen segurtasuna bermatzeko eta «ulertezina» dela neurririk hartu ez izana koronabirusak duen arrisku biologikoaren aurrean.

Azken egunetan, zenbait kutsatze foku atzeman dituzte Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ospitaleetan. Besteak beste, Basurtuko ospitalean, Donostia erietxean, eta Aita Menni ospitalean (Arrasate, Gipuzkoa) hainbat eta hainbat langile koronabirusarekin kutsatu dira. Osakidetzak ukatu egin du erietxeetakoak agerraldiak direla, garrantzia kendu die gertaerei, eta erietxeetan neurri oro betetzen dela ziurtatu du. Sindikatuak, baina, ez dira iritzi berekoak. SATSEk jakinarazi du Lan Ikuskaritzak eta EAEko Laneko Segurtasunaren eta Osasunaren Institutuak hainbat neurri hartzeko eskatu diotela Osakidetzari, eta hilabeteko epea eman diotela horiek betetzeko. 82 orriko txosten batean jaso dituzte eskaera horiek. Besteak beste, galdegin diote Osakidetzako langileek, lanaldia amaitzerakoan eta bazkaldu aurretik, hamar minutuko tartea izatea norberaren garbitzeko, eta aldageletan langile bakoitzak bina armairu izateko. Bestetik, formaldehidorekin lan egiten duten langileentzako arriskuen ebaluazioa eta prebentzio neurriak moldatzeko ere eskatu diote, minbizia eragin baitezake substantzia horrek.

SATSE sindikatuak jakinarazi duenez, Osakidetzan atzemandako irregulartasunek erakusten dute egiazkoak direla sindikatuak segurtasun eta osasun arloan aspaldi salatutako «gabeziak», eta osasun larrialdiak horiek «areagotu» egin dituela.


Summary: Hungariak eta Poloniak EBren suspertze funtsaren osaketa blokeatu dute. Jokaera autoritarioa duten gobernuei laguntza eteteko baldintza onartezina iruditu zaie Viktor Orbanen eta Mateusz Morawieckiren gobernuei.

Joan den astean iradokitako mehatxua bete du Hungariako Gobernuak, eta betoa jarri dio Europar Kontseiluak eta Europako Legebiltzarrak 2021-2027ko aurrekontuei buruz lortutako akordioari. Erabaki hori bera hartu du Poloniako Gobernuak.

Aurrekontu horren atal bat izango da koronabirusaren krisiari aurre egiteko eta ekoizpen sarea berritzeko EBk sortu nahi duen suspertze funtsa, 750.000 milioi eurokoa.

27 estatu kideek Europako Batasunean dituzten enbaxadoreen bileran iritsi dira Hungariaren eta Poloniaren betoak. Gobernu guztien oniritzia behar du akordio horrek, baina Budapestekoak eta Varsoviakoak ez dute eman.

«Hungariak aurrekontuari betoa ezarri dio, ezin dugulako onartu planak elkarrekin lotzea Zuzenbide Estatuaren irizpideak eta aurrekontuei buruzko erabakiak. Uztaileko goi bilerak erabakitakoaren aurka doa. Hungariak ez du iritzia aldatu, hasieratik oso argia izan baita [...] Ardura, hortaz, egoera hau gertatzea ahalbidetu dutenena da», azaldu du, txio batean, Zoltan Kovacs Hungariako Gobernuko bozeramaileak.

Zigor prozedurak

EBko estatu askok eta Europako Legebiltzarreko gehiengoak jarrera autoritarioa duten gobernuei hegalak mozten saiatzeko baliatu nahi dituzte funtsak, baina gobernu horiek beraiek aurrekontua trabatzeko aukera izateak nahaspilatu egiten du egoera, eta funtsen iritsiera atzera dezake. Hungariaren eta Poloniaren aurkako zigor prozedurak zabaldu ditu Europako Batzordeak, zuzenbide estatuen aurkako erabakiak hartzeagatik (homosexualen bazterketa, justiziaren independentziaren aurkako erasoak, prentsa askatasunaren aurkako neurriak...).

Gobernu horiek, ordea, badute arazo bat: dozenaka mila milioi euro gal ditzakete, suspertze funtsekoak ez ezik EBren funts arruntetakoak ere bai. Polonia da, esaterako, egiturazko funts gehien jaso beharko lituzkeen estatua.

Alemaniak du orain EBren lehendakaritza, eta, hortaz, pentsatzekoa da Angela Merkelek lan handia egin beharko duela Viktor Orbanen eta Mateusz Morawiecki Poloniako lehen ministroaren jarrera aldarazteko.


Summary: Jabier Muguruzak eta Iñaki Irazuk ‘Oker (txakurra da)’ diskoa ondu dute. Muguruzak Irazuren hamar poema musikatu ditu, eta adierazi dute «alaitasun bare bat» transmititu nahi duen lan bat dela, ume direnei eta helduengan bizi diren umeei zuzendua.

«Beti izan dut interes bat izan nintzen umearekiko, haurtzaroarekiko. Esaten da haurtzaroa besterik ez garela. Eta nik hainbeste ez nuke esango, baina marka batzuk uzten dituela bai, dudarik gabe, gure existentzia baldintzatzen dutenak». Horregatik jarraitzen du Jabier Muguruzak bizitzaren ustezko lehen eremu horretan aztarrika. Oraingoan, Iñaki Irazurekin: Oker (txakurra da) diskoa ondu dute elkarrekin, Irazuren hamar poema dakartzana, Muguruzak kantu bihurtuak. Mara-Mara zigilupean plazaratu dute, Muguruzak haurrei zuzendutako proiektuak emateko abiarazi zuen diskoetxearekin.

Pandemia hastearekin batera heldu zioten lanari idazle eta musikariak. «Erdi brometan hasi ginen, onomatopeiaren balioaz hizketan, haur literaturaz. Eta handik gutxira Iñakik bidali zidan Karranka eta intziri poema». Orain diskoa zabaltzen duena, hain justu. Etxe bateko bi ateri buruz ari da, karran-karran egiten duen ate zaharraz eta iii…iii egiten duen ate berriaz. Hitzak jaso zituenean «sorginduta bezala» gelditu zela oroitu du Muguruzak, eta Irazuri eskatu ziola bide horretatik segitzeko, gisa horretako letrak bidaltzen. Esan eta egin, Irazuk hitzak bidali eta Muguruza doinuak konposatu, hala ondu dute diskoa.

Pandemiaren itzalak ere izan du pisurik proiektuan. Muguruzak aitortu du bolada ilun baten ondotik helduleku moduko bat izan dela harentzat: «Ni oso egoera gogorretik nentorren: anaia hil, larri gaixotu, eta tratamendua bukatzera nindoala, pun, pandemia etorri zen. Niretzat oso lagungarria izan zen erdi txiripaz nola hasi zen prozesua Iñaki Irazurekin».

Gaur goizean aurkeztu dute lana, eta, Irazuk bertaratzeko modurik izan ez duen arren, lana biek sinatzen dutela azpimarratu du Muguruzak. Hark bidalitako hitzak ere irakurri ditu: «Poema hauek, Jabierrek kantuan eskaintzen dizkizuenak, nire baitan bizi den umearekin eginak dira, elkar hartuta, eskuz esku. Onean hartu dugu elkar, elkar elikatuz».

Muguruzak Mikel Azpiroz izan du lagun agerraldian, hark ere proiektuan parte hartu baitu. Hari bidali zizkioten, hain justu, lehen hiruzpalau kantuak, eta begi onez ikusi zituenean hasi ziren gainontzekoak ontzen. Uda hasierarako, bazituzten diskoan bildu dituzten hamarrak. Donostiako Mamusik estudioan grabatu dituzte, «aparteko musikariekin», Muguruzaren hitzetan: Azpiroz Rhodes pianoan, Jean Marie Ecay gitarra elektrikoan, Denis Benarrosh perkusioan (Paristik) eta ahotsen atalean, berriz, Nieves Arilla eta Muguruza bera. Diseinua eta ilustrazioak Pedro Balmasedak egin ditu, eta azaleko marrazkia, berriz, Sonia Garatek.

Alaitasun bare bat

Hain zuzen, musikariak ahotsaren alderdian nabaritu du aurreko lanekiko alde aipagarrienetako bat, «esperimentutzat» jo duena: «Nire aurreko lanetan umeak jarri ditut kantari, baina oraingo honetan interesa nuen nik neuk eta beste norbaitek egiteko, eta berehala etorri zitzaidan Nieves Arillaren izena. Esango duzue: 'Baina hau ez al zen Zaragozako kantaria?' Bai, baina euskaraz abesten du zoragarri. Ahots gozo eta ederra dauka». Gogora ekarri du Mikel Errazkin Sorotan Beleko kide ohiaren bakarkako diskoetan Arillak egindako kantu lana, baita bere Hain guapa zaude (2001) diskoan egindakoa ere. Umeekin egin ordez, harekin abestea urrats bat harago joatea izan dela azaldu du, probatzea: «Zerbait eman nahi nien kantuei, beharbada orain arte lortu ez dudana. Umeekin egindako lanekin oso gustura nengoen, baina espresio aldetik kosta egin zait zuku hori ateratzea».

Horrekin batera, diskoak ezaugarri nabarmenik izatekotan, «alaitasun samur eta bare bat» litzateke hori Muguruzarentzat, alaitasun «zalapartatsu» batetik urrun ikusten duena. «Saiatu gara umearen barne mundura iristen, sosegua transmititzeko asmoz». Eta erantsi du Euskal Herriko ume guztiei eskainia dagoela lana, pandemia tarteko «haurtzaro mugatua» tokatu zaienei batik bat.

Lan honetan bildutako kantuak orain artean baino ume txikiagoei zuzenduta daudela ere esan du musikariak. «2-6 urte artekoentzat», zehaztu du. Baina zabaldu egin du gero tartea: «Nerabezaroa alde batera utzita, gainontzeko guztientzat den disko bat da. Bizirik badaukagu behintzat barruan daramagun ume hori». Ezusteko adibide batekin erakutsi du: Kro-kro kantua jarri, abesten hasi, «Kro-kro/diloak/malko bat/isuri du: lodi!» eskuekin lagunduz, eta aretoko heldu batek barre egitean, hari begira esan du: «Horra, barruko umea barrez».


Koronabirusaren heroiak, etxeko sofatik

Summary: Koronabirusaren heroiak, etxeko sofatik.

Adineko gizon bat, koronabirusaren aurkako borrokaren beterano bat, agertzen da kameraren aurrean, gaztaroko 2020. urte ikaragarri hura gogoratzen. «Uste dut 2020ko negua zela herrialde osoa guri so jarri zenean», esaten du, musika malenkoniatsuak ikuslea iragan hartara eraman nahi duen bitartean. Kontatzen du 22 urte zituela «bigarren olatua heldu zenean». Gazte guztiak bezala, dibertitzea zuen buruan, baina, bat-batean, heroi bihurtu behar izan zuen egoerak eskatuta. «Adorea bildu genuen, eta gugandik espero zena egin genuen. Egin behar zena egin genuen». Musika epikoa puztuz joaten den bitartean, ikusleak eskaturiko sakrifizio ikaragarriaren berri jasotzen du: etxean geratzea besterik ez zen, eta 2020ko heroiek asperrari baino ez zioten aurre egin behar izan.

Alemaniako Gobernuak iragarki sorta bat plazaratu du herritarrei eskatzeko etxean geratzeko, izurria zabal ez dadin. Mezua sinplea da: beste belaunaldi batzuetako pertsonek egin behar izan zituztenen aldean, oso erraza, sinplea eta erosoa da gaur herritarrei eskatzen dietena. Mezuaren amaieran, Alemaniako Gobernuaren logoa agertzen da: «Izan zaitez heroi zeu ere, eta geratu etxean».

Bigarren bideoan, orduko neska lagunarekin agertzen da adinekoa, eta biek pairaturikoa kontatzen dute. Hirugarrenean, beste gizon bat agertzen da, domina bat eskuetan. Bideo jokoetan jolasten pasatu zuen konfinamendua. Aurretik ere, ez zen etxetik ateratzen, «baina, bat-batean, ezer ez egitea zerbitzu publiko bihurtu zen: alferkeriak bizitzak salba zitzakeen, eta ni txapelduna nintzen horretan».

Bobo-bolo zabaldu dira bideoak sare sozialetan. Ikusleen etikari dei egin beharrean gaia umorez landu izana goraipatu dute askok. Beste batzuek, ordea, ez dute gustura hartu II. Mundu Gerraren inguruko dokumentalak parodiatu izana.

Urrian bazterrak aztoratu zituen Berlingo Turismo Bulegoaren beste iragarki batek. Horretan, adineko emakume batek kargu hartzen zien maskara eramaten ez dutenei, erdiko hatza erakutsiz. «Koronabirusaren inguruko arauak betetzen ditugu», adierazten zuen iragarkiko testuak.

Iragarkia zabaldu eta gutxira, kaleetatik kendu egin zuen turismo bulegoak. Hainbatek iraingarritzat jo zuten. Afixa «lotsagarria» zela esan zuen Berlingo alkate Michael Mueller SPD alderdi sozialistako kideak.

Herrialdean dagoeneko 12.500 pertsona baino gehiago hil ditu gaitzak, horietako 62 azken 24 orduotan, datu ofizialen arabera.


Summary: Azken jokaldian lortu du garaipena euskal selekzioak. Unai Nuñezek azken-azkenean sartutako golari esker irabazi dio euskal selekzioak Costa Ricari. Aspaldiko partez, ofizialtasunaren aldeko aldarrikapena presente egon da zelaian.

Ez du tarte handia beteko euskal selekzioaren historian gaur Ipuruan Costa Ricaren aurkako neurketak. Ez du askorako ematen astelehen buruzuri batean, harmailak hutsik, makina bat jokalari garrantzitsu gabe eta sona apaleko kontrario baten aurka jokatutako partida batek. Koronabirusaren pandemia betean jokatutakoa izateagatik pasatuko da historiara lehia. Baita selekzioak lortutako beste garaipen batengatik ere; Javier Clemente hautatzailearen aroko lehena. Horri esker, bolada onari eutsiko dio etxeko selekzioak: ia bederatzi urte daramatza galdu gabe, 2011ko abenduan San Mamesen Tunisiaren aurka 0-2 galdu zuenetik. Ordutik bederatzi partida jokatu ditu: sei irabazi ditu, eta hiru berdindu.

Ikusteko dago ea partidak balioko duen ofizialtasunaren aldeko aldarria indarberritzeko, azkenaldian apalduta baitago. Hala ere, aldaketa esanguratsua egon da azken neurketekin alderatuta, ofizialtasunaren aldeko aldarria presente egon baita. Gu ere bai! ekinbideak partidarako hautatutako leloa zuen pankarta bat egon da zelaian, lehia hasi aurretik: Euskal selekzioa. Ofizialtasuna. Euskal Herritik mundura, zioen. Hura aurrean, lurrean zuela atera du argazkia euskal selekzioak. Hain zuzen ere, ofizialtasunaren gaia hizpide izan da azken egunetan. Izan ere, Euskadiko Federazioak ez du oraindik bete duela bi urte haren batzarrak eskatu ziona: Nazioarteko (FIFA) eta Europako (UEFA) federazioei eskatzea eskubide osoko kide gisa onartua izateko. Egun, Euskadiko Federazioaren lehentasuna selekzioak FIFA datetan jokatzen jarraitzea da. Hirugarren aldia du gaurkoa. Federazioak espero du hori eginda selekzio indartsuren bat Euskal Herriko jokalariekin indarrak neurtzeko prest egotea.

Deialdian bezala, Clementek Athleticeko jokalarien alde egin du hasierako hamaikakoa osatzeko: talde zuri-gorriko bederatzi jokalari zelairatu ditu: guztiak, Gebara eta Torres ez beste. Ronald Gonzalez Costa Ricako hautatzaileak, berriz, ostiralean Qatarrekin berdindu zuen hamaikako antzekoaren alde egin du. Navas, Borges, Campbell... jokalari ezagunenak zeuden.

Derrigorrean nabaritu behar da selekzio batean talde bereko bederatzi jokalari aritzea: oso ondo ezagutzen dute elkar. Eta horrela iritsi da lehen gola, hamabigarren minutuan. Morcillok baloia lapurtu du defentsan, bizi joan da ezker hegaletik, bikain erdiratu du, eta Muniainek ezin hobeto biribildu du jokaldia.

Baina gola sartuta, pauso bat eman dute atzera etxekoek, eta bat aurrera Costa Ricak. Borgesek izan du lehen aukera, eta Campbellek bigarrena. Halere, arriskua sortzen segitu du euskal selekzioak, eta Williamsek gertu izan du bigarren gola. 1-0koarekin amaitu da lehen zatia. Bizi zihoan lehia. Polita zen partida.

Indartsu itzuli dira bisitariak, presio eginez. Baina ondo eutsi diete etxekoek. 71. minutuan, ordea, Costa Ricak horma bota du, eta banakakoa lortu: Moyak, buruz. Aldaketa festa izan da jarraian, baina erritmoak ez du behera egin. Bautistak eskura izan du 2-1ekoa, buruz, 88. minutuan, baina Navasek gelditu egin du baloia. Atezainak, ordea, ezin izan du ezer egin bost minutu geroago korner batean Unai Nuñezek buruz egindako errematea gelditzeko. Gol horrek eman dio garaipena selekzioari, Ipuruako sirena ozen jotzen ari zela.


Summary: Zuloa Donostiako metroko lanen ondorio dela onartu du Goiak. Bi metro inguruko diametroa du Zubieta kalean agertu den zuloak. Metroko lanen ondorioz kale berean gertatzen den bigarren ezbeharra da hilabete gutxian. Inguru hartako lanak geldirik daude ekainetik. Eraikuntza geldiarazteko eskatu du Satorralaia mugimenduak.

Donostiako metroaren lanen ondorioz beste zulo bat agertu da gaur Zubieta kalean, Londres hoteletik gertu. Tamaina handikoa da; bi metro inguruko diametroa du, eta sakonera zehaztu gabe dago —Satorralaiaren arabera, 30 metro kubiko baino bolumen handiagokoa da—. Kalea itxi egin du Ertzaintzak, eta zuloa porlanez betetzen hasi dira. Ekainean ere beste zulo bat agertu zen kale bereko eraikin batean. Ordutik geldirik daude Kontxako tunelaren zulaketa lanak, gainazalari dagozkionak izan ezik.

Eneko Goia Donostiako alkateak beharrezko neurri guztiak hartzeko eskatu die «lanak egiten ari direnei», segurtasuna bermatzeko eta «donostiar guztien lasaitasunerako». Alkatearen esanetan, Udalak 08:00etan izan du gertatutakoaren berri, eta hainbat teknikari bidali ditu eremura. Horiek aurkitu dute zuloa, Goiaren hitzetan. Zehazki, Udaleko, Eusko Trenbide Sareko eta lanak egiten ari den enpresako teknikariak bertaratu dira ingurura, gertatu dena ikertu eta zuloaren jatorria zehazteko asmoz.

Goiak adierazi du inguruan ekainean gertatutako jazoeraren ondorio dela gaurkoa. Halere, «zuhurtziaz» jokatu beharra azpimarratu du, arrazoiak zehaztu arte. Dena den, «beldurra» izateko arazorik ez dagoela nabarmendu du, inguruko etxebizitzak «ondo» daudelako.

Metroaren lanekin lotuta, azken hilabeteetan eremu berean atzematen den antzeko bigarren gertaera da, azken arazo handietako bat kale berean egiten ari ziren lanetan gertatu baitzen, ekainean. Zubieta kaleko 8. zenbakiko eraikinaren sotoan zulo bat agertu zen, hogei metro kubiko ingurukoa. Zehazki, eraikinaren zutabe bat oinarririk gabe gelditu zen, eta zimenduetan zulo bat eragin zuen horrek, lanetan ura eta hondarra sartu izanaren eraginez. «Istripu tekniko bat» izan zen hura, Jon Txabarri Donostiako Udaleko Hirigintza zuzendariaren esanetan.

Gertaera haren eraginez, «segurtasunez jarraitu ahal izateko behar diren azterketa geologikoak egin arte» lanek ez dutela aurrera egingo adierazi zuen Espainiako Gobernuak irailean. Ondorioz, geldirik daude ekainetik. Horrek atzeratu egin du obren amaiera dataren kalkulua: 2024ko bigarren seihilekora arte, hain zuzen.

Epeetan ez ezik, kostu ekonomikoetan ere eragin handia izan dute gertaerek. Eusko Jaurlaritzako Garraio sailburu Iñaki Arriolak hasieran ezarritako kostua %50 inguru haziko zela iragarri zuen, eta «%70era irits daiteke». Lan horien hasierako aurrekontua 53,2 milioi euro zen, eta, beraz, kostua 26 edo 37 milioi euro handiagoa litzateke sailburuak aipatu hazkundea aintzat hartuz gero.

Hala, momentu honetan inguruan martxan dauden lan bakarrak Xabier Zubiri plazan ari dira egiten. Easoko geltokiari dagozkionak dira. Efe agentziaren arabera, ordea, zuloa agertu den kontrako norabidean daude.

Obra «zentzugabea»

Azken gertaerak kontuan izanik, LAB sindikatuak salatu du metroaren lanetan ari diren langileen segurtasuna ez dagoela bermatuta. Eta berriz errepikatu du, euren ustez, metroa ez dela beharrezkoa: «Zentzugabekeria gero eta ageriagoa da». EH Bilduk Donostiako Udalean duen bozeramaile Reyes Carreresek, berriz, bizilagunen artean «beldurra» dagoela nabarmendu du, eta «hilabete hauetan izandako arduragabekeriaren emaitzatzat» jo du gertatutakoa: «Eneko Goiak eta Iñaki Arriolak, behingoz, erantzukizun politikoak hartu behar dituzte».

Bide beretik, Elkarrekin Podemoseko Aitzole Aranetak kontu ikuskapen baten beharra azpimarratu du, «lardaskeria honi» amaiera emateko.

Satorraiala bizilagunen mugimenduak berriro ere eskatu du lanak geldi ditzatela, eta ohartarazi du proiektua gaizki diseinatzearen ondorio direla metroaren eraikuntzan gertaturiko ezbeharrak: «Satorralaiaren ustez, gertaera larri hauek argi eta garbi erakusten dutenez, Donostiako ibai-marea lur hareatsuen gainean eraikita dauden hiriaren erdialdeko eta Amara auzoko lurpea desegonkortzeko arriskua aintzat hartu gabe eta izugarrizko ezjakintasunarekin diseinatu da zentzugabekeriazko proiektu hau». Era berean, Satorralaiak zalantzan jarri ditu ekaineko zuloa agertu zenez geroztik ETSk egindako egonkortze lanak: «Ez dute ezertarako balio izan, antza denez». Lan «gehigarri horretan, gainera, zazpi milioi euroko gainkostua jada «xahutu» dutela salatu du Satorralaiak. Larunbatean manifestazioa egin zuten Donostian, hain justu, Satorralaiak deituta. Ardurak «argitzeko» eta lanak eteteko eskatu zuten.


Summary: 2.400 migratzaile bizi diren kanpaleku bat hustu du Frantziako Poliziak. Paris inguruan dago kanpalekua. Azken bost urteetan halako 65 operazio egin dituzte.

Ehunka migratzaile bizi diren kanpamentutik aterarazteko operazioa egin du gaur goizean Frantziako Poliziak, Paris inguruan, Stade de France futbol zelaitik gertu. Abuztutik gaur arte gora egin du han bizi den lagun andana, baina jendarmeek husteari ekin diote. France terre d'asile erakundearen arabera, 2.400 lagun inguru bizi ziren atzo arte.

Poliziak Twitter bidez adierazi du «kanpamentua ebakuatzeko» agindua: «Babespean jarriko dira denen segurtasuna eta osasuna bermatzeko, batez ere, COVID-19aren aurrean». 07:00 aldera hasi dira lekua husten, eta, jendarmeez gain, estatuko agenteek eta laguntza humanitarioa eskaintzen duten elkarteek hartu dute parte. Dozenaka autobus erabili dituzte lekua husteko, eta inguruko 26 gimnasio eta bestelako eraikinetara mugitu dituzte. Hala, goizean zehar, 70 autobus inguru atera dira eremutik. Frantziako Gobernuak gaineratu du COVID-19 probak egingo dizkietela, eta positiboak bakartu egingo dituztela.

Didier Lallement Parisko Poliziaren prefetak adierazi du halako kanpalekuak ez direla «onargarriak». Lallement bera gogor mintzatu zen duela urtebete ere, antzeko beste operazio batean: «Ez dut onartuko mota horretako instalaziorik egotea hemen edo Parisko beste toki batean». Frantziako Barne ministro Gerald Darmaninek ere operazioaren aldeko hitzak izan ditu: «Nire aginduz, 2.000 lagun osasun egoera negargarrian bizi diren legez kanpoko kanpaleku bat ebakuatzen jarraitzen du polizia prefeturak».

Migratzaileak autobusetan sartzen, gaur goizean. / @PREFET93

Kanpalekuan bizi diren migratzaile gehienak gizonezkoak dira, batez ere, Afganistandik, Sudandik, Etiopiatik eta Somaliatik iritsitakoak. Asko asilo eskatzaileak dira, eta kanpaleku horretara iritsi aurretik, Paris kanpoaldeko beste batzuetatik igarotakoak. Horiek ere hustuak izan dira, banan-banan.

Izan ere, ez da Frantziako Gobernuak halako zerbait agintzen duen lehen aldia. Azken urteetan ohikoak dira halako operazioak Paris inguruan, nagusiki, hiriaren ipar-ekialdean. 2015etik, 65 kanpaleku hustu dituzte. Esaterako, otsailean Porte de la Villeten zegoen beste kanpaleku batetik 400 migratzaile inguru lekualdatu zituzten. Iazko azaroan, berriz, beste hiru operaziotan, 2.000 migratzaile bota zituzten bizi ziren kanpalekuetatik. «Immigrazio ilegalaren» aurkako operaziotzat jo zituzten.

Giza eskubideen aldeko 30 elkarte inguruk —besteak beste, Cimade-k—, «ziklo amaigabe eta suntsitzailea» salatu dute: «Duela bost urtetik, halako ebakuazioak gertatzen ari dira, behin eta berriz, nahiz eta ostatu emateko sistemaren funtzionamendua txarra izan». Haien ustez, erakunde publikoek erabaki berbera hartzen dute gaur egun ere, aurreko operazioak «eraginkorrak ez izan arren», eta gauza bakarra lortzen dute: jendea «sakabanatzea».


Summary: Beste 1.079 positibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian. Nafarroako positibo tasa %5,8ra jaitsi da. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan %8,9 da tasa hori.

Apur bat gora egin dute positibo kopuruek igandeko datuekin alderatuta. Gaur emandako datuen arabera, atzo 12.994 PCR eta antigeno proba egin zituzten Hego Euskal Herrian, eta 1.079 positibo atzeman ziren: Nafarroan 136; Araban, 146; Bizkaian, 375 eta Gipuzkoan 411. Beste bederatzi positiboak EAEtik kanpo bizi diren herritarren artean erregistratukoak dira. Araban eta Gipuzkoan egin dute gora positiboek: Araban, bezperan baino 73 kasu gehiago izan dira, eta Gipuzkoan, bezperan baino 104 positibo gehiago atzeman dituzte. Positibo tasari dagokionez, EAEn %8,9ra igo da positibo tasa, eta Nafarroan, berriz, nabarmen egin du behera, %5,8 baita orain.

Hain justu ere, beheranzko joerari eusten dio Nafarroak. Azken bi hilabeteko daturik apalena eman dituzte proba diagnostikoek: 136 positibo, guztira. Beraz, bezperan baino sei positibo gutxiago zenbatu dituzte. Irailaren 6tik izandako kutsatu kopururik txikiena da hori. Gainera, positibo tasak ere nabarmen egin du behera: %5,8 da, aurreko egunekoa baino hiru puntu txikiagoa. Datu horrek erakusten du Nafarroako beheranzko joera sendotzen ari dela, eta OME Osasunaren Mundu Erakundeak izurritea kontrolpean egoteko ezartzen duen gehieneko tasara hurbiltzen ari dela: OMEk %5ean jarria du gehieneko tasa hori.

Nafarroako Gobernuak jakinarazi du positibo kasu gehien dituzten udalerrien artean Barañain dagoela (11 kasu atzeman dituzte). Iruñeko Txantrea eta Arrosadia auzoetan ere datuak ez dira onak: zortzina kasu dituzte. Arrotxapea auzoan, berriz, zazpi positibo detektatu dituzte, eta Zizur Nagusian, sei.

Ospitaleetako egoerari dagokionez, Osakidetzak eta Osansunbideak jakinarazi dute COVID-19 gaitza duten beste 69 gaixo ospitaleratu zituztela atzo. Guztira, 909 gaixo daude koronabirusarekin Hego Euskal Herriko erietxeetan, eta horietatik 198 ZIUetan. Azken orduetan, gainera, hiru pertsona hil dira, Nafarroako osasun agintariek jakinarazi dutenez.

Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako datuei dagokienez, azken bi astetako intzidentzia metatuaz hitz egin du gaur Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramaileak, koronabirusaren bilakaerari buruz galdetu diotenean. Esan du «transmisioa oso handia» dela, ez gaudela egoera «normal» baten atarian. Izan ere, azken bi asteetako intzidentzia metatua honako hau da: 816,63 kutsatu 100.000 biztanleko.


Summary: Urrira arte 1.500 milioi gutxiago bildu dituzte diputazioek. Urteko lehen hamar hilabeteetan %12 jaitsi da bilketa. Urte osoan %13,3 jaitsiko dela kalkulatu dute.

Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako aldundiek 11.217 milioi euro bildu dituzte zergetan urtarrilaren 1etik urriaren 31 arte. Aurreko urtean baino 1.527 milioi gutxiago dira, %12 gutxiago hain zuzen ere.

Pandemia hasi zenean, amildu egin zen zerga jaitsiera, batez ere kontsumoaren beherakadaren ondorioz, errenta zergak askoz hobeto eutsi ziolako. Erorikoa %36koa ere izan zen maiatzean, baina, orduz gero, apaldu egin da jaitsiera. Abuztuan eta irailean, %16 txikiagoa izan zen, eta lau puntu txikiagoa da orain. Baliteke, ordea, beheranzko joera hori etetea urtea amaitzeko geratzen diren hilabeteetan, batez ere ostalaritzari jarritako mugengatik. Tabernak eta jatetxeak azaroaren 7an itxi zituzten Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan.

Berez, urte osoan bilketa %13,3 gutxitzea aurreikusi zuen Finantzen Euskal Kontseiluak, joan den urrian egindako bileran.

Bizkaiko datuak

Lurraldeei erreparatuz gero, Gipuzkoak izan du orain arte bilakaerarik txukunena, %9,7 txikitu baita bilketa. Okerrena, berriz, Arabak, %14,8ko jaitsiera izan baitu.

Erdibidean geratu da Bizkaia. Gaur bertan eman ditu urrira arteko datuak. Horien arabera, Bizkaiko Aldundiak 6.213,5 milioi euro bildu ditu zergetan urrira arte. Iaz garai berean bildutakoa baino %12,4 gutxiago da, eta, era berean, 2020ko ekitaldirako kalkulatutako bilketa aurrekontuaren %76,3 eta Finantzen Euskal Kontseiluak urrian aurkeztutako 2020ko ekitaldirako bilketa aurreikuspenaren %90.

Koronabirusaren krisiak eragin zuzena izan du zerga bilketaren murrizketan. Urte batetik bestera diru bilketa murrizketarik handiena izan duena, berriz, zerga sozietateen gainekoa da. Zerga horren bitartez, 665 milioi bildu ditu, iaz baino %26 gutxiago. Dena den, zehaztu behar da aldundiak %60ra arteko kenkariak onartu zituela sozietate zergaren aurtengo ekitaldian. Aldaketa horren helburua enpresen galerak murriztea zen, baina irabaziak zituztenek ere balia zitzaketen baldintza jakin batzuk betez gero.

PFEZ bidez bildutakoak ere behera egin du, baino askoz gutxiago, %1,6 bakarrik, eta 2.494,3 milioi euroko ekarpena egin du urteko lehen hamar hilabeteetan. Zuzeneko zergapetzeko beste kontzeptu nagusiek, aldiz, gora egin dute; esaterako, laneko errenten gaineko atxikipenak %1,5 hazi dira, 2.484,5 milioiraino. Kapital higigarriaren etekinen gaineko atxikipenek ere gora egin dute, %3,1; aldiz, kapital higiezinaren gaineko atxikipenek behera egin dute (-%10,8).

Zeharkako zergei dagokienez, guztiek iaz baino gutxiago bildu dute urrira arte. Kudeaketa propioko BEZak 2.088 milioi euroko ekarpena egin du, iaz urrira arte bildutakoaren %17,3 gutxiago. Kontsumoaren beherakadaren ondorio zuzena da. Beste zerga bereziei dagokienez, hidrokarburoen bitartez iaz baino %10,9 gutxiago bildu du, tabako laboreek %2,9, garagardoak %48,8 eta elektrizitateak %14,5.


Summary: Parisek esan du heldu den urtean hasiko direla txertoak jartzen. Pfizer botika etxeak txertoaren eraginkortasunari buruz esandakoak egiaztatzen badira urte hasieran jartzen hasteko prest daudela esan du Osasun ministroak

Lehengo astean Pfizer botika etxeak %90eko eraginkortasuna duen txertoa garatzea lortu duela esan zuenetik, ugaritzen ari dira COVID-19aren kontrako txertaketa kanpainen inguruko albisteak. Lehengo astean, Espainiako Gobernuak iragarri zuen maiatzerako hamar milioi pertsona immunizatu nahi zituela txertoarekin. Orain, Frantziako Gobernuko Osasun Ministeriotik esan dute urte hasieran txertoa jartzen hasteko asmoa dutela. Elkarrizketa batean adierazi du asmoa Osasun ministro Olivier Veranek. Txertoaren eraginkortasuna eta egokitasuna egiaztatzen badira prest daudela esan du.

Europako Batzordeak jakinarazi du txertoaren 30 milioi dosi ja aurrez enkargatuak dituela, eta lehen kolpe batean Frantziako osasun agintariek 30 milioi inguru jasoko dituztela. Azaldu du herritarrek ez dutela pagatu beharko txertoagatik.

Osasun ministroak ez du iragarpenik egin nahi izan Frantziako Gobernuak ezarriak dituen konfinamendu neurrien inguruan. Zabaldu diren hainbat informazioaren arabera, gobernuaren hipotesia da taberna eta jatetxeek urtarrilaren erdialdera arte itxita egon beharko dutela, baina ez du adierazpenik egin nahi izan horren inguruan. Dendak ere itxita daude, eta oraingoz horrela jarraituko dutela azaldu du: «Egoera onean ireki nahi ditugu, gero berriz itxi beharrean ez egoteko». Taberna eta osatuei dagokionez, horiek berriz irekitzea «zailagoa» izango dela aitortu du ministroak.


Summary: Armeniako presidenteak hauteskundeak aurreratzeko eskatu du. Alderdi politikoekin izandako bilkuren ostean, Sarkisianek ondorioztatu du bozak egitea «saihetsezina» dela; Paxinian lehen ministroaren dimisioa ere exijitu du.

Errusiak, Azerbaijanek eta Armeniak Karabakh Garaiko gerra gelditzeko sinatu zuten akordioak haserre handia eragin du azken herrialde horretan, Nikol Paxinian lehen ministroaren etorkizuna kolokan jartzeraino. Ituna adostu zutenetik, protestak etengabeak izan dira Kaukasoko herrialdean, besteak beste Paxinianen dimisioa eskatzeko, eta, egunek aurrera egin ahala, agintaria zilegitasuna galtzen ari den sentsazioa gailendu da. Hura kargutik kentzea eskatu duen azken politikaria Armen Sarkisian izan da, Armeniako presidentea; alderdi politikoekin eta talde zibilekin egindako bilkuren ostean eman du bere iritziaren berri, argudiatuta bozak aurreratzea «saihetsezina» dela.

Egungo egoera gailentzeko, eta herrialdea «zirrara politikoetatik kanpo» mantentzeko, Sarkisianek proposatu du batasun nazionaleko gobernu bat sortzea: «Espero dut indar politiko guztiak egungo egoeraren arduraz, garrantziaz ohartu direla». Nahiaz haratago, Armeniako presidenteak eskumen gutxi ditu, eta ez du hori eragiteko aukerarik; izan ere, Paxinian Asanblea Nazionalak ken dezake kargutik, baina, egun, gobernuburuaren Nire Pausoak aliantzak du gehiengoa parlamentuan.

Halere, Armeniako presidentearen arabera, «alderdi politiko askok» nahi dute gobernuburuak dimisioa ematea: «Azken egunotan kontsulta politikoak izan ditut, eta hainbat bilera indar parlamentarioekin eta ez-parlamentarioekin, gobernuz kanpoko erakundeekin eta beste hainbeste lagunekin. Diasporako taldeekin ere bai. Gehiengo handi bat ados dago auzi batean: lehen ministroak dimisioa eman behar du, edo agintaldia amaitu, konstituzioa errespetatuta eta hauteskunde aurreratuetara deituta». Oposizioko alderdi politiko guztiak Karabakh Garaiko itunaren aurka agertu dira, «umiliazio bat eta kapitulazio bat» delakoan.

Asteotako protesten eta haserrearen harira, Zohrab Mnatsakanian Atzerri ministroak dimisioa eman du, atzo jakinarazi zuenez; aldiz, Paxinianek bi aldiz adierazi du ez duela lehen ministroaren kargua uzteko asmorik. Iragan astean horretaz bozkatzeko saio bat hasi zuten Asanblea Nazionalean, baina bertan behera utzi behar izan zuten, quorum faltagatik.

Karabakh Garairako adosturiko akordioaren arabera, Azerbaijanek konkistaturiko eremuak galtzeaz gain, Armeniak kontrolpean zituen hiru eskualde emango dizkio Bakuri: Karabakh Garaiaren mendebaldean dagoen Kalbakhar, ekialdeko Aghdam, eta, azkenik, hego-mendebaldeko Lachin.

Itun horretaz, armadako koronel Onik Gasparianek MediaMax albiste agentziari azaldu dio «aukera txar baten eta tragedia baten artean» erabaki behar izan zutela; izan ere, Azerbaijango armadaren aurrerapausoak etengabeak izaten ari ziren irailaren 27an gerra hasi zutenetik: «Politikari batzuek diote armadak egiazkoa ez den [gerraren] paisaia bat aurkeztu zuela. Akusazio horiek ez dute bat egiten errealitatearekin».

Paxinianek ere aitortu zuen akordioa «txarra» dela, baina argudiatu zuen armadaren gomendioari jarraituta erabaki zuela su-eten iraunkor bat adostea Azerbaijanekin eta Errusiarekin.

Gorpuen trukaketa

Hiru sinatzaileek itun horretan jaso zuten hildakoak trukatzea. Peter Maurer Gurutze Gorriaren Nazioarteko Batzordearen presidenteak baieztatu du Erevanek eta Bakuk 200 gorpu trukatu dituztela dagoeneko; datozen egunetan jarraituko dute gainerakoekin.

Irailaren 27tik azaroaren 10era arteko gerran mila eta 5.000 militar artean hil dituzte bi aldeek, azken datuen arabera.


Summary: Inazio Arregi jesuita eta kazetaria hil da. Loiolako Herri Irratiaren eta Eusko Irratiaren sortzaileetako bat eta zuzendaria izan zen. 89 urterekin hil da, gaixotasun luze baten ondorioz.

Inazio Arregi jesuita eta kazetaria aitzindaria izan zen euskarazko kazetaritzan eta irratigintzan: Loiolako Herri Irratiaren eta Eusko Irratiaren sortzaileetako bat eta zuzendaria izan zen, besteak beste. Vatikano Irratiko nazioarteko albistegietako zuzendaria ere izan zen.

1931. urtean jaio zen Arregi, Oñatin (Gipuzkoa), eta 17 urterekin Jesusen Konpainian sartu zen. Loiolan eman zuen bere lehendabiziko meza. Teologian eta filosofian lizentziatua zen, eta Italiako Bergamo hirian egin zituen komunikazio eta irratigintza ikasketak. Euskal Herrira bueltatuta, Loiolako Herri Irratia jarri zuen abian santutegiko egoitzan, Juan Lekuonarekin batera; esatari lanetan hasi zen, eta zuzendari ere izan zen.

Handik Eusko Irratira egin zuen jauzia, 1982an; izan ere, euskarazko irrati publikoa izango zena martxan jartzeko arduradun nagusietako bat izan zen. Eusko Irratiko zuzendaria izan zen, irrati publikoa martxan jarri eta 1985era arte.

1986an, Vatikanora joan zen, hango Vatikano Irratira, eta nazioarteko albistegietako buru izan zen, erretiroa hartu zuen arte. Espainiako TVErekin lankidetzan aritu zen urte askoan, bereziki Vatikanotik zuzenean ematen zituzten mezei ahotsa jartzen, eta Euskadi Irratirako berriemaile gisa ere jardun zuen Erroman. Hogei urtez aritu zen Vatikanoko irratian lanean.

Besteak beste, Rikardo Arregi eta Ondas sariak jaso zituen, bere ibilbideagatik.

2010ean, Eta orain, zer? Gure urte haiek (1931-2009) autobiografia (Alberdania) idatzi zuen. Bere bizitzako hiru esparru "bereizi ezinak" uztartu zituen autobiografian: apaiz jesuitaren bizipenak, euskaldun izatea, eta irratian egindako lana.


Summary: Jaurlaritzak onartu du janaririk erosi gabe ere edariak eskuratu ahal izatea tabernetan. Alkoholik gabeko edariak bakarrik izan daitezke, eta kalean edatearen kontrako aholkua «berariaz» emanda dagoela gogorarazi du

Eusko Jaurlaritzak arindu du egin du hilaren 7an, COVID-19ari aurre egin nahian, tabernak eta jatetxeak ixteko ezarri zuen dekretua; orain, ostatu horiek baimena izango dute, eramateko jakirik saldu gabe ere, edariak eta kafeak bezeroei eskaintzeko. Betiere, alkoholik gabeak izan beharko dutela gogoratu du, eta «berariaz» emanda dagoela kalean edatearen kontrako gomendioa.

Taberna eta ostatu zenbait, ireki ezinik, etxera jaki prestatuak eramateko zerbitzuak ematen ari dira orain, negozioari eusteko ahaleginetan. Dudak sortu dira egunotan kafeak eta antzekoak emateko izan zitzaketen aukeren inguruan; izan ere, okindegietan-eta, adibidez, saltzen dituzte eramateko kafeak.

Neurria moldatuta, tabernek aukera hori bera izango dute orain: kafeak eta antzekoak saldu ahal izango dituzte eramateko janarien eskarietatik aparte ere.

Betiere, eramateko zerbitzu horiek ere mugak dituzte; 21:00etatik aurrera ezingo dira eman. Oroitu behar da, bestela ere, aisialdiarekin eta merkataritzarekin lotutako jarduera guztiak 21:00etarako bukatu behar izaten direla, eta 22:00etan etxeratzeko agindua ezarrita dagoela.


Summary: Sarean egingo dute Lekeitioko Euskal Zine Bileraren 43. aldia. Larunbatean hasiko da, eta hilaren 29ra arte ikusi ahalko da programa, jaialdiaren webgunean. Pascal Gaigne musika konpositoreari emango diote aurtengo Begiradak saria

Leiho bat balitz bezala apurtuko da milaka pantaila txikitan Lekeitioko Euskal Zine Bilera jaialdiko pantaila handia aurten. Koronabirusari aurre egiteko hartutako segurtasun eta osasun neurriek bultzatuta, sarean egingo dute 43. aldia, eta www.zinebilera.eus webgunearen bidez ikusi ahalko da egitarau osoa, hilaren 29ra arte. «Jaialdi osoa klik bakarrera». Zailtasuna erronka bilakatu nahi izan dutela azaldu du Xabier Arrate jaialdiaren koordinatzaileak. «Kontakturik gabeko jaialdi bat egiten gabiltza, baina pantailen bidez hurbil egoteko saiakera egingo dugu».

Internet bidez egin arren, «presentziala balitz bezala» ikusi ahalko da jaialdia, antolatzaileek zehaztu dutenez. Pelikulak ez dira sarean nahieran ikusteko moduan egongo; emisio egun eta ordu jakin bat izango du haietako bakoitzak, eta une horretan ikusi beharko du ikusleak webgunean. Erregistro arin bat egin beharko du aurrez horretarako, izen-abizenak eta beste zenbait datu emanda. Baina, edonola ere, proiekzioa hasi eta eguna amaitu arteko tartea izango dute ikusleek filmak ikusi ahal izateko. EITBren webgunean ere leiho bat izango du jaialdiak.

Estreinaldiarekin hasita

Urtero ohi dutenez, euskal film luze baten proiekzioak zabalduko du jaialdia. Aurten, esaterako, Imanol Rayok zuzendutako Hil kanpaiak filma eskainiko dute larunbatean, 19:00etatik aurrera, eta Eneko Sagardoi aktoreari ere elkarrizketa egingo diote Lekeitioko Ikusgarri zineman bertan. Hori izango da, gainerakoan, erabat digitala izango den programako egitasmo presentzial bakarra. Zinemara joaten direnek soilik izango dute, beraz, filma ikusteko aukera. Hortik aurrera, ordea, etxetik mugitu beharrik gabe izango dute hamaika film ikusteko aukera ikusleek. Euskarazkoak izango dira botako dituzten lan guztiak. Izan ere, hizkuntza izan da azken 43 aldietan Zine Bilera jaialdiaren ezaugarri nagusia.

Lehiaketa ere izango du aurtengo jaialdiak. «Hori da jaialdiaren bihotza», azaldu du Arratek. Aurten, guztira, 33 proposamen jaso dituzte, «maila oso handikoak», eta haietako hemeretzi hautatu dituzte antolatzaileek. Film laburrak dira guztiak, baina haien artean badira fikziozko lanak, animaziozkoak zein dokumentalak, eta ikusleak ezagun izango ditu haien zuzendarietako batzuk. Besteak beste, Paul Urkijo zinemagilearen Dar-dar; Maria Elorzaren eta Koldo Almandozen Quebrantos; Eñaut Castagnetek eta Ximun eta Manex Fuchs anaiek zuzendutako Nire eguneroko maitea; eta Maddi Barber zinemagilearen Gorria dokumentala izango dira jaialdiko saria jasotzeko hautagaiak. Aitor Oñederra animatzaileak, Erika Olaizola aktoreak eta Mikel Rueda zinemagileak osatuko dute epaimahaia.

Azaroaren 28an jakinaraziko dituzte irabazleak, eta proiekzioa ere antolatuko dute haiekin jarraian; azkenik, lan horien beste proiekzio saio batekin itxiko da jaialdia, hurrengo egunean.

Pascal Gaigne ere omenduko dute, bestetik. Euskal zinemari ekarpen berezia egin dion egile bat omendu ohi du jaialdiak urtero Begiradak izeneko aitortzarekin, eta musikari eta konpositorea hartu nahi izan dute gogoan aurten. Aurrez Errobi musika taldearekin aritu zen Gaigne plazaz plaza, eta Zergatik panpox filmarentzako soinu banda sortzea izan zuen zinemarako egindako lehen lanetako bat, 1985ean. Ehun film baino gehiagorentzat sortu du musika geroztik, eta Goya saria jaso zuen, esaterako, Handia filmarentzat egindako lanagatik, eta 2018an jaso zuen haren ibilbide osoa aitortzen zuen Sade saria ere. Eta lan horrengatik guztiagatik omendu nahi izan dute Zine Bileran ere. «Saritua izan da hainbat lehiaketatan, eta, orain, Lekeition ere bai».

Euskal gatazka zineman

Beste jaialdi batzuei ere ireki nahi izan diete atea. Zinegoak Bilboko gaylesbotrans Nazioarteko Zinema eta Arte Eszenikoen Jaialdiarekin bat egin dute, adibidez. Antolatzaileek haien lanaren nondik norakoa azalduko dute, eta festibalean proiektutako hainbat lan berriz ikusteko aukera eskainiko du Zine Bilerak. Hazparnen (Lapurdi) egiten den Zinegi jaialdiarekin elkarlanean antolatu dituzte beste saio batzuk ere, esaterako. «Euskara hutsezko jaialdi bakarrak gara», azaldu du jaialdiko koordinatzaileak, «eta, beraz, naturala izan da elkarrekin aritzea». Zinegirekin batera, beraz, zinema gaualdia eskainiko dute azaroaren 28an. Eta bi jaialdien elkarlanaren fruitu da azaroaren 29an Urtzi Urkizu zinema aditu eta BERRIA egunkariko kazetariak eskainiko duen hitzaldia ere. Zinemak euskal gatazka nola erakutsi duen aztertuko du aurkezpenak.

Elkarlanaren ondorio dira jaialdiko beste hainbat saio ere. Euskararen Topagunearekin batera antolatu ohi dute, esaterako, Kameratoia izeneko ikus-entzunezko sorkuntza rallya. Elias Kerexeta zine eskolarekin elkarlanean, iraganeko euskal filmak berreskuratzen dituzte Gaur8 atalean. Eta emakumezkoek zinemagintzan duten lekuari buruzko mahai inguru bat ere antolatuko dute azaroaren 28an, (H)emen Gaude elkartearekin.

Salbuespen urtea

Berez, iaz Benito Ansola beka jaso zuen Oier Fuentes zinemagilearen filma ere proiektatu nahi zuten jaialdiko antolatzaileek, baina, koronabirusaren eraginez, estreinaldia atzeratu beharrean izan da zuzendaria, eta, ondorioz, egiten ari den lanaren aurkezpen bat egingo du jaialdian. Bi urtean behin ematen da beka hori, eta euskal sortzaile gazteak bultzatzea du helburu. Fuentesen lanaren proiekzioa hurrengo urtean egiteko asmoa azaldu dute antolatzaileek.

Salbuespenezkoa izango da aurtengoa, izan ere. Koldo Goitia Lekeitioko alkateak azaldu duenez, hurrengo urteetan online adarrari eustea ongi ikusi arren, jaialdiaren alde presentzialari ere eustea baita asmoa. Arratek borobildu du azalpena: «Bilera hitza darama jaialdiak izenean bertan, eta presentzialtasuna mantendu nahi dugu, baina aurten leiho batzuk zabaltzen saiatu gara, edo, hobe esanda, pantaila batzuk».


Summary: 25.000 langile sartu dira aldi baterako espedienteetan irailaren 30az geroztik. Araba, Bizkai eta Gipuzkoako datuak dira, eta horien %79 ostalaritza sektorearen ingurukoak dira.

Eusko Jaurlaritzak aldi baterako erregulazio espedienteen 4.630 eskaera jaso ditu irailaren 30z geroztik. Eskaera horiek, bere osotasunean, 25.002 langileri eragingo liekete, baina litekeena da azken kopurua hori ez izatea, enpresa askotan ez dituztelako langile guztiak sartuko erregulazioan. Eskaeren %79 ostalaritza sektoreko enpresetatik iritsi dira: tabernak, jatetxeak eta banatzaileak.

Jon Azkue Jaurlaritzako Lan sailburuordeak eman ditu datuak. Erregulazio eskaeren 3.662 ostalaritza arlokoak dira, eta, denera, 16.880 langileri eragingo liekete. Eskaera horien gehienak azaroaren 7tik aurrera iritsi dira, Jaurlaritzak negozioen itxiera agindu zuenetik. Lan agintaritzak 2.116 eskaera ditu aztertzeke, eta bost eguneko tartea du haiei erantzuteko. Beste eskaerei dagokienez 1.345 onartu ditu, 105 ukatu, eta 55ek ez dute aurrera jarraitu.

Azkuek azaldu du zergatik ez dien 25.002 langileri eragingo, eta bi arrazoi eman ditu. Batetik, logikoena: azaldu bezala, eskaera guztiak ez direlako onartzen. Bestetik, enpresek ez dituztelako langile guztiak sartzen erregulazioan. Hainbatek txandaka egiten dute lan; astelehenetik ostiralera eta asteburuetan, esaterako, oso ohikoa ostalaritzan, eta enplegatzaileek agian txanda bateko langileentzat bakarrik eskatzen dute erregulazioa.

Sailburuordeak azterketa positiboa egin du, eta ostalariek lanpostuei eutsi nahi dietela nabarmendu: «Gobernuen laguntzengan fedea dute enpleguari eusteko. Asko ixtea pentsatzen ari ziren, eta jarrera aldaketa bat egon da». Sailburuordeak emaniko datuaren arabera, Araba, Bizkaia eta Gipuzkoan, Koronabirusaren krisiaren eraginez aldi baterako erregulazioan sartu diren langileen %84 lanera itzuli dira. Horiei erregulazioa eskatu arren lanean jarraitu zuten %12 gehitu behar zaie. Azkuek, gainera, ez du kaleratze uholderik espero aldi baterako erregulazioak amaitzean: «Ez dugu beldurrik izan behar. Suspertze ekonomiko oso bizkorreko ereduak ditugu, Txinakoa adibidez. Euskadin, udan, erakutsi genuen guk ere badugula ahalmen hori».

Aldi baterako erregulazioan sartzen diren langileak langabeziara igarotzen dira, eta soldata oinarriaren %70 jasotzen dute. Enplegatzaileek, berriz, ez dute gizarte segurantzarik ordaintzen, eta, jarduera mugatua badute —etxerako jan zerbitzua—, %10 ordaintzen dute bakarrik. Trukean, enpresek ezin dute kaleratzerik egin sei hilabetean.


Summary: Saharako herriaren autodeterminazio eskubidean oinarritu beharko litzateke konponbidea, EAJren ustez. Sahararen autodeterminazio eskubidearen aldeko adierazpenak egin dituzte eragile anitzek. Mobilizazioak egin dituzte asteburu guzian zehar Arabako, Bizkaiko, Gipuzkoako eta Nafarroako herri anitzetan.

Mendebaldeko Saharan gerra egoera ezarri eta gatazka gogortu ondotik, Saharako herriari babesa erakusteko mobilizazio andana egin dituzte asteburu honetan Euskal Herriko hainbat tokitan. Ehunka jende batu dira, besteak beste, Bilbon, Iruñean, eta Donostian, Saharan duten legez kanpoko okupazioa salatu, eta autodeterminazio eskubidea gauzatu dadila eskatzeko. Eragile andanak babestu ditu protestak, eta saharar errefuxiatu anitzek parte hartu dute.

Gaur, sahararren herriari elkartasuna adierazi dio EAJren Euskadi Buru Batzarrak «nor izateko eskubidea aldarrikatzeko bide baketsutik daraman bidean», eta alde biek adostutako su-etena hautsiz Nazio Batuen ebazpenak urratu izana salatu du. EBBren iritziz argi dago MInursoren misioak bake hauskorra ahalbidetu duela orain arte, eta ez duela lortu Saharako herriaren autodeterminazio eskubidean oinarritu beharko litzatekeen konponbide negoziatu bat bideratzea. Hala, eskaera bat baino gehiago egin ditu: Marokori, tropak Guerguerateko pasabidetik erretiratze, azaroaren 13ko erasoaren aurreko egoerara itzuliz; erasotzaileei, eraso armatuak murriztea, odol isurketak eragozteko eta gatazkatsua izan daitekeen eskualde batean tentsio politikoa eragozteko; Nazio Batuen Erakundeari, bere erabakiak betearazteko erabakimenari eutsi eta ahaleginak egiten jarrai dezala konponbide negoziatua lortzeko, Saharako herriak berak adierazitako borondate askean oinarrituta; Nazioarteko Komunitateari egoera aztertu eta konpromisoa erakustea, NBE bezalako alderdi anitzeko erakundeak indartzeko.

EH Bilduren hitzetan, «garrantzitsua» da Espainiako Estatuari erantzukizuna eskatzea, «Sahara administratzen duen potentzia den aldetik, gatazkan aktiboki parte hartzeko eta saharar herriaren autodeterminazio eskubidea bultzatzeko». Koalizio abertzaleak «konpromiso irmoa» adierazi die Fronte Polisarioari eta Saharako Errepublika Arabiar Demokratikoari, Marokoren legez kanpoko okupazioaren aurka, eta nazioarteko komunitateak Saharako Errepublika Arabiar Demokratikoari babesa adierazteko momentua dela erran du. Horrez gain, Arantxa Gonzalez Espainiako Atzerri ministroaren presazko agerraldia eskatu du Espainiako kongresuan, Espainiako Gobernuak Mendebaldeko Saharan konponbiderik bultzatzeko konpromisorik duen galdetzeko.

Euskadiko Gazte Sozialistek (JSE-Egaz) dei egin diote nazioarteko komunitateari Mendebaldeko Saharan bakea eta segurtasuna bilatzeko, eta «deskolonizazio prozesua amaitzeko» eskatu du. Agiri batean, PSE-EEko gazte erakundeak gogoratu du beti erakutsi duela bere «erabateko» sostengua eta konpromisoa erakutsi ditu, «sahararren herriaren kausa legitimoarekin, gaur egun Marokok legez kanpo okupatuta duen lurraldea deskolonizatzeko borrokan». Gazte sozialistek adierazi dute Mendebaldeko Sahara lurralde ez-autonomoa dela NBEren arabera, eta Afrikako Batasuneko estatu kide burujabe eta independentea dela; «Saharako herria da bere lurraren gaineko subiranotasunaren jabe bakarra eta bere patua eta etorkizuna erabaki dezakeen bakarra», adierazi du JSE-Egaz-ek. Ernai gazte antolakundeak ere Saharako herriaren autodeterminazioaren eta askatasunaren alde mobilizatzera deitu du asteburuan zehar. GKSk Sahararen okupazioarekin «kolaboratzen» duten estatu eta bestelako instituzioen «izaera zapaltzailea» salatu du, eta «elkartasun osoa» adierazi die Saharako herriari eta Fronte Polisarioari.


Summary: Eusko Jaurlaritzak gizon-emakumeen berdintasunerako legearen proiektua onartu du. Artolazabalen arabera, 2005eko legearen moldaketaren parte hartzea «handia» izan da. Hala ere, Eusko Legebiltzarra izango da lege proiektuarekin aurrera egitea onartzen duena ala ez; talde politikoek zuzenketak egiteko aukera izango dute.

Gizon-emakumeen berdintasunerako legearen proiektua onartu du gaur Eusko Jaurlaritzak, gobernu kontseiluaren ostean Beatriz Artolazabal Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak adierazi duenez. Emakundek gidatutako proiektua izan da, eta parte hartzea «handia» izan dela nabarmendu du Artolazabalek. Haren arabera, lege proiektuak laurehun ekarpen inguru jaso ditu: hirurehun, herritarren eskutik; eta beste ehun, erakundeen aldetik. Nabarmendu du horren helburua dela «berdintasun politikak eta indarkeria matxistaren biktimentzako laguntzak indartzea». Hala, besteak beste, aldaketak proposatu dituzte berdintasun egiturak indartzeko, langile publikoak berdintasunaren alorrean ahalduntzeko eta bortizkeria matxistaren ondorioz umezurtz gelditzen diren haurrei eta nerabeei laguntzak emateko.

Hain zuzen, Eusko Legebiltzarrak 2005ean onartu zuen Emakumeen eta Gizonen Berdintasunerako Legea, eta orain, gaurkotzeko proposamenak egin dituzte. Nazioarteko araudietara egokitzeko beharra hartu dute oinarri; esate baterako, Istanbulgo Hitzarmenak zehazten duenera. Hala ere, lege proiektua Eusko Legebiltzarrean aztertzea da hurrengo urratsa. Talde politikoek aukera izango dute zuzenketak egiteko eta legeaz eztabaidatzeko, eta ,azkenik, osoko bilkuran bozkatuko da ea onartuko duten ala ez. Kasu honetan, ordea, ziurrena da lege proiektua onartzea; izan ere, EAJk eta PSE-EEk gehiengo dute.

Proposatutako aldaketak

Berdintasun sailburuak erronka nagusi bat izan du gogoan: «Erronka nagusietako bat izango da emakumeen aurkako indarkeria, gizon-emakumeen desberdintasunaren arazo sistematiko eta unibertsalaren barnean kokatzea». Hala, gaineratu du horretarako berdintasun egiturak indartzea aurreikusten dutela, baliabide ekonomikoak, giza baliabideak eta teknikoak sendotuta. Are, langile publikoek berdintasunaren alorrean ahalduntzeko «betebeharra» ere badutela uste du Jaurlaritzak, eta, beraz, formakuntzak jasoko dituztela erantsi: «Langile publiko guztientzat berdintasunaren arloko derrigorrezko prestakuntza, progresiboa eta iraunkorra jasotzen du proiektuak, batez ere emakumeen aurkako indarkeria matxistaren alorrean jarduten dutenentzat».

Bada gehiago ere: indarkeria matxistaren biktimen eremua handitzea. Artolazabalen arabera, lege proiektuak helburu du «bortizkeriaren ondorioak pairatzen dituzten haurrei, nerabeei eta menpeko pertsonei babes handiagoa» ematea, horiek ere biktimak direla uste baitute. Gainera, nabarmendu du umezurtz gelditzen diren haur eta nerabeentzat laguntza ekonomikoak ematea aurreikusten dutela. Hala ere, ez du zehaztu zenbatekoa izan daitekeen laguntza hori, baina nabarmendu behin proiektua onartu ostean zehaztu beharko litzatekeela.


Summary: Etxegabetzeak eteteko zuzenketa bateratua aurkeztu dute EH Bilduk, ERCk eta UP Unidas Podemosek. 2021eko aurrekontuei zuzenketa partzialak jartzeko epea bukatu da. PSOEk berriro onetsi du koalizio independentistak emandako babesa

Etxegabetzeak eteteko eskatzen duen zuzenketa bateratu bat jarri diete EH Bilduk, ERC Esquerra Republicanak eta UP Unidas Podemosek Espainiako aurrekontuei. Espainian alarma egoera indarrean dagoen bitartean joateko beste tokirik ez dutenen etxegabetzeak eta oinarrizko horniduraren eteteak debekatzea planteatzen dute. 2021eko urtarrilaren 31 arte, debekatuta dago COVID-19agatik egoera zaurgarrian daudenak etxegabetzea, baina hiru indar politikoek nahi dutena da bestela egoera horretan daudenen etxegabetzeei ere eragitea neurriak. Hori, gainera, 2022ko abendura arte luzatu nahi dute, Jaume Asens UPko diputatuak prentsaren aurrean azaldu duenez. Gaur bukatu da, hain zuzen, Espainiako Gobernuak aurkeztutako 2021eko aurrekontuei zuzenketak egiteko epea.

Agerraldi horretan, Mertxe Aizpurua EH Bilduren Espainiako Kongresuko bozeramaileak eta Gabriel Rufian ERCren ganberako eledunak ere parte hartu dute. «Ez dugu itzuli nahi etxegabetzeek markatutako normalitate zaharrera, enplegu prekariora, nahikoa ez diren pentsioetara, energia txirotasunera eta pobreziaren feminizaziora», nabarmendu du Aizpuruak. Iruditzen zaio etorkizun «duin bat» eman behar zaiela gehien sufritzen ari direnei. EH Bildukoarentzat, eskera «guztiz logikoa» da, eta garrantzi handiagoa du «osasun larrialdi batean». Gogoratu du, bide batez, iaz 1.372 etxegabetze gertatu zirela Hego Euskal Herrian. Asensen esanetan, PSOEk bazuen zuzenketaren berri, eta «ulertu» du.

Aurrekontuen beraien harira, Espainiako Gobernua gasolioaren zergaz hitz egiteko prest dago, Maria Jesus Montero bozeramaile eta Ogasun ministroak jakinarazi zuenez. Aurrekontuen proiektuan PSOEk eta UPk osatutako gobernu koalizioak jaso zuenez, autoan gasolioa darabiltenek gehiago ordaindu beharko dute zergetan, 2,3 euro gehiago 50 litroko. Eta horrek EAJ haserretu zuen duela hiru aste, argudiatuz horrek «Euskadiko autoaren industriari» kalte egingo liokeela. Jeltzaleek, halere, ez diote babesik ukatu aurrekontu proiektuari. Monterok aitortu duenez, alderdi politikoen babesaren truke, zenbait kontutan «amore eman» beharko dute.

Bestalde, PSOEk berriro onetsi behar izan du EH Bilduk aurrekontuetan emandako babesa. PSOEren zenbait buruzagik ez dute nahi EH Bilduk Espainiako Gobernuak aurkeztutako 2021eko aurrekontuak babestea, eta, hain zuzen, koalizio independentistak momentuz plazaratutako babes horren aurka mintzatu dira azken egunetan. Pedro Sanchez Espainiako presidenteak kargu hartu zien, atzo, alderdiaren zuzendaritzaren bileran, eta esan zien jendaurrean ez egiteko molde horretako adierazpenik. PSOEren iturriak aipatuz Espainiako zenbait hedabidek kaleratutako informazioaren arabera, aurrekontuak aurrera ateratzea lehenesten du alderdiak, eta EH Bilduren babesa onartzen du. Eta Adriana Lastra PSOEren Espainiako Kongresuko bozeramaileak argi utzi du hori, gaur. «Nik beti entzuten ditut erne gure adinekoak, baina orain guri tokatzen zaigu», nabarmendu du. Izan ere, EH Bilduren babesa onartzearen aurka gogorren mintzatu denetako bat izan da Alfonso Guerra, PSOEren kide historikoa, Felipe Gonzalez Espainiako presidente zen garaian presidenteorde izandakoa. Egun alderditik kanpo dago. «Belaunaldi berri bat gara, eta herrialdea eta PSOEren zuzendaritza zuzentzea tokatzen zaigu», gehitu du Lastrak.

Egutegia

Aurrekontu proiektuari jarritako osoko zuzenketak joan den astean bota zituen atzera Kongresuak, besteak beste EAJren eta EH Bilduren babesarekin. Talde parlamentarioek jarritako zuzenketa partzialak aztertuko ditu orain PSOEk eta UP Unidas Podemosek osatutako koalizio gobernuak, eta horiei betoa jartzeko aukera du, iruditzen baldin bazaio aurrekontuari okerrerako eragiten diotela. Betoen galbahea igarotzen duten zuzenketak aurrekontuetarako batzordean eztabaidatu eta bozkatuko dituzte, sailez sail, datorren astean. 37 diputatu daude batzordean, eta 17 dira PSOEekoek eta UPkoak; hau da, ia gehiengo osoa dutela, eta tarte nahikoa dutela beharrezko babesak negoziatzeko. Behin batzordetik pasatuta, aurrekontuak azaroaren 30ean helduko dira Kongresura, eta aste horretan sailez sail eztabaidatu eta bozkatuko dituzte. Onartuko dituzten itxura du.

Espainiako Senatuak adostutako egutegiaren arabera, urtea amaitu baino lehen onartu nahi ditu behin betiko aurrekontuak gobernuak. Behin Senatuko tramiteak gaindituta —egutegia aintzat hartuta, abenduaren 23rako—, aurrekontuak berriro itzuliko dira Kongresura, eta gobernuaren intentzioa da azken astean osoko bilkura bat egitea. Kongresuko iturriak aipatuz Efe berria agentziak kaleratu duenez, hori esan die Meritxell Batet ganberako presidenteak talde parlamentarioetako bozeramaileei.

«Demokraziaren arrakasta bat»

Lastrak bezala, PSOEren beste ordezkari batek ere ontzat jo du EH Bilduren jarrera. Alderdiaren Senatuko bozeramaile Ander Gilen esanetan, «demokraziaren arrakasta bat» da koalizio independentistak administrazio publikoei eragiten dieten «erabakietan» parte hartzea. EAEKo PPren presidente Carlos Iturgaizentzat, ordea,«Espainia haustea» du helburu PSOEren eta EH Bilduren arteko «itunak». Gilek garrantzia kendu die hitz horiei, esanez «atentzioa desbideratu» nahi dutela. Gogoratu du, gainera, Javier Maroto PPren Senatuko bozeramailea «espezialista» dela EH Bildurekin. akordioak egiteko orduan.


Summary: Narrazio erotikoen lehiaketa antolatu du 'Kaixomaitia.eus'-ek. Euskal herritarron harreman afektibo eta sexualei buruzko inkesta egin zuten otsailean, eta Eguberrien aurretik argitaratuko dituzte emaitzak.

Euskaldunen arteko harremanak bultzatzen ditu Kaixomaitia.eus guneak 2007. urtetik. Jendea harremanetan jartzea errazteaz gain, euskal herritarren harreman afektibo eta sexualei buruzko ikerketak bultzatzen ditu guneak. Oraingoan, lehiaketa bat antolatu dute, erotismoa lantzeko. Iñigo Arandia ekintzaileak sortu zuen Kaixomaitia.eus plataforma duela 13 urte. Urteotan milaka euskaldun jarri ditu harremanetan.

Lehiaketaren ernamuina plataformak 2016. urtean sorturiko blogean datza. Erabiltzaileekin batera, 240 testu sortu zituzten blog horretan, «erdia ipuin erotikoak, besteak orotarikoak», Arandiak esan duenez. «Beharra ikusten genuen jende berria ezagutzeko. Euskal lehiaketen panoraman ikusten genuen horren hutsunea». Garai batean dezente bultzatu zen literatura erotikoa, azaldu duenez, baina azken boladan lehiaketa bakanen bat geratzen da «nahiko bailarakoa». Horregatik, Arandiak «giro» pixka bat sortu nahi du.

Elkar argitaletxearekin harremanetan jarri ziren Kaixomaitia.eus-en kudeatzaileak. Hark jarri ditu sarien parte bat, eta epaimahaia osatzen ere lagunduko diete.

Testu erotikoak sortzeaz gain, erotismoaren inguruko «hiztegi berria, metaforak edo esamoldeak topatzea eta zabaltzea» da, Arandiaren arabera.

Kontaketa erotikoen lehiaketan parte hartzeko, lanak Kaixomaitia.eus guneko formularioaren bidez bidal daitezke, abenduaren 21 arte. Erabakia 2021eko otsailean jakinaraziko dute.

Antolatzaileek azaldu dutenez, jasotako narrazioen artean zortzi finalista aukeratuko dituzte. Horietako guztiek edukiko dute saria.

Lehen saridunak 1.000 euro jasoko ditu, liburu sorta bat, eta Elkar liburu dendetarako 100 euroko opari txartela. Bigarrenak sari berdina edukiko du, baina, 1.000 euro beharrean, 500 jasoko ditu. Hirugarrenak berdin, baina 250 euro. Laugarrenetik zortzigarren postuan geraturiko finalistek ez dute dirurik jasoko, baina bai liburu sorta eta Elkarrerako 100 euroko opari txartela.

Topikoaren arabera, euskalduna uzkur samarra da bere sexu eta maitasun bizitzaren inguruan hitz egiteko orduan. Horretaz idatziz aritzea izan daiteke lotsari izkin egiteko bide bat? Arandiak ez du argi. Izan ere, badaezpada ere, ezizenarekin bidez parte hartzeko aukera eman dute. Edonola ere, norbait finalista geratuz gero, haren izen-abizenak publiko egingo dituztela ohartarazten dute lehiaketaren oinarriek. «Ez gara aske sentitzen gure pribatutasuna modu natural batean zabaltzeko. Agian gero eta gutxiago da, baina nire ustez oraindik ere badago hori».

Galdeketaren emaitzak, aurki

Plataforma Euskal herritarron harreman afektibo eta sexualei buruzko inkesta egin zuen otsailean, Aztiker soziologia ikergunearekin elkarlanean, «euskal herritarron harreman sexual eta afektiboei dagokienez ditugun ohiturak, asebetetze mailak eta iritziak» ezagutzeko. 2016an ere 73 galderaz osatutako inkesta bat egin zuten. Orduan, 1.500 lagunek hartu zuten parte. Atera zituzten ondorioen arabera, erantzuleetako %83k bere burua heterosexualtzat zuten, %8,9k homosexualtzat, %6,4k bisexualtzat, eta %1,1ek ez zuten beren burua aurreko sailkapenetan kokatzen.

Euren bizitza afektiboari 6,9ko nota eman zioten, batez beste, eta bikotekidearekiko harremanari, 8,5ekoa.

Erantzunak jasotzeko epea otsailean amaitu zenez, martxotik aurrera pairaturiko konfinamenduak ez zuen eraginik izan. Aztikerrekin batera eginiko galdeketan 8.000 pertsonek hartu zuten parte. «Hortik 4.000 lagunen lagina hartu genuen. Oso lagin indartsua». Arandiak uste du konfinamenduak eta bestelako neurri murriztaileek eragin handia eduki dutela euskal herritarron sexu eta maitasun harremanetan. Horregatik pozten da galdeketa horren aurretik itxi izanaz. «Horrela konpara dezakegu 2016ko emaitzekin. Bestela, kutsadura bat izango zuen».

Abenduko lehenengo aste inguruan argitaratuko dute galdeketaren emaitzak, eguberrien aurretik.


Summary: Hamazazpi musikari eta sei talde arituko dira 24. Hatortxu Rocken. Internet bidez egingo dute Hatortxu Rock elkartasun jaialdia, abenduaren 26an. Lide Hernandok, Xabi Solanok, Alex Sarduik, Zetak-ek, Anestesiak eta Kobanek parte hartuko dute, besteak beste.

Abendu oro, 21 urtez, Hatortxu Rock jaialdiak milaka pertsona bildu ditu euskal presoei babesa emateko eta sakabanaketaren ondorioak samurtzeko helburuz. Aurten, jaialdia ohiko formatuan egitea ezinezkoa izango da, baina, antolatzaileen esanetan, aurten elkartasuna «inoiz baino beharrezkoagoa» da: «Dispertsioaren gastuei aurre egiteko diru sarrera nagusiak herri egitasmoetatik datoz, baina herri egitasmo gehienak bertan behera utzi ditu pandemiak. Beraz, dispertsioa martxan dago oraindik baina diru sarrerak eten egin dira. Oso ekuazio negatiboa». Hori «iraultzeko» ekinbidea izan nahi du jaialdiak, haren 24. aldian.

Egoerara egokituta, jaialdiari eutsiko diote, baina ikuskizun formatuarekin, eta gaur aurkeztu dute egitarau osoa. Maria Antunez, Josu Erbiti, Joseba San Sebastian eta Gorka Pastor musikariek «zenbait euskal talde ezagunen abestiak» eguneratuko dituzte, eta Xabi Solano, Zaloa Urain, Tomas Lizarazu, Nerea Urbizu, Claudia Rodriguez, Lorena Aisa, Alberto Sanzol, Ivan Carmona, Francis Diez, Idoia Tapia, Sara Zozaia, Lide Hernando eta Alex Sardui musikarien eta Hutsun taldearen laguntzarekin taularatuko dituzte.

Bestetik, Zetak, Anestesia, Herdoil, Koban, eta Little Martin Selektah & Juantxo Arakama & Nikotina taldeek beren lan berriak aurkeztuko dituzte. Horrez gain, Erika Olaizola aktoreak eta Lander Garro zinemagileak ere ekarpena egingo diote ikuskizunari.

Auzolana eta konpromisoa

Jaialdiak bi helburu izango ditu: «Batetik, ikuskizun erakargarri eta berezi baten bitartez errepresaliatu politikoen egoeraren bozgorailu izatea, eta, bestetik, sakabanaketa politikak 221 euskal presoen senideengan sortzen dituen gastu ekonomikoak arintzea».

Ohiko formatuan ez bada ere, Hatortxu Rock ezaugarritzen duten «auzolanak eta konpromisoak» aurten are garrantzi handiagoa izango dutela nabarmendu dute antolatzaileek. Izan ere, gogoratu dutenez, osasun krisiak «gogor jo ditu» espetxeetan daudenak eta haien gertukoak, eta baita haien eskubideak ere: «Bisitak murriztu egin dira, eta ez dira gutxi izan 1.000 kilometro egin ostean senidea edo laguna ikusi gabe etxera itzuli behar izan dutenak. Orain, mugikortasun murrizketen ondorioz ere, dispertsio politikak traba gehiago ezartzen dizkie».

Hori dela eta, «egitasmoa zabaltzeko eta errepresaliatuei eta haien senideei bultzada emateko» deia egin diote euskal gizarteari. Jaialdiko sarrerek 12 euroko prezioa dute, eta Hatortxu Rocken webgunean daude eskuragai.


Summary: Zaintza publikoaren beharra aldarrikatu dute sektoreko langileek. ELA sindikatuak manifestazioak antolatu ditu Hego Euskal Herriko hiri eta herrietan. Zaintza lanen «eredua aldatzea» aldarrikatu dute.

Zaintza lanen prekaritatea salatu eta eredua aldatu beharra aldarrikatu dute gaur ELA sindikatuak antolatutako manifestazioetan, Zaintza publikoa bizitzarako lelopean. Sektoreko hainbat kolektibok greba egin dute gaur, eta Hego Euskal Herriko kaleak hartu dituzte, besteak beste, zahar etxeetako, eguneko zentroetako, etxez etxeko eta urritasunen bat dutenen egoitzetako langileek, baita adingabeen zaintzaileek ere. Mobilizazio nagusiak lau hiriburuetakoak izan dira.

ELA sindikatuak salatu du zaintza sektoreko langileek ez dutela baldintza duinetan lan egiten, azalduz egutegi «gizagabeak», lantalde «eskasak», soldata murritzak eta «gizatasunik gabeko arreta eskasa» jasaten dituztela. Horrez gain, sektorearen pribatizazio prozesua ere salatu du: «Negozio bihurtzeko asmoz, premiazko lan hauek enpresa pribatuen esku ari dira geratzen, eta zaintzarik gabe ez da bizitza sostengatzen».

Bizkaiko Foru Aldundiaren aurrean amaitu dute Bilboko manifestazioa. Han, Mitxel Lakuntza ELA sindikatuko idazkari nagusiak hartu du hitza: «Gaur egungo zaintza lanen eredua ez da ez sostengagarria, ez defendagarria. Soldaten arrakalan eta zerbitzu prekarioetan oinarritzen da; ezin da horrelako eredu bat defendatu, eta hori aldatzera gatoz». Egungo «hipokresia politikoa» ere salatu du Lakuntzak: «Zaintzako langileei premiazkoak direla esaten diete, baina ez dituzte horrela tratatzen».

Horren aurka helburu argi bat dutela azaldu du Lakuntzak: «Zaintza lanen eredua aldatzea». Eredu aldaketa hori bultzatzeko, ezinbestekotzat jo ditu zaintza publiko bilakatzea eta 10.000 lanpostu gehiago sortzea. «Aldaketa guztiak kalean hasten dira beti, baita aldaketarik handienak ere», aldarrikatu du ELAko idazkari nagusiak, mobilizazioen indarrari erreferentzia eginez.


Summary: Defentsaren helegitea baztertuta, Espainiaratu eginen dute Natividad Jauregi. Ganteko Auzitegiak haren estradizioa onartu zuen azaroaren 5ean, eta defentsaren abokatuak jarritako helegitea atzera bota du Kasazio Auzitegiak. Datozen bi hilabeteetan Espainiaratuko lukete. Josu Urrutikoetxea ere Espainiaratzearen alde egin du, 1987ko auziagatik.

Belgikako Kasazio Auzitegiak gibelera bota du Natividad Jauregiren defentsak jarritako helegitea, eta, beraz, berretsi egin du joan den azaroaren 5ean Ganteko Auzitegiak hartutako erabakia: Espainiaratu eginen dute Jauregi, beraz. ETAko kide gisa 1981eko martxoan Ramon Romeo Espainiako armadako teniente koronela hiltzea leporatuta eskatua du Espainiako Auzitegi Nazionalak haren estradizioa, bertzeak bertze. 2016an atxilotu zuten Jauregi azkeneko aldiz, Belgikan, Espainiako Auzitegi Nazionalaren eskariz, baina segidan utzi zuten aske berriro. Aurretik 2013an ere atxilotu zuten —iheslariak bizitza arrunta egiten zuen Belgikan ordurako—. Efe agentziak jakinarazi duenez, datozen bi hilabeteotan Espainiaratuko dute.

Ez da Jauregi Espainiaratzeko eskatzen duten lehen aldia. 2004an, 2005ean eta 2015ean Belgikako justiziak Espainiaratzeari uko egin zion, iritzita Espainiak Jauregiren giza eskubideak urra zitzakeela. Romeoren senideek helegitea jarri zuten, eta Giza Eskubideen Europako Auzitegiak onartu egin zuen Espainiaratzea, Belgikako justiziari leporatuta ez zuela modu osoan aztertu arrisku hori, ezta Espainiak eskaturiko euroaginduak ere. Belgikak kalte-ordaina eman behar izan zion Romeoren sendiari, eta Ganteko Auzitegiak orduan gibelera botatako estradizio eskaera berraztertu zuen azaroan.

Josu Urrutikoetxea ere Espainiaratzeko erabakia

Frantziako Kasazio Auzitegiak Zaragozako (Espainia) kuartelaren auziagatik Josu Urrutikoetxea euskal preso ohia Espainiaratzearen alde egin du gaur. Espainiako Gobernuak iaz estradizio eskaera egin zion Parisi, Urrutikoetxeak 1987ko abenduan izandako atentatuarekin zerikusia duelakoan —11 lagun hil zituen ETAk—. Frantziako Dei Auzitegia estradizioaren alde azaldu zen joan den urtarrilaren 8an, eta defentsak helegitea aurkeztu zuen Kasazio Auzitegian.

Urrutikoetxearen kasuan, heldu den egunetan Dei Auzitegiak beste auzi bati buruzko iritzia emango du: Luis Herguetaren hilketari buruzkoa (1980). Espainiako Gobernuaren estradizio eskaera aztertuko du.

Azaroaren 4an Kasazio Auzitegia euroaginduaren alde azaldu zen herriko tabernen auzian. Uztailaren 1ean, berriz, Dei Auzitegiak atzera bota zuen Barajasko auziagatiko euroagindu eskaera.

Paris 2021ean bi epaiketa egitekoa zaio Urrutikoetxeari, ETArekin lotuta, eta, horiek ebatzi artean, euskal preso ohia ez dute Espainiaratuko.


Summary: ITP Aerok kaleratze gehiago iragarri ditu; orain, Ezkerraldeko plantetan. Erregulazio espedientea aurkeztu du Barakaldo eta Sestaoko lantegietan. 510 langile dira guztira, eta neurriak %10ei eragingo die gutxienez. Taldeak 95 milioi euroko irabazi garbia izan zuen 2019an

Koronabirusaren krisiak gogor astindu du hegazkingintzaren sektorea, eta, apurka, lanpostu odolustea areagotzen ari da. Alestis, Lauak, Aernnova eta ITP Aeroko langileek nozitu zuten lehen enbata, eta orain ITP taldea izango da berriz neurriak hartuko dituena Bizkaiko bere lantegietan. Zamudioko plantako erregulazio espedientearen ondoren, Barakaldokoan eta Sestaokoan egingo du entresaka. PCB Precision Castings Bilbao enpresa da erregulazio espedientea aurkeztuko duena, eta bi plantetan dituen 510 langileen %10ei eragingo die gutxienez. Bihar osatuko da negoziazio mahaia, eta kaleratzeen inguruko xehetasun gehiago jakingo dira.

ITP taldearen barruan dago PCB, eta zuzendaritzak iragan ostegunean jakinarazi zien sindikatuei bere asmoa. Bi planta dira: Barakaldokoak 400 langile inguru ditu, eta Sestaokoak, 110, baina langile batzorde bakarra dute. Batzorde horretan, CCOOk sei ordezkari ditu, tartean presidentea. UGTk, beste sei; LABek, lau; eta ELAk, bat. Precision Castingsen hegazkinen turbinen aurreneko pausoa ematen dute. Instalazioetan, fundizioa ere badute, eta piezak egiten dituzte. Pieza horiek, gero, Zamudion eta beste lantegitan lotzen dituzte.

Behin-behinekoak, jada kalean

Zamudioko plantan langile multzoaren %15eko erregulazio espedientea aurkeztu zuen ITPk, eta ikusteke dago zenbatekoa izango den orain galbahea, baina, legearen arabera, %10ekoa behar du gutxienez. Zamudion ez bezala, baina, Ezkerraldeko plantetako espedienteak gogor eragingo die langile finkoei. Izan ere, egun ez dago behin-behineko langilerik. Otsailean 160 langile gehiago ziren, baina egun finkoekin bakarrik dihardute. Aurreraturiko erretiroen formulak ere ez lieke askori eragingo, sindikatuen kalkuluen arabera, bost baitira bakarrik adin horren inguruan dabiltzan langileak.

Zamudion egin bezala —egun lau errelebotara dihardute lanean—, Barakaldoko eta Sestaoko plantetan arrazoi ekonomikoak argudiatu ditu ITPk erregulazioa aurkezteko. LAB sindikatuak emaniko datuen arabera, baina, enpresak emaitza oso onak lortu ditu azken boladan. Besteak beste, ITP taldeak bere diru sarrerak bikoiztu ditu azken hamar urteetan, eta 2019an 95 milioi euroko irabazi garbia lortu zuen.

Lehen saiakera, ezeztatua

Langileak kaleratzen saiatu aurretik, PCB aldi baterako erregulazio bat egiten saiatu zen, abuztuan, eskaerak jaitsi zirela argudiatuz. Lantalde osoari eragin behar zion neurriak. CCOO, LAB eta ELA sindikatuek, baina, helegitea jarri zioten erabakiari, eta epaileak arrazoia eman zien, haren ustez ez zegoelako neurria hartzeko arrazoirik. Enpresak opor egunak balira bezala kudeatu behar izan zituen egun horiek.